open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qızılgül qönçəli (Faberje yumurtası)

**Qızılgül qönçəli** () — Faberje Evi tərəfindən hazırlanmış 52 imperial yumurtasından biri. 1895 cü ildə Karl Faberje tərəfindən hazırlanmış, bu imperator II Nikolay tərəfindən pasxa sürprizi olaraq arvadı Aleksandra Fyodorovna üçün sifariş olunmuş ilk yumurtadır.

## Dizaynı və sürprizi
Neoklassisizmin modern üslubunda hazırlanmış olan "Qızılgül qönçəli" Faberje yumurtası mücrü kimi açılır. Onun içərisində sarı ləçək və yaşıl kasacıq yarpaqlı qızılgül qönçəsi yerləşmişdir.

III Aleksandr vəfat etdikdən sonra, taxta çıxan II Nikolay Aleksandra Fyodorovna adı altında imperatriça titulu əldə etmiş Hessen-Darmştadt şahzadəsi Alisa Viktoriya Yelena Luiza Beatrisə evlənir. İmperatriçanın vətəni olan Darmştadt öz qızılgülləri ilə məşhur idi və o, onlar üçün çox darıxırmış. Məhz sürprizin qızılgül qönçəsi formasında olması bununla bağlı idi. Şabalıdı rəngdə olan yumurta emal ilə örtülüdür. Yumurta dörd meridian xətti ilə hücrələrə bölünür. Meridian xəttlər boyunca brilliant qaşlar düzülmüşdür. Meridian hücrələr dəfinə çələngləri ilə bəzədilmişdir. Yumurta qütblərdə kiçik iki, ortasında — mücrü kimi açılan hissəsində isə bir paralel xəttlərlə hüdudlanır. Meridianlar kimi bu paralel xəttlər də brilliantlarla bəzədilmişdir.

Sürpriz olan qızılgül gönçəsinin ləçəkləri hərəkətlidir və açıla bilirlər. Qönçənin içərisində isə qızıl və brilliant daş-qaşlı tac və yaqut qaşlı bir ədəd boyunbağı yerləşmişdir. Buradakı tac Aleksandra Fyodorovnanın yeni imeratriça titulu almasına işarədir.
Tac və boyunbağı bu günə kimi itirilmiş olaraq qalmaqdadırlar.

## Tarixi
1917-ci ildə Müvvəqətti hökumət tərəfindən müsadirə olunan "Qızılgül qönçəli" Faberje yumurtası 1927-ci ildə Emmanuel Snouman tərəfindən hərracdan satın alınır. 1930-cu ildə onun sahibi Çarlz Pasons olur. Sinralar yumurta uzun müddət itmiş olaraq qalır. Güman edilirdi ki gərgin evlilik münasibətləri fonunda zədələnmişdir. 1985 ci ildə Londonda bu zədənin hesabına məhz yumurta Malkolm Forbs tərəfindən aşkarlanır. 2004 cü ildə Vekselberq onu şəxsi kolleksiyası üçün satın alaraq əldə etmiş olur. Vekselberqə 9 imperator Faberje yumurtası 100 000 000 dollara başa gəlmişdir.

## İstinadlar
Kelt dənizi

**Kelt dənizi** () — Atlantik okeanının akvatoriyasına daxildir. Sahillərində İrlandiya, Böyük Britaniya və Fransa kimi dövlətlər yerləşir. Dənizin şimaldan Müqqəddəs Georgi boğazı ilə İrland dənizi, cənub-şərqdə Bristol körfəzi və La-Manşla əhatələnir, qərb və cənub hissədən kontinantal şelflə əhatələnir. Adı onun sahillərində yaşayan Keltlərin adından götürülmüşdür. Bir zamanlara qədər dənizin şimalı Müqqəddəs Georgi boğazının bir hissəsi hesab edilirdi. 1921-ci ildə dənizin Kelt dənizi adlandırılması ingilis dəniz araşdırmaçısı Ernest Vilyam Layons Holton tərəfindən irəli sürülmüşdür.

## İstinadlar
Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası

**Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası** — ABŞ-də dövlət idarəsi

## Tarixi
1807-ci ildə yaradılmış **ABŞ Sahil və Geodeziya Agentliyi**nin adı sonradan dəyişdirilərək **Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası** qoyulmuşdur. Ümumilikdə agentliydə 12000 mülki işçi və Milli Okean və Atmosfer Araşdırmaları İdarəsinin Hərbi Korpusunda 300-ə yaxın hərbçi fəaliyyət göstərir.

## Strukturları
* Ətraf Mühit Üzrə Milli Peyk Məlumatları və İnformasiya Xidməti
* Milli Dəniz Mədənlərinə Xidmət
* Milli Okean Xidməti
* Milli Hava Xidməti

## Xarici keçidlər
* https://www.youtube.com/usnoaagov
Şərqi Afrika

thumb|200px|Şərqi Afrika

**Şərqi Afrika** — Afrikanın Nil çayından şərqə olan ərazisi (Misir ora daxil edilmir). Bölgəyə aid edilir:

* Burundi 
* Cibuti 
* Keniya 
* Qəmər adaları 
* Madaqaskar
* Mavriki
* Mozambik
* Malavi
* Reyunyon
* Ruanda
* Seyşel adaları
* Somali
* Sudan
* Tanzaniya
* Uqanda
* Eritreya
* Efiopiya
* Cənubi Sudan

## Həmçinin bax
* Şərqi Afrika Ali Komissiyası
* Şərqi Afrika Valyuta Şurası

## Mənbə
* Şərqi Afrika. Ölkələr və ərazilər
Oskar Pistorius

**Oskar Pistorius** (22 noyabr 1986, Yohannesburq) — CAR-lı atlet. Hər iki diz nahiyəsində olan protezlərlə qaçır (Oskar Pistorius incik sümükləri olmadan dünyaya gəlib və bu səbəbdən ayaqları amputasiya olunub). 2004, 2008 və 2012 Paralimpiya oyunlarının qalibi. Ülgüclü protezlərlə qaçdığına görə o "Ülgüclü Qaçan" ləqəbi qazanmışdı.

2011-ci il Dünya Çempionatında bayraq yarışında gümüş medalın sahibi olub.

Beynəlxalq Atletika Federasiyaları Birliyi, Pistoruisun 2008-ci il Yay Olimpiya Oyunlarında iştirakına qadağa qoyulmuşdu. Daha sonra edilən testlər nəticəsində afrikalı atletin London 2012-də mübarizələrə qoşula biləcəyinə qərar verilib.

Beləliklə, Pistorius London Yay Olimpiya Oyunlarında 400 m məsafəyə qaçış uğrunda yarışa qatılmışdır. Burada o 23-cü yeri tutmuşdur.

14 fevral 2013-cü il tarixində Pistorius Pretoriya şəhərindəki evində sevgilisi CAR-lı fotomodel Riva Stinkampı oğru zənn edərək başından və qolundan odlu silahla vuraraq öldürüb). Riva Stinkampı öldürdüyünə görə Oskar Pistorius beş il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. O həmçinin odlu silahdan istifadə etdiyinə görə üç il şərti cəza almışdır.

## İstinadlar
Banda dənizi

**Banda dənizi** () — Sakit okeanının qərbində, Malay arxipelaqında yerləşən adalar arasında yerləşir. Adalar dənizin sərhədlərini təşkil edir. Şimalda Buru və Seram, cənub-qərbdə Timor, şərqdə Tanimbar və Aru adaları arasında yerləşir. Dənizin sahəsi 714,000 km², şimaldan cənuba eni 500 km, şərqdən qərbə uzunluğu 1000 km, ən dərin yeri 7440 m təşkil edir. Dəniz mərcan rifləri ilə zəngindir. Əsas limanı Ambondur.

## Ədəbiyyat
* Tomascik, Tomas. *The Ecology of the Indonesian Seas*. Oxford: Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-850186-2.
Milli Okean və Atmosfer Araşdırmaları İdarəsinin Hərbi Korpusu

## Personal
379 zabit, 19 gəmi, 14 təyyarə

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası
Suprematizm

**Suprematizm** (Latin supremus  - yüksək) – 1910-ci illərdə Kazimir Moleviç tərəfindən yaradılan avanqard incəsənət istiqaməti. Rənglərdən az istifadə edilərək rəngli dairələr, düz xətlər və düzbucaqlar kimi əsas həndəsi formalar yaradılır.  

## Supremus qrupu
1915-ci ildə Kazimir Moleviç, Aleksandra Ekster, Olqa Rozanova, Nadejda Udaltsova, İvan Kliun, Liubov Popova, Nikolay Suetin, İlya Çaşnik, Nina Genke-Meller, İvan Puni və Ksenia Boguslavskaya Supremus qrupunu yaratdılar.
İlya Çaşnik

**İlya Qriqoreviç Çaşnik** () — rus rəssamı.

## Həyatı
İlya Çaşnik 1902-ci ildə Rusiya İmperiyasında, Lucynda (hazırda Ludza, Latviya) yəhudi ailəsində anadan olub. İlya Çaşnik səkkiz qardaş və bacıları arasında ən kiçik olan idi və son uşağın doğulmasından sonra ailə Vitebskə köçdü.

O, 1919-cu ildə Vitebsk İncəsənət Məktəbində oxudu. Onun müəllimləri arasında Mark Şaqal, Kazimir Maleviç və El Lisiçkiy var idi. 1920-ci ildə "UNOVİS" ("Утвердители нового искусства") rəssamlar qrupuna üzv oldu.

1919–1922-ci ildə Vitebsk və Smolenskdəki Oktyabr İnqilabının ildönümündə şəhərin dizayn işlərinə qatıldı. 1921–1922-ci ildə Moskvada keçirilən sərgilərdə iştirak etdi.

1922-ci ildə o, İnstitutu bitirib və Petroqrada getdi. 1922–1923-cü illərdə dizayn, reklam və afişa işləri yaratmağa başladı.

İlya Çaşnik 1929-cu ildə, 27 yaşında Lelinqradda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Ərsarılar

**Ərsarılar** () — türkmənlərin qolu.

## Tarixi
Türkmən boyları arasında sırasına və önəminə görə üçüncü sıranı Ərsarılar alırlar. XVI əsrdə Balxan və Manqışlaq çevrəsində oturan Salurlardan Kul Hacının Ərsarı bəy adlı oğlunun soyundan gəldiklərindən dolayı onlara belə bir adın verildiyi rəvayət edilir. Z. Ş. Novşiranov, daha IX əsrdə Türklər arasında "sarı" adını daşıyan boyların olduğunu və "sarı" adıyla Türk coğrafiyasında (Qafqaz və Türkmənistan) bir çox toponiminin olduğunu bildirir. R. G. Kuzeyev, "Ərsarı" adının "Sarı adam" anlamında olduğunu, T. A. Jdanko isə Qaraqalpaqlar arasında da kiçik bir Ərsarı uruğunun olduğunu bildirir.

XIX əsrdə Ərsarılar, Türkmənlər arasında say baxımından çox, coğrafi olaraq da dağınıq bir hala sahib idilər.

Ya. R. Vinnikovun hazırladığı bir şəcərəyə görə, bu dönəmdə Ərsarı boyları dörd qola ayrılmışdı:

*Ulutəpə*, *Günəş*, *Qara* və *Bəkəvül*.

Bunlardan Ulutəpə:

Qurama, Qaraca, Surhı, Çatrak, Surh, Əsənmənli, Ağdəri, Acı, Qızılayaq, Müsürqarabagşılı, Ətbaş, Qabırdı, Danaçı oymaqlarına;

Günəş:

Qabasaqqal, Çəkir, Süleyman, Çakır, Omar və Qurama;

Qara:

Gurayış, Bay, Çəkiç, İslam, Tagan, Yabanı, Kazan, Mamaş; Bəkəvül isə Sarılı, Lamma, Uşagon, Yərli, Gültak və Togaçı oymaqlarına ayrılmışdılar.

Ərsarıların çox olaraq oturduqları bölgə Amudərya çayının orta qismləriydi. Bölgənin ən önəmli və mərkəzi torpaqları Pənd və Yolatan olaraq göstərilir. Ərsarıların böyük bir qisminin oturaq həyata sahib olduqları, torpaq işləriylə ilgiləndikləri, bununla bərabər at, qoyun kimi böyük sürülərə sahib olanları da köçəbə yaşamı sürdükləri bilinir. Bölgə, Rus işgalına qədər sıx-sıx Özbək xanlıqlarının hücumu altında olmuşdur. Ərsarılar arasında az saylı Özbək də yaşayır.
İvan Kliun

**İvan Vasilyeviç Kliun** (; ) — rus rəssam və heykəltəraşı.

## Həyatı
İvan Kliun 1873-cü ildə Moskva yaxınlığında, Bolşie Qorki kəndində anadan olmuşdur.

1881-ci ildə bütün ailəsi ilə Ukraynaya, 1890-cı ildə isə o zaman Rusiya imperiyasının bir hissəsi olan Polşaya köçmüşdür.

İvan Kliun 1890-cı ildə Kiyev və Varşavada  bədii təhsil almış, daha sonra Penza İncəsənət Məktəbində təhsilini dəvam etdirmişdir.

1889-1890-ci illərdə Varşavada İncəsənətə Həvəsləndirilmə Cəmiyyətinin məktəbində oxumuşdur.

1890-1905-ci illərdə  o, Moskvada F.Rerberq, İ.İ.Mashkov və V.Fişerin studiyalarında incəsənət üzrə təhsil almışdır.

İvan Kliun 1907-1914-cü illərdə Sankt-Peterburq Rəssamlıq Akademiyasında təhsil aldı.

1910-cu ildən 1914-cü ilə kimi o, David Burlyuk, Vladimir Burlyuk, Kazimir Maleviç, Pavel Filonov, Vladimir Tatlin, Yuri Annenkov və başqa rəssamlar ilə Gənclər Birliyi (Союз Молодежи) qrupunun sərgilərində iştirak etmişdir.

İvan Kliun 1915-ci ildə Kazimir Maleviçin təsis etdiyi, avanqard rəssamların (Aleksandra Ekster, Liubov Popova, İvan Puni, Kseniya Boguslavskaya, Olqa Rozanova, Nina Genke və başqaları) olduğu, Supremus qrupuna qatıldı elə həmin il qurupun "Tramvay V" sərgisində iştirak etmişdir. 1916-cı ildə digər suprematist rəssamlar ilə Verbovka Xalq Mərkəzində işləyib.

1917-1921-ci illərdə İvan Kliun Narkompros adına Gözəl Sənətlər Mərkəzinin Sərgi Bürosunun rəhbəri idi.

1918-ci ildən 1921-ci ilə kimi Moskvada "VXUTEMAS"da (Высшие художественно-технические мастерские) dərs demişdir.

Ivan Kliun 1943-cü ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Siqurni Viver

**Siqurni Uiver** (, ; ) — ABŞ aktrisası və prodüser. Elmi fantastika və populyar mədəniyyət xadimi. O, 3 Akademiya Mükafatı, 4 Praymtaym Emmi Mükafatı və Toni Mükafatı nominasiyalarından əlavə, Britaniya Akademiyası Film Mükafatı, iki Qızıl Qlobus Mükafatı və Qremmi Mükafatı da daxil olmaqla müxtəlif mükafatlar almışdır. Kanal 4-ün bütün zamanların ən böyük 100 kino ulduzunun geri sayımında o, Top 20-də yalnız iki qadından biri olaraq 20-ci seçildi.

## Filmoqrafiya
* 1492: Cənnətin fəthi (film, 1992)
* Avatar (film, 2009)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Şirak mərzi

**Şirak mərzi** () — Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü olan 10 mərzindən (əyalətindən) biri.

Ölkənin şimal-qərbində yerləşən mərz şərqdən Loru, cənubdan Araqacotn mərzləri ilə, qərbdən Türkiyə, şimaldan isə Gürcüstan respublikaları ilə həmsərhəddir.

Mərzin mərz mərkəzi Gümrü şəhəridir.

Şirak mərzi 1995-ci ildə Amasiya rayonu, birləşməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir.

## Həmçinin bax
* Ermənistanın inzibati bölgüsü

## İstinadlar
Kristina Kuk

**Kristina Qamak** () — Milli Okean və Atmosfer Araşdırmaları İdarəsinin Hərbi Korpusunun Amerika Samoasında yerləşən stansiyasının rəhbəri.

Qamak 1997-ci ildə Daremdəki Elm və Riyaziyyat üzrə Şimali Karolina Məktəbin bitirib, sonra Rolunda Şimali Karolina Ştat Universitetində təhsil alır, o, elektrik mühəndisliyi (2002) elmi dərəcəli iki bakalavr, elektrotexnika (2001) və fizika (2002) elm dərəcə ustası qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan (xoronim)

**Azərbaycan xoronimi** — konkret sərhədləri olan tarixi və müasir Azərbaycan ölkəsini bildirmək üçün istifadə olunur. Bu xoronim müxtəlif dillərdə yazılmış tarixi məxəzlərdə müxtəlif formalarda xatırlanmışdır.
13. Hürmüzün şahlıq hakimiyyətini itirdiyini eşidən oğlu Xosrov adətən yaşadığı yerləri tərk etdi, Hürmüzün düçar olduğu təhlükələrin qorxusu və bu bədbəxtliyin nəticələrinin ona da toxunacağını düşünərək Adrabiqana (orjinalda: yun. *Αδραβιγανων* *Adrabiqanon*) qaçdı.
## İstinadlar
Şirak Beynəlxalq Hava Limanı

**Şirak Beynəlxalq Hava Limanı** — () (BMAT: **UDSG**, BHNA: **LWN**) — Ermənistan Respublikası Şirak mərzinin mərz mərkəzi  Gümrü şəhərindən 5&nbsp;km məsafədə yerləşən beynəlxalq hava limanı.

Ermənistanın Rusiyadan aldığı 4 ədəd Su-30 qırıcıları Şirak hava limanında yerləşdiriləcək.

## Tarixi
Açılışı 1961-ci ildə olan hava limanı Ermənistanda Zvartnots Beynəlxalq Hava Limanından sonra ikinci ən böyük hava limanıdır. Hava limanının 3 220 metrlik uçuş-enmə zolağı və 2-ci Kateqoriya işıq siqnal sistemi vardır. Mülki aviasiyanın yeganə alternativ aeroportu kimi, o, Zvartnos üçün prioritet alternativ hava limanıdır. "Şirak" Gümrü aeroportu yerli əhəmiyyətli hava limanıdır və Moskva, Rostov-na-Don, Soçi, Yekaterinburq və Krasnodar kimi istiqamətlərə xidmət edir.

Ermənistan müstəqillik qazandıqdan sonra regionda iqtisadiyyatın tənəzzülü və zəlzələnin davamlı nəticələri səbəbindən "Şirak" aeroportuna uçuşlara tələbat məhduddur. Hər iki əsas hava limanının eyni şirkət tərəfindən istismar edilməsinə baxmayaraq, Gümrüdə aviadaşıyıcıları cəlb etmək çətin olacaq, ona görə sərnişinlər üçün daha aşağı gediş tarifləri və ya daha rahat şərtlər təklif edilir. Hazırda Gümrü Aeroportundan ucuz aviadaşıyıcıların çarter uçuşları həyata keçirilir.

"Şirak" Aeroportunda 2007-ci ildə irimiqyaslı işlər görülmüşdür. Naviqasiya avadanlığı təkmilləşdirildi, uçuş-enmə zolağı yenidən quruldu və örtük yeniləndi, yeni enmə və işıq siqnalizasiyası sistemi tətbiq edildi və sərnişin kompleksində əlavə qeydiyyat məntəqəsi yerləşdirildi. Əvvəlki kompleks köhnə idi və eyni zamanda birdən çox təyyarəyə xidmət edə bilmirdi. Bir reysə xidmət zamanı gələn və yola düşən sərnişin axınlarını ayırmaq və ya hava limanında sərnişinlərin bir çox xidmət göstərmək mümkün deyildi. Hal-hazırda hava limanı, B-737, A-320 və Tu-154 tipli təyyarələrə xidmət göstərə bilər. Buna baxmayaraq, uçuş-enmə zolağı dar olduğundan (165 m), aeroport 2-dən çox təyyarə koduna xidmət edə bilmir.

## İstinadlar
A-Ma məbədi

**A-Ma Məbədi** — Makao yarımadasının cənub-qərb hissəsində 1448-ci ildə tikilmişdir. Makaonun ən qədim və ən məşhur daoist məbədidir. Məbəd dənizçilər və balıqçılar ilahəsi Matsuya həsr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Latviya Universiteti

**Latviya Universiteti** (, abbr. *LU*) — Latviyanın paytaxtı olan Riqa şəhərində yerləşən, 1919-cu ildə əsası qoyulmuş universitet. O, topuniversities.com saytın hesabatına görə dünyanın ən yaxşı 750 universitetin arasında 701-ci yeri tutur.

## Xarici əlaqələri
Utrext Şəbəkəsinin üzvüdür.

## İstinadlar
Müqəddəs Aqnes

**Müqəddəs Aqnes** ya **Romalı Aqnes ** (*Aqnesa*, *Aqniya*, *Anna* (); təq. 291 ci il — 304 cü il) — xristianlıqda III–IV əsrlərdə yaşamış, inancına görə əzablar çəkmiş şəhid məsihçi qız. Erkən xristiyanlıqda elan edilmiş müqəddəslərdən biri.

## Rəvayəti
Rəvayətə görə məsihçiliyin təqib edildiyi dövrdə imperator Domisian məsihçi Aqnesin qarşısına şərt qoyur; ya o, Roma tanrısına qurban verməli ya da rüsvayçılıqla fahişəxanaya göndəriləcək. Bundan imtina edə Aqnesin fitva ilə hücum çəkən kütlə paltarını cırıb zindana salırlar. Aqnesin saçları dərhal uzanaraq onun ayıbını örtür. Bu zaman agah olan mələk ona şəffaf bir örpək gətirmiş olur. Möcüzə davam edir; qızı zorlamaq istəyən hər bir kişi onu görcək ehtirasdan düşmüş olaraq utancaq bir şəkildə fahişəxananı tərk edirlər. Onun bəxtsiz sevgilisi Aqnesə baş çəkərkən qəflətən ölür. Onun atasının xahişi ilə Aqnes öz duaları ilə onu dirildir. Onu cadugərlikdə ittiham edərək tonqala atırlar, lakin tonqal sönür və əsgərlərdən biri onu xəncərlə öldürür.
Baltiya Assambleyası

**Baltiya Assambleyası** — Estoniya, Latviya və Litva parlamentlərin arasında məsləhətverici orqanı.

## Tarix
### Yaradılması

Təşkilatını yaradmağa qərar Vilnüsda 1990-cı ilin dekabrın 1-də verilib. O, 1991-ci ilin noyabrın 8-də qəbul olunmuş qaydalara görə işləyir. 1994-cü ilin iyunun 13-də üç dövlət təşkilatın quruluşu və qaydaları haqqında razılaşdılar.

## İstinadlar
Matszu

**Matszu** (, ) — Daoizm inancında dəniz ilahəsi, dənizçilərin və balıqçıların himayədarı və qoruyucusudur. Matsuya ibadət sonq sülaləsinin dövründə başlanıb. Matsuya Şərqi və Cənub-Şərqi Asiyada daosizmin yayıldığı yerlərdə daha çox sahil ətrafı bölgələrdə ibadət edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Metropolis (film, 1927)

**Metropolis** () — avstriyalı-alman rejissor Fris Lanqın çəkdiyi səssiz filmdir. 1927-ci ildə ekranlara çıxıb. Öz vaxtının ən bahalı səssiz filmi olan bu film üçün 7 milyon *Reichsmark* (2005 dəyəriylə 200 milyon dollar) xərclənib.

Filmin ssenarisi Lanq və həyat yoldaşı Thea von Harbou tərəfindən yazıldı, Tea fon Harbou 1926-cı ildə ssenarini romanlaşdırdı. İlk nümayişi 10 yanvar 1927-ci ildə Almaniyada olub.

## İstinadlar
Şimali Karolina Ştat Universiteti

**Şimali Karolina Ştat Universiteti** () — ABŞ-nin Şimali Karolina ştatının Roli şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisələrindən biri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ramsel

**Ramsel** — Cənubi Sudanın inşa edilən paytaxtı.

## Tarixi
Cənubi Sudanın müstəqilliyi elan ediləndən sonra paytaxtın başqa şəhərə köçürələcəyi ilə bağlı məlumat yayıldı.. 4 sentyabr 2011-ci ildə Cənubi Sudan hökuməti Mərkəzi Ekvatoriya ştatı hökumətinin paytaxt Cubanın genişləndirilməsi üçün yeni ərazi ayırmaqdan imtina etdiyinə görə paytaxtı Cubadan  240 kilometr şimala köçürmək qərarına gəlir. Paytaxtın köçürülməsinin təxminən altı ilə başa gələcəyi ehtimal edilir..

## İstinadlar
Yuxarı Nil Universiteti

**Yuxarı Nil Universiteti** () — Cənubi Sudanın ali təhsil müəssisəsi, Yuxarı Nildə, Malakal şəhərində yerləşir. 1991-ci ildə yaranıb və Cənubi Sudanın üç ali məktəbindən biridir. Dərslər ingilis dilində aparılır.

## Fakültələr
Universitetin yeddi fakültəsi vardır:
* Heyvandarlıq fakültəsi
* Meşəçilik və aidiyyatı elmlər fakültəsi
* İnsan inkişafı fakültəsi
* Pedaqoji fakültə
* Veterinar fakültə
* Kənd təsərrüfatı fakültəsi
* Tibb fakültəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Cuba Universiteti

**Cuba Universiteti** () — Cənubi Sudanın aparıcı ali məktəbi, həmçinin **Cuba Milli Universiteti** kimi tanınır. Cuba şəhərində yerləşir, dərslər ingilis dilində keçilir.

## Tarixi
Cuba universiteti Sudanın cənub bölgələrində əhalinin ali təhsil almaları üçün yaradılıb. Sudanda ikinci vətəndaş müharibəsi zamanı universitet fəaliyyətini Xartumda davam etdirirdi. 2006-cı ildə Sudan hökuməti universitetinin adını **Cuba Milli Universiteti** adlanmasına razılıq verdi.

## Həmçinin bax

## Mənbə
* 
* Official site  
* «University of Juba Press Release on the Incident at Kaduro Campus»  
* «South Sudan govt to renovate Juba University»  *Sudan Tribune* 
* «University of Juba cuts intake by 75 %», *The Juba Post*
Berd Hava Limanı

**Berd Hava Limanı** () — Ermənistan Respublikasının Tavuş mərzinin mərz mərkəzi olan Berd şəhəri yaxınlığında yerləşən mülki hava limanı.

Hal-hazırda fəaliyyətsiz olan hava limanından Sovet dövründə yerli uçuşlar üçün istifadə olunurdu. Hava limanının fəaliyyətini dayandırmasının əsas səbəbi Azərbaycan Respublikası sərhədinə yaxın ərazidə (Tovuz rayonu ilə sərhəddə), aktiv müharibə ocağının yaxınlığında yerləşməsi və tez-tez atəşə tutulması idi.

1,998x45 m ölçülərində asfalt-beton səthə malik olan hava limanının uçuş zolaqları 13/31 istiqamətindədir.

## İstinadlar
Gürcüstan vətəndaşlığı

**Gürcüstan vətəndaşlığı** — Gürcüstanda dövlətin üzvü olma statusu. Vətəndaşlıq almaq üçün, Gürcüstanın vətəndaşlıq qanununa əsasən xarici ölkə vətəndaşları kimi standart qaydada vətəndaşlıq üçün müraciət edə bilərlər. Standart üsulla Gürcüstan vətəndaşlığına müraciət etmək istəyənlər minimum 5 il Gürcüstanda yaşamalıdırlar.

Gürcüstan qanunvericiliyi ikili vətəndaşlığı qəbul etmir. Gürcüstan vətəndaşı eyni zamanda başqa ölkənin vətəndaşı olub oranın pasportunu daşıya bilməz. Vətəndaşlıq sənədlərini yalnız Gürcüstan Prezidenti imzalayır və ikili vətəndaşlıq yalnız elə şəxslərə verilir, hansılar ki, Gürcüstan qarşısında xüsusi mahiyyətə malikdirlər və ya Gürcüstan vətəndaşlığına nail olmaq milli maraq daşıyır. Repatriant statusunu əldə etdikdən sonra iki il ərzində sadələşdirilmiş qaydada Gürcüstan vətəndaşlığını almaq imkanı təklif edir.

## Repatriasiya haqqında Qanunvericilik

2007-ci il, İyulun 7-də, Gürcüstan Parlamenti qanun qəbul etdiI: "20-ci əsrin 40-cı illərinin SSR Gürcüstanından məcburi köçkün edilmiş xalqların repatriasiyası" haqqında. Bu qanunun əsas məqsədi 20-ci əsrin 40-cı illərinin SSR Gürcüstanından məcburi köçgün edilmiş xalqların qayıtması üçün qanuni mexanizmlər yaratmaqdır. Bu qanunla yaranmış repatriasiya sistemi tarixi ədalətin bərpa edilməsinə və layiqli və könüllü qayıdış prinsiplərinə əsaslanır və addım-addım repatriasiya edilməyi nəzərdə tutur.
Abraham Maslou

**Abraham Maslou** () — amerikalı psixoloq, Ehtiyaclar iyerarxiyasının müəllifi.

## Həyatı
Abraham Maslou 1 aprel 1908-ci ildə Nyu-Yorkda çoxuşaqlı ailənin ilk övladı olaraq dünyaya gəlmişdi. Onun ailəsi buraya Rusiya İmperiyasından köçmüş Ukrayna əsilli yəhudilər olmuşdu. Yəhudi olduğu üçün uşaqlıqdan çox təzyiq və sıxıntılara məruz qalmış, dostları olmamış, vaxtının çox hissəsini yalnızlıqda və kitabxanalarda keçirərdi. Valideynləri, hərçənd ki təhsilsiz idilər, lakin onun təhsil alıb hüquqşünas olmağını arzulayırdılar. Nəhayət, Abraham onların arzusunu yerinə yetirdi və Nyu-York Şəhər Kollecinin (the City College of New-York) hüquq fakültəsinə qəbul olur. 3 semestrdən sonra Kornell Universitetinə köçürülür, daha sonra isə Nyu-York Şəhər Kollecinə qayıdır. 20 yaşında olan zaman uşaqlıqdan aşiq olduğu Berta Qudman adlı bir rəssam xanımla evlənir. Onların Ann və Ellen adlarında iki qız övladı dünyaya gəlir. Sonuncu verdiyi müsahibəsində Maslov bildirmişdi ki, "evliliyə qədər həyat onun üçün başlamamışdı". 1970-ci ildə məşhur psixoloq uzun sürən ürək xəstəliyindən sonra ürək tutması nəticəsində dünyasını dəyişmişdi.

## Fikirləri
Humanist psixologiyanın ən ifrat nümayəndələrindən biridir. O, şəxsiyyət tələbatlarının ierarxik quruluşunu vermişdir. Bununla əlaqədar olaraq o, insan tələbatlarının 7 səviyyəsini qeyd etmişdir:
* Fizioloji (üzvü) tələbatlar: nəfəs almağa, qidalanmağa, yuxuya, bədən temperaturunu tənzimləməyə, orqanizmi infeksiya və xəstəliklərdən qorumağa olan tələbatlar
* Təhlükəsizliyə tələbat: fiziki təhlükəsizlik, ailəvi təhlükəsizlik, sağlamlığın təhlükəsizliyi, mənəvi və fizioloji təhlükəsizlik
* Mənsubiyyətə və məhəbbətə tələbat: ailə, dostluq, sevgi və cinsi münasibətlər
* Hörmətə olan tələbat: özünə hörmət etmək, başqalarına hörmətlə yanaşmaq və başqaları tərəfindən hörmət edilmək
* İdrak tələbatları
* Estetik tələbatlar
* Özünüaktuallaşdırmaya tələbat: bu, insanların təbiətdən gələn və irsən keçən xüsusi qabiliyyətləridir (məsələn: rəsm çəkmək, mahnı ifa etmək, şeir yazmaq və s.) Maslova görə, insana ilham gəlincə yaxşı bacardığı və hazır olduğu hər bir işi görməlidir: rəssam rəsm çəkməli; musiqiçi mahnı bəstələməli və şair şeir yazmalıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ümumi psixologiya. Prof. S. İ. Seyidov və prof. M. Ə. Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə.
Henlon ülgücü

**Henlon ülgücü -** Bir hadisəni açıqlayan zaman həqiqətə uyğun olmayan izahatları istisna etməyi məsləhət bilən deyimdir.
*Axmaqlığın səbəb olduğu bir şeyi hiyləgərliyin ayağına yazma.*
Bu deyim Robert Henlonun adı ilə bağlıdır. Eyni ideyanı daşıyan deyimlər daha əvvəl də mövcud olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Yengəc mentaliteti

## İstinadlar
http://books.google.az/books?id=SoyalAxDItYC&pg=PA17&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
Aland dənizi

**Aland dəniz** — Atlantik okeanına daxil olan Baltik dənizi ilə Botniç körfəzi arasında yerləşir. Ən dərin yeri 301 metr təşkil edir. Aland adaları ilə materik arasında mövqe tutur. Dəniz İsveç və Finlandiya arasında əsas dəniz yolu üzərində yerləşir. Dəniz sahilində 67,700 nəfər yaşayır (hər m2 üçün 0,0000677 nəfər).

## Mənbə
* Aland dənizinin küləkləri 

## İstinadlar
Çili dənizi

**Çili dənizi** – Sakit okeanın şərqində, Cənubi Amerikanın qərb sahillərində yerləşir. Dəniz rəsmi olaraq 30 may 1974-ci ildə Çili dənizi olaraq adlandırılmışdır. Dənizdə dünyanın ən qəribə hadisələrindən biri olan El-Ninyo hadisəsi baş verir. Bu hadisənin özəlliyi ondadır ki, dəniz dibinin soyuq suyu sürətlə dənizin səthinə qalxır. Nəticədə dəniz canlılarının böyük hissəsi məhv olur. 
Dənizin cənub sahili istisna, digər hissələri az girintili-çıxıntılıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Fundación Mar de Chile
* Sitio del libro ''El mar chileno'' 
* The Exclusive Economic Zone: A Historial Perspective
Dalğa energetikası

İstənilən su hövzəsində dalğalar labüd hadisədir. Dünya okeanının dalğa gücü 2,7 mlrd kVt-la qiymətləndirilir, bu dünyada sərf olunan enerjinin 30%-ni təşkil edir. Dalğa elektrik stansiyalarının (DES) yerləşdirilməsi məqsədəuyğunluğu (faydalılığı) regional xüsusiyyətlərlə, hər şeydən öncə dalğa cəbhəsində sıxlığı, yəni vahid uzunluğa düşən dalğa cəbhəsində onun qiyməti ilə təyin olunur. Belə ki, ABŞ və Yaponiyanın sahil zonasının bir sıra sahələrində dalğa cəbhəsinin xüsusi gücü 40 kVt/m təşkil edir. Böyük Britaniyanın qərb sahillərində Hebrid adaları rayonunda daha əlverişli şərait yaranaraq bu rəqəm 80 kVm-ə çatır. DES-lərin işinin funksional prinsipi dalğanın potensial enerjisini pulsasiyanın kinetik enerjisinə, pulsasiyaları isə bir istiqamətli gücə çevirməkdən ibarətdir, bu sonradan elektrik mühərriyinin valını fırlandırır. DES-lər bilavasitə sahildə, sahilin yaxınlığında akvatoriyada və ya sahildən müxtəlif məsafələrdə açıq dənizdə qurula (tikilə) bilər. Təcrübələr göstərir ki, sahilyanı zolağın intensiv formalaşdığı sahilə yaxın akvatoriyada yerləşdirilən qurğular ətraf mühitə daha əlverişli (yaxşı) təsir göstərir. Qeyd etmək lazımdır ki, bütün bərpa olunan enerji resurslarında olduğu kimi dalğa proseslərinin də bir sıra çatışmazlıqları – enerjinin nisbətən aşağı konsentrasiyalığı, dalğa tərəddüdlərinin geniş spektrə malik olması, məkan və zaman daxilində nisbətən dəyişkənliyidir. Lakin bu qurğuların ən üstün cəhəti onun ekoloji təmizliyindədir.

## Mənbə
*QƏRİB MƏMMƏDOV, MAHMUD XƏLİLOV "EKOLOGİYA, ƏTRAF MÜHİT VƏ İNSAN"
Kalinino Hava Limanı

**Kalinino Hava Limanı** — (BMAT: **UD19**) — Ermənistan Respublikasının Loru mərzinin Taşir (keçmiş adı: **Kalinino**) şəhəri yaxınlığında yerləşən mülki hava limanı.

Hal-hazırda fəaliyyətsiz olan hava limanından Sovet dövründə yerli uçuşlar üçün istifadə olunurdu.

1,998x45 m ölçülərində asfalt səthə malik olan hava limanının uçuş zolaqları 12/30 istiqamətindədir.

## İstinadlar
Bali dənizi

**Bali dənizi** (, ) — Sakit okeanında Yava adasının şərqi, Bali, Lombok, Sumbava, Sulavesi və Madura adaları arasında yerləşir. Sahəsi 40,000&nbsp;km², orta dərinliyi 411 m, ən dərin yeri 1590 m təşkil edir. Səthində temperatur 27 - 28 S, duzluğu isə 33,0 - 34,0 ‰ təşkil edir. Dəniz dibində temperatur 8 - 10 S təşkil edir. Subekvatorial iqlimə sahibdir. Dənizin cənubunda yerləşən adaların bir çoxu vulkan məşəllidir: Batur (sonuncu dəfə 1926), Aqunq (sonuncu dəfə 1964), Tambora və başqaları. Əsas limanı Surabaya (Yava).

## Coğrafi yerləşməsi
Bali dənizi Yava dənizindən şərqdə yerləşir, həcminə görə adı çəkilən dənizdən kiçikdir. Şimal sərhədi Kanqean və Paternoster adaları, şərqində Sumbava adası, cənubunda Lombok, Nusa, Bali adaları (Bantean burnu ilə Sedana burnu arasında) arasında yerləşir.

## Dib relyefi
Dəniz materik qabığı üzərində yerləşir. Ən dərin yeri dənizin cənubunda adalara yaxın yerdə yerləşir. Şelf onun bütün dibini əhatə edir. Lombok boğazı və digər boğazlarla Flores dənizi, Hind okeanı ilə birləşir. Boğazlarda dərinlik 20 metr təşkil edir. Bu səbəbdən dənizin əhəmiyyəti nisbətən azalır.

## Mənbə
* Okeanoloji ensiklopediya, Lelingrad, Hidromеtеоizdаt, 1974 il.
Mikrorayon

**Mikrorayon** - (,) yaşayış kompleksi mənasın verir.
Sovet İttifaqında,bəzi postsovet və keçmiş Kommunist dövlətlərdə yaşayış sahəsi tikintisinin ilkin struktur elementidir.Rusiyada və keçmiş Sovet İttifaqı respublikalarının əksəriyyətində şəhər,qəsəbə və yaşayış rayonları bu konsepsiyaya uyğun olaraq tikilib.
Xan qəbiristanlığı

**Xan qəbiristanlığı** — Şəkidə yerləşən və xanları ilə onların nəslindən olan şəxslərin dəfn edildiyi qəbiristanlıq.

## Ümumi məlumat
Şəki Xan məscidinin şərq tərəfində yerləşən Şəki Xan qəbiristanlığında vaxtı ilə 15-20-ə qədər yazılı başdaşı olmuşdur. Hal-hazırda cəmi 10 yazılı başdaşı və  bir digər təyinatlı epiqrafik abidə var.

Qəbiristanlıqdakı 9 başdaşının kitabəsi haqqında Məşədixanım Nemət 1961-ci ildə elmi nəşrdə dərc olunmuş məqaləsində məlumat vermişdir. Bir başdaşı hissəsi üzərindəki kitabəni isə 2009-cu ildə Aydın Məmmədov oxumuş və həmin başdaşının İsmayıl xanın qızı Saadət bəyimə aid olduğunu ilk dəfə müəyyənləşdirmişdir. Qəbiristanlıqdakı bir başdaşı kitabəsinin oxunub-oxunmaması isə hələlik mübahisəlidir.

## İstinadlar

## İstifadə edilmiş mənbələr
*
*

## Həmçinin bax
*Xan məscidi (Şəki) 
*Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr

## Xarici keçidlər

* Şəki Xan məscidi-qəbiristanlıq kompleksi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa olunub - FOTO/YENİLƏNİB
* Şəkidə tapılan qəbrin xana aid olduğu təsdiqləndi
Fransiskalılar ordeni

**Fransiskanlılar** və ya **"Kiçik Qardaşlar Ordeni"** (, OFM) — katolik dilənçi rahib ordeni, 1208-ci ildə Spoleto yaxınlığında Assizli Fransisk tərəfindən xalq arasında asketizmə, həvari kasıblığına və yaxınlarına məhəbbəti təbliğ etmək üçün yaradılıb. Adətən sadəcə fransiskanlar, bəzən Müqəddəs Fransisk Ordeni, OFM,  minoritlər və ya "boz rahiblər" (paltarlarının rənginə görə) də adlandırırlar.

## Tarixi
Fransisk təbliğat aparmağa 1207-ci ildə başlamış və 1209-cu ildə öz ordeni üçün papa lll İnnokentidən razılıq almaq üçün Romaya getmişdir. Müqəddəs Fransisk ordeninin papa tərəfindən bəyənilmiş ilkin nizamnaməsində ordenə əmlaka sahib olmaq qadağan olunurdu, ibadət vaxtı üzvlərindən dilənmək, ianə yığmaq tələb olunurdu. Bu cür ciddilik İsa peyğəmbərin həyat tərzinə oxşamaq və qulluq etməklə izah olunurdu. Fransiskanlar səyahət edir və küçələrdə ibadət aparır, eyni zamanda kilsə ərazilərində qalırdılar. Orden üzvlərindən tələb olunan çox kasıblıq 1223-cu ildə birdəfəlik yumşaldıldı. Qaydalara riayyət tələbinin dərəcəsi üzvlər arasında konfliktlərə və ordendən ayrılmalara gətirib çıxaran əsas səbəb olaraq qalırdı.

Əvvəllər **Obsevant** (qısa OFM Obs.) kimi tanınan Kiçik qardaşlar ordeni Katolik kilsəsinin ilk üç fransiskan ordenlərindən biridir. Qalan ikisi - kaputsinlər (qısa OFM Cap.) və konventuallardır (qısa OFM Conv.).

## Mənbə
* Yakov Krotov kitabxanasında fransiskan ordeninin tarixi
Yaşıl Dərə

**Yaşıl Dərə** və ya **Yaşıldərə** — Sumqayıt şəhəri periferiyasında yerləşən gecəqondu və bağlardan ibarət yaşayış massivi.

Yaşayış massivi cənubdan Ceyranbatan, şərqdən Saray qəsəbəsinə doğru uzanır. Şimaldan Sumqayıt şəhərinin məhəllə və mikrorayonları əhatələnən massivdə ilk məskunlaşmalar 90-cı illərdən başlasa da, tikinti bumu əsasən 2000-ci illərin ortalarından etibarən intensivləşib. Hal-hazırda massiv Sumqayıt şəhər əhalisinin mənzil tələbatını qarşılayan əsas ərazilərdən biridir.

2013-cü ildə hazırlanmış *Sumqayıt şəhərinin Baş Planı*nda Yaşıldərə ərazisi Sumqayıtın əsas genişlənmə istiqamətlərindən biri kimi nəzərdə tutulub.

## İstinadlar
Semyon Bronevski

**Semyon Mixayloviç Bronevski** (; ) — 1796–cı il Rusiya – İran müharibəsinin iştirakçısı, Rusiya İmperiyası Xarici İşlər Nazirliyinin Asiya şöbəsinin direktoru, Feodosiyanın qubernatoru, Qafqaz tarixçisi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Новейшие географические и исторические известия о Кавказе: Часть I. 1823.
* Новейшие географические и исторические известия о Кавказе: Часть II. 1823.
* С. М. Броневский. Историческия выписки о сношениях России с Персиею, Грузиею и вообще с горскими народами, в Кавказе обитающими, со времён Ивана Васильевича доныне. Подг. текста, предисл., примеч., словарь малоизв. слов, указат. Ирины Константиновны Павловой. Санкт-Петербург: Центр "Петербургское востоковедение", 1996, 240 стр. ISBN 585803254
Abel mükafatı

**Abel mükafatı**— bir və ya bir neçə məşhur riyaziyyatçıya Norveç dövləti tərəfindən illik təqdim olunan beynəlxalq mükafatdır.

Mükafat 2001-ci ildə Norveç dövləti tərəfindən məşhur Norveç riyaziyyatçısı Nils Abelin şərəfinə adlandırılıb. Abel mükafatı tez-tez riyaziyyatçıların "Nobel mükafatı" kimi təsvir olunur. Mükafatı qazananlara 6 milyon Norveç kronu (təxminən 1 milyon ABŞ dolları) məbləğində pul mükafatı da verilir.

Mükafat rəhbərliyi həmçinin *Norveç Riyaziyyat Cəmiyyəti* tərəfindən idarə olunan Abel simpoziumunu yaradıb. Mükafatın təqdimetmə mərasimi 1947 və 1989-ci illər arasında Nobel sülh mükafatının təqdim olunduğu Norveçin Oslo Universitetinin Hüquq Fakültəsinin Atriumunda keçirilir.

Abel mükafatının yaradılması Alfred Nobelin illik mükafatlandırma üzrə planlarına riyazıyyatın daxil olmamasını öyrəndikdən sonra 1899-cu ildə Sofus Li tərəfindən ilk dəfə olaraq təklif olunub. Linin ölümü mükafatın yaradılmasında fasilənin yaranması ilə nəticələnib. 1902-ci ildə mükafatı yaratmaq üçün II Oskar cəhd etsə də, üç il sonra İsveç-Norveç arasında ittifaqın parçalanmasınadək olan əngəllərə görə uğursuz olub.

## Laureatlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Rəsmi vebsəhifə
*Abel simpoziumun rəsmi vebsəhifəsi
Deutsche-Bank-Hochhaus

**Deutsche-Bank-Hochhaus** (*Almaniya Bankının ekiz göydələnləri*) — "Doyçe-Bank"ın mənzil-qərargahı - ekiz göydələnlər. Almaniyanın Frankfurt-Mayne şəhərində yerləşir. Avropanın ən hündür binaları siyahısında 80-ci, Avropa Birliyində 53-cü, Frankfurt-Maynedə 10-cu yerdədir.

## Əsas məlumatlar
* Ünvanı: *Taunusanlage 12*, Frankfurt-Mayne
* Hündürlüyü: 155 metr
* İnşası: 1978—1984-ci illər
* Mərtəbəliliyi: 38 və 40 mərtəbələr
* Bünövrələrinin sahəsi (iki binada): 4660 m²
* Ümumi sahələri (iki binada)): 108 500 m²
* Bünövrələrinin dərinliyi: 13 m
* İstifadə edilən materiallar: dəmir-beton, fasadlarda tünd şüşələr
* Memarları: Valter Qaniq, Heyns Şeyd, Qilbert beker və Yohannes Şmidt

## İstinadlar

## Mənbə
* Deutsche Bank Tower I  *skyscrapercenter.com* saytında
* Deutsche Bank Tower II   *skyscrapercenter.com* saytında
* Башни *skyscraperpage.com*saytında
* Deutsche Bank (Turm #1 & #2), Frankfurt  *thehighrisepages.de* saytında
Yevdokiya Kadi

**Evdokiya Kadi** (; 1981, Nikosiya) — Kipr müğənnisi. 2008-ci ildə Kipri "Fema Fetale" mahnısı ilə Avroviziya 2008 müsabiqəsində təmsil etmişdir. 22 mayda keçirilən yarımfinalda 15-ci yeri tutaraq finala çıxa bilməmişdir.

Karyerasına 2001-ci ildə Kipr Universitetində başlamışdır. Bundan sonra o, Kiprdə və xaricdə müxtəlif yunan və kiprli müğənnilərin konsertlərində iştirak etmişdir. O həmçinin Kipr Yayın Korporasiyasının üzvüdür.

Avroviziyadakı çıxışından sonra avqust ayında Yunanıstana gedərək Nikos Kourkoulis ilə "Poseydon" gecə klubunda çıxış etmişdir. 2008-ci ilin dekabrında isə ilk albomunu buraxmışdır.

## Həmçinin bax
* Avroviziya 2008

## İstinadlar
Boxayvan

**Boxayvan** () — Sakit okeanda Sarı dənizin şimal-qərb hissəsində, Çinin sahilində yerləşir. Dənizin uzunluğu 280 km, dərin yeri isə 40 metr təşkil edir. Onu açıq dənizdən cənub hissədə Şandun yarımadası, şərq hissədə isə Lyodun yarımadası ilə ayrılır. Qışda dənizin sahil hissələri donur. Dənizə Xuanxe, Xayxe və Lyoxe çayları axır. Çinlilər görə sahəcə Bohai dənizi bəzənsə Bo dənizi adladırırlar. Dənizin qərbində Bohai körfəzi, şimal hissədə Lyodun körfəzi, cənub hissədə isə Laycjou körfəzi yerləşir. Dənizdə balıqçılıq inkişaf etdirilmişdir. Şelf hissədə neft yataqları aşkarlanmışdır. Bohai dənizi Sarı dənizlə Bohai boğazı ilə birləşir. Onun eni 90 km təşkil edir. Çin 2016–2026-cı illərdə sualtı tunel tikintisi planlaşdırılır. Sahilində əsas liman Tanqudur. Üstəlik sahilində kurort turizm şəhəri Sinxuandaodur.

## Həmçinin bax
* Çansindao (Dalyan)

## İstinadlar
Sergey Trubetskoy

**Sergey Petroviç Trubetskoy** (; ) — Dekabristlər hərəkatının təşkilatçılarından biri.

## Həyatı
Sergey Trubetskoy 29 Avqust 1790-cı ildə soylu Trubetskoy ailəsində anadan olmuşdur. Atası Şahzadə Pyotr Sergeyeviç Trubetskoy (1760-1817), anası isə Daria Gürcüstan Şahzadəsi Aleksandr Bakaroviçin qızı idi.

Sergey Trubetskoy 1806-cı ildən Moskva Universitetinin mühazirələrində iştirak etmiş, ev təhsili almışdır. 1808-ci ildə Leib qvardiyasının Semyonovski alayına girdi. Bir əsgər kimi  o, 1812-1814-ci illərdə VI Koalisiyasının tərkibində Borodino, Maloyaroslavtsem, Lutzen, Bautzen və Kulm döyüşlərində iştirak etmişdir. O, Leipzig döyüşündə pis yaralandı. Müharibədən sonra o, hərbi xidmətə davam etdi və 1821-ci ildə  polkovnik oldu.

Müharibədən sonra Trubetskoy Mason lojasına üzv oldu. O, ilk Dekabrist cəmiyyətinin qurucuları arasında iştirak etdi. 1819-cu ildə Trubetskoy müalicə üçün xaricə getdi.

Trubetskoy Şimal Cəmiyyətinin yaradıcılarından və rəhbərlərindən biri idi. Trubestkoy Konstitusiyalı monarxiyanı müdafiə edirdi, lakin digər Dekabristlər isə çarı yıxmaq və respublika yaratmaq, inqilab istəyirdilər.

Trubetskoy ölüm cəzasına məhkum edildi, lakin o Nerchinsk kömür mədənlərinə surgun edildi. Trubetskoyun həyat yoldaşı Yekaterina Laval onunla sürgünə getdi. Onun həyatı  Nekrasov tərəfindən məşhur poemasının mövzusu oldu. 1839-ci ildə İrkutsk quberniyasında sürgündə yaşamaq üçün icazə verildi. 1854-ci ildə həyat yoldaşı vəfat etdi.

1856-ci ildə digər Dekabristlərlə birlikdə əfv olundu və Moskvaya qayıtdı. Sergey Trubetskoy 22 Noyabr 1860-cı ildə Moskvada vəfat etdi. 1863-cü ildə Londonda ilk dəfə Aleksandr Herzen tərəfindən nəşr olunan onun haqqında xatirələrini yazdı.
 
## İstinadlar
Futbol üzrə SSRİ yüksək liqası

**Futbol üzrə SSRİ çempionatı** — Sovet İttifaqının ən yaxşı futbol komandaları arasında hər il keçirilən çempionat.

54 çempionat ərzində Qırğızıstan və Türkmənistan istisna olmaqla SSRİ-nin bütün respublikalarının komandaları Güclülər dəstəsində oynamışdır. Amma yalnız beş respublikanın (Rusiya, Ukrayna, Belarus, Gürcüstan və Ermənistan) səkkiz şəhərini təmsil edən cəmi 11 klub SSRİ çempionu olmuşdur.

### Yüksək liqasının ən yaxşı 20 komandası

## Medalçı klublar

## İstinadlar
MPC

**MPC** — gəlirin istehlaka yönələn hissədidir və istehlaka meyllilik dərəcəsi adlanır. MPC 1-dən kiçik müsbət ədəddir. Misalda bu göstəricini izah edək:

Fərz edək ki, bir şəxsin gəliri 100 manat artdı və  o bu məbləğin 40 manatını indi xərcləməyib, yığıma yönəltdi. Qalan 60 manatı isə istehlaka yönəltdi. Demək ki, artan  gəlirin istehlaka yönələn hissəsi yəni, MPC 0,6-a bərabərdir

## İstinadlar
Bioenerji

**Bioenerji** — biokütlədən və ya bioyanacaqdan əldə edilən enerji. Biokütlə dedikdə günəş enerjsini toplayan və onu kimyəvi enerji şəklində özündə saxlayan hər hansı bir üzvi maddə başa düşülür.

Bioenerji həm bərk bioyanacaqlardan (taxta yonqarından, ağac qabığından, samandan və s.), həm də bioqazdan və müxtəlif mənşəli maye bioyanacaqlardan hasil edilir. Bioenerjidən çox qədim zamanlardan istifadə olunur. Müxtəlif növ bioloji kütlənin köməyi ilə alınan qazlara bioqaz deyilir. Ağacların yaşıl yarpaqları günəş şualarının fotosintezinin köməyi ilə yaşıl kütlə xlorofil istehsal olunur.

Fotosintez nəticəsində sadə kimyəvi maddələr karbon qazı və suya çevrilir və oksigen ayrılır. Fotosintez–bioloji prosesin enerji əsasıdır. Fotosintez prosesinə əsaslanan günəş enerjisi milyon illərə tədarük oluna bilər. Dünya miqyasında ümumi dünya enerjisinin 15 %–i istifadə olunur. Biokütlə fotosintez nəticəsində özü enerji mənbəyinə çevrilir.

Adətən bu, istilik enerjisi olur. Ancaq biokütlədən, elektrik enerjisi və duru yanacaq istehsal etmək mümkündür. Biokütlənin ən geniş yayılan növü kağız tullantıları, ağac kəpəyidir. İl ərzində dünyada 130 milyard ton quru yanacaq, bu il ərzində 660000 kVt.saat enerjiyə ekvivalentdir. Dünyada il ərzində bioenerji tələbatı 15000 kVt.saatdır. Dünya əhalisinin yarısı biokütlədən istifadə edərək enerji istehsal edir.

### Biokütlədən bioenerjiyə
Təbiətdə gedən fotosintez prosesini bildikdən sonra, belə nəticəyə gəlmək olar ki, biokütlə enerji mənbəyi ola bilər.

Bitki karbon qazını udur və onu öz inkişafı üçün istifadə edir. Əgər biokütlə yandırılarsa, bu qazın əmələ gəlməsi çətinləşir. Biokütlədən enerji kimi istifadə etmək atmosferdə karbon qazı konsentratının əmələ gəlməsini artırır.

### Biokütlənin yandırılması
Hələ qədim zamanlardan biokütlənin bioenerjiyə çevrilməsi oduncağın yanması olmuşdur. inkişaf edən ölkələrin 70 %–i əhalisi odunu enerji mənbəyi kimi istifadə edir. Orta hesabla bir adama il ərzində 700 kq odun yanacağı sərf edilir. Kəsilən ağacların yarıdan çoxu istilik almaq məqsədilə istifadə edilir.

### Piroliz
Piroliz–orqanik maddələrin hava buraxmadan yüksək temperaturda yığılıb yandırılmasıdır. Odunun pirolizi 450…500˚S – də baş verir. Piroliz materialları kimi ağac kömürünü, yanıcı qazları (metan, karbon oksidi) və s. götürmək olar.

### Peyinin fermentləşdirilməsi
Enerji mənbəyi kimi mal peyinindən də istifadə etmək olar. Peyini təkcə yanacaq kimi deyil, onu emal etməklə də qaz əldə etmək olar. Peyini kommunal tullantılarla qarışdırdıqda daha çox effekt verir. Hər iki növ kütlə mikroorqanizmlərlə zəngin olur, 50…60˚S temperaturda onlardan bioqaz almaq mümkün olur. Bu proses fermentin köməyi ilə aparıldığı üçün fermentləşmə adlanır. Bioqazın əsas tərkibi metandır. Peyinin fermentləşməsi çox sadə bir konstruksiyaya malik olan qurğudur. Peyinin fermentləşdirilməsi iqtisadi baxımdan çox qənaətli texnologiyadır. Bioqazın çatışmayan cəhətlərindən biri onun partlayış törədə bilməsi və insanların parazit xəstəliklərə düçar olmasıdır.

## İstinadlar
Üzən valyuta məzənnəsi

**Üzən valyuta məzənnəsi** () — valyutanın dəyərinin valyuta bazarının təsiri ilə dəyişməsinə icazə verilən valyuta kursu rejimi. Üzən kursdan istifadə edən valyutalar üzən valyuta adlandırılır.

Təsbit edilmiş məzənnə rejimində mərkəzi bank tədiyə balansının tarazsızlığını maliyyələşdirmək üçün tələb olunan miqdarda xarici valyutanı təmin etməlidir. Çevik (üzən) məzənnə rejimində isə mərkəzi bank əksinə, xarici valyutaya olan tələb-təklifi tarazlaşdırmaq məqsədilə məzənnənin dəyişməsinə imkan verir. Əgər dolların yenə nəzərən məzənnəsi 0.86 sentə bərabərdirsə və Yaponiyanm ABŞ-yə ixracı artırsa, bu, amerikanların yapon ixracatçılarına daha çox ödəniş etmələrini tələb edir. Yaponiya Mərkəzi Bankı prosesə müdaxilə etmir və məzənnə öz-özünü tənzimləyir. Bu nümunədə məzənnə 0.86-dan 0.90-dək dəyişir və yapon məhsullarını dollar ifadəsində bahalaşdırır, amerikan istehlakçıları üçün onu daha az cəlbedici edir. Çevik məzənnə və üzən məzənnə qarşılıqlı əvəz oluna bilən anlayışlar kimi istifadə olunur.Üzən məzənnə rejimi də özlüyündə iki yerə bölünür:"Təmiz" və "Çirkli"

“Təmiz” üzən məzənnə rejimində mərkəzi bank valyuta bazarında iştirak etmir və məzənnə bazar tərəfindən müəyyən olunur. Bu rejimdə mərkəzi banklar heç bir müdaxilə həyata keçirmədiklərinə görə rəsmi valyuta əməliyyatları müvafiq olaraq sıfıra bərabər olur. Bu, o deməkdir ki, “təmiz” üzən məzənnə rejimində tədiyə balansı həmişə tarazlıqda olur. Məzənnə cari hesabla kapital hesabının cəmini heç bir müdaxilə olmadan sıfıra bərabərləşdirir.

Xatırladaq ki, çevik məzənnə rejimi 1973-cü ildən etibarən tətbiq edilir. Təcrübədə çevik məzənnə rejimi, adətən, “təmiz” səciyyə daşımır. Əvəzində tənzimlənən və ya “çirkli” üzən məzənnə rejimi daha çox tətbiq olunur. Tənzimlənən-üzən məzənnə rejimində mərkəzi banklar məzənnəyə təsir göstərmək üçün xarici valyutanın alqı-satqısını həyata keçirirlər. Bu səbəbdən rəsmi valyuta ehtiyatları üzrə əməliyyatlar sıfıra bərabər olmur. Üzən məzənnə rejimində mərkəzi banklann müdaxiləsi üçün səbəblər haqqmda 20-ci fəsildə ətraflı bəhs olunacaq.

## Xarici keçidlər

* Fixed vs Floating Exchange Rates, Kenen, 2000
* Exchange Rate Regimes in the Modern Era: Fixed, Floating, and Flaky, 2011
* The Choice of exchange rate regime , 1996, ISBN 1-85730-029-7
* Exchange rate overshooting and the costs of floating, 2005

## İstinad
"Makroiqtisadiyyat" Rudiqer Dornbuş, Stenli Fişer, Riçard Stars(tərcümə:S.Adıgözəlov, A.Qasımov) 2015, s 289
İdarə olunan üzən məzənnə rejimi

**İdarə olunan üzən məzənnə rejimi** () — valyuta məzənnələrinin bazardakı tələb-təklifə uyğun olaraq gündəlik dəyişməsi ilə yanaşı, həm də mərkəzi banklar tərəfindən valyuta alış-satışı yolu ilə yerli valyutanın məzənnəsinə müdaxilə edilməsi ilə xarakterizə olunan beynəlxalq maliyyə mühitidir. Bu həm də **çirkli üzmə** (*dirty float*) adı ilə tanınır.

Beynəlxalq Valyuta Fondunun 2014-cü ilə olan məlumatına görə 82 dövlət və region idarə olunan üzən məzənnə rejimindən istifadə edir ki, bu da mövcud məzənnə rejimi növləri arasında üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Andrey Rublyov

**Andrey Rublyov** (; təxm.1370 —&nbsp;17.10.1428) — Moskva ikonaçəkmə məktəbinin, XV əsr kitab və monumental rəssamlığının ən məşhur və sayılıb-seçilən ustası. O, çəkdiyi pravoslav ikona və freskalarına görə məşhurluq qazanıb və Pravoslav kilsəsinin müqəddəsləri sırasına daxil edilib.

## Həyatı
Andrey Rublyovun həyatı barədə dövrümüzədək çox az məlumat çatıb. Onun Moskva knyazlığında və ya Novqorodda doğulduğu güman edilir.

## Xatirəsi

*1947-ci ildə Spaso-Andronikov monastırında Andrey Rublyov adına qoruq, 1985-ci ildə isə Qədim rus mədəniyyəti və incəsənəti mərkəzi muzeyi yaradılmışdır. Muzeyin əsas girişində Andrey Rublyovun heykəltaraş Oleq Komov tərəfindən hazırlanmış heykəli yerləşir.
*Merkuridəki kraterlərdən biri Andrey Rublyovun şərəfinə adlandırılmışdır.
*Andrey Tarkovskinin "Andrey Rublyov" filmi rəssamın həyatından bəhs edir.
*1961-ci ildə rəssamın xatirəsinə həsr olunmuş SSRİ poçt markası buraxılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Русское Возрождение. Андрей Рублёв. Биография. Иконы
* Рублев Андрей. *Христианство в искусстве: иконы, фрески, мозаики…*
* Андрей Рублев
* *В. Г. Брюсова.* Спорные вопросы биографии Андрея Рублева. *РусАрх*
* Загадки Андрея Рублёва , Rossiya-24 telekanalının sənədli filmi
* Рублёв Андрей. Картины и биография
* *Элла Максимова.* Найдены останки Андрея Рублева?
* *Тетерин А.Н.* Автопортрет Андрея Рублева
* Рублев Андрей. Иконописец древней руси Андрей Рублев. *Библиография.*
Peçora dənizi

**Peçora dənizi** — () Şimal Buzlu Okeanında, Barens dənizinin cənub-şərqində, Rusiya Federasiyasının şimal-qərbində yerləşən dənizdir. Dənizi qərbdən Kolquev adası, şərqdən Vayqaç adası və Yuqorski yarımadsı, şimaldan isə Yeni Torpaq adası əhatə etmişdir. Peçora dənizi dayaz dənizlərə aiddir və onun orta dərinliyi 6 metr, ən dərin yeri isə 210 m-dir. Dənizdə sahilə yaxın yerləşən adalar vardır ki, bunlardan da ən böyüyü Dolqıy adasıdır. Peçora dənizi noyabr ayından iyun ayına qədər üzən buzlarla örtülü olur. Dənizə axan ən böyük çay Peçora çayıdır.

## Tarixi
Peçora dənizinin adlandırılması hələ Barens dənizi belə adlandırılmazdan əvvəl olmuşdur. Barens dənizinin qalan hissəsi əvvələr Murmansk dənizi adlanırdı.

## İqlimi
Peçora dənizinin ətraf mühit xüsusiyyətləri yüksək coğrafi enliklərdə yerləşən digər Arktik dənizləri kimidir. Ən soyuq ay olan mart ayının orta tempraturu Kolquev adasında -4&nbsp;°C , cənub-şərq hissəsində isə -7&nbsp;°C-dir.
## Təbii sərvətləri
Dənizdə zəngin neft yataqaları aşkar eddilmişdir.

## Ekologiyası

## İstinadlar

## Mənbə
* Pechora Sea Environments: Past, Present, and Future
* Encyclopedia Britannica - Pechora Sea
Edvard Torndayk

**Edvard Torndayk** () — ABŞ psixoloqu. Biheviorizmlə bağlı tədqiqatlar aparmışdır. Lakin buna baxmayaraq həmin cərəyanın nəzəri lideri Con Uotson (1878–1958) hesab olunur.

## Mənbə
* Ə. S. Bayramov, Ə. Ə. Əlizadə. Psixologiya. Bakı