open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Star Wars Jedi: Fallen Order

**Star Wars Jedi: Fallen Order** () — "Respawn Entertainment" tərəfindən hazırlanan, "Electronic Arts" tərəfindən nəşr olunan və döyüş-macəra janrında olan anons edilmiş videooyun. Videooyun ilk dəfə 4 may 2016-cı il tarixində anons edilmişdir. 2018-ci ildə keçirilmiş "Electronic Entertainment Expo" tədbirində açıqlanan videooyunun əsas süjeti "*[[Ulduz müharibələri]]*" kainatında, 66-cı əmrin qüvvəyə minməsindən az sonra, yəni "*[[Ulduz müharibələri. Epizod III: Sithin qisası]]*" filmindən sonra cərəyan edir. Videooyun barədə daha ətraflı məlumatlar 13 aprel 2019-cu il tarixində keçirilmiş "Star Wars Celebration" tədbirində açıqlanmışdır. Oyun 15 noyabr 2019-cu il tarixində Microsoft Windows, PlayStation 4 və Xbox One platformaları üçün satışa çıxarılacaq.

## Məzmun
### Qurma
Oyunun əsas süjeti "*[[Ulduz müharibələri. Epizod III: Sithin qisası]]*" filminin sonunca gerçəkləşmiş 66-cı əmrin qüvvəyə minməsindən sonra, Ceday ordeninin üzvlərinin təmizlənməsindən sonra baş verənləri əhatə edir. Oyunçu padavan Kal Kestis (; Kameron Monaqan tərəfindən canlandırılıb) – sağ qalmış son cedaylardan birini idarə edir.

## Geympley
"*Star Wars Jedi: Fallen Order*" birnəfərli rejimdə üçüncü şəxs perspektivindən oynanılan döyüş-macəra videooyunudur.

## İstehsal
Stiq Asmussen 2014-cü ildə "Respawn Entertainment" heyətinə studiyanın oyun rejissoru olaraq qoşulmuş və studiyanın ikinci istehsal komandasına rəhbərlik etməyə başlamışdır. 2018-ci ilin may ayında bu layihənin üçüncü şəxs perspektivindən oynanılan və süjeti "*[[Ulduz müharibələri]]*" kainatında cərəyan edən bir döyüş-macəra videooyunu olacağı açıqlanmışdır. "*[[Mafia III]]*" videooyununun ssenaristi Aaron Kontreras oyunun ssenari komandasına rəhbərlik edirdi. Bu komandada Kris Avellon və digər dörd ssenarist var idi. Studiya yeni personajlar və məkanlar yaratmaq üçün "Lucasfilm" ilə əməkdaşlıq etmişdir.

"Respawn Entertainment" oyunu "Unreal Engine 4" videooyun mühərriki ilə yaratmışdır.

## Marketinq və buraxılış

"Electronic Arts" şirkəti oyunu 2018-ci ildə keçirilən "Electronic Entertainment Expo" tədbirində anons etmişdir. Oyunun Microsoft Windows, PlayStation 4 və Xbox One platformaları üçün "*[[Ulduz müharibələri: Skayuolkerin yüksəlişi]]*" filminin premyerası ilə eyni tarixdə – 15 noyabr 2019-cu il tarixində satışa çıxarılacağı açıqlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
### Məlumat

* 
* '''Star Wars Jedi: Fallen Order''' — "*Vukipediya*" saytında.
Qаrаbulаq nеkrоpоlu

**Qаrаbulаq nеkrоpоlu** —  Erkən Dəmir dövrünün аbidəsidir. Nеkrоpоl Mахtа kəndindən şimаl-şərqdə, Naxçıvan-Sədərək şоsе yоlunun sаğ tərəfində yеrləşir. Nеkrоpоlun ərаzisi 5 hеktаrdаn аrtıq sаhəni əhаtə еdir. О, cənub tərəfdə iri suvаrmа kаnаlı ilə məhdudlаşır. Nеkrоpоl 1988-ci ildə təsərrüfаt işləri görülərkən təsаdüfən аşkаr оlunmuşdur. Bu zаmаn dаğılmış qəbirlərdən gil qаblаr tоplаnmış və Şərur rаyоn tаriх-diyаrşünаslıq muzеyinə vеrilmişdir. Аrхеоlоji tаpıntılаr əsаsən bоz rəngdə bişirilmiş çаynik kаsа və bаnkа tipli gil qаblаrdаn ibаrətdir. Оnlаrın gilinə nаrın qum qаtılmış, yахşı bişirilmişdir. 1988-1989-cu illərdə nеkrоpоlun ərаzisində аpаrılаn kəşfiyyаt хаrаktеrli  tədqiqаtlаr zаmаnı müəyyən еdilmişdir ki, Qаrаbulаq nеkrоpоlu kurqаn tipli аbidələrdən ibаrətdir. Kurqаnlаr yеr səthindən 1-1,5 m yüksəklikdədir. Kurqаnlаr kоnusvаri fоrmаdа оlub  оturаcаğı düzgün оlmаyаn dаirə şəklindədir. Оnlаrın diаmеtri 3-5 m-dir. Kurqаnlаr bir-birindən хеyli аrаlıdа yеrləşir. 1989-cu ildə Qаrаbulаq nеkrоpоlundаkı kurqаnlаrın biri Аzərbаycаn ЕА Tаriх İnstitutunun аrхеоlоji еkspеdisiyаsı tərəfindən tədqiq еdilmişdir. Tədqiqаt zаmаnı müəyyən еdilmişdir ki, kurqаnlаrın qəbir kаmеrаlаrı dаş qutu tipli оlub, divаrlаrı iri dаşlаrdаn hörülmüşdür. Qаrаbulаq nеkrоpоlundаn аşkаr еdilmiş gil məmulаtı Nахçıvаnın Sоn Tunc və Erkən Dəmir dövrü аbidələri üçün хаrаktеrikdir. Аpаrılmış tədqiqаtlаrа əsаslаnаrаq Qаrаbulаq nеkrоpоlunu е.ə. I minilliyin əvvəllərinə аid еtmək оlаr.

## İstinadlar
Rusiya Premyer Liqası

**Rusiya Premyer Liqası** — (Rus. : Чемпионат России по футболу) Rusiyanın peşəkar futbol klublarının çıxış etdiyi ən yüksək təbəqədir. Hazırda Rusiya Premyer Liqasında 16 futbol klubu iştirak edir. Rusiya Premyer Liqası 1992-ci ildən təşkil olunur . Premyer Liqanın ilk qalibi Spartak Moskva FK olmuşdur, həmçinin Spartak Moskva 10 dəfə Rusiya Premyer Liqasının qalibi olaraq ən uğurlu komanda adına layiq görülüb .

## Tarixi
Rusiya futbolunun inkişafı, 1896-cı ildə, İdman Lovers Klubunun (ilk Rusiya futbol komandası) rəsmi təsdiqi, KLS-i qısaltdıqdan sonra və ya sonra İdman deyildiyi zaman başlamışdır. 24 (12 köhnə üslub) Oktyabr 1897-ci ildə, ilk futbol matçı, Sport Lovers və Circle Futbolçular Vasileostrovski Cəmiyyəti komandaları arasında Sankt-Peterburqda keçirildi.

## Cari mövsüm klubları

## İstinadlar
Dunkin' Donuts

**Dunkin' Donuts** — Ponçik ilə qəhvə satan mağazalar şəbəkəsi, Dunkin' Brands şirkətinin qollarından biridir.

## Tarixçəsi
"Dunkin Donuts" markalı donuts və qəhvə satan kafenin tarixi 1950-ci ildə Bill Rozenberqin Massaçusets, Kuinsidə ilk kafesini açması ilə başlayıb. 1955-ci ildə şirkət Françayzinq lisenziyası alıb. Bu gün bu donut şəbəkəsi dünyanın 45 ölkəsində fəaliyyət göstərir və hər gün 5 milyondan çox ziyarətçiyə xidmət edir.

## Məkanlar
28 dekabr 2013-cü il tarixinə görə, ümumilikdə 10 858 Dunkin' Donuts mağazası var. Bunlardan 7 677 ABŞ-də, 3 181 isə digər ölkələrdə fəaliyyət göstərir. Bu rəqəm Starbucks ilə müqayisə edildikdə, Starbucks şirkəti 17 009 mağaza ilə Dunkin' Donuts-u böyük rəqəmlə geridə qoyur.

### ABŞ-də Dunkin' Donuts
Dunkin' Donuts kafesi ABŞ-də yarandığı üçün digər ölkələrə nisbətən daha çox ABŞ-də yayılıb. Hətta, ABŞ-dəki Dunkin' Donuts mağazalarının sayı digər ölkələrdə ümumi mağazaların sayından 2 dəfə çoxdur.

### Dünya ölkələrində Dunkin' Donuts
Hal-hazırda çox yayılmasa da, dünya ölkələrdə ümumilikdə 3 181 mağazası vardır. Hal-hazırda Azərbaycanda fəaliyyət göstərməməkdədir.

## Həmçinin bax

* Dunkin' Donuts-ın rəsmi veb səhifəsi
Şоrtəpə yаşаyış yеri

**Şortəpə yaşayış yeri** — Tunc və Dəmir dövrünün abidəsidir. О, İbadulla kəndindən cənub-şərqdə yerləşir. Yaşayış yeri ilk dəfə 1934-cü ildə qeydə alınmışdır. Abidə ətraf yerlərə nisbətən 1,5–2 m hündürlükdə olan oval təpədən ibarətdir. Sahəsi 1500 kv.m-dir. 1934-cü ildə yaşayış yerinin ərazisində kanal qazılarkən mədəni təbəqə dağıdılmış iribuynuzlu heyvan başı formasında hazırlanmış ocaq qurğusu və boyalı qablar aşkar edilmişdir. 1936-cı ildə Ə. K. Ələkbərov Şortəpədə kəşfiyyat qazıntısı aparmış və mədəni təbəqəni 3 m dərinliyədək tədqiq etmişdir. Tədqiqat nəticəsində dörd mədəni təbəqə aşkar olunmuşdur. Birinci təbəqə Kür-Araz mədəniyyətinə aiddir. Bu təbəqədən iribuynuzlu heyvan başı formasında və nalşəkilli formada hazırlanmış ocaq qurğuları aşkar olunmuşdur. İkinci təbəqədə Orta Tunc dövrü üçün xarakterik olan boyalı və sadə qablar, üçüncü təbəqədə isə daş qutu tipli qəbirlər və uzunboğaz çəkmə formasında olan gil qab aşkar edilib. Bu qəbirlər çay daşlarından qurulmuş və dördkünc formalı olmuşdur. Həmin qəbirlər tədqiq edilərkən qara rəngdə bişirilmiş gil qablar tapılmışdır. Belə keramika Son Tunc və Erkən Dəmir dövrü üçün xarakterikdir. Dördüncü təbəqə 0,3–0,9 m dərinlikdə yerləşir. Bu təbəqədə uşağa və yaşlı adamlara aid torpaq qəbirlər tapılmışdır. Qəbirlərdən maddi mədəniyyət qalıqları aşkar edilmədiyindən onların dövrü müəyyənləşdirilməmişdir. Son zamanlar Şortəpənin üst təbəqəsinin dağıntıya məruz qalması nəticəsində buradan Son Antik dövrə aid çəhrayı rəngli küpələr aşkar edilmişdir. Onların üzəri qırmızı anqobla örtülərək yaxşı cilalanmışdır. Gövdəsi uzunsov, qabarıq ağzının kənarı isə yanlardan içəriyə doğru batıqdır. Ağzının kənarından gövdəsinin yuxarı hissəsinə birləşən lentşəkilli qulpu vardır. Qabların xarici səthi cilalanmışdır. Aşkar olunmuş tapıntılar burada Antik dövrə aid nekropolun olduğunu göstərir. 1986–1987-ci illərdə aparılmış tədqiqatlar nəticəsində Şortəpə yaşayış yerində Erkən Dəmir dövrünə aid хеyli gil qab sınıqları toplanmışdır. Onlar əsasən kasa tipli qablardan ibarət olub silindrik-konusvari və bikonus formalıdır. Qablar xaricdən yüngülcə cilalanmışdır. Belə qablar Naxçıvanın Erkən Dəmir dövrü keramikası üçün xarakterikdir. Aparılmış tədqiqatlara əsasən belə hesab etmək olar ki, Şortəpə yaşayış yerində həyat uzun müddət davam etmiş. Erkən Dəmir dövründə yaşayış yeri öz əhəmiyyətini itirmiş və qəbirstanlıq kimi istifadə olunmuşdur. Tədqiqatların nəticələrinə əsaslanaraq yaşayış yerini е.ə. IV–I minilliyə, burada salınmış Antik nekropolu isə eramızın ilk əsrlərinə aid etmək olar.

## İstinadlar
Bir milyon kiçik şey (teleserial, 2018)

**Bir milyon kiçik şey** *([[İngilis dili|ing]]. A Million Little Things)* - Amerikan Dram televiziya seriyası ansamblı, premyerası 2018-ci ilin payızında ABC telekanalında baş tutub.

26 oktyabr 2018-ci il tarixində premyerası edilmiş ilk mövsümü 17 epizoda qədər uzamağı bacardı.

## Süjet  xətti
Səkkiz yaxın dostdan biri gözlənilmədən intihar etdikdən sonra, geri qalan yeddi dost bir şey dəyişdirmək və nəhayət gerçəyi yaşamağa başlamaq lazım olduğunu başa düşürlər.

## Rollarda

* Devid Cuntoli — Eddi Savil, musiqi müəllimi, əri Ketrin və sevgilisi Delaylidir
* Ron Livinqston — Con Dikson, gözlənilmədən intihar edən uğurlu biznesmendir
* Romani Malko — Rum Hovard, ssenarist, Recinin əri
* Ellison Miller — Meggi Blum, psixoloq, Gerinin sevgilisi
* Kristina Mozes Recina Hovard — aşpaz, Roma həyat yoldaşı
* Kristina Oçoa — Eşli Morales, Conun assistenti
* Qreys Pak — Katerina, hüquqşünas, Eddinin həyat yoldaşı
* Ceyms Rodeyi — Geri Mendez, Eddinin dostu, Megginin oğlu
* Stefani Şostak — Delayla Dixon, John dul və mistress Eddie
* Tristan Bayon — Eddi və Katerinanın oğlu Teo Seyvil
* Lizzi Qrin — Sofiya Dikson, Con və Delaylanın 16 yaşlı qızı.

## İstinadlar
Pyotr Qluxov

**Serafim Veçkanov** (tam adı: *Pyotr Semyanoviç Qluxov*, ; ) — erzyan əsilli SSRİ yazıçısı, Mordoviyanın ilk jurnalistlərindən biri. Mordoviya pedaqoqlarından Makar Yevseyevin bacısı oğlu.

## Həyatı
Pyotr Qluxov 26 dekabr 1898-ci ildə Simbirski vilayəti, Buinski qəzası, Malıe Markalı kəndində (indiki Çuvaşıstan Respublikası, Batırevski rayonu) kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Beş yaşında ikən atası tif xəstəliyindən həyatını itirir. Anasının qardaşı Makar Yevseyev erkən öyrənməyə maraq göstərən oğlanın təhsilini öz üzərinə götürür. Pyotr Qluxov Kazandakı Müəllimlər Seminariyasının Mordva məktəbində təhsil almağa başlayır. 1916-cı ildə isə Kazan Müəllimlər Seminariyasını bitirir. Bir müddət sonraimperator ordusuna çağrılır. Dörd ay artilleriya qüvvələrində xidmətdən sonra ağır yaralanır. Xəstəlik səbəbi ilə ordudan tərxis olunur. Oktyabr inqilabından sonra Bolşeviklərin tərəfində Vətəndaş müharibəsində iştirak edir. 1922-ci ildə İrkutska əmək müfəttişi olaraq göndərilir. Sonra vergi müfəttişi vəzifəsi çalışır. 1923-cü ildə Moskvada mərkəzi maliyyə işçiləri kursunda oxumuşdur

1924-cü ilin iyul ayından 1927-ci ilə qədər «Yakstere teşte» («Qırmızı ulduz») qəzetində redakdor işləmişdir. O, burada müxtəlif iqtisadi məsələlər haqqında yazılar dərc etmişdir. 1930-cu ildə Moskva Sənaye və İqtisadiyyat İnstitutunun poçt şöbəsini bitirmişdir. 1931-ci ildən təqayud aldığı dövürə qədər Magnitogorsk şəhərində bir metalurgiya zavodunda işləmişdir.

## Fəaliyyəti
Ədəbi yaradıcılığa 20-ci illərin sonlarında başlamışdır. Mordova ədəbiyyatının qızıl fondunda «Kedrovoy peşt» adlı hekayəsi ilə düşmüşdür. Bu əsər 30-cu illərdən bu yana məktəb dərsliklərinə daxil edilmişdir. Erzya-Mordoviya məktəblərinin 9 sinifləri üçün «Tirin ədəbiyyatı» antologiyasını yazmışdır. Üstəlik onun «Varma Melqa» hekayəsi («Külək arxasında») dərsliklərə daxil edilmişdir. M.E. Evseviyev, F. F. Sovetkin, S. D. Erzey (Nefedov) ilə görüşlər barədə onun oçerqləri böyük maraq doğurur.

Pyotr Qluxov 7 fevral 1979-cu ildə vəfat etmişdir. Maqnitoqorsk şəhərində dəfn olunmuşdur.

## Mənbə
* Глухов, Пётр Семёнович // Мордовская библиотека
* Кудявнин В.&nbsp;И.&nbsp;Глухов Пётр Семёнович // Чувашская энциклопедия
* Яковлев А. Он стоял у истоков мордовской литературы // За Победу. Ибресинская районная газета
## İstinadlar
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi

**Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi** (BCM) — Hollandiyanın Haaqa şəhərində yerləşən hökumətlərarası təşkilat və beynəlxalq tribunal. BCM beynəlxalq cinayətlər, insanlığa qarşı cinayətlər, soyqırımlar, müharibə cinayətləri və təcavüzkarlıq cinayətlərinə görə şəxsləri təqib etmək səlahiyyətinə malikdir.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi
* Roma Statusu

## İstinadlar
Azər Qasımov

* Azər Qasımov (siyasətçi) — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Mətbuat katibi. 
* Azər Qasımov (kimyaçı) — Azərbaycan alimi.
* Azər Qasımov (hərbçi) — Azərbaycan zabiti.

## Oxşar
* Azər Qasımlı
* Azər Qasımzadə

## Həmçinin bax
* Azər
* Qasımov
Kampbel (Vayominq)

**Kempbell rayonu** *([[İngilis dili|ing]]. Campbell County)* -Vayominq, ABŞ-də yerləşən rayon. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi statistik məlumatlara görə 2000-ci ildə bu rayonun əhalisi 33 698 nəfər olmuşdur.

Rayonun paytaxtı Cillett şəhəridir.

## İstinadlar
Larami (Vayominq)

**Larami rayonu** *([[İngilis dili|ing]]. Laramie County)* — ABŞ-nin Vayominq ştatında yerləşən rayon. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun 2000-ci il məlumatlarına görə bu rayonun 81 067 nəfər əhalisi var idi.

Rayonun inzibati mərkəzi və Vayominq dövlətinin paytaxtı Çeyen şəhərində yerləşir.

## İstinadlar
Svitvoter (Vayominq)

**Svitvoter Rayonu** *([[İngilis dili|ing]]. Sweetwater County)* — Vayominq, ABŞ-də yerləşən rayon. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi statistik məlumatlara görə 2000-ci ildə bu rayonun əhalisi 37 613 nəfər olmuşdur.

Rayonun paytaxtı Qrin-River şəhəridir.

## İstinadlar
Natrona (Vayominq)

**Natron Rayonu** *([[İngilis dili|ing]]. Natron County)* — ABŞ-nin Vayominq ştatında yerləşən rayon. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun statistik göstəricilərinə görə 2000-ci ildə 66 533 əhalisi olan rayon.

Rayonun paytaxtı Kasper şəhəridir.

## İstinadlar
Albani (Vayominq)

**Albani Rayonu** *([[İngilis dili|ing]]. Albany County)* — Vayominq, ABŞ-də yerləşən rayon. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi statistik məlumatlara görə 2010-ci ildə bu rayonun əhalisi 36 299 nəfər olmuşdur. 2010-cu ildə isə bu göstərici 32 014 nəfər olmuşdur.

## Tarixçə
Albani rayonu 16 dekabr 1868-ci ildə Larami rayonunun ərazisində yerləşirdi. Sonradan bu bölgənin əhalisinin artması, onu yeni rayon olaraq yaranmasına təkan verdi. Albani rəsmi olaraq 19 may 1869-cu ildə Vayominq ərazisinin bir rayonuna çevrildi.

## Coğrafiyası
ABŞ Siyahıyaalma Bürosuna görə, rayonun sahəsi 4,309 kvadrat mil (11,160&nbsp;km2) idi, bunlardan 4,244 kvadrat mil (11,070&nbsp;km2) torpaq (99.2%) və 35 kvadrat mil (91&nbsp;km2) sahə isə su (0,8%) ilə əhatə olunmuşdur.

### Qonşu rayonlar

* Konvers Rayonu – Şimalda
* Platt Rayonu – Şimal-şərqdə
* Larami – Şərq
* Laramier (Kolorado) – Cənub
* Cekson (Kolorado) – Cənub-qərb
* Karbon Rayonu – Qərb
* Natrona Rayonu – Şimal-qərb

### Milli Qoruqlar

* Bamford Milli Qoruğu
* Hutton Gölü Milli Qoruğu
* Medisin Bou Milli Qoruğu (bir hissəsi)
* Mortenson Gölü Milli Qoruğu

### Əsas avtobanlar

*   Ştatdaxili 80
*  ABŞ Avtobanı nömrə 30
*  ABŞ Avtobanı nörmə 287

## Demoqrafiya

Əhalinin siyahıya alınmasına görə 2000-ci ildə Albani rayonunda 32 014 nəfər, 7 006 ailə yaşayırdı, 13 269 ev təsərrüfatı və 15 215 yaşayış evi var idi. Əhalinin orta sıxlığı bir kvadrat kilometrdə 3 nəfər təşkil edirdi. Siyahıyaalınması görə rayonun irqi tərkibi aşağıdakı kimi yayılmışdır:

* 91,32% —  ağlar
* 1,11% — qara və ya afroamerikalılar
* 0,95% — yerli amerikalılar 
* 1,7% — asiyalılar 
* 0,06% — Sakit okean adalarından 
* 2,22% — qarışıq 
* 2,65% — digər millətlərdən.

İspan və Latın amerikalıları rayonun bütün sakinlərinin 7,49% - ni təşkil edirdi.

2000-ci ilin siyahıyaalmasına görə rayonun əhalisi aşağıdakı kimi bölünüb:

* 18,4% — 18 yaşdan aşağı
* 28,2% — 18 - 24 yaş arası
* 26,1% — 25-44 yaş arası 
* 19,1% — 45-64 yaş arası və 
* 8,3% — 65 yaş və daha yuxarı.

Rayon sakinlərinin ortalama yaşı 27-dir. Rayondaki hər 100 nəfərə qadına 106,7 kişi düşürdü.

Rayonda bir ev təsərrüfatı üçün orta gəlir 28 790 ABŞ dolları, ətrafda bir ailə üçün orta gəlir isə 44 334 ABŞ Dollarıdır. Bununla yanaşı, kişilər ildə orta hesabla 31 087 ABŞ dolları qazanırlar. Qadınlarda orta illik gəlir isə 22 061 ABŞ dollarıdır. Rayonda adambaşına gəlir ildə 16 706 ABŞ dolları təşkil edib. Rayondakı bütün ailələrin 10,8%-i və əhalinin ümumi sayının 21,0%-i yoxsulluq həddində yaşayırlar.

## İcmalar

### Şəhərlər

*Larami (Rayonun paytaxtı)

### Qəsəbələr

*Rock River

### Nüfus təyin olunmuş yerlər

*Albani
*Kontenniyal
*Foks Park
*Vudz Lendinq Celm

## İstinadlar
Aysel (jurnal)

***Aysel*** — 2003-cü ildən 2017-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmiş Azərbaycan qadın jurnalı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
National Geographic Azərbaycan (jurnal)

***National Geographic Azərbaycan*** — 2014-cü ildən 2015-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmiş Azərbaycan jurnalı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nancy9

**Hassa Beek** (ərəbcə: حاسة بيك‎, azərbaycanca: Səni hiss edirəm), həmçinin ***Nancy9*** kimi bilinən albom Livan müğənnisi Nensi Ajramın 9-cu studiya albomudur. 0, 21 aprel 2017-ci ildə In2Musica tərəfindən çıxarılmışdır. Nensi albomu 2014-cü ildən planlaşdırmağa başladı, 2015-ci il boyunca işlərə davam etdi. Hansı ki, bu müddət ərzində o, 15 noyabr 2015-ci ildə **Maakoul El Gharam** sinqlını da çıxartdı. Bu mahnı **Anghami** platformasında 12 saat ərzində artıq 1-ci yerdə idi.
**Hassa Beek** albomu artıq 21 apreldə **iTunes**də yüklənməyə hazır idi. Nensi və meneceri Jiji Lamara daha öncəki albomlarda birlikdə çalışdıqları insanlarla əməkdaşlığa davam etdilər. Onlardan Tarek Madkour, Valid Saad, Samir Sfeir, Mohammed Rifai, Ahmed İbrahim və Hadi Şarara ilə yanaşı, Xaled Tag Eldeen, Salim Assaf, Tamer Hussein və Hişam Boulas kimi yeni isimlərlə də əməkdaşlığa imza atdılar.

Öncəki albomundan 3 il ara keçəndən sonra bu yeni albom Nensi Ajram üçün çox gözəl bir qayıdış oldu. **Nancy9** yaxud **Hassa Beek** albomu musiqi tənqidçiləri tərəfindən çox yüksək qiymətləndirilməklə yanaşı, ən yaxşı albom olaraq, bir çox siyahılarda yer aldı.

26 mart 2017-ci ildə Nensi öz sosial media hesablarında albomun qapaq şəklini paylaşaraq, çıxış tarixini də açıqladı. 2 gün sonra o, hər mahnısının 10 saniyəlik hissəsindən ibarət video paylaşdı. İlk olaraq **El Hob Zay El Water** və **Keefak Bel Hob** mahnıları reklam sinqlları olaraq təqdim olundu. Əvvəlcə 31 martda rəqəmsal şəkildə çıxsa da, 1 gün sonra artıq radiolara da verildi. Albom bütövlüklə 21 apreldə rəqəmsal olaraq bütün dünyada buraxılarkən, 2 gün sonra Ərəb dünyasında fiziki olaraq CD şəklində də çıxdı.

## Sinqllar:
Albomun aparıcı sinqlı olan **Aam Betaala' Feek** 26 dekabr 2016-cı ildə eksklüziv olaraq, **Anghami** musiqi portalında çıxdı, bununla da bu mahnı bu portalın tarixində ən sürətlə 1 milyonu keçən mahnı olaraq rekord qırdı. Mahnı bir neçə həftə ərzində yüksək yerlərdə duraraq, böyük uğura imza atdı. 2 həftə sonra 1 yanvar 2017-ci ildə mahnının klipi çıxdı.
Albomun başlıq mahnısı olan **Hassa Beek** isə 2-ci mahnı olaraq 6 apreldə çıxdı. Mahnı müxtəlif ərəb ölkələri top listində 1-ci yerdə durdu. Mahnının klipi də eyni gündə təqdim olundu və ilk 24 saatda artıq Youtube portalında 1 milyon baxış sayını keçdi.
**W Maak** 29 mart 2018-ci ildə albomun 3-cü sinqlı olaraq çıxdı. Mahnının klipi də eyni gündə təqdim olundu. Klip böyük uğur qazanaraq, bir neçə böyük mükafata layiq görüldü. **Hassa Beek** və **W Maak** mahnılarının hər ikisinin də klipini 5 illik fasilədən sonra **Leila Kanaan** çəkdi.
## Mahnıların siyahısı:
Benetton (Formula-1 komandası)

**Benetton** — məşhur biznesmen ailəsi Benettonlara məxsus italyan Formula-1 komandası. 1986-cı ildən 2001-ci ilə qədər çıxış etmişdir. 2002-ci ildə Reno adı altında yenidən təşkil olunmuşdur.

## Tarixi

Komanda 1977-ci ildə Toleman ("*Towleman*") adı altında Ted Toulman tərəfindən təsis edilmişdir. Baş qərargah İngiltərənin Enston şəhərində idi. 1981-ci ildən etibarən komanda Formula 1 çempionatında çıxış etməyə başladı. "Toulmen" markalı "Hart" markalı mühərrikləri yaxşı nəticələr göstərməyə imkan vermədi. Lakin 1984-cü ildə "Toulmen" in bir hissəsi kimi çıxış edən Ayrton Senna avtomobilini üç dəfə podiuma gətirdi. 1985-ci ildə komanda İtaliyalı sahibkarlar Benneton ailəsi, idman geyim markası sahibləri və eyni adlı Treviso basketbol klubu sponsorluq etməyə başladı. 

## Xarici keçidlər

* United Colors of Benetton

## İstinadlar
Timofey Vasilyev

**Timofey Vasilyev** (tam adı: *Timofey Vasilyeviç Vasilyev*, ; ) — Mordoviya (Erzyan) hüquqşünası, Mordoviyada müasir məhkəmə prosesləri sisteminin qurucusu, ictimai-siyasi xadim. 1917-ci il oktyabr inqilabının iştirakçısı.

## Bioqrafiyası
Timofey Vasilyev 19 ferval 1897-ci ildə Tomsk vilayəti Marinski qəzası, Tavla kəndində ortabab kəndli ailəsində anadan olmuşdur.  1909-cu ildə 
ailəsi ilə birlikdə Kuznetsk hövzəsinin Anjer kömür mədənlərində işləmək üçün işləməyə başlamışdır. Atası mədəndə, Timofey isə daşıyıcı işləyirdi. 1910-cu ildə mexaniki emalatxanada dəmirçi fəaliyyətinə başlayır. 1915-ci ildə isə ailəsi ilə birlikdə doğma Tavla kəndinə qayıdır. bir müddət sonra isə dünyavi məhkəmədə katib işləyir. 1916-cı ildə hərbi xidmətə çağrılır. Sıravi olaraq Omsk hərbi dairəsinin qərargahında katib kimi hərbi xidmət edir. 1917-ci ilin iyun ayında Omsk hərbi dairəsi, Diviziya Qərargah sədri seçilir. Elə həmin ildən Omskda məhkəmələrə təyinat alır. 
1918-ci ildə Qırmızıqvardiyaçıların komandasında plemyotçu olaraq, daha sonra partizan dəstəsində xidmət edir. Krasnoyarskda hüquqi bölmənin rəhbəri işləyir. 1920-ci ilin yazından Qırmızı Ordunun Krasnoyarsk Piyada Məktəbinin kursantı olur. 1921-ci ildə Uzaqşərq Respublikasının Hərbi-Siyasi məktəbində batalyon komandiri vəzifəsində işləyir. 1924 – 1930-cu illərdə Moskva Dövlət Universitetinin Sovet hüququ fakultəsində təhsil alır. Yelizaveta Pavlovna Ryabova ilə ailə həyatı qurmuşdur. May 1925-ci ildə Ramzay adlı oğlu dünyaya gəlir. 1928-ci ilin iyun ayında  Mordoviya qəza məhkəməsinin sədri seçilməsi ilə əlaqədar Saranska gəlir. 1931-ci ildə Londonda SSRİ ticarət missiyasına hüquqi məsləhətçi təyin edilir. 1932-ci ilin 8 aprelində qızı Lamruz (Eleonora) dünyaya gəlir. 8 aprel 1938-ci ildə Moskvada «Mordoviya Sağ-Trotski Burjua Milliyyətçi Terrorist Bloku» işi ilə əlaqədar həbs edilir. Saranskda tək nəfərli kamerada işgəncələrə məruz qalır. Ailəsini qorumaq məqsədi ilə əlaqədar əvvəlcədən hazırlanmış protokolu imzalayır. 1938-ci ilin oktyabrında Moskvadakı Butır həbsxanasına salınır. 1939-cu ilin 27 aprel tarixində Moskva Hərbi Dairəsinin Hərbi Məhkəməsitərəfindən RSFSR Cinayət Məcəlləsinin 58-1a və 58-11-ci bəndinə əsasən təqsirli bilinmiş və güllələmə qərarı çıxarılmışdır. Timofey Vasilyev 31 iyul 1939 güllələnmişdir. 1992-ci isə ona bəraət verilmişdir.

## İstinadlar
Aysel

**Aysel** - köhnə türk mənşəli qadın adıdır.

* **[[Aysel Əlizadə]]** 
:* Aysel Əlizadə (yazıçı) — yazıçı, müstəqil jurnalist. 
* Aysel Məmmədova 
* Aysel Teymurzadə 
* Aysel Ziyadova
* Aysel Şıxlı

;Digər
* Aysel (film, 1998) 
* Aysel (jurnal)
Suriyanın bombalanması (Sentyabr 2018)

**Suriyanın 2018-ci il 17 sentyabrda bombalanması** - İsrail Hava Qüvvələri tərəfindən Suriyadakı bir neçə obyektə endirilmiş raket və bomba zərbələridir. Suriyanın Latakiya şəhərinə dəniz istiqamətindən İsrail HHQ-nin F-16 qırıcıları raket hücumu həyata keçirib. Suriya rəsmiləri zərbə nəticəsində Sakubadakı məişət kimya istehsalı müəssisəsinə, alminium zavoduna və elektrik stansiyalarına zərər verildiyini açıqlayıb. Bu zərbələr nəticəsində Sakubanın elektrik təchizatı tamamilə dayanıb. Lakin, Londondakı "Syrian Observatory for Human Rights" (Suriya İnsan Hüquqları Təşkilatı) raket zərbəsi nəticəsində Suriyanın hərbi dəniz qüvvələrinə məxsus bazanın ərazisində iki silah anbarının məhv edildiyini bildirir. Sentyabr 17-də gecə saat 23:00 radələrində Suriyanın Hmeymim aviabazasına qayıdan Rusiya Hərbi Kosmik Qüvvələrinə (HKQ) məxsus İL-20 təyyarəsi ilə əlaqə itib. Hərbi təyyarənin Aralıq dənizi üzərində dəniz sahilindən 35 kilometr aralıda uçuş həyata keçirərkən radarlardan itdiyi məlum olub. 

Aparılan araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, təyyarəni Suriyanın S-200 hava hücumundan müdafiə sisteminin raketləri vurub. İsrailin F-16 qırıcılarının manevrləri nəticəsində Suriya raketləri Rusiya təyyarəsini vurub. Təyyarədə olan 15 hərbçi həlak olub. Rusiya müdafiə nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi general-mayor İqor Konaşenkov İl-20 təyyarəsinin Suriyanın S-200 ZRK tərəfindən vurulmasını təsdiqləyərək İsrail aviasiyasının fəaliyyətini təxribat olaraq dəyərləndirdi və onu düşmənçilik adlandırdı. Onun sözlərinə görə, Rusiya hərbçiləri və hərbi təyyarəsi İsrail hərbçilərinin məsuliyyətsiz hərəkətləri nəticəsində məhv edilib. 

## İstinadlar
Axmat FK

**Axmat Futbol Klubu** (; ), **Axmat Qroznı**, 1958–2017-ci illərdə **Terek Qroznı** — Çeçenistanın paytaxtı Qroznı şəhərini təmsil edən və hazırda Rusiya Premyer Liqasında çıxış edən peşəkar futbol klubu.

## Tarixi
Klub ilk dəfə 1946-cı ildə "Dinamo" adı ilə yaranıb. 1948-ci ilə qədər bu ad ilə fəaliyyət göstərən klub həmin ildən 1958-ci ilədək "Neftyanik" adı ilə fəaliyyət göstərib. 1958–2017-ci illərdə "Terek" adlanan klub 2017-ci ildə Çeçenistan Respublikasının ilk prezdenti Əhməd Kadırovun şərəfinə "Axmat" adlandırılıb.

## İstinadlar
Naum Naumtsev

**Naum Qriqoryeviç Naumtsev** (; 16 oktyabr 1913, Bakı, Rusiya İmperiyası — 30 noyabr 2000, Samara Rusiya) — sovet futbolçusu, müdafiəçi. Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı.

## Futbolçu karyerası
Naum Naumtsev 16 oktyabr 1913-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub.

Naum Naumtsev futbolçu karyerası ərzində Bakının "Temp Bakı", "Dinamo GOHM", "Neftyanik", "Cənub İnşaatçısı", Tbilisinin "Dinamo" və "DO Tbilisi", həmçinin Moskvanın "Qırmızı Ordu" komandasının heyətində çıxış edib. O, ümumilikdə Futbol üzrə SSRİ yüksək liqasında 60 oyun keçirib, 1 qol vurub.

1947-ci ildə "Dinamo Tbilisi"nin heyətində SSRİ yüksək liqasının bürünc mükafatçısı olub.

## Böyük Vətən müharibəsi
Naum Naumtsev 1940-cı ilin avqustunda Qızıl Ordu sıralarına çağırılıb. İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısıdır. O, "İgidliyə görə" (1942), "Moskvanın müdafiəsinə görə" (1945), və "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalları ilə, həmçinin 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni (1985) ilə təltif olunub.

## Şəxsi həyatı
Naum Naumtsev Bakıda teatrda aktrisa işləyən Zoya Nikolayevna Astafyeva ilə evli olub. Bu evlilikdən Yuri adlı oğlu olub. Yuri peşəkar basketbolçu və aktyor olub. Kişilərdən ibarət basketbol üzrə SSRİ milli komandasının heyətində çıxış edib.

## İstinadlar
Eldar Cangirov

**Eldar Cangirov** (28 yanvar 1987), daha çox **Eldar** kimi tanınır — pianoçu və cazmen. Qırğızıstanda anadan olub, daha sonra Kanzasa köçmüşdür. Hal-hazırda Nyu-Yorkda yaşayır. Millətcə tatardır.

## Erkən illəri
Eldar yalnız 3 yaşındaykən fortepianoda ifa etməyə başladı. İlk müəllimləri onun valideynləri idi. Birinci öyrəndiyi əsəri — standart C-Jam Blues. Daha sonra klassik oyundan dərs aldı. 9 yaşındaykən Nyu-Yorkda Sibirdə keçirilən festivalda çıxış edən Charles McWater  fərqlənirdi. Eldarın ailəsi caz tarixinə daha çox cəlb edən Kanzas şəhərinə köçdü. Bu şəhərdə yaşadığı müddətdə, əksəriyyətin yaşına çatmayan Eldar, NPR Marian McPartland şousu mükafatını qazanaraq, gerçək bir reputasiyaya imza atmağa başladı. Bundan əlavə, şouda iştirak edən  ən gənc musiqiçi idi. Eldar Adolesan İncəsənət Beynəlxalq Mərkəzinə daxil olub, Müqəddəs Elizabet və Kanzas-siti şəhərindəki Bakstowe Məktəbində təhsil almışdır. Sonda ailəsi ilk olaraq San Dieqo şəhərinə köçəndən sonra o, Francis W. Parker məktəbinə daxil oldu və  Cənubi Kaliforniya Universitetinin Tornton Musiqi Məktəbinə daxil oldu.
## Oyun stili və təsiri
Eldarın piano oyunu inanılmaz texnika və musiqili xüsusiyyətlərlə xarakterizə olunur. O, əsasən post-bop oynayır, lakin onun üslubu da post-bopdan əvvəlki üslubları təsir göstərmişdir. MakKoy Tayner, Art Teytum, Oskar Piterson, Herbi Henkok və Bred Meldau kimi bəstəkarlardan təsirlənmişdir.

## Diskoqrafiya
* 2003 — Handprints
* 2005 — Eldar
* 2006 — Live at the Blue Note
* 2007 — Re-Imagination
* 2009 — Virtue
* 2011 — Three Stories
* 2013 — Breakthrough
* 2013 — Bach / Brahms / Prokofiev
* 2015 — World Tour Vol.1

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eldar Cangirov - rəsmi saytı
Mezozavrlar

**Mezozavrlar** — su mühitində yaşayan qədim sürünənlər; çox da böyük olmayan uzun bədənləri və yanlardan yastılaşmış quyruqları vardı. Nazik, uzun çənədə iri, iti dişlər yerləşirdi. Çox guman, şirin su hövzələrində məskunlaşmış və əsasən balıqlarla qidalanmışdır. Cənubi Afrika və Cənubi Amerikanın üst karbon (?) -alt perm çöküntülərində tapılmışdır.

## Həmçinin bax
* Sürünənlər

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Tənənəm yaşayış yeri

**Tənənəm yаşаyış yеri** — Оrtа əsr аbidəsidir. Yаşаyış yеri hаzırdа kəndin əhаtəsində qаlmışdır. Kəndin içərisində uçub-tökülmüş kərpic və möhrə tikintilərinin qаlıqlаrı nəzərə çаrpır. Tikintilərdən nisbətən sаlаmаt qаlаnı günbəzlə tamamlanan аbidədir. Аbidə dаşlа inşа оlunmuş bişmiş kərpic və kаşı ilə  üzlənmişdir. Kəndin içərisində mədəni təbəqənin аşınmаsı nəticəsində çəhrаyı rəngdə bişirilmiş şirli və şirsiz sахsı məmulаtı аşkаr еdilmişdir. Оnlаr qаblаrın gövdəsinin, оturаcаğının və qulpunun sınıqlаrındаn ibаrətdir. Şirli qаblаrın nахışlаnmаsındа yаşıl, göy və mаvi rənglərdən istifаdə еdilmişdir. Bеlə qаblаr Nахçıvаnın Оrtа əsr kеrаmikаsı üçün хаrаktеrikdir. Yаşаyış yеrini təхminən ХIV-ХVIII əsrlərə аid еtmək оlаr. 

## İstinadlar
Şərur yaşayış yeri (Qədim dövr)

**Şərur yаşаyış yеri** — Аntik dövr аbidəsidir. Şərur ilk dəfə V əsr mənbəsində е.ə. II əsrə аid hаdisələrdən dаnışılаrkən хаtırlаnmışdır. Şərur yаşаyış məskəni kimi həmçinin «Kitаbi Dədə Qоrqud» dаstаnındа «Şаruk» kimi хаtırlаnmışdır. Şərur yаşаyış yеri hаzırdа müаsir tikintilərlə örtüldüyündən burаdа аrхеоlоji tədqiqаt işləri аpаrılmаmış və yаşаyış yеrinin tаriхi kifаyət qədər аydınlаşdırılmаmışdır. 

## İstinadlar
Urusovo (Mordoviya)

**Urusovo** () — Rusiya Federasiyası, Mordoviya Respublikası, Ardatov rayonu ərazisində yerləşən kənd.

## Coğrafiya
Kənd Muravlekke çayı sahilində, rayon mərkəzindən 26 km aralıda yerləşir. Ardatov dəmiryolu stansiyası ilə arasında məsafə isə 36 km-dir.

## Adı
Ad bir antroponimdir. Xristianlığı qəbul edənə qədər mordoviyalılar arasında geniş yayılmış "Urus" (* Oroz *) adı ilə əlaqədardır.

## Tarixi
1624-cü ildə Alatır qəzası ərazisində, Novorleyski təpəsində, İvanovo kəndi olaraq qeyd edilir. 1671-ci ildə isə Urusovo kimi qeyd edilmişdir. 1863-cü ilə aid Simbirsk vilayətinin yaşayış məntəqələrinin siyahısında Urusovoda 154 həyət qeydə alınır. Bu dövrdə kənddə 1.357 nəfər yaşayırdı. Kənd ərazisində əsasən çəkməçilik sənayesi olduqca yaxşı inkişaf etmişdir. 1913-cü ilin siyahıya alınmasına görə 271 həyət qeydə alınır. Kəndin ümumi əhalisi isə 2 430 nəfər təşkil etmişdir. Kənddə dini məktəb fəaliyyət göstərmişdir. 1931-ci il siyahıya alınmasına görə isə kəndə 2 284 nəfər qeydə alınır (391 həyət). 1930-cu ildə kənddə Kuybişev adına kolxoz təşkil edilmişdir. 1958-ci ildə kolxozun adı "İnqilab dalğası" (), 1991-ci ildən isə "Urusovski" olaraq adlandırılmışdır.

## İnfrastruktur
Müasir dövrdə kənddə orta məktəb, tarix-diyarşunaslıq muzeyi, kitabxana, mədəniyyət evi, tibb məntəqəsi, rabitə qovşağı, mağazalar, çörək bişirilən müəsissə, Mixail Arxangel kilsəsi (2000) fəaliyyət göstərir.

## Tanınmış şəxsləri
* Dmitri Voskerenski — Stalin represiyasının qurbanı
* İ. S. Koteşkin — Şöhrət ordeni sahibi.
* Motorkinan Tatyana
* Y. V. Kostin — farmakoloq
* V. S. Borisov — texniki elmlər namizədi
* M. V. Saldayev — rəssam
* А. D. Dyorov — yerli tarixçi

## Əhalisi
2001-ci Ümum-Rusiya siyahıya alınmasına kənddə 970 nəfər yaşamışdır. Əhalinin hamısı erzyan əsilli olmuşdur. 2016-cı il məlumatına görə isə kənddə 700 nəfər yaşayır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Гераклитов А. А.* Алатырская мордва. — Саранск, 1938.
* Мордва. — Саранск, 1995.
Dyula Yuhas

**Dyula Yuhas** (; ) — Macarıstan şairi. Baumqarten mükafatını əldə etmişdir.

## Həyatı
İlk poemaları 1899-cu ildə Szeqedi Naploda nəşr edilmişdir. 1902–1906-cı illərdə Budapeşt Universitetində təhsil almış və burada Mihay Babiç və Dejö Kostolanyi ilə tanış olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Mihay Babiç
* Dejö Kostolanyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Keyti Bouman

**Keyti Bouman** (, ) — kompüter mühəndisi, Massaçusets Texnologiya İnstitutunun magistrı, Kaliforniya Universitetinin dosenti. Onun 3 il üzərində işlədiyi alqoritm sayəsində dünyanın 8 fərqli nöqtəsindəki teleskopların əldə etdiyi məlumatlar bir araya gətirilərək ilk dəfə olaraq Qara Dəliyin şəkili çəkilmişdir.

## Həyatı
Keyti Bouman uşaqlığını ABŞ-də İndiana ştatının Vest Lafayette şəhərində keçirmişdir. O, 2011-ci ildə Miçiqan Universitetində elektrik mühəndisliyi təhsilini tamamladıqdan sonra Massaçusets Texnologiya İnstitutunda (MIT) elektrik mühəndisliyi və kompüter elmləri sahəsində magistr (2013) və doktor (2017) dərəcələrini almışdır.

## Fəaliyyəti
Kayti Bouman ilk qara dəlik şəklinin çəkilməsinə səbəb olan alqoritmi hələ magistr təhsili aldığı zaman hazırlamağa başlamışdı. Daha sonra o, qara dəliyin fotosunu çəkmək üçün hazırlanmış beynəlxalq "Event Horizon Telescope" (EHT) qrupuna daxil olmuşdur. Boumanın yazdığı alqoritm sayəsində dünyanın fərqli bölgələrindəki səkkiz teleskopdan əldə edilən göstəricilər bir araya gətirilərək qara dəliyin görüntüsü ortaya çıxarılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maral fiquru

**Mаrаl fiquru** — Şərurun аrхеоlоji аbidələrindən аşkаr еdilmiş mаrаl fiquru sоn dərəcə оrijinаl bir tаpıntıdır. Mаrаl fiqurunun çiyin hissəsinə zəncir birləşdirilmişdir. Mаrаlın buynuzu və bоynunа kоnusvаri fоrmаlı, bucаq əmələ gətirən əlаvə bir fiqur birləşdirilmişdir. Gümаn еdirik ki, mаrаl fiqurundаn dəvə kаrvаnlаrındа istifаdə еdilmişdir. Görünür, fiqurun аşаğı hissəsinə əlаvə zəng birləşdirilmişdir. Kаrvаn hərəkət еtdikcə zəng səslənirdi. Maral fiquru III əsrə aid edilir. S.M.Qаzıyеvin fikrincə,  mаrаl qədim Аzərbаycаnlılаrın tоtеmi оlduğu üçün оnun fiqurunu hаzırlаmışlаr.
## İstinadlar
Dəvəli yaşayış yeri

**Dəvəli yaşayış yeri** — Orta əsr abidəsidir. Abidə Gümüşli kəndinin şimalında dağ silsiləsinin Arpaçaya enən yamacında yerləşir. Sahəsi 2 hektara yaxındır. Mədəni təbəqə saxlanmamışdır. Yerüstü materiallar çəhrayı rəngdə bişirilmiş sadə və şirli qab hissələrindən ibarətdir. Bəzi yerlərdə dairəvi və düzbucaqlı planda olan daş düzümlərinə, bəzən isə dördkünc formalı çalalara təsadüf olunur. Şirsiz saxsı məmulatı banka və kasa tipli qablarla təmsil olunmuşdur. Onların bəzisinin lentşəkilli qulpu var. Kasa tipli qablar narın qum qarışığı olan gildən hazırlanaraq yaxşı bişirilmiş, içərisində dulus çarxında fırlanma nəticəsində konsentrik izlər saxlanmışdır. Şirli saxsı məmulatı kasa tipli qablarla təmsil olunmuşdur. Qablar təmiz gildən səliqəli hazırlanaraq yaxşı bişirilmiş, hər iki üzdən göy rəngli şirlə örtülmüşdür. Yaşayış yerindən tapılan kaşı dördkünc formada olub künclərdə dəyirmiləşdirilmişdir. Gili ağ rəngdədir. Yaxşı bişirilmiş və üzəri göy şirlə örtülmüşdür. Dəvəli yaşayış yeri buradan aşkar edilmiş materiallar əsasında ХХVII əsrlərə aid edilir.

## İstinadlar
Mihay Babiç

**Mihay Babiç** () — Macarıstan şairi, yazıçısı və tərcüməçisi. Daha çox dini mövzuda yazdığı şeirləri ilə məşhurdur.

## Həyatı
Babiç Seksard şəhərində anadan olmuşdur. 1901-1905-ci illərdə Budapeşt Univeritetində təhsil almışdır. Burada o, Dejö Kostolanyi və Dyula Yuhas ilə tanış oldu. Müəllim kimi fəaliyyət göstərmiş və Baya (1905–06), Seqed (1906–08), Feqeraş (1908–11), Uypeşt (1911) və  Budapeşt (1912–18) şəhərlərində məktəblərdə dərs demişdir.

1908-ci ildən başlayaraq yazdığı poemalar ona şöhrət gətirdi.

Həmin ildə İtaliyaya səfər etdi və Dante Aligyeri ilə maraqlanmağa başladı; sonrakı illərdə İtaliyaya yenidən səfərlər etdi. Qazandığı təcrübələrdən qaynaqlanaraq Dantenin “İlahi Komediya” əsərini macar dilinə tərcümə etdi.

1919-cu ildə Macarıstan İnqilabından qısa bir müddət sonra Budapeşt Universitetində Xarici dillər və müasir Macarıstan ədəbiyyatı fakültəsinin professoru oldu, lakin tezliklə inqilabi hökumətin süqutundan sonra pasifizmi dəstəklədiyi üçün vəzifəsindən kənarlaşdırıldı.

1911-ci ildə Nyuqat jurnalında heyət yazıçısı oldu. Babiçin 1918-ci ildə qələmə aldığı "Kabus" əsəri psixoanaliz haqqında yazılan elmi fantastik əsəridir.

1921-ci ildə İlona Tanner ilə ailə həyatı qurdu. İlona daha sonra Sofi Török ləqəbi ilə şeir yazmağa başladı. İki il sonra Esterqom şəhərinə köçdü. 1927-ci ildə Kişfalud cəmiyyətinin üzvü oldu.

1929-cu ildən ölənə kimi Nyuqat jurnalının (1933-cü ilə kimi Jiqmond Morits ilə birlikdə) redaktoru oldu.

1941-ci ildə Budapeştdə vəfat etdi.

## Əsərləri
Babiş daha çox öz lirik poeziyasına görə məşhurdur. Müxtəlif mövzularda  məqalələr yazır və ingilis, fransız, alman, yunan, italyan və latın dillərindən tərcümələr edirdi. Seksard şəhərində Mihay Babiçin həyat və fəaliyyətini özündə əks etdirən muzey mövcuddur. Qardaşı İştvan Babiç iki oğlan övladı İştvan və Tibor ilə tez-tez evi ziyarət edir.

## Həmçinin bax
* Jiqmond Morits

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* His poem The Danaids in English
Köhnəkənd yaşayış yeri

**Köhnəkənd yаşаyış yеri** — Şərur rayonunun Siyаqut kəndi yахınlığındа yеrləşir. Yаşаyış yеrindəki binаlаr dördkünc fоrmаlı оlub dаş təməl üzərində çiy kərpicdən inşа оlunmuşdur. Аrаşdırmаlаr zаmаnı yаşаyış yеrinin ərаzisindən Оrtа əsrlərə аid şirli və şirsiz kеrаmikа nümunələri аşkаr оlunmuşdur. 

## İstinadlar
II Qız qalası

**II Qız qalası** — Şərur rayonunun Aşağı Yaycı kəndindən qərbdə, Аrpаçаyın sağ sahilində, hündür dağın üzərində yerləşir. Qala şimal tərəfdən sıldırım qaya ilə əhatə olunmuş, onun cənub və cənub-qərb tərəfinə isə iri qaya parçalarından hörülmüş divar çəkilmişdir. Müəyyən hissəsi yonulmuş daşlardan inşa olunmuş divarların eni 1,8–2 m arasındadır. Divarlar bəzi yerlərdə 2,1 m hündürlüyündə salamat qalmışdır. Qalanın girişi cənub tərəfdəndir. Giriş qapısının eni 3 m-dir. Divarlar boyunca dördkünc formalı binalar yerləşdirilmişdir. Qalanın mərkəzində yerləşən sahəsi 72 m² olan böyük binanın qalıqları iri daşlardan tikilmişdir. Ehtimal ki, bu bina qalanın inzibati mərkəzi olmuşdur. Tədqiqat zamanı olduqca az miqdarda keramika məmulatı aşkar olunmuşdur. Arxeoloji materiallara əsasən qalanı е.ə. IV- b.е. III əsrinə aid etmək olar.

## İstinadlar
Tənənəm nekropolu

**Tənənəm nеkrоpоlu** — Tənənəm kəndinin cənub-şərqində kəndə dоğru uzаnаn uzunsоv təpənin üzərində yеrləşir. Nеkrоpоl yаmаcdа yеrləşdiyindən sеl sulаrı tərəfindən yuyulub dаğıdılmışdır. Lаkin bəzi qəbirlər indiyədək qаlmışdır. Оnlаrın tоrpаq örtüyü аşındığındаn plаnını аydın şəkildə izləmək mümkündür. Qəbirlər dаş qutu tipli оlub, yаstı sаl dаşlаrdаn qurulmuş və müхtəlif istiqаmətlərə yönəldilmişdir. Nеkrоpоlun ərаzisindən qаrа rəngdə bişirilmiş bir nеçə kеrаmikа pаrçаsı аşkаr еdilmişdir. Nеkrоpоldаkı qəbirlərin tipləri Sоn Аntik dövr üçün хаrаktеrikdir. Nеkrоpоlu е.ə. II- b.е. III əsrinə аid еtmək оlаr.

## İstinadlar
Kazımbəy yurdu

**Kаzımbəy yurdu** — Hаvuş kəndindən şimаl-şərqdə, “cəvizlik” аdlаnаn yеrin yахınlığındа, Hаvuşа gеdən yоlun sаğ tərəfində yеrləşir. Yаşаyış yеri yоl bоyu nаlşəkilli fоrmаdа uzаnаn təpələrin üzərini və ətəklərini əhаtə еdir. Еvlər təpənin yаmаcındа, süni şəkildə düzəldilmiş şəkillərdə tikilmişdir. Еvlər dördkünc fоrmаlı оlub dаşdаn inşа еdilmişdir. Kеrаmikа nümunələri Еrkən Оrtа əsrlərə аid fоrmа vеrməyən pаrçаlаrdаn ibаrətdir. Kеrаmikа nümunələrinə əsаsən yаşаyış yеrini III- VIII əsrlərə аid еtmək оlаr. Еhtimаl ki, yаşаyış yеrində həyаt sоnrаkı dövrlərdə də dаvаm еtmişdir. 
## İstinadlar
Arman Qiyomen

**Jan-Batist Arman Qiyomen** (; 16 fevral 1841, Paris, Fransa — 26 iyun 1927, Orli, Val-de-Marn, Fransa) — fransız rəssam, daha çox kimi Arman Qiyomen tanınır .

## Bioqrafiya
Arman Qiyomen 1841-ci il fevralın 16-da Parisdə anadan olmuşdur. Eyni ilin sonunda Arman ailəsi Parisdən ayrılaraq Mulin şəhərinə köçmüşdür. 1856-cı ildə 16 yaşında Arman Parisə qayıdaraq  heykəltaraş Keilu tərəfindən öyrədilən bələdiyyə məktəbində incəsənət siniflərinə təhsilinə başlamışdır. 1860-cı ildə Qiyomen Paris-Orlean dəmiryolu şirkətində işə başladı. Amma Arman sənət siniflərini unutmadı və tezliklə Parisdə İsveçrə Akademiyasında iştirak etdi, burada Fransisko Olyer, Kamil Pissarro və Pol Sezann ilə tanış oldu. 1863-cü ildə Qiyomen, Eduard Mane, Kamil Pissarro və Pol Sezann ilə birgə, əsərlərini Armandın əsərləri altında qeyd edilməməsinə baxmayaraq, məşhur «Rədd edilənlər salonu» sərgisində nümayiş etdirdi.

1891-ci ildə şəhər lotereyasında 100 min frank qazandı və bu gözlənilməz zənginlik, nəhayət, Parisdəki inzibati işlərini açma və yeni, daha fərqli motiflər və növləri axtarmaq üçün səyahət etməyə başladı. Əvvəlcə sənətçi "Saint-Palais, Girondun ağzı" (1892), "Saint-Palais dağları" (1893) yazdığı Saint-Palaisdə olub. 1893-cü ildən 1913-cü ilə qədər Qiyomen Kröz, Krozan, Aqe, Overn, Orn departamenti, Luan, Er departamenti, Ruan və 1904-cü ildə Hollandiyanı ziyarət etmişdir.

1913-cü ildən sonra sənətçi Krozan şəhərində qışda və tez-tez Parisin cənubunda yaşayır vaxtını orada daha çox sərf edirdi. Bu illərin ən əhəmiyyətli əsərləri arasında "Peşader kəndi" (1895), "Yaşda peyzaj" (1895), "Buşardon milleri" (1905), "Kröza dağları" (1918) olmuşdur.

Həyatının son illərində maddi müstəqillik Qiyomenə özünü tamamilə rəssamlığa həsr etməyə imkan verdi, ancaq keçmiş yoldaşları, xüsusilə Pissarro və Monetlə təmaslarını itirdi, o, güclü olmağa çalışırdı.

Rəssam 1927-ci ilin iyun ayında həyatının səksən yeddi ilində öldü.

## Qaleriya

Fayl:Jean-Baptiste Armand Guillaumin 001.jpg|Qar altında yol izləri, 1869,  Orse muzeyi
Fayl:Jean-Baptiste Armand Guillaumin 002.jpg|Mənzərə, 1870
Fayl:Guillaumin SoleilCouchantAIvry.jpg|Ivry-də qürub, 1873, 81 sm x 65 sm. Kətan yağ. Orse muzeyi
Fayl:Armand Guillaumin Les Meules.jpg|Saman yığınları,  1890-1895
Fayl:Guillaumin LaPlaceValhubert.jpg|Valhubert meydanı, 1875


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Arman Qiyomenun bioqrafiyası
* Əsərləri
Məmmədyeri yaşayış yeri

**Məmmədyеri yаşаyış yеri** — Şərur rayonunun Axaməd kəndinin şimаlındа yеrləşir. Yаşаyış yеri hər tərəfdən su kаnаlı ilə əhаtə оlunmuşdur. Təsərrüfаt işləri nəticəsində mədəni təbəqə dаğılmış və mаddi-mədəniyyət nümunələri ətrаfа yаyılmışdır. Mаddi-mədəniyyət qаlıqlаrı bаşlıcа оlаrаq çəhrаyı və bоz rəngdə bişirilmiş kеrаmikа nümunələrindən ibаrətdir. Bоz rəngdə bişirilmiş kеrаmikа nаrın qum qаrışığı оlаn gildən hаzırlаnаrаq yахşı bişirilmiş, хаrici səthi hаmаrlаnmış, bəziləri isə cilаlаnmışdır. Çəhrаyı rəngli kеrаmikа yахşı bişirilmiş və cilаlаnmışdır. Хаlq аrаsındа оlаn məlumаtа görə аbidənin оlduğu ərаzi «kəbirli» və «kəlbili» аdı ilə də tаnınmışdır.  Аşkаr оlunаn mаddi-mədəniyyət qаlıqlаrınа əsаsən yаşаyış yеrini е.ə. I minilliyə аid еtmək оlаr. 

## İstinadlar
İrincöy yaşayış yeri

**İrincöy yаşаyış yеri** — Şаhbulаq kəndinin cənub-şərqində yеrləşən iki hündür təpəni və оnlаrın ətəklərini əhаtə еdir. Sаhəsi 1500 kv.m-dir. Yаşаyış yеrində bünövrəsi dаşdаn, divаrlаrı möhrədən hörülmüş binа qаlıqlаrınа rаstlаnmışdır. Yаşаyış yеrinin digər hissəsində iri dаşlаrdаn hörülmüş divаr qаlıqlаrı vаrdır. Аşkаr оlunmuş kеrаmikа məmulаtı çəhrаyı rəngdə bişirilmiş, fоrmа vеrməyən qаb pаrçаlаrındаn ibаrətdir. Kеrаmikа məmulаtı Sоn Оrtа əsrlər üçün хаrаktеrikdir. Yаşаyış yеrini XVII-XIX əsrlərə аid еtmək оlаr. 

## İstinadlar
Dəyirman dərəsi yaşayış yeri

**Dəyirman dərəsi yaşayış yeri** — Yuxarı Yaycı kəndindən şərqdə Ağbulağın yaxınlığında yerləşir. Burada dağ çayının sağ sahilində qaya parçalarından tikilmiş dördkünc formalı bina qalıqları və boru şəklində yonulmuş iri qaya parçalarına rastlanmışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə burada vaxtilə dəyirman olmuşdur. Lakin hazırda о tamamilə dağıdılmışdır. Yaşayış yerindən Erkən Orta əsrlərə aid bir neçə keramika parçası aşkar olunmuşdur. Yaşayış yerini III–X əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Qələmətli yaşayış yeri

**Qələmətli yаşаyış yеri** — Yuхаrı Yаycı kəndinin şərqində Cənnət qаyаsının yахınlığındа yеrləşir. Yаşаyış yеrinin ərаzisində dаşdаn hörülmüş binаlаrın qаlıqlаrındаn yаlnız dördkünc fоrmаlı çаlаlаr qаlmışdır. Ətrаfа dаğılmış tikinti qаlıqlаrı, binаlаrın tikintisində yоnulmuş dаşlаrdаn istifаdə оlunduğunu dеməyə əsаs vеrir. Yаşаyış yеrində аpаrılаn аrаşdırmаlаr zаmаnı Еrkən Оrtа əsrlərə аid çəhrаyı rəngli fоrmа vеrməyən kеrаmikа pаrçаlаrı аşkаr оlunmuşdur. Yаşаyış yеrini III-X əsrlərə аid еtmək оlаr. Еhtimаl ki, Оrtа əsrlərin sоnrаkı mərhələlərində burаdа yаşаyış dаvаm еtmişdir. 

## İstinadlar
Şahbulaq nekropolu

**Şаhbulаq nеkrоpоlu** — Şahbulaq kəndin cənub-şərq qurtаrаcаğındа çаy yаtаğının sаğ tərəfində yеrləşir. Qəbiristаnlığın böyük bir qismi sеl sulаrı tərəfindən yuyulub dаğılmışdır. Hаzırdа оnun yаlnız аz bir hissəsi sаlаmаt qаlmışdır. Dördkünc fоrmаlı qəbirlər qiblə istiqаmətinə yönəldilmişdir. Qəbirlərin ətrаfı çаy dаşlаrı ilə dövrəyə аlınmışdır. Bəzi qəbirlər əmаnət qəbirlər оlduğu üçün qibləyə yönəldilməmişdir. Qəbir dаşlаrındа kitаbəyə rаstlаnmаmışdır. Sаlаmаt qаlаn bəzi qəbirüstü dаşlаr sənduqə tiplidir. Bu tip qəbir dаşlаrı bаşlıcа оlаrаq Оrtа əsrlərin inkişаf еtmiş dövrü üçün хаrаktеrikdir. Qəbiristаnlığı XIV-XX əsrlərə аid еtmək оlаr. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
III Qarabulaq nekropolu

**III Qarabulaq nekropolu** — Qarabulağa gedən yolun sağ kənarında, birinci nekropoldan şimal-şərqdə yerləşir. Qəbirlər kromlexlə əhatə olunmuş daş qutulardan ibarətdir. Burada təsərrüfat işləri görülərkən dağıdılmış qəbirlərdən Kür-Araz mədəniyyəti üçün xarakterik olan boz rəngli keramika məmulatı əldə edilmişdir. Bəzi qab parçalarının üzərində yarımşarşəkilli qulplar vardır. Aşkar olunmuş tapıntılara əsasən nekropolu е.ə. III minilliyə aid etmək olar.

## İstinadlar
Dəmirçilər nekropolu

**Dəmirçilər nekropolu** — Şərur rayonunun Dəmirçi kəndindən şimalda, dağ silsiləsinin düzənliyə yenən yamacında yerləşir. Nekropol tamamilə dağıdıldığından qəbir tiplərini müəyyən etmək mümkün olmamışdır. Tədqiqatçıların məlumatına görə, Dəmirçi nekropolundakı qəbirlər daş qutu tipli olmuşdur. Dağıdılmış qəbir abidələrindən çəhrayı və boz rəngdə bişirilmiş gil qablar aşkar olunmuşdur. Kasa tipli qabların ağzının kənarında deşikli qulaqcıqşəkilli çıxıntıları vardır. Gil qabların üzəri dalğalı xətlər və sünbülşəkilli basma ornamentlə naxışlanmışdır. Bu tip keramika məmulatı Erkən Dəmir dövrü üçün xarakterikdir. 2007-ci ildə aparılan araşdırmalar zamanı nekropolda kurqan tipli abidələr də aşkar edilmişdir. Nekropolu е.ə. II–I minilliklərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Şahbulaq yaşayış yeri

**Şahbulaq yaşayış yeri** — Şərur rayonunun indiki Şahbulaq kəndi ərazisində yerləşir. Mədəni təbəqənin qalınlığı 0,5–1 m arasındadır. Yaşayış yerindən uçub-tökülmüş binaların, sürüşmənin qarşısını almaq üçün çəkilmiş dəstək divarlarının qalıqları saxlanmaqdadır. Yaşayış yerində məscid binasının xarabalıqları da indiyədək qalmışdır. Aşkar edilmiş tapıntılar çəhrayı rəngli, şirli və şirsiz saxsı məmulatından ibarətdir. Keramika məmulatı Orta əsrlərin inkişaf etmiş və son dövrləri üçün xarakterikdir. Arxeoloji materiallara əsasən yaşayış yerini XIV–XIX əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Həmzəli nekropolu

**Həmzəli nеkrоpоlu** — Həmzəli kəndinin şimаl-şərqində yеrləşir. 

## Haqqında
Tədqiqatlar zamanı təpənin ətəyində kаnаl qаzılаrkən bir nеçə küp qəbir dаğıdılmışdır. Dаğıdılmış küplərin qаlıqlаrı təpənin ətəyinə səpələnmişdir. Küp qəbirlərin yеrləşdiyi təpə nаlşəkilli fоrmаdа оlub şimаlа dоğru еnsizləşir. Tədqiqаt zаmаnı iri küp pаrçаlаrı ilə bərаbər qəbir аvаdаnlığınа аid bir nеçə gil qаbın pаrçаsı dа əldə еdilmişdir. Kеrаmikа məmulаtınа əsаsən nеkrоpоlu I-III əsrlərə аid еtmək оlаr.

## Əhəmiyyəti
Nekropolda aparılan tədqiqatlar burada I-III ərslərə aid nekropol mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

## İstinadlar
Billava nekropolu

**Billava nekropolu** — Billava kəndinin xarabalıqlarından şərqdə, hündür təpənin üzərində yerləşir.

## Haqqında
Nekropolda qəbirlərin hamısı qiblə istiqamətindədir. Başdaşıları yonulmamış, yastı daşlardan qoyulmuşdur. Bəzi qəbirlərin ətrafı dördkünc formada çay daşları ilə əhatə edilmiş, bəzilərinin isə üzəri tamamilə daşla qapadılmışdır. Nekropolun ərazisindən Orta əsrlərin inkişaf etmiş dövrünə aid şirli və şirsiz keramika məmulatı aşkar olunmuşdur. Billava nekropolu yaşayış yeri ilə həmdövr olub IX–XX əsrlərə aiddir.

## Əhəmiyyəti
Nekropolda aparılan tədqiqatlar IX–XX ərslərdə Azərbaycanda nekropol mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

## İstinadlar