open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məhəmməd ibn Əhməd

**Məhəmməd ibn Əhməd** – Şirvanşahlar dövlətinin doqquzuncu hökmdarı, Şirvanşah Əhməd ibn II Məhəmmədin oğlu.

## Fəaliyyəti

Şirvanşah Əhmədin ölümündən sonra taxta onun oğlu Məhəmməd ibn Əhməd çıxdı. O, qonşu feodallara qarşı təcavüzkar siyasət yeridir və öz ərazisini bir sıra şəhərləri ilhaq etmək hesabına genişləndirməyə çalışırdı. H.371 (981/2)-ci ildə o, Qəbələ şəhərini onun əmiri Əbd ül- Bərr Ənbəsədən tutub aldı. Təqribən h.372 (982)-ci ildə isə Bərdəni tabe edib Musa ibn Əlini özünün canişini təyin etdi. Məhəmməd öz şəhərlərini də möhkəmləndirirdi. Belə ki, h.373 (983)-cü ildə o, Şabranın, hərbi əməliyyatlar nəticəsində dağıdılmış hasarlarını bərpa etdirdi. Şirvanın ən zəngin və qədim şəhər mərkəzlərindən olan Şabran qonşu feodalların diqqətini cəlb edirdi. Onlar aramsız olaraq şəhərə basqınlar edir, onu çapıb talayırdılar. Şəbəran qədim zamanlardan Şirvanın paytaxtı olmuşdu. H.372 (982)-ci ildə babası II Məhəmməd ibn Yəzidin Layzana (V.F.Minorskiyə görə Lahıc) birləşdirdiyi Xursan və Şirvan məliklikləri Məhəmməd ibn Əhmədin mülklərinə daxil idi.

H.378 (988)-ci ildə ət-Tuzi Dərbəndi onun əmiri Əhməd Haşiminin oğlu Məymundan aldı və onu şəhərdən qovdu. Sonra o, şəhəri Şirvanın hakimi Məhəmməd ibn Əhmədə təslim etdi. O, bir neçə ay şəhərdə hökmranhq etdi, lakin Məymunun qulamlarından Balid (Baldu) adlı birisi tərəfindən yaralanan Məhəmməd ibn Əhmədi ona tabe olan feodallar Şirvana apardılar. Balid onun iqamətgahında üstünə atılaraq təbərzinlə boynunun ardından vurub yaralamışdı. Qulam Təbərsəranda gizlənən və bu hadisələrdən sonra Dərbəndə qayıdan ağası Məymunun yanına qaçmışdı. Məhəmməd tezliklə sağaldı. Lakin bu zaman onun Bərdədəki canişini Musa ibn Əli açıqca qiyam qaldıraraq, yalnız öz adından xütbə oxunmasını Şirvanşah Məhəmmədin adının xütbədən çıxarılmasını əmr etdi. Sonra "Tarix-i əl-Bab"da xəbər verilir ki, h.380 (990)-cı ildə Dərbənd əhalisi öz əmirləri Məymuna qarşı üsyan qaldıraraq onu hakimiyyətdən qovdular. Onlar Şirvanşah Məhəmməd ibn Əhmədi Dərbəndə dəvət etdilər. Dərbəndə gələn Məhəmməd qalanı yenidən tikdirdi, daha doğrusu, bərpa etdirib möhkəmləndirdi və orada öz adamlarından ibarət qarnizon yerləşdirdi. Bundan sonra o, öz paytaxtına, Yəzidiyyəyə qayıtmış, on bir il səkkiz ay və iyirmi bir gün səltənət sürdükdən sonra h.381 (991)-ci ilin ramazan ayında (noyabr) ölmüşdür.

## Ailəsi
*Atası Əhməd ibn II Məhəmməd. Şirvanşah.
*Əmisi Heysəm ibn Məhəmməd. Tabasaran əmiri (948-1025).
*Qardaşı II Yezid. Xələfi.

## Döyüş xronologiyası

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Məzyədilər
* Azərbaycan tarixi
Adapter

**Adapter** (, — **uyğunlaşdıran,uyğunlaşdırıcı	** ) — hər hansı sonuncu qurğunu və ya detalı, başqa birləşmə yolu olmadığından əvvəlki ilə əlaqələndirmək üçün nəzərdə tutulmuş qurğu. Bəziləri güc və ya siqnal atributlarını dəyişdirir, digərləri isə sadəcə bir konnektorun fiziki formasını digərinə uyğunlaşdırır. Avropa ilə əlaqəli bir çox ölkələr müxtəlif dəyişən cərəyan üçün taxıc yuvalarından 230 volt, 50 Hz AC şəbəkə gərginliyindən istifadə edir.

## Ümumi məlumat
Hesablama texnikasında – kompyuterin kənar qurğularla (çap qurğusu, displey, skaner və s.) əlaqəsini uzlaşdıran qurğu. Məs., displeyin ekranına simvollarla işarələnən və ya qrafik informasiyanı çıxarmaq üçün işlədilən Adapter rəqəmi siqnalı analoq siqnala çevirir. Elektron sxem və ya mikrosxem şəklində düzəldilir, əməli yaddaşa, ixtisaslaşdırılmış prosessora malikdir.

Elektrotexnikada – dəyişən cərəyan (220 V) şəbəkəsinin gərginliyini sabit gərginliyə (1,5–15 V) çevirən qurğu; pleyerlərin, mobil telefonların, rəqəmli ölçmə cihazlarının, daşınan radioqəbuledicilərin və s. akkumulyatorlarının yüklənməsi üçündür.

Fotoaparat üçün əlavə kaset; fotoaparatın konstruksiyasında nəzərdə tutulmamış başqa formatlı və müxtəlif icralı işığahəssas materiallardan istifadəyə imkan verir.

Qeyri-standart sağanaqlı dəyişdirilən obyektivləri fotokameraya birləşdirmək üçün istifadə edilən qurğu (oymaq, halqa və ya bilərzik).

**qrafik adapter** - (ing. *graphics adapter*, ru. *графический адаптер* – ekranda hərf-rəqəm verilənləri ilə yanaşı qrafik görüntüləri də əks etdirə bilən videoadapter. Hazırda geniş tətbiq olunan videoadapterlərin, demək olar ki, hamısı qrafikdir; ən gözəçarpan istisna IBM MDA (MONOCHROME DISPLAY ADAPTER) adapteridir.

**Y adapter** – bir ucunda bir ucluq, ikinci ucunda isə Y hərfinə bənzər iki ucluq olan kabel. Belə quruluş bir porta iki qurğu qoşmağa imkan verir, ancaq Y-adapterlərdən yalnız müəyyən tip qurğular üçün istifadə etmək olur.

## Xarici keçidlər

آداپتور لپ تاپ 

## Ədəbiyyat
*İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Modelləşdirmə

**Modelləşdirmə** (ing. modeling, ru.моделирование) - şəraitin və ya fiziki obyektin təsvir edilməsi üçün riyazi üsullardan istifadə olunması. Kompüterlərdə modelləşdirmə əsasən iki sahədə aparılır: biznesdə və görüntülərin işlənməsində. Biznesdə modelləşdirmə, adətən, elektron cədvəllərin köməyilə, şirkətin durumunu və fəaliyyətini əks etdirən maliyyə verilənlərinin işlənməsi zamanı aparılır; verilənlərin idarə olunması, planların və layihələrin işlənib hazırlanması, eləcə də ehtimal olunan dəyişikliklərin təsirinin qiymətləndirilməsi üçün modelləşdirmədə riyazi düsturlardan istifadə olunur.  Qrafik modelləşdirmədə obyektlərin və, lazım gələrsə, onlar arasındakı fəza əlaqələrinin təsviri üçün riyazi üsullardan istifadə edilir. Məsələn, CAD proqramları alətlər, ofislər, mürəkkəb molekullar və avtomobillər kimi fiziki obyektin ekran təsvirini yaradır. Beləliklə, həndəsi modellər, tənliklərə əsaslanmaqla, xətləri, əyriləri və s. yaradır və bu formaları ikiölçülü və ya üçölçülü fəzada bir-birinə nəzərən dəqiq yerləşdirir. Obyektləri boyamaq və onların müəyyən nöqtədən həcmli təsvirini vermək üçün işıq-kölgə effektlərinin  modelləşdirilməsinin xüsusi riyazi üsullarından istifadə edilir. 
**Moddelləşdirmə** —  Obyektin modelinin köməyi ilə orijinal obyektin əsas xüsusiyyətləri barəsində məlumatın alınması məqsədi ilə bir obyektin başqası ilə əvəz edilməsidir. Beləliklə, modelləşdirmə obyektin model vasitəsi ilə təsvir etmək və onun modeli üzərində eksperimentlər aparmaqla həmin obyekt haqqında məlumatın alınması deməkdir.
Bir qrup obyektlərin (orijinalların) başqa qrup obyektlərlə ( modellə) əvəz olunmasının nəzəriyyəsi və oyektlərin xüsusiyyətlərini onların modelləri üzərində tətbiq olunması **modelləşdirmə nəzəriyyəsi**  adlanır. Əgər modelləşdimənin nəticələri təsdiq olunursa və tədqiq olunan obyektlərdə gedən proseslər barəsində proqnoz verməyə əsas verirsə bu zaman deyirlər ki, model obyektə adekvativdir. Bu zaman modelin adekvativliyi modelləşdimənin məqsədindən və qəbul olunmuş kriteryalardan asılı olur.
Müasir dövrdə məlumatın alınması əsasında qərarların qəbul edilməsinə əsaslanan müxtəlif sistemlərin idarə olunması sahəsində bu və ya digər dərəcədə modelləşdirmə metodlarından istifadə olunur. Modelləşdirmənin metodoloji əsası kimi elmi-tədqiqatların və dərk etmənin dialektik-materialist metodu götürülür. İnsan fəaliyyətinin istiqamətləndirildiyi hər bir şey obyekt adlandırılır (latınca objectum- əşya). Metodologiyanın işlənilməsi bizim şüurumuzdan asılı olmayaraq mövcud olan, öz aralarında və ətraf mühit ilə qarşılıqlı təsirdə olan obyektlər haqqında məlumatın alınmasının və malının nizamlanmasına yönəlmişdir.

## Ədəbiyyat

*İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Mənbə
 

## Həmçinin bax
*Model
*Riyazi modelləşdirmə
*Məntiqi modelləşdirmə
*Kütləvi xidmət sistemləri
*GPSS
Şirvanşahlar (dəqiqləşdirmə)

*Şirvanşahlar - **Şirvanşahlar** dövlətində hakim sülalə.
*Şirvanşahlar dövləti - Azərbaycan ərazisində Şirvanşahlar tərəfindən idarə olunmuş dövlət.
*Şirvanşahlar sarayı - XV əsrdə Şirvanşah İbrahim Xəlilullahın dövründə tikilmiş saray kompleksi.
*Şirvanşahlar sarayı - 1969-cu ildə çəkilmiş sənədli film.
*Şirvanşahlar türbəsi - Şirvanşahlar saray kompleksinin tərkib hissəsi.
Mirzə Əli Abbasov (oftalmoloq)

**Mirzə Əli Abbasov **(1886, Naxçıvan, İrəvan quberniyası — 1957, Bakı, Azərbaycan SSR) — oftalmoloq, Azərbaycan SSR-in ilk Xalq Səhiyyə və Himayə komissarı, Naxçıvanda səhiyyə şöbəsinin yaradıcısı və ilk rəhbəri. Azərbaycan SSR-də Oftalmologiya İnstitutunun yaradıcısı və ilk rəhbəri.

## Həyatı
1886-cı ildə Naxçıvanda anadan olub. 1912-ci ildə Kiyev Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olub və 1917-ci ildə ali təhsilini başa vurub.

## Fəaliyyəti
* 1917-ci ildə ali təhsilini başa vurduqdan sonra 5№-li Kiyev xəstəxanasında ordinator işləməyə başlayır.
* 1918-ci ildə Naxçıvana qayıdır və 1920-ci ilə kimi həkim işləyir.
* 1920-ci ildə Naxçıvanda səhiyyə şöbəsini yaradaraq onun ilk müdiri olur. Bir neçə ay keçdikdən sonra bu şöbənin əsasında Naxçıvan MSSR-in Xalq Səhiyyə və Himayə Komissarlığı yaradıldı və M. Abbasov ilk Xalq Səhiyyə və Himayə komissarı təyin edildi. Həmin illərdə Naxçıvan MSSR-də yalnız bir həkim və bir neçə tibb bacısı işləyirdi. M. Abbasovun fəaliyyəti nəticəsində tezliklə Naxçıvanda ümumi profilli xəstəxana, tibb məntəqələri, əczaxanalar, Noraşendə (ind.Şərur) isə feldşer məntəqəsi yaradıldı.
* 1921-ci ildə M. Abbasov göz həkimliyi ixtisası üzrə ixtisaslaşmaq üçün Azərbaycan Dövlət Universitetinin göz klnikasında ordinator vəzifəsinə qəbul oldu. 1929-cu ilə qədər orada işlədi. Bu illərdə onun ilk elmi məqalələri dərc edildi.
* 1930–1935-ci illərdə Bakı Dəmiryolçular Xəstəxanasında baş həkim vəzifəsində işləməklə yanaşı bu xəstəxananın göz şöbəsinin rəhbəri oldu.
* 1935-ci ildə Bakı Mərkəzi göz Xəstəxanasında baş həkim əvəzi vəzifəsinə təyin edildi. Müharibə illərində Bakı şəhərinin müxtəlif xəstəxana və qospitallarında işləmişdir.
* 1945-ci ildə Respublikada Oftalmologiya İnstitutunun yaradılmasında iştirak etmişdir. 1946-cı ildə 1 yanvarda İnstitut onun rəhbərliyi altında fəaliyyətə başladı. M. Abbasov ömrünün sonuna qədər Oftalmologiya İnstitutuna rəhbərlik etdi.
* 1949-cu ildə o, "Göz almasının hərbi zədələri zamanı elektrik-maqnit əməliyyatlar" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
* M. Abbasovun elmi əsərləri göz xəstəliyi olan traxoma və onun nəticələrinə həsr olunub. M. Ə. Abbasovun elmi əsərləri traxomanın və onun fəsadları, gözün termik, kimyəvi, işıq yanıqları müalicəsinə, görmə üzvünün kənd təsərrüfatı, sənaye, məişət və uşaq travmatizmi problemlərinə, görmə sinirinə metil spirtinin təsirinə, göz travmatizminin profilaktikasına həsr olunmuşdur.

## Mükafatları
O, iki "Lenin ordeni", "Şərəf Nişanı" ordeni ilə, "Qafqaz Müdafiəsi uğrunda", "1941–1945-ci illərin Vətən Müharibəsində fədakar əməyə görə" medalları ilə, "Səhiyyə əlaçısı" nişanı ilə, Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara cəmiyyətinin fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

## Mənbə
* Керимова Т. С. Из истории Национальной Академии Наук Азербайджана. Баку: Тахсил, 2005

## Əsərləri
M. Ə. Abbasov "Traxoma Azərbaycanda" adında monoqrafiyanın müəllifidir.

## İstinadlar
Göyçay (dəqiqləşdirmə)

;Yaşayış məntəqələri
*Göyçay — Azərbaycan Respublikasının Göyçay rayonunun inzibati mərkəzi.
*Göyçay rayonu — Azərbaycan Respublikasında rayon.
*Göyçay qəzası — Bakı quberniyası tərkibində inzibati-ərazi vahidi.
* Göyçay — İrəvan əyalətinin Göyçə mahalında, indiki Kəvər (Kamo) rayonu ərazisində kənd.

;Digər
*Göyçay (çay) — Kürün sol qolu. 
*Göyçay — Kəlbəcər rayonu ərazisində dağ. 
*Göyçay savaşı — Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycanı daşnak - bolşevik qüvvələrindən təmizləmə əməliyyatı sırasında keçirdiyi savaşlardan biri.
Ankara (dəqiqləşdirmə)

**[[Ankara]]** — Türkiyənin paytaxtı. Həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* Ankara (toponim) — toponim.
* Ankara ili — Türkiyənin illərindən biri.
* Ankara Universiteti — 1946-cı ildə Ankarada qurulmuş bir universitet.
* Ankara qalası — Ankara şəhərində yerləşən tarixi qala.
* Ankara döyüşü — Osmanlı sultanı İldırım Bəyazid ilə Teymurləng arasında Ankaranın Çubuq düzənliyində baş verən döyüş.
* Ankara (viski)
* Ankara (roman)
Aşıq Əhməd Rüstəmov

**Aşıq Əhməd Rüstəmov** () — Azərbaycan aşığı, "Azərbaycan SSR-in Əməkdar mədəniyyət işçisi", Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyat və yaradıcılığı
Aşıq Əhməd Rüstəmov 1920-cü ildə Kürdəmir rayonunun Carlı kəndinda doğulub.

Daha balaca uşaqkən anasından bir sıra şerlər öyrənmişdir , öz dili ilə desək anamda elə bir hafizə var idi ki, Ərəbxana kəndindən Aşıq Zeynalabdinin bizim kənddə keçirdiyi toy məclislərində çalıb–oxuyanda dediyi sözləri, oxuduğu havaları dərhal əzbərləyirdi. «Seydi və Kərəm» dastanını da mən anamdan öyənmişəm. 1930-cu ildə ibtidai məktəbə qəbul edilib. 1936-cı ildən başlayaraq taxtadan bir saz qondarıb, qonumqonşuda, bayramda, çilə çıxaran qızların məclisində çalıb oxuyarmış. Aşıq öz ömür yolu haqqında bunları da bildirir: «1941-ci ildə müharibəyə getdim, 1942-ci il noyabr ayında xəsarət alıb, arxa cəbhəyə qaytarıldım. Gələn gündən bəri Kürdəmir mədəniyyət şöbəsində aşıqlar ansanblına rəhbərlik etmişəm. Çoxlu şagirdim olub.

İlk şeirlər kitabım 1965-ci ildə Azərnəşr»də nəşr olunub – «Sazımın telləri». 1980-ci ildə «Əlləriniz yorulmasın » adlı kitabım «Yazıçı» nəşriyyatında işıq üzü görüb. Çap olunmamış yüzlərlə şeirim, 20-yə yaxın dastanım var. Dağlıq Qarabağ hadisəsindən bəri bütün cəbhə boyu səngərsəngər gəzmişəm. Cəbhədə döyüşənlərə yardımlar eləmişəm. İki nəvəm də, cəbhədədir(Samir və Mehman). Aşıq həm də son əlli ilin canlı mədəniyyət ensiklopediyası olmuşdur. Onun aşıq sənəti ilə bağlı zəngin məlumatları vardır ki, bu da bütövlükdə bu sənətin öyrənilməsi üçün az əhəmiyyət daşımır.

Aşığın ədəbi irsi 2000-dən çox müxtəlif janrlı şeiri və 20-dək dastanı əhatə edir. Yaradıcılıq nümunələrinin bir hissəsi aşıq şeirlərindən ibarət müxtəlif antologiyalarda (o cümlədən 30; 34; 127 və s.) və ayrıca aşığın şeirləri toplanmış «Sazımın telləri» (1965), «Əlləriniz yorulmasın» (1980), «İtən sazım »(1995), «Xoş gəlmisən Kürdəmirə, rəhbərim» (1998), «Dastanlar» (2004) kitablarında nəşr olunmuşdur.

Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3 noyabr 1989-cu il tarixli fərmanı ilə Əhməd Ədil oğlu Rüstəmova xalq yaradıcılığında xidmətlərinə görə «Azərbaycan SSR-in əməkdar Mədəniyyət İşçisi» fəxri adı verilmişdir. Azərbaycan Yazıçılar
Birliyinin 14 aprel 1998-ci il tarixli qərarı ilə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul edilmişdir. Azərbaycan aşıq sənətinin inkişafında görkəmli rol oynamış Aşıq Əhməd 2008-ci ilin avqust ayının 12-də ömrünün 88-ci ilində Kürdəmir rayonunda vəfat etmiş və rayonunun Fəxri Xiyabanında dəfn olunmuşdur.

Fərhad adında bır oğlu və Əntiqə adında bir qızı 7 nəvəsi (Mehman, Samir, Seymur, Həlimə, Vəfa, Aytən, Rəşad) var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Rauf İsmayılov (rəssam)

**Rauf Əbdülhüseyn oğlu İsmayılov** () — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının və Azərbaycan Reklamçılar İttifaqının üzvü, keçəçi rəssam, Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin müəllimi.

## Həyatı
1957-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. 1974–1976-cı illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbində, 1980–1986-cı illərdə Muxina adına Sankt-Peterburq Rəssamlıq İnstitutunun hazırlıq şöbəsində, 1986–1991-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin rəssamlıq fakültəsində təhsil alıb.

## Fəaliyyəti
Keçədən hazırlanan yüzlərlə əsərin müəllifi olan Rauf İsmayılov "Ana məhəbbəti", "Hünər meydanı", "Fəryad", "Gəl rəqs edək", "Gecə görüntüləri", "Qurtuluş", "Məhəbbət sorağında", "Tənha ağac" və s. əsərlərin müəllifidir. 2002-ci ildə "Humay" milli mükafatına, 2005-ci ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının təsis etdiyi Soltan Məhəmməd adına xüsusi mükafata, 2005–2006-cı illərdə İran İslam Respublikasının, 2006-cı ildə Alman səfirliklərinin xüsusi diplomlarına layiq görülüb. 2006-cı ildə Bakı şəhərində "Həyatın bir anı", 2009-cu ildə "Ulu sənət", 2010-cu ildə "Ulu xalq – ulu sənət" adlı fərdi sərgiləri təşkil olunmuşdur.

## Mənbə
* Rauf İsmayılov
Doğramac

**Doğramac**, həmçinin **ovduq** və ya **bozdamaş** — Azərbaycanın milli yeməyi. Tərkibində xırda doğranmış tərəvəz məshulları, ətirli göyərtilər, suda bişirilmiş qatı yumurta və ət olan soyuq şorbadır.

Bu, ikisini bir-birindən ayıran kiçik fərqlərə malik rus şorbası okroşkanın Azərbaycan versiyasıdır və Azərbaycana aid başqa bir isti şorba olan dovğaya bənzəyir.

## Etimologiyası
Klassik Azərbaycan versiyası "doğramac" sözü "doğramaq" sözündən yaranmışdır. "Ovduq" sözü tat dilində "su" və "ayran" kimi tərcümə olunur.

## Tərkibi

* Qatıq – 200q, 
* Su – 100 q, 
* Təzə xiyar – 100 q.
* Göy soğan – 40 q.
* Keşniş – 10 q. 
* Şüyüd – 10 q.
* Reyhan – 5 q.
* Duz  – zövqə görə.
* Sarımsaq– zövqə görə.

## Hazırlanma qaydası
Ovdux hazırlamaq üçün qaynadılıb soyudulmuş su qatıqla qarışdırılır. Qabığı soyulmuş xiyar və göyərti xırda doğranılır, durulaşdırılmış qatıqla qarışdırılır, duz və sarımsaq qatılıb soyuducuya qoyulur. Ovdux soyuq halda süfrəyə verilir. Ovdux, adətən, ətsiz hazırlanır. Müstəsna hallarda ovduxa bişirilib xırda doğranmış mal əti və bərk bişirilmiş yumurta qatılır.

## İstinadlar
Boz qovurma

## Tərkibi
* Qoyun əti – 163q, 
* Ərinmiş yağ – 30q, 
* Baş soğan – 50q, 
* Zəfəran – 0,1q, 
* Keşniş – 15q
* Şüyüd – 15q, 
* Duz – zövqə görə.

## Hazırlanma qaydası
Qoyun əti 15-20 qramlıq tikələrə doğranılır, duzlanılır və qızardılır. Doğranmış soğan və zəfəran şirəsi əlavə edilib bişirilir. Süfrəyə verildikdə üzərinə göyərti səpilir.

## Xarici keçidlər
* Boz qovurma 
* Boz qovurma 

## Həmçinin bax
Adilə Şahtaxtinskaya

**Adilə Şahtaxtinskaya** () — Azərbaycan sovet mama-ginekoloq, tibb elmləri doktoru (1930), professor (1936). Tibb elmləri doktoru və professor adını alan ilk azərbaycanlı qadın.

## Həyatı
Adilə Şahtaxtinskaya 1894-cü il aprelin 17-də Tiflis şəhərində publisist və kollec müşaviri İsa Sultan Şahtaxtinskinin ailəsində anadan olub. Şahtaxtinskaya 1930-cu ildə tibb elmləri doktoru dərəcəsini, 1936-cı ildə isə professor elmi adını qazandı, bununla da tibb elmləri doktoru və professor adını alan ilk azərbaycanlı qadın oldu. 1933-cü ildən Şahtaxtinskaya Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun (hazırda Azərbaycan Tibb Universiteti) mamalıq və ginekologiya kafedrasına başçılıq edirdi. Adilə Şahtaxtinskaya Azərbaycanda ilk qadın kafedra müdirlərindən biri olub. Tədqiqatları, əsasən, qadın gigiyenasına, kəsilib götürülmüş uşaqlığın yumurtalıqlara təsirinə, eklampsiyaya həsr olunmuşdur.

Adilə Şahtaxtinskaya 30 mart 1951-ci ildə Tiflisdə vəfat etmişdir. Tiflisin köhnə müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilib (indiki botanika bağının ərazisində yerləşən Görkəmli Azərbaycanlılar panteonunda). Onun adı panteonun ərazisində qoyulmuş abidəsində həkk olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şahtaxtinskilər
Leyla Şahtaxtinskaya

**Leyla Şahtaxtinskaya** (1886, Qars ş. Türkiyə – dekabr 1907, İsveçrə) — Avropada təhsil almış ilk azərbaycanlı qadın, Azərbaycanda ilk ziyalı qadınlardan biri. Görkəmli publisist, alim və ictimai xadim. İsa Sultan Şahtaxtinskinin qızıdır.

## Həyatı
Leyla Şahtaxtinskaya 1902-ci ildə Tiflis Qızlar məktəbini bitirmişdir. Avropaya ali təhsil almağa gedən ilk azərbaycanlı qızdır. H.Z.Tağıyevin vəsaiti ilə 1904-cü ildə İsveçrədə Tibb Universitetinə daxil olmuş, lakin təhsilini başa vurmasına 2 il qalmış xəstələnərək orada vəfat etmişdir. "Molla Nəsrəddin" jurnalı Leyla Şahtaxtinskayanın ölümü ilə əlaqədar nekroloq dərc etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Şahtaxtı Xeyriyyə Cəmiyyəti
* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı,2008. səh.267.

## Həmçinin bax
* Şahtaxtinskilər
Canet Li

**Canet Li** (, doğ. **Cinett Helen Morrison** (); ) — ABŞ aktrisası, müğənni, "Oskar" mükafatı namizədi və Qızıl qlobus mükafatı laureatı. Daha çox Alfred Hiçkokun *"[[Psixo (film, 1960)|Psixo]]"* və Orson Uellsin *"Şərin möhürü"* filmlərindən tanınır.

## Həyatı
Canet Li 6 iyul 1927-ci ildə anadan olmuşdur. Onun kino fəaliyyəti Norma Şirerin sayəsində uğurla başlamışdır. Yeni başlayan aktrisada böyük istedadın olduğunu görən Şirer 1940-cı illərin axırında onun "Metro-Goldwyn-Mayer" kino şirkəti ilə müqavilə bağlamasına səbəb olur. Sonrakı onilliklərdə o, bir çox məşhur filmlərdə görünməyə başladı. Onların bəzilərində Li öz həyat yoldaşı aktyor Toni Körtislə birlikdə çəkilmişdi. Toni Körtis və Canet Linin nikahından 2 qız — Kelli və Ceymi bacıları dünyaya gəlmiş və sonrakı talelərini onlar da aktyorluq sənəti ilə bağlamışdılar.

1950-ci illərin axırlarında o, "Şərin möhürü" (1958) və "Vikinqlər" (1959) filmlərində çəkilmişdir, lakin ona dünya şöhrətini Alfred Hiçkokun "Psixo" (1960) filmində ifa etdiyi Merion Kreyn rolu gətirmişdir. Bu roluna görə Li "Qızıl qlobus" mükafatını qazanmış və "Oskar"a namizəd olmuşdur. Merion Kreyn roluna görə Canet Liyə öz vətənində "Xanım qışqırıq" ləqəbini vermişdilər. Maraqlıdır ki, həmin səhnənin çəkilişindən sonra aktrisa yaşadığı əsəb sarsıntısına görə, uzun illər duşdan uzaq qalmağa çalışıb.

Canet Li 1960-cı illərin ortalarından, demək olar ki, ekranlarda görünmədi. Yalnız "Duman" (1980) və "" (1998) filmlərində öz qızı Ceymi Li Körtislə birlikdə çəkilmişdir.

Canet Li 3 oktyabr 2004-cü ildə ürək tutmasından 77 yaşında vəfat etmişdir.

## Mükafatlar və nominasiyalar
Canet Li 8 fevral 1960-cı ildən etibarən Hollivud "Şöhrət Xiyabanı"nda ulduza malikdir.

### "[[Oskar mükafatı|Oskar]]" mükafatı
* 1961 — *"[[Psixo (film, 1960)|Psixo]]"* filmindəki roluna görə *[[Ən yaxşı ikinci plan qadın roluna görə Oskar mükafatı]]na* namizəd.

### [[Qızıl qlobus mükafatı]]
* 1961 — *"[[Psixo (film, 1960)|Psixo]]"* filmindəki roluna görə *Ən yaxşı ikinci plan qadın roluna görə "Qızıl Qlobus" mükafatı*

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sehnsucht

***Sehnsucht*** () - Rammstein qruppunun ikinci albomudur. 1997-ci ildə çıxışdan sonra bir başa platinalı olub.

## Treklər

### Bonus treklər

* «Engel» və «Du hast» mahnıların İngiliscə versiyaları.
* «Stripped»
* «Du riechst so gut '98»
* İkinci disk halda «Asche zu Asche» sinql.
* Australian tour edition-da 18 treklər var:
*# «Asche zu Asche» (Album version)
*# «Spiel mit mir» (Live)
*# «Laichzeit» (Live)
*# «Wollt ihr das Bett in Flammen sehen?» (Live)
*# «Engel» (Live)
*# «Asche zu Asche» (Live)
* Limited edition (1998):
*# «Rammstein» (Eskimos & Egypt Radio Edit)
*# «Du riechst so gut '98»
*# «Du hast» (Remix by Clawfinger)
371 (ədəd)

**Üç yüz yetmiş bir** — say sistemində ədədlərdən biri. Üç yüz yetmişdən sonra,  üç yüz yetmiş ikidən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* ** Üç yüz yetmiş bir ədədi** —tək ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Tradeskansiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Uzuntopuq

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Sinonimləri
*  Swainson, 1835
*  Lesson, 1840
*  Link, 1795
*  Gray, 1821

## Növləri
* *[[Tarsius bancanus]]*
* *[[Tarsius dentatus]]*
* *[[Tarsius lariang]]*
* *[[Tarsius pelengensis]]*
* *[[Tarsius pumilus]]*
* *[[Tarsius sangirensis]]*
* 
* *[[Tarsius tarsier]]*
* *[[Tarsius tumpara]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Eşq təsadüfləri sevər

**"Eşq təsadüfləri sevər"** () — rejissor Ömər Faruk Sorağın filmi.

## Məzmun

Ömər Faruk Sorağın çəkdiyi məhəbbət filmidir. İki gəncin sevgisində baş verən təsadüflər göstərilir.

## Film haqqında

* Film ilk dəfə 4 fevral 2011-ci il tarixində nümayiş etdirilmişdir. Filmin saundtrek albomu da film göstərildiyi tarixdə yayımlanmışdır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi:** İpək Soraq
:**Ssenari müəllifi:** Nuran Əvrən Şit
:**Rejissor:** Ömər Faruk Soraq
:**Operator:** Vəli Quzlu
:**Bəstəkar:** Ozan Çolaqoğlu
:**Prodüser:** Oğuz Pəri

### Rollarda

:Mehmet Günsur – Özgür
:Belçim Bilgin Ərdoğan – Dəniz
:Ayda Ağsel – İnci
:Altan Erkəkli – Yılmaz
:Şəbnəm Sönməz – Nəriman
:Hüseyn Avni Danyal – Ömər
:Berna Qonur – Zeynəb
:Ümid Bülənt Dinçər – Onur
:Hakan Çimənsər – Orxan
:Zəfər Dəmircan – Seyhan
:Pınar Çağlayan – 14 yaşlı Dəniz
:Batuxan Qaracaqaya – 14 yaşlı Özgür
:Reyhan Asena Kəskinci – 7 yaşlı Dəniz
:Bərkant Kəskin – 7 yaşlı Özgür
:Yiğit Özşenər – Burak

## Xarici keçidlər

* '''Aşk Tesadüfleri Sever''' Rəsmi Səhifəsi
* Aşk Tesadüfleri Ünlüler Galada Buluşmayı Sever
Lehmannia

*  — Basilicum bitki cinsinin sinonimi.
*  — Potentilla bitki cinsinin sinonimi.
*  — Nicotiana bitki cinsinin sinonimi.
Aborigenlər

**Aborigenlər**, əsasən Avstraliyanın yerli sakinləri olan, bu qitənin əzəli əhalisini təmsil edən icmaların ümumi adıdır. Onlar minlərlə il əvvəl Avstraliyaya köç edərək orada 

məskunlaşmış və zəngin bir mədəniyyət inkişaf etdirmişlər. Aborigenlərin qədim dövrlərdən bəri Avstraliyada yaşadıqları və müxtəlif mədəniyyətlər, dillər və adətlər yaratdıqları 

hesab edilir. 

## Tarix və Mənşə
Aborigenlərin Avstraliyaya təxminən 40,000-65,000 il əvvəl Asiyadan keçərək gəldiyi təxmin edilir. Bu uzun müddət ərzində onlar Avstraliyanın müxtəlif bölgələrində məskunlaşaraq, fərqli mühitlərdə yaşamağı bacarmışlar. Aborigen icmaları adətən ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olublar və yerli təbiətə bağlı bir həyat tərzi qurublar.

## Mədəniyyət və Dini İnanclar
Aborigen mədəniyyəti Avstraliya torpağı ilə sıx bağlıdır. Onların mədəniyyəti, sənət əsərləri və mahnıları, əfsanələr və hekayələr vasitəsilə nəsildən-nəslə ötürülən zəngin mədəni irslə doludur. Aborigenlərin dini inancları və mərasimləri, "Düş Yolculuğu" (Dreamtime) adlanan bir ruhani sistemlə əlaqəlidir. Bu sistem, dünyanın yaradılışını, əcdadların rolunu və insanların təbiətlə əlaqələrini izah edən hekayələr toplusudur. 

## Dillər
Aborigenlərin çoxsaylı dilləri mövcuddur və bunlar əsasən fərqli qəbilələr arasında danışılır. Bu dillərin bir çoxu artıq itmiş olsa da, bəziləri hələ də Avstraliyanın müəyyən bölgələrində danışılır və qorunur.

## Müasir Dönəmdə Aborigenlər
Avstraliya aborigenləri müasir dövrdə bir sıra çətinliklərlə üzləşmişlər. 18-ci əsrdə Avropalıların Avstraliyaya gəlişi və qitənin kolonizasiyası aborigenlərin həyat tərzini və torpaqlarını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirdi. Nəticədə, onların əhalisi azalaraq sosial, iqtisadi və mədəni problemlərlə üzləşdi. Bununla yanaşı, Avstraliya hökuməti və müxtəlif təşkilatlar aborigenlərin hüquqlarını qorumaq və mədəniyyətlərini yaşatmaq üçün bir sıra tədbirlər həyata keçirir. 

## Nəticə
Aborigenlər Avstraliyanın zəngin tarixi və mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsidir. Onların qədim mədəniyyətləri, inancları və dilləri, Avstraliya cəmiyyətinin mühüm tərkib hissəsini təşkil edir və dünya mədəni irsinə böyük bir töhfə verir.

## İstinadlar

# **Broome, Richard.** *.* Allen & Unwin, 2019.
# **AIATSIS (Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies).** "Aboriginal and Torres Strait Islander Peoples." AIATSIS.
# **Smith, Linda Tuhiwai.** *[https://books.google.az/books?id=Nad7afStdr8C&printsec=frontcover&hl=tr#v=onepage&q&f=false Decolonizing Methodologies: Research and Indigenous Peoples.]* Zed Books, 2012.
Bakı (dəqiqləşdirmə)

**[[Bakı]]** — Azərbaycan Respublikasının paytaxtı.

;Tarixdə
* Bakı Soveti — 1917-ci ilin martından 1918-ci il 31 iyula qədər Bakıda fəaliyyət göstərmiş hakimiyyət orqanı.
* Bakı Quberniyası — Çar Rusiyası dönəmində Cənubi Qafqazda bölgə.

;İdmanda
* Bakı — Azərbaycanın futbol klubu.
* Bakı Valensiya — İspaniyada Valensiya regional çempionatının II dəstəsində oynayan futbol klubu.
* Bakı Beynəlxalq Futzal turniri 2009 —

;Kütləvi informasiya vasitələrində
* Bakı (qəzet) — Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin təsis etdiyi mətbu orqanı.
* Bakinskiye izvestiya (qəzet) —
* Baku.fm —
* Bakı Universiteti (qəzet) —
* Baku (qəzet, 1902) —
* Baku (jurnal) —

;Təşkilatlar
* Bakı Tekstil Fabriki —
* Baku Steel Company —
* Bakı Beynəlxalq Avtovağzalı —
* Bakı Biznes Mərkəzi —
* Bakı Müsəlman İctimai Təşkilatları Komitəsi —
* Bakı Telefon Rabitəsi İstehsalat Birliyi —
* Bakı Tikiş Evi —
* Bakı Yağ Fabriki —
* Bakı yük terminalı —
* Bakı Şəhər Həkimlər Təşkilatı —

;Təhsildə
* Bakı Oksford Məktəbi —
* Bakı Politexnik Məktəbi —
* Bakı şəhəri 213 nömrəli tam orta məktəb —
* Bakı şəhəri 4 nömrəli tam orta məktəb —

;Filmlər
* Bakı (film, 1999) — 1999-cu ildə çəkilmiş tammetrajlı musiqili film.
* Bakı Soveti (film, 1928) — Az SSR-də Qısametrajlı sənədli film.

;Digər
;
* Bakı-Türkmənbaşı-Bakı (bərə) —
* Bakı gecələri 2009 —
* Bakı gerbi —
* Bakı saat qülləsi —
* Bakı (rəqs) —

## Həmçinin bax
* Baki — Osmanlı imperiyası şairi.
Neftçi (dəqiqləşdirmə)

* Neftçi Bakı — Azərbaycanın futbol klubu.
* Neftçi — Azərbaycanın futzal klubu.
* Neftçi Fərqanə — Özbəkistanın futbol klubu

## Filmlər
* Neftçi — 1999-cu ildə çəkilmiş sənədli film.
* "Neftçi"-87 — 1987-ci ildə çəkilmiş sənədli film.
Akif Bakıxanov

**Akif Bakıxanov** () — musiqiçi.

## Həyatı
Bakıxanov Akif Məmmədxan oğlu 1933-cü ildə Bakı şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olub. Məşhur Bakıxanovlar ailəsinin yaxın dostu dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun məsləhəti və təşəbbüsü ilə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdindəki  (indiki Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbi, 1940-cı il) 10 illik musiqi məktəbinin skripka sinfinə qəbul olunur.  Onun ixtisas müəllimi Üzeyir Hacıbəyovun dəvəti ilə Xarkov  şəhərindən Bakıya gələrək, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında skripka sinfi üzrə müəllim işləyən Nison İliç Simberov olub. Görkəmli incəsənət xadimlərimizdən Ə.Bədəlbəyli, C.Hacıyev, Ç.Hacıbəyov, Ə.Həsənov, T.Bakıxanov və başqaları onun yetirmələridir.

Akif Bakıxanov bir solist kimi görkəmli bəstəkar Qara Qarayevə həsr etdiyi viola ilə simfonik orkestr üçün "Konsert-vokaliz"i müvəffəqiyyətlə ifa edib və həmin ifa hazırda qızıl fondda saxlanılır.

A.Bakıxanov rus, Qərbi Avropa bəstəkarları ilə yanaşı, Azərbaycan bəstəkarlarının kamera-instrumental əsərlərini də ifaçılıq proqramına daxil edib. Tofiq Bakıxanovun viola və fortepiano üçün 1 saylı sonatasının və bəstəkarın "Elegiya" əsərinin ifaçısıdır.

1950-ci ildə o, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına viola üzrə dosent Qrosmanın sinfinə təyin olunur və 1955-ci ildə oranı əla qiymətlərlə bitirir. Oxuduğu dövrdə müxtəlif proqramlarla tez-tez uğurlu çıxışları olur.

Akif Bakıxanov 57 ildir ki,Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Orkestrində  işləyir. 35 il orkestrin Viola qrupunun konsertmeysteri vəzifəsində çalışıb. 1951-ci ildə həmin orkestrin baş dirijoru və bədii rəhbəri Moskva Konservatoriyasının professoru Leo Qinzburq tərəfindən orkestrin tərkibinə qəbul olunub. Sonralar Maestro Niyazinin rəhbərliyi ilə nəinki respublikada, eləcə də keçmiş SSRİ-nin bir çox respublikalarında, xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində iştirak edib. Daha sonra maestro Rauf Abdullayevin rəhbərliyi ilə fəaliyyətini davam  etdirib, xidmətlərinə görə respublikanın əməkdar artisti adına layiq görülüb, dəfələrlə respublikamızın və keçmiş SSRİ-nin bir sıra fəxri fərmanları və medalları ilə təltif olunub.

1955-ci ildən 1985-ci ilədək Asəf Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunda və respublikanın bir neçə musiqi məktəblərində viola aləti üzrə ixtisas müəllimi kimi çalışıb.
Akif Bakıxanov simfonik orkestrdə işlədiyi vaxtdan dünyanın bir çox ölkələrində – ABŞ, Fransa, Almaniya, Türkiyə, Avstriya, keçmiş sovet respublikalarında qastrol səfərində olub. Dünyanın görkəmli dirijorlarından M.Rostropoviç, L.Qiuzburq, Kondraşin, Zanderlinq, Maestro Niyazi və Rauf Abdullayevin rəhbərliyi ilə konsertlərdə iştirak edib.5 dekabr 2020-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Mənbə
*Mədəniyyət qəzeti.- 20.12.2008.

## Həmçinin bax
Adaptogenlər

**Adaptogenlər** – sağlamlar üçün dərmanlar — adaptasiya xassələri daşıyan təbii dərman bitkiləri: yuxunu normaya salır, həyat tonusunu canlandırır, ekstremal şəraitdə iş qabiliyyətini artırır, infeksiyaya qarşı davamlılığı yüksəldir, emosional (stres) yükün qarşısını alır.

Adaptogenlərə aşağıdakılar aid edilir: uzaq şərq jenşeni, çin limonniki (şizandra), eleuterokokku və s. Amerikanın herbalayf (Nervalife) firmasının hazırladığı "Kişi faktoru"" və "şizandra"" preparatlarının hazırlanmasında bu bitkilərdən istifadə edilmişdir.

"Adaptogen" termini elmi dövriyyəyə 1947-ci ildə N. V. Lazarev tərəfindən gətirilərək, fikrincə, orqanizmə mənfi ekoloji təsirlərə qarşı "qeyri-spesifik" müqaviməti, həmçinin bədənin stressə qarşı müqavimətini artıran bir maddə təyin etmək üçün təqdim edilmişdir. "Stress" terminini o, Hans Selyenin klassik tərifində təhlükə altında olan homeostaz vəziyyəti kimi istifadə etmişdir.

Hal-hazırda adaptogenlər orqanizmin ətraf mühit amillərinə uyğunlaşma qabiliyyətini artıran və onlardan zərər görməmək üçün maddələr kimi müəyyən edilir. Adaptogenlər dərman aktivlərinin böyük əksəriyyəti ilə müqayisədə ən geniş təsir spektrinə malikdir və ənənəvi olaraq yorğunluq və zəiflik hissi kimi asteniya adlanan simptomlar üçün istifadə olunur. Qarışıqlığın qarşısını almaq üçün "adaptogenləri" "asteniya" üçün də istifadə olunan oxşar təsirə malik stimullaşdırıcı və tonik ənənəvi bitki mənşəli vasitələrdən ayırmaq lazımdır.

Stimulyatorlardan fərqli olaraq, adaptogenlər performansı elə artırmalıdırlar ki, yüksək performans dövründən sonra azalma olmasın .

## İstinadlar
Bakı qalası (film)

* Bakı qalası (film, 1965) — 1965-ci ildə çəkilmiş sənədli film.
* Bakı qalası (film, 1969) — 1969-cu ildə çəkilmiş sənədli film.
* Bakı qalası (film, 1973) — 1973-cü ildə çəkilmiş sənədli film.
Karfagen dövləti

**Karfagen dövləti** — Şimali Afrikada yerləşmiş qədim dövlət. Əsası Finikiyanın Tir şəhərindən gəlmiş kolonistlər tərəfindən qoyulmuşdur. Karfagen dövləti Roma respublikası ilə aparılmış uzun müharibələrdən sonra e.ə. 1

46-cı ildə Roma senatının göstərişinə əsasən ləğv edilmiş, paytaxı Karfagen şəhəri tamami ilə dağıdılmış və Karfagen Romanın əyalətinə çevrilmişdir.
Məmmədəmin Şəkinski

**Məmmədəmin Əhməd oğlu Şəkinski** — Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin ilk illərində Xalq Daxili İşlər Komissarlığı Bakı Şəhər Baş Milis İdarəsinin rəisi və XDİK Kollegiyasının üzvü.

## Həyatı
1900-ci ildə Aşğabad şəhərində anadan olmuşdu. 1909-cu ildə ailəsi ilə Nuxa şəhərinə qayıdıb, sonra 8 il Tiflisdə gimnaziyada oxumuşdu.

1917-ci ildə Hümmət partiyasının üzvü olub, Nuxada, Ağdaşda və Qarsda bolşevik təşviqatı ilə məşğul olub. Daha sonra Hümmət partiyasının Aşqabad komitəsinə keçib, Zakaspi sovet hökümətinin fəallarından biri olub. Türkmənistanda sovet hökümətinin süqutundan sonra Bakıya qayıdıb, 1918-ci ilin oktyabrından AXC ordusunda xidmət edib, burada bolşevik təşviqatı aparıb.

Sovet işğalından müxtəlif hərbi və milis vəzifələr tutub.

1924-cü il məlumatına görə Bakı milisinin rəisi idi.

1957-ci ildən DİN Arxiv İdarəsinin başcısı olub.

1979-cu ildə vəfat edib.

## İstinadlar
İsmayıl bəy Nakam

**İsmayıl bəy Hacı Məhəmməd bəy oğlu Sədrəddinbəyov (Nakam)** — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
İsmayıl bəy Sədrəddinbəyov (Nakam) 1829-ci ildə Şəkidə anadan olmuşdur. Şəki və Şirvan xalqı arasında məşhur olan Hacı Sədrəddinbəyov nəslindəndir. Atası Hacı Məhəmmədbəydir.

Babası Hacı Sədrəddinbəyov Şirvan və Xaldan mahallarında  çoxlu torpaq sahələrinə malik bir mülkədar olmuş,bu torpaqlardan hasil olan gəlir sayəsində də Nakam 40 yaşınadək firavan həyat sürmüş, bir sıra Şərq ölkələrini gəzib,görüb-götürmüşdür.Uşaqlıq  dövründə ərəb, fars dillərində mükəmməl təhsil almış, sonra oxuduğu məktəbdə rus dilini öyrənmişdir.

Şərq dillərini mükəmməl bilməsi sayəsində Nizami, Sədi və Hafizin əsərlərini şəxsi mütaliə vasitəsilə  öyrənib onlardan  təsirlənmişdir.M.Fizuliyə pərəstiş etmiş, S.Ə.Şirvaniyə  xüsusi rəğbət bəsləmiş  və onunla dostluq münasibəti yaratmış, onu  Şəkiyə qonaq dəvət etmişdir. Mütərəqqi türk şairlərinin əsərlərini mütaliə etməkdən də kənarda qalmamış, hətta öz yardıcılığında  türk şairi İ.Həqqinin şerlərindən bəhrələnmişdir.
Yaradıcılığının  məhsulu olan çoxlu qəzəl, "Leyli və Məcnun", "Fərhad və Şirin" poemaları, məktəbə  dəvət və gənclərin tərbiyəsinə, yalançı ruhanilərin tənqid və ifşasına həsr olunmuş əsərləri Azərbaycan  Milli Elmlər Akademiyasının Əlyazmaları İnstitutunun xüsusi fondunda mühafizə  olunub saxlanılır.

1928-ci ildə Əliabbas Müznib Nakamın seçilmiş əsərlərini tərtib edərək"Nakam"adlı bir kitab nəşr etdirmiş və kitaba yazdığı qısa müqəddimədə Nakamın həyatı və əsərləri haqqında məlumat vermişdir.

## Əsərləri
*"Divani-bədi", 
*"Gəncineyi-ədəb", 
*"Leyli və Məcnun", 
*"Fərhad və Şirin", 
*"Xəyalati-pərişan", 
*"Dörd əfəndi" və 
*"Lətifənamə" adlı əsərlərin müəllifidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sədrəddinbəyovlar

## Xarici keçidlər

*http://sheki-ih.gov.az/news.php?cat.24
Ələsgər Abdullayev

**Ələsgər Abdullayev** və ya **Şəkili Ələsgər** () — Azərbaycan xanəndəsi.

## Həyatı
Ələsgər Abdullayev 1866-cı ildə Şəkidə anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından bənnalıq edərək pul qazanmışdır. Keştazlı Həşim Şəkidə olarkən təsadüfən Ə. Abdullayevlə tanış olur. O, Şəkidə olduğu müddətdə ona muğam dərsləri keçmiş, xanəndə kimi formalaşmasında böyük rol oynamışdır. Ə. Abdullayevin digər müəllimi həvəskar xanəndə Bakı taciri Ağa Səid oğlu Ağabala olub.

Şəkili Ələsgər 1902–1903-cü illərdə Bakıda keçirilən 1-ci, 2-ci və 3-cü "Şərq konsertləri"-ndə iştirak etmiş, "Çahargah", "Şüştər", "Bayatı-Şiraz" muğamlarını ifa etmiştir. O, eyni zamanda Bakıda verilən teatr tamaşalarının fasilələrində, "Nicat" cəmiyyətinin təşkil etdiyi "Şərq gecələri"-ndə yaxından iştirak edib.

1912–1918-ci illərdə Orta Asiya, İran və Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində Ə. Abdullayevin konsertləri baş tutmuşdur. İran məclislərinin birində ifasına görə şah tərəfindən medalla mükafatlandırılmışdır.

Ələsgər Abdullayev 1913–1914-cü illərdə "Sport-Rekord" və "Ekstrafon" səhmdarlar cəmiyyətləri tərəfindən Tiflis və Kiyev şəhərlərinə dəvət olunmuşdur. O, tarzənlərdən Qurban Pirimovun, Tevosun, kamançada isə Saşa Oqanezaşvili və Moses Quliyansın müşayiətləri ilə "Çahargah", "Rast", "Mahur–Hindi", "Zabul-Segah", "Rahab", "Şüştər", "Hasar" və s. muğamları, bir sıra Azərbaycan, gürcü və erməni mahnılarını vala yazdırır. Uzun illər tarzən Şirin Axundovun müşayiəti ilə çıxış etmişdir. Ələsgər "Rahab" oxumaqda xüsusilə məşhur idi. Azərbaycan musiqi tarixində xanəndə Dəli İsmayıldan sonra Ələsgər "Rahab" oxumaqda birinci sayılırdı.

Ə. Abdullayev Cabbar Qaryağdıoğlu ilə birlikdə həkim İoanesyanın təşkil etdiyi birinci Şərq orkestrinin tərkibində Bakı zəhmətkeşləri qarşısında çıxış etmişdi. Bundan əlavə o, tarzən Qurban Pirimov və kamançaçı Armenak Şuşinski ilə birlikdə Bakının yay klublarında, "Şərq musiqisi gecələri"-ndə ifa edib. Xanəndə Azərbaycan radiosunun musiqi verilişlərində də yaxından iştirak etmişdi.

Şəkili Ələsgər 1 aprel 1929-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının əməkdar energetiklərinin siyahısı

## 1991

#Nəriman Rəhmanoviç Rəhmanov — 04.10.1991
#Ədalət Əlisa oğlu Abbasov — 31.12.1991
#Əziz Bəhmən oğlu Abdullayev — 31.12.1991
#Sahib Naib oğlu Əkbərov — 31.12.1991
#Əflatun Məmməd oğlu Zeynalov — 31.12.1991
#Bəşir Haşım oğlu Məmmədov — 31.12.1991
#Vahid Surxay oğlu Həsənov — 31.12.1991

## İstinadlar
Akkaunt

**Akkaunt** və ya **Hesab** — hansısa kompüter sistemində istifadəçinin özü haqqında qeyd etdiyi məlumat.

## İstinadlar
Əziz Alpoud

**Əziz Alpoud** (; əsl adı: **Mir Əbdüləziz Mir Seyfəddin oğlu Seyidov**; ) — Azərbaycanın dəmir yolları üzrə baş hakimi (1918–1920).

## Həyatı
Mirəbdüləziz Seyidov 27 iyul (və ya 25 iyul) 1895-ci ildə Dilicanda anadan olub. Əvvəlcə Tiflisdəki 1-ci kişi gimnaziyasında oxuyub, daha sonra təhsilinə Stavropol şəhərindəki 1-ci gimnaziyada davam edib, 1 may 1915-ci ildə tamamlayıb. Həmin il Tartu (Dorpat) İmperator Universitetinə daxil olub, əvvəlcə tibb üzrə təhsil alıb, ilin sonundan etibarən isə öz istəyi ilə hüquq fakültəsinə keçirilib. Daha sonra o, Xarkov Universitetinin hüquq fakültəsində təhsilinə davam edib.

Əziz Alpoud Əhrar Partiyası üzvü olmuşdur.

O, 1988-ci il iyunun 17-də Ankarada dünyasını dəyişib.

## Fəaliyyəti
Əziz Alpautun Türkiyədə ixtisası ilə bağlı 4 kitabı işıq üzü görüb. Ən genişhəcmli kitabı 1957-ci ildə Ankarada çıxan "Tətbiqi dəriçilik" adlı əsəridir. 1945-ci ildə Ankarada "Dilək çubuğu", 1954-cü ildə xam qoyun dəriləri ilə bağlı, 1960-cı ildə isə qaragül qoyunları və kürklük qoyunların yetişdirilməsi ilə bağlı əsəri çap olunub. O, Türkiyədə 1946-1957-ci illərdə Mixail Saltıkov-Şedrinin bir neçə əsərini türk dilinə qazandırıb. 1966-cı ildə Dr. Fethi Tevetoğlu ilə onun tərcüməsində Gerhard von Mendenin "Kommunist blokda milliyyət və məfkurə" kitabı Ankarada türk dilində işıq üzü görüb. 1967-ci ildə isə Fridrix Şillerin "Turandot, Çin şahzadəsi" əsərini türk dilində çap etdirib.

## Əsərləri
* Dilkeçubuğu. Yeraltında bulunan madenler akan sular çubukla nasıl bulunur. Ankara: Alaeddin Kral Basımevi, 1945.
* Türkiye Ham Koyun Derilerinin Bünye Dayanıklılığı ile İçkürklük Kaabiliyetinin İncelenmesi ve Bunlar Üzerinde Sepi ve Bitkisel Boya Maddeleri ile Mukayeseli Araştırmaları. Ankara: Ziraat Vekaleti Neşriyatı, 1954.
* Tatbiki Dericilik. Ankara: İstiklal Matbaası, 1957.
* Həyatımın hekayətləri. (Əlyazmanı üzə çıxaran, Türkiyə türkcəsindən dilimizə çevirən, tərtibçi və ön sözün müəl. Zakir Sadatlı). Bakı: Qanun, 2011.
* Hayatımın Hikayeleri. İstanbul: Bengü Yayınları, 2012.

## Xarici keçidlər
* "Həyatımın hekayətləri": sevgi, mübarizə, güllələnmə hökmü, qəriblik və sönməyən inam... 

## İstinadlar
Aanq

[right|thumb|[Sonuncu hava maqı (film, 2010)|Sonuncu hava maqı filmində Noa Ringer Aanq rolunda]]

Avatar **Aanq** (; , *Ān Áng*) —  cizgi serialının,  və Sonuncu hava maqı filminin əsas personajı. Aanq — Avatar və dünyada axırıncı hava maqı.

Avatar işıq və sülh ruhudur. Onun təcəssümü olaraq, Aanq dörd ünüsürün maqıdır və onun rolu dörd millət arasında sülhü saxlamaqdır.

## Yaradılması və konsepsiyası

Aanq personajı Brayan Konietzko əvvəl keçəl başında ox təsvirli kişinin şəklindən başlayıb, sonra isə uçan bizonlu oğlanın şəklinə inkişaf edilib. Maykl Dante DiMartino isə, o zaman Cənub qütbüdə tələyə düşən kəşfiyyatçılar haqqında sənədli film ilə maraqlanırdı və o, bu marağını Konietzkonun şəkilləri ilə birləşdirib:

Biz fikirləşdik: "Orada hava oğlanı tək bu su adamları ilə qarlı çölünün duzdağda qalmışlar... Və bəlkə onları od adamları zülm edirlər..."

Onların izah etdikləri məzmun nəticədə  serialının birinci və ikinci seriyaları olub: *su adamları* (Katara və Sokka) *hava oğlanı* (Aanq) xilas edirlər, onlar *qarlı çölünün duzdağda qalmışlar* (Cənubi Su Tayfası) və *onları od adamları zülm edirlər* (Od Millətinin qoşunları ilə Zuko). Orijinal konsepsiyada baş personajların yaşı aşağı olmalı idi. Lakin sonra, icraçı prodüser Erik Kolmen *Nickelodeon* yetkinləşmə süjeti istəmədiyini xəbər vermişdi. Beləliklə, Aanqın yaşı 10-dan 12-yə, Kataranın yaşı 12-dən 14-də, Sokkanın yaşı isə 13-dən 15-ə dəyişdirilmişdi.

### Xarakteri

Biz istəyirdik ki, Aanq ağılı da, güclü qabiliyyətləri ilə də problemləri çözsün və düşmənləri məğlub etsin.

Serialın yaradıcılarının sözlərinə görə, Buddizm və Taoizm Avatar üçün böyük ilham mənbəyi idi. *Omaşu Kralı* və *Baş sarğısı* seriyalarda göstərilir ki, Aanq vegetariandır. Vegetarianlıq Buddizmdə, Hinduizmdə və Taoizmdə var. Bundan artıq, Aanq Ruhlar Dünyası (Qış gündönümü, hissə 1) və Sozin kometi seriyalarında döyüşməkdən və öldürməkdən çəkilməyə cəhd edir və əvəzinə, danışıqlar aparmağa çalışıb.

### Elementlərin magiyası

Aanq Avatar olaraq, dörd əsas elementin (su, torpaq, od, hava) hər birini öyrənməlidir. O, öz doğma hava magiyasını Cənub Hava Məbədində rahib Giyatsodan öyrənmişdi. Bundan yüz il sonra, Katara və Pakku ona su magiyasını öyrədiblər. Tof Bei Fonq Aanqa torpaq magiyasını öyrədib. Hava torpağın əksi olduğuna görə, təlimin başlanğıcında Aanqın çətinlikləri var idi. Od magiyasını öyrənmək də Aanq üçün çətin idi. Bunun səbələrindən biri, Aanqın od elementindən qorxmasıdır. Ona ilk dəfə od magiyasını öyrətməyə çalışan Con Con idi və o zaman, Aanq təsadüfən Kataranı yandırmışdı. Başqa səbəbi isə, müəllimin tapmağı çətin olduğu idi. Axırda, Zuko Aanqı öyrədir.

## Qəbulu

2016-cı ildə *Screen Rant* Aanqı "Tarixin 30 ən yaxşı TV animasiya personajı" siyahısında 15-ci yerə qoyub.

2010-cu ilin filmində Aanqı oynayan Noa Ringer bu rolu üçün demək olar ki, heç təriflənməmişdi. Aanq personajı Şəri Asiya mədəniyyəti təsirinin altında yaradıldığına görə, Ringerin Texasdan olması filmin kastinginə qarşı tənqidinin bir hissəsi idi. Bundan sonra, o öz aktyor karyerasını bitirdi.

## Xarici keçidlər

* Avatar Vikiyada

## İstinadlar
Dağıstan əhalisi

1 yanvar 2013-cü il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən Dağıstan Respublikasının daimi əhalisi 2.946.303 nəfərdir. Onların 1.328.915 nəfəri şəhərlərdə, 1.617.388 nəfəri isə kəndlərdə yaşayır.

1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002 və 2010-cu ildə aparılmış siyahıya almaların nəticələri:

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının əməkdar maşınqayıranlarının siyahısı

__NOTOC__
**Azərbaycanın əməkdar maşınqayıranı** — 1991-1998-ci illərdə mövcud olmuş, Azərbaycanda dəzgahqayırma istehsalatının yaradılmasında xidmətlərinə görə verilən fəxri addır.

1991-1998-ci illərdə **3 nəfərə** "Əməkdar maşınqayıran" fəxri adı verilib.

## 1991
# Məmmədov Arif Mahmud oğlu — 23.10.1991
# Məmmədov Ramiz Əbdüləzim oğlu — 23.10.1991
# Mirzəyev Söhrab Ağamirzə oğlu — 23.10.1991

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının əməkdar aqronomlarının siyahısı

__NOTOC__
**Azərbaycanın əməkdar aqronomu** — 1991-1998-ci illərdə mövcud olmuş fəxri addır.

1991-1998-ci illərdə **1 nəfərə** "Əməkdar aqronom" fəxri adı verilib.

## 1991
# Rzayev Ramiz Firudin oğlu — 12.05.1991

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm və texnika xadimlərinin siyahısı

## 1991
#Murad Salman oğlu Qasımzadə — 12.05.1991

## 1992
#Tofiq Müseyib oğlu Əzizov — 22.01.1992

## İstinadlar
Alkoqollu içkilər

**Alkoqollu içkilər** (*spirtli içkilər*) — tərkibində etanol (etil spirti, sadə dildə — alkoqol) olan içki.

## Alkoqollu içkilərin nümunələri
* Araq
* Pivə
* Viski
*Rom
* Şərab
*Brendi
*Likör
*Vermut
* və s.

## Mənbə
* Ekzotik alkoqollu içkilər haqqında 
* Alkoqol və sağlamlıq 

## Həmçinin bax
*ABŞ-də spirtli içki qadağası
Azərbaycan Respublikasının xalq şairlərinin siyahısı

__NOTOC__

**[[Azərbaycan Respublikasının xalq şairi|Azərbaycanın xalq şairi]]** — Azərbaycan poeziyasında xidmətlərinə, xalqın rəğbətini qazanmış ideyalı və bədii cəhətdən dəyərli ədəbi əsərlər yaratmağa görə şairlərə verilən fəxri addır.

1991-ci ildən **14 nəfərə** "Xalq şairi" fəxri adı verilib.

## Təsnifləndirmə
"Xalq şairi" fəxri adı verilən 14 nəfərdən cəmi bir nəfəri qadındır (Hökumə Billuri).

Azərbaycan Prezidenti Ayaz Mütəllibov tərəfindən 1 nəfərə, Yaqub Məmmədov tərəfindən 1 nəfərə, Əbülfəz Elçibəy tərəfindən 1 nəfərə, Heydər Əliyev tərəfindən 5 nəfərə, İlham Əliyev tərəfindən isə 6 nəfərə "Xalq şairi" fəxri adı verilib.

## 1991–1999
### 1991
# Məmməd İnfil oğlu İbrahimov (Məmməd Araz) — 07.12.1991

### 1992
# Xəlil Rza oğlu Xəlilov (Xəlil Rza Ulutürk) — 24.04.1992
# Qabil Allahverdi oğlu İmamverdiyev — 10.09.1992

### 1998
# Hökümə İbrahim qızı Billuri — 23.05.1998
# Fikrət Göyüş oğlu Qocayev — 23.05.1998
# Söhrab Əbülfəz oğlu Tahiri — 23.05.1998

### 1999
# Cabir Mirzəbəy oğlu Novruzov (Cabir Novruz) — 09.12.1999
# Vaqif Səməd oğlu Vəkilov (Vaqif Səmədoğlu) — 09.12.1999

## 2000–2009
### 2005
# Zəlimxan Usub oğlu Yaqublu — 19.01.2005
# Nəriman Əliməmməd oğlu Həsənzadə — 12.07.2005
# Sabir Xudu oğlu Rüstəmxanlı — 12.07.2005

## 2010–2019
### 2019
# Vahid Əziz oğlu Cəfərov (Vahid Əziz) — 25.05.2019
# Ramiz Məmmədəli oğlu Əliyev (Ramiz Rövşən) — 25.05.2019
# Musa Səfiməmməd oğlu Yaqubov (Musa Yaqub) — 25.05.2019

## İstinadlar
Şampan

**Şampan şərabı** — şərabın ikinci dəfə qıcqırıldılması nəticəsində alınan köpüklü şərab. Adı Fransanın Şampan vilayətinin adından götürülüb.

2011-ci ilin iyunuda Finlandiyanın Mariehamne şəhərindəki auksionda 170 il dəniz dibində qalmış iki şüşə şampan şərabının hərəsi 170 min avroya satışa çıxarılmışdı.

## Həmçinin bax
* Abrau-Dyurso (şirkət)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Л. Выскочков. Шампанское в культуре Петербурга в XIX — начале XX в. // Петербург в мировой культуре: СБ. статей. — СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2005, с. 147–155.

## Xarici keçidlər

* Comité Interprofessionel du Vin de Champagne Rəsmi saytı — www.champagne.com