Jira

**Jira** — Avstraliyanın Atlassian şirkəti tərəfindən hazırlanmış, layihələrin idarə edilməsi, tapşırıqların izlənilməsi və xətaların qeydiyyatı () üçün nəzərdə tutulmuş kommersiya proqram təminatı. 

"Jira" adı Yapon dilində Qodzilla mənasını verən "Gojira" sözündən götürülmüşdür ki, bu da proqramın ilkin rəqibi olan Bugzillaya bir işarədir.

## Tarixi

Jiranın inkişaf tarixi Atlassian şirkətinin strukturu ilə sıx bağlıdır. Proqram təminatı 2002-ci ildə avstraliyalı tələbələr Mayk Bruks-Körniş və Skott Farkuar tərəfindən yaradılmışdır. Şirkətin ilk məhsulu olan Jira, ilkin mərhələdə proqram təminatı mühəndisləri üçün sadə bir xəta izləmə () aləti kimi dizayn edilmişdi.

### Adın mənşəyi və etimologiyası

"Jira" adı birbaşa olaraq rəqib məhsul olan Bugzillaya bir zarafat və işarə olaraq yaranmışdır. Atlassian tərtibatçıları daxili ünsiyyətdə Bugzillanı Yapon kinematoqrafiyasının məşhur canavarı olan Qodzillanın şərəfinə "Gojira" adlandırırdılar. Proqram satışa çıxarılanda adın başındakı "Go" hissəsi atılmış və məhsul rəsmi olaraq "Jira" kimi qeydiyyatdan keçmişdir.

### Əsas inkişaf mərhələləri

Jiranın təkamülü bir neçə mühüm texnoloji və strateji dövrə bölünür:

* **İlkin illər (2002–2009):** Jira sürətlə populyarlıq qazanaraq yalnız xətaları deyil, həm də ümumi tapşırıqları izləmək üçün istifadə olunmağa başlamışdır. Bu dövrdə proqramın çevikliyi () onu rəqiblərindən fərqləndirən əsas amil idi.
* **Agile keçid və GreenHopper (2009–2013):** 2009-cu ildə Atlassian "GreenHopper" adlı plaqini satın alaraq Jiraya Agile (proqram təminatı hazırlamaq üçün nəzərdə tutulmuş proqram) imkanlarını (Scrum və Kanban lövhələri) əlavə etmişdir. Bu, proqramın hədəf kütləsini proqramçılardan layihə menecerlərinə qədər genişləndirmişdir.
* **Məhsul ailəsinin bölünməsi (2015):** Jiranın 7-ci versiyası ilə Atlassian məhsulu üç müstəqil istiqamətə böldü: *Jira Software*, *Jira Core* və *Jira Service Desk*. Bu bölgü proqramın həm İT, həm də qeyri-İT (maliyyə, HR, marketinq) sahələrində effektiv istifadəsini təmin etmişdir.

### Bulud texnologiyalarına keçid

2020-ci ilin oktyabr ayında Atlassian strateji bir qərarla "Cloud-first" () modelinə keçəcəyini elan etmişdir. Şirkət, illərdir davam edən "Server" versiyasının (ömürlük lisenziya) istehsalını və satışını dayandıracağını bildirmişdir. Bu qərar, 15 fevral 2024-cü ildə server dəstəyinin tamamilə kəsilməsi ilə nəticələnmişdir. Hazırda proqramın inkişafı tamamilə bulud infrastrukturu və süni intellekt () inteqrasiyası üzərində cəmlənmişdir.

### Satınalmalar və ekosistemin genişlənməsi

Jiranın tarixi həm də strateji satınalmalarla zəngindir. 2017-ci ildə Trellonun satın alınması Atlassiana daha sadə layihə idarəetmə bazarına girməyə imkan vermişdir. 2019-cu ildə isə "AgileCraft" (indiki *Jira Align*) satın alınaraq, Jiranın korporativ səviyyədə (minlərlə işçisi olan şirkətlər üçün) idarəetmə imkanları artırılmışdır.

## Funksionallığı

Jira layihə idarəetməsində aşağıdakı imkanları təqdim edir:
* **Tapşırıqların izlənilməsi:** Hər bir iş vahidi "Issue" (Məsələ/tapşırıq) adlanır və özünəməxsus iş axınına () malikdir.
* **Agile planlaşdırma:** Scrum və Kanban lövhələri vasitəsilə işlərin vizuallaşdırılması.
* **Hesabatlılıq:** Komandanın məhsuldarlığını ölçmək üçün "Velocity chart", "Burn-down chart" və digər qrafiklərin yaradılması.
* **İnteqrasiya:** Git, Confluence, Bitbucket və 3000-dən çox üçüncü tərəf tətbiqi ilə inteqrasiya imkanı.

## Texniki xüsusiyyətləri

Jira Java dilində yazılıb və Java EE texnologiyalarına əsaslanır. Proqram müxtəlif verilənlər bazası idarəetmə sistemləri (MySQL, PostgreSQL, Oracle, Microsoft SQL Server) ilə işləyə bilir. 

İstifadəçilərə iki əsas model təklif olunur:
# **Cloud:** Atlassianın serverlərində yerləşən bulud həlli.
# **Data Center:** Şirkətin öz serverlərində quraşdırılan yüksək əlçatanlıqlı həll.

## Lisenziyalaşdırma və qiymət siyasəti

Jira kommersiya proqram təminatıdır və Atlassian tərəfindən müxtəlif istifadəçi ehtiyaclarına müvafiq bir neçə lisenziya modeli təklif olunur. 2024-cü ildən etibarən şirkət lisenziya strukturunda köklü dəyişikliklər edərək diqqəti tamamilə bulud texnologiyalarına yönəltmişdir.

### Mövcud lisenziya modelləri

Hazırda Jira iki əsas yerləşdirmə və lisenziya modeli üzərindən təqdim olunur:

* **Jira Cloud:** SaaS (Xidmət olaraq proqram təminatı) modelidir. Müştərilər proqramı öz serverlərində deyil, Atlassianın infrastrukturunda işlədirlər. Bu modelin dörd səviyyəsi mövcuddur:
** *Free (Pulsuz):* 10 istifadəçiyə qədər olan kiçik komandalar üçün nəzərdə tutulub.
** *Standard:* Əsas funksiyalar və standart dəstək təqdim edir.
** *Premium:* Qabaqcıl yol xəritələri (), limitsiz yaddaş və 99.9% işləmə zəmanəti (SLA) daxildir.
** *Enterprise:* Çoxsaylı instansiyalar və ən yüksək səviyyəli təhlükəsizlik tələb edən nəhəng korporasiyalar üçün nəzərdə tutulub.

* **Jira Data Center:** Şirkətlərin öz serverlərində və ya şəxsi bulud infrastrukturunda (AWS, Azure) quraşdırılan illik abunəlik modelidir. Bu lisenziya növü yüksək əlçatanlıq () və böyük miqyaslı performans tələb edən təşkilatlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.

### Server versiyasının ləğvi

Atlassian şirkəti 2 fevral 2021-ci il tarixindən etibarən yeni "Server" (ömürlük/perpetual) lisenziyalarının satışını dayandırmışdır. 15 fevral 2024-cü il tarixində isə mövcud Server lisenziyalarına verilən texniki dəstək tamamilə başa çatmışdır. Bu addım müştəriləri "Cloud" və ya "Data Center" modellərinə keçməyə məcbur etmişdir.

### Akademik və qeyri-kommersiya lisenziyaları

Atlassian sosial məsuliyyət çərçivəsində bəzi qruplar üçün güzəştli lisenziyalar təqdim edir:
* **Community Licenses:** Qeyri-kommersiya təşkilatları və xeyriyyə fondları üçün pulsuz təqdim olunan tam funksional lisenziyalar.
* **Academic Licenses:** Ali təhsil müəssisələri və akademik tədqiqat mərkəzləri üçün 50% endirimlə təqdim olunan lisenziyalar.
* **Open Source Project Licenses:** Açıq mənbəli layihələr üçün müəyyən meyarlara cavab verdikdə pulsuz istifadə imkanı yaradılır.

### Əlavə proqramlar (Marketplace)

Jiranın lisenziyası çox vaxt əsas paketlə məhdudlaşmır. Atlassian Marketplace vasitəsilə satılan minlərlə əlavə () və plaqin özünəməxsus lisenziya xərclərinə malikdir. Bu əlavələr adətən əsas Jira lisenziyasındakı istifadəçi sayı ilə mütənasib olaraq qiymətləndirilir.

## Tənqidlər

Jira geniş imkanlarına görə yüksək qiymətləndirilsə də, bəzən interfeysinin mürəkkəbliyi, işləmə sürətinin nisbətən aşağı olması və konfiqurasiya çətinliklərinə görə tənqid olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı