open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lepidochelys kempii

**Lepidochelys kempii** (*Kemp's ridley dəniz tısbağası*) — Həmçinin *Atlantik ridley dəniz tısbağası, Kemp's ridley tısbağası* və ya *Kemp's ridley* kimi tanınan, Cheloniidae fəsiləsinə aid olan bir dəniz tısbağası növü.

## Təsnifat

Bu tısbağa növü, Riçard Mur Kemp (Richard Moore Kemp) (1825–1908) tərəfindən Ki-Vestə göndərilən bir nümunəni Harvarda — Samuel Qarmana  göndərən ilk şəxs olduğuna görə “Kemp's ridley” adlandırılıb. Ancaq "ridley" adının mənşəyi məlum deyil. Cinsdəki hər iki növ üçün ümumiyyətlə istifadə olunan bu ad əvvəlcə L. kempii üçün "bastard tısbağası" olaraq tanınırdı. Bəzi mənbələr Kemp's ridley tısbağasını "kədərli tısbağa" kimi də adlandırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bungarus candidus

**Bungarus candidus** — Ümumi adı ilə *Malaya krait* və ya *mavi krait*, yüksək dərəcədə zəhərli bir ilan növü. Bu ilan Elapidae fəsiləsinin Bungarus cinsinin üzvüdür.

## Təsvir

Malaya krait ümumi uzunluğu 108 sm, quyruğu isə 16 sm uzunluğa qədər çata bilir.

Bədən və quyruq üzərində 27–34 tünd qəhvəyi, qara və ya mavi-qara enli zolaqlar var, bu zolaqlar yan tərəflərdə daralır və yumrulaşır. Birinci enli zolaq başın tünd rəngi ilə davamlıdır. Tünd enli zolaqlar geniş, sarı-ağ rəngli boşluqlarla ayrılır, bu boşluqlar qara ləkələrlə örtülə bilər. Qarın hissəsi vahid şəkildə ağ rəngdədir.

Bəzi populyasiyalarda, xüsusilə Qərbi və Mərkəzi Yavada, zolaqsız qara fenotip də müşahidə olunur.

Hamar bel pulcuqları 15 sıra şəklində düzülmüşdür, onurğa sırası xeyli böyümüşdür. Qarın pulcuqlarının sayı 195–237 arasındadır; anal pulcuq tamdır; tək (bölünməmiş) quyruqaltı pulcuqların sayı isə 37–56 arasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bungarus

**Bungarus** (ümumiyyətlə **kraitlər** kimi tanınır) — Elapidae fəsiləsinə aid zəhərli bir ilan cinsi.

## Yayılması
Kraitlərə tropik və subtropik Cənubi və Cənub-Şərqi Asiya və Hind-Çin bölgəsində rast gəlinir. Qərbdə İrandan başlayaraq şərqə doğru Hindistan yarımqitəsi (Banqladeş, Nepal, Pakistan və Şri-Lanka daxil olmaqla) və Cənub-Şərqi Asiyaya (Kalimantan adası, Bruney, Kamboca, İndoneziya, Laos, Malayziya, Myanma, Papua-Yeni Qvineya, Filippin, Tailand və Vyetnam daxil olmaqla) qədər yayılmışdır.

## Həmçinin bax
* Bungarus candidus
* Bungarus ceylonicus
* Bungarus fasciatus
* Bungarus flaviceps
* Bungarus magnimaculatus
* Bungarus multicinctus
* Bungarus niger
* Bungarus sindanus
* Bungarus suzhenae

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nesophlox evelynae

**Nesophlox evelynae** (*Bahama ağac ulduzu* və ya *Bahama kolibrisi*) — Baham və Törks və Kaykos adaları daxil olmaqla, Lukayan arxipelaqı üçün endemik olan bir kolibri növü. Yerli sakinlər tərəfindən, qidalanarkən çıxardığı fərqli vızıltı səsinə görə ona "hummer" deyilir.

## Təsvir

Bahama ağac ulduzu kiçik bir kolibri növüdür, uzunluğu təxminən 8-9,5 sm arasında dəyişir. Bu quşların çəkisi təxminən 2,4-3 qram arasındadır. Bel nahiyəsi yaşıl və qızılı, alt hissəsi zeytun-boz rəngdədir, yanları isə ağ (erkəklər) və ya darçın rəngində (dişilər) olur. Qanadları qəhvəyi, quyruqları isə qara-bənövşəyi rəngdədir. Erkəklər çəngəlşəkilli quyruğa malikdir, dişilər isə daha yumru və enli lələkləri olan quyruq daşıyır. Erkəklərin parlaq bənövşəyi iridisent boğaz nahiyəsi və ağ zolağı var ki, bu da çoxalma mövsümü bitdikdə solğunlaşır. Dişilərdə bənövşəyi boğaz və ağ zolaq yoxdur. Həm erkəklər, həm də dişilər qara, bir qədər əyri dimdik və qara ayaqlara malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İki Siciliya krallığı

**İki Siciliya krallığı** () ― İtaliyanın cənubunda yerləşən tarixi dövlət. Siciliya və Neapol taxt-tacının birləşməsi nəticəsində meydana çıxdı. Bu səbəblə, İtaliyanın birləşməsindən (1861) öncə əhalinin sayı və ərazisinə görə ən böyük italyan dövləti idi.

## İki Siciliya krallarının siyahısı

## Mənbə
* Alio, Jacqueline. *Sicilian Studies: A Guide and Syllabus for Educators* (2018), 250 pp.
* 
* 
* Finley, M. I., Denis Mack Smith and Christopher Duggan, * A History of Sicily* (1987) abridged one-volume version of 3-volume set of 1969)
* Imbruglia, Girolamo, ed. *Naples in the eighteenth century: The birth and death of a nation state* (Cambridge University Press, 2000)
* Mendola, Louis. *The Kingdom of the Two Sicilies 1734–1861* (2019)
* Petrusewicz, Marta. "Before the Southern Question: 'Native' Ideas on Backwardness and Remedies in the Kingdom of Two Sicilies, 1815–1849." in *Italy's 'Southern Question*' (Oxford: Berg, 1998) pp: 27–50.
* 
* Riall, Lucy. *Sicily and the Unification of Italy: Liberal Policy & Local Power, 1859–1866* (1998), 252pp
* 
*  
*  
* Whitehouse, H. Remsen. *The Collapse of the Kingdom of Naples*, 1899. https://archive.org/details/cu31924028322844/mode/2up
* Zamagni, Vera. *The economic history of Italy 1860–1990* (Oxford University Press, 1993)
Nazim Ələkbərov (general-leytenant)

**Nazim Ramiz oğlu Ələkbərov** () — Azərbaycan Respublikası ədliyyə nazirinin müavini — Penitensiar xidmətin rəisi (2006–2011), ədliyyə general-leytenantı (2009).

## Həyatı
Nazim Ramiz oğlu Ələkbərov 1960-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1982-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu mühəndislik, 1996-cı ildə isə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasını hüquqşünaslıq ixtisasları üzrə bitirmişdir.

Nazim Ələkbərov 1990-cı ildən Məhkəmə Qərarlarının İcrası Baş İdarəsində əmək fəaliyyətinə başlayaraq burada müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, 1999–2001-ci illərdə 1 saylı Xüsusi müəssisənin rəis müavini, 2001–2004-cü illərdə 15 saylı Cəzaçəkmə müəssisəsinin rəisi işləmişdir. 2004-cü ilin may ayında Məhkəmə Qərarlarının İcrası Baş İdarəsinin əməliyyat işləri üzrə rəis müavini vəzifəsinə təyin edilmiş və 2005-ci ilin yanvar ayından isə baş idarənin rəisi vəzifəsini müvəqqəti icra etmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3 aprel 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Nazim Ələkbərov Azərbaycan Respublikası ədliyyə nazirinin müavini — Məhkəmə Qərarlarının İcrası Baş İdarəsinin rəisi təyin edilmişdir. 17 avqust 2006-cı ildə həmin baş idarənin Penitensiar xidmət adlandırılmasından sonra isə vəzifəsini ədliyyə nazirinin müavini — Penitensiar xidmətin rəisi kimi davam etdirmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 fevral 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

Nazim Ələkbərova 20 noyabr 2006-cı ildə ədliyyə general-mayoru ali hərbi rütbəsi, 18 noyabr 2009-cu ildə isə ədliyyə general-leytenantı ali xüsusi rütbəsi verilmişdir. Ədliyyə Nazirliyi Kollegiyasının 24 dekabr 2008-ci il tarixli qərarı ilə "Azərbaycan ədliyyəsinin 90 illiyi" xatirə medalı ilə təltif edilmişdir.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## İstinadlar
Yerusəlim məbədi

**Qüds məbədi** və ya **Yerusəlim məbədi** (, ***bet ha-mikdaş***, , ***mikdaş***, , , ) — e.ə. X əsrdən b.e. I əsrinə qədər yəhudi xalqının dini həyatının mərkəzi olan dini tikili.  Məbəd Yerusəlimdə yerləşən Məbəd dağında, indiki müsəlman məbədi olan Qübbətüs-Səxrənın yerində yerləşirdi. Kohenlər və levililər tərəfindən gətirilən vahid tanrıya qurban kəsmək üçün icazə verilən yeganə yer kimi xidmət edirdi.  Əvvəllər qurbanlar başqa yerlərdə də gətirilə bilərdi.  Məbəd həm də bütün yəhudilərin ildə üç dəfə ziyarət obyekti idi.

"Müqəddəs Kitab"a görə, daşına bilən yığıncaq çadırı yəhudilərin Misirdən çıxmasından sonra və Yerusəlimdə məbədin tikilməsinə qədər müvəqqəti məbəd kimi xidmət edirdi.  Yerusəlim məbədi bir bina idi və bu baxımdan qurbangah və açıq ziyarətgahdan fərqlənirdi. Məbəddə tanrının hüzurunu simvolizə edən əşyalar, həmçinin kahinlik üçün qablar var idi.

İudaizmə görə məbəd gələcəkdə yenidən tikiləcək, yəhudi xalqının və bütün bəşəriyyətin mənəvi mərkəzinə çevriləcək.

## İstinadlar
Convolvulus linearis

*  — Convolvulus lanuginosus bitki növünün sinonimi.
*  — Convolvulus cantabrica bitki növünün sinonimi.
*  — Convolvulus oleifolius var. oleifolius bitki yarımnövünün sinonimi.
Mohel

**Mohel** — yəhudilərin sünnət Brit Mila mərasimini yerinə yetirməyə səlahiyyətli şəxsdir.

Mohel — Halaxa qaydalarına uyğun olaraq mərasimi yerinə yetirmək üçün sahəni öyrənməli və usta olmalıdır. Hər kəs Mohel ola bilməz və bu sahədə çox sərt qaydalar var.

Tipik olaraq, mohel olan bir şəxs də həkimdir.

## İstinadlar
Aydın Qasımov

* Aydın Eylas oğlu Qasımov (1953) — hüquqşünas, Azərbaycan ədliyyə nazirinin müavini — Məhkəmə Qərarlarının İcrası Baş İdarəsinin rəisi (1997–2005).
* Aydın Süleyman oğlu Qasımov (1993) — futbolçu.

## Həmçinin bax
* Aydın
* Qasımov
Avstriyalı Mariya Klementina (Kalabriya hersoqinası)

**Avstriyalı Mariya Klementina** (; ) — Müqəddəs Roma imperatoru II Leopoldun qızı, Kalabriya hersoqinası.

## İstinadlar
Siciliyalı Mariya Karolina (Berri hersoqinası)

**Siciliyalı Mariya Karolina** (; ) — İki Siciliya kralı I Fransiskin ən böyük qızı, Berri hersoqinası.

## İstinadlar
II Ferdinand (Siciliya kralı)

**II Ferdinand** (; () — İki Siciliya kralı.

Atası İki Siciliya kralı I Fransisk, anası isə İspaniya kralı IV Karlın qızı olan ikinci xanımı Mariya İzabelladır.

## Ailəsi
21 noyabr 1832-ci ildə Kalyaridə Sardiniya kralı I Viktor Emmanuilin qızı Mariya Kristina ilə evləndi. Ancaq xanımı doğuşdan bir neçə gün sonra vəfat etdi. Cütlüyün yalnız bir övladı dünyaya gəldi.

* II Fransisk

9 yanvar 1837-ci ildə Vyanada Müqəddəs Roma imperatoru II Leopoldun nəvəsi Mariya Tereza ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 12 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan yalnız beşi yetkinlik yaşına çata bildi.

* Lüdovik (1838-1886)
* Alberto (1839-1844)
* Alfonso (1841-1934)
* Mariya Annunsiyata (1843-1871)
* Mariya İmmakolata (1844-1899)
* Qaytan (1846-1871)
* Cüzeppe (1848-1851)
* Mariya Pia, Parma hersoginyası
* Vinçenzo (1851-1854)
* Paskal (1852-1904)
* Mariya Luiza (1855-1874)
* Qennaro (1857-1867)

## Əlaqələr
* Vincenzo Petroccelli

## İstinadlar
Savoyyalı Mariya Kristina (Siciliya kraliçası)

**Savoyyalı Mariya Kristina** (; ) — Sardiniya kralı I Viktor Emmanuilin qızı, İki Siciliya kraliçası.

## İstinadlar
Avstriyalı Mariya Tereza (Siciliya kraliçası)

**Avstriyalı Mariya Tereza** (; ) — Müqəddəs Roma imperatoru II Leopoldun nəvəsi, İki Siciliya kraliçası.

## İstinadlar
Kavaya

**Kavaya** () — Albaniyada şəhər və bələdiyyə. Tirana əyalətində yerləşir.

## Adı
Şəhər qədim Latın Xəritələrində *Cavalli* kimi qeyd edilmişdir. Kavaya adı isə, ilk dəfə Osmanlı arxivlərində qeyd olunur. Şəhərin adı, Osmanlı imperiyasının 1431–1432-ci illər üçün Albaniya Sancakının Torpaq Reyestrində keçir. İlk dəfə Türk araşdırmaçı Halil İnalcık tərəfindən nəşr olunan sənədlərdə bu ərazidə göstərilir.

## Yerləşməsi
Şəhər Albaniyanın Qərbi Aran bölgəsində, Tirana əyalətində yerləşir. Şimalda Durres (17 km), şərqdə Tirana (27) km və cənubda Rroqovina (15 km) bələdiyyələri ilə həmsərhəddir. Bələdiyyənin qərbində Adriatik dənizi yerləşir.

Tiranadan Durresə və Durres limanından Makedoniyaya gedən yollar Kavayada kəsişir. 2000-ci ildən şəhərlərarası nəqliyyat dolama yolu ilə həyata keçirilir. Şəhərin özü şimal-qərbdən cənub-şərq istiqamətində magistral yol boyunca yerləşir.

Şəhərdə dəmir yolu vağzalı var.

2023-cü il siyahıya alınmasına əsasən, bələdiyyənin əhalisi 30,012 nəfərdir. Bunlardan 15827 nəfər şəhərdə yaşayır. Bələdiyyənin ümumi ərazisi 199,00 kvadrat kilometrdir.

## Tarixi
Kavayanın yaşayış məntəqəsi kimi mənşəyi haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Son vaxtlara qədər tədqiqatçılar hesab edirdilər ki, bu bölgənin yaşayış məntəqəsi kimi erkən başlanğıcları 16-cı əsrin ortalarından başlayıb. Lakin geoloji fraqmentlərin və kitabələrin tapıntılarına əsaslanaraq belə görünür ki, bu yaşayış məskəninin mənşəyini eramızdan əvvəl birinci əsrlərə aid etmək olar.

Kavayanın indiki ərazisi son antik dövrdən məskunlaşıb. İlliriyaların Taulantii tayfasının bu gün Zik-Xhafaj kimi tanınan ərazidə Arnisa şəhərini tikdiyi güman edilir. Bölgənin Roma imperiyası tərəfindən fəthindən sonra, romalılar Kavaya ərazisindən keçən Via Eqnatiya yolunu çəkirlər. Bu yol Romalılar tərəfindən Adriatik dənizindən Bosfora qədər uzanan koloniyaları arasında əlaqə yaratmaq üçün tikililir. Yuli Sezar və onun əzəli rəqibi Pompey arasında məşhur Farsal döyüşü, o dövrdə Petra kimi tanınan, Şkembi i Kavajes yaxınlığında baş verir. Bizans tarixçisi Anna Komnena Aleksiadada ərazinin adını Kabalion olaraq qeyd edir.

13-cü əsrin ikinci yarısından 15-ci əsrin əvvəllərinə qədər mərkəzi Albaniyanın çox hissəsi və onun ətrafı bir neçə güclü feodal ailəsi tərəfindən idarə olunurdu. Bu dövrdə Kavayanı idarə edən iki ən görkəmli ailə Skuray və Matranqayın feodal ailələri idi. Skuray ailəsi, Arbanon Knyazlığının əsasını qoyan sülalənin birbaşa nəslindən idi və Kavayanın şərq hissəsinə nəzarət edirdi. Onların emblemində bir ayağı üstə duran və heraldik zanbaq tutmaq üçün uzanan bir aslan təsvir edilmişdir. Bu simvol daha sonra Tirana şəhərinin rəsmi emblemi kimi istifadə olunur. Kavayanın Zguray məhəlləsi (Lagja Zguraj) bölgəni idarə edən Skuray sülaləsinin adını daşıyır.

Bölgənin ən qüdrətli hökmdarları olan Matranqay ailəsi öz mərkəzini Baştovedə qurmuşdu. Onlar Müzeçe düzənliklərinin əksəriyyətinə və Karpen sahil təpələrinə nəzarət edirdilər.

## İstinadlar
II Fransisk (İki Siciliya kralı)

**II Fransisk** () () — sonuncu İki Siciliya kralı.

Atası Neapol və Siciliya kralı II Ferdinand, anası isə Sardiniya kralı I Viktor Emmanuilin qızı Mariya Kristina idi.

## Ailəsi
3 fevral 1859-cu ildə Vittelsbax sülaləsindən Bavariyalı Sofiya ilə evləndi. Cütlüyün yeganə övladı isə yalnız 3 ay yaşadı.

* Mariya Kristina Pia (1869-1870)

## Mənbə

* *Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans* [*Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living*] (in French). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. pp. 1, 9.

## İstinadlar
Kipa

**Kipa** — yəhudilikdə kişilər üçün baş örtüyüdür.

Tövrat kişilərdən baş örtüyü ilə yeriməyi tələb etmir, lakin qədim yəhudi müdrikləri müəyyən etmişlər ki, kişiyə baş örtüyü olmadan "4 Amot" (təxminən 2 metr) artıq yerimək qadağandır, kipa isə Tanrının yəhudi kişisindən yuxarıda olduğunu və Allahın həmişə onun üzərində olacağını simvollaşdırır.

Müxtəlif rənglərdə, ölçülərdə və müxtəlif tikiş texnikası ilə müxtəlif növ kipalar var.

Müasir dövrdə ən çox tanınan adətlər Haredi sektoru ilə əlaqəli qara kippa və Dini-Sionist sektoru ilə əlaqəli trikotaj kipadır, lakin başqa növləri də var və kipa taxmaq məcburi deyil, daha çox papaq kimi hər hansı bir baş örtüyü taxmaq lazımdır.

Yaşlılar adətən ərəb galbia geyinirlər.

## İstinadlar
Brit Mila

**Brit Mila** — yəhudilərin sünnət mərasimidir, burada mohel 8 günlük olan körpənin sünnət dərisini kəsir.

Yəhudi prosesinin üç əsas mərhələsi var.

**Mila** — Sünnət dərisinin kəsilməsi.

**Periha** — dərinin alt hissəsinin sünnət dərisinin altından kəsilməsi və dərinin sağalması üçün yaraya doğru çəkilməsi.

**Meziza** — Həyati təhlükəsi olan qan laxtasının qarşısını almaq üçün körpənin cinsi orqanından qan alınması.

Bütün əməliyyat adətən körpənin babası olan Sandakın qucağında aparılmalıdır.

## İslamda
İslamda sünnət sünnəti yəhudilərdə olduğu kimi 8 günlük deyil, 13 yaşına kimi edilir. Yəhudilərdən fərqli olaraq İslamda Pəriha və Mezizə qılınmır.

## İstinadlar
Purim

**Purim** — yəhudi xalqının Əhəmənilər Fars krallığı üzərində qələbəsini qeyd etmək üçün qeyd olunan yəhudi bayramıdır.

Ester kitabına görə, padşah Axaşveroşun Haman adlı yüksək vəzifəli naziri (Aqaqlı Hammedatanın oğlu Haman) Mordokay adlı bir yəhudinin ona baş əymək istəmədiyi üçün padşahın 127 vilayətinin hamısında (Hindistandan Kuşa qədər) bütün yəhudilərin öldürülməsi haqqında fərman verdi.

Yəhudilər 3 gün oruc tutdular və sonda Allah yəhudi xalqını xilas etdi və Haman və onun on oğlu ağacdan asıldı.

Bundan əlavə, Ester Kitabı yəhudilərin 75.000 farsları öldürməklə farslardan aldıqları intiqamı təsvir edir, lakin tumarda yəhudilərin onların əmlakını oğurlamadığı deyilir.

## İstinadlar
I Françesko Mediçi (Toskana hersoqu)

**I Françesko Mediçi** (; () — Böyük Toskana hersoqu.

18 dekabr 1565-ci ildə Florensiyada Müqəddəs Roma imperatoru I Ferdinandın qızı İohanna ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 8 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan yalnız üçü yetkinlik yaşına çata bildi. Xanımı son övladının hamiləliyi əsnasında qəza keçirdi və övladının ölü doğulmasından bir gün sonra vəfat etdi.

* Elyanora Mediçi
* Romola (1568)
* Anna Mediçi (1569-1584)
* İzabella (1571-1572)
* Lukresiya (1572-1574)
* Mariya Mediçi
* Filippo (1577-1582)
* *Ölü doğulan bir oğlan uşağı* (1578)

Xanımının ölümündən bir neçə ay sonra I Françesko uzun illərdir məşuqəsi olan və bir oğul övladı dünyaya gətirən dul Bianka Kapello ilə evləndi. İkinci xanımı da rəsmi şəkildə Böyük Toskana hersoqinası ünvanı alsa da, oğlu nigahdan öncə dünyaya gəldiyinə görə heç vaxt tanınmadı və taxt hüququndan məhrum edildi.

* Antonio Mediçi (1576-1621)

## İstinadlar
Kadiş

**Kadiş** — arami dilində cümlələr toplusudur ki, yəhudi qanunlarına görə, atası və ya anası öləndə oğul duanın bir hissəsi kimi deyir və camaat belə cavab verir: Amin (iv. Amen).

Kadişin müqəddəs dildə İvrit deyil, aramicə deyilməsinin səbəbi mələklərin arami dilini bilməməsi, ancaq ivrit dilini bilməsi ilə bağlıdır və mələklərin insanların dediklərini başa düşmələrinə mane olmaq lazımdır ki, insanlara həsəd aparıb dünyanı məhv etməyə çalışmasınlar, çünki ətdən-qandan olan insan Allaha xeyir-dua verəndə mələklər paxıllıq edərlər.

İvrit "Amin" sözü (אמן) "Tanrı, Kral, Sadiq" (אלוהים מלך נאמן) sözlərinin qısaldılmasıdır, ona görə də Amin sözünün ərəb dilində heç bir mənası yoxdur, çünki ibrani dilindən götürülüb.

## Kadişin tərcüməsi
"Allahın adı böyük olacaq (Qiyamət günü): Amin.

Tezliklə və yaxın gələcəkdə: Amin.

Allahın adı bundan sonra və əbədi olaraq mübarək olsun: Amin.

Allah Məsih vasitəsilə dünyada hökm sürəcək: Amin.

Allahın adı isə dünyada dediyimiz nemətlərdən və nəğmələrdən daha çox ucalacaq: Amin.

Allah bizə və bütün xalqı İsrailə sülh (salam) gətirsin: Amin".

## İstinadlar
DFB-Pokal

**DFB-Pokal** və yaxud **Almaniya kuboku** — Almaniya Futbol Federasiyası tərəfindən hər il keçirilən yerli kubok turniri. Turnirin qalibi olan komanda növbəti mövsüm UEFA Avropa Liqasına qatılmağa haqq qazanır.

Turnirdə ən çox final oynayan komanda "Bayern Münxen"dir. 24 dəfə final oynayan komanda, 20 dəfə bu turnirin qalibi olmuşdur. 

Kubokun finalı əvvəllər hər il Almaniyanın fərqli bir şəhərində oynanırdı. 1984-85 mövsümündən etibarən finallar Berlin Olimpiya Stadionunda oynanmağa başladı.

## Qaliblər

## Xarici keçidlər

*
Şavuot

**Şavuot** () — "Sinay dağındakı hadisə" kimi tanınan bir hadisədə Tövratın Tanrıdan alınmasını xatırlamaq üçün qeyd olunan yəhudi bayramı.

Tövratın qəbulu eramızdan əvvəl 1312-ci ildə 600.000 yəhudi kişi və daha 4–6 milyon uşaq və qadının iştirakı ilə baş verib.

Bu, Tanrının milyonlarla insana açıq şəkildə özünü göstərdiyi və onlara öz Tövratını verdiyi tarixdə yeganə hadisədir.

Şavuot, yəhudilərin Yerusəlimə həcc ziyarəti etdikləri üç bayramdan biridir Şaloş Regalim. Əlavə tətillər: Sukot, Pesah.

Pesah ilə Şavuot arasında 50 gün var, bu günlərə "Omerin hesablanması" (, *Sefirat Ha'Omer*) deyilir. 33-cü gündə yəhudilər Laq ba-Omer bayramını qeyd edir və tonqallar yandırırlar, çünki həmin gün eramızın I əsrində 24.000 yəhudinin ölümünə səbəb olan vəba dayandırılıb.

## İstinadlar
Toxostoma redivivum

**Toxostoma redivivum** (*Kaliforniya xırmançı quşu*) — "Mimidae" fəsiləsinə aid böyük bir quş növü. Əsasən ABŞ-ın Kaliforniya ştatı ilə Meksikanın Aşağı Kaliforniya bölgəsində rast gəlinir.

## Təsvir

Kaliforniya xırmançı quşu təxminən 32 sm uzunluğunda və 90 qram ağırlığındadır. Ən böyük xırmançı quşu hesab olunur. Fərqli uzun, əyilmiş dimdiyi və uzun quyruğu var. Ümumilikdə tünd boz-qəhvəyi rəngdədir, quyruğunda zeytun çalarları var. Boz, boz supersiliyum, tünd yanaq naxışı və göz xətti var və əksər xırmançı quşlarından fərqli olaraq tünd gözlərə malikdir. Alt hissələri əsasən bej və ya qəhvəyi rəngdədir, üst sinə və yanları isə tüstülü boz rəngdədir. İki yarımnöv yalnız bir qədər fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Argya caudata

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Arealı
Əsasən Hindistanda quru, açıq kolluqlarda yaşayırlar.

## Taksonomiya
Adi danquşu əvvəllər "Turdoides" cinsinə daxil edilmişdi, lakin 2018-ci ildə hərtərəfli molekulyar filogenetik tədqiqatın nəşrindən sonra, bərpa olunmuş "Argya" cinsinə köçürüldü. Adi danquşu qrupuna, şimali Pakistandan şimal-qərbi Hindistana qədər olan "eclipes" (Hume, 1877) və cənubi Pakistan, Nepal, Banqladeş və Hindistanda (Lakşadvip adaları daxil olmaqla) olan "caudata" (Dumont de Sainte Croix, 1823) daxildir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dinamo Siti FK

**Dinamo Siti**( əvvəllər ) — Albaniya futbokl klubu. Paytaxt Tirana şəhərini təmsil edir. 25 iyun 1950-ci ildə təsis edilmişdir. 1995–1997-ci illərdə klub **Olimpik Tirana** () adlanıb. Tirana klubundan sonra ən titullu Albaniya klubudur.

## Tarixi
Klub rəsmi olaraq 1950-ci il martın 3-də Ənvər Xocanın kommunist rejimi dövründə Albaniya Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən yaradılıb. Klub yeni yaranmasına baxmayarq 1950–1953-cü illərdə ardıcıl dörd çempionluq qazanır. Bu müddət ərzində "Dinamo" ardıcıl 25 qələbə ilə, Albaniya futbolunda rekord və Avropada isə, daxili yarışlarda ən uzun qələbə seriyasına nail olan 4-cü komanda olur.

1971/72 mövsümündə Kuboklar Kubokunda Vyananın "Austriya" komandası ilə qarşılaşan klub avrokuboklarda debüt edir. Ancaq klub 1:2 hesabı ilə məğlub olur. 1985/86 mövsümündə "Dinamo" ilk dəfə avrokuboklarda mərhələ adlayır. UEFA Kubokunda tək ev qolu sayəsində Maltanın "Hamrun Spartans" klubu yarışdan uzaqlaşdırılır. Lakin klub növbəti mərhələdə klub Lissabonun Sportinq klubuna uduzur.

1995-ci ildə komunist keçmişini silmək üçün komandanın adı dəyişdirilərək "Olimpik Tirana" olur. Ancaq 1997-ci ildə klub əvvəlki adına qayıdır.

25 avqust 2023-cü ildə klub prezidenti Ardian Bardhi klubun adının Dynamo Siti olaraq dəyişdirildiyini elan edir.

## Uğurları
* **[[Albaniya Superliqası]]:** 18 (1950, 1951, 1952, 1953, 1955, 1956, 1960, 1966–67, 1972–73, 1974–75, 1975–76, 1976–77, 1979–80, 1985–86, 1989–90, 2001–02, 2007–08, 2009–10)
* **Albaniya kuboku:** 13 (1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1960, 1970–71, 1973–74, 1977–78, 1981–82, 1988–89, 1989–90, 2002–03)
* **Albaniya superkuboku:** 2 (1989, 2008)

## İstinadlar
Phaps chalcoptera

**Phaps chalcoptera** (*Adi bürünc qanad*) — Orta ölçülü, ağır quruluşlu bir göyərçin növü.

## Təsvir

Bu növün erkəklərinin solğun sarıdan sarımtıl-ağa qədər, rəngli alınları və çəhrayı sinələri var. Həm erkəklər, həm də dişilər gözlərinin ətrafında və yaxınlığında asanlıqla seçilə bilən ağ bir xəttə malikdirlər. Adi bürünc qanadlar, bütün bürünc qanadlı göyərçinlərə xas bir xüsusiyyət olan qanadlarında qırmızı, mavi və yaşıl ləkələrə də malikdirlər. Gənc quşlar adətən daha donuq rəngli və yetkin adi bürünc qanaddan, daha qəhvəyidir.
Su mənbəyindən nadir hallarda uzaqda tapılan adi bürünc qanadlar ya tək, ya cüt, ya da sürülər halında səyahət edirlər və adətən ehtiyatlıdırlar, insanların və ya digər heyvanların yaxınlaşmasına tam gücləriylə qarşı çıxırlar. Adi bürünc qanadlar, orta hesabla, 30 ilə 36 santimetr uzunluğundadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hiperqrafiya

**Hiperqrafiya** — İnsanın dayanmadan yazmağa məcbur hiss etməsi ilə xarakterizə olunan nadir bir nevroloji sindrom. Hiperqrafiya formaları yazı tərzinə və məzmununa görə fərqlənə bilər. Bu epilepsiya və Geschwind sindromunda gicgah payı dəyişiklikləri ilə əlaqəli bir simptomdur.

## Mahiyyəti
Hiperqrafiya, tibb sahəsində *Patoloji Yazı Pozğunluğu* adlanır və insanın məqsədli, lakin idarəolunmaz şəkildə yazmağa həvəsli olması ilə xarakterizə edilir. Bu vəziyyətdə olan şəxslər gündəlik həyatda qeydlər aparmaq, şeirlər yazmaq, gündəlik tutmaq və ya sadəcə uzun məqalələr yazmaq kimi fəaliyyəti dayandıra bilmir.
Bu sindromdan əziyyət çəkən insanlar qeyri-adi məhsuldarlığa malik ola bilsələr də, yazıları həmişə məntiqli olmur və tez-tez təkrarlayıcı, dağınıq və ya dərin emosional məzmun daşıyan olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dinopium javanense

**Dinopium javanense** (*Adi alovbel*) — Həmçinin "adi qızılbel" kimi tanınan, "Picidae" fəsiləsinə aid kiçik (28–30 sm) üçbarmaqlı bir ağacdələn növü. Bu quş Cənub və Cənub-Şərqi Asiyada geniş yayılmışdır.

## Təsvir

Erkək və dişi fərdlər baş kəkili rənginə görə fərqlənir: erkəklərin parlaq qırmızı, dişilərin isə ağ zolaqlı qara kəkili var. Hər iki cinsin ağ üst göz xətti, ağ yanaq zolağı və ağ boğaz nahiyəsi var, bunlar qara zolaqlarla ayrılır. Quşun alt hissəsi ləkəli qara və ağ rəngdədir. Adi alovbel, böyük alovbel (Chrysocolaptes guttacristatus) kimi digər qızılbəl ağacdələnlərdən kiçik dimdiyi və qara boyun arxası ilə fərqlənir. Qara-bel alovbeldən isə qırmızı beli və ağ boğazı ilə seçilir. Onun yüksək səslə çıxardığı "kow-kowp" səsi böyük alovbelin səsinə çox bənzəyir və bu, adi alovbeli Himalay alovbelindən ayırmaq üçün ən yaxşı üsuldur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Taura sindromu

**Taura sindromu (TS)** — Dünya miqyasında krevetka yetişdiriciliyi sənayesini təsir edən ən dağıdıcı xəstəliklərdən biri.

## Tarix
İlk dəfə 1992-ci ilin yayında Ekvadorda təsvir edilmişdir. 1993-cü ilin mart ayında böyük bir epidemiyaya çevrilmiş və medianın diqqətini geniş şəkildə cəlb etmişdir. Retrospektiv araşdırmalar göstərir ki, Taura sindromunun Kolumbiyada 1990-cı illərin əvvəllərində baş verməsi və virusun Ekvadorda 1991-ci ilin ortalarında artıq mövcud olduğu müəyyən edilib. 1992 və 1997-ci illər arasında xəstəlik, qara ağac krevetkası (*Litopenaeus vannamei*) yetişdirilən bütün əsas Amerika bölgələrinə yayılmışdır. O dövr ərzində Taura sindromunun Amerikanın müxtəlif regionlarında yaratdığı iqtisadi təsirin bəzi təxminlərə görə 2 milyard ABŞ dollarını aşdığı bildirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Venustrafobiya

**Venustrafobiya** — Qadınlardan və ya qadınlarla münasibətlərdən qorxma və ya çəkinmə hissi ilə əlaqəli olan bir fobiya.

## Mahiyyəti
Bu fobiya adətən bir şəxsin həyatında qadınlarla əlaqəli təcrübələr və ya şəxsi inanc və düşüncələrə əsaslanaraq inkişaf edə bilər. Venustrafobiya, sosial, psixoloji və emosional səviyyələrdə insanın qadınlarla qarşılıqlı əlaqələrində çətinliklərə yol aça bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pristella maxillaris

**Pristella maxillaris** — "Pristella" cinsinə aid olan balıq növü. Adətən "rentgen balığı" və ya "rentgen tetra" kimi tanınır, çünki onun şəffaf bədəni var.

## Təsvir

"Pristella maxillaris" geniş yayılmış və uyğunlaşma qabiliyyəti yüksək olan bir balıqdır. Amazon və Orinoko hövzələrində, həmçinin Qviananın sahil çaylarında həm turş, həm də qələvi sularda tapılır. Əksər digər xarakterli balıqlardan fərqli olaraq, bu növ bir qədər şor suya dözümlüdür (və bəzən belə sularda tapılır). Kiçik ölçülüdür (təxminən 5 sm və ya 2.0 düym uzunluğa qədər) və böyük qruplarda yaşayır. Erkəklər dişilərdən daha kiçik və incə olmaqla fərqlənir. Əksər digər "tetra"lar kimi, əsasən kiçik həşəratlar və planktonik canlılarla qidalanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hypancistrus zebra

**Hypancistrus zebra** — Braziliyanın Şinqu çayının kiçik bir hissəsində endemik olan naxakimilərin bir növü. İlk dəfə 1991-ci ildə müşahidə edilmişdir.

## Xüsusiyyətlər

Yetkin erkəklər dişilərdən daha geniş başa və daha uzun "interoperkulyar" tikanlara malikdirlər. Kürü tökmədən sonra erkəklər yumurtaları qoruyur. Balalar yeddi gün sonra üzməyə başlayır və iki həftə ərzində yumurta kisəsini udur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Convolvulus evolvuloides

*  — Convolvulus prostratus bitki növünün sinonimi.
*  — Convolvulus humilis bitki növünün sinonimi.
Regulus ignicapilla

**Regulus ignicapilla** (*Adi alovqanad*) — Həmçinin sadəcə "alovqanad" kimi tanınan, "kral quşu" fəsiləsinə aid çox kiçik bir quş növü.

## Taksonomiya

Kral quşu kiçik bir quş qrupudur və Yeni Dünya ötəyənləri ilə birlikdə təsnif edilə bilər. "Regulidae" fəsiləsinin və "Regulus" cinsinin adları latınca "kiçik kral" mənasını verən "regulus" sözündən götürülmüşdür və yetkin kral quşlarının narıncı və ya sarı baş kəkillərinə istinad edir. Adi alov qanaq ilk dəfə 1820-ci ildə holland zooloqu Konrad Yakob Temmink tərəfindən "Sylvia ignicapilla" kimi təsvir edilmişdir. Növün elmi adı latınca "alov" mənasını verən "ignis" və "saç" mənasını verən "capillus" sözlərindən götürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Testudo horsfieldii

**Testudo horsfieldii** — həmçinin, "Əfqan tısbağası", "Mərkəzi Asiya tısbağası", "dörd pəncəli tısbağa", "dörd barmaqlı tısbağa", "Horsfield tısbağası", "Rus stepi tısbağası", "Sovet tısbağası" və "step tısbağası" kimi tanınan, Testudinidae fəsiləsinin nəsli təhlükə altındakı bir tısbağa növü.

## Etimologiya

Həm növün adı olan "horsfieldii", həm də ümumi adı olan "Horsfield tısbağası", amerikalı təbiətşünas Tomas Horsfildin şərəfinə verilib. O, 1796-cı ildə Cavadada çalışmış və İngiltərə Şərqi Hindistan Şirkətində fəaliyyət göstərmiş, sonra isə Sir Thomas Raffies ilə dost olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sabal

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Toksik yağ sindromu

**Toksik yağ sindromu** (*[[İspanca]]: síndrome del aceite tóxico və ya síndrome tóxico*) — Əzələ-skelet xəstəliyi olaraq təsnif edilir.

## Tarix
1981-ci ildə İspaniyada meydana gələn bu epidemiyada təxminən 25,600 nəfər təsirlənmiş, 4,000-dən çox insan bir neçə ay ərzində həyatını itirmiş və bir neçə min insan əlil olmuşdur. Bu sindromun kontaminasiya olunmuş kolza (raps) yağı ilə əlaqəli olduğu düşünülür. Xəstəliyin ölçüsü, klinik vəziyyətin yeniliyi və etiologiyasının mürəkkəbliyi onu digər oxşar hadisələrdən fərqləndirir. İlk dəfə olaraq ağciyər xəstəliyi kimi görünmüş, çünki simptomlar başlanğıcda ağciyər infeksiyasını xatırladırdı. Xəstəlik, yalnız müəyyən coğrafi ərazilərdə müşahidə olunmuş və bəzi ailə üzvləri təsirlənmiş, lakin qonşularında heç bir simptom göstərməyənlər də olub. Kəskin mərhələni izləyən müddətdə bir sıra xroniki simptomlar meydana çıxmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Edziza

**Edziza dağı** — Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətinin şimal-qərbində yerləşən Cassiar Land District-də bir vulkanik dağ. Dağ, Stikine Yaylasının qərb tərəfini əhatə edən Tahltan Yaylasının Biq Raven Yaylasında yerləşir. Edziza dağı 2,786 metr yüksəkliyi ilə vulkanik kompleksinin ən yüksək nöqtəsidir.

## Etimologiya

Dağ, 1926-cı ildən etibarən Kanada Geoloji Tədqiqatı xəritələrində Edziza zirvəsi kimi qeyd edilmişdir. Bu ad, 24 sentyabr 1945-ci ildə Kanada Coğrafi Adlar Şurası tərəfindən 1926-cı il Kanada Geoloji Tədqiqatı xəritəsi 309A-dakı kimi qəbul edilmişdir. Edziza dağı, 1930-cu il Britaniya Kolumbiyası Rəsmi Qəzetində səhvən "Edzia" kimi yazılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
II Kozimo (Toskana hersoqu)

**II Kozimo Mediçi** (; () — Böyük Toskana hersoqu.

1608-ci ildə Avstriya hersoqu II Karlın qızlarından Mariya Maqdalena ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 8 övladı dünyaya gəldi.

* Mariya Kristina Mediçi (1609-1632)
* II Ferdinand Mediçi, Toskana hersoqu
* Jan Karlo Mediçi (1611-1663)
* Marqarita Mediçi, Parma hersoginyası
* Matias Mediçi (1613-1667)
* Françesko Mediçi (1614-1634)
* Anna Mediçi (1616-1676)
* Leopold Mediçi (1617-1675)

## Mənbə

* Strathern, Paul. *The Medici: Godfathers of the Renaissance.* Vintage books, London 2003, 
* Hale, J.R. *Florence and the Medici.* Orion books, London 1977, 

## İstinadlar
Nağdəli Xəlilov

**Nağdəli Xəlil oğlu Xəlilov** — Azərbaycan təsviri sənətinin tanınmış nümayəndələrindən biri.

## Həyatı
1 iyun 1946-cı ildə Ermənistanın Masis rayonunun Qəmərli kəndində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbini, 1980-ci ildə isə Tbilisi Dövlət Rəssamlıq Akademiyasını bitirmişdir.

Nağdəli Xəlilov 1984-cü ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur. 1988-ci ildən etibarən ümumittifaq, beynəlxalq və respublika sərgilərinin fəal iştirakçısı olmuşdur. Onun əsərləri Türkiyə, Gürcüstan, Almaniya, Amerika, Çexoslovakiya, ərəb ölkələri və Azərbaycanda nümayiş olunmuşdur.

## Yaradıcıllığı
Rəssamın yaradıcılığı həm mənzərə, həm portret, həm də tarixi və dini mövzuları əhatə edir. Əsərləri arasında "Tək ağac", "Heyva ağacı", "Nar ağacı", "İki ağac" kimi mənzərələr, "Nəsrəddin Tusi", "Cəlaləddin Rumi", "Şəhriyar", "Xəstə Qasım", "Heyran xanım", "İrəvan xanı Hüseynxan", "Füzuli", "Mir Möhsün Nəvvab" kimi portretlər və "Qurtuluş ağacı", "Dinin əsasları", "İlk İslam Akademiyası", "Adəm və Həvva", "Kəbə", "Mirac", "Hicrət", "İlk İslam həmrəyliyi" kimi tarixi və dini mövzulu əsərlər yer alır.

Nağdəli Xəlilov 2009-cu ildə "Yeni Era" Dünya Rəssamlıq Akademiyasına müxbir üzv, 2011-ci ildə isə həmin akademiyanın həqiqi üzvü seçilmiş və akademik adı almışdır.

Təəssüf ki, Nağdəli Xəlilov 2025-ci ilin mart ayında 79 yaşında vəfat etmişdir. Onun ölüm səbəbi beyinə qan sızması və oksigen çatışmazlığı olmuşdur. Rəssam Mərdəkan qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Töhfələr
Nağdəli Xəlilovun zəngin yaradıcılığı və sənətə verdiyi töhfələr Azərbaycan təsviri sənətində əhəmiyyətli yer tutur. Onun əsərləri milli-mənəvi dəyərlərin təbliğində və sənət tariximizin zənginləşdirilməsində mühüm rol oynamışdır.

## İstinadlar
Hacı Rəhimov

**Hacı Məmməd oğlu Rəhimov** — Azərbaycan-sovet hüquqşünası, Azərbaycan SSR prokuroru.

## Həyatı
Hacı Məmməd oğlu Rəhimov 1903-cü ildə Vladiqafqaz şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilli hüquqşünas kimi o, 1938-ci ildən 1942-ci ilə kimi SSRİ Ali Məhkəməsində, 1943-cü ildən isə Azərbaycan Respublikası prokurorluğu orqanlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. Hacı Rəhimov 1951–1954-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Baş prokuroru olmuşdur. Sonralar Ədliyyə Nazirliyində şöbə müdiri kimi işləmişdir.

## İstinadlar
Mixail Koxan

**Mixail Sergeyeviç Koxan** (; )&nbsp;— ukraynalı yüngül atlet, çəkic atma üzrə mütəxəssis. 2024-cü il Yay Olimpiya Oyunlarının bürünc medal, 2024-cü il Avropa çempionatının bürünc medal mükafatçısı, Buenos-Ayresdə keçirilən Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarının çempionu, gənclər arasında dünya çempionu, yeniyetmələr və gənclər arasında Avropa çempionu, ölkə çempionatlarının qalibi və mükafatçısı.
## Həyatı
Mixail Koxan 22 yanvar 2001-ci ildə anadan olub. O, Dnepropetrovsk vilayətini yarışlarda təmsil edib.

O, ilk dəfə 2017-ci ildə Ukrayna yığmasının tərkibində Nayrobidə keçirilən gənclər arasında Dünya çempionatında çıxış edərək, 82,31 nəticə ilə çəkic atmada bütün rəqiblərini üstələyərək qızıl medal qazanıb. Bu mövsümdə, həmçinin Dyördə keçirilən Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalının qalibi olub (78,28).
thumb|240px|left|Mixail Koxan 2017-ci ildə
2018-ci ildə 87.82 dünya rekordu ilə Dyördə keçirilən Yeniyetmələr arasında Avropa çempionatının qalibi, Tamperedə keçirilən gənclər arasında Dünya çempionatının gümüş medalçısı (79.68) və Buenos-Ayresdə keçirilən Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarının (85.97 + 85.14) ən yaxşı atıcısı olub.

2019-cu ildə Şamorində keçirilən Atıcılıq üzrə Avropa Kubokunda gənclər kateqoriyasının qalibi (76,68), Avropa rekortsmeni olub. Həmçinin, Burosda keçirilən gənclər arasında Avropa çempionatında birinci yeri tutmuş (84,73) və ilk dəfə çəkic atma üzrə Böyüklər arasında Ukrayna çempionatının qalibi olub (73,94). O, Dohada keçirilən Dünya çempionatında iştirak edib və burada finalda çəkici 77,39 metrə ataraq beşinci yerin qalibi olmuşdur.

2020-ci ildə Lutskda keçirilən Ukrayna çempionatının (75,39) və Kluj-Napokada keçirilən Balkan çempionatının (75,43) qalibi olub.

2021-ci ildə o, üçüncü dəfə Ukrayna çempionu (78,61), Tallində keçirilən gənclər arasında Avropa çempionatının qalibi oldu (77,88), Sekeşfexervarda keçirilən Macarıstan Qran-prisində 80,78 metrə çəkic atmada seçildi. Olimpiya təsnifat standartını (77,50) yerinə yetirərək, Tokioda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında ölkəsini təmsil etmək hüququnu qazandı. Çəkic atma finalında o, 80,39 metr nəticə göstərərək yarışın yekun protokolunda dördüncü oldu. 20 yaşında o, bir neçə tarixi rekorda imza atıb; o, Olimpiya Oyunlarının çəkic atma finalının ən gənc iştirakçısı olub, Olimpiya Oyunları tarixində çəkici 80 metrdən uzağa atan ən gənc idmançı ünvanını alıb, Olimpiya Oyunlarında dördüncü yeri tutan ən gənc çəkic atıcısı olub.

2024-cü ilin iyununda Romada keçirilən Avropa çempionatında Mixail 80,18 metr nəticə ilə bürünc medal qazanıb.

4 avqust 2024-cü ildə Parisdə keçirilən Olimpiya Oyunlarının bürünc medal mükafatçısı oldu.

## Mükafatları
* 3-cü dərəcəli "Xidmətə görə" ordeni (2024)
* "Əmək və şücaətə görə" medalı (2023)

## İstinadlar
Əliabbas Əliyev

**Əliabbas Nəcəf oğlu Əliyev** (1903, Bakı — ?) — Azərbaycan-sovet prokuroru.

## Həyatı
Əliabbas Nəcəf oğlu Əliyev 1903-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1916–1920-ci illərdə Müəllimlər Texnikumunda, 1927-ci ildə Ali hərbi məktəbdə, Xalq Ədliyyə Nazirliyində, Ali Məhkəmədə, Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsində, 1933–1934-cü illərdə Lənkəran, Şəki, Kürdəmir rayon prokuroru, 1935–1948-ci illərdə hərbi prokuror, 1948–1951-ci illərdə Azərbaycan Respublikası prokuroru, sonradan Azərbaycan Ali Məhkəməsi üzvü kimi işləmişdir.

## İstinadlar
Çəcik

**Çəcik**—qadınların boyunlarına bağladıqları bəzək əşyasıdır. Bu boyunbağı Naxçıvan bölgəsində geniş yayılmışdır.
XIX-əsr Naxçıvan zərgərlərinin hazırladıqları çəcik qiymətli sənət nümunələri kimi bir çox muzeylərdə saxlanılır. Naxçıvan bölgəsinin bəzi kəndlərində çəmbrə adlanır.

## Forması
Qarabatdaq zərgərlik məmulatından fərqli olaraq çəcikdə müxtəlif formalı boğazaltının aşağı hissəsindən üzərində qiymətli daşlardan bəzəyi olan ətəklər, ondan sonra isə ay-ulduz-yarpaq formalı bəzəklər asılır. Formasına görə böyük çəcik və kiçik çəcik olur.

## İstinadlar
Abbas bəy

**Abbas bəy** — Ad.

* Abbas bəy Atamalıbəyov
* Abbas bəy Muradov
* Abbas bəy Sultanov
* Mirzə Abbas bəy Əlipənahbəyov
* Abbasbəy Fayzullayev
Macarıstanın Yuqoslaviya ərazilərini işğalı

**Macarıstanın Yuqoslaviya ərazilərini işğalı**  —  İkinci Dünya müharibəsi dövründə, 1941-ci ilin aprel ayında Macarıstan krallığının Almaniya ilə birlikdə Yuqoslaviya krallığına qarşı həyata keçirdiyi hərbi müdaxilə və bunun nəticəsində ölkənin şimal bölgələrinin işğalıdır. Bu hadisə Nasist Almaniyasının rəhbərlik etdiyi Balkan kampaniyası çərçivəsində baş vermiş və Macarıstanın İkinci Dünya müharibəsində ərazi genişləndirmə cəhdlərinin bir hissəsi olmuşdur. 1920-ci il Trianon sülh müqaviləsi nəticəsində Macarıstan Yuqoslaviya da daxil olmaqla bir sıra qonşu ölkələrə ərazilərini itirmişdi. 1930-cu illərin sonlarından etibarən Macarıstan hökuməti Nasist Almaniyası ilə yaxınlaşaraq, bu itirilmiş torpaqları geri qaytarmaq məqsədilə revanşist siyasət yürüdürdü.

1941-ci ilin mart ayında Yuqoslaviya Almaniyanın rəhbərlik etdiyi Üçtərəfli Pakta qoşuldu, lakin bir neçə gün sonra ölkədə baş verən hərbi çevrilişlə yeni hökumət Almaniyaya qarşı mövqe sərgilədi. Bu, Hitler tərəfindən düşmənçilik kimi qəbul edildi və Yuqoslaviya üzərinə hücum qərarı verildi.

## İşğal və ərazi dəyişiklikləri
1941-ci il 6 aprel tarixində Almaniya, İtaliya və onların müttəfiqləri Yuqoslaviyaya hücum etdilər. Macarıstan isə 11 aprel 1941-ci ildə müharibəyə qoşularaq Yuqoslaviyanın şimalındakı bəzi əraziləri işğal etdi. İşğal olunmuş bölgələrə əsasən aşağıdakılar daxil idi:

* Baçka
* Baranya
* Mecimurska
* Prekmurye

Bu ərazilər tarixən Macarıstan krallığının bir hissəsi olmuş, lakin Trianon müqaviləsindən sonra Yuqoslaviyaya və ya digər dövlətlərə verilmişdi. Macarıstan hökuməti işğal olunmuş bölgələrdə inzibati idarəetməni bərqərar etdi və bu əraziləri rəsmi olaraq öz torpaqlarına qatdığını elan etdi. Yerli əhali, xüsusilə serblər, xorvatlar və digər qeyri-macar etnik qruplar repressiyalar və etnik təmizləmə ilə üzləşdi.

Ən ağır hadisələrdən biri 1942-ci il Novi Sad qırğını idi. Bu hadisədə macar hərbi birləşmələri və daxili qoşunlar qüvvələri minlərlə serb və yəhudi mülki şəxsi öldürdü. İkinci Dünya müharibəsinin sonunda Yuqoslaviya əraziləri faşist qüvvələrdən azad edildi. 1947-ci il Paris sülh müqaviləsinə əsasən, Macarıstan bu işğal etdiyi torpaqlardan geri çəkildi və sərhədlər 1937-ci il vəziyyətinə qaytarıldı. Macarıstanın Yuqoslaviyaya qarşı hərbi müdaxiləsi və əraziləri işğalı, ölkənin Nasist Almaniyasına bağlı siyasətinin və II Dünya müharibəsindəki ekspansionist niyyətlərinin bir nümunəsidir. Bu hadisələr regionda etnik qarşıdurmaları gücləndirmiş, müharibədən sonrakı dövrdə isə Macarıstan-Yuqoslaviya münasibətlərinə mənfi təsir göstərmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
İstanbul zəlzələsi (2025)

**2025 İstanbul zəlzələsi** — 23 aprel 2025-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində baş vermiş zəlzələ. Yerli vaxtla saat 12:49-da baş verən bu zəlzələ Marmara dənizinin dərinliyində, İstanbulun təxminən 40 kilometr cənub-qərbində yerləşən ərazidə qeydə alınmışdır. Zəlzələnin gücü moment maqnituda şkalasında 6.2 bal olaraq ölçülmüşdür.

## Hadisənin təsviri
Zəlzələ AFAD və Kandilli Rəsədxanası tərəfindən 10 kilometr dərinlikdə qeydə alınıb. Episentr Marmara dənizində yerləşmiş və zəlzələ İstanbulun demək olar ki, bütün bölgələrində hiss olunmuşdur. Zəlzələ təxminən 10 saniyə davam etmiş və bölgədə panikaya səbəb olmuşdur. Əhalinin böyük hissəsi ev və iş yerlərindən küçəyə çıxmışdır.

Zəlzələdən sonra 290-dan çox afterşok qeydə alınmışdır. Onlardan ən güclüsü 5.9 Mw gücündə olmuşdur.

## Təsirlər
Zəlzələnin episentrə yaxın bölgələrdə tikili və infrastruktur obyektlərinə ciddi zərər dəymişdir. 378 bina müxtəlif dərəcələrdə zədələnmiş, bir çox binada çatlar və struktural boşluqlar yaranmışdır. Fatih rayonunda bir bina tamamilə çökmüşdür. 

236-sı İstanbulda olmaqla ümumilikdə 359 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır. Bir nəfər Özbəkistan vətəndaşı qorxudan ölüb.

## Rəsmi tədbirlər
Zəlzələdən dərhal sonra AFAD və yerli fövqəladə hallar xidməti əraziyə cəlb olunmuşdur. Axtarış-xilasetmə qrupları aktivləşdirilmiş, çökən və zədələnmiş binalarda yoxlamalar həyata keçirilmişdir. Məktəblərdə dərslər müvəqqəti dayandırılmış, bəzi bölgələrdə elektrik və su təchizatı fasilələrlə təmin olunmuşdur.

## Beynəlxalq reaksiyalar
Bir sıra ölkələr, o cümlədən ABŞ, Almaniya, Azərbaycan və Fransa Türkiyəyə başsağlığı vermiş və ehtiyac olduqda yardım göstərməyə hazır olduqlarını bildirmişlər. Bəzi beynəlxalq təşkilatlar isə yardım fondları ayıracaqlarını bəyan etmişlər.

## İstinadlar

- AFAD rəsmi saytı
- Kandilli Rəsədxanası və Zəlzələ Araşdırma İnstitutu
- 2025 Istanbul earthquake – AP News
- Istanbul earthquake prompts global aid offers
- Istanbul Earthquake Information – Financial Times

## Xarici keçidlər
* AFAD rəsmi saytı  
* Kandilli Rəsədxanası və Zəlzələ Araşdırma İnstitutu
Cəbrayıl Cəbrayılzadə

**Cəbrayıl Həşim oğlu Cəbrayılzadə** — Azərbaycan-sovet hüquqşünası, Azərbaycan SSR prokuroru.

## Həyatı
Cəbrayıl Həşim oğlu Cəbrayılzadə 1888-ci ildə Şamaxı şəhərində xırda tacir ailəsində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında farfor-şüşə zavodunda, 1930–1932-ci illərdə Xalq Daxili İşlər Nazirliyi orqanlarında, sonralar partiya işində, 1941–1943-cü illərdə isə Azərbaycan Respublikası prokuroru vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar
Yaqub Məmmədov (prokuror)

**Yaqub Məmməd oğlu Məmmədov** — Azərbaycan-sovet hüquqşünası, Azərbaycan SSR prokuroru.

## Həyatı
Yaqub Məmməd oğlu Məmmədov 1908-ci ildə İsmayıllı rayonunda anadan olmuşdur. O, 1929-cu ildən Azərbaycan Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. Məmmədov 1930–1931-ci illərdə Əli Bayramlı partiya rayon komitəsində təlimatçı, 1931–1932-ci Azərbaycan Kommunist Partiyasının təlimatçısı kimi işləmişdir. O, 1935–1936-cı illərdə illərdə isə Azərbaycan Respublikası prokuroru vəzifəsində çalışmışdır. SSRİ Konstitusiyası qəbul olunduqdan sonra başqa işə keçmişdir.

## İstinadlar
Oleq Doroşuk

**Oleq Yevgenyeviç Doroşuk** (; )&nbsp;— ukraynalı yüngül atlet (hündürdən tullanma). 2024-cü il Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı.

2024-cü il Avropa çempionatının bürünc medal mükafatçısı, 2025-ci il qapalı məkanda Avropa çempionu. Ukraynanın beynəlxalq dərəcəli idman ustası.
## Həyatı
Oleq Doroşuk, Kirovoqradda anadan olub. SDYUSŞOR №&nbsp;2-də məşqçi Gennadi Zditovetskinin rəhbərliyi altında məşq edib.

2018-ci ilin iyun ayında gənclər arasında Balkan çempionatında 2 metr 8 santimetr hündürlüyə tullanaraq gümüş medal qazanıb. Növbəti ay Dyördə keçirilən gənclər arasında Avropa çempionatında gümüş medal qazanıb. Onun 2,14 m hündürlükdə nəticə göstərməsi 2018-ci ildə Buenos-Ayresdə keçirilən Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanmasında böyük rol oynadı.

2019-cu ildə Burosda keçirilən gənclər arasında Avropa çempionatına ikinci səfərindən Ukraynaya gümüş medalla döndü. 2019-cu ilin nəticələrinə əsasən o, Kirovoqrad vilayətində gənclər arasında ən yaxşı idmançı kimi tanınırdı. 2020-ci ildə Lvovda keçirilən Ukrayna çempionatında bürünc medal qazanıb.

Daha sonra, Ukrayna çempionatında, bu nəticələrə: 2021 - bürünc medal, 2022 - qızıl medal, 2023 - bürünc medal, 2024 - qızıl medala sahib olub.

Onun böyüklər arasında beynəlxalq yarışlardakı debütü 2021-ci ildə, finala çıxa bilmədiyi Torunda keçirilən qapalı məkanda Avropa çempionatı çərçivəsində baş tutub. 2021-ci ildə Tallində keçirilən gənclər arasında Avropa çempionatında o, finalda beşinci yerə yüksəlib.

2022-ci ildə Yevgenidə keçirilən Dünya çempionatında (təsnifatda 15-ci yer) və Münhendə keçirilən Avropa çempionatında (finalda 4-cü yer) iştirak edib.

2023-cü ildə Espooda keçirilən gənclər arasında Avropa çempionatında o, Ukraynanın digər təmsilçisi Roman Petrukla ikinci yeri bölüşməli olub. 2023-cü ildə Budapeştdə keçirilən Dünya çempionatının finalında iştirak etmiş Doroşuk 13-cü yeri tutub.

2024-cü ilin fevralında keçirilən Banska-Bistritsa turnirində o, 2 metr 30 santimetr hündürlüyə tullanaraq bürünc medal qazanıb. Doroşuk 2024-cü ildə qapalı məkanda dünya çempionatının keçirildiyi Qlazqoda dördüncü yerə çıxıb. 2024-cü ildə Romada keçirilən Avropa çempionatında 2,26 metr nəticə ilə üçüncü olub.

Dünya reytinqində tutduğu mövqe sayəsində 2024-cü ildə Parisdə keçirilmiş Olimpiya Oyunlarına vəsiqə qazanıb. Olimpiya Oyunlarında 2,34 metr məsafəni qət edə bilməyən Doroşuk, yarışda şəxsi rekordunu (2,31 metr) yeniləyərək 6-cı yerə yüksəlib. 2024-cü ildə keçirilən Brilliant Liqasının mərhələlərində Xojuv (Polşa) və Romada (İtaliya) bürünc medal qazanıb.

2025-ci ilin martında Hollandiyanın Apeldorn şəhərində qapalı məkanda keçirilən Avropa Atletika çempionatında o, dünyada mövsümün ən yaxşı və şəxsi ən yaxşı nəticəsini göstərərək, 2,34 m-ə tullanmaqla qızıl medal qazanıb. Bununlada tarixdə qapalı məkanda Avropa çempionatında qızıl medal qazanan ilk Ukraynalı hündürlüyə tullanan atlet olub.

## İstinadlar