Faras Qalereyası

**Varşava Milli Muzeyindəki professor Kazimierz Mixalovski Faras Qalereyası**, Nubianın erkən xristian sənətini təqdim edən Varşavadakı Milli Muzeydə daimi bir qalereyadır. Qalereyada professor Kazimierz Mixalovski'nin rəhbərlik etdiyi bir arxeoloji missiya tərəfindən kəşf edilmiş Faras Katedralı'nın unikal divar əsərləri və memarlıq elementlərinin kolleksiyası var. 

## Qalereyanın tarixi
### Farasdakı arxeoloji işlər

Faras Qalereyasında nümayiş olunan sənət əsərlərinin əksəriyyəti Nubian Kampaniyası olaraq bilinən köhnə Nil hövzəsi mədəniyyətlərinin qalıqlarını qorumaq üçün beynəlxalq səylərdə iştirak edən arxeoloqların sayəsində orada tapıldı.Nubian Kampaniyası 1961-1964–cü illər arasında reallaşdı və UNESCO tərəfindən təşəbbüs edildi. Qazıntılar zamanı arxeoloqlar Sudan-Misir sərhəddinin yanında yerləşən Faras şəhərinin ərazisi daxilində bir-birinin üstünə qoyulmuş yaxşı qorunan ibadət yerlərinin qalıqlarını aşkar etdilər. Binalar VII-XIV əsrlərdən başlayaraq xristian dini mövzularını əks etdirən divar rəsmləri ilə bəzədilib.

### Divar rəsmlərinin çıxarılması

Divar rəsmlərinin katedral divarlarından çıxarmaq və bunları özəl hazırlanmış ekranlara köçürmək,çatlamanın qarşısını almaq üçün səthin sağlamlaşdırılması və möhkəmləndirilməsi lazım idi.Bunun üçün rəsmlərin üzləri Yapon toxuma kağızı təbəqələri ilə örtülmüş və qalın mum-qatran qarışığı ilə hopdurulmuşdur. Rəsmlərin yuxarı hissələri üzərindəki kətan zolaqları basaraq düzəlirdi. Sonra şəkillər əlavə olundu, gips parçaları bıçaq və mişarlar istifadə edərək divarlardan kəsildi. Çıxarılan şəkillər daha sonra taxta ekranlara köçürüldü. Həddindən artıq gips rəsmlərin arxa hissəsindən çıxarılmalı və rəsmlər gips ilə möhkəmləndirilməli idi.Əsərlər pambıq ədyala bükülmüş, Varşava və Xartumdakı muzeylərə köçürülmüşdür. Orada kompleks bir bərpa prosesi keçib və sərgiyə hazırlanırdılar. Bundan sonra qoruyucu təbəqələr, şəkillərin arxasından orijinal sıva çıxarıldı və nazik (hamısı 2–3&nbsp;mm) bir təbəqə süni bir arxa plana keçirildi.

### Sənət əsərlərini nəql etmək
Farasda aşkar edilmiş 67 rəsm əsəri və bir çox digər əşyalar Polşaya daşınmışdır. Muzeyə ilk sənət əsərləri qrupu 1962-ci ildə gəldi. Varşavadakı Milli Muzey tərəfindən tutulan kolleksiya, Polşanın xaricində tapılmış ən böyük və ən qiymətli arxeoloji irs toplusudur.
### Digər kəşflər

Nubian Kampaniyası Sudana və onun qədim mədəniyyətlərinə elmi maraq oyatdı. Polşa arxeoloqları Makuriya, Banqanarti və ya Nil kataraktının dördüncü bölgəsi olan Köhnə Donqolada çox sayda qazıntı və tədqiqat ekspedisiyaları apardılar. Bu ekspedisiyalar Faras qalereyasının orijinal kolleksiyasını xeyli genişləndirdi.

### Faras qalereyasının açılışı
Varşava Milli Muzeyindəki Faras Qalereyası 1972-ci ildə ictimaiyyətə açıldı və ilk nubiologiya konqresi və yeni bir elmi intizamın elanı: nubiologiya.

### Qalereyanın 2014-cü ildə yenidən qurulması
17 oktyabr 2014-cü ildə təmir edilmiş və yenidən qurulmuş Faras Qalereyası yenidən açıldı. Memarlıq dizaynı və qalereya məkanının modernləşdirilmiş konsepsiyasının müəllifləri Miroslav Orxiçovski və Grzegorz Ryteldir. Sərgini Bozena Mierzejevska idarə edir. Modernləşdirmə Vojciech Pavlovski tərəfindən maliyyələşdirildi. Faras Qalereyası UNESCO və Mədəniyyət və Milli İrs Naziri Malqorzata Omilanovska'nın himayəsində yenidən açıldı.

## Sərgi
### Otaq I: Farasdakı ilk Katedral

Otaq I Faras Katedralində tapılmış əşyaları təqdim edir, məsələn Birinci Katedralin apse-dən friz fraqmenti; yepiskop Paulosun quruluş kitabəsi (707-ci ildə Katedralin təmirini xatırladan "müqəddəs bir katolik məkanı və Allah Həvarilərin kilsəsi"), yazıları olan daş bloklar və digər elementlər.Bu obyektlər kafedralın tarixi və VII əsrdən XIV əsrə qədər baş verən çoxsaylı tikinti mərhələləri ilə birbaşa əlaqəlidir. Katedral, eramızın VII əsrin əvvəllərində inşa edilmiş köhnə bir kilsənin təməlləri üzərində qurulmuşdur.

### II və III otaqlar: multimedia məkanı
II və III otaqlarda ziyarətçilər kəşflər tarixi, Nubia və Nubian Kampaniyası, həmçinin fərdi rəsmlər, onların üslubu və ikonoqrafiyası haqqında filmlərə baxa bilərlər. Arxeoloji kampaniyaların fotoşəkilləri və Sudan Milli Muzeyinə köçürülmüş sənət əsərlərinin fotoşəkilləri də nümayiş etdirilir. Başqa bir təqdimat, Faras Katedralini kəşf edən arxeoloq professor Kazimierz Mixalovski və qalereyanın himayədarına aiddir.

### Otaq V: dəfn adətləri ilə əlaqəli əşyalar

Bu otaqda Faras yepiskoplarının dəfn edilməsi ilə əlaqəli əşyalar var. Cisimlərin əksəriyyəti dəfn otaqlarında və ya qəbir tikililərində aşkar edilmişdir. Cisimlərə episkoplarla birlikdə basdırılmış epitaflar, su qabları və ya sinə xaçları daxildir.

Faras'ın on altı yepiskopu Katedralin yaxınlığında və ya içərisində dəfn edildi. Onların kimliyi haqqında məlumat yunan və ya qibti dilində yazılmış epitafların mətnləri ilə təmin edilmişdir. Bir çox epitafda yepiskoplar üçün edilən duaların mətnləri yer alır. V otaqda bu epitafların çox sayda nümunələri var, o cümlədən yepiskop İqnatios, yepiskop Maththios və yepiskop Stefanos.

### Otaq VI: Katedral

Otaq VI, divar rəsmlərinin təqdim edildiyi sonrakı əlavələri təşkil edən bir araba ilə bir məbədin xarakterini oyatmaq üçün hazırlanmışdır. Fəza nizamı Faras Katedralı ilə eynidır. Arcalar bir apse ilə tamamlanır. Bu otaqda nartex, şimal nave və presbyeriyanın divarlarından çıxarılan divar rəsmləri var. Rəsmlər VII-XIV əsrlər arasında yaradılıb və müxtəlif gips qatlarında tapılıb (Katedralin qurulmasının çox mərhələləri və divarları daha yeni şəkillərlə əhatə etməsi səbəbindən). Divar rəsmləri İsanın, Məryəmin, mələklərin və arxangellərin, müqəddəslərin, yepiskopların və hökmdarların şəkilləridir. A sekkoya boyanmışlar.

Bu otaqda təqdim olunan ən xarakterik rəsm əsərləri arasında: Müqəddəs Anne, Archangels Maykl və Qabriel, yepiskoplar Marianos və Petros, Məryəmin müxtəlif ikonoqrafik nümayəndəlikləri və digərləri.

### Otaq VIII: Nubiya və Xristian Misirdən olan əşyalar

Keramika və dulusçuluq tez-tez qazıntı yerlərində arxeoloji tapıntıların əksəriyyətini təşkil edir. Faras ekspedisiyası vəziyyətindəki tapıntıların əksəriyyəti xristian dövrünə aiddir. O dövrdə (e.ə. 650-1000) Faras Nubiyanın şimalındakı keramika üçün ən vacib istehsal mərkəzi idi. Bu fəaliyyət X əsrdə dayandırıldı.

Qalereyada əvvəlki dövrlərdəki keramika ilə yanaşı koptok keramika da təqdim olunur. Bütün maddələr Faras və IV Nil kataraktından qaynaqlanır.

Digər bir kolleksiya, xristian dövrü Misirdən çıxan Kopt toxumalarından ibarətdir. Bu kolleksiya XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində Varşavadakı Milli Muzeyə antikvarlar və şəxsi kolleksiyaçılar sayəsində gəldi.

### Faras qalereyası xaricindəki Varşava kolleksiyasındakı Milli Muzeydən Faras sənətinin təqdimatları
#### Əmanətlər

Luvrda Varşavadakı Milli Muzeyə aid Farasın bir neçə rəsm əsəri var. Bunların arasında Archangel Michael və Faras arxiyepiskopunun görünüşü var.

#### Sərgilər
* Dekabr 1962: Varşavada Faras'ın sənət əsərləri sərgisi, digərləri arasında divar şəkillərini Arxangel Mişael və Saint Merkurius'u təqdim etdi;
* 3 May - 15 Avqust 1963: Villa Hügel, Essen, sonra Kunsthaus Züriç, Vienna (Für Völkerkunde Muzeyi) və  Paris (Petit Palais) Beynəlxalq Nümunə Sənəti Sərgisi və nəhayə Parisdəki UNESCO-nun əsas salonunda təqdim edildi Nubian Kampaniyasının nəticələrindən);
* Oktyabr 1967: Varşavadakı Milli Muzeydə Farasın xəzinələrinin 40 divar rəsmini təqdim edən sərgisi;
* 1968–1969: "Farasın xəzinələri" adlı səyahət sərgisi - Berlin, Essen, Haaqa, Sürix, Vyana
* 2002: Faras. Kathedrale aus dem Vüstensand, Kunsthistorisches Muzeyi, Vyana.

## Həmçinin bax
* Faras
* Faras Katedralı
* Varşava Milli Muzeyi

## İstinadlar