open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yura dövrü

**Yura dövrü** — Mezozoy erasının Triasdan sonra gələn dövrüdür. 1822-ci ildə alman alimi Aleksandr fon Humboldt tərəfinfən ayrılmış və öz adını Qərbi Avropadakı Yura dağlarından almışdır. 3 şöbə və 11 mərtəbəsi vardır.  Yura dövrü 201.3 (±0.2) milyon il əvvəl başlayıb və təqribən145 milyon il əvvəl başa çatmışdır. Yura dövründə Yerdə mülayim iqlim olmuşdur. Bu dövrdə qütb ərazilərində buzlaqlar yox idi. Yura dövrünün sonunda kiçik məhv olma baş vermişdir. 

## Bölgülər
Yura dövrü Erkən Yura, Orta Yura və Gec Yura epoxalarına bölünür. Stratiqrafiyada süxur formasiyalarının Alt Yura, Orta Yura və Üst Yura seriyalarına bölünür və həmçinin Avropada "*Leyas"*, "*Dogger"* və "*Malm"* kimi tanınır. 

**[[Üst Yura|Üst/Gec Yura]]**

Titon                      (152.1 ± 0.9–145.0 mln. il)

Kimmeriç               (157.3 ± 1 – 152.1 ± 0.9 mln. il)

Oksford                 (163.5 ± 1 – 157.3 ± 1 mln. il)

**[[Orta Yura]]**

Kellovey                (166.1 ± 1.2 – 163.5 ± 1 mln. il)

Bat                        (168.3 ± 1.3 – 166.1 ± 1.2 mln. il)

Bayos                   (170.3 ± 1.4 – 168.3 ± 1.3 mln. il)

Aalen                    (174.1 ± 1 – 170.3 ± 1.4 mln. il)

**[[Alt Yura|Alt/Erkən Yura]]**

Toar                      (182.7 ± 0.7 – 174.1 ± 1 mln. il)

Plinsbax                (190.8 ± 1 – 182.7 ± 0.7 mln. il)

Sinemyur              (199.3 ± 0.3 – 190.8 ± 1 mln. il)

Hettanq                 (201.3 ± 0.2 – 199.3 ± 0.3 mln. il)

## İstinadlar
Lilo və Stiç: Seriyalar

**Lilo və Stiç: Seriyalar** () — 2003-2006-cı illərdə Disney Channel-də yayımlanan serialdır. Bu serialda Lilo adlı az yaşlı qız və onun yadplanetli dostu Stiçin törəmələrini axtarmaq macəralarından danışılır. İlk dəfə cizgi serialı 20 sentyabr 2003-cü ildə dünya ölkələrində yayımlanmışdır.

## Məzmun
Cambanın yaratdığı 624 yadplanetli varlıq Havayın dörd bir tərəfinə dağılır. Yadplanetli varlıqlar qolf topu böyüklüyündə rəngli bir toplar formasındadır. Suyla təmas etdikləri zaman bu varlıqlar canlanır və funksiyalarını yerinə yetirirlər. Onları axtarışına Lilo və Stiç çıxırlar...

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* ''Lilo & Stitch'' at Disney Channel.com 
* Rəsmi Alman veb saytı
* Offizielle Homepage zum Kinofilm 
* Episodenliste und aktuelle Sendetermine im Fernsehen

## Həmçinin bax
Wyeth

**Wyeth** və ya əvvəlki adı ilə **American Home Products Corporation** – ABŞ dərman şirkəti.

## İstinadlar
Ceyms Byukenen (iqtisadçı)

**Ceyms Byukenen** ( ) — amerikalı iqtisadçı. 1986-cı ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyat və fəaliyyəti
Ceyms Byukenen ABŞ-nin Tennessi ştatının Murfrisboro şəhərində anadan olub. 1940-cı ildə Orta Tennessi Normal məktəbindən () məzun olmuşdu. 1941-ci ildə Tennessi Universitetində magistr dərəcəsi, 1948-ci ildə isə Çikaqo Universitetində doktorluq dərəcəsinə yüksəlmişdi.

Ceyms Byukenen Virciniya Universiteti, Kaliforniya Universiteti, Los Anceles, Florida Ştat Universiteti, Tennessi Universiteti, Virciniya Politexnik İnstitutunda professor kimi işləmiş və son olaraq Corc Mason Universitetində fəxri professor kimi dərs keçmişdi.

Ceyms Byukenen iqtisadiyyat və politologiyanı birləşdirən İctimai seçim nəzəriyyəsinin ən məşhur nümayəndəsi, tədqiqatçısı və təkmilləşdirənidir. Bu xidmətlərinə görə ona 1986-cı ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı verilmişdir.

## Əsərləri
* Public Principles of Public Debt: A Defense and Restatement 
* The Calculus of Consent: Logical Foundations of Constitutional Democracy
* Public Finance in Democratic Process: Fiscal Institutions and Individual Choice
* The Demand and Supply of Public Goods
* Cost and Choice: An Inquiry in Economic Theory
* The Limits of Liberty: Between Anarchy and Leviathan 
* Democracy in Deficit: The Political Legacy of Lord Keynes 
* The Power to Tax: Analytical Foundations of a Fiscal Constitution  (Coffrey Brennanla birlikdə)
* The Reason of Rules: Constitutional Political Economy  (Coffrey Brennanla birlikdə)

## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ceyms Byukenen haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat
* Ceyms Byukenen haqqında faktlar
* Ceyms Byukenenin İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdim olunma mərasimindəki çıxışı
Manuel de Qodoy

**Don Manuel Fransisco Dominqo de Qodoy (di Bassano) y Alvarez de Faria, de los Rios y Sánchez-Zarzosa** ayrıca **Manuel de Qodoy y Alvarez de Faria de los Rios Sánchez Zarzosa** (d. 12 may, 1767 - ö. 4/7 oktyabr 1851) — 1792-1797 və 1801-1808-ci illərdə İspaniya baş naziri.

Ən çox bilinəni *Sülh Şahzadəsi* (*Príncipe de la Paz*) olmaq üzrə bir çox ünvana malikdir.

## İstinadlar
City of Angels

**City of Angels** — Thirty Seconds to Mars rok qrupunun Lust, Love, Faith and Dreams albomuna daxil olan çıxış mahnısıdır.

## İstinadlar
Lust, Love, Faith and Dreams

***Lust, Love, Faith and Dreams*** — Thirty Seconds to Mars musiqi qrupunun studiya albomu.

21 may 2013-cü ildə yayımlanan albom Virgin Records etiketi ilə satışa buraxılmışdır.

## İstinadlar
Moldova bayrağı

**Moldova bayrağı** — Moldovanın Dövlət bayrağı

Moldovanın bayrağı, üzərində dövlət gerbi həkk olunmuş 3 bərabər şaquli zolaqdan ibarətdir: mavi, sarı və qırmızı. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 1:2-dir. 1994-cü ildə Moldovada dövlət bayrağı haqqında qanun qəbul edilib. Moldovanın bayrağı öndən və arxadan müxtəlif formada görünür. Belə ki, bayraqdakı gerb yalnız ön hissədə həkk olunub. Moldovanın üçrəngli bayrağı Moldova dövlətçiliyinin keçmişini, indiki zamanını və gələcəyini, eyni zamanda ölkədə yaşayan vətəndaşların bərabərhüquqlu olmasını, dostluğunu və həmrəyliyini tərənnüm edir.
Surinam bayrağı

**Surinam bayrağı** — Surinamın Dövlət bayrağı

Surinamın dövlət bayrağı rəsmi olaraq 1975-ci il, noyabr ayının 25-də təsdiqlənib. Bayrağın ölçüsü 2:3 nisbətindədir. Bayraqdakı yaşıl rəng Surinam torpağının məhsuldarlığının; ağ rəng ədalət və azadlığın; qırmızı rəng isə inkişafın rəmzidir. Qızıl ulduz şəkli birlik sayəsində əldə edilə biləcək xoşbəxt gələcəyi tərənnüm edir.
Küveyt bayrağı

**Küveyt bayrağı** () — Küveytin Dövlət bayrağı

Küveytin dövlət bayrağı rəsmi olaraq 1961-ci ildə təsdiqlənib. Bayraqdakı yaşıl rəng otlaqların, ağ rəng işə olan istəyin, qırmızı rəng düşmənlərlə mübarizə zamanı tökülən qanın, qara rəng isə döyüş meydanlarının rəmzidir. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 1:2-dir.
Qrenada bayrağı

**Qrenada bayrağı** — Qrenadanın Dövlət bayrağı

Qrenadanın dövlət bayrağı rəsmi olaraq 1974-cü ilin 7 fevralda təsdiqlənmişdir. Bayrağın parametrləri 3:5 nisbətindədir. Bayraqdakı sarı rəng Qrenada üzərindəki günəşin və qrenadalıların mehribanlığının rəmzidir. Qırmızı rəng harmoniyanı, birliyi və cəsarəti tərənnüm edir. 7 ulduz şəkli isə ölkənin inzibati ərazilərinin sayı ilə eynilik təşkil edir. Bayraq üzərində həmçinin cövüz şəkli yerləşdirilib. Bu da əbəs yerə deyildir. Belə ki, cövüz istehsalı ölkə iqtisadiyyatının əsasını təşkil edir. Qrenada dünyada cövüz istehsal edən lider dövlətlərdən biridir.
Kral Dongmyeonq

**Kral Dongmyeong** (), **Jumong**(주몽, 朱蒙) və ya **Dongmyeongseongwang** (동명성왕, 東明聖王) (mənası **Şərqin müqəddəs kralı**) — Goguryeo krallığının birinci kralıdır. Eramızdan əvvəl 37-19-cu illərdə hökmdarlıq etmişdir. Ondan sonra hakimiyyətə oğlu Kral Yuri keçmişdir.

## Doğum

Jumonqun atasının kim olduğu haqqındakı məsələ müzakirəlidir. Bir əfsanəyə görə, Jumong Hae Mo-su (해모수, 解慕漱) və Habaek (하백, 河伯) adlandırılan çay tanrısının qızı Yuhvanın (유화, 柳花) oğludur. Hae Mo-su Yuhva çayda çimərkən onunla qarşılaşmışdı. Ancaq çay tanrısı Hae Mo-sunu bəyənmədi və daha sonra Hae Mo-su əbədiyyətə qovuşdu. Çay tanrısı Yuhvanı Ubal çayından (우발수, 優渤水) uzağa atdı. Burada Yuhva Buyeo kralı Geumva ilə görüşdü və onun cariyəsi oldu. Yuhva günəş şüası ilə hamilə qaldı və bir yumurta dünyaya gətirdi. Geumva yumurtanı məhv eləmək istədi və onu heyvanlara atdı. Ancaq heyvanlar yumurtanı müdafiə etdilər. Geumva yumurtanı Yuhvaya geri qaytardı. Yumurtadan Jumonq adlandırılan oğlan uşağı çıxdı. Qədim Buyeo dilində Jumonq adının mənası bacarıqlı oxatan deməkdir.

Jumonq oxatmadakı bacarıqları ilə məşhur idi. Geumvanın oğulları Daeso və Yongpo Jumonqa paxıllıq eləməyə başladılar və Jumonq atası Hae Mo-sunun Coseon torpaqlarını birləşdirmək (Han dövlətinin rüşvətxor hökuməti tərəfindən məhv edilmiş idi) və Coseon xalqını xilas etmək məqsədini yerinə yetirmək üçün Buyeonu tərk etdi. Əfsanəyə görə, o, at üstündə sürətlə axan çaya yaxınlaşdı. Tısbağalar və digər su canlıları suyun yuxarısına qalxdılar və körpü əmələ gətirdilər. Eramızdan əvvəl 37-ci ildə Jumonq Goguryeo krallığının birinci kralı oldu və Colbonun beş qəbiləsini birləşdirdi. Colbonu başçısının qızı Soseono Jumonqla evləndi. Soseononun Onjo adlı oğlu var idi. Onjo daha sonra Bekçe krallığını qurdu.

## Hakimiyyəti
E.ə. 37-ci ildə Jumonq Goguryeo dövlətini qurdu və onun ilk kralı oldu. Eyni ildə Piryunun kralı Sonqyanq (송양, 松讓) Malqal qəbiləsinin işğalına qarşı yardım aldıqdan sonra Jumonqa təslim oldu.
E.ə. 34-cü ildə Goguryeonun birinci paytaxt şəhəri olan Colbon sarayla birlikdə hazır oldu. E.ə. 28-ci ildə Jumonq General Pu Vi Yeomu (부위염, 扶尉厭) Şimali Okjeonu fəth etməyə göndərdi. Eyni ildə Jumonqun anası Xanım Yuhva Buyeo sarayında öldü və o, kralın arvadı yox, cariyəsi olmasına baxmayaraq kraliça kimi dəfn edildi.

Jumonq Buyeo kralı Geumvaya səxavətinə görə elçilər və hədiyyələr göndərdi. E.ə. 19-cı ildə Jumonqun birinci arvadı Xanım Ye Buyeonu oğlu Yuri ilə birlikdə tərk etdi və Goguryeoda yaşamağa başladı. Xanım Ye kraliça olanda Kraliça Soseono oğullarının taleləri üçün narahat oldu. Soseono oğullarını və xidmətçilərini götürərək Koreya yarımadasının cənubuna getdi. Burada Bekçe dövləti quruldu. Jumonq isə oğlu Yurini vəliəhd olaraq seçdi.

## Ölümü
Jumonq e.ə. 19-cu ildə 40 yaşında vəfat etdi. Vəliəhd şahzadə Yuri onu piramid qəbrdə dəfn etdi və atasına ölümündən sonra Çumo Seongvang adını verdi.

## İstinadlar
Puerto-Riko bayrağı

**Puerto-Riko bayrağı** — Puerto-Rikonun dövlət bayrağı.

1493-cü il, noyabr ayının 19-da Xristofor Kolumb tərəfindən kəşf edilən Puerto-Riko adasının hazırkı bayrağı 1895-ci ildə meydana gəlib. Kuba inqilabi partiyasının Puerto-Riko seksiyasının rəmzi olub. Bayrağın qeyri-adiliyi ondan ibarətdir ki, onun rəngləri və elementləri heç bir rəmzi məna daşımır. Ümummilli rəmz olduğuna görə partiyalar, hərəkatlar və əhalinin müxtəlif təbəqələri bu bayraqdan istifadə edə bilərlər.

## İstinadlar
Çili bayrağı

**Çili bayrağı** — Çilinin Dövlət bayrağı

Çilinin dövlət bayrağı rəsmi olaraq, 18 oktyabr 1817-ci ildə  təsdiqlənmişdi. Bayraq Çilinin müstəqilliyi uğrunda vuruşan amerikalı Çarlz Vud tərəfindən hazırlanmışdı. Bayraqdakı mavi rəng səmanın, ağ rəng qarla örtülən And dağlarının, qırmızı rəng isə ölkənin müstəqilliyi uğrunda tökülən qanın rəmzidir. Beşguşəli ulduz uğur və şöhrətə aparan bələdçini tərənnüm edir. Ölçüsü 2:3 nisbətindədir.
Kral Yuri

**Kral Yuri** (d. ? – ö. 18) — Goguryeo krallığının ikinci kralıdır. E.ə. 19-cu ildən eramızın 18-ci ilinə qədər hökmdarlıq etmişdir. Kral Dongmyeongun tək oğludur. Ondan sonra hakimiyyətə oğlu Kral Demusin keçmişdir.

## İstinadlar
CAR bayrağı

**CAR bayrağı** — Cənubi Afrika Respublikasının dövlət bayrağı.

Cənubi Afrika Respublikasının (CAR) bayrağındakı qırmızı rəng qanın, mavi rəng səmanın, yaşıl rəng ölkə torpaqlarının, qara rəng afrikalı zənci əhalinin, ağ rəng avropalı ağ əhalinin, sarı rəng qızıl və digər təbii resursların rəmzidir. Bundan əlavə, bayraqdakı "Y" forması iki irqin birləşdiyini tərənnüm edir.

## Tarixi
Cənubi Afrika bayrağı Nelson Mandela prezident seçildikdən sonra 27 Aprel 1994-ci il tarixdə qəbul edilmişdir. Yeni bir demokratik Cənubi Afrikanın şəfəqinə əsas tutan və ölkənin siyasi dəyişikliyi əks etdirəcək yeni bir milli bayraq qəbul edilmişdir. Dünyanın ən yeni bayraqlarından biridir. Cənubi Afrika 31 May 1910 tarixində İngiltərədən müstəqilliyini qazandı.

## Əvvəlki bayraqları

Flag of South Africa (1928-1994).svg|Afrika bayrağı 1928-1994
South Africa Flag 1912-1928.svg|Afrika bayrağı 1910-1928


## Həmçinin bax
* CAR
*CAR gerbi
* Nelson Mandela

## İstinadlar
Kral Demusin

**Kral Demusin** (d. 4 – ö. 44) - Goguryeo krallığının üçüncü kralıdır. 18-44-cü illərdə hökmdarlıq etmişdir.Kral Yurinin oğludur. Ondan sonra hakimiyyətə qardaşı Kral Minjunq keçmişdir.

## İstinadlar
Səudiyyə Ərəbistanı bayrağı

**Səudiyyə Ərəbistanı bayrağı** — Səudiyyə Ərəbistanının Dövlət bayrağı

1973-cü ilin mart ayının 15-də Səudiyyə Ərəbistanının dövlət bayrağı haqqında qanun qəbul edilib. İslamı tərənnüm edən yaşıl parçanın üzərində *"La İlahe İllallah va Muhammadun Rasululallah"* ifadəsi yazılıb. Ağ rəngdə olan əyri qılınc şəkli isə ölkənin əsasını qoyan Abdullah Əziz ibn Saudun qələbəsini tərənnüm edir. Parametrləri 2:3 nisbətindədir.
Nizam Osmanov

**Nizam Ramazan oğlu Osmanov** () — Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin sabiq müavini – Maddi-Texniki Təminat Baş İdarəsinin sabiq rəisi, general-leytenant.

## Həyatı
Osmanov Nizam Ramazan oğlu 16 iyun 1965-ci ildə Ermənistan Respublikası, Kalinino rayonunda anadan olub.
1986-cı ildə Bakı Ali Ümumqoşun Komandirlər Məktəbini bitirib.

1986–1992-ci illərdə Uzaq Şərq Hərbi Dairəsində taqım, bölük, tabor komandirləri vəzifələrində xidmət edib.

1992-ci ilin avqust ayından Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində xidmətə başlayıb. 1992–2002-ci illərdə motoatıcı tabor komandiri, hərbi hissənin əməliyyat şöbəsi rəisinin baş köməkçisi, qərargah rəisi, alay komandirinin müavini, motoatıcı briqadanın qərargah rəisi və komandiri, hərbi birlik komandirinin müavini vəzifələrində xidmət edib.

2002–2014-cü illərdə hərbi birlik komandiri vəzifəsində xidmət edib.

2014–2020-ci illərdə Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisinin müavini — Döyüş Hazırlığı və Hərbi Təhsil Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsində xidmət edib.

Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edib.

8 iyul 2020-ci ildə Müdafiə nazirinin müvafiq əmri ilə Müdafiə nazirinin maddi-texniki təminat üzrə müavini — Maddi-Texniki Təminat Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsinin icrasına buraxılıb.

23 iyul 2021-ci ildə Baş Qərargah rəisinin müavini – Döyüş Hazırlığı və Hərbi Təhsil Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsindən azad edilərək müdafiə nazirinin müavini – Maddi-Texniki Təminat Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilib.

2023-cü ilin iyulunda müdafiə nazirinin müavini – Maddi-Texniki Təminat Baş İdarəsinin rəisi postu ləğv edilib.

Ailəlidir. İki övladı var.

## Mükafatları
Xidməti vəzifələrini layiqincə yerinə yetirdiyinə görə dəfələrlə müxtəlif mükafatlara və medallara layiq görülüb. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24.06.2003-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni, 25.06.2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni, 24.06.2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə "Vətən uğrunda" medalı, 25.06.2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə "İgidliyə görə" medalı, 27.05.2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı, 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Qarabağ" ordeni ilə təltif olunub.

## İstinadlar

## Mənbə

* Nizam Osmanov - mod.gov.az

## Xarici keçidlər
Əsli Nəmutlu

**Əsli Nəmutlu** () — Türk milli xizəkçi.

## Həyatı
Saint Cozef Fransız Liseyində oxuyan Əsli, xizək etməyə daha 3 yaşında başladı və 2004-cü ildə Alov xizək dəstəsinə girərək ilk yarış təcrübəsini burada yaşadı. 2005-ci ildə Uludağda edilən yarışlarda kiçiklər kateqoriyasında üçüncü olduqdan bir il sonra, yenə Uludağda təşkil edilən yarışlarda slalomda 6-cılıq, böyük slalomda isə 4-cü lük əldə etdi. Eyni il Palandökendə edilən bu yarışların davam ayağında isə Türkiyə birinciliyini qazandı. Bu dərəcələriylə Türkiyə Milli Xizək Komandasına girən, eyni zamanda Alp İntizamı Milli Komandası oyunçusu Əsli Nəmutlu, Türkiyə Gənclər Xizək Çempionatına hazırlandığı Ərzurum Evli Xizək Mərkəzində məşq əsnasında düşərək boyunun qırılması nəticəsi 18 yaşında həyatını itirdi. Cənazəsi xüsusi təyyarələ İstanbula gətirilərək Qaracaəhməd Qəbiristanlığında torpağa verildi.

## İstinadlar
Cerri Sprinqer

**Gerald Norman "Jerry" Springer** () — Amerikalı yayımçı, jurnalist, aktyor, prodüser, hüquqşünas və siyasətçi idi. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Londonda Holokostdan qaçan qaçqınların ailəsində anadan olan Springer Nyu-Yorkun Queens şəhərində böyüyüb. O, Şimal-Qərb Universitetinin Hüquq Məktəbində oxuyub, hüquqşünas ixtisasına yiyələnib və ilk dəfə 1968-ci ildə Robert Kennedinin kampaniyası üçün işləyən siyasətdə fəal iştirak edib.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mike Connors

**Mike Connors** () — aktyor.

## Həyatı
15 avqust 1925-ci ildə anadan olub.

26 yanvar 2017-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Görünməz adam (roman)

**Görünməz Adam** () — müəllifi Herbert Uels olan elmi fantastik novella. 1897-ci ildə Həftəlik Pirsonunda ardıcıllıq şəklinə salındı və həmin ildə roman kimi nəşr edildi. Əsərdə alim görünməz olmaq üçün öz üzərində təcrübə aparır və bu prosesi müvəffəqiyyətlə yerinə yetirir, ancaq hadisələrin gedişində müvəffəqiyyətsizliyə uğrayır. Bu roman insanı görünməz edən bir sıra cihazlar kəşf etmiş ingilis fiziki Qriffinin taleyindən bəhs edir. Özünü görünməz adama çevirən və Kemp adlı alimlə məqsədli əlaqə yaratmağa çalışan Qriffin insanları qorxuya salan terror kompaniyası yaratmağa səy göstərir, lakin Kemp onun bu təklifindən qəti imtina edərək polisə xəbər verir. Ələ keçən Qriffin qəzəblənmiş insanlar tərəfindən amansızcasına döyülərək öldürülür.

## Xarici keçidlər
* ''The Invisible Man'' 
* Librivox recording of ''The Invisible Man''—free, human-read audiobook
* 3 may 2006 guardian article about Milton and Nicorovici's invention
* Horror-Wood: Invisible Man films 
* Complete copy of The Invisible Man by HG Wells in HTML, ASCII and WORD 
* Audio review and discussion of The Invisible Man at The Science Fiction Book Review Podcast
Paleocoğrafiya

**Paleocoğrafiya** (, ) — yer kürəsində geoloji keçmişdə mövcud olmuş fiziki-coğrafi şəraiti öyrənən elm. Paleocoğrafiya landşaftda əks olunan bütün fiziki-coğrafi prosesləri və hadisələri əhatə edir. Bunun üçün qədim relyef, iqlim, orqanizmlər və orqanik maddələrin yayılması bərpa olunur; paleo-tektonika və litoloji- fasial təhlili birləşdirən paleocoğrafi xəritələşdirmə tətbiq edilir. Paleocoğrafiya bir sıra xüsusi sahələri: paleogeomorfologiya, paleoiqlimşünaslıq, paleobiocoğrafiyanı və s. əhatə edir.

Paleocoğrafiya müxtəlif kontekstlərə əsaslana elmi anlayışlar üçün vacib olan məlumat verir. Məsələn, çökmə süxurların paleocoğrafik təhlili neft və digər sərvətlərin sahəsində əsas rol oynayır, çünki stratiqrafik qeydlərdə Yer səthinin qədim geomorfoloji mühitləri daim qorunub saxlanılır. Paleocoğrafik dəlillər həmçinin kontinental hərəkət nəzəriyyəsinin inkişafına töhfə vermiş, Pangeya kimi superqitələrin və Pantalas kimi qədim okeanların şəkli və yerləşməsi haqqında məlumat verərək cari tektonik plitələr haqqında nəzəriyyələri məlumatlandırmaqda davam edir.

## Həmçinin bax
* Paleoiqlim
* Paleontologiya
* Fiziki coğrafiya

## İstinadlar
Aspartam

**Aspartam** — qidada geniş istifadə olunan şirin dadlandırıcıdır. Kimyəvi adı aspartil-phenylalanine-1-metil esterdir.

Kimyəvi olaraq aspartat və fenil alanin amin turşularısından meydana gəlmiş bir dipeptidin metil esteridir. Çay şəkəridən 180 qat daha şirindir. İlk dəfə kimyaçı Ceyms M. Şlatter tərəfindən 1965-ci ildə kəşf edilmiş, ABŞ-də 1974-cü ildə istifadəsinin razılaşdırılmasından sonra uzun müddət etibarlılığı müzakirə mövzusu olmuşdur. Aspartam istifadə təhlükəsizliyi baxımından ciddi müzakirələrə səbəb olmuş, edilən araşdırmalarda bir zərərli olduğuna dair bir dəlil tapılmamışdır. Avropa Birliyində qida qatqı maddəsi olaraq E951 kod adını almışdır.

"Phenylketonuria" xəstələri fenilalanini iç orqanlarında əldə edə bilmədikləri üçün bu amin turşusundan çox etməmələri lazımdır. Aspartam bədəndə fenilalaninə çevrildiyi üçün "Phenylketonuria" xəstələrinin gündəlik fenilalanin istehlakı ilə aspartam mallarını birlikdə qiymətləndirmələri lazımdır. Buna görə aspartam ehtiva edən qidaların üzərində "Phenylketonuria" xəstələrinə istiqamətli bir xəbərdarlıq yazısı olur.

Dünyanın 90-dan çox ölkəsində qida və səhiyyə sahəsindəki səlahiyyətli təşkilatlar aspartamın istifadəsinin təhlükəsiz olduğunu qəbul etdi. Birləşmiş Ştatlar, son 8 illik dövrdə edilən geniş əhatəli istehlak qiymətləndirmələri və digər ölkələrdə edilən işlər, gündəlik aspartam istehlakının ABŞ FDA (Qida və Dərman Administrasiyası) və digər səlahiyyətlilər tərəfindən təyin olunan qəbul edilə bilər gündəlik miqdarda çox altında olduğunu göstərmişdir. Digər tərəfdən, Dünya Sağlamlıq Təşkilatının Qida Qatqı maddələri Mütəxəssis Komitəsi, Avropa Birliyi Yemək Elmi Komitəsi və FDA tərəfindən uzun illər boyunca araşdırılmış və etibarlı olduğu təsdiqlənmişdir.

## İstinadlar
Luis Enrike

**Luis Enrike** (  ) — İspaniyalı keçmiş futbolçu və futbol məşqçisi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lənkəran Əliyev

**Əliyev Lənkəran Əbülfət oğlu** () — Azərbaycanlı general-mayor, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Müdafiə Nazirliyi Hərbi təhsil idarəsinin bölmə rəisi, Təlim Tədris Mərkəzinin rəisi (?–2009), Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasının qərargah xidməti kafedrasının rəisi (2009–?).

## Həyatı

Lənkəran Əliyev 2009-cu ilə kimi Təlim Tədris Mərkəzinin rəisi olmuşdur. 2009-cu ilin noyabrında Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Akademiyasının qərargah xidməti kafedrasının rəisi təyin olunmuşdur.

## Birinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Lənkəran Əliyev 1990-cı illərdə demək olar ki, ordunu çiyinlərində quran, ən şərəfli döyüş yolu keçmiş və konkret olaraq ordu quruculuğu sahəsində mübaliğəsiz olaraq tayı–bərabəri olmayan əsil Azərbaycan zabiti olmuşdur.

O, Gəncəbasar–Qarabağda Azərbaycanın Mustafa Kamal Paşası kimi tanınır. Lənkəran Əliyev briqada yaradıb  qurduğu hərbi–hissə heyəti ilə əvvəldən sona qədər ön cəbhədə, döyüş xətdində dayanan yeganə döyüş komandirlərindəndir.

## Ailəsi
Lənkəran Əliyevin qardaşı oğlu Emin Əliyev 2011-ci ildə cəbhə xəttində şəhid olmuşdur.

## İstinadlar
Şoranlıq

right|thumb|200px|Şoranlıq
**Şoranlıq** (, ) — şoran torpaq tipi, üst qatında 1-3 dən 10-15%-ə qədər asan həll olan duz olur. Çöl, yarımsəhra və səhra zonalarında yayılmışdır. Şoranlaşma əsasən səthdən suyun buxarlanması nəticəsində baş verir. Torpaq pro­fili zəif təbəqələnmiş olur; az məh­suldardır. Təbii bitki örtüyü halofit­lərdən (dəvəayağı, şorangə, sirkən, yulğun, acərək və s.) ibarət olur və ya heç olmur. Yuyulduqdan və qrunt sula­rının səviyyəsi aşağı salındıqdan sonra əkinçilik üçün yararlıdır. Mərkəzi Afrika, Asiya, Avstraliya, Şimali Amerika, Qazaxıstan, Orta Asiya, Azərbaycan (Kür-Araz ovalığı, Xəzəryanı ovalıq), Krım, Aşağı Volqaboyu, dənizqırağı Dağıstanda yayğındır.

Zəminin profili aşağıdakı morfoloji quruluşa malikdir:

A. humus üfüqu, humustoplanması sezilməyəndən seçilənə qədər çox tərəddüd edir, boz, açıq-boz, bəzən üst örtükdən boz aralıq üfüq kimi, sıx köklərlə dolu çim qalıqları seçilir, üfüqün üst qatında ağ-appaq, yaxud bozumtul-ağ qabıq və ya şiş kimi bol duz təbəqəsi formasında olur;
      
B (Bg) — humus üfüqu yaxud üst duz üfüqu altında, bəzən B üfüquna keçən, yekcins təbəqə və ya təbəqələr dizisi seçilir;

G —müxtəlif dərəcəli təzahüratlı gley üfüqu.
Duzlar zəmin profilində ağ-appaq, eləcə də boz rəngdə parıldayan kiçikdənəcikli kümələr, damarcıqlar, xallar kimi seçilir.
On üç gün (film, 2001)

**On üç gün** — 1962-ci ildə Kuba Reaktiv Böhranı Rocer Donaldsonun dramatisliyi ilə yönəldilən 2000 Amerikan dram triller filmi. Kevin Costner baş rolu oynayır, Bryus Greenwood ilə müdafiə naziri Robert Maknamara kimi Baş Prokuror Robert F. Kennedi və Dylan Beyker Prezident Con F. Kennedi, Stiven Culp kimi kimi göstərdi.

## İstinadlar
Kolonist parkı

**Kolonist parkı** (, xalq arasında «Adalar» adı ilə tanınır) — Peterhof şəhərinin mərkəzində yerləşən və 29 ha ərazini tutan məşhur peyzaj parkı. Kolonist parkı I Nikolayın hakimiyyəti dövründə (1832-ci ildən - 1857-ci ilə kimi) memar A. Ştakenşneyder, mühəndis M. Pilsudski, bağban ustaları P. Erler və P. Arxipov tərəfindən yaradılmışdır.
## Tarix
Başlanğıcda bu ərazilər "Ovçu bataqlığı" adı ilə tanınırdı, lakin 1830-cu ildən burada alman kolonistləri üçün evlər inşa edilmiş və yeni park onların şərəfinə "Kolonist" adlanmışdı.

Parkın böyük hissəsini 1837-1838-ci illərdə keçmiş Ovçu bataqlığının yerində qazılmış və I Nikolayın qızı Olqanın şərəfinə adlanan gölməçə tutur. Onun sahili buzlaq daşı və bəndlərlə bərkidilmiş və üzərində böyük xiyaban salınmışdı.

Olqa gölməçəsindəki adalarda "Olqa" və "Çariçin" pavilyonları yerləşir. Böyük Vətən müharibəsində pavilyonlar güclü dağıntıya məruz qalmışdı. Onların bərpa və yenidənqurma işləri yalnız 2001-ci ildə başlamış və 4 il davam etmişdi.
## Çariçin pavilyonu

Çariçin pavilyonu parkın dominant tikililərindən hesab olunur və memar A.Ştakenşneyderin layihəsi əsasında 1842—1844-cü illərdə tikilmişdir. İmperator I Nikolay pavilyonu həyat yoldaşı Aleksandra Fyodorovnaya hədiyyə etmişdir. Pavilyonun tərtibat işlərində və planlaşdırmasında imperatriçanın qədim Pompey şəhərinin memarlığına olan lətafəti öz əksini tapmışdır.

Plan baxımından Çariçin pavilyonu assimetrikdir; 3 mərtəbəli bina xaricdən gözəl pilləkən və qüllə ilə tamamlanır. Ətrafındakı suya əsas fasadın parapet şəklində və çuqun vazalarla bəzədilmiş böyük terrasası aparır. Pavilyonun interyerində mərmər müxtəlif növləri (ağ, boz, qırmızı, qara, mavi, sibir və fin), Pompey mozaikası, həmçinin antik və intibah dövrünə aid orijinal incəsənət əsərlərindən istifadə olunmuşdur. Adanın bütün ərazisi heykəl, daş skamya və fəvvarələr ilə bəzədilmişdir.
## Olqa pavilyonu

Gölməçənin qərb hissəsində Olqa pavilyonu yerləşir. Pavilyon ikinci adada imperator I Nikolayın qızı Olqa Nikolayevnanın şəxsi istifadəsi və istirahəti üçün memar A.Ştakenşneyderin layihəsi əsasında 1846-1848-ci illərdə inşa edilmişdir.
İbn Tağrıberdi

**Əbül-Mühsin ibn Tağrıberdi** və ya *(İbn Tanqriberdi, yəni Tanrıverdinin oğlu)* (d. 813/1411 – ö. 874/1469) — Əl-Məgrizidən sonra məmlük dövrünün ikinci ən sanballı tarixçisi hesab olunur.

## Həyatı
Həyatı barədə, onun özü barədə əsərlərində dedikləri azsaylı məlumatlardan məlumdur. Əsas əsəri, 20/641 - 872/1467 illər arası Misirin bütün müsəlman hakimləri barədə, "Ən-nücum əz-zahira fi'l mülük Misr və'l Qahirə"(النجوم الزاهرة في ملوك مصر والقاهرة) "Misirin və Qahirənin maliklərinin parlaq ulduzları"

## Mənbə
* http://century12-14th.ru/arab_sources/rhc09.shtml
MPT-76

**MKEK MPT** və onun variantı olan **MPT-76** tüfəngi — Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasındakı G-3 piyada tüfənglərinin əvəzlənməsi üçün yaradılıb və 200 ədədlik ilk partiyası 2014-cü ilin may ayında Quru Qoşunlarına təhvil verilib.

Çəkisi 4,1 kq təşkil edən silah 7.62×51&nbsp;mm çaplı patronlardan istifadə edir. Tüfəngin təsirli atış məsafəsi 600 metrdir. Üzərindəki piccatini relsi silaha müxtəlif optik nişangahlar, lazer və s. əlavə etməyə imkan verir.

## Xüsusiyyətləri

Boş olarkən ağırlığı: 4.1 kq

Dolu olarkən ağırlığı: 4.3 kq

Uzunluğu: 920&nbsp;mm

Lülənin uzunluğu: 410&nbsp;mm

Lülənin kalibri – 7.62&nbsp;mm

Giliz: 7.62x51 mm NATO

Nişangah məsafəsi – 600 metr

Təsirli atəş məsafəsi – 600 metr

Güllənin maksimal uçuş məsafəsi – 1200 metr

Güllənin başlanğıc sürəti – 800 metr\saniyə

Atəş tezliyi – 650 atəş\dəqiqədə

Atəş rejimi – üçlü atəş, avtomatik və tək-tək

Daraqın tutumu – 20 ədəd

Nişangah – Dioptrik

## İstinadlar
Barrikada

**Barrikada** () — hücum edən rəqibdən müdafiə olunmaq üçün küçə, yol, körpü və dağ keçidlərinin qarşısını kəsən əsasən şalban, qum kisələri, daş, eləcə də araba, çəllək, işıqlandırma dirəkləri və sairədən düzəldilən süni sədd.

## İstifadəsi
Qədim zamanlarda əsasən müharibə vaxtı, şəhərdə, meşələrdə və dağlarda, eləcə də düşmənin sahilə yan almasını qarşılamaq üçün, çayın üstündəki körpülərin uğrunda döyüşlərdə istifadə olunurdular.

XIX əsrin ikinci yarısında, bir sıra şəhər üsyanları (Paris 1827, 1830, 1832, 1834, Berlin, Vyana, Praqa − 1848, Drezden 1849) ilə müşayiət olunan Avropada inqilabi hərəkatı qalxması ilə əlaqədar barrikada döyüşləri taktikası da təkmilləşdi. Barrikadalar qəliz fortifikasiya qurğularına çevrilirlər, üsyanın ümumi planına və küçə döyüşü taktikasına uyğun tikilirlər.

1871 ildə Paris kommunası vaxtı kommunarlar barrikadalardan geniş yararlanırlar. XIX əsrin ikinci yarısından hərbi texnikanın və şəhərlərin yenidən planlanması ilə bağlı olaraq (geniş və düz və deməli süpürmə atəş üçün yararlı küçələrin salınması), barrikada döyüşlərinin aparılması şəraiti dəyişmişdir. K. Marksın "1848–1850-ci illərdə Fransada sinfi mübarizə" əsərinə girişdə Fridrix Engels Avropa inqilabi hərəkatı perspektivlərinə öz baxışlarını açıqlayaraq, yazırdı ki, küçə döyüşlərinin əski taktikası üsyanın qələbəsinin həlledici şərti olan hücum taktikasını təmin etmirdi. O yazırdı: "Köhnə tipli üsyan, 1848-ci ilə qədər hər yerdə həlledici olan barrikadalı küçə döyüşləri, əhəmiyyətli dərəcədə köhnəlmişdir.". Əgər dövlətlər arasında müharibələr üçün şərait dəyişmişsə, "deməli ondan az olmayaraq sinfi mübarizə üçün də dəyişmişdir". Lakin Engels, silahlı üsyan forması kimi küçə mübarizəsindən imtina etməməyi, əksinə, barrikada taktikasının zəifliklərini aradan qaldıra biləcək, bu mübarizənin yeni fəndlərini işləməyi təklif edirdi. Engelsin barrikada döyüşlərinin köhnəlməsi barədə mülahizələrini, II İnternasional liderləri, hərbi texnikanın inkişafı şəraitində, mübarizədə silahlı üsyandan imtina etmək üçün bəhanə kimi istifadə edirdilər.

Lakin inqilabi hərəkatın sonrakı inkişafı bunun yanlış olduğunu göstərdi. Xüsusi ilə Birinci rus inqilabında, 1905-ci il dekabr Moskva üsyanı vaxtı rus inqilabçıları Paris kommunası vaxtı barrikada döyüşlərinin ümumi təcrübəsini Kommunanın generalı Güstav Pol Klüzerenin memuarlarından, barrikada taktikasının təkmilləşdirilməsi üçün geniş istifadə edirdilər.

Barrikadalardan İkinci Dünya müharibəsi və sonrakı müharibələrdə, əsasən şəhər döyüşlərində geniş istifadə olunurdu.

1990 il 19–20 yanvar gecəsi sovet qoşunlarının qarşısını kəsmək məqsədilə Bakının əsas girişlərində və bəzi hərbi hissələrin çıxış darvazaları qarşısında şəhərə daxil olmağa hazırlaşan texnikanın qarşısını almaq üçün avtobus, trolleybus və yük maşınlarından ibarət barrikadalar qurulmuşdu.

## Mənbə
* Советская военная энциклопедия. Москва, 1976, Военное издательство министерства обороны СССР T.1 səh. 398

## İstinadlar
Azad ticarət

**Azad ticarət** — idxal və ixracın ümumiyyətlə dövlətin müdaxiləsi olmadan həyata keçirilməsini nəzərdə tutan iqtisadi siyasətdir. Azad ticarət siyasəti dövlətin xarici ticarət üzərindəki yoxlamasından və vergi tətbiqindən tamamilə imtina etməsi mənasına gəlməyə bilər.

## Tarix
Azad ticarət təlimi XIII əsrdə müdaxiləçi sistemlərə bir reaksiya olaraq ortaya çıxdı. Bu təlimə fizokratlarda, Devid Yumda və Adam Smitdə rast gəlinir. Azad ticarət anlayışı nəzəriyyəsinin təməlində Adam Smitin ölkələr arasındakı məhsuldarlığı və istehsalı artıracağı istiqamətindəki fikirləri durur. Ayrıca götürüldükdə bir ölkə, xüsusilə bəlli bir əmtəənin ən önəmli alıcısı və ya satıcısı kimi çıxış edirsə, xarici ticarətə məhdudiyyət qoyulmasından qazanc əldə edə bilər. Buna baxmayaraq praktikada yerli sənayelərin qorunması məqsədilə qoyulan məhdudiyyətlər müəyyən bir mərhələdən sonra ölkənin ümumi iqtisadi qazancı baxımından mənfi təsirlərə də səbəb olur.

Azad ticarət, ən qəti formasıyla David Rikardo və Con Stüart Millin əsərlərində yer almışdır. Bu yazıçılarda millətlər arasındakı ticarət sərbəstliyi beynəlxalq əmək bölgüsü təməlinə söykənir.

XIX əsrdə İngiltərədə Riçard Kobden və Mançester Birliyi, Fransada Frederik Bastiat və Mişel Çevaliyer tərəfindən müdafiə olunan azad ticarət, xüsusilə 1860-cı il Fransız-İngilis müqaviləsinin imzalanmasının müvəfəqiyyətə çatması ilə hiss olunsada, o tarixdən sonra İkinci Dünya müharibəsinə qədər sürətli geriləmişdir.

Döyüş sonrasında beynəlxalq iqtisadiyyatın yenidən nizama qoyulması, azad ticarət mövzusundakı neoklasik qaydaların, xüsusilə Hekşer-Ulin nəzəriyyələrinin də təsiri ilə, sərbəst ticarətin tətbiq sahəsini yenidən genişləndirdi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra ölkələr arasındakı gömrük maneələrinin və valyuta məhdudiyyətlərin azaldılması məqsədilə intensiv səylər göstərilmişdir.

Bununla birlikdə qlobal və ya yerli böhranlar zamanı həm inkişaf etməmiş, həm də sənayeləşmiş ölkələr idxal kvotaları, vergilər və milli sənayelərə təşviq etmələr kimi üsullarla azad ticarət üzərindəki məhdudiyyətləri müəyyən ölçüdə davam etdirməkdədirlər.

## Həmçinin bax
* Proteksionizm
* Azad iqtisadi zona
* Adam Smit
* David Rikardo
* Saytda ticarət
Mübariz

**Mübariz** — kişi adı.

* Mübariz İbrahimov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* **[[Mübariz Əhmədov]]**
:* Mübariz Əhmədov (alim) — Azərbaycanın alimi, texniki elmləri doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü.
:* Mübariz Əhmədov (jurnalist) — Azərbaycan jurnalisti.
:* Mübariz Əhmədov (milli qəhrəman) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

;Digər
* Mübariz (snayper tüfəngi)
* Mübariz İbrahimov adına Biləsuvar məktəb liseyi — Biləsuvarda məktəb.
Parisin yenidənqurulması

**Parisin yenidən qurulması** -,İkinci imperiya vaxtı Parisin yenidən qurulması - böyük dərəcədə Parisin müasir görünüşünü müəyyən edən, III Napoleonun tapşırığı ilə, Sena departamenti prefekti baron Hausmannın XIX əsrdə apardığı şəhərsalma işləri. 
## Yenidənqurma zərurəti
Yenidənqurmaya ehtiyac çoxdan vardı. XVIII əsrin birinci yarısından başlayaraq şəhər hakimiyəti Parisin mərkəzinin yenidənqurulması barədə düşünürdülər, və məhz; Sena sahilini abıra salmaq və körpülər üzərindəki evləri sökmək. İntensiv sənaye inkişafı vaxtı Parisin əhalisi olduqca sürətlə artırdı - bir əsr ərzində əhalinin sayı 5 dəfə artmışdı -1800 ildəki 0,55 mln-dan,1901 ildəki  2,7 mln-a qədər. Bəzi məhəllələrdə əhali sıxlığı 100 000/km² nəfərə çatırdı. Şəhər bu qədər insan yerləşmirdi: sıx-sıx binalarla tikilən əyri dar küçələr şəbəkəsi, küçə hərəkatını çətinləşdirirdi, olduqca pis sanitar şərait isə epidemiyaların yayılmasına gətirirdi ki, bu öz növbəsində varlı şəhərlilərin Parisin kənarına, şimala və qərbə köçməsinə təkan verirdi, şəhərin mərkəzi isə, tez-tez sosial partlayışlar olan yoxsulların kvartalaına çevrilirdi. Bu problemləri aradan qaldırmaq üçün yeni nəhəng yenidənqurma tələb olunurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*DÖVLƏTİN XEYİRHAH NİYYƏTLƏRİ İLƏ
Kompensasiya

**Kompensasiya** () — bərpa etmək, haqqını ödəmək, ödəniş və s. mənalarda işlədilir. Şəxsiyyətə, əmlaka və ya vətəndaşın nüfuzuna dəymiş zərərin, eləcə də hüquqi şəxsin əmlakına və nüfuzuna dəymiş zərərin ödənilməsi.
## İcra kompensasiyası
Qanunla kompensasiya ödənişinin alınması bilavasitə zərər çəkməyən şəxsə də təyin edilə bilər (məsələn, azyaşlı uşaqlara dəymiş zərərin kompensasiyası onların valideynlərinə və qəyyumlarına verilə bilər; hüquqi şəxsə, yaxud vətəndaşa əmək vəzifələrinin icrası zamanı işçi tərəfindən dəymiş zərər idarə tərəfindən ödənilir). Birgə zərər vurmuş şəxslər zərərçəkən qarşısında birlikdə cavabdehdirlər. Digər şəxs tərəfindən dəymiş zərəri ödəməyi öhdəsinə götürən şəxs zərərvurana əks tələb qoymaq hüququna (reqress) malikdir. Birgə dəymiş zərəri ödəyən zərəri vurmuş şəxs, bu zərəri vurmuş şəxsin günahının müvafiq dərəcəsi ölçüsündə kompensasiyanın zərərçəkmişə ödənilən hissəsini zərəri vurmuş digər şəxsdən tələb etmək hüququna malikdir. Günahın dərəcəsinin müəyyən edilməsinin qeyri-mümkünlüyü zamanı paylar bərabər qəbul edilir. Kompensasiya təkcə şəxsə və əmlaka dəymiş zərərə yox, həm də mənəvi zərərə aiddir. Əmək hüququnda istifadə olunmayan məzuniyyətə görə, işçilərə məxsus alətlərin aşınmasına görə, verilməmiş xüsusi geyimə və s. görə işi yerinə yetirən fəhlə və qulluqçulara ödəniş. 

## İstehsal amilləri

## Demoqrafiya kompensasiyası
Demoqrafiyada-demoqrafik proseslərin intensivliyinin dəyişməsidir. Bu da ondan ibarətdir ki, bu və ya digər səbəblərdən baş tutmayan demoqrafik hadisələr bu proseslər dayandırıldıqdan sonrakı dövrdə güclənir. Nəticədə müvafiq hadisələrin tezliyi əvvəlcə azalır, ləngiməni doğuran səbəbin fəaliyyəti dayanan zaman kəskin surətdə artır. Kompensasiya həm də sığorta hadisəsi baş verdikdə, qorunan əmanətçilərə ödənilən pul vəsaitidir. 

Kompensasiyaya xarakterik misal olaraq müharibədən sonrakı dövrdə nikah və doğumun səviyyəsinin yüksəlməsini göstərmək olar. Bu zaman müharibə ilə əlaqədar təxirə salınmış nikahlar bağlanılır və cəbhədən qayıtmış valideynlərin ailəsində uşaqların sayı artır. Kompensasiya bir sıra hallarda tam olmur; uyğun hadisələrin tezliyi onun aşağı düşməyə başladığı əvvəlki səviyyəyə çatmır. Kompensasiya xarakterli hadisələrə adətən hadisələrin tezliyinin aşağı düşməsi aiddir.

## İstinadlar
Diplomatik İnqilab

**Diplomatik İnqilab** — 1756-cı ildə, Avropada o vaxta qədərki ittifaqların dağılaraq yenilərinin qurulması hadisəsi.

## Düşmənliklər

### İngiltərə- Fransa
İngiltərə — Fransa düşmənçiliyinin kökləri orta əsrlərə qədər gedib çıxır. XVIII əsrə gəlindiyində başda Amerika olmaq üzrə bir çox qitələrdə müstəmləkəçilik uğrunda yarışa başlayan bu iki ölkə arasında dəniz müharibələri baş verirdi, bu da qitədəki diplomatiyaya təsir edirdi.

### Avstriya-Prussiya
Avstriya parçalanmış halda olan alman dövlətlərini əlinin altında tutmağa çalışırdı və bunun üçün tarixi haqlarından istifadə edirdi. Yeni-yeni böyüməkdə olan Prussiya isə kiçik dövlətləri tutaraq Avstriyanın dominantlığını təhdid edirdi. Bu iki dövlətin mənafeləri Sileziyada toqquşanda isə diplomatiya çıxılmaz vəziyyətdə qaldı.

## Köhnə ittifaqlar
### İngiltərə — Avstriya
İngiltərənin quru qoşunları Fransa ilə başa çıxa bilməzdi. Buna görə də İngiltərə qitədə böyük bir hərbi gücə sahib olan Avstriya ilə yaxınlaşdı.
Avstriya bütün hərbi qüvvəsini Prussiya sərhədinə yığa bilmirdi, çünki qərbində Fransa təhdidi vardı. Fransa ilə Osmanlı arasındakı ittifaq da Osmanlının düşməni olan Avstriyanı sıxışdırmaqda idi. Buna gördə də Avstriya, Fransanın diqqətini başqa yönə çəkməkdə olan İngiltərə ilə ittifaqa girdi.

### Fransa — Prussiya
Fransa, xüsusilə Şimali İtaliyada Avstriya ilə rəqabət aparırdı. Prussiyanın Avstriya üçün böyük bir təhdid olması Fransanın diqqətini cəlb etdi və Prussiya ilə yaxınlaşdı.
Prussiyanın isə Avstriya tərəfindən boğulmamaq üçün güclü bir müttəfiqə ehtiyacı vardı və Avropanın ən güclü quru qoşunlarına sahib olan Fransa ilə iş birliyini qəbul etdi.

## Siyasətlərdə dəyişiklik
Avstriya taxtı uğrunda müharibədə Prussiyanın gözlənilməyən yüksəlişi hadisələrin gedişatını dəyişdirdi. 1756-cı ildə köhnə ittifaqlar parçalandı və yeniləri meydana gəldi.

### İngiltərə — Prussiya
Avstriyanın ləng ordusu qarşısında Prussiyanın uğur qazanması İngiltərəni Prussiyaya yaxınlaşdırdı. Prussiyanın ərazilərini Almaniyanın içərilərinə doğru genişləndirməsi, onu Fransanın qarşısındakı yeni əngələ çevirirdi. Prussiyanın Avropa qitəsində yayılması, onu Fransadan uzaqlaşdırırdı. Buna görə də Prussiya, İngiltərə ilə yeni bir ittifaq qurmağa həvəsli idi.

### Fransa — Avstriya
Quruda Prussiya ilə başa çıxa bilməyən Avstriya, dəniz döyüşlərində güclü olan İngiltərə yerinə quruda daha güclü olan Fransa ilə birləşməyin daha xeyirli olacağının fərqinə vardı.
Fransa isə hərbi gücünü Avstriya sərhədində saxlamaq yükündən qurtulmaq üçün Avstriya ilə dostluq qurmağı qəbul etdi.

## Yeni sistem
1756-cı ildə "Yeddi illik müharibə" başlayanda Avropada artıq yeni ittifaqlar bəlli idi.

Yeni sistem tam yarım əsr, Böyük Fransa inqilabına qədər Avropa siyasətinə istiqamət verdi.
Lui Puanso

**Lui Puanso** (; ) — Fransa riyaziyyatçısı, fiziki və mexaniki; mexaniki sistemlərin tədqiqində həndəsi üsullar işləmiş, qüvvələr cütü nəzəriyyəsi əsasında həndəsi statikanı qurmuşdur; qüvvə təsir etmədikdə bərk cismin fırlanması haqqında teorem almışdır.

## Həyatı

1797-ci ildə Fransa Politexnik Məktəbini bitirmişdir.

## Fəaliyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fransa Politexnik Məktəbi

300px|thumbnail|right|Fransa Politexnik Məktəbi
**Fransa Politexnik Məktəbi** () — mühəndislər hazırlayan ali məktəb.

## Tarixi
Fransa İnqilabından sonra 1794-cü il iyulun 11-də İctimai Qurtuluş Komitəsi Dövlət İşləri Komitəsini toplayaraq yeni məktəb yaradılması haqqında qərar qəbul edir. Təhsil müəssisəsinə Dövlət Qulluğu Məktəbi adı verilir və Pale-Burbon binasında yerləşdirilir. Burada dərs demək üçün ölkənin ən görkəmli alimləri seçilir, şagirdlər isə bütün Fransa üzrə keçirilən müsabiqə yolu ilə qəbul olunur. Məktəbdə ilk dərs 1794-cü il dekabrın 21-də keçilir. Şagirdlər maddi çətinlik çəkməsinlər deyə onların Parisə gəlmək üçün yol xərcləri ödənilir, 900 frank məbləğində isə təqaüd verilir. Məktəbin fəaliyyətinin birinci ilində bura müxtəlif yaşda və savadda 400 nəfər şagird qəbul olunur. İlk üç ay onlara "inqilab dərsləri" keçilir, təhsil iki il davam edir.

1795-ci ilin sentyabrında Dövlət Qulluğu Məktəbinin adı dəyişdirilərək Politexnik Məktəb olur. Məktəbin məqsədi şagirdlərə riyaziyyat, fizika və kimya yönümlü mükəmməl təhsil verərək onları xüsusi dövlət qulluğu ali təhsil ocaqları olan Artilleriya və Mühəndislik, Şaxta, Körpü və Yollar məktəblərinə hazırlamaqdan ibarət idi.

1784-1804-cü illər ərzində Politexnik Məktəbini riyaziyyatçılar Simeon Deni Puasson, Lui Puanso, fiziklər Jan-Batist Bio, Oqüsten Frenel, kimyaçı Lui-Hey Lüssak, astronom Fransua Araqo və s. kimi dahi alimlər bitirir. Fransa imperatoru Napoleon Bonapart Misirə elmi-hərbi ekspedisiyası zamanı özü ilə  Politexnik Məktəbin müəllimləri Qaspar Monj və Lui Bertolleni, eləcə də 42 nəfər tələbəni götürdükdən sonra məktəbinin şöhrəti daha da artır. 1804-cü ildə Napoleon Bonapart məktəbə hərbi status verir və "Vətən, Elm və Şöhrət üçün" şüarı müəyyən edir.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı məktəb hospitala çevrilir və burada yaralılar müalicə edilir. Məktəbin 200 tələbəsi müharibədə həlak olur. IBirinci Dünya müharibəsi dövründə isə Politexnik Məktəbi azad (müharibə getməyən) zona olan Liona köçür.

Müharibə bitdikdən sonra ali təhsil ocağı tədricən bərpa olunmağa və ölkəsinə xidməti davam etdirməyə başlayır. 1970-ci ildə məktəb Müdafiə Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən dövlət müəssisəsinə çevrilir. 1972-ci ildən Politexnik Məktəbə qızlar qəbul edilir. 1976-cı ildə məktəb təəssüflə Sent-Jenevyev dağını tərk edir və Parisin cənub-qərbindəki Palezo şəhərətrafı qəsəbəsində geniş və rahat binaya köçürülür. Məktəbdə yeni-yeni elmi tədqiqatlar aparılır, tədrisin səviyyəsi yüksəlir.

1985-ci ildən Politexnik Məktəbdə elmi dərəcələr verilməyə başlanılır. Politexnik Məktəbdə Fransa dövlətinə qulluqçular hazırlandığı üçün burada təkcə Fransa vətəndaşları təhsil alır. Yalnız 1995-ci ildən başlayaraq ali məktəbə müsabiqə yolu ilə əcnəbi tələbələr qəbul edilir. 2000-ci ildə Politexnik Məktəbdə tədris islahatları aparılır və 4 illik təhsil qəbul olunur. 2005-ci ildən isə ali məktəbdə magistr dərəcəsi verilir.

## Reytinqi

## Məşhur məzunları

## Mənbə
*Lamiyə Əliyeva, "Fransa Politexnik Məktəbi", "Azərbaycan müəllimi" qəzeti. №19. - 2010. - 21 may. - Səh.6.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Bəm zəlzələsi

**Bəm zəlzələsi** — 26 dekabr 2003 ildə İranın qədim Bəm (Kirman ostanı) şəhərində yerli saatla 5:26, Rixter şkalası ilə 6,3 bal gücündə baş vermiş zəlzələ. Zəlzələ nəticəsində Bəm şəhərinin 200 min əhalisindən 35 min (səhiyyə naziri 70 min adamın [1]öldüyünü bildirmişdi) adam həlak olmuş, 22 mini yaralanmışdı. Tarixi şəhərin gil tikililərinin 90% dağılmışdı[2]. Zəlzələnin belə dağıdıcı nəticələri Bəm şəhərinin əksər tikililərinin 1989 il yerli normalara cavab verməməsi olmuşdur.

İran hakimiyəti dünya ictimaiyətinə yardım üçün müraciət etmişdi. Qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılması üçün 44 ölkə yardım üçün personal göndərmişdi, 60 ölkə isə təklif etmişdi.

İran hakimiyətinin, dağılmış şəhərin əvəzinə yeni şəhər salmaq niyyətləri zəlzələdə sağ qalmış əhalinin etirazlarına səbəb olmuşdu.

## İstinadlar
Teymur Salahov

**Teymur Heydər oğlu Salahov** () — Azərbaycan SSR-nin siyasi və dövlət xadimi

## Fəaliyyəti
1906-cı ildə məşhur Balaxanı üsyanında iştirak edib. 1919-cu ildə bolşeviklər sırasına daxil olub. O, Ali Partiya Məktəbinin ilk məzunlarındandır.

Bir müddət Daşkəsən rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsində çalışıb. Ardınca Laçın rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə təyin edilmiş, 1936-cı ilin sonunda Mircəfər Bağırovun əmri ilə vəzifəsindən azad edilmişdir. 1937-ci ilin yanvarında Bakı Şəhər Partiya Komitəsinin qərarı ilə partiya sıralarından kənarlaşdırılmışdır.

Teymur Salahov 26 mart 1938-ci ildə güllələnərək öldürülüb.

## Ailəsi
Ailəli idi. Tahir Salahovun atasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.anspress.com/index.php?a=3&lng=az&pid=75008
Peysli

**Peysli** (, ) — Böyük Britaniyada, Şotlandiya (Şotlandiya Boyük Britaniya dövlətinin vilayətidir) vilayətində kiçik şəhər.

## İstinadlar
Mayami Universiteti

**Mayami Universiteti** () — 1925-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında qurulan bir özəl universitetdir. Floridada Mayamiyə yaxın bir yerdə kampusu olan bir təhsil müəsissəsidir. 2012-ci il etibariylə 16,172 tələbəsi var. Rektoru Donna Şalaladır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Soyuq ov 2: Dirilmə

***Soyuq ov 2: Dirilmə*** () — Norveç istehsalı olan qorxu və kriminal janrlı filmdir. Rejissorunun Mats Stenberq olduğu bu film 2008-ci ildə işıq üzü görüb.

## Məzmun
Bu filmdə hadisələr qaldığı yerdən davam edir. Oteldə ikən hamını öldürməyə müvəffəq olan qatilin əlindən yalnız Yannike xilas olaraq xəstəxanaya gəlir. Eyni zamanda onu öldürdüyünü düşünən Yannike həqiqətdən xəbərsizdir. Çünki öldürdüyünü fərz etdiyi həmin qatil sağdı və qisas üçün yenidən yeni terrora başlayacaq.

## Rollarda
* İngrid Bolso Berdal / Yannike
* Marthe Snorresdotter Rovik / Kamilla
* Kim Wifladt / Ole
* Fridtjov Saheim / Herman
* Cohanna Mork / Audlild
* Mats Eldoen / Sverre
* Run Melbi / Dağda yaşayan adam (qatil)

## Ev üçün buraxılış
Bu filmin DVD versiyası *Shout! Factory* tərəfindən 23 aprel 2013-cü ildə satışa çıxarıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmin rəsmi saytı
* 
* Filmi izlə
Cənubi Florida Sankt-Peterburq Universiteti

**Cənubi Florida Sankt-Peterburq Universiteti** ABŞ-nin Florida əyalətində yerləşən Cənubi Florida Universiteti'nə bağlı olan bir universitetdir. USF-St. Pete olaraq da tanınır. 1965-ci ildə qurulmuşdur və Sankt-Peterburq şəhərinin tam mərkəzində yerləşir . 3,422 bakalavr və təxminən 500 magistr tələbəsi vardır.

## Mənbə
* İngilizcə Vikipediya