open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tauraco persa

**Tauraco persa** — Turakolar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Tauraco persa ilk dəfə İsveçli təbiətşünas Karl Linney tərəfindən 1758-ci ildə "Systema Naturae" əsərinin onuncu nəşrində təsvir edilmişdir. Linney onu ququ quşları ilə birlikdə Cuculus cinsinə daxil etmiş və binominal ad olaraq Cuculus persa adını vermişdir. Xüsusi epitet olan "persa" latıncada "fars" mənasını daşıyır. Linney öz təsvirini 1743-cü ildə ingilis təbiətşünas Corc Edvardsın "A Natural History of Uncommon Birds" əsərində təsvir və təsvir etdiyi "Touraco"ya əsaslanmışdır. Edvardsın nümunəsi Qərbi Afrikada yerləşən Qvineyadan Londona gətirilmişdi. Hazırda Tauraco persa 1779-cu ildə Polşa təbiətşünası Yan Kşıştof Kluk tərəfindən təqdim edilmiş Tauraco cinsinə daxil edilir.

Tauraco persa tez-tez ağacların zirvələrində gizlənən, təxminən 40–43 sm uzunluğunda olan, uzun quyruğu daxil olmaqla bir quş növüdür. Çəkisi 225–290 qram arasında dəyişir. Lələkləri əsasən parlaq yaşıl və mavi rəngdədir, quyruq və qanadları isə tünd bənövşəyi rəngdədir, lakin uçuş zamanı çox diqqət çəkən qırmızı rəngli ilk qanad lələkləri istisnadır. Başında yarımdairəvi, dik duran yaşıl kəkili var. Gözlərin ətrafında qırmızı və ağ ləklər mövcuddur. Dimdiyi qalın və qırmızı rəngdədir. Qərbdə yayılmış Tauraco persa buffoni yarımnövündə gözün üstündə və qabağında ağ xətt, gözün altında isə qara xətt var. Mərkəzi hissədə yayılmış Tauraco persa persa yarımnövündə və cənub-şərqdə yayılmış zenkeri yarımnövündə qara xəttin altında ikinci bir ağ xətt də mövcuddur. Qırmızı dimdiyə malik oxşar turakolardan fərqli olaraq, yetkin Tauraco persaların kəkilinin arxa kənarında ağ rəng yoxdur.

Tauraco persa çox geniş yayılma sahəsinə və sabit populyasiyaya malikdir. Qərbi və Mərkəzi Afrikanın meşələrində, Seneqaldan şərqdə Konqo Demokratik Respublikasına və cənubda Şimali Anqolaya qədər olan ərazilərdə tapıla bilər. 

Tauraco persa adətən yerli və güclü ərazi davranışına malikdir. Bu quşlar müxtəlif vəhşi və mədəni tropik meyvələrlə qidalanır, həmçinin çiçəklərlə də qidalanır. Uçmaqdan çox, budaqdan budağa dırmaşmağı üstün tuturlar.

Kamerunda may-iyun və avqust aylarında, Qabonda dekabrdan fevrala və iyundan sentyabra qədər, Syerra-Leonedə isə iyun və oktyabr aylarında çoxalırlar. Dişilər ağacda platforma şəklində qurulmuş yuvalara iki yumurta qoyur.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Birds of The Gambia* by Barlow, Wacher and Disley, 
* *Birds of Africa South of the Sahara* by Ian Sinclair and Peter Ryan 
* *Birds of Western Africa* by Nick Borrow and Ron Demey 

## Xarici keçidlər

* IBC The Internet Bird Collection
* iNaturalist
* Beauty of Birds
Hindistan yürüşü (1801)

**Hindistan yürüşü** — Rusiya imperatoru I Pavel və Fransanın birinci konsulu Napoleon Bonapart tərəfindən 1801-ci ildə Britaniya Hindistanının ələ keçirilməsi məqsədilə hazırlanmış gizli birgə hərbi əməliyyat layihəsi. Layihə yalnız 1840-cı ildə ictimaiyyətə açıqlanmış, bir müddət isə mistifikasiya hesab edilmişdi, çünki nə imperatorların yazışmalarında, nə də Pavlov dövrünə aid diplomatik sənədlərdə bu təşəbbüslə bağlı heç bir iz tapılmamışdı.

I Pavelin ölümündən az əvvəl Don qoşunlarına Buxara və Xivə xanlıqlarını fəth etmək əmri verilmişdi. Tarixçilər bu hadisəni, reallaşmamış Rusiya–Fransanın Hindistana yürüşü ilə əlaqəli şəkildə “fantastik, utopik və qeyri-real layihə” kimi qiymətləndirirlər.

## Fəaliyyət planı

1840-cı ildə Parisdə Leybnitsin "XIV Lüdovik üçün Misirin fəthi barədə xatirə yazısı" adlı əsər nəşr olundu. Bu nəşrə Hoffmanın ön sözü və I Pavel ilə birinci konsul arasında razılaşdırılmış Hindistan ekspedisiyasının layihəsi də əlavə edilmişdi. Sənədin rusca tərcüməsi 1847-ci ildə dərc edilmişdir.

Gizli ekspedisiya planı iki piyada korpusunun — bir Fransa və bir Rusiya birləşməsinin birgə əməliyyatını nəzərdə tuturdu. Hər bir korpus 35.000 nəfərdən ibarət idi. Beləliklə, ümumi qüvvə 70.000 əsgərə çatırdı. Bu rəqəmə artilleriya və kazak süvariləri daxil deyildi. Pavel Fransa korpusunun general Andre Massena tərəfindən idarə edilməsində israr edirdi. Hindistana yürüş Bonapartın Misir yürüşünə bənzər olmalı idi. Ordunu yalnız hərbçilər yox, mühəndislər, rəssamlar və alimlər də müşayiət etməli idi. Plana əsasən, Fransa ordusunun bir hissəsi Dunay və Qara dənizi keçərək Cənubi Rusiyadan — Taqanroq, Tsaritsin və Həştərxan şəhərlərindən keçəcəkdi. Volqanın mənsəbində onlar Rusiya qüvvələri ilə birləşəcək, daha sonra hər iki korpus Xəzər dənizini keçərək İranın Astrabad limanında çıxmalı idilər. Hesablamalara görə, Fransadan Astarabada qədər yol səksən gün, Astarabaddan Qəndəhar və Herat üzərindən Hindistana qədər yürüş isə əlli gün çəkəcəkdi. Beləliklə, sentyabr ayına qədər Hindistana çatmaq planlaşdırılırdı.

İddialara görə, birgə yürüş planını Napoleon hazırlamış və onu öz nümayəndəsi Jerar Dürok vasitəsilə Pavelin sarayına göndərmişdi, lakin Dürokun Peterburqa səfəri Pavelin ölümündən sonra baş vermişdi. Bu uyğunsuzluq, tarixçi Dmitri Milyutinin planı mistifikasiya kimi dəyərləndirməsinə səbəb olmuşdur. Həmçinin, Rusiya arxivlərində Fransa ilə Hindistan üzərində birgə əməliyyat müzakirələrinin aparıldığına dair hər hansı sübutun olmaması da bu fikri möhkəmləndirir. Ümumilikdə, cəmi 120–130 günə planlaşdırılan bu nəhəng ekspedisiya hazırlıq mərhələsində olan “xam layihə” kimi görünür. Bəzi tədqiqatçılar planın birbaşa I Pavel tərəfindən tərtib olunduğunu və Bonapartın Parisdəki sarayına göndərildiyini, Rusiya imperatorunun isə cavabı gözləmədən qoşunlarını yürüşə çıxardığını ehtimal edirlər.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
*
Beşinci Avenyu Protestant kilsəsi

**Beşinci Avenyu Protestant kilsəsi** () — Nyu-York şəhərində yerləşən Protestant kilsəsisi. Kilsə Midtoun Manhettendə Beşinci Küçə və 7 Vest 55-ci Strit küncündə yerləşir və təxminən 2,200 üzvə malikdir. Bu ABŞ-da Protestant kilsəsinin (ABŞ) böyük icmalarından biridir. 1808-ci ildə Cedar Strit Protestant kilsəsi olaraq qurulan kilsə, 1875-ci ildən bu ərazidədir.
## Tarixi
Beşinci Avenyu Protestant kilsəsi (FAPC), uzun müddətdir vaizlik və musiqi sahəsində yüksək standartları ilə tanınır və XIX əsrdə Bazar məktəbinin inkişafından tutmuş müasir evsizlərin müdafiəsi sahəsindəki işlərdə və bir çox xeyriyyə məsələlərində ön cəbhədə olub. 2001-ci ildə kilsə Nyu-York şəhərinə qarşı evsizləri ön pilləkənlərində sığınacaq vermək hüququ uğrunda uğurla məhkəmə iddiası qaldırdı.

1884-cü ildə Prezident Teodor Ruzveltin anasının və ilk həyat yoldaşı Elisin birgə cənazə mərasimi burada keçirildi. 1910-cu ildə kilsənin tarixi ibadət zalı, Teodor Ruzveltin oğlu Teodor Ruzvelt Kiçikin toyuna ev sahibliyi etdi. Bu mərasimdə keçmiş prezident və onun 500 əvvəlki Rout Riders dəstəsinin üzvləri iştirak etdi. 1965-ci ildə Dük Ellington və onun orkestri tərəfindən Müqəddəs Musiqi Konserti burada yazıldı və 1966-cı ildə CBS televiziyası tərəfindən yayımlandı. 2009-cu ildə rəqs əfsanəsi Franki Manningin "coşğun üç saatlıq xatirə mərasimi" burada keçirildi.

Beşinci Avenyu Protestant kilsəsi adlanan icma, 6 noyabr 1808-ci ildə Manhetten aşağı hissəsində Cedar Stritin şimal tərəfində, Nassau və Villiam küçələri arasında yaradıldı. Onun ilk adı Cedar Strit Protestant kilsəsi idi. 1852-ci ildə icma yenidən şimala köçdü və özünü Beşinci Küçədəki On Doqquzuncu Küçə Küncündəki Protestant kilsəsi adlandırdı. 1875-ci ildə hazırkı yerinə, Beşinci Küçə və 55-ci Küçə küncünə köçdü və indiki adını aldı.

1873-cü ildə icma, yeni ibadət zalı tikmək üçün Beşinci Küçə və 55-ci Küçə küncündəki boş ərazini 350,000 dollara aldı. Kilsə rəhbərləri yeni qurulmuş Mərkəzi Parkın biznes və fabrik genişlənməsinə qarşı təbii bir maneə olacağına inanırdılar. 86 metr hündürlüyündə olan qülləsi ilə kilsə, 1875-ci ildə təqdis edildiyi zaman Manhettenin ən hündür binası idi. 

Kilsə Nyu-Cersi qırmızı qumdaşından tikilmişdir. Saat qülləsində 1875-ci ildə quraşdırılmış orijinal saat mexanizmi istifadə olunur. Saat elektrikləşdirilməyib və hər həftə əl ilə qurulmalıdır. Qüllədə zəng yoxdur; kilsə tikildiyi zaman Müqəddəs Luka Xəstəxanası indiki Hotel Peninsulanın (55-ci Küçənin qarşısında) yerində yerləşirdi və kilsə zənglərinin xəstələri narahat edəcəyi qorxusu var idi. 

Təxminən 2,000 nəfərlik tutumu ilə Beşinci Avenyu Protestant kilsəsi Manhettenin ən böyük Protestant ibadət zalıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Fifth Avenue Presbyterian Church Official Website
Vayli transliterasiyası

**Vayli transliterasiyası** — yalnız tipik ingilisdilli yazı maşınında mövcud olan hərflərdən istifadə edərək Tibet əlifbasını transliterasiya etmək üçün üsul. Sistem onun yaradan və 1959-cu ildə "*[[Harvard Journal of Asiatic Studies]]*" jurnalında dərc edən amerikalı alim Tarrell Vaylinin adını daşıyır. Sonradan bu, xüsusilə ABŞ-də Tibet tədqiqatlarında standart transliterasiya sxeminə çevrilmişdir.

Əvvəlki transliterasiya sxemləri fərqi bölməyə çalışırdı və nəticədə heç bir məqsədə mükəmməl şəkildə nail ola bilmirdi. Vayli transliterasiyası Tibet əlifbasını yazılı şəkildə dəqiq şəkildə transliterasiya etmək üçün hazırlanmışdı. Bu, onun akademik və tarixi tədqiqatlarda qəbul edilməsinə səbəb olmuşdur. Tibet sözlərinin tələffüzünü təmsil etmək üçün nəzərdə tutulmamışdır.

## İstinadlar
Tarrell Vayli

**Tarrell Verl Vayli** () və ya **Ellvin Tarrell Vayli** (; ) — ABŞ tibetşünası, Vaşinqton Universitetinin Tibet dili üzrə professoru, Asiya Dilləri və Ədəbiyyatı Departamentinin ilk sədri. O, ABŞ-də ilk tibetşünaslıq proqramını təsis etmişdir.

O, daha çox Tibet əlifbasının latın qrafikasından istifadə edərək transliterasiya sisteminin yaradıcısı kimi tanınır və bunu özünün "*Standard System of Tibetan Transliteration*" (1959) adlı məqaləsində təsvir etmişdir. Vaylinin təklif etdiyi sistem, demək olar ki, hamı tərəfindən qəbul edilmiş sxemə çevrilmişdir.

## Seçilmiş əsərləri

### Kitablar
*(1950) *A Tibetan religious geography of Nepal* (Serie Orientale Roma XLII),  Rome, Istituto per il Medio ed Estremo Oriente
*(1957) *A Place Name Index to George N. Roerich's translation of the Blue Annals* (Serie Orientale Roma XV),  Rome, Istituto per il Medio ed Estremo Oriente
*(1975) *Tibet’s role in Inner Asia*. Bloomington, Ind.,  Indiana University, Asian Studies Research Institute

### Məqalələr
* (1959) A Standard System of Tibetan Transcription. *Harvard Journal of Asiatic Studies*(Vol. 22) p.&nbsp;261-267
* (1959) Dating the Tibetan Geography 'Dzam-glig-rgyas-bshad through its description of the western hemisphere.  Central Asiatic Journal (vol. IV-4), p.&nbsp;300-311
* The Tibetan Tradition of Geography. *Bulletin of Tibetology*, p.&nbsp;17-26

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Turrell V. Wylie Memorial Scholarship
* A Standard System of Tibetan Transcription.
Paduan

**Paduan** — Toyuqkimilər fəsiləsinə aid toyuq növü. 
## Ümumi məlumat
Paduan İtaliya cinsli kiçik kəkilli və saqqallı toyuq növüdür. Bu cins şimal-şərqi İtaliyanın Veneto regionunda yerləşən Padua şəhəri və ətraf əyaləti üçün adlandırılmışdır. Həqiqi mənşəyi ilə bağlı davam edən müzakirələrə baxmayaraq, İtaliyada yerli İtaliya cinsi kimi tanınır.

Paduan Roma dövründə Avropada kəkilli toyuqların mövcud olduğunu sübut edən iki mənbə var. 1927-ci ildə Alessandro Çigi tərəfindən Vatikan Muzeyinin "Sala degli Animali" bölməsində müşahidə edilən iki mərmər kəkilli toyuq heykəliciyi eramızın birinci və ya ikinci əsrinə aiddir. İngiltərənin Qlosterşir şəhərindəki Uley bölgəsində qazıntı zamanı tapılmış toyuq kəlləsi kəkilli cinslərin xarakterik serebral herniyasını göstərir və dördüncü əsrdən qalmışdır. Padovada bu cinsin erkən ikonoqrafik sübutu 1397-ci ildə Padovanın Oratorio di San Michele kilsəsində Jakopo da Verona tərəfindən çəkilmiş "Müjdə" freskasıdır. Bu freskada kəkilli toyuq və onun civcivlərini yemləyən kəndli qadın təsvir olunub.
Padovana cinsi Ulisse Aldrovandi tərəfindən 1600-cü ildə Bolonyada nəşr olunan "Ornithologiae tomus alter cum indice copiosissimo variarum linguarum" əsərində gallina patavina və ya Paduan toyuğu kimi təsvir edilmiş və təsvir olunmuşdur. XXI əsrdə cinsin sayı hələ də azdır. 2007-ci ildə nəşr olunan bir araşdırmada ümumi yetişdirici heyvan sayının təxminən 1200 olduğu, bunun təxminən 300-nün xoruz olduğu göstərilib.

Paduan cinsi üçün doqquz rəng növü tanınır, bunlardan altısı köhnə traktatlarda yaxşı məlumdur və sənədləşdirilmişdir, ağ, qara, gümüş zolaqlı, qızıl zolaqlı, buff zolaqlı və "qırğı". Dərisi ağ, ayaqları isə boz və ya qara rəngdədir. Lələkləri çox kiçikdir, qulaqcıqlar kiçik, ağ rəngli və tamamilə kəkil ilə örtülüdür. Orta çəki xoruzlar üçün 1.8–2.3 kq , toyuqlar üçün isə 1.5–2.0 kq arasında dəyişir. Yumurtalar kremdən açıq qəhvəyiyə qədər dəyişir və təxminən 50–60 qram ağırlığındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bodhisattva

**Bodhisattva** (, ; pali: बोधिसत्त, ; ; ; ) — buddizmdə bodhi vəziyyətinə, yəni Budda mərtəbəsinə doğru irəliləyən, bodhiçitta adlı "oyanış niyyəti" ilə dolu olan varlıq və ya insan. Bu qərarın əsas hərəkətverici səbəbi bütün canlıları əzabdan qurtarmaq və samsara — sonsuz yenidən doğuluşlar çevrəsindən çıxmaq arzusudur. Mahayana buddizmində bodhisattva termini həmçinin, artıq maariflənmiş, lakin bütün canlıların xilasına nail olmaq məqsədilə nirvanaya daxil olmaqdan imtina edən şəxsə də şamil edilir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Бодхисатва / Мялль Л. Э. // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1987. — Т. 1 : А—К. — 671 с.
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* *[[Берзин, Александр (тибетолог)|Берзин А.]]* Коренные обеты бодхисаттвы // Berzin A. Taking the Kalachakra Initiation. Ithaca, Snow Lion, 1997.
* 
* 
* 
*
Houdan

**Houdan** — Toyuqkimilər fəsiləsinə aid toyuq növü. 
## Ümumi məlumat
Houdan cinsi öz adını Parisin qərbindəki Yvelines departamentində yerləşən Houdan kommunasından almışdır. Houdan cinsi kəkilli toyuqlar qrupuna aiddir, lələkli və saqqallıdır, qeyri-adi yarpaq formalı ibiyə malikdir və hər ayaqda adi dörd əvəzinə beş barmaq var.

Houdan ənənəvi Fransa cinsidir. Onun mənşəyi məlum deyil. Bu cins ilk dəfə 1856 və 1858-ci illərdə Çarles Jaski tərəfindən ətraflı təsvir edilmişdir. Houdan cinsi bir sıra fərqli xüsusiyyətləri birləşdirir, bu da XIX əsrdə onun inkişafına hansı cinslərin töhfə verdiyi ilə bağlı fərziyyələrə səbəb olmuşdur. "Crèvecœur", "Dorking" və Polşa cinsləri mümkün "əcdadlar" kimi qeyd edilmişdir.

Bu cins ilk dəfə 1850-ci ildə İngiltərəyə, 1865-ci ildə isə Şimali Amerikaya idxal edilmişdir və 1874-cü ildə Amerikanın "Standard of Perfection" kitabının ilk nəşrində yer almışdır.

Houdan cinsi kəkilli, lələkli və saqqallıdır, qeyri-adi yarpaq formalı ibiyə malikdir və hər ayaqda adi dörd əvəzinə beş barmaq var. Qulaqcıqlar və lələklər kiçikdir və lələklər tərəfindən tamamilə örtülə bilər. İbi Avropa və Avstraliya standartlarında yarpaq və ya kəpənək formasındadır. 
Böyük Britaniya Quşçuluq Klubu tərəfindən ağır cins kimi təsnif edilsə də, Houdan yüngül cinsdir, xoruzlar 2.5–3 kq, toyuqlar isə 2–2.5 kq çəkiyə malikdir. İkinci Dünya müharibəsindən qısa müddət sonra Böyük Britaniyada Houdan cinsinin kiçik versiyası yaradılmış və daha sonra Almaniya və Fransada inkişaf etdirilmişdir.

Houdan keçmişdə iki məqsədli quş idi, həm yumurta, həm də ət üçün saxlanılırdı. XIX əsrin bir hissəsində Fransanın əsas ət cinslərindən biri idi. XXI əsrdə bu cins təhlükə altındadır və əsasən sərgilər üçün yetişdirilir.

Toyuqlar ildə təxminən 140–160 yumurta verə bilər, yumurtalar ağ rəngli və böyük olmur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bəxtiyar Rüstəmov

**Bəxtiyar Rüstəmov**  — Azərbaycanlı şahmat mütəxəssisi, pedaqoq, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, riyaziyyat üzrə elmlər doktoru, professor, Əməkdar müəllim.

## Həyatı
Bəxtiyar Rüstəmov 1960-cı il yanvarın 9-da Ağdam rayonunun Gülablı kəndində anadan olmuşdur. 1982-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika fakültəsini bitirmişdir. 2004-cü ildə Azərbaycan İdman Akademiyası fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuşdur.

1983–1985-ci illərdə Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən ikiillik ingilis dili şöbəsini əla qiymətlərlə bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Ali təhsilini başa vurduqdan sonra Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Bioloji Tədqiqatlar Elmi Mərkəzində baş laborant, daha sonra AMEA-nın Təbii Ehtiyatların Kosmik Tədqiqatları İnstitutunda mühəndis kimi çalışmışdır.

1987-ci ildən "Ehtiyyat Əmək Qüvvələri" Könüllü İdman Cəmiyyətində şahmat üzrə baş məşqçi olmuşdur.

1986–1996-cı illərdə "Baku" qəzetində şahmat guşəsinin redaktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan Televiziyasında "Şahmat məşqçilərinin televiziya məktəbi", daha sonra isə "Şahmat klubu" verilişlərinin aparıcısı olmuşdur. 

1987-ci ildən Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının "Tətbiqi idman növləri" kafedrasında çalışır. 2005-ci ildə Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən ona dosent elmi adı verilmişdir.

2007-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tətbiqi riyaziyyat fakültəsində "Yanan bərk yanacaqda əmələ gəlmiş çatların artmasının riyazi modelləşdirilməsi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.

2013-cü ildə AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda "Yanan deformasiya olunan bərk cismin dağılması" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək riyaziyyat üzrə elmlər doktoru alimlik dərəcəsini almışdır. 

2014-cü ildə Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən "Şahmatın nəzəriyyəsi və metodikası" kafedrası üzrə professor elmi adı verilmişdir. 

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi — 2010
* MDB ölkələri Parlamentlərarası Assambleyasının döş nişanı — 2017

## İstinadlar
Chainsaw Man (anime serialı)

– Tatsuki Fucimotonun eyniadlı manqa seriyasına əsaslanan anime serialı. "MAPPA" studiyası tərəfindən çəkilən anime serialın rejissoru Ryu Nakayama, baş seriya rejissoru Makoto Nakazono, ssenaristi Hiroşi Seyko və personaj dizayneri Kazutaka Suqiyamadər. Animenin musiqiləri Kensuke Uşio tərəfindən bəstələnmişdir.

Anime serialı 12 oktyabrdan 28 dekabr 2022-ci ilə qədər TV Tokyo vasitəsilə yayımlanmışdır. Anime "Crunchyroll" tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır. "Mişar Adam. Film: Rezenin hekayəsi" adlı birbaşa sikvel filmi 19 sentyabr 2025-ci ildə buraxılmışdır. 2025-ci ilin dekabrında "Sui-qəsdçi arkı"nın anime adaptasiyası anons edilmişdir.

## Məzmun

Yoxsulluq içində yaşayan yeniyetmə Denci intihar etmiş atasının yakuzaya olan borcunu ödəmək üçün iblis ovçusu kimi işləyir. Denci hətta yaşamaq üçün bəzi bədən üzvlərini də satıb. O, Mişar iblisi olan Poçitanın köməyi ilə iblisləri ovlayır. Yakuza Denciyə xəyanət edib onu Zombi iblisi ilə öldürəndə Poçita Denci ilə birləşib həyatını xilas edir. Denci sinəsindəki ipi çəkərək Mişar-adama çevrilir və yakuza ilə Zombi iblisini öldürür.

Denci daha sonra Makima tərəfindən idarə olunan və hökumətin dəstəyi ilə fəaliyyət göstərən İctimai Təhlükəsizlik Bürosunun üzvü olur. Denci təcrübəli iblis ovçusu Aki Hayakava və Qan iblisindən yaranmış ifrit Paver ilə tanış olur.

## İstehsal
Manqa əsasında anime serialı adaptasiyası 2020-ci ilin dekabrında "Shueisha" nəşriyyatının "Weekly Shonen Jump" jurnalının ikinci 2021-ci il buraxılışında anons edilmişdir.

### Film
"Mişar Adam. Film: Rezenin hekayəsi" adlı birbaşa sikvel filminin Yaponiya premyerası 19 sentyabr 2025-ci ildə baş tutmuşdur.

## Musiqi
Anime serialının musiqiləri Kensuke Uşio tərəfindən bəstələnmişdir. Açılış mahnısı Kenşi Yonezu tərəfindən ifa olunan "Kick Back" mahnısıdır. Hər seriya üçün ayrı bağlanış mahnısından istifadə olunmuşdur: 1-ci seriyada Vaundy tərəfindən ifa olunan "Chainsaw Blood" mahnısı, 2-ci seriyada "Zutomayo" tərəfindən ifa olunan "Zanki" mahnısı, 3-cü seriyada "Maximum the Hormone" tərəfindən ifa olunan "Hawatari 2 Oku Centi" mahnısı, 4-cü seriyada "Tooboe" tərəfindən ifa olunan "Jouzai" mahnısı, 5-ci seriyada "Syudou" tərəfindən ifa olunan "In the Back Room" mahnısı, 6-cı seriyada Kanaria tərəfindən ifa olunan "Dainōteki na Rendezvous" mahnısı, 7-ci seriyada Ano tərəfindən ifa olunan "Chu, Tayōsei" mahnısı, 8-ci seriyada TK tərəfindən ifa olunan "First Death" mahnısı, 9-cu seriyada Aimer tərəfindən ifa olunan "Deep Down" mahnısı, 10-cu seriyada "People 1" tərəfindən ifa olunan "Dogland" mahnısı, 11-ci seriyada "Queen Bee" tərəfindən ifa olunan "Violence" mahnısı və 12-ci seriyada "Eve" tərəfindən ifa olunan "Fight Song" mahnısı. Animenin saundtreki üç minialbomda buraxılmışdır. Birinci minialbom (1–3-cü seriyalar) 26 oktyabr 2022-ci ildə, ikinci minialbom (4–7-ci seriyalar) 23 noyabrda və üçüncü minialbom 28 dekabrda buraxılmışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Pternistis bicalcaratus

**Pternistis bicalcaratus** — Qırqovullar fəsiləsinə aid quş növü. 
## Ümumi məlumat
Pternistis bicalcaratus əksər qırqovullar kimi, o da yalnız Afrikada yayılmışdır. Tropik Qərbi Afrikada daimi çoxalma sahəsinə malikdir, lakin Mərakeşdə kiçik və azalan təcrid olunmuş bir populyasiya da mövcuddur.

Üç yarımnöv tanınır:
* "P. b. adamauae" (Noyman, 1915) – Mərkəzi Nigeriyadan Kameruna və cənub-qərb Çada qədər;
* "P. b. ayesha" (Hartert, 1917) – Qərbi Mərakeş;
* "P. b. bicalcaratus" (Linney, 1766) – Seneqaldan və cənub Mavritaniyadan qərb Nigeriyaya qədər.

Pternistis bicalcaratus 30–34 sm uzunluğundadır. Erkək fərd əsasən qəhvəyi rəngdədir, üst hissələri tünd və krem rəngli ləkələrlə örtülüdür, döş və yan lələkləri tünd qəhvəyi kənarlı və mərkəzdə krem rəngli ləkəlidir. Üzü açıq krem rəngdədir və tünd qəhvəyi xırda ləkələrlə örtülüdür, başında şabalıdı rəngli tac və ağ "qaş" xətti var. Şabalıdı rəngli boyun zolağı, ağ yanaq ləkələri və qəhvəyi qanadları var. Erkək fərd adətən hər ayağında iki mahmıza malikdir, yuxarı mahmız küt olur. Ayaqları boz-yaşıl rəngdədir. Dişi fərd görünüş baxımından oxşardır, lakin adətən mahmızları yoxdur və bir qədər kiçik və daha zəif quruluşludur. Erkəklər təxminən 507 qram, dişilər isə təxminən 381 qram ağırlığındadır. Cavan quşlar bir neçə həftəlik olduqdan sonra yetkin dişilərdən demək olar ki, fərqlənmir, erkəklərin mahmızları inkişaf etmək üçün bir neçə ay tələb edir. Quşların ikinci ilinə qədər çoxalması ehtimalı azdır.

Bu quş ağaclı açıq mənzərələrdə tapılır. Yuvasını yerdə qazılmış çökəklikdə qurur və 5–7 yumurta qoyur. Pternistis bicalcaratus müxtəlif bitki və həşəratlarla qidalanır. Bu növ çox gizli bir quşdur, ən yaxşı yazda erkək fərdin təpəlikdən "krak-krak-krak" səsi ilə oxuduğu zaman görülür. Fazan kimi partlayıcı uçuşa malikdir, lakin görünmədən sürünərək getməyə üstünlük verir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Xeno-canto: audio recordings of the double-spurred spurfowl
Prinia hypoxantha

**Prinia hypoxantha** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Prinia hypoxantha Drakensberq dağlarının meşə kənarlarında, ağaclı dərələrdə və qıjı ilə örtülü yamaclarında yaşayır. Prinia hypoxantha 12-14 sm uzunluğundadır, qısa yumru qanadları, uzun quyruğu, güclü ayaqları və qısa düz qara dimdiyi var. Başında ağ ləkə var və üst hissələri qəhvəyi rəngdədir. Boğazı və alt üz hissəsi ağ rəngdədir və heç bir zolaq yoxdur, qalan alt hissələri sarı rəngdədir və tünd zolaqlara malikdir. Uzun quyruğunun ucuna yaxın tünd ləkə var və adətən bucaq altında yuxarı qalxır. Ayaqları və dırnaqları çəhrayı-qəhvəyi rəngdədir, gözləri isə açıq rəngdədir. Cinslər eyni görünüşə malikdir, lakin cavan fərdlər yetkinlərdən daha solğundur.

Prinia hypoxantha yaşıl otlardan yan girişli nazik divarlı oval yuva qurur. Yuva yarpaqlı kolların və ya kolluqların dərinliklərində yaxşı gizlədilir.

Prinia hypoxantha adətən cüt-cüt və ya kiçik qruplar halında görünür, əsasən kolluqların alt hissəsində olur, bəzən isə kolluğun üstündə qonur. Kiçik həşəratlarla qidalanır, quyruğunu yuxarı qaldırır və tez-tez yan-yan yelləyir.

## Qorunma statusu
Bu ümumi növün geniş yayılma sahəsi var və təxminən 50,000-100,000 km² ərazini əhatə edir. Populyasiya ölçüsünün böyük olduğu güman edilir və növ Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyinin (IUCN) "Qırmızı Siyahıs"ının populyasiya azalma meyarlarına (yəni 10 il və ya üç nəsil ərzində 30%-dən çox azalma) uyğun gəlmir. Bu səbəblərə görə növ "ən az narahatlıq doğuran" kateqoriyasına daxil edilmişdir.
## Qalereya

Drakensberg Prinia 2013 06 14.jpg
Drakensberg Prinia (Prinia hypoxantha).jpg
Prinia Drakensberg 2011 12 13 07 34 29 7260.jpg
Prinia Drakensberg 2011 12 13 07 33 44 7225 Cedara.jpg

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ian Sinclair, Phil Hockey and Warwick Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa* (Struik 2002)
Onaqadori

**Onaqadori** — Toyuqkimilər fəsiləsinə aid toyuq növü. 
## Ümumi məlumat

Onaqadori Yaponiyanın tarixi toyuq cinslərindən biridir və istisna olaraq çox uzun quyruqla xarakterizə olunur. Bu cins XVII əsrdə Yaponiyanın cənubundakı Şikoku adasında yerləşən Kōçi prefekturasında yetişdirilmişdir və 1952-ci ildə Yapon Milli Təbiət Xəzinəsi olaraq status alıb. Onaqadori Alman Phoenix cinsinin də atalarından biridir.

Onaqadori XVII əsrdə, hazırkı Kōçi Prefekturası olan Tosa əyalətində, Yaponiyanın cənub-şərqindəki Şikoku adasında yetişdirilmişdir. Bu cins yalnız bu ərazidə yetişdirilir, əsasən Nankoku şəhərində bəslənir. Onun Şokoku, Totenko və bəlkə də Minohiki kimi digər uzun quyruqlu Yapon toyuq cinslərindən törədiyi düşünülür.

Onaqadorinin əsas xarakteristikası onun istifadə edilməyən çox uzun quyruğudur. Bu quyruğun uzunluğu 1.5 metrə qədər çata bilər və bəzi hallarda 12 metrə qədər uzanmışdır. Quyruq, təxminən 16-18 tükdən ibarətdir və düzgün şəraitdə heç vaxt tökülmür, hər il 0.7-1.3 metr arasında uzanır.

Onaqadori yalnız bəzək məqsədilə yetişdirilir. Yapon yetişdiriciləri əsrlər boyu bu cinsin yaradılması və qorunması üçün böyük zəhmətlər çəkmişlər və bu toyuqların quyruqlarını təmiz və sağlam saxlamaq üçün xüsusi yuvalar hazırlayırlar, burada toyuqların ayaqları yerin üzərindən yüksəkdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Modern Game

**Modern Game** — Toyuqkimilər fəsiləsinə aid toyuq növü. 
## Ümumi məlumat
Modern Game 1850-1900-cü illər arasında İngiltərədə yaranmış bəzək toyuğu cinsidir. Bu cins döyüş quşu nəsillərindən yetişdirilmişdir, lakin yalnız sərgi quşu kimi istifadə olunur.

1849-cu ildə Böyük Britaniyada döyüş quşu döyüşləri qadağan edildi. Sonrakı onilliklərdə bəzi yetişdiricilər "Old English Game" və Malay nəsillərindən olan döyüş quşlarını çarpaz yetişdirərək sərgi üçün bəzək quşu yaratdılar.

Bu cins əvvəlcə sadəcə Game kimi tanınırdı və 1865-ci ildə Vilyam Bernhard Teqetmeyer tərəfindən nəşr olunan Britaniya Quşçuluq Standartının ilk nəşri olan "The Standard of Excellence in Exhibition Poultry"də doqquz rəng növü daxil edilmişdi. Həmçinin kiçik Game də siyahıya alınmışdı. 1870-ci illərdən etibarən bu cins "Exhibition Game" və ya "Exhibition Modern Game" kimi tanınmağa başladı. 1874-cü ildə Amerika Quşçuluq Assosiasiyasının "Standard of Perfection" ilk nəşrində səkkiz rəng növü daxil edilmişdi.

Modern Game cinsi hündür və dik duruşludur, uzun boyun və uzun ayaqlara malikdir. Bədəni döş hissəsində geniş olur və quyruğa doğru daralır, təxminən paltoraf formasına bənzəyir, beli qısa və düzdür. Böyük Britaniya Quşçuluq Klubu tərəfindən 13 rəng növü tanınır: birchen (ağacaoxşar), qara, qara-qırmızı, mavi, mavi-qırmızı, qəhvəyi-qırmızı, qızılı ördəkqanadı, limon-mavi, pile (sarı), gümüşü-mavi, gümüşü ördəkqanadı, buğda rəngi və ağ. Dimdik və ayaq rəngi lələk rəngindən asılı olaraq dəyişir, birchen-də qara, ördəkqanadı və qara-qırmızıda yaşıl-qəhvəyi, pile və ağda isə sarı olur. İbik tək və kiçikdir; üz, ibik və yanaqlar qaradan tünd bənövşəyidən parlaq qırmızıya qədər dəyişir, gözlər isə qaradan parlaq qırmızıya qədər müxtəlif ola bilər.

Standart ölçülü xoruzlar 3.20–4.10 kq, toyuqlar isə 2.25–3.20 kq çəkidir, kiçik nöövlər isə müvafiq olaraq 570–620 qram və 450–510 qram çəkidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Joseph Batty (1999 [1976]). *Understanding Modern Game*, fifth edition. Midhurst, West Sussex: Beech Publishing House. .
Amitabha

**Amitabha** və ya **Amita Budda** (, , ) — Mahayana buddizminin buddalarından biri. O, xüsusilə amidaizm məktəbində böyük hörmətlə yad edilir. O, Qərb istiqamətini simvolizə edir və məhz orada onun Təmiz torpağı Sukhavatidə yerləşir.

İnamlara görə Amitabha bir çox uca keyfiyyətlərə malikdir. O, varlığın ümumbəşəri qanununu — dharmanı Qərb cənnətində izah edir, mənşəyindən, sosial vəziyyətindən və əxlaqi səviyyəsindən asılı olmayaraq ona səmimi şəkildə müraciət edən bütün varlıqları öz himayəsinə qəbul edir. Amitabhanın mərhəməti haqqında bu təlim — ona inananların xilasına dair doktrina amidaizmin əsas sütununu təşkil etmişdir.

## Adlandırması
"Amita Budda" Çin buddizmində "Emito Fo" (), Yaponiya ənənəsində Amida Nyoray (), Vyetnam ənənəsində Azida Fat ( və ya *A-di-đà Phật*), Tibet ənənəsində Opame, buryat-monqol ənənəsində isə Abida-burxan və ya Ayuuş-burxan adı ilə tanınmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Çılpaq boyun

**Çılpaq boyun** — Toyuqkimilər fəsiləsinə aid toyuq növü. Çılpaq boyun boynunda və dəliyində təbii olaraq lələk olmayan toyuq cinsidir. Cins həmçinin Transilvaniya Çılpaq boyunu və Türken adlanır. "Türken" adı quşun toyuq və ev hinduşkasının hibridi olduğu səhv fikrindən irəli gəlmişdir. Çılpaq boyunlar bu gün Avropada kifayət qədər yaygındır, lakin Şimali Amerikada nadir və Cənubi Amerikada çox yaygındır. Çılpaq boyun xüsusiyyəti bir gen tərəfindən idarə olunan dominant bir xüsusiyyətdir və digər cinslərə daxil edilməsi olduqca asandır. Lakin bunlar əsl Çılpaq boyunlar deyil, hibridlərdir. Bu cins Amerika Quşçuluq Assosiasiyaası tərəfindən 1965-ci ildən tanınıb. Çılpaq boyunlu toyuqların digər cinsləri də var, məsələn, tez-tez Transilvaniya ilə qarışdırılan Fransız Çılpaq boyun və çılpaq boyunlu döyüş quşu.
## Ümumi məlumat

Çılpaq boyun növünün boyun və qarın hissəsində təbii lələkləri olmayan toyuq cinsidir. Çılpaq boyun toyuğunun mənşəyi dəqiq məlum deyil. Ümumi bir nəzəriyyəyə görə, bu cins Asiyada yaranmışdır, burada bəzi ölkələrdə uzun müddət döyüş quşu kimi yetişdirilmişdir. Həmçinin bu cins qədim Yaponiya rəsmlərində də təsvir edilmişdir. Daha sonra bu cins Transilvaniyaya gətirilmişdir. Burada onun yetişdirilməsi XIX əsrin sonlarında sənədləşdirilmişdir. Daha sonra bu cins Almaniyaya aparılmış, orada təkmilləşdirilərək Avropanın və Amerikanın digər bölgələrinə yayılmışdır. 

Çılpaq boyun cinsinin çox qeyri-adi görünüşünə baxmayaraq, bu cins əsasən sərgi quşu kimi tanınmır və həm yumurta, həm dət ət istehsalı üçün istifadə olunan iki məqsədli cinsdir. Onlar kifayət qədər açıq qəhvəyi yumurta qoyur və ət istehsalı üçün arzuolunan hesab olunur, çünki onları dərişmək daha asandır və ətli bədən quruluşuna malikdirlər. Onlar çox yaxşı yem axtaran quşlardır və əksər xəstəliklərə qarşı immunitetə malikdirlər. Bu cins lələklərinin az olmasına baxmayaraq, soyuğa da davamlıdır. Çılpaq boyun xoruzları tək ibik daşıyır və boyun və baş hissələri günəşə daha çox məruz qaldığı üçün tez-tez parlaq qırmızı rəng alır. Bu cins digər toyuqlara nisbətən təxminən yarısı qədər lələyə malikdir, bu da onları isti iqlimə davamlı və dərişmək üçün daha asan edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Голошейная порода кур на сайте Всероссийского общества любителей птицеводства.
* Куры редких пород // kuraaltai.ru
Dorkinq toyuğu

**Dorkinq toyuğu** — Toyuqkimilər fəsiləsinə aid toyuq növü. 
## Ümumi məlumat
Dorkinq toyuğu ən qədim Britaniya toyuq cinslərindən biridir. Bəzən bu cinsin Roma imperiyası dövründə Britaniyaya gətirilən beşbarmaqlı toyuqlardan törədiyi irəli sürülür, lakin romalıların özləri ilə toyuq gətirib-gətirmədiyi və ya gəldikləri zaman beşbarmaqlı toyuqlar tapıb-tapmadığı məlum deyil. Həmin dövrdə yaşamış Roma yazıçısı Kolumella beşbarmaqlı toyuqları ən yaxşı yetişdirilmə materialı kimi qeyd edir, "beş barmağı olanlar ən dəyərli hesab olunur".

Dorkinq toyuğu cinsi İngiltərənin cənub-şərqindəki ev qraflıqlarında yaranmışdır və adını Surrey qraflığındakı Dorkinq bazar şəhərindən almışdır. Buradan quşlar London bazarına göndərilib. XX əsrin əvvəllərində Susseks cinsi tərəfindən sıxışdırılana qədər Dorkinq toyuğu London üçün əsas ət cinsi idi. Həmçinin sərgi quşu kimi də məşhurlaşmışdır. Bu cins 1845-ci ildə London Zooparkında keçirilən ilk quş sərgisində nümayiş etdirilən cinslər arasında idi.&hairsp;

Dorkinq toyuğu ilk quşçuluq standartı olan "The Standard of Excellence in Exhibition Poultry" daxil edilmişdir. XIX əsrin sonlarında müxtəlif rəng növləri üçün ayrı-ayrı cins cəmiyyətləri yaradıldı, bunlardan ikisi birləşərək Dorkinq Klubunu yaratdı və Şotlandiya Dorkinq Klubu da formalaşdı. Təxminən İkinci Dünya müharibəsi dövrünə qədər bu cəmiyyətlərin heç biri fəaliyyət göstərmirdi. Bu cinsə maraq sürətlə azalmışdı və nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşmişdi. Dorkinq Klubu 1970-ci ildə yenidən fəaliyyətə başladı.

Üç rəng növü – rəngli, gümüşü-boz və ağ – 1874-cü ildə Amerika Quşçuluq Assosiasiyasının ilk "Mükəmməllik Standartı"na daxil edilmişdir; qırmızı rəng isə 1995-ci ildə əlavə edilmişdir. Üç bantam növü – rəngli, gümüşü-boz və çiçəkli ağ – 1960-cı ildə əlavə edilmişdir.

Dorkinq toyuğu düzbucaqlı bədən quruluşuna və qısa, beşbarmaqlı ayaqlara malikdir. Bütün tək ibikli quşlarda olduğu kimi, çox soyuq havalarda ibik ucları qorunma tələb edə bilər. Dorkinq toyuğu həm yumurta, həm dət ət istehsalı üçün çox yönlü bir cins kimi tanınır. Bu, qırmızı qulaqcıqlara malik olub ağ qabıqlı yumurta qoyan azsaylı cinslərdən biridir. Lələklərin altındakı dəri rəngi ağdır. Çəkisi xoruzlar üçün 4.55–6.35 kq, gənc xoruzlar üçün 3.60–5.00 kq və toyuqlar üçün 3.60–4.55 kq təşkil edir. Beş tanınmış rəng növü var, ağ, gümüşü-boz, qırmızı, tünd və kuku.

## Qalereya

Red dorking hen.jpg
Silver gray dorking rooster.jpg
Dorking Henne.JPG


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Thomas William Sturges (1911). ''The Poultry Manual: A Complete Guide for the Breeder and Exhibitor'', second edition. London: Macdonald and Evans.
Sukhavati

**Sukhavati** (, , , , , ; ), **Qərb cənnəti** ( və ya **Sakit səadət aləmi** (, , ) — Mahayana buddizmində Amitabha Buddanın Təmiz torpaq.

Sukhavati aləmi Amitabhanın bodhisattvalar əhatəsində təsvir olunduğu bir mənəvi məkan kimi qəbul edilir Bu aləm "Sukhvativyuha sutraları"nda geniş şəkildə təsvir olunmuşdur. "Amitayurdhyana sutrası"nın mətnində Təmiz torpağa çatmaq yolları izah edilir. Bunlara gün batımını həm açıq, həm də bağlı gözlərlə aydın şəkildə təsəvvür etmək, su və buzun, torpağın, qiymətli ağacların, Bəxtiyar məkanın, lotus taxtının, üç nüqəddəsin — Amitabhanın, bodhisattva Avalokiteşvaranın və Mahasthamapraptanın — meditativ müşahidə edilməsi daxildir.

Amitabha Buddanın cənnətinə ölüm sonrası nail olmaq, Təmiz torpaq buddizminin ali məqsədi sayılır. Tibet buddizmində, xüsusilə Kaqyu ənənəsinə mənsub məktəblərdə ölən şəxsin şüurunu Amitabhanın Təmiz torpağına köçürməyə yönəlmiş müxtəlif xüsusi praktikalardan istifadə olunur. Bu cür üsullardan biri — Nyinqma məktəbinə aid Lonqçen Nyinqtiq ənənəsindən qaynaqlanan və lama Ole Nidal tərəfindən Qərbdə geniş yayılmış təlim bu praktikanın ən tanınmış nümunələrindəndir. Amitabhanın Qərb cənnətinin bədii təsviri, xüsusilə Heyan dövründə Yaponiya bağlarının mənzərə tərtibatına güclü təsir göstərmişdir.

## İstinadlar
Naropa

**Naropa** (; ) — Hindistan buddist mahasiddhası. O, Tilopanın şagirdi, həmçinin bəzi mənbələrə görə Niqumanın qardaşı və ya həmkar-şagirdi idi. Naropanın təlimləri Vacrayana, yəni tantrik buddizm ənənəsinə daxildir və xüsusilə onun adı ilə bağlı olan "Naropanın altı yoqası" bu təlimlərin əsasını təşkil edir. O həmçinin, Biharda yerləşən Vikramaşila monastırının qoruyucularından biri olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hervert V. Guenter. The life and teaching of Naropa. Shambala 1995
* Tsang Nyön Heruka. The Life of Marpha, the Translator. Shambala 1995
* Наропа
* Наропа
* Наропа из Жизнеописания 84 махасиддхов
* Учитель Наропа
Phova

**Phova** (; ,  və ya , , ) — Vacrayana ənənəsinin ardıcılları tərəfindən icra edilən yogik meditasiya praktikası.

Phova praktikasının əsas məqsədi ölüm anında şüurun başın təpəsindəki fontanel vasitəsilə köçürülməsinə hazırlıqdır. Bu hərəkət nəticəsində şüur Buddanın müdriklik ağlı ilə birləşərək Amitabha Buddanın Təmiz torpağ — Sukhavati (Devaçen) aləmində yenidən doğulmanı təmin edir. Phova yalnız şəxsin özü üçün yox, həm də başqaları, o cümlədən buddist olmayanlar və heyvanlar üçün də icra oluna bilər. Bu praktikanın müxtəlif növləri mövcuddur və onların seçimi fərdin hazırlıq səviyyəsinə, təcrübəsinə və fərdi qabiliyyətlərinə uyğun şəkildə müəyyən edilir. Phova Naropanın altı yoqası sırasına daxildir, lakin Naropa phovanın bütün növlərini yox, yalnız müəyyən formalarını öyrətmişdir.

## İstinadlar
Cyclopsitta diophthalma

**Cyclopsitta diophthalma** — Tutuquşukimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Cyclopsitta diophthalma əsasən Yeni Qvineya və yaxınlıqdakı adaların meşələrində yaşayan, həmçinin Böyük Suayırıcı Sıra dağlarının şərqində, Avstraliyanın tropik sahil zolağında təcrid olunmuş icmalarda da, tapılan, təxminən 14 sm orta uzunluğu ilə Avstraliyanın ən kiçik tutuquşusu növüdür.

Cyclopsitta diophthalmanın əksər yarımnövləri cinsi dimorfizm göstərir, erkək fərdlərin üzlərində dişilərə nisbətən daha çox qırmızı (daha az gümüşü və mavi) rəng olur. Əsasən yaşıl rəngdədir, çox qısa quyruğu, nisbətən böyük başı və dimdiyi var, üzündə qırmızı və mavi işarələr var. Adı göz ətrafındakı mavi ləkədən götürülmüşdür ki, bu ləkə Yeni Qvineya quşlarında təxminən gözləri ilə eyni ölçüdədir.

"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" (IUCN) tərəfindən "Narahatçılıq doğurmayan" kateqoriyasında qiymətləndirilsə də, bəzi yarımnövlər təhlükə altındadır. "C. d. coxeni" Avstraliyanın ən nadir və ən az öyrənilmiş quşlarından biridir.

Cyclopsitta diophthalma əsasən incir, giləmeyvə, toxum, nektar və ağacları deşən həşəratların sürfələri ilə qidalanır. Bu qidalanma cütlər və ya yalnız bir neçə fərddən ibarət kiçik dəstələr şəklində həyata keçirilir. Tez və düz bir şəkildə uçmağa meyllidir. Qısa və kəskin bir səs çıxarır. Digər bir çox tutuquşularından fərqli olaraq, Cyclopsitta diophthalma öz yuva boşluqlarını qazır, adətən çürümüş bir ağacda yuva qurur.

Cyclopsitta diophthalmalar yüksək səslə, kəsilmiş, iki və ya üç notlu "zzzt-zzzt" və ya "zeet-zeet" çağırışları edir, lakin lorilərin xarakterik olan yuvarlanan və ya trill səslərindən fərqlənir. Bu çağırışlar əsasən uçuş zamanı, bəzən isə qonmuş halda edilir. Qidalanma zamanı daha yumşaq, cığırdayan səslər də çıxara bilər.

Cyclopsitta diophthalmanın səkkiz yarımnövü təsvir edilmişdir. "Cyclopsitta diophthalma coxeni", "C. d. macleayana" və "C. d. marshalli" yalnız Avstraliyada, digər beş yarımnöv isə Yeni Qvineya və yaxınlıqdakı adalarda məhdudlaşır.

### Yarımnövləri
* "C. d. aruensis" 
* "C. d. coccineifrons" 
* "C. d. coxeni" )
* "C. d. diophthalma"
* "C. d. inseparabilis"
* "C. d. macleayana" 
* "C. d. marshalli" 
* "C. d. virago" 
## Qalereya

File:Figparrot male portland08.JPG|Erkək
File:Figparrot fem cy portland08.JPG|Dişi
File:Cyclopsitta diophthalma -Mossman Gorge, Daintree National Park, Queensland, Australia -male-8.jpg|Erkək
File:Cyclopsitta diophthalma (female) -Cairns-8.jpg|Dişi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*World Parrot Trust Parrot Encyclopedia - Species Profiles
Məkki cümə məscidi (Zahidan)

**Məkki cümə məscidi**, yaxud **Zahidan Böyük Məkki məscidi** (farsça: مسجد جامع مکی زاهدان) — dünyanın ən böyük hənəfi məscidlərindən biri və İranın ən böyük sünni cümə məscididir və Sistan və Bəlucistan əyalətinin paytaxtı olan Zahidanın mərkəzində yerləşir.

## Tarix

Məscidin banisi, 1987-ci ildə vəfatına qədər İranda Sistan-Bəlucistanda Bəlucların ən mühüm Sünni dini nüfuzuna sahib olan Əbdül Əziz Malazada idi. Məkki Məscidi, Məkkə məscidinin yanında yerləşən "Jamiat Darul Uloom" seminariyasının bir hissəsi olaraq 1971-ci ildə əsası qoyulmuşdur. "Darul Uloom", Diobendi Məktəbinin bir hissəsidir.

Zahidandakı "Darul Uloom", Şərqi İranda yaşayan Sünni Bəluc xalqı üçün mərkəzdir. 1970-ci illərin əvvəllərində qurulduğundan, bölgədəki minlərlə məscid, 120 Deobandi mədrəsəsi və təxminən yetmiş seminariyadan ibarət bir şəbəkənin mərkəzinə çevrilmişdir ki, bunlardan qırxı birbaşa Zahidanda yerləşən "Darul Uloom" rəhbərliyi altındadır.

Uzun illər məscid, çox sayda ibadətçi ilə dolub daşırdı və məkanı hər kəsin içəridə namaz qıla bilməsi üçün yetərli deyildi. Namazlar tez-tez yaxın küçələrdə qılınmalı olurdu. Məkki məscidini tamamlandıqdan sonra İranın ən böyük Sünni məscidi halına gətirən bir genişləndirmə layihəsinə başlanıldı. 2010-cu ildə iki minarəsi olan köhnə məscid binası, dörd minarəli yeni 50.000 kvadrat metrlik məscidə yer açmaq üçün sökülməli oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dharani

**Dharani** () və ya **vidya** ( — buddist ənənəsində uzun mantralar., Onlar mnemonik kodlar, inkantasiyalar və ya müqəddəs oxunuşlar funksiyasını daşıyır. Onların demək olar ki, hamısı sanskrit dilində tərtib olunmuşdur, lakin bəzi pali dilində dharanilər də mövcuddur. Buddist təcrübəçilər arasında dharanilərin qoruyucu qüvvə yaratdığına və punya toplamağa imkan verdiyinə inanılır. Bu səbəbdən onlar buddist ədəbiyyatının əsas hissəsini təşkil edir.

Əksər dharanilər Siddham kimi qədim yazı sistemlərində sanskrit dilində yazılmış, daha sonra isə Çin, Koreya, yapon, Vyetnam, sinhal, tay və digər regional əlifbalara transliterasiya edilmişdir. Dharanilər Veda ilahilərinin və mantralarının davamı və bu ənənənin ardıcıl inkişaf forması kimi qəbul edilir.

## İstinadlar
Punya (buddizm)

**Punya** (, ) — hindu və buddist fəlsəfəsində işlədilən anlayış. Mənşə etibarilə "Riqveda"ya qədər gedib çıxır[1]. Punya — xeyirxah və fəzilətli əməllər vasitəsilə qazanılan və toplanan ruhi savablar deməkdir. Bu savablar növbəti həyatlar boyunca da daşıya və ötürülə bilər. Punya insanın mənəvi kamilləşməsinə, onun moxaya — azadlığa doğru irəliləməsinə şərait yaradır. Onu müxtəlif xeyirxah əməllər, yaxşı düşüncələr və başqalarına yardım vasitəsilə əldə etmək mümkündür. Punya ölmüş yaxınlara da ötürülə bilər (məsələn, şitro praktikasında olduğu kimi), həmçinin valideynlərlə, müəllimlərlə və tanrılarla bölüşmək olar. Toplanmış punya növbəti həyatda sağlamlıq, var-dövlət, müdriklik, şöhrət və ruhi məşğuliyyətlərə meyillilik gətirir. İnsan həyatındakı gələcək xoşbəxtliyin və zövqün miqyası və davamlılığı toplanmış punyanın səviyyəsindən asılıdır. Punyaya qarşıt anlayış papa — yəni günahkar əməllər sayılır; bunlar insanın karmasını pisləşdirir, onun növbəti doğuluşlarında səfalət və əzaba səbəb olur.

## İstinadlar
Məsruq ibn Əcdə

**Məsruq əl-Kufi** () və ya **Əbu Aişə Məsruq ibn əl-Əcdə ibn Malik əl-Həmdani əl-Vadii əl-Kufi** (; ) — Kufə məktəbinə mənsub mühəddis və fəqih. O, Tabiindəndir.

## Bioqrafiyası
Hicrət (622) ilində dünyaya gəldiyi məlumdur. Məsruq əslən yəmənli olub, müxədrəmundəndir. Mənsub olduğu qəbilə İslam fətihləri vaxtı Kufədə məskunlaşmışdır. Dayısı tanınmış cəngavər Əmr ibn Mədikəribdir. Məsruq, uşaq vaxtı oğurlanıb sonra tapıldığı üçün ona bu ad verilmişdir. Atası müsəlman olan Məsruq, Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından əvvəl müsəlman olmuşdur. Mədinəyə səfər edən Məsruq, Əbu Bəkrin arxasında namaz qılmış, Ömər və Əli ilə görüşmüşdür. Ömər, Məsruqun atasının adının Əcdə olduğu öyrənincə, Məhəmməd peyğəmbərin "*Əcdə şeytandandır*" sözünü xatırladaraq, onun adını Məsruq ibn Əbdürrəhman şəklində dəyişdirmişdir. Hakim ən-Nisaburi ilə Zəhəbi onu tabiin nəslinin ikinci təbəqəsindən hesab etmişlər. Aişə tərəfindən övladı kimi sevilən Məsruq, öz qızına Aişə adını qoymuş və nəticədə künyəsi Əbu Aişə olmuşdur.

Mənbələrə görə, o, abid və zahid bir şəxs olmuşdur. Rəvayətə görə ayaqları şişənə qədər namaz qılarmışdır. Məsruq müxtəlif hərbi yürüşlərdə o, cümlədən Qadisiyyə döyüşündə iştirak etmişdir. Bu döyüşdə ciddi yaralara alaraq əlil olmuşdur. Siffeyn döyüşündə Qurandan bəzi ayələr oxuyaraq, tərəflərin döyüşməsinin qarşısını almağa çalışmışdır. Bir müddət qazılıq edən Məsruq, bu müddət ərzində nə beytül-maldan maaş tələb etmiş, nə də ona müraciət edənlərdən hədiyyə qəbul etmişdir. O, Ziyad ibn Əbih tərəfindən Vasit yaxınlığındakı Silsiləyə zəkat amili təyin edilmişdir. Burada iki il işlədikdən sonra hicri 62 və ya 63-cü (682 və ya 683) ildə vəfat etmişdir.

## Elmi mövqeyi
Məsruq, Əbu Bəkr, Ömər, Əli, Muəz ibn Cəbəl, İbn Məsud, Übeyy ibn Kəb, Zeyd ibn Sabit, Həbbab ibn Ərət, İbn Ömər, Abdullah ibn Əmr, Məqil ibn Sinan, Muğirə ibn Şöbə, Aişə, Ümmü Ruman və Ümmü Sələmə kimi səhabələrdən hədis rəvayət etmişdir. Ondan da Şəbi, İbrahim ən-Nəxai, Şəqiq ibn Sələmə, Yəhya ibn Cəzzar, Məhəmməd ibn Müntəşir (qardaşı oğlu), Əbdürrəhman ibn Abdullah ibn Məsud, Məkhul, Əbu İshaq əs-Səbii kimi alimlər hədis rəvayət ediblər. O, Abdullah ibn Məsudun qiraət və sünnəni tədris edən ən qabaqcıl tələbələrindən hesab olunur. Fətva verməkdə Şüreyhdən məharətli olduğu, bəzən Şüreyhin ondan məsləhət aldığı rəvayət edilmişdir. Məsruq, İbn Səd, Yəhya ibn Məin, Əli ibn Mədini, Əbül-Həsən əl-İcli kimi hədis tənqidçiləri tərəfindən etibarlı hesab olunmuş və onun rəvayətlərinə "Kütubi-Sittə"də yer verilmişdir. Qurradan olduğu üçün Kufə təfsir məktəbinin müfəssirlərindən hesab olunmuşdur.

## İstinadlar
Buddizmdə günah

**Buddizmdə günah** — buddist dünyagörüşündə "günah" anlayışı. ABŞ Zen müəllifi Bred Varnerin qeyd etdiyi kimi, buddizmdə ümumiyyətlə "günah" anlayışı mövcud deyil. Eyni fikri Budda Dharma Təhsil Assosiasiyası da paylaşaraq vurğulamışdır ki, "günah və ya ilkin günah ideyası buddizmdə yer almır". Zen təliminin müəllimi Barbara O'Brayn bu baxışı dəstəkləmiş və bildirmişdir ki, buddizmdə "günah anlayışı yoxdur". Buddist alim Valpola Rahula da bu mövqeni bölüşərək qeyd etmişdir: "Əslində, bəzi dinlərdə başa düşülən mənada buddizmdə ‘günah’ anlayışı mövcud deyildir".

Etnoloq Kristof fon Fürer-Haymendorf buddist baxışını belə izah etmişdir: buddist düşüncəyə görə, bütün kainat — istər insanlar, istərsə də tanrılar səbəb-nəticə qanunauyğunluğuna tabedir. Hər bir əməl — yaxşı və ya pis səbəblər zəncirində qaçılmaz və avtomatik nəticə doğurur. Bu nəticə heç bir tanrının iradəsindən asılı olmadan meydana gəlir. Bu mənada, şəxsi tanrıya qarşı itaətsizlik kimi başa düşülən "günah" anlayışına yer yoxdur. Bununla belə, buddistlər bəzən ümumbəşəri əxlaqi qanunları pozan hərəkətləri "günah" adlandırırlar.

Tanınmış buddist müəllim Çöqyam Trunqpa xüsusilə "ilkin günah" ideyasına qarşı çıxmış və bu anlayışın insan inkişafına mənfi təsir göstərdiyini vurğulamışdır. Onun fikrinə görə, insanın müəyyən mərhələdə öz nöqsanlarını dərk etməsinin vacib olmağına baxmayaraq, bu duyğunun həddindən artıq güclənməsi ilhamı məhv edir, düşüncələri daraldır və inkişafı əngəlləyir. Buna görə də o, "ilkin günah" anlayışını nə faydalı, nə də zəruri hesab etmişdir.

## İstinadlar
Tulku

**Tulku** (, ; ) — Buddanın üç bədənindən (trikaya) biri, onun adi dünyada təzahür forması.

Trikaya — "Buddanın üç bədəni" doktrinasına əsasən, nirmanakaya Buddanın fiziki, insani bədəni kimi başa düşülür. Buradakı "Budda" anlayışı yalnız tarixi şəxsiyyət kimi deyil, oyanmış varlıq, yəni tam maariflənmiş şüur vəziyyətinə çatmış hər bir varlıq mənasında işlədilir. Beləliklə, nirmanakaya ardıcıl "yenidən doğuluşlar" yox, əksinə, şəxsi mahiyyətdən kənar, tam inkişaf etmiş zehni potensialın fiziki formada təzahürü kimi anlaşılır.

## İstinadlar
Odds Ballklubb FK

**Odds Ballklubb** (daha çox *Odd* kimi tanınır) — Skiendən olan Norveç peşəkar futbol klubudur. Əvvəlcə çox bir idman növlərini əhatə edən klubun futbol bölməsi olan bu klub 1894-cü ildə, klubun yaranmasından doqquz il sonra yaradılmışdır. Futbol və gimnastikadan başqa əksər idman növləri dayandırıldı və klub ilk növbədə futbola həsr olundu. Odd Norveç futbol liqa sisteminin ikinci pilləsi olan Norveç Birinci Divizionunda oynayır və sonuncusu 2000-ci ildə qazanılan on iki qələbə ilə Norveç Futbol Kubokunu ən çox qazanma rekorduna sahibdir. Klub 1994-2012-ci illər arasında **Odd Grenland** kimi tanınırdı. 1894-cü ildə yaradılan Odd, Norveçdə qurulan ilk futbol klubudur. 13 may 2017-ci il tarixindən etibarən klub Pionerlər Klubuna üzv qəbul edilmişdir. Daha sonra bu üzvlüyü alan ilk Skandinaviya futbol klubu oldu.

## Avropa rekordu

### Ümumi baxış

## Menecerlər

* Lennart Söderberq (1983-84)
* Tore Andersen (1990)
* Paul Vilson (1991-93)
* Lars Borqar Veyc (1994-97)
* Tom Nordli (1998-99)
* Arne Sandsto (1 yanvar 1999 - 28 sentyabr 2007)
* Qaute Larsen (2005-07)
* Ove Flindt-Bjerq (28 sentyabr 2007 - 17 dekabr 2007)
* Daq-Eilev Fagermo (17 dekabr 2007 - 31 yanvar 2020)
* Jan Frode Nornes (11 mart 2020 - 8 yanvar 2022)
* Pal Arne Johansen (24 yanvar 2022 - 31 dekabr 2023)
* Kenneth Dokken (16 yanvar 2024 - 13 noyabr 2024)
* Knut Ronningene (müvəqqəti) (13 noyabr 2024 - 10 dekabr 2024)
* Knut Ronningene (10 dekabr 2024 - 15 sentyabr 2025)
* Per Frandsen (17 sentyabr 2025 -)

## İstinadlar

## Xarici bağlantılar

* 
* Oddrane supporter club website