Vistlerin anası

**1 №-li boz və qara aranjiman: Rəssamın anasının portreti** () çox vaxt "**Vistlerin anası**" () kimi xatırlanır — amerikalı rəssam Ceyms Vistlerin 1871-ci ildə çəkdiyi ən məşhur rəsm əsəri. Əsərdə rəssamın anası Anna Vistler (1804–1881) təsvir olunub. Fransanın Paris şəhərindəki Orse muzeyində saxlanılır. Əsərin ölçüsü 144,3 × 162,4 sm-dir.**

## Tarixi

Anna Makneyl Vistler oğlu ilə London, Cheyne Walk, Çelsi-də yaşayarkən portret üçün poza verdi.

Əsərlə əlaqədar bir neçə təsdiqlənməyən hekayə mövcuddur, onlardan biri belədir ki, bir gün portret üçün poza verməli olan model planlaşdırılan sessiyaya gəlmədiyindən Ceyms Vistler öz anası Anna Makneyl Vistlerdən onun portretini çəkmək üçün poza verməsini istəmişdir. Əvvəlcə o, modeli ayaq üstə çəkmək niyyətində idi. Lakin o zaman 67 yaşı olan yaşlı ana üçün uzun müddət ayaq üstə dayanmaq çox çətin idi. Əsərin çəkilməsi onlarla poza seansı aparıldı. Anna bacısı Keyt Palmerə 3 noyabr 1871-ci il tarixli məktubunda yazırdı:

Başlığında musiqiyə bənzər "aranjiman" ifadəsini işlətməklə, Vistler "incəsənət naminə sənət" fəlsəfəsini vurğulamaq istəyirdi. Ümumiyyətlə, o, əsərlərinin adı üçün tonal keyfiyyətləri və kompozisiyanı vurğulamaq, hekayə və təsviri aspekti vurğulamaq üçün "simfoniya", "harmoniya", "etüd" və ya "noktürn" kimi digər musiqi terminlərindən də rəsmlərində istifadə etmişdi. Viktoriya dövrünün tənqidçiləri və ictimaiyyəti portretin başlığını "aranjiman" kimi qəbul etmədiyinə görə, Vistler başlığı "Ananın portreti" kimi adlandırdı. Ancaq sonda əsər daha sadə bir qalıcı ləqəb aldı — "Vistlerin anası".

Tənqidçilərin soyuq reaksiyasına baxmayaraq, əsər iki yeni müştəri cəlb etdi. Kolleksiyaçı Luis Hut arvadı Helenin portretini sifariş verdi, "2 №-li qara aranjiman: xanım Luis Hutun portreti". Tarixçi Tomas Karlayl rəssamın anasının portretini gördükdən sonra, Vistlerə ona oxşar bir kompozisiya yaratmağı sifariş etdi, bu kompozisiya "2 №-li boz və qara aranjiman: Tomas Karlaylın portreti" adlanır.

Öz anasının porteti üçün alıcı tapa bilməyən Vistler tablonu 1878-ci ildə lombard kimi qoysa da, anasının ölümündən sonra, 1881-ci ildə 50 funta onu geri aldı. Vistler anası və rəssamın özünü əbədiləşdirəcək tablonu Fransa hökumətindən almasını istəyirdi. Bütün bunları qardaşı Uilyama izah etmək onun üçün bir az çətin idi, o, müxtəlif arqumentlər gətirdi, o cümlədən belə bir alış-verişin ailənin qüruru olacaq, amma bu, ilk növbədə onun qüruru olacağı açıq-aydın görünürdü. 1884-cü ilin dekabrında Vistler qardaşına yazırdı:

Nəticədə, 1891-ci il noyabrın 2-də Fransa hökuməti tərəfindən Lüksemburq bağlarında yerləşən Paris muzeyi üçün 4000 frank qarşılığında əsər satın alındı ​​və bu, Vistlerin ictimai kolleksiyada ilk əsəri oldu.

## Tənqidi
1 №-li boz və qara aranjiman: ananın portreti, İngiltərədə sentimentallıq və parlaq rənglər dəbdə olduğu üçün, əsasən anti-Viktoriya sadəliyinə görə ictimaiyyət tərəfindən mənfi qarşılandı. Tənqidçilər şəklin sənət əsəri deyil, uğursuz bir "təcrübə" olduğuna inanırdılar. Kral İncəsənət Akademiyası əvvəlcə rəsm əsərini 1872-ci ildə Londonda keçirilən 104-cü akademiya sərgisində nümayiş etdirməkdən imtina etdi, lakin daha sonra Ser Uilyam Boksall tərəfindən lobbiçilik edildikdən sonra o sərginin uğursuz yerində asılaraq qəbul edildi. Bu epizod Vistler ilə Britaniya sənət dünyası arasındakı uçurumu daha da dərinləşdirdi. Bu əsər onun təsdiqi üçün Akademiyaya təqdim etdiyi sonuncu rəsm əsəri idi, baxmayaraq ki, onun "Köhnə Putni körpüsü" qravürası 1879-cu ildə orada nümayiş etdirilmişdi.

İncəsənət naminə sənətin tərəfdarı olan Vistler, əsərinə "portret" kimi baxıldığında başqalarının təkidlərindən çaşdığını və əsəbiləşdiyini bildirdi. 1890-cı ildə yazdığı "Düşmən qazanma sənəti" kitabında o qeyd edirdi:

2015-ci ildə Nyu-York tənqidçisi Piter Şeldal rəsm əsərinin "ABŞ-dən kənarda ən mühüm Amerika əsəri olaraq qaldığını" yazmışdır. İncəsənət tarixçisi Marta Tadeski yazır:

## Təsviri

"1 №-li boz və qara aranjiman: ananın portreti"ndə Vistlerin anası profildə, demək olar ki, təbii ölçüdə, stulda oturmuş vəziyyətdə göstərilir. Divarda Vistlerin öz qravürü olan ""Qara aslan" dayanacağı" (1859) asılıb. Portret məhdud palitrası ilə sadə və sərt alınıb. Lakin aldadıcı sadə kompozisiya əslində rəsmdəki müxtəlif formaları — düzbucaqlı pərdəni, divar və döşəmədəki naxışları və üzün, paltarın və stulun xətlərini ahəngdar şəkildə tarazlaşdırır. Vistler qeyd etmişdir ki, rəsmin hekayəvi aspekti çox az əhəmiyyət kəsb edir, lakin rəsm onun dindar anasına hörmət ehtiva edir. Oğlunun həyat tərzinin ilkin sarsıntısından sonra o, ona çox kömək etmiş, bir qədər sakitləşdirmiş, məişət ehtiyaclarına diqqət yetirmişdir.

## Təsiri

Böyük depressiya zamanı "1 №-li boz və qara aranjiman: ananın portreti" bir milyon dollar dəyərində qiymətləndirilmiş və Çikaqo ümumdünya sərgisində böyük uğur qazandı. Vistlerin estetik nəzəriyyələri ilə tanış olmayan ictimaiyyət, kətanı analıq simvolu kimi güclü şəkildə qəbul etdi.

Vistlerin işləri, o cümlədən bu əsər, bir çox təqlidçiləri, xüsusən də mühacir Amerika rəssamlarını cəlb etdi və tezliklə oxşar kompozisiya və məhdud rəng palitrası ilə çoxsaylı rəsmlər meydana çıxdı.

"Vistlerin anası" ən əvvəldən müxtəlif reaksiyalar, o cümlədən parodiyalar, istehza və heyranlıq doğurdu və bu, bu günə qədər davam edir. Bəziləri kətanı "qocalığa xərac", "ağır kədər hissi" və ya "analığın mükəmməl simvolu" hesab edirdilər, bəziləri ondan müxtəlif parodiyalarda istifadə edirdilər: təbrik açıqcalarında, jurnallarda və hətta Donald Dak və Bullvinkl haqqında cizgi filmlərində və s. Vistler şəklin populyarlaşmasına əhəmiyyətli töhfə vermiş, onu tez-tez nümayiş etdirmiş və yaxşı satılan reproduksiyaların buraxılmasına icazə vermişdir.

Əsər Viktoriya dövründən bəri bir sıra ölkələrdə, xüsusilə də ABŞ-də analıq, valideynlərə məhəbbət və ümumiyyətlə, "ailə dəyərləri" simvolu kimi istifadə olunur. Məsələn, 1934-cü ildə ABŞ poçt idarəsi "Amerika analarının xatirəsinə və şərəfinə" başlığı ilə Vistlerin anasının stilizə edilmiş şəklini əks etdirən marka buraxmışdır. "Vistlerin anası" və "Tomas Karlayl" ingilis qravüraçısı Riçard Cosi tərəfindən qravürada həkk olunub. Pensilvaniya ştatının Aşland şəhərində Aşland oğlanları assosiasiyası 1938-ci ildə Böyük depressiya zamanı analara hörmət əlaməti olaraq, rəsmin əsasında səkkiz futluq heykəl ucaltmışdır.

### Populyar mədəniyyətdə

* Rəsm əsəri çoxsaylı bədii əsərlərdə, filmlərdə və populyar mədəniyyətdə xatırlanmışdır. 
* Əsər Simpsonlar cizgi serialının bir neçə epizodunda görünür: "Qızılgül qönçəsi", "Trilyon bəla", "Yanıqlar və arılar".
* 1997-ci ildə çəkilmiş "Bin" filminin süjet xətti bu şəkil ətrafında qurulmuşdur. Filmdə London Milli Qalereyasının kuratoru Mister Bin 50 milyon dollara (USD) "Rəssamın anası" əsərinin Los-Ancelesdəki rəsm qalereyasına köçürülməsinə nəzarət etmək üçün Amerikaya göndərilib. Bu filmdə mister Bin rəsm əsərini həlledici maddə ilə xarab edir və ehtiyatla onu reproduksiyası ilə əvəz edir.
* Əsər Vladimir Nabokovun "Lolita" romanında xatırlanıb.
* Əsər Don Delillonun "Yeraltı dünya" romanının altıncı hissəsində xatırlanıb.
* Col Porterin "Nəsə gedir" ()  musiqili filmində əsərdən istifadə olunub.
* "Çılpaq silah 2½: Qorxunun qoxusu" filmində personajlardan birində "Vistlerin anası" şəklində doğum ləkəsi var.
* "Adamsın ailə dəyərləri" filmində, demək olar ki, filmin lap əvvəlində evdə, divarda bənzər bir şəklin asıldığı bir an var.
* 1966-cı ildə çəkilmiş "Bəxt peçenyesi" filmində baş qəhrəmanın otağındakı divardan əsərin reproduksiyası asılıb.
* Pelham Qrenvill Vudhausun kitabında "Civsi çağıracağıq?" (; ABŞ-də — "The Return of Jeeves") süjet Epsomdakı at yarışlarının "Vistlerin anası" adlı madyanın qələbəsinin elan olunması ilə başlayır.
* Aktyor Hurd Hatfild dramaturq Meqqi Uilyamsın "Vistlerin anasının oğlu" tamaşası ilə bir neçə dəfə beynəlxalq qastrol səfərində olub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
### Əsas

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Əlavə
* Sutherland, Daniel E. and Toutziari, Georgia (2018). *Whistler's Mother: Portrait of an Extraordinary Life*. Yale University Press. .
* Walden, Sarah (2003). *Whistler and His Mother: An Unexpected Relationship: Secrets of an American Masterpiece*. London: Gibson Square; Lincoln, Nebraska: University of Nebraska Press. .

## Xarici keçidlər

* *[https://www.musee-orsay.fr/index.php?id=851&L=1&tx_commentaire_pi1%5BshowUid%5D=445&no_cache=1 Vistlerin anası]* Orse muzeyində