Oz ölkəsi

**Oz ölkəsi** () — ilk dəfə Laymen Frenk Baum tərəfindən yazılmış və Vilyam Denslou tərəfindən illüstrasiya edilmiş 1900-cü il uşaq romanı "*Möcüzəli Oz Sehrbazı*"nda təqdim olunan fantastik dünyadır. Oz dörd geniş bölgədən ibarətdir: şimalda Gilikin Ölkəsi, cənubda Kvadlinq Ölkəsi, şərqdə Mançkin Ölkəsi və qərbdə Vinki Ölkəsi. Hər bölgənin öz hökmdarı olsa da, ümumi olaraq ölkə həmişə tək bir monarx tərəfindən idarə edilmişdir. "*Doroti və Oz Sehrbazı*" kitabına görə, hökmdarın adı əsasən Oz və ya Ozma olub. "*Möcüzəli Oz Ölkəsi*" kitabına əsasən isə, hazırkı hökmdar Şahzadə Ozmadır.

Baum əvvəlcə "Möcüzəli Oz Sehrbazı" kitabına davam yazmaq niyyətində deyildi. Lakin bu kitab, bir il sonra yazdığı "Merri Ölkəsində Dot və Tot" adlı uşaq romanında yaratdığı Merri Ölkəsi də daxil olmaqla, digər nağıl diyarlarından daha çox populyarlıq qazandı. Ozun uğuru, o cümlədən 1902-ci ildə səhnələşdirilmiş musiqili adaptasiyası səbəbindən Baum 1904-cü ildə "Möcüzəli Oz Ölkəsi" ilə Oza qayıtmağa qərar verdi. Sonrakı 15 il ərzində o, Oz diyarını təsvir edib genişləndirərək Oz Kitabları seriyasını yaratdı.

Baum seriyanı 1910-cu ildə "Zümrüd Şəhəri" kitabı ilə bitirmək niyyətində idi. Bu kitabda Oz əbədi olaraq bağlanır və xarici dünyaya görünməz olur. Lakin bu, pərəstişkarların xoşuna gəlmədi və o, tezliklə bu fikirdən imtina edərək daha səkkiz uğurlu Oz kitabı yazmışdır. Hətta özünü "Ozun Rəsmi Tarixçisi" adlandırdı.

Ümumilikdə Baum Oz və onun sehrli sakinləri haqqında on dörd bestseller roman yazmış, eləcə də altı kitabdan ibarət əlavə bir seriya nəşr etmişdir. Onun 1919-cu ildə vəfat etməsindən sonra *Reilly & Lee* nəşriyyatı illik Oz kitabları çıxarmağa davam etmişdir. Yazıçı Rut Plamli Tompson, illüstrator Con R. Neill (Baumun Oz kitablarında onunla əməkdaşlıq etmişdi) və bir neçə başqa müəllif Oz-un Rəsmi Tarixçisi rolunu öz üzərinə götürdü. Reilly & Lee tərəfindən nəşr olunan qırx Oz kitabı pərəstişkarları tərəfindən "Məşhur Qırxlar" adlandırılır və rəsmi Oz mətnləri hesab olunur. Baum Ozu, 1939-cu ildə çəkilmiş MGM-in musiqili filmində göstərildiyi kimi Doroti Qeylin yuxusu kimi deyil, gerçək bir diyar kimi təsvir etmişdir. Oz kitablarına görə, bu ölkə Ölümcül Səhranın o tayında gizlənmiş bir nağıllar ölkəsidir.

## Xüsusiyyətləri
İlk kitab olan "Möcüzəli Oz Sehrbazı"nda Oz Dorotinin vətəni Kanzasdan mədəni olmaması ilə fərqlənir; buna görə də Kanzasda cadugərlər və sehrbazlar yoxdur, lakin Ozda var. Üçüncü kitab olan "Ozma of Oz"da Oz "nağıl ölkəsi" kimi təsvir edilir və bu yeni termin ölkənin möcüzələrini izah etmək üçün istifadə olunmağa başlayır.

## Tarixi
"Möcüzəli Oz Sehrbazı" kitabından əvvəlki Oz tarixçəsi (tez-tez Ozun tarixi öncəsi dövrü adlandırılır, çünki Baumun "rəsmi tarixləri"ndən əvvəl baş verir) tez-tez mübahisələrə səbəb olur. Bunun səbəbi Baumun özünün bu barədə ziddiyyətli məlumatlar verməsidir. "Möcüzəli Oz Sehrbazı" kitabında baş qəhrəman (Sehrbaz) danışır ki, o, Omaha şəhərindən bir ventrilok və sirkin şarçısı olub. Bir uçuş zamanı onun paraşütünün ipi dolaşıb və o, yalnız ertəsi gün səhər enə bilib. O, yuxudan ayılanda isə özünü qəribə bir ölkənin üzərində uçarkən tapıb. Yerə endikdə, insanlar onun uçmaq bacarığına görə böyük sehrbaz olduğunu düşünüblər. Sehrbaz onları bu fikirdən yayındırmayıb və yeni əldə etdiyi güc sayəsində şəhərin mərkəzində saray tikilməsini əmr edib. Həmçinin o, insanlara yaşıl eynəklər taxmağı əmr edib ki, şəhər zümrüddən ibarət kimi görünsün. Lakin sonrakı Oz kitablarında şəhər həqiqətən də zümrüddən və ya yaşıl materiallardan ibarət kimi təsvir edilir.

Sehrbaz Oza ilk dəfə gənc yaşlarında gəlib və orada yaşlanıb. Qərbin və Şərqin Şər Cadugərləri (Sehrbazın əksinə olaraq, həqiqi sehr edə bilən) ondan qorxduğu üçün o, sarayında bir otaqda gizlənib və ziyarətçilərlə görüşməkdən imtina edib. O, Dorotinin gəlişinə qədər bu şəkildə yaşayıb. "Möcüzəli Oz Ölkəsi" kitabında isə Ozun tarixi bir qədər dəyişdirilib. Cənubun Yaxşılıq Cadugəri Qlinda aşkar edir ki, Sehrbaz Ozun əvvəlki hökmdarı Kral Pastoriyanı devirmiş və onun qızı Ozmanı gizlətmişdir. Bu, Baumun 1903-cü ildə Brodveydə məşhurlaşan musiqili tamaşasına verdiyi reaksiya idi. Həmin tamaşada Sehrbaz əsas antaqonist rolunu almış, Qərbin Şər Cadugəri isə ümumiyyətlə buraxılmışdı.

Ancaq Sehrbazın populyarlığı Baumun gözlədiyindən daha çox olmuşdur. Buna görə də, "Ozma of Oz" kitabında onun Ozmanın atasının taxtını qəsb etməsi haqqında heç bir qeyd edilməmişdir. Ən böyük dəyişikliklər isə növbəti kitabda baş verdi. "Doroti və Oz Sehrbazı" kitabının ön sözündə Baum qeyd edir ki, Sehrbaz birinci kitabı oxuyan uşaqlar arasında məşhur obraz olub, buna görə də onu yenidən geri qaytarıb. Bu kitabda Sehrbaz öz tarixçəsini yenidən nəql edir və Ozmaya deyir ki, onun əsl adı *Oscar Zoroaster Phadrig Isaac Norman Henkle Emmanuel Ambroise Diggs* olub. Lakin adı çox uzun və çətin olduğuna görə, onun baş hərfləri "PINHEAD" ("axmaq") sözünü əmələ gətirirdi. Buna görə də adı sadəcə O.Z. kimi qısaldıb.

Şarla uçuşu haqqında hekayə əvvəlki versiyada olduğu kimi qalmışdı, lakin Ozma bir detal əlavə edir: insanlar onun şarının üzərində "O.Z." baş hərflərini görüb, bunun onların hökmdarı olmalı olduğunu bildirən bir işarə olduğunu düşünüblər. Ozma daha sonra əlavə edir ki, bir vaxtlar Ozda dörd Şər Cadugər olub və onlar birlikdə kralı devirmək üçün plan qurublar. Lakin Şimalın və Cənubun Şər Cadugərləri Yaxşı Cadugərlər tərəfindən məğlub edilib, bu, Sehrbazın Oza gəlişindən əvvəl baş vermişdir. Bu versiyada hökmranlıq həmin vaxt Ozmanın babasına məxsus idi. Bu versiya Sehrbazın nüfuzunu bərpa edir, lakin eyni zamanda Ozmanın və atasının əsirlikdə doğulduğu fikrini ortaya çıxarır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Complete Oz Works
* The original artwork from the Oz book series on www.lostartofoz.com
* Hungry Tiger Talk discussion of Oz maps