open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kay Siqban

**Kay Manne Börye Siqban** (; ) — 1981-ci ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüş isveçli fizik.

## Bioqrafiyası
Siqban İsveçin Lund şəhərində, 1924-cü il Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı Manne Siqbanın ailəsində anadan olmuşdur. O, 1944-cü ildə Stokholm Universitetində doktorluq dərəcəsi almışdır. Siqban 1951–1954-cü illərdə Kral Texnologiya İnstitutunda, 1954–1984-cü illərdə isə Uppsala Universitetində eksperimental fizika üzrə professor kimi fəaliyyət göstərmişdir (qeyd edək ki, o, vaxtilə atasının rəhbərlik etdiyi kafedraya başçılıq etmişdir). O, 1981-ci ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatını Nikolas Blumberqen və Artur Şavlov ilə bölüşmüşdür. Siqban mükafatın yarısını "yüksək ayırdedilməli elektron spektroskopiyasının inkişafındakı xidmətlərinə görə", Blomberqen və Şavlov isə hərəyə dörddə bir hissəsini "lazer spektroskopiyasının inkişafındakı xidmətlərinə görə" almışlar.

Siqban öz metodunu "Kimyəvi Analiz üçün Elektron Spektroskopiyası" (ESCA) adlandırmışdı; hazırda bu üsul daha çox Rentgen fotoelektron spektroskopiyası (XPS) kimi tanınır. 1967-ci ildə o, "ESCA: elektron spektroskopiyası vasitəsilə öyrənilən atom, molekul və bərk cisim strukturu" adlı kitabını nəşr etdirmişdir.

O, İsveç Kral Elmlər Akademiyası da daxil olmaqla bir neçə akademiya və cəmiyyətin üzvü olmuş, 1981–1984-cü illərdə isə Beynəlxalq Nəzəri və Tətbiqi Fizika İttifaqının prezidenti vəzifəsini icra etmişdir.

Siqban 1944-cü ildə Anna Brita Redin ilə ailə həyatı qurmuşdur. Cütlüyün üç oğlu (iki fizik və bir biokimyaçı) dünyaya gəlmişdir.

Siqban 20 iyul 2007-ci ildə 89 yaşında vəfat etmişdir. Vəfat etdiyi vaxt o, hələ də Uppsala Universitetinin Onqstrem laboratoriyasında alim kimi aktiv fəaliyyətini davam etdirirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bayat Abbas

**Bayat Abbas** () —  XVI əsrdə Dərbənd və ətraf əyalətlərdə tanınmış ustad aşıq, güclü yaradıcı təbi ilə seçilən söz sənətkarıdır. Onun həyatı barədə yazılı məlumatlar məhdud olsa da, xalq arasında dolaşan rəvayətlər və hekayətlər Bayat Abbasın dövrünün nüfuzlu aşıqlarından biri olduğunu göstərir.

## Həyatı
1572-ci ilə aid cünglərdə Bayat Abbasın bayatı, qoşma, gəraylı və təcnis janrlarında yazdığı şeirlərə rast gəlinir. Bu nümunələrin dil xüsusiyyətləri və üslubu onun Dərbənd bölgəsi ilə sıx bağlılığını ehtimal etməyə əsas verir.

Bayat Abbas yaradıcılığında məhəbbət, təbiət və ictimai-siyasi mövzular geniş yer tutmuşdur. Onun poetik irsi sonrakı dövr aşıq ədəbiyyatına ciddi təsir göstərmiş, bir çox ustad aşıqlar onun şeirlərinə nəzirələr yazmışlar. Bu ənənəni davam etdirən sənətkarlar sırasında Ehraqlı Rəcəb və Vəlikəndli Fətəli kimi aşıqların adları çəkilir.

Bayat Abbas Azərbaycan aşıq yaradıcılığının erkən nümayəndələrindən biri kimi qiymətləndirilir və onun poetik irsi bölgənin şifahi ədəbi ənənəsinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

## İstinadlar
Preambula

**Preambula** — hüquqi, rəsmi, elmi və ya ədəbi sənədlərin əvvəlində yer alan giriş hissəsidir. Bu hissədə sənədin məqsədi, mahiyyəti, qəbul edilmə səbəbləri, əsas prinsipləri və ideoloji-fəlsəfi əsasları qısa və ümumi şəkildə izah olunur. Preambula əsas mətnə giriş rolunu oynayır və sənədin ruhunu, istiqamətini müəyyənləşdirir.

## Etimologiya
"Preambula" sözü latın mənşəlidir və *praeambulus* ("öndən gedən", "giriş") sözündən yaranmışdır. Bu termin bir çox dillərdə oxşar formada işlədilir.

## İstinadlar
Azərbaycanın Pakistandakı səfirliyi

**Azərbaycanın Pakistandakı səfirliyi** — Azərbaycan Respublikasının Pakistan İslam Respublikasında diplomatik nümayəndəliyi.

Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. Azərbaycan Respublikasını Pakistanda siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində maraqlarını təmsil edir. Hər iki ölkə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının daimi üzvləridir.

2021-ci ildən Azərbaycanın Pakistanda Fövqaladə və səlahiyyətli səfiri Xəzər Fərhədovdur.

Pakistan Respublikasının Azərbaycanda səfiri Qasım Mohiuddindir.

## Haqqında
Pakistan İslam Respublikası Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini 12 dekabr 1991-ci il tarixində tanımışdır. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 9 iyun 1992-ci ildə qurulub.

Pakistan İslam Respublikasının Bakıdakı səfirliyi 12 mart 1993-cü ildə açılıb.

Azərbaycan Respublikasının İslamabadda səfirliyi 24 avqust 1997-ci ildə təsis edilmişdir. 

### Parlamentlərarası əlaqələri
Azərbaycan Milli Məclisində Azərbaycan-Pakistan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir.

Pakistan Senatında Pakistan-Azərbaycan Parlament Dostluq Qrupu yaradılıb.

## Səfirlər
Azərbaycanın Pakistanındakı səfiri Azərbaycan Respublikasını Pakistan İslam Respublikasında təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## Viza
Pakistan vətəndaşları Azərbaycana səfər etmək üçün “ASAN Viza” sistemi vasitəsilə elektron viza almalıdırlar.

Digər növ vizalar üçün — rəsmi, iş, təhsil, biznes və digər məqsədlər üçün səfirliyə müraciət edilməlidir. 

Hər iki ölkənin vətəndaşları üçün viza cəmi bir neçə saat ərzində verilir.

Azərbaycan vətəndaşları Pakistanı ziyarət etmək üçün elektron viza (e-viza) almalıdırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərbaycanin Pakistandaki səfirliyi Rəsmi sayti
* Pakistanin Azərbaycandaki səfirliyi Rəsmi sayti
Mütəsərrif

**Mütəsərrif** (, ) — Osmanlı dövlətində sancaq və ya livaların idarə edilməsindən məsul olan yüksək rütbəli mülki məmur.

## Etimologiyası

"Mütəsərrif" sözü ərəb mənşəlidir (). Sözün kökü ərəb dilindəki "s-r-f" ( — xərcləmək, çevirmək, idarə etmək) kökünə dayanır. Morfoloji baxımdan bu söz "təsərrüf" ( — bir şeyin üzərində istifadə və ya idarəetmə haqqına sahib olma) məsdərindən törəmiş ismi-feildir.

Sözün hərfi mənası "istifadə edən", "təsərrüfatı idarə edən" və ya "səlahiyyət sahibi" deməkdir.

İnzibati-hüquqi mənada bu terminin təkamülü iki mühüm aspektdə özünü göstərir:
* **Mülki hüquqda:** Daşınmaz əmlakın (mülkün) sahibi olan və ya həmin əmlakdan istifadə (təsərrüf) etmək hüququna malik olan şəxs.
* **İnzibati idarəçilikdə:** Sancaq və ya liva daxilində mülki, maliyyə və idarəetmə işlərini "idarə etmə" (təsərrüf etmə) səlahiyyəti verilmiş rəsmi şəxs.

Azərbaycan dilində hal-hazırda aktiv istifadə olunan "təsərrüfat" və "məsrəf" sözləri də "mütəsərrif" sözü ilə eyni semantik kökdən gəlir.

## Tarixi inkişafı

XV və XVI əsrlərdə timar sisteminə əsaslanan klassik Osmanlı torpaq idarəçiliyinin zəifləməsi nəticəsində, XVII əsrdən etibarən "mütəsərriflik" adlı inzibati vəzifə formalaşmağa başlamışdır. Nizami-cədid islahatları ilə bu vəzifəyə təyinat qaydaları sərtləşdirilmişdir: korrupsiya və rüşvətin qarşısını almaq məqsədilə mütəsərriflərin ən az üç, ən çox beş il müddətinə təyin edilməsi qərara alınmışdır.

Tənzimat islahatları dövründə mütəsərriflik regionları birbaşa mərkəzi hökumətə tabe edilmişdir. Bu dövrdə bəzi böyük sancaqların mütəsərrifləri mərkəzi idarəetmədə demək olar ki, vali ilə eyni səlahiyyətlərə malik idilər.

## Səlahiyyətləri və ləğvi

Mütəsərrif tabeliyində olan sancağın asayişindən, vergi yığımından və mülki işlərindən cavabdeh idi. O, həm vali ilə mərkəzi hakimiyyət arasında, həm də yerli xalqla dövlət arasında mühüm keçid rolu oynayırdı.

1921-ci ildə qəbul edilmiş Təşkilati-Əsasiyyə Qanunu ilə mütəsərrif vəzifəsi tədricən kaymakamlıq və valilik funksiyaları arasında bölünmüşdür. Türkiyə Respublikasının elanından sonra, 1924-cü ildə həyata keçirilmiş inzibati islahatlarla bu məqam tamamilə ləğv edilmiş və sancaqlara "il" (vilayət) statusu verilərək onların rəhbərləri vali adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax

* Vali
* Sancaq (inzibati vahid)
* Kaymakam
* Qəza (inzibati vahid)
* Vilayət (termin)
* Vilayət (Osmanlı imperiyası)
* Federal dövlət
* Oblast
* Vilayət
* Qubernatorluq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Terminin türk dilində izahı
Sara Əzimova

**Sara Əzimova Nurəddin qızı** () — Azərbaycan jurnalisti və redaktoru. "Şərq qapısı" qəzetinin baş redaktoru (2023-cü ildən). Naxçıvan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvü (2011–2016), Naxçıvan Muxtar Respublikasının Televiziya və Radio Şurasının üzvü (2016–2023).

## Həyatı və fəaliyyəti
Əzimova Sara Nurəddin qızı 12 aprel 1986-cı ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 2007-ci ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Tarix-filologiya fakültəsinin bakalavriat səviyyəsini bitirmişdir. Hazırda Azərbaycan Turizm və Menecment Universitetinin Menecment ixtisası üzrə təhsil alır.

Əmək fəaliyyətinə 2005-ci ildə Şərq qapısı qəzetində müxbir kimi başlamışdır. 2008–2011-ci illərdə həmin qəzetdə məsul katib, 2011–2016-cı illərdə isə şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 26 dekabr 2023-cü il tarixli sərəncamla "Şərq qapısı" qəzetinin baş redaktoru vəzifəsinə təyin edilmiş və hazırda həmin vəzifədə fəaliyyətini davam etdirir.

2007–2011-ci illərdə Naxçıvan şəhər 8 nömrəli, 2011–2016-cı illərdə isə Naxçıvan şəhər 12 nömrəli tam orta məktəblərində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi kimi çalışmışdır. 2011–2016-cı illərdə Naxçıvan Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvü olmuşdur.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Televiziya və Radio Şurasına 31 avqust 2016-cı il tarixli sərəncamla 4 il müddətinə üzv seçilmiş, 2 sentyabr 2020-ci il tarixli sərəncamla bu vəzifəyə yenidən 4 il müddətinə təyin edilmişdir.

07 mart 2014-cü ildə "Naxçıvan Muxtar Respublikasına xidmətlərə görə" nişanı, 20 iyul 2015-ci ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur. 21 iyul 2025-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar jurnalisti fəxri adına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 20 fevral 2025-ci il tarixli Fərmanı ilə təsis edilmiş "Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)" yubiley medalı ilə Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi tərəfindən təltif olunmuşdur.

2007-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. 2005-ci ildə Bakı şəhərində keçirilən Azərbaycan Gənclərinin IV Forumunun iştirakçısı olmuş, Azərbaycan Qadınlarının IV və VI qurultaylarına nümayəndə seçilmişdir.

Sara Əzimova "Come to Nakhchivan" və "100 ilin qəhrəmanları" layihələrinin rəhbəri olub.

İki övladı var.

## İstinadlar
Cotoneaster pyrenaicus

*  — Cotoneaster integerrimus bitki növünün sinonimi.
*  — Cotoneaster integrifolius bitki növünün sinonimi.
*  — təsdiq olunmamış bitki növü.
Venera simvolu

**Venera simvolu** — Qadını simvolizə edən cinsiyyət simvoludur. Yunan mifologiyasında Hermes (Roma mifologiyasındakı qarşılığı Merkuri) və Afroditanın Hermafrodit adlandırdıqları bir övladı olur. Bu uşaq həm kişi, həm də qadın cinsiyyət orqanlarına malikdir. (Hermafrodit termini də məhz buradan yaranmışdır.) Simvolda yuxarıdakı hilal kişi cinsini, aşağıdakı düz xətt işarəsi qadın cinsini, halqa isə hər iki cinsin taraz şəkildə bir fərddə birləşməsini təmsil edir.

## Tarixçə
İlkin dövrlərdə Veneranın simvolu çarpaz xətt (aşağıdakı artı) olmadan təsvir edilirdi. Bu xətt sonradan simvola daha az bütpərəst xarakter vermək məqsədilə əlavə edilmiş və ehtimal olunur ki, ilkin variant güzgünü və ya muncuqları ifadə edirdi.

Başqa bir versiyaya görə, Veneranın güzgüsü qədim Misirin həyat rəmzi olan və eyni zamanda heroqlif kimi işlədilən "anh" simvolunun transformasiya olunmuş formasıdır.

Qədim yunanlar, daha sonra isə romalılar inanırdılar ki, gözəllik ilahəsi dəniz köpüyündən yaranmışdır. Buna görə də onu Venera-Kiprida adlandırırdılar. Hələ qədim dövrlərdən Kiprdə böyük mis yataqları mövcud olmuş və ada bütün Aralıq dənizi hövzəsinin mis mərkəzinə çevrilmişdir. Sinvollarda də məhz misdən hazırlandığı üçün orta əsr alkimyaçıları arasında "Veneranın güzgüsü" simvolu mis metalını ifadə etməyə başlamışdır.

Biologiya və botanika sahələrində bu simvol 1750-ci illərdə tətbiq edilmişdir. Razılaşmaya əsasən qadın cinsini göstərmək üçün istifadə olunur (kişi cinsi isə Marsın qalxanı və nizəsi ilə simvolizə edilir).

## İstinadlar
Şahzadə (tarot kartı)

**Şahzadə** — tarotun böyük arkanlarına aid olan, 3 nömrəli kartdır.

## Kartın təsviri
Kartda taxtda əyləşmiş əzəmətli bir qadın təsvir olunur. O, hökmdarlıq rəmzlərinə malikdir. Kartda tac, derjava və skipetr, həmçinin üzərində heraldik qartalı var.

Şahzadə çiçəklənən bağların və rifahın ilahəsi kimi təqdim olunur. Venera simvolu ilə yanaşı, qadının ətrafı sıx bitki örtüyü ilə əhatələnmişdir və onun geyimi çiçək naxışlıdır; bu naxışlar qızılgül simvolu ilə Venera simvolunun birləşməsindən ibarətdir. Qadının başında 12 ağ heksaqrammadan (altıguşəli ulduzdan) ibarət diadema vardır. Bu kart Ueyt kolodasındakı astroloji simvolikaya malik nadir kartlardan biridir.

## İstinadlar
Nəsir bəy Tahirov

**Nəsir bəy Tahirov** () — Qori Müəllimlər Seminariyası məzunu, Qafqaz müsəlmanlarının IV şeyxülislamı Mirzə Həsən Tahirzadənin oğlu.

Nəsir bəyin şəxsi fəaliyyəti və təhsili Azərbaycan tarixində ilk ali hüquq təhsilli şəxslər arasında yer alır.

## Həyatı

### Erkən həyatı və ailəsi
Nəsir bəy Tahirov 17 fevral 1864-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. O, Tahirovlar soyundan gəlir və bu soyun kökləri Qarabağ bölgəsinin Cavanşir mahalına, Kəngərli və Qapanlı kəndlərinə uzanır. Onun ulu babası Məhəmmədtahir bəy Güney Azərbaycanın Sərab vilayətində yaşamışdır. Nəsir bəyin atası, Axund Mirzə Həsən bəy Tahirzadə, Zaqafqaziya şeyxülislamı və Şiə Ruhani İdarəsinin sədri olmuş, həmçinin Tiflis və Şuşada dini və təhsil fəaliyyətləri ilə tanınmışdır.

### Təhsili
Nəsir bəy ilkin təhsilini Kronştadt gimnaziyası və Tiflis 1-ci gimnaziyasında almış, 1884-cü ildə Qori Müəllimlər Seminariyasını bitirmişdir. Həmin il Sankt-Peterburq İmperator Universitetinə qəbul olunmuş, əvvəlcə fizika-riyaziyyat fakültəsində, daha sonra isə hüquq fakültəsində təhsil almışdır. Universitetdə oxuduğu dövrdə nümunəvi tələbə kimi tanınmış, həmçinin "Qafqaz Təqaüdü" alaraq təhsilini dövlət hesabına davam etdirmişdir.

### Fəaliyyəti
Nəsir bəy Tahirov universiteti bitirdikdən sonra Tiflis Dairə məhkəməsində çalışmışdır. Onun hüquq təhsili və təcrübəsi Azərbaycan məhkəmə sisteminin formalaşmasında əhəmiyyətli olmuşdur. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə də ölkədə məhkəmə sistemində fəaliyyət göstərdiyi bildirilir, lakin onun sonrakı həyatı haqqında ətraflı məlumat mövcud deyil.

## Mənbə

### İstinad siyahısı

### Ədəbiyyat
Venom 2 (film, 2021)

Filmin çəkilişləri əsasən Böyük Britaniyada baş tutub. Pandemiya səbəbindən bir neçə dəfə təxirə salındıqdan sonra 2021-ci ilin oktyabrında nümayiş olundu və dünya miqyasında 500 milyon dollardan çox kassa gəliri əldə etdi.

## İstinadlar
Əhli-Hədis

**Əhli-Hədis** () və ya **Əshabül-hədis** () — hədisçilər və hədis tərəfdarları mənasındakı İslam termini. Hicri II (VIII) əsrdən sonra meydana çıxan və daha çox hədisə üstünlük verən Mədinə fiqh məktəbinə də əhli-hədis deyilir. Əməvilər dövründə Mədinə məktəbi-Kufə məktəbi və ya hicazlılar-iraqlılar şəklindəki parçalanma çərçivəsində özünü göstərən fiqh qruplaşması, hicri II əsrdən etibarən daha çox əhli-hədis və əhli-rəy olaraq adlandırılmağa başlanmışdır. Bu bölünmə, müxtəlif fiqh, kəlam və fəlsəfə məktəblərinin, hətta təsəvvüfi meyllərin üstünlük təşkil etdiyi dövrlərdə və bölgələrdə fərqli tərif və əhatələr qazanmaqla yanaşı, əsrlər boyu davam etmişdir.

## Tarixi konteks
Əhli-hədis və ya eyni mənadakı əshabül-hədis adlanması səhabələrin vaxtında işlənməyə başlanmışdır. Müksirundan olan Əbu Səid əl-Xudri hədis öyrənməyə çalışan gənclərlə: — demişdir.
Əhli-hədis, əshabül-hədis və sahibül-hədis kimi adlanmalar, hədislə bağlı bütün mövzuları bilən şəxslərə aid edilmişdir.
Daha sonra əhli-hədis termini "hədisə görə əməl etməyə çalışan şəxs" mənasına gəlməyə də başlamışdır.
Əhməd ibn Hənbəl sahibül-hədisi "hədislə əməl edən şəxs" kimi təsvir etmişdir. Əhli-hədis termini bu mənada, əhli-rəy ilə birlikdə hədislə əməl edən bütün müsəlmanları əhatə etsə də, hədislə əməl etmək və bunun üçün müəyyən üsullardan istifadə etmək məsələsi ortaya çıxanda, Əhli-Sünnənin bir hissəsini təşkil edən və nəslərə yanaşmaları fərqli olan əshabül-hədis meydana çıxır.

Əhli-hədisin ən bariz xüsusiyyəti, hədisləri mümkün qədər şərh etmədən və qiyasa baş vurmadan tətbiq etmək, əqli-ədəbi elmlərdən çox nəqli elmlərlə məşğul olmaq kimi ifadə edilə bilər. Hədislərə formal olaraq bağlı qalmağı müdafiə edən Zahirilər ilə əhli-rəyə yaxınlığı ilə tanınan Şafeilər və Malikilər də əhli-hədis içində qəbul edilmişdir.

Eyni ilə, "əl-Cəmius-səhih" əsərinə yalnız bab başlıqları daxil olmaqla hədisdən başqa heç nə yazmayan Müslüm, ilə fiqhi görüşlərini "əl-Cəmius-səhih"in bab başlıqlarında verməyə çalışan Buxari əhli-hədisin müxtəlif qruplarına mənsubdurlar.

## Həmçinin bax
* Əhli-Rəy

## İstinadlar
Qreq Körstin

**Qreq Allen Körstin** () — ABŞ musiqi prodüseri; multiinstrumentalist və mahnı müəllifi. Bir neçə musiqi alətini peşəkar səviyyədə ifa edir. İndiyədək doqquz "Qremmi" mükafatı əldə edib. 2017 və 2018-ci illərdə iki dəfə üst-üstə "İlin prodüseri (qeyri-klassik)" seçilib.  Beş mahnı onun iştirakı ilə "Billboard Hot 100" siyahısının liderliyinə çıxıb.  
  
Q. Körstin peşəkar yoluna caz pianoçusu kimi başlayıb, sonralar "Geggy Tah" qrupunu yaradıb. 2004-cü ildə müğənni İnara Corc ilə birlikdə indi-pop dueti olan "The Bird and the Bee" qrupunu qurub.
  
Gitara, bas, klaviatura və zərb alətlərində ifa edir, eyni zamanda yaratdığı musiqilərdə mühəndislik və proqramlaşdırma işlərini özü görür.  
  
Kayli Minouq, Sia, Kelli Klarkson, Holzi, "Jonas Brothers", Kendrik Lamar, Maren Morris, Beyonse, Daydo, "Gorillaz", "The Shins", Bek, Pol Makkartni, Pink, Lili Allen, Harri Stayls, Mayli Sayrus, Liam Gallaher, "Foo Fighters", PinkPantheress, Zeyn və "Wolf Alice" kimi adlarla əməkdaşlıq təcrübəsi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Həbibə

**Həbibə** — Azərbaycanlı qadın adı.

* Həbibə Qasımova — biologiya elmləri doktoru (1963), professor.
* Həbibə Məmməd qızı — Azərbaycan yazıçısı.
* Həbibə Allahverdiyeva — Azərbaycan rəssamı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru.

## Həmçinin bax
* Həbib
Alfons

**Alfons** — ad.

* Alfons Dode — fransız yazıçısı, dramaturqu.
* Alfons Rotşild — fransız bank sahibi.
* Alfons Muxa —
* Alfons de Kandol — İsveçrə botaniki.
* Alfons Bertillon
* Alfons Mariya Muxa

## İstinadlar
Kafir Qala döyüşü (1818)

**Kafir Qala döyüşü** (fars. ) 1818-ci ilin iyun ayında Qacar İranı ilə Durrani imperiyası arasında baş vermiş hərbi toqquşma idi.

## Tarixçə

İran qoşunları 1816-cı ildə Herat şəhərini ələ keçirmişdilər, lakin əfqanların kənd yerlərində apardıqları güclü partizan müharibəsi nəticəsində şəhəri tərk etməyə məcbur oldular. 1818-ci ildə İran şahı Fətəli şah Qacar oğlu Həsən Əli Mirzəni böyük bir ordu ilə Heratı yenidən ələ keçirmək üçün göndərdi. İran qoşunları Xorasandan yürüş edərək sərhədi keçdikdən az sonra Kafir Qala yaxınlığında əfqan ordusu ilə qarşılaşdılar.

## Döyüş

Dəqiq saylar mübahisəli olsa da, bütün mənbələr Durrani qüvvələrinin Qacar qoşunlarından iki dəfədən çox say üstünlüyünə malik olduğunu bildirir.

Fətə xanın sağ cinahında Şer Dil xan Sistandan, Firozkohi və Cəmşidi tayfalarından ibarət qüvvələrlə yerləşmişdi. Sol cinahda Kohan Dil xan Herat, Taymani və Darazi dəstələri ilə mövqe tutmuşdu. Aymak Hazara tayfalarının başçısı Banyad xan Hazaranın qüvvələri Şer Dil xanın sağ tərəfində yerləşdirilmişdi. Məhəmməd xan Qaray-Torbatı isə Kohan Dil xanın yanında sol cinahda idi.

İran tərəfində Mirzə Əbdülvahhab xan “Mötəməd əd-Dövlə” və Feyz Əli xan Qovanlı Qacar sağ cinahı təşkil edirdi. Onların önündə Astarabad piyada qüvvələri və bir ədəd top yerləşdirilmişdi. Sağ cinahın yan hissəsində Hüseynqulu xan Bayat Nişapuri Xorasan piyadaları ilə mövqe tutmuşdu.

Döyüş zamanı Fətə xan Bərəkzay ağzından güllə yarası aldı. Bu hadisə əfqan ordusunun ruh yüksəkliyinə ciddi təsir göstərdi və onları Herata doğru geri çəkilməyə məcbur etdi. Qacar ordusu 10.000 nəfər itki verdi.

## Nəticə

Persi Sayksə görə, əfqanlar güclü və ardıcıl süvari hücumları ilə fars piyada sıralarını yararaq qələbə qazandılar. Nəticədə İran ordusu 10.000 nəfər itirərək geri çəkilməyə məcbur oldu və bu, açıq əfqan qələbəsi kimi qiymətləndirilir.

Tarixçi Feyz Məhəmməd Katib isə Kafir Qala döyüşünü əfqan qələbəsi kimi təsvir etsə də, hər iki tərəfin sonda döyüş meydanını tərk etdiyini qeyd edir. Əfqan qüvvələri üstünlük əldə etmiş və İran ordusuna ciddi təzyiq göstərmişdi, lakin vəzir Fətə xanın yaralanmasından sonra yaranan qarışıqlıq səbəbilə həlledici təqib həyata keçirilmədi. Nəticədə hər iki ordu geri çəkildi.

## İstinadlar
Kafir Qala döyüşü (1719)

**Kafir Qala döyüşü**, həmçinin **İslam Qala döyüşü**, 19 may 1719-cu ildə Herat Sadozay Sultanlığının Sadozay puştunları ilə Səfəvi dövləti arasında baş vermişdir. Döyüş müasir İslam Qala sərhəd məntəqəsi yaxınlığında keçirilmiş və Sadozayların həlledici qələbəsi ilə nəticələnmişdir. Bu toqquşma Abdalilərin Səfəvilərdən faktiki müstəqilliyini möhkəmləndirmiş və qısaömürlü Herat Sadozay Sultanlığının əsasını qoymuşdur.

## Tarixi fon

Mirvays Hotaki tərəfindən Qəndəharin fəthindən sonra qənimətdən pay ala bilməyən Abdulla xan Heratda öz hakimiyyətini qurmağa çalışdı. Onun Hari Rud vadisindəki abdallılar arasında üsyan qaldırmaq cəhdi aşkar edildi və o, oğlu Əsədullah xanla birlikdə fars valisi tərəfindən həbs olundu. Lakin Qızılbaş qarnizonunda baş verən qiyam onların qaçmasına imkan verdi. Onlar Obeyə çəkildilər və buradan Əsədullah Hari Rud vadisini və Murçaqı ələ keçirdi.

1717-ci ilin yayında Abdulla xan Heratı ələ keçirdi və Xudəkkə tayfasının sağ qalan ən yaşlı üzvü Sultan Həyat xanın adına sikkə kəsdirdi. Həyat xan yaşlı olduğundan Abdulla xanı yeni yaradılmış Herat Sadozay Sultanlığının hakimi elan etdi. Bu vaxt Məhəmməd Zaman xan Heratda lider kimi tanınmışdı. Səfiqulu xan, Xorasanın hərbi komandanı, əvvəlcə özbəklərə qarşı uğurlu yürüşlər həyata keçirdi, daha sonra isə Herata yürüş məqsədilə Məşhəddə böyük ordu topladı.

1719-cu ildə Səfəvi hökuməti yeni yaranmış əfqan hakimiyyətini aradan qaldırmaq üçün böyük bir ordu göndərdi. Yürüş zamanı Səfiqulu xan 30.000 nəfərlik qüvvə ilə 12.000 özbəyi məğlub etdi.

## Döyüş

19 may 1719-cu ildə təxminən 30.000–35.000 nəfərlik, Avropa zabitlərinin idarə etdiyi artilleriyaya malik fars ordusu Herata doğru irəlilədi. Məhəmməd Zaman xan təxminən 15.000 nəfərlik əfqan qüvvəsi ilə Kafir Qala möhkəmləndirilmiş məntəqəsində mövqe tutdu.

Əsədullah xan farsların artilleriyaya güvəndiyini nəzərə alaraq döyüşçülərini bağlarda və suvarma arxlarının arxasında yerləşdirdi. Fars top atəşi başlasa da, əfqan mövqeləri dayanıqlı qaldı. Fars piyadaları irəlilədikdə isə cinahlardan güclü atəşə məruz qaldılar.

Bir neçə saatlıq ağır döyüşdən sonra fars artilleriya anbarında partlayış baş verdi və qarışıqlıq yarandı. Bu məqamdan istifadə edən Məhəmməd Zaman xan ümumi süvari hücumu əmri verdi. Əfqan süvariləri fars sıralarını yardı və onları darmadağın etdi. Səfiqulu xan döyüşdə həlak oldu.

## Nəticə və əhəmiyyəti

Farslar 10.000 nəfər itki verdi, hərbi ləvazimatları isə ələ keçirildi. Əfqan itkiləri təxminən 3.000 nəfər idi.

Bu qələbə abdallıların müstəqilliyini möhkəmləndirdi və onların Herat və qərbi Xorasan üzərində nəzarətini təmin etdi. Qələbədən sonra Əsədullah xan Məşhədə yürüş etməyi təklif etsə də, Sultan Abdulla xan Qəndəhara hücum etməyə üstünlük verdi. Ata və oğul arasındakı fikir ayrılığı növbəti il baş verən Dilaram döyüşünə aparan hadisələrin başlanğıcı oldu.

## İstinadlar
Durrani Kampaniyası Xorasan (1754–55)

**Xorasana ikinci Durrani yürüşü** 1754–1755-ci illərdə baş vermişdir. Əhməd şah Durrani bu yürüşü birinci Xorasan yürüşündə uğursuzluğa uğramasından sonra, Nişapur hakimlərindən qisas almaq və əvvəlcə Məşhədi, sonra isə Nişapuru tabe etdirmək məqsədilə həyata keçirmişdir.

Yürüş 1754-cü ilin yayında başlamışdır. Əfqan qüvvələri əvvəlcə Təbəs hakiminin ordusunu məğlub etmiş, ətraf əraziləri talan etmiş və şəhərləri tabe olmağa məcbur etmişdilər. Daha sonra ordu Məşhəd üzərinə irəliləmişdir. Uzunmüddətli mühasirədən sonra şəhər süqut etmiş və Əfşarilər Durrani hakimiyyətini qəbul etmişdir. Bundan sonra Nişapur mühasirəyə alınmış və ələ keçirilmişdir.

## Tarixi fon

1750–1751-ci illərdə baş tutmuş birinci yürüş ciddi itkilərlə nəticələnmişdi. Buna görə də Əhməd şah 1754-cü ildən yeni yürüşə hazırlaşmağa başladı. Bu dövrdə Nişapur sabiq Əfşari canişini Alam xan tərəfindən mühasirəyə alınmışdı. Əhməd şahın yürüşə başladığını eşidən Alam xanın ordusu dağıldı, kürd dəstələri isə onun tərəfinə keçdi. Alam xan tutuldu və Əhməd şahın göstərişi ilə edam edildi.

## Yürüş

Əhməd şah 1754-cü ilin mayında Heratdan yola düşdü və Tun istiqamətinə irəlilədi. Sərdar Cahan xan və Kəlat hakimi Nasir xan kənd yerlərində dağıdıcı əməliyyatlar həyata keçirdilər.

Daha sonra Təbəs hakimi Əli Murad xana qarşı döyüş baş verdi. Bu toqquşma mənbələrdə İran tarixinin ən qanlı döyüşlərindən biri kimi təsvir olunur. Döyüş Əli Murad xanın öldürülməsinə qədər davam etdi və fars ordusu darmadağın edildi.

1754-cü ilin iyun–iyul aylarında Təbəs və Tun ələ keçirildi. 23 iyulda əfqan ordusu Məşhədə çatdı. Uzun mühasirədən sonra Şahrux şah 1 dekabr 1754-cü ildə təslim oldu. 4 dekabrda xütbədə Əhməd şahın adı oxundu və onun hakimiyyəti rəsmən tanındı.

Nəticədə Torşiz, Baxarz, Cəm, Xaf və Turbat-e Heydəriyyə Durrani dövlətinə birləşdirildi.

### Nişapur mühasirəsi

17 iyun 1755-ci ildə əfqan ordusu Nişapura çatdı. Abbas Qoli xan ilkin olaraq müqavimətsiz təslim oldu. Lakin Şah Pasand xanın Qacarlar tərəfindən məğlub edildiyi xəbəri yayıldıqdan sonra şəhərdə üsyan baş verdi və qapılar bağlandı.

Bir həftə davam edən mühasirə zamanı əfqan ordusunda mühasirə topları yox idi. Ermənilər metal əridərək böyük bir top düzəltdilər. İlk atəş şəhər divarlarını dağıtdı və bazarlara qədər ziyan vurdu.

Şəhər ağsaqqalları təslim oldular. Şəhər talan edildi, lakin məscidlərə sığınan əhaliyə aman verildi.

### Qacarların məğlubiyyəti

Nişapurdakı qələbədən sonra Əhməd şah Qacar qüvvələrini məğlub etdi və Tun ilə Təbəsi yenidən talan etdi.

## Nəticə

9 may 1755-ci ildə Şahrux şah yenidən Məşhəd hakimi təyin edildi, lakin artıq Durrani protektoratı statusunda idi.

## İstinadlar
Hədis elmi

**Hədis elmi** () — hədis üsulu və onun alt bölmələrini (rical, cərh və s.) əhatə edən elm sahəsi.

## Haqqında
Hədis elmi iki hissədən ibarətdir:

* *Rəvayətül-hədis*: hadisələrin Məhəmməd peyğəmbərə fasiləsiz (ardıcıl) şəkildə necə isnad edildiyini, ravilərin (rəvayətçilərin) zəbt (yaddaş) və ədalət baxımından vəziyyətlərini, həmçinin isnadın (sənədin) ittisəl (bitişik) və ya inkitə (qırıq) olması baxımından keyfiyyətini araşdırır.
* *Dirayətül-hədis*: qəbul və ya rədd edilmə nöqteyi-nəzərindən ravi və mərvinin vəziyyəti bildirən qayda və məsələlərin cəmi ifadə edir. Hədis elminin bu hissəsinə "ülumül-hədis", "müstələhul-hədis", "qəvaidül-hədis", "üsulul-hədis" də deyilir.

Hədis elmini "rəvayətül-hədis" və "dirayətül-hədis" olmaqla iki başlıq altında dəyərləndirən ilk alim İbn əl-Əkfani olmuşdur. Ona görə rəvayətül-hədis (hədisin rəvayət edilməsi elmi) Məhəmməd peyğəmbərin söz və əməllərinin qorunması (zəbti), rəvayət olunması və nəql edilməsi ilə məşğul olduğu halda, dirayətül-hədis (hədisin dərk edilməsi elmi) rəvayətin mahiyyəti, şərtləri, növləri və hökmləri, ravinin (rəvayətçinin) vəziyyəti və daşımalı olduğu şərtlər, rəvayət olunan mətnlərin növləri və bu sahəyə aid digər məsələləri araşdırır.

Taşköprüzadə isə rəvayətül-hədisi qiraət elmi ilə birlikdə nəqlə əsaslanan şəri elmlər sırasında qeyd etdiyi halda, dirayətül-hədisi Quranın təfsiri elmi ilə yanaşı, nəqllərin başa düşülməsinə yönəlmiş bir elm kimi göstərmişdir.

Həm Sünni, həm də Şiə ədəbiyyatında hədis elminə  verilən təriflərin ortaq cəhəti budur ki, bu elm Məhəmməd peyğəmbərin söz, əməl və davranışlarından, bunlar haqqında nəql edilən rəvayətlər və həmin rəvayətlərin qorunub saxlanmasından (zəbti), nəhayət, səhih olanların qeyri-səhih olanlardan ayırd edilməsindən bəhs edir.

## Həmçinin bax

* Muksirun
* Əhli-Hədis

## İstinadlar
Bayram Hüseynov

**Bayram İsa oğlu Hüseynov** (19 mart 1919, Qaracallı, Cəbrayıl qəzası — 5 avqust 1995, Bakı) — Sovet ordusunun podpolkovnik, İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı. İki "Qırmızı Ulduz" ordeni kavaleri.

## Həyatı
Bayram Hüseynov 19 mart 1919-cu ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Cəbrayıl qəzasının Qaracallı kəndində anadan olmuşdur. 1939-cu ildə Bakı şəhəri Caparidze rayon hərbi komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır.

Müharibə dövründə üç dəfə ağır yaralanmışdır (iyun 1941, dekabr 1941 və fevral 1945). Sonuncu yaralanmadan sonra 8 ay müddətində hospitalda müalicə olunmuşdur.

Ailəli olmuşdur. 1945-ci ildə tibb xidməti kapitanı Taisiya Pavlovna Yakutova ilə ailə həyatı qurmuşdur. Vladimir adlı bir oğlu olmuşdur.

## Hərbi xidməti
İkinci Dünya müharibəsi dövründə 323-cü atıcı diviziyanın 1086-cı və 1088-ci atıcı alaylarında, həmçinin 355-ci atıcı diviziyanın 1186-cı atıcı alayında xidmət etmişdir. Tabor komandiri vəzifəsini icra etmişdir. Bağration əməliyyatı və Polşanın azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə iştirak etmiş, Varşava şəhərinin azad olunmasında fərqlənmişdir.

1943-cü ildə ali zabit heyəti üçün nəzərdə tutulmuş "Vıstrel" kurslarını bitirmişdir.

Xidmət müddətində batalyon komandiri vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir.

Döyüşlərdə göstərdiyi rəşadətə görə iki dəfə Qırmızı Ulduz ordeni və müxtəlif medallarla təltif olunmuşdur.

### Sonrakı fəaliyyəti
Müharibə bitdikdən sonra hərbi xidmətini davam etdirmişdir. 1953–1962-ci illərdə hərbi komissar vəzifəsində çalışmışdır. 1962-ci ilin noyabr ayında podpolkovnik rütbəsində istefaya çıxmışdır. Ordudan tərxis olunduqdan sonra mülki fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 1974-cü ildən "Azneftekimyammontaj" trestində mənzil-kommunal idarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. "Azərbaycan SSR-in Kommunal təsərrüfatı əlaçısı" döş nişanı ilə təltif edilmişdir.

5 avqust 1995-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Təltifləri
* Qırmızı Ulduz ordeni (iki dəfə)
* "Döyüş xidmətlərinə görə" medalı
* "Varşavanın azad edilməsinə görə" medalı
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı
* "Qüsursuz xidmətə görə" medalı (SSRİ)
* "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı

## Mənbə
* "Xalqın yaddaşı" (Pamyat Naroda) portalı — Bayram İsa oğlu Hüseynovun döyüş yolu və mükafatları barədə məlumatlar.
Euphorbia maritima

*  — Euphorbia bombensis bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia polygonifolia bitki növünün sinonimi.
Euphorbia chamaesyce var. glabra

*  — Euphorbia chamaesyce bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia humifusa bitki növünün sinonimi.
Euphorbia perforata

*  — Euphorbia prostrata bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia chamaesyce bitki növünün sinonimi.
Südləyənkimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hiodon

**Hiodon** — Hyodontidae monotipik fəsiləsinə və Hyodonttiformes dəstəsinə aid şüa üzgəcli balıq cinsi. Şimali Amerikaya endemik olan şirin su balıqları.

## Növləri
* Hiodon alosoides
* Hiodon tergisus

## İstinadlar
Hisao

**Hisao** – Yapon adı.

* Hisao Kanze – Yaponiya no aktyoru.
* Hisao Kami — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Hisao Sekiquçi — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Hoanq

**Hoanq** — Vyetnam soyadı.

* Hoanq Van Thay — Vyetnam kommunist hərbi və siyasi xadimi.
* Hoanq Tan Tay — Vyetnamlı kişi ağır atlet.
* Hoanq Suan Lam — Cənubi Vyetnam hərbçisi
* Hoang Thi Tin
Euphorbia truncata

*  — Euphorbia clavarioides bitki növünün sinonimi.
*  — Euphorbia serrata bitki növünün sinonimi.
Aleksandr Mixailoviç (böyük knyaz)

**Aleksandr Mixailoviç Romanov** (; ) — Rus çarı I Nikolayın nəvəsi, böyük knyaz. O, eyni zamanda son çar II Nikolayın qaynı və baş məsləhətçisi idi. Mason olduğu bilinir.

1866-cı ildə Tbilisidə dünyaya gəldi. Atası böyük knyaz Mixail Nikolayeviç çar I Nikolayın oğlu, anası Sesilya isə Böyük Baden hersoqu I Leopoldun qızı idi. Valideynlərinin etirazına baxmayaraq, uşaqlığından bəri arzusunda olduğu donanmaya qatıldı. Rus çarının xoşməramlı təmsilçisi kimi Yaponiya və Braziliya imperiyalarına rəsmi səfərlərə qatıldı. 1885-ci ildə Dəniz Hərbi məktəbindən miçman rütbəsilə məzun oldu. Ardından donanmaya qatıldı və bir çox dəniz səfələrində iştirak etdi. 1909-cu ildə vitse-admiral rütbəsinə yüksəldi.

6 avqust 1894-cü ildə Peterhof sarayında əmisi oğlu III Aleksandrın böyük qızı knyaginya Kseniya ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 7 övladı doğuldu.

* İrina Aleksandrovna
* Andrey Aleksandroviç
* Fyodor Aleksandroviç
* Nikita Aleksandroviç
* Dmitriy Aleksandroviç
* Rostislav Aleksandroviç
* Vasiley Aleksandroviç

İnqilabdan öncəki illərdə Lacivərd sahil və Biarritsdə vaxtını keçirdi. Birinci Dünya müharibəsi illərində gedişatın pisləşdiyini anlayan knyaz Aleksandr ailəsiylə birlikdə Krıma köçdü və burada Aytudor sarayında məskunlaşdı. Qızıl Ordunun Krıma yaxınlaşması xəbərini aldıqdan sonra Britaniya kraliçası Kraliça Aleksandraya məktub yazaraq kömək istədilər. Britaniyanın müdaxiləsiylə, xanımı Knyaginya Kseniya və qaynanası dul çariça Mariya Fyodorovnayla birlikdə 11 aprel 1919-cu ildə Rusiyadan qaçdılar. Britaniya kralı V Corc, onlarla birlikdə 16 Romanov ailə üzvünü gəmiylə öncə Maltaya, ardından isə Britaniya torpaqlarına qaçırdı.

Sürgündə xanımıyla birlikdə Britaniyaya getməkdən imtina etdi və qalan illərini Parisdə yaşadı. 26 fevral 1933-cü ildə Rokbrün-Kap-Martendə vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Romanov, Grand Duke Alexander Mikhailovich (1933). *Once a Grand Duke*. Read & Company History. p. 99. ISBN 9781528772068
* Jørgen Pedersen (2009). *Riddere af Elefantordenen, 1559–2009* (in Danish). Odense: Syddansk Universitetsforlag. p. 468. ISBN 978-87-7674-434-2

### İstinadlar
Məşhəd mühasirəsi

**Məşhəd mühasirəsi** 1750-ci ilin iyulundan 10 noyabrına qədər Durrani yürüşləri zamanı baş vermişdir. Mühasirə Şahrux Əfşarın Əhməd şah Durraniyə təslim olması ilə başa çatmış və nəticədə Məşhəd və Xorasanın böyük hissəsi Durrani hakimiyyəti altına keçmişdir.

## Tarixi fon

Xorasanda Durranilərə qarşı mübarizə aparan əfqan sərkərdəsi Mir Alam xanın ölümündən sonra Əhməd şah Məşhədə doğru irəlilədi. Əfşari hökmdarı Şahruxun əsas dayaq nöqtəsi olan şəhərə aparan yolda yerləşən Nun qalası, Mir Masum xan (Alam xanın qardaşı) tərəfindən müdafiə olunurdu. Lakin Alam xanın ölüm xəbəri yayıldıqdan sonra qala qısa müqavimətdən sonra təslim oldu. Mir Masum xan şəxsən qalanın açarlarını Əhməd şaha təqdim etdi və bununla da Məşhədə yol açıldı.

## Mühasirə

Əhməd şah Durrani qısa müddət sonra Məşhədi mühasirəyə aldı. Şəhər Şahrux Əfşarın rəhbərliyi altında 8.000 nəfərlik qüvvə tərəfindən müdafiə olunurdu. Əfqan hücumları bir neçə dəfə geri qaytarılsa da, Durrani qüvvələri şəhəri ciddi blokadaya alaraq müdafiəçilərin ərzaq ehtiyatlarını və döyüş ruhunu tədricən zəiflətdilər.

1750-ci ilin noyabrında Şahrux təslim olmağa məcbur oldu. O, şəxsən Əhməd şahın düşərgəsinə gəldi və zahirən hörmətlə qarşılandı. Əhməd şah Şahruxun Məşhəddə hakim olaraq qalmasına razılıq verdi, lakin yalnız Durrani vassalı kimi. Şərtlərə görə Şahrux böyük təzminat ödəməli və Nadir şahın ölümündən sonra Əfşari nəzarətində qalan Durrani ailə üzvlərini azad etməli idi.

## Nəticə

Əhməd şah Xorasanda hakimiyyətini möhkəmləndirdiyi dövrdə Mazandaranda baş verən hadisələr diqqət tələb edirdi. Fətəli xanın oğlu Məhəmməd Hüseyn Qacar Astarabadda möhkəmlənərək Mazandaran üzərində hakimiyyət iddiası irəli sürmüşdü. Xorasandakı nizamın pozulacağından ehtiyat edən Əhməd şah, Şah Pasand xanın rəhbərliyi altında bir dəstəni ona qarşı göndərdi, özü isə Nişapura doğru hərəkət etdi.

## İstinadlar
36-cı Türkiyə hökuməti

**36-cı Türkiyə hökuməti** və ya **Talu Hökuməti** — 1973-cü il aprelin 15-də Naim Talunun rəhbərliyi ilə qurulan hökumət. Partiyasız bu hökumət 1974-cü il yanvarın 26-dək fəaliyyət göstərdi.

## Arxa planı
Fəxri Qorutürk prezident seçilməsindən sonra əvvəlki baş nazir Fərid Mələn istefa verdi. Qorutürk, əvvəllər Mələn hökumətində ticarət naziri vəzifəsində çalışmış müstəqil siyasətçi Naim Talunu yeni baş nazir təyin etdi. Naim Talu hökumətini Ədalət Partiyası (ƏP) və Cümhuriyyət Etimad Partiyasının dəstəyi ilə formalaşdırdı.

## Kabinet

## Sonrası
Hökumət 1973-cü il oktyabrın 14-də keçirilən Ümumi seçkilərlə sona çatdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Palmerston (pişik)

**Palmerston** () — Britaniya Xarici İşlər Nazirliyində baş siçantutan vəzifəsində çalışmış pişik.

## Həyatı
Palmerston Britaniya Xarici İşlər Nazirliyinə Pişik Larriyə rəqib kimi gəlib. O, "Battersea Dogs & Cats Home"dan övladlığa götürülüb.

2017-ci ildə Britaniya Xarici İşlər Nazirliyi Palmerstonun 16 ay ərzində gördüyü işlər haqqında hesabat yayımladı. Hesabatda onun Dauninq-strit 10 ünvanındakı həmkarını geridə qoyduğu məlum oldu. 18 ay ərzində o, 27 siçan tutmuş və özünü ölkənin aparıcı siçan ovçusu kimi təsdiqləmişdi.

2018-ci ilin yanvar ayında Xarici İşlər Nazirliyinin əməkdaşlarına Palmerstonu yemləməmək tövsiyə edildi, çünki o, demək olar ki, tamamilə siçan tutmağı dayandırmışdı.

Şahidlərin Twitter-də bildirdiyinə görə, 2018-ci ilin fevral ayında Larri ilə Palmerston arasında dava düşdü. Palmerston qələbə qazandı, çünki Larri dava zamanı xaltasını itirmişdi.

2020-ci ilin avqustunda "istefaya çıxdıqdan" sonra nazirliyin əməkdaşlarından birinin evində yaşayırdı.

O, 12 fevral 2026-cı ildə, təxminən 12 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Fətəli Vəlikəndli

**Fətəli Vəlikəndli** () — 18-ci əsr Azərbaycan şairi və aşığı idi. O, tarixə 18-ci əsrin türkdilli ədəbiyyatının ən böyük şairlərindən biri kimi daxil olmuşdur.

## Həyatı
Fətəli Vəlikəndli, kasıb kəndli ailəsində anadan olmuş, ilkin təhsilini məktəbdə almışdır. Sonradan Dərbənddəki mədrəsəyə daxil olaraq ərəb və fars dillərini öyrənmişdir. Fətəli Azərbaycan və ümumilikdə Şərq ədəbiyyatının bilicisi kimi tanınmışdır. Onun yaradıcılığı sonrakı nəsil Azərbaycan aşıqlarının formalaşmasına mühüm təsir göstərmişdir.

O, görkəmli Azərbaycan şairi Molla Pənah Vaqif ilə yaxın dostluq münasibətlərində olmuşdur. Fətəli Dağıstan azərbaycanlıları (tərəkəmələr) arasında fərdi (müəlliflik) poeziyasının banilərindən biri hesab edilir.

## Yaradıcılığı
Şair öz şeirlərində yoxsulluq və hüquqsuzluq mövzularına geniş yer vermişdir. Dövrünün ictimai həyatını tənqid edən Fətəli insanları sevinc, məhəbbət və digər bəşəri duyğularla zəngin dünyəvi həyat sürməyə çağırmışdır.

Onun erkən yaradıcılığında sələflərinin ideoloji irsinə ehtiram əlaməti kimi sufizmə maraq müşahidə olunur. Lakin bu meyl tədricən fəlsəfi lirika ilə əvəzlənmişdir. Lirik-fəlsəfi şeirlərində həyatın mənası, varlığın faniliyi və ziddiyyətlərlə dolu mühitə münasibət kimi mövzular ön plana çıxır. Dünya mövzusu və onun obrazı Fətəlinin yaradıcılığında aparıcı xətt təşkil edir; bu motiv sonrakı aşıqların poeziyasında da müxtəlif məna və emosional çalarlarla davam etdirilmişdir.

Şair-aşıq yaradıcılığında şifahi xalq ədəbiyyatının demək olar ki, bütün janrlarından məharətlə istifadə etmişdir. Onun xalq müdrikliyi ilə zəngin nəğmə-şeirləri yarımfolklor xarakteri daşıyırdı. Molla Pənah Vaqifin təsiri ilə Fətəli məhəbbət və gözəllik mövzusunda çoxsaylı nəğmələr yaratmışdır. Eyni zamanda, insanın cəmiyyətdə mənəvi davranış gözəlliyini (böyüklərə hörmət, kiçiklərə qayğı və s.) tərənnüm edən əsərləri də mövcuddur.

Onun ədəbi ənənələrinin və sənətkarlıq xüsusiyyətlərinin davamçıları kimi Cənubi Dağıstanda formalaşmış yaradıcılıq məktəbi Fətəlinin sonrakı şair və aşıqlara təsirini göstərir. Şairin “Gəlir” və “Deyirlər” adlı şeirləri daha məşhurdur.

## İstinadlar
Koreya Respublikasının Azərbaycandakı səfirliyi

**Koreya Respublikasının Azərbaycandakı səfirliyi** — Сənubi Koreya Respublikasının Azərbaycanda diplomatik nümayəndəliyi.

Səfirlik Koreyanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. Koreya Respublikasını Azərbaycanda siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində maraqlarını təmsil edir.

Azərbaycan və Koreya Respublikası Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və digər nüfuzlu regional və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq edir.

2025-ci ildən Cənubi Koreya Respublikasının Azərbaycanda Fövqaladə və Səlahiyyətli səfiri Kımqu Kanqdır.

## Haqqında
### Tarixi
Azərbaycan Respublikası ilə Koreya Respublikası arasında diplomatik münasibətlər 23 mart 1992-ci il tarixində qurulmuşdur. 

Cənubi Koreyanın Azərbaycan Respublikasındakı səfirliyi 4 mart 2006-cı ildə təsis edilib.

Azərbaycan Respublikasının Cənubi Koreya Respublikasındakı Səfirliyi 14 mart 2007-ci ildə açılıb. 

### Parlamentlərarası əlaqələri
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan — Koreya parlamentlərarası işçi qrupu fəaliyyət göstərir.

Koreya Respublikasının Milli Assambleyasında Koreya — Azərbaycan dostluq qrupu yaradılıb.

## Səfirlər
Cənubi Koreyanın Azərbaycanda səfiri Koreya Respublikasını Azərbaycan Respublikasında təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## Viza
Azərbaycanla Koreya Respublikası arasında viza rejimi mövcuddur.

Koreya Respublikası vətəndaşları Azərbaycana gələrkən Azərbaycan Respublikası Rəsmi elektron viza portalı vasitəsilə elektron viza (e-viza) almalıdırlar.

Azərbaycan vətəndaşları Cənubi Koreya vizasına müraciət etmək üçün ilk növbədə ölkənin səfirliyi ilə elektron poçt vasitəsilə əlaqə saxlamalı və görüş (randevu) təyin etməlidirlər. Onlayn sistem üzərindən avtomatik qeydiyyat mövcud deyil, bütün müraciət prosesi səfirliyin yönləndirməsi ilə aparılır.

### Tələb olunan sənədlər
* Xarici pasport 
* Viza üçün ərizə forması 
* Bir ədəd biometrik fotoşəkil 
* Viza rüsumu 
* Gediş-dönüş aviabilet və ya aviabilet bronu 
* Otel rezervasiyasını təsdiq edən sənəd 
* İngilis dilində səyahət planı 
* Elektron Hökumət portalından və iş yerindən alınmış arayış (Certificate of Incumbency).
* Notarial qaydada təsdiqlənmiş zəmanət məktubu. Məktubda zəmanət verən şəxs müraciətçinin göstərilən tarixlərdə Koreya Respublikasına səfər edəcəyini və həmin tarixlərdə Azərbaycan Respublikasına geri dönəcəyini təsdiq etməlidir. Zəmanət məktubu tərcümə olunmalı və notarial qaydada təsdiqlənməlidir.
* Zəmanət verən şəxsin şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti.
* Zəmanət verən şəxsin iş yerindən arayışı – Elektron Hökumət portalından alınmış Certificate of Incumbency.
* Bank hesabı haqqında arayış.

Səfirlik viza müraciətinin qiymətləndirilməsi zamanı zəruri hesab etdiyi halda əlavə sənədlər tələb etmək hüququnu özündə saxlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasının Koreya Respublikasındakı Səfirliyi
* Koreya Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı Səfirliyi
* Facebook
Mayarı

**Mayarí** (ispanca: Mayarí) Kubanın Holguin əyalətində bir şəhər və bələdiyyədir.

9 may 1757-ci ildə burada taxtadan bir ibadətgah tikildi. 1786-cı ildə artıq bir kilsə icması mövcud idi. 1827-ci ilə qədər bu ərazidə 667 nəfərin yaşadığı 112 ev var idi. 1858-ci ildə daş kilsənin tikintisinə başlanıldı.

4 noyabr 1878-ci ildə Kubanın General-Qubernatoru Mayari şəhərinin yaradılması haqqında fərman verdi. 1889-cu ilə qədər şəhərin əhalisi 8087 nəfər idi. 1910-cu ildə şəhərin ilk filmi nümayiş etdirildi və 1936-cı ildə ilk ictimai kitabxana açıldı.

1907-ci ildə American United Fruit Company burada şəkər qamışı emalı zavodu tikdi . 1942-ci ildə nikel istehsal edən Nikaro zavodu tikildi.

## Əhalisi
* Fidel Kastro (1926–2016) hazırda bələdiyyənin bir hissəsi olan Biran kəndində anadan olub.
* Raul Kastro (1931-ci il təvəllüdlü) hazırda bələdiyyənin bir hissəsi olan Biran kəndində anadan olub.

## İstinadlar
Mister Olimpiya 1999

**Mister Olimpiya 1999** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca otuzbeşincisi .  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1999-cu ilin 21-24 oktyabr tarixində, Las-Veqas şəhərindəki "Mandalay Bay" idman komleksində keçirilmişdir. Yarışmanın ümumi mükafat fondu 311 min dollar idi.

## Nəticələr
Ronni Koulmen ardıcıl olaraq ikinci dəfə yarışın qalibi oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mr. Olympia
Vərş

**Əbu Səid Osman ibn Səid əl-Qipti** (; ) — on qiraət imamlarından Nafinin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "ج" hərfidir.

## Bioqrafiyası
Hicri 110 728-ci ildə Misirdə dünyaya gəlib və hicri 197-ci (812) ildə Misirdə də vəfat edib.

Üzünün rəngi çox ağ olduğu üçün müəllimi Nafi ona Vərş" ləqəbini vermişdir.

## Həmçinin bax

* Qalun

## İstinadlar
Əl-Bəzzi

**Əbül-Həsən Əhməd ibn Məhəmməd ibn Abdullah əl-Bəzzi** (; ) — on qiraət imamlarından İbn Kəsrin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "ه" hərfidir.

## Bioqrafiyası
Hicri 170-ci (786) ildə Məkkədə anadan olub və hicri 250-ci (864) ildə elə Məkkədə də vəfat edib.

Süfyan ibn Uyeynə, Müəmməl ibn İsmayıl və Malik ibn Sueyr kimi alimlərdən hədis öyrənib.

Buxari "ət-Tarixul-kəbir" adlı əsərində ondan hədis nəql edib.

## Həmçinin bax
* Qunbul

## İstinadlar
Qalun

**Əbu Musa İsa ibn Mina ibn Vərdan əl-Mədəni** (; ) — on qiraət imamlarından Nafinin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "ب" hərfidir.

## Bioqrafiyası
Hicri 120 (738) ildə Mədinədə anadan olub və hicri 220-ci (835) ildə elə orada da vəfat edib.

Qiraəti gözəl olduğu üçün müəllimi Nafi ona yunan dilində gözəl mənasını verən "Qalun" (kalon) ləqəbini vermiş və bu ləqəblə də məhşurlaşmışdır.

## Həmçinin bax

* Vərş

## İstinadlar
Debora (ad)

**Debora** — qadın adı.

* **[[Debora]]** — Yəhudilikdə qəbul olunan qadın peyğəmbər.
* Debora Cin — ABŞ eksperimental fiziki.
* Debora Seku — Braziliya aktrisası.

## İstinadlar
Qunbul

**Əbu Ömər Məhəmməd ibn Əbdirrəhman ibn Məhəmməd əl-Məhzumi əl-Məkki** (; ) — on qiraət imamlarından İbn Kəsrin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "ز" hərfidir.

## Bioqrafiyası
Hicri 195-ci (811) ildə Məkkədə dünyaya gəldiyi ehtimal edilir. Bəni Məhzumun mövlası olduğu üçün nisbəsi "Məhzumi"dir. Ləqəbi isə "Qunbul"dur.

Onun qiraət silsiləsi aşağıdakı kimidir:

Qunbul – Əhməd ibn Məhəmməd ibn Əvn ən-Nəbbəl – Əbül-İhrit Vəhb ibn Vədih – İsmayıl ibn Abdullah əl-Qist – Şibl ibn Əbbad və Məruf ibn Müşkan – İbn Kəsir əl-Məkki.

Qunbul hicri 291-ci (904) ildə Məkkədə vəfat edib.

## Həmçinin bax
* Əl-Bəzzi

## İstinadlar
Xəllad

**Əbu İsa Xəllad ibn Xalid əş-Şeybani** (; ) — on qiraət imamlarından Həmzənin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "ق" hərfidir.

## Bioqrafiyası
Künyəsi Əbu Əbdullah, nisbələri "Səyrəfi" ilə "Kufi"dir.

Süleym ibn İsa, Hüseyn ibn Əli əl-Cufi, Məhəmməd ibn Həsən ər-Rəvvasi kimi şəxslərdən qiraət öyrənib, Əbu Züra ər-Razi ilə Əbu Hətim ər-Razi isə hədis rəvayət ediblər. 

Abbas ibn Məhəmməd əd-Duri onun qiraətini tərifləmiş, Əbu Hətim isə "siqa" adlandırmışdır. 

O, hicri 220-ci (835) ildə Kufədə vəfat edib.

## Həmçinin bax
* Xələf əl-Bəzzar

## İstinadlar