open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andrey Jdanov

**Andrey Aleksandroviç Jdanov** (; ) — sovet siyasətçisi və ideoloqu. O, 1940-cı illərdə Sovet İttifaqının "baş təbliğatçısı" kimi təsvir edilib və İosif Stalinin ölümünə qədər qüvvədə qalan sovet mədəniyyət siyasətinin, "Jdanov doktrinasının" hazırlanmasına cavabdeh olub. Jdanov Stalinin ən böyük ehtimal olunan varisi hesab olunurdu, lakin ondan əvvəl vəfat edib.

Ukraynanın Mariupol şəhərində anadan olan Jdanov 1915-ci ildə bolşeviklərə qoşulub və tez bir zamanda partiya sıralarında yüksəlib. Stalinin yaxın adamı olan Jdanov, 1934-cü ildə Mərkəzi Komitənin katibi, həmin ilin sonunda isə Sergey Kirovun qətlindən sonra Leninqrad partiyasının sədri vəzifəsinə yüksəldi. O, Böyük təmizləmə zamanı böyük rol oynamağa davam edəcəkdi. 1939-cu ildə Siyasi Büronun həqiqi üzvü, Kommunist Partiyasının ikinci katibi və Mərkəzi Komitənin təbliğat şöbəsinin müdiri vəzifələrinə irəli çəkildi. Jdanovun siyasi mövqeyi İkinci Dünya müharibəsinin başlanğıcında SSRİ-Fin müharibəsi ilə əlaqəsi və Molotov-Ribbentrop paktının uğursuzluğu səbəbindən əhəmiyyətli dərəcədə sarsıldı. Buna baxmayaraq, o, Estoniyanın Sovet İttifaqı tərəfindən ələ keçirilməsinə nəzarət etmiş və Leninqradın müdafiəsində aparıcı rol oynamışdır.

Müharibədən sonra Jdanovun vəziyyəti xeyli yaxşılaşdı. O, aqressiv xarici siyasətin formalaşdırılmasında mühüm rol oynayıb və 1947-ci ildə Kominformun yaradılmasına nəzarət edib. Sovet İttifaqının mədəniyyət siyasətinə rəhbərlik etmək də ona həvalə edilmişdi. Onun "Jdanov doktrinası" və ya "Jdanovşçina" kimi tanınan kampaniyası ciddi şəkildə tətbiq edildi və Anna Axmatova və Dmitri Şostakoviç kimi qeyri-konformist sənətkarların donosçuluğa məruz qalmasına səbəb oldu. Əvvəlcə Stalinin varisi hesab edilən Jdanov səhhətindən əziyyət çəkirdi və Yuqoslaviya ilə SSRİ-nin ayrılması nəticəsində gözdən düşməyə başlamışdı. 1948-ci ildə ürək çatışmazlığından vəfat edib və Kreml divarı nekropolunda dəfn edilib.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

*
Dəniz (dəqiqləşdirmə)

**[[Dəniz]]** — sualtı dağlar, okeanın cərəyanları və ya adalar qövsü ilə sərhədlənmiş su hövzəsi. Həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* ''Dəniz'' (albom)
* Dəniz (mifologiya)
Karlos Kirina

**Karlos Lozada Kirino** (14 yanvar 1910 - 20 may 1999) filippinli tarixçi, yazıçı, bioqraf, hüquqşünas və jurnalist idi.
Tarixi ədəbiyyat sahəsində xalq rəssamı.

## Bioqrafiyası
Filippin Respublikasının altıncı prezidenti Elpidio Kirinonun qardaşı oğlu.
Əlavə hüquq təhsili alıb və 1940-cı ildə Filippin Vəkillər Kollegiyasına qəbul olub. 
İkinci Dünya Müharibəsi veteranı, Batanda Uzaq Şərqdə (USAFFE) ABŞ Ordusu ilə döyüşüb. Yaponlara əsir düşüb.
Batan yarımadasındakı Ölüm yürüşünün  iştirakçısı olmuşdur. Karlos qaçıb Filippin partizan hərəkatına qoşulmağı bacardı.

Müharibə bitdikdən sonra Ticarət Nazirliyində işləyib. 1961-ci ildə Milli Kitabxananın direktoru vəzifəsinə təyin olunub. Dörd il bu vəzifədə çalışıb. Bundan sonra o, Filippin Kitab Gildiyasının sədri oldu. Ayala muzeyi və kitabxanasının təsisçisi və 1971-ci ildən ilk kuratoru olmuşdur. Karlos Kirina 20 may 1999-cu ildə Tagildəki qəhrəmanlar qəbiristanlığında dəfn edilmişdi.

## Yaradıcılıqı
Karlos Kirina Filippinin ən qədim və ən məhsuldar tarixi yazıçılarından biridir. O, əsasən Filippinin görkəmli tarixi, siyasi və mədəniyyət xadimlərinin tərcümeyi-halı olan 30-dan çox kitab yazmışdır.

## Biblioqrafiya
* Quezon,taleyin adamı (1935)
* Böyük Malaya (1940)
* Maqsaysay və Filippin (1958)
* Filippin Kartoqrafiyası (1959)
* Damian Dominqo: İlk görkəmli filippinli rəssam (1961)
* Filippin Şəkər Sənayesinin Tarixi (1974)
* Filippinlilər müharibədə: Mactandan EDSA-ya Azadlıq uğrunda mübarizə (1981)
* Amang, Eulogio Rodriguez, Sr. Həyatı və Zamanları (1983)

## Mükafatları
* Bənövşəyi ürək medalı
* "Şərəf Legionu" ordeni (Filippin) (1990)
* Tarixi ədəbiyyat sahəsində xalq rəssamı (1997)
* Milli Mədəni İrs Mükafatı (1961 və 1972).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* CARLOS QUIRINO’S LEGACY OF BOOKS AND MAPS
Elena

**Elena** — ad.
	
* Elena George — rumın müğənni.
* Elena Cionat — Rumıniyalı pedaqoq, jurnalist
* Elena Levçenko — Belarus Respublikasının peşəkar basketbolçusu
Edmond

**Edmond** — ad.

* Edmond Henri Fişer — İsveçrə və Amerika biokimyaçısı.
* Edmond Rostand — Fransa şairi və dramaturqu.
* Edmond Lanqli — İngiltərə kralı III Eduardın və xanımı Enolu Filipanın həyatda qalan dördüncü oğlu.
* Edmond Debeaumarché — İkinci Dünya müharibəsi zamanı müqavimət bir qəhrəman.
Elias

**Elias** — ad.

* Elias Kanetti — yəhudi əsilli Avstriya, Bolqarıstan, Böyük Britaniya yazıçısı
* Elias Mastokanqas — Finlandiya Veikkausliiqa təmsilçilərindən olan İnter Turku klubunda yarımmüdafiəçi.
* Elias Kozas — Yunanıstan müğənnisi.
* Elias Ceyms Kori — Amerika üzvi kimyaçısı
* Elias Con Uoilkinson Gibb

## İstinadlar
Elli

**Elli** — ad.

* Elli Miçiyeva — Azərbaycanlı müğənni.
* Elli Qoldinq — ingilis müğənni.
* Elli Heyz — Amerikalı porno ulduzu.
* Elli Bruk

## Həmçinin bax
* Elli (Kəleybər) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ernest

**Ernest** — ad.
	
* Ernest Heminquey — amerikalı yazıçı
* Ernest Şeklton -
* Ernest Rezerford — Yeni Zelandiyalı fizik
* Ernest-Anri Bayon — Fransa botaniki.
* Ernest Renan — fransız yazıçısı, tarixçi
* Ernest Qyoka
* Ernest Seton-Tompson
* Ernest Şantr

## İstinadlar
Ernst

**Ernst** — ad.

* Ernst Ştayniq — Almaniya güləşçisi, Avropa Çempionatları mükafatçısı.
* Ernst Röm
* Ernst Ruska
* Ernst Haynrihzon
* Ernst Moro
Düyünlü eritema

**Düyünlü eritema** () – pannikulitin bir növüdür, daha çox 20–45 yaşlı qadınlarda, hiperemiyalı, ağrılı, müxtəlif ölçülü düyüncüklərdir, dərialtı piy toxumasının geniş yayılmış kəskin iltihabıdır. Dəri əvvəl çərhayı və qırmızı, sonra isə qəhvəyi və göyərmiş olur. Ən çox aşağı ərtaflarda (baldırın ön səthində) olur. Bakteriya və göbələk infeksiyaları, vərəm, sarkoidoz, BİX və xərçəng kimi xəstəliklərin ilk əlaməti ola bilər. Əsas xəstəliklə əlaqədar yarandıqda halsızlıq, qızdırma, çəki itirmə, öskürək və sümüklərdə ağrı olur. Sağalma 4–6 həftə ərzində, nadir hallarda xora yarana bilər, miqrasiyə edən formaları illərlə gedə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elastik psevdoksantoma

**Elastik psevdoksantoma** () – autosom-resessiv xəstəlikdir, göz, dəri və arteriyaların elastik liflərində degenerasiya, kalsifikasiya baş verir. Xarakter əlaməti bükücü səthlərin büküşlərində ksantomatoz papulaların tapılmasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dekompression xəstəlik

**Dekompression xəstəlik** – yüksək atmosfer təsyiqi altında işləyənlərdə (təhlükəsizlik texnikasının pozulması nəticəsində) oynaqların avaskulyar zədələnməsi ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dəmrovabənzər pitiriaz

**Dəmrovabənzər pitiriaz**, **Jiber xəstəliyi** – qeyri-leykositoklastik vaskulitə aiddir, tez böyüyən çərhayı papula yaranır, nekrozlaşır, çapıqla nəticələnir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gürcüstanda dövlət çevrilişi (1991–1992)

**1991–1992-ci illərdə Gürcüstanda dövlət çevrilişi** və ya **Tbilisi müharibəsi** — Sovet İttifaqının süqutundan sonra yeni müstəqillik qazanmış Gürcüstan Respublikasında 22 dekabr 1991-ci ildən 6 yanvar 1992-ci ilə qədər baş vermiş daxili hərbi münaqişə. Gürcüstanda vətəndaş müharibəsinə səbəb olan çevriliş 1991-ci ilin sonunda Tengiz Kitovani, Caba İoseliani və Tengiz Siquanın rəhbərliyi altında birləşmiş bir neçə yarımhərbi təşkilata qarşı Milli Qvardiyanın prezident Zviad Qamsaxurdiyaya sadiq fraksiyalarını toqquşdurdu.

Tbilisi müharibəsi, Qamsaxurdiyanın bunkerdə təcrid olunduğu Gürcüstan Parlamenti binasının mühasirəyə alındığı Tbilisinin əsas küçəsi olan Rustaveli prospektində iki həftə davam edən şiddətli döyüşlərdən sonra Gürcüstanın demokratik yolla seçilmiş ilk prezidentinin sürgün edilməsi ilə başa çatdı. Qamsaxurdiyanın süqutundan sonra Kitovani, İoseliani və Siquanın başçılıq etdiyi Hərbi Şura Tbilisidə hakimiyyəti ələ keçirdi və hakimiyyəti ona təhvil vermək üçün sonuncu Sovet Xarici İşlər Naziri Eduard Şevardnadzenin geri qayıtmasını təmin etdi. Vətəndaş müharibəsi zamanı devrilmiş prezidentin tərəfdarları onu hakimiyyətə qaytarmaq üçün uğursuz üsyan qaldırdılar. Şevardnadze tədricən Kitovani və İoselianidən uzaqlaşmağa başladı və 2003-cü ildə "Qızılgül inqilabı"nda hakimiyyətdən uzaqlaşdırılana qədər ölkəni idarə etdi.

2005-ci ildə Gürcüstan parlamenti 1991–1992-ci illər hadisələrini "konstitusiyaya zidd silahlı dövlət çevrilişi" kimi pisləyən qətnamə qəbul edib. Qafqaz Araşdırma Resurs Mərkəzlərinin 2020-ci il sorğusuna əsasən, gürcülərin 76%-i çevrilişin Gürcüstan üçün pis olduğunu düşünür.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* თბილისის ომი – 1991 – პარლამენტის შენობა on *YouTube*
* Georgia – The Struggle for Control on *Country-Studies.com*
* Abkhaz Chronology
Ekximoz

**Ekximoz** – qeyri-düzgün formalı, ölçüsü 3 mm-dən çox olub, qansızmanın bir növüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Evans sindromu

**Evans sindromu** – pozitiv kardiolipin AT, idiopatik trombositopeniya, Kumbs müsbət hemolitik anemiya ilə xarakterizə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sabl zərbəsi simptomu

**Sabl zərbəsi simptomu** () – lokal sklerodermiyaya aiddir, dərinin lent şəklində qalınlaşması xüsusi ilə kəllədə. Zədələnmə dəridən sümüyə qədər keçir və X-ray sümüyün deformasiyası görünür. Uşaqlarda daha çox təsadüf edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Erqoterapiya

**Erqoterapiya** () – erqo – əmək, məşğulluq deməkdir. Mənalı və məqsədyönlü fəaliyyətlər vasitəsilə sağlamlığı və rifahı yaxşılaşdıran fərdi olaraq tətbiq edilən terapiya.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tanoreksiya

**Tanoreksiya** ( — qaralma) — insanın ultrabənövşəyi şüalardan psixoloji asılılığıdır.

Bu xəstəlik günəş radiasiyasının aşağı səviyyədə olduğu ölkələrdə, əsasən orta enliklərin və yüksək enliklərin şimal hissəsindən olan 13-16 yaşlı yeniyetmələrə təsir göstərir. Bu problem hər növ solaryumların — stasionar peşəkardan evə qədər geniş istifadəsini nəzərə alaraq çox aktuallaşır.

Son zamanlar tanoreksiyanın artması təkcə aşılayıcı salonların çoxalması ilə deyil, həm də onların müvafiq reklam vasitəsilə müştəriləri cəlb etmək istəyi ilə əlaqələndirilir. Bununla belə, əksər dermatoloqlar aşılamanın faydaları və gözəlliyi haqqında fikirlərini bölüşmürlər

Bəzi məlumatlara görə, insan günəşdən aldığı kimi, “solaryumdan” endorfinlərə də alışır. Mövsümi affektiv pozğunluğu olan müştərilər, solaryumda bir neçə dəqiqənin onlara depressiyaya qarşı durmağa kömək etdiyini bildirdilər. Amma bu, mübaliğə ola bilər, çünki yay depressiyasına meyilli olan insanların payız-qış dövründə özlərini daha yaxşı hiss etdikləri məlumdur. Но это, возможно, преувеличение, поскольку известно, что те люди, которые подвержены летним депрессиям, чувствуют себя лучше именно в осенне-зимний период.

D vitamini birbaşa günəş işığına məruz qaldıqda dəridə əmələ gəlir. Bəzi tədqiqatçılar həftədə ən azı iki dəfə səhər saat 10:00-dan 15:00-a qədər 5 ilə 30 dəqiqə günəş işığına məruz qalmağı və az günəşə məruz qalanlara və ya şimal bölgələrində yaşayanlara kifayət qədər miqdarda D vitamini ilə zəngin qidalar daxil etməyi və ya qida əlavələri qəbul etməyi tövsiyə edir.  Qidadan ən çox miqdarda D vitamini balıq və dəniz məhsulları (yağlı balıq, balıq yağı) yeməklə əldə edilə bilər.

## İstinadlar
Mustafa Destici

**Mustafa Destici** () — Türkiyə siyasətçisi və Böyük Birlik Partiyasının (BBP) hazırkı lideri. Ankara Universitetini bitirmişdir.

## Həyatı
3 fevral 1966-cı ildə Əskişəhərin Günyüzü rayonunun Gəcək kəndində anadan olmuşdur. İbtidai məktəbi doğulduğu kənddə, orta məktəbi Sivrihasarda, liseyi isə Tofiq İləri Anadolu İmam Hatip Liseyində bitirmişdir. 1988-ci ildə Ankara Universitetinin İlahiyyat fakültəsindən məzun olmuşdur.

2007-ci ildə dövlət qulluğundan ayrılaraq Böyük Birlik Partiyasında siyasətə başlamışdır. O, 2007-ci ildə vitse-prezident vəzifəsinə təyin edilmişdir. Böyük Birlik Partiyasının qurucusu Möhsün Yazıçıoğlu 25 mart 2009-cu ildə helikopter qəzasına uğrayanda partiyanın təşkilati işlər üzrə sədr müavini olmuşdur. Yazıçıoğlunun ölümünün təsdiqlənməsindən sonra keçirilən IV Fövqəladə Qurultayda baş katib Yalçın Topçunun siyahısından seçilmişdir.

## İstinadlar
Fabrik qəsəbəsi

**Fabrik qəsəbəsi**, **zavod kəndi** və ya **sənaye koloniyası** — bütün şəhər kompleksinin sahibi olan müəssisə (zavod, fabrik) ətrafında yerləşən yaşayış məntəqəsi mərkəzi.

Bu kompleksə sənaye təyinatlı öz binaları (zavod, fabrik, anbarlar və s.), müəssisənin işçiləri üçün yaşayış binaları və adətən, məktəblər, mağazalar, kilsələr və s. daxildir. Bu tip hesablaşma müəyyən iqtisadi fəaliyyətlər üçün işçi qüvvəsinin mövcudluğunu təmin etmək üçün yaranır.

Bəzi fabrik qəsəbələrinin yüksək idealları var idi, lakin bir çoxları nəzarətçi və ya istismarçı hesab olunurdu.

## Həmçinin bax
* Şəhər tipli qəsəbə

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Блоня // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — 2-е изд., вновь перераб. и значит. доп. — Т. 1–2. — СПб., 1907–1909.
* Орехово-Зуево // Новый энциклопедический словарь: В 48 томах (вышло 29 томов). — СПб., Пг., 1911–1916.
* Наволоки // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926–1947.
Səftər Nəhmətli

**Səftər Nəhmətli** — Azərbaycan kimyaçısı, kimya üzrə fəlsəfə doktoru, təhsil eksperti, 20 Yanvar İstintaq Komissiyasının İşçi Qrupunun rəhbəri.

## Həyatı
Səftər Nəhmətli 1956-cı ildə Azərbaycanın Masallı rayonunun Göyəçöl kəndində anadan olmuşdur. O, Göyəçöl kənd orta məktəbini və Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetini bitirmişdir. Kimya sahəsində elmi araşdırmalar aparan Nəhmətli 1990-cı ildə dissertasiya müdafiə edərək kimya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. O, "Meydan" hərəkatında iştirak etmişdir. Nəhmətli Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələrini araşdıran deputat istintaq komissiyasının işçi qrupunun rəhbəri olmuşdur. O, Kasıblara və Əlillərə Hüquqi Yardım Komitəsinin rəhbəri olmuşdur və Bizim Azərbaycan Blokunun təsisçiləri arasındadır.

Nəhmətli 1992–1993-cü illərdə Azərbaycan Təhsil Nazirliyində idarə rəisi kimi çalışmış, Nazirliyin Kollegiya üzvü olmuşdur. O, daimi formada Azərbaycan Təhsil Nazirliyini tənqid etmişdir. 1999-cu ildə Müsavat Partiyasına üzv olmuşdur. O, uzun müddət partiyanın Humanitar Şöbəsinə rəhbərlik etmiş, sonradan Müsavat Partiyası başqanının müşaviri olmuşdur. 6 fevral 2015-ci ildə partiyadan istefa vermişdir. Nəhmətli 21 fevral 2015-ci ildə Azərbaycan Demokratiya və Rifah (ADR) Hərəkatının Ali Məclisinə üzv seçilmişdir.

Səftər Nəhmətli 2021-ci ildə vəfat etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Bakının Binəqədi rayonu ərazisində yaşayırdı.

## İstinadlar
Lai Çinq-Te

**Lai Çinq-te** (çin dilində: 賴清德, Pinyin: Lài Qīngdé, Wade–Giles: Lai Chʻing-tê; 6 oktyabr 1959-cu il, Vanli) — həmçinin William Lai kimi tanınır — Tayvanın siyasətçisidir, Demokratik Tərəqqi Partiyasının (DPP) üzvüdür və 20 may 2024-cü ildən Çin Respublikası (Tayvan) prezidenti vəzifəsini icra edir.

20 may 2020-ci ildən etibarən Lai Tayvanın vitse-prezidenti olmuşdur. O, bundan əvvəl Taynan şəhərinin meri kimi fəaliyyət göstərmiş və 2017-ci ilin sonundan 2019-cu ilin əvvəlinə qədər İcra Yuanının sədri – yəni Çin Respublikasının (Tayvan) Baş naziri vəzifəsini icra etmişdir. 2024-cü il yanvarın 13-də keçirilən Tayvan prezident seçkilərində Lai Ching-te Demokratik Tərəqqi Partiyasının (DPP) namizədi kimi qalib gəlmişdir.

## Siyasi karyera
Lai 2014-cü ildə Şanxaya səfəri zamanı Fudan Universitetindəki çıxışında Tayvan xalqının öz müqəddəratını təyinetmə hüququnun lehinə çıxış edərkən milli diqqəti cəlb etdi və bununla da dolayı yolla Tayvanın Çin Xalq Respublikasından müstəqilliyini müdafiə etdi (bax: Tayvan münaqişəsi ). Beləliklə, Lai Çinə səfəri zamanı Tayvan cəmiyyətində hökm sürən bu konsensusu ifadə edən bir neçə siyasətçidən biridir.  

8 sentyabr 2017-ci ildə Lai Lin Çuanın yerinə prezident Tsai İnq-ven tərəfindən Tayvanın baş naziri olan Yuanın İcra Hakimiyyətinin sədri təyin edildi.   2018-ci ilin noyabrında keçirilən yerli seçkilərdə DPP-nin ağır məğlubiyyətindən sonra Lai istefa verdiyini elan etdi və 11 yanvar 2019-cu ildə ofisi Su Tseng-chang- a təhvil verdi. 

2024-cü il prezident seçkilərində Lai təxminən 40 faiz səslə qalib gəldi.  O, 20 may 2024-cü ildə and içdi  4 iyun 2024-cü ildə Lai Pekinin Tiananmen meydanında 1989-cu ildə demokratiya hərəkatının yatırılmasını xatırladı. O, Çin Xalq Respublikasına istinad edərək bəyan edib ki, həqiqətən də hörmətli ölkə öz vətəndaşlarına öz fikirlərini bildirməyə imkan verir.
Kərimət Bürcəliyeva

**Kərimət Məhəmməd qızı Bürcəliyeva** () — Sovet Azərbaycanlı tütünçü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).

## İstinadlar
Əbu Lulu

**Firuz ən-Nəhavəndi**, bilinən adı ilə **Əbu Lulu** (, ; ) — Ömər ibn Xəttabı öldürən fars əsilli qul. Sasani ordusunda xidmət edən general olmuş, lakin 636-cı ildə Qadisiyyə döyüşündə Sasanilərin məğlubiyyəti nəticəsində əsir düşmüşdür.

Firuz əsir alındıqdan sonra Muğirə ibn Şubeyə qul olaraq verilir. Firuz döyüş qabiliyyəti ilə yanaşı, mahir dülgər və sənətkar olmuşdur.

## Ömər ibn Xəttabı öldürməsi
Əbu Lulu Ömərin yanına gələrək sahibi Muğirə ibn Şubenin ondan daha çox pul aldığını söyləyir və bunun azaldılmasını istəyir. Ömər nə etdiyini soruşduqda Firuz miniatürcü, dülgər və dəmirçi olduğunu bildirir. Onun peşəsini eşidən Ömər maaşının yüksək olmadığını deyir. Onun dülgər olduğunu öyrənən Ömər Firuzə dəyirman tikməyi tapşırır. Firuz Ömərə "Sənə elə dəyirman tikcəyəm ki, əfsanə olacaq" deyərək hədələyir.

Bir müddət sonra 644-cü ilin noyabrında Öməri öldürmək üçün səhər namazına Məscid ən-Nəbəviyə gedir və Ömərin namaz qılacağı mehrabın arxasındakı cərgədə dayanır. Ömər namaza imamlıq etməyə başlayanda, müxtəlif rəvayətlərə görə, xəncəri ilə Ömərə üç-beş zərbə vurur. O, qaçmağa çalışarkən daha 6, 9 və ya 13 nəfəri xəncərlə yaralayır. Qaça bilməyəcəyini anlayanda özünü xəncərlə yaralayaraq intihar edir. Bəzi tarixi mənbələr isə Əbu Lulunun Öməri öldürdüyünə görə tutularaq edam edildiyi bildirilir.

## Məqbərə
Kaşandan Finsə gedən yolda Əbu Lulu türbəsi XI əsrə aid Xarəzmşah dövrü memarlıq üslubunda tikilib, həyətdən, eyvandan və firuzəyi kirəmitlərlə və boyalı tavanlarla bəzədilmiş konusvari günbəzdən ibarətdir. Binanın ilkin tarixi məlum deyil, lakin XIV əsrin ikinci yarısında tamamilə bərpa edilmiş və yerində yeni türbə tikilmişdir.                   

## Bəzi Şiə alimlərinin Əbu Lulu haqqında dedikləri</big>

# Əbu Lulu Ömərin yaxasından yapışdı və ona (xəncərlə) zərbə endirərək qarnını yırtdı! Sonra bir başa Əmirəl-Möminin Əlinin evinə getdi. Həmin vaxt evin yanında idi və onun gəlişini gözləyirdi. Əbu Lulu oraya yetişdikdə Əlinin əllərindən öpdü və hadisəni ona danışaraq buyurdu: “Ey mənim Ağam! Ya Əmirəl-Möminin! Kişini (Öməri) vurdum və onun qarnını yardım!” Bu vaxt Əli şiddətlə ağlayaraq buyurdu: “Ey kaş Fatimə sağ olaydı və bu sözləri eşidərdi!”
# "Mirzə Abdullah Əfəndi belə dedi: "Firuz möminlərin və cihad edənlərin böyük şəxslərindən olmuşdur, hətta İmam Əli tərəfdarlarının seçilmişlərindən sayılmışdır. Məlumdur ki, Əbu Lulu İmam Əlinin sadiq şiələrindən olmuşdur." 
# “(Dördüncü) Əbu Lulu Nəhavəndi Firuz, Şuca’ud-Din ləqəbli. Sonra bil ki, bu Feyruz, Öməri öldürməkdə müvəffəq olan, möminlərin və cihad edənlərin böyük şəxslərindən olmuşdur, hətta İmam Əli (ə)nin seçilmiş tərəfdarlarından sayılmışdır.” 
# “Firuz – Əbu Lulu– Şücauddin Nəhavəndi Mədəni, vəfat etmişdir... O, müsəlmanların böyüklərindən və İmamın (əleyhis-salam) səmimi səhabə və ardıcıllarından idi.”

## İstinadlar
Tamon məbədi (Sumida)

– Yaponiyanın Tokio şəhərinin Sumida rayonunda yerləşən, buddizmin Şinqon məktəbinə mənsub məbəd. Məbəd tanrı Bişamontenə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
Məbəd 957–961-ci illərdə təşkil olunsa da, Tanşo dövründə (1573–1593) hazırda yerləşdiyi yerə köçürülmüşdür. Məbədin qamışdan hazırlanmış dama malik orijinal darvazası 1718-ci ildə baş vermiş yanğın nəticəsində məhv olmuş və yenidən tikilmişdir.

Məbəd İkinci Dünya müharibəsi zamanı Tokionun hava bombardmanından salamat qalmış azsaylı tikililərdən biri olmuşdur. Məbəddə bu bombardmandan qurtula bilməyən bəzi strukturların fraqmentləri sərgilənir. Bunlardan biri Asakusa Beynəlxalq Teatrına aid olan bir polad parçası, digəri isə bombardman zamanı yanmış, 1991-ci ildə Nişi-Nipporidə kəşf edilmiş ağacın gövdəsidir. Məbəddə müharibə qurbanlarının xatirəsini yad etmək üçün Kannonun heykəli yerləşdirilmişdir.

## Tanukilər
Məbəd yapon folklorundakı mifik canlılar olan tanukilərlə assosiasiya olunur. Bu səbəbdən məbəd **Tanuki məbədi** kimi tanınır. Məbəddə bir çox tanuki heykəli yerləşir.

Əfsanəyə görə keçmişdə məbəd ərazisi yokayların məskəni, müxtəlif bədheybətlərin evi olmuşdur. Onlardan qurtulmağa qərar vermiş Bankay adlı bir keşiş məbəd qurmuş və tanukilərin yaşadığı qrotun girişini bağlamışdır. Qəzəblənmiş tanukilər keşişi incitməyə başlamış, nəhəng Onyudo cildinə bürünərək onun yuxularına girmişdirlər. Bankay kömək üçün Bişamontenə dua etmiş və Bişamonten tanukiləri dayandırmaq üçün bir nümayəndəlik göndərmişdir. Növbəti gün Bankay və kəndlilər darvazanın önündə ölmüş tanukilərlə qarşılaşmışdırlar. Onlara yazığı gələn keşiş tanukilər üçün məbəddə bir məzar hazırlamışdır. Bu məzar hələ də öz varlığı qoruyur.

## Qalereya

Asakusa International Theater Steel Frame.jpg|Asakusa Beynəlxalq Teatrına aid polad parçası.
Tamon-ji Tanuki Statue.jpg|Tanuki heykəli.
Tamon-ji Temple Gate.jpg|Darvazası.
Tamon-ji (Sumida) 12.jpg|Altı Cizo bodhisattvası.


## İstinadlar
Muğirə ibn Şöbə

**Muğirə ibn Şöbə** (; ) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin səhabəsi və Əməvilər dövrünün dövlət xadimi.

## Bioqrafiyası
600-cü ildə Taif şəhərində anadan olmuşdur. Bu şəhərdəki Bəni Sakif tayfasının Əklaf qoluna mənsubdur. Onun müsəlman olması ilə bağlı mənbələrdə müxtəlif məlumatlar var. Ümumi qəbul olunan odur ki, o, 626-cı ildə Xəndək döyüşü zamanı və ya döyüşdən qısa müddət sonra Misir səfərindən qayıtdışın ardından İslamı qəbul etmişdir. Mənbələrdə onun bu səfərdə eyni qəbilədən olan bir neçə yoldaşını öldürdüyü, qan davası səbəbindən Taifə qayıtmadığı, Mədinəyə gələrək müsəlman olduğu bildirilir.
Müsəlman olduqdan sonra Hüdeybiyyə müqaviləsi ilə bağlı danışıqlarda iştirak edir. O, bu görüşlərdə Məhəmməd peyğəmbəri qorumaq vəzifəsini öz üzərinə götürür. Daha sonra müsəlmanların həyata keçirdiyi bütün hərbi əməliyyatlarda iştirak edib. O, Peyğəmbərin öz məmləkətinə qoyduğu lat bütünü məhv etmək tapşırığını yerinə yetirən iki sərkərdədən biri olur. Savadlı olduğu üçün vəhy katibliyi də etmişdir. O, peyğəmbərin Ərəbistan yarımadasındakı qəbilələrə yazdığı məktubların və müqavilə mətnlərinin bir qismini də yazmışdır.
Muğirə ibn Şöbə peyğəmbərin Mütə üçün hazırladığı orduda xidmət edərkən, peyğəmbərin xəstəliyini eşidəndə Mədinəyə qayıtmışdır. O, Peyğəmbərin vəfat etdiyi vaxt Aişənin evində olan insanlar arasında olmuşdur.

## Xəlifələr dövrü
Muğirə peyğəmbərin vəfatından sonrakı günlərdə xəlifə seçimində çaşqınlığın qarşısını almaqda mühüm rol oynamışdır. Mədinə əyanları öz məclislərində xilafət olmağa haqqlarının olduğunu iddia edərək Səd ibn Ubadəni bu vəzifəyə təyin etmək qərarına gəlir. Bunu eşidən Muğirə  Ömər ibn Xəttaba xəbərdarlıq edərək, bu vəziyyətə müdaxilə etməsini istəyir. O, həmçinin Mədinənin görkəmli şəxsiyyətlərinin Əbu Bəkr və başqaları ilə, o cümlədən Muğirə ilə görüşdüyü yerə getmiş və məclisdə Əbu Bəkrə beyət etmək qərara alınmışdır. Əbu Bəkr, Əli başda olmaqla, beyət etməyənlər qrupu haqqında Muğirə də daxil olmaqla, yüksək siyasi istedada malik səhabələrlə məsləhətləşmişdir. Muğirə Haşimilər qəbiləsinin ağsaqqalı Abbasa tövsiyə edərək hadisəyə müdaxilə etməsini və Əlini beyət etməyə razı salmasısı istəmişdir. Ömər ibn Xəttab Mədinədə səhər namazı vaxtı Muğirə ibn Şubenin fars əsilli qulu Əbu Lulunun xəncərlə hücumuna məruz qaldıqdan sonra ölümcül yaralanmışdır.

## İstinadlar
Aleksandr Beloborodov

**Aleksandr Beloborodov** (; ) — rus bolşevik inqilabçısı, sovet siyasətçisi, partiya və dövlət xadimi. II Nikolayın və ailəsinin baş qatillərindən biri kimi tanınır.

Rusiya imperiyasının Perm qubernatorluğunun Solikamski uyezdində, Aleksandrovsk qəsəbəsində olub, 1907-ci ildə Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasına qoşulub. Vladimir Leninin bolşeviklərinin tərəfini tutaraq, Fevral inqilabından sonra Ural Vilayət Partiya Komitəsinin üzvü oldu, 1917-ci ilin aprelində partiya konfransında Ural bolşeviklərini təmsil etdi və sonra daha çox Ural Soveti (Uraloblsovet) kimi tanınan Fəhlə, Kəndli və Əsgər Deputatlarının Ural Regional Sovetinin Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri oldu. 1918-ci ilin iyulunda Moskvadakı Yakov Sverdlov ilə koordinasiyalı olaraq keçmiş çar II Nikolay və ailəsinin öldürülməsini əmr etdi və Filipp Qoloşyokin tərəfindən verilən Ural Soveti qərarını imzalayaraq Moskvadakı partiya rəhbərliyi ilə son məsləhətləşmədən sonra imperator ailəsinin öldürülməsi ilə bağlı son əmrlərlə birlikdə Yakov Yurovskiyə təhvil verdi.

1919-cu ilin martında Rusiya Kommunist Partiyası 8-ci Mərkəzi Komitəsinin Orqbüro üzvü seçildi. Daha sonra 1920-ci ilin aprelində 9-cu Mərkəzi Komitənin üzvlüyünə namizəd oldu. Yakov Sverdlovun ölümündən sonra o, Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri, Rusiya SFSR-nin dövlət başçısı vəzifəsinə namizəd hesab edilsə də, Mixail Kalininə uduzub. Daha sonra o, Feliks Dzerjinskidən sonra Rusiya SFSR-nin dördüncü, Sovet İttifaqının isə ikinci Xalq Daxili İşlər Komissarı vəzifələrində çalışıb. Lev Trotski ilə əlaqəli Sol Müxalifətin üzvü kimi 1923-cü ilin oktyabrında 46-ların Bəyannaməsinə imza ataraq özünü gələcək Sovet Lideri İosif Stalinin ömürlük düşməninə çevirdi. Əksər köhnə bolşeviklər, xüsusən Trotskiyə yaxın olanlar kimi, Beloborodov da Böyük təmizləmənin əleyhinə çıxdı və 1936-cı ildə həbs edildi. O, 1938-ci il fevralın 10-da edam edildi. Ölümündən 20 il sonra, 1958-ci ildə ölümündən sonra bəraət aldı.
## İstinadlar
Sarkis Araratyan

**Sarkis Şahnazaroviç Araratyan** (; ) — 1919–1920-ci illərdə Birinci Ermənistan Respublikasının maliyyə naziri, 1920-ci ildə isə sosial müdafiə naziri vəzifələrində çalışmış erməni siyasətçisi.

Sarkis Araratyan ixtisasca kimyaçı olmaqla yanaşı, ictimai xadim, dövlət və görkəmli siyasətçi, Daşnaksutyunun üzvü idi. Bakıda yaşamış və erməni milli həyatında fəal iştirak etmişdir.

Riçard Hovanisyan "Ermənistan Respublikası. II cild" kitabında Araratyanı belə təsvir etmişdir:

1918-ci ildə Bakı Şəhər Sovetinə seçilib və Bakının gələcəyi ilə bağlı danışıqlar aparmaq üçün İrana göndərilib.

1918-ci ilin sonlarında Ermənistan müstəqillik əldə etdikdən sonra İrəvana köçüb. 1919-1920-ci illərdə Araratyan Daşnaksutyun Bürosunun üzvü, parlamentin üzvü seçilib. Maliyyə naziri, eyni zamanda ehtiyatlar naziri (avqust 1919-may 1920) vəzifələrində çalışmışdır. 1920-ci ilin may-dekabrında Yardım və Yenidənqurma Naziri olmuşdur. 1920-ci ildə İrəvanı tərk edib, Rumıniyanın paytaxtı Buxarestə köçmüşdür.

## İstinadlar
Sudan keçi ilə evlilik insidenti

**Sudan keçi ilə evlilik insidenti** — 2006-cı ildə Sudanda Çarlz Tombe adlı şəxsin sekslə məşğul olduğu keçi ilə evlənməyə məcbur edildiyi hadisə. Hadisə bir sıra kütləvi informasiya vasitələrinin diqqətini çəkmişdir.

## Hadisə
2006-cı ildə cənubi sudanlı Çarlz Tombe adlı bir kişi Cuba şəhərinin Hay Malakal bölgəsində bir keçi ilə seks fəaliyyəti ilə məşğul olarkən yaxalanmışdır. Keçinin sahibi təqsirkarı tutmuş və məsələyə baxılması üçün kənd böyüklərinə müraciət etmişdir. Ağsaqqalların birinin qeydinə görə keçinin sahibi təqsirkarı keçi tövləsinin qapısına bağlamışdır. Ağsaqqallar keçi sahibinə polisə müraciət etməməyi məsləhət görmüş, təqsirkar keçidən arvadı kimi istifadə etdiyi üçün ona başlıq pulu ödəməli olduğunu bildirmişdirlər. Təqsirkar keçi ilə "evlənməyə", eləcə də, keçinin pulunu və 15.000 Sudan dolları məbləğində başlıq pulunu ödəməyə məcbur edilmişdir. Ağsaqqallar müzakirələr zamanı keçiyə zarafatla "Rouz" adını vermişdirlər.

Keçi 3 may 2007-ci ildə plastik torbada boğularaq ölmüşdür. Öləndə 4 aylıq erkək balası var idi. 2013-cü ilin noyabrında Cənubi Sudan Hüquq Cəmiyyəti "bir kişinin Rouz adlı keçinin bəkarətini pozandan sonra onunla evlənməyə məcbur edilməsi" kimi qəribə və qəddar praktikaların ləğv olunması üçün hökumətə müraciət etmişdir.

## KİV-də
İlk dəfə 24 fevral 2006-cı ildə BBC saytında yayımlanan hekayə böyük diqqət çəkmiş, bir çox qəzet, bloq və saytlar tərəfindən yenidən yayımlanmışdır. Bir ildən sonra belə hadisə BBC-nin elektron poçtla ən çox göndərilən 10 məqaləsindən biri olmuşdur. Hekayə ardıcıl beş gün ərzində 100.000 dəfədən çox, ümumilikdə isə milyonlarla şəxs tərəfindən oxunmuşdur. Hadisənin populyarlığından təəccüblənən BBC bunun bir kampaniya çərçivəsində həyata keçirildiyini düşünsə də, proqram təminatı mühəndisi Qaret Oven bu populyarlığın gerçək olduğunu təsdiqləmişdir.

Keçi 2007-ci öləndə BBC onun üçün zarafat xarakterli nekroloq yazmışdır. Keçinin ölümü *"[[The Times]]"* və *"[[Fox News]]"* kimi digər xəbər saytları tərəfindən də işıqlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Zoofiliya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Keçi arvadı ölən kişi dul qaldı
UNIVAC

**UNIVAC** ( **Universal Avtomatik Kompüter )**  Eckert-Mauchly Kompüter Korporasiyasının məhsulları ilə başlayan elektron rəqəmsal saxlanan proqramlı kompüterlər xətti idi. Daha sonra bu ad Remington Rand şirkətinin bölməsinə və onun davamçısı təşkilatlara şamil edildi.

Eckert-Mauchly Kompüter Korporasiyası tərəfindən qurulan BINAC kommersiya məqsədli ilk ümumi təyinatlı kompüter idi, lakin bu , uğur qazanmadı. Sonuncu UNIVAC nişanlı kompüter 1986-cı ildə istehsal edilmişdir.
SMART Recovery

**SMART Recovery** (, "özünü idarəetmə və bərpa təlimi") — narkomaniyadan və alkoqolizmdən əziyyət çəkən insanlara yardım göstərən beynəlxalq qeyri-kommersiya təşkilatı. İstifadə olunan yanaşma dünyəvidir, elmi əsaslıdır və qarşıdurmaya səbəb olmayan motivasiya, davranış və idrak üsullarından istifadə edir. Qrup görüşlərində iştirakçılar sübuta əsaslanan asılılığın müalicə üsullarından əldə edilən reabilitasiya üsullarını öyrənirlər.

## Metodologiyası
SMART Recovery proqramı elmi biliklərə əsaslanır və elmi biliklər inkişaf etdikcə inkişaf etməyə davam edəcəkdir.  Proqram, motivasiya gücləndirmə terapiyasında yaranan motivasion müsahibə prinsiplərindən və bilişsel davranışçı terapiyadan (CBT) götürülmüş üsullardan, xüsusən də rasional emotiv davranış terapiyası (REBT) adlı versiyadan, eləcə də sübuta əsaslanan müalicə tədqiqatlarından asılılıqlardan istifadə edir.

Proqram bərpa prosesində dörd sahəni ("4 Nöqtəli Proqram" adlanır) vurğulayır:

* Alkoqoldan imtina etmək üçün motivasiya yaratmaq və saxlamaq.
* Yaranan istəklərə qarşı durmağı öyrənmək.
* Düşüncələrinizi, duyğularınızı və davranışlarınızı idarə etməyi öyrənin.
* Balanslı bir həyat qurmaq.

*SMART Alətləri* müxtəlif motivasiya terapiyası, CBT və REBT üsullarının (və ya "alətlər") toplusudur ki, bu da 4 Xalın əldə edilməsinə yönəlmişdir.

Proqram müxtəlif "anonim" özünə kömək qruplarının (Anonim Alkoqollar, Anonim Narkomanlar və s.) əsasını təşkil edən on iki addımdan istifadə etmir və tez-tez "AA-ya alternativ" və ya "On İki Addım"a alternativ kimi istinad edilir. "Alternativ" kimi qeyd olunsa da, SMART Bərpa proqramının əsas nəşri olan SMART Bərpa Bələdçisində 12 addımlı proqrama mümkün "əlavə" kimi də tövsiyə olunur.

## İstinadlar
Tibbi reabilitasiya

[thumb|250px|1 saylı regional xəstəxananın reabilitasiya şöbəsi. [Tümen, 2021]]

**Tibbi reabilitasiya** (, bərpa) — xəstəlik və ya zədə nəticəsində pozulmuş və ya tamamilə itirilən insan orqanizminin normal psixi və fizioloji funksiyalarının (ehtiyaclarının) maksimum mümkün bərpasına və ya kompensasiyasına yönəlmiş tibbi, pedaqoji, psixoloji və digər növ tədbirlər kompleksi. Ehtiyac nümunələri: sağlam olmaq, fiziki fəaliyyət, hərəkət azadlığı, fəaliyyət müstəqilliyi, insanlarla ünsiyyət, lazımi məlumatları əldə etmək, iş və digər fəaliyyətlər vasitəsilə özünü həyata keçirmək.

## İstinadlar
İnhalyator

**İnhalyator** ( — nəfəs alıram) — dərmanların inhalyasiya yolu ilə verilməsi üçün cihaz.

İnhalerlər bunlardır:

# Nebulizerlər.
# Ölçülmüş aerozol inhalyatorları (MDI).
# Toz inhalyatorları

## İstifadəsi
* Pulmonologiyada — ən kiçik bronxiollara və alveolalara dərman çatdırmaq üçün bir cihaz kimi geniş istifadə olunur.
* Aromaterapiyada — konsentratlaşdırılmış uçucu aromatik maddələrin çatdırılması vasitəsi kimi.


AsthmaInhaler.jpg|Dispenserli aerozol inhalyatoru
Dry powder inhalers.jpg|
Asthma spacer adult.JPG|


## Ədəbiyyat
* 
* Общая фармакопейная статья ОФС.1.4.1.0006.15 «Лекарственные формы для ингаляций» // Статья из Государственной фармакопеи XIII издания, опубликована на сайте Федеральной электронной медицинской библиотеки.
Əllənən purpura

**Əllənən purpura** (palpabl purpura) – dəri vaskulitinin ən çox rast gələn əlamətidir, tipik yeri aşağı ətraflardır, güclə əllənən purpur ləkələrdən ibarətdir. Mərkəzində nekrotik toxuma olur.

## Həmçinin bax
* Apşou-Şulman sindromu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Femister üçlüyü

**Femister üçlüyü** – oynaqətrafı OP; sümüyün subxondral hissəsinin periferik eroziyası; kiçik periostal reaksiyalarla və tədricən oynaq yarığının daralması ilə gedən oynaqların degenerativ xəstəliyidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Foqt-Koyanaqi-Xarad xəstəliyi

**Foqt-Koyanaqi-Xarad xəstəliyi** – xroniki idiopatik ikitərəfli panuveitdır, dərisi piqmentli olanlarda daha çox rast gəlinir, aseptik meningitəbənzər prodromal dövr, nevroloji defisitlər, eşitmənin pozulması, dəri əlamətləri, rekonvalessensiyada göz dibi "günəşbatan səma" kimi olur, xarakterik ağırlaşma torlu qişanın qopmasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Folkmanın işemik kontrakturası

**Folkmanın işemik kontrakturası** (Volkmann s ischemic contrakture) – qan təchizatının pozulması iləbağlı əzələlərin fibrozu vəqızalması nəticəsində çox vaxt əl barmaqlarının (az halda pəncədə) caynaq formalı olmasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Freiberq xəstəliyi

**Freiberq xəstəliyi** – II və III metatarzal sümüklərin ayaq barmağı ilə yaratdığı oynaqların baş hissəsinin aseptik nekrozudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Quid pro quo

**Quid pro quo** ( — «heç nəyə görə heç nə») — adətən ingilis dilində “quid pro quo” mənasında işlənən frazeoloji vahid. İspan, italyan, portuqal və fransız dillərində latın mənşəli, səs baxımından çox oxşar, lakin fərqli məna daşıyan başqa bir frazeoloji vahid istifadə olunur — “Quiproquo”.

## Etimologiyası
Frazeoloji vahid XX əsrin 30-cu illərinin əvvəllərində söz əmələ gəlməsinin leksik-semantik metodundan istifadə edərək (latın dilində *quid pro quo* ifadəsini qui pro quo-ya transliterasiya etdikdən sonra) bir ifadəni sözə birləşdirərək yaranmışdır. Quiproquo mənşəcə beau monde, igrek, salto mortale və s. sözləri ilə oxşardır: fransızca *i grec* “və yunan”, italyanca *salto mortale* “ölümcül salto”, fransızca *beau monde* “gözəl dünya”)

## İstifadəsi
Quid pro quo ifadəsi mətn məlumatlarının transkripsiya və ya yenidən yazılması kontekstində istifadə olunur. Teatr kontekstində istifadə olunan Quiproquo ilə qarışdırılmamalıdır. Quid pro quo xidmət və ya malların az və ya çox bərabər mübadiləsini göstərir.

Bu ifadə tez-tez müasir ingilis dilində«a favor for a favor» , «what for what» , «give and take», «tit for tat» , «this for that» , həmçinin «you scratch my back, and I’ll scratch yours kimi ifadələrlə birlikdə istifadə olunur. o" (bu onun üçündür), həmçinin "sən mənim kürəyimi qaşıram, mən də sənin belini qaşıram" (sən mənim kürəyimi qaşıram, mən də sənin belini qaşıram). İngilis dilində latın ifadəsi Quid pro quo adətən do ut des (lit. I give that you may give) deməkdir.

Quid pro quo həm də anqlo-sakson hüquq terminidir, yəni quid pro quo altında ekvivalent mülahizə. Ümumi hüquqda müavinət ekvivalent olmalıdır. ABŞ-da bəzi ştatların məhkəmələri, əgər müqavilə qeyri-bərabərdirsə, onu etibarsız elan edə bilər.

## İstinadlar
Eşşək şousu

**Eşşək şousu** — qadının eşşəklə zoofilik əlaqədə olduğu canlı seks şousu növü. Şəhər əfsanəsinə və bəzi bədii əsərlərə görə, bu, bir vaxtlar Meksikanın sərhəd şəhəri Tixuanada, xüsusən XX əsrin ortalarında həyata keçirilmişdir.

Qustavo Arelyano "*[[Meksikalıdan soruş]]*" adlı köşə yazısında bu cür eşşək şoularının real olmadığını iddia etmişdir.

2008-ci ilin sonlarında Tixuanaya səfər etmək üçün bir səbəb kimi qeyd edilmişdir.

## Populyar mədəniyyətdə
2005-ci ildə bu terminin "tam qarışıqlığa" çevrilmiş vəziyyəti təsvir etmək üçün istifadə edildiyi iddia olunmuşdur. Buna misal olaraq Meksikada hökumət və xəbər mediasının vəziyyəti göstərilmişdir.

## İstinadlar
Zoosadizm

**Zoosadizm** — həzz almaq vasitəsi heyvanlara qarşı amansız rəftar olan sadizm növü. Termini Almaniya yazıçısı, rejissoru və mədəniyyətşünası Ernest Borneman təqdim etmişdir.

## Tədqiqat
1971-ci ildə amerikalı sosial psixoloqlar "tipik" heyvan istismarçısını zorakılığa məruz qalmış, IQ-su 91 olan 9,5 yaşlı oğlan kimi təyin etmişdilər. Uşaq psixiatrı E. Vizard bunu belə şərh etmişdir: "Balaca dağsiçanları və ya adi siçanları ayaqlarının altında tapdalamışdılar, heyvanları diri-diri yandırmışdılar. Bu, heç bir bəraət qazana bilməyən mənasız qəddarlıqdır".

E. Vizardın dediyinə görə, "... heyvanlara qarşı amansızlıq, onlara qarşı cinsi maraqla müşayiət olunması gələcək cinsi cinayətkarın şəxsiyyətinin formalaşma ehtimalının yüksək olmasının göstəricisidir".

## Hüquqi vəziyyət
Birləşmiş Ştatlarda 2010-cu ildən bəri “ciddi bədən xəsarəti alan məməlilər, quşlar, sürünənlər, suda-quruda yaşayanlar" haqqında “ədəbsiz” şəkillərin yaradılması və ya yayılması federal cinayət hesab olunur.

## Gəmçinin bax

* Sadizm
* Zoofiliya
* Heyvan zorakılığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Four-legged Forensics: What Forensic Nurses Need to Know and Do About Animal Cruelty
G2B

**G2B** (, ) — biznesi dəstəkləmək və inkişaf etdirmək məqsədilə icra hakimiyyəti və kommersiya strukturları arasında onlayn qarşılıqlı əlaqə üçün proqram və aparat kompleksi. G2B sinfinə dövlət orqanlarının məlumat saytları, elektron satınalma sistemləri və s.

## Məqsədi
G2B-nin məqsədi biznes sürtünmələrini azaltmaq, dərhal məlumat vermək və e-biznes (XML) vasitəsilə rəqəmsal ünsiyyəti təmin etməkdir. Bundan əlavə, hökumət hesabatın özündə olan məlumatlardan təkrar istifadə etməli və kommersiya elektron əməliyyat protokolundan yararlanmalıdır. Dövlət xidmətləri aşağıdakı qruplar üzrə cəmləşmişdir: sosial xidmətlər; kommunal xidmətlər; məhkəmə xidmətləri; nəqliyyat xidmətləri; torpaq ehtiyatları; Biznes xidmətləri; maliyyə xidmətləri və s. Müəssisə ilə əlaqəli xidmətlərin hər bir klasteri üçün yuxarıda göstərilən komponentlərin hər biri.

## İstinadlar
Free-float

İctimai şirkətdə **free-float** və ya **public float** — sərbəst dövriyyədə səhmlərin payı; şirkətin səhmlərinin bu səhmləri buraxan emitentin özü ilə əlaqəli olmayan və müəssisəyə strateji nəzarətdə iştirak etməyən özəl investorların ixtiyarında olan hissəsi.

Free-float aşağıdakıları istisna edən investorların sahib olduğu səhmlərin faizi kimi müəyyən edilir:

* şirkətin bütün səhmlərinin 5%-dən çoxuna sahib olan investorların mülkiyyətində olan səhmlər (bu təsisçilər, yüksək səviyyəli menecment, insayderlər, strateji səhmdarlar və s. ola bilər)
* məhdud səhmlər (məsələn, işçilərə verilmiş)
* insayderlərə məxsus səhmlər (insayderlərin aktivləri uzun müddət saxlaması gözlənilir)

Free-float fond bazarında qiymətlərin müəyyən edilməsi üçün ən mühüm meyarlardan biri hesab olunur.

Free-float qiymətli kağızlar bazarının başqa bir göstəricisidir (çox vaxt başqa bir göstərici ilə əlaqələndirilir — səhmlərin likvidliyi). İngilis dilindən free float ifadəsi "free-floating" kimi tərcümə edilə bilər.

Tipik olaraq, sərbəst dövriyyə dəyəri faizlə və ya pul vahidlərində ifadə edilir. Səhmlərin aşağı sərbəst dövriyyəsi onu göstərir ki, alqı-satqı əməliyyatları bağlamaq üçün fiziki şəxslər üçün az sayda səhm mövcuddur, ona görə də bu halda likvidlik aşağı olacaq. Səhmlərin məşğul ticarətini təşkil edərkən aşağı sərbəst dövriyyə problemə çevrilə bilər - bu, həm özəl investorlar, həm də möhtəkirlər üçün mənfi haldır, çünki spekulyantlar yüksək yayılma səbəbindən bu cür səhmləri alqı-satqıda sərfəli olmayacaq və onlar itkilərə məruz qalacaqlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Float 
* What is «free-float market capitalization»? 
* Deutsche Bank: Market Capitalization and Freefloat
Yamayka valyuta sistemi

**Yamayka valyuta sistemi** — 8 yanvar 1976-cı ildə Yamayka tərəfindən qəbul edilmiş, valyuta məzənnələrinin hökumət tərəfindən deyil, bazar tərəfindən təyin edildiyi müasir beynəlxalq pul sistemi. Mübadilə məzənnələrində daimi dalğalanmalar ilə xarakterizə olunur, buna görə də sabitdən fərqli olaraq üzən adlanır.

Yamayka sistemi 1976-1978-ci illərdə Bretton-Vuds pul sisteminin yenidən təşkili nəticəsində formalaşmışdır. Əsas xüsusiyyətlər və prinsiplər:

* qızıl standartı və qızıl paritetləri rəsmi olaraq ləğv edildi (həm daxili, həm də beynəlxalq əməliyyatlar üçün valyutaların qızıla bağlanması ləğv edildi);
* qızılın demonetizasiyası qeydə alınmışdır: mərkəzi banklara qızılı adi əmtəə kimi bazar qiymətləri ilə satmağa və almağa icazə verilir;
* valyuta ehtiyatlarının formalaşdırılması üçün “dünya pulu” kimi istifadə oluna bilən SDR sistemi (Special Drawing Rights, English SDR) tətbiq edilmişdir. BVF SDR-lər buraxır. SDR-in funksiyalarına həmçinin tədiyyə balanslarının tənzimlənməsi və milli valyutaların dəyərinin ölçülməsi daxildir;
* SDR-dən əlavə, ABŞ dolları, funt sterlinq, İsveçrə frankı, Yapon yeni, Alman markası və Fransa frankı rəsmi olaraq ehtiyat valyuta kimi tanındı (son ikisi avroya çevrildi);
* sərbəst üzən məzənnə rejimi qurulmuşdur: onların kotirovkası tələb və təklif əsasında valyuta bazarında formalaşır;
* dövlətlər məzənnənin formalaşması rejimini bir neçə variantdan müstəqil müəyyən edə bilərlər.

Yeni sistemin əsas praktiki əhəmiyyəti valyutaların qızıl tərkibinə əsaslanan sabit məzənnələrdən üzən məzənnələrə keçid idi. Qızıl bazarı böyük pul bazarından bir növ əmtəə bazarına çevrilmişdir.

Yamayka valyuta sisteminin fəaliyyət mexanizmini aşağıdakı kimi təsvir etmək olar. BVF-nin üzvü olan ölkələr fondun əsas kapitalındakı paylarına uyğun olaraq SDR-lərin müəyyən hissəsini aldılar. SDR-lər yalnız hesab vahidləri kimi fəaliyyət göstərir, müəyyən şərtlər daxilində onlar milli valyutaya çevrilə bilər[2].

Yamayka pul sistemi dünyada bu günə qədər fəaliyyət göstərir, baxmayaraq ki, 2008-2009-cu illərin qlobal böhranı fonunda yeni dünya valyuta sisteminin prinsipləri üzrə məsləhətləşmələr başlamışdır.

## Həmçinin bax
* Bank əməliyyatlarının tam rezervasiyası

## İstinadlar
İstehsal faktorları

**İstehsal faktorları** () — əmtəə və xidmətlərin istehsalı üçün lazım olan iqtisadi resurslar.

İstənilən istehsal müəyyən tələbatları ödəyən nəticələr əldə etmək üçün insanın əşya və əmək vasitələrinə təsir prosesidir.

İqtisadiyyat elmində istehsal haqqında təlim aşağıdakı hissələrə bölünür:

* istehsal amilləri doktrinası — təbiət, əmək və kapital;
* istehsalın təşkili doktrinası

## İstehsal amilləri
Ənənəvi olaraq aşağıdakı istehsal amilləri fərqləndirilir:

* Torpaq (təbii ehtiyatlar);
* Əmək (əmək resursları);
* Kapital (investisiya resursları).

Hal-hazırda onlara əlavə olunur:

* sahibkarlıq qabiliyyəti;
* məlumat;
* innovasiyalar.

## İqtisadi nəzəriyyədə istehsal amilləri
Qeyri-marksist iqtisadi nəzəriyyəçilər K.Marksın yeni dəyərin yalnız muzdlu işçilər tərəfindən yaradılması mövqeyi ilə razılaşmırlar, lakin hesab edirlər ki, onun yaradılmasında bütün istehsal amilləri bərabər iştirak edir. Beləliklə, Alfred Marşall yazırdı: “ümumilikdə kapital və ümumilikdə əmək milli dividend istehsalında qarşılıqlı əlaqədə olur və öz (marjinal) məhsuldarlıq ölçüsünə uyğun olaraq gəlirlərini ondan alırlar. Onların qarşılıqlı asılılığı ən yaxındır; kapital əməksiz ölür; öz və ya başqasının kapitalının köməyi olmadan fəhlə çox yaşamayacaq. Əmək enerjili olduqda, kapital zəngin meyvələr toplayır və sürətlə inkişaf edir; Kapital və bilik sayəsində Qərb dünyasının adi işçisi bir çox cəhətdən keçmiş şahzadələrdən daha yaxşı qidalanır, geyindirilir və hətta evlə təmin olunur. Kapital ilə əmək arasında əməkdaşlıq əyirici ilə toxucu arasında olduğu qədər zəruridir; əyirici tərəfdə bir az üstünlük təşkil edir, lakin bu ona heç bir üstünlük vermir. Onların hər birinin firavanlığı digərinin gücü və enerjisi ilə sıx bağlıdır, baxmayaraq ki, hər biri digərinin hesabına müvəqqəti, hətta daimi olaraq milli dividenddən bir qədər böyük pay əldə edə bilər”.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Друкер П. Эффективное управление. Экономические задачи и оптимальные решения. М.: ФАИР-Пресс, 1988
* Станковская И. К., Стрелец И. А. Экономическая теория для бизнес-школ: учебник. — М.: Эксмо, 2005.
* Сычев Н. В. Политическая экономия. Курс лекций. — М.: ИКФ «Экмос», 2002. 384 с.
Fidusiar pul

**Fidusiar** ( — güvən), **fiat** ( — fərman, göstəriş, “belə olsun”), **simvolik**, **kağız**, **kredit**, **təminatsız pul** — qızıl və digər qiymətli metallarla təmin olunmayan, onların istehsalı üçün istifadə olunan materialın dəyərindən asılı olmayaraq, nominal dəyəri dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş və zəmanət verilmiş pullar. Bir qayda olaraq, qızıl və ya gümüş üçün əvəzolunmazdır. Çox vaxt fidusiar pullar dövlət qanunları əsasında ödəniş vasitəsi kimi istifadə olunur və onu nominal qiymətlə qəbul etməyə məcbur edirlər. Fidusiar pulun dəyəri insanların onu dəyərli bir şeyə dəyişdirə biləcəyinə inamı.
Fidusiar pulun dəyəri xalqın inamı ilə qorunur ilə qorunur. Dövlət hakimiyyətinin nüfuzunun azalması fidusiar pulların alıcılıq qabiliyyətinin azalmasına, yəni devalvasiyaya, “puldan qaçmağa” (investisiya vasitəsilə alıcılıq qabiliyyətini saxlamaq cəhdləri) və s.

Belə pulların buraxılışı zamanı senyoraj demək olar ki, onun nominal dəyərinə bərabərdir

## İstinadlar
Aleksandr Petsold

**Aleksandr Petçold** (; ; ) — alman-rus aqronomu. 

29 yanvar 1810-cu ildə Drezdendə anadan olub. Leypsiq, Berlin və Gissen universitetlərində təhsil aldıqdan sonra 1838-1846-cı illərdə Drezdendə tibb və əczaçılıqla məşğul olub. 1846-1872-ci illərdə Rusiya İmperiyasının Baltikyanı regionunda Dorpat (indiki Tartu) Universitetində kənd təsərrüfatı və kənd təsərrüfatı mühəndisliyi professoru olub. Bu dövrdə Rusiya hökumətinin tapşırığı ilə imperiyanın hər yerində geniş ekspedisiyalar həyata keçirdi və səyahətləri əsasında bir neçə kitab nəşr etdi.

Müəllimliklə yanaşı, daim elmi səfərlər edirdi. 1847-1849-cu illərdə Baltikyanı əyalətlərə, Finlandiya və mərkəzi Rusiyaya səfər etmişdi. 1859-cu ildə Avropada dörd ay işgüzar səfərdə olmuş, Almaniya, Belçika və İngiltərəyə səfər etmişdir. 1862-ci ildə London Ümumdünya Sərgisinə göndərilmişdi. 1863-1864-cü illərdə Qafqazda və Zaqafqaziyada olmuşdur. 1868-ci ildə yenidən xaricə göndərilmiş, Fransa və Əlcəzairə səfər etmişdir. 1871-ci ildə general-qubernator Kaufmanın xahişi ilə elmi-praktik tədqiqatlar üçün Türküstana göndərilib. Yol boyu Omskdan Semipalatinska kimi Sibirdə kənd təsərrüfatını araşdırmışdı.

1872-ci ildə təqaüdə çıxmaq məcburiyyətində qaldı və əvvəlcə Mitauya, sonra Frayburqa getdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* *Борисёнок М.* «Не хуже, чем в Германии»  // [Историк. — 2016. — № 19-20.
## Xarici keçidlər

* Поездка в Туркестанский край
Dalağın yırtılması

**Dalağın yırtılması** —  çox ağır simptomlarla müşayiət olunan bir orqanın anatomik struktur bütövlüyünün bədən tərəfindən pozulması nəticəsində yaranan bir patoloji. Tez-tez qarın boşluğunun digər orqanlarının zədələnməsi ilə birləşir. Orqan qanla yaxşı təmin olunduğundan, həyat üçün dərhal təhlükə yaradan və təcili cərrahi müdaxilə tələb edən ağır qanaxma ehtimalı var.

## Dalaq yırtığının səbəbləri
Dalağın yırtılmasının əsas səbəbi qarın boşluğunun küt travmasıdır. Yırtılma həmçinin nüfuz edən yara (bıçaq və ya atəş), splenomeqaliya və artan parenxima sürüşməsi ilə müşayiət olunan patoloji proses, həddindən artıq fiziki fəaliyyət, hamiləlik zamanı əmələ gələn çoxlu qan və qarın boşluğunun şiddətli gərginliyi ilə də baş verə bilər.

## İstinadlar