open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Deşat

**Deşat** (, ) — Albaniya və Şimali Makedoniya sərhəddində yerləşən dağ massivi. Massiv özünün dik zirvələri ilə tanınır.

## Ümumi məlumat
Deşat massivi Şar — Korab — Deşat — Stoqovo — Karaorman dağ silsiləsinin bir hissəsidir. Ərazinin ən yüksək zirvəsi Velivardı. Onun hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 2369 metrdir. Digər hündür zirvələr Krçin (2345 m), Deli-Senisa (2179 m) və Suva-Varadır (2140 m). Deşat silsiləsi şimaldan Korab silsiləsi ilə, qərbdən və şərqdən Qara Drin, Radika çaylarının vadiləri ilə həmsərhəddir. Radika çayı Deşat massivini Bistra və Stoqovo massivlərindən ayırır. Massiv şimaldan cənuba doğru uzanaraq Radika və Qara Drin çaylarının birləşdiyi yerdə, Şimali Makedoniya şəhəri Debar və Debar gölü yaxınlığında bitir. Əraziyə ən yaxın Albaniyanın şəhəri Peşkopiyadır; eləcə də Velivar və Krçin zirvələrinin ətəyində Makelara kəndi yerləşir.

Massivin Şimali Makedoniya ərazisində olan hissəsi Mavrova Milli Parkına daxildir. Dağlar əsasən meşə örtüyü ilə örtülüdür, zirvələrə yaxın ərazilərdə alp çəmənlikləri üstünlük təşkil edir. Meşələrində daha çox fıstıq ağacına rast gəlinir. Şam, küknar, əsməqovaq və dağ ağçaqaynı da var. Otyeyən heyvanlardan maral, qaban, cüyür, qarapaça, yırtıcılardan isə ayı, canavar, vaşaq və tülkü geniş yayılıb.

Deşat massivi pleystosen epoxasının buzlaşmasına məruz qalmış. Ərazidə buzlaq relyef formalarına rast gəlinir: kar və morenlər. Silsilə bir çox dərin yarğanlarla kəsilib. Bir neçə buzlaq gölü mövcuddur. Sahəsi 4000 m² olan Lokuv gölü turistlərin ən sevimli yeridir. Göl massivin şimal-şərqində, dəniz səviyyəsindən 1560 metr yüksəklikdə yerləşir.

## İstinadlar
Avtoritar kapitalizm

**Avtoritar kapitalizm**, yaxud **qeyri-liberal kapitalizm** — kapitalist bazar iqtisadiyyatının avtoritar hökumətlə birgə mövcud olduğu iqtisadi sistem. Dövlətin ticari fəaliyyəti öz öhdəliyinə götürdüyü dövlət kapitalizmi ilə üst-üstə düşən avtoritar kapitalizmə özəl mülkiyyət və bazar ilə yanaşı fikir ayrılıqlarının və söz azadlığının məhdudlaşdırılması, habelə seçkilərin olmaması, yaxud hegemon partiya sistemi ilə keçirilən seçkilər aiddir.

## İstinadlar
Mariya Svolu

**Mariya Svolu** və ya **Mariya Desipri** (; ) — Yunanıstan feministi və sosialist lideri.

## Həyatı
Mariya Desipri 1892-ci ildə Afinada Corc Desiprosun ailəsində anadan olub. Üç bacısı olan Mariya iki il Pirey şəhərində yaşayıb. O, gənc yaşlarında atası Yunanıstan Milli Bankının filialının direktoru təyin olunanda ailəsi ilə birlikdə Larisa şəhərinə köçüb. Burada Larisa Arsakion məktəbində təhsil alan Mariya 1907-ci ildə məzun olub. O, 1915-ci ildə atasının ölümündən sonra ailəsi ilə Afinaya qayıdıb. 1916-cı ildə fransız dilinin tədqiqi üzrə sertifikat alan Mariyaya üç il sonra Kilsə və Dövlət Təhsili Nazirlikləri tərəfindən fransız dilinin tədrisi üzrə lisenziya təqdim edilmişdir.

## Fəaliyyəti
Mariya gənc yaşlarından Yunanıstanın qadın hərəkatında fəal iştirak edib. 1920-ci ildə Avra Teodoropulunun təşəbbüsü ilə Roza İmvrioti, Mariya Neqreponte və digər feministlərlə birlikdə qurulan Yunanıstan Qadın Hüquqları Liqasının təsisçilərindən biri olub. O, 1923-cü ildə hüquq üzrə professor Aleksandros Svolosla evlənib. Qadın Hüquqları Liqasının katibi kimi Mariya işləyən və fahişəliyə qarşı mübarizə aparan qadınlar üçün axşam məktəblərinin yaradılmasının tərəfdarı idi. O, Yunanıstan qadınları üçün bərabərlik tələb edən kampaniya aparırdı. O, İqtisadiyyat Nazirliyinin əmək müfəttişi olarkən həmin vəzifəsindən istifadə edərək hökumətin diqqətini işləyən yoxsul qadınların iş və mənzil şəraitinin pis olmasına yönəldirdi.

Mariya 1911–1936-cı illərdə liberal siyasətlə məşğul olub və sülh hərəkatını dəstəkləyib. O, "Qadın mübarizəsi" jurnalının redaktoru olub və 1936–1940-cı illərdə diktator Yoannis Metaksas tərəfindən əri ilə birlikdə Yunanıstandan sürgün edilib. Svolu liberal feminist hərəkatın lideri idi və gender bərabərliyinin yalnız fundamental sosial dəyişikliklərdən sonra əldə oluna biləcəyinə inanırdı. O, 1940-cı ildə Yunanıstana qayıtdı və İtaliya-Yunan müharibəsində tibb bacısı kimi könüllü olaraq iştirak etdi. Daha sonra Yunanıstan Almaniya tərəfindən işğal edildiyi dövrdə Qırmızı Xaçla birlikdə uşaqlar üçün yeməklər təşkil etdi. Svolu EAM-ELAS müqavimət hərəkatına qoşuldu və Milli Şuranın üzvü seçildi, həyat yoldaşı isə EAM-ın rəhbərlik etdiyi Milli Azadlıq Siyasi Komitəsinin sədri oldu.

Svolu kommunistlərə rəğbət bəsləyirdi və bu səbəbdən 1948-ci ildə Yunanıstanda vətəndaş müharibəsi zamanı yenidən sürgün edildi. Qayıtdıqdan sonra o, Birləşmiş Demokratik Sol partiyasının üzvü kimi parlamentə namizədliyini irəli sürdü. Mariya Svolu parlamentə iki dəfə seçilib və partiyanın Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat siyahısı

* 
*
Şellak

**Şellak** () — Hindistanın və Cənub-Şərqi Asiyanın bəzi tropik və subtropik ağaclarında (*Croton lechleri* və b.) parazitlik edən Kerriidae ailəsinə aid yastıca həşəratlarının bir sıra cinslərinin (*Metachardia*, *Kerria*, *Laccifer*, *Tachardiella*, *Austrotachardiella*, *Afrotachardina*, *Tachardina*) dişiləri tərəfindən ifraz olunan təbii qatrandır.

## Xüsusiyyətləri
Şellakın tərkibində aleuretin turşusu, dihidrooksifikoserol turşusu, şellol turşusu, şellak mumu (5%-ə qədər), su və suda həll olunan piqment var. Ərimə temperaturu — +80… +120 °C-dir. Qələvi məhlullarda və aşağı alifatik spirtlərdə yaxşı həll olur, benzolda az həll olur və benzində, piylərdə və yağlarda demək olar ki, həll olmur.

## Əldə olunması
Şellak istehsalçısı kimi ən yaxşı tanınan növ, bəzi tropik ölkələrdə (o cümlədən, təkcə Asiya deyil, həm də Mərkəzi Amerikada) yabanı bitkilərin üzərində müvafiq növlərin əkilməsi ilə becərilən *Kerria laccadır* (digər adı *Laccifer lacca*).

Beçələmə dövründə yastıcalar ağac budaqlarında oturur və ağacın şirəsini əmir, onu həzm edir və qatranlı maddə ifraz edir. Qurumuş lakın yığılması iyun və noyabr aylarında həyata keçirilir. Daha sonra üyüdülür, yuyulur və dənəvər lak kütləsi əldə etmək üçün qurudulur. Daha sonra 2–3%-li arsen sulfid əlavə edilməklə kətan torbalara yığılan lak ağac kömürünün odunda əridilir. Ərinmiş lak kətandan sıxılır və bundan sonra yenidən əridilərək düzbucaqlı formalara tökülür. Düzbucaqlı formalardan sıxılmaqla hazır şellak plitələri əldə edilir.

## Tətbiqi
Şellak lakların, izolyasiya materiallarının hazırlanmasında və fotoqrafiyada istifadə olunur.

1948-ci ildə "vinil"in (vinil xlorid və vinil asetatın kopolimeri) ixtirasına qədər qrammofon plastinkalarını hazırlamaq üçün şellak istifadə olunurdu.

Pirotexnikada yanar maddə kimi istifadə olunur, məsələn, siqnal işıqlarında (yaşıl alov: 85% barium xlorat, 15% şellak), işıqlı iz buraxan mərmilərdə (işıqlı iz buraxma üçün tərkib: 55% barium nitrat, 35% maqnezium, 10% şellak).

Şellak yeməlidir və tabletlərin, şirniyyatların və s. üzərində şir kimi istifadə olunur (E-904 qida əlavəsi kimi göstərilir).

Alkoqol əsaslı şellak lakı mebel sənayesində, ayaqqabı sənayesində iditol lakı ilə yanaşı, dəri altlıqları və dabanları kəsmək üçün fiksator kimi istifadə olunur, həmçinin ağacdan hazırlanmış akustik musiqi alətlərinin (skripka, akustik gitara, piano, royal, fleyta və s.) üzlüyü kimi istifadə olunur.

Təmizlənmiş və mumsuzlaşdırılmış şellak əsaslı lak qoruyucu örtük kimi (məsələn, qızıl zərvərəqini oksidləşmədən qorumaq üçün) zərləmədə geniş istifadə olunur.

Dırnaqlar üçün gel lak örtüyü kimi geniş istifadə olunan "şellak" ifadəsinə baxmayaraq, hazırda kosmetologiyada dırnaqları örtmək üçün real şellak istifadə edilmir.

## Həmçinin bax
* Qummiarabik

## Xarici keçidlər
* Шеллак — статья из Большой советской энциклопедии. 
* Шеллак Архивная копия от 13 июня 2012 на Wayback Machine в энциклопедии Кругосвет
* О применении шеллака в деревообработке Архивная копия от 7 мая 2011 на Wayback Machine
* Полный список пищевых добавок Е Архивная копия от 4 декабря 2010 на Wayback Machine
*
İntiqam əlbisəsi

**İntiqam əlbisəsi** Uels şahzadəsi Diananın 1994-cü ildə  şam yeməyinə geydiyi ziyafət paltarı idi. Paltar, o vaxt Uels şahzadəsi olan əri Çarlzın televiziyada xəyanət etdiyini etiraf etdiyi üçün Diana tərəfindən "intiqam almaq üçün" geyindiyi kimi şərh edilmişdir.

## İstinadlar
Reaksiya (dəqiqləşdirmə)

**[[Reaksiya]]** — nisbi olaraq bir hadisəyə və vəziyyətə qarşı əks istiqamətdə reaksiya göstərməkdir.

**Reaksiya** və ya **Reaksiyalar** həmçinin bu mənaları da ifadə edə bilər:

* Reaksiyalar — iki və ya daha çox maddənin bir-biri ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində xassələrini itirərək yeni xassələrə malik maddələrin əmələ gəlməsidir.
Münasibət

**Münasibət** və ya **Münasibətlər** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Münasibət (psixologiya)
* Şəxslərarası münasibət
* Beynəlxalq münasibətlər
* Reaksiya
* Sürtünmə yolu ilə cinsi münasibət
* Cinsi münasibət
* Psixoloji münasibət
Etiraz (dəqiqləşdirmə)

**[[Etiraz]]** — nisbi olaraq bir hadisəyə və vəziyyətə qarşı əks istiqamətdə reaksiya göstərmək, etiraz etməkdir.

**Etiraz** həmçinin bu mənaları da ifadə edə bilər:

* Etiraz məktubu — bir dövlətin hökumətinin digər bir ölkənin hökumətinə rəsmi diplomatik müraciəti.
Batman (dəqiqləşdirmə)

**[[Batman]]** () — DC Comics nəşriyyat evində buraxılmış ən məşhur komiks personajlarından biri.

**Batman** və ya **Betmen** həmçinin bu mənaları da ifadə edə bilər:

## Filmlər
* ''Betmen'' (film, 1989)
* *[[Betmen Başlayır]]*
* ''Betmen'' (film, 2022)

## Yerlər
* Batman muzeyi
* Batman ili
* Batman (Türkiyə)
* Batmanqılıc (Həştrud)

## Digər
* Batman (ölçü vahidi)
Dyuna (film, 2021)

**Dyuna** () — Deni Vilnövün 2021-ci ildə ekranlaşdırdığı elmi fantastika filmi. Yazıçı Frenk Herbertin 1965-ci ildə müəllifi olduğu eyniadlı romanı əsasında çəkilmiş ikinci filmdir.

## Rollarda
* Timoti Şalame
* Zendaya
* Rebeka Ferquson
* Oskar Ayzek
* Coş Brolin
* Stellan Skarsqard
* Deyv Botista
* David Henderson
* Ceyson Momoa
* Xaviyer Bardem

## İstinadlar
Sağ qalma oyunu (film, 2012)

**Sağ qalma oyunu** (*[[İngiliscə]]: Gone*) Heitor Dalianın rejissorluğu, Allison Barnettin ssenari müəllifi olduğu və baş rolda Amanda Seyfridin oynadığı filmdir. Rusiyada premyerası 23 fevral 2012-ci ildə baş tutmuşdur.

## Süjet xətti

Portlenddə yaşayan Cill Konvey, gecə yarısı serialı qatil tərəfindən evindən qaçırılır və onu Forest Parkda bir yerdə dərin bir çuxura salır. Çuxurun dibində, Cill insan sümükləri görərkən dəhşətə gəlir - o, manyak tərəfindən qaçırılan ilk şəxs olmadığını başa düşür. Skeletlərdən birinin bir sümüyünü silah kimi götürən Cill manyakın kəndir nərdivanından istifadə edərək çuxura enməsini gözləyir və daha sonra onu sümüklə vurur və oradan qaçır. Qız polisə müraciət etsə də, polis isə nə manyakı, nə də çuxuru tapır. Və sonra məlum olur ki, Cill valideynlərinin ölümündən sonra bir müddət ruhi xəstəxanada olub, bundan sonra polis onun hər şeyi xəyal etdiyi qənaətinə gəlir və Cill yenidən ruhi xəstəxanaya göndərilir.

Bir il sonra xəstəxanadan buraxılan Cill özünün haqlı olduğunu sübut etmək üçün Forest Parkında sektorlar üzrə axtarış aparır, lakin bütün səyləri nəticəsiz qalır. Bir gün evə qayıdanda bacısı Mollinin evdə olmadığını aşkar edir. Onun gündəlik fəaliyyətini bilən və Mollinin dostlarından onun son vaxtlar ərzində heç bir yerdə görünmədiyini eşidən Cill Mollinin qaçırıldığını dəhşətlə anlayır. Və onun fikrincə, bunu açıq-aşkar eyni manyak etmişdir. Lakin polis Cillin ifadəsinə şübhə ilə yanaşır. Çarəsizlik içində qalan qız öz təhqiqatını aparmağa qərar verir, bu isə heç də asan olmur: polis onun arxasınca düşür, çünki Cillin bacısını tapmaq istəyi polis səlahiyyətliləri tərəfindən ictimai təhlükəli davranış kimi qiymətləndirilir. Bu arada qız hələ manyakın özü ilə şəxsən görüşməsi də lazımdır.

## Rollarda

*Amanda Seyfrid - Jill
*Daniel Sanjata - Pauers
*Cennifer Karpenter - Şeron Eyms
*Sebastian Stan - Billy
*Wes Bentley - Peter Good
*Sokrat Otto - Jim
*Emily Wickersham - Molly
*Joel David Moore - Nik Massey
*Nik Searsi - Cənab Miller
*Katherine Moennig - Erica Longdale
*Maykl Pare - leytenant Rey Boseman
*Jordan Fry - Jock
*Ted Runi - Henri Massi
*Erin Karufel - Məmur Ash
*Susan Hess - Dr. Mira Anders
*Janine Jackson - Xanım Cermak

## Çəkiliş yeri

Filmin çəkilişləri Portlenddə aparılmışdır.

## İstinadlar
Frenk Herbert

**Franklin Patrik Herbert Jr.** () — ABŞ yazıçısı. 1965-ci ildə yazdığı "Dyuna" elmi fantastika romanı ilə məşhurlaşmışdır. O, həmçinin qısa hekayələr yazmış, qəzet jurnalisti, fotoqraf, kitab rəyçisi, ekoloji məsləhətçi və mühazirəçi kimi də fəaliyyət göstərmişdir.

Dyuna bütün zamanların ən çox satılan elmi fantastika romanıdır və seriya elmi fantastika janrının klassikidir. Uzaq gələcəkdə qurulan və minilliklər ərzində baş verən Dyuna romanı insan irqinin uzun müddət sağ qalması, insanın təkamülü, planetar elm və ekologiya, dinin, siyasətin kəsişməsi kimi mürəkkəb mövzulardan bəhs edir.

Əsər, Dyuna (1984) bədii filmi, Frank Herbertin Dyuna və Dyuna uşaqları miniseriyası və Dyuna (2021) və  (2024) ilə hazırda istehsalda olan kinofilm trilogiyası da daxil olmaqla dəfələrlə uyğunlaşdırılmışdır.

## İstinadlar
Dyuna: İkinci hissə

**Dune: İkinci hissə** () — ssenarini Jon Spaihts ilə birgə yazan Deni Vilnöv tərəfindən rejissorluq və prodüserlik etdiyi 2024-cü il Amerika epik elmi fantastika filmidir. "Dyuna" (2021) filminin davamı, Frenk Herbertin 1965-ci ildə yazdığı Dune romanının iki hissəli uyğunlaşdırılmasının ikincisidir. Paul Atreides, Arrakis səhra planetinin Fremen xalqı ilə Harkonnen evinə qarşı müharibə aparmaq üçün birləşərkən izləyir. Timoti Şalame, Rebecca Ferguson, Josh Brolin, Stellan Skarsqard, Dave Bautista, Zendaya, Charlotte Rampling və Xavier Bardem ilk filmdəki rollarını yenidən canlandırır, Ostin Batler, Florens Pyu, Kristofer Uoken, Léahe Sedoub və Yaensei Soyunqla birlikdə tökmə.

İnkişaf, Legendary Entertainment 2016-cı ildə Dune seriyası üçün film və televiziya hüquqlarını əldə etdikdən sonra başladı. Villeneuve 2017-ci ildə mürəkkəbliyinə görə romanın iki hissəli adaptasiyasını hazırlamaq niyyəti ilə rejissor kimi imza atdı. İstehsal müqavilələri yalnız birinci film üçün təmin edilmişdir; Birinci filmin uğuruna əsaslanaraq, ikinci filmə yaşıl işıq yandırılmalı idi. İlk film kinoteatrlarda və HBO Max-da eyni vaxtda yayımlandıqdan sonra Villeneuve davamın əminliyindən narahat olsa da, Warner Bros. Pictures onu əmin etdi ki, HBO Max-da yaxşı çıxış etsə, davamı olacaq. İlk filmi Warner Bros. və əfsanəvi yaşıl işıqlandırılmış Dune-un kritik və kommersiya uğurundan sonra: İkinci Fəsil 2021-ci ilin oktyabrında. Əsas çəkilişlər 2022-ci ilin iyul-dekabr ayları arasında Budapeşt, İtaliya, İordaniya və Əbu-Dabidə aparılıb.

Dune: İkinci hissənin 2023-cü ilin noyabrında buraxılması planlaşdırılırdı, lakin 2023-cü ildə Hollivud əmək mübahisələri səbəbindən gecikdirildi. Filmin dünya premyerası 15 fevral 2024-cü ildə Londonda, Odeon Luxe Leicester Square -də oldu və martın 1-də ABŞ-də açıldı. O, tənqidçilərin tərifini aldı və dünya üzrə 512 milyon dollar gəlir əldə edərək 2024-cü ildə ən çox gəlir gətirən film etdi.

## İstinadlar

* 
* 
*
Divergentlər (film, 2014)

***Divergentlər*** () — 2014-cü ildə çəkilmiş ABŞ istehsalı olan fantastika və döyüş filmi. Veronika Rotun eyniadlı romanının ekranlaşdırılmış versiyasıdır. Dilmdə baş rolları Shailene Woodley, Theo James, Ashley Judd, Jai Courtney, Rey Stevenson, Zoë Kravitz, Miles Teller, Tony Goldwyn, Meggie Q və Kate Winslet ifa etmişdirlər. Filmdəki hekayə distopik və post-apokaliptik (qiyamət sonrası) Çikaqoda, insanların üstünlüklərinə görə 5 qrupa bölündüyü bir cəmiyyətdə baş verir.

## Süjet xətti

Post-apokaliptik dünyada bəşəriyyət 5 fərqli xüsusiyyətə görə cəmiyyətə bölünmüşdür. Bunlar Fədakarlıq (Abnegation), Dostluq (Amity), Dürüstlük (Candor), Cəsurluq (Dauntless) və Müdriklik (Erudite) cəmiyyətləridirlər. Yerdə qalmış azlıqlar isə “müvafiq olmayanlar” (divergentlər), yəni heç bir cəmiyyətə mənsub ola bilməyən, cəmiyyətdə yeri və prioriteti olmayan insanlardırlar. Hər bir uşaq 16 yaşına çatdıqdan sonra bir sıra testlər nəticəsində onun üçün ən müvafiq olan cəmiyyət müəyyən edilir və onun bu cəmiyyətə qoşulması gözlənilir.

Bu sınaq nəticəsində Beatrice Prior özünün *divergent* olduğunu öyrənir, lakin bunu gizlətmək məcburiyyətindədir, çünki divergentlər cəmiyyətdə xoş qarşılanmayan insanlardırlar. Beatrice gözlənilməz bir qərar qəbul edərək Cəsurluq cəmiyyətinə qoşulur. Burada o, çox çətin fiziki və psixoloji hazırlıqlardan keçməli və cəmiyyətin həqiqi bir üzvü olmalıdır, lakin onun bir problemi var: Beatrice divergentdir, yəni heç bir cəmiyyətə mənsub ola bilməz və onun divergent olmasının üzə çıxması onun qəti ölümü deməkdir. Ancaq onun hər kəsdən gizlətdiyi bu sirri onun özünü və yaxınlarını xilas etməkdə ən böyük köməkçisi olacaqdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Elçi

**Elçi** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Elçi — oğlan yaxud onun yaxınları tərəfindən qızı istəmək üçün onun evinə göndərilən şəxs və ya şəxslər.
* Səfir və ya elçi — xarici dövlətdə və ya beynəlxalq təşkilatda dövlətin yüksək dərəcəli diplomatik nümayəndəsi.

## Həmçinin bax
* Elçilik (dəqiqləşdirmə)
Divergentlər 2: Üsyançı (film, 2015)

***Divergentlər 2: Üsyançı —*** rejissor Robert Şventkenin Veronika Rotun eyniadlı romanı əsasında 2015-ci ildə çəkdiyi Amerika istehsalı olan elmi fantastika macəra filmi və Divergent trilogiyasının ikinci kitabıdır. Filmin prodüserləri Lucy Fisher, Pouya Shabazian və Douglas Wick, ssenari müəllifləri isə Brian Duffield, Akiva Goldsman və Mark Bombackdır. Robert Şventke filmin rejissorluğunu filmin eyni zamanda filmin baş prodüseri olmuşdur olan Neil Burgerdən götürmüşdür. İlk filmdəki aktyor heyəti ilə geri qayıdan komanda növbəti filmdə köməkçi personajlar kimi Oktavia Spenser, Naomi Uotts Suki Uoterhaus, Rosa Salazar, Daniel Dae Kim, Conni Ueston, Emjay Entoni və Keiynan Lonsdeyl ilə görünmüşdür.

Filmin süjet xətti əvvəlkindən üç gün sonra başlayır və Tris Prioru izləməyə davam edir; Tris və dörd dostu Jeanine və Müdriklərin salamat qalanlarının həyata keçirdikləri çevrilişdən yayınmağa çalışırlar. Post-apokaliptik Çikaqoda fraksiya sistemi çökmüş və hamı güc və cavablar üçün ümidsizliyə düçar olmuşdur.  Filmin çəkilişləri 2014-cü il may ayının 27-də Corciya ştatının Atlanta şəhərində başlamış və bunun rəsmi olaraq elanı 6 sentyabr 2014-cü ildə edilmişdir.

*Üsyançı* ABŞ-da 20 mart 2015-ci ildə IMAX formatında, həmçinin 2D və 3D formatında buraxılmışdır. Filmə tənqidi reaksiyalar qarışıq olmuşdur: bəzi rəyçilər bu filmin vizual üslubunu, hərəkət ardıcıllığını və Vudlinin performansını vurğulayaraq sələfindən daha yaxşı olduğunu iddia etmişdirlər, lakin film hələ də hekayəsinə görə əhəmiyyətli miqdarda mənfi tənqidlər almışdır. Film kommersiya müvəffəqiyyəti qazanmış, ilk həftəsində 52,2 milyon dollar gəlir əldə edərək kassada 1-ci yerə yüksəlmişdir. Çıxışı zamanı film dünya üzrə ümumilikdə 295 milyon dollar qazanmışdır.

Davamı olan ''The Divergent Series: Allegiant – Part 1-in'' buraxılış tarixi 18 mart 2016-cı ildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 	
* 
* 
* 
*
Bahar Öztan

**Bahar Öztan** () — türk aktrisa.

## Həyatı
11 avqust 1962-ci ildə İskəndərun rayonunda doğulub. Elidor şampunu reklamına çəkildikdən sonra film prodüserlərinin diqqətini çəkib. 1980-ci illərdə karyerasının ən parlaq dövrünü yaşayıb. Reklamalra çəkildikdə sonra ictimaiyyət arasında "qəmzəli gözəl" adı ilə tanınıb. 2023-cü ildən bəri bağırsaq xərçəngi ilə mübarizə aparırdı. 21 mart 2024-cü il tarixində vəfat edib.

## İstinadlar
Parça

**Parça** — toxunma mallar; çit, bez, mahud və s. ümumi şəkildə parça adlanır.

## Həmçinin bax
* Parça (riyaziyyat)

## İstinadlar
Tuzla Limanı Milli Parkı

**"Tuzla limanı"** () — Ukraynanın cənubunda milli park. Milli park Odessa vilayətinin Belqorod-Dnestr rayonu ərazisində yerləşir. 2010-cu ilin 1 yanvarında yaradılıb. Sahəsi — 27 865 hektardır.

## Ümumi məlumat
Milli parkın ərazisinə Tuzla limanının gölləri, Qara dəniz sahilində mövcud olan kosa (dil), hansı ki, bu kosa Qara dənizi Tuzla limanından ayırır, Solyonoe gölünə tökülən Alkaliya və Xadjider gölünə tökülən Xadjider çaylarının aşağı axarları, eləcə də Lebedivka meşəsi daxildir.

Liman ərazisində suyun səviyyəsi və kimyəvi tərkibi bir çox faktorlardan asılı olaraq dəyişir: illik axım, atmosfer yağıntıları, buxarlanma, dəniz suyunun daxil olması, yeraltı sular və s.

Milli parkın yerləşdiyi ərazinin iqlimi mülayim kontinentaldır, yayı isti, qışı isə yumşaq və az qarlı keçir. Orta illik temperatur +8,1 və +11,8 °C arasında dəyişir.

Tuzla milli parkında, limanda və sahil akvatoriyasında 21 ailəyə daxil olan 58 balıq növünə rast gəlinir. İxtiofauna daha çox sahil zonalarında müxtəlifliyi ilə seçilir. Quruda 2 növ suda-quruda yaşayan və 5 növ sürünən növü qeydə alınıb. Quşlardan 8 növ Ukraynanın qırımızı kitabına düşüb. Milli park ərazisi step təbii zonasına daxil olduğuna görə daha çox step-çöl zonası üçün xarakterik olan bitkilər üstünlük təşkil edir. Ümumi bitki örtüyünün 80% -ni ot bitkiləri, 15% -ni ağaclar, 5% -ni isə kollar təşkil edir.

Milli park ərazisində onlarca irili-xırdal laqun mənşləli göl var. Onlardan ən böyükləri Alibey, Burnas və Şaqanıdır.

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Deni Vilnöv

**Denis Vilnoev** () — Kanadalı rejissor və prodüser. O, beynəlxalq səviyyədə bir çox bəyənilən filmlərin, o cümlədən "*Prisoners*" (2013), "Düşmən" (2013) və "*Sicario*" (2015) kimi trillerlərin, həmçinin "*Arrival*" (2016) və "Ülgüc üzərində qaçan 2049" (2017) elmi fantastika filmlərin rejissorudur. Vilnoevin filmləri dünya üzrə 1,7 milyard dollardan çox gəlir əldə etmişdir.

## Filmoqrafiya
* August 32nd on Earth (1998)
* Maelström (2000)
* Polytechnique (2009)
* Alovlar (2010)
* Prisoners (2013)
* Düşmən (2013)
* Sicario (2015)
* Arrival (2016)
* Ülgüc üzərində qaçan 2049 (2017)
* Dyuna (2021)
*  (2024)

## İstinadlar
Meri Perent

**Meri Perent** () — Amerikalı prodüser.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Mary Parent — Variety, 2001
* Stuber and Parent birth a producing deal, 2005
* Parent Bio at Universal Studios
Stellan Skarsqard

**Stellan Con Skarsqard** () — İsveç aktyor.

Rejissor Lars fon Trierin filmlərində (Dalğaları yararkən (1996), Qaranlıqda Rəqs (2000), Doqvill (2003), Melanxoliya (2011) və Nimfoman (2013)) aldığı rollarla məşhurlaşmışdır. Skarsqard həmçinin, ingilisdilli filmlərdə də rol almışdır: Varlığın Dözülməz Yüngüllüyü (1988), Qırmızı Oktyabr üçün Ov (1990), Ağıllı Vill Hantinq (1997), Ronin (1998) və Kral Artur (2004).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Melisa Toros

**Melisa Toros** () — türkiyəli aktrisa və aparıcı.

O, "S'nek" kanalında Fulya və Neşe ilə "əks cinsin casusları" adlı televerilişin aparıcısı olub. 2013-cü ildə "Show TV"də "Hər şey yolunda mərkəz" teleserialında rol alıb.

O, çox gənc yaşlarından balet və musiqi təhsili alıb. Bir neçə ildir ki, aktyorluğa maraq göstərir. O, aktyorluq təhsili alıb, Beykent Universitetinin aktyorluq fakültəsinə daxil olub. Bu arada o, Anadolu Universitetində ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə təhsil alır.

## Filmoqrafiya
* Mihrez: cin padşahı (2015)
* Qardaş payı (2014) – Sevgi
* Qeyd dəftəri (2014) – Şule
* Hər şey yolunda mərkəz (2013)
* Adanalı (2009)
* Hepsi 1 (2007)
* Hababam sinifi əsgərlikdə (2004)
* Anlat İstanbul (2004) – Azra Akının kaskadyoru

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Angeliki Panayotatu

**Angeliki Panayotatu** (; ) — Yunanıstan həkimi və mikrobioloq. O, müasir Yunanıstanda Yunanıstan universitetini bitirmiş ilk qadın həkim hesab olunur. Onun sələfi Mariya Kalaposakes isə Yunanıstanın xaricdə ixtisaslaşan ilk qadın həkimidir.

## Həyatı
Angeliki Yunanıstanda anadan olub. O və bacısı Aleksandra Arsakion məktəbini fərqlənmə ilə bitiriblər. Bacılar universitetə ​​daxil olmaq üçün Varvakio məktəbinin diplomunu aldıqdan və Yunanıstanda qadınların universitetdə oxumasını qadağan edən rəsmi qanunun olmadığını sübut etdikdən sonra 1893-cü ildə Afina Universitetinin Tibb fakültəsinə qəbul edilən ilk qız tələbələr idilər. 1897-ci ildə Angeliki Afinadakı Tibb fakültəsini bitirən ilk qadın oldu.

## Fəaliyyəti
Təhsilini Almaniyada davam etdirən Angeliki məzun olduqdan sonra Afina Universitetinə müəllim kimi qayıtdı və universitetin tibb fakültəsinin gigiyena laboratoriyasında dərs deyən ilk qadın müəllim oldu. Lakin tələbələr buna etiraz etdilər və qadın olduğu üçün Angelikinin dərslərinə girməkdən imtina etdilər, buna görə də Panayotatu işdən çıxmaq məcburiyyətində qaldı. Bu hadisələrdən sonra Misirə köçən Angeliki Qahirə Universitetində tropik xəstəliklər üzrə ixtisaslaşan mikrobiologiya professoru oldu və İsgəndəriyyə xəstəxanasının direktoru kimi fəaliyyət göstərdi. Əməyinə görə o, 1902-ci ildə "Nil" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Panayotatu Misirdə Angel Nayo təxəllüsü ilə "Fironların məzarlarında" kitabını nəşr etdirdi. O, 1934-cü ildə İsgəndəriyyə Yunan Qadınlarının Filologiya Cəmiyyətini qurdu və cəmiyyətin sədri oldu. İsgəndəriyyə şəhərində ilk yunan filoloji təşkilatı olan bu qurum Angelikinin ölümünə qədər fəaliyyət göstərdi.

İsgəndəriyyədə məskunlaşdıqdan sonra Angeliki geniş spektrli elmi, mədəni və xeyriyyəçilik fəaliyyətini inkişaf etdirdi. O, 1942-1944-cü illərdə prezidenti olduğu, 1908-ci ildə yaradılmış "Birinci Ptolemey" Yunan Alimləri Assosiasiyasının fəaliyyətində fəal iştirak etmişdi. 

Angeliki Panayotatu 1938-ci ildə Yunanıstana qayıtdı və Afina Universitetinin Tibb fakültəsinin professoru oldu. Sonralar Angeliki Yunanıstanda Gigiyena və Tropik Tibb üzrə birinci professor köməkçisi, 1947-ci ildə Afina Universitetinin Tibb fakültəsinin fəxri professoru, 1950-ci ildə isə Afina Akademiyasının ilk qadın üzvü oldu.

12 yanvar 1954-cü ildə, ölümündən on iki gün əvvəl, Angeliki vəsiyyət tərtib edərək, İsgəndəriyyədəki malikanəsini bundan sonra həmin mülkdə "Birinci Ptolemey" Assosiasiyasının yerləşməsi şərti ilə İsgəndəriyyənin yunan icmasına bağışlamışdı. 1961-ci ilin yanvarında vəfatının 7-ci ildönümü ilə əlaqədar malikanədə Angeliki Panayotatunun anım mərasimi keçirilmişdi. O vaxtdan bəri həmin binada onun ofisi, şəxsi və ailə xatirələri və əşyaları, eləcə də bütün kitabxanası muzey kimi qorunub saxlanılır.

## İstinadlar
Wintershall

**Wintershall** — Almaniyanın ən böyük neft-qaz şirkəti. Qərargahı Hessen əyalətinin Kassel şəhərindədir. 1894-cü ildə əsası qoyulub.

Wintershall 85 ildən artıqdır ki, neft və qaz axtarışı və hasilatı ilə məşğul olan BASF-nin törəmə şirkətidir. İdarə Heyətinin sədri — Mario Mehren (Mario Mehren).

## Tarixi
1894-cü ildə qurulandan bəri şirkətin əsas səhmdarı Arnold Rexberq olmuşdur. Onun vasitəsilə şirkət 1920–1930-cu illərdə şirkət nasistləri dəstəkləyən maliyyə dairələri ilə sıx bağlı idi və Hitlerin 1933-cü ildə hakimiyyətə gəlməsinin əsas maliyyə mənbələrindən biri idi.

1930-cu ildə mədənlərdən birində təsadüfən neft aşkar edildikdən sonra şirkət neft hasilatına başladı və artıq 1931-ci ildə ildə 51 min ton neft əldə etdi.1951-ci ildə neft hasilatını artıran Wintershall Almaniyanın Benthaym qraflığında qaz yatağı kəşf etdi və Almaniyada təbii qazın işlənməsi və hasil edilməsinə başladı. 1969-cu ildə Wintershall BASF kimya səhmdar şirkətinin törəmə şirkəti oldu.

## İstinadlar
Dyuna (roman)

**Dyuna** — amerikalı yazıçı Frenk Herbertin 1965-ci il tarixli epik elmi fantastika romanıdır, ilkin olaraq Analoq jurnalında iki ayrı seriya (1963–64 romanı "Dun Dünyası" və 1965-ci ildə "Dun peyğəmbəri" romanı) kimi nəşr edilmişdir. O, Rocer Zelazninin "Ən yaxşı roman" nominasiyasında Hüqo Mükafatına görə "Bu Ölümsüz" romanı ilə birləşdi və 1966-cı ildə "Ən Yaxşı Roman" nominasiyasında ilk Nebula Mükafatını qazandı. Bu Dune Chronicles'ın ilk hissəsidir. Dünyanın ən çox satılan fantastika romanlarından biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website for ''Dune'' and its sequels
* 
* Spark Notes: ''Dune'', ətraflı öyrənmə təlimatı
* DuneQuotes.com – Collection of quotes from the ''Dune'' series
* ''Dune'' by Frank Herbert, Ted Gioia tərəfindən nəzərdən keçirilmişdir. (Conceptual Fiction)
* 
* 
* 
* 
* 
* Dune by Frank Herbert – Bədii ədəbiyyatın arxasındakı həqiqətdə uzaqgörənlik və fədakarlıq
* Frank Herbert Tim O'Reilly'dən
* DuneScholar.com – Elmi esselər toplusu
Blef (film, 1976)

***"Blef"***, adının digər variasiyası - ***"Blef - fırıldaqçıların və kələkbazların hekayəsi"*** () - 1976-cı ildə baş rollarda Adriano Çelentano və Entoni Quinnin çəkildiyi italyan cinayət komediya filmi. Bu filmdəki roluna görə Çelentano “David di Donatello” İtaliya Milli Film Mükafatını qazanmışdır.

## Süjet xətti

Filmdəki hadisələr təxminən 1930-cu illərin əvvəllərində Fransada baş verir.

Ölümcül gözəlliyi olan Bell-Dukun (mafiyanın başçısı və kazino sahibi) dəmir barmaqlıqlar arxasında vaxtını keçirən məşhur fırıldaqçı Filip Banq ilə köhnə hesabları vardır. Filip Banq yol getdikləri qatarın məhbuslar üçün nəzərdə tutulmuş olan tualetindəki ventilyasiyadan qaçmağa qərar verir, lakin işlər elə gətirir ki, onun yerinə Feliks adlı başqa bir fırıldaqçı qaçır. Onu Banqla səhv salan Bell-Dukun əlaltıları onu qadının yaxtasına aparırlar və burada oyundan sonra aldadıldıqları üzə çıxır. Feliks də onu görən an yoxa çıxmış və onun üçün zanbaq çiçəyi qoymuş füsunkar bir qəriblə tanış olur. Filiplə barışmaq üçün Bell-Duk və onun əlaltıları Feliks adlı bu fırıldaqçını Filip Banqın həbsdən qaçışını təşkil etməyə məcbur edirlər.

Qaçış müvəffəqiyyətli olsa da, bir neçə fırıldaqçı da Bell-Duku aldatmağa və onun burnunun dibindən yoxa çıxmağa nail olurlar. Həmçinin məlum olur ki, Filip Banq da öz növbəsində Bell-Dukdan qisas almaq istəyir. Bunun üçün o, poker blefinə oxşayan möhtəşəm bir kələk planlaşdırır.

## İstinadlar
Aristidis Patrinos

**Aristidis Patrinos** (; ) — ABŞ-nin yunan əsilli sintetik biologiya üzrə eksperti və insan genomu layihəsinin keçmiş rəhbəri.

## Həyatı
Aristidis 1947-ci ildə Misirin İsgəndəriyyə şəhərində yunan əsilli ailədə anadan olub. Yunan və Britaniya məktəblərini oxuyub bitirdikdən sonra 1965-ci ildə Qahirəni tərk edərək Yunanıstanın Afina şəhərinə köçüb. O, Afina Milli Texniki Universitetində həm elektrik, həm də mexaniki mühəndislik üzrə təhsil alıb. 1970-ci ildə dərəcəsini aldıqdan sonra ABŞ-yə köçüb və İllinoys ştatının Çikaqo şəhərində Şimal-Qərb Universitetində təhsilini davam etdirib. 1975-ci ildə fəlsəfə doktoru dərəcəsini aldıqdan sonra Nyu-York ştatına köçüb və Roçester Universitetində dərs deməyə başlayıb. O, dərs dediyi illərdə Energetika Departamenti və qurumun Nyu-York və Tennessi ştatlarındakı milli laboratoriyaları ilə işləyib. Aristidis nəhayət Vaşinqtonda məskunlaşaraq, bütün gün ərzində ABŞ Energetika Nazirliyinin layihələri üzərində işləyib.

Aristidis Patrinos Ketrin Hoff ilə evlidir və iki qızı var.

## Fəaliyyəti
Patrinos 1993-cü ildə insan genomu layihəsi üzərində işlədiyi ABŞ Energetika Nazirliyində Bioloji və Ətraf Mühitin Tədqiqatları Ofisinin direktoru vəzifəsində Devid C. Qalası əvəz etdi. O, Həyata Genomlar proqramını başlatdı və Nazirliyin Birgə Genom İnstitutunu yaratdı. Aristidis Nazirlikdə işləyərkən həm də İqlim Dəyişikliyi üzrə Beynəlxalq Panelin və Qlobal Dəyişiklik Araşdırma proqramının təşəbbüskarı olub. Onun işi və tədqiqatları ABŞ-nin müvafiq sahələrlə bağlı tətbiq etdiyi bir çox siyasətləri müəyyən etmişdir.

Aristidis 2006-cı ildə ABŞ Energetika Nazirliyindəki işindən ayrıldı və "Synthetic Genomics" şirkətində işə başladı.

Patrinos struktur biologiya, genomika, qlobal ətraf mühit dəyişikliyi və nüvə təbabəti üzrə aparıcı mütəxəssislərdən biri hesab olunur. Hal-hazırda Şəhər Elmləri və Tərəqqi proqramı üzrə tədqiqatlara rəhbərlik edir, eyni zamanda Nyu-York Universitetində biologiya, kimya və mexaniki mühəndislik üzrə professordur. O, Sintetik Genom layihəsi ilə məşğul olmağa davam edir, həmçinin "Tsakos Enerji və Naviqasiya" (TNP) şirkətinin Direktorlar Şurasında fəaliyyət göstərir. Aristidis Patrinos həmçinin Vaşinqtonda davamlı qlobal enerji və ətraf mühit dəyişikliyi üçün həll yollarını müdafiə edən işini davam etdirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sintetik biologiya möcüzəsinin arxasında dayanan alim
Tendra dili

**Tendra dili (**) — Ukryananın cənubunda, Qara dənizin şimal-qərb sahilində ada. Ada dil formasında olub Xerson vilayətinin ərazisində yerləşir.

## Coğrafiyası
Uzunsov formada olan Tendra dilinin uzunluğu 65 km, eni isə 1,8 km-dir. Ümumi sahəsi 38 km²-dir. Adanın dəniz səviyyəsindən ən yüksək nöqtəsi 2,5 metrdir. Tendra dilini materikdən Tendra körfəzi ayırır.

Ada dənizdə qum və balqqulağı qalıqlarının akkumulyasiyası nəticəsində formalaşıb. Səthi düzdür. Adanın qərb hisəsi kürək şəkillidir. Sahil hissələrində tirələrə, kiçik laqun mənşəlli göllərə rast gəlinir. Adanın  cənub hissəsində eol relyef formaları üstünlük təşkil edir. Qərb hisəsindən körfəzə doğru uzunluğu 600 metr olan Belıe Kuçuqurı yarımadası uzanır. Yarımadada Belıe Kuçuqurı mayakı, eləcə də adanın mərkəzində Tendra mayakı yerləşir. Adanın mərkəzi hissəində 6 göl var. Güclə dalğalar bəzən adanı aşaraq körfəzə çata bilir. Ada səthi seyrək ot və kolluqlarla örtülüb.

1920-ci ildə Tendra dili yeni yaradılmış qoruq ərazisinə daxil idi. İndi ada Qara Dəniz Biosfer Qoruğunun bir hissəsi hesab olunur. 

## Tarixi
Antik dövrdə ada Drom Axilles adı ilə tanınırdı. Ərazidə Axilles məbədi mövcud idi və dini bayramlar, idman yarışları keçirilirdi.

Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1787-1792) zamanı Tendra yaxınlığında rus eskadriyası, kontr-admiral Fyodor Uşakovun başçılığı ilə türk eskadriyası üzərində qələbə çalmışdır.

Rusiyada vətəndaş müharibəsində Tendra Pyotr Vrangelin dayanacaq yeri olmuşdur. 1905-ci ildə Tendrada "Potyomkin" gəmisində olan bir qrup insanın qiyamı baş vermişdir.

2022-ci ildə başlanmış Rusiya–Ukrayna müharibəsi nəticəsində ada rus hərbiçiləri tərəfində işğal olunub.

## Xarici keçidlər
Василюк О. В., Коломійчук В. П. Вони були першими (до 90-річчя створення Надморських заповідників // Мелитопольский краеведческий журнал, 2016, № 8, с. 74-81

## İstinadlar
Sağ libertarianizm

**Sağ libertarianizm**, **libertarian kapitalizm**, yaxud **sağçı libertarianizm** — kapitalist mülkiyyət hüququnu, təbii ehtiyatların və özəl mülkiyyətin bazarda paylanmasını müdafiə edən libertarian siyasi fəlsəfə.

## İstinadlar
Akrobatlar

**Akrobatlar** — fransız rəssam Qüstav Dore 1874-cü ildə çəkdiyi rəsm işi.

## Təsviri
Rəsmdəki işıq uşağa və anasına yönəlib. Faciənin baş verdiyi və hadisə ilə maraqlananların toplaşdığı yerlər - ümumi olaraq rəsmin fonu daha qaranlıqdır. Rəsm iki hissəyə bölünmüş kimi nəzərdən keçirilə bilər. Yuxarı sağ küncdən aşağı sol küncə gedən xəyali xətt görünür. Uşağın bədəninin pozisiyası da bu xətti izləyir və bu xətt uşağın solğun ağ bədəni ilə daha gücləndirilir.

Akrobatik şousu göstərən zaman çox pis  yaralanmış uşaq görünür. Qanın şiddəti və uşağın ağaqpaq rənginə baxanda ölümn qaçınılmaz görünür. Ana yas içində. Falçı olan ananın açdığı falda açdığı maça as kartı ölümü təmsil edir. Ana nağaranın üstündə oturub və sağ tərəfdə bəzi musiqi alətləri görünür. Ata üzgünlüyü ilə yanaşı həm də günahkar görünür. Çünki o da akrobatdır və uşağını bu yola yönəltdiyi üçün faciədə atanın da da payı var. Arxadakı qurğudan anlayırıq ki,uşaq bu ipin üstündə gəzməyə çaılşarkən yıxılb yaralanıb. Ətrafdakı adamlar maraqla baxıb uşağın ölüb-ölmədiyini anlamağa çalışırlar.  Atanın yanındakı it ən az ata qədər üzgündür.  Digər it isə elə bil ki, anaya təsəlli vermək istəyir. Bayquş laqeydcəsinə uzaqlara baxır. Ümumən müdrikliyin rəmzi olan bayquş uzaqlara baxmaqla edəcək bir şey qalmadığını göstərir. Əsər Naşıca iş görmüş bir ailə və ödənmiş ağır bədəl üzərində qurulmuşdur.

## İstinadlar
Trans-Xəzər dəmiryol xətti

**Trans-Xəzər dəmiryolu** () — Qərbi Mərkəzi Asiyanın böyük hissəsindən keçən böyük ipək yolunu izləyən dəmir yolu. XIX əsrdə Orta Asiyanı işğal edən Rusiya İmperiyası tərəfindən tikilmişdir. Dəmiryolunun inşaatı 1879-cu ildə rusların Kokand üzərində qələbəsindən sonra başlamışdır. Yol əvvəlcə İmperator Rusiya Ordusunun yerli müqavimətə qarşı hərəkətlərini asanlaşdırmaq üçün hərbi məqsədə xidmət edirdi. Lakin lord Kerzon dəmir yoluna baş çəkərkən qeyd etdi ki, onun əhəmiyyəti yerli hərbi nəzarətdən kənara çıxır və Britaniyanın Asiyadakı maraqlarını təhdid edir.
## İstinadlar
Darvin (soyad)

**Darvin** — Dünyada işlədilən soyad.

* Çarlz Darvin — çağdaş təkamül təliminin təməlini qoymuş ingilis təbiətşünası.
* Erazm Darvin — ingilis həkimi, təbiətşünası, ixtiraçı və şairi.

## Həmçinin bax
* Darvin
Alman Federal Bankı

**Alman federal bankı** (, qısaca: *Bundesbank* və ya *Doyçe Bundesbank* adlarından da istifadə olunur) — Almaniyanın mərkəzi bankı.

## Tarixi
* 1875–1945-ci illər — Almaniyanın mərkəzi emissiya bankı **[[Reyxsbank]]** idi.
* 1946–1948 — Qərbi Almaniyada 11 torpağın hər birində Reyxsbankın filialları əsasında **Mərkəzi bank** yaradıldı.
* 1948–1957-ci illər — emitent banklar sisteminə dövlətlərin mərkəzi bankları vasitəsilə əməliyyatlar aparan **Almaniya Torpaqları Bankı** rəhbərlik edirdi.
* 1957–1990-cı illər — Alman Torpaqları Bankının dövlətlərin mərkəzi bankları ilə birləşməsi nəticəsində **Almaniya Federal Bankı** yaradılmışdır.
* 1990–1993-cü illər -— Berlin divarının dağılmasından və Almaniya Federativ Respublikası ilə Almaniya Demokratik Respublikasının birləşməsindən sonra alman markası birləşmiş Almaniya üçün yeganə ödəniş vasitəsi oldu.
* 1993–2001 — Maastrixt müqaviləsinin şərtlərinə uyğun olaraq avronun ümumavropa valyutası kimi dövriyyəyə buraxılması və Avropa Mərkəzi Banklar Sisteminin (ESCB) yaradılması qərara alındı.
* 2001-ci ildən etibarən — avronun emissiya funksiyaları Avropa Mərkəzi Bankına (ECB) verildi.

## Funksiyalar
AFR Bank Qanununa və digər xüsusi qanunlara uyğun olaraq, Bundesbank pul dövriyyəsini və krediti tənzimləmək funksiyalarını yerinə yetirir:

* Əməliyyatlar üçün faiz və endirim dərəcələrinin müəyyən edilməsi.
* Kredit və açıq bazarlarda əməliyyatlar üçün siyasətin hazırlanması.
* Bankdakı giro hesablarında minimum ehtiyatların bank tərəfindən müəyyən edilmiş müəyyən məbləğdə saxlanması tələb olunan kredit təşkilatları üçün ehtiyat tələblərinin müəyyən edilməsi.
* Federal və əyalət hökumətləri üçün maliyyə agenti kimi xidmətlər göstərmək. Bank onlara qanunla müəyyən edilmiş hədlər daxilində güzəştli pul kreditləri verə bilər və bu dövlət orqanları öz likvid vəsaitlərini Bundesbankda giro hesabında saxlamalıdırlar.

Deutsche Bundesbank və Almaniya Federal Maliyyə Nəzarəti Orqanları birlikdə Almaniyanın maliyyə tənzimləyiciləridir.

Bundesbank-ın baş ofisi Frankfurt-Mayn şəhərində yerləşir.

2016-cı ilin dekabrında Bundesbank Frankfurt-Maynda xaricdən alman qızılının qaytarılması prosedurunun sürətləndirilməsini elan etmişdir .

## Rəhbərlik
Almaniya Federal Bankının idarə edilməsini prezident (*Präsident*), vitse-prezident (*Vizepräsident*) və idarə heyətinin 4 üzvü (*Mitgliedern des Vorstands*), prezident, vitse-prezidentdən ibarət idarə heyəti (*Vorstand*) tərəfindən həyata keçirilir. Üzvlərdən biri federal hökumət tərəfindən, digər üç üzv isə federal hökumətlə razılaşdırılaraq federal şura tərəfindən təyin edilir

### Prezidentlərin siyahısı
* 1977–1979 Otmar Emminger
* 1993–1999 Hans Titmayer
* 1999–2004 Ernst Veltke
* 2004–2011 Aksel Veber
* 2011–2021 Yens Vaydman
* 2022-ci ildən Yoahim Nagel.

## Həmçinin bax
* Almaniya iqtisadiyyatı
* Avro
* Alman markası

## İstinadlar
Sondan Durukanoğlu Feyiz

**Məryəm Sondan Durukanoğlu Feyiz** (; 12 avqust, 1963, Of, Trabzon) — Türkiyəli alim, Kadir Has Universitetinin rektoru (2018-hazırda) və Qəyyumlar Şurasının üzvü, Sabancı Universitetində təhsil, beynəlxalq əlaqələr, fərdi və akademik dəstək və yay məktəblərindən məsul keçmiş prorektor,  fizika professoru.

## Həyatı
Sondan Durukanoğlu 1963-cü il avqustun 12-də Trabzon ilinin Of ilçəsində anadan olub. 1989-cu ildə İstanbul Universitetinin Fizika fakültəsində bakalavr təhsilini tamamlayıb. Bundan sonra Milli Təhsil Nazirliyinin başlatdığı təqaüdlə ABŞ-a gedib və akademik fəaliyyətə başlayıb. Qeyd edək ki, Durukanoğlu Milli Təhsil Nazirliyinin təqaüdü ilə fizika sahəsində xaricdə təhsil alan yeganə qadın alimdir (1991-1995). 1992-ci ildə Viskonsin Universiteti Fizika Bölümündə magistr təhsilini tamamlayan Durukanoğlu Feyiz, Sondan Durukanoğlu 1999-cu ildə Kanzas Dövlət Universitetində fizika üzrə doktorluq dərəcəsinə yiyələnib. 
### Akademik fəaliyyəti
Durukanoğlu 2000-ci ildə Türkiyəyə qayıtmış və akademik karyerasını İstanbul Texniki Universitetində dosent, 2006-cı ildə isə İstanbul Texniki Universitetində professor kimi davam etdirib. Sondan Durukanoğlu İstanbul Texniki Universitetində işləyərkən, 2002-2006-cı illərdə Senatın Akkreditasiya Komitəsinin üzvü vəzifəsində çalışıb. 2002-ci ildə Durukanoğlu Kanzas Dövlət Universitetində "qonaq alim" kimi də çalışıb. 2002-2007-ci illərdə İstanbul Texniki Universitetinin xəbər bülletenində “Baş redaktor müavini” vəzifəsində çalışarkən, Sondan Durukanoğlu Feyiz 2002-2007-ci illərdə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda (qısaldılmış MTİ) Fizika kafedrasında qonaq dosent vəzifəsində işləyib.

Həmin illərdə o, həm də Feza Gürsey İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində çalışıb. Sondan Durukanoğlu 2011-ci ildə Sabancı Universitetində prorektor kimi fəaliyyətə başlayıb. O, burda təhsil, beynəlxalq əlaqələr, fərdi və akademik dəstək və yay məktəblərindən məsul prorektor olub. Sondan Durukanoğlu Sabancı Universitetində vəzifəsini davam etdirərək, 2014-2016-cı illərdə Nanotexnologiyaların Tətbiqi və Araşdırma Mərkəzinin İdarə Heyətinin üzvü olub. Sondan 2015-2018-ci illər arasında Keyfiyyətin Təminatı və Strategiya Şurasının sədri vəzifəsində çalışıb.

Sondan Durukanoğlu Feyiz fizika üzrə PhD doktoru və professordur. Sondan Durukanoğlu 2018-ci ildən Kadir Has Universitetinin rektoru vəzifəsini icra edir.

Durukanoğlu Feyiz eyni zamanda TÜBİTAK (Türkiyə Elmi və Texnoloji Araşdırmalar Şurası) Elmi Mükafatına layiq görülüb. O, həmçinin Dəstək Proqramı Təqaüdü (BİDEP) və TÜBA (Türkiyə) Elmlər Akademiyasının Dərslik Tərcümə Mükafatını (2010) 
da alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Rektörlük, Prof. Dr. Sondan DURUKANOĞLU FEYİZ REKTÖR
* Prof. Dr. Sondan DURUKANOĞLU FEYİZ, Yayınlar
* Video Galeri Akademik Açılış Yıl Konuşmaları
Saloniki Beynəlxalq Sərgisi

**Saloniki Beynəlxalq Sərgisi** (, Rom: *Diethnis Ekthesi Thessalonikis*; qısaca: **TIF** (ΔΕΘ)), Yunanıstanın ikinci ən böyük şəhəri olan Salonikidə hər il keçirilən beynəlxalq sərgi tədbiridir. 1926-cı ildən bəri hər il sentyabrın ilk həftəsində keçirilir və açılışı ənənəvi olaraq Yunanıstan baş nazirinin bir sıra bəyanatları ilə qeyd olunur. Sərgi İkinci dünya müharibəsindən bu yana ilk dəfə olaraq COVID-19 pandemiyası səbəbi ilə 2020-ci ildə ləğv edilmişdir.

## Detallar
Saloniki Beynəlxalq Sərgisi Salonikinin mərkəzindəki YMC Meydanında yerləşən TIF HELEXPO Beynəlxalq Sərgi və Konqres Mərkəzi tərəfindən təşkil edilən tədbirdir. Bu sərgilər Yunanıstanın ən mühüm sərgi təşkilatı agentliyi olan TIF HELEXPO tərəfindən təşkil edilir. TIF HELEXPO sərgi mərkəzini idarə edir və onun sahibidir.

Saloniki Beynəlxalq Sərgisi Avropa standartlarına müvafiq gələn sərgi sahələrinə malik olub, il boyu ticarət və istehlak sərgilərinə ev sahibliyi edən əhəmiyyətli bir təşkilatdır. TIF HELEXPO Sərgi Mərkəzinin ümumi sahəsi 180.000 kvadratmetrdir. Bunun 62.000 kvadratmetri qapalı sərgi sahələrindən ibarətdir və funksional olaraq dizayn edilmiş və bir-biri ilə əlaqədar olan 17 pavilyondan ibarətdir. Sərgi obyektlərində həmçinin konfrans mərkəzləri, parkinq sahələri, idman və istirahət obyektləri, yemək sahələri, ictimai xidmət mərkəzləri, muzeylər, banklar və inkişaf agentliyinin ofisləri kimi müxtəlif xidmətlər təqdim edilir.

Saloniki Beynəlxalq Sərgisi uzun bir tarixə malikdir və Salonikinin tarixi mərkəzində, Bizans dövrünə aid zəngin mədəni irsə bitişik bir yerdə yerləşir. Sərgilər Balkanlardan tacirləri bu regiona cəlb etmək ənənəsini davam etdirirlər. Saloniki Beynəlxalq Sərgisi yerli və beynəlxalq şirkətlərə, sahibkarlara, ticarət mütəxəssislərinə və istehlakçılara bir araya gəlmək, işgüzar əlaqələr yaratmaq, yenilikləri kəşf etmək və bazar tendensiyalarını izləmək imkanlarını təqdim edir.

TIF HELEXPO Sərgi Mərkəzində həmçinin müxtəlif konfrans və seminarlar da keçirilir. Bu konfrans mərkəzləri mühüm milli və beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edir, biznes liderlərini, alimləri, tədqiqatçıları və ekspertləri bir yerə gətirir.

## Tədbirlər
Saloniki Beynəlxalq Sərgisi hər il Yunanıstanın Saloniki şəhərində keçirilən böyük bir tədbirdir. Tarixinə və əhəmiyyətinə nəzər saldıqda görürük ki, bu tədbirin həm kommersiya, həm də siyasi əhəmiyyəti mövcuddur. Bu tədbir ölkənin baş nazirinin gələn il üçün hökumət siyasətini elan edən çıxışı ilə başlayır və ənənəvi olaraq Saloniki Beynəlxalq Sərgisində keçirilir. Buna görə də sərgi təkcə kommersiya cəhətdən deyil, həm də siyasi cəhətdən əhəmiyyətlidir.

## Qalereya

Fayl:A_Szaloniki_Nemzetközi_Vásár_(ma_HELEXPO)_kiállítási_területe,_háttérben_az_Aggelaki_utca_házai._Fortepan_93025.jpg|1964-cü ilə aid bir şəkil 
Fayl:Flickr_-_Πρωθυπουργός_της_Ελλάδας_-_Αντώνης_Σαμαράς_-_77η_Διεθνής_Έκθεση_Θεσσαλονίκης_(2).jpg|Antonis Samaras nitq söyləyərkən, 2012
Fayl:Συνέντευξη_Τύπου_του_Αλεξη_Τσιπρα_το_2012_στην_ΔΕΘ.jpg|Syriza siyasi media iclasında
Fayl:View_of_Thessaloniki_International_Exhibition_Centre.jpg|Beynəlxalq sərgi sahəsi 
Fayl:Thessfair.jpg|Qabaq tərəfdən giriş


## İstinadlar
Leon (ad)

**Leon** — kişi adı.

* Leon Rassell — Məşhur ABŞ musiqiçi.
* Leon Festinger — ABŞ sosial psixoloqu.
* Leon Musayev — futbolçu.
* Xuan Ponse de Leon — ispan səyyah və konkistadoru.

## Həmçinin bax
* Leon

## İstinadlar
Artur Şnitsler

**Artur Şnitsler** () — Vyanada anadan olan avstriyalı yazıçıdır. O, tibb təhsili alsa da, özünü ədəbiyyata həsr etmiş və 20-ci əsrin ən mühüm yazıçılarından biri olmuşdur.

## Həyatı
Şnitsler Avstriya-Macarıstan İmperiyasının son illərində Vyanada ziyalı yəhudi ailəsində böyüyüb. Atası hörmətli larinqoloq idi və Şnitsler tibb fakültəsini bitirdikdən sonra qısa müddət atasının yanında işləyirdi.

Amma ədəbiyyata olan həvəsi onu yazmağa vadar edib. İlk əsəri olan "Anatol" pyesi 1893-cü ildə nəşr olundu və Vyananın kafe mədəniyyətini və burjuaziyanın mənəvi tənəzzülünü kəskin tənqid edən tənqidçilərin rəğbətini qazandı.

## Əsərləri
Şnitsler pyesləri ilə yanaşı romanlar, hekayələr və şeirlər də yazır. O, əsərlərində belle époque dövründə Vyana atmosferi, insan psixologiyasının mürəkkəbliyi, cinsiyyət, ölüm və əxlaq kimi mövzulara toxunub.

Oyunları: Anatol (1893), Liebelei (1895), Reygen (1900), Der einsame Weg (1904), Professor Bernhardi (1912).

Romanları: Der Weg ins Freie (1908), Therese. Xroniki einer Frauenliebe (1928), Fraulein Else (1924).

Hekayələri: Sterben (1892), Casanovas Heimfahrt (1918), Die griechische Tänzerin (1920).

Şnitsler Vyana modernizminin mühüm simalarından hesab olunur. Onun əsərləri Ziqmund Freydin psixoanaliz nəzəriyyəsi və Artur Şopenhauerin fəlsəfəsi kimi cərəyanlardan təsirlənmişdir. O, həmçinin James Joyce, Virginia Woolf və D. H.-dən ilham alır. Lourens kimi yazıçılara təsir etdi.

## Müzakirələr və Tənqidlər
Şnitslerin əsərləri bəzən seksuallıq və əxlaq kimi mövzulardakı açıqlığına görə tənqid olunur. Xüsusən də onun "Reygen" pyesi əxlaqsızlıq və ədəbsizlik olduğu üçün qadağan edilib.

## Ölümü
Artur Şnitsler 21 oktyabr 1931-ci ildə Vyanada vəfat edib. Onun əsərləri bu gün də oxunur və ifa olunur. Onun Freydin psixoanaliz nəzəriyyəsi və Şopenhauerin fəlsəfəsindən qidalanan əsərləri Vyananın belle époque dövrünü və insan ruhunun dərinliklərini işıqlandırmaqda davam edir.

## Mənbə
Fritz Martini, "Arthur Schnitzler", J. B. Metzler, 1979.

Carl Zuckmayer, "Erinnerungen an Arthur Schnitzler", S. Fischer Verlag, 1964. Michael M. Meyer, "Arthur Schnitzler", Rowohlt Taschenbuch Verlag, 2006.

"Arthur Schnitzler Briefe 1875–1931", Herausgegeben von Therese Nickl und Heinrich Schnitzler, Verlag S. Fischer, 1981.

"Arthur Schnitzler: Das Werk im Spiegel der Forschung", Herausgegeben von Hartmut Scheible, Verlag Walter de Gruyter, 2006.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yaşıl liberalizm

**Yaşıl liberalizm**, yaxud **liberal mühitçilik** — özündə yaşıl siyasət ünsürləri ehtiva edən liberalizm. Yaşıl liberallar, adətən, sosial mövzularda liberal, iqtisadi mövzularda “yaşıl” davranırlar. ”Yaşıl liberalizm” terminini ilk dəfə Marsel Vissenburq özünün 1998-ci il tarixli **Yaşıl Liberalizm: Azad və Yaşıl Cəmiyyət** kitabında işlətmişdir. Onun fikrincə, liberalizm mülkiyyət hüquqlarının mütləqiyyətindən əl çəkməli və təbiətin və təbii ehtiyatların qorunması uğrunda azadlıqlardan güzəştə getməlidir.Vəhalonki Vissenburq əhali artışına və resursların paylanmasına hər hansı formada nəzarət edilməsinə fərdi azadlığa uyğun olmadığı üçün qarşı çıxır.

## İstinadlar