open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Libero (voleybol)

[thumb|right| [2004 Yay Olimpiya Oyunlarında amerikan **libero** Stasi Sikora]]

**Libero** — voleybolda güc və təmkinlilik tələb edən oyunçu mövqeyidir. Adətən komandanın ən təcrübəli oyunçusu bu mövqedə oynayır və komanda yoldaşlarına nisbətən daha dəstəboy olur. İdeal libero boyu 1.65 santimetr qəbul edilmişdir. Libero komandanın 6-cı oyunçusu sayılır. Formasının rəngi də komanda yoldaşlarından fərqlənməlidir. Bu xüsusiyyətlərinə görə futboldakı qapıçı termininə bənzədilir. Qapıçıdan fərqli olaraq voleybolda komandalar meydana liberosuz çıxa bilərlər.
## Haqqında
Digər oyunçulardan fəqli olaraq oynuçuların siyahısında adının yanında “L“ hərfi işlədilir. Və bu hərf həmin oyunçunun başqa mövqedə oynamayacağını bildirir. Komandanın müdafiə oyunçusudur. Oyun zamanı servis atılarkən həmin zaman müdafiədə olan oyunçulardan biriylə yer dəyişdirə bilər. Bu yerdəyişmə meydançanın ən arxa mövqeyində edilir. Arxa tərəfdə top qəbuletmə və barmaq pas atma qabiliyyətinə malik olduğu halda, 3 metr məsafədə barmaq pas ata bilməz. Yerinə keçdiyi oyunçu 4-cü zonaya gələrsə və ya başqa bir oyunçuyla dəyişərsə oyundan çıxar. Hər iki vəziyyətdə də oyuna girmək üçün bir xalın qazanılmasını gözləməlidir. Heç vaxt servis ata bilməz və 3 metr məsafədə hücum edə bilməz. Arxa zonadan hücum edə bilər, ancaq tullana bilməz. 3 metr məsafədə tullana bilər. Arxa zonaya gələn topları barmaqla ala bilməz, ancaq istisna hallar da var. Digər iki oyunçuyla yer dəyişdirdikdə hakimə bildirməli, baş məşqçisinə də bu halı söyləməlidir. Fərqli rəngdə forma geyinməsinin səbəbi voleyboldakı estetikliklə əlaqədardır. Bəzən rəqib komandanın da formasını geyinə bilərlər.

## Tarixi
Libero voleybola 1998-ci ildə əlavə edilmişdir. Elə həmin il Yaponiyada keçirilən dünya çempionatında ilk dəfə istifadə edilmişdir. Qaydalara görə hər komanda ən çox 2 libero göstərə bilər və bunlardan ən çox birini meydana libero kimi buraxa bilər. 2004-cü ildə edilən dəyişikliyə görə NCAA xaricində bütün turnirlərdə libero yuxarıda bəhs edilən şərtlərlə meydançada ola bilər.

## Xüsusiyyətləri
Liberoluq üçün lazım olan xüsusiyyətlər :
* Yaxşı pas ata bilmək
* Estetiklik
* Cəldlik
* Təmkinlilik
* Sıçrayış qabiliyyəti

## Məşhurlar
### Kişi liberolar
* Erik Şoyi (Hypo Tirol İnnsbruk)
* Hasan Yeşilbudak (Arkas İdman)
* Konstantin Sidenko (Lokomotiv Novosibirsk)
* Massimo Kolaçi (Trentino)
* Serxio Dutra Santos (Serviço Social da İndustria)

### Qadın liberolar
* Brenda Kastillo (Rabitə Bakı)
* Anna Malova (Dinamo Moskva)
* Gizəm Qaradayı (Vakıfbank Günəş Sığorta)
* Kristina Strasz (Tauron)
* Lenka Dürr (İqtisadçı)
* Svetlana Kryuçkova (Dinamo Krasnodar)
* Valeriya Korotenko (Azəryol Bakı)
* Vanna Buakeva (İqtisadçı)
* Yuko Sano (Denso Airybees)
* Yulie Yasova (VK Modranska Prosteyov)

## İstinadlar
Ceyson Beytman

**Ceyson Kent Beytmən** (, 14 yanvar, 1969) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Ceyson Beytmən 14 yanvar 1969-cu ildə Nyu-York ştatının Ray şəhərində doğulub.

## Filmoqrafiya
* Kimlik oğrusu (film, 2013)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ceyson Sudikis

## Xarici keçidlər

* 
* Jason Bateman at Emmys.com
Melisa Makkarti

**Melisa Makkarti** (; doğ. 26 avqust 1970, İllinoys, ABŞ) — ABŞ aktrisası.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
*Kimlik oğrusu (film, 2013)

## Xarici keçidlər

* 
* Melisa Makkarti Allrovi saytında
Lenka Dürr

**Lenka Dürr** – Almaniyalı libero.1990-cu ildə Almaniyanın Memmingen şəhərində doğulmuşdur.

## Karyerası
2008-ci ildən etibarən Almaniya milli voleybol komandasının şərəfini qoruyur. 2007-ci ildə yeniyetmələr arasında dünya çempionatının qızıl medalını qazanmışdır. Karyerasının əksər hissəsini Rote Raben Vilsbiburq klubunda keçirmişdir. 2009-cu ildə isə dünya  kubokunu bu səfər gənc milli komanda da qaldıraraq karyerasında daha bir mühüm titul qazanır. Həmçinin voleybolçu  2013-cü ildə Avropa çempionatının qızıl medalına yiyələnmişdir. Bundan sonra alman libero İqtisadçı klubunun diqqətinin çəkir və 2013-cü ildə Bakı klubuna transfer olunur.

## Uğurları
### Klub
* Almaniya 1.Bundesliqa
:16px Çempionluqlar 2007-08, 2009-10

*16px Almaniya kuboku
:16px Çempionluqlar 2008-09

### Ölkə
*20px Yeniyetmələrin dünya çempionatı 2007.
*20px Gənclərin dünya çempionatı 2009.
*20px Böyüklər Avropa çempionatı 2013.
Vilavan Apinyaponq

**Vilavan Apinyaponq** – tailandlı voleybolçu. İki qat Asiya çempionudur. Voleybolçu hal-hazırda İqtisadçının və Tailand millisinin kapitanıdır.

## Karyerası
Apinyaponq 2008-ci il də İspaniya superliqası komandalarından "Olimpico"yla müqavilə imzalayaraq ilk dəfə ölkəsindən kənara çıxır. O burada həmyerlisi Nutsara Tomkomla bir komanda da oynayır. Burada yarım sezon oynadıqdan sonra voleybolçu milli komandadan yoldaşları-Malika Kanthong və Amporn Hyaphanın çıxış etdiyi "Ereğli Belediyespor"a transfer olunur. İki il Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatında çıxış edən Apinyaponq burada göstərdiyi oyunla Çin klublarının diqqətini çəkir.

Voleybolçu 2010-cu ildə Çinin ən titullu voleybol klublarından olan Quançjou şəhərinin təmsilçisi Eveqrande ilə anlaşır. Burada Cenni Lanq Pinq rəhbərliyində çox çətin forma savaşına girən tailandlının bu klubda əsas heyətdə oynamaq istəyinə Çin voleybol federasiyasının legioner məhdudiyyəti qanunu böyük maneçilik törədirdi. Belə ki, qaydalara görə hər komanda meydançaya yalnız 2 legioner voleybolçu buraxa bilərdi. Quançjouluların heyətində isə Loqan Tom, Yovana Brakoçeviç kimi dünyaca məşhur leginerlər var idi. Bu voleybolçularla forma mübarizəsindən məğlub ayrılan voleybolçu tez-tez ehtiyat oyunçular siyahısında yer alırdı. Bu səbəbdən də Apinyaponq növbəti mövsüm öz ölkəsinə qayıdır.

2012-ci ildə kapitanı olduğu Çanq klubu ilə birlikdə Klublar arası dünya çempionatında da iştirak etmişdi. Ancaq komandası turnirdə yarımfinal mərhələsini keçə bilmədiyindən böyük bir mükafat şansını qaçırmışdı.

Ölkəsindəki karyerası hər zamankı kimi uğurlu olan (çempionluq yaşamışdır) voleybolçunun tək arzusu isə 2012 Yay Olimpiya Oyunlarına Tailand millisi ilə birlikdə getmək idi, lakin asiyalılar Serbiya və Yaponiya ilə birlikdə mübarizə apardıqları təsnifat mərhələsində mübarizəni dayandırdı və Apinyaponqun da Londona getmək ümidləri puç oldu. Ancaq 2016 Yay Olimpiya Oyunları üçün Tailand millisinin şansının yüksək olduğunu nəzərə alsaq Apinyaponqun bu arzusun həyata keçəcəyinə ümid etmək olar.

2012-ci ildə "Dünya Qranpiri"sində tarixinin ən yaxşı nəticəsini əldə edən asiyalı elə həmin il 6 komanda yoldaşı ilə birlikdə İqtisadçıya imza atdı. 2013–14 idman mövsümündə ilk dəfə olaraq Çempionlar Liqası təcrübəsi yaşayan voleybolçu Azərbaycan çempionatında da adından söz etdirməyi bacara bilmişdir.

## Uğurları

### Şəxsi mükafatları
* *2011 "Asiya Klublar Çempionlar Liqası"nın "Ən dəyərli oyunçusu"*
* *2013 "Asiya Çempionatı"nın "Ən dəyərli oyunçusu"*

### Milli komanda ilə
*Asiya çempionatları*
* Tailand 2001 —  **Bürünc medal**
* Tailand 2007 —  **Bürünc medal**
* Vyetnam 2009 —  **Qızıl medal**
*Asiya kubokları*
* 2008 Asiya kuboku —  **Bürünc medal**
* 2010 Asiya kuboku —  **Gümüş medal**
* 2012 Asiya kuboku —  **Gümüş medal**

### Klublar ilə
* 2010 Asiya Klublar Çempionlar Liqası —  "Federbrau" ilə
* 2011 Asiya Klublar Çempionlar Liqası —  "Chang" ilə

## İstinadlar

## Xarici keçidlə r
* Vilavan Apinyaponq CEV saytında
Qundaqlı yay-ox

**Qundaqlı yay-ox** (köhnə azərbaycanca tarixi adları: **Çarx** چارخ **Zənbərək** زنبرک **Zənburək** زنبورک) — mexaniki yay-ox Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinə əsasən soyuq atıcı silah növüdür.

Arbalet adi yay və oxdan dəqiq atış və dağıdıcı gücü ilə fərqlənir, lakin ox və yay arbaletdən daha sürətlidir. Arbaletdən atış üçün bolt, ox və ya güllədən istifadə edilir. Döyüş zamanı həm mexaniki (əl ilə istifadə edilən), həm də xüsusi avadanlığın üzərinə quraşdırılmış irihəcmli arbaletlərdən də istifadə edilirdi. Belə arbaletlərə arkbalist deyilir.

## Mexanizm
Arbaletin əsas hissəsi qundaqdır və qundağın iç hissəsinə tətik quraşdırılır. Qundağın üzərində istiqamətləndirici (oxları) oyuq olur. Qundağın sonuna isə çiyinlər bərkidilir və həmin çiyinlərə ayağ üçün halqa quraşdırılır. Həmin halqaya arbaleti doldurma zamanı ayaq keçirilir. Çiyinlər elastikliyə malik polad, ağac və ya buynuzdan hazırlanır.

## İstinadlar
Hemokinlər

**Hemokinlər** — sitokinlərin kiçik bir qrupu olub, əsasən monosit və makrofaqlar tərəfindən sintez olunurlar. Onlar həmçinin endotelial və fibrioblast hüceyrələri, neytrofillər və T — limfositləri, keratinositlər və trombositlər tərəfindən də sintez olunurlar. Hemokinlər amin turşusu ardıcıllıqlarındakı sistein qalıqlarının yerləşmə xüsusiyyətlərinə görə 4 qrupa ayrılırlar:
# İki sistein qalıqları ardıcıl yerləşən CC(β) — hemokinlər
# İki sistein qalığı bir amin turşusu ilə ayrılmış quruluşlu CXC(α) hemokinlər
# Bir sistein qalığına malik C(γ)- hemokinlər
# İki sistein qalığı üç amin turşusu ilə ayrılmış δ hemokinlər

Hemokinlərin sintezi bakterial yoluxma və fiziki zədələnməyə cavab reaksiyası kimi stimulə olunur.Onlar immun sisteminin hüceyrələrini bu sahəyə yönəltməklə yanaşı zədələnmiş toxumanın bərpasında da iştirak edirlər. Hemokinlər membranla 7 dəfə kəsişən özünəməxsus quruluşlu reseptorlara malikdirlər. Onunla reseptorun tərkib hissəsi kimi siqnalın hüceyrə daxilinə ötürülməsini təmin edən bir G zülalı birləşmişdir.Bu reseptorlarla müxtəlif qruplara aid hemokinlər qarşılıqlı əlaqə yarada bilirlər. Bəzi hemokinlər əvvlcə endotelial hüceyrələrin və hüceyrəxarici matriksin proteoqlikanları ilə birləşir, neytrofil və monositlərlə qarşılıqlı təsirə girərək onların qanda hərəkətini zəiflədir,diapedez prosesindən sonra isə onların hemokinin qatılığının qradienti istiqamətində hemokinin mənbəyinə doğru miqrasiyalarını təmin edirlər.

Kiçik molekullu sitokinlər olan hemokinlər immun effektor hüceyrələrinin yoluxma və zədələnmə sahəsinə və leykositlərin toxumalara doğru miqrasiyasında mühüm əhəmiyyət kəsb edirlər.

## Mənbə
• Ziyəddin Məmmədov, Rasim Axundov. İmmunologiyanın əsasları, Bakı, 2009.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amadiyə

**Amadiyə** (**İmadiyə** adı ilə də tanınır) — İraqın şimalında qəsəbə.

## Tarixi
Yüksəklikdə sərt bir təpədə 1142-ci ildə İmadəddin Zəngi tərəfindən salınmışdır.

## Coğrafiyası
Mosulun 100&nbsp;km şimalında, Türkiyə sərhəddindən 17&nbsp;km məsafədədir.

## İstinadlar
İnterferon

**İnterferon** — Orqanizm tərəfindən virusun təsirinə qarşı sintez olunan qoruyucu zülaldır. İnterferonların əsas funksiyası orqanizmin toxumalarının sağlam hüceyrələrinin virusla yoluxmasının qarşısını almaqdır. Onlar xəstəliyin ilk mərhələlərində yaranır, hüceyrəarası sahəyə ifraz olunur və özündən sonrakı hüceyrələrdə virusların çoxalmasını inqibirləşdirir. Orqanizmdə virusun yayılmasını məhdudlaşdırmaqla, ilkin müdafiə xəttini əmələ gətirir. γ interferonlara məxsus olan funksiyaların əsaslarından biri də onların makrofaqları aktivləşdirməsidir.

İnterferonlar 3 qrupa ayrılır. α, β və γ interferonlar. α və β interferonlar orqanizmin virusla yoluxmuş hüceyrələri, γ interferonlar isə antigenlə aktivləşmiş T limfositlərin bəzi subpopulyasiyaları və təbii killerlər tərəfindən sintez olunurlar. α və β interferonlar 9-cu xromosomda yerləşirlər.α interferonlarında genlərin sayı 20, β interferonlarda isə 1 ədəddir.α və β interferonlar virus və bakterial yoluxma zamanı müxtəlif tipli hüceyrələr tərəfindən sintez olunurlar.α interferonların əsas produsentləri aktivləşmiş faqositar hüceyrələr, fibroblast və dentritli hüceyrələr, β interferonlarınkı isə fibroblast və dentritli hüceyrələrdirlər.

γ interferon 10 və 12-ci xromosomlarda yerləşir. Ehtimal ki, iki identik genlərlə kodlaşdırılır. Molekul çəkisi 20–25 KDa olan qlikoproteindir. Onlar daha çox adaptiv immun sisteminin sitokinləri hesab olunur. Antivirus effektinə malik olmaqla yanaşı o qazanılmış immunitetin yaradılmasının tənzimlənməsi və immun sistemi hüceyrələrinin aktivləşdirilməsində mühüm rol oynayır. γ inteferonun əsas produsentləri antigen və mitogenlərlə aktivləşdirilmiş T limfositləri və təbii killerlərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Klark gölü

**Klark gölü ** () — Alyaskanın cənub-qərbində göl.

Klark gölü şimal-qərbi Amerika Birləşmiş Ştatları Alyaska ştatının cənubunda "Lake and Peninsula Borough" mahalında yerləşən bir göldür.

Bu gölə qaynaq su təmin edən axarsu "Tlikakıla çayı" olub gölün ayağı "Six Mile Golü" və "NEWHALEN çayı" ilə ILIAMNA Gölü əmələ gətirir.

Bu gölün uzunluğu 64&nbsp;km və genişliyi də 8 kmdir.

Klark gölü 1891-ci ildə John W. Clarkın xatirəsinə adlandırılmışdır. John W. Clark bu gölü görən ilk yerli ABŞ-li olmayan Avropa əsilli adamdır və yerli ABŞ-lilarla ticarət üçün qurulan "Nushagak Ticarət Mövqeyi" 'nin başçılığını etmişdir. Bu göl mövqeyində əsrlərlə yaşamış olan yerli amerikalıların istifadə etdikləri göl adı "Dena-ına Athabaska Dili" 'ndə "Kılçık-Vona" idi. Bu "Xaliqi toplandığı Mövqe Golü" mənasını verməkdə idi.

Klark gölü Klark gölü Milli Parkı və Qoruğu ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Sümük iliyi

**Sümük iliyi** — Qanın bütün formalı elementləri — Eritrositlər,trombositlər və leykositlər sümük iliyində ümumi sələf hüceyrələrindən yaranırlar.

Sümük iliyində qanyaradıcı toxumalar venoz sinusoidlərlə məhdudlaşmış hüceyrələr yığımından təşkil olunmuşdur.Onlar radial şəkildə yerləşmişlər və mərkəzi sinusoidə açılırlar.Müxtəlif tipli hüceyrələr bu toxumalarda adacıqlar əmələ gətirirlər.Plüripatent kötük hüceyrələrinin əksəriyyəti sümük iliyi kanalı boşluğunun periferik təbəqəsində toplaşmışdır. Hüceyrələr yetişdikcə periferik sahədən kanal boşluğuna doğru hərəkət edərək sinusoidlərə keçir,oradan isə qan dövranına keçirlər.İnsanın sümük iliyinin kariositlərinin təxminən 60–65% i mieloid,10–15 % i isə limfoid tipli hüceyrələrin payına düşür.Limfoid hüceyrələrin təxminən 60% i yetişməkdə olan,qalanları isə miqrasiyaya hazır və ya əksinə qandan sümük iliyinə miqrasiya etmiş hüceyrələrdirlər.Bir gün ərzində 100 milyonlarla yetişmiş limfoid hüceyrələri qana ötürülür.Qandan sümük iliyinə keçən limfositlərin sayı isə təxminən 10 dəfə azdır.Sümük iliyindəki B limfositlərin sayı T limfositlərindən xeyli miqdarda artıqdır.Sümük iliyndə həmçinin 1–2% miqdarında immunoloji reaksiyalara cəlb edilmiş plazmatik hüceyrələr də mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sitokinlər

**Sitokinlər** — immun sisteminin aktivləşdirilmiş hüceyrələri tərəfindən sintez olunur və kiçik molekullu zülal təbiətli mediatorlardırlar. Onların molekul çəkisi 8–80 KDa hüdudunda dəyişir. Onların təsir etdikləri hüceyrələrin səthində müvafiq reseptorları yerləşir. Sitokinlərin təsiri autokrin və parakrin ola bilər. Autokrin təsir zamanı hüceyrənin sintez məhsulu onun özünə,parakrin təsir zamanı isə yaxınlıqdakı hüceyrələrə təsir göstərir. Sitokinlər yüksək aktivliyə malik olduqlarından onların sintezi qısamüddətlidir və ciddi tənzimlənir. Hal-hazırda 100-dən çox sitokin məlumdur və onların sayı ildən ilə artır.

Sitokinlər immun sistemi hüceyrələrinin böyümə və differensiasiyasına,aktivləşməsinə,hemotahksiki aktivliyinə və s. təsir göstərir. Müxtəlif sitokinlər oxşar aktivliyə və yaxud müəyyən bir sitokin müxtəlif hüceyrələrdə müxtəlif ,bəzən isə tamamilə əks təsirə malik ola bilər. Bu baxımdan sitokinlərin bioloji effektləri onların ayrılıqda deyil,birgə fəaliyyətinin nəticəsi kimi meydana çıxır. Bundan əlavə eyni bir sitokin molekulunu müxtəlif populyasiyaların hüceyrələri sintez edə bilirlər. Bioloji təsirlərinə və struktur xüsusiyyətlərinə görə sitokinlər bir neçə qrupa ayrılır:

*interleykinlər
*interferonlar
*şiş nekrozu faktorları
*koloniyastimuləedici faktorlar(hemopoetinlər) və
*hemokinlər

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yaponiyanın İmperator möhürü

**Yaponiyanın İmperator möhürü**— 16 - sarı və ya narıncı rəngdə rəmzi ləçəkli payızgülü. Kamakura dövründən başlayaraq,  yapon imperatorları və Yaponiyanın imperator ailəsinin üzvlərinin emblemi sayılır.

Yaponiyanın gerbi olmadığından, bəzən dövlət gerbi kimi də istifadə olunur.  Şəxsi möhür kimi imperator Qo-Toba ilk dəfə istifadə edib.  Bu emblem 1869-cu ildə qəbul olunub. 1871-ci il fərmanına əsasən Yaponiya imperatorundan başqa heç kimə bu möhürü istifadə etməyə icazə yox idi. İkinci dünya müharibəsindən sonra bu qadağa ləğv olundu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Norbert Viner

**Norbert Viner** (; ) — ABŞ riyaziyyatçısı, kibernetikanın əsas müddəalarını qısa və dürüst ifadə etmişdir. "Kibernetika" əsərinin müəllifidir. Riyazi analiz və ehtimal nəzəriyyəsi sahələrində də çalışmışdır.

## Həyatı
Norbert Viner 26 noyabr 1894-cü ildə Kolumbiya şəhərində anadan olmuşdur. Atası poliqlot, slavist, ədəbiyyat bilicisi, tərcüməçi idi. Viner kiçik yaşlarından qədim dilləri, təbiət elmlərini öyrənir, çox mütaliə edirdi. O, fövqəladə istedada malik idi: orta məktəbi 11, ali məktəbi isə 14 yaşında bitirmişdi (onda elmlər bakalavrı dərəcəsini almışdı). 17 yaşında incəsənət magstri olmuş, 18 yaşında isə riyazi məntiq sahəsində fəlsəfə doktoru adını almışdır. Harvard universitetinin təqaüdünü alan Viner Kembric və Gyottingen universitetlərdinə təcrübə keçirdi. o, Bertran Rassel, Qodfri Hardi, Edmund Landau, David Hilbert və başqa tanınmış riyaziyyatçılar ilə tanış idi.

## Həmçinin bax
*Lütfi Zadə
*Entoni Staford Bir
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*"Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.612
*"Uşaqlar üçün ensiklopediya. İnformatika.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008, səh.67
Yaşıl Teatr

**Yaşıl Teatr** — Bakıda açıq hava altında yerləşən, tamaşaçı tutumu 1800 nəfər olan teatr.

Yaşıl Teatr  Bakıda yerləşən açıq hava teatrıdır.  Teatr 1800 nəfər üçün nəzərdə tutulub. 
Teatr 1960-cı illərin ortalarında Bakı şəhər xalq deputatları sovetinin icraiyyə komitəsinin sədri Əliş Ləmbəranski tərəfindən tikilib. Yaşıl Teatr vacib mədəni tədbirlərin təşkili məkanı kimi tikilmişdi.

1993-cü ildə teatrın fəaliyyəti dayandırıldı.
2005-ci ilin avqust ayında Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə teatrda təmir işləri başlandı. 

25 iyul 2007-ci ildə Bakı şəhərinin icra başçısı Hacıbala Abutalıbov Bakı Yaşıl Teatr Konsert Kompleksinin yaradılmasına dair qərar imzaladı.

## İstinadlar
Lo Quançjun

**Lo Quançjun** (; d.1330 – ö.1400) — XIV əsr Çin yazıçısı, II–III əsrlərdəki Çinin ictimai və siyasi həyatından bəhs edən "Üç çarlığın tarixi" klassik romanının müəllifi.

## Həyatı

## Yaradıcılığı

## İstinadlar
İvan Vinoqradov

**İvan Matveyeviç Vinoqradov** (; ) — Sovet riyaziyyatçısı, ədədlərin analitik nəzəriyyəsi üzrə fundamental əsərlərin müəllifi.

## Həyatı
Moskva riyaziyyat institunun direktoru akademik İvan Matveyeviç Vinoqradov qatı antisemit (yəhudilərin əlayhdarı) olub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*"Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.612

## Həmçinin bax
*Riyaziyyat Ensiklopediyası

## Xarici keçidlər
*
Leonid Vinoqradov

**Leonid Vinoqradov** () — general.
 
## Həyatı
L.Vinoqradov 1979-1986-cı illərdə Zaqafqaziya hərbi dairəsində siyasi şöbənin rəisi, Azərbaycanda dislokasiya olmuş Bakı Ümumqoşun Birləşməsinin Hərbi Şurasının üzvü olub.

L.Vinoqradov 1982-1986-cı illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, Azərbaycan KP MK-nın üzvü olub. Ömrünün son illərini Puşkin şəhərində yaşayan Leonid Vinoqradov Azərbaycanla tarixi dostluq əlaqələrini qoruyub saxlayıb, Azərbaycan rəhbərliyi və dövlət xadimləri ilə daima təmasda olub. Eyni zamanda, L.Vinoqradov Sankt-Peterburqdakı Azərbaycan diasporu nümayəndələri ilə mütəmadi olaraq əlaqə saxlayıb.

## Dəfni
3 sentyabr 2013-cü ildə general Leonid Vinoqradovun dəfn mərasimi keçirilib. Azərbaycanın Sankt-Peterburqdakı Baş Konsulluğunun əməkdaşları, Sankt-Peterburqda yaşayan Azərbaycan diasporunun fəal üzvləri və nüfuzlu iş adamları iştirak ediblər. Dəfn mərasimində Puşkin şəhər Administrasiyasının rəhbəri İvan Stepanov, Puşkin şəhər bələdiyyə şurasının sədri Boris Kiselyov, Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin birinci sərhəd kadet korpusunun rəisi Eduard Filippov, Puşkin şəhərinin müharibə veteranları şurasının üzvləri və zabit dostları L.Vinoqradovun şərəfli həyat yolunu qeyd edərək, onun dövlət qarşısındakı misilsiz xidmətlərindən söz açıblar.

## İstinadlar
Paula Selinq

**Paula Selinq** () — 25 dekabr 1978-ci ildə anadan olmuş Rumıniyalı məşhur müğənni.

Paula Selinq Ovidiu Çerneutsyanu ilə birlikdə "Playing with Fire" mahnısı ilə Rumıniyanı 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edib və finala vəsiqə qazanaraq, Rumıniyaya 3-cü yeri qazandırıb. Bu Rumıniyanın müsabiqə tarixində əldə etdiyi ən yüksək nəticə olub.

Selinq 2012-ci ildə Bakıda keçirilən Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ölkəsini yenidən təmsil etmək üçün Rumıniyanın Milli Finalına qatılacağını bildirsə də, daha sonra mahnısının hazır olmadığı üçün seçimlərə qatılmayıb. Lakin müğənni növbəti illərdə Avroviziyaya yenidən qayıtmaq niyyətində olduğunu açıqlayıb. Paula Selinq Avroviziya 2012-nin final mərhələsində Rumıniyanın səslərini açıqladı.

1 mart 2014-cü ildə Paula Selinq və Ovidiu Çerneutsyanunun "Miracle" mahnısı ilə Kopenhagendə keçiriləcək 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində yenidən Rumıniyanı təmsil etmək üçün seçildikləri elan edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dinamo Kazan QVK

**"Dinamo Kazan"** — qeyri-müstəqil Tatarıstan Muxtar Respublikasının paytaxtı Kazan şəhərini təmsil edən qadın voleybol klubudur.Muxtar Respublika hal-hazırda Rusiyanın tərkibində olduğu üçün komanda Rusiya Superliqasında çıxış edir.

## Tarixi
Komanda 2002-ci ildə Tatarıstan prezidentinin sərəncamı ilə yaradılmışdır. Klub Rusiyanın son illərdə ən böyük çıxış yaxalayan komandalardandır. Komanda ilk çempionluğunu 2011-ci ildə yaşadı. Daha sonra ardıcıl iki il bu titulu qorudu. Son Rusiya çempionu 2013-cü ildə super ulduz Yekaterina Qamovayı transfer edərək onsuzda güclü olan heyətini daha da zənginləşdirdi. 2014-cü ildə isə kazanlılar Bakıda keçirilən "Dördlər finalı"nda ilk öncə Rabitəni məğlub edib daha sonra finalda son çempion Vakıfbank Günəş Sığortanı 3-0 yenərək tarixində ilk dəfə CEV Qadınlar Çempionlar Liqasını qazandı. Həmçinin, turnirin ən yaxşı oyunçusu da Qamova oldu.

## Heyəti

*2013-14 mövsümü üçün*

**Texniki heyət**
* Baş məşqçi :  Rişat Qilyazatdinov
* Köməkçi məşqçi :  Sergey Sikayev
* Gənclərin məşqçisi :  Dеnis Маtveyev
* Məsləhətçi məşqçi :  Zduard Semenov
* Həkim :  Pavel Klımosvski
* Həkim :  Мixayl Şteinberq
* Masajist :  Yevgeni Dıbov

## Uğurları
### Ölkədaxili
*  Rusiya Superliqası
**  Çempionluq (3): 2010–11, 2011–12, 2012–13
*  Russiya Kuboku 
**  Çempionluq (2): 2010, 2012

### Beynəlxalq arenada
*  **[[CEV Qadınlar Çempionlar Liqası|CEV Çempionlar Liqası]]**  
**  Çempionluq (1): 2013-14

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt 
*CEV saytında Dinamo Kazan
Yaşıl Teatr (dəqiqləşdirmə)

*Yaşıl Teatr — Bakıda yerləşən açıq hava teatrı.
*Yaşıl Teatr (Quba) — Qubada yerləşən açıq hava teatrı.
*Yaşıl teatr (film, 2008) — film.
Sun Hao

**Sun Hao** (* 242; † 284) — U çarlığının dördüncü çarı, Sun Henin oğlu.

Sun Henin böyük oğlu, yenicə xələf elan edilmiş Sun Deq 241-ci ildə öldükdən sonra, Sun Hao 242-ci ildə konkubina Hedən doğulmuş sonrakı böyük oğlu idi.
Sun Çyuan

**Sun Çyuan** (5 iyul 182 – 21 may 252) — Sun-çzı nəslindən olan Sun Çzyanın oğlu, U çarlığının birinci hökmdarı.
Sultanlar Liqası

**Sultanlar Liqası** — Türkiyədə qadın komandaları arasında iki dövrəli voleybol çempionatı.

## 2013-2014-cü il sezonunda iştirak edən komandalar
Sun Xiu

**Sun Xiu** (* 235; † 264) — Sun Çyuanın oğlu və U çarlığının üçüncü çarı.

## Həyatı

## Şəcərəsi

## Həmçinin bax
Əczaçıbaşı QVK

**"Əczacıbaşı" Dynavit** (*Dynavit sponsorun adı*) — 1966-cı ildə qurulan qadın voleybol komandasıdır. "Əczacıbaşı İdman Klubu"nun bir parçasıdır. Lakin idman klubunun hələ ki, başqa idman növündə komandası yoxdur. Komanda ev oyunlarını əczacıbaşı idman salonunda oynayır.

## Tarixi
Komanda 1968-ci ildən etibarən İstanbul voleybol liqasında mübarizə aparır.1970-ci ildə liqanın qalibi olur. 1972-ci ildə ölkə çempionatında çempionluq yaşayan komanda on yeddi il bu titulu itirməmişdir. Bu isə Türkiyədə hələ də qırıla bilməyən rekorddur. Neçə illər də qırılması gözlənilmir. 1999-cu ildə qazanılan Top komandalar kuboku Türkiyə voleybolunun CEV turnirlərində qazandığı ilk belə uğur idi. Komanda həmçinin CEV Çempionlar Liqasında da müvafiq olaraq ikincilik, üçüncülük və dördüncülük qazanmışdır.

## Heyəti
*2023-24 mövsümü üçün*

### Teknik heyət

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt 
*"CEV" saytında "Eczacıbaşı"
Elbrus Ərud

**Elbrus Ərud** (tam adı: *Elbrus Ramiz oğlu Seyfullayev*; ) — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Əməkdar jurnalist 

## Həyatı
1979-cu il 29 dekabrda Biləsuvar rayonunun Nərimankənd kəndində doğulub. Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. Ukraynada Kiev Milli Dövlət Universitetinin Jurnalistika institutunda magistr təhsili alıb. 2003-2004-cü illərdə Xalq Cəbhəsi qəzetində, 2004-2010-cu illərdə APA agentliyində çalışıb.

2010-cu ildə "Qafqazinfo" xəbər portalını yaradıb və onun rəhbəridir.

## Kitabları

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Jurnalistika xatirələrindən bəhs edən "Yaza bilmədiklərim" və publisist yazılarının toplusu olan "Anne annem" kitablarının müəllifidir.

2020-ci il iyulun 22-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin kütləvi informasiya vasitələrinin əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında sərəncamı ilə “Əməkdar Jurnalist” adına layiq görülüb.

## İstinadlar
UEFA Millətlər Liqası

**UEFA Millətlər Liqası** — UEFA-ya üzv olan federasiyaların kişi milli futbol komandaları arasında iki ildən bir keçirilən futbol turniri..

İlk turnirə 2018-ci ilin sentyabrında start verildi. A diviziyasında qruplarını birinci sırada bitirən 4 komanda Portuqaliyada keçirilən final mərhələsinə yüksəldi. Bundan əlavə, hər diviziyadan bir komanda UEFA Avro 2022-yə vəsiqə qazanacaq.

Turnir milli komandalar arasında keçirilən yoldaşlıq oyunlarını əvəzetmək məqsədilə təsis edilmişdir.

## Format
UEFA Millətlər Liqasının format və matç reqlamenti 4 dekabr 2014-cü il tarixində təsdiqləndi. Qəbul edilmiş formata əsasən (qeyd etmək lazımdır ki, format təsdiqlənməmişdən öncə Kosovo hələ UEFA üzvü olmamışdı) 55 komanda A diviziyasında 12, B diviziyasında 12, C diviziyasında 15 və D diviziyasında 16 komanda olmaqla dörd diviziyaya ayrılır.

Hər diviziya öz içində üç-üç və ya dörd-dörd komandalardan ibarət 4 qrupa ayrılır. Hər qrupda komandalar dairəvi sistem üsulu ilə 4 və ya 6 oyun oynayır. Oyunlar hər matç həftəsində 2 oyun olm

Ən yuxarı diviziya olan A diviziyasının dörd qrup birincisi UEFA Millətlər Liqası çempionu olmaq üçün final mərhələsində qarşılaşır. Finallar iki yarımfinal, bir üçüncülük uğrunda matç, bir çempionu müəyyənləşdirən final matçından ibarətdir. Ev sahibi ölkə 4 yarı finalist komanda arasında müəyyənləşdirilir.

Bu turnirin maraqlı tərəflərindən biri də komandaların alt diviziyaya düşmə və üst diviziyaya qalxa bilməsidir. B, C, D diviziyasının komandaları bir üst diviziyaya yüksələ bilər. A, B, C diviziyasının komandaları isə bir alt diviziyaya enə bilər. Qruplardakı komanda sayının fərqliliyinə görə C diviziyasının ən pis mübarizə aparan qrup üçüncüsü də D diviziyasına enir.

### Qrup mərhələsi üçün klassifikasiya qaydaları
Qruplarda iki və ya daha çox komandanın xallarının bərabər olması halında sıra ilə aşağıdakı kriteriyalardan istifadə olunur:
# Komandaların öz aralarında oynadığı oyunlarda qazandıqları xal və ya xallar
# Komandaların bir-biri ilə keçirdiyi oyunlar arasında top fərqi
# Komandaların bir-biri ilə keçirdiyi oyunlarda vurulan qol sayı
# Komandaların bir-biri ilə keçirdiyi oyunlarda atılan səfər qolları
# 1-4 nömrəli kriteriyaların işlədilməsinə baxmayaraq hələ də bərabərlik pozulmayıbsa,1-4 nömrəli kriteriyalar bir daha işlədilir,və hələ də bərabərlik varsa 6-10 nömrəli kriteriyalar istifadə edilir.
# Qrupdakı qol fərqi
# Qrupda vurulan qol sayı
# Qrupda vurulan səfər qollarının sayı
# Qrupdakı qələbə sayı
# Qrupdakı səfər qələbəsi sayı
# Fair-play xalı (sarı kart 1 xal, qırmızı kart 3 xal, sarı + qırmızı kart 4 xal)
# 2017-ci il UEFA Milli komandaların reytinq cədvəli

## İstinadlar
Uyvar qalası

**Uyvar qalası** — Slovakiyanın Nove Zamky şəhərində yer alan günümüzə qədər çata bilməmiş bir qaladır. Müxtəlif dövrlərdə Macarıstan Krallığının, Osmanlı İmperiyasının və Avstriya-Macarıstan İmperatorluğunun tabeliyində olmuşdur.

Uyvar qalası 1573-1581-ci illərdə Macarıstanı Osmanlı ordularından müdafiə məqsədiylə inşa edilmişdir. Qala İtalyan memar Ottavio Giulio Baldigara tərəfindən 6 uclu bir ulduz formasında inşa edilmişdir . Osmanlılar Uyvar Qalasını 6 dəfə mühasirəyə almışdılar. 1663-cü ildə IV Məhmətin hakimiyyəti dövründə Körpülü Fazil Əhməd Paşanın başçılığı ilə qala ələ keçirildi. Avstriya Vasvar Andlaşması ilə qalanı Osmanlılara vermək məcburiyyətində qaldı. Qala və qalanın ətrafındakı şəhər Osmanlılar tərəfindən Uyvar Əyaləti olaraq təşkil edildi. Qala 22 il boyunca Osmanlıların əlində qaldı. 1685-ci ildə Lorraine Dükü V Charlesin əmrindəki Avstriya ordusu tərəfindən ələ keçirildi. 1699-cu ildə imzalanan Karlofça Anlaşmasıyla qala rəsmi olaraq Osmanlıların əlindən çıxdı.

Bu tarixdən sonra qalanın əhəmiyyəti azalmışdı. 1724-1725-ci illərdə Müqəddəs Roma İmperatoru VI Karl protestantlar tərəfindən sığınacaq olaraq istifadə edilməsini maneə törətmək üçün qalanın böyük bir hissəsini uçurdu. Qalanın geri qalan hissələri II Dünya müharibəsidönəmində 1944-cü ildə təyyarələr tərəfindən bombalanaraq dağıdıldı. İndiki vaxtda Uyvar Qalasının çox kiçik bir hissəsi qalmaqdadır.

Bu gün bir çox qərb dilində istifadə edilən "Türk kimi güclü" (Fr: Fort comme un Turc) deyimi, bu qalanın fəthindən sonra yaranıb, tam halı "Uyvar qarşısında bir Türk kimi güclü" şəklindədir.

## Mənbə
* http://www.os-ar.com/modules.php?name=News&file=article&sid=11532
Təbii killer hüceyrələri

**Təbii killer hüceyrələri** ( *(NK cells)*) — B- və T- hüceyrələri ilə ümumi mənşəyə malikdirlər və limfositlərin üçüncü populyasiyasını əmələ gətirirlər. B- və T- limfositlərindən fərqli olaraq onlar xüsusi antigenbirləşdirən reseptorlar kompleksindən məhrumdurlar. Ona görə də onlara bəzən 0 hüceyrələri də deyilir. Təbii killer hüceyrələrinə orqanizmin bütün toxuma və orqanlarında rast gəlinir. Qan dövranınmdakı limfositlərin 10–15% i onların payına düşür. Ölçülərinə ğörə adi limfositlərdən təxminən 2 dəfə böyükdürlər. Morfoloji quruluşlarına görə də təbii killaer hüceyrələri digər limfositlərdən fərqlənirlər. Onların sitoplazmasının nüvəyə olan nisbəti yüksəkdir və sitoplazmaları azurofil qranullarla zəngindir. Qranullarda ehtiyat şəklində perforin zülalı, apoptozun induksiyasını həyata keçirən qranzimlər(serin esterazaları) və təbii killer hüceyrələrini autolizisdən qoruyan proteoqlikan molekulları toplanırlar.

Təbii killerlər üçün xarakterik olan quruluşa böyük qranulositar limfosit(BQL) quruluşu deyilir. Təbii killerlər sitotoksiki və humoral funksiyaara malikdirlər. Sitotoksiki aktivlik onların bir çox viruslarla yoluxmuş və transformasiyaya məruz qalmış şiş hüceyrələrinin tapıb məhv edilməsinə xidmət edir. Humoral funksiya aktivləşmiş təbi killerlərə məxsusdur. Onlar müxtəlif sitokinlər ifraz etməklə immun hüceyrələrinin böyümə və inkişafına təsir göstərirlər.
Eozinofillər

**Eozinofillər** — qranulositlərin bir populyasiyasıdır.

Qanın leykositlərinin 2–5%i onların payına düşür. Onlar adətən ikiseqmentli nüvəli hüceyrələrdirlər. Sitoplazmadaxili qranulları eozin (turş təbiətli boya) boyası ilə rəngləndiyinə görə onlara "eozinofillər" deyilir.

Ölçülərinə görə qranullar böyük və kiçik eozinofil qranullar olmaqla iki tipə bölünürlər. Böyük eozinofil qranullar elektron mikroskopunda mərkəzi kristalları özək, ətrafı isə matrikslə əhatə olunmuş, diametri təxminən 1 mkm ə bərabər orqanoidlər kimi görünürlər. Onların möhtəviyyatının əsas hissəsini mərkəzdə kristallik formalı əsas qələvi zülalı, matriksində isə peroksidlər və eozinofillərin kation zülalı adlanan molekullar təşkil edirlər. Kiçik qranullarda arilsulfataza və turş fosfataza toplanır. Bu maddələrdən başqa eozinofillərdə həmçinin elastaza , kollogenaza, qlükuronidaza, katepsin, mieloperoksidaza və RNT -aza da aşkar edilmişdir.

Müəyyən stimulların təsirindən qranulların möhtəviyyatı ekzositoz nəticəsində hüceyrə xaricinə boşaldılır. Eozinofillər digər qranulositlər kimi sümük iliyində ümumi mieloid sələf hüceyrələrindən yaranırlar. Onların əsas böyümə və differensiasiya faktoru İL-5-dir (interleykin-5). Sümük iliyini tərk etmiş eozinofillər qan dövranında təxminən 30 dəqiqə qalır və sonra toxumalara keçirlər. Onların yarım yaşama dövrü 24 gündür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
"Miqrasiya orqanlarında qulluqda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı

## 2014
# Abbasova Xəyalə Həsən qızı — 17.03.2014
# Alıyev Siyasət İdris oğlu — 17.03.2014
# Əliyev Elman Məmməd oğlu — 17.03.2014
# Əzimov Rəşad Rizvan oğlu — 17.03.2014
# Hacıyeva Esmira İsmayıl qızı — 17.03.2014
# Hacıyev Kəyan Cabbar oğlu — 17.03.2014
# Quliyev Nizami Mahir oğlu — 17.03.2014
# Mansurov Vaqif Rahib oğlu — 17.03.2014
# Məmmədov İntiqam Behbud oğlu — 17.03.2014
# Nəbiyev Şahin Hidayət oğlu — 17.03.2014
# Seyidov Yusif İbrahim oğlu — 17.03.2014
# Səfərov Rövşən Elxan oğlu — 17.03.2014
# Vəliyev Elxan Eldar oğlu — 17.03.2014

## Həmçinin bax
* "Miqrasiya orqanlarında qulluqda fərqlənməyə görə" medalı
* Azərbaycan Respublikasının orden və medalları ilə təltif edilənlərin siyahıları

## İstinadlar
Çao Yui

**Çao Rui** ya **Çao Yui** () (* 205; † 239) Vey sülaləsinin II hökmdarı Çao Peyin Çhen Luodan olan oğlu.

## Həyatı

Çao Yui dünyaya gələndə onun babası - Çao Çao hələ Han sülaləsinin adi məmuru idi. Çao Yuinin anası Çhen Luo formal sarı çalmalılar üsyanı zamanı sərkərdə olmuş Yuan Şaonun oğlu Yuan Xinin arvadı olmuş, Çao Çao üsyanı yatırdıqdan sonra onun əsarətinə düşmüş Çhen Luonu oğlu Çao Pey ilə evləndirilmişdir. Toydan səkkiz ay sonra dünyaya gələn Çao Yui bəzi şaiyələrə görə Yuan Xinin oğlu hesab olunur. Bu şaiyənin əsasən  Çao Pey konkubinası Quo tərəfindən yayılması xüsusi məqsəd güddüyü də güman edilir. Bunun nəticəsi olaraq 221 ci ildə Çhen Luo özü-azünü qəsd edərək öldürür. 222 ci ildə Çao Yui varis şahzadə elan olunur. Atasının vəfatından sonra 226 cı ildə 21 yaşında taxta çıxır.
Çao Mao

**Çao Mao** () (* 241; † 260) — Vey sülaləsinin IV hökmdarı, Çao Linin oğlu, Çao Peyin nəvəsi.
Lyu Bey

**Lyu Bey** (), (161—223) — Çin ərazisində Üç çarlıq dövründə Şu çarlığının birinci  hökmdarı və Şu sülaləsinin banisi.

## Həyatı

220-ci ildə sonuncu Han imperator hakimiyyətdən Veylər tərəfindən uzaqlaşdırıldıqdan sonra Lyu Bey bi əqəba kimi Han sülaləsi ailəsini öz tərəfinə çəkərək onlara itirilmiş hakimiyyət və ərazilərin qaytaracağını vəd edir. 221-ci ildə özünü yenidən qurmuş olduğu Han dövlətini imperatoru elan edir. Çin tarixində bu dövlət həm də Şu Han kimi tanınır. Bundqn iki il sonra Lyu Bey Sun Çyuanın üzərinə itirilmiş  Hunan və Hubey əyalətlərini geri qaytarmaq məqsədilə yürüş edir. Yürüş uğursuz olan Lyu Bey geri paytaxta çəkilərkən yolda 223-cü ildə vəfat edir. Vəsiyyətinə əsasən oğlu Lyu Şan onun yerini tutur.
Lyu Şan

**Lyu Şan** (), (207—271), digər adı  **Qunsı** (), həmçinin **Şençji** () — Çin ərazisində Üç çarlıq dövründə Şu çarlığının ikinci və sonuncu hökmdarı.
Çao Pey

**Çao Pey**, **Çao Pi** (, d.187–ö.29 iyun 226) — Vey hökmdarı, dahi Çin şairi və sərkərdəsi, Çao Çaonun konkubina Biandan olan oğlu, Çao Çjinin qardaşı, Vey sülaləsinin banisi.

## Həyatı
Çao Pey dünyaya gələrkən hələ onun atası Çao Çao adi orta dərəcəli perespektivsiz bir məmur idi. Uşaqlıq illəri müharibələrdə iştirak etdiyi üçün atasız keçmışdir. 211-ci ildə Çao Pey atasının — baş vəzir Çao Çaonun müavini təyin edilir. Bu illərdə hərbi yürüşlərdə onun böyük qardaşı Çao Am həlak olur və Çao Pey ailənin böyük oğluna çevrilir. Buna baxmayaraq Çao Çao onu varis kimi elan etməkdə tərəddüd edirdi. Çao Pey və Çao Çjau arasında qalan Çao Çao generalların məsləhətinə əsasən Çao Pey varis elan edilir. Ölkədəki nizam-intizamı saxlamaq baxımından, Çao Çjinin təcrübəsizliyi baxımından bu düzgün qərar sayılırdı.

220-ci ildə Çao Çao öldükdən sonra hakimiyyət Çao Peyə keçir. Varisin Çao Çao tərəfindən mübahisəsiz elan edilməsinə baxmayaraq, ilk vaxtlar çaxnaşmalar yaranır. Çao Pey atasının ölüm xəbərini Eçen şəhərində hərbi düşərgədə almış olur. Bundan istifadə edən Çao Çjan ordusunu paytaxt Loyana yürüdür. Bunun qarşılığında Çao Pey anasının adından onun varis olduğunu bəyan etdirir və cəld ölkədə nizamı saxlamaq üçün tədbirlər görür və ardaşı Çao Çjanın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmağa nail olur. Bundan sonra Çao Pey nominal imperator olan Syan-dini hakimiyyətdən uzaqlaaşdıraraq, Vey sülaləsinin başlandığını elan edir. Müqabilində o, hakimiyyəti əlindən alınmış imperatoru, "qun" titulu verərək Şenyana göndərir. Atasına isə o, ölümündən sonra Men Vey adlandırarq ona imperator titulu verir. Müxtəlif yazılarda Vey həm çarlıq həm də imperiya, o cümlədən hökmdarları isə həm çar həm də imperator kimi göstərilir.

Çao Pey taxta oturduqdan və özünü Han sülaləsinin qanuni varisi elan etməsindən sonra ölkənin digər ərazilərinə nəzarət edən sərkərdələr Lyu Bey (161–223) və Sun Çyuan (182–252) özlərini həmin ərazilərin hökmdarı elan edirlər. Lyu Bey ixtiyarında olan ərazilərdə Şu dövlətini quraraq özünü hökmdar və Şu sülaləsinin başlandığını elan edir. Gərgin siyasi durum onu, digər ərazilərdə hökmranlığını qurmuş Sun Çyuan ilə Vey dövlətinə qarşı müttəfiqliyə məcbur edir. Çibi döyüşündən sonra müttəfiqlər öz mövqelərini xeyli möhkəmlətmiş olurlar.
Çiçen-İtsa

**Çiçen-İtsa** (yuk. Chichʼen Itzá), Meksikanın Yukatan yarımadasında yerləşən və Mayya sivilizasiyasının ən mühüm arxeoloji mərkəzlərindən biridir. Şəhərin adı yucatan mayya dilində "İtsa quyusunun ağzında" mənasını verir.

Çiçen-İtsa, Klassik dövrün sonlarından (e.ə. 600-cü ildən) başlayaraq Klassik sonrası dövrün (900–1200-cü illər) erkən dövrlərinə qədər bölgədə siyasi və iqtisadi mərkəz olmuşdur. Şəhərdə Puuk və Çenes kimi Maya memarlıq üslublarının, eləcə də Mərkəzi Meksikadan gələn təsirlərin izləri görünür.

## Əsas tikililər
Çiçen-İtsa'da bir çox təsirli tikili var, bunlardan bəziləri:

**El Castillo (Kukulkan Piramidası):** Şəhərin mərkəzində yerləşən və Kukulkan adlı ilan tanrıya həsr olunmuş bu piramida, Mayya memarlığının ən tanınmış nümunələrindən biridir. Piramidanın hər bir tərəfində 91 pilləkən var və zirvədəki platforma ilə birlikdə ümumilikdə 365 pilləkən əmələ gətirir ki, bu da bir ildəki günlərin sayına bərabərdir.

**Böyük Top Oyunu Sahəsi:** Mezoamerikan top oyunu üçün istifadə edilən bu sahə, dünyanın ən böyük top oyun sahələrindən biridir.

**Kəllə Divarı (Tzompantli):** Qurban kəsilən insanların kəllələrinin nümayiş etdirildiyi bu divar, Mayya mədəniyyətində qurban rituallarının əhəmiyyətini göstərir.

**Müqəddəs Senot:** Təbii bir quyudan ibarət olan bu yer, Mayyalılar tərəfindən dini mərasimlər üçün istifadə edilirdi.

## Turizm
Çiçen-İtsa, hər il milyonlarla turistin ziyarət etdiyi populyar bir turizm məkanıdır. 1988-ci ildə UNESCO-nun Dünya Mirası Siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Çiçen-İtza | Dünyanın yeni yeddi möcüzəsindən biri
İnformasiya prosesləri

**İnformasiya proseslərinə** — informasiyanın toplanması, ötürülməsi, saxlanması, emalı və istifadəçiyə çatdırılması aiddir.

***İnformasiyanın toplanması*** öyrənilən obyektin vəziyyəti haqqında məlumatın alınması məqsədi ilə aparılır. İnformasiyanın toplanması adi halda insan tərəfindən, avtomatlaşdırılmış halda isə texniki vasitələr və sistemlər tərəfindən yerinə yetirilir.

***İnformasiyanın ötürülməsi***  — toplanan informasiyanın emal edilməsi üçün emal vasitələri ilə ötürülməni nəzərdə tutur. Adi halda informasiyanın emalı insan tərəfindən, avtomatlaşdırılmış halda isə kompüterlər vasitələrlə aparılır. İnformasiyanın ötürülməsi məsafədən asılı olaraq müxtəlif vasitələrlə yerinə yetirilə bilər. Yaxın məsafəli ötürmələrdə kabellərdən, uzaq məsafəli ötürmələrdə isə rabitə kanallarından (telefon, teleqraf, peyk rabitəsi və s.) istifadə edilir. Müasir kompüterlərdə informasiyanın telefon kanalı vasitəsilə uzaq məsafədən qəbulu və ötürülməsi üçün modem (modulyator - demodulyator) adlanan xüsusi qurğudan istifadə edilir.

***İnformasiyanın saxlanması*** —  informasiya emal edilməzdən əvvəl və sonra daşıyıcılarda saxlanılmasını nəzərdə tutur. İnformasiya daşıyıcısı kimi kağızdan, köhnə kompüterlərdə perfolentdən, perfokartdan, maqnit lentindən, müasir kompüterlərdə isə maqnit və lazer disklərindən və kartlardan istifadə olunur.

***İnformasiyanın axtarışı*** və emalı adi halda insan tərəfindən, avtomatlaşdırılmış halda isə kompüter vasitəsilə aparılır.

***İnformasiyanın emalı*** başqa sözlə qarşıya qoyulan məsələnin həlli deməkdir. Bunun üçün əvvəldən hazırlanmış alqoritmlərdən və proqramlardan istifadə olunur. İnformasiyanın emalından alınan nəticələr tələb olunan formada istifadəçilərə çatdırılır. Avtomatlaşdırılmış üsulla (kompüterlə) emal olunan informasiya istifadəçilərə adətən kompüterin xaricetmə qurğuları ilə (monitor, printer, plotter və s.) mətn, cədvəl, qrafik və s. şəklində çatdırılır.

## İstinadlar
Qərbi Ermənistan İdarəsi

**Qərbi Ermənistan İdarəçiliyi, Türkiyə Ermənistanı İdarəçiliyi** — İkinci Van üsyanından sonra, 1915–1918-ci illərdə Van gölü ətrafında rus-erməni qüvvələri tərəfindən ələ keçirilərək qurulan müvəqqəti idarəçilik.

## Tarixi

XIX əsrin sonlarından etibarən ermənilər öz dövlətlərini qurmaq üçün müxtəlif təşkilatlar yaradıb, ideyaları uğrunda mübarizə aparırdılar. Bunlardan ən güclüsü Daşnaksütun partiyası idi. 1915-ci ilin 19 aprel-6 may tarixlərində bu partiyanın rəhbərliyi ilə İkinci Van Üsyanı baş tutur. Üsyana Aram Manukyan ("Vanlı Aram") rəhbərlik edirdi. Osmanlı dövləti bu üsyanı yatızdırmağa çalışsa da rus qoşunlarının köməyi ilə 16 may gecəsi Van rus-erməni birləşmələri tərəfindən ələ keçirilir. Avqust ayında Osmanlı ordusu tərəfindən geri qaytarılsa da, yenidən rus-erməni birləşmələri tərəfindən ələ keçirilir. Bir müddət ***Azad Vaspurakan*** adlanır. 1917-ci ilin dekabrında Hakob Zavriev tərəfindən idarə olunan Zaqafqaziya seyminə bağlı olur. Ermənistan Demokratik Respublikasının qurulmasıyla qısamüddətli bu dövlətə birləşir, sonralar Osmanlı dövləti tərəfindən yenidən geri qaytarılır.

## Mənbə
* The Armenian People from Ancient to Modern Times: Foreign Dominion to Statehood, Richard G. Hovannisian, ed.
Zəyəm bələdiyyəsi

* Zəyəm bələdiyyəsi (Qax) — Qax rayonunda bələdiyyə.
* Zəyəm bələdiyyəsi (Şəmkir) — Şəmkir rayonunda bələdiyyə.
Bayramlı bələdiyyəsi

* Bayramlı bələdiyyəsi (Bərdə) — Bərdə rayonunda bələdiyyə.
* Bayramlı bələdiyyəsi (Şəmkir) — Şəmkir rayonunda bələdiyyə.
* Bayramlı bələdiyyəsi (Tovuz) — Tovuz rayonunda bələdiyyə.

## Həmçinin bax
* Bayramlı
Məzahir Məmmədov (tarzən)

**Məzahir Məmmədov** () — Azərbaycanın Salyan rayonunda və eyni zamanda cənub zonasında tanınmış tar ifaçılarındandır.

## Həyatı
Məzahir Məmmədov 1948-ci il may ayının 10-da Salyan şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olub. Atası mahir zurna ifaçısı Mənəf Məmmədov məşhur "Cəngi" ansamblının yaradıcısı olub və uzun illər ona rəhbərlik edib. Ailələrinin bütün üzvləri – 8 qardaşın hər biri musiqi ilə məşğul olub. SSRİ dövründə bu qardaşlar keçmiş ittifaqın bir çox şəhərlərində, xarici ölkələrdə müntəzəm qastrollarda olublar. Sonradan qardaşların bəziləri, eləcə də Məzahir Məmmədov bu gün rayon incəsənətlə məğuldurlar.

Məzahir Məmmədov 10 yaşından etibarən tarla maraqlanıb. Sonradan muğama həvəsi artıb və 12 yaşı olanda muğam həvəskarı kimi tanınırdı.

XX əsrin 60-cı illərində Asəf Zeynallı adına Musiqi exnikumunda təhsil alan zaman Bəhram Mansurov, Əhməd Bakıxanovdan tar sənətinin bir çox sirlərini öyrənib. 1988–1993-cü illərdə Soltan Hacıbəyov adına Sumqayıt musiqi texnikumunda təhsilini yeniləyib. Bir müddət rayonun yenikənd kənd musiqi məktəbində direktor vəzifəsində çalışan Məzahir Məmmədov hazırda Salyan şəhərindəki Qulu Əsgərov adına İncəsənət Məktəbinin tar müəllimidir.

## Yaradıcılığı
Məzahir Məmmədov 1984-cü ildən etibarən rayondakı Qulu Əsəgərov adına "Gənclik" xalq çalğı alətləri ansamblına rəhbərlik edir. Ansambl muğam ustadı Qulu Əsgərov tərəfindən 1946-cı ildə yaradılıb. Gənc Məzahir Məmmədov bu ansamblda fəaliyyətə konsertmeyster kimi fəaliyyətə başlayıb.

Məzahir Məmmədov SSRİ dövründə Ümumittifaq Xalq Nailiyyətləri Sərgisində iştirak edib və bu sərginin diplomuna layiq görülüb. Rəhbərlik etdiyi dövrdə "Gənclik" ansamblının ifa etdiyi 10 musiqi yazısı Rusiyanın qızıl fonduna daxil edilib. SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin fəxri fərmanına layiq görülüb.

Azərbaycanın müstəqilliyi dövründə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən dəfələrlə diplomlarla təltif olunub, təşəkkürlər alıb. Yaradıcılığı dövründə Rusiya, İspaniya, Yuqoslaviya, Ukrayna, Baltikyanı ölkələr, İran, Orta Asiya ölkələrində və s. dövlətlərdə qastrollarda olub, ümumdünya folklor xalq yaradıclığı festivallarının laureatı olub.
Saudade

**Saudade** — portuqal sözüdür. Bu sözün eyni anda xoşbəxt və bədbəxt olmaq kimi paradoksal mənası var. Saudade optimist və pessimist hekayələrin içində yaxşı və pisin bir-birini izlədiyi kölgə kimidir. Onlar həm bir-birindən ayrılmazlar, həm də bir-birlərini tamamlayarlar. Lüğətlərdə "keçmişdə duyulan həsrət" kimi verilsə də əslində nostaljidən çox fərqli bir mənası var. Fərq sadəcə qovuşma həsrəti deyil. Başlıca fərq ondan ibarətdir ki, Saudade — keçmişdə olan üzüntü dolu həsrəti ifadə edir. Saudade portuqalların qürur duyduqları sözlərdən və duyğulardan biridir. Yüz illər boyunca portuqal qadın və qızların dənizə qurban verdikləri kişilərin ardından çəkdikləri ağrıları və əzabları, gedib dönməyələri xatırlayarkən Saudade demişlər. Saudade başqa dilə tərcümə olunmayan sözlərdəndir. Bəlkə də bu cəhət sözün gözəlliyindəndir. Belə sözlər ya başqa dillərdə tərcümə olunmaz, ya da başqa dillərdə mənasız sözlərin mənasını hiss etdiyimiz zamanlarda Saudade deyib keçirlər.

Kabo Berdenın Cesaria Evora adlı bir məşhur müğənisi var. Bu qadın "Basanovanın divası" hesab olunur. Cesaria Evora Saudade adlı mahnısında xəşbəxtlik və bədbəxtliyin tarazlığından oxumuşdur. Hətta Saudade haqda filmlər də çəkilmişdir.
Departament

**Departament** ( — bölmə):

* Departament (inzibati-ərazi vahidi) — bir sıra ölkələrdə inzibati-ərazi vahidi: Fransa, Argentina, Kamerun və s.
* Departament (bölmə) — bir sıra ölkələrdə nazirlik və ya onun baş idarələri.
* ABŞ Dövlət Departamenti
Torbeşlər

**Torbeşlər** və ya bəzi ölkələrdə verilən adla müsəlman Makedonlar (Makedonca: Македонци-муслимани / Makedonci-Muslimani; Serbcə: Торбеши / Torbeši; Boşnakca: Torbeši) Makedoniya Respublikası, Albaniya və Kosovada yaşayan bir xalqdır.

## Ümumi məlumat
Torbeşlər  müsəlmandırlar. Etnik kökənləri mövzusunda Cənubi Slavyanlarından olduqlarını iddia edən görüşlər vardır.

Yaşar Kalafata görə, Torbeşlər; Göktanrı inancına mənsub türklər olaraq bölgəyə gələn və sonraları İslamiyətə Makedonyada girən soydaş türk topluluqlarındandır. Kalafat, düyün gecəsi yatağa  oğlan uşağı yatırılması, nəzər üçün qurşun tökülməsi, lohusalıkta cin türü varlıkların zərərlərindən qorunmaq üçün tərs əlbisə geydirilməsi, muska edilməsi kimi xüsusların bənzərlik göstərməsini örnək olaraq göstərməkdədir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Semyon Bilmes

**Semyon Bilmes** (d. 29 avqust 1955) - Azərbaycan əsilli amerikalı rəssam, Eşlənd İncəsənət Akademiyasının  qurucusu və müəllimlərindən biri. Bu incəsənətin ABŞ-nin Oreqon şttının Eşlənd şəhərində və Havayinin Maui şəhərində bölmələri vardır. Bilmes ABŞ səviyyəsində marketinq, redaktə və kitab rəssamlığı sahəsində tanınmışdır. O, AT&T, CBS, General Mills, Warner Lambert, Smirnoff Vodka, Citibank, Clairol, Western Union, Alaska Airlines və Philip Morris kimi şirkətlərin reklamları üçün rəsmlər çəkmişdir. O, kitablara və *Reader's Digest,* the *[[The New York Times]]* dövrü mətbuatlar üçün rəsmlər çəkmişdir. Bilmesin yağlı boya rəssamlığı nümunəsi olan "Qırmızı türbanda xanım" əsəri American Showcase tərəfindən hazırlanmış ilin ən yaxşı dizaynları və rəsmləri siyahısında yer almışdır.

## Həyatı
Semyon Bilmes 1955-ci il 29 avqust tarixində Azərbaycan SSR-nın Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, ilk incəsənət təhsilini məktəbin ilk illərində almış, 16 yaşına çatdıqda isə Bakıda yerləşən Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinda təhsilinə davam etmişdir. 1980-ci ildə Nyu-Yorka mühacirət etmiş, burada da Parlons Dizayn Məktəbindən məzun olmuşdur.

O, ABŞ-də Bilmes İncəsənət Məktəbinin əsasını qoymuş, burada kommersiya məqsədləri ilə 10 il dərs demişdir. Daha sonra Oreqon ştatının Eşlənd şəhərində daha böyük və rahat binaya köçmüş və Eşlənd İncəsənət Akademiyasının əsasını qoymuşdur. 2010-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Maui şəhərinə köçmüş, burada Maui Atelyesinin əsasını qoymuşdur. Hal-hazırda da bu atelyədə müəllimlik etməklə məşğuldur.

Hal-hazırda bu şəhərdə yaşayan Bilmes evlidir, dörd övladı vardır. 
## İstinadlar