İradə Musayeva

**İradə Mirəyyub qızı Musayeva** (Azərbaycan SSR, Ağdam şəhəri, 15 Dekabr 1963 – Azərbaycan, Bakı Şəhəri, 5 fevral 2025) — filologiya üzrə elmlər doktoru, dosent, ədəbiyyatşünas, pedaqoq və elm xadimi.

## Həyatı və təhsili
İradə Musayeva 1963-cü ildə Ağdam şəhərində anadan olmuşdur. 1982–1987-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil almış, ixtisasca filoloq olmuşdur. 2001-ci ildə “Vaqif Səmədoğlunun poeziyası” mövzusunda namizədlik (filologiya üzrə fəlsəfə doktoru) dissertasiyası müdafiə etmişdir. 2022-ci ildə isə “Roman təfəkkürü və janrın Azərbaycan ədəbiyyatında təkamülü” mövzusunda elmlər doktoru dissertasiyasını uğurla bitirmişdir.

## Peşəkar fəaliyyəti

* 1987–1997: Ağdam rayonunun Evoğlu kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi.
* 1997–2002: Bakı Qızlar Universitetində “Azərbaycan dili və ədəbiyyat” kafedrasında baş müəllim.
* 2002–2008: həmin universitetdə Filologiya‑Tarix fakültəsinin dekanı.
* 2009–2013: Bakı Qızlar Universitetində tədris işləri üzrə prorektor.
* 2014–2023: “İçərişəhər” Dövlət Tarix‑Memarlıq Qoruğu İdarəsində Elm Şöbəsinin müdiri.
* 2023–2025: AMEA Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyində baş elmi işçi.
* Azərbaycan Tibb Universitetində də filologiya və Azərbaycan dili fənlərindən mühazirələr demişdir.

## [[Ədəbiyyatşünaslıq]] fəaliyyəti və [[Fəlsəfə|Fəlsəfəsi]]
İradə Musayeva ədəbiyyat sahəsində bir sıra tənqid işləri ilə tanınır. Onun “Səhrə savaşı” romanına dair araşdırmaları ədəbiyyat tənqidində önəmli yer tutur.

### Mənim yəhudi tərəfim: 20 frank üçün özünü satan qadın
Bu məqalədə İradə Musayeva Marsel Prustun *İtirilmiş zamanın sorağında* romanının altıncı hissəsini təhlil edir. Müəllif Prustun mətnindəki dərin fəlsəfi məqamları, xüsusilə *zəruri yaddaş* və *qeyri-ixtiyari yaddaş* anlayışlarını Jean Deleuze’un izahları ilə əlaqələndirir. Musayeva yazıçının insan varlığı, yaddaş və zaman anlayışlarını estetik-fəlsəfi aspektdən ələ alaraq oxucuya təqdim edir. Məqalədə Prustun bir milyon yarım sözdən ibarət epik əsərinin dili və üslubu da təhlil olunur.

## Elm və nəşrlər
İradə Musayeva ədəbi tənqid, müasir Azərbaycan ədəbiyyatı və roman janrının inkişafı sahəsində tədqiqatlar aparmışdır. Çoxsaylı məqalələr, tədris proqramları və metodik vəsaitlərlə yanaşı, “Vaqif Səmədoğlunun poetik dünyası” və “Tənqidin sözü‑sözün tənqidi” kimi monoqrafiyaların müəllifidir.

### Ədəbi tənqidimizin Boyu Uzun Burla Xatunu
*Ədəbi tənqidimizin boyu uzun Burla xatunu* adlı məqalədə müəllif İradə Musayevanı sərt və prinsipial ədəbiyyatşünas kimi təqdim edir. Onun tənqidçi qətiyyəti vurğulanır və "Boyu uzun Burla Xatun" simvolu ilə xarakterizə olunur.

### İsa Muğanna və Robert Lanza (I və II hissə)
İki hissədən ibarət yazıda İsa Muğannanın "İdeal" əsəri ilə Robert Lanza'nın "biomərkəzçilik" nəzəriyyəsi müqayisə edilir. Əsərdəki fəlsəfi mövzular və insan varlığının mənası araşdırılır.

### Rəsul Rza poeziyasında “Yoxluq” obrazı
Bu yazıda İradə Musayeva, Rəsul Rzanın poetikasındakı tənhalıq və varlıq fəlsəfəsini "yoxluq" anlayışı üzərindən təhlil edir.

### Ədəbi dilin qorunması
Müəllif ədəbi dilin ictimai məsuliyyət olduğunu vurğulayaraq, cəmiyyətin bu işə ortaq olmasını təklif edir.

### Müasir Azərbaycan tənqidində İradə Musayeva
Müxtəlif məqalələrdə Musayevanın həm klassik, həm də müasir mövzulara yanaşması diqqətə çatdırılır. O, Ceyms Coys, yəhudi fəlsəfəsi, qadın-kişi münasibətləri və digər sosiomədəni mövzuları təhlil edir.

### Tarixi və ictimai mövzular
Musayevanın Şuşa, Ömər Faiq Nemanzadə, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Azərbaycan cəmiyyəti ilə bağlı silsilə publisistik yazıları yer alır.

### Siyasət və ədəbiyyat kontekstində tənqid
Müəllifin ədəbiyyat-siyasət münasibətləri, absurd şeirlər, zəif əsərlərin tənqidi kimi mövzulara aid dərin analizləri təqdim edilir.

## Mükafatlar

* 2002: Aydın Məmmədov adına ədəbi tənqid mükafatı.
* 2016: "Əli bəy Hüseynzadə" mükafatı — Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Ədəbiyyat qəzeti tərəfindən.
* 2019: "Vaqif Səmədoğlu medalı" ilə təltif olunmuşdur.

## Vəfatı
İradə Musayeva 5 fevral 2025-ci ildə vəfat etmiş, 61 yaşında dünyasını dəyişmişdir. Modern.az, Yeni Sabah və digər KİV-lər bu tarixi qeyd etmişdir

## İstinadlar


## Ümumi istinadlar

* Bakı Qızlar Universiteti - Xəbər
* [Səhrə savaşı (roman) – Ədəbiyyat](https://az.m.wikipedia.org/wiki/S%C9%99hra_sava%C5%9F%C4%B1_(roman)#%C6%8Fd%C9%99biyyat)

## Xarici bağlantılar

* Filoloq-alim İradə Musayeva vəfat etdi (Yenisabah.az)
* Tanınmış tənqidçi İradə Musayeva vəfat edib (Modern.az)

## Kateqoriyalar