open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Böyük kişi imtinası

**Böyük kişi imtinası** () —  XVIII əsrin sonunda varlı Qərb kişilərinin geyimlərində parlaq rənglərdən, mürəkkəb formalardan və müxtəliflikdən istifadə etməyi dayandırdıqları, bu xüsusiyyətləri qadın geyimlərinə buraxdıqları tarixi hadisə. Bunun əvəzinə kişilər kəsimdəki kiçik fərqlərə və düz parçanın keyfiyyətinə diqqət yetirməyə başlamışdılar.

1930-cu ildə İngiltərə və Almaniya psixoloqu Con Flügel tərəfindən icad edilən bu ifadə geyim tarixində kişilərin zinət və gözəllik iddialarından əl çəkdiyi mühüm dönüş nöqtəsi hesab olunur. Flügel kişilərin "gözəl sayılmaq iddiasından əl çəkdiyini" və "bundan sonra yalnız faydalı olmağı hədəflədiklərini" iddia etmişdir. Böyük imtina XIX əsrin əvvəllərində kişi geyim qaydaları üzərində kostyumun monopoliyasının qurulmasını təşviq etmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Tünd rəngli və ya qara paltar imtina zamanı kişi geyimləri üçün standart halına gəlmişdir. Avropada XVII əsrin əvvəllərində İrandan gələn sürmə ayaqqabıları əsasında qəbul edilən hündürdaban ayaqqabılar 1740-cı illərdə kişilər üçün dəbdən düşmüşdür. Daha yaxşı dərzilik təklif edən və kişi fiqurunun, xüsusən də ayaqların gücünü vurğulayan dar şalvarlar pantalonlarla əvəz olunmuşdur. Uzun corablar, bahalı pariklər və parçalardan imtina edilmişdir.

## İstinadlar
Fransua Jozef Pol de Qrass

**Fransua Jozef Pol de Qrass** ( ; ) — Fransa admiralı, ABŞ İstiqlal müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
Fransua Jozef Pol de Qrass Avstriya irsi uğrunda müharibədə iştirak etmiş, Tulon döyüşündə əsas fiqurlardan biri olmuşdur. ABŞ İstiqlal müharibəsində, həmçinin Britaniya, Niderland, Fransa və İspaniyanın Vest-Hind adalarında və Şimali Amerikada müstəmləkə müharibəsində Fransua gəmilər diviziyasına komandanlıq etmişdir. 29 aprel 1781-ci ildə böyük bir konvoyun Martinikaya gəlməsini müvəffəqiyyətlə təmin etmiş və sonra Tobaqo adasını işğal etmişdir. Fransua Çesapik körfəzində Britaniya donanmasını dəf etmişdir. General Lafayet ilə birlikdə Fransua ABŞ İstiqlal müharibəsində amerikalılara əhəmiyyətli töhfə vermişdir. 1788-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Abenaklar

**Abenaklar** və ya **Abnaklar** ( ) — ABŞ- də (Men, Nyu-Hempşir, Vermont) və Kanadada hindi tayfaları qrupu. Sayları təqribən 4 min nəfər yaxındır. Vabanak konfederasiyasının bir hissəsidir. 1976-cı ildə rəsmi olaraq tanınmışdır. Abenak dili alqonkin dillərindəndir.

Mendə üç Abenaki rezervasiyası var: penobskot, passamakuoddi və malesi tayfaları. Digər 7 rezervasiya Nyu-Brunsvik və Kvebekdə yerləşir. Abenak xalqları ortaq mədəni xüsusiyyətlərə malik olsalar da, tarixən mərkəzləşdirilmiş hökumətə malik deyildilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçdilər
* Варварская энциклопедия: Абенаки 
* St. Francis/Sokoki Band of Abenaki 
* Koasek (Cowasuck) Traditional Abenaki Nation
* ELNU Tribe Of The Abenaki 
* Abenakis of Odanak
Vampanoaqlar

**Vampanoaqlar** (, [  ]) — ABŞ-də yerli hindi xalqı, dil baxımından əlaqəli qəbilələrin konfederasiyası). Hazırda 5 tayfadan ibarətdir.

## İstinadlar
Bunker-Hill döyüşü

**Bunker-Hill döyüşü** və ya **Brid-Hill döyüşü** — ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı, 17 iyun 1775-ci ildə On üç koloniya ilə Britaniya imperiyası arasında baş turan döyüş. Döyüş Bred-Hilldə getsə də, döyüş onun yanındakı təpənin (Bunker-Hill) adı ilə adlandırılmışdır. Britaniya tərəfi böyük itki ilə bölgəni ələ keçirməyə nail omuşdur. İtkilərə səbəb taktiki səhvlərdir.

## İstinadlar
Çesapik döyüşü

**Çesapik döyüşü** () — ABŞ İstiqlal müharibəsində həlledici dəniz döyüşü. 5 sentyabr 1781-ci ildə Çesapik körfəzinin ağzında Britaniya donanması (kontr-admiral ser Tomas Qreyvz) və Fransa donanması (kontr-admiral Fransua de Qras) arasında meydana gəlmişdir.

## İstinadlar
Fort-Nesessiti döyüşü

**Fort-Nesessiti döyüşü** () — Yeddiillik müharibədə Şimali Amerika cəbhəsində, 3 iyul 1754-cü ildə indiki Pensilvaniya ştatının Farminqton qraflığının ərazisində baş vermiş döyüş. Bu döyüş və ondan əvvəlki Qreyt-Midouz döyüşü Corc Vaşinqtonun karyerasının ilk döyüşləri, həmçinin Fransa–hindi müharibəsinin ilk döyüşləri idi. Virciniya qubernatoru Vaşinqtona piyada alayına rəhbərlik etməyi, onu Ohayo vadisinə aparmağı və tikilməkdə olan qalanın mühafizəsini götürməyi tapşırmışdı, lakin artıq yolda Vaşinqton məlumat almışdı ki, fransızlar ondan qabaq gəlib qalanı ələ keçiriblər. O, möhkəmləndirilmiş bir düşərgə quraraq (Fort-Nesessiti) möhkəmlətmələri gözləməyə başlamış, lakin bir Fransa dəstəsi qalaya hücum etmiş və onu təslim olmağa məcbur qoymuşdur. Fransanın bu hücumu İngiltərəni qisas almağa məcbur etmiş və nəticədə Şimali Amerika qitəsində müharibənin başlanmasına səbəb olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
*
Hakkari bölməsi

**Hakkari bölməsi** — Şərqi Anadolu bölgəsinin dörd hissəsindən biridir. Adını Hakkari ilindən almışdır.

Sərt və dağlıq ərazi üstünlük təşkil edir. Kontinental iqlimə malik bölgədə qış çox soyuq keçir və bu xüsusiyyəti ilə Hakkari bölgəsi Türkiyənin ən soyuq yerlərindən biridir. İqtisadiyyat baxımından burada yaşayan əhalinin güzəranı əsasən əkinçilik və heyvandarlıqdan ibarətdir. Bölmə bütün Hakkari ilini, Şırnak ilinin şərqini və Van ilinin cənubunu əhatə edir.

**İl**: Hakkari
**Əhəmiyyətli mərkəzlər**: Hakkari, Yüksəkova
## Həmçinin bax
* Türkiyə regionları
* Ərzurum-Qars bölməsi
* Yuxarı Fərat bölməsi
Kral Filip müharibəsi

**Kral Filip müharibəsi** () — 1675–1676-cı illərdə Şimali Amerikanın şimal-şərqindəki hindi tayfalarının bir hissəsi ilə Yeni İngiltərənin ingilis kolonistləri və onların hindi müttəfiqləri arasında müharibə. Bu, müasir Amerika Birləşmiş Ştatlarının ərazisində baş verən hindi müharibələrinin ən qanlısı idi. Burada müstəsna qarşılıqlı qəddarlıqla müşayiət olunmuşdur. Kral Filipin müharibəsi Britaniyanın Şimali Amerikanı kəşf etməsi tarixində dönüş nöqtəsi olmuşdur.

## İstinadlar
Yuxarı Fərat bölməsi

**Yuxarı Fərat bölməsi** — Şərqi Anadolu bölgəsinin bir hissəsidir. Ümumiyyətlə dağlıq olmasına baxmayaraq, geniş çökəklik düzənliklərinə (Tunceli, Ərzincan, Elazığ, Malatya və Bingöl) malikdir.

Şərqi Anadolu bölgəsində təsirli olan sərt kontinental iqlim şəraiti bu hissədə daha az təsirlidir. Qış fəsli bölgənin digər yerlərindən daha mülayim keçir. Səbəb hündürlüyün azalması və bənd göllərinin mülayim təsiridir. Yağıntılar yaz mövsümünə keçmişdir.

Bölgənin əhalinin sayı və sıxlığı ən yüksək olan bölməsidir. Səbəblər iqlim şəraitinin daha mülayim olması, kənd təsərrüfatına yararlı torpaqların geniş ərazini əhatə eməsi, sənayenin inkişaf etməsi, nəqliyyat imkanlarının daha yaxşı olmasıdır.

Türkiyədə mineral müxtəlifliyi və ehtiyatları ən yüksək olan bölmədir. Bölgədə sənayenin ən çox inkişaf etdiyi hissədir. Bu hissədə yerləşən Elazığ və Malatya bölgənin ən inkişaf etmiş iki ilidir.

Keban və Qaraqaya bəndləri bu hissədə yerləşir.

İllər: Bingöl, Elazığ, Ərzincan, Malatya və Tunceli

## İstinadlar
Ərzurum-Qars bölməsi

**Ərzurum-Qars bölməsi**— Şərqi Anadolu bölgəsinin dörd hissəsindən biridir.
Bu hissədə dağlar üzərində uzanan yaylalar və inkişaf etmiş düzənliklər vardır.
Bölmə geniş yaylalara malikdir və çox hündürdür.
Onun dəniz səviyyəsindən orta hündürlüyü təxminən 2000 metrdir.
Kontinental iqlimə malik bölgədə qış çox soyuq keçir.
Bura Türkiyənin ən soyuq yeridir.
Daha yüksək ərazilərdə havanın temperaturu -40 °C-ə çatır.
Yayda burada hava ümumiyyətlə yağışlı olur.
Sadəcə İğdırın hündürlüyü aşağı olduğu üçün burada fərqli iqlim hökm sürür.
Bölmənin bu hissəsində pambıq, buğda, şəkər çuğunduru, tərəvəz və meyvə becərmək mümkündür.
Burada yaşayan əhalinin dolanışığı əsasən əkinçilik və heyvandarlıqdan ibarətdir.

**İllər**: Ərdəhan, Ərzurum, İğdır və Qars

**Əhəmiyyətli mərkəzlər**: Qars, Ərdəhan, İğdır, Ərzurum, Gölə, Oltu, Xınıs, Sarıqamış, Kağızman, Duzluca, Diqor

**Dağlar**: Allahuəkber, Qısır dağı, Qarğabazarı və Palantökən

**Düzənliklər**: Ərzurum, İğdır və Qars düzənlikləri

**Çaylar**: Araz və Kür
Karnatika müharibələri

**Karnatika müharibələri** — XVIII əsrin ortalarında Moğol imperiyasının xarabalıqlarından yaranan Hindustanın Karnatika bölgəsi dövlətləri arasında Britaniya və Fransa Ost-Hind şirkətləri şəklində avropalı müstəmləkəçilərin dəstəklədiyi və idarə etdiyi bir sıra hərbi münaqişələr.

Münaqişələrə Moğol hakimiyyətinin süqutundan sonra Hindustanda çoxlu nominal müstəqil hökmdarlar və onların vassalları arasında hökmranlıq uğrunda mübarizə səbəb olmuşdu. Ost-Hind şirkətləri ölkədə öz səlahiyyətlərinin təsirini genişləndirmək üçün yerli hökmdarlar arasında intriqalarda fəal iştirak edirdilər. Karnatika müharibələri, ilk növbədə, Heydərabad nizamı tərəfindən idarə olunan Qodavari deltasının üstündəki ərazidə aparılmışdır.

## İstinadlar
Kift müharibəsi

**Kift müharibəsi**, həmçinin **Vappinger müharibəsi** — 1643-1645-ci illərdə Yeni Niderlandın yaranmaqda olan koloniyasının mühacirləri ilə Nyu-Yorka çevriləcək ərazidə Lenape (delavarlar) hindiləri arasında münaqişə. Münaqişə məsləhət şurasının razılığı olmadan və kolonistlərin istəklərinə zidd olaraq hindlilərə hücum təşkil edən general-qubernator Villem Kiftin şərəfinə adlandırılmışdır. Hollandiya əsgərləri Lenape düşərgələrinə hücum edərək yerli insanları öldürmüş, bu da yerli alqonkin tayfalarının hollandlara qarşı birləşməsinə və qarşılıqlı nifrətin artmasına kömək etmişdir. Bu, yerli amerikalılar və avropalı köçkünlər arasında ən erkən münaqişələrdən biri idi. Kieftdən narazı qalan Niderland Vest-Hind şirkəti qubernatoru Avropaya geri çağırsa da, o, yolda gəmi qəzasında həlak olmuşdur.

## İstinadlar
Benedikt Arnold

**Benedikt Arnold** (; ) — ABŞ İstiqlal müharibəsinin iştirakçısı olmuş general-mayor. Amerikalı üsyançıların tərəfində gedən döyüşlərdə populyarlıq əldə etməsinə baxmayaraq, sonradan Britaniyanın tərəfinə keçmişdir.

Uzun müddət onun adı xəyanətlə sinonim olmuşdur. ABŞ tarixşünaslığının görkəmli nümayəndələri arasında onun şəxsiyyətini hər hansı müsbət tərəfdən nəzərdən keçirmək ağlasığmaz idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
*
Leksinqton və Konkord döyüşləri

**Leksinqton və Konkord döyüşləri** ( ) — ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı ilk silahlı toqquşmalar. Onlar 19 aprel 1775-ci ildə Massaçusets ştatının Midlseks qraflığında, Boston yaxınlığındakı Leksinqton, Konkord, Linkoln, Menotomi (indiki Arlinqton) və Kembric şəhərlərində baş vermişdir. Bu toqquşmalar Britaniya və onun kontinental Britaniya Şimali Amerikasındakı On üç müstəmləki arasında hərbi əməliyyatlara start vermişdir.

## İstinadlar
Ezopus müharibələri

**Ezopus müharibələri** — XVII əsrin ikinci yarısında Nyu-Yorkun Olster dairəsində Lenape hindilərinin (delavarlar) Ezopus qəbiləsi ilə Yeni Niderland kolonistləri arasında baş tutmuş iki münaqişə. İlk müharibə mühacirlər tərəfindən qızışdırılmış, ikinci müharibə Exopus qəbiləsinin kininin davamı idi.

## Zəmin
Avropa müstəmləkəçiliyindən əvvəl Kinqston bölgəsində 1600-cü ilə qədər kiçik kənd icmalarında, delavarlardan hesab edilən təxminən 10,000 nəfərlik Ezopus qəbiləsi yaşayırdı.

1609-cu ildə Henri Hudzon onun adını daşıyan çayı tədqiq etmiş və bu, ezopuslar xalqı ilə avropalılar arasında ilk əlaqəyə səbəb olmuşdur. Holland mühacirlər 1614-cü ildə Nyu-Yorkun Kinqston şəhərində ticarət məntəqəsi tikmişdilər. Ezopus tayfası torpaqdan əkinçilik üçün istifadə etmiş və onlar postu dağıdıb məskunlaşanları cənuba qovmuşdular. Kolonistlər 1652-ci ildə Kinqstonda yeni qəsəbə qurmuş, lakin Ezopus onları yenidən qovmuşdur. Onlar kəndi müdafiə etmək üçün kiçik müdafiə qurğusu tikmişdilər. Atışmalar davam etmiş, lakin ezopuslar mühacirləri dəf edə bilməmiş və sonda torpağı onlara vermişdilər.

## İstinadlar
Eko-aktivizm

Eko-aktivizm, ətraf mühitin və təbii sərvətlərin qorunması, inkişafı və zərər vurulmasının qarşısını alınması üçün bir fəaliyyət formasıdır. Bu aktivizm növü, qlobal iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizə məsələləri ilə bağlı fəaliyyətləri təşkil edir və müxtəlif qruplar və təşkilatlar arasında koordinasiya və birgə fəaliyyətləri əhatə edir. Ekoloji hərəkatın əsas məqsədlərindən biri ətraf mühiti çirkləndirən tullantıları azaltmaqla ətraf mühiti yaxşılaşdırmaqdır. Bu hərəkatın əsas məqsədi, tullantılar və sairə kimi təhlükəli tullantıları təbii ətrafa təsirini azaltmaq, bioloji çeşidliliyi qorumaq və təbii resursları qorumaq üçün güclü addımlar atmaqdır. Qlobal istiləşmə və ya iqlim dəyişmələri, ən ciddi ətraf mühit problemlərindən biri kimi qarşılaşdığımız və dünya üzərində böyük təsirlər edən böyük bir məsələdir. Ekoloji aktivistlər, bu problemin əsas faktorlarını ortadan qaldırmaq və insanları iqlim dəyişməsinin təhlükələrinə qarşı böyük məsuliyyət daşımaları üçün dünya miqyasında fəaliyyət göstərirlər. eko-aktivistlər, ictimaiyyəti iqlim dəyişməsi və qlobal istiləşmə haqqında informasiya ilə təmin və bu məlumatları tədricən təhsil prosesinə inteqrasiya edərək insanların bu məsələyə daha geniş diqqət yetirmələri üçün çalışırlar. Ekoloji aktivistlər, qlobal səviyyədə qəbul edilmiş siyasi qərarları və bu sahədə həyata keçirilmiş tədbirləri müzakirə edir və təhlükəsizlik tədbirlərinin daha ciddi şəkildə tətbiq edilməsini tələb edirlər.

## Tanınmış eko-aktivistlər
* **Wangari Maathai** Qərbi Afrikanın ən məşhur ekoloji aktivistlərindən biri olan Maathai, ağacların əkilməsi və meşələrin qorunması üçün göstərdiyi səylər ilə tanınır. Həmçinin, *"Green Belt"* Hərəkatının təsisçisidir.
* **[[Qreta Tunberq]]**, isveçli gənç eko-aktivist olaraq tanınır. "*Fridays for Future*" adlı hərəkatın təsisçisidir. Bu hərəkat, dünya üzrə gençlərin hər cümə günü məktəblərindən çıxaraq, iqlim dəyişiklikləri ilə mübarizə üçün etiraz aksiyalarına iştirak etmələrini təşviq edir. O, *"No One Is Too Small to Make a Difference"* və *"Our House Is on Fire: Scenes of a Family and a Planet in Crisis*" kitablarının müəllifidir.

* **Bill McKibben** amerikalı müstəqil jurnalist və ətraf mühit aktivisti olan McKibben, "350.org" təşkilatının təsisçisidir və kömür yanacağının istifadəsinin azaldılmasına nail olmaq üçün mübarizə aparmaqda tanınır.

## Həmçinin bax
* Aktivizm
* İnternet aktivizm
* Ekoloji terror
* Ekosid
* Ekoloji risk

## İstinadlar
Balıkəsir Universiteti

**Balıkəsir Universiteti** (türk. Balıkesir Üniversitesi) — Türkiyənin Balıkəsir şəhərində fəaliyyət göstərən dövlət universiteti. 1992-ci ildə yaradılmışdır.
## Tarixi

Balıkəsir Universitetinin təməli 1910-cu ildə qoyulan Karesi Müəllimlər məktəbinə gedib çıxır. Balıkəsir Dövlət Mühəndislik Akademiyası, Balıkəsir İdarəetmə və Turizm kolleci və Balıkəsir kolleci universitetin yaradılması üçün mühüm rol oynamışdılar.

1982-ci ildə 41 saylı fərmanla adı və statusu dəyişdirilən bu qurumlar Uludağ Universiteti adı ilə fəaliyyət göstərməyə məcbur idilər. Necati Təhsil İnstitutu 1981-ci ildə dörd illik “Ali Müəllimlər Məktəbi”nə çevrilmişdir. 1982-ci ildə bu qurum Necatibey Təhsil Fakültəsi adlandırıldı.

Uludağ Universiteti adı ilə fəaliyyət göstərən bu qurumlar sağlam və sabit inkişaf yolu ilə Balıkəsir Universiteti üçün möhkəm bir infrastruktur yaratmışdılar. Balıkəsir Universiteti 11 iyun 1992-ci il tarixli, 21281 saylı rəsmi jurnalda dərc edilən 3837 saylı qanuna əsasən qurulmuşdur.

1 yanvar 1993-cü ildən etibarən Balıkəsir Universiteti fəaliyyətini davam etdirir.
### Universitetin loqosu

Balıkəsir Universitetinin loqotipindəki ağ liliya şəhərin simvoludur. Mavi rənglər şəhərin sahilindəki Egey və Mərmərə dənizlərini, yaşıl rənglər isə şəhərin yaşıl görünüşünü təmsil edir.
## Kampusları
250px|thumb|right|Çagis Kampusu
250px|thumb|right|İncəsənət fakültəsinin kampusu
### Çağış kampusu

Aşağıda sadalanan bölmələr şəhərin kənarındakı əsas Çağış kampusunda yerləşir:

* Rektorluq binası, inzibati şöbələri ilə
* Mühəndislik və Memarlıq fakültəsi
* İncəsənət elmləri fakültəsi
* Turizm və otelçilik kolleci
* Balıkesir kolleci
* Mərkəzi Kitabxana
* Əsas İdman Zalı
* Ali Elmlər kolleci
* Sosial Elmlər fakültəsi

### NEF kampusu

Şəhərin mərkəzində yerləşən NEF kampusu universitetin ilk yerləşdiyi yerdir. Burada fəaliyyət göstərənlər:

* Təhsil fakültəsi
* Bədən tərbiyəsi və İdman müəllimliyi kolleci
* NEF Konfrans zalı
* Halil İnalcık Konfrans zalı
* idman zalı
* Davamlı Təhsil kolleci (BAUSEM)

## Fakültələri

* Mühəndislik və Memarlıq fakültəsi
* Necatibey Təhsil fakültəsi
* Tibb fakültəsi
* Elm və ədəbiyyat fakültəsi
* İncəsənət fakültəsi
* İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsi
### Kollecləri

* Altınoluk kolleci
* Ayvalık kolleci
* Balıkesir kolleci
* Burhaniye kolleci
* Bigadiç kolleci
* Dursunbəy kolleci
* Edremit kolleci
* Havran kolleci
* Kepsut kolleci
* İvrindi Sağlamlıq Xidmətləri kolleci
* Savaştepe kolleci
* Sındırgı kolleci
* Susurluk kolleci
## Rektorları

* 1992-1994: Prof. Dr. Asim Yücel
* 1994-1998: Prof. Dr. Aydın Okcu
* 1998-2002: Prof. Dr. Necdət Hacıoğlu
* 2002-06: Prof. Dr. Necdət Hacıoğlu
* 2006-10: Prof. Dr. Şərif Saylan
* 2010-14: Prof. Dr. Mahir Alkan
* 2014-18: Prof. Dr. Kərim Özdəmir
* 2018: Prof. Dr. İlter Kuş
* 2023: Prof.Dr. Yücel Oğurlu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balıkesir University(In Turkish) Balıkesir University
Monmut döyüşü

**Monmut döyüşü** ( və ya ) — ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı, 28 iyun 1778-ci ildə Corc Vaşinqtonun Kontinental Ordusu ilə General Henri Klintonun Britaniya Ordusu arasında baş tutmuş döyüş. Bir il əvvəl ingilislər Vaşinqtonu bir sıra məğlubiyyətlərə uğratmağa və Filadelfiyanı işğal etməyə müvəffəq olmuşdular. Vaşinqton ordunu Velli-Forca çəkmiş və onu orada yenidən qurmuşdur. Bu arada, 1778-ci ilin fevralında Fransa kolonistlərin tərəfində müharibəyə daxil olmuş, bu da güc balansını dəyişdirmişdir. Nəticədə ingilislər hücum planlarını ləğv etmiş və müdafiə mövqeyində dayanmışdır.  Klinton Filadelfiyanı tərk edərək əsas qüvvələrə qoşulmaq üçün geri çəkilməyə başlamışdır. Kontinental Ordu onları təqib etməyə başlamışdır. Siyasi səbəblərdən ingilislərin cəzasız qalmaması Vaşinqton üçün çox vacib idi. O, ordusunun üçdə birini Çarlz Linin rəhbərliyi altında döyüşə qatılmadan düşmənə hücum etmək və zədələmək üçün göndərmişdir.

Klinton yürüşdə ordusunu iki kolona bölmüşdür. Qoşunların əsas hissəsi birinci kolonda, ikincisi isə əsasən konvoylardan ibarət idi. 28 iyunda onun ordusu Monmutu tərk etmişdir. General Li bundan xəbər tutmuş və ingilis arerqardına hücum etmək qərarına gəlmişdir. O, öz dəstəsini Monmuta aparıb döyüş xəttinə yerləşdirə bildi, lakin bu zaman Klintonun ordusunun ilk kolonu arerqardın köməyinə gəlmişdir. Li hücumu dayandırmış və müdafiə üçün əlverişli mövqe tapmaq niyyəti ilə geri çəkilməyə başlamışdır. Vaşinqton döyüş meydanına çatanda bu geri çəkilmə darmadağın halda görünürdü və bu, Vaşinqtonu qəzəbləndirmişdir. O, şəxsən avanqardı müdafiə mövqeyinə qoymuş və Perrins təpəsində arxada əsas ordu qurmağa başlamışdır. İngilislər hücuma keçərək avanqardı öz mövqeyindən qovmuşdular, bundan sonra ingilis batalyonlarından biri Vaşinqtonun əsas xəttinə hücum etdi, lakin geri çəkilmişdir.

Döyüş iki saatlıq artilleriya duelinə çevrilmiş və bu müddət ərzində Klinton qoşunlarını geri çəkməyə başlamışdır. Vaşinqton geri çəkilən ingilislərə iki kiçik hücum təşkil edərək onlara kiçik miqyasda ziyan vurmağı bacarmışdır. O, düşməni qabaqlamaq istəyirdi, lakin gecənin başlaması buna mane olmuşdur. Qaranlığın pərdəsi altında Klintonun piyada qoşunları mövqeyini tərk etmiş, vaqon qatarlarını aşaraq Sendi-Huka qaçmışdır. İngilislər oradan iyul ayında dəniz yolu ilə Nyu-Yorka keçmişdilər. Monmut döyüşü ABŞ İstiqlal müharibəsinin ən uzunmüddətli döyüşü hesab edilir.

## İstinadlar
Henri Klinton (hərbçi, 1730)

**Henri Klinton** (; ) — Britaniya hərbi və dövlət xadimi, tam general (oktyabr 1793). Admiral Corc Klintonun oğlu olmuş Henri Klinton 1741–1753-cü illərdə Nyu-York vilayətinin qubernatoru kimi xidmət etmişdir.

## Ailəsi
12 fevral 1767-ci ildə Harriet Karterlə evlənmişdir (29 avqust 1772-ci ildə vəfat etmişdir). Evlilikdən beş uşaq dünyaya gəlmişdir: oğulları Frederik (1767–1772), Vilyam Henri (1769–1846), Henri (1771–1829), qızları Avqusta (1768) və Harriet (1772).

## İstinadlar
Çarlz Li

**Çarlz Li** (; ) — Britaniya zabiti, daha sonra Kontinental Orduda general-mayor. Li əvvəlcə Yeddiillik müharibədə vuruşmuş və Britaniya Ordusunda xidmət etmişdir. Müharibədən sonra zabitinin patentini satmış və bir müddət II Stanislavın Polşa ordusunda xidmət etmişdir. 1773-cü ildə Li Amerikaya köçmüş və Virciniyada əmlak almışdır. 1775-ci ildə ABŞ İstiqlal müharibəsi başlayanda üsyançı qüvvələrə könüllü olaraq xidmət etmişdir. O, Kontinental Ordunun Baş Komandanı olmağa ümid edirdi, lakin Konqres onu Corc Vaşinqtondan sonra ikinci komandan təyin etmişdir.

1776-cı ildə onun qoşunları Britaniyanın Sullivan fortuna hücum cəhdini dəf etmiş, bu da onun orduda və Konqresdəki mövqeyini gücləndirmişdir. Elə həmin il Çarlz Li Tarletonun draqunları tərəfindən tutulmuş və 1778-ci ildə mübadilə baş tutana qədər əsir saxlanılmışdır. Li bir çox sirləri ingilislərə ötürdüyü şübhəsi ilə amerikalılar tərəfindən mühakimə olunmuş, bundan sonra xidmətdən uzaqlaşdırılmışdır.

## İstinadlar
Bencamin Talmec

**Bencamin Talmec** (; ) — ABŞ hərbi zabiti, kəşfiyyatçısı və siyasətçisi. O, ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı Kontinental Orduda zabit kimi xidmətinə görə tanınır. Britaniya qüvvələrinin yerləşdiyi Nyu-Yorkda casuslar şəbəkəsi olan müharibə zamanı Kulper casus şəbəkəsi lideri kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, Lonq-Aylend boyunca uğurlu basqına rəhbərlik etmiş, bu da Fort-Sent-Corc döyüşü ilə nəticələnmişdir. Müharibədən sonra Talmec ABŞ Nümayəndələr Palatasına seçilmişdir.

## İstinadlar
Radikal inam

**Radikal inam** — hökumət, kitabxana, biznes, din və ya muzey kimi hər hansı strukturlaşdırılmış təşkilatın onlayn icmalar daxilində əməkdaşlıq və səlahiyyətlərə malik olduğuna inam. Xüsusilə, o, təşkilatlar tərəfindən onlayn icma ilə əlaqələri inkişaf etdirmək üçün bloqlar, viki və onlayn sosial şəbəkə platformalarından istifadəsinə aid edilir. Radikal inam təşkilatın maraqları üçün rəy və istiqamət verə bilər. Təşkilat bu girişə "inanır" və öz idarəçiliyində ondan istifadə edir.

Radikal inam anlayışının ilk təzahürlərindən biri Tim O'Raylinin "Veb 2.0 nədir" adlı vebloq yazısında veb 2.0-ın əsas prinsiplərini əks etdirən məlumat qrafikində müşahidə olunur. Radikal inam istehlakçı tərəfindən yaradılan medianın etibarlılığına inamın rəhbər nümunəsi kimi verilmişdir.

Bu konsepsiya Kitabxana 2.0-ın əsas fərziyyəsi hesab olunur. Kitabxananın radikal inamı qəbul etməsi onun rəhbərliyindən kitabxanaya nəzarətin bir hissəsini buraxmağı və son nəticəni nəzərə almadan təşkilat qurmağı tələb edir. Kitabxananın tutacağı istiqamət insanların onlayn icmalar vasitəsilə təqdim etdiyi məlumatlara əsaslanır. Təşkilatdakı bu dəyişikliklər təbiəti cəhətdən sadəcə olaraq anekdot xarakterli ola bilər. Bu, təşkilatın idarə edilməsinin bu metodunu məlumatlara və ya sübuta əsaslanan idarəetmədən kəskin şəkildə fərqləndirir.

Kollin Duma daha sonra "Marketing Magazine" (Kanada) jurnalında 28 avqust 2006-cı il tarixində dərc olunan "Radikal inam" adlı məqaləsində radikal inam anlayışını marketoloqlar və reklamçılar üçün sosial media marketinq məkanına daxil olmaq üçün tələb olunan əsas düşüncə tərzi kimi təsvir etmişdir. Ənənəvi marketinq istehlakçı qərarlarında ən böyük inandırıcılığı təmin etmək üçün mesajlara nəzarəti diktə edir və saxlayır. İstehlakçı tərəfindən yaradılan mediaya imkan verən həmkarlararası istehlakçı rəylərinin və digər sosial media platformalarının çoxalması səbəbilə marketinq agentlikləri artıq bu məlumatın qeyri-dəqiqliyinə nəzarət edə bilmirlər. Diskussiyanı asanlaşdırmaq üçün onlayn platformalar yaradan və bu platformalarda iştirak edən marketoloqlar istehlakçılara ən uyğun olan təcrübə əsasında brend qurmaq üçün radikal olaraq inanırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* O'Reilly, Tim. What is Web 2.0 http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/tim/news/2005/09/30/what-is-web-20.html. Design Patterns and Business Models for the Next Generation of Software, Sept 30, 2005. Wikipedia listed as primary example of radical trust.
* Douma, Collin. What is Radical Trust? https://archive.today/20130115121224/http://www.radicaltrust.ca/about/ Oct 1, 2006
* http://www.archimuse.com/mw2007/papers/spadaccini/spadaccini.html Chan, Sebastian and Jim Spadaccini. Radical Trust: The State of the Museum Blogosphere
* http://library2.usask.ca/~fichter/blog_on_the_side/2006/04/web-2.html Fichter, Darlene. Web 2.0, Library 2.0 and Radical Trust: A First Take. April 2, 2006.
* Kimberly Bolan, Meg Canada, Rob Cullin. Web, Library, and Teen Services 2.0. Young Adult Library Services. Chicago: Winter 2007. Vol. 5, Iss. 2; pg. 40-43.
Boston-Kommon

**Boston-Kommon** ( ), sadəcə olaraq **Te-Kommon** ( ) və ya **Boston-Kommons** (; ) — ABŞ-nin Massaçusets ştatında, Boston şəhərinin dauntaun ərazisində şəhər parkı. 1634-cü ildə yaradılmış bu, ölkənin ən qədim şəhər parkıdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* «The Public Rights in Boston Common: Being the report of a committee of citizens» **(1877)**, изд. *Press of Rockwell and Churchill*
* «Boston Common: A Diary of Notable Events, Incidents, and Neighboring Occurrences» **(1916)**, изд. *Christopher Publishing House*

## Xarici keçidlər

* Boston Common на сайте *aviewoncities.com*
* Boston Common на сайте *nps.gov*
* Друзья парка Boston Common на сайте **
*
Kral Vilhelm müharibəsi

**Kral Vilhelm müharibəsi** () — 1689–1697-ci illərdə Şimali Amerikada Britaniya və Fransa arasında silahlı münaqişə, Doqquzillik müharibənin bir hissəsi. "Kral Vilhelm müharibəsi" adı ingilisdilli ədəbiyyatda o zaman İngiltərədə hökmranlıq edən Kral III Vilhelmin adının şərəfinə istifadə olunur.

## Nəticəsi
1697-ci il Rikvik sülh müqaviləsi Şimali Amerika sərhədini "*[[Status quo ante bellum]]*" vəziyyətinə qaytarmışdır. Sülh uzun sürməmiş və 5 il ərzində Kraliça Anna müharibəsi başlamışdır.

## İstinadlar
Pekot müharibəsi

**Pekot müharibəsi** ( ) — müasir ABŞ-ninKonnektikut və Massaçusets ştatlarının ərazisində pekotlar və ingilis kolonistləri arasında baş vermiş silahlı münaqişə. Müharibə kolonistlərin qələbəsi ilə başa çatmışdır. Bu zaman təxminən 700 pekot öldürülmüş və ya əsir götürülmüşdür.

## İstinadlar
Boston-layt

**Boston-layt** () — Boston buxtası yaxınlığındakı Litl-Brüster adasında mayak, ABŞ-də ikinci ən qədim fəaliyyət göstərən mayak.

Adada ilk mayak 1716-cı ildə, indiki mayak 1783-cü ildə tikilmişdir. Tikilinin hündürlüyü 28 metrdir (dəniz səviyyəsindən 31 metr yüksəklikdə). Mayak tikildiyi gündən İkinci Dünya müharibəsinə qədər işləməmiş, 1998-ci ildən isə avtomatik olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

1964-cü ildən ABŞ-nin Milli Tarixi Abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Бостон-лайт : [№ 607038] // U.S. Geological Survey Geographic Names Information System : [англ.] / Domestic Names Committee ; U.S. Board on Geographic Names.
* Little Brewster Island web page
Boston-nek

**Boston-nek** və ya **Roksberi-nek** — o vaxt yarımadada olan Boston şəhərini materik Roksberi şəhəri (indiki Bostonun məhəlləsi) ilə birləşdirən dar torpaq bərzəxi. Boston şəhərinin əhalisi genişləndikcə ətraf ərazi tədricən doldurulmuşdur. Əvvəllər bu ərazini təşkil edən torpaq indi Saut-End kimi tanınan məhəllənin bir hissəsidir.

## Amerika inqilabı
8 iyul 1775-ci ildə Bostonun mühasirəsi zamanı Boston-nek bir sıra Britaniya müntəzəm və iki yüz müstəmləkə könüllüləri arasında kiçik bir toqquşma yeri olmuşdur. Müstəmləkəçilər iki topla Boston-nekin hər iki tərəfindəki bataqlıqlardan keçərək qarovulxananın bir neçə yüz metrliyinə yaxınlaşmışdılar, altı nəfərdən ibarət kiçik bir dəstə qarovulxananın arxasında dövrə vurmuşdur. Avanqard dəstənin siqnalı ilə iki top evə atəş açmışdır.  Britaniyalılardan bəziləri yaralanmış və onlar Bostona doğru çəkilməli olmuşdular. Bundan sonra dəstə qarovulxananı və başqa bir tikili yandırmış, iki muşket və bir neçə başqa silahı ələ keçirmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
 
* Nancy S. Seasholes, *Gaining Ground: A History of Landmaking in Boston*, The MIT Press (September 28, 2003)
* James Henry Stark’s *Antique Views of Boston* (1967 reprint) Burdette & Company, Inc. Boston
* David Hackett Fischer, *Paul Revere's Ride*, Oxford University Press, USA

## Xarici keçidlər
* Etching of Boston Neck from ''The Pictorial Field-Book of the Revolution'' by Benson J. Lossing, (New York: Harper & Brothers, 1851)
Edvard Breddok

**Edvard Breddok** (; ) — Britaniya hərbi zabiti, Koldstrim qvardiyasının zabiti, 14-cü piyada alayının polkovniki , 1755-ci ildə Şimali Amerikadakı Britaniya qoşunlarının komandiri. Breddok "Breddok ekspedisiyası" kimi tanınan ekspedisiyanın komandiri təyin edilmiş və Mononqahela döyüşündə ölümcül yaralanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *А. Абакумов*. 
*
Mononqahela döyüşü

**Mononqahela döyüşü** () —  9 iyul 1755-ci ildə Fransa–hindi müharibəsi zamanı Kanadada müttəfiq Fransa və hindi qüvvələri ilə Britaniya arasında aparılmış döyüş. Döyüşdə fransızlar və hindilər həlledici qələbə əldə etmişdilər.

Döyüş indiki Pensilvaniya ərazisində, Pitsburqdan 16 km şərqdə baş tutmuşdur. Bu, Breddok ekspedisiyasının yeganə döyüşü idi.

## İstinadlar
Bencamin Çerç (həkim)

**Bencamin Çerç** (; ) — ABŞ hərbçisi, ABŞ Ordusunun ilk cərrah generalı. O, 27 iyul–17 oktyabr 1775-ci il tarixlərində Kontinental Ordunun tibb xidmətinin "Baş həkimi və baş direktoru" kimi fəaliyyət göstərmişdir. Müharibədən əvvəlki illərdə Bostonun "Azadlıq oğulları" hərəkatında da fəal idi. Bununla belə, Amerika inqilabının əvvəlində Çerç Britaniya komandiri general Tomas Geycə də məxfi məlumat göndərirdi. Onun Bostona yazdığı məktublarından biri ələ keçiriləndən sonra Çerç "düşmənlə ünsiyyətdə olmaqda" mühakimə olunmuşdur. Həbsxanaya yerləşdirilən  lakin nəhayət azad edilmişdir. Onun 1778-ci ildə Karib dənizində bir yerdə həlak olduğu güman edilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Nagy, John A. *Dr. Benjamin Church, Spy: A Case of Espionage on the Eve of the American Revolution*. 2013. ISBN&nbsp;978-1-59416-184-1.
* *Parts of this article were originally based on [[:en:Public_domain|public domain]] [https://web.archive.org/web/20041016004627/http://history.amedd.army.mil/tsgs/Church.htm text] produced by the U.S. government.*
* Allen French, *General Gage's Informers* (1932).
Azadlıq oğulları

**"Azadlıq oğulları"** () — Şimali Amerika koloniyaları üçün öz müqəddəratını təyin etmək üçün mübarizə aparan inqilabi Amerika təşkilatı. 1765-ci ildə Samuel Adams tərəfindən yaradılmışdır. "Azadlıq oğulları"nın aksiyalarından biri də Boston çay qonaqlığı idi.

## Adı
İnqilab illərində ən çox yayılmış və tarixşünaslıqda təsbit edilən "Azadlıq oğulları" adıdır. Belə təşkilatların başqa öz adları da var idi. Məsələn, "yoldaşlar" adı Pensilvaniyada geniş yayılmışdı, Konnektikutda isə təşkilat "yaxın şirkət" adlanırdı. Bəzi hallarda "stüardlar" adına da rast gəlinir.

## İstinadlar
Tim O'Rayli

**Timothi O'Rayli** (; ) — irlandəsilli ABŞ müəllifi və naşiri. O, "O'Reilly Media"nın (keçmiş "O'Reilly & Associates") yaradıcısıdır. O'Rayli açıq mənbə və Veb 2.0 terminlərini məşhurlaşdırdı.

## Erkən illəri
İrlandiyanın Kork qraflığında anadan olmuşTim O'Rayli körpə ikən ailəsi ilə birlikdə Kaliforniyanın San-Fransisko şəhərinə köçmüşdür. Onun üç qardaşı və üç bacısı var. Yeniyetməlik illərində böyük qardaşı Şon tərəfindən təşviq edilən O'Rayli yazıçı və ümumi semantika proqramının tərəfdarı olan Corc Saymonun davamçısı olmuşdur. Saymon vasitəsilə O'Rayli Alfred Korzıbskinin yaradıcılığı ilə tanış olmuş, onu formalaşdıran təcrübə kimi göstərmişdir.

1973-cü ildə O'Rayli klassikləri öyrənmək üçün Harvard Kollecinə daxil olmuş, 1975-ci ildə bakalavr dərəcəsini yüksək qiymətlə bitirmişdir. O'Raylinin Harvarddakı ilk ilində Corc Saymon qəza nəticəsində vəfat etdi.

## Fəaliyyəti
### Vəkillik
O'Rayli bir sıra səbəblərə görə aktivist kimi fəaliyyət göstərmişdir və şirkətinin "uzun müddət təbliğat, mem hazırlama və evangelizm tarixi" ilə fəxr edir. İnandırma strategiyası olaraq insanların istifadə etdiyi terminologiyanı dəyişdirməyə çalışan "mem mühəndisliyi" texnikasını inkişaf etdirmişdir.

### Hökumət platforma kimi
O'Rayli "hökumət platforma kimi" və ya "Gov 2.0" anlayışını təbliğ edir. O, alqoritmik tənzimləmənin, açıq verilənlər rəyi vasitəsilə hökumət siyasətlərinin davamlı monitorinqi və modifikasiyasının ən həvəsli təbliğatçısı hesab olunur.

## Həmçinin bax
* Veb 2.0

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FUTURIST magazine interview with O'Reilly , Re: Future of Publishing
* NerdTV Interview (video, audio, and transcript available) – 29 September 2005
* Tim O'Reilly interview – O'Reilly on Linux PC Pro interview covering Linux, Java and books
* Tim O'Reilly talks about Govt 2.0 at Aspen Ideas Festival, July 2009 video
* Tim O'Reilly on FLOSS Weekly
* Speaking with Stewart Brand and The Long Now on the subject “Birth of the Global Mind” (020130905)
* 
*
Boston qətliamı

**Boston qətliamı** və ya **Boston qırğını** (), İngiltərədə **Kinq-Strit hadisəsi** adlandırıldı () — 5 mart 1770-ci ildə Massaçusets -Bey vilayətinin paytaxtı Bostonda şəhər əhalisi ilə Britaniya əsgərləri arasında baş vermiş küçə atışması.

Atışma zamanı əsgərlər üç nəfəri güllələyib öldürmüş, on bir bostonlunu yaralamışdılar. Yaralananlardan ikisi sonradan vəfat etmişdir. ABŞ tarixinə "Boston qətliamı" adı ilə daxil olan bu hadisə bütün Britaniya hərbçilərinin şəhərdən çıxarılması ilə başa çatmışdır. 1888-ci ildə bu hadisənin xatirəsinə Bostonda obelisk ucaldılmışdır.

Boston qətliamı Britaniya və onun Şimali Amerika koloniyaları arasında qarşıdurmanın kulminasiya nöqtələrindən biri idi. Bu, eyni dərəcədə əfsanəvi Boston çay qonaqlığı və daha sonra ABŞ İstiqlal müharibəsi üçün bir siqnal kimi xidmət etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *Фонер Ф.* История рабочего движения в США. От колониальных времен до 80-х гг. XIX в. — М., 1949. — С. 53.
* 
* 
* 
* 
*
Breddok ekspedisiyası

**Breddok ekspedisiyası**, həmçinin **Breddok kampaniyası** və ya **Breddok məğlubiyyəti** — Fransa–hindi müharibəsi zamanı, 1755-ci ilin yayında Fort-Dükeni (1754-cü ildə qurulmuşdur, indi Pittsburq şəhərinin mərkəzində yerləşir) fransızlardan tutmaq üçün həyata keçirilmiş Britaniya hərbi ekspedisiyası. Britaniya qoşunları 9 iyul 1755-ci ildə Mononqahela döyüşündə məğlub olmuş və sağ qalanlar geri çəkilmişdir. Ekspedisiya adını Britaniya qüvvələrinə rəhbərlik edən və səydə həlak olan general Edvard Breddokdan götürmüşdür. Breddokun məğlubiyyəti Fransa ilə müharibənin ilkin mərhələlərində britaniyalılar üçün böyük uğursuzluq olmuşdur. ABŞ tarixçisi Con Mak Farager bunu XVIII əsrdə ingilislər üçün ən fəlakətli məğlubiyyətlərdən biri kimi xarakterizə etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Chartrand, Rene. *Monongahela, 1754–1755: Washington's Defeat, Braddock's Disaster*. United Kingdom: Osprey Publishing, 2004. ISBN&nbsp;1-84176-683-6.
* Jennings, Francis. *Empire of Fortune: Crowns, Colonies, and Tribes in the Seven Years War in America*. New York: Norton, 1988. ISBN&nbsp;0-393-30640-2.
* Kopperman, Paul E. *Braddock at the Monongahela*. Pittsburgh, PA: University of Pittsburgh Press, 1973. ISBN&nbsp;0-8229-5819-8.
* O'Meara, Walter. *Guns at the Forks*. Pittsburgh, PA: University of Pittsburgh Press, 1965. ISBN&nbsp;0-8229-5309-9.
* Preston, David L. *The Battle of the Monongahela and the Road to Revolution* (2015)
* Russell, Peter. "Redcoats in the Wilderness: British Officers and Irregular Warfare in Europe and America, 1740 to 1760", *The William and Mary Quarterly* (1978) 35#4  pp.&nbsp;629–652 in JSTOR

## Xarici keçidlər
* Braddock Road Preservation Association
* The French Army 1600–1900
Bukmen meyxanası

**Bukmen pivəxanası** () — ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı, 1775-ci ildə Leksinqton və Konkord döyüşü ilə əlaqəli tarixi tikili. Massaçusets ştatının Leksinqton şəhərindəki Betl-Qrində yerləşir və Leksinqton Tarixi Cəmiyyəti tərəfindən muzey kimi fəaliyyət göstərir.

## Tarixi sayt
Pivəxananın interyeri 1775-ci ildə olduğu kimi bu gün də çox görünür və böyük kamin və mərkəzi baca ilə bərpa edilmiş XVIII əsrdə taprum müşahidə olunur. Sərgidə nümayiş etdirilən bir çox əşyalar arasında döyüş zamanı Britaniya əsgərləri tərəfindən tüfənglə açılmış güllə dəliyi və Con Bukmenin portreti olan köhnə ön qapı var.

1961-ci ildə Milli Tarixi Abidə elan edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Buckman Tavern — Lexington Tarix Cəmiyyəti
Battonvud razılaşması

**Battonvud razılaşması** — indiki Nyu-York Fond Birjasının təsis sənədi, ABŞ tarixində ən mühüm maliyyə sənədlərindən biri. Müqavilə Nyu-Yorkda qiymətli kağızların ticarətini təşkil etmiş və 17 may 1792-ci ildə Uoll-Strit xaricində 24 birja brokeri arasında imzalanmışdır. Rəvayətə görə, imzalama onların ilk əməliyyatlarının baş verdiyi bir qərb çinarı altında baş vermişdir ki, "Battonvud" adı da buradan gəlir. Nyu-York Fond Birjası bu müqavilənin imzalanmasını 17 may 1792-ci ildə təsisçisi kimi qeyd etmişdir.

## İstinadlar
Çerri-Hill (Nyu-Cersi)

**Çerri-Hill** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatındakı Kamden dairəsində yerləşən şəhər.

## İstinadlar
Noktürn

**Noktürn** ( - "gecə") — XIX əsrin əvvəllərindən lirik, xəyalpərəst təbiətli musiqi parçaları (adətən instrumental, daha az vokal) üçün yayılmış ad. Bu mənada fransızca *nocturne* sözü ilk dəfə 1810-cu illərdə Con Fild tərəfindən istifadə edilmişdir, baxmayaraq ki, italyan termini *notturno* XVIII əsrdə mövcud idi və açıq havada ifa olunan musiqini ifadə edirdi.

Noktürn janrı orta əsrlərdə yaranmışdır. Sonra gecə yarısı ilə sübh arasında yerinə yetirilən dini katolik xidmətinin bir hissəsinə verilən ad (pravoslav matinləri kimi). Noktürn XVIII əsrdə sırf dini janrlardan yaranıb, gecələr açıq havada ifa olunan kamera əsərinə çevrilib (*Nachtmusik*). Klassik noktürn janrı müasir anlayış ilə heç bir əlaqəsi yoxdur (bu lirik miniatür deyildi) və çox vaxt sonata-simfonik tsikl şəklində yazılırdı (məsələn, Motsartın “Kiçik gecə serenadası”).

Noktürn adətən geniş inkişaf etmiş melodiya əsasında qurulur və gecəni bir növ instrumental mahnıya çevirir. Adətən noktürnlər fortepiano üçün yazılır, lakin oxşar əsərlər digər alətlər, eləcə də ansambl və orkestrlər üçün də rast gəlinir.

Sözün müasir mənasında noktürn yazan ilk bəstəkar Con Fild olmuşdur. O, 18 piano noktürnü yaradıb ki, bu gün də pianoçuların repertuarına daxildir.

Pianoda noktürn janrı Frederik Şopenin yaradıcılığında daha da çiçəkləndi. O, 21 belə pyes yazıb. Şopenin ilkin əsərlərində (məsələn, məşhur “Es-dur” noktürndə, Op. 9 No 2) Fildin təsiri nəzərə çarpır; sonralar bəstəkar harmoniyanı çətinləşdirməyə və hətta daha sərbəst formadan istifadə etməyə başladı.

Noktürnləri həmçinin Karl Çerni, Frans List, Edvard Qriq, rus bəstəkarları - Qlinka (onun bu janrda iki pyesi, fortepiano və ya arfa üçün E-flatmajor və "Ayrılıq" fortepiano noktürü, Balakirev, Çaykovski və başqa bəstəkarlar Fildin təəssüratları ilə yazmışdır 

Bu janrın orkestr əsərləri arasında ən məşhuru Feliks Mendelsonun musiqisindən Şekspirin “Yay gecəsi yuxusu” komediyasına qədər olan noktürndür. İmpressionist musiqinin görkəmli nümunəsi Klod Debüssinin üç nöktürndür (Buludlar, Şənliklər, Sirenlər).
Karl Çerni

**Karl Çerni** (, 21 fevral 1791, Vyana - 15 iyul 1857, elə həmin yerdə) — çex əsilli Avstriya pianoçusu və bəstəkarı; Vyanada ən yaxşı piano müəllimlərindən biri hesab olunurdu.

Piano üçün çoxlu etüd yaratmaqla məşhur olan əfsanəvi metodist.

## İstinadlar
Brayduell (həbsxana)

**Brayduell** () — 1768-ci ildə Nyu-Yorkda, Manhettendə tikilmiş həbsxana.

Oksford ingilis dili lüğətinin tərifinə görə, "Brayduell" adı həm həbsxana, həm də iş evini bildirir. Bu termin On üç koloniyadakı bir sıra həbsxanalara istinad etmək üçün istifadə edilmişdir.

Nyu-Yorkda yerləşən Brayduell həbsxanasının tikintisi 1768-ci ildə başlamış, lakin ABŞ İstiqlal müharibəsindən sonra tamamlanmamışdır. Buna baxmayaraq, ingilislər həbsxanadan hərbi əsirləri yerləşdirmək üçün istifadə edirdilər. Həbsxana binası "Tombs" adlı yeni həbsxana yaradıldıqdan sonra sökülmüşdür. Daşların bir qismi yeni cəzaçəkmə müəssisəsinin tikintisində istifadə olunmuşdur.

## İstinadlar
Elizabet (Nyu-Cersi)

**Elizabet** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatındakı Union dairəsində yerləşən şəhər.

## İstinadlar
Kayuqa (xalq)

**Kayuqa** — İrokez Konfederasiyasını yaradan beş irokez qəbiləsindən biri. Kayuqa xalqının yurdu onlarla əlaqəli Onondaqa və Seneka qəbilələri arasında yerləşən Finger gölünün ətrafındadır.

## İndiki dövrdə
ABŞ siyahıyaalmalarında Kayuqa xalqı adətən irokezlərin bir hissəsi sayılır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Hansen, B. and J. Rossen. «Building Bridges Through Public Anthropology in the Haudenosaunee Homeland.» In *Past Meets Present: Archaeologists with Museum Curators, Teachers, and Community Groups.* Jameson, Jr., J and S. Baugher. 2007. Springer: New York.
Kazimir Pulaski

**Kazimir Mixail Vladislav Viktor Pulaski** ( ,  , ; ) — polyakəsilli hərbçi, Bar konfederasiyasının liderlərindən və marşallarından biri, ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı Kontinental Ordunun generalı. "Amerika süvarilərinin atası" hesab olunur.

## Mədəniyyətdə
2019-cu ildə "*[[Smithsonian Channel]]*" kanalında "Amerikanın gizli hekayələri" sənədli seriyasını yayımlanmışdır. Onun "General qadın idi?" ( ) adlı altıncı seriyasında Pulaskinin interseks olması nəzəriyyəsini tədqiq edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* Janusz Roszko: Ostatni rycerz Europy. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1983, s. 465. ISBN 9788321603520. OCLC 11677063.
* Antoni Lenkiewicz: Kazimierz Pułaski (1745—1779). Wrocław: Wydawnictwo Biuro Tłumaczeń, 2004, s. 147. ISBN 83-88826-26-3. OCLC 44863790.
* 40 lat Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce : bohater, historia i perspektywy rozwoju : materiały z polsko-amerykańskiego sympozjum w Warce-Winiarach, 13-16 października 2007 = Forty years of the Casimir Pulaski Museum in Warka : the hero, history and perspectives for development : papers from the Polish-American symposium in Warka-Winiary, October, 13-16, 2007 / pod red. Iwony Stefaniak; [teksty tł. Joanna Łukasiak, Jacek Hołysz].. Warka: Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego, 2007, s. 347. ISBN 9788392555155.
* Осипов, К. Суворов. Издательство «Политиздат», 1950
* Соловьёв С. История падения Польши // Собрание сочинений, — Т. XVI. — М., 1995.

## Xarici keçidlər

* Музей им. Казимира Пулавского в Варке (Польша)
Serros

**Serros** () — arxeoloji ərazi, indiki Belizin şimalında keçmiş Mayya yaşayış məntəqəsi. Bu, son klassik dövrdən postklassik dövrlərə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Ərazi öz zirvəsinə Mesoamerikada gec preklassik erada çatmışdır və onun zirvəsində əhalinin sayı təxminən 1,089 nəfər idi.

## Təsviri
Sahənin mərkəzi körfəzlə birbaşa bitişikdir və bir neçə nisbətən böyük strukturlardan və pilləli piramidalardan, akropol kompleksindən və iki top meydançasından ibarətdir. Sahənin cənub tərəfində sahənin mərkəzi hissəsini və bir neçə təpəni əhatə edən ayparaşəkilli kanallar şəbəkəsi var. Yaşayış strukturları kanaldan kənarda davam edir, ümumiyyətlə cənub-qərbə və cənub-şərqə doğru ayrılır; qaldırılmış sahələr kanal sistemindən kənarda da mövcuddur.

## İstinadlar
Massaçusets Hökumət Aktı

**Massaçusets Hökumət Aktı** ( ) — 20 may 1774-cü ildə kralın razılığını alaraq Britaniya Parlamenti tərəfindən qəbul edilmiş akt. Bu akt Massaçusets-Bey vilayətinin 1691-ci il nizamnaməsini faktiki olaraq ləğv etmiş və onun kral tərəfindən təyin edilmiş qubernatoruna geniş səlahiyyətlər vermişdir. Müstəmləkəçilər parlament aktı ilə müstəmləkə hökumətinin əsas strukturunu fərmanla dəyişdirdiyini iddia edirdilər. Onlar buna şiddətlə qarşı çıxır və onun fəaliyyət göstərməsinə mane olurdular. Bu akt 1775-ci ildə Amerika inqilabının başlanması istiqamətində mühüm addım idi.

## İstinadlar
Yazışma komitələri

**Yazışma komitələri** — ABŞ İstiqlal müharibəsi başlamazdan əvvəl, Britaniya Parlamentinə qarşı müxalifəti və daha sonra ABŞ-nin müstəqilliyinə dəstəyi koordinasiya etməyə çalışan ABŞ siyasi təşkilatları toplusu. Bostondan olan patriot Samuel Adamsın ideyası olan komitələr məktublar yazmaqla On üç koloniyadakı patriot liderləri arasında yeraltı rabitə şəbəkəsi yaratmağa çalışırdılar. Komitələr Filadelfiyada keçirilən Birinci Kontinental Konqresin yaradılmasında mühüm rol oynamışdılar.

## Funksiyası
Komitələrin funksiyası müəyyən bir koloniyanın sakinlərini Britaniya tacının gördüyü tədbirlər barədə xəbərdar etmək və şəhərlərdən kəndlərə məlumat yaymaqdan ibarət idi. Xəbərlər adətən atda və ya gəmilərdə kuryerlər tərəfindən daşınan əl ilə yazılmış məktublar və ya çap edilmiş broşürlər vasitəsilə yayılırdı. Komitələr bu xəbərin fikirləri düzgün əks etdirməsinə cavabdeh idi və lazımi qəbul edən qruplara göndərildi. Bir çox müxbirlər müstəmləkə qanunvericilik məclislərinin üzvləri idi. Onlardan digərləri də "Azadlıq oğulları" və Gerb Aktı Konqresində fəal idilər.

Komitələr patriotizmi və evdə istehsalı təşviq edir, amerikalılara dəbdəbədən çəkinməyi və daha sadə həyat sürməyi tövsiyə edirdi. Komitələr Amerika ictimai həyatının bir çox aspektləri üzərində öz səlahiyyətlərini tədricən genişləndirmişdilər. Onlar sədaqətsiz elementləri, kral məmurlarını didərgin salmaq üçün casusluq şəbəkələri qurmuşdular və Britaniya hökumətinin koloniyaların hər birində təsirini azaltmağa kömək etmişdilər. 1774-cü ilin sonu və 1775-ci ilin əvvəlində onlar əsl müstəmləkə hökumətinin fəaliyyətinə başlayan vilayət konvensiyalarının seçkilərinə nəzarət edirdilər.

## İstinadlar
Dözülməz qanunlar

"**Dözülməz qanunlar**" ( ) və ya "**Məcburiyyət aktları**" () — Britaniyanın Amerikada On üç koloniyasının bəzi sakinləri tərəfindən 1774-cü ildə Britaniya Parlamenti tərəfindən qəbul edilmiş beş qanuna verilən ad. Qanunlar əsasən Amerika koloniyalarını idarə etməkdə Britaniyanın rolunu gücləndirməyə yönəlmişdi. Beş qanundan dördü Boston çay qonaqlığına cavab xarakterini daşıyırdı. Bu qanunlarla kral və parlament koloniyalarda artan müqavimət hərəkatını dayandırmaq niyyətində idi, lakin bu tədbirlər vəziyyəti daha da pisləşdirmişdi, çünki müstəmləkəçilər onları öz hüquqlarının despotcasına pozulması hesab edirdilər. "Dözülməz qanunlar" Birinci Kontinental Konqresin keçirilməsinə təkan vermişdir.

## İstinadlar
Kovey sui-qəsdi

**Kovey sui-qəsdi** () — ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı, 1777-ci ilin sonu və 1778-ci ilin əvvəlində ordunun baş komandanı bir qrup yüksək rütbəli Kontinental Ordu zabiti tərəfindən Corc Vaşinqtona qarşı sui-qesdçilər qrupu. Sui-qəsd öz adını Vaşinqtonu tənqid edən məktubları Kontinental Konqresə briqada generalı  Tomas Konveyin adından götürmüşdür.

Məktublar məlum olanda Vaşinqton tərəfdarları onun müdafiəsinə qalxmışdılar. Konvey nəhayət ordunu tərk etmiş və baş komandan vəzifəsinə əsas namizəd olan general Horatsio Geyts sui-qəsddə iştirakına görə üzr istəmişdir. Vaşinqton belə bir sui-qəsdin olduğuna əmin olsa da, mütəşəkkil sui-qəsdin sübutu yox idi. İddialara görə, sui-qəsddə ordu zabitlərindən başqa Con Adams, Samuel Adams, Riçard Henri Li və Ceyms Lovell də iştirak edirdilər.

## İstinadlar
ZİL-164

**ZİL-164** — Lixaçev zavodu tərəfindən istehsal olunan Sovet orta yük maşınıdır. Model ZIS-150-nin modernləşdirilməsidir. Onun fərdi komponentləri və birləşmələri 1957-ci ilin oktyabrından 1964-cü ilin dekabrına qədər istehsal edilmişdir.
Pleynfild (Nyu-Cersi)

**Pleynfild** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının Yunion dairəsində yerləşən şəhər. 

## İstinadlar
K-150

**K-150 "Tomsk"** — Sakit Okean Donanmasının bir hissəsi olan 949A "Antey" layihəsinin Rusiya nüvə sualtı raket kreyseridir.

## İstinadlar
Santa-Klara (Kaliforniya)

**Santa-Klara** () — ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Santa-Klara qraflığında yerləşən şəhər.

## İstinadlar
ZİS-5

**ZIS-5** (üç tonluq) — 3 ton yükgötürmə qabiliyyətinə malik Sovet orta tonajlı yük maşını.1930–1940-cı illərin ikinci ən populyar yük maşını, İkinci Dünya müharibəsində Qırmızı Ordunun əsas nəqliyyat vasitələrindən biri idi.

1933–1948-ci illərdə İ.V.Stalin adına Avtomobil Zavodunda istehsal edilmişdir. 1934–1948-ci illərdə təkcə Moskva ZİS-i modifikasiyalı 571.199 ZIS-5 avtomobili, üstəlik 1947–1948-ci illərdə ZIS-150-yə keçid üçün 13.896 ədəd ZIS-50 modelini istehsal etdi.
San-Bruno

**San-Bruno** () — ABŞ-nin Kaliforniya ştatının San-Mateo qraflığında yerləşən şəhər.

## İstinadlar
Malibu (Kaliforniya)

**Malibu** — ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Los-Anceles dairəsində yerləşən şəhər.

Şəhər şimaldan Santa Monika, şərqdən Topanqa, qərbdən Solromar və cənubdan isə okeanla əhatələnib. 2020-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 10,654 nəfər idi. Lakin 2025-ci il Palisades yanğını Malibunu viran etdi, mərkəzə yaxın sahildəki evlərin demək olar ki, hamısı məhv oldu.

## İstinadlar