open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İsgəndər Coşqun

**İsgəndər Coşqun** (*ilk adı:İsgəndər Məhəmməd oğlu Hümmətov*; 1927, Göyçay – 10 dekabr 1996) — şair, dramaturq, Əməkdar incəsənət xadimi. 

## Həyatı
1927-ci ildə Göyçay şəhərində fəhlə ailəsində doğulmuşdur. Burada orta təhsil alandan sonra Bakıda M.A.Əliyev adına Teatr İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsinə daxil olmuşdur. Həmin il "Mavzoleydə" adlı ilk mətbu şeri "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində çapdan çıxmışdır.

1952-ci ildə Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun poeziya şöbəsinə daxil olmuş, 1955-ci ildə oranı bitirmişdir. 1962-ci ildən M.Qorki adına Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında ədəbi hissə müdiri işləmişdir.

22 may 1991-ci ildə "Azərbaycan  Respublikasının  əməkdar  incəsənət xadimi" adına layiq görülüb.

Dramaturq, naşir, 1954-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olan İsgəndər Coşqun 1996-cı il dekabr ayının 10-da vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Müxtəlif illərdə "Gəmidə söhbət", "Qığılcımlar", "Mən atamı düşünərkən", "Nəğmə dolu ürək" və s. adlı kitabları çap olunub. "Bakı Komissarları" pyesi 1986-cı ildə tamaşaya qoyulub. Tamaşaya görə ona Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı verilib. S.Vurğunun "Komsomol poeması" əsasında yazdığı pyesinə görə Respublika Lenin Komsomolu mükafatına layiq görülüb.

2024-cü ildə Azərbaycanda Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Yardım Assosiasiyasının (AVCİYA) "Göyçay Ensiklopediyası"nın davamı olaraq İsgəndər Coşqunun əsərlərinin külliyyatından ibarət yeni "Nəğmə dolu ürək" kitabını təqdim edilib.

## İstinadlar
Mirzə ağa Dilxun

Mirzə ağa Dilxun (1870-1912) - şair
Dilxun təxəllüsü ilə şeirlər yazmışdır.
Məcməüş-şüəra üzvlərindəndir
## İstinadlar
Əvəzəli Muğanlı

**Əvəzəli Səfiqulu oğlu Muğanlı** — XVIII–XIX əsr rəssamı. Dövrün məşhur miniatüristi. Tərcüməçi.

Respublika Əlyazmaları İnstitutunda saxlanılan "Kəlilə və Dimnə" dastanının iki əlyazmasından biri XVIII əsr rəssam-miniatürçüsü, tərcüməçi muğanlı Əvəz Əli Səfiqulu tərəfindən yazılmışdır.

"Kəlilə və Dimnə" (1809) miniatüru məşhurdur.

## İstinadlar
Ağkörpü

**Ağkörpü** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Marneuli rayonunda) kənd adı.

## Toponimkası
Ağkörpü - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Marneuli rayonunda) kənd adı. XIX əsrin 30-cu illərində kəndə Türkiyədən gəlmiş ermənilər yerləşdirilmişdir. Həmin əsrin 70-ci illərində Opret kənd icmasına mənsub məntəqələrdən idi. XIX əsrdə Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında Yuxarı Ağkörpü və Aşağı Ağkörpü kənd adları ilə mənşəcə eynidir. Ağ Körpü XVIII- XIX əsrlərdə Cənubi Qafqazda yaşamış bir türkmənşəli elin adı olmuşdur. 

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
axc.preslib.az

## İstinad
Topçubaşov–Çandler kontraktı (1919)

thumb|223x223px|Əlimərdan bəy Topçubaşov
**Topçubaşov-Çandler kontraktı** — Parisdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nümayəndə heyətinin başçısı Əlimərdan bəy Topçubaşovla Nyu-York şəhərindən Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresi nümayəndələr palatasının üzvü Valter Çandler arasında Azərbaycanın mənafelərini müdafiə etmək haqqında imzalanmış müqavilə.

## Müqavilənin şərtləri
Müqaviləyə görə, Çandler 3 ay müddətinə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin mənafeyini və müstəqilliyini müdafiə etməyi öz üzərinə götürürdü.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Əlimərdan bəy Topçubaşov
* Valter Çandler

## İstinadlar
Ufa direktoriyası

**Ufa direktoriyası** — Oktyabr çevrilişindən (1917) sonra Ufada bolşeviklərə qarşı yaradılmış hakimiyyət orqanı.

## Tarixi
1918-ci il sentyabrın 23-dən noyabrın 18-dək fəaliyyət göstərmişdir. Ufa direktoriyası oktyabrın 9-da Ufadan Omska köçmüşdü. Direktoriya Rusiyanın yenidən birləşdirilməsi uğrunda mübarizə aparır, Avstriya-alman blokuna qarşı müharibənin davam etdirilməsi tərəfdarı kimi çıxış edirdi. Sibir, Ural və Uzaq şərqdə Kolçak hakimiyyətinin bərqərar edilməsinə kömək göstərirdi. Lakin A.V. Kolçak 1918-ci il noyabrın 18-də çevriliş edərək Ufa direktoriyasını da qovmuş, özünün hərbi diktaturasını qurmuşdu. General Biçeraxov Kolçakla əlaqə yaratmışdı. O, Bakıya müdaxilə edən ingilis hərbi qüvvələrinin komandanı Tomsonla əlaqə yaradaraq. Kolçak hökumətinə tabe olmadığı halda, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətini buraxmağa təhrik edirdi. Lakin Biçeraxovun dövlət çevrilişi cəhdlərinin üstü açıldıqdan sonra, onun hərbi hissələri buraxıldı.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

## Ədəbiyyat
* Nəsibzadə N., Azərbaycan Demokratik Respublikası (məqalələr və sənədlər). B.. 1990; 
* От первого лица, М., 1990.

## İstinadlar
Stress hormonlar

**Stress hormonlar** — stres hormonları tənzimləyən fermentlər monoaminoksidaza(MAO) və katexolamintransferazadır(KOMT)
. MAO neyronun hüceyrə daxili stres hormonları parçalayır. KOMT isə hüceyrələrin sinapslar arası stres hormonları parçalayır.
Ağ Təklə

**Ağ Təklə** Tiflis quberniyasının Tiflis qəzasında (indi Qardabani rayonunda) kənd adı.

## Toponimkası
Ağ Təklə- Tiflis quberniyasının Tiflis qəzasında (indi Qardabani rayonunda) kənd adı. Gürcücə yazılış forması Aqtaqla. Təklə tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmış məntəqələrdəndir. Bəzi tədqiqatçıların toponimin "ağ" komponentini "şərq", Qara Təklə adında qara sözünün "qərb" mənasında olması fikri düz deyil. Əsli Əxi Təklə, yəni "Əxiyə (Sufi ordeninin üzvünə) mənsub Təklə" məntəqəsi mənasındadır.

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
yasamal.cls.az 

## İstinad
Arxacbulaq

**Arxacbulaq** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında bulaq adı.

## Toponimkası
Türk dillərində arkaç "dağın arxası", "dağın gün düşməyən hissəsi, quzeyi" sözündəndir. Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında Arxaçtəpə Azərbaycanda indi Oğuz rayonunda Qaynararxac, Dağlıq Qarabağda Qızıl Arxac, Gədəbəy rayonunda Qara Arxaç, Qubadlı və Cəbrayıl rayonlarında Arxaçdərəsi, İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında Xan-Arxac toponimləri ilə eynidir. Arxac həm də qoyun sürüsünün dağ yamacında saxlandığı yerdir.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Borçalı qəzası
Əli Qılınc

**Əli Qılınc**, əsl adı **Süleyman Asəf Əmrullah** ya da daha çox bilinən adı ilə Qılınc Əli (), türk hərbçi və siyasətçi.

## Hərbi kariyerası
3 mart 1906-cı il tarixində *İstanbul Gedikli Kiçik Zabitlər Məktəbi*ni bitirdikdən sonra, göstərdiyi üstün xidmətlərinə görə mayor rütbəsi almışdır. Birinci Dünya müharibəsinə qatılmış, Çanaqqala döyüşlərində yaralanmışdır. Qafqaz İslam Ordusunda Nuru paşanın yavərliyini etmişdir.

## Qafqaz İslam Ordusunda
Qafqaz İslam Ordusu yaradıldığı zaman Ənvər paşanın qardaşı Nuru paşa onun komandanı təyin edildi. Bu ordunun tapşırığı Qafqazda türk təsirini daha da artırmaq idi.

Əli Qılınc Nuru paşanın yavəri kimi Qafqaz İslam Ordusunun bütün hərəkatlarında iştirak etmişdir. Bakının azad edilməsindəki xidmətlərinə görə təltif edilmişdir.

## Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində
Mudros barışığına görə Osmanlı qoşunları Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini tərk etməyə məcbur edildikdən sonra Anadoluya geri dönmüş və Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etmişdir.

28 oktyabr 1919-cu ildə Mustafa Kamal Paşa tərəfindən Maraş, Antep ətraflarında *Qüvvə-i Millini* qurmaq tapşırıldı. Bu bölgəyə gedərkən Mustafa Kamal Paşanın təklifi ilə, sonradan öz adı kimi istifadə edəcəyi kod adı Qılınc Əli adından istifadfə etdi. Qarailan və Şahin bəy ilə birlikdə bu bölgədəki üsyanları yatırtdı və Kırşehir üsyançılarını darmadağın etdi.

Keferdiz (Sakçagözü) ağası Xurşud ağanın iqamətgahını qərərgah olaraq istifadə etmişdir. Xurşud ağanın 200-dən çox silahlı adamlarını kordinasiya etmişdir. Xurşud ağanın şəxsi sərvəti ilə aldığı silah-sursatın Qüvvə-i Milliyə tərəfdarlarına çatdırılmasına nəzarət etmişdir.

Ağrı üsyanından sonra qurulan İstiqlal məhkəmələrində üzvlük etmişdir.

Uğurlarına görə 21 oktyabr 1923-cü ildə Qırmızı-Yaşıl zolaqlı İstiqlal Medalı ilə təltif edilmişdir.

## Siyasi kariyerası
1920–1938-ci illər arasında Qaziantep millətvəkili olaraq TBMM-də çalışmışdır. 7 iyun 1934-cü ildə polkovnik rütbəsi ilə ordudan ehtiyata buraxılmışdır.

Xurşud ağanın Hatayın Türkiyəyə qaqtılması üçün Hatay prezidenti Tayfur Sökmenə verdiyi dəstəyin dövlətlə əlaqələndirilməsini təmin etmişdir.

1961-ci ildə Yeni Türkiyə Partiyasının qurucularından olmuşdur.

## Ailəsi
Türkiyənin respublika tarixinin ilk qadın keramikaçısı Füreyya Koral ilə evlənmişdir. Türk futbolçu və baş məşqçisi Gündüz Qılınc, yazıçısı Altemur Qılınc, Fahir Qılınc və Kəskin Qılıncın atasıdır.

## Əsərləri
* *Xatirələrini danışır* (1955)
* *Atatürkün xüsusiyyətləri* (1955)
* *İstiqlal məhkəməsi xatirələri* (1955)

## Ölümü
14 iyul 1971-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir. Zincirliquyu məzarlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Üçüncü Lozanna konfransında türk-tatar heyəti

**Üçüncü Lozanna konfransında türk-tatar heyəti** — Rusiya imperiyası türk xalqlarının millətlər birliyinin üçüncü Lozanna konfransında (1916, 27-29 iyun) iştirak edən nümayəndə heyəti.

## Üzvləri
Nümayəndə heyətinin tərkibinə azərbaycanlılardan Əli bəy Hüseynzadə və Əhməd Ağaoğlu, Kazandan Yusif Akçura və İbrahim Əbdurrəşid, buxaralı Beycan Mukiməddin, qazax və qırğızlar adından Məhəmmədsəfər Əhmədov, Dağıstandan qumıq Əhmədsaib Kaplanov, Seyid Tahir, çərkəz Əziz Məkər və b. daxil idilər. Heyət üzvləri İsveçrə, Osmanlı dövləti, Bolqarıstan, Almaniya və Avstriya-Macarıstanda konfranslar keçirərək ictimai rəyi Rusiya İmperatorluğunda yaşayan türklərin problemlərinə yönəltməyə çalışmışlar. Üçüncü Lozanna konfransında nümayəndə heyətinin birgə mətn təqdim etmək hüququ olmadığı üçün nümayəndələr ayrı-ayrılıqda öz millətlərinin vəziyyəti, haqlarının pozulması barədə çıxışlar etmiş, onların həlli yollarını göstərmişdilər. Konfransın gedişində nümayəndə heyəti üzvlərinin tələbləri çap edilərək (18 səhifə) yayımlanmışdır. Nümayəndələr konfransa hələ 1915-ci ilin dekabrında çap olunmuş memorandum təqdim etmişdilər. Memorandumda deyilirdi: 

 
Bununla belə, müharibədə Rusiyaya qarşı hərbi əməliyyatlar aparan dövlətlər türk və müsəlman xalqlara diqqətlərini artırsalar da, onların hüquqlarının müdafiəsi üçün əməli addımlar atmadılar.

## Həmçinin bax
* Əli bəy Hüseynzadə  
* Əhməd Ağaoğlu

## Ədəbiyyat
* Məmmədzadə M.B., Milli Azərbaycan hərəkatı. B.. 1992; 
* Qasımov M., Birinci Dünya müharibəsi illərində böyük dövlətlərin Azərbaycan siyasəti (1914-1918-ci illər), 3 hissədə, h. l. B.. 2000; 
* Kurat M., Türkiye ve Rusiya. Ankara, 1990; 
* Bayat Ali Haydar, Hüseynzade Alibey, Ankara, 1998.

## İstinadlar
Ümum-Rusiya Müəssislər Məclisinə seçkilər

**Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilər** — Rusiyada Fevral inqilabından (1917) sonra yaranan Müvəqqəti hökumətin ali nümayəndəli qanunvericilik orqanı yaratmaq məqsədilə ümumi seçki hüququ əsasında Ümumrusiya Müəssislər Məclisində həyata keçirdiyi seçkilər.

## Tarixi
Müəssislər Məclisinə seçkilər üzrə komissiyaya Fətəli xan Xoyski rəhbərlik edirdi. "Müəssislər Məclisinə seçki haqqında Əsasnamə" qadınların, hərbi qulluqçuların səsverməyə buraxılması, dairələrin çoxunda proporsional seçki sisteminin tətbiqi və s. baxımından demokratik sənəd idi. "Müsavat" partiyası Azərbaycanın bütün siyasi partiya və təşkilatlarını seçkilərdə vahid siyahı ilə çıxış etməyə çağırdı. "Müsəlman sosialist bloku" milli qüvvələrin vahid seçkiqabağı blokunu yaratmaq haqqında "Müsavat"ın təklifinə qoşulsa da, aqrar məsələ ətrafında onların arasında fikir ayrılığı yarandı. Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilərdə müstəqil siyasi qüvvə kimi, əsasən, dörd Azərbaycan partiyası — "Müsavat", "Müsəlman Sosialist Bloku", menşevik "Hümmət" və "İttihad" partiyaları iştirak edirdilər.

Azərbaycan milli qüvvələrinin, xüsusilə "Müsavat"ın güclənməsindən ehtiyatlanan bolşeviklər, menşeviklər, eserlər, kadetlər öz aralarındakı ixtilafları kənara qoyub, "Müsavat"a qarşı vahid cəbhədə çıxış etdilər.

## Seçki nəticələri
### Zaqafqaziya seçki dairəsi

Cənubi Qafqaz dairəsi üzrə seçkilərdə iştirak edən 15 partiya arasında menşeviklər, müsavatçılar və daşnaklar, ümumilikdə, səslərin 73%-ni qazandılar. Səslərin sayına görə Cənubi Qafqaz üzrə ikinci yerə çıxan müsavatçılar bolşeviklərdən 6 dəfə çox səs topladılar. Azərbaycan milli hərəkatında "Müsavat" partiyasının aparıcı mövqeyi seçkilər nəticəsində əyani təsdiqini tapdı. Azərbaycan partiyalarının aldığı səslərin 66,5%-i "Müsavat"ın payına düşürdü.

Azərbaycan partiyalarına verilən səslərin 17,2%-ini alan "Müsəlman sosialist bloku"nun uğuru onun aqrar məsələlərdə radikal mövqeyi ilə izah oluna bilər. Belə ki, blok səslərin çoxunu Azərbaycanın qərbindəki kənd rayonlarında qazanmışdı. Azərbaycan partiyalarına verilən səslərin 9,1%-ini menşevik "Hümmət", 7,2%-ini "İttihad" partiyaları aldı.

#### 10 nömrəli siyahı

## Ləğv
Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçkilərdə bütün Rusiya üzrə bolşeviklər 23,9% səs toplaya bildilər və Məclisdə üstünlüyü 62%-dən çox səs toplamış eser və menşeviklər bloku əldə etdi. Bu tərkibdə işə başlayan Ümumrusiya Müəssislər Məclisi bolşevik platformasında durmadığı üçün bir gün sonra buraxıldı.

## İstinadlar
Yaxın Şərqdə Amerika Yardımı Cəmiyyəti

**Yaxın Şərqdə Amerika Yardımı cəmiyyəti** — ABŞ hökumətinin Birinci Dünya müharibəsində hərbi əməliyyatlardan zərər çəkmiş xalqlara yardım göstərilməsi məqsədilə yaratdığı təşkilat.

## Tarixi
1915-ci ilin sentyabrında yaradılmışdır. Cəmiyyətin Yaxın şərq ölkələrində, habelə Qafqazda (Bakı, Şuşa, Tiflis, İrəvan. Batum və b. şəhərlərdə) şöbələri təşkil olunmuşdu. Bu şöbələr ehtiyacı olan əhaliyə maddi yardım göstərməklə bərabər, bölgələrdəki vəziyyət barəsində məlumatlar da toplayırdılar.

## Fəaliyyəti
Cəmiyyətin fəaliyyəti əsasən, erməni əhalisinə ünvanlandığı üçün əldə edilən və Amerika hökumətinə göndərilən məlumatlar da bir qayda olaraq ermənilərin mənafelərini və baxışlarını əks etdirirdi. Cəmiyyətin Azərbaycanda fəaliyyəti xüsusilə 1919-cu ilin ortalarında xeyli güclənmişdi. 1919-cu ilin noyabrında Cəmiyyətin Qafqaz bölməsinin rəhbəri vəzifəsinə polkovnik V.Haskel təyin edilmişdi. Bölmənin heyəti 40 nəfərdən ibarət idi. Bölmə 1919-cu ilin noyabrında Azərbaycan hökumətinə müraciət edərək avtomobil nəqliyyatının ehtiyaclarını ödəmək üçün haqqı ödənilməklə müəyyən qədər benzin və sürtgü yağlarının göndərilməsini xahiş etmişdi. Cəmiyyətlə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti arasında mal mübadiləsi barəsində danışıqlar 1920-ci ilin yanvarında Tiflisdə aparıldı.

Cəmiyyətin israrla Azərbaycan Hökumətinə təqdim etdiyi saziş iqtisadi və kommersiya cəhətdən ədalətsiz xarakter daşıyırdı. Belə ki, cəmiyyət neft məhsullarının ona Sənanin stansiyasında (Gürcüstan) təhvil verilməsini tələb etdiyi halda, bunun əvəzində ödəniləcək ağ buğda ununu Azərbaycan Hökumətinə Batum limanında təqdim edirdi. Beləliklə, cəmiyyət Gürcüstan yollarında da yükün məsuliyyətini Azərbaycan Hökumətinin üzərinə qoyurdu. Azərbaycan nümayəndələrinin qarşı tərəfı bərabər hüquqlu müqavilə bağlamağa inandırmaq cəhdləri bir nəticə vermədi. 1920-ci il yanvarın 26-da Tiflisdə cəmiyyətin təqdim etdiyi layihə əsasında qarşı tərəflərin mənafeyinə uyğun olan müqavilə imzalandı. Müqaviləyə əsasən Azərbaycan hökuməti cəmiyyətə tonu 20 dollar hesabı ilə 10 min ton mazut, tonu 35 dollar hesabı ilə 150 ton kerosin verməli, cəmiyyət isə bunun əvəzini qeyri-bərabər şərtlə tonu 210 dollar hesabı ilə unla ödəməli idi. Müqaviləni cəmiyyətin adından polkovnik V.Haskel, Azərbaycan Hökuməti adından isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Gürcüstandakı diplomatik nümayəndəsi Faris bəy Vəkilov imzalamışdılar. Lakin Azərbaycan tərəfi öz müqavilə öhdəliyini yerinə yetirmiş, müqabil tərəf isə Azərbaycana ödəməli olduğu 4760 pud unu verməyərək borclu qalmışdı. Aprel işğalından (1920) sonra Azərbaycan SSR hökuməti həmin borcun ödənilməsini tələb etsə də, cəmiyyət borcun ödənilməsi ilə bağlı müraciətlərə cavab verməmişdi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Yaşıl Qələm cəmiyyəti

## Ədəbiyyat
* Азербаиджанская Демократическая Республика (1918-1920). Внешняя политика (документы и материалы), Б., 1998.

## İstinadlar
Mecay

**Mecay** (həmçinin *Macoy*, *Macay*; ) — Qədim Misirin Yeni padşahlıq dövründə fəaliyyət göstərmiş, səhralarda kəşfiyyat əməliyyatları həyata keçirən və fironun hakimiyyəti altındakı əraziləri müdafiə etmiş elit hərbiləşdirilmiş polis qüvvəsi.

"*Mecay*" sözünün gəldiyi Misir termini "*mđʔ*" əvvəllər müasir Sudanın şimalında və Misirin cənubunda misirli canişinlər tərəfindən muzdlu əsgərlər olaraq işə alınan nubiyalı köçəri tayfaların məskunlaşdığı bir regiona deyilirdi. Onlar müasir milli polis qüvvələrinə bənzər bir mürəkkəb ictimai müdriyyət sistemi qurmuşdular. Tədricən termin polis qüvvəsinin özünə verilən bir ada çevrildi.

Orta padşahlıq dövründə qədim misirlilər mecayların döyüş bacarıqlarına böyük hörmətlə yanaşırdılar. Buna görə də, mecaylar əsasən piyada qoşun və sərhəddə xaricilərə casusluq etmək üçün tədqiqatçı olaraq işə alınırdılar. 

On səkkizincı sülalə dövründə mecaylar digər hakimiyyət orqanlarından azad olan ayrı bir iyerarxiyaya sahib olan şəhər-daxili polis adlandırılırdı.

Mecayların adı iyirminci sülalədən (e.ə. 1189–1077) sonra çəkilmir.

## Mədəniyyətdə
1932-ci ildə istehsal olunmuş "*[[Mumiya (film, 1932)|Mumiya]]*" filmi firon I Setinin şəxsi cangüdənləri olaraq təsvir edilmişdilər. Onlar həmçinin 2001-ci ildə istehsal olunmuş "*[[Mumiya qayıdır (film, 2001)|Mumiya qayıdır]]*" filmində də təsvir edilmişdilər.

2017-ci ildə satışa çıxarılan "*[[Assassin's Creed Origins]]*" video oyununun baş qəhrəmanı Bayek "Qədim Misirin son mecayı" hesab edilir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

*
*
*
*
*
Avdet (qəzet)

**Avdet** ( — "Qayıdış") — müasir sosial-siyasi-mədəni xarakter daşıyan iki dilli qəzet. Qəzet 15 iyun 1990-cı ildən fəaliyyət göstərir. Bu Krım tatarlarının deportasiyası anından etibarən krımtatar dilində buraxılan ilk müstəqil mətbu orqandır.

Qəzet Krımtatar milli hərəkatı təşkilatına məxsusdur. Adının müəllifi isə Mustafa Cəmilyevdir. İlk redaksiya Bağçasaray yerləşirdi:Əvvəllər Sərvər Kərimovun, daha sonralar isə İlmi Ömərovun evində buraxılırdı. Qəzetin ilk nömrələri Riqada çap olunurdu. Qəzetləri oraya A. Süleymanov aparırdı. Sonradan isə qəzeti Bağçasarayda dərc etməyə başladılar. Bir müddət sonra isə redaksiya Ağməscid şəhərinə köçürülür. Hazırda Məclis binasında qərarlaşır.

İlk əvvəllər qəzet ayda iki dəfə, sonradan hər iki həftədən bir, indi isə hər həftə buraxılır. Krımtatar dilinin kiril əlifbasından istifadə edilir. Rəsmi sayt isə latıncadır.

Krımın Rusiya tərəfindən işğalından sonra Ukrayna hökuməti krımtatarlarının mətbələrinə verdiyi lisenziya 2015-ci ilin 1 aprel tarixində bitmişdir. Bundan sonra isə ruslar qəzetin buraxılmasına lizenziya vermədilər. 999 tiraj buraxıldıqdan sonra qəzet köşklərdən çıxarılmışdır. Daha buraxılışı həyata keçirilmir. Qəzetin həm də Ağməscid, Şmitd küçəsi, 2 ünvanında yerləşən binasından məhrum olmuşdur. Onun yerləşdiyi ünvanda "Krım Fondu " qəzetinin redaksiyası yerləşir.

Qəzetin əsas məqsədi Krım tatarlarının mənəviyyatı, ideologiyasını qoruyub saxlamaq, eləcə də bu xalqla bağlı digər məsələləri qabartmaqdır. Nəşr həmçinin Krım tatarlarının dövlətçiliyinin bərpası problemlərini nəzərdən keçirirdi.

Təsisci — İlmi Ömərov. Redaktorlar: R. Cəlilev, M. Cəmilev, R. Lyamanov, S. Kərimova, M. Ömərov, Liliya Bucurova, E. Karoliyev, Q. Kurtaliyeva, E. İslyamov, L. Fazilov, A. Terlekçiyeva.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Рух опору в Україні: 1960–1990 : енциклопедичний довідник / передм. Осипа Зінкевича, Олеся Обертаса. — К. : Смолоскип, 2010. — 804 с., 56 іл. — ISBN 978-966-2164-14-5.

## Mənbə
* Rəsmi sayt
* Avdet (Vətənə qayıdış)
Qaranlıq (film, 2018)

**Qaranlıq** — "A Class Production"-un istehsalı olan Azərbaycan filmi.

Filmin ssenarisi 2015-ci ildən yazılmağa başlanmış, 2017-ci ildə tamamlanaraq ekranlaşdırılmışdır. Filmin prodüseri Azər Zeynalov, ssenari müəllifi, rejissoru və bəstəkarı Kənan Zeynalovdur. Filmin operator və montaj işi İsmayıl Zeynalova məxsusdur. Filmin çəkilişləri 2017-ci ilin yay aylarında reallaşmışdır.

## Məzmun

İki ay əvvəl Fəridi itirən Nuray yeni bir sevgi romanı yazmaq qərarına gəlir. Bunun üçün anasının tanışı — illər öncə müəmmalı şəkildə öldürülmüş Firuzənin gündəliyini oxuyub ondan istifadə etmək istəyir. Nuray gündəliyi oxuyarkən burada bir vərəqin çatmadığını görür. Bu, Nurayda şübhə doğurmağa başlayır. Firuzənin sevgilisi olmuş Fikrətlə görüşüb 34 il ərzində üstü açılmamış bu qaranlıq cinayəti araşdırmağa çalışırlar. Qarşılarına çıxan maneələr qatilin hələ də həyatda olduğundan xəbər verir.

## Filmdə rol almış aktyorlar
Lalə Hüseynzadə

Ramiz Məlik

Gülşad Baxşıyeva

Murad İsmayıl

Faiq Mirzəyev

Əzizağa Əzizov

Nərmin Hüseynova

## Filmin nümayişi
Filmin premyerası 18 Aprel 2018-ci ildə keçirilmişdir. Filmin Park Cinema kinoteatrlar şəbəkəsində və Nizami Kino Mərkəzində nümayişinə isə 19 Apreldən başlanılmışdır. Film 2019-cu il 10 Yanvarda YouTube-a yüklənmişdir.

## Filmdəki obrazlar

Nuray Tağıyeva

Fikrət

Nailə

Fərid

Firuzə

Arif RəhimliVasif

Könül
## İzləmə
Trailer: https://www.youtube.com/watch?v=F97pbC7C-NA

Film: 
https://m.youtube.com/watch?v=x0pVJRQ5g68
Ultrasəs aşağıtezlikli disperqator

**Ultrasəs aşağıtezlikli disperqator** — motor yağlarıının özlülük stabilliyinin təyini üçündür.

## Motor yağlarıının özlülük stabilliyinin təyini üsulu
Motor yağlarıının özlülük stabilliyinin təyini üsulu — Yağın istismarı zamanı tərkibində olan polimer aşqarların mexaniki parçalanması (destruksiyası) səbəbindən özlülüyün nisbi aşağı düşməsini ultrasəs aşağıtezlikli disperqator qurğusunda səslənmədən sonra ГОСТ 6794–75 (bənd 3.6) üsulu ilə təyinidir.

## Qurğu
Ultrasəs aşağıtezlikli disperqator disperqatorunun komplektinə ultrasəsləndirici generator, 22 kHz və 44 kHz tezlikli eksponensial qatılaşdırıcı olan maqnit şüalandırıcıları, ştativ və reaksiya qabı daxildir.

## Sınağa hazırlıq
Reaksiya qabı Б-70 markalı benzinlə, toluol və ya aseton ilə yuyulur və qurudulur. Sonra Ultrasəs aşağıtezlikli disperqator – 2T generatoru işə salınır, şüalandırıcı köynəyə su verilir, 1 dəq. az olmayaraq lampaların qızması gözlənilir. Reaksiya qabına 15 sm3 yağ tökülür və ştativə bərkidilir, sonra termostat işə salınır, generatorda 22 kHz tezliyi qeyd edilir.

## Sınağın aparılması
"Müntəzəm tezlik" və "maqnitləşdirmə" variatorları ilə sınaq yağının maksimal kavitasiya səsinin rezonansına uyğun sistem quraşdırılır. Yağ 15 dəqiqə müddətində ultrasəs qurğusunda səsləndirilir. Səsləndirmə qurtardıqdan sonra yağın kinematik özlülüyü 1000 C-də ГОСТ-33–82-yə görə təyin edilir.

## Nəticələrin işlənməsi
Yağın özlülük stabilliyi — ultrasəsləndirici qurğuda səsləndirmədən sonra yağın özlülüyünün nisbi azalması (%-lə) aşağıdakı formul üzrə hesablanılır:

D=νt0 — νtτ / νt0 · 100

* νt0 –yağın səsləndirmədən əvvəl kinematik özlülüyü, 500C, mm2/s
* νtτ — yağın səsləndirmədən sonra kinematik özlülüyü, 500C, mm2/s

Sınaq nəticəsi — iki paralel sınağın (aralarında icazəli fərq 2,5%-dən çox olmamaq şərti ilə) orta hesab qiyməti kimi qəbul edilir.

## Mənbə
* ГОСТ 6794–75 (bənd 3.6). səh 211–212
Abanoskali

**Abanoskali** () — Tiflis quberniyasının Qori qəzasında çay adı. Çxeri çayının sol qoludur. 

## Toponimkası
Abanoskali çayı Tiflis quberniyasının Qori qəzasındadır. Aban tayfasının adından və gürcü dilində tskali "çay" sözündən ibarətdir. "Abançay(ı)" mənasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* axc.preslib.az
Abanoeti

**Abanoeti** — Tiflis quberniyasının Raçin qəzasında (indi Ambrolauri rayonunda) kənd adı.

## Toponimkası
Abanoeti- Tiflis quberniyasının Raçin qəzasında (indi Ambrolauri rayonunda) kənd adı. Aban tayfa adından və gürcü dilində məkan bildirən "eti" şəkilçisindən ibarətdir. "Aban yeri" mənasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* axc.preslib.az
Abastumani

**Abastumani** — Kutaisi quberniyasının Zuqdidi qəzasında (indi Adıgün rayonunda) kənd adı.

## Ümumi məlumat
Gürcüstanda dağ-iqlim kurortu. Kiçik Qafqazın Mesxeti silsiləsinin cənub yamaclarında, 1250–1450 metr yüksəklikdə, Axaltsixe qəzasının 28 km-liyindədir. İynəyarpaqlı meşəlikdədir. Mülayim iqlimi (orta aylıq temperatur yanvarda –6˚C) təmiz və şəffaf havası ilə səciyyələnir. Əsasən, ağ ciyər vərəminin müalicəsi üzrə ixtisaslaşdırılmışdır.

## Toponimkası
Yerli tələffüz forması (əsli) Abastuban. Əhalisi 1944-cü ildə deportasiya edilmiş Axısqa türklərinin yaşadığı kəndlərindəndir. XIX əsrdə İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında Yuxarı və Aşağı Abastuman kənd adları ilə mənaca eynidir. Xəzərlərin Abas tayfasının adından və qədim türkmənşəli Tuban (Duvan) tayfasının adından ibarətdir. Axalsix rayonunda Mesxeti türklərinin Qara Tuban, Korntuban və Zeduban kənd adları ilə mənaca eynidir. Azərbaycanda Duvannı (indi Qobustan) toponimi ilə bir mənadadır.

## Həmçinin bax
* Abastumani astrofizika rəsədxanası

## İstinadlar
Qalaksit

**Qalaksit** — mineral

## Haqqında
Qalaksit — alümoşpinellər qrupu, MnAl2O4. Qrupun digər mineralları (şpinel, qanit, hersinit) ilə izomorf sıralar əmələ gətirir. Al qismən Fe3+ əvəz olunur. Kubik. Aqreqat dənəvər. Rəngi qara, qəhvəyi-qonur. Cizgisi qırmızı-qonur. Sərtliyi 7,5–8. Xüsusi çəkisi 4,2. Mn skarn yataqlarında rodonit, spessartin, tefroit və b. ilə rast gəlir. Sinonim: *Manqan-şpinel.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Qalenobismutit

**Qalenobismutit** — mineral, PbBi2S4. 

## Haqqında
Qalenobismutit - Rombik. Kristalları iynəvari, sütunvari, lövhəcikvari. Ayrılması{110} üzrə mü­kəmməl. Aqreqat dənəvər. Rəngi qalayı-ağ, açıq boz, bəzən əlvan oksidləşmə rəngləri olur. Cizgisi bozumtul-qara, parlaq. Parıltısı metallik. Sərtliyi 2,5-3,5. Xüsusi çəkisi 7,1. Bi – un yüksək temperaturlu hidrotermal yataqlarında, skarnlarda, qızıl - kvars damarlarda Bi, Pb, Zn, Ag sulfidləri, sərbəst Bi, Ag - telluridləri ilə assosiasiyasına rast gəlir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Abatxevi

**Abatxevi** Axalsix rayonunda kənd adı.

## Toponimkası
Abatxevi- Axalsix rayonunda kənd adı. Qafqazda Avat dağ və Avat xaraba kənd adları ilə eynidir. Abat etnonimindən və gürcücə xevi — "dərə" sözündən ibarətdir. Azərbaycanda Afatlı (Ağdam rayonu) kənd adı ilə eyni mənşəlidir. Qədim türk mənşəli Avat tayfasının adındandır.

## Həmçinin bax
* Axalsix qəzası

## İstinadlar
Xürrəmilər (qrup)

**Xürrəmilər** — 1972-ci ildə yaradılmış Azərbaycan rok qrupudur.

## Tarixi

### Qurulması
1972-ci ildə Xalq Təsərrüfatı institutuna qəbul olunmuş Rauf və Rafail Musayevlər qardaşları "Xürrəmilər" (Хуррамиты) qrupuna demək olar ki, ikinci həyat verdilər. İnstitutdan əvvəl "Dağ çiçəyi" qrupunu yaradan qardaşlar "Xürrəmilər" qrupunun heyətinə həmin qrupdan Gennadi Yaqubovu, Vladimir Aşırovu və Xədicə Abbasovanı dəvət etdilər

### İnkişaf
1972-ci ilin sentyabrından Xürrəmilər qrupu yeni heyətdə fəaliyyətə başladı. Birinci çıxışları Azərbaycan İncəsənət İnstitutu ilə birgə keçirildi. Həmin çıxış Azərbaycan Televiziyası ilə göstərildi. Qrupun repertuarında Beatles, Rolling Stones, Jimi Hendrix, Led Zeppelin, Carlos Santana və başqa əcnəbi qruplarının mahnıları səslənirdi. Qrup öz mahnılarını da bəstələyirdi. Qrupun bəstəkarı Rasim Müzəffərli (İmanov) idi. Xürrəmilər qrupunun konsertləri Respublikanın şəhər və qəsəbələrində böyük müvəffəqiyyətlə keçirilirdi. 1974-cü ilin sentyabr ayında Neft və Kimya İnstitutunun təşkil etdiyi festivalda qrup böyük uğurla çıxış etdi və həmin ilin oktyabr ayında Qazaxıstana səfər etmişdir. Qazaxıstanın Alma-Ata, Karaqanda, Arkalık, Pavlodar və başqa şəhərlər və qəsəbələrində çıxış etmişdir. 1979-cu ildə Azərbaycan Televiziyasının təşkil etdiyi istedadlı gənclər festivalında uğurla çıxış edən "Xürrəmilər" qrupu ikinci olmuşdur. Həmin çıxışın audio yazısı bugünədək saxlanılır. 1980-ci ildə "Xürrəmilər" qrupu öz fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Qrupun üzvləri
* Rasim Müzəffərli — Bəstəkar
* Rizvan Mehdiyev — Zərb alətləri
* Gennadi Yaqubov — Bas gitara
* Rafiq Rəsulov — solo gitara
* Vladimir Aşirov — piano, orqan
* Rafail Musayev — vokal, zərb alətləri
* Rauf Musayev — lider vokal, ritm gitara, zərb alətləri

## Albomları
* Sülh, Dostluq, həmrəylik
* Ana

## Audiolenta
* Xürrəmilər (хуррамиты) — rok qrupu
* Xürrəmilər qrupu — Sülh, Dostluq, Həmrəylik (1972)
* "Xürrəmilər" rok qrupu Rafiq Rəsulov
* https://www.youtube.com/watch?v=nRsQ9D9M7fI
Məhbusların gəzintisi

**"Məhbusların gəzintisi"** — Vinsent van Qoqun 1890-cı ilin fevral ayında çəkdiyi rəsm əsəri. Qustav Dorenin "Qala" (1872) qravürinin surəti.

= Rəsmin təsviri =
Rəsmdə məhbusların dairəvi hərəkət etməyə məhkum olduqları balaca və dar həbsxana həyətinin quyusu təsvir olunmuşdur. Rəsm əsəri mavi-yaşıl qammada yerinə yetirilmişdir.

"Məhbusların gəzintisi" rəssamın fikrincə qapalı dairəyə bənzəyən həyatın rəmzidir. Ön plandakı mərkəzi fiqur üzləri yalnız bir neçə mazokla çəkilmiş digər məhbuslardan fərqli olaraq daha fərdiləşmiş olandır. Bu personajda van Qoqun özünün cizgiləri sezilir.

= Yaranma Tarixi =

1888-ci ilin dekabr ayının sonunda Van Qoqda ruhi xəstəliyin ilk tutması baş verdi, tezliklə tutmalar təkrarlanmağa başladı və o könüllü olaraq Arl yaxınlığında, Sen-Remidə, keçmiş Avqustin monastırında yerləşən Müqəddəs Pavel psixiatrik xəstəxanasına getdi. Xəstəxanada Van Qoq 1889-cu ilin mayından 1890-cı ilin mayına qədər qaldı. Bu xəstəxananın direktoru — doktor Peyon və Van Qoqun qardaşı — Teo rəssamın işləyə bilməsi üçün bütün şəraiti yaratmağa çalışırdılar.

Xəstəxanada olarkən, Van Qoq naturadan rəsm çəkə bilmirdi, buna görə də o litoqrafiyaları, qravüraları və digər sənətkarların qara-ağ reproduksiyalarını əsərləri üçün natura kimi istifadə etməyə başladı. Bu dövrdə o, xüsusilə, Millenin, Rembrandtın, Delakruanın və Domyenin qravyuralarının surətini çəkirdi.

Bir dəfə o, qardaşı Teodan Reqamenin "Katorqa" qravürasını göndərməsini xahiş etdi, amma görünür, Teo, onu tapa bilməyib və Van Qoq Qustav Dore tərəfindən B. Jerraldın "London" (1872) kitabı üçün çəkilmiş "Qala" qravürasının üzərində işləməyə başladı.

Qustav Dorenin qravürasında "məhbusların paradı"-nın baş verdiy Nyu-Geyt həbsxanasının altıbucaqlı həyəti təsvir edilib. Bu "paradın" mahiyyəti o idi ki, cinayətkarları dəfələrlə xəfiyyələrin qarşısından keçirdirdilər ki, həmin şəxslər onları yaxşı yadda saxlaya bilsinlər.

= Van Qoqun rəsminin Dorenin qravürdən fərqləri =
Van Qoq qravüranı bəzi dəyişikliklərlə çəkmişdir :
* Arxa divarı çox dar etdiyi üçün divarların insan dairəsini sıxışdırdığı təəssüratı yaradır.
* Qravürdə hərəkət altıbucaqlı həyətdə baş verir, Van Qoqda isə, arxa divarı azalması hesabına həyət dördbucaqlı olur.
* Doredə döşəmə plitələri və divarlardakı kərpiclər son dərəcə dəqiqliklə çəkilmişdir. Van Qoq ştrixlərin müxtəlif istiqamətliliyi sayəsində geometriklikdən imtina edir.
* Tablonun yuxarısındakı solğun rənglər tutqunlaşır, aşağıdakılar tuqun və soyuğa çevrilir.

= Mənbə =
* Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. Галерея искусства стран Европы и Америки XIX–XX веков. — М.: Красная площадь, 2007. — С. 103. — ISBN 978-5-900743-34-9.
* Ионина Н. A. Сто великих картин.— Вече, 2002. — Вече с.
* Антонова И. А. Шедевры Государственного музея изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. — М.: Советский художник, 1985. — С. 75.
Konstantin obeliski

**Konstantin obeliski** () — 32 metr hündürlüyə malik olan bizans obeliski.  İlk əvvəllər Konstantinopol ippodromunun qarşısında yerləşirdi. Hazırda isə ərazi Sultanəhməd meydanı adlanır. Abidə İstanbul şəhəri, Sultanəhməd meydanı, İlanlı sütunun yaxınlığında yerləşir. X əsrdə VII Konstantinin dönəmində inşa edilməsi ehtimal edilir. İlk inşa zamanı onun hündürlüyü 32 metr olmuşdur. O dövrdə Vasili Makedonyaninin hərbi qələbələri təsvir edən qızıl örtüklü tunc plitələr ilə bəzədilmişdir. Hazırda sütunun hündürlüyü 21 metrdir.

Sütunun üzərində olan qızıl lövhələr 1204-cü ildə təkil olunan Dördüncü Xaç yürüşü zamanı xaçlılar tərəfindən oğurlandıqları və əridildiyi bilinir. Bu zamandan abidənin vəziyyəti heç də ürək aşan olmamışdır. Daha sonra isə Osmanlı dönəmində yeniçərilər özlərini nümayiş etdirmək məqsədi ilə stunun üzərinə çıxırdılar. Bu da onun vəziyyətinini daha da bərbad hala salırdı.

Konstantin obeliskinin təsviri 1953-1976-ci illərdə dövrüyədə olmuş 500 nominallı Türk lirəsinin üzərində əks olunmuşdur. 
## Mədəniyyətdə
Obelisk 2011-ci ilin video oyununda Assassin"s Creed: Revelations-da nümayiş etdirilir və kollektiv yan missiyaların birinin yeridir.
## Ədəbiyyat
* Alexander Kazhdan (éd.), The Oxford Dictionary of Byzantium, 3 vols., Oxford University Press, 1991 ISBN 0-19-504652-8, s. v. Obelisk of Theodosius, vol. 3,

## Mənbə
* 
* T.C. İstanbul Valiliği (Harika İstanbul) / Örme Obeliski Tanıtım Bilgisi
Müasir İncəsənət Mərkəzi

**Müasir İncəsənət Mərkəzi** (, qısa olaraq CCA) — Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində yerləşən incəsənət mərkəzi. Muzeyin illik proqramına  sərgilər, film, musiqi, ədəbiyyat, festivallar və performanslar daxildir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Jives gölü

**Jives gölü** (), həmçinin **Jives su anbarı** olaraq tanınır () və ya **Tresna su anbarı** () — Polşanın Jives şəhəri yaxınlığında, Sola çayının yatağında təşkil olunmuş su anbarı. Su anbarı Kiçik Beskidlər silsiləsi ilə Jives çökəkliyi arasında yerləşir. 1966-cı ildə bir neçə kəndin su altında qalması ilə təşkil olunmuşdur: Zajeçe, Tresna, Zadzele və Starı-Jives.

## Coğrafiyası
Gölün əsas göstəriciləri:
* Ümumi həcmi — 94,6 mln. m³
* Su anbarının ölü həcmi — 3,2 mln. m³
* Daimi daşqın həcmi — 23,1 mln. m³
* Kompensasiya həcmi — 67,7 mln. m³
* Bəndin maksimal hündürlüyü — 344,86 m dəniz səviyyəsi
* Bəndin orta hündürlüyü — 342,56 m dəniz səviyyəsi
* Bəndin maksimal hündürlüyü — 320,94 m dəniz səviyyəsi

Su anbarının normal ölçülərdəki göstəriçiləri:
* Maksimal uzunluq — 6,6&nbsp;km
* Orta uzunluq — 6,25&nbsp;km
* Sahil xəttinin uzunluğu — 33,7&nbsp;km
* Maksimal eni — 3,1&nbsp;km
* Mərkəzi hissədə eni— 2,5&nbsp;km
* Orta eni — 1,51&nbsp;km
* Maksimal dərinliyi — 26,8&nbsp;km
* Orta dərinlik — 8,6&nbsp;km

Jives su anbarı Sola çayının qarşısına atılan bənd sayəsində meydana gəlmişdir. Bəndin uzunluğu 310 m, hündürlüyü 39 metrdir.

## İstifədə edilməsi
Bənd 21 МВт enerji verən SES bir hissəsini təşkil edir. Çayın anbara gətirdiyi lil sayəsində su anbarının həcmi 70 il ətrzində 50% azalmışdır. 2015-ci ildə quraqlıq səbəbindən su anbarının səviyyəsi 2 metrə qədər azalmışdır. Bu isə su anbarının dibini daha yaxşı görməyə imkan vermişdir.

## Mühüm hadisələr
* Hər ilin avqust ayında göldə Adam Banaçekin çərəfinə yarış keçirilir.
* 15 noyabr 1978-ci ildə göl yaxınlığında avtoqəza baş vermişdir. Səhər 5 radələrində «Bjeşçe» mədəninə şaxtaçıları daşıyan Autosan H9 və Autosan H09 avtobusları 18 metr hündürlükdən gölə yuvarlanaraq düşmüşlər. 30 nəfər həlak olmuş, 9 nəfər isə möcüzə nəticəsində sağ qalmışdır. Burada bununla əlaqədar xaritə lövhəsi qoyulmuşdur.

## Qalereya

Fayl:Jezioro Zywieckie Skrzyczne.jpg|
Fayl:Jezioro żywieckie widok z góry żar.JPG|
Fayl:Jezioro Żywieckie i Skrzyczne.JPG|

## İstinadlar
Çiomadul

**Çiomadul** () — Cənubi Karpat dağlarında, Xariqa və Kovasna silsiləsində yerləşən mürəkkəb sönmüş vulkan. VuVulkan pleystosendə, kaynozoy qrupu vulkanları ilə birlikdə formalaşıb. İlk öncə vulkan lava çuxuru formasında olmuş. Püskürmə effuziv tipli olmuş. Pleystosen sonu püskürmə partlayış xarakterli olmuş. Tez-tez vulkan külü qeydə alınmış. Püskürmələr arası fasilə min il hesab olunur. Köhnə lava yığınları üzərində yenidən stratovulkan formalaşmış və iki krater meydana gəlmişdir— Moxoş və Müqəddəs Anna. Ehtimal olunur ki, soncu püskürmə Müqəddəs Annada olmuş. Püskürmə külü Moxoş kraterinə toplanmış və sonda ərazidə bataqlıq formalaşmışdı.lkanın ən yüksək nöqtəsinin hündürlüyü 1301 metrdir.

## Ümumi məlumat
Çiomadul vulkanı böyük bir vulkan sisteminin bir hissəsi hesab olunur. Çiomadulla yanaşı ərazidə Bolond (1084 m) və Puturosu (1143 m) sönmüş vulkanları da var. Vulkanlar bir birindən təbaşir dövründə formalaşmış və tektonik hərəkətlər nəticəsində qalxmış qumdaşı tərkibli dağlarla ayrılır.

Vulkandan şimalda Çuk düzənliyi yerləşir. Qərbdə isə Tuşnad və Şuqeu vadisi var.

Çiomadul vulkanı iki kraterə malikdir. Kraterlər bir birindən çox yüksək olmayan yəhərlə ayrılır. Kraterlərin qərb yamacında Müqəddəs Anna gölü, şərqində isə Moxoş bataqlığı yerləşir.

Kraterlərin cənub ətəklərindən 113A  avtomagistiral keçir.

## Püskürməsi
Vulkan Pleystosendə, kaynozoy qrupu vulkanları ilə birlikdə formalaşıb. İlk öncə vulkan lava çuxuru formasında olmuş. Püskürmə effuziv tipli olmuş. Pleystosen sonu  püskürmə partlayış xarakterli olmuş. Tez-tez vulkan külü qeydə alınmış. Püskürmələr arası fasilə min il hesab olunur. Köhnə lava yığınları üzərində yenidən stratovulkan formalaşmış və iki krater meydana gəlmişdir— Moxoş və Müqəddəs Anna. Ehtimal olunur ki, sonuncu püskürmə Müqəddəs Annada olmuş. Püskürmə külü Moxoş kraterinə toplanmış və sonda ərazidə bataqlıq formalaşmışdı.

Vulkanın son püskürmə tarixi haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Müxtəlif mənbələr fəqli məlumatlar verir: otuz iki min il bundan əvvəl (Juvigné et al. 1994) və ya on min il əvvəl  (Morya et al. 1996). Ən çox dəstəklənən fikirə görə sonuncu püskürmə Holosendə olmuş (Magyari et al. 2006).

## İstinadlar
Buddenbroklar

**Buddenbroklar** və ya **Buddenbroklar ailəsi** — 1901-ci ildə Paul Tomas Mann tərəfindən yazılmış bir romandır. On bir bölümdən ibarət olan bu əsərdə yazıçı Buddenbroklar ailəsinin müasir yaşamla ayaqlaşmayaraq çöküşünü əks etdirir: Doğum, evlənmələr, boşanmalar, məğlubiyyətlər, ölümlər.

1835–1877-ci illərdə Burjuaziyanın həyat tərzini, yaşayışını, siyasətini, sosial və iqtisadi vəziyyətini əks etdirən bir romandır. Paul burada özünün və ailəsinin avtobioqrafiyasını yaratmışdır. Əsər 1929-cu ildə Tomasa Nobel mükafatını qazandırmışdır. Bu romanda o ***hər kəsin bacaracağına uyğun olaraq çalışma mövqeyi seçdiyi müddətcə uğur qazana biləcəyini*** qeyd etmişdir.

Orta sinif yaşamını ustalıqla bir portretini əks etdirən roman eyni zamanda itirilən burjuaziya dəyərləri üçün bunu bir növ insanlara yeksək səslə bildirir.

Tomas Mann əsərdə əsas tiplər Hanno və Kristian xəsdə cılız və normal yaşamayan şəxslərdir. bunu səbəbi isə avtobioqrafik səbəblər ilə əlaqədardır. Belə ki , Tomas özünü atasının buğda ticarətini idarə etməkdə zəiflik gösdərdiyini qeyd etmişdir və əsərlərindəki qəhrəmanlarının zəifliklərini onların inamsızlıq fikri ilə əlaqələndirmişdir.

## İstinadlar
Çepkelyay

**Çepkelyay** () — Litvanın cənubunda, Varen rayonu, Alitus qəzası ərazisində yerləşən qoruq ərazisi. Belarus sərhədinə yaxın, Cukiy Milli Parkında, Marsikonis kəndindən 4&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Eyni adlı bataqlıq ərazisini əhatə edən, 1993-cü il avqustun 20-dən etibarən Ramsar Konvensiyası ilə qorunan, Natura 2000 təbii mühitin mühafizəsi zonalarına daxil olan ərazi. Qoruq 1976-cı ildə təşkil edilmişdir.

Qoruq ilə ramsar sahəsinin ərazisi üst-üstə düşür. Onların sahəsi 112&nbsp;km²-dən bir qədər artıqdır. Bu ərazidə Çepkelyay (5858&nbsp;km²) və Paslatike  (9,66&nbsp;km²) bataqlıqları ölkənin iri su-bataqlıq massivini əmələ gətirir. Neman çayının hövzəsində yerləşir. Ərazisinin böyük hissəsini yuxarı bataqlıq əhatə edir ki, burada da meşəli kontinental dyunlar yerləşir. Aşağı bataqlıq isə qumlu düzənlikdən və Kotra çayının vadisindən ibarətdir. Bu çayın sol sahilidə Belarus ərazisində xüsusi qoruma altındadır. 2010-cu ildən isə transsərhəd ramsar su-batqlıq sahəsi elan edilmişdir.

Qoruq ərazisində Latviyanın qırmızı kitabına düşmüş 55 növ bitki, 10 növ mamır və göbələk, 94 növ heyvan yayılmışdır. Burada yayılmış növlərin 65-i 1992-ci ildə tərtib edilmiş və Avropanın səviyyəsində növlərin mühafizəsini tənzimləyən Habitats Direktivində var.

Qoruğu ziyarət edənlərin sayı il ərzində 2-3 min nəfər təşkil edir. Qoruq ərazisində ancaq xüsusi olaraq tərtib edilmiş maşrutlar üzrə hərəkət etmək olar. Əraziyə sərbəst giriş elmi tədqiqatçılar, eləcə də yerli sakinlər üçün 10 gün ərzində giləmeyvə toplanması zamanı mümkündür.
## İstinadlar
Creation Club

**Creation Club** () — "Bethesda Game Studios" tərəfindən "*[[Fallout 4]]*" və "*[[The Elder Scrolls V: Skyrim]]*" videooyunları üçün dizayn edilmiş mikroödəniş sistemi. Sistem ilk dəfə olaraq, 28 avqust 2017-ci ildə "*Fallout 4*" üçün buraxılmışdır. "Creation Club" "Bethesda"nın dəstəyi ilə fanlar tərəfindən "*[[Fallout 4]]*" və "*[[The Elder Scrolls V: Skyrim]]*" üçün yaradılan modları ehtiva edir. İstehsalçılar modlara böyük diqqət ayırırdı, bunun səbəbi "Creation Club"dakı modların ödənişli olması idi. "Creation Club"dakı modlar digər modlardan fərqli olaraq çox keyfiyyətlidir.

## Qəbul
"Creation Club" oyunçular tərəfindən mənfi rəy almışdır. "Bethesda" eyni sistemi "*[[The Elder Scrolls V: Skyrim]]*"ə gətirmək istəyəndə oyunçular bu fikrə qarşı çıxmış, nəticədə layihə dayanmışdı. Oyunçuların bu fikri "ödənişli modlar" adlandırmasına baxmayaraq "Bethesda" adminstrasiyası bu sözlərin səhv olduğunu deyir və modları "məcburi olmayan, ancaq keyfiyyətli oyun əşyaları" olaraq qələmə verir. Buna baxmayaraq, erkən tənqidçilər həmin modların eyni dərəcədə keyfiyyətli versiyaların pulsuz şəkildə mövcud olduğunu vurğulamışdır. Bunun nəticəsində "*Fallout 4*" Steam kimi oyun bazarlarında mənfi rəylərə məruz qalmışdır. "Steam"dəki bir rəydə "Bunun daha da pis bir şeyin başlanğıcı olması məni narahat edir" yazılmışdır.

## İstinadlar
Qisasçılar

**Qisasçılar** bunlara aid ola bilər:

## Media və əyləncə
* Qisasçılar (komiks) — Marvel Comics nəşriyyatı tərəfindən 1963-cü ildə yaradılmış superqəhrəman komandası.
**Qisasçılar: Həmişə birlikdə (teleserial, 1999) — 
**Qisasçılar: (teleserial, 2010) — 
*** Qisasçılar: Yerin ən böyük qəhrəmanları (film, 2012) — 
*** Qisasçılar: Altron dövrü (film, 2015) — 2015-ci il istehsalı ABŞ superqəhrəman filmi.
*** Qisasçılar: Sonsuzluq savaşı (film, 2018) — 2018-ci il istehsalı ABŞ epik superqəhrəman filmi.
** The Avengers (videooyun) — 
**Avengers in Galactic Storm — 1995-ci ildə hazırlanan və faytinq janrında olan ikiölçülü arkada oyunu.
**Captain America and The Avengers — 
* Qisasçılar (teleserial, 1961) — 
*** Qisasçılar (radio seriyası) — 
*** Qisasçılar (film, 1998) — 
* Avengers (videooyun) — 
*Qisasçılar (film, 1942) — 
*Qisasçılar (film, 1950) —

## Musiqi
*Avengers (ABŞ musiqi qrupu) — 
*Avengers (musiqi albomu) — 
*Avengers (EP) — 
*The Avengers (Yeni Zelanda musiqi qrupu) — 
*Qisasçılar (film musiqisi) —

## Digər
*Ağ qartallar (hərbi qrup) — 
*Nokmim — 
*Qisasçılar (gizli cəmiyyət) —

## Həmçinin bax
*Avenger (dəqiqləşdirmə) — 
*Yeni qisasçılar — 
*Şikəst qisasçılar (film, 1978) — 
*Lezbiyan qisasçılar — 
*Los-Ancales Avencers —
Erik İvar Fredholm

**Erik İvar Fredholm** (, 7 aprel 1866 – 17 avqust 1927) — İsveç riyaziyyatçısı. O, inteqral tənliklər nəzəriyyəsinin əsas xassə və teoremlərini şərh etmiş, onların bəzilərinin ümumi həll üsulunu işləyib hazırlamışdır.

## Həyatı

## Fəaliyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mes körpüsü

**Mes körpüsü** () Albaniyada Şkoderin 5 km şimal-şərqində, Mes kəndində yerləşən körpü. Ölkənin önəmli turistik yerlərindən biridir.

Körpü 1770-ci illərdə Qara Mahmud paşa tərəfindən tikdirlmişdir. Körpü Kir çayının iki sahilini birləşdirir.

## İstinadlar
Bosniya Posavinası

**Bosniya Posavinası** — Bosniya və Herseqovinanın şimal-şərqində yerləşən region. Sava çayının cənub sahilində yerləşən iri bir düzənlik. Şimaldan çayla, şimal-qərbdən Motayisa, cənubdan Ozren və Trebava, cənub-şərqdən Maevisa dağları ilə əhatələnmişdir.

Bosniya və Herseqovinanın daxili regionları ilə Bosna çayının vadisi, Doboy və Vranduk dərələri ilə keçid vardır. Qərb hissədə isə Ukrina çayının vadisi bu funlksiyanı yerinə yetirir.

Faktiki olaraq regionun böyük hissəsi Serb Respublikasının ərazisinə düşür. Bununla belə bura Posav kantonunun iki dairəsidə daxildir.

## İqtisadiyyat
Bosniya müharibəsinə qədər xüsusi ilə son on il ərzində region Bosniya və Herseqovinanın ən inkişaf etmiş bölgələrindən biri idi. Bura ölkənin vacib kənd təsərrüfatı, sənaye regionlarından olmuşdur. Region su və meşə resursları ilə zəngindir.

## Nəqliyyat
Bosniya Posavinasından Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya və Avropanın digər regionlarına gedən avtomobil, dəmiryolu və su nəqliyyatı yolları keçir. Əsas istiqamətlər: Şamas — Modriça — Doboy — Sarayevo — Mostar — Ploçe; Oraşe — Tuzla — Sarayevo — Mostar — Ploçe; Brod — Derventa — Doboy — Zenisa — Sayayevo — Mostar — Ploçe. Dəmiryolu magistralı:  Şamas — Modriça — Zenisa — Sarayevo.

Sava çayı Bosniya Posavinasından keçir. Ən iri çay limanı — Şamas.

## Əhali
1991-ci il siyahıya alınmasına görə Bosniya Posavinasında 312 401 nəfər yaşayırdı. Milli tərkib:
* Xorvatlar  : 135 640, 44%
* Serblər  : 79 643, 26%
* Boşnaklar: 72 126, 23%

## Həmçinin bax
* Posavina

## İstinadlar
Frozen Streyt

**Frozen Streyt** () — Hudzon körfəzinin şimalında, Kanadanın Nunavut vilayəti, kivallik  regionunda yerləşir. Boğaz Melvill yarımadasını Sauthempton adasından ayırır. Qərbdə yerləşən Repals körfəzini şərqdə yerləşən Foks körfəzi ilə birləşdirir. Boğazın uzunluğu 80&nbsp;km, eni isə 19 – 32&nbsp;km arasında dəyişir.

belə bir fikir vardır ki, Qrenlandiya balinaları şimala miqrasiya etdikləri zaman təkcə Ros Velkom Saund boğazından deyil həmçinin Frozen Streyt boğazındanda istifadə edirlər.

## Tarixi
1615-ci ildə Msvka şirkətinin dəstəyi ilə Robert Baylotun gəmisi Şimal-Qərb keçidi ilə Hindistana getmək istərkən Diskaveri buzlaqlqrında qəzaya uğramışdır. 1742-ci ilin avqustunda boğazın qərb hissəsinə digər ingilis səyyshı Kristofer Midlton yan ala bilmişdir. O, Ros Velkom Saund boğazı ilə şimal yönəlmiş və burada yerləşən boğazın buzlarla tıxandığını müşahidə etmişdir. Bundan sonra boğaza *Frozen Streyt* (), körfəzə isə *Repals* (,  adını vermişdir

1821-ci ildə isə Vilyam Pari heç bir çətinlik olmadan Frozen Streyt boğazından keçmişdir.
## İstinadlar
Qalaktika mühafizəçiləri (2008)

**Qalaktika mühafizəçiləri** () – Marvel Comics nəşriyyatı tərəfindən 2008-ci ildə yaradılmış kosmik superqəhrəman komandası. Komanda Den Abnett və Endi Lenninq tərəfindən yaradılmış və ilk üzvləri Ulduz lordu, Reaktiv yenot, Adam Uorlok, Qamora, Dağıdıcı Draks, Kvasar olmuşdur.

Qalaktika mühafizəçiləri ilk dəfə *"Annihilation: Conquest"* komiksinin 6-cı sayında peyda olmuşdur. 2014-cü ildə MKK-ya daxil olan film adaptasiyası çəkilmiş və böyük uğur qazanmışdır. 2017-ci ildə filmin sikveli buraxılmışdır. Qalaktika mühafizəçiləri bu ada sahib 2-ci komandadır. Orijinal komanda 1969-cu ildə Cin Kolan və Arnold Dreyk tərəfindən yaradılmışdır.

## Nəşrolunma
Hazırkı müasir komanda 2008-ci ilin mayında Den Abnett və Endi Lenninq tərəfindən yaradılmış və ilk dəfə "Annihilation: Conquest" hekayəsində peyda olmuşdur. Başlıq həmçinin "Nova" cild 4 ilə paralel irəliləmişdir (bu komiks də eyni yazıçı və rəssam tərəfindən yazılmışdır). Komiks 2010-cu ilin aprelində 25 sayla ləğv olunmuşdur.

Komanda "Avengers Assemble" #4–8 (iyun–oktyabr 2012) saylarında yenidən birləşmişdir.

Komanda "Marvel NOW!" zamanı da yeni seriyaya qovuşan komikslərdən biri oldu. Əvvəlki Mühafizəçilərlə yanaşı Dəmir adam da komandaya qoşulmuşdur. Daha sonra Casus Venom, Kapitan Marvel və Ancela komandanın tərkibinə qatılanlar oldular. Film adaptasiyasından sonra Ulduz lordu, Qrut və Reaktiv yenot üçün solo komikslər buraxıldı.

## İstinadlar
Spice Girls

**Spice Girls** (Spays görls) — Londondə yaradılan, İngiltərə pop qrupu. 1994–2000, 2007–2008, 2012-ci illərdə fasilələrlə fəaliyyət göstərmişdir.

## Diskoqrafiya

### Albomlar
* Spice (1996)
* Spiceworld (1997)
* Forever (2000)
* Greatest Hits (2007)

### 45-liklər
* Wannabe (1996)
* Say You'll Be There (1996)
* 2 Become 1 (1996)
* Mama/Who do you think you are (1997)
* Spice Up Your Life (1997)
* Too Much (1997)
* Stop (1998)
* Viva Forever (1998)
* Goodbye (1998)
* Holler/Let Love Lead The Way (2000)
* Headlines(Friendship Never Ends) (2007)

### Turnelər
* 1997-1998: Spiceworld Tour
* 1999: Christmas in Spiceworld
* 2007-2008: The Return of the Spice Girls

## Xarici keçidlər
* thespicegirls.com Rəsmi Saytı