Azərbaycan işarət dili

**Azərbaycan işarət dili**, yaxud **Azərbaycan jest dili** (ixtisarla **AzJD**) — Azərbaycanda yaşayan kar və eşitmə qabiliyyəti zəif insanların ünsiyyəti üçün rus işarə dili ilə yanaşı istifadə olunan, öz lüğət və qrammatikasına malik milli dil sistemi. Azərbaycan işarə dilinin qrammatikası Azərbaycan şifahi dilinin qrammatikasından çox fərqlidir. Azərbaycanda təxminən 31&nbsp;000 eşitmə və danışma məhdudiyyətli insan var.

11 aprel 2025-ci ildən etibarən Azərbaycan Respublikasında Azərbaycan işarət dili rəsmi statuslu dildir. Televiziyalarda işarət dilinin tətbiqi yalnız dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşən, habelə ictimai yayımçı statusuna malik olan ümumölkə yerüstü televiziya yayımçıları üçün nəzərdə tutulub.

## Tarixi
6 fevral 2025-ci ildə Azərbaycan rəsmi qanunvericiliyinə daxil edilmişdir. 11 aprel 2025-ci ildə Azərbaycan Parlamentində bununla bağlı son qərar verilmiş, Azərbaycan işarət dilinə Azərbaycan ərazisində rəsmi status verilmişdir.

## Təsnifat məsələləri
Azərbaycan işarə dili rus işarə dili ilə bağlıdır və MDB ölkələrinin işarə dilinin güclü təsiri altındadır. Digər işarə dilləri kimi o, heç bir danışıq dilinin surəti deyil və zəngin jest lüğətinə və mürəkkəb qrammatik quruluşa malikdir. Bundan əlavə, o, təbii, avtonom şəkildə ortaya çıxıb və süni bir dil deyil. 

## Sosiolinqvistik məlumat
Azərbaycanda dilin rəsmi statusu və dəstəyi yoxdur, nəticədə bu ölkədəki karların informasiya, o cümlədən rəsmi sənədlərlə bağlı məlumat əldə etməsi çətinləşir. Azərbaycanda təxminən 31 min kar olsa da (məlumatlar 2009-cu ilə olan məlumatlardır), əksəriyyəti linqvistik təsnifata görə təcrid olunmuş rus işarə dilindən istifadə edir .

Azərbaycan Karlar Cəmiyyəti kar və eşitmə qüsurlu insanların rifahını təmin etmək məqsədilə yaradılmış Ümumdünya Karlar Federasiyasının üzvüdür .

Azərbaycanda eşitmə məhdudiyyətli uşaqlar üçün bir ixtisaslaşdırılmış məktəb və eşitmə məhdudiyyətli uşaqlar üçün iki ixtisaslaşdırılmış məktəb (Bakı şəhəri 1 və 3 nömrəli internat məktəbləri) fəaliyyət göstərir, lakin bu məktəblərdə çalışan müəllimlərin əksəriyyəti işarə ilə danışmır. dillər.

2019-cu ildə "Karlara Dəstək" ictimai birliyinin (azər. Karlara Destek) sədrinin təşəbbüsü ilə Ümumdünya Karlar Federasiyasının əlilliyi olan şəxslərin hüquqları üzrə eksperti, jest dili üzrə ekspert, A. Beynəlxalq Jest Dili Tərcüməçilər Assosiasiyasının üzvü Abasov Kamran tərəfindən Azərbaycan jest dili lüğətinin yaradılması layihəsinə start verilmişdir.

"Nar"ın ADA Universiteti və Karlara Dəstək İctimai Birliyi ilə birgə yaratdığı jestdili.az saytı tamamilə yenilənib. İlk elektron işarə dili lüğəti nitq və eşitmə məhdudiyyətli insanlara və onların yaxınlarına Azərbaycan işarə dilini istənilən yerdə və istənilən vaxt tamamilə pulsuz onlayn öyrənməyə imkan verir.

jestdili.az-ın yeni versiyasında 4000 video tərcümə, o cümlədən gündəlik həyatda istifadə nümunələri ilə 500 cümlə təqdim olunub. Ümumiyyətlə, istifadəçinin rahatlığını təmin etmək üçün jestdili.az interfeysi tamamilə yenidən işlənib. Müasir dizayn, intuitiv təsnifat, yenilənmiş axtarış sistemi və bir çox digər funksiyalar ADA Universitetinin İT departamentinin tələbələrinin dəstəyi ilə həyata keçirilib. Universitetlərdə bu mövzuda bir çox layihələr və təlimlər keçirilir. Həmin şəxslərin bir çox hallarda ali təhsildən kənar qalmasına görə gələcəkdə eşitmə və danışma məhdudiyyəti olan şəxslər üçün xüsusi fakültələrin və ixtisasların açılması müzakirə olunur. Azərbaycan eşitmə və danışma məhdudiyyəti şəxslərin cəmiyyəti Dünya eşitmə və danışma məhdudiyyəti olan şəxslərin federasiyasının (WDF) üzvüdür. Bu proqram eşitmə və danışma məhdudiyyətli insanların yaxşı yaşamasını təmin etmək üçün yaradılmışdır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan dili

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi

## İstinadlar