open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saleh Ətayi

**Saleh Ətayi** () – Güney Azərbaycanlı yazıçı və şair. 1967-ci ildə Ərdəbildə anadan olub.

1998-ci ildə "Bəlkə daha deyənmədim" adli şeir toplusu işıq üzü görüb.

## Əsərləri
* Don Kişot və Dəli Dömrül Körpüsü (Azərbaycan dilində hekayələr toplumu)
* Mənim Adlarım (Azərbaycan dilində roman)
* Bəlkə daha deyənmədim (Azərbaycan dilində şeir toplumu)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
http://www.barama.org/?p=78#more-78
Leonid Brejnev

**Leonid İliç Brejnev** () — SSRİ dövlət, siyasi, hərbi və partiya xadimi, 1964-cü ildən vəfat etdiyi 1982-ci ilədək SSRİ-də ən yüksək vəzifələri tutmuşdur. Sov.İKP MK-nın 1964–1966-cı illərdə Birinci Katibi, 1966-cı ildən 1982-ci ilədək Baş Katibi. Onun dövrü, əsasən, "Durğunluq" ("Zastoy") dövrü kimi səciyyələnir.

## Həyatı
(19.12.1906 digər məlumatlara görə, 19.12.1907–10.11.1982 — SSRİ dövlət, siyasi, hərbi və partiya xadimi, 1964-cü ildən vəfat etdiyi 1982-ci ilədək SSRİ-də ən yüksək vəzifələri tutmuşdur. Sov.İKP MK-nın 1964–1966-cı illərdə Birinci Katibi, 1966-cı ildən 1982-ci ilədək Baş Katibi. 1960–1964 və 1977–1982-ci illərdə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sədri. Sovet İttifaqı Marşalı (1976) və dörd dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (196660 illik yubileyinə görə, 1976, 1978, 1981). "Xalqlar arasında sülhü möhkəmləndirməyə görə" Beynəlxalq Lenin Mükafatı (1973) və Ədəbiyyat üzrə Lenin mükafatının laureatı (1979). Onun adı ilə "Kiçik torpaq", "Dirçəliş" və "Xam torpaq" kitabları çap edilmişdir.

## Brejnev dövrünün dünyamiqyaslı əhəmiyyətli hadisələri

### "Dunay" əməliyyatı
1968-ci il 21 Avqustda keçmiş Çexslovakiyaya beş Varşava İttifaqı ölkələrinin (SSRİ, Bolqarıstan, Macarıstan, ADR və Polşa) ordusu daxil oldu. Orduların 36 saat ölkə ərazisində olması Çexoslovakiyada olan sosializmdən "kənaraçıxmaları" aradan qaldıra bildi və "həqiqi" sosializmə qayıdıldı.

### Boşalma
60-cı illərdə beynəlxalq münasibətlər kökündən dəyişmişdi. Hər iki supergüc ABŞ və SSRİ öz hərbi balanslarında bərabərlik yaratdıqdan sonra, daha çox strateji silahların azaldılması və silahlanma yarışını səngitmək istəyirdilər. Buna əsasən bir neçə müqavilə də imzalanmışdır. Boşalmanın ən yüksək həddi 1973-cü ildə açılmış olan Avropada təhlükəsizlik və əməkdaşlıq haqqında müşavirə oldu. Müşavirənin nəticəsi kimi 1975-ci ildə Helsinki də yekun akt imzalandı. Bu akta əsasən Avropada sərhədlərin dəyişdirilməməsi, ölkələrin suverenliyi və ərazi bütövlükləri, ölkələrin bir-birinə hörmətlə yanaşması, gücdən və hədədən istifadə etməmək haqqında ümumi razılıq alındı. Boşalmanın nəticəsi kimi hətta SSRİ-yə Pepsi-kola ixracı başlandı və onun ərazisində yeni zavodun tikintisi layihələşdirildi.

### İkinci Vyetnam, amma SSRİ üçün
"Boşalma" SSRİ-nin 1979-cu il 26 Avqustunda Əfqanıstana öz qoşunlarını daxil etməsi ilə qurtardı. Əfqanıstanda hakimiyyət çevrilişi oldu- Barbak Karmal hakimiyyətə gəldi. Əfqanıstanda olan vəziyyət ABŞ prezidenti Cimmi Karterin milli təhlükəsizlik üzrə köməkçisi, dünya miqyaslı analitik Zbiqnev Bjezinski prezidentə belə deyir: "Bizdə tarixi şans yaranıb ki, Sovet İttifaqına öz Vyetnamını verək". Sonrakı müddətdə Əfqanıstan "Soyuq müharibə"-nin əsas mərkəzinə çevrilmişdir. Rəsmi məlumatlara görə Sovetlər İttifaqı 15 minə yaxın əsgər itirmişdir (qeyri-rəsmi 40 min). Əfqanıstan tərəfi isə 1 mln-a yaxın şəhid vermişdir (o zaman ölkə əhalisinin sayı 13 mln.)

### Olimpiada-1980
1980-ci il 19 iyuldan – 3 avqustadək Moskvada XXII yay olimpiadası keçirildi. ABŞ və bir neçə başqa ölkələr SSRİ-nin Əfqanıstana hücumu ilə əlaqədar boykot elan etdilər. Buna baxmayaraq olimpiada baş tutdu.

## Brejnev və Azərbaycan

## İstinadlar
Abunəçi

**Abunəçi** və ya **abonent** (fr. *abonnement,* *abonner* - imzalama, qolçəkmə)  — hər-hansı mühəndis-kommunikasiya sistemləri, yaxud digər şəbəkələr varisəsi ilə müvafiq müqavilə (abunə) bağlamaqla mütəmadi olaraq xidmətləri alan şəxs.

Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik aktlarında "abonent" və ya "abunəçi" termini aşağıdakı kimi müəyyən edilib:

* ['''Abonent'''](https://e-qanun.az/framework/7419#:~:text=ya%20fiziki%20%C5%9F%C9%99xs%3B-,abonent,-(%C9%99sas%20istehlak%C3%A7%C4%B1)) *[elektroenergetika]* – elektrik qurğuları enerjitəchizatı müəssisəsinin elektrik şəbəkələrinə qoşulmuş və elektrik enerjisinin alqı-satqı müqaviləsini enerjitəchizatı müəssisəsi ilə bağlayan istehlakçı. 
* **[https://e-qanun.az/framework/55291#:~:text=1.2.2.-,abonent,-%E2%80%93%20enerji%20t%C9%99chizat%C4%B1%20m%C3%BC%C9%99ssis%C9%99sinin Abonent]** *[istilik energetikası]* – enerji təchizatı müəssisəsinin şəbəkəsinə qoşulmuş, istilik və isti su təchizatı xidmətlərinə dair müqaviləni (bundan sonra – müqavilə) enerji təchizatı müəssisəsi ilə bağlayan istehlakçı. 
* **[https://e-qanun.az/framework/10663#:~:text=telekommunikasiya%20xidm%C9%99ti%20abun%C9%99%C3%A7isi telekommunikasiya xidməti abunəçisi]** (bundan sonra - **abunəçi**) operator, provayder ilə bağladığı müqavilə əsasında telekommunikasiya xidmətlərindən istifadə edən şəxs

Rabitədə abonementdən istifadə etmək hüququ olan müəssisə, təşkilat və ya şəxs; rabitə qovşaqlarında sexin böyük qurğu və cihazları olan sahəsi.

İnformatikada hesablama sisteminin xidmətindən istifadə etmək hüququ olan şəxs, təşkilat və ya müəssisələr. Aktiv, videomətn və verilənlərin teleemalı Abonenti olur. Aktiv Abonentin verilmiş anda EHM ilə əlaqəsi olur. Videomətn Abonenti videomətn xidmətinin imkanlarından həmin sistemin terminalı vasitəsilə istifadə edir. Verilənlərin teleemalı Abonenti teleemal sisteminin xidmətindən istifadə edən hüquqi və ya fiziki şəxsdir.

## Həmçinin bax:
Energetika terminləri lüğəti

## İstinadlar
Abstinent sindromu

**Abstinent sindromu** — bir dərmana ya da maddəyə olan fizioloji adaptasiya deməkdir. Dərmanın ya da maddənin yoxluğunda, şiddətli böhranlara səbəb ola bilər. Bir və ya bir neçə kimyəvi maddəyə bağlı inkişaf edən dözümlülük nəticəsində bədənə yerləşər və bu maddənin əskikliyində abstinent sindromu ortaya çıxar. Nümunə olaraq siqaret və eroin verilə bilər. Siqaretə dözümlülük uzun müddətdə inkişaf etsə də eroin kimi olmasa da edilmədikdə ağır abstinent sindromu əlamətləri olunur. Bu vəziyyət bədəndə nikotinik qəbuledici artımı və nikotin kəsiləndə bəzi fizioloji problemlərə yol açması nəticəsində ortaya çıxar. Bənzər təsir eroində çox daha ağır görünür.

İnsan psixikasına təsir göstərən maddələrin istehlakının qəflətən dayandırılması və ya onların antaqonistlərinin təsiri nəticəsində yaranmış, psixi, somato–vegetativ və nevroloji pozuntularla səciyyələndirilən, klinik təzahürləri və gedişatı həmin maddələrin xarakterindən və istehlakın davamlılığından asılı olan vəziyyət.

## İstinadlar
Adsız qiymətli kağızlar

**Adsız qiymətli kağızlar** — qiymətli kağız o halda adsız sayılır ki, ona əsasən borclu öhdəliyi bu qiymətli kağızı təqdim edən istənilən şəxsə icra etməyi öz üzərinə götürür. 

**Adsız qiymətli kağız** - Sahibi haqqında heç bir yerdə qeydiyyat aparılmayan qiymətli kağızlar. Bu qiymətli kağızlar üzrə sahiblik hüququ müvafiq sertifikatı təqdim edən şəxsə aiddir. Anonimliyini saxlamaq istəyən investorlar üçün maraqlıdır. (Mülki Məcəllə Komentariyası)

**Adsız səhmlər** - Sahibi haqqında heç bir yerdə qeydiyyat aparılmayan səhmlər. Bu səhmlər üzrə sahiblik hüququ müvafiq sertifikata malik olan şəxsə aiddir. ABŞ və Böyük Britaniyada səhmlərin belə forması artıq sıradan çıxmışdır

## Həmçinin bax
* Adi anbar şəhadətnaməsi
Gömrük rüsumu

thumb

**Gömrük rüsumu** — malların gömrük dəyərinə görə faizlə hesablanması.
Tətbiq olunduğu obyektə görə rüsumlar idxal, ixrac və tranzit rüsumlarına bölünür. İdxal rüsumları əsasən, idxal olunmuş mallar daxili bazarda sərbəst dövriyyə üçün buraxıldığı hallarda tətbiq olunur. Bu rüsumlar demək olar ki, bütün ölkələr tərəfindən daxili bazarın xarici rəqabətin zərərli təsirindən qorunması məqsədi ilə tətbiq olunur.
## İxrac rüsumu
İxrac rüsumları nisbətən az, əsas etibarı ilə strateji əhəmiyyətli məhsulların ixracı samanı tətbiq olunur.ABŞ da ixrac rüsumlarının tətbiqi konstitusiya ilə qadağan olunur.

## İdxal rüsumu
İdxal rüsumlarının ayrı-ayrı ölkələrin iqtisadiyyatına təsiri müxtəlif olub ölkənin dünya təsərrüfatındakı iqtisadi çəkisi ilə müəyyən olunur. Qeyd etmək lazımdır ki, o ölkələrin iqtisadiyyatı kiçik hesab olunur ki, bu ölkədə idxal mallarına tələbin dəyişməsi dünya qiymətlərinin dəyişməsinə səbəb olmur. Azərbaycan iqtisadiyyatının da kiçik iqtisadiyyat olduğunu nəzərə alaraq idxal rüsumlarının kiçik iqtisadiyyatlara təsirini araşdıraq. Məlumdur ki, idxal mallarına rüsumların tətbiqi daxili bazarda bu malların qiymətini artıracaq. Nəticədə həmin malların ölkə daxilində istehsalı artacaq, idxal mallarına tələb isə azalacaq.Bu idxalın həcminin azalmasına səbəb olacaq, çünki, daxili təkliflə daxili tələbin həcmi arasındakı fərq azalır.

## Tranzit rüsumu
Tranzit rüsumları nadir hallarda, əsasən ticarət müharibəsi vasitəsi kimi tranzitlərə tətbiq olunur.
## Spesifik rüsum
Spesifik rüsumlar malın vahid miqdarına görə konkret məbləğ şəklində müəyyən edilir. Bu rüsumların müsbət cəhəti hesablanmasının sadəliyi və sui –istifadə hallarının mümkün olmamasıdır. Ancaq bu halda müdafiə səviyyəsi malın qiymətinin dəyişməsindən çox asılı olur.Malların idxal qiymətlərinin artması daxili bazarın spesifik rüsumlarla müdafiəsi səviyyəsinin aşağı düşməsinə səbəb olur və əksinə, idxal qiymətlərinin enməsi ilə müdafiə səviyyəsi yüksəlir.
## Kombinə edilmiş rüsum
Kombinə edilmiş rüsumlarda əvvəlki iki üsulun qarışığı istifadə olunur. Rüsum normasının növünə görə rüsumlar – daimi və dəyişən rüsumlara bölünür.
## Daimi rüsum
Daimi rüsumlar –dövlət tərəfindən birdəfəlik müəyyən olunur və şəraitdən asılı olaraq dəyişmir.
## Dəyişən rüsum
Dəyişən gömrük rüsumları – dövlət tərəfindən müəyyən olunmuş şərtlər daxilində (dünya qiymətlərinin dəyişməsi, dövlət subsidiyalarının səviyyəsindən asılı olaraq) dəyişən rüsumlardır. Bu rüsumlar çox nadir hallarda, məsələn, Avropa İttifaqı da vahid kənd təsərrüfatında tətbiq edilir.

## İstinadlar
Hava limanı

**Hava limanı** və ya **aeroport** — hava gəmilərinin qəbul edilməsi, yola salınması və hava daşımalarına xidmət göstərilməsi üçün nəzərdə tutulan, bu məqsədlərə görə aerodroma, aerovağzala və zəruri avadanlığa malik olan qurğular, tikililər kompleksi.

Dünyada yeni və sürətlə inkişaf vedən nəqliyyat növü hava (aviasiya) nəqliyyatıdır. Aviadaşımalarına görə Şimali Amerika və Avropa, ölkələr üzrə ABŞ, Böyük Britaniya, Yaponiya, Fransanı qeyd etmək lazımdır. Hava nəqliyyatının inkişafı ilk növbədə hava limanları şəbəkəsi ilə ölçülür. Dünyanın ən iri hava limanları Çikaqo, Nyu-York, London, Tokio, Paris, Moskva, Los-Anceles, San-Fransisko, Doha, Frankfurt, İstanbul və s. böyük şəhərlərdədir.

## Azərbaycanda
Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanı, Azərbaycanın altı beynəlxalq hava limanından biridir. 10 mart 2004-cü ildə Bakı Beynəlxalq Aeroportuna, 35 il dövlət başçısı vəzifəsini icra edən və Azərbaycan Respublikasının keçmiş Prezidenti, ulu öndər Heydər Əliyevin şərəfinə ad verilmişdir.

Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu hava limanınlarının auditi sahəsində ən nüfuzlu "Skytrax World Airport Awards"-un maksimal "5 Ulduz" statusuna layiq görülmüşdür. Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu 2018-ci il üzrə MDB ölkələri arasında ən yaxşı aeroport seçilmişdir.

## İstinadlar
Qocalıq

**Qocalıq** və ya **yaşlılıq** — orqanizmin nəslin davam etdirilməsi qabiliyyətini itirməsindən ölümə qədər olan insan həyatı dövrü.

## Həmçinin bax
* Anabioz

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alqı-satqı müqaviləsi

**Alqı-satqı müqaviləsi** — satıcının məhsulu alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcının isə həmin məhsulu qəbul etməyi və onun müqabilində müəyyən pul məbləğini ödəməyi öhdəyə götürməsi. Müqavilədə satışın predmeti və həcmi, müddəti və yeri, malın keyfiyyətinin müəyyən edilməsi metodları, gələcəkdə satışın qiyməti və dəyəri, daşıma şərtləri, malın təhvil verilməsi və qəbul edilməsi qaydası, ödənişin şərtləri, zəmanətlər və sanksiyalar, arbitraj haqqında şərtlər, müqavilə bağlayan tərəflərin hüquqi ünvanları və imzaları göstərilir.

Məzmunu ömürlük dəyişməyən alqı-satqı müqaviləsi yaşına və ya səhhətinin vəziyyətinə görə əmək qabiliyyəti olmayan şəxs ona mülkiyyət hüququnda məxsus olan daşınmaz əmlakı alıcıya verməsi, alıcının isə satıcının ömrünün sonuna qədər alış qiymətinin ödənilməsi kimi ona mənzil, qida verməyi, ona qulluq etməyi və kömək göstərməyi öhdəyə götürməsidir. Satıcının ömürlük saxlanması şərti ilə daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi üzrə alıcı hətta daşınmaz əmlak təsadüfən məhv olduqda belə müqavilə üzrə öhdəliklərinə riayət etməyə borcludur. Satıcı sağ ikən alıcı tərəfindən həmin daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsi yolverilməzdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amortizasiya (mühasibat)

Aktivlərin faydalı xidmət müddəti ərzində **amortizasiya** dəyərinin müntəzəm surətdə azalması deməkdir.

## Amortizasiya ayırmaları
Mühasibat uçotunda mənəvi və fiziki aşınma nəticəsində əsas vəsaitlərin dəyərinin müəyyən hissəsinin istehsal olunan əmtəənin (işin, xidmətin)dəyərinə keçirilməsi. Bəzən bu ayırmaların norması lazım olduğundan artıq götürülür və sürətli amortizasiya baş verir.

## Amortizasiya edilən əmlak
Faydalı istifadə müddəti bir ildən, dəyəri isə qanunvericiliklə müəyyən olunan həddən artıq olan əmlak.

## Amortizasiya qrupları
Amortizasiya edilən əmlakın istismar müddətlərinə görə bölünən qrupları.

## Amortizasiya olunan əmlakın ilkin dəyəri
Büdcədən əvəzləşdirilən vergilər, habelə qanunvericiliyə uyğun olaraq, gəlirdən çıxıla bilən xərclər istisna olmaqla
əsas vəsaitlərin alınması, gətirilməsi, istehsalı, tikilməsi, quraşdırılması və qurulması üçün çəkilən xərclərin məcmusu.

## Mənbə
" Vergi ensiklopediyası", Bakı 2013, Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyi.
Andlı iclasçı

**Andlı iclasçı** və ya **jüri**  — qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada andlı iclasçılar siyahısına daxil edilmiş, qanunla nəzərdə tutulmuş qaydalar üzrə seçilmiş və ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsində iştirak etmək üçün məhkəməyə çağırılmış şəxsdir.

## Azərbaycanda

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada andlı iclasçılar siyahısına daxil edilmiş, Cinayət-Prosessual Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş qaydalar üzrə seçilmiş və ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsində iştirak etmək üçün məhkəməyə çağırılmış şəxs idi.

Andlı İclasçılar Kolleqiyası Cinayət-Prosessual Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş hallarda və qaydada cinayət işlərinə baxılması üçün yaradılan andlı iclasçılardan ibarət qurum idi.

2014-cü ildə Milli Məclisin qərarı ilə ləğv edilib. 2015-ci ildə Azərbaycan Prezidenti bu barədə müvafiq fərman imzalayıb.

## Həmçinin bax

* Müdafiəçi (hüquq)
* Arbitraj (hüquq)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
*
Annuitet

**Annuitet** — İpoteka borcunun (kredit üzrə əsas borcun və həmin borca hesablanmış faizlərin) ödənilməsinə yönəldilmiş müntəzəm bərabər aylıq ödənişlər. Bu ödənişlər aylar üzrə elə hesablanaraq bölüşdürülməlidir ki, kreditin ödəniş müddətinin sonunda borc tamamilə ödənilmiş olsun. Eyni zamanda Annuitet ödəniş qrafiki ilə aparılan ödənişdə borclu krediti ödəməyə başlayanda ilk növbədə onun aylar üzrə ödənişləri kredit üzrə müəyyən edilmiş faizlərə yönəlir. Yəni 100000 kredit paketinə illik 8 faizlə sahib olan borclu ödəməyə başladığı zaman ilk olaraq ipoteka kreditini götürdüyü 25 illik faizini ilkin olaraq ödəyir daha onun ödənişləri əsas borca yönəlir.
Aprobasiya

**Aprobasiya** () — Toxumluq əkinlərin sorttəmizliyinin, xəstəliyə yoluxmasının, ziyanvericilər tərəfindən zədələnməsinin və alaqlanma dərəcəsinin təyini.

## İstinadlar
Aksept

**Aksept** ( — qəbul edilmiş) —  təklifin qəbul edildiyi barədə ünvanlandığı şəxsin cavabı. Qəbul - ödəməyə razılıq. Rusiya qanunlarına görə, qəbul tam və qeyd-şərtsiz olmalıdır (başqa şərtlərlə təklifin qəbulu yeni təklif kimi tanınır).

İki qanunvericilik fərziyyəsi də təsbit edilmişdir:

* təklifin göndərilməsinə cavab olaraq susmaq, qanunlardan və ya tərəflərin əvvəlki işgüzar münasibətlərindən başqa bir hal olmadıqca, qəbul deyil.
* qanunvericiliklə, digər hüquqi aktlarla və ya başqa bir şərtlə nəzərdə tutulmayıbsa, adresatçının orada göstərilən müqavilənin şərtlərini (malların daşınması, xidmətlərin göstərilməsi, işlərin yerinə yetirilməsi, müvafiq məbləğin ödənilməsi və s.) Yerinə yetirilməsi üçün qəbul üçün müəyyən edilmiş müddətdə təklif verməsi bir qəbul hesab olunur. təklifdə.

Akseptin geri götürülməsi barədə bildiriş akseptdən əvvəl və ya onunla eyni vaxtda təklif göndərən şəxs tərəfindən alınıbsa, aksept alınmamış sayılır.
## Haqqında
Mülki hüquqda müqavilə bağlamaq təklifinin ofertanın qəbul edilməsi; hüquqi nəticələrə gətirib çıxaran təkliflə razılaşma. Əksər dövlətlərin qanunvericiliyinə əsasən Aksept müqavilə bağlanmasının mərhələlərindən biridir. Aksept tərəfin müqavilə bağlanmasına  razılığını bildirən hərəkətləri ilə ya şifahi, ya da yazılı şəkildə ifadə oluna bilər. Məsələn: pul məbləğinin ödənilməsi, malların yüklənməsi, işlərin yerinə yetirilməsi, xidmətlərin göstərilməsi və başqaları. Ofertaya cavab olaraq Aksept alındığı zaman müqavilə bağlanmış sayılır. Aksept  tam və qeyd-şərtsiz olmalıdır. Ofertada əksini tapmayan digər müqavilə şərtlərindən ibarət Aksept rəddetmədir və ona yeni oferta kimi baxılır. 

Nağdsız hesablaşmalarda tədiyə Aksepti ödəyicinin, bankın haqq-hesab, pul, əmtəə sənədlərini ödəməyə razılığı, yaxud təsərrüfatdaxili və beynəlxalq mal dövriyyəsində əmtəə və xidmətlərin təyin edilmiş müddətdə ödənilməsinə təminat verilməsi. Aksept  tədiyə tələbnaməsində “akseptləşdirilmişdir” qeydi və akseptantın (ödəyicinin) imzası ilə rəsmiləşdirilir. Bank  Aksepti bankın hesablaşma sənədlərini ödəməyə razılığını, yaxud bankın sənədlərin ödəniləcəyinə zəmanətini nəzərdə tutur. Akseptin məbləği qədər vəsaitin öncədən depozitə qoyulması tələb olunur. 3) Veksel  Aksepti onun ödənilməsinə razılıq verilməsi, kreditorun borcalana yazdığı köçürmə vekselində göstərilmiş məbləği ödəməyə razılığını bildirən rəsmiləşdirilmiş imzadır.

## Mənbə
Aqrokimyəvi maddələr

Torpaqların münbitliyinin artırılması, kənd təsərrüfatı bitkilərinin məhsuldarlığının yüksəldilməsi və məhsulun keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması məqsədilə tətbiq edilən üzvi, mineral və bakterial gübrələr, kimyəvi meliorantlar, bitkilərin boy artımının tənzimləyiciləri və digər maddələr.
Avtomagistral

**Avtomagistral** — avtomobil nəqliyyatı vasitələrinin hərəkəti üçün salınmış və eyni səviyyəli başqa yollarla kəsişməyən yol tipi. Avtomobillərin uzaq məsafəyə intensiv və sürətli hərəkəti üçündür. Avtomagistrallarda əks-istiqamətli hərəkət zolaqları arasında azı 5 metr enində ayırıcı zolaq olmalıdır. Avtomagistrallar, adətən, şəhərlərdən və sənaye mərkəzlərindən aralı keçir. Müasir avtomagistrala Moskvanın şəhərətrafı dövrəvi avtomobil yolu, Moskva–Noginsk, Kiyev–Borispol, Moskva–Volqoqrad yolları misal ola bilər.

## İstinadlar
Aval

**Aval** (, ehtimala görə ) — vekseli imzalamış şəxsin və ya veksel üzrə öhdəlik daşıyan digər şəxslərin öhdəliklərini yerinə yetirməsinə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürən şəxsin veksel zəmanəti.  Avalist vərəqçi ilə bərabər məsuliyyət daşıyır və onun öhdəliyi, hətta onun zəmanət verdiyi öhdəlik forma qüsurundan başqa hər hansı səbəbdən etibarsız olduğu halda da etibarlıdır. Bu baxımdan aval əsas öhdəliyə münasibətdə əlavə (aksesuar) olan təminata deyil, bank təminatına tam bərabərdir. Avalistin məsuliyyəti onun zəmanət verdiyi şəxslə birgə və bir sıra məsuliyyət daşıyır.

Aval vekselə və ya çekə yazmaqla həyata keçirilir; o, öz adını ödəyicinin adına aid edir, bunun üzərinə “aval başına” (yaxud “aval üçün hesab” və ya hər hansı ekvivalent düstur) sözlərini əlavə edir və aval verənlərə imza qoyur. Lakin avalın etibarlılığı üçün vekselin və ya çekin üz tərəfində yalnız avalistin imzası kifayətdir, əgər bu imza ödəyici və ya veksel sahibi tərəfindən qoyulmursa.

Aval kimin üçün verildiyini göstərməlidir. Belə bir əlamət olmadıqda çekin siyirtməsi və ya çekmecesi üçün verilmiş sayılır.

Aval veksel və ya çeki ödəməklə, zəmanət verdiyi şəxsə, habelə vekselə və ya çekə görə bunu etməyə borclu olanlara münasibətdə vekseldən və ya çekdən irəli gələn hüquqları əldə edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* '''Конвенция о единообразном законе о переводном и простом векселе'''
* Статья 881 Гражданского кодекса РФ
* Инструкция Внешторгбанка СССР «О порядке совершения банковских операций по международным расчетам»
Şizuoka

300px|thumb

**Şizuoka** — Yaponiyanın şəhəri.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* 
*  and other languages
* Daidogei World Cup in Shizuoka
* Know Shizuoka  - The independent guide
Romaci

**Romaci** — Yapon dilinin latın hərfləri ilə yazılışı. Bu yazılışda Katakana, Hiraqana və ya Kancidən istifadə olunmur.

## Romanizasiyalar arsında fərqlər
Cədvəl üç sistemin fərqini göstərir: Hepbörn, Nihon-şiki and Kunrei-şiki:

Bu cədvəl onların arasındaki fərqləri göstərir.
Avtorizasiya

**Avtorizasiya** - kompüter şəbəkələrində icazələrin idarə edilməsi subyektlərin (istifadəçi və proseslərin) obyektlər (informasiya və digər kompüter resursları) üzərində yetirə biləcəyi əməliyyatları müəyyən etməyə və onlara nəzarət etməyə imkan verir. İcazələrin  məntiqi idarə edilməsi (icazələrin fiziki idarə edilməsindən fərqli olaraq) proqram vasitələri ilə realizə olunur.
Məsələnin formal qoyuluşu belədir. Subyektlər məcmusu və obyektlər toplusu var. İcazələrin məntiqi idarə olunması hər bir (subyekt, obyekt) cütü üçün yolverilən (mümkün) əməliyyatlar çoxluğunu müəyyən etməkdən və qoyulmuş qaydaların yerinə yetirilməsinə nəzarət etməkdən ibarətdir. 
(Subyekt, obyekt) münasibətini cədvəl şəklində təsvir etmək olar. Cədvəlin sətirlərində subyektlər, sütunlarında obyektlər sadalanır. Sətir və sütunların kəsişdiyi xanalarda verilən icazə növləri və əlavə şərtlər (məsələn, vaxt və hərəkətin məkanı) yazılır.
İcazələrin məntiqi idarə edilməsi mövzusu – informasiya təhlükəsizliyi sahəsində ən mürəkkəb mövzudur. Səbəb ondadır ki, obyekt anlayışının özü (deməli icazə növləri də) servisdən servisə dəyişir. Əməliyyat sistemi üçün obyekt fayl, qurğu və prosesdir. Fayl və qurğular üçün adətən oxuma, yazma, yerinə yetirmə (proqram faylları üçün), bəzən də silmə və əlavə etmə hüquqlarına baxılır. Ayrıca hüquq kimi icazə səlahiyyətlərinin digər subyektlərə vermə imkanına baxıla bilər (sahiblik hüququ). Prosesləri yaratmaq və məhv etmək olar. Müasir əməliyyat sistemləri digər obyektlərin varlığını da mümkün edə bilər.
İcazə hüququna nəzarət proqram mühitinin müxtəlif komponentləri – əməliyyat sisteminin nüvəsi, əlavə təhlükəsizlik vasitələri, verilənlər bazasını idarəetmə sistemi, vasitəçi proqram təminatı (məsələn, tranzaksiyalar monitoru) tərəfindən həyata keçirilir

## Mənbə
* Əliquliyev R.M., Şükürlü S.F., Kazımova S.İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
* Ричард Э. Смит. Аутентификация: от паролей до открытых ключей = Authentication: From Passwords to Public Keys First Edition. — М.: «Вильямс», 2002. — С. 432. — ISBN 0-201-61599-1.
* В.Г.Олифер, Н.А.Олифер. Компьютерные сети. Принципы, технологии, протоколы = Computer Networks: Principles, Technologies and Protocols for Network Design. — 4 издание. — М.: «Питер», 2010. — С. 943. — ISBN 978-5-4590-0920-0.
* Şıxəliyev R.H. "Şəbəkə texnologiyaları. Mühazirələr kursu" Dərslik. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2017, 143 səh.
Tranzit (iqtisadiyyat)

**Tranzit**  — beynəlxalq ticarətdə (iqtisadiyyatda), üçüncü dövlətin və ölkənin ərazisi ilə malların bir dövlətdən və ölkədən digərinə daşınması (daşıması).

## Tarixi
Tranzit yükün istehsalçıdan istehlakçıya daşınması logistika prosesinin mühüm qiymət komponentidir və mürəkkəb çoxqatlı struktura malikdir. Tranzitin əsas problemləri təhlükəsizlik qaydalarına, eləcə də beynəlxalq və ölkədaxili səviyyədə bir sıra ekoloji və hüquqi standartlara əməl olunmasıdır.

Tranzit bir çox dövlətlərin büdcəsinə əhəmiyyətli töhfə verir, onların özlərində əhəmiyyətli resurslar olmadığından və tranzit prosesini asanlaşdırmaq üçün logistikaya və infrastrukturun yaradılmasına diqqət yetirməyə üstünlük verirlər.

Dünya iqtisadiyyatının qloballaşması kontekstində ayrı-ayrı dövlətlər üçün tranzit anlayışı qonşu sənayelər hesabına əhəmiyyətli dərəcədə genişlənir, məsələn:

* maliyyə vəsaitlərinin tranziti;
* bütün enerji resurslarının tranziti (elektrik enerjisi, enerji resurslarının bərpa olunan növləri və s.);
* informasiya ehtiyatlarının tranziti;
* əmək resurslarının başdan-başa miqrasiyası;
* bilik və texnologiyanın tranziti;
* kimyəvi cəhətdən aktiv maddələrin və qadağan olunmuş qrupun mallarının tranziti;
* tranzitin cinayət komponentləri;

## Tranzit növləri
Malların daşınma üsulundan asılı olaraq aşağıdakılar var:

* Yerüstü tranzit, o cümlədən
** Yol tranziti (yük maşınları, furqonlar, avtomobillər)
** Dəmir yolu tranziti (qatarlar)
** Boru kəmərinin tranziti (qaz kəmərləri, neft kəmərləri, su kəmərləri, elektrik xətləri)
* Hava tranziti (təyyarələr)
* Dəniz tranziti (tankerlər, yükdaşıyanlar və s.)
Birbaşa tranzit — xarici malların gömrük anbarına yerləşdirilmədən gömrük təhlükəsizliyi altında daşınması; dolayı tranzit - gömrük anbarlarına gələn xarici malların, sonra isə xaricə daşınması.

## Qanunvericilik
Beynəlxalq konvensiyalar, müqavilələr  və yerli hakimiyyət orqanları tranzitə, o cümlədən onun müxtəlif aspektlərini və vergitutmanı nəzərə almaq üçün ona nəzarət etməyə çalışırlar.

## Tranzit iştirakçıları
Tranzit prosesinin aşağıdakı iştirakçıları fərqləndirilir: təchizatçı, istehlakçı və tranzit dövlətlər. Tipik misal Rusiyanı (xüsusən də Rusiya qazını) - Qərbi Avropanı və Şərqi Avropa dövlətlərini (ölkələrini) göstərmək olar. Eyni zamanda, Şərqi Avropa dövlətləri (ölkələri) özləri istehlakçılardır. Eyni zamanda Rusiya tədarükçüsü olmaqla yanaşı, Mərkəzi Asiya və Qazaxıstan ərazisindən qaz və neft kəmərləri üçün tranzit dövlət rolunu oynayır. Maraq qruplarının, o cümlədən lobbiçilik və geosiyasi qrupların toqquşması səbəbindən.

## İqtisadiyyat
Bəzi dövlətlərin və ölkələrin iqtisadiyyatı əsasən tranzit üzərində qurula bilər. Üstəlik, dövlətin (ölkənin) bir sıra coğrafi xüsusiyyətlərinə görə bəzən tranzit qalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Глоссарий.ру — определение транзита
Katakana

**Katakana**, 10-cu yüzillikdə Yaponiyada yaranan Əlifbadir. Bu xətt Çindən Yaponiyaya gətirilmiş Kanci xətdindən yaranib.

## Katakana Əlifbası
ア (a) イ (i) ウ (u) エ (e) オ (o)

K カ (ka) キ (ki) ク (ku) ケ (ke) コ (ko)

T タ (ta) チ (çi) ツ (tsu) テ (te) ト (to)

N ナ (na) ニ (ni) ヌ (nu) ネ (ne) ノ (no)

H ハ (ha) ヒ (hi) フ (fu) ヘ (he) ホ (ho)

M マ (ma) ミ (mi) ム (mu) メ (me) モ (mo)

Y ヤ (ya) ユ (yu) ヨ (yo)

R ラ (ra) リ (ri) ル (ru) レ (re) ロ (ro)

V ワ (va) ヰ (vi) ヱ (ve) ヲ (vo / o)

N ン (n)
Çatı götürdü

**Çatı götürdü** — Azərbaycan Oyunlarındandır. Güney Azərbaycanda **Qayış götürdü** də deyilir. Azərbaycanın qədim oyunlarındandır. Kəndlərdə obalarda Cavanlar arasında xüsusən toylarda oynulur. Kəndin Xarman (Xırman) yerində və ya meydanında oynanılır və kənd kişiləri bu nümayişə yığışırlar.

## Oyunun qaydası
Böyük dairə çəkilir. sonra haley gedib, beş-beş iki yerə bölünürlər. Yalaq duzəlib Çatılari ora qoyurlar. oynayanlardan beş nəfəri həmin Çatılarin, dairənın üstünə dayanırlar. beş nəfəri isə dairənın cızından kanarda. oyun şərti belədir ki kanarda dayanan beş nəfər, çalişirlar ki dairənin içindəki Çatıları, içəridəkilərin ayağinin altindan çəksinlər. alinan Çatılarla içəridəkilərı doyurlər. o zamanacad ki içəridəkilər çoldəkilərın birinin ayağını ayagiyla vursun. vuranda lazimdir ki bir ayaği dairənın içində olsun. beləliklə içəridəkilər dairənin kanarina çixib, kanardaxılar içəri girib Çatının üstündə dururlar. və oyun təzədən başlanır.
Azərbaycan oyunlarının siyahısı

Azərbaycan xalq oyunları
 
  
  

Bu səhifədə Azərbaycan oyunlarının siyahısı verilmişdir.

## Siyahı

## Həmçinin bax
* Arxaik məzmunlu oyunlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hiraqana

— X əsrdə Yaponiyada yaranan əlifbadır. Bu xətt Çindən Yaponiyaya gətirilmiş kanci xəttindən yaranıb. "Hiraqana" "yumşaq kana" deməkdir.

## Yazı sistemi
Hiraqana əlifbası 48 işarədən ibarətdir:
* 1 tək samit
* 42 samit-sait birləşməsi
* 5 tək sait

## Yazılış qaydası

## Xarici keçidlər

* Real Kana
* Hiraqana unicode cədvəli
Şinkansen

**Şinkansen** (新幹線) Yaponiyada müasir və sürətli qatar növü. 1964-ci ildə işə salınmiışdır. Sürəti saatda 500 kilometrə qədər çata bilər. Tokio və Osaka arasını 3 saatdan az vaxta gedir. Yaponiyanın nəqliyyat və musafirət vəsilələrın içində böyük rol oynayır.
Yalçın Əfəndiyev (kinorejissor)

**Yalçın Heydər (Əliheydər) oğlu Əfəndiyev** () — Azərbaycan kinorejissoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2007).

## Həyatı
Yalçın Əfəndiyev 24 iyul 1937-ci ildə Bakıda ziyalı ailəsində anadan olub. Bakıdakı 6 nömrəli rus məktəbini bitirib. Hələ 9-cu sinifdə oxuyarkən Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutuna (ÜDKİ) daxil olmaq üçün Moskvaya getməyi arzulayıb, lakin valideynlərinin təkidi ilə Geoloji coğrafiya fakültəsinə daxil olub. Həmin illərdə ÜDKİ-də ilk dəfə ali təhsilli qrup təşkil olunacağını eşidib. Artıq ali təhsili olduğu üçün həmin təhsil ocağına düşməyə şansı yaranıb və ÜDKİ-yə daxil olub. Orada 5 il müddətində Lev Kuleşov və Boris Belokurovdan rejissorluğun sirrlərini öyrənib.

Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunu bitirib Bakıya gələndən sonra bir il assistent işləyib. Daha sonra Süleyman Dəmirəl haqqında kinojurnal çəkib.

"Azərbaycanfilm" kinostudiyasında bir neçə sənədli və bədii filmin quruluşunu verib. "Nə yaxşı ki, dünyada Səməd Vurğun var" filmi uğurlu işlərindəndir. Bu filmə görə yaradıcı heyət - ssenari müəllifi İsmayıl Şıxlı, rejissor Yalçın Əfəndiyev və operator Zaur Məhərrəmov 1976-cı ildə Azərbaycan Komsomolu mükafatına layiq görülüblər.

Yalçın Əfəndiyev bir müddət "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının xronikal-sənədli və elmi-kütləvi filmlər istehsalı birliyinə rəhbərlik edib. Həmin dövrdə Azərbaycan tarixinə, mənəvi dəyərlərinə həsr edilən onlarla film araya-ərsəyə gəlib.

"Azərbaycanfilm" kinostudiyasında cizgi filmləri sexinin bərpasından sonra çəkilən ilk cizgi filmi də məhz Yalçın Əfəndiyevin adı ilə bağlıdır. Onun 1969-cu ildə çəkdiyi "Cırtdan" cizgi-applikasiya filmi Azərbaycan milli kinosunda bu sahənin bərpasından sonra cizgi filmlərinin əsasını qoyub. Sənədli filmlərilə Azərbaycan kinematoqrafiyasında xüsusi yer tutan Yalçın Əfəndiyevin yeganə tammetrajlı bədii filmi "Xatirələr sahili" filmidir.

Yalçın Əfəndiyev Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində dərs demişdir.

Yalçın Əfəndiyev 10 dekabr 2019-cu ildə Bakıda vəfat etmiş, İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı — 1976
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 1 dekabr 1982
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 1 avqust 2007

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Mənbə
* Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 5.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.
Vətən yolunda (qəzet)

**Vətən yolunda** - 1941-ci ilin oktyabr ayında Təbrizə nəşrə başlamış ordu qəzeti.

## Haqqında
1941-ci il avqustun 25-də SSRİ ordusu Cənubi Azərbaycana daxil olub. 1941-ci il oktyabr ayının 11-dən etibarən Təbrizdə Vətən yolunda qəzeti nəşr olunmağa başlayıb. Qəzetin tirajı 15.000 nüsxə idi. 

1942-ci il aprelin 13-də qəzetin nəşri dayandırılır. Bu dövrə qədər qəzetin ümumilikdə 89 sayı işıq üzü görmüşdü.

"Vətən yolunda" qəzetinin nəşr olunduğu birinci mərhələ ilə eyni zamanda İranın başqa şəhərlərində Qızıl Ordu qəzetləri nəşr olunurdu. Məsələn, Urmiyada Azərbaycan dilində "Qızıl əsgər" (redaktor Zülfəli İbrahimov), Rəştdə fars dilində "Sərbaz-e sorx" (redaktor Xasay Vəzirov) qəzetləri çap olunurdu.

1944-cü il aprel ayının 10-da qəzet yenidən çap olunmağa başlayıb. Ümumilikdə 1941-ci ildən 1946-cı ilin mayın 1-ə qədər qəzetin 406 sayı işıq üzü görüb. Qəzetin baş redaktorları Mirzə İbrahimov, Həsən Şahgəldiyev və Rza Quliyev olub.

Qəzetin səhifələrində Məhəmməd Biriya, Mir Mehdi Etimad, Əli Fitrət, Aşıq Hüseyn Cavan, Balaş Azəroğlu, Əli Tudə, Yəhya Şeyda, Məhəmmədbağır Niknam, Məhəmmədəli Fəxrəddini (Məhzun), Hökumə Billuri, Əli Nişani, Həbib Sahir, Qulu xan Borçalı, Tağı Milani, Hilal Nasiri, Mədinə Gülgün və bir çox başqalarının şerləri, Məhəmmədlu Əbbasi, Ə.Sefvət, Abdulla Fərivər, Səməd Səbahi, Mir Rəhim Vilayi, Məhəmmədəli Fərzanə (Qövsi) və bir çox başqalarının  məqalələri çap olunurdu.

Öz ədəbi dilini öyrənən İran azərbaycanlıları üçün "Vətən yolunda" qəzetinin xüsusən böyük əhəmiyyəti vardır. "Vətən yolunda" qəzeti uzun illər Rza şah hakimiyyətindən sonra İranda ilk dəfə Azərbaycan dilində çap olunan qəzet idi.

Redaksiyada isə şairlərdən Süleyman Rüstəm, Osman Sarıvəlli, Məmməd Rahim, yazıçılardan Süleyman Rəhimov, Əvəz Sadıq, Ənvər Məmmədxanlı, Qılman İlkin (Musayev), Seyfəddin Dağlı (Abbasov), Cabbar Məcnunzadə, jurnalist, elm və mədəniyyət xadimlərindən İsrafil Nəzərov (məsul katib), Qulam Məmmədli, Həmid Yolçiyev, Cəfər Xəndan (baş redaktorun müavunu), Mehdixan Vəkilov, Mirzəağa Quluzadə, Rəhim Sultanov, Məmmədağa Sultanov, rəssamlardan İsmayıl Axundov,  Kazım Kazımzadə, Salam Salamzadə və bir çox başqaları işləmişlər.

"Vətən yolunda" qəzetinin səhifələrində 50-yə yaxın yerli şair öz şerlərini çap etdirirdi. Elə onlar da qəzetin nəzdində "Şairlər məclisinin" yaranmasının təşəbbüsçüsü oldular. "Şairlər məclisi"nin ilk iclası 1945-ci il yanvarın 7-də keçirildi və Mir Mehdi Etimad onun sədri seçildi.

Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra isə Maarif nazirliyinin nəzdində "Şairlər və Yazıçılar cəmiyyəti" quruldu.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
Gül-gül

**Gül-gül** — Azərbaycanda ən çox yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, eləcə də digər mövsümlərdə əsasən uşaq və gənclər arasında, geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.

## Oyunun qaydası
İki qrup və ya şəxs arasında oynanılır. Gül adlandırılan xırda bir əşyanı, məsələn noxudu, ovucların içində oynadıb, bir ovucda gizlədirlər. Lakin rəqib qrupdan heç kim Gülün hansı ovucda olduğunu bilməməlidir. Gülü gizlədən qrup ovuclarını yumub rəqib qrupun önünə tutur. Rəqib qrup Gülün hansı ovucda olmasını tapmalıdır. Gülü tapsalar qalib olurlar, tapa bilməsələr, Gülü gizlədən qrup qalib gəlir. Oyunda ovucun boş çıxmasına "puç" deyilir.
Evcik-evcik

**Evcik-evcik** - Azərbaycanda əsasən yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, eləcə də digər fəsillərdə uşaqlar arasında, əsasən də kiçik və orta yaşlı qız uşaqları arasında
geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.

## Ümumi məlumat

Unudulub aradan çıxmaqda olan bu oyunun  yaranma tarixi bizə məlum olmasa da, ailə məişəti zəmnində yarandığı məlumdur. Bu barədə dəqiq fikir demək çətindir.Hər halda, oyunu xüsusiyyətləri onun uzaq keşmişlərə aid olduğunu göstərir. Hələ Azərbaycanda XVIII və XIX  əsrlərdə uşaq oyuncaqları istehsal olunmadığı, yaxud da zəif istehsal olunduğu bir dövrdə bu oyunu keçirmək üçün qızlar “yorğan-döşək dəsti” eləcə də başqa məişət əşyaları tikib düzəldirdilər. Çubuqlardan, düymədən (piləkdən) və kiçik parça qalıqlarından (qırıntılarından), müxtəlif saplardan olduca gözəl, gəlincik hazırlayırdılar.

Evcik-evcik oyunu maraqlı oyunlardan biri olmaqla yanaşı,  müqəddəs ailə məişəti mərasimlərinin qalığı olub, sonradan oyuna çevrilmişdir.

Hər dövrün tələblərinə uyğun olaraq dəyişən bu oyunun müasir ailənin məişət və mədəniyyətində tərbiyəvi əhəmiyyəti böyükdür.

## Oyunun quruluşu

Bir neçə uşaq (əsas hallarda qız uşaqları) bir yerə cəm olub sanama yolu ilə  ev yiyəsi (başçı, molla və ya aparıcı) seçirlər. Yerdə qalan oyunçulara ev yiyəsi (başçı, molla və ya aparıcı) tərəfindən müxtəlif vəzifələr tapşırılır. Oyun zamanı Azərbaycan xalqının ailə məişətinə (qonaqpərvərlik, ailəcanlılıq və s.)  uyğun şəkildə ailədə baş verən hadisə və olaylar uşaqlar tərəfindən oyun şəklində oynanılır (yamsılanır, icra edilir).

Oyun zamanı oyuncaqlarla yanaşı müxtəlif mətbəx əşyalarından da istifadə olunurdu.

Qeyd etmək lazımdır ki, bu oyunu əsasən kiçik və orta yaşlı uşaqlar (xüsusən də qız uşaqları) oynayırlar.
Gizlənpaç

**Gizlən qaç** və ya **gizlənpaç** — Azərbaycanda ən çox yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, eləcə də digər mövsümlərdə əsasən uşaq və gənclər arasında, geniş şəkildə oynanılan qədim oyun.

## Ümumi məlumat
Bu oyun qədim uşaq oyunlarından biridr.

Bu oyun bəzi bölgələrdə "Gizdilim paç", "Gizlən paç", "Gildirimparç", "Gizlinpaç", "gizlənqaç", "Qaçgizlən", "Gizlilimpars" (Muğan), "gizlənparç", "gizdələnparç", "gildirimparç" (Naxçıvan), "yaşınbacı", "yeşinbac", "yeşinbaba", "yeşinbabaş", "saxlanbac", "salanbac" (Şimal-qərb rayonlarımız), "Çapbakal" (Oğuz), Azərbaycanın cənub bölgələrində, əsasən də Cənubi Azərbaycanda "Gizdilim palanc" adlandırılsada Azərbaycanın bir çox ərazilərində əsasən "Gizlən qaç" adlandırılır.

## Oyunun qaydaları

Bir dəstə uşaq yığışıb oyuna başlayırlar. Oyuna başlamazdan onlar dairə şəkili alır, yavaşca hamıdan yaşca böyük olan oyunçu uşaqları bir-bir sağdan-sola və ya soldan-sağa barmaqla göstərərək aşağıdakı sözləri deyir.


Əkdim noxud, Çıxdı şüyüd. Yarpağıdır Şa-ba-lıd.


Burada "lıd" hecası hansı oyunçuya düşərsə, o, püşkün şərtlərinə görə müəyyən olunmuş yerdə (mətə) gözlərini yumur, qalan oyunçular isə ətrafa səpələnib müxtəlif yerlər də gizlənirlər. Hamı gizlənəndən sonra, gözünü yuman oyunçu gözlərini açıb gizlənən oyunçuları axtarmağa başlayar. Əgər gizlənən oyunçulardan hansı biri axtaranın nəzərini yayındırıb cəld müəyyən olunan yerə (mətəyə) əlini vurarsa, o, göz yummaq işindən azad olur. Sonra o, qalan oyunçulara köməklik məqsədilə şərti işarə ilə yoldaşlarına aşağıdakı üsulla kömək edə bilər:

— "Alma" desəm gəl, "Armud" desəm qal.

Bununla da o, axtaran oyunçu durduğu yerdən uzaqlaşanda, "Alma!" – deyib yoldaşlarını pusqudan çıxmağa tələsdirir.

Bu qayda ilə onlar bir-bir gəlib həmin müəyyən olunmuş yerə (mətəyə) əllərini toxundururlar. Əgər hamı mbuna nail olarsa, axtaran oyunçu yenidən gözünü yumur. Əgər belə olmazsa, onda gizlənənlərdən kimsə ən axırda tapılarsa, o gözlərini yummalı olur. Oyun beləcə davam edir.

## Mənbə
* '''Novruz bayramı ensklopediyası. Bakı-2008 (Şərq-Qərb). səh.88.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Gizlənpaç (film, 2016)
Tapmaca

**Tapmaca** — insanın zehni qabiliyyətini, ağlının çevikliyini yoxlamaq məqsədilə yaradılan ədəbi janr. Tapmacada hər hansı bir əşyanın əlaməti üstüörtülü şəkildə verilir və ya başqa bir əşyaya bənzədilir, onun tapılması qarşı tərəfdən tələb olunur.

Anonim tapmacalar şifahi xalq ədəbiyyatının məhsuludur. Fərdi tapmacalar isə yazılı ədəbiyyat nümunəsi olub yazıçı və şairlər tərəfindən yaradılır. Qədimdən bəri insanların zəka və biliyinin ölçülməsi, eyni zamanda əylənmək üçün istifadə olunur. İnkişaf eden texnologiya ilə birlikdə artan əyləncə üsullarının təsiriylə tapmacalar öz funksiyası itirmişdir. Buna baxmayaraq, müxtəlif tədbir və mərasimlərdə rast gəlmək mümkündür.

Tapmacalar daha çox nəzmlə olur. Məsələn:

O yanı çəpər,Bu yanı çəpərİçində atlı çapar. (göz)

Bir balaca mil başı,Yandırdı dağı-daşı (kibrit)

Dəyirmana dən gəldi,Durun görün kim gəldi.Toxunmamış çuvaldaÜyünməmiş un gəldi. (iydə)

Bu yanı taxta o yanı taxta

Yumuru bəy otaqda

Sonuncu nümunədən aydın olur ki, tapmacaların müəyyən qismi bayatı şəklindədir.

Nəsrlə olan tapmacalar da var. "Mən getdikcə o da gedir" (kölgə), "Ağac başında al yanaqlı qız" (alma), "Qara toyuq qapıda yatar" (süpürgə), "Ağac başında unlu dağarcıq" (iydə) və s.

Bəzən tapmacalar atalar sözlərinin də yerində işlənir. Məsələn; "Hamını bəzər, özü lüt gəzər", "Bir balaca boyu var, dam dolusu toyu var" və s.

## Tarix
Tapmacalar qədim və orta əsrlərdə maraqlı bir əyləncə vasitəsi də olmuşdur.

## Xarici keçidlər
* *Seyidov N.* — '''Tapmacalar'''. Bakı: "Şərq-Qərb", 2004.

## İstinadlar
İttifaq dövlətləri

**İttifaq dövlətləri, Dördlər İttifaqı**  **Mərkəzi dövlətlər** və ya **İttifaqi‐Mürəbbe** () — Birinci Dünya müharibəsi dövründə (1914–1918) "dostluq sazişi" (Antanta) dövlətlərinə qarşı olan hərbi-siyasi blok.

## Blok üzvləri
*  Almaniya İmperiyası
*  Avstriya-Macarıstan İmperiyası
*  Osmanlı İmperiyası
*  Bolqar Çarlığı (1915-ci ildən)

## Blokun yaranması

## İttifaq dövlətlərinin müttəfiqləri
İttifaq dövlətlərinin müttəfiqləri 1916-cı ildə Britaniya ağalığına qarşı üsyan qaldırmış İrlandiya azadlıq hərəkatı ("Pasxa Üsyanı"), eləcə də keçmiş Rusiya İmperiyasının ərazisində yaranmış bəzi dövlətlər idi.

*  Polşa Krallığı (с 5 noyabr 1916)
*  Ukrayna Xalq Respublikası (9 fevral-29 aprel 1918)
*  Kurlyand Hersoqluğu (8 mart 1918)
*  Birləşmiş Baltik Hersoqluğu (8 mart 1918)
*  Ukrayna dövləti (29 aprel 1918)
*  Şimali Qafqaz Dağlılar Respublikası (11 may 1918)
*  Böyük Don Ordusu (18 may 1918)
*  Gürcüstan Demokratik Respublikası (26 may 1918)
*  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (28 may 1918)
*  Litva Krallığı (11 iyul 1918)
*  (29.05.1918:  Finlandiya - 7 mart 1918-ci ildən Almaniya İmperiyasının müttəfiqi)

## Blokun süqutu

## Həmçinin bax
* Antanta

## Qeydlər

## İstinadlar
Araz Elsəs

**Araz Elsəs** — azərbaycanlı ozan.

## Həyatı
Araz Elsəs 27 noyabr 1971-ci ildə Güney Azərbaycanın Urmiya gölünün yaxınlığında yerləşən Sulduz şəhərində anadan olub. Uşaqlıq çağlarından musiqiyə böyük maraq göstərib. O, gənc yaşlarından doğma yurdunu doğma dildə oxşamağa başlayır. Sazı və sözü ilə illərin yuxusuna batmış ulusunu oyanmağa səsləyir.

Daha sonra siyasi səbəblərdən çətinliklərlə üzləşərək, 1991-ci ildə Quzey Azərbaycana köçür. 1997-ci ildə Avropa yazarlar parlamenti tərəfindən siyasi şair, ozan olaraq Norveçə çağırılır. O dövrdən Avropada yaşayır, müxtəlif ölkələrdə azərbaycanlılar içində konsertlər verir. 2000-ci ildə isə İsveçə köçüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ozan (film, 2005)
* Araz Elsəs. Hoydu Hoy (Youtube.com)
* Araz Elsəs. GünAz TV-də (Youtube.com)
* Araz Elsəs. Klip (Youtube.com)
Rəhim Şəhriyari

**Rəhim Şəhriyari** — məşhur azərbaycanlı muğənni və Araz musiqi qrupunun qurucusudur. 1970-ci ildə Şənbi-Qazanda anadan olmuşdur.

Müxtəlif musiqi üslublarında oxuyan Rəhim Şəhriyari pop və muğam ritmlərini bir yerdə də ifa edir. İranda populyarlıq qazanmış bir çox musiqinin müəllifidir.

## Araz musiqi qrupu
Araz qrupu İran azərbaycanlılarından ibarətdir. Qrup 1996-cı ildə Rəhim Şəhriyari tərəfindən yaradılmışdır.Azərbaycan pop musiqisi, Azərbaycan folklor musiqisi və xalq musiqisinin ifası ilə məşğuldurlar. Qrup Təbriz, Urmiya, Ərdəbil, Zəncan, Astara, Kərəc və Bəhmən də konsertlər vermişdir. Həmçinin, ABŞ, Kanada və Avropada da Araz qrupu tərəfindən konsertlər verilmişdir. Canada and Europe.

## ABŞ-də konsert
2016-cı ildə Novruz bayramı münasibətilə ABŞ-də orada yaşayan İran azərbaycanlıları üçün silsilə konsertlər vermişdir. Konsertlərini Los-Anceles Kaliforniya Universitetində, San-Dieoqo Müasir İncəsənət Muzeyində, Tomas Ceferson İctimai Birliyi Mərkəzində, Turlock İctimai Birliyi Teatrında vermişdir.

## Mahnıları
* Bəyaz Gecələr
* Kuçələrə su səpmişəm
* Ana
* Axtarma məni
* Bahar nədir
* Nar Goli
* Əsən Yellər
* Gələcəyəm
* Tək qaldım
* Getmə, gəl
* Gəlmədin
* İpək
* Yavaş yeri
* Sənsiz
* Kim bilir ?
* Gözəllərin gözəli
* Bağmeşə (Təbriz məhəllə)
* Ağlama

## Albomları

## Həmçinin bax
* İran azərbaycanlıları
* İran azərbaycanlılarının siyahısı
* Araz (musiqi qrupu)

## İstinadlar
Araz (musiqi qrupu)

**Araz** — İranda məşhur Azərbaycandilli musiqi qrupudur. Araz qrupu müxtəlif musiqi üslublarında, eləcə də pop və muğam ritmlərində mahnılar ifa edir. Qrupun qurucusu Rəhim Şəhriyaridir.

## Qrupun üzvləri
* Rəhim Şəhriyari
* Rəşid Vətəndost
* Şəhla Milani
* Rima Nozad
* Fəttanə Behrozinya
Kommunizm

**Kommunizm** ( — *ümumi*) — İstehsal vasitələri üzərində ictimai mülkiyyətə əsaslanan iqtisadi ideologiya. Dar mənada həmin formasiyanın sosializmə nisbətən daha yüksək inkişaf pilləsi.

Marksizmə görə, sosialist inqilabı inkişaf etmiş kapitalist ölkələrində, özü də dünyada eyni vaxtda baş verməlidir. Lenin isə kəşf etdi ki, imperializm kapitalizmin xüsusi formasıdır. İmperializm dövründə sosialist inqilabı iqtisadi cəhətdən geri qalmış tək bir ölkədə də qalib gələ bilər.

Rəsmi olaraq kommunist kimi təyin olunsa da, sosializm ilk dəfə 1917-ci il Oktyabr İnqilabından sonra qurulan Sovet İttifaqında dövlət rejimi kimi həyata keçirilib.

Və həmçinin Kommunizmin yeni yaranmış və əvvəlki ideologiyalardan fərqli olan konsepsiyası da var : Azad Kommunizm

## Kommunizmin yaranması
Kommunizmin yaranmasını başa düşmək üçün mütləq 18 və 19-cu əsr Avropa mədəniyyətinə nəzər salmaq lazımdır. Eramızın 2-ci əsrindən etibarən Avropa qitəsində xristianlıq dini mərhələ-mərhələ qəbul olunmuş və bu xristianlıq mədəniyyəti "Maariflənmə dövrü" adlanan dövrə qədər davam etmişdir.

## Həmçinin bax
* Karl Marks
* Fridrix Engels
* Vladimir Lenin
1001-ci qastrol

**1001-ci qastrol** filmi rejissor Oqtay Mirqasımov tərəfindən 1974-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film-revyuda belə bir fikir yürüdülür ki, əsl istedadı məhv etmək mümkün deyil. Əksinə, əgər sənin səsin yoxdursa, əlin heç yana çata bilməyəcəkdir. Filmdə əsas rolları Rəşid Behbudov, İnarə Quliyeva, İnna Leşşinskaya, Liya Eliava və Mavr Pyasetski ifa edirlər.

## Məzmun
Musiqili film görkəmli Azərbaycan müğənnisi, SSRİ xalq artisti, dünya şöhrətli sənətkar Rəşid Behbudovun təşəbbüsü və iştirakı ilə Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrının yaradılması haqqında əyləncəli əhvalatlarla dolu kinohekayədir. Burada film üçün xüsusi musiqi proqramı tərtib olunmuş, o cümlədən qəflətən var-dövlət sahibi olan Məşədinin məzəli, Dərvişin qeyri-adi mahnıları Rəşid Behbudovun ifasında səslənmişdir.

…Müğənni Eldarın (*[[Rəşid Behbudov]]*) gözəl səsi var. Yüngül şöhrət ardınca qaçan istedadsız Qaranəfəsin (*Rəsmi Cəbrayılov*) isə ona paxıllığı tutur. Buna görə də öz dəstəsi ilə onu hər addımda təqib edir, çıxışlarına maneçilik törətməyə çalışır. Lakin digər detektiv filmlərdə olduğu kimi, burada da əhvalat yaxşı sonluqla başa çatır.

Filmdə belə bir fikir yürüdülür ki, əsl istedadı məhv etmək mümkün deyil. Əksinə, əgər sənin səsin yoxdursa, əlin heç yana çata bilməyəcəkdir.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
* **Ssenari müəllifi:** Vaqif Səmədoğlu, Oqtay Mirqasımov
* **Rejissor:** Oqtay Mirqasımov
* **Operator:** Rafiq Qəmbərov
* **Rəssam:** Rafiz İsmayılov
* **Bəstəkar:** Rafiq Babayev

### Rollarda
* Rəşid Behbudov — Eldar Əliyev
* İnarə Quliyeva — İradə
* İnna Leşşinskaya — Beba
* Liya Eliava — Şirin xanım
* Mavr Pyasetski — Pertsimmer
* Rafiq Babayev — Tofiq
* Rəsmi Cəbrayılov — Qaranəfəs
* Adil İsgəndərov — Əliqafa
* Rafiq Əzimov — Qaqaş
* Adil İsmayılov — Yatağan
* Nəsibə Zeynalova — Şərəbanı nənə
* Eldar Əliyev — rejissor

### Filmi səsləndirənlər
* Şahmar Ələkbərov — rejissor (Eldar Əliyev) (titrlərdə yoxdur)
* Rasim Balayev — Eldar (Rəşid Behbudov) (titrlərdə yoxdur)
* Şəfiqə Məmmədova — Leyla (titrlərdə yoxdur)

## İstinadlar