open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ayaz Abdullayev

**Ayaz Hidayət oğlu Abdullayev** — Alim, texnika elmləri doktoru, Professor, Azərbaycan Politexnik İnstitutunda Maşın detalları və yükqaldıran nəqledici maşınlar kafedrasının müdiri (1976-cı ildən). 2012-ci ildə Avropa Nəşrmətbu Evinin "Ən yaxşı Vətənpərvər Tədqiqatçı Alim" qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur.

## Həyatı və elmi fəaliyyəti
1940-ci il iyunun 2-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. Əslən Qazax rayonundandır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki Texniki Universitet) Maşınqayırma texnologiyasi, metalkason dəzgahlar və alətlər ixtisası üzrə ali təhsil almışdır. 1963-cü ildə institutu bitirərək Bakı Su Kamərləri idarəsində texniki şöbənin rəisi, Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Layihə-Texnologiya Neft Maşınqayırma İnstitutunda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.

1965-ci ildən etibarən Azərbaycan Politexnik İnstitutunda assistent, baş müəllim, dosent, professor vəzifəsində çalışmışdır.

1970-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda namizədlik, 1990-ci isə Xarkov Politexnik İnstitutunda doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir.

1976-cı ildən Maşın detalları və yükqaldıran nəqledici maşınlar kafedrasının müdiridir.

## Təltif və mükafatları
2012-ci ildə Avropa Nəşrmətbu Evinin "Ən yaxşı Vətənpərvər Tədqiqatçı Alim" qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
Fikrət Abdullayev

**Fikrət İlyas oğlu Abdullayev** — Alim, biologiya elmləri doktoru, professor, Meksikanın "Eksperimental onkologiya laboratoriyasının" rəhbəri, Meksika Elmlər Akademiyasının akademiki (2000).

## Həyatı və elmi fəaliyyəti
1943-cü ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Əslən Qazax rayonundandır. 1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) kimya fakültəsini bitirdikdən sonra Elmlər Akademiyasında əmək fəaliyyətinə başlamışıdr.

1970-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1973-cü ildə Moskva şəhərinə ezam olunub və 5 il Rusiya Elmlər Akademiyasının Molekulyar Biologiya İnstitutunda çalışmışdır. Vətənə qayıtdıqdan sonra Elmlər akademiyasının Fizika, daha sonra isə Botanika institutunda genomin biokimyası laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 1978-ci ildə İsveçrənin Stokholm Universitetinə göndərilmişdir. 1982-ci ildən 1983-cü ilədək Almaniyanın Münhen Universitetinin Biokimya İnstitutunda elmi fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1989-cu ildə Ukrayna Elmlər Akademiyasının Biokimya İnstitutunda dissertasiya müdafiə edərək biologiya elmləri doktoru elmi adını almışdır.

1990-cı ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarına ezam olunub. 1994-cü ilə qədər Nyu-Cersi ştatının Retger Universitetində çalışıb. Burada prof. Cerand Frenkelin laboratoriyasında birgə tədqiqatlar apanb. Onun ABŞ alimləri ilə birgə nüfuzlu beynəlxalq elmi jurnallarda 5 məqaləsi dərc olunub. 1994-cü ildə ABŞ-dən Bakıya qayıdaraq öz tədqiqatlarını genotip biokimyası laboratoriyasında davam etdirmişdir.

1995-ci ildə Meksika nın Elm və texnika Nazirliyinin dəvəti ilə işləmək üçün bu ölkəyə göndərilmişdir. Ömrünün axırına qədər orada işləmişdir. Meksikanın Keretar Universitetində yerli alimlərlə birgə tədqiqatlar aparmışdır.

Fikrət Abdullayev 1997-ci ildə "Eksperimental onkologiya laboratoriyasına" rəhbər təyin olunmuşdur. Xərçəng əleyhinə təbii və sintetik pereparatların axtarışı və öyrənilmesi istiqamətində elmi tədqiqatlar aparmış, bunların nəticələri ABŞ, Meksika, Çin və Hindistanda müxtəlif kitablarda nəşr olunmuşdur.

2000-ci ildə Meksika Elmlər Akademiyasının akademiki seçilmişdir. 100-dən çox elmi əsərin, bir neçə monoqrafiya və ixtiranın müəllifidir. Bir çox beynəlxalq akademiya, cəmiyyət və assosiasiyaların üzvü olmuşdur.

2006-cı ildə Meksikada vəfat etmiş, Bakıda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
Dodo mağara kilsəsi

**Dodo mağara kilsəsi** () — Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsidir. Kilsənin əsası VI əsrin I yarısında David Qarecinin tələbələrindən biri olan Dodo tərəfindən qoyulmuşdur.

## Tarixi

Kilsənin əsası VI əsrin I yarısında David Qarecinin tələbələrindən biri olan Dodo tərəfindən qoyulmuşdur. Onun tarixi aid olduğu monastırın ümumi tarixi ilə birbaşa əlaqəlidir. XII-XV əsrlərdə tikili monastır və monastır kilsəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. XIII-XVIII əsrlərdə kompleks monqollar, Teymurilər, Səlcuqlular və Səfəvilərin hücumlarına məruz qalmış, dəfələrlə yağmalanmış və tərk edilmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Kilsə müxtəlif dövrlərə (VI-XVIII əsrlərə) aid mağaralar kompleksindən ibarətdir. Kilsənin əsas zalı XI-XIII əsrlərə aid edilir. Qayanın küncündə yerləşən kiçik sövmə kilsənin ən mühüm və qədim hissəsi olmaqla ziyarətgah kimi istifadə olunur.

Kilsənin əsas zalı mühüm tarixi və mədəni əhəmiyyətə malik olan freskalarla bəzədilmişdir. Mərkəzi altar freskasında Xeyir-dua verən İsa təsvir edilmişdir. O, sol əlində üzərində gürcü əlifbası ilə yazı yazılmış qapalı kitab tutmuşdur. Məsihdən aşağıda arxangellər Mikayıl və Cəbrayıl, o cümlədən xeruvimlər təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*  Чубинашвили Г. Н., Пещерные монастыри Давид-Гареджи, Тб., 1948.
Dandolk FK

**Dandolk Futbol Klubu** – İrlandiyanın Dandolk şəhərini təmsil edən futbol klubu. Klub 1903-cü ildə İrlandiyadakı Böyük Şimal dəmiryolçularından ibarət olaraq təsis edilib. 1926-cı ildə Premyer Diviziyaya yüksələn klub 1932–33-cü il mövsümündə çempion olaraq Dublin klublarının ağalığına son qoydu. Dandolk İrlandiya Liqasında ən çox uğur qazanmış ikinci komandadır. 1963–64 mövsümündə ölkə çempionu olaraq UEFA Çempionlar Kubokunda oynamaq hüququ qazandı. Bununla da Avropada ilk rəsmi matçını keçirmiş oldu. Çempionlar Liqasının 2019–20-ci il mövsümündə isə 70-ci Avropa matçına çıxdı.

Ənənəvi rəngləri 1940-cı ildən bəri ağ və qaradır. Buna görə də klubun ləqəbi *bəyaz zanbaqlar* (ingiliscə: *The Lilywhites*) olaraq qalmışdır. İrlandiyanın ən köklü və uğurlu klublarındandır. Belə ki, 13 qat İrlandiya çempionu olmuş, 11 qat isə ölkə kubokunu başı üzərinə qaldırmışdır.

Klub ev oyunlarını 4500 tamaşaçı tutumuna malik "Oriel Park" stadionunda keçirir. Stadion 1919-cu ildə açılmış və bu günədək 3 dəfə yenilənmişdir. Ən son yenilənmə işləri 2010-cu ildə tamamlanmışdır.

## İstinadlar
Bertuban monastırı

**Bertuban monastırı** () — Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsidir. Abidə XII əsrdə inşa edilmişdir. Kilsənin divarlarını bəzəyən Böyük Tamara və IV Georgi Laşa freskaları isə XIII əsrə aid edilir. Monastırdakı "Lukianın ölümü" freskası isə orta əsr Gürcü rəssamlığının ən gözəl nümunələrindən biri hesab edilir. Abidə, Azərbaycan və Gürcüstan arasında mübahisəli ərazidə yerləşir.


Fayl:Bertubani Cross.JPG|Bertuban xaçı freskası
Fayl:Tamar of Georgia (Bertubani fresco).jpg|Böyük Tamar freskası
Fayl:Giorgi IV of Georgia (Bertubani Monastery).jpg|IV Georgi Laşa freskası
Fayl:Joachim and Anna. Bertubani fresco.jpg|Yoahim və Anna freskası



## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, გვ. 318, თბ., 1977 წელი.
*  Чубинашвили Г. Н., Пещерные монастыри Давид-Гареджи, Тб., 1948.
Tanrı quzusu (Surbaran)

**Tanrı quzusu** (, ) — Barokko dövrü ispan rəssamı Fransisko de Surbaran tərəfindən işlənmiş rəsm əsəridir. Surbaran, 1653–1640-cı illərdə əsərin bir-birindən çox az fərqlənən altı versiyasını işləmişdir. Hazırda onlardan üçünün yeri məlumdur. Məlum olan əsərlər Prado muzeyi, San-Dieqo İncəsənət Muzeyi və Salvador Plandiuranın kolleksiyasında saxlanılır.

Dini mövzulu əsərin mövzusu Bibliyanın *"[[Həvarilərin işləri]]"* (8:32) hissəsindən götürülmüşdür: *"Kəsilməyə aparılan qoyun kimi, Qırxanların qabağında dilsiz quzu kimi ağzını açmadı. "*

## Prado versiyası
Əsərin daha bitkin və yaxşı saxlanmış versiyası Madriddəki Prado muzeyinin kolleksiyasına daxil olmaqla daimi ekspoziyadadır. 38×62 sm ölçüyə malik olan əsər, icra texnikası və təkmilliyinə görə ispan barokkosunun ən incə və vacib nümunələrindən biri hesab edilir.

## Plandiuranın koleksiyasındakı versiyası
Həm də "Ayaqları bağlanmış qoyun" adı ilə tanınan ikinci versiya, Salvador Plandiuranın Barselonada saxlanan kolleksiyasına daxildir. Həmin versiya 60×83 sm ölçüsü ilə əsərin məlum versiyaları arasında ən böyük olanıdı.

## San-Dieqo versiyası
San-Dieqo İncəsənət Muzeyi "Tanrı quzusu" əsərinin üçüncü versiyasını Anna R. və Emmi Puntemin vəsiyyəti sayəsində əldə etmişdir. San-Dieqo versiyası əsərin məlum versiyaları arasında ən kiçik ölçülü olanıdır. Onun tərəfləri 35,56 х 52,07 sm-ə bərabərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Agnus Dei'' en la Galería online del Museo Nacional del Prado.
* Ficha de ''Agnus Dei'' at ARTEHISTORIA.
Eranyi

**Eranyi** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d'Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Serji-Süd. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (2002).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 26&nbsp;km şimal-qərbində, Serji bələdiyyəsinin 4&nbsp;km cənubi-şərqində yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:18000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:908
  bar:1806 from:0 till:918
  bar:1821 from:0 till:874
  bar:1831 from:0 till:926
  bar:1841 from:0 till:884
  bar:1851 from:0 till:887
  bar:1861 from:0 till:921
  bar:1872 from:0 till:412
  bar:1881 from:0 till:436
  bar:1891 from:0 till:412
  bar:1901 from:0 till:515
  bar:1911 from:0 till:555
  bar:1921 from:0 till:684
  bar:1931 from:0 till:1166
  bar:1946 from:0 till:1297
  bar:1954 from:0 till:1928
  bar:1968 from:0 till:3638
  bar:1982 from:0 till:15034
  bar:1990 from:0 till:16941
  bar:1999 from:0 till:15568


## İstinadlar
Erble

**Erble** () — Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament — Val-d'Uaz, rayon — Arjantey, kanton — Erble. Əhalisi —  nəfər (2009).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 21 km şimal-qərbində, Serji bələdiyyəsinin 9 km cənub-şərqində yerləşir.

## Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:30000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2005 text:2005
  bar:2009 text:2009
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:1524
  bar:1806 from:0 till:1377
  bar:1821 from:0 till:1396
  bar:1831 from:0 till:1564
  bar:1841 from:0 till:1574
  bar:1851 from:0 till:1582
  bar:1861 from:0 till:1641
  bar:1872 from:0 till:1699
  bar:1881 from:0 till:1625
  bar:1891 from:0 till:1798
  bar:1901 from:0 till:1990
  bar:1911 from:0 till:2339
  bar:1921 from:0 till:2898
  bar:1931 from:0 till:5471
  bar:1946 from:0 till:5937
  bar:1954 from:0 till:7452
  bar:1968 from:0 till:12264
  bar:1982 from:0 till:19647
  bar:1990 from:0 till:22135
  bar:1999 from:0 till:23083
  bar:2005 from:0 till:25400
  bar:2009 from:0 till:26289


## Qalereya

Fayl:Herblay.jpg
Fayl:Herblay2.jpg


## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Cənubi Koreya)

**Cənubi Koreya Xarici İşlər Nazirliyi**   — Cənubi Koreyanın diplomatik münasibətlərindən məsul olan icra orqanı. Nazirlik 17 iyul 1948-də yaradılmışdır. 

1998-ci ilədək Nazirlik Xarici İşlər Nazirliyi adlandırılmışdır, sonra ticarət sahəsindəki yurisdiksiyasını genişləndirərək Xarici İşlər və Ticarət Nazirliyi olaraq tanınırdı.
Lakin 2013-ci ildə köhnə adını yenidən götürdü.
  
Nazirlik Seulun Çonnoqu şəhərində yerləşir.
Koreya Respublikası Xarici İşlər və Ticarət Nazirliyi, 19 fevral 2018-ci il tarixində Koreya Respublikası və İsveçrənin xarici işlər nazirləri arasında danışıqlar aparmağı açıqladı və bu çərçivədə ikitərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsi və Koreya yarımadasının müzakirəsi planlaşdırılırdı.

## Nazirlərin siyahısı

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Cənubi Koreya
* Cənubi Koreya Respublikası
## İstinadlar
Epine-Şamplatrö

**Epine-Şamplatrö** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, İl-de-Frans regionunda yerləşir, Val-d'Uaz departamentinə aiddir, Sarsel rayonu Lüzarş kantonunun tərkib hissəsi sayılır. Əhalisi&nbsp; nəfərdır (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 26 km şimalında, Serji bələdiyyəsinin 27 km şərqində yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(*Cassini* и* INSEE*):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:200
  bar:1806 from:0 till:178
  bar:1821 from:0 till:139
  bar:1831 from:0 till:129
  bar:1841 from:0 till:112
  bar:1851 from:0 till:115
  bar:1861 from:0 till:96
  bar:1872 from:0 till:128
  bar:1881 from:0 till:127
  bar:1891 from:0 till:106
  bar:1901 from:0 till:98
  bar:1911 from:0 till:124
  bar:1921 from:0 till:109
  bar:1931 from:0 till:149
  bar:1946 from:0 till:79
  bar:1954 from:0 till:64
  bar:1968 from:0 till:77
  bar:1982 from:0 till:67
  bar:1990 from:0 till:66
  bar:1999 from:0 till:75


## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
## İstinadlar
Universitatya Krayova FK

**Universitatya Krayova FK** - Rumıniyanın Krayova şəhərindən olan, yüksək liqada iştirak edən peşəkar futbol klubu. Ev oyunlarını 30.944 tamaşaçı tutumuna malik "Yon Oblemenko" stadionunda keçirir. Universitatya Krayova klubu 2013-cü ildə, iki il əvvəl fəaliyyətini dayandırmış "Universitatya" klubunun əvəzinə yaradılıb.

## İstinadlar
Rəşad Abdullayev

* Rəşad Abdullayev (futbolçu) — azərbaycanlı futbolçu
* Rəşad Abdullayev (iş adamı) — azərbaycanlı sahibkar
* Rəşad Abdullayev (hərbçi) — Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Həmçinin bax
* Rəşad
* Abdullayev
* Rəşid Abdullayev
Vando

**Vando** və ya **Van adası** () — Koreya boğazında, Koreya yarımadası sahillərində yerləşən, Cənubi Koreya aid olan ada. Adanın sahəsi 90,1 km²-dir. Maksimal hündürlüyü 644 metrdir. Adada qəzanın mərkəzi olan Vando adası yerləşir. İnzibati baxımından Çolla-Namdo vilayəti, Vando qəzasına daxildir.

Ada eyni adlı körpü ilə daldo adası ilə birləşir. Sincido körpüsü isə Sincido adasına birləşir.

Wando Bridge.JPG|
Sinji Bridge.JPG|Sincido körpüsü
Cheonghaejin jangdo.jpg|Tarixi park
Jangdo bridge.jpg|Çando körpüsü


## Qeydlər
Umnak adası

**Umnak** (, ) — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. Unalaşka adası adasından Umnak boğazından ayrılır. Sahəsi 1776,77&nbsp;km²-dir. Adada 39 nəfər yaşayır (2000). Əhali Nikolski kəndində yaşayır.  
## Coğrafiya
Adada Reçeşnı (1984 m), Okmok (1253 m) və Visevidovo (2149 m) Sonuncusu son 200 il idi ki, yatmışdı. 9 mart 1957-ci ildə Andreyanov adalarında baş vermiş zəlzələdən sonra aktivləşir.

## Tarixi
1758-cu ildə Stepan Qlotov  «Müqəddəs İulian» botunda adaya çatır. Sərmayəçilər üç il adada qaldılar. Adada Qlotov və Ponomaryovun rəhbərliyi altında 400 yetkin kişi yaşayırdı. 1763-cü ildə Tülkü adaları qrupunda aleutların üsyanı başlayır. Üsyan aleutların məğlubiyyəti ilə bitir. Ada ilk dəfə rus araşdırmaçıları Pyotr Krenıs və Mixail Levaşov tərəfindən 1768-ci ildə xəritəyə salınır.
## İstinadlar
Əzabkeşlər monastırı (Keşikçidağ)

**Əzabkeşlər monastırı** () — Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsidir. Abidə, Azərbaycan ərazisindəki Udabno monastırından qərbdə, yüksək dağlıq yerdə inşa edilmişdir. Kilsənin şərq divarı dağılmışdır. Kilsənin girişindəki kərpic darvaza XVII əsrdə İmereti çarı II Arçil (1664-1675) tərəfindən inşa etdirilmişdir. Kilsənin tavanını bəzəyən freskalar üslub xüsusiyyətlərinə görə XI əsrə aid edilirlər. 

## Ədəbiyyat
* ზ. თვალჭრელიძე, გარეჯის ნათლისმცემლის უდაბნო-მონასტერი, ძეგლის მეგობარი, 80, თბ., 1988
Samalqa adası

**Samalqa adası** (, ) — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından Alyasaka ştatı, Qərbi Aleut adaları rayonuna daxildir.

## Coğrafiya
Umnak adasından şimal-qərbdə yerləşir. Sahəsi 4,12 km²-dir. Adanın uzunluğu 8,6 km-dir. Maksimal hündürlüyü isə 9 metrdir. Adanın Aleutca adınını ilk dəfə 1826-cı ildə Qavril Sarıçev qeyd etmişdir. 1840-cı ildə adada olan Mitropolit İnnokentı 1764-cü ildə burada 400 nəfərin yaşadığını yaşayış yerinin olduğunu qeyd etmişdir. 1763-cü ildə Tülkü adaları qrupunda aleutların üsyanı başlamış və nəticədə bu yaşayış məntrəqəsində yaşayan aleutlarda məhv edilmişdir.

## İstinadlar
Larisa

**Larisa** — Qadın adı.

* Larisa Xələfova — Aktrisa.
* Larisa Məmmədova — 20 yanvar şəhidi.
* Larisa Dolina — SSRİ və Rusiya estrada müğənnisi.

;Yaşayış məntəqələri
* Larisa (şəhər) — Yunanıstanda şəhər.
Dayo vasabi ferması

– Yaponiyanın Naqano prefekturasının Azumino şəhərində yerləşən, əsası 1915-ci ildə qoyulan vasabi ferması. Ferma su dəyirmanlarına və çaylarına görə turistlərin axınına məruz qalır.

Fermadakı bir restoran vasabi dadlı dondurma və digər vasabi məhsulları təklif edir.

Yaponiyadan xaricdə ferma Akira Kurosavanın "Yuxular" filmində (1990) "Su dəyirmanları" seqmentində görünməsinə görə tanınır.

Dayo Yaponiyanın ən böyük ferması, eləcə də, ən böyük vasabi fermasıdır. Sahəsi 15 hektardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dayo vasabi fermasının rəsmi saytı
Çiçikuri monastırı

**Çiçikuri monastırı** () — Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsidir.

## Tarixi

Yazılı mənbələr və elmi ədəbiyyatda abidə haqqında çox az məlumat qalmışdır. XVIII əsr Gürcüstan alimi Vaxuşti Baqrationi Keşikçidağ kompleksindən danışarkən (mənbədə David Qareci adı ilə) dörd abidə haqqında məlumat verərək David Qareci kilsəsinin (və ya David Qareci lavrasının) adını çəkir, arximandritin iqamətgahının Müqəddəs İohann monastırında olmasını deyir, əsas monastır kilsələrinin isə Çiçikuri və Baertuban olmasını qeyd edir.

Abidənin interyeri unikal freska rəsmləri ilə bəzədilmişdir. Çiçikuri monastırı Azərbaycan və Gürcüstan arasında mübahisəli ərazidə yerləşir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, გვ. 318, თბ., 1977 წელი.
*  Чубинашвили Г. Н., Пещерные монастыри Давид-Гареджи, Тб., 1948.
Aduqak adası

**Samalqa adası** (, bəlkədə ) — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından Alyasaka ştatı, Qərbi Aleut adaları rayonuna daxildir.

## Coğrafiya
Umnak adasından 8 km şimal-qərbdə yerləşir. Adanın uzunluğu 2 km-dir. Maksimal hündürlüyü isə 31 metrdir. Adanın ətrafını əhatə edən sular çoxlu sayda sualtı qayalıqlar səbəbindən gəmilər üçün çox təhlükəlidir. Aduqakda yox olmaq təhlükəsi qarşısında olan Şimal dəniz şirlərinə aid yataq vardır.

## İstinadlar
Tetrsenakebis monasıtırı

**Tetrsenakebis monasıtırı** () — Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsidir. Abidənin adı ilk dəfə XX əsrin əvvəllərində nəşr edilmiş xəritədə qeyd edilir. monastırı Dodo mağara kilsəsindən qərbdə yerləşir. 

## Xarici keçidlər
* გარეჯა (მონასტერთა ლოკალიზციისათვის)
Amaknak adası

**Amaknak adası** və ya **Umaknak** (, ) — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından Alyasaka ştatı, Qərbi Aleut adaları rayonuna daxildir.

## Coğrafiya
Unalaşka adasından şimal-qərbdə, Unalaşka buxtasında yerləşir. Sahəsi 8,449 km²-dir. 2000-ci il siyahıya alınmasına əsasən adada 2524 nəfər yaşayır. Bunun 60 % Unalaşka şəhərinin sakinləridir. Aleut aları cərgəsində ən sıx məskunlaşmış ərazidir. Adanın Aleutca adınını ilk dəfə 1826-cı ildə Qavril Sarıçev xəritəyə qeyd etmişdir.

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Kolumbiya)

**Kolumbiya Xarici İşlər Nazirliyi** () — Kolumbiyanın beynəlxalq əlaqələrindən məsul olan, Kolumbiya icra hakimiyyəti orqanıdır. Xarici diplomatik nümayəndəliklər vasitəsilə xaricdə dövlətini təmsil etdiyi məsələlər ilə bağlı xarici siyasətin formalaşdırılmasına nəzarət edir.
## Xarici keçidlər
Poa adası

**Poa adası** (, ) — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından Alyasaka ştatı, Şərqi Aleut adaları rayonuna daxildir. 
## Coğrafiya
Akun adasından 1.6&nbsp;km cənubda yerləşir. Adanın uzunluğu 1&nbsp;km-dir. Maksimal hündürlüyü isə 61 metrdir. Öz adını 1888-ci ildə adada bitən Poa bitkisinin adından almışdır. 1852-ci ildə vitse admiral Mixail Tebenkov adanı Tumannı olaraq adlandırmışdır
## İstinadlar
Tahir Abdullayev (riyaziyyatçı)

**Tahir Həsən oğlu Abdullayev** () — Alim, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki Texniki Universitet) Riyaziyyat kafedrasının müdiri.

## Həyatı və elmi fəaliyyəti
Tahir Abdullayev 1904-cü ildə Qazax qəzasının Qıraq Kəsəmən kəndində anadan olmuşdur. Qıraq Kəsəmən kənd məktəbini bitirdikdən sonra ikiillik Pedaqoji İnstituta daxil olmuşdur. 1924-cü ildə institutu bitirib Qazax müəllimlər seminariyasında riyaziyyat müəllimi kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsinə getmiş və müharibənin sonuna qədər döyüşən orduda qulluq etmişdir.

Müharibədən sonra ali təhsil almışdır. Dissertasiya müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Dövlət Universitetində müəllim işləmiş, sonralar isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki Texniki Universitet) Riyaziyyat kafedrasında əvvəlcə dosent, sonra professor, ömrünün axırına qədər isə kafedra müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

100-dən çox elmi məqalənin, dərslik və dərs vəsaitinin müəllifidir. Onun rəhbərliyi ilə ona qədər elmlər namizədi və elmlər doktoru yetişmişdir.

1978-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
Udabno monastırı

**Udabno monastırı** () — Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsi. Abidə, David Qareci lavrasının cənub-qərbində, böyük qayanın enişində yerləşir.

## Təsviri

Udabno monastırı bir neçə mağara kilsəsindən ibarətdir. Kompleksin əsas tikilisi hündür və geniş zala malik olan Tanrı anası kilsəsidir. Kilsənin şimal tərəfində yerləşən girişi üç tağlı monumental arkada ilə vurğulanmışdır. Kompleksə həm də bir-birinin yanında yerləşən mağara sovmələr daxildir.

Udabno mağarasının interyerlərini bəzəyən freskalar silsiləsində ilk dəfə ardıcıllıqla David Qarecinin həyatını əks etdirən səhnələr yer almışdır. Kilsə freskalarının ən alt qatı X əsrin II yarısına aid edilir. Lakin, bu tarix yalnız freskaların tarixinə aid edilməklə, monastırın özünün daha əvvəlki dövrə aid olması qeyd edilir. Freskaların ikinci qatı XIII əsrə, üçüncü qatı isə XIV əsrə aiddir.


Fayl:Entrance David Gareja.jpg|Monastırın giriş portalı və gürcü dilində kitabə
Fayl:Georgian fresco 23.jpg|II Demetre freskası
Fayl:Udabno (2).jpg|Sinoptik İncillərin müəllifi olan dörd həvarini simvolizə edən dörd mələk freskası
Fayl:Davit-gareji1.JPG|Xeyir-dua verən Məsih freskası
Fayl:Warrior Saints. A fresco from the Udabno "Chapel of St. George" (Georgia)..jpg|Müqəddəs döyüşçülər freskası
Fayl:Udabno cave (1).jpg|Keşikçi mələklər freskası



## Sərhəd mübahisəsi

6 may 2012-ci ildə Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidməti monastır ərazisini qapalı elan edərək, ziyarətə gələn turistlərin Udabno monastırına keçməsinə icazə verməmişdir. Bəyanatla çıxış edən Gürcüstan Mədəniyyət və İdman Nazirliyi Udabno monastırının Azərbaycan ərazisində yerləşdiyini və abidənin ziyarətə bağlanmasının Azərbaycanın daxili işi olduğunu bildirmişdir. Bununla yanaşı, Azərbaycan-Gürcüstan sərhədlərinin delimitasiyası ilə məşğul olan komissiya üzvlərinin rahat şəkildə monastır ərazisinə keçməsi, yoxlanış və baxış həyata keçirməsinə şərait yaradılmışdır.


Fayl:Azerbaijan from Davit Garedja.jpg|Monastırın yerləşdiyi yüksəklikdə Azərbaycanın Qazax və Ağstafa rayonlarının ərazisi, o cümlədən Ağstafa şəhərinin mərkəzi aydın görünür.
Fayl:Azerbaijan - View from Udabno.jpg|Monastırdan Ağstafa rayonu ərazisinin görünüşü
Fayl:Udabno (7).jpg|Udabno monastırından yaxınlıqdakı mağaraların görünüşü



## İstinadlar

## Ədəbiyyat
**აბრამიშვილი გ.*, დავით გარეჯელის ციკლი ქართულ კედლის მხატვრობაში, თბ., 1972
**Чубинашвили Г. Н.*, Пещерные монастыри Давид-Гареджи, Тб., 1948
2channel

**2channel** (2ちゃんねる ni channeru, qısaca 2ch) – Yapon textboard saytıdır. Təkcə 2007-ci ildə 2.5 milyon post yazılmışdır. 1999-cu ildə açılan bu sayt yapon internet aləmində böyük bir kütləyə xitab etmiş və Avropa və Amerikadada böyük bir fanat ordusu qazanmışdır. 2008-ci ildə bu sayt 100 milyon yendən çox xeyir gətirmişdir. Vebsayt 2009-cu ildən 2014-cü ilə qədər Packet Monsters. İnc tərəfindən idarə edilmişdir. Pakmon Sinqapurda hostinq şirkətidir. Yaponiyanın ən məşhur saytı kimi tanınır.

2017-ci ildə 2channel adını 5channelə dəyişdirmişdir.

## İstinadlar
Tahsin Paşa

**Həsən Tahsin Paşa** () — Osmanlı bürokratı. II Əbdülhəmid dövründə 1894-1908-ci illəri arasında Mabeyn-i Hümayunun baş katibi - sultanın şəxsi katibi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Məsud Əfəndinin ailəsində dünyaya gəlmiş, Rüşdiyədəki təhsilini tamamladıqdan sonra 11 iyun 1870-ci ildə 11 yaşında Sədarət Məktubi Qələminə (Yazı idarəsinə) daxil olmuşdur. Daha sonra Daxiliyyə Nəzarəti (Daxili İşlər Nazirliyi) Məktubi Qələmində vəzifəyə təyin edilmiş və həmin idarədə baş katib kimi işləmişdir.

7 iyul 1888-ci ildə vəzifəsi yüksəldilərək, Bəhriyyə Nəzarəti (Dəniz Nazirliyi) Məktub Şöbəsinə göndərilmişdir. Qabiliyyəti, ləyaqəti və dürüstlüyünə görə Sultan II Əbdülhəmid tərəfindən 26 noyabr 1894-cü ildə Sürəyya paşanın vəfatı ilə boş qalmış Mabeyn baş katibliyinə təyin olunmuş və bu vəzifədə 4 avqust 1908-ci ilə qədər qalmışdır. II Məşruyyətin (Konstitusiyanın) elanından sonra ittihadçılar tərəfindən Mehmet Rza paşa, Ratıb paşa, Zəki paşa ve Şehremini Rəşid paşa ilə birlikdə Saqqız adasına sürgün edilmişdir.

Bir müddətdən sonra əfv edilmiş ve sürgündən geri dönmüşdür. Türkiyədə cümhuriyyətin elanından sonra Təkəl Tütün Deposunda baş katib kimi işləmişdir. 1930-cu ilində İstanbulda vəfat etmişdir.

Sultan II Əbdülhəmidin yanında çalışdığı dövrlə bağlı xatirələr kitabı yazmışdır.

İddia edildiyi kimi ərəb deyildi və yalnız türkcə danışa bilirdi.

## Populyar mədəniyyətdə
2017-ci ildə TRT-1 kanalında yayıma başlayan  serialında Tahsin paşa rolunu Bahadır Yenişehirlioğlu ifa etmişdir.
Kyoto Animation

**Kyoto Animation Co., Ltd.** ( Hepburn: *Kabushiki-gaisha Kyōto Animēshon*), Azərbaycanca Kioto Animation. qısaca **KyoAni** (京アニ), Yapon animasiya və manga studiyası və şirkətidir. Bu şirkət Yaponiyanın Kioto Bölgəsinin Uji şəhərində yerləşir. Şirkət 1981-ci ildə yaranmış və əsas komandası keçmiş Muşii anime studiyasının animatorları olmuşdur. Şirkətin sahibi Hideaki Hattadır. Studiyanın həmçinin Animation Do studiyası ilə əlaqələri var. 2015-ci ilə kimi KioAni 21ə yaxın anime filmi və serialları buraxmış və çap etmişdir. Çoxlu animasiya studiyalarından fərqli olaraq animatorlar freelancer deyil, müqaviləli işçilərdir

18 iyul 2019cu ildə baş verən yanğının səbəbi bir insanın binaya benzin tökərək yandırmasıdır.Polislər bildirib ki,cinayətkar yanğını törətdiyini etiraf edib,lakin səbəbi hələ də bəlli deyil.Bu binada 70 nəfərdən çox insan varmış və bunlardan 33 nəfəri sağ çıxa bilməyib.Yeri gəlmişkən,cinayətkarın özü də yaralanmışdı.

## İstinadlar
2019 Afrika Millətlər Kuboku

**2019 Afrika Millətlər Kuboku** — 2019-cu ildə Misirdə təşkil olunan futbol turniri. Açılış matçında turnirin ev sahibi Misir Zimbabveni qəbul edib və 1:0 hesabı ilə qalib gəlib. Kamerun millisi 2017-ci il turnirində qazandığı titulu müdafiə edə bilmədi, onlar Nigeriya yığmasına 1/8 finalda məğlub oldular. Final matçında Seneqal və Əlcəzair yığmaları qarşılaşıb. Oyunun taleyini bir qol həll edib. Əlcəzair 2-ci dəqiqədə vurduğu yeganə qolla qalib gəlib. Bununla Əlcəzair 2-ci dəfədir bu kuboku qazanır. Şimali afrikalılar 1990-cı ildə də qitə çempionu olub.

## Reqlament
Afrika Millətlər Liqasının reqlamentinə əsasən, 24 komanda 6 qrupa bölünüb. İlk iki yeri tutan və ən yaxşı göstəriciyə malik 4 qrup üçüncüsü pley-off mərhələsinə vəsiqə qazanacaq.

## İstinadlar
Amak adası

**Amak adası** () — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyasaka ştatına daxildir.

## Coğrafiya
Alyaska yarımadasının qərb qutaracağından şimalda yerləşir. Adada fəaliyyətdə olan Amak vulkanı vardır. Sahəsi 15,094 km². Makimal hündürlüyü 488 metrdir. Ərazisi əsasən tundra bitkiləri, mamır və şibyə ilə örtülmüşdür. Yaşayışı olmayan bir qayalıq adadır.

## Mənbə
* United States Census Bureau (2000): Amak Island: Block 1071, Census Tract 1, Aleutians East Borough, Alaska
Sanak adası

**Sanak adası** (, ) — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyasaka ştatına daxildir. 
## Tarixi
1778-ci ildə Potap Kuzmiç Zaykov «Müqəddəs Vladimir» botunda Sanak adası sahilinə yan alır və adanın iqlimini, təbiətini və coğrafi yerləşməsini qeydə alır.

Ada ətrafında iki gəmi qəzası qeydə alınmışdır: birinci 1906, ikinci 1943. Adanın Aleutca adınını ilk dəfə 1826-cı ildə Qavril Sarıçev xəritəyə qeyd etmişdir.
## İstinadlar
Sedanka adası

**Sedanka adası** (, ) — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından Alyasaka ştatı, Qərbi Aleut adaları rayonuna daxildir. 
## Coğrafiya
Unalaşka adası yaxınlığında yerləşir. Sahəsi 103,31&nbsp;km²-dir. Adanın uzunluğu 16,6&nbsp;km-dir. Maksimal hündürlüyü 410 metrdir. Adada yaşayış yoxdur.
## İstinadlar
Unalqa adası

**Unalqa adası** (, ) — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından Alyasaka ştatı, Şərqi Aleut adaları rayonuna daxildir. 
## Coğrafiya
Unalaşka adasının şimal-şərq sahilində yerləşir. Akutan adasından Akutan boğazı ilə ayrılır. Sahəsi 28,5&nbsp;km²-dir. Adanın uzunluğu 7,2&nbsp;km-dir. Maksimal hündürlüyü 84 metrdir.

## İstinadlar
Suxoy Su-15

**Suxoy Su-15** (; NATO kod adı: Flagon), Suxoy şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş SSRİ mənşəli reaktiv önləmə təyyarəsidir. Təyyarə ilk uçuşunu 30 may 1962-ci ildə həyata keçirmişdir. 1965-ci ildə xidmətə qəbul edilmişdir. Suxoy Su-9 və Suxoy Su-11 təyyarələrinin yerini tutmuş və 1990-cı illərə qədər ön cəbhə təyyarələrindən biri hesab olunmuşdur.

## Tekniki xüsusiyyətləri (Su-15TM)
*Mənbə:*
* **Ekipaj:** 1
* **Uzunluq:** 19.56 m
* **Qanad eni:** 9.43 m
* **Hündürlük:** 4.84 m
* **Qanad sahəsi:** 36.6 m²
* **Boş çəkisi:** 10,760&nbsp;kg
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 17,900&nbsp;kg
* **Motor:** 2 ədəd Tumansky R-13-300 turbojet
* **Silahlar:**
** 2 ədəd 23&nbsp;mm GŞ-23L topu
** Müxtəlif raketlər, döyüş raketi və bombalar.

## İstinadlar
Akutan adası

**Akutan adası** () — Aleut adaları qrupuna, Tülkü adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından Alyasaka ştatı ərazisinə daxildir.

## Etimalogiya
"Akutan" adı aleut mənşəllidir. Belə bir deyim vardır ki, bu isim *"hakuta"* adından törəmiş və mənası *"Mən səhvlər edirəm"* mənasını verir.

## Coğrafiya
Adada aktiv olan akutan vulkanı vardır. Adanın sahəsi 334,13 km²-dir. Adada 713 nəfər yaşayır (2000). Əhali eyni adlı qəsəbədə yaşayır. ada müasir adı ilə ilk dəfə 1768-ci ildə Pyotr Kuzmiç və Mixail Levaşkov tərəfindən xəritəyə salınmışdır.

## İstinadlar
Hans von Ohain

**Hans Joachim Pabst von Ohain** () reaktiv mühərrikin ilk ixtiraçılarından biri olmuşdur.

İki mühəndis, Böyük Britaniyada yaşayan Frank Whittle və Almaniyada yaşayan Hans von Ohain, 1930-cu illərin sonlarına doğru ayrı-ayrı bu reaktiv mühərrik fikirlərini meydana gətirmişdirlər, buna baxmayaraq ilk turbojet Frank Whittlea aiddir, Ohain ilk müstəqil reaktiv mühərrik yaratmışdır və reaktiv təyyarənin güc təminatını təmin etmiş ilk şəxsdir. Buna baxmayaraq, heç bir layihəsi həyata keçməmişdir, Almaniyada reaktiv mühərriklərin inkişaf etdirilməsi üçün gördüyü işlər əvəzedilməzdir. İkinci dünya müharibəsindən sonra reaktiv mühərriklərin yaradılması sahəsində işləyən Frank Whittle ilə tanış olmuş və işlərinə birgə davam etmişdirlər.

## İstinadlar
Suxoy Su-9

**Suxoy Su-9** (; NATO kod adı: Fishpot), Suxoy şirkəti tərəfindən yaradılmış olan SSRİ mənşəli reaktiv önləmə təyyarəsidir. Təyyarə, 1950-ci illərdə Suxoy Su-7 ilə birlikdə yaradılmışdı və delta qanadlara sahib idi.

## Tekniki xüsusiyyətləri
Tekniki xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
* **Ekipaj:** 1
* **Uzunluq:** 17.37 m
* **Qanad eni:** 8.43 m
* **Hündürlük:** 4.88 m
* **Qanad sahəsi:** 34 m²
* **Boş çəkisi:** 8,620&nbsp;kg
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 13,500&nbsp;kg
* **Motor:** 1 ədəd Lyulka AL-7 turbojeti
* **Silahlar:**
** 4 ədəd K-5 döyüş raketi

## İstinadlar
Suxoy Su-11

**Suxoy Su-11** (; NATO kod adı: Fishpot-C), Suxoy şirkəti tərəfindən istehsal olunan SSRİ mənşəli reaktiv önləmə təyyarəsidir. Təyyarə 1960-cı illərdə istehsal edilmişdir və Suxoy Su-9 qırıcı təyyarələrinin təkmilləşdirilmiş versiyasıdır.

## Tekniki xüsusiyyətləri (Su-11-8M)
*Mənbə:*
* **Ekipaj:** 1
* **Uzunluq:** 18.29 m
* **Qanad eni:** 8.43 m
* **Hündürlük:** 4.88 m
* **Qanad sahəsi:** 34 m²
* **Boş çəkisi:** 9,000&nbsp;kg
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 13,600&nbsp;kg
* **Motor:** 1 ədəd Lyulka AL-7F-1 turbojeti
* **Silahlar:**
** 4 ədəd K-8 döyüş raketi

## İstinadlar
Suxoy Su-7

**Suxoy Su-7** (; NATO kod adı: Fitter-A), Suxoy şirkəti tərəfindən istehsal olunan SSRİ mənşəli reaktiv qırıcı-bombardmançı təyyarədir. Təyyarə əvvəllər it savaşında istifadə edilə bilən taktiki və aşağı hündürlükdə uçan bir qırıcı təyyarə olaraq yaradılmışdır, ancaq bu rolda uğurlu deyildi. Digər tərəfdən, az bir müddət əvvəl bazara çıxardılmış Su-7B seriyası, 1960-cı illərdə SSRİ-nin əsas bombardmançı və quru qoşunlarına dəstək verən hücum təyyarəsi oldu. Su-7, sadəliyi ilə güclü idi, ancaq qüsurları siyahısına qısa mənzili və zəif silah təchizatı daxil idi. 1957-1972-ci illərdə istehsal edilmişdir.

## Tekniki xüsusiyyətləri (Su-7BKL)
*Mənbə:*
* **Ekipaj:** 1
* **Uzunluq:** 16.80 m
* **Qanad eni:** 9.31 m
* **Hündürlük:** 4.99 m
* **Qanad sahəsi:** 34 m²
* **Boş çəkisi:** 8,940&nbsp;kg
* **[[Maksimum uçuş çəkisi|Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti]]:** 15,210&nbsp;kg
* **Motor:** 1 ədəd Lyulka AL-7F-1 turbojeti
* **Silahlar:**
** 2 ədəd 30&nbsp;mm-lik NR-30 topu
** Müxtəlif raketlər, döyüş raketi və bombalar

## İstifadəçilər

*
*
*

## İstinadlar
Yufu dağı

– Yaponiyanın Oyta prefekturasında, Yufu və Beppu şəhərləri arasında yerləşən stratovulkan.

Yufu dağı stratovulkandır. İki zirvəsi var: Hiqaşi-mine (Şərq zirvəsi) və Nişi-mine (Qərb zirvəsi). Hiqaşi-mine Nişi-minedən təxminən 10 metr hündürdür.

Dağa çatmaq üçün ən populyar marşrut Kamenoi Bus ilə Yufu Tozanquçi avtobus dayanacağından başlayır. Yol 2 saat yarımlıqdır. Digər marşrutlar Yufu şəhərindən və Hiqqşi Tozanquçi avtobus dayanacağından başlayır.

## Qalereya

Mt.yufu.jpg
Mt.Yufudake 03.jpg
Yufudake01.JPG
Yufudake03.JPG


## Xarici keçidlər

* Yufudake - Yaponiya Meteorologiya Agentliyi
Zəfər–Məşəl strukturu

**“Zəfər-Məşəl” strukturu** - Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı perspektivli neft-qaz yatağı. Zəfər–Məşəl strukturunda kəşfiyyat işlərinin aparılmasına dair müqavilə 1999-cu il aprelin 27-də imzalanmış, 2000-ci il mayın 8-də Azərbaycan parlamenti tərəfindən ratifikasiya olunmuşdur. 1999-cu il aprelin 27-də SOCAR (50%), “ExxonMobil” (30%) və “ConocoPhillips” (20%) arasında “Zəfər-Məşəl” dəniz blokunun kəşfiyyatı və işlənməsi haqqında PSA tipli müqavilə imzalanıb. Lakin sonra ləğv olunub. Strukturda neft ehtiyatının 140 milyon ton (onlardan 100 mln. tonu Zəfər və 40 mln. tonu Məşəl yatağının payına düşür), onun işlənilməsi üçün isə 2 milyard dollar investisiya lazım olduğu proqnozlaşdırılır. Yatağın dəniz dərinliyi 450-950 metr arası dəyişir. Yatağın sahəsi 643 kvadrat kilometrdir.

## Tarixi
Zəfər-Məşəl 1961-ci ildə seysmik tədqiqatlar nəticəsində üzə çıxarılmış, ilk geofiziki işlər isə 1985-ci və 1987-ci illərdə aparılmışdır. Blokda kəşfiyyat qazma işləri o vaxt aparılmayıb. 2003-cü ilin noyabr ayında “Ekson Azərbaycan” şirkəti Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı perspektivli “Zəfər–Məşəl” strukturunda ilk kəşfiyyat quyusunun qazılmağa başlandığını elan etmişdir. Quyunun qazıldığı yerdə suyun dərinliyi 618 metr, quyunun layihə dərinliyi isə 6800 metrdir. Quyunu yeni “Lider” üzən yarımdalma qurğusundan (ÜYDQ) istifadə etməklə, Danimarkanın Maersk Contractors şirkəti qazıb. Strukturda ilk kəşfiyyat quyusu karbohidrogen ehtiyatları aşkar etməyib və layihənin operatoru olan “ExxonMobil” müqavilə üzrə kəşfiyyat işlərini davam etdirməkdən imtina edərək SOCAR-a kompensasiya ödəyib. Bu quyuda qazma işləri “ExxonMobil” şirkətinə $150 mln.-a başa gəlib. 2017-ci ildə verdiyi açıqlamada ARDNŞ rəhbəri Rövnəq Abdullayev gələcəkdə Zəfər–Məşəl strukturunda müəyyən işlər görməyi planlaşdırdıqlarını deyib.

## İstinadlar
Qafqaz Albaniyası bayrağı

Ağvan tarixi əsərində müxtəlif alban əyanlarının bayraqları olması ilə bağlı məlumat vardır.

## Ağvan tarixində məlumatlar
Alban çarı Urnayrın döyüşlərdə parlaq şöhrətlər qazanıb, ermənilər arasında da bayrağını sancmışdı.

Yepiskop Givtin Müqəddəs Vaçeyə "ilahi məziyyətlərlə dolu məktubu"nda qeyd edir: *Sənin bayraqların səmalar bayraqlarıdır və sənin nizənin ucunda olan nur Günəşin şüaları kimi parıldayır.*

Cavanşirə Bizans imperatoru tərəfindən iki bayraq bağışlanmışdı. O, Albaniyayanın ilk çarlarına məxsus olan bütün kənd və mülklərini Cavanşirə irsən nəsildən-nəsilə keçmək şərtilə bağışladı və çar kimi bütün Şərq xalqına hökmran təyin etmişdi.

Dəvdəkin Cavanşirin ölümü şərəfinə yazdığı şeirdə belə qeyd edilir:
Rum qeysəri, bir də Cənub hökmdarı tələsirdi.
Can atırdı görmək üçün bizim böyük hökmdarı.
Şərafətlə, ləyaqətlə, ən bahalı zər-zinətlə
Qarşılardı, salamlardı onlar bizim bayraqdarı.

Varaz Trdatın çar seçilməsi ilə bağlı məlumat belədir: *Katolikos və ölkənin bütün knyazları hamılıqla bu seçkini tələsik keçirməyə can atırdılar. Elə buradaca bütün əyanlar müxtəlif heyvan şəkilləri olan bayraqlarını açdılar, şeypurlar çalındı və Varaz Tiridatı qızıl qalxana otuzdurub onu tərifləyə-tərifləyə üç dəfə göyə atdılar.* Kamilla Treverin fikrincə, bu bayraqlarda əjdaha (və ya heraldik heyvan və quşlar) təsvir edilə bilərdi.

## Cavanşirin heykəli
Arxeoloq Qara Əhmədovun fikrincə Cavanşirin heykəlinin altlığında olan aslan təsvirləri Cavanşirin hərbi bayrağındakı surətlərə işarədir.

## Urnayrın təsviri
Aqvan tarixinə həsr edilmiş miniatürdə Urnayr və Sasanı hökmdarının başçılığ altında orduda 2 bayraq təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Moisey Kalankatuklu — Alban ölkəsinin tarixi/qədim erməni dilindən təcümə akad. Z. M. Bünyadov, Bakı, 2006.
Rockwell B-1 Lancer

**B-1B Lancer**, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin (USAF) arsenalında olan uzun mənzilli strateji bombardmançı təyyarə. Boeing B-52 Stratofortress və Northrop B-2 Spirit ilə birlikdə ABŞ uzunmənzilli bombardmançı qüvvələrinin onurğasını təşkil edir.1973–1974 və 1983–1988-ci illər arasında istehsal edilmişdir.

## Tekniki xüsusiyyətləri
* **Əsas funksiyası:** Uzun Mənzilli, çoxməqsədli, ağır bombardman
* **İstehsalçı:** Boeing, North America (əvvəllər Rockwell International, North American Aircraft); Hücum elektron sistemlərini: Boeing Military Airplane; Müdafiə elektron sistemlərini: EDO Corporation
* **Motor:** Dörd General Electric F101-GE-102 turbofan afterburnerli motor
* **İtələmə gücü:** Afterburnerlərə bərabər motor başı 13607 Kq.
* **Qanad eni:** 137 feet (41.8 metr) Tam açıq vəziyyətdə, 79 feet (24.1 metr) tam bağlı vəziyyətdə (Sürətlə əlaqədar olaraq qanad vəziyyəti dəyişə bilər, bu iki ölçü arasındakı hər uzunluq bu səbəbə görə mümkündür.)
* **Uzunluq:** 146 feet (44.5 metr)
* **Hündürlük:** 34 feet (10.4 metr)
* **Ağırlıq:** Təxmini olaraq 190,000 pound (86,183 kiloqram)
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 477,000 pound (216,634 kiloqram)
* **Yanacaq tutumu:** 265,274 pound (120,326 kiloqram)
* **Yük:** 75,000 pound (34,019 kiloqram)
* **Sürət:** (Mach 1.2 dəniz səviyyəsində)
* **Mənzili:** Qitələrarası
* **Xidmət tavanı:** 30,000 feet (9,144 metr)
* **Silahlar:** 24 GBU-31 GPS-sevkli JDAM (Mk-84 və BLU-109 müdafiə istehkamlarına qarşı) ya da 24 Mk-84 2,000-pound çoxməqsədli bomba; 8 Mk-85 dəniz minası; 84 Mk-82 500-pound çoxməqsədli; 84 Mk-62 500-pound dəniz minası; 30 CBU-87, −89, −97 mina sursatı; 30 CBU-103/104/105 WCMD, 24 AGM-158 JASSM ya da 12 AGM-154 JSOW.
* **Ekipajı:** 4 (Təyyarə komandiri, köməkçi pilot və iki silah sistemi zabiti)
* **Maliyyə dəyəri:** 283.1 milyon $
* **Hündürlük:** 50,000 ft / 15.24 km
Suxoy Su-9 (1946)

**Suxoy Su-9** (), Suxoy şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş SSRİ mənşəli hücum təyyarəsi prototipidir. Təyyarə İkinci Dünya müharibəsindən dərhal sonra yaradılmışdır və dizaynı müharibədə ələ keçirilmiş olan Üçüncü Reyxin reaktiv təyyarələrindən ilhamlanaraq yaradılmışdır. Ancaq öz rəqiblərinə görə daha yavaş olması səbəbinə görə layihə ləğv edilmişdir.

## Tekniki xüsusiyyətləri (Su-9)
*Mənbə:*
* **Ekipaj:** 1
* **Uzunluq:** 10.546 m
* **Qanad eni:** 11.2 m
* **Hündürlük:** 3.4 m
* **Qanad sahəsi:** 20.2 m²
* **Boş çəkisi:** 4,060&nbsp;kg
* **Motor:** 2 ədəd RD-10 turbojeti
* **Silahlar:**
** 2 ədəd 37&nbsp;mm-lik N-37 topu
** 2 ədəd 23&nbsp;mm-lik NS-23 topu
** 500 kq bomba

## İstinadlar
Siquan adası

**Siquan adası** (, )) — Aleut adaları qrupuna, Andreyanov adalarına daxil olan ada. 2000-ci ilə qədər adada 1 nəfər yaşayırdı.

## Coğrafiya
26&nbsp;km uzunluğa, 10,9&nbsp;km enə malikdir. Sahəsi 207,3&nbsp;km²-dir. Adanın maksimal hündürlüyü 1154 metrdir. Siquan adasında bir neçə vulkan fəaliyyət göstərir. XVIII əsrdən indiyənə kimi 10 dəfə püskürmə baş vermişdir. Son püskürmə 1993-ci ildə qeydə alınmışdır.
## Tarixi
Ada 1759-cu ildə «M. Vladimir» gəmisində rus dənizçiləri tərəfindən kəşf edilmişdir. 1867-ci ildə Alyaskanın satın alınması zamanı Alyaska ilə birlikdə ABŞ-yə satılmışdır.
## İstinadlar
Alban çarı (Satinikin atası)

Adı bilinməyən alban çarı qızı Satiniki Erməni çarı Artaksesə ərə vermişdir. Bu haqda məlumat "Alban ölkəsinin tarixi" əsərində verilmişdir.

## Hakimiyyəti

### "Alban ökəsinin tarixi" əsərində
Artakses Yervanda hücum edəndə, Yervand Albaniyanın Uti vilayətində idi. Ordusunu orada saxlayıb, Artakses öz şəhərinə qayıdır. Orada Alban ordularını yanına dəvət edir, onlarla Göyçə (Sevan) gölünün sahilinə gəlib və onların köməyi ilə Yervandan qovub, Erməniyyəni işğal edir. Elə bu vaxtlarda albanlar bütün dağlı qəbilələri və gürcülərin bir qismi ilə ittifaq yaradıb, nəhəng qoşun toplayır və erməni torpağına hücum edirlər. Artakses də öz ordusunu yığır və onlara qarşı çıxaraq, Kür qırağında düşərgə salır. Ağır döyüş başlanır və Alban çarının oğlu Artaksesin əlinə əsir düşür. Çar oğlunun əvəzinə o, bacısını, Satinik adlı çar qızını alır və sülh bağlayaraq Erməniyyəyə qayıdır. Az bir vaxtdan sonra Satinikin atası vəfat edir və taxtını bir qəsbkar tutub, qızın qardaşını ölkədən qovur. Artaksesin Sibat adlı mürəbbisi qəsbkarı qovub, taxtı Satinikin qardaşına qaytarir, özü isə böyük qənimətlə və çoxlu əsirlərlə Erməniyyəyə qayıdır.

### "Şəhid Suxias və əsgərləri" əfsanəsində

Hadisə 123-cü ildə (yaxud 130, İveron monastırı qeydlərinə görə isə 100-cü ildə) baş verir. Alban hökmdarı (adı verilmir) öz qızı Satenikanı nişanlısı Ermənistan hökmdarı Artaksar (88–123) ilə evləndirmək üçün cehizlərlə yüklü karvanla birlikdə Artaşat şəhərinə yollayır. Karvanın içində hökmdarın Baqadras adlı sərkərdəsi və 16 əsgər şahzadəni qorumaq üçün yerlərini almış olurlar.

Yolda gedərkən Bizanslı bir rahib olan Xrisos ilə qarşılaşırlar. Xrisos sərkərdə və əsgərləri xaç suyuna salaraq xristian adlarını verir. Baqadras adını dəyişib Suxias qoyur. Əmrindəki əsgərlər də Andreas, Anastasius, Talale, Fyodor, İvkirion, İordan, Kondrat, Lusian, Mimnan, Nerenci, Polievkt, Yaqub, Foka, Domenti, Viktor və Zosima adlarını götürərək xristian dininə girirlər.

Xrisos özü bütpərəstlər tərəfindən öldürüldükdən sonra Suxias özü dini yaymağa başlayır. Əsgərlərlə birlikdə Sukaketi dağında, Baqrevandi kəndinin yaxınlıqlarında məskən salırlar. Asketik həyat tərzi sürməyə başlayırlar.

## Paralel hekayələr

### "Artaşes və Satenik"
Erməni tarixi kitabında Albaniya çarının yox, alanların çarının qızı olan Satenikin I Artaksias ilə evlənməsi haqqında məlumat vardır.

## İstinadlar
Amukta adası

**Amukta adası** () — Aleut adaları qrupuna, Dörd Dağ adalarına daxil olan ada. Siquam adasından şərqdə yerləşir.

## Coğrafiya
Daxil olduğu adalar qrupunun ən qərbində yerləşən adadır. Adada aktiv olan Amukta vulkanı vardır. Adanın maksimal hündürlüyü 1055 metrdir. Ərazisi əsasən tundra bitkiləri, mamır və şibyə ilə örtülmüşdür. Duman və atmosfer yağıntıları adanın əsas xüsusiyyətlərindən biridir.

## Tarixi
Ada 1768-ci ildə "M. Pavel" gəmisində rus dənizçiləri tərəfindən kəşf edilmişdir. 1867-ci ildə Alyaskanın satın alınması zamanı Alyaska ilə birlikdə ABŞ-yə satılmışdır.

## İstinadlar
Tunis milli futbol komandası

**Tunis milli futbol komandası** - Tunisi beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli komanda.
Kobra manevri

**Kobra manevri** — təyyarənin sürətini azaltmaq məqsədilə həyata keçirilən manevr

## Tarixi
İlk dəfə olaraq 1960-cı illərin əvvəllərində İsveç Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus Saab 35 Draken təyyarələri ilə təlim uçuşları zamanı ortaya çıxıb. Bu manevrin uçuş sürətinə əhəmiyyətli təsiri nəzərə çarpdı və pilotlar sürəti tez azaltmaq üçün lazım olduqda bu manevrdən istifadə etməyə başladılar. İsveçlilər manevri qılıncoynatmada qılıncın oxşar hərəkətinə görə *Kort parad* adlandırdılar. Avstriyalı tədqiqatçı Tom Kuperin sözlərinə görə, belə bir manevr ilk dəfə 1967-ci ildə Suriya Hərbi Hava Qüvvələrinin pilotu tərəfindən MiQ-21 qırıcısında təsadüfən həyata keçirilib və 1973-cü ildə Ərəb-İsrail müharibəsi zamanı ərəb pilotları tərəfindən hava döyüşlərində istifadə edilib.  bəyanatına görə, o, təsadüfən sonra "kobra" adlandırılan fiqurun ilk icrasına müvəffəq olub.

Kobranı Le Burje Aviasiya Sərgisində ictimaiyyətə nümayiş etdirən ilk sovet pilotu 1989-cu ildə aerobatika üzrə Suxoy Dizayn Bürosunun sınaq pilotu  olmuşdur. Bu səbəbdən manevr çox vaxt "Puqaçov kobrası" () adlanır

## Kobra manverini bacaran təyyarələr
* Saab 35 Draken
* MiQ-21
* MiQ-35
* Suxoy Su-27
* Suxoy Su-30
* Suxoy Su-33
* Suxoy Su-35
* Suxoy Su-37
* Suxoy Su-47
* Suxoy Su-57
* McDonnell Douglas F/A-18 Hornet

## İstinadlar