open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bell V-22 Osprey

**Bell V-22 Osprey** ( — **balıq qartalı**) — özündə həm təyyarənin, həm də vertolyotun xüsusiyyətlərini birləşdirən ABŞ konvertoplanı.

1980-ci ildə İran girov böhranı ərzində baş tutmuş “Qartal caynağı” əməliyyatının uğursuzluqla nəticələnməsi ABŞ Müdafiə Nazirliyində uzun məsafə, yüksək sürətli, vertikal eniş-qalxış əməliyyatları icra edə bilən bir təyyarəyə ehtiyacın olduğunu üzə çıxardı. Nəticədə, 1981-ci ildə “Birgə istismar eniş-qalxış eksperimental təyyarə” proqramı üzərində iş başlandı. “Bell Textron Helicopter” və “Boeing Helicopters” şirkətləri arasındakı əməkdaşlıq nəticəsində 1983-cü ildə V-22 adlı təyyarələrin istehsalını təşkil etmək məqsədilə müqavilə imzalandı. Təyyarə hər iki şirkətin birgə komandası tərəfindən istehsal olunur. V-22 ilk uçuşunu 1989-cu ildə həyata keçirdi və bunun ardınca təyyarə üzərində uçuş sınaqları və dizayn dəyişikliyi baş tutdu. Hərbi məqsədli ilk tiltrotor təyyarənin istehsalı olduqca mürəkkəb və çətin olduğuna görə mütəxəssislər bunun üzərində uzun illər çalışmalı oldu.

ABŞ dəniz piyadaları korpusu 2000-ci ildə Osprey təyyarələri üçün şəxsi heyət hazırlıqlarına başladı və 2007-ci ildə bu proses tamamlandı. Bu təyyarələr CH-46 “Sea Knights” helikopterlərini əvəz etmək məqsədilə silahlanmaya qəbul edilmişdir. ABŞ dəniz piyadaları korpusu və ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrində xidmətə qəbul edildikdən sonra V-22 “Osprey”lər İraq, Əfqanıstan, Liviya və Küveyt üzərində bir çox hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.

Bu uçan aparat qanadlarının qırağında qondolada yerləşən və 98 dərəcə çevrilə bilən iki Rolls-Royce T406 mühərriki ilə təchiz olunub. Üç trapesiyavari pərvazı olan vint, öz aralarında qanadın içində keçən sinxronizə edən şaftla bağlıdır. Həmin şaft həmçinin uçan aparatın bir mühərriklə otuzdurulması imkanını təmin edir. Konstruksiyanın çəkisinin azaldılması məqsədi ilə aparatın 70% (5700 kq) kömür və şüşəplasik əsasında epoksid bağlayıcısı olan kompozit materialından istehsal olunur ki, bu da onun çəkisini metal analoqundan 1/4 dəfə yüngül edir.

## Həmçinin bax
* Hərbi nəqliyyat təyyarəsi
* ABŞ dəniz piyadaları korpusu
* ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Official Boeing V-22 site
*Official Bell V-22 site
*V-22 Osprey history on Navy.mil
*CV-22 fact sheet on USAF site
*V-22 page on GlobalSecurity.org
*"The V-22 Osprey", Documentary on the V-22 In Iraq
Pilotsuz uçuş aparatı

[thumb|[Elbit Hermes 450]]

**Pilotsuz uçuş aparatı** (**PUA**) ( ; insansız hava aparatı), çox vaxt qısaca **dron** () kimi qeyd edilir — bortunda pilotu, heyəti və ya sərnişini olmayan uçuş aparatıdır. PUA-lara avtopilot sistemi, bort kompüteri, kommunikasiya sistemi, mürəkkəb sensor kompleksi və müxtəlif növ faydalı yüklər quraşdırılır. Eyni zamanda bəzi PUA modelləri silahla təmin olunur. Əksər PUA-lar kəşfiyyat, müşahidə və digər hərbi məqsədlər daşısa da, açıq mənbəli avtopilot sistemlərinin inkişafı PUA-ların şirkətlər və həvəskarlar tərəfindən istifadəsinə mühit yaradıb.

## Etimologiya
İngilis dilində işlənən *Unmanned Aerial Vehicle* hərfi tərcümədə **İnsansız Hava Aparatı** deməkdir. Lakin, Azərbaycan dilində daha çox işlənən **Pilotsuz Uçuş Aparatı** ifadəsi Rus dilindəki *Беспилотный Летательный Аппарат* termininin hərfi tərcüməsidir.

## Təsnifat
PUA-ları gövdə-motor konfiqurasiyasına və faydalı yükünə görə müxtəlif qruplara ayırmaq olar.

### Gövdə-Motor konfiqurasiyası

* Dirijabl
* Avtojir
* Hava şarı
* Kopter (Multikopter, Helikopter)
* Sabit qanad (və ya Planer)
* Şaquli enmə-qalxma

### Faydalı yük

* Müşahidə kameraları
* Xəritələmə kameraları
* Qripperlər
* Çiləyici avadanlıqlar
* Partlayıcı maddələr

## Həmçinin bax
* Sarad
* DJI

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Elgün Tağızadə*. QISA MƏNZİLLİ PİLOTSUZ UÇUŞ APARATLARINA QARŞI YÖNLƏNDİRİLMİŞ ENERJİ SİLAHLARI: MÜHARİBƏ DİNAMİKASININ VƏ BEYNƏLXALQ TƏHLÜKƏSİZLİYİN DƏYİŞƏN PARADİQMASI. Journal of “HISTORY OF SCIENCE” (ISSN: 2790-0029), 2026, Cild 7, Say 1, Sıra 24. ss.314-363
Allahyar Musayev

**Allahyar Musayev** () — Azərbaycan SSR maarif nazirinin müavini, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mirbəşir Rayon Komitəsinin ikinci katibi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mardakert Rayon Komitəsinin əvvəlcə ikinci katibi, sonra isə birinci katibi, Ağdam Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri.

## Həyatı
1917-ci ildə Laçın rayonunun Əhmədli kəndində anadan olub. 1937-ci ildə Quba Müəllimlər İnstitutununu bitirib. Sadınlar kəndində 7-illik orta məktəbində direktor işləyib. Bu zaman Azərbaycanda represiyyanının qızğın çağları idi. Bu gərginlikdən çıxmaq üçün Allahyar Musayev Qarabağa gəlir və bir müddət orada yaşayır. 1940-cı ildə Laçında Komsomol komitəsinin katibi olur. 19941-ci ildə müharibəyə gedir. 1943-cü ilin yanvarına qədər mayor rütbəsində İrana göndərilən Sovet ordusu birləşməsinin siyasi rəhbəri kimi xidmət edir. 1943-cü ildə ordudan geri çağrılır. Sonra Ağdam İcraiyyə komitəsinin sədri təyin edilir. Həmin vaxt işləyə-işləyə Ali Partiya məktəbini və Azərbaycan Dövlət Universitetinin Coğrafiya fakültəsini bitirir və Mircəfər Bağırovun təsdiqi ilə Ağdərə (Mardakert) rayonuna 2-ci katib vəzifəsinə göndərilir.

Allahyar Musayev tezliklə Ağdərə rayonunun 1-ci katibi təyin olunur. 1945-ci ildə Tərtər RPK-nın 2-ci katibi, sonra isə Laçın rayon pedoqoji texnikomunun deirektoru, 1953-cü ildə Maarif nazirliyində şöbə müdiri, 1955–1960-cı illərdə isə Maarif nazirinin müavini vəzifəsində çalışıb.

Sonra "otuzminçilər" kimi Ağdam rayonu Paprəvənd kəndinə kolxoz sədri vəzifəsinə göndərilib. Mirbəşirdə (Tərtər) 2 nömrəli orta məktəbin deirektoru, Ağdam rayonu Boyaəhmədli kənd orta məktəbinin direktoru, 1969-cu ildə RPK-nın katibi, RPK-də maarif kabinəsinin müdiri, sonra Hərbi radio cihaz quraşdırma zavodunda partiya komitəsinin katibi vəzifələrində işləyib. 1997-ci ildən rəhmətə gedənə qədər fərdi təqaüdçü olub. 5 qızı, 2 oğlu var.

## Mənbə
* "Mollaəhmədli və Mollaəhmədlilər", kitab, "Adiloğlu nəşriyyatı" , Bakı şəhəri 2007. Səhifə 87
Genetik alqoritmlər

**Genetik alqoritmlər** — kompüter elmlərinin təbiət elmlərindən  öyrəndiyi və öz problemlərini həll etmək üçün istifadə etdiyi üsul. Genetik alqoritmlərin fundamental qanunları ilk dəfə Miçiqan Universitetində John Holland tərəfindən ortaya atılmışdır. 

Genetik alqoritmlər aşağıdakı kompanentlərdən ibarətdir:

*Baxılan problemin həlli. 
*Xromosomların ilkin populyasiyası
*Əvvəlki populyasiyalardan istifadə etməklə yeni həll yollarının generasiyası üçün operatorların toplanması
*Həllin uyğunluğunu yoxlayan (fitness) hədəf funksiyası.

Bu alqoritmdə genetikada istifadə edilən 3 əsas əməliyyat istifadə olunur.

*  Çarpazlama (Crossover)
*  Mutasiya (Genetik alqoritm) (Mutation)
*   Uğurlu gen seçimi (Selection)

Yuxarıdakı ilk iki əməliyyat əslində bir genin dəyişməsində rol oynayan iki təməl əməliyyatdır. Bu iki təməl əməliyyatla (çarprazlama və mutasiya) dəyişən genlər arasından seçim edilməsi (selection) isə genetik alqoritmlərdə istifadə edilən və müvəffəqiyyət əldə etməyi təmin edən üsuldur.

Seçmə əməliyyatı üçün turnir seçkisi (tournament selection) və ya təsadüfi dəyəri ehtiva edən rulet seçkisi (roulette wheel selection) üsulları istifadə edilə bilər.

Ayrıca çarpazlama üsulları üçün aşağıda sıralanan müxtəlif çarpazlama tipləri istifadə edilə bilər:

*        Parçalı Bərabər Çarprazlaması (Partially Match Crossover)
*        Sıralı Çarprazlama (Order Crossover)
*        Dövr Çarprazlaması (Cycle crossover)
*        Kənar Sıralama Çarprazlaması (Edge Recombination Crossover)

Yuxarıda sayılan çarpazlama üsullarının xaricində mutasiya üçün də müxtəlif alt variantlar var:

*        Tərsləmə (Inversion)
*        Yerləşdirmə (Insertion)
*        Çıxarma (Displacement)
*        Yer dəyişdirmə (Reciprocal Exchange, Swap)

## İstinadlar
Babaqar silsiləsi

**Babaqar silsiləsi** (, ) — Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycanda dağ silsiləsi.
## Oronimin mənşəyi
**Babaqar** və ya **Babakar**/**Babakər** oronimi **baba** (Türkdilli xalqların böyük əksəriyyətində, o cümlədən azərbaycanlılarda yüksək dağ zirvələri *baba* adlandırılır) və **kar**/**qar** (qədim türk dillərində *dağ* mənasını verirdi) sözlərindən düzəlib, "yüksək dağ", "müqəddəs dağ" deməkdir.

## Zirvələri
SSRİ ordusunun 1976-cı ildə tərtib etdiyi və 1985-ci ildə yenilədiyi topoqrafik xəritəyə əsasən (miqyas 1:100000): 
### Ermənistan ərazisində, qərbdən şərqə doğru
*Danadağ — hündürlüyü 800.1 m
*Eldağ — hündürlüyü 831.8 m
*Günəştəpə — hündürlüyü 747 m
*Körpülü — hündürlüyü 959.3 m
*Keçəltəpə — hündürlüyü 629 m
*Tərs — hündürlüyü 883.8 m

### Gürcüstan ərazisində, qərbdən şərqə doğru
*Qavaxtəpə — hündürlüyü 513.2 m
*Ağtəpə — hündürlüyü 451.8 m
*Adamdaş — hündürlüyü 535.2 m
*Şiştəpə — hündürlüyü 623 m

### Azərbaycan ərazisində, şərq sonluğu

*Babaqar — hündürlüyü 700.6 m (bəzi mənbələrdə 700 m və ya 708 m olaraqda verilir)

## Mənbə
***Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti**. İki cilddə. **I cild**. Bakı, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı, 2007-ci il.
*Анохин Генрих Иосифович . "**Малый Кавказ**". Москва, "Физкультура и спорт", 1981 год.
## İstinadlar
Lockheed F-117 Nighthawk

**Lokhid F-117 "Nayt hauk"** *([[ingilis dili|ingil.]] Lockheed F-117 Night Hawk)* — Lockheed Martin şirkətinin istehsalı, rəqibin Havadan Müdafiə (HM) sistemindən gizli keçmək və hərbi infrastrukturun strateji vacib yerüstü obyektlərinə(raket bazaları, aerodromlar, idarəetmə və rabitə mərkəzləri və s.) hücum etmək üçün nəzərdə tutulan, amerikan səsdən-asta təkyerli taktiki azgörünən zərbə təyyarəsi. İlk uçuşunu 18 iyun 1981-ci ildə edib. 64 ədəd istehsal edilib, sonuncu seriyalı nüsxəsi ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə(HHQ) 1990-cı ildə təhvil verilib. Bir sıra hərbi münaqişələrdə F-117 yetərincə uğurlu tətbiq olunmuşdur. 2008-ci ilin ortasında bu tip təyyarələr silahlanmadan tamamilə çıxarılmışdır.

## Mənbə
Boeing E-6 Mercury

**Boeing E-6 Mercury** —  Amerikanın Boinq(Boeing) şirkəti tərəfindən mülki Boeing 707-320 təyyarəsi əsasında təkmilləşdirilən idarə və rabitə təyyarəsi. ABŞ Hərbi dəniz Qüvvələrinin (HDQ) ballistik raketli  nüvə sualtı qayıqlarının(BRNSAQ) rezerv rabitə sistemini təmin etmək, eləcə də ABŞ HQ -nin strateji birləşmiş komandanlığının(USSTRATCOM)  hava komanda məntəqəsi  üçün nəzərdə tutulub. E-6 ABŞ HDQ-ndə ES-130 təyyarəsini əvəz edib. 
## İstinadlar
SimHash

**SimHash** — Kompüter elmlərində, xüsusilə mətn üzərində olan əməliyyatların sıx olduğu, axtarış mühərriki kimi tətbiqlərdə faylların və ya veb saytlarının bir-birinə olan bənzərliyini tapmaq üçün istifadə edilən alqoritmdir.

Alqoritmə alternativ olaraq klassik hash funksiyaları istifadə edilə bilər. Məsələn iki veb səhifənin ayrı-ayrı hash qiymətləri alınıb bu dəyərləri müqayisə etmək mümkündür. Ancaq simhash alqoritmi, bu üsula görə daha çox sürət və performans təqdim edir.

SimHash alqoritmi, iki faylı bir vektor olaraq görür və bu vektorlar arasındakı kosinusu tapır.

Yuxarıdakı şəkildən də görsəndiyi kimi ayrı-ayrı iki sənədin xüsusi vektor olması vəziyyətində, aralarında cos (x) olaraq göstərilən bir bucaq ilə əlaqə qurulması mümkündür.

Alqoritm, əvvəlcə işlədiyi mətndəki sözlərin ağırlıqlarını (weight) çıxarır və buna görə də sözləri sıralayır.

Sıralanan hər sözə, b uzunluğunda, yeganə (unique) qiymət qaytaran funksiya istifadə olunur. Məsələn hər söz üçün fərqli bir hash qiyməti qaytaran funksiya istifadə edilə bilər.

b ölçüsündəki bir vektorun ağırlıq dəyəri hesablanarkən, hər sözdəki 1 qiyməti üçün +1 və 0 qiyməti üçün -1 dəyəri  əlavə olunur.

Son olaraq çıxarılan ağırlıq vektorundakı + dəyərlər 1, 0 və - dəyərlər isə 0 olaraq çevrilir.

Məsələn bir nümünə üzrə izah edək.

“**code org code yazmaq saytıdır**”

Yuxarıdakı mətni alqoritm üzrə işləyək. İlk olaraq hər bir sözün ağırlıq dərəcəsini hesablayırıq.

***Code 2, org 1, yazmaq 1, saytıdır 1***

İndi hər bir söz üçün barmaq izi (fingeprint) yaradırıq. Barmaq izləri yalnız bir sözə məxsus olur. Bu qiymət Hash funksiyalarından yaradılır. Biz sadəlik olsun deyə təsadüfi qiymətlər verəcəyik, amma real tətbiqlərdə təsadüfi ədələrdən istifadə oluna bilməz.

Indi bu ədədləri toplayaq:                                                                                                                                                                                                                                      

Alınan nəticəni ikilik koda çevirik və bu bizim simhash qiymətimiz olur.

**1 0 0 1 0 0 1 0**

Fərz edək ki, başqa bir mətn üzərində də eyni bir əməliyyatı aparmışıq və nəticə olaraq

**1 1 0 1 1 1 0 1**

qiyməti almışıq.

Sonda biz hər iki qiyməti bir-biri ilə müqayisə edirik.

Bu iki simhash qiyməti arasındakı bit fərqi 4-ə bərabərdir. Bu o deməkdir ikinci hash qiymətini çıxardığımız mətn birinci mətnə (“**code org code yazmaq saytıdır**”) 4 məsafəsində yaxındır.
Mutasiya (Genetik alqoritm)

Genetik alqoritmlərdə istifadə edilən və bir haldan başqa hala keçmək mənasını verən mutasiya qısaca bir geni meydana gətirən xromosomların dəyişməsidir. Bu dəyişmə aşağıdakı şəkillərdən biri ola bilər:

* Tərsləmə (Inversion)
* Yerləşdirmə (Insertion)
* Çıxarma (Displacement)
* Yer dəyişdirmə (Reciprocal Exchange, Swap)

Yuxarıdakı bu mutasiyaları aşağıdakı nümunələr ilə izah edək:
* **Tərsləmə**, seçilən bir xromosomun dəyərinin tərsinə çevirilməsidir.
* Məsələn: 1**1**0101 -> 10**0**101 nümunəsindəki ikinci xromosomun tərsi alınmışdır.
* **Yerləşdirmə** əməliyyatı, gen düzülməsinə yeni bir xromosom əlavə olunması şəklində olar.
* Məsələn : 110101 -> 11**0**0101 düzülmənin 3. xromosom əlavə olunmuşdur.
* **Çıxarma** əməliyyatı isə düzülmədən bir xromosomun azaldılması ilə reallaşar.
* Məsələn 1**1**0101 -> 10101 düzülmədəki 2. xromosom çıxarılmışdır.
* **Yer dəyişdirmə** əməliyyatında da mövcud xromosomlardan birinin sıradakı yerinin dəyişməsidir.
* Məsələn 1**1**01**0**1 -> 1**0**01**1**1 düzülmədəki ikinci xromosom ilə 5. xromosom yer dəyişdirmişdir.

## Həmçinin Bax
* Genetik alqoritmlər
* Alqoritm
AGM-158 JASSM

**AGM-158 JASSM** () — Lockheed Martin şirkəti tərəfindən hazırlanan "hava-yerüstü" sinfinə aid amerikan yüksək-sərrast qanadlı raket.  İstənilən meteoşəraitdə və sutka ərzində, rəqibin Havadan Müdafiə (HM)vasitələrinin hərəkət zonası xaricində olan məsafədə, yüksək-müdafiəli stasionar və yerdəyişən(kvazistasionar) hədəfləri vurmaq üçün nəzərdə tutulur.
Az sezilən radiolakasiya texnolojilərinin istifadəsi ilə yaradılıb. Raketdə turboreaktiv mühərrik quraşdırılıb. Hədəfə alma sistemində,  yüksək dərəcəli radioelektron qorunması olan GPS peyk sisteminin siqnal qəbuledicisindən korreksiyalı inersial sistem idarəsi ilə bərabər, müasir(2012 il üçün) infraqırmızı özühədəfəalma başlığı(uçuşun son sahəsində işləyir), hədəflərin muxtar tanıma sistemi quraşdırılıb.

## Mənbə
* http://theaviationist.com/2013/08/22/poland-jassm/
Tuğba Düral

**Tuğba Düral** — türk idman jurnalisti; Türkiyədə media transfer bazarının ən bahalı aparıcılardan biridir.

Tuğba Düral 9 iyun 1981-ci ildə Zonquldakda anadan olmuşdur.

TED kollecini və İstanbul Universitetini bitirmişdir.

2004-cü ildən televiziyada fəaliyyət göstərir. Fəaliyyətə "CNN Türk"də başlamış, daha sonra "NTV Spor"a transfer olunmuşdur.

## İstinadlar
Soyuzmultfilm

**Soyuzmultfilm** — SSRİ-nin ən böyük cizgi filmləri studiyası. 

Studiya — "Soyuzdetmultfilm" adı ilə 1936-ci ilin iyunun 10-da Moskvada yaradılıb və 1937-ci il avqustun 20-dən isə onun adı dəyişilərək Soyuzmultfilm qoyuldu. Hesab olunur ki, studiyanın yaradılması barədə əmr şəxsən Stalin tərəfindən verilib. Studiyanın çəkdiyi ilk cizgi filmi "İsti Afrika" adlanır. Rəngli cizgi filmlərinin istehsalına isə 1937-ci ildən başlanmışdır.

## İstinadlar
Messerschmitt Bf 109

**Messerschmitt Bf (Me) 109**, İkinci dünya müharibəsinin döyüş təyyarəsi. Willy Messerschmitt (Villi Messerşmitt) tərəfindən 1930-cu illərdə layihəsi hazırlanıb. Messerschmitt 109, ilk uçuşunu prototip Bf 109 V1 olaraq may 1935-ci ildə etdiyi zaman dövrünün ən inkişaf etmiş tək nəfərlik qırıcı təyyarəsi idi. 1937-ci ilin fevralında istehsalına başlanan Jumo mühərrikli "B-1", Lüftvaffedə xidmətə girdi. Jumo 210 mühərriyi, "B", "C" və "D" modellərində də istifadə edildi. 1939-cu ilin yanvarından 1942-ci ilin əvvələrinə qədər istehsalda qalan Bf 109E modelində Daimler-Benz DB 601 mühərriki istifadə edilmişdir. "G" modelinin istehsalına 1942 mayında başlanmışdır. Messerschmitt 109 təyyarəsi ümumilikdə 35.000 ədəd istehsal edilmişdir, bunlardan təxminən 24.500 ədədi Bf 109G variantı olub.

## Adın Mənşəyi
Bf 109 Alman Hava Nazirliyinin (Reichsluftfahrtministerium, RLM) orijinal tərifinin. Bf qısaltması təyyarəsi emal edən firma olan Bayerische Flugzeugwerke 'nin baş hərflərindən ibarətdir. 1938-ci ildə firmanın adı baş dizayneri Willy Messerschmitt 'in firmanı almasıyla Messerschmitt AG olaraq dəyişmişdir. Bu səbəbdən bütün model kodları Bf yerinə Me olaraq dəyişdirildi. Ancaq bu dəyişikliyin nazirliyin bir çox addımında və Lüftvaffedə tam qəbul olunmadığı rəsmi sənədləri araşdırıldığında görə bilərik. Ümumiyyətlə müttəfiqlər Me tərifini istifadə edərkən, almanlar hər iki tərifi də istifadə etmişlər.

## Konstruksiya
BF109-un dizaynı 6 iyul 1933 tarixində dərc olunan Alman Hava Nazirliyi taktika qırıcı təyyarə ehtiyacları istiqamətində edilmişdir. Bu sənədin təyinat xüsusiyyətləri bunlardır:
# Gündüz uçuşlarına uyğun bir dizayn.
# Hər biri 500 mərmilik sursat daşıyacaq iki ədəd avtomatik tüfəng və 100 mərmili maqazin bir avtomatik top .
# Havadan havaya və yerə telsiz ünsiyyətin təmin edilə bilməsi.
# Yüksək hündürlük uçuşları üçün oksigen sistemi və kokpit qızdırıcısı.
# Paraşüt və lazımi təyyarədən kənarlaşdırılma tərtibatı.
# 17 dəqiqədə 19.500 fut yüksəkliyə qalxa bilməli. Bu hündürlükdə saatda 250 mil sürətlə 20 dəqiqə uça bilməli idi.
# Maksimum uçuş hündürlüyü 33.000 fut olacaq.
# Manevrlərdə hündürlük fərqini itirməməli idi.
# Spin asanca çıxarıla bilməlidir .
# Ortalama böyüklükdəki bir alman hərbi hava limanından uça bilməli idi (430m * 430m)
# 9 təyyarəlik bir qrupla eniş və qalxma edə bilməli idi.
# Qatarla daşınmalı idi, bu səbəbdən relsli daşıma sistemlərinə uyğun ölçülərdə olmalıdır.
Avrora (kreyser)

**Avrora** () — Rusiya imperiyasının dəniz qüvvələrinə məxsus döyüş gəmisi.

1957-ci ildən etibarən Sankt-Peterburqda Neva çayı kənarında gəmi muzeyində saxlanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
Boeing B-52 Stratofortress

**Boinq B-52 Srtatofortress** *([[ingilis dili|ingil.]] Boeing B-52 Stratofortress — Stratosfer qalası)* — 1955-ci ildən ABŞ HHQ-nin arsenalında olan, Boeing şirkətinin ikinci nəsil amerikan çoxməqsədli ağır ən-uzaq-məsafəli qitələrarası strateji bombardmançı-raketdaşıyan təyyarə. Bu təyyarə B-36 və B-47 ləri əvəz edib. Səsdən-asta sürətdə 15&nbsp;km hündürlükdə müxtəlif silah növləri, o cümlədən nüvə başlıqlı bomba daşımağa qadirdir. B-52 -nin əsas hazırlanma məqsədi - yüksək gücə malik iki termonüvə bombasını SSRİ-nin istənilən nöqtəsinə çatdırmaq olub.

B-52, Ту-95 ilə bir sırada, uzaq məsafəli uçuşlara görə hərbi təyyarələrin arasında mütləq rekordçudur. Həmçin o nadir hərbi təyyarələrdəndir ki, yarım əsr müddətində durmadan xidmət edir. Baxmayaraq ki, B-52 50-ci illərdə soyuq müharibənin tələbləri ilə hazırlanıb, o indi də amerikan HHQ-nin uzaq məsafəli bombardmançı aviasiyasının əsas təyyarəsi olaraq qalır və, ən azından 2030-cu ilə qədər belə olaraq qalacaq. Bu təyyarənin modernəlşdirilməsinə 11,9 mlrd dollar xərcləmək planlaşdırılır.

## Mənbə
* http://theaviationist.com/2012/10/01/landing-b52/
Karlos Xuan Finley

**Karlos Xuan Finley** () - sarı sətəlcəm araşdırmalarının edən kubalı elm adamı.

Fransız və şotland əsilli olan Juan Carlos Finlay, Barres adıyla Kubanın Puerto valisində (hal-hazırda Kamagüey ) doğulmuşdur. Sonrakı həyatında  Carlos Finlay adı ilə tanınıb. 1855-cü ildə Pensilvaniya əyalətinin Philadelphia şəhərində yerləşən Jefferson Tibb Kollecinin məzunu olur. Təhsilini Havana və Parisdə  tamamlamışdır. Bundan sonra Finlay Havanada  tibb mərkəzi açmışdır.

Peşə həyatının ilk iyirmi ili ərzində davamlı sürən tibbi müzakirələrin mərkəzində idi. Havana əhalisi daima sarı sətəlcəm epidemiya xəstəliyi ilə mübarizə edirdi. Bu məqsədlə Finlay tərəfindən 1864-cü ildə tibbi tətbiq mərkəzi quruldu. Finlayın üzərində çalışdığı ilk iş vəba epidemiologiyası olmuşdur. Çünki bu xəstəlik 1867-ci ildə Havanada ciddi bir epidemiya meydana gətirmişdir.

Finaly xəstəliyin sudan qaynaqlandığını təsdiqləməmişdir.

Bundan qısa bir müddət sonra isə Finlay sarı sətəlcəm haqqında  araşdırmalara başlayıb. Vəba araşdırmasında olduğu kimi kəskin müşahidələri və məntiqi çıxarışlar ilə o xəstəliyin daşıyıcısının ağcaqanad olduğu müəyyən etdi və onun bu fərziyyəsi 1881-ci ildə  qəbul edildi. Bu dəfə etdiyi araşdırma Havana Təbiət Elmləri və Fiziki Tibb Akademiyası illiklərində böyük dəstək gödü, ancaq bu vəziyyət Finlayi qane etmədi. Başqa bir kubalı həkim Klaudio Delqado Finlaya bu işlərində kömək etdi.

## Peşəkar karyerası
1870-ci ildən araşdırmaları davam edən iş, nəhayət 1900-cü ildə daha da irəlilədi. Xəstəni dişləyən bir ağcaqanaddan   sağlam bir adama xəstəlik keçdiyi müəyyən edildi. 1908-ci ildə Finlay Legion D fəxri nişanına layiq görüldü. Əsl sahəsi sarı sətəlcəm xəstəliyi olmasına baxmayaraq o cüzam, vəba və sairələr haqqında 40-a qədər məqalə nəşr etdi.

Finlay 20 avqust 1915 - ci ildə Kubada evində ağır beyin travması nəticəsində vəfat etdi.

## İstinadlar
http://www.habermonitor.com/az/haber/detay/carlos-juan-finlay-kimdir-hyati/228616/
Fyodor Maxnov

**Fyodor Maxnov** (d. 6 iyun 1878 — ö. 28 avqust 1912) — tarixin ən uzun adamı. Onun 285 sm boyu olsa da rəsmi rekord 272 sm boyu olan Robert Uodlouya məxsusdur.

## Həyatı
Fyodor Maxnov 6 iyun 1878-ci ildə Rusiya imperiyasının Vitebsk quberniyasında kəndli ailəsində anadan olmuşdur. O, hələ 12 yaşındaykən boyu 2 metri keçmişdi. Buna görə uşağın atası evin tavanını söküb, yenidən qurmalı olmuşdu. Evdə Fyodorun ayrıca çarpayısı, stolu, stulu vardı.

16 yaşında ikən alman Otto Blinder onu ölkəsinə aparır. Otto Blinderin məqsədi Fyodor Maxnov kimi qeyri-adi insandan istifadə etməklə məhəllə sirklərində yaxşı pul qazanmaq idi. Almaniyaya gedən Maxnov müxtəlif şəhərlərdə şoular göstərir, insanları heyrətləndirməkdə Blinderə pullar qazandırırdı.

25 yaşında ikən Fyodrun boyu 2 metr 85 santimetrə çatdı. Artıq onun üçün hərəkət etmək çətin idi.

30 yaşında Almaniyadan qayıdır. Maxnov burda özündən bir metr kiçik Feodosiya Lebedevayla evlənir. Bu izdivacdan onların 5 uşağı olur. Amma heç birinin boyu 2 metri keçmir.

Fyodor çox yaşamır. 28 avqust 1912-ci ildə — 34 yaşında ikən qəfil xəstəlikdən vəfat edir.


Fayl:Maxnov-mogila.jpg|Maxnovun məzarı
Fayl:Fedor Maxnov.jpg|Fyodor Maxnov və həyat yoldaşı Feodosiya Lebedeva


## Mənbə
*Fyodor Maxnov: tarixin ən uzun adamı – FOTOLAR
Tom Beyker

**Tomas Stüart «Tom» Beyker** (; 20 yanvar 1934, Liverpul) — İngilis aktyor. Ən çox 1974 və 1981-ci illər arasında «Doktor Kim» serialında dördüncü Doktorun rolunda oynayan aktyor kimi tanınır.
Yelkən idmanı

Yelkənli qayıq e.ə. 2400-cü illərdə Misirlilər tərəfindən ecad edilmişdir. İlk yelkənin ləvazimatı papirusdur. Misirlilərin arxasından, Polineziyalılar kanoelərində külək texnologiyasını işlətmişdirlər. Yelkənli qayıqlar daha sonra romalılar, yunanlar, çinlilər, ispanlar, portuqallar, [fransızlar və ingilislər tərəfindən mənimsənmişdir. İlk yaxt yarışları 1660 ilində İngiltərə'də təşkil edilmiş, yarış o zaman York Dükü və 2. Charlesin sahib olduqları yelkənli qayıqlar arasında keçmişdir. 1749-cu ildə Uels şahzadəsi tərəfindən ilk yelkən trofisi təşkil edilmişdir. İlk dəfə 1851-ci ildə olan Hundred Guineas Kuboku yarışlarını ABŞ komandası birinciliklə başa çatdırmışdır. Bu kubokun adı daha sonra America's Cup (Amerika Kuboku) olaraq dəyişdirilmişdir. XX əsrdə məşhur araşdırmaçılar (məsələn Slocum, Chichester, Moitessier və Tabarly) yelkən idmanının populyarlığını artırdılar. Bu gün yelkən həm hobbi həm də idman olaraq çox insan tərəfindən mənimsənməktədir. Yelkən idmanı 1896-cı ildə Olimpiadadakı yerini almışdır. Yelkən yarışları və beynəlxalq müsabiqələr Beynəlxalq Yelkən Federasiyası tərəfindən təşkil edilməktədir.

## İstinadlar
Xaçşəkilli tikmə

**Xaçşəkilli tikmə** (, , ) — qədim bədii tikmə növüdür.

## Tarixçə

## Növləri
* Sadə xaç 
* Yarıxaç 
* Uzunsov xaç
* Slavyan xaçı
* Düz xaç
* Dəyişgən xaçlar
* İkiqat xaç
* Ulduz-xaç
* Bolqar xaçı (Leviafan)
* Düyü xaçı

## İstinadlar

## Şəkillər


File:Basic cross stitch.jpg|Sadə xaç tikişi
File:Halfcrossstitch.png|Yarıxaç tikişi
File:Long-armed cross stitch.jpg|Uzunqol xaç tikişi
File:Double cross stitch.jpg|İkiqat xaç tikişi
File:Italian cross stitch.jpg|İtalyan xaç tikişi
File:Basket stitch.jpg|Səbətvari xaç tikişi
File:Leaf stitch.gif|Yarpaqvari xaç tikişi
File:Herringbone stitch2.jpg|Siyənək sümüyü tikişi 
File:Tacked herringbone stitch2.jpg|Sırıqlı siyənək sümüyü tikişi
File:Tied herringbone stitch.gif|Düyünlü siyənək sümüyü tikişi
File:Montegrin cross stitch.jpg|Monteneqro xaç tikişi
File:Thorn stitch.gif|Tikanvari xaç tikişi
File:Trellis stitch.gif|Torşəkilli xaç tikişi
File:Van Dyke stitch.gif|Van Dayk tikişi



## Video
* Вышивка крестом. Советы для начинающих
* Kanaviçe nasıl işlenir?
* Fransız düyünü (French knot)

## Həmçinin bax
* Tikmə
Fasiləsiz nəqliyyat vasitələri

**Fasiləsiz nəqliyyat vasitələri** — dayanacaq yeri və zamanı göstərilməyəm nəqliyyat vasitələridir.

Fasiləsiz sərnişin nəqliyyatı vasitələrinə misal olaraq eskalatorları və hərəkət edən səkiləri göstərmək olar.
Travolator

**Travolator** — hərəkət edən səki.

**Hərəkət edən səki**lərdə (Travolatorlarda) sərnişinlər ya ayaq üstə durur ya da səkinin üstündə oturacaqlarla təchiz edilmiş kabinələrdə yerləşdirilirlər.

Hərəkət edən səkilər (Travolator) horizontal və bucaq altında yerləşdirilə bilərlər (meyilli, və ya üfüqi).

Sürətinə görə hərəkət edən səkilər (Travolatorlar) az sürətli (2.5-3.6&nbsp;km/saat), sürətli (12–17&nbsp;km/saat) və passiv kabinəli sistemlərə (20–33&nbsp;km/saat) bölünürlər. Sərnişinlər az sürətli səkilərin lentinə səkidən və ya giriş meydançasından keçirlər. Sürətli lentlərə isə ardıcıl olaraq aşağı sürətli lentdən daha böyük sürətli lentə prinsipi ilə keçirlər.

Sürət artdıqca hərəkət edən səkinin (Travolatorun) sərnişin daşıma qabiliyyəti artır, lakin müəyyən sürətdən sonra aşağı düşməyə başlayır.

Sürətli səkilər daha yüksək daşıma qabiliyyətini təmin edirlər.
Hərəkət edən səkilərin (Travolatorların)  bir sıra üstünlükləri (məsələn: pillələrinin olmaması və bu səbəbdən istənilən qabaritli əşyaların rahat üzərində yerləşdirilə bilinməsi..) vardır. Lakin, onun məhdudiyyətləri də mövcuddur, məsələn; - onun yalnız müəyyən meyil bucağı altında yerləşdirilməsi (sərnişinlərin hərəkət zamanı müvazinətliliyini təmin edəcək meyil bucağı), eskalatorlardan fərqli olaraq sərt meyil bucağı altında yerləşdirilməsi imkanlarının məhdud olması.

Hərəkət edən səkilər (Travolatorlar) praktiki olaraq geniş ərazili, əhalinin (sərnişin) kütləvi axınlarının daimi mövcud olduğu böyük ticarət mərkəzlərində, hava limanlarında, dəmir yolu stansiyalarında, metropoliten stansiyalarında, yeraltı piyada keçidlərində, sərgi kompleksləri və s. istifadə olunur.

## Mənbə
*Çingiz Rəhimov, Bakı şəhərində avtobus sərnişin daşımalarının təşkilində müasir üsulların tətbiqi
* Chingiz Rehimov МЕТОДЫ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ТРЕБУЕМОГО КОЛИЧЕСТВА ЛЕГКОВЫХ АВТОМОБИЛЕЙ ТАКСИ И ПРАКТИКА МИРОВЫХ СТРАН В ЭТОЙ ОБЛАСТИ 
* Cavadov Əlvahab, "Avtomobil Sərnişin Daşımaları".
Piter Devison

**Piter Devison** (, anadan olanda adı — **Piter Moffet** ; 13 aprel 1951, London) — İngilis aktyor. Ən çox 1981 və 1984-cü illər arasında "Doktor Kim" serialında beşinci Doktorun rolunda oynayan aktyor kimi tanınır.
Bombardmançı

**Bombardmançı** — bomba və raket silahları vasitəsilə yerüstü, yeraltı, suüstü, sualtı obyektləri vurmaq üçün nəzərdə tutulan hərbi təyyarə.

Bombardmançı təyyarələrin iki əsas təsnifatı var: strateji və taktiki. Strateji bombardman, əsasən strateji hədəflərə qarşı uzun mənzilli bombardman missiyaları üçün hazırlanmış ağır bombardmançılar tərəfindən həyata keçirilir. Taktiki bombardman düşmənin hərbi fəaliyyətinə qarşı çıxmaq və hücum əməliyyatlarını dəstəkləmək məqsədi daşıyır, adətən daha qısa məsafələrdə və daha kiçik təyyarələrlə həyata keçirilir.

Tarixdə təyyarədən bombaların atılması ilk dəfə İtaliya–Osmanlı müharibəsi zamanı həyata keçirilib. Tarixdə ilk bombardmançı təyyarələr 1913-cü ildə istehsal olunmuş Caproni Ca 30 və Bristol T.B.8 olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ən çox istehsal olunan təyyarələrin siyahısı
Ruslan Abbasov (futbolçu)

**Abbasov Ruslan Möhsüm oğlu** (; 1 iyun 1980, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan futbolçusu.

## Həyatı

## Xarici keçidlər
*Футболист «Интера» Руслан Аббасов перешел в «Нефтчи»
 
## İstinadlar
Ramazan Abbasov

**Ramazan Fazil oğlu Abbasov** (; 22 sentyabr 1983, Salah, İcevan, Qaraqoyunlu mahalı, SSRİ) — Azərbaycan futbolçusu.

## Həyatı

## Xarici keçidlər
* 
 
## İstinadlar
Northrop B-2 Spirit

**Nortrop B-2 "Spirit"** () — Northrop Grumman şirkəti tərəfindən hazırlanan amerikan ağır az-sezilən strateji bombardmançı.

Sıx Havadan müdafiyəni(HM) sıçramaq və adi yaxud nüvə silahını çatdırmaq üçün nəzərdə tutulur. Az-sezilməsi üçün stelz texnolojilərdən istifadə olunur: təyyarə radio-udan materialla örtülüb, "uçan qanad" aerodinamik sxem üzrə yaradılıb, mühərriklərin reaktiv axınları ekranlaşdırılır(əks olunur).

## Xarakteristikası
Dünyada ən çox tanınan təyyarələrdən biri, aeorodinamik sxeminə görə “uçan qanad” adlanan “B-2 Spirit” bombardımançılarıdır. O həmçinin dünyanın ən məhvedici silahlarından biri sayılır. İlk başdan bu təyyarəni strateji nüvə bombardmançısı kimi layihələndirsələr də, soyuq müharibənin sonunda onu adi bombardmançı kimi modifikasiya etdilər. ”B-2” düşmənin Hava Hücumundan Müdafiə komplekslərindən yan keçə və 40 tona qədər bomba ilə 10 min kilometr məsafəni havada yanacaq doldurmadan qət edə bilir. ”Stels” texnologiyalı “B-2” –ni qorxulu edən onun radarlara yaxalanmamasıdır.

## Mənbə

* http://theaviationist.com/2013/03/05/guam-st-maarten/
Stenli Brard

**Stenli Brard** — keçmiş futbolçu, hazırda “Qəbələ” Futbol Akademiyasının direktoru

## Həyatı

Stenli Brard 24 oktyabr 1958-ci ildə İndoneziyanın paytaxtı Cakarta şəhərində anadan olub. Futbol həyatına Hollandiyada start verən Brard peşəkar futbolçu karyerasına 1978-ci ildə “Feyenoord” klubunda başlayıb. 1986-cı ilə qədər – 8 mövsüm sözügedən komandada top qovan Brard daha sonra karyerasını RKC və “Zvart Vit” kollektivlərində davam etdirib.

Hollandiyalı mütəxəssis məşqçi karyerasına 1994-cü ildə “Kapelle” (Hollandiya) klubunda başlayıb. 1996-2000-ci illərdə stenli Brard “Vitesse” (Hollandiya) komandasında məşqçi vəzifəsində çalışıb. 2000-ci ildə Brard “Den Haq” (Hollandiya) klubunun baş məşqçisi, 2001-ci ildə isə sözügedən kollektivin texniki direktoru vəzifəsinə təyinat alıb. 2002-2005-ci illərdə mütəxəssis karyerasını ölkə xaricində davam etdirib. Yaponiyaya yollanan Brard “Nagoya Grampus Eyt” Futbol Akademiyasının direktoru kimi fəaliyyət göstərib. UEFA-nın Pro Lisenziyasına sahib olan məşqçi 2005-ci ildə Hollandiyaya dönüb və “Feyenoord” Futbol Akademiyasının direktoru vəzifəsinə təyin edilib.

Brard klubun aşağı yaş qrupları ilə bir çox titula və mükafatlara sahib çıxıb. Mütəxəssisin rəhbərlik etdiyi “Feyenoord” Futbol Akademiyası 2010, 2011 və 2012-ci illərdə Hollandiyanın ən yaxşı akademiyası seçilib və Rinus Mixels Mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar
Azərbaycan Milli Teatr Günü

XIX əsrin 70-ci illərində Azərbaycanda milli teatrın yaranması mədəniyyətimizin tarixində çox böyük hadisə oldu. 1873-cü il martın 10-da Bakı realnı məktəbinin teatr həvəskarları truppası tərəfindən M. F. Axundzadənin "Sərgüzəşti-vəziri-xani Lənkəran" komediyası tamaşaya qoyuldu.

Bu şərəfli işdə H. Zərdabi və N. Vəzirov mühüm rol oynamışdılar. Bu tamaşa ilə Azərbaycanda milli teatrın əsası qoyuldu. Azərbaycanda teatr sənəti qədim ənənələrə malikdir. Xalq arasında müxtəlif meydan tamaşaları, kukla teatr tamaşaları ("Maral oyunu", "Kilimarası"), bayram tamaşaları ("Kos-Kosa"), dini səciyyəli tamaşalar ("Şəbih") və s. geniş yayılmışdı. Hələ XVII əsrin ikinci yarısında Azərbaycanda olmuş fransız səyyahı Şarden Çuxursəd bəylərbəyisinin İrəvan şəhərindəki iqamətgahında qonaq olarkən burada ona üç hissəli bir tamaşa göstərmişdilər.

Bu tamaşa Şardenə o qədər xoş təsir bağışlamışdı ki, onu "Şərqin operası" adlandırmışdı. Milli teatrın inkişafında məşhur xeyriyyəçi-mesenat H.Z.Tağıyevin böyük xidməti oldu.

O, Bakı şəhərində ilk teatr binası inşa etdirdi. Tezliklə Azərbaycan səhnəsinin Cahangir bəy Zeynalov, Hüseynqulu Sarabski, Mirzağa Əliyev, Hüseyn Ərəblinski, Ülvi Rəcəb, Abbas Mirzə Şərifzadə, Mustafa Mərdanov, Məmmədrza Şeyxzamanov, Ağasadıq Gəraybəyli, Əliağa Ağayev, Lütfəli Abdullayev, Nəsibə xanım Zeynalova, Mərziyə xanım Davudova kimi yüzlərlə simaları yetişdi. Azərbaycanda teatr sənətinin inkişafında Hacıbəyov qardaşlarının da böyük əməyi olmuşdur.

AXC-nin yaranması milli teatrın fəaliyyətində də canlanmaya səbəb oldu. Dövlətin fəal köməyi və müdaxiləsi nəticəsində Azərbaycan teatrının inkişafında mühüm keyfiyyət dəyişiklikləri baş verdi. Teatrın repertuarına Azərbaycan tarixi və milli azadlıq mübarizəsi ilə bağlı yeni əsərlər gəldi. Cümhuriyyət hökumətinin bu sahədə məqsədyönlü addımlarından biri də Azərbaycan Dövlət Teatrının təşkili oldu.

Bu, Azərbaycan peşəkar teatrının dövlət teatrı statusu alması demək idi. Bu teatrın pərdələri ilk dəfə 1918-ci il noyabrın 4-də N. Nərimanovun "Nadir şah" faciəsinin tamaşası ilə açılmışdı. Sovet hakimiyyəti illərində Azərbaycanda teatr sənəti daha da inkişaf etdi. Sovet ideologiyasını və rejimini tərənnüm edən əsərlərlə yanaşı, xalqın həyatı, güzəranı, tarixi keçmişi ilə bağlı əsərlər də repertuarlarda geniş yer almışdı. Məhz martın 10-u (köhnə stillə 22-si) — Azərbaycan milli teatrının əsası qoyulan günü teatrsevərlər Milli Teatr Günü kimi qeyd edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasında "Milli Teatr Günü"nün təsis edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
* Şərqin ilk teatrı 143 yaşını qeyd edir — REPORTAJ
* Səda — 10 Mart -Milli Teatrımızın yarama günüdür (10.03.2016)
* Lənkəranda Milli Teatr Günü — Ans tv, Xəbərçi
Daxili Qoşunlar Günü

Azərbaycan öz dövlət müstəqilliyini elan etdikdən sonra Azərbaycanda Daxili Qoşunların hərbi hissələrinin yaradılması zərurəti meydana çıxdı. Bir tərəfdən Ermənistan ordusunun Qarabağa və sərhəd bölgələrimizə təcavüzünün getdikcə geniş miqyas alması, digər tərəfdən ölkə daxilində Azərbaycanın müstəqilliyinə qənim kəsilmiş qüvvələrin fəallaşması bunu tələb edirdi.

Ona görə də 1992-ci il mart ayının 12-də Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının hərbi hissələrinin yaradılmasına başlandı. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə bu hərbi hissələr yüksək döyüş qabiliyyəti nümayiş etdirdilər və möhkəmləndilər.

Daxili Qoşunların sıralarından yüzlərlə vətən oğlu şəhid oldu. Onlardan 9 nəfərinə (8-inə ölümündən sonra) ölkəmizin ən yüksək adı olan "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir. Daxili Qoşunların 1738 nəfər döyüşçüsü göstərdikləri döyüş şü- caətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının orden və medalları ilə təltif olunmuşlar. Sonrakı dövrlərdə Azərbaycanın müstəqilliyinə qarşı yönəlmiş qəsdlərin qarşısının alınmasında Daxili Qoşunların böyük rolu olmuşdur.

Bütün bunları nəzərə alaraq Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 1995-ci il 9 mart tarixli fərmanı ilə martın 12-si Daxili Qoşunlar Günü elan edilmişdir.

## İstinadlar
Səhiyyə İşçiləri Günü

**Səhiyyə İşçiləri Günü** — Azərbaycanda səhiyyə işçilərinin peşə bayramı.

## Tarixi
Azərbaycan tarixində ilk dəfə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dönəmində Nazirlər Şurasının 17 iyun 1918-ci il tarixli sərəncamı ilə Səhiyyə Nazirliyi təşkil olundu. İlk səhiyyə naziri Xudadat bəy Rəfibəyli oldu.

## Qərar
Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin 4 iyun 2001-ci il tarixli sərəncamına əsasən 17 iyun *Səhiyyə İşçiləri Günü* kimi qeyd olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Xudadat bəy Rəfibəyli
Azərbaycan Polisi Günü

**Azərbaycan Polisi Günü** — Azərbaycan Respublikasında qeyd edilən xüsusi günlərdən biri. Hər il 2 iyul tarixində qeyd edilir.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 6 iyun 1992-ci il tarixli, 830 nömrəli Fərmanına əsasən Azərbaycan Respublikası daxili işlər orqanları sistemində fəaliyyət göstərən **milis** mövcud hüquqi statusunu saxlamaqla **polis** adlandırılmış və eyni fərmanla iyun ayının 6-sının hər il "Azərbaycan polisi günü" kimi qeyd edilməsi qərara alınmışdır. Beləliklə, 1998-ci ilədək hər il 6 iyun tarixi Azərbaycan Polisi Günü kimi qeyd edilmişdir.

24 may 1998-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin 710 nömrəli Fərmanına əsasən, Azərbaycan Polisi Gününün tarixi dəyişdirilmiş; 1918-ci ildə Azərbaycan Demokratik Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin tərkibində ilk polis orqanlarının təsis edildiyi gün — 2 iyul Azərbaycan Polisi Günü elan edilmişdir. Həmin vaxtdan Azərbaycanda hər il 2 iyul tarixi Azərbaycan Polisi Günü kimi qeyd edilir.

## İstinadlar
Hərbi Donanma Günü

**Hərbi Donanma Günü** — hər təqvim ilinin 5 avqust tarixində Azərbaycan Respublikasında qeyd olunan peşə bayramı.

## Tarixi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Azərbaycanın hərbi dəniz donanması da yaradıldı. Belə ki, 1919-cu ilin yayında ingilislər Bakını tərk edərkən şəhər limanının idarəçiliyini və hərbi gəmilərin bir hissəsini Azərbaycan hökumətinə təhvil verdilər. Bu gəmilərin əsasında Azərbaycan Xəzər hərbi dəniz donanması təşkil olundu. Azərbaycan hökumətinin bu tədbiri ölkənin dəniz sərhədlərinin qorunmasında mühüm addım oldu,

lakin bu addım general Denikinin başçılıq etdiyi Cənubi Rusiya Silahlı qüvvələrinin ("Könüllü ordu" da deyirdilər) kəskin etirazı ilə qarşılandı. Silahlı qüvvələrin hərbi dəniz donanmasının vitse-admiralı Gerasimovun Azərbaycan hökumətinə verdiyi notada Azərbaycan Xəzər hərbi-dəniz donanmasının ləğv edilməsi tələb edilirdi. Burada qeyd olunurdu ki, Xəzərdə hərbi donanma saxlamaq hüququ yalnız Rusiyaya məxsusdur.

Bu əsassız nota Azərbaycan Dövlət Müdafiə Komitəsində müzakirə edildi. Cənubi Rusiya Silahlı qüvvələri baş komandanlığına göndərilən cavab notasında bildirilirdi ki, Xəzərdə donanma saxlamaq hüququ Azərbaycan dövlətinin suveren hüququdur. Azərbaycanın limanları və ticarət gəmiləri vardır. Bu gəmilər Azərbaycan bayrağı altında üzəcəkdir. Azərbaycan hökumətinin qətiyyəti və göstərdiyi diplomatik səylər öz nəticəsini verdi. Denikin beynəlxalq ictimaiyyətin sərt reaksiyası ilə üzləşdiyindən öz iddialarından əl çəkdi. Azərbaycan hökumətinin Hərbi Nazirliyi hərbi donanmanın maddi-texniki bazasının gücləndirilməsinə diqqəti artırmışdı.

1919-cu ilin sonlarında general İbrahim ağa Usubovun başçılıq etdiyi Azərbaycan hərbi missiyası donanma üçün xaricdən 6 birtoplu qırıcı kater, 12 qırıcı kater, 6 sualtı qayıq, 92 gəmi topu, 10 sahil topu, simsiz teleqraf qurğuları və s. almışdı. Azərbaycan Hökuməti rus donanmasının admiralı, Şimal qütbünə ekspedisiyanın iştirakçısı, türk əsilli İslamovu milli donanmanın yaradılması işinə kömək göstərmək üçün 1919-cu ilin yayında Azərbaycana dəvət etmişdi. "Astrabad", "Qars" və "Ərdəhan" hərb gəmilərinin komandirliyi azərbaycanlı kapitanlara tapşırıldı. Hərbi donanmanın maddi-texniki bazasının və kadr təminatının gücləndirilməsi planları aprel işğalı nəticəsində həyata keçirilməmiş qaldı. Az sonra bolşeviklərin gəlişi ilə Azərbaycan hərbi donanması ləğv olundu. SSRİ dağıldıqdan sonra Azərbaycanda da hərbi-dəniz donanmasının təşkilinə şərait yarandı.

## Azərbaycan Respublikası Hərbi Dəniz Qüvvələri
1992-ci il aprelin 7-də Azərbaycan Respublikası Hərbi-Dəniz Qüvvələri Qərargahı, mühafizə və təminat rotası yaradıldı. Xəzər Hərbi-dəniz donanmasının 25%-i və Ali Hərbi Dənizçilik məktəbi Azərbaycan Respublikasının ixtiyarına verildi.

1992-ci il iyunun 26-da "Bakılı" keşikçi gəmisində Azərbaycan Respublikasının dövlət bayrağı qaldırıldı. 1996-cı ildə Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbi əsasında Dəniz Akademiyası təşkil olundu. Azərbaycan Prezidenti H. Əliyevin fərmanına əsasən hər il avqustun 5-i Azərbaycan Respublikası Hərbi Donanma Günü kimi qeyd olunur.
Tural Abbaszadə

**Abbaszadə Tural İlqar oğlu** (; ) — Azərbaycan futbolçusu, "Kəpəz"də keçmiş qapıçı.

## Həyatı
Tural Abbaszadə 1992-ci ildə anadan olmuşdur. Futbola uşaqlığından həvəsi olmuş, "Milan"ın qapıçısı Didanın oyunundan çox xoşu gəlmişdir. Bu səbəbdən də futbolçu olmağı qərara alıb.

İlk məşqçisi Arif Orucov olub. Futbola 10 yaşında "Olimpiya" komandasında başlamışdır. 14 yaşında "Azəri"yə keçmişdir. Oradan isə İslam Kərimovun çalışdırdığı "Neftçi"yə üz tutmuşdur. "Neftçi"də 3 il qalmışdır. Əsas məktəbi də elə bu komanda hesab olunur. Sonralar "Muğan"ın əvəzedicilərinə cəlb edilmişdir. "Simurq"un heyətində Qyoko Haciyevskinin vaxtında Premyer Liqada oynamışdır. Bu da onun milli komandaya yolunu açmışdır. Son klubu isə "Kəpəz" olub.

## İstinadlar
Junkers

**Junkers** — Almaniyada hərbi təyyarə və təyyarə mühərriki istehsal edən firma.

## İlk Junkers təyyarələri
* Reissner Cunard
* Junkers J1 (E-I)
* Junkers J2
* Junkers J3
* Junkers J4 (J-I)
* Junkers J5
* Junkers J6 Parasol
* Junkers J7
* Junkers J8
* Junkers J9 (D-I) 
* Junkers J10 (CL-I) 
* Junkers J11 (CLS-I)
* Junkers J12

## 1920-ci illərin Junkers təyyarələri
* Junkers J12 (2)
* Junkers F13
* Junkers JG1
* Junkers J15
* Junkers K16
* Junkers J17
* Junkers J18
* Junkers T19
* Junkers A20 (R02)
* Junkers H21
* Junkers H22
* Junkers T23
* Junkers G24 (R42, K30)
* Junkers Ju25
* Junkers A25
* Junkers T26/T27
* Junkers J28
* Junkers T29
* Junkers K30
* Junkers G31
* Junkers A32 (K39)
* Junkers W33
* Junkers W34 (K43)

## 1930-cu illərin Junkers təyyarələri
* Junkers A35
* Junkers S36/K37
* Junkers G38
* Junkers K39 (A32)
* Junkers J40
* Junkers W41
* Junkers J42
* Junkers K43
* Junkers J44
* Junkers K45 (Ju52)
* Junkers Ju46
* Junkers K47/A48
* Junkers Ju49
* Junkers A50
* Junkers K51 (G38)
* Junkers Ju52
* Junkers K53 (A35)
* Junkers J54
* Junkers J56/J58
* Junkers Ju60/Ju160

## İkinci dünya müharibəsi vaxtında istehal edilmiş Junkers təyyarələri
* Junkers EF61
* Junkers Ju62/Ju76
* Junkers EF77
* Junkers Ju82
* Junkers Ju84
* Junkers K85
* Junkers Ju85
* Junkers Ju86
* Junkers Ju 87
* Junkers Ju88
* Junkers Ju89
* Junkers Ju90
* Junkers Ju91/Ju94
* Junkers Ju147
* Junkers Ju160 
* Junkers Ju185
* Junkers Ju186
* Junkers Ju187
* Junkers Ju188
* Junkers Ju248
* Junkers Ju252
* Junkers Ju268
* Junkers Ju286
* Junkers Ju287
* Junkers Ju288
* Junkers Ju289
* Junkers Ju290
* Junkers Ju291
* Junkers Ju292
* Junkers Ju322 Mammut
* Junkers Ju352
* Junkers Ju356
* Junkers Ju388
* Junkers Ju390
* Junkers Ju488
* Junkers Ju635

## İkinci dünya müharibəsindən sonra istehsal edilən Junkers təyyarələr
* Junkers RT8 Spacecraft

## Junkers təyyarə proyektləri
* Junkers R.I
* Junkers JM1
* Marine G
* Seaboat F
* Junkerissime
* Junkers J1000
* Junkers EFo jet çalışmaları
* Junkers EFo 021
* Junkers EFo023/EF041
* Junkers EF043
* Junkers EF044/EF049
* Junkers EF050
* Junkers EF051/EF081
* Junkers EF082
* Junkers EF083/EF099
* Junkers EF100
* Junkers EF101
* Junkers EF102/EF111
* Junkers EF112
* Junkers EF113/EF125
* Junkers EF126/EF127
* Junkers EF128
* Junkers EF129
* Junkers EF130
* Junkers EF131/EF152
* Junkers Battle Jet
* Junkers L1
* Junkers L2
* Junkers L3/L4
* Junkers L5
* Junkers L55
* Junkers L7
* Junkers L8
* Junkers L88
* Junkers L10

## Junkers Jumo mühərrikləri
* Jumo 210
* Jumo 211
* Jumo 212
* Jumo 213
* Jumo 214/221
* Jumo 222
* Jumo 225

## Junkers Fo/Jumo Dizel mühərrikləri
* Junkers Fo2
* Junkers Fo3
* Fo4 / Jumo204
* Jumo 205
* Jumo 206
* Jumo 207
* Jumo 208
* Jumo 209
* Jumo 218
* Jumo 223/224
  
## Junkers Jumo reaktiv mühərrikləri
* Magdeburg reaktiv mühərriyi
* Jumo 004
* Jumo 012
* Jumo 022
Televiziya və Radio İşçiləri Günü

Milyonlarla insan hər gün radio və televizorun köməyi ilə dünyanın müxtəlif yerlərində baş vermiş mühüm hadisələrdən xəbər tutur. Səs və görüntülər uzaq məsafələrə xüsusi cihazlar və peyk antenaları vasitəsilə ötürülür.

1895-ci ildə rus fiziki A. S. Popov radioqəbuledici və radioötürücü aparatı icad etmişdir. Avropada isə radionun kəşfi çox vaxt italyan alimi Qulyelmo Markoniyə aid edilir. O vaxtdan radio zəruri rabitə vasitəsinə çevrilmişdir. Televizorun (yunanca "tele" - uzaqlıq, latınca "vizor" - görmə sözlərindəndir) ixtirası isə bir qədər sonraya - XX əsrin 20-30-cu illərinə təsadüf edir.

1933-cü ildə amerikalı mühəndis rus mənşəli Vladimir Zvorikin televizorun əsas hissələrindən biri olan ötürücü qurğunu ixtira etdi. 30-cu illərin ortalarından televiziya verilişlərinin yayımı başlandı. İlk televiziya verilişi 1936-cı ildə Londonda olmuşdur.

1939-cu ildə ABŞ mühəndisləri A. Roze və X. Yoms tərəfindən televiziya ötürücü trubkası (optikon) ixtira edildi. Avropada yalnız 50-ci illərdə televiziya geniş yayılmağa başladı. Azərbaycanda radionun tarixi XX əsrin 20-ci illərindən başlayır. Bakıda ilk radio qurğusu 1924-cü ildə quraşdırılmışdır.

1926-cı ildə isə ilk radiostansiya fəaliyyətə başlamışdır. Məhz həmin il noyabrın 26- da ilk radio verilişi efirə çıxmışdır. O dövrdə radio verilişlərinin gündəlik efir vaxtı cəmi 2 saat təşkil edirdi. Sonradan bu vaxt 4 saata, daha sonra 6 saata çatdı. Azərbaycanda ilk televiziya verilişi isə 1956-cı il fevralın 14-də efirə çıxmışdır. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra müstəqil teleradioşirkətlərin sayı da artmışdır.

Hazırda ölkədə dövlət radio və televiziyası ilə yanaşı Lider, Space, Azad Azərbaycan, ARB kimi özəl televiziya və radio kanalları müxtəlif məzmunlu verilişlər yayırlar. 2005-ci il avqustun 29-da İctimai Televiziyanın yayıma başlaması Azərbaycan teleməkanını daha da genişləndirmişdir. Azərbaycanda hər il noyabrın 6-sı Radio və Televiziya İşçilərinin peşə bayramı günü kimi qeyd olunur.
Prokurorluq işçiləri günü

Hər il oktyabr ayının 1-də Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun əməkdaşları öz peşə bayramlarmı təntənə ilə qeyd edirlər. Bu günün qeyd olunması tarixi zərurətdən yaranmışdır.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Nazirlər Şurasının 1 oktyabr 1918-ci il tarixli qərarı ilə Bakı Dairə Məhkəməsinin tərkibində prokurorluq orqanlarının fəaliyyətə başlamasını əsas tutaraq hər il oktyabr ayının 1-nin Azərbaycan Respublikası Prokurorluğu işçilərinin peşə bayramı günü kimi qeyd edilməsi barədə 17 iyul 1998-ci il tarixli sərəncam imzalamışdır.

Məhkəmə orqanlarından fərqli olaraq, bir çox dövlətlərdə prokurorluq müstəqil institut kimi xeyli sonralar yaranmışdır. Dövlət idarəetmə mexanizminin tərkib hissəsi kimi prokurorluğun əsası ilk dəfə XIV əsrin əvvəllərində Fransada kral IV Filip tərəfindən qoyulmuşdur.

Onun vaxtında kral mənafelərinin prokurorluq tərəfindən təmsil edilməsi Qanunla (25 mart 1302) təsbit edilmişdi. Həm Qərb ölkələri, həm də Rusiya prokurorluqlarına bir örnək kimi təsiri olan Fransa prokurorluğunun təşkili və fəaliyyəti haqqında qanun isə 1586-cı ildə qəbul olunmuşdur. Müstəqil Azərbaycan dövlətində prokurorluq orqanlarının yaranma tarixi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünə (1918–1920) təsadüf edir.

1918-ci il noyabr ayının 18-də Nazirlər Şurası tərəfindən "Azərbaycan Məhkəmə Palatası haqqında Əsasnamə" təsdiq edilmişdir. F. Xoyski, X. Xasməmmədov, A. Səfikürdski, T. Makinski AXC-nin ədliyyə nazirləri, eyni zamanda baş prokurorları olmuşlar. Olduqca mürəkkəb və ağır şəraitdə fəaliyyət göstərən AXC-nin Məhkəmə palatasında, Bakı və Gəncə dairə məhkəmələrinin tərkibində olan prokurorluq orqanları öz səlahiyyətləri daxilində böyük işlər görmüşlər.

AXC-nin süqutundan sonra dövlət orqanları ilə yanaşı, prokurorluq və istintaq orqanları da ləğv olundu. Sovetləşmənin ilk illərində bütün hakimiyyət orqanlarının fəaliyyətinə nəzarət funksiyasını həyata keçirməli olan xüsusi orqanın yaradılması zəruriliyini nəzərə alaraq Azərbaycan SSR MİK-in 11 iyul 1922-ci il tarixli "Azərbaycan SSR-nin dövlət prokurorluğu haqqında" Dekreti ilə Azərbaycan SSR-də sovet prokurorluğunun əsası qoyuldu. Xalq ədliyyə komissarları Ə. Qarayev, S. Çivanov, B. Vəlibəyov, B. Talıblı, H. Hacıyev, A. Sultanova və başqaları həm də Azərbaycan SSR-in baş prokurorları olmuşlar.

1936-cı ilin iyulunda Azərbaycan SSR Prokurorluğu Xalq Ədliyyə Komissarlığının tərkibindən çıxarılaraq birbaşa SSRİ Prokurorluğuna tabe edilməklə ayrıca qurum kimi fəaliyyətə başlamışdır. Kommunist partiyasının mütləq hakim olduğu Sovet hakimiyyəti dövründə prokurorluq bu rejimə və partiya liderlərinə xidmət edən bir orqan olmuşdur. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Azərbaycan Respublikasının Prokurorluğu sinfi mənafelərə xidmət edən orqandan qanunun aliliyinin, insan hüquq və azadlıqlarının təmin olunmasına, cinayətkarlıqla mübarizəyə, qanunçuluğun qorunmasına xidmət edən orqana çevrilməklə sivil və demokratik inkişaf yoluna qədəm qoymuşdur.
Kolin Beyker

**Kolin Beyker** (; 8 iyun 1943, London) — İngilis aktyoru. Ən çox 1984-ci və 1986-cı illər arasında «Doktor Kim» serialında altıncı Doktorun rolunda oynayan aktyor kimi tanınır.