open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Səkinə Məhəmmədi Aştiyani

**Səkinə Məhəmmədi Aştiyani** (farsca: سکينه محمدي آشتياني ; d. 1967) — kişilərlə "qanunsuz əlaqəyə" görə İranda məhkəmə tərəfindən daşqalaq edilərək edama məhkum olunmuş azərbaycanlı qadın.

## Onu müdafiə edənlər
Fransa prezidenti Nikolas Sarkozinin həyat yoldaşı Karla Bruni-Sarkozi İranda zinada suçlanaraq daş-qalaqla edam cəzasına məhkum edilmiş Təbrizli qadın Səkinə Məhəmmədi Aştianiyə məktub yazıb.

*"Siz diri-diri torpağa gömülməyə və sonra da daşlanmağa məhkum edilmisiniz. Sizin gözəl simanız torpağa qərq olacaq. Sizin kədər dolu gözləriniz, alnınız, beyniniz və qəlbiniz daş atanların hədəfinə çevriləcək… Məhkəmənin qərarı nə olursa-olsun, bu dəhşətli səhnənin yaxşı bir sonluqla yekunlaşacağını güman etmirəm. Niyə görə sizin qanınız axmalı, uşaqlarınız anasız qalmalıdır. Niyə? Yaşadığınız və sevdiyiniz üçünmü? Yoxsa qadın və iranlı olduğunuz üçün? Sən və mən bunu qəbul etmirik. Səni ittiham edənlər bilməlidir ki, sənin adın artıq bütün dünyada simvola çevrilib. Onlar başa düşürlərmi ki, zamandan və şəraitdən asılı olmayaraq onlar bu qanlı cinayətə batan əllərini heç vaxt yuya bilməyəcəklər? Həbsxana kamerasında ikən əmin olun ki, ərim tam ciddiyyətlə sizin işinizlə maraqlanacaq və Fransa sizi yalqız qoymayacaq".*

## İstinadlar
Uçqun

**Uçqun** — dağların dik yamaclarında və ya dənizlərin sıldırımlı sahillərində süxur kütlələrinin qoparaq böyük sürətlə aşağıya düşməsi. Uçqun aşınma prosesinin süxurları dağıtması, yerüstü və yeraltı suların qayanın altını yuması, habelə cazibə qüvvəsi və zəlzələ nəticəsində əmələ gəlir. Dağ uçqunundan başqa dağ zirvələrindən və yamaclarından qar kütləsinin sürüşüb düşməsi nəticəsində qar uçqunu və buz uçqunu da olur. Qafqazda, o cümlədən Türkiyənin dağlarında qar uçqunu müşahidə olunur. Uçqun bəzən dağlarda dərələri doldurur və kəndləri dağıdır.

## Geomorfoloji termin
**Uçqun** – (, ) yamacda süxur kütləsinin qoparaq aşağıya düşməsi. U. sürüşmə və töküntü materiallarının qravitasion yerdəyişməsinə aiddir. Dağlarda ana sü-xurlarda baş verən uçqunlarla ya-naşı qar uçqunları, sıldırım yamac-lardakı asılı buzlağın qurtaraca-ğında buzlaq uçqunu da baş verir.

## Həmçinin bax
* Fundament
* İllik moren
* Layda

## İstinadlar
Əzəndəryan

**Əzəndəryan** və ya **Əzəndərian** — İranın Həmədan ostanında şəhər, Məlayir şəhristanının Cövkar bəxşinin inzibati mərkəzi.

2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 8685 nəfər və 2126 ailədən ibarət idi.

Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tenson sülaləsi

**Tenson sülaləsi** yaxud **Şunten sülaləsi** — Rükyu adalarını idarə etmiş yarıməfsanəvi sülalə. İlk 25 üzvünün adı bilinmir. "Çüzan güzgüsü"  (Çüzan seikan) əsərinə əsasən Rükyu mifologiyasının baş tanrısı Amamikyo tərəfindən əsası qoyulub. 1186-cı ildə sülalə Riyü tərəfindən devrilmişdisə də, sülalənin üzvlərindən biri olan Şunten tərəfindən məğlub edilmişdi. Buna görə sülalə həm də bu adla tanınır.

## Üzvləri
1–25 — İlk 25 hökmdarın adı elmə bəlli deyil.
26 — Şunten
27 — Şunbacunki
28 — Gihon
Şunten

– adı məlum olan ilk Ryukyu hökmdarı. 1187-ci ildə Tenson sülaləsini devirərək hökmdar olmuşdur.

1166-cı ildə anadan olmuşdur. Versiyaların birinə görə məşhur samuray Miyamoto no Tametomo Okinavada olarkən Osato hakimi tərəfindən qarşılanmış və onun qızı ilə evlənmiş, Şunten anadan olmuşdur. Tametomo həyat yoldaşı və Şunten ilə Yaponiyaya qayıtmaq istəmiş, lakin Saqami körfəzindəki Oşima adasına gedərkən İzu hakiminin donanması ona mane olmuşdur. Tametomo seppuku etdikdən sonra həyat yoldaşı və Şunten Şuri təpəsi yaxınlığında yerləşən Urasoe kəndində yerləşmişdirlər.

Şunten artıq 15 yaşında ikən Urasoe hakimi seçilmişdir. Həmin dövrdə Okinavada yerli başçılar uzun müddət hakimiyyətdə olan Tenson sülaləsinə qarşı mübarizəyə qalxmışdılar. Sonuncu Tenson hökmdarı Riyu adlı xidmətçisi tərəfindən sui-qəsdə uğrasa da, Şuntenin başçılığı altında Riyu da devrilmişdir. Həmin dövrdə 21 yaşında olan Şunten yerli başçılar tərəfindən hökmdar seçilmiş və təxminən 51 il hakimiyyətdə qalmışdır. Onun hakimiyyəti dövründə Okinava siyasi, iqtisadi və sosial cəhətdən güclənmişdir. 1237-ci ildəki ölümündən sonra oğlu Şunbacunki hakimiyyətə gəlmiş və 11 il hakimiyyətdə qalmışdır.

## Mənbə
*
Şunbacunki

**Şunbacunki** — Rükyunun II hökmdarıdır. Onun dövrü iki əsas hadisə ilə yadda qalmışdır: Kana yazı üsulunun Yaponiyadan gətirilməsi və Şuri qalasının inşa olunması. Onun dövründə hələ Çin yazısı gəlməmişdi. 1248-ci ildə yerinə oğlu Gihon gəldi.
Gihon

**Gihon** () — Tenson sülaləsindən sonra Ryukyu kralı. Hakimiyyətə gələndə 44 yaşında idi. Hakimiyyət dövrü ölkədə xəstəlik və təbii fəlakətlər yayılmışdı. 1254-cü ildə gənc əyanlardan olan Eysonu özünə köməkçi götürdü. Lakin ölkəni fəlakətdən qurtara bilməyəcəyini görüb taxtdan imtina edərək yerini Eysoya verdi. Beləliklə Tenson sülaləsinin hakimiyyəti də bitdi. Ölüm tarixi məlum deyil.

## İstinadlar
Eyso

**Eyso** - Eyso sülaləsindən ilk Rükyu kralı. Gihonun baş naziri idi, o taxtdan əl çəkərkən yerinə gəlmişdi. Onun hakimiyyəti dövründə vergi sistemində və idarəetmədə inkişaflar başlamışdı. Kumecima, İheya kimi adalar krala vergi verməyə başlamışdı. Amami-Oşima adası da ələ keçirilmişdi. 1272-ci və 1276-cı illərdə Xubilay xanın elçilərini qəbul etmişdi.
Karlos Marin

**Karlos Marin** () — ispaniyalı bariton və İl Divo qrupunun üzvü.

## Həyatı
Marin Hessendə anadan olmasına baxmayaraq, İspaniyanın Madrid şəhərində böyüyüb. O musiqi karyerasına çox erkən başlayıb, o artıq səs yazmalar ilə məşğul olub və hətta səkkiz yaşında 800 tamaşaçının qarşısında çıxış edib.

12 yaşında İspaniyaya köçüb hansı ki, burada o televiziya proqramlarında bir neçə mükafat qazanıb. O uşaqlığından musiqi sahəsində olub və bir neçə baritondan da dərslər alıb.

## [[İl Divo]]

2003-cü ilin dekabrında o dörd kişi müğənnidən ibarət beynəlxalq İl Divo qrupuna qoşuldu. Qrupda ondan başqa fransız pop musiqiçi Sebastien İzambard, amerikalı tenor David Miller və isveçrəli tenor Urs Büler yer alırlar.

Qrupun ilk albomu İl Divo adlanırdı
. Albom 2004-cü ilin noyabrında işıq üzü gördü və bir ildən də az bir vaxtda beş milyondan çox satış həyata keçirildi. İkinci albom — Ankora 7 noyabr 2005-ci ildə Birləşmiş Krallıqda, üçüncü albom Siempre isə 21 noyabr 2006-cı ildə ABŞ-də, 27 noyabr 2006-cı ildə isə beynəlxalq satışa çıxarıldı.

## Diskoqrafiya

### Soloist
: Little Caruso — solo (1976)
: Mijn Lieve Mama (My Dear Mother) — solo (1978)

### Opera
: Jekyll & Hyde, The Musical: Promo (2000)

### Il Divo
: 2004 — Il Divo
: 2005 — Ancora
: 2006 — Siempre
: 2008 — The promise
: 2011 — Wicked game
: 2013 — A musical affair
: 2015 — Amor & pasión

## İstinadlar
Komisia

**Komisia** (,  sözündən — oxşar, yığmaq, toplamaq) — Qədim romada xalq yığıncağı.
Üç cür komisia mövcuddur:
* **[[Kuriya]] komisiası** — Qəbilə və tayfa sisteminə əsaslanan kuriyalar üzrə patrisiyaların məclisi və ya yığıncağı. Çar dövründə (e.ə. VIII–VI) müharibə və sülh o cümlədən çar seçılməsi məsələlərini həll edərdi. Çar tərəfindən çağrılırdı. Ali magistrat seçmə hüququna malik olmuşdur. Qədim Roma respublikası dövründə digər iki komisiyanın meydana çıxması ilə əlaqədər siyasi əhəmiyyətini itirərək formal hüquqa malik olur. Səlahiyyətlərinə yalnız tayfa və ailələr arası münasibətlər, dini məsələlər daxil olmuşdur.
* **[[Senturiya]] komisiası** — senturiyalar üzrə məclis və ya yığıncaq olub özündə patrisiyalar və plebeyləri mülki senz əsasında birləşdirir. Servi Tulli tərəfindən e.ə. VI əsrin ortalarında yaradılmışdır. Ilkin olaraq döyüşçülər yığıncağı kimi fəaliyyətə başlamışdır. Onların səlahiyyətinə müharibə və sülh, ali magistratın: pretorlar, konsullar) və magistratın seçilməsi və məhkəmə funksiyası kimi məsələlər daxil olmuşdur.
* **[[Triba]] komisiası** () — Qədim Romada ərazi dairəsi — tribalara müvafiq xalq yığıncağı. E.ə. 287-ci ildə plebeylərlə patrisiyalar arasındakı qarşıdurma nəticəsində qanunvericilik funksiyası daha sonra məhkəmə, aşağı magistratların: kurullu Edilin və Kvestorları təyin etmək funksiyasını əldə edərək mühüm xalq məclisinə çevrilmiş olur.
Real Madrid FK 1929/1930 mövsümü

**1929-30** mövsümü — Real Madrid 29-cu sezonunda Primera Divisiónda 2-ci yerdə qərarlaşır və bu sezon 1929-07-01 to 1930-06-30 tarixlərini əhatə edir.

## Birinci komanda heyəti

## Transferlər
### Alınıb

### Alınıb

## Maçt nəticələri

### [[La Liqa 1929|Primera División]]

### [[İspaniya Kral Kuboku 1928-29|Copa del Rey]]

### Digər oyunlar

## Xarici keçidlər
*Real Madrid Tarixi
Şərəf

**Şərəf** — sədaqət, ədalət, dürüstlük, alicənablıq kimi fərdi keyfiyyətləri qiymətləndirilməsi ilə bağlı kompleks etik və sosial mənaları. Şərəf müəyyən mədəni və ya sosial ənənələr, maddi səbəbləri və ya şəxsi ambisiyaları ilə həyat gətirdi nisbi anlayış kimi görülə bilər. Digər tərəfdən, şərəf ilk xas insan duyğusu, onun şəxsiyyətinin ayrılmaz hissəsi kimi qəbul edilir.Lüğət VI Dahl, bu bölgü əks etdirən şərəf müəyyən və bir "daxili mənəvi ləyaqət, cəsarət, dürüstlük, soul və yaxşı vicdan alicənablıq," və "şərti, dünyəvi, dünyəvi alicənablıq, tez-tez yalan, xəyali".
Ləyaqət

**Ləyaqət** — İnsanda yüksək mənəvi keyfiyyətləri göstərən xassələrin məcmusu, həmçinin, bu xassələrin dəyərini dərk edən şəxsin özünə qarşı duyduğu ehtiram hissidir. Mənəvi kateqoriya kimi şəxsin öz-özünə hörmətidir. İnsan həyatının ən böyük dəyəri hər kəsdə ləyaqətin olması nəzərdə tutulur.

Fərdi mənəvi və etik keyfiyyətlər də buna daxildir.

Şərəf anlayışı ilə ləyaqət anlayışı əsasən üst-üstə düşür.

Şərəf digər fərdi mənəvi və etik keyfiyyətlərin qiymətləndirilməsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Könül Kərimzadə*. HƏRBİ TƏHSİL MÜƏSSİSƏLƏRİNDƏ LƏYAQƏT TƏRBİYƏSİNİN ƏDƏBİYYAT VASİTƏSİLƏ MODELLƏŞDİRİLMƏSİ. Metafizika Jurnalı (ISSN: 2616-6879), Volume. 9, Issue 2, Serial № 38, 2026. ss.314-324
5-ci tank ordusu (SSRİ)

**5-ci tank ordusu** — SSRI SQ-nin tərkibində hərbi əməliyyat birliyi.

## 1-ci formalaşması tarixi
5-ci tank ordusunun 1-ci formalaşması Ali Baş Komandanlığının 25 may 1942-ci direktivinə əsasən, 5 iyun 1942-ci ildə formalaşmışdır. Onun tərkibinə 2-ci və 11-ci tank korpusları, 340-cı atıcı diviziya, 19-cu ayrı tank briqadası, 66-cı qvardiya minamyot polku, AEH-nin 661-ci yüngül artilleriya polku, ayrı rabitə batalyonu, ayrı zenit diviziyası, ordu qərərgahının mühafizə bölüyü daxil idi. İyulun əvvəlində onu 7-ci tank korpusu ilə gücləndirdilər.

## Döyüşlərdə iştirakı
16 iyun 1942-ci ildə ordu Bryansk cəbhəsinin tərkibinə qatıldı.5 iyulda o Voronej-Voroshilovgrad strateji müdafiə əməliyyatında (28 iyun-24 iyul) iştirak etdi və əməliyyatın gedişatında düşmənin şimal birləşməsinə güclü zərbə endirdi. 15 iyul 1942-ci il Ali Baş Komandanlığının № 170511 Direktivinə əsasən 17 iyul 1942-ci ildə dağıdılmış ordunu Ali Baş Komandanlığın ehtiyatına göndərildi.

## 2-ci formalaşması tarixi
5-ci tank ordusunun 2-ci formalaşması Ali Baş Komandanlığının 30 avqust 1942-ci Direktivinə əsasən, 3 sentyabr 1942-ci ildə formalaşmışdır AEH-nən yaradıldı. Onun tərkibinə 1-ci, 2-ci, 26-cı tank korpusları, 119-cu atıcı diviziya və bir neçə ayrı birləşmələr daxil idi.

## Döyüşlərdə iştirakı
22 sentyabr 1942-ci ildə ordu Bryansk cəbhəsinin tərkibinə qatılmışdır,26 dekarbda 2-ci dəfə formalaşmış Cənub-Qərb cəbhəsinin tabeliyinə verilib və onun tərkibində Stalinqrad döyüşündə (17 iyul 1942 – 2 fevral 1943) iştirak edib.

1943-cü ilin yanvar-fevral aylarında Donbass istiqaməti tərəfinə irəliləyərək, ordunun hissələri Morozovsk (5 yanvar), Taçinski (15 yanvar), Kamensk-Şaaxtinski (13 fevral), Krasnı Sulin (14 fevral) şəhərlərin azad edilməsində iştirak etmişlər. Fevral ayının sonunda Krasnı Luça rayonunda yerləşən Mius çayına yaxınlaşıb, orada müdafiəyə keçdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 5-ci tank ordusu Tank cəbhəsi saytında.
Benedikta Bokkoli

**Benedikta Bokkoli** () — İtaliya kino və teatr aktrisası.

## Həyatı
Benedikta Bokkoli 1966-cı ildə Milanda anadan olmuşdur. O, tezliklə ailəsi ilə birlikdə Romaya köçüb.

Aktrisa 80-ci illərdə televiziyada çalışmağa başlasa da, son 10–15 ildə teatrda işləməyə üstünlük vermişdir.

## Ailəsi
Aktrisanın bacısı Bricitta Bokkolidir. Onun iki qardaşı da var: Barnabi və Filippo.

## Kino
* *[[Borsellinonun mələkləri (film, 2003)]]*, rejissor Rokko Çezareo — 2003
* *[[Vals (film, 2007)|Vals]]*, rejissor Salvatore Mayra — 2007
* *[[Pietralata (film, 2008)|Pietralata]]*, rejissor Canni Leakke — 2008
* *[[Ciao Brother]]*, rejissor Nikola Barnaba – 2016

## Qısametrajlı film
* *[[La confessione]]*, (Etiraf), rejissor Benedikta Bokkoli – 2020;

## Teatr
* *Blithe Spirit* — Noël Coward — 1992–1993
* *Cantando Cantando* — Maurizio Micheli — 1994–1995
* *Buonanotte Bettina* — Garinei & Giovannini — Protagonist
* *Can Can* — Muzikal, Abe Burrows — 1998–1999 — Protagonist
* *Orphée aux Enfers* — Opera Jacques Offenbach — 1999 — Tersiphore
* *Polvere di stelle* — Marco Mattolini — 2000–2001-2002
* *Le Pillole d'Ercole* — Maurice Hennequin and Paul Bilhaud — 2002–2003-2004
* *[[Amfitriono]]* — Plautus — 2004
* *Stalker* — Rebecca Gilmann — 2004
* *[[Plutus]]* — Aristofan — 2004
* *Fiore di cactus* — Pierre Barillet and Jean-Pierre Grédy — 2004–2005-2006
* *Prova a farmi ridere* — Alan Aykbourn — 2006
* *Firtina* — Uilyam Şekspir — 2006 — Ariel
* *Sunshine* — William Mastrosimone — 2007 — Protagonisto
* *The Apartment* — Uilyam Şekspir — 2010
* *Georges Dandin* — Molyer — 2011
* *Vite private* — Noël Coward — 2012–2013
* *Dis-order* — Neil LaBute — 2014
* *Incubi d'Amore* — Augusto Fornari, Toni Fornari, Andrea Maia, Vincenzo Sinopoli — 2014
* *Crimes of the Heart* — Beth Henley – 2015
* *A Room with a View* — E. M. Forster — 2016
* *Cactus Flower* — Pierre Barillet — 2016
* *Il più brutto week-end della nostra vita* — Norm Foster — 2017–2018
* *El test* — Jordi Vallejo — 2019–2020;
* *Su con la vita* — Mauritsio Mikeli — 2020;

## Televiziya
* *Pronto, chi gioca?*, rejissor Canni Bonkompanyi — *Pronto Topolino*, 1986
* *[[Domenica In]]* — onun bacısı ilə Bricitta Bokkoli, 1987–1990
* *Piacere Raiuno* 1990–1991
* *Unomattina* — 1994
* *Gelato al limone* — Massimiliano Pani ilə, 1995–1996
* *Due come noi* — Telemontecarlo, Vilma De Angelislə — 1997
* *Incantesimo* — Serie TV
* *Reality Circus* — Reality show, Canale 5, Barbara D'Urso ilə — 2006–2007

### Fiction
* *Una donna per amico 3* Rai 1–2001
* *La Squadra* Rai 3–2003
* *Incantesimo 8* Rai 2–2005

## Şəkillər

Benedicta-boccoli-1998.jpg|Benedikta Bokkoli San Babila Teatrında, Milan (1998).
Benedicta Boccoli Milan May 3rd 2015.JPG|Benedikta Bokkoli San Babila Meydanı, Milan (3 may, 2015). 


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Offizielle Internetseite der Bendicta Boccoli
Hüseyn Səhhaf

**Hüseyn Səhhaf** — 1906-cı ildə Təbriz şəhərində anadan olub. Şair Mirzə Şərif adlı bir mollanın qədim üsulla məktəbində təhsil almışdır. Atası yoxsul həyat şəraiti ağır olduğu üçün Səhhaf oxumaqla bərabər, cildçi yanında şagirdlik etmiş və bu işi özünə sənət seçərək cildçilikləməşğul olmuşdur. Məhz buna görə də o, "Səhhaf" təxəllüsünü qəbul edərək şeirlərini bu ad altında yazmışdır.

Səhhaf 12 yaşından başlayaraq zamanın təqazasına münasib nohələr, həcvlərlə bərabər, komik və satirik əsərlər də yazmışdır.

Əksəriyyəti ana dilində olmaqla şairin 40 min beytə yaxın şeiri vardır.

Şairin "Səhənd", "Azərbaycan", "Vətən yolunda" və digər Təbriz, Tehran qəzetlərində çıxış etmişdir.

Hüseyn Səhhafın "Vətən qurbanıyıq", "Ayrılmaz", "İşıqlandır dünyanı", "Şirlər məskəni" kimi şeirləri maraqla oxunmuş və bu gün də oxunmaqdadır. Şairin şeirlərdən başqa qəzəlləri də vardır. Hüseyn Səhhaf şeirlərində vənlə bağlı, fəsillə bağlı və xalqına olan sevgisini qələmə almışdır. Hüseyn Səhhaf cildçi olmaqla birlikdə şairliyi ilə də xalq tərəfindən çox sevilmişdir.

Hüseyn Səhhaf komik və satirik əsərlərin xüsusi istedadla yazmışdır. O, dili sadə, təbii, rəvan və ifadələri aydın bir şair idi. Hüseyn Səhhafın vəfatı Azərbaycan xalqını dərindən kədərləndirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azerilobbi.com
5-ci mexanikləşdirilmiş korpus

**5-ci mexanikləşdirilmiş korpus** — 8 sentyabr 1942-ci ildə 22-ci tank korpusunun əsasında formlaşmışdır. 12 sentyabr 1944-cü ildə Ali Baş Komandanlığının № 0306 sərəncamına əsasən 5-ci mexanikləşdirilmiş korpus 9-cu 9-cu mexanikləşdirilmiş qvardiya korpusuna çevrilmişdir.

## Korpusun tərkibi
* Korpusun idarəetməsi
* 2-ci mexanikləşdirilmiş briqada
* 9-cu mexanikləşdirilmiş briqada
* 45-ci mexanikləşdirilmiş briqada
* 233-cü tank briqadası

Korpusdaxili hissələr:
* 657-ci ayrı rabitə botalyonu,27.07.1943-cü ildən
* 39-cu ayrı sapyor botalyonu,30.10.1942-ci ildən
* 81-ci təmir botalyonu,30.10.1942-ci ildən
* 159-cu ayrı kimyəvi mühafizə bölüyü,27.07.1943-cü ildən
* 6-cı ayrı mühəndis-mina bölüyü,30.10.1942-ci ildən
* 8-ci ayrı yanacaq daşınma avtomobil nəqliyyatı bölüyü 30.10.1942-ci ildın
* Aviaəlaqənin rabitəsi,27.07.1943-cü ildən
* 12-ci səhra nəqliyyat corəy zavodu,27.07.1943-cü ildən
* 1777-ci Dövlət Bankının daxılı,27.07.1943-cü ildən
* 1817-ci hərbi poçt stansiyası,01.12.1942-ci ildən

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 5-ci mexanikləşdililmiş korpus
6-cı tank qvardiya ordusu

**6-cı tank qvardiya ordusu** — SSRİ Ali Baş Komandanlığının 20 yanvar 1944-cü il № 302001 sərəncamına əsasən, 5-ci qvardiya tank və 5-ci mexanikləşdirilmiş korpus əsasında 25 yanvar 1944-cü ildə 1-ci Ukrayna cəbhəsinin tərkibində yaradılmış ordu.

## Döyüşlərdə iştirakı
Korsun-Şevçenkov (24 yanvar-17 fevral 1944) hücum əməliyyatında iştirak etmişdir. 22 fevralda 2-ci Ukrayna cəbhəsinin tərkibinə verilmişdir və onun tərkibində mart-aprel aylarında Umman-Botoşan (5 mart-17 aprel) əməliyyatında iştirak etmişdir. Yassı-Kişinyov strateji əməliyyatda (20-29 avqust 1944) 6-ci tank ordusunun fəallığı əməliyyatda böyük rol oynadı. Əməliyyat günü 6-cı tank ordusunun hissə və birləşmələri irəli atılması uğurla Buxarest istiqamətində hücum yaratdılar. Bu hücumun nəticəsində Vasluy, Bırlad, Fokşanı, Rımnikul-Serat, Buzeu və Ploeşti şəhərlərini ələ keçirtdilər. 31 avqusda 5-ci mexanikləşdirilmiş korpus 18-ci tank korpusu və 53-cü ordunun digər birləşmələri ilə birlikdə Rumıniyanın paytaxtı Buxarest şəhərinə daxil oldular.

Sentyabrın əvvəlində 1944-cü ildə 6-cı tank ordusu qərbə yönəlib Alp dağlarını dəf edib, Kluj şəhərinə istiqamətdə hücumu inkişaf etdirdilər.

12 sentyabr 1944-cü ildə Vətən uğrunda döyüşlərdə  şəxsi heyətinin görsətdiyi cəsarət və qəhrəmanlıqlarına görə 6-cı tank ordusu 6-cı tank qvardiya ordusuna çevrilmişdir.

## Ordunun tərkibi
* Ordunun idarəetməsi
* 5-ci qvardiya tank korpusu
* 5-ci mexanikləşdirilmiş korpus
* 387-ci aviasiya polku
* 76-cı rabitə polku
* 49-cu qvardiya tank polku
* 364-cü özüyeriyən-artilleriya polku
* 57-ci minyamet polku
* bir qvardiya minyamet polku
* ayrı mühəndis batalyonu
* nəqliyyat vasitəsinin iki batalyon
* arxa cəbhə

## Xarici keçidlər
* 6-cı tank ordusu
* 6-cı tank ordusu
Flavilər sülaləsi

**Flavilər sülaləsi** () — 69-96-cı illərdə hökmranlıq etmiş Qədim Romada imperator sülaləsi. Əsası Vespasian (69—79) tərəfindən vətəndaş müharibəsindən (68—69) sonra hakimiyyətə gəlməsilə qoyulmuşdur. Ondan sonra oğlanları böyük Tit (79-81) və kiçik Domisian (81-96) hakimiyyətdə olmuşlar. Domisian sui-qəsd nəticəsində öldürüldükdən sonra hakimiyyət Nerva-Antonnlərə keçmiş olur.

### Flavilər sülaləsinin zaman xətti

ImageSize  = width:700 height:100
PlotArea   = width:660 height:60 left:10 bottom:20

Colors =
    id:yellow    value:rgb(0.7,0.7,1) # light yellow
    id:red       value:rgb(1,0.7,0.7) # light red
    id:green     value:rgb(0.7,1,0.7) # light green
    id:blue      value:rgb(1,1,0.7)   # light blue
    id:cyan      value:rgb(0.7,1,1)   # light blue
    id:purple    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple
    id:grey      value:gray(0.8)      # grey

Period      = from:69 till:96
TimeAxis    = orientation:horizontal
ScaleMajor  = unit:year increment:1 start:69
ScaleMinor  = unit:year increment:1 start:69

BarData=
  bar:barre1

PlotData=

  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5)

  bar:barre1
  from:    69   till:  79  color:purple   text:Vespasian                         
  from:    79   till:  81  color:yellow   text:Tit
  from:    81   till:  96  color:blue     text:Domisian


## Xarici keçidlər
* Flavilər sülaləsi

## Həmçinin bax
9-cu mexanikləşdirilmiş qvardiya korpusu

**9-cu mexanikləşdirilmiş qvardiya korpusu** — SSRİ silahlı qüvvələrinin tərkibində hərbi əməliyyat birliyi.

## Tarix
Ali Baş Komandanlığının 12 sentyabr 1944-cü il № 0306 əmri ilə 5-ci mexanikləşdirilmiş korpus 9-cu mexanikləşdirilmiş qvardiya korpusuna çevrilmişdir. Ali Baş Komandanlığının əmri ilə 15 sentyabr 1944-cü ildə Ploeşti şəhəri uğrunda döyüşlərdə seçildiyinə görə Ploeştinskaya adlandırması verildi. Bu əmrə əsasən 10 oktyabr 1944-cü ildən etibarən 9-cu mexanikləşdirilmiş qvardiya korpusuna daxil olan hissə və birləşmələrdə qvardiya birləşmələrinə çevrildilər və yeni adlandirma və nömrə aldılar. 1945-ci ilin dekabrında 9-cu mexanikləşdirilmiş qvardiya diviziyasına çevrildi.

## Korpusun tərkibi
* 30-cu qvardiya mexanikləşdililmiş briqada
* 31-ci qvardiya mexanikləşdirilmiş briqada
* 45-ci mexanikləşdirilmiş briqada
* 46-cı qvardiya tank briqadası

Korpusdaxili hissələr:
* 15-ci ayrı qvardiya rabitə batalyonu
* 31-ci ayrı qvardiya sapyer batalyonu
* 81-ci ayrı təmir botalyonu
* 559-cu çöl tank təmiri bazası
* 560-cı avtomobil təmir bazası
* 159-cu ayrı kimyəvi mühafizə bölüyü
* 33-cü ayrı yanacaq daşınma avtomobil nəqliyyatı bölüyü
* 12-ci səhra nəqliyyat corəy zavod
* 1777-ci Dövlət Bankının daxılı
* 1817-ci hərbi poçt stansiyası
* 1-ci ayrı avtonəqliyyat batalyonu
* 2-ci ayrı avtonəqliyyat batalyonu

## Xarici keçidlər
* 9-cu mexanikləşdirilmiş qvardiya korpusu
389-cu özüyeriyən-artilleriya qvardiya alayı

## Yaranma tarixi
10 oktyabr 1944-cü ildə 745-ci özüyeriyən artilleriya polkunun əsasında yaradılib.
Uzaq şərqdə Yaponiya qoşunlarına qarşı doyüşlərdə seçildiyinə görə Xinqan polku adlandırılmışdır.

## Xarici keçidlər
* - 389-cu özüyeriyən-artilleriya qvardiya polku
Kurullu Edil

**Kurul Edili** — Qədim Romada dövlət məmuru titulu, Adi Edildən fərqli olaraq daha çox hüquqa (bazar mübahisələri və müəyyən polis məsələlərində qərar vermək hüququna) malikdir. Bu baxımdan kurul kətilinə — () malik olduğu üçün onu kurul Edili adlandırırdılar.
Roma Respublikası

**Roma Respublikası** () — —-ci illərində Qədim Romada özündə demokratiya, oliqarxiya və monarxiya elementləri birləşdirən siyasi dövlət quruluşu. Respublika idarə forması üç dövrə bölünür:
* İlkin respublika —
* Klassik respublika —
* Sonrakı respublika —

## Yaranması
Tit Liviy yazırdıki Məğrur Tarkvininin üçüncü və kiçik oğlu Sekst Trakvivi tərəfindən kəramətli və fəzilətli romalı qadın Lukresiyanın zorlayır. Lukresiya olanları ərinə söyləyir və onun gözünün qabağında özünə qəsd edir. Bu hadisə cəmiyyətin səbir kasasını dolduran son damla olmuşdur. Qohumları Lusiy Yuniy Brut və Publiy Valeri Publikola Lukresiyanın cəsədini foruma çıxardaraq romalıları çarı devirməyə və respublika elan etməyə çağırmışlar.
Xərçəng xəstəliyi

**Xərçəng xəstəliyi** bədxassəli şiş (tumor) hüceyrələrinin əsl yerindən çıxaraq, orqanizmin digər hissələrinə hücum və yayılma potensialı və anormal hüceyrə bölünməsini əhatə edən xəstəliklər qrupudur. Bədxassəli neoplazma kimi də tanınır.

## Əsas müalicə növləri
*Şişin çıxarılması.* Şiş hüceyrələri şişdən kənarda da tapıla bildiyi üçün o, bir kənar ilə çıxarılır. Məsələn, süd vəzi xərçəngində adətən bütün döş, eləcə də aksiller və körpücükaltı limfa düyünləri çıxarılır. Buna baxmayaraq, çıxarılan orqan və ya onun bir hissəsindən kənarda şiş hüceyrələri varsa, əməliyyat onların metastazlarının yaranmasına mane olmur. Üstəlik, birincil şiş çıxarıldıqdan sonra metastazların böyüməsi sürətlənir.

*Kimyaterapiya.* Sürətlə bölünən hüceyrələri hədəf alan dərmanlar istifadə olunur. Dərmanlar DNT duplikasiyasını yatıra bilir, hüceyrə membranının ikiyə bölünməsinə mane olur və s, lakin şiş hüceyrələrindən başqa bir çox sağlam olanlar, məsələn, mədə epitel hüceyrələri orqanizmdə intensiv və sürətlə bölünür. Kimyaterapiya da onlara zərər verir, buna görə də ciddi yan təsirlərə səbəb olur. Kimyaterapiya dayandırıldıqda sağlam hüceyrələr bərpa olunur.

*Radioterapiya.* Radiasiya bədxassəli hüceyrələrin genetik materialını zədələyərək öldürür, sağlam hüceyrələr isə daha az zədələnir. Şüalanma üçün rentgen və qamma şüaları, neytronlar, elektronlar və ağır yüklü hissəciklər istifadə olunur.

*Hormon terapiyası.* Bəzi orqanların bədxassəli şişlərinin hüceyrələri istifadə edilən hormonlara reaksiya verir. Hormon terapiyası palliativ müalicədir: şişi öz-özünə məhv edə bilməz, lakin digər üsullarla birləşdirildikdə ömrü uzada və ya sağalma şansını artıra bilər. Palliativ müalicə kimi effektivdir: bədxassəli şişlərin bəzi növlərində ömrü 3–5 il uzadır.

*İmmunoterapiya.* İmmunitet sistemi şişi məhv etməyə çalışır. İmmunoterapiya, şişə daha təsirli hücum etmək və ya şişi daha həssas etməklə, immunitet sisteminə şişlə mübarizə aparmağa kömək edir.

*Qarışıq müalicə.* Müalicə üsullarının hər biri ayrı-ayrılıqda (palliativ istisna olmaqla) bədxassəli bir şişi məhv edə bilər, lakin bütün hallarda deyil. Müalicənin effektivliyini artırmaq üçün bir vəya iki üsuldan istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Bruton xəstəliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cancer oncology
* American Cancer Society
* National Cancer Institute
Roma çarlığı

**Roma çarlığı** () — Roma tarixinin ən qədim dövrü. İlkin dövlət quruluşu çarlıq kimi formalaşaraq dövləti seçmə monarxlar idarə edirdilər. Ənənəvi xronologiyada  ci ildən sonuncu çar Məğrur Tarkvini devrilənə qədər mövcud olmuşdur. Tarixi mənbələrdə çarlıq bir qədər əfsanəvi xarakter daşıyır və əsas mənbələr Roma Respublikası və Roma imperiyası dövrünə aiddirlər. Bu dövrdə Roma yeddi padşah tərəfindən idarə olunduğuna görə həm də Roma padşahlıq dövrü adlanır.
## Qeydlər
Təkəbbürlü Tarkvini

**Təkəbbürlü Lusi Tarkvini** və ya **II Tarkvini** ( —) — Roma krallığının yeddinci və sonuncu kralı. Xüsusi qəddarlığı ilə seçilən Lusi Tarkvini Superb devrilərək Romadan qovulmuşdur. Onun və oğlanlarının özbaşınalıqları cəmiyyəti onlara qarşı çıxartmış, hətta Senat onlardan üz döndərmişdir. Təkəbbürlü Tarkvininin üçüncü və kiçik oğlu Sekst Tarkvini tərəfindən kəramətli və fəzilətli romalı qadın Lukresiyanın zorlamasından sonra onun olanları ərinə söyləməsi və intihar etməsi cəmiyyətin səbir kasasını dolduran son damla olmuşdur. Qohumları Lusi Yuni Brut və Publi Valeri Publikola Lukresiyanın cəsədini foruma çıxardaraq romalıları kralı devirməyə və respublika elan etməyə çağırmışlar.
Lukresiya

**Lukresiya** () (təqribən ) — rəvayətə görə, gözəl və kəramətli bir romalı qadın, romalı patrisiya Tarkvini Kollatinin həyat yoldaşı və konsul Spuri Lukresi Trisipitinin qızı. Tit Livi yazırdı ki, Məğrur Tarkvininin üçüncü və kiçik oğlu Sekst Tarkvini tərəfindən kəramətli və fəzilətli romalı qadın Lukresiyanı zorlayır. Lukresiya olanları ərinə söyləyir və onun gözünün qabağında özünə qəsd edir. Bu hadisə cəmiyyətin səbir kasasını dolduran son damla olmuşdur. Qohumları Lusi Yuni Brut və Publi Valeri Publikola Lukresiyanın cəsədini foruma çıxararaq romalıları çarı devirməyə və respublika elan etməyə çağırmışlar. Məhz buna görə onun adı əsrlər boyu Roma tarixində hörmətlə anılır.
Tarkvini və Lukresiya (Rubens)

**Trakvini və Lukresiya ** — Piter Paul Rubensin Qədim Roma tarixi mövzusunda  Sekst Trakvini tərəfindən Lukresiyanın zorlanması səhnəsi təsvir olunmuş yağlı boya ilə kətan üzərində çəkilmiş rəsm əsəri.
Yanar şist

**Yanar şist** — uzun geoloji dövr ərzində məhv olmuş bitki və heyvan qalıqlarının toplanması nəticəsində yaranan üzvi maddə süxürlardır. Yanar şistlərdən yanacaq-enerji ehtiyatının alternativ mənbəyi kimi geniş istifadə olunur. Onlardan müxtəlif neft və kimya məhsulları — benzin, sürtkü yağları, benzol, fenollar, naftalin, toluol, lak alınır və tibbi preparatlar — ixtiol, naşatır spirti və s. hazırlanır. Azərbaycanda yanar şist yataqları və təzahürləri əsasən İsmayıllı, Quba, Şamaxı-Qobustan, Abşeron rayonları ərazilərində məlumdur və müxtəlif yaşlı çöküntülərlə əlaqədardır.

Yanar şistlərdən qazlaşdırmada və maye yanacaq alınmasında, yandırılması yolu ilə istilik elektrik stansiyalarında, benzin, sürtkü yağları, benzol, fenollar, lak və sair neft-kimya məhsullarının, ixtiol, naşatır spirti və sair tibbi preparatların emalında istifadə olunur. Üstəlik, bu şistlərin külündən sement, silikat kərpic, beton və digər tikinti materialları hazırlanır. Eyni zamanda, bu küldən kənd təsərrüfatında mineral gübrə kimi istifadə edilir

Dünya üzrə yanar şist ehtiyatları müxtəlif hesablamalara görə 2,8 trilyon və 3,3 trilyon barrel arasındadır. Yanar şist ənənəvi neftin əvəzedicisi hesab olunur, lakin yanar şistin fərqli hasilat metodları var və onu hasil etmək daha baha başa gəlir, lakin ənənəvi neftin bazar qiyməti yüksək olduğu dövrdə yanar şistlər həmişə alternativ mənbə kimi diqqət mərkəzində olub. Estoniya və Çin yanar şistlərin istehsalı üzrə ixtisaslaşmış sənayeyə sahibdirlər, Braziliya, Almaniya və Rusiya da həmçinin yanar şistlərin istehsalı ilə məşğuldur.

Yanar şistləri istehsal etmək üçün şistli süxurlar piroliz üsulu ilə yüksək dərəcəyə qədər qızdırılır və sonra soyudulur, bu zaman süxuxrlardan ayrılaraq buxarlanmış neft yenidən mayeyə çevrilir. Soyudulma zamanı həmçinin şistli qazlar da ayrılır. İstehsal zamanı bu qazlar yandırılır, istehlak məqsədilə istifadə edilir və ya təbii qaz kimi istehlak mənbəsinə nəql edilir.

Yanar şistlər neftlə əlaqəli olduğu üçün, əsasən neft ehtiyatlarının olduğu bütün regionlarda yayılıb, lakin yanar şistin bir çox ehtiyatlarını hasil etmək texniki və iqtisadi cəhətdən çox çətindir. Yanar şistlərin olduğu regionlarda hasil oluna bilən neftin miqdarı fərqlənir. Yanar şistlər dünyanın bir çox ölkəsində olmasına baxmayaraq, yalnız 33 ölkənin ehtiyatlarının hasilatı iqtisadi cəhətdən sərfəlidir. Dünyada iqtisadi yararlı ən böyük yanar şist ehtyatlarına malik ölkə ABŞ-dır (62%). ABŞ, Rusiya və Braziliya birlikdə dünya ehtiyatlarının 86%-nə sahibdir.

Azərbaycanda yanar şistlərin təbii bitumlarla birlikdə məlum yataq və təzahürlərinin sayı 120-dən çoxdur. Bu resurslar əsasən ölkəmizin şərqində yayılıblar. Hazırda Azərbaycan ərazisində yanar şistlərin 80-ə yaxın təzahürü var. Onlara əsasən Qusar-Dəvəçi muldasında, Quba-Xəzəryanı, Vandam-Lahic, Şamaxı-Qobustan, Abşeron və digər regionlarda rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Arzu.E.Əlizadə*. YANAR ŞİST EHTİYATLARI VƏ ONLARIN İSTİFADƏ İSTİQAMƏTLƏRİ. Journal of “HISTORY OF SCIENCE” (ISSN: 2790-0029), 2021, Cild 2, Say 3, Sıra 5. səh.31-40
Nizami Qocayev

**Nizami Mehralı oğlu Qocayev** () — İsmayıllı rayon polis şöbəsinin rəisi (?-2016).

## Həyatı
Nizami Mehralı oğlu Qocayev 1955-ci ildə anadan olmuşdur. DİN-in İstintaq İdarəsinin rəisi olub. O, 1999-cu ildə bir sıra ağır cinayətlərdə ittiham olunaraq, həbs edildi. Məhkəmə tərəfindən ona verilən cəzanın bir hissəsini çəkdikdən sonra dövlət başçısı tərəfindən əfv olundu. Bəraət aldıqdan sonra isə yenidən daxili işlər orqanlarına bərpa edildi.

Nizami Mehralı oğlu Qocayev Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 2000-ci il 13 mart tarixli hökmü ilə məhkum edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 13 mart 2002-ci il tarixli 678 saylı fərmanı ilə Azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edilmiş Nizami Mehralı oğlu Qocayev cəzanın çəkilməmiş hissəsindən azad edilmişdir..

Hal-hazırda Gəncə şəhəri Ədliyyə Nazirliyi Regional İcra xidmətinin rəisidir. 2016-cı ildən bu vəzifədə çalışır.

## İstinadlar
Moran Mazor

**Moran Mazor** — 17 may 1991-ci ildə anadan olan İsrailli (Gürcü yəhudisi) müğənni.

Moran Mazor 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsraili "Rak Bishvilo" mahnısı ilə təmsil edib, yarışmanın favoritlərindən hesab olunmasına baxmayaraq, İsrail yarımfinal mərhələsində 14-cü yeri tutaraq, finala vəsiqə qazana bilmədi.

## İstinadlar
388-ci atıcı diviziya

**388-ci atıcı diviziya** — Böyük Vətən Müharibəsi və Sovet-yapon müharibələri dövründə SSRİ-nin hərbi birləşməsi.

## Tarixi
12 sentyabr 1944-cü ildə 6-cı tank ordusunun tərkibində yaradılıb. Korsun-Şevçenkov (24 yanvar-17 fevral 1944), Umman-Botoşan (5 mart-17 aprel), Yassı-Kişinyov (20–29 avqust 1944) əməliyyatlarında iştirak edib.

9 avqust 1945-ci ildə 388-ci zenit-artilleriya qvardiya polkuna cevrilib.

## Xarici keçidlər
* http://tashv.nm.ru/Perechni_voisk/Perechen_13_06.html  — 388-ci zenit-artilleriya qvardiya polku
* http://www.tankfront.ru/ussr/ta/ta6.html - 6-cı tank ordusu
Crisalide (Vola)

**Crisalide (Vola)** — () San-Marinonun 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

## İstinadlar
Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1904)

**Məmməd İsgəndər oğlu Məmmədov** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, "Qızıl ulduz" və Lenin ordeni, "Əməkdə igidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir. Muxtar Məmmədovun qardaşıdır.

## Həyatı
Məmməd İsgəndər oğlu Məmmədov 25 iyun 1904-cü ildə Ağdam rayonunun Qaradağlı kəndində anadan olmuşdur. O, hələ gənc yaşlarından atası İsgəndər kişinin köməyinə çatmış ailənin dolanşaçağına yaxından köməklik göstərmişdir.

1926 ildə Gəncə şəhərindəki Azərbaycan diviziyasının ikinci polkunda xidmətə başlamış, nümunəvi xidmətinə görə hərbi məktəbə göndərilmiş və 1928 ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvlüyünə qəbul olunmuşdur.

Əfətli Kənd Sovetinin sədri (1931), Üçoğlan Kənd Sovetinin sədri (1932) vəzifələrində işləmişdir. 1934–37 illərdə Ali Partiya Məktəbində oxumuşdur. O, 1937–42 illərdə Tərtər Rayon MTS-nin direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Böyük Vətən Müharibəsində kapitan rütbəsi ilə 223-cü diviziyasının tank əleyhinə divizionunda xidmət etmiş, 1946-cı Avstriyanın Ştakart şəhərindən ordu sıralarından tərxis olunmuşdur.

1946–1972 illərdə Tərtər (Mirbəşir), Beyləqan (Jdanov), Ağdam rayonlarında İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan Kommunist Partiyasının Jdanov (Beyləqan) Partiya Komitəsinin birinci katibi, Ağdam rayonunda Natəvan adına sovxozun direktoru, kolxoz sədri vəzifələrində işləmişdir. 1972 ildə Ağdam rayon Yeyinti Sənaye İşçiləri Həmkar İttifaqının sədri seçilmişdir.

Azərbaycan Kommunist Partiyasının XV, XXII və XXIV qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. 1947-ci ildə pambıqçılıq sahəsində yüksək göstəricilər əldə etmişdir. 2 dəfə II dərəcəli Böyük Vətən müharibəsi ordeni ilə təltif olunmuşdur.

1948-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmiş, "Qızıl ulduz" və Lenin ordeni, "Əməkdə igidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

1981-ci ildə vəfat etmişdir. Övladlarından yalnız Vaqif Məmmədov sağdır və hal-hazırda Ağdam rayon Quzanlı qəsəbəsində yaşayır.

## İstinadlar
Dil yoxsa dialekt problemi

**"Dil yoxsa dialekt" problemi** — hər hansı bir idiomun statusunun müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı yaranan sual.

## Qarşılıqlı anlaşıqlıq

## İstinadlar
Anlaqsızlıq

**Anlaqsızlıq** — xroniki psixi xəstəlik, psixi fəaliyyətin müvəqqəti pozulması, kəmağıllıq və ya başqa psixi xəstəlik nəticəsində öz əməlinin faktiki xarakterini və ictimai təhlükəliliyini dərk etmək və ya onu idarə etmək iqtidarında olmama.

## İstinadlar
Şüştər (dəqiqləşdirmə)

* Şuştər — İranın Xuzistan ostanının şəhərlərindən biri və Şuştər şəhristanının mərkəzidir.
* Şuştər şəhristanı — İranın Xuzistan ostanının şəhristanlarından biri. 
* Şüştər — Azərbaycan musiqisində 1) əsas yeddi musiqi ladlarından (məqamlarından) biri, 2) əsas yeddi muğam dəstgahlarından biri.
Xurşid Abdullayeva

**Xurşid Lütfəli qızı Abdullayeva** () — klavesin sinfi üzrə Bakı Musiqi Akademiyasının professoru, Azərbaycan Respublikası Dövlət xor kapellasının direktoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007).

## Həyatı
Xurşid Abdullayeva 15 sentyabr 1959-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, 1966–1977-ci illərdə Bülbül adına musiqi məktəbində təhsil almışdır. 1983–1988-ci illərdə isə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano sinfində təhsilini davam etmişdir.

Xurşid Abdullayeva 1989-cu ildə Belorusiyanın Minsk şəhərində professor  (Vatikan) və 1992-ci ildə İngiltərədə  (Kanada) klavesin üzrə ustad siniflərini başa vurmuşdur. O, 1998-ci ildə Moskva Dövlət Konservatoriyasında dosent İ.Zenaişvilinin sinfində bir illik ali ifaçılıq kurslarını bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Xurşid Abdullayeva 1995-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasının Orqan və klavesin kafedrasının müəllimi, 2001-ci ildən isə Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında Azərbaycan Dövlət Xor Kapellasının direktoru vəzifələrində işləyir. O, Türkiyə, Rusiya, İngiltərə, Belorusiyada konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. Bir sıra elmi-tədqiqat işlərinin müəllifidir.

## Mükafatları

Xurşid Abdullayeva 15 may 2007-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə, 9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə, 7 may 2020-ci ildə, 7 may 2021-ci ildə, 6 may 2023-cü ildə, 9 may 2024-cü ildə və 8 may 2025-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Nəsil şəcərəsi
Xurşid Abdullayeva aktyor, Azərbaycan SSR xalq artisti Lütfəli Abdullayevin və alman dili üzrə mütəxəssis Sevda Pepinovanın qızıdır. O, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin katibi Əhməd bəy Pepinovun və musiqişünas, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi Xurşid Ağayevanın nəvəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Paytaxtda barokko musiqi axşamı
Ceyran Mahmudova

**Ceyran Emin qızı Mahmudova** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2023), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rektoru (2018-ci ildən), xalq musiqisi tarixi və nəzəriyyəsi üzrə Bakı Musiqi Akademiyasının müəllimi, professor, "Musiqi Xəzinəsi" verilişinin aparıcılarından biri.

## Həyatı
Ceyran Mahmudova 1971–1982-ci illərdə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində təhsil almışdır. 1982–87-ci illərdə təhsilini Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tarixi-nəzəriyyə fakültəsində davam etdirib.

1991-ci ildən 2017-ci ilədək Ü. Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında dosent, professor vəzifəsində çalışıb.

AAK-ın Sənətşünaslıq və Memarlıq üzrə ekspert şurasının üzvü, 2 monoqrafiya, ali məktəblər üçün 2 dərs vəsaiti, orta məktəb müəllimləri üçün 2 metodik vəsait, 50-dən çox elmi məqalə müəllifidir.

2017-ci ildən ADMİU-nun "Musiqi sənəti" fakültəsinin dekanıdır. Həmçinin "Mədəniyyət" kanalında "Musiqi Xəzinəsi" verilişinin aparıcılarından biridir.

30 iyul 2018-ci ildə Prezidentin sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rektoru təyin edilib.

13 dekabr 2023-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin 100 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif edilmişdir.

* Bəstəkar Emin Sabitoğlunun qızıdır.
* Görkəmli dramaturq Sabit Rəhmanın nəvəsidir.

## Yaradıcılığı
* Azərbaycan təsniflərinin öyrənilməsi probleminə dair. /Bərbədin 1400 illiyinə həsr olunmuş beynəlxalq simpoziumun materialları. Düşənbə, "Deniş", 1990;
* Qəzəl ilə təsnifin əlaqəsinə dair. B., "Qobustan" toplusu, № 1, 1991;
* Təsniflərdə və xalq mahnılarında bayatı janrının təcəssümünün müqayisəli təhlili. AEA-nın Me'marlıq və incəsənət İnstitutunun "Xəbərlər" toplusu. B., № 1, 1997;
* Azərbaycan xalq mahnılarında rədif, təkrar söz və ifadələrin musiqi təcəssümü haqqında. "Xəbərlər". B., № 1, 1998;
* Azərbaycan şifahi ən'ənəli musiqisində heca vəzninə aid poetik janrıların təcəssümünün bəzi cəhətlərinə dair. "Xəbərlər". B., № 1, 1998;
* Azərbaycan bəstəkarlarının mahnılarında beş hecalı mətnlərin təzahürü. "Xəbərlər". B., № 1, 2000;
* Mahnılarda yaşayan poeziya. "Musiqi dünyası" jurnalı. № 2, 2000;
* Rəsul Rza və Azərbaycan musiqisi. "Qobustan" toplusu. № 2, 2001;
* Fikrət Əmirovun mahnılarında söz ilə musiqinin qarşılıqlı əlaqəsinin bəzi məqamları haqqında. "Musiqi dünyası". № 3–4, 2001;
* Zərif gözəllik qəlb sirdaşı… /C. Cahangirov/, "Musiqi dünyası". № 3–4, 2001.
* Emin Sabitoğlunun mahnılarında söz ilə musiqinin qarşılıqlı əlaqələri. "Musiqi dünyası" jurnalı.
* Respublika elmi konfranslarında mə'ruzə və çıxışlar (1990–2001).
* Dövri mətbuatda məqalələr (1990–2001).

## Filmoqrafiya
# Gün keçdi (film, 2012)

## Həmçinin bax
* Sabit Rəhman
* Emin Sabitoğlu

## İstinadlar
Electronic Arts

**Electronic Arts (EA)** — oyun distribütoru, istehsalı və nəşri ilə məşğul olan ABŞ şirkəti.

Şirkət 1982-ci ilin 28 may tarixində, Trip Hokins tərəfindən yaradılıb və oyun industriyasında ilk şirkətlərdən biri olub. "EA" şirkəti oyunlar üzərində işləyən insanları — dizayner və proqramçıları məşhurlaşdıraraq digərlərindən fərqlənib. Şirkətin ilk kapitalı Trip Hokins tərəfindən verilən 200 min ABŞ dolları olub. Həmin vaxtlar şirkət "Amazin' Software" adlanıb.

## İstinadlar
Anna Qavalda

**Anna Qavalda** (, ) — fransız yazıçısı. Onun əsərləri onlarca dillərə tərcümə olunub və böyük sevgiylə oxunur.

## Bioqrafiya
Anna Gavalda Parisin prestijli Boulogne-Billancourt şəhər kənarında anadan olmuşdu. Anna'nın böyük nənəsi Sankt Peterburqda anadan olmuşdu və tanınmış Fulda nəslindəndir. Valideynlərin boşanmasından sonra, 14 il pansionda yaşamış, sonradan isə Sorbonna universitetinə daxil olmuşdu. 
2007-ci ildə ekranlara Anna Gavalda'nın eyniadlı romanı əsasında? fransız rejissoru Klod Berrinin, Odru Totu baş rolda olmaqla "Sadəcə birlikdə" adlı film nümaiş olunmuşdur. 4 həftə ərzində filmi Fransada 2 milyon tamaşaçı izləmişdir.

## Romanları
* *Mən onu sevirdim* (oktyabr 2003; ekranizasiyası 2009-cu ildə)
* *Sadəcə birlikdə* (mart 2004; ekranizasiyası 2007-ci ildə)
* *Petank oyunun təsəlliverici partiyası* (mart 2008)
* *Bir qurtum azadlıq* (avqust 2010)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Virtual ofis

**Virtual ofis** () — kollektiv istifadə üçün nəzərdə tutulan ofis xidmətlərini bildirən termindir.

Bu xidmətlər əsasən yazışmaların əldə edilməsi üçün təşkilatın xidməti ünvanını, poçt göndəriş xidmətlərini, virtual telefon nömrəsini, faksların qəbul edilməsini əhatə edir. Həmçinin əlavə olaraq daxil olan zənglər üzrə xidmət, katibə, veb-hostinq xidmətləri və işgüzar görüşlər üçün danışıq otaqlarının və konfrans-zalların icarəsi kimi xidmətlər göstərilir.

«Virtual ofis» həmçinin əməkdaşlardan ibarət komanda tərəfindən İnternetin müstəsna ünsiyyət imkanlarından istifadə etməklə effektiv biznes ilə məşğul olmağa imkan verən mühiti təsvir etmək üçün istifadə olunan ümumi termindir.

## İstinadlar
Müqəddəs Yelena, Yüksəliş və Tristan-da-Kunya adaları

**Müqəddəs Yelena, Yüksəliş və Tristan-da-Kunya** () — Böyük Britaniyanın Müqəddəs Yelena və Yüksəliş adalarından, eləcə də Tristan-da-Kunya arxipelaqından ibarət olan, Afrika sahillərindən qərbdə, Cənubi Atlantikada yerləşən dəniz əraziləri. 2009-cu il sentyabrın 1-nə - hər bir ada qrupunun bərabər statusunu müəyyənləşdirən yeni konstitusiya qüvvəyə minənə qədər **Müqəddəs Yelena adası və Ərazilər** () adını daşıyıb.

## İstinadlar
Kiko Mizuhara

**Kiko Mizuhara** (; 15 oktyabr, 1990, Dallas) — yaponiyalı fotomodel və aktrisa. ViVi və Seventeen glamur moda jurnallarının eksklüziv modelidir.

## Həyatı və yaradıcılığı
Kiko Dallasda (Texas ştatı) anadan olmuşdur. Onun anası koreya əsilli Yaponiya vətəndaşıdır, atası isə amerikalıdır. Ashley (Yuka) adlı kiçik bacısı var. Kikonun 1 yaşı olanda o valideynləri ilə Tokioya, sonradan isə Kobeyə köçür. 2003-cü ildə, Kikonun 13 yaşı olanda valideynləri boşanır. Atası ABŞ-yə qayıdır, Kiko isə anası ilə Kobe də qalır.

## Karyera
2001-ci ildə Kikonun model karyerası başlayır. İlk olaraq, *Seventeen* moda jurnalı üçün çəkilən Kiko, sonradan oxucuların populyarlığını qazanır və *ViVi* adlı jurnal ilə də birgə müqavilə bağlayır. 
2010-cu ildə Kiko "Norveç meşəsi" filmində ilk debüt rolu - *"Midori"* adlı filmə çəkilir.

## Filmoqrafiya
# Norveç meşəsi (film, 2010) / ノルウェイの森
Moje 3

**Moje 3** — Serbiyanı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Ljubav je svuda" mahnısı ilə təmsil etmiş olan pop trio.

## İstinadlar
Midun rayonu

**Midun rayonu** (, , ) — Çinin Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun Urumçi dairəsində yerləşən şəhər tabeli rayon.

## İstinadlar
Hold Me

**Hold Me** — (Azərbaycanca: Tut Məni) Azərbaycanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı. Mahnı Fərid Məmmədov tərəfindən Malmö səhnəsində ifa olunub.

## İstinadlar
Varid Fərzəlibəyov

**Varid Fərzəlibəyov** (2 iyul, 1933 - 23 mart, 1999) — Azərbaycanlı ixtiraçı-mühəndis, həvəskar tarzən, bəm tarın yaradıcısı.

## Həyatı və yaradıcılığı
1933-cü ildə Şəki şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun energetika fakültəsini bitirmişdir. Uzun illər "Azərelektroişıq" istehsalat birliyinin laboratoriya müdiri kimi çalışmışdır.

Azərbaycanın musiqi mədəniyyətinə yeni bir musiqi aləti - **bas (bəm) tar**ı bəxş etmişdir. XX əsrin 60-cı illərində  musiqi kollektivlərində bas (bəm) səslərə olan ehtiyacı ödəmək üçün bəm tarı yaratmışdır.

Bəm tarı Sadıqcanın tarından fərqləndirən odur ki, çanağın içindəki arakəsmədə alətin səs temrbini (səs çalarını) dəyişdirən diafraqmalı dəlik var və tarın qoluna birləşən çanaq üstü açıqdır. Bas tarın quruluşuna görə tarın böyük formasıdır, mizrabı adi tar mizrabından iki dəfə böyükdür. Bir qayda olaraq, tarzənlər tərəfindən ifa olunur. Alətin notları bas açarında yazılır. 1966-cı ildə müəllif bu alətə görə SSRİ miqyasında patent almışdır. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında İ.Hacıbəyov, Ə.Abbasov, C.Hacıyev, Ə.Bakıxanov və H.Xanməmmədovun iştirak etdiyi komissiya ixtiraya yüksək qiymət vermişdir.

Sənətkarlıq və tətbiqi sənətə xüsusi maraq göstərdiyindən ağac oyma sənəti sahəsində də tanınmışdır. Layihələndirdiyi və ağacdan hazırladığı bir sıra suvenirlər Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyi nəzdində fəaliyyət göstərən suvenir fabrikində kütləvi istehsal olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Tar
Mən Kubayam

**"Mən Kubayam"** (; ) — rejissor Mixail Kalatozovun 2 seriyalı filmi.

## Məzmun

Film bir neçə novelladan ibarətdir. Hər bir hekayədə Kuba adasındakı inqilabi hadisələr zamanı insanların taleyi haqqında söhbət açılır.

Gülərüz meyvə satıcısı qonşu qız Mariyaya aşiq olur. Lakin sonra öyrənir ki, o, Betti ləqəbli fahişədir. Betti bir tikə çörək üçün bədənini varlı Amerika turistlərinə satır.

Qoca kəndli Pedro sahibkardan öyrənir ki, torpaq "Yunayted Frut" Amerika şirkətinə satılıb. Bundan sonra o, böyük zəhmət hesabına yetişdirdiyi şəkər qamışı sahəsini yandırır.

Havana Universitetinin tələbələri Syerra-Maestra dağlarındakı Fidel Kastronun partizan dəstələri haqqında həqiqi məlumatlar çap edirlər. Bu dağlar Kubanın cənub-şərqində yerləşir. Polis universitetin ərazisinə keçir, nümayişçiləri qovur və fəalları öldürür.

Kəndli Maryano əlinə silah alıb dağlara üz tutmaq istəmir. Lakin hava hücumundan və oğlunun ölümündən sonra ilk döyüşdəcə, tüfəng əldə edir və üsyançılara qoşulur.

## Film haqqında
* Urusevskinin bu filmdəki operator işi kino incəsənətinin inkişafında xüsusi rol oynayır. Çoxsaylı beynəlxalq mükafatların laureatı olmuş operatorlar Şon Bobbitt və Ben Seresin onu nəhəng sənətkar hesab edirlər.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Ssenari müəllifləri :** Yevgeni Yevtuşenko, Enrike Pineda Barnet
:**Quruluşçu rejissor :** Mixail Kalatozov
:**Quruluşçu operator :** Sergey Urusevski
:**Quruluşçu rəssam :** Yevgeni Svidetelev
:**Bəstəkar :** Karlos Farinyas

### Rollarda

:Serxio Korriyeri – Alberto
:Salvador Vud
:Xose Qalyardo – Pedro
:Raul Qarsiya – Enrike
:Lus Mariya Kolyaso – Mariya-Betti
:Jan Buis – Cim
:Alberto Morqan
:Siliya Rodriges – Qloriya
:Fausto Mirabal
:Roberto Qarsiya York
:Mariya De Las Mersedes Dies
:Barbara Dominges
:İsis Del Monte
:Luisa Mariya Himenes
:Mario Qonsales
:Toni Lopes
:Ektor Kastanyeda
:Rosendo Lamadris
:Roberto Vilyar
:Roberto Kabrera
:Alfredo Avila
:Xose Espinosa
:İsabel Moreno
:Manuel Mora

## Çəkilişə köməklik edən qurumlar

:Kuba üsyançı ordusu
:Kuba xalq polisi
:Kuba Daxili İşlər Nazirliyi təşkilatı
:Kuba Elmlər Akademiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* ''From Russia with Love'', an article by Richard Gott from ''The Guardian'' November 2005