Macarıstan krallığı (1920–1946)

**Macarıstan krallığı** () — 1920-ci ilin 1 mart tarixindən 1946-cı ilin 1 fevralınadək mövcud olmuş nominal monarxiya dövləti. Bu dövrdə Macarıstanda kral tacı və monarxiya formal olaraq qorunsa da, ölkənin real rəhbəri regent titulunu daşıyan Mikloş Horti idi. Bu səbəbdən bu dövr tez-tez “*Horti dövrü*” kimi də adlandırılır.

## Tarixi
Birinci Dünya müharibəsinin sonunda Avstriya-Macarıstan imperiyası süqut etmişdir. Macarıstan əvvəlcə respublika, daha sonra isə qısa müddət ərzində Macarıstan Sovet Respublikası kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1919-cu ilin avqustunda sovet rejiminin devrilməsindən sonra, 1920-ci ilin martında Macarıstan parlamenti ölkəni yenidən krallıq elan etmişdir, lakin yeni kral seçilməmişdir. Bunun əvəzinə admiral Mikloş Horti regent seçilərək dövlət başçısı olmuşdur. Macarıstan krallığı nominal olaraq monarxiya idi, lakin real siyasi hakimiyyət regentin əlində cəmlənmişdi. Horti, orduya və dövlət idarəsinə nəzarət edərək faktiki diktator rolunu oynayırdı. Parlament fəaliyyət göstərsə də, siyasi azadlıqlar məhdud idi. 1930-cu illərdən etibarən ölkədə avtoritar və millətçi meyllər güclənmişdir.

### İkinci Dünya müharibəsi
1930-cu illərdə Macarıstan Almaniya və İtaliya ilə yaxınlaşmağa başlamışdır. Budəfəki məqsəd Trianon sülh müqaviləsi ilə itirilmiş torpaqların geri qaytarılması idi. Almaniyanın dəstəyi ilə Macarıstan bəzi əraziləri geri ala bilmişdir (məsələn, Cənubi Slovakiya və Şimali Transilvaniya). 1941-ci ildə Macarıstan İkinci Dünya müharibəsinə Almaniyanın tərəfində daxil olmuşdur. Lakin müharibənin sonlarına yaxın Macarıstan Almaniyadan uzaqlaşmağa cəhd etmişdir. 1944-cü ildə Almaniya Macarıstanı işğal etmiş və Horti istefaya məcbur edilmişdir. Yerinə faşist oxşarlığı olan “Arrow Cross” (Çarpaz oxlar) partiyası rəhbərliyə gətirilmişdir. 1945-ci ildə Sovet ordusu Macarıstanı Alman qoşunlarından azad etmişdir. 1946-cı ilin 1 fevralında yeni respublika elan olunmuşdur və Macarıstan krallığı rəsmən ləğv edilmişdir.

## İqtisadiyyatı
1920–1946-cı illərdə mövcud olmuş Macarıstan krallığının iqtisadiyyatı Birinci Dünya müharibəsindən sonra yaranmış dərin siyasi və sosial böhran şəraitində formalaşmışdı. Avstriya-Macarıstan imperiyasının süqutu və 1920-ci ildə imzalanmış Trianon Müqaviləsi Macarıstanın iqtisadi əsaslarına ciddi zərbə vurdu. Bu müqavilə nəticəsində ölkə ərazisinin və əhalisinin böyük bir hissəsini, o cümlədən sənaye mərkəzləri, təbii sərvət ehtiyatları və nəqliyyat infrastrukturu kimi strateji resursları itirdi. Macarıstan iqtisadiyyatı bu səbəbdən əsasən kənd təsərrüfatına yönəldi və sənayenin payı əhəmiyyətli dərəcədə azaldı.

1920-ci illərin ortalarından başlayaraq hökumət iqtisadi sabitliyi bərpa etmək üçün bir sıra islahatlar həyata keçirdi. 1924-cü ildə Macarıstan Milli Bankı yaradıldı və 1927-ci ildə yeni sabit pul vahidi — *pengő* dövriyyəyə buraxıldı. Beynəlxalq maliyyə institutlarının, xüsusilə Millətlər Cəmiyyətinin yardımı ilə inflyasiya nəzarət altına alındı və dövlət büdcəsi nisbətən sabitləşdirildi. Lakin torpaq islahatları sahəsində ciddi irəliləyiş əldə olunmadı, kənd təsərrüfatında isə məhsuldarlığın artırılması üçün görülən tədbirlər yetərli olmadı.

1930-cu illərdə qlobal iqtisadi böhran Macarıstana da təsirsiz ötüşmədi. Kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətləri kəskin şəkildə ucuzlaşdı, işsizlik artdı və iqtisadi durğunluq baş verdi. Bu dövrdə Macarıstan Almaniya ilə daha sıx iqtisadi əlaqələr qurmağa başladı. Almaniya Macarıstanın əsas ticarət tərəfdaşına çevrildi: Macarıstan kənd təsərrüfatı məhsulları və xammal ixrac edir, əvəzində Almaniyadan sənaye malları və texnika alırdı. Bu əməkdaşlıq tədricən ölkə iqtisadiyyatının Almaniyadan asılılığını artırdı və Macarıstanın hərbiləşdirilməsinə təkan verdi.

İkinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə Macarıstan iqtisadiyyatı getdikcə daha çox hərbi məqsədlərə yönəldildi. Sənaye müəssisələri silah və texnika istehsalına keçirildi, kənd təsərrüfatı Almaniya üçün ərzaq təminatına cəlb olundu. Əmək resurslarının əhəmiyyətli hissəsi cəbhəyə və hərbi xidmətə səfərbər edildi. 1944-cü ildə Almaniyanın Macarıstanı işğal etməsi və daha sonra Sovet ordusunun ölkəyə daxil olması iqtisadiyyatı iflic vəziyyətə saldı. Müharibənin son mərhələsində ölkə infrastrukturu dağıldı, sənaye və kənd təsərrüfatı müəssisələri fəaliyyətini dayandırdı. 1945-ci ildən etibarən Macarıstan Sovetlərin təsir dairəsinə keçdi və yeni iqtisadi sistemin — sosialist planlı iqtisadiyyatın qurulmasına başlanıldı. Bununla da Macarıstan krallığının iqtisadi modeli sona çatmış və ölkə tamamilə fərqli bir iqtisadi və siyasi mərhələyə daxil olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*

|align="center"| *Əvvəlki*

|align="center" style="padding:0 1.0em 0;"| **[[Macarıstan krallığı]]**həmçinin**Regentlik** kimi də tanınır1920&ndash;1946
|align="center"|