open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plestiodon anthracinus

**Plestiodon anthracinus** (*Kömür skinki*) — ABŞ-də endemik olan bir kərtənkələ növü.

## Təsvir

Bu orta ölçülü kərtənkələ növüdür, qısa və yaxşı inkişaf etmiş ayaqlara malikdir. Ümumi uzunluğu 13–18 sm (5.1–7.1 in), burundan anal dəliyə qədər olan maksimum uzunluğu (SVL) isə 7 sm (2.8 in) təşkil edir. Bu dörd zolaqlı skinkdir və onun açıq rəngli zolaqları quyruğa qədər uzanır. Geniş tünd yan zolaq 4–4.5 pulcuq enindədir və başın üstündə heç bir açıq rəngli zolaq yoxdur. Dorsolateral (bel-yan) açıq rəngli zolaq, arxa xəttin ortasından sayıldıqda, 3-cü və 4-cü pulcuq sıralarının kənarlarında yerləşir. Bir postmental (alt çənə) pulcuq mövcuddur. Erkək fərdlərin başının yan tərəfləri yaz çütləşmə mövsümündə qırmızımtıl rəng alır, ən azı yayılma sahəsinin bəzi hissələrində bu belədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Description from the U.S. Army Corps of Engineers.
Actinemys marmorata

**Actinemys marmorata** (*Qərb gölbaşı tısbağası*) — Həmçinin "Sakit okean gölbaşı tısbağası" kimi tanınan, "Emydidae" fəsiləsinə aid olan kiçik və orta ölçülü bir tısbağa növü. Bu növ ABŞ-nin qərb sahilindən Meksikanın şimalına qədər, Vaşinqton ştatının qərbindən Aşağı Kaliforniyanın şimalına qədər yayılmışdır. Əvvəllər Kanadada (Britaniya Kolumbiyasında) tapılırdı, lakin 2002-ci ilin mayında Kanadanın "Nəsli Kəsilmək Təhlükəsində Olan Növlər Aktı"na əsasən Sakit okean gölbaşı tısbağasının Kanadada nəsli kəsilmişdir.

## Təsvir

"A. marmorata"nın bel tərəfi adətən tünd qəhvəyi və ya zeytun rəngindədir, bəzən tünd şəbəkəli və ya zolaqlı naxışlarla. Qarın tərəfi (plastron) sarımtıldır, bəzən lövhələrin mərkəzində tünd ləkələr olur. Düz qabıq uzunluğu 11–21 sm arasında dəyişir. Qabıq alçaq və genişdir, adətən ortadan arxaya doğru genişlənir və yetkin fərdlərdə hamar olur, kəllə və ya dişli kənarlar yoxdur. Yetkin qərb gölbaşı tısbağaları cinsi dimorfizm göstərir: erkəklərin boğazı açıq və ya solğun sarı rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Field Identification: Guide to Distinguishing Western Pond Turtles (''Actinemys'' spp.) from Common Pond Sliders (''Trachemys'' spp.)
Emydoidea blandingii

**Emydoidea blandingii** (*Blandinq tısbağası*) — "Emydidae" fəsiləsinə aid olan yarımsu tısbağası növü.

## Təsvir

"Emydoidea blandingii" tısbağası orta ölçülü bir tısbağadır, orta qabıq uzunluğu təxminən 18–23 sm, maksimum isə 25,5 sm-dir. Bu tısbağanın ən fərqləndirici xüsusiyyəti parlaq sarı çənə və boğazıdır. Qabıq (üst tərəf) qabarıq, lakin orta xətt boyunca bir qədər düz və yuxarıdan baxıldıqda uzunsovdur. Qabıq tünd fon üzərində çoxlu sarı və ya açıq rəngli ləkələr və ya zolaqlarla örtülüdür. Plastron (alt tərəf) sarı rəngdədir və tünd ləkələr simmetrik şəkildə yerləşir. Baş və ayaqlar tünd rəngdədir və adətən sarı ləkələrlə örtülüdür. Blandinq tısbağası həmçinin "yarıqutu" tısbağası adlanır, çünki plastronun menteşəsi olsa da, qutu tısbağaları kimi sıx bağlanmır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Blanding's Turtle, Herpetological Resource and Management (HRM) of Michigan
* Blanding's Turtle , Illinois Natural History Survey
* Blanding's Turtle, Reptiles and Amphibians of Iowa
Glyptemys insculpta

**Glyptemys insculpta** (*Meşə tısbağası*) — Emydidae fəsiləsinə aid olan bir tısbağa növü.

## Təsvir

Meşə tısbağasının qabıq uzunluğu adətən 14–20 sm arasında dəyişir, lakin maksimum 23,4 sm-ə qədər çıxa bilər. Onun qabığı qabarıq, qəhvəyi, boz-qəhvəyi və ya qəhvəyi rəngdədir və mərkəzi bir kili (keel) var, bu da piramida şəklində yivlər və xəndəklərdən ibarətdir. Yaşlı tısbağalar adətən aşınmış və ya köhnəlmiş qabıq göstərir. Tam yetişmiş bir tısbağanın çəkisi 1 kiloqrama qədər çıxa bilər. Meşə tısbağasının kariotipi 50 xromosomdan ibarətdir.
Böyük pulcuqlar qara və ya sarı xətlər nümayiş etdirir. Meşə tısbağasının plastronu (alt qabıq) sarı rəngdədir və tünd ləkələrə malikdir. Plastronun arxa kənarı V şəklində bir çentik ilə bitir. Bəzi fərdlərin başının üst səthi tünd bozdan tam qaraya qədər dəyişir və bəzən sarı ləkələrlə örtülür. Boyun, çənə və ayaqların alt səthi narıncıdan qırmızıya qədər dəyişir və bəzi fərdlərdə alt çənə boyunca zəif sarı zolaqlar ola bilər. Rəng canlılığında mövsümi dəyişikliklər müşahidə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*''Glyptemys insculpta'', The IUCN Red List of Threatened Species
*Wood Turtle, State of Connecticut, Department of Energy and Environmental Protection
*Wood Turtle, Wisconsin Department of Natural Resources
*Wood Turtle, Michigan Department of Natural Resources
*Wood Turtle, Reptiles and Amphibians of Iowa
Graptemys geographica

**Graptemys geographica** (*Şimali xəritə tısbağası*) — Həmçinin “adi xəritə tısbağası” kimi tanınan, Emydidae fəsiləsinə aid su tısbağasıdır. Bu növ Şimali Amerikaya endemikdir.

## Təsvir

Şimali xəritə tısbağası həm ümumi adını, həm də elmi adını qabığındakı işarələrdən alır. Bu işarələr xəritə və ya xəritə xətlərinə bənzəyir. Bu xətlər adətən sarı, qəhvəyi və ya narıncı rəngdədir və tünd hədlərlə əhatə olunub, qabığın qalan hissəsi isə zeytun və ya boz-qəhvəyi rəngdədir. Lakin tısbağa yaşlandıqca qabıqdakı işarələr solğunlaşır və yaşlı fərdlərdə bu işarələr yalnız qabıq nəm olduqda görünür. Qabıq hidrodinamik görünüşə malikdir, genişdir və orta dərəcədə aşağı kielə (silsiləyə) sahibdir. Qabığın arxa hissəsi genişlənir və kənarları dişli formadadır. Qarın qabığı (plastron) sarı rəngdədir və mərkəzdə tünd bir ləkə (plastral fiqur) var ki, bu ləkə yaşla birlikdə solğunlaşır və bəzi yetkin fərdlərdə tamamilə yox ola bilər (yəni qarın qabığı ləkəsiz olur). Baş, boyun, ətraflar və quyruq tünd yaşıl rəngdədir və incə sarı zolaqlarla örtülüdür, hər bir gözün arxasında isə oval və ya üçbucaq şəklində ləkə var. Digər xəritə tısbağaları kimi, bu növ də cinsi dimorfizm baxımından fərqlənir; erkəklərin qabıq uzunluğu 10–16 sm (3.9–6.3 in), çəkisi isə 150–400 q (5.3–14.1 ouns) arasında dəyişir. Dişilər isə 18–27 sm (7.1–10.6 in) qabıq uzunluğuna və təxminən 0.67–2.5 kq (1.5–5.5 funt) çəkiyə malikdirlər. Dişilərin başı erkəklərə nisbətən daha genişdir və bu, qidalanma fərqləri ilə əlaqədardır. Erkəklərin qabığı daha dar, kieli daha qabarıq, başı daha ensiz və quyruğu daha uzun və qalındır. Dişilərdən fərqli olaraq, erkəklərin kloaka açılışı qabığın arxa kənarının xaricində yerləşir. Cavan xəritə tısbağalarının bel hissəsində qabarıq kiel olur. Yenicə çıxmış balaların qabığı yumru, boz-qəhvəyi rəngdədir və təxminən 2.5 sm (0.98 in) uzunluğundadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Northern Map Turtle, Illinois Natural History Survey
*Common Map Turtle, Reptiles and Amphibians of Iowa
*Common Map Turtle, Savannah River Ecological Laboratory
Bəy Mamed

**Məmməd İsmayılov** və ya tanınan adı ilə **Bəy Məmməd** (23 sentyabr 1953, Axura) — Azərbaycan iş adamı və xeyriyyəçisi.

## Həyatı və Fəaliyyəti
23 sentyabr 1953-cü ildə Şərur rayonunun Axura kəndində anadan olub. O, biznes sahəsində fəaliyyət göstərmiş, müxtəlif ticarət və xidmət istiqamətlərində çalışmışdır. O, *Ulubəy şirkətlər qrupunun* qurucusu və prezidentidir. Şirkətin altşirkəti *"Ulubəy-İnşaat MMC"* tərəfindən tikinti işləri həyata keçirilmiş və o, bu layihələrə rəhbərlik etmişdir. Bakı şəhərində yerləşən *"Yeni Şəhər" yaşayış kompleksi * şirkətlər qrupuna daxildir

. Bəy Məmməd 6 may 2013-cü ildə "Səməd Vurğun Mükafatı" diplomu ilə təltif edilib.

## Xeyriyyəçilik və ictimai fəaliyyətləri
O, müxtəlif tədris müəssisələri üçün maddi köməklər etmiş, idman yarışlarının keçirilməsi üçün maliyyə dəstəyi vermişdir. Şəhidlər Xiyabanının abadlaşdırılmasına maddi dəstək vermiş və şəhid ailələrinə maddi yardım göstərmişdir. Milli Ordunun, Naxçıvanın müdafiəsində iştirak etmiş hərbi hissələrə texnika və sursatın alınmasında yardımlarını göstərmişdir.

## Siyasi Baxışı
Xalq qəzetində dərc olunmuş məqalədə, Bəy Məmmədin Ümummilli Lider Heydər Əliyevə yüksək hörmətlə yanaşdığı, onun fəaliyyətini yüksək qiymətləndirdiyi və Ümummilli Lider Heydər Əliyevlə bir neçə dəfə görüşdüyü qeyd olunur.

## İstinadlar
Qaz partlayışı

**Qaz partlayışı** — yanar qazların hava və ya digər oksidləşdirici maddə ilə müəyyən nisbətdə qarışaraq qapalı və ya yarı qapalı məkanda alışması nəticəsində baş verən qəfil və güclü enerji buraxılışı hadisəsi. Bu proses adətən qaz sızması, qaz-hava qarışığının yaranması və alışma mənbəyinin təsiri ilə müşahidə olunur.

Qaz partlayışları əsasən məişət, sənaye və nəqliyyat sahələrində baş verir. Belə hadisələr zamanı qısa zaman ərzində yaranan yüksək təzyiq dalğası və istilik enerjisi ciddi dağıntılara, yanğınlara, insan tələfatına və ekoloji zərərlərə səbəb ola bilir.

## Yaranma mexanizmi
Qaz partlayışının baş verməsi üçün üç əsas amil tələb olunur. İlk növbədə, metan, propan, bütan və ya hidrogen kimi yanar qazların boru xətlərindən, ventillərdən və ya avadanlıqlardan atmosferə sızması baş verir. Sonra sızan bu qazın hava ilə müəyyən nisbətdə qarışması. Bu nisbət qazın növündən asılı olaraq aşağı və yuxarı partlayış hədləri ilə müəyyən olunur. Qığılcım, açıq alov, isti səth və ya elektrik avadanlığı vasitəsilə yaranan enerji impulsu alışma mənbəyi rolunu oynayır.

## İstinadlar
Le chemin de Sèvres

**Le chemin de Sèvres** (*Sevr yolu*) — fransız rəssam Jan-Batist Kamil Korot () tərəfindən 1850-ci illərdə çəkilmiş mənzərə janrında tablo. Əsərdə Paris yaxınlığındakı Sèvres bölgəsinə gedən kənd yolu təsvir olunur. Rəssam burada təbiətin sakit harmoniyasını, işıq və kölgə oyununu poetik bir tərzdə əks etdirmişdir.

Tablo Apollon qalereyasının kolleksiyasında yer alır və fransız realist mənzərə rəssamlığının klassik nümunələrindən biri sayılır. “Sevr yolu” əsəri həmçinin Korotun daha sonra impressionistlərə təsir göstərən işıq və atmosfer tədqiqatlarının bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.

## Oğurluq
*Le chemin de Sèvres* adlı əsər Luvr muzeyindən 3 may 1998-ci ildə onun çərçivəsinin arxasındakı dirəklərin çıxarılması yolu ilə oğurlanmışdır. O vaxt əsərin təxmini dəyəri 1,3 milyon ABŞ dolları idi. Oğurluqdan dərhal sonra Luvr bağlanmış, polis isə yüzlərlə ziyarətçini axtarmışdır. Hüquq-mühafizə orqanları, həmçinin, tablonun çərçivəsi və şüşəsindən barmaq izləri götürmüşdür. Oğurlanmış tablo bu günədək tapılmamış və hələ də itkin sayılır.

Bu oğurluq Luvrdakı bir sıra digər oğurluqlardan sonra baş vermişdi. Əvvəlki hadisə 7 yanvar 1998-ci ildə baş vermişdi — həmin vaxt Luvrdan eramızdan əvvəl IV əsrə aid yunan mənşəli Zeus Meilixiosa həsr olunmuş votiv stela oğurlanmışdı. Bundan əvvəl, Lanselot-Tedor Türpen de Krisseyə məxsus *[[Daims dans un paysage]]* əsəri 11 yanvar 1995-ci ildə, Robert Nanteuilün *[[Portrait de Jean Dorieu]]* adlı əsəri isə 10 iyul 1994-cü ildə oğurlanmışdı.

*Le chemin de Sèvres* əsərinin oğurlanmasından sonra muzeydə təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilmiş və 2025-ci ilin oktyabrında baş verən qarət hadisəsinədək Luvrdan heç bir sənət əsərinin oğurlandığı barədə məlumat qeydə alınmamışdır.

## İstinadlar
Luko Paletak

Luko Paletak (19 avqust 1943, Dubrovnik, Xorvatiya – 12 may 2024)— Xorvatiya Elm və İncəsənət Akademiyasının akademiki, xorvat yazıçısı, tərcüməçi, poeziya, uşaq ədəbiyyatı, elmi tədqiqatlar, məqalələr, esselər və antologiyalar janrında çoxsaylı kitabların müəllifi. 

## Bioqrafiya
1943-cü ildə Dubrovnikdə atası Niko və anası Mariya Skviçalonun ailəsində anadan olub. Uşaqlığı orada keçib, ibtidai və orta məktəb müəllimlik məktəbində, eləcə də Pedaqoji Akademiyada təhsil alıb. 
1968-ci ildə Zadardakı Fəlsəfə fakültəsində xorvat və ingilis dili ixtisasları üzrə təhsil alıb.
Paletak 1992-ci ildə Zaqrebdəki Fəlsəfə fakültəsində "Književno djelo Ante Cettinea" ("Ante Cettineo ədəbi əsəri") dissertasiyası ilə doktorluq dərəcəsi alıb.

Şeirlərində geniş yayılmış ludizmə görə o, "Xorvatiya poeziyasının poeta ludens"i adlandırılıb. Luko Paletak  həm Xorvatiya, həm də Sloveniya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının, eləcə də Avropa Leonardo da Vinçi Akademiyasının üzvü idi.
Paletak ən məhsuldar müasir Xorvat şairlərindən biridir. Digər dillər ilə yanaşı ingilis dili, Fransız dili və Sloven dillərindən də tərcümə edirdi.
Paletak Cefri Çoser, Vilyam Şekspir, Corc Bayron, Oskar Vayld, Ceyms Coys kimi tanınmış şairlərin əsərlərini tərcümə edib.

Luko Paletakın bir çox şeirlərinə musiqi bəstələnmiş və Dubrovnik və Xorvatiya pop mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.

Şair 12 may 2024-cü ildə 81 yaşında vəfat edib.

## Biblioqrafiya
* Nečastivi iz ruže 1968
* Tri farse 1981
* Jutarnja kocka, 1983
* Na rubu tijela, 1987
* Slike s izložbe,1992
* Nevenka Arbanas, 1997
* Pjesni na dubrovačku, 1997
* Hrvatske teme, 1999
* Pojmovnik Malog čovjeka, 2001
* Lapadski Soneti Iva Vojnovića  2002
* Sastavljanje Orfeja: Studije, drame, pjesme, ogledi, 2005
* Skroviti vrt, 2004
* Crna kronika, 2006
* Grenlandski leptiri, 2006
* Nevidljiva zastava, 2008

**uşaqlar üçün kitablar:**
* Miševi i mačke naglavačke, 1973, 1975, 1980, 1984, 1986, 1994
* Slastičar orangutan, 1982
* Ledomat tata, 1985
* Roda u drugom stanju, 1988
* Priče iz male sobe, 1989
* Lavice na kavici, 1990
* Duhovi sa Strahurna, 1995
* Izabrane pjesme za djecu, 1996

## Mükafatları
* İvan Mazhuraniç mükafatı, (1972)
* Vladimir Nazor mükafatı (1984)
* Hans Kristian Anderson (1997) 
* "Skroviti vrt" romanı (2005)

## İstinadlar
Uels məktəbi

**Uels məktəbi** (bəzən *Aberistvit məktəbi* () kimi də tanınır) və ya **emansipator realizm** () — təhlükəsizlik tədqiqatları sahəsində formalaşmış elmi istiqamət. Bu yanaşma tənqidi nəzəriyyə ilə təhlükəsizlik anlayışı arasında əlaqə qurmağa çalışan tənqidi istiqamət kimi xarakterizə olunur.

Uels məktəbi öz nəzəri çərçivəsində Frankfurt məktəbinin ideyalarına və Qramşinin (Antonio Qramşi) fəlsəfi baxışlarına əsaslanır.

Bu istiqamətin əsas nümayəndələri arasında Ken But () və Riçard Uin Cons () xüsusi yer tutur.

## İstinadlar
SS Amsterdam (1950)

**TSS ''Amsterdam*** 1950-ci ildə Britaniya Dəmir Yolları üçün tikilmiş sərnişin gəmisi idi

== Tarixi ==
Gəmi Con Braun tərəfindən Klaydbankda tikilib və 19 yanvar 1950-ci ildə suya buraxılıb. Britaniya Dəmir Yollarında sərnişin bərəsi kimi karyerasından sonra o, Chandris Line üçün kruiz gəmisinə çevrilib və *Fiorita* adlandırıb. O, Türkiyə yaxınlığındakı sularda fırtınada batmışdır və daha sonra sudan çıxarılan gəmo 1973-cü ildən yaşayış otel gəmisi kimi istifadə olunmuşdur. 1980-ci ildə onun adı dəyişdirilərək *Ariane II'' qoyulmuşdur. Gəmi, 27 yanvar 1987-ci ildə Türkiyənin Fethiye şəhərinin Karagözlər məhəlləsinə yaxın yerdə fırtına zamanı batmışdır . 2021-ci ildə Şair Dənizçilik şırkəti tərəfindən hissələrə ayrılaraq dənizdən çıxarılmışdır.

## İstinadlar
Kendis Kinq

**Kendis Kinq** (; ) — ABŞ aktrisası, müğənni və bəstəkar.
## Həyatı

Kendis Kinq 13 may 1987-ci ildə Texas ştatının Hyuston şəhərində anadan olub. Kendis Kinq Florida ştatının Edqevud şəhərində böyüyüb və Orlando şəhərindəki Lake Hiqland Hazırlıq Məktəbində təhsil alıb. 

2006-cı ilin dekabrında Kendis Kinq "It's Always the Innocent Ones" adlı debüt albomunu müstəqil olaraq ABŞ-da yayımladı. Alboma daxil olan 14 mahnıdan 12-sinin sözlərini özü yazıb. O, həmçinin Mayli Sayrusun "Best of Both Worlds" turunda arxa vokalçı kimi çıxış edib və 2008-ci ildə "Hannah Montana & Miley Cyrus: Best of Both Worlds Concert" filmində öznü canlandırıb. 

Kendis Kinq "How I Met Your Mother", "Supernatural" və "Drop Dead Diva" kimi televiziya seriallarında qonaq rollarında çıxış edib. 2009-cu ildə "The Vampire Diaries" serialında Karolin Forbes rolunu canlandırmağa başladı və bu rolu ilə iki "Teen Choice" Mükafatı qazandı. Daha sonra "The Originals" və "Legacies" kimi spin-off seriallarında da eyni rolu təkrarladı. 2020-ci ildə "After We Collided" filmində Kimberli rolunu oynadı.

Kendis Kinq 2014-cü ildə musiqiçi Co Kinq ilə evləndi və bu evlilikdən iki qızı var, Florens May (2016-cı il təvəllüdlü) və Cozefina Cun (2020-ci il təvəllüdlü). 2022-ci ildə cütlük boşandı. 2023-cü ilin dekabrında Kendis Kinq amerikalı aktyor Stiven Kruqer ilə münasibətdə olduğunu təsdiqlədi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Keyzo Dohi

– Yaponiya dermatoloqu və veneroloqu. Uzaq Şərqdə dermatologiyanın qabaqcıllarından biri olmaqla yanaşı, Yaponiyada urologiyanın və sifilidologiyanın qabaqcılı olmuşdur.

## İlk illəri və təhsili
Keyzo Dohi 1866-cı ildə Yaponiyanın Eçizen vilayətində (hazırda Fukui prefekturasının tərkib hissəsi) doğulmuşdur. 1890-cı ildə Tokio Universitetindən məzun olmuşdur. O, əvvəlcə cərrah olmaq istəmiş və bu məqsədlə Almaniyanın Heydelberq Universitetinə daxil olmuşdur. Lakin daha sonra fikrini dəyişmiş və 1893-cü ildə Vyana Dermatologiya Məktəbinə daxil olaraq dermatoloq Morits Kapoşinin tələbəsi olmuşdur. O, burada iki il dermatologiya və urologiya üzrə təhsil almışdır. Dermatologiya haqqında ilk elmi məqaləsi 1896-cı ildə "*Archiv für Dermatologie und Syphilis*" jurnalında nəşr olunmuşdur. 1898-ci ildə Tokioya qayıtmışdır.

## Fəaliyyəti
Avropadan qayıtdıqdan sonra Tokio Universitetində köməkçi professor, 1898-ci ildə dermatologiya və sifilis üzrə professor təyin olunmuşdur. Tokio Universitetində dərs deməyə başlamış, dəri xəstəlikləri və sifilis haqqında mühazirələr vermişdir. 1900-cü ilin dekabrında Yaponiya Dermatologiya Assosiasiyasının sələfi olan Dəri Xəstəlikləri Cəmiyyətinin prezidenti olmuş və 1901-ci ildə cəmiyyətin almanca olan elmi jurnalını nəşr etdirməyə başlamışdır. Yaponiyada dermatologiyanın inkişafına töhfə verən əsas şəxslərdən biri olmuşdur. Yeni dəri xəstəlikləri haqqında məlumatlar vermiş və yeni müalicə üsulları inkişaf etdirmişdir. 1905-ci ildə Yaponiya Zöhrəvi Xəstəliklərin Qarşısı Alınması Assosiasiyasının əsasını qoymuşdur. Əsas nəşrlərinə 1910-cu ildə nəşr olunmuş  və 1921-ci ildə nəşr olunmuş  daxildir. 1926-cı ildə təqaüdə çıxmış və fəxri professor adı almışdır. 5 noyabr 1931-ci ildə ölmüşdür.

## Şəxsi həyatı
Həkim olmaqla yanaşı Çin dilində şeirlər yazmış və "Qakuen" təxəllüsündən istifadə etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Kerolayn Aaron

**Kerolayn Aaron** (; ) — ABŞ aktrisası və prodüsseri.
## Həyatı
Kerolayn Aaron 7 avqust 1952-ci ildə Virciniya ştatının Riçmond şəhərində anadan olub. O, yəhudi əsilli bir ailədə böyümüş və incəsənətə böyük maraq göstərmişdir. Təhsilini Amerika Universitetində tamamlamış və daha sonra aktyorluq karyerasına yönəlmişdir.

Kerolayn Aaron 1980-ci illərdən etibarən həm filmlərdə, həm də televiziya seriallarında müxtəlif rollarda çıxış etmişdir. O, məşhur rejissorlarla əməkdaşlıq etmiş və müxtəlif komediya və dram filmlərində rol almışdır.

**Seçilmiş filmləri**

* "Crimes and Misdemeanors" (1989) – Vudi Allenin filmi
* "Edward Scissorhands" (1990) – Tim Börtonun filmi
* "Primary Colors" (1998)
* "21 Jump Street" (2012)
* "22 Jump Street" (2014)

Kerolayn Aaron Brodvay və off-Brodvay teatr səhnələrində də çıxış etmişdir. O, teatr karyerası boyunca güclü xarakterli qadın obrazlarını canlandırmış və tənqidçilərin rəğbətini qazanmışdır. Aaron həm də prodüser və yazıçı kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, Hollivudda qadın aktyorların və yaradıcıların təmsilçiliyi ilə bağlı müxtəlif layihələrdə iştirak edir. O, ailəlidir və iki övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Marian Aalda

**Marian Aalda** (; ) — ABŞ aktrisası, müğənni, ayaqüstü komediya ustası, yazıçısı, prodüseri və quruluşçu-rəssamı.
## Həyatı
Marian Aalda 7 may 1948-ci ildə İllinoys ştatının Çikaqo şəhərində anadan olub. Cənubi İllinoys Universitetini bitirib. O, gənc yaşlarından incəsənətə maraq göstərmişdir. Marian Aalda aktyorluq sahəsində karyerasına teatrda başlamış və daha sonra televiziya və kinoda rollar almışdır. Onun əsas tanınması 1980-ci illərdə "The Edge of Night" adlı sabun operasında DiDi Bannister rolunu canlandırması ilə olmuşdur. Bu rol Afrikalı-Amerikalı aktrisalar üçün televiziya dünyasında mühüm bir addım idi. 
Aalda müxtəlif televiziya şouları və filmlərdə rol almışdır, bunlara daxildir:
* "The Edge of Night" (1979–1984) – DiDi Bannister
* "227"
* "Designing Women"
* "Family Matters"
* "The Royal Family"
* "Class Act" (1992) filmi

Son illərdə Marian Aalda yaşlanma və qadınların cəmiyyətdəki yeri ilə bağlı mövzularda çıxış edən natiq və komediyaçı kimi tanınır. O, "Aging Shamelessly" adlı ayaqüstü komediya şousu ilə yaşlanmanın pozitiv tərəflərini vurğulayır və yaş ayrı-seçkiliyinə qarşı mübarizə aparır. O, həmçinin yaşlı qadınların mediada daha çox təmsil olunması üçün aktiv fəaliyyət göstərir. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Mitsuru Adaçi

**Mitsuru Adaçi** (; ) — Yaponiya manqa yazarı və rəssamı.
## Həyatı
Mitsuru Adaçi 1962-ci il mayın 9-da Yaponiyanın İsesaki şəhərində anadan olub. O, gənclik illərində idmanla maraqlanmış və bu maraq onun gələcək əsərlərində də öz əksini tapmışdır. Mitsuru Adaçi çox erkən yaşlarında rəsmlə maraqlanmış və manqa sahəsindəki karyerasına başlanğıc verib.

O, 1981-ci ildə "Tōzai no Hitomi" adlı ilk manqa əsərini yayımladı, amma onun məşhurluğu "Touch" adlı əsəri ilə gəldi. Bu əsər gənc bir idmançının həyatını və sevgi münasibətlərini əks etdirir və Yaponiyada böyük bir populyarlıq qazandı. Ardınca bir çox digər məşhur manga əsərləri, o cümlədən "H2" və "Katsu!" kimi əsərlərini yaratdı.
Mitsuru Adaçinin əsərləri müxtəlif anime və TV seriallarına uyğunlaşdırılmışdır. Onun yazdığı əsərlərdə idman, dostluq, sevgi və şəxsi inkişaf kimi mövzular diqqət mərkəzindədir.

Əsərləri:
* "Touch" – 1981-1986-cı illərdə yayımlanmış manqa, daha sonra anime və filmə uyğunlaşdırılıb.
* "H2" – 1992-1999-cu illərdə yayımlanmış manqa, idman və gənclik mövzusunu əhatə edir.
* "Katsu!" – 2000-2003-cü illərdə yayımlanmış manqa, idman mövzusunda olan digər bir əsərdir.
* "Qandahar" – Yaponiyanın müxtəlif bölgələrində idman və həyat haqqında yazdığı başqa bir əsərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Adachi's work history  - timeline for Mitsuru Adachi's works
* AdachiFan - a site dedicated to the complete works of Mitsuru Adachi
* あだち充 DATABASE
Beverli Adlend

**Beverli Adlend** (; ) — ABŞ aktrisası və rəqasəsi.
## Həyatı
Beverli Adlend 16 sentyabr 1942-ci ildə Hollivudda anadan olub. Uşaqlıqdan aktyorluğa və rəqsə maraq göstərmiş, erkən yaşlarından film sənayesində fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. O, kiçik rollar oynayaraq Hollivudda tanınmağa çalışmışdır. 1950-ci illərdə bir neçə filmdə epizodik rollarda çıxış etmişdir. Onun əsas karyerası rəqs və kiçik aktyorluq layihələri ilə məhdudlaşmışdır.

Beverli Adlend 15 yaşında ikən Errol Flinn ilə tanış olmuşdur. Flinn o zaman artıq 40 yaşlarında idi və Hollivudun ən məşhur aktyorlarından biri olsa da, əvvəlki şöhrətini itirməyə başlamışdı. Onların münasibəti böyük qalmaqallara səbəb olmuşdur, çünki Aadland hələ yetkinlik yaşına çatmamışdı. Flinn Beverlini öz filmlərində rol alması üçün təşviq edir və onun aktyorluq karyerasına kömək etməyə çalışırdı. Onlar bir neçə il birlikdə olmuş və Flinnin 1959-cu ildəki ölümünə qədər münasibətlərini davam etdirmişdilər. 

Errol Flinnin ölümündən sonra Beverli Aadland Hollivudda ciddi karyera qura bilmədi. O, bir neçə dəfə ailə həyatı qurmuş, lakin şəxsi həyatı mediada diqqət çəkməyə davam etmişdir. 1980-ci illərdə onun həyatı yenidən gündəmə gəlmiş, Flinn ilə olan münasibəti ilə bağlı sənədli filmlərdə və müsahibələrdə iştirak etmişdir. 2000-ci illərdə isə onun hekayəsi "The Last of Robin Hood" (2013) adlı filmə ilham vermişdir. Beverli Aadland 5 yanvar 2010-cu ildə diabet və ürək problemləri səbəbilə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İzabella Akres

**İzabella Akres** (; ) — ABŞ aktrisası və dublyaj aktyoru. O, uşaq yaşlarından film və televiziya layihələrində çıxış etməsi ilə tanınır. Karyerasına 6 yaşından başlamış və müxtəlif televiziya və film layihələrində iştirak etmişdir.

## Həyatı
İzabella Akres 21 fevral 2001-ci ildə Corciya ştatının Atlanta şəhərində anadan olub. Uşaqlıq teatrında aktyorluğa maraq göstərmişdir. Ailəsi ilə Los-Ancelesə köçdükdən sonra, 2007-ci ildə "Monk" serialında "Other Child" rolunda ekran debütünü etmişdir. Eyni ildə "Hannah Montana" serialında "Little Girl" rolunu canlandırmışdır. 2009–2010-cu illərdə "Better Off Ted" serialında Roz Crisp rolunu oynayaraq geniş tanınmışdır. Bu rolu ilə 2009-cu ildə "The Mentalist" serialında Şarlotta Ceyn rolunu canlandırmışdır. Eyni zamanda "Phineas and Ferb" serialında Katie, "Sofia the First" serialında isə Jade kimi səs rollarında da iştirak etmişdir.  

FSeçilmiş filmləri:
* "Better Off Ted" (2009–2010) - İzabella bu komediya serialında Roz Crisp rolunu canlandırmışdır.
* "Phineas and Ferb" (2009–2015) - Kati rolunu səsləndirmiş İzabella, bu animasiya serialında 5 epizodda iştirak etmişdir.
* "Sofia the First" (2013–2018) - İzabella bu animasiya serialında Jade rolunu canlandırmışdır.
* "Touch" (2013) - Soleil Friedman rolunda İzabella bu dram serialında əsas rollardan birini oynamışdır.
* "The Kicks" (2016) - Mirabella Harris rolunda İzabella bu gənclər serialında əsas rolu oynamışdır.

İzabella Akresin bacısı Eva Akres də aktrisadır. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Malin Akerman

**Malin Mariya Akerman** (; ) — İsveçdə anadan olmuş Kanada-Amerika aktrisası və modeli. 
## Həyatı
Malin Akerman 12 may 1978-ci ildə Stokholm şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Maqnus Akerman sığorta brokeri, anası Pia Sundström isə model və aerobika təlimatçısı idi. Malin 2 yaşında ikən ailəsi Kanadanın Toronto şəhərinə köçmüşdür. 6 yaşında isə valideynləri ayrılmış və atası İsveçə qayıtmışdır.

Malin uşaqlıq illərində modelliyə və aktyorluğa maraq göstərmişdir. 5 yaşında televiziya reklamlarında çıxış etməyə başlamış, 16 yaşında isə model kimi fəaliyyətə başlamışdır. O, York Universitetində psixologiya üzrə təhsil alsa da, sonradan aktyorluq karyerasını davam etdirmək qərarına gəlmişdir.

Gənc yaşlarında model kimi fəaliyyət göstərən Malin eyni zamanda alternativ rok janrında fəaliyyət göstərən "The Petalstones" adlı qrupda solist kimi çıxış etmişdir. Lakin qrup uzun müddət davam etməmiş və Malin musiqi karyerasını yarımçıq qoyaraq aktyorluğa yönəlmişdir. 

Malin Akerman aktyorluq karyerasına 1997-ci ildə Kanadanın televiziya seriallarında kiçik rollar oynamaqla başlamışdır. Onun ilk əhəmiyyətli rolu 2005-ci ildə "The Comeback" serialında oldu. Burada o, Cuna Millken obrazını canlandırmışdır. 2007-ci ildə o, "The Heartbreak Kid" komediya filmində Ben Stiller ilə birgə rol aldı və bu film ona daha geniş tanınma qazandırdı. Ardınca 2008-ci ildə "27 Dresses" filmində Katrin Heiql ilə birlikdə baş rolu ifa etdi. 

Malinin ən böyük uğurlarından biri 2009-cu ildə "Mühafizəçilər" filmində Silk Spectre II (Laurie Jupiter) rolunu canlandırması oldu. Zak Snayderin rejissorluğu ilə çəkilən bu superqəhrəman filmi onun aktyorluq karyerasında dönüş nöqtəsi oldu və ona beynəlxalq şöhrət qazandırdı. Bundan əlavə o, Rempeyc bədii filminə çəkilmiş, ABŞ-nin tatuirovka, həyat tərzi mövzularını özündə birləşdirən Inked junalında modellik edib. 

Malin Akerman 2007-ci ildə "The Petalstones" qrupunun davulçusu Roberto Zinkone ilə ailə qurmuş və 2013-cü ildə onların Sebastiyan adlı oğlu dünyaya gəlmişdir. Lakin cütlük 2014-cü ildə boşanmışdır. 2018-ci ildə Malin ingilis aktyor Cek Donnelli ilə evlənmişdir.

2024-cü ildə Malin Akerman İsveçdə keçirilən 2024 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin aparıcısı seçildi və Petra Mede ilə birlikdə tədbiri təqdim etdi. Bu, onun İsveç mədəniyyəti ilə əlaqəsini vurğulayan mühüm hadisə oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Kordova Əndəlüs Əlqəsri

**Kordova Əndəlüs Alcazar**  və ya  **Əməvi Əlqəsri** adlanır, İspaniyanın Kordova şəhərində yerləşən ispan-müsəlman sarayı və qalası idi. Əndəluslu Alcazar termini ənənəvi xəlifə Alcazar terminini əvəz etdi, çünki bura həm Əmirliyin (756-929), həm də Kordova Xilafətinin (929-1031), eləcə də 1236-cı ildə xristianların fəthinə qədər digər müsəlman valilərinin kral iqamətgahı idi.
## İstinadlar
Erika Aleksandr

**Erika Aleksandr** (; ) — ABŞ aktrisası və ictimai xadim.

## Həyatı
Erika Aleksandr 19 noyabr 1969-cu ildə Arizona ştatının Uinslou şəhərində anadan olub. Ailəsi 11 yaşında ikən Filadelfiyaya köçmüş və o, burada "Philadelphia High School for Girls" məktəbini bitirmişdir. O, Nyu-York Universitetində təhsil alıb, lakin 1989-cu ildə çəkilmiş "Mahabharat" mini-serialında çəkilmək üçün təhsilini yarımçıq qoyub. Növbəti il o, "The Long Walk Home" filmində Vupi Qoldberqlə birlikdə rol alıb, daha sonra isə iki il NBC kanalının "The Cosby Show" sitkomunda iştirak edib. 

Kino sahəsində də fəal olan Erika Aleksandr 1990-cı ildə "The Long Walk Home" filmində, 2006-cı ildə "Déjà Vu" və 2017-ci ildə "Rədd ol" kimi filmlərdə rol almışdır. Son illərdə isə "American Refugee" (2021) və "American Fiction" (2023) filmlərində çıxış etmişdir. "American Fiction" filmindəki performansına görə Müstəqil Ruh Mükafatlarında "Ən Yaxşı Yardımçı Performans" nominasiyasına layiq görülmüşdür.

2012-ci ildə Erika Aleksandr o zamanki həyat yoldaşı Toni Puryear ilə birlikdə "Concrete Park" adlı elmi-fantastik qrafik romanı yaratmış və yazmışdır. 2018-ci ildə isə "Buffy the Vampire Slayer" komiksinin on birinci mövsümündə Coss Vedon ilə birlikdə "Giles" seriyasını qələmə almışdır. 2023-cü ildə "Finding Tamika" adlı həqiqi cinayət seriyasını yaratmış və yazmışdır.

Erika Aleksandr Ben Arnon ilə birlikdə "Color Farm Media" adlı əyləncə, innovasiya və sosial təsir şirkətinin həmtəsisçisidir. 2020-ci ildə bu şirkət vasitəsilə vətəndaş hüquqları lideri Con Levis haqqında "John Lewis: Good Trouble" adlı sənədli filmi təqdim etmişdir. O, həmçinin 2008-ci ildə Hillari Klintonun prezidentlik kampaniyası üçün fəal şəkildə təbliğat aparmışdır.

Erika Aleksandr 1997-2017-ci illər arasında rəssam və ssenarist Toni Puryear ilə evli olmuşdur. Hazırda o, "Color Farm Media"nın həmtəsisçisi və müxtəlif sosial ədalət təşəbbüslərində fəal iştirak edən bir aktivistdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Eliza Bardonneau

**Eliza Ashurst Bardonneau** (; ) — İngiltərə tərcüməçisi və ictimai xadimi. O, Jorj Sandın əsərlərini ingilis dilinə tərcümə edən ilk şəxs olub. Bardonneau ailə qadın səsverməsi və Risorcimento kimi bir çox mühüm siyasi məsələləri dəstəklən şəxs kimi yadda qalıb.

## Həyatı
Eliza Bardonneau 8 iyul 1813-cü ildə Elizabet Ann Brovn və Vilyam Henri Ashurstun ailəsində anadan olub. O, Londonun Musvell Hill bölgəsində böyüyüb və ailəsi ilə birlikdə radikal siyasi cərəyanlara qoşulub. Ailənin digər üzvləri də oxşar fəal və sosial ədalət tərəfdarları idi. 

Eliza Bardonneau 1844-cü ildə İtaliya inqilabçısı Cüzeppe Madzini ilə tanış oldu və onunla əlaqə saxladı. Madzini ona Jorj Sandın əsərlərini tərcümə etməyi təklif etdi. O, ilk olaraq "Mozayka ustaları" (1844) və "Səyyahın məktubları" (1847) əsərlərini tərcümə etdi. Madzini hətta "Səyyahın məktubları" tərcüməsi üçün ön söz də yazdı. 

Eliza Bardonneau və dostu Matilda Hays Jorj Sandın əsərlərini ingilis dilinə tərcümə etməyə çalışdılar, amma bəzi tərcümələr Sandın radikal ideyalarını, xüsusən də sərbəst sevgi və sosial üsyan mövzularını yüngülləşdirmək cəhdləri ilə tənqid edildi. Buna baxmayaraq, onun tərcümələri, Sandın irəli sürdüyü yenilikçi ideyaları ingilis dilli dünyaya çatdırmaqda mühüm rol oynadı. 

Eliza Bardonneau Cüzeppe Madzini ilə yaxın dostluq əlaqəsi saxlayırdı və onların məktublaşmaları bir-birinin siyasi və sosial baxışlarını əks etdirirdi. 1849-cu ildə Fransız Milli Qvardiyasının üzvü olan Jan Bardonneau Narsi ilə evləndi, amma bu evlilik çox sürmədi. Təəssüf ki, Eliza 37 yaşında uşaq doğarkən vəfat etdi.

Eliza Ashurst Bardonneau Jorj Sandın əsərlərinin ingilis dilinə tərcümə olunmasında vacib rol oynamış və XIX əsr Fransız və İngilis mədəniyyəti arasında mühüm bir körpü olmuşdur. O, zamanında çox tanınmasa da, ədəbiyyata olan töhfələri və radikal məsələlərdəki iştirakı hələ də xatırlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sərdar Səfərov (general-mayor)

**Sərdar Süleyman oğlu Səfərov** () — Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyinin rəisi (2025-ci ildən), general-mayor.

## Həyatı
Sərdar Süleyman oğlu Səfərov 1973-cü ildə Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu, 1999-cu ildə Türkiyə Respublikasının Jandarm Zabitlər Məktəbini, 2020-ci ildə isə Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasını bitirmişdir.

Sərdar Səfərov 1996-cı ildən 2005-ci ilin avqust ayınadək Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarında xidmət etmiş və müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışmışdır. Daxili Qoşunların hərbi hissələrində motorlaşdırılmış alayının xüsusi təyinatlı bölüyünün komandiri, xüsusi motorlaşdırılmış alayının xüsusi təyinatlı taborunun komandirinin müavini — qərargah rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir.

2005-ci ildən Sərdar Səfərov daxili işlər orqanlarında xidmətə başlamış və bölük komandirinin müavini, bölük komandiri vəzifələrində, 2019–2022-ci illərdə Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin İctimai Təhlükəsizlik İdarəsi rəisinin müavini və həmin idarənin rəisi vəzifələrində işləmişdir. 2022-ci ilin fevral ayında Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsi rəisinin xidmət üzrə müavini vəzifəsinə təyin olunmuş və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 iyul 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə ona polis general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilmişdir. 2023-cü ilin yanvarından həmin ilin oktyabr ayınadək Daxili İşlər Nazirliyinin Baş İctimai Təhlükəsizlik İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. 2023-cü ilin oktyabr ayında Xankəndi şəhərinin komendantı təyin edilmiş və 2025-ci ilin oktyabr ayınadək bu vəzifədə xidmət etmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 oktyabr 2025-ci il tarixli müvafiq sərəncamları ilə Sərdar Səfərov Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyinin rəisi təyin edilmiş və ona general-mayor ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## Təltifləri
* "Hərbi xidmətlərə görə" medalı — 6 may 2005
* "İgidliyə görə" medalı — 1 iyul 2013
* "Vətən uğrunda" medalı — 29 iyun 2018

## İstinadlar
Yəhudi Aramicəsi

**Yəhudi arami** dili (ivr. ארמית יהודית), əsasən müqəddəs və dini məqsədlər üçün istifadə edilən ivrit dili ilə yanaşı, İsrail və Yəhuda Krallığında danışılan dil idi.

Yəhudi arami dilinin iki dialekt var: İsrail torpağında yaşayan yəhudilər tərəfindən danışılan Yerusəlim arami dili və Babildəki yəhudilər tərəfindən danışılan Babil arami dili. Bu dillərə qədim Akkad dili təsir göstərmişdir ki, bu da yəhudi arami dili ilə demək olar ki, eynidir.

Yəhudilər bu gün arami dilində danışmırlar, lakin əsasən Talmud tədqiqatları məqsədləri üçün bu dili başa düşən yəhudi dini icmaları var.

Yəhudi arami dilində danışan bir yəhudi, Suriya və Livanın Assuriya-Xristian icmasının danışdığı arami dilini başa düşə bilir.

## İstinadlar
Meriones unguiculatus

**Meriones unguiculatus** (*Monqol gerbili* və ya *Monqol siçovulu*) — "Gerbillinae" yarımfəsiləsinə aid olan bir gəmiricidir. Bədən ölçüləri adətən 110–135 mm (4+1⁄4–5+1⁄4 düym), quyruq uzunluğu 95–120 mm (3+3⁄4–4+3⁄4 düym) və çəkisi 60–130 q (2–4+1⁄2 unsiya) arasında dəyişir, yetkin erkəklər dişilərdən daha böyük olur. Bu heyvan elm və tədqiqatlarda istifadə olunur və ya kiçik ev heyvanı kimi saxlanılır. Onların elmdə istifadəsi 19-cu əsrin ikinci yarısına qədər uzanır, lakin ingilisdilli ölkələrdə ev heyvanı kimi saxlanılması 1954-cü ildən sonra, ABŞ-yə gətirildikdən sonra başlamışdır. Lakin, elmi tədqiqatlarda istifadəsi son illərdə azalmışdır.

## Taksonomiya və təkamül

Gerbillər haqqında ilk məlumat 1866-cı ildə Father Armand David tərəfindən verilmişdir. O, Şimali Çindən Paris Milli Təbiət Tarix muzeyinə "sarı siçovullar" göndərmişdir. Bu növ 1867-ci ildə alim Alfons Miln-Edvards tərəfindən Gerbillus unguiculatus adlandırılmışdır.
Bu elmi adın mənası ilə bağlı geniş yayılmış bir yanlış anlayış var. Bu, həm çap əsərlərində, həm də vebsaytlarda görünür. "Meriones" cinsinin adı Homerin "İliada" əsərindəki yunan döyüşçüsü Meriones ilə eyni adı daşıdığı üçün "dırnaqlı döyüşçü" kimi tərcümələr səhvdir. Cins 1811-ci ildə İohann Karl Vilhelm İlliger tərəfindən yunan sözü olan "μηρος" (bud sümüyü) əsasında adlandırılmışdır. Latınca "dırnaqlı" mənasını verən 'unguiculate' sözü ilə birləşdirildikdə, ad təxminən "dırnaqlı bud" kimi tərcümə edilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The National Gerbil Society (U.K.)
* The American Gerbil Society
* The Gerbils.com – Everything about the gerbil
* The Underwhite/Underwhite Dense gene
* eGerbil - For everything gerbil!
* Gerbil Care
Microcarbo coronatus

**Microcarbo coronatus** (*Taclı qarabatdaq*) — Cənubi Afrikanın soyuq Bengel cərəyanının suları üçün endemik olan kiçik bir qarabatdaq növü. Bu növ yalnız sahil zonasında yaşayır və qurudan 10 km-dən çox uzaqda tapılmır. Bu növ qamış qarabatdağı ilə yaxından əlaqəlidir və əvvəllər eyni növ hesab edilirdi.

## Yayılması

Cənubi Afrikanın sahil boyu, İynə burnundan şimalda Svakopmunda qədər yayılmışdır.
Populyasiya 2500-2900 cüt arasında olduğu təxmin edilir. Kiçik qruplarla çoxalır, adətən koloniyada 150-dən az fərd olur. Halqa ilə işarələmə tədqiqatları göstərir ki, cavan quşlar yuvalarından 277 km məsafəyə qədər yayıla bilər, yetkin fərdlər isə 500 km-dən çox məsafədə olan çoxalma sahələri arasında hərəkət edir.

## Təsvir

Taclı qarabatdaq 50-55 sm uzunluğundadır. Yetkin fərdlər qara rəngdədir, başında kiçik bir kəkil və qırmızı üz ləkəsi var. Cavan quşlar üstdən tünd qəhvəyi, altdan açıq qəhvəyi rəngdədir və kəkil yoxdur. Onları cavan qamış qarabatdaqlarından daha tünd alt hissələri və daha qısa quyruğu ilə fərqləndirmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Species report Animal Demography Unit of the University of Cape Town
*Crowned Cormorant - *[[Southern African Bird Atlas Project|The Atlas of Southern African Birds]]*
Leucocarbo melanogenis

**Leucocarbo melanogenis** (*Kroze qarabatdağı*) — Həmçinin "Cənubi Corciya qarabatdağı" kimi tanınan, Cənubi Atlantik okeanında yerləşən Kroze, Prins-Eduard və Marion adalarına endemik olan dəniz qarabatdağı növü.

## Xüsusiyyətləri

Kroze qarabatdağı mavi gözlü qarabatdaqlar qrupunun üzvüdür. Digər qrup üzvlərindən bir qədər fərqli lələk rənginə malikdir və çox xüsusi bir yayılma sahəsinə sahibdir, buna görə də ayrı bir növ kimi tanınır. Kroze qarabatdağının çoxalma lələkləri üst hissələrdə qara rəngdədir, üst qanad örtüklərində yaşıl və ya mavi parıltı var. Baş, üz və boyun qara rəngdədir, qulaqların altında bir qədər ağ rəng var. Orta hesabla qanad aralığı 125 sm, bədən uzunluğu isə 70 sm-dir, erkəklər ümumilikdə bir qədər böyükdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cosmia pyralina

**Cosmia pyralina** — Ümumi adı ilə "ay ləkəli pinion", "Noctuidae" fəsiləsinə aid bir güvə növüdür.

## Yayılma

Bu növ Mərkəzi Avropada, şimalda Böyük Britaniyanın mərkəzi və cənubi Fennoskandiyaya, cənubda şimal İspaniya və mərkəzi İtaliyaya, şərqdə Bolqarıstan vasitəsilə Qafqaza qədər, daha sonra Palearktik bölgədən Koreya və Yaponiyaya qədər tapıla bilər.

## Texniki təsvir və variasiya

"C. pyralina": Ön qanad tünd və ya parlaq qırmızı-qəhvəyi rəngdədir, daha çəhrayı fon üzərində; ümumiyyətlə zeytun-qəhvəyi rənglə tündləşir; birinci xətt qaradır, əyri, ağ kənarlı deyil, damarlar arasında xaricə və damarlar üzərində daxilə doğru bucaq yaradır; xarici xətt daha tünd median kölgə ilə əhatə olunmuşdur və ağ kənarlıdır, ağ rəng qıraqda yayılır və submarginal xəttdən əvvəlki ağ zolaqla birləşir; stiqmalar çox qeyri-müəyyəndir, bəzən açıq fon üzərində tünd mərkəzlərə malikdir; submarginal xətt daha tünd qırmızı kölgə ilə əhatə olunmuşdur; qanad erkəkdə açıq boz, dişidə daha tünd rəngdədir; daha parlaq rəngli formalar ab. corusea Esp. (47 e) adlanır. Sürfə açıq yaşıl rəngdədir və ağ xətlərə malikdir; spiracular xətt sarımtıl, yuxarıda qara kənarlıdır; baş sarı-yaşıl rəngdədir. "Cosmia pyralina"-nın qanad aralığı 28–32 mm-dir.
Bu güvə "Cosmia affinis" ilə olduqca oxşardır, lakin daha açıq arxa qanadlara və daha geniş ön qanadlara malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Lepiforum.de
*schmetterlinge-deutschlands.de
Neornithischia

**Neornithischia** ("yeni ornitiskler") — Dinozavrların Ornithischia dəstəsinə aid bir klad. Genasauria kladı daxilində Thyreophora ilə qardaş qrup təşkil edir. "Neornithischian"lar aşağı çənə dişlərinin daxili tərəfində daha qalın, asimmetrik emal qatına malik olmaqla fərqlənirlər. Dişlər çeynəmə zamanı qeyri-bərabər şəkildə aşınır və kəskin silsilələr yaradırdı ki, bu da neornithischianların digər dinozavrlara nisbətən daha sərt bitki qidalarını həzm etməsinə imkan verirdi.

"Neornithischian"lara tarixən "hipsilofodontlar" kimi tanınan müxtəlif bazal formalar daxildir, o cümlədən "Thescelosauridae". Bu taksonların hamısı monofiletik klad təşkil etmədiyi üçün, bu qrupu kollektiv şəkildə ifadə etmək üçün "kiçik bədənli erkən ayrılan ornitisk" (SBEDO) termini istifadə edilmişdir. Bundan əlavə, "Marginocephalia" və "Ornithopoda" qruplarında təsnif edilən törəmə formalar da var. Birinci qrup "Pachycephalosauria" və "Ceratopsia" kladlarını əhatə edir, ikinci qrup isə adətən "Hypsilophodon" və daha törəmə olan "Iguanodontia" daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Encyclopædia Britannica
* Palæos
Ornithopoda

**Ornithopoda** (ingiliscə tələffüzü: /ˌɔːrnəˈθɒpədə/) — Ornitopodlar adlanan ornitiskian dinozavrlar kladı.

## Təsvir

Ornithopoda "quş ayaqları" mənasını verir (yunanca ornithos, ornis – "quş" və pous, podos – "ayaq"). Bu ad onların quş ayaqlarına bənzər xüsusiyyətlərinə istinad edir. Onlar həmçinin bədən zirehinin olmaması, keratindən ibarət dimdiyin inkişaf etməməsi, uzun pubis sümüyünə (nəhayət, ilium sümüyünü də keçən) və alt çənədə mandibulyar fenestranın (deşiyin) olmaması ilə xarakterizə olunur. Müxtəlif ornitopodlar və onlarla əlaqəli ornitiskianlar qabırğaların xarici tərəfində nazik qığırdaq lövhələrə malik idi. Bəzi hallarda bu lövhələr minerallaşaraq fosilləşirdi. Bu interkostal lövhələrin funksiyası məlum deyil. Onlar "Hypsilophodon", "Nanosaurus", "Parksosaurus", "Talenkauen", "Thescelosaurus" və "Macrogryphosaurus" növlərində tapılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* GEOL 104 dinosaurs: a Natural history, ornithopoda: beaks, bills & crests, by Thomas R. Holtz Jr.
Acacia sinuata

*  — Senegalia rugata bitki növünün sinonimi.
*  — Acacia glaucoptera bitki növünün sinonimi.
Acacia leucophylla

*  — Acacia holosericea bitki növünün sinonimi.
*  — Acacia pendula bitki növünün sinonimi.
Sevdagül və Şarlotta (film, 1986)

***Sevdagül və Şarlotta*** — tammetrajlı Azərbaycan televiziya tamaşası. Tamaşa rejissor Ələkbər Kazımovski tərəfindən 1986-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. Əsər Azərbaycan televiziyasında istehsal olunmuşdur. Əsas rollarda Nəsibə Zeynalova, Ofeliya Aslan və Səyavuş Aslan çıxış edirlər. Tamaşanın ssenarisi yazıçı və dramaturq Seyfəddin Dağlıya məxsusdur.

## Filmin üzərində işləyənlər

* Əsərin müəllifi: Seyfəddin Dağlı
* Quruluşçu rejissor: Ələkbər Kazımovski
* Quruluşçu operator: Vaqif Həsənli
* Quruluşçu rəssam: Qurban Məlikov
* Operatorlar: Fəxrəddin Məmmədov; Hikmət Mustafayev
* Səs rejissoru: Vaqif Quliyev
* Musiqi tərtibatçısı: Təranə Babayeva
* Rejissor asistenti: Cəlal Cavadov
* Rəssam: Azər Cəbrayılov
* Videoyazı mühəndisləri: Eldar Əliyev; Tofiq İsmayılov; Əziz Allahverdiyev

## Rollarda

### Əsas rollarda

* Nəsibə Zeynalova — Sevdagül
* Ofeliya Aslan — Şarlotta
* Səyavuş Aslan — Xaltaağa

### Epizodlarda

* Məmməd Sadıqov
* Elxan Ağahüseynoğlu
* Sədaqət Zülfüqarova
* Tamara Həsənova
* Əlvida Cəfərov
* Emma Piriyeva
* Azər Quliyev
* Nəsibə Novruzova
* Xanlar Cəfərov
* Boris Qorcunov

## Həmçinin bax

* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## İstinadlar
Ülvi Babayev

**Ülvi Laçın oğlu Babayev** () — Azərbaycan əsilli Rusiya futbolçusu, Dinamo Moskva FK-nın hücumçusu.

## Həyatı
Ülvi Babayev 30 mart 2024-cü ildə Ximki şəhərində anadan olub. O, "Ximki" FK klubunda futbol oynamağa başlayıb. 2014-cü ilin yayında Lev Yaşin adına "Dinamo" FK Akademiyasına keçib.

2019/20 mövsümündə o, 19 yaşadək komandanın heyətində Gənclər Futbol Liqasında debüt edib. Bu, 15 mart 2020-ci ildə GFL-1-in MOİK ilə son tur matçında (4:2), 81-ci dəqiqədə baş verib. 19 sentyabr 2020-ci ildə o, KFL-2-nin birinci tur matçında "Rostov"a qarşı (2:1) 18 yaşadək komandanın heyətində debüt edib və bu oyunda da ilk qolunu 32-ci dəqiqədə vurub. Ümumilikdə, o, 2020/21 mövsümündə GFL-2-də 23 oyun keçirib və 13 qol vurub.

2021/22 mövsümündən o, Moskva "Dinamo"sunun gənclər komandasına çağırılıb. O, gənclər komandasında debütünü 23 sentyabr 2020-ci ildə "Axmat"a qarşı gənclər çempionatı matçında (2:2) edib və matçın 63-cü dəqiqəsində əvəzedici kimi meydana çıxıb. 30 sentyabr 2021-ci ildə "Dinamo-2" klubunda ilk dəfə GFL İkinci Divizionunda "Znamya Truda"ya qarşı matçda (3:1) meydana çıxıb və 85-ci dəqiqədə debüt edib. O, "Dinamo-2" üçün ilk qolunu "Krasava"ya qarşı vurub (3:4) və 20-ci dəqiqədə hesabı bərabərləşdirib. 2021/22 mövsümünün sonuna qədər o, GFL-də 26 oyun keçirib və 9 qol vurub, GFL-2-də isə on oyun keçirib və bir qol vurub.

2022/23 mövsümündə o, 19 oyun keçirərək 8 qol vuraraq "Dinamo-2"nin əsas oyunçularından birinə çevrilib. 3 iyun 2023-cü ildə Rusiya çempionatının final oyununda "Orenburq"a qarşı (0:3) "Dinamo"nun əsas komandasında debüt edib və matçın 85-ci dəqiqəsində meydana çıxıb.

7 avqust 2024-cü ildə o, 2024/25 mövsümünün sonuna qədər icarə əsasında Samaranın "Krılya Sovetov" komandasında oynayıb. O, klubda debütünü 14 avqustda Moskvanın Spartak komandasına qarşı keçirilən Rusiya Kuboku matçında start heyətində edib.

## Milli Komanda karyerası
2018-ci ilin dekabr ayında Andrey Qordeyev onu ilk dəfə Rusiya U15 milli komandasına çağırdı və orada yeddi oyunda qol vura bilmədi. 2019-cu ilin oktyabr ayında isə Rusiya U16 milli komandasında iki oyun keçirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль на сайте «Динамо»
* 
*
Rana (cins)

Rana — "Göl qurbağaları" və ya "qəhvəyi qurbağalar" kimi tanınan qurbağa cinsi. Bu cinsin nümayəndələri Avrasiya və Şimali Amerikanın qərb hissələrində geniş yayılmışdır. Əvvəllər buraya bir çox başqa cinslər də daxil edilirdi. Bu əsl qurbağalar adətən incə bel və büzgü dərisi ilə xarakterizə olunan iri növlərdir. 

## Davranış

Bu cinsdə olan qurbağaların çoxu erkən yazda çoxalır, subtropik və tropik növlər isə il boyu çoxalma qabiliyyətinə malikdir. Əksər növlərin erkəkləri səs çıxarır, lakin bir neçə növün səssiz olduğu düşünülür. Dişilər yumurtalarını sal və ya iri, kürə şəkilli dəstələr halında qoyur və bir dəfədə 20.000-ə qədər yumurta buraxa bilər.

## Qidalanma

Rana növləri əsasən həşərat və onurğasızlar ilə qidalanır, lakin ağızlarına sığan hər şeyi udurlar, o cümlədən kiçik onurğalıları. Onların yırtıcıları arasında vağlar, timsahlar və ilanlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*AmphibiaWeb
*Amphibian and Reptiles of Peninsular Malaysia
İnformasiya Təhlükəsizliyi İdarəetmə Sistemi

**İnformasiya Təhlükəsizliyi İdarəetmə Sistemi** (*[[Abreviatur|Abr]]: İTİS*) — təşkilatın ümumi idarəetmə sisteminin bir hissəsi. O, biznes risklərinə əsaslanan yanaşma əsasında informasiya təhlükəsizliyinin yaradılması, tətbiqi, fəaliyyəti, monitorinqi, analizi, saxlanılması və təkmilləşdirilməsini təmin edir.

ISO/IEC 27001 standartının tələblərinə müvafiq şəkildə qurulduqda, İTİS PDCA modeli (Plan–Do–Check–Act, yəni Planlaşdır–İcra et–Yoxla–Təkmilləşdir) əsasında formalaşdırılır:

#Plan (planlaşdırma): İTİS-in yaradılması mərhələsi; aktivlərin siyahısının tərtibi, risklərin qiymətləndirilməsi və müvafiq tədbirlərin seçilməsi;
#Do (icra): seçilmiş təhlükəsizlik tədbirlərinin həyata keçirilməsi və tətbiqi mərhələsi;
#Check (yoxlama): İTİS-in effektivliyinin və fəaliyyət göstəricilərinin qiymətləndirilməsi mərhələsi; adətən bu mərhələ daxili auditlər vasitəsilə həyata keçirilir;
#Act (təkmilləşdirmə): aşkarlanmış çatışmazlıqların aradan qaldırılması, eləcə də profilaktik və korrektiv tədbirlərin görülməsi mərhələsi.

Rusiyada bu sahə GOST R ISO/IEC 27001-2006 ("İnformasiya texnologiyası. Təhlükəsizliyin təmin olunması üsul və vasitələri. İnformasiya təhlükəsizliyi idarəetmə sistemləri. Tələblər") standartı ilə tənzimlənir.

## İTİS-in tətbiq mərhələləri

İnformasiya təhlükəsizliyinin müxtəlif aspektlərinə cavabdeh olan vəzifəli şəxslərin müəyyənləşdirilməsi, sistemin səmərəli fəaliyyəti üçün mühüm ilkin addımdır.

İTİS-in effektiv fəaliyyətini təmin etmək üçün davamlı dövri proses tətbiq olunur. Bu proses aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:

#Hazırlıq (planlaşdırma): sistemin məqsədlərinin, resurslarının və təhlükəsizlik tələblərinin müəyyən edilməsi;
#Tətbiq (planın icrası): nəzərdə tutulan təhlükəsizlik tədbirlərinin həyata keçirilməsi;
#Yoxlama (monitorinq və analiz): görülən tədbirlərin səmərəliliyinin və funksionallığının qiymətləndirilməsi;
#Təkmilləşdirmə: aşkar edilmiş nöqsanların aradan qaldırılması və sistemin optimallaşdırılması.

Beləliklə, İTİS-in məqsədi yalnız məlumatların mühafizəsini təmin etmək deyil, həm də təşkilat daxilində təhlükəsizlik mədəniyyətini və davamlı inkişaf prosesini formalaşdırmaqdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Международная организация по стандартизации, ИСО
*Бесплатный шаблон по внедрению СМИБ на платформе Trello
*Оригинал ISO 27001 Британского института стандартов
* ISACA
* The Open Group