open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yeni Kartkiçək (Askın)

**Yeni Kartkiçək** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Yaybulək kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 16&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Yaybulək): 4&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 134&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə tatarlar (86%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Tərnöyüt

**Tərnəyüt** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Maqsudlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponomik izahı
1751–1752-ci illərdə Pənah xanın "Şahbulağı " adlı yerdə tikdirdiyi qala adı Tərnəvüt adlanırdı. XIX əsrdə Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan rayonunda Tarnalu, Tarnavuş, Şuşa qəzasında Tarnavar və Tərnaut kənd adları ilə mənşəcə eynidir. Şimali Qafqazla bağlı toponim olduğu düşünülür. XVII əsrdə İrəvan əyalətində Tərnəvit və Tərnəqut adlı kəndlər vardı.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* https://myaghdam.wordpress
Almandin

**Almandin -** mineral 

## Haqqında
Almandin piralspit seriyasından qranat. Fe2+3Al2[SiO4]3. Adətən pirop və spessartin qatışıqları olur. Rəngləri çəhrayı, qırmızı, qonurdan qarayadək. Xüsusi çəkisi 3,9-4,3, a=11,526 Å, p=1,77-1,83. Xlorit, epidot, amfibol və hematitə çevrilir. Regional metamorfizmə uğramış gil süxurları üçün səciyyəvidır, həmçinin termik metamorfizm süxurlarında və skarnlarda rast gəlir.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Urum

**Urum**- Arsakda IX əsrdə mahal adı. 
## Toponimikası

Ə.Ələkbərov bu mahalı Qarabağda orta əsrlərdə "Urum"»adı ilə bağlı toponimlərin yayılma ərazisi ilə lokalizə etnonimdir. Eramızın I minilliyinin I yarısında Qarabağda məskunlaşmış yunan (yerli əhalinin danışığında Urum) tayfasının adını əks etdirir. Strobon Xəzərin cənub qərbində ana, riak,mard, pars, uta və b. tayfalarla yaşadığını yazarkən onlarla yanaşı eniam adlı tayfasının da yaşadığını onların köçkün yunanlar olduğunu qeyd etmişdir. Erkən orta əsrlərdə Azərbaycanda Yunan (Bərdə yaxınlığında) Bu şəhəri VII əsrlə əlaqədar hadisələrdə Əhməd ibn Əsəm əl Kufi də çəkmişdir və Yunanşəhr (Bakı-Salyan yolu içərisində) və s. adlar göstərir ki, həmin elianlar ( yunanlar) buraya gəlmiş və yerli əhali onları Urum adlandırmışlar. Gürcüstanda yaşayan yunanları oradakı azərbaycanlılar indi də Urum adlandırırlar.

  
## Həmçinin bax
Arsak

Qafqaz Albaniyası 
 
## Xarici keçid

## İstinadlar
Urus talası

**Urus talası** — Yuxari Qarabağda Tərtər rayonunda orta əsrlərdə maldar ellər üçün yaylaq yerlərindən birinin adı.

## Toponimikası
XIX əsrdə Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında Urosxevi ("Urus dərəsi"), Azərbaycanda Arus (Yardımlı rayonu), Dağıstanda Urus-Koşlar ( koş "köç" müvəqqəti yaşayış yeri"), Şimali Qafqazda Uruzgöl toponimləri ilə mənşəcə eynidir. Şimali Qafqazda karaçaylarda və bolqarlarda Uruspili (Urusbəyli) tayfası vardı. Qıpçaqların Urus tayfasının adından ibarətdir. Özbəklərdə, kazaxlarada və qaraqalpaqlarda Urus tayfası var.

## Həmçinin bax
Tərtər rayonu
Şimali Qafqaz

## Xarici keçidlər
*
http://www.karabakh.az

## İstinadlar
Petropavlovka

* Petropavlovka (Arxangel) — 
* Petropavlovka (Askın) — Başqırdıstanın Askın rayonunda yerləşən kənd.  
* Petropavlovka — Quba rayonundakı Dəlləkli kəndinin 29 dekabr 1992-ci ilə qədərki adı.
* Petropavlovka — Sabirabad şəhərinin 1887-1931-ci illərdə adı.
* Petropavlovka rayonu — Sabirabad rayonunun dairə və rayon olaraq 1921-1931-ci illərdə adı.
Avatar

**Avatar** aşağıdakı mənalarda işlənə bilər:

* Avatara — induizmdə müəyyən missiya ilə maddi dünyaya enmiş tanrının adı.

## Filmlər
* Avatar — 1916-cı il istehsalı olan italyan səssiz filmi.
*  — Nickelodeon telekanalında nümayiş olunan cizgi serialı.
* Korra əfsanəsi — Nickelodeon telekanalında nümayiş olunan cizgi serialı.
* Avatar — 2009-cu il istehsalı olan ABŞ fantastika filmi.
Nəriman Mövsümov

**Nəriman Mövsümov** (*Mövsümov Nəriman Tofiq oğlu*) — Azərbaycan Tibb Universitetinin İnsan anatomiyası kafedrasının professoru, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Bakı şəhəri 1 №-li Tibb kollecinin direktoru, tibb üzrə elmlər doktoru, professor.

## Həyatı
Nəriman Mövsümov 1957-ci il avqust ayının 22-də Azərbaycan SSR-nin Qazı-Məmməd (indiki Hacıqabul) şəhərində anadan olub, 1974-cü ildə Bakı şəhərindəki 225 №-li orta məktəbi bitirdikdən sonra N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun (indiki Azərbaycan Tibb Universiteti) müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olub.

1980-ci ildə ATİ-nin müalicə-profilaktika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirən N. Mövsümovun təyinatı Azərbaycan Elmlər Akademiyasının akademik A. Qarayev adına ET Fiziologiya İnstitutuna verilib və orada o, elmi işçi vəzifəsində ilk əmək fəaliyyətinə başlayaraq, 1982–1986-cı illərdə həmin institutun aspirantı olub. Elmi işlərə böyük həvəs göstərən gənc 1987-ci ildə "7–14 yaşlı uşaq və yeniyetmələrdə norma və nevroz zamanı ayıqlıq və yuxu dövrlərində vegetativ sinir sisteminin funksiyası" mövzusu üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.

O, Fiziologiya İnstitutunda çalışdığı dövrdə Gənc Alimlər Şurasının sədri seçilib, eyni zamanda Bakı şəhərində keçirilən Zaqafqaziya Gənc Alim-Fizioloqlarının Konfransı üzrə Təşkilat Komitəsinin sədri, XIV Ümumittifaq Fizioloqlar Cəmiyyəti Qurultayının Təşkilat Komitəsinin üzvü olub.

O, 1996-cı ildə kafedranın dosenti vəzifəsinə seçilib, 10 il kafedranın tədris hissə müdiri vəzifəsində çalışıb və 2003-cü ildən indiyə qədər ATU-nun nəzdində fəaliyyət göstərən FD 03.013 Dissertasiya şurasının üzvüdür. Gənc və perspektivli alim 2004-cü ildə "Normada insanda və eksperimentdə bəzi balneoloji təsirlər zamanı qırtlaq vəzilərinin morfogenezi" mövzusunda Tbilisi şəhərində doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülüb, 2009-cu ildə kafedranın professoru vəzifəsinə seçilib və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən professor elmi adı təsdiq edilib.

N. Mövsümov 150-dən çox elmi əsərin, o cümlədən çoxsaylı monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitlərinin, metodiki tövsiyələrin, Şərqdə ilk dəfə çap olunan orijinal "Anatomiya atlası" kitabının müəllifi və həmmüəlliflərindəndir. Onun rəhbərliyi altında 3 nəfər tibb üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə edib və təsdiqini alıb.

N. Mövsümov 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Bakı şəhər 1 №-li Tibb kollecinin direktoru vəzifəsinə təyin edilib və ona tapşırılan yüksək etimadı doğruldaraq indiyə qədər həmin vəzifəni müvəffəqiyyətlə yerinə yetirir. 1998-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olan alim hazırda Yasamal rayonu üzrə Yeni Azərbaycan Partiyası İdarə Heyətinin üzvüdür.

## İstinadlar
Şəfəq və Asiman qaz yatağı

**Şəfəq və Asiman** — Xəzərin Azərbaycan sahilində, Bakının 125 kilometr cənub-şərqində yerləşən qaz-kondensat yatağı. Şəfəq və Asiman strukturları əvvəllər müvafiq olaraq D8 və D10 adlanırdı.

## Tarixi
Şəfəq və Asiman strukturlarının öyrənilməsi üçün qarşılıqlı anlaşma haqqında memorandum 13 iyul 2009 tarixində imzalanmışdır. İlkin razılığa görə, dəniz bloku BP və Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti (abr. *SOCAR*) tərəfindən birgə hazırlanacaqdı. Qarşılıqlı anlaşma haqqında memorandum SOCAR-ın prezidenti Rövnəq Abdullayev və BP-nin Kəşfiyyat və Hasilat üzrə icraçı direktor Endi Aynqilis tərəfindən, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və keçmiş Böyük Britaniya Baş Naziri Qordon Braunun iştirakı ilə imzalanmışdır. Qarşılıqlı anlaşma memorandumundan sonra, BP-nin prezidenti Toni Heyvardın Azərbaycana səfəri zamanı Rövnəq Abdullayev və BP Azərbaycanın prezidenti Rəşid Cavanşirin 6 iyul 2010 tarixində imzalanması ilə əsas kommersiya prinsipləri haqqında razılığa gəliblər. Şəfəq və Asiman blokunun inkişafı BP tərəfindən idarə olunan Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG) layihəsinin uzadılması kimi qiymətləndirilir. Kəşfiyyat işlərinin 2016-cı ilin ikinci yarısında başlaması və 2017-ci ilin ikinci yarısında davam etməsi gözlənilir.

## Həmçinin bax
* Azəri-Çıraq-Günəşli
* Şahdəniz
* Ümid qaz yatağı

## İstinadlar
Köhnə Qazançı

**Əski Qazançı** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kışlauyılqa kənd şurasının tərkibindədir.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 35&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 79&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə milli tərkib baxşmından başqırdlar (95%) üstünlük təşkil edir.

## Tanınmış şəxsləri
* Safin Nurulla Davletgareviç  - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Alfis Sufiyanoviç Qayazov - müəllim, Başqırdıstan Respublikasının Təhsil Naziri (2011-ci ildən), Pedaqoji Elmlər Doktoru, professor, Rusiya Təhsil Akademiyasının müxbir üzvü.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Bəzirganaqili

**Bəzirganaqili** — 1590-cı ildə İrəvan əyalətinin Aralıq nahiyəsində kənd adı  Bəzirgan - tacir sözündəndir. XVIII əsrə aid ermənicə mənbədə Şərqi Türkiyənin Bayazid mahalında Bəzirgançay toponimi qeyd olunur.

## İstinadlar
Bəndovan (İrəvan)

**Bəndovan** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı.

## Toponimi
1728-ci ilə aid mənbədə Şirakel nahiyəsində Bəndəvan kimidir.

## Əhalisi
XIX əsrin ortalarında ermənilər məskunlaşdıqdan sonra azərbaycanlılar sıxışdırılıb çıxarılmışdır. Azərbaycan dilində (əsli farsca) bənd — *axan suyun qarşısını kəsmək üçün tikilmiş sədd* sözündəndir. XIX əsrdə suvarma kanallarına nəzarət edən adam bənduvançı adlanırdı. Azərbaycanda Bəndovan (Qaradağ rayonu) kənd adı ilə mənaca eynidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bəhlulkənd

**Bəhlulkənd** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı 1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhali qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində Bəhlulkəndi kimidir. Bəhlul şəxs (mülkədar) adındandır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İqor Qorbenko

**İqor Qorbenko** — Ukraynanı təmsil edən yüngül atlet. İqor Qorbenko, 1996 Atlanta Paralimpiadasında bürünc medal, 2000 Sidney Paralimpiadasında isə gümüş və bürünc medal qazanıb.

## Karyerası
İqor Qorbenko, 1996-cı ildə Birləşmiş Ştatların Atlanta şəhərində baş tutan X Yay Paralimpiya Oyunlarına qatıldı. F11 tipində üçtəkanla tullanma yarışlarında o, bürünc medal qazandı.

Daha sonra İqor Qorbenko, 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XI Yay Paralimpiya Oyunlarına qatıldı. O, F12 tipində uzunluğa tullanma yarışlarında gümüş medala, F12 tipində üçtəkanla tullanma yarışlarında isə bürünc medala sahib oldu.

İqor Qorbenko, 1996-cı ildə Ukrayna Prezidentinin fəxri fərqlənmə nişanı ilə, 2000-ci ildə isə II dərəcəli "Xidmətlərə görə" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Vasili Lişinski

**Vasili Lişinski** () — Ukraynanı təmsil edən yüngül atlet. Vasili Lişinski, 1996 Atlanta Paralimpiadasında bir qızıl və bir gümüş medal, 2008 Pekin Paralimpiadasında bir qızıl və bir bürünc medal, 2012 London Paralimpiadasında isə bir gümüş medal qazanıb.

## Karyerası
Vasili Lişinski, 1996-cı ildə Birləşmiş Ştatların Atlanta şəhərində baş tutan X Yay Paralimpiya Oyunlarına qatıldı. O, F11 tipində nüvə itələmə yarışlarında qızıl medala, F11 tipində lövhə atma yarışlarında isə gümüş medala qazandı.

## İstinadlar
Bilək (İrəvan)

***Bilək*** — İrəvan xanlığının Dərələyəz mahalında kənd adı 1828–1832-ci illərdə kənddə ermənilər də yerləşmiş və əhali qarışıq olmuşdur. 1918-ci ildə kəndin azərbaycanlı əhalisi qovulmuşdur. 1728-ci ilə aid arxiv sənədində Bələk kimidir.. XIX əsrdə Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Qara Noqay dairəsində Bilax-Su toponimləri [133] ilə mənaca eynidir. Ehtimal ki, türk dillərində bələk, bəlik — *təpə* sözündəndir.

## İstinadlar
Pərioğlu

**Pərioğlu** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam şəhər inzibati ərazi vahidində 1980-ci illərə qədər mövcud olmuş kənd. 1980-ci illərdə həmin kəndin ərazisi Ağdam şəhərinə birləşdirilmiş, kənddə küçıələr təşkil edilmişdir.

20 noyabr 2020-ci ildən Ağdam şəhəri ilə birlikdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası

Pərioğlu- Ağdam rayonunda kənd adı. XIX əsrdə yayı Ermənistanda Basarkeçər mahalını Qaraqız (əsli Qara Oğuz) yaylağında,qışı kəndin indiki ərazisində keçirmiş kiçik bir elin adındandır. Tam adı Pərioğlularıdır. XIX əsrdə burada Pərioğlular adlı iki kənd vardı: biri Hindarxkənd icmasından digəri Ağdam kənd icmasında. Mənşəcə XIX əsrin I yarısında yaşamış (1811-ci ildə doğulmuşdur, ölüm vaxtı məlum deyil. gənc yaşından Şuşada yaşamışdır). Aşıq Pəri Maralyanlının «Pərioğlular» adlanmış oğlanlarına mənsub maldar ailələrə verilmiş addır.

## Həmçinin bax
Qaradağlı (Ağdam)

Arazbarı (Ağdam)

## Xarici keçid
https://aghdamnewsnet.wordpress 
## İstinadlar
Pirzadlı

**Pirzadlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Bağbanlar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Toponimikası
Pirzadlı kənd adı XIX əsrin əvvəllərində 4 ailədən ibarət kiçik bir maldar elin adındandır. 

Çox güman ki, Pirzadlı obası öz adını Pirzad şəxs adından almışdır. Müasir dövrdə eyni tipli Şirzad şəxs adının olması Pirzadın antroponim olması fikrini təsdiqləyir. Şirzad farsca "şir balası", "şirdən doğulmuş"(1, 58) mənasındadır. Pir sözünün fars dilində "qoca, yaşlı kişi", "təriqət başçısı" və müqəddəs hesab edilərək ziyarət olunan "qəbir", "ocaq", "ağac" mənalarını verdiyini yuxarıda qeyd etmişdik. Pirzad çox güman ki, "təriqət başçısının oğlu" və ya "ocaq oğlu" anlamındadır.

## Tarixi
Hüsülü eli ilə bir yerdə köçərilik edirdi. Mənşəcə bu el Qarabağın Kəbirli tayfasına mənsub oymaqdır.

Bu tayfa mənşəcə erkən orta əsrlərdə Qarabağda məskunlaşmış Xəzərlərin Kəbər tayfasının adını əks etdirir. Qeyd etmək lazımdır ki, XIX əsrin ortalarına aid mənbədə bu elin adı məhz Kəbər kimi qeyd olunmuşdur. 

Bu el Qərvəndli, Ulubabalı, Qızılməmmədli və Arıq Məmmədli qollarından və 40 tirədən ibarət olmuşdur: Qərvəndli, Sarıqlılar, Ətyeməzli, Qarayusifli, Sofilər, Ballılar, Mərəbasanlar, Bozallar, Ağahüseynlər, Dəymədağıldılar, Hacıtapdıqlar, Xanılar, Əmirallar (bu tirənin özü Tatalılar, Allahyarlı, Aşıqlı, Molla Bünyadlı, Məmmədhüseynli, Hacı- həsənli nəsillərinə bölünürdü). Cəfərbəyli, Hacıallahverdilər, Qarasaqqallı, Kəzkərməlilər, Çopuralılar, Hacı Fətəlilər, Doluşdular, Pornəklər, Qazoluqlar, Pərioğullar, Hacıbədəlli və b. 

Digər məlumata görə Kəbir eli Qərvəndli Kəbirlisi və Xoruzlu Kəbirlisinə ayrılır. Arıq Məhəmmədəli və Qızıl Məhəmmədli isə Qərvəndli Kəbirlisindən ayrılmalıdır. Ulubabalı qolu Şirvandan gəlmə hesab olunur. Orta əsrlərdə 850 ailədən ibarət olmuş Kəbirli eli "Kəbirli yeri" adlanan ərazidə (İmişli, Ağcabədi, Cəbrayıl rayonlarındakı Qaraçuq dağına qədər) yaşamışdır.

Pirzadlı XIX əsrin əvvəllərində kəbirli tayfasına mənsub kiçik bir elatın adı olmuşdur. Qarabağın Kəbirli elinin XVIII əsrin sonu, XIX əsrin əvvəllərindəki obaları əsasən bunlar olmuşdur: Çəmənli – Hətəmxan, Çəmənli – Hacıtahir, Novruzlu, Seyidli, Qərvənd – Ağakişibəy, Əhmədavar, Qurd – Qaradağlı, Qurd – Dördlər, Qurd – Gürcüstan, Qurd – Bərdə, Qaibalılı, Əfətli, Tərəkəmə — Cəfərbəyli, Tərəkəmə — Məhəmmədlibəyli, Qiyaməddinli, Yusifcanlı, Mərzili, Saibalılı, Abbasqulu bəy, Saibalılı – Zeynalabdinli, Hüsülü, Pirzadlı, Rəncbərlər, Pərioğlular, Kələbədin, Şelli, Minaxurlu, Tərəkçi Tatar, Tərəkəmə Əhmədağalı, Tərəkəmə — İmamqulubəyli, Hacıvəlilər və başqaları (12, 224).,

Kənd 1993-ci il iyulun 4-də Ermənistan Ordusu tərəfindən Rusiya Silahlı Qüvvələrinin dəstəyi ilə işğal olunub.

2020-ci il Qarabağ Atəşkəs Bəyanatına uyğun olaraq 20 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılıb.

## Həmçinin bax
* Saybalı
* Poladlı (Ağdam)
* Abdal (Ağdam)

## İstinadlar

## Xarici keçid
* https://aghdamnewsnet. 
* 
*
Buton

**Buton** — Sulavesi yarımadasından cənub-şərqdə yerləşir. İndoneziyanın ərazisinə daxildir. Ərazisi 4408 km²-dir. Ərazisinə görə dünyada 119-cu, İndoneziyada isə 19-cu yerdə gedir.

## Tarixi
Koloniyalaşma dönəminə qədər Butunq adı ilə tanınırdı. Ada Ternate adasının əhatə dairəsinə daxil idi. XVI əsrdə Ternat dövlətinin mühüm mərkəzlərindən biri olmuşdur. Əsas ticarət mərkəzlərindən biri olmuşdur.

## Coğrafiya
Adanın böyük hissəsi tropik meşə ilə örtülüdür. Buton dünyada iki yerdən biridir ki, burada cırtdan camış olan anoa yayılmışdır. Adada əsas yaşayış məntəqəsi Bau-Baudur.

## Əhali və iqtisadiyyat
Əhalisi volio və çia-çia xalqlarından ibarətdir. Onlar 2009-cu ildən koreyalıların xanqıl yazısından istifadə edirlər. İndoneziya dili məktəblərdə tədris olunur.

Adada təbii asfaltın iri ehtiyatları vardır.

## İstinadlar
Nəsirbəyli

**Nəsirbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd 1994-cü il aprelin 12-də Ermənistan Ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. Kənd 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Toponimikası

Nəsirbəyli-Ağdam rayonunda XIX-II yarısında Ağdam kənd icmasında kənd adı.Kənd həmin rayonun Quycaq kəndindən Niyazqulular nəslindən "Səlimbəy yurdu" adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.
## Həmçinin bax
Evoğlu (Ağdam)

Arazbarı (Ağdam)
 
## Xarici keçid
https://aghdamnewsnet.wordpress. 
## İstinadlar
Tələt Xanlarov

**Tələt Ağasıbəy oğlu Xanlarov** () — Sovet və Azərbaycan memarı, Azərbaycan EA-nın akademiki, Azərbaycan SSR əməkdar memarı (1975), Şərq Ölkələri Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının vitse-prezidenti, "Şöhrət" (2000) və "Şərəf nişanı" ordenli, Prezident təqaüdçüsü olmuşdur.

## Həyatı
Tələt Xanlarov 26 avqust 1927-ci ildə Bakı şəhərində qədim Bakı əsilzadələri nəslindən olan Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsinin məzunu Ağasıbəy Əli Qulu bəy oğlu Xanlarovun ailəsində anadan olmuşdur. Anası Sara xanım Azərbaycan Tibb Universitetinin ilk məzunlarından biri idi. Tələt ailənin böyük oğlu idi.

Tələt Xanlarov 1956-cı ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir.

O, 1956–1992-ci illərdə Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsinin "Azərdövlətlayihə" Baş Dövlət Layihə  İnstitutunda memar, layihənin baş memarı, 2 nömrəli memarlıq-layihələndirmə şöbəsinin rəhbəri, institutun Baş memarı vəzifələrində işləyərək əsas müəllif əsərlərini yaratmışdır.

1992-ci ildən "Akademik T. A. Xanlarovun yaradıcılıq emalatxanası"na başçılıq edirdi və Bakı şəhəri və onun ətraf qəsəbələrində inşa edilməkdə olan "İmam Rza" məscidi, Qafqaz İslam Universitetinin kompleksi, Nərimanov rayonunda Cümə məscidi, prokuratura işçilərinin yaşayış binası, bir neçə inzibati, yaşayış binalarının və fərdi bağ evlərinin layihələrini tərtib etmişdir.

1967–2002-ci illər ərzində Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin Baş Memarlıq İdarəsinin Şəhərsalma Şurasının üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Əsərləri
Tələt Xanlarov 60-dan artıq layihənin müəllifidir, o cümlədən: Heydər Əliyev adına İdman Arenası, Memar Əcəmi metrostansiyası, Mərkəzi Statistika idarəsi, Baş Təchizat idarəsinin Hesablama mərkəzi, Nərimanov və Nizami rayonlarında icra hakimiyyətlərinin inzibati binaları, Mingəçevir şəhərində avarçəkənlərin Olimpik bazası, Sumqayıt şəhərində Üzeyir Hacıbəyov adına "Kimyaçı" Mədəniyyət Sarayı, Naxçıvan şəhərində Təbriz mehmanxanası və s.

Qara Qarayev, Hüseyn Cavid, Tofiq Əliyev, Əlövsət Quliyev və digər tanınmış şəxsiyyətlərin yaşadıqları binalarda xatirə lövhələrinin və qəbirüstü abidələrin müəllifidir.




Fayl:Memar Əcəmi metrostansiyasının içi.JPG|Memar Əcəmi metrostansiyasının içi



## Təltif və mükafatları
* "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı — 1970
* "Azərbaycan SSR əməkdar arxitektoru" fəxri adı — 14 aprel 1975
* "Şərəf nişanı" ordeni — 1980 (№ 1138768)
* "Şöhrət" ordeni — 19 aprel 2000 (№ 119)
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002-ci ildən

## Elmi işləri
* Sovet Azərbaycanın memarlığı — Moskva: Stroyizdat, 1972. — s 112.

## Qeydlər


## İstinadlar
Senya adası

**Senya** (, ) — Norveçin sahəsinə görə ikinci böyük adası (Şpitsbergen adaları daxil edilmədən). Sahilin qarşı tərəfində yerləşir. Finnsnes şəhəri yaxılığında yerləşir və şəhərlə körpü ilə birləşir. Senya adasında Onderdalen milli parkı vardır.

Adanın qərbi açıq dənizlə əhatələnir. Şərqi isə meşələrlə örtülüdür.

Əraziləri Lenvik, Berq, Torsken və Traney kommunalarına bölünür. 1 yanvar, 2008-ci il məlumatına görə adada 7782 nəfər yaşayır.

Senya adasını bəzən «Miniyatur Norveç» adlandırırlar. Ada öz təbiəti turistlər arasında məşhurdur. 
Ada Devid Xorvartın İkinci Dünya müharibəsinə aid olan «biz tənhalıqda öləcəyik» romanında təsvir olunur.

## Qalereya


Fayl:Senjahusoy.jpg|Şimali Senya
Fayl:Silsand1.JPG|


## İstinadlar
Stepanovka (Askın)

**Stepanovka** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kulyuçi kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 32&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Kulyuçi): 7&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 129&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə ruslar (87%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Sultanay (Askın)

**Sultanay** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Yaybulək kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 9&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Yaybulək): 5&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 117&nbsp;km.

## Əhali

## Tanınmış şəxsləri
* Məhəmməd Xuseynov — din xadimi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Stepanovka

* Stepanovka (Askın) — Başqırdıstanın Askın rayonunda yerləşən kənd. 
* Stepanovka (Auırqazı) — 
* Stepanovka (Belarus) — 
* Stepanovka (Qazaxıstan) —
Sultanbəy

**Sultanbəy** — kişi adı.

* Sultanbəy Sultanov — Azərbaycanın xalq qəhrəmanı.

## Yaşayış məntəqələri
* Sultanbəy (Dərələyəz) — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonunda kənd.
* Sultanbəy (Askın) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd.

## Həmçinin bax
* Sultan
* Sultanbəyli
Çötkə

**Çötkə** — Dördbucaqlı çərçivədə eninə taxılmış millərə keçirilən aşıqlardan ibarət sadə hesablama aləti; sayğac.

## Tarixi
İlk "hesablama cihazları" barmaqlar və kiçik daşlar olub. Qədim Misirdə və Yunanıstanda b.e. əvvəl çötkə istifadə edirdilər. Bu çötkələr zolaqlı lövhələr idilər. Və kiçik daşlar zolaqlar üzrə hərəkət edirdilər. Bu cihaz məhz xüsusi olaraq hesablamalar aparmaq üçün nəzərdə tutulan ilk cihaz olub. Zaman ötdükcə çötkə təkmilləşirdi. Çötkə XVIII əsrə qədər istifadə olunub. Daha sonra isə onu yazılı hesablamalar əvəz edib.

## İstinadlar
Yovan Sviyiç

**Həkim "Yivan Sviyiç"** () — serbiyalı coğrafiyaçı, etnoqraf və geoloq, Serbiya Kral akademiyasının üzvü və Belqrad Universitetinin rektorudur. Balkan elmi istiqamətinin əsasını qoyanlardan sayılır.

## Tərcümeyi-halı
Sviyiç özünün ilk və çox məşhur işi Kuçay massivinin dağlıq bölgəsi və Prekonoşka mağarası haqqındadır. Bu onun dissertasiyasında da yer alıb ki, hansı ki, onu Vyana universitetində müdafiı edib. Sonra serb dilində monoqrafiya çıxarıb "Karst" (1895). Bu araşdırma karstlılığın əsasını qoydu. Onu da qeyd etməliyik ki, etnik qruplar — serblər, xorvatlar və sloveniyalılar bir xalq "yuqaslaviyalılar"dır.

## Əsərləri
* "Geografska ispitivanja u oblasti Kučaja u Istočnoj Srbiji" (Şərqi Serbiyanın Kuçay vilayətinin araşdırılması). *Geološki anali Balkanskog poluostrva* 5: 7–172, 1893
* *Das Karstphänomen*, 1893, Вена
* *Karst*, 1895
* Структура и классификация гор Балканского полуострова, 1902
* *Die Tektonik der Balkanhalbinsel mit besonderer Berückichtigung der neueren Fortschritte in der Kenntnis der Geologie von Bulgarien, Serbien und Mazedonien*, 1904, Вена
* *Foundations of the Geography and Geology of Macedonia and Old Serbia I–III*, 1906–1911
* *Grundlinien der Geographie und Geologie von Mazedonien und Alt-Serbien. Nebst Beobachtungen in Thrazien, Thessalien, Epirus und Nordalbanien*, 1908, Гота
* *Lake Plastics of Šumadija*, 1909
* *Geomorphology I–II*, 1924, 1926
* Балканско полуострво и Јужнословенске земље (1. део)
* Балканско полуострво и Јужнословенске земље (2. део)
* О исељавању босанских мухамеданаца 
* Анексија Босне и Херцеговине и српско питање 
* Праве и лажне патриоте

## İstinadlar

# **↑** data.bnf.fr: платформа открытых данных — 2011.
# **↑** *Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др.* Record #119378795 // общий нормативный контроль — 2012–2016.
# **↑** Lane, стр. 30.

## Ədəbiyyat
* Lane, Ann: Yugoslavia: when ideals collide, 2004.
Geoxronologiya

**Geoxronologiya** ( — yer +  — zaman +  — söz, təlim) — geoloji tarix olub, geologiyanın bölməsi olub, geoloji vaxtın ölçülməsi problemini əhatə edir.

Nisbi və mütləq geoxronologiya mövcuddur:

Nisbi geoxronologiya stratiqrafiyaya əsaslanır və nisbi geoloji zaman cədvəlində istifadə edərək Yerin geoloji inkişaf tarixinin əsas mərhələlərini, ardıcıllığını və onun üzərində həyatın inkişafını əks etdirir.

Mütləq geoxronologiya fiziki (astronomik) zaman vahidində izotop üsulu ilə suxurların və mineralların yaşının təyininə əsaslanır. Nisbi və mütləq geoxronologiyanın məlumatlar toplusu geoxronoloji cədvəldə tam əksini tapır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Altait

**Altait** — mineral, PbTe.

## Haqqında
Qalenitlə eyni quruluşludur. Kubik. Habitus kubik və kubik-oktaed­rik. Ayrılma{100} üzrə mükəmməl. Rəng qalayı-ağ. Parıltı metallik. Sərtliyi 3. Xüsusi çəkisi 8,19. Au-Ag kvars damarlarında digər tellurid və sulfidlərlə birlikdə**. **

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Alfa Sentavr

**Alfa Sentavr** (α Sentavr, qısaldılmış Alfa Sen, α Sen) — Günəş Sisteminə ən yaxın ulduz sistemidir və Günəşdən 4.37 işıq ili (1.34 pr) məsafəsindədir.  Alfa Sentavr (həmçinin Rigil Kentaurus  adlanır)

α Sentavr,   α Sentavr A,  α Sentavr B və kiçik qırmızı cırtdan α Sentavr C ( bu ulduz həmçinin Proksima Sentavr adlandırılır) -dən ibarət üçlü  ulduz sistemidir. Adi gözlə, bu üç komponent vizual ulduz  ölçüsü -0.27 olan bir ulduz kimi görünür. α Sentavr gecə göyündə Sirius və Kanopusdan  sonra üçüncü parlaq ulduz kimi müşahidə olunur.

Proksima Sentavr (α Sen C) günəşdən 4.24 işıq ili (1.30 pr) məsafəsindədir  və günəşə ən yaxın ulduzdur, buna baxmayaraq o, adi gözlə görünmür.

α Sentavr A  kütləsi   1,1 Günəş kütləsi  və parlaqlığı  1,519 Günəş parlaqlığı tərtibindədir, α Sentavr B isə daha kiçik və soyuqdur kütləsi 0,907 Günəş kütləsi, parlaqlığı 0,445 Günəş parlaqlığı tərtibində. 79,91 illik period ərzində ortaq mərkəz ətrafındakı məsafə Günəş ilə Pluton arasındakı məsafə (35,6) tərtibindən Günəş İlə Saturn arasındakı məsafə tərtibinə (11,2) azalmışdır.

α Sentavr adi gözdə tək ulduz hesab edilir və Erboğanın cənub bürcündə parlaq ulduza verilir. -0,27 Sirius və Canopusdan daha həddindən artıq olan vizual ölçülü (A və B ölçülərindən hesablanır) görünür. Gecə göyün ən parlaq ulduzu Arcturusdur. Alpha Centauri, iki ulduzlu Alpha Centauri (α Cene) və Alpha Centauri B (α Cen B) olan iki ulduzlu sistemdir. Bu sistemlər, ikincili α Cen AB'nin fərqli komponentləri kimi tanınır. Onun üçüncü dostu Proxima Centauri (və ya Proxima və ya α Cen C) A və B ulduzları arasındakı məsafədən uzaqdır, lakin hələlik çəkisi və AB sisteminə aiddir. Yerdən göründüyü kimi, iki əsas ulduzdan 2,2 dərəcə fərqlənir. Proksima Centauri teleskop olmadan görüləcək qədər parlaq olarsa, α Cen AB-dən ayrı bir ulduz kimi çılpaq görünürdü. Alpha Centauri AB və Proxima Centauri bir görkəmli ikiqat ulduz yaradır. Birlikdə, üç komponent α Cen AB-C adlı üçlü ulduzlu (və ya çox ulduzlu) üçlü sistem təşkil edir, ikili ulduz müşahidəçiləridir.

Birlikdə ikili ulduz sisteminin parlaq görünən komponentlərinə α Sentavr AB (α Sen AB) adı verilir. "AB-C" proksima orbitinin mərkəzi ikili dairədə, ağırlıq mərkəzi ilə kənar arasındakı məsafəyə aiddir. Bəzi köhnə istinadlar A × B-də qarışıqlıq və artıq dayandırılmış adı istifadə edir. Günəş və Alfa Sentavr AB arasındakı məsafə bu ulduzların kütlələrinə nisbətən çox fərqlənmədiyindən  bu ikili sistem bir obyekt hesab olunur.

## İstinadlar
Alüminatlar

**Alüminatlar** — minerallar, ortoalü­minium H3AlO3, metaalüminium HAlO2 və başqa alüminium turşularının duzları. RAl2O4 düs­turlu alüminatlar ən çox yayılmışdır (R=Mg, Fe2+, Mn2+, Zn, Ca, Be). Bunlardan şpinellər, xrizoberill, taffeit və başqa qeyd etmək olar. Alüminatlar üçün yüksək sərtlik və geniş izomorfizm səciyyəvidir. 

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Qay Yuli Solin

**Qay Yuli Solin** () ― romalı yazıçı və coğrafiyaçı.

O çox populyar "Qiymətli yaddaş haqqında" əsərin müəllifidir. Bu əsər coğrafiya sahəsində təkmil bir əsər hesab olunur. Pomponiya melin və Svetoniyanın əsərlərinə daha çox müraciət edib. Solin məqsədi — kütləyə gözəl əsər təqdim etməkdir. Onun əsərləri əsasən səyahətləri ilə bağlıdır. Burada rast gəldiyi insanlar, heyvanlar, bitkilər və minerallar barədə məlumat verir. Solin İtaliya, Qellespont və Pont, Almaniya, Qalliya, Britaniya, İspaniya, Kiçik Asiya və Hindistanı öz əsərlərində təsvir edir. O ilk dəfə "Aralıq dənizi" terminini elmə gətirmişdir. Solinə Serviya, Avqustin, Marçiana Kapelli, Prinçiana, İsidora və başqaları istinad vermişlər.

## Tərcümələri
* CAII JULII SOLINI DE MIRABILIBUS MUNDI // The Latin Library (латинские тексты по изданиям C. L. F. Panckoucke edition (Paris 1847), Mommsen 1st edition (1864), Mommsen 2nd edition (1895))
* Ltın mətni və rus tərcüməsi (1847): Caius Julius Solin: Polyhistor. Traduit par M. A. Agnant
Русские переводы отрывков:
* Skif və Qafqaz haqqında fikirlər // ВДИ. 1949. № 3. С. 240–248.
* *Гай Юлий Солин*. Собрание достопамятных сведений (выдержки). / Пер. и комм. И. И. Маханькова. // Знание за пределами науки. М., 1996. С. 198–229.

## Ədəbiyyat
* Солин, Гай Юлий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.
* Античные писатели:Словарь. — СПб, 1999.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alüminit

**Alüminit** — mineral, Al2[(OH)4|SO4] H2O. 

## Haqqında
Monoklinik. Habitus iynəvari. Aqreqat: böyrəyə bənzər, lifli, torpaqvari, yumşaq. Rəngi ağ rəngli. Parıltısı tutqun, qeyri-şəffaf. Sərtliyi 1-2,5, Xüsusi çəkisi 1,82. Sulfat məhlullarının alümosilikatlara təsirin­dən alınan məhsul. Suda həll olmur.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Mənəvi Dəyərlərin Təbliği Fondu

**Mənəvi Dəyərlərin Təbliği Fondu** — Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan və Azərbaycan Respublikasında mənəvi dəyərlərin qorunmasına və inkişafına, bu sahədə sosial layihələrin reallaşdırılmasına, habelə vətəndaşların dini etiqad azadlığının həyata keçirilməsinə dövlət dəstəyi göstərən qeyri-kommersiya hüquqi şəxsdir.

## Tarixi

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 oktyabr 2017-ci il tarixli Fərmanı ilə yaradılmışdır. Elə həmin fərmanla "Mənəvi Dəyərlərin Təbliği Fondunun Nizamnaməsi" təsdiq edilmişdir.

## Maliyyələşməsi
Fondun əmlakı nizamnamə kapitalından, təsisçinin verdiyi digər əmlakdan, dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitdən, fəaliyyətindən əldə etdiyi gəlirdən, ianələrdən, qrantlardan, cəlb edilən investisiyalardan və qanuna uyğun əldə etdiyi digər vəsaitlərdən formalaşır.

Fondun nizamnamə kapitalı 100 000 manatdır və dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına formalaşır.

Fondun saxlanması və fəaliyyətinin təmin edilməsi Fondun əmlakı hesabına – dövlət büdcəsindən ayrılan vəsait, habelə kreditlər, qrantlar və texniki yardımlar, fiziki və hüquqi şəxslərin ianələri və qanuna uyğun əldə etdiyi digər vəsaitlər hesabına həyata keçirilir.

## Direktorları
* Mehman İsmayılov — 22.12.2017 — 05.07.2024
* Vüsal Göyüşov — 05.07.2024 — ...

## İstinadlar
Əbu Zeyd Bəlxi

**Əbu Zeyd əl-Bəlxi** () — İranlı müsəlman coğrafiyaçı, riyaziyyatçı, həkim və psixoloqdur. Bundan başqa, o, ilahiyyat ilə də məşğul olmuş, ilahiyyatın kəlam və fiqh kimi qolları ilə maraqlanmışdır. Əfqanıstanın Bəlx şəhərində doğulmuş, Əl-Kindinin şağirdlərindən biri olmuşdur.

Maraqlandığı bir çox elmlərdə önəmli əsərlər yazsa da, günümüzə qədər gəlib çatan yeganə əsəri "Məsalihül-Əbdan vəl-Ənfüs" adlı kitabıdır.

## Əsərləri
* Məsalihül-Əbdan və'l-Ənfüs
Günümüzə qədər gəlib çatan əsərin iki nüsxəsi İstanbulda Süleymaniyyə Kitabxanasında saxlanılır. Bir çox baxımdan tibb tarixi üçün əhəmiyyətli olan əsərdə mövzu olaraq ortaya qoyulan ağıl sağlamlığı və ağıl xəstəliyi kimi anlayışlar İslam psixologiyası və sinir elmi tarixində ilk dəfə Bəlxi tərəfindən ortaya atılmışdı. Bundan başqa, əsərdə medikal psixologiya, idraki psixologiya və müalicə mövzusuna da toxunulmuş, psixofizioloji və psixosomatik tibbə də yer ayrılmışdır. "Məsalihül Əbdan vəl-Ənfüs" adlı kitabı "Bədən və Ruh Sağlamlığı" adı altında türk dilinə tərcümə olunmuşdur.

Əbu Zeyd əl-Bəlxi, ağıl sağlamlığını və ağıl xəstəliyini "ruhani səhiyyə" ilə əlaqələndirmiş və ilk dəfə bu əsərində ehtiyac bədənə gərəkli "ruh" xəstəliklərini mövzu olaraq qeyd etmişdir. Ruhani və psixoloji sağlamlığı təsvir etmək üçün "əl-Tibb əl-Ruhani" (yəni "Ruhani Tibb") terminindən, tibbin ağıl sağlamlığı ilə maraqlanan qolu üçün isə "Tibb əl-Qəlb" terminindən istifadə etmişdir. Həmçinin, əsərində dövrünün həkimlərinin fiziki xəstəliklərə və sağlamlığa əhəmiyyət verməməsini, psixoloji və ya ağıl xəstəliklərini göz ardı etdiklərini qeyd edərək, tənqid etmişdir. Əbu Zeyd əl-Bəlxi bilinən ilk idraki psixoloq və medikal psixoloq, nevroz ilə psixozu aydınlaşdıran ilk adamdır. Bundan başqa, nevrotik xəstəliklərin təsnifatını verən və bu xəstəliklərin hər birinin müalicəsi üçün fərqli müalicələr təklif edən ilk həkimdir.

Digər əsərləri:
* Əxlaq'ul Uməm
* Aksam-u Ulum'il Fəlsəfə
* Aksam'ul Ulum
* Bəyan-u Vucuh'il Hikmət-i fi'l Əvamir-i və'n Nəvahi'iş Şər'iyyəti
* Ədəb-üs-Sultan vər-Raiyyə
* Əl-Əsma vəl-Küna vəl-Əlkab
* Əl-İlm vət-Ta'lim
* Kitabu Əməd-il-Aksa fil-Hikməti
* Kitab'un fi'l Hilaf
* Kitab-us-Siyasət-is-Sağir
* Kitab-us-Siyasət-il-Kəbir
* Ma Yasihhu min Əhkam-in-Nücum
* Nazm-ul-Qur'an
* Suvar-ul-Akalim-il-İslamiyyə
* Şərai-ul-Ədyan

## Mənbə
Tirli Marin

**Tirli Marin** () — qədim coğrafiyaçı, kartoqraf, riyazi kartoqrafiyanın banisi hesab olunur.

## Tərcümeyi-halı
Marin I əsrin II yarısında Tiranada anadan olmuşdur. O dövrdə Suriya Roma imperiyası müstəmləkəsi idi. Bundan əlavə, onun həyatı haqqında məlumat yoxdur. Onun əsərləri bizim dövrümüzə gəlib çatmayıb. Ptolomeyin Coğrafiya kitabında adı çəkilir.

## Kartoqrafiya
Ptolomeyə görə Marin dəniz xəritəsini işləmişdir. O ilk dəfə coğrafi uzunluq və enliyi elmə gətirib. ptolemoy onun bir çox əsərlərinin adlarını çəkir. Marin ilk dəfə ekvatorun uzunluğunun 180000 stadiyev olduğu demişdir. Əgər bunu indiki kimi hesablasaq bu 33000 km deməkdir. hansı ki, 17% həqiqi uzunluqdan azdır. O çox səyahət etmişdir. Roma imperiyası dövründə Çinə qədər gedib çıxmışdır. O xəritələri bərabər bucaqlı proyeksiy ilə çəkirdi. O əsasən Afrika, Asiya və Avropanı öz əsərləində təsvir edir. Tulanı ən ucqar şimal nöqtəsi, cənubi tropiki isə ən ucqar cənub nöqtəsi kimi qeyd etmişdir. o ilk dəfə Antrktida terminini elmə gətirib.

## Abidə
1935-ci ildə onun şərəfinə Ayda kraterin adına veriblər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# **↑** Hubert Cancik and Helmuth Schneider (ed.): "Marinus", *Brill's New Pauly*(Паули-Виссова), Brill, 2010
# **↑** George Sarton (1936). "The Unity and Diversity of the Mediterranean World", *Osiris* **2**, p. 406–463 [430].
# **↑** The History of cartography. — Humana Press. — P. 178–. — .
Alümosilikatlar

**Alümosilikatlar -** minerallar

## Haqqında
Alümosilikatlar kristallik quruluşunda Si-la Al mövqeyi eyni olan metasilikat turşusunun birləşmələri. Zəncirvari quruluşlu minerallarda Si-un 1/4, təbəqəli və karkaslı quruluşlarda isə 1/2 hissəsi Al-la əvəz oluna bilər. Bu halda struktura bir (Na, K) və ya ikivalentli (Ca, Ba və b.) elementlərin — ionlarının daxil olması ilə elektrostatik müvazinət bərpa olunur. Ən çox yayılmış alümosilikatlar: çöl şpatları, feldşpatoidlər, seolitlər, mikalar, xloritlər, skapolit və b.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Geoloji proseslər

**Geoloji proseslər** — Yerin daxilində və yer qabığında strukturların, yer səthi relyefin dəyişilməsinə, süxurların və mineralların parçalanmasına, onların əmələ gəlməsinə, yatım şəraitinin dəyişilməsinə səbəb olan proseslər.

## Həmçinin bax
* Geoloji formasiyalar xəritəsi

## İstinadlar
Amazonit

**Amazonit** — mineral

## Haqqında
Amazonit yaşıl mikroklin. Fe, Pb, Rb və başqa qatışıqları olan maksimal mikroklinin idioxromatik rəngi nəticəsində amazonit yaşıl rəngə boyanmışdır. Qranit və qranit peqmatitlərdə rast gəlir. Bəzək daşı. Sr üsulu ilə izotop yaş təyinində istifadə edilir.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.

## İstinadlar
Göl çöküntüləri

**Göl çöküntüləri** — qırıntı (çınqıl, qum, gil), kimyəvi və üzvi materiallardan təşkil olunmuş, göl dibində əmələ gəlmiş çöküntülər. G.c.şirin sulu (terrigen çöküntülər-sapropel, diatomit), duzlu (terrigen, kimyəvi çöküntülər soda, mirabilit, qalit və b.)və vulkanik (kraterdə) çöküntülərə ayrılır.

## Həmçinin bax
* Göllərin dünyada sahəsinə görə sıralaması

## İstinadlar
Göl çökəkliyi

**Göl çökəkliyi** — yer səthində gölün suyu yerləşən çökəklik. Gölün suyunun maksimal səviyyəsində gölün su ilə örtülən hissəsinə gölün yatağı (navalçası) və ya gölün kasası deyilir. G.c.endogen və ekzogen proseslərin, eləcə də insanın təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlir. Bənd tipli çökəkliklər su anbarının tikilməsi sayəsində də yaranır.

## İstinadlar
Geosfer

**Geosfer** ( — "Yer" və  — "kürə") — Yer kürəsini əmələ gətirən sferik qatların (bütöv və ya fasiləli) ümumi adı. Geosfer qatları bir-birindən kimyəvi tərkibinə, aqreqat vəziyyətinə və fiziki xüsusiyyətinə görə fərqlənir. Kənardan Yerin mərkəzinə doğru  maqnitosfer, atmosfer, hidrosfer, litosfer (yer qabığı və substrat), mantiya və Yerin ayrılır. Həmçinin xüsusi təbəqələr — biosfer və coğrafi təbəqə ayrılır. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Etimologiya lüğəti
Ladi

**Ladi** (, ) — nen dilində torf təpələrinin yerli adı (Rusiya Federasiyasının şimalında yayılmışdır.)

## Həmçinin bax
* Terminologiya
* Geomorfologiya

## İstinadlar
Feodareylər

**** () — domeninin  tipinin  sinfinə aid eukariot yarımsinfi.

## Ümumi məlumat
Daxili skeleti var. Əksər hallarda bədəni kürəşəkillidir. Bədəndən çoxsaylı, qismən anastomozlaşan psevdopodiyalar çıxır. Bir sıra əlamətlərinə görə onlar günəşkimiləri xatırladır, ancaq mərkəzi xitinoid kapsulunun olması ilə fərqlənirlər. Şüalıların əksəriyyətinin bir nüvəsi var, ancaq çoxnüvəli formalar da olur. Sitoplazmada çox vaxt simbiotik yaşıl (zooxlorella) və ya sarı (zooksantella) su bitkiləri olur.

## Qidalanmada rolu
Bu simbiontlar şüalıları oksigenlə təmin edir, özləri də qida mənbəyi rolunu oynayırlar.

## Çoxalması
Qeyri-cinsi yolla ikiyə bölünməklə çoxalır. Şüalıların əksəriyyəti tək yaşayır, ancaq kürəşəkilli və ya kolbasaşəkilli koloniyalar əmələ gətirən formalar da vardır.

Phaeodorea sinfi aşağıdakı dəstələrə bölünür:
* Phacocestida
* Phacosphaerida
* Phacogromida
* Phacoconchida
* Phacodendrida

## Sayı
Növlərin ümumi sayı 7–8 minə çatır. İstisnasız olaraq dəniz hövzələrində yaşayır və plankton həyat tərzi keçirirlər. Xəzər dənizinin Bakı buxtasında Cannosphaera haeckelli Grimm növü aşkar edilmişdir.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sabir oymağı

**Sabir** — Qarabağda yaşamış Cavanşir tayfasının oymaqlarından birinin adı.

## Tarixi
Bu oymaq Qarabağın Vərəndə nahiyəsində Qaraçuq  adlı yerdə qışlayır, İrəəvan əyalətində «Zilxaç» adlı yerdə yaylayırmış. Bayat torpağında «Həsənəkən» adlı çayın kənarında əkinçiliklə məşğul olurdu.
## Həmçinin bax
Ağcaqoyunlu oymağı

Baharlı oymağı

Bəhmənli oymağı
## Xarici keçid
http://karabakh 

## İstinadlar
Süni sututarlar

**Süni sututarlar**-insanların təsərrüfat məqsədilə istifadə etdiyi su anbarları və kalalllardır.
## Su anbarları
Su anbarları cay məcralarından kənardakı çökəkliklərdə (Xanbulançay,Ceyranbatan və s.)və çay dərəsinin qarşısında bənd tikməklə (Atatürk, Keban, Mingəçevir və s.) yaradılır.
## Kanallar
Kanallara süni çaylar da deyilir və iki qrupa ayrılır.

* Gəmiçilik kanalları su hövzələrini birləşdirir. Məsələn, Suveyş, Panama, Kill, Volqa-Don və s.
* Suvarma kanalarından isə əkin sahələrinin suvarılmasında istifadə olunur. Məsələn, Samur-Abşeron, Yuxarı Şirvan, Yuxarı Qarabağ, Qaraqum və s.

## Respublikanın əsas su anbarları

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Azərbaycanın çayları, gölləri və su anbarları 

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın daxili suları
* Azərbaycan çayları
* Azərbaycan gölləri
* Azərbaycan şəlalələri
Pərviz Şahbazov

** Pərviz Oqtay oğlu Şahbazov** () — dövlət xadimi, diplomat, Azərbaycan Respublikasının Energetika naziri.

## Həyatı
Pərviz Oqtay oğlu Şahbazov 1969-cu il noyabrın 24-də Bakı şəhərində anadan olub. 1988–1989-cu illərdə hərbi xidmətdə olub.

## Təhsili
1986–1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasını bitirib. 1991-ci ildən diplomatik xidmətə qəbul olunub. İngilis, alman və rus dillərini bilir.

## İş təcrübəsi
* 1991–1992-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər şöbəsində ikinci katib,
* 1992–1996-cı illərdə Azərbaycanın Almaniyadakı səfirliyində çalışıb. 1996–1997-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyində ikinci katib,
* 1997–1998-ci illərdə birinci katib,
* 1998–2001-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyində bir sıra vəzifələrdə işləyib.
* 1998–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Avstriyadakı səfirliyində müşavir olub.
* 2005-ci ildə ATƏT-in Təhlükəsizlik Əməkdaşlıq Forumunun sədri olub.
* 2005-ci ilin avqust ayından 2016-cı ilin sentyabrına qədər Azərbaycanın Almaniyadakı fövqaladə və səlahiyyətli səfiri olmuşdur.
* 12 oktyabr 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının energetika naziri təyin edilib.

## Ailəsi
Ailəlidir, iki övladı var. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının İşlər sabiq müdiri Oqtay Şahbazovun oğludur.

## İstinadlar
Qarabağ mətbəxi

**Qarabağ mətbəxi** — Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinə xas olan mətbəx.

Qarabağ mətbəxi Azərbaycanın ənənəvi milli mətbəx mədəniyyətinin tərkib hissəsidir. Tarixən başqa regionların mətbəxləri ilə qarşılıqlı təmasda zənginləşən Qarabağ mətbəxi eyni zamanda həmin regionları da zənginləşdirmişdir. Qarabağa aid olan kulinariya ənənələri və terminologiya, folklor, avadanlıq, xörəklərin hazırlanma texnologiyası, toy-bayram və yas mərasimləri mətbəxi başqa regionlarla müqayisədə demək olar ki, tam eynidir və bir vəhdət təşkil edir. Qarabağ mətbəxində yalnız şirin su, çay və göl balığı istifadə olunur. Balıq əsasən suda bişmiş və qızardılmış halda yeyilir. Ümumiyyətlə, qarabağlıların qida rasionunda balıq yeməkləri əsas rol oynayır.

Qarabağın göl və çay ətrafında olan bəzi rayonlarının mətbəxində çox az sayda mürəkkəb balıq yeməkləri var: ləvəngi, qurqut, balıqdan buğlama. Başqa rayonlardan fərqli olaraq Qarabağ ləvəngisinə düyü və mərci əlavə edirlər. Ləvənginin içliyinə pomidor, istiot, kərəviz, yaşıl soğan və alça lavaşanasını qatır və digər regionlardan fərqli olaraq buxarda bişirirlər. Qurqut xörəyi hazırlayanda balığı axta zoğaldan hazırlanmış içliklə doldurur və tərkibinə doğranılmış soğan, lavaşana, acı və şirin bibər əlavə edirlər. İçi doldurulmuş balığı duzlayır, bir az su və kərə yağı əlavə edəndən sonra vam odda 30–40 dəqiqə bişirirlər.

Balıq buğlamasını müxtəlif üsullarla hazırlayır, cürbəcür meyvə və tərəvəzlərlə pörtlədirlər. Buna bənzər balıq yeməklərini cürbəcür variasiyalarda bütün Azərbaycanda bişirirlər.

Qarabağ mətbəxində Azərbaycana məxsus bütün ocaq növləri istifadə olunur: təndir, çala, ocaq, sac, manqal, buxarı, kürə və s. Bu və digər yerli xüsusiyyətlərin təsiri altında Qarabağ mətbəxinin bir sıra fərqli xüsusiyyətləri də formalaşdırılmışdır.

İslam dini Qarabağ mətbəxinə çox böyük təsir göstərmişdir. Belə ki, bütün Azərbaycanda olduğu kimi, Qarabağ mətbəxində də donuz ətindən istifadə olunmamış, əhali donuz saxlamamış və yerli bazarda donuz əti satılmamışdır.
Qarabağ əhalisinin mətbəxində yabanı və mədəni bitkilər mühüm yer tutmuşdur. İbrahimxəlil xanın vəziri, şair, mütəfəkkir və dövlət xadimi Molla Pənah Vaqif öz şeirlərində bu barədə yazır:

"Dirrik-tərəvəzə yaxşı keşik çək, keşniş, şüyüd, təzə tərəni saxla"

Qarabağ mətbəxində quru meyvələrdən həm xörəklərdə, həm də çərəz kimi geniş istifadə edirlər. Quru meyvələrdən xoşablar bişirilir, plovlara, şorabalara, ət xörəklərinə və s. yeməklərə əlavə edirlər. 1882-ci ildə Moskvada keçirilən Ümumrusiya sərgisində Qarabağ xanının qızı, şairə Xurşidbanu Natəvanın hazırladığı zoğal və tut qurusu, alça lavaşanası nümayiş etdirilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbəxi

## Xarici keçidlər

* "Qarabağ mətbəxi". Əmiraslanov T. İ., Əmiraslanova A. T., Bakı, 2012
Böyükbəy Ələkbəroğlu

**Böyükbəy Ələkbəroğlu** () — folklorşünas, Aşıqlar Birliyində Güney Azərbaycan aşıqlarının təmsilçisi.

## Həyatı
Böyükbəy Ələkbəroğlu 24 mart 1972-ci ildə Qaradağın mərkəzi olan Əhər şəhərində anadan olub. Burada böyümüş, təhsilini də Əhərdə almışdır.

## Məqalələri
* *Böyükbəy Ələkbəroğlu*. "Aşıq Kamandar haqq aşığıdır". "Xan Kamandar" kitabı. Bakı, "Elm və təhsil", 2012. səh.202

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* facebookda Böyükbəy Ələkbəroğlu
Əhməd ibn Məcid

**Əhməd ibn Məcid** (tam adı:*Əhməd ibn Məcid ibn Muhammed ibn Amr, ləqəbi Şihabuddin*) Məşhur coğrafiyaşünas, naviqator, kartoqraf və dəniz səyyahı Əhməd ibn Məcid 1421-ci ildə indiki Omanın Julfan şəhərində anadan olub. 1501-ci ildə vəfat etmişdir.  O, xəritəçiliyi ilə geniş şöhrət qazanmışdır. İbn Məcid, Vasko da Qamaya Hindistan səfərində yol göstərmiş, kompası Avropaya tanıdan islam alimləri arasında yer tutmuşdur.

Əhməd ibn Məcidin ən böyük uğurlarından biri də məşhur dəniz səyyahı, Hindistana dənizdən yol axtaran Vasko da Qamanın gəmilərinə bələdçilik edərək, onları sağ-salamat mənzilbaşına çatdırması oldu. Əhməd ibn Məcid dənizçilik elmi, gəmilərin hərəkəti, onların dəniz marşrutları, Hindistan və Şərqi Avropa sahillərinə çatması yolları barədə bu gün belə əhəmiyyətini itirməyən əsərlər yazıb.

Onun yazdığı və dənizçiliyə həsr edilən elmi əsərləri arasında okeanoqrafiyaya həsr edilən məşhur gəmilərin hərəkət və onların idarəedilmə prinsipləri (*Fava'dh fi-usl İlm əl -Bahrva-əl-Qavaidah*) kitabı var. Bu kitab təxminən 300 il ərzində Avropa coğrafiyaşünasları üçün  dərslik rolunu oynadı. Bundan əlavə, məşhur dəniz səyyahı *"Kitab-əl Favaid"* (Dənizçilik fondu və gəmiçilik) adlı məşhur elmi əsərini yazıb. Bu əsərdə dənizçilik elmi, onun inkişaf etdirilməsi, dənizdə istiqamətlərin müəyyən olunması, naviqasiyanın əsas prinsipləri, dəniz sahilləri arasındakı fərqlər, Şərqi Afrika və İndoneziyanın dəniz limanları, ulduzların vəziyyətinə görə istiqamətin müəyyən edilməsi, mussonların, mövsümü, küləklərin başlama vaxtı, dənizdəki təhlükəli yerlər və onlardan qorunma yolları barədə ensiklopedik məlumatlar verilib.

Ən önəmlisi məşhur coğrafiyaşünas alim və dəniz səyyahı əsərlərində özündən əvvəlki alimlərin bu sahədə yazdıqlarına istinad edərək, onlar barədə də geniş məlumat verməsidir. Qeyd edək ki, Vasko da Qamaya  Əhməd ibn Məcidin kömək etməsi və onun gəmilərini sağ-salamat Hindistana çatdırması alimin şöhrətini daha da artırdı. Alimin dənizçiliklə bağlı yazdığı məşhur iki kitabın əlyazması hazırda Parisdəki Milli Kitabxanada qorunub saxlanılır.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Müsəlmanlar

## Xarici keçidlər
* Hindistana gedən dəniz yolunun kəşfi
Tölqözbaş (Askın)

**Tölqözbaş** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Askın kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 18&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Çernuşka stansiyası): 79&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar  (56%), tatarlar (43%) üstünlük təşkil edir.

## Tanınmış şəxsləri

* Salimzyan Qalimzyanoviç Qalimzyanov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında