open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İzmit

**İzmit** ― Türkiyənin Kocaeli vilayətində şəhər. 2008-ci il məlumatına əsasən əhalisinin sayı 373 034 nəfərdir.

Araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, insanlar İzmit və ətraflarında təxminən eramızdan əvvəl 3000-ci ildən bəri yaşayırlar. Qədim dövrlərdə İzmitin yerləşdiyi yer Bitiniya adlanan bölgədə idi. İzmitin eramızdan əvvəl 12-ci əsrə qədərki dövrləri onun qaranlıq dövrləridir. Eramızdan əvvəl 12-ci əsrdə frigiyalılar burada məskun idilər, lakin siyasi təşkilat qura bilmədiklərindən burada uzun müddət hökmranlıq edə bilmədilər. Bitiniya padşahının ölümündən sonra onun yerinə böyük oğlu Nikomed gəldi. Nikomed qarət nəticəsində indiki İzmitin yerləşdiyi bölgədə Astakozla üzbəüz yeni daha təhlükəsiz şəhər qurdu. Nikomedia adlanırdı və Bitiniyanın paytaxtı oldu. Strabonun əsərində ( *Coğrafiya* , XII, 52-53) Nikomediya kimi qeyd olunan şəhərin adı türk mənbələrində Harizmi Nikumudiya, Şerif el-İdrisi Nikumudiyye və İbnül-İbruziyyə kimi qeyd olunur. İlk dövr Osmanlı qaynaqlarından Aşıkpaşazadədə və Neşridə İznikmid, XV-ci əsrin sonlarına aid bir vəqf kitabında İznikumid, eləcə də Matrakçı Nasuhun əsərində İznikumid adı ilə qeydə alınmışdır. Nəhayət, XIX əsrin ortalarına doğru İzmid və XX əsrin əvvəllərində indiki kimi İzmit adlanmışdır. 

Böyük sənaye müəssisələri ilə yanaşı, mədəniyyət, turizm, incəsənət və ticarət şəhəri olmaqla Türkiyənin mühüm mərkəzlərindən biridir. Sahili, təbii gözəllikləri, böyük alış-veriş mərkəzləri, Olimpiya Buz  Zalı, Beynəlxalq sərgi mərkəzi, Kocaeli yarmarkası, sekapark (mərkəzi park) Şəhər Meşəsi, gəzinti yerləri, üzgüçülük hovuzu, balıq restoranları, keyfiyyətli turizm obyektləri ilə İzmit məşhurdur. Şəhərə xas bir desert olan “pişmaniye” ilə dünya miqyasında tanınır.

İzmitin müasir dövrdə böyüməsi, əsasən, sürətli sənayeləşməsi  İstanbul ilə Ankara arasındakı magistral və dəmir yolu xəttindəki mövqeyi ilə əlaqədardır. Türkiyənin kağız sənayesinin mərkəzidir və ölkənin tələbatının təxminən yarısını ödəyir. Böyük neft emalı zavodu var. Digər sənaye sahələrinə sement, fosfat, tekstil, neft-kimya və şinlər daxildir. İzmit limanı həm daxili, həm də beynəlxalq daşımalara xidmət edir. Şəhər böyük şəhərlərlə avtomobil yolu ilə bağlıdır.
Qram

**Qram** (; işarələməsi: **q**, **g**) — Kütlənin ölçü vahidi, SQS vahidlər sisteminin 3 əsas vahidlərindən biri. 1 qram  1 kub santimetr suyun maksimum sıxlıqda (4°C temperaturda) kütləsinə bərabərdir.

## Tarixi

## İstifadəsi

## İstinadlar
Həcm

**Həcm** – skalyar fiziki kəmiyyət. 

Həcmi BS-də m3 ilə SQS sistemində isə sm3 ilə ölçürlər. Bundan başqa mayelərin həcminin ölçmək üçün litrdən də istifadə olunur.

Maye və bərk cisimlərin həcmini ölçmək üçün **menzurkadan istifadə olunur.**

## Hesablanması
Cismin həcmi sıxlıq və kütləsinə görə aşağıdakı düsturla hesablanır: 
*V=\frac{m}{\rho}
SQS

**SQS** ('''s'''antimetr-'''q'''ram-'''s'''aniyə) — Beynəlxalq Vahidlər Sistemi (BS) qəbul edilməzdən əvvəl geniş yayılmış ölçü vahidləri sistemi.

SQS-də uzunluq vahidi santimetr, kütlə vahidi qram, zaman vahidi isə saniyə qəbul olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Arkadi Raykin

**Arkadi İsaakoviç Raykin** (; , ) — sovet teatr və kino aktyoru, SSRİ xalq artisti (1968), Lenin mükafatı laureatı (1980), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1981).

## Həyatı
Arkadi İsaakoviç Raykin 1911-ci il oktyabr ayının 24-də Riqa şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1935-ci ildə Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) Teatr Texnikumunu bitirmişdir. Əvvəllər Leninqrad fəhlə-gənclər teatrında, sonralar Lenin komsomolu adına teatrda, eyni zamanda estradada çıxış etmişdir.

1939-cu ildə Moskvada keçirilən Ümumittifaq estrada artistləri müsabiqəsinin laureatı olmuşdur. 1939-cu ildə Leninqrad Estrada və Miniatür Teatrının artisti, sonradan bədii rəhbəri və quruluşçu rejissoru olmuşdur. 1982-ci ildən teatr Moskvadadır.

Raykinin yaradıcılığı üçün zəngin ifadə vasitələri, dərin ictimai kəskinlik, güclü satira səciyyəvidir. Raykin həmçinin pantomima və lirik monoloq ifaçısı kimi də məşhur olmuşdur. Raykin teatrının ən yaxşı tamaşaları aşağıdakılardır: "80 günlük dünya səyahəti" (1956), "Məhəbbət və üç portağal" (1956), "İkidən əlliyədək" (1961), "Svetofor" (1969), "Seçmələr-73" (1973), "Əlahəzrət teatr" (1981) və s.

О, istər keçmiş sovet ittifaqında, istərsə də xarici ölkələrdə məşhur idi. Ona görə də xarici ölkələrə teztez səfərlər edir və tamaşaçıları komik rolları ilə sevindirirdi.

Qazandığı sənət uğurlarına görə o, 1968-ci ildə SSRİ Xalq artisti, 1981-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı kimi fəxri adlara layiq görülmüşdür. 1980-ci ildə məşhur gülüş ustası Lenin mükafatı laureatı adını almışdır.

Arkadi Raykin 1987-ci il dekabr ayının 17-də Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Из архива театра "Сатирикон" 
* Фотоальбом семьи Райкиных
* Король и шут. Воспоминания А. Райкина
Mikola Bajan

**Mikola Platonoviç Bajan** (, ) —Ukrayna şairi, 1951-ci ildə Ukrayna SSR Elmlər Akademiyasının üzvü, 1946–1949-cu illərdə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı olmuş, 1974-cü ildə Sosalist Əməyi Qəhrəmanı .

## Həyatı
Mikolo Bajan Platonoviç 1904-cü il 9 oktyabr tarixində Ukraynanın Kamenets-
Polodski şəhərində anadan olmuşdur.

1951-ci ildə Ukrayna SSR Elmlər Akademiyasının üzvü, 1946–1949-cu illərdə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı olmuş, 1974-cü ildə Sosalist Əməyi Qəhrəmanı adını almışdır.

"On yeddinci patrul" adlı ilk şeir kitabı 1923-cü ildə nəşr edilmişdir.
Böyük Vətən müharibəsi illərində Mikolo Bajan işğal edilmiş vilayətlərin əhalisi üçün buraxılan "Za Padyansku Ukrainu" (Sovet Ukraynası uğrunda) qəzetinin redaktoru olmuşdur. Müharibə illəri və ondan sonrakı illərdəki yaradıcılığının əsas mövzusu xalqlar dostluğu, sülh uğrunda mübarizədir.

Mikolo Bajan Ş. Rustavelinin "Pələng dərisi geymiş pəhləvan", Ə. Nəvainin "Fərhad və Şirin"
poemalarını, A. S. Puşkinin, B. B. Mayakovskinin, A. Mistkeviçin əsərlərini ukrayna dilinə tərcümə etmişdir.

1978-ci ildən Ukrayna Sovet Ensiklopediyasının baş redaktoru, SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

23 noyabr 1983-cü ildə vəfat etmişdir.

## Mükafatı
* Beş dəfə Lenin ordeni (31.01.1939; 09.10.1954; 24.11.1960; 08.10.1964; 27. sentyabr 1974)
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (27. sentyabr 1974)
* "Oktyabr inqilabı" ordeni (2. iyul 1971)
* "Qırmızı bayraq" ordeni (1. aprel 1943)
* və bir çox orden və medallarla təltif olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Boris Polevoy

**Boris Nikolayeviç Polevoy** (1908-1981) - rus yazıçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Böyük Vətən müharibəsi haqqında yazdığı əsərləri (“Əsl insan dastanı”) və gündəlikləri ona şöhrət qazandırmışdır. SSRİ Dövlət mükafatı laureatı.

## Həyatı

Rus yazıçısı Boris Nikolayeviç Polevoy 1908-ci il martın 17-də Moskvada anadan olmuşdur. 1940-cı ildən Sov.İKP-nin üzvü, Böyük Vətən müharibəsində “Pravda”nın hərbi müxbiri olmuşdur. “Bit basmış adamın xatirələri” (1927), ”İsti sex”(1939) povestlərinin müəllifidir.

1946-cı ildə yazdığı A.P.Meresyevdən bəhs edən “Əsil insan dastanı” romanı məşhurdur. 1948-ci ildə çap olunan “Biz sovet adamlarıyıq” hekayə və oçerklər kitabı, 1949-50-ci illərdə yazdığı “Qızıl”, 1962-ci ildə yazdığı “Çılpaq sahildə”, 1966-cı ildə yazdığı “Həkim Vera” romanları müharibə və dinc quruculuq mövzularındadır. Polevoyun bir sıra əsəri ekranlaşdırılmış, S.Prokofyev “Əsil insan dastanı” romanı əsasında eyni adlı opera bəstələmişdir.

Yazıçı 12 iyun 1981-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## Mükafatları

Boris Polevoy 1959-cu ildə Beynəlxalq Sülh mükafatına, 1974-cü ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Üç dəfə Lenin ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni, 2 Qırmızı Bayraq ordeni, başqa orden və medallarla, 2 dəfə Qızıl Sülh medalı, habelə bir sıra xarici ölkələrin orden və medalları ilə təltif edilmişdir.

Onun ölümündən sonra 1982-ci ildə adına ədəbi mükafat təsis edilmişdir. 

## Xarici keçidlər
* «Повесть о настоящем человеке» (www.lib.ru)
* «Золото» (www.lib.ru)
* «Полевой Б. Н. До Берлина — 896 километров (третья книга мемуаров)» (militera.lib.ru)
* Могила писателя

## İstinadlar
Şalot xanım

thumb|400px|right|''Şalotun ledisi'' əsəri
**Şalotun ledisi** () — Alfred Tennison (1809-1892) tərəfindən yazılmış romantik şeir adıdır. Bu şeir Kral Artur haqqında  əfsanələr toplumunun bir hekayəsidir. Orta əsrlər dövründə (VI-XVI əsrlər) xalq arasında çox populyar idi.

## Xülasəsi
Bu uzun şeir  Astolatlı Eleyna (XIII əsr) əfsanəsindən ilham alınıb. Bu, bir gənc xanımın hekayəsidir, o, Kral Arturun ölkəsinin paytaxtı yaxınlığında olan Şalott adasındakı qalada yaşayır.

Bu xanım rəvayətə görə tilsimlənib. O, dünyaya birbaşa baxa bilmir. Ona görə də o, hər gün dünyaya güzgü vasitəsilə baxır. Qalanın başındaki pəncərə qarşısında güzgüyə  baxaraq, gördüyünü xalça üstünə toxuyur.
Çarlton Heston

**Çarlton Heston** (; ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Çarlton Heston 4 oktyabr 1923-cü ildə anadan olmuşdur. Gələcək aktyor Heston, aktyor sənəti ilə hələ müharibəyə qədər maraqlanmağa başlamış və "Per Günt" həvəskar tamaşasında baş rolu oynamışdı. İkinci Dünya müharibəsi vaxtı Aluet adasında pilot olmuşdur. O, həm də Nyu-Yorkda fotomodel işləmiş və manekençi işləyən gələcək həyat yoldaşı ilə də orada tanış olur. 1948-ci ildə "Antoni və Kleopatra" Brodvey tamaşasında öz debütünü edir.

Çarlton Heston 1950-ci ildə "Qaranlıq şəhər" nuar janrında çəkilmiş triller filmində qisasçı rolunu ifa etmişdi. Bert Lankaster "Dünyanın ən böyük şousu" filmindən sonra (1952) Hestonu Hollivudun irəlidə olan aktyorları sırasına çəkib gətirir. O, özünə tamam səciyyəvi bir tipaj seçmişdi. Ateist olan Lankaster Bibliya personajlarını oynamaqdan imtina edirdi və bu rolları Hestona verirdilər. O, dünya tarixinin ən əfsanəvi və təsirli anlarını göstərən filmlərdə çəkilmişdir. Heston 1956-cı ildə "On qadağa" filmində Musa peyğəmbəri, 1959-cu ildə isə ona "Oskar" bəxş etmiş "Ben-Hur" filmində Ben Huru ifa etmişdir. 1968-ci ildə Heston gözlənilmədən "Meymunlar planeti" fantastika filmində baş rolu oynamalı olur. Bu rolun sayəsində o, yeni tamaşaçı kütləsinə tanındı.

Çarlton Heston yeddi dəfə ABŞ Kinoaktyorlar Gildiyasının prezidenti seçilmiş və uzun müddət Amerika Kino İnstitutunun sədri vəzifəsində işləmişdir.

1998-ci ildə prostat vəzinin xərçəngindən müalicə alan Heston 2002-ci ildən – özündə olan Alsheymer xəstəliyinin əlamətlərini hiss edib bunu geniş kütləyə elan edəndən sonra ictimaiyyət arasına çıxmırdı.

Çarlton Heston 5 aprel 2008-ci ildə vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
# Ben-Hur (film, 1959) / Ben-Hur
# Qisas mələyi (film, 1995) / The Avenging Angel

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əbülqazi Bahadır xan

**Əbülqazi Bahadır xan** () — Xivə xanı, tarixçi, şair.

## Həyatı
Urgənc hökmdarı Ərəb Məhəmməd xanın oğlu, 1643-cü ildə Aral özbəklərinin, 1644-cü ildən isə Xivənin xanı olmuşdur.

Əbülqazinin "Şəcərəyi tərakimə" (1659) və "Şəcərəyi türk" (1663) əsərlərində bir sıra türk xalqlarının tarixi haqqında qiymətli məlumat, həmçinin xalq əfsanələri, rəvayətlər, atalar sözü və s. verilmişdir.

## Ədəbiyyat
* Родословная туркмен. Пер. А. Г. Туманского. Асхабад, 1897.
* Родословное древо тюрков. Пер. и предисл. Г. С. Саблукова, в кн. "Известия об-ва археологии, истории и этнографии при Казанском университете, т. 21, в. 5–6. Казань, 1906.
* *Самойлович А. Н.* профессор. Некоторые дополнения к классификации турецких языков. — II. 1922.
* *Саади-Газ Абульгази*. "Зеравшан" (на узбекском языке), 1924. № 145, 146, 148 и 150.
* *Кононов А. Н.* Родословная туркмен. Сочинение Абу-л-гази, хана хивинского. М.-Л. Изд. АН СССР, 1958.

## Həmçinin bax
* Xivə xanlığı

## İstinadlar
Federiko Mayor Saraqosa

**Federiko Mayor Saraqosa** (, 27.1.1934, Barselona) –biokimyaçı, siyasətçi, yazıçı, şair.

## Həyatı

1968- 1972-ci ilə qədər Qranada universitetinin rektoru. 1972-1976-cı illərdə İspaniyanın Dövlət katibi, Təhsil və Elm naziri olmuşdur. 1981-ci ildən Avropa parlamentinin üzvü, 1987-1999-cu illərdə YUNESKO-nun Baş katibi olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Gennadi Xazanov

**Gennadi Viktoroviç Xazanov** (; ) — Sovet və Rusiya aktyoru, estrada artisti. RSFSR xalq artisti (1991), Rusiya Federasiyası dövlət mükafatı laureatı.

## Həyatı
Gennadi Xazanov 1987-ci ildən "Mono" (Moskva) konsert-estrada kollektivinin aktyor və rejissoru, 1997-ci ildən isə Moskva Estrada Teatrının bədii rəhbəridir. Rusiya Federasiyası Dövlət mükafatı laureatıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*
Mixail Saltıkov-Şedrin

**Mixail Yevqrafoviç Saltıkov-Şedrin** (, ) — Rusiya yazıçısı.

## Həyatı
Mixail Yevqrafoviç Saltıkov-Şedrin 1826-cı il yanvar ayının 27-də Moskva vilayətinin Taldom rayonunda anadan olmuşdur. Orta məktəbi qurtardıqdan sonra bədii yaradıcılıqla məşğul olmağa başlamışdır. Natural məktəb ruhunda yazılmış ilk povestlərin ("Ziddiyyətlər" 1847, "Dolaşıq iş" 1848) görə həbs olunmuş və sonradan Vyatkaya sürgün edilmişdir. 1855-ci ildə sürgündən Peterburqa qayıdaraq, ədəbi fəaliyyətini davam etdirmişdir. "Quberniya oçerkləri"ndə (1856–1857) təhkimçilik quruluşuna nifrət, təhkimçi kəndlilərə rəğbət motivləri geniş əks olunmuşdur.

1856–1862-ci illərdə bir sıra yüksək quberniya vəzifələrində çalışan Saltıkov onlarla cinayətkar mülkədarı məhkəməyə cəlb etmiş, çoxlu rüşvətxor məmur xidmətdən çıxarılmışdır. 1862-ci ilin əvvəllərində, ehtimal ki, "yuxarıların" təkidi ilə Saltıkov istefaya göndərilmişdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, əyalətdə yaşayıb-işləmək yazıçıya zəngin yaradıcılıq materialı vermişdir. "Mənsur satiralar" (1863) kitabındakı oçerk və hekayələrdə təhkimçi mütləqiyyət üsul-idarəsinin tarixən ölümə məhkumluğu fiziki əksini tapmışdır. Dövlət xidmətindən uzaqlaşdırıldıqdan sonra "Russkaya pravda" jurnalını nəşr etmək fikrinə düşdü, lakin hökumət buna icazə vermədi. N.А. Nekrasovun dəvəti ilə "Sovremennik" jurnalının redaksiyasına işə girdi. Onun burada dərc edilmiş "İctimai həyatımız" aylıq şərhləri həmin illər rus publisistikası və ədəbi tənqidinin görkəmli nümunələrindən sayılır.

1864-cü ildə Saltıkov dövlət xidmətinə qayıtsa da, rus tənqidi realizm ənənələrinə sadiq qaldı. 1868-ci ildə çarın göstərişi ilə Saltıkov birdəfəlik ehtiyata buraxıldı və ona hər hansı bir dövlət vəzifəsi tutmaq qadağan edildi. Həmin vaxtdan Saltıkov "Oteçestvennıye zapiski" jurnalında işləmiş, Nekrasovun vəfatından sonra isə onun baş redaktoru olmuşdur.

Bədii yaradıcılığının zirvəsi olan "Bir şəhərin tarixi" (1869–1870), "Nəcib nitqlər" (1872–1876), "Müasir idilliya" (1877–1881), "Xalacığaza məktublar" (1881–1882)
əsərlərində mütləqiyyət və təhkimçilik quruluşu kəskin satira atəşinə tutulur, о dövr rus cəmiyyətinin sosial ziddiyyətləri, kapitalist münasibətlərinin yaranması göstərilir. Saltıkov ömrünün son illərində "Nağıllar" (1882–1886), "Həyatın təfərrüatı" (1886–1887) və s. kimi bədii sənət inciləri yaratmışdır. Onun bədii və publisistik əsərləri rus ədəbiyyatında tənqidi realizmi daha da inkişaf etdirmişdir. Ezop üslubu Saltıkov satirasının başlıca xüsusiyyətlərindəndir.

Yazıçı 1889-cu il mayın 10-da Sankt-Peterburqda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Салтыков-Щедрин, Михаил Евграфович в электронной библиотеке "ImWerden"
* "Салтыков-Щедрин" — факсимильное воспроизведение книги 1930 года — первый том биографии Салтыкова. Второго тома этой биографии не было. Иванов-Разумник был арестован…
* Л. Я. Лившиц. Драматическая сатира М. Е. Салтыкова-Щедрина "Тени".  Харьков, 1998
* Могила Салтыкова-Щедрина на Литераторских мостках
Madlen Olbrayt

**Madlen Olbrayt** (, əsl adı **Mariya Yana Korbelova**, ; ) — ABŞ-nin ilk qadın dövlət katibi, siyasətçisi.

## Həyatı
Madlen Olbrayt 1937-ci ildə Çexoslovakiyanın "Praqa" şəhərində diplomat ailəsində anadan olmuşdur. Valideynləri 1941-ci ildə erkən uşaqlıq illərində, hələ Çexoslovakiyada olarkən yəhudilikdən katolikliyə keçmişdilər. Olbrayt ailəsi ilə birlikdə 1948-ci ildə Çexoslovakiyadan ABŞ-yə köçüb.  Onun atası diplomat Cozef Korbel ailəsini Kolorado ştatının Denver şəhərində məskunlaşdırdı və 1957-ci ildə ABŞ vətəndaşı oldu. 1959-cu ildə "Uelsi" kollecini bitirmiş, politologiya sahəsində bakalavr dərəcəsi almışdır. 1968-ci ildə magistr dərəcəsini almışdır.1976-cı ildə isə Kolumbiya Universitetində fəlsəfə doktoru adına layiq görülmüşdür.

1978-ci ildən ABŞ Prezidenti C.Karterin hökuməti dövründə Milli Təhlükəsizlik Şurasının üzvü təyin edilmiş, 1984 və 1988-ci illərdə xarici siyasət məsələləri üzrə əlaqələndirici işləmişdir. 1982-ci ildən beynəlxalq münasibətlər üzrə professordur və Corctaun Universitetinin Xarici Siyasət Məktəbindəki "Qadınlar xarici siyasət xidmətində" proqramının direktorudur.

1989-cu ildən Milli Siyasət Mərkəzinin prezidentidir.

M.Olbrayt 1993-cü ilin fevralında Kabinetin üzvü statusunu almış və ABŞ-nin BMT-dəki daimi nümayəndəsi təyin edilmişdir.

1997-2000-ci illərdə prezident Bill Klintonun dövründə ABŞ-nin Dövlət katibi olmuşdur. Çex, polyak, rus və fransız dillərində sərbəst danışır.
## Həmçinin bax
* Ceyms O'Brayn
## İstinadlar
Mariya Antuanetta

**Mariya Antuanetta** (; ) — Fransa kraliçası, Kral XVI Lüdovikin arvadı. Avstriya imperatorunun qızı.

## Həyatı
Həyat yoldaşı ilə birlikdə Fontenblo sarayında yaşayırdı.
Fransa inqilabı başlanandan əksinqilabçıları, sui-qəsdçiləri və müdaxiləçiləri dəstəkləmişdir. Məhz buna görə konvent tərəfindən mühakimə olunmuş və edam edilmişdir. Kraliça Mariya Antuanetta edam olunmazdan əvvəl özünü çox sakit aparıb. Hətta dar ağacına yaxınlaşarkən bilmədən ayağını tapdaladığı cəllada: "Bağışlayın, cənab, mən bunu bilmədən etdim" — deyə üzr də istəyibmiş. Tarixə düşmüş məşhur sözü belədir: "Çörək tapa bilmirlərsə brioş yesinlər!" (Qu'ils mangent de la brioche.)

## Həmçinin bax
* Habsburqlar sülaləsi

## İstinadlar
Aleksandr Xodzko

**Xodzko Aleksandr Leonardoviç** (, ; ) — Polşa-Belarusiya şairi, şərqşünası, diplomat.

## Həyatı
Peterburqda Mirzə Cəfər Topçubaşovdan Şərq dillərini öyrənmişdir. 1842-ci ildə "Koroğlu" dastanının Cənubi Azərbaycan aşıqlarından topladığı variantını
tərcümə edib Londonda ingilis dilində nəşr etdirmişdir.

## İstinadlar
İmaməli Rəhman

**Emoməli Rəhmon** və ya **İmaməli Rəhman**(, 21 mart 2007-ci ilədək — **Emoməli Şarifoviç Rəhmonov**, ; 5 oktyabr 1952) — Tacikistan Respublikasınının 3-cü Prezidenti.

## Həyatı
Emaməli Rəhman 1992-ci ildə Tacikistan Ali Sovetinin sədri olmuşdur. 1994-cü ilin noyabrından Tacikistan Respublikasının Prezidentidir.

Eyni zamanda Tacikistan Demokratik Xalq Partiyasının lideridir. 1971–1974-cü illərdə Sovet Silahlı Qüvvələrində xidmət edib. 1982-ci ildə iqtisadiyyat üzrə bakalavr dərəcəsi ilə dövlət universitetindən məzun olub. 1976–1988 illərdə Kölab rayonu Dənğərə bölgəsində kollektiv təsərrüfat ittifaqı komitəsinin sədri olub. Həmçinin o zamanın hakimiyyət qurumlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışıb.

## Mükafatları
* 11. iyul 2012 —  "Heydər Əliyev" ordeni
## Titulu
Tacikistan Respublikası Ali Məclisinin 2016-cı ildə qəbul etdiyi qanuna əsasən Emoməli Rəhmona "Sülhün və milli birliyin banisi - Millət lideri" statusu verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт президента Таджикистана
Oskar Luici Skalfaro

**Oskar Luici Skalfaro** (; ) — İtaliyanın siyasi və dövlət xadimi, hüquqşünas, siyasətçi.

## Həyatı

Oskar Luici Skalfaro Xristian Demokratik Partiyasının rəhbərlərindən biri. Bir neçə dəfə İtaliya parlamentinə deputat seçilmiş, 1992-ci ildə parlamentin sədri olmuşdur.

Oskar Luici Skalfaro 1966-1987-ci illərə qədər bir sıra nazirliklərə rəhbərlik etmiş, 1992-ci ildə isə İtaliya Respublikasının Prezidenti seçilmişdir.

Oskar Luici Skalfaro hazırda sabiq prezident kimi ömürlük senatordur.

## İstinadlar
Eduard Turner Bennet

**Eduard Turner Bennet** (6 yanvar 1797 – 21 avqust 1836) – İngilis zooloqu və yazıçısı. Botanik Con Cozef Bennetin böyük qardaşı.

## İstinadlar
Nikolaus Josef fon Jaken

**Nikolaus Jaken** — Avstriya botaniki, kimyaçısı və metallurqu.

## Əsərləri
* "Flora austriaca", 1773–1778, 5 cilddə, 450 rəngli cədvəllə;
* "Enumeratio stirpium", 1762
* "Selectarum stirpium americanarum historia", 1763 və 1780, 264 cədvəllə;
* "Observationes botanicae", 1764, 4 cilddə, 100 cədvəllə;
* "Hortus botanicus Vindobonensis", 1770–1776, 3 cilddə, 300 cədvəllə;
* "Icones plantarum rariorum", 1781–1793, 3 cilddə, 648 cədvəllə;
* "Collectanea ad botanicam, chemiam et historiam naturalem spectantia" 1786–1796, 5 cilddə, 106 cədvəllə;
* "Plantarum rariorum horti caesarei Schoenbrunnensis descriptiones et icones", 1797–1804, 4 cildə, 500 cədvəllə;
* "Stapeliarum in hortis Vindobonensibus cultarum descriptiones", 1806, 64 cədvəllə.

## İstinadlar
ARTE

**ARTE** () — Fransa və Almaniyanın ortaq televiziya kanalı

Mərkəzi Strasburqda yerləşir.

ARTE kanalı Avropanın əksər ölkələrində 14 fərqli dildə yayımlanır.
Qanq

**Qanq** və ya **Qanqa**  (, , ) — Cənubi Asiyada çay.

Hinduizm mifologiyasına görə **Qanqa** — cənnətdən yerə enən çaydır. Hinduistlər bu çayı müqəddəs yer kimi ziyarət edirlər. Onun sahilində kremasiya edib, ondan sonra qalan tozu çaya tökürlər.
Konstantin Simonov

**Konstantin (Kirill) Mixayloviç Simonov** () — rus yazıçısı, ictimai xadim, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1974), Lenin mükafatı və 6 dəfə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı.

## Həyatı
Pyeslərin, ssenarilərin, publisistik oçerk və yol qeydlərinin, ədəbi-tənqidi məqalələrin müəllifidir.

Simonova müharibə (1941-1945) dövrü lirikası daha çox şöhrət qazandırmışdır. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Lenin mükafatı və 6 dəfə SSRİ Dövlət mükafatı laureatıdır.
Konstantin Simonov, İosif Stalinin göstərişi ilə Fransa, Yaponiya, hətta ABŞ-yə yollanıb, bu ölkələrdə siyasi təbliğatla məşğul olurdu.

1976-cı il fevralın 13-də SSRİ Elmlər Akademiyasında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası MK-nın baş ideoloqu M.Suslovun tələbi ilə böyük bir müzakirə keçirilir. Qırmızı imperiyanın hakim elitası: akademiklər, siyasi xadimlər, yazıçılar Oljas Süleymenovu "Az-Ya" kitabına görə mühakimə edirlər. Akademik B.A.Rıbakov özü ilə birlikdə 45 şovinisti ayağa qaldırır. Hamıdan çox qəzəblənən, Oljas Süleymanovu məşum "37-ci il" terminləri ilə hədələyənlərdən biri B.Y.Abayev olur. Yalnız bir nəfər - Konstantin Simonov qazax xalqının böyük oğlunun müdafiəsinə qalxır.

## Yaradıcılığı
Böyük Vətən müharibəsinin başlanğıcından hərbi jurnalist kimi çalışmağa başlayan K.Simonov payız aylarında "Jdi menya" ("Gözlə məni") şeirini yazır. O, bu şeirini öz sevgilisinə həsr etsə də, "Jdi menya" müharibədə vuruşan ərlərini gözləyən bütün qadınların andına çevrilir. "Gözlə məni" şeiri poetik gücünün təsiri ilə dünyanın bir çox dillərinə, özü də dəfələrlə tərcümə olunaraq yayılıb.

Təsadüfi  deyil ki, şeir 1942-ci il, yanvarın 14-də dərc ediləndən dərhal sonra ayrı-ayrı xalqların, o cümlədən, Azərbaycan ədəbiyyatında da təsirli əks-sədaları eşidildi.

Nəğmə olub dodaqlarda səslənən "Gözlə məni" şeirinin Azərbaycan dilində xeyli sayda uğurlu tərcümə nümunələri var, yəqin ki, hələ bundan sonra da olacaq. Çünki araşdırma zamanı məlum oldu ki, nisbətən yaşlı nəsillə (Ə.Kürçaylı, X.R.Ulutürk, Anar, İsa İsmayılzadə, S.Məmmədzadə və s.) yanaşı müasir dövrümüzdə poeziya aləminə gələn qələm sahibləri də (S.Babullaoğlu, Valeh Mirzə,  X.Əfəndiyeva, Ü.Bünyadzadə və s.) həmin şeiri dilimizə tərcümə ediblər.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
* Стихи К. Симонова в Антологии русской поэзии
* Собрание сочинений Константина Симонова
* Биография, сочинения, фильмография, фотографии
* Биография
* Константин Симонов. Стихи и жизнь поэта
* Константин Симонов. Избранные стихи
* Стихи, биография на litera.ru 
* Биография Симонова
* Лидия Чуковская "Полгода в „Новом Мире". О Константине Симонове"
* ''Аграновский В. А.'' Вариации на тему "Жди меня"
* Произведения Симонова в архиве "Старого радио", в том числе в авторском исполнении
* Фрагмент из документального фильма "Шёл солдат…"
* "Жди меня" читает Автор
* "Убей его!" читает Автор
*  "Жди меня" — песня на стихи в исполнении Георгия Виноградова. Музыка М. Блантера Ноты и история 
* Исторические хроники с Николаем Сванидзе: 1941. Константин Симонов, часть 1
* Исторические хроники с Николаем Сванидзе: 1941. Константин Симонов, часть 2
Aleksandr Blok

**Blok Aleksandr Aleksandroviç**  () – görkəmli rus şairi, yazıçısı, Gümüş dövrünün ən məşhur simalarından biri, "Rus simvolistləri" hərəkatının liderlərindən və ideoloqlarından biri. 

## Həyatı
Aleksandr Blokun atası, hüquqşünas və Varşava Universitetinin professoru Aleksandr Blok zadəgan ailəsindən idi. Onun qardaşı İvan Lvoviç görkəmli rus dövlət xadimi idi.

Onun anası Aleksandra Andreyevna, qızlıq soyadı Beketova Sankt-Peterburq Universitetinin rektoru Andrey Beketovun qızı idi. Aleksandranın 18 yaşı olanda başlayan evlilikləri qısamüddətli olub. Oğulları dünyaya gəldikdən sonra ərinin hədsiz qısqanc və despotik xarakterinə görə onunla münasibətini kəsdi və sonradan onunla heç vaxt barışmadı.1889-cu ildə o, Müqəddəs Sinoddan birinci əri ilə nikahını ləğv edən fərman aldı və mühafizəçi zabit F.F.Kublitski-Piottuxla evləndi və oğluna birinci ərinin soyadını qoydu. Doqquz yaşlı İskəndər anası və ögey atası ilə Sankt-Peterburqun kənarında, Bolşaya Nevka sahillərində yerləşən Xilasedici Qrenadlar Alayının kazarmasındakı mənzildə məskunlaşıb. 1891-ci ildə Peterburq tərəfindəki Bolşoy prospekt 37 ünvanında yerləşən Vvedenskaya gimnaziyasının ikinci sinfinə qəbul edildi. 1897-ci ildə anası ilə xaricdə olarkən Almaniyanın kurort şəhəri Bad Nauhayımdə 16 yaşlı Blok 37 yaşlı Kseniya Sadovskaya ilə ilk gərgin gənclik sevgisini yaşayır. Onun yaradıcılığında dərin iz buraxdı. 1897-ci ildə Peterburqda dəfn mərasimində Vladimir Solovyovla tanış olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* А. Блок "Как день, светла, но непонятна"
* Александр Блок, собрание сочинений в Библиотеке поэзии
* Александр Блок Стихотворения, биография, поэмы, переводы, музеи, театр, неизданное.
* Александр Блок. Открытки, фотографии, стихи.  Автобиография. Малоизвестные факты о жизни поэта. Бесплатная помощь в поиске информации о Блоке
* Блок Александр Александрович, выдающийся русский поэт и драматург
* Материалы А. А. Блока в Российском государственном архиве литературы и искусства (РГАЛИ) 
* Государственный историко-литературный и природный музей-заповедник А. А. Блока  Шахматово на сайте Ассоциации музеев России
* Могила Блока
* Александр Александрович Блок  — стихи.
* ''Ночь, улица, фонарь, аптека'' на одной из стен в Лейдене 
* Фотостихи ''Ночь, улица, фонарь, аптека''
* Александр Блок на земле Беларуси 
* Бываю у Качаловых
Xristian Qotfrid Daniyel Nes fon Ezenbek

**Xristian Qotfrid Daniyel Nes fon Ezenbek** (; 14 fevral 1776 — 16 mart 1858) — alman botaniki, həkimi, zooloqu və filosofu.

;Onun şərəfinə adlandırılmış taksonlar:

*   fəsiləsinə aid bitki cinsi
* *Nees-Institut für Biodiversität der Pflanzen Universität Bonn* institutu Xristian Nes fon Ezenbekin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Əsərləri
* *De Cinnamomo disputatio* (1843)
* *Agrostologia brasiliensis* (1829)
* *Genera et species Asterearum* (1833)
** Systema Laurinarum* (1836)
* *Florae Africae australioris illustration monographicae Gramineae* (1841)
* *Die Algen des süßen Wassers, nach ihren Entwickelungsstufen dargestellt (1814)
* *Das System der Pilze und Schwämme* (1816)
* *Naturgeschichte der europäischen Lebermoose mit Erinnerungen aus dem Riesengebirge* (1833-38, 4 Bände)
* *Bryologia germanica* (Christian Friedrich Hornschuch]] und Jacob Sturm ilə birlikdə, 1823–31, 2 Bände mit 43 Tafeln)
* *Synopsis hepaticarum* (Carl Moritz Gottsche və Johann Lindenberg ilə birlikdə, 1844–1847)
* *Hymenopterorum Ichneumonibus affinium monographiae* (1834, 2 Bände)
* *System der spekulativen Philosophie*, Band 1
* *Die Naturphilosophie* (1841)
**Die allgemeine Formenlehre der Natur* (1852)
* *Vorlesungen zur Entwickelungsgeschichte des magnetischen Schlafs und Traums* (1820)

==Ədəbiyyat==
* Johanna Bohley: *Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck. Ein Lebensbild*. Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart 2003, ISBN 3-8047-2075-7.
* Dietrich von Engelhardt (Hrsg.): *Christian Gottfried Nees von Esenbeck. Politik und Naturwissenschaft in der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts''. Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart 2004, ISBN 3-8047-2153-2.

## Xarici keçidlər
* Nesə həsr olunmuş sayt
Lui Klod Mari Rişar

**Lui Klod Rişar** və ya **Lui Klod Mari Rişar** ( və ya , 19 sentyabr 1754 — 6 iyun 1821) — fransız botaniki.

## Elmi əsərləri
* *Flora Borealis Americana*, 1803.
* *Analyse du Fruit*, 1808.
* *Demonstrations botaniques*, Париж, 1808.
* *De Orchideis Europaeis Annotationes*, Париж, 1817.
* Observations on the Structure of Fruits and Seeds; en colab. con Lindley, John. 1819.
* Commentatio botánica de Conifereis et Cycadeis Paris sep-nov 1826.
* De Musaceis commentatio botánica en colab. con Achille, Richard. Париж, 1831.
* Monographia Melastomacearum en colab. con Bonpland, Aime & Saint-Hilaire & Kunth.
Sərəxs

**Sərəxs** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanında yerləşən şəhər, Sərəxs şəhristanının mərkəzi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mahmud Xalxali

**Mahmud Xalxali** (?-?)—XIV əsr Azərbaycan dövlət xadimi.

## Həyatı
Əmir Teymurun Səmərqəndə qayıtması ilə Azərbaycanda xalq azadlıq hərəkatı və hakimiyyət uğrunda mübarizə şiddətləndi. Əmir Teymurun işğal etdiyi ərazilərdən əmirlərinə qarşı əsasən, Sultan Əhməd Cəlayır və onun Əlincə qalasındakı əmirləri, Mahmud Xalxalinin idarə etdiyi feodal qrupu, Təbrizin yerli əmirləri, Marağa hakimi Əmir Yadigarşah və Qara Yusifin başçılığı ilə qaraqoyunlular mübarizə aparırdı. Bu dövrdə Təbriz və ümumiyyətlə, Azərbaycan uğrunda mübarizədə iştirak edən qüvvələri iki hissəyə – xarici və yerli qüvvələrə bölmək olar. Xarici qüvvələrin (Təbriz əmirləri, Sultan Əhməd və Əmir Altun, Mahmud Xalxali, Marağa hakimi Yadigar şah) mübarizəsində Azərbaycanın müstəqilliyini təmin etmək cəhdləri mühüm yer tuturdu.
Göstərilən dövrdə Təbriz feodal ara müharibələrinin və xarici işğalçı yürüşlərin meydanına çevrilmişdi.

Təbriz şəhərinin ələ keçirilməsi bütün Azərbaycanı tutmaq üçün əsas olduğundan şəhər uğrunda mübarizə olduqca ciddi şəkil almışdı. Təbriz 22 dəfə hücuma məruz şalmışdı, bunlardan 14-ü yerli, 8-i isə xarici feodallar tərəfindən edilmiş, 18 hücumun nəticəsində şəhərdə hakimiyyət bir feodaldan digərinin ixtiyarına keçmişdi. Nəhayət, Təbriz 1392-ci ildə ikinci dəfə İrana və Cənubi Qafqaza hücum edən Əmir Teymurun qoşunları tərəfindən tutulmuşdu.

Azərbaycanın digər bir tanınmış feodalı Əmir Vəli də Əmir Teymura qarşı mübarizə aparırdı. Tarixçi Zeynəddin Qəzvini yazır: "Əmir Vəli Təbrizə çatan kimi Mahmud Xalxalinin yanına adam göndərib onu özü ilə müttəfiq etdi".

Mahmud Xalxali sonra Əmir Teymurla birləşmişdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Əmir Altun

**Əmir Altun** (?-1393) — XIV əsr Azərbaycan sərkərdəsi, Əlincə qalasının kutvalı.

## Həyatı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Himyar dövləti

**Himyar dövləti** () — Ərəbistan yarımadasının cənubunda, e.ə. 110-cu il civarında tarix səhnəsinə çıxan, yunanlılar və Romalılara görə **Homeritə krallığı** olaraq adlandırılan antik krallıq. Qonşu krallıqlardan Səba b.e.ə. 25-ci il, Kataban 200 və Həzrəmövt 300-cü il civarında bu krallıq tərəfindən fəth edildi. Krallığın siyasi qədəri, Səba krallığının tam olaraq fəth edildiyi 280-ci ilə qədər bu krallıqla yaxından əlaqəsi olmuşdur. 525-ci ilə qədər bölgəsindən təsirli gücə malik olan krallığın iqtisadiyyatı taxılçılığa bağlı idi. Ən önemli ixraç məhsulu Mir ağacı və ondan əldə edilən tüstüdür. Şimali Afrika ilə yaxınlığı səbəbi ilə Roma imperiyasının Fil dişi ehtiyacının bir qismi buradan gedirdi.

## İstinadlar
Himyarilər

**Himyarilər** — Qədim Sami xalqı.

## Tarixi
Beləliklə eramızdan əvvəl 115-ci ildə Səba dövlətinin hakimiyyəti sona yetdi. Himyarilər adında olan digər sülalə onların yerini tutdular. Himyarilər Ərəbistanın cənub əhalisinin bir qəbiləsindədir ki, Zəfarda hakim olmuşlar. Bu qəbilə ilk dəfə Ərəbistanın cənubunun çox kiçik bir hissəsinə hakim idilər, lakin get-gedə hökumət dairələrini genişləndirdilər. Himyar dövlətinin ömrü əsas etibari ilə təxminən Səba dövlətinin ömrünə bərabərdir. Elə buna görə də bəzi tarixçilər bu dövləti Səba dövlətinin ikinci dövrü kimi qəlmə verirlər. Himyarilər hakimiyyəti iki dövrə bölünür:

* 1. Səba dövlətinin süqutundan 300-ilə qədər olan dövr;

* 2. Həbəşilərin bu məntəqəyə hücumuna qədər olan dövr;

Birinci dövrün şahları Səba və Zurəydan adlanırdılar ki, bu Qətban və Himyar hakimilərinə məxsus olan bir ad idi. Üçüncü əsrdə Şimr Yuhariş adlı cəngavər padşah Hədrəmaut və Yəmən nahiyələrini də öz əlinə keçirdi. Bununla da Himyarilərin hakimiyyətinin ikinci dövrü başlandı.

Miladi tarixinin dördüncü əsrində Əbu Kərb Əsəd özünü Taud və Pəhamə adlı hər iki məntəqənin şahı elan etdi. Şahları tubbə adlanan Himyar dövləti miladi tarixinin 525-ci ilinə qədər, yəni Həbəşilərin onların torpaqlarına olan hücumuna qədər davam etdi.

Himyarilər dövləti təsis olunduğu ilk andan (Səba dövləti kimi) Roma imperiyasının işğalçı təcavüzləri ilə üzləşdilər və buna görə də yavaş-yavaş öz hakimiyyət dairələrini genişləndirirdilər. Onlar Hindistanla şərqi Afrika arasında olan ticarət yolunu ələ keçirmək istəyir, eləcə də çeşidli ticarət məhsuluna malik olan Buxur torpağına da sahib olmağa çalışırdılar.

Eramızdan 25-il əvvəl Alius Qalius qoşunla Ərəbistanın cənubuna hücum etdi və bir neçə gün müddətində Mərəbə yetişdi. Hətta Hicazı ələ keçirərək Nəcran vadisinə qədər irəlilədi. Amma tezliklə su qıtlığından və başqa çətinliklərlə üzləşdiyindən geri çəkilməyə məcbur oldu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Səbailər

**Səbailər** ()— Qədim Sami xalqı.

## Tarixi
Sami xalqlarından olan Səbailər naməlum tarixdə şimaldan cənubi Ərəbistana daxil olmuş və öz sami mədəniyyətlərini yerli əhaliyə qəbul etdirmişlər. Mərkəzi Yəməndə aparılan qazıntı işləri sübut edir ki, Səbai sivilizasiyası e.ə 10-12-ci əsrlərdə yaranmışdır. E.ə 7-5-ci əsrlərdən başlayaraq krallıqda "Səba kralı"ndan başqa özlərini "Səba mükərribləri" adlandıran kahinlər də var idi. Bu orta dövr, xüsusilə, Mərib və Sirvahda inşaat işlərinin, nəhəng abidə və məbədlərin tikintisinin geniş yayılması ilə səciyyələnir.

Səbailərin idarəçiliyi dövründə Yəmənin zənginliyi və tərəqqisindən təsirlənən Romalılar bu ərazini "Ərəb Feliksi" adlandırmışlar. Roma imperatoru Oqustusun dövründə buranı fəth etmək üçün Aelius Qallusun rəhbərliyi altında hərbi ekspedisiya göndərilir. Məribin uğursuz mühasirəsindən sonra romalılar Roma tacirlərinin Hindistana səfərlərinin təyinatı üçün Ədən limanını dağıdaraq Misirə geri çəkilirlər.

## Həmçinin bax
*Səba dövləti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nəbatilər dövləti

**Nəbatilər dövləti** və ya **Nəbatiya** ( — «nabatim», ,  — «nabatayoy») — İordaniyada iqtidarda olmuş tarixi dövlət.

## Tarixi

Ərəbistan yarımadasının şimal və şimal-qərb nahiyəsində, Aralıq dənizinin sahilində yağışların yağması və yaxşı ticarət mövqeyi olması baxımından bir sıra dövlətlər təsis edilmişdir. Şimalda Əqəbə körfəzində Əl-Ərbə vadisinə qədər uzanan ərazi Nəbatilərin torpaqları olmuşdur. Deyilənə görə Nəbati tayfası Ərəbistan səhralarından eramızdan 600 il qabaq bu ərazilərə köç etmişlər. Babil dövləti suquta uğradıqdan sonra onlar bir dövlət yaratmışlar. Eramızdan əvvəl dördüncü yüzilliyin sonunda – Makedoniyalı İsgəndərin hücumu nəticəsində Səba dövlətinin dənizdəki qüdrəti aradan getdikdə – Nəbatilərin dövləti qüvvətlənmişdir. Onlar Sərhan vadisindən keçən ticarət yolunu da ələ keçirdilər.

Nəbatilərin paytaxtı Petra olmuşdur. Yunan mənşəli olan bu sözün mənası "daş" deməkdir. Nəbatilər öz evlərini dağın qoynunu oyaraq düzəltdiklərinə görə ora belə adlandırılmışdır. Deyilənə görə ərəbcə o məhəllənin adı "hisni səl’" qaya divar (sıldırm qala) olmuşdur. Onların evlərinin qalıqları hələ də Musa vadisində Harun dağının yüksəkliklərində (İordaniya ərazisindədir) qalmaqdadır. Nəbatilərin hakimiyyəti miladi tarixinin ikinci yüz illiyinə qədər davam etmişdir. 106-cı ildə Roma imperiyası bu ərazini işğal edərək öz torpaqlarına qatmışdır. Petra nəbatilər hakimiyyətinin qüdrətli dövründə mühüm ticarət mövqeyinə malik idi. O Fars körfəzi ilə Aralıq dənizini ticarət baxımından bir-birinə birləşdirən bir nöqtə idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* The Nabatean Kings 
* Б. Подольский «Барух Подольский — о жизни, об иврите и многом другом»
* А kingdom of Traders by Philip C. Hammond
Səba dövləti

**Səba dövləti** — Yəmən ərazisində bizim eradan əvvəl II minilliyin sonundan — 115-ci ilə qədər mövcud olmuş tarixi dövlət.

## Tarixi
Səba dövləti İncildə, əsasən, Kral Solomon və Səba (Şeba) kralliçası hekayələrində tez-tez xatırlanan, qədim Assur, Yunan və Roma mənbələrində adı çəkilən, Ərəbistan yarımadasının cənub qərbində eradan əvvəl 8-ci əsrdən eramızın təxminən 5-ci əsrinədək mövcud olan İslam öncəsi ərəb krallığıdır. Orta əsrlərdə krallığın mərkəzi Yəmənin paytaxtı Sənadan 120 km şərqdə yerləşən Mərib olmuşdur. Ərəb rəvayətlərinə əsasən, Mərib şəhərinin əsası Nuh peyğəmbərin böyük oğlu Sam tərəfindən qoyulub. İkinci böyük şəhəri isə Sirvah idi.

Səba dövləti ədviyyat, buxur və mirra da daxil olmaqla ətriyyat, kənd təsərrüfatı məhsulları, quru və su yolları vasitəsilə daşınan ticarət malları ilə zəngin idi. Bu məhsullar Ərəbistan yarımadası daxilində dəvələr vasitəsilə, Hindistana isə dəniz yolu ilə ixrac olunurdu. Əsrlər boyu krallıq Qırmızı dənizdəki Bab əl-Məndəb boğazını idarə etmiş, Afrika sahillərində çoxlu sayda koloniyaların, Abissiniya (indiki Eritreya) krallığının əsasını qoymuşdur.

Səba dövləti dövründə Yəməndə kənd təsərrüfatı dağlarda böyük su tunelləri və bəndlərdən ibarət qabaqcıl irriqasiya sistemlərinin mövcudluğu sayəsində çiçəklənmişdir. Bu sistemlərdən ən nəzərə çarpanı bizim eradan əvvəl 700-cü illərdə tikilən və eramızın 570-ci ilində baxımsızlıqdan dağılanadək əsrlərlə varlığını qoruyan Mərib su bəndidir ki, təxminən 100 km² ərazini su ilə təmin edirdi.

Eramızın 3-cü əsrinin sonuna yaxın kral Şamir Yuhariş (görünür ki, ilk real tarixi şəxsiyyət olub və şöhrəti İslama qədər yayılıb) "Səba, Zu Raydan, Hadramaut və Yəmənətin kralı" titulunu qəbul edir. Bundan sonra Hadramaut öz siyasi müstəqilliyini itirir və bütün cənub qərbi Ərəbistanı idarə edən Səba dövlətinin idarəsi altına keçir. 4-cü əsrin ortalarında krallıq Şərqi Afrika sahillərindəki Aksum krallığı tərəfindən müvəqqəti tənəzzülə uğrasa da, əsrin sonunda yenidən öz gücünü bərpa edir, lakin növbəti iki il ərzində Səbailər Fars macəraçıları və Müsəlman lərlə qaynayıb qarışaraq öz mövcudluqlarını itirdilər.

Makedoniyalı İsgəndərin vəfatından sonra onun sərkərdələrindən biri Misirdə bir dövlət təsis etdi. Onun sonrakı nəsilləri bir müddət bu məntəqədə hakim oldular. Bu sülalədən hakimiyyətə çatan şəxslər Ptolomey adlanırlar. Ptolomeylər sülaləsi yavaş-yavaş Səbailərin ticarət yollarını ələ keçirdilər. İqtisadi vəziyyətin pisləşməsi bir tərəfdən daxildə mövcud olan çətinliklər, digər tərəfdən də Səba dövlətinin vəziyyətini təhlükəyə salmışdı. Beləliklə eramızdan əvvəl 115-ci ildə Səba dövlətinin mövcudluğu sona yetdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Petra

**Petra** () — Nəbatilər dövlətinin paytaxtı.

## Tarixi
Nəbatilər dövlətinin paytaxtı Petra olmuşdur. Yunan mənşəli olan bu sözün mənası "daş" deməkdir. Nəbatilər öz evlərini dağın qoynunu oyaraq düzəltdiklərinə görə ora belə adlandırılmışdır. Deyilənə görə ərəbcə o məhəllənin adı "hisni səl", yəni "qaya divar (sıldırm qala)" olmuşdur. Onların evlərinin qalıqları hələ də Musa vadisində Harun dağının yüksəkliklərində (İordaniya ərazisindədir) qalmaqdadır.

Nəbatilərin hakimiyyəti miladi tarixinin ikinci yüz illiyinə qədər davam etmişdir. 106-cı ildə Roma imperiyası bu ərazini işğal edərək öz torpaqlarına qatmışdır.

Petra Nəbatilərin qüdrətli dövründə mühüm ticarət mövqeyinə malik idi. O Fars körfəzi ilə Aralıq dənizini ticarət baxımından bir-birinə birləşdirən bir nöqtə idi.

## Petra mədəniyyətdə
İordaniyanın Lut gölü ilə Akabə körfəzi arasındakı bu şəhər, e.ə. 400-cü ildən eramızın 106-cı ilinə kimi Nəbatilərin paytaxtı olmuşdur.

Roma imperiyasının işğalından sona eramızın IV əsrində itən şəhər, əsrlər sonra 1812-ci ildə isveçrəli səyyah olan Johann Burkhardt tərəfindən kəşf edilmişdir. Petra UNESCO tərəfindən Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## İddialar
Kanadalı sinematoqraf Den Gibson gerçək Kəbənin Petrada olduğunu iddia etmiş və bu haqda sənədli film çəkmişdir.

## Arxeoloji qazıntılar
Petrada 1958-ci ildə Qüdsdəki Britiş Arxeologiya Məktəbi və Amerika Şərq Araştırmaları Mərkəzi tərəfindən arxeoloji qazıntılar aparılmışdır. Daha sonra Petrada 2010–11-ci illər arasında Braun Universiteti tərəfindən arxeoloji araşdırmalar aparılmışdır. Petrada aparılmış arxeloji araşdırmalarda bəzi faktlar üzə çıxmışdır. Belə ki, Petranın, bəhs olunan araştırmadaki arxeoloji xronologiyasına görə Dominant Roma dövründən (IV–V əsrdən) "Orta İslam Dövrü"nə qədər (VIII əsrin əvvəli) Petrada yaşayışın olmadığı, Petranın tamamı ilə boş olduğu müəyyənləşmişdir. Eyni araşdırmada Aqbər bütpərəstlərindən ibarət olan Petra şəhərinin xristian Roma (Bizans) tərəfindən (395–800) soyqırımına məruz qaldığı məlum olmuşdur.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Matera

## Qalereya

Petra, Jordan.jpg
Petra-Siq-10-Pferdewagen-2010-gje.jpg
Petra-Jabal al-Madbah-22-Auftstieg-2010-gje.jpg
Petra-Wadi al-Farasa-06-2010-gje.jpg
Petra.aqueduct.jpg|Akveduk
Petra, Siq, Canyon, Jordan.jpg
Petra-El Deir-Klostergrab-16-2010-gje.jpg
Petra-Jabal al-Deir-20-Aufstieg-Urne-2010-gje.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Фоторепортаж из Петры
* Фото древнего города Петра (2011 г.)
* Виртуальный тур по Петре

## Həmçinin bax
* Nəbatilər dövləti
Qəssanilər

**Qəssanilər** ( *əl-Ğəsasinə* və ya  *əl-Ğəssaniyyun*) — Ərəbistanda iqtidarda olan sülalə.

## Tarixi
Bu sülaləni bəzi vaxtlar Ali Cəfnə də (babalarının adıdır) adlandırırlar. Onlar Yəməndən şimala tərəf köçərək Roma imperiyasının sərhədlərində məskunlaşanlardırlar. Deyilənə görə bu əhali ilk dəfə Məkkəyə yollanmış, sonra onlardan bir qol ayrılaraq Badiyətuş-Şama (Şam çölünə) getmişdir. Qəssan adlı çayın sahilində yerləşdiklərinə görə onları Qəssani çağırırmışlar. Qəssanilər Ərəbistanın şimalında məskunlaşdıqları ilk vaxtda Səlih qəbiləsinə tabe olmuşlar. Ancaq onlara qalib gəldikdən sonra Roma imperiyasında, daha sonra Bizans imperiyasında baş verən müharibələrdə Romalıları (və Bizanslıları) himayə edirdilər. Sasani şahlarının tərəfdarları olan Ləxmilər ilə də müharibə edirdilər.

Yustinianın imperator olduğu dövrdə Qəssani dövləti daha da gücləndi. O, bu sülalənin əmiri olan Haris ibni Cəbləni padşahlıq rütbəsinə qaldırdı. O, bu işdən Qəssanilərin Ləxmilər müqabilində daha da qüdrətlənməsi məqsədini güdürdü. Qəssani dövləti islamın şimaldakı ilk qələbələrinə və Suriyanın müsəlmanlar tərəfindən fəth olunmasına qədər mövcud olmuşdur. Yərmuk müharibəsində Roma imperiyasının qoşunu məğlub edildikdən sonra, bu əhalinin bir hissəsi öz yerlərində qalaraq müsəlmanlarla həmkarlıq etmiş və başqa bir hissəsi isə Bizansa və ya Kiçik Asiyaya getmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Ləxmilər

**Ləxmilər** (), Banu Ləxm () — Ərəb əmir sülaləsi.

## Tarixi

Ləxmilər və ya Banu Ləxm (bəzən onlara sonuncu padşahlarının adı ilə bağlı olaraq ali- Münzir də deyirlər) üçüncü əsrin sonundan Hiyrə və onunla qonşu olan torpaqlara hakim olmuşlar. Hiyrə şahları Sasani dövlətinə tabe olmuş, Roma imperiyası ilə müharibədə onlara kömək etmişlər.

Görünür Hiyrə əhalisi (Qəhtani qəbiləsindən) cənubdan mühacirət etmiş və onlar Ədnani qəbiləsi ilə bir yerdə məskunlaşmışlar. Ləxm qəbiləsinin nüfuzu Hiyrə və onun ətrafında genişlənib qüvvətləndi. Onlar Fərat çökəkliyindən əlavə, Ərəbistanın daxilinə də nüfuz etdilər. Hiyrə dövləti bir sədd kimi səhra ilə İranın işğal etdiyi ərazilər arasında yerləşmişdir. Bu dövlətin şahları bir tərəfdən səhrada yaşayanların Sasani torpaqlarına hücumunun qarşısını alır, digər tərəfdən isə İranın köməkliyi ilə Rum imperiyasının müttəfiqi olan Qəssanilərlə müharibə edirdilər. Ləxmilərin dövləti VII əsrin əvvəlinə qədər davam etmişdir. 

Bu sülalənin ən məşhur şahlarından biri Nəman ibni Qeyeydir ki, V əsrin əvvəllərində hakimiyyət etmişdir. O, Sədir və Xuvərnəç saraylarını tikdirmişdir. Nəman Sasani şahı Yəzdəgerdin atası Bəhramla dost olmuşdur. Deyilənə görə o, bu sarayları Bəhramın istirahət etməsi üçün tikdirmişdir. Mə’lumata görə tikinti qurtardıqdan sonra, sarayın memarlıq sirrləri öyrənilməsin deyə, Sinimmar adlı me’mar öldürülmüşdür. Nəman ibni Münzir bu ailənin sonuncu adlı-sanlı şahlarından olmuşdur. Deyilənə görə Xosrov Pərviz (Sasani şahı) qəzəblənərək onu yanına çağırıb öldürmüşdür. Hər halda islam dini zahir olan zaman bu ailənin heç bir qüdrəti qalmamışdı. Bu qəbilənin sonuncu başçısı Münzər ibni Nə’mandır ki, onun hakimiyyət dövrü Xalid ibn Vəlidin Hiyrəyə gələn vaxtına təsadüf edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Esat Ayyıldız, “Lahmîlerin Arap Edebiyatına Etkisi”, *2nd International Archeology, Art, History and Cultural Heritage Congress*, ed. Kenan Beşaltı (Şanlıurfa: Iksad Yayınevi, 2022), 38-44.

## Xarici keçidlər
Çubənd

**Çubənd**—Qaradağ vilayətinin Əhər mahalında yerləşən kənd. Hazırda Əhər şəhristanına bağlıdır.

## Tarixi
Çubənd kəndi Qaradağın qədim kəndlərindəndir. Bu kənd tarixin bir çox olaylarına tanıqlıq edib.


Gəzdim, gəldim Çubəndə, Axdı, doldu su bəndə. Şikar bərədə durub, Düşübdü ovçu bəndə.


## Tanınmış simaları
* Cəfər xan Çubəndi
* Nasir Dövran-şair.

## Qalereya

Fayl:Çubənd kəndi.jpg|Çubənd kəndinin görüntüsü



## Mənbə
* ''' Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998, 192 səh.

## Həmçinin bax
* Qaradağ vilayəti
* Əhər mahalı

## Xarici keçidlər
Üçqardaş dağı

**Üçqardaş dağı** — Qaradağ vilayətində dağ, yaylaq.

## Əfsanə
Bu dağın yaranması haqqında əfsanə mövcuddur. Bu əfsanəyə görə üç igid qardaş daşa çevrilib, yurd qoruyucusu olublar.


Üç qardaş, ha üç qardaş,
Xəncəri gümüş qardaş.
Bu obalar sənindi,
Atını saxla, düş qardaş.


## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı: Ozan, 1998, 192 səh.

## Həmçinin bax
* Qaradağ vilayəti
Ağalar bəy Səfikürdski

**Ağalar bəy Ağalar bəy Səfikürdski** () — Gəncə Şəhər Dumasının başçısı, həkim.

## Həyatı
Ağalar bəyin üçüncü oğlu Ağalar bəy 1890-cı ildə Səfikürd obasında doğulub. Gəncə gimnaziyasında təhsilini başa vurduqdan sonra Moskva Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olmuşdu. 1917-ci ildə universiteti tamamladıqdan sonra Gəncə şəhərində əmək fəaliyyətinə başlamışdı.

15 aprel 1920 tarixində Gəncə Şəhər Dumasının sədri seçilmişdir. Sovet dönəmində Bakı şəhərində 4 nömrəli xəstəxanada baş həkim, Gəncə şəhər Səhiyyə Şöbəsinin müdiri, Semaşko adına xəstəxanada baş həkim, Respublika Səhiyyə nazirliyində idarə rəisi vəzifələrində çalışmışdı.

Ağalar bəy 1966-cı ildə vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Ağalar bəyin Silva xanım və Zülfi xanım adlı qızları vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Səfikürdskilər, Bakı, "Elm", 2005, 152 səh.

## Həmçinin bax
* Səfikürdskilər

## İstinadlar
Türkiyə-Xorvatiya futbol matçlarının siyahısı

## Kişilər

### A milli
[right|250px|thumb|Azərbaycanın [poçt markası (1996).]]
#AÇ-1996-nın final mərhələsi: Qrup oyunu. 11 iyun 1996 Türkiyə – Xorvatiya – 0:1
#Krım kuboku 12 iyun 1997 Xorvatiya – Türkiyə – 1:1
#YO 31 mart 2004 Xorvatiya – Türkiyə – 2:2
#AÇ-2008-in final mərhələsi: 1/4 final. 20 iyun 2008 Xorvatiya – Türkiyə – 1:1 (p. 2:4)

### U-21

### U-19

### U-17

### Klublar

## Qadınlar

### A milli

### U-21

### U-19

### U-17

### Klublar

## Mənbə

*Türkiyə&Xorvatiya: Kim güclüdür?