Endokrin xəstəliklər

**Endokrin xəstəliklər** — endokrin sistemin pozulması nəticəsində baş verir. Endokrinoloji xəstəliklərlə məşğul olan tibb sahəsi endokrinologiya kimi tanınır.
## Xəstəliyin növləri

Ümumiyyətlə, endokrin xəstəliklərini 3 qrupa bölmək olar:
* Endokrin vəzilərinin hipofunksiyası/hiposekresiyası — hormon çatışmazlığına səbəb olur
* Endokrin vəzilərinin hiperfunksiyası/hipersekresiyası — hormon artıqlığına səbəb olur
* Endokrin vəzilərinin şişləri — xoş və ya bədxassəli.

Endokrin pozuntular çox vaxt olduqca mürəkkəbdir və endokrin sistemdə iştirak edən əks əlaqə mexanizmləri səbəbindən hiposekresiyanın və hipersekresiyanın qarışıq modelini əhatə edir. Məsələn, hipertiroidizmin əksər formaları artıq tiroid hormonu və tiroid stimullaşdırıcı hormonun aşağı səviyyədə olması ilə əlaqələndirilir.
## Xəstəliklərin siyahısı
### Qlükoza homeostazının pozulması

* Şəkərli diabet
** Şəkərli diabetin 1-ci tipi
** Şəkərli diabetin 2-ci tipi
** Hamiləlikdə şəkərli diabet
** Gənclərdə yetkinlər tipli şəkərli diabet
* Hipoqlikemiya
** İdiopatik hipoqlikemiya
** İnsulinoma
* Qlükaqonoma
### Qalxanabənzər vəzin pozuntuları

* Zob xəstəliyi
* Hipertireoz
** Diffuz zəhərli zob
** Zəhərli düyünlü zob
* Hipotireoz
* Tiroidit
** Haşimoto uru xəstəliyi
* Qalxanabənzər vəzin xərçəngi
* Qalxanabənzər vəzi hormonlarına qarşı müqavimət

### [[Kalsium]] homeostazının pozulması və metabolik [[Sümük xəstəlikləri|sümük xəstəlik]]ləri

* Qalxanabənzər ətraf vəziləri
** Birinci dərəcəli hiperparatiroidizm
** İkinci dərəcəli hiperparatiroidizm
** Üçüncü dərəcəli hiperparatiroidizm
** Hipoparatiroidizm
***Psevdohipoparatiroidizm
* Osteoparoz
* Paget sümük xəstəliyi
* Raxit
* Osteomalasiya
### [[Hipofiz|Hipofiz vəzi]]nin pozuntuarı
#### Posterior hipofiz vəzi

* Şəkərsiz diabet
* Uyğun olmayan antidiuretik hormon sindromu
#### Ön hipofiz vəzi

* Hipopituitarizm
* Hipofiz adenoması
** Prolaktinoma
** Akromeqaliya
** İtsenko-Kuşinq xəstəliyi
### Cinsi hormon pozuntuları

* Cinsi inkişafın pozuntuları
** Hermofroditizm
** Qonadal disgenez
** Androgenlərə həssaslıq sindromu
* Hipoqonadizm
** İrsi (genetik və xromosomal) pozuntular
*** Kallman sindromu
*** Klaynfelter sindromu
*** Şereşevski – Terner sindromu
** Qazanılmış pozuntular
** Birinci dərəcəli yumurtalıq çatışmazlığı (erkən menopoz kimi də tanınır)
** Hipoqonadizm
* Yetkinlik dövrünün pozuntuları
** Gecikmiş yetkinlik
** Erkən yetkinlik
* Menstrual funksiya problemləri
** Amenoreya
** Polikistik yumurtalıq sindromu
### Başqa yerdə qeyd olunmayan [[Endokrin vəzi|endokrin vəzilərin]] [[Xərçəng xəstəliyi|şiş]]ləri

* Çoxsaylı endokrin neoplaziyası
** Vermer sindromu
** Sippl sindromu
** Çoxsaylı endokrin neoplaziyası tip IIb
* Karsinoid sindromu
## Endokrin fövqəladə halları

Endokrinologiyada fövqəladə hallara diabetik ketoasidoz, hiperosmolyar hiperqlikemik vəziyyət, hipoqlikemik koma, kəskin adrenokortikal çatışmazlıq, feokromositoma kriz, hiperkalsemik kriz, miksedematoz koma və hipofiz apopleksiyası daxildir.

Dekompensasiya olunmuş paratiroid feokromositoması və ya adenoması nəticəsində yaranan fövqəladə hallar bəzən aqressiv tibbi terapiya xəstənin vəziyyətini idarə edə bilmədikdə təcili rezeksiyaya yönəldilir. lakin cərrahi risklər əhəmiyyətlidir, xüsusilə qan təzyiqinin labilliyi və rezeksiyadan sonra ürək-damar sisteminin kollaps ehtimalı müvafiq olaraq katekolaminlərdə və kalsiumda tədricən normallaşma ilə kompensasiya edilməlidir.

Xüsusilə daha yeni və daha effektiv dərmanlar və müalicələr baxımından xəstəni sabitləşdirmək üçün davamlı cəhdlərdən sonra təcili və ya seçmə cərrahiyyədən fərqli olaraq təcili cərrahiyyənin nə vaxt məqsədəuyğun olduğu hələ də müzakirə olunur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər