open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Claravis pretiosa

**Claravis pretiosa** (*Mavi yer göyərçini*) — "Yeni Dünya"nın tropik bölgələrində yaşayan kiçik bir göyərçin növü. Cənub-şərqi Meksikadan şimal-qərbi Peru və şimali Argentinaya qədər, həmçinin Karib hövzəsindəki Trinidad adasında yaşayır və çoxalır.

## Təsvir

Mavi yer göyərçinləri kiçik göyərçinlərdir, 20 sm uzunluğunda və 65–72 qram çəkisindədir. Yetkin erkək fərdlərin üst hissələri mavi-boz, alt hissələri isə daha açıq boz rəngdədir, üzləri boz-ağ rəngdədir. Uçuş lələkləri və xarici quyruq lələkləri qaraya yaxın, qanadları isə qara ləkələrlə örtülüdür (bu ləkələr tez-tez aydın zolaqlar əmələ gətirir). Gözün iris hissəsi qırmızı və ya sarı, çılpaq göz halqası yaşıl, ayaqları isə çəhrayı rəngdədir. Dişi fərdin başı, boynu və döşü boz-qəhvəyi rəngdədir, qanad altı və qarın hissəsi açıq mavi-boz rəngdədir. Bel hissəsi qırmızımtıl-qəhvəyi, bel və quyruq hissəsi isə şabalıdı rəngdədir. Qanadlardakı ləkələr şabalıdı-qəhvəyi rəngdədir. Cavan quşlar dişi fərdlərə bənzəyir, lakin bel hissələrində qırmızımtıl ləkələr var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ceuthmochares aereus

**Ceuthmochares aereus** — "Cuculidae" fəsiləsinə aid olan bir ququ quşu növü. 2016-cı ildə "yaşıl malkoha"dan ayrılmazdan əvvəl onunla eyni növ hesab edilirdi. Afrika tropik yağış meşələrində geniş yayılmışdır.

## Təsvir

"Ceuthmochares aereus"un boz qarın, baş və boğazı var və ağır sarı dimdiyi var, lakin yarımnövlər lələk rənglərində bəzi fərqlər göstərir. "C. aereus aereus" yarımnövünün quyruğu, qanadları və beli yaşıl və mavi rəngdədir, "C. aereus flavirostris" yarımnövünün isə quyruğu, qanadları və beli mavi rəngdədir. Mavi malkoha əsasən həşəratlarla, xüsusilə tırtıllar, böcəklər, çəyirtkələr və kriketlərlə qidalanır, həmçinin qurbağalar, ilbizlər, meyvələr, toxumlar və yarpaqlar da yeyir. Qarışıq bitki örtüyü arasında kiçik tullanmalarla hərəkət edərək, yol boyu ovunu tutur. Digər quşlar və sincablarla birlikdə hərəkət edərək, onların qovduğu həşəratları tutur.
Bəzi digər ququ quşlarından fərqli olaraq, bu quş qonaq parazit deyil, əvəzində öz balalarına qulluq edir. Yer səviyyəsindən təxminən 2–5 metr yüksəklikdə asılmış kobud budaq yuvasına iki ağ və krem rəngli yumurta qoyur. Hər iki valideyn balalara qulluq edir.
"Ceuthmochares aereus" nadir rast gəlinən bir növdür və gizli davranışı səbəbilə nadirən müşahidə edilir. Lakin təhlükə altında hesab edilmir və "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" (IUCN) tərəfindən "ən az narahatlıq doğuran növ" kimi təsnif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nim Hisar döyüşü (1418)

**Nik Hisar döyüşü** — 1418-ci ildə Qaraqoyunluların Osmanlılar üzərindəki hərbi qələbəsi idi. Pir Ömər Toqat şəhəri yaxınlarında Sultan Mehmedin göndərdiyi Xəlil Paşanın ordusu ağır məğlubiyyərə uğradaraq geri çəkilməyə məcbur etmişdi.

## Döyüşdən əvvəl
1417-ci ilin sonlarında Qara Yusifin Ərzincan hakimi Pir Ömər, Lsmanlı torpaqları üzərinə hücuma keçdi. Həsən bəy ibn Məlik Əhməd adlı Osmanlı hakimini məğlub edərək Qarahisar qalasını mühasirə 
altına aldı.¹⁸ Həsən bəy Osmanlı sultanına baş verənlərin xəbərini 
verdikdə Sultan Mehmed Çelebi oğlu Amasya valisi Şəhzadə Muradı 
bölgəyə göndərdi. Pir Ömər Qarahisarı ələ keçirdikdən sonra Canik  üzərinə yürüdü və ələ keçirdi.¹⁹ Pir Ömərin yürüşü əsnasında bölgədə  Cüneyd adında Osmanlı hakimi hökm sürürdü. Mənbələrə görə Cüneyd  bəy Həsən ibn Alparslan adlı bir Türkmən tərəfindən öldürülmüşdü.

## Döyüş
Qutbiddin Təbriziyə görə, Pir Ömər Xəlil Paşanı Nik Hisar
yaxınlarında məğlub edib geri çəkilməyə məcbur edərək Tokat, Nik 
Hisar və Qarahisarı ələ keçirmişdi. Pir Ömərin hücumu ilə İsfəndiyar 
bəy oğlu Xızır bəyi göndərərək Samsunun qalan hissəsini ələ keçirmişdi. Pir Ömər ələ keçirdiyi bölgələrdə hakimiyyətini sağlamlaşdırmaq üçün 
xalqa ədalət göstərdi. Şəhzadə Murad Pir Ömərin üzərinə gəlsədə, 
Osmanlılar döyüşmədən geri çəkildi. Ancaq Qutbiddin Təbrizinin  əsərində Pir Ömərin üzərinə göndərilən Osmanlı qoşunları ilə döyüşərək onları məğlub etdiyi qeyd edilir. Çox güman ki, Pir Ömərin Osmanlı qoşunlarına qarşı bu qələbəsi Şəhzadə Murada qarşı yox,  Sultanı Mehmedin  göndərdiyi qoşunlardan birinə qarşı olmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Qara Yusif
*Osmanlılar
*Pir Ömər
*I Mehmed
*
*
Chiroxiphia caudata

**Chiroxiphia caudata** (*Mavi manakin*) — "Pipridae" fəsiləsinə aid olan kiçik bir quş növü.

## Təsvir
Təxminən 15 sm uzunluğunda və 25,6 qram çəkisində olan bu kiçik quş, manakin fəsiləsinin ən böyük növü ola bilər. Əvvəllər "qaranquyurq manakin" adı geniş istifadə olunurdu, lakin bu ad yanıldıcıdır (quyruq heç bir qaranquyruq quşunun quyruğuna bənzəmir), buna görə də bu ad daha çox "mavi manakin" adı ilə əvəz edilmişdir. Bu ümumi adın təklif etdiyi kimi, erkək fərd manakinlər arasında ən çox mavi rəngə malikdir. Bütün bədəni parlaq mavi, qanadları, quyruğu və başı (qırmızı tac istisna olmaqla) qara rəngdədir. Daha solğun olan dişi fərd isə ümumilikdə yaşıl-qəhvəyi rəngdədir. Hər iki cinsin uzun mərkəzi quyruq lələkləri var. Cavan erkəklər yetkin dişilərə bənzəyir, lakin tədricən əvvəlcə qırmızı tac, sonra qara üz tərəfləri və nəhayət yetkin erkəyin qalan lələklərini inkişaf etdirirlər. Erkəklər leklər əmələ gətirir, adətən bir yetkin və iki yetkinlik yaşına çatmayan erkəkdən ibarət olur, burada dişiləri cəlb etmək üçün mahnı oxuyur və "rəqs" edirlər. Bu, BBC-nin "The Life of Birds" sənədli seriyasında göstərilmişdir. Dişilərin qəti hiperqam təbiəti səbəbilə, mavi manakin erkəklərinin 90%-i heç vaxt cütləşmir.

## Həmçinin bax
* Chiroxiphia pareola

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hacı Cavad məscidi (yeni)

**Hacı Cavad məscidi** — Bakı şəhəri, Yasamal rayonunda yerləşən məscid.

## Əvvəlki

2017-ci ilin aprel ayında tarixi məscidin sökülməsi gündəmə gəlmiş və bu etirazlara səbəb olmuşdur.

2017-ci ilin iyun ayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin göstərişi əsasında Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Abdulla Şaiq küçəsi 79 ünvanında yerləşən Hacı Cavad məscidinin sökülüb, həmin rayonun ərazisində yeni ünvanda, Abbas Mirzə Şərifzadə küçəsində təməlinin qoyulmasına qərar verilib.

2017-ci ildə 30 iyundan 1 iyula keçən gecə tarixi məscid Yasamal RİH tərəfindən sökülüb.

Bu hadisədən sonra Prezident İlham Əliyev qəzəblənib və Yasamal Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı İbrahim Mehdiyevi Hacı Cavad məscidinin sökülməsinə görə işdən çıxarıb.

## Mövcud

Bakı şəhəri Yasamal rayonu, A.M.Şərifzadə küçəsi 1 ünvanında 2 iyul 2017-ci ildə inşasına başlanan Hacı Cavad məscidinin yeni binasının 12 aprel 2018-ci ildə açılışı olub.

Hacı Cavad məscidinin yeni binası 1200 kvadratmetr ərazini əhatə edir. Yalnız ibadət zalının sahəsi 400 kvadratmetrə yaxındır. Milli memarlıq üslubunda və inşa olunan ibadət evinin günbəzinin hündürlüyü 18, minarənin hündürlüyü isə 33,7 metrdir. Məscidin daxilində xüsusi bəzək elementlərindən istifadə olunub, günbəzin kənarlarına Quran ayələri yazılıb. Məscidin müqəddəs Qurani-Kərimdən surələr yazılmış divar və sütunları isə Azərbaycan nəqqaşlıq məktəbinin və Şərq ornamentlərinin nümunələrindən istifadə olunaraq dini rəmzlərlə bəzədilib.

Eyni vaxtda 500-dən çox insanın ibadət edə biləcəyi məscidin birinci mərtəbəsi kişilər, ikinci mərtəbəsi isə qadınlar üçün nəzərdə tutulub. Döşəməyə xüsusi olaraq Hacı Cavad məscidi üçün toxunan yeni "Namazgah" xalı döşənib. Məscidin daxilində müasir texnologiyalarla işləyən havalandırma sistemləri quraşdırılıb.

## Həmçinin bax

* Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Xarici keçidlər
Melanotis caerulescens

**Melanotis caerulescens** (*Mavi təqlidçi quş*) — "Mimidae" fəsiləsinə aid bir quş növü.

## Taksonomiya

1827-ci ildə mavi təqlidçi quşu ilk dəfə təsvir edən Uilyam Svenson onu "Orpheus" cinsinə aid etdi. "Orpheus" cinsi "Mimus" cinsinin kiçik sinonimi olduqda, növ də müvafiq olaraq köçürüldü. Bununla belə, bütün müəlliflər razılaşmadı; bəziləri onu "Turdus" cinsinə aid etdi. Lakin 1850-ci ildə Şarl Lüsyen Bonapart onu "Melanotis" cinsinə köçürdükdə, əksər müəlliflər tez bir zamanda bunu qəbul etdi. Növün monotipik olub-olmadığı ilə bağlı fikir ayrılıqları var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anous ceruleus

**Anous ceruleus** (*Mavi noddi*) — "Laridae" fəsiləsinə aid olan bir dəniz quşu.

## Taksonomiya
"Anous ceruleus"un ilk rəsmi təsviri 1840-cı ildə Frederik Debelli Bennet tərəfindən "Sterna cerulea" binominal adı ilə verilmişdir. "Ceruleus" epiteti latın dilində "tünd mavi" mənasını verir. Mavi noddi əvvəllər "Procelsterna" cinsinə daxil edilirdi. 2016-cı ildə nəşr edilən molekulyar filogenetik tədqiqat göstərdi ki, beş noddi növü tək bir klad əmələ gətirir və "Procelsterna" cinsinə daxil olan mavi noddi və boz noddi, "Anous" cinsinə daxil olan növlər arasında yerləşir. Müəlliflər noddi növlərinin tək bir "Anous" cinsində birləşdirilməsini və "Procelsterna" cinsinin kiçik sinonimi kimi qəbul edilməsini təklif etdilər.

## Həmçinin bax
* Anous minutus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vergi kateqoriyası

**Vergi kateqoriyası**  — müəyyən gəlir səviyyələrinə uyğun tətbiq olunan vergi dərəcəsini ifadə edən bir anlayış. Bu sistem, fərqli gəlir səviyyələrinə malik vergi ödəyicilərinin müxtəlif faizlərlə vergi ödəməsini təmin etmək üçün tətbiq olunur və proqressiv vergi sisteminin əsas mexanizmlərindən biridir. Vergi kateqoriyaları, adətən, artan gəlir səviyyələrinə uyğun olaraq artan vergi faizlərini əhatə edir. Bu sistemdə vergi ödəyicisinin bütün gəliri eyni dərəcə ilə vergiyə cəlb olunmur; əksinə, gəlirin müəyyən hissələri müxtəlif kateqoriyalara bölünərək hər biri üçün uyğun vergi dərəcəsi tətbiq olunur. Bu səbəbdən vergi yükü gəlirdən asılı olaraq dəyişir.

## Proqressivlik prinsipi
Vergi kateqoriyaları sistemi, adətən, proqressiv vergi modelinə əsaslanır. Bu modelə görə, gəliri az olan şəxslər aşağı vergi dərəcəsi ilə, gəliri yüksək olan şəxslər isə daha yüksək vergi dərəcəsi ilə vergiyə cəlb edilir. Bu sistem sosial ədalətin təmin olunmasına xidmət edir və gəlir bərabərsizliyinin azaldılmasına yönəlib.

## Hesablama qaydası
Vergi kateqoriyası tətbiq edilərkən ümumi gəlir müxtəlif intervallara (məsələn, 0–10,000 AZN, 10,001–20,000 AZN və s.) bölünür. Hər interval üçün fərqli vergi dərəcəsi təyin olunur. Bu zaman "marjinal vergi dərəcəsi" (son gəlir hissəsinə tətbiq olunan faiz) və "orta vergi dərəcəsi" (ümumi gəlirə tətbiq olunan ümumi faiz) anlayışları istifadə olunur.

## Beynəlxalq təcrübə
Vergi kateqoriyaları bir çox ölkələrdə fərqli formalarda tətbiq olunur. Məsələn, ABŞ-da federal gəlir vergisi sistemi 7 əsas vergi kateqoriyasına bölünür, Almaniyada vergi dərəcələri tədricən artır, lakin müəyyən gəlir səviyyəsindən sonra sabitləşir. Skandinaviya ölkələrində isə həm gəlir vergisi, həm də sosial təminat haqları yüksək proqressivliklə tətbiq olunur.

### Azərbaycan təcrübəsi
Azərbaycanda fiziki şəxslərin gəlir vergisi proqressiv şəkildə hesablanır. Məsələn, müəyyən bir məbləğədək olan aylıq gəlirə 14% vergi tətbiq olunduğu halda, bu həddi aşan məbləğə 25% vergi tətbiq edilir. Bu yanaşma sosial bərabərliyin təmin olunmasına yönəlmişdir.

## Həmçinin bax
* Proqressiv vergi
* Gəlir vergisi
* Marjinal vergi dərəcəsi
* Orta vergi dərəcəsi
* Vergitutma prinsipləri

## İstinadlar
Sabit vergi

**Sabit vergi** () — bütün vergi ödəyicilərinə, onların gəlir səviyyəsindən asılı olmayaraq, eyni faiz dərəcəsi ilə tətbiq olunan vergi sistemi. Bu modeldə fərdlərin və ya şirkətlərin gəliri artdıqca vergi dərəcəsi dəyişmir, yəni vergi sabit qalır. Sabit vergi sistemi, sadəliyi və inzibati rahatlığı ilə seçilir və tez-tez proqressiv vergi sisteminə alternativ olaraq müzakirə olunur.

Sabit vergi aşağıdakı əsas xüsusiyyətlərə malikdir:

* Eyni dərəcə — hər kəs gəlirindən eyni faizlə vergi ödəyir.
* Sadə hesablama — vergi hesablaması asandır və kompleks kateqoriyalar tələb etmir.
* İnzibati səmərəlilik — dövlət üçün vergi yığımı və nəzarəti daha asan olur.

Sabit vergi sistemi bəzi iqtisadçılar tərəfindən “ədalətli” sayılır, çünki hamı gəlirindən eyni nisbətdə vergi ödəyir. Digər tərəfdən, bu sistemin gəliri az olan təbəqələrə daha çox yük saldığı və sosial bərabərsizliyi artırdığı tənqid olunur. Proqressiv vergi tərəfdarları sabit verginin sosial dövlət prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil etdiyini qeyd edirlər.

## Tarixi
Sabit vergi ideyası XIX əsrə qədər gedib çıxır, lakin müasir formalarda əsasən 1980-ci illərdən etibarən populyarlaşmışdır.
Tətbiq olunmuş ölkələr:

* Estoniya (1994) — 26% dərəcə ilə ilk uğurlu sabit vergi modeli tətbiq edən ölkə. 
* Rusiya (2001–2021) — 13% gəlir vergisi ilə sadə model həyata keçirilmişdir.
* Azərbaycan — Müəyyən vergi kateqoriyalarında, xüsusilə bəzi sahibkarlıq və mikrosahibkarlıq subyektləri üçün sabit vergi dərəcələri tətbiq olunur.

## Həmçinin bax
* Proqressiv vergi
* Reqressiv vergi
* Gəlir vergisi
* Vergitutma sistemi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* Steve Forbes, 2005. *Flat Tax Revolution*. Washington: Regnery Publishing. 
* Robert Hall (economist) and Alvin Rabushka, 1995 (1985). *[https://web.archive.org/web/20050224084602/http://www-hoover.stanford.edu/publications/books/flattax.html The Flat Tax]*. Hoover Institution Press.
* Richard Parncutt, 2006–2010. Free enterprise without poverty: Effectively progressive income tax.*[https://web.archive.org/web/20110514152858/http://www.uni-graz.at/~parncutt/BIFT2.html]*.
* Anthony J. Evans, "Ideas and Interests: The Flat Tax" *Open Republic* 1(1), 2005

## Xarici keçidlər
*Laffer əyrisi: Keçmiş, bu gün və gələcək : Laffer əyrisinin arxasında duran nəzəriyyənin təfərrüatlı tədqiqi və ABŞ-də hökumət gəlirləri üzrə vergi endirimlərinin bir sıra nümunəvi hadisələr üzrə tədqiqi 
*Rabuşkanın sabit vergini müzakirə etdiyi podcastı  Elvin Rabuşka, EconTalk-da  Rass Roberts ilə (Russ Roberts) ilə sabit vergini müzakirə edir.
*Rabuşkanın sabit vergini izah etdiyi anlattığı podcastı Elvin Rabuşka, PoliTalk-dakı sabit vergini izah edir.
Müqəddəs Yekaterina kilsəsi (Hamburq)

**Müqəddəs Yekaterina kilsəsi ** () — Almaniyanın Hamburq şəhərində yerləşən beş əsas Lüteran kilsəsindən biri. XIII əsrdən qalma qülləsinin əsası şəhərdə qorunub saxlanılan ikinci ən qədim binadır. Kilsə orta əsrlərdə şəhərin cənub sərhədinə yaxın bir adada, Elba çayı üzərindəki tarixi liman sahəsinin qarşısında yerləşir. Ənənəvi olaraq dənizçilərin kilsəsi kimi xidmət edib.
## Tarixi
Kilsənin mövcudluğuna dair ən qədim sübut 1256-cı ilə aiddir. Üç neftdən ibarət əsas bina XV əsrin ortalarında Şimali Almaniyaya xas olan kərpic Qotika üslubunda yenidən qurulub. 1657-ci ildə qülləyə Barokko üslubunda dam əlavə edilib və beləliklə qüllənin hündürlüyü 115 metrə çatıb. Kilsə İkinci Dünya müharibəsi zamanı 30 iyul 1943-cü ildə baş vermiş hava hücumu nəticəsində demək olar ki, tamamilə dağıdılıb və yalnız xarici divarlar və qüllənin əsası salamat qalıb. Bina 1950–1957-ci illərdə və yenidən 2007–2012-ci illərdə bərpa edilib.

Kilsənin məşhur keşişlər arasında Yoahim Vestfal və Filipp Nikolayı göstərmək olar.
## Orqan
Müqəddəs Yekaterina kilsəsi XV əsrin sonlarında artıq orqana malik idi və XVI əsrdə Hamburqun ən mühüm orqanı hesab olunurdu. Bu orqan Hans Stellvagen tərəfindən tikilən yeni bir orqanla əvəz edilib. Orqan 1670-ci ildə yenidən qurulub və İohann Fridrix Besser tərəfindən təmir edilib. 1720-ci ildə Yohann Matthesona görə bu orqan təxminən 58 registr, 88 sıradan ibarət idi və 4 manual və pedal üzərində yerləşdirilmişdi. Bu da onu o dövrdə dünyanın ən böyük orqanı edirdi.

Burada ifa edən orqançılar arasında Henrix Şeydeman, Yohan Adam Reyken (40 ildən çox orqançı) və İohann Sebastyan Bax olub. Bax ilk dəfə 1701-ci ilin yazında kilsəni ziyarət edib və 1720-ci ilin oktyabr/noyabr aylarında yaxınlıqdakı Yakobi kilsəsində orqançı vəzifəsinə müraciət edərkən yenidən burada ifa ilə məşğul olub. 1742-ci ildə orqanda təmir işləri aparılıb və yeni bir bəzəkli orqan qutusu tikilib. Orqan qızıl və keruvlarla, həmçinin trompet çalan mələk heykəlləri ilə bəzədilib.

Orqan və onun qutusu İkinci Dünya müharibəsi zamanı Hamburqun bombardmanı zamanı məhv edilib, baxmayaraq ki, 20 fərqli registrdən 520 boru qorunub saxlanılmışdı. Qutunun fotoları və 1943-cü ildən əvvəlki təsvirlə birlikdə bu borular, alətin elmi rekonstruksiyasının başlanğıc nöqtəsini təşkil edib. Bərpa işləri "Flentrop" şirkəti tərəfindən həyata keçirilib. Layihə "Eine Orgel für Bach" (Bax üçün Orqan) adlandırıldı və 2013-cü ilin iyun ayında tamamlanması nəzərdə tutulurdu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* :de:Johann Melchior Goeze: Homily of 1759 to contemplate the reconstruction of the tower of the church in 1659. *Erneuertes Andenken der im Jahr 1659, den 3ten Febr. glücklich vollendeten Wiederherstellung des Thurms und der Hauptkirche zu St. Catharinen in Hamburg : welche im Jahr 1648, den 15ten Februar, durch einen erschröcklichen Sturmwind zerbrochen und verwüstet worden : Durch eine Dank- und Gedächtnis-Predigt* Hamburg, 1759.  
* Peter Stolt: *Liberaler Protestantismus in Hamburg - im Spiegel der Hauptkirche St. Katharinen.* :de:Verein für Hamburgische Geschichte, Hamburg 2006.  

## Xarici keçidlər

*
Müqəddəs Olaf kilsəsi (Tallin)

**Müqəddəs Olaf kilsəsi** həmçinin **Oloviste kilsəsi** ( — Estoniyanın paytaxtı Tallində yerlən XII əsrə aid kilsə. 1219-cu ildə Danimarka krallığının Tallin (Reval) şəhərini fəth etməsindən əvvəl bu kilsə köhnə Tallindəki Skandinaviya icmasının mərkəzi olub. Kilsə Norveç kralı II Olafın (Müqəddəs Olaf kimi də tanınır, 995–1030) şərəfinə adlandırlıb. Kilsə ilə bağlı ilk məlum yazılı məlumatlar 1267-ci ilə aiddir. Kilsə XIV əsrdə genişmiqyaslı şəkildə yenidən qurulub..
## Tarixi
Müqəddəs Olaf Kilsəsi ilk dövrlər Roma-Katolik kilsəsi olub. Lakin Reformasiya dövründə yerli Lüteran ənənəsinin bir hissəsinə çevrilib. İkinci Dünya müharibəsi nəticəsində kilsə aktiv icma qrupundan məhrum qalıb və Sovet işğal rejimi 1950-ci ildə binanı yerli baptistlərə təhvil verib. Baptist icması bu gün də Müqəddəs Olaf Kilsəsində toplaşır. 1944-cü ildən 1991-ci ilə qədər Estoniya SSR DTK-sı Müqəddəs Olaf Kilsəsinin qülləsini radio qülləsi və müşahidə məntəqəsi kimi istifadə edib. 

1978-1980-ci illərdə kilsə dissidentlərin toplaşdığı məkan olub.

1590-cı ildə kilsə qülləsinin ümumi hündürlüyü 115,35–125 metr idi. Qüllə təxminən 10 dəfə ildırım vurması nəticəsində zərər görüb və kilsə üç dəfə yanıb. Mənbələrdən birinə görə, bu kilsə 1549-cu ildən 1625-ci ilə qədər dünyanın ən hündür binası ola bilərdi. Bir neçə yenidənqurma işlərindən sonra onun qülləsi hazırki 123,8 metr hündürlüyə sahib olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tourist Sights in Estonia
* Страничка о церкви Олевисте на сайте Виртуальных прогулок VirtualGuide.ru
* Церковь Святого Олафа, Таллин
Nergal

**Nergal** – Mesopotamiya panteonunun qədim tanrılarından biridir. Ənənəvi olaraq ölüm, cəza, xəstəliklər, müharibə və qızmar isti ilə əlaqələndirilmişdir. O, həmçinin alt-aləm olan Ereşkigalın hökmranlıq etdiyi dünya ilə də sıx bağlıdır. Mənbələrdə onun hökmdar yoldaşı kimi təqdim olunur.

## Adının etimologiyası
Nergalın adı müxtəlif şəhərlərdə yazılmışdır: Nerigal, Nirgal, Erra. Şumer yazılarında "EN. ERGAL" (Böyük hökmdar" formasında keçdiyi düşünülür. Bu ad "böyük hökmdar" və ya "ölümün hökmdarı" kimi tərcümə olunur. Onun adı bəzən "Nirgal" kimi də oxunur və bu da onun regional dövri fərqli qavrayışlarını əks etdirir.

## Xüsusiyyətləri
Nergal Mesopotamiya mifologiyasında ikili təbiətli tanrıdır: bir tərəfdən, o müharibə tanrısı, digər tərəfdən isə ölülər dünyasının hökmdarı kimi çıxış edir. Onun simasında dağıdıcı enerji və ilahi ədalət birləşmişdir.

Nergal tez-tez vəba, qıtlıq və ölüm gətirən günorta istisinin daşıyıcısı kimi qəbul olunurdu. Onun hiddəti və dağıdıcı gücü əsasən Erra Eposu kimi tanınan qədim Akkad poemasında xüsusi vurğulanır. Bu əsərdə Nergal (Erra) dünyanın ilahi nizamını pozaraq digər tanrılarla və insanlarla qarşıdurmaya girir.

## Alt-aləmdə rolu
Nergalın ən mühüm rollarından biri ölülər dünyası ilə əlaqəli olmasıdır. Mifoloji mətnlərə görə, Nergal Ereşkigal adlı alt-aləmin tanrıçası ilə evlənərək ölülər diyarının birgə hökmdarı olur. Bu evlilik mifində Nergalın Ereşkigalın yanına göndərilməsi, onunla qarşılaşması və sonda onu zorla öz arvadı etməsi qeyd olunur. Bu mif onun alt-aləmlə olan möhkəm bağlarını göstərir.

## İbadət mərkəzləri
Nergalın əsas ibadət mərkəzi Kuta (bugünkü Tell Ibrahim) şəhəri olmuşdur. Bu şəhərdə yerləşən E-meslam məbədi ona həsr olunmuşdur. "Meslamtaea" – yəni, "Meslamdan çıxan" – onun digər adlarından biridir. Bu da onun Kuta ilə bağlılığını göstərir.

Onun digər ibadət mərkəzləri arasında Sippar, Nippur, Assur və Uruk da qeyd olunur. Həm Assuriyalılar, həm də Babililər onu qəddar, lakin güclü tanrı olaraq qorxu və hörmətlə yad edirdilər.

## Nergal və Erra
Nergal tez-tez Erra ilə eyniləşdirilir. Erra eposunda o, digər tanrıların səssizliyi və passivliyinə qarşı çıxaraq dünyanın nizamını öz idarəsi ilə eyniləşdirmək qərarına gəlir. Eposda Nergal-Erra, Sebetti adlı yeddi qorxunc döyüşçü ilə birgə hərəkət edir. Onlar şəhərləri dağıdır, vəba və ölüm yayırlar. Bu əsər Nergalın dağıdıcı, lakin eyni zamanda təmizləyici və yenidənqurma xarakterini də əks etdirir.

## Təsviri
Mənbələrdə o: aslan və ya aslan başlı insan, qılınc və ya topuz, alov və istilik əhatəsində təsvir olunur.

Onun döyüşçü obrazı, çox vaxt aslanlarla müşayiət olunan simvolik güc formaları ilə təsvir olunurdu.

## Zamanla dəyişən rolu
İlkin mənbələrdə daha çox günorta istisi və müharibə ilə əlaqəli olan Nergal, zaman keçdikcə ölüm tanrısı və ölülər aləminin lideri funksiyasını ön plana çıxarmışdır. Xüsusilə Yeni Babil və Assur dövrlərində onun kultu güclənmiş, dövlət ideologiyası ilə birləşmişdir.

O, bəzən Marduk və digər tanrılarla qarşılaşdırılsa da, ümumiyyətlə daha sərt və cəza verici ilahi fiqur kimi tanınıb.

## İstinadlar
Qələmkarlıq

**Qələmkarlıq**— pambıq parçaya naxışvurma sənəti.

## Hazırlanması
Qələmkarlıq sənətkarlıq növünün mahiyyətini kətan və ipək parçaya naxış vurma təşkil edir. Parçanı bəzəyəcək nəbati və həndəsi naxışlar əvvəlcə bərk taxtadan qəlib kimi kəsilir, sonra isə rəngə batırılaraq səthə vurulur.
Bu sənət növü ən çox baş örtüklərində yaylıqlarda və kəlağayılardakı naxışlar ipək, müxtəlif süfrələri, pərdələri bəzəyən naxışlar və kətan parçalara vurulur.

## Tarixi
Qələmkarlıq sənəti yaxın Şərq ölkələrində qədimdə geniş yayılmışdır. Orta əsrlərdə Azərbaycanda, xüsusən Naxçıvanda daha çox inkşaf etmişdir. XVII əsrdə məşhur türk səyyahı Övliya Çələbinin Azərbaycan səfərini əks etdirən yol qeydlərində ölkə ərazisində, xüsusilə də Naxçıvanda yüksək keyfiyyətli basma parçalarının istehsal olunduğu və satmaq üçün bir çox xarici ölkələrə göndərildiyi vurğulanıb.

Qələmkarlıq nümunələri basma parçalar Bakı, Gəncə, Şəki, Şamaxı və digər şəhərlərdə, eləcə də İsmayıllı rayonu Basqal kəndində hazırlanırdı.

## İstinadlar
Henri Kendall

**Henri Vey Kendall** () — amerikalı fizik, nüvə fizikası və fizika üzrə 1990-cı ildə Cerom Fridman və Riçard Teylor ilə birlikdə Nobel mükafatı laureatı.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1992-ci ildən).

## Həyatı
Henri Kendall 9 dekabr 1926-cı ildə ABŞ-ın Boston şəhərində anadan olmuşdur. 
1950-ci ildə Amxerst Kollecinin bakalavr pilləsini bitirmiş və 1955-ci ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır. 1990-cı ildə Cerom Fridman və Riçard Teylor ilə bərabər "Zərrəciklər fizikasında kvark modelinin təkmilləşdirilməsində mühüm əhəmiyyətə malik olan proton, elektron və onlarla əlaqədar olan neytronlar üzərində dərin qeyri-elastik səpilməyə dair qabaqcıl tədqiqatlarına görə" fizika üzrə Nobel mükafatını qazanmışdır.

Kendall Massaçusets Texnologiya İnstitutunda professor kimi fəaliyyət göstərmiş və elmi tədqiqatlarla yanaşı, sülh və nüvə təhlükəsizliyi üzrə aktiv fəaliyyət göstərmişdir. O, "Union of Concerned Scientists" təşkilatının yaradıcılarından biri idi və ekoloji problemlər, nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınması ilə bağlı işlər görmüşdür.

O, 15 fevral 1999-cu ildə dağçılıq ekspedisiyası zamanı qəza nəticəsində vəfat etmişdir.
## Mükafatları
* Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü, 1982-ci il;
* Bertrand Rassel Cəmiyyəti Mükafatı, 1982-ci il;
* Fizika üzrə "Nobel" mükafatı, 1990-cı il;
* Amerika Nailiyyətlər Akademiyasının Qızıl Lövhə Mükafatı, 1993-cü il;ref>
* Amerika Dağadırmanma Klubunun Alpinizm Mükəmməlliyi Zalı, 2012-ci il.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Oral History interview transcript with Henry Way Kendall 25 and 26 November 1986, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives  
*James D. Bjorken, Jerome I. Friedman, Kurt Gottfried, and Richard B. Taylor, "Henry Way Kendall", Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences (2009)
*Henry W. Kendall papers, MC-0550. Massachusetts Institute of Technology, Department of Distinctive Collections, Cambridge, Massachusetts.
*Henry Way Kendall Papers and Henry Way Kendall Nobel Prize Collection at the Amherst College Archives & Special Collections
Lesli Qrovs

**Lesli Riçard Qrovs** (; ) — Amerika Birləşmiş Ştatları ordusunun general-leytenantı, 1942–1947-ci illərdə nüvə silahı proqramı olan Manhetten layihəsinin hərbi rəhbəri.

## Bioqrafiya
Lesli Qrovs bir ordu keşişinin oğlu və XVII əsrdə Amerikaya köçən fransız hugenotların nəslindən idi. O, Vaşinqton Dövlət Universitetində və Massaçusets Texnologiya İnstitutunda təhsil alıb, daha sonra West Point hərbi akademiyasına daxil olub. 1918-ci ildə təhsilini başa vurduqdan sonra ABŞ Ordusu Mühəndislər Korpusunda xidmət etmişdir. 1922-ci ildə evlənib.

1934-cü ildən kapitan, 1936–1940-cı illərdə Baş Qərargah akademiyalarının tələbəsi, 1940-cı ildən Baş Qərargahın mayoru olub. Həmin il orduda müharibədən əvvəlki artımla əlaqədar olaraq o, polkovnik rütbəsinə yüksəldi. O, müxtəlif hərbi tikinti layihələrində, o cümlədən Pentaqonun binasının tikintisində xidmət edib və sərt, uğurlu, özünə güvənən lider kimi şöhrət qazanıb.

1942-ci ilin sentyabrında müvəqqəti olaraq müharibə vaxtı briqada generalı rütbəsinə yüksəldi və polkovnik Ceyms Marşalın yerinə atom layihəsinin hərbi rəhbəri təyin edildi. Layihəyə *Manhetten* kod adını Qrovs vermişdi. Qrovs layihənin rəhbəri kimi, Oak Ridge, Hanford, Los Alamos və başqa yerlərdə atom qurğularının tikinti sahələrini şəxsən seçdi və təsdiq etdi, bu müəssisələrin tikintisini və təchizatını təşkil etdi. Qrouvsun hərbi üsulları (layihəni axmaqların və kretinlərin bahalı toplantısı adlandırır) bir çox alimləri qıcıqlandırsa da, Robert Oppenheymerin layihənin elmi rəhbəri təyin edilməsində israrlı o idi.

Yaponiyanın ilk atom bombası üçün hədəfləri seçərkən Qrovs Kyotonun məhv edilməsini müdafiə etmişdi.

Müharibədən sonrakı islahatlar Qrovsun əleyhdarlarını hakimiyyətə gətirdi və 1947-ci ilin yanvarında Manhetten layihəsi ordunun məsuliyyət sferasından çıxarılaraq mülki yurisdiksiyaya verildi. Los Alamosda qısa bir xidmətdən sonra layihədən təsirli şəkildə uzaqlaşdırılan Qrovs 1948-ci ildə təqaüdə çıxdı və yerini cəbhə generallarına verdi. 1961-ci ilə qədər Qrovs hərbi sənaye korporasiyası Sperry Randın vitse-prezidenti vəzifəsində çalışmış; 1962-ci ildə "İndi bu barədə danışmaq olar" adlı xatirələr kitabını nəşr etmişdir (SSRİ- də 1964-cü ildə nəşr olunub).

O, ürək tutmasından vəfat edib və Arlinqton Milli Qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Kinoda təcəssümü
* "Oppenheymer" filmi (*Oppenheimer*) (ABŞ, 2023) — Matt Deymon

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Ömür Orhun

**Ömür Orhun** — türk dilomatı və siyasətçi, Türkiyənin Azərbaycanda (02.05.1995 - 16.09. 1996) və Norvecdə (12.06.1990 - 04.21.1995) fövqaladi və səlahiyyətli səfiri, NATO, Avropa İttifaqı, ATƏT-də daimi nümayəndəsi.

## Bioqrafiyası
Ömür Orhun 14 iyul 1943-cü ildə Türkiyənin Eskişehirində anadan olub. Eskişehir Özəl Yeni Kollecini bitirdikdən sonra Orta Şərq Texniki Universitetinin Siyasi Elm və Dövlət İdarəçiliyi fakültəsinə daxil olub və 1964-cü ildə oradan məzun olub. İngilis dilini təmiz bilir, ailəlidir, iki övladı var.

## Karyerası
Ömür Orhun diplomatik fəaliyyətə Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyində konsul vəzifəsinə namizəd kimi başlayıb, daha sonra ikinci və üçüncü katib vəzifələrində çalışıb. Xarici ölkələrdə karyerasına Yunanıstanın Afinadakı səfirliyində ikinci və birinci katib kimi başlayıb. Sonra Yunanıstan Siyasi Məsələlər Departamentinin baş katibi və şöbə müdiri vəzifələrində, Birgə Təhlükəsizlik İşləri Baş İdarəsində, Pekin və Stokholm səfirliklərində müşavir kimi beynəlxalq təcrübəsini davam etdirib.

15 aprel 1998-ci il tarixindən etibarən Xarici İşlər Nazirliyində Çoxtərəfli İqtisadi Məsələlər üzrə baş direktor və səfir vəzifələrində çalışıb. O, həmçinin Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatında daimi nümayəndə kimi Türkiyəni beynəlxalq səviyyədə təmsil edib.

Ömür Orhun 2 may 1995 — 16 sentyabr 1996-cı ilə qədər Türkiyənin Azərbaycanda səfiri, 12 iyun 1990 — 04 aprel 1995-ci ilə qədər Türkiyənin Norvecdə səfiri vəzifəsində işləyib.

2000-2004-cü illərdə Ömür Orhun Türkiyənin ATƏT yanında daimi nümayəndəsi, ATƏT-in İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında İnsan Hüquqları müsəlmanlara qarşı ayrı-seçkiliklə mübarizə üzrə xüsusi nümayəndəsi, ATƏT baş katibinin xüsusi müşaviri və ATƏT-in Ali Arbitraj Şurasının sədri vəzifələrində çalışıb, həmçinin UNESCOda Türkiyə Milli Komissiyasının İnsan Hüquqları Komitəsində, Sosial və Humanitar Elmlər komitəsində Türkiyəni beynəlxalq səviyyədə təmsil edib.

## Kitab və məqalələri
Ömür Orhunün həm türk, həm də ingilis dillərində çox saylı kitabları və məqalələri dərc olunub:

* **Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT)**. Kitab Türkiyə Elmlər Akademiyası tərəfindən nəşr olunmuşdur.
* **Ayrımcılık ve Hoşgörüsüzlükle Mücadele**
* **Middle East: A Region in Flux**
* **European security and defence identity-common European security and defence policy: a Turkish perspective** 
* **Turkey, Norway and the US in the New European Security Context** və s.

## Həmçinin bax

* Türkiyənin Azərbaycandakı səfirlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Los Alamos

**Los Alamos** ( -qovaq meşələri) — ABŞ-ın Nyu Meksiko ştatında şəhər və dairə. Yaşayış məskəninin şəhər və ya qəsəbə statusu yoxdur, lakin siyahıyaalma tərəfindən təyin edilmiş statistik ərazidir ().

Los Alamos şəhəri Los Alamos və ya "təpə" və siyahıyaalma ilə ayrılmış Uayt-Rok ərazisini əhatə edir  Hər iki hissə eyni yaşayış məntəqəsinin bir hissəsidir, lakin statistik olaraq (siyahıyaya görə) ayrıdır.

Dairə və yaşayış məskəninin ümumi idarəetmə institutları var. Rayon şurası dörd il müddətinə seçilən yeddi üzvdən ibarətdir. İki ildən bir şuranın dörd-üç üzvü əhali tərəfindən yenidən seçilir. Şura sədri və onun müavinini seçir.

## Coğrafiyası
Los Alamos ştatın paytaxtı Santa Fedən təxminən 56 km şimal-qərbdə yerləşir. Los Alamos paytaxta müasir avtomobil yolu ilə bağlıdır. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 2231 metrdir. Sahəsi 28,1 km²-dir. Şəhərin mərkəzi hissəsində kiçik bir gölməçə Eşli( *Ashley* ) var.

## Tarixi
1942-ci ildə Los Alamosda Manhetten layihəsi üzərində işləmək üçün Los Alamos Milli Laboratoriyası () yaradılmışdır.

## Təhsil
Los Alamosda ictimai məktəb bölgəsi olan *Los Alamos Liseyi* yerləşdir. Manhetten layihəsindən əvvəl ərazidə *Los Alamos Ranch School* var idi.

## İstinadlar
Los Alamos Milli Laboratoriyası

thumb|Los Alamos Milli Laboratoriyası|350x350px
**Los Alamos Milli Laboratoriyası** (**LANL** ,, əvvəllər **Site Y**, **LASL**) — ABŞ-nin Enerji Departamentinin on altı milli laboratoriyasından biri. O, Los Alamos, Nyu Meksiko ştatında yerləşir. Onu Triad Milli Təhlükəsizlik MMC idarə edir. 1943-cü ildə Manhetten layihəsinin bir hissəsi olaraq yaradılmışdır. Dünyanın ən böyük və ən qabaqcıl elmi müəssisələrindən biridir.

Nyu Meksikonun şimalında ən böyük müəssisə olan LANL-da təxminən 12,500 tam ştatlı işçi, üstəgəl təxminən 3,300 müqaviləli işçi çalışır. Büdcəsi 4.9 milyard ABŞ dolları təşkil edir. Bundan əlavə, obyektdə LANL əməliyyatlarına federal nəzarət üçün tam ştatlı əsasda təxminən 120 Enerji Departamenti nümayəndəsi çalışır.

Los Alamos — ABŞ-də nüvə silahları üzərində məxfi iş aparan iki laboratoriyadan biridir. İkincisi, Lourens Livermor Milli Laboratoriyasıdır ki, bu da 1952-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır. 2008-ci ilin noyabrına olan məlumata görə, burada dünyanın ən güclü superkompüteri olan IBM Roadrunner yerləşir. Milli nüvə silahlarının hazırlanması ilə yanaşı, ABŞ Müdafiə Nazirliyinin sifarişi ilə yaradılmış laboratoriya kəşfiyyatı emal edən orqan rolunu oynamış və təqdim etdiyi kəşfiyyat məlumatlarına əsasən sovet nüvə proqramı və nüvə arsenalının tətbiqi tədqiqatları və təhlili, eləcə də digər sosialist ölkələrində analoji proqramlar həyata keçirmişdir.

İlk direktoru Robert Oppenheymer (1943-1945) olmuşdur.

Laboratoriyanın torpaqlarında qayaüstü rəsmləri olan böyük tarixdən əvvəlki hind yaşayış məntəqəsi olan Tsirege arxeoloji sahəsi yerləşir.

1961-ci ildən bəri laboratoriya Kosmik Nüvə Hərəkəti Direktorluğunun rəhbərlik etdiyi layihə olan nüvə raket mühərriklərinin yaradılması imkanlarını araşdırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Los Alamos Milli Laboratoriyası (rəsmi sayt)
* Los Alamos Tarixi (Tarix - Rəsmi Sayt)
* Milli Təhlükəsizlik Elmi — Laboratoriyanın cari işləri və nailiyyətləri haqqında nəşrləri olan laboratoriya jurnalı
Rami̇z Dəni̇z

**Ramiz Dəniz** (*Ramiz Əli oğlu Qasımov*; ) — yazıçı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1999), Prezident təqaüdçüsü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı.

## Həyatı
Qasımov Ramiz Əli oğlu 1965-ci il iyul ayının 26-da Bakı şəhərində anadan olub. 1983-cü ildə Nizami rayonu 62 nömrəli orta məktəbi bitirib, 1984–1986-cı illərdə Stavropol diyarında SSRİ Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmət keçib. 1988-ci ildən ARDNŞ-nın (SOCAR) Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodunda işləyir.

1993–1996-cı illərdə Qarabağ uğrunda gedən Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak edib.

1994-cü ildən Azərbaycan Vətən müharibəsi Veteranları Birliyinin, 2003-cü ildən "Təhsil", 2013-cü ildən "Coğrafiya" cəmiyyətlərinin, 2012-ci ildən AQRA Elmin İnkişafına Dəstək İctimai Birliyinin üzvüdür.

## Yaradıcılığı
Ramiz Dəniz ədəbi və elmi yaradıcılığa 1981-ci ildən başlayıb. Yazıçı bədii ədəbiyyatın bir neçə janrında və elmi əsərlər də yazır. Ömrünün 44 ildən çox hissəsini coğrafi kəşflər tarixinə həsr etmiş, bir neçə elmi-tədqiqat əsəri ingilis və rus dillərinə tərcümə olunmuşdur. Əsərlərində Braziliyanın və ümumilikdə Amerika qitəsinin kəşf edilməsini əsərlərində göstərmişdir.

Tərcümələrlə birlikdə (alman, fransız, rus, ingilis, italyan, ispan, portuqal, holland və polyak) elmi-populyar, elmi-tədqiqat, bədii-tarixi, publistik-biblioqrafik, bədii-tarixi-macəra, melodrama, faciə janrında nəşr olunan 477 kitabı nəşr olunub (432-si Almaniyada, 15-i Uruqvayda və 30-u ABŞ-də). Kitabları dünyanın 100-ə yaxın ölkəsində yayımlanmışdır.

Yazıçının kitabları "Lap Lambert academica publishing", "AV Akademiker-verlag", "Verlag Unser Wissen", "Sciencia Scripts", "Editions universitaires europeennes", "Editions Not-re Savoir", "Qlobe Edit", "Wydawnictwo Bezkresy Wiedzy", "Wydawnictwo Nasza Wiedza", "Edizioni Accademiche Italiane", "Edizioni Sapienza", "Novas Edições Acadêmicas", "Edições Nosso Conhecimento" "Palmarium Academic Publishing", "Uitgeverij Onze Kennis", "Editorial Akademica Espanola", "Ediciones Nuestro Conocimiento", "Our Knowledge Publishing", "JustFiction Edition", "Scholars' Press", "Amazon" nəşriyyatlarında işıq üzü görüb.

Ramiz Dəniz "Kredo", "Vışka", "Həqiqət naminə", "Açıq söz", "Bakı-Ceyhan", "Təzadlar", "Fədai" və b. qəzetlərdə ədəbiyyat, elm, publisistika ilə bağlı yazılarla çıxış edir, 2005-ci ildə "Uzaq sahillərdə" beynəlxalq ictimai-publistik jurnalın redaktoru olub.

## Mükafatları
* "Qızıl qələm" mükafatı (2005)
* Prezident təqaüdçüsü (2009)
* Beynəlmiləl Yazıçılar İttifaqının 3 nominasiya üzrə – Tarixi roman, Publisistika və Uşaq Ədəbiyyatı janrı üzrə Beynəlxalq Ədəbiyyat Sülh mükafatı (2020)
* Beynəlmiləl Yazıçılar İttifaqının Tarixi roman üzrə Qran-pri mükafatı laureatının medalı (2021)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aminah Qurib

**Aminah Qurib** (17 oktyabr 1959) — Mavriki siyasətçisi, Mavriki Universitetinin dekanı və prorektoru (2004–2010), Mavriki Respublikasının keçmiş prezidenti (2015–2018).

Qurib-Fakim ölkə prezidenti seçilən ilk qadın, Kraliça II Elizabeta və Monik Ohsan Bellepeaudan sonra dövlət başçısı vəzifəsini icra edən üçüncü qadındır. 2019-cu ildə Cambridge Universitetinin *"Afrika birlikdə: hansı yolu seçmək lazımdır?"* konfransının əsas məruzəçisi kimi çıxış etmişdir.

## Həyatı
Bibi Aminah Firdaus Qurib-Fakim 17 oktyabr 1959-cu ildə Surinam kəndində anadan olub. O, Plaine Magnendə böyüyərək, təhsilini Sent-Patris ibtidai məktəbində başa vurmuşdur. Daha sonra Maheburadakı Loreto Manastırına köçdü, Loreto Quatrae Bourne Manastırında orta məktəb diplomu aldıqdan sonra kimya üzrə bakalavr dərəcəsi almaq üçün İngiltərəyə getmişdir. O, 1983-cü ildə Surrey Universitetini kimya üzrə bakalavr dərəcəsini bitirmişdir. Ekster Universitetində üzvi kimya üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi aldıqdan sonra 1987-ci ildə Mavriki Universitetində işə düzəlmək üçün ölkəsinə qayıtmışdır.

## Karyerası
Qurib-Fakim CIDP Araşdırma və İnnovasiya (keçmiş Cefir, Fitoterapiya Tədqiqatları Mərkəzi) idarəedici direktoru vəzifəsində çalışmışdır. Əvvəllər o, Mavriki Universitetində üzvi kimya üzrə kafedranın professoru olmuş (2001) və burada ardıcıl olaraq Elmlər Fakültəsinin dekanı və prorektoru (2004–2010) vəzifələrini icra etmişdir. Həmçinin Mavriki Tədqiqat Şurasında tədqiqatlar üzrə menecer vəzifəsində də çalışmışdır (1995–1997). O, Elmi Birlik üzrə Beynəlxalq Şuranın – Afrika regional ofisinin sədri vəzifəsini icra etmişdir (2011–2014). 2015-ci ildə onun ovaxtkı Baş nazir və Militant Sosialist Hərəkatının üzvü Anirud Jugnauth tərəfindən irəli sürülən Mavrikiyanın prezidentliyinə namizədliyi Mavrikiya Milli Məclisi tərəfindən yekdilliklə təsdiqlənmişdir. Qurib-Fakim 2018-ci ildə isə Pravind Jaqnotun Baş nazirliyi dövründə maliyyə qalmaqalı fonunda istefa verərək prezidentlik vəzifəsindən getmişdir. Prezident vəzifəsi Prithviraising Rupunun vəzifəyə başladığı 2019-cu ilin dekabrına qədər boş qalmışdır. Bu vaxt vitse-prezident Barlen Vyapuri prezident vəzifəsini icra etmişdir.

## Prorektor təyin edilməsi
2013-cü ilin dekabr ayında Qurib-Fakim Mavrikiy Universitetinin (UoM) prorektoru vəzifəsinə müraciətinə baxılarkən dini ayrı-seçkiliyə yol verilməsi ilə bağlı Mavrikiyanın Bərabər İmkanlar Komissiyasına (EOC) şikayət etmişdir. EOC araşdırması bunun belə olmadığını müəyyən etmiş, lakin seçim prosesində çatışmazlıqların olduğunu da vurğulamışdır. Araşdırma komissiyası hesabatda namizədlərin qiymətləndirilməsi üçün aydın meyarların və qiymətləndirmə vərəqələrinin olmaması qeyd etmişdir.

Gurib-Fakim nəhayət, idarəedici direktor olduğu CIDP Araşdırma və İnnovasiya kimi tanınan öz elmi mərkəzini açmaq üçün universitetdə professor vəzifəsindən ayrılmışdır.

## İstinadlar
Müqəddəs Martin kilsəsi (Landsxut)

**Müqəddəs Martin kilsəsi** () — Bavariyanın Landsxut şəhərində yerləşən orta əsr kilsəsi. Müqəddəs Martin Kilsəsi Trausnis qəsri və Landsxut Toy (evlilik) mərasimi ilə birlikdə Landsxut şəhərinin simvoludur. Kərpic Qotika üslubunda inşa edilmiş bu bina, Bavariyanın ən hündür kilsə qülləsinə malikdir və bu qüllə eyni zamanda poladsız dəstək olmadan inşa edilmiş dünyanın ən hündür ikinci kərpic tikilisidi. Müqəddəs Martin kilsəsinin zəng qülləsinin hündürlüyü 130.6 metrdir.
## Tarixi
1204-cü ildə Bavariya hersoqu I Lüdviq (Kelheimer) Landsxut şəhərinin əsasını qoyub. O, Trausnis qəsrini inşa edib və hazırkı Müqəddəs Martin kilsəsinin yerində kiçik bir kilsə tikdi. Bu tikili 1389-cu ildə inşasına başlanan mövcud kilsə ilə əvəz olundu. Kilsənin tamamlanması təxminən 110 il çəkdi. Bu müddət ərzində beş memar tikinti sahəsini idarə etdi. Yalnız qüllənin inşası 55 il çəkdi. Kilsə nəhayət 1500-cü ildə təqdis edildi.

## Memarlığı
1495-ci ilə aid xor dirəyi xaçının ümumi uzunluğu 8 metrdir. Bu xaç Qotika memarlığının ən böyük xaçlarından biridir. Xaçın dirəyi zoğal ağacı gövdəsindən hazırlanıb və uzunluğu 5.80 metr, qollarının eni isə 5.40 metrdir. Mixael Erhart tərəfindən hazırlanmış bu xaç 1495-ci ildə quraşdırılıb.

Kilsədəki digər əhəmiyyətli sənət əsərləri arasında yüksək altar, tək bir daşdan hazırlanmış altıbucaqlı mimbər və Hans Leinberqer tərəfindən yaradılmış "gül çələngi/zəng Məryəm" (təxminən 1520) heykəli daxildir. Bu heykəl, Leinberqerin ən mühüm sənət əsərlərindən biri hesab olunur.

## İnşası və təmir işləri
Kilsənin tikintisi 1389-cu ildə memar Hans von Burqhausenin rəhbərliyində başlayıb. Kilsənin tikintisinin dəqiq başlama tarixi məlum deyil, lakin onun tikintisi ilk dəfə 1392-ci ildə şəhər salnaməsində qeyd edilib. Tikinti 1500-cü ildə tamamlanıb.

Kilsə kərpic və gildən inşa edilib. Təməl üçün 5000 taxta dirəkdən istifadə olunub. Dirəklər tamamilə yeraltı su səviyyəsində yerləşir ki, bu da bakteriyaların səbəb olduğu çürüməni ləngidir.

130.6 metr (428 fut) hündürlüyü ilə kilsə qülləsi dünyanın ən hündür kərpic tikilisi hesab olunur və Belçikadakı Müqəddəs Məryəm Kilsəsini 8.6 metr üstələyir. 2001-ci ildə Müqəddəs Martin Kilsəsi Papadan "kiçik bazilika" titulunu alıb.

Kilsə Qotika üslubunda inşa edilib ki, bunu pəncərələrinin və tağlarının ucu biz şəklində olması nümayiş etdirir.
## Qalereya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* :en:SkyscraperPage - St. Martin's Church
Atanasios Çakalof

**Atanasios Çakalof** (; ) — Osmanlı imperiyasının işğalına qarşı Yunanıstanın müstəqilliyi ideyasını müdafiə edən Filiki Eteriya təşkilatının yaradıcılarından biri olan yunan fəalı.

Çakalof 1790-cı ildə Yaninada anadan olmuşdur. O, gənc yaşlarında olarkən atası ilə bərabər Yunanıstanı tərk etmişdir. O, Parisdə fizika sahəsi üzrə təhsil almış və eyni zamanda da burada müstəqil Yunanıstan dövləti ideyasını təbliğ edən gizli bir təşkilat olan Elinoglosso Ksenodoheyo adlı bir təşkilat təsis etmişdir. Daha sonra isə o, Odessaya getmiş və burada Nikolaos Skufas və Emmanuil Ksantos ilə tanış olmuşdur. Bu üç nəfər şəxs Yunanıstanın gələcəkdəki müstəqilliyinə zəmin hazırlamaq məqsədi ilə gizli bir təşkilat yaratmaq ideyası üçün birləşmişdirlər. Beləliklə də, Filiki Eteriya təşkilatı 1814-cü ildə Odessada yaradılmışdır. 1818-ci ildə bu üç tərəfdaş müstəqillik ideyalarını davam etdirmək məqsədilə İstanbul şəhərinə köçürlər, lakin həmin ilin iyul ayında Skufasın xəstələnərək vəfat etməsi ilə yollarını ayırırlar. Çakalof 1821-ci ildə başlamış Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etmişdir. Müharibə zamanı Çakalof Filiki Eteriyanın sonrakı lideri olmuş Aleksandr İpsilantinin müavini olmuşdur.

Çakalov 1851-ci ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* *Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., 1975, τόμοι ΙΑ΄ και ΙΒ΄*
* *Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς, Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος, 1994—1996, τόμος 59*
* *Μεγάλη Γενική Εγκυκλοπαίδεια Υδρία, Εταιρεία Ελληνικών Εκδόσεων Α.Ε., 1988, τόμος 48*
Yanina (rayon)

**Yanina** ( və ya , *[[Romanizasiya|Rom]]: İoanina*) — Yunanıstanın Epir periferiyasında yerləşən bir rayondur (nom). Rayon Yunanıstanın şimal-qərb hissəsində, Albaniya sərhədinin yanında yerləşir. 2001-ci ildəki əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən rayonun əhalisi 161 027 nəfər təşkil etmişdir. Sahəsi 4990,416 kvadrat kilometrdir, bu da onu ölçüsünə görə üçüncü rayon edir və Epirin yarıdan çox ərazisini əhatə edirdi. Əhalisinin sıxlığı hər kvadrat kilometrə 32 nəfər təşkil edirdi. İdarəetmə mərkəzi Yanina idi. Yunanıstanda 31 dekabr 2010-cu il tarixində qüvvəyə minmiş «Kallikratis» proqramına əsasən inzibati bölgü olan nomlar ləğv edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
*
Yunandilli hotel

**Yunan dilli hotel** və ya **Ellinoglosso Ksenodoheyo** (; ) — 1814-cü ildə Osmanlı imperiyasının işğalına qarşı yunanları dəstəkləmək məqsədilə Parisdə yaradılmış gizli bir təşkilat. Təşkilatın məqsədi yunanların maarifləndirilməsi və Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti altından azad olunması naminə mübarizənin təşkili idi.

Təşkilatın təsisçiləri Qriqoriy Zalik və Atanasios Çakalof olmuşdur. Bu təşkilat, sonradan yaranmış digər yunan gizli cəmiyyəti olan "Filiki Eteriya"nın sələfi hesab olunur. "Filiki Eteriya"nın qurucularından biri də Atanasios Çakalof idi və bu təşkilat yunanları müstəqillik naminə müharibəyə qalxmağa sövq etmişdir.

Cəmiyyətin nailiyyətlərindən biri də fransız hökumətinin vəsaiti hesabına alınmış 40.000 tüfəngin Peloponnes, Epir və Makedoniya regionlarında yaşayan yunanlara çatdırılması olmuşdur.

Cəmiyyətə üzv olarkən imzalanan and **ΦΕΔΑ** abreviaturası ilə imzalanırdı, bu söz isə *"Φιλικός Άλυτος Ελληνικός Δεσμός"* — *"Dostcasına Sarsılmaz Yunan Bağı"* mənasını verirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* Helen Antoniadis-Bibicou, 1953. " Les Origines du philhellénisme français ", L’Hellénisme Contemporain, VII/3, pp. 248–265
* Tziatzios E. St., 1939. Le Macédonien Grégoire Zalikis et la société révolutionnaire "Hôtel Hellénophone", III/1, pp. 68–76, et III/2–3, pp. 89–101.
Reynold Oilouç

**Reynold Oilouç** () — Palaulu siyasətçi, Ədliyyə naziri (2017–2021), Palaunun 9-cu və 11-ci vitse-prezidenti (2025-ci ildən davam edir).

O, 19 yanvar 2017-ci ildən 21 yanvar 2021-ci ilə qədər, yenidən 16 yanvar 2025-ci ildən Palau vitse-prezidenti vəzifəsində çalışır. Həmçinin 2017-ci ilin yanvarından 2021-ci ilin yanvarına qədər Ədliyyə naziri, 2025-ci ilin yanvarından isə Səhiyyə naziri olub.

Vitse-prezident vəzifəsindən əvvəl o, Palau senatında senator vəzifəsində çalışmışdır. Oilouç Kanberra Qabaqcıl Təhsil Kollecində həm sosial elmlər, həm də iqtisadiyyat üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. O, həmçinin 1998-ci ildən Palauda vəkillik fəaliyyəti ilə məşğuldur.

## İstinadlar
Qriqoriy Zalik

**Qriqoriy Zalik** və ya **Qriqorios Zalikis** (; ) — Aromun mənşəli yunan akademik, yazıçı və diplomat. O, xüsusilə 1809-cu ildə Parisdə yaradılmış və Osmanlı imperiyasının işğalına qarşı yunanlara dəstək verən Yunan dilli hotel təşkilatının yaradıcısı kimi tanınır.

Parisdə, əvvəlcə Osmanlı nümayəndəsinin yanında katib-tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərmiş, sonralar isə qraf Şuazel-Qufyenin katibi olmuş və ona Yunanıstana etdiyi səyahətin təsvirini tərtib etməkdə kömək etmişdir: qədim yunan əlyazmalarının üzərində işləyərək onların nəşrə hazırlanmasına töhfə vermişdir. Bir müddət Sankt-Peterburqda yaşamış, burada imperator I Aleksandr ona təqaüd təyin etmişdir. Onun əsərləri arasında aşağıdakılar qeyd oluna bilər: 1809-cu ildə nəşr edilmiş “Dictionnaire français et grec moderne” () və 1829-cu ildə nəşr edilmiş “Dialogue sur la révolution grecque, publié par Agathophron, Lacedémonien” ()

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

**Dictionary of French Language*, Paris, 1809 (republished in 1815 in Venice with the supervision of Vlantis Spyridonos).
**About the Social Treat*, Jean-Jacques Rousseau's book, translated by Grigorios Zalykis and published with comments by Konstantinos Nikolopoulos. Funded by Zalykis' widow, Paris 1828.
**Dialogue about the Greek Revolution*, edited with comments by Agathon Lakedaemonios, Paris 1828.
*Konstantinos Spathas, ''Modern Greek Literature. Biographies of Famous Greek Scholars (1453-1821)'', Athens 1868, p.&nbsp;685

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

*Helen Antoniadis-Bibicou, 1953. *Les Origines du philhellénisme français*, L’Hellénisme Contemporain, VII/3, pp.&nbsp;248–265
*Tziatzios E.St., 1939. *Le Macédonien Grégoire Zalikis et la société révolutionnaire* “Hôtel Hellénophone”, III/1, pp.&nbsp;68–76, et III/2-3, pp.&nbsp;89–101.
Tomas Remengesau

**Tomas Remengesau** () — Palaulu siyasətçi, Pala Administrasiya naziri (1993–2001), Palau Respublikasının 4-cü vitse-prezidenti (1993–2001), Palau Respublikasının keçmiş 7-ci və 9-cu prezidentidir (2001–2009 və 2013–2021).

## Həyatı
Remengesau Palau ştatının Koror şəhərində anadan olub. Onun atası Palau bölgə idarəçisi olmuş Tomas Remengesau Sr. eyni zamanda Ədliyyə naziri, vitse-prezident, həmçinin qısa müddətdə Palau prezidenti olmuşdur. Anası Ferista Esang Remengesau da Palaunun birinci xanımı vəzifəsini icra etmişdir. Remengesau ABŞ-ın Miçiqan Ştatının Allendale şəhərindəki Grand Valley Dövlət Universitetində təhsil alaraq 1979-cu ildə oranı bitirmişdir.

## İstinadlar
Epir

**Epir** və ya **Epeiros** ( *[[Romanizasiya|Rom]]: Ipiros*; ) — Balkan yarımadasında yerləşən tarixi region. Region Albaniya və Yunanıstan arasında yerləşir və Pindus dağlarından İoni dənizinə, şimalda Avloniya körfəzi və Keravniya dağlarından Arta körfəzinə qədər uzanır. Region Yunanıstanın şimal-qərb hissəsindəki Epir periferiyası və Albaniyanın cənubundakı Ergiri, Vlorë və Berat əyalətlərinin sərhədləri daxilində yerləşir. Epir dağlıq və dərə-təpələrlə bol olan bir yer kimi tanınır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*

## Xarici keçidlər

*Didrachm of the Epirote League
*
*Panepirotic Federation of America 
*Panepirotic Federation of Greece
*Panepirotic Society of Cairo
*Folk music in Epirus by musicologist Christopher C. King