open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İlya Muromets (təyyarə)

**İlya Muromets** — Birinci Dünya müharibəsi illərinə aid dördmühərrikli döyüş təyyarəsidir. İlya Muromets təyyarəsində dörd nəfər döyüşçü olurdu. Bu təyyarə o zaman üçün dünyada ilk dördmühərrikli ağır
bombardmançı təyyarə idi. 1913-cü ilin sonunda Riqanın "Rus-Baltik" zavodunda istehsal olunmuşdu. 1914-cü ildə təyyarə bir dəfə yerə enməklə min kilometr məsafəni 14 saat 38 dəqiqəyə qət etmişdi. Bu da o vaxt üçün dünya rekordu sayılırdı.

## Döyüş yolu

"İlya Muromets" təyyarələrindən Birinci Dünya müharibəsində və vətəndaş müharibəsində düşmənə arxadan zərbə vurmaq üçün istifadə olunmuşdur. Məhz bu təyyarədə avqustun 26-da məşhur pilot-kapitan Pyotr Nesterov tarana getmiş və qəhrəmanlıqla həlak olmuşdur. 1916-cı ilin sentyabrın 12-də isə azərbaycanlı Fərrux ağa Qayıbovun iştirak etdiyi təyyarə aviasiya tarixinə daha bir səhifə yazdı. Həmin gün Qərb cəbhəsi orduları baş komandanının qərargah rəisinin əmri ilə, Baş Qərargahın podpolkovniki Brantın komandası altında, "İlya Muromets" tipli iki hava gəmisi və on üç kiçik aparatdan ibarət hava eskadrilyası ilə düşmən arxasına basqın edilmişdir. Basqın hədəfi düşmən yerləşməsinin arxasına, on iki verst məsafədəki kiçik Borun yaşayış məntəqəsi və onun, əldə olan məlumatlara görə, 89-cu alman diviziyasının qərargahının, artilleriya və intendant anbarlarının olduğu dar dəmir yolunun, habelə aerodromun yerləşdiyi ən yaxın rayonu seçilmişdir. Eskadra düşmənin arakəsmə artilleriya atəşinin içindən Krevo rayonunu yarıb-keçərək və onun aviasiyasını sıxışdıraraq ümumi çəkisi 100 pud partlayıcı maddəyə qədər olan 78 bomba atmışdır.

## Qalereya
Çad Maykl Mürrey

**Çad Maykl Mürrey** (; d. 24 avqust 1981, Buffalo, Nyu York, ABŞ) — Amerikalı kino aktyor və model.

## Həyatı
Çad 24 avqust 1981-ci ildə Buffaloda anadan olmuşdu. Çadın 4 qardaşı var: Reks, Nik, Brendon və Tayler, həmçinin Şennon adında bacısı var.  Çadın 10 yaşı olanda onun anası ailəni atıb. Məktəbi bitirdikdən sonra o bir neçə vaxt qəzet daşıyıcısı qismində işləyib. Sonralar Çad həmçinin Gucci firması üçün model karyerasında da işləyib. Kino karyerasına 2000-ci ildə debüt eləyib.
## Şəxsi həyatı
2005-ci ildə Çad aktrisa Sofiya Buş ilə evləndi. Onlar *One Tree Hill* adlı filmin çəkilişləri zamanı tanış olmuşdular. 16 aprel 2005-ci ildə onlar evlənirlər, amma elə həmin ilin sentyabr ayında sevgililər boşanma haqda məlumat verdilər; deyilənlərə görə, cütlüyün əsas boşanma səbəbi - «Mum evi» filminin çəkilişləri zamanı partnyor Peris Hiltonla olan roman əlaqəsi idi. Boşanma rəsmi olaraq 2006-cı ilin dekabr ayında təsdiqləndi. 2006-cı ildə Çad, Kenzi Daltonla nişanlanıb.
## Maraqlı faktlar
* Çadın ən yaxşı dostu — amerikalı aktyor Cared Padaletskidir, o onunla birgə bir sıra filmlərdə çəkilmişdi. 
* Çadın sağ çiynində SMM yazılı tatuirovka var - bu onun adının və soyadının abbveaturasıdır. Bir çox film əkilişləri zamanı bu tatunu dəyişdirirdilər. 
* Qarın nahiyəsində şram izi var.
* Bir dəfə yıxılan vaxtı burnunu sındırmışdı.
* Sevdiyi heyvan — itdir. Çadın 6 dənə iti var.

## Tanınma və mükafatlandırılma
### Mükafatlar

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

## Web links
* Official website
* Chad Michael Murray interview
Teylor sırası

[thumb|Teylor [çoxhədlisinin dərəcəsi artdıqca, düz funksiyaya getdikcə yaxınlaşır. Bu şəkil \sin   x (sinus funksiyasını: qara ilə) və müxtəlif dərəcələrdən olan Teylor açılımlarını (1, 3, 5, 7, 9, 11 və 13) göstərir.]]

**Teylor sırası** — riyaziyyatda bir funksiyanın, o funksiyanın həddlərinin bir nöqtədəki törəmələrinin qiymətlərindən hesablanan sonsuz toplamı şəklində yazılması formasında açılımdır. Adını ingilis riyaziyyatçı Bruk Teylordan almışdır. Əgər sıra sıfır mərkəzlidirsə (a = 0), Teylor sırası daha sadə bir hal alar və bu xüsusi hala şotland riyaziyyatçı Kolin Maklarenə istinad olaraq *Maklaren sırası* deyilir. Bir silsilənin hədlərindən sonlu bir say qədərini istifadə etmək bu silsiləni bir funksiyaya yığmaq üçün ümumi bir üsuldur.

[right|thumb|Eksponent (qüvvət) funksiyası ([mavi ilə göstərilən) və bu funksiyanın a=0 qiymətindəki Teylor sırasının ilk *n*+1 həddinin cəmi (qırmızı ilə göstərilən).]]

Hər dərəcədən törəməsi olan, həqiqi ya da kompleks bir f(x) funskiyasının a həqiqi ya da kompleks bir ədəd olmaq şərtilə (a-r,a+r) intervalındakı *Teylor sırası* aşağıdakı şəkildə təyin edilir tanımlanmıştır:


  f(x)=f(a)+ \frac{f'(a)}{1!} (x-a)
+ \frac{f*(a)}{2!} (x-a)^2
+ \ldots
+ \frac{f^{(n)}(a)}{n!} (x-a)^n
+ \ldots
</math>

Daha nizamlı bir forma olan *Siqma təqdimatı* ilə isə belə yazılır:

:<math>= \sum_{n=0}^\infty \frac{f^{(n)}(a)}{n!} (x-a)^n</math>


Burada <math> n! </math>, *n* [[faktorial]]ı; *ƒ*<sup>&nbsp;(*n*)</sup>(*a*) isə *f* funksiyasının *n*-ci dərəcədən törəməsinin *a* nöqtəsindəki qiymətini bildirir. *f* funksiyasının sıfırıncı dərəcədə n törəməsi *f*'-in özü ilə təyin edilir və  və 0!, 1-ə bərabər olaraq qəbul edilir.

Xüsusi halda <math>a=0</math> olduqda Teylor sırası 

<math>
  f(x)=f(0)+ \frac{f'(0)}{1!} (x)
+ \frac{f*(0)}{2!} (x)^2
+ \ldots
+ \frac{f^{(n)}(0)}{n!} (x)^n
+ \ldots


şəklinə düşür. Bu bərabərliyin sağ tərəfindəki sıra Makloren sırası adlanır, bərabərlik isə f(x) funskiyasının Makloren sırasına ayrılmasıdır. 

Aşağıda Teylor sırasının bir neçə nümunəsi verilib:


e^{x}=\sum_{k=0}^\infty \frac{x^{(k)}}{k!}=1+x+x^2/2!+x^3/3!+..... , |x|


\sin\left( x \right)=\sum_{k=0}^\infty (-1)^k\frac{x^{(2k+1)}}{(2k+1)!} \approx x - \frac{x^3}{3!} + \frac{x^5}{5!} - \frac{x^7}{7!}.\!.... , |x|


\cos\left( x \right)=\sum_{k=0}^\infty (-1)^k\frac{x^{(2k)}}{2k!} \approx 1 - \frac{x^2}{2!} + \frac{x^4}{4!} - \frac{x^6}{6!}.\!.... , |x|

\frac{1}{1-x}= \sum^\infty_{k=0} x^n=1+x+x^2+x^3+x^4+.... , |x|
Tetraedik ədədlər

**Tetraedik ədədlər** — üçbucaq oturacaqlı bir piramidanı təmsil edən saylar. *n*-ci tetraedik ədəd ilk *n* üçbucaq ədədlərinin cəminə bərabərdir.

İlk on yeddi tetraedik ədədlər bunlardır:

: 1, 4, 10, 20, 35, 56, 84, 120, 165, 220, 286, 364, 455, 560, 680, 816, 969, …

*n*-ci tetraedik ədədin formulu 3-cü artan faktorialın 3-cü faktoriala bölünməsi şəklində ifadə edilir. Yəni:
: T_n={n(n+1)(n+2)\over 6} = {n^{\overline 3}\over 3!}

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Geometric Proof of the Tetrahedral Number Formula by Jim Delany, The Wolfram Demonstrations Project.
Təbriz əncüməni

Bütün əncümənlər içində **Təbriz əncüməni** müstəsna yer tuturdu. Həm ilk əncümən olduğuna, həm də ən prinsipial olaraq, Məşrutəni sonacan müdafiə etdiyinə görə, Təbriz əncüməni xüsusi olaraq seçilirdi. Təbriz əncüməni bütün ölkə əncümənləri üçün örnək rolu oynayırdı. Təbriz əncümənində qəbul olunan qərarlar, onun təcrübəsi başqa əncümənlər tətəfindən dərhal öyrənilirdi və, imkan dairəsində, tətbiq edilirdi. Təbriz üsyanı (1908-1909) vaxtı, əyalət əncümənindən başqa, Təbrizdə başqa əncümənlər də vardı. Ən nüfuzlu əncümənlər bunlar idi: "Əncüməni-həqiqət","Əncüməni-qüdrət","Əncüməni-mücahid". "Əncüməni-həqiqət" Əmirxız məhəlləsində yerləşirdi və Səttarxanın orqanı idi. "Əncüməni-qüdrət" Xiyaban məhəlləsinin fədailərinin orqanı idi, ona Bağır xan başçılıq edirdi. "Əncüməni-mücahid" faktiki olaraq Təbrizin  inqilabi mücahidlər klubu idi, ona Əli Müsyo başçılıq edirdi. 
## Qaynaq

*Новая история Ирана. Хрестоматия.Издательство "Наука"Главная редакция восточной литературы. Москва 1988 səh 230
Abel cəmi

λ = {λ*0*, λ*1*, λ*2*, …} sonsuza istiqamətlənmiş artan bir ardıcıllıq olarsa və  olduğunda,

əgər  şərti ödənərsə, **Abel cəmi ** metodu əldə edilə bilir. Burada

: f(x) = \sum_{n=0}^\infty a_n \exp(-nx) = \sum_{n=0}^\infty a_n z^n,

Burada *z* = exp(−*x*) bərabərliyi mövcud olur. Beləliklə, *x* müsbət həqiqi ədədlərdən 0-a yaxınlaşdığında ƒ(*x*)-in limiti *z* 1-ə aşağıdan yaxınlaşdığında ƒ(*z*)-nin limitinə bərabər olur. Bu halda Abel cəmi *A*(*s*)s

: A(s) = \lim_{z \rightarrow 1^{-}} \sum_{n=0}^\infty a_n z^n 

şəklində təyin edilir.

Abel cəmi Sezaro cəmi ilə uyumludur, ancaq ondan daha qüvvətli üsul hesab olunur. *C**k*(*s*)-nin təyin edildiyi bütün nöqtələrdə  bərabərliyi mövcud olur.

## Həmçinin bax
Dağılan ardıcıllıqlar
Əlavə etməklə nizamlama

**Artırmalı nizamlama** (ing. insertion sort ~ ru. сортировка вставкой ~ tr. eklemeli sıralama) – siyahıda bir elementdən başlayıb, yeni elementləri bir-bir lazım olan yerlərə qoymaqla siyahının yenidən qurulmasından ibarət nizamlama alqoritmi. Artırmalı nizamlama massivlərlə işlərkən səmərəli olmur (elementlərin daim yerlərini dəyişdirilməsi səbəbindən), ancaq əlaqəli siyahıların çeşidlənməsi üçün ideal uyğun gəlir. 
Proqramlaşdırması olduqca sadə olan ancaq performans baxımından digər sıralama alqoritmlərindən zəifdir.

Alqoritmin adı seçilən elementin sıralanmış massivdə uyğun yerə əlavə edilməsindən gəlir.

İşləməsinə aşağıdakı nümunə üzərində baxaq. 

3 4 2 8

ilk rəqəmdən başlayaq.(3)

**Birinci** gedişdə sadəcə 3 sıralanır yəni heç nə etmirik.

3* 4 2 8(* simvolu O ana qədər sıraladığımız rəqmləri göstərir. Yəni * solundakı rəqəmlər sıralanmışdır.)

**İkinci** gedişdə seçdiyimiz ədəd 4-dür. 3 ilə 4-ü qarşılaşdırırığ  3 kiçik olduğu üçün yer dəyişdirmirlər.

3 4* 2 8

**Üçüncü** gedişdə sıradakı rəqəm 2-dir və 4 ilə qarşılaşdırırığ Və 2 kiçik olduğu üçün 4-ilə yer dəyişdirirlər.

3 2 4* 8(Sıralama hələ bitməyib çünki, 2 3-dən kiçikdir)
2 3 4* 8(3. gediş tamamlandı)

**Dördüncü** gedişdə Növbəti ədəd 8-dir və burda heç bir əməliyyat yerinə yetirilmir ,çünki 8 hamısında böyükdür

insertionSort (array A)

for i = 1 to length[A-1] do

value = A[i]

j = i-1

while j >= 0 and A[j] > value

A[j + 1] = A[j]

j = j-1

A[j+1] = value

## Java Dilində Təsviri

public static void insertionSort(int[] A){

for(int i = 1; i = 0 && A[j] > value){

A[j + 1] = A[j];

j = j - 1;
    }

A[j + 1] = value;
 }}

Bu Sıralamanın performansı O(n2)-dır. Bunun səbəbi massivdəki element sayı qədər gediş edilməsi və hər gedişdə ən pis ehtimalla element sayı qədər yerdəyişmə edilməsidir. Yəni bu sıralamada ən pis vəziyyət tərsdən sıralamaqdır.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Həmçinin bax
* sıralama alqoritmi

## Xarici keçidlər

* digər Proqramlaşdırma dillərində təsviri
Penthouse

**Penthouse** — ABŞ-nin kişilər üçün, 1965-ci ildə təsis edilmiş tanınmış erotik jurnal. 
ABŞ-dən başqa jurnal dünyanın bir çox ölkələrində dərc edilir. "Playboy"-dan əsas fərqi - erotik və seksual konteksdə daha da "açıq-saçıq" olmasındadır. ABŞ jurnalı pornoqrafik adlandırmışdı. 
Əsası Bob Quççione tərəfindən təsis edilmişdi. Jurnal əvvəllər Penthouse Media Group adla tanınan FriendFinder Networks Inc. şirkətinə məxsusdur. Baxmayaraq ki, Quççione ABŞ vətəndaşıdır, jurnal 1965-ci ildə Böyük Britaniyanın nəşriyyat evlərində buraxılırdı və yalnız 1969-cu ildən ABŞ-də satışa buraxıldı. Jurnalın məşhurluğun pik dönəmində, Quççione ABŞ-nin ən varlı adamlarından sayılırdı. Bir dəfə o Forbes siyahısında ABŞ-nin 400 ən varlı insanlarının içərisinə daxil edilmişdi (1982-ci ildə onun gəlirləri 400 mln $ təşkil edirdi).
New York Times qəzetinin məqaləsində qeyd edilmişdir ki, Penthouse'un aktivləri 30 il ərzində 3,5—4 mlrd $ qədər artmışdı və bu jurnala yarım milliard civarında təmiz qəlir gətirirdi.

Penthouse jurnalının amerikan versiyasının üz qabığında çəkilən ilk fransız model qadın 2002-ci ildə Klara Morqan idi, o vaxt o pornoaktrisa kimi çalışırdı.

Jurnal üçün həmçinin bir çox tanınmış rus ulduzları da çəkilmişdilər, məsələn Maşa Rasputina. İlona Selina, Viktoriya Bonya,  Yuliya Takşia və digərləri.

## Beynəlxalq versiyalar
*2010-cu ilin oktyabr ayı üçün*
* 
*  (dayandırılıb)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Tayvan
* 

## Həmçinin bax
*Playboy
*Hustler (jurnal)
## İstinadlar

## Web links

* Official ''Penthouse'' magazine web site
Nexen (nom)

**Nexen** ( — "məbəd", ) Yuxarı Misirin III nomu (əyaləti). Nomun mərkəzi  — Hierakonpolis () şəhəri olmuşdur. Həmin ərazinin totemi çalağan ya şahin sayılır. Əsas tanrısı şahin başlı Hordur. Yerli panteona Horvə onun dörd oğlundan (Hapi, Amset, Kebexsenuf, Duamutef) başqa Xnum, Nexbet daxildir.
Karxana avtomobilləri

**Karxana avtomobilləri** (***Mədən avtomobilləri***) — maksimal kütlələri (maksimal ox kütlələri), ölçüləri və başqa xətti parametrləri ümumi istifadədə olan avtomobil yollarından istifadəyə icazə verməyən iriqabaritli və ağırçəkili avtomobil nəqliyyatı vasitəsi.

Karxana avtomobillərinin ölçülərinin və başqa xətti parametrlərinin, kütlələrinin və ox kütlələrinin minimal hədləri "Azərbaycan Respublikasının ümumi istifadədə olan avtomobil yolları ilə hərəkət edən avtonəqliyyat vasitələrinin icazə verilən qabarit və çəki parametrləri" ilə müəyyən olunur.

## Mənbə
*Çingiz Rəhimov, Bakı şəhərində avtobus sərnişin daşımalarının təşkilində müasir üsulların tətbiqi
* Chingiz Rehimov МЕТОДЫ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ТРЕБУЕМОГО КОЛИЧЕСТВА ЛЕГКОВЫХ АВТОМОБИЛЕЙ ТАКСИ И ПРАКТИКА МИРОВЫХ СТРАН В ЭТОЙ ОБЛАСТИ 
*  Avtomobil yolları haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU
*  “Azərbaycan Respublikasının ümumi istifadədə olan avtomobil yolları ilə hərəkət edən avtonəqliyyat vasitələrinin icazə verilən qabarit və çəki parametrləri”nin təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2009-cu il 7 iyul tarixli, 104 nömrəli Qərarı
Bərbər paradoksu

**Bərbər paradoksu** — Rassel paradoksundan yaradılmış tapmacadır. Bertran Rassel tərəfindən yaradımışdır. Bu paradoksu ona tövsiyə edən adsız bir kişiyə ithaf etmişdir.

## Paradoks
Sadəcə bir kişi bərbərin olduğu qəsəbə düşünün. Bu qəsəbədə hər kişi bunlardan birini etməklə daima taraşlı gəzməkdədir.
# özünü taraş edərək
# bərbərə gedərək

Fərqli şəkildə ifadə edərsək: bərbər yalnız qəsəbədə özünü taraş edə bilməyən kişiləri taraş edir. Bunlar aşağıdakı paradoksal sual xaricində məntiqli görünməkdədir.
: Bərbəri kim taraş edir?
Bu sual paradoks yaradır. Bərbər yalnız aşağıdakı adamlar tərəfindən taraş edilə bilər.
# özü
# bərbər (yenə özü)

Ancaq bu variantlardan heç biri keçərli deyil. Çünki:
# Əgər bu adam özünü **taraş edərsə**, bərbər (özü) tərəfindən taraş edilməməli.
# Əgər bu adam özünü **taraş etməzsə**, bərbər (özü) tərəfindən taraş edilməli.

## Birinci dərəcə məntiqlə ifadəsi

## Paradoks yaratmayan alternativlər
Bu paradoksun başqa formaları zaman-zaman məntiq sualı olmuşdur. Bu versiyada bərbər haqqında məlumat verilməməkdədir. Həlli isə bərbərin qadın (ya da uşaq, qorilla, başqa qəsəbədən bir kişi və ya kişi xaricində başqa bir şey) olmasıdır. Bu paradoks yaratmır. Bərbər paradoksunun yaranması üçün bərbərin "özünü taraş etməyən hər kəsi taraş etmə" iddiasının ozünü də əhatə etməsidir.
Rassel paradoksu Kantorun standart çoxluqlar nəzəriyyəsindəki təməl boşluğu vurğulayır. Paradoksun əsas vurğuladığı sual belədir: çoxluq özünün alt çoxluğudurmu? Sual riyaziyyatı çoxluqlar nəzəriyyəsindən qurmaq istəyən riyaziyyatçılar üçün problem yaratmışdı. Məsələni Hilbert və digər dövrün məşhur riyaziyyatçıları müzakirə edib cavab verməyə çalışsalar da, dahi yəhudi əsilli avstriyalı filosof Ludviq Vittgenstayn 70 səhifəlik "Məntiqi fəlsəfi traktat" əsərində birdəfəlik həll etmişdir. Belə ki, çoxluq özünün alt çoxluğu deyildir. Paradoks bununla da öz həllini tapmışdır. Lakin buna baxmayaraq, hələ də çoxluq anlayışına dəqiq riyazi tərif vermək mümkün deyil.

## Xarici keçidlər
Proposition of the Barber's Paradox
Meqrellər

**Meqrellər**; **minqrellər** (–>latın. marqalepi, –>latın. meqrelebi) — ana dili meqrel dili olan, Kartvel dil ailəsinə daxil olan xalq. SSRİ və Rusiya FR linqvisti, qafqazşünası Georgi Andreyeviç Klimovun 1986-cı ildə Moskvada nəşr etdirdiyi "Qafqaz dilçiliyinə giriş" adlı kitabında verdiyi məlumata əsasən şimali-qərbi Gürcüstanda (Gürcüstan SSR-də) yayılmış meqrel dilində təxminən 400 min nəfər danışırdı.
## Mənbə
*Георгий Андреевич Климов. Мегрельский язык // Языки мира: кавказские языки. М., 2001
*Коряков Юрий Борисович. Атлас кавказских языков. М.: Институт языкознания РАН, 2006.

## İstinadlar
Saşa Pivovarova

**Aleksandra İqoryevna Pivovarova** (doğ. 21 yanvar 1985, Moskva, SSRİ) — tanınmış rus Top-Model. O yeganə modeldir ki, Prada brend şirkətinin reklam çəkilişlərində 6 sezon müddətində aramsız çəkilib. 
Saşanı "yadplanetli-model" adlandırırlar, çünki onun üz quruluşu və üz cizgiləri qeyri-standartdır; dolu dodaqları və hündür almacıq sümükləri var.

Saşa Pivovarova ən məşhur və tələbolunan rus top-modellərindəndir.
## Bioqrafiya
21 yanvar 1985-ci ildə Moskva şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan onun yeganə arzusu rəsm çəkmək idi və bu istəyi valideynləri tərəfindən aktiv dəstəklənirdi. Saşa anası ilə birgə paytaxtın bütün muzeylərini və sərgilərini gəzmişlər, məktəbi bitirdikdən sonra isə RDHUnin mədəniyyət tarixi fakültəsinə daxil oldmuşdu. Məhz burada o fotoqraf İqor Vişnyakov ilə tanış olmuş və ona ərə getmişdi.

Saşa heç bir zaman model olmağı arzulamamışdı, yalnız 2005-ci ildə həyat yoldaşı İqor onun şəkillərini model agentliyinə verəndən sonra , bu Saşanın model həyatına start verilmişdi.

2005-ci ildə İqor onun fotolarını Nyu Yorkda yerləşən IMG model agentliyinə göndərir, 2 həftə sora isə o artıq Milanda Prada şousunun açılışında iştirak edirdi.

Baxmayaraq ki, model peşəsinə görə Saşa Universiteti atmalı oldu, o rəsm çəkməyə davam edir. O dünyanın bir çox muzeylərinə və rəsm studiyalarına gedir. O şəkilləri bir çox materiallarda çəkir: kağız, salfet, bloknot; rəsmləri isə karandaş, qələm, kömür, hətta kofe və şərabı istifadə edir.

Aleksandra çox ciddi şəkildə özünə baxır - yalnız göyərti məhsulları yeyir (Aleksandra vegeteriandır), çin yaşıl çayı içir və heç bir spirtli içkilərdən istifadə etmir. Özünün gözəllik sekretini Saşa - spirtli içkilərdən təmamilə imtina etməklə və kosmetik məhsulların rasional istifadəsi ilə anladır.

2011-ci ildə Saşa GAP şirkəti üçün özünün rəsmləri əsasında printli pijama dəstini satışa buraxmışdı.
## Ailə
Həyat yoldaşı - rəssam və fotoqraf İqor Vişnyakovdur. 2012-ci ilin may ayında, Nyu Yorkda cütlüyün qız övladı anadan olmuşdu. Qızın adını Mia Aysis qoymuşdular. 
### Maraqlı faktlar

Saşa Pivovarovanın anketi:
*Boyu : 174 sm
*Çəkisi : 
*Sinə ətrafı : 82 sm
*Beli : 60 sm
*Omba genişliyi : 84 sm
*Saçlarının rəngi : Sarışın
*Gözlərinin rəngi : Mavi
*Ayaqqabı ölçüsü : 38
*Paltar ölçüsü : 36 (EU), 4 (US)

## İstinadlar

## Web links

* 
* 
* Sasha Pivovarova на Style.com
Ravansər

**Ravansər** () — İranın Kirmanşah ostanında şəhər, Ravansər şəhristanının inzibati mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 16,383 nəfər və 3,838 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Quantum Break

**Quantum Break** — 2016-cı ilin döyüş-macəra oyunu.

Remedy Entertainment şirkəti tərəfindən hazırlanan oyun Microsoft Studios tərəfindən yayınlanıb. Oyun 21 may 2013 Xbox One tədbirində elan olunub. Eyni zamanda Quantum Break Serialının çəkilişlərinə də başlanılıb.

## Mövzusu

Oyun, Jack Joyce, Beth Wilder, ve Paul Serene adındakı  zamanı yönləndirə bilən 3 insan üzərinə qurulmuşdur. Məsələn Paul Serene gələcəyi görə bilmə bacarığına sahibdir.
Oyundakı hadisələr ABŞ-nin şimal şərqində Riverport Üniversitetində aparılan Zamanda Səyahət təcrübəsinin səhv getməsi ilə daha da sürətlənir.
Oyunun hazırlanması sırasında şirkət CERN-də işləyən bir nəfər nəzəri fizikaçıdan da faydalanıb.
Xbox One

**Xbox One** — 21 may 2013-cü ildə Microsoftun tanıtdığı 8-ci nəsil oyun konsoludur. Kod adı "Durango" olan oyun konsolu əvvəlkilərdən fərqli olaraq internet səhifələrinə baxmağa imkan verəcək həmçinin bu konsol DVR cihazı olaraq da istifadə edilə biləcək. Üstəlik minecraft öz youtube səhifəsində bununla əlaqədar video paylaşmışdır. Videoda bir adam almaz qazarkən qarşıda bunun heykəli çıxır. Adam da tullanır. Qorxunc minecraft səsləri də gəlir düşərkən adam.

## Xarici keçidlər
*
Cavanrud

**Cavanrud** — İranın Kirmanşah ostanının şəhərlərindən və Cavanrud şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 43,104 nəfər və 9,591 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Boğazkəsən (Başkeçid)

**Boğazkəsən** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Başkeçid bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.
## Mənbə

## İstinadlar
Suqala

**Suqala** — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd. 12 iyul, 1949-cu ilədək rəsmən Mahmudlu adlanırdı, həmin tarixdən etibarən adı dəyişdirilərək rəsmi olaraq Kariani adlanır.

## İstinadlar
Ürəkbulanma (roman)

**"Ürəkbulanma"** (, ilk adı Melanxoliya) — Jan Pol Sartrın ilk əsəri. Bu əsəri o, Havrda dərs dediyi vaxtlarda yazıb. Ürəkbulanma yazıçının dilimizə tərcümə olunmuş ilk əsəridir.

Jan Pol Sartrın həyatından, əsərlərindən, nəzəri və fəlsəfi işlərindən, siyasi fəaliyyətindən xəbəri olan hər kəs başa düşür ki, bu heç də təsadüfi deyil.

Sartr bütün dünyaya özünü 1938-ci ildə bu kitabla tanıdıb. "Ürəkbulanma" əsəri Sartrın bundan sonrakı bütün əsərlərinə öz "xüsusi" təsirini göstərib.

Müəllifin qaldırdığı mövzular mövcudluq fəlsəfəsi üçün xarakterikdir: insan taleyi, xaos, qorxu hissi, ümidsizlik, çarəsizlik.

Əsər XX əsrin 60-cı illərində tələbə hərəkatlarının, demokratik və maoist hərəkatların həm iştirakçısı, həm də simvolu olub.

Roman oxucuya Rokentenin gündəliyi şəklində təqdim olunur. Gündəliyin məqsədi — əsl mahiyyəti axtarıb tapmaqdır.
Vaxtaşırı qəhrəmanda ürəkbulanma olur.

Daha dəqiq desək, "Ürəkbulanma" Rokentenin dünyanı anidən dərk etməsi ilə müşahidə olunan hisslərinin kəskinləşməsidir. Rokentenin başına gəlmiş hansısa bir iş onu narahat edir və səbəbin tapmağa çalışır. Vaxtaşırı qəhrəmanda ürəkbulanma olur. Ürəkbulanma Rokentenin dünyanı anidən dərk etməsi ilə birgə müşahidə olunan hisslərinin kəskinləşməsidir.

O, ilk dəfə yerdə gördüyü daş parçasını götürmək istəyəndə, bunu bacarmadığını başa düşür. Və elə bu anda da o, mövcudluğun absurdluğuna qarşı "ürəkbulanma" hiss etməyə başlayır.

M. A. Kisselin romanı oxuduqdan sonra gəldiyi nəticə: "Həqiqət insandan azadlıq uğrunda hərəkət tələb edir. Öz ağlının və iradəsinin gücü ilə "azadlıq proyektini" yalnız o gerçəkləşdirə bilər".

## Xarici keçidlər
* http://kulis.az/news/1882
* http://solfront.org/?p=2751
Qarakilsə (Başkeçid)

**Qarakilsə** — Gürcüstan Respublikasının Kvemo Kartli diyarının Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Dəmirbulaq

**Dəmirbulaq** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Dmanisi r-nunda) kənd adı (181,78). X1X əsrin ortalarında kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər və yunanlar yerləşdirilmişdir(131,415). 1949-cu ildə kənd gürcücə  Sarkineti adlandırmışdır (112,263). Əsli Tomarbulaq. Türk dillərində tomar   " torpaq topası", " su çıxan bataqlıq topalı yer" və bulaq sözlərindən ibarətdir.

## İstinadlar
Qalamşa

**Qalamşa** ( - *Gantiadi*) — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Armudlu (Başkeçid)

**Armudlu** () — Gürcüstan Respublikasının **[[Aşağı Kartli|Aşağı Kartli bölgəsinin]]** Başkeçid bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.

Kənd adını ətrafındakı kol armudu ağaclarının çoxluğuna görə almışdır.
Armudlu kəndi Dmanisidən 7 km məsafədə, Maşavera çayı ətrafında yerləşir. Kəndin ətrafı həmişəyaşıl iynəyarpaqlı meşə ilə örtülmüşdür.

Armudlu kəndi içməli suyu ilə də məşhurdur. Dmanisi ərazisində ən dadlı su mənbəsini məhz Armudlu kəndindən götürür. Armudlu kəndində "Cacıqlı" adlanan ərazidə şəlalələrdən süzülən su xüsusi kanallarla Armudlu kəndinə və oradan da başqa kəndlərə ötürülür.
Başqa su mənbələrinə də "Göy Bulaq", "Qırmızı Bulaq" və s. nümunələri göstərmək olar.

Armudlu kəndində Maşavera çayından Su Elektrik Stansiyası (SES) (rus. ГЭС) kimi də istifadə olunur. Burada xüsusi kanallarla yüksəkdən tökülən su böyük generator pərlərini fırladaraq elektrik əmələ gətirir. Yaranan elektrik Dmanisi bələdiyyəsinə və başqa kəndlərə paylanılır.

Armudlu kəndi ən çox da Qızıl Balığı ilə məşhurdur.
Kəndin içindən keçən Maşavera çayında bol olan bu balığın kilosu 70–80 lari arasında dəyişir.

Kənd əhalisinin sayı 410 nəfərdir. Onlar əsasən milliyətcə azərbaycanlı olan Qarapapaq türkləridir.

Əhalinin əsas gəliri əkinçilik və maldarlıqdandır.

Kənd ərazisindəki gölünə görə də tanınmaqdadır. Armudlu gölü ətrafında hər il iyul ayının 26-sı "Elat Mədəniyyəti Günü" keçirilir.

Elat Mədəniyyəti Günü tədbirinin keçirilməsində əsas məqsəd soydaşların doğma yurda bağlılığını daha da möhkəmləndirmək, azərbaycanlılarla gürcülər arasındakı etimad mühitinə öz töhfələrini verməkdir.

## İstinadlar
Qoruncuq

**Qoruncuq** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
Nvidia

**Nvidia**("**N**" latınca ən yüksək, "**Vidia**" görüş deməkdir)

Nvidia kompüterlər və oyun kosnolları üçün qrafik kartlar istehsal edən Kaliforniya şirkətidir. GeForce və NForce ilə başlayan yarımkeçirici bazarındakı uğurları daha sonra Playstation 3 və Xbox oyun konsolları üçün də ekran kartı istehsal etməklə davam etmişdir.

2002–2007-ci illər arasında GPU sektorunda Nvidia 913% faiz böyümə göstərmişdir, proqramlaşdırıla bilən Ekran kartları bazarında illik gəlirinə və inkişafına görə Nvidia dünya lideridir.

## Tarix
Nvidia bir müddət AMD-də işləmiş Tayvan əsilli Jen Hsun Huang tərəfindən 1993-cü ildə qurulmuşdur. 1995-ci ildə şirkət ilk məhsulunu "NV1"-i bazara çıxarmışdır.

2002-ci ildə şirkət 100 mln satış etmişdir, 2005-ci ildən başlayaraq PlayStation 3 üçün Ekran Kartı çalışmalarına başlamışdır.

## Geekbench
118 hesablama vahidi və 24 GB yaddaşa sahib ilk məhsul bu testdə 184 096 bal topladı. 108 hesablama vahidi və 48 GB yaddaşa sahib ikinci məhsul 141,654 bal toplayıb. Birinci halda, GPU-nun maksimum tezliyi 1.11 GHz, ikinci halda — 1.01 GHz idi.

## Qeydlər

## Xarici keçidlər
Nvidia rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Nvidia qrafik prosessorlarının siyahısı
Anaxatır

**Anaxatır** və ya **Xram** () — Gürcüstan və Azərbaycanda çay. Kür çayının sağ qolu. Başlanğıcını Kiçik Qafqaz dağlarının Ərcivan dağ silsiləsinin Gürcüstan Respublikasının Samtsxe-Cavaxeti mxaresinin Borjomi bələdiyyəsi ərazisində yerləşən Tsxratskaro dağ keçidinin (2 454.3 m) ətəyindən, 2 422 m hündürlükdən götürür. Çayın illik orta su sərfi 1&nbsp;km³/san-dir. Borjomi bələdiyyəsinin ərazisindən başlayan çay Aşağı Kartli mxaresinin Barmaqsız, Ağbulaq, Çörük Qəmərli və Sarvan bələdəyyələrindən axaraq Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun II Şıxlı kəndi yaxınlığında Kür çayına tökülür.

Anaxatır çayının uzunluğu 201&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 8.340&nbsp;km²-dir. Çayın hövzəsinin 4.378&nbsp;km²—lik qismi Gürcüstanın ərazisində yerləşir.

## İstinadlar
Hacı Qadir Qədirzadə

**Hacı Qadir İbrahim oğlu Qədirzadə** () — tarixçi-etnoqraf, tarix elmləri doktoru (2005). AMEA-nın müxbir üzvü (2007).

## Həyatı
Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Pedoqoji İnstitutu) Naxçıvan filalını bitirmiş (1971), Cəhridə müəllim işləmişdir (1971-75).

AMEA-nın Regional Elm Mərkəzində (indiki AMEA-nın Naxçıvan Bölməsi) kiçik elmi işçi, arxeologiya, etnoqrafiya və folklor şöbəsinin (1979-86), Arxeologiya və Etnoqrafiya şöbəsinin (1987-92) müdiri, elmi işlər üzrə direktor müavini (1992-2002) işləmişdir.

2003-cü ildən 2018-ci ilə qədər AMEA Naxçıvan bölməsinin Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini olub. Elmi fəaliyyətində ailə-məişət məsələləri, etnik tarix, etnik-mədəni münasibətlər, etnodemoqrafik proseslər, inanclar sistemi,türk xalqları arasında etnogenetik əlaqələrin öyrənilməsi əsas yer tutur. 150-dən çox elmi, elmi puplisistik məqalənin bir neçə kitabın müəllifidir. Əsərləri Moskvada, Ankarada, İstanbulda və digər yerlərdə dərc olunmuşdur. Beynəlxalq elmi məclislərdə məruzələr etmişdir.

8 mart 2018-ci ildə vəfat edib.

## Təltif və mükafatları
* 2009 - Tərəqqi medalı 

## Əsas elmi əsərlərinin adları
#  Əshabi Kəhf: Müqəddəslik, tarixilik və inancların genezisi. Bakı, 2002
#  Ailə və məişətlə bağlı adətlər, inamlar, etnogenetik əlaqələr. Bakı, 2003
#  Adetler, inanclar və türklerin soy kütügü meselesi. Ankara, 2005
#  Həzrəti insan. Bakı, 2005
#  Cəhriçay vadisi. Naxçıvan, 2007
#  Nuh peyğəmbər, Dünya Tufanı və Naxçıvan, Naxçıvan, 2008
#  Türkün müalicəsi türkaçarə. Naxçıvan, 2010
#  Naxçıvan: Nuh baba və Türk atadan gələn yol. Naxçıvan, 2011
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* AMEA 
* Naxçıvan Ensklopediyası (I cild səhifə 335)
Faiq Rəcəbli

**Faiq Rəcəbli** — Azərbaycanın tanınmış idman fotoqrafı

## Həyatı
Faiq Rəcəbli 1927-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olub. Hər şey atasının Faiqin şagird olan vaxtlarında fotoaparat bağışlaması ilə başlayıb. Başlanğıcda həvəskar kimi çəksədə, ama vaxt keçdikcə bu bir xobbiyə çevrilib.

Uşaqlıq illərindən etibarən idmana maraq göstərən F. Rəcəbli orta məktəbi bitirdikdən sonra əvvəlcə texnikumda oxuyur. Daha sonra isə Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutuna daxil olur və 1954-cü ildə oranı bitirir. O, idmançı kimi fəaliyyət göstərməsə də, idmandan da kənarda qalmır. Belə ki, o, institutu bitirdikdən sonra idman sahəsi üzrə fotoqraf işləməyə başlayıb. F. Rəcəbli "Sovet idmanı" qəzetinin Azərbaycan üzrə xüsusi müxbiri, SSRİ jurnalistlər birliyinin üzvü olub.

Qeyd edək ki, Faiq Rəcəblinin şəxsi arxivində fotoqraf kimi çalışdığı 60 il ərzində 100 mindən artıq orijinal şəkil yığılıb.

Tanınmış idman fotoqrafı Faiq Rəcəbli 2012-ci ildə 85 yaşında uzunsürən xəstəlikdən vəfat edib.

## İstinadlar
Səfeh

**Səfeh** və ya **idiot** — ağıl çatışmazlığından əziyyət çəkən insan.

*Səfeh — Vitebskdə çıxan ədəbi-publisistik jurnal.
*İdiot — Fyodr Dostoyevskinin romanı.

## Filmlər

**Dostoyevskinin romanı əsasında çəkilmiş filmlər**

*İdiot — Pyotr Çardıninin filmi.
*İdiot — Jorj Lampenin filmi.
*İdiot — Akira Kurosavanın filmi.
*İdiot — İvan Pıryevin filmi.
*İdiot — Alan Bricesin teleserialı.
*İdiot — Aleksandra Remizovanın televiziya tamaşası.
*Dəlisov sevgi — Anje Julavskinin filmi.
*İdiot — Mani Kaulun filmi.
*Nastasya — Anje Vaydanın filmi.
*İdiotun qayıdışı — Saşa Gedeonun filmi.
*Daun Haus — Roman Kaçanovun film-parodiyası.
*İdiot — Vladimir Bortkonun teleserialı.

## Həmçinin bax
*İdiot — Yaponiya filmi (Dostoyevskinin əsəri ilə əlaqəsi yoxdur).
Telman Hacıyev

* Telman Hacıyev (bəstəkar) — Azərbaycan bəstəkarı.
* Telman Hacıyev (fleytaçı) — fleytaçı
* Telman Hacıyev (mühəndis) — elmlər doktoru, professor
* Telman Hacıyev (polkovnik) — Ədliyyə polkovniki

## Həmçinin bax
* Telman
* Hacıyev
Peltastlar

**Peltast** () — Qədim dünyada yüngül silahlanmış piyada. Hoplitdən fərqli olaraq peltast ağır qalxan və qılıncla silahlanmırdı və falanqaya düzlənmirdi. Peltastların vəzifəsi düşmənin sırasını pozmaq və hoplitlərin hücumu üçün şərait yaratmaqdan ibarət idi, buna görə onlar yay-ox, sapan, atmaq üçün yüngül nizələrlə silahlanırdılar. Adətən döyüşü peltastlar başlayırdı, onlar düşmənin üzərinə ox, nizə, daş yağdırırdı. Bundan sonra sıraları pozulmuş düşmənə hoplitlər tərəfindən hücum edilirdi.

## Mənbə
История Древнего Мира. Расцвет древних обществ. Главная редакция восточной литература Москва 1989
Diofant tənliyi

**Diofant tənliyi** — adını e.ə III əsrdə yaşadığı təxmin edilən qədim yunan riyaziyyatçısı Diofantdan alan dəyişənləri və əmsalları tam ədəd olan tənlik. Diofant "Hesab" adlı yalnız 6 cildi günümüzə gəlib-çatan əsərində 130 tənliyi və onların həllini qeyd etmişdir.

## Xətti Diofant tənlikləri
Sadə xətti tənlikdə nümunələr aşağıdakı kimi verilə bilər;
**Nümunə 1.1*
: x+y=1 
Bu bərabərlikdə hər bir x qiyməti üçün tək bir y həlli var. ( y=1-x ).
Bu bərabərliyin həll çoxluğu;
:(X, 1 − X) şəklindədir hər X ∈ Z üçün

**Nümunə 1.2*
:x + 2y = 1
Bu dəfə x-in hər hansı bir tam ədəd ola bilməyəcəyi, lakin sadəcə tək ədəd ola biləcəyi görülür ( x=1-2y ). 
Bu bərabərliyin həll çoxluğu;
:(1-2y, y) şəklindədir hər y ∈ Z üçün

**Nümunə 1.3*
:3x + 6y = 1
Bu bərabərliyin həlli boş çoxluqdur. Hər x və y tam ədəd seçimi üçün bu tənliyin sol tərəfi həmişə 3-cü qüvvət olduğu halda sağ tərəfi heç vaxt 3-cü qüvvətdən ola bilməz.

### Ümumi xətti Diofant tənliyi
:ax + by = c  şəklindədir. Burada a, b və c tam əmsallar x və y tam ədəd dəyişənləridir.

## Digər nümunələr
### [[Pifaqor teoremi]]
Ümumi bir nümunə Pifaqor tənliyidir (Bax: Pifaqor teoremi)
**Nümunə 2.1.1*
:x^2+y^2=z^2 \,  Burada  x,y,z  tam ədədləri düzbucaqlı üçbucağın kənar tərəflərini təmsil etdiyi üçün Pifaqor üçlüyü olaraq da adlandırılır.

### Ferma teoremi

**Nümunə 2.2.1*
:x^n+y^n=z^n \, , n > 2  Bu bərabərliyin  x,y,z  tam ədəd dəyişənlərindən ən azı birinin *0* olması istisnasında tənliyin həlli yoxdur.

### Pell teoremi
Bu tənlik adını XVII əsrdə yaşamış ingilis riyaziyyatçısı Cohn Pelldən almışdır. 
**Nümunə 2.3.1*
:x^2-ny^2=1\,, n>0 və n tam ədədləri tam kvadrat deyil.

## Mənbə
* "Diophantine Equation". 30 oktyabr 2012 tarixində http://mathworld.wolfram.com/DiophantineEquation2ndPowers.html adresinden
* "Diophantine Equation". 30 oktyabr 2012 tarixində http://planetmath.org/encyclopedia/DiophantineEquation.html  adresinden
* "Diophantine Equation". 30 oktyabr 2012 tarixində http://www.math.umass.edu/~gunnells/talks/abc.pdf ünvanından

## Həmçinin bax
*Böyük Ferma teoremi
*Pifaqor teoremi
Boş çoxluq

**Boş çoxluq**,  tərkibində heç bir elementi olmayan çoxluğa deyilir. Boş çoxluq \emptyset  ilə işarə olunur.  Uyğun olaraq: \emptyset və \{ \emptyset \} müxtəlif olurlar.  Boş çoxluq hər bir çoxluğun alt çoxluğudur. Boş çoxluğu həmçinin aşağıdakı kimi də ifadə etmək olar:
: \emptyset_{A} = \{x \in A  \mid \forall x\notin A \}

: \emptyset_{A} - A    çoxluğunun boş alt çoxluğudur.
:Hər bir çoxluğun boş çoxluq ilə birləşməsi çoxluğun özünə (birinci çoxluğa) bərabərdir:  (A U /O=A) AUA=A. 

## İstinadlar
Frenk Ebiqneyl

**Frenk Vilyam Ebiqneyl Cunior** () — əvvəllər amerikalı fırıldaqçı və dələduz olmuşdur, saxta çeklər düzəltməkdə və saxta kimliklər altında müxtəlif yerlərdə çalışmışdır. Hal-hazırda isə o təhlükəsizlik üzrə məsləhətçi mütəxəsisdir. Frenk dünyanın ən fırıldaqçılarından biri hesab olunur, belə ki, o saxta kimliklə həkim, pilot, hüquqsünas kimi sahələr daxil olmaqla səkkiz müxtəlif sahədə heç bir anlayışı olmadan çalışmışdır. Bunların hamısını o 21 yaşına çatmamış etmişdir və həmçinin bu zaman ərzində o iki dəfə polisdən də qaçmağa nail olmuşdur. Həbs ediləndən sonra isə heç beş il tamam olmamış polisə işləməyə başlamışdır.

Onu həyatı haqqında "Bacarırsansa məni tut" filmi çəkilmişdir. Filmdə Leonardo DiKaprio onu canlandırıb.

## Həyatı
Frenk Vilyam Ebiqneyl Cunior 27 aprel 1948-ci ildə dünyaya gəlib. Ailənin dörd uşağından biri idi və həyatının ilk 16 ilini Nyu Yorkda, Bronksvildə keçirib. 12 yaşı olarkən atası ilə anası ayrılıblar. 14 yaşı olarkən isə onlar rəsmi olaraq boşanıblar. Onun atasının maliyyə vəziyyəti yaxşı olub və hər zaman teatrla siyasətə maraq göstərib. Frenk Ebiqneyl Senior oğlu üçün vacib təsir mənbəyi olub.

## İstinadlar
Trest

**Trest** — Kartel və sindikatla müqayisədə nisbətən yüksək inhisar formasıdır. Trestə daxil olan müəssisələr istehsal və kommersiya müstəqillikləriini tam itirirlər. Burada istehsal vasitələri üzərində bura daxil olan sahibkarlar qrupunun birgə mülkiyyəti yaradılır. Trestdə müəssisənin sahibləri istehsal vasitələri, texnologiya, patentlər və s. üzərində öz mülkiyyətini birliyə verir. Müəssisə sahibləri qoyduğu kapitalın miqdarına görə trestin səhmlərini alır və bununla da trestin idarə edilməsi və onun mənfəətindən pay götürmək hüququnu əldə etmiş olur..

## Mənbə
Məktəblinin tarix lüğəti. Bakı,2011, səh.339.
Sərpol Zəhab

**Sərpol Zəhab** — İranın Kirmanşah ostanının şəhərlərindən və Sərpol Zəhab şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 34,632 nəfər və 8,210 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Klark Kent

**Klark Kent** — komiks personajıdır. İlk dəfə 1933-cü ildə yazıçı Cerri Siel və rəssam Co Şuster tərəfindən hazırlanmışdır. "DC Comics" adlı komiks şirkəti tərəfindən istehsal edilir.
Kardioit

**Kardioit** — Yerin indiki forması (yəni qütblərdən basıq kürə).

Riyaziyyatda **kardioit** və ya **ürək əyrisi**, sabit bir çevrə üzərində fırlanmasında olan eyni radiuslu ikinci çevrə üzərindəki hər hansı bir nöqtənin izlədiyi əyridir. Adı Yunanca *kardia* (ürək) və *eidos* (şəkil) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Ürək (♥) şəklinə bənzədiyinə görə belə adlandırılmışdı. Kardioit adını ilk dəfə 18-ci əsrdə yaşamış italyan riyaziyyatçısı Johann Castillon işlətmişdir.

Radiusu *a* olan iki çevrənin yaratdığı kardioit, Karteziyan koordinant sistemində bu tənliklə ifadə edilir:

: \,(x^{2} + y^{2} + ax)^{2} = a^2(x^{2} + y^{2}).

Eyni bir əyri, 0 \,x(t) = a \cos t (1 - \cos t),
: \,y(t) = a \sin t (1 - \cos t).

Qütb koordinat sistemində isə kardioitin ifadəsi belədir:

: \,r = a(1 - \cos \theta).

Triqonometrik funksiyaların bəzi çevirmə düsturları sayəsində, bu tənlikdə kosinus ifadəsini sinus ilə dəyişdirib, mənfi yerinə müsbət yazıla bilər. Ortaya çıxan şəkillər, eyni kardioitin mənşə ətrafında fırlanmış nüsxələri olacaqdır:

Kardioit, limaçon əyrisinin xüsusi bir nümunəsidir.

## Sahə və çevrə
*a* radiuslu iki çevrənin yaratdığı kardioitin çevrə uzunluğu və sahəsi, qütb koordinatlarının köməyilə sadə yol ilə hesablanıla bilər:

: C = \int_{0}^{2\pi\,} \sqrt{r^2 + \left(\frac{dr}{d\theta}\right)^2} \,d\theta = \int_{0}^{2\pi\,} a \sqrt{2 - 2 \cos \theta} \,d\theta = 8a.

: A = \int_{0}^{2\pi\,}\int_{0}^{a(1 - \cos \theta)} r \,dr d\theta = \frac{a^{2}}{2}\int_{0}^{2\pi} (1 - \cos \theta)^2\,d\theta = \frac {3}{2} \pi a^2\,.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* MacTutor riyaziyyat tarixi arxivindən Kardioit səhifəsi (İngilis dilində)
* MathWorld-dən Kardioit səhifəsi (İngilis dilində)
Kronecker delta

**Kronecker delta** və ya **Kronecker delta funksiyası** — Leopold Kronecker tərəfindən irəli sürüldüyünə görə onun adını almışdır.

Kronecker delta funksiyası bu şəkildə verilir;

\delta_{kl}= \begin{cases} 1, & k=l \\ 0, & k\neq l \end{cases}

Bundan əlavə rezidu hesabını düşünsək, Kronecker deltanın bir başqa təmsili də C sıfır ətrafında saat əqrəbi istiqaməti tərs qapalı bir mühit olmaq üzrə bu şəkildədir.

  \delta_{x,n} = \frac1{2\pi i} \oint dz \, z^{x-n-1},

Funksiya simvolundan çox işarələr sistemində sadələşdirici element kimi istifadə edildiyindən adətən Kronecker delta (və ya Kronecker deltası) olaraq qəbul edilir. Xüsusilə hündürlük əlaqələrində sıx istifadə edilən bir xüsusiyyəti j\in\mathbb Z olmaq şərtilə belə verilir.

\sum_{i=-\infty}^\infty \delta_{ij} a_i=a_j.

Kronecker delta və Dirac delta arasında kəsintilik və zaman əlaqəsi vardır. Başqa cüq desək Kronecker delta Dirac deltanın kəsintili fəzadakı formasıdır.
Tennis for Two

**Tennis for Two** — 1958-ci ildə Analoq Kompüterdə Amerikalı fizik Uilyam Hiqinbotam tərəfindən hazırlanan ilk qrafik obyektlər təşkil edən videooyun.

## Oyunun inkişafı

Higinbotham Tennis for Two oyununu işlədiyi yer olan Brookhaven Laboratoriyasında yorulan işçilər üçün yazmışdı. Higinbotham, laboratoriya  kompüterlərinin mərmi yollarını hesablaya bildiyini öyrənmişdi və kompüterin bu bacarığından oyununda istifadə etdi.
WhatsApp

**WhatsApp** () — smartfonlar üçün ani mesajlaşma və mübadilə sistemi.  Mətn mesajlarını, təsvirləri, videonu və audionu göndərməyə imkan verir. Android, BlackBerry OS, BlackBerry 10, iOS, Series 40, Symbian (S60) və Windows Phone kimi platformalarda çalışa bilir. Messenceri yaratmış şirkət Yan Kum və Brayan Akton tərəfindən 2009-cu ildə əsası qoyulmuşdur. Şirkətin mərkəzi ofisi Santa-Klara, Kaliforniya ştatında yerləşir.

WhatsApp-ın köməyi ilə hər gün 2 milyard mesaj  (2012-ci il aprel ayında) göndərilirib. (cari ilin avqust ayında 10 milyarddan çox olmuşdur. 2015-ci ilin yanvar ayında isə bu rəqəm 30 milyardı ötmüşdü. İstifadəçilərin dəqiq miqdarı açılmır, amma Benedict Evans (Enders Analysis) analitikinin qiymətləndirilmələrinə görə oktyabrda (2012-ci il) 100 milyonu ötürdü. Apple əlavələrinin mağazasında tətbiq 121 ölkədə (Çindən, Cənubi Koreyadan və Yaponiyadan başqa ən böyüklər daxil olmaqla) ən məşhur pullu əlavədir. 2015-ci ilin başlanğıcına Google Play mağazasının məlumatına görə, Android ƏS-iylə işləyən aparatlara 500 milyondan çox yüklənilib.

Nexi Dariyanın qiymətləndirmələrinə görə , şirkətin Ovum analitiki, Whatsapp-ın artan məşhurluğu mobil operatorların təqdim etdiyi SMS mesajlarına marağın azalmasına gətirib çıxaracaq ki, bu da bu sahədən götürülən gəlirə mənfi təsir göstərəcək. İtkilər onlarla milyard dollara çata bilər.

19 fevral 2014-ci il tarixində Facebook tərəfindən  19 milyard dollara satın alınıb.

## Texniki xüsusiyyətlər
WhatsApp Extensible Messaging and Presence Protocol-unun (XMPP, daha əvvəl Jabber) kimi tanınan dəyişilmiş protokolundan istifadə edir. Quraşdırma vaxtı s.whatsapp.net serverində hesab yaradılır.

(Jabber ID: ` @s.whatsapp.net` [telefon nömrəsi]).

Parolun generasiyasının bu alqoritminə əsaslandığına görə və WhatsApp şifrələnməsinin olmamasına görə dəfələrlə tənqid olunurdu.

Mesajın multimediaları HTTP-serverə təsvirin, səsin və ya videonun yükləməsi yolu ilə işə düşür və Base64-də kodlaşdırılmış təsvirin kiçildilmiş variantıyla birlikdə obyektə hipersəhifə ötürülməsiylə icra olunur.

2012-ci ilin avqust ayına qədər mesajlar şifrləməsiz yola düşürdü.

## Qiyməti
2013-cü ildən Apple şirkəti iPhone telefonları üçün bu proqramı pulsuz təqdim etdi. Daha əvvəlki qiymət - 0,99$ və ya 0.77 azn illik abunə yolu ilə  əldə edilir. İstifadəçilər, proqramı aldıqdan sonra müddətsiz abunəni alırlar.

Başqa smartfonların (Android, BlackBerry, Windows Phone, Nokia) istifadəçiləri pulsuz proqramı yükləyə və ondan birinci il ərzində pulsuz istifadə edə bilərlər. Sonrakı istifadə üçün 99 sent illik ödəniş tələb olunur.

2016-cı il yanvar ayından etibarən WhatsApp bütün platformlarda tam pulsuzdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Telegram
*Skype
*Facebook
## Xarici keçidlər
Qrakxus qardaşlarının islahatları

Məşhur Qədim Roma islahatçıları Tiberi Semproni Qrakxus və Qay Semproni Qrakxus.
## Tiberi Semproni Qrakxus

**Tiberi Semproni Qrakxus** (e.ə.162 - e.ə.133) — məşhur Qədim Roma siyasi xadimi. Qədim Romada torpaq islahatların təşəbbüskarı olan iki qardaşdan biri.  Qay Semproniy Qraqxusun böyük qardaşı.
## Qay Semproni Qrakxus

## Qrakxus qardaşlarının islahatlarının əhəmiyyəti
Qrakxların islahatlarının əhəmiyyəti böyük idi. Onların əsas nəticəsi siyasi böhranın və silahlı mübahisənin başlaması idi. Qrakxlar həll edilməsi vacib olan bir sıra qanun layihələri irəli sürdülər: müttəfiqlər məsələsi, aqrar məsələ, əyalətlərin idarəsi, məhkəmələrin yenidən təşkili və s. Qrakxlar hərəkatı demokratik hərəkatın təzahürü idi, ancaq onun zəif yerləri də aşkar olundu. Buna baxmayaraq romalıların və italiklərin geniş təbəqləri bu mübarizəyə cəlb olundular. Qrakxçı hərəkatı yeni siyasi stil yaratdı,  xalq yığıncağına arxalanan siyasət. Belə növ siyasilər -populyarlar adlandırılırdı. Onlar çeşidli idi, lakin müəyyən ümumilikləri vardı. Mübahisə yeni mərhələyə qədəm qoydu.

## İstinad
*История древнего мира. Упадок древних обществ. Главная редакция восточной литература. Москва 1989 səh. 25-28
Rəiyyət

**Rəiyyət** — mülkədardan asılı, onun torpağını icarəyə götürən (çox vaxt irsən) kəndli. İcarə haqqı əsasən natural (ərzaqla), bəzən isə pulla ödənilirdi.Bundan başqa rəyyətin üzərində bir çox mükəlləfiyətlər var idi: yol, arx, körpü tikmək; müharibə və sülh vaxtı vaxtı ərazidə yerləşən qoşunu və məmurları təmin etmək. Avropa kəndlisindən fərqli olaraq Müsəlman Şərqində rəiyyət biyara əsasən getmirdi. Mülkədarın torpağı bütünlüklə rəiyyətin arasında bölüşdürülürdü. Zaman-zaman kəndlilərin təhkim olunması baş versə də, Avropada olduğu kimi burada kəndlilər klassik mənada təhkimli sayılmırdılar, onlar nəzəri olaraq istənilən vaxt ağanı tərk edib başqa ağanın torpağına köçə bilərdilər, amma praktikada bu elə də asan deyildi.  Elatdan (yarımköçəri mardarlar) fərqli olaraq rəiyyət daha çox vergi ödəyirdi. Dövlətin əsas vergi yükü rəiyyətin üzərinə düşürdü. Rəiyyət şəxsən azad olsa da, mülkədardan torpağa görə asılı idi.

## Həmçin bax
* Elat
Qədim dünya

**[[Qədim Misir|Qədim]] dünya** — bəşər tarixində tarixdən əvvəlki dövr və Avropada orta əsrlərin başlanğıcı arasında fərqlənən dövr. Digər bölgələrdə antik dövrün müvəqqəti sərhədləri Avropa sərhədlərindən fərqli ola bilər. Məsələn, Çində qədim dövrün sonu bəzən Qin imperiyasının yaranması hesab olunur , Hindistanda - Chola imperiyası , Amerikada - Avropa kolonizasiyasının başlanğıcı .

"Klassik qədimlik" (və ya antik dövr) termini ümumiyyətlə ilk Olimpiadadan (e.ə. 776) başlayan Yunan və Roma tarixinə aiddir. Bu tarix, demək olar ki, Romanın ənənəvi quruluş tarixinə (e.ə. 753) təsadüf edir. Avropa qədim tarixinin son tarixi ümumiyyətlə Qərbi Roma İmperiyasının süqut ili (mil. 476) , bəzən İmperator  I Yustinianın ölüm tarixi (565), İslamın görünüşü (622-ci il) hesab olunur.)  və ya İmperator Çarlemanın hakimiyyətinin başlanğıcı (800-cü il).

*Şumer
*Babil
*Qədim Misir
*Assuriya
*Midiya
*Əhəmənilər imperiyası
*Atropatena
*Qafqaz Albaniyası
*Qədim Yunanıstan
*Karfagen
*Qədim Roma
*Skiflər
*Kimmerlər
*Sya sülaləsi
*Şan sülaləsi
*Hind vadisi mədəniyyəti
*Hunlar
## İstinadlar
Borel cəmi

**Borel cəmi** — sıraların toplanması üçün bir ümumiləşdirilmədir. Bu anlayış hər hansı bir cəm dəyəri olmayan dağılan sıralar üçün belə bir böyüklük dəyəri təyin edə bilir.

: y = \sum_{k = 0}^\infty y_kz^{-k}

*z*də bir baza ardıcıllığı olsun və y-nin *Borel çevrilməsi* \mathcal{B}y aşağıdakı şəkildə təyin edilsin.

: \sum_{k=0}^\infty \frac{y_{k+1}}{k!}t^k

# \scriptstyle\mathcal{B}y-nin sıfırdan fərqli bir yığılma radiusu olduğu,
# \scriptstyle\mathcal{B}y-nin \scriptstyle\widehat{y}(t) kimi bir funksiyaya bütün müsbət həqiqi ədədlər üçün davam etdirilə bilindiyi,
# \scriptstyle\widehat{y}(t)-nin həqiqi ədədlər çoxluğunda eksponensial sürətlə böyüdüyü

qəbul edilsin.

Bu halda *y*in **Borel cəmi** \scriptstyle\widehat{y}(t)-nin Laplas çevrilməsinə bərabər olur.
Yeddi yunan müdriki

thumbnail|Nürnberq salnaməsində Yeddi Müdrik
**Yeddi yunan müdriki** () — miladdan öncə VII — VI əsrdə yaşamış və müdrikliyi ilə tanınmış Qədim Yunan qanunvericiləri, ictimai və dövlət xadimləri. Yunan fəlsəfəöncəsi dövrünün nümayəndələri idilər.  

Yunan fəlsəfəsinin yaranmasında onların çox böyük rolu olmuşdur. Bu insanlar öz müdriklikləri ilə seçilmiş, yunan ictimai fikrində dərin iz qoya bilmişdirlər. Tarixçilər “Yeddi müdrik” kimi *[[Miletli Fales|Fales]]*, *[[Pittak|Pittakus]]*, *[[Prienli Bias|Bias]]*, *[[Solon|Solonun]]* adını qeyd edirlər. Qalan üç nəfərin adları isə müxtəlif şəkildə verilir. Məsələn, Platona görə (“Protaqoras” dialoqu) onlar *[[Lindoslu Kleobulos (Kleobul)|Kleobulos]]*, *[[Mison]]*, *[[Spartalı Xilon|Xilon]]*’dur. Başqa müəlliflər Misonu deyil, *[[Periandr|Perianderi]]* müdrik kimi göstərmişdirlər. 

Diogenes Laertius isə bir çox müdrik insanların adlarını çəkmişdir ki, onların arasında həmin “Yeddi müdrik” sayılanlar da ola bilərdir. Onların hamısı m. ö. VII – VI yüzilliklərdə yaşamışdılar. 

“Yeddi müdrik” hesab edilən insanlar həyatın təcrübəsindən bəhrələnərək hikmətli sözlər və kəlamlar demişdirlər. Bu da onların müdrikliklərindən irəli gəlirdi. Bu əxlaqi kəlamlar xalqın yaddaşında qalmış, nəsillərin tərbiyə edilməsində böyük rol oynamışdır. Onların fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, bu kəlamlarda dini və mifoloji məzmun olmamışdır. Bu da o zaman ənənəvi yunan dünyagörüşünün böhran keçirməsindən xəbər verir. Burada tanrılar və igidlər aləminə qarşı ***qnome***’lər (yun. *γνώμη* – fikir) adlanan qısa aforizmlər şəklində verilmiş müdrik ifadələr yer almışdır. Bununla da əsatirlər və dini inanclardan asılı olmayan dünyagörüşünün əsasları qoyulurdu ki, bu da fəlsəfənin yaranması üçün çox vacib amil olmuşdur. “Yeddi müdrikin” qnomelərinin nümunələri bunlardır: 

“Görkəminlə deyil, əməlinlə seçil” (*[[Miletli Fales]]*); 

“Yeni dostları qazanmağa, köhnələri rədd etməyə tələsmə” (*[[Solon]]*); 

“Sözü yalnız yeri gələndə de” (*Bias*); 

“Hər şeyi qədəri ilə et, həddi aşma” (*Pittakus*); 

“Verdiyin sözü pozma” (*Periander*); 

“Bədən və ruhun sağlam olmalıdır” (*Kleobulos*); 

“Dilin ağlının önünə keçməsin” (*[[Xilon]]*). 

## Mənbə
* Aydın Əlizadə. Antik fəlsəfə tarixi. Bakı: 3 saylı Bakı Mətbəəsi ASC, 2016, c. 16-18.

## Ədəbiyyat
* Aydın Əlizadə. Antik fəlsəfə tarixi. Bakı: 3 saylı Bakı Mətbəəsi ASC, 2016, c. 16-18.
* Diogenes Laertius. Lives and Opinions of Eminent Philosophers / Translated by C. D. Yonge. London: Georg Bell & Sons, 1915.

## İstinadlar