Sistemlər ekologiyası

**Sistemlər ekologiysı**, **Sistem ekologiyası** və ya **Sistemli ekologiya** — sistemli analizin prinsip və konsepsiyalarının ekologiyaya tətbiqini öyrənən fənlərarası sahə. Sistemli ekologiya ümumi ekologiyanın müstəqil bölməsi kimi müasir riyazi metodların, kibernetikanın və mürəkkəb ekosistemlərin formal sadələşdirilməsi üsullarının inkişafı nəticəsində formalaşmışdır.

## Vəzifələri

Sistemli ekologiyanın əsas vəzifəsi ekosistemin strukturunu və fəaliyyətini tam bir sistem kimi tədqiq etməkdir. Bu tədqiqatlar növlərin bir-biri və ətraf mühitlə olan enerji və maddə mübadiləsi əlaqələrini kəmiyyət baxımından proqnozlaşdırmağa imkan verir.

## Tədqiqat metodları

Sistemlər ekologiyasının əsasını sistemli analiz təşkil edir. Bu yanaşmada aşağıdakı aparat və metodlardan istifadə edilir:
* **[[Riyazi modelləşdirmə]]:** Ekosistemlərin fəaliyyətini təsvir edən diferensial tənliklər və simulyasiya modelləri.
* **[[Əməliyyat araşdırması|Əməliyyatların tədqiqi]]:** Resursların idarə edilməsi üçün optimallaşdırma üsulları.
* **Çoxölçülü statistika:** Böyük həcmli ekoloji verilənlərin () emalı.

Müasir sistemli ekologiya, həmçinin antropogen təsirləri nəzərə alan "ekoloji-iqtisadi" () sistemlərin analizini də prioritet hesab edir.

## İnkişaf istiqamətləri

Sistemli analizin tətbiqi iki əsas istiqamətdə inkişaf edir:
# **Simulyasiya modelləri:** Real ekoloji proseslərin kompüter mühitində sınaqdan keçirilməsi və gələcək ssenarilərin (məsələn, iqlim dəyişikliyi təsirləri) modelləşdirilməsi.
# **İerarxik təşkilatlanma:** Bioloji sistemlərin çoxsəviyyəli (molekuldan biosferə qədər) strukturunun və bu səviyyələr arasındakı qarşılıqlı əlaqənin öyrənilməsi.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* Gregory Bateson, *Steps to an Ecology of Mind*, 2000.
* Kenneth Edmund Ferguson, *Systems Analysis in Ecology*, WATT, 1966, 276 pp.
* Efraim Halfon, *Theoretical Systems Ecology: Advances and Case Studies*, Academic Press, 1979.
* J. W. Haefner, *Modeling Biological Systems: Principles and Applications*, London., UK, Chapman and Hall 1996, 473 pp.
* Richard F Johnston, Peter W Frank, Charles Duncan Michener, *Annual Review of Ecology and Systematics*, 1976, 307 pp.
* Jorgensen, Sven E., "Introduction to Systems Ecology", CRC Press, 2012. 
* R.L. Kitching, *Systems ecology*, University of Queensland Press, 1983.
* Howard T. Odum, *Systems Ecology: An Introduction*, Wiley-Interscience, 1983.
* Howard T. Odum, *Ecological and General Systems: An Introduction to Systems Ecology*. University Press of Colorado, Niwot, CO, 1994.
* Friedrich Recknagel, *Applied Systems Ecology: Approach and Case Studies in Aquatic Ecology*, 1989.
* James. Sanderson & Larry D. Harris, *Landscape Ecology: A Top-down Approach*, 2000, 246 pp.
* Sheldon Smith, *Human Systems Ecology: Studies in the Integration of Political Economy*, 1989.
* Shugart, H.H., O’Neil, R.V. (Eds.) *Systems Ecology*, Dowden, Hutchinson & Ross, Inc., 1979.
* Van Dyne, George M., *Ecosystems, Systems Ecology, and Systems Ecologists*, ORNL- 3975. Oak Ridge National Laboratory, Oak Ridge, TN, pp.&nbsp;1–40, 1966.
* Patten, Bernard C. (editor), "Systems Analysis and Simulation in Ecology", Volume 1, Academic Press, 1971.
* Patten, Bernard C. (editor), "Systems Analysis and Simulation in Ecology", Volume 2, Academic Press, 1972.
* Patten, Bernard C. (editor), "Systems Analysis and Simulation in Ecology", Volume 3, Academic Press, 1975.
* Patten, Bernard C. (editor), "Systems Analysis and Simulation in Ecology", Volume 4, Academic Press, 1976.

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* *Джефферс Дж.* Введение в системный анализ: применение в экологии.&nbsp;— М.: Мир, 1981.&nbsp;— 256 с.
* *Песенко Ю.&nbsp;А.*&nbsp;Принципы и методы количественного анализа в фаунистических исследованиях.&nbsp;— М.: Наука, 1982.&nbsp;— 287 с.
* *Уильямсон М.* Анализ биологических популяций / Пер. з англ. А.&nbsp;Д.&nbsp;Базыкина.&nbsp;— М.: Мир, 1975.&nbsp;— 271 с.

## Xarici keçidlər

; Təşkilatlar
*Systems Ecology Department at the Stockholm University.
*Systems Ecology Department at the University of Amsterdam.
*Systems ecology Lab at SUNY-ESF.
*Systems Ecology program at the University of Florida
*Systems Ecology program at the University of Montana
*Terrestrial Systems Ecology of ETH Zürich.