open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taxta

thumb|right|200px|Ağacın en kəsiyi, 6-qabıq, 5-mantar, 4-kambi, 3-sütul, 2-nüvə, 1-özək

**Taxta** və ya **ağac** — ağaclarda və kollarda hüceyrə bölünməsi nəticəsində yaranan daimi toxumadan  ibarət materialdır. Ağacın oduncaq hissəsi sənaye üçün qiymətli hesab olunur. Ondan müxtəlif məqsədlər üçün konstruksiya materialları kimi istifadə olunur. Metala nisbətən aşağı möhkəmlik göstəricilərinə malik olmasına baxmayaraq ağacın texnikada öz tətbiq sahəsi mövcuddur.
Ağac gövdəsinin en kəsiyi şəkildə göstərilmişdir. Gövdə xarici və daxili qatlardan ibarətdir. Xarici qat gövdəni xarici təsirlərdən qoruduğu halda, daxili qat – mantar qida madəllərini ağacın daxilinə hərəkət etdirməyə xidmət edir. Mantarın altında cavan hüceyrələrin və qabıq hissələrinin inkişaf etdiyi nazik kambi qatı yerləşir. Mərkəzə doğru getdikcə ağac gövdəsində sütul, nüvə və özək  yerləşir. Sütul qatında əsas inkişaf prosesi gedir. Nüvə tədricən ölməkədə olan hüceyrələrdən, özək isə kövrək və çox yaşlı hüceyrələrin toplaşdığı yerdir. Ağacın özəyindən səthə doğru özək şüaları yönəlir, daxildə isə qabığa nisbətən daha yüksək konsentrasiyaya malik həlqələr yerləşir. Ağac inkişaf etdikcə hər il yeni həlqə əmələ gəlir. Ağacın tərkibi başlıca efir yağları, qətranlar və başqa maddələrdən ibarətdir. Onun tərkibində sellülozun və liqninin miqdarı 60%-i təşkil edir. Sellüloz lifləri ağaca mexaniki möhkəmlik, linqin isə elastiklik verir.
thumb|right|200px|Kəsilmiş ağac
Ağac anizotrop struktura malikdir, yəni onun xassələri anatomik istiqamətlərdən çox asılıdır. Müxtəlif ağaclardan hazırlanmış nümunələrin en kəsiklərində bunu aydın görmək olur. Buradan göründüyü kimi tikanlı ağac (məsələn küknar) nisbətən oxşar hüceyrələrdən ibarətdir və  mantar bu ağaclarda möhkəmlik, həm də güc funksiyaları üçün cavabdehdir. Yarpaqlı ağacların strukturu dəyişən hüceyrələrdən təşkil olunur. Burada ağacın möhkəmliyinin yaranmasında damarların gücə, ağac liflərinin isə möhkəmliyə cavabdeh olması aydınca görünür. Ağac əl sənəti və sənaye üçün vacib materiallardan sayılır. Ağac materialları müxtəlif en kəsiyə malik uzunsov (çubuqşəkilli) və ya lövhə şəklində emal olunaraq müxtəlif məqsədlər üçün tətbiq olunur.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s. 

## Xarici keçidlər
Ağac torna dəzgahı

**Ağac torna dəzgahı** — fırlanma səthinə malik ağac hissələrinin istehsalına xidmət edən dəzgah. Bu dəzgahın funksiyası öz oxu ətrafında fırlanan pəstah və onun oxuna paralel və perpendikulyar olaraq verişalabilən alətlə müəyyən olunur. Emal üçün frezləmədən fərqli olaraq fırlanmayan kəski və fasonlu alətlər tətbiq olunur. Bu məqsədlə tətbiq olunan bütün dəzgah konstruksiyaları oxşardırlar: kobud yonulmuş və çoxlu tillərə malik oduncaq yonularaq hazır məhsul alınır. Prinsipindən asılı olaraq aşağıdakı yonma dəzgahları fərqlənirlər:
* Adi ağac torna dəzgahı. Kəski aləti əl ilə dayağa söykəndirilərək pəstaha doğru veriş verilir.
* Şablon ağac torna dəzgahı. Bu dəzgahlarda dəzgahın supportunda bərkidilmiş diyircək gövdədə oturdulmuş ağacdan və ya metaldan hazırlanmış şablon boyu hərəkət edir. Şablon alətin uzununa hərəkəti zamanı onun eninə verişini idarə edir. Beləliklə, şablonun profili ağacın üzərinə köçürülür.
* Köçürmə dəzgahı. Şablonla işləyən dəzgahdan fərli olaraq köçürmə dəzgahında hidravlik ucluq 1:1 miqyasında hazırlanmış şablon modelin profilinə kiçik addımlarla toxunaraq onun həndəsi modelini ağac pəstaha dəqiq ötürür.
* Tilləri yonma dəzgahı. Ağac pəstah iki mərkəz arasında yox, bir ucu sərbəst bərkidilir. Bu ucda lazım olan hissə hazır yonulur və kəsilir.
* Boşqab, kasa, lövhə və üzük yonma dəzgahı. İlkin material kimi bu dəzgahlarda patron və mərkəz arasında bərkidilən ağac lövhələrindən istifadə olunur. Bu lövhələr boyunca kəskinin müəyyən trayektoriya üzrə verilməsi nəticəsində lazım olan həndəsi profili hazırlamaq olur. CNC idarə olunan ağac torna dəzgahlarının alət maqazini ilə təchiz olunması prosesin avtomatlaşdırılmış şəkildə aparılmasını təmin edir.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Alətitiləmə

thumb|275px|Alətitiləmə dəzgahı

**Alətitiləmə** kəsici alətin (kəski, frez) tilinə lazımi həndəsi formanı vermək üçün tətbiq olunan pardaqlama üsuludur. Burada kəsici alət universal və ya xüsusi alətitiləyən dəzgahda itilənir. Universal alətitiləyən dəzgah adətən dönəbilən iki başlığa malik olur. Bunun köməyi ilə alətlərin malik olduqları spiral formalı profillər pardaqlana bilir. Alətin və istehsalın ölçüsündən asılı olmayaraq alətlərin itilənməsi həmişə xüsusi dəzgahlarda yerinə yetirilir.  
Dəzgahlarda  alətlərin itilənməsi zamanı həm itilənən alət, həm də pardaq dairəsi mürəkkəb hərəkətlər yerinə yetirlər. Qeyd olunan hərəkətlər zamanı yol verilən xətalar bir başa alətin profilinə köçürülür. Ona görə də, dəzgahın işçi şpindelləri yüksək dəqiqliklə hazırlanır. Yüksək hərəkət dəqiqliyini təmin etmək üçün çox hallarda →NC-idarə olunan dəzgahlardan istifadə edilir. 
Alətitiləmə üçün lazım olan pardaq alətinin seçilməsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Tezkəsən alət poladının emalı üçün kubik bor nitrid və almaz dənəcikli dairələrdən istifadə edilir. 
İtiləmə zamanı alətin istilik yüklənməsi mümkün qədər aşağı olmalıdır ki, onun daxilində struktur dəyişilməsi və bununla davamlığın aşağı düşməsi baş verməsin. Bu baxımdan CBN dairələrlə emal zamanı əlverişli istilik balansı yaranır. Verilmiş texnoloji tapşırıqdan asılı olaraq itiləmə quru və ya soyuducu-yağlayıcı mayenin tətbiqi ilə aparılır.

## İstinad

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Altı siqma

**Altı siqma** (6σ) proseslərin optimallaşdırılması və stabilləşdirilməsi yolları ilə, onun xətasız axarına imkan verən üsuldur. Əsas məqsədi keyfiyyətin artırılması və eyni zamanda maya dəyərinin aşağı salınmasıdır. Altı siqma anlayışı riyazi statistikadan məlumdur. Siqma-σ ilə dəyişən parametr kimi statistik toplumun orta kvadratik meyillənməsi işarə olunur. Mənası ona gətirilir ki, prosesin riyazi gözləməsi və müsaidə sahəsinin sərhədləri arasındakı məsafə altı siqmaya bərabər olduqda istehsal prosesi zaysız işləyir. Bu iddia istehsal proseslərinin araşdırlması zamanı əldə olunmuş biliklərə əsaslanır. Altı siqma Yaponiyada istehsal proseslərinin öyrənilməsində yaranmışdır. İlkin olaraq bu terminlə istehsal olunan məmulların böyük hisəssinin qoyulmuş tələbləri ödəməsi halı təsvir olunurdu. Keyfiyyət göstəriciləri uzun müddət altı siqma daxilində yerləşən proseslərdə məmulun zaylığının bir milyona düşən sayı 3,4-ü keçmir. Burada riyazi gözləmənin uzunluğu mərkəzdən hər iki tərəfə 4,5 civarıda yerləşir. Altı siqmanın məqsədi zaylığın bu həddinə bütün istehsal mərhələlərində nail olmaqdır. Bir çox böyük müəssisələr bu konsepti daxil etməklə böyük nailiyytlər əldə etmişlər. Son vaxtlar altı siqma ilə qənaətcil istehsal birləşdirilərək "altı siqma -lean" üsulu işlənmişdir. Normal səpələnmə əyrisi altı siqma modelinin approksimasiyadır. Üfüqi X oxu üzrə orta kvadratik meyillənmənin σ qiyməti qoyulur. O, riyazi gözləmədən (µ) əyrinin əyilməsinə qədər olan məsafəni göstərir. Əyrinin qiymətlərinin səpələnməsinin ölçüsü orta kvadratik meyillən-mənin qiymətindən bir başa asılıdır. Qrafikdə σ və µ -nün müxtəlif qiymətləri üçün əyrilər göstərilmişdir.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Approksimasiya

**Approksimasiya** — bir riyazi obyektin ona oxşar olan digəri ilə əvəz olunması.

Approksimasiya obyekti kəmiyyət və keyfiyyətcə araşdıraraq mürəkkəb məsələləri daha sadə və ya əlverişli obyektlərin əsasında izah etməyə imkan yaradır. Mürəkkəb funksiyalar bu üsulla daha sadə funksiyalarla əvəz olunur, bununla həll sadələşir və tezləşir. Çətin həll olunan diferensial tənlikləri polinomlarla approksimasiya etməklə lazımi həllə gəlmək olur. Funksiyaların əvəz olunmasında istifadə olunan digər approksimasiya üsullarından biri də onları Teylor və ya Furye sıralarına parçalamaqdır.

Həndəsə və topologiyada əyrilərin, səthlərin, fəzaların və inikasların approksimasiyası tədqiq edilir. Riyaziyyatda bununla məşğul olan bütöv bir bölmə mövcuddur, məsələn: funksiyaların yaxınlaşması və interpolyasiyası. İnterpolyasiya approksimasiyanın xüsusi halıdır.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Faiq Bulud

**Faiq Bulud** (1950, Qars, Türkiyə) — Türkiyə yazıçısı.

## Həyatı
Faiq Bulud 1950-ci ildə Qarsda anadan olub. Ankara Qazi Təhsil İnstitunun Rəsm içi fakültəsinə daxil olsa da təhsilini yarımçıq qoyub. 1972-ci ildə Suriyadan Livana keçərək Fələstin Azadlıq Təşkilatının sıralarına qoşulub. İsrail ordusunun həyata keçirdiyi bir əməliyyat zamanı beş güllə yarası alaraq əsir düşüb. MOSSAD tərəfindən 20 gün dindirildikdən sonra İsrail məhkəməsi tərəfindən həbs cəzası aldı. 1980-ci ilə qədər — 7 il 2 ay İsrail həbsxanasında cəza çəkdi.

## Əsərləri
* Dərsim raporları, İstanbul, 2013, −427 səh.
* *Ali'siz Alevîlik,* Berfin Yayıncılık, 2011.
* *Hasan Sabbah Gerçeği ve Eşitlikçi Dervişan Cumhuriyetleri,* Berfin Yayıncılık, 2014.
* İslam Komüncüleri (Karmatîlik|Karmatîler)
* Ebu Muslim Horasani
* Xorasan Kimin Yurdu?
* Ortadoğu’nun Solan Renkleri (Yezidiler, Çerkesler, Bedeviler, Nusayriler)
* Filistin Rüyası (Anı)
* Filistin İntifada Dersleri
* Şeriat Gölgesinde Cezayir
* Allah Devletinde Demokrasi (1993 Turan Dursun Araştırma Ödülü)
* Devletin Gözüyle Kürt isyanları|Kürt İsyanları
* Türk Basınında Kürtler
* Kürt Sorununa Çözüm Arayışları
* Dersim İsyanı|Dersim Raporları
* Dar Üçgende Üç İsyan: Kürdistan'da Etnik Çatışmalar
* Kürtlerde Diplomasi (2 cilt)
* Kürtçe|Kürt Dilinin Tarihçesi
* Ahmed-i Hani|Ehmede Xane'nin Kaleminden Kürtlerin Bilinmeyen Dünyası (1995 Musa Anter Araştırma Ödülü'nde ikincilik)
* İslamcılık|İslamcı Örgütler (3 cilt)
* Türk Silahlı Kuvvetleri|Ordu ve Din
* Kod Adı Hizbullah (Türkiye)|Hizbullah
* Kim bu Fethullah Gülen
* Tarikat Sermayesinin Yükselişi: İslam Ekonomisinin Eleştirisi
* Tarikat Sermayesinin Yükselişi: Tarikat Sermayesi Nereye
* İttihat ve Terakki'de Din, Milliyetçilik ve Kadın Tartışmaları (2 cilt)
* El-Kaide|El Kaide’nin Sırları
* Arapların Gözüyle Irak Savaşı|Irak İşgali
* Küresel Çağda İslam 1 (Batı ve Laiklik) Cumhuriyet (gazete)|Cumhuriyet Kitapları
* Küresel Çağda İslam 2 (Kadın ve Tesettür) Cumhuriyet Kitapları
* Küresel Çağda İslam 3 (Şeriat ve Siyaset) Cumhuriyet Kitapları
* İslamda Cinsel Büyüler
Kaynak 1: http://www.ideefix.com
kaynak 2: http://www.insanokur.org/esitlikci-dervisan-cumhuriyetleri-ve-hasan-sabbah-gercegi-faik-bulut/ 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ötürmə sistemləri

[thumb|Elektrik [lokomotivində ştanqalı ötürmə]]

**Ötürmə sistemi** — maşınlara verilən enerjini hərəkət enerjisinə çevirərək onun işləməsi üçün lazım olan mexaniki hərəkəti yaradır. Ağırlıq qüvvəsi ilə işləyənlərdə ətalət enerjisindən, əl ilə  işləyənlərdə əzələ qüvvəsindən, elektrik ilə işləyənlərdə elektrik enerjisindən, daxili yanma mühərriklərində tətbiq olunan ötürmələrdə isə kimyəvi enerjidən istifadə edilir. Enerjinin hərəkəti icra edən hissələrə ötürülməsi çarxqolu-sürgüqolu mexanizmi ilə mexaniki, pnevmatik, hidravlik və ya elektrik ola bilər. Maşınların tətbiq sahələrindən asılı olaraq güc ötürücüləri kombinasiya edilmiş şəkildə də tətbiq olunur. Ən geniş yayılmış formaları bunlardır: 
* Elektro-mexaniki ötürmə (məs. körpü kranlarında),
* Elektro-hidravlik (məs. elektrik karalar),
* Dizel-mexaniki (məs. ekskavatorlarda) ,
* Benzin-hidravlik (məs. yük maşınlarında),
* Dizel-elektrik (məs. dəmir yol kranlarında).

Ötürmənin seçilməsi istismar şəraitindən və üsulundan asılı olaraq aparılır. Bu və ya digər ötürmə sisteminin üstün cəhətləri onun tətbiq olunan maşına uyğun gəlməsi ilə səciyyələndirilir.  
Tipik ötürmə sisteminə avtomobillərdə tətbiq olunan mühərriklə təkərlər arasında mövcud olan ötürməni göstərmək olar. Mühərrikin yeri və ötürmə sistemi avtomobillərdə ağırlığın konsentrasiyası, yerə olan tələbat və oxlara düşən ağırlığa görə böyük əhəmiyyət kəsb edir. 
Normal halda mühərriklə aparıcı təkərlər oturan ox bir-birinə →kardan valı vasitəsilə birləşdirilir. Bu mühərrikin yaxşı soyudulmasına imkan verərək arxa oxda dönməyən təkərlərin asan işlədilməsinə şərait yaradır. Bu quruluşda həm də arxa oxa düşən yük nisbətən az olur.
düşən yükü artırır və arxada yanacaq çəni və yük üçün nəzərdə tutulan yeri tutur. Bunun üçün avtomobilin qabaq hissəsində olan yer istifadə olunur. Mühərrikin, ötürmə mexanizminin kompakt olaraq arxada yerləşdirilməsi mühərrikin soyudulması üçün əlavə soyutma sisteminin tətbiqini zəruri edir. Kiçik avtobuslarda bu ötürmə sistemləri geniş yayılmışdır.

Mühərrik və aparıcı oxun avtomobilin qabaq hissəsində yerləşdirilməsi yeni komponovka tələb edir. Mühərrikin qabaqda olması hərəkət zamanı onun hava ilə yaxşı soyudulmasına şərait yaradır. Qabaq ox maksimal yüklənir. Avtomobilin qalan hissələrindən optimal istifadə etmək olur. 
Avtomobillərdə bütün təkərlərə ötürmə, dartıcı qüvvə oxa düşən ani yükə uyğun olaraq paylanarsa adhezion ağırlığının çəkmə üçün tam istifadə edilməsinə imkan yaranır.

## İstinad
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Aşina Buçjen

**Aşina Buçjen** () — Tan sülaləsinin işğalından sonra imperator tərəfindən sonra Nuşibilərin xaqanı olaraq təyin olunmuşdu. General Su Dinqfanqa yardım etdiyi üçün imperator tərəfindən *Civanqcue xan* 繼往絕可汗 ("Bitmiş olanı davam etdirən xan") titulu almışdı.

## Ailəsi
Böri şadın oğlu, Xallıq İşbara Yabqu xaqanın kiçik qardaşı idi. Qardaşı ilə birlikdə İnan Cençu xaqan üzərinə yürüşdə iştirak etmişdi. Lakin qardaşının elə də güclü olmadığını görüb onun da hakimiyyətinə göz diksə də sadəcə onun öldürülməsinə nail oldu. 667-ci ildə öldü. Yerinə oğlu Kuşrak keçdi.

## İstinadlar
Aşina Mişe

**Aşina Mişe** (titulu **Bağatur yabqu** 莫賀咄葉護) —  Tan sülaləsinin işğalından sonra qərb göytürklərinə təyin olunan xaqan. İmperator tərəfindən verilən titulu *Hsinqhsivanq xan* 興昔亡可汗 (Məhv olunmuşu yüksəldən xan) idi.

## Ailəsi
Böri şadın oğlu, Xallıq İşbara Yabqu xaqanın və Aşina Buçjenin qardaşı idi.

### Oğulları

* Aşina Yuankin
* Aşina Babu - Öncə Tuçi xaqanın tərəfində olmuş, onun məğlubiyyətindən sonra Tibetə qaçmışdır.
* Aşina Poluo -  Öncə Tuçi xaqanın tərəfində olmuş, onun məğlubiyyətindən sonra Tibetə qaçmışdır.

## Hakimiyyəti
657-ci ildə Sağ Mühafizlərin sərkərdəliyinə gətirildi. 660-cı ildə Koreyaya qarşı yürüşdə yer almışdı. 662-ci ildə Kuça şəhərinə yürüşdə məğlub olduğu üçün qardaşı Aşina Buçjenin istəyi üzərinə edam edildi. İmperator onun yerinə Aşina Yuankini təyin etdi.

## İstinadlar
İnterpolyasiya

[thumb|[Epitroxoidanın sonlu sayda qiymətlərində interpolyasiyası]]
**İnterpolyasiya** (ing. interpolation ~ ru. интерполяция ~ tr. interpolasyon) – 1. Riyaziyyatda: verilənlərin iki məlum nöqtəsi arasında aralıq qiymətlərin hesablanması. Daha çox xətti (LINEAR) və eksponensial (EXPONENTIAL) interpolyasiyadan istifadə olunur.
2. Kompüter qrafikasında: daha yüksək çözümlülük illüziyası yaratmaq məqsədilə görüntüdə əlavə (aralıq) piksellərin generasiyası; bu zaman yeni yaradılan piksellərin rəngi onun ətrafındakı piksellərin rəngləri nəzərə alınmaqla xüsusi alqoritmin köməyilə müəyyən olunur.  

Həmçinin verilmiş mürəkkəb funskiyaların interpolyasiyası da mövcuddur. Bu halda mürəkkəb funksiya sadə funksiya ilə əvəz edilir. Məsələn əgər verilmiş funksiyanın törməsinin alınması çətindirsə, onda onda onun qiymətləri bir neçə nöqtədə hesablanır və buradan sadə funkisya keçirməklə onu interpolyasiya etmək mümkün olur. Əlbəttə sadə funksiyanın tətbiqi əldə olunan nəticələrin (qiymətlərin) dəqiqliyini aşağı salır. Buna baxmayaraq bir çox məsələlərin həllində interpolyasiya üsulundan istifadə etməklə əldə olunan qazanc, yaranan xətaların nəzərdən atılmasına imkan verir.

Bəzən elə olur ki, funksiya analitik şəkildə verilir, lakin onun qiymətini təyin oblastının ixtiyari nöqtəsində, tapmaq böyük hesablama işi tələb edir. Bu halda da interpolyasiya məsələlərindən istifadə edilir: funksiyanın analitik ifadəsindən istifadə edərək, onun qiymətini, hesablaması asan olan bir neçə nöqtədə tapırlar və bu qiymətlərdən istifadə edərək çoxhədlini qururlar. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## İstinad
* Josef Stoer: *Numerische Mathematik 1*. 8. Auflage, Springer 1999.
Aşina Kuşrak

**Aşina Kuşrak** (Kuşrak Böri Şad; ) — Göytürk şahzadəsi, Aşina Buçjenin ölümündən sonra imperator tərəfindən Nuşibilərin xaqanı olaraq təyin olunmuşdu. İmperatriça U Zetian dövründə ona **Çzeçjunşiçju xaqan** (竭忠事主可汗 - Hökmdarına xidmət üçün sədaqətini tükədən xaqan) titulu verilmişdi.

## Hakimiyyəti
Gənclik illəri Çində keçmişdi. 690-cı ildə İltəriş xaqanın hücumlarına məruz qaldığı və məğlub olduğu üçün gözdən düşdü. 693-cü ildə Tuluların xaqanı Aşina Yuankinin öldürülməsi və oğlu Aşina Tuçinin üsyan etməsinə görə Tuluların xaqanlığı da ona verildi. 704-cü ildə Çanqanda öldü.

## Mənbə

* Eduard Çavannes - Çin qaynaqlarında Qərb türkləri
Aşina Yuankin

**Aşina Yuankin** () — Aşina Mişedən sonra xaqanlıq titulu almışdı. Heç güclü bir xaqan deyildi. 686-689-cu illərdə Tibet imperiyasına əsir düşmüşdü. 692-ci ildə Çanqanda edam edildi. Oğlu Aşina Tuçi müstəqillik uğrunda üsyana başladı.

## İstinadlar
Aşina Xuaytao

**Aşina Xuaytao** () — Çin hakimiyyətindəki qərb göytürklərinin xaqanı. Menqçi general-qubernatoru idi. Aşina Kuşrakın ölümündən sonra xaqan təyin edilmişdi.

## Hakimiyyəti
O xaqan olmaqla bərabər həm də yaxşı diplomat idi. İmperator onu Türgiş xaqanlığının yeni hökmdarı Sakal xaqanla sülh qurması üçün göndərdi. 707-ci ildə sülh bağlayan xaqan ona knyaz titulu verərək, Türgiş xaqanlığını formal olaraq vassal halına gətirdi. 708-ci ildə öləndən sonra yerinə qohumu Aşina Syan təyin olundu.

## Ailəsi
Oğlu Aşina Sin də Çinə xidmət etmişdir. Qızı Aşina Çhiaoho Suluk xaqanla evli idi. Digər qızı Aşina Çi Şatoların rəisi Çuye Fukuo ilə evli idi.

## Mənbə
* Tan tarixi kitabı
Aşina Syan

**Aşina Syan** — Aşina Xuaytaonun ölümündən sonra xaqan təyin edilmişdi. Türgişlərin üzərinə nə qədər yürüş etsə də qalib gələ bilməmişdi. 717-ci ildə Çanqan şəhərinə geri qayıtmış və orda da ölmüşdü. Aşina Yuankinin oğlu idi. Yerinə Xuaytaonun oğlu Aşina Sin gətirildi.

## Ailəsi
Oğlu Aşina Çen (阿史那震) 735-736-cı illərdə qısa müddətdə hakimiyyətdə olmuşdur.
Aşina Sin

**Aşina Sin** — İmperator tərəfindən Türgiş xaqanlığının hücumlarının artması üzərinə təyin olunmuşdu. Cəmi 2 il hakimiyyətdə qaldıqdan sonra Bağa Tarxan tərəfindən öldürülmüşdü. Xatunu və oğlu Çjunxiao Çinə qaçmış, oğlu isə sərkərdə olmuşdu. Onun ölümü ilə Qərbi Göytürk xaqanlığı sülaləsi bitir.
Bağa Şad

**Bağa Şad** - Göytürk şahzadəsi və diplomatı idi. İkinci Fars-Türk müharibəsi və Üçüncü Fars-Türk müharibəsi dövründə Qafqazın şadı, yabqusu və tudunu olmuşdu. 616-628 illəri arasında Çin səfiri olaraq xidmət göstərmişdi.
Börü Şad

**Börü Şad** (Əski türkcə: 𐰋𐰇𐰼𐰃 : 𐱁𐰑) - İkinci Fars-Türk müharibəsi və Üçüncü Fars-Türk müharibəsi dövründə Qafqazın şadı, yabqusu və tudunu olmuşdu. 627-ci ildə Dərbənd şəhərini ələ keçirmişdi. O zaman Bərdədə oturan Sasani canişini Sema Vşnosl və ölkənin dini hakimi Vironun yanına elçi göndərib, ölkəni ona tabe etməyi təklif etdi. Knyaz bundan boyun qaçıraraq Sasanilərə sığındı. Katolikos Viro ona müqavimət göstərsə də tezliklə təslim oldu. 630-cu ilin Aprelində Ermənistanda Çorpan Tarxan başçılığında Şah Şəhrvəraz ın komandanlıq etdiyi 10000 əsgərdən ibarət olan Sasani ordusunu məğlub etdi. Həmin il Tonq Yabqu xaqanın ölüm xəbərini eşidib geri qayıtdı.

## İstinadlar
Vsevolod Miller

**Vsevolod Fyodroviç Miller** (), 1848-1913) — Rusiya tarixçisi, etnoqraf, dilçi.

## Həyatı

Görkəmli alim Vsevolod Miller yazır ki, «bəzi müəlliflərin saklar adlandırdıqları çar skifləri türkdilli olmuşdur». O, tatlar və yəhudilər haqqında da material toplamışdır. Böyük tarixi material 40 il əvvəl V.F.Miller tərəfindən “Materiallar” əsərinin “Giriş” hissəsində verilmişdir. Bu materialda Qafqazda yaşayan yəhudilər haqqında, onların islam dini tərəfindən sıxışdırılmasından, yəhudilərin Xəzər çarlığı ilə münasibətindən, yəhudilərin Midiyadan (İran Azərbaycanından) törəməsindən və s. bəhs edilir.

## Əsərləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Миллер Всеволод Федорович
* Vsevolod Fedorovich Miller: kratkii ocherk ego zhizni; s portretom i bibliografiei.
* Миллер В. Ф.: Биографическая справка
* Eintrag in der Großen Sowjetischen Enzyklopädie (russisch)
Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi

**Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi** () — ABŞ hökumətinə tabe olan kəşfiyyat orqanıdır. Milli Təhlükəsizlik Agentliyindən fərqli olaraq insan kəşfiyyatı (HUMİNT) üzrə ixtisaslaşmışdır. İdarənin əməkdaşlarının sayı gizlin saxlansa da, sayları təxminən 21 575 nəfərdir   İdarə 1947-ci il sentyabrın 18-də qurulub.

Daxili təhlükəsizlik xidməti olan Federal Təhqiqat Bürosundan fərqli olaraq Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi hüquq mühafizə funksiyasına malik deyil və əsasən xarici kəşfiyyata yönəlmişdir, lakin daxili kəşfiyyat və əks-kəşfiyyatın bəzi elementləri ilə. Xarici kəşfiyyat sahəsində ixtisaslaşan yeganə ABŞ hökumət təşkilatı olmasa da, elektron kəşfiyyatı həyata keçirən Milli Təhlükəsizlik Agentliyi də var. Bundan əlavə, CIA, Prezidentin göstərişi ilə gizli əməliyyatları qanuni şəkildə həyata keçirmək və nəzarət etmək səlahiyyətinə sahib olan yeganə orqandır. CIA xarici siyasət təsirini Xüsusi Hadisələr Bölməsi kimi taktiki bölmələri vasitəsilə həyata keçirir.

CIA, Milli Kəşfiyyat Direktorunun rəhbərlik etdiyi ABŞ Kəşfiyyat Birliyinin bir hissəsidir.

## Rəhbərlər

## İstinadlar
Talia

**Ariadna Thalía Sodi Miranda** () — Latın Grammy mükafatlı Meksikalı latın pop müğənnisi, bəstəkar və aktrisa. Mezzo-soprano səsə sahib latın musiqisinin ən güclü vokallarından biri olaraq qəbul edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Thalia.com — Thalía rəsmi vebsaytı
Troya atı

**Troya atı** — müharibədə qalib gəlmək və Troya şəhərinə daxil olmaq üçün yunanlar tərəfindən istifadə edilmiş hiylə haqqında Troya müharibəsi əfsanəsi adlanırdı**.**10 illik nəticəsiz müharibədən sonra yunanlar böyük taxta at düzəldirlər və içərisində seçilmiş əsgərləri gizlədirlər. Yunanlar hiyləgərlik edərək özlərini elə göstərdilər ki, guya Troyalılara qələbə kuboku kimi at hədiyyə edirlər. Həmin gecə yunan qüvvələri atdan çıxıb ordunun daxil olması üçün qapıları açdılar. Yunanlar şəhərə daxil oldular və dağıntılar törətdilər.

## Mənası
Yunanlar Troyanı ələ keçirmək üçün hiyləgər Odisseyin məsləhəti ilə taxtadan nəhəng at düzəldib, bir dəstə döyüşçünü bu atın içində gizləyir, özləri yaxınlıqdakı adaya gedirlər. Troyalılar atı dartıb şəhərə aparırlar. Gecə yunan döyüşçüləri atın içindən çıxıb yuxulu troyalılara hücum edirlər; yaxından adadan gizlincə qayıdan digər yunan döyüşçüləri də şəhərə soxulurlar. Yunanlar kişiləri qırıb, qadın və uşaqları əsir tutub, şəhəri qarət edərək yandırırlar. Onlar çoxlu qənimət ilə Yunanıstana qayıdırlar. Buradan Troya atı ifadəsi əmələ gəlmişdir; bu ifadənin mənası ele bir hədiyyə deməkdir ki, bu hədiyyə onu qəbul edən üçün təhlükəlidir.


IndoGreeksTrojanHorse.jpg|Təkərləkli Troya atı təsviri
J G Trautmann Das brennende Troja.jpg|Yanan Troya və sağ alt tərəfdə Troya atı
Mykonos vase.jpg|Miken vazasında Troya atı


## İstinadlar
Pi (dəqiqləşdirmə)

**[[Pi]]** — çevrənin uzunluğunun onun diametri ilə nisbətinə bərabər olan riyazi sabit. **Pi** həmçinin bu mənalara da gələ bilər:

* Pi (hərf) — yunan əlifbasının 16-cı hərfi. 

## Həmçinin bax
* P — hərf.
Tamsalu

**Tamsalu** (*Tamsalu*) — Estoniyanın Lyaene-Virumaa bölgəsində şəhər. 
## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Lyngdal 
*  Petäjävesi 
*  Svenljunga
Taybad

**Taybad** və ya **Təyyibat**-İranın Rəzəvi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Taybad şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 46,228 nəfər və 10,230 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Cəngəl

**Cəngəl**— İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Roştxar şəhristanının Cəngəl bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 6,232 nəfər və 1,384 ailədən ibarət idi.Cəngəl, fars dilində meşə anlamındadır.

## İstinadlar
Eurogamer

**Eurogamer** — videooyunlara resenziya verən veb-saytlardan biridir. Veb-sayt Sentyabr ayında 1999-cu ildə Böyük Britaniyanın Brayton şəhərində Rupert Loman və Rik qardaşları tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Veb-sayt videooyunlara resenziya verən ən yaxşı saytlardan biridir. "Eurogamer" 2007–2008-ci illər ərzində müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
GameRankings

**GameRankings** — kompüter oyunları haqqında rəylər toplayan ingilisdilli veb-sayt. Burada hər bir mal üçün verilmiş icmallar əsasında ümumi rəy verilir. Əsası Skott Bedard tərəfindən qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Game Rankings
1UP.com

**1UP.com** — kompüter oyunları haqqında rəylər toplayan veb-saytdır. Əsası Ziff Deyvis tərəfindən 2003-cü ildə qoyulmuşdur. Bu saytın digər resenziya saytlardan fərqi istifadəçilərin oyunlar haqqında çit-kodları və skrinşotları bura yazmasıdır. Sayt bununla bir çox istifadəçilərə kömək edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 1UP.com
GameSpy

**GameSpy Industries, Inc.** — kompüter oyunları haqqında rəylər toplayan və onlayn video oyunlar təqdim edən veb-saytdır. Əsası ABŞ-nin Kaliforniya ştatında Kosta Mesta şəhərində 1996-cı ildə qoyulmuşdur. Bu sayt müxtəlif platformalarla işləmişdir: PlayStation 2, PlayStation 3, PSP, Xbox, Xbox 360, Nintendo GameCube, Wii, Game Boy Advance, Nintendo DS, N-Gage, Wireless, Microsoft Windows

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* GameSpy 
* GameSpy Arena 
* GameSpy Arcade
* GameSpy Comrade 
* GameSpy SDK (Powered by GameSpy)
JeuxVideo.com

**JeuxVideo.com** — kompüter oyunları haqqında rəylər toplayan fransızdilli veb-sayt. Sayt müxtəlif oyunlara rəyini bildirir, məlumat verir və oyun videoları hazırlayır. Əsası 1997-ci ildə qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* JeuxVideo.com
Straud

**Straud** () — Böyük Britaniyanın Cənub-qərbi İngiltərə regionunun Qlosterşir qraflığında şəhər və inzibati mərkəz. 2001-ci il siyahıya alınmasına görə əhalisi 47.348 nəfərdir.

## Mənbələr
* Stroud Town Council
* Stroud District Council
* Stroud District Tourism Site
* Stroud Preservation Trust
* Stroud history website
* Stroud Local History Society

## İstinadlar
Kırşəhər

**Kırşəhər** — Türkiyənin Kırşəhər ilinin inzibati mərkəzi. Kırşəhər şərqdən və cənub-şərqdən Nevşehir, cənubdan Aksaray, şimal-qərbdən Kırıkkale, şimal-şərq və şərqdən Yozqat, qərbdən Ankara ilə əhatə olunub. Təxminən paralel kənara bənzəyən vilayətin torpaqları cənub və cənub-qərbdən Kızılırmak, qərb və şimal-qərbdən Kılıçözü dərəsi, şimal və şimal-şərqdən Deliceırmak ilə həmsərhəddir. Əyalət ərazisinin eni ölkə ərazisinin mində 8, Mərkəzi Anadolu regionu ərazisinin isə 2,9 faizini təşkil edir. Şəhərdəki yeganə universitet Ahi Evran Universitetidir. Universitetdə tibb fakültəsi ilə yanaşı bir çox fakültə və ali məktəblər var.

Şəhər, Kayseri və Nevşehir ilə birlikdə Kapadokiya adlanan üçbucağın şimalındadır. Kırşəhər Kapadokiyanın mərkəzidir, əksəriyyəti ya itirilmiş, ya da naməlumdur. Kapadokiya Bölgəsi, mərkəz Kayseri olmaqla, şərqdə Duz Gölü, cənubda Şərqi Tavr dağları; Şimalda Kırşəhər və Sivasın əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edir və Malatyaya qədər uzanır. Fars dilində “Katpatukya” adlandırılan Kapadokiyanın lüğət mənası “Gözəl Atlar Yurdu”dur. Bu yer min illər boyu bir çox dövlətləri əhatə etmişdir. Onların bura nə vaxtdan gəldiyi məlum deyil.

## İstinadlar
Gamekult

**Gamekult** — kompüter oyunları haqqında rəylər toplayan fransızdilli veb-saytdır. Əsası 2000-ci ilin dekabr Kevin Suipes və Klement Apap tərəfindən qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Gamekult
IGN

**IGN** (əvvəllər:Imagine Games Network) — kompüter oyunları, filmlər, cizgi filmlər, animasiyalar və video oyunlar haqqında rəylər toplayan veb-saytdır. Əsas Sentyabr ayında 1996-cı ildə qoyulmuşdur. 1996-cı ildə "Imagine Publishing" içində beş kiçik saytlardan ibarətdir: N64.com (sonralar: IGN64.com), PSXPower, Saturnworld, Next-Generation.com и Ultra Game Players Online. 1998-ci ildə saytın kanalı "IGN" brendi altında adı altında dəyişir. 2005-ci ildə "IGN" saytı ən çox girilən saytlardan biri olur. "IGN" 2008-ci ildə onillik yubileyini qeyd etmişdir. Sayt müxtəlif platformalarla işləmişdir: Nintendo GameCube, Wii, Nintendo DS, Game Boy, Xbox, Xbox 360, PlayStation 2, PlayStation 3, PSP, N-Gage, PlayStation, Nintendo 64, Dreamcast, PC və Macintosh. "IGN" saytında oyunların keçirilməsi və çit-kodları göstərilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* IGN
Proteus sindromu

**Proteus sindromu** ()  — Nadir xəstəlik.

Proteus sindromu 1:100000 nisbətində sporadik rastlanan sistem xəstəlikdir. Sindrom – həddindən artıq boyumə, dəri və dərialtı toxuma, skelet sistemini öz təsiri altına alan nadir xəstəliklər silsiləsindədir. əsas klinik əlamətləri : ya bütün vucudda, ya da ekstremitelerdə (ətraflarda) rastlanan hemangiomatoz, lipomatoz yaralar (əsasən də qurşaqdan yuxarı nahiyyələrdə),hiperpiqmentasiya vacib klinik əlamətləridir. Xəstələrin çoxunda klnik simptomlar və deformasiyalar anadangəlmə olsa belə, sindrom sonradan da orta yaşlı şəxslərdə öz təzahürlərini göstərməyə başlayıb.hipertrofiya pubertat dövrdən sonra çox xəstələrdə dayansa da , ölüm səbəbi əsasən spinal stenoz, vertebral anomaliya, tumoral iltihab, ağciyər problemləri, neoplazmadır.Etiologiyası tam olaraq bilinməsə də somatik mazoikliyi hipotezi ilə aydınlıq gətirilib. Umumi əlamətlər: hamsl olmalıdır. Yaraların mozaikliyi Sporadik rastlanma Daim irəliləyən klinik əlamətlər Kategoriya A Kateqoriyadan B-dən 2si Kateqoriya C-dən 3ü Kateqoriya A: 1)serebralforma bağ toxuması nevusu Kateqoriya B: 1)xətli epidermal nevus 2)assimmetrik və ölçüsüz hipertrofiya *ətraflarda uzanmalar (qol,ayaq,barmaq.əl) *Baş sümüklərində hiperostoz *xarici qulaq yolu *megaspondilodisplaziya *daxili orqanlarda da həmçinin 3)20 yasdan sonra rastlanan spesifik tumorlar *yumurtaliq kistadenoması *monomorfik parotis adenomasi Kateqoriya C: 1)disregulyar yağ toxuması *lipoma *bəzi bölgələrdə yağ toxumasının olmaması 2)vaskulyar malformasiyalar *kapilyar *venoz *limfa 3)ağciyər kistləri 4)tipik üz *doliqosefaliya *Uzun üz *Basıq burun kökü *Geniş burun dəlikləri *sakit vəziyyətdə belə açıq qalan ağız.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
İnbridinq

**İnbridinq** ( — «içəri» və *breeding* — «becərmə») — Heyvandarlıqda qohumluq dərəcəsinə görə yaxın olan fərdlərin: qardaş-bacı, ata-qız, ana-oğul, xala və əmi uşaqların bir-biri ilə çarpazlaşması qohum çarpazlaşma və ya inbridinq adlanır.

## İstinadlar
Sosiofobiya

**Sosiofobiya** ( - *ümumi, birlik* və ) — ictimai yerlərdə çıxış etmək, başqa insanlar qarşısında öz fikrini bildirməkdən çəkinən insanlara aiddir. Onlar gülünc görünməkdən, fikirlərini çatdıra bilməməkdən qorxurlar.

Karvasarski ikinci qrupu qorxuları sosiofobiya adlandırır. Bura daxildir: ereytofobiya (insanlar arasında qızarmaq qorxusu), ictimai çıxışlardan qorxma, yad insanların yanında hər hansı bir hərəkəti etmənin mümkünsüzlüyünü qorxusu (məsələn: stuldan qalxıb ayaqyoluna getmək) və s. Bu cür qorxular ətrafdakılara nə qədər cəfəng görünürsə, qorxu daşıyıcılarına bir o qədər dramatik gəlir. Məsələn, deyilənə görə, məşhur Danimarka astronomu Tixo Braqe ziyafət zamanı utanıb ayaqyoluna vaxtında getmədiyi üçün sidik kisəsi iltihabından ölmüşdür.

## Xarici keçidlər
Azərbaycan dilində online sosial fobiya testi

## İstinadlar
Əyyub Əyyubov

**Əyyub Avdın oğlu Əyyubov** () — İqtisad elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Əyyub Əyyubov 1956-cı ildə, Ağdam rayonunun İlxıcı kəndində anadan olub.

Əmək fəaliyyətinə doğma İlxıcı kəndində, H. Hacıyev adına sovxozda fəhləlikdən başlayıb.

Ukraynada Yol Avtomobil Institutunda "Nəqliyyatın İqtisadiyyatı və İdarəedilməsi " ixtisası üzrə ali təhsil alıb.

Aspirantura və Doktoranturanı Ukraynada bitirib. İqtisad elmlər doktoru elmi dərəcəsi və professor elmi adı alıb.

Ukraynada Ümumittifaq İdarəetmə İnstitutunda müəllim, Beynəlxalq İdarəetmə Biznes və Hüquq İnstitutunda prorektor vəzifəsində işləyib.

1993-cü ildən 2001-ci ilədək San-Marino Beynəlxalq Elmlər Akademiyası Elmlər Mərkəzinin Azərbaycan filialının rektoru vəzifəsində çalışıb. Mingəçevir şəhər Ziyalılar Cəmiyyətinin sədri, Azərbaycan Müəllimləri Assambleyasının prezidentidir .

Respublika "Bilik"cəmiyyətinin təsis etdiyi Y. Məmmədəliyev adına mükafata layiq görülüb.

1998-ci ildən Rusiya Federasiyası Sahibkarlıq Akademiyası, Beynəlxalq enerji, İnformasiya Elmlər və Beynəlxalq Müstəqil Ekspertlər Akademiyalarının həqiqi üzvü seçilib.

H. Z. Tağıyev adına mükafata layiq görülüb. Azərbaycan Respublikası "Nizami adına Qayğı Cəmiyyəti " tərəfindən xeyriyyə işlərində geniş fəaliyyətinə görə diplomla təltif olunub.

Yap- Mingəçevir şəhər təşkilatının 38 saylı ərazi təşkilatının sədridir.

2003-cü il aprel ayının 13-də Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə Bakı Bədən Tərbiyəsi və Turizm Kollecinin Mingəçevir şöbəsi yaradılmış və şöbənin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2006-cı ilə qədər şöbənin fəaliyyəti davam etdirilmiş, 2006-cı ildə "Bakı Bədən Tərbiyəsi və Turizm Kolleci Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə fəaliyyətini dayandıraraq ləğv edilmiş və müstəqil Mingəçevir Turizm Kolleci yardılmış və professor Əyyubov Əyyub Kollecin direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2008-ci ildən başlayaraq hal-hazıra kimi Brithi Council layihəsi əsasında Şotlandiyanın Edinburq şəhərində yerləşən Stevenson Kolleci ilə əməkdaşlıq edir.

2009-cu ildə Avropa Təbiəti Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının "Avropa" Şərəf ordeninə layiq görülüb. Türk Dünyası araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib, həmin Akademiyanın təsis etdiyi "qızıl ulduz" medalına layiq görülüb.

20 kitabın, 200-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Professorun axırıncı kitabı "Müqəddəs Məşhəd Yollarında" kitabıdır. Bu kitab professor Əyyub Əyyubovun sayca iyirminci, məzmun və mahiyyətcə isə "Əxlaq söhbətləri" ndən sonra birinci kitabıdır. Müəllifin qələmə aldığı bu mövzu ədəbi-bədii tarixi publisistik bir əsər olmaqla həm ensklopedik, həm də dini əxlaqi xarakter daşıyır.

Aliləlidir. 4 övladı var.

## Mənbə
* http://www.mtk.az/Content/Rehberlik/Direktor.aspx 

## İstinadlar
Kor ərəbin mahnısı

**Kor ərəbin mahnısı** — Azərbaycan bəstəkarı Fikrət Əmirovun və Azərbaycan şairi, yazıçısı və dramaturqu Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" dram əsərinin tamaşasına bəstələdiyi mahnı. Mahnının ilk ifaçısı Məmmədəli Əliyev olmuşdur.

## Mahnının sözləri

Nə eşq olaydı, nə aşiq, nə nazlı afət olaydı!
Nə xəlq olaydı, nə xaliq, nə əşki-həsrət olaydı!
Nə dərd olaydı, nə dərman, nə sur olaydı, nə matəm!
Nə aşiyaneyi-vüslət, nə bari-firqət olaydı!

Könüldə nuri-məhəbbət, gözümdə pərdeyi-zülmət!
Nə nur olaydı, nə zülmət, nə böylə xilqət olaydı!
Tükəndi taqəti-səbrim, ədalət, ah! Ədalət!
Nə öncə öylə səadət, nə böylə zillət olaydı!


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ermənilər Fikrət Əmirovun "Kor ərəbin mahnısı" əsərini mənimsədilər

## Həmçinin bax
* Korun mahnısı (film, 1961)
Eldar Piriyev

**Piriyev Eldar Rizvan oğlu** — azərbaycanlı filoloq, filologiya elmləri doktoru, Bakı Slavyan Universitetinin Türkologiya kafedrasının professoru.

## Həyatı
Eldar Piriyev 1954-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1978-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Filolofiya fakültəsini bitirmişdir. Bir müddət ASE-də elmi redaktor və İranda tərcüməçi işlədikdən sonra 1982-ci ildə M. F. Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna işə qəbul olunmuşdur. 1983-cü ildən müəllim, baş müəllim və dosent vəzifələrində çalışmışdır, 2008-ci ildən Türkologiya kafedrasının professoru vəzifəsində işləyir. 2002–2014-cü illərdə Bakı Slavyan Universitetinin Pedaqoji fakültəsinin dekanı olmuşdur. 1989-cu ildə namizədlik, 2007-ci ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 75-dən artıq elmi məqalə, 4 monoqrafiya, 1 metodik vəsait və 2 dərs vəsaitinin müəllifidir.

2012-ci ildə Avropa Nəşr Mətbu Evi mükafat komissiyasının "Ən yaxşı Vətənpərvər Tədqiqatçı Alim" nominasiyası üzrə diploma layiq görülmüş və qızıl medalla təltif olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
* http://bsu-edu.org/AXabar.aspx?kkk=41
FİFA Klublararası Dünya Çempionatı heyəti 2000

FİFA Klublararası Dünya Çempionatı 2000 turnirində iştirak edən klubların heyəti.

## [[Əl Nəsr FK|Əl Nəsr]]
Baş məşqçi:  Milan Zivadinoviç

## Korintians Paulista
Baş məşqçi:  Oswaldo de Oliveira

## [[Mançester Yunayted FK|Mançester Yunayted]]
Baş məşqçi:  Aleks Ferqyuson

## [[Club Necaxa]]
Baş məşqçi:  Raúl Arias

## [[Raja CA Casablanca|Raja Casablanca]]
Baş məşqçi:  Fatih Yamal

## [[Real Madrid FK|Real Madrid]]
Baş məşqçi:  Vicente Del Bosque

## [[Cənubi Melburn FK|Cənubi Melburn]]
Baş məşqçi:  Ange Postecoglou

## [[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]
Baş məşqçi:  Antônio Lopes
Kərim Tahirzadə Behzad

**Kərim Tahirzadə Behzad**  (1888-1963) - Təbrizdə Məşrutə hərəkatının fəal iştirakçılarından biri, mühəndis və memar. O, İctimaiyyun-Amiyyun (İran Sosial-Demokrat Partiyası) təşkilatının üzvü idi. İstanbul və Berlində memarlıq sahəsində təhsil almışdır.

Elmi ədəbiyyatda cənubi Azərbaycanın “Molla Nəsrəddin”-i adlandırılan “Azərbaycan” (1907) satirik jurnalında, eyni zamanda “Əncümən”, “Həşərtül ərz” və digər satirik mətbuatda məhsuldar şəkildə çalışmış azərbaycanlı rəssam Hüseyn Behzad Tahirzadə və onun qardaşı Kərim Behzad haqqında hər hansı bir məlumat, yazılmış elmi və ya publisistik məqalə, demək olar ki yoxdur.

## Əsərləri
*Kərim Tahirzadə Behzad, Azərbaycan dər Ninzəte Azərbaycan, Tehran (tarixsiz).

## Mənbə
* 
* 

## Həmçinin bax
* Məşrutə hərəkatı
* İctimaiyyun-Amiyyun
Estremadura

**Estremadura** () — Cənub-qərbi İspaniyada muxtar bölgə. Rəsmi adı *Comunidad Autónoma de Extremadura*dır. Sahəsi 41,634&nbsp;km², əhalisi isə 1,097,744 nəfərdir (2009).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kantabriya

**Kantabriya** () — Şimali İspaniyada müxtar bölgə. Rəsmi adı *Comunidad Autónoma de Cantabria*dır. Paytaxtı Santander şəhəridir. Sahəsi 5.321&nbsp;km², əhalisi isə 593.121 nəfərdir (2011).
Abbat

**Abbat** (,  — ata) — VI əsrdən Qərbi Avropa xristian ənənəsində monastrın baş keşişi, abbatlığı idarə edən. Geniş mənada, katolik kilsəsində çalışan din xadimlərini bildirir. Şərqi xristian monastrlarında Abbat iqumen vəzifəsinə uyğun gəlir. Abbat ömürlük seçilir və ya təyin edilir. Kilsə iyerarxiyasında yepiskopdan sonra gəlir.

Qadın ruhanilərinə analoji olaraq abbatisa adı verilirdi. Sonrakı dövrlərdə bütün gənc ruhanilərə nəzakət xatirinə bu adla müraciət edilməyə başlandı.

## Həmçinin bax
* Abbatlıq
* İqumen
Mursiya (muxtar icma)

**Mursiya** () — Pireney yarımadasının cənub-şərq hissəsində, Aralıq dənizi sahilində yerləşən İspaniyanın muxtar icması. Sahəsi 11.313&nbsp;km²-dır və 2020-ci ilin əvvəlində əhalisi isə 1,511,251 nəfər idi. Əhalinin təxminən üçdə biri paytaxt Mursiyada yaşayır. 2,014 m yüksəklikdə yerləşən Revolkadores massivindəki Los Obispos zirvəsidir bölgənin ən yüksək nöqtəsidir.

## İstinadlar
Sikvel

***Sikvel*** ( — davam) — süjetə görə bir sənət əsərin davamı.

## Növləri

### Sikvel

Nümunə: Aleksandr Dümanın «İyirmi il sonra» romanı «Üç muşketor» romanın sikvelıdır.

### Trikvel

**Trikvel** sikvelın sikvelıdır.

Nümunə: «Vikont de Brajelon və ya on il sonra» romanı «İyirmi il sonra» romanın sikvelıdır. Deməli, o «Üç muşketor» romanın trikvelıdır.

### Kvadrikvel

Seriyanın dördüncü hissəsi adlandırmaq üçün bəzən **Kvadrikvel** terminı istifadə edilir.

### Prikvel

**Prikvel** () — orijinal əsərin hadisələrdən əvvəl olmuş hadisələr haqqında danışan, amma orijinal əsərdən sonra çıxan sənət əsəri.

Nümunə: «Maqın bacı oğlu» «Narniya Xronikaları» seriyasının, «Harri Potter: Prikvel» isə «Harri Potter» seriyasının prikvelıdılər.

### Midkvel

**Midkvel** ( mid- ( - orta) + -kvel (sequel))
Rioxa

**Rioxa** və ya **La Rioxa** () - Şimali İspaniyada muxtar bölgə. Rəsmi adı *Gobierno de La Rioja*dır. Paytaxtı Loqronyo şəhəridir. Sahəsi 5.045&nbsp;km², əhalisi isə 308.968 nəfərdir.
Niğdə

**Niğdə** — Türkiyənin Niğdə ilinin inzibati mərkəzi.

## Xarici keçidlər

* District governor's official website 
* District municipality's official website 
* Yesilburç Village 
* A web portal of Niğde
## Həmçinin bax
Kvadrat köklər

**Kvadrat kökləri**  \! a (2-ci dərəcəli kök) —  x \cdot x = a tipli bərabərliyin həlli. Bir çox hallarda \! x və \! a kimi rəqəmlər başa düşülür. Bəzən riyazi obyektlər, məsələn, matrisa və operatorlar kimi də ola bilər.
Nevşəhər

**Nevşəhər** — Türkiyənin Nevşəhər ilinin inzibati mərkəzi.

## Şəkillər

Fayl:Avanos,_Nevşehir_-_panoramio_(3).jpg
Fayl:Kayakapı.jpg
Fayl:Nevsehir.JPG


## İstinadlar
Moldova prezidentlərinin siyahısı

**Moldova prezidenti** — Moldova Respublikasının dövlət başçısı.

## Prezidentin seçilməsi
Ana məqalə: Moldovada seçkilər

Moldovada seçkilər milli qanunvericiliyə uyğun olaraq keçirilir.
Moldovanın parlamenti (Parlamentul) 4 ildən bir keçirilən seçkilərdə vətəndaşlar tərəfindən seçilir. Parlamentin 101 üzvü var. 2001-ci ildən etibarən ölkənin prezidenti parlament üzvləri tərəfindən seçilir. Moldova konstitusiyasına uyğun olaraq bir namizəd iki dəfə prezident seçilə bilər. İlk dəfə prezident seçilmək üçün parlamentin 61 deputatının dəstəyi, ikinci müddətə seçilmək üçün isə 51 deputatın səsi lazımdır. Heç bir namizəd prezident seçilmək üçün lazımi qədər səs toplaya bilməsə parlament seçkiləri yenidən keçirilir. Moldovanın hazırkı prezidenti Maya Sandu 24 dekabr 2020 tarixində Moldovanın prezidenti seçilib.

## Moldova Respublikasının prezidentləri
FİFA Klublararası Dünya Çempionatı Finalı 2005

## Oyun
### Oyunun detalları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FİFA Klublararası Dünya Çempionatı Toyota Kuboku Yaponiya 2005 , FIFA.com
* Texniki Hesabat və Statistika (PDF) , FIFA.com

## Həmçinin bax
Berinq boğazı

**Berinq** boğazı (*bering*) — Çukot dənizi ilə Berinq dənizini bir-birinə bağlayır. Berinq boğazı, Asiyanın ən şərq nöqtəsi (169 ° 44 'W) ilə Amerikanın ən qərb nöqtəsi (168 ° 05' W) arasında bir boğazdır. Rusiya ilə ABŞ (Alyaska) arasında coğrafi bir sərhəd mövqeyində olması ilə birlikdə Amerika və Asiya qitələrinin bir-birinə ən yaxın olduğu yerdir.

Boğaz təxminən 83 km genişliyində, 30–50 m dərinliyində olub şimalındakı Çukot dənizi (Şimal Buzlu okean) ilə cənubundakı Berinq dənizini (Sakit Okean) bir-birinə bağlayır. 1648-ci ildə Semyon Dejnev tərəfindən keçildiyi qəbul edilməsinə baxmayaraq, adını boğazı 1728-ci ildə keçən Rus əsilli Danimarkalı səyyah Vitus Berinqdən almışdır. Buzlaq dövründə boğazın bir quru körpü rolu oynadığı məlumdur. Bəzi elm adamları, bu çağlarda suların böyük hissəsinin buza çevrilərək dəniz səviyyəsini saldığına və daha çox quru parçasını göz önünə çıxardığına inanır; bəziləri də boğazın tamamilə donduğunu, beləliklə insanlarla heyvanların üzərindən keçməsinin mümkün olduğuna inanır.

## Mənbə
* PBS Video of St. Lawrence Island in Bering Strait
Ordu (dəqiqləşdirmə)

*Ordu — dövlətin Silahlı Qüvvələrinin əsas hissəsi.
*Ordu ili — Türkiyənin 81 ilindən biri.
*Ordu (şəhər) — Türkiyənin Ordu ilinin inzibati mərkəzi.
Asiya Super Kuboku

**Asiya Super Kuboku** (ingl. *Asian Super Cup*) AFK Çempionlar Liqası və Asiya Kuboklar Kuboku qalibləri arasında keçirilən beynəlxalq futbol yarışıdır.

Turnirə 1995-ci ildə start verildi. Ancaq kuboklar vahid olaraq birləşdirildikdən sonra turnir 2002-ci ildə başa çatdı. Asiya Super Kubokunun son qalibi Cənubi Koreyadan olan "Suvon Samsung Bluvinqs" klubu oldu.

## Asiya Super Kuboku qeydləri və statistikaları
Aşağıdakı siyahıda Asiya Super Kuboku qalibləri və finalçılarının ölkələrlə nəticələri qeyd olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
* RSSSF — Asiya Super Kuboku
Osmaniyə

**Osmaniyə** — Türkiyənin Osmaniyə ilinin inzibati mərkəzi.

## Tarixi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://novagrageciktiricihap.wordpress.com/
Asiya Kuboklar Kuboku

**Asiya Kuboklar Kuboku** Asiya Futbol Konfederasiyası (AFK) tərəfindən təşkil olunan futbol turniridir. 1991-ci ildə start verilən turnir AFK-ya daxil olan ölkələrin milli kubok sahibləri arasında keçirlir. Asiya Kuboklar Kuboku qalibi Asiya Super Kubokunu qazanmaq üçün AFK Çempionlar Liqası qalibini məğlub etməlidir.

Turnir Asiya Çempionlar Kubokuna birləşdirildi və 2002/03 mövsümündən etibarən AFK Çempionlar Liqası adıyla fəaliyyətini davam etdirdi.

## Finallar

## Qaliblər və finalçılar

### Ölkələrə görə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Futbol üzrə Asiya kuboklar kubokunun statistikası. sayt RSSSF
Debian

**Debian** ― Linux-a və ya GNU Hurd-a əsaslanan, yalnız sərbəst yayılan proqram təminatından ibarət olan və ilkin kodu açıq olan əməliyyat sistemidir. 
 
Bir çox Linux əməliyyat sistemi Debian əməliyyat sistemi əsasında yaradılmışdır. Hazırda Linux əməliyyat sisteminin ən populyar və önəmli distributivlərindən biridir. “Debian” adı layihənin əsasını qoyan *Yan Mördok (Ian Murdock)* və onun qız dostu (sonradan arvadı, indi isə keçmiş həyat yoldaşı) *Debra Linn’in (Debra Lynn)* adlarından yaranıb.  Debian heç bir şirkətə məxsus olmayıb, cəmiyyətin məhsuludur. Debian 5.0 lenny-nin bütün paketlərinin yaradılması (323 milyon sətir kod) 8 milyard dəyərində işə barəbər hesab edilir. 

Debian, quraşdırma zamanı bir və ya bir neçə popular masaüstü mühitlərini seçməyi təklif edir. Defolt mühiti - GNOME-dır. Sistemi quraşdırandan sonra "tasksel" komandası ilə başqa mühitləri quraşdırmaq olar. 

## Paket idarə edilməsi
Debianda yeni paket lokal sistemdən qurulduğu zaman dpkg paket idarə etmə alətindən istifadə edilir. Əgər paket internet üzərindən qurulursa, onda apt-get alətindən istifadə olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Mərkəzi Gömrük Hospitalı

**Mərkəzi Gömrük Hospitalı** — Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin Tibbi Xidmət İdarəsinin nəzdində yaradılmış hospital.

## Haqqında
Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin Tibbi Xidmət İdarəsinin nəzdində yaradılmış Mərkəzi Hospital möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin iştirak etdiyi açılış mərasimı ilə 2008-ci ilin 25 dekabr tarixində öz fəaliyyətinə başlayıb.

Ən müasir standartlar səviyyəsində tikilmiş və təchiz olunmuş bu Hospitalda gömrük əməkdaşlarının və əhalinin müayinəsi və müalicəsinin yüksək səviyyədə təşkili üçün hər cür imkanlar yaradılmışdır. Mərkəzi Hospitalın qabaqcıl avadanlıqlarla təchiz olunması gömrük əməkdaşlarına və əhaliyə yüksək səviyyədə tibbi xidmətin göstərilməsinə imkan verir. Eyni zamanda bu, səhiyyənin müasirləşdirilməsi istiqamətində dövlətimiz tərəfindən görülən işlərin parlaq bir nümunəsidir.

Bir çox yeniliklərə imza atmış Mərkəzi Gömrük Hospitalı qısa bir müddət ərzində Azərbaycanın qabaqcıl səhiyyə ocaqlarından birinə cevrilib.

10 ildən çoxdur ki, Mərkəzi Gömrük Hospitalı ümumilikdə 300 nəfərlik peşəkar kadr heyəti və 4 mindən artıq tibbi xidmət növü ilə gömrük əməkdaşlarının və əhalinin sağlamlığının keşiyindədir. Bu illər ərzində bu səhiyyə ocağında güclü ixtisaslı akademik kadr potensialı formalaşmışdır. Belə ki, hazırda Hospitalda 2 əməkdar həkim, 4 tibb üzrə elmlər doktoru, 19 tibb üzrə fəlsəfə doktoru, 2 doktorant və Türkiyədə uzmanlıq təhsili almış 15 həkim öz şərəfli peşə borcunu layiqincə yerinə yetirirək əhaliyə yüksək keyfiyyətli tibbi yardım göstərirlər.

Gömrük Komitəsinin ayrılmaz bir hissəsi olan Mərkəzi Gömrük Hospitalı, Komitənin həyata keçirdiyi islahatlara uyğun olaraq davamlı şəkildə yenidənqurma işlərini aparır. Modernizasiya prinsipini əsas tutaraq müasir texnologiyalar öyrənilir, yeni tibbi xidmətlər tətbiq olunur, innovativ avadanlıqlar alınır, xidmət sahələri genişlənir və yeni peşəkar kadrlar yetişdirilir.

2018-ci ildə tibbi xidmətin keyfiyyətinin yüksəldilməsi məqsədilə İdarənin nəzdində Elmi Təcrübi və Tədris Mərkəzi yaradılıb. Hospitalın həyatında ilk dəfə olaraq həkim-rezidentlər üçün təlim proqramı təşkil edilib.

Hospitalda pasiyentlərin məmnunluğunu artırmaq məqsədilə yeni interaktiv texnologiyalar və online xidmətlər tətbiq edilir, daxil olan zənglər vahid çağrı mərkəzi tərəfindən qəbul edilir, hər bir pasiyentə individual yanaşma və xüsusi diqqət göstərilir.

Peşəkar və təcrübəli heyəti ilə Mərkəzi Gömrük Hospitalı nəinki gömrük işçiləri və onların ailə üzvlərinə, eyni zamanda respublikamızın bütün vətəndaşlarına yüksək keyfiyyətli tibbi xidmət göstərən müasir səhiyyə ocağıdır.

## İstinadlar
Qaziantep

**Qaziantep** — Türkiyənin Qaziantep ilinin inzibati mərkəzi.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Florensiya, İtaliya
*  Duysburq, Almaniya
*  Hələb, Suriya
*  Küveyt, Küveyt
*  Neymegen, Niderland
*  Ufa, Rusiya

## Həmçinin bax
* Türkiyə regionları
* Cənub-şərqi Anadolu regionu
* Qaziantep ili

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhərin rəsmi veb-saytı 
* Qaziantep ili Mədəniyyət və Turizm Müdirliyi