open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əfqanıstan–Türkmənistan münasibətləri

**Əfqanıstan–Türkmənistan münasibətləri** — Türkmənistan və Əfqanıstan arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. İki ölkə arasında diplomartik əlaqələr 1992-ci ildə qurulmuşdur. İki ölkə arasında dövlət sərhəddinin uzunluğu 804 km-dir. Türkmənistanın Lebap və Marı vilayətləri Əfqanıstanla sərhədə malikdir. Türkmən dili Əfqanıstanda regional dil statusuna sahibdir. Əfqanıstanda türkmən icması yaşayır. Onların sayı 1 milyon olması ehtimal edilir. Bu isə ölkə əhalisinin 2-3 %-ni təşkil edir.

## Tarixi
Türkmənistan Respublikası və Əfqanıstan İslam Respublikası arasında diplomatik əlaqələr 21 fevral 1992-ci ildə qurulmuşdur. Hər iki ölkənin ərazisi Səmidlər, Qəznəvilər və Teymurilər adlı imperiyaların tərkibində olmuşdur. 1750-ci ildə əfqan Əhməd xan Abdali və Buxara hökmdarı Məhəmməd Murad Bəy arasında anlaşma imzalanır. Burada Amudərya çayı iki ölkə arasında sərhəd olaraq müəyyən edilir. 11 iyul 2007-ci ildə iki ölkə arasaıında iki kilometrlik yol bərpa edilir. Yolun bərpasına hər iki ölkə 550 min dollar xərcləmişdir. Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov Əfqanıstana illərlə davam edən vətəndaş müharibəsinin nəticələrinin aradan qaldırılmasında yardım edəcəyini bildirmişdir. 2017-ci ilin 14-15 noyabr tarixində Aşqabadda Əfqanıstan üzrə Regional İqtisadi Əməkdaşlığın (RECCA) 7-ci konfransı keçirilmiş, Əfqanıstan tərəfi üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edən və Əfqanıstan-Türkmənistan-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə nəqliyyat və ticarət dəhlizinin işə düşməsini nəzərdə tutan “Lapis Lazuli” sazişi imzalanmışdır.

## Diplomatik misiyalar
Türkmənistanın Əfqanıstan İslam Respublikasında səfirliyi fəaliyyət göstərir (Kabul). Üstəlik Herat və Məzari-Şərif şəhərində konsulluğa sahibdir.

Əfqanıstan İslam Respublikasının Türkmənistanın Aşqabad şəhərində səfirliyə sahibdir. Əfqanıstanın Türkmənistandakı Fövqəladə və Səlahiyyətli  səfiri - Məhəmməd Fazil Seyfi.

## Türkmənistan səfirliyi
Türkmənistanın Əfqanıstan İslam Respublikasında səfirliyi (Kabul ş.) 11 mart 2002-ci ildə açılmışdır. Səfirliyin yerləşdiyi ünvan: Kabul, st. Wazir Akbar Khan, 13/3.

2012-ci ilin iyulundan Türkmənistanın Əfqanıstan İslam Respublikasında Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri Hemra Toqalakovdur.

### Səfirlər
Amanməməd Yaranov (2002—2007)

Atacan Movlamov (24.04.2008 — 26.06.2012)

Hemra Toqalakov  (26.06.2012 — h.h.)

## Əfqanıstan səfirliyi

### Səfirlər
Şahmərdankul (2000—2003)

Abdul Kərim Xaddam (2003—2009)

Məhəmməd Fazil Sayfi (2009—2016)

Mirvays Hab (2016(2016 — h.h.)

## [[TƏPH (qaz kəməri)|TƏPH qaz kəməri]]
TƏPH qaz kəməri — uzunluğu 1,735 km olacaq qaz kəməri. Qaz kəməri Türkmənistan qazını Əfqanıstan, Pakistandan keçməklə Hindistana çatıracaqdır. Layihənin illik gücü 33 mlrd m³ olaraq düşünülür. Layihənin dəyəri 7,9 mlrd dollar olaraq qiymətləndirilir. layihənin gerçəkləşdirilməsinə 2017-ci ildə başlanılmışdır.

## Mənbə
* Türkmənistanın Əfqanıstan İslam Respublikasında səfirliyi 
## İstinadlar
Vilson İsidor

**Vilson İsidor** () — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Monako klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası

### Monako
29 iyun 2018-ci ildə İsidor Renn klubunun əvəzedici komandası ilə debüt mövsümündən sonra Monako klubu ilə ilk peşəkar müqaviləsini imzalamışdır. İsidor peşəkar karyerasında debütünü 11 noyabr 2018-ci ildə Pari Sen-Jermen klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 49-cu dəqiqədə Jordi Mboulanı əvəz etmişdir. Liqa 1 görüşündə Monako rəqibinə 0-4 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Milli karyerası
İsidor Fransada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Haiti vətəndaşlarıdır. O, hal-hazırda Fransa millisinin müxtəlif yaş qruplarında çıxış edir.

## Karyera statistikası

### Klub
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FFF Profile 
* LFP Profile
* AS Monaco Profile
* Soccerway Profile
Qazı Məhəmməd

**Qazı Məhəmməd** (1900 ya da 1901 – 30 mart 1947) — kürd siyasi xadimi, kürd azadlıq hərəkatının lideri, Məhabad Cümhuriyyətinin ilk və yeganə prezidenti.

## Həyatı
Qazı Məhəmməd 1900 ya da 1901-ci ildə Məhabad şəhərində  doğulub. Onun nəsli şəhərdə tanınmış olub. Məhəmmədin babası Feyzulla bəy 1918-ci ildə alman-türk ordularının qarşısını almaq üçün qurulmuş könüllülərə rəhbərlik edirdi. Belə bir vətənpərvər ruhlu ailə Məhəmmədin gələcək həyatına təsir etməyə bilməzdi.

Qazı Məhəmməd çox yaxşı təhsil almış , islam dinini mükəmməl öyrənmiş, kürd və fars dilləri ilə yanaşı ərəb, türk , ingilis və rus dillərini bilmişdir.

1941-ci ildə sovet-ingilis ordusu İranın şimalını işğal edəndə Məhabad bölgəsi iran ordusu müttəfiq ordusu arasında neytral zonaya çevrilmişdi. Bu zaman Qazi Məhəmməd Məhabadın dini rəhbəri və şəhər valisi idi. Bu nüfuzundan istifadə edən Məhəmməd faktiki olaraq bütün bölgəni idarə edirdi. İkinci Dünya müharibəsi illərində mərkəzi hökumət artıq ölkənin şimalına hakim deyildi. Bu ərazilərə bolşeviklərin təsiri günü-gündən artırdı. Belə bir mühitdə Qazı Məhəmmədin ətrafına tərafdarlarına toplamağa davam edir. Bu tərafdarlardan biri də "Kürdüstan həyatı" adlı təşkilat idi. Daha sonradan bu təşkilatın bünövrəsində Iran Kürdüstanının Demokratik Partiyası yaradılır.

Qazı Məhəmmədin əsas tərəfdaşlarının içərisində İraqın kürdlər yaşayan Barzan vilayətindən gələn hərbi birləşmələrə rəhbərlik edən Mustafa Barzani idi.

1946-cı ilin 22 yanvarında Məhabadın Çarçara meydanında Məhabad Cümhuriyyətinin yaradıldığı elan edildi. Qazı Məhəmməd yeni respublikanın prezidenti seçilir. Bu dövlətin yaradılmasında bolşeviklərin böyük payı var idi. Mahabadla yanaşı Iran Azərbaycanı və Gilandakı azadlıq hərəkatları da kommunistlərin köməyi ilə daha da geniş vüsət almışdı.Sovet rəhbəri Stalində imperiyanın genişlənməsində, sosialist idealogiyasının İranda yayılmasında maraqlı idi.

Lakin Iran rəsmilərinin müharibə bitdikdən sonra fəal şəkildə BMT-də sovet ordularının ölkədən çıxarılmasını tələb etməsi, həmçinin baş nazir Əhməd Qəvamın şəxsən Stalinlə görüşərək onu razı salması şimali İrandakı azərbaycan türklərinin, kürdlərin və giləklərin müstəqillik idealarını ağır zərbə vurur.

Bolşeviklər çəkildikdən sonra Iran ordusu Məhabada daxil olur. Zəif təchiz olunmuş kürd dəstələri məğlubiyyətə düçar olur. 22 dekabrda cümhuriyyət devrilir. Qazı Məhəmməd başda olmaqla bir çox liderlər həbs edilir. Onları mühakimə etmək üçün hərbi-sahə məhkəməsi yaradılır. Şahidlərin dediyinə görə Qazı Məhəmməd məhkəmə proseslərində özünü çox mətanətli aparır və Kürdüstanın suverenliyini ideasından əl çəkmir. Hətta Mustafa Barzaninin onunla birgə qaçmaq, daha sonra türmədən Qazini azad etmək fikirlərini rədd edir.

30 mart 1947-ci ildə məhkəmənin qərarı ilə Qazi Məhəmməd, bir neçə inailab liderləri Çarçara meydanında asılaraq edam edilirlər.

## Ədəbiyyat

* 
* 
*
Butan–Çin münasibətləri

**Çin–Butan münasibətləri** — Çin Xalq Respublikası və Butan arasındakı münasibətlər gərgin olmuş və rəsmio diplomatik münasinbətlər qurulmamışdır. Çinlə butan arasında dövlət sərhəddinin uzunluğu 470 km-dir. Onlar arasında mövcud olan ərazi mübahisəsi bir münaqişənin başlanğıcı ola bilər. 1980-ci illərdə bu iki ölkə arasında sərhəd məsələləri, təhlükəsizlik və ikitərəfli gərginliyin azaldılması barədə danışıqlar aparılmışdır.

## Tarixi

Btün mövcudluğu dönəmində Butan Tibetlə mədəni, tarixi, dini və iqtisadi əlaqələrə sahib olmuşdur. İki tərəfli münasibətlər Butanın Böyük Britaniya imperiyasının Tibetə hücumu zamanı ingilisləri dəstəkləməsindən sonra pisləşir. 1951-ci ildə Çin Azadlıq ordusunun Tibeti ələ keçirməsindən sonra Butanda gərginlik yaranır.0 Onlar Butanında Çin tərəfindən işğal oluna biləcəyini düşünürlər. İki ölkə arasında dövlət sərhəddi heç zaman rəsmi olmamışdır. Tibetdə 1959-cu ildə kommunizmə qarşı üsyamn və Dalay Lamanın Hindistana qaçması Çinin diqqətləri bu istiqamətə yönləndirməsinə səbəb olmuşdur. Qiymətləndirmələrə əsasən Tibetdən Butana 6 000 insan qaçmışdır. Onlara siyası sığınacaq verilmişdir.

## Sərhəd məsələləri
: *Baxın da: *
Çin Xalq Azadlıq ordusu Tibetin Butan tərəfindən idarə edilən 8 anklavını ələ keçirir. 1961-ci ildə Çin öz ərazisinin əks olunduğu xəritəni nümayiş etdirir. Burada Butan və Nepalın bəzi əraziləri, Sikkim krallığı Çin ərazisi olaraq göstərilir. Çin əsgərlərinin və Tibet çobanlarının Butan ıərazisinə daxil olması ölkədə etizla qarşılanır. Bu zaman Butan Hindistana üz tutur. 1962-ci ildə Çin-Hindistan müharibəsi zamanı Butan hökuməti hind ordusunun onun ərazisindən keçməsinə icazə verir. Ancaq hindlilər bu münaqişəni məğlub olduqlarında Hindistanın onu qoruyacağına ümidsizlik yaranır. Bu səbəbdən Bunan Hindistanla münasibətlərdə neytrallığa yönəlir. Butan kralının ölkə parlamentindəki rəsmi bəyanatına əsasən Butanın Çinlə dörd mübahisəli ərazisi vardır. Onların ümumi sahəsi 270 km²-dən çoxdur.

## Əlaqələrin inkişafı

1970-cı illərə qədər Çinılə danışıqlarda Butanı Hindistan təmsil edirdi. 1971-ci ildə BMT üzvü seçildikdən sonra Burtan xarici siyasətdə fərli istiqamət götürür. BMT sesiyasında Butan Vahid Çinə səs verir. 1974-cü ildə Ciqme Sinqe Vanqçukun tacqoymasında Çinin Hindistandakı səfiri də dəvət olunur. 1983-cü ildə Nyu-York şəhərində Butan və Çin Xarici İşlər Nazirləri ikitərfli əlaqələr barədə danışıqlar aparırlar. 1984-cü ildə Butan və Çin sərhəd məsələlərinə dair görüş keçirirlər.

1998-ci ildə Butan və Çin sülh və sərhəddə sakitlik haqqında imzalayırlar. Bu anlaşma iki ölkə arasında ilk müqavilə olur. Müqavilə ilə Çin Butanın ərazi bütovliyinə hörmət etdiyini nümayiş etdirmişdir. Bununla belə çin 1998-ci ildə əldə edilən anlaşmaya zidd olaraq mübahisəli ərazilərdə yol tikimntisi gerçəkləşdirir. Bundan sonra Butan qəzeti olan Kuenseldə yol tikintisinin gələcək irəliləyişlər üçün zəmin olacağını yazır. 2002-ci ildə Çin tərəfi mübahisəli ərazilərin ona məxsus olması barədə faktları ortaya qoyur. Bundan sonra 2002-ci ildə ikitərəfli müvəqqəti müqavilə imzalanır.

## İstinadlar
Romanş dili

**Romanş dili** (*romanşca:* , *rumàntsch*, ) — roman dil qrupuna daxil olan dil, İsveçrənin dörd rəsmi dilindən biri. Roman dilləri arasında ən qədimlərdən biri hesab olunan romanş dili Romanın süqutunan sonra latın dilindən ayrı olaraq müstəqil formada inkişaf etmişdir. Romanş latıncadan hərfi tərcümədə romalıya bənzər, Romaya məxsus deməkdir.

## Xarici keçidlər

* Website of the ''Lia Rumantscha'' organization
* Radio Televisiun Rumantscha
* Series of articles about Romansh from swissinfo 
* Lexicon Istoric Retic (LIR) – Encyclopedia about Switzerland. Partial translation of the Historical Dictionary of Switzerland in Romansh with additional articles.
* Romansh basic lexicon (several dialects) at the Global Lexicostatistical Database
Çin–Türkmənistan münasibətləri

**Çin–Türkmənistan münasibətləri** — Çin Xalq Respublikası və Türkmənistan arasındakı iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Türkmənistan və Çin Xalq Respublikası arasında ilk diplomatik əlaqələr 6 yanvar 1992-ci ildə qurulmuşdur. 2013-cü ili sentyabrında iki ölkə arasında əlaqələr strateji əməkdaşlıq səviyyəsinə qalxdığı bəyan edilmişdir. 2014-cü ilin mayında Çin və Türkmənistan dostluq və əməkdaşlıq sahəsində müqavilə imzalamışlar.

## Türkmənistan səfirliyi
Türkmənistanın Çin Xaıq Respublikasında səfirliyi (Pekin) Türkmənistan Respublikası Prezidentinin əmrinə əsasən 6 sentyabr 1993-cü ildə açılmışdır.

17 sentyabr 2013-cü ildən Türkmənistanın Çin Xalq Respublikasındakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri Çinar Rüstəmovdur. 
### Səfirlər
Amangəldi Rəhmanov (28.03.1995 — 09.03.2001)

Boris Şixmuradov (11.03.2001 — 30.10.2001)

Qurbanməhəmməd Qasımov (30.10.2001 — 20.03.2008)

Murad Nəzərov (05.01.2009 — 17.12.2010)

Qurbannəzər Nəzərov (22.02.2011 — 17.09.2013)

Çinar Rüstəmov (17.09.2013 — h.h.)

## Çin səfirliyi
### Səfirlər
Lu Quyçen (sentyabr 2003—sentyabr 2008)

U Xunbin (sentyabr 2008—mart 2011);

Syo Sinxua (may 2011—avqust 2016);

Sun Beydun (oktyabr 2016);

## İqtisadi əməkdaşlıq
türkmənistan ümçün Çin ən böyük iqtisadi tərəfdaşdır. В 2017 году объём товарооборота между странами достиг 10 миллиардов долларов (в 1992 году он составлял 4,4 миллиона долларов). Türkmənistandan Çinə idxal edilən əsas məhsul təbii qazdır. 2017-ci il məlumatına görə Türkmənistandan Çinə 30 mlrd m³ qaz ixrac edilmişdir. 2009-cu ildən Çin Türkmənistan qazının ən böyük alıcısıdır.

Qaz əsasən Türkmənistan-Çin qaz kəməri vastəsi ilə çinə daşınır. Kəmərin uzunluğu 1833 kilometrdir. Qaz Türkmənistanın Qalkınış yatağından Özbəkistan və Qazaxıstandan keçməklə Çinə çatdırlacaqdır.

Çin Türkmənistanla enerji daşıyıcılarının diversikasiyası siyasətini yeridir. Bu isə nəyin ki, iqtisadi həm də siyasi cəhətdən ölkələrin Rusiyadan asıllığını azaldır. Bununla yanaşı Çin Türkmənistanın yeritdiyi neytrallıq siyasətini dəstəkləyir.
## Nəqliyyat və loqistika
Türkmənistan Çin üçün Yeni İpək yolunun gerçəkləşdirilməsində əsas fiqurlardan hesab edilir. Artıq Çin-Qazaxıstan-Türkmənistan-İran dəmir yolu fəaliyyət göstərir. Bu Çin mallarının İrana daşınmasında yarıbayarıya azaltmışdır.

Hər gün Aşqabaddan Çinin Urumçi və Prkin şəhərlərinə uçuşlar həyata keçirilir.
## Təhsil
2.000-dən artıq türkmən Çinin ali məktəblərində təhsil alır. Onlar əsdasən Çinin Tibb Universitetlərinə üz tuturlar. Universitet müəllimləri arasında təcrübə mübadiləsi də həyata keçirilir.

Türkmənistan məktəb və universitetlərində çin dili tədris edilir.

## Terrorizmə qarşı mübarizə
Çin Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunda beynəlxalq teror təşkilatçılarının və separatçı fəaliyyətlər ilə mübarizədə Türkmənistanın köməyinə inanır. İki ölkənin əməkdaşlığı bu hərəkatın Mərkəzi Asiyada tərəfdarları ilə mübarizəyə yönəldilə bilərК.

## İstinadlar
Realizm (incəsənət)

[200px|thumb|[Jül Basten-Lepaj. «Oktyabr. Kartof yığımı» (1878) Viktoriya milli qalereyası, Melburn]]
**Realizm** — incəsənətdə istiqamət, burada əsas iş həqiqətin özünəməxsus bərpasına yönəldir.

Realizm bədii hərəkatı ən tez Avropada yayıldı. İtaliyadakı real mövzular Coakkino Tom, Antonio Rotta və Cüzeppe Pelissa da Volpedo tərəfindən və Milanda, növbəti əsrin 50-60-cı illərindən etibarən bir qrup gənc rəssamın həyatı realistlik tendensiyalarına həyat verəcəkdir.

## Həmçinin bax

* Realizm
Milli Təsviri Sənət Muzeyi (Buenos-Ayres)

**Milli təsviri sənət muzeyi** (, MNBA) — Buenos-Ayres şəhərinin Rekoleta rayonunda yerləşən incəsənət muzeyi. 2004-cü ildə muzey Neuken şəhərində öz filialını açdı.

## Tarixi
İlk muzeyin direktoru argentinalı şərhçi və rəssam Eduardo Şiaffino olmuşdur. Muzey 23 dekabr 1895-ci ildə Florida küçəsində aşılmışdır. 1909-ci ildə muzay San-Martina meydanına köçmüşdür, əsaslı restavrasiyadan sonra Buenos-Ayres yerləşmişdir. 1955—1964-ci illərdə Xorxe Romero Bresta direktorun başçılığı altinda muzey, həm interyer həm də dizayn baxımından modernləşmişdir. 1961-ci ildə müvəqqəti bir pavilyon açıldı, muzey müasir sənət əsərlərini əldə etdi. Müasir *Argentina sənət* pavilyonu 1980-ci ildə açılmışdır. Bu otaqda ümumi sahəsi 1536 kvadratmetr olan və 34 muzey binasının ən böyük sahəsi olan sərgi salonunun ümumi sahəsi 4,610 kvadrat metrdir. Muzeyin daimi sərgisi 688 əsas əsər və 12 mindən çox məqalə, fraqment, dulusçuluq və digər kiçik işlərə malikdir. 2004-cü ildə açılan Neuken şəhərindəki muzey şöbəsi, 215 əsərlə yanaşı, müvəqqəti sərgilərlə daimi bir sərgiyə ev sahibliyi edən 2500 kvadrat metrlik 4 sərgi salonu ilə fəaliyyət göstərir.

## Kolleksiyalar (Buenos-Ayres)
***Argentinalı rəssamlar***

Fayl:Ernesto de la Cárcova - Sin pan y sin trabajo.jpg|*İşsiz və çörəksiz*, 1893 Ernesto de la Karkova
Fayl:Ángel DELLA Valle - La vuelta del malón - Google Art Project (cropped).jpg|*Reyderin qayıdışı*, 1892 Anxel Della Valle
Fayl:Fader002.JPG|*Donuzların yedizdirilməsi*, 1904 Fernando Fader
Fayl:Giudici Reynaldo - La sopa de los pobres (Venecia).jpg|*Kasıbların yeməyi*, 1884 Reynaldo Quiduçi
Fayl:Alfredo Guttero - Anunciación.jpg|*Elan*, 1928Alfredo Quttyero
Fayl:Morel Carlos - Combate de caballería en la época de Rosas.jpg|*Rosas dövründə döyüş*, 1830 Karlos Morel
Fayl:Calzdilla por pp.jpg|*Santyaqo Kalsadilya portreti*, 1859 Prilidiano Pueyreddon
Fayl:Schiaffino Eduardo - El Reposo.jpg|*Vəfa*, 1889 Eduardo Şiaffino
Fayl:El despertar de la criada - Eduardo Sívori.jpg|*Divanın oyanışı*, 1887 Eduardo Sivori


***Avropalı rəssamlar***

Fayl:Bouguereau-The First Mourning-1888.jpg|*İlk faciə*, 1888 Vilyam Buqro
Fayl:MNBA Bourdelle 7656.JPG|*Natiqlik*, 1917 Antuan Burdel
Fayl:A gorgeous Degas painting in Buenos Aires.jpg|*İki rəqqasə*, 1898 Edqar Deqa
Fayl:MNBA Gauguin 2708.JPG|*Dəniz kənarında qadın*, 1892 Pol Qoqen
Fayl:Manet Ninfa.jpg| *Yaralanmış qadın*1861 Eduard Mane
Fayl:Monet Seine .jpg|*Sema kənarı*, 1880 Klod Mone
Fayl:Modigliani - Busto de mulher.jpg|*Qadın büstü*, 1918Amadeo Modilyani
Fayl:Rodin's "The Kiss" in Buenos Aires.jpg|*Öpüş*, 1886 Roden
Hendrick van Balen & Jan Brueghel the Elder, Nymphs Bathing.jpg| 1600 Xendrik vam Balen və Yan Breyqel
Fayl:MNBA VanGogh 2720.JPG|*Yel dəyirmanı*, 1886 Vinsent van Qoq


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
* Asociación Amigos Museo Nacional de Bellas Artes
Selfi çubuğu

**Selfi çubuğu** () — smartfon və ya qol uzunluğu kənarında kamera ilə selfi tutmaq üçün bir monopod.

## İstinadlar
Volvoksidlər

**Volvoksidlər dəstəsi ** () — protozoylar tipinə aid olan dəstə.

## Haqqında
Tək yaşayan yaşıl və ya rəngsiz qamçılılardır. Bədən forması girdə, ovalvari, uzunsov, ellipsvarı, olur. Eyni uzunluqda olan qamçıların sayı 2 və ya 4 olur. Onlar bədənin ön ucunda — pellikulanın azacıq qalınlaşıb papilla əmələ gətirdiyi yerdən başlanır. Pellikulası qalındır. Stiqma bədənin ön ucunda yerləşir. Rəngsiz növlərdə stiqma və xloroplastlardan məhrumdur. Qamçıların əsasında iki yiğılıb-açılan vakuol yerləşir. Ehtiyat – maddəsi nişastadır. Nüvə girdədir. Hüceyrənin mərkəzində yerləşir. Çoxalması aqam yolladır. İzoqamiya və ya anizoqamiya formasında cinsi prosesi də məlumdur. Avtotrof və ya saprofitdir. Üzvi maddələrlə zəngin olan şirinsu hövzələrində yaşayır. Suyun təmizlənməsində və durulaşmasında iştirak edirlər. 250 növü məlumdur. Azərbaycanda *Chlamydomonadidae* fəsiləsinə daxil olan *Polytoma* cinsinin nümayəndələri tapılmışdır.

## Mənbə
**Azərbaycanın heyvanlar aləmi** . I cild . Birhüceyrəlilər və çoxhüceyrəlilər (buğumayaqlılar və xordalılardan başqa). – Bakı, Elm. 2002 . – 268 s.

## Həmçinin bax
* Qamçılılar
* Bitki qamçılıları

## Xarici keçidlər
* Вольвокс
* VolvoKs — Globator

## İstinadlar
Əli Hikmət Ayərdəm

**Əli Hikmət Əyərdəm** (; ) — Türk əsgəri və siyasətçisi. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak edən ən yüksəkrütbəli komandirlərdən biri idi. Müharibədən sonra millət vəkili oldu.

## Hərbi fəaliyyəti
1899-cu ildə hərbi məktəbi, 1902-ci ildə isə Hərbi Akademiyanı bitirdi. 31 mart üsyanını yatırmaq üçün Hərəkat ordusuna qoşuldu. . Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 20 yanvar 1921-ci ildə Anadoluya köçdü və buradakı İstiqlaliyyət müharibəsinə qoşuldu. 1921-ci ilin mart-may aylarında 12-ci şöbə şöbəsinin komandiri vəzifəsində çalışmışdır. Daha sonra isə Milli Müdafiə Nazirliyinin müşaviri təyin edildi. Böyük hücum zamanı 2-ci korpusa komandirlik etdi. 19 yanvar 1923-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin ikinci dövründə Bursa məbusu seçildi. 1924-cü ildə vəzifəsindən istefa etdi və yenidən orduya qatıldı. 26 may 1935-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. 1935-ci ildən 1939-cu ilə qədər Qaziantepin millət vəkili kimi parlamentin üzvü olmuşdur.

1939-cu ildə vəfat etmişdir. 29 noyabr 1988-ci ildə nəşi Türkiyə Dövlət məzarlığına köçürüldü.

## İstinadlar

## Mənbə
* T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 89.
Spinner

thumb|Spinner

**Spinner** () — fırlanan əyləncəli oyuncaq. İstehsalat materiallarından asılı olmayaraq, spinners fırlanma zamanı titrəyir. Spinnerin çəkisi fırlanma həcminə təsir göstərir. 

## İstinadlar
Sami Sabit Qaraman

**Sami Sabit Qaraman** () (d. 1877 Dəməşq, – ö. 04.09.1957, İstanbul)  — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1895-cı ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1899-cu ildə oranı bitirmişdir. İtaliya-Osmanlı müharibəsində, Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1921-ci ilin aprel ayında Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. Müharibədə göstərdiyi şücaətlərə görə Qırmızı lentli "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası) ilə mükafatlandırıldı. 16 dekabr 1935-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. 1957-ci ildə vəfat etdi.

## Medal və təltifləri
* Məcidiyyə ordeni 5-ci dərəcəsi və 3-cü dərəcəsi
* Osmanlı nişanı 4-cü dərəcəsi
* Gümüş "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Gümüş "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Əsərləri
* *İstiqlal mücadiləsi və Ənvər Paşa*

### Tərcümələri
* *Misirdə Napoleon*
* ''Çernoqoriya döyüşü'

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 70.
Asım Gündüz

**Asım Gündüz** () (d. 1880, Kütahya – ö. 14.12.1970, İstanbul) — Türk əsgəri və siyasətçisi.

## Həyatı
Kütahya Liseyini bitirdikdən sonra Kuleli Hərbi Liseyinə qəbul oldu. 1905-ci ildə Hərbi Akademiyasını kapitan rütbəsi ilə bitirmişdir. Mustafa Kamal, Əli Fuad və Əli İhsan ilə eyni sinifdə oxumuşdu. 1909-1911-ci illər arasında Almaniya Hərbi Akademiyasında təhsil almış və Almaniyanın Baş Qərargahında işə başladı.

## Hərbi fəaliyyəti
27 noyabr 1911-ci ildə mayor rütbəsinə yüksəldi. Mayor rütbəsi ilə 27 noyabr 1911-ci ildə 10-cu korpusun 1-ci şöbə müdiri, 22 yanvar 1912-ci ildə qərargahın 3-cü şöbəsində, 4 iyun 1912-ci ildə müvəqqəti olaraq hərbi məktəbdə müəllim, 29 sentyabr 1912-ci ildə Balkan müharibələri əsnasında Ümumi Qərargahın Hərəkat Şöbəsinin müdirinin müavini, 22 dekabr 1913-cü ildə Hərbi Akademiyada Türk Silahlı Qüvvələrinin müəllimi olan general-mayor Veber Paşanın köməkçisi, 17 yanvar 1914-cü ildə İstehkam Qitələri və Müstahkem Mövqeyi Müfəttişliyi Qərargah başçısı, müfəttiş müavini vəzifəsinə təyin edildi.

14 sentyabr 1915-ci ildə qubernator rütbəsinə yüksəldi. 29 sentyabr 1915-ci ildə Müfəttişliyin ləğv edilməsindən sonra Baş qərargahın 12-ci şöbə müdiri təyin edildi. 13 may 1917-ci ildə 3-cü korpusun Baş qərargah rəhbəri, 18 sentyabr 1917-ci ildə Sinay Cəbhəsi Baş qərargah rəhbəri, 1917-ci il oktyabrın 10-da 8-ci ordunun baş komandirinin müavini, 17 fevral 1918-ci ildə 48-ci bölmənin komandiri vəzifəsinə təyin edildi.

1938-ci ildə Hatayın Türkiyəyə qatılması üçün Hatayda fransızlarla keçirilən görüşlərdə Türk Hərbi Heyətinə rəhbərlik etdi. 1 dekabr 1943-cü ildə Ali Hərbi Şuranın üzvü təyin edildi. 3 avqust 1945-ci ildə təqaüdə çıxdı.

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 124.
Qravimetriya

**Qravimetriya** — planetlərin və onların peyklərinin səthinin müxtəlif nöqtələrində ağırlıq qüvvəsinin dəyişilməsi (Yerin, Ayın və b. qravitasiya sahələrinin) və Yerin və Günəş sisteminin başqa cismlərinin quruluşunu öyrənmək məqsədilə bu ölçülərdən istifadəsi və b. haqqında elm.

## Həmçinin bax
* Planet
* Peyk
* Ağırlıq qüvvəsi

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679
Rauf Orbay

**Hüseyn Rauf Orbay** (), türk əsgəri, siyasətçidir. Osmanlı İmperatorluğunun son dövrdə qurtuluş müharibəsində və Türkiyə Cümhuriyyəti dövrlərində mühüm işlərdə rol oynamışdır. İtaliya-Osmanlı müharibəsi və Balkan müharibələrində göstərdiyi uğur səbəbindən "Həmidiyə qəhrəmanı" kimi tanınmışdır. 1918-ci ilin oktyabr ayında Osmanlı İmperiyasının Dəniz Qüvvələri naziri kimi xidmət göstərməyə başlamışdır.

## Həmidiyə hərəkatı
I. Balkan Müharibəsi sırasında Yunan donanması Çanaqqalanı mühasirəyə almışdı. Rauf Bəyin idarəsindəki Həmidiyə gəmisi mühasirədən çıxmağı bacararaq Aralıq dənizinə açıldı. Tarixdə ilk pirat kreyser əməliyyatlarını gerçəkləşdirdi. 7 ay 24 gün süren hərəkat bütün Aralıq dənizini, bəzən isə Qırmızı dənizi də əhatə edirdi. Hərəkat boyunca Həmidiyə Serbiyada hərbi təsisləri bombaladı, düşmənin donanma ve ticarət gəmilərini batırdı, Çanaqqala ağzındaki Yunan təzyiqini azaltdı. Bütün dünya mediasının günbə-gün izlədiyi hərəkat Osmanlı İmperiyası cəhətdən böyük bir təbliğat nailiyyəti qazandırdı.

Fayl:Hamidié,_Croiseur_de_1ère_classe.jpg|"Həmidiyə Qəhrəmanı" Rauf Bəy
Fayl:Mustafa Kemal ve Rauf.jpg|Mustafa Kamal Bəy və Rauf Bəy
Uila (departament)

**Uila** () — Kolumbiyanın departamentlərindən biri, ölkənin cənubi-qərbində yerləşir. İnzibati mərkəzi-Neyva şəhəridir.
## İnzibati bölgüsü
Departamentin ərazisi 4 region və 37 bələdiyyəyə bölünür.

### Region

### Bələdiyyələr

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Sesar (departament)
* Meta
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Gobernación del Huila
* Universidad Surcolombiana
* Periódico Regional Diario del Huila
* Periódico Regional La Nación
* Periódico Regional Opanoticias nuestra región minuto a minuto
* Huila.com Portal Regional
* Portal Educativo del departamento 
* Incubadora de Empresas del Huila  
* Productos Típicos Huilenses
* NuestroHuila Información positiva sobre el Huila
Lozanna Universiteti

**Lozanna universiteti** (, **UNIL**) — İsveçrənin fransız hissəsinin, Lozanna şəhərində yerləşən universitet.
## Tarixi
Universitet 1887-ci ildə 1537-ci ildən fəaliyyət göstərən ilahiyyat məktəbi (Akademiya da adlandırılmış) əsasında təşkil olunmuşdur. 1898-1906-ci illərdə Lozanna Universiteti üçün Lozannada doğulan Qavril Rumin () tərəfindən verilmiş malliyə ilə yeni  bina inşa edildi. 1840-cı ildən Lozannada yaşayan Rominin rus ailənsinidə anadan olub. 1980-ci illərə qədər universitet "Rumıniya Sarayı" adını daşıyarkən binada yerləşirdi. Hal-hazırda, Lozanna Universiteti Dorinyi şəhərənin yaxınlığında, Cenevrə gölü sahillərində xüsusi olaraq inşa edilmiş bir kampusa daxildir.
## Strukturası
Hal-hazırda Lozanna Universitetində təxminən 12.000 tələbə və 2200 tədqiqatçı var. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən təxminən 1500 tələbə, müxtəlif təhsil proqramlarında təhsil alan, dünyanın tanınmış universitetləri ilə mübadilə proqramları da daxil olmaqla təhsil alırlar.

Lozanna universitetinə 7 fakultet daxildir:
* İncəsənət
* Biologiya və Tibb (FBM),
* Biznes və İqtisadiyyat (YÖK),
* Yer və Ətraf Mühit Elmləri (GSE),
* Haqq və cəza ədaləti,
* Sosial və Siyasi Elmlər (SSP),
* İlahiyyat və Dini Tədqiqatlar (FTSR),

Lozan Universiteti də aşağıdakı məktəb və şöbələri əhatə edir:
* Ceza Ədliyyə Məktəbi (ESC)
* Xarici dil kimi Fransız dili məktəbi (EFLE),
* Yaz və qış Fransız kursları (Cours de Vacances)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Neyva

**Neyva** () — Maqdalena çayının yuxarı hissəsində, Kolumbiyanın qərbində yerləşən şəhər. Uila departamentinin inzibati mərkəzi hesab olunur.
## Haqqında
1539-cu ildə əsası qoyulmuşdur. Hindlilər tərəfindən şəhər məhv edilmiş və 1612-ci ildə yenidən abadlaşdırılmışdır.

Şəhərin bir dəmiryolu stansiyası və hava limanı vardır.

Neyva şəhəri kakao, qəhvə, banan, düyü və paxla əkinçilik mərkəzləri və heyvan yetişdirilməsi daha yaxşı inkişaf etmişdir.
## Qalereya

Fayl:Catedral de Neiva.jpg|Catedral de Neyva
Fayl:Gobernacion.jpg|Neyva hökumət ofisi
Fayl:Iglesia San Jorge, Neiva - panoramio.jpg|Neyvadakı George kilsəsi
Fayl:Los Potros.JPG|Neyva şəhərində yerləşən abidə


## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)
* İnirida
* San Xose del Quavyare

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Alcaldía de Neiva
* Neiva official website
* Opanoticias Daily Newspaper from Neiva
* La Nación Daily Newspaper from Neiva
* Diario del Huila Daily Newspaper
Baltoro buzlağı

**Baltoro** () — qütblərdən kənarda yerləşən dünyanın ən böyük buzlaqlarından biri. Baltoro buzlağı Mərkəzi Karakorum silsiləsində, Baltoro Muztaq (şimalda) və Maşerbrum (cənubda) silsilələri arasında yerləşir. Ərazi Kaşmir ərazisi tərkibində olmaqla Pakistan tərəfindən nəzarətdədir. Avropalı tədqiqatçılar ilk dəfə Baltoro buzlağına XIX əsrdə gəlib çatmışlar. 1856-cı ilin avqustunda Adolf Şlaqintveyt ilk dəfə olara buzlağı tədqiq etmişdir.

Buzlağın uzunluğu 62&nbsp;km, sahəsi 750&nbsp;km²-dir. Baltoro buzlağının ümumi uzunluğu Cənubi Qaşerbrum axını ilə birgə hesablanır. Bu axın Qaşerbrum IV (7932) və Qaşerbrum III (7946) zirvələri arasından, 7200 metr hündürlüyə malik yayladan başlayır. Qaşerbrum IV massıvini cənubdan yvarlaqlaşdıraraq Baltoro şimaldan növbəti sağ axını olan Qodvin-Osteni qəbul edir (). Qodvin-Osten öz başlanğıcını dünyanın ikinci ən hündür zirvəsi olan K2-nin şərq yamaclarında yerləşən sirkdən alır. Buzlağın aşağı ətəyi dəniz səviyyəsindən 3400 metr yüksəklikdə yerləşir. Qar xəttinin hündürlüyü  — 5100 metrdir.

4600-4650 metr hündürlükdə Baltoro və Qodvin-Ostin bulzaqlarının birləşdiyi yerdə geniş yastı ərazi formalaşıb. Bu ərazi *Konkordiya* adlanır. Konkordiyadan aşağıya Baltoro buzlağı 35&nbsp;km məsafədə düz xətt üzrə qərbə uzanır və 3400 metr yüksəklikdə bitir. Buzlağın bitdiyi ərazidən Biafo çayı formalaşır. Orta axarda çay Braldu, Hind çayına tökülənə qədər isə Şiqar adlanır.

Baltoro buzlağına ondan çox axın birləşir. Bu axınların hər biri özlüyündə mürəkkəb dərə buzlaqlarıdır.XIX əsrin əvvəllərində Baltoro buzlağından və onun sağ axını olan Muztaqdan karvan yolu keçirdi. Yol Muztaq (5860) aşırımından keçərək Kaşmirin Yarkend çayı vadisinə düşür. Sonrakı dövrlərdə qar axınlarının böyüməsi nəticəsində karvan yolu yararsız vəziyyətə düşmüşdür.

XX əsrdə buzlaq yetərincə geriləmiş (1929-58-ci illərdə 300 metr). Kosmik çəkilişlərə əsasən 1970-ci ildən buzlaq dilinin vəziyyəti dəyişməyib.

Baltoro buzlağından bir çox dağ zirvələrinə gedən marşrut keçir. Mərkəzi Karakoruma gedən ekspedisiyanı, eləcə də, Tranqo Tauer, Muztaq Tauer (7276), Çaqori (8611), Skyanq Kanqri (7545), Broud Pik (8051), Qaşerbrum IV (7932), Qaşerbrum III (7946), Qaşerbrum II (8034), Xidden Pik (8080) və Maşerbrum (7821) zirvələrinə gedən marşrutları misal göstərmək olar.

## Şəkillər

Şəkil:Baltoro Glacier animation.gif|Çaqori tərəfdən buzlağın görünüşü
Şəkil:Baltoro Glacier, Pakistan.jpg|Buzlağın ümumi görünüşü
Şəkil:Baltoro from Urdukas campsite.JPG|Urdukas keminqindən buzlağın görünüşü
Şəkil:Baltoro Glacial Mushroom.JPG|Buz köbələyi
Şəkil:Baltoro glacier - braldu river.jpg|Blafo çayı


## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Поездка по Балторо
* Фото Kelly Cheng ледника Балторо в районе Конкордия
Qimnamöblər

**Qimnamöblər yarımsinfi** () — İbtidailərin *Lobosa* sinfinə daxil olan yarımsinifdir.

## Haqqında
Hüceyrənin forması dəyişkəndir, sərt pellikulası yoxdur. Formaca və ölçücə müxtəlif psevdopodiyalar əmələ gətirit. Ektoplazma yaxşı diferensasiya olunur, endoplazmada çoxlu dənəciklər və müxtəlif törəmələr var. Nüvəsi birdir, ancaq bir neçə nüvəli fərdlərdə mövcuddur. Sadə bölünmə yolu ilə çoxalır. Bəzi qruplarda cinsi proses məlumdur. Əlverişsiz mühit şəraitində sista mərhələsinə keçir. Əsasən bakteriyalarla qidalanır, ancaq qida kimi yosunlardan, xırda ibtidailərdən və.s istifadə edə bilər. Yarımsinfin əksər nümayəndələri şirinsu və dəniz hövzələrində yaşayır. Su formaları ilə yanaşı, az miqdarda torpaq və parazit formaları da vardır. Müasir növlərin ümumi sayı 10000-ə yaxındır. Bədəni çılpaqdır, skeleti yoxdur. Hüceyrənin forması dəyişkəndir. Bəzi nümayəndələrdə nazik pellikula aşkar edilir. Sitoplazma az-çox aydın surətdə endo- və ektoplazmaya ayrılır. Ektoplazma homogen, şəffafdır. Endoplazma dənəvər və ya zəif vakuollaşmışdır. Çoxsaylı qida törəmələrinə malikdir. *Amoebida* dəstəsinə müxtəlif psevdopodiya formalarına malik olan həm monopodial , həm də polipodial amöblər daxildir. Adətən bir, nadir hallarda çoxnüvəlidir. Hərəkət halında ikiyə bölünmək yolu ilə çoxalır. Dəstə 5 yarımdəstədən ibarətdir: *Tubilina, Thecina, Frabellina, Acanthopodina, Conopodina.*

## Mənbə
**Azərbaycanın heyvanlar aləmi** . I cild . Birhüceyrəlilər və çoxhüceyrəlilər (buğumayaqlılar və xordalılardan başqa). – Bakı, Elm. 2002 . – 268 s.

## Həmçinin bax
* Sarkodinlər
* Polimastiqinlər

## Xarici keçidlər
* Korotnevella

## İstinadlar
Milli Təsviri Sənət Muzeyi (Santyaqo)

**Milli təsviri sənət muzeyi** () — Santyaqo şəhərində yerləşən bədii təsviri sənət muzeyi.

## Tarixi
Muzey 1880-ci il 18 sentyabr tarixində "Milli İncəsənət Muzeyi" adı altında yaradılıb və Cənubi Amerikanın ən qədim muzeyi kimi tanınır. 1910-cu ildən, Forestal parkında xüsusi  möhkəm binada yerləşib. Muzeyin binası Çili arxitekturası Emiliya Jekura memarlığı üzərində qurulmuşdur. Muzeydə 1976-cı ilin aprel ayında tarixi Çili abidəsi aşkar edilmişdir. 1985-ci ildə meydana gələn zəlzələ nəticəsində binaya ziyan dəymişdi. Yenidənqurma işləri üç il davam etdi.
## Muzeyin kolleksiyasından şəkillər

Fayl:Bartolomé Esteban Murillo - Virgen con el Niño.jpg|Bartolome Murilo, "Madonna körpə ilə"
Fayl:Camille Pissarro - Los sauces en invierno, Eragny, c. 1890.jpg| Kamil Pissarro, "Söyüd qışda", 1891
Fayl: "La lección de geografía".jpg|Alfredo Valensuela Puelma , "Coğrafiya dərsi"
Fayl:Alfredo Valenzuela Puelma - Coquetería.jpg| Alfredo Valensuela Puelma
Fayl:Alejandro Cicarelli - El Árbol Seco.jpg|Alexandro Sikarelli, "Qurumuş ağac"
Fayl:Alejandro Cicarelli - Filoctetes Abandonado.jpg|Alexandro Sikarelli, "Tərk edilmiş Piloktet"
Fayl:ElHuasoYLaLavandera.jpg|Yoqann Morits Ruqendas, "Qauço və çamaşırcı"
Fayl:Pedro Lira - Carta de amor.jpg|Pedro Lira, "Sevgi məktubu"
Fayl:Pedro Lira - Paisaje, 1871.jpg|Pedro Lira, "Mənzərə", 1871
Fayl:Cosme San Martín La lectura.jpg|Kosme San-Martin, "Oxu", 1874
Fayl:"Paisaje de cordillera".jpg|Alberto Valensuela Lyanos, "Dağ mənzərəsi", təxminən 1901
Fayl:Alberto Valenzuela Llanos - Paisaje (Lo contador).jpg|Alberto Valensuela Lyanos, "Mənzərə"

## Həmçinin bax
* Santyaqo Müasir İncəsənət muzeyi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* MNBA
Hacıbaba Əskərov

**Hacıbaba Əskərov** — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi, ağır atletika üzrə beynəlxalq kateqoriyaya layiq görülən ilk azərbaycanlı hakim (1965).

## Həyatı
Hacıbaba Məşədi Həsən oğlu Əskərov 22 sentyabr 1917-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olub. 1925–1932-ci illərdə Gəncənin 7 illik məktəbində oxuyub. Daha sonra Bakı Neft Texnikumuna qəbul olunub və onu 1936-cı ildə bitirib. 1936–1937-ci illərdə Tərtər rayon Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda rəsmxət və bədən tərbiyəsi müəllimi işləyib. 1937-ci ildə ADBTİ-yə daxil olan Hacıbaba Əskərovun ağır atletika istedadı ortaya çıxıb. O, dəfələrlə Azərbaycan çempionu və rekordçusu olub, böyük bacarıq və qabiliyyəti ilə fərqlənib. Əskərov 1941-ci ildə institutu bitirərək ali təhsil diplomu əldə edib.

İkinci Dünya müharibəsinə könüllü yollanan və Kursk, Oryol, Pskov və başqa şəhərlərin faşistlərdən azad edilməsində iştirak edib, böyük şücaət nümayiş etdirib. Məhz bu əzmkarlıq, qorxmazlığına görə Hacıya Qafqazda şücaəti ilə fərqlənən insanlara verilən "Abrek" ləqəbi verilib. Nevel şəhərin yaxınlığındakı döyüşdə ağır yaralandığı üçün ordudan tərxis edilən Hacıbaba Əskərov, ayaqlarının iflic olması ilə əlaqədar bir müddət sərbəst hərəkət edə bilməyib. Lakin bu vəziyyətlə barışmayan döyüşçü sarsılmaz iradəsi, inadkarlığı sayəsində müxtəlif üsullardan, təmrinlərdən və texnikadan istifadə edərək nəinki sərbəst şəkildə yeriməyə, hətta peşəkar idmanla məşğul olmağa başlayıb. O, motosikl idmanı və ağır atletika üzrə bir sıra yarışların qalibi də olub.

Hacıbaba Əskərov 1947-ci ildən ömrünün sonuna kimi müxtəlif vəzifələrdə işləyib, Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası) dərs deyib. O, idman sahəsi üzrə Azərbaycan dilində ilk dərsliyin (1963-cü il) müəllifidir.

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi Hacıbaba Əskərov yığma komandasının əsas çalışdırıcısı kimi ölkəmizdə ağırlıqqaldırma üzrə peşəkar idmançılar yetişdirib. O, 1965-ci ildə ağır atletika üzrə beynəlxalq kateqoriyaya layiq görülən ilk hakim olub. Onun hazırladığı mütəxəssislər – Məmməd Useynov, Şua Hüseynov, Nazim Orucov, Vadim Maroçkin, Yusif Əhmədov, Arif Əskərov, Oleq Luqovskoy, Aleksey Kulkov, Yusif Yusifov, Vəli Əliyev, Oqtay Rzayev, İsmayıl İsmayılov Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində idmançı kadrlar yetişdiriblər.

## Mükafatları
* "Əmək veteranı" fəxri adına;
* "Əmək igidliyinə görə" medalı;
* SSRİ təhsil sistemindəki nailiyyətlərinə görə isə "İşdə əla nailiyyətlərə görə" döş nişanı.

## Xatirəsi
2018-ci ilin dekabr ayının 22-də "AAAF Park" yaşayış kompleksinin yarış zalında Hacıbaba Əsgərovun xatirəsinə həsr olunmuş ağır atletika üzrə respublika turniri keçirilib.

## İstinadlar
Bonkey

[thumb|[Utaqava Yoşişiqe tərəfindən çəkilmiş bonkey təsvirləri (1848).]]
 – Yaponiya miniatür mənzərə sənəti. Bonkey 3 ölçülü mənzərələrin müvəqqəti və ya daimi miniatür təsviridir. Bu zaman əsasən daş, qum, sement kimi materiallardan istifadə olunur. Bonsay və saykey kimi digər yapon sənət növlərindən fərqli olaraq bonkeydə canlı element istifadə olunur. Bonsay canlı ağaclar, saykey isə canlı ağac və digər tərəvəzləri özündə ehtiva edir.

## Haqqında
Podnos üzərində qumla müstəvi şəkilli mənzərələr yaratmaq sənəti olan bonsekidən fərqli olaraq bonkey mənzərələrin 3 ölçülü təsviridir və bəzən daimi saxlanıla bilər. Bonkeydə çox vaxt quru materiallardan istifadə olunsa da, axan su və dəniz kənarı mənzərələri də təsvir olunur, bunun üçün müxtəlif rəngli çınqıl və qumlardan istifadə olunur. Bəzən bonkeydə insanların, tikililərin, körpüləri və digər elementlərin miniatür fiqurları da öz əksini tapır.

Bonkeyin əsas məqsədi nümayiş üçün estetik görünüşlü miniatür mənzərələr əldə etməkdir. Üç ölçülü mənzərə geniş, kənarları ensiz podnosda təsvir olunur. Çay sahilləri, təpələr, uçurumlar, dağlar, qayalıqlar sement, gil və Yaponiyada *keto* adlandırılan toz halına salınmış torf kimi materiallardan hazırlanır. Bu heykəllərin daha təbii görünməsi üçün rənglənir. Düz sahələrdən ibarət düzənlikləri və açıq su sahələri rəngli qumla örtülür.

Miniatür insan və heyvan fiqurları, tikili və nəqliyyat modelləri bonkeyin əsas mənzərəsinə yerləşdirilir. Ağaclar və digər bitkilər də təsvir olunsa da, canlı ağac bonkeyin tərkib hissəsi deyil. Tamamlanmış bonkeylər evlərdə nümayiş etdirilir.

Bonkey Yaponiyanın saykey, Çinin penzin, Vyetnamın hon non bo sənəti ilə oxşarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Britannica saytında
Feriköy qəbiristanlığı

**Feriköy Məzarlığı** —  İstanbul şəhərində Şişili və Okmeydanı bölgələrinin arasında yerləşən qəbiristanlıq.

## Haqqında

Məzarlıq öz adını yerləşdiyi təpəlikdən alıb. Bir çox məşhur siyasətçinin və incəsənət xadimlərinin məzarları burada yerləşir. Məzarlıqda Azərbaycanın ilk ədliyyə naziri Xəlil bəy Xasməmmədli, ilk hərbi naziri Xosrov bəy Sultanov, mühəndis Qulam Mirzə Şərifzadə, "Difai" təşkilatının lideri Əhməd bəy Ağaoğlu və ailəsi, onun qızı Türkiyənin ilk qadın millət vəkili olan Sürəyya Ağaoğlu, Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinin iştirakçısı Baba bəy Behbud, mühacirlər Hüseynqulu xan Xoyski, Miryaqub bəy Mirmehdiyev, Məmməd Sadıq Aran, Kərim bəy Odər, Səlim Rəfiq bəy Rəfioğlu, Şəfi bəy Rüstəmbəyli, Nağı bəy Şeyxzamanlı dəfn olunublar.

## Məzarlıqdakı azərbaycanlıların xatirəsi
2018-ci ildə məzarlıqda baxımsız qalan bir çox azərbaycanlının qəbirləri təmir olunub və məzarlığın girişində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulmasının 100 illiyi münasibətilə Cümhuriyyət qurucularının xatirəsinə abidə ucaldılıb. Abidənin üzərində Azərbaycanın və Türkiyənin dövlət bayraqlarının rəsmi “Bir millət, iki dövlət” ifadəsi, Feriköy məzarlığında uyuyan Xəlil bəy Xasməmmədli, Xosrov bəy Sultanov, Qulam Mirzə Şərifzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu, Baba bəy Behbud, Hüseynqulu xan Xoyski, Miryaqub bəy Mirmehdiyev, Məmməd Sadıq Aran, Kərim bəy Odər, Səlim Rəfiq bəy Rəfioğlu, Şəfi bəy Rüstəmbəyli, Nağı bəy Şeyxzamanlının adları yazılıb.

## Məzarlıqda dəfn olunanlar
* Şəmsəddin Sami -  alban əsilli türk yazıçı və tədqiqatçı
* Əli Sami Yen - türk futbolçu
* Keriman Xalis Ece Tamer - Türkiyənin ilk "Dünya Gözəli"
* Turqut Özatay - türk aktyor
* Ahmet Mete Işıkara - türk alim
### Azərbaycanlılar
* Ağaoğlu ailəsi:
** Əhməd bəy Ağaoğlu
** Nəriman Ağaoğlu
** Səməd Ağaoğlu
** Sürəyya Ağaoğlu
** Tezer Daşqıran
*Qurbangil ailəsi
*Xanxoylu-Kazımbəyli ailəsi:
**Valiyyə Kazımbəyli
**Hüseynqulu xan Xoyski
* Xəlil bəy Xasməmmədli
* Xosrov bəy Sultanov
* Qulam Mirzə Şərifzadə
* Baba bəy Behbud
* Əbdüləli bəy Əmircanov
* Mir Yaqub Mehdiyev
* Məmməd Sadıq Aran
* Kərim Odər
* Şəfi bəy Rüstəmbəyli
* Nağı bəy Şeyxzamanlı
* İskəndər Nəcəf
* Həsən Fəttah Başoğuz
* Səlim Rəfiq Rəfioğlu
* Məşədi Əli Rəfiyev
* Leyla Əsədulla
* Abdurrahman Taki

## İstinadlar
Aşir Atlı

**Aşir Atlı** () () — Türk əsgəri və siyasətçisi.

## Həyatı
1864-cü ildə Böyük çərkəz sürgünü zamanı daha əvvəl Balkanlara, sonra isə Anadoluya köçən adıgeylər ailəsinə məxsus olan Mehmet bəyin oğlu idi. 1903-cü ildə hərbi məktəbi, 1906-cı ildə isə Hərbi Akademiyanı kapitan rütbəsi ilə bitirdi. Birinci Dünya müharibəsində İraq cəbhəsində müxtəlif komandirliklərdə rəhbərlik etmişdi.

## Hərbi fəaliyyəti
27 iyun 1918-ci ildə 2-ci tümən, 23 dekabr 1919-cu ildə 16-cı tümən və 1921-ci ilin avqustunda 16-cı bölmə komandirliyinə təyin edildi. 23-cü bölməyə komandirlik etdiri müddətdə İzmir Şərq Cəbhəsi Milli Qüvvələrinə komandirlik etdi. Bu cəbhədə birlikdə döyüşdüyü Kuva-yi Seyyarenin Marmara və Anadoludakı üsyanları yatırmağa göndərilməsi səbəbilə Kuva-yi Seyyarenin komandiri Çərkəz Ethəmin ilə onun arasında bəzi anlaşılmazlıqlar oldu. Yunanıstanın hücumundan və irəliləməsindən sonra və çərkəz mənşəli olduğundan Bursalıların yıxılmasından general-mayor Bəkir Sami bəy ilə birlikdə Bursanın yunanların əlinə keçməsində cavabdeh oldu. Lakin onun xidmətlərini bilən və təqdir edən Mustafa Kamal Paşanın məsələyə müdaxilə etməsi və Türkiyə Böyük Millət Məclisində onları müdafiə etməsi səbəbilə arxa cəbhədə Antalya Valiliği və Region Komandirliyinə təyin edildi. Onun missiyası 1920-ci ilin noyabrından 1921-ci ilin avqustuna qədər davam etmişdir. Bu missiya zamanı italyanlarla siyasi və hərbi əməkdaşlığı inkişaf etdirdi. Kütahya-Əskişəhər döyüşündə yenidən cəbhəyə təyin edildi və Sakarya meydan döyüşü baş verən bir vaxtda polkovnik rütbəsinə yüksəldi.

Böyük hücumda və Dumlupınar döyüşündə 6-cı Korpusun 16-cı tümən komandiri idi. Qələbədən sonra 2-ci və 3-cü ordunun Baş Qərargah rəisi vəzifəsində çalışmışdır. 1925-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu. 1925–1928 illəri arasında Milli Müdafiə Nazirliyində xidmət etdi.

## Siyasi fəaliyyəti
8 may 1930-cu ildə öz istəyi ilə general-mayor rütbəsindən təqaüdə çıxdı. 1939-cu ildən etibarən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin VI, VII və VIII dövrlərində Kütahya, Bursa və Qaziantepin millət vəkili oldu.

## Medal və təltifləri
* Məcidiyyə ordeni 2-ci dərəcəsi
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Gümüş "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Gümüş "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 200.
Arjantöy

**Arjantöy** () — Val-d'Uaz departamentinin kommunası, Parisin şimal-qərb şəhərətrafında yerləşir (şəhər mərkəzindən 12&nbsp;km). Arjantöy eyni adlı suprefektura mərkəzidir və yeddi kommuna birləşdirir. 101.300 nəfər əhalisi olan (2005) Arjantöy, Bulon-Biyankurdan sonra  Parisin ikinci böyük şəhərətrafıdır.
## Tarixi
VII əsrdə III Franks Qilbert  tərəfindən monastır kimi qurulmuşdur. Arjantöy adı (, gümüş) ilk dəfə olaraq 697 ildə qeyd olunubdur. Monastır Abelard və Eloiza (XII əsr) tarixindəki rolu ilə də tanınır. 1544-cü ildə  I Frantsiskanın əmrinə əsasən, şəhər ətrafındakı istehkamların tikintisi başlandı və 1567-ci ildə hugenotlar qədim monastırı dağıtdılar. XVIII əsrdə Fransa krallarının İsveçrə səfərbərləri burada yerləşdirilib.
## Arjantöy incəsənətdə
İmpressionist sənətçilər, Arjantöy şəhərini dünyada məşhur etmişdilər. Şəhər və ətrafı Mane, Mone, Kaybotta, Renuar, Sisley tərəfindən çoxsaylı tuvallerdə təsvir edilmişdir.

Fayl:Edouard Manet 003.jpg|«Arjantöy», Eduard Mane, 1874, İncəsənət Muzeyi, Turne
Fayl:La Seine à Argenteuil.jpg|«Arjantöy», Klod Mone, 1874, Yeni pinakoteka
Fayl:Alfred Sisley 008.jpg|«Vilnev-la-Qarennda körpü», Alfred Sisley, 1872, Metropoliten muzeyi
Fayl:Édouard Manet - Segelboote in Argenteuil.jpg|«Arjantöy», Eduard Mane, 1874, Kardiffa Milli muzeyi
Fayl:G. Caillebotte - Voiliers à Argenteuil.jpg|«Arjantöy», Qüstav Kaybott, 1888, Orse muzeyi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Pinakoteka

**Pinakoteka** (,  ,  — lövhə, şəkil və  — saxlama) — qədim yunanlar dövründə mənzərəli görünüşlər üçün bir saxlama otağı.

Afina Akropolun sol qanadı propilen, Afina tanrısına hədiyyə olaraq gətirdikləri rəsm əsərləri yerləşdirilmişdir. Bir neçə altı sütunlu salonda rəsmlər, taxtalar, lövhələr və digər rəsm əsərləri ilə boyanmışdır.

III — II əsrlər dövründə daha çoxbizim eramızdan əvvəl Pinakotekinin ilk kataloqu tərtib edilib, onun müəllifi Polemon Ilionski idi. Afinaya əlavə olaraq Pinakotek Yunanıstanın digər yerlərində, məsələn Qerayon - Samos adasında Qera məbədində mövcud idi.

Qədim Romalılar termini sənət əsərləri olduğu bir otaqdan istifadə etmək üçün istifadə edirdi.

Renessans dövründən başlayaraq, *pinakoteka* adı ictimaiyyətə açıq olan sənət əsərlərinin kolleksiyalarına istinad etmək üçün istifadə edilmişdir. İndi pinakotekalar incəsənət  qalereyaları adlanır.
## Məşhur pinakotekalar
* Köhnə pinakoteka  Münhendə
* Yeni pinakoteka Münhendə
* Müasir pinakoteka Münhendə
* Vatikan pinakotekası
* Brera pinakotekası  Milanda
* Ambrozian pinakotekası Milanda
* Boonya Milli Pinakoteka
## Ədəbiyyat
*
Rizənin ilçələri

Rizə ilinin ilçələri,

* Rizə (il mərkəzi)
* Ardeşen
* Çamlıhemşin
* Çayeli
* Dərəbazarı
* Fındıqlı
* Güneysu
* Hemşin
* Əkizdərə
* İyidərə
* Qalxandərə
* Bazar

## Əhali

## Məkan

### Məkan məlumatları cədvəli

## Həmçinin baxın

* Rizə ili
* Rizə
Jorj Brak

**Jorj Brak**  (, ) — fransız rəssam, qrafikçi, heykəltaraşçı və dekarator. Kubizm istiqamətinin banisi (Pablo Pikasso ilə birlikdə).
## Bioqrafiyası
Jorj Brak Val-d'Uaz departamentinin Arjantöy şəhərində anadan olmuşdur. Sənətkar ailəsində dünyaya gəlmişdir. O, Havr şəhərində böyümüşdür rəssamlıq və dekorator sənətində təhsil almışdır, atası və babası kimi. Lakin, 1897-ci ildən 1899-cu ilədək İncəsənət Məktəbində (Şarl Luyinin sinifində) axşam saatlarına kimi rəssamlıq sənətini ciddi şəkildə öyrənməyə başlamışdır.

1900-cü ildə Parisə köçdükdən sonra dekorativ sənətinin təhsili almış və 1902-ci ildə sertifikat verilmişdi. Daha sonra Parisdə Amber Akademiyasına daxil oldu və 1904-cü ilə qədər orada işləmişdir. Burada Mari Loransen və Fransisa Pikabiailə tanış olmuşdur.
### [[Fovizm]]
Brakın ilk əsərləri impressionist üslubunda, lakin 1905-ci ildə fovizmin əsərlərinin sərgisini nəzərdən keçirdikdən sonra öz üslubunu dəyişklik etdi.  Güclü emosional cavab əldə etmək üçün parlaq rənglər və sadələşdirilmiş formalar istifadə edirdi. Brak, tanınmış sənətkarlar olan Anri Matiss və Andre Deren ilə sıx əməkdaşlıq edirdi.
### [[Kubizm]]
1908-1913-cü illərdə Brak yeni maraqlarını geometriya və perspektivə əks etdirməyə başladı. O, sadə və perspektiv təsirlərini dərindən öyrənirdi. "Estak evləri" əsərində (, 1908) Brak memarlıq strukturunu kubun ətrafında geometrik bir formada təsvir edir. Lakin düz və üç boyutlu göründüyü üçün kölgələri görünürdü. Beləliklə, Brak əyani illüziyaların və bədii nümayəndəliklərin təbiətinə diqqət yetirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
; rus dilində
* 
; başqa dillərdə
* Einstein C. Georges Braque. Paris: Éditions des Chroniques du jour; New York City: E. Weyhe, 1934
* Hofmann W. Georges Braque: his graphic work. New York: H.N. Abrams, 1961
* Cogniat R. Georges Braque. New York: H.N. Abrams, 1980
* Georges Braque, the Late Paintings, 1940—1963. Washington: Phillips Collection, 1982.
* Zurcher B. Georges Braque, life and work. New York: Rizzoli, 1988
* Clement R.T. Georges Braque: a bio-bibliography.Westport: Greenwood Press, 1994.
* Danchev A. Georges Braque: a life. New York: Arcade Pub., 2005
* Georges Braque et le paysage. Marseille: Musée Cantini; Paris: Hazan, 2006
## Xarici keçidlər

* Работы в музеях мира
* Работы на artchive.com
* Страница в энциклопедии Кругосвет
* Статья в энциклопедии Larousse