Tartan Günü

**Tartan Günü** () — Şimali Amerikada Şotlandiya irsini qorumaq məqsədilə hər il qeyd olunur. Bu tarix 1320-ci il, 6 aprel tarixində Arbroat Bəyannaməsinin imzalandığı gündə qeyd edilir. 1980-ci illərin ortalarında bu ənənə Kanadada yaranıb. 1990-cı illərdə Şotlandiya diasporunun fəaliyyət göstərdiyi digər icmalara da yayıldı.

Avstraliyada oxşar Beynəlxalq Tartan Günü, tartan geyinməyi qadağan edən 1747-ci il Qadağa Aktının ləğvinin ildönümündə, 1 iyulda keçirilir. Tartan günləri adətən nəfəsli musiqi alətlərinin müşaiəti ilə paradların, Şotland milli rəqslərinin və digər Şotlandiya temalı tədbirlərin təqdimatı ilə müşahidə olunur.

## Mənşə

9 mart 1986-cı ildə Kanadada Şotlandiya irsini təbliğ etmək üçün Yeni Şotlandiyada, Şotlandiya Klanları Federasiyasının toplantısında *Tartan Günü* təklif edildi. Lamont Klanının başçısı Cin Vatson əyalətin qanunverici orqanlarına 6 aprelin Tartan Günü kimi tanınması üçün müraciət etdi. İlk belə bəyanat 1987-ci ilin aprelində Yeni Şotlandiya əyaləti tərəfindən verilmişdir. Kanada Klanları və Şotlandiya Assosiasiyalarının təşəbbüsü ilə başlayan hərəkata cavab olaraq, Ontario Qanunverici orqanı Kanadanın digər əyalətlərinin bənzər təcrübəsindən sonra aprelin 6-nı Tartan Günü elan edən bir qətnamə qəbul etmişdir.

1997-ci ildə Florida ştatının Sarasota şəhərində toplaşan Şotlandiya Koalisiyası, Tartan Gününün Kanadada qeyd olunduğu kimi ABŞ-də da tanınmasını tələb etdi. 1998-ci ildə Trent Lotun aparıcı yardımı ilə Şotlandiya Koalisiyasının səyləri nəticəsində ABŞ Senatının qərarı ilə aprelin *VI Milli Tartan Günü* kimi təyin edildi. Nəticədə ABŞ Konqresinin və daha sonra Prezident tərəfindən Tartan Gününün qeyd olunması qərara alindı.

Avstraliyada 1989-cu ildən bəri 1 iyulda tartan geyinmək təşviq edilir. Bu gün 1996-cı ildən *Avstraliyada Beynəlxalq Tartan Günü* kimi təbliğ olunur. Ölkə ərazisində bəzi əyalətlər tərəfindən rəsmi olaraq tanınsa da, lakin dövlət səviyyəsində rəsmi olaraq qeyd edilmir.

## Ölkələr

### Kanada

Təxminən 15,1% və ya 4,7 milyon kanadalının Şotlandiya əsilli olduğu təxmin edilir. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Kanada Tartan Günü () Yeni Şotlandiyadakı *Şotlandiya Klanları Federasiyasının* təklifi ilə yaranıb və o vaxtdan bütün əyalət qanunverici məclisləri tərəfindən elan edilib. 2007-ci ildə Peter Stoffer parlament üzvü kimi *Tartan Gününə Hörmət Aktı* üçün qanun layihəsini təqdim etmişdir. Qanun layihəsinin irəliləməsi 2008-ci il seçkiləri ilə dayandırıldı; seçkidən sonra yenidən təqdim edildi, uğursuz oldu.

İllik *Klanların görüşü* hər il aprelin 6-da və ya ən yaxın bazar günü günorta saatlarında Ottavadakı Parlament təpəsində nəfəsli musiqi alətləri, nağaralar və rəqslərin müşaiəti ilə Kanadanın ən qədim nəfəsli alətlər musiqi qrupu olan *Sons of Scotland Pipe Band*-ın ev sahibliyi ilə keçirilir. 2011-ci ilin Tartan günündə, Kanadanın rəsmi tartanına ağcaqayın yarpağı həkk edildi. Həmin tarixə qədər insanlar bunu qeyri-rəsmi formada Kanada kimliyini təcəssüm etdirmək üçün istifadə edirdi.

### Şotlandiya

Arbroath bölgəsinə daxil olan Angus Şurası 6 aprel 2004-cü ildə Şotlandiyada ilk Tartan Günü festivalını təsis etdi və o vaxtdan etibarən bu günün qlobal bir bayram kimi potensialını inkişaf etdirmək üçün digər regional şuralar da bura qoşulmuşdur.

### Argentina

Argentinada təxminən 100.000 şotland əsilli insan var ki, bu da ingilis dilli dünyadan kənarda ən böyük icmadır. Şotlandiyada Tartan Günü paradı 6 aprel 2006-cı ildə Buenos Ayresdə açıldı və hər il *Şotlandiya Argentina Assosiasiyası* tərəfindən təşkil edilir. Arbroath Abbatlıq qapısının simvolik açarı bu bayrama ilham verən 1320-ci il tarixini qeyd etmək üçün aparılır.

### Avstraliya

Üç milyon avstraliyalı ya şotlanddır, ya da Şotlandiya mənşəlidir. *Avstraliyada Beynəlxalq Tartan Günü* əksər ştatlarda yerli səviyyədə iyulun 1-də (və ya bəzi icma təşkilatları tərəfindən iyulun ilk bazar günü) tartan taxmağı məhdudlaşdıran 1747-ci il Qadağa Aktını ləğv edən *1782 Ləğvetmə Bəyannaməsinin* il dönümündə qeyd olunur. Əvvəllər bu qadağanı pozub tartan geyinənləri yeddi ilədək müddətə sürgünlə cəzalandırırdılar.

Şotlandiya Assambleyasının katibi Moyna Skotlanda görə, *Şotlandlar Avstraliyaya gələndə onlara deyildiyi kimi etdilər, yerli əhaliyə assimilə oldular, inteqrasiya etdilər və demək olar ki, yox oldular*. Tartan Bu günün məqsədlərindən biri də avstraliyalıları Şotland əcdadları ilə yenidən əlaqələndirməkdir. 1822-ci ildə tartan dirçəlişi başladı və ölkədəki bir çox əyalətin və qitə dövlətinin özünün də tartanları var.

1989-cu ildə *Şotlandiya Avstraliya İrs Şurası* 1 iyulda, yarım milyondan çox avstraliyalı Şotlandiya irsini qeyd etmək üçün toplaşdıqda, nostalji ilə müşahidə olunan tədbirdə quraqlıqdan xilas olmaq üçün xeyriyyə məqsədli vəsait də toplandı.

Ailə tartanları olmayan avstraliyalılara Royal Stüvart tartan və ya hərbi tartan geyinmək təklif edilir. Həmin gün geyilən tartan dəstinə papaqlar, qalstuklar və corablar da daxildir. Həm Avstraliyada, həm də Yeni Zelandiyada bir çox nəfəsli musiqi assosiasiyaları var, bəziləri dağıdılmış İkinci Dünya müharibəsi ordusu batalyonlarından təşkil olunub və təkcə Avstraliyada 30-a yaxın irsin qorunması üçün tədbirlər keçirilir. Bəzi icmalar, xüsusən də Cənubi Avstraliyanın Makleodları, başçılarını şərəfləndirmək, Robert Börnzün şeirlərini əzbərləmək, haggis yemək və milli rəqslərdə iştirak etmək üçün xüsusi tədbirlərə toplaşırlar.

Avstraliyanın şotland paytaxtı sayılan Yeni Cənubi Uelsin Maklean şəhərində qəssablar bu günü haggisburger sataraq qeyd edirlər. 2001-ci ildən bəri *Şotlandiya Avstraliya İrs Şurası* və Şotlandiya Milli Partiyasının Avstraliya şöbəsi Şotlandiya radikalizminin Avstraliya tarixinə verdiyi töhfəni, o cümlədən Şotlandiya radikalizminin həmkarlar ittifaqı hərəkatına təsirini qeyd etmək üçün Beynəlxalq Tartan Gününün federal olaraq tanınması üçün Kanberraya müraciət etmişdir.

### ABŞ

Amerika Birləşmiş Ştatlarında təxminən 25 milyon şotland əsilli insan yaşamaqdadır. 1998-ci ildə senator Trent Lotun dəstəyi ilə *Şotland Amerikalılar Koalisiyası* Şotlandiya amerikalılarının önəmli nailiyyətləri və töhfələrini rəsmən tanımaq üçün 6 aprelin Milli Tartan Günü kimi təyin edilməsi üçün ABŞ Senatında  uğurla lobbiçilik etmişdir. 20 mart, 1998-ci ildə qəbul edilmiş *155 saylı Senatın Qətnaməsi* şotlandların Amerikanın Qurucu Ataları arasında üstünlüyünə diqqət çəkir və ABŞ istiqlal bəyannaməsinin Arbroathı Bəyannaməsini örnək seçdiyini vurğulayırdı.

9 mart, 2005-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nümayəndələr Palatası hər il aprelin 6-nı *Milli Tartan Günü* kimi təyin edən 41 saylı qətnaməni yekdilliklə qəbul etdi. 41 saylı qətnamənin əsas tərəfdarları Şimali Karolinadan olan konqresmen Mayk Makintayr və Tennessi ştatından Con Dunkan idi. Onlar ABŞ Nümayəndələr Palatasında Şotlandiyanın Dostları Qrupunun həmsədrləri vəzifəsini icra edirlər.

2002-ci ildə Magnus Orr və Thomas Grotrian tərəfindən təşkil edilən Şöhrət Paradında şotland əsilli Böyük Britaniya kinoaktyoru və prodüseri Şon Konneri və Nyu-Yorkun meri Maykl Bloomberqin başçılıq etdiyi 8.250 nəfəsli musiqi ifaçısı və nağaraçı Nyu-York küçələrində yürüş təşkil etmişdir və sözügdən festival ABŞ tarixinin ən böyük Tartan Günü bayramlarından biri hesab olunmaqdadır.

## İstinadlar