open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Differensial (avtomobil)

**Differensial** — ötürmə xüsusi planetar ilişmə olub, ötürmə ədədi i0 = − 1 olan dişli çarx ilişməsidir. Avtomobillərdə mühərrikdən təkərlərə verilən ötürmə sisteminin – transmissiyanın tərkib hissəsidir. Avtomobil əyrixətli yol üzrə hərəkət etdikdə onun arxa təkərləri müxtəlif yol qət edirlər. Bununla onların fırlanma tezliyi də müxtəlif olur. Ona görə də, onların bir-biri ilə sərt birləşdirilməsi mümkün deyil. Avtomobillərin arxa təkərlərinin müxtəlif dövrlər sayında hərəkətini, yəni qeyri sinxronluğunu təmin etmək üçün differensial ötürmədən istifadə edilir. Avtomobilin dönməsi zamanı bu ötürmə arxa təkərlərin sərbəst fırlanmasına imkan verir. Nəticədə təkərlərin lazım olmayan yüklənməsi aradan qaldırılır.
Differnsial ötürmə hələ b.e.ə. təxminən 100-cü ildən məlum olmuşdur. 

Orta əsrlərə qədər geniş tətbiq olunan cənubu göstərən araba dövrünün ən mürəkkəb mexanizmlərindən sayılırdı. Əfsanəyə görə cənubu göstərən araba e.ə. 2600 il bundan qabaq sarı mperator, Huan-di zamanında icad edilmişdir. Həqiətə uyğun ola biləcək digər bir fərziyəyə əsasən cənubu göstərən araba Ma Tszyun tərəfindən 200-265 ci illərdə Üç çarlıq dövründə icad edilmiş və Vey çarlığının hökmdarı Min-di üçün Hazırlamışır.
Ancaq sonralar bu ötürmə az tətbiq olunduğundan yaddan çıxır və renessans dövründə Leonardo da Vinçi tərəfindən yenidən ixtira olunur. İndi avtomobillərdə tətbiq olunan diffrensial ötürmə isə 1827-ci ildə fransız mühəndisi Onésiphore Pecqueur tərəfindən ixtira edilmişdir.

## Quruluşu

Differnsial ötürmə prinsip etibarı ilə bir fırlanan çərçivədən (gövdədən) ibarətdir. Bu çərçivənin daxilində iki, dörd, dönəbilən konusformalı dişli çarx yerləşdirilir. Bu tənzimləyici dişli çarxlar eyni zamanda iki böyük böyük konus dişli çarxı ilə əlaqələndirilirlər. Differnsial çərçivəsi konus, silindrik və ya hipoid dişli çarxları ilə hərəkətə gətirililər.

Sağ tərəfdə silindrik dişli çarxla təmin olunmuş differnsial ötürmədə bu ilişmənin sadə izahə verilmişdir. Avtomobil düzxətli hərkət etdikdə val və çərçiivə eyni sürətlə fırlanır. Sağa və ya sola dönmə zamanı isə tənzimləyici dişli çarxlar işə düşürlər. Normal halda avtomobilin mühərrikindən gələn dönmə momenti differnsialın çərçivəsi və val arasında bərabər bölünür. Əgər təkərin birinə düşən yük artarsa (dönmədə) onda tənzimləyici dişli çarxlar təkərin oxunun sürətini azaldır və bu zamna ümumi momentin böyük hissəsi digər təkərə ötürlür. Beləliklə təkərlərin dönmə zamanı müxtəlif, faydalı sürətləri təmin edilir.

Ancaq diffrensial ötürmənin çatışmayan cəhətləri də vardır. Məsələn əgər arxa təkərin biri havada olarsa, və ya da sürüşkən bir mühitə (buz, qar, yağış) düşərsə onda həmin təkər daha sürətlə fırlanmağa başlayır. Çünki, bu zaman digər tərəfdə yük çox olduğundan diffrensial ötürmə "səhv" reaksiya verir. Bunu ötürməyə sərhəd dövrlər sayının verilməsi ilə nisbətən aradan qaldırmaq olur.

## Həmçinin bax
Transmissiya
Qardaş qətli

**Qardaş qətli** — Frans Kafkanın müəllifi olduğu qısa hekayədir. Bu hekayə 1917-ci ildə ilkin formada "Qətl" adı altında "Kənd həkimi" kitabında çap olunmuşdur. Hekayədə qatil Şmar və onun qurbanı Vese arasında olan bir kriminal hadisədən söhbət gedir.

## Məzmun
Şmar öz qurbanı Veseni onun iş yeri ilə evi arasında olan yolda izləyir. Şmar onunla danışır, qatilin öz qurbanını yaxşı tanıdığı aydındır, sonra o Veseni bıçaqla vurur. Qatil əvvəl və cinayət zamanı həyəcanlı olur, titrəyən səslə danışır. Qətl hadisəsi onu özündən çıxarır. Hadisə zamanı cəsəd onda elə də bir təsir yaratmır. Başqa birisi, Pallas adlı şəxs hadisəni kənardan müşahidə edir. Hadisədən xəbər tutan, Vesenin arvadı qətlə yetirilmiş ərinə tərəf tələsir. O özünü cəsədin üstünə atır və bununla hadisə yerinə yığışmış camaatın cəsədə tamaşa etməsinin qarşısını alır. Eyni zamanda ürəkbulanması ilə çarpışan Şmar onun cangüdəni tərəfindən hadisə yerindən uzaqlaşdırılır.

## İstinadlar
Transmissiya

**Transmissiya** — fırlanma momentini mühərrikdən nəqliyyat vasitəsinin təkərlərinə, torna dəzgahının patronuna ötürən və eyni zamanda gücün, sürətin dəyişdirilməsi üçün mexanizmlər toplusu.

Transmissiyanın tərkibinə daxildirlər:
* Mufta
* Kardan valı
* Differensial
* Oynaqlı birləşmə

## Ədəbiyyat
* Чобиток В. А., Данков Е. В., Брижинев Ю. Н. и др. Конструкция и расчет танков и БМП. Учебник. — М.: Военное издательство, 1984
* Анатомия автомобиля: Трансмиссия
Mufta

**Mufta** — bir-birinə nisbətən oxboyu fırlanan vallar, çarxlar və ya başqa fırlanan hissələr arasında daimi və ya müvəqqəti ötürmə yaratmaq və bununla bir tərəfdən digər tərəfə qüvvə ötürmək üçün birləşmə qurğusudur.

Muftaların sinifləşdirilməsi üçün birləşmənin işə salınması növü əsas götürülür. Birinci halda ayrılmayan muftalardan istifadə edilir. Fırlanan hissələri tez-tez birləşdirmək və ya ayırmaq üçün ayrılıb-qoşulabilən muftaların tətbiqi əlverişlidir. Ayrılabilməyənlər sərt və elastiki olaraq iki qrupa bölünürlər. Sərt muftalar bir-birinə nisbətən dəqiq fırlanan vallarda tətbiq olunur. Bunlar kinematik və sürtünmə ilişməsinə ayrılırlar. Elastiki muftalarla birləşmiş valların fırlanma dəqiqliyi aşağı olur. İlişmə yaranan xətalardan asılı olaraq eninə, uzununa, bucaq və dönmə istiqamətlərində elastiki olanlara bölünür. Həm də müxtəlif elastikli muftaları kombinasiya etmək olar. Ayrılıb-qoşulabilən muftaların ilişməsi dəstəyin köməyi ilə yerinə yetirilir. Burada kənardan qoşulma, dövrlər sayından və qoşulma momentindən asılı olaraq qoşulma növləri mövcuddur. Çox vaxt mürəkkəb ilişmələri yerinə yetirmək üçün kombinasiya edilmiş muftalardan istifadə edilir. 

## Mənbə

Z. Kərimov. Maşın hisssələri. Bakı. 1985. 416 s.
Oynaqlı birləşmə

thumb|Oynaqlı birləşmənin işləmə prinsipi
**Oynaqlı birləşmə** — əlaqəli valların bir-birinə nisbətən 70 dərəcəyə qədər dönməsi zamanı böyük fırlanma momentinin ötürülməsini təmin edən mexanizmdir.
 
Avtomobillərdə qabaq təkərlərlə ötürmə arasında, nadir hallarda isə arxa təkərlrədə tətbiq edilir. İdarə zamanı qabaq təkərlədə fırlanma oxuna nzərən dönmə bucağı dəyişdiyindən burada moment ötürməsi yalnız oynaqlı birləşmənin köməyi ilə mümkündür.

Birləşmə 6 kürədən, təkərlə birləşən xarici üzük, ötürmə valı ilə birləşən daxili üzükdən ibarətdir. Tətbiq zamanı daimi yağlanmanı tələb edir. Yalnız ətraf mühitdən tam təcrid olunduğu halda əlverişli tətbiqi mümknüdür.
Novruzlu

**Novruzlu** — Azərbaycan soyadı və təxəllüsü.

**Bu soyadı olan tanınmış şəxslər**
* Qafar Novruzlu — Aktyor 
* Novruz Novruzlu — "Savalan" qrupunun bədii rəhbəri  
* İskəndər Novruzlu — məşhur el şairi, xanəndə, bəstəkar, tar ifaçısı

**Yaşayış məntəqələri**
* Novruzlu (Ağdam) — Azərbaycanın Ağdam rayonunda kənd.
* Novruzlu (Saatlı) — Azərbaycanın Saatlı rayonunda kənd.
* Yeni Novruzlu — Azərbaycanın Saatlı rayonunda kənd.
* Novruzlu (Qoşaçay) — 
* Novruzlu (Sayınqala) —
* Novruzlu (İrəvan xanlğı) -  İrəvan xanlığının Qarnibasar mahalında kənd adı

## Həmçinin bax
* Novruz
* Novruzov
Tənəkə təbili (roman)

**Tənəkə təbili** — Günter Qrass tərəfindən yazılmış romandır. Bu roman 1959-cu ildə "*Dantsiq triologiyası*"nın bir hissəsi kimi nəşr olunur. O, Almaniyada müharibədən sonra çap olunmuş ən vacib romanlardan biri sayılır.

## Mövzusu
Romanda öz həyatını danışan Oskar Matserat 1924-cü ildə Dantsiqdə dünayaya gəlir. Anadan olan zaman o tam yetişmiş bir təfəkkürə malik olur. O üç yaşından sonra daha böyümədiyi üçün həmişəlik uşaq olaraq böyüklərin həyatı haqqında aşağıdan yuxarıya baxaraq xəbər verir. O malik oduğu tənəkə təbilinin köməyi ilə hətta keçmişə boylana bilir, məsələn anasının necə anadan olması haqqında da məlumatlara malikdir. Oskar romanda özü haqqında üçüncü şəxsdə məlumat verir.

Oskar özü haqqında deyir ki, o "ağılı başa malik körpələrə" aiddir və "onun təfəkkürü artıq anadan olanda sona çatmışdır, bundan sonra o malik oduğu bu təfəkkürü təsdiq etməlidir". O *Böyüklərin* dünyasını inkar edir və 3 yaşından sonar daha böyümək istəmir. Eyni zamanda o həm xarci, həm də daxili görünüşünə görə özünün tam yetişdiyini və bununla *Böyüklərdən* çox yüksəkdə durduğu qənaətinə gəlir.

Oskarın söylədiyi əhavalatların düzgünlüyü çox vaxt şübhə doğurur. 1952-ci ildə o "Ruhi xəstələr" müalicə ocağında olduğunu və dəli olduğunu söyləyir ki, bu da inanılmazdır. Bundan əlavə, onun daha böyüməməsi də sual altınadadır. Çünki, o zirzəminin pilləkənlərindən aşağıya yıxldığı üçün və ya özü bilərəkdən böyümək istəməməsi aydın deyil.

Roman Oskarın anasının kartof sahəsində yaradılması ilə başlayır. Özü haqqında məlumatları o, bu dünyanın işığını 60 Vatlıq iki lampa işığı timsalında gördüyü vaxtdan, yəni anadan olduğu vaxtdan başlayaraq təsvir edir. Təsvir olunan hadisələr çox vaxt polşa və alman vətəndaşlarının ikinci dünya müharibəsindən əvvəl həyat tərzlərini və sonra Oskarın Almaniyada sənətçi kimi həyatını əhatə edir. O müharibənin təsiri nəticəsində dəli olur və dünyada baş verənləri öz şəxsi baxışları ilə qiymətləndirir. 1954-cü ildə o dəlixanadan azadlıqa buraxılır.

## Film haqqında
*Tənəkə təbili* eyni adla rejissor Volker Şlöndorf tərəfindən 1979-cu ildə ekranlaşdırılmışdır.

O ilk alman filmi kimi Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. Bundan əlavə bu filmə "Kann qızıl palma budağı" mükafatı da verilir.
CAD/CAM

***CAD*** (**C**omputer-**A**ided **D**esign; *Avtomatlaşdırılmış layihələndirmə (konstruksiyaetmə) sistemi*) və ***CAM*** (**C**omputer-**A**ided **M**anufacturing; *Avtomatlaşdırılmış hazırlama sistemi*) sistemlərinin inteqrasiya olunması ilə yaradılmış, CNC dəzgahlar üçün hissənin verilmiş cizgisi və ya 3D modeli əsasında idarə proqramlarının hazırlanmaı üçün proqram paketidir.

CAD və CAM isitemlərinin bir iş yerində birləşməsi həm verilmiş hissənin konstruksiya edilməsini və sonra, həm də onun bazasında emal texnologiyasının ardıcıllığını, alət seçimini və kəsmə parametrlərini təyin etməyə imkan verir. Bu sistemdə işlənmiş texnoloji proses nəticəsində alınan NC proqramlar postprosessorun köməyi ilə dəzgahın CNC sisitemi üçün lazım olan şəkildə verilir. Bunun bazasında verilmiş hissəni dəzgahda emal etmək olur.

CAD/CAM sistemi CAx prosesinin tərkib hissəsi olub müasir maşınqayırmada geniş tətbiq olunur.

## İstinadlar
CNC

**CNC** (**c**omputer **n**umerical **c**ontrol) kompüterlə rəqəmli idarəetmə
**NC** (**n**umerical **c**ontrol) ilə işləyən dəzgahların idarə sisteminin 
tərkib hissəsi olan elektronik qurğuları işlətmək üçün tətbiq olunur. CNC sistemlər dəzgahlarda NC proqramlarınını (G-kodlar)onun mexaniki hərəkət edən hissələrinə ötürür və beləliklə, rəqəmli şəkildə verilmiş informasiya uzlaşdırılmış mexaniki hərəkətə çevrilir. Nəticədə alətin istənilən trayektoriya üzrə hərkətini təmin etmək mümkün olur.

Dəzgahların idarə proqramları CAD/CAM sistemlərinin köməyi ilə əldə edilir.

## Xarici keçidlər
Azərbaycanda prezident seçkiləri (2008)

**2008-ci il Azərbaycan Respublikası prezidenti seçkiləri** — Azərbaycan Respublikası Prezidenti postuna keçirilən 6-cı rəsmi seçkilərdir. Seçkilər 15 oktyabr 2008-ci ildə keçirilib. Seçkilərdə səsvermə hüququna malik olan vətəndaşların 75,64%-i (3,700,634 vətəndaş) iştirak edib. Seçkilərdə prezident İlham Əliyev ikinci dəfə qalib gələrək ikinci müddətə prezident səlahiyyətlərinin icrasına başlayıb.

## Maliyyələşmə
Bu prezident seçkiləri üçün dövlət büdcəsindən 21,7 milyon manat ayrılmışdır.

## Nəticələr

## Mənbə
* ''Səsvermənin nəticələri haqqında Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının protokolu''. '''msk.gov.az''' 
* ''Seçkilər, Prezidnet, 15 oktyabr 2008''. '''infocenter.gov.az''' 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mərkəzi seçki komissiyası
Aleksandr Nevski kafedralı (Bakı)

**Aleksandr Nevski Başkilsəsi** () — Bakıda mövcud olmuş rus pravoslav kilsəsi. Hündür yerdə tikilmiş qızılı günbəzinə görə ona "Qızıllı kilsə" də deyirdilər. 1898-ci ildə tikilən və 1936-cı ildə bolşeviklər tərəfindən məhv edilən bu kilsə vaxtilə Cənubi Qafqazın ən böyük kilsəsi olub.

## Tarixi
1878-ci ildə Bakı valiliyinin valisi Valerian Pozen, Bakı meri Stanislav Despot-Zenoviçə şəhərin böyüyən rus icması üçün ibadət yeri azlığı ilə bağlı narahatlığını bildirdi.

 yeni bir kafedral tikmək fikrini dəstəklədi və Persidskaya küçəsində (indiki Muxtarov küçəsi) 1859-cu ildə köhnə bir müsəlman qəbiristanlığını sökdükdən sonra meydana gələcək geniş bir ərazidə kilsənin tikilməsini təklif etdi.

Bu rus hakimiyyəti ilə Bakının müsəlman icması arasında 10 il davam edən mübahisələrə səbəb oldu. Təklif olunan bütün alternativlər səlahiyyətlilər tərəfindən rədd edildi və sonunda müsəlman liderlər qəbiristanlıqdakı kafedralın binasına qarşı etirazlarını bir kənara qoymalı oldular. 10 iyul 1886-cı ildə imperator III Aleksandr torpağın kilsəyə verilməsini rəsmən təsdiqlədi. Alman əsilli memar Robert Marfeld tərəfindən dizaynın ilk layihəsi 30 iyul 1888-ci ildə təsdiq edildi.

8 oktyabr 1888-ci il tarixində imperator III Aleksandr və ailəsi (böyük oğlu, gələcək İmperator II Nikolay da daxil olmaqla) ilə birgə Bakıya gəldi və kilsənin təməl daşının qoyulması mərasimində iştirak etdi. Mərasimə Bakının xristian, müsəlman və yəhudi elitası qatıldı. 

Kilsənin memarı alman Robert Marfeld, onun köməkçisi isə İosif Qoslavski idi. Fəqət inşaat büdcəsi tezliklə tükəndi və Bakı sakinləri tikilmənin davamı üçün 200 min manat ianə verdilər. Bu məbləğin 75% müsəlmanlar tərəfindən verilmişdir, o cümlədən Hacı Zeynalabdin Tağıyevin ianə verdiyi 10 min manat. Daha 10 min manat Bakının yəhudi icmasından yığıldı. Binanın tikintisi 1898-ci ildə başa çatdı. 

1936-ci ildə stalinist hökumət kilsəni sökmək qərarına gəldi. Həmin il kilsə partlayıcı maddə vasitəsi ilə məhv edildi. Hazırda kilsənin yerində Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbi, 189 və 190 saylı orta ümumtəhsil məktəbləri yerləşir.

Fotoqraf-rejissor Aleksandr Mişonun 1898-ci ildə çəkdiyi "Bakının şimaldan görünüşü" fotoşəkilində Aleksandr Nevski kafedralı aydın görünür. 

## İstinadlar

## Mənbə
* Bakının ən möhtəşəm binası idi, amma...
Şerlok Holms

**Şerlok Holms** () — Şotlandiyada anadan olmuş ingilis yazıçısı Artur Konan Doylun yaratdığı xəfiyyə obrazı. İlk dəfə 1887-ci ildə *[[Al qırmızı etüd|Al-qırmızı etüd]]* povestində peyda olmuş Holms Londonda Beyker-strit, 221B ünvanında yaşayır, cənubi və mərkəzi İngiltərə və kontinental Avropa boyu cinayətkarları təqib edir, dolaşıq cinayət işlərinin üstünü açırdı.

Şerlok Holms obrazının prototipi tibb məktəbində oxuyarkən Konan Doyla dərs demiş eksentrik Doktor Cozef Bel olmuşdur. Holmsun məşhur deduksiya qabiliyyəti də Bellin xəstələrin diaqnozunu müəyyən etmək üçün istifadə etdiyi qeyri-adi metodlardan yaranıb.

Şerlok Holmsun macəraları onun dostu və kampanyonu Doktor Uatson'un dilindən təsvir edilir. Ümumilikdə Konan Doylun qələmindən 4 belə povest və 56 kiçik hekayə çıxıb ki, onlar da Holmsun 1878–1914-cü illərdəki fəaliyyətini əhatə edir.

Şerlok Holms obrazı bütün dövrlərin ən çox ekranlaşdırılmış obrazlarından biri sayılır. Belə ki, Holms haqqında indiyə qədər 200-dən çox film çəkilib. Bunların sırasından keçmiş sovet kinomatoqrafçılarının çəkdiyi "Şerlok Holms və Doktor Uotsonun sərgüzəştləri" adlı teleserial Şerlok Holms haqqında çəkilmiş ən yaxşı ekran əsəri kimi qiymətləndirilir. Bu teleserialda Şerlok Holms obrazını canlandirmış sovet aktyoru Vasili Livanov isə bu obrazın ən yaxşı ifaçılarından biri sayılır və 2006-cı ildə aktyor Böyük Britaniyanın ən yüksək titulu – Britaniya İmperiyası Ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Şerlok Holms obrazının məşhurluğu və oxucu kütləsi üzərində təsiri o qədər böyük idi ki, Konan Doylun ölümündən sonra da müxtəlif yazıçılar Holmsu öz əsərlərinin qəhrəmanı seçməyə davam edirdilər. Şerlok holms obrazından öz əsərlərində istifadə edən son müəlliflərdən biri də Boris Akunin olmuşdur. Onun Qüllənin əsiri hekayəsində Şerlok Holms və Doktor Uotson 1900-cü ilin son günü Fransanın Sen-Malo şəhərində bir dolaşıq işin tədqiqi zamanı Erast Fandorin və köməkçisi Masa ilə həm tərəfdaş, həm də rəqib olurlar.

## Şəxsi həyatı

Əslində mövcud olmayan bu detektiv kitablarda hər zaman ünvanı olaraq göstərilən və bu gün muzey olan evi Londonda Beyker Küçə 221B'dədir. Holms, öz dövrü üçün olduqca bohem bir adamdır, qəribə zövqləri də vardır və eyni zamanda bipolyar şəxsiyyətə malikdir. Morfin və kokain istifadə edir və bunları evdəki qəribə yerlərə qoyar, usta bir eskrimcidir, çox yaxşı skripka çalar, Irene Adler xaricində təqdir etdiyi və ya həyatına girən bir qadın yoxdur. Yunanlı tərcüməçi hekayəsində, Holmsun bir böyük qardaşı olduğu ortaya çıxar. Mycroft'un, Britaniya hökumətinə olduqca xüsusi bir vəzifəsi var. Qardaşının tərifiylə, onun öz də üstün müşahidə qabiliyyətləri olan Mycroft, hökumətin bütün çıkarımlarını analiz edərək ən uyğun hücumu ifadə edən bir "məlumat bankı" vəzifəsi görər. Mycroft Holmes, Ian Flemingin xarakteri olan Ceyms Bondun gizli müdiri "M" olduğu da söylenir. Holmes olduqca qürurlu bir adamdır ancaq Dr. Watsona yanaşması hər kəsdən fərqlidir.

## Filmoqrafiya
# Baskervillərin iti (film, 1959) / The Hound of Baskervilles

## Həmçinin bax
* Professor Moriarti
* Reyxenbax şəlaləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ayə

**Ayə** ( – əlamət, işarə) — Quranda mətnin bölündüyü kiçik həcmli parçalar. Ayələr daha böyük parça olan surələrin tərkib hissələri kimi çıxış edir.

Ayə lüğətdə əlamət, ibrət, dəlil, nişan və yüksək bina kimi mənalara gəlir. Quranın hər cümləsi: bir həqiqət nişanəsi, ibrət verici bir öyüd olduğu üçün ayə adını almışdır.

Qurandakı ayələrin sayı mübahisəlidir. Nafiyə görə onların sayı 6235, Şeybəyə görə 6236, kufəlilərə görə 6236, misirlilərə görə 6236, müfəssir Zəməxşəriyə görə isə ayələrin 6236-dır.

Quranda yazılmışdır hər kəs cəhənnəmdən keçəcəkdir
Hüseynağa Hadıyev

**Hüseynağa Məmməd oğlu Hadıyev** (19 noyabr 1946, Bakı – 12 yanvar 1994, Bakı) — 1970–1980-ci illərdə populyar olan Azərbaycan müğənnisi.

## Həyatı
Hüseynağa Hadıyev 1946-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. Onun anası Törə xanım Cəfər Cabbarlının böyük qardaşı Hüseynqulunun qızı idi. Hüseynağa musiqi ilə "Pionerlər evi"ndə qarmon dərnəyində məşğul olmağa başlamışdı.

Dostlarından biri — bəstəkar Rizvan Ələsgərovun təkidindən sonra onunla "Dan ulduzu" instrumental ansamblına qoşulmağa razılıq vermişdi.

Hüseynağa sonuncu kursda oxuyarkən ailə həyatı qurmuş, institutu bitirdiyi il hərbi xidmətə çağrılmışdı. 1973-cü ilin yanvarında oğlu Ceyhun dünyaya gəldi. Hüseynağa bu xəbəri hospitalda eşitmişdi. Həmin vaxt hərbi xidmətdə xəstələndiyi üçün onu Bakıya hospitala gətirmişdilər.

Həyat yoldaşı Sveta xanımın sözlərinə görə Hüseynağa Hadıyev sevmədiyi mahnını oxumazdı. "Gecələr bulaq başı", "Bu gecə", "Mənim dünyam" mahnıları dinləyicilər tərəfindən daha çox sevilirdi.

## Yaradıcılığı
Hüseynağa Hadıyev ömrü boyu "Dan ulduzu" ansamblının solisti olub. Bu ansambla o qədər bağlanıb ki, nə zamansa onu tərk edə biləcəyini ağlına belə gətirməyib. O dövrdə televiziya, radio proqramlarına çıxmasında problem olmadığı üçün Hüseynağa tez-tez ekranda görünərdi, Ancaq bir qədər fərqli geyinməsinə və saç düzümünə görə ona tez-tez irad tutar və səhnəyə çıxanda uzun saçlarını kəsdirməyə, kostyum geyinməyə məcbur edərdilər. Bu qadağalar onu həmişə özündən çıxarardı.

## Albomları/Mahnıları
**Mənim dünyam**
* Nə Gözəldir Azərbaycan
* Bağçadan Gələn Səs
* Gəl Barışaq
* Köçəri Quşlar
* Bir Xumar Baxışla
* Unuda Bilmirəm
* Mehriban İnsanlar
* Məzəli Mahnı
* Xalidə
* Gözəl
* Bu gecə
* Ürək
* Mənim Dünyam
* Cəmilə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hüseynağa Hadıyev (2016) (TV)

## Həmçinin Bax
* Azərbaycan musiqisi
Sabir

**Sabir** — kişi adı və təxəllüs.

* Sabir Abdulla — Azərbaycan şairi.
* Sabir Ələsgərov — Azərbaycan diktoru.
* Sabir Həbibov —
* Sabir Məmmədli —
* Sabir Rüstəmxanlı — Azərbaycanın xalq şairi
* Sabir Adilov —
* Sabir Adnayev —
* Sabir Axmedov —
* Sabir Həmidov —
* Sabir Hüseynov — Azərbaycan çempionu, əməkdar məşqçi, hakim.
* **[[Sabir Mirzəyev]]**
:* Sabir Mirzəyev (xanəndə) — Əməkdar artist (2007), Azərbaycanın görkəmli xanəndəsi.
:* Sabir Mirzəyev (professor) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1975), professor (1976).
* **[[Sabir Məmmədov]]**
:* Sabir Məmmədov (polis) —
:* Sabir Məmmədov (aktyor) — Azərbaycanın xalq artisti, aktyor.
;Bu təxəllüsü olan tanınmış şəxslər
* Mirzə Ələkbər Sabir — Azərbaycan şairi

## Həmçinin bax
* Sabirli
* Sabirov
* Sabirzadə
Rejissor

**Rejissor** (fransızca régisseur, *idarəetmə* deməkdir) — tamaşa, film, estrada konsert proqramlarının, sirk səhnələrinin qoyuluşuna rəhbərlik edən şəxsdir.

İlk rejissor kimi* Sesil Balunt de Mill* sayılır. O, ilk dəfə olaraq tamaşalara öncədən baxış keçirmiş, film ulduzlarını reklam etmiş, ən başlıcası isə o ilk dəfə olaraq çəkiliş meydançasında meqafonla görünmüşdür.

Rejissorun əsas vəzifələri bunlardan ibarətdir:
* Əsərin müəlliflə birlikdə dramaturji cəhətdən hazırlığı
* Aktyorların seçilməsi
* Texniki avadanlığın seçilməsi, xərclərin hesablanması və istehsalın planının tutulması
* Səhnələr ardıcıllığı üçün çəkilişin hazırlığı
* Səhnələr üçün yerlərin seçilməsi
* Kütləvi səhnələrin və xüsusi effektlərin təyini
* Əsas aktyorlarla danışıqların aparılması
* Əsər üçün musiqi konseptinin işlənməsi
* Çəkilişin aparılması (işin həcminin təyini)
* Arxiv materiallarının seçilməsi
* Çəkilmiş filmin incə emalı
* Son variantın hazırlanması
* Filmin reklam edilməsində istehsalçılarla birlikdə çıxış etmək

## Xarici keçidlər
* *Aydın Dadaşov*. Rejissorluğun üslub problemləri. Bakı: "Elm və təhsil", 2010.

## Həmçinin bax
* Kinorejissor
* Teatr rejissoru
* Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyası
Məhəmməd Tağı Cəfəri

**Məhəmmədtəqi Cəfəri** — Professor Cəfəri 1304-cü günəş ilində (1926 miladi) Təbriz şəhərinin Dəvəçi məhəlləsində yoxsul bir ailədə doğulmuşdur. Boya-başa çatdıqdan sonra məktəbə getmişdir. O gündüzlər işləyib, gecələr məlumat əldə etmək üçün çalışmışdır.

## Təhsil
Professor Cəfəri Təbrizin "Talibiyyə" mədrəsəsində (dini təmayüllü məktəb) təhsilin bitirib, Molla Hadi Səbzivarinin "Mənzumə"sindən və Molla Sədranın "Əsfar"ından dərs aldı. Sonra ali təhsil almaq, böyük alimlərin və müctehidlərin dərslərində iştirak etmək üçün Nəcəf-Əşrəf şəhərinə getdi.

O, dərin mütailəyə girişdi. Humanitar və ictimai elmləri, qərb fəlsəfəsini diqqətlə izlədi. Beləliklə də elə bir müstəviyə çatdı ki, çagdaş müctehidlər onun məqamını təsdiq etdilər. Sonra 33 yaşlı bu gənc alim İrana gəldi və Tehranda yaşamağa başladı.

## İmam Əliyə (ə) əlaqəsi
Professor Cəfəri tədqiqdə, tənqiddə, çıxışda iqtidarlı olub dərin hafizəyə malik idi. Sadə yaşayışı ona xalq arasında hörmət qazandırmışdı. Müsəlmanların ilk imamı həzrət Əliyə (ə) həddən artıq eşq və məhəbbəti var idi və hər sözündə onun "Nəhcül-bəlağə" əsərindən sitat gətirərdi.

## Yazdığı əsərlər
Professor Cəfərinin çeşidli zəminlərdə yazdığı əsərlər təkcə iranda deyil, hətta Avropada da şöhrət tapıb irfan, fəlsəfə aləmində eşsiz və təkdir. Qərbin adlım alimləri ilə məktublaşması və yaxından onlarla apardığı müsahibələr, fikir mübadilələri onun dünyagörüşünü aydınladır. 100 cilddən artıq çap olunmuş əsərləri onun mə`lumatını , fikrini və diqqətini hər tədqiq əhlinə göstərməkdədir.

Əllamə Cəfəri istəyi və eşqi dünyada hərəkətli, aktiv amillərindən bilirdi. Həqiqətin qarşısında təslim olmağı və sıxıntılar bərabərində davam gətirməyi yaşayış fəlsəfəsi sanırdı.

## Kitabları
* Human Rights from Islamic and Western Viewpoints
* Islam's Political Philosophy
* A Legal and Jurisprudential Study of the Human Genome Project
* Al-amr Bain-ol-amrain
* Fatalism and Free Will
* The Philosophy of Religion
* Jurisprudential Sources
* Al-reza'a
* Worship and Wisdom in Islamic Jurisprudence
* A Compilation of Articles
* The Message of Wisdom
* Pioneer Culture to the Rescue of Mankind
* The Mystery of Life
* A Plan for Cultural Revolution
* The Relationship between Man and the Universe
* Ideals of Life and the Ideal Life
* The Philosophy and Aim of Life

və başqa kitabları http://allameh-jafari.com/eng/books.htm 

## Ölümü
Professor, Filosof, Şərqin irfan səmasında parlaq günəş əllamə Cəfəri 73 yaşında dünyasını dəyişdi və Məşhəddə topağa tapşırıld.

## Qaynaq – Mənbə
* Professor Məhəmməd Təği Cəfəri Saytı 
* Beynəlxalq müstəqil, icitimai-siyasi, ədəbi nəşr, Təbriz – Körpü dərgisi
Bəm qalası

**Bəm qalası** — Bəm şəhərinin ətrafında, Kirman şəhərindən 200&nbsp;km aralıda yerləşir. Ümumi sahəsi 6 kv. km-dir. Çiy kərpicdən tikilib. 150 il əvvəl yaşayış məskəni olduğu güman edilən Ərqebəm qalası təqribən 2000 il əvvəl tikilib və dəfələrlə təmir edilib.

## Qalereya

Fortaleza de Bam, Irán, 2016-09-23, DD 06.jpg|2016-cı ildə təmir edilmiş qala
Arge Bam Arad edit.jpg|Ərqebəm qalası bəm şəhərində ,2003 ildəki zəlzələdən qabaq
Destruction of the Bam Citadel.jpg|Ərqebəm qalası bəm şəhərində,2003 ildəki zəlzələdən sonra


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bəm və mədəni landşaftı (UNESCO Ümumdünya irsi)
Aktyor

**Aktyor** və ya **aktrisa** (, latıncadakı  sözündən — icraçı) — səhnə əsərlərində, kino və televiziya məhsullarında, digər audiovizual əsərlərdə obrazları canlandıran, müvafiq peşə təhsilinə və ya ixtisasa malik olan, teatr-tamaşa müəssisələrində və ya digər mədəniyyət təşkilatlarında yaradıcı fəaliyyətlə məşğul olan, əmək müqaviləsi və ya mülki-hüquqi müqavilə əsasında çalışan sənət işçisi.

Aktyorluq yaradıclığının əsasında rola daxil olmaq, onu yaşamaq qabiliyyəti durur. Daxili və ya xarici cəhətdən rola daxil olmaq kimi anlayışlar mövcuddur. Bunlar ancaq şərt olaraq fərqlənirlər. Mahiyyət etibarı ilə bu aktyorluq sənətinin iki tərəfidir. Rola daxil olma zamanı hərəkət, düşüncə və hisslər bir vəhdət təşkil edir. Aktyor qrim, geyim, intonasiya qaydası, hərəkət qaydaları, yeriş, mimika kimi cəhətlərlə yaradılacaq şəxsin müəyyən dərəcədə teatr şəratində obrazını yaradır. Ancaq tam rola daxil olma onunla bitmir ki, personajın səhnədə xarici görkəmi yaransın, burada həm də, qəhrəmanın mənəvi dünyası, onun xasiyyəti və həyacanları da göstərməklə yanaşı həm də böyük rol oynayır.
Sirk

**Sirk** ( - "çevrə" deməkdir) — bir qrup artist və ya müəssisə tərəfindən akrobatika, kloun, sehrbazlıq, heyvan oyunları kimi müxtəlif səhnələrlə həyata keçirilən sənət növü.

Sirk peşəsi heyvanlarla işləməklə bərabər müxtəlif akrobatika və gimnastika kimi sahələri də özündə cəmləşdirir. Buraya həmçinin havada kəndir üzərində yerimək, velosiped sürmək, janqlyorluq etmək və həmçinin, yerdə idman növləri yerinə yetirilir.

## Kloun

Kloun daha mürəkkəb sirk janrıdır. O bir neçə ixtisasa yiyələnmiş olur və başqa "nömrələrdə" onun çıxışı böyük maraq doğurur.Klounun mənası gülməli çıxış deməkdir.

## Sirkin tarixi
Sirkin yaranmasının qədim tarixi vardır. Onun kökü antik Romadan başlayır. Keçən zaman ərəfəfəsində sirk sənəti də inkişaf etmiş və istər xarici görünüşündə (çevik karvan və teatr səhnələri), istərsə də atraksiyonların aparılmasında (at teatrı, pantomima) müəyyən dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Sirk sənəti adətən ailə sülaləsi şəklində mövcud olmuşdur.

Klassik sirkin atası ingilis *Filip Astli* (1742–1814) sayılır. İllər keçdikcə sirkin inkişafına müxtəllif xalqların təsiri nəticəsində bu və ya digər sahədə öz üstünlüyünə malik milli sirklər yaranmağa başlamışdır. Avropada hələ də közəri halda fəaliyyət gösətərən sirklər mövcud olsa da bir çox Şərq ölkələrində sirk tetarları tikilmiş və burada mütəmadi olaraq öz proqramları ilə çıxış edirlər. Köçəri sirk ustaları avtomobil karvanlarında şəhər-şəhər gəzərək öz sənətləri ilə tamaşaçıları heyran edirlər.

## Azərbaycanda milli sirk sənəti
Azərbaycanda milli sirk sənətinin tarixi çox qədimdir. Hələ qədim zamanlardan "Kovkan", "Zorxana" kimi milli xalq oyunlarında, cıdır yarışlarında, kəndirbazların və pəhləvanların çıxışlarında bugünkü peşəkar sirkin güc jonqlyorluğu, kəndirbazlıq, akrobatika, cigitlər və digər janrlarının elementləri mövcud olmuşdur.

İlk peşəkar sirk - heyvanxana isə Azərbaycanda XIX əsrin 90-cı illərində məşhur Nikitin qardaşları tərəfindən tikilmişdir. Taxtadan tikilmiş həmin sirk binası az sonra yanır. 1905-ci ildə yeni, şəhərin başqa ərazisində sirk binası tikilərək istifadəyə verilmişdir.

1945-ci ildə ilk dəfə olaraq Azərbaycanın milli sirk truppası yaradılmışdır. Truppa yalnız sirk nömrələrindən ibarət olmayıb, tərkibinə estrada və balet artistlərinin çıxışları salınmışdı. Ənvər Quliyev, "Ulduz bacıları", kəndirbaz Əlixan və digər artistlərin nömrələrin çıxışlarından ibarət olan truppa fəaliyyəti dövründə "Zirvədən işıq" adlı proqramla keçmiş Sovet İttifaqının ərazisində və Afrika, Asiya, Amerika və Avropada daimi qastrollarda olmuşdur.

1967-ci ildə Bakı Dövlət Sirkinin memarı E.İsmayılov və F.Leontyev olan hazırkı binası istifadəyə verilmişdir. Həmin dövr üçün texniki imkanlarına görə çox müasir sayılan bina memarlıq baxımından bu gün də əksər dünya sirkləri ilə rəqabət aparmağa qadirdir.İ

## Maraqlı faktlar
Meksikada sirklərdə heyvanlardan istifadə qadağan edilmişdir .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Komediyaçı

**Komediyaçı** — insanları mimika, hərəkətlərlə və danışıqla güldürən şəxslərdir. O bunu müxtəlif zarafatlarla, komik hallar və "axmaqlıqlarla" əldə edir.

Buna oxşar olan *yumorist* anlayışı da mövcuddur. İkincisi daha çox ədəbiyyat janrına və yumoristik esselərə aid eidlir. Komediyaçı isə bundan fərqli olaraq kino janrına, filmlərə, televiziyaya və dramaturgiyaya aiddir.
Bəstəkar

**Bəstəkar** — musiqi əsərlərinin müəllifidir. Musiqini adətən musiqi nəzəriyyəsinə əsasən yazırlar. Bəstəkarın ifaçıdan fərqi ondadır ki, o musiqini bəstələyir, ifaçı isə onu ifa edir.

Bəstələmə prosesinin nəticəsi kimi notlar şəklində yazılmış musiqi əldə edilir. Notların tərtibi əlyazma və ya qrafik ilə yerinə yetirilə bilər.

Bəstəkarın bəstələdiyi musiqi əsəri ifaçılar (müğənnilər, çalğıçılar və ya elektron vasitələr) tərəfindən səsləndirilirlər.

## İstinadlar
Dramaturq

**Dramaturq** ( — tamaşa yaradan) — dramatik əsərlər, pyeslər yazan şəxs.
thumb|Mirzə Fətəli Axundov — Azərbaycanın ilk dramaturqu

İlk dram əsərləri XVIII-XIV yüzilliklərdə yazılmışdır.

Dramaturgiyanın başqa bir qolu kino və televiziya üçün yazılmış ədəbi əsərlərdir. Bu sahədə məşğul olanlara kinodramaturq deyilir.

Azərbaycan dramaturgiyasının banisi Mirzə Fətəli Axundov hesab olunur. Səkinə xanım Mirzə Heybət qızı Axundzadə isə Azərbaycanın ilk qadın dramaturqu və müəllimlərindən biridir. Yazıçı Mirzə Heybət Axundzadənin qızıdır. 

Azərbaycan ədəbiyyatının, bütövlükdə XX yüzillik poetik fikrinin görkəmli nümayəndəsi, xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadə ömrünün sonuna qədər böyük sənət ehtirası ilə yazıb yaratmışdı. Bəxtiyar Vahabzadə yalnız poeziyası ilə deyil, dramaturgiyası ilə də müasir ədəbiyyatın imkanlarına öz təsirini göstərmiş, onun vəzifələrini həyata keçirmişdi.

Azərbaycan xalqının görkəmli dramaturqlarından Cəlil Məmmədquluzadə, Cəfər Cabbarlı, Hüseyn Cavid, Əbdürrəhim bey Haqverdiyev, Abdulla Şaiq və s. yazıçıların da adını çəkmək olar.

Çağdaşaycan dramaturgiyasında Firuz Mustafa, Aygün Həsənoğlu, Kamal Abdulla, Əli Əmirli məhsuldar dramaturgiyası ilə diqqət çəkən müəlliflərdir. 

## Mənbə
* http://anl.az/down/meqale/azerbaycan/2010/fevral/107662.htm

* http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/medeniyyet_may2009/77178.htm

* http://anaveusaq.az/qadin-ana/596-lk-azerbaycanli-qadin-dramaturq-sekine-axundzade.html
Viktor Zubkov

**Viktor Alekseyeviç Zubkov** () — Rusiya dövlət xadimi, iqtisadçı, 2007-ci il sentyabrın 14-dən Rusiya Federasiyasının Baş naziri.

## İstinadlar
Kuban Krasnodar FK

**Kuban Krasnodar** — Rusiyada futbol klubu. 1928-ci ildə Krasnodarda yaradılmışdır. Oyunlarını 32,000 nəfərlik Stadion Kuban stadionunda keçirir. Hazırda Rusiya Premyer Liqasında çıxış edən bu komandanın baş məşqçisi Sergey Pavlovdur.

## Uğurları
**4 dəfə RSFSR Çempionu:** 1948, 1962, 1973, 1987

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt 
* Rəsmi Fan saytı
* Fanforum GREENMILE
Rəzəvi Xorasan ostanı

**Rəzavi Xorasan ostanı** ( – *Ostane Xorasane rəzəvi*) — İranın şərqində ostan. Mərkəzi Məşhəd şəhəridir. Tarixi Xorasan bölgəsinin bir hissəsini təşkil edir. Ostanın ərazisi 148.959&nbsp;km²-dir. 2006-cı ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən ostanda 5 593 079 nəfər əhali yaşayır. Əhalisinin etnik tərkibi Azərbaycan türklərindən (Ostan əhalisinin 1/5-i qədər), farslardan, Xorasan türklərindən, türkmənlərdən, kürdlərdən, həzaralardan, bəluclardan, puştunlardan və s. ibarətdir.

## Rəzavi Xorasan Ostanının Şəhristanları:
*Bərdəskən şəhristanı
*Bəcistan şəhristanı
*Taybad şəhristanı
*Torbət cam şəhristanı
*Torbət Heydəriyə şəhristanı
*Çenaran şəhristanı
*Xəlil Abad şəhristanı
*Xaf şəhristanı
*Dərgəz şəhristanı
*Roştxar şəhristanı
*Səbzvar şəhristanı
*Sərəxs şəhristanı
*Fəriman şəhristanı
*Quçan şəhristanı
*Kaşmər şəhristanı
*Kəlat şəhristanı
*Günabad şəhristanı
*Məşəd şəhristanı
*Məhvilat şəhristanı
*Nişabur şəhristanı

## İstinadlar
Fəaliyyət sahəsi

**Fəaliyyət sahəsi** — fərdi və hüquqi şəxslərin əsas iş sahəsini əhatə edən mövzular dairəsini təsvir eir.

Sənayedə və elmdə bu anlayışın tətbiqi müəyyəm kriteriyalarda asılı olaraq aparılır: Ya ümumilikdə böyük maraq doğuran iş sahəsi, ya da hər hansı bir şəxsin fəaliyyəti əsas götürülür.

Bu anlayış coğrafi mənada da işlədilə bilər. Son zamanlar baş verən qloballaşdırmanın nəticəsi kimi bir çox müəssisələr və ya şəxslər öz fəaliyyət dairələrini genişləndirərək başqa ərazilərdə də (ölkə) çalışırlar.

## İstinadlar
Sahə (fizika)

**Sahə** — fizikada mühüm  anlayışlardan biri. Sahə müəyyən fiziki xassələrə malik olur. Bərk materialla dolu fəza olub ölçülə bilən fizki xassələrə malikdir. Bu fiuzki kəmiyyətlərə sahənin parametrləri deyilir. Sahənin parametrləri çox komponentli ola bilir. 

Fizikada aşağıdakı sahələr mövcuddur:

* Elektrik sahəsi
* Maqnit sahəsi
* Qüvvə sahəsi
* Səs sahəsi
* Temeratur sahəsi
* Sürət sahəsi
* Qravitasiya sahəsi
* Sıxlıq sahəsi

## Xarici keçidlər
Vətənpərvərlik

**Vətənpərvərlik** mahiyyəti vətənə məhəbbət və öz şəxsi maraqlarını vətən yolunda qurban verməyə əsaslanan emosional bağlılıqdır. Bu bağlılıq həm də özünün mənsub olduğun millətin etnik, mədəni, siyasi və tarixi xüsusiyyətlərinə arxalanan milli hissiyyat və ya milli qürür kimi də hallanır. Burada vətəninin xarakterini və mədəni incilərini qorumaq və özünü bu keyfiyyətlərlə millətin başqa üzvləri ilə tanımaq, vətənin və öz xalqının marağını qorumaq da vətənpərvərlik keyfiyyətlərinə aiddir.

Vətənpərvərliyin tarixi kökü min illər boyu yaşamış, möhkəmlənmiş, öz ana torpağına, dilinə və adət ənənələrinə bağlanmış dövlətçilik durur. Millətin və dövlətçiliyin formalaşması şəraitində vətənpərvərlik onun inkişafının ümumimilli anlarını əks etdirən ictimai düşüncənin tərkib hissəsinə çevrilir.

Vətənpərvərlik anlayışı müxtəlif mənalarda işlənmişdir. Amerika və Fransa burjuaziya inqilabları zamanı XVIII əsrdə bu, inqilabi ideologiya ilə əlaqələndirilmiş və "millət" anlayışı ilə eyniləşdirilmşdir. Sonralar vətənpərvərlik yeni dövlətlərin, milli və milli-azadlıq hərəkətlərinin yaranması zamanı və müharibələr ərəfəsində daha da aktuallaşmışdır. Tarix boyu vətənpərvərlik mühüm rol oynamışdır. İnsaniyyətin əleyhinə olan dar düşüncəli qrup marağını ifadə edən mütləq vətənpərvərlik şovinizmə daha yaxındır.
Xosrov (Ağdaş)

**Xosrov** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Xosrov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndin əsasını Xosrov adlı şəxs qoyduğu üçün kənd onun adını daşıyır.

Kəndə tabe Sadavat kəndi də vardır ki, bir bələdiyyəsi və icra nümayəndəliyi var.

## Coğrafiyası və iqlimi
Xosrov kəndi - Ağdaş-Göyçay şossesinin 8–9&nbsp;km-də yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisi təxminən 4000 nəfərdir.

## Mədəniyyəti
Kənddə bir mədrəsə, xəstəxana, bir məktəb fəaliyyət göstərir. Kənd ən çox Allah dostları türbələri ilə məşhurdur.

## İqtisadiyyatı
Əsas məşğuliyyət əkinçilik və maldarlıqdır.

## İstinadlar
Elm sahəsi

**Elm sahəsi** bir ixtisas daxilində biliklərin cəmlənməsini təsvir edir. Burada müzakirə olunan mövzular və anlayışlar onların arasında mövcud olan çoxlu sayda asılılıqlar ilə əlaqələndirilirlər. Elm sahəsi adətən müəyyən predmetlər üçün ümumi başlıq kimi də baxılır. Məsələn Universitetlərdə, kitabxanalarda elm sahələrinin sinifləşdirilməsində bundan istifadə edilir. Elm sahəsində  çalışan mütəxəssislərə təkcə ali məktəblərdə yox, həm də sənayedə rast gəlinir.

**Elm sahəsi** – bir ixtisas daxilində biliklərin cəmlənməsini təsvir edir. Burada müzakirə olunan mövzular və anlayışlar onların arasında mövcud olan çoxlu sayda asılılıqlar ilə əlaqələndirilirlər. Elm sahəsi adətən müəyyən predmetlər üçün ümumi başlıq kimi də baxılır. Məsələn Universitetlərdə, kitabxanalarda elm sahələrinin sinifləşdirilməsində bundan istifadə edilir. Elm sahəsində çalışan mütəxəssislərə təkcə ali məktəblərdə yox, həm də sənayedə rast gəlinir.

**Elm tutumlu sahələr** – iqtisadiyyatın, elm və texnikanın son nailiyyətlərindən istifadə edilməsi ilə məhsul buraxan, işlər yerinə yetirən və xidmətlər göstərən sahələrdir.

**Elm istehsalat birlikləri** – elmin istehsalatla birləşməsi formalarından biri. Birliklərə rəhbərlik edən elmi-tədqiqat institutları bazasında yaradılır; tərkibinə adətən hüquqi şəxs hüququna malik texnoloji, layihə-konstruktor təşkilatları, təcrübə istehsalatı və seriya ilə məhsul buraxan zavodlar da daxildir. Elm istehsalat birliklərinə rəhbərliyi baş direktorun başçılıq etdiyi (baş direktor eyni zamanda elmi-tədqiqat institutunun direktorudur) baş direksiya həyata keçirir. Bunların yaradılması elm və istehsalatın birləşməsi prosesinə rəhbərliyi yaxşılaşdırmağa, yeni texnikanın tədqiqindən seriya ilə istehsalına kimi davam edən müddəti maksimum qısaltmağa imkan verir. Elm istehsalat birliklərində yeni texnologiyanın hazırlanması və istehsalın mənimsənilməsi prosesinin müxtəlif mərhələlərinin təşkilati əlaqəsizliyi ləğv edilir, elmi-texniki tərəqqinin fasiləsizliyi təmin olunur. Layihəçilərin, konstuktorların, texnoloq və istehsalatçıların elmi və texniki ideyaların işlənib hazırlanmasında fəal iştirak etmələri üçün imkanlar açılır.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Ziyalı

**Ziyalı** — elm, texnika və ya mədəniyyət sahəsində təhsili və xüsusi biliyi olan və əqli əməklə məşğul olan şəxs.

Ziyalı ilk dəfə olaraq 1844-cü ildə polşalı K.Libert tərəfindən, 1846-cı ildə V.Bielinski, Almaniyada Karl Kautski, Karl Marks, Huqo Ball və Adolf Hitler tərəfindən bütün savadlı təbəqənin vəhdəti kimi işlədilmişdir. Bu anlayış XIX əsrin ortalarından Rusiyada geniş işlədilmiş və sonralar SSRİ-də ciddi diqqətdə saxlanılmışdır.

O Qərbdə işlədilən intellektual anlayışı ilə çox yaxındır.

Rus publisisti Pyotr Boborıkin XIX əsrin 60-cı illərində bu anlayışdan mətbuatda tez-tez istifadə edir. Ziyalılar onun zənnicə cəmiyyətin "*ağıllı, düşüncəli, bilikli və professional səviyyədə kreativ çalışan və [[mədəniyyət]]in inkişafı və yayılması üçün səy göstərən*" şəxslərin daxili olduğu sosial təbəqəyə deyilirdi.

Ziyalıların cəmiyyətin inkişafında, problemlərinin dərk edilərək həll edilməsində vəzifələri böyükdür.
Əli Dayi

**Əli Dayi** (; ) — İran futbolçusu. Futbolçu karyerasını 2007-ci ildə bitirib. Milli futbol komandalarının tarixi boyu ən çox qol vuran oyunçudur. Milli komandanı Futbol üzrə dünya çempionatı 2006-dan sonra tərk edib. UNİCEF-in xoşməramlı səfiridir.

## Həyatı
Əli Dayi 1969-cu il martrın 21-də Ərdəbilin Xeyral məhəlləsində anadan olmuşdur. Olan bu futbolçu milli yığmalar arasında beynəlxalq görüşlərdə braziliyalı Pele, arqentinalı Maradona və macar Puşkaş kimi futbol korifeylərindən daha çox qol vurmuşdur (109 qol).

Əli Dayi İran milli futbol komandasının və İranın (İstiqlal, Persepolis, Saypa və b.), Qətərin (Əl-Sədd), BƏƏ (Əl-Şəbab), Almaniyanın (Arminiya, Bayern Münhen, Herta) bir çox futbol komandalarının heyətində çıxış etmişdir.

YUNİSEF-in xoş məramlı səfiridir.

## Nailiyyətləri
Komandada:

* 1999 — Almaniya çempionu.
* 1999 — Çempionlar liqasının finalçısı.
* 1998 — Asiya oyunlarının qəhrəmanı.
* 1996 və 2004 — Asiya kubokunun bürünc mükafatçısı.

Şəxsi:
* İran milli futbol komandasının tərkibində dünyanın ən çox qol vuran futbolçusu — dünya rekordunun sahibi-109 qol
* 1999 — Asiyanın ən yaxşı futbolçusu.
* 1996 və 2004 — dünyanın ən yaxşı bombardiri (IFFHS mükafatı)
* 1996 — Asiya kubokunun bombardiri (8 top)
* 1998 — Asiya oyunlarının ən yaxşı bombardiri (9 top)
* 1996 — İran milli futbol komandasının tərkibində rəsmi oyunlarda 20 top (dünya rekordu), həmin il 2 top da yoldaşlıq görüşlərində vurmuşdur.
* XX əsr Asiya futbolçuları arasında IFFHS reytinqində 7-ci yeri tutur.
* 2004 — İran çempionatının ən yaxşı bombardiri.

## Oynadığı komandalar
* İstiqlal (Ərdəbil, İran)
* Taksirani (Ərdəbil, İran)
* Bank-e Tecarət (Tehran, İran)
* Persepolis (Tehran, İran)
* Əl-Sədd (Qətər)
* Arminiya (Almaniya)
* Bayer Münhen (Münhen, Almaniya)
* Herta (Berlin, Almaniya)
* Əl-Şəbab (BƏƏ)
* Səba batri (Tehran, İran)
* Saypa (Kərəc, Tehran)

## İstinadlar
Şəbnəm Fərah

**Şəbnəm Fərah** – (d. 12 aprel 1972, Yalova), türk musiqiçisi.

## Həyatı
Şəbnəm Fərah 12 aprel 1972 də Üsküpdən Yalovaya gələn ailənin 3 qızından ən balacası olaraq Yalovada dünyaya gəldi. Balaca yaşda musiqi ilə tanış olmasında ailəsinin rolu böyük olmuşdur. Məktəbdə ikən mandolin və solfecio dərsləri almağa başladı.

İlk dəfə məktəb illərindəykən məktəb orkestralarında və balaca topluluqlar qabağında səhnə aldı. Pegasus adlı qrup il əbir müddət işlədikdən sonra 80-ci illərin başında Bursada bir studiyanın köməyi ilə xəyalını qurduğu qız qrupu Volvox u qurdu. 1988-ci ildə Volvox ilə bir çox yerdə səhnə alan sənətçinin instituta girməsi ilə qrup yoldaşlarından bir müddət ayrı qaldı.

Qrup üzvləri arasında Özləm Tekin kimi adlarından olduğu Volvox 1994 ilində dağılmasından sonra Şebnem Ferah solo karyerasına üstünlük verdi. Onno Tunc və Sezen Aksunun köməyi ilə ilk albomu "Kadın" çıxdı. Həmin albomda olan "Vazgeçtim Dünyadan" adlı mahnı qısa müddətdə çox böyük uğur qazandı.

İlk klipini albomun çıxış mahnısı olan "Vazgeçtim Dünyadan" a çəkdikdən sonra,albomda olan "Yağmurlar","Bu aşk fazla sana" və "Fırtına adlı mahnılarına da klip çəkdirdi. 1997-ci ilin  aprelində İzmir Ege İnstitutunda verdiyi ilk konsertdə çox böyük maraqla qarşılandı.

Albom çalışmasından sonra yurdiçi turneyə çıxan sənətçi bir yandan da bar proqramlarına davam etdi. 1998-də bacısının vəfatı ilə bir müddət aktiv musiqi həyatından uzaq qaldı.Bu uzun səssizliyin sonrasından 1999-cu ildə "Artık kısa cümleler kuruyorum"adlı akbomunu çıxartdı. "Bugün" adlı çıxış mahnısını itirdiyi bacısına həsr etdi.İskəndər Paydaş və Pentagram üzvləri ilə işləyən sənətçi bu albomdan ikinci klipini "Artık kısa cümleler kuruyorum"a çəkdi.

Bir sonrakı albom çalışması zamanı 17 avqust 1999-cu il zəlzələsində atasını itirən sənətçi, albom çalışmalarına qısa bir müddət verdikdən sonra 2001-ci ildə "Perdeler" adlı üçüncü albomunu çıxartdı. Ozan Tügen,Buket Doran,Metin Türkcan,Aykan İlkan və Ceren Tügen dən ibarət olan öz qrupu ilə işləməyə başlayan sənətçi bu albomda yer alan "Perdeler" adlı mahnısını Apocalyptica ilə ifa etdi.

2003-cü ildə "Kelimeler Yetse" adlı albomunu çıxardan sənətçi çıxış mahnısı olaraq "Ben şarkımı söylerken" i seçdi. Albom çalışmalarının yanında duetlərə də yer verdi və Müzeyyen Senar, Polad Bülbüloğlu, Kargo, Teoman, İlgi Özdikmenli, Sezen Aksu, Ogün Şalısoy, Haluk Levent və Bülent Ortaçgil kimi sənətçilərlə işlədi.

2 il hazırlıq müddətindən sonra 2005-ci ildə "Can Kırıkları" adlı 5-ci studiya albomunu çıxartdı. İlk klipi "Can kırıkları" adlı mahnıya çəktikdən sonra "Çakıl Taşları"adlı klipi bütün musiqi kanallarında göstərilməyə başladı. 10 mart 2007-ci il tarixində Bostancı Gösteri Mərkəzində Orhan Şallıel başcılığı altında olan İstanbul Senfoni Projesi Orkestrası ilə verdiyi konsertin DVD-si və Cd-si sənətçinin ilk konsert albomu olaraq çıxdı və konsert albomu 500 min nüsxə ilə satıldı.

## Albomları
* 1996: — "Kadın" 
* 1999: — "Artık Kısa Cümleler Kuruyorum" 
* 2001: — "Perdeler" 
* 2003: — "Kelimeler Yetse" 
* 2005: — "Can Kırıkları" 
* 2007: — "10 Mart 2007 İstanbul Konseri"
* 2009: — "Benim Adım Orman"
İdiş dili

**İdiş dili** — Hind-Avropa dillərinin german dilləri qrupuna məxsus dil.

İbri əlifbası ilə yazılır və aşkenazi yəhudiləri arasında yaranmış və yayılmışdır. Bu dildə danışanların ümumi sayı 3 milyon nəfərə yaxındır. Geniş yayıldığı ölkələr - İsrail və ABŞ.

## İstinadlar
Boğaziçi Universiteti

**Boğaziçi Universiteti** (ing. Bosphorus University) — İstanbulda mövcud olan dövlət universiteti. 1863-cü ildə Dr. Sayrus Hamlin və Kristofer Robert tərəfindən Amerikan torpaqları xaricində qurulmuş ilk amerikan fond universitetidir (Robert Kolleci olaraq). Cənubi Korpusdakı bütün tarixi binalar I Dünya Müharibəsindən əvvəl inşa edilmişdir. 10 sentyabr 1971-ci ildə idarəetmə türk hökümətinə verilmiş və adı dəyişdirilərək Boğaziçi Üniversitetinə çevrilmişdir. 

## Xarici əlaqələri
Utrext Şəbəkəsinin üzvüdür.

## Kitabxana
Boğaziçi Universitetinin kitabxanası qurulduğu tarixdən bu yana inkişaf edən bir kolleksiyaya sahibdir. Kitabxananın ilk kitabları 1863-cü ildə Harvard Universitetindən ianə olaraq gələn 200 ədəd kitabdır. Günümüzdə Şimali Korpusda xidmət göstərən kitabxana binası 1983-də açılmış və binaya qurucu rektor Abdulla Quranın adı verilmişdir. Kitabxana təqribən 663 982 materialı ehtiva edir və 10.000 m2 sahədə min nəfərlik oturma tutumlu açıq rəf sistemləri əsaslı işləyən akademik bir kitabxanadır. Gündə ortalama olaraq 4500 nəfər giriş edir, 660 kitab verilir. Hər il təqribən 10.000 yeni kitab satın alınaraq, 15.000 kitab da ianə olaraq kitab fonduna əlavə olunur.

Universitetin ayrıca "Boğaziçi Universiteti Yayımevi" adıyla fəaliyyət göstərən nəşriyyatı var.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Boğaziçi Universitetinin rəsmi veb-saytı
* Boğaziçi Universitetinin lüğəti 
*Boğaziçi Universiteti haqqında
Fibonaççi ədədləri

Riyaziyyatda Fibonaççi ədədləri aşağıdakı kimi təyin olunur:0; 1; 1; 2; 3; 5; 8; 13; 21; 34; 55; 89...Tərifə əsasən, ilk iki Fibonaççi ədədi 0 və 1-dir. Sonrakı hər bir ədəd, özündən əvvəlki iki ədədin cəminə bərabərdir. Bəzi mənbələrdə sıranın ilk ədədi 0 əvəzinə 1 götürülür.

Riyazi dildə, Fibonaççi ardıcıllığı (*F**n* ) aşağıdakı rekurrent düsturla verilir
:F_n = F_{n-1} + F_{n-2},\!\,
belə ki,
:F_0 = 0 və F_1 = 1.

Fibonaççi sırası Pizalı Leonardo (Leonardo Pisano), yəni "Fibonaççi" ləqəbi ilə tanınan italyan riyaziyyatçısı Pizalı Leonardonun adı ilə bağlıdır.

Fibonaççi ədədləri arasında nisbət 1,618-dir. Bu ədəd qədim misirlilər tərəfindən tapılmış və Pifaqor ondan riyaziyyatda istifadə etmişdir. Qızıl kəsik tamın iki qeyri-bərabər, lakin mütənasib hissəyə bölünməsidir.. Vaxtilə bu nisbət "ilahi nisbət" və ya "qızıl nisbət" adlandırılmış, sonralar isə Leonardo da Vinçi mütənasibliyi ifadə etmək üçün ümumqəbul olunmuş termin – "qızıl kəsik" anlayışından istifadə etmişdir.
O vaxtdan etibarən bu mütənasiblik bir çox təbii hadisələrdə müşahidə olunmağa başlanmışdır: insan bədəninin quruluşunda, botanikada, kvant mexanikası proseslərində və s. Müasir dövrdə isə qızıl kəsik praktiki fəaliyyətin müxtəlif sahələrində —  riyaziyyat, texnika, musiqi, estetika və s. — geniş elmi tətbiq sahəsi tapmışdır. 

## Mənbələr
İmtahan

**İmtahan** — insanın bilik və bacarıqlarının qiymətləndirilməsi prosesi. Əsas cəhəti müəyyən dövrdən bir keçirilməsidir. Müxtəlif növ imtahan növləri mövcuddur: peşə məktəbi, ali məktəb, kurs , test, açıq sual, işə qəbul və s. Onların hamısı müəyyən dövrdə əldə edilmiş biliyin qiymətləndirilməsi üçün keçirilir.
* hər hansı bir (müəyyən) fənn üzrə keçirilən yoxlama sınağı. Məsələn, imtahan komissiyası;
* şagird və tələbələrin bilik, bacarıq və vərdişlərini yoxlamaq üsulu. İlk dəfə eramizdan əvvəl II yüzillikdə Çində, sonralar isə dünyanın bir sıra başqa ölkələrində tətbiq edilmişdir.

## İmtahan-yoxlama sessiyası
* ali və ya orta ixtisas məktəblərinin tədris planında müəyyən fənn üzrə nəzərdə tutulan imtahan dövrü. Bir qayda olaraq, dərs ilində iki – qış (yanvarda) və yaz (iyunda) imtahan-yoxlama sessiyası olur. Sessiyalarda imtahanların sayı tədris planına uyğun olaraq, ali məktəblərdə. 5-dən, orta ixtisas məktəblərində isə 4-dən çox olmamaq şərti ilə müəyyən edilir.

## İmtahan forması
Imathanların aparılması xüsusi qaydalarla tənzim olunur. Qaydalara riayət olunması ciddi tələb olunur və buna ciddi nzarət vardır. İmatahanların mövzusu və ardıcıllığı ali məktəblərin nizamnaməsi əsasında həyata keçirilir. Nəzəri imtahanlar şifahi və yazılı formada keçirilir. Həmçinin imtahanlar — qəbul, növbəti kursa keçirilmə və buraxılış imtahanlarına bölünür. Bunun vasitəsilə yeni qəbul edilənin, növbəti mərhələyə keçənin və tədris proqramını bitirənlərin bilikləri qiymətləndirilir.

## İmtahan nəticəsi
İmtahanın nəticəsinə görə müxtəlif şkalada qiymət və ya ixtisas dərəcəsi verilir.

## Ədəbiyyat
Əliquliyev R.. Şükürlü S., Kazımova S. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan terminlər. Bakı, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər