open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haxışta

**Haxışta** — Azərbaycanda əsasən toylarda və digər el şənliklərində gənclər və uşaqlar arasında geniş yayılmış oyun növü. 

## Tarixi
Azərbaycanda xalq rəqslərinin çox qədim tarixi var. Bunu qədim Mezolit dövrünə aid olan Qobustan qayaüstü rəsmlərində əksini tapan rəqs səhnələri sübut edir.  Hələ eramızdan 2-3 min il əvvəl, tunc dövründə Azərbaycanda rəqs sənəti insanların məişətində, adət-ənənəsində müəyyən mövqe tutub. Azərbaycanda ibtidai xalq musiqi alətləri meydana gəlməzdən çox-çox əvvəl rəqs insanların çəpik çalması ilə əldə edilən ritmik zərblərin müşayiəti ilə yaranıb. Müxtəlif peşələrlə, hətta ovçuluqla məşğul olan tayfalar öz sehrli ayinlərini çeviklik, qıvraqlıq, insan gücünü nümayiş etdirən plastik hərəkətlərdən ibarət rəqslərlə həyata keçiriblər.

## Haqqında
Ha xışla ifadəsindən götürülən milli rəqs çox coşqun, şən, əsasən yüngül hoppanmalar xarakterində ifa olunur. Bəzi rəqslərdə, xüsusən "Halay" rəqsində olduğu kimi üzbəüz dəstələr dayanırlar. Aradakı məsafə 5-6 metr olur. Dəstənin ortasında solist qız dayanır. Onu rəqsə dəvət edir və bu hərəkətləri edərkən mətni oxuyur. Qalan qızlar isə həmin sətirdən sonra uca səslə *"Haxışta"* deyirlər. Rəqsin musiqisi olmadığına görə ifaçı mətni "Meyxanada" olduğu kimi söyləyir. Rəqsi zərb alətləri (nağara, qoşanağara, dümbək) ilə müşayiət etmək olar. 

Novruz bayramında da haxışta oyunu oynamaq adətdir. Novruz bayramında oğlan və qızlar təzə paltar geyib çalıb oynayır, yallı gedirlər, "haxışta", *"bənövşə"*, "kos-kosa" oynayırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Kos-kosa

**Kos-kosa** - Azərbaycanda əsasən Novruz bayramında geniş yayılmış oyun növüdür. Novruz bayramında Kosa və Keçəl personajları seçilir. Onlar məzəli oyunlar göstərir, lətifələr danışır və Kosa-kosa oyunu oynayırlar. Oyuna qatılanlar qurd, tülkü, çaqqal qılıqlarına girərlər. Kosabaşı üzərinə götürdüyü kürkü tərs geyər. Belinə və boynuna zınqırov asar. Kosa kimin evinə girsə o evə bərəkət girər və il boyunca əskik olmaz. Bəzi bölgələrdə uşaqlar bəzilərində isə qadınlar tərəfindən oynanır. Kosanın son günündə Səməni (Sem/Som) adı verilən bir mərasim keçirilir. Som eyni zamanda Yula deyilən ruhun qoruyucusudur. Səməni bir növ halva olub, bişirildiktən sonra Novruz gecəsi bir qismi suya buraxılır.

## Mənbə
* Novruz bayramı ensklopediyası. Bakı-2008 (Şərq-Qərb). səh.111-115.

## Xarici keçidlər
* Novruz bayramınız mübarək! 

## Həmçinin bax
* Qoça
Badambura

**Badambura və ya badamlı borucuq** — Azərbaycan mətbəxinə aid şirniyyat növüdür.

Şərqdə, o cümlədən Azərbaycanda geniş yayılmış şirniyyat növü. Badambura bişirmək üçün buğda unu, xama, yumurta, çay sodası, maya, yaxud xəmir qabartması, badam, şəkər tozu, hil və kərə yağından istifadə olunur. Yoğrulmuş xəmir kündə lənir, yayılır, qat-qat yağlanır və kiçik dairələrə bölünür; hər dairənin arasına hil qatılmış iç (xırdalanmış badam və şəkər tozundan ibarət) qoyulur və kənarları bükülür. Sobada bişdikdən sonra üstünə şəkər tozu səpilir.

## Lazım olan məmulatlar
* Əla növ buğda unu — 410q,
* Xama — 185q,
* kərə yağı — 120q,
* badam — 220q,
* şəkər tozu — 180q,
* hil — 5q,
* şəkər kirşanı — 35q,
* maya — 10q,
* konyak — 3q,
* duz.

## Hazırlanma qaydası
Una kərə yağı, xama, şəkər kirşanı, duz və maya əlavə edilib xəmir yoğrulur. İç hazırlamaq üçün badam qaynar suda pörtülür, qabığı təmizlənir və qurudulur. Quru badam sürtgəcli maşında üyüdülür, ona şəkər tozu, hil və konyak əlavə edilib qarışdırılır. Xəmir gəldikdən sonra 40 qramlıq paylara bölünür. Bundan sonra qolu borucuqda olduğu kimi hazırlanır.
Bamiyə (şirniyyat)

**Bamiyə** və ya **Tulumba** () — Azərbaycan mətbəxinə, həmçinin Türkiyə və Balkan ölkələrinə aid şirniyyat növüdür.

## Lazım olan məmulatlar
Əla növ buğda unu – 527q, şəkər tozu – 235q, yumurta – 1 əd., bitki yağı – 120q, çay sodası – 0,5q, duz – 5q.

## Hazırlanma qaydası
Una çay sodası və qaynar su əlavə edib xəmir yoğurulur və soyuduqdan sonra ona yumurta qatılır. Xəmir ətçəkən maşından keçirilir. Lakin ətçəkən maşına bıçaq yerinə 0,15 mm qalınlığında və ortasında 0,15 mm diametr ölçüdə xırda dişləri olan metal lövhəcik qoyulur. Ətçəkən maşından çıxan burma xəmir 7–8 sm uzunluqda bərabər hissələrə bölünür. Bamiyə bitki yağı frityurunda qızardılır, şəkər şərbətində hopdurulur və quruduqdan sonra üstünə şəkər pudrası səpilir.

## Mənbə
* Ballıbadı
Birinci Çaylı

**Birinci Çaylı** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Birinci Çaylı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Şamaxı rayonunun Çaylı kəndi Göylər kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Çaylı kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi Pirsaat çayı sahilində salındığına görə belə adlanmışdır. Şamaxı rayonunda Birinci və İkinci Çaylı adında iki Çaylı kəndi var. Bu kəndlər 1846-cı ildə ağakişibəyli (Çaylıda dəymədağıldı da deyilən bəy nəslinin bəyinin adı ilə adlandırılmışdır) (Birinci Çaylı) və baxşıbəyli (İkinci Çaylı) adlı elatlara mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışlar. Çaylı adlı bütün yaşayış məntəqələri çay kənarında yerləşdikləri üçün belə adlandırılmışdır.

## Tarixi
Kənd Şirvanşahlar dövlətinin vaxtından mövcuddur. Ərazisi Şirvan xanlığının Xançoban mahalının tərkibində olub. Xançoban mahalında 1821-ci ildə 46 obada (Axtaçı, Garıs, Qaraqoyunlu, Padar, Xəlilli, Kolanı, Məlikçobanlı, Şahsünlü, Ərəbxanədan, Müsküri, Ovculu, Mollalar, Göydəlləkli, Muradlı, Sığırlı, Qurd, Pirhəsənli, İlxıçı, Sarvan, Mustafalı, Binaslı, Çaylı, Qaraməmmədli, Ərəbuşağı, Dəlilər, Çovurqanlı, Adnalı, Bağırlı, Alpout, Əlicanlı, Nəmirli, Sorsor, Eldəlləkli, Xanazad, Şahsultanlı, Müskürlü Molla Qədim, Şıxlı, Axundlu, Çıraqlı, Axtaçı Salyan, Elli–Gözlü, Veysəlli, Mərzili Lələ Əhmədli, Qaraxanlı, Qaravəlli Ağaməmməd) 1492 ailə yaşayırdı. Mahalın naibi Məlik Umud idi.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Pirsaatçayın sağ sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir.

### Kəndin küçələri
Mirzə Ələkbər Sabir; Cəfər Cabbarlı; Seyid Əzim Şirvani; Xaqani Şirvani; Məhəmməd Hadi; İmaməddin Nəsimi; Abbas Səhhət; Hacı Zeynəlabdin Şirvani; Səməd Vurğun; Sultan Məcid Qənizadə.

## Əhalisi
Kənd əhalisi 1603 nəfərdir ki, onunda 841 nəfəri kişi, 762 nəfəri isə qadınlar təşkil edir (2000). 1886-cı il əhalinin siyahıyaalma sənədlərində Bakı quberniyası Şamaxı qəzasının Qəbiristan sahəsində Çaylı Ağakişibəyli kəndi (81 ailə, 559 nəfər əhali) qeydə alınmışdır.

Son 20 il ərzində kənddə işsizlikdən Bakı şəhərinə köc edən Çaylı çamaatı 200-dən yuxarı ev tikib, 250-dən yuxarı ailə Bakıya yerləşib. Hazırda Bakı və Abşeron yarımadası ərazisində rəsmi və qeyri rəsmi 1000-dən yuxarı Çaylı əhalisi yerləşmişdir.

### Tayfaları
Hacıməmmədlilər; Qasımlılar; Anacıqlılar; Niyazlılar; Qaraismayıllılar; Qəhirlilər; Qululular; Dəymədağıldılar (Ağakişibəylilər).

### Tanınmış şəxsləri
* Həsənxan Manaflı — Şair.
* Fuad Əhmədov (1949–2004) — Aktyor.
* İlkin Fuad — Müğənni.
* Məstəli Məmmədov — Müəllim, İkinci Dünya müharibəsi veteranı.
* Əli Vahid Çaylı — Şair.

## İqtisadiyyatı
Kənddə 368 təsərrüfatı var. Əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı — əkinçilik və maldarlıqla məşğuldur. Vaxtı ilə çay sahilində yaşamış Ağakişibəyə məxsus elatın məskunlaşdığı kənd Çaylı adlandırılmışdır. Son dövrlərdə cavanların əksəriyyəti tikinti sahəsində çalışdığından sənətkarlıq əsas məşğuliyyətə çevrilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çöl Göylər

**Çöl Göylər** (əvvəlki adı: **Göylər Çöl**) — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Göylər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd Göylər bələdiyyəsinə aiddir.

## Coğrafiyası
Çöl Göylər kəndi rayon mərkəzindən — Şamaxı şəhərindən 30 km cənubda, kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi — Göylər Dağ kəndindən 10 km məsafədə, Ləngəbiz silsiləsinin cənub–qərb ətəyində, Şirvan düzündə yerləşir.

Azərbaycanın Şamaxı rayonunun Göylər kənd inzibati ərazi dairəsinə Göylər Dağ, Acıdərə, Çöl Göylər, Yenikənd kəndləri daxildirlər, Göylər Dağ kəndi isə bu kənd inzibati ərazin dairəsinin mərkəzidir.

## Tarixi
Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğətinə əsasən, "Göylər Çöl" oykoniminin birinci komponenti Səlcuq oğuzlarının salor tayfasına mənsub göglər qolunun adını əks etdirir, ikinci komponent isə kəndin düzənlikdə yerləşdiyini göstərir. Lüğətdə qeyd olunur ki, XIX əsrin ortalarına aid hadisələri əks etdirən mənbələrin məlumatına görə, Pirmərdəkan dağında yarımköçəri həyat keçirən 96 ailəli göylər tayfasından bir hissəsinin dağlıq zonada, digər hissəsinin isə düzənlikdə (çöllükdə) məskunlaşması nəticəsində iki kənd yaranmışdır. Lüğətə əsasən, oykonim "düzənlikdə olan Göylər kəndi" deməkdir.

Sovet vaxtında 1977-ci il üçün tərtib olunmuş Azərbaycan SSR-nın inzibati ərazi bölgüsündə Şamaxı rayonunun Göylər kənd Sovetinin tərkibində Göylər Çöl kəndi qeyd olunur. Kəndin əhalisi taxılçılıq və heyvandarlıqla məşğul idi. Kənddə səkkizillik və ibtidai məktəb, tibb məntəqəsi var idi.

Hal–hazırda, Çöl Göylər kəndi Azərbaycanın Şamaxı rayonunun Göylər kənd inzibati ərazi dairəsinə daxildir.

## İqtisadiyyatı
Kəndin əhalisi əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olur. Kənddə tam orta məktəb, klub var.

## Əhalisi
1981-ci il üçün kəndin 400 nəfər əhalisi olmuşdur. 2011-ci il üçün kəndin əhalisi 312 nəfər təşkil edirdi.

## Tarixi abidələri
Kənddə çoxtəbəqəli "Təpədibi" yaşayış yeri, Pirəbağdad türbəsi, qəbiristan var. Qalacıq yaşayış yeri (3–13 əsrlər) ətraf ərazidə yerləşir.

## İstinadlar
Laləzar (Şamaxı)

**Laləzar** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Quşçu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Ləngəbiz silsiləsinın Əliçapan dağının şimal–şərqində yerləşir. Kənd əhalisi 474 nəfərdir ki, onunda 241 nəfəri kişi, 233 nəfəri isə qadınlar təşkil edir. 62 təsərrüfatı var. Əhalisi əsasən maldarlıq və əkinçiliklə məşğuldur. Keçmiş adı burada yaşayan Şamaxı bəylərinin adı ilə əlaqədar olaraq Bəylər kəndi olmuşdur. Çar Rusiyasının arxiv sənədlərinə baxilaraq 1847 ci ilə əsasən bu kənddə yaşayan bəylər və onların əmlaklarınin siyahıları çıxarılmışdır. 1960 illərdə adı dəyişdirilərək Laləzar adlandırılmışdır. Kənd ərazisində bir ümumi orta məktəb fəaliyyət göstərir.

## İqtisadiyyatı
Əhali əsəsən kənd təsərrüfatı, əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur.

## İstinadlar
Məlikçobanlı (Şamaxı)

**Məlikçobanlı** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Məlikçobanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Şamaxı rayonunun Məlikçobanlı kəndi Çarhan kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Məlikçobanlı kənd Soveti yaradılmışdır.

## Tarixi
XIX əsr qaynaqlarının birində Bakı quberniyasının Şamaxı ərazisinin Qəbiristan sahəsində Məlik çobanı köçü qeydə alınmışdır. Əvvəllər Göyçay qəzasında və Şamaxı qəzasında maldarlıqla məşğul olan Məlik çobanı eli olmuşdur. Keçmişdə hakim mövqeyə malik Xançobanı tayfasına mənsub olan ellərdən birinin Məlik çobanlıların olması göstərilir. Ehtimal ki, Məlik titul və ya şəxs adıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Zoğalava çayının sahilində, dağ ətəyində yerləşir. Məlikçobanlı palçıq vulkanı ilə məşhurdur. Həmin vulkan 1810-cu ildə aşkarlanıb və bu günədək 4 dəfə püskürüb. Sonuncu dəfə vulkanın püskürməsi 27.05.2019-ci ildə qeydə alınıb.

## Əhalisi
Kənd əhalisi 2065 nəfərdir ki, onun da 977 nəfəri kişi, 1088 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.

### Tanınmışları
* Mustafayev Qədim İbrahimxəlil oğlu — Azərbaycan filosofu, fəlsəfə elmləri doktoru, professor.
* Abdullayev Əlövsət Zakir oğlu — Azərbaycan dilçisi, fılologiya e.d. (1963), professor (1964), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1974).
* Abdullayev Şakir Zakir oğlu — Jurnalist, filologiya elmləri namizədi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti.
* Abdullayev Əlikram Zakir oğlu — Azərbaycan fılosofu, fəlsəfə e.d. (1988), professor (1991).
* Abdullayev Tofiq Əlövsət oğlu — Azərbaycan diplomatı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.
* Eyvazov Mirsahib Mirələm oğlu — Coğrafiyaçı, coğrafiya elmləri namizədi (1971), dosent (1977)
* Abdullayev Əbilhəsən Zakir oğlu — Biologiya üzrə elmlər namizədi.
* Namazov Vaqif Mirzalı oğlu — Fizika–riyaziyyat üzrə elmlər namizədi.
* Abdullayev Cahangir Tacəddin oğlu — İqtisadçı, iqtisad elmləri namizədi (1988).
* Gülalıyev Çingiz Gülalı oğlu — Torpaqşünas, kənd təsərrüfatı elmləri üzrə fəlsəfə doktoru (1984).
* Namazov İlqar Şahlar oğlu — Geologiya–mineralogiya üzrə fəlsəfə doktoru (2000), dosent (2012).
* Gülalıyev Mayıs Gülalı oğlu — Fizika üzrə fəlsəfə elmləri namizədi (1991), Dünya iqtisadiyyatı üzrə dosent (2017), İqtisad (2021).

## İqtisadiyyatı
Kənddə 347 təsərrüfat var. Əhali əsəsən kənd təsərrüfatı — əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dağ Bağırlı

**Dağ Bağırlı**, **Bağırlıdağ** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Dağ Bağırlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Mənbələrin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Şamaxı qəzasının dağlıq ərazisində yaşamış bağırlı elatının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir. "Bağırlı kəndinin dağlıq hissəsi və ya dağlıq ərazidə yerləşən Bağırlı kəndi" deməkdir.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi 1310 nəfərdir ki, onunda 678 nəfəri kişi, 632 nəfəri isə qadınlar təşkil edir. Əhali əsəsən kənd təsərrüfatı, əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur.

## İstinadlar
Qabaqçöl

**Qabaqçöl** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Qabaqçöl qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Balakən rayonunun Xalatala, Meşəşambul və Şərif kəndlərindən ayrılmış ərazidəki yaşayış məntəqəsi Qabaqçöl adı ilə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilərək şəhər tipli qəsəbələr kateqoriyasına aid edilmiş və bu qəsəbə mərkəz olmaqla Qabaqçöl qəsəbə Soveti yaradılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisinin milli tərkibinin hamısını Avarlar təşkil edir. 2009-cu il əhali siyahıyaalınmasına əsasən qəsəbədə 999 nəfər (456 nəfəri kişilər, 543 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.

## İqtisadiyyatı
Əhali əsasən kənd təsərrüfatı, fermer təsərrüfatı və kiçik bizneslə məşğul olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Milli Məclisinin orqanı - Azərbaycan Qəzeti :Burada pəhləvanlar yetişir

## Həmçinin bax
Qaravəlli

;Folklor
* Qaravəlli (ədəbiyyat) — 
* Qaravəlli (tamaşa) — 

;Yaşayış məntəqələri
* Qaravəlli (Ağcabədi) — Azərbaycanın Ağcabədi rayonunda kənd.
* Qaravəlli (Ağsu) — Azərbaycanın Ağsu rayonunda kənd.
* Qaravəlli (İsmayıllı) — Azərbaycanın İsmayıllı rayonunda kənd.
* Qaravəlli (Şamaxı) — Azərbaycanın Şamaxı rayonunda kənd.
* Qaravəlli (Zərdab) — Azərbaycanın Zərdab rayonunda kənd.
* Qaravəlli (Balakən) — Azərbaycanın Balakən rayonunda kənd.
* Qaravəlli (Neftçala) — Azərbaycanın Neftçala rayonunda mövcud olmuş kənd.

## Həmçinin bax
* Qaravəli
* Qaravəlili
* Qaravəlli bələdiyyəsi
Metafor

**Metafora** ( — «köçürmə») və ya **məcaz** — Metafor bir əşya, varlıq və hadisəyə məxsus əlamətə hadisə üzərinə köçürülməsi yolu ilə düzəlir.

Metaforu təşbehlə (bənzətmə ilə) qarışdırmaq olmaz. Hər ikisi müqayisə, bənzətmə əsasında düzəldiyi üçün bəzən onları fərqləndirmək çətindir. Yadda saxlamaq lazımdır ki, təşbehdən fərqli olaraq metaforda qarışdırılan tərəflərdən biri iştirak etmir. Cümlədəki şəxs sadəcə bir fikirlə ifadə olunur. Yəni, təşbehdə müqayisə olunan predmetlərdən (bənzəyən və bənzədilən) hər ikisinin adı çəkildiyi halda, metaforda yalnız birinin adı çəkilir. Məsələn, "Üzü günəş kimi işıq saçan qızım susmasın" cümləsində üzün günəşə bənzədilməsi ilə təşbeh düzəlmişdir. Həmin cümləni "Günəşim susmasın" şəklinə salsaq metafor düzələcək. "Günəş" sözü bütöv cümlədəki başlıca fikri ifadə etməklə metafora çevrilir. İnsana, canlıya aid olan əlamətin cansızların, təbiətin üzərinə köçürülməsi yolu ilə düzələn metaforlar bədii ədəbiyyatda çoxluq təşkil edir. Aşıq Ələsgərin "Dağlar" qoşmasının aşağıdakı misralarında işlənən metaforlar bu baxımdan çox səciyyəvi olub şeirə xüsusi gözəllik, təravət vermişdir:


Ağ xələt bürünər, zərnişan geyməz,
Heç kəsi dindirib keyfinə dəyməz,
Sərdara söz deməz, şaha baş əyməz,
Qüdrətdən səngərli, qalalı dağlar.
Digər bir nümunəyə diqqət edək:

Arandan  yaylağa tələsir yağış. (Hüseyn Arif)

Bu misrada *insanın* əlaməti yağışın üzərinə köçrülmüşdür. Lakin insanın adı çəkilməmişdir. *[[İnsan]]* sözündən, yəni bənzədiləndən istifadə olunmamışdır. Bu cümlə "Yağış insan kimi tələsir" olsaydı, onda təşbeh olardı, çünki burda təşbehin 4 predmeti (bənzəyən, bənzədilən, bənzətmə qoşması və bənzətmə əlaməti) də iştirak edib.
Metonimiya

**Metonomiya** ( addəyişmə)- məcaz növlərindən biridir. Bir əşyanın, hadisənin əvəzinə onunla əlaqədar olan başqa əşya və hadisənin adı çəkilir.

Metonimiya və yaxud istiarədə məcazi söz birləşməsindəki iki, üç və s. sözdən ibarət söz sırasının təyin olunan tərəfi ixtisara düşür. Ancaq təyin edən bir, bəzən isə iki söz qalaraq bütün birləşmənin mənasını verir.

Metonomiyada bir anlayış verilsə də, onunla əlaqədar başqa anlayış nəzərdə tutulur. Nəzərdə tutulan anlayışı təsəvvür etmək isə çətin olmur. Çox vaxt neft əvəzinə "qara qızıl", "Azərbaycan" əvəzinə "Odlar yurdu" deyildiyini və yazıldığını bilirik. Eləcə də fikrin "Mən Türkiyəyə baxıram" (Türkiyənin televiziya verilişləri nəzərdə tutulur), "Nizamini başdan-ayağa oxudum" (Nizaminin əsərlərinə işarə edilir) şəklində ifadə olunduğunu eşitmisiniz.  Rəsul Rzanın "Salon susub durardı..." misrasında salondakılar, salonda əyləşənlər nəzərdə tutulmuşdur. Aşıq Ələsgərin "Dağlar" şeirindəki "Ağ xələt bürünər, zərnişan geyməz" misrasında metonomiya var: "qar" əvəzinə "ağ xələt" işlədilmiş, bu da əsərin bədii gözəlliyini artırmışdır.


Ağ xələt bürünər, zərnişan geyməz,
Heç kəsi dindirib keyfinə dəyməz,
Sərdara söz deməz, şaha baş əyməz,
Qüdrətdən səngərli, qalalı dağlar.


İstiarə şeir dilində işlənən məcazdır. Burada sözlərin bir hissəsinin ixtisara düşməsi lakonizmə, az sözlə çox fikir ifadəsinə xidmət edir. Şeirdə misraların uzunluğu sabit olduğundan onların içində hər cür fikrin ifadəsinə nail olmaq şeir dili üçün həmişə problemdir. Çox zaman bir söz şəklində qalan istiarə-obraz qısa sətirlərdə həm fikri yığcam ifadə etməyə, həm də qafiyə yaratmağa şərait yaradır. Mirzə Ələkbər Sabirin bir beytinə diqqət edək:

 
Dindirir əsr bizi – dinməyiriz, 
Atılan toplara diksinməyiriz.

Burada iki istiarə işlənib. Birinci “yeni inqilablar əsri” ifadəsinin qısa şəkli olan əsr sözüdür. İkinci isə “atılan inqilab topları” ifadəsinin qısa şəkli olan “Atılan toplar” ifadəsidir. Sabir demək istəyir ki, inqilablar əsri bizi dindirib hərəkət və fəaliyyətə çağırır, lakin biz o dərəcədə cəhalət yuxusundayıq ki, xalqları diksindirən inqilab toplarının gurultusundan heç olmasa diksinmirik də.
## İstinadlar
Hacıqədirli (Şamaxı)

**Hacıqədirli** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Hacıqədirli kənd  inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir. XIX əsrdə Şamaxı qəzasında maldarlıqla məşğul olmuş 84 ailədən ibarət bir elat hacıqədirli adlanırdı. Onlar yayı Dağlıq Şirvanda, qışı isə Şirvan düzündə keçirirdilər. XIX əsrin sonlarında oturaqlaşmağa başlayan hacıqədirlilər bu yaşayış məntəqələrində məskunlaşmışdılar.

## Əhalisi
Kənd əhalisi 444 nəfərdir ki, onunda 215 nəfəri kişi, 229 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.

## İqtisadiyyatı
Əhali əsəsən kənd təsərrüfatı, əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur.

## İstinadlar
Bağırlı (Şamaxı)

**Bağırlı** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Bağırlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Ləngəbiz silsiləsinin cənub ətəyində, Bulanıqsu çayının sahilindədir. Tam adı Lələ Bağırlıdır. Kəndin adı keçmişdə qışı Ərəş qəzasında, yayı isə Kəlbəcər yaylaqlarında maldarlıqla məşğul olmuş bir elatın adındandır.

1919-cu il tarixində ermənilər tərəfindən Bağırlı kəndində 370 nəfər öldürülmüşdür ki, onlardan da 80 nəfəri kişi, 150 nəfəri qadın, 140 nəfəri uşaqlar olmuşdur, kəndə dəyən ümumi zərər 12,5 milyon manat olmuşdur.

## Əhalisi
Kənd əhalisi 2077 nəfərdir ki, onunda 1042 nəfəri kişi, 1035 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Daewoo

**Daewoo** (**Deu** — "Dae" Hanqıl: 대. Koreya dilində Böyük və "Woo" Hanqıl: 우. Koreya dilində Təsisçi Kim Vu-çunqun adından götürülmüşdür) və ya **Daewoo Group** — Cənubi Koreyanın ən böyük çebollarından biri. Kompaniya 1967-ci ilin mart ayının 22-də Daewoo Industrial adı ilə yaranmışdır. 1999-cu ildə Cənubi Koreya hakimiyyəti tərəfindən ləğv olunur. Şirkətə daxil olan digər şirkətlər isə fəaliyyətini davam etdirir. Bir çoxları isə General Motorsun tabeliyinə keçir. Daewoo Groupa daxil olan 20-yə yaxın şirkətlərdən bəziləri bu günə kimi fəaliyyətini davam etdirir.

1992-ci ildə Özbəkistanın UzDaewooAuto şirkəti yaranır. 1982-ci ildən fəaliyyət göstərən Daewoo Motors 2002-ci ildə tam şəkildə GM Daewoo oldu. GM Daewoo 2011-ci ildə adını dəyişərək GM Korea oldu.

## Bölmələri
Daewoo kompaniyası elektronika, məişət texnikası, avtomobil istehsalı ilə məşğul idi. Daewoo Groupun tərkibində 20-yə yaxın şirkətlər var idi. Daewoo Cənubi Koreyada ikinci ən böyük konqlomerat idi. Daewoo LG və Samsung şirkətlərini keçərək yalnız Hyundaidən geri qalırdı. Daewoo Groupun ən əsas korporasiyaları bunlardır:
* Daewoo Electronics — beynəlxalq elektronika istehsalçısı.
* Posco Daewoo — ən böyük Cənubi Koreya ticarət markası.
* Daewoo Heavy Industries (DHI) — ağır sənaye.
* Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering — gəmiqayırma və gəmi mühəndisliyi. Yeni adı ilə DSME.
* Mirae Aseet Daewoo — sığorta.
* Daewoo Telecom — telekommunikasiya.
* Daewoo Construction — xüsusilə Yaxın Şərq və Afrikada magistral, damba, göydələn tikintisi ilə məşğul olan şirkət.
* Daewoo Development Company — əsasən mehmanxanaların tikintisi ilə məşğul olan şirkət.
* Daewoo Motors — avtomobil istehsalçısı.
* Zyle Daewoo Motor Sales — Daewoo avtomobillərin satışı.
* Daewoo Precision Industries
* Daewoo Textile Co. Ltd.
* IAE (Institute for Advanced Engineering)
* Daewoo Bus — avtobus istehsalçısı.
Vidadi

**Vidadi** — kişi adı və təxəllüs.

* Molla Vəli Vidadi
* Vidadi Rzayev
* Vidadi Orucov
* **[[Vidadi Muradov]]**
:* Vidadi Muradov (memar)
:* Vidadi Muradov (xalçaçı)
* **[[Vidadi Əliyev]]**
:* Vidadi Əliyev (aktyor)
:* Vidadi Əliyev (general)
Musa Uzunlar

**Musa Uzunlar** () – Türkiyə aktyoru.

## Həyatı və karyerası
Musa Uzunlar 22 aprel 1959-cu ildə Antalyada anadan olmuşdur. 1983-cü ildə Memar Sinan Universitetinin teatr bölümünün məzunu olub. Həmin il İstanbul Dövlət Teatrına daxil olub. Otuza yaxın əsərdə rol alıb. Dostoyevskinin "Budala"sında Mışkin, hötenin "Urfaust"unda Faust, Yaqub Kadri Karaosmanoğlunun "Yaban"ında Əhməd Cəlal kimi önəmli rolları məharətlə ifa edib. Teatr sənətçisi olan aktyor “Üzləşmə”, “Ful yarpaqları”, “Yaban”, “Haydutlar”, “?frasiyabın hekayələri”, “Şərəfə XX əsr” və “Urfaust” kimi tamaşalarda rol alıb.

"Qurdlar Vadisi Pusqu"da və Qurdlar Vadisi Qladio filmində İsgəndər Böyük rolunu canlandıran Musa Uzunlar daha öncə bir çox filmlərdəki uğurlu çıxışları ilə tamaşaçıların yaddaşında qalmağı bacarıb.

## Rol aldığı tamaşalar
*1981: Kösem Sultan : Turan Oflazoğlu - İstanbul Dövlət Teatrı
*1983: İstanbul Efendisi : Musahipzade Celal - İstanbul Dövlət Teatrı
*1983: Küçük Nasreddin : Serpil Akıllıoğlu - İstanbul Dövlət Teatrı
*1983: Lysistrata : Aristophanes - İstanbul Dövlət Teatrı
*1984: Sevgili Doktor : Neil Simon - İstanbul Dövlət Teatrı
*1984: Düşüş : Nahit Sırrı Örik, Oyunlaştıran: Kemal Bekir - İstanbul Dövlət Teatrı
*1986: Ermiş Jeanne : Bernard Shaw - İstanbul Dövlət Teatrı
*1987: İnsan Maiere : Franz Xaver Roetz - İstanbul Dövlət Teatrı
*1988: Oyunun Oyunu : Michael Frayn - İstanbul Dövlət Teatrı
*1989: Ballar Balını Buldum (Yunus Emre) : Nezihe Araz - İstanbul Dövlət Teatrı
*1990: Budala : Fyodor Dostoyevski\Simon Gray - İstanbul Dövlət Teatrı
*1991: Afife Jale : Nezihe Araz - İstanbul Dövlət Teatrı
*1992: Savaş Yorgunu Kadınlar  : Nezihe Araz - İstanbul Dövlət Teatrı
*Lozan : Ataol Behramoğlu - Antalya Dövlət Teatrı
*Geyikler Lanetler : Murathan Mungan - Antalya Dövlət Teatrı
*Mahmut ile Yezida : Murathan Mungan - Antalya Dövlət Teatrı
*1995: Maymun Davası : Jerome Lawrance - Robert E. Lee - Antalya Dövlət Teatrı
*1997: Ölüler konuşmak İster - Melih Cevdet Anday - Antalya Dövlət Teatrı
*1998: Urfaust : Goethe - İstanbul Dövlət Teatrı
*1999: Merhaba 20. Yüzyıl : Steve Martin - Tiyatrokare
*2000: Haydutlar : Schiller - İstanbul Dövlət Teatrı
*2001: Efrasıyab'ın Hikayeleri : İhsan Oktay Anar - İstanbul Dövlət Teatrı
*2003: Yaban : Yakup Kadri Karaosmanoğlu - İstanbul Dövlət Teatrı
*2004: Ful Yaprakları : Civan Canova - İstanbul Dövlət Teatrı
*Valizdeki Kayıp Şehir : Zeynep Utku, Gülce Uğurlu - Stüdyo Drama
*2008: Kara Kaplı : Jean-Claude Carriere - Tiyatro Yüzleşme
*2010: Ölüleri Gömün : Irwin Shaw - İstanbul Dövlət Teatrı

## Rol aldığı filmlər
*1999: Hayal Kurma Oyunları
*2009: Kurtlar Vadisi Gladio

### Rol aldığı seriallar
*1989: Geçmiş Bahar Mimozaları
*1990: Bütün Kapılar Kapalıydı
*1993: Süper Baba (Sinan)
*1998: Ateş Dansı (Sinan)
*1999: Nilgün (Sinan)
*2000: Merdoğlu
*2004: Yağmur Zamanı (Levent)
*2007: Kurtlar Vadisi Pusu (İskender Büyük)
*2010: Fatmagül'ün Suçu Ne?
*2012: Qaranlıqlar çiçəyi (Azərbaycan teleseriali)(Tamerlan bey)
*2012-2013: Şubat (Aziz bey)
*2014: Poyraz Karayel

## İstinadlar
Transition

Amerikanın "Terrafugia" şirkəti "Transition" adı alan ilk uçan avtomobilinin sınağını keçirib. Yeni avtomobil ümumi istifadə yollarında gedə bilər və istənilən eniş-uçuş zolağından havaya qalxa bilər. Avtomobilə sertifikat verilsə də, sürücülər üçün xüsusi lisenziya tələb olunacaq. Şirkətin nümayəndələri bildiriblər ki, xüsusi kurs keçərək 20 saat uçan sürücülər müvafiq lisenziya ala biləcək.

"Terrafugia Transition" adi benzin mühərriki ilə işləyən avtomobildir. Havada isə maşın "Rotax 912S" pərli mühərrikdən istifadə edir. Adi avtomobilin təyyarəyə çevrilməsi cəmi 30 saniyə çəkir, bu müddət ərzində maşının qanadları yığılır və ya açılır. Avtomobil yerə enmədən 724 kilometr məsafəni qət edə bilir. Havada maksimal sürəti saatda 185 kilometr, yerdə isə saatda 105 kilometr sürətlə gedə bilir.

Hələlik avtomobilin kütləvi istehsalı təşkil edilməyib. Şirkət əvvəlcə konstruksiyanı təkmilləşdirmək sonra həm yerdə, həm də havada əlavə sınaqlar keçirmək niyyətindədir. Bundan sonra avtomobilin yeni prototipi hazırlanacaq. Lakin şirkət indidən sifarişlər qəbul edir. Maşının qiyməti 194 min dollar olacaq. İlkin olaraq isə 10 min dollar ödəmək lazımdır.

## Mənbə

## Xarici keçidlər
* Terrafugia website
Pas Veqa

**Pas Veqa** () — İspan aktrisası.

## Həyatı
Pas Veqa 2 yanvar 1976-cı ildə İspaniyanın Əndaluz vilayətindəki Sevilya şəhərində doğulub. Səhnə təxəllüsünü nənəsindən götürən aktrisa, 15 yaşında Federiko Qarsia Lorkanın "Bernarda Albanın evi" tamaşasına baxandan sonra bu sənətə gəlməyə qərar verib. Bir il sonra məktəbi bitirən qız Əndaluz Teatr Mərkəzi məktəbinə daxil olub. İki il teat məktəbində oxuduqdan və daha iki il humanitar və sosial elmlərə yiyələndikdən sonra Veqa uğurlu aktrisası karyerası etmək ümidilə Madridə köçür. Onun televiziyadakı debütü "Mənim atam Menudo" teleserialında baş tutub. Bu serialda aktrisanın tərəf müqabili məşhur ispan müğənnisi El Fari idi. Aktrisa sözün əsl mənasında çəkilişləri 1999-cu ildə başlayan "7 həyat" serialı ilə tanınmağa başladı. Bu serialdan sonra rejissor Mateo Xil onu "Heç kim heç kimi tanımır" filminə dəvət etdi. Digər ispan rejissoru Xulio Medem isə Pas Veqaya özünün "təxribatçı-seksual" layihəsi olan "Lüsiya və seks" filmində baş rolu təklif etdi. Diqqətini tam olaraq bu rola cəmləşdirmək istəyən aktrisa "7 həyat" serialını tərk etməli oldu. Pas Veqa 2002-ci ildə venesuelalı Orson Salasarla ailə qurub. 2004-cü ilin dekabrında Pas Veqanın Hollivud debütü baş tutdu. 2 may 2007-ci ildə onların Orsan adlı oğlanları dünyaya gəlib.

## Uğurları
Erotik səhnələrlə zəngin olan bu film böyük uğur əldə edərək Veqaya dünya şöhrəti və ən yaxşı aktyor debütünə görə "Qoyya" mükafatını qazandırdı. Yaxşı ssenariyə görə onun da çəkildiyi Onunla danış filmi "Oskar" qazandı.

## Filmoqrafiya
* Mənim atam Menudo
* 7 həyat (1999)
* Heç kim heç kimi tanımır
* Ancaq mənim (2001)
* Onunla danış (2002)
* Karmen
* İspan ingiliscəsi (2004)
Fəxriyyə Evcən

**Fəxriyyə Evcən** () — Türk aktrisası.

## Həyatı
Fəxriyyə Evcən 4 iyun 1986-cı ildə Almaniyada anadan olub. Atası Salonik köçkünü, anası isə çərkəz mənşəlidir. Ailəsi uzun müddət Samsunda yaşayıb. Fəxriyyə evin kiçik qızıdır. Ailədə ondan yaşca böyük üç bacısı var: Neşe, Ayşən və Dəmət. Fəxriyyə Düsseldorf Universitetinin sosial elmlər fakültəsində təhsil alıb. O, türk, alman, ingilis və ispan dillərini bilir. Fəxriyyə Almaniyadan Türkiyəyə tətilə gəldiyi zaman rejissorların diqqətini cəlb edib. Təhsilini yarımçıq qoyan Fəxriyyə anası ilə birlikdə İstanbula yerləşib.

## Filmoqrafiya
* Həsrət (film, 2006)
* Cənnət (film, 2008)
* Eşq tutulması (film, 2008)
* Yarpaq tökümü (teleserial, 2006)
* Evim sənsən (film, 2012)
* Eşq sənə bənzər (film, 2015)

## İstinadlar
Cared Leto

**Cared Leto** (; ) – aktyor, vokalist.

## Həyatı
Cared Leto 26 dekabr 1971-ci ildə ABŞ-nin Luiziana ştatındakı Bosser Siti şəhərində anadan olub. Cared sənətə olan sevgisinə görə onu və qardaşı Şenionu hər vasitə ilə təqdir edən anası Konstansa borcludur. O, təşəbbüskar və özündən əmin uşaq idi. 1983-cü ildə Cared Virciniyadakı kiçik kafedə qabyuyan qismində əmək fəaliyyətinə başlayır. 1989-cu ildə isə o, qapıçı işləyir. Erkən yaşlarında Leto ailəsi ilə birlikdə çox səyahət etmiş və Haiti, Kolarado kimi yerlərdə yaşamalı olmuşdu. Məktəbi bitirən Cared sənədlərini Filadelfiya İncəsənət Universitetinə verir və qəbul olunur. O, təsviri incəsənət və xüsusilə rəssamlıq üzrə ixtisaslaşır. Bir müddət sonar o, Nyu-Yorkdakı Təsviri İncəsənət Universitetinə keçirilir. Hələ tələbə ikən Leto ssenari yazır və "Crying Joy" adlanan öz filmində baş rollardan birini ifa edir. 1992-ci ildə Cared aktyor olmaq məqsədilə Nyu-Yorkdan Los-Ancelesə köçür. 1996–1997-ci illərdə o, "People" jurnalının rəyinə görə "Dünyanın 50 ən gözəl insanı" siyahısına düşür. 2000-ci ildə "Amerika dəlisi" və "Arzu rekviyemi" psixoloji trillerləri ekrana çıxır. Cared Leto 1998-ci ildə qardaşı ilə birlikdə əsasını qoyduğu Thirty Seconds to Mars alternativ rok qrupunun vokalistidir.

## Filmoqrafiya
* Qurama yorğan (1995)
* Switch-Back (1997)
* Prefonteyn (1997)
* Nazik qırmızı xətt (1998)
* Şəhər əfsanələri
* Bezil
* Fight Club
* Yarımçıq həyat
* Requiem for a dream (2000)
* Qorxu otağı (2002)
* İsgəndər
* Müharibə Tanrısı
* Suicide Squad (2016)
* XXVII fəsil
* Mister Heç kəs (film, 2009)
* Ülgüc üzərində qaçan 2049

## Diskoqrafiya
* 30 Seconds to Mars
* A Beautiful Lie
* This Is War
* Lust, Love, Faith and Dreams
* America

## Həmçinin bax
* City of Angels

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Albanlar

**Albanlar** (alb. *Shqiptarët*) və ya **Arnaudlar** ― Albaniyanın əsas əhalisi, həmçinin Adriatik dənizi sahillərində, Balkan yarımadasında yaşayan Avropanın ən qədim xalqlarından biri. Ümumi sayları 9 milyon nəfərdir. Təxminən 70%-i müsəlmanlardır. Müsəlmanların əksəriyyəti sünni, azı isə bəktaşidir. Qalan hissəsi katolik və paroslav xristianlarıdır. Ənvər Xocanın dövründə Albaniyada ateizm təbliğ edilirdi. Kommunist hökmranlığın mirası olaraq, müsəlman və ya xristian olan albanların əksəriyyəti dindar deyil və əhəmiyyətli bir qismi dinsizdir.

## Tarixi
Albanların əcdadları Avropanın ən qədim avtoxton xalqı olan illiriya tayfaları, xüsusən dardanlar hesab edilir. Albanlar haqqında ilk tarixi qeydlər XI əsrə aiddir. Alban etnosunun tərkibində bir neçə etnik qrup vardır — gegeriyalılar və tosklar.

## Adı
"Alban" sözünün dəqiq mənası məlum deyil. Bəzi etimoloqlar bu sözü hind-Avropa mənşəli "alb" — *dağ* və ya latın mənşəli "albus" — *ağ* (rəng) sözləri ilə əlaqələndirirlər. Xalqın müasir dövrdəki etnonimi olan "shqip" (şkip) — *aydın danışan* mənasını verir. Yunanıstanda yunan dilindəki αλβανος (*albanos*), αρβανιτης (*arbanitos*) — sərt, vəhşi mənalarını daşıyan sözlərə uyğun etimologiya da mövcuddur. Həmçinin, ölkənin və xalqın adının illiriya dilindəki "olba" (məskən, yaşayış yeri) sözündən yaranması versiyası da mövcuddur.

Albanların sıx yaşadığı Balkan dövlətlərində onlar əsasən şkiptar, Türkiyədə arnavut, Yunanıstanda arvanit, İtaliyada isə arbereş adlandırılırlar.

## Dünyada sayları
Avropada 6 milyondan çox alban yaşayır. Albanların Avropada yaşadığı ölkələr Albaniya, Kosovo, Monteneqro, Makedoniya Respublikası, Yunanıstan, Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya, Serbiya, Sloveniya, İtaliya, Rumıniya, ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya, Avstriya, İsveçrə, Fransa və Niderlanddır.

Türkiyədə albanların sayı barədə qəti məlumat yoxdur, bəzi mənbələr bu göstəricinin 1 milyondan artıq olduğunu ifadə edir. Ethnologue veb-saytı, 1965-ci il siyahıya almasına görə Türkiyədəki Albanların sayını 65 000 nəfər göstərir. Türkiyədəki albanların çox hissəsi 1920-ci illərdə Türkiyə-Yunanıstan əhali dəyişməsi zamanı Cənubi Epirdən və Egey Makedoniyasından çıxarılan tosklardan, müəyyən hissəsi isə İkinci dünya müharibəsindən sonra Yuqoslaviyadan qaçan türklərlə birlikdə köçən gegeriyalılardan ibarətdir.

Bundan əlavə Misirdə Osmanlı dövründən qalma albanlar vardır.


Fayl:Ethnic groups in Albania 1913 (138699859).jpg
Fayl:EthnicAlbania1911.jpg
Fayl:Ethnic composition of Albania, municipality data of 1989 census.gif
Fayl:AlbaniansOutsideAlbania.png
Fayl:Albanians in Europe.jpg


## Həmçinin bax
* Kosovo albanları

## İstinadlar
Amortizasiya

* Amortizasiya (mühasibat)
* Amortizasiya (maliyyə)
* Amortizasiya dəyəri
* Amortizasiya olunan dəyər
Məxmərək

**Məxmərək** və ya **rubella** qızılca xəstəliyini törədən infeksiyadır. Virus RNA qrupundan olan "Togavirus" ailəsinə aiddir.

## Xəstəlik dövrü
Məxmərək səpkilər, qızdırma və limfadenopatiya (limfa düyünlərinin böyüməsi) yaradan bir infeksiyadır. Əsasən uşaqlıq yaşında keçirilir və ən ağır 3 gün davam edir. Xəstəliyin əvvəlində uşağın hərarəti bir qədər qalxır, ümumi zəiflik, bəzən burun tənəffüsünün çətinləşməsi, zökəm, öskürək əmələ gəlir, ənsə və arxa boyun limfa vəziləri böyüyür. İştahasızlıq, qızdırma, baş ağrısı baş verir. Daha sonra, əvvəlcə sifətdə, sonrakı bir neçə saat ərzində isə bütün bədənə yayılan qırmızımtıl ləkələr (ölçüləri 5–10 mm olan) şəklində səpgilər əmələ gəlir. 2–3 gündən sonra səpgilər özlərindən sonra heç bir iz (piqmentasiya, qabıqvermə və s.) qoymadan yox olurlar.

## Müalicəsi
Xəstəliyin müalicəsi ev şəraitində aparılır. Müalicə dövründə vitaminlərlə zənginləşdirilmiş pəhriz rejimi məsləhət görülür. Ümumi sağalma 14–21 gün çəkir. Məxmərək xəstəliyindən sonra insan orqanizmində heç bir fəsad qalmır. Müalicə zamanı heç bir spesifik dərman preparatlarından istifadə olunmur. Müvafiq tələbat yarandığı halda həkim tərəfindən vitaminlər, zökəm və öskürəyə qarşı dərmanlar təyin edilə bilər.

## Yoluxma
Məxmərək virusu xəstə adamın burun və boğazında yerləşir.

Sağlam insanın yoluxması:
* xəstə insanın burun və ya boğazından gələn seliklə birbaşa əlaqədə olmaq
* xəstə insanın asqırması və öskürməsi zamanı havaya səpilən viruslardan yoluxma.

Məxmərək infeksiyası hamiləlik zamanı yoluxan qadında ciddi fəsadlar yarada, hətta hamiləliyin pozulmasına gətirib çıxara bilər. Amerika Birləşmiş Ştatlarında 1964–1965 ci illərdə məxmərək xəstəliyinin geniş yayıldığı bir dövrdə 20.000-dən artıq uşaqda potoloji fəsadlara və 10.000-dən artıq uşaq düşüklərinə rast gəlinmişdir.

## Yekun
Keçirilmiş məxmərək xəstəliyindən sonra davamlı, ömürlük immunitet yaranır. Xəstəlikdən qorunmağın ən yaxşı yolu peyvənd edilməsindən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Gebelik ve Rubella (kızamıkçık) enfeksiyonu
Rüstəm Rüstəmzadə (folklorşünas)

**Rüstəmzadə Rüstəm Bayraməli oğlu** () — şair, folklorşünas, publisist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1964), əmək veteranı (1989), filologiya elmləri doktoru (1989), professor (1990).

## Həyatı
Rüstəm Rüstəmzadə 1930-cu il martın 27-də Ağstafa rayonunun Poylu qəsəbəsində anadan olmuşdur. Burada ilk təhsil alsa da, Bakı şəhəri 132 saylı orta məktəbi bitirmişdir. Qazax Müəllimlər İnstitutunu başa vurandan sonra Ağsu rayonunun Pirhəsənli (1950–1951), Masallı rayonunun Təhləli kəndlərində orta məktəbin dərs-hissə müdiri işləmişdir (1952–1953). Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir (1953–1957). Poylu stansiyası səkkizillik məktəbində dərs hissə müdiri olmuşdur (1953–1961). Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur. "Azərbaycan kəndli hərəkatı haqqında qəhrəmanlıq nəğmələri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş (1966), institutun xalq yaradıcılıq şöbəsində baş elmi işçi kimi çalışmışdır (1967). Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent olmuşdur (1967–1988). "Azərbaycan tarixi qəhrəmanlıq dastanları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, filologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür (1989). Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Qazax fılialının dekanı vəzifəsində çalışmışdır (1991–1995).

Orada ədəbiyyat və onun tədrisi metodikası kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.(1995-ci ildən). Ədəbi fəaliyyətə tələbəlik illərindən başlamışdır. Yaradıcılığında şifahi xalq ədəbiyyatının toplanması, tədqiqi və təbliği başlıca yer tutur. Dövri mətbuatda yüzlərlə məqaləsi dərc olunmuşdur. Onun toplayıb tərtib etdiyi kitablar və monoqrafik tədqiqat əsərləri — "Xəyyat Mirzə" (1996), "Koroğlu nəvələri" (1967), "Əlimərdanlı Aşıq Nəcəf" (1979), "El qəhrəmanları xalq ədəbiyyatında" (1984), "Məhəbbət dastanları" (1981), "Aşıq rəvayətləri" (1988), "Yeddi dastan" (1989), "Aşıq Hüseyn Şəmkirli" (1991), "Azərbaycan tarixi qəhrəmanlıq dastanları" (1998), "Azərbaycan şifahi xalq yaradıcılığının öyrənilməsinə dair metodik göstəriş" (1977) və s. kütləvi tirajla nəşr olunmuşdur.
Rüstəm Rüstəmzadə 20 oktyabr 2014-cü ildə vəfat etmiş və Ağstafanın Poylu qəsəbəsində dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xəlil Ərgün

**Xəlil Ərgün** (; 8 sentyabr 1946, İznik, Bursa ili, Türkiyə) – Türkiyə aktyoru.

## Həyatı
Xəlil Ərgün 8 sentyabr 1946-cı ildə Bursa ilinin İznik ilçəsindəki Müşkül kəndində anadan olub. İbtidai məktəbi və orta məktəbi İznikdə oxuyub. Pertevniyal liseyindən məzun olduqdan sonra Ankara Universitetinin Siyasi elmlər fakültəsində təhsil alıb. Teneke rolu ilə teatr aktyoru karyerasına başlayıb. O, Vasif Öngürən, Mustafa Alabora və Ərdoğan Akdumanla birlikdə Ankara Birlik Səhnəsini yaradıb.

## Filmoqrafiya
* İzin (film, 1974)
* Yarpaq tökümü (film, 2006)

### Yazdığı senarilər
* Kırlangıç Fırtınası (1985)
* Mərhaba (1976)

## Mükafatlar
* 1990 Ankara Beynəlmiləl Film Festivalı, Ən Yaxşı Köməkçi Aktyoru mükafatı *Film Bitti*
* 1995 Adana Qızıl Qoza Film Festivalı, Ən Yaxşı Aktyor Mükafatı, *Böcek*
* 1995 Antalya Qızıl Portağal Film Festivalı, Ən Yaxşı Aktyor Mükafatı, *Böcek*
* 1996 Kino Yazarları Dərnəyi Türk Kinosu Mükafatları, En Yaxşı Aktyor Mükafatı, *Böcek*
* 1997 Müasir Kino Aktyorları Dərnəyi Ən Yaxşı Aktyor Mükafatları, Ən Yaxşı Kişi Aktyor Mükafatı, *Mum Kokulu Kadınlar*
* 1997 Orhon Murat Arıburnu Ödülleri, Ən Yaxşı Aktyor Mükafatı, *Mum Kokulu Kadınlar*
* 2007 Antalya Qızıl Portağal Film Festivalı, Yaşam Boyu Onur Mükafatı.

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Eydur Qudyonsen

**Eydur Smari Qudyonsen** — İslandiyalı futbolçu. İngiltərənin Stok Siti klubunun şərəfini qoruyur.

2006-ci ildə 12 milyon avroya İngiltərənin Çelsi klubundan Barselonaya transfer olunub. Barselonada birinci oyununa 28 avqust 2006-cı ildə çıxıb. Bu klubun heyətində 65 oyun keçirib və 15 qol vurub.

2009-cu ildə Fransanın Monako klubuna transfer olunub. 2010-cu ildə Tottenhemə kirayə verilib. 31 avqust 2010 tarixində İngiltərənin Stok Siti klubuna transfer olunub.

İslandiyanın futbol yığma komandasına ilk dəfə 1996-cı ildə çağırılıb. Milli komandada indiyə kimi 49 oyuna çıxıb və 20 qol vurub.

## Kuboklar

### PSV Eyndhoven
* Hollandiya liga (Evedivizie) çempionu - 1997
* Hollandiya kuboku - 1996
* Hollandiya Super kuboku - 1996

### Reykyavik
* VİSA-Bikar kuboku - 1998

### Çelsi
* İngiltərə Premiyer Ligası - 2004/2005 və 2005/2006 mövsümləri
* İngiltərə Federasiya kuboku (FA Cup) finalist - 2002
* İngiltərə Liga kuboku - 2005
* İngiltərə Super kuboku - 2000 və 2005

### Barselona
* İspaniya super kuboku - 2006
* Çempionlar Liqası - 2009
* UEFA Super Kuboku - 2009
* Qitələrarası Kubok - 2009
* İspaniya Liqa Kuboku - 2009
* İspaniya Kuboku - 2009

## Xarici keçidlər
* Qudyonsen azarkeş saytı
Sumqayıtçay

**Sumqayıtçay** — Şamaxı, Xızı rayonları və Sumqayıt şəhər inzibati ərazi vahidlərinin ərazisindən axaraq Xəzər dənizinə tökülür.

## Ümumi məlumat
Uzunluğu 198&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 1751&nbsp;km²-dir. Başlanğıcını *Gülümdostudağ*dan (2000 m) götürür. Sumqayıtçay adını Qozlu və Çikilçay birləşəndən sonra alır. Yuxarı axarında *Quzduçay*, *Qozluçay*, *Cəngiçay* da adlanır.

Böyük Qafqazın cənub yamacı çayları içərisində ən az sululuğa malik olması ilə fərqlənir. Axımı əsasən yağış (90%) sularından əmələ gəlir. Orta illik su sərfi 1,34 kub m/san-dir. Bunun 80-85%-i yaz-yay, 10-15%-i isə payız və qış fəslində keçir. Daşqınlar yağış sularından əmələ gəldiyinə görə qısamüddətli olur və yağış kəsiləndən sonra qurtarır. Daşqın hər il eyni vaxtda müşahidə edilir. Suyu sulfatlı-natriumlu olmaqla ən çox minerallaşmaya (1000 mq/l) malikdir.

Mühüm qolları *Cigil* və *Kənda* çaylarıdır.

Sumqayıtçaydan suvarma işlərində istifadə edilir.

## Şəkilləri

Sumqayıtçay 1.jpg| 
Sumqayıtçay 2.jpg|
Sumqayıtçay 3.jpg|
Sumqayıtçay 4.jpg|
Sumqayıtçay 5.jpg|
Sumqayıtçay 6.jpg|
Sumqayıtçay 7.jpg|
Sumqayıtçay 8.jpg|
Sumqayıtçay 9.jpg|
Sumqayıtçay 10.jpg|
Sumqayıtçay 11.jpg|
Sumqayıtçay 13.jpg|
Sumqayıtçay 14.jpg|
Sumqayıtçay 15.jpg|
Sumqayıt kanyonu 1.jpg|


## Həmçinin bax
* Sumqayıt kanyonu
* Azərbaycan çayları
* Sumqayıtçay daşqını (2010)
* İlxıdağ

## Xarici keçidlər

* Sumqayitçay
Türyançay (dəqiqləşdirmə)

**Yaşayış məntəqələri**
* Türyançay (Ağdaş) — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

**Digər**
* Türyançay — Kürün sol qolu, Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacından axaraq, süni kanal vasitəsilə Kürə tökülür.
* Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğu — 6 may 1958-ci ildə Ağdaş və Yevlax rayonları ərazisində dəniz səviyyəsindən 400–650 m yüksəklikdə yaradılmış qoruq.
Tərtərçay

**Tərtərçay** — Kür çayının sağ qoludur. Kəlbəcər,  Bərdə və Tərtər rayonları ərazisindən axır.

## Ümumi məlumat
Uzunluğu 200&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 2650&nbsp;km²-dir. Tərtərçay Kür çayının Azərbaycan daxilində ən çox sululuğa malik olan qolu hesab edilir. Çay Qonqur, Alaköz və Mıxtökən silsiləsinin birləşdiyi sahədən (3120 m) axan bulaqlardan əmələ gəlir. Başlıca qolları sol dan Levçay (uzunluğu 36&nbsp;km), Ağdabançay (uzunluğu 19&nbsp;km), sağdan Turağayçay (uzunluğu 35&nbsp;km) çaylarıdır.Axımının 14%-i yağış, 28%-i qar, 58%-i isə yeraltı sular hesabına əmələ gəlir. Yaz-yay aylarında qar suları çayda daşqınlar əmələ gətirir. Bu zaman illik axımının 65-70%-i keçir. Avqust-sentyabr aylarında çayda su azalır. Oktyabr-noyabr yağışları yenidən çayda kiçik daşqınlar yaradır.
 
Çayın orta illik su sərfi 22,0 kub m/san, illik axım həcmi isə 693,8mln kub m-dir. Bunun 31%-i yazda, 35%-i yayda, 20%-i payızda, 14%-i isə qışda keçir. İntensiv suvarma dövründə (iyun, avqust aylarında) keçən axım illik axım həcminin 18-20%-ni təşkil edir. Orta illik asılı gətirmələr sərfi 7,35 kq/san, orta lillənməsi 334 q/kub m-dir. Aprel-may aylarında asılı gətirmələrin 50-80%-ə qədəri axıdılır. Suyu orta minerallaşmaya (300-500 mq/l) malik olmaqla hidrokarbonatlı-kalsiumludur.

Məşhur İstisu kurortu Tərtərçayın yuxarı axım hissəsindədir. Burada səthə çıxan İstisu mineral suyu tərkibinə görə Çexoslovakiyanın Karlovı Varı, Şimali Qafqazın Yessentuki mineral bulaqlarına oxşayır. Müalicə və çimmək üçün geniş istifadə edilir.

Tərtərçay üzərində suvarma, enerji məqsədləri üçün Sərsəng və Suqovuşan su anbarları tikilmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tərtərçay

## Həmçinin bax
* Azərbaycan çayları
Bumçay

**Bumçay** -  Türyançayın sol qoludur. Qəbələ rayonu ərazisindən axır.

## Ümumi məlumat
Uzunluğu 51&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 450&nbsp;km2-dir.Başlanğıcını Böyük Qafqaz silsiləsinin cənub yamacından (3400 m) alır. Axımı yeraltı qar və yağış sularından əmələ gəlir. Yaz fəslində qar, payızda isə yağış suları çayda daşqınlar əmələ gətirir. Çayda ən çox axım may, ən az axım isə yanvar ayında olur. Orta illik su sərfi 2,44 m3/san-dir. Axımın 26%-i yazda, 38%-i yayda, 24%-i payızda, 12%-i isə qışda keçir. Bumçayın lillənməsi isə 500-4000 q/m3-dir. Suyu hidrokabonatlı-kalsiumlu olmaqla 150-300 mq/l minerallaşmaya malikdir.

Çayın aşağı hissəsindən suvarma işlərində geniş istifadə edilir.

## Sel prosesi
Azərbaycanın bir çox selli çaylarından biridir. Mənbəyi Bazardüzü dağının yamaclarından götürən bu çay geoloji baxımdan hövzəsi Təbaşir və Yura dövrünün cöküntülərinin yayılması ilə səciyyələnir. Bumçayda keçən sel axınları palcıqlı-daşlı olurlar. 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan çayları

## Mənbə
* Bumçay
Cəyirçay

**Cəyirçay** -  Kürün sağ qoludur. Şəmkir rayonundan axır.
## Ümumi məlumat
Uzunluğu 58&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 326&nbsp;km²-dir. Başlanğıcını Şahdağ silsiləsinin şərq ətəyindən (860 m) alır. Başlıca qolları, soldan Slavyanka (uzunluğu 8&nbsp;km), Xarxar (uzunluğu 7&nbsp;km), Artəpə (uzunluğu 18&nbsp;km) çaylarıdır.
 
Axımı yağış (65%), yeraltı (27%), qismən.də qar (8%) sularından əmələ gəlir. Çayın orta illik su sərfi 0,75 kub m/san-dir. Bunun da 45%-i yaz, 30%-i yay, 15%-i payız, 10%-i isə qış fəslində keçir. İntensiv suvarma dövründə (iyul, avqust aylarında) illik axımının 15%-i axıdılır. Orta illik asılı gətirmələr sərfi 0;14 kq/san, lillənməsi isə 185 q/kub m-dır.

Cayirçaydan suvarmada, enerketikada geniş istifadə edilir. Çardaxlı kəndi yaxınlığında çayın üzərində HES tikilmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan çayları

## Mənbə
* Cəyirçay
1930 FİFA Dünya Kuboku

I Dünya Çempionatı
 
## Uruqvay – 1930

Uruqvaylılar bir neçə məqsəd güdürdülər. Əsası o idi ki, çempionat ölkənin İspaniya müstəmləkəsindən azad olmasının 100 illik yubileyinə həsr edilmiş bayramın tərkib hissəsi olacaqdı. Başqa bir vacib cəhət isə futbolun La-Plata sahillərində böyük şöhrət tapması idi. Olimpiya Oyunlarında iki dəfə qələbə qazanmaları nəticəsində bu kiçik ölkənin ən yaxşı futbolçuları az qala ilahiləşdirilirdi. Təkcə futbol azarkeşlərinin təşəbbüsü ilə uruqvaylılar 400 min dollar toplamış və rekord qısa müddətdə o vaxtlar dünyada ən böyük olan "Sentenario" stadionununu tikdirmişdilər.

## Final Mərhələsi

* 13-30 iyul
* 13 komanda 4 qrupda mübarizə apardıqdan sonra, qrup qalibləri yarımfinala yüksələrək mübarizəni olimpiya sistemi ilə davam etdiriblər.
* 18 oyun
* 434 000 tamaşaçı (orta hesabla hər oyunda 24 111)
* 70 qol (orta hesabla hər oyunda 3,89) 
* Ən yaxşı futbolçu – Andrade (Uruqvay)
* "Het-trik" (bir oyunda üç qol) – Stabile (Argentina), Sea (Uruqvay)
* Yubiley qolu: 1-ci qol Lüsyen Loren (Fransa), digər fakta görə Makqi (ABŞ)
* Bombardir: Stabile Gilyermo (Argentina)-5

## Qrup mərhələsi

### Qrup 1


Qrup 1
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
1
Argentina
3
3
0
0
10-4
+6
6
2
Çili
3
2
0
1
5-3
+2
4
3
Fransa
3
1
0
2
4-3
+1
2
4
Meksika
3
0
0
3
4-13
-9
0

### Qrup 2


Qrup 2
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
1
Yuqoslaviya
2
2
0
0
6-1
+5
4
2
Braziliya
2
1
0
1
5-2
+3
2
3
Boliviya
2
0
0
2
0-8
-8
0

### Qrup 3


Qrup 3
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
1
Uruqvay
2
2
0
0
5-0
+5
4
2
Rumıniya
2
1
0
1
3-5
-2
2
3
Peru
2
0
0
2
1-4
-3
0

### Qrup 4


Qrup 4
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
1
ABŞ
2
2
0
0
6-0
+6
4
2
Paraqvay
2
1
0
1
1-3
+2
2
3
Belçika
2
0
0
2
0-4
-4
0

## Bütün oyunlar
Coğazçay

**Coğazçay** — Ağstafaçayın sol qoludur. Qazax rayonundan axır.

## Ümumi məlumat
Uzunluğu 60&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 520&nbsp;km²-dir. Mənbəyi Ermənistan ərazisindən (2000 m) başlayır. Axımı əsasən yağış (48%), yeraltı (36%), qismən də qar (10%) sularından əmələ gəlir. Yaz-yay.aylarında yağış suları çayda daşqın əmələ gətirir. Daşqın dövründə (aprel-iyun aylarında) illik axımının 50-65%-i axıdılır.

Çayın orta illik su sərfi 0,90 kub m/san-dir. Bunun 48%-i yaz, 32%-i yay, 12%-i payız, 8%-i isə qışda keçir. İntensiv suvarma dövründə illik axımının 14-15%-i axıdılır, Orta illik asılı gətirmələr sərfi 0,18 kq/san, suyunun lillənməsi isə 200 q/kub m-dir. Suyu hidrokarbonatlı-kalsiumlu olmaqla orta minerallaşmaya (300-500 mq/l) malikdir.

## Həmçinin bax

* Coğazçay su anbarı
* Azərbaycan çayları

## Mənbə
* Coqasçay
Caqacuqçay

**Caqacuqçay** — Quba və Xaçmaz rayonları ərazisindən axaraq Xəzər dənizinə tökülür.
 
## Ümumi məlumat
Uzunluğu 65&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 288&nbsp;km²-dir. Başlanğıcını Buluddağın yamacından (1780 m) alır. Axımı yağış, qismən də yeraltı sulardan əmələ gəlir. İllik axımın çox hissəsi (50-60%) yaz fəsdində keçir. Yaz-yay aylarında yağan yağışlar çayda daşqınlar. əmələ gətirir. Çaydan suvarma işlərində istifadə edilir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan çayları

## Mənbə
* Caqacuqçay