open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roberto Prutso

**Roberto Prutso** (; ) — Keçmiş italiyalı futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub. Karyerasını bitirəndən sonra məşqçi kimi çalışıb. Üç dəfə İtaliya çempionatının bombardiri olub. "Roma" klubunun oyunçuları arasında, A Seriyasında vurduğu qollar sayında ikinci sıradadır — 106 qol. Futboldan əlavə politoloq kimi təhsil alıb.

## Bioqrafiya
Roberto 1955-ci ildə Kroçefieski kommunasında doğulub. Futbol həyatına 16 yaşında "Cenoa" klubunda başlayıb.

## Karyerası

### Genuya
Prutsonun peşəkar futbolda debüt etdiyi ilk klub "Cenoa" klubu olub. O burada meydanda olduğu 143 matçda 57 qol vurub. 1973-cü ildən başlayaraq o, altı mövsüm formasını geyindiyi klubun 1975–76 mövsümündə ən çox qol vuran oyunçusu olub.

### Roma
Prutso 1979-cu ildə o dvr üçun rekord məbləğ olan 3 milyard lirəyə "Roma" klubuna keçir. Burada o 1980-ci illərin ən məhsuldar İtalyan hücumçularından birinə çevrilir. "Roma" ilə o 1982–83 mövsümündə İtaliya çempionu olur və dörd dəfə İtaliya kubokunun qalibi olur. O, həmçinin üç dəfə A Seriyasın (1981, 1982 və 1986-cı illərdə), eyni zamanda 1980-ci ildə İtaliya kubokunun bombardiri olur. 1984-cü il Avropa Çempionlar kubokunun finalında "Roma"nın "Liverpul" klubuna penaltilərdə uduzduğu oyunda bir qola imza atıb.

### Fiorentina
1988-ci ildə "Roma"yla vidalaşan futbolçu "Fiorentina" klubuna keçir və burda bir mövsüm çıxış edərək karyerasını bitirir.

## Karyera statistikası

## Uğurları

### Klub
; Cenoa

* B Seriyası çempionu: 1975–76

; Roma

* A Seriyası çempionu: 1982–83
* İtaliya kuboku: 1979–80, 1980–81, 1983–84, 1985–86

### Fərdi
* A Seriyasının bombardiri: 1980–81 , 1981–82 , 1985–86
* İtaliya kuboku bombardiri: 1979–80
* "Roma" futbol klubunun Şöhrət Zalı: 2012

## İstinadlar
Nağılların nağlı (film, 2015)

**Nağılların nağlı** () — 2015-ci ildə çəkilmiş, başda İtaliya olmaqla Fransa və Birləşmiş Krallığın ortaq fantastik filmi. Filmdə bir neçə nağılların ən qədim versiyalarına (Yatmış gözəl, Rapunzel, Sinderella və s.) yer verilir.

## İstinadlar
Livorno FK

**"Livorno FK"** () — İtaliya futbol klubu. 1915-ci ildə İtaliyanın eyni adlı şəhərində yaradılıb. Hal hazırda İtaliya D Seriyasında çıxış edir.

## Tarixi
"Livorno"nun tarixi 1915-ci ildə, "Livorno Calcio" futbol klubunun yarandığı vaxtdan başlayır. 1915-ci ildə, qurulduğu ildə "Livorno", İtaliya çempionatının ən yüksək liqasının üzvu olur.

1919/20 mövsümündə komanda Milan Liqanın final oyununda "İnter" klubuna məğlub olaraq gümüş medal qazanır.

1923-cü ildə "Livorno" finalda "Verona"ya 2:1 hesabı ilə qalib gələrək İtaliya Kubokunu qazanır.

1929-cu ildə A Seriyası qurulduqdan sonra "Livorno" İtaliyanın lider klublarından biri idi, lakin 1930-cu illərdən başlayaraq "Livorno" milli çempionatdakı mövqeyini itirməyə başladı. Komanda 1920-ci ildəki uğurlarını yalnız 1942/43 mövsümündə təkrarlamağı bacardı. "Livorno" o zaman yenilməz klub olan "Torino" klubuna məğlub oldu.

II Dünya Müharibəsindən sonra klub daha da zəiflədi və 1949-cu ildə A Seriyasını tərk etdi. Klub B Seriyasında və hətta C Seriyasında uğursuzluğa düçar oldu, lakin buna baxmayaraq, o, azarkeşlər arasında populyarlığını itirmədi.

1991-ci ildə "Livorno" peşəkar statusundan məhrum edildi və klubda yenilənmə getdi. Ancaq yeni yaradılan klubun altıncı diviziondan A Seriyasına gedən yolu keçmək üçün cəmi 13 il çəkdi, uzun fasilədən sonra elitada ilk mövsümündə 9-cu yeri tutdu və klubun uğurlarında bombardir hücumçusu Kristiano Lukarelli xüsusi əməyi oldu.

2005/06 mövsümündə komanda əvvəlki mövsümdəki uğurlarını təkrarlamağı bacardı. Üstəlik, "Yuventus", "Milan" və "Latsio" klublarının diskvalifikasiyası sayəsində "Livorno" 1/16 finala çıxdığı UEFA kubokunda oynamaq hüququ qazandı .

14 aprel 2012-ci il tarixində, B Seriyasının 35-ci turunun "Peskara" ilə səfər oyununda (0: 2), "Livorno"nun futbolçusu Pyermario Morosini həyatını itirir Morosininin xatirəsinə Livorno ona oynadığı 25 nömrəsini ömurluk toxunulmaz saxladı.

## İtaliya çempionatının dvizionlarında mövsüm sayı

## Tanınmış oyunçuları
* Marko Ameliya
* Luka Vidciani
* Françesko Koko
* Kristiano Lukarelli
* İqor Protti
* Vikash Doraso
* Tomas Danilevicius
* Mozart Santos Batista Junior

## Azarkeşlər

Livorno ultrasları, solçu siyasi fikirlərə bağlılığı və Latsio, İnter, Verona, Milan kimi klubların sağ yönumlu azarkeşləri ilə və " Romanın bəzi azarkeş qrupları ilə şiddətli və tez-tez qarşıdurmaları ilə tanınır. Kommunist və anarxist simvollar ev tribunasında geniş istifadə olunur, Stalin və Çe Gevaranın obrazları çox populyardır.

## Xarici keçidlər
* Klubun rəsmi saytı  )
* Azarkeş saytı  )
Rassell qrupu

**Rassell qrupu** () ― Britaniyada fəaliyyət göstərən 24 aparıcı tədqiqat universitetinin təmərküzləşdiyi assosiyasiya.

1994-cü ildə yaradılmış təşkilat Britaniyadakı qabaqcıl ali təhsil ocaqlarında aparılan tədqiqatları daha da intensivləşdirmək və koordinasiya etmək məqsədilə dövlət tərəfindən formalaşdırılmışdır. Sözügedən qrupda cəmlənmiş müəssisələr Böyük Britaniyanın ən nüfuzlu universitetləri hesab olunurlar və eyni zamanda, tədqiqat universiteti statusuna malikdirlər.

Hazırda, Britaniyada ali təhsil tələb edən işlərin 61%-də Rassell qrupuna üzv universitetlərin məzunları çalışır. Bundan əlavə, Birləşmiş Krallıqda əldə olunmuş doktorantura elmi dərəcələrinin 60%-i də qeyd olunan qrupun üzvlərinin payına düşür. Rassell qrupu üzvü olan ali təhsil müəssisələrinin tədqiqatlarının 68%-i "Dünya miqyaslı" hesab olunur.

## Üzvlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Birləşmiş Krallıq universitetlərinin siyahısı
Qara Mustafa Paşa

**Qara Mustafa Paşa** (ö. 1626) — I Mustafa və IV Murad səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Doğum tarixi və əsli haqqında məlumat yoxdur. Əndərunda yetişdikdən sonra sarayda bərbər olaraq çalışmışdır. Ardından Sultan Mustafa səltənətində baş miraxur, 1623-cü ildə isə yeniçəri ağası təyin edildi.1623-cü ildə qısa müddətliyinə Misir bəylərbəyi oldu. Ardından 1624-cü ildə vəzir rütbəsi alaraq yenidən Misir bəylərbəyliyinə yüksəldi. 1625-ci ildə İstanbula gəldi və Sultan Əhmədin qızı Fatma Sultanla nigahlandı. Ancaq Misir əhalisindən gələn şikayətlərin ardından 1626-cı ildə Sultan Murad tərəfindən edam edildi.

## Mənbə

* Peirce , Leslie P. (1993) Imperial Harem : Women and Sovereignty in the Ottoman Empire 1993, Oxford University Press, .

## İstinadlar
Yvette Vickers

**Yvette Vickers** (; ) — ABŞ aktyoru.

## Həmçinin bax
26 avqust 1928-ci ildə Kansas Citydə doğulub.

27 aprel 2011-ci ildə Los Angelesdə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Çatalcalı Həsən Paşa

**Çatalcalı Həsən Paşa** () — I Əhməd, I Mustafa və IV Murad səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinməsə də, Çatalcalı bir yeniçəri ağasının oğlu olduğu məlumdur. Əndərunda yetişdikdən sonra saray mətbəxində xidmət etməyə başladı. Bu vəzifədə ikən hərəm ağalarından Hacı Mustafa ağanın himayəsinə girdi və çavuşbaşı, 1615-ci ildə qapıçıbaşı, ardından baş miraxur vəzifələrinə gətirildi.

1626-cı ildə bəylərbəyi rütbəsi alaraq kaptan-ı dərya təyin olundu. Həmin il Sultan Əhmədin qızlarından Fatma Sultanla nigahlandı. 1627-ci ildə Qara dəniz sahillərini talan edən və İstanbula qədər irəliləyən kazak quldurlarına qarşı səfərə çıxdı. Bu səfəri əsnasında Özi qalasını bərpa etdirən Həsən Paşa 7-8 min əsirlə İstanbula qayıtdı və paytaxtda şənliklərlə qarşılandı.

1628-ci ildə Krım xanı təyin edilən Canıbəy Gərayın Krıma təhlükəsiz bir şəkildə göndərilməsiylə vəzifələndirilən Həsən Paşa, dövrün bir digər yüksələn saray əyanı Rəcəb Paşa tərəfindən qısqanılırdı. Belə ki, Rəcəb Paşa da Osmanlı sarayının kürəkəni idi və bu yolla qısa zamanda yüksəlmişdi. Özi qalasının mühafizəsiylə vəzifələndirilən Murtaza Paşa və öz kəndxudası Əbdülfəttah ağanın da müxalif cəbhəyə keçməsiylə Həsən Paşa gözdən düşdü. Sədrəzəm Qazi Hüsrəv Paşaya haqqında şikayət məktubları göndərildi və nəticədə 20 oktyabr 1630-cu ildə vəzifədən alındı.

Çox keçmədən bağışlandı və Budin bəylərbəyliyinə təyin olundu. Ancaq hələ yolda ikən əsgər toplaması əmr edildi və bu səbəblə bir müddət Rumelidə qaldı. Məhz burada ikən Yenişəhər yaxınlığında anidən vəfat etdi (1 avqust 1631). Bəzi mənbələrdə onun ani ölümünün arxasında bacanağı və siyasi rəqibi olan Topal Rəcəb Paşanın olduğu qeyd olunur. Cənazəsi İstanbula gətirilərək Gədikpaşa məhəlləsində (Fateh rayonu) inşa etdirdiyi məktəbin həyətinə dəfn edildi.

## Mənbə

* Peirce , Leslie P. (1993) Imperial Harem : Women and Sovereignty in the Ottoman Empire 1993, Oxford University Press, .

* Mehmed b. Mehmed, *Târih*, Süleymaniye Ktp., Lala İsmâil, nr. 300, vr. 40a-b.
* Peçuylu İbrâhim, *Târih*, II, 152.
* Kâtib Çelebi, *Fezleke*, II, 103, 125, 134.
* Naîmâ, *Târih*, II, 429; III, 41-42, 67, 70-73.
* *Sefînetü’l-vüzerâ*, s. 28-29.
* Hammer (Atâ Bey), IX, 131-132.
* Dâyezâde Mehmed Bahâeddin, *Eser-i Bahâî*, TTK Ktp., TY, nr. 38, vr. 24a-b.
* *Sicill-i Osmânî*, II, 132.
* Uzunçarşılı, *Osmanlı Tarihi*, III/2, s. 11.
* Danişmend, *Kronoloji2*, V, 188.
* Uluçay, *Padişahların Kadınları*, s. 51.
* C. Orhonlu, “Ḥasan Pas̲h̲a”, *EI2* (İng.), III, 252.

## İstinadlar
Dizgəvin (Miyanə)

**Dizgəvin** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 82 nəfər yaşayır (22 ailə).

## İstinadlar
Səbz

* Səbz (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Dərə Səbz — İranda kənd.
Közbəkçi Yusif Paşa

**Közbəkçi Yusif Paşa** (ö. 1678) — IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Doğum tarixi və əsli haqqında məlumat yoxdur. Bostançı ocağında yetişdikdən sonra 1662-ci ilin iyulunda bostançıbaşı, 1666-cı ilin mayında Silistrə sancaqbəyi və vəzir oldu. Bu vəzifədə ikən 1667-ci ilin sentyabrında Sultan Əhmədin qızlarından Fatma Sultanla nigahlandı. Nigahın ardından Temeşvar sancaqbəyi, 1670-ci ilin avqustunda Yanova, 1671-ci ilin martında isə Ərzurum bəylərbəyi olub, divan vəzirliyini davam etdirdi. Ardından paytaxta çağrıldı və 1677-ci ilin fevralında İstanbulda taxt naibi təyin edildi. Həmin ilin sonunadək bu vəzifədə qalan Yusif Paşa ardından orduya əsgər toplamaq məqsədilə Rumeliyə göndərildi. Ancaq 1678-ci ildə Vidin yaxınlığında vəfat etdi.

## Mənbə

* Peirce , Leslie P. (1993) Imperial Harem : Women and Sovereignty in the Ottoman Empire 1993, Oxford University Press, .

## İstinadlar
Qozbel Mustafa Paşa

**Qozbel Mustafa Paşa** (ö. 1666) — IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Doğum tarixi və əsli haqqında məlumat yoxdur. Qozbel bir yeniçəri ikən ordu daxilində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, 1658-ci ilin fevralında yeniçəri ağalığına təyin edilmişdir. Ardından 1662-ci ilin martında vəzir rütbəsi alaraq Dəməşq, 1663-cü ilin fervalında isə Bağdad bəylərbəyi oldu. Həmin il Sultan Əhmədin qızlarından Fatma Sultanla nigahlandı və dekabr ayında Mərəş bəylərbəyliyinə gətirildi. 1665-ci ildə Tərabülüs əş-Şam bəylərbəyi oldu və ertəsi il orada vəfat etdi.

## Mənbə

* Peirce , Leslie P. (1993) Imperial Harem : Women and Sovereignty in the Ottoman Empire 1993, Oxford University Press, .

## İstinadlar
Məhəmməd Arif

**Məhəmməd Arif** (, ) — İndoneziya siyasi xadimi.

## Həyatı
2004-cü ildə Xalq Məşvərət Məclisinə seçildi. Riau adalarını təmsil etdi. İndoneziyanın Tanjungpinang şəhərində anadan olub.

Arif, 1 yanvar 2021-ci ildə 44 yaşında Tanjungpinangda ürək tutmasından öldü.

## Xarici keçidlər
Xuanito

**Xuanito** () bir sıra şəxsin ləqəbi.

**Peşəkar futbolçular**

* Xuan Qomes Qonsales (1954—1992) — İspaniya futbolçusu
* Xuan Qutyerres Moreno (d. 1976) — İspaniya futbolçusu
Əli Quliyev (icra başçısı)

**Əli Sadatqulu oğlu Quliyev** () — Zəngilan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1991–1992).

## Həyatı
Əli Quliyev 1 iyul 1945-ci ildə Zəngilan rayon Mincivan qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunu bitirmiş, 1989–93-cü illərdə Azərbaycan İdarəetmə İnstitunun müdavimi, Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyində və Kosmik Tədqiqatlar İnstitutunda şöbə müdiri olmuşdur.

Əmək fəaliyyətinə N.Nərimanov adına Mincivan qəsəbə orta məktəbində pioner baş dəstə rəhbəri kimi başlamışdır. 1965–1972-ci illərdə müəllim, dərs hissə müdiri, 1972-ci ildə "Kənd həyatı" qəzetində əbədi işçi, 1989–1991-ci ildə politologiya və Sosial idarəetmə institunda müdavim olaraq çalışmışdır.

## Siyasi fəaliyyəti
1973-cü ildə Rayon Komitəsi II katib, I katib, 1980–1988-ci illərdə Zəngilan Rayon Xalq Deputatları Sovetinin müavini, 1988–1989-cu ildə Mincivan Qovşaq partiya komitəsinin katibi, 1989-cu ildə Zəngilan Rayon Xalq Deputatları Sovetinin sədri, 1991-ci ildə Zəngilan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 1992-ci ildə Nazirlər Kabineti yanında Azərmənzil "Komplekttəmir" respublika birliyində direktor müavini vəzifəsində işləmişdir.

## İstinadlar
Kontakt Home

**Kontakt Home** — Azərbaycanda elektronika, məişət texnikası və mebel satışı üzrə fəaliyyət göstərən mağaza şəbəkələrindən biri. Şəbəkənin baş direktoru Həsən İsrafilzadədir.

## Haqqında
2006-cı ildə mobil telefon, aksessuar və mobil nömrələrin satışını həyata keçirən ilk Kontakt Home mağazası açılmışdır. Eyni ildə 3 yeni mağazası da açılan mağazalar şəbəkəsinin adı "Kontakt Mobile" idi.

2011-ci ildə məhsul kateqoriyaları siyahısına məişət texnikası əlavə olundu. Mağazaların təklif etdiyi məhsulların çeşidliliyi artdı və şəbəkənin adı "Kontakt Electronics" adına dəyişdirildi. 2013-cü ildə geniş elektronika və məişət texnikası kateqoriyalarının sırasına mebel kateqoriyası da əlavə olundu. Həmin ildən etibarən yerli və xarici brendlərin, həmçinin öz fabrikinin istehsal etdiyi mebellər də mağazalarda satışa çıxarıldı. Bununla da "Home" konsepti tamamlanaraq, şəbəkənin adı "Kontakt Home" adına dəyişdirildi.

Şirkət əməkdaşlarının sayı 2500-ə yaxındır. Hazırda 30-dan çox brendin rəsmi distribyuteri olan Kontakt Home-un 41 mağaza və 1 online mağazası müştərilərə xidmət edir.

## Beynəlxalq partnyorlar
Kontakt Home Dyson, Electrolux, WAHL, Toshiba, Black&Decker, Hoffmann kimi dünya brendlərinin Azərbaycanda eksklüziv distribyuteri, Samsung, LG, Bosch, Huawei, Realme, Sony, Panasonic, BQ, Sonorous, Elari, Thomas, Beurer, Karcher, H Gala, Cassore, Simge mobilya kimi 30-dan çox beynəlxalq brendin rəsmi distrübyuteri, Apple brendinin rəsmi satış mərkəzidir.

## Sertifikat və mükafatlar
* Taksit dövriyyədə ilin ən dinamik artım etmiş partnyoru — 2019
* "Yaşıl Dəhliz" sistemi çərçivəsində könüllü riayət mədəniyyətinə görə — 2020

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Kontakt Home"nin rəsmi saytı
Şərq Sahili hip-hop musiqisi

**Şərq sahili hip-hop musiqisi** () ― 1970-ci illərdə ABŞ-nin New York bölgəsində ortaya çıxan bir hip-hop trendidir. Müxtəlif bölgələrdən ABŞ-nin şərq hissəsini əhatə edən bölgəyə gələn rep sənətçilərinin zamanla yaratdığı bir üslubdur. Sadə qafiyə sxemindən və adi "köhnə məktəb" üslubundan fərqli olan və daha çox söz yazma bacarıqlarına söykənən bir üslubdur. Çox hecalı yanıltmaclar, qarmaşıq cinas, davamlı və sərbəst oxuma tərzi və axış, eləcə də kompleks metaforalar ilə xarakterizə olunur . Şərq sahili hip-hopunda sənətkarda yaxşı bir səs olmasa da aqressiv bir oxuyuş təzi və vurğu gərəklidir. Public Enemy və EPMD kimi qruplarda bu bir nümunədir. Bundan əlavə,  söz yazma istedadı Eric B. & Rakim, Boogie Down Productions, Big Daddy Kane, Slick Rick kimi qruplarda və sənətkarlarda olduqca güclüdür.

1980-ci illərin ortalarında Şərq Sahili hip-hop mədəniyyəti alt mədəniyyətlərə ayrılmışdır. Sosial məsələlərə toxunan şüurlu bir üslubla icra olunan *lyrical consciousness* ya da şiddət məzmunlu məsələlərə toxunan və bandalardan bəhs olunan mafya növü də deyilən *[[mafioso rap]]* kimi alt növlər də olmuşdur. Raekwon və Kool G Rap kimi sənətkarlar *mafioso rap* janrına nümunə kimi göstərilə bilər.
Dərgəzin şəhristanı

**Dərgəzin şəhristanı** (farsca: شهرستان درگزین)  — İran İslam Respublikasının Həmədan ostanının şəhristanlarından biri.

Mərkəzi Qürvə Dərcəzin (Qürvə) şəhəridir.

## Əhalisi
2016-cı ilin siyahıya alınmasına görə, Dərgəzin şəhristanının əhalisi toplam 36,999 nəfərdən ibarətdir.

### Milli tərkibi
Əhalisi bütünlükdə Azərbaycan türklərindən ibarətdir və Azərbaycan türkcəsində danışırlar.

## İstinadlar
Franşiza

Franşiza bunlara istinad edə bilər;

## Biznes və qanun

***Françayzinq** - ticarət nişanlarının lisenziyalaşdırılmasını və françayzlarla iş aparmaq metodlarını əhatə edən bir iş metodu.

***Franşiza** - kabel televiziyası provayderi, kommunal xidmət və ya şirkət kimi bir növ fəaliyyət göstərmək üçün bir imtiyazdır, bəzən aşağıdakı kimi tarif cədvəllərinin verilməsini tələb edir:

***Televiziya franşizası** - televiziya şəbəkəsini idarə etmək hüququna malik franşiza

***Kabel franşizası** - kabel televiziya şəbəkəsini idarə etmək hüququna malik franşiza

***Kabel televiziyası franşizası** - haqqı, yerli hökumət tərəfindən xüsusi bir kabel televiziyası şirkətinə illik ödəniş

***Böyük Britaniyada sərnişin dəmir yolu françayzinqi** - Böyük Britaniyanın dəmir yollarında sərnişin xidmətlərinin istismarına dair müqavilə sistemi.

***Franşiza** - sığorta şirkətləri tərəfindən çıxılmaq şərtilə siyasət ödənişləri üçün bir eşik olaraq istifadə edilən bir bənddir.

***Siyasi franşiza** və ya **seçki hüququ**, **mülki səs hüququ** -

***Franşiza yurisdiksiyası** - İngilis tarixində, xüsusi mülkiyyət olaraq qoyulmuş bir yurisdiksiyadır.

*Franchise Pictures - bir film istehsalı şirkəti.

## İncəsənət, əyləncə və media

***"Franchise" (qısa hekayə)** - İsaak Asimovun 1955-ci ildə yazdığı qısa bir hekayə

***Dem Franchize Boyz** -Atlantadan Amerikalı bir hip hop qrupu

***Franchise Times** - Amerika Birləşmiş Ştatlarının bir iş dərgisi toplusu

***Media franşizası** - əsasən Şimali Amerika istifadəsində olan filmlər, video oyunlar, kitablar və s. ilə əlaqəli yaradıcı əsərlərin toplusudur.

***"Franchise" (mahnı)** - Treyvis Skottun 2020-ci il mahnısı

## İdman

***Franşiza** - Şimali Amerikada ən çox rast gəlinən peşəkar idman liqası təşkilatı tipli bir komanda üçün bir termin; 

***Françayzinq oyunçusu** - ətrafında bütün rəqabətçi heyət qurula biləcəyi bir komandadakı oyunçusu

***Françayzinq etiketi** - ABŞ Milli Futbol Liqasında müqaviləsi tezliklə başa çatacaq bir oyunçunun təyinatı, onu artırılmış maaşla bir il komandaya bağlayır.

***İdman liqası franşizası** və ya **Liqa imtiyazı** - hovuz, dart və s. Kimi fəaliyyətlərdə müəyyən bir idman liqası altında yerli və ya regional bir françayzinq iş əməliyyatı.

## Həmçinin bax

*Multimedia franşizası
Artur Evans

**Sir Artur Con Evans** () ― Britaniya arxeoloqu. O, Krit adasında Minoy sivilizasiyasına məxsus olan Knos sarayını taparaq məşhur olmuşdur.

## İstinadlar
Şeyxdarabad (Miyanə)

**Şeyxdarabad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 2,154 nəfər yaşayır (451 ailə).

## İstinadlar
TRT 4K

**TRT 4K** — ilk yayıma 19 fevral 2015-ci ildə Türksat 2A üzərindən başlamışdır. Türkiyənin ilk 4K texnologiyasına sahib Türksat peykində şifrəsiz olaraq izlənilə bilər.
HEVC (h.265) kodlayıcı ilə 3840×2160p50 görüntüyə və DD+ kodlayıcı ilə 7.1 surround türkcə səsə sahibdir. 10 iyun 2016 tarixindən etibarən Türksat 3A peykindən UEFA Avropa Çempionatı açılış mərasimi və ilk matçını canlı yayımlayaraq, proqramlı olaraq tam zamanlı yayıma başladı.

## Loqotiplər

Fayl:TRT 4K logo.svg|Köhnə logo
Fayl:TRT 4K.svg|Yeni logo


## İstinadlar
Centrosaurus

**Centrosaurus** — indiki Kanada ərazisində Gec Təbaşir dövründə yaşamış ceratopsian qrupuna aid otyeyən dinozavr. Növün 75.5-76.5 milyon il əvvəllə aid qalıqları Kanadanın Dinozavr Formasiya Parkında aşkarlanmışdır.

## İstinadlar
Citipati

alt=Citipati|thumb|249x249px|Citipati
Citipati ([ˈtʃiːt̪ɪpət̪i]; "dəfn lordu" mənasını verir), təxminən 75 milyon ilə 71 milyon il əvvəl Son Cretaceous dövründə Asiyada yaşamış bir oviraptorid dinozavr cinsidir. Əsasən 1990-cı illərdə ilk qalıqların toplandığı Djadokhta Formasiyasındakı Ukhaa Tolgod bölgəsindən məlumdur. Citipati osmolskae cinsi və növləri 2001-ci ildə adlandırılmış və təsvir edilmişdir.
Dilofozavr

**Dilofozavr** () ― ətyeyən dinozavr cinsi. Yırtıcı bir dinozavrdır və uzunluğu 3 metrə çatır. Ondan zəif olanlara hücum edir. Bəzi elm adamları, Dilofozavrın çənə sümüyünün möhkəm olmadığını, bu səbəbdən otyeyənlərin yalnız sağ qala biləcəyini iddia edirlər. Lakin Dilofozavrın böyük ehtimalla sürülərdə gəzib birlikdə ov etməsi ehtimalı var idi.
8K

**8K Ultra HD** — eni təxminən 8000 piksel olan şəkil və ya displey çözümlülüyü. **8K UHD** (7680 × 4320) Rec 2020 (UHDTV) standartında müəyyən edilmiş ən yüksək çözümlülükdür. "8K" termini ümumidir və üfüqi piksel sayı təxminən 8000 olan hər hansı çözümlülüyə aiddir. Bir neçə fərqli **8K** çözümlülük müxtəlif təşkilatlar tərəfindən standartlaşdırılıb.

8K çözümlülük 4K-nın davamçısıdır. Televiziya istehsalçıları 2017-ci ilə qədər 4K-nı yeni standarta çevirməyə çalışdılar. CES 2019-da ilk 8K televizorları təqdim edildi. 8K-ya hazır cihazların 2023-cü ilə qədər ildə 11 milyon ədəd qlobal satışla UHD televizorlarının yalnız 3%-ni təşkil edəcəyi proqnozlaşdırılmışdı (Strategy Analytics-in 2018-ci il proqnozu). Bununla belə, televizor istehsalçıları optimist olaraq qalırlar, çünki 4K bazarı gözlənildiyindən daha sürətli böyüyüb, faktiki satışlar 2016-cı ildə proqnozları təxminən altı dəfə üstələyib.

2013-cü ildə bir ötürmə şəbəkəsinin HDTV çözümlülüyü internet sürəti ilə məhdudlaşdı və yüksək məlumat sürətini ötürmək üçün peyk yayımlarına əsaslanırdı. Tələbin video sıxlaşdırma standartlarının qəbuluna təkan verəcəyi və qısa müddətdə fiziki rabitə şəbəkələrinə əhəmiyyətli təzyiq göstərəcəyi gözlənilir.

2018-ci ildə etibarən sadəcə bir neçə kameranın 8K-da video çəkmək qabiliyyəti var idi, NHK 8K görüntü sensoru ilə kiçik yayım kamerası yaradan bir neçə şirkətdən biridir. 2018-ci ilə qədər Red Digital Cinema kamera şirkəti həm Full Frame sensorda, həm də Super 35 sensorda üç 8K kamera təqdim etdi. Bundan əlavə, bəzi kinorejissorlar daha yaxşı 4K görüntülər çəkmək qabiliyyətinə görə 8K kameralara olan tələbi artırdılar.

## Tarixi
Yaponiyanın ictimai yayım şirkəti NHK ilk dəfə 1995-ci ildə 4320p çözümlülüyünün tədqiqatına və inkişafına başlamışdır. Format 2007-ci ilin oktyabrında SMPTE tərəfindən standartlaşdırılıb, interfeys 2010-cu ilin avqustunda SMPTE tərəfindən standartlaşdırılıb və 2012-ci ildə lTU-R tərəfindən televiziya üçün beynəlxalq standart kimi tövsiyə edilib. Bunun ardınca 2014-cü ilin fevralında Soçidə keçirilən 2014 Qış Olimpiya Oyunlarında və 2014-cü ilin fevralında Braziliyada keçirilən FİFA Dünya Kubokunda tərəfdaşlar "AstroDesign" və "Ikegami Electronics" HEVC-dən istifadə etdi.

## Həmçinin bax
* Ultra yüksək görüntü imkanı TV

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
4K

**4K** () — Kinematoqrafiya məqsədləri üçün bazara təqdim olunan ilk 4K kamera, 2003-cü ildə bazara buraxılan Dalsa Origin-di. 4K texnologiya, Kaliforniya Universiteti, San Diego, CALIT2, Keio Universiteti, Dəniz Yüksək Lisenziya Məktəbi və 2004-cü ildə IGrid və CineGrid kimi məkanlarda müxtəlif nümayişlər gerçəkləşdirən dünyadakı Universitetlərdəki müxtəlif araşdırma qrupları tərəfindən inkişaf etdirilmişdir.

## Formatlar

### Rəqəmsal film
Rəqəmsal film ən-boy dərəcəsi piksel görüntü imkanı dərəcəsinə görə dəyişir. Rəqəmsal filmlərdəki ilk yüksək görüntü imkanı standartlarından biri 4K'dır. Xüsusilə kompüter oyunlarının inkişafında 4K standartının böyük qatqısı olmuşdur.

### PC formatları

#### UHD
Ultra High Definition (UHD), 3840 x 2160 piksel və yuxarı görüntü imaknına verilən addır. Bir UHD monitor, bir Full-HD monitorun dört qatı görüntü imkanı təmin edir. Şaquli görüntü imkanı piksel sayısı (3840) səbəbi ilə kinematoqrafiya 4K standartı ilə qarşılaşdırılaraq "4K" ilə sinonim işlədilir. UHD'nin 4K, 5K, 8K və 10K törəmələri PC monitorlarında işlədilməkdədir.

#### YouTube formatı
iyul 2010'da YouTube 4K formatındakı videoların yüklənməsinə qismən olsa da icazə vermişdir. YouTube'a yüklənən 4K videolar müəyyən dərəcələrdə edilən məhdudiyyətlər səbəbi ilə *YouTube formatı* olaraq adlandırıla bilər.

## Həmçinin bax
* 8K
* Rəqəmsal kinoteatr
* Ultra yüksək görüntü imkanı TV

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ben 10: 10.010

**Ben 10: 10.010**  — Ben 10 (2016) cizgi teleserialının 5-ci mövsümünün 173, 174, 175 və 176 bölümlərini əhatə edən 44 dəqiqəlik filmdir. 20 fevral 2021-ci ildə Türkiyədə, 27 fevral 2021-ci ildə Avropada nəşr olunacaq.

## Məzmun
Quin uzaq gələcəkdə Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidenti olur. Dünya bir yad oğlan tərəfindən hücum altındadır. Quin bu təhdidəə qarşı müqavimətə rəhbərlik edir. Digər tərəfdən, Ben uzun müddət ailəsi ilə əlaqə qura bilmirdi. Təqaüdə getməyə inanan Ben gənc Bendən kömək istəmək üçün keçmişə qayıdır. Yalnız birlikdə gələcəyi təhdid edən hücumu dayandıra bilərdilər.

## Personajlar

* Quen Tennizon
* Meks Tennizon
* Ben 10,000 (debut)
* Gələcək Quen Tennizon (debut)
* Ekstra (debut)
* Buxar Smays

## İstifadə olunan yadplanetlilər

### Ben 10.000 Tərəfindən:

* Dörd Qol

## İstinadlar
Bosniyalı Saleh Paşa

**Bosniyalı Saleh Paşa** (ö. 15 sentyabr 1647) ― Sultan İbrahim dönəmində 1 il 9 ay günlük Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.

## Həyatı
Əslən boşnaq olub, dəvşirilərək Əndəruna gətirilmişdir. Dəftərdar Mustafa Paşanın oğlu olub, təhsilini tamamladıqdan sonra divan katibliyində xidmət etməyə başladı. Sarayda müxtəlif vəzifələrdə çalışdıqdan sonra 1643-cü ildə baş miraxur, 1644-cü ilin iyununda yeniçəri ağası, 1644-cü ilin iyulunda baş dəftərdar olaraq təyin olundu. Bu vəzifədə ikən 17 dekabr 1645-ci ildə sədarətə gətirildi. 15 sentyabr 1647-ci ildə vəfat etdi.

## Mənbə
Armando Merodio

**Armando Merodio Peskuera** (; ) ― hücumçu mövqeyində oynamış İspaniya futbolçusu.

## Futbolçu karyerası
Kataloniyanın Barselona şəhərində anadan olan Merodionun atası pelota oyunçusu idi. O, 3 yaşındaykən ailəsi ilə Basklar ölkəsinə köçdü. Peşəkar karyerasına "Barakaldo" klubunda başlasa da, tezliklə "Atletik Bilbao" ilə müqavilə bağladı.

11 mart 1956-cı ildə Merodio ev meydanında 2–1 qələbə hesabı ilə bitən "Atletiko Madrid" klubuna qarşı oyunda La Liqa debütunu etdi və qol vurdu. Mövsüm ərzində o, daha iki dəfə meydana çıxdı və klubu liqa və ölkə kubokunun çempionu oldu; 16 yanvar 1957-ci ildə Çempionlar Kubokunun 1/4 finalında "Mançester Yunayted"ə qarşı keçirilən və 5–3 məğlubiyyət hesabı ilə bitən oyununda o, fərqlənməyə bacardı, iki oyunun nəticəsində ümumi hesab ingilislərin xeyrinə 5–6 oldu.

İspaniya çempionatının 1958–59 mövsümündə o, ard-arda dörd oyuna 11 qol vurdu ("Atletik" oyunlarda 9–0, 9–0, 8–1 və 7–0 hesabları ilə qalib gəlmişdir). Bilbao klubunda 104 oyuna 39 qol vuran Merodio 1963-cü ildə həmçinin yüksək divizyonda çıxış edən "Real Mursiya"ya transfer olundu və burada iki mövsüm keçirərək sonuncuda aşağı liqaya düşdü.

"Rekreativo" və "İndauçu" klublarında aşağı divizyonda 2 il keçirəndən sonra Merodio karyerasını 1967-ci ildə demək olar ki 32 yaşında bitirdi. 21 iyun 2018-ci ildə 82 yaşında Bilbaoda vəfat etdi.

## Nailiyyətləri
**Atletiko Bilbao**

* La Liqa: 1955–56
* Kopa del Generalísimo: 1956, 1958

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Armando Merodio Atletik Bilbao saytında
* Armando Merodio BDFutbol-da
Pozitiv azadlıq

**Pozitiv azadlıq** (müsbət azadlıq) siyasi fəlsəfədə — öz potensialını reallaşdırmaq üçün qaynaqların qabiliyyəti və mövcudluğu ilə xarakterizə olunur (bu, daxili maneələrdən azadlığı da ifadə edə bilər); digər insanların müdaxiləsi.  Pozitiv azadlıq konsepsiyasının ayrılmaz hissəsi azadlığın vətəndaşların hökumətdə və ya könüllü iş birliyində (anarxistlər vəziyyətində) iştirak etmək qabiliyyəti ilə təyin olunduğu fikiridir.

İsayya Berlin "İki Azadlıq Konsepsiyası" adlı məqaləsində (1958), azadlığın müsbət mənasını yazır

… sualının cavabında nəzərdə tutulur: "İdarəetmə və ya müdaxilənin mənbəyi nədir və ya kimdir və insanı bu hərəkəti başqa bir yox, başqa bir şəkildə etməsinə vadar edir və ya fərqli və fərqli olmur?"

Müsbət azadlıq konsepsiyası, onu sosial liberalizmin və liberalizmin fərqləndirən mərkəzi liberalizmin (ABŞ-də qısaldılmış adından da istifadə edirlər - liberalizm). Həm də müsbət azadlıq konsepsiyası sosial demokratiyanın siyasi fəlsəfəsini təsir etdi.

## Haqqında
İsayya Berlin iki əsas azadlığı müəyyən etdi. "Mən heç kimə qul deyiləm" kimi bir açıqlama Berlin mənfi azadlığın, yəni başqa bir şəxsin birbaşa müdaxiləsindən azad olmağın səciyyəvisi kimi xarakterizə etdi. Bunun əksinə olaraq, Berlin müsbət azadlığa xas olan "Mən öz ağam" ifadəsini, həyatda öz yolunu seçmək azadlığı barədə bir ifadəni istifadə etdi.

Çarlz Teylor mənfi azadlığın, bir şəxs xarici qüvvələrin əsarətində olmadığı və dövlət qaynaqlarına bərabər şəkildə sahib olduğu təqdirdə (vaxtınızı necə keçirməsinə qərar verməsindən asılı olmayaraq) mənfi azadlıq qazandığı zaman "fürsət konsepsiyası"  ("*opportunity-concept"*) fikrini izah edir. Teylor, pozitiv azadlığın "həyata keçirmə konsepsiyasına" söykəndiyini söyləyir: müsbət azadlığa sahib olmaq, fərdin daxildə sərbəst olması və özünə görə ağlabatan davranmağı bacarmalı olması mənasını verə bilər. Fərz edək ki, varlı və qüdrətli bir insan da narkotik aludəçisidir. Teylora görə çox mənfi azadlığa, lakin çox az müsbət azadlığa sahib ola bilər. Müsbət azadlıq, daxili məhdudiyyətlərdən (zəiflik, qorxu, cəhalət və s.) azad, qərar qəbul edə bilən,  yetkin bir şəxs mövqeyində olmağı tələb edir.

## İstinadlar
İdeyalar tarixi

**İdeyalar tarixi** —  bəşəri fikirlərin yaradılması, qorunması və dəyişdirilməsi tarixi prosesi haqqında elm. İdeyalar tarixi intellektual tarix, fəlsəfə tarixi, elm tarixi, ədəbiyyat tarixi və ümumiyyətlə mədəniyyət tarixi ilə sıx əlaqədardır və bu səbəbdən onların bir hissəsi və ya tərkibindəki tətbiq olunan bir intizam kimi qəbul edilə bilər. Metod bir-biri ilə yeni birləşmələrə gələn və ifadə formalarını dəyişən, nisbətən dəyişməz qalan vahid fikirlərin öyrənilməsinə əsaslanır.

Konsepsiya bu intizamın qurucusu olan Artur Lavcoy (Great Being Chain of Being: A History of a Idea, 1936) tərəfindən təqdim edilmişdir.

## Nümayəndələri
* Nümayəndələri
** Artur Lavcoy
** Rene Uellek
** Leo Şpitser
** Pol Azar
* Tədqiqatçılar
** İsayya Berlin
** Mişel Fuko

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* Лавджой, А. Великая цепь бытия: История идеи / Пер. с англ. Владислав Софронов. — М.: Дом интеллектуальной книги, 2001. — 376 с. ISBN 5-7333-0239-9
* История идей как методология гуманитарных исследований. Философский век. Альманах. Вып. 17-18 http://ideashistory.org.ru/almanacs.html  / Отв. редакторы Т. В. Артемьева, М. И. Микешин. — СПб., 2001.
* Шамшурин В. И. История идей и историческое сознание: Р.Дж. Коллингвуд и его последователи // Вопросы философии.1986. № 5.С. 127—136.
* Kristeller P. O. History of Philosophy and History of Ideas // Journal of the History of Philosophy. 1964.№ 2.

## Xarici keçidlər
* Sankt-Peterburq İdeyalar tarixi Mərkəzi
Barium xlorid

***Barium xlorid*** (BaCl2) ― duzlar sinfinə aid qeyri-üzvi birləşmə. Barium xlorid rəngsiz, romb şəklində olan kristaldır.

## Alınması

* Bariumun xlor ilə reaksiyası zamanı:

\mathsf{Ba + \ Cl_2 \longrightarrow \ BaCl_2}

* Barium oksidin xlorid turşusu ilə reaksiyası zamanı:

\mathsf{BaO + 2HCl \longrightarrow \ BaCl_2 + \ H_2O}

* Barium hidroksidin xlorid turşusu ilə reaksiya zamanı:

\mathsf{Ba(OH)_2 + 2HCl \longrightarrow \ BaCl_2 + 2H_2O}

* Barium sulfidin kalsium xlorid ilə reaksiya zamanı:

\mathsf{BaS + \ CaCl_2 \longrightarrow \ BaCl_2 + \ CaS}

* Barium karbonatin xlorid turşusu ilə reaksiya zamanı:

\mathsf{BaCO_3 + 2HCl \longrightarrow \ BaCl_2 + \ H_2O + \ CO_2 \uparrow}

## Kimyəvi xassələri
Barium xlorid suda yaxşı, spirtdə az miqdarda, dietil efirində tamami ilə həll olunmur. Barium xlorid duzlarla dəyişmə reaksiyalarına yalnız həll olunmayan bir maddə, qaz halında və ya bir qədər az dissosiasiya olun birləşmə alınanda daxil olur:

\mathsf{BaCl_2 + \ MgSO_4 \longrightarrow \ BaSO_4 \downarrow + \ MgCl_2}

\mathsf{BaCl_2 + \ K_2CrO_4 \longrightarrow \ BaCrO_4 \downarrow + 2\ KCl}

Müəyyən turşular ilə reaksiyaya daxil olur:

\mathsf{BaCl_2 + \ H_2SO_4 \longrightarrow \ BaSO_4 \downarrow + 2 \ HCl}

## Tətbiqi
Barium xlorid kənd təsərrüfatında bitki zərərvericilərinin məhv edilməsi üçün istifadə olunur. Analitik kimyada məhlullarda sulfat turşusu və ya sulfatları aşkar etmək üçün (ağ çöküntü əmələ gəlir) tətbiq olunur. Keramik məhsuları hazırlamaq üçün istifadə olunan kütlənin tərkibinə daxil olur. Kimya sənayesində bariy duzları və bariy əsaslı reaktivlərin istehsalı üçün istifadə olunur.

## Toksikliyi
Barium xlorid – toksik maddədir. Dəri və gözlərə düşdükdə, kimyəvi yanığlara səbəb ola bilər, yanğın və partlayışa davamlıdır. Buxarıyla nəfəs aldıqda öskürək, boğazda ağrı baş verir.  Daxilə düşdükdə sinir sisteminə, ürəyə pis təsir görsədir. Siçovullar üçün ölümcül dozası daxilə düşdükdə 50-149,2 mq / kq-dır. Barium xloridi qaranlıq otaqda polietilen torbalarda saxlamaq lazımdır. Təmin etmək lazımdır ki, su ilə təmasda olmasın.

## İstinadlar
# Рабинович В.А., Хавин З.Я. "Краткий химический справочник" Л.: Химия, 1977 стр. 55
# Ахметов Т.Г. Химия и технология соединений бария. - М.: Химия, 1974. - С. 26-45
# Вредные химические вещества: Неорганические соединения элементов I-IV групп. Справочник. - Л.: Химия, 1988. - С. 136
## Mənbə
 
# [www.xumuk.ru/spravochnik/383.html Хлорид бария на XuMuK.Ru]
# [www.xumuk.ru/encyklopedia/475.html Описание и применение хлорида бария на XuMuK.Ru]
"Xidmət" ordeni (Böyük Britaniya)

**Xidmət ordeni** (, ) — Kral VII Eduard tərəfindən 1902-ci ildə Böyük Britaniyada qurulmuş məhdud cəmiyyət (nizam) üzvlərinin fərqlənmə mükafatı. Sərəncamın rəhbəri ingilis monarxdır.

Prussiya *[[Pour le Mérite]]* ilə bənzətmə ilə yaradıldı. Sərəncama üzv olmaq, silahlı qüvvələrdə üstün xidmətə görə və ya elm, incəsənət, ədəbiyyat, mədəniyyətin inkişafına xüsusi töhfə üçün mükafat olaraq verilir. Hərbi mükafat olaraq verilən fərqli işarələrin növü, mərkəzi medalyonun arxasında çarpaz bir qılınc ilə mülki birindən fərqlənir.

Orden üçün təyinatlar, hökumətin tövsiyəsi ilə verilən digər sifarişlərin əksəriyyətindən fərqli olaraq monarxın şəxsi qərarıdır.

Orden üzvlüyü 24 üzv və bir fəsil ilə məhdudlaşır, ancaq xaricilər əlavə olaraq "fəxri üzvlər" olaraq sıraya daxil edilə bilərlər. Yarandığı gündən bu əmr qadınlar üçün açıqdır; Florens Naytinqeyl, 1907-ci ildə orden təqdim olunan ilk qadın idi. Orden cəngavərlik və ya başqa bir status vermir, ancaq orden üzvləri adlarından sonra **OM** hərflərindən istifadə edə bilərlər. Kanada mükafat sistemində bütün ordenlərin ən yüksək vəzifəsini tutur və cəsarətə görə ən yüksək mükafatlardan — Victoriya xaçı və Şücaət Xaçından sonra ikinci yerdədir.

## Nişanın təsviri
Orden nişanının üstündə rəngli emaye şəklində qızıl tac ilə üstü mavi haşiyəli qırmızı xaç görünüşü vardır. Mərkəzdə, qırmızı emaye meyvəsi olan yaşıl mina zeytun çələngi içərisində, ağ emaye haşiyəli yuvarlaq mavi emaye medalyon və mərkəzdə iki sətirdə "FOR MERIT" yazısı var. Orden nişanı boyun lentinə taxılır.

## Hazırkı üzvlər
* **Rəhbər:** II Yelizaveta
* **Üzvlər:**
#  şahzadə Filip Mauntbetten, KG, KT, OM GBE, AC, QSO, PC (10 iyun 1968), Kral-konsort
#  baron Norman Foster, OM, RA (25 noyabr 1997), memar
#  ser Rocer Penrouz, OM, FRS (9 may 2000), fizik-riyaziyyatçı
#  ser Tom Stoppard, OM, CBE (9 may 2000), dramaturq
#  Uels şahzadəsi Çarlz, KG, KT, GCB, OM, AK, QSO, PC, ADC (27 noyabr 2002), Taxtın varisi
#  baron Ceykob Rotşild, OM, GBE (28 oktyabr 2002), filantrop
#  ser Devid Attenboro, OM, CH, CVO, CBE, FRS (10 iyun 2005), rejissor
#  baronessa Betti Butroyd, OM, PC (10 iyun 2005), birinci qadın — icmalar palatası spikeri
#  ser Tim Berners-Li (13 iyun 2007), alim, ixtiraçı URI, URL, HTTP, HTML, Ümumdünya hörümçək torunun yaradıcılarından biri.
#  baron Martin Ris (13 iyun 2007)
#  arxiepiskop Robin Eymz (13 iyun 2007)
#  Jan Kretyen (13 iyul 2009), Kanadanın baş naziri (1993–2003)
#  Nil Makreqor (4 noyabr 2010), sənət tarixçisi, Britaniya muzeyinin direktoru
#  Devid Hokni (1 yanvar 2012), rəssam
#  Con Hovard (1 yanvar 2012), Avstraliyanın Baş naziri 1996–2007
#  ser Saymon Rettl, OM, CBE (1 yanvar2014), dirijor
#  Maqdi Yakub, OM (1 yanvar 2014), kardiocərrah

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ordenin tarixi və Mükafatçıların Tam Siyahısı 1902–2002
* Fəxri Fərman Cəngavərlərinin siyahısı https://web.archive.org/web/20080501225034/http://www.leighrayment.com/
Görkəmli adamların həyatı

**Görkəmli adamların həyatı** — məşhur şəxsiyyətlərin həyat və yaradıcılığı haqqında kitab seriyası. Əsası 1890-cı ildə Florenti Fyodoroviç Pavlenkov tərəfindən qoyulmuş və Maksim Qorkinin təşəbbüsü ilə 1933-cü ildən Moskvada buraxılmağa başlanmışdır. 1938-ci ildən "Molodaya qvardiya" nəşriyyatında buraxılır. Bu seriyaya daxil olan kitablar içərisində yazıçı, bəstəkar, rəssam və digər sənət adamlarına, alimlərə (İbn Sina, Şekspir, Dante, Mixail Lomonosov, Onore de Balzak, Gi de Mopassan, Şopen, Lev Nikolayeviç Tolstoy, Dostoyevski, Çexov və başqaları) həsr olunmuş nəşrlər mühüm yer tutur. Həmin seriyadan Babək, Nizami, Mirzə Fətəli Axundzadə, Nəriman Nərimanov, Mirzə Ələkbər Sabir, Firudin bəy Köçərli, Abdulla Şaiq, Ömər Faiq Nemanzadə və başqaları haqqında kitablar çap olunmuşdur. Nəşr olunan bu kitablarda dahi şəxsiyyətlərin həyatı, yaradıcılıqları diqqət mərkəzinə gətirilir, zəruri faktlar, yaxud arxiv sənədləri əsasında tədqiqata cəlb olunur, maraqlı faktlar, araşdırmalar üzə çıxarılır. Müəllifin həyat və fəaliyyətinin bütün incəliklərini olduğu kimi oxucuya təqdim etdiyi qəhrəmanı isə öz növbəsində, geniş oxucu marağı üçün zəmin yaradır. Məsələn, "Görkəmli adamların həyatı" seriyasından Şərqin böyük şairi və mütəfəkkiri Ömər Xəyyamla bağlı nəşr olunan kitabda şairin həyat və yaradıcılığından, xüsusən də bir çox dillərə tərcümə olunaraq dünya şöhrəti qazanmış rübailərindın bəhs edilir. Ömər Xəyyamın həm də bir riyaziyyatçı və filosof kimi məşhur olması diqqət mərkəzinə gətirilir. Ümumiyyətlə, müəlliflər az məlum olan çoxlu materiallar əsasında Ömər Xəyyamın həyat və fəaliyyətini işıqlandırmaqla yanaşı, həm də XI–XII əsrlərdə müsəlman Şərqində mövcud tarixi şəraiti və mənəvi həyatı da geniş qələmə almışlar . 
Son illərdə “Görkəmli adamların həyatı” seriyası ilə “Heydər Əliyev”, “İlham Əliyev”  və “Zərifə Əliyeva” kitabları dünyanın bir çox xalqlarının dillərinə (burma dili, vyetnam dili və s.) tərcümə olunaraq çap edilməkdədir .  Yazıçı-dramaturq Hüseynbala Mirələmovun müəllifliyi ilə Moskvanın məşhur “Molodaya qvardiya” nəşriyyatında  nəşr edilən kitablar qısa zaman ərzində geniş oxucu rəğbəti qazanmışdır. 
Tbilisidə də bu seriyadan “Tərcümeyi-hal davam edir: İlham Əliyev” kitabı gürcü dilində nəfis tərtibatla çap olunmuşdur. Kitab arxiv sənədlərinə və materiallarına istinad edərək yazılmışdır və tərcümeyi-halı geniş sovet və postsovet məkanının tarixi fonunda davam edən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin istər uşaqlıq, gənclik və tələbəlik, istərsə də əmək fəaliyyətinə başladığı illərdə siyasətçi və dövlət xadimi, ümummilli lider Heydər Əliyevin layiqli davamçısı kimi xarakterinin formalaşması mərhələlərinin dolğun təsviri gürcü oxucuları tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdır. 

"Görkəmli adamların həyatı" seriyasından rus dilində çıxmış bəzi kitablar Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur.

## İstinadlar
İsayya Berlin

Ser **İsayya Berlin** OM (, ; ) — ingilis filosofu, Avropada Vikodan Plexanova qədər maarifçiliyə, romantizmə, sosializmə və millətçiliyə xüsusi diqqət yetirən ideyalar tarixçisi, rus ədəbiyyatı və fəlsəfi düşüncənin tərcüməçisi, müasir liberal siyasi fəlsəfənin banilərindən biri.

1932-ci ildə, iyirmi üç yaşında, Berlin Oksford Universitetinin Bütün ruhlar kollecinin üzvü oldu. Məhsuldar işinə əlavə olaraq İvan Turgenevin əsərlərini rus dilindən ingilis dilinə tərcümə etdi və İkinci Dünya müharibəsi dövründə İngilis diplomatik xidmətində çalışdı. 1957–1967-ci illərdə Oksford Universitetinin Çiçeli Sosial və Siyasi Nəzəriyyə professoru idi. 1963–1964-cü illərdə Aristotelian Cəmiyyətinin prezidenti olub. 1966-cı ildə Oksforddakı Volfson Kollecinin yaradılmasında böyük rol oynadı və qurucu prezident olmuşdur. 1946-cı ildə Berlin Britaniya İmperiyası Ordenini aldı, 1957-ci ildə cəngavər oldu və 1971-ci ildə Böyük Britaniyanın xidmətlərinə görə ordeni aldı. 1974–1978-ci illərdə Britaniya Akademiyasının prezidenti olmuşdur. 1979-cu ildə Qüdsdə Ömür Boyu Vətəndaş Azadlıqları Mükafatını aldı və 25 noyabr 1994-cü ildə Toronto Universitetində fəxri hüquq doktoru diplomunu almışdır. Bu münasibətlə, mərasimdə onun adından oxunan, "İyirmi birinci əsrə məktub" olaraq bilinən "qısa kredo" hazırladı (bir dostuna yazdığı məktubda).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Александр Эткинд.* Предисловие // Исайя Берлин. История свободы. Россия. — М., 2001.
* Берлин / И. В. Борисова // Новая философская энциклопедия : в 4 т. / пред. науч.-ред. совета В. С. Стёпин. — 2-е изд., испр. и доп. — М. : Мысль, 2010. — 2816 с.
* *Маргалит А.* Философские сопереживания: Исайя Берлин и судьба гуманизма // Интеллектуальный форум. — 2000. — № 1. — С. 97–113.
* *Утехин, Сергей Васильевич* И. М. Берлин и его идейное наследие // Вопросы философии. — 2000. — № 5. — С. 45–50.

## Xarici keçidlər
* Исайя Берлин на InLiberty.ru
* The Isaiah Berlin Virtual Library
* Исайя Берлин в "Журнальном зале"
* Исайя Берлин. "Две концепции свободы" // krotov.info
* Анатолий Найман. "Сэр": начало,
* окончание
* Isaiah Berlin Day in Riga // isaiahberlin.org
Titan(IV)sulfat

***Titan (IV) sulfat*** Ti (SO4)2 - qeyri-üzvi bir birləşmədir, titan  və sulfat turşusunun duzudur, rəngsiz kristallar su ilə hidroliz olunur. 

## Fiziki xassələri
Titan (IV) sulfat rəngsiz, yüksək dərəcədə higroskopik kristallar əmələ gətirir.
## Alınması
Titan (IV) sulfatı kükürd (VI) oksidin titan (IV) xlorid ilə sintezi nəticəsində almaq olar:

:\mathsf{TiCl_4 + 6SO_3 \ \xrightarrow{}\ Ti(SO_4)_2 + 2S_2O_5Cl_2 }

## Kimyəvi xassələri
Titan (IV) sulfatı su ilə tamamilə hidroliz olunur:

::\mathsf{Ti(SO_4)_2 + H_2O \ \xrightarrow{}\ TiOSO_4 + H_2SO_4 }

## Tətbiqi

Titan (IV) sulfat kimyəvi birləşmələrin (məsələn, titan dioksid ) istehsalında istifadə olunur.

## İstinadlar
# Рипан Р., Четяну И. Неорганическая химия. Химия металлов. — М.: Мир, 1972. — Т. 2. — 871 с.
# Неорганическая химия / под ред. Ю.Д. Третьякова. — М.: Академия, 2007. — Т. 3. — 352 с.
Sintez qaz

**Sintez qaz**— Karbon (II) oksid ilə hidrogenin 1:1 — dən 2–2.3:1 — ə qədərhəcm nisbətlərində qarışığından ibarətdir.

## Alınması
Əvvəllər sintez-qaz kömürdən alınırdı. Sonradan karbohidrogenlərin konversiyası üsulu ilə üstünlük təşkil etməyə başladı. Karbohidrogenlərin konversiyası həm katalitik, həm də yüksək temperatur şəraitində aparıla bilər.

sintez- qaz üçün xammal kimi metan, təbii qaz və neftin fraksiyaları götürülə bilər.

Karbohidrogenlərin katalitik konversiyası Al2O3 üzərində olan Ni katalizatoru iştirakı ilə karbohidrogenlərin su buxarı ilə konversiyasından ibarətdir.

Metanın konversiya dərəcəsini artırmaq üçün proses 800-900oC-də və su buxarının artıq miqadarı iştirakı ilə aparılır. Su buxarının və metanın həcm nisbətləri təxminən 4:1 götürülür.

Metanın konversiyası zamanı alınan qaz qarışığında H2:CO həcm nisbəti çox böyük olub minimum 3:1 həddindədir. Lakin üzvi sintez üçün istifadə edilən sintez-qazda H2:CO nisbəti 1:1-dən (2.0-2.3):1həddində olmalıdır .

## Sintez-qazın reaksiyalarının təsnifatı
1. Hidrogenin üzvi birləşmələrlə reaksiyası:

                      RCH=CH2 + H2 → RCH2CH3

2. Karbon monooksidin üzvi birləşmələrlə reaksiyası (karbonilləşmə):

                      CH3OH + CO → CH3CO2H

3. Sintez-qazın hər iki komponentinin üzvi birləşmələrlə reaksiyası (hidroformilləşmə və hidrokarbonilləşmə):

                      RCH=CH2 + CO + H2 → RCH2CH2CHO
                      CH3OH + CO + 2H2 → CH3CH2OH + H2O

4. Sintez qazın komponentlərinin öz aralarında reaksiyası (karbon monooksidin hidrogenləşməsi):

                      CO+ 2H2 → CH3OH
                     nCO + 2nH2 → CnH2n +nH2O

## Tətbiqi
Sintez-qaz kimyəvi məhsullar istehsalı həm də təmiz hidrogen və CO almaq üçün xammal kimi istifadə oluna bilər.

## İstinadlar
Hərbi Memorial Məzarlıq

**Hərbi Memorial Məzarlıq** (27 sentyabr 2025-ci ilə qədər keçmiş adı **II Şəhidlər Xiyabanı** vəya **2 saylı Şəhidlər Xiyabanı**) — 2018-ci ildə əsası qoyulan və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanılmasında və bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə görə şəhid olan Azərbaycan Silahlı Qüvvələri hərbi qulluqçularının dəfn olunduğu xiyabandır. Məzarlıq 2 saylı Fəxri Xiyabanın ərazisində yerləşir.

## Tarixi
II Şəhidlər Xiyabanı Yasamal rayonunun ərazisində, Maşın Bazarı və Yasamal qəbiristanlığının "Qurd Qapısı" adlandırılan hissəsinin arasında yerləşir. 2019-cu ilin avqust ayında sosial mediada şəhər ərazisində yeni qəbiristanlığın salındığı iddia edilən video yayıldı. Videoda özünü qəbiristanlıq işçisi olaraq təqdim edən bir nəfər buranın növbəti illərdə baş verməsi gözlənilən müharibə zamanı şəhid olanların dəfn olunacağı Şəhidlər Xiyabanının olacağını bildirdi. Xiyaban üç bölmədən ibarətdir və ümumi olaraq 630 qəbir var. Uzun müddət ərzində həmin ərazi barədə ictimaiyyətə rəsmi məlumat verilmədi.

2020-ci ilin 12–16 iyulunda Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Azərbaycan–Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz rayonu sahəsində törətdiyi təxribat nəticəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 8-i zabit olmaqla 12 hərbi qulluqçusu şəhid oldu. Şəhid olanlardan general-mayor Polad Həşimov və polkovnik İlqar Mirzəyev iyulun 15-də II Şəhidlər Xiyabanında dəfn olundu. Dəfn mərasimi ictimaiyyətə qapalı oldu.

2020-ci ilin avqust ayında isə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-leytenantları Fuad Nadir oğlu Məmmədov 52 yaşında, Çingiz Mustafa oğlu Məmmədov isə 69 yaşında vəfat etdi. Fuad Məmmədov və Çingiz Məmmədov II Fəxri Xiyabanın yeni hissəsində dəfn olundu.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 2020-ci il sentyabrın 27-də səhər saatlarında Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı şəhid olan Azərbaycan Ordusunun hərbçilərinin II Şəhidlər Xiyabanında razılıq əsasında dəfn olunması aparılırdı. Xiyabanda dəfn olunmaq məcburi əsasla aparılmırdı, ailə üzvlərinin razılığı ilə aparılıdı. 44 gün davam edən Vətən müharibəsinin 100-dən çox şəhidi II Şəhidlər Xiyabanında dəfn olundu.

2025-ci il 27 sentyabrında məzarlığın adı dəyişdirilərək "Hərbi Memorial Məzarlıq" adlandırıldı Həmin gün 44 metrlik Zəfər abidəsinin açılışı da edildi.

## Dəfn olunanlar
II Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanların 1 nəfəri general-mayordur, 2 nəfəri general-leytenantdır, 1 nəfəri polkovnikdir, 13 nəfəri polkovnik-leytenantdır, 15 nəfəri isə mayordur.

## Həmçinin bax
* Şəhidlər Xiyabanı
* II Fəxri Xiyaban

## İstinadlar