Azərbaycan dastanları

Azərbaycan dastanları () — Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının tərkib hissəsi.

"Kitabi Dədə Qorqud" dastanının mənşəyi Mərkəzi Asiya olsa da, oğuzların sıx məskunlaşdığı Azərbaycan ərazisində formalaşıb. Buradakı hekayə və mahnılar XIII əsrin başlanğıcından gec olmamaqla formalaşmış, XV əsrdən gec olmamaqla yazıya alınmış olmalı idi. Dastanın günümüzə azərbaycan dilindəki Drezden əlyazması və XVI əsr türkcəsinə yaxın Vatikan əlyazması gəlib çatıb. Dastan oğuzların işğal edilmiş Qafqaz torpaqlarında "kafirlərlə" mübarizəsində bəhs edir. Oğuz xanla bağlı "Tarix-i Oğuz" dastanının isə Nizami Gəncəvinin "İsgəndərnamə"si ilə bənzər süjet xətlərinə malik olması bu dastanın da Azərbaycanda yaradılmasını sübut edir. Həm "Kitabi-Dədə Qorqud", həm də "Oğuznamə" dastanı müxtəlif Azərbaycan miflərinin mənşəyidir.

Səfəvi dövründə Azərbaycan xalq dastanları — "Şah İsmayıl", "Əsli və Kərəm", "Aşıq Qərib", "Koroğlu" dastanları yaradılmışdır. Yerli dialektlər və klassik dil arasında körpü rolunu oynayan bu dastanlar zamanla Osmanlı, özbək və fars ədəbiyyatlarına nüfuz edir, hətta azərbaycan xalqı ilə əlaqələr nəticəsində "Aşıq Qərib" dastanı erməni və gürcülərə keçir. Bu lirik və epik romansların türk ədəbiyyatının Osmanlı və Çağatay qolları ilə müqayisədə Azərbaycan ədəbiyyatının xarakterik bir xüsusiyyəti hesab edilə bilər. XVIII əsr ədəbiyyatının ən önəmli ədəbi abidəsi anonim müəllifin "Şəhriyar və Sənubər" xalq dastanı əsasında yazdığı "Şəhriyar" dastanıdır. Digər məşhur Azərbaycan dastanları "Abbas və Gülgəz", "Abdulla və Cahan", "Şikari", Firdovsinin "Şahnamə"sinə əsaslanan "Rüstəm və Söhrab"dır.

## Siyahı

* Abbas və Gülgəz
* Abbas-Dahadürüs
* Abdulla və Cahan
* Adıgözəl
* Ayğır Həsən
* Alıxan-Pəri
* Aslan-İbrahim (Zülal şah)
* Aşıq Alının Türkiyə səfəri
* Aşıq Qərib
* Aşıq Hüseyn Bozalqanlının Tiflis səfəri
* Aşıq Saleh
* Becan oğlu Məhəmməd
* Bəhram şah
* Bikəs
* Valeh-Zərniyar
* Valeh-Taleh
* Vanlı Kuçek
* Bilici Əmirxan
* Qandal Nağı
* Qara Məlik
* Qasım
* Qasım bəy
* Qaçaq Kərəm
* Qaçaq Tanrıverdi
* Qul Mahmud
* Mahmud-Nigar
* Quluxan
* Qurbani-Pəri
* Qurbani-Gülsənəm
* Dilaram xanım
* Dilsuz-Xəzəngül
* Dilqəm
* Əli Rafi
* Əmrah
* Əsli və Kərəm
* Əsmər Diləfrüz
* Yetim Aydın
* Yetim Hüseyn
* Yetim Seydi
* Kamal
* Kamandar Məmməd
* Keşişoğlu
* Kürdoğlu Alı
* Kürdoğlu-Sənubər
* Kəlbi
* Kərkərli Məmməd
* Gül-Sənubər
* Gürcü qızı

* Leyli-Məcnun
* Lətif şah
* Maral
* Mars-Ulduz
* Mahmud Səadət
* Mahmud Əsmər
* Məsim-Diləfrüz
* Məhəmməd bəzirgan
* Məhəmməd-Güləndam
* Məhəmməd-Səlminaz
* Muğum şah
* Nakam Məhəmməd
* Nəcəf-Pərzad
* Nizami-Afaq
* Novruz
* Ordubadlı Kərim
* Pəri xanım Gürcüstani
* Rövşən-Gülşən
* Saili
* Saleh
* Səlim şah
* Sam Şahzadəsi
* Səyyad-Sədət
* Seyid-Pəri
* Seyfəlmülük
* Tahir-Zöhrə
* Teyhur
* Təhmiraz
* Fərhad-Şirin
* Xəstə Qasım
* Heydər bəy
* Həsən-Ayna
* Hicran-İnsan
* Həsən-Səlvi
* Həsən Tarlaçı
* Cəlali Kürdoğlu
* Şah Abbas-Zöhrə
* Şah İsmayıl-Gülzar
* Şah Səməd-Şəmsi
* Şair Kazım
* Şəmkirli Hüseyn-Reyhan xanım
* Şahzadə Bəhrəm
* Şahzadə Əbülfəz
* Şahzadə İbrahim
* Şəhri-Mehri


## İstinadlar

## Əlavə oxu
* Reichl, Karl, "Oral Epics, Azeri", in: Encyclopedia of Turkic Languages and Linguistics Online, General Editor: Lars Johanson. Consulted online on 19 October 2023
* Turmuş, M. (2010). Battal Gazi Ve Azerbaycan Kahramanlık Destanları . Motif Akademi Halkbilimi Dergisi , 3 (6) , 65–73 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/mahder/issue/36318/410685

## Həmçinin bax
* Azərbaycan ədəbiyyatı
* Dastan