Qeyri-dağıdıcı yoxlama

**Qeyri-dağıdıcı yoxlama**, *QDY* () – materialların, komponentlərin və ya sistemlərin xüsusiyyətlərinə zərər vermədən yoxlamaq üçün istifadə olunan testlər toplusu.Bu üsul, komponentin bütövlüyünü qoruyaraq onun vəziyyətini yoxlamağa imkan verdiyi üçün sənayenin bir çox sahələrində istifadə olunur.

QDY metodlarını tətbiq edən şəxslər xüsusi sertifikasiya təlimləri almalıdırlar, çünki avadanlıqlar həssas və mürəkkəbdir, nəticələrin təhlili subyektiv ola bilər, radiasiya və ya maqnetizm kimi riskli faktorlara diqqət yetirilməlidir.

## Metodları
Qeyri-dağıdıcı yoxlama (QDY) metodları müxtəlif elmi prinsiplərə əsaslanan metodlara bölünür.Bu metodlar spesifik xüsusiyyətlərinə görə bəzi tətbiq sahələri üçün olduqca uyğun ola bilər, lakin digər sahələrdə isə az və ya heç bir fayda verməyə bilər. Buna görə də, doğru metodun seçilməsi QDY-nin yerinə yetirilməsində əsaslı rol oynayır.
* Vizual inspeksiya (VT) – ən sadə üsuldur, materialların vizual baxış keçilərək yoxlanması
* Penetrant testi (PT) – səthə açıq qüsurların yoxlanması
* Maqnit hissəcik testi (MT) – ferromaqnit materiallarda qüsurların yoxlanması
* Radioqrafik test (RT) – X-şüaları, qamma şüaları və ya neytronlar vasitəsilə qüsurların yoxlanması
* Ultrasəs testi (UT) – yüksəktezlikli səs dalğaları ilə daxili qüsurların yoxlanması
* Eddi cərəyan testi (ECT) – elektrik keçirici materiallarda qüsurların elektromaqnit induksiya ilə aşkar edilməsi.

## Tətbiq sahələri
* Mühəndislik (tikinti, mexaniki, elektrik, neft)
* Aviakosmik və Aeronavtika
* Tibbi Görüntüləmə – exokardioqrafiya, ultrasəs, rəqəmsal rentgen
* İncəsənət və Arxeologiya – əsərlərə zərər vermədən yoxlamaq
* Əyləncə Sənayesi – atraksionların təhlükəsizliyinin yoxlanması.

## Əhəmiyyəti
* *İstehsalatda dayanmanı və zərəri azaldır* – QDY texnologiyaları vasitəsilə məhsul və avadanlıqların vaxtında yoxlanması, qəfil sıradan çıxmaların qarşısını alır və istehsalat prosesində fasilələri minimuma endirir.
* *Təhlükəsizliyi və etibarlılığı artırır* – müntəzəm və sistemli yoxlamalar nəticəsində potensial təhlükəli qüsurlar vaxtında aşkarlanır və aradan qaldırılır, bu da həm işçi heyətinin təhlükəsizliyini, həm də avadanlığın etibarlı işləməsini təmin edir.
* *Vaxt və maliyyəyə qənaət edir* – ənənəvi dağıdıcı sınaqlardan fərqli olaraq, QDY prosesləri məhsulun istifadəyə yararlı vəziyyətdə qalmasını təmin etdiyindən əlavə xərclərin qarşısını alır və ümumi texniki xidmət xərclərini azaldır.
* *Potensial problemləri erkən mərhələdə aşkar edir, davamlılığı artırır* – kiçik çatlar, boşluqlar və ya material qüsurları istismar zamanı böyümədən əvvəl müəyyən edilir və bu, avadanlığın uzunmüddətli və fasiləsiz fəaliyyətinə zəmin yaradır.

## ISO 9712
ISO 9712 standartı qeyri-dağıdıcı yoxlama (QDY) sahəsində çalışan personalın ixtisaslaşması və sertifikatlaşdırılması üçün tələbləri müəyyən edir.Beynəlxalq Standartda göstərilən sistem, mövcud QDY metodları daxilində yeni üsullar və ya başqa QDY üsulları üçün də tətbiq oluna bilər. Bunun üçün müvafiq və əhatəli bir sertifikatlaşdırma sxemi mövcud olmalı və bu metod və ya texnika beynəlxalq, regional və ya milli standartlarla əhatə olunmalı, yaxud sertifikatlaşdırma orqanını qane edəcək şəkildə effektivliyi sübut edilməlidir. Sertifikatlaşdırma aşağıdakı bir və ya bir neçə üsul üzrə səriştəliliyi əhatə edir

* Akustik emissiya testləri
* Eddi cərəyan testləri
* İnfraqırmızı termoqrafik testlər
* Sızma testləri (hidravlik təzyiq testləri istisna olmaqla)
* Maqnit testləri
* Penetrant testləri
* Radioqrafik testlər:
* Deformasiya testləri
* Ultrasəs testləri
* Vizual inspeksiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*