Namizədlər Turniri 2024

**Namizədlər Turniri 2024** — 2024-cü il Dünya Şahmat Çempionatı matçına rəqibi müəyyən etmək üçün keçirilən səkkiz oyunçunun iştirak etdiyi şahmat turniri. Qadın Namizədlər Turniri ilə yanaşı, 3–22 aprel 2024-cü il tarixlərində Kanadanın Toronto şəhərində keçirilməsi planlaşdırılır.

2013-cü ildən bəri hər bir Namizədlər Turnirində olduğu kimi, bu il də ikiqat dairəvi sistemli turnir olacaq. Turnirin qalibi şahmat üzrə hazırkı dünya çempionu Dinq Lirenlə Dünya Şahmat Çempionatı 2024-də oynamaq hüququ qazanacaq.

## İştirakçılar
Namizədlər Turnirində iştirak haqqı qazananlar:

### Maqnus Karlsenin iştirakı
2023-cü il FİDE Dünya Kubokunu qazanaraq Namizədlər Turnirinə vəsiqə qazanmasına baxmayaraq, keçmiş dünya çempionu Maqnus Karlsen Torontoda yarışmamaq qərarına gəlib. O, əvvəllər Dünya Kubokunun yarımfinalına yüksəldikdən sonra istəksiz olduğunu və "indiki formatda heç bir şansın olmadığını" bildirərək, namizədlərlə oynamayacağını vurğulamışdır. 2024-cü ilin yanvarında namizədlər siyahısının rəsmi təsdiqindən sonra Maqnus Karlsen FİDE-nin Namizədlər Turnirində oynamaq dəvətini rədd etmək qərarını rəsmi olaraq təsdiqlədi: "Mən deyərdim ki, əsas səbəb ondan həzz almamağımdır. Bu qədər sadə." Nəticədə, Dünya Kubokunu dördüncü pillədə başa vuran Nicat Abasov Karlsenin əvəzedicisi kimi 2024-cü il Namizədlər Turnirinə vəsiqə qazanıb.

### FİDE və Böyük Şahmat Turu (Grand Chess Tour) razılığı
2022-ci ilin aprelində, bütün təsnifat üsullarını elan etməzdən əvvəl, FİDE 2023-cü il Böyük Şahmat Turunun ən yaxşı iki iştirakçısının 2024-cü il Namizədlər Turnirinə vəsiqə qazanacağını elan etdi. FIDE daha çox təfərrüatların gələcəyini vəd etdi, lakin daha sonra dəyişikliklə bağlı şərh vermədən Böyük Şahmat Turu xaricində kvalifikasiya yollarını elan etdi. Lakin, Grand Chess Tour turnirləri FIDE Dövrəsinin kvalifikasiya yoluna daxil edilmişdir.

### FİDE reytinqinin müəyyən edilməsi
2024-cü ilin yanvar ayının reytinq siyahısında hələ Namizədlər və ya Dünya Çempionatına vəsiqə qazanmayan və ən azı dörd FİDE Circuit klassik yarışında iştirak edən ən yüksək reytinqə malik oyunçu Namizədlərə vəsiqə qazandı.

Reytinqin seçmə mərhələsi gərgin mübarizə şəraitində keçdi. 2023-cü il Sinquefield Kubokunda zəif çıxışdan sonra reytinq nöqtəsinin öndə gedəni Alireza Firuzdja, canlı reytinqlərdə Uesli Sodan geri qalaraq, təxminən on üç reytinq xalı itirdi.
Şartres şahmat klubu Sonu ötmək üçün Firuzja ilə qrosmeysterlər Aleksandr Dqebuadze (52 yaş, reytinq 2439), Andrey Şekaçev (51 yaş, reytinq 2506) və Sergey Fedorçuk (42 yaş, reytinq 2546) arasında iki oyunluq üç görüş təşkil etdi. Fransanın Şartr şəhərində keçirilən bu matçlar ümumi olaraq "Alireza Firuzdjanın Namizədlər Yarışı" adlanırdı. Firuzdja canlı reytinqlərdə Sonu ötmək üçün altı oyunun hamısında qalib gəlməli (yaxud ilk beşində qalib gəlib altıncı oyunu oynamamalı idi). O, həqiqətən də bəzi mübahisələrdən sonra ilk beş oyunu qazandı (məsələn, 3-cü oyunda bərabər olduğu ortaya çıxan Şçekaçev oyundan çəkildi), lakin hər halda altıncı oyunu oynamağa qərar verdi. Effektiv şəkildə qalib gəlməli olan oyunda, Firuzja həddən artıq təzyiq altında qaldı və pis oyun sonuna düşdü, lakin hər iki oyunçunun az vaxtı qaldığı üçün Fedorçuk Firuzjanın heç-heçə təklifini qəbul etdi. Sonda mümkün 6 xaldan 5.5 xal toplayan Firuzja yenə də canlı reytinq siyahısında Sonun gerisində qaldı.

Tədbirin son dəqiqə təşkil olunması və rəqiblərin əl ilə seçilməsi tənqidlərə səbəb oldu, o cümlədən So da belə hadisələrin əxlaqı ilə uyğunlaşmadığı üçün oxşar imkanlardan imtina etdiyini bildirdi. Bu qarşılaşmalar elan edildikdən az sonra FİDE hər hansı bir hadisəni qiymətləndirməmək hüququna malik olduğunu bildirdi və ABŞ Şahmat Federasiyası FİDE-ni Firuzdjanın oyunlarını qiymətləndirməməyə çağırdı. FİDE-nin cavabı bir çoxları, o cümlədən Yan Nepomnyaşşiy tərəfindən tənqid olundu, o, Dinq Lirenin də 2022-ci il Namizədlər Turnirinə vəsiqə qazanmaq üçün son dəqiqə oyunları oynadığını bildirdi, lakin FİDE-dən heç bir reaksiya olmadı.

Dekabrın 25-də FİDE dərhal qüvvəyə minən, reytinqi 2700-dən yuxarı olan ən azı bir oyunçunun (və ya reytinqi 2500-dən yuxarı olan ən azı bir qadın oyunçunun) iştirak edəcəyi yarışlar üçün ən azı bir ay əvvəl qeydiyyatdan keçməyi tələb edən yeni qaydaları elan etdi; lakin bu qayda "Alireza Firuzdjanın Namizədlər Yarışı" turnirindən geriyə doğru şamil edilməyəcək. Bu tələb FİDE prezidentinin və ya QC prezidentinin razılığı ilə ləğv edilə bilər. Həmin gün Alireza Firuzdjanın oyunları (və Firuzdjanın Şartresdə oynamadığı digər matç) FİDE-nin saytından silinib.

Uğursuzluğa düçar olan Firuzdja, baş mükafatı 700 avro olan İsveçrə sistemi üzrə kiçik Open de Rouen turnirində iştirak etmək üçün Dünya Rapid və Blits çempionatından çəkildi. Firuzdja keçmiş dünya çempionatının rəqibi Qata Kamski üzərində qələbə də daxil olmaqla, 7 görüşün hamısında qalib gəlib. Bu, Firuzdjaya, Şartres hadisəsi qiymətləndirilməmiş olsa belə, 2024-cü ilin Yanvar reytinq siyahısında Sonu ötmək üçün kifayət qədər reytinq qazandırdı. Firuzdja rəsmi olaraq yanvar reytinq siyahısında reytinq seçicisi kimi təsdiqləndi.

## Təşkilatçılıq
Turnir səkkiz oyunçudan ibarət, ikiqat dairəvi turnirdir, yəni hər bir oyunçu digərləri ilə iki dəfə üz-üzə gələcək olan 14 raunddan ibarətdir: bir dəfə qara fiqurlarla və bir dəfə ağ fiqurlarla. Turnirin qalibi 2024-cü ildə keçiriləcək Dünya Şahmat Çempionatında Dinq Lirenlə oynamağa vəsiqə qazanacaq.

Eyni federasiyadan olan oyunçular razılaşdırılmış oyundan qaçmaq üçün hər hissənin ilk raundlarında bir-biri ilə oynamalıdırlar. 2024-cü il Namizədlərində eyni federasiyadan olan oyunçular Hindistandan R Praqnanandha,  Vidit Gudjrati, Qukeş D və ABŞ-dən Fabiano Karuana ilə Hikaru Nakamuradır. İlk üçlük 1-3 və 8-10-cu raundlarda, ABŞ-dən olan ikili isə 1 və 8-ci raundlarda üz-üzə gələcək.

### Qaydalar
Oyun vaxtı ilk 40 gediş üçün 120 dəqiqə, daha sonra oyunun qalan hissəsi üçün 30 dəqiqə, üstəgəl 41-ci gedişdən başlayaraq hər bir gediş üçün 30 saniyəlik artım təyin edilib. Oyunçular qələbə üçün 1 xal, heç-heçə üçün ½ xal və məğlubiyyət üçün 0 xal alırlar.

Birinci yer üçün taybreyklər aşağıdakı kimidir:
* Oyunçular 15 dəqiqəlik və hər gediş üçün 10 saniyəlik artım ilə davam edən iki sürətli (rapid) şahmat oyunu oynayacaqlar. Əgər üç-altı yollu bərabərlik baş verərsə, tək dairəvi sistemli turnir oynanılacaq. Yeddi və ya səkkiz oyunçu bərabər olarsa, 10 dəqiqəlik və hər gediş üçün əlavə 5 saniyə vaxt artımı ilə tək dairəvi sistemli turnir oynanılacaq.
* Sürətli şahmat oyunlarından sonra qalib müəyyən olmazsa, onlar 3 dəqiqə və əlavə olaraq hər gedişə 2 saniyə olmaqla iki blits (blitz) şahmat oyunu oynayacaqlar. İkidən çox oyunçu bərabər olarsa, tək dairəvi sistemli turnir oynanılacaq.
* Bu blits şahmat oyunlarından sonra hər hansı oyunçu qalib olmazsa, bərabər olan oyunçular eyni zaman nəzarəti altında nokaut blits turniri oynayacaqlar. Təklif olunan nokaut turnirinin hər mini-matçında, oyunu qazanan ilk oyunçu mini-matçda qalib gələcək.
Birinci yer xaric digər yerlər üçün bərabərlik zamanı nəzərə alınacaq: (1) Sonneborn-Berqer hesabı; (2) qələbələrin ümumi sayı; (3) bərabər oyunçular arasında oyunlar hesabı; (4) püşkatma.

Mükafat məbləği birinci yer üçün 48 000 avro, ikinci yer üçün 36 000 avro və üçüncü yer üçün 24 000 avrodur (taybreykdən asılı olmayaraq eyni sayda xal qazanan oyunçular pul mükafatını bölüşürlər), əlavə olaraq hər bir oyunçuya, hər yarım xal üçün 3 500 avro nəzərdə tutulub. €500,000 ümumi mükafat fondudur.

### Cədvəl

## Nəticələr

Nijat Abasov - Ian Nepomniachtchi, Candidates Tournament 2024 04.jpg|Nicat — Nepomnyaşşiy (Raund 1) 
Hikaru Nakamura - Fabiano Caruana, Candidates Tournament 2024 03.jpg|Nakamura — Karuana (Raund 1) 
Alireza Firouzja - R Praggnanandhaa, Candidates Tournament 2024 05.jpg|Firuzdja — Praqnanandha (Round 1) 
Alireza Firouzja - Gukesh D, Candidates Tournament 2024 01.jpg|Firuzdja — Qukeş (Raund 7) 
Fabiano Caruana - R Praggnanandhaa, Candidates Tournament 2024 01.jpg|Karuana — Praqnanandha (Raund 7) 
Hikaru Nakamura - Ian Nepomniachtchi, Candidates Tournament 2024.jpg|Nakamura — Nepomnyaşşiy (Raund 7) 
Nijat Abasov - Vidit Gujrathi, Candidates Tournament 2024 07.jpg|Nicat — Vidit (Raund 7) 

2024-cü ilin mart ayında, FİDE turnirin cütləşmələrini bəyan etdi.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official site, FIDE
* Regulations for the FIDE Candidates Tournament 2024, FIDE