open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ərəb Şamilov

**Ərəb Şamoyeviç Şamilov** (, ), ədəbi təxəllüsü ilə **Ərəbe Şamo** (; ) — kürd əsilli SSRİ yazıçısı.

## Həyatı
Ərəb Şamoyeviç Şamilov 1897-ci ildə Rusiya imperiyasında, Qars vilayətinin Susuz kəndində anadan olmuşdur (indiki Türkiyə). O, Rusiyada vətəndaş müharibəsində iştirak etmişdir. Şamilov 1920-1921-ci illərdə Quba şəhərində "ÇK" məxfi əməliyyatlar şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. O, 1920-ci illərdə "*[[Svobodnaya Qruziya|Zarya Vostoka]]*", "''Riya Təzə''" və "*[[Sovet Kürdüstanı (qəzet)|Sovet Kürdüstanı]]*" qəzetlərində jurnalist işləmişdir. Şamilov 1920-ci illərin sonlarında İshaq Maroqulovla birlikdə kürd dili üçün latın qrafikalı əlifbanı işləyib hazırlamışdır. O, 1937-ci ilin yanvarında Stalin repressiyaları zamanı həbs edilmişdir. Şamilov 1953-cü ildə azadlığa çıxandan sonra ədəbi fəaliyyətini davam etdirmişdir. O, 1967-ci ildə Ermənistan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə əəbiyyat
* Рашид М., Судьба народа, «Лит. Армения», 1966, № 5;
* Оганджанян Б., Писатель-ученый, «Коммунист» (Ереван), 1967, 22 янв.;
* Аристова Т., «Дым-дым». [Рец.], там же, 1970, 27 янв.
* Шамилов А. Дым-Дым. М. 1969 (2-изд. 1974)
* Шамилов, Араб Шамоевич // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.

## Xarici keçidlər
* Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)
Covanni Simeone

**Covanni Simeone** () — Argentinalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Hellas Verona" klubunun hücumçusu. "Napoli" klubunda icarə əsasında çıxış edir. Məşhur futbolçu və məşqçi Dieqo Simeonenin oğlu.

## Karyera
Covanni "River Pleyt" klubunun yetirməsidir. 4 avqust 2013-cü ildə hücumçu "River Pleyt"in heyətində "Gimnasia və Esgrima" komandası ilə oyunda debüt etdi. Covanni "River Pleyt"in heyətində ilk qolunu 8 sentyabr 2013-cü ildə "Tiqre" ilə görüşdə vurdu.

2015-ci ilin yayında o, "Banfild"ə icarəyə verilir. Argentina çempionatında “Banfild”in heyətində 34 oyun keçirir və 12 qol vurur.

18 avqust 2016-cı ildə İtaliyanın "Cenoa" klubuna keçir.

16 avqust 2017-ci ildə "Fiorentina" ilə 30 iyun 2022-ci ilə qədər müqavilə imzaladı. 20 avqust 2017-ci ildə A Seriyasının 2017/18 mövsümünün 1-ci turunun "İnter"ə qarşı səfər matçında "Fiorentina"nin heyətində debüt etdi (o, əsas heyətdə meydana çıxdı və 60-cı dəqiqədə Babakarla əvəz olundu).

30 avqust 2019-cu ildə Simeone, dövrün sonunda məcburi satınalma şərti də daxil olmaqla, Fiorentinadan bir illik icarə müqaviləsi əsasında "Kalyari"yə keçdi. Sentyabrın 1-də o, Milanın "İnter" 2-1 hesablı məğlub olduqları oyunda debüt etdi.

26 avqust 2021-ci ildə Simeone, müqaviləni daimi etmək seçimi ilə bir mövsümlük icarə müqaviləsi əsasında "Hellas Verona" klubuna qoşuldu. 17 iyun 2022-ci ildə "Hellas Verona" ilə 2026-cı ilə qədər olan müqavilə imzalayaraq, "Hellas Verona"nın tamhüquqlu oyunçusu olur.

18 avqust 2022-ci ildə, sonradan məcburi satınalma şərti ilə icarə əsasında "Napoli"yə keçir.

## Karyera statistikası

### Klub
 
:

## İstinadlar
Qan davası

**Qan davası** — qəbilə quruluşuna xas olan ən qədim prinsipdir ki, buna görə qətli törədən şəxs və ya onun ailə üzvlərindən biri (soy, qəbilə, tayfa, qrup) qisas almaq üçün mütləq ölümə məruz qalır. Qan davası, müvafiq olaraq, qurbanın mənsub olduğu ailə, sülalə, tayfa, qəbilə, qrup və s. üzvlərindən biri tərəfindən həyata keçirilir. Bir sıra hallarda qan davası fidyə ödəməsi və ya öldürülənin yerinə qətli törədən şəxsin zərərçəkən tərəfinə köçürülməsi ilə əvəz edilmişdir. Burada insan ("qan") qəbilə birliyinin bir hissəsi kimi qəbul edilir və şəxsi şərəf anlayışı bütün qan birliyinin şərəf anlayışı ilə birləşir.

Qan davası təhlükəli nəticələrlə doludur. Qisas əksər hallarda ondan əvvəlki cinayətdən daha qəddar olur və bu, qarşılıqlı "qisasa qisas" hallarına gətirib çıxarır. Nəticədə uzun qanlı münaqişələr ortaya çıxır. Bu, tez-tez hər iki münaqişəli qrupun üzvlərinin yaralanmasına və ya ölümünə səbəb olur. Bir tərəfdən, bu, müəyyən bir maneə rolunu oynayır. Bu, köçəri ərəblərin qonşulara basqın etməsi ilə əlaqələndirilir. Burada qiymətli əşyaları ələ keçirmək, lakin qisas almaq məqsədilə kimisə öldürməmək ən yaxşı üsul hesab olunurdu. Digər tərəfdən, çox uzun müddətdir başa düşüldüyü kimi, bunun mənfi nəticələri çox əhəmiyyətli təsirə malikdir. Elə hallar var ki, tayfalar illər əvvəl baş verən hadisələrin qisasını almış, sonda bir-birini tamamilə məhv etmişdir. Nəticədə, artıq qədim xalqlar arasında qan davalarını dayandırmağa və ya qarşısını almağa imkan verən adətlər formalaşmışdır. Ərəb köçəriləri qəsdən bir qətl törədənin tayfa üzvünü öldürmək əvəzinə, tayfadan kifayət qədər böyük bir fidyə alırdı.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Блок М.* Родовая солидарность // Феодальное общество. — М.: издательство имени Сабашниковых, 2003. — С. 125—132.
* *Дворецкая И. А., Залюбовина Г. Т., Шервуд Е. А.* Кровная месть у древних греков и германцев. — М.: Прометей, 1993. — 131 с.
* *Корсаков К. В.* Модель возмездия в криминологии и уголовно-правовой доктрине. — М. : Юрлитинформ, 2007. — 224 с.
* *Корсаков К. В.* Причины и условия возникновения институтов кровной мести и изгнания в социальной практике // Российский юридический журнал. — 2005. — № 4. — С. 137—142.
* *Корсаков К. В.* Убийство по мотиву кровной мести: особенности субъекта преступления // Вестник Томского государственного университета. — 2021. — № 468. — С. 253—258.
* *Мальцев Г. В.* Месть и возмездие в древнем праве. — М.: Норма, Инфра-М, 2012. — 736 c.
* *Пилецкий С. Г.* О мести и её месте в жизни человеческой. — Ярославль: Аверс-Плюс, 2008. — 556 с.

## Xarici keçidlər
* 
* «Кровная месть», статья из журнала «Большой город».
*
Kürdüstan Dirçəliş Cəmiyyəti

**Kürdüstan Dirçəliş Cəmiyyəti** () — 16 avqust 1943-cü ildə Məhabadda qurulan kürd milliyətçi təşkilatı. Təşkilat Azərbaycan böhranında Pəhləvi İran qüvvələrinin regiondan qovulmasından sonra təsis edilmişdir. Kürdüstan Dirçəliş Cəmiyyətinin yaradılmasında "Hiva" təşkilatından kömək istənilmişdir. Odur ki, Kürdüstan Dirçəliş Cəmiyyəti İran Konstitusiyasını pozduğuna görə qeyri-qanuni hesab edilirdi və üzvlük üçün şərtlərdən biri gizli olmalı idi. Təşkilat yalnız kürd əsilli valideynləri olanların üzv olmasına icazə vermişdir. Bir istisna ondan ibarət idi ki, şəxsin anası aysor olduğu halda, onlar da təşkilata üzv ola bilərdilər. Təşkilatın andı Qurana əsaslanırdı. Kürdüstan Dirçəliş Cəmiyyəti 3 il ərzində məxfi və mühüm işlər görmüşdür. Sonradan bu təşkilatın əsasında İran Kürdüstanının Demokratik Partiyası qurulmuşdur.

## İstinadlar
Sərhəd regionu (Türkiyə)

**Sərhəd regionu** (, ) — Türkiyənin İğdır, Qars, Ərdəhan, Ərzurum və Ağrı illərini əhatə edən region. Bu region İran, Azərbaycanda Naxçıvan, Gürcüstan və Ermənistan ilə keçidin olduğu məkanı təmsil edir.

## İstinadlar
Əli Əbdülrəhman

**Əli Əbdülrəhman** (; ) — kürd əsilli SSRİ yazıçısı.

## Həyatı
Əli Əbdülrəhman 1920-ci ildə Türkiyənin Van ilində anadan olmuşdur. Dövrün Türkiyə hökumətinin təzyiqi ilə ailəsi ilə birlikdə Qafqaza köçmək məcburiyyətində qalmışdır. O, 1933-cü ildə Ermənistana köçmüş və Üçkilsə rayonunun Həsənli kəndində məskunlaşmışdır. Əbdülrəhman Kürd Dili Müəllimləri İnstitutuna daxil olmuş, 1937-ci ildə oranı bitirmişdir. O, İrəvan Universitetində təhsil almışdır. Əbdülrəhman Bakı Pedoqoji İnstitutunda müəllim kimi çalımışdır. O, 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə cəbhəyə getmişdir. Əbdülrəhman Rumıniya, Polşa, Çexoslovakiya, Ukrayna və Belarus ərazisində nasistlərə qarşı döyüşmüşdür. O, müharibə başa çatdıqdan sonra 1945-ci ilin mayında Ermənistana qayıtmış, ədəbi əsərlər buraxmağa başlamışdır. Əbdülrəhman 1955-ci ildə "*[[Riya Təzə]]*" qəzetində işləməyə başlamışdır. O, kürdlər haqqında ədəbi məqalələrlə yanaşı, ictimai mövzularda da məqalələr yazmışdır. Əbdülrəhmanın ilk kitabı 1959-cu ildə nəşr olunmuşdur. O, 1994-cü ildə vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatlar

* "Vətən müharibəsi partizanına" medalı (birinci dərəcəli)
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı
* "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı
* Qafqaz Müdafiə medalı

## Seçilmiş əsərləri

* Morof
* Gundê mêrxasan
* Şer çiya da
* Dê
* Hesreta min
* Gulistan (çeviri)
* Xatê Xanim

## İstinadlar
Bartoş Bereşinski

**Bartoş Bereşinski** () — Polşalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Napoli" klubunun və Polşa milli komandasının sağ cinah müdafiəçisi. Müqavilə ilə "Sampdoriya" klubuna məxsusdur.

## Karyerası
Poznanda doğulan Bartoş, bu şəhərin müxtəlif klublarının uşaq komandalarında oynayıb. 2008-ci ildə "Lex Poznan" klubunun uşaq komandasına qoşulur. Bartoş, 2009-cu ildə bu klubun əsas komandasında debüt edir.

2011/12 mövsümündə Bereşinski Birinci Liqada çıxış edən "Varta"ya icarəyə verilib. O, "Varta" klubunun heyətində 27 liqa matçına çıxır və 1 qol vurur.

2012/13 mövsümündə Bereşinski "Lex"ə qayıtdı və orada tezliklə komandanın əsas heyətində müntəzəm olaraq meydana çıxmağa başladı. O, Avropa Liqasında 2012/13 mövsümünün seçmə mərhələsində "Lex"in heyətində meydana çıxmaqla eyni vaxtda avrokuboklarda debüt edir.

2013-cü ilin qış transfer pəncərəsində Bereszinski 2012/13 və 2013/14 mövsümlərində Polşa çempionluğunu qazandığı "Legia Varşava" klubuna keçdi. 1 iyun 2014-cü ildə "Legiya" heyətində və ümumiyyətlə Ekstraklasada ilk qolunu keçmiş klubu "Lex"ə qarşı oyunda vurur.

2017-ci ilin yanvarında Bereşinski İtaliyanın "Sampdoriya" klubu ilə müqavilə imzaladı.

7 yanvar 2023-cü ildə "Napoli", Bereşinskini satın alma opsionu ilə icarəyə götürdüyünü elan edir.

## Karyera statistikası

### Klub

: 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İosif Orbeli

**İosif Abqaroviç Orbeli** (, ; ) — SSRİ şərqşünası və ictimai xadimi, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1935), Ermənistan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki və onun ilk prezidenti (1943–1947), 1934–1951-ci illərdə "Ermitaj"ın direktoru.

## Həyatı
İosif Orbeli 8 mart 1887-ci ildə Rusiya imperiyasının Kutaisi şəhərində, erməni ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası dövlət müşaviri, hüquqşünas Abqar İosifoviç Orbeli və anası knyaz qızı Varvara Moiseyevna Arqutinskaya-Dolqoruka olmuşdur. Ana tərəfdən babası Moisey Pavloviç Arqutinski Tiflis Şəhər Dövlət İdarəsi mənzil komissiyasının kollegial eksperti və mühasibi olmuşdur.

Atasının babası İosif Orbeli Lazarevski İnstitutunu bitirmişdi. Atası Abqar Obreli Sankt-Peterburq Universiteti, atasının qardaşları David və Amazasp Orbeli, eləcə də böyük qardaşları Ruben və Levon Orbeli də universitet təhsili almışdılar. Mixail Piotrovski İosif Orbelini "nümunəvi erməni-rus alimi" adlandırırmışdır. Orbeli 1906–1917-ci illərdə Ani qazıntılarında iştirak etmişdir. O, bu ərazidə yerləşən memarlıq abidələri haqqında hərtərəfli məlumat əldə etməyə kömək edən bələdçi kitabça nəşr etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Варшавский С., Рест Б.* Подвиг Эрмитажа. СПб., 1995.
* Иосиф Орбели. Сборник документов и материалов. / Изд. 2-е. — Ереван: Национальный архив Армении, 2013. — 344 с.
* Исследования по истории культуры народов Востока. [Сборник в честь академика И. А. Орбели]. М.; Л., 1960;
* *Логунова М. О.* Орбели Иосиф Абгарович — человек, учёный, общественный деятель. К 125-летию со дня рождения // Четырнадцатые Петровские чтения : материалы Всерос. науч. конференции 21–22 ноября 2012. — СПб.: Петровская академия наук и искусств, 2012. — С. 228–232. — 0,4 п.л.
* *Мегрелидзе И. В.* И. Орбели. 2-е изд. Тб., 1987;
*  (2-е изд. 1986);
* Іван Іванович Мєщанінов (1883–1967), Йосип Абгарович Орбелі (1887–1961): Бібліографічний покажчик праць з архітектурознавства та історії матеріальної культури / Упоряд. Ю. Л. Мосенкіс, А. О. Пучков. — Київ: НДІТІАМ, 1995. — 24 с.

## Xarici keçidlər
* Биография на сайте Национальной академии наук Армении 
* Биографическое эссе об Иосифе Орбели 
* Его статьи на Math-Net. Ru
Səmənd Siyabəndov

**Səmənd Əliyeviç Siyabəndov** (; ) — kürd əsilli SSRİ hərbçisi. O, 1-ci Belarus Cəbhəsinin 48-ci Ordusunun 217-ci Uneç atıcı diviziyasının 755-ci atıcı alayının komandirinin siyasi məsələlər üzrə müavini, polkovnik-leytenant kimi xidmət etmişdir. Siyabəndov Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Səmənd Əliyeviç Siyabəndov 20 noyabr 1909-cu ildə Rusiya imperiyasında, Qars vilayətinin Asancan kəndində (indiki Türkiyə) kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Milliyyətcə yezidi kürdlərindən idi. Leninqrad Sovet Şərqşünaslıq İnstitutunu bitirmişdir. 1931-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olmuşdur. Ermənistan Kommunist Partiyası Alagöz rayon komitəsinin 1-ci katibi kimi xidmət etmişdir. Böyük Vətən müharibəsinin əvvəlində Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında Lenin kurslarının tələbəsi olmuşdur.

28 iyun 1941-ci ildən Qırmızı Orduda xidmət etmişdir. Döyüş əməliyyatlarında iştirak etdiyi müddətdə atıcı diviziyanın siyasi şöbəsinin təlimatçısı, atıcı alayının hərbi komissarı, atıcı alayının komandirinin siyasi işlər üzrə müavini, diviziyanın siyasi şöbəsinin rəisi olmuşdur. Qərb, Bryansk, Belorusiya, 1 -ci, 2 -ci və 3- cü Belarus cəbhələrində döyüşmüşdür. Döyüşdə iki dəfə yaralanmışdır.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 24 mart 1945-ci il tarixli Fərmanı ilə faşist işğalçılarına qarşı mübarizə cəbhəsində komandanlığın döyüş tapşırıqlarını nümunəvi yerinə yetirdiyinə və eyni zamanda göstərdiyi şücaət və qəhrəmanlığa görə, polkovnik-leytenant Siyabəndov Səmənd Əliyeviç "Lenin" ordeni və "Qızıl ulduz" medalına, həmçinin Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Əsərləri
* Армяно-курдский словарь. Ереван, 1959.
* Сиабанд и Хадже. Ереван, 1959.
* Счастливая жизнь. Ереван, 1966.

## İstinadlar
İsmayıl Beşikçi

**İsmayıl Beşikçi** ( 7 Yanvar ) — Türk sosioloq, filosof və yazıçı. O, PEN-in fəxri üzvüdür. Beşikçi Yaxın Şərqin kürd əhalisi haqqında yazılarından irəli gələn təbliğat ittihamı ilə 17 il həbs cəzası çəkmişdir.

## Təhsil
Beşikçi Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsində təhsil almışdır və 1962-ci ildə oranı bitirmişdir. Əsgərlikdən sonra Ərzurumda Atatürk Universitetində dosent vəzifəsində çalışmışdır. O, ilk antropoloji tədqiqatını, sonuncu köçəri kürd tayfalarından biri olan Əlikan haqqında araşdırmanı burada hazırlamış və 1967-ci ildə Ankara Siyasi Elmlər Fakültəsinə təqdim etmişdir. Kürdlərlə ikinci dəfə hərbi xidməti zamanı Bitlis və Hakkaridə qarşılaşmışdır. O, ilk dəfə köçəri Əlikan tayfasının qışdan yay çəmənliklərinə və geriyə köç edərkən Bitlisdən keçdiyini görmüşdü

## Həbsi
Beşikçi 100 ildən çox müddətə həbs cəzası almış, lakin 1999-cu ildə həbsdən azad edilmişdir. O, 2011-ci ilin martında 15 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kanat Kürdoyev

**Kanat Kalaşeviç Kürdoyev** (, ) və ya təxəllüssü ilə **Kanate Kürdo** (; ) — SSRİ şərqşünas dilçi alimi, kürdşünaslığın banilərindən biri. O, əsrin dörddə birindən artıq müəllimi, akademik İosif Orbelinin yaratdığı SSRİ Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunun Leninqrad bölməsinin Kürdşünaslıq qrupunun rəhbəri olmuşdur.

## Həyatı
Kanat Kürdoyev Rusiya imperiyasında, Qars vilayətinin Diqor rayonunun Susuz kəndində (indiki Türkiyədə) kürd kəndli ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai məktəbi Tiflisdə bitirmişdir. 1928-ci ildə Ermənistan Kommunist Partiyasının tövsiyəsi ilə Canlı Şərq Dilləri İnstitutunun (Leninqrad) milli azlıqların fəhlə fakültəsinə oxumağa göndərilir. 1931-ci ildə sosial-iqtisadi fakültəni bitirdikdən sonra Leninqrad Tarix, Fəlsəfə, Dilçilik və Ədəbiyyat İnstitutuna daxil olmuşdur. 1936–1939-cu illərdə Leninqrad Universitetinin filologiya fakültəsinin aspirantı olmuşdur. 1939–1941-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Etnoqrafiya İnstitutunun baş elmi işçisi olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi zamanı, 1943–1945-ci illərdə 2-ci Baltik cəbhəsində döyüşmüşdür.

Kürdoyev 1945–1947-ci illərdə Leninqrad Dövlət Universitetinin Şərq fakültəsində baş müəllim işləmişdir. O, 1950-ci ildən ölümünə qədər SSRİ Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun Leninqrad bölməsinin baş elmi işçisi olmuşdur.

## İstinadlar
David Soslan

**David Soslan** (, **; ) — Alaniya şahzadəsi, Gürcüstan çariçası Tamaranın əri və həmkarı, feodal Gürcüstanın ən yüksək çiçəklənməsi dövründə qoşunların baş komandanı.

## Həyatı
Tamar birinci əri, Rus knyazı Yuri Boqolyubskidən boşanmış, 1187–1189-cu illərdə Tiflis yaxınlığındakı Didube sarayında David Soslanla evlənmişdir. Erməni salnaməçisi Mxitar Qoşun yazdığına görə, Tamar "Alan çarlığından olan, onun ana tərəfdən qohumu, adı Soslan və Gürcüstan taxtına çıxanda David adını alan adamla evlənmişdir". David Soslanın Tamarın əri statusu, eləcə də incsənətdə, nizamnamələrdə və sikkələrdə adının hallanması çarlığa hakimiyyətdə kişi aspektlərinin zəruriliyi ilə ciddi şəkildə diktə edilmişdi. Buna baxmayaraq, o, Tamarla taxtı paylaşsa da, müstəqil bir hökmdar deyildi və Tamara tabe qalmışdı.

David Tamarın ekspansionist siyasətini enerjili şəkildə dəstəkləmiş, həmin illər ərzində bir sıra münaqişələrdə Gürcüstanın hərbi uğurlarına cavabdeh olmuşdur. Orta əsr gürcü mənbələri onun yaraşıqlılığını, hərbi istedadını, şücaətini və Tamara sədaqətini yüksək qiymətləndirirdilər. 1190-cı illərdə David Soslan gürcülərin Bərdə, Ərzurum, Geğarkunik, Beyləqan və Gəncəyə basqınlarına başçılıq etmişdir. Onun 1195-ci ildə Şamxorda Eldənizlilər və 1202-ci ildə Basiyanda Rum səlcuqiləri üzərində qazandığı qələbələr müvafiq olaraq Şərqi və Qərbi Qafqaz yürüşlərində gürcülərin mövqelərini təmin etmişdir. O, qısa müddət sonra, təqribən 1207-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Yuri Boqolyubski

**Yuri Andreyeviç** () və ya Giorgi, müasir ədəbiyyatda **Yuri Boqolyubski** (; ) — 1172–1175-ci illərdə Novqorod knyazı, Tamaranın əri. Andrey Boqolyubskinin kiçik oğlu olmuşdur.

## Həyatı
Andrey Boqolyubskinin kiçik oğlu olmuşdur. Ola bilsin ki, bir sıra salnamələrdə 1169-cu ildə Kiyevə yürüşün iştirakçıları sırasında adı çəkilmişdir. O, Novqorodda hökmranlıq etmək üçün yerli əhalinin xahişi ilə atası tərəfindən azad edilmişdir. O, 1173-cü ildə novqorodlular, rostovlular və suzdallılar ilə birlikdə Kiyevi tutan Smolensk Rostislaviçlərinin yanına getmişdir. 1174-cü ildə Andrey öldürüləndən sonra novqorodlular Suzdal torpağına gedən Giorgini özlərindən uzaqlaşmışdırdılar. Qardaşı Vsevolod onu 1176-cı ildə Vladimirdən qovmuşdur və bundan sonra rus salnamələrində onun haqqında heç bir məlumat verilməmişdir. Gürcü salnamələrində deyilir ki, Giorgi Gürcüstan çariçası Tamaranın birinci əri olmuşdur. Tamar onu Sodomun günahına görə Gürcüstandan qovmuşdur. O, dəfələrlə Gürcüstanı işğal etməyə çalışmış, lakin uğursuz olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Жизнь царицы цариц Тамар. / Пер. и введ. В. Д. Дондуа, прим. М. М. Бердзнишвили. Тб., 1985. 71 стр. 11000 экз.
* История и восхваление венценосцев. / Пер. К. С. Кекелидзе. Тб., 1954. 112 стр.
* *Арутюнова-Фиданян В. А.* Православные армяне в Северо-Восточной Руси.
* *Гумилев Л. Н.* Древняя Русь и Великая Степь. М., 1989. С.345-346.
* *Еремян С. Т.* Юрий Боголюбский по армянским и грузинским источникам. / Труды Ереванского гос.ун-та. 1946. Т.23. С.389-421.
* *Карамзин Н. М.* История государства Российского. Т.II-III. М., 1991. С.363, 366, 367, 430—431 (о Грузии); комм. к тому III № 18, 39, 40, 44, 146.
* *Папаскири З. В.* У истоков грузино-русских политических взаимоотношений. Изд. ТГУ. Тб., 1982.
* *Папаскири З. В.* Эпизод из истории русско-грузинских взаимоотношений. // *История СССР,* № 1, Изд. Наука. М.,1977. С. 135—143.
* *Челидзе В. В.* Исторические хроники Грузии. Кн.2. XI—XII вв. / Пер. с груз. Тб., 1988. С.225-241.
Mahmud Sadi Irmak

**Mahmud Sədi İrmaq** (15 may 1904, Konya Seydişəhər - 10 noyabr 1990 İstanbul),  Türkiyəli tibb həkimi və siyasətçi, millət vəkili.

## Həyatı
Sədi İrmaq 1904-cü ildə Konya Seydişəhərdə anadan olub. Vəkil Səbri bəy və Səliha xanımın oğludur. İbtidai təhsilini, Rüşdiyyəni və Konya Sultanisi liseyini birinciliklə bitirərək biologiya müəllimi olub. Eyni ildə İstanbul Universitetinin İstanbul Tibb fakültəsinə daxil olub. 1923-cü ildə İstanbul Universitetində tələbə olduğu illərdə universitetin Dövlət Bursu proqramı ilə Avropaya tələbə göndəriləcəyi ilə bağlı elanı universitetin divarlarında görüb elana baş vurub və baş vuran 150 nəfər içindən seçilən 11 insandan biri olur. Bununla da Berlin Universitetində tibb və biologiya təhsili alaraq 1929-cu ildə çox yaxşı dərəcə ilə tibb doktoru olub. Hagen və Düsseldorf xəstəxanalarında köməkçi olaraq işləyib, öz ölkəsinə döndükdən sonra Ankara Hökumət Təbibliyi və Gazi Tərbiyə İnstitutunda biologiya müəllimi olaraq çalışıb. 1933-cü ildə İstanbul Tibb fakültəsində dosent elmi dərəcəsi alıb. 1940-cı ildə isə fiziologiya professoru olub.

Alman, fransız və ərəb dillərini bilib.

Ayşə Səniha H. (1912) ilə evli olub. XVII Dövr Konya millət vəkili Səbri İrmaq (1936-1991) və Səlihə Yaqutun (1940) atası idi.

## Millət vəkilliyi
Sədi İrmaq 1943-cü ildə Konya millət vəkili seçilib, eyni ildə Xalq Evləri Ali Məsləhət Şurasının sədrinə, sonra isə Diyarbəkir Region Müfəttişi vəzifəsinə təyin edilib. 7 iyun 1945-ci ildə isə Türkiyənin ilk Əmək naziri olub. 1947-ci ildə Beynəlxalq Əmək Konfransının vitse-prezidenti seçilib. 1947-ci ilin sentyabr ayında nazirlikdə işindən ayrılıb. 1950-ci ildə Cümhuriyyət Xalq Partiyası seçkilərdə uduzduqdan sonra bir müddət siyasətdən uzaqlaşıb. Eyni ildə yenidən elm və peşə həyatına qayıdıb. Münhen, daha sonra isə İstanbul Tibb fakültəsində elmi fəaliyyətinə davam edib.

## Baş nazirliyi
1974-cü ildə Kvota Senatoru seçilib. Cümhuriyyət Xalq Partiyasının Milli Qurtuluş Partiyası ilə birlikdə qurduğu koalisiya hökumətinin istefasından sonra 1974-cü ilin 17 noyabrında partiyasız hökumət qurmaq tapşırığı verilib. Qurduğu hökumət üçün Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilən etimad səsverməsində 450 millət vəkilindən yalnız 18-i onun lehinə səs verdiyinə görə 1975-ci ilin 31 martınadək Baş nazir vəzifəsində qalıb. 12 Sentyabr çevrilişindən sonra 1981-ci ilin 15 oktyabrında yaradılan Məşvərət Məclisinə Konya üzvü təyin edilİB, oktyabrın 27-də isə bu məclisin sədri seçilib. O, bu vəzifəni Nəcməddin Qaradumanın 4 dekabr 1983-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri seçilənə qədər davam etdirib.

## Ölümü
Sədi İrmaq 10 noyabr 1990-cı ildə 86 yaşında İstanbulda vəfat edib. Nəşi Aşiyan qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb.
Vardan Areveltsi

**Vardan Areveltsi**, həmçinin **Şərqli Vardan** () və ya **Böyük Vardan** () — alban tarixçisi, coğrafiyaçısı, filosofu, dilçisi, tərcüməçisi, müəllimi və kilsəsi və ictimai xadimi.

## Həyatı
Vardan ya Kilikiyada, ya da indiki Bərdə şəhəri yaxınlıqlarında anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini evdə və Qoşavəng monastırında almış, Mxitar Qoşun tələbəsi olmuşdur. Bundan sonra o, Ovannes Vanakan ilə indiki Tavuş mərzinin Çinari kəndi ərazisində yerləşən Xoranaşat monastırında təhsilini davam etdirmiş, burada qrammatika, ilahiyyat və kitab biliyini təkmilləşdirmişdir. O, erməni dili ilə yanaşı, yunan, süryani, fars, həmçinin ivrit və latın dillərini də bilirdi. O, vardapet və 1235-ci ildən rabunapeta dərəcəsi aldıqdan sonra tədqiqat fəaliyyətini inkişaf etdirmişdir. Vardan 1235–1239 və 1252–1255-ci illərdə Kayenaberddə Müqəddəs Andrey monastırının məktəbini qurmuşdur. 1239-cu ildə Yerusəlimə yola düşmüşdür. Qayıdandan sonra kral I Hetumun dəvəti ilə Kilikiyaya baş çəkmişdir. O, burada Burada o, məhkəməyə və katolikosluğa yaxın idi. O, 1243-cü ildə Sis milli kilsə şurasında iştirak etmiş, onun qanunlarını daha sonra Ermənistanın müxtəlif bölgələrinə gətirmişdir. 1248-ci ildə yenidən Kilikiyada olmuş, Kilikiya çarlığının ictimai-siyasi həyatında, Bizans və Vatikanın ekspansionist siyasətinə qarşı mübarizədə iştirak etmişdir. Katolikos I Kostandin Bardzrberdtsi adından Ermənistan xalqına müraciət yazmışdır. 1251-ci ildə Sis kilsə məclisində iştirak etmişdir. Elə həmin il Ermənistana qayıtmış, müəllimlik fəaliyyətini bərpa etmiş, Axpat və Dzaqavanda sinodlar təşkil etmişdir. 1255-ci ildə o, Xorvirabda məktəb yaratmış, burada qədim fəlsəfə, məntiq, qrammatika və s. tədrisini tətbiq etmişdir. Burada onun tələbələri orta əsrlərin mədəniyyət xadimləri Gevorq Skevratsi, Ovanes Erznkatsi, Nerses Mşetsi, Yesai Nçetsi, Qriqor Baluetsi, Qriqor Bcnetsi və başqaları idi. 1264-cü ildə Təbrizə getmiş, burada monqol hökmdarı Hülaku ilə danışıqlar aparmış və sonuncudan Ərməniyyədə vergi toplamaq üçün xüsusi etibarnamələr almışdır. Vardan Areveltsi 120-yə yaxın əsərin müəllifidir. O, Xorvirabda vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* П. П. Айнтапян. Вардан Аревелци: жизнь и деятельность, 1987 
* 

## Xarici keçidlər
*
Süni sidik kisəsi

**Süni sidik kisəsi** — süni sidiklik orqanı. Sidik kisəsinin funksiyasını dəyişdirmək üçün iki əsas üsul — sidik axınının yönləndirilməsi və sidik kisəsinin rezervuarının dəyişdirilməsi.
## İnkişafı

30 yanvar 1999-cu ildə alimlər laboratoriyada yetişdirilən sidik kisəsinin itlərə uğurla köçürüldüyünü elan etdilər. Bu süni sidik kisələri təxminən bir il itlərdə yaxşı işlədi. 2000-ci ildə insan süni sidik kisəsinin yaradılması üçün yeni prosedur işlənib hazırlanmışdır. Bu prosedur ortotopik neoplazma proseduru adlanır.

Bu prosedur xəstənin nazik bağırsağının bir hissəsinin (adətən 35-40 düym) yeni sidik kisəsinin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur; lakin bağırsaq toxumasından hazırlanmış bu kisələrin yan təsirləri var idi.

2006-cı ildə "The Lancet"-də biomühəndislik kisələrinin eksperimental transplantasiyasına dair ilk nəşr çıxdı.

Tədqiqat, uzunmüddətli təsirləri müəyyən etmək üçün əməliyyatdan sonra 5 il ərzində izlənilən 4-19 yaşa qədər onurğa bifidası olan 7 nəfəri əhatə etdi. Sidik kisələri professor Entoni Atalanın rəhbərlik etdiyi Ueyk Forest Universitetinin Tibb Məktəbindən və Boston Uşaq Xəstəxanasından bioloqlar qrupu tərəfindən hazırlanmış və sınaqdan keçirilmişdir.
## Üstünlükləri

Xəstənin öz hüceyrələrinə güvənən biomühəndis orqanlar insan və ya heyvan donor orqanlarından fərqli olaraq transplantasiyadan imtinaya məruz qalmır.

Zədələnmiş sidik kisəsinin bərpası üçün mövcud standart nazik bağırsaq toxumasından istifadə edərək qismən və ya tam dəyişdirilməsini nəzərdə tutur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Doctors Create Re-Engineered Bladders (Voice of America, 5 April 2006)
* Artificial bladder being developed by James J. Yoo M.D., Ph.D.at the Department of Urology at Harvard Medical School.- non-biological artificial bladder.
Şibata Katsuie

– Senqoku dövrünün yapon samurayı və hərbi xadimi. O, Oda Nobunaqanın ən çox güvəndiyi generallardan biri olmuşdur.

## Hərbi karyerası
Şibata Oda Nobunaqa ilə kiçik qardaşı Nobuyuki arasında baş vermiş münaqişə zamanı Nobuyukinin tərəfini tutsa da, daha sonra ona xəyanət etmiş və Nobunaqanın tərəfinə keçmişdir. O, Nobunaqanın bir çox hərbi əməliyyatında iştirak etmişdir: 1569-cu ildə İsedə döyüşmüş, 1570–1573-cü illərdə daymyolar Asay Naqamasa və Asakura Yoşikaqenin devrilməsində iştirak etmiş, 1570–1575-ci illərdə Eçizen və Osakada İkko İkki silahlı qruplaşmalarına qarşı mübarizə aparmışdır. Eçizen əyalətinin 1575-ci ildə ələ keçirilməsindən sonra əyalətin idarəçiliyi ona verilmiş və Nobunaqanın təyin etdiyi üç müfəttişin nəzarəti altında əyaləti idarə etməyə başlamışdır.

Şibatanın Eçizendə tətbiq etdiyi bir çox siyasət – kəndlilərin samuray zümrəsindən uzaqlaşdırılması, qılınc ovu, torpaq soğrusu, dini inkvizisiya Nobunaqa rejiminin əyalət idarəçiliyinə olan yanaşmasını əks etdirir. Onun tətbiq etdiyi bu siyasətlər Nobunaqanın davamçıları olan Toyotomi Hideyoşi və Tokuqava İeyasu tərəfindən mənimsənilmiş, genişləndirilmiş, sistematikləşdirilmiş və bütün Yaponiyada tətbiq olunmuşdur.

İkko sektasının Kaqa və Notoda yerləşən ərazilərinin 1580-ci ildə ələ keçirilməsi onun Nobunaqa üçün gördüyü sonuncu əsas iş olmuşdur. Nobunaqanın 1582-ci ildəki ölümündən sonra Hideyoşinin rəqibi olmuşdur. Hideyoşi 11 iyun 1583-cü ildə Şizuqatake döyüşündə Şibatanı məğlub etmişdir. Şibata döyüşdən 3 gün sonra intihar etmişdir.

## Populyar mədəniyyətdə
*"[[Fate/Grand Order]]"* video oyunundakı Şibata Katsuie personajı ona əsaslanır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Davud Şirinov

**Davud Abbas oğlu Şirinov** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR yüngül sənaye naziri (1956–1957), Azərbaycan SSR toxuculuq sənayesi naziri.

## Həyatı
Davud Abbas oğlu Şirinov 1910-cu ildə kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1928-ci ildə toxuculuq texnikumunu bitirdikdən sonra Orconikidze adına Gəncə toxuculuq kombinatında usta köməkçisi, sonra Lenin adına Bakı toxuculuq kombinatında növbə ustası işləmişdir. 1940-cı ildə Moskva Toxuculuq İnstitutunu bitirmiş və Bakıdakı Lenin adına toxuculuq kombinatının əyiricilik fabrikində sex rəisi, texniki rəhbər vəzifələrində işləmiş, kombinatın baş mühəndisi, sonra isə direktoru olmuşdur.

1943–1948-ci illərdə Davud Şirinov Orconikidze adına Gəncə toxuculuq kombinatına rəhbərlik etmişdir. 1948-ci ildə Azərbaycan SSR toxuculuq sənayesi nazirinin birinci müavini, 1955-ci ildə isə toxuculuq sənayesi naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1956–1957-ci illərdə Azərbaycan SSR yüngül sənaye naziri olmuş, 1957–1971-ci illərdə Yüngül Sənaye İdarəsinin rəisi, Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurası sədrinin müavini, Azərbaycan SSR yüngül sənaye nazirinin birinci müavini vəzifələrində çalışmışdır.

Davud Şirinov 1931-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. O, Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXI qurultayında Azərbaycan KP MK üzvlüyünə namizəd seçilmişdir. Dəfələrlə Bakı və Kirovabad şəhər partiya komitələrinin tərkibinə seçilmiş, şəhər sovetlərinin deputatı olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı" və "Şərəf nişanı" ordenləri, eləcə də SSRİ medalları ilə təltif edilmiş, "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adına layiq görülmüşdür. İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur.

Davud Şirinov 1973-cü ilin iyun ayında vəfat etmişdir. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR hökuməti (1955–1959)
Gizli işsizlik

**Gizli işsizlik** — Bəzi insanlar işləyirmiş kimi görünə bilərlər, amma onların iqtisadi fəaliyyətlərə böyük bir faydaları olmurlar, buna *gizli* *işsizlik* deyilir. Bu cür işsizlik iqtisadi cəhətdən geridə qalmış və az inkişaf etmiş ölkələrdə müşahidə olunur. İşləyirmiş kimi görünən insanlar, hər hansı istehsala fayda versələr belə, işdən çıxdıqları zaman istehsalda heç bir azalma müşahidə olunmur. Bu cür işsizliyin aşkarlanması üçün, statistik məlumatların toplanmasını düzgün həyata keçirmək lazımdır.
Pyotr Jelinski

**Pyotr Jelinski** (, ) — Polşalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Napoli" və Polşa milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.

## Karyera statistikası

## İstinadlar
Eduard Mendi

**Eduard Mendi** () — İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Çelsinin seneqallı qapıçısı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Matteo Politano

**Matteo Politano** () — İtaliyalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Napoli" klubunun və İtaliya milli komandasının hücumçusu.

## Karyera statistikası

## İstinadlar
Lenin adına Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyası

**V. İ. Lenin adına Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyası** () və ya qısaca "**VASXNİL**" () — SSRİ-nin su, meşə və kənd təsərrüfatı üzrə ali elmi-tədqiqat və əlaqələndirmə-metodik müəssisəsi. Onun sisteminə 150-dən çox elmi müəssisə daxil idi.

## Tarixi
25 iyun 1929-cu ildə SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin "V. İ. Lenin adına Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının təşkili haqqında" dekreti verilmişdir. Bu tarix "VASXNİL"-in yaranma günü hesab olunur.

1930–1940-cı illərdə "VASXNİL" görüşləri lısenkoçular və genetiklər arasında polemika üçün platforma rolunu oynamışdır. 1936-cı ildə "VASXNİL"-in dekabr sessiyasından sonra (19–27 dekabr 1936-cı il) Trofim Lısenko  "VASXNİL"-ə nəzarəti ələ keçirmiş, bundan sonra akademiya otuz il ərzində lısenkoçuluq qalasına çevrilmişdir. "VASXNİL"-in avqust sessiyasında (31 iyul–7 avqust 1948) "Mendel-Veysman-Morqan" genetikasının tədrisinə rəsmi qadağa qoyulmuşdur. 1949-cu ildə akademiya "Lenin" ordeni, 1979-cu ildə isə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

1992-ci ildə SSRİ-nin dağılması və müstəqil Rusiyanın yaranması ilə əlaqədar akademiya fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* 
* Биографическая энциклопедия РАСХН, ВАСХНИЛ
* Сибирское отделение РАСХН
Antun Avqustinçiç

**Antun Avqustinçiç** (; ) — Xorvatiya heykəltaraşı, beş dövlətin (Polşa, Yuqoslaviya, Albaniya, Argentina, Xorvatiya) başçılarına abidələrin müəllifi. İvan Meştroviç və Franyo Krşiniç kimi ustalarla yanaşı, Antun Avqustinçiç XX əsrin ən böyük xorvat heykəltaraşlarından biri hesab olunur. Onun ən məşhur əsərləri "Sülh" (BMT-nin Nyu-Yorkdakı binasının pedimentində quraşdırılmış) və "Şaxtaçı" (ÜTT-nin Cenevrədəki baş qərargahının binasının pedimentində quraşdırılmış) heykəlləridir.

## Həyatı
1918-ci ildə Zaqrebdə heykəltaraşlıq ixtisası üzrə təhsil almağa başlamışdır, 1924-cü ildə oranı itirmişdir. Fransa hökumətinin əməkdaş kimi 1924–1926-cı illərdə Parisdə yaşamışdır. O, burada təhsil almışvə Fransa Sənətkarları Sərgisi və Azad Sənətkarlar Sərgisində sərgilənmişdir. Zaqrebdə 1929-cu və 1932-ci illərdə sərgilədiyi "Yer" bədii qrupunun yaradıcılarından biri olmuş, ideoloji fərqlərə görə 1933-cü ildə bu kollektivi tərk etmişdir. Moskva və Belqraddan sonra 1946-cı ildən Zaqrebdə yaşamış, elə həmin il Rəssamlıq Akademiyasının professoru olmuşdur. 1949-cu ildən bir çox xorvat heykəltaraşlarının yetişdirildiyi heykəltaraşlıq emalatxanasına rəhbərlik etmiş, həmin il indiki Xorvatiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının üzvü olmuşdur. 1976-cı ildə Klanyeçdə "Antun Avqustinçiç" qalereyası açılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт Галереи Антуна Августинчича
Avqustov quberniyası

**Avqustov quberniyası** () —  Polşa çarlığının inzibati vahidi, 1837–1866-cı illərdə mərkəzi Lomja şəhərində, 1844-cü ildən Suvalkidə olmuşdur.

 eyniadlı voyevodalıqdan təşkil edilmişdir. 5 qraflığa bölünürdü: Avqustov, Kalvari, Lomja, Mariyampol və Seyn. Quberniyanın sahəsi 18,8 min km2, əhalisi 1850-ci illərin sonunda 624 min nəfərdən çox idi, dinə görə əsasən katoliklərdən (477 min nəfərdən çox) ibarət idi. Avqustov quberniyasında 44 şəhər var idi, lakin əyalət əsasən kənd təsərrüfatı bölgəsi olaraq qalmaqda davam etmişdir. Bəzi şəhərlər (Mariyampol, Vladislavov və başqaları) ədalətli ticarət mərkəzləri idi. Polşa çarlığının ən mühüm nəqliyyat arteriyalarından biri olan Avqustov kanalı vilayətin ərazisindən keçirdi.

## İstinadlar
Habbo

***Habbo***, yaxud ***Habbo Hotel*** — kütləvi çoxoyunçulu onlayn oyun konsepsiyası ilə fəaliyyət göstərən sosial virtual icma.

## Saytlar
Hal-hazırda 9 dünya dili üçün nəzərdə tutulmuş Habbo saytları ("hotelləri") fəaliyyət göstərir. Əvvəllər saytlar ölkələrə görə bölünsə də, sonralar eyni dili danışan ölkələr üçün nəzərdə tutulan hotellər birləşdirilmiş və sayt bölgüsü dillərə görə aparılmışdır. Bu günə qədər bir neçə hotel, əsasən, aşağı göstəricilərindən ötürü bağlanmışdır.

## İstinadlar
VASXNİL-in avqust sessiyası (1948)

**VASXNİL-in 1948-ci il avqust sessiyası** () —  31 iyul–7 avqust 1948-ci il tarixlərində Moskvada, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin təsdiqi ilə Trufim Lısenko və onun tərəfdarları tərəfindən təşkil edilən Lenin adına Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının (VASXNİL) geniş iclası. "Miçurin aqrobiologiyası" ilə klassik genetika arasında qarşıdurmada əsas hadisə hesab edilir.

Sessiyada qəbul edilən qərar SSRİ-də biologiya elmlərinin normal inkişafı üçün mənfi nəticələr vermişdir. Klassik genetika diskreditasiya edilmiş, bu tədqiqatlarla məşğul olan alimlər təhsil və elm müəssisələrindən qovulmuş və ya başqa sahələrə köçürülmüşdülər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* Новость и фото // Вечерняя Москва (газета МГК ВКП(б) и Моссовета). 1948. № 185 (7467), 6 августа. Стр. 2.

## Xarici keçidlər

* Стенографический отчёт о сессии на lib.ru
* Августовская сессия: Пенсионный возраст // Троицкий вариант, 2008, 9, С.10
* Василий Петрович Леонов, «Долгое прощание с лысенковщиной: Август 1948 года»
Nikolay Avdakov

**Nikolay Stepanoviç Avdakov** (; ) — Rusiya iş adamı, dağ-mədən mühəndisi. Bir sıra mədən və qızıl mədən ortaqlıqlarının idarə heyətinin sədri olmuşdur.

## Həyatı
Avdakov əsasən Fransadan olmaqla, xarici maliyyə kapitalı ilə sıx bağlı idi. O, Rusiyanın cənubunda keçirilən mədənçilərin qurultaylarında konqreslər şurasının sədri seçilmişdi (1900–1905) və səlahiyyətli, yəni hökumətin nümayəndəsi (1878–1915) olmuşdur. Avdakov "Produqol" şurasının sədri və "Prodamet" şurasının üzvü idi. 1906-cı ildən ticarət və sənaye kuriyasından Dövlət Şurasının üzvü olmuşdur. 1907-ci ildən Rusiyada Sahibkarlar Konqresləri Şuralarının sədri olmuşdur. Avdakov sahibkarlarla hökumət arasında sıx əməkdaşlığın tərəfdarı olmuş, sahibkarlıq təşkilatlarının siyasətsizliyinə çağırış etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Деятели России : 1906 г. / Ред.-изд. А. М. Шампаньер. — , 1906. — С. 47.

## Xarici keçidlər
* Портрет Н. С. Авдакова
* Авдаков Николай Степанович
Aleksandr Avdeyev (diplomat)

**Aleksandr Alekseyeviç Avdeyev** (; ) — SSRİ və Rusiya siyasətçisi, diplomatı. 11 yanvar 2013-cü ildən Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfir statusunda Rusiya Federasiyasının Vatikandakı səfiridir. Rusiya Federasiyası Diplomatik Xidmətinin əməkdar işçisi (2016). 2008–2012-ci illərdə Rusiya Federasiyasının mədəniyyət naziri olmuşdur.

## Həyatı
Aleksandr Alekseyeviç Avdeyev 1968-ci ildə Moskva Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunu bitirmişdir. O, SSRİ-nin Əlcəzairin Ənnabə şəhərindəki Baş Konsulluğunun köməkçisi, daha sonra SSRİ-nin Əlcəzairdəki səfirliyinin attaşesi (1968–1971) vəzifələrində çalışmışdır. Sonra SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin mərkəzi aparatında işləmişdir. 1977-ci ildə Avdeyev Fransaya göndərilmiş, orada SSRİ-nin Fransadakı səfirliyinin ikinci və birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır. 1985–1987-ci illərdə SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin birinci Avropa şöbəsinin müşavir rütbəsi ilə sektor müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Sonra Avdeyev SSRİ-nin Lüksemburqdakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (1987–1990), SSRİ xarici işlər nazirinin müavini (1991), Rusiyanın Bolqarıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (1999–1992), Rusiya xarici işlər nazirinin müavini (1996–1998) və xarici işlər nazirinin birinci müavini (1998–2002) vəzifələrində çalışmışdır. 2002-ci ilin martında Avdeyev Rusiyanın Fransadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilmişdir. 12 may 2008-ci ildə Vladimir Putin hökumətinin formalaşması zamanı Aleksandr Avdeyev mədəniyyət naziri təyin edilmişdir. 11 yanvar 2013-cü ildən Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfir statusunda Rusiya Federasiyasının Vatikandakı səfiridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Послужной список Александра Авдеева на сайте "Архив журналиста"
* Посольство России во Франции
* О награждении орденом Дружбы Авдеева А. А.
* Биография на сайте Правительства Российской Федерации
* Министр культуры Российской Федерации Авдеев Александр Алексеевич
* Авдеев. История Посольства СССР в Люксембурге
İvan Avdeyev

**İvan Vasilyeviç Avdeyev** (; ) — Rusiya kimyaçısı. O, qeyri-üzvi kimya üzrə mütəxəssis, mədən mühəndisi və polkovnik olmuşdur. Avdeyev 1839-cu ildə III dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni ilə təltif edilmişdir (1839).

## Həyatı
1818-ci ildə anadan olmuşdur. 1836-cı ildə Mədən Mühəndisləri Korpusu İnstitutunu bitirdikdən sonra Uralda, 1837-ci ildən Yekaterinburqdakı "Nijne-İsetski" zavodunda, 1838-ci ildən Yekaterinburq fabrik laboratoriyasında işləmişdir. 1840-cı ildə laboratoriyanın müdiri olmuşdur. 1840–1843-cü illərdə Fransa, Almaniya və Belçikada xaricdə ezamiyyətdə olmuşdur. 1845-ci ildə əvvəlki vəzifələrinə əlavə olaraq Yekaterinburq fabrik kitabxanasına, mineralogiya və fizika otaqlarına baxıcı təyin edilmişdir. 1856-cı ildə Moskvada Baş Təhlil Palatasına baş laborant təyin edilmiş, 1861-ci ildə isə palataya rəhbərlik etmişdir. 29 mart 1865-ci ildə (digər məlumatlara görə, həmin il martın 31-də) vəfat etmişdir. Simonov monastırında dəfn edilmişdir.

1839-cu ildə Avdeyev yerli kristal qızılı tədqiq etmiş, qızıl tərkibli filizlərin birləşmə prosesini təkmilləşdirmiş, laboratoriyada qızılın əridilməsi zamanı dəm qazından zəhərlənmənin səbəblərini aşkar etmiş, filizlərdən və qumlardan qızılın çıxarılmasının elektrokimyəvi üsulunu yaratmışdır. 1842-ci ildə tədqiqatlar apararaq mineralların dəqiq kimyəvi tərkibini aşkar etmişdir. Xrizoberil, fenakit, beril və berillium birləşmələri: BeSO4; BeSO4·4H2O; ВеСl2; ВеСl2·4Н2О; K2SO4·BeSO4·2H2O; 2KF·BeF2. O, müəyyən etmişdi ki, berilium oksidi üçün düstur o vaxtlar inanıldığı kimi Ве2O3 deyil, BeO-dur. Dmitri Mendeleyev dövri cədvəli tərtib edərkən, ikinci qrup elementlərə berilliumu təyin edərək Avdeyevin məlumatlarından istifadə etmişdir.

## Elmi əsərləri
* О глиции и его соединениях // «Горный журнал». — 1842, ч. 3, кн. 9. — с. 361—391.

## İstinadlar
Valentin Avdeyev

**Valentin Nikolayeviç Avdeyev** (; ) — SSRİ alimi, elektronika sahəsində mütəxəssis, SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, çubuqlu radio borunun ixtiraçısı.

## Həyatı
İbtidai təhsilini aldıqdan sonra 1930-cu ildən Leninqraddakı "Svetlana" zavodunda işləmiş, fabrik texnikumunu bitirmiş, burada Sergey Vekşinski ilə birlikdə oxumuşdur. 1934–1938-ci illərdə Ümumittifaq Qiyabi Texniki Təhsil İnstitutunda təhsil alıb. 1941-ci ildə o, altı ay ərzində ABŞ-da ("RCA" fabrikləri) işgüzar səfərdə olmuş, burada radio boruların və cihazların istehsalını öyrənmişdir. Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə "Svetlana" zavodunun heyətinin bir hissəsi olaraq Novosibirskə təxliyə edilmişdir. Sahə ustası olan Avdeyev 1942-ci ildən zavodun baş mühəndisi işləmişdir. 1943-cü ildə laboratoriya müdirinin müavini olmuşdur. 1946-cı ildən laboratoriya müdiri olmuşdur. 1949–1960-cı illərdə NII-617 (Novosibirsk) direktoru olmuşdur. Onun bilavasitə rəhbərliyi altında yüksək tezliklərdə işləyən və hərbçilərin bütün tələblərinə tam cavab verən "çubuq" radio boruları hazırlanmışdır. 1951-ci ildən Sov.İKP üzvüdür.

Vostryakovski qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Təltif və mükafatlar

* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı (1945)
* "Leninqradın müdafiəsinə görə" medalı (1945)
* "SSRİ-nin əməkdar radio operatoru" adı
* A.S. Popov adına böyük medal.

## Elmi əsərləri
* 
*  (в соавт.)
*  (в соавт.)
*  (в соавт.)
*  (в соавт.)
*  (в соавт.)
*  (в соавт.)
* Изобретения, защищённые авторскими свидетельствами (1946, 1963, 1964).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Персональная страница на сайте Фотоархив СО РАН
* Энциклопедия Сибирь-матушка — Н. А. Авдеев
* Члены-корреспонденты Сибирского отделения РАН
* Советская лампа против американского транзистора  // f5.ru
* Стержневые лампы В. Авдеева
Mixail Avdeyev (yazıçı)

**Mixail Vasilyeviç Avdeyev** (; ) — Rusiya yazıçısı və tənqidçisi.

## Həyatı
Tarixi və varlı kazak ailəsindəndir. İbtidai təhsilini Filomat işi ilə əlaqədar sürgün edilən Tomaş Zanın rəhbərliyi altında evdə almışdır. Ufa gimnaziyasında və Sankt-Peterburq Dəmiryol Mühəndisləri İnstitutunda oxumuş, 1842-ci ildə leytenant rütbəsi ilə oranı bitirmişdir. 1852-ci ildə kapitan rütbəsi ilə təqaüdə çıxmışdır.

1860-cı ildə Orenburq Kəndli İşləri Üzrə Heyətinin üzvü idi. 1862-ci ilin ortalarında inqilabçı Mixail Mixailov guya qaçması ilə bağlı ələ keçirilən məktublara görə həbs edilmişdir. 22 iyul 1862-ci ildən 1 avqust 1862-ci ilə qədər Petropavel qalasının Alekseyevski istehkamında saxlanılmış, sonra III şöbəyə göndərilmişdir. O, ardınca nəzarət altında Penzaya sürgünə məhkum edilmişdir. 1863-cü ilin mayında Orenburq quberniyasındakı mülkündə, 1865-ci ildə xaricdə yaşamaq üçün icazə almışdır. 1867-ci ildə polis nəzarətindən azad edilmişdir.

Sankt-Peterburqdakı Volkovski qəbiristanlığında, Literatorskiye körpülərində dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Венгеров С. А.* Критико-биографический словарь. т. I. — СПб. 1889.
* 
* Никитин Н. (П. Ткачёв). Подрастающие силы. «Дело». 1869. № 9—10.
* Никитин Н. (П. Ткачёв). Идеалист мещанства. «Дело». 1877. № 1.
* Никитин Н. (П. Ткачёв). Михайловский Н. Сочинения. т. II. — СПб. 1899.
* Муратов А. Б. АВДЕ́ЕВ Михаил Васильевич // Русские писатели, 1800—1917 : Биографический словарь / гл. ред. П. А. Николаев. — М. : Сов. энциклопедия, 1989. — Т. 1 : А—Г. — С. 14—15. — 672 с. — (Сер. биогр. словарей: Русские писатели. 11—20 вв.). — 100 000 экз. — .
Tomaş Zan

**Tomaş Zan** (, ; ) — Polşa və Belarus şairi. O, Filomatlar Cəmiyyətinin üzvü, Adam Mitskeviç və Yan Çeçotun dostu olmuşdur. Zan yeni "inqilabi romantizm" adlanan ədəbi cərəyanın inkişafında mühüm rol oynamışdır. Vilnüs şairlərindən birincisi Belarus xalq yaradıcılığını siyasi proqramının bölmələrindən biri kimi tanımışdır.

## Həyatı
Tomaş Zan kasıb bir zadəgan ailəsindən gəlirdi. O, Vilna Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. Alman ədəbiyyatı ilə tanış olan Zan Vilnada romantik poeziyanın yetişdiricisinə çevrilmişdir. O, balladalar yazmış, Bürgerin "*[[Lenora]]*" əsərini yenidən yazmış və əsərləri poetik ləyaqətlə parlamasa da, Mitskeviç dahiliyini oyatmışdır. Vilna tələbə gənclərinin ən yaxşı nümayəndələri ilə dostluq quran Zan gizli elmi və əxlaqi cəmiyyət yaratmışdır. Bu cəmiyyət aşkarlananda onun bütün üzvləri həbs edilərək Rusiyanın müxtəlif yerlərinə göndərilmişdir. Zan Orenburqa sürgün edilmişdi. O, burada kifayət qədər əlverişli şəraitdə idi və yeri gəlmişkən, Mixail Avdeyevə öz müəllimi kimi faydalı təsir göstərmişdir. Orenburqda qubernatorun göstərişi ilə Zan yerli muzey yaratmışdır. 1830-cu ildə o, Sankt-Peterburqa, Mədən İnstitutuna kitabxanaçı vəzifəsinə keçirilmişdir. 1855-ci ildə evdə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Вержболовский Ф.* К истории тайных обществ и кружков среди литовско-польской молодёжи в 1819–1823 гг. Варшава, 1898.
* *Модестов Н.* Магистр философии Фома Карлович Зан в Оренбурге // Труды Оренбургской Ученой Архивной Комиссии. — Вып. XXXV. — Оренбург, 1917.
* *Кутейников Н. С.* Мицкевич и виленские филареты // Исторический вестник. — 1884. — Т. XVIII.
* *Ролле М.* Из прошлого
Mixail Avdeyev (siyasətçi)

**Mixail Yuriyeviç Avdeyev** (; ) — Rusiya siyasi xadimi. Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyasından altıncı, yeddinci və səkkizinci çağırış Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı (2011–2016, 2018–ci ildən).

Qanun pozuntularına görə 27 Aİ ölkəsi, Birləşmiş Krallıq, ABŞ, Kanada, İsveçrə, Avstraliya, Yaponiya, Ukrayna, Yeni Zelandiya tərəfindən şəxsi sanksiyalara məruz qalmışdır.

## Qanunvericilik fəaliyyəti
Avdeyev 2011-ci ildən 2019-cu ilə qədər VI və VII çağırış Dövlət Dumasının deputatı olduğu müddətdə 21 qanunvericilik təşəbbüsünün və federal qanun layihələrinə düzəlişlərin həmmüəllifi olmuşdur.

## Beynəlxalq sanksiyalar
Rusiyanın hücumunu dəstəklədiyinə və Rusiya–Ukrayna müharibəsi zamanı Ukraynanın ərazi bütövlüyünün pozulmasına görə müxtəlif ölkələrin şəxsi beynəlxalq sanksiyaları altındadır. 23 fevral 2022-ci ildən Avropa İttifaqının bütün ölkələrinin sanksiyaları altındadır. 11 mart 2022-ci ildən Birləşmiş Krallığın sanksiyaları altındadır. 24 mart 2022-ci ildən Amerika Birləşmiş Ştatlarının sanksiyaları altındadır. 24 fevral 2022-ci ildən Kanada sanksiyaları altındadır. 25 fevral 2022-ci ildən İsveçrə sanksiyaları altındadır. 26 fevral 2022-ci ildən Avstraliya sanksiyaları altındadır. 12 aprel 2022-ci ildən Yaponiya sanksiyaları altındadır.

## Təltif və mükafatlar
* Rusiya Federasiyası Prezidentinin fəxri diplomu
* Dövlət Dumasının "Parlamentarizmin inkişafındakı xidmətlərinə görə" fəxri nişanı
* Dövlət Dumasının fəxri diplomu
* Moskva Regional Dumasının fəxri diplomu
* Moskva vilayətinin qubernatorunun "Təşəkkürnamə" döş nişanı
* Moskva vilayətinin qubernatorunun "Faydalı üçün" işarəsi
* "Qanunvericiliyin inkişafına töhfəyə görə" Moskva Regional Dumasının Şərəf Nişanı
* Moskva Regional Dumasının "Əməklərinə görə" fəxri nişanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль на сайте КПРФ
* Профиль на сайте комитетов КПРФ
* Страницы депутата на сайте Госдумы
*