open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sergey Rebrov

**Sergey Stanislavoviç Rebrov** (; ) — keçmiş sovet və ukrayna futbolçusu, hücumçu. Karyerasının sonuna yaxın daha çox hücuma meylli yarımmüdafiəçi kimi çıxış edirdi.Karyerasının böyük hissəsini Dinamo Kiyevdə (1992–2000 və 2005–2008-ci illər). Ukrayna, Rusiya və Türkiyə çempionatlarının qalibi olmuşdur. İngiltərə Premyerliqasında, həmçinin Ukrayna millisində çıxış etmişdir. 2009-cu ildə futbolçu karyerasını bitimişdir. Hal-hazırda Dinamo Kiyev klubunun baş məşqçisidir. Ukrayna çempionatında 100-dən artıq qol vurmuş ilk oyunçudur.

## Klub karyerası
1992-ci ildə Dinamo Kiyevə keçməzdən əvvəl Şaxtyorun yeniyetmələrdən ibarət komandasında çıxış etmişdir. 1992–2000-ci illər ərzində Ukrayna çempionatının 189 oyuna 93 qol, Ukrayna kubokunun 25 oyununda isə 18 qol vurmuşdur. Həmçinin Rebrov 1997/98 və 1998/99-cu illər ərzində UEFA çempionlar Liqasında bir sıra mühüm qollar vurmuşdur. 2000-ci ildə 11 milyon funt-sterlinqə Tottenhem Hotspura transfer edildi. Lakin 2001-ci ildə, əvvəlcə Fənərbaxçaya icarəyə verildi, sonradan isə Vest Hem Yunaytedə tranfer edildi. İngiltərə Rebrobu tez-tez "Ən pis transfer" nominasiyasında "mükafat"a layiq görürdülər.

2005-ci ildə Rebrov azad agentə çevrildi və iki ildən sonra yenidən Dinamo Kiyevlə müqvilə imzaladı.Klubdakı uğurlu oyununa görə Rebrov yenidən Ukrayna millisinə dəvət aldı. 2008-ci ildə Rebrov Kazanın Rubin klubuna transfer edildi və Rubinin heyətində Rusiya çempionu oldu. 24 iyun 2009-cu ildə Rebrovun Kiyevin Arsenal klubuna transfer olunması xəbəri yayılsa da, o həmin klubda oynamadı və həmin ilin 20 iyul tarixində peşəkar futbolçu karyerasını bitidiyini elan etdi. Həmin gün o, Dinamo Kiyevin dublyorlarının komandasına baş məşqçi təyin edildi.

## Məşqçi karyerası
2012-ci ildə Rebrov Dinamo Kiyevin əsas komandasında baş məşqçinin köməkçisi təyin edildi. Tezliklə Bloxinin komandası tərk etməsindən sonra, baş məşqçi vəzifələrinin icrası Rebrova tapşırıldı.2014-cü ilin 15 may tarixində Dinamo Ukrayna kubokunun finalında Şaxtyor Donetski məğlub edərək, kubokun sahibi oldu. Həmin il mayın 18-də Rebrov rəsmi olaraq Dinamo Kiyevin baş məşqçisi təyin edildi. 17 may 2015-ci ildə öz meydanında Dnepri 1–0 hesabı ilə məğlub edən Dinamo Kiyev, çempionatın sonuna iki tur qalmış çempion oldu.

## Məşqçi statistikası

## Oyun statistikası

### Klub səviyyəsində

### Milli komanda səviyyəsində

## İstinadlar
Camek məscidi

**Camek məscidi** () — Malayziyanın paytaxtı Kuala-Lumpurda yerləşən tarixi məscidlərdən biri. Məscid Klanq və Qombak çaylarının birləşdiyi yerdə yerləşir. Məscidin memarı Artur Benison Habbekdir.

## Tarixi
Məscidin tikintisi 1907-ci ildə başa çatıb. Lakin inşaat işlərinin başa çatmasından iki il sonra 1909-cu ilin 23 dekabrında məscidin rəsmi açılışı olub. Selenqor sultanı *Sultan Ələddin Süleyman Şah* rəsmi açılış mərasimində iştirak edib. Məscid şəhərdə birinci Malay məzarlığının yerində inşa edilib. Malayziyanın milli məscidi olan Neqara məscidinin 1965-ci ildə açılış mərasiminə kimi Camek məscidi ölkənin əsas məscidi hesab edilirdi.

## Memarlığı
Məscidin memarlığı Mavritan, İslam, Moğol memarlıq üslublarının qarışığıdır. İbadət zalının ətrafinda ümumilikdə üç günbəz var. Mərkəzi günbəz ən hündür günbəzdir və hündürlüyü 21.3 metrdir. Mərkəzdəki ən hündür günbəz 1990-cı illiərdə dağılmasına baxmayaraq, sonra yenidən bərpa olunub. Məscidin künclərində iki qırmızı və ağ zolaqlı minarələr yerləşir. Başları çətirə oxşayan bu minarələrin hündürlüyü 26.8 metr təşkil edir.

## İstinadlar
Ölülər Günü

**Ölülər Günü** () — Latın Amerikasında – əsasən də Meksika, Qvatemala, Honduras və Salvadorda qeyd olunan, məqsədi ölüləri anmaq olan bayram. Adətə görə bu bayramın keçirildiyi günlərində ölü kostyumlarında rəngarəng karnaval təşkil olunur. Müasir dövrdə hər il noyabrın 1 və 2-də qeyd olunur.Dünyasını dəyişmiş insanları hörmət və sevgi ilə anmaq üçün keçirilən festivaldır. Qəbiristanlıqlar bəzədilir, maskalar taxılır.

Bu bayramın tarixi ispanlara qədərki tarixi əhatə edir. Belə ki, onun başlanğıcının asteklərə aid olduğu məlumdur. Qədim asteklərin dövründə bayramda baş fiqur "Miktlantekuli" adlı "Cənab Ölü" hesab olunurdu. Həmin dövrlərdə adətən iyul-avqust aylarında keçirilərdi.

Ölülər Günü, Hellovindən fərqli olaraq qorxutma məqsədli deyil. Burada olan skeletlər ölənlərə işarədir. İnanclara görə gerçək ölüm unudulduğunda olur, festivalın məqsədi də məhz ölənlərin unudulmamasını təmin etməkdir. Bu məqsəd istiqamətində vəfat etmiş insanları xatırlamaq üçün şəkərdən kəllə və bəzək-düzəklər, ölənlərin sevdiyi qoxuların, süsləmələrin olduğu qurbangahlar hazırlanır. Bu ənənə 2008-ci ildə YUNESKO tərəfindən Bəşəriyyətin Qeyri-maddi mədəni irs üzrə Reprezentativ siyahısına daxil edilmişdir.

## [[Meksika]]da
Meksikada Ölülər Günü həm ənənəyə, həm də şənliyə çevrilib. Ənənəvi olaraq Ölülər Günü hər ilin oktyabr ayının son günü və noyabr ayının ilk 2 günündə qeyd edilir. Qədim dövrlərdə adətən iyul-avqust aylarında keçirilsə də, Meksikanın işğalından sonra ispan keşişləri bayramın noyabr ayına keçirilməsinə qərar verib. Adətə görə, noyabrın 1-i meksikalılar ölən uşaqları, noyabrın 2-si isə ölən böyükləri və yaşlıları yad edirlər. Bayramın adına baxmayaraq, burada həmin günlərdə heç bir bədnam hadisə baş vermir. Ölkə sakinləri ölü kimi geyinərək bəzənir; minlərlə insan özünü ölüyə bənzədərək, nağıllarda olan ölü qəhrəmanların kostyumlarını geyərək şəhərin küçələrinə çıxırlar. Hətta yaxınlarını yad etmək üçün qəbirstanlığa gedən meksikalılar bu mərasimi yasdan şənliyə çevirirlər. Hesab edilir ki, həmin günlərdə hər kəs ölüsünə mümkün qədər çox sevinc bəxş etməlidir, elə buna görə də qəbirlərə məxmər gülünün ləçəkləri qoyulur.

## [[Qurbangah]]lar

Mexico-Day_of_the_Dead_altar.jpg|Ölülər üçün Katolik qurbangah
Traditional_Altar_for_the_Dead-Mexico.jpg|Hidalqoda Xantolo ənənəvi qurbangahı
Day_of_the_Dead_-_Capitol_South_Metro_-_Washington_DC_-_2013.jpg|Vaşinqtonda Ölülər Günü, 2013
Tabasco_Altar_Chontal.jpg|Tabaskoda yerlilərin qurbangahı


## Həmçinin bax
*Hellovin
*Valpurgiya gecəsi
*Koko (cizgi film, 2017)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Días de los Muertos Palomar College Site 
*azcentral.com's Dia de los Muertos information site
*Photo Essay of Day of the Dead in Mexico 
*Day of the Dead in Oaxaca, Mexico
*Day of the Dead in Mexico
*Day of the Dead in and around Mexico city
*Day of the Dead: Unique Memorials 
*Illustrated History of Day of the Dead & the Sugar Skull Tradition  
*Multimedia documentary by Enrico Martino
*Ölülər Günü
Loqoqraflar

**Loqoqraflar** (Ynanca logos- söz,nəsr, grapho — yazıram deməkdir) — Qədim Yunanıstanda bu söz altında iki qrup insan nəzərdə tutulurdu: tarixçilər və natiqlər ( Nitq tərtibatçıları).
### Tarixçilər
----
Tarixə dair ilk yazılı əsərlər qədim Yunanıstanda meydana çıxmışdır. "Epos" adı verilən bu əsərlər Loqoqraflar tərəfindən qələmə alınırdı. Bu qəbildən olan tarixi əsərlər hekayəçi, rəvayətçi xarakterli əsərlər idi. Daha sonra öyrədici, praqmatik xarakterli tarixi əsərlər meydana çıxmağa başlamışdı ki, bu cür əsərlərin qələmə alınmasında məqsəd keçmişdə baş vermiş hadisələrdən dərs almaq, oxuyucuya əxlaqi və mənəvi duyğular aşılaya bilmək idi. 
İlk loqoqraflar e.ə.VI əsrdə yaşamışlar. İki nəsil Loqoqrafları fərqləndirirlər: Böyüklər ( e.ə. VI əsrdən - e.ə. V əsrədək) Miletli Kadm, Miletli Hekatey, Xaron, Skilak və b. Kiçiklər (e.ə. V əsrin ikinci yarısı) Ferekid, Ksanf, Hellanik və b.

### Nitq tərtibatçıları
----
Qədim  Yunanıstanda natiqlik sənətinin inkişafına güclü təsir göstərən səbəblərdən biri də Solon qanunları olmuşdur. Bu qanunlara görə hər bir afinalı məhkəmədə öz hüququnu müdafiə etməyi bacarmalı idi . Belə bir tələb əsasında afinalılar hüquqi biliklərə yiyələnməyə, həm də öz hüquqlarını müdafiə etmək üçün aydın, təsirli, məntiqli, sübutlu, rabitəli danışa bilməyə xüsusi səy göstərirdilər. Afinada məhkəmə proseslərini 501 nəfər münsiflər heyətindən ibarət olan vətəndaş aparırdı. Kimin müqəssir olub-olmaması əksəriyyətin səs verməsi yolu ilə müəyyənləşdirilirdi. O zaman məhkəmədə vəkillər fəaliyyət göstər-mədiyindən vətəndaşlara loqoqraflar kömək edirdilər. Loqoqraflar hüquqi təhsil almış adamlar idilər, onlar xüsusi muzdla məhkəmədə baxılacaq işin məzmun və mahiyyəti ilə bağlı nitqlər yazırdılar. İşi məhkəməyə düşən afinalı həmin nitqi əzbərləyir və  məhkəmə prosesində özünü müdafiə edirdi. Lisi , Hiperid , Esxin , Trasimax , Demosfen öz dövrlərinin görkəmli loqoqraflar olmuşlar.

Qədim Yunanıstanın siyasi xadimlərindən Demosfenin özü də əvvəllər loqoqraf kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Maksim Şatskix

** Maksim Aleksandroviç Şatskix** (özb. Maksim Aleksandr o‘g‘il Shatskix, Максим Александр ўғил Шацких; ; 30 avqust 1978, DaşkəndDaşkənd, Özbəkistan SSRÖzbəkistan Sovet Sosialist Respublikası, SSRİSovet Sosialist Respublikaları İttifaqı) — özbək futbolçusu, hücumçu. 1999–2011-ci illərdə Özbəkistan milli komandasındasının kapitanı olmuşdur. Klub karyerasının böyük hissəsini (1999–2009) Dinamo Kiyevdə keçirmişdir. Ukrayna çempionatı tarixinin ən yaxşı bombardiridir. (124 qol).

## Bioqrafiya

### Klub karyerası

Futbol karyerasına Daşkəndin Paxtakor komandasında başlamışdır. Karyerasının əvvəllərində Rusiyanın aşağı liqa komandalarında çıxış etmişdir.

#### [[Dinamo Kiyev FK|Dinamo Kiyev]]
1999-cu ildə Dinamo Kiyevə transfer edilmişdir. 1999/00 və 2002/03-cü illərdəUkrayna çempionatının bombardırı olmuşdur. 1999-cu ilil ayında Çempionlar Liqasında debüt qolunu Jalgris komandası ilə oyunda vurmuşdur. Bununla da o, Çempionlar Liqasında qol vurmuş ilk asiyalı futbolçu olmuşdur. Çempionlar Liqasının 9 mövsümündə 11 qol vurmuşdur.

Dinamonun heyətində 215 oyuna 97 qol vurmuşdur.

Ukrayna kubokunda 36 oyunda 22, avrokuboklarda isə 73 oyunda 23 qol vurmuşdur.

#### Arsenal Kiyev
Dinamo Kiyev ilə müqaviləsi başa çatdıqdan sonra, Kiyevin Arsenal klubuna transfer edildi. Arsenalın heyətində 93 çempionat oyununda 22 qol vurmuşdur.

#### Çernomorets
2013-cü ilin yanvarında Odessanın Çernomorets klubuna transfer edildi. Həmin ilin iyun ayında Çernomorets ilə müqaviləni ikitərəfli qaydada dayandıraraq, yenidən Arsenala qayıtdı.

#### <span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">Qoverla</span>
2013-cü ilin 30 dekabr tarixində Maksim Ujqorodun Qoverlo klubuna transfer olundu.

### Millidəki karyerası
2003-cü ildə Maksim Asiyanın üçüncü, 2005-ci ildə isəikinci oyunçusu seçildi. Özbəkistanın ən yaxşıfutbolçularından biri hesab edilir.

Özbəkistanın heyətində 2011-ci ildə Asiyakubokunun yarımfinalına qədər irəlimişdir.2008-ci ilin oktyabr ayında millinin heyətində 30-cu qolunu vurdu və Özbəkistan millinin tarixində ən çox qol vuran futbolçu oldu. 2014-cü ilin may ayında Daşkənddə Oman millisinə qarşı oyun Maksimin sonunda milli oyunu oldu. Millinin heyətində 61 oyuna 34 qol vurmuşdur.

## Oyunların statistikası

### Klub səviyyəsində
*2013-cü ilə olan göstəricilər*

## Nailiyyətləri
* Ukrayna çempionu (6): 1999/2000, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2006/07, 2008/09
* Ukrayna kuboku (5): 1999/2000, 2002/03, 2004/05, 2005/06, 2006/07
* Ukrayna çempionatının gümüş medalları (3): 2001/02, 2004/05, 2005/06
* Ukrayna kubokunun finalçısı (2): 2001/02, 2012/13
* Ukrayna superkuboku (2): 2004, 2006
* Birinci kanal kuboku (1): 2008
; Şəxsi nailiyyətlər
* Ukrayna çempionatının bombardiri (2): 1999/2000, 2002/03
* Özbəkistanda ilin futbolçusu (№ 1): 2003, 2005, 2006, 2007
* Özbəkistanda ilin futbolçusu (№ 3): 2004

## İstinadlar
Lerapetra bərzəxi

**Lerapetra bərzəxi** () - Yunanıstanın cənub-şərqində yerləşən Krit adasının şərqini əsas hissə ilə birləşdirit. Krit dənizini Aralıq dənizidən ayırır. Uzunluğu 12&nbsp;km təşkil edir.  
## Mənbə
* Yunanıstan bərzəxləri
Əmir Həbibzadə

**Əmir Şamil oğlu Həbibzadə** () — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor

## Həyatı
23 yanvar 1916-cı ildə anadan olmuşdur. 1941-ci ildə BDU-nun Fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. 1944–1947-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda aspirant olmuşdur. 1948-ci ildə namizədlik, 1970-ci ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1948-ci ildən Bakı Dövlət Universitetində baş müəllim, dosent, professor vəzifələrini tutmuş, 1965–1992-ci illərdə isə funksiyalar nəzəriyyəsi və Funksional analiz kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

## Fəaliyyəti
Onun rəhbərliyi altında 54 nəfər elmlər namizədi elmi dərəcəsi almışdır. Onlardan bir çoxu Özbəkistan, Türkmənistan, Dağıstan, Misir, Kuba vətəndaşlarıdır. Sonralar 7 yetirməsi elmlər doktoru olmuşdur. Funksional analiz və kompleks analiz üzrə mütəxəssisdir. Xətti normallaşmış fəzalarda operator sinqulyar inteqral tənliklərin tədqiqi sahəsində mühüm nəticələr almışdır. Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Tofiq Bəktaşi

**Tofiq Heydər oğlu Bəktaşi** () — azərbaycanlı alim, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, professor.

= Həyatı =

Tofiq Bəktaşi 1912-ci ildə Culfa şəhərində anadan olmuşdur. Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu və Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. 1933–1954-cü illərdə Naxçıvan şəhər orta məktəblərində, ikillik Müəllimlər İnstitutunda dərs demişdir. 1962-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1954–1962-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Nəzəri mexanika kafedrasında baş müəllim, 1962–1980-ci illərdə həmin kafedranın dosenti olmuşdur. 1980-ci ildə professor elmi adını almışdır.

Elmi fəaliyyəti: diferensial tənliklər nəzəriyyəsi.

## İstinadlar
Murtuza Əhmədli

**Murtuza Qasım oğlu Əhmədli** () — Kimya elmləri doktoru, professor

## Həyatı
Murtuza Əhmədli 4 mart 1906-cı ildə Lənkəran şəhərində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Pedaqoji fakültəsinin Təbiət şöbəsini bitirmişdir. 1930-cu ildə elmi-pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. 1948-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş və həmin ildə professor elmi adı almışdır.

Murtuza Əhmədli 1941-ci ildən 1979-cu ilə qədər Bakı Dövlət Universitetinin Analitik kimya kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmiş, Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. Elmi fəaliyyəti əsasən üzvi reaktivlərin kimyada tətbiqi ilə əlaqədardır. Azərbaycanda fotometrik analiz mete əsasını qoymuş və inkişaf etdirmişdir. Yeni üzvi reaktivlər sintez etmiş, onları qeyri-üzvi maddələrin təyinində tətbiq etmiş, məlum reaktivlərin imkanlarının artırılması sahəsində mühüm tədqiqatlar aparmışdır Murtuza Əhmədli kompleks əmələgəlmə reaksiyalarını təkmilləşdirərək, mürəkkəb tərkibli sistemlərdən istifadə zamanı, fotometrik təyinatlarda, həssaslıq və s. kimi analitik göstəricilərin əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldiyini müəyyənləşdirir.

O, SSRİ-nin bır sıra elmi-tədris mərkəzləri və akademiklər Y. A. Zolotov, İ. V. Tananayev, A. K. Babko, İ. M. Kor N. S. Poluetkov kimi alimlərlə əlaqələr yaradaraq, Azərbaycan kimyanın inkişafına və kimyaçı alimlərin hazırlanmasında yaxından iştirak etmiş və onlara rəhbərlik etmişdir. 400-dən çox elmi əsərin müəllifidir.

Onun rəhbərliyi ilə 18 namizədlik və doktorluq dissertasiyası müdafiə olunmuşdur.

## İstinadlar
Qlobal Liberal İncəsənət Alyansı

**Qlobal Liberal İncəsənət Alyansı** () — dünya liberal incəsənət kolleclərinin birliyidir. 2009-cu ildə yaradılıb. Birliyin məqsədi Amerikan liberal incəsənət kolleci modelinə əsasən birlik üzvü olan müəssisələr arasında əməkdaşlıq üçün beynəlxalq çərçivəni təmin etməkdir.

Alyans Böyük Göllər Kolleclər Assosiasiyası tərəfindən idarə olunur, hansı ki, həmin assosiasiyada Böyük göllər regionunun on üç Amerikan liberal incəsənət kolleci birləşmişdir.

## Üzv müəssisələr
*, Əl-Əxavayn Universiteti
*, Albion Kolleci
*, Antiox Kolleci
*, Alleqheni Kolleci
*, Yunanıstan Amerika Kolleci
*, Bolqarıstanda Amerika Universiteti
*, Qahirədə Amerika Universiteti
*, Beyrut Amerika Universiteti
*, Nigeriya Amerika Universiteti
*, Paris Amerika Universiteti
*, Liberal İncəsənət üzrə Bratislava Beynəlxalq Məktəbi
*, Denison Universiteti
*, DePauv Universiteti
*, Earlham Kolleci
*, Effat Universiteti
*, Forman Xristian Kolleci
*, İsveçrə Franklin Universiteti
*, Hope Kolleci
*, Beynəlxalq Xristian Universiteti
*, Con Kabot Universiteti
*, Kalamazu Kolleci
*, Kenyon Kolleci
*, Linqnan Universiteti
*, Oberlin Kolleci
*, Ohayo Veslian Universiteti
*, Vabaş Kolleci
*, Vuster Kolleci

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağarəfi Ağayev

**Ağarəfi Hilal oğlu Ağayev** () — kimya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Ağarəfi Ağayev 1911-ci ildə Bakı şəhərinin Maştağa qəsəbəsində bəy ailəsində anadan olmuşdur. 1927-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin təbiət fakültəsinə daxil olmuş, 1931-ci ildə həmin fakültəni bitirmişdir. 1934-cü ilə qədər orta məktəb direktoru işləmişdir. 1934-cü ildə Gertsen adına Leninqrad Pedaqoji İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, 1938-ci ildə namizədlik, 1970-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1938-ci ildən onun sonrakı fəaliyyəti Bakı Dövlət Universiteti ilə bağlı olmuşdur.

O, 1970-ci ilə qədər BDU-nun Qeyri-üzvi kimya kafedrasının dosenti, 1952–1957-ci illərdə həmin kafedranın müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1947–1949-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda, 1954–1956-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda da dərs demişdir. 1972-ci ildə "qeyri-üzvi kimya" ixtisası üzrə professor adını almışdır. 1971–1978-ci illərdə BDU-nun Kimya-texnologiya kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

Na, K, Mg-un halogenid, sulfat duzlarının məhlullarının tarazlıq sistemlərinin fiziki-kimyəvi xassələrinin öyrənilməsi sahəsində çox əhəmiyyətli elmi-tədqiqat işləri aparmışdır. Bu sahədə onun 100-dən çox elmi məqaləsi dərc edilmişdir.

## İstinadlar
Tayabas bərzəxi

**Tayabas bərzəxi** — Filippin dövlətinin ərazisində Sakit okean akvatoriyasında yerləşir. Luzon adasında yerləşən Bikol yarımadası adanın əsas hissəsi ilə birləşdirir. Tayabas körfəzi ilə Ragay körfəzinin birləşməsini əngəlləyir.

## İstinadlar
Azərbaycanda nəqliyyat

**Azərbaycanda nəqliyyat** — Azərbaycan Respublikasındakı nəqliyyat və nəqliyyat növləri haqqındadır.

Azərbaycan dünyada strateji yeri, İpək Yolu və cənub-şimal dəhlizi kimi proektlərdə mühüm rol oynamasına və ölkə iqtisadiyyatı üçün nəqliyyat sektorunun strateji əhəmiyyətini vurğulayır. Ölkədə nəqliyyat sektoruna dəmir yolu, avtomobil, aviasiya və dəniz nəqliyyatı daxildir.

2003-cü ildə Azərbaycan hökuməti Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat Nazirliyi yaratmış və ölkə Vyana konvensiyasının yol hərəkəti üzrə üzvü olmuşdur. Bu baxımdan nəqliyyat şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi inkişafı ölkə üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2009-2014 illəri arası ölkənin nəqliyyat sektoruna cəlb edilmiş investisiyaların həcmi iqtisadiyyatın bütün sahələrinə yönəldilmiş investisiyaların 20 faizini təşkil etmişdir.

2013-cü ilə görə, Azərbaycanda 37 hava limanı və bir heliport fəaliyyət göstərir. 2015-ci ildə, Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xəttinin tikilməsi, şərqdə Çin və Qazaxıstan dəmir yolunu birləşdirmək vasitəsilə Asiya və Avropa arasında nəqliyyatı təmin etməsi gözlənilir.

## Nəqliyyat növləri

### Quru yolları

* Ümumi: 52,942&nbsp;km 
* Dünya reytinqi: 74
* Süni örtüklü: 26,789&nbsp;km
* Təbii örtüklü: 26,153&nbsp;km

### Dəmiryolları

* Ümumi: 2,918&nbsp;km
* Dünya reytinqi: 59
* İstismar uzunluğu: 2,918&nbsp;km 1520&nbsp;mm təkər oxu
* Elektrikləşdirilmiş xətlər: 1,278&nbsp;km 
* İkiyollu xətlər: 815&nbsp;km

### Hava limanları

* Ümumi: 37
* Dünya reytinqi: 108
* Süni örtüklü uçuş-enmə zolaqlı hava limanları: 30
** 3,047 metrdən çox: 5
** 2,438-dən 3,047 metrə: 5
** 1,524-dən 2,437 metrə: 13
** 914-dən 1,524 metrə: 4
** 914 metrdən az: 3
* Təbii örtüklü uçuş-enmə zolaqlı hava limanları: 7
**914 metrdən az: 7
* Vertolyot sahələri: 1

### Su nəqliyyatı
* Nəqliyyat donanması: 90
** Ümumi yük gəmiləri: 37
** Neft tankerləri: 47
** Kimyəvi maddələr daşıyan tankerlər: 1
** İxtisaslaşdırılmış tankerlər: 2
** «Ro-Ro» tipli gəmilər: 3
** Yolçu-yük gəmiləri: 8
** Bərələr: 1
* Dünya reytinqi: 53
* Limanlar: 5

### Boru kəməri nəqliyyatı
* Təbii qaz: 3,890&nbsp;km 
* Neft: 2,446&nbsp;km
* Qatılaşdırılmış: 89&nbsp;km

## Həmçinin bax
* Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)
* Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat Nazirliyi
* Azərbaycan Respublikasının Avtomobil Yolları
* Azərbaycanda dəmiryolu
* “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti 
* Azərbaycan hava limanları

## İstinadlar
Parik

**Parik** () — parçaya tikilmiş süni taxma saç

## Haqqında
Pariklərdən teatr incəsənətində və şou-biznesdə geniş istifadə olunur.

## Tarixi
Dəb tarixində parik sivilizasiyanın gəlişi ilə praktik olaraq yaranır. Qədim şərq dövlətlərində onun istifadəsi haqqında Qədim Misir, Assiriya, Babilistan, Səhnədə səs effektləri yaradan işçi, Akkad və s. O, hakimiyyətin atributu idi.

Pariklərin birinci məlum təsvirləri Qədim Misirin sülaləsinin III (3-cü) əsrin sonuna aiddir. Təxminən 2600-cü ilə qədər. Qədim Misirdə pariklər təmiz qırxılmış başlarda olurdu. Pariklərin istehsalı üçün xurma palmasının lif ilə cildlənmiş insan saçları istifadə olunurdu.

## Xarici keçidlər
Nasirülmülk məscidi

**Nasirülmülk məscidi**—İranın Fars ostanın mərkəzi Şiraz şəhərində tarixi məscid.

## Tarixi
İranın Şiraz şəhərində olan ənənəvi məscid, Mirzə Həsən Əli Nasirülmülkün əmri ilə 1876-cı ildə inşa edilməyə başlayıb. 1876-cı ildə başlayan inşası 1888-ci ildə tamamlanıb və istifadə edilən rəngli şüşələr məscidi dünyanın ən rəngli məscidlərindən biri edibdir.

## İstinadlar
Steinway & Sons

thumb|300px|Steinway & Sons pianoları

**Steinway & Sons**, qısaca **Steinway** — məşhur alman və amerikalı əl istehsalı piano istehsalçısı.

## Notlar

## İstinadlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Steinwayin Hamburqdaki mərkəzi
* Steinwayin New Yorkdakı mərkəzi
Tələt Məcidov

**Tələt Tahir oğlu Məcidov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, iqtisad elmləri namizədi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Dövlət qulluğu və kadr məsələləri şöbəsinin müdiri, Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1999–2005), 1-ci dərəcə dövlət müşaviri (2007).

## Həyatı
Tələt Məcidov 23 may 1945-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.

1 avqust 1968-ci ildən 2 iyul 1970-ci ilə qədər SSRİ Xarici İqtisad Əlaqələr üzrə Dövlət Komitəsində Əlcəzair və Suriyada, 2 aprel 1977-ci ildən 23 dekabr 1980-ci ilə kimi isə İraqda tərcüməçi işləmişdir.

Tələt Məcidov 6 dekabr 1970-ci ildən 29 mart 1977-ci ilə kimi Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Yaxın və Orta Şərq Xalqları İnstitutunda aspirant, laborant, kiçik elmi işçi vəzifələrində çalışıb.

3 yanvar 1981-ci ildən 1 iyul 1983-cü ilə kimi Azərbaycan KP MK yanında Partiya Tarixi İnstitutunda Baş elmi işçi olmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
Tələt Məcidov 1 iyul 1983-cü ildən 28 dekabr 1990-cı ilədək Azərbaycan KP MK aparatında təlimatçı, sektor müdiri kimi vəzifələrdə işləmişdir.

14 dekabr 1990-cı ildən 4 mart 1992-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatında Prezidentin Xarici siyasət məsələlər üzrə müşavirinin xidmətində məsləhətçi, 4 mart 1992-ci ildən 12 may 1992-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının Xarici əlaqələr şöbəsində Şöbə müdirinin müavini, 12 may 1992-ci ildən 8 iyul 1999-cu ilədək Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Xarici siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşavirinin xidmətində məsləhətçi və baş məsləhətçi vəzifələrində çalışmışdır.

27 avqust 1999-cu ildən 8 fevral 2005-ci ilə kimi Bakı şəhəri Səbail rayonu İcra hakimiyyəti başçısının aparatında başçı vəzifəndə işləmişdir.

8 fevral 2005-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Kadr məsələləri şöbəsində şöbə müdiridir.

## Mükafatları
22 may 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə Tələt Tahir oğlu Məcidov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

22 may 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunda uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
"Şöhrət" ordeni

* "Şöhrət" ordeni (Azərbaycan) — Azərbaycanın dövlət təltifi
* "Şöhrət" ordeni (SSRİ) — SSRİ-nin dövlət təltifi
* Şöhrət ordeni (Əfqanıstan) — Əfqanıstanın dövlət təltifi
* Şöhrət ordeni (Tacikistan) — Tacikistanın dövlət təltifi
* Şöhrət ordeni (Qazaxıstan) — Qazaxıstanın dövlət təltifi
Baron Zemo

**Baron Zemo** — Marvel Comics tərəfindən yaradılmış anti-qəhrəman. İlk dəfə 1964-cü ildə "Qisasçılar" komiksinin 4-cü sayında peyda olmuşdur. Baron Zemo ilk əvvəllər Henrix Zemo idi, lakin onun ölümündən sonra oğlu Helmut Baron Zemo onun adını daşımağa başlamışdır. Ən çox da Baron Zemo adı ilə məhz Helmut tanınır.

2009-cu ildə IGN tərəfindən tərtib olunmuş "Bütün dövrlərin ən yaxşı komiks anti-qəhrəmanları" siyahısında 40-cı yeri tutmuşdur.

## Bioqrafiya

### İlk illəri
Baron Helmut Zemo İkinci dünya müharibəsində nasistlərlə birlikdə döyüşən və Kapitan Amerikanın düşməni olan Henrix Zemonun oğludur. Atası tərəfindən sadəcə nasistlərin və bir Zemo fərdinin dünyanı idarə etməli olduğu fikrinə hələ uşaqkən inandırılmışdır. Uğurlu alim və strategiya ustası olan Helmut Zemo atasının ölümündə Kapitan Amerikanın günahının olduğuna qərar vermiş və ondan intiqam almağa çalışmışdır. Zemo uduzaraq bir kimyəvi maddələrlə dolu çənə düşmüş və bədəni eybecər hala düşmüşdür.

Zemo atasının adını alaraq Baron Zemo olmuşdur. O, əsas məqsəd kimi qabağına Kapitan Amerikanı öldürmək və dünyanı ələ keçirmək fikrini qoymuşdur. Anti-qəhrəmanlardan ibarət, daha əvvəl atasının qurduğu Bəla Ustaları komandasını yenidən toplamışdır. Bu komanda Kapitan Amerikanın da üzv olduğu Qisasçılar komandasını Stark malikanəsində ağır məğlubiyyətə uğratmışdır. Sonda Baron Zemo ilə Kapitan Amerika yenidən üz-üzə gəlmiş və Baron Zemo məğlub olmuşdur.

### Komandalar qurması
Onslaught ilə döyüşdən sonra Kapitan Amerika və digər Qisasçıların öldüyü zənn edilən zamanda Baron Zemo özünə Vətəndaş V adını verib keçmiş komandasından İldırımsaçanlar komandasını yaratmışdır. Zemonun liderliyi altındakı bu komanda Nyu Yorkun qəhrəmanları qəbul edilərək Qisasçıların alət və vasitələrindən istifadə etməyə başlamışdırlar. Zemo az qala bütün dünyanı ələ keçirəcəkdi, amma digər İldırımsaçanlar üzvləri qəhrəman olmağa davam etmək istəyincə qaçmağa məcbur olmuşdur.

Atasının Cənubi Amerikadakı bazasına gedərək İldırımsaçanlardan qisas almağa çalışsa da, uğursuz olmuşdur.

## Zemo nəsli
[thumbnail|left|Baron Zemo "Qisasçılar" komiksinin 277-ci sayında. ([1987)]]
Henrix və Helmut Zemoya qədər Zemo nəslinin bir çox nümayəndəsi olmuşdur. İlk Zemo 1480-ci ildə yaşamış Harbin Zemodur.

## Gücləri

Baron Zemo heç bir üstün gücə malik deyildir. Əsas qabiliyyətləri döyüş bacarığı, zehin idarə alətləri, usta qılınc oynadan olmasıdır. Həmçinin dahi strategiya ustasıdır.

## Film
2016-cı ildə çəkilmiş "Kapitan Amerika: Vətəndaş müharibəsi" filmində Baron Zemo rolunda Daniel Bryul oynamışdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Heinrich Zemo at the Marvel Universe
* Helmut Zemo at Marvel Universe
Qahirə konfransı

**Qahirə konfransı** — İkinci dünya müharibəsi dönəmində Asiyada baş verən hərbi əməliyyatlar haqqında və Yaponiyaya qarşı qərarlar qəbul etmək üçün Misirin paytaxtı Qahirə şəhərində 22-26 noyabr 1943-cü il tarixində keçirilmiş konfransdır. Görüş ABŞ prezidenti Franklin Ruzvelt, Böyük Britaniya baş naziri Vinston Çörçill və Çin Respublikasının prezidenti Çan Kayşi arasında olmuşdur. SSRİ rəhbəri İosif Stalin Yaponiya ilə gərginliyin ola biləcəyindən ehtiyatlanaraq bu konfransda iştirak etməmişdi ( 2 dövlət arasında 1941-ci ildə bağlanmış 5 illik Sovet-yapon bitərəflik paktına görə bu hadisə baş vermişdi və 1943-cü ildə SSRİ Yaponiya ilə müharibədə deyildi).

Qahirə konfransı ABŞ-nin Misirdəki səfiri Aleksandr Kirkin iqamətgahında keçirilmişdi.

2 gün sonra İosif Stalin Franklin Ruzvelt və Vinston Çörçill ilə Tehran konfransında görüşdü.

Qahirə bəyannaməsi, 27 noyabr 1943-cü ildə imzalandı və radio ilə 1 dekabr 1943-cü ildə elan edildi, müttəfiqlərin Yaponiyanın qeyd-şərtsiz təslim olmasına qədər müharibə edəcəkləri ərz olundu. Qahirə bəyannaməsinin əsas müddəaları bu idi ki, Yaponiya təcavüzkarlığının qarşısı alınmalıdır, Mancuriya, Formosa və Peskadores daxil olmaqla, bu ərazilər Çin Respublikasına qaytarılmalı idi. Yaponiya müstəmləkəçilik etdiyi ərazilərdən məhrum edilməli, Koreya azad və müstəqil dövlət olmalı idi.

## İstinadlar
Bəşir Məmmədov

**Bəşir Məmmədov Məmməd oğlu** () — azərbaycanlı xanəndə.

## Həyatı
Azərbaycan klassik xanəndələri ənənələrinin davamçılarından biri. Uşaqlıq illərindən məlahətli səsə və musiqi duyumuna malik olmuşdur.

Respublikamızın ayrı-ayrı rayonlarında tanınmış xanəndələrlə konsertlərdə iştirak etmiş, Azərbaycan milli muğam sənətini təbliğ etmişdir. İfasında xalq mahnıları, muğamlar əsas yer tutmuşdur. Nizami , Füzuli, Nəbati, Vahid və digər klassiklərin qəzəllərini məharətlə ifa etmiş, tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır.

Yaşadığı əsrin əllinci illərində Lənkəran Dövlət Teatrına dəvət olumuş, Məcnun ("Leyli və Məcnun"), Şah İsmayıl ("Şah İsmayıl"), Azançı ("Sevil") və digər rollarda çıxış etmişdir. Xalq mahnıları və muğam ustası kimi Lənkəranda "oxuyan Bəşir" adı ilə tanınmışdır.

Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı olmuş, "Birinci dərəcəli Vətən müharibəsi" ordeni və müxtəlif medallarla təltif edilmişdir. Uzun illər şəhər ticarətində çalışmışdır.

## Ailəsi
3 oğlan, 5 qız atası olmuşdur. Doğulduğu tarixdən ömrünün sonuna qədər Lənkəranda "böyük bazar" deyilən ərazidə yaşamışdır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
* Muğam

## Mənbə
* Lənkəran: Ensiklopedik Məlumat kitabı. səh. 331.
Böyük Göllər Kolleclər Assosiasiyası

**Böyük Göllər Kolleclər Assosiasiyası** ( – GLCA) — ABŞ-nin Böyük göllər regionunun on üç Amerikan liberal incəsənət kolleci birləşməsi ilə yaradılmış konsorsium. Bu 13 təhsil müəssisəsi Miçiqan, Ohayo, Pensilvaniya və İndiana şəhərlərində yerləşir. Mərkəzi ofisi Miçiqan ştatının Ən-Arbor şəhərindədir. Qlobal Liberal İncəsənət Alyansı bu assosiasiya tərəfindən idarə olunur.

## Üzvləri

*Albion Kolleci
*Antiox Kolleci
*Alleqheni Kolleci
*Denison Universiteti
*DePauv Universiteti
*Earlham Kolleci
*Hope Kolleci
*Kalamazu Kolleci
*Kenyon Kolleci
*Oberlin Kolleci
*Ohayo Veslian Universiteti
*Vabaş Kolleci
*Vuster Kolleci

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Eldar Nuriyev

**Eldar Qasım oğlu Nuriyev** () — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Dövlət nəzarəti şöbəsinin sabiq müdiri, 29 noyabr 2019-cu ildən Ədliyyə nazirinin müavini.

## Həyatı
Eldar Nuriyev 15 noyabr 1955-ci ildə Lənkəran şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Unversitetinin sovet dövründə ən nüfuzlu fakültəsi olan Hüquq fakültəsini bitirən E. Nuriyev 1-ci dərəcəli dövlət müşaviridir.

O, əmək fəaliyyətinə 1979-cu ildə Gəncədə başlayıb. Şəhər prokurorluğunda köməkçi vəzifəsində çalışan E. Nuriyev burada 1993-cü ilə qədər işləyib. 1993-cü ilin avqustu E. Nuriyevin karyerasına uğurlu il kimi düşüb. Həmin il o, Bakı şəhəri prokurorluğunun DİO-da qanunların icrasına nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsinə irəli çəkilir. 1996-cı ilə qədər bu vəzifədə çalışan Nuriyev 1998-ci iliinn mayında Prezidentin İcra Aparatının Dövlət-Hüquq şöbəsinə böyük məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunur. İki il bu postda çalışdıqdan sonra 2000-ci illin oktyabrında Prezidentin İcra Aparatının Hüquq mühafizə orqanları ilə iş şöbəsinə böyük referent vəzifəsinə irəli çəklir. 2000-ci ildə o, prokurorluq sisteminə qayıdır.

03 oktyabr 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə Baş prokurorun müavini vəzifəsinə təyin olunub.
07 aprel 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Dövlət nəzarəti şöbəsinin müdiri təyin olunub.
29 noyabr 2019-cu ildə tutduğu vəzifədən azad edilərək 25 dekabr 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Ədliyyə nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.

## İstinadlar

https://e-qanun.az/framework/515
https://azertag.az/xeber/eqnuriyevin_azerbaycan_respublikasi_prezidentinin_icra_aparatinin_dovlet_nezareti_sobesinin_mudiri_teyin_edilmesi_haqqinda_azerbaycan_respublikasi_prezidentinin_serencami-341683
https://president.az/az/articles/view/35016
https://e-qanun.az/framework/46515
https://web.archive.org/web/20160307062430/http://www.president.az/administration/structure/eldar_nuriyev

## Xarici keçidlər
*
İvan Lyaxov

**İvan Lyaxov** (d. ? – ö. 1800) — istehsalçı, Yeni Sibir arxipelaqı araşdımaçısı

## Həyatı
1770 yazında  Barens dənizi və Ağ dənizin üzəridən açıq dənizdə görünən adalara səyahət etmişdir. O Vaqin Merkuriy və Yakov Permiyakov kimi kazaklara birlikdə bu səyahəti edir. Sonradan xahiş edərək Mamont sümüklərini toplamağa və xəzdərili heyvanları ovlamağa ona inhisar hüququ verməsini istəyir. Bu məsələ ilə bağlı II Yekaterina xüsusi fərman imzalayır. Üstəlik iki adanın onun adına verilməsinidə təstiqləyir.  Böyük Lyaxovski və Kiçik Lyaxovski adaları anun adını daşıyır. Üüstəlik digər bir adaya Kotelnı adını özü şəxsən verir. Adını isə orada saxladığı mis sobanın adına görə verir. 1775-ci ildə Böyük Lyaxovski adasının dəqiq xəritəsini tərtib edir.

## Xarici keçidlər
* İvan Lyaxovsi haqqında stat 

## İstinadlar
Mail Rəhimov

**Mail Rəhimov** (; ) — İqtisad elmləri namizədi, Azərbaycan Respublikasının İqtisadi siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşaviri xidmətinin İqtisadi siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri

## Həyatı
Mail Rəhimov 1 oktyabr 1943-cü ildə Ermənistan SSR-nin Zəngibasar rayonunun Şura kəndində anadan olub. Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib.

1966-cı ildə Dövlət Plan Komitəsi yanında Elmi Tədqiqat İqtisadiyyat İnstitutunda işləməyə başlayan M. Rəhimov burada iqtisadçı vəzifəsindən bölmə müdiri vəzifəsinə qədər yüksəlib. 15 il bu müəssisədə işlədikdən sonra 1981-ci ildə o, Dövlət Plan Komitəsinin Xalq təsərrüfatının planlaşdırılması şöbəsinə rəis müavini təyin olunur. Daha sonra M. Rəhimov 1986-cı ildə Dövlət Plan Komitəsi yanında Elmi Tədqiqat İqtisadiyyat İnstitutuna şöbbə müdiri olub.

M. Rəhimov 1986–1991-ci ilə qədər Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun Maşınqayırma sənayesinin iqtisadiyyatı və idarə edilməsi kafedrasının dosenti olub.

1991-ci il oktyabrın 25-də M. Rəhimov Prezidentin İcra Aparatında məsləhətçi vəzifəsinə təyin edilmişdir. İki ay bu vəzifədə çalışan M. Rəhimov həmin ilin dekabrında Prezidentin İcra Aparatının İqtisadiyyatın idarə edilməsinin təşkili məsələləri şöbəsinə müdir təyin olunur.

O, 1992-ci il mayın 12-də Prezidentin İcra Aparatının Sosial-iqtisadi inkişaf şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. M. Rəhimov bu vəzifədə 1993-cü ilin mayına qədər çalışmışdır.

M. Rəhimov 1993-cü il iyunun 4-də Azərbaycan Respublikasının Milli Bankının İqtisadi tədqiqatlar və pul-kredit siyasəti idarəsinin rəisi təyin olunub. Burada 1993-cü ilin dekabrına qədər çalışan M. Rəhimov həmin ilin dekabrında Prezidentin İcra Aparatının İqtisadi siyasət şöbəsinə böyük məsləhətçi təyin olunmuşdur. M. Rəhimov 1996-cı ilin iyununda Prezidentin İcra Aparatının İqtisadi siyasət şöbəsinin müdiri təyin olunub.

2005-ci ildən Azərbaycan Respublikasının İqtisadi siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşaviri xidmətinin İqtisadi siyasət məsələləri şöbəsinin müdiridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Vahid Axundov

**Vahid Axundov** (*Axundov Vahid Cümşüd oğlu*; 9 fevral 1942 - 14 dekabr 2025) — Azərbaycan Respublikasının İqtisadi siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşaviri.

## Həyatı
Vahid Axundov 9 fevral 1942-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetini mühəndis-iqtisadçı olaraq bitirib.

## Fəaliyyəti

### Elmi fəaliyyəti
Vahid Axundov 1970-ci ildə iqtisad elmləri üzrə namizədlik, 1980-ci ildə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmiş və 1987-ci ildə professor elmi rütbəsini almışdır. O, 150 elmi əsərin müəllifidir.

### Əmək fəaliyyəti
Vahid Axundov 1959–1960-cı illərdə Bakı Dəri Qalantereya fabrikində çilingər, 1964-cü ildə isə Avtomobil Ehtiyatları Zavodunda mühasib vəzifəsində çalışmışdır. 1965–1966-cı illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsində iqtisadçı, 1966–1970-ci illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda böyük iqtisadçı, baş iqtisadçı olaraq işləmişdir.

Vahid Axundov 1970–1987-ci illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsinin Elmi Tədqiqat İqtisadiyyat və Planlaşdırma İnstitutunda şöbə müdiri, direktorun elmi işlər üzrə müavini, direktor vəzifəsini icra etmişdir.

1987–1991-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Kabineti yanında Azərbaycan Xalq Təsərrüfatını İdarəetmə İnstitutunda Elmi işlər üzrə prorektor, 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müşaviri, 1991–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının İqtisadi siyasət üzrə Dövlət müşaviri, 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin İqtisadi siyasət və beynəlxalq əməkdaşlıq mərkəzinin direktoru – Baş nazirinin baş iqtisadi müşaviri, 1993–2005-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikasının İqtisadi siyasət üzrə Dövlət müşaviri vəzifələrində çalışmışdır.

Vahid Axundov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 iyul 2005-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının İqtisadi siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşaviri təyin edilib.

Vahid Axundov 2025-ci il dekabrın 14-də ömrünün 84-cü ilində vəfat etmişdir.

## Mükafatları
Vahid Axundov 2012-ci ildə Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafındakı xidmətlərinə görə "Şərəf" ordeni ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Əməkdar elm xadimi (1992) və Əməkdar dövlət qulluqçusu (2006), 2007-ci ildə "Şöhrət", 2012-ci ildə "Şərəf" ordenləri ilə təltif edilib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Respublikası regionlarının 2009–2013-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı /burax. məs. V. Axundov; tərt. ed. T. Əhmədov; Azərbaycan Respublikası İqtisadi İnkişaf Nazirliyi.-Bakı: [Nurlar], 2009.-183 s.
* Axundov Vahid Cümşüd oğlu //Azərbaycanda kim kimdir: ensiklopedik sorğu kitabı /T. Cahangir; red. Ə. Cəfərov; [ing. dilinə çevirən X. Hüseynova; dizayner R. Səttarov].- Bakı, 2010.- S.11.
İkitaktlı mühərrik

**İkitaktlı mühərrik** — iş tsikli iki taktda baş verən daxili yanma mühərrikidir. Mühərrikin iki taktı aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:
*Sorma və sıxma,
*Yanma, genişlənmə, xaricetmə.
Yanacaq-qaz qarışığının sorulması, sıxılması və yandırılması dördtaktlı mühərrikə oxşar şəkildə baş verir. Əsas fərq silindrdə qaz mübadiləsindədir. Porşenin aşağı ölü nöqtəsində silindrin divarındakı yarıq açılır. Bu yarıqdan dirsəkli val yerləşmiş boşluğa hava-yanacaq qarışığı sorulur və eyni zamanda porşenin yuxarı hissəsində yanmış qaz qarışığı silindrdən xaric edilir.

İkitaktlı mühərriklər əsasən kiçik və çox böyük mühərriklərdə tətbiq tapır. Bu, az saylı silindrlərə malik kiçik mühərriklərdə əlverişlidir (məsələn: motosikllərdə, əl otbiçən maşınlarında). Bu halda bir dövrdə bir iş taktı yerinə yetirilir və klapan paylaşdırıcı mexanizminə ehtiyac qalmır. Böyük dönmə başlıqlı gəmi mühərrikləri də ikitaktlı iş prinsipi ilə işləyir. Gəmilərdə bu mühərriklərin üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, böyük dövrlər sayına ehtiyac qalmır və yanacaq sahəsi ilə işçi sahəni bir-birindən təcrid etmək mümkün olur.

## Mənbə
*Əliyev, R.R. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Apostroff, I hissə, 2012.427 s.
İmpeller nasosu

**İmpeller nasosu** pərli çarxları (impeller) elastiki materialdan hazırlanmış nasosdur. İmpeller gövdə daxilində eksentrik oturdulduğundan fırlanma zamanı pərlərin vəziyyətindən asılı olaraq iki pər arasında qalan boşluq müxtəlif olur. Şəkildən göründüyü kimi, girişdən daxil olan maye pərlər arasında qalaraq sıxılır və beləliklə mayedə təzyiq artır. İmpeller döndükdə isə maye çıxışa tərəf hərəkət etdirilir və çıxışa çatdıqda böyük təzyiqlə çıxış borusuna daxil olur. Beləliklə mayenin nəqli baş verir.
İmpeller əsasən gəmilərin mühərriklərinin soyudulmasında tətbiq olunur. Dəniz suyu sorularaq mühərrikin soyutma dövrəsinə vurulur, mühərrikdə istilik mübadiləsi baş verdikdən sonra qızmış su yenidən dənizə axıdılır. İmpeller mühərrikinin üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, bu nasos özüsorandır. Nasosun hissələri bir-biri ilə kip birləşdirildiyindən o, havanın sorulmasına da imkan verir.

## Mənbə
*Əliyev, R.R. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Apostroff, I hissə, 2012.427 s.
Cəbrayıl Hüseynov (kimyaçı)

**Cəbrayıl Ələkbər oğlu Hüseynov** () — Kimya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Cəbrayıl Hüseynov 13 yanvar 1914-cü ildə anadan olmuşdur. O, 1930-cu ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (hazırda ADNA) Kimya-texnologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1935-ci ildə bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Cəbrayıl Hüseynov 1950-ci ildə namizədlik, 1962-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, professor elmi adı almışdır. O, çoxsaylı proseslərin və sənayedə tətbiq olunan ixtiraların müəllifidir.

C. Ə. Hüseynov uzun illər Yeni Bakı Neftayırma, Azərneftyağ, Sintetik kauçuk zavodlarında rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. Onun əmək və elmi fəaliyyətinin əsas hissəsi Bakı neftayırma zavodlarında Azərbaycan neftlərindən istehsal olunan sürtgü yağlarının istehsal texnologiyasının təkmilləşdirilməsi və keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına həsr olunmuşdur.

C. Ə. Hüseynov 1961–1967-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsinin dekanı, eyni zamanda "Kimya texnologiyası" kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Onun BDU-da neft texnologiyasına dair oxuduğu mühazirələr üç hissədən ibarət dərslik halında dərc edilmişdir. Bu dərsliklər rumın və çin dillərinə tərcümə edilmişdir. Cəbrayıl Hüseynov 7 monoqrafiya, 187 elmi əsər, 10 patentin müəllifidir, 8 elmlər namizədi hazırlamışdır. C. Ə. Hüseynov 1959-cu ildə Sumqayıt şəhərindən Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmiş, bir sıra medallarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar
İsrafil Səttarzadə

**Səttarzadə İsrafil Səttar oğlu**  – Azərbaycanlı alim, kimya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
İsrafil Səttarzadə 1914-cü ildə anadan olmuş, Lənkəran Pedaqoji Texnikumunu bitirmişdir. 1935-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsinə qəbul olunmuş, 1940-cı ildə oranı bitirərək, ordu sıralarına çağrılmışdır.

1944-cü ildən M.V.Lomonosov adına nəzdində olan Elmi-Tədqiqat Kimya İnstitutunda işləmişdir. 1950-ci ildən  ADU-nun kimya fakültəsində müəllim və dosent vəzifələrində işləmiş, 1965-1983-cü illərdə isə fiziki və kolloid kimya kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

İsrafil Səttarzadə 1949-cu ildə namizədlik, 1964-cü ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1967-ci ildə  professor adını almışdır.

İsrafil Səttarzadənin elmi tədqiqatları üzvi çöküntülərin çevrilməsindən neftin optiki fəallığının əmələ gəlməsi nəzəriyyəsinin işlənib hazırlanmasına və elmi cəhətdən onun əsaslandırılmasına aiddir. O, uzvi aləmin neft mənşəli məhsullara çevrilməsində bentonit gillərin katalitik rolunu aşkara çıxarmışdır. Onun elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri 115 elmi əsərdə ümumiləşdirilmişdir.

İ. Səttarzadənin rəhbərliyi ilə 2 elmlər namizədi hazırlanmışdır.

İsrafil Səttarzadə  Azərbaycan SSR Əməkdar Elm Xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. O, həm də D.İ.Mendeleyev adına Ümumittifaq Kimya Cəmiyyətinin diplomunu almışdır.

## İstinadlar
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı (O)

**Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı** — İkinci dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## Həmçinin bax
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar
Elçin Bağırov

**Elçin Tələt oğlu Bağırov** () — Fövqəladə və səlahiyyətli səfir, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Protokol xidmətinin rəisi (2004–2022), Azərbaycan Respublikasının Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

## Həyatı
Elçin Bağırov 8 aprel 1959-cu ildə Gəncə şəhərində anadan olub. Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunu bitirib.

18 iyun 1984-cü ildən 2 mart 1992-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyində II katib, I katib və 4 may 1992-ci ildən 25 mart 2004-cü ilə kimi isə nazirliyin Dövlət protokolu idarəsi rəisinin müavini və rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

Elçin Bağırov 2 mart 1992-ci ildən 2 may 1992-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatında Dövlət katibinin köməkçisi, 25 mart 2004-cü ildən 2022-ci ilə kimi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Protokol xidmətinin rəisi işləyib.

17 oktyabr 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunub.

## İstinadlar
Jakkard maşını

thumb|Jakkard maşını
**Jakkard maşını** toxuma dəzgahında parçaların iri naxışlarla emalı üçün əlavə tərtibatdır. Qurğu fransız ixtiraçısı Yozef Mari Yaquardın adı ilə bağlıdır. Bu maşın toxuma dəzgahında ilmənin yaradılması zamanı hər bir sapın və saplar qrupunun hərəkətini idarə etməyə və bununla naxış elementini vurmağa imkan verir. Jakkard maşının köməyi ilə naxışlı parçaların, xalçaların, süfrələrin və s. hazırlanması mümkündür. Jakkard maşını bıçaq, qarmaq,  iynə, çərçivə lövhəsi, çərçivə ipləri və naxışa uyğun perfo prizmadan ibarətdir. 

Əsas saplar, dəzgahın eni böyunca bərabər paylanması üçün aşağı hissəsədə yerləşmiş bölgü lövhəsinin deşiklərindən keçərək maşınla arkad ipləri ilə birləşdirilir. Bıçaq çərçivəsində bərkidilmiş bıçaqlar irəli-geri hərəkəti icra edirlər. Bıçaqların iş sahəsində yerləşən qarmaqlar bıçaqlar tərəfindən tutularaq yuxarı qaldırılır.  Bu zaman çərçivə və arkad ipləri boyunca əsas sap yuxarıya qalxır və  ilməyin yuxarı hissəsini əmələ gətirir. Qarmaqların aşağıya hərəkəti saplardan asılımış ağırlıq hesabına baş verir. Aşağı çəkilən saplar ilməyin aşağı hissəsini əmələ gətirir. Qarmaqların bıçaqların işçi zonasına daxil olması  perfo-prizma tərəfindən idarə olunur. Perfo-prizmanın üzərində, parçada vurulması lazım gələn naxışın forması deşikli kağız kartlar şəklində verilir. Qarmaqlarla əlaqədə olan iynələrin bir ucu prizmadakı  kart  üzrə hərəkət edir. Iynə prizmadakı deşiyə daxil olduqda o qarmağı bıçaqların iş zonasında saxlayır.  Əks halda priza iynəni itələyərək qarmağın bıçaqla əlaqəsini kəsir. 

Müasir toxuma maşınlarında bıçaqların artıq kompüterlə idarə olunması tətbiq olunur. Bu növ maşınların işləmə tezliyi ölçüsündən asılı olaraq dəqiqədə 1000 dəfəyə bərabərdir.

## Mənbə

*R. Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
İslam Əlizadə

**İslam Qafar oğlu Əlizadə** — kimya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
İslam Əlizadə 10 iyun 1910-cu ildə anadan olmuşdur. O, 1931-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Təbiət fakültəsinin Kimya şöbəsinə qəbul olunmuş və oranı 1935-ci ildə bitirmişdir. İslam Əlizadə həmin ildə təyinat ilə Qusar şəhəri Pedaqoji Texnikumunun tədris-hissə müdiri təyin edilmişdir. O, 1937-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsinin aspiranturasına qəbul olunmuş və bir ildən sonra Kazan Dövlət Universitetində elmi tədqiqatlarmı davam etdirmişdir.

## Fəaliyyəti
İslam Əlizadə 1941-ci ildə namizədlik, 1965-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, 1942-ci ildə Üzvi kimya kafedrasına dosent seçilmişdir. İslam Əlizadə 1945–1946-cı illərdə BDU-nun aspirantura şöbəsinin müdiri, elmi işlər üzrə prorektorun köməkçisi vəzifələrində işləmişdir. O, 1947–1952-ci illərdə Kimya fakültəsinin dekanı olmuşdur. İslam Əlizadə 1952–1954-cü illərdə N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin Üzvi kimya kafedrasının dosenti vəzifəsində işləmişdir. İslam Əlizadə 1954–1960-cı illərdə BDU-nun kimya fakültəsi Üzvi kimya kafedrasına rəhbərlik etmişdir. O, 1969-cu ildə "Üzvi kimya" ixtisası üzrə professor elmi adına layiq görülmüşdür.

İslam Əlizadə etilen, dietilen və tetraetilen qlikollar xlorbrom-metilləşdirilərək qlikolların müvafiq dixlormetilləşmiş efirlərini sintez etmiş, dixlormetilefirlər əsasında tetrakarbetoksidialkil efirlərin, dörd əsaslı turşuların sintez üsulunu işləyib hazırlamışdır. İslam Əlizadənin rəhbərliyi ilə tsiklik sulfonların alınması və xassələrinin tədqiqi sahəsində sistemli işlər aparılmışdır. Onun elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri 100 elmi əsərdə, o cümlədən 1 kitabçada və 5 müəlliflik şəhadətnaməsində öz ifadəsini tapmışdır.

İslam Əlizadə 1943–46-cı illərdə BDU Həmkarlar Təşkilatının sədri, Elmi Şuranın və bir sıra ixtisaslaşmış müdafiə şuralarının üzvü olmuşdur. İslam Əlizadə "Qafqazın müdafiəsinə görə", "Böyük Vətən müharibəsi illərində əmək rəşadətinə görə" və digər medallarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar