open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tom Tyarda

**Tom Tyarda**  və ya **Stevens Tompson Tyarda van Starkenburq** (; ) — ABŞ avtomobil dizayneri. O, "Ferrari 365" "California" və "De Tomaso Pantera" kimi ekzotik idman avtomobillərindən tutmuş birinci nəsil "Ford Fiesta" (1976) və "Fiat 124 Spider" (1966) kimi çoxsaylı məşhur avtomobillərə qədər səksəndən çox çox qiymətləndirilən geniş çeşiddə avtomobillər dizayneri olub.

Tom Tyarda öz işinə görə 1997-ci ildə "Pebble Beach Concours d'Elegance" və 1997-ci ildə "Concorso Italiano" müsabiqələrində təltif edilmişdir.

"Jalopnik" nəşri Tom Tyardanı "XX əsrin ən görkəmli avtomobil dizaynerlərindən biri" adlandırıb. Tanınmış avtomobil dizayneri və jurnalist Robert Kamberford Tom Tyardanı "dünyanın ən bacarıqlı italyan avtomobil dizaynerlərindən biri" kimi qələmə verib. "Car Design News" onu "avtomobil dizaynı dünyasının ən böyük, tanınmamış qəhrəmanlarından biri" tituluna layıq görüb. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* www.tom-tjaarda.net
* https://web.archive.org/web/20101230104914/http://www.conceptcars.it/stilisti/tjaarda.htm
* http://www.coachbuilt.com/des/t/tjaarda/tjaarda_tom.htm
* Tjaarda Mustang – https://web.archive.org/web/20120426081840/http://www.hstintl.com/index.php?menu=1
* http://www.fiat124spider.com
Cuzeppe Bertone

**Cuzeppe Bertone** və ya **Nuçço Bertone** (; ) — İtalyan avtomobil dizayneri və konstruktor. Bertone avtomobil dizayn studiyasının rəhbəri.

## Həyatı
Cuzeppe Bertone 4 iyul 1914-cü ildə Turin şəhərində anadan olub. 1930-cu illərdə atasına aid Bertone studiyasını idarə etməyə başlamışdır. Həmçinin, o dövrün məşhur İtalyan avtomobil markaları ilə işləyərək müxtəlif mühüm layihələrə imza atmışdır. Onun rəhbərliyi altında Bertone dizayn studiyası, "Alfa Romeo", "Ferrari", "Lamborghini" və "Fiat" kimi dünyaca məşhur avtomobil markalarına dizayn xidmətləri göstərib. Nuccio Bertonenin ən məşhur dizaynlarından biri "Alfa Romeo BAT" (Berlinetta Aerodinamica Tecnica) seriyasıdır. 

Bertone şirkətinin Ferrari modelləri üçün dizaynı şirkət üçün köklü bir dəyişiklik idi və rəqibi "Pininfarina" şirkətinin qəzəbinə səbəb oldu. İki "250GT kupesi" sadəcə 1970-ci illərdə mübahisəli "308GT4"ün sələfi idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leonardo Fioravanti

**Leonardo Fioravanti** (; )&nbsp;— İtalyan avtomobil dizayneri. 
## Həyatı
Leonardo Fioravanti 31 yanvar 1938-ci ildə Milanda anadan olub. O, Milan Politexnik Universitetində mexanika mühəndisliyi üzrə təhsil alıb. Təhsilini tamamladıqdan sonra 1964-cü ildə məşhur dizayn evi "Pininfarina"ya qoşulub.

Fioravantinin avtomobil dünyasındakı mirası əsasən "Ferrari" ilə bağlıdır. O, "Pininfarina"da çalışdığı dövrdə bir sıra məşhur "Ferrari" modellərinin dizaynına rəhbərlik edib.

Onun layiyələndirdiyi əsas "Ferrari" modelləri: 
* "Ferrari" Dino 206 GT & 246 GT (1968-1974) - "Ferrari"nin orta mühərrikli ilk yol avtomobili. Yumşaq xətləri və balanslı dizaynı ilə klassik hala gəldi.
*  "Ferrari" 365 GTB/4 “Daytona” (1968) - Uzun burunlu, agresiv ön hissə və əfsanəvi silueti ilə tanınır.
- "Ferrari" 512 BB (1976) - Orta mühərrikli super avtomobil dizaynında yeni bir dövr açdı.
- "Ferrari" 308 GTB (1975) - Daha kompaktdizaynı və aerodinamik forması ilə Ferrari-nin ən məşhur modellərindən biri oldu.
- "Ferrari" F40 (1987) - "Ferrari"nin 40 illiyini qeyd etmək üçün yaradılmış bu model, dizayn və performans baxımından avtomobil tarixində xüsusi yer tutur.

Fioravanti 1987-ci ildə "Pininfarina"dan ayrıldıqdan sonra "Fiat" və "Alfa Romeo" kimi markalar üçün də dizaynlar hazırladı. Daha sonra o, öz dizayn studiyasını, "Fioravanti SRL" quraraq müxtəlif avtomobil və sənaye dizayn layihələri üzərində işləməyə davam etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aldo Brovarone

**Aldo Brovarone** (; )&nbsp;— İtalyan avtomobil dizayneri. 
## Həyatı
Aldo Brovarone 24 iyun 1926-cı ildə Villano Biellese kommunasında anadan olub. İkinci Dünya müharibəsindən sonra dizayn sahəsində çalışmaq arzusu ilə əvvəlcə müxtəlif şirkətlərdə işləyib, daha sonra isə "Pininfarina" dizayn studiyasına qoşuldu. Brovarone 1950-ci illərdə Pininfarina şirkətində işə başladı və tezliklə şirkətin əsas dizaynerlərindən biri oldu. Onun dizayn etdiyi avtomobillər arasında "Ferrari", "Peugeot" və "Alfa Romeo" kimi markaların məşhur modelləri var. 

Onun əsas dizayn işləri:
* "Ferrari 400 Superamerica" (1959) - Lüks və gücün harmoniyasını əks etdirən bu model, Ferrari tarixində mühüm yer tutur.
* Ferrari Dino 206 GT (1967) - Brovaronenin ən məşhur dizaynlarından biri olub, Pininfarina və Ferrari əməkdaşlığının zirvə nöqtələrindən sayılır.
* Peugeot 504 Coupe və Cabriolet (1969) - Fransız avtomobil sənayesində inqilabi dizayn dəyişikliyi yaradan model.
* Lancia Gamma Coupe (1976) - Avtomobil dizaynında incə detallar və müasir xətlərə malik olan bir modeldir.

1988-ci ildə "Pininfarina"dan təqaüdə çıxdıqdan sonra, Brovarone "Stola" ilə stilist kimi məsləhətləşdi və daha sonra 2005-ci ildə "Milan Triennales"ində dünyanın ən gözəl avtomobili adlandırılan "Studiotorino" şirkətinin "Porsche Boxster" bazasında fəaliyyət göstərən "Ruf RK Spyder" avtomobilinin dizaynına töhfə verdi.

O, 12 oktyabr 2020-ci ildə, həyat yoldaşı Martitanın ölümündən bir neçə gün sonra Turindəki Molinette xəstəxanasında 94 yaşında vəfat etdi. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Raymond Lou

**Raymond Lou** (; ) — Amerikalı rəssam, sənaye dizaynı ustası, loqotiplər və sənaye dizaynlarının müəllifi. Raymond Lounin avtomobil sənayesinə təsiri əsasən "Studebaker" markası ilə bağlıdır. 1930-cu illərdən etibarən o, bu şirkətlə əməkdaşlıq edərək, aerodinamik və futuristik avtomobillər dizayn etməyə başladı. Raymond Lou 1930-cu illərdə "Studebaker" üçün aerodinamik avtomobil konseptlərini inkişaf etdirdi. Onun ən məşhur avtomobillərindən biri "Studebaker Champion" modelidir. Bu avtomobil o dövrdə daha sadə və kvadrat formalı dizaynların əksinə, daha axıcı xətlər və aerodinamik forma ilə diqqət çəkirdi. Daha sonra 1953-cü ildə Raymond Lou və komandası "Studebaker Starliner Coupe" modelini dizayn etdi. Bu avtomobil öz dövrünün ən gözəl avtomobillərindən biri hesab olunurdu və bir çox müasir idman avtomobillərinin dizaynına ilham verdi.

Avtomobil sənayesindən əlavə, Raymond Lou bir çox məşhur dizayn layihələri üzərində də işləyib. Onun yaratdığı Coca-Cola butulkası, "Greyhound" avtobusları, "Lucky Strike" siqaret qutusu və NASA üçün "Skylab" məkan stansiyası dizaynı kimi işləri onu məşhurlaşdırıb.  

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Bayley, Stephen. *The Lucky Strike Packet* (Design Classics Series), Art Books International Ltd (1998) 
* Byars, Mel. "Loewy, Raymond" in *American National Biography*, American Council of Learned Societies (2000) 
* Porter, Glenn. *Raymond Loewy Designs for the Consumer Culture*, Hagley Museum and Library (2002) 
* Schoenberger, Angela. *Raymond Loewy: Pioneer of American Industrial Design*, Prestel Publishing (1991) 
* Trétiack, Phillippe. *Raymond Loewy and Streamlined Design*, New York: Universe (1999) 
* Wall, John. *Streamliner: Raymond Loewy and Image-making in the Age of American Industrial Design*, Johns Hopkins University Press (2018)

## Xarici keçidlər

* RaymondLoewy.com – official site website of Raymond Loewy
* RaymondLoewy.org – official site of Estate of Raymond Loewy
* The Raymond Loewy Foundation 
* Raymond Loewy Tribute Site (English/German)
* Raymond Loewy archive  (1903–1982) at :en:Hagley Museum and Library. This collection consists of Loewy's personal papers, business records, and materials generated and maintained by Loewy's New York Public Relations Department as well as some of Viola Loewy's personal papers.
* Raymond Loewy Collection of Photographs and Audiovisual Materials  (1905–1980) at :en:Hagley Museum and Library. This collection is composed of images of design work Loewy and his firm conducted for corporate American and foreign clients; Loewy's personal photographs; and his speeches and interviews.
* Raymond Loewy miscellany  (1936–1995) at :en:Hagley Museum and Library. The collection consists of magazine advertisements, photos and postcard views of Loewy designs, product brochures; and a group of publications by and about Loewy. There is also a small group of artifacts.
Frenk Şepard

**Frenk Şepard Feyri** (; ) — Amerikalı müasir rəssam, fəal və OBEY Clothing şirkətinin təsisçisi. O, skeytbordinq səhnəsindən çıxıb. 1989-cu ildə Rod-Aylend Dizayn Məktəbində oxuyarkən OBEY stikerlərini dizayn edib.

Frenk Şepard 2008-ci il ABŞ Prezidenti seçkiləri üçün Barak Obamanın "Ümid" posterini dizayn etmişdir. Bostondakı Müasir İncəsənət İnstitutu onu ən məşhur və nüfuzlu küçə rəssamlarından biri adlandırmışdır. Əsərləri Smitsonian İnstitutunun, Los-Anceles Şəhər İncəsənət Muzeyinin, Nyu-Yorkdakı Müasir İncəsənət Muzeyinin, San Dieqo Müasir İncəsənət Muzeyinin, Milli Portret Qalereyasının, Virciniya Təsviri İncəsənət Muzeyinin və Viktoriya və Albert Muzeyinin kolleksiyalarındadır.

Onun üslubu "təsvirlərin stilizasiyası və idealizasiyasına əsaslanan cəsarətli, ikonik bir üslub" kimi təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
## Further reading

* *[https://www.dragopublisher.com/product/shepard-fairey-obey/ #Obey] * Sherpard Fairey (2014) Drago Publishing.
* *Shepard Fairey Inc. Artist/Professional/Vandal* by James Daichendt, Cameron + Company;(December, 2013)
* *Mayday: The Art of Shepard Fairey*, Gingko Press; First edition (December 10, 2010)
* *E Pluribus Venom* by Shepard Fairey (2008) Gingko Press.
* *Philosophy of Obey (Obey Giant): The Formative Years (1989–2008)*, edited by Sarah Jaye Williams (2008), Nerve Books UK.
* *Obey: Supply & Demand, The Art of Shepard Fairey* by Shepard Fairey (2006), Gingko Press.
* "Shepard Fairey in arte Obey. La vita e le opere del re della poster art" di Sabina de Gregori, Castelvecchi editore, 2011

## Xarici keçidlər

*Obey Giant Website
*
*Interview on Huffington Post
*Interview with Manuel Bello 
*Interview
Kris Benql

**Kris Benql** və ya **Kristofer Edvard "Kris" Benql** (; ) — Amerikalı avtomobil dizayneri. Banql ən çox 1992-ci ildən 2007-ci ilə qədər BMW Qrupunun baş dizayneri kimi çalışması ilə tanınır və burada BMW, MINI və Rolls-Roycekimi minik avtomobillərinin dizaynına cavabdeh olub.

## Həyatı
Kris Benql 14 oktyabr 1956-cı ildə Ohayo ştatının Ravenna şəhərində anadan olub və Viskonsində böyüyüb. O, Kaliforniyanın Pasadena şəhərindəki İncəsənət Mərkəzi Dizayn Kollecində təhsil almış, sənaye dizaynı üzrə bakalavr və magistr dərəcələri almışdır.

1980-ci illərin sonlarında BMW markasında işləməyə başlayan Kris Benql burada karyerasının zirvəsinə çatdı.

Kris Benql BMW markasında baş dizayner olaraq 1992-2009-cu illərdə fəaliyyət göstərdi. Kris Benqlin ən çox tanınan və bəzən mübahisəli olan dizaynlarından biri 2002-ci ildə təqdim edilən BMW 7 Seriyasıdır. Bu model BMW markasının ən lüks avtomobillərindən biri olaraq təqdim olundu, amma onun arxa hissəsindəki bükülmüş, "bulged" dizaynı çox sayda tənqidə məruz qaldı. Bəzi avtomobil həvəskarları və mütəxəssisləri, bu dizaynı "qəribə" və "zövqsüz" olaraq qiymətləndirdilər. Lakin, zaman keçdikcə, bu cür dizaynların avtomobil dünyasında fərqlilik yaratdığı və gələcəkdə daha geniş yayılacağı aydın oldu.

BMW Z4 və BMW 6 seriyası Kris Benqlin başqa məşhur dizaynlarıdır. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* InFrame.tv: Chris Bangle talks car design"
* ''Forbes'', 2006 "The New BMW 5 Series"
* ''BMW Website'' — Chris Bangle explains his design philosophy for some key models.
* ''BMW Designers''  An overview of automotive designers working for BMW.
* 
** TED Talk: Great cars are great art (TED2002)
* Interview with Chris Bangle on design and emotion
* Chris Bangle Associates S.R.L.
Frenk Stivenson

**Frenk Stivenson** (; ) — Amerikalı avtomobil dizayneri. O, BMW, Mini, Ferrari, Maserati, Fiat, Lancia, Alfa Romeo və McLarendəki dizayn işləri ilə məşhurdur.

"Motor Trend" jurnalı onu "dövrümüzün ən nüfuzlu avtomobil dizaynerlərindən biri" adlandırıb. Stivenson 2019-cu ilin fevral ayında öz adı altında YouTube kanalı yaradıb və 2021-ci ilin oktyabr ayına olan məlumata görə, onun kanalı 178.000-dən çox abunəçi və 9 milyondan çox baxış sayı toplayıb.
## Həyatı
Frenk Stivenson 3 oktyabr 1959-cu ildə Mərakeşin Kasablanka şəhərində anadan olub. Atası amerikalı, anası isə norveçli idi. O, uşaqlıq illərini müxtəlif ölkələrdə keçirib və avtomobillərə olan marağı erkən yaşlarından formalaşıb. Dizayn sahəsinə olan marağı onu Kaliforniya İncəsənət Kollecində (ArtCenter College of Design) təhsil almağa yönəltdi.

Frank Stephenson avtomobil sənayesində bir çox məşhur markalar üçün əsas dizayn işlərinə rəhbərlik etmişdir.

**BMW dövrü**
* BMW X5 (1999) – BMW-nin ilk SUV modeli olan X5-in dizaynı ona həvalə edilmişdi və bu model böyük uğur qazandı.

**Ferrari və Maserati dövrü**
* Ferrari F430 (2004) – Bu model onun Ferrari üçün yaratdığı ən məşhur avtomobillərdən biridir və markanın klassik dizayn üslubunu müasir texnologiya ilə birləşdirirdi.
* Maserati MC12 (2004) – Bu hiperavtomobil, Ferrari Enzo bazasında qurulsa da, unikal dizaynı ilə fərqlənirdi.

**MINI dövrü**
* MINI Cooper (2001) – İkonik MINI-nin müasir versiyasının yenidən dizaynı ona tapşırılmışdı və model dünya miqyasında böyük uğur qazandı.

**McLaren dövrü**
* McLaren P1 (2013) – Hibrid hiperavtomobil olan P1, aerodinamik üstünlükləri və innovativ dizaynı ilə avtomobil dünyasında inqilabi bir model oldu.
* McLaren 720S (2017) – Həm estetik cəhətdən, həm də mühəndislik baxımından üstün bir super avtomobil kimi dizayn edilib.

Frenk Stivenson avtomobil dizaynından əlavə, eyni zamanda innovativ texnologiyalar və futuristik nəqliyyat konseptləri üzərində işləyir. O, 2018-ci ildə "Frank Stephenson Design" adlı öz dizayn studiyasını təsis edərək, avtomobillərdən tutmuş elektrik velosipedlərə və uçan nəqliyyat vasitələrinə qədər müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərməyə davam edir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Oceanites gracilis

**Oceanites gracilis** (*Elliot fırtına quşu*) — Fırtına quşları fəsiləsinə ("Oceanitidae") aid olan bir dəniz quşu növü. Bu növ həmçinin "ağquyruq fırtına quşu" kimi də tanınır. İki yarımnövü var: "O. g. gracilis" Peru və Çili sahillərindəki Peru cərəyanında, "O. g. galapagoensis" isə Qalapaqos adaları ətrafındakı sularda rast gəlinir. Bu növ qara rəngli bir fırtına quşudur, ağ sağrı və ağ bir zolaqla alt qarın hissəsini keçərək qarının orta xəttinə qədər uzanır. Uzun ayaqları uçuş zamanı bədənindən kənara çıxır.

## Yayılması

Bu növ tez-tez müşahidə edilsə də, haqqında çox az məlumat var. 2003-cü ilə qədər yalnız bir yuva tapılmışdı, bu da Çili sahillərindəki İsla Çunqunqo adasında idi. 2002-ci ildə aparılan bir araşdırma zamanı bu adada üç yarıqda təxminən on bir yuva tapıldı, lakin bu yerlər Humbold pinqvini ("Spheniscus humboldti") tərəfindən də istifadə edilirdi və fırtına quşları üçün uyğun yuva yerləri çox az idi. Digər bir mümkün çoxalma yeri Atakama səhrasının daxili hissələri ola bilər; burada bir mumiyalaşmış bala tapılmış və DNT təhlili ilə təsdiqlənmişdir, həmçinin müxtəlif boşluqlarda keçmiş fəaliyyət izləri aşkar edilmişdir, lakin ilin müxtəlif vaxtlarında aparılan axtarışlara baxmayaraq heç bir canlı quş görülməmişdir. Peru sahillərində dənizdə bu quşların kifayət qədər ümumi olması səbəbindən burada bəzi çoxalma koloniyalarının olması ehtimal edilir. Qalapaqos adaları ətrafındakı populyasiya isə daimi yaşayan və çoxalma ehtimalı olan bir populyasiyadır, lakin yenə də heç bir yuva yeri məlum deyil. Qalapaqos yarımnövünün qidalanma davranışı fırtına quşları arasında qeyri-adi sayılır, çünki sahilə yaxın ərazilərdə qidalanır; digər bütün fırtına quşları isə yalnız açıq dənizdə qidalanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* White-vented storm-petrel (''Oceanites gracilis'') photos -  Christopher Taylor Nature Photography
Tommi Hilfiger

**Tommi Ceykob Hilfiger** (; ) — Amerikalı moda dizayneri və sahibkar, Tommy Hilfiger brendinin təsisçisi. O, Amerika Moda Dizaynerləri Şurası tərəfindən "İlin Kişi Geyimləri Dizayneri" mükafatına (1995) və "Geoffrey Beene Ömürlük Nailiyyət Mükafatı"na (2012) layiq görülüb.
## Həyatı
Tommi Hilfiger 24 avqust 1951-ci ildə Nyu-Yorkun Elmayra şəhərində anadan olub. Ailəsi onu sadə və işləyən bir mühitdə böyüdüb. Həyatının ilk illərində, modaya olan marağını erkən yaşda inkişaf etdirməyə başlamışdır. 18 yaşında olan Tommi, moda dünyasına ilk addımını ataraq 1969-cu ildə Elmayrada şəhərində bir gənc moda mağazası açmışdır. Bu onun biznes sahəsindəki ilk təcrübəsi idi və gələcəkdə çox uğurlu bir karyera qurmaq üçün bir təməl yaratmış oldu.
1979-cu ildə Tommi Hilfiger Nyu-Yorkda bir dizayn şirkəti qurdu və marka adına öz adını verdi. Bu mərhələdə onun məqsədi sadəcə gənc və cəsarətli insanların geyim tərzini təmsil etmək idi. 

Tommi Hilfiger markasının əsas uğuru 1980-ci illərdə başlandı. Onun dizaynları xüsusilə Amerikanın və Avropanın gənc müştəriləri arasında böyük maraq oyandı. Tommi Hilfiger öz markasında klassik Amerikan tərzini, rahat və şık dizaynlarla birləşdirərək təklif etdi. Bu, o dövrün ən məşhur geyim və həyat tərzi markalarından biri oldu. 1985-ci ildə markanın ilk tam kolleksiyası, xüsusilə də əksər gənc müştərilər tərəfindən çox bəyənildi.

1990-cı illər Tommi Hilfiger markasının dünya miqyasında tanınmağa başladığı illərdir. Markanın əsas atributlarından biri, ənənəvi Amerikan üslubunun modernizmlə birləşdirilməsi oldu. Bu kolleksiyalar müasir təfəkkürə sahib, minimalizmə yaxın, amma eyni zamanda klassik elementlərdən də istifadə edərək dizayn edilib. Bu, həm kişilər, həm də qadınlar üçün rahat və zərif geyimlər təqdim edirdi. Tommi Hilfigerin markası, xüsusilə müasir gənclər arasında populyarlıq qazandı və onun xüsusiyyətlərini formalaşdıran "Amerikan üslubunun" bir növ simvolu oldu. Tommy Hilfiger brendi 1990-cı illərin ortalarında dünyanın ən böyük moda evlərindən birinə çevrildi. Markanın logoları və rəngləri, həm də pop mədəniyyətin bir hissəsi olaraq tanınmağa başlandı.

Tommy Hilfiger brendinin dizaynları, cəsarətli rənglər, sadə və təmiz xətlər və çox zaman logoların görünməsi ilə tanınır. Onun markasında, əksərən mavi, ağ və qırmızı rənglərə üstünlük verilir. Bu rənglər həmçinin Amerikan bayrağının simvollarıdır və Tommy Hilfigerin markasında və məhsullarında daim istifadə olunur. Onun dizaynları yalnız paltarlarla məhdudlaşmadı, həmçinin aksesuarlar, ayaqqabılar, parfumeriya və ev dekoru kimi məhsullarını da daxil etdi. Bu da markanın tanınmasını artırdı.
Tommy Hilfiger markasının ən tanınmış məhsulları arasında t-shirtlər, gödəkçələr, şalvarlar və paltolar var. Bununla yanaşı, markanın özəlliklərindən biri də, böyük reklam kampaniyaları və məşhurlar ilə əməkdaşlıq etməsidir. Məşhur müğənnilər, idmançılar və modellərlə çalışmaq, markanın beynəlxalq səviyyədə tanınmasına kömək etdi. Məsələn, markanın reklamlarında Naomi Kempbell, Gigi Hadid, Bella Hadid və Rafael Nadal kimi məşhurlar yer almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tommy.com
* TommyCares.com
Grallaria eludens

**Grallaria eludens** (*Gizli qarışqaquşu*) — "Grallariidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Braziliya və Peruda rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika

"Grallaria eludens" monotipik bir növdür. Bu növ və "oxra-zolaqlı qarışqaquşu" ("G. dignissima") qardaş növlərdir.

## Təsvir

"Grallaria" qarışqaquşları "topa və yumru formalı, lələkləri tez-tez kabarıq olan maraqlı bir qarışqaquşu qrupudur... onların qalın dimdikləri və çox qısa quyruqları var". Gizli qarışqaquşu 17-19 sm (6.7-7.5 inç) uzunluğundadır; üç nümunənin çəkisi 111-115 qram (3.9-4.1 unsiya) arasındadır. Erkək və dişi fərdlərin lələk örtüyü eynidir. Yetkin fərdlərin başının üstü, ensəsi və üst hissələri isti qəhvəyi rəngdədir, belin alt hissəsi və sağrısı qara zolaqlarla örtülüdür. Qanadları isti qəhvəyi rəngdədir və qızılı çalarlara malikdir. Quyruğu tünd boz rəngdədir və lələklərinin ucları kiçik ağ ləkələrlə bitir. Üz xətləri qızılı-qəhvəyi, qulaq örtükləri isə qızılı-zeytun rəngdədir. Boğazı və üst boğazı ağ rəngdədir və tüklü görünüşə malikdir. Alt boğazı və döşü krem-bej rəngdədir, yan tərəflərində incə qara zolaqlar var. Qarnı ağ, yan tərəfləri isə ağ rəngdədir və qara-qəhvəyi və ya tünd boz zolaqlarla örtülüdür. Hər iki cinsin gözləri qəhvəyi, üst dimdiyi tünd, alt dimdiyi çəhrayı-boz, ayaqları isə mavi-boz rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Phylloscopus emeiensis

**Phylloscopus emeiensis** (*Emei yarpaq pöhrəcili*) — Yarpaq pöhrəcilləri fəsiləsinə ("Phylloscopidae") aid olan bir quş növü.

## Təsvir

"Phylloscopus emeiensis" kiçik bir ötücü quşdur, uzunluğu 11-12 sm (4.3-4.7 inç) arasındadır. Başının üstü boz-yaşıl rəngdədir, arxa hissəsi ön hissədən bir qədər tünddür və solğun bir orta baş zolağı var. Bu zolaq öndə zəif, arxada isə daha geniş, açıq və fərqlidir. Açıq sarımtıl üst göz xətti və qara göz zolağı var; qulaq örtükləri daha açıq rəngdədir və zəif qara ləkələr var. Üst hissələri mat yaşıl rəngdədir, başının yanları və göz zolağından daha açıqdır. Qanadlar və quyruq əsasən yaşıl rəngdədir, orta örtüklərin ucları açıq sarı və böyük örtüklərin ucları geniş açıq sarı ləkələrlə örtülüdür, bu da iki aydın qanad zolağı yaradır. Ən kənar quyruq lələyinin daxili hissəsində 0.5 mm-dən (0.02 inç) az olan ağ kənar və zəif açıq ucu var; ikinci ən kənar quyruq lələyinin daxili kənarı və ucu daha da zəifdir. Quşun alt hissəsi ağ rəngdədir, zəif sarımtıl zolaqlarla örtülüdür və quyruqaltı örtükləri bir qədər daha sarıdır. Gözləri tünd qəhvəyi rəngdədir. Üst dimdiyi qara, alt dimdiyi isə açıq narıncı rəngdədir. Ayaqları, barmaqları və dırnaqları çəhrayı-boz rəngdədir, lakin ayaqları barmaqlardan və dırnaqlardan bir qədər açıqdır. Emei yarpaq pöhrəcili simpatrik Klavdiya yarpaq pöhrəcili ilə çox oxşardır, lakin əsasən daha az kontrastlı baş zolağı, daha açıq yan baş zolaqları və daha tünd orta baş zolağı ilə fərqlənir. "Phylloscopus emeiensis"in təxmini nəsillər arası müddəti 3.6 ildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eriocnemis aline

**Eriocnemis aline** (*Zümrüdqarın pufayaq*) — "Heliantheini" qəbiləsinə aid olan və "Lesbiinae" yarımfəsiləsində yerləşən bir kolibri növü. Kolumbiya, Ekvador və Peruda rast gəlinir.

## Təsvir

"Eriocnemis aline" ən kiçik pufayaq növüdür. Uzunluğu 8-9 sm (3.1-3.5 inç), çəkisi isə 4.0-4.5 qram (0.14-0.16 unsiya) arasındadır. Düz qara dimdiyə malikdir. Nominal yarımnövün erkək fərdlərinin üst hissələri tünd parlaq yaşıl rəngdədir, dar parıldayan mavi-yaşıl alın xətti var. Üst döşündə böyük ağ ləkə və yaşıl nöqtələr var, qalan alt hissələri isə parıldayan mavi-yaşıl rəngdədir. Quyruğu qısa və bir qədər çətlidir; yaşıl rəngdədir və alt tərəfi qeyri-adi şəkildə parıldayır. Dişi fərdlər oxşar olsa da, mavi-yaşıl alın xətti yoxdur; qanadları və quyruğu bir qədər qısadır. Hər iki cinsin ayaq pufu ağ rəngdədir və çox böyükdür. "E. a. dybowskii" yarımnövü nominal yarımnövdən daha böyükdür, lakin erkək fərdlərin alın ləkəsi daha kiçikdir və ağ döş hissəsi daha az aydın şəkildə fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abeillia abeillei

**Abeillia abeillei** (*Zümrüdçənə kolibri*) — "Trochilini" qəbiləsinə aid olan və "Trochilinae" yarımfəsiləsində yerləşən bir kolibri növü. El-Salvador, Qvatemala, Honduras, Meksika və Nikaraquada rast gəlinir.

## Təsvir

"Abeillia abeillei" 7-8.6 sm (2.8-3.4 inç) uzunluğunda və təxminən 2.7-3.5 qram (0.095-0.12 unsiya) çəkisindədir. Hər iki cinsin hər iki yarımnövünün qısa, düz və mat qara dimdiyi var. Nominal yarımnövün erkək fərdlərinin üst hissələri metalik tünd yaşıl və ya yaşıl-bürünc rəngdədir. Quyruğun mərkəzi lələkləri tünd yaşıl, qalan lələkləri isə qara rəngdədir və zəif mavi və ya bürünc parıltıya malikdir. Bütün lələklərin ucları boz-qəhvəyi rəngdədir. Üzündə gözün arxasında aydın ağ ləkə var. Çənəsi və üst boğazı parlaq metalik zümrüd yaşıl, alt boğazı isə qara və ya tünd metalik tünd yaşıl rəngdədir. Qalan alt hissələri tünd boz-qəhvəyi rəngdədir və qarın hissəsi istisna olmaqla, metalik tünd yaşıl parıltıya malikdir. Quyruqaltı örtükləri metalik tünd yaşıl rəngdədir və lələklərin kənarları geniş boz-qəhvəyi rəngdədir. Nominal dişi fərdlər erkəklərə bənzəyir, lakin metalik boğazı yoxdur. Alt hissələri tamamilə açıq boz rəngdədir və yan tərəflərində bəzi metalik yaşıl ləkələr var. "A. a. aurea" yarımnövü nominal yarımnövdən daha kiçikdir. Nominal erkək fərdlərin tünd yaşıl olduğu yerlərdə bu yarımnöv qızılı yaşıl rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Devadasi

**Devadasi** (, ) — cənubi Hindistanda doğulduğu andan etibarən və ya edilən bir nəzir nəticəsində ilahi varlığa "həsr edilmiş", həyatının sonunadək məbədə bağlı şəkildə yaşayan və ona xidmət edən qızlara verilən ad. Devadasilər dini ritualları icra etmiş, məbədin qorunması və bəzədilməsi ilə bağlı işləri yerinə yetirmiş, həmçinin dinlə bağlı ənənəvi Hindistan incəsənət növlərini icra etmişdilər. Onlar sakral rəqs sənətində (bharatanatyam) xüsusi hazırlıq keçmiş və məbəd rəqqasələri kimi çıxış edən qadınlar olmuşlar. Avropada onlar bayader və ya bayaderka adlandırılmışdır. Bayaderlər odissi və digər Hindistan ritual rəqs üslublarında da mahir olmuşlar. Səyyar rəqqasələr nakni, kutani və sutradari kimi də tanınmışdır. İngilislər devadasiləri məbəd fahişələri kimi qəbul etmişdilər.

## İstinadlar
Turtur chalcospilos

**Turtur chalcospilos** (*Zümrüd ləkəli ağac göyərçini* və ya *zümrüd ləkəli göyərçin*) — "Göyərçinlər" (Columbidae) fəsiləsinə aid olan və Şərqi və Cənubi Afrikada yaşayan bir quş növü. Bu növ açıq və quru enliyarpaqlı meşələrlə ikincil bitki örtüyü olan ərazilərdə yaşayır. Həmişəyaşıl tropik meşələrdən və yarımsəhra bölgələrindən yoxdur.

## Təsvir

Zümrüd ləkəli ağac göyərçini kiçik və topa formalı bir göyərçin növüdür, adətən 20 sm uzunluğundadır. Beli, arxa ensəsi, qanadları və quyruğu açıq boz-qəhvəyi rəngdədir və qatlanmış qanadlarında yaşıl metalik ləkələr var. Belin alt hissəsində və quyruqda qara zolaqlar var. Alın, başın üstü və ensəsi mavi-boz rəngdədir, boğazda çəhrayı-boz rəngə keçir. Alt hissələri bənövşəyi-çəhrayı rəngdədir, qarın hissəsində ağ rəngə çevrilir. Bu göyərçinin dimdiyi qaradır və qırmızı əsası var. Erkək və dişi fərdlər oxşar görünüşə malikdir, lakin dişi fərdlər bir qədər daha solğun ola bilər. Cavan fərdlərin yaşıl ləkələri daha solğundur və lələklərinin kənarları bej rəngdədir. Uçarkən, Qaradimdik meşə göyərçinindən parlaq kürən alt qanadları ilə fərqlənir.

Bu növ lələk örtüyündə bəzi coğrafi dəyişikliklər göstərsə də, fərqlər tədricidir və zümrüd ləkəli ağac göyərçini indi monotipik bir növ hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Emerald-spotted wood dove - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
Dendropicos elliotii

**Dendropicos elliotii** (*Elliot ağacdələni*) — Ağacdələnlər ("Picidae") fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Geniş yayılma sahəsinə malikdir və nadir bir növ kimi təsvir edilir. Bununla belə, bu növ üçün heç bir xüsusi təhlükə müəyyən edilməmişdir və "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" (IUCN) onun qorunma statusunu "ən az narahatlıq doğuran" kimi qiymətləndirmişdir.

## Təsvir

(Dendropicos elliotii) ağacdələni orta ölçülü bir növdür, uzunluğu 20-22 sm (8-9 inç) arasındadır. Üzü bej rəngli olub, qara alın və başın ön hissəsi, ağ boyun və boğazı var, boğazı zeytun rəngli incə zolaqlarla örtülüdür. Erkək fərdin başının arxa hissəsi və ensəsi qırmızı rəngdədir. Dişi fərdlərdə qırmızı baş və ensə yoxdur, əvəzinə qara rəngli baş və ensə var. Hər iki cinsin üst hissələri tünd yaşıl rəngdədir və bürünc və ya qəhvəyi çalarlara malikdir. Qanadlar və quyruğun üst tərəfi qəhvəyi rəngdədir, qanad lələklərinin kənarları bürünc-yaşıl, quyruq lələklərinin kənarları isə yaşıl rəngdədir. Döş və qarın hissəsi sarımtıl və ya ağ rəngli olub, zeytun rəngli zolaqlar və yan tərəflərdə zeytun rəngli enli zolaqlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müharibə oyunu (hekayə, 1959)

***Müharibə oyunu*** () — ABŞ yazıçısı Filip Dikin qısa elmi-fantastik hekayəsi. Əsər ilk dəfə "*[[Galaxy Science Fiction]]*" jurnalının 1959-cu ilin dekabr sayında dərc edilmişdir. Sonralar bu hekayə müəllifin "*Qoruyucu maşın*" (1969) toplusuna, eləcə də onun hekayələrinin dördüncü cildinə daxil edilmişdir ("*Şad Petin günləri*", 1987; "*Azlıq hesabatı*", 1991; "*Azlıq hesabatı*", 2013).

## Məzmun
Hekayənin süjetinə görə, Qanimed sakinləri Yer planeti ilə müharibəyə başlamağı nəzərdən keçirmişdilər. Bu səbəbdən Yer planetindən olan oyuncaq təhlükəsizliyi müfəttişləri Qanimeddən idxal edilmək üçün təqdim olunan üç yeni oyuncağı araşdırmışdılar. On iki əsgərin bir sitadeli "müdafiə edən qüvvələrə" qarşı hücumunu təsvir edən əsgər oyunu, virtual reallıq kostyumu və "Sindrom" adlı, "Monopoliya"ya bənzər masaüstü oyun.

Müfəttişlərin araşdırması nəticəsində məlum olmuşdur ki, əsgər oyunundakı sitadel əsgərləri bir-bir udmaqda, lakin bunu hansı məqsədlə etdiyini gizli saxlamaqdadır. Onlar ehtimal etmişdilər ki, bu oyuncağın daxilində kritik kütləyə çatmaqda olan gizli atom qurğusu ola bilər. Virtual reallıq kostyumu o qədər real təsir bağışlamışdır ki, onu sınaqdan keçirən müfəttiş gerçəkliyə qayıtmaqda çətinlik çəkmişdir. Nəticədə belə qənaətə gəlinmişdir ki, kostyumdan uzun müddət istifadə edən uşaq gerçəklik hissini tam itirə bilər. Onlar sonuncu əsgərin də yox olmasını gözlədikləri müddətdə mina zərərsizləşdirmə üzrə mütəxəssislə birlikdə masa oyununu oynamışdılar. Nəhayət müəyyən edilmişdir ki, sitadel, əslində, uşaqlarda özünəinam yaratmaq üçün nəzərdə tutulmuş terapevtik mexanizmdir. Bununla belə, ehtiyat məqsədilə idxala yalnız masa oyununa icazə verilməsi qərara alınmışdır.

Uşaq mağazasının bir əməkdaşı "Sindrom" oyununun bir nüsxəsini ailəsinə aparmışdır. Oyun zamanı ən çox əmlakı toplayan həmin şəxs uşaqlarından məğlub olduğunu öyrənmişdir, çünki təlimata əsasən, oyunun məqsədi mümkün qədər çox səhmdən və vəsaitdən imtina etməkdən ibarətdir. Hekayə "Monopoliya" ilə tanış olmayan uşaqların "əllərində olanları təbii şəkildə əldən çıxarmağın mahiyyətini mənimsəməsi" ilə yekunlaşır.

## İstinadlar
Lanius gubernator

**Lanius gubernator** (*Emin alaçöhrəsi*) — "Alaçöhrələr" (Laniidae) fəsiləsinə aid olan sərçəkimilər qrupuna daxil bir quş növü.

## Təsvir

"Lanius gubernator" alaçöhrəsinin lələk örtüyü qırmızıbel alacəhrəsinə bənzəyir, lakin daha kiçik və tünd rəngdədir. Dimdiyin əsasından gözə və qulaq örtüklərinə qədər uzanan qara bir maskası var, bu da boz baş və boyun nahiyəsini ağ boğazdan ayırır. Üst hissələri qəhvəyi rəngdədir və qırmızıbel alacəhrəsinin boz bel nahiyəsindən fərqli olaraq boz rəng yoxdur. Döş, qarın və quyruqaltı örtükləri tünd bəzəkli rəngdədir, qırmızıbel alacəhrəsinin çəhrayı alt hissələrindən fərqlidir. Qara quyruğun yan tərəfləri və ucu ağdır, həmçinin qanad lələklərində aşkar ağ ləkə var. Bu növ cinsi dimorfizm göstərmir, dişilər erkəklərdən daha solğundur və boz başları qəhvəyi çalarlara malikdir. Cavan fərdlər üst hissələrdə qara zolaqlı qəhvəyi, alt hissələrdə isə qara zolaqlı açıq qəhvəyi rəngdədir. Bu, "Lanius" cinsinin ən kiçik növüdür, uzunluğu 14-15 sm (5,5-5,9 düym) təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Heliodoxa imperatrix

**Heliodoxa imperatrix** (*İmperatriça parlaq kolibrisi*) — "Parlaq kolibrilər" qrupuna aid olan və "Heliantheini" tayfasına daxil olan bir kolibri növü.

## Təsvir

"Heliodoxa imperatrix" parlaq kolibriləri 15-17 sm (5,9-6,7 düym) uzunluğunda və təxminən 9,3 qram (0,33 ons) çəkisindədir. Dişilər 12-13,5 sm (4,7-5,3 düym) uzunluğunda və təxminən 8,3 qram (0,29 ons) çəkisindədir. Yetkin erkəyin alnı, üzü və döşü əsasən parlaq tünd yaşıl rəngdədir, boğazının mərkəzində parlaq açıq bənövşəyi ləkə var. Başının üst tərəfi və boynu tünd yaşıl, qalan üst hissələri isə tünd tuncu-yaşıl rəngdədir. Qarın hissəsi parlaq qızılı yaşıl rəngdədir. Mərkəzi quyruq lələkləri tünd tuncu, qalanları isə daha uzun və tunc parıltılı qara rəngdədir. Yetkin dişinin üst hissələri tuncu-yaşıl rəngdədir. Boğazının və döşünün mərkəzi boz rəngdədir və çoxlu tuncu-yaşıl ləkələr var, yan tərəfləri təmiz tuncu-yaşıl, qarın hissəsi isə qızılı yaşıl rəngdədir. Mərkəzi quyruq lələkləri tuncu-yaşıl, digərləri isə tunc parıltılı mat qara rəngdədir.

Cavan erkəklərin başı, boğazı və döşü tünd tuncu-yaşıl rəngdədir, çənəsi və boğazının yan tərəfləri parlaq bəzəkli rəngdədir və qarın hissəsi yetkinlərdən daha tünd və tuncu-yaşıl rəngdədir. Cavan dişilər də bəzəkli çənəyə malikdir və döş lələkləri yetkinlərdən daha solğundur və bəzəkli kənarlara malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Photo-High Res; Article chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador"
*Photo; Article mindobirds
Xenerpestes singularis

**Xenerpestes singularis** (*Ekvatorial bozquyruq*) — "Furnariidae" fəsiləsinin, "Furnariinae" yarımfəsiləsinə aid olan "Təhlükədə Yaxın" (Near Threatened) statuslu quş növü. Ekvador və Peruda rast gəlinir.

## Təsvir

"Xenerpestes singularis" təxminən 11,5 sm uzunluğunda və 12 qram ağırlığındadır. Bu kiçik bir "furnariid" quşudur və görünüşü ilə pərvanəyə bənzəyir. Erkək və dişi fərdlərin lələkləri eynidir. Yetkin fərdlərin göz ətrafındakı hissəsi boz və açıq sarımtıl rəngdədir, üz hissəsi isə boz rəngdədir və nazik açıq sarımtıl ağ supercilium xətti var. Ön baş hissəsi qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdə olub qara zolaqlarla örtülüdür, arxa baş, bel, quyruq və kürək hissələri isə zeytun-boz rəngdədir. Qanadları tünd rəngli olub, üzərində boz-qəhvəyi örtüklər və nazik qəhvəyi kənarlı uçuş lələkləri var. Alt hissələri krem rəngində olub, bulanıq boz zolaqlarla örtülüdür. Gözlərinin iris hissəsi boz-qəhvəyi, üst çənəsi boz-qara, alt çənəsi krem və ya açıq boz rəngdədir. Ayaqları və dırnaqları isə zeytun-qəhvəyi rəngdədir. Cavan fərdlərin alt hissələrində zolaqlar əvəzinə boz zolaqlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mimus macdonaldi

**Mimus macdonaldi** (*Hud təqlidçi quşu*) — Həmçinin "Espanola təqlidçi quşu" kimi də tanınan, "Mimidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Bu quş Ekvadorun Qalapaqos adalarından olan Espanola adasına endemikdir və Qalapaqos arxipelaqına endemik olan dörd yaxın qohum təqlidçi quş növündən biridir. Quru meşələrdə yaşayır və omnivor olsa da, əsasən yırtıcı və ya leş yeyəndir. Növün yüksək dərəcədə əraziyə bağlı sosial quruluşu var və insanlardan qorxmur. Bu, Çarlz Darvinin "HMS Beagle" gəmisinin səyahəti zamanı görüb toplamadığı yeganə Qalapaqos təqlidçi quşu növüdür.

## Təsvir

Digər Qalapaqos təqlidçi quşları kimi, bu növün də xallı boz və qəhvəyi lələkləri, ağ qarın hissəsi var. Uzun quyruq və ayaqlar quşa xas görünüş verir. Növün uzun və incə dimdiyi var ki, bu da dəniz quşlarının yumurtalarını qıra bilmək üçün faydalıdır. Bu növ, Qalapaqos təqlidçi quşları arasında ən böyük dimdiyə malikdir. Hud təqlidçi quşu, digər Qalapaqos təqlidçi quşları kimi, coğrafi yaxınlığına baxmayaraq, Ekvadorun uzunquyruq təqlidçi quşu ("Mimus longicaudatus") ilə deyil, "Bahama təqlidçi quşu" (Mimus gundlachii) ilə daha yaxından qohumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zosterops poliogastrus

Zosterops poliogastrus (Efiopiya ağgözü) — Əvvəllər "Heuqlin ağgözü" və ya "dağ ağgözü" kimi tanınan, "Zosteropidae" fəsiləsinə aid olan kiçik ötücü quş növü. Bu quş cənub-şərqi Sudan, Eritreya və Efiopiyanın şimal, mərkəz və şərq hissələrində tapılır. Onun təbii yaşayış mühiti subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələrindən tutmuş subtropik və ya tropik yüksək dağlıq kolluqlar, plantasiyalar və kənd bağlarına qədər dəyişir.

## Təsvir

Efiopiya ağgözünün başı və tacı parlaq sarı rəngdədir və bu rəng ağ göz halqasına qədər uzanır. Gözdən qara dimdiyə qədər uzanan nazik qara xətt var. Dimdiyin altındakı hissə də sarı rəngdədir. Uçuş lələkləri limon-yaşıl rəngdədir, lələklərin ucları isə qəhvəyi-qara rəngə çalır. Erkək və dişi fərdlər görünüş baxımından oxşardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Konverso

**Konverso** ( [komˈberso],  [kõˈvɛɾsu],  [kumˈbɛrs]; ) — İspaniya və Portuqaliyada əsasən XIV–XV əsrlərdə katolikliyi qəbul etmiş yəhudi və müsəlmanlara, habelə onların törəmələrinə şamil edilən termin. Kütləvi din dəyişmələri dövlət təzyiqi nəticəsində baş vermişdir. 1491-ci ildə Qranada müharibəsini başa vuran Qranada müqaviləsi dini hüquqlara hörmət bəyan etmişdir, lakin növbəti il buraxılmış Əlhambra qanunnaməsi ilə yəhudilərin İspaniyadan qovulması prosesi başlamışdır. Konversolar Pireney yarımadası krallıqlarının bütün sosial təbəqələrində mövcud olmuş, hətta yepiskoplar və kral məşuqələri arasında da rast gəlinmişdir. Buna baxmayaraq, xüsusilə epidemiya və zəlzələrdən sonrakı sosial iğtişaşlar dövründə poqromlara məruz qalmışdılar. Onların işlərinə İspaniya və Portuqaliya inqvizisiyaları tərəfindən baxılmışdır.

Konversolar həm keçmiş, həm də yeni dindaşları tərəfindən şübhə ilə qarşılanmış və hər iki tərəfdən təqiblərə məruz qalmışdır. Xristianlar və yəhudilər tərəfindən "mürtəd" (tornadizo) adlandırılmışdılar, lakin I Xayme, X Alfonso və I Xuanın fərmanları bu təhqiredici ifadənin işlədilməsini qadağan etmişdir. Onların həyatını və əmlakını qorumaq məqsədilə digər qanunlar da qəbul edilmişdir. Eyni zamanda, keçmiş dinlərinə qaytarılmasının qarşısını almaq üçün yəhudilərlə birgə yaşamaq, onlarla süfrə arxasında oturmaq qadağan olunmuşdur. Konversoların hüquqları vahid deyildi: məsələn, VII Alfonso Toledoda "yeni dönmələr"in ticarətlə məşğul olmasını qadağan etmişdir. Xristian dünyəvi və ruhani rəhbərləri arasında həm onların tərəfdarları, həm də əleyhdarları olmuşdur. 1391-ci il qətliamı və ardınca gələn təqiblərdən sonra xristianlığı qəbul edən yəhudilərin sayı xeyli artmışdır. Hüquqi məhdudiyyətlər konversolara şamil edilmədiyindən Kastiliya şəhər şuralarında onların rolu güclənmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
Laniarius aethiopicus

**Laniarius aethiopicus** (*Efiopiya buabusu*) — "Malaconotidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Bu quş Eritreya, Efiopiya, şimal-qərbi Somali və şimali Keniyada rast gəlinir. Onun təbii yaşayış mühiti rütubətli savannalardır. Quşun sinə və qarın hissəsi çəhrayı rəngdədir. Qanadlarında dar bir zolaq var ki, bu zolaq orta və böyük qanad örtükləri boyunca uzanır və bəzən ikinci dərəcəli uçuş lələklərinə qədər yayıla bilər. Quyruq lələklərinin xarici kənarlarında heç vaxt ağ rəngli ucluq olmur.

## Taksonomiya

"Laniarius aethiopicus" ilk dəfə 1789-cu ildə alman təbiətşünası İohann Fridrix Gmelin tərəfindən Karl Linneyin "Systema Naturae" əsərinin genişləndirilmiş nəşrində təsvir edilmişdir. Gmelin bu quşu "Qaratoyuq" (Turdus) cinsinə daxil edərək "Turdus aethiopicus" binominal adını vermişdir. Gmelin təsvirini 1775-ci ildə fransız alim Kont de Büffon tərəfindən təsvir edilmiş "Le merle noire et blanc d'Abyssinie" əsərinə əsaslanaraq hazırlamışdır. Hazırda Efiopiya buabusu, 1816-cı ildə fransız ornitoloq Lui Pyer Vyeyo tərəfindən təqdim edilmiş "Laniarius" cinsinə daxil olan 22 növdən biridir. Bu növ monotipikdir: heç bir yarımnövü tanınmır.

"Laniarius aethiopicus" əvvəllər tropik buabu, qara buabu və Şərq Sahili buabusu ilə birlikdə təsnif edilirdi. Lakin 2008-ci ildə aparılmış molekulyar filogenetik araşdırmanın nəticələrinə əsasən bu növlər ayrıldı.

Bu növün ektoparaziti olaraq "Neoaulonastus malaconotus" adlı quş gənəsi müəyyən edilmişdir. Bu gənə, bir neçə kolluquşu növünə yoluxan "Syringophilinae" yarımfəsiləsinə aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cardamine angulata var. alba

*  — Cardamine hirsuta bitki növünün sinonimi.
*  — Cardamine angulata bitki növünün sinonimi.
Stenostira scita

**Stenostira scita** (*Pəri milçəkqapanı*) — Həmçinin "pəri pərvazquşu" kimi də tanınan, sərçəkimilərə aid kiçik quş növü. Əvvəllər "Muscicapidae" fəsiləsinə aid edilsə də, indi bəzi digər "qəribə milçəkqapanlar" ilə birlikdə yeni "Stenostiridae" fəsiləsinə daxil edilmişdir. Bu, "Stenostira" cinsinin yeganə nümayəndəsidir.

Bu növ Afrikanın cənubunda, Botsvana, Cənubi Afrika, Lesoto və Namibiyada endemik olaraq yuva qurur, həmçinin Zimbabve və Esvatiniyə səyyah kimi gəlir.

## Təsvir

"Stenostira scita" milçəkqapanı 11–12 sm uzunluğundadır. Yetkin fərdlərin üst hissəsi açıq boz rəngdədir, gözləri ətrafında qara maska və ağ supercilium xətti var. Qanadları qara rəngdədir və uzun ağ zolaq daşıyır. Uzun qara quyruğunun yan tərəfləri ağdır. Boğazı ağ, sinəsi açıq boz, qarın hissəsi isə ağ rəngdədir və mərkəzində çəhrayı-boz çalarlar var. Erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir, lakin cavan fərdlər yetkinlərdən daha qəhvəyi rəngdədir. Gözləri qəhvəyi, dimdiyi və ayaqları isə qara rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Species account, Kruger National Park website
* Fairy flycatcher - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
*Fairy flycatcher Structured guide to the species in southern Africa
Gerygone palpebrosa

**Gerygone palpebrosa** (*Pəri geriqonu*) — Əvvəllər "pəri pərvazquşu" kimi tanınan, "Acanthizidae" fəsiləsinə aid olan və Yeni Qvineya ilə Kvinslenddə yayılmış bir quş növü.

## Təsvir

Yetkin quşların üst hissəsi zeytun rəngində, alt hissəsi sarı, quyruğu qəhvəyi, qısa qara dimdiyi və ayaqları, qırmızı gözləri var. Erkək fərdlərin boğazı qara rəngdədir. "Flavida" yarımnövü, quyruğunun ağ ucu ilə "personata" yarımnövündən fərqlənir.

## Yayılması və yaşayış mühiti

"Gerygone palpebrosa"ya Avstraliya, İndoneziya və Papua-Yeni Qvineyada rast gəlinir. Onun təbii yaşayış mühiti subtropik və ya tropik rütubətli düzənlik meşələri və subtropik və ya tropik manqrov meşələridir.

"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" (IUCN) pəri geriqonunu "Az Narahatlıq Doğuran" (Least Concern) statusuna aid edib. Heç bir xüsusi təhlükə müəyyən edilməyib və quş geniş yayılma sahəsinə və sabit populyasiyaya malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cardamine flexuosa f. grandiflora

*  — Cardamine flexuosa bitki növünün sinonimi.
*  — Cardamine pensylvanica bitki növünün sinonimi.
Mister Olimpiya 1992

**Mister Olimpiya 1992** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca iyirmi səkkizinci .  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1992-cı ilin 12 sentyabrında, Finlandiyanın paytaxtı Helsinki şəhərində keçirilmişdir.Yarışmanın ümumi mükafat fondu 275 min dollar idi.

## Nəticələr
Yarışın qalibi keçən ilin ikincisi olmuş Dorian Yets oldu. Bu yarışda əfsanəvi Ronni Koulmen debüt etdi.

## İstinadlar
Musa Xasav Usmiyev

**Musa Xasav Usmiyev** () — Rusiya İmperator Ordusunun general-mayor rütbəli qumuq şahzadəsi və baş qumuq pristavı. O, Qafqazda general Yermolovun ən yaxın silahdaşlarından biri kimi tanınır.

## Həyatı
1820-ci ildə dərhal kapitan rütbəsinə yüksəldilmiş və Rusiya hakimiyyəti tərəfindən "Böyük Aksayev sahibi" kimi təsdiq edilmişdir. O, hökumətə sədaqətinə görə Müqəddəs Andrey lenti üzərində boyundan asmaq üçün "Səyə görə" yazısı olan brilyantlarla bəzədilmiş qızıl medalla təltif edilmişdir.

1826-cı ildə polkovnik-leytenant Musa bəy Xasav Zasulak şahzadələri tərəfindən seçilmiş deputat kimi I Nikolayın tacqoyma mərasimində iştirak etmişdir. Həmin il sənədlərdə knyaz Musa Xasav artıq mayor rütbəsi ilə qeyd olunur və 2-ci dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif edilir.

1826-cı il iyunun 4-də general Yermolovun göstərişi ilə baş qumuq pristavı knyaz Musa Xasava Qumuq düzənliyi kəndlərini çeçen basqınlarından qorumaq məqsədilə Yarıqsuv çayı üzərində hərbi qarnizon yerləşdirilmiş bir yaşayış məntəqəsi qurmaq əmri verilmişdir. Musa Xasav 1826-cı ilin qışının əvvəlinə qədər Yermolovun əmrini yerinə yetirdi. Knyaz, yeni kəndə Andrey-auldan (Endirey) və Kostekdən hərəsindən 100 ailənin köçürülməsini təşkil etmiş və orada hərbi qarnizon yerləşdirmişdir. Yermolov, bu yeni məntəqəyə Musa Xasavın şərəfinə "Xasavyurt" adının verilməsini təklif etmişdir.

1831-ci il sənədlərində knyaz Musa Xasav artıq polkovnik rütbəsində xatırlanır. 1834-cü ildə 2-ci dərəcəli Müqəddəs Anna ordeninə imperator tacı əlavə olunur, 1836-cı ildə isə 1200 rubl dəyərində brilyant üzüklə mükafatlandırılır. Qumuqiyada ümumi asayişə nəzarət edən baş qumuq pristavı Musa Xasavı qumuqlar "Qanunlu Musa" adlandırırdılar.

1837-ci il noyabrın 9-da Ali Fərmanla "Qumuq Knyazı Musa Xasav" fərqlənməsinə görə polkovnik rütbəsindən general-mayor rütbəsinə yüksəldildi.

1842-ci il fevralın 17-də Xüsusi Qafqaz Korpusu yanında xidmət edən general-mayor knyaz Musa Xasav, 1841-ci il sentyabrın 26-da Umaxan-Yurt kəndinə hücum edən çoxsaylı dağlı dəstəsini dəf edərkən göstərdiyi əla cəsarət, mərdlik və fərasətə görə 1-ci dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni ilə təltif edildi.

O, 1843-cü ilin yazında vəfat etmişdir. General Yermolov çara ünvanladığı "bütün-ərz edilən hesabatında" onun haqqında "burada belə sarsılmaz sədaqətə və şərəfə malik insanlar çox nadirdir" deyə qeyd etmişdir. "Onun ölümü ilə Rusiya hakimiyyəti Qafqazda özünün əsas yerli tərəfdarlarından birini itirdi, o, hətta qonşu düşmən qəbilələr arasında da böyük hörmətə sahib idi".

## İstinadlar
Corco De Simone

**Corco De Simone** (; ) — İtaliya jurnalisti və yazıçısı.

## Həyatı
1932-ci ildə Milanda anadan olub. Çox gənc yaşlarından yaradıcılığa başlamış, sonra müasir ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir. O, əsasən jurnalistika və kommunikasiya sahəsində çalışıb.

Gündəlik "*Il Giorno*" (1980-ci illərdə) və "*Avvenire*" (2009-2017) qəzetlərində dərc olunan məqalələrin müəllifidir.

## Əsərləri
### Jurnalistika

* 1976 - *Il lettore arrabbiato*, Naşir Pola

### Romanlar

* 1977 - La gabbia di carta, Naşir Paoline, Milan
* 1980 - L'escluso, Naşir Mondadori, Milan (Endine mükafatı 1980)
* 1981 - L'incisione, Naşir Rizzoli, Milan (Città di Penne Mükafatı 1981)
* 1984 - L'Armonista, Naşir Rizzoli, Milan (Stresa mükafatı; Europa mükafatı 1985; Annese mükafatı 1986)
* 1988 - Il caso Anima, Naşir Rizzoli, Milan (Savoyyalı Mariya Kristina mükafatı 1990)
* 1998 - L'isola dei pantèi, Naşir Sellerio, Palermo 1998 (Latina mükafatı 1999)
* 2004 - Mondo prossimo, Naşir Ares, Milan
* 2006 - Era un giorno di 32 ore, Naşir Sellerio, Palermo
* 2012 - Michele tiene all'Inter ma crede in Dio, Naşir Medusa, Milan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Badiera

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi. 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Stelis

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi. 

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Krotonkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Grallaria

**Grallaria** —

## Növləri
* Grallaria nuchalis
* Grallaria cajamarcae
* Grallaria flavotincta
* Grallaria milleri
* Grallaria eludens
* Grallaria cochabambae
* Grallaria blakei

## İstinadlar
Fredrik

**Fredrik** — ad.

* Fredrik Bayer — Danimarka yazıçısı, müəllim və pasifist siyasətçidir.
* Fredrik Hakansson — İsveçi təmsil edən stolüstü tennisçi.
* Fredrik Lyunqberq — keçmiş İsveç futbolçusu.

## İstinadlar
Qala dağı

**Qala dağı** — Lerik rayonunun Kələxan kəndində dağ. Talış dağlarının Talış silsiləsindədir, hündürlüyü dəniz səviyyəsindən (Baltik dənizi) 1703 metrdir. Vulkanik mənşəli olub, dik və uzunsov qranit süxurlardan oluşmuşdur. Aşağı ətəklərində "Qarğaduzu" kimi tanınan "İsland şpatı" damarları mövcuddur.

## Əhəmiyyəti
Qala dağı Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin nəzdində maddi və mənəvi tarixi abidələr siyahısında yerli və tarixi əhəmiyyətli təbii abidə kimi qeydə alınmışdır. Turizm əhəmiyyətlidir. Qala dağında "Qala evi", "Dirəklər", "Qarğaduzu (Geoloqlar)", "İnək daşı", "Türbə", "Tülkü daşı", "Zirvə", "Qala yolu" və s. kimi turistik məkanlar mövcuddur. Zirvədən bütün Diabar çökəkliyini, eləcə də məşhur Kömürgöy (2493 m) və Savalan (4811 m) dağlarını aydın müşahidə etmək olur. "Qala evi"ndə qavaldaşı vardır ki, bura gələn turistlərin daha çox marağına səbəb olur.

## İstinadlar