open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karteziyan koordinat sistemi

\mathbb{R} \times \mathbb{R} Karteziyan hasilindəki
* hər sıralı cütlüyün Evklid müstəvisindəki bir nöqtəyə və
* birinci dərəcədən iki dəyişənli hər bir polinomun müstəvidəki bir düz xəttə, birəbir uyğunlaşdırılması ilə yaradılan cəbri həndəsi qurulaşa **Karteziyan koordinat sistemi** və ya **Dik oxlar sistemi** adı verilir. Evklid həndəsəsinin bir modelidir. Koordinat oxları x və y-dir, bunlar  0 da kəsişir .

**y-oxu** - (ing. *y-axis*, ru. *ось y*) – ikiölçülü və üçölçülü torun, diaqramın, yaxud qrafikin şaquli koordinat oxu

**z-oxu** - (ing. *z-axis*, ru. *ось z*)– üçölçülü koordinat sistemində, adətən, dərinliyi göstərən ox.
**x-oxu**- ikiölçülü və ikiölçülü diaqramın, yaxud qrafikin üfüqi koordinat oxu

**x-y-z koordinat sistemi** - (ing.*x-y-z coordinate system*) – üçüncü z oxunun üfüqi x və şaquli y oxuna perpendikulyar olduğu Dekart koordinat sistemi. x-y-z koordinat sistemindən kompüter qrafikasında həcmli, yəni uzunluğu, eni və dərinliyi olan modellər yaratmaq, eləcə də modelləri üçölçülü fəzada hərəkət etdirmək üçün istifadə olunur.

Koordinat oxları müstəvini 1., 2., 3. və 4. rüb olaraq adlandırılan dörd hissəyə bölür. Bu rüblərdə koordinatların işarəsi aşağıda göstərilən cədvəldəki kimidir.

*

## Ədəbiyyat
*İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
LabVIEW

**LabVIEW** ― Amerikan National Instruments firmasının inkişaf etdirmiş olduğu proqram platforması.

1986-cı ildən bəri mühəndislər və elm adamları tərəfindən siqnal emal mövzularında mütəmadi istifadə edilməkdədir. Ənənəvi mətn əsaslı (text based) proqramlaşdırma dillərindən fərqli olaraq vizual bir proqramlaşdırma dilidir. Proqram qurarkən ` printf ("hello world" /n);` kimi yazı dili istifadə etmək yerinə axış sxemi (İng.* flow chart*) hazırlanmışdır. Virtual cihaz (İng.* virtual instrument*) fəlsəfəsində LabVIEW proqramları ön panel (İng.* front panel*) və blok cədvəli (İng.* block diagram*) olmaq üzrə iki hissədən ibarətdir. Front panel, istifadəçilər tərəfindən görünən interfeysdir. Bu interfeysi arxasında sxemlərdə ibarət blok cədvəli tapılar.

Real vaxt, FPGA, Mobile, Embedded, Datalogging and supervisory Control, Vision Development, Motion Control, Sound and Vibration, Statechart, Simulation kimi əlavə modulları var.

## İstinadlar
Maxima

**GNU Maxima** — sərbəst yazılış modelinə görə genişləndirilmiş, Lisp dili ilə yazılmış komyuter dəstəkli cəbri sistemidir.

Maxima bünövrəsini Macsyma sistemindən götürür.

GNU TeXmacs riyaziyyat yönümlü redaktorlar Maxima üçün istifade edilək interfeyslərdən biridir. Maxima Common Lisp dili ilə yazıldığı üçün Lisp proqramlama mühitindən də Maximaya bağlanmaq mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Maxima rəsmi veb səhifəsi (SourceForge.net)
Süleyman Camalov

**Süleyman Camalov** () — tibb elmləri namizədi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi, publisist.

## Həyatı
26 oktyabr 1940-cı ildə Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olub.1947–1957-ci illərdə Nizami adına İlisu kənd orta məktəbində oxumuş, 1957-ci ildə N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə profilaktika fakultəsinə daxil olmuş, 1963-cü ildə həmin institutu bitirmişdir.

1963–1966-cı illərdə təyinat üzrə Zakatala rayonunda Acınohur kənd xəstəxanasının baş həkimi və Qala kənd həkim məntəqəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.

1967-ci ildə Ə. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun II terapiya kafedrasında aspiranturaya daxil olmuşdur, 1970-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Aspirantura dövründə ağciyər və ürək xəstəliklərinin funksional diqanostika üsullarını öyrənmək üçün Moskva şəhərinə ezam olunmuş, akademik B. V. Petrovskinin rəhbərlik etdiyi Kliniki və Eksperimental Cərrahiyə İnstitutunda və akademik B. E. Votçalın rəhbərlik etdiyi II terapiya kafedrasında bu üsulları öyrənmiş və Azərbaycanda ilk dəfə spiroqrafiya, kapnoqrafiya, oksihemometriya, pnemotaxometriya, bronxospirometriya üsulları tətbiq etmişdir.

1970–1972-ci illərdə Bakı şəhərində Respublika döş qəfəsi cərrahiyyəsi klinikasında həkim terapevt və funksional diaqnostika kabinetinin rəhbəri işləmişdir. Həmin illərdə 2 dəfə Moskva və Stavropol şəhərlərində ixtisasartırma kursunda olmuşdur.

19 mart 1972-ci ildə Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitunun funksional diaqnostika kafedrasında assistent seçilmiş, 6 may 1972-ci ildə III terapiya kafedrasına assistent vəzifəsinə keçirilmişdir.

1976-cı ildə Leninqrad şəhərində "hərbi-səhra terapiyası" kursunu, 1978-ci ildə "fiziologiya, biofizika və tibbi kibernetika" kursunu (Moskva şəhəri) bitirmişdir.

1984-cü ildə Moskva şəhərinə Ümumittifaq kardioloji elmi mərkəzinə ezam olunmuş, orada ürək, qan-damar sistemi xəstəliklərinin müasir diaqnostika və müalicə üsullarını öyrənmişdir.

1986–1988-ci illərdə doktorluq dissertasiya üzərində iş aparmaq üçün Moskva şəhərinə ezam olunmuş, sonralar 1992-ci ilə qədər ildə 3–4 ay müddətinə xəstələr üzərində dispanser müşahidəsi aparmaq üçün Moskvaya getmişdir.

1997-ci ildə doktorluq dissertasiyasının aprobasiyası olub.

Elmi nəticələri Respublikamızda və bir çox MDB ölkələrində keçirilmiş simpozium, konfrans və qurultaylarda müzakirə olunmuşdur. Bu günə qədər 110-a yaxın elmi işin, o cümlədən praktiki həkimlər üçün 3 metodik tövsiyə və 1 monoqrafiyası dərc edilmişdir.

1980-ci ildə "SSRİ səhiyyə əlaçısı" döş nişanı ilə təltif edilmiş, 2 noyabr 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə "Əməkdar həkim" fəxri adına layiq görülmüşdür. 26 oktyabr 2010-cu ildə "Qafqaz Media" İB-nin təsis etdiyi "Qızıl Fonendoskop" diplomu ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Əsnaf

**Əsnaf** (ərəbcə — sinif) — orta əsrlərdə termin adətən tacir və sənətkar təbəqəsinə aid edilirdi. Bizim dövrdə termin bir çox hallarda xırda burjuaziya mənasında işlənir.

## İstinadlar
Osiloskop

**Osiloskop** və ya digər adıyla **rəqsölçən** — elektron ölçü və müşahidə vasitəsi. Gərginlik və cərəyan dəyərlərinin dəyişməsi ilə amplitudun zamana bağlı olaraq dəyişməsini qrafik halında göstərir. Bu qrafiklərdən siqnalın zərbə və boşluq müddətində, amplitudu, tezlik və periodu əldə edə bilir. Elektrik dövrələrindən çox, elektronik dövrələrdəki ölçülmələrdə istifadə olunur. Kvadrat və ya sinuzoidal girişli dövrələrin çıxışlarını və xarakteristikalarını aşkarlamaq üçün hazırlanmışdır.

## Xarici keçidlər
2 + 2 = 5

Mövzu olunan 2+2=5 tənliyi riyazi bir sofizmdir (bilərəkdən edilən səhv) və elmi əsası yoxdur. Bu misal almaq üçün əvvəlcə iki bir birinə bərabər x=y olan dəyişən x və y dəyişənləri qəbul edilir. Sonra bəzi riyazi çevrilmələr edib, müxtəsər vurma düsturundan istifadə edib, tərəflərin yerini dəyişib, vurma, bölmə əməllərindən istifadə edib, sonda hər iki tərəfə 3 əlavə edib alırlar.

## Alınması

Əslində 2+2=5\! tənliyi ilə əvvəllər daha fərqli və qarışıq idi, bunun zamanla sadələşməsinin ən əsas  şeylərdən birincisi dəyişənlərə (x\! və y\!) 0 qiyməti verildiyində tənliyin bir işə yaramaması. digər tərəfdən isə natural ədəd seçilməsidir.. Tənlik ən sadə formada belə başlayır:

:: x = y \Rightarrow  x^2 = x.y \Rightarrow  x^2 - y^2 = xy - y^2 \Rightarrow (x + y)(x - y) = y( x-y ) \Rightarrow 
x+y=y \cdot \frac {x-y}{x-y}\Rightarrow ( x + y ) = y \Rightarrow x + x = x \Rightarrow 2x = x \Rightarrow 2 = 1 \Rightarrow 3 + 2 = 1 + 3 \Rightarrow 5 = 4 \Rightarrow 5 = 2 + 2\!
## Yanlışlar
Əvvəla, bu isbat üsulu riyazi qanunlara zidd olduğu üçün elmi ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilmir. və bu tənlik sözsüz doğru deyil. Bu tənlik bəzi riyazi sabitlər ilə də qurula bilər; ancaq doğruluğu isbat edilməmişdir.
Tənlikdə (x-y) ifadəsi hər iki tərəfdə sadələşdirilərkən bu ifadənin sıfıra bərabər olduğu ehtimal edilir. Məsələn, 2*0=3*0 bərabərliyində bir yanlışlıq yoxdur.  Lakin hər iki tərəfi sıfıra bölsək,  \frac{2}{3}= \frac{0}{0}\Rightarrow2=3 kimi qeyri-müəyyənlik yaranar. Qısacası, tənlikdə 0 vuruğunu sadələşdirmək olmaz. 

### Məchulun dəyişdirilməsi
Əgər x=y şərti qəbul edilibsə, bu dəyişənlərin yerinə istənilən həqiqi ədəd qoyula bilər. Lakin dəyişənlərə 0 qiyməti verdikdə, tənliyin gedişatındakı ixtisarlar riyazi qeyri-müəyyənliyə \frac{0}{0} gətirib çıxarır ki, bu da isbatın yanlışlığını sübut edir.

### Tənliyin həll edilməsində səhvlər
Bir tənlik əgər heç bir şərt olmadan başlayırsa (məsələn: x=y\!) tənliyin qiymət almasında riyazi bir yanlışlıq var. Bu tənlikdə isə aralıq şərti olmadan başlayır və 3-cü (aldadıcı hissə) sətirdən sonra pozulur; çünki x və y məchullarına "0" (sıfır) qoyulsa bərabərlik həqiqətən alınır.
Inked

**Inked** — ABŞ-nin tatuirovka, həyat tərzi mövzularını özündə birləşdirən, 2004-cü ildə təsis edilmiş populyar qlyants brend jurnal. Səhifələri qlyants olduğundan, jurnal qəzet kiosklarında GQ və Vanity Fair kimi brend jurnallarla bir cərgədə durur. Jurnalda çəkilən tatuirovkalı qadınlar: 
* Kat Von D, 
* Avril Lavin, 
* Diablo Kodi, 
* Eve 
* Malin Akerman  
Həmçinin bu jurnalda çəkilənlər arasında çox sayda kişilər də var:
* Ozzi Osborn,
* Treysi Morqan, 
* Slash, 
* Kid Kudi 
* Billi Armstronq. və başqaları.
## Tarix
"Inked" 2004-cü ilin sonlarında təsis edilmişdi, 2006-cı ildə isə jurnal Downtown Media Group adlı nəşriyyat evi tərəfindən alınmışdı. Nylon Holding, Inc. şirkətinin Prezidenti və *[[Nylon (jurnal)|Nylon]]* jurnalının chef-redaktoru Donald Hellinger, 2007-ci ilin avqust ayında Inked jurnalını alaraq onun sahibinə çevrlir. O Todd Vaynberqi kreativ direktor vəzifəsinə təyin etdi və ona jurnalın dizaynında korrektə işlər görməsini tapşırdı. 2010-cu ildə isə Rocky Rakovic jurnalın redaktor vəzifəsinə təyin olundu.

## Jurnal mövzuları
* Tatuirovka
* Moda
* Sənət
* İdman
## İstinadlar


## Web links
*Official site
*Inked on Myspace
*Interview with Inked Creative Director Todd Weinberger at NoD: Notes on Design
E.ə. 262

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* I Antiox Soter — Selevkilər imperiyasının hökmdarı.

## İstinadlar
Akkord STİK

**Akkord Sənaye Tikinti İnvestisiya Korporasiyası ASC** Tikinti işlərini yerinə yetirən və tikinti məhsulları istehsal edən Azərbaycan şirkətidir. Şirkət Gürcüstan, Ukrayna, Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkiyədə infrastrukturlar tikir.

Şirkətin internet saytına əsasən Akkord 1,7 milyard ABŞ dolları həcmində tikinti layihələrini həyata keçirib. Hal-hazırda (iyul 2013-cü il) layihələrin həcmi 1,9 milyard  ABŞ dolları təşkil edir.

## Şirkətlər

Akkord Azərbaycanda 39 zavoda malikdir və onların fəaliyyəti ilə məşğuldur. Akkord həmçinin Frankfurtda, Almaniyada da ofisə malikdir.

# Qazax Sement Zavodu
Azərbaycan Beynəlxalq Bankı(ABB) Azərbaycanın Qazax regionunda yeləşmiş zavodun tikintisini maliyyələşdirmişdir. Zavodun tikintisi 2013-cü ildə başa çatmışdır. Zavod Azəbaycandakı ikinci sement zavodudur.
# Hydraulic Mechanisms Company MMC
# Akkord Prefabrik MMC
# Akkord Nəqliyyat MMC
# Körpü Tunel Tikinti MMC
# Property İnvestments MMC
# Deutsche Fassaden Technologien MMC
# Akkord Tekstil MMC
# Akkord Asfalt MMC
# Akkord Kərpic MMC
# Akkord Mərmər Qranit MMC
# Akkord Beton MMC
# Accopen MMC
# Akkord Mənzil Kommunal Təsərrüfat Birliyi MMC
# Akkord Hydrotechnical Construction Company MMC
# Akkord Steel Construction Company MMC
# Akkord Mingəçevir Metal Konstruksiya Zavodu
# Akkord Xırdalan Metal Konstruksiya Zavodu
# Akkord Boya Zavodu
# Akkord Qum & Çınqıl Karxanası
# Akkord Gülbaxt Daş Karxanası

## Əsas rəhbərlər
30 yanvar 2017-ci il tarixindən etibarən şirkətə Hikmat Garibov rəhbərlik edir.

## Məhsul və xidmətlər

### Tikinti
Akkord tikir:
* Körpülər
* İctimai ərazilər
* Daşınmaz əmlak
* Yollar
* Tunnellər

### İstehsal və paylaşdırma
Akkord tikinti materiallarını istehsal edir və paylaşdırır:
* Asfalt
* Kərpic
* Beton
* Fabrikdə hazırlanmış metal məhsullar
* Çınqıl
* Zavodda yığılmış beton
* Qum

## Bazarlar

### Azərbaycan
CaspianEnergy-yə müsahibəsindəSədr Xaqani Quluzadə bildirmişdir ki,Akkord Azərbaycanda ümumi həcmi 314 milyon manat olan beş yol tikintisi layihəsini yerinə yetirmişdir.

### Beynəlxalq
Akkord bütün dünyadan tikinti və istehsal şirkətləri ilə əlaqələrə malikdir,  onların arasında bu şirkətlər də var (Trend Xəbərlər Agentliyinin məlumatına əsasən) are:
* Bouygues (Fransa)
* Condotte (İtaliya)
* Freyssinet (Fransa)
* Herrenknecht (Almaniya)
* Salini (İtaliya)
* Todini (İtaliya)
* SINOMA (Çin)
* Ungersteel (Almaniya)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi veb-saytı 
*Rəsmi facebook səhifəsi
* “Akkord”dan 100 minlik oğurluq olub
Ələddin Əsədov

**Ələddin Əsədov** (tam adı: *Əsədov Ələddin Qurban oğlu*) — Azərbaycan Naşirlər və Poliqrafçılar Birliyinin sədr müavini.

## Həyatı
1952-ci ildə Şəki rayonunda anadan olub. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) jurnalistika fakültəsini bitirib.

1978–1983-cü illərdə Dövlət Televiziya və Radio Verlişləri Komitəsində incəsənət Redaksiyasında redaktor vəzifəsində çalışıb. 1983-cü ildən AzTV-nin "Gənclik" redaksiyasında redaktor, daha sonra baş redaktor vəzifəsində işləyib, tanınmış telejurnalistdir.

1980–1990-cı illərdə AzTV-də efirə gedən telemarafonların, canlı proqramların aparıcısı və müəllifi olub.

Hazırda "Renessans" nəşriyyatının direktoru, Az. RNB-nin idarə heyəti sədrinin müavinidir.

## Filmoqrafiya
* Biznesmen (film, 1989)
* Zəng (film, 1995)
*

## İstinadlar
Bala Çaylı

**Bala Çaylı** (əvvəlki adı: **Kommuna**) — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun Çaylı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 12 iyun 2018-ci il tarixli, 1190-VQ saylı Qərarı ilə Qazax rayonunun Çaylı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Kommuna kəndi Bala Çaylı kəndi adlandırılmışdır.

Gəncə–Qazax düzənliyindədir. Çaylı kəndin yaxınlığında yerləşir və Çaylı Kommuna da adlanır.

## Tarixi
Düzənlikdədir. Kənd XIX əsrin 30-cu illərində Qıraq Kəsəmən və başqa kəndlərdən köçüb gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Coğaz çayının sahilində yerləşən və Çaylı adlanan bu kəndin adına kollektivləşmə illərində rəmzi olaraq Kommuna (lat. "ümumi" mənasında olan bu soz burada "icma" mənasında işlənmışdır) komponenti artırılmışdır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 1089 nəfər əhali yaşayır. Əhalinin 546 nəfəri kişilər, 543 nəfəri qadınlardan təşkil olunmuşdur.

## Diqqətəlayiq şəxsləri
* Nicad Bədəlov (1989) — Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinin, Daxili Qoşunlarının polkovnik-leytenantı, İkinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasi Qazax Rayon İcra Hakimiyyəti. Bələdiyyələr
Üçbucaq ədədləri

**Üçbucaq ədədləri** — 1-dən *n*,ə qədər olan *n* həqiqi ədədin cəmidir. Bu ədədlərə üçbucaq ədədləri deyilməyinin səbəbi, bir üçbucaq şəklində düzülə bilən bərabər ölçülü topların saylarına qarşılıq olmalarıdır. *n*,inci üçbucaq ədədin formulu belədir:
:

T_n=\sum_{k=1}^n k = 1+2+3+ \dotsb +(n-2)+(n-1)+n = \frac{n(n+1)}{2} = \frac{n^2+n}{2} =  {n+1 \choose 2}.


Bu düsturdan da göründüyü kimi, *n*,inci üçbucaq ədədi eyni zamanda, *n* + 1 elementli bir çoxluqdan seçilə biləcək bir-birindən fərqli bütün element cütlərinin də qiymətini verir.

İlk on üçbucaq ədədləri bunlardır: 1, 3, 6, 10, 15, 21, 28, 36, 45, 55.
Tahir İsayev

**Tahir İsrafil oğlu İsayev** () — İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı, İtaliya Xalq Müqavimət Hərəkatının iştirakçısı, İtaliya Qəhrəmanı (1968).

## Həyatı
Tahir İsayev Qazax rayonunun Şıxlı kəndində 28 aprel 1922-ci ildə anadan olmuşdur. Müharibə cəbhəsində Mozdokun ətrafındakı ağır döyüşlərdə yaralanaraq əsir düşmüş (1942) və Avstriyadakı əsir düşərgəsindən böyük əziyyətlərlə İtaliyaya keçərək Berqamo şəhəri yaxınlığında partizan dəstəsinə daxil olmuşdu.

Döyüş yoldaşları "Serafino" adını ona atasının adına (*İsrafil İsayev*) uyğun olaraq vermişdilər. O, "Fiamma Verdi" beynəlmiləl briqadasında italyanlar, fransızlar, ingilislər və ruslarla çiyin-çiyinə vuruşmuşdur. Həmyerlimiz, leytenant Serafino 1945-ci ilin 25 aprelində Milan şəhərinin faşistlərdən təmizlənməsi üsyanında qəhrəmanlıq göstərmişdir. O, Mehdi Hüseynzadə, Mirdamət Seyidov kimi Adriatik dənizi sahillərində qəhrəmanlıq, yenilməz şücaət nümayiş etdirmişdir. O, İtaliyanın ən yüksək qəhrəmanlıq rəmzləri olan "Qaribaldi ulduzu", "Antonio Qramşi", "Banderi Kalori" ordenləri, ümumən 36 orden və medal, o cümlədən İtaliyanın 12 dövlət mükafatı ilə təltif olunmuşdur. 1945-ci ildən Milan şəhərinin fəxri vətəndaşıdır. Tahir İsayev alman və italyan dillərini bilirdi.

1974-cü ildə çəkilən "Onun adı Serafino idi" filmi Tahir İsayevdən bəhs edir.

T. İsayev 2001-ci ildə vəfat etmiş və doğulduğu kənddə dəfn olunmuşdur.

## Ev-muzeyi
2001-ci ildə öldükdən sonra Tahir İsayevin Şıxlı kəndində yaşadığı ev muzeyə çevrilmişdir. Bir müddət onun həyat yoldaşı Cəvahir İsayeva ona məxsus şəxsi əşyalarına qulluq etsə də, o da öldükdən sonra ev baxımsız və qəzalı vəziyyətə düşmüşdür. Tahir İsayevə aid orden və medallar Qazax Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində qorunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Onun adı Serafino idi" (Его звали Серафино)
* İtaliya qəhrəmanı adına layiq görülən qazaxlı Serafino kimdir
* İtaliyanın "Serafino" ləqəbli azərbaycanlı qəhrəmanı / Belə belə İşlər
Riman inteqralı

thumb|right|Bir əyri altında qalan səth növündən inteqral
**Riemann inteqralı** — riyaziyyatın həqiqi analiz olaraq bilinən sahəsində bir intervalda təyin edilmiş funksiyaların inteqralını hesablamağa istiqamətlənmiş ilk tam qaydadır. Adını Bernard Riemandan alan anlayış nəzəri məqsədlər üçün çox da rahat deyilsə də, çox asan anlaşıla bilir. 

f, [a,b] intervalında bir həqiqi qiymətli funksiya və S = \{ (x, y) | 0 , f funksiyanın altında və [a,b] intervalının üstündə qalan müstəvi səthi olmaq şərtiylə 

:\int \limits_{a}^{b}f(x)\,dx

ifadəsi bu sahəni təyin etmək üçün istifadə edilir.

## Həmçinin bax
İnteqral
AzMeCo

**AzMeCo** (rəsmi olaraq Azərbaycan Metanol Şirkəti kimi tanınır) Azərbaycanda yerləşən metanol istehsalı şirkətidir. Şirkət ilk olaraq "neft kimya layihələri"nə, xüsusilə qaz və metanol fabriklərinin tikintisi və fəaliyyətinə yönəlmişdir AzMeCo həmçinin Xəzər Dənizində hidrokarbon layihələrində də fəaliyyət göstərir.

## Tarix

### [[2007]]
AzMeCo şirkəti 2007-ci ildə yaradılıb.

### [[2012]]
2012-ci ilin noyabrında Azərbaycan Beynəlxalq Bankı, Asia House və TheCityUK Xəzər Dəhlizi konfransını təşkil etmişlər. ABB, Asia House və TheCityUK konfrans zamanı biznes əlaqələri yaratmışlar və AzMeCo-nun gələcək satış və marketinq fəaliyyəti bu əlaqələrə söykənmişdir.

Əlavə olaraq 2012-ci ildə BP AzMeCo-dan metanol almağa razılıq vermişdir. Petrochemicals ResearchViews adlı neft kimya sənayesi araşdırması və Today.Az Azərbaycan qəzetinə əsasən AzMeCo tam metanol məhsulunu BP-yə satmağa razılıq vermişdir.

### 2013
AzMeCo Azer News-un verdiyi məlumata əsasən Cənubi Qafqaz regionu və Mərkəzi Asiyada ilk metanol zavodunu tikmişdir. AzMeCo ildə 560 000 ton metanolun istehsal olunacağını qiymətlənirir. Azərbaycan Beynəlxalq Bankı və Avropa Yenidən Qurma və İnkişaf Bankı (EBRD) zavodun tikintisini maliyyələşdirmişlər.

## Gələcək

2013-cü ildə AzMeCo-nun sədri jurnalistlərə bildirmişdir ki, şirkət Liviyada neft-kimya və neftemalı zavodlarına investisiya edəcək.

## İstinadlar
Eyler cəmi

**Eyler cəmi** — yığılan və dağılan ardıcıllıqlar üçün istifadə olunan bir cəm metodu. Bir Σ*a**n* ardıcıllığının Eyler çevrilməsi bir qiymətə yaxınlaşırsa bu qiymət **Eyler cəmi** olaraq adlandırılır.

*q* ≥ 0 olmaq şərtiylə Eyler cəmi (E, *q*) olaraq göstərilən ümumi üsullar çoxluğu içində sayıla bilər. (E, 0) mümkün (yığılan) cəmi ifadə etdiyi halda, (E, 1) mümkün Eyler cəmini ifadə edir. Bu üsulların hamısı Borel cəmindən gücsüz olmasına baxmayaraq, *q* > 0 halında Abel cəmiylə müqayisə edilə bilməzlər.

Eyler cəmi alternativ ardıcıllıqların yığılmasını sürətləndirmək məqsədilə istifadə edilir. Bu üsulla dağılan toplananların da hesablanması mümkün ola bilir.

:  _{E_y}\, \sum_{j=0}^\infty  a_j := \sum_{i=0}^\infty \frac{1}{(1+y)^{i+1}} \sum_{j=0}^i {i \choose j} y^{j+1} a_j= \lim_{n\to \infty} \sum_{j=0}^n a_j \cdot y^{j+1} \sum_{i=j}^n \frac {(1+y)^{i+1}}

Bu üsul təkrarlama yoluyla tətbiq edilə bilmir. Bunun səbəbi isə

:  _{E_{y_1}}\sum \, _{E_{y_2}}\sum = \, _{E_{\frac{y_1 y_2}{1+y_1+y_2}}} \sum

bərabərliyinin mövcudluğudur.
Emil Borel

**Felix Edouard Justin Emile Borel** () — Fransa riyaziyyatçısı və siyasətçisi.

## Fəaliyyəti
Ehtimal nəzəriyyəsinə aid kitablarından birində, ictimaiyyətə sonsuz meymun teoremi ya da oxşar adlarla tanış olan düşüncə sınağını ortaya atmışdır.

1913-cü və 1914-cü ildə tədqiqat və açıqlamarı ilə hiperbolik həndəsə və xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi arasında körpü qurmuşdur.

1920, 1930 və 1940-cu illərdə fəal olaraq siyasətlə maraqlanmışdır.

Adına Ayda krater adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Kauçi hasili

**Kauçi hasili** — riyaziyyatda a_n və b_n şəklində iki ardıcıllığın

: c_n=\sum_{k=0}^n a_k b_{n-k}

formasında ifadə edilən hasilidir. Düstur Auqustin Kauçi tərəfindən kəşf edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şahzadə Georgi

Şahzadə **Georgi** (; d. 27 sentyabr 2011) — şahzadə David Baqrationi və şahzadə Anna Baqrationi Qruzinskinin oğlu. Primogenituraya əsasən, əgər Qruzinski və ya Muxrani sülalələrində başqa ali əsilli və indi yaşayanlardan çox yaşayan Baqrationi şahzadəsi anadan olmazsa, şahzadə Georgi Baqrationi Evinin baş kişi varisi və XII Georginin baş varisi olacaq.

## Həyatı

Şahzadə Georgi 2011-ci il sentyabrın 27-də, saat 22:40-da İspaniyanın Madrid şəhərində 3 kiloqram 700 qram çəkisi ilə anadan olub. Həmin il noyabrın 23-də (Müqəddəs Georgi günü) Şahzadə Nuqzar Baqrationi öz nəvəsini Qruzinski sülaləsinin varisi kimi tanıdı

## İstinadlar
Geri Ridcuey

**Qeri Leon Ridcuey** (; ) — **Qrin River Qatili** olaraq da bilinən amerikalı seriyalı qatil. 1982-ci və 1998-ci illəri arasında, Vaşinqton ştatında ən az 49 gənc qadını öldürdü. Az qala bütün qurbanları fahişələrdi. 30 noyabr 2001-ci ilində  DNT analizi sonra göz altına alındı. 2003-cü ilində ömürlük həbsə məhkum edildi.

## Qurbanlar (sübut edilmiş)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ən mərhəmətsiz ardıcıl qatillər
Salik qanunu

**Salik qanunu** () — Güman olunduğu kimi, salik franklarının 6 əsrin əvvəlində, yəni hələ Xlodviqin sağlığında ikən onun göstərişi ilə yazıya alınmış məhkəmə adətlərinin toplusudur. Başqa barbar qaydalarına nisbətən Roma təsiri burada qat-qat azdır və özü də, başlıca olaraq, zahiri əlamətlərdən -latın dilində yazılmasında, cərimələrin Qədim Roma pul vahidləri ilə alınmasında özünü göstərir. Salik qanunu franklarda hələ işğala qədər mövcud olmuş qədim İbtidai-icma quruluşu qaydalarını az-çox məlumatlar -əmlak və ictimai bərabərsizliyin, daşınan əmlak üzərində xüsusi mülkiyətin, torpağa irsi hüququn və nəhayət, dövlətin meydana gəlməsi haqqında da məlumatlar tapılır. 6–9-cu
əsrlər ərzində frank kralları "Salik qanunu"na təkrarən əlavələr etmişdilər. Buna görə də o nisbətən sonrakı dövrlərin qaynaqları ilə birlikdə frank cəmiyətinin ibtidai icma quruluşundan feodalizmə doğru sonrakı təkamülünü də izləmək imkanı verir. Tasitin təsvir etdiyi qədim almanlara nisbətən franklarda təsərrüfatın inkişaf səviyyəsi xeyli yüksək idi. Bu dövrlərdə franklarda daşınan əmlak üzərində tamamilə inkişaf etmiş xüsusi mülkiyyət var idi. Bunu, məsələn, Salik qaydasının taxıl, mal-qara, ev quşları, qayıq, balıq toru oğurluğuna qarşı müəyyən etdiyi yüksək cərimələr təsdiq edirdi. Lakin həyətyanı sahələrdən başqa, torpaq üzərində xüsusi mülkiyət Salik qaydalarına məlum deyildi.

## Buradakı bəzi müddəalar
# Əgər kimsə kral qanunları əsasında məhkəməyə gəlməzsə, 15 solid təşkil edən 600 denari verməlidir.
# Azad adamlardan biri evdən kənarda 2 denari məbləğində nə isə bir şey oğurlayardısa, 600 denari verməlidir. Əgər qul evdən kənarda 2 denari məbləğində oğurluq edərdisə, oğurlanmış əşyanı geri qaytarmalı və dəymiş zərəri ödəməlidir. Bundan əlavə, 120 qamçı zərbəsi vurulmalıdır.

## Mənbə
*"Orta Əsrlər Tarixi", Bakı, "Maarif" Nəşriyatı-1988. səh. 98.
Reynaldo (futbolçu, 1989)

**Reynaldo Dos Santos Silva** () — braziliyalı futbolçu,  "Qarabağ FK" futbol klubunun oyunçusu.

## Həyatı

## Karyerası
2013-cü ilin yanvar ayında "Qarabağ"a Belçikanın "Anderlext" klubundan transfer edilib və komandanın ən önəmli simalarından biri olub. Hücumçu 2013/14 mövsümündə vurduğu 22 qolla Azərbaycan futbol çempionatının bombardiri olub.

## Uğurları
; Qarabağ
*Azərbaycan Kuboku
** Qalib (1):2014-15
*Azərbaycan Premyer Liqası
** zıl (2): 2013-14, 2014-15

### Şəxsi
* Azərbaycan Premyer Liqası ayın ən yaxşı oyunçusu: oktyabr 2013
* İdman Araşdırmaları Mərkəzi ilin legioneolçusu mükafatı: 2013
* Qarabağ futbol klubu "İlin ən yaxşısı" mükafatı: 2013

## Statistikası

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Reynaldo

**Reynaldo** — ad.

* Reynaldo (futbolçu, 1989) — braziliyalı futbolçu, "Qarabağ FK" futbol klubunun oyunçusu.
* Reynaldo Qarqano — Uruqvay Şərq Respublikasının xarici işlər naziri (2005–2008).
* Reynaldo Vaskes — Salvador Futbol Federasiyasının sabiq prezidenti
## Həmçinin bax
* Ronaldo
Mətn sənədi və onun obyektləri

Kompüterdən ən geniş istifadə olunan sahələrdən biri mətnlərin hazırlanmasıdır. Mətnlər hazırlanarkən çox zaman bir neçə dəfə dəyişdirilir. Kağızda edilən hər hansı dəyişikliyin izi qalır və buna görə də istənilən kompüterdə mətnlərlə işləmək üçün xüsusi proqramlar – **mətn redaktorları** quraşdırılıb.

Mətn redaktorunda hazırlanmış istənilən mətnə, ona daxil edilmiş mətn olmayan materiallarla birlikdə **sənəd** (document) deyilir.

Mətn sənədinin obyektləri aşağıdakılardır:
*  simvol, sətir, abzas, mətn
*  cədvəl
*  düstur
*  diaqram
*  rəsim, şəkil və s.

Mətn redaktorunda yaradılan ən kiçik obyekt "simvol"dur.

## Həmçinin bax
* Simvolun parametrləri
Urs Büler

**Urs Büler** () — isveçrəli tenor və İl Divo qrupunun üzvü.

## Həyatı
Urs Büler beş yaşında artıq xorda oxumağa başlayıb və piano, gitar, skripka, balaban kimi musiqi alətlərində çalmağı öyrənib. Onun əsas karyerası 15 yaşında bir musiqi qrupunda başlayıb, 17 yaşında isə o artıq başqa bir qrupun aparıcı müğənnisi idi. Həmçinin o Musiqi Akademiyasında və Kilsə Musiqisindən dərslər alırdı. Bu sahədə daha çox uğur qazanmaq üçün o Niderlanda, Amsterdama köçdü. Burada o məşhur almaniyalı bariton Udo Reinmanla birlikdə Amsterdam Konservatoriyasında təhsil aldı. Büler Klaudio Abbadonun rəhbərliyi altında Zaltsburq Festivalında da çıxış etmişdir. İl Divo qrupuna qoşulanadək o əsasən Niderlandda yaşayırdı və bəzi opera qrupların tərkibində çıxış edirdi. İl Divo-yadək onun sadəcə sayılı ifaları var.

## [[İl Divo]]

2003-cü ilin dekabrında Urs Büler dörd kişi müğənnidən ibarət beynəlxalq İl Divo qrupuna qoşuldu. Qrupda ondan başqa fransız pop musiqiçi Sebastien İzambard, ispaniyalı bariton Karlos Marin və amerikal tenor David Miller yer alırlar.

Qrupun ilk albomu İl Divo adlanır. Albom 2004-cü ilin noyabrında işıq üzü gördü və bir ildən də az bir vaxtda beş milyondan çox satış həyata keçirildi. İkinci albom — Ankora 7 noyabr 2005-ci ildə Birləşmiş Krallıqda, üçüncü albom Siempre isə 21 noyabr 2006-cı ildə ABŞ-də, 27 noyabr 2006-cı ildə isə beynəlxalq satışa çıxarıldı.

## Diskoqrafiya

#### The Conspirancy
: 1993 — The Conspirancy

#### Il Divo
: 2004 — Il Divo
: 2005 — Ancora
: 2006 — Siempre
: 2008 — The Promise
: 2011 — Wicked Game
: 2013 — A Musical Affair
: 2015 — Amor & Pasión

## İstinadlar
Ta-Seti

**Ta-Seti** (transkripsiyası Ta-kens, ; mənası: "Ox (silah) ölkəsi", "Satis (mineral) ölkəsi", "Satis (tanrıça) ölkəsi", "Əyrilmiş") — Yuxarı Misirin e.ə. XXIII–XXII əsrlərində yaranmış Nil çayı boyu yerləşən ən cənub vilayəti.

# Yunan-Roma dövründə Ombos ya Kom-Ombo nomu ,() adlandırılırdı. Nomlar misirşünaslar tərəfindən nömrələrlə təsnif olunduğuna görə Yuxarı Misirin birinci (I) nomu sayılır.
# Sülalə öncəsi dövrdə (e.ə. III minillikdə) vilayət Aşağı Nubiya, Sülalələr dövrü isə Elefantina kimi tanınırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Riçard Conson

**Riçard Conson** () — ABŞ-lı siyasətçi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının 9-cu vitse-prezidenti.

## Həyatı

## İstinadlar
Qoca Yasamalski

**Qoca Yasamalski** (tam adı: Əlibala Həmidov) — kriminal aləmin tanınmış oğrularından biri

## Həyatı
Əlibala Həmidov 1972-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Kriminal aləmdə "Qoca Yasamalski" ləqəbi ilə tanınıb. İlk dəfə Azərbaycanda 1992-ci ildə 14 il azadlıqdan məhrum edilib və 2000-ci ildə azadlığa çıxıb. 2009-cu ilin martında keçirilən əməliyyat zamanı "Qoca" sxodkada saxlanılıb. Sxodkada həmçinin "Masallı Mamed", "Dadaş Novxaninski" və "Yusif Bakinski" saxlanılıb. O narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsilə bağlı cinayətlərə görə dövlətlərarası axtarışda olub.
 
Qoca Yasamalski 18 avqust 2013-cü ildə Türkiyədə qətlə yetirilib. Onun meyitinin gətirilməsi kriminal aləmdə tanınan sima olan Adəm Avarskinin müşayiəti ilə həyata keçirilib. Cənazə 30-a yaxın avtoritetin müşayiəti ilə Bakı hava limanında qarşılanıb və Yasamal rayonu Şərifzadə küçəsinə gətirilib. Avqustun 20-də axşam məşhur avtorirtet Qoca Yasamalski həmin ünvandan son mənzilə yola salınıb. Mərhum Yasamal qəbiristanlığında dəfn edilib.

Qoca Yasamalski Rusiya vətəndaşı idi.

## İstinadlar
Etüd (musiqi)

**Etüd** (fr. etude, hərf. – təmrin) - ifaçılıq texnikasını təkmilləşdirmək üçün nəzərdə tutulan instrumental pyes.

İfaçılıq baxımından çətin üsulların dəfələrlə təkrarlanmasına əsaslanır. Görkəmli bəstəkarlar tərəfindən yaradılan etüdlər yüksək bədii əhəmiyyət kəsb edir.
## İstinadlar
Adobe After Effects

**Adobe After Effects** — Adobe Systems tərəfindən yaradılmış, hərəkətli qrafikalar və vizual effektlər yaratmağa imkan verən bir proqramdır. Adobe After Effects ilə 2 və 3 ölçülü (2D və 3D) mühitlərdə animasiyalar yaradıla bilər.
Dünyanın bir sıra kino və animasiya studiyaları tərəfindən istifadə olunan bir proqramdır.

Video redaktə və dinamik şəkillər, resepturası inkişafı, animasiya və xüsusi effektlər üçün Adobe Systems – tərəfindən hazırlanmışdır . Bu geniş proqram, animasiya (televiziya və internet üçün) istehsalı, bədii və televiziya filmləri, eləcə də tələb edilən digər vəzifələri, bir sıra görüntüləri, (rəng korreksiyası, post-istehsaıl), reklam yaradılması, musiqi video müalicəsində istifadə olunur və digital video effektləri ilə zəngin istifadə imkanı yaradır.

Bu mexanizm qısa müddət ərzində əyani məlumat saxlamaq imkanı verir və retina sensor yaddaşdan istifadə edir.
Etüd

*Etüd — təsviri incəsənətdə gələcək əsərin hazırlıq eskizi.
*Etüd — musiqi əsəri.
*Etüd — şahmat kompozisiyalarından biri.
*Etüd — teatr pedaqogikasında aktyorluq texnikasının təkmilləşdirilməsi üçün istifadə edilən məşq.
*Etüd — rol oyununun emosional tədrisi.
*Etüd — sovet fotoaparatı.
*Etüd — sovet diaproyektoru.
Bərdə Şəhidlər Xiyabanı

**Bərdə Şəhidlər Xiyabanı** — Bərdə şəhərində Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların dəfn olunduğu məzarlıq.

Xiyaban 1992-ci ildə Bərdə şəhərində yaradılıb.

## A
*Abbasov Adil Abbas oğlu 
*Abdullayev Fazil Azay oğlu (1958–1992)
*Abışov Əsgərxan İsmayıl oğlu (1960–1994)
*Ağayev Abbas Sovet oğlu 
*Ağayev Müşfiq Uğur oğlu 
*Ağayev Seymur Əvəz oğlu

## B
*Babayev Yavər Əvəz oğlu 
*Bəylərov Xalid Soltan oğlu

## C
*Cabbarov Kamil Qurbanbala oğlu 
*Cahangirov Şaiq Rüstəm oğlu 
*Cəfərov Əvəz Baxşeyiş oğlu (1968–1993)
*Cəfərov Cahid Yaqub oğlu 
*Cəfərov Mahir Cəmaləddin oğlu 
*Cəlilov Məmməd Murtuza oğlu
 
## Ə
*Ədilov Ədilxan Göygöz oğlu 
*Əhmədov Aydın Akif oğlu 
*Əhmədov Tural Məhərrəm oğlu (1990 – 09.10.2014)
*Əsədov Elçin Səlim oğlu 
*Əsədov Elsevər Hüseyn oğlu 
*Əsgərov Samir Camal oğlu

## F
*Fətayev Fazil Cəmil oğlu (1969–1994)
*Fətəliyev Elşən Qaraş oğlu

## H
*Həsənov Etibar Məmişoğlu 
*Həsənov OrucYusif oğlu 
*Həsənov Ziya Niyazi oğlu (?–6 aprel 2016)
*Hümbətov Elşən Elman oğlu 
*Hüseynov Adil Haqverdi oğlu 
*Hüseynov Zöhrab İdris oğlu
 
## İ
*İlyasov Müslüm İsbəndiyar oğlu 
*İmanov Bəhmən Hümbətalı oğlu 
*İsbərov Mehman Əhməd oğlu 
*İsgəndərov Adil Qəzənfər oğlu 
*İsgəndərov Məhəmməd Ömər oğlu 
*İsmayılov Asiman Məhəmməd oğlu 
*İsmayılov Bəhrəm Mətləb oğlu 
*İsmayılov Rafiq Yelmar oğlu 
*İsmayılov Rüstəm Nəsib oğlu 
*İsmayılov Sərdar Urman oğlu

## K
*Kərimov Elgiz Kərim oğlu (05.01.1971 – 12.03.1992)

## Q
*Quliyev İlqar Aydın oğlu 
*Quliyev Qulu Aslan oğlu 
*Quliyev Namiq Raqub oğlu 
*Quliyev Rafael Hamayıl oğlu 
*Quliyev Rövşən Bulis oğlu 
*Quliyev Sərvaz Xasay oğlu 
*Quliyev Yusif Kərbalayıoğlu
 
## M
*Malıyev Nemət Qaraca oğlu 
*Mehdiyev Cavanşir İsaq oğlu 
*Mehdiyev Fikrət Burzu oğlu 
*Məmmədov Azər Əziz oğlu 
*Məmmədov Əhməd Məmməd oğlu 
*Məmmədov Hafiz Süleyman oğlu 
*Məmmədov İlqar Aslan oğlu 
*Məmmədov Sahib İslam oğlu 
*Mirturabov Faiq Rəfael oğlu 
*Muradov Fəxrəddin Məişoğlu 
*Muradov Sahib İmran oğlu 
*Musayev Ramiz Müsrəm oğlu

## N
*Nəsirov Vüqar Bayram oğlu

## O
* Orucov Adil İsa oğlu (1974–1996)
* Orucov Qafar Hüseyn oğlu (1975–1994)

## P
*Paşayev Niyazi Vaqf oğlu

## R
*Rzayev Xudaverdi Hidayət oğlu

## S
*Sadıqov Feruz Telman oğlu (04.12.1966 – 24.08.1992) 
*Salahov Şakir Şamil oğlu (15.06.1966 – 28.01.1992)
*Seyidov Ələkbər Mirkərim oğlu 
*Süleymanov Adil Məlik oğlu 
*Süleymanov İlqar Talıb oğlu 
*Süleymanov Ravi Şərif oğlu

## Ş
* Şahverdiyev Ənvər Şahverdi oğlu (1968–1992)
* Şahvələdov İlyas Nəriman oğlu (1975–1994)

## T
*Tahirov Sərxan Akif oğlu 
*Tursov Mixail Sabir oğlu
 
## Y
* Yusifzadə Xudayar Müslüm oğlu (1998–2020)

## Z
*Zahidov Kamal Sabir oğlu 
* Zeynalov Hafiz Tahir oğlu
 
## Həmçinin bax
* Şəhidlər Xiyabanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Şəhidlər xiyabanı 4K Bərdə şəhəri
Vassallıq

**Feodal nərdivanı** — feodal torpaq münasibətlərinin təzahürü olan feodal ierarxiyası. Feodalizmin strukturu torpaq mülkiyyəti münasibətləri ilə və bununla bağlı olan siyasi hakimiyyətlə müəyyən olunurdu.

Artıq qurulmuş **[[feodalizm]]** mərhələsində bu münasibətlər feodal ierarxiyası formasında təzahür edirdi. Feodal nərdivanın başında ali süzeren və dövlətin nominal başçısı — kral (şah, xaqan,şoqun.) dururdu. Öz domenindən başqa, onun bütün ölkədə ərazisində bəzi ali hüquqları da vardı (hərbi komandanlıq, məhkəmə bannı və başqa). İkinci pillədə iri feodallar dururdu — kralın bilavasitə vassalları — arxiyepiskoplar, yepiskoplar, hersoqlar, qraflar (xan, knyaz,daymö) və b. Onlar öz mülklərində məhkəmə-inzibati, pul kəsmək, vergi və xərac yığmaq kimi ali dövlət hökmünə malik idilər. Üçüncü pillədə — kral vassallarının vassalları dururdular — baronlar (bəy, məlik). Onların iri mülkləri vardı və faktiki olaraq muxtar idilər. Ən sonuncu pilləni Avropada cəngavərlər, Yaponiyada samuraylar tuturdu. Birqalxanlı cəngavərlərin vassalları olmurdu, onların ancaq feodal nərdivanından kənarda qalan, asılı kəndliləri vardı. Hər bir feodal özündən yuxarıda duran feodalın vassalı və öz növbəsində daha aşağıda duranın süzereni idi. Ancaq kral öz ölkəsində heç kimin vassalı deyildi o ancaq başqa kralın və ya papanın vassalı ola bilərdi, Müsəlman şərqində Xəlifənin.

Vassal asılılığın əsasını şərti torpaq mülkiyyəti təşkil edirdi (benefisi, feod, len (alm.), fyef (frans.), iqta (ərəb). Adətən bu torpaq idi, bəzən müəyyən feodal gəlir qaynaqları — renta və başqa gəlir qaynağından istifadəyə icazə verən vəzifə. *Feod* formal olaraq senyorun — süzerenin ali mülkiyyəti altında qalırdı, amma bilavasitə o, rentanı bütövlükdə və ya onun əhəmiyyətli hissəsini alan, vassalın hökmündə idi. Senyor vassalın ancaq adətlə müəyyən olunmuş hərbi xidmətindən istifadə edirdi və bəzən ondan pul ödənişi — relyef alırdı. Vassalın mütləq hərbi xidməti 40 gündən artıq deyildi. Vassalın öz öhdəliyini yerinə yetirməməsi lenin itirilməsinə gətirirdi. Vassal hərbi müqavimət göstərə və öz torpağını müdafiə edə bilərdi və onun buna tam hüququ çatırdı. IX–XI əsrlərdə benefisilər irsi oldu və vassalı torpaqdan məhrum etmək daha da çətinləşdi.

Feodal adətə görə senyorun vassalın hökmünə feodun verilməsi (investitura) təntənəli, bir çox vassalın təmsil olunduğu şəraitdə baş verirdi. Vassal senyorun qarşısında bir dizi üstünə çökürdü və "onun adamı" olmasını elan edir və öz əlini senyorun əlinə qoyaraq ona sədaqət andı içirdi. Bu və ya digər tərəfin vassal süzeren münasibətlərini pozması münasibətlərin qırılmasına səbəb olurdu. Özü də əgər bu ağanın günahı idisə, vassal feodu özündə saxlayaraq, öz ağasını tərk etmək hüququna malik idi. Əla dərs

## Mənbə
* Orta Əslər Tarixi "Maarif" Nəşriyyatı Bakı-1988 səh. 119
* История Средних Веков. Москва: Просвещение, 1986, səh. 116–117.
Rüstəm Səfərəliyev

**Sərəfəliyev Rüstəm Qasım oğlu** () — Sovet partiya və dövlət xadimi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Sərəfəliyev Rüstəm Qasım oğlu 1909-cu ildə Füzuli rayonunun Qoçəhmədli kəndində anadan olub.

Sosialist Əmək Qəhrəmanı (1949). 1929–1974-cü illərdə müəllim, Pedaqoji texnikumun direktoru, Bakıda məktəb direktoru, Keşlə rayonunun Xalq Maarif şöbəsinin müdiri, AKR MK aparatında təlimatçı, Şəki RK-nın katibi, Azərbaycan KP Balakən, Zaqatala, Bərdə, Göyçay Rayon Komitələrinin birinci katibi və s. vəzifələrdə işləmişdir.

1948-ci ildə dövlətə kənd təsərrüfatı məhsulların istehsalı və satışının yerinə yetirilməsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. Sov.İKP 19, 25, 26 və AKP 18–30-cu qurultayların nümayəndəsi olmuş, 1951-ci ildən AKP MK üzvü idi.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (1, 5, 7–10-cu çağırış) deputatı idi. 4 dəfə Lenin ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı, "Şərəf nişanı" ordenləri və medallarla təltif edilmişdir.

## Haqqında
Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, uzun illər partiya və dövlət sahəsində çalışmış, tanınmış təsərrüfatçı Rüstəm Səfərəliyevə həsr olunmuş "Bizim katib" adlı film çəkilmişdir. Kinoportretdə raykom katibinin gündəlik işi, qayğıları öz əksini tapmışdır.

## Ədəbiyyat
* Qasımzadə İ. "Bərdə nə gözəlsən…", Azərbaycan KP Bərdə Rayon Komitəsinin birinci katibi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Rüstəm Səfərəliyevlə müsahibə / İ. Qasımzadə, D. Mustafayev // Azərbaycan. — 1985. — № 6.- S.92–97.

## Filmoqrafiya
* Bizim katib (film, 1972)

## İstinadlar
Ələkbər Eminov

**Ələkbər Əli oğlu Eminov** () — Azərbaycan Kommunist Partiyası Ağdam Rayon Komitəsinin birinci katibi.

## Həyatı
Ələkbər Əli oğlu Eminov 1908-ci ildə Göyçay rayonunda bənna ailəsində anadan olmuşdur. O, 1922-ci ildə birinci dərəcəli məktəbi bitirmiş, 1924-cü ildə isə Göyçay da olan ikinci dərəcəli məktəbə daxil olsa da təhsili yarımçıq qalmışdı.

## Siyasi fəaliyyəti
Ələkbər Eminov gənc yaşlarına komsomol üzvü olmuş, əvvəlcə Azərbaycan Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Göyçay okruq komitəsinin təlimatçısı, sonra pioner şöbəsinin müdiri, təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.

Ələkbər Eminov 1932-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası sıralarına qəbul edilmiş və Stalin adına pedrabfakda (altı aylıq kurs) təhsil almışdı. 1932-1936-cı illərdə Göyçayda komsomol təşkilatında müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. O, 1936-1938-ci illərdə Naxçıvan vilayət komsomol komitəsinin birinci katibi kimi çalışmışdır.

1938-ci ilin mayında Ələkbər Eminov Azərbaycan Kommunist Partiyası Ağdam Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir. O, həmin ildə Ali Sovetə keçirilən seçkilərdə deputat mandatı da qazanmışdır.

1941-ci il yanvarın 6-da Stalin adına pedaqoji məktəbin akt zalında müəllimlərin yanvar müşavirəsi keçirilir. Müşavirədə rayon təhsil şöbəsindəki problemlər müzakirə olunur və onun həlli yolları tədbir iştirakçılarının diqqətinə çatdırılır. Qeyd edilən tədbirdə RPK-nın birinci katibi Ələkbər Eminovda iştirak etmişdi. Ələkbər Eminob bu iclasda vəzifəsindən uzaqlaşdırılaraq Moskva Lenin kurslarına göndərilir.

İkinci Dünya müharibəsində cəbhəyə siyasi işçi kimi göndərilən Ələkbər Eminov Moskvanın müdafiəsində və bir sıra döyüşlərdə iştirak edir.

Ordudan tərxis edildikdən sonra Ələkbər Eminov sıra ilə Azərbaycan Kommunist Partiyası Yevlax Rayon, Qasım İsmayılov Rayon komitələrinin birinci katibi, Şamxor Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir. O, 1954-cü ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Ağstafa Rayon Komitəsinin birinci katibi vəzifəsində işləmişdir.

## Mənbə
* 

### İstinadlar
Məmməd Orucov (dövlət xadimi)

**Məmməd Behbud oğlu Orucov** () —  Azərbaycan Kommunist Partiyası Quba Rayon, Ağdam Rayon və Jdanov Rayon komitələrinin birinci katibi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## Həyatı
Orucov Məmməd Behbud oğlu 20 dekabr 1907-ci ildə Füzuli rayonunun Sərdarlı kəndində anadan olmuşdur. 1935-ci ildə APİ-nin tarix fakultəsini bitirmişdi. O, 1942-ci ildə Xindiristan MTS-ın də çalışmış, sonra irəli çəkilərək  Jdanov (indiki Beyləqan) RPK-nın birinci katibi seçilmişdi. 1947-ci ildə Jdanov rayonunda pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. Jdanov rayonundakı fəaliyyətinə görə 1948-cü ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülüb.

1948-ci il fevralın 7-8-də Ağdam rayon partiya komitəsinin X konfransından sonra keçirilən plenumda Məmməd Behbud oğlu Orucov Ağdam rayonunun birinci katibi seçilir.

Ağdamdan sonra M.Orucov bir müddət Quba RPK-nın birinci katibi və Azərbaycan KP MK-da şöbə müdirinin müavini vəzifələrində çalışmışdı.

1951-ci ilin  noyabrın 30-da Ağdam RPK-nın növbəti plenumu keçirilir. Plenum təşkilat məsələlərinə baxır və M.Orucov başqa işə keçməsi ilə əlaqədar tutduğu vəzifədən azad edilir və yerinə isə Məmməd Əliyev seçilir.

1943-1961-ci illərdə Azərbaycan KP Jdanov, Ağdam, Quba RK-nın birinci katibi, Azərbaycan KP MK k.t. şöbəsinin müdir müavini və s. vəzifələrdə işləmişdir. Azərbaycan KP MK üzvü (1951-1960), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Deputatı (2-5-ci çağırış) seçilmişdir. Qırmızı Əmək Bayrağı, “Şərəf nişanı”ordenləri və medallarla təltif edilmişdir.

18 sentyabr 1961-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Hümmət Mustafayev

**Hümbət Mustafayev** () — Azərbaycan Kommunist Partiyası Salyan Rayon, Şamxor Rayon və Ağdam Rayon komitələrinin birinci katibi.

## Həyatı
Hümbət Mustafayev 1914-cü ildə Şəmkir Rayon Zəyəm-Cirdaxan kəndində anadan olmuşdur. Qazaxda pedaqoji kursu, 1948-ci ildə Azərbaycan Pedqoji İntitutunu, habelə Ali Partiya Məktəbini bitirmişdi.

1948-ci ildə Salyanda, 1951-ci ildə Şəmkirdə sonra Ağdam RPK nın birinci katibi vəzifəsində seçilir.

Ağdam RPK-nın 1952-ci ilin dekabrın 26-da keçirilən plenumunda Hümbət Mustafayev rayon partiya komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə seçilir.

1959-cu il avqust ayının 18-də Ağdam Rayon Partiya Komitəsinin plenumunda Hümbət Mustafayev kənd təsərrüfatında rəhbərlik sahəsində və partiya siyasi işində ciddi nöqsanlara və səhvlərə yol verdiyindən tutduğu vəzifədən azad edilmiş, Soltan Hümmət oğlu Əzizov birinci katib seçilmişdir.

## İstinadlar
Dövri funksiya

Təbiətdə və texnikada bəzi proseslər periodik olaraq təkrar olunur. Periodik dəyişən kəmiyyətləri öyrənmək üçün dövri funksiya anlayışından istifadə olunur.                            

Hər bir "x" ədədi ilə birlikdə "x-T" və "x+T" (T sıfırdan fərqli) ədədləri də "f" funksiyasının təyin oblastına daxildirlərsə və f (x-T)=f(x)=f(x+T) bərabərliyi ödənirsə, f funksiyasına dövrü T olan "dövri funksiya" deyilir.

0 (sıfır) istənilən funksiyanın dövrüdür. Dövrü "0" olan funksiyalar maraqlı deyil. Ona görə də T-ni sıfırdan fərqli qəbul edilir.
Dövri funksiyanın tərifi aşağıdakı teoremlərlə alınır.
## Teoremlər
### Teorem 1:
"T" ədədi "f" funksiyasının dövrüdürsə "(-T)" ədədi də "f" funksiyasının dövri olur.
### Teorem 2:
"T1" və "T2" ədədləri f funksiyasının dövrüdürsə 
T1+T2 və 
T1-T2 ədədləri də f funksiyasının dövrü olur.
### Teorem 3:
T ədədi f funksiyasının dövrüdürsə, n istənilən tam ədəd olduqda "nT" ədədi də f funksiyasının dövrüdür.
2-ci və 3-cü teoremlərdən alınır ki, y=f(x) funksiyası dövridirsə, onun dövrlərinin sayı sonsuzdur.buradan da dediklərimizi ümumiləşdirsək,f(x)=f(x+T)=f(x+2T)=f(x+3T)=...=f(x+nT)=...   alınacaq. deməli bu bərabərlik söylədiyimiz təklifin doğru olduğunu göstərir.

### Teorem 4:

y=f(x)  dövri funksiyadırsa, onun təyin oblastı koordinat başlanğıcına nəzərən simmetrikdir və sonsuz çoxluqdur.

Doğrudan da dövri funksiyanın tərifinə görə T sıfırdan fərqli olduqda istənilən x ədədi ilə birlikdə x_{-}^{+}T ədədi də D(f)-ə daxil olmalıdır.
İkiqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

**İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı** — 221 nəfər bu ada layiq görülüb.

## Mükafatın tarixçəsi
 
## İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı alanların siyahısı

## Həmçinin bax
* Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## İstinadlar
Sürəyya Kərimova

**Sürəyya Abbasqulu qızı Kərimova** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948), Azərbaycan SSR pambıq ustası (1957). Qəhrəman Ana (1965).

## Həyatı
Sürəyya Abbasqulu qızı Kərimova 15 fevral 1922 ildə Ağdamın Qaradağlı kəndində dünyaya gəlmişdir.

Sürəyya Kərimova Ağdamın Qaradağlı kəndində Telman adına kolxozda kolxozçu, manqabaşçısı, briqadir işləmişdir.

Sürəyya Kərimova SSRİ Ali Sovetinin (8–9-cu çağırış), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (2–5-ci çağırış) deputatı, Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXVIII-XIX qurultaylarında Mərkəzi Komitənin üzvü seçilmişdir. Ümumdünya sülh tərəfdaşları konqresində (1949, Moskva), kolxozçuların 3-cü Ümumittifaq qurultayının (1967) iştirakçısı olmuşdur. 2 dəfə "Lenin" ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Sürəyya Kərimovaya həsr olunan "Sürəyya" mahnısının musiqisi Səid Rüstəmova aiddir. Bu mahnıya görə Səid Rüstəmov 1952-ci ildə SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Mükafatları
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948);
* İki dəfə Lenin ordeni
* İki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* "Oktyabr inqilabı" ordeni
* "Qəhrəman Ana" fəxri adı (1965)
* Analıq medalı

## Filmoqrafiya
*Çağırışa cavab (film, 1947)
*Sürəyya (film, 1973)
*Oktyabrın şəfəqləndirdiyi yol (film, 1977)

## İstinadlar
Abel ortalamaları

λ = {λ*0*, λ*1*, λ*2*, ...} sonsuza istiqamətlənmiş artan bir ardıcıllıq olarsa və  şərti ödənərsə,

:f(x) = \sum_{n=0}^\infty a_n \exp(-\lambda_n x)
cəmi bütün *x* müsbət həqiqi ədədlər üçün yığıla bilirsə **Abel ortalaması** *A*λ aşağıdakı şəkildə ifadə edilə bilər:

:A_\lambda(s) = \lim_{x \rightarrow 0^{+}} f(x)

Bu növ ardıcılıqlar ümumi olaraq Dirixlet silsilələri adlandırılır.
Hall of Fame (mahnı)

**Hall of Fame mahnısı** — The Script rok qrupunun #3 albomunun ilk mahnısıdır. 2012-ci il İyul ayında çıxan mahnının klipi 21 avqust 2012-ci ildə çəkilmişdir. Klipdə həmçinin Will. I. Am da yer almışdır. Mahnının 2 versiyası vardır. Biri orijinal versiya, yəni təkcə The Script oxuyan, digəri isə klipdəki kimi Will. I. Am ilə. Mahnının klipi beynəlxalq video portalı olan YouTube-da yüz milyondan çox baxış əldə etmişdir.

## İstinadlar
Hədd testi

**Hədd testi**, **dağılma testi** və ya **dağılma üçün n-ci hədd testi** — riyaziyyatda bir sonsuz ardıcıllığın dağılmasını müəyyən etmək üçün sadə bir üsuldur:

* \lim_{n \to \infty} a_n \neq 0 olarsa və ya limit yoxdursa, onda \sum_{n=1}^\infty a_n dağılandır.

Daha güclü olan yığılma testlərinin əksinə olaraq hədd testi müstəqil şəkildə ardıcıllığın yığılan ardıcıllıq olduğunu ifadə etmir. Xüsusilə, testin tərsi doğru deyil. Bunun yerinə

* \lim_{n \to \infty} a_n = 0  isə, o halda \sum_{n=1}^\infty a_n yığılan və ya dağılan da ola bilər.

## İstinadlar
Orta qiymət teoremi

[300 px|right|thumb|[''a'',&nbsp;''b''] intervalında sabit və (''a'',&nbsp;''b'') intervalında törəməsi olan hər hansısa bir funskiya üçün (''a'',&nbsp;''b'') intervalında elə bir ''c'' qiyməti vardır ki, [''a'',&nbsp;''b''] intervalının uc nöqtələrini birləşdirən xətt ''c'' nöqtəsindən keçən '''toxunana''' paralel olur.](https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Mvt2.svg)
**Orta qiymət teoremi** — planar bir əyrinin üzərində seçilən hər hansısa bir hissə üzərində törəməsi (meyilliliyi) bu hissənin "ortalama" törəməsinə bərabər olan ən az bir  nöqtənin var olduğunu bildirən riyazi anlayış. 

Riyazi bir deyimlə, əgər *f*(*x*), [*a*,&nbsp;*b*] qapalı intervalında sabit və (*a*,&nbsp;*b*) açıq intervalında törəməsi alına bilən bir funksiyadırsa, (*a*,&nbsp;*b*) intervalında elə bir *c* nöqtəsi vardır ki,
: f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b-a} \, 
olur.
## İstinadlar