Telekommunikasiya tarixi

Telekommunikasiya Afrika, Amerika və Asiya regionlarında tüstü siqnalları və barabanların istifadəsi ilə başlamışdır. 1790-cı illərdə Avropada ilk sabit semafor sistemləri ortaya çıxdı; Ancaq 1830-cu ilə qədər elektrik telekommunikasiya sistemlərinin ortaya çıxması başladı. Bu məqalədə telekommunikasiya tarixçəsi və bu gün telekommunikasiya sistemlərində əməyi keçən  şəxslər təsvir edilir. Telekommunikasiyanın tarixi geniş kommunikasiya tarixinin vacib hissəsidir.

## Qədim sistemlər və optik teleqrafiya

Erkən ünsiyyətdə duman siqnalları və barabanlar vardı. "Danışan barabanlar", Afrikadakı yerlilər tərəfindən,həmçinin Şimali Amerika və Çində də siqnallar istifadə edirdi. Bu sistemlər çox vaxt yalnız bir hərbi düşərgənin varlığını elan etmək  üçün istifadə edirdilər. Rəbbin Yahudiliyində, başçı kahinlər və ya bayraqlarla yüksək rahibə geri dönərkən fasilələrlə bir siqnal verildi.

Ev göyərçinləri ara-ara fərqli mədəniyyətlər tərəfindən istifadə edildiyi, göyərçin postunun Fars köklərinə sahib olduğunu və daha sonra Romalılar tərəfindən hərbi Yunan hidravlik semafor sistemlərini istifadə etdikləri məlum idi.Əsrin əvvəllərində,  gəmilərlə və vizual siqnallarla çalışan vizual semaforlarla çalışan hidravlik semaforlar istifadə edilirdi, ancaq çox məhdud sayda əvvəlcədən müəyyən mesajlar istifadə edilirdi,ancaq bütün bu fikirlər optik sistemlərində təkminləşdiriliməyə başlandı.

Orta əsrlərdə, məkanların zəncirləri bir siqnalın ötürülməsi vasitəsi kimi hilltoplarda istifadə olunurdu. Beacon zəncirləri yalnız məlumatların yalnız bir hissəsini keçə biləcəyi çatışmazlığına məruz qalıblar, belə ki, "düşmən görüldü" kimi mesajın mənası əvvəlcədən razılaşdırılmalıdır. Onların istifadəsinin ən məşhur nümunəsi İspaniyanın Armadasında  idi, bir işarə zənciri Plymouthdan İspan döyüş gəmilərinin gəlməsinə işarə edən bir siqnal verdikdə istifadə edilmişdi.
Fransız mühəndisi Claude Chappe 1790-cı ildə  teleqraf üzərində işləməyə başladı, əlləri müxtəlif rəmzlərə işarə edirdi. Bunlar uzun məsafələrdə sərfəli deyildi və Chappe modelini yenidən düzəldərək, iki sıra birləşdirilmiş taxta  istifadə etdi. Operatorlar şüaları krankları və telləri istifadə edərək köçürürdülər.
O, Lille və Paris arasında ilk teleqraf xəttini,ardınca  Strasburqdan Parisə qədər bir xətt çəkdi. 1794-cü ildə bir İsveç mühəndisi. Abraham Edelkrantz Stokholmdan Drottningholmə qədər fərqli bir sistem qurdu. Ağacın şüaları dönən göstəricilərlə məşğul olan Chappe sistemindən fərqli olaraq. Edelcrantz sistemi yalnız panjurlar üzərində dayanmışdı və buna görə də daha sürətli idi. Lakin semafor kommunikasiya sistemi kimi, yalnız on-otuz kilometr aralığında (altıdan on doqquz mil) fasilələrlə işləyən təcrübəli operatorlara və bahalı qüllələrə ehtiyac duyulduğu üçün sonuncu kommersiya xətti 1880-ə qədər istifadə edildi.

## Elektrik teleqrafı

Başlanğıcda uğursuz olan, elektriklə rabitə üzərinə təcrübələr, Laplace, AMPS və Gauss da daxil olmaq üzrə təxminən 1726-cı ildə Sclentistdə başladı. Elektrik telgrafında edilən ilk təcrübə, Alman həkim, anatomist və ixtiraçı Samuel Tomas von Sömmerring tərəfindən 1809-cu ildə daha əvvəl edilmiş, daha əvvəl 1804-cü ilin daha az möhkəm dizaynına söykənən və İspan polimat və elm adamı Francisco Salva Campllo tərəfindən edilən elektrokimyəvi telgraftı.Hər iki dizaynda da az qala bütün Latın hərflərini və rəqəmlərini vizual olaraq təmsil etmək üçün çoxlu kabellər (35-ə qədər) istifadə edildi. Beləcə, mesajlar elektrik olaraq bir neçə kilometrə qədər mesajla bilər (von Sömmerring'in dizaynında), teleqraf alıcısının tellərinin hər biri ayrı bir şüşə balon turşu içinə daldırılmış halda. Göndərən tərəfindən mesajın hər bir addımını təmsil edən müxtəlif tellər boyunca ardıcıl elektrik cərəyanı tətbiq edilmişdir; 
Alıcının sonunda, cərəyanlar turşuları tüplərdə elektroliz edərək, hər bir əlaqəli məktub və ya nömrəyə əlavə olaraq hidrogen balonlarını azad edirlər. 

Teleqraf alıcısının operatoru, çox az bir baud dərəcəsi olsa da, görünüşü baloncukları və ötürülmüş mesajı izlədi.

İlk istifadəyə verilən  teleqraf 1816-cı ildə Françis Ronalds tərəfindən hazırlandı və sabit elektrik cərəyanı  istifadə etdi.   Çarls Vheatstone və Viltiam Fozergil Coke, 1838-ci ildə kommersiyaya istifadəyə girən beş iynəli, altı telli bir sistemin patentini aldı.  İynələr yazmanı həyata keçirmək  üçün istifadə edildi. 9 Aprel 1839-cu ildə Böyük Qərb Raitwaydən iyirmi bir kilometrdən (on üç mil ) qısaməsafəli stansiyalarda mesajlar alınmağa  başlandı. Həm Wheatstone həm də Cooke, qurğuları yeni bir cihaz olaraq deyil "elastik bir teleqraf  bir inkişaf" olaraq gördü. Transatlantik  xkommunikasiyada Samuel Morzeun 2 sentyabr 1837-ci ildə təqdim etdiyi elektrik telgrafının bir versiyonunu önəmli rol oynadı. Alfred Vail bu təqdimatı gördü və Morzea qatıldı. 6 yanvar 1838-ci ilin üç mil (beş kilometr) və sonunda Washington arasında qırx mil (altmış dörd kilometr) məsafədən  müvəffəqiyyətlə fəaliyyət göstərməyə  başladı.  ABŞ-də 1851 -ci ildə teleqraf xətti 20.000 mil (32.000 klometrede)məsafəyə  yayıldı. Ltorsenin bu teleqraf üçün ən əhəmiyyətli texniki dayağı, sadə və yüksək məhsuldar IL kodu oldu. Vheatstones daha kompleks və bahalı sistemi üzərində əhəmiyyətli bir irəliləmə olan VAIL-ı hazırladı və yalnız iki kabel tələb edən Morze Kodunun xəbərləşmə fəaliyyəti təmin etdi. 
İlk uğurlu transatlantik teleqraf kabeli 27 İyul 1866-cu ildə tamamlandı və ilk dəfə transatlantik telekommunikasiyaya təminat verdi.

## Telefon
Elektronik telefon 1870- ci illərdən daha əvvəlki çalışmalara əsaslanaraq icad edildi.harmonik(multisiqnal)tekeqraf  ilk kommersiya telefon serverləri,1878 və 1879 cu illərdə ABŞ və Londonda Nyu Haven  və Nyu-York da  2 ölkənin ehtiyac duyduğu icadın telefonun patentini  Aleksandr Qrem Bell aldı. Elektrikli telefon  cihazları üçün digər patentlər bə bu əsas patent səbəbli mübahisələr ortaya çıxmışdır.Ara-ara radio,televiziya,lampa və dijital kompüter kimi digər böyük icadlarda səs kommunikasıyası  çalışmalarına öndərlik edən bir sıra ixtiraçılarda bu mövzuda fikirlərini birləşdirdilər.

Ancaq,əsas yenilikçilərdaha sonra  Amerika Birləşmiş Ştatlarında Bell Telefon şirkətinin yaradıcıları olan Qardner Grin Hubbard və Aleksandr Bell idi.Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı hər böyük şəhərdə  American Telefon Teleqraf şirkəti  şəhərlərarası xətlər və telefon stansiyaları ilə ilk kommersiya xidmətlərisürətlə inkişaf etdi.İlk Qitələrarası telefon bağlantısı 25 Yanvar 1915 ci ildə həyata keçirildi.Buna bamayaraq 7 Yanvar 1927-ci ilə qədər kommersiya məqsədli istifadə edə bilmədilər. İlk peyk əlaqəsi 1956-cı il 25  sentyabrda  həyata keçirildi.

## Videotelefon

Video telefonun inkişafı,səsli telekommunikasiyaya əlavə olaraə canlı video istifadəsinə şərait yaradan bir çox texnologiyanın tarixi inkişafını əhatə edirdi .Videotelefoniya anlayışı ilk olaraq 1870-ci illərin sonlarında həm Amerika Birləşmiş Ştatlarında  həm də  Avropada yayqınlaşdırılmışdır, ancaq ən ilkin  yaranışa izin vəerəcək əsas kəşflərin kəşf edilməsi təxmini yarım əsr vaxt aldı. Bu, ilk olaraq görüntülü telefon ya da videotelefon olaraq bilinən cihazlarda   birçok telekommunikasiya sahəsində xüsusi ilə də  elektriki teleqraf, telefon, radio ve televiziyada sıx-sıx  araştdırma və təcrübələrdən təkminləşmədən keçmişdir. Çox vacib video texnolojisinin inkişafı  ilk olaraq 1920-ci illerin ikinci yarısında Böyük Britaniyada başladı ve Amerika Birləşmiş Ştatlarında, xüsusi ilə Con Logie Baird ve AT & Ts Bell Labs tərəfindən təşviq edildi Bu qismən ən azından AT&T tərəfindən reallaşdırıldı  Telefonun istifadəsinə əlavə bir dəstək vermək üçün   çok sayda quruluş,video televizyonunun düz sesli kommunikasiyada  daha üstün olacağına inanırdı. Ancaq video texnologiyası video televiziya üçün  asan  ve  populyar hala gəlmədən çox əvvəl  analoq televiziya yayınında tətbiq edildi.20 əsrin ortasından ənənəvi ses telefon sistemlerinə paralel olaraq, güclü video kodları ve yüksek sürətli genişzolaqlı asan istifadə edilən texnologiya halına gəldi .

## Peyk rabitəsi
ABŞ-də ilk peyk rabitəsi 1958-ci ildə istifədəyə verilən  Project SCORE idi. 1960- cı ildə David Eyzenhafer tərəfindən dünyanı  salamlayan səsli  mesajları saxlamaq və ötürmək üçün  bir yaddaş  cihazı istifadə edən NASA, 1960-cı ildə  NASA-da bir Echo peyki  30 m (30 m) aluminum radiosiqnal üçün aluminizə edilmiş bir PET başladıcı ilə kosmosa buraxıldı.Philco tərəfindən kommersiya istifadəsinə buraxılan   Courier 1B, dünyanın ilk aktif təkrarlayıcı peyki idi.

2001-ci ilin oktyabrında ilk peyk xəbərləşmə cihazı istifadə edilməyə başladı.

## Vaxt qrafiki
### Vizual,Səs və köməkçi metodlar(elektriksiz)
*Tarixdən əvvəl:Alov,davullar,tüstü siqnalları
*b.e.ə.6-cı əsr:Poçt
*b.e.ə.5-ci əsr:Göyərçinlə xəbərləşmə
*b.e.ə.4-cü əsr:Hidravlik semaforlar
*b.e.15-ci əsr:Dəniz bayraq semaforları
*1672:İlk təcrübi akustik(mexaniki) telefon
*1790:Semafor xətləri(optik teleqraf)
*1867:Siqnal lampaları
*1877:Akustik fonoqraf

### Sadə elektrik siqnalları
*1838:Elelktriki teleqraf
*1830:kabelsiz teleqraf üçün təcrübələrə başlanması(yerdən,torpaqdan,sudan istifadə edərək)
*1858:Transatlantik teleqraf kabeli
*1876:Telefonun kəşfi
### İnkişaf etmiş elektriki və elektroniki siqnallar
* 1896: İlk praktiki teleqraf sistemi
* 1927: Televiziya. həmçinin: Televiziya tarixi
* 1927: İlk kommersiya teleqraf xətti
* 1930: ilk təcrübi videotelefon
* 1934: İlk kommersiya radio-telefon, ABŞ–Yaponiya
* 1946: Mobil Telefon Xidməti
* 1956: Transatlantik telekommunikasiya xidməti
* 1964: Optik fiber kabel
* 1969: Kompüter şəbəkəsi
* 1973: Mobil telefon
* 1983: İnternet. həmçinin: İnternet tarixi
* 1998: Peyk telefonu

## Xarici keçidlər
* Katz, Randy H., "History of Communications Infrastructures", Electrical Engineering and Computer Science Department (EECS) Department, University of California, Berkeley.
* Beynəlxalq Telekommunikasiya birliyi
* Aronssons Telekomun tarixi 
* From the Thurn & Taxis to the Phone Book of the World - 730 years of Telecom History
* Virtual telekommunikasıya qrupu
* Almaniyada Telekommunikasiya tarixi
* Telekommunikasiyasının tarixi
## İstinadlar