Güllə

**Güllə** kinetik mərmi olub, odlu silahın sursatının bir hissəsidir və lülədən atılır. Onlar mis, qurğuşun, polad, polimer, rezin və hətta mum kimi müxtəlif materiallardan hazırlanır və ovçuluq, hədəf atəşi, təlim və döyüş kimi xüsusi funksiyalar da daxil olmaqla müxtəlif forma və konstruksiyalarda (nəzərdə tutulan tətbiqlərdən asılı olaraq) hazırlanır. Güllələr çox vaxt sivri olur ki, bu da onları daha aerodinamik edir. Güllə ölçüsü həm imperial, həm də metrik ölçü sistemlərində çəki və diametr ("kalibr" kimi istinad edilir) ilə ifadə edilir. Güllələr adətən partlayıcı maddələrdən ibarət olmur, lakin zərbə və nüfuzetmə zamanı kinetik enerjini ötürərək nəzərdə tutulan hədəfi vurur və ya zədələyir.

## Sürəti
Bir çox patronda istifadə edilən güllələr səs sürətindən daha sürətli ilk çıxış sürəti ilə atılır — saniyədə 343 metr (quru havada  və beləliklə, yaxınlıqdakı hər hansı müşahidəçi atış səsini eşidənə qədər hədəflərinə qədər əhəmiyyətli məsafələr qət edə bilir.

Remington 223 kimi tüfəng güllələri lülədən  sürətlə çıxır. 9 mm-lik bir güllə Luger tapançasından  sürətlə uçur. Eynilə, AK-47,  ilk çıxış sürətinə malikdir

İlk həqiqi silah Çində 1288-ci ildə Yuan sülaləsinin monqol üsyançılarına qarşı həlledici qələbə qazanmaq üçün istifadə etdiyi metal əl topunun ixtirası ilə atəş nizəsindən (çini qəlpələri atan bambuk boru) təkamül etdi. Artilleriya topu 1326-cı ildə, Avropa əl topu isə 1364-cü ildə meydana çıxdı. İlk mərmilər daşdan hazırlanmışdı. Nəhayət, daşın daş istehkamlara nüfuz etməyəcəyi aşkar edildi, bu da mərmi kimi daha sıx materialların istifadəsinə səbəb oldu. Əl top mərmiləri də oxşar şəkildə inkişaf etdirildi. Əl topunun zirehinə nüfuz edən metal topun ilk qeydə alınmış nümunəsi 1425-ci ildə olmuşdur *Məryəm qızılgülün* (1545-ci ildə batmış, 1982-ci ildə qaldırılmış) dağıntısından götürülən güllələr müxtəlif ölçülüdür və bəziləri daş, digərləri isə çuqundur.

XIX əsrin birinci yarısında güllənin forma və funksiyasında nəzərəçarpacaq dəyişiklik baş verdi, baxmayaraq ki, XVIII əsrin birinci yarısından etibarən İngiltərə, Amerika və Fransada müxtəlif növ uzunsov mərmilərlə təcrübələr aparıldı. 1816-cı ildə Bavariya ordusunun kapitanı Corc Reyxenbax silindrik konusvari sursatdan istifadə edərək yivli divarlı tüfəng icad etdi. 1826-cı ildə fransız piyada zabiti Henri-Gustave Delvigne, tüfəng yivlərini tutana qədər sferik bir güllənin vurulduğu kəskin çiyinləri olan bir kama icad etdi. Delvinin metodu isə gülləni deformasiya etdi və qeyri-dəqiq idi. 1855-ci ildə 1-ci ABŞ draqun dəstəsi patrulda olarkən Kaliforniya-Arizona sərhədi boyunca Pima hinduları ilə qızıl güllə qarşılığında qurğuşun alver etdilər.  

Tüfəng gülləsinin tarixində növbəti mühüm dəyişiklik 1882-ci ildə, Thundakı İsveçrə Ordusu Laboratoriyasının direktoru podpolkovnik Eduard Rubin mis gülləni - mis, lakin qurğuşun nüvəsi olan uzunsov gülləni icad etdikdə baş verdi. Həm də kiçik çuxur idi (7.5 və 8&nbsp;mm) və 8-in xəbərçisidir&nbsp;mm *Lebel gülləsi* Lebel Model 1886 tüfənginin tüstüsüz toz sursatları üçün qəbul edilmişdir. Yüksək sürətlə atılan qurğuşun güllələrinin səthi arxadakı isti qazlardan və çuxurun içindəki sürtünmədən əriyə bilər. Mis daha yüksək ərimə nöqtəsinə, daha yüksək xüsusi istilik tutumuna və daha yüksək sərtliyə malik olduğundan, mis gödəkçəli güllələr daha çox ağız sürətinə imkan verir.

## İstinadlar