open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
KNIME

**KNIME** (Konstanz Information Miner) — Açıq mənbəli, vizual proqramlaşdırma mühitinə əsaslanan məlumat analizi, statistik analiz, və maşın öyrənməsi üçün proqram təminatı.

## Tarix
KNIME, 2004-cü ildə Almanın Konstanz Universitetində akademik tədqiqatlar çərçivəsində inkişaf etməyə başlanmışdır. ilkin olaraq məlumat mədənçiliyi və məlumat analizi sahəsindəki tədqiqatları dəstəkləmək məqsədilə yaradıldı. İlk versiya çox sadə idi və əsasən akademik istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq zamanla KNIME, akademik aləmdən kənarda da çox geniş istifadə tapdı və tədqiqatçılar, inkişaf etdiricilər və analitiklər üçün əsas bir vasitə halına gəldi. Açıq mənbəli olması, onun sürətli inkişafını və təkcə tədqiqatçılar deyil, həm də müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərən istifadəçilər tərəfindən geniş qəbul edilməsini təmin etdi.

2008-ci ildən etibarən, KNIME müstəqil bir şirkət olaraq fəaliyyətə başladı və bu vaxtdan etibarən platformanın inkişafı və dəstəyi daha da sürətləndi.

## Struktur
Bu proqram təminatı, istifadəçilərə müxtəlif məlumat mənbələrindən (strukturlaşdırılmış və qeyri-strukturlaşdırılmış) məlumatları inteqrasiya etməyə, təhlil etməyə və nəticələrini interaktiv və vizual olaraq təqdim etməyə imkan verir. KNIME açıq mənbəli və genişlənə bilən olması ilə digər məlumat analiz və maşın öyrənməsi platformalarından fərqlənir. Bu, istifadəçilərə öz xüsusi ehtiyaclarına uyğun funksiyalar yaratmağa imkan verir.

## Lisenziya
2.1 versiyasından etibarən KNIME GPLv3 altında buraxılır istisna olmaqla başqalarına xüsusi genişlənmələr əlavə etmək üçün yaxşı müəyyən edilmiş API qovşağından istifadə etməyə imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Averrhoa bilimbi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bu bitkinin əsli İndoneziyanın Maluku adalarına məxsus olduğu düşünülür, lakin hazırda bütün Cənub-Şərqi Asiyada yayılmış və təbii hala gəlmişdir. O, həmçinin tropik Cənubi Asiya və Amerika bölgələrində becərilir. Bilimbi yeməli, lakin çox turş meyvələr verir və karambola ağacı ilə yaxın qohumdur.

## Botaniki xarakteristikası
"Averrhoa bilimbi" tropik bir ağacdır və hündürlüyü 15 metrə qədər çata bilər. Bu ağac tez-tez çoxgövdəli olur və qısa müddətdə müxtəlif budaqlara bölünür. Bilimbi yarpaqları alternativ və pinnat şəklindədir, təxminən 30-60 sm uzunluğunda olur. Hər yarpaqda 11-37 yarpaqcıq var. Yarpaqcıqlar yumurtaşəkilli və ya uzunsovdur, uzunluğu 2-10 sm, eni isə 1-2 sm-dir. Yarpaqlar budaqların uclarında toplanır. Yarpaqları "Phyllanthus acidus" ağacının yarpaqlarına çox bənzəyir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Jagera

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Onlar təbii olaraq şərqi Avstraliya, Yeni Qvineya və Maluku adalarının yağış meşələrində və əlaqəli meşələrində bitir.

Avstraliyada "Jagera pseudorhus", güclü yağışdan sonra qabıqdakı saponinlər köpüklənməsi səbəbindən ən məşhur və adətən köpüklü qabıq adlandırılan ağacdır. Yerli avstraliyalılar bu köpüyü balıqlarını müvəqqəti boğmaq və asanlıqla tutmaq üçün su hövzələrinin oksigensizləşdiricisi kimi istifadə edirlər.

Cins, holland şərqşünası və botanik Georq Eberhard Rumfiusun ortağı Herbert de Jagerin adını daşıyır.

Son bir neçə onillikdə müxtəlif yeni adlar rəsmi olaraq dərc edilmişdir, onların bir çoxu sonradan əvvəlki adların sinonimləri ilə düzəldilmiş və bir neçəsi orijinal yeni növ kimi tanınmışdır.

Maleziyada tanınmış bir növ, görünür, hələ də rəsmi olaraq təsvir edilməmişdir.

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Presanella dağı

**Presanella dağı** - İtaliyanın şimalındakı İtalyan Alp dağlarının Adamello-Presanella silsiləsində yerləşən bir dağ. Presanella 3,558 metr yüksəkliyə malikdir və İtaliyanın Trentino əyalətində yerləşən Adamello Brenta Milli Parkının ərazisindədir.

## Dağa qalxma tarixi
Presanella zirvəsinə ilk uğurlu alpinist çıxışı 27 avqust 1864-cü ildə həyata keçirilmişdir.

## Geoloji Strukturu
Presanella dağının əsas geoloji quruluşu qranit və metamorfik süxurlardan ibarətdir. Bu struktur, bölgənin buzlaq eroziyası və geoloji təkamülü baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
## İstinadlar
Pseudocydonia

**Pseudocydonia sinensis** və ya **Çin heyvası** (Çin dilində: 木瓜; pinyin: mùguā) — Gülçiçəyikimilər (Rosaceae) fəsiləsinə aid olan, Cənubi və Şərqi Çində yayılmış yarpağını tökən və ya yarı-həmişəyaşıl ağac növü. Bu növ "Pseudocydonia" cinsində yer alan yeganə növdür. Ağacın sərt, büzüşdürücü meyvəsi ənənəvi Çin təbabətində və Şərqi Asiyada qida kimi istifadə edilir.

## Xüsusiyyətləri

Ağaclar 10–18 metr hündürlüyündə olur və sıx, budaqlı bir tac əmələ gətirir. Yarpaqlar növbə ilə düzülmüş, sadə, 6–12 sm uzunluğunda, 3–6 sm enindədir və kənarları dişlidir. Çiçəklər açıq çəhrayı rəngli beş ləçəkdən ibarət olub, diametri 2,5–4 sm-dir. Çiçəkləmə yazın ortalarında baş verir. Meyvə iri, ovalşəkilli və 12–17 sm uzunluğunda olmaqla beş karpeldən ibarətdir. Meyvə payızın sonlarında yetişdikdə güclü, şirin bir qoxu yayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Karambola

**Karambola** (*Ulduz meyvəsi*) — "Averrhoa carambola" ağacının meyvəsidir və Cənub-Şərqi Asiyanın tropik bölgələrinə məxsusdur. Bu meyvə yanlarından keçən xarakterik uzununa xətləri (adətən 5-6) ilə tanınır. Eninə kəsildikdə ulduz formasını alır, buna görə də "ulduz meyvəsi" adlanır. Meyvənin bütün hissələri yeyilə bilər, adətən çiy halda, bişirilmiş şəkildə və ya sous, cem, bəzək və şirə hazırlamaq üçün istifadə olunur. Karambola əsasən Cənub-Şərqi Asiya, Cənubi Asiya, Cənubi Sakit Okean, Mikroneziya, Şərqi Asiya, ABŞ, Latın Amerikası və Karib dənizi bölgələrində istehlak olunur. Tropik bölgələrdə yetişdirilir.

"Averrhoa carambola"nın əsas yayılma mərkəzi və təbii ərazisi Cənub-Şərqi Asiyadır. Bu bölgədə əsrlər boyu becərilmişdir. Hind yarımqitəsi və Şri-Lankaya qədim Avstroneziya tacirləri tərəfindən gətirilmişdir. Hazırda Hindistan, Cənub-Şərqi Asiya, Cənubi Çin, Tayvan və ABŞ-nin cənub bölgələrində, eləcə də Mərkəzi və Cənubi Amerika, Karib adaları və Afrikanın bəzi yerlərində ticarət məqsədilə yetişdirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vanessa atalanta

**Vanessa atalanta** (*Qırmızı Admiral kəpənəyi*) — Orta ölçülü, qara qanadları, qırmızı zolaqları və ağ ləkələri ilə seçilən kəpənək növü. Təxminən 5 sm qanad genişliyinə malikdir və ilk dəfə 1758-ci ildə Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərində təsvir edilmişdir. Qırmızı admiral kəpənəyinə Şimali Afrika, Amerika, Avropa, Asiya və Karib dənizi bölgələrində rast gəlinir. İsti bölgələrdə yaşamağı sevsə də, yazda şimala miqrasiya edir və payızda geri qayıdır. Ən çox rütubətli meşələrdə tapılır, və əsasən yandırıcı yarpız (Urtica dioica) bitkisi üzərində yaşayır. Bəzi hallarda saxta yarpız (Boehmeria cylindrica) üzərində də rast gəlinir. Qırmızı admirallar yalnız öz ərazilərini qoruyan erkəklərlə cütləşirlər. Yüksək uçuş bacarığına malik olan erkəklər daha çox dişi cəlb edirlər. Bu kəpənəklər qeyri-adi dərəcədə sakitdir və çox yaxın məsafədən müşahidə edilməyə icazə verir. İnsanlar üzərində qonub dayanmaq onlar üçün adi prosesdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Actophilornis africanus

**Actophilornis africanus** (*Afrika Yakanası*) — Yakanlar (Jacanidae) fəsiləsinə aid olan çəmənlik quşu. Bu quş uzun barmaqları və dırnaqları ilə sevimli yaşayış yeri olan dayaz göllərdə üzən bitkilər üzərində gəzmək qabiliyyətinə malikdir. O, ən çox Səhra altı Afrika ərazilərində yayılmışdır.

## Xüsusiyyətləri

Afrika Yakanası diqqət çəkən görüntüyə sahibdir. Unikal görüntüsü ilə digər quşlardan asanlıqla fərqləndirilə bilir. Ümumi uzunluğu 23-31 sm arasında olur. Digər Yakana növlərində olduğu kimi, dişi ortalama olaraq erkəkdən daha böyükdür. Erkəklər 115-224 qram, dişilər isə 167-290 qram arasında çəkiyə sahibdir. Bənzər ölçülü Madaqaskar Yakanası ilə bu növ ən ağır Yakana növləri hesab olunur. Onların üst hissəsi qəhvəyi, qanad ucları, arxa boyun və göz ətrafı isə qaradır. Yetkinlərin alt hissəsi də qəhvəyi olur, yalnız cavanlarda bu hissə ağ rəngdə olub, qarnında qəhvəyi ləkələr var. Dimdiyi mavidir. Ayaqları və uzun barmaqları isə boz rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aquti

**Aquti** — Mərkəzi Amerika, Cənubi Amerika və Kiçik Antil adalarının cənub bölgələrinə xas olan növ. Bəzi növlər Vest-Hində də aparılmışdır. "Aquti" adı Cənubi Amerikanın yerli dillərindən olan Quarani və ya Tupi dillərindən götürülmüşdür, burada bu ad fərqli şəkildə, "agutí", "agoutí", "acutí", "akuti" və ya "akuri" olaraq yazılır. Portuqal dilində bu heyvanların adı "cutia" olub. Güman olunur ki, digər bütün adlar bu addan törəyib.

## Çoxalma

Aqutilər üç aylıq hamiləlik dövründən sonra 2-4 bala dünyaya gətirir. Bəzi növlər ildə iki dəfə, may və oktyabr aylarında bala verir, bəziləri isə bütün il boyu cütləşir. Balalar yarpaqlar, köklər və tük ilə örtülmüş yuvalarda doğulur. Onlar doğulanda yaxşı inkişaf etmiş olur və bir saat ərzində qalxıb yeməyə başlaya bilirlər. Ata, balalar çox kiçik olduğu zaman yuvaya buraxılmır, amma valideynlər bir-birinə ömür boyu bağlı qalırlar. Aqutilər 20 ilədək yaşaya bilərlər, bu isə gəmirici heyvanlar üçün olduqca uzun ömürdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aidi

**Aidi** (və ya *Atlas dağ iti*) — Şimali Afrikada, xüsusilə Atlas dağlarında yaranan bir it cinsidir və ən çox qoyun və keçiləri qoruyan çoban iti kimi istifadə olunur. Ən çox Mərakeşdə rast gəlinir və burada fəaliyyət göstərən "Fédération Cynologique Internationale" (Beynəlxalq Kinologiya Federasiyası) tərəfindən çoban iti standartlarına uyğun olduğu təsdiqlənmişdir. Aidi, Əlcəzair, Tunis və Liviyada da mövcuddur. Bu cinsin ovçuluq qabiliyyəti və yaxşı qoxu duyması vardır. Mərakeşdə, Aidi tez-tez ovçuluqda "Sloughi" iti ilə birgə işləyir. "Sloughi" Aidi tərəfindən tapılan heyvanları qovur.

## Xüsusiyyətləri
Aidi, 52–62 sm hündürlüyündə, təxminən 25 kq ağırlığında olan, səliqəli və əzələli bədənə sahibdir. Soyuq hava şəraitinə uyğunlaşmış qalın tük örtüyü var. Tağlı quyruğa sahibdir, tükləri yumşaq və sıx olur. Başları ayı başına bənzəyir, qara və qəhvəyi burunları olur. Çənələri güclüdür, qara, yaxud qəhvəyi dodaqları var. Orta ölçülü qulaqları irəliyə doğru əyilmiş və bir az sallanmışdır. Gözləri qara rəngdə olur. Aidi cinsinin tükləri ağ, qara, ağ və qara, açıq qırmızı və sarımtıl rənglərdə olur. Mərakeşin bəzi bölgələrində qulaqları kəsilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Corallus hortulana

**Corallus hortulana** (*Amazon ağac boası*) — "Bağ ağac boası" və ya "Macabrel" adları ilə də tanınan boa növü. Bu növ Cənubi Amerikada yayılmışdır. Əvvəllər "Corallus  hortulanus" və "Corallus hortulanus cooki" kimi iki tanınmış yarımnövü var idi. Sonradan bu növ taksonomik olaraq yenidən təsnifat edilmiş və bir neçə növə ayrılmışdır. Amazon ağac boası əsasən gecələr aktiv olub, ağacda yaşayan bir növdür, amma yerdə də bəslənmə və çoxalma davranışları müşahidə edilmişdir. Bütün boalar kimi, bu növ də zəhərli deyil.

## Xüsusiyyətləri

Yetkinlər orta hesabla 1.5-2 metr uzunluğunda olur. Bu növ müxtəlif rəng və naxışlara malikdir. Əsas rəngləri qara, qəhvəyi, boz, qırmızı, narıncı, sarı və ya bu rənglərin birləşmələrində ola bilər. Başları gözlərdən uzanan beş tünd zolaqla örtülüdür. Gözlər sarımtıl, boz və ya qırmızımtıl rəngdə ola bilər və gecə vaxtı işıq əks etdirən membrana malikdir. Bəziləri naxışsız, bəziləri sadəcə xəttlər, zolaqlar və ya "V" formasında naxışlarla bəzədilmişdir. Bəzi qırmızı fərdlərin üzərində sarı naxışlar, bəzi sarı fərdlərin üzərində isə qırmızı və ya narıncı naxışlar mövcuddur. Dilləri isə qaradır. Erkək və dişi fərdlər ölçü və naxışlar baxımından oxşardır. Ən uzunları 2 metrə çatsa da, ortalama uzunluqları 1.5 metrdir. Həmçinin, "anal spur" adı verilən kiçik, dırnağa bənzər qığırdaqları var. Alimlər bu qığırdaqların onların keçmişdə ayaqlara sahib olması ehtimalından irəli gələ biləcəyini söyləyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Barbet (it cinsi)

**Barbet** — Fransaya məxsus orta ölçülü it. Nadir cinslərdən biridir. Cinsin adı fransızca "barbe" sözündən gəlir ki, bu da "saqqal" deməkdir.

## Xüsusiyyətləri
Barbet uzun, yunlu və buruq tüklü bədənə sahibdir. Tükləri davamlı olaraq böyüyür. Bu səbəbdən müntəzəm olaraq kəsilməli və təmizlənməlidir. Əks halda tükləri bir-birinə dolaşır. Çox vaxt barbet, qara və ya qəhvəyi olur. Bəzən ağ ləkələrə rast gəlmək olur. Nadir hallarda sarışın, boz, tünd qəhvəyi rəngdə olan fərdləri olur. Erkək barbet adətən 53-64 sm hündürlükdə və 18-27 kq  ağırlığında olur. Dişiləri isə adətən 51-58 sm  hündürlükdə və 14-23 kq  ağırlığında olur. Barbet dost canlısı, itaətkar və ağıllı cinsdir. Üzməyi və suda oynamağı çox sevir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Prunella modularis

**Prunella modularis** — Sərçəkimilərin ən kiçik nümayəndələrindən biri. Əsasən Avropada və Rusiyanın Asiya hissəsində yayılmışdır. Maraqlıdır ki, "Prunella modularis" Yeni Zelandiyaya da getməyi bacarmışlar. Bu quş, "accentor" ailəsinin ən geniş yayılmış üzvüdür. Digər "accentor" növləri dağ mühitlərini  tərk etmirlər. "Prunella modularis"in arxaik ingilis adları arasında "hedge accentor", "hedge sparrow", "hedge warbler" və "titling" vardır.

## Xüsusiyyətləri

"Prunella modularis", robin ölçüsündə bir quşdur və adətən 13-14.5 sm uzunluğunda olur. Qəhvəyi bir arxası var və qara rənglə zolaqları var. Bu növün alt hissəsi boz-qəhvəyi dir və incə uclu bir dimdiyi var. Böyüklərdə bozumtul-boz baş var və hər iki cins bənzər rəngdədir. Gənc quşlar başda daha qəhvəyi olurlar. Həmçinin onlar "pambıq" tük örtüyünə malikdirlər. Bu quşlar, digər bənzər ölçülü kiçik qəhvəyi quşlardan fərqli olaraq, tez-tez qanad çırpır. Bu, "shufflewing" (qat-qat qanadlı) adının yaranmasına səbəb olmuşdur. "Prunella modularis"in əsas səsi, kəskin və davamlı "tseep" səsləri ilə yanaşı, qısa, zəif titrəyən bir notadır ki, bu da quşun qeyri-müəyyən mövcudluğunu göstərir. Onun mahnısı sürətli, incə və cingiltilidir, bir növ şirin quruldama olaraq səslənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Artocarpus integer

**Artocarpus integer** — "Çempedak" kimi tanınan, Tutkimilər (Moraceae) fəsiləsinə aid ağac növü. Çörək meyvəsi və cekfrut (nangka) ilə eyni cinsdədir. Bu növ Cənub-Şərqi Asiyaya məxsusdur. Çempedak, Malayziyada əhəmiyyətli bir kənd təsərrüfatı məhsuludur. Cənubi Tailand və İndoneziyanın bəzi hissələrində də geniş yayılmışdır. Hazırda bu ağac növü əsasən Cənub-Şərqi Asiya ilə məhdudlaşır, lakin bəzi ağaclar Avstraliya və Havayda yetişdirilir.

## Təsviri

Çempedak ağacları böyük, həmişəyaşıl ağaclardır. Onların hündürlüyü 20 metrə çata bilər, lakin əksəriyyəti təxminən 10-12 metr hündürlüyə malikdir. Ağaclar bircinslidir, yəni eyni ağacda həm erkək, həm də dişi çiçəklər olur. Çempedakın bir çox növü var, lakin az hissəsi adlandırılmışdır. Sürətlə böyüyən ağac il ərzində bir və ya iki dəfə çoxlu miqdarda meyvə verə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
 
* Fruits of the Future: Chempedak, David K. Chandlee
* Fruits Technology of cempedak
Yarpaq kərtənkələsi

**Yarpaq kərtənkələsi** () — Madaqaskarda yaşayan yerli və çox nadir kərtənkələ növü.
## Xüsusiyyətləri
Yarpaq kərtənkələsi, bədənindəki qeyri-adi rəng dəyişmələri ilə diqqət çəkir. "Gecko" növü, yaşadığı mühitə uyğun olaraq, çox yaxşı şəkildə kamuflaj ola bilir. Onun dərisi, ağacların qabığına və ya qurumuş yarpaqlara bənzəyir. Bu özəllik onun düşmənlərindən qorunmaq üçün ideal imkan yaradır. Bədəninin uzunluğu təxminən 90 millimetrə çatır.  Quyruğu, ağacların budaqlarına bənzəyir və bu cür uyğunlaşmalar, onun həyatda qalma şansını artırır. Əl və ayaq barmaqlarının altındakı yapışqan pullar və güclü dırnaqlar, ağaçlar arasında ustalıqla hərəkət etmələrini təmin edir.

## Yaşadığı ərazi
Yarpaq kərtənkələsi yalnız Madaqaskarda, xüsusilə adanın şimal və şərq hissələrində yerləşən meşəlik ərazilərdə yaşayır. Bu ərazilərdə, çox vaxt quru və ya yaşıl yarpaqlarla örtülmüş ağaclarda yaşamaqla, həmin ərazilərin ekosisteminə uyğunlaşmışdır. Adanın tərtəmiz və rəngarəng təbiəti yarpaq kərtənkələsinin yaşaması üçün ideal mühit yaradır.

File:Uroplatus phantasticus 446046906.jpg|Kamuflyaj olmuş şəkildə
File:Satanic leaf-tailed gecko (Uroplatus phantasticus) Ranomafana composite.jpg|Ranomafana Milli Parkında
File:Satanic Leaf Tailed Gecko (Uroplatus phantasticus), Andasibe, Madagascar (11738008245).jpg|Andasibe meşələrində


## Qidalanması
Onun əsas qida mənbəyi kiçik böcəklər və məməlilərdən ibarətdir. Bu növ, özünün yırtıcılarla mübarizəsində çevik və sürətli olmağı ilə tanınır.

## Çoxalması
Dişi yarpaq kərtənkələsi, yumurtalarını adətən ağacların oyuqlarına qoyur. Yumurtaların sayının çox olmaması və inkubasiya müddətinin uzun çəkməsi (120 gün) növün sayının az olması səbəblərindən biridir.

## Populyasiyası və mühafizəsi
Yarpaq kərtənkələsi, dünyanın ən nadir sürünənlərindən biridir və Madqaskarın təbii yaşayış sahələrinin məhv olması nəticəsində bu növün populyasiyası getdikcə azalmağa başlayıb. Yarpaq kərtənkələsi beynəlxalq qorunma siyahılarında yer alır və onun mühafizəsi üçün müxtəlif tədbirlər görülür. Dünya Təbii Ətraf Mühit Fondu (WWF), qeyri-qanuni vəhşi təbiət ticarətinin qurbanı ola biləcək heyvanlar üçün yaratdığı "Ən çox axtarılan on növ" siyahısına bütün Uroplatus növlərini daxil edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyükayaq tapakulo

**Böyükayaq tapakulo** () — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü. Heç bir yarımnöv fərqlənmir. Əsas məskən yeri Perudur.
## Taksonomiya və sistematika

Bir çox digər tapakulolardan fərqli olaraq, böyükayaq tapakulo təsvir edildiyi gündən bəri ayrı bir növ kimi qəbul edilib. Böyükayaq tapakulo monotipik növdür.

## Təsviri
Böyükayaq tapakulonun uzunluğu 14 sm təşkil edir. Erkəklərin çəkisi 36–43 qram, iki dişinin çəkisi isə 32 və 32.5 qramdır. Bu, "Scytalopus" cinsinin ən böyük növüdür. Yetkin fərdlər tamamilə tünd boz rəngdədir. Cavan fərdlər yetkinlərdən daha açıq rəngdədirlər. Lakin zamanla yenə də tünd boz rəng olurlar. Cavan fərdlərin üst hissə lələkləri tünd qəhvəyi, alt hissə lələkləri isə açıq sarı və ya ağ rəngdədir.

## Yayılması və yaşayış arealı
Böyükayaq tapakuloya yalnız Perunun mərkəzi hissəsində And dağlarında, Amazonas departamentinin cənubundan Xunin departamentinə qədər olan ərazidə rast gəlinir. Əsasən elfin meşələrində və bulud meşələrində çaylar boyu yerləşən mamırlı bitki örtüyündə yaşayır. Dəniz səviyyəsindən 2400–3500 m yüksəklikdə yaşayan canlılardır.

## Davranışı
Böyükayaq tapakulonun qidalanması və çoxalma davranışları haqqında heç bir tədqiqat aparılmayıb. Böyükayaq tapakulonun çıxardığı səs "*monoton bir sıra notlardan ibarətdir...adətən fərqli (adətən daha yüksək) notla səslər çıxarır*."

## Hazırki statusu
"IUCN" Böyükayaq tapakulonu "ən az narahat edici" kimi qiymətləndirib. Bununla belə, onun yayılma sahəsi məhduddur, çox az məlumdur və yalnız bir qorunan ərazidə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyükquyruq keçisağan

**Böyükquyruq keçisağan** () — Uzun və geniş quyruğu ilə tanınan keçisağan növü. Əsasən gecə və ya krepuskulyar həyat tərzi sürən və böcəklərlə qidalanan quş növüdür. Cənubi Himalay dağlarının ətəklərində, Şərqi Cənubi Asiyada, Cənub-Şərqi Asiyada və şimali Avstraliyada rast gəlinir. Təbii yaşayış yerləri subtropik və ya tropik rütubətli düzənlik meşələri, subtropik və ya tropik manqrov meşələri və subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələridir.

## Təsviri
Böyükquyruq keçisağanının uzunluğu təxminən 31.5–33 sm-dir. Gizli lələk quruluşu və rənglənməsi onun təbii yaşayış mühitində effektiv kamuflyaj təmin edir.

Erkəklər açıq rəngli başın üstü və tünd orta zolaqlı işarələrə malikdir. Qara çiyin lələkləri və geniş açıq sarı və ya ağ-sarı kənarları onların görünüşünü daha da diqqət çəkici edir. Bundan əlavə, erkəklərin ağ boğaz ləkəsi və qeyri-bərabər tünd zolaqlarla işarələnmiş uzun, geniş qəhvəyi quyruğu var. Uçuş zamanı əsas lələklərində və xarici quyruq lələklərində böyük ağ ləkələr müşahidə edilə bilər.

Dişilər isə erkəklərə nisbətən daha açıq və boz rəngdədir. Onların açıq sarı qanad ləkələri daha kiçik və quyruq ləkələri daha az parlaqdır, bu da onların daha solğun görünməsinə səbəb olur.

## Taksonomiyası
Böyükquyruq keçisağan (Caprimulgus macrurus), "Caprimulgidae" fəsiləsinə aid bir keçisağanı növüdür. Hazırda 6 yarımnöv tanınır (C.m. albonotatus, C.m. bimaculatus, C.m. macrurus, C.m. salvadorii, C.m. johnsoni, C.m. schlegelii). Əvvəlcə 12 fərqli yarımnövdən ibarət bir növ kompleksi idi, lakin ərazi çağırışlarındakı fərqlər reproduktiv təcridin sübutu kimi qəbul edildi və nəticədə kompleksin bəzi üzvləri bioloji növ anlayışına əsasən yeni keçisağanı növləri kimi təsnif edildi.

## Yaşayış yeri və yayılma arealı
Böyükquyruq keçisağanına subtropik və tropik zonalar daxilində müxtəlif yaşayış yerlərində rast gəlinir. Bu növ Avstraliya, Banqladeş, Butan, Bruney, Kamboca, Çin, Hindistan, İndoneziya, Laos, Malayziya, Myanma, Nepal, Pakistan, Papua-Yeni Qvineya, Filippin, Sinqapur, Tailand, Şərqi Timor və Vyetminin daimi sakinidir. Onun yayılma sahəsi şimali Hindistandan şərqi Çin və İndoneziya vasitəsilə şimali Avstraliyaya qədər geniş bir coğrafi ərazini əhatə edir.

Bu növ adətən ikinci dərəcəli meşələrdə, meşə kənarlarında, plantasiyalarda və ağaclı parklarda yaşayır. Həmçinin kənd təsərrüfatı landşaftlarında da müşahidə edilib. Çünki böyükquyruq keçisağanlarının həşərat zərərvericilərinin bioloji nəzarətində rol oynadığı ehtimalı var.

## Davranışı
Böyükquyruq keçisağanının gözəl kamuflyajı və gecə həyat tərzi onların davranış və ekologiyasını öyrənmək üçün əhəmiyyətli çətinliklər yaradır. Digər keçisağanı növləri kimi, onlar da əsasən akustik kommunikasiyadan istifadə edir və vizual işarələrdən daha az asılıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Nightjar videos on the Internet Bird Collection
* Nightjar sounds on xeno-canto.org
Lava qağayısı

**Lava qağayısı** və ya **qara qağayı** () — Qara qağayı kimi də tanınan lava qağayısı orta boylu qağayıdır və "başlıqlı qağayı" qrupunun üzvüdür. Gülən qağayı və Franklin qağayısı ilə ən yaxın qohumdur və dünyada ən nadir qağayılardan biridir. Qalapaqos adaları üçün endemikdir.
## Taksonomiya və sistematika
Lava qağayısı ilk dəfə 1841-ci ildə Con Qould tərəfindən Qalapaqos adalarının Santiago adasından toplanmış nümunə əsasında təsvir edilib. Bəzən bu növ Larus cinsinə aid edilir. Ehtimal olunur ki, gülən qağayı ilə yaxın qohumluğu var.

## Təsviri

Lava qağayısı 51–55 sm uzunluğunda və 380 qram çəkisindədir. Yetkin fərdlərin başı qəhvəyi-qara rəngdədir və digər tünd başlı qağayılardan fərqli olaraq bu rəng mövsümdən asılı olaraq dəyişmir. Qanadları tünd boz rəngdədir və qabaq kənarında ağ zolaq var. Bu zolağın nümayiş və kamuflyaj funksiyası ola bilər. Bədəni tünd boz, qarın hissəsi isə daha açıq boz rəngdədir. Quyruğun üst hissəsi ağ, alt hissəsi isə boz rəngdədir. Dimdiyi və ayaqları qara, ağzının içərisi isə qırmızı rəngdədir. Ağ üst və alt qaşları, qırmızı göz qapaqları var. Cavan fərdlər ümumiyyətlə tünd qəhvəyi rəngdədir.

## Yayılması
Bu növün bütün populyasiyası Qalapaqos adalarında yaşayır və əsasən Santa Kruz, İzabela, San Kristobal və Xenovesa adalarında rast gəlinir. Əvvəllər populyasiyası 300–400 cüt olaraq qiymətləndirilsə də, 2015-ci ildə bu rəqəm 300–600 fərdə qədər azaldılmışdır. Hal-hazırda dünyanın ən nadir qağayı növü hesab olunur.
## Çoxalması
Digər qağayılardan fərqli olaraq, Lava qağayıları tək-tək yuva qurur və yuvalar arasındakı məsafə 100 metrdən az olmur. Onlar yüksək dərəcədə əraziyə bağlıdır və təxminən 2000 kv. metr ərazini digər fərdlərdən qoruyurlar. Yerlərdə, çox vaxt sahil bitkilərinin qorunması altında yuva qururlar və yuvanı bitki materialı ilə döşəyirlər. İki zeytun rəngli və yaxşı kamuflyaj olunmuş yumurta qoyurlar ki, bunların inkubasiya müddəti 32 gündür. Ümumiyyətlə sakit su yaxınlığında, tez-tez laqunlar yaxınlığında yuva qururlar. Çoxalma fəaliyyəti opportunistdir və müəyyən bir mövsümlə məhdudlaşmır. Balalar 55 günlük olanda yuvadan uçur və bir neçə həftə ərzində yetkin fərdlər tərəfindən qidalandırılır.

## Qida rasionu
Lava qağayıları, digər Larus qağayıları kimi, əsasən leş yeyən və ya balıqçılardan və digər quşların yuvalarından oğurluq edən canlılardır. Həmçinin balıq, kiçik xərçənglər, yeni yumurtadan çıxmış kərtənkələlər, iguanalar və tısbağalar ilə də qidalanır. Dəniz şirlərinin plasentası ilə də qidalanır. Xenovesa adasında "Möhtəşəm fregat quşu"nun kleptoparazit davranışından istifadə edərək, bu quşların digər dəniz quşlarından oğurladığı balıqları ələ keçirirlər. Yuva yırtıcıları arasında bayquşlar, fregat quşları və digər lava qağayıları, həmçinin təqdim olunmuş məməlilər də var.
## Statusu və qorunması
Lava qağayısı "IUCN Qırmızı Siyahısı"na görə "həssas" kateqoriyasına daxil edilmişdir, çünki kiçik populyasiyaya malikdir və populyasiya sabit olsa da, bir çox təhlükələrlə üzləşir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BirdLife Species Factsheet
* Darwin Foundation
Cəhalət

**Cəhalət** () —  məlum olan və ya əldə edilə bilən məlumat, bilik və ya faktların olmaması və ya onlardan xəbərsiz olma vəziyyəti. Cəhalət həm fərdi, həm də kollektiv səviyyədə müşahidə oluna bilər və müxtəlif sahələrdə — elm, siyasət, təhsil, dini təfəkkür, etik və ictimai münasibətlər daxil olmaqla — özünü göstərə bilər. Cəhalət bəzən sadəcə məlumatın olmaması ilə, bəzən isə mövcud məlumatı inkar etməklə və ya qərəzli yanaşma ilə bağlıdır. Epistemologiyada cəhalət bilik və inan anlayışları ilə qarşılaşdırılır. Cəhalət ya **passiv** (öyrənilməmiş, bilinməyən), ya da **aktiv** (bilinən həqiqətlərin inkarı və ya rədd edilməsi) formada ola bilər.

Cəhalət müxtəlif formada təsnif edilir:

* *Sırf cəhalət* — şəxsin bir mövzu barədə ümumiyyətlə heç bir məlumata malik olmaması.
* *Təşkilatlanmış cəhalət*' — cəmiyyət və ya hakim qurumlar tərəfindən biliklərin yayılmasının qarşısının alınması (məsələn, senzura).
* *İdeoloji cəhalət* — şəxsi və ya siyasi ideologiyaya əsaslanan məlumatların rədd edilməsi və alternativ baxışların inkarı.
* *Seçmə cəhalət* — şəxsin bildiyi və ya öyrənə biləcəyi məlumatı nəzərə almamağa və görməməyə üstünlük verməsi (məsələn, koqnitiv dissonans səbəbilə).

Təhsil sistemi cəhalətlə mübarizənin əsas alətlərindən biri hesab olunur. Tənqidi düşünmə bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi və media savadlılığı cəhalətin azalmasına xidmət edən əsas komponentlərdəndir. Elmin fəlsəfəsi sahəsində bəzi alimlər qeyd edirlər ki, müəyyən hallarda cəhalət elmi maraq və axtarış üçün ilkin stimul ola bilər. Belə yanaşma ilə, cəhalət yeni kəşflərin başlanğıc nöqtəsi kimi qəbul edilir.

## Fəlsəfədə
Fəlsəfədə cəhalət tez-tez Sokratın məşhur "bildiyim tək şey odur ki, heç nə bilmirəm" fikri ilə əlaqələndirilir. Burada cəhalət təvazökarlıq və bilik axtarışı üçün başlanğıc nöqtəsi kimi qəbul olunur.

İslam fəlsəfəsində və xristian teologiyasında cəhalət insanın mənəvi kamilləşməsinin qarşısını alan əsas maneələrdən biri sayılır. Cəhalət bəzən günah və ya qəflət ilə eyniləşdirilir.

## Sosial və siyasi təsirləri
Cəhalət sosial ədalət, demokratiya, ictimai iştirak və təhlükəsiz qərarvermə proseslərinə ciddi şəkildə təsir edir. Dezinformasiya, təhsil səviyyəsinin aşağı olması, mediya manipulyasiyası və propaqanda cəmiyyətlərdə cəhalətin yayılmasına səbəb olan əsas amillərdəndir.

Siyasi cəhalət, seçici davranışlarının manipulyasiyasına və avtoritar rejimlərin möhkəmlənməsinə şərait yarada bilər.

## Məşhur sitatlar
* "Cəhalət azadlıq deyil, zəncirdir." — Əl-Fərabi
* "Cəhalət — zülmət, bilik — işıqdır." — Nizami Gəncəvi
* "Cəhalət qorxunun anasıdır." — Volter

## Həmçinin bax
* Bilik
* Təhsil
* Tənqidi düşüncə
* Dezinformasiya
* Təhsilsizlik
* Senzura
* Propaqanda

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Gigerenzer, Gerd and Garcia-Retamero, Rocio. Cassandra’s Regret: The Psychology of Not Wanting to Know (March 2017), *Psychological Review,* 2017, Vol. 124, No. 2, 179–196. Paper proposes a regret theory of deliberate ignorance. &nbsp; A summary discussion of the paper on the website of the *American Psychological Association (APA).*
Şübhə

**Şübhə** () — zehinin və ya şüurun iki və ya daha çox ziddiyyətli fikir, iddia və ya inam arasında tərəddüd etdiyi psixi vəziyyət. Şübhə fərdin və ya cəmiyyətin məlumat, fakt, hadisə və ya qərarla bağlı qeyri-müəyyənlik hiss etməsini əks etdirir. Şübhə həm fərdi səviyyədə emosional vəziyyət kimi, həm də epistemologiya, din, fəlsəfə və psixologiya sahələrində analitik kateqoriya kimi araşdırılır.

Şübhə bəzən inamsızlıqla, bəzən isə kritik düşüncə ilə eyniləşdirilir. Şübhə vəziyyətində fərd hansısa informasiyanın doğruluğuna tam əmin olmur və ya alternativ versiyaların da mümkün ola biləcəyini düşünür. Bu vəziyyət tez-tez qərarvermə, təhlil, tədqiqat və ya əxlaqi dilemmalarla bağlı ortaya çıxır.

Şübhə müxtəlif formalarda təsnif oluna bilər:

* *Koqnitiv şübhə* – biliyə və ya məlumatın doğruluğuna şübhə.
* *Əxlaqi şübhə* – düzgün davranış və ya qərarın seçimi ilə bağlı tərəddüd.
* *Dini şübhə* – ilahi varlıq, müqəddəs kitablar və dini prinsiplərlə bağlı qeyri-müəyyənlik.
* *Özünə şübhə* – fərdin öz qabiliyyətlərinə və ya qərarlarına inamsızlığı.

## Emosional və psixoloji tərəfləri
Şübhə emosional qeyri-müəyyənlik, narahatlıq, təlaş və təxirə salma davranışı ilə müşayiət oluna bilər. Şübhə, xüsusilə əhəmiyyətli qərarların verilməsi zamanı qorxu və təhlükə hissi ilə əlaqəli ola bilər. Koqnitiv dissonans vəziyyətində fərdlər tez-tez şübhə hissini yaşayır və bu zaman mövcud inamları ilə yeni məlumatlar arasında ziddiyyət hiss edirlər.

## Fəlsəfədə
Fəlsəfi skeptisizmdə şübhə mərkəzi anlayışlardan biridir. Bu istiqamət bilik və həqiqət anlayışlarını sorğulamağa əsaslanır. Rene Dekart öz məşhur “*Mən düşünürəmsə, deməli varam*” () ifadəsini məhz ümumi şübhə kontekstində irəli sürmüşdür. Onun metodik şübhə yanaşması fəlsəfi bilik əldə etməyin ilkin mərhələsi hesab olunur.

Şübhə dini düşüncədə həm imanın zəifləməsi, həm də imanın güclənməsi üçün fürsət kimi dəyərləndirilir. İslam və xristianlıqda şübhə bəzən günah və ya zəiflik kimi yozulsa da, bəzi mistik və təfəkkür məktəblərində o, təfəkkür və mənəvi inkişafın bir mərhələsi kimi qiymətləndirilir.

Sosial psixologiya baxımından şübhə informasiyanın manipulyasiyası, dezinformasiya, nəticəsiz debatlar və qarmaqarışıq sosial reallıqların bir nəticəsi kimi meydana çıxa bilər. Cəmiyyətlərdə şübhənin səviyyəsi yüksək olduqda ictimai etimad azalır və sosial parçalanma dərinləşir.

## Həmçinin bax
* Skeptisizm
* Bilik
* Qərarvermə
* Tənqidi rasionalizm
* Fallibilizm
* Koqnitiv dissonans
* Metodik şübhə

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Berger, Peter L. and Zijderveld, Anton (2009). *In Praise of Doubt: How to Have Convictions Without Becoming a Fanatic*. New York: HarperOne. . A book by two eminent sociologists, one American and the other Dutch.
*  This book traces the role of doubt through human history, all over the world, particularly regarding religion.
* Hein, David (Winter 2006). "Faith and Doubt in Rose Macaulay's *The Towers of Trebizond*". *Anglican Theological Review* 88 (1): 47–68. .
Routledge Encyclopedia of Philosophy

***Routledge Encyclopedia of Philosophy*** (Routledge Fəlsəfə Ensiklopediyası) — Edvard Kreyq tərəfindən redaktə edilmiş və ilk dəfə 1998-ci ildə Routledge tərəfindən nəşr edilmiş fəlsəfə ensiklopediyası.  Əvvəlcə həm 10 cilddə, həm də CD-ROM şəklində nəşr olundu, 2002-ci ildə abunə əsasında onlayn olaraq istifadəyə verildi. Onlayn versiya müntəzəm olaraq yeni məqalələr və mövcud məqalələrə düzəlişlər ilə yenilənir. Onun 2000-dən çox elmi məqalə təqdim edən 1300 müəllifi var.

## Təkcildli nəşrlər
Ensiklopediyanın bircildlik iki nəşri nəşr edilmişdir, ilk dəfə 1999-cu ildə nəşr olunmuş *The Concise Routledge Encyclopedia of Philosophy*  () və *The Shorter Routledge Encyclopedia of Philosophy* (), ilk dəfə 2005-ci ildə nəşr edilmişdir (8345IS). Qısa versiyada on cildlik toplu ilə eyni sayda yazı var, Qısa versiyada hər bir giriş 10 cildlik əsərin hər bir məqaləsindən əvvəl gələn mövzunun xülasəsidir. Qısa versiyada 900-dən çox məqalə var, hər biri Müxtəsər ensiklopediyadakı müvafiq girişdən (əgər varsa) daha dərin əhatəyə malikdir.

## Həmçinin bax
**[[Encyclopedia of Philosophy]]*
**[[Stenford fəlsəfə ensiklopediyası|Stanford Encyclopedia of Philosophy]]*
*Onlayn ensiklopediyaların siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''Routledge Encyclopedia of Philosophy''
Qışlaq hamamı

**Qışlaq hamamı** —  Şəki şəhərində yerləşən XIX əsrə aid tarixi-memarlıq abidəsi, hamam.

Hamam, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında

XIX əsrdə Şəkinin Qışlaq məhəlləsində hamam olmadığı üçün insanlar yuyunmaq üçün şəhərin yuxarı məhəllələrinə getməyə məcbur idilər. Bu çətinliyi aradan qaldırmaq üçün məhəllə sakini Hacı Qəni Əbdürrəhim oğlu məhəllədə hamam tikdirib. Tikinti üçün vəsaiti isə öz qayınatası "Pullu Zəkər" ləqəbli Zəkəriyyədən alıb. Qəni Əbdürrəhim oğlu hamamın tikintisində özü də iştirak edib. Hamam tikilib qurtardıqdan sonra ilk iki ay ora yuyunmağa gələn insanlara hamam ləvazimatları pulsuz verilib. 

Hamam, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Onlayn ensiklopediyaların siyahısı

İnternetdə əlçatan və ya əvvəllər əlçatan olan **məşhur onlayn ensiklopediyaların** siyahısı.

Ən böyük online ensiklopediyalar ümumi istinad əsərləridir, baxmayaraq ki, bir çox ixtisaslaşdırılmış əsərlər də var. Bəzi onlayn ensiklopediyalar çap ensiklopediyasının nəşrləridir, məsələn, *[[Britannica Ensiklopediyası]]*, digərləri isə Vikipediya kimi həmişə onlayn mövcud olmuşdur.

Ən böyük onlayn ensiklopediyalar ümumi istinad işləri olsa da, bir sıra ixtisaslaşmışlar da mövcuddur. Bəzi onlayn ensiklopediya çap versiyadan çevrilmişdir, məsələn *[[Encyclopædia Britannica]]*, digərləri isə əvvəldən onlayn fəaliyyət göstərmişdir, məsələn Vikipediya.

## Ümumi istinad

## İstinadlar
Həmdi Uluqaya

**Həmdi Uluqaya** (; ) – ABŞ-də yaşayan kürdəsilli Türkiyə milyarder biznesmeni, fəalı və xeyriyyəçisi. O, "Chobani" adlı süzmə qatıq brendinin qurucusu, sahibi, sədri və baş icraçı direktorudur. "Forbes"ə görə, 2022-ci ilin oktyabr ayına olan məlumata əsasən, onun sərvəti 2.1 milyard ABŞ dolları təşkil edir.

Kürdəsilli olan Uluqaya kürd hüquqlarına sadiqliyini vurğulamış və Türkiyəni dövlətin kürd azlığına qarşı repressiyaları səbəbindən tərk etdiyini bildirmişdir. O, atasının məsləhəti ilə 2002-ci ildə kiçik bir feta pendiri fabriki açmışdır. Əsas uğurunu 2005-ci ildə Nyu-Yorkun şimalında, XIX əsrin ortalarından süd və pendir sənayesi ilə tanınan bir bölgədə yerləşən böyük, fəaliyyətini dayandırmış qatıq fabrikinin alınması ilə əldə etmişdir. "Chobani" brendi 2007-ci ildə bazara çıxdıqdan sonra beş ildən az müddətdə illik satışlarda 1 milyard dolları keçərək 2011-ci ilə qədər ABŞ-nin aparıcı qatıq brendinə çevrilmişdir. Uluqaya 2013-cü ildə "Ernst & Young" tərəfindən Dünya İlin Sahibkarı seçilmiş, 2019-cu ildə isə "*Inc.*" jurnalı tərəfindən "son on ilin ən mühüm sahibkarlarından biri" kimi adlandırılmışdır. 2022-ci ilin iyulunda BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş tərəfindən BMT-nin Davamlı İnkişaf Məqsədləri üçün əlavə təbliğatçı təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Yapon Yaqublar

**Yapon Yaqublar** — XIX əsrdə Şəki şəhərində yaranmış soy. Soyun yaranması 2 eyniadlı şəxslə bağlıdır. Onlar həm adaş həm də iş ortağı olduqları üçün, eləcə də Yaponiyadan alınmış dəzgahlarla iş gördükləri üçün şəhər əhalisi tərəfindən belə adlandırılıblar. Ortaqlar tərəfindən Şəki şəhərində tikilmiş Yapon Yaqubun evi və Yapon Yaqubların fabrikinin binası tarixi abidə kimi qorunur.

## Tarixi

Yapon Yaqublar nəslinin yaranması Şəkidə fəaliyyət göstərmiş tacir Qışlaqlı İsmayıl bəylə bağlıdır. İsmayıl bəy öz istehsal etdiyi məhsulları Osmanlı və İrandan gələn tacirlərə də satırmış. Bir gün İrandan gələn alıcılardan birinin yanında 15–16 yaşlarında iki yeniyetmə də olur. Hər ikisinin də adı Yaqub olub. Onlar Şəkidə qalıb tacir İsmayıl bəyin yanında işləməyə başlayıblar. Yaqublar bir müddət İsmayıl bəyin baramaaçma sexində işlədikdən sonra Şəkidə torpaq alıb Yaponiyadan iki ipək əyirən dəzgah alıblar. Bundan sonra hər iki şəxsə Şəkidə "Yapon Yaqublar" deyilib. Dövr keçdikcə Yaqublar dəzgahları artırıb, 1892-ci ildə Şəkidə indiki Fətəli xan Xoyski küçəsində özlərinə ipək fabriki tikiblər. Daha sonra onlar İsmayıl bəyin qızları ilə ailə qurublar. Böyük Yaqub Xəlsə xanımla, Kiçik Yaqub isə Şazərif xanımla ailə qurub. Birinci cütlüyün 3 qız 1 oğlan, ikinci cütlüyün isə iki oğlan bir qız övladları olub.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra Yapon Yaqubların fabrikləri və mülkləri müsadirə olunub. Böyük Yaqub yoxa çıxıb, Kiçik Yaqub isə dar ağacından asılıb. Cəsədi 3 gün dar ağacından asılı qalıb sonra vaxtilə onun qulluqçusu olan şəxs cəsədi gizlincə dar ağacından endirərək naməlum yerdə dəfn edib. Yaqubların ailə üzvləri də repressiyalara məruz qalıb Sibirə sürgün olunublar.

Hazırda Şəki şəhərində Yapon Yaqubun evi və Yapon Yaqubların fabrikinin binası tarixi abidə kimi qorunur.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Yad

**Yad** (ivr. יד לספר תורה) — Tövrat tumarını oxumaq üçün istifadə edilən bir çubuqdur.

Müqəddəs Tövrat vərəqinə əllərinizlə toxunmaq qadağan olduğundan, kitabı çubuqla oxumaq və mətnləri izləmək üçün bir adət yarandı.

Tövratı Humaşla qarışdırmaq olmaz, çünki Tövrat sinaqoqdakı müqəddəs sandığın içindəki müqəddəs kitabdır və dəridən hazırlanır və əllə yazılır, Humaş isə Tövrat tumarının öyrənmə məqsədilə çap olunmuş mətnidir.

## İstinadlar
Naxçıvan Olimpiya İdman Kompleksi

**Naxçıvan Olimpiya İdman Kompleksi** — Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan şəhərində yerləşən, dövlətə məxsus idman qurğusudur. Kompleks rəsmi olaraq İlham Əliyevin adını daşıyır və müxtəlif idman növləri üzrə fəaliyyət göstərir.

## Tarix
Kompleks 2002-ci ildə istifadəyə verilmişdir. 2019-cu ildə əsaslı təmir işlərinə başlanılıb.

## Əhəmiyyəti
Kompleks Naxçıvan Muxtar Respublikasında gənclərin idmana cəlb olunması, peşəkar idmançıların yetişdirilməsi və regionda idmanın inkişafı baxımından mühüm obyektlərdən biridir.

## İnfrastruktur
Kompleksdə 2 böyük idman zalı mövcuddur. Hər bir zal 40×24 m ölçüsündədir və 378 tamaşaçı yeri ilə təchiz olunub. Həmçinin yardımçı otaqlar, geyinib-soyunma və sanitar sahələr, kafe, tədris otaqları, məşq zalı, üzgüçülük mərkəzi və digər sahələr fəaliyyət göstərir.

## İdarəçilik
Kompleksin direktoru bir neçə dəfə dəyişdirilmişdir. 2022-ci ildə əvvəlki direktor vəzifədən azad edilmiş, 2023-cü ildə isə kompleksə yeni direktor təyin olunmuşdur.

## Üzgüçülük Mərkəzinin birləşdirilməsi
2023-cü ildə Naxçıvan Üzgüçülük Mərkəzi kompleksin tərkibinə birləşdirilmişdir.

## Həmçinin bax
* Naxçıvanda idman

## İstinadlar
Klaas ququ quşu

**Klaas ququ quşu** () — Quququşukimilər fəsiləsinə aid bir ququ quşu növü.
## Ümumi məlumat
Afrikanın Səhra-altı bölgələrinin meşəlik ərazilərində yaşayır. Növün xüsusi adı, tip nümunəsini toplayan "Khoikhoi" xalqından olan Klaasın şərəfinə verilib. Növ, 1806-cı ildə fransız səyyah Fransua Le Vayant tərəfindən "Le Coucou de Klaas" adı ilə "Histoire naturelle des oiseaux d'Afrique" kitabında təqdim edilib. Bu ad, onun "Xoixoi" xidmətçisi və köməkçisi olan Klaasın şərəfinə verilib. Le Vayant bu haqda belə yazırdı: "...*mənim dostum Klaas ... Burada sənə etdiyim hörməti qəbul et ... Təbiətşünasların təsvir edəcəyim növə verdiyim adı qoruyub saxlamasını arzulayıram və bu şəkildə mənə göstərdiyin xidmətləri əbədiləşdirirəm: bu, onların gözündə işlərimin bir dəyəri olduğunu sübut edəcək*."

Le Vayantın arzusu, 1815-ci ildə Ceyms Frensis Stivens tərəfindən quşun ilk binominal adı olan "Cuculus klaas" tətbiq edildikdə yerinə yetirildi və Klaasa edilən bu hörmət indiki binominal adda da qorunub saxlanıldı. Bu quş, yerli bir şəxsə aid edilən ilk növ adıdır və Le Vayant, yerli insanların adını quş növlərinə verən yeganə kolonial bioloqdur.
## Yayılması
Bu növ, Afrikanın Səhra-altı bölgələrində, cənub-qərbdəki çox quraq ərazilər istisna olmaqla, geniş yayılıb.

## Təsviri
Klaas ququ quşunun uzunluğu 16–18 sm arasındadır. Növ cinsi dimorfizm nümayiş etdirir. Erkəklər parlaq yaşıl rəngli bədənə və az işarələrə malikdir, alt hissələri isə sadə ağ rəngdədir. Dişilər isə tunc-qəhvəyi rəngli bədənə, yaşılımtıl qanad örtüklərinə və zəif zolaqlı ağ alt hissələrə malikdir. Uçuş zamanı erkəklər əsasən ağ rəngdə görünür, qanadlarının əsas lələkləri tünd rəngdədir, dişilər isə əsasən qəhvəyi rəngdə görünür. Həm erkəklər, həm də dişilər kiçik ağ göz arxası ləkəsinə malikdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
Füzuli–Şuşa avtomobil yolu

**Füzuli–Şuşa avtomobil yolu** – Azərbaycanın Füzuli və Şuşa şəhərlərini birləşdirən yollar:
* Zəfər yolu – uzunluğu 101,5 km olan Əhmədbəyli–Füzuli–Şuşa avtomobil yolu.
* Əhmədbəyli–Füzuli–Şuşa magistral avtomobil yolu – uzunluğu 81,7 km olan Əhmədbəyli–Füzuli–Şuşa magistral avtomobil yolu.
Diskleymer

**Diskleymer** () və ya **məsuliyyətdən imtina bəyanatı** — hüquq və ya informasiya sahəsində istifadə olunan, müəyyən bir məsuliyyətin və ya hüququn məhdudlaşdırılması, rədd edilməsi və ya istisna olunması məqsədi ilə verilən xəbərdarlıq və ya bildiriş. Diskleymer, adətən, təqdim olunan məlumatların düzgünlüyü, tamlığı və ya etibarlılığı barədə hər hansı bir zəmanət verilmədiyini vurğulayır.

Diskleymerlər müxtəlif sahələrdə geniş istifadə olunur, xüsusən onlara hüquq, ticarət, media, internet saytları və proqram təminatlarında rast gəlinir. Məsələn, bir şirkətin saytında yerləşdirilən diskleymer istifadəçilərə məlumatların dəyişə biləcəyini, səhv ola biləcəyini və ya təqdim olunan məzmunun hüquqi məsləhət kimi qəbul edilməməli olduğunu bildirə bilər.

Diskleymerlərin əsas məqsədi məsuliyyətin bölüşdürülməsi və ya müəyyən şərtlər daxilində məhdudlaşdırılmasıdır. Bu, həm hüquqi riskləri azaltmaq, həm də istifadəçilərin məlumatı düzgün anlamasına kömək etmək üçün vacibdir.

## İstinadlar
İncə realizm

**İncə realizm** () — sosial elmlərdə metodoloji mövqe kimi tanınan fəlsəfi yanaşma. Bu yanaşma, xüsusən də tədqiqat prosesində obyektiv reallığın mövcudluğunu qəbul etsə də, bu reallığın insan təcrübəsi və dil vasitəsilə qavranıldığını vurğulayır. Konsepsiyanın əsas ideoloqlarından biri olan Martin Hammersli bu anlayışı formalaşdıraraq pozitivist və radikal interpretativ yanaşmalar arasında “orta yol” kimi təklif etmişdir.

Realizmin metafizik realizm, qnoseoloji realizm, daxili realizm, tənqidi realizm kimi bir çox anlayışları var. Bu digər nümunələrdə olduğu kimi, incə realizm də rədd edilmiş alternativlərlə, bu halda təkcə antirealizm formaları ilə deyil, həm də sadəlövh realizmlə ziddiyyət təşkil edir. Sonuncu, biliyin müstəntiqlə müstəqil mövcud reallıq arasında birbaşa təmasın məhsulu olması fikridir, bu əlaqə hisslər və ya başqa birbaşa vasitələrlə baş verir. Sadəlövh realizmin nəticəsi ondan ibarətdir ki, belə bilavasitə təmas olmadan heç bir bilik mümkün deyil.

İncə realizm, nə tamamilə obyektivistdir (yəni, reallığın tədqiqatçıdan asılı olmayaraq mövcud olduğunu iddia edən), nə də tam subyektivist (yəni, reallığın yalnız tədqiqatçının düşüncəsində formalaşdığını iddia edən). Bu yanaşma deyir ki, tədqiqatçılar hadisələrə obyektiv yanaşmağa çalışmalıdırlar, lakin onların qavrayışı həmişə müəyyən qədər subyektiv təsirlərlə formalaşır.

## Xüsusiyyətləri
# Ontoloji mövqe — reallıq mövcuddur, lakin o, insan tərəfindən tam qavranıla bilməz.
# Epistemoloji mövqe — məlumat əldə etmə prosesi kontekstualdır və qismən tədqiqatçının interpretasiyasından asılıdır.
# Metodoloji yanaşma — həm keyfiyyət, həm də kəmiyyət metodlarından istifadə edilə bilər; əsas məqsəd "ağlabatan izahat" verməkdir.
# Dəlil və sübut — tədqiqat nəticələri “təxmini həqiqət” kimi qəbul olunur və dəlillərlə əsaslandırılır.
# Etibar — tədqiqatın etibarlılığı onun məntiqi ardıcıllığı və izahat gücü ilə qiymətləndirilir.

İncə realizm xüsusilə təhsildə, sosiologiyada və digər sosial elmlərdə tədqiqatların epistemoloji əsaslarını izah etmək üçün istifadə olunur. Bu yanaşma tədqiqatçılara həm nəzəri əsaslarla işləməyə, həm də empirik məlumatlara əsaslanmağa imkan verir.

## İstinadlar
Qasadalur

**Gasadalur** — Farer adalarında yerləşən, panoramik təbiət mənzərələri və unikal coğrafiyası ilə tanınan kiçik bir kənddir. Kənd Vaqar adasında, Farer adalarının qərb hissəsində yerləşir.

## Coğrafiya
Gasadalur kəndi dəniz səviyyəsindən təxminən 200 metr yüksəklikdə yerləşir. Onun yerləşdiyi ərazi dik qayalar və sıldırımlar ilə əhatə olunmuşdur və kənd birbaşa Atlantik okeanına açılır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Ford Model T

**Ford Model T** - Ford tərəfindən istehsal edilmiş avtomobil. Model əsasən üç mühəndis, Cozef A. Qalamb (əsas mühəndis), Eugene Farkas və Çild Harold Uils tərəfindən hazırlanmışdır. Geniş ictimaiyyət üçün əlçatan ilk kütləvi istehsal olunan avtomobil olaraq tarixə düşmüşdür. Model 20-ci əsrin ən təsirli avtomobili seçilib. Fordun T Modeli təkcə böyük miqyasda ucuz nəqliyyat təmin etdiyinə görə deyil, həm də avtomobilin yüksələn orta sinif üçün yeniliyi ifadə etdiyinə və Birləşmiş Ştatların modernləşmə dövrünün güclü simvoluna çevrildiyinə görə uğur qazanıb.
## Ümumi məlumat
Model T ilk dəfə 1 oktyabr 1908-ci ildə ictimaiyyətə təqdim edildi. Henri Ford və onun mühəndis komandası bu avtomobili xalq üçün əlverişli, etibarlı və asan idarə olunan bir vasitə kimi dizayn etmişdi. Ford bu modelin istehsalını asanlaşdırmaq üçün konveyer xətti texnologiyasını tətbiq etdi. Bu yanaşma sənaye inqilabında mühüm mərhələ sayılır. İlk illərdə avtomobil hissələri əl ilə birləşdirilirdisə də, 1913-cü ildən etibarən Detroit fabrikində tam avtomatlaşdırılmış sistemi tətbiq edildi. Bu yenilik istehsal sürətini kəskin artırdı və qiyməti xeyli aşağı saldı. Nəticədə, 1908-ci ildə 850 ABŞ dollarına başa gələn Model T-nin qiyməti 1925-ci ilə qədər 260 dollara qədər endi.

## Texniki xüsusiyyətlər

* Mühərrik: 2.9 litrlik, 4 silindrli benzin mühərriki
* At gücü: Təxminən 20 at gücü
* Sürət: Maksimum 72 km/saat
* Yanacaq sərfiyyatı: 100 km-ə təqribən 11 litr
* Transmissiya: 2 sürətli planetar ötürücü (ayrıca geri ötürücü ilə)

*Model T həm sedan, həm də kabriolet, kupe, yük maşını və digər variantlarda təqdim olunurdu.*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Babako

**Babako** — tropik iqlimlərdə yetişən, papaya fəsiləsinə aid olan və karika cinsinə daxil edilən meyvə bitkisidir. Əsasən Ekvadorun And dağları bölgəsində 2000 metr yüksəklikdə rast gəlinir. Botanik olaraq dağ papayası (Carica pubescens) və papaya arasında təbii hibrid hesab olunur. Onun meyvəsi toxumsuzdur. Dadının papaya, kivi və ananasın qarışığına bənzədiyi deyilir. Qovunağacıdan fərqli olaraq, Karika daha yüksək soyuğa dözümlüdür və -5 dərəcəyə qədər olan temperaturlara dözə bilir.

## Xüsusiyyətlər

* Elmi adı: *Carica pentagona*
* Ailə: Caricaceae
* Forması: 1,5–2,5 m hündürlükdə kolabənzər bitkidir.
* Çoxalma üsulu: Toxumsuz olduğundan yalnız vegetativ (şlam) üsulu ilə çoxaldılır.
* Yarpaqları: İri, barmağavari və tünd yaşıl rənglidir.
* Meyvələri: Uzunsov, beşbucaqlı, təqribən 10–30 sm uzunluğunda və 1–2 kq ağırlığında olur.

Babako meyvəsinin qabığı nazik və yeyiləbiləndir və içərisində toxum yoxdur. Meyvənin dadı papaya, ananas və limon ləzzətlərinin qarışığını xatırladır.

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Barnevelder

**Barnevelder** — Hollandiya mənşəli toyuq cinsi. Bu cins, 19-cu əsrin sonlarında Asiyadan Avropaya gətirilən "Şanxay" toyuqları ilə yerli Hollandiya toyuqlarının çarpazlaşdırılması nəticəsində yaranmışdır. Bu toyuqlar "Brahma", "Koçin" və  "Croad Langshan" cinslərinə bənzəyirdi. Cins adını Hollandiyanın mərkəzindəki "Gelderland" vilayətindəki "Barneveld" bələdiyyəsindən alır. Dişi toyuqlar böyük qəhvəyi yumurtalar verir. Bəzi cinslərdən fərqli olaraq, qışda da yaxşı yumurtlayırlar.

## Xüsusiyyətlər

Hal hazırda Niderlanddakı "Barnevelder klubu" tərəfindən dörd rəng növü tanınır: ikiqat zolaqlı, ikiqat mavi zolaqlı, qara və ağ, ikiqat gümüşü zolaqlı. Birləşmiş Krallıqda tanınan dörd rəng növü isə bunlardır: ikiqat mavi zolaqlı, ikiqat qəhvəyi zolaqlı, ikiqat gümüşü zolaqlı və ikiqat qara zolaqlı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər