Dövlət-özəl tərəfdaşlığı

**Dövlət-özəl tərəfdaşlığı** (**DÖT**) — sosial əhəmiyyətli problemlərin qarşılıqlı faydalı şərtlərlə həll edilməsi üçün dövlət və biznes arasında orta və uzunmüddətli qarşılıqlı fəaliyyət formalarının məcmusu.

## Tarixi
Sosial əhəmiyyətli problemlərin həlli üçün dövlət və özəl sektor arasında qarşılıqlı əlaqə, o cümlədən Rusiyada uzun tarixə malikdir. Bu, öz növbəsində, iqtisadi liberallaşmaya, qeyri-mərkəzləşdirməyə və özəlləşdirməyə doğru əhəmiyyətli keçidlə əlaqədar zəruri oldu. Bununla belə, DÖT son onilliklərdə ən aktual olmuşdur. Bir tərəfdən, sosial-iqtisadi həyatın mürəkkəbləşməsi dövlətin sosial əhəmiyyətli funksiyalarını yerinə yetirməsini çətinləşdirir. Digər tərəfdən, biznes yeni investisiya mülkləri ilə maraqlanır. DÖT həyati əhəmiyyətli, strateji əhəmiyyətli dövlət aktivlərinin özəlləşdirilməsinə alternativdir.

Dövlət-özəl tərəfdaşlığının ən indikativ təcrübəsi Böyük Britaniyada toplanıb.

## Konsepsiyanın məzmunu
Hökumət və biznes arasında qarşılıqlı əlaqənin hansı formalarının DÖT kimi təsnif edilə biləcəyi ilə bağlı ekspertlər arasında konsensus yoxdur. *Geniş şərh* DÖT-ü təkcə iqtisadiyyatda deyil, həm də siyasətdə, mədəniyyətdə, elmdə və s. sahələrdə hökumət və biznes arasında konstruktiv qarşılıqlı əlaqə kimi nəzərdə tutur.

"Dar (iqtisadi) şərhdə" dövlət-özəl tərəfdaşlığının əsas xüsusiyyətləri arasında aşağıdakıları qeyd etmək olar:
* DÖT tərəfləri dövlət və özəl biznesdir;
* tərəflər arasında qarşılıqlı əlaqə rəsmi, qanuni əsaslarla müəyyən edilir;
* tərəflər arasında qarşılıqlı əlaqə bərabərdir;
* DÖT aydın şəkildə ifadə edilmiş ictimai, sosial yönümlüdür;
* DÖT əsasında layihələrin həyata keçirilməsi prosesində tərəflərin resursları və töhfələri birləşdirilir;
* maliyyə riskləri və məsrəflər, eləcə də əldə edilmiş nəticələr əvvəlcədən müəyyən edilmiş nisbətlərdə tərəflər arasında bölüşdürülür.

Bir qayda olaraq, DÖT hesab edir ki, biznes layihələrində iştirak edən dövlət deyil, əksinə, dövlət biznesi sosial əhəmiyyətli layihələrin həyata keçirilməsində iştirak etməyə dəvət edir.

DÖT proqramını uğurla həyata keçirmək üçün sizə lazımdır:

* Siyasi iradə.
* Müvafiq hüquqi və normativ baza.
* Əhəmiyyətli ilkin kapital qoyuluşu və həyat dövrü boyu uzunmüddətli texniki xidmət tələbləri olan obyektlər.
* Xərcləri dövlət satınalmalarının təşkili xərcləri ilə müqayisə etmək üçün oxşar ölçüdə layihələr.
* Texnoloji, investisiya və maliyyə imkanları yaratmaq üçün özəl şirkətləri maraqlandıra biləcək layihələrin meydana çıxmasına daim zəmanət verilir.
* Həm bütün DÖT proqramını, həm də fərdi layihələri idarə etmək üçün institusional potensial

## İcra formaları
Geniş mənada iqtisadiyyat və dövlət idarəçiliyi sahəsində DÖT-ün əsas formalarına daxildir:

* dövlət və biznes arasında qarşılıqlı fəaliyyətin istənilən qarşılıqlı faydalı formaları;
* dövlət müqavilələri;
* icarə münasibətləri;
* maliyyə icarəsi (lizinq);
* dövlət-özəl müəssisələr;
* hasilatın pay bölgüsü sazişləri (HPBS);
* konsessiya müqavilələri.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Хусаінов Р. В. Моделі державно-приватного партнёрства: закордонний досвід та перспективи для України / Р. В. Хусаінов // Науковий вісник ОНЕУ. Всеукраїнська асоціація молодих науковців. – Науки: економіка, політологія, історія. — 2015. — № 4(224). – С. 177–191.
* Хусаінов Р. В. Державно-приватне партнёрство в системі вищої освіти України / Р. В. Хусаінов // Вісник Одеського національного університету. Економіка. — 2014. – Т.19. – Вип.2/2. – С. 190–196.
* Khusainov R. V. Developing strategy of public-private partnership in Ukraine innovative development &#91;Формирование стратегии государственно-частного партнёрства в инновационном развитии Украины&#93;. Economics and management: problems of science and practice: Collection of scientific articles. Vol. 1 — Verlag SWG imex GmbH, Nürnberg, Deutschland, 2014. — P. 158 – 162. DOI: dx.doi.org/10.13140/2.1.1626.8329