Cerdap Milli Parkı

**Cerdap Milli Parkı** () ― Serbiyada Dunay çayının sağ sahili boyunca uzanan milli park. Park 1974-cü ildə yaradılmışdır və 63 786,5 hektar ərazini əhatə edir. Çayın digər tərəfində Rumıniyanın Dəmir Qapı Milli Parkı var.

2020-ci ilin iyul ayında milli parkın geniş sahəsi UNESCO-nun qlobal geoparkı təyin edilmiş və bununla da Serbiyanın ilk qorunan ərazisi olmuşdur. Geopark Miroç və Kuçay dağ massivləri də daxil olmaqla 1330 km² ərazini əhatə edir.

## Ad
Həm Cerdap, həm də keçmiş serb adı olan Dəmir qapı türk mənşəlidir. Dəmir qapı adı digər dillərin əksəriyyətinə dərənin adı kimi daxil olmuşdur. Cerdap sözü isə "girdap" - girdab, burulğan sözündən yaranmışdır.

## Coğrafiya
Cerdap Milli Parkı təbii gözəlliyinin əsas xüsusiyyəti və cazibəsi Karpat dağlarının cənub yamaclarından keçən möhtəşəm keçid, Cerdap dərəsi - məşhur Dəmirqapıdır. Milli parkın ərazisi çoxsaylı mağaralar, çuxurlar, kanyonlar, çökəkliklər, bulaqlar (Miroçdakı Blederiya karst bulağı) və gölləri ehtiva edən dağlıq ərazidən ibarətdir. Ərazidə bir-birindən yarğanlarla ayrılmış dörd kanyondan ibarət mürəkkəb çay dərəsi olan,  uzunluğundakı Cerdap kanyonu yerləşir.

## Elektrik stansiyaları
Milli parkın ərazisi bir sıra digər vacib xüsusiyyətlərə sahibdir: zəngin və çoxnövlü fauna və xüsusilə flora, cəlbedici landşaft və mənzərələr, mədəni və tarixi abidələr və Dəmirqapı (və ya Cerdap) Su Elektrik Stansiyasının inşası nəticəsində meydana gəlmiş, Serbiyanın ən böyük gölü olan 253 km² sahəyə malik süni Cerdap gölü də daxil olmaqla digər antropogen turistik yerlər. Stansiya 1972-ci ildə başa çatmış və o dövrdə işçi sayına görə dünyada dördüncü ən böyük elektrik stansiyası olmuşdur. Stansiya Yuqoslaviya və Rumıniya arasında böyük bir əməkdaşlıq layihəsi idi. Cerdap elektrik stansiyasının rekord enerji istehsalı 1980-ci ildə 7 kilovatt-saat-dan olmuşdur.  

Ərazidə ikinci elektrik stansiyası olan II dəmirqapı Su Elektrik Stansiyasının (və ya Cerdap II) və olan bitişik II Cerda gölünün (92 km²) inşası ilə orijinal elektrik stansiyası daha çox "Cerdap I" adı ilə tanınmağa başlamışdır.

## Vəhşi həyat

### Flora
Parkda təxminən 1100 bitki növü mövcuddur. Bunlara ağacvari fındıq, qoz ağacı, giləmeyvəli qaraçöhrə, tüklüpalıd və şişyarpaq şümşə kimi relikt növlər daxildir. Ərazidə su anbarının inşası ilə park üçün endemik olan Cerdap laləsinin (*Tulipa hungarica Borbás*) nəsli kəsilmişdir. Parkda yalnız Balkan yarımadasında tapıla bilən 15 növdən Hirkan ağcaqayın, sürünən kəklikotu və üçrəng bənövşə kimi növlər mövcuddur. Ərazidə həmçinin şirin yerkökü və çiləotu kimi Karpat endemikləri də var. *Salvinia natans*, *Fritillaria degeniana*, *Trapa natans*, Bulbophyllum concavibasalis və ''Dactylis glomerata'' kimi növlər beynəlxalq səviyyədə qorunur.

Parkda 57 meşə icması var və bunlardan 40-ı reliktdir. Relikt növlərə ağacvari fındıq, Balkan fıstığı, şərq fıstığı, tüklüquyruq mirikariya, Balkan ağcaqayını və yunan qozu daxildir.

### Heyvanlar
Cerdap Milli Parkı 150 quş növünə ev sahibliyi edir.

2018-ci ilin dekabrında bir qrup qıvrımlələk qutan elektrik stansiyası yaxınlığında gölə enmişdir. Onların ən yaxın məskunlaşdıqları yer Dunay deltasıdır və 1914-cü ildən bəri Cerdapda görülməmişdilər. Qrup tezliklə getmiş, lakin 2019-cu ilin yanvarında yenidən geri qayıtmışdır.

## Qoruma
Cerdap 1974-cü ildən bəri milli park olmaqla yanaşı, eyni zamanda mühüm quş və bitki zonasıdır və Avropa Geoparkları Şəbəkəsinə namizəd göstərilmişdir.

2020-ci ildə Cerdap həm Avropa geoparkı, həm də Serbiyanın 11-ci Ramsar sahəsi elan edilmişdir. 

## İstinadlar