Tulou

right|thumb|Fucyen bölgəsi, Yondin rayonu, Huken qəsəbəsi. 5 tuloudan ibarət olan (4 dairəvi və 1 dördbucaqlı) «Tyanluoken» () kompleksi.
thumb|Tulou daxilində
**Tulou** ( - *torpaq binası*) – dairəvi, dördbucaq, düzbucaq və ya onların qarışığı formada olan Hakka etnik qrupun memarlığına aid olan ənənəvi bina növü.

Baxmıyaraq ki, tulouların çoxu doğrudan da torpaqdan tikilmişdi, bu söz fərqli tikinti materialları növlərinin istifadəsi ilə qurulan binalar üçün istifadə edilir. Onlardan bəziləri qranitdən və ya yanmış kərpiçdən tikilib. Bu günə qədər qalmış ən böyük tuloular sadəcə torpaqdan yox, torpaqnan qum və *sahetu* adlanan əhəng daşların qarışığından tikilirdi. Buna görə Pan An tulou ifadəsini abadlı və ya kommunal bina () ifadəsi ilə əvəzləməyə təklif edib. Halbuki, Çin yazıçıların çoxu onları hələ də tulou adlandırır. Fərqli növlərə aid olan, basılmış torpaqda tikilən evləri demək olar ki, Çinin bütün yerlərində tapmaq olar. Buna görə, ənənəvi Çin memarlığının araşdırmaçısı, Huan Hanmin tulou ifadəsi üçün Fucanda istifadə olunan tərifin daha uyğun olmasını yazır: **tulou** basılmış torpağın istifadəsi ilə qurulmuş, daşıyan divarla tikilən və bir icma (qrup və ya ailə) tərəfindən yaşayış üçün istifadə olunan böyük binadır. Onların tikilməsi haqqında ən erkən mənbə 1558-ci ilə aiddir. Amma, iddia olunur ki, onnan da erkən tulou var idi. Tulouların məqsədi vəhşi heyvanlardan, quldurlardan və sərkərdələrdən müdafiə idi. Amma, Cin Jen iddia edir ki, Çin vətəndaş müharibəsi (1927-1949) zamanı tikilən tuloular müdafiə üçün yox, kommunal yaşayış üçün istifadə olunurdu. Tulouların çoxluğunun tək girişi olur, bəzilərin isə baş girişdən 90 dərəcədə əlavə girişi var. Onların hündürləri 10-20 metrə olur və birində yüzdən çox adam yaşaya bilərdi. Başqa mənbələrdə isə, ortalama otaq sayı 200, ərazisi isə 3000 kvadrat metrə olduğu yazılır. Amma, indi tulou sakinlərinin sayı azalıb.

Onların görünüşlərinə görə soyuq müharibə zamanı Amerikalılar tuloular ilə döyüş raketləri üçün silos quyuları səhv salıblar.

Huan Hanmin verdiyi yerli tərifinə əsaslanaraq, Çində mövcud olan basılmış torpağı istifadə edən memarlığından ancaq üç, Hakka və Hokkien etnik qrupları ilə bağlı bölgə növlərini tulou kimi sayır:

* Quandon tulouları: Quandon bölgəsinin şimalındaki *veilonvu* () və şimal-şərqindəki *veivu* () tinkintiləri;
* Szyansi tulouları: Szyansi bölgəsinin cənubundaki *tuveidzi* () tikintiləri;
* Fucyen tulouları: Fucyen bölgəsinin cənubundaki bir neçə tinkinti növləri.

2008-ci ildə Çinin 46 Fucyen tulouları UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilib. Bu 46 tulou XV və XX əsrlərin arasında tikilib və hərəsində 800-ə qədər insan yaşayırdı.

## Müasir incəsənətdə

* *[[:en:Secrets of the Furious Five|Qudus beşliyin sirrləri]]* cizgi filmindəki Bao Qu uşaq evi tuloudur.
* *[[:en:Kung Fu Hustle|Kunq-fu basabası]]* filmindəki bəzi hissələri tulouda baş verir.
* *[[:en:Front Mission 3|Front Mission 3]]* video oyunda Yondində fonda tuloular görünür. Ordaki barda Qeyri-oyunçu personajlarla danışsanız, onlar tuloulardan söhbət aparacaqlar.
* Çin Yeni ili zamanı Malayziyada bəzi ticarət mərkəzlərinin içində balaca tulou reproduksiyası quraşdırılır.
* 2020-ci ilin *[[:en:Mulan (2020 film)|Mulan]]* filmində Mulanın ailəsi bir Fucyen tulousunda yaşayır. Filmin saundrekində *Tulou Courtyard (Extended)* adlı trek var.
* Malakka şəhərində yerləşən Han Araşdırmaların Malayziya Akademiyasının () binası 2016-cı ildə tulou şəkildə tikilmiş.

## İstinadlar