open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hakan Şərəf Olgun

**Hakan Şərəf Olgun** () — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Hakan Şərəf Olgun 1967-ci ildə Afyonqarahisar ilinin Çay ilçəsində anadan olub. Baytar Sağlamlıq Peşə Liseyini bitirib. Daha sonra isə Ankara Universiteti Hüquq Bölməsindən məzun olub.

1984-1988-ci illərdə Ankara ilinin Çubuğ, Elmadağ və Mamağ ilçələrində Kənd Təsərrüfatı və Kənd İşləri Nazirliyində baytar sağlamlıq işçisi olaraq çalışıb. Hüquq təhsili aldıqdan sonra hüquqşünas olaraq çalışıb. 1990-cı ildə Afyonqarahisar Bürosunda, 2003-cü ildə isə İstanbul Bürosunda çalışıb. Çay Ticarət və Sənaye Palatasının 2001-ci ildə Məclis üzvü, 2003-2009-cu illərdə isə Məclis İdarə Heyətinin sədri vəzifələrində çalışıb.

Siyasi fəaliyyəti ərzində Ana Vətən Partiyası, Türkiyə Partiyası və İYİ Partiyanın üzvü olub. 1994-cü il bələdiyyə seçimlərində İl Məclisinin üzvü seçilib. 2009-2010-cu illərdə Türkiyə Partiyasının Afyonqarahisar il şöbəsinin qurucu sədri olub. 2021-ci ildən İYİ Partiyanın üzvüdür.

2023-cü ildə İYİ Partiyanın namizədi olaraq Afyonqarahisar ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Ədalət Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

## İstinadlar
Laymston (dairə, Alabama)

**Laymston dairəsi** və ya **Laymston qraflığı,** Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alabama ştatında yerləşən bir dairədir. ABŞ-də əhalinin 2010-cu il siyahıyaalınmasına görə dairənin əhalisi 82,782 nəfər təşkil edir. Dairənin mərkəzi Atens şəhəridir.

## İstinadlar
Qaralar döyüşü

**Qaralar döyüşü** və ya **Kölələr döyüşü** — 21–23 avqust 1169-cu ildə Qahirədə Fatimi ordusunun qaradərili Afrika birlikləri ilə digər Fatimi tərəfdarları və Fatimi vəziri Səlahəddinə sadiq sünni Suriya qoşunları arasında baş tutmuş münaqişə. Səlahəddinin vəzirliyə yüksəlməsi və Fatimi xəlifəsi Adidi kənara çəkməsi ənənəvi Fatimi elitaları, o cümlədən ordu alaylarında antaqonizm yaratmışdı, çünki Səlahəddin əsasən Suriyadan onunla birlikdə gələn türk süvarilərə arxalanırdı. Səlahəddinə qərəzli münasibət bəsləyən orta əsr mənbələrinə görə, bu münaqişə sarayın mayordomosu Mötəmin Xilafənin səlibçilərlə razılaşmağa və ondan qurtulmaq üçün Səlahəddinin qüvvələrinə birgə hücuma keçməsinə səbəb olmuşdu. Səlahəddin bu sui-qəsddən xəbər tutmuş və Mötəmini 20 avqustda edam etmişdir. Müasir tarixçilər bu narrativin Səlahəddinin Fatimi qoşunlarına qarşı sonrakı hərəkətinə haqq qazandırmaq üçün uydurulmuş ola biləcəyinə görə onun həqiqiliyinə şübhə ilə yanaşırlar.

Bu hadisə ertəsi gün Fatimi ordusunun təxminən 50,000 nəfərdən ibarət qaradərili Afrika qoşunlarının üsyanına səbəb olmuşdur. Bu üsyana erməni əsgərləri və Qahirə əhalisi də qoşulmuşdu. Fatimi qoşunları əvvəlcə vəzirin sarayına hücum etdikdən sonra toqquşmalar iki gün davam etmişdir, lakin onlar nəticədə Fatimi böyük sarayları arasında yerləşən Beyn əl-Qəsreynə geri çəkilmişdilər. Bu toqquşmalarda qaradərili Afrika qoşunları və onların müttəfiqləri Adid açıq şəkildə onlara qarşı çıxana qədər üstünlük əldə etmişdilər. Səlahəddin Qahirənin cənubunda, qaradərili afrikalıların ailələrinin yaşadığı şəhər divarının kənarında yerləşən yaşayış məntəqələrinin yandırılmasını əmr etmişdir. Qaradərili afrikalılar daha sonra dağılaraq cənuba çəkilmiş, burada Bab-Züveylə darvazasının yaxınlığında mühasirəyə alınmış və təslim olmuşdular. Onlara Nil çayından Cizəyə keçməyə icazə verilmişdir. Təhlükəsizlik vədlərinə baxmayaraq, onlar Səlahəddinin qardaşı Turan-şahın hücumuna məruz qalmış və az qala orada məhv olmuşdular.

Fatimi qoşunlarının məğlubiyyəti Misir və müsəlman dünyası tarixində dönüş nöqtəsi olmuşdu, çünki Fatimi rejiminin əsas hərbi dəstəyini aradan qaldırılmışdı və Səlahəddinin Misirin de-fakto hökmdarı kimi mövqeyini möhkəmləndirilmişdi. Bu, Misir üzərində sünni hökmranlığının bərpası və 1171-ci ilin sentyabrında Fatimilər sülaləsinin devrilməsi ilə yekunlaşmışdır. Onun yerinə Səlahəddin Əyyubilər sülaləsini qurmuşdur. Bəzi qaradərili Afrika qoşunları bir neçə il Səlahəddinin xidmətində qalmış, lakin 1169-cu il qətliamından sağ çıxanların əksəriyyəti Yuxarı Misirə qaçmış və burada sonrakı illərdə uğursuz Fatimi üsyanlarına qoşulmuşdular.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* Lev, Yaacov (1999). Saladin in Egypt. Leiden: Brill. .
* 
*
Talib Zeynalov

**Talib Zeynalov** () — Azərbaycanı təmsil edən pauerliftinqçi.

3 qat Avropa Rekordçusu, Avropa Çempionu, Dünya Çempionatının gümüş medalçısı, Dünya Kubokunun qızıl və gümüş medalçısı.

## Həyatı
Talib Zeynalov 23 avqust 2004-cü ildə Bakı şəhərində hərbçi ailəsində doğulub.

III qrup əlildir. 2021-ci ildə Bakı Dövlət Universiteti Tarix fakültəsinin Regionşünaslıq ixtisasına qəbul olub. 2019-cu ildən Azərbaycan Milli Paralimpiya Komitəsinin tərkibində olan parapauerliftinq (ağırlıq qaldırma) idman növü ilə məşğul olur. Şəxsi məşqçisi İlqar&nbsp;İbişovdur. 2024-cü il fevral ayında Prezident İlham Əliyevin iştirak elədiyi Xocalı Soyqırım Memorial Kompleksinin təqdimatında iştirak etmişdir.

## Karyerası
14 noyabr 2019-cu ildə V Uşaq Paralimpiya İdman Oyunlarında 105 kq çəki qaldıraraq qızıl medal qazanıb. 24 dekabr 2021-ci ildə VI Uşaq Paralimpiya İdman Oyunlarında 138 kq çəki qaldıraraq qızıl medal və kubok qalibi olmuşdur. 2022-ci il 24–28 sentyabr tarixlərində Gürcüstanın Tbilisi şəhərində keçirilən Açıq Avropa Çempionatında +107 kq çəki kateqoriyasında 155 kq çəki qaldıraraq qızıl medal sahibi olmuş və eyni zamanda rus idmançının rekordunu yeniləyib yeni avropa rekorduna&nbsp;imza&nbsp;atmışdır.

29 aprel — 1 may 2023-cü il tarixlərində Gürcüstanın Tbilisi şəhərində keçirilən Dünya Kubokunda 146 kq çəki qaldıraraq qızıl medala&nbsp;sahiblənmişdir.
22–30 avqust 2023-cü il tarixlərində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubay şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında +107 kq çəki dərəcəsində 160 kq çəki qaldıraraq gümüş medala sahiblənsə də avropa rekordunu yenidən yeniləmişdir. 2025-ci il Gürcüstanın Tbilisi şəhərində keçirilən Dünya Kubokunda böyüklər arasında gümüş medal qazanmışdır. 

## İstinadlar
Mustafa Kaya

**Mustafa Kaya** () — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Mustafa Kaya 1974-cü ildə İstanbulda anadan olub. İbtidai və orta təhsilini İstanbulda Şişli Kuştepe Liseyində alıb. İstanbul Fatih Universiteti İqtisadiyyat və İdarəetmə Bölməsindən məzun olub. İstanbul Bilgi Universiteti Biznesin idarə olunması Bölməsində magistr dərəcəsi alıb.

1989-1992-ci illərdə Şişlidə Milli Gənclər Fondunun (MGV) prezidenti vəzifəsində çalışıb. İqtisadi və Sosial Araşdırmalar İnstitutu (ESAM) çərçivəsində aparılan beynəlxalq proqramların icra edilməsində fəal rol alıb. *Millî Gazete*də məqalələri dərc olunub.

Siyasi fəaliyyəti ərzində Rifah Partiyası, Fəzilət Partiyası və Səadət Partiyasının üzvü olub. Rifah Partiyası və Fəzilət Partiyasında ilçə şöbələrinin sədr müavini olub. 2004-2017-ci illərdə Səadət Partiyası İstanbul il şöbəsinin sədr müavini vəzifəsində çalışıb. 2018-ci ildən Səadət Partiyası sədrinin xarici əlaqələr üzrə müavini vəzifəsində çalışır.

2023-cü il mayın 14-də Səadət Partiyasının namizədi olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyahısından İstanbul ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Kəşfiyyat Komissiyasının üzvü və NATO Parlament Assambleyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Yerfındığı dəliyi

**Yerfındığı dəliyi** — 2014-cü ilə qədər Oxot dənizinin mərkəzində açıq okean sahəsi. 1991-ci ildən 2014-cü ilə qədər onun statusu beynəlxalq mübahisələrin predmeti idi. Buna baxmayaraq, 2014-cü ilin mart ayından etibarən Yerfındığı dəliyinin dəniz dibi və alt qatı qanuni olaraq Rusiyanın kontinental şelfinin bir hissəsidir.

Formasına görə adlandırılmış olan Yerfındığı dəliyi eni təqribən  və uzunluğu  olan sahə idi. Bu, Kamçatka yarımadasının, Kuril adalarının, Saxalin və materik Rusiyasının (Xabarovsk diyarı və Maqadan vilayəti) sahilləriindən uzanan Rusiyanın müstəsna iqtisadi zonası (MİZ) ilə əhatə olunmuşdu, lakin  istənilən sahildən  uzunluqdan çox uzaqlıqda olduğu üçün Rusiyanın defolt MİZ-də deyildi.

MİZ-lər suverenlik sahələri deyil, müəyyən suveren hüquqların və funksional yurisdiksiyanın sahələridir. Yerfındığı dəliyi Rusiyanın MİZ-də olmadığı üçün istənilən ölkə orada balıq tuta bilərdi. Bəziləri bunu 1991-ci ildə ekstensiv şəkildə etməyə başlamış və 1992-ci ildə buradan təqribən bir milyon metrik tona qədər sayda çıxarmışdılar. Bu, Rusiya Federasiyası tərəfindən Rusiyanın balıq ehtiyatları üçün təhlükə kimi qiymətləndirilmişdi, çünki balıqlar Rusiyanın MİZ-dən Yerfındığı dəliyinə girib-çıxırdılar Bu vəziyyətə " qarışdırılan səhm " deyilir.

1993-cü ildə Çin, Yaponiya, Polşa, Rusiya və Cənubi Koreya sayda ehtiyatları bərpa olunana qədər Yerfındığı dəliyində balıq tutmağı dayandırmağa razılaşmışdılar, lakin bundan sonra necə davam edəcəyinə dair razılaşma əldə etməmişdilər. 2001-ci ildə qüvvəyə minən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Balıq Ehtiyatları Sazişi balıq ehtiyatlarının kooperativ idarə edilməsini həyata keçirməyə kömək etmək üçün bir çərçivə yaratmışdı.

Rusiya Federasiyası Birləşmiş Millətlər Təşkilatına Yerfındığı dəliyinin Rusiyanın kontinental şelfinin bir hissəsi olduğunu elan etməsi üçün müraciət etmişdir. 2013-cü ilin noyabrında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının alt komitəsi Rusiyanın arqumentini qəbul etmiş və 2014-cü ilin martında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Kontinental Şelfin Sərhədləri üzrə Komissiyası tam Rusiya Federasiyasının xeyrinə qərar vermişdir.

## Mənbə
### İstinadlar


### Ədəbiyyat


## Əlavə ədəbiyyat
*
Bülent Kaya

**Bülent Kaya** () — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Bülent Kaya 1973-cü ildə Diyarbəkir ilinin Ergani ilçəsində anadan olub. İstanbul Universiteti Hüquq Bölməsindən məzun olub.

Müstəqil hüquqşünas və hüquq məsləhətçisi olaraq çalışıb. Anadolu Gənclər Dərnəyində, həmçinin Mədəniyyət və Təhsil Vəqfində çalışıb.

Səadət Partiyası sədrinin hüquq məsələləri üzrə müavini vəzifəsində çalışır.

2023-cü il mayın 14-də Səadət Partiyasının namizədi olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyahısından İstanbul ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Səadət Partiyası qrupunun sədr müavini vəzifəsində təmsil olunub.

Evli və 4 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Balıq Ehtiyatları Sazişi

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Balıq Ehtiyatları Sazişi** (**BMTBES**) və ya sadəcə **Balıq Ehtiyatları Sazişi** (formal olaraq **Dəniz hüququ haqqında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 10 dekabr 1982-ci il tarixli Konvensiyasının müddəalarının həyata keçirilməsinə dair Saziş**) — geniş əraziləri əhatə edən və bir sıra dövlətlər üçün iqtisadi və ekoloji narahatlıq doğuran balıqçılıq ehtiyatlarının birgə idarə edilməsini gücləndirmək üçün Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən yaradılmış çoxtərəfli müqavilə. 2016-cı ilin dekabrına olan məlumata görə, müqavilə 90 dövlət və Avropa İttifaqının daxil olduğu 91 tərəf tərəfindən ratifikasiya edilmişdir. 

Balıq ehtiyatları birdən çox eksklüziv iqtisadi zonadan keçir və ya orada olurlar. Saziş 1995-ci ildə qəbul edilmiş, 2001-ci ildə qüvvəyə minmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* United Nations Conference on Straddling Fish Stocks and Highly Migratory Fish Stocks
* The Quest for Sustainable International FisheriesRegional Efforts to Implement the 1995 United Nations Fish Stocks Agreement: An Overview for the May 2006 Review Conference
* Procedural history and related documents on the *United Nations Fish Stocks Agreement* in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law
Küp (dəqiqləşdirmə)

**[[Küp]]** — mayeləri tutmaq üçün çox istifadə olunan bir qab növü. Həmçinin bu mənaları ifadə edə bilər:

* ''Küp'' (film, 1970)
* Küp qəbir

## Həmçinin bax
* Küpə — sırğa.
Mahmut Arıkan

**Mahmut Arıkan** () — inşaat mühəndisi və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Mahmut Arıkan 1977-ci ildə Kayseri ilində anadan olub. İbtidai və orta təhsilini Kayseridə alıb. Kayseri İmam-Hatip Liseyini bitirib. Ərciyəs Universiteti İnşaat Mühəndisliyi Bölməsindən məzun olub.

Mühəndis olaraq çalışıb və ticarətlə məşğul olub. Müstəqil Sənayeçi və İş Adamları Dərnəyində (MÜSİAD), Anadolu Aslanları İş adamları Dərnəyində (ASKON), İnşaat Mühəndisləri Palatasında (İMO), Cansuyu Yardımlaşma və Dayanışma Dərnəyində, Anadolu Gənclər Dərnəyəində (AGD) və Milli Gənclər Fondunda (MGV) çalışıb.

Səadət Partiyası yarandığı gündən gənclər qanadının sədri, ilçə şöbəsinin sədri və il şöbəsinin sədri vəzifələrində çalışıb. 2019-cu ildən Səadət Partiyası İdarə Heyətinin üzvü və Səadət Partiyası sədrinin müavini vəzifəsində çalışır.

2023-cü il mayın 14-də Səadət Partiyasının namizədi olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyahısından Kayseri ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Rəqəmsal Media Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə bilir. Evli və 3 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Töregene xatun

**Töregene xatun** () – Böyük Xatun və 1241-ci ildə əri Ögedey xanın ölümündən sonra 1246-cı ildə böyük oğlu Güyük xan seçilənə qədər Monqol İmperiyasının regenti.

Töregene Nayman tayfasında anadan olub. Onun birinci əri Merkit klanının üzvü idi. Bəzi mənbələrdə onun adının Toqto'a Beki oğlu Qudu (ö. 1217) olduğu bildirilir.
## İstinadlar
Həsən Bitməz

**Həsən Bitməz** () — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Həsən Bitməz 1969-cu ildə Giresun ilində anadan olub. Gebze İmam-Hatip Liseyində təhsil alıb. Əlcəzairin Əl-Əzhər Universiteti Usuliddin Bölməsindən məzun olub.

Gebze İmam-Hatip Liseyi Məzunları Dərnəyinin qurucu prezidenti, 1999–2004-cü illərdə Milli Gənclər Fondunun (MGV) sədr müavini, 2000-ci ildə Anadolu Gənclər Fondunun qurucu üzvü, 2006–2010-cu illərdə Beynəlxalq İslam Tələbə Qurumları Federasiyasının (IIFSO) İdarə Heyətinin üzvü və 2010–2014-cü illərdə qurumun Məclisinin sədri, 2008–2010-cu illərdə Beynəlxalq Gənclər Forumunun sədri vəzifələrində çalışıb. Ölümünə qədər İqtisadi-Sosial Araşdırmalar İnstitutunda (ESAM) Müşahidə Şurasının üzvü və İslam Birliyi Araşdırma İnstitutunun (İSBAM) prezidenti idi.

Siyasi fəaliyyəti ərzində Rifah Partiyası, Fəzilət Partiyası və Səadət Partiyasının üzvü olub. Rifah Partiyasında Gebze ilçə şöbəsinin sədri vəzifəsində çalışıb. Səadət Partiyasının sədr müavini idi.

2023-cü il mayın 14-də Səadət Partiyasının namizədi olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyahısından Kocaeli ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib.

İngiliscə bilirdi. Evli və 1 uşaq atası idi.

## Ölümü
2023-cü il dekabrın 12-də Türkiyə Böyük Millət Məclisinin tribunasında HƏMAS-İsrail müharibəsi ilə bağlı çıxışından sonra huşunu itirmişdir. Ürəyi dayanan Həsən Bitməz reanimasiyaya aparılmış, 14 dekabr 2023-cü ildə 53 yaşında müalicə aldığı xəstəxanada vəfat etmişdir. Elə həmin gün TBMM-də Həsən Bitməz üçün vida mərasimi baş tutmuş, 15 dekabr 2023-cü il tarixində isə Fatih məscidində cənazə namazından sonra Əfəndi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Mehmet Karaman

**Mehmet Karaman** () — müəllim, iş adamı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Mehmet Karaman 1956-cı ildə Samsun ilində anadan olub. İbtidai, orta və lisey təhsilini Samsun ilində alıb. Qazi Universiteti Təhsil Bölməsindən məzun olub.

Sinif müəllimi və riyaziyyat müəllimi olaraq çalışıb. Daha sonra bizneslə məşğul olub, bir müddət Azot Sanayi A. Ş. Baş İdarəsində çalışıb. Uzun illət Milli Gənclər Fondunun (MGV), Müəllimlər Fondunun, Müəllimlər Dərnəyinin üzvü olub.

Siyasi fəaliyyəti ərzində Milli Selamet Partiyası, Rifah Partiyası, Fəzilət Partiyası və Səadət Partiyasının üzvü olub. Milli Selamet Partiyasında gənclər qanadının sədr müavini, Rifah Partiyasında isə İdarə Heyətinin üzvü, İntizam Şurasının üzvü və il şöbəsinin sədri olub. 1987-2011-ci illərdə Milli Görüş lideri Nəcməddin Ərbakanın yardımçısı olub. 2003-cü ildən Səadət Partiyasında İdarə Heyətinin üzvü, seçim işləri üzrə sədr müavini, İntizam Şurasının sədri vəzifələrində çalışıb.

2023-cü il mayın 14-də Səadət Partiyasının namizədi olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyahısından Samsun ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Milli Təhsil, Mədəniyyət, Gənclər və İdman Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Evli və 3 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Şənay Aybükə Yalçın

**Şenay Aybüke Yalçın** () — musiqi müəlliməsi. 2016-cı ildə Batman ilinin Kozluğ ilçəsində musiqi müəllimi təyin olunan Yalçın 2017-ci ildə Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) bələdiyyə sədrinə hücumu zamanı güllənin bədəninə dəyməsi nəticəsində vəfat etmişdir. Ölümü ciddi rezonans doğurmuş, xatirəsinə müxtəlif təhsil müəssisələrinə onun adı verilmiş, onun həyatından bəhs edən film 2023-cü ildə işıq üzü gördü.

## Həyatı və öldürülməsi
3 sentyabr 1994-cü ildə Çorum ilinin Osmancıq ilçəsində anadan olub. Valideynləri Xocalı soyqırımından bəhs edən cizgi filmində bir qızın ölümündən təsirlənmiş, həmin obrazının adı olan Aybükəyə, nənəsinin adı Şənayı əlavə edib, qızlarını Aybükə Şənay adlandırılmışdır.

Körfez Anadolu Liseyini bitirmişdir. Bu müddət ərzində Edremit Mədəniyyət İncəsənət Dərnəyində musiqi təhsili almışdır. Daha sonra Nəcməddin Ərbakan Universitetinin Musiqi müəllimliyi Bölməsindən məzun olmişdur. 2016-cı ildə Batman ilinin Kozluğ ilçəsində Anadolu Liseyinə müəllim olaraq təyin olunmuşdur.

9 sentyabr 2017-ci il tarixində uşaqlara qiymətləndirmə şəhadətnamələrini payladıqdan sonra dostları ilə birgə maşına əyləşmiş və yola düşmüşdür. Şəhərdə yan yolda qaçırdığı avtomobildə gözləyən PKK-lı terrorçu Kozluğ ilçə bələdiyyə sədri Veysi İşığa məxsus avtomobil yolun qarşısında olan zaman uzun lüləli silahla avtomobilə atəş açmışdır. Bələdiyyə sədrinin avtomobili manevr edib qaçsa da, terrorçu atəşi dayandırmamış və maşının arxasınca dəfələrlə atəş açmışdır. Bu hücum zamanı Yalçın hadisə yerinə yaxın olmuş, nəticədə güllələrin bir hissəsi ona dəymişdir. Yalçın hadisədə ağır yaralanmış, aparıldığı dövlət xəstəxanasında vəfat etmişdir. Doğulduğu Osmancıq ilçəsində dəfn edilmişdir. Onun ölümü ciddi rezonansa səbəb olmuşdur.

## Qatilləri
Hadisədən sonra hücumu edən şəxs ərazidən qaçmışdır. Qaçam zaman Jandarma bölməsinin qarşısına gələndə jandarm *"dayan!"* xəbərdarlığına əməl etməmiş və içində olduğu nəqliyyat vasitəsini partlatmışdır. 22 mart 2018-ci il tarixində bomba qurğusunu hazırlayan *"Agit"* ləqəbi ilə tanınan PKK üzvünün Batman ilinin Sason ilçəsində çöl bölgəsində jandarma əməliyyatı zamanı öldürüldüyü açıqlanmışdır. Bundan əlavə, Batman 3-cü Ağır Cəza Məhkəməsində baş verən hücumla bağlı işdə 5 nəfər "terror qrupununun silahla təmin edilməsi" ittihamı ilə 18 il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzaları almışdır.

## Xatirəsi
Ölümündən sonra çalışdığı Kozluğ Anadolu Liseyi, məzun olduğu Körfez Anadolu Liseyi, hücumun baş verdiyi Hastane məhəlləsi, məzun olduğu Necmettin Erbakan Universitetində zal, Osmancıq ilçəsində təhsil müəssisəsinə, Kozluğ ilçəsində isə qonaq evinə onun adı verilmişdir. 2 may 2023-cü ildə Rəcəb Tayyib Ərdoğan Gabar dağında yeni neft quyusuna müəllimin adının verildiyini açıqlamışdır. 24 noyabr 2023-cü ildə onun həyatından bəhs edən *Aybüke: Öğretmen Oldum Ben* filmi nümayiş olundu.
Məsud Doğan

**Məsud Doğan** () — iş adamı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Məsud Doğan 1972-ci ildə Tokat ilində anadan olub. Qazi Universiteti Təhsil Bölməsindən məzun olub.

İş adamı olaraq çalışır. Tələbə illərində bir müddət Milli Gənclər Fondunda (MGV) çalışıb.

Siyasi fəaliyyəti ərzində Rifah Partiyası, Fəzilət Partiyası və Səadət Partiyasının üzvü olub. Səadət Partiyasında 2014-2016-cı illərdə təhsil üzrə sədr müavini, 2016-2019-cu illərdə şöbələr üzrə sədr müavini vəzifəsində çalışıb. 2019-cu ildən Səadət Partiyasının Baş Katibidir.

2023-cü il mayın 14-də Səadət Partiyasının namizədi olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyahısından Ankara ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Sənaye, Ticarət, Enerji, Təbii Sərvətlər, İnformasiya və Texnologiyalar Komissiyasının üzvü və TBMM İnsan Hüquqları Araşdırma Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Evli və 4 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Şərafəddin Kılıç

**Şərafəddin Kılıç** () — auditor, mühasib və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Şərafəddin Kılıç 1959-cu ildə Aydın ilində anadan olub. Egey Universiteti Biznesin idarə edilməsi Bölməsindən məzun olub.

Uzun illər müstəqil auditor və mühasib olaraq çalıb.

Siyasi fəaliyyəti ərzində Rifah Partiyası, Fəzilət Partiyası və Səadət Partiyasının üzvü olub. Rifah Partiyasında Konağ ilçə şöbəsinin sədri, Fəzilət Partiyasında isə İzmir il şöbəsinin sədri vəzifəsində çalışıb. Səadət Partiyasının qurucu İdarə Heyətinin üzvü olub. Bir müddət Səadət Partiyasında İzmir il şöbəsinin sədri olub. Hazırda Səadət Partiyası İdarə Heyətinin üzvüdür.

2023-cü il mayın 14-də Səadət Partiyasının namizədi olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyahısından Antalya ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Kənd Təsərrüfatı, Meşə və Kənd Məsələləri Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə və ərəbcə bilir. Evli və 4 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Mehmet Atmaca

**Mehmet Atmaca** () — inşaat mühəndisi və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Mehmet Atmaca 1966-cı ildə Trabzon ilinin Çayqara ilçəsində anadan olub. Anadolu Universiteti İnşaat mühəndisliyi Bölməsindən məzun olub. Osmanqazi Universitetində mövcud binaların fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi və zəlzələyə davamlı binaların layihələndirilməsi üzrə magistr dərəcəsi alıb.

Uzun illər mühəndis olaraq çalıb.

Siyasi fəaliyyəti ərzində Rifah Partiyası və Səadət Partiyasının üzvü olub. Rifah Partiyasında Alanyurt Bələdiyyə Məclisinin üzvü seçilib. Bir müddət Səadət Partiyasında Bursa il şöbəsinin sədri olub. Hazırda Səadət Partiyası İdarə Heyətinin üzvüdür.

2023-cü il mayın 14-də Səadət Partiyasının namizədi olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyahısından Bursa ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM İctimai İşlər, Rayonlaşdırma, Nəqliyyat və Turizm Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Evli və 4 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
The Long Dark

**The Long Dark**, Hinterland Studios tərəfindən hazırlanmış tək nəfərlik sağ qalma video oyunudur. Oyunda, geomaqnit qasırğasından sonra soyuq Kanada səhrasında sağ qalmalı olan qəzaya uğramış təyyarə pilotu Will Mackenzie rolu ilə keçir.

## Detallar
Oyun bədən istiliyi, kalori qəbulu, aclıq/susuzluq, yorğunluq, külək soyuması, vəhşi təbiət və bir çox digər ətraf mühit faktorlarını nəzərə alan sağ qalma simulyasiyasıdır. Oyunda üçün üç oyun rejimi mövcuddur: "Hekayə rejimi", "sağ qalma rejimi" və "Çağırış rejimi.

Oyunun xəritəsi bir sıra bölgələrə bölünür: Mystery Lake, Coastal Highway, Pleasant Valley, Forlorn Muskeg, Desolation Point, Timberwolf Mountain, Mountain Town, Broken Railroad, Hushed River Valley, Bleak Inlet, Ash Canyon ve Blackrock Mountain.

* **Sağ qalma rejimi**

Sağ qalma rejimi açıq dünya yəni bötüv xəritə versiyasında baş verir. Burada oyunçu istədiyi bölgəni seçə və oyunda istənilən bölgəyə daxil ola bilər. Məqsəd oyunçunun dünyada tapa biləcəyi hər hansı resurslardan faydalanaraq və ya istifadə edərək mümkün qədər uzun müddət sağ qalmasıdır. Buraya yemək, su, odun, dərman, silah, balta, bıçaq və saysız-hesabsız digər əşyalar daxildir. Təbiətdə ovlana biləcəyi maral və çölə çıxanda oyunçu üçün daimi təhlükə olan canavar ilə ayı kimi vəhşi təbiət mövcuddur. 

Alətlər və əşyalar zaman keçdikcə xarab olur, bu da oyunçunu onların vəziyyəti və sonda təmir ehtiyacı ilə bağlı ehtiyatlı qərarlar qəbul etməyə məcbur edir. Əsas tərkib hissəsi olan od yandırmaq və yemək bişirmək ilə su qızdırmaq üçün vacibdir. Oyunçu sağ qalmaq üçün müntəzəm olaraq odun və yanacaq axtarmalıdır. Oyunçu qida zəhərlənməsi və xəstəlik səbəbindən can faizi azala vəya ölə bilir. Oyun həmçinin temperaturu və külək yönünü öyrənməyi simulyasiya edir,həmçinin oyunçunu donvurmaya məruz qoymamaq və ölməmək üçün həmişə havanı və geyimlərini diqqətlə nəzarətdə saxlamağa təşviq edir.

* **Hekayə rejimi**

Sağ qalma rejimindən fərqli olaraq, hekayə rejimi sağ qalma elementləri olan epizodik macəra oyunudur və daimi ölüm xüsusiyyəti yoxdur. Sağ qalma rejimində oyunçu müəyyən coğrafi ərazilər ilə məhdudlaşan, geomaqnit fırtınasından sonra sağ qalmaq üçün mübarizə aparan və oyun dünyasında sərbəst səyahət edə bilməyən pilot rolunu üzərinə götürür. Yəni xəritədə verilən tapşırıqlardan kənara çıxa bilmir.

## Ticarət və oyun sektoru uğurları
2015-ci ilin yanvarına qədər oyun 250,000 nüsxə satılmışdı və bu say avqust 2015-ci ilə qədər 500,000 nüsxəsəyə qədər yüksəldi. 2016- ilin aprelində Hinterland bütün platformalarda 750.000-dən çox nüsxənin satıldığını elan etdi və Steam istifadəçi bazasının 99.78% təsdiqləmə reytinqinə görə minnətdarlığını ifadə etdi.- 2016-cı ilin sentyabr ayına qədər isə 3,3 milyon nüsxə satıldı və bu sürətlə satış 2021-ci ilə qədər 5 milyon nüsxəyə çatdı.

## Mükafatlar
Oyun "Ən yaxşı sənət rejissoru", "Ən gözəl oyun dizaynı" və "Ən Yaxşı Musiqi/Səs dizaynı " üçün namizədlikdə idi və 2018-ci ildə Webby mükafatlarında "Ən çox yazılı" və "Strategiya/Simulyasiya" mükafatlarını qazandı. 

## Həmçinin
Half-Life

Far Cry 6

Grand Theft Auto V

## İstinadlar
Salix tenuifolia

*  — Salix phylicifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Salix myrsinifolia subsp. myrsinifolia bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — təsdiq olunmamış bitki növü.
*  — Salix miyabeana bitki növünün sinonimi.
Salix nitens

*  — Salix phylicifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Salix lapponum bitki növünün sinonimi.
*  — Salix viminalis bitki növünün sinonimi.
Vladislav

**Vladislav** — ad.

* Vladislav Mustafin — Özbəkistanı təmsil edən üzgüçü.
* Vladislav Şpilman — polyak.
* Vladislav Qədirov — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş sovet, və Azərbaycan futbolçusu.
* Vladislav Vitenko — Qazaxıstanlı biatlonçu.
* Vladislav Reymont — Polşa yazıçısı.
* Vladislav Zlatinov — Bolqarıstan futbolçusu.
Xanım

**Xanım** — qadın adı.

* Xanım İsmayılqızı — şairə, bəstəkar.
* Xanım Balacayeva — Azərbaycan şahmatçısı.
* Xanım Hüseynquliyeva
* Xanım Əzizbəyova
Vəli (ad)

**Vəli** — kişi adı. Müsəlmanlar tərəfindən "Allahın dostu" mənasında istifadə olunur.
	
* Molla Vəli Vidadi — XVIII əsr Azərbaycan şairi.
* Vəli Xuluflu — ədəbiyyatşünas, publisist
* Vəli Əliyev (tarixçi) — tarixçi
* Vəli Məmmədov (filoloq) — filologiya elmləri namizədi, dosent.
* Vəli Şahmurov
* Vəli İsrafilov — Azərbaycanı təmsil edən üzgüçü.
* Vəli Ələkbərov — İctimai-siyasi xadim, tarixçi, pedaqoq.
* Vəli Məmmədov — Azərbaycan dövlət xadimi, ədəbiyyatşünas, publisist, SSRİ xalq deputatı.
* Vəli Baxşəliyev — arxeoloq, tarix elmləri doktoru (2005)
Xanlar (ad)

**Xanlar** — kişi adı.
	
* Xanlar Səfərəliyev — Fəhlə hərəkatının üzvü, Hümmət təşkilatının fəalı
* Xanlar Haqverdiyev — müğənni (lirik-dramatik tenor).
* Xanlar Əhmədov — rəssam-heykəltaraş, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2006).
* Xanlar Məmmədov (əsgər) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.
* Xanlar Bayramov — telejurnalist, sənədli filmlər müəllifi, araşdırmaçı yazar.
* Xanlar xan Qaraçorlu
* Xanlar Şirinov

## Həmçinin bax
* Xanlar (dəqiqləşdirmə)
Xanəli

**Xanəli** — kişi adı.

* Xanəli Kərimli — şair, ədəbiyyatşünas, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.
* Xanəli Tolış — Azərbaycan şairi.
* Xanəli Fəttayev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri.
* Xanəli Babayev — Filologiya elmləri namizədi
Yakov

**Yakov** — ad.
	
* Yakov Cuqaşvili
* Yakov Sverdlov — rus inqilabçısı, sovet siyasətçisi və dövlət xadimi.
* Yakov Nikoladze
* Yakov Kozin —
* Yakov Kostyukovski — sovet və rus şairi, dramaturq və ssenaristi.
* Yakov Qinkulov
* Yakov Zevin — dövlət xadimi
Çen

**Çen** — soyad.

* Çen Ki — Çini təmsil edən stolüstü tennisçi.
* Çen Lonqcan — Çini təmsil edən stolüstü tennisçi.
* Çen Veixinq — Avstriyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
* Çen Yi (marşal)
* Çen Yu-Hsuan
Çiaki

**Çiaki** — Yapon adı.

* Çiaki Yamada — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Çiaki Minamiyama — Yaponiya qadın futbolçusu.
Çieko

**Çieko** — ad.

* Çieko Hase — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Çieko Homma — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Çingiz Abdullayev (dəqiqləşdirmə)

* Çingiz Abdullayev — Azərbaycan detektiv yazıçısı, nasir, publisist.
* Çingiz Abdullayev (dissident) — Sovet dövründə Azərbaycanda milli hərəkatçı, dissident, siyasi mühacir.
* Çingiz Abdullayev (ictimai xadim) — professor, texnika üzrə fəlsəfə və kulturologiya üzrə elmlər doktoru.

## Həmçinin bax
* Çingiz
* Abdullayev
Çarlz

**Çarlz** — ad.
	
* Çarlz Bebbic — ingilis riyaziyyatçısı
* Çarlz Darvin — ingilis naturalisti və səyyahı
* Çarlz Körtis — ABŞ-li siyasətçi.
* Çarlz Ferbenks — ABŞ-li siyasətçi.
* Çarlz Hermans
* Çarlz Veyn
* Çarlz van der Liuv
Xristianlıqda ana

**Theotokos** (yunan : Θεοτόκος) və yaxud **Xristianlıqda ana** — Pravoslav Kilsəsində və Şərqi Katolik Kilsəsində İsanın anası Məryəm ana üçün istifadə edilən xristian dininə məxsus olan dini termindir. Yunanca Allah mənasını verən *theos* və dünyaya gətirmək mənasını verən *tikto* sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib, "Allahı dünyaya gətirən", "Allahın anası" mənasını verir.

Bakirə Məryəmlə bağlı əsas xristian prinsiplərindən biri olub, onun Müqəddəs Üçlüyün ikinci şəxsi, bədəndəki Kəlam olan Allahın və dolayı yol ilə Theotokos və Allahın Anası olaraq İsa Məsihi dünyaya gətirməsi həqiqətini ifadə edir.

"Allahın Anası" ("Allahı dünyaya gətirən") ifadəsi nə anası, nə də atası olmayan (digər qədim dinlər mövcud olan Allahların anaları olan qədim ilahələrdən fərqli olaraq) əbədi Allah Atanın anası demək deyildir. Bunun əksinə olaraq, əksər xristianlar inanırlar ki, Kəlam olan Allah əbədi olaraq Ata Allahdan doğulsa da, o, Məryəm ananın enkarnasiyasıdır ("bədənindən doğulmuş"). Başqa bir sözlə ifadə edilərsə, Allah-insan İsa Məsihin iki təbiəti mövcuddur: ilahi — Ata Allahdan və insani — Məryəm anadan gələn.

## Həmçinin bax
Xristotokos

## İstinadlar
Çita (dəqiqləşdirmə)

* Çita — Rusiya Federasiyasında şəhər, Zabaykal diyarının inzibati mərkəzi.
* Çita yarımadası — Yaponiyanın Aiçi prefekturası ərazisində yerləşir. 
* Çita vilayəti —
Xristotokos

**Xristotokos**, Məryəm ananın yalnız insan olan İsanı dünyaya gətirdiyini iddia edən xristian düşüncəsidir. Nestorius bildirirdi ki, Kəlam İsaya yalnız 30 yaşında ikən nazil olmuş, yalnız o zamandan sonra, İnsan və Allah xarakterlərini daşımışdır. O buna görə də, Məryəmin Allah olan İsanın deyil, insan olan İsanın anası olduğunu bildirmiş və buna görə də Məryəmin "Allahın Anası" (Theotokos) adlandırılmasına qarşı çıxış etmiş və buna görə də, Allahın dünyaya gətirilməsinin və ya dünyaya gəlməsinin sadəcə olaraq mümkün ola bilməyəcəyini bildirmişdir. Bu fikir əslinə qalarsa, İstanbul ilə Antakiya və İsgəndəriyyə Patriarxlığı arasındakı gərginliyin teoloji tərəfidir.

## İstinadlar
Musiqi piratlığı

**Musiqi piratlığı** — musiqinin qanunsuz olaraq surətini çıxarmaq, endirmək və paylaşmaqdır. Texnologiyanın inkişafı ilə musiqi piratlığı daha geniş yayılmışdır. Qeyri-qanuni fayl paylaşımı, striminq platformaları və yükləmə saytları, istehlakçıların musiqiyə pul ödəmədən icazəsiz daxil olmasını və paylaşmasını həmişəkindən daha asan edib. Bu da sənətçilərin və musiqi şirkətlərinin satışlarının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına, eləcə də bütövlükdə musiqi sənayesinin gəlirlərinin itirilməsinə səbəb olub.

Günümüzdə başqasının əsərindən icazəsiz istifadə, müəllif hüquqlarının pozulmasının bir növüdür. Bu, həmin sahədəki qanunlardan asılı olaraq məhkəmə və ya cinayət ittihamı ilə nəticələnə bilər.

## İstinadlar
Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü

**Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü** — 4 fevralda xərçəng haqqında məlumatlılığın artırılması və onun profilaktikası, aşkar edilməsi və müalicəsinin təbliği məqsədilə qeyd olunan beynəlxalq gün. Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü 2008-ci ildə yazılmış Ümumdünya Xərçəng Bəyannaməsinin məqsədlərini dəstəkləmək üçün Beynəlxalq Xərçənglə Mübarizə İttifaqı (UICC) tərəfindən keçirilir. Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Gününün əsas məqsədi xərçəngin yaratdığı xəstəlikləri və ölümləri əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq və xəstəliyə diqqəti çəkmək üçün beynəlxalq ictimaiyyəti bir araya gətirməkdir. Bu gün Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qeyd olunur.

Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü dezinformasiyanı hədəf alır, maarifləndirməni artırır və stiqmanı azaldır. Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günündə xərçəngdən əziyyət çəkənlərə dəstək olmaq üçün bir çox təşəbbüslər həyata keçirilir. Bu təşəbbüslərdən biri, iştirakçıların fiziki və ya virtual olaraq başlarını qırxdıraraq xərçəng xəstəliyindən müalicə alanlara şücaət simvolu göstərdiyi *#NoHairSelfie* qlobal həştəq aktivizmidir. İştirakçıların görüntüləri daha sonra bütün sosial şəbəkələrdə paylaşılır. Dünyada bu gün həmçinin yüzlərlə tədbir keçirilir.

## İstinadlar
Leqq–Kalve–Pertes xəstəliyi

**Leqq-Kalve-Pertes xəstəliyi** () – çox vaxt Pertes terminindən istifadə olunur. Bud sümüyünün başının osteoxondropatiyasıdır. Çox vaxt 5–10 yaşlı oğlanlarda olur, ayaqda ağrı və axsama yaranır.

## Həmçinin bax
* Armudvarı əzələ sindromu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qoşe xəstəliyi

**Qoşe xəstəliyi** () – lizosomal hidrolazanın genetik defekti nəticəsində lipid toplanmasının pozulmasıdır. Qlükoserebrozidlərin baş beyində (əqli inkişafdanqalma), sümüklərdə toplanması baş verir. Sümüklərdə (osteonekrozla bağlı) və bel fəqərələrində (OP bağlı sınıqla) ağrı olur, bəzən sümük krizi baş verir. Hepatosplenomeqaliya, ağciyərlərin zədələnməsi baş verir.

## İstinadlar
Qudpasçer xəstəliyi

**Qudpasçer** () – ağciyər və böyrəyin zədələnməsi ilə gedən vaskulit. Bu, iki zirvəsi olan bimodal yaş paylanması ilə xarakterizə olunur: birincisi 20–30 yaşlarında kişilərdə üstünlük təşkil edir (üç dəfə daha çox təsirlənir), ağciyər qanaxmalarının daha yüksək tezliyi ilə səciyyələnir. İkinci zirvə nefrolitiazdan əziyyət çəkən 60–70 yaşlı qadınların üstünlük təşkil etməsi ilə xarakterizə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lırt dəri sindromu

**Lırt dəri sindromu** () – anadangəlmə və qazanılmış olub, fibulin-5 geninin mutasiyası nəticəsində dəri həddən artıq lırt və dartılmış olur, Elers-Danlosdan fərqli olaraq dəri geri qayıtmır (dartılmış dəri).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şəbəkəli livedo

**Şəbəkəli livedo** () – dərinin bənövşəyi rəngli, şəbəkəli eritematozudur. Solğun həlqələr qan cərəyanının azalması və periferiyada oksigenin aşağı gərginliyi ilə bağlıdır. Dəri biopsiyası dəyişikliksizdır. Tipləri: fizioloji ("mərmər" dəri, cavan qadınlarda aşağı ətraflarda, soyuqda güclənir, istidə itir), adəti (istidə itmir), idiopatik (daimi, "ağacşəkilll" livedonun erkən mərhələsi ola bilər), amantadin qəbulu ilə bağlı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lizosomal toplanma xəstəlikləri

**Lizosomal toplanma xəstəlikləri** – bəziləri uşaq yaşlardan əzələ-skelet simptomları ilə gedir və YİA ilə differensasiya etmək lazım gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Letterer-Sive xəstəliyi

**Letterer-Sive xəstəliyi** – uşaqlarda olan aqressiv xəstəlikdir, sümüklərin zədələnməsi, hepatosplenomeqaliya və bəzən ağciyərin interstisial zədələnməsi xarakterikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leş–Nihan sindromu

**Leş-Nihan sindromu** ― orqanizmdə hipoksantin-quanin-fosforiboziltransferaza fermentinin (HQFTF) fəallığının çox aşağı olması və ya tamamilə olmaması ilə xarakterizə edilən və hiperurikemiya ilə müşahidə olunan ağır irsi xəstəlikdir.

## Səbəbi
Leş-Nihan X xromosomu ilə resessiv ötürülən irsi xəstəlikdir. Sindrom zamanı sərbəst purin əsaslarından purin nukleotidlərinin sintezi pozulur, nəticədə bu birləşmələrin *de novo* sintezi həddindən artıq sürətlənir, orqanizmdə sidik turşusu duzlarının miqdarı artır.

Leş-Nihan sindromu zamanı müşahidə edilən psixi dəyişikliklərin mexanizmi isə aydın deyil. Ola bilər ki, beyində maddələr mübadiləsinin normal gedişi üçün sərbəst azot əsaslarından İMF və QMF-in sintez edilməsinin xüsusi əhəmiyyəti vardır. Normal halda beyində hipoksantin-quaninfosforiboziltransferaza fermentinin fəallığının yüksək olması bu fikri sübut edir.

## Əlamətləri
Purin nukleotidlərinin sintezinin artması orqanizmdə normal haldakına nisbətən 3–6 dəfə artıq sidik turşusu duzları əmələ gəlir. Bu isə həyatın ilk illərində podaqra əlamətlərinin və böyrək daşlarının əmələ gəlməsinə (nefrolitiaz), eyni zamanda hiperurikemiyaya səbəb olur.

Xəstəlik zamanı müşahidə olunan hallardan biri xəstələrin öz bədənlərinə xəsarət yetirməyə meyilli olmasından ibarətdir. Xəstələr 2–3 yaşında olarkən barmaqlarını və dodaqlarını dişləməyə başlayırlar. Bundan əlavə, xəstələrdə onları əhatə edən şəxslərə qarşı aqressivlik, ağıl zəifliyi, qıcolma tutmaları və xoreoatetoz müşahidə edilir.

Xəstəlik əksər hallarda kişilərdə rast gəlinir, böyümə və cinsi yetkinlik gecikir, əsasən, xayaların kiçilməsi və ya atrofiyası müşahidə olunur. Leş-Nihan sindromu qadınlarda kişilərə nisbətən az rast gəlinməklə yanaşı, həm də daha yüngül əlamətlərlə müşayiət olunur. Qadınlarda xəstəlik nəticəsində əksər hallarda podaqradan başqa əlamət görülmür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lofqren sindromu

**Lofqren sindromu** – sarkoidozlu xəstədə yaranan triadadır: kəskin artrit (aşıq-baldır, diz), düyünlü eritema və ikitərəfli döşdaxili limfadenopatiya. Kəskin artrit bir neçə həftə davam edir. Qızdırma və üveit ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mafuççi sindromu

**Mafuççi sindromu** – anadangəlmədir, mezodermal displaziya, çoxsaylı enxondromatoz və yumşaq toxumaların hemangioması yaranır. Bədxassəli şişə keçmə riski yüksəkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
MAGİC sindromu

**MAGİC sindromu** () – perixondrit ilə gedən ağız boşluğu və genital üzvlərin xoraları.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mak-Ardl xəstəliyi

**Mak-Ardl xəstəliyi** () – qlikogenez V tipə aiddir, miofosforilazanın defisiti ilə bağlı metabolik miopatiyadır, ağrı, yorulma və zəifliklə assosiasiya olunan fiziki yükə dözümsüzlük olur, istirahət adətən yüngüllük gətirir, bəzən isə ikinci tənəffüs fenomeni meydana çıxır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kəpənək simptomu

**Kəpənək simptomu** () – SLE-də kəskin fotohəssas dəri zədələnməsinin variantı olub, sistem xəstəliyin aktivliyini göstərir, burun və yanaqlarda eritema (burun-dodaq büküşlərini zədələmir) dəridən qalxan papula və ya pilək, çapıqsız sağalır. Sifətin qızarmasının digər səbəblərinini (rozasea, seboreya, kontakt, atopik, aktinik dermatiti) istisna etmək lazımdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Manubriosternal sindrom

**Manubriosternal sindrom** – döş sümüyünün yuxarı və ya önə yaxın sahədə kəskin ağrı tutmaları ilə özünü göstərir. Bəzən həmən birləşmədə ağrı (hərəkətdə və nə-fəsalmada güclənir) və şişkinlik olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Menkes xəstəliyi

**Menkes xəstəliyi** və ya **Qıvrım saç sindromu** – mis metabolizminin pozulması ilə bağlı nevroloji əlamətlər, anomal reflekslər, fiziki inkişafdan qalma, ənsə qabarları və nadir halda tez sınan muncuğabənzər (pili torti) saçlar olur. Əksər hallarda revmatoloji şikayətlərə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mikuliç xəstəliyi

**Mikuliç xəstəliyi** () – baş və boyun vəzilərinin limfosit infiltrasiyası ilə bağlı böyüməsidir. Autoimmun etiologiyalı, IgG 4-bağlıdır. ŞS bir variantıdır. Mikuliç xəstəliyində ŞS fərqli olaraq gözü qıcıqlandırmaqla göz yaşını stimulə etmək olur və ya göz yaşı vəzilərinin funksiyası saxlanılmış olur. Bura qulaqyanı (parotitis), gözətrafı (lacrimal) və ağızsuyu (salivary) vəziləri aiddir. Limfoma riski yüksəkdir. Mikuliç sindromu limfosarkoma, sarkoidoz, vərəm, leykemiyada da ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mondor xəstəliyi

**Mondor xəstəliyi** () və ya **İpəbənzər tromboflebit** – döş qəfəsinin ön və yan səthində tam sağlam fonda və ya qızdırmadan sonra dəri ilə birləşmiş ipəbənzər ağrılı qalınlaşmalar aşkar edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Morton nevroması

**Morton nevroması** – xoşxassəli şişdir, dabanaltı barmaqarası sinirin ayaqdarağı köndələn bağ ilə sıxılması nəticəsində sinirin ətrafında fibroz toxuma inkişaf edir. III və IV və ya II və III ayaqdarağı sümüklərinin başları arasında ağrı yaranır. Ən çox qadınlarda dar ayaqqabı və ya yüksək dabanlı ayaqqabı geyməklə bağlıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mur-Federman sindromu

**Mur-Federman sindromu** () – psevdo-sklerodermiyanın bir səbəbi kimi baxılır: kiçik boy, rigid oynaqlar, qısa barmaqlar və onların yumruq halında bükülməməsi, saiddə dərinin qalınlaşması, göz anomaliyaları.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mil Mi-2

**Mil Mi-2** (NATO kod adı: Hoplit) — Mil Moskva Helikopter Zavodu tərəfindən dizayn olunmuş çoxməqsədli helikopter

## Konstruksiya və inkişafı

Mi-2 yalnız Polşada, Svidnik şəhərindəki WSK "PZL-Świdnik" zavodunda istehsal olunur. Mil Mi-1 modeli ilk dəfə Sovet İttifaqında 1948-ci ildə istehsal edilmişdir. S-51 və Bristol Sycamore modelləri üzrə modelləşdirilmiş və ilk sınaq uçuşları 1948-ci ilin sentyabrında Mixail Mil istehsalat sahəsində baş tutmuşdur. Model üçün xüsusi olaraq Isotov GTH-350 mühərriki hazırlanmış və Mi-1-dən xeyli üstün olan Mi-2 modelinə inteqrasiya edilmişdir. Daha sonra, Mil (Sovet İttifaqındakı adı ilə V-2) ofisi 1964-cü ildə Polşanın Świdnik qəsəbəsinə köçürüldükdən sonra inkişaflar buradan da davam etdirilmişdir. 1964-cü ildən bəri PZL-Świdnik yüzlərlə helikopterin tədarükünü həyata keçirmiş və bunların təxminən 1/3 hissəsi hərbi məqsədlər üçün satılmışdır. Mülki məqsədlərdə istifadə üçün plastik rotor bıçaqlı və geniş gövdəyə malik 10 sərnişin tutumlu Mi-2M modeli hazırlanmışdır. Onun ən mühüm istifadə sahələrindən biri də ambulans kimi istifadə edilməsidir, çünki onun həcmi 4 xərək daşımağa imkan verir.

Polşada bəzi xüsusi hərbi variantları da hazırlanmışdır. Birincisi, o, dəstək və kəşfiyyat məqsədləri üçün 23 mm-lik avtomatik top və iki ədəd 57 mm-lik raket podu, dörd ədəd 9K11 Malyutka tank əleyhinə raket sistemləri və ya Strela-2 AA raketlərini daşıya bilər.

## Əməliyyat tarixi

İlk dəfə 1965-ci ildə Sovet Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən istifadəyə verilən Mi-2 modeli daha çox keçmiş Sovet İttifaqı və Şərq Bloku ölkələri tərəfindən istifadə olunmuşdur. Bundan əlavə, Meksika və Myanma tərəfindən də istifadə olunur. Ən çox silahlı Mi-2 variantları Polşa tərəfindən istifadə edilmişdir. Onlardan bəziləri keçmiş Şərqi Almaniya tərəfindən də istifadə edilmişdir (yalnız pulemyot və idarə olunmayan raket silahları ilə təchiz edilmiş olan formada). Şimali Koreyada da çox aktiv formada fəaliyyət göstərən və Mi-2 helikopterlərindən formalaşmış olan aviadonanma mövcuddur.

## İstinadlar
Şteynnert xəstəliyi

**Şteynnert xəstəliyi** (*Miotoniya atrofik*) – adətən kişilərdə 30 yaşdan sonra, yuxarı ətraf, boyun və üz əzələlərinin atrofiyası, əzələlərin rigidliyi və boşalmasının pozulması nəticəsində parkinsonabənzər poza olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nəcməddin Çalışkan

**Nəcməddin Çalışkan** () — ilahiyatçı və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Nəcməddin Çalışkan 1973-cü ildə Malatya ilinin Darende ilçəsində anadan olub. İmam Hatip Liseyində təhsil alıb. Əlcəzairin Əl-Əzhər Universiteti İlahiyat Bölməsindən məzun olub. Ankara Universitetində magistr və PhD dərəcələri alıb. Hatay Mustafa Kamal Universitetində yardımçı dosent və dosent elmi adları alıb.

Kənd təsərrüfatı, sənaye, ixrac və satış sahələrində uzun illər çalışıb. Ticarət və Sənaye Palatası Məclisinin sədr müavini, Hatay Mustafa Kamal Universiteti İlahiyyat Bölməsinin Kafedra müdirinin müavini, Əsas İslam Elmləri Bölməsinin müdiri və müəllim vəzifələrində çalışıb. Hatay Jurnalistlər Cəmiyyətinin (HGC) Fəxri Şurasının üzvü olub. Kitabları çap edilib, *Millî Gazete*də məqalələri dərc olunub.

Siyasi fəaliyyəti ərzində Rifah Partiyası, Fəzilət Partiyası və Səadət Partiyasının üzvü olub. Rifah Partiyasında TBMM qrupu üzvünün müşaviri olub. 12 il Səadət Partiyasının Hatay il şöbəsinin sədri olub. Hazırda Səadət Partiyası İdarə Heyətinin üzvüdür.

2023-cü il mayın 14-də Səadət Partiyasının namizədi olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyahısından Hatay ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Müraciət Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə və ərəbcə bilir.

## İstinadlar
Birol Aydın

**Birol Aydın** () — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Birol Aydın 1969-cu ildə Gümüşhane ilinin Şiran ilçəsində anadan olub. İbtidai və orta təhsilini Gəbzə ilçəsində alıb. Tunisin Zeytun Universiteti İslam Sivilizasiyası Bölməsindən məzun olub.

Milli Gənclər Vəqfində (MGV) və Anadolu Gənclər Dərnəyində çalışıb. 2007-2014-cü illərdə Beynəlxalq Gənclər Forumunun (IYFO) İdarə Heyətində təmsil olunub. 2007-ci ildən İqtisadi və Sosial Araşdırmalar İnstitutunun (ESAM) İdarə Heyətinin üzvüdür.

Siyasi fəaliyyəti ərzində Fəzilət Partiyası və Səadət Partiyasının üzvü olub. Fəzilət Partiyasında Kocaeli il şöbəsinin İdarə Heyətinin üzvü olub. Səadət Partiyasında isə 2002-2006 və 2014-2017-ci illərdə Kocaeli il şöbəsinin sədri, 2010-2019-cu illərdə sədrin müavini vəzifəsində çalışıb. 2006-cı ildən İdarə Heyətinin üzvü, 2020-ci ildən isə Səadət Partiyasının sözçüsüdür.

2023-cü il mayın 14-də Səadət Partiyasının namizədi olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyahısından İstanbul ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Daxili İşlər Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Ərəbcə bilir. Evli və 3 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Mi-171

**Mi-171** Sovet/Rusiya istehsalı olan mülki nəqliyyat helikopteri olub, Mil Dizayn Bürosu tərəfindən hazırlanmış, Mi-8 (Mi-17) helikopterinin yeni modifikasiyası Mi-8AMT (ixrac versiyası Mi-171E adlanır) adlanır.

Mi-8AMTŞ (rus dilində: Ми-8АМТШ) helikopterinin hərbi modifikasiyası (rus dilində: **Ми-171Ш**, "Ш" — штурмовой, Azərbaycan dilində: **Mi-171Ş**, "Ş" — hücum) 2009-cu ildə istifadəyə verilmişdir.

## İstehsalı
Mi-8/17 tipli helikopterlər "Rusiya Helikopterləri" holdinqinin tərkibindəki Ulan-Ude Aviasiya Zavodunda və Kazan Helikopter Zavodunda istehsal olunur. 2014-cü ilə qədərki dövrdə, 12 mindən çox Mi-8 və onun modifikasiyaları istehsal edilmişdir ki, bu da iki mühərrikli helikopterlər arasında dünyada rekord göstərici hesab olunur. İstehsal edilmiş olan bu vertolyotlar dünyanın 100-dən çox ölkəsinə çatdırılmış və onların ümumi uçuş müddəti 100 milyon saatdan çox olmuşdur.

Hazırda Mi-8/17 tipli helikopterlərin aşağıdakı mülki modelləri istehsal olunur:

* Mi-8AMT
* Mi-8MTV-1
* Mi-171
* Mi-171A1
* Mi-172

## İstinadlar
Sanctus Diavolos

Sanctus Diavolos — Yunanıstan ekstremal metal qrupu "Rotting Christ" səkkizinci tamformatlı albomu. Bu, həm də qrupun uzunmüddətli üzvü olmuş gitara ifaçısı Kostas və klaviatura ifaçısı Georgiusun gedişindən sonra buraxılmış ilk albomdur. Albomun yazılmasında həmçinin qitaraçı Qas Ci və canlı xor iştirak etmişdir, Sakis Tolisin klaviş instrumentində ifası da albomda yer alır.

Albom Yunanıstanda SCA studiyalarında yazılmışdır və İsveçdə Fredrik Nordström (Studio Fredman) tərəfindən yekun şəkilə salınmışdır.

## Kompozisiya siyahısı
Mahnıların hamısının müəllifi Sakis Tolisdir.

# "Visions of a Blind Order" – 3:46
# "Thy Wings Thy Horns Thy Sin" – 4:13
# "Athanati Este" – 5:40
# "Tyrannical" – 5:07
# "You My Cross" – 4:19
# "Sanctimonious" – 3:16
# "Serve in Heaven" – 3:55
# "Shades of Evil" – 5:14
# "Doctrine" – 6:28
# "Sanctus Diavolos" – 6:41

## Albomun yazılmasında iştirak edənlər
* Sakis Tolis – qitara, vokal, klaviş
* Andreas Lagios – bass
* Temis Tolis – baraban

### Qonaq üzvləri
* Qas Ci – 1-ci trekdə solo ifa
* Xristos Antoniu – xor aranjımanı

## İstinadlar
Hesablama nəzəriyyəsinin əsasları üzrə beynəlxalq simpozium

**Hesablama nəzəriyyəsinin əsasları** üzrə beynəlxalq simpozium — nəzəri kompüter elmləri sahəsində iki ildən bir keçirilən konfranslar seriyası. 1977-ci ildə nəzəri kompüter elminin bütün aspektləri, xüsusən alqoritmlər, hesablama mürəkkəbliyi, formal və məntiqi üsullarla maraqlanan tədqiqatçılar üçün yaradılmışdır. Simpozium əvvəllər aşağıdakı qurumlarda keçirilmişdir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FCT İdarəetmə Komitəsi.
* FCT icraat məlumatları DBLP biblioqrafiya vebsaytında.
* FCT 2015 vebsaytı.
* FCT 2013 vebsaytı.
* FCT 2011 vebsaytı.
* FCT 2009 vebsaytı.
* FCT 2007 vebsaytı.
* FCT 2005 vebsaytı.
* FCT 2001 vebsaytı.