Virtual kommunikasiyada emosiyalar

**Virtual kommunikasiyada emosiyalar** — kompüter vasitəçiliyi ilə kommunikasiyanın (CMC) xüsusiyyətlərinə görə üzbəüz qarşılıqlı əlaqədən müxtəlif yollarla fərqlənən emosiyalar. CMC normal olaraq qarşılıqlı əlaqənin emosional aspektləri ilə əlaqəli bir çox eşitmə və vizual işarələrdən məhrum olur. Bu sahədə aparılan tədqiqatlar insanların virtual mühitlərdə müxtəlif emosiyaları necə və nə vaxt göstərdiyini və şərh etdiyini araşdırmışdır.

## İfadə

Mətn əsaslı kommunikasiyanın audio və vizual işarələri aradan qaldırmağına baxmayaraq, emosiyanı vurğulamaq üçün başqa üsullar da var. Emotikonlar və ya emosional nişanlar müxtəlif növ emosiyaları nümayiş etdirmək məqsədilə istifadə olunur. Üz-üzə kommunikasiyada emosional təzahürlərə oxşar olaraq burada da qadınların kişilərə nisbətən daha çox emotikonlardan istifadə etdikləri aşkar edilmişdir. Virtual kommunikasiya platformalarında sadəcə emotikonlardan istifadə etməklə yanaşı, insanlar danışığa vurğu əlavə etmək üçün hərfləri və ya sözləri böyük hərflə yazmağa meyllidirlər.

Virtual kommunikasiyanın müxtəlif xüsusiyyətləri var. Bu, emosiyaların həcminin artması ilə nəticələnir. CMC-də sosial işarələrin olmamasının şəxsiyyətsizləşdirmə effekti yaratdığı aşkar edilmişdir. Bundan əlavə, virtual kommunikasiyada daha çox anonimlik və ya anonimlik hissləri ola bilər. Anonim və sosial cəhətdən təcrid olunmuş kommunikasiya kombinasiyasının maneəsiz davranış nəticəsində alovlanma ehtimalını, qəzəbli və düşməncəsinə ritorikanı artırdığı göstərilmişdir.

Bundan əlavə, virtual kommunikasiyanın normativ sosial təzyiqləri azalda biləcəyi sübut edilmişdir. Sosial təzyiqlərin azalması nəticəsində fərdlər müsbət və ya mənfi affektləri açıqlayan zaman özlərini daha rahat hiss edə bilərlər. Bu, normal üz-üzə qarşılıqlı əlaqədə uyğun sayılmaya bilər. Məsələn, tədqiqatçılar Gilmor və Varren əsasən sosial iyerarxiyaların azalması səbəbindən virtual tədris mühitində yaxınlıq, oynaqlıq və qürur duyğularının baş verdiyi halları tapmışdılar.

## İnterpretasiya
Virtual kommunikasiya platformaları üzərində sosial və emosional işarələrin olmaması emosiya və niyyətlərin yanlış interpretasiya edilməsi hallarının artması ilə nəticələnə bilər. Tədqiqatçılar Kruger, Epli, Parker, and Ng fərdlərin e-poçt vasitəsilə emosiyaları aydın ötürmək və şərh etmək qabiliyyətini ifrat dərəcədə qiymətləndirdiyini təsbit etmişdilər. Onlar fərdlərin CMC üzərindən başqalarına emosiyaları effektiv şəkildə çatdıra bilməməsinin eqosentrizm və jestlər, vurğu və intonasiyalar da daxil olmaqla paralinqvistik işarələrin olmaması ilə əlaqələndirirlər.

Müsbət olması nəzərdə tutulan e-poçtların daha neytral görünməsinin səbəblərindən biri, e-poçt prosesinin özünün üz-üzə ünsiyyətdən daha az stimullaşdırıcı olmasıdır.  Bir çox insanlar e-poçtları işlə bağlı məsələlərlə əlaqələndirməyə meylli olduğundan, e-poçtlarda daha az müsbət təsirin göstəriləcəyini gözləyirlər.  Bundan əlavə, e-poçt mesajlarının emosional qeyri-müəyyənliyi əslində onların nəzərdə tutulduğundan daha mənfi şəkildə şərh edilməsinə səbəb ola bilər.  Bayron (2008) qeyd edir ki, statusu daha yüksək olan göndərənlərin e-poçtları, statusu aşağı olan insanlardan alınan e-poçtlardan daha çox mənfi kimi qəbul ediləcək. 

Virtual kommunikasiyanın daimi və potensial ictimai xarakteri nəzərə alınan zaman tərəflərin mesajlara qəsdən olmayaraq üz-üzə kommunikasiya kimi yanaşması və şərh etməsi ehtimalı daha yüksəkdir. Müəyyən edilmişdir ki, üçüncü tərəflər virtual kommunikasiyada qarşılıqlı əlaqələri mübahisələr kimi şərh edə bilərlər, halbuki əslində burada heç bir münaqişə olmaya bilər.

## İdarəetmə
Emosiyaların ifrat səviyyədə ifadə olunması və yanlış interpretasiya edilməsi ehtimalına görə virtual kommunikasiyada münaqişələr yarana bilər. Münaqişəni azaltmaq üçün ən çox emosional siqnallara və birbaşa əks əlaqəyə malik olan kommunikasiya vasitələri ən yaxşı seçim hesab olunur. Artan emosional siqnallar mənfi təsirləri daha yaxşı aşkar etməyə və hər hansı mənfi emosiyaların qarşısını almaq üçün daha çox müsbət təsir nümayiş etdirməyə imkan verir. Əlaqənin təcililiyi mesajların müəyyən bir kommunikasiya vasitəsi ilə nə qədər tez ötürüldüyü və onlara cavab veriləcəyi gözləntiləri ilə əlaqədardır. Məsələn, ani mesajlaşma e-poçtdan daha yüksək əks əlaqə dərəcəsinə malikdir, çünki ani mesajlaşma e-poçtdan daha çox sinxron kommunikasiyaya gətirib çıxarır. Əlaqənin dərhal formada həyata keçirilməsi fərdlərə məyusluq və digər neqativ emosiyaları daha tez aşkar edib aradan qaldırmağa imkan verir. Bundan əlavə, daha sinxron olan kommunikasiya vasitələri müsbət təsir üçün zəruri olan zarafatlar kimi spontan şərhlərə daha yaxşı imkan verir. Artan müsbət təsir münaqişə ehtimalını azaldan müsbət qarşılıqlı əlaqə yaratmağa kömək edir.

## Həmçinin bax

* Kompüter vasitəçiliyi ilə kommunikasiya
* Təsiredici hesablama
* Media zənginliyi nəzəriyyəsi
* Sosial iştirak nəzəriyyəsi
* Texnologiyanın nəzəriyyələri

## İstinadlar