open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əminə Cəfərova

**Cəfərova Əminə Surxay qızı** () — Sov.İKP-nin üzvü (1947), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).

## Həyatı
Cəfərova Əminə Surxay qızı 1925-ci ildə Ağdam şəhərində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarından Çəlik deyilən üzümçülük sahəsində əmək fəaliyyətinə başlamış, az bir vaxtda öz işgüzarlığı, əməksevərliyi sayəsində Manqa başçısı vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir.

1941–1971-ci illərdə Ağdam rayonundakı "Nətəvan" adına üzümçülük sovxozunda manqabaşçısı, uşaq bağçasının müdiri, şərab zavodunda laborant, 1971-ci ildən isə mikrobioloq işləmişdir.

1947-ci ildən Sov.İKP-nin üzvü olmuşdur.

Əminə Cəfərova 1948-ci ildə üzümçülük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. Belə ki, 3 hektarlıq məhsuldar sahənin hər hektarından 230,2 sentner məhsul götürmüşdür. Hökumət qarşısında xidmətini nəzərə alan SSRİ Ali Soveti 5 oktyabr 1949-cu il tarixli 4724 saylı qərarı ilə ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı vermişdir. Bundan əlavə Əminə Cəfərova 3 dəfə Lenin ordeni və müxtəlif medallarla təltif edilmişdir.

1951-ci ildə Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində əmək qabaqcılları ilə birgə Moskva şəhərindəki Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı nailiyyətləri sərgisində iştirak etmişdir.

1988-ci ildə Ağdam rayon partiya təşkilatının XI konfransına nümayəndə seçilmişdir.

1993-cü ildə Ağdam rayonunun işğalı ilə əlaqədar məcburi köçkün kimi bir müddət Bərdə şəhərində yaşadıqdan sonra birdəfəlik Bakı şəhərində məskunlaşmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidendinin 2 oktyabr 2002-ci il tarixli 1049 saylı sərəncamı ilə Azərbaycanın iqtisadiyyat sahəsində böyük xidmətlərinə görə Cəfərova Əminə Surxay qızına Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü verilmişdir.

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Əminə Cəfərova 2011-ci il avqustun 13-də Bakı şəhərində 86 yaşında vəfat etmişdir. O Keşlə qəsəbəsi qəbirstanlığında dəfn edilmişdir.

Əminə Cəfərova haqqında Xalq yazıçısı Əli Vəliyevin 1972-ci ildə çap olunan "Durna qatarı" adlı kitabında geniş məlumat verilmişdir.

## Ailəsi
Əminə Cəfərova 1950-ci ildə Ziyəddin Əliyev ilə ailə həyatı qurmuş, — Rabilə (1951), Zabilə (1953), Yəmən (1958) və Tünzalə (1961) adlı dörd qızları dünyaya gəlmişdir.

## Təltifləri
* "Oraq və Çəkic" qızıl medalı (4763)
* "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı" (7248)
* "Lenin ordeni" (109569)
* "Lenin ordeni" (123681)
* "Lenin ordeni" (131374)

## İstinadlar
Dolnı Kubin

**Dolnı Kubin**  (, , ) — Slovakiyanın şimalında şəhər. Orava çayının sahilində, Mala Fatra, Oravska Maqura və Xoçske Vrhi dağ massivlərinin yamaclarında yerləşir. Əhalisi 19 min nəfərdir.
## Əhali

## Din

## Şəhər rayonları
Şəhər 9 rayonu özündə birləşdirir:
* Dolný Kubín
* Mokraď 
* Kňažia
* Záskalie 
* Beňova Lehota
* Malý Bysterec
* Veľký Bysterec
* Medzihradné
* Srňacie
## Qalereya

Dolny Kubin Park dejatelov.jpg
Dolny Kubin.jpg
DlonyKubin3.JPG

## Partnyor şəhərlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şəhərin rəsmi saytı
* Homepage von Dolný Kubin
* Fotoseiten
Azərbaycan Qol Güləşi Federasiyası

**Azərbaycan Qol Güləşi Federasiyası (AQGF)** 2009-cu ildə təsis olunub.

## Haqqında
**Azərbaycan Qol Güləşi Federasiyası (AQGF)** 2009-cu ildə təsis olunub. Hal-hazırda Azərbaycan Qol Güləşi Federasiyası Dünya və Avropa Armrestlinq Federasiyalarının tam hüquqlu üzvüdür.

## Həmçinin bax
* Cəsarət Əhmədov

## İstinadlar
Komarno

**Komarno** (, , ) — Slovakiyanın cənub-qərbində, Jitnıy adasında, Dunay çayının sahilində yerləşən  şəhər. Nitra bölgəsində yerləşir. Əhalisi 37 min nəfərdir. Şəhər əhalisinin çoxunu macarlar (60,1 %) təşkil edir.
## Əhali
2001-ci ilə əhalinin etnik mənsubiyyəti belə idi:
*60,09% di macarlar
*34,68% di slovaklar
*1,23% di roma
*0,98% di çexlər

### Əhali sayının dəyişilməsi
mənbə 

## Partnerské mestá
*  Blansko, Çexiya
*  Komarom, Macarıstan
*  Kralupy nad Vltavou, Çexiya
*  Lieto, Finlandiya
*  Sebeş, Rumıniya
*  Terezin, Çexiya
*  Weissenfels, Almaniya
## Tanınmış Komarnolular
* Frans Leqar, burada 1870-ci ildə anadan olmuşdu.
* Ladislav Postum, burada 1440-cı ildə anadan olmuşdu.
* Ayvan Raytman, burada 1946-cı ildə anadan olmuşdu.
* Qans Selye
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Website der Stadt Komárom/Komárno/Komorn (auch auf Deutsch)
* Luftaufnahmen über Komarno
Şvis (kanton)

**Şvis** ( [ʃviːts], , , ) — İsveçrənin mərkəzində alman dilli kanton. Paytaxtı  — Şvis şəhəri. Əhalisi — 147 min nəfər (kantonlar arasında 17-ci yer; 2012-ci il məlumatı).

## Coğrafiyası

Şvis kantonu İsveçrənin mərkəzi hissəsində yerləşir. Kanton ərazisindən  Zil çayı axır; ona həmçinin Sürix gölünün, Firvaldşetet gölü və Tsuq gölünün bir hissəsi aiddir.

Şvis kantonunun ərazisi — 908,2&nbsp;km²-dir (İsveçrə kantonları arasında 13-cü yer). Torpaqların 41,0% kənd təsərrüfatı üçün istifadə edilir, 33,7% meşədir, 5,4% bina və yol tikintisi üçün ayrılıb, 20,0% torpaq istifadə edilmir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Şvis kantonu turist təşkilatının saytı
E.ə. 20

## Hadisələr
* Atropatena Parfiyalıların əlinə keçib.

## Doğumlar
* II Artavazd

## Vəfatlar
* I Artavazd
* II Mirian
* II Artaşes

## İstinadlar
Əlirza xan Qaragözlü

**Əlirza xan Əliqulu xan Qaragözlü** (1884–1954) — Şamlı elinin Qaragözlü oymağından olan İranın maliyyə və ədliyyə naziri.

## Həyatı
Əlirza xan Əliqulu xan oğlu Qaragözlü 1884-cü ildə Həmədan şəhərində anadan olmuşdu. Hərbi məktəbdə oxumuşdu. Məktəbi bitirəndən sonra ordu sıralarına qatılmışdı.

Əlirza xan Qaragözlü Bəhaülmülk ləqəbini daşıyırdı.

Əlirza xan Milli Məclisin 3-cü çağrışında Həmədan əhalisi tərəfindən nümayəndə olmuşdu. 1922-ci ildə Həsən Mustovfinin təşkil etdiyi hökumətdə İranın maliyyə naziri vəzifəsində çalışmışdı. 1942-ci ildə Əhməd Qəvamın hökumətində ədliyyə naziri olmuşdu.

## Ailəsi
Mirzə Yəhya xanın qardaşı, Əbülqasim xan Nasirülmülkün bacısı oğlu idi.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qaragözlülər, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №5, səh.66-79.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Şamlı eli
*Qaragözlü oymağı
Alt paltarı

**Alt paltarı** ( — sarınmış, bükülmüş və ümumiyyətlə «qısa şalvarlar») — bilavasitə çılpaq bədənə geyilən geyim. Ənənəvi olaraq alt paltarlar sağrı və cinsiyyət orqanlarını bağlayır. Qadınlar və kişilər üçün alt paltarları mövcuddur. Bir qayda olaraq, əsl alt paltarlarını pambıq və ipək materiallardan hazırlayırlar, ancaq sintetik və kətan materiallardan da istifadə olunur. Müasir dövrdə kişilər və qadınlar üçün alt paltarlarının çox sayda biçim və növləri mövcuddur:
* Qadın alt paltarı - Strinqlər, tanqa, tonq, Slip, Bikini, şort-strinqlər, braziliyana
* Kişi alt paltarı - bokser, Brif, Bokser-briflər, cok və sliplər
* Üzgücü alt paltarı - əsasən tez quruyan sintetik materiallardan hazırlanır.
## Kişi və qadın alt paltarı növləri

Alt paltarların bir çox modelləri (bokserləri çıxmaqla) bədənə sıx yapışır. Alt paltarlar üst geyimləri bir sıra ifrazatlarla (tər və sidik) çirklənmədən, həmçinin intim bölgələri üst paltarların çirklərinin daxil olunmasından qoruyur. Soyuq aylarda alt paltarı əlavə istilik sağlayaraq soyuqlamadan qoruyur. 
## İstinadlar
 
## Web links

* ''„Beinkleider sind rathsam“. Kleine Geschichte der Unterhose'', Sonderausstellung des Reutlinger Heimatmuseums vom 22. Juli 2007 bis zum 23. September 2007
* [''Vom Unaussprechlichen zum Ausgesprochenen - zur [Kulturgeschichte] der Herrenunterwäsche*]
* [http://www.rangas.com/rangas-in-your-language/ *„Unterhose in unterschiedlichen Sprachen“'']
E.ə. 234

## Hadisələr
* Mete xaqan hakimiyyətə gəlmişdir.

## Doğumlar
* Böyük Katon
* Mete xaqan

## Vəfatlar
* I Parnavaz — İberiya çarı.

## İstinadlar
Rimavska Sobota

**Rimavska Sobota** (, , , bəzən ) — Slovakiyanın cənubunda şəhər. Bansko-Bistritse bölgəsində yerləşir. Əhalisi 24 min nəfərdir. Şəhər Rimava çayının sahilində, Rudoqorye dağ massivinin yamacında yerləşir.
### Əhali
Əhalinin hesablanması: 24 640 (21 may 2011)

;Əhali sayı (2011):

### Partnyor şəhərlər
## Miasta partnerskie
*  Tiszaújváros
*  Świętochłowice

## Qalereya


Rimaszombat004.JPG
Rimaszombat006.JPG
Rimaszombat007.JPG
Rimaszombat008.JPG
Bakta-usiak1.jpg



## Xarici keçidlər

* Rimaszombat hivatalos honlapja
* Rimaszombat.lap.hu linkgyűjtemény
* Rimaszombati Polgár Infó – független hírportál 
* Regionális hírportál 
* Tompa Mihály Klub, Rimaszombat 
* Modifikáció Polgári Társulás, Rimaszombat
Rus marşı

**Rus marşı** — rus millətçi hərəkatlarının illik yürüşləri və nümayişləridir. İlk "Rus marşı" 2005 ildə, Xalq həmrəyliyi gününün təsis edilməsindən bir il sonra  baş tutub. "Rus marşı" siyasi etiraz ayinidir. Altı il ərzində mütəmadi davam edən, millətçi təşkilatlarla dövlət təsisatlarının münasibətinin əks olunması baxımından olduqca maraqlı fenomendir."Rus marşı"  həm də, hökümətyönlü "Naşi"(*Bizimkilər*) hərəkatının "Rus marşı" ilə eyni vaxtı təşkil etdiyi tədbirlərinin də adıdır. Son zamanlar KİV lərin dəyərləndirmələrinə görə "Naşi" hərəkatı bu yürüş üzərində inhisarı öz əlinə almağa çalışır. *Bəsdir Qafqazı yedirdik* şüarı ilə reklam olunan, və  ildə bir dəfə keçirilən "Rus marşı", və 2010 ildə  Manej meydanında baş verən iğtişaşlar bir vahid səciyyə daşıyır:onlar demək olar ki ya tamamilə  Şimali Qafqaz respublikaları , ya da Şimali Qafqaz milliyətinə mənsub olanlar üzərində cəmləşir. Şimali Qafqaza və onun xalqlarına qarşı olan bu əhval-ruhiyə kontekstində, Stavropol diyarı xüsusi yer tutur: bura -  Şimali Qafqaz ərazisində olan yeganə yerdir ki, əhalisinin əksəriyyəti ruslardır"..."Baxmayaraq ki, "Rus marşı" Stavropol diyarında 2006 ildən sonra( ilk Moskvadaki nümayişindən bir il sonra) keçirilməyə başlandı, Şimali Qafqaza qarşı olan əhval-ruhiyə burada başqa nisbətlərdə təzahür edirdi. 2007 ilin may və iyun aylarında Stavropolda etnik-arası qarşıdurmalar nəticəsində (ikisi rus biri çeçen olmaqla)üç nəfər qətlə yetirildi. Məlumatlarda bildirilirdi ki, iğtişaşlarda,  polisin xüsusi qüvvələri və yerli polislə birlikdə,  qafqazlılara hücum edən, indi qadağan olan "Qeyri-leqal immiqrasiyaya qarşı hərəkatı" da daxil olmaqla, rus etno-millətçiləri də iştirak edirdilər. Bu iğtişaşlar, Kondopoqada(Kareliya) analoji hadisələrdən bir il keçməmiş baş vermişdi.[1]

## Qaynaq
:http://kavpolit.com/stavropol-liniya-fronta-mezhdu-rossiej-i-severnym-kavkazom/tərcümə.
Ensiklopediya və ya elmlərin, incəsənətin, sənətin izahlı lüğəti

**Ensiklopediya və ya elmlərin, incəsənətin, sənətin izahlı lüğəti** () — Fransada 1751-1780-ci illərdə Deni Didronun və riyazıyatçı Jan Leron Dalamberin təşəbüsü ilə yaradılan,  universal arayış sözlüyünün müəllif - tərtiblçilər qrupu. Bu maarifləndirici arayış kitabının  nəşrində Jorj-Lui Lekler de Büffon, Volter, Klod Adrian Helvetsi, Pol Anri Holbax, Lui de Jokur, Etyenn Bonno de Kondilyak, Jan Jak Russo, Ann Rober Jak Türqo və bir çox başqa mühəndis, yazıçı və alimlər yaxından iştirak etmişdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qadın alt paltarı

**Qadın alt paltarı** - qadın tualetinin ayrılmaz hissəsi. Qadın alt paltarları qadınların sarğı və cinsiyyət orqanlarının gizlədilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu.

## Material
## Qadın alt paltarların ölçüləri

Əsasən bütün şirkətlər paket üzərində öz modellərin ölçülərini verirlər.

Budun yarıməhatəsi, sm

## Növlər
Dünya üzrə 3 əsas qadın alt paltarı növləri mövcuddur — *maksi*, *midi* və *mini*, bağlı kəsikdən maksimal açıq növlərə kimi.

### Mini
* **Peycenslip** () — ayaqlar üçün düzkəsikli hündür alt paltarı. Adətən Bikini üçün istifadə edilir.
* **[[Vikini]]** (от ) — hündür yan zolaqlı alt paltarı.
* **[[Strinqlər]]** () — ön hissəsi üçbucaq, dal hissəsi isə lent və ya zolaq təşkil edən alt paltarı.

Stringləri 4 növümövcuddur: **[[T-strinq]]** (); **[[G-strinq]]** (); **[[V-strinq]]** (); **[[C-strinq]]** ()/

### Midi
* **[[Tanqa]]** () — 2 üçbucaq və onları birləşdirən zolaq və ya lentdən ibarət alt paltarı.
* **[[Slip]]** () — sağrı və bud nahiyəsini bağlayan ənənəvi alt paltarı.
* **[[Kulot]]** (от 

### Maksi
* **Şort alt paltarı** və ya **Boyşorts** () — yan və ön hissələrinin ölçülərinin eyni olan alt paltarı.
* **[[Kəmər alt paltarı]]** —
* **[[Korset alt paltarı]]** —
* **[[Üzgücü alt paltarı]]** — üzmək məqsədi ilə alt paltarı, əsasən tez quruyan sintetik materiallardan düzəldilir.
* **[[Pantalon]]** () — hündür taliyalı korset tipli alt paltarı.

## İstinadlar
Zeynalabdin xan Qaragözlü

**Zeynalabdin xan Hüseyn xan oğlu Qaragözlü** (1858-1927) — Kirmanşahın valisi, İran ordusunun generalı.

## Həyatı

Zeynalabdin xan Şamlı elinin Qaragözlü oymağının məşhur simalarından Hüseyn xan Hüsamülmülkün oğludur. Həmədan şəhərində doğulmuşdu.

Zeynalabdin xan 1887-ci ildən 1894-cü ilədək Kirmanşah əyalətinin vali müavini olmuşdu. 1890-cı ildən Kirmanşaha vali təyin edilmişdi. Bu əyalətdən əlavə Lurestan, Burucerdin hakimiyyəti də ona tapşırılmışdı. O, Əmiri-Əfxəm ləqəbini də daşıyırdı.
 
## Ailəsi
Zeynalabdin xanın Qulamrza xan adlı oğlu vardı. O, Müzəffərəddin şahın qızı Qəmərəssəltənə Məlaikə xanımla ailə qurmuşdu. Zeynalabdin xan İftixarülmülk ləqəbini daşıyırdı.

## Mənbə

*Ənvər Çingizoğlu, Qaragözlülər, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2010, №5, səh.66-79.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Şamlı eli
*Qaragözlü oymağı
Gülnabad döyüşü

**Gülnabad döyüşü** — 1722-ci il mart ayının 8-i İsfahanın Gülnabad kəndi yaxınlığında əfqan qiyamçıları ilə Səfəvi ordusu arasında baş verən döyüş.

## Zəmin
Səfəvi dövlətinin iqtisadi-siyasi böhranda olmasından istifadə edən Qəndaharın əfqan hakimi Mir Mahmud Hotaki zəifləmiş İranı işğal etmək qərarına gəlir. Bu zaman Səfəvilər dövlətinin xəzinəsi boşaldığından dövlət ordunu ixtisar etməyə məcbur olmuşdu. Bundan istifadə edən Mir Mahmud on minlik qoşunla ilk yürüşünə başlayır. O irəliləyərək Yəzd və Kirman şəhərlərini tutur. Lakin o, Şah Sultan Hüseynin bacarıqlı sərkərdəsi Lütfəli xan tərəfindən geri çəkilməyə məcbur edilir. Mir Mahmud Qəndəhara geri çəkilir və burada qoşun yığmağa başlayır. Mir mamud daha bir yürüşə başlayır və yenə də Yəzd və Kirman şəhərlərini tutur. Mir Mahmudun bu dəfə işi onda gətirirki, bu zaman Lütfəli xan həbs edilmişdi. O bu şəhərləri qarət edib, İsfahana doğru irəliləyir. Şah Sultan Hüseyn İsfahanda təcili qoşun yığmağı əmr edir oğlu Təhmasibi isə (gələcək Şah II Təhmasib) şimala ordu yığmaq üçün göndərir. Bu zaman İsfahanda təcili olaraq ordu yığılır və Şah Sultan Hüseyn bu ordunun başında İsfahana qədər gəlib çatmış Mir Mahmudu qarşılamağa gedir. Səhər açılanda iki ordu üzləşir.

## Döyüş
Səfəvi ordusu sağ cinah, sol cinah və mərkəz olaraq üç hissəyə ayrılmışdı. Cinahlarda sayları 30 min olan süvarilər toplanmışdı. Sağ cinaha Rüstəm xan, sol cinaha isə Məhəmmədqulu xan Şamlı başçılıq edirdi. Mərkəzdə piyadalar və topçular dururdu. Ərəb hakimi həm də ərəb atlılarına başçılıq edirdi. Əfqan ordusu 4 dəstə şəklində ən güclü döyüşçülər mərkəzdə olmaqla düzülmüşdü. Sağ cinahda İmanullah xanın, sol cinahda isə zərdüşti əsgərləri düzülmüşdü. Arxa tərəfdə zənburəklər yerləşdirilmişdi.

Döyüş Səfəvi ordusunun sağ cinahının əfqanlara qarşı uğurlu hücumu ilə başladı. Bundan ruhlanan ərəb hakimi sol cinahdan əfqan ordusuna doğru irəllədi. Əfqanların sol cinahı əzildi və ərəb hakiminin dəstəsi əfqan qərargahına çatdı. Lakin əsgərlər sıraları pozdular və qənimət toplamaqla məşğul oldular. Əfqanlar dağılmış süvariləri görüb onlara hücum etdilər və Səfəvi topçuları zərərsizləşdirildi. Bundan sonra əfqan topçuları Səfəvi piyadalarını top atəşinə tutdular. Top atəşi ilə Səfəvi ordusu geri çəkildi. Əfqanlar qələbə qazandılar.

## Nəticə
Nəticədə əfqanlar Səfəvilərin içərilərinə doğru irəllədilər və İsfahana yaxınlaşdılar. Səfəvi əyanları Sultan Hüseynə İsfahandan çıxmağı məsləhət gördülər, lakin şah bu təklifi qəbul etmədi.

## İstinadlar
Fəxrəddin İsayev

**Fəxrəddin Qurban oğlu İsayev** () — Azərbaycan riyaziyyatçısı, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru.

## Həyatı
Fəxrəddin İsayev Qurban oğlu 18 yanvar 1954-cü ildə Ermənistanın Spitak rayonunun Saral kəndində anadan olmuşdur. 1961–1971-ci illərdə Saral orta məktəbində təhsil almış və oranı fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1971-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakultəsinə qəbul olmuş, 1974-cü ildə Mixail Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetine göndərilmiş və 1976-cı ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirniçdir. 1976-cı ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutuna fəaliyyətə başlamışdır.

1981-ci illərdə Moskva Dövlət Universitetin aspiranturasını bitirərək, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir. 1987-ci illərdə yenə orada müdaiə edərək fizikarRiyaziyyat elmləri doktoru alimlik dərəcəsi aləb.

1987-ci ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının baş elmi işçi vəzifəsində işləməyə başlayıb, 1989-cu ildə Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin professoru təyin olunur. Dəfələrlə Almaniyanın Karlsruhe Universitetində elmi ezamiyyətlərdə olub.

14 xarici ölkədə 30 beynəlxalq elmi konfransda elmi məqalə ilə çıxış edib. 30-dan çox fəlsəfə doktorunun elmi rəhbəri olub. 160-dan çox elmi məqalə və 2 kitab müəllifidir.

2007-ci ildən Qafqaz Universiteti rektorunun müşaviri, bölmə müdiri vəzifələrində çalışır.

Evlidir iki övladı var.

16 yanvar 2017-cı ildə vəfat edib.

## Kitabları
* İsayev F.Q., "Mühəndislik problemlərinin komputerlə həlli", Bakı/ Azərbaycan, səhifə/səhifə aralığı: 210, Qafqaz Universiteti yayınları — İyn 2005
* İsayev F.Q., "Nümerik analiz.", Bakı/ Azərbaycan, səhifə/səhifə aralığı: 82, Qafqaz Universiteti yayınları. — İyn 1999

## İstinadlar
Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi

**Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi** () — İran Məşrutə hərəkatının və Mücazat təşkilatının üzvü, xəttat.

## Həyatı
Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi 1868-ci ildə Qəzvin şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Ustad yanında xəttatlığı öyrənmişdi.

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi nəstəliq xəttinin ustadı idi. O, məşhur "Şahnamə"ni, Nəsrəddin Tusinin "Övsafül-əşraf"ını öz xəttilə köçürmüşdü. İmadülküttab ləqəbini daşıyırdı.

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi Məşrutə hərəkatına qoşulmuşdu.

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi 1916-cı ildə Mirzə İbrahim xan Münşizadənin və Əsədulla xan Əbülfətzadənin təşkilatçılığı ilə Tehranda yaranmış "Komiteyi-Mücazat" (Cəza komitəsi" daxil olmuşdu. O, öz dəsti-xəttilə komitənin bəyannamələrini yazırdı.

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi 1917-ci ildə həbs edildi. Həbsdən azad edildikdən sonra Tehrana gəldi. 1925-ci ildən sonra Rza şah Pəhləvinin dəftərxanasında xidmət edirdi.

Mirzə Məhəmmədhüseyn Seyfi 1936-cı ildə Tehran şəhərində vəfat edib.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Hüseyn xan Lələ
Dubnitsa nad Vahom

**Dubnitsa nad Vahom** (, , ) — Slovakiyanın şimal-şərqində şəhər. Trençin bölgəsində yerləşir. Əhalisi 25 min nəfərdir. Şəhər Vah çayının sahilində yerləşir.

## Əhali

### Əhalinin konfessiyaya görə mənsubiyyəti
* Roma-katolik 63,00%
* Ateist 17,00%
* Digərlər, Geydiyyatdan keçməyən 18,00%
* Yevangelik kilsəsi 2,00%

## Partnyor şəhərlər
*  Otrokovitse
*  VATS
*  Zavadzkie

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Viktor Polyaniçko

**Viktor Petroviç Polyaniçko** () — SSRİ dövlət xadimi, 1988–1991-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinini ikinci katibi, tarix elmləri namizədi.

## Həyatı
Viktor doğulduqdan 9 ay sonra onun atası vəfat edib. İkinci dünya müharibəsi illərində aclıqdan qorunmağa çalışan Viktor anası və qardaşı ilə birlikdə İnquşetiyada yaşayırdı. Viktorun anası həyatı boyu Rostselmaş zavodunda işləyərək həyatını oğullarına həsr etdi və son nəticədə onların hər ikisinin ölümündən sonra vəfat etdi (2003-cü ildə 92 yaşında Moskvada). Viktor da anası kimi 14 yaşından etibarən Rostselmaş zavodunda çalışmış, daha sonra isə bir neçə qəzetlərdə müxbir olaraq işləmişdi. 11 oktyabr 1959-cu ildə öz gələcək həyat yoldaşı Lidiya ilə tanış olan Viktor 1960-cı ildə ailə həyatı qurur. 1962-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakultəsini bitirir. Tədricən Kommunist partiyası daxilində yüksələn Viktor 1985–1988-ci ildə Sovet ordusunun işğalı altında olan Əfqanıstana hökumət məsləhətçisi kimi göndərilir. Burada o Əfqanıstan prezidenti Nəcibullaya xüsusi müşaviri işləyirdi. Tezliklə o, Əfqanıstanın ən yüksək ordenini aldı. Daha sonra Viktor Azərbaycana göndərilir. 1988–1991-ci illərdə Azərbaycan Kommunista Partiyasının ikinci katibi vəzifəsində çalışır, 1990-cı ildə Qarabağda təşkil olunan xüsusi komitənin başçısı təyin olunur. Azərbaycanlılar bu dövrdə Viktoru erməniləri dəstəkləməkdə, ermənilər isə onu azərbaycanlıları dəstəkləməkdə ittiham edirdilər. Xankəndidə işlədiyi dövrdə ona qarşı ermənilər tərəfindən bir neçə sui-qəsdr təşkil olunur. 1991-ci ilin avqust ayında Moskvada baş verən və uğursuzluğa uğrayan hakimiyyət devrilişinə cəhddən sonra Viktor Polyaniçko bütün vəzifələrini itirir və Moskvaya qayıdır. İl yarım heç kimin yadına düşməyən Polyaniçko qəflətən Yeltsinin əmri ilə 26 iyun 1993-cü ildə öz aralarında müharibə edən Şimali Osetiya və İnquşetiyaya müvəqqəti canişin təyin olundu.

## Ölümü
Viktor Polyaniçko 1 avqust 1993-cü ildə Şimali Osetiyada öz xidməti maşınında inquş döyüşçülərinin rəhbərləri ilə görüşə gedərkən hücuma məruz qalıb və güllələnərək öldürülüb. Tibbi ekspertiza onun 15 güllə yarasından yerindəcə keçindiyini təyin etmişdir. Onunla bərabər Vladiqafqaz qarnizonunun rəhbəri general-mayor Anatoli Korecki və Alfa xüsusi təyinatlı dəstənin baş leytenantı Viktor Kravçuk da öldürüldü. Bundan başqa 4 rus hərbçisi də hücum zamanı yaralanmışdı. Onun ölümü indiyə kimi açılmayıb. İngiltərəli jurnalist Tomas De Vaal Qara bağ: Müharibə və sülh arasında kitabında Viktor Polyaniçkonu ermənilərin öldürdüyünü iddia edib. Moskvada dəfn olunub.

## İstinadlar
Şahnaz Azad

**Şahnaz Rüşdiyyə** və ya **Şahnaz Azad** — jurnalist. O,Həsən Rüşdiyyənin qızı və Əbülqasim Marağayinin həyat yoldaşı idi.

## Həmçinin bax

*Həsən Rüşdiyyə
*Əbülqasim Marağayi
Spitak zəlzələsi

**Spitak zəlzələsi** (həmçinin Leninakan zəlzələsi, Gümrü zəlzələsi də adlanır) — 7 dekabr 1988-ci ildə Ermənistanın şimalında baş vermiş 7 bal gücündə zəlzələ.

Yeraltı təkanlar 30 saniyə ərzində Ermənistanın Spitak şəhərini məhv edib, Leninakan (hazırkı Gümrü), Kirovakan (hazırkı Vanadzor) və Stepanavan şəhərlərini dağıdıb. Ümumilikdə zəlzələdən 21 şəhər, eləcə də 350 kənd (58-i tamamilə dağılıb) ziyan çəkib. Rəsmi məlumatlara görə, 25 min nəfər ölüb, 140 min adam şikəst olub, 514 min nəfər evsiz qalıb. Zəlzələ Ermənistanın şimalına güclü zərbə vurub və respublikanın 40 faizinə təsir edib. Yeraltı təkanlar İrəvan və Tiflisdə də hiss edilib. Alimlərin hesablamalarına görə, zəlzələ zamanı Xirosimaya atılmış on atom bombasına bərabər enerji çıxıb.

Spitakdakı zəlzələdən dərhal sonra Ermənistana ilk yardım əlini uzadanlardan biri Azərbaycan olub. O zaman təbii fəlakətdən zərər çəkənlərə yardım göstərmək üçün Bakıdan fəlakət zonasına təcili yola düşən azərbaycanlılardan ibarət böyük qrupu təyyarə qəzasına düşmüşdü. İl-76 təyyarəsinin qəzaya uğraması nəticəsində 78 azərbaycanlı könüllü həlak olmuşdu. Ermənistanın hava məkanında Azərbaycan təyyarəsinin qəzaya uğramasının səbəbləri bu günədək aydınlaşdırılmayıb. Başqa bir versiyaya görə təyyarə Quqark rayonunun yaxınlığında hava limanında, yük təyyarəsinin qarşısında "Stinger" raketi ilə vurulub. Təyyarənin göyərtəsində 50 azərbaycanlı, 13 ləzgi, 11 rus, 2 tatar, 1 erməni və 1 yəhudi olub.

## Həmçinin bax
* Ermənistandakı zəlzələ zamanı yardıma göndərilənlərin siyahısı

## İstinadlar
Hacı Fətulla xan Səidüssəltənə

**Hacı Fətulla xan  Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi  oğlu Diba-Təbatəbai** (1871–1926) — ədib, İran hərbçisi.

## Həyatı
Hacı Fətulla xan  Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi oğlu Təbatəbai-Diba 1871-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Atası Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Nazimülüləma şəhərin böyük mərtəbəli din xadimlərindən idi. Oğlu Fətullaya əvvəlcə ev, sonra mədrəsə təhsili vermişdi.

Hacı Fətulla xan bütün elmlərə bələd olduqdan sonra hərbi işlərlə ilgilənmişdi. Səidüssəltənə ləqəbini daşıyırdı.

Hacı Fətulla xan Müzəffərəddin şah zamanı (1896-1907) Marağanın Müqəddəs Topçu alayının rəisi olmuşdu. Həmin dövrdə Tehranın idarəsi ona tapşırılmışdı. Sonra Tehran şəhər polis idarəsinin rəisi təyin edilmişdi. O, 1901-1902-ci illərdə Kirman əyalətinin hakimi, əmisi və qaynatası olan Mirzə Mahmud xan Əlaülmülkün müavini vəzifəsində çalışmışdı.

Hacı Fətulla xan 1906-cı ildə Buşehr hakimi, Məşrutə hərəkatının əvvəllərində Tehran polisinin rəisi olmuşdu.
    
Hacı Fətulla xan 1926-cı ildə Təbrizdə vəfat etdi.

## Şəcərəsi
Hacı Fətulla xan ibn Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi ibn Hacı Mirzə Əliəsgər ibn Mirzə Rəfi ibn Mirzə Əbutalib vəzir ibn Mirzə Səlim naibülsədr ibn Mirzə Məhəmmədsəid Mirzə Əli Kəbir ibn Mirzə Rəfi ibn Mir Mütəllib ibn Mir Fəttah ibn Məhəmməd Sədrəddin ibn Məcidəddin ibn Seyid İsmayıl ibn Mir Əli Kəbir (Şah mir) ibn Mir Əbdülvəhhab ibn Seyid Xəlil Əmir Əbdülqəffar ibn Əmir Hacı Seyid İmadəddin ibn Seyid Həsən Fəxrəddin ibn Seyid Məhəmməd Kamaləddin ibn Seyid Həsən ibn Seyid Əli Şəhabəddin ibn Mir Əli İmadəddin ibn Seyid İmad ibn Seyid Əli İmadəddin ibn Məhəmməd Əbülhəsən ibn Seyid Əhməd ibn Abdulla ibn Seyid İsmayıl Dibac ibn Seyid İbrahim əl-Qəmər ibn Həsən əl-Müsənna ibn Hüseyn ibn Əli.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Diba ailəsi, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №10, səh.52-64.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Seksual inqilab

**Seksual inqilab** () — 1960–1980-ci illərdə ABŞ-də sosial hərəkat.

## Tarixi
Termin ilk dəfə Vilhelm Rayx tərəfindən 20 əsrin əvvəllərində işlənmişdir, lakin bu anlayışla bağlı əsas hadisələr 60 illərin sonlarında 70-ci illərdə baş vermişdir.

20 əsrə qədər seksuallıqla bağlı anlayışlar dinlə bağlı idi.

1960-cı illərin sonlarında Amerikada və Fransada güclü seksual qurtuluş hərəkatı başladı.
Müharibədən sonra doğulan nəsil, artıq köhnə mənəvi qaydalara tabe olmaq istəmirdi. Tibbdə yeni ixtiralar kontrasepsiyanı və abortları asanlaşdırdı. Amma "seksual inqilab" həm sosial etiraz forması idi. Özünü doğrultmayan və insanları fəlakətlərdə qurtara bilməyən köhnə mənəvi dəyərlər şübhə altına alınmağa başladı. Əslində bu proses həmin bu anlayışın ilk işlənməsi tarixindən başlamışdı 20 illərdən, bir az da irəliyə getsək, qadın və kişi bərabərliyi həmişə, xüsusi ilə burjua inqilabları dövründə, bu və ya digər dərəcədə, zamanın tələbinə uyğun həllini tələb edib.

Z. Freydin psixi həyatla bağlı kəşfləri, dünyada bu prosesə keyfiyətcə yeni baxış tələbi qoydu. Freydo-marksizm nəzəriyəçiləri xüsusi ilə Herbert Markuze öz "Eros və Bəşəriyyət" əsərində marksizmin 19 əsrdə qaldırdığı və uğurla həll etdiyi sosial nəzəriyələrin, 20 əsr üçün yetərsizliyini qeyd edir. Burjua inqilablar dövrü üçün qayda olan termin və anlayışlar 20 əsr cəmiyətlərində öz ilkin dəyərini və səslənməsini itirdilər. Freydin insanın fərd kimi hərəkətlərini seksual motivasiyalı olduğunu iddia edirdi. O insanın həm filoqienetik həm də ontoqenetik müstəvilərdə yaranmasını və inkişafını seksual enerjinin tarixi transformasiyası ilə əsaslandırdı. Markuze Freydin fərdi psixi nəzəriyəsini sosial məzmunlu hesab edirdi.

İstənilən inqilabda olduğu kimi, seksual inqilabda da 80-ci illərdə əks-inqilab dövrü başladı. Bu xeyli dərəcədə neokonservativ və neoliberal ideoloqiyaların revanşı ilə bağlı idi. Buna həm də 20 əsrin bəlası hesab edilən QİÇS təsir etdi.

Seksual inqlabın şüarları 1968 il Paris baharı hadisələrində ilk dəfə səslənməyə başladı.
2013 ildə Türkiyədə baş verən "Taksim Gezi Parkı" ilə bağlı etirazlarda da bu şüarlar yenə gündəmə gəldi. Bu dinin siyasi sistemin mənəvi alətinə çevrilməsinə qarşı cəmiyətin bir reaksiyası idi.
Xuraman Abbasova

**Xuraman Zeynal qızı Abbasova** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, SSRİ Ali Sovetinin deputatı

## Həyatı
Xuraman Zeynal qızı Abbasova 31 dekabr 1927-ci ildə Ağdam rayonunun İsmayilbəyli kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə erkən başlamış, rayonun Əli Bayramov adına sovxozunda çalışmış, gənc yaşlarından əmək fəaliyyəti ilə yanaşı təhsilini də davam etdirmiş, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib alim-aqronom ixtisasına yiyələnmişdir.

Xuraman Abbasova yaşını üç il qabağa çəkdirmiş, Kommunist Partiyasına qəbul olunmuşdur. Sessiyaların birində "ermənilərin Qarabağa qonaq gəlməsini" söyləməsindən, Xudu Məmmədovun dəfnində fəal iştirakına görə partiya rəhbərliyi ilə aralarında narazılıq olmuşdu.

O dəfələrlə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

Onun barəsində 2 seriyalı sənədli film çəkilmişdir.

Xuraman Abbasova 1998-ci ilin 26 yanvarında ölmüşdür. Qəbri Fəxri xiyabandadır.

Övladları Mahirə həkim, Şəfəq hüquqşünas, Aida şərqşünasdır. Oğlu Mehdi 9 yaşında olarkən avtomobil qəzasında vəfat etmişdir. Beş oğlan, üç qız nəvəsi vardır.

## Fəaliyyəti
Xuraman Abbasova bir müddət Əli Bayramov adına sovxozun direktoru işləmiş, sonra 1969-cu ildən rayonun ən iri pambıqçılıq təsərrüfatlarından olan Lenin adına kolxozun sədri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.. 20 ilə qədər sədrlik etdiyi müddətdə kolxoz dəfələrlə SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri sərgisinin keçici qırmızı bayraqlarına, mükafatlara layiq görülmüşdür.

### Qarabağ münaqişəsindəki fəaliyyəti
Xuraman xanım Qarabağ müharibəsi Qarabağın azərbaycanlı əhalisinin hərtərəfli təminatını təşkil etmiş, Qarabağa yük karvanları aparmışdır. Xuraman Abbasova Milli Ordunun yaranmasında fəal iştirak etmiş, yeni yaranan Azərbaycan Ordusunun fonduna 100 min rus rublu (110 000 dollar) keçirmişdir.

Xuraman xanım Xankəndindən Əsgəran tərəfə yönələn insanları rus tanklarının altına düşməkdən qoruyur. Həmin günlərdə Xuraman xanımın, Rayon partiya komitəsinin birinci katibi Sadıq Murtuzayev, Mərkəzi komitə katibləri Telman Orucov, Həsən Həsənov, Seyid Lazım Ağanın səyi ilə ilk qırğının qarşısı alınır. Xuraman Abbasovanın sülhpərvər addımı ölkə daxilində daha çox qınansa da (Bu hadisənin əleyhdarları hesab edirlər ki, əgər Xuraman Abbasova hələ münaqişənin yeni qızışan vaxtında örpəyini atmasaydı, kütlə Xankəndinə qədər gedib erməniləri yerində oturdar, bundan sonra müharibə də olmazdı) ölkə xaricində sülh üçün atılmış cəsarətli bir addım kimi qiymətləndirildi. Keçmiş SSRİ-də isə bu hadisə olduqca müsbət qarşılanır. Hətta sovet şairi Yevgeni Yevtuşenko Xuraman Abbasovanın bu addımından ilhamlanaraq ona "Örpək" adlı şeir həsr etmişdir.

## Mükafatları
Xuraman Abbasova üç dəfə SSRİ-nin yüksək mükafatı olan Lenin ordeni, Oktyabr İnqilabı və Şərəf Nişanı ordenləri ilə təltif edilmiş, 1980-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xuraman Abbasova haqqında sənədli film
Pavel Florenski

**Pavel Florenski** (tam adı: *Pavel Aleksandrviç Florenski*;  ) — XX əsrin görkəmli alimi, rus ilahiyyatçısı, filosofu və riyaziyyatçısı.

## Həyatı
Pavel Aleksandrviç Florenski 1882-ci ilin yanvarın 21-də (Yuli təqvimi ilə 9-da) Yevlax yaşayış məntəqəsində anadan olmuşdur. O, 1879–1883-cü illərdə Bakı-Tiflis dəmir yolunu çəkən baş mühəndis Aleksandr İvanoviç Florenskinin oğludur. P. Florenskinin uşaqlığı Yevlaxda keçmişdir. O, Tiflisdə klassik gimnaziyanı bitirdikdən sonra Moskva Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş və bitirdikdən sonra dinə olan marağına görə Moskva Dini İlahiyyət Akademiyasında təhsil almışdır. Təhsilini bitirdikdən sonra 1920-ci ilə Anna Giyatsintova ilə ailə həyatı qurmuşdur.

## Fəaliyyəti
P. Florenski 1911-ci ildə keşiş təyin edildi. Artıq, 1912-ci ildə 30 yaşlı Pavel Florenski Pravoslav kilsəsinin din xadimi kimi bütün Rusiyada tanınırdı. O, çar II Nikolayın etimadını qazanmışdı, onunla dostluq əlaqələri vardı. 1914-cü ildə "Ruhani həqiqət haqqında" adlı dissertasiya işini müdafiə edərək, 1919-cu ilə qədər Troitse-Sergiyeva Lavrada fəlsəfə müəllimi olaraq çalışdı. Bu illər ərzində fəlsəfə, teologiya, incəsənət nəzəriyyəsi, riyaziyyat və elektrodinamika üzrə bir sıra əsərlərini nəşr etdirmişdir.1924-cü ildə "dielektriklər" haqqında böyük bir monoqrafiya çap etdirdi. Eyni zamanda "Troitse-Sergeiyeva Lavra"-nın tarix komissiyasında elmi katib vəzifəsində çalışdı. Bu illərdə Rus incəsənəti haqqında yazdığı məqalələri nəşr etdirdi. 1920-ci illərin ikinci yarısından etibarən o, araşdırmalarının istiqamətini əsasən fizika və elektrodinamika üzərinə yönəltmiş və "xəyali ədədlər" haqqında məqaləsini yayınlamışdır.

## 1928–1937-ci illər: həbsi və güllələnməsi
Rusiyada oktyabr çevrilişindən sonra bütün din xadimləri kimi o da təqiblərə məruz qalmışdı. 1928-ci ildə Florenski Nijni Novqoroda sürgün edildi. Yekatrina Peşkovanın "şəfaət"indən sonra ona Moskvaya qayıtmağa icazə verildi. 1933-cü ilin fevral ayının 26-da o Florenski professor Pavel Gidiuliyanovla birlikdə sui-qəsd hazırlama şüphəsi ilə 5 ay müddətinə yenidən həbs edildi. 1933-cü ilin dekabr ayının 1-də cəza qanununun 58-ci maddəsi ilə 10 il müddətinə sürgün edildi. Yayımlanan dini məqalələri, keşiş geyimi sürgündəki rəhbərlərini narahat edirdi. Solovkiyə köçdükdən sonra (1934) Baykal Amur əsas xəttində düşərgədə xidmət göstərmiş, burada yod və yodun yerli yosunlardan çıxarılması ilə bağlı tədqiqat aparmışdır. 1937-ci ildə Sankt-Peterburqa göndərildi və burada 25 noyabr tarixli məhkəmə qərarı ilə ölümə məhkum edildi. Daha sonra 8 dekabr tarixində 500 məhkum ilə birlikdə Sankt-Peterburq yaxınlığında bir ərazidə güllələnmişdir. Dəfn yeri məlum deyil. Antoniyo Maksioniyə görə Sankt-Peterburqun şimal-şərqində 30 min insanla birgə dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Şamama Əliyeva

**Əliyeva Şamama Tanrıverdi qızı** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Əliyeva Şamama Tanrıverdi qızı Yevlax rayonunda yaşamış və təhsil almış şəxslərdəndir. "Çinar" fermer təsərrüfatının rəhbəri "Qəhrəman ana"dır. SSRİ dövündə işlədiyi "Kommunist" kolxozunda pambıqçılıqda əldə etdiyi nailiyyətlərə görə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Yunis Hacıyev

**Yunis Muxtar oğlu Hacıyev** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Yunis Hacıyev 1923-cü il mayın 17-də Cəbrayıl qəzasında anadan olub.

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı ona qoyunçuluğun inkişafında qazandığı uğurlara görə verilmişdir.

## İstinadlar
Nove Mesto nad Vahom

**Nove Mesto nad Vahom**  (, , ) — Slovakiyanın qərbində şəhər. Vah çayının sahilində yerləşir. Əhalisi 21 min nəfərə yaxındır.

### Coğrafiyası və iqlimi
Nove Mesto nad Vahom Pieştyanıdan 20&nbsp;km şimalda yerləşir.



## Əhali
### Əhalinin etnik mənsubiyyəti
Slovaklar - 95,07 %Çexlər - 1,73 %Qaraçılar - 0,56 %Macarlar - 0,18 %Almanlar - 0,16 %və digərləri

### Əhalinin konfessional mənsubiyyəti
Roma-katolikləri - 55,96 %ateistlər - 23,29 %protestantlar (əsasən yevangelik kilsəsi v.d.)- 13,84 %yunan-katolikləri - 0,23 % və digərləri

## Partnerské mestá
*  Uherské Hradiště
*  Petroqrad
*  Kysáč
*  Nüark
*  Bakı
*  Maribor

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Nové Mesto nad Váhom - Informačný portál
* Podjavorinské muzeum
* Satelitní fotografie města
Məhəmməd bəy Dünbili

**Məhəmməd bəy Əbdürrəzzaq bəy oğlu Dünbili** (?-?) — XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatşünası, ədibi.

## Həyatı
Məhəmməd bəy Əbdürrəzzaq bəy oğlu Dünbili Xoy şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Ədəbiyyatşünas idi. Məhəmmədəli xan Tərbiyyət yazır: "O, ədib, ədəbiyyatşünas idi. Qurana ərəb dilində geniş izahat yazmışdır"

## Ailəsi
Məhəmməd bəyin Əli bəy adlı oğlu vardı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Əbdürrəzaq bəy Dünbili

## Xarici keçidlər
Yevgeni Yevtuşenko

**Yevgeni Yevtuşenko** () — məşhur rus və sovet şairi, nasir, publisist, aktyor. Ədəbiyyat üzrə iki dəfə Nobel mükafatı namizədi (1963 və 2010-cu ildə)

## Həyatı
1932-ci ildə anadan olmuş Yevtuşenko keçmiş SSRİ-nin ən böyük şairlərindən hesab olunur. Baltikyanı almanlardan olan həvəskar şair Aleksandr Qanqnusun ailəsində anadan olmuşdur. Sonradan anası oğluna öz soyadını verib.

1949-cu ildən dərc olunmağa başlayan şair Stalin sonrası dövrün ən populyar şairlərindən hesab olunur. Şairliklə yanaşı, roman yazarı, publisist, aktyor kimi də tanınan Yevgeni Yevtuşenko dəfələrlə xarici səfərlərlə olmuş, Qərb ölkələrində əsərləri dərc olunmuşdur.

O, 1991-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Talsa Universiteti ilə müqavilə bağlayaraq ailəsi ilə birlikdə ölkəni tərk etmişdir. Ara-sıra Rusiyaya dönsə də, ömrünün sonlarına qədər Amerikada yaşamışdır.

1 aprel 2017-ci ildə xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir. Vəsiyyətinə görə, 11 aprel 2017-ci ildə Peredelkino qəbristanlığında şair Boris Pasternakın məzarı yanında dəfn olunmuşdur.

Şair Yevgeni Yevtuşenko Xuraman Abbasovaya “Örpək” adlı şeir həsr etmişdir.

 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Diesel

**Diesel** – italyan dizayn və həmçinin brend geyim və aksessuar firması. Şirkət 1978-ci ildə Molvenada Rentso Rosso və dostu Adriano Qoldşmid tərəfindən yaradılmış və təsis edilmişdi. Diesel **Only the Brave** adlı holdinqinə daxildir. Şirkətin illik gəliri 1,5 mlrd € təşkil edir.

## Tarix
1978-ci ildə Rentso Rosso AG Jeansdən olan və onun keçmiş müdiri Adriano Qoldşmid (Adriano Goldschmied) birgə yeni kompaniya yaratmağa qərar verdilər, bu indiki Diesel firmasının başlanğıcı idi.

## Fəaliyyət
Diesel markası altında geyim, ətir və bir çox digər parfüm növləri, ayaqqabı, alt paltarları, aksessuarlar buraxılır. Hətta bir zaman avtomobil Fiat 500 və motosikl Ducati buraxılmışdı. Kompaniya özü istehsal ilə məşğul deyil; digər fabrikalarda sifarış edirdi. Həm də 2012-ci ilə verilmiş statistik göstəricilərə görə, firma istehsalının 40% italyan, 60% isə digər xarici fabrikalarda buraxılmışdı. Kompaniyanın ən iri mağazası Milan şəhərindədir.

Firmanın dünyanın Avropa, Asiya, Şimali Amerikanın ümumilikdə 18 ölkələrində yerləşən filiallarında 2200 işçisi işləyir. Onun məhsulları 5000 pərakəndə mağazalarda satılır və bu mağazalardan 300-ü firma mağazalarıdır.

Kompaniyanın gəliri əsasən böyüklər üçün mallarla əldə edilir, amma həmçinin əhəmiyyətli gəlir Diesel Kid uşaq geyimləri liniya markası da gətirir.

## Parfüm
Aşağıda Diesel firmasına məxsus ətir siyahısı gismən verilmişdi:
* 2003 — *Zero Plus Feminine* (qadınlar üçün)
* 2003 — *Zero Plus Masculine* (kişilər üçün)
* 2004 — *PLUS PLUS Feminine* (qadınlar üçün)
* 2004 — *PLUS PLUS Masculine* (kişilər üçün)
* 2007 — *Fuel for Life men* (kişilər üçün)
* 2007 — *Fuel for Life women* (qadınlar üçün)
* 2008 — *Fuel for Life men COLOGNE* (kişilər üçün)
* 2008 — *Fuel for Life women COLOGNE* (qadınlar üçün)
* 2008 — *Fuel for Life Unlimited* (qadınlar üçün)
* 2009 — *Only the Brave* (kişilər üçün)
* 2011 — *Loverdose* (qadınlar üçün)

## Mağazaların yerləşməsi

Azərbaycanda yerləşmə:
Ü. Hacıbəyov küç., 27 Baku, Bakı AZ1010 Tel: (99412) 4935741

## Şəkillər

Diesel shop in Tel Aviv Israel.jpg|Tel-Əvivdəki (İsrail) Diesel mağazası
Dieselgriffe.JPG|Diesel cinsləri
WILBY CATWALK.jpg|Şirkətin kreativ rəhbəri
Dieselwall.jpg|Berlində "Dieselwall"


## Xarici keçidlər

* store.diesel.com Rəsmi online satış saytı
* www.dieselumusic.com Diesel:U:Music
* press.adidas.com  Adidas press site
* www.psfk.com PSFK
* Rəsmi sayt
* Store Online Ufficiale
* Sito 500 Design By Diesel
Əli bəy Dünbili

**Əli bəy Məhəmməd bəy oğlu Dünbili** (?-?) — XIX əsr Azərbaycan şairi, tərcüməçisi.

## Həyatı
Əli bəy Məhəmməd bəy oğlu Dünbili Xoy şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Tehran Universitetinə qəbul olunmuşdu. Şair idi. Qərib təxəllüsü ilə ruhsar şeirlər yazırdı. Məhəmmədəli xan Tərbiyyət yazır: "Qərib Tehran Darülfünunun şagirdlərindən olmuş, piyada hərbi məktəbi bitirdikdən sonra hicri qəməri 1275 (1858) ci ildə oxumaq üçün Avropaya göndərilən tələbələr arasında Həsənəli xan Əmir-Nizamla birlikdə Parisə getmiş, orda təhsilini təkmilləşdirib, İrana qayıtmışdır. O, Avropa ölkələrinin ictimai vəziyyəti, inkişafı və hərbi təşkilatı haqqında tədqiqat apararaq, bir kitab yazmışdır. Qərib İngiltərə və Fransa dövlətlərinin Çin dövləti ilə müharibəsi haqqında bir kitabı fransız dilindən fars dilinə tərcümə etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Əbdürrəzaq bəy Dünbili
* Məhəmməd bəy Dünbili

## Xarici keçidlər
Hacı İbrahim bəy Dünbili

**Hacı İbrahim bəy Hüseyn ağa oğlu Dünbili** (1824-?) — XIX əsr Azərbaycan ədibi, din xadimi.

## Həyatı
Hacı İbrahim bəy Hüseyn ağa oğlu Dünbili 1824-cü ildə Xoy şəhərində anadan olmuşdu. Məhəmmədsadıq xan Dünbilinin nəvəsidir. "Şəhid Azərbaycani" kimi tanınır. O, İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Ədəbiyyatşünas idi. Məhəmmədəli xan Tərbiyyət yazır: "O, hicri-qəməri 1262 (1845)-ci ildə oxumaq üçün Nəcəfə getmiş, o dövrün alimləri yanında təhsil almış, sonra isə vətəninə qayıtmışdı".

Hacı İbrahim bəy Dünbilinin Təbrizdə kitabı daşbasma üsulu ilə çap olunmuşdur.

## İstinadlar
İsveçrə əhalisi

[350 px|thumb|İsveçrə dillərinin ölkə üzrə yayılması:<br />[Alman dili (64 %),Fransız dili (19 %),İtalyan dili (8 %),Romanş dili (1 % az)]]

1975-ci ilədək İsveçrənin əhalisi həm təbii artım, həm də immiqrasiya hesabına artırdı. Sonradan immiqrasiya tempi azalmağa başladı.

Əhalinin say hesabı 15 yaşa qədər — 23,4%, 60 yaşdan yuxarı — 15,1%-dir..

## Mənbə

* 

## Ədəbiyyat
* *Урланис Б.Ц.* Рост населения в Европе. — Москва., 1941.

## Həmçinin bax
* İsveçrə
* İsveçrəlilər
Şirvan ərəbləri

Ərəblər ilk dəfə Qafqaza eramızın VIII əsrində müsəlman işğalı zamanında peyda olmuşdular. IX əsrdən başlarayaq Ərəb Xilafətinin süqutu nəticəsində burada bir sıra ərəb sülalələrinin başçılıq etdiyi dövlətlər yaranmışdır. Onlardan ən güclüsü Məzyədilər sülaləsinin hökmdarlıq etdiyi Şirvanşahlar dövləti olmuşdur. Şirvanşahlar öz hakimiyyətini qısa zamanda bütün cənub-şərqi Qafqaza, o cümlədən Dərbənd əmirliyinə də yaymışdılar. Lakin qonşu əmirliklər müxtəlif imperiyaların tabeliyinə düşdükcə Şirvan get-gedə ərəb aləmindən həm coğrafi, həm də mədəni baxımdan ayrı düşürdü. Farslaşma prosesi nəticəsində Məzyədiləri XI əsrdə əvəz etmiş Kəsranilər sülaləsinə aid olan şirvanşahlar ərəb əsilli olduqlarına baxmayaraq, artıq ərəb yox, fars adlarını (Mənuçöhr, Qubad, Fəribürz) daşıyırdılar və sarayda ərəb dilinin yerinə fars dilində danışmağı üstün tuturdular. Fars dilinin iri şəhərlərdə geniş yayılmasına baxmayaraq, əyalətdə hələ də yerli arran dili danışılırdı. Özlərini daha da möhkəm bərqərar etmək niyyətində Kəsranilər hətta qədim fars şahları nəslindən olduqlarını iddia edirdilər, lakin Minoskinin fikrincə şirvanşahların Sasani dövründən qalmış yerli əsilzadə ailələrlə qaynayıb qarışmasını istisna etmək olmaz. XVII əsrdə yerli oğuz türk dili artıq bütün bölgədə gündəlik ünsiyyət, ticarət və xalqlararası dil olaraq yayılmışdır.

Ərəb köçü orta əsrlərdə də davam etmişdir. Köçəri ərəb tayfaları kiçik sayda Qafqaza dalğaşəkilli halda daxil olub burada assimilyasiyaya uğramışdılar. 1728-ci ildə İvan Gerber adlı rus zabiti bir qrup sünni ərəb tayfasının Muğan düzündə yerli əhalidən qışlaq icarəyə almasını qeyd etmişdir. Bu qrup köçəri ərəblərin ilk dəfə Qafqaza XVI–XVII əsrdə gəlməsi ehtimal olunur. 1888-ci ildə kiçik qrup ərəb hələ də Bakı quberniyasında yaşamaqda idi.

## Dil
Öz hesabatında Gerber qeyd etmişdir ki, Muğanda qış aylarında məskunlaşan köçəri ərəblər "qarışıq türk-ərəb dilində" danışırdılar. 1840-cı ildə Abbasqulu ağa Bakıxanov Şirvan ərəbləri arasında ərəb ləhcəsinin hələ də danışmaqda, amma getdikcə tərk olunmaqda olduğunu qeyd etmişdir. Ərəb dilinin Şirvan ləhcəsi ana dili olaraq Azərbaycanda XIX əsrin axırına, Dağıstanda isə 1930-cu illərə qədər işlənilirdi (ən sonda yalnız Tabasaran rayonunun Dərvaq kəndində). 1897-ci il çar rus əhali qeydiyyatı Azərbaycanda heç bir, Dağıstanda isə 912 ana dili ərəb dili olan insan qeydə almışdır. Daha sonra ərəbdilli əhali Dağıstanda da azərbaycanlaşmış, Azərbaycan dilini ana dili kimi, etnik mənsubiyyətini də azərbaycanlı kimi qəbul etməyə başlamışdır. Buna baxmayaraq, klassik ərəb dili Dağıstanda əsrlər boyu tədris, rəsmi əlaqə və mədəniyyət dili statusunu qoruyub saxlamışdır. 1920-ci ildən 1923-cü ilə qədər Dağıstanın orta məktəblərində dərslər ərəb dilində keçirilirdi.

Hal-hazırda Azərbaycan və Dağıstan ərazisində yerləşən onlarla kənd və qəsəbə adı ərəblərin burada bir vaxt yaşamasını əks etdirir: Ərəblər (Bərdə, Şabran və Dərbənd rayonlarında), Ərəbqədim (Qobustan və Şamaxı rayonlarında), Ərəbyengicə, Ərəbuşağı, Çöl Ərəb və s.

## İstinadlar
Tommy Hilfiger

**Tommy Hilfiger** – amerikan dizayn və həmçinin brend geyim və ətriyyat firması. Şirkət 1985-ci ildə Nyu-Yorkda Tommi Hilfiger və dostu Fred Gerinq tərəfindən yaradılmış və təsis edilmişdi. Şirkətin illik gəliri 1,5 mlrd € təşkil edir. Firma həmçinin optik və gün eynəkləri və bir sıra dəridən hazırlanmış məhsullar istehsal edir. Şirkət əməkdaşlarının sayı 5000 nəfərdən çoxdur.

## Xarici keçidlər

* Homepage von Tommy Hilfiger (USA)
* Homepage von Tommy Hilfiger (Deutschland)
Koqorta

**Koqorta** — () — Qədim Roma ordusunun taktiki altvahidi. Sayı müxtəlif vaxtlarda 300–600 adam idi. Koqortanı ilk dəfə ordunun milis-yığma sistemindən muzdlu, könüllü-peşəkar sistemə keçidi vaxtı, e.ə 107-ci ildə Qay Mari yaratmışdı.Koqorta üç manipuladan ibarət idi.10 koqorta Roma legionunu təşkil edirdi.Koqorta manipul sırasında düzlürdü və 8-10 cərgədən ibarət idi.Manipullar arasındaki intervallar,onların cəhətlərinin eninə bərabərdir.
Koqortaya hərbi tribun başçılıq edirdi.Manipulaların koqortada birləşdirilməsi,onların müxtəlif döyüş şəraitlərinə uyğunlaşdırmaq imkanlarını artırdı və onların idarə olunmasını asanlaşdırdı.İndi legion 3-2 və hətta bir cərgədə döyüşə bilirdi və legionun qaydasının döyüşün gedişində dəyişdirilməsi imkanını yaradırdı.Məsələn,Farsal döyüşündə olduğu kimi.Legionun koqorta təşkilatı II əsrə qədər qaldı.

## Mənbə
*Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T.4 səh. 223

## İstinadlar
Manipula

**Manipul** () — Qədim Romada 200-250 nəfərdən ibarət ağır silahlanmış piyada bölük. Manipul Qədim Roma ordusunun döyüş vaxtı istifadə etdiyi universal  bölük vahidi idi və döyüş vaxtı, bir döyüş birliyi təşkil edən, iki senturiyadan(yüzlük) ibarət idi. Baş senturion bütün manipula və bilavasitə öz yüzlüyünə, kiçik senturion ancaq öz yüzlüyünə başçılıq edirdi.

Manipul düzülüşünün ilk tətbiq olunması Samnit müharibələri ilə bağlıdır. Əvvəllər ancaq ümumi falanqa şəklində vuruşan legion indi daha kiçik alt-hissələrə bölünməyə başladı, manipullara( legionda hərəsində iki senturiya olan 30 manipul var idi). Manipulyar düzülüş leqionun döyüş və manevr qabiliyətini yüksəltdi.

## Qaynaq
* История Древнего Мира. Расцвет древних обществ. Главная редакция восточной литературы Москва 1989 səh. 438
Romul Avqust

**Romul Avqust** () — Sonuncu Qərbi Roma imperatoru.

476-cı ildə qot kralı Odoakr tərəfindən hakimiyətdən salınmışdır.

## İstinadlar
Anarxo-kommunizm

**Anarxo-kommunizm** — ictimai həyatın dövlətin müdaxiləsi olmadan inkişaf etməsi mümkünlüyünü qəbul edən nəzəriyyə. Anarxo-kommunizmə görə müasir totalitar dünya dövləti ədalətsizliyə, nemətlərin ölkələr və insanlar arasında qeyri-bərabər bölünməsinə, təbiətin məhv olunmasına, epidemiyalara, mənəviyatsızlığa aparan ictimai və sosial-iqtisadi quruluşun zaminidir. Klassik kommunistlərdən fərqli olaraq anarxo-kommunistlər dövlətin müasir dövrdə mütərəqqi roluna inanmır. Libertarianlardan fərqli olaraq isə onlar həddindən artıq fərdiçiyliyin ziyanlı olduğunu düşünür. Qurtuluş, və bərabərlik həm siyasi həm də iqtisadi olmalıdır. Siyasi azadlıqlar hələ azadlıq demək deyil, gərək iqtisadi azadlıqlar da olsun bu isə nemətlərin bərabər paylanması olmadan mümkün deyil. Eyni zamanda dövlətin fərdi azadlıq təminatçısı kimi çıxış etməsi də mümkün deyil, çünki dövlət hamının deyil, müəyyən bir qismin dövlətidir.
Lələ

**Lələ** — Qızılbaş Səfəvi hökmdarları yanında şahın himayəçisi vəzifəsi. Müxtəlif vaxtlarda bu vəzifə müxtəlif türkmən tayfaların nümayəndələrinə məxsus idi.

## İstinadlar