open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gəctəraşlıq

**Gəctəraşlıq** — dekorativ sənət növü. Gəc üzərində bədii oyma və gəcdən tökmə üsulu ilə bədii-memarlıq elementlərinin hazırlanması.

## Tarixi

İlk nümunələri I əsrə aid olan Gəctəraşlıq, əsasən binaların içərisində, xüsusi hallarda isə xariçi səthində tətbiq olunur.

Gəc məhlulu divara suvaq kimi çəkilər, naxışlar yaxud rəsm kompozisiyası onun hamarlanmış səthində (yaş suvaq üzərində) oyulur. Gəctəraşlıqda iki əsas oyma üsulu işlənir (dayaz və dərin oymalar). Dayaz oymada naxış cizgilər vasitəsilə yaradılır. Dərin oymada bəzək daha qabarıq verilir. Bəzən naxışlar ayrı-ayrı gəc lövhə üzərində oyulur, sonra hazır lövhələr divarın səthində quraşdırılır.

Memarlıq bəzəklərinin emosionallığını artırmaq üçün Gəctəraşlıqda bəzən boyalardan da istifadə edilir. Bu məqsədlə gəcin oyulmuş yerləri parlaq tempera ilə rənglənir.

XII-XIV əsrlərdə Azərbaycan Şərqin başlıca Gəctəraşlıq mərkəzlərindən olmuşdur. Qəzvindəki "Xumartaş günbəzi" (1106-1114)və Heydəriyyə məscidinin (12-əsr), Naxçıvandakı Mömünə xatın türbəsi və Əlincəçay xanagahının, Həmadandakı Ələvilər məscidinin (XII-XIV əsrlər), Sultaniyyədəki Ölcaytu Xudabəndə türbəsinin (XIV əsr), Urmiya (1277) və Mərənd (1324) cümə məscidlərinin mehrablarının bəzəkləri Gəctəraşlıq sənətinin ən yaxşı nümunələrindəndir.

XV-XVII əsrlərdə memarlıqda Gəctəraşlıqın əhəmiyyəti azalmış, XVIII-XIX əsrlərdə Gəctəraşlıq sənəti yenidən canlanmışdır. XVIII əsrdə Şəki xan sarayının rəngli divar bəzəkləri, Gəctəraşlıq sənətinin ən yaxşı nümunələrindəndir.

Gəctəraşlıq Ön və Orta Asiya memarlığında geniş tətbiq olunmuşdur.

## İstinadlar
Myuinq

**Myuinq** () — üz forması və çənə xəttinin estetik görünüşünü yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə istifadə olunan texnika. Bu üsulun əsası dilin doğru yerləşdirilməsi ilə bağlıdır və çənə sümüklərinin inkişafına dəstək verdiyi iddia olunur.

## Yaranması
Myuinq adını bu texnikanı əl ilə təbliğ edən doktor Mayk Myudan götürmüşdür, lakin üsulun kökləri onun atası Con Myunun diş tənzimlənməsi sahəsindəki işlərinə qədər uzanır. Bu metod sosial media platformaları kimi "YouTube" və "TikTok"da geniş müzakirə olunur, üz görünüşünü dəyişmək istəyənlərin diqqətini cəlb edir.

## Texnika
Myuinq texnikası dilin damağa tam sıx şəkildə yerləşdirilməsini əhatə edir. Bu zaman dilin ucu ön damağa toxunur və dilin yuxarı səthi damaqla əlaqədə olur. Bu texnikanı tətbiq edənlər ağızları bağlı və dişləri bir-birinə toxunmuş halda nəfəs almağı tövsiyə edilir. Texnikanı uzun müddət istifadə etmək çənə xəttinin tədricən dəyişməsinə və üz sümüklərinin inkişafına təsir göstərə bilər. Myuinqin əsas prinsipi dilin yuxarı damağa doğru yerləşdirilməsi ilə üz və çənə sümüklərinə daimi təzyiq göstərməkdir. Bu təzyiq üzün aşağı hissəsini daha geniş və aydın formada inkişaf etdirməyə kömək edə bilər. Texnikanın tərəfdarları bu təzyiqin üz konturunu dəyişdirdiyini və daha estetik çənə xətti yaradığına inanırlar. Bundan əlavə, doğru nəfəs alma və ağız əzələlərinin güclənməsi kimi faydalar da mövcuddur, lakin bu üsulun nəticə verməsi üçün səbir və diqqət tələb olunur, çünki uzun müddət tələb edilir.

Myuinqin təsirləri haqqında elmi tədqiqatlar çox məhduddur, lakin bəzi mütəxəssislər onun struktur dəyişikliklərə səbəb ola biləcəyini tanıyırlar. Bu texnika uşaqlıq və yeniyetmə dövrlərində, sümüklər hələ inkişaf etdiyi zaman daha təsirli ola bilər. Yetkin yaşda isə, sümüklər formalaşdığı üçün nəticələr daha az görünə bilər. Diş həkimləri və ortodontlar myuinqin potensial təsirlərini qəbul edən zaman texnikanın tibbi müşahidə ilə aparılmasını tövsiyə edirlər. Myuinq çənə xəttini gücləndirərək üzün daha estetik görünməsinə kömək edə bilər. Çənə ətrafındakı əzələlər və sümüklər üzərində tətbiq olunan təzyiq, müəyyən dəyişikliklərə yol aça bilər. Burundan nəfəs alma və ağız nəfəsindən çəkinmək üz sağlamlığına dəstək ola bilər, çünki burundan nəfəs alma daha sağlam hesab edilir və yuxu apnesi kimi problemləri azalda bilər. Myuinq dişlərin sıralanmasına da təsir göstərə bilər, bu da dilin doğru yerləşdirilməsi ilə baş verir.

Myuinqin populyarlığına baxmayaraq, bəzi mütəxəssislər onun effektivliyini şübhə ilə qarşılayır. Davamlı dilin doğru yerləşdirilməsi əzələlərə yorğunluq gətirə bilər. Yanlış tətbiq edilməsi isə ağız və diş problemlərinə səbəb ola bilər.

## İstinadlar
Boldvin effekti

**Boldvin effekti** — canlıların öyrənmə və davranış vasitəsilə ətraf mühitə uyğunlaşma qabiliyyətinin təkamül prosesi zamanı genetik xüsusiyyətlərə çevrilə biləcəyini göstərən nəzəriyyə. Bu nəzəriyyə ilk dəfə 1896-cı ildə Ceyms Mark Boldvin tərəfindən irəli sürülmüşdür və təkamül biologiyasında öyrənmənin mühüm rolunu vurğulayır.

## Tarixi
Boldvin həmkarları Henri Feyrfild Ozborn və Konvey Lloyd Morqan ilə birlikdə fenotipik plastiklik anlayışını inkişaf etdirmişdir. Onların fikrinə görə, fərdlərin öyrənmə qabiliyyəti təbii seçmə nəticəsində genetik səviyyədə sabitləşə bilər.

İnsan təkamülündə dil öyrənmə qabiliyyəti ilkin olaraq mədəniyyət vasitəsilə inkişaf etmişdir, lakin zamanla bu bacarıq genetik üstünlük əldə edərək insan beyninin təkamülünə təsir göstərmişdir. Erkən insanların alətləri öyrənmə yolu ilə istifadə etməsi və bu davranışın təkamül prosesində genetik xüsusiyyətə çevrilməsi Boldvin effektinin bir nümunəsidir. Başqa bir tədqiqata görə, quşlar mühitə uyğun olaraq fərqli yuva qurma texnikaları öyrənmişdir. Səmərəli texnikalar təkamül prosesi ilə genetik olaraq sabitləşmişdir. 2009-cu ildə aparılan araşdırmalarda Şimali Amerikanın ev sərçələrinin yeni mühitlərdəki uyğunlaşma davranışlarının genetik xüsusiyyətlərə çevrildiyi müşahidə edilmişdir.

Corc Geylord Simpsonun tədqiqatları Boldvin effektinin təkamül nəzəriyyəsindəki yerini daha dəqiq izah etdi və bu konsepsiyanın tətbiq sahələrini genişləndirdi. Simpson davranışın təkamülə olan təsirini xüsusilə vurğulamışdı. Filosof Daniel Dennett Boldvin effektinin artıq darvinizm daxilində mübahisəli bir konsepsiya olmadığını qeyd etmişdir.  Bu dövrdə Boldvin effektinə əsaslanan genetik mexanizmlər təklif edilmişdir, xüsusilə təbii antikorların təkamülü ilə əlaqədar araşdırmalar bu mexanizmi dəstəkləmişdir. Şimali Amerikada yayılmış ev sərçəsi populyasiyasının tədqiqatları Boldvin effektinin empirik sübutunu təqdim etmişdir. Bu araşdırma mühitə öyrənmə yolu ilə uyğunlaşmanın necə genetik sabitliyə çevrilə biləcəyini göstərdı.

## Prinsipləri
Fenotipik plastiklik canlıların mühitdəki dəyişikliklərə öyrənmə və davranış vasitəsilə uyğunlaşma qabiliyyətidir. Bu, canlıların yeni və ya dəyişən şərtlərə tez cavab verməsinə imkan yaradır. Genetik assimilyasiya ilə müəyyən davranışlar və ya xüsusiyyətlər öyrənmə yolu ilə faydalı olduğu sübut edildikdən sonra, bunlar genetik səviyyədə sabitləşir və növbəti nəsillərə ötürülür.

## Qəbulu
Bəzi tədqiqatçılar Boldvin effektini yalnız nəzəri çərçivədə qəbul edirlər. Effektin təkamül prosesində necə və hansı şərtlər altında baş verdiyini müəyyənləşdirmək çətindir. Alternativ olaraq, epigenetika bu kimi mexanizmləri izah etməyə kömək edə bilər.

Boldvin effekti öyrənmənin və davranışın təkamül prosesindəki rolunu dəyərləndirir və genetik dəyişikliklərin daha yaxşı başa düşülməsinə kömək edir.

## İstinadlar
Hedonik adaptasiya

**Hedonik adaptasiya** və ya **hedonik qaçış trenajoru** — insanların xoşbəxtlik səviyyəsinin dəyişən həyat şərtlərinə uyğunlaşaraq zamanla ilkin səviyyəyə qayıtmasını təsvir edən psixoloji konsepsiya. Bu termin həm müsbət, həm də mənfi dəyişikliklərə tətbiq edilir. İnsanlar həyatlarında baş verən böyük dəyişikliklərə müvəqqəti olaraq reaksiya versələr də, bir müddət sonra onların emosional vəziyyəti əvvəlki səviyyəyə qayıdır. Bu, insan təcrübəsinin əsas xüsusiyyətlərindən biri kimi qəbul edilir.

## Tarixi
Hedonik adaptasiya ideyasını ilk dəfə Filipp Brikman və Donald T. Kampbell 1970-ci illərdə irəli sürmüşlər. Onlar tərəfindən aparılan məşhur bir tədqiqatda lotereya qalibləri və ağır qəza nəticəsində iflic olan insanlar müqayisə edildi.
 Nəticələr göstərdi ki, hər iki qrup bir müddət sonra əvvəlki emosional səviyyələrinə geri dönmüşdür. Bu araşdırma hedonik adaptasiya anlayışının əsasını qoymuşdur. Brikman və Kampbell bu konsepsiyanı "xoşbəxtlik qaçış trenajoru" kimi təsvir etdilər. Bu metafora insanların xoşbəxtlik səviyyəsini artırmaq üçün daim yeni hədəflər və istəklər yaratdığını, lakin nəticədə yenidən "yerində qaldığını" göstərir.

## Xüsusiyyətləri
Hedonik adaptasiya insanların müəyyən bir hadisənin təsirindən sonra xoşbəxtlik səviyyələrinin dəyişməsi və sonra ilkin səviyyəyə qayıtmasıdır. İnsanlar həm müsbət, həm də mənfi hadisələrə uyğunlaşır. Bu, stress və mənfi emosiyaların azaldılmasına xidmət etsə də, eyni zamanda xoşbəxtlik gətirən hadisələrin uzunmüddətli təsirini azaldır. İnsanlar müəyyən bir səviyyədə məmnuniyyət əldə etdikdən sonra, bu səviyyəyə alışır və daha çox xoşbəxtlik üçün yeni stimullara ehtiyac duyur.

## Səbəbləri
İnsan beyni emosional vəziyyətləri tənzimləyən bir mexanizmə malikdir. Bu, neqativ vəziyyətlərdən qurtulmağı və normaya dönməyi asanlaşdırır. Bu bioloji adaptasiya yaşamaq üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. İnsanlar müsbət və mənfi hadisələrə məna verir və onlarla bağlı yeni normalar formalaşdırır. İnsanlar öz həyatlarını digərləri ilə müqayisə edir və yeni vəziyyətə uyğun perspektivlər yaradır. Bu, müəyyən hadisələrin ilkin təsirini zəiflədə bilər. Xoşbəxtlik gətirən yeni təcrübələr insanlarda daha yüksək gözləntilər yaradır və əvvəlki səviyyəyə alışmağa səbəb olur.

## Təsirləri
Bunun müsbət təsirləri ondan ibarətdir ki, insanların çətinliklərdən qurtularaq həyatlarına davam etmələrini təmin edir, neqativ hadisələrin emosional təsirini zamanla azaldır, psixoloji müqaviməti artırır. Mənfi tərəflərinə gəldikdə, xoşbəxtlik gətirən təcrübələrin uzunmüddətli təsirini zəiflədir. Həmçinin, insanı daim yeni hədəflər axtarmağa məcbur edir deyə xroniki narazılığa səbəb ola bilər.

## İstinadlar
Likvidlik riski

**Likvidlik riski** — maliyyə və ya iqtisadiyyatda, müəssisə və ya fərdin aktivlərini vaxtında nağd pula çevirmək və ya maliyyə öhdəliklərini ödəmək qabiliyyətinin azalması və ya tam itirilməsi ilə bağlı olan riski ifadə edir. Bu risk, həm qısamüddətli nağd pul çatışmazlığından, həm də bazarda aktivlərin satılmasının çətinləşməsindən yarana bilər.

## Növləri
# *Bazar likvidliyi riski* () — bir aktivin bazarda dəyərini ciddi şəkildə azaltmadan tez satıla bilməməsi. Bu, adətən bazarda kifayət qədər alıcı və ya tələb olmadıqda baş verir. Məsələn, dar bazarlarda və ya iqtisadi qeyri-sabitlik şəraitində aktivlər daha az alıcı tapır.
# *Maliyyə likvidliyi riski* () — bir təşkilatın cari maliyyə öhdəliklərini ödəmək üçün kifayət qədər nağd vəsaiti və ya tez çevrilə bilən aktivləri olmaması. Likvid aktivlərin çatışmazlığı səbəbindən qısamüddətli borcları ödəməkdə çətinliklərlə nəticələnir.

## Səbəbləri

## Menecmenti
Şirkətlərin qısamüddətli öhdəlikləri və mövcud nağd vəsaitlərini daim izləməsi vacibdir. Təxirəsalınmaz vəziyyətlər üçün yüksək likvidlik səviyyəsinə malik aktivlər (məsələn, nağd pul və ya dövlət istiqrazları) saxlamaq. Müxtəlif bazarlarda və ya aktiv növlərində sərmayə yatırmaq bazar likvidliyi riskini azaldır. Banklar və ya digər maliyyə qurumları ilə öncədən razılaşdırılmış kredit xətləri saxlamaq. Şirkətlər mümkün maliyyə böhranı ssenarilərinə uyğun modellər quraraq öz likvidlik dayanıqlıqlarını qiymətləndirə bilər.

## Praktik nümunə
2008 Qlobal Maliyyə Böhranı zamanı banklararası kredit bazarlarının donması nəticəsində banklar öz borclarını ödəyə bilmədilər. Bu, maliyyə sistemində ciddi likvidlik böhranına səbəb oldu. Kriptovalyuta bazarlarında tələbin kəskin azalması investorların aktivlərini tez bir zamanda satmasını çətinləşdirir, bu da bazar likvidliyi riskini artırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Papers about Liquidity Risk on DefaultRisk.com
* Bank Liquidity Requirements: An Introduction and Overview by Douglas J. Elliott, The Brookings Institution
Con Kennedi Prezident Kitabxanası və Muzeyi

**Con Kennedi Prezident Kitabxanası və Muzeyi** — ABŞ-ın 35-ci prezidenti Con Kennedinin (1917–1963) prezidentlik kitabxanası və muzeyi. Kitabxana Massaçusets ştatının Boston şəhərində yerləşir. Mərkəz Kennedi administrasiyasının orijinal sənədlərinin və yazışmalarının, ona həsr olunmuş kitabların və məqalələrin xüsusi rəsmi saxlanılan idarədir. 

Kitabxana və muzey ABŞ Milli Arxivlər və Sənədlər İdarəsinin bir hissəsi olan Prezident Kitabxanaları İdarəsi tərəfindən idarə olunan Prezident Kitabxana Sisteminin bir hissəsidir.

Mərkəz həmçinin Amerika yazıçısı Ernest Heminqueyin həyat və yaradıcılığına aid dünyanın ən böyük sənədlər və əşyalar arxividir. 

## Tarixi
Kitabxana və muzey 1979-cu ildə o vaxtkı prezident Cimmi Karter və Kennedi ailəsinin üzvləri tərəfindən açılmışdır. Binanın memarı Bey Yuymindir.

## Haqqında
Mərkəz muzey və kitabxana kimi ikili funksiyası sayəsində çox sayda xidmətlər təklif edir. Muzey Con Kennedinin ailəsinin və prezidentliyinin tarixinin əks etdirən eksponatları öyrənmək üçün daimi ekskursiya təklif edir. Burada müntəzəm olaraq xüsusi sərgilər təşkil olunur.

2020-ci ildən bəri kitabxana bir çox rəqəmsal xidmətlər təklif edir.

### Ekspozisiyaları
Kennedinin tərcümeyi-halı, hakimiyyətə gəlişi, prezidentlik dövrü xronoloji ardıcılıqla muzeyin ekspozisiyasında öz əksinin tapmışdır. Ekspozisiya keçmiş prezidentin namizədliyinə qədərki həyatından bəhs edən qısametrajlı filmlə başlayır. Daha sonra 1960-cı il seçkiləri ilə bağlı prezidentlik debatının videosunu ehtiva edən sərgi təqdim olunur.

## Ernest Heminqueyin kolleksiyası
Kitabxanada amerikalı yazıçı Ernest Heminqueyin sənədləri və əşyaları kolleksiyası var. Ernest Heminqueyin kolleksiyası yazıçının bütün karyerasını əhatə edir və məlumatlara görə, Heminqueyin mövcud əlyazma materialının 90% özündə cəmləşdirir ki, bu da Kennedi Kitabxanasını onun həyatı və yaradıcılığına dair dünyanın əsas tədqiqat mərkəzinə çevirir. Muzey ziyarəti Kennedinin öldürülməsi və onun Amerika cəmiyyətində irsi haqqında sərgi ilə başa çatır.

Bura daxildir:

* 1000-dən çox orijinal əlyazma, o cümlədən "Fiesta" romanının və "Əlvida, silah!" kitabının əlyazmaları.
* Heminquey tərəfindən yazılmış və ya ona ünvanlanmış minlərlə məktub, o cümlədən digər yazıçılarla yazışmaları
* 10.000-dən çox fotoşəkil və digər materiallar (bukletlər, sənədlər, broşuralar, qeydlər və s.)
* Onun şəxsi kitabxanasından kitablar, bir çoxu qeydlərlə.
* Yazıçının şəxsi kolleksiyasından rəsmlər.

## Həmçinin bax

* ABŞ Prezident Kitabxanaları
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* John F. Kennedy Library and Museum
* John F. Kennedy Library and Museum online store
Fəaliyyət növünə görə maya dəyərinin hesablanması

**Fəaliyyət növünə görə maya dəyərinin hesablanması** () — məhsul və ya xidmətlərin maya dəyərini hesablayan bir metodologiyadır. Bu yanaşmada, ümumi xərclər (dolayı xərclər) müəssisənin müxtəlif fəaliyyətlərinə əsaslanaraq məhsullara və ya xidmətlərə bölüşdürülür. ABC ənənəvi xərcləmə metodlarından daha dəqiq nəticələr verir, çünki xərcləri yaranma səbəblərinə əsasən izləyir.

## Prinsipləri
Maya dəyəri məhsul istehsalında və ya xidmət göstərilməsində yerinə yetirilən fəaliyyətlərdən yaranır. Bu fəaliyyətlər, məsələn, istehsalat, logistika, keyfiyyətə nəzarət, müştəri xidməti və s. ola bilər. Dolayı xərclər (məsələn, elektrik enerjisi, texniki xidmət və inzibati xərclər) fəaliyyətlərə əsaslanaraq məhsul və ya xidmətlərə paylanır. Ənənəvi metodlarla müqayisədə ABC metodu hər bir məhsulun və ya xidmətin təşkilata həqiqi dəyərini daha yaxşı əks etdirir.

## Mərhələləri
Məhsul istehsalı və ya xidmətin göstərilməsi üçün lazım olan əsas fəaliyyətlər təyin edilir. Məsələn, sifarişlərin idarə olunması, xammalın təchizatı, istehsalatın təşkili və nəzarət. Hər bir fəaliyyət üçün ümumi xərclər toplanır. Bu xərclər əməkhaqqı, enerji xərcləri, avadanlığın amortizasiyası və digər dolaylı xərclər ola bilər. Fəaliyyətlərin məhsul və ya xidmətlərə təsirini müəyyən edən əsas amillər (məsələn, istehsal saatları, maşın istifadəsi, sifarişlərin sayı) seçilir. Hər bir məhsul və ya xidmət üçün fəaliyyətlərin istifadəsi nəzərə alınaraq ümumi xərclər bölüşdürülür.

## Tətbiq sahələri
Çoxsaylı məhsul istehsal edən və müxtəlif istehsal prosesləri olan şirkətlər üçün ABC metodu xüsusilə faydalıdır. Bankçılıq, telekommunikasiya və ya xəstəxanalar kimi sahələrdə xidmətlərin maya dəyərinin hesablanması üçün həmçinin yeni məhsul və ya texnologiyanın rentabelliyini dəyərləndirmək üçün istifadə olunur.

## Üstünlükləri və çatışmazlıqları

## Nümunə
Bir istehsalat şirkətində, ənənəvi xərcləmə metodunda elektrik enerjisi xərcləri bütün məhsullara eyni şəkildə bölüşdürülür. Lakin ABC metodu ilə enerji xərcləri hər bir məhsulun istehsal prosesindəki enerji istehlakına əsasən bölüşdürülür. Bu, hər bir məhsulun real maya dəyərini müəyyən etməyə imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Who Wins in a Dynamic World: Theory of Constraints Vs. Activity-Based Costing? article on SSRN
* proposed International Good Practice Guidance on Costing to Drive Organizational Performance — International Federation of Accountants
Beynəlxalq Mühasiblər Federasiyası

**Beynəlxalq Mühasiblər Federasiyası** () — mühasibat uçotu, audit, etik standartlar və digər əlaqədar sahələrdə peşəkar mühasiblərin qlobal inkişafını və əməkdaşlığını təşviq edən beynəlxalq təşkilatdır. IFAC, mühasibat peşəsinin gücləndirilməsi və qlobal iqtisadiyyatda şəffaflıq, hesabatlılıq və etimadın artırılması məqsədilə fəaliyyət göstərir.

IFAC-ın üzvü olan Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatası beynəlxalq standartların yerli tətbiqini dəstəkləyir və mühasibat uçotu ilə bağlı qlobal standartların uyğunlaşdırılmasını təmin edir. IFAC standartları Azərbaycanda audit və mühasibatlıq sahəsində şəffaflıq və peşəkarlıq səviyyəsinin artırılmasına töhfə verir.

## Məqsədləri
IFAC qlobal mühasibat və audit standartlarının yaradılmasını və tətbiqini dəstəkləyir. Bu standartlar qlobal biznes əməliyyatlarında vahidlik və şəffaflıq təmin edir. Peşəkar mühasibat təşkilatlarını dəstəkləmək, onlara texniki və metodoloji yardım göstərmək. Şirkətlər, hökumətlər və digər təşkilatlar üçün yüksək keyfiyyətli maliyyə hesabatlarını təmin etmək. Mühasiblər üçün beynəlxalq etik standartlar və qaydalar təyin etməklə peşəkar davranışı təmin etmək.

## Fəaliyyət istiqamətləri
IFAC aşağıdakı beynəlxalq standartları dəstəkləyir və inkişaf etdirir:

* Beynəlxalq Audit və Təminat Standartları (IAASB) — audit və digər təminat xidmətləri üçün beynəlxalq səviyyədə qəbul edilən standartlar.
* Beynəlxalq Etika Standartları (IESBA) — peşəkar mühasiblər üçün etika və davranış qaydaları.
* Beynəlxalq Mühasibat Təhsili Standartları (IAESB) — mühasibat təhsili və bacarıqların artırılması üçün qlobal standartlar.
* İctimai Sektor Mühasibat Standartları (IPSASB) — hökumətlər və digər ictimai sektor qurumları üçün maliyyə hesabatı standartları.

Mühasibat sahəsindəki milli və regional təşkilatlara metodoloji və texniki yardım göstərir. Maliyyə hesabatlılığı, şəffaflıq və etimadın artırılması üçün tədqiqatlar aparır və yeni təşəbbüsləri dəstəkləyir. Dövlət və özəl sektor təşkilatlarında yüksək keyfiyyətli maliyyə hesabatlarının təşviqi.

## IFAC-ın üzv təşkilatları
IFAC dünyanın müxtəlif ölkələrindən peşəkar mühasibat təşkilatlarını birləşdirir. Məsələn:

* Amerika Mühasiblər İnstitutu (AICPA) – ABŞ;
* Böyük Britaniya və Uels üzrə Mühasiblər İnstitutu (ICAEW) – Böyük Britaniya;
* Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatası – Azərbaycan.

## Əhəmiyyəti
Mühasibat uçotunda qlobal standartlar vasitəsilə müxtəlif ölkələr arasında iqtisadi əməkdaşlığı asanlaşdırır. Yüksək keyfiyyətli audit və hesabatlılıq vasitəsilə investorlar və digər maraqlı tərəflərin etimadını artırır. Mühasiblər üçün təlim, etik davranış və peşəkar inkişaf imkanları yaradır.

## İstinadlar
Ofşorinq

**Ofşorinq** () — şirkətlərin iş proseslərini, istehsalını və ya xidmətlərini digər ölkələrə köçürməsi deməkdir. Əsasən xərcləri azaltmaq, işçi qüvvəsi və resurslardan daha səmərəli istifadə etmək məqsədilə həyata keçirilir. Ofşorinq birbaşa xarici investisiyalarla bağlıdır və qlobal iqtisadiyyatda geniş yayılmış praktikadır. Ofşorinq birbaşa xarici investisiyalarla bağlıdır və qlobal iqtisadiyyatda geniş yayılmış praktikadır.

Azərbaycanda ofşorinq praktikası nisbətən məhduddur, lakin bəzi şirkətlər IT və ya proqram təminatı xidmətlərini xarici ölkələrdən almağa başlayıblar. Digər tərəfdən, enerji sektoru ilə əlaqədar xarici şirkətlərin Azərbaycanda fəaliyyət göstərməsi, bir növ "reverse offshoring" (əks ofşorinq) kimi dəyərləndirilə bilər.

## Növləri
# *İstehsalat ofşorinqi* — şirkətlər istehsalat proseslərini xarici ölkələrə köçürür. Məsələn, avtomobil şirkətinin ehtiyat hissələri zavodlarını daha ucuz işçi qüvvəsinə malik bir ölkəyə köçürməsi.
# *Xidmət ofşorinqi* — müştəri xidməti, IT dəstəyi, maliyyə və mühasibat kimi xidmətlərin xaricdən idarə olunması. Məsələn, çağrı mərkəzlərinin Hindistana köçürülməsi.
# *Tədqiqat və inkişaf ofşorinqi (R&D)* — yeni texnologiya və məhsulların inkişafı üçün xarici ölkələrdə tədqiqat mərkəzlərinin yaradılması. Məsələn, ABŞ texnologiya şirkətlərinin Çin və ya Şərqi Avropa ölkələrində R&D mərkəzləri açması.

## Məqsədləri
Əmək haqqı, istehsalat və ya xammal xərcləri daha aşağı olan ölkələrə köçməklə xərcləri azaltmaq. Daha ixtisaslı və ya ucuz işçi qüvvəsinə və xammal mənbələrinə çıxış əldə etmək. Fərqli vaxt zonalarında fəaliyyət göstərən ofşor komandalarla işləri fasiləsiz davam etdirmək. Bəzi ölkələrdəki vergi stimulları şirkətlərin ofşor fəaliyyətini cəlbedici edir.

## Üstünlükləri və çatışmazlıqları

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* Catherine L. Mann & Jacob Funk Kirkegaard, *Accelerating the Globalization of America: The Role for Information Technology*, Institute for International Economics, Washington D.C., Peterson Institute for International Economics (June 2006).
* Stephan Manning, Silvia Massini & Arie Y. Lewin, A Dynamic Perspective on Next-Generation Offshoring: The Global Sourcing of Science and Engineering Talent, *Academy of Management Perspectives*, Vol. 22, No. 3 (October 2008), pp.&nbsp;35–54. 
* 

## Xarici keçidlər
* An Atlas of Offshore Outsourcing by David E. Gumpert (''BusinessWeek'' online)
Rəng termini

thumb|Rəng çarxı İrlandiya rəng şərtləri ilə
**Rəng termini** — müəyyən bir rəngə istinad edən söz və ya ifadədir. Rəng termini adətən Munsell rəng sisteminə uyğun olaraq müəyyən edilən insanın rəng qavrayışına (vizual kontekstdən təsirlənir) və ya əsas fiziki xüsusiyyətə (məsələn, görünən işığın xüsusi dalğa uzunluğu kimi) aid ola bilər. Rəng fəzaları adlanan rəqəmsal rəng təyinetmə sistemləri də var.
Rəng və forma arasında fərq qoymaq vacibdir, çünki bu iki xüsusiyyət çox vaxt dildə təsvir edilərkən bir-biri ilə birlikdə istifadə olunur. Məsələn, onlar nitq terminlərinin alternativ hissələri kimi rəng termini və forma termini kimi etiketlənirlər.
## Rəng ölçüləri
thumb|Moskva metrosunun müxtəlif xətləri üçün açıq-mavi rənglərdən istifadə
Tipik insan rəng görmə trixromatikdir, yəni üçölçülü rəng qamutuna əsaslanır. Bu üç ölçü müxtəlif yollarla müəyyən edilə bilər, lakin ümumiyyətlə ən intuitiv tərif HSL/HSV rəng məkanı ölçüləridir:
* **Rəng** : Göy qurşağı və ya rəng çarxının müxtəlif rənglərini (məsələn, 'qırmızı', 'narıncı', 'sarı' və s.) təxminən rəngin dalğa uzunluğu və ya əsasında təmsil edir [Tezlikdən asılıdır.
* '''Doyma''' : rəngin rənglilik ölçüsü, yəni solğunluğu ilə canlılıq.
* '''Parlaqlıq''' : intensivliyin və ya 'parlaqlığın' ölçülməsi.

==Leksikoqrafiya==
Tək mətnli rəngli sözlər fərdi sözlərdən və ya kök sözlərdən ibarətdir, məsələn, "qırmızı", "qəhvəyi", "fuşya" və ya "zeytun". Kök sözlər adətən rəngin kölgəsini təsvir edir, lakin bəzi kök sözlər, yəni qəhvəyi digər ölçüləri də təsvir edə bilər. Mürəkkəb rəngli sözlərə tez-tez doyma və ya parlaqlığı təsvir edən prefiks sifətləri (məsələn, "açıq qəhvəyi", "dəniz yaşılı") və ya nisbi rəngin tonunu artıran mürəkkəb əsas rəngli sözlər daxildir.
===Əsas rəng şərtləri===
İngilis dilində 11 əsas rəng termini var: qara, ağ, qırmızı, yaşıl, sarı, mavi, qəhvəyi, narıncı, çəhrayı, bənövşəyi və boz. Digər dillərdə rəng terminlərinin miqdarı 2 ilə 12 arasındadır. Bütün digər rənglər həmin dildə danışanların əksəriyyəti tərəfindən bu əsas rəng terminlərinin variantları kimi qəbul edilir. Əgər yanaşma sarsıdıcıdırsa, dəyişdirilmiş termin, ehtimal ki, əsas rəng termini olmaq tələbinə cavab verir. İngilis dilində əsas rəng termini olmağa yaxınlaşan bir rəng nümunəsi firuzədir. Bu monoleksemikdir, lakin xüsusilə mavi alternativlərlə müqayisədə çox yüksək tezlikdə deyil. Həmçinin, insanların çoxu digər əsas rəng terminlərinin (mavi-yaşıl) təqribən uyğunluğunu tapmır.

== Həmçinin bax ==
* [İncəsənət

## İstinadlar
Əməliyyat analizi

**Əməliyyat analizi** () —  biznesin mənfəətliliyini analiz etmək üçün istifadə edilən bir maliyyə planlaşdırma metodudur. Analiz, xərc, satış həcmi və mənfəət arasındakı əlaqəni araşdıraraq, müxtəlif iş şəraitlərində qərar qəbul etməyə kömək edir. Əsas məqsəd, hansı satış səviyyəsində biznesin mənfəət əldə etdiyini və ya zərərdən çıxdığını müəyyən etməkdir.

## Əsas komponentləri
# *Sabit xərclər* () — istehsal və ya satış həcmindən asılı olmayaraq sabit qalan xərclər. Məsələn, icarə haqqı, əməkdaşların maaşları, avadanlıq amortizasiyası.
# *Dəyişən xərclər* () — istehsal və ya satış həcminə birbaşa bağlı olan xərclər. Məsələn, xammal, enerji istehlakı, məhsulun qablaşdırılması.
# *Ümumi gəlir* () — satılan məhsul və ya xidmətlərdən əldə edilən gəlir. Ümumi gəlir = Satış qiyməti x Satış həcmi.
# *Töhfə marjası* () — hər satılan məhsuldan əldə edilən gəlir, sabit xərcləri ödəmək və mənfəət yaratmaq üçün istifadə edilir. Töhfə marjası = Satış qiyməti – Dəyişən xərclər.
# *[[Mənfəət]]* () — gəlirlər sabit və dəyişən xərcləri üstələdikdə əldə edilən müsbət fərq.

## Əsas anlayışları
* *Zərərsizlik nöqtəsi* () — şirkətin nə mənfəət, nə də zərər əldə etdiyi satış həcmidir. Zərərsizlik nöqtəsi (vahidlərdə) = Sabit xərclər / Töhfə marjası (vahid üzrə).
* *Töhfə marjası nisbəti* — Töhfə marjası nisbəti = Töhfə marjası / Satış gəliri.
* *Hədəf mənfəət analizi* — şirkətin müəyyən mənfəət əldə etməsi üçün tələb olunan satış həcmidir. Tələb olunan satış həcmi = (Sabit xərclər + Hədəf mənfəət) / Töhfə marjası.
* *Əməliyyat [[leviric]]i* — sabit xərclərin dəyişməsi ilə mənfəətin necə təsirləndiyini ölçür. Yüksək əməliyyat levirici daha çox risk və eyni zamanda daha çox mənfəət potensialı deməkdir.

## Məsələn
Bir şirkət aşağıdakı göstəricilərə malikdir:
* Sabit xərclər: 50,000 manat
* Dəyişən xərclər: 20 manat (vahid üzrə)
* Satış qiyməti: 50 manat (vahid üzrə)

# Töhfə marjası
#* Töhfə marjası = Satış qiyməti – Dəyişən xərclər = 50 – 20 = 30 manat.
#Zərərsizlik nöqtəsi
#* Zərərsizlik nöqtəsi (vahidlərdə) = Sabit xərclər / Töhfə marjası = 50,000 / 30 = 1,667 vahid. Yəni, şirkət 1,667 vahid məhsul satdıqda nə zərər, nə də mənfəət əldə edir.
# Hədəf mənfəət — şirkət 20,000 manat mənfəət əldə etmək istəyirsə:
#* Tələb olunan satış həcmi = (Sabit xərclər + Hədəf mənfəət) / Töhfə marjası = (50,000 + 20,000) / 30 = 2,333 vahid. Yəni, 2,333 vahid məhsul satılmalıdır.

## İstinadlar
Qiymətləndirmə riski

**Qiymətləndirmə riski** () — maliyyə və ya maddi aktivlərin real dəyərinin səhv qiymətləndirilməsi nəticəsində yaranan potensial zərəri ifadə edir. Bu risk, aktivlərin yanlış qiymətləndirilməsinə görə investorlara, şirkətlərə və ya digər maraqlı tərəflərə mənfi təsir göstərə bilər. Qiymətləndirmə riski müxtəlif bazar şərtlərindən, qiymətləndirmə metodlarından və ya məlumat çatışmazlığından qaynaqlana bilər.

## Səbəbləri
Aktivlərin dəyərini təyin edərkən düzgün olmayan və ya qeyri-dəqiq qiymətləndirmə metodlarından istifadə. Aktivlərin real bazar dəyərini qiymətləndirmək üçün lazımi məlumatların olmaması. Qiymətləndirmə zamanı bazardakı volatillik, qiymətlərin sürətlə dəyişməsi və ya bazar iştirakçılarının qeyri-müəyyən davranışı. Əmlak, səhmlər və ya qeyri-maddi aktivlər kimi qiymətləndirilən elementlər üçün subyektiv fərziyyələrin istifadə edilməsi. Məsələn, vergi qanunvericiliyindəki dəyişikliklər aktivlərin dəyərinə təsir göstərə bilər. Xüsusilə maliyyə alətləri və ya törəmə məhsullar üçün tətbiq olunan maliyyə modellərinin qeyri-dəqiq və ya natamam olması.

## Qiymətləndirmə riskinə məruz qalan aktivlər
Səhmlərin və ya obliqasiyaların qiymətləri bazar şərtlərinə görə dəqiq əks etdirilməyə bilər
. Daşınmaz əmlak bazarında dəyərləndirmə zamanı tələb-təklif dəyişiklikləri nəzərə alınmaya bilər. Məsələn, opsionlar və fyuçerslər üçün qiymətləri hesablamaq çətin ola bilər, çünki bunlar tez-tez mürəkkəb modellərə əsaslanır. Patentlər, ticarət markaları, brend dəyəri kimi qeyri-maddi aktivlər subyektiv qiymətləndirilə bilər. Valyuta məzənnələrinin dəyişməsi ilə bağlı risklər də qiymətləndirmə riskinə daxildir.

## Qiymətləndirmə riskinin menecmenti
Aktivləri qiymətləndirmək üçün birdən çox metoddan istifadə edilməli və nəticələr müqayisə edilməlidir (məsələn, bazar qiyməti, diskontlaşdırılmış pul axını analizi və s.). Qiymətləndirmə üçün istifadə edilən bazar məlumatları aktual və dəqiq olmalıdır. Qiymətləndirmə prosesinə peşəkar ekspertlərin cəlb edilməsi riskləri azalda bilər. Aktivlərin bazar dəyərinin və risk amillərinin mütəmadi olaraq yenidən nəzərdən keçirilməsi. Qiymətləndirmə zamanı bazar volatilliyini və digər iqtisadi faktorları nəzərə almaq vacibdir. Qiymətləndirmə ilə bağlı risklərin azaldılması üçün müstəqil auditlərin aparılması. Məsələn, valyuta və ya törəmə maliyyə alətləri üzrə riskləri hedcləməklə qiymətləndirmə riskinin təsirlərini məhdudlaşdırmaq.

## Misal
Bir şirkət, yeni bir müəssisəni satın almaq istəyir və həmin müəssisənin dəyərini təyin edir. Qiymətləndirmə zamanı bazar məlumatlarının köhnə olması və ya gələcək pul axınlarının yanlış proqnozlaşdırılması nəticəsində aktivin dəyəri həddən artıq yüksək qiymətləndirilə bilər. Bu, şirkətin artıq ödəmə etməsinə və gələcəkdə maliyyə zərərləri ilə üzləşməsinə səbəb ola bilər. Qiymətləndirmə riski maliyyə alətlərində, daşınmaz əmlakda, investisiyalarda və hətta şirkətlərin satınalmalarında vacib bir məsələdir.

## İstinadlar
Əli Süleyman Əsəd

**Əli Əsəd**  ( **الوحش**  **əl-Vahşi**  )18751963) Suriyalı fermer və qəbilə lideri, müvafiq olaraq 1971-2000-ci illərdə hakimiyyətdə olan Suriya prezidentləri Hafiz Əl-Əsədin və 2000-2024-cü illərdə hakimiyyətdə olan Bəşər Əsədin atası və babası idi.   

## Şəxsi həyatı
Əli ibn Süleyman əl-Vəhşi Süleyman ibn Əhməd ibn İbrahim ibn Süleyman əl-Vəhşinin oğlu idi. Əl-Əsəd ailəsi Osmanlı İmperiyasının dağlıq Latakiya Sancağında ələvilərin yaşadığı Qardaha şəhərində yaşayırdı. Onlar ərəbcə it anlamına gələn Kəlbiyyə qəbiləsinin üzvləri idilər. 

Əli Osmanlıya qarşı insanları ayağlanmağa səsləyir  və 1920-ci illərdə Fransanın keçmiş Hələb vilayətinin bir hissəsini Türkiyəyə verdiyi zaman oradan qaçan qaçqınlara yardım etmişdi. O, öz kəndində azsaylı savadlı ələvilərdən biri və kənddə qəzetə abunə olan yeganə kişi idi.  Əlini əldə etdiyi nailiyyətlərə görə həmyerliləri Ələvilər tərəfindən *Əsəd* (“Şir”) adlandırdılar  və 1927-ci ildə bu ləqəbi özünə soyad etdi 

Əli üç dəfə evləndi və üç onillikdən çox on bir övladı oldu. Onun birinci arvadı Səadət Haffe rayonundan idi. Onların üç oğlu və iki qızı olub. İkinci arvadı Nəisə özündən iyirmi yaş kiçik idi. O, dağdan təxminən 12 kilometr aralıda yerləşən Qutilba kəndindən Osman Əbbudun qızı idi. Onların bir qızı və beş oğlu var idi. Dördüncü uşaq Hafiz 1930-cu il oktyabrın 6-da anadan olub 

## Siyasi təsir
Əli ibn Süleyman Əsəd  15 iyun 1936-cı ildə Fransanın baş naziri Léon Blum -a ünvanlanmış və fransızları Suriyanı tərk etməməyə çağıran "No 3547" məktubunu imzalayanlardan biri idi.  Lakin tarixçi Stefan Vinter bu məktubun saxta olduğunu müdafiə edir. Tarixçi Yaron Fridman, Fransa diplomatik arxivlərində SDN 242QO Petition 598 kataloq nömrəsi ilə qorunan orijinal ələvi petisiyasının Léon Blum-a nüsxəsini tapdı. Ehtimal olunur ki, bu petisiyanın görkəmli Ələvi liderləri və ya Əsəd ailəsinin əcdadları tərəfindən imzalanması deyil, tək Ələvi şairi Bədavi əl-Cəbəl tərəfindən yazılmışdır.

Məktubda prezident olmuş oğlu və nəvəsi kimi  Fələstindəki yəhudiləri tərifləyir və onları müsəlmanlar tərəfindən zülmə məruz qalan qruplar sırasına daxil edir. Ola bilsin ki, məktubun bu aspekti səmimi olmayıb, onun ünvanlandığı Fransanın baş naziri, yəhudi olan Léon Blumun rəğbətini qazanmaq məqsədi daşıyıb.

31 avqust 2012-ci ildə Fransanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Jerar Araud suriyalı diplomat Bəşər Cəfəriyə cavab məktubunu xatırladıb.
Mənfəət riski

**Mənfəət riski** () — bir təşkilatın planlaşdırılan və ya gözlənilən mənfəət səviyyəsinə çata bilməmə ehtimalını ifadə edir. Bu risk şirkətin fəaliyyətinə, maliyyə nəticələrinə və investisiya qərarlarına mənfi təsir göstərə bilər. Mənfəət riskinə təsir edən amillər daxili və xarici səbəblərlə əlaqəli ola bilər və bu, biznes mühitində olan qeyri-müəyyənlikləri əhatə edir.

## Nəticələri
Mənfəət riskinin idarə edilməməsi şirkətin gəlirliliyinə və maliyyə sabitliyinə mənfi təsir göstərə bilər. Planlaşdırılan mənfəət göstəricilərinə çatmamaq, şirkətin səhmlərinin dəyərini azalda bilər. Gözlənilən mənfəətin əldə edilməməsi nağd pul dövriyyəsinə təsir göstərə və likvidlik problemlərinə səbəb ola bilər. Mənfəət göstəriciləri davamlı olaraq aşağı düşərsə, bu, şirkətin bazar mövqeyini və gələcək inkişafını təhlükə altına qoyar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Profit Risk: The Third Critical Piece of Risk Management"
Barak Obama Prezident Mərkəzi

**Barak Obama Prezident Mərkəzi** — ABŞ-ın keçmiş prezidenti Barak Obamanın prezident kitabxanası, muzeyi və təhsil mərkəzi yerləşən bina kompleksi. Burada həmçinin Obama Fondu yerləşəcək. 19,3 akr ərazisi olan kampusun tikintisi 2021-ci ildə başladı, qüllə 2024-cü ilin ortalarında tamamlandı və mərkəzin 2026-cı ilin birinci yarısında açılması gözlənilir.

## Tarixi
Çikaqo Universiteti, İllinoys Universiteti, Havay Universiteti və Kolumbiya Universitetləri təşkilata ev sahibliyi etmək üçün təkliflər təqdim etmişdilər. 

2015-ci ilin may ayında Barak Obama Fondu və Çikaqo meri Rahm Emanuel elan etdi ki, fond və Barak Obama Prezident Mərkəzi Çikaqonun cənub tərəfində yerləşəcək və Çikaqo Universiteti ilə birgə tikiləcək.

## Həmçinin bax

* ABŞ Prezident Kitabxanaları
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Barack Obama Presidential Library
*Builder website for the Obama Center
Cümə, ayın 13-ü

**Cümə, ayın 13-ü** () — xüsusilə Qərb mədəniyyətlərində, bir çox insan tərəfindən uğursuz bir gün hesab olunur. Bu inanclar daha çox xurafatlara və tarixi miflərə əsaslanır. Bəzi insanlar bu günə ehtiyatla yanaşır və mühüm qərarlar verməkdən çəkinirlər.

## 13 rəqəminin uğursuzluğu
13 rəqəminin uğursuz hesab edilməsi qədimdən gələn bir inancdır. Məsələn:
* Qədim Skandinaviya mifologiyasında tanrılar üçün verilən ziyafətə 12 qonaq dəvət edilmişdi, amma 13-cü qonaq - xəyanətkar tanrı Loki gəlmişdi. Bu hadisə nəticəsində dünyaya xaos gətirən bir faciə baş vermişdi.
* Xristian ənənəsində İsa peyğəmbərin Sonuncu Şam Yeməyində 13 nəfər iştirak etmişdi, onlardan biri - Yəhuda İskariot xəyanət etmişdi.

## Cümə gününün mənfi mənası
Cümə günü də bəzi mədəniyyətlərdə uğursuz sayılır. Bu inancın mənbələri arasında:
* Xristian ənənələrinə görə, İsa peyğəmbərin çarmıxa çəkilməsi Cümə günü baş verib.
* Bəzi qədim inanclarda Cümə məhsuldarlıq tanrılarına ibadət etmək üçün nəzərdə tutulan gün olub, amma xristianlıqla bu inanclar "uğursuz" kimi damğalanıb.

Elm və məntiqlə baxdıqda, Cümə, ayın 13-ü sadəcə adi bir təqvim tarixidir. Xurafatlar insanların inanc və mədəni təsəvvürlərinin bir hissəsidir, amma onların real təsiri yoxdur. Maraqlıdır ki, bəzi mədəniyyətlərdə, məsələn, Yaponiyada və ya Çin mədəniyyətində, 13 rəqəmi uğursuz sayılmır, hətta bəzi hallarda müsbət mənaya malikdir.

## İstinadlar
Etnometodologiya

**Etnometodologiya** — sosial elmlərdə insanların gündəlik həyatda sosial qarşılıqlı əlaqələri necə başa düşdüklərini və bunları necə strukturlaşdırdıqlarını öyrənən bir tədqiqat istiqamətidir. Bu yanaşma, 20-ci əsrin ortalarında amerikalı sosioloq Harold Garfinkel tərəfindən təqdim edilmişdir. Adı "etno" (xalq və ya qrup), "metod" (üsul) və "logiya" (öyrənmə) sözlərindən götürülmüşdür.
Etnometodologiyanın əsas məqsədi, insanların gündəlik həyatlarında "adi" qəbul etdikləri davranışların, normaların və sosial qaydaların altında yatan struktur və mexanizmləri araşdırmaqdır.

## Etnometodologiyanın əsas prinsipləri
Etnometodologiya, sosial qarşılıqlı əlaqələri anlamaq üçün xüsusi yanaşma təklif edir. Bu sahənin əsas prinsipləri Harold Garfinkel tərəfindən təsnif edilmişdir.
İnsanlar gündəlik həyatlarında sosial reallığı daim istehsal edir və yenidən qururlar.
Sosial qaydalar və normalar sadəcə mövcud deyil; insanlar bu qaydaları öz qarşılıqlı əlaqələri vasitəsilə aktiv şəkildə yaradır. Adi görünən və təbii qəbul edilən davranışların altında sosial qaydalar və razılaşmalar mövcuddur. Etnometodologiya, insanların bu qaydaları necə "təbii" şəkildə həyata keçirdiyini araşdırır. İnsanlar öz davranışlarını və başqalarının davranışlarını müəyyən metodlar vasitəsilə izah edir. Bu metodlar, gündəlik sosial praktikaların mərkəzində dayanır.
İnsanlar öz ifadələrini və davranışlarını müəyyən bir kontekstdə mənalandırır.
Davranışların mənası həmin davranışın baş verdiyi kontekstdən asılıdır.
İnsanlar arasında qarşılıqlı anlaşma səviyyəsinə çatmaq üçün sözləşdirilmiş mənalar yaradır.
Bu proses sosial qarşılıqlı əlaqələrin asanlaşmasını təmin edir.
Sosial qarşılıqlı əlaqələrdəki qaydalar və normalar nəzəri deyil, praktikdir.
İnsanlar bu qaydaları hərəkət əsnasında, gündəlik praktikada tətbiq edir.
Sosial qaydaların və normaların nə qədər güclü olduğunu anlamaq üçün etnometodologiya bəzən "qayda pozma" eksperimentlərindən istifadə edir.
Bu eksperimentlər insanların gündəlik həyat qaydalarına necə reaksiya verdiyini göstərir.

## Etnometodologiyanın Əhəmiyyəti
Etnometodologiya sosial elmlərdə gündəlik həyatın "sıradan" və "adi" tərəflərinə diqqət çəkir. İnsanların bu cür normaları necə yaradıqları və həyata keçirdiklərini öyrənmək, sosial strukturların və qarşılıqlı əlaqələrin daha dərin səviyyələrini başa düşməyə kömək edir.

## Həmçinin bax
* Metodologiya

## İstinadlar
Qida intoleransı

**Qida intoleransı**, **Qida dözülməzliyi** və ya **Qida həssaslığı** — müəyyən qidaların istehlakı nəticəsində orqanizmdə müxtəlif fiziki əlamətlər və narahatlıqların yaranması ilə xarakterizə olunan vəziyyət. Bu, qida allergiyasından fərqlidir, çünki qida allergiyasında immun sistemin müdaxiləsi mövcud olduğu halda, qida intoleransı qeyri-immunoloji səbəblərlə baş verir. Qida intoleransının bir neçə növü var və hər biri fərqli qidalara qarşı inkişaf edə bilər. Ən geniş yayılmış növlər arasında laktoz intoleransı, qluten intoleransı və fruktoz intoleransı yer alır.

## Növləri

### Laktoz intoleransı
Süd və süd məhsullarında mövcud olan laktoz adlı şəkərin həzm edilə bilməməsi nəticəsində meydana gəlir. Bu, orqanizmin lazımi miqdarda laktoz fermenti istehsal etməməsi ilə əlaqədardır. Nəticədə, laktoz həzm olunmadan bağırsaqlara çatır və qaz əmələ gəlməsi, qarın ağrısı və şişkinlik kimi mədə-bağırsaq problemlərinə səbəb olur. Laktoz intoleransı xüsusilə yetkinlər arasında geniş yayılmışdır.

### Qlüten intoleransı
Qlüten, buğda, çovdar və arpa kimi taxıllarda olan zülaldır. Qlütenə qarşı həssaslığı olan şəxslər, bu maddəni qəbul etdikdə mədə-bağırsaq problemləri yaşayır. Əlamətlər arasında qarın ağrısı, şişkinlik və ishal yer alır. Qlüten intoleransına malik olan şəxslər qlütenli qidalardan uzaq durmalıdır. Bu vəziyyət, qlütenə həssaslıqla əlaqəli olub qida allergiyası ilə eyni deyil.

### Fruktoz intoleransı
Fruktoz, təbii olaraq meyvələrdə və balda mövcud olan bir şəkər növüdür. Fruktozu düzgün həzm edə bilməyən şəxslərdə qarın ağrısı, şişkinlik və ishal kimi əlamətlər ortaya çıxır. Fruktoz intoleransı olan şəxslərin qida seçimlərinə diqqət etməsi vacibdir, çünki düzgün qidalanma vəziyyətin idarə edilməsində mühüm rol oynayır.

### Histamin intoleransı
Histamin, orqanizmdə təbii olaraq mövcud olan və bir çox bioloji funksiyanı dəstəkləyən bir maddədir. Ancaq bəzi insanlar histamini düzgün şəkildə parçalaya bilmir, bu da histamin intoleransına səbəb olur. Belə şəxslər yüksək histamin tərkibli qidalardan, məsələn, pendir, şərab və turşulardan uzaq durmalıdır. Əlamətlər arasında baş ağrısı, dəri reaksiyaları və mədə-bağırsaq problemləri yer alır.

## İstinadlar
Freya (mifologiya)

**Freya** (qədim skandinav dilində "Xanım") — skandinav mifologiyasında sevgi, gözəllik, məhsuldarlıq, müharibə, ölüm və sehrlə əlaqələndirilən tanrıça. Freya, Vanir tanrılar ailəsinin üzvü olsa da, Aesir tanrıları ilə Vanir arasında sülh müqaviləsi nəticəsində Aesir ailəsinə qoşulmuşdur.

## Populyar mədəniyyətdə
Freya Marvel kainatında "Frigga" adlı obrazın yaradılmasında ilham mənbəyi olmuşdur. İlk dəfə 1963-cü ildə təqdim edilən Frigga, Skandinav mifologiyasından götürülmüş elementlərlə zənginləşdirilmiş bir personaj idi.

1990-cı illərdən başlayaraq, Freya adı və onun müxtəlif variantları qız uşaqları üçün populyar adlar sırasında yer almağa başlamışdır. Norveçdə bu adın müasir forması olan "Frøya" təxminən 500 qız uşağına verilmişdir. Bundan başqa, "Frøydis" kimi Freya ilə əlaqəli digər adlar da Norveçdə geniş istifadə edilir.

Freya ilk olaraq 2002-ci ildəki "Age of Mythology" strategiya oyununda Skandinav mifologiyasından ilhamlanmış tanrıça kimi təsvir edilmişdir. Daha sonra 2014-cü ildə çıxan "Smite" oyununda oynanıla bilən bir personaj olaraq təqdim olunmuşdur. Freya xüsusilə "God of War" (2018) və "God of War Ragnarök" (2022) oyunlarında əsas obrazlardan biri kimi yer almışdır.

Musiqi sahəsində isə amerikalı metal qrupu "The Sword", 2006-cı ildə yayımlanan "Age of Winters" albomunda "Freya" adlı mahnıya yer vermişdir. Bu mahnı həmin il "Guitar Hero II" video oyununda təqdim edilmişdir.
## İstinadlar
Kraken

**Kraken** — Şimali Atlantik və Skandinaviya mifik folklorunda təsvir olunan əfsanəvi dəniz canavarı. Adətən nəhəng bir osminoqa bənzəyən Kraken, qorxunc ölçüləri və dağıdıcı gücü ilə tanınır. Əfsanələrə görə, o, dərin sularda yaşayır və səthə yaxınlaşdığı zaman gəmini və ekipajı udaraq və ya batıraraq dənizçilərə böyük təhlükə yaradır.

Kraken ilk dəfə 1700-cü ildə Françesko Neqri tərəfindən təsvir edilmişdir.

## Populyar mədəniyyətdə
Jül Vernin "İyirmi min lye su altında" romanında Krakenin böyük qolları ilə gəmini batırması təsvir edilir. "Karib dənizinin quldurları" filminin üçüncü hissəsində Kraken, əsas mövzulardan biri olaraq ön plana çıxır.

Dəniz mövzulu video oyunlarında da Krakenə tez-tez rast gəlinir. Məsələn, "Assassin's Creed IV: Black Flag" və "Sea of Thieves" kimi oyunlarda Kraken böyük bir təhlükə kimi göstərilib.

## İstinadlar
Talos

**Talos** — yunan mifologiyasında bürüncdən hazırlanmış nəhəng varlıq. O, Krit adasının müdafiəçisi və qoruyucusu kimi əfsanələrdə yer alır. Talosun zəif nöqtəsi dabanıdır.

## Mədəniyyətdə yeri

* 1963-cü ildə çəkilmiş "Ceyson və Arqonavtlar" ("Jason and the Argonauts") filmində qəhrəmanların Talos ilə döyüşdükləri epik səhnə yer alır.
* "Titanlar sinfi" ("Class of the titans") cizgi filminin 1-ci sezonunda yer alan "Çoxlu xosbəxt qayıdışlar" ("Many happy returns") adlanan 20-ci bölümü Talosun qayıdışı üzərində qurulur.

## İstinadlar
Güləş üzrə Azərbaycan Çempionatı 2016

**Güləş üzrə Azərbaycan Çempionatı** — 2017-ci ilin 11-13 yanvarında Bakı İdman Sarayında baş tutdu.

## Yunan-roma güləşi

## Sərbəst güləş

## İstinadlar
* 
* 
*
Here in the Pitch

***Here in the Pitch*** — ABŞ müğənnisi  dördüncü studiya albomu. 3 may 2024-cü ildə "Mexican Summer" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
You Won't Go Before You're Supposed To

***You Won't Go Before You're Supposed To*** — ABŞ hardkor pank qrupu -un üçüncü studiya albomu. 10 may 2024-cü ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
My Method Actor

***My Method Actor*** — İngiltərə müğənnisi  üçüncü studiya albomu. 13 sentyabr 2024-cü ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Səyavuş Qasımov

**Səyavuş Kamran oğlu Qasımov** () — Bakı Avrasiya Universitetinin rektoru (2024). Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.

## Həyatı
Səyavuş Qasımov 2 iyul 1984-cü ildə Gədəbəy rayonunda anadan olub. S. Pirverdiyav adına Çalburun kənd orta məktəbini bitirib.

Səyavuş Qasımov 2001–2005-ci illərdə BDU-nun Tarix fakültəsində bakalavriat, 2005–2007-ci illərdə magistratura səviyyələrində təhsil alıb, hər iki pilləni fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

2008–2011-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında "Siyasi institutlar və sistemlər" ixtisası üzrə doktoranturada təhsil alıb və təhsilini 2011–2012-ci illərdə Avropa Birliyinin "Erasmus Mundus" proqramı üzrə Yunanıstanın Beynəlxalq Hellenic Universitetində davam etdirib. "Azərbaycan Respublikasının milli maraqları sistemində geosiyasi amil" mövzusunda siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edərək 2017-ci ildə siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb. 30-dan çox elmi məqalənin müəllifidir.

O, bir sıra beynəlxalq elmi konfranslarda çıxış edib. İngilis, rus və türk dillərini bilir.

Əmək fəaliyyətinə 2007-ci ildə BAAU-nun Beynəlxalq münasibətlər kafedrasında müəllim kimi başlayıb. Universitetin Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin mütəxəssisi, şöbə müdiri, Universitetin elmi katibi, kafedra müdiri əvəzi və dekan əvəzi vəzifələrində çalışıb. 2015-ci ildən yeni təyinatadək universitetin Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəzifəsini icra edib.

2014-cü ildən Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçmiş İnnovasiyalara və İnkişafa Dəstək İctimai Birliyinin həmtəsisçisi və İdarə Heyətinin sədridir.

Azərbaycan Elm Fondu, Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi və beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən maliyyələşdirilən 12 layihənin müəllifidir.

Elm və təhsil nazirinin əmri ilə "Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi" döş nişanı ilə təltif olunub.

Bakı Avrasiya Universitetinin (BAAU) Təsisçilər Şurasının 30.09.2024-cü il tarixli qərarı ilə bu universitetə yeni rektor təyin edilib.

## İstinadlar
The Girl Is Crying in Her Latte

***The Girl Is Crying in Her Latte*** — ABŞ rok qrupu Sparks-ın iyirmi beşinci studiya albomu. 26 may 2023-cü ildə "Island Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Goodnight Rhonda Lee

***Goodnight Rhonda Lee*** — ABŞ musiqiçisi  dördüncü studiya albomu. 21 iyul 2017-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Shashin Shimpo

– 1882–1940-cı illərdə (fasilələrlə) Yaponiyada nəşr olunmuş aylıq fotoqrafiya jurnalı. 1890-cı illərdə Şərqi Asiyanın ilk, Yaponiyanın isə yeganə fotoqrafiya jurnalı idi.

## Tarixi
*"Shashin Shimpo"* 1882-ci ildə Fukasava Yokitsu tərəfindən təsis olunmuşdur. Jurnalın təsisçi nəşriyyatı Tokioda yerləşən "Choyosha" nəşriyyatı idi. *"Shashin Shimpo"* 1874-cü ildə Yaponiyanın ilk fotoqrafiya jurnalı kimi yaradılmış, cəmi 3 sayı nəşr olunmuş  jurnalının, eləcə də, həmin jurnalın xələfi olan, 1880–1881-ci ildə 7 sayı nəşr olunmuş  jurnalının davamçısı kimi yaradılmışdır. Fukasava Yokitsu hər iki jurnalın redaktəsində iştirak etmişdi.

Jurnalın ilk sayı 1882-ci ilin sentyabrında nəşr olunmuşdur. ABŞ-də yaşayan fotoqraf Oqava Kazumasa ABŞ fotoqrafiyası haqqında hesabatlarını bu jurnala göndərirdi. 18 sayı nəşr olunduqdan sonra jurnal 1884-cü ilin sentyabrında fəaliyyətini dayandırmışdır. Oqava Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra 1889-cu ildə jurnalı yenidən təsis etmiş və redaktoru olmuşdur. Bu dəfə "Hakubundo Shoten" nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan jurnalın ilk sayı 1889-cu ilin fevralında işıq üzü görmüşdür. Fotoqrafiya avadanlıqlarının tədarükü ilə məşğul olan "Asanuma Shōkai" şirkəti jurnalın distrubüteri idi. Oqava 1894-cü ilə qədər jurnalı redakə etməyə davam etmişdir. Jurnal 1896-cı ilin sentyabrında fəaliyyətini dayandırsa da, 2 ay sonra – dekabrda Fukasava Yokitsu və "Shashin Shimposha" nəşriyyatı tərəfindən fəaliyyəti bərpa olunmuşdur. 1916-cı ilin iyulunda Tokio Təsviri İncəsənət Məktəbinin professoru Mori Yoşitaro jurnalın baş redaktoru olmuşdur. Jurnal 1940-cı ilin dekabrına qədər nəşr olunmuşdur. Yaponiya ordusunun jurnal və qəzetləri konsolidasiya etmə siyasəti nəticəsində bağlanmışdır.

## Xüsusiyyətlər
*"Shashin Shimpo"* Yaponiyada həvəskar fotoqraflar üçün əsas informasiya mənbəyi idi. Jurnalda universitet professorlarının yazıları və xarici nəşrlərin tərcümələri çap olunurdu. 1889-cu ilin aprelində Asay Çunun  essesi, 1893-cü ilin mayında Şimooka Renconun avtobioqrafiyası  jurnalda serializasiya olunmağa başlamışdır. Oxucuları arasında Yaponiya Fotoqrafiya Cəmiyyətinin üzvləri var idi. Üzvlərin çəkdikləri fotolar *"Shashin Shimpo"* jurnalında nəşr olunurdu.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* "A photographic publication for Japan" ("British Journal of Photography", 1889).