Hurler sindromu

**Hurler sindromu** — Hurler xəstəliyi və əvvəllər qorqulizm adlanan mukopolisakkaridoz tip IH (MPS-IH) olaraq da bilinən Hurler sindromu, lizosomlarda qlikozaminoglikanlar (GAG) adlanan böyük şəkər molekullarının yığılması ilə nəticələnən genetik bir xəstəlikdir. Bu molekulların parçalanmaması, sinir sistemi, skelet sistemi, gözlər və ürək daxil olmaqla bunlarla məhdudlaşmayan müxtəlif orqan sistemlərinin zədələnməsinə səbəb olan geniş bir sıra simptomlarla nəticələnir.

Əsas mexanizm, QAQ-larin dağılmasından məsul olan bir ferment  alfa-L iduronidaz çatışmazlığıdır. Bu ferment olmadan bədəndə dermatan sulfat və heparan sulfat yığılır. Semptomlar uşaqlıqdan başlayır və erkən ölüm ümumiyyətlə baş verir. MPS tip I-nin digər daha az ağır formalarına Hurler-Sçeie sindromu (MPS-IHS) və Şeia sindromu (MPS-IS) daxildir.

Hurler sindromu lizozomal saxlama xəstəliyi olaraq təsnif edilir. Klinik olaraq Hunter sindromu (MPS II) ilə əlaqələndirilir, lakin Hunter sindromu X xromosomu ilə əlaqələndirilir və Hurler sindromu otozomal resessivdir.

## İşarələr və simptomlar

Aşkar edilən ilk anormalliqlardan biri də üz nahiyyələrinin kobudlaşdırılmasıdır; bu simptomlar 3-6 aylıq dövrdə görünə bilər. Başı böyük, qapaq sümükləri ilə böyük ola bilər. Kəllə uzana bilər. Burunda davamlı burun boşalması ilə düzlənmiş bir burun körpüsü ola bilər. Göz yuvaları geniş şəkildə aralana bilər və gözlər kəllədən çıxa bilər. Dodaqlar böyük ola bilər və xəstə uşaqlar çənələrini hər zaman açıq saxlaya bilərlər.

Skelet anomaliyaları təxminən 6 aylıq yaşda olur, lakin 10-14 aya qədər klinik cəhətdən görünə bilməz. Xəstələr onurğa və qalçanın zəifləyən deformasiyaları, karpal tunel sindromu və oynaq sərtliyi ilə qarşılaşa bilər. Xəstələr körpəlikdə normal boya sahib ola bilər, lakin 2 yaşa qədər böyüməyi dayandırırlar. Hündürlüyü çox ola bilməzlər.

Digər erkən simptomlara  göbək yırtıqları daxil ola bilər. Doğuşda ola bilər və ya həyatın ilk aylarında inkişaf edə bilər. Kornea qeyri-şəffaflığı və retinal dejenerasiya həyatın ilk ilində baş verə bilər ki, bu da korluğa səbəb olur. Genişlənmiş qaraciyər və dalaq tez-tez görülür. Orqan çatışmazlığı yoxdur, lakin bu orqanlardakı QAQ çöküntüsü ölçüdə əhəmiyyətli bir artıma səbəb ola bilər. Xəstələrdə də ishal ola bilər. Aorta qapaq xəstəliyi baş verə bilər.

İnkişafın ləngiməsi 1-2 yaşında, maksimum funksional yaşı 2-4 yaşında ola bilər. Bunun ardınca getdikcə pisləşmə baş verir. Çox uşaq məhdud dil qabiliyyətlərini inkişaf etdirir. Ölüm ümumiyyətlə 10 yaşa qədər baş verir.

## Mexanizmlər

IDUA geni, alfa-L-iduronidaz adlı bir fermentin kodlaşdırılmasından məsuldur. Hidroliz yolu ilə alfa-L-iduronidaz, sulfatsız alfa-L-iduron turşusu adlanan bir molekulun parçalanmasından məsuldur. Dermatan sulfat və QAQ heparan sulfatda olan uron turşusudur. Alfa-L-iduronidaz fermentinə lizozomlarda rast gəlinir. Kifayət qədər fermentativ funksiya olmadan bu  QAQ -lər düzgün həzm edilə bilməz.

## Diaqnostika

Diaqnoz tez-tez klinik müayinə və sidik analizi ilə edilə bilər (artıq mukopolisakkaridlər sidiklə xaric olunur). Mükopolisakkaridozlardan birinə qəti diaqnoz qoymaq üçün ferment analizləri (müxtəlif hüceyrələrin və ya kulturdakı bioloji mayelərin ferment çatışmazlığı üçün yoxlanılması) da istifadə olunur. Amniyosentez və xorionik villus nümunəsi götürülən prenatal diaqnoz, fetusun qüsurlu genin bir nüsxəsini daşıdığını və ya pozğunluqdan təsirləndiyini yoxlaya bilər. Genetik məsləhət ailədə mukopolisakkaridoz tarixçəsi olan valideynlərə pozğunluğa səbəb olan mutasiya edilmiş bir gen daşıyıb-daşımadıqlarını təyin etməyə kömək edə bilər.

## Genetika

Hurler sindromlu uşaqlar 4-cü xromosomda 4p16.3 bölgəsinə uyğunlaşdırılan IDUA geninin iki qüsurlu nüsxəsini daşıyırlar. Bu, iduronidaz proteinini kodlayan gendir. 2018-ci ildən etibarən, IDUA genindəki 201-dən çox fərqli mutasiyanın MPS I-yə səbəb olduğu göstərilmişdir.
Hurler sindromu otozomal resessiv bir xəstəlik olduğundan, xəstələrdə genin işləməyən iki nüsxəsi var. Daşıyıcı bir normal və bir qüsurlu nüsxə ilə doğulmuş bir insandır. Genin iki normal nüsxəsi olan bir insandan daha az α-L-iduronidaz istehsal edəcəklər. Bununla birlikdə, daşıyıcılarda enzimin azaldılmış istehsalı normal fəaliyyət üçün kifayətdir; insanda xəstəlik əlamətləri olmamalıdır.

## Proqnoz

2008-ci ildə İngiltərədə aparılan bir araşdırmada Hurler sindromlu xəstələrin orta ömür müddətinin 8.7 il olduğu təsbit edildi. Müqayisə üçün, I tip MPS-in bütün formaları üçün orta ömür 11,6 il idi. Uğurlu sümük iliyi transplantasiyası aparılan xəstələrdə 2 illik sağ qalma nisbəti% 68, 10 illik sağ qalma nisbəti isə% 64 idi. Sümük iliyi transplantasiyasına məruz qalmayan xəstələrin orta yaşları 6.8 il olmaqla, xeyli qısadır.

## Epidemiologiya
Hurler sindromunun ümumi insidansı 100.000-də birdir.

## Tarixi
1919-cu ildə Alman pediatrı Qetrude Herler kornea qeyri-şəffaflığı, skelet anomaliyaları və zəka geriliyi ilə əlaqəli bir sindromu izah etdi. Bənzər bir "qarqoyles" xəstəliyi 1917-ci ildə Şarles A. Hunter tərəfindən təsvir edilmişdir. Herler Hunter-in məqaləsindən bəhs etmədi. Birinci Dünya müharibəsi ilə əlaqələrin kəsilməsinə görə, çox güman ki, onun tədqiqatlarından xəbərsiz idi. Hurler sindromuna indi MPS IH, Hunter sindromuna isə MPS II deyilir. 1962-ci ildə Sheyi, Sheye sindromunun təyin edilməsinə səbəb olan MPS I-nin daha yüngül bir formasını təyin etdi.

## Həmçinin bax
* Kerns–Seyr sindromu

## İstinadlar