open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Siksto Düran-Balen

**Siksto Alfonso Düran-Balen Kordoves ** (d.9 iyul, 1921, Boston, Massaçusets - 15 noyabr 2016, Kito, Ekvador) — Ekvadorun keçmiş prezidenti.
Donald Sazerlend

**Donald Maknikol Sazerlend** (; ) — Kanada aktyoru və prodüseri. Emmi (1995) və Qızıl Qlobus mükafatı (1996; 2003) mükafatı laureatı.

## Həyatı
17 iyul 1935-ci ildə Sent-Conda doğulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vittorio de Sika

**Vittorio de Sika** — İtaliya kinorejissoru.

## Həyatı

Vittorio de Sika 1901-ci ildə iyulun 7-da İtaliyanın Sora vilayətində anadan olub. O, Sciuscià (1946), Velosiped oğruları, Dünən, bu gün, sabah, Umberto D. (film, 1952)) və digər bədii filmlərin rejissoru olub. O, "Milanda möcüzə" filminə görə Kann kinofestivalının Qızıl Palma Budağı mükafatına layiq görülüb.
13 noyabr 1974-ci ildə vəfat edib.

## Filmoqrafiya

# Şuşa (film, 1946) / Sciuscià
# Velosiped oğruları (film, 1948) / Ladri di biciclette
# Milanda möcüzə (film, 1950) / Miracolo a Milano
# Umberto D. (film, 1952) / Umberto D.
# Dünən, bu gün, sabah (film, 1963) / Ieri, oggi, domani
# Səfər (film, 1974) / Il viaggio
# Drakula üçün qan / Blood for Dracula

## Mükafatları

# Kann kinofestivalının "Qızıl palma budağı" mükafatı (1972) - "Il giardino dei Finzi-Contini" filminə görə.
# "Oskar" mükafatı (1946) - Əcnəbi dildə olan ən yaxşı filmə ("Sciuscià") görə.
# "Oskar" mükafatı (1948) - Əcnəbi dildə olan ən yaxşı filmə ("Velosiped oğruları") görə.
# "Oskar" mükafatı (1965) - Əcnəbi dildə olan ən yaxşı filmə ("Dünən, bu gün, sabah") görə.
# "Oskar" mükafatı (1972) - Ən yaxşı geyim dizaynına görə ("Il giardino dei Finzi-contini" filmi).

## Xarici keçidlər

*
Zelik Yampolski

**Zelik İosifoviç Yampolski** () — Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru.

## Həyatı
Zelik İosifoviç Yampolski 1911-ci ildə anadan olmuşdu. Moskvada Tarix, fəlsəfə və ədəbiyyat institutunu bitirəndən sonra AMEA-nın Tarix İnstitutunda çalışmışdı. O, Azərbaycan tarixinə dair 100-dən artıq əsərlərin müəllifidir.
Zelik Yampolski 1981-ci ildə Bakıda  vəfat edib.
## Yaradıcılığı
Görkəmli tarixçi, Qafqaz Albaniyasının və Atropatena dövlətinin ilk tədqiqatçılarından biri mərhum Z. İ. Yampolski yurdumuzun tarixinin araşdırılmasında böyük xidmətləri olmuşdur. O, antik və ilk orta əsr yazılı qaynaqlara əsaslanaraq Albaniyanın ictimai-iqtisadi quruluşunu, ərazisini, etnik tərkibini ilk dəfə olaraq tədqiq etmişdir. Zelik İosifoviç digər bir əsərində də ilk dəfə olaraq Azərbaycan tarixşünaslığında Cənubi Qafqaz ərazisindən Xəzər dənizi, Kür və Rioni çayı vasitəsilə Qara dənizə gedən beynəlxalq ipək yolunun, su-quru ticarət yolunun olmasını hərtərəfli tədqiq etmişdir. O, həm də qədim yazılı qaynaqlara, arxeoloji və etnoqrafik materiallara, məlumatlara əsaslanaraq Qafqaz Albaniyası çoxsaylı dini məsələlərini öz əsərində hərtərəfli tədqiq etmiş və öyrənmişdir. Alimin Atropatena tarixinin tədqiqində də bir sıra töhvələri var.

## Əsas əsərləri
* "Атропатена и Кавказская Албания в III-I вв. до н.э."//Вопросы общественного строя. Баку.1969.ч.1.
* "Вновь открытая латинская надпись у горы Беюк-даш"// ВДИ.1950.№1
* "Вопросы о происхождении кавказских албанцев"// Известия АзФАН.1945.№1
* "Древняя Албания III-I вв.до н.э." Изд.АН АзССр. Баку.1962
* "К вопросу об одноименности древнего населения Атропатены и Албании"// Труды Института Истории и Философии АН АзССР. т.4.1954.с.100-108
* "К изучению древнеазербайджанского города Юнана"// Материалы и исследования по археологии СССР.1959.№6.с.366-369
* "Кавказская Албания" (1961 г.);
* "Об Атропате - современнике Александра Македонского" //ВДИ.1974. №2
* "О времени возникновения государства Атропатена" // Доклады АН АзССР.1971.т.27.с.108-110
* "Место Атропатены в истории Азербайджана". Баку.1971

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lixtenşteyn sarayı (Mala Strana)

**Malostran meydanındakı Lixtenşteyn sarayı** və ya sadəcə **Lixtenşteyn sarayı** () — Praqanın köhnə şəhərində, Mala Strana rayonun "Malostran meydanı" № 258/13-də yerləşən gözəl saray.
Binanın tikintisi o zaman çox populyar olan barokko və daha sonra klassisizm üslublarında inşa etdirilmişdi. Saray Çexiya Respublikasının mühüm mədəniyyət abidəsi kimi qorunur. Saray Malostran meydanının bütün qərb hissəsini tutur və qonşuluqda yerləşən Hartiqov sarayı ilə ümumi tikinti, rabitə və kommunikasiya əlaqələrinə malikdir - Lixtenşteyn sarayında İncəsənət və Musiqili Rəqs Akademiyası, Hartiqov da isə Akademiyanın rəhbərliyi yerləşir.

## Tarix

Praqanın köhnə şəhəri ilə gəzişərkən, Malostran meydanındakı müqəddəs Nikolay kilsəsinin qarşısında yerləşən nəhəng bir sarayı görmək olar. Bəzən Ledeburq adı ilə də tanınan Lixtenşteyn sarayı rahatlıqla ən azı beş adi evi yerləşdirə biləcək olduqca böyük bir sahəni tutur və Praqa şəhərində barokko üslubunda inşa edilmiş ilk böyük bina sayılır. Sarayın binası hazırkı nəsli Mərkəzi Avropanın Lixtenşteyn Knyazlığına məxsus Karl Lixtenşteyn tərəfindən XVI əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Karl "qanlı knyaz" nüfuzuna malik idi. Məhz o, Ağ dağ ətrafında qedən döyüşdə məğlub olduqdan sonra, 1621-ci ildə Köhnə Şəhər meydanında üsyan edən şəhər sakinlərinin 27 liderini ölüm cəzasına məhkum etmişdir. O zaman knyaz xeyli sərvəti müsadirə etmişdir. Üsyançılar məhz indiki sarayın yerində edam olunmuşdur. Lixtenşteynli şahzadə Yozef Çexiya kralı II Leopoldun tacqoyma mərasimindən öncə öz sarayını yenidən tikdirir. Beləliklə sarayın binasında əzəmətli pilləkən və böyük bir salon meydana qəldi.

Lixtenşteyn sarayı 1742-ci ildən 1791-ci ilə kimi poçtamt kimi fəaliyyət göstərirdi. 1753-cü ilə qədər bura Praqanın poçt vasitəsilə göndərilən məktubların yeganə kumulyativ mərkəzi sayılırdı. 1827-ci ildə sarayda ikinci Sənaye Sərgisi keçirilmişdir. Əsrlər boyu, saray dəfələrlə hərbi qərargah olaraq xidmət etmişdir.

1918-ci ildə Lixtenşteyn sülaləsi Praqadakı bütün mülkiyyətindən məhrum edilmişdir və 1989-cu ilə aid restitusiya qanununa əsasən, qədim nəsil yalnız 1948-ci ildən sonra dövlət tərəfindən müsadirə edilmiş əmlakları geri qaytarmaq hüququna malik idilər.

Hal-hazırda Lixtenşteyn Sarayı Səhnə Sənətləri Akademiyasının musiqili rəqs fakültəsi üçün istifadə olunur. Sarayda yeni orqan ilə təchiz olunmuş konsert zalı, sərgi zalı, yay teatrı və bağ, mühazirə zalları, səsyazma studiyası, kitabxana, klub və buna bənzər digər kabinetlər yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Atlas Česka
Fotorezistor

**Fotorezistorlar** — işıq şüasinin təsirindən öz müqavimətini dəyişən cihazadır. Fotorezistor şüşə lövhənin üzərinə çəkilmiş iki cərəyan keçirən təmasa malik olan yarımkeçirici qatdan ibarətdir. Lövhəni işığın düşməsi üçün pəncərəsi olan plastik maddədən və ya metaldan düzəlmiş gövdəyə salınır. Onlarda vismut, kadmium, gurguşunun kükürdlü və selenli birləşmələri istifadə olunur. Fotorezistorlar kiçik ölçülərə, böyük həssaslığa və demək olar ki, hüdudsuz iş müddətinə malikdirlər.

## Fotorezistorun həssaslığı
Fotorezistorun həssaslığı tətbiq olunmuş gərginlikdən asılıdır. Ona görə də müxtəlif növ fotorezistoru qiymətləndirərkən mənbə gərginliyinin təsirini aradan götürmək üçün xüsusi həssaslıqdan istifadə edirlər. Bu inteqral həssaslığın vahid gərginliyə nisbətidir; Ki=If/ФUa.

Bəzi fotorezistorların spektral xarakteristikaları infraqırmızı sahədə maksimum həssaslığa malikdirlər. Belə fotorezistorlar əsasən pirometriyada zəif qızdırılmış cisimdə temperaturu ölçmək, infraqırmızı texnikada-gecə görünən cihazlarda, istilik pelenqatorlarda və s. işlədilir. Digər fotorezistorlar spektrin görünən hissəsində maksimal həssaslığa malikdirlər. Bunlar görünən işığa reaksiyaverən qurğularda işlədilir.

Fotorezistorın mənfi cəhətləri qaranliq cərəyanının nisbətən böyük , işıq xarakteristikalarının qeyri –xətti olması, cihazın işinin temperaturdan asılılığı, ətalətliyi və s.

## İstinadlar
Nəqliyyatçı QVK

**Nəqliyyatçı VK** — 2005-ci ildə yaradılmış Azərbaycanın qadın voleybol klubudur. 2 dəfə Azərbaycan Superliqasında bürünc mükafat qazanmışdır. Klub 2008-ci ildə fəaliyyətini dayandırmışdır.

## İstinadlar
Beretta 92

**Beretta 92** (, həmçinin **Beretta 96** və **Beretta 98**) — Beretta şirkətinin ən istedadlı mühəndisləri Karlo Beretta, Cuzeppe Mazetti və Vittorio Valle tərəfindən 1972-ci ildə istehsal edilmişdir. Özüdolan 9&nbsp;mm kalibrli Beretta 92F tapançası 1985-ci ildə müsabiqəyə əsasən ABŞ ordusuna 0.45 kalibrli Kolt M1911i əvəz edərək M9 adıyla istifadəyə verilmişdir.  Müqaviləyə əsasən M9 İtaliya (Beretta) və həmçinin ABŞda (Beretta USA Corp., Akkokike, Merilend ştatı) istehsal edilir. 1985-1995ci ilədək ABŞ bütün ordusu üçün  ədəd M9 almışdır (1 tapançanın qiyməti 178,50 ABŞ Dolları).

Beretta 92FS (Beretta 92F modelindən tətiyin yanında disk ilə fərqlənir) dünyada ən çox yayılmış və tanınan modellərdən biridir. O bir çox ölkələrin ordusu, polisi, xüsusi orqanları və özünümüdafiə silahı kimi istifadə edilir. Hər il 92 modeli İtaliyada və digər ölkələrdə 100 000 artıq istehsal edilir.

## Yaranma tarixi

## Modellər
*Beretta 92
*Beretta 92S
*Beretta 92SB
*Beretta 92F
 
*Beretta 92FS
*Beretta 92DS
*Beretta 92D
*Beretta 93R

### Üstün cəhətləri

### Çatışmayan cəhətləri
* İri qabaritli olması gizdi daşınmaya imkan vermir. 
* İlkin mərhələdə yüngül materiallardan istifadə edilməsi onun dözümlülüyünü azaldırdı.
* Tapançanın iri tutacağı xırda əlli insanların tapançanın tutmasına mane törədirdi.
* Çirklənmə tapançanın tutulmasına gətirib çıxara bilər.

## Digər ölkələrdə istehsal edilməsi

### Taurus

Beretta 92-nin ilk böyük müqaviləsi 1970-ci illərin əvvəlində Cənubi Amerikada Braziliya ilə ordunun istifadəsi üçün bağlanmışdır. Beretta tapançalarının istehsalı üçün Braziliyada zavod açılmışdır. Sonralar həmin zavod Braziliyanın Taurus şirkətinə satılmışdır.

Taurus Beretta şirkətinin lisenziyasına əsasən tapança istehsalını davam etdirir. İstehsal zamanı tapançanın həm daxili həm xarici konstruksiyasında dəyişikliklər edilmişdir.

Taurus PT92 tapançasının bir neçə modifikasiyası var.

PT 92C — kompakt modeldir, qısa lülə və tutacağı vardır;
PT 99 — PT92 modelinin bir növüdür;
PT 100 — .40SW (10×22&nbsp;mm) üçün PT92 modelinin bir növüdür;
PT 101 — .40SW (10×22&nbsp;mm) üçün PT92 modelinin bir növüdür.

### PAMAS G1

1988ci ildə Fransada tapança çatışmazlığı var idi,  lakin ölkədə tapança istehsalçısı olmadığına görə Beretta 92G “Gendarmerie” adıyla sifariş verildi.  1989ci ildə Gendarmerie Nationale de France tərəfindən Beretta 92g istifadəyə qəbul edildi. Tapança Fransada lisenziyaya əsasən PAMAS G1 adıyla GIAT Industries zavodlarında istehsal edilməyə başladı. Beretta 92G 1990cı ildə HDQ-yə 1991-ci ildə isə orduya istifadəyə verilmişdir.

## Modellər və modifikasiyalar
Beretta 92, Beretta 96 və 98 modellərinin fərqli modifikasiyaları:

## Fotoqalereya

Fayl:M1911A1 and M9 DA-SC-91-10188.jpg|Kolt M1911 və Beretta 92 
Fayl:M9 DM-ST-86-07450.jpg
Fayl:US- Solders with 9 mm Pistol.jpg
Fayl:M9pistolcloseup.jpg


## Həmçinin bax
*Tapançaların siyahısı
Döyüşən çarlıqlar dövrü

**Döyüşən çarlıqlar** () — Qədim Çın tarixində e.ə. V əsrdən başlayaraq Çinin birləşdirilməsinə qədər - e.ə. 221-ci ilə dək olan bir dövrdür. Bu dövrdə Şərqi Çjou ondan sonra gələn Çuntsyu, Çjou sülalələri hakimiyyətdə olmuşdurlar. Tsin imperiyasının yaranması ilə Döyüşən çarlıqlar düvrü sona çatmış olur.
Bu dövr haqqında ilk məlumatlar “Döyüşən çarlıqların strategiyası” () salnaməsində verilmişdir. 

## [[Tszin (çarlıq)|Tszin çarlığının]] süqutu
Yaz-Payız dövründə Tszin çarlığı (晉) Çinin ərazisində ən qüdrətli dövlət sayılırdı. Lakin sonrakı dövrdə bü qüdrət get-gedə daxili çəkişmələr nəticəsində zəifləmiş olur. Dövlət “6 tayfanın 6 naziri” tərəfindən idarə olunurdu (六卿). E.ə. 498-ci ildə Fan və Çjunxan tayfalarınin üsyanları yatırıldıqdan sonra  yerdə qalan 4 tayfadan (Çji (智), Bey (魏), Çjao (趙) və Han (韓)) biri olan Çji (智) üstünlüyə malik idi. E.ə. 454-cü ildə bundan istifadə edən Çji tayfasının başçısı Bo Yao digər 4 tayfadan üsyançı tayfaların ərazilərini ona verməyi tələb edir. Vey və Han tayfaları buna qarşı cürət etməyib razılaçırlar.  Çjao tayfası buna qarşı çıxır. Bu zaman Çji ona tabe olan Vey və Han tayfalarını Çjao tayfasına qarşı hərəkət etməyi Taiyuanı ələ keçirməyi tələb edir. Lakin Çjao tayfasına qalib gəlmək mümkün olmur. Vey və Han tayfaları Çji tayfasına bir o qədər də bel bağlamayaraq gizlin Çjao tayfası ilə müttəfiqlik edirlər. E.ə. 453-cü il 8 mayında Çjao, Vey və Xan tayfalarının birləşmiş qüvvələri qəflətən Çjao tayfasına hücum edib onu tamamilə dağıdırlar. Əldə olunuş ərazi isə 3 çarlıq arasında bölünür. Beləliklə də Tszin çarlığı süqut edir.

Hüquqi olaraq tszinin üç çarlığa bölünməsi e.ə. 403-cü ildə təsdiqlənmişdir. Bu an “Üç ailə (tayfa) Tszini bölür” (三家分晉) adlandırılmışdır. Han, Çjao və Vey çarlıqlarının hökmdarları xou (侯) - “markiz” titulu almış olur,  3 çarlıq isə “Üç Tszin” (三晉-San-Tszin) adlandırılmış olurlar. E.ə. 376-cı ilə qədər formal olaraq Tszin çarlıöı da mövcud olmuşdur ki, sonralar ərazisi hər üç çarlıq arasında bölüşdürülmüşdür. E.ə. 403-cü il Döyüşən çarlıqlar dövrünün başlanğıcı olur.

## Çar Tsin tərəfindən Çinin birləşdirilməsi
* E.ə. 230-cu ildə Tsin Hanı fəth edir.
* E.ə. 228-ci ildə Tsin Çjaonu fəth edir.
* E.ə. 225-ci ildə Tsin Veyi fəth edir.
* E.ə. 223-cü ildə Tsin Çunu fəth edir.
* E.ə. 222-ci ildə Tsin Yanı fəth edir.
* E.ə. 221-ci ildə Tsin Tsini fəth edir. Bu andan Tsin imperiyası yaranmış olur.
Hayfa dairəsi (İsrail)

**Hayfa dairəsi** () — İsrailin yeddi inzibati ərazi vahidindən biri. Dairənin inzibati mərkəzi Hayfa şəhəridir. Ərazisi 864 km².

**Dində Karmel dağı**

Hayfa rayonu İlyas peyğəmbərin yaşadığı və Baal peyğəmbərləri ilə döyüşdüyü məşhur Karmel dağı ilə tanınır.

**Arxeologiyada və insan təkamülündə Karmel dağı**

Karmel dağı orada tapılan qədim insan mağaraları ilə tanınır. Hayfa rayonunda aparılan təkamül tədqiqatları təkamül tapmacasını tamamlayan onlarla qədim insan kəlləsini aşkar edib. Hayfa rayonunda tapılan ən qədim kəllə 300.000 il əvvələ aiddir.

## Demoqrafiya
İsrail Mərkəzi Statistika Bürosunun məlumatına görə dairədə 913 000 nəfər yaşayırdı, o cümlədən:

* Yəhudilər — 634 300 nəf. (69,5 %)
* Ərəblər — 228 100 nəf. (25 %)
* Digərləri — 50 600 nəf. (5,5 %)

Dini inanca görə:
* İudaizm — 71,27 %
* Ərəblər-müsəlmanlar — 18,81 %
* Ərəblər-xristianlar — 1,78 %
* Druzlar — 2,52 %
* Digərləri — 4,9 %

Əhalinin illik artımı 0,8 % təşkil edir.

## Həmçinin bax
* İsrail dairələri

## İstinadlar
Absenteizm

**Absenteizm** (;  — yerində olmayan) — hüquqi normalara, o cümlədən əmək qanunvericiliyinə zidd olaraq, heç bir üzrlü səbəb olmadan işə çıxmama. Ənənəvi olaraq, absenteizmə zəif fərdi bacarıqların göstəricisi kimi baxılır. Həmçinin, buna idarəetmənin problemi kimi də yanaşılır və müxtəlif iqtisadi və kvazi-iqtisadi terminlərlə təsvir olunur. Ən son araşdırmalara görə, absenteizm iş prosesinə psixoloji, tibbi və ya sosial uyğunlaşma problemi kimi başa düşülür. Bu hal, prezenteizmin əksidir.

Böyük Britaniya və Kanadada aparılan təhlillərə görə, bu ölkələrdə qadınların absenteizm əmsalı kişilərdən yüksəkdir.

Absenteizm əmsalı — işçinin işə çıxmadığı günlərin sayının ay və ya il ərzindəki iş günlərinin ümumi sayına olan nisbətidir.

Geniş mənada absenteizm termini həm də öhdəliklərdən yayınma kimi də qəbul edilir. Bura seçkilərdə iştirakdan və ya hər hansı siyasi aktivlikdən, kollektiv tədbirlərdə iştirakdan yayınma aid edilir.

## İstinadlar
Ambidekstriya

**Ambidekstriya** ( — "hər ikisi" və  — "sağ əl") — anadangəlmə və ya məşqlər yolu ilə hər iki əlin eyni dərəcədə inkişaf etmiş funksionallığa sahib olması və insanın hər iki əli ilə eyni çeviklik və effektivliklə hərəkət etmə qabiliyyəti.

Anadangəlmə ambidekstrlərə çox nadir hallarda rast gəlinir və uşaqların təxminən 1%-i bu xüsusiyyətə anadangəlmə sahib olurlar. Belə uşaqlar çox vaxt müəyyən sağlamlıq, danışıq və təhsil problemləri yaşayırlar. Sonradan qazanılmış ambidekstriya, adətən solaxaylarda müşahidə edilir. Belə ki, onlar gündəlik həyata uyğunlaşmaq üçün sağ əllərini də daim istifadə etmək məcburiyyətində qalırlar. Çünki bir çox məişət əşyası və ya istehsal və iş prosesləri sağ əlin istifadəsini tələb edir.

Ambidekstriyanın əksi, yəni insanın hər iki əlini istifadə etməkdə çətinlik çəkməsi ambisinistriya adlanır.

## Maraqlı faktlar

*C.R.R.Tolkienin əsərlərindəki elflər ambidekstrdirlər.

## Həmçinin bax

*Solaxaylıq

## İstinadlar
Ağasəlim Abdullayev

**Ağasəlim Sahib oğlu Abdullayev** () — Azərbaycanın mahir tar ifaçısı, Azərbaycanın Respublikasının xalq artisti (2007), Prezident təqaüdçüsü (2019).

## Həyatı
Abdullayev Ağasəlim Sahib oğlu 15 oktyabr 1950-ci ildə anadan olub.

Baba Salahov adına Xalq Çalğı Alətləri Ansamblının bədii rəhbəridir.

Azərbaycan muğamlarını ən klassik, ən düzgün yol ilə ifa edən tarzən hesab olunur.

Süleyman Ələsgərovun "Daimi hərəkət" əsərinin tarda ilk ifaçısıdır.

Mahir tarzən Ağasəlim Abdullayev həm də mahir pedaqoqdur. Azərbaycan mədəniyyətini, musiqisini dünyanın dörd bir yanında təmsil edən, ən çox tanınan tarzənlər — Sahib Paşazadə, Şəhriyar İmanov, Bəhruz Zeynal və bir çox tarzənlər onun tələbələridir. Hazırda pedaqoji fəaliyyətini Azərbaycan Milli Konservatoriyası, Asəf Zeynallı adına musiqi kolleci və Bülbül adına orta-ixtisas musiqi məktəbində davam etdirir.

## Mükafatları
2007-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti adına layiq görülmüşdür.

10 may 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## Ailəsi
A. Abdullayevin 1959-cu il təvəllüdlü həyat yoldaşı Brilyant Abdullayeva, oğlu Vüqar Abdullayev, nəvəsi 2008-ci il təvəllüdlü Ağasəlim Abdullayev, gəlini 1984-cü il təvəllüdlü Səadət Abdullayevadır.

15 mart 2014-cü il gecə saatlarında Suraxanı rayonu ərazisində, Zığ şossesində baş verən qəzada mahir tar ifaçısı Ağasəlim Abdullayev özü, avtomobili idarə edən oğlu, gəlini və nəvəsi ağır xəsarət alıb, həyat yoldaşı və daha bir azyaşlı nəvəsi isə həlak olub. Qəza "Mercedes Gelandewagen" və Ağasəlim Abdullayevin oğluna məxsus "VAZ-2106" markalı avtomobillərin toqquşması nəticəsində baş vermişdir.

## Filmoqrafiya
# Nigarançılıq (film, 1998)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ağasəlim Abdullayev — Rast muğamı (TAR)https://www.youtube.com/watch?v=GzRsj4wfIe8&list=PLwsfGzuqtfGq1_VNkDyGTYruOaVT-V5BR&index=14
* Ağasəlim Abdullayev — Humayun muğamı (TAR)https://www.youtube.com/watch?v=DKT_1Fz2X6M&list=PLwsfGzuqtfGq1_VNkDyGTYruOaVT-V5BR&index=13
* Ağasəlim Abdullayev — Zabul segah (TAR)https://www.youtube.com/watch?v=Ui-kHX572Lo&list=PLwsfGzuqtfGq1_VNkDyGTYruOaVT-V5BR&index=12
* Ağasəlim Abdullayev — Bayatı Şiraz (TAR)https://www.youtube.com/watch?v=KP0D5_fiCz8&list=PLwsfGzuqtfGq1_VNkDyGTYruOaVT-V5BR&index=11
* Ağasəlim Abdullayev — Çahargah muğamı (TAR)https://www.youtube.com/watch?v=B89771nS2wo&list=PLwsfGzuqtfGq1_VNkDyGTYruOaVT-V5BR&index=26
* Ağasəlim Abdullayev — Şüştər muğamı (TAR)https://www.youtube.com/watch?v=pntHQy7atgo&list=PLwsfGzuqtfGq1_VNkDyGTYruOaVT-V5BR&index=18
* Ağasəlim Abdullayev — Şur muğamı (TAR)https://www.youtube.com/watch?v=ujIS6Vk-yKA&list=PLwsfGzuqtfGq1_VNkDyGTYruOaVT-V5BR&index=20
*
Artur Mkrtçyan

**Artur Aslanoviç Mkrtçyan** (, d.16 fevral 1959, Hadrut, DQMV, Azərbaycan SSR – ö.14 aprel 1992, Xankəndi, Azərbaycan) — Qarabağ müharibəsi zamanı Qarabağ ermənilərinin hərbi və siyasi liderlərindən biri.

## Həyatı
Artur Mkrtçyan Dağlıq Qarabağın Hadrut qəsəbəsində 1959-cu ildə doğulub. 1981-ci ildə İrəvan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib. 1982-ci ildə Moskvada Regionşunaslıq və Etnoqrafiya İnstitutunda aspirantura təhsilinə başlayıb. 1986-cı ildə İrəvana qayıdaraq orada Etnoqrafiya və Regionşunaslıq muzeyində işləyib. Daha sonra Qarabağa qayıdaraq Hadrut regionşünaslıq muzeyində işləyib. 1988-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək tarix elmləri namizədi olub. Dağlıq Qarabağ Ali Sovetinin ilk çağırışdan deputatı seçilib. Qarabağ müharibəsi dövründə Dağlıq Qarabağ Respublikası Ali sovetinin sədri olub.

1992-ci aprelin 14-də öz evində naməlum şəxslər tərəfindən güllələnərək öldürülüb. Rusiya mətbuatı və Ermənistanın Moskvadakı nümayəndəliyi ilkin olaraq Mkrtçanın Azərbaycan xüsusi xidmət orqanları tərəfindən öldürüldüyünü bildirsə də, rəsmi versiyaya əsasən Mkrtçyan silahla ehtiyatsız davranma nəticəsində ölüb. İndiyədək bu versiyaların heç biri sübuta yetirilməyib. Mkrtçyanın ölümündən sonra Rusiya, Fransa və ABŞ prezidentləri qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası rəhbərliyinə başsağlığı veriblər.

## İstinadlar
Əmir Xələf Sistani

**Vəlüddövlə Əmir Xələf bin Əbu Cəfər Əhməd Sistani** (Farsca: خلف بن احمد doğ.noyabr, 937 - öl.mart,1009) — 963-1003-cü illərdə Sistanın Səfərilər sülaləsindən hakimi.

## Həyatı
Xələf bin Əbu Cəfər Əhməd bin Əbu Leys Məhəmməd bin Xələf bin Leys bin Fərhad bin Səlim bin Mahan Sistan əmirlərindən idi. O, Samanilərin vassalı olaraq hər il xərac ödəyirdi. Müstəqillik ümidində olan Əmir Xələf bir neçə dəfə üsyan qaldırdı.

Əmir Xələf  bin Əhməd hac ziyarətinə yollanmaq fikrinə düşmüşdü. Sistandan ayrılırkən, yerinə vəkil olaraq Tahir bin əl-Hüseyn adındaki bir şəxsi təyin etmişdi. Xələf bin Əhmədin yoxluğundan istifadə eden Tahir, tamaha düşərək ona isyan etdi. Hacdan dönən Xələf, Buxaraya keçərək Əmir I Mənsura durumu anlatmış və onu Sistana göndərməsini istemişdi. Bu istəyi qəbul edilən Xələf, Buxaradan aldığı yardımçı qüvvələrlə Sistan üzərinə yürümüş, onun geldiyini xəbər alan Tahir də buradan ayrılmış və beləcə əyalət təkrar Xələfin hakimiyətinə keçmişdi. Ancaq Tahir geri dönərək Sistanı təkrar hakimiyətinə daxil etdi. Çarəni Buxarada arayan Xələf, Əmir I Mənsurdan aldığı yeni yardımlarla Sistan üzerinə yönəldi. Buradakı hakimiyətini təkrar quran Xələf, hər il Buxaraya göndərməsi gərəkənxələt, hədiyyə, xidmətçi və xəracı göndərməmeyə başladı. Buna görə Əmir, Tahirin oğlu Hüseyn başçılığındakı  bir ordunu Sistana göndərdi (965). Tahir bin Hüseyn, Xələfi Ərk qalasında mühasirə altına aldıysa da,  Əmir I Mənsur zamanında bu mühasirədən bir nəticə əldə olunmadı və bu hadisə Əmir II Nuh dönəmində də  davam etdi.
 
Əmir Mənsurun dəstəyiylə, Hüseyn bin Tahir tərəfidən Sistana təkrar hakim olan Əmir Xələfin Buxaraya xərac göndərməməsi və mərkəzdən müstəqil hərəkət etməsinə görə Hüseyn bin Tahir başçılığında Samani qüvvələrinin Sistana hərəkət etdiyini və Xələfi Ərk qalasında mühasirə altında tutduqlarını daha öncədən
bilinir. Yeddi il boyunca davam edən bu məsələnin həll edilməsi üçün Əmir II Nuh o sırada Kuhistanda olan Əbülhəsənə xəbər göndərərək Sistana getməsini əmr etdi. Sistana çatan Əbülhəsən, köhnə dostu Xələflə məktublaşaraq onu Ərk qalasından ayrılmağa razı saldı. Buradan ayrılan Xələf, Tak qalasına keçdi. Əbülhəsən boşalan Ərk qalasını ələ keçirdi,xütbəni Əmir II Nuh adına oxutdu və yerinə, Hüseyn bin Tahiri təyin edərək Xorasana yönəldi. Ancaq, Əbülhəsənin dönüşündən sonra bölgədə olaylar yenidən başladı. Buna görə bu dəfə Əbülhəsənin yerinə Əbu Əli buraya göndərildi. Sistanda Xələfi məğlub edən Əbu Əliyə bu uğurundan dolayı Buşəncin idarəsi verildi.

Əmir Xələf ümidlə Tak qalasında əyləşmişdi. Bu 393 1002-cü ildə baş vermişdi.

Sultan Mahmud Qəznəvi 1002-ci ildə Əmir Xələfi devirərək Səffarilər dövlətinə son qoydu.

Əmir Xələf Sistani 1009-cu ildə öldü.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Səfərilər sülaləsi
*Sistan
Mərkəz dairəsi (İsrail)

**Mərkəzi dairə** (, *mexoz-a-merkaz*) — İsrailin əsas yeddi inzibati ərazi vahidindən biri. Şaron vilayətinin böyük bir hissəsini əhatə edir. İnzibati mərkəzi — Ramle, ən iri şəhəri — Rişon-le-Tsion. Sahəsi — 1 293 km².

## Demoqrafiya
İsrail Mərkəzi Statistika Bürosunun məlumatına görə, 2011-ci ildə dairənin əhalisi 1 854 900 nəfər olub, bunlardan:

* Yəhudilər — 1 630 700 nəf. (88 %)
* ərəblər — 152 000 nəf. (8 %)
* Digəriləri — 72 200 nəf. (4 %)
(Qeyd: 72 200 nəfərin əksəriyyəti — yəhudilərlə qarışıq nikahdan olan ruslar və ukraynalılar, həmçinin Qayıdış haqqında qanuna əsasən, yəhudi hesab edilməyən qarışıq nikah ailələrindən olanlardır.)

## İstinadlar
Corc Blanko

**Corc Blanko** () — Meksikalı aktyor, müğənni və rəqqas. 

## Həyatı
2012-ci ildən bəri fəaliyyət göstərən "Violetta" serialında "Martina Stoessel" ilə birlikdə baş rolu paylaşdığı üçün məşhurluq qazandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Violetta (teleserial, 2012)

thumb|left|Martina Ştossel
thumb|left|
**Violetta** () — Disney Channeldə yayımlanan bir Argentina sitkomudur.

Baş rollarda "Martina Ştossel" (Violetta), "Corc Blanko" (Leon), "Mersedes Lambre" (Ludmila), "Lodovika Comello" (Françeska) ...

Qeyd etmək lazımdır ki,film 2012-ci ildən bu günümüzə qədər fəaliyyətini dayandırmayıb.
Cənub və Şimal sülalələri

**Cənub və Şimal sülalələri** () — Çin tarixində 420–589-cu illərdə on altı barbar düvlətlərindən Suy sülaləsinə qədər olan bir dövr.

## Cənub sülalələri
* Lzu Sun (劉宋; 420–479)
* Cənubi Tsi (齊; 479–502)
* Lyan (梁; 502–557, Sonrakı Lyan ilə birlikdə 587-ci ilə qədər)
* Sonrakı Lyan (後梁; 555–587)
* Çen (陳; 557–589)

## Şimal sülalələri
* Şimali Vey (北魏; 386–534)
* Şərqi Vey (東魏; 534–550)
* Qərbi Vey (西魏; 535–556)
* Şimali Tsi (北齐齊; 550–577)
* Şimali Çjou (北周; 557–581)
Sezen Aksu'88

***Sezen Aksu'88*** — Sezən Aksunun 1988-ci ildə çıxardığı səkkizinci studiya albomudur. *Sezen Aksu'88* ən yaxşı Türk musiqisi albomlarından biri olaraq qəbul edilir

## Albom haqqında
Bu albomda türk pop musiqisi müğənniləri olan Aşkın Nur Yengi, Harun Kolçak, Fahir Atakoğlu kimi adların vokalları var. Ayrıca Mətn Altıok'un şeirinə Onno Tunç'un bəstəsi ilə "Kavaklar" iştirak etməkdədir. 1988-ci ildə albom təqdimatı üçün TV1'de, Sezen Aksunun albomdakı mahnılarının yarısının söylədiyi bir mini canlı performans sərgilənmişdir. Bu performans görünüşləri, mahnıların klipləri yerinə istifadə edilmişdir.

## Albomda yar alan mahnılar
# "Sarışın" (Söz: Aysel Gürəl - Musiqi: Ara Dinkjian - Aranj: Onno Tunç)
# "Geçer" (Söz: Sezən Aksu - Musiqi-Aranj: Onno Tunç)
# "Sultan Süleyman" (Söz: Aysel Gürəl - Musiqi-Aranj: Onno Tunç)
# "El Gibi" (Söz: Sezən Aksu - Musiqi: Sezən Aksu - Aranj: Onno Tunç)
# "Unut" (Söz: Sezən Aksu - Musiqi-Aranj: Garo Mafyan)
# "Oldu mu?" (Söz: Sezən Aksu - Musiqi-Aranj: Onno Tunç)
# "Kavaklar" (Şeir: Mətin Altıok - Musiqi-Aranj: Onno Tunç)
# "Bir Çocuk Sevdim" (Söz: Sezən Aksu - Musiqi-Aranj: Onno Tunç)
# "Hasret" (Söz: Aysel Gürəl - Musiqi-Aranj: Atilla Özdəmiroğlu)
# "Bir Kuş Uçur (Hep Karanlık)" (Söz: Kayahan Açar - Musiqi: Kayahan Acar - Aranj: Kayahan Acar, Onno Tunç)
# "Hayır" (Söz: Sezən Aksu - Musiqi: Sezən Aksu - Aranj: Onno Tunç)
# "Seni İstiyorum" (Söz: Sezən Aksu , Aysel Gürəl - Musiqi-Aranj: Onno Tunç)

## Xarici keçidlər
*
Attenyuator

thumb|Attenyuator, 5 Vaat
thumb|Attenyuator, 100 vatt

**Attenyuator** () — elektrik siqnallarının amplitudunu və ya elektromaqnit rəqslərinin gücünü dəyişdirən qurğu. Fiksə olunmuş qiymətə qədər zəiflədən, zəifləməni verilmiş həddlərdə pilləvari və ya səlis səkildə dəyişdirən attenyuatorlar mövcuddur. Əsas parametrləri aşağıdakılardır: zəiflətmənin qiyməti, zəiflətmənin tənzimləndiyi hüdudlar, səpilmənin yol verilən gücü, işçi tezliklər diapazonu. Attenyuatorlar ölçü sxemlərində kalibrləyici qurğular kimi, ölçü sxemləri ilə rəqs mənbəyini qoşmaq üşün, qəbuledicilərdə siqnalın səviyyəsini vermək üçün və s. məqsədlərlə istifadə olunur.

## İstinadlar
Çevrilmiş diod

right|thumb|Çevrilmiş diodun sxemin
**Çevrilmiş diod** — cırlaşmış tunel diodudur. Əks gərginlik tətbiq edildikdə tunel effekti hesabına belə diodların keçiriciliyi düz istiqamətdəkinə nisbətən çox böyük olur. Çevrilmiş diodlar düzləndirici xassələrə malikdir. Lakin onlarda keçirici istiqamət əks gərginliyə, bağlayıcı istiqamət isə düz gərginliyə uyğundur. Çevrilmiş diodlar çox kiçik İYT gərginlikləri düzləndirmək üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Diferensial kaskad

**Differensial kaskad** və ya **Differensial gücləndirici kaskad** — iki girişi olan gücləndirici kaskaddır, və o bu girişlərə tətbiq edilmiş gərginliklərin fərqini – differensial siqnalları gücləndirir. Əgər hər iki girişə eyni gərginlik verilərsə (sinfaz siqnal), gücləndirilmə çox kiçik olacaq, yəni, differensial gücləndirici sinfaz siqnalları gücləndirmir. Gücləndirici sxemlərin əksəriyyəti sabit gərginliyi gücləndirmək üçün istifadə edilə bilməz. Çünki bu qurğulara gücləndirilən siqnaldan əlavə sürüşmə gərginliyi də verilməlidir. Lakin, gücləndirilərkən sabit gərginliyi sürüşmə gərginliyindən ayırmaq mümkün deyil. Differensial kaskadlar bu prodlemi tam həll edir.

Sinfaz siqnalların söndürülməsi differensial kaskadların çox mühüm və faydalı xassəsidir. Bu xassə onlara böyük təhrifedici sinfaz siqnalların fonunda kiçik siqnalları ayırmağa, siqnaları öz aralarında və ya verilmlş səviyyəli siqnallarla müqayisə etməyə, həmçinin siqnallarla bir sıra başqa əməliyyatlar aparmağa imkan verir. Odur ki, differensial kaskadlar bir çox elektron sxemlərin əsas komponentidir. Differensial kaskadların daha bir böyük üstünlüyü var. Onlarda qeyri–xətti təhriflər çox kiçik olur. Differensial kaskad iki tranzistordan ibarətdir. Emitterləri bir–birinə birləşdirilmiş və ümumi rezistora qoşulmuşdur (şəkil). Belə kaskad çox vaxt paralel balanslı kaskad adlandırılır. Simmetrik kaskadlarda ən yüksək göstəricilər alınır. Onlarda Rк1=Rк2, tranzis-torların parametrləri də tam eyni olmalıdır. Belə kaskadlar ən yaxşı göstəricilərə malikdirlər. Tranzistorlar isə ancaq bir kristalda eyni texnologiya ilə hazırlandıqda tam identik ola bilər. Odur ki, differensial gücləndiricilər ancaq İMS şəklində hazırlanır.

## İstinadlar
Triqqer

thumb|Simmetrik triqqerlər

**Triqqer** — yaddaşa malik olan rəqəmsal qurğu. İstənilən qədər uzun müddət ərzində iki mümkün dayanıqlı tarazlıq vəziyyətindən birində ola bilir və xarici idarəedici siqnalın təsirilə sıçrayışla bir vəziyyətdən digərinə keçə bilir. Bir tarazlıq halından digərinə keçid zamanı cərəyan və gərginliklər də sıçrayışla dəyişir. Trigger tranzistorlar əsasında qurulmuş iki gücləndiricidən ibarətdir. Hər bir gücləndiricinin çıxışı digərinin girişi ilə birləşdirilmişdir. Belə birləşmə nəticəsində triggerdə müsbət əks əlaqə alınır. Triggerin ötürmə xarakteristikasında histerezis müşahidə olunur, yəni çıxış siqnalı iki qiymət ala bilər. Triggerlərin təsnifatı müxtəlif əlamətlərinə görə aparılır. Məsələn, məlumatın qəbul olunması üsullarına görə, qurulma prinsipinə görə, funksional təyinatına və imkanlarına görə və s. Triggerlər doymuş və doymamış, sinxron və asinxron, simmetrik və qeyri–simmetrik kimi qruplara bölünür. Funksional imkanlarına görə onlar RS, JK, D, T və başqa növ triggerlərə ayrılır. Elektron qurğularında triggerlər rele, açar, həmçinin yaddaş elementi rolunu oynaya bilər. Triggerlər bir çox məntiq qurğuları üçün baza elementidir.  

## İstinadlar



## Həmçinin bax
* Flip-flop (elektronika)
* Kondensator
Rəhimli bələdiyyəsi

* Rəhimli bələdiyyəsi (Ağsu) — Ağsu rayonunda bələdiyyə.
* Rəhimli bələdiyyəsi (Şabran) — Şabran rayonunda bələdiyyə.
* Rəhimli bələdiyyəsi (Goranboy) — Goranboy rayonunda bələdiyyə.

## Həmçinin bax
* Rəhimli
In vitro

***In vitro*** ( — "şüşə", ) — eksperimental biologiyada canlı orqanizmlərdən kənarda, sınaq şüşəsində təcrübələrin aparılması texnologiyası. Təcrübələrin canlı orqanizmlər, insan və ya heyvanlar üzərində aparıldığı *[[In vivo]]* terminin əksidir.

Molekulyar biologiya, biokimya, farmakologiya, tibb, genetika və digər sahələrə aid olan bir çox eksperimentlər *in vitro*, canlı hüceyrələrin və ya hüceyrəsiz modellərin üzərində aparılır.

## Üstünlükləri

Canlı orqanizmlər həddən artıq mürəkkəb funksional sistem olub, on minlərlə gendən, zülal və RNT molekullarından, kiçik üzvi birləşmələrdən, qeyri-üzvi ionlardan, çoxhüceyrəli orqanizmlərdə isə orqanlar sistemindən ibarətdirlər. Canlı orqanizmin yaşaması üçün bu saysız-hesabsız komponentlər bir-biri ilə və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqədə olmaqla qida əldə etmək, tullantıları çölə atmaq, başqa orqanizmlərə, işığa, səsə, istiyə və s. reaksiya vermək bacarığına sahib olmalıdır.

Canlı orqanizmlərin belə xüsusi mürəkkəbliyə sahib olması onların müxtəlif komponentlərinin təyin edilməsi və əsas bioloji funksiyalarının öyrənilməsində çətinliklər yaradır. *In vitro* təcrübənin əsas üstünlüyü isə tədqiq olunan sistemin istənilən səviyyədə sadələşdirilməsinin mümkünlüyü və tədqiqatçının çox kiçik komponentlər üzərində işləməsinə şərait yaratmasındadır.

## Çatışmazlıqları

Bu metodun əsas çatışmazlığı əldə olunan nəticələrin canlılar üzərinə ekstrapolyasiyasının bəzən həddən artıq çətin olmasındadır. *In vitro* tədqiqat aparan mütəxəssislər əldə etdikləri nəticələrin izah olunmasında çox diqqətli olmalıdırlar, çünki bu bəzən yanlış təsəvvür formalaşmasına səbəb ola bilər. Çünki bir çox hallarda *in vitro* müsbət nəticə verən hər hansı dərman vasitəsi *in vivo* mənfi nəticələr doğura bilər, belə ki, *in vitro* təcrübələr zamanı canlı orqanizmin həmin dərmana əks reaksiyasını, qarşılıqlı təsirini öyrənmək mümkün olmur.

## Həmçinin bax
* ex vivo

## İstinadlar
Vilhelm Şikard

**Vilhelm Şikard** () — kalkulyatoru icad etmiş yəhudi əsilli alman alimi, astronom, riyaziyyatçı və şərqşünas. Almaniyanın Tübingen Universitetində Şərq dilləri kafedrasının professoru.

**Vilhelm Şikard** - 22 aprel 1592-ci ildə alman alimi, astronom, riyaziyyatçı və şərqşünas, mexaniki kalkulyatorun ixtiraçısı, Almaniyanın Tyübingen universitetinin “Şərq dilləri” kafedrasının professoru Vilhelm Şikkard (Wilhelm Schickard) anadan olmuşdur. O, Blez Paskalın (Blaise Pascal) cəmləyici maşını yaratmasından 20 il əvvəl – 1623-cü ildə ədədlər üzərində hesab əməlləri yerinə yetirən qurğunu icad etmişdir, lakin yanğın nəticəsində bu qurğu sıradan çıxmışdır. Ona görə də Paskal Şikkarddan daha çox şöhrət qazanmışdır.

XX əsrin ikinci yarısında İohann Keplerin həyatını tədqiq edən Frans Hammer Şikardın 1623 və 1624-cü illərdə Keplerə yazdığı məktublarda kalkulyatorun iş prinsipini izah etdiyini müəyyən etmiş və bununla da onun Blez Paskaldan 20 il əvvəl kalkulyatoru ixtira etdiyini bəyan etmişdir.

Sonrakı dəqiq araşdırmalar və hesablamalar göstərdi ki, Şikardın kalkulyatoru tamamlanmamışdı və əlavə dişli çarxlara və yaylara ehtiyacı var idi.

Blez Paskal 300 il ərzində kalkulyatorun yaradıcısı hesab edildiyindən, Vilhelm Şikard çox tanınmır.

## Fəaliyyəti

Tübingen Universitetində təhsil almış, daha sonra bu universitetin akademiki olmuşdur.

Özünün Keplerə yazdığı məktubda qeyd etdiyinə görə, 1623-cü ildə ixtira etdiyi kalkulyator 6 xanaya qədər olan ədədləri toplayıb-çıxa bilirdi. Kalkulyator bacara bilmədikdə səslə bunu istifadəçiyə bildirirdi.

## İstinadlar
İbtidai funksiya

**İbtidai funksiya** (və ya **qeyri-müəyyən inteqral; törəmənin əksi**) verilmiş aralığın bütün nöqtələrində F(x)=f'(x) bərabərliyini ödəyən funksiya.  funksiyasına həmin aralıqda  funksiyasının **ibtidai funksiyası** deyilir. 

*Nümunə:* Göstərək ki, F(x)=3x^4 funksiyası (-\infty;+\infty) aralığında f(x)=12x^3 funksiyasının ibtidai funksiyasıdır. 
:F'(x)=(3x^4)'=3(x^4)'=3\cdot4x^3=12x^3=f(x)
Doğrudan da aralığının istənilən nöqtəsində bərabərliyi ödənilir. Tutaq ki funksiyası verilmiş aralıqda kəsilməz funksiyasının ibtidai funksiyasıdır. Onda ixtiyarı sabitı üçün funksiyası da həmin aralıqda funksiyasının ibtidai funksiyasıdır. 
## Əsas xassələri
Qeyri müəyyən inteqralın (ibtidai funksiya) aşağıdakı xassələri var.**1:** Qeyri müəyyən inteqralın törəməsi inteqralaltı funksiya diferensialı isə inteqralaltı ifadəyə bərabərdir:
:(\int f(x)dx)'=f(x)
:d(\int f(x)dx)=f(x)dx
:*İsbatı*: Tutaq ki, F(x) funksiya ibtidai f(x)-sin funksiyasıdır: F(x)=f(x). Onda \int f(x)dx=F(x)+C yaza bilərik. Bu bərabərliyin hər iki tərəfindən törəmə alsaq,
:\int f(x)dx=(F(x)+C)'=F'(x)+C', 
yəni 
::\int f(x)dx=f(x).
**2.**Kəsilməz törəməsi olan F(x) funksiyasını törəməsinin qeyri-müəyyən inteqralı onun özündən sabit toplananla fərqlənir, yəni 
:\int F'(x)dx=F(x)+C
və ya 
:\int dF'(x)dx=F(x)+C.
Burada F(x)-kəsilməz diferensiallanan funksiyadır. Bu xassə, bilavasitə qeyri-müəyyən inteqralın tərifindən alınır.**3.**Sıfırdan fərqli sabit vuruğu inteqral işarəsi xaricinə çıxarmaq olar. 
:\int kf(x)dx=k\int f(x)dx (k\ne 0)

Doğrudan da, F'(x)=f(x) isə, sıfırdan fərqli k sabiti üçün  (kF(x))'=kF'(x)=kf(x) olduğundan, \int kf(x)dx=kF(x)+C=k\int f(x)dx alırıq:
(x^{\alpha+1})'=(\alpha+1)x^\alpha
olduğundan 2-ci və 3-cü xassələri tətbiq etməklə belə nəticəyə gəlirik ki istənilən \alpha \ne 1 üçün
:\int x^\alpha dx=\frac{1}{\alpha+1}\int (\alpha+1)x^\alpha dx=\frac{1}{\alpha+1}\int(x^{\alpha+1})'dx=\frac{x^{\alpha+1}}{\alpha+1}+C. 
**4.** Cəmin qeyri-müəyyən inteqralı toplananların qeyri -müəyyən ınteqralları cəminə bərabərdir:

:\int(f(x)+g(x))dx=\int f(x)dx+\int g(x)dx.

## Mənbə
*Cəbr və analizin başlanğıcı - Ümumtəhsil məktəblərinin XI sinfi üçün dərslik; **[[Misir Mərdanov|M.C.Mərdanov]], [[Məmməd Yaqubov|M.H.Yaqubov]], S.S.Mirzəyev, A.B.İbrahimov,K.N.İsmayilzadə, İ.H.Hüseynov, M.A.Kərimov, Ə.F.Quliyev**; Çaşıoğlu nəş. 2007.
Yaz-Payız dövrü

**Çunszu dövrü** ya **Yaz-Payız dövrü** () — Çin tarixində  Çunszu  səlnaməsinə əsasən e.ə. 722 - e.ə. 481 illəri əhatə edən bir dövr.Bu dövr Şərqi Çjou sülaləsinin başlanğıcına aid edilir.
Sevinc Həsənova

**Sevinc Telman qızı Həsənova** () — Azərbaycan iqtisadçısı, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti Aparatının İqtisadiyyat şöbəsinin müdiri (2024-cü ildən), Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat nazirinin sabiq müavini.

## Həyatı
Sevinc Həsənova 1993-cü ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad İnstitutunun Maliyyə və kredit fakültəsini bitirib. Əmək fəaliyyətinə 1993-cü ildə Maliyyə Nazirliyinin Baş Büdcə İdarəsində iqtisadçı kimi başlayıb.

1993–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Baş Büdcə İdarəsi və Baş Dövlət Xəzinədarlığında iqtisadçı, baş iqtisadçı, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb, Nazirliyin Makroiqtisadi Siyasət Qrupunun üzvü olub, beynəlxalq təşkilatların dövlət investisiyaları, inkişafın proqramlaşdırılması üzrə layihələrində iştirak edib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 iyul 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası iqtisadi inkişaf nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunub. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin sərəncamı ilə 2008-ci ildə makroiqtisadi çərçivənin müəyyən olunması üzrə komissiyanın sədri olub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 mart 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat və sənaye nazirinin müavini, 30 yanvar 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının iqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
Qazaxlar bələdiyyəsi

* Qazaxlar bələdiyyəsi (Bərdə) — Bərdə rayonunda bələdiyyə.
* Qazaxlar bələdiyyəsi (Füzuli) — Füzuli rayonunda bələdiyyə.
Kərimbəyli bələdiyyəsi

* Kərimbəyli bələdiyyəsi (Babək) — Azərbaycanın Babək rayonunda bələdiyyə.
* Kərimbəyli bələdiyyəsi (Bərdə) — Azərbaycanın Bərdə rayonunda bələdiyyə.
* Kərimbəyli bələdiyyəsi (Füzuli) — Azərbaycanın Füzuli rayonunda bələdiyyə.
* Kərimbəyli bələdiyyəsi (Salyan) — Azərbaycanın Salyan rayonunda bələdiyyə.
Şərqi Çjou (sülalə)

**Şərqi Çjou** () — Çində e.ə. 770 ildən e.ə. 256-cı ilədək Çjou çarlığını idarə etmiş, paytaxtı Loi olmuş hökmdar sülaləsi. Bu sülalənin başlanğıcı Çjou sülaləsinin süqutuna təsadüf edir.

Yarımköçəri jun tayfaları ilə (çjoululara qohum) tez-tez baş verən və e.ə. VIII əsrdə daha da kəskinləşən hərbi münaqişələr ucbatından hökmdar Pin-van e.ə. 770-ci ildə dövlətin paytaxtını şərqə köçürür, bu dövr isə – "Şərqi Çjou" adını alır. "Şərqi Çjou" sülaləsinin hakimiyyəti dövrü quldarlıq quruluşunun dağılması ilə əlamətdardır. Bu dövrün sonu (e.ə. 476-cı ildən 221-ci ilədək) "Vuruşan hökmdarlıqlar" adlandırılır, bunların da sayı, yuxarıda qeyd olunduğu kimi səkkiz olsa da, vəliəhdlərin səriştəsizliyi ucbatından çoxlu sayda kiçik hökmdarlıqlar yarandı.

## İstinadlar
Verilənlərin ötürülməsi

**Verilənlərin ötürülməsi** — (en. data transmission), (ru. передача данных), (tr. veri iletimi) — informasiyanın göndərən qurğudan qəbuledici qurğuya elektron üsulla verilməsi (bir nöqtədən digər bir nöqtəyə və ya bir nöqtədən çox nöqtəyə ötürülməsi) nəzərdə tutulur. Verilənlərin ötürülməsi üçün fərqli əlaqə vasitələri mövcuddur.

Bunlar arasında ən geniş yayılan əlaqə vasitələri mis kabellər, fiber-optik xətlər, telsiz və simsiz əlaqədir. Həmçinin verilənlərin ötürülməsi üçün daşınabilən disklərdən, usb yaddaşlardan, sərt disklərdən də istifadə olunur. Verilənlər aşağıdakı fiziki formalarda yadda saxlanır və ötürülür:

* Elektromaqnit dalğalar
* Radio dalğalar
* Mikro dalğalar
* İnfraqırmızı dalğalar

Verilənlərin ötürülməsi üçün həm analoq, həm də rəqəmsal siqnallardan istifadə etmək olar. Amma günümüzdə yalnız rəqəmsal siqnallardan istifadə edilir. Analoq siqnallar daimi dəyişən dalğalar olduğu halda, rəqəmsal siqnallar yalnız diskret şəkildə dəyişən dalğalardır. Rəqəmsal siqnallarla ötürülən məlumat müəyyən zaman aralıqlı impulslar şəklində göndərilir və qəbul edilir. Bu proses modem tərəfindən həyata keçirilir.
Verilənlər özü də təbiətinə görə iki yerə bölünür:

* Analoq verilənlər (telefon danışıqları və s.)
* Rəqəmsal verilənlər (kopüterdən alınan məlumatlar və s.)

Hər iki tip verilənin rəqəmsal siqnallara çevrilib ötürülməsi mümkündür. Bunun üçün kodek avadanlıqlarından istifadə olunur. Bu avadanlıqlar bir çox modemlərin daxilində yerləşir və bir tip siqnalı digərinə çevirməyə imkan verir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Həmçinin bax
* Verilənlərin ötürülməsi protokolları
* Verilənlər
* Verilənlər tipi
Qərbi Çjou (sülalə)

**Qərbi Çjou** () — Çində e.ə. 1045-ci ildən Qərbi Çjou çarlığını idarə etmiş, erkən səltənət.
Bu sülalənin başlanğıcı Çjou sülaləsinin süqutuna əsadüf edir.
Çjou sülaləsinin ilk yaranmış sivilizasiyası "Qərbi Çjou" adını daşıyırdı. "Qərbi Çjou" sülaləsi nisbətən inkişaf etmiş cəmiyyət idi. Kənd təsərrüfatı çiçəklənmiş, əkinçi əmək alətləri təkmilləşdirilmiş, bir çox kənd təsərrüfatı bitkiləri becərilməyə başlanmışdır. Çoxlu sayda incəsənət və mədəniyyət abidələri, həmçinin fəlsəfə, siyasət və tarix əsərləri meydana gəlmişdir. E.ə. 841-ci ilədək hadisələrin mütəmadi xronikası aparılmamışdır, hansı ki, Qərbi Çjou səltənət evi hadisələrin illik qeydiyyatını aparır və saxlayırdı.

## Süqut
Qərbi Çjou səltənətinin e.ə. 771-ci ildə süqutu və nüfuzlu mərkəzi hakimiyyətin yoxluğu yerli dövlətlər arasında müharibələrə səbəb olmuşdur və bu qarışıqlıq Tsin sülələsi Çini birləşdirənə qədər davam etmişdir.
E.ə. 134

## Hadisələr

## Doğumlar
* Cin Midi — Hun şahzadəsi, Du markizi, İmperator Çaonun qəyyumu.
* VI Mitridat Evpator 

## Vəfatlar

## İstinadlar
Maviayaq sümsükquşu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

10 növü var. Bu nadir ayaqlı quşları ilk dəfə Qalapaqos adalarında Çarlz Darvin təsnif edib. 1882-ci ildən sonra elmə bu quşların varlığı haqqında məlumatlar daxil olub. Cənnət quşları kimi erkəkləri nikah oyunu zamanı öz gözəlliklərini nümayiş etdirməkdən çəkinmirlər.

Təbii məskunlaşma arealları, Sakit okeanın tropik və subtropik məkanlarıdır. Həm də Mərkəzi və Cənubi Amerikanın qərb sahilləri Peruyla yanaşı, Kaliforniya körfəzində də tapmaq mümkündür. Qruplar şəklində ov edirlər, cütləşdikdən sonra dişi əsasən üç yumurta qoyur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Damcı balıq

**Damcı balıq ** *(Psychrolutes marcidus)* — Avstraliyaya yaxın dərin sularda yaşayır və bədənində əzələ sistemi yox deyiləcək qədər azdır. Dibdə yaşayan bu balıqları həddindən artıq ovlanma səbəbiylə nəsilinin yox olma təhlükəsi var.

## İstinadlar
Kol qurbağası

**Kol qurbağası** () — Rhacophoridae kol qurbağası ailəsindən olan növlərdir. O bir çox adla tanınır ki, əsası kol qurbağasıdır. Bundan başqa qızıl sürüşən qurbağa, qızıl ağac qurbağası, Asiya ağ dodaqları, bəbir qurbağası, uçan və ya soyunan ağac qurbağası və s. adları vardır.

Bu qurbağalara Banqladeşdə, Bruneydə, Kambocada, Çində, Hindistanda, İndoneziyada, Laosda, Malayziyada, Myanmada, Nepalda, Filippində, Sinqapurda, Tailandda, Vyetnamda və Butanda rast gəlinsə də, əsasən Yaponiyada yaşayırlar.

Təbii yaşayış mühiti subtropik iqlim və ya tropik quru meşələr, çaylar gölər və nohurlardır.

## İstinadlar
E.ə. 221

## Hadisələr
* E.ə. 221-ci ildə Tsin Tsini fəth edir. Bu andan Tsin imperiyası yaranmış olur.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Ktesibios
## İstinadlar
E.ə. 218

## Hadisələr
* Tarrakon şəhəri e.ə. 218-ci ildə romalılar tərəfindən işğal edilmiş və Yaxın İspaniya əyalətinin paytaxtı olmuşdur.

## Doğumlar

## Vəfatlar
E.ə. 214

## Hadisələr
* Kvint Fabi Maksim Kunktatorun dördüncü konsulluğu
*Çin səddinin inşasına başlandı.

## Doğumlar

## Vəfatlar
E.ə. 213

## Hadisələr
* İsgəndəriyyəli Heliodor ikiqat Olimpiya oyunlarının qalibi olur (məsafəyə qaçış üzrə).

## Doğumlar

## Vəfatlar
E.ə. 223

## Hadisələr
* Tsin Çunu fəth edir.
* Atropatena Selevkilər dövlətindən asılı vəziyyətə düşdü. Atropatena və Selevkilər Makedoniyanın İskəndinin yaratdığı imperiya süqut etdikdən sonra onun ərazisində yeni dövlətlər yaranır.  Bunlardan biri də Selevkilər dövləti idi.  e.ə. 223-cü ildə Selevkilər dövlətində hakimiyyətə gələn III Antiox qonşu əraziləri işğal etmək üçün yürüşlərə başladı.  Atropatenanı asılı vəziyyətə saldı.  eramızdan əvvəl II əsrdə Roma Respublikası Aralıq dənizinin ən güclü dövlətinə çevrildi, Roma öz gücünü Aralıq dənizinin daha geniş ərazilərinə yaymağa çalışdı.  190-cı ildə Romalılar Maqne-Ziyada Selevkiləri məğlub etdilər.  Selevkilər dövləti süqut etdi.  Atropatena dövləti yenidən müstəqil oldu.

## Doğumlar

## Vəfatlar
E.ə. 230

## Hadisələr
* Tsin Hanı fəth edir.

## Doğumlar
* Artaksias I

## Vəfatlar
* Aristarxus Samoslu
## İstinadlar
Gilbert Vernam

**Gilbert Sandford Vernam** (d.3 aprel 1890 — ö.7 fevral 1960) — AT&T Bell Laboratoriyasının tanınmış mühəndislərindən biri.

O 1917-ci ildə çoxəlifbalı axım şifrsi (polyalphabetic stream cipher) kəşf etmişdir və məşhur "One time pad" şifrləmə alqoritminin müəlliflərindən biridir. O 1943-cü ildə Western Union şirkəti Postal Telegraph Co. teleqraf agentliyini alana qədər bu şirkətdə, daha sonra isə Western Unionun özündə çalışmışdır. Teleqraf sahəsində ötürmələr və teleqraf şəbəkələrinin qurulmasında böyük əməyi vardır.

## Patentləri
* U. S. Patent 1,310,719
* U. S. Patent 1,416,765
* U. S. Patent 1,584,749
* U. S. Patent 1,613,686
1,310,719 nömrəli patenti Amerikə Milli Təhlükəsizlik Agentiyi kriptoqrafiya tarixinin ən önəmlisi adlandırır.

## Vernam Şifrsi
Müasir terminologiyada Vernam şifrsi simmetrik axım şifrsi adlanır. Simmetrik axım şifrlərində şifrləmə üçün normal mətn uzunluğunda bir açar sözü götürülür və mətnlə XOR-lanır. Riyazi ədəbiyyatlarda ⊕ işarəsi XOR ifadə edir və aşağıdakı kimi tərif verilir. XOR funksiyasının dəyəri bütün girişlərin dəyəri eyni olanda mənfi, fərqli olanda isə müsbət olur. Aşağıda bu funksiya üçün doğruluq cədvəli verilmişdir.


**GİRİŞ**
**ÇIXIŞ**


***A***
***B***
***A'' ⊕ ''B***


**−**
**−**
**−**


**−**
**+**
**+**


**+**
**−**
**+**


**+**
**+**
**−**


Bu funksiya həmçinin qeyri-bərabərlik funksiyası da adlanır.
XOR funksiyasının özəlliyi ondadır ki, A girişindəki dəyərləri B girişi ilə ardıcıl olaraq iki dəfə XORladıqda yenidən A dəyəri alınır. Buna görə də Vernam şifrlənməsində bu metoddan istifadə olunur.
:: Adi mətn ⊕ Açar = Şifrli mətn
:: Şifrli mətn ⊕ Açar = Adi mətn

Günümüzdə istifadə edilən bir çox şifrləmə alqorimlərinin kökü buna dayanır.

## İstinadlar
River Volley Pyaçentsa QVK

**"River Volley" Pyaçentsa** — İtaliyanın Pyaçentsa şəhərini təmsil edən qadın voleybol komandasıdır. Komanda İtaliyada Seria A1-də mübarizə aparır. Son illərdə yaxaladığı çıxışla Avropa voleybolunda böyük rəğbət qazanmışdır.

## Tarixi
2013-cü ildən sonra İtaliya Qadınlar Voleybol Çempionatında 2013-14 mövüsmünün də qalibi olan River Volley mövsümünün sonunda çox böyük maliyyə problemi ilə üzləşib. Belə ki, iki il ardıcıl ölkə kubokunu və bir dəfə də superkubokunu başı üzərinə qaldıran komanda yaşadığı borclar ücbatından yeni mövsümdən CEV Qadınlar Çempionlar Liqasında da iştirak etməməyi qərara almışdı. Bu isə komandanı dağılmaq həddinə çıxarmışdı. Bu səbəbdən komanda ölkə çempionatından da çəkilməyi planlaşdırdığını bildirdi.

## Heyəti
*2013-14 mövsümü üçün*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
E.ə. 228

## Hadisələr
* Tsin Çjaonu fəth edir.
* Kvint Fabi Maksim Kunktatorun ikinci konsulluğu.

## Doğumlar

## Vəfatlar