open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tammisaari həbs düşərgəsi

**Tammisaari düşərgəsi** Finlandiyanın Ekenyas, Draqsvik bölgələrindəki həbs düşərgəsi və həbsxanadır. Bura 1918-ci il Finlandiya vətəndaş müharibəsində Ağlar tərəfindən tutulan Qırmızılar üçün tikilmişdir. Həbs düşərgəsi 1918-ci ilin mayından tutulan Qırmızıların əksəriyyətinin şərti olaraq sərbəst buraxıldığı 15 sentyabr 1918-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Tammisaari düşərgəsi daha sonra məhkum Qırmızılar üçün məcburi əmək düşərgəsinə çevrildi və daha sonra, 1920-ci illərin əvvəllərində siyasi məhbuslar üçün yenidən quruldu. Taamisaari düşərgəsi Finlandiya vətəndaş müharibəsi həbs düşərgələri içərisində adı ən çox çıxmış olanıdır. 1918-ci ilin may və sentyabr aylarında 8700 məhbusdan 3000-i yetərsiz qidalanma, xəstəlik və edamlardan ölmüşdü.

## Finlandiya vətəndaş müharibəsi
İlk tutulan Qırmızılar 1918-ci ilin may ayının əvvəllərində Draqsvikdə Rusiya İmperator Ordusunun keçmiş kazarmalarına göndərildi. Qarşıdakı 6 ay ərzində 8,597 məhbus Tammisaaridə saxlanılırdı, bu da tutulan bütün Qırmızıların təxminən 11% demək idi. Düşərgədəki şərait dəhşətli dərəcədə pis idi: ümumi gigyena pis idi və qida tədarükündə çatışmazlıq var idi. Dustaqlar düzgün qidalanmadıqları üçün və iyul ayında Finlandiyada başlayan İspan qripi də daxil olmaqla, müxtəlif xəstəliklərdən ölürdü. Finlandiya Müharibə Şahidləri (1914-1922) internet məlumat bazasına görə Tammisaaridə 1918-ci ilin may və dekabr aylarında ölən məhbusların ümumi sayı 2997 idi. Ölüm nisbəti 34% idi, hansı ki bu rəqəm bütün Finlandiya vətəndaş müharibəsi həbs düşərgələri içərisindəki ən yüksək rəqəm idi. Ölənlərin cəsədləri həbsxanadan qıraqda kütləvi məzarlıqlarda basdırılırdı. Düşərgənin 1951-ci ildə memoryalı tikildi və 2008-ci ildə daimi şəkildə sərgi olaraq fəaliyyət göstərməyə başladı.

## Siyasi məhkumlar
Vətəndaş müharibəsi dustaqlarının kütləvi şəkildə əfv edilməsindən sonra Taamisaari həbsxanası qadağan olunmuş Finlandiya Sosialist İşçi Partiyası və Finlandiya Kommunist Partiyası kimi partiyaların fəalları olan siyasi məhbuslar üçün məcburi əmək düşərgəsinə çevrildi. Hertta Kuusinen kimi qadın məhkumlar Hyameenlinnadakı Hyame qalasında saxlanılırdı. Siyasi məhbusları bəzi imtiyazları var idi. Onlar daha az işləyir və qəzet sifariş verə bilirdi. Kommunistlər oxumaq və çətin Marksist ədəbiyyatı öyrənmək üçün çox vaxt keçirdikçə, düşərgə "Taammisaari Universiteti" adlanmağa başlandı.

1920 və 1930-cu illər ərzində həbs edilən kommunistlərin sayı 100-600 aralığında dəyişirdi. Ən yüksək rəqəm 1930-cu ildə Kommunist Qanunun elan edilməsindən sonra qeydə alınmışdı. 1933-cü ilin iyulunda 370-dən çox məhbus aclıq aksiyasına başladı və  nəhayət 11 gün sonra beş nəfər zorla yedirmədən öldü. Həbsxana 1940-cı ilə fəaliyyət göstərmişdir. İkinci Dünya müharibəsi ərzində məhkumlar Finlandiya ətrafında yeni tikilən həbs düşərgələrinə köçürüldü və Tammisaari Finlandiya Ordusu tərəfindən qarizon olaraq istifadə edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Image of the Tammisaari prison camp memorial  Panoramio.com
Panafrikan Statistika İnstitutu

**Panafrikan Statistika İnstitutu** — institut Afrikada rəsmi statistika hesablamalarını və təhlilini həyata keçirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bərmək mahalı

**Bərmək mahalı** — Quba xanlığında mahal. İndiki Xızı rayonu.

Adını burada yaşayan Bərmək tayfasından və ya Bərmək – bər məhsul, mak – kahin və ya Qubadakı Bərmək mahalı Harunərrəşidin vəziri Cəfər Bərməkinin qəbiləsi aldığı Xızı-Bərmək mahalı Xəzər dənizi, Bakı kəndləri və Sumqayıt çayı hüdudlarında böyük bir sahə tutur. Alim-səyyah F.F.Simonoviç 1796-cı ildə Xızı-Bərmək mahalında 24 kəndin adını göstərir. A.Bakıxanovun “Gülüstani irəm” əsərinin adını xüsusilə çəkmək lazımdır. Onun əsərində Quba xanlığının “Xızı bərmək” mahalı haqqında dəyərli məlumatlar verilir.

## Etimologiya
"Bərmək" qədim fars dilində "başçı", "rəis", "lider", "rəhbər" kimi mənalara gəlir. Sanskritcədə  "pramukha" ( प्रमुख ) kimi səsləndirilən bu söz ərəblər tərəfindən "bərmək" kimi tələffüz edilib. Urdu dilində پرمکھ ("pramukh", "prəmuk") yazılır. Әrəb dilində saitlər yazı zamanı qeyd edilmədiyi üçün bu söz әrәb hәrflәriylә yazıldığda saitlərin dəyişməsi, beləliklə "pərməkeh" → "bərmək" kimi oxunması da mümkündür. Tat dili kimi hind-avropamənşəli olan Hind ("pramukhu") və Nepal ("pramukh", "pramukha") dillərində hal-hazırda da bu söz işlənməkdə və qeyd edilən mənalara gəlməkdədir.

Bərməki ailəsinin ulu əcdadı sayılan Bərməkin əsl adı bu deyildir. O, Bəlxdə məşhur Nobahar ("Nava Vihara"/ "Yeni monastır") monastırının liderlərindən, qoruyucularından, xidmətçilərindən olduğu üçün belə adlandırılırdı.

Dağlı diyarında "Xıdır zində" (Diri Xızır) deyilən məşhur bir dağ var. "Beşbarmaq piri" də deyirlər. Xızırın (ə) bu torpağlarda yaşadığına, hətta, Xızının adının da onun (ə) adıyla bağlı olduğuna, Quranda da haqqında danışılan, Musa (ə) ilə Xızırın (ə) arasında keçən məşhur qissənin də bu dağda, bu torpağlarda baş verdiyinə inanılır.

Belə olduğu təqdirdə, "Xızı Bərmək" əslində "Xızır (ə) bərmək" kimi başa düşülə bilər. "Xızır (ə) bərmək mahalı", yəni, "başçı, lider, rəhbər Xızırın (ə) mahalı". Xızır (ə) kimi bir şəxsin yaşadığı torpağlarda yerli tat xalqının onu (ə) öz dillərində "bərmək", yəni, "rəhbər" adlandırmaları təbiidir.

## Dil
Şamaxı ilə Qudyal (indiki Quba) şəhərləri arasında qalan mahalda, məsələn: Şirvanda Hovz, Lahıc və Qoşunlu; Qubada Bərmək, Şəmpara, Buduğun aşağı hissəsi və bütün Bakı ölkəsində - altı tərəkəmə kəndindən başqa - bütün əhali tat dilində danışır. Məlum olur ki, bunların da əsli farsdır. 

## Kəndlər
Alim-səyyah F.F.Simonoviç 1796-cı ildə Xızı-Bərmək mahalında 24 kəndin adını göstərmişdi. Həmin kəndlər aşağıdakılardı:

1. Siyəzən
2. Xızı
3. Findiqan
4. Dərəzarat
5. Kürd kənd
6. Ərəblər
7. Şix Ələddin
8. Xıdırzində
9. Kiçik Həmzəxanlı
10. Dərgiyarlı
11. Dəlləklər
12. Tix
13. Gəmşər
14. Keş
15. Zarat
16. Təkəli
17. Əngəlan
18. Pirabad Şixlər
19. Mülkanı evlər
20. Xələl Xanagah
21. Əlməmməd Tayfası
22. Həmyə Ərəb
23. Koxani
24. Gəhdi. 

Əlavə olaraq Zərgərli kəndi.

## Tanınmışları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Yuxarı Güllücə (Çaroymaq)

**Yuxarı Güllücə** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 38 nəfər yaşayır (7 ailə).

## İstinadlar
Bursa qalası

**Bursa qalası** — Bursa şəhərində yerləşən tarixi qala. Qalanın Bizans imperiyası dövründə müdafiə məqsədilə tikildiyi güman edilir.

Eramızdan əvvəl VII əsrdə Bursada məskunlaşan və 327-ci ildə müstəqil bir dövlətə çevrilən bitnilələr tərəfindən inşa edilmişdir.

Türkiyədə ən qədim qalalarından olan Bursa qalası Roma, Bizans və Osmanlı İmperatorluğuna evi idi. Bursa qalasının 5 qapısı var: Yer qapı, Zindan qapı, Hasar qapı, Pinarbasi qapı və Kaplica qapı. Bursa qalasının içərisində Roma sütunları, sarkofaq parçaları, yazılar, məzar daşları və heykəl qalıqları var.

Qalanın inşasında müxtəlif daşlarından istifadə edilmişdir və çox hündür bir qaladır. Pınarbaşı qapısı ilə Zindan qapısı arasındakı ön divarlar evlər arasında itib- batmışdır. Onların arasında Hisar qapı 1855-ci il zəlzələsində məhv olmuşdur.

Orxan Qazi tərəfindən 1326-cı ildə fəth edilən Bursa altı yüz il mövcud olmuş Osmanlı imperiyanın təməlinin qoyulduğu şəhərdir.
Mirvari sırğalı qız (dəqiqləşdirmə)

* Mirvari sırğalı qız — Yan Vermeerin 1665-ci ildə çəkdiyi rəsm əsəri.
* Mirvari sırğalı qız (film) — 2003-cü ildə çəkilmiş film.
* Mirvari sırğalı qız (roman) —
Hacı ağa Qubalı

**Hacı ağa Qubalı** — XIX əsrin ortalarında və XX əsrin əvvəllərində Qubada yaşamış Azərbaycanlı şair. 

## Həyatı
Doğum və vəfat tarixləri bilinmədiyi kimi, həyatı haqqında məlumat da yoxdur. Atasının adının Kərbalayi Əhməd olduğu məlumdur.
Hacı ağa Qubalı Qubada 1830-cu illərdə təşkil edilən "Gülüstan" şeir məclisinin üzvlərindən idi.

## Əsərləri
Hacı ağa Qubalının şeirlərinin toplandığı əlyazmaya rastlanmır. Qarayev, "Poetik məclislər" adlı antologiyasına şairin 3 şeirini daxil etmişdir.

## İstinadlar
Macarıstan azərbaycanlıları

**Macarıstan azərbaycanlıları** () — tarixi Azərbaycandan kənarda yaşayan etnik azərbaycanlıların təşkil etdiyi Azərbaycan diasporunun Macarıstanda yaşayan hissəsinin adı. Əsasən Budapeşt, Debreçen, Peç, Györ, Dunauyvaroş, Mişkolç, Seqed şəhərlərində yaşayırlar.

## Tarixi
Azərbaycanlıların Macarıstana miqrasiyası əsas etibarilə təhsil məqsədilə olmuşdur, lakin ailə birləşməsi, iş məqsədilə də miqrasiya da aparıcı faktorlardan biri olmuşdur.

### Azərbaycanlıların Macarıstanda təhsili
Azərbaycanlılar Macarıstanda təhsil üçün daha çox 1990-cı illərdə maraqlanmağa başlayıblar və artıq 90-cı illərin ortalarından hər il bir neçə tələbə Mərkəzi Avropa Universitetində təhsil alıb. Daha sonralar azərbaycanlılar digər ali məktəblərdə də təhsil almağa başlayıblar və hazırda Macarıstanda 10-dan çox ali məktəbdə azərbaycanlı tələbələr təhsil almaqdadırlar. Macarıstan-Azərbaycan Gənclər Birliyi Macarıstanda təhsili Azərbaycanda təbliğ etməkdədir və bu layihə "Study in Hungary" adlanır.

## Budapeştdə Azərbaycan Evi
28 dekabr 2019-cu ildə Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə Azərbaycan Respublikası Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin dəstəyi ilə Azərbaycan Evinin açılışı olub.

## Macarıstanda Azərbaycan Kitab Guşəsi
3 May 2019-cu il tarixində Macarıstanın Dunauyvaroş Universitetinin kitabxanasında Azərbaycan universitet və institutlarından ianə edilən kitabların nəticəsində "Azərbaycan Kitab Guşəsi" açılmışdır.

### Təşkilatlar
Macarıstandakı azərbaycanlılar 4 müxtəlif təşkilatlarda aktiv iştirak edirlər:
* Macarıstan-Azərbaycan Gənclər Birliyi (qısaca MAGB). Dekabrın 6-sı 2012-ci ildə Macarıstanda təhsil alan və işləyən Azərbaycanlı gənclər və Macarəstanın fəal gəncləri tərəfindən  yaradıldı. Təşkilatın məqsədi Azərbaycan-Macarıstan gənclərarası əlaqələri inkişaf etdirmək, onlar arsındakı dialoqu təşkil edərək ikitərəfli münasibətləri gənclər səviyyəsində ön plana çəkməkdir.
* Macar-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyəti. 1994-cü ildən Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə fəaliyyət göstərir, sədri Svetlana Abdullayevadır, cəmiyyət üzvlərinin yalnız 10 faizi azərbaycanlılardan ibarətdir.
* “Qardaşlıq” Macar-Azəri Birgə Cəmiyyəti, sədri Ramiz Əmirlidir.
* Peç Azərbaycan cəmiyyəti. Daha çox yalnız bir şəhərdə, Peç şəhərində olan Azərbaycanlıların icmasına xidmət edir, təşkilatın sədri Cavid Əhmədovdur .

## Aparıcı şəxslər
* Qabor Qubadov. Macarıstanın Milli Məclisində Fides partiyasını 2006-cı ildən təmsil edir. Macarıstan Futbol Liqasında fəaliyyət göstərən məşhur Ferençvaroş klubunun prezidentidir.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan-Macarıstan münasibətləri
*Macarıstanda təhsil
*Azərbaycan diasporu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qafar Rağib

**Qafar Rağib** () — Azərbaycanlı şair.

## Həyatı
Hicri təqvimlə 2 məhərrəm 1234-cü ildə (miladi təqvimlə 1 noyabr 1818) Şamaxıda anadan olmuşdur.

Qafar Rağibin atasının adını F. Köçərli "Məhəmməd Zayid", Mir Möhsün Nəvvab və Seyid Əzim Şirvani isə "Məhəmməd Said" kimi göstərmişdir.

Qafar Rağibin həyatı haqqında ətraflı məlumat yoxdur. Doğulduğu şəhərdə təhsil almış, daha sonra ticarətlə məşğul olmuşdur. 1860-cı illərdə Şamaxıda təşkil edilən Beytüs-səfa adlı şeir məclisinin üzvlərindən olmuşdur. Hicri təqvimlə 27 rəbiülaxir 1309-cu ildə (miladi təqvimlə 30 noyabr 1891) Şamaxıda vəfat etmişdir.

## Əsərləri
Qafar Rağibin şeirlərinin az bir hissəsi günümüzə gəlib çıxmışdır. Köçərli, Qafar Rağibin şeirlərinin 1902-ci ildə Şamaxıda meydana gələn böyük zəlzələdə itib-batdığını qeyd edir. S. Ə. Şirvaninin təzkirəsində Qafar Rağibin beş qəzəli qeyd edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nazim Əliyev

* Nazim Əliyev (futbolçu)
* Nazim Əliyev (general)
* Nazim Əliyev (hüquqşünas)
* Nazim Əliyev (rabitəçi)

## Həmçinin bax
* Nazim
* Əliyev
Xürrəmdərə (dəqiqləşdirmə)

* Xürrəmdərə 
* Xürrəmdərə şəhristanı
* Xürrəmdərə (Çaroymaq)
* Xürrəmdərə (Sultaniyə)
Kürdkəndi

* Kürdkəndi (Qəmərli)
* Kürdkəndi (Çaroymaq)
* Kürdkəndi (Şot)
* Kürdkəndi (Çaldıran)
* Kürdkəndi (Sayınqala)
* Kürdkəndi (Qoşaçay)
* Kürdkəndi (Təbriz)
* Kürdkəndi (Bostanabad)
* Kürdkəndi (Ərdəbil)
Naçitkuranlı (Çaroymaq-i Mərkəzi dehistanı)

**Naçitkuranlı** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə kənddə 153 nəfər yaşayır (23 ailə).

## İstinadlar
Tour d'Azerbaïdjan (dəqiqləşdirmə)

* Tour d'Azerbaïdjan (Azərbaycan) — 2012-ci ildən "BVİ Avropa Turu" çərçivəsində hər il Azərbaycanda keçirilən 2.1 çoxmərhələli velosiped yarışı. 
* Tour d'Azerbaidjan (İran) — 1986-cı ildən İran Azərbaycanında keçirilən BVİ 2.1 çoxmərhələli velosiped yarışı.
Əl-Küt

**Əl-Küt** — İraqda şəhər. Bağdaddan 160&nbsp;km uzaqlıqdadır. Dəclə çayı üzərində yerləşir. Əhalisi 315.000 nəfərdir.

## Həmçinin bax
## İstinadlar
Ofion

**Ofion** (Qədim Yunan dilində "*ilan*", Ὀφιονεύς) — Qədim yunan mifologiyasında **Böyük İlan** və ya **Nəhənglərin Kralı**

Miflərin bəzilərinə görə, Ofion Olimpin ilk lordu, Evrinoma okeanidalarının oğlu və əridir. Digər versiyalara görə isə, Uran Ofionun və böyük Fetidanın oğludur.

## İstinadlar
Afak

**Afak** () — İraqın Qədisiyyə mühafəzəsində şəhər. Əhalisi 75,000-dir. Qədim şəhər olan Afak'ın təməli 1715-ci ildə qoyulub.

İtirilmiş İrisariq şəhərinin Afak yaxınlığında yerləşdiyi ehtimal edilir.

## İstinadlar
Versayö

**Versayö** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şalamon kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01434.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 332 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 203 nəfər arasında (15-64 yaş) 155 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 48 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 76.4%, 1999-cu ildə 80.5%). 155 fəal sakindən 142 nəfər (78 kişi və 64 qadın) işləyir, 13 nəfər işsizdir (3 kişi və 10 qadın). Aktiv olmayan 18 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 22 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## İdarəçilər

## Qalereya

Église Saint-Pierre-Saint-Paul de Versailleux - façade Sud - 3.JPG|Kilsə
Mairie de Versailleux - 2.JPG|Şəhər meri
War memorial of Versailleux.JPG|hərbi xatirə
École à Versailleux.JPG|Məktəb
Café-restaurant à Versailleux.JPG|Restoran
Ancien bureau de poste de Versailleux.JPG|Köhnə poçt


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Vernu

**Vernu** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Sen-Trivye-de-Kurt kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Burk-an-Bres.

INSEE kodu — 01433.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 285 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə 197 yaşda (15-64 yaş arasında) 164 nəfər İqtisadi cəhətdən fəal, 33 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 83.2%, 1999-cu ildə 71.6%). Aktiv 164 sakindən 150 nəfər (80 kişi və 70 qadın), 14 nəfər işsizdir (5 kişi və 9 qadın). 33 hərəkətsiz 8 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 12 nəfər təqaüdçü, 13 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir..
## İdarəçilər

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Dəhük

**Dəhük** — İraqın Dəhuk mühafəzəsində şəhər. Əhalisi 300,000-dir. Dəclə çayı üzərində yerləşir.

## İstinadlar
Bağdad Beynəlxalq Hava Limanına hücum (2020)

**Bağdad Beynəlxalq Hava Limanına hücum** () - 2020-ci ilin 3 yanvar tarixində ABŞ Silahlı Qüvvələri tərəfindən Bağdad Beynəlxalq Hava Limanında təyin olunmuş xüsusi hədəflərə qarşı keçirilmiş hücum aktı. Hava limanına endirilmiş hava zərbələri nəticəsində İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun General-mayoru. 1998-ci ildən etibarən ölkə xaricində keçirilən gizli hərbi əməliyyatlar icra edən xüsusi hərbi birləşmə olan Qüds qüvvələrinin komandiri Qasım Süleymani öldürülüb. Raket hücumu Süleymaninin içərisində olduğu avtomobilin raketlə vurulması ilə gerçəkləşib. Avtomobil karvanına eyni anda bir necə raket zərbəsi endirilib və hadisə nəticəsində azı 7 nəfər həlak olub.

## İstinadlar
Əbu Mehdi əl-Mühəndis

**Əbu Mehdi əl-Mühəndisi** (; ) — Əsasən İraqdakı fəaliyyəti ilə tanınmış Xalq Səfərbərlik Qüvvələrinin (*Al-Hashd Al-Sha'abi*) komandanı, İran dövlət xadimi.

Əl-Mühəndisinin adı daha çox 2014–2015-ci illərdə rəhbərlik etdiyi hərbi biləşmənin İraq Şam İslam Dövlətinə qarşı apardığı uğurlu hərbi əməliyyatlarda hallanmışdır. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna bağlı olan xüsusi hərbi birləşmə olan Qüds qüvvələrinə olan yaxınlığı ilə bilinirdi.

Bir müddət Katibi Hizbullah təşkilatında rəhbər vəzifələr tutmuş əl-Mühəndisi Səddam Hüseyninin İraq Prezindenti olduğu dövrdə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun tərkibində ona qarşı mübarizə aparmışdır. 1980-ci illərdə Küveytdəki fəaliyyətləri səbəbindən barəsində terrorizmin yayılması və dəstəklənməsi iddiaları səslənmişdir.
1983-cü ildə Küveytdə baş vermiş partlayışın təşkilatçılığında ittiham olunaraq Küveyt məhkəməsi tərəfindən haqqında qiyabi olaraq edam cəzası çıxarılmışdır.

Əbu Mehdi əl-Mühəndisi Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən rəsmən terrorçu kimi tanınmışdır. 2020-ci ilin 3 yanvar tarixində İraqın paytaxtı Bağdad şəhərində yerləşən Bağdad Beynəlxalq Hava Limanına ABŞ Silahlı Qüvvələri tərəfindən endirilmiş raket zərbələri nəticəsində öldürülmüşdür. Hadisə nəticəsində əl-Mühəndisi ilə birlikdə olan İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun General-mayoru, Qüds qüvvələrinin komandiri Qasım Süleymanidə həlak olmuşdur.

## Həyatı

## İstinadlar
Hewlett Packard Enterprise

**Hewlett Packard Enterprise Company** (**HPE**) — ABŞ çoxmillətli informasiya texnologiyaları şirkəti. Mərkəzi Texas ştatının Sprinq şəhərində yerləşir.

HPE 1 noyabr 2015-ci ildə Kaliforniya ştatının Palo-Alto şəhərində "Hewlett-Packard" şirkətinin bölünməsinin bir hissəsi kimi təsis edilmişdir. Bu, serverlər, məlumat saxlama, şəbəkələşmə, konteynerləşdirmə proqramı, konsaltinq və dəstək sahələrində işləyən biznesə fokuslanan bir təşkilatdır.

Bölünmə elə strukturlaşdırılmışdı ki, keçmiş "Hewlett-Packard" şirkəti öz adını "HP Inc." olaraq dəyişmi və "Hewlett Packard Enterprise" yeni yaradılmış şirkət kimi qeydiyyata alınmışdır. "HP Inc." köhnə HP-nin fərdi kompüter və çap biznesini, eləcə də səhm qiymətləri tarixini və "Hewlett-Packard" üçün orijinal NYSE tiker simvolunu saxlamışdır. Müəssisə öz tiker simvolu altında ticarət edir: HPE. Bölünmə zamanı HPE-nin gəliri "HP Inc."in gəlirindən bir qədər az idi.

2017-ci ildə HPE Müəssisə Xidmətləri biznesini dayandırmış və "DXC Technology"ə çevrilməsi üçün onu "Computer Sciences Corporation" ilə birləşdirmişdir. Həmçinin, 2017-ci ildə proqram biznes seqmentindən ayrılmış və onu "Micro Focus" ilə birləşdirmişdir

HPE 2018-ci il "''Fortune'' 500" siyahısında ümumi gəlirə görə ABŞ-nin ən böyük korporasiyaları siyahısında 107-ci yerdə qərarlaşmışdı.

## Adlandırma

Şirkətin tam adı "Hewlett Packard Enterprise Company"dir. Burada keçmiş "Hewlett-Packard Company" adının "Hewlett" və "Packard" arasında əvvəllər mövcud olan tire işarəsini buraxılır. Şirkət adətən "Hewlett Packard Enterprise" və ya onun baş hərfləri ilə "HPE" adlandırılır.

Şirkət bəzi media orqanları tərəfindən "HP Enterprise" kimi də adlandırılmış və hətta səhv olaraq "HP Enterprises" kimi istinad edilmişdir.

## Məhsulları
* **[[Hewlett Packard Enterprise Networking|Intelligent Edge]]**: Aruba Networks, Silver Peak Systems, FlexFabric
* **HPC & MCS**: Apollo (High-Performance Computing), Cray
* **Hesablama**: HP XP, HPE GreenLake Hybrid Cloud, Edgeline, Cloudline, Synergy, OneView, OneSphere, ProLiant, Synergy, Cloudline, Edgeline, HPE Integrity Servers, NonStop, HPE Superdome, Apollo (High-Performance Computing), Simplivity (HyperConvergence)
* **Məlumatların saxlanılması**: HPE 3PAR, StoreOnce, StoreEver, Nimble Storage, HP XP, HPE GreenLake Hybrid Cloud, HPE Alletra, HPE Primera, MSA, Nimble & Alletra dHCI
* **Rabitə texnologiyaları qrupu**: OpenCall və Service Activator

## Karbon ayaq izi
HPE 30 Sentyabr 2020-ci il tarixinədək başa çatan on iki ay ərzində birbaşa və dolayı ümumi CO2e emissiyalarının 343 Kt (illik -48 /-12,4%) səviyyəsində olduğunu bildirmişdir. Şirkət 2016-cı ilin baza ilindən 2025-ci ilə qədər emissiyaları 55% azaltmağı öhdəsinə götürmüşdür. Bu elmə əsaslanan hədəf qlobal istiləşməni sənaye inqilabından əvvəlki səviyyədən 1,5 °C yuxarı məhdudlaşdırmaq məqsədini daşıyan Paris sazişinə uyğundur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Hələbcə

**Hələbcə** — İraqın Süleymaniyyə mühafəzəsində şəhər. Əhalisi 300,000 nəfərdir. Qədim şəhərdir. 1650-cı ildən tanınır.

## İstinadlar
Versonne (En)

**Versonne** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Jeks kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Jeks.

INSEE kodu — 01435.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 2144 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 1422 nəfər arasında (15-64 yaş) 1103 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 319 nəfər hərəkətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 77.6%, 1999-cu ildə 70.8%). Aktiv 1103 sakindən 1025 nəfər (539 kişi və 486 qadın), 78 nəfər işsiz (33 kişi və 45 qadın) işlədi. 319 hərəkətsiz 125 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 82 nəfər təqaüdçü, 112 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## İdarəçilər

## Qalereya

Vesancy (01) - Eglise St-Christophe.JPG|Kilsə
Map commune FR insee code 01436.png|Kommuna xəritəsi


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Antonio Qramşi

**Antonio Qramşi** (; ) — italyan filosof, jurnalist və siyasi xadim; İtaliya Kommunist Partiyasının qurucusu və lideri, marksizm nəzəriyyəçisi. Neomarksizmin qurucularından biri hesab olunur; həm yeni sol, həm də Avropa kommunizminin tərəfdarları onun fikirlərinə müraciət edirlər. Müasir ideoloji kommunitarizmin və bir çox kontinental yeni sağçılarının nümayəndələri də onu liberalizm və faşizmi tənqid etməkdə və özlərinin müsbət proqramlarında özlərindən qabaqcıl hesab edirlər.

## İstinadlar
Covanni Palestrina

**Covanni Pyerluici da Palestrina** (; ) — İntibah dövrünün ən böyük polifonistlərindən biri olan italyan bəstəkarı. Roma musiqi məktəbinin ən məşhur nümayəndəsi.
## İstinadlar
Vorren Baffett

**Uorren Edvard Baffett** ( ; ) — Amerikalı sahibkar, dünyanın ən böyük və ən tanınmış investorlarından biri. Sərvəti 2018-ci ilin sentyabrında 108,4 milyard dollar 12 fevral 2019-cu ildə isə 84,9 milyard dollar qiymətləndirilərək onu dünyanın dördüncü ən varlı adamı etdi.

Uorren Baffett dünyanın ən varlı insanlarından biridir və 2018-ci ildə ABŞ-də üçüncü ən böyük sərvətə malik insandır. "Görücü", "Omahanın sehrbazı" () , "Omahadan olan kahin" () ləqəbləri ilə tanınan Baffet bəşəriyyət tarixindəki ən böyük xeyriyyəçilərdən biridir: 2010-cu ilin iyun ayında o, 5 xeyriyyə fonduna təxminən 37 milyard dollar olan sərvətinin bağışlandığını elan etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Palçıqlı (Çaroymaq)

**Palçıqlı** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə kənddə 77 nəfər yaşayır (16 ailə).

## İstinadlar
Hayrem Maksim

**Ser Hayrem Stivens Maksim** (; ) - ABŞ-də doğulan britaniyalı ixtiraçı. Onun ən məşhur ixtirası ilk dəfə daşınabilən, tamamilə avtomatik pulemyot olan Maksim pulemyotudur. Maksim saç ütüsü, siçovul tələsi və buxar nasosu kimi çoxlu mexaniki qurğunun patentini özündə saxlamışdı. Onun, hətta elektrik lampasını ixtira etdiyi iddiası da var idi.

Maksim mexanikləşdirilmiş uçuşları təcrübə etmişdi; onun geniş təyyarə dizaynları heç vaxt uğurlu olmamışdı. O, "Əsir Uçan Maşını" adlandırdığı əyləncə sürüşü çox yüksək müvəffəqiyyət qazanmışdı. Maksim bu ixtirasını uçuşa olan ictimai marağı artırmaq üçün etmişdi.

Maksim 41 yaşında Amerika Birləşmiş Ştatlarında Birləşmiş Krallığa köçdü və 1899-cu ilə qədər burada ABŞ vətəndaşı olaraq yaşadı. Daha sonra vətəndaşlığını dəyişdirdi. İxtiraçı 24 noyabr 1916-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Şamlıq

* Bala Şamlıq — Azərbaycanın Tovuz rayonunda kənd.
* Şamlıq — Azərbaycanın Tovuz rayonunda kənd.
* Şamlıq — Ermənistanda şəhər.
Leonardo DiKaprionun filmoqrafiyası

Leonardo DiKaprio aktyorluq karyerasına uşaq yaşlarından seriallarla başlayıb.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Salamanka

* Salamanka (İspaniya) — İspaniyada şəhər. 
* Salamanka (Çili) — Çilidə şəhər. 
* Salamanka Universiteti — İspaniyada universitet.
Bal Qandadhar Tilak

**Lokamanya Bal Qanqadhar Tilak** (, ; ) — hind siyasi xadim, sosial reformator. Milliyyətcə maratxdır. Hindistanın azadlıq uğrunda hərəkatının liderlərindən biridir.

## Həyatı

## İstinadlar
İsmail Qaani

**İsmail Qaani** (; ) — İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun General-mayoru. 3 yanvar 2020-ci ildən etibarən ölkə xaricində keçirilən gizli hərbi əməliyyatlar icra edən xüsusi hərbi birləşmə olan Qüds qüvvələrinin komandiridir.

## Hərbi karyera
1980–1988-ci illər İran-İraq müharibəsi zamanı Qaani 5-ci Nəsr Briqadasına və 21-ci İmam Rza Zirehli Briqadasına rəhbərlik etmişdir.

İsmail Qaani 1997-ci ildə Qüds qüvvələrinin komandiri Qasım Süleymaninin təklifi ilə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Baş Qərargah rəisi Yəhya Rəhim Səfəvi tərəfindən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna bağlı olan xüsusi hərbi birləşmə olan Qüds qüvvələri komandirinin müavini təyin edildi.

Millət vəkili olduğu dönəmdə Qaani 2010-cu ilin oktyabrında Nigeriyada Hizbullah və Qambiya üçün nəzərdə tutulmuş silah tədarükü daxil olmaqla, hərbçilərin qruplarına edilən maliyyə ödənişlərini ələ keçirdi.

27 mart 2012-ci ildə Qaani ABŞ Maliyyə Nazirliyi yanında Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsi tərəfindən Xüsusi Təyin olunmuş Vətəndaşlar və Qadağan Şəxslər siyahısına əlavə edildi, aktivləri donduruldu və ABŞ qurumları ilə əməliyyatlar aparılması qadağan edildi.

İranın Ali Dini Lideri Əli Xamenei general-mayor Qasım Süleymaninin ABŞ-nin Bağdad Beynəlxalq Hava Limanı yaxınlığında hədəfə alınaraq öldürülməsindən sonra 3 yanvar 2020-ci ildə Qaanini İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna bağlı olan Qüds qüvvələrinin komandiri təyin etdi.

## İran-ABŞ gərginliyinin artması
Qaani ABŞ-nin bölgədəki mövcudluğunu kəskin tənqid etmiş və zaman-zaman ABŞ prezidenti Donald Tramp və Amerika vətəndaşlarına qarşı döyüşçü üslubunda ritorikalarını bildirmişdir.

O, 5 iyul 2017-ci ildə şəhidlərin anım mərasimində ABŞ-nin İrana hücum üçün İraq və Əfqanıstana 6 trilyon ABŞ dollarını boş yerə xərclədiyini iddia etmişdir. "Amerika bizim zərər çəkdiyimizdən daha çox zərər çəkmişdir" deyib.

13 oktyabr 2017-ci ildə Prezident Tramp, daha az İranla nüvə sazişi kimi tanınan Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planını (JCPOA) təsdiqləməkdən imtina etdi. Tramp, həmçinin İran İnqilab Keşikçiləri Ordusuna terror qruplaşmalarının tərəfdarı olaraq yeni sanksiyalarıni elan etmişdir. Buna cavab olaraq Kaani, "Biz müharibə satan bir ölkə deyilik. Ancaq İrana qarşı hər hansı bir hərbi təşəbbüsdən peşman olacaqlar … Trampın İrana qarşı təhdidləri Amerikaya zərər verəcək … Biz Tramp kimi bir çox şeyləri dəfn etdik və Amerikayla necə mübarizə aparacağımızı bilirik" demişdir.

Sələfi Süleymanini öldürən pilotsuz hücumundan sonra Qaani Əl-Cəzirəyə verdiyi müsahibədə "Hər kəsə deyirik, səbir edin. Yaxın Şərqdəki amerikalıların meyitlərini görəcəksiniz" demişdir.

## İstinadlar
Herma

**Herma** ( — dirək, dayaq) — dördüzlü sütundan ibarət olan, başı və ya büstü bəzədilmiş xüsusi heykəl növü. Qədim Elladada herma yol və sərhəd nişanları, yollarda işarələr, fetişlər - yolların, sərhədlərin, darvazaların, eləcə də qəbir daşlarının işarəsi idi. Əvvəlcə onun üzərində yalnız qədim yunan tanrısı Hermes təsvir edilmişdir. Sonradan digər tanrılar və qəhrəmanlar da Herma üzərinə təsvir olunmağa başlandı. Qədim Romada hermalar sərhəd nişanələri kimi istifadə olunurdu.

Hermaya ziyan vurmaq ağır küfr və günah hesab edilirdi. Eramızdan əvvəl 415-ci ildə Afinada kütləvi şəkildə dağıdılması Afina və Sparta arasındakı Peloponnes müharibəsinin bütün gedişatına təsir edən əhəmiyyətli nəticələrə səbəb oldu.

Yeni və ən yeni dövrdə, herma antik dövrün ideyalarına söykənən klassik memarlıq üslubunun standart bir elementinə çevrilmişdir.

## Herma antik dövrdə

### Mənşəyi və xarici görünüşü

Herma — başı və ya büstü bəzədilmiş  dördüzlü sütundan ibarət xüsusi heykəl növüdür.

Herma üzərində əvvəlcə yalnız Hermes təsvir edilmişdir. Bunun da bir neçə izahı var. Bəlkə də, hermalarda Ellada sivilizasiyasının yarandığı günlərində, Hermesin ilk növbədə fallik kultu məhsuldarlıq tanrısı olaraq öz əskini tapdı. Bu versiya, hermanın altındakı fallos görüntüsü ilə təsdiqlənir. Qədim yunan tarixçisi Herodot, Hermanın bu cür görüntülərini, miladdan əvvəl XVI əsrdə, hələ Mikena sivilizasiyasının yaranmasından əvvəl Yunanıstanda yaşayan insanların Hermes təsviri çəkdiklərini təsdiq edir. Olimpiya tanrısı Hermes adının etimologiyası, adlandırma formalarından biri olan "Hermaon" ilə əlaqədardır. Belə hesab edilir ki, hermalar ya Hermesi təsvir etdikləri üçün, ya da Hermes adının hermalarda əks olunduğu üçün bu adı almışlar. Başqa bir versiyaya görə, əvvəlcə onu təcəssüm edən daş yığınları Hermesə ibadət etmək üçün istifadə olunurdu. Bu tanrının səyyahların və ticarətin himayədarı kimi fəaliyyətlərinə əsaslanaraq daşlar çox vaxt yollarda, qovşaqlarda və bölgələrin sərhədlərində yerləşirdi. Bu yerdəki səyyah Hermesə ya bir daş əlavə etməli ya da qurban gətirməli idi. Sonradan cəmiyyət inkişaf etdikcə daş yığınları dördüzlü ibtidai herma heykəlləri ilə əvəz olundu.

## İstinadlar
İqtisadi rayon

**İqtisadi rayon** — bir dövlətin iqtisadi göstəricilərinə görə bir-birindən fərqlənən, bununla belə bir-biri ilə bağlı olan bölgələri.

## Haqqında
İqtisadi rayon konstitusiya ilə təyin olunmuş ərazi vahidi deyildir. İqtisadi rayonların ayrıca idarəetmə orqanları da olmur. Bununla belə bu cür rayonlar əsasında çoxşaxəli statistik informasiya bazası formalaşdırılır, onların iqtisadi, sosial, siyasi, demoqrafik inkişaf meylləri təftiş edilir. İqtisadi rayonlaşdırma ideyası iqtisadi coğrafiyanın sovet rayon məktəbinin adı ilə bağlıdır.

## Formalaşdırma meyarları
Bir ölkənin iqtisadi rayonları formalaşdırılarkın bir qayda olaraq aşağıdakı meyarlar əsas alınır:
* 1) rayonun coğrafi mövqeyi;
* 2) təbii resurlarının mövcudluğu;
* 3) nəqliyyat strukturunun inkişaf səviyyəsi;
* 4) əmək ehtiyatlarının mövcudluğu;
* 5) infrastrukturun vəziyyəti;
* 6) ixtisaslaşmanın müəyyənləşdirilməsi;
* 7) əsas inkişaf sahələrinin müəyyənləşdirilməsi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın iqtisadi rayonları
Manmohan Sinqh

**Manmohan Sinqh** (, ; ) — Hindistan dövlət və siyasi xadimi, 22 may 2004-cü ildən 26 may 2014-cü ilədək Hindistanın Hindistan Milli Konqresi (HMK) partiyasından olan 15-ci Baş naziri. İnancına görə, Hindistanın ilk qeyri-hinduist baş naziri olmuşdur.

1982–1985-ci illərdə Hindistan Ehtiyat Bankının meneceri, 1991–1996-cı illərdə Hindistanın maliyyə naziri olub. 2005–2006-cı illərdə eyni zamanda Baş nazir olaraq Hindistanın Xarici İşlər Naziri vəzifəsini icra etmişdir. 2008-ci ilin dekabrı və 2009-cu ilin yanvar aylarında Baş nazir vəzifəsindən ayrılmadan yenidən maliyyə naziri olmuşdur (maraqlıdır ki, 2006-cı ildə də Xarici İşlər Naziri olaraq çalışmışdır və 2009-cu ildə Maliyyə Naziri olaraq, Sinqhi Pranab Mukerci əvəz etmişdi).

İqtisadiyyat sahəsində bir sıra mükafatlar laureatı, elmlər doktoru, iqtisad üzrə elmi işlərin müəllifidir. 1993-cü ildə *Euromoney* jurnalı onu ilin ən yaxşı maliyyə naziri, *Asiamoney* jurnalı isə onu iki dəfə (1993 və 1994) bu ad ilə tanımışdır.

## İstinadlar
Atal Bihari Vacpai

**Atal Bihari Vacpai** (; ) — Hindistan dövlət və siyasi xadimi, 1999–2004-cü illərdə Hindistanın 14-cü Baş naziri.

## İstinadlar
Qızılabad (Çaroymaq)

**Qızılabad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə kənddə 266 nəfər yaşayır (51 ailə).

## İstinadlar
Naumov adası

**Naumov adası** () — Yapon dənizində ada. Böyük Pyotr körfəzi ərazisindəki İmeratrisa Yevgeniya arxipelaqına daxil olan ada Vladivostokdan 22&nbsp;km cənub-qərbdə, Popov adasından 1,1&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Adadan cənub-qərbdə Klıkov adasına bənzər bir ada vardır. Bu iki ada arasında isə Malı adası yerləşir. Enliyarpaq meşələrlə örtülüdür. Hər tərəfdən, cənub hissəs istisna olmaqla daşlı sahillə əhatələnmişdir. Adanın cənub-qərb hissəsində, popov adası istiqamətdə çimərlik nisbətən enlidir. Burada Qırışıqmeyvəli itburnu geniş yayılmışdır. Bu ərazidəı şirin su mənbəyi vardır.

## Tarix
A. S. Steninin 1886-cı il ekspedisiyası zamanı tətqiq olunmuş və kapitan Nikolay Naumovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Turizm
Böyük Pyotr körfəzində ən çox baş çəkilən adalardan biridir. yan almaq üçün əlverişli sahilə malikdir. Üstəlik Popov adasına yaxınlığı onu cəlbedici edir. 
## İstinadlar
Murad Fərzəliyev

**Murad Fərzəliyev** () — Milli Olimpiya Komitəsinin mətbuat katibi, "Olimpiya dünyası" qəzetinin baş redaktoru, Əməkdar jurnalist.

## Həyatı
Murad Fərzəliyev, 1963-cü il 22 avqust tarixində İmişli rayonunda anadan olub. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini, Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasını fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

## Fəaliyyəti
* İmişli Rayon Komsomol Komitəsində ikinci katib, Rayon İcra Hakimiyyətində təlimatçı vəzifələrində çalışıb.
* 1993-cü ildən 2001-ci ilədək İmişli rayonunun ictimai-siyasi mətbuat orqanı olan "Xalq sözü" qəzetinin baş redaktoru olub.
* Şəhər Sovetinin deputatı, gənclərlə iş komissiyasının sədri seçilib. "Şücaət" hərbi-vətənpərvərlik klubunun təsisçisi və rəhbəri olub. Sovet dövründə Əfqanıstanda döyüşən azərbaycanlı əsgərlərə həsr olunmuş "Onlar bizimlə yaşıd idi…" xüsusi buraxılışının müəllifidir.
* İmişli Rayon Ziyalılar Cəmiyyətinin sədri seçilib.
* 2001-ci ildən Milli Olimpiya Komitəsində (MOK) aparıcı məsləhətçi vəzifəsində işləyir. MOK-un rəsmi mətbuat orqanı olan "Olimpiya dünyası" qəzetinin baş redaktorudur.
* Olimpnews.az saytının təsisçisidir. Jurnalistika sahəsində 1989-cu ildən fəaliyyətə başlayıb.
* Milli Olimpiya Komitəsi tərəfindən çap edilmiş Azərbaycanda idmanın və Olimpiya Hərəkatının tarixi ilə bağlı ensiklopedik kitabın redaksiya heyətinin, MOK-un və Ədalətli Oyunlar Komissiyasının üzvüdür.
* Dəfələrlə yay və qış Olimpiya oyunlarında, Avropa Yeniyetmələrinin Olimpiya Festivallarında, Gənclərin Yay Olimpiya, İslam Həmrəyliyi və II Avropa oyunlarında, eyni zamanda Olimpizm və idmanla bağlı beynəlxalq tədbirlərdə nümayəndə heyətinin tərkibində ölkəmizi jurnalist kimi təmsil edib.
* Elmi iş üzərində çalışır. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin (AJB), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB), Azərbaycan İdman Jurnalistləri Assosiasiyasının (AİJA) üzvüdür.

## Bədii yaradıcılığı
Murad Fərzəliyev bədii yaradıcılıqla məşğul olur, "Bir az gecikəndə" və "Mən hər gün günəşi qarşılayıram" adlı şeirlər kitabının müəllifidir. Şeirləri respublikamızda və ölkə hüdudlarından kənarda müxtəlif mətbu orqanlarında işıq üzü görüb, Türkiyədə nəşr edilən "Avrasiya şairlərinin antologiyası" kitabında dərc edilib. Bir şeiri orta məktəb dərsliyinə salınıb..

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülüb.
* Rəhbərlik etdiyi "Olimpiya dünyası" qəzeti dəfələrlə ilin idman nəşri elan olunmuş, İspaniyada "Nüfuza və keyfiyyətə görə" beynəlxalq mükafata layiq görülmüşdür.
* "Tərəqqi" medalı (12 noyabr 2022)

## İstinadlar
Şəkər əsası dağları

**Şəkər əsası dağları** — Xızı və Siyəzən rayonlarında şist dağlar. Dağlar adı ilk dəfə Britaniya səyahət yazarı Mark Elliottun "Azərbaycandan Gürcüstana ekskursiyalar" kitabçasında qeyd olunmuşdur. Dağların rənglərini yerdəki dəmir birləşmələrinin oksidləşmə vəziyyətini dəyişdirmiş qrunt sularının nəticəsində almışdır.

Şəkər əsası dağlarının tərkibində Təbaşir dövründən qalma belemnitlər mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Candy Cane Mountains
Qızıldağ

* Qızıldağ (Azərbaycan) — Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 1319,1 m).
* Qızıldağ (Çaroymaq)
* Qızıldağ-i Kürd (Maku)

## Həmçinin bax
* Qızılqaya
Qaani Şirazi

**Mirzə Həbibulla Qaani Şirazi** (Farsca: &lrm;; 20 oktyabr 1808, Şiraz - 3 may 1854, Tehran) — İran şairi.

## Həyatı
Mirzə Həbibulla 1808-ci ildə Fars əyalətinin mərkəzi Şiraz şəhərində anadan olmuşdu. Əslləri Kirmanşahlıdır və Zəngənə elindəndir. Atası Mirzə Məhəmmədəli Gülşən təxəllüsü ilə şeir yazırdı. Vaxtsız vəfat edən Gülşən Həbibullaha istedad miras qoymuşdu. Yetim böyüyən Həbibullah Fars əyalət valisinin yaxın yardımı ilə mədrəsə təhsili aldı.

Fətəli şah Qacar oğlu Həsənəli mirzənin vasitəsilə onu Tehrana dəvət etdi. Sarayda şöhrət qazandı. Şah ona "Müctəhidəlşüəra" ləqəbini əta etdi. 

Qaani Şirazi divan müəllifidir.

Mirzə Həbibulla Qaani Şirazi 3 may 1854-cü ildə Tehran şəhərində vəfat etdi.Şah Əbdüləzim gorgahında dəfn edildi.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu. Zəngənə eli və məşhur şəxsiyyətləri. Bakı, "Soy" dərgisi, 2010.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Derek Rae

**Derek Rae** () — Şotlandiya televiziya aparıcısı və idman şərhçisi.

## Həyatı

### Erkən illəri
Gənc yaşlarında şərhləri üzərində işləmək üçün lent yazıçısı ilə futbol matçlarına gedirdi.

## İstinadlar
Leonard Petrosyan

**Leonard Petrosyan** (, ) — Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının ikinci prezidenti. 1999-cu ildə Ermənistan parlamentinə silahlı hücum zamanı həlak olmuşdur.

## İstinadlar
Kristapor İvanyan

**Kristapor İvanyan** (, ) — Sovet və Ermənistan hərbi generalı. O, həm İkinci dünya müharibəsində, həm də Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş və qondarma Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusunun yaradıcılarından biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jirayr Səfilyan

**Jirayr Səfilyan** (, ) — Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Ermənistan hərbi komandiri və siyasi fəal. 1992-ci ildə "*Şuşi*" xüsusi hərbi batalyonun komandiri olub və Şuşanın işğalında mühüm rol oynayıb. Xocalı soyqırımını törədənlərdən biri olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Norat Ter-Qriqoryants

**Norat Ter-Qriqoryants** (, ) — Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Sovet və Ermənistan hərbi generalı.

## İstinadlar
Şivyar (Çaroymaq)

**Şivyar** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə kənddə 126 nəfər yaşayır (29 ailə).

## İstinadlar
Blitzkriq

[thumb|Alman paraşütçüləri [Krit adasına enərkən]]

***Blitzkriq*** (, Blitz ["ildırım"] + Krieg ["müharibə"] sözlərinin birləşməsindən yaranıb) və ya "**İldırımsürətli müharibə**" — sürətli qələbə qazanmaq üçün gərgin hərbi kampaniya. XX əsrin əvvəllərində feldmarşal Alfred fon Şliffen tərəfindən yaradılıb.

Bu müharibə taktikası, müharibə gedişinin ildırım sürəti ilə aparılmasıdır. Belə ki, İkinci Dünya müharibəsi zamanı almanlar bir çox dövləti eləcə də Polşanı, Danimarkanı, Norveçi, Niderlandı, Belçikanı və Fransanı bu taktika ilə məğlubiyyətə düçar etmişdilər. Bu taktikanın yerinə tam olaraq yetirilməsi üçün iki şey əsasdır: yaxşı hava şəraiti və yaxşı ordu. 

İldırım müharibəsinin digər prinsipi isə düşmən ərazisində genişçaplı yarmalar açmaq, düşmən qüvvələrini mühasirəyə alaraq məhv etmək və özünün öləcəyini bilə-bilə düşmənin üstünə hücum çəkmək idi. Bütün ordu əlindən gəldiyi qədər güclü hərəkət etməli və düşmənə qarşı amansız olmalıdır. Dərin bir hücum gerçəkləşdirərək düşmənin müharibə mexanizmi, planları puça çıxarılır və düşmən qaçınılmaz məğlubiyyətə düçar olur. Beləliklə ildırım müharibəsi, düşmən qüvvələrinin müharibə ərazisində tam məhvinə əsaslanır.

## İstinadlar
The Walt Disney Company

**The Walt Disney Company** (*Volt Disney Kompani* və ya sadəcə *Disney*) — əyləncə sənayesi üzrə dünyanın ən böyük konqlomeratı. 1923-cü ildə Volt və Roy Disney qardaşları tərəfindən əsası qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

* Walt Disney Pictures

## İstinadlar
Yasavul

* Yasavul (rütbə)
* Yasavul (Həştrud)
* Yasavul (Xudabəndə)
* Yasavul (Çaroymaq)
* Yasovul (Şörəyel)
* Yəsavol (Komican)
Göltəpə

* Göltəpə (Çaroymaq-i Mərkəzi dehistanı)
* Göltəpə (Quruçay-i Şərqi dehistanı)
* Göltəpə-i Həsənabad (Miyanə)

## Həmçinin bax
* Gültəpə
Umm-Kəsr

**Umm-Kəsr** () — İraqın cənubunda, Bəsrə mühafəzəsində, Fars körfəzinə ən yaxın şəhər.1991-ci ildə Körfəz müharibəsində İraqla Küveyt arasında körpü rolunu oynayıb.

## İstinadlar
Tаci

**Taci** ()— İraqın mərkəzində, Bağdad mühafəzəsində şəhər. Tacinin təxminən 200.000 əhalisi var. Çoxları əkinçilik və kənd təsərrüfatı sektorunda çalışan sünni ərəb müsəlmanlardır.

## İstinadlar
Əd-Daur

**Əd-Daur** və ya qısaca olaraq **Daur** — İraqın Səlahəddin mühafəzəsində şəhər. 13 dekabr 2003-cü ildə Səddam Hüseyn burada yaşamağa başlayıb.

## Həmçinin bax
* "Qırmızı şəfəq" əməliyyatı

## İstinadlar
Buddist təqvimi

**Buddist təqvimi** — kiçik fərqlərlə Taylandda, Laosda, Kambocada, Myanmada və Şri-Lankada istifadə edilir. Çinin ilhaqına qədər Tibetdə də istifadə edilib (bu ölkədə mahayana buddizmi geniş yayılıb). Taylandda eyni zamanda qriqori təqvimi də istifadə edilir. İnduistlər onu ayın fazaları əsasında yaradıblar. Ay-günəş təqvimində ilin başlanğıcı dekabr ayına təsadüf etsə də aylar ayın fazalarına bağlıdırlar. Taylandda buddist təqvimini həm də Tyantharakhati (tay dilində — จันทรคติ. Tyantharakhati) adlandırırlar.

Buddist təqvimi Budda Qautamanın nirvanaya getməsi ilindən hesablanır və qriqori təqvimini 543 il qabaqlayır (ənənəyə görə Budda Şakyamuninin nirvanası e.ə. 543-cü ilə təsadüf edir). Bu əsasla qriqori təqviminin 2020-ci ili buddist təqviminin 2563-cü ilinə müvafiqdir. Taylandda rəsmi il hesablaması buddist təqviminə əsasən aparılır, amma əcnəbilər üçün istisna hallar mövcuddur və bu zaman qriqori təqvimindən istifadə edilir.

Ay ilinin ilk ayı dekabr ayında bütöv ay fazası zamanı başlayır. Beləliklə, ay təqviminin ardıcıllığı yanvar ayından başlayan qriqori təqvimindən bir ay fərqlidir. Ay təqviminin ayları ardıcıl olaraq nömrələnir, xüsusi olaraq adlanmır. Ay təqviminin ilk iki ayı çin dilində, qalanları isə tay dilində adlanır:

Ay ilinin 1-ci ayı (tay dilində — เดือนอ้าย. Dıan ay) de kabr ayına uyğundur.

Ay ilinin 2-ci ayı (tay dilində — เดือนยี่ . Dıan yi) yanvar ayına uyğundur.

Ay ilinin 3-cü ayı (tay dilində — เดือนสาม. Dıan sam) fevral ayına uyğundur və s.

Tay mədəniyyətinin bütün əsas məşhur tarixlər məhz ay təqviminə bağlıdır. Belə ki, əsas buddist bayramları bütöv ay zamanına – ayın 15-ci gününə təsadüf edir. Bütöv ayda keçirilən bayramlara Visakha Buça, Makha Buça, Asalaka Buça, Khau Phansa, Ok Phansa və başqalarını misal göstərmək olar.

Ay təqvimi ilə eyni zamanda Taylandda ayların nömrələnmədən xüsusi adlarının olduğu adi günəş təqvimi də geniş yayılmışdır (qriqori təqvimi, tay dilində — สุริยคติ, suriyakhati). Hər bir tay təqvimi bu iki hesablamanı, həm ayları, həm illəri, bütöv ayı, yeni ayı özündə əks etdirir.

1 yanvarın rəsmi olaraq yeni ilə keçid i Əlahəzrət VIII Rama Anantha Mahidonanın 24 dekabr 1940-cı ildəki (buddist təqviminə əsasən 2483-cü ildə) əmrinə əsasən qəbul edilmişdir.
Tailand günəş təqvimi

**Tayland [[Günəş təqvimi|günəş]] təqvimi** — Tailandda rəsmi şəkildə istifadə edilən və  geniş yayılan təqvimdir . Bu təqvim 1888 - ci ildə Çulalonqkorn tərəfindən Tay Ay təqvimini əvəzində tərtib edilmişdir.

Hesablama e.ə. 543-cü ildən başlanan buddist dövrünə əsasən  aparılır. Qriqori təqviminə əsasən 2020-ci il buddist dövrünün 2563-cü ilinə müvafiqdir.

## 12 [[Ay (zaman)|ay]]

## 7 [[Sutka|gün]]

## Həmçinin bax

* Buddist təqvimi
Vikram-samvat

**Samvat təqvimi** (Vikram-samvat) — Hindistanda geniş  istifadə edilən təqvimdir. Burada günəş ilinin uzunluğu ay aylarının uzunluğu ilə əlaqələndirilir. Müasir Nepal təqvimi onun əsasında yaradılmışdır.

## Yayılması və mənşəyi
Samvat təqvimindən əsasən Şimali və Mərkəzi Hindistanda istifadə olunurdu. Bu sistem əsasında hesablanma eramızdan əvvəl 57-ci ildən başlayır  və  hökmdar Vikramın və ya Vikramadityanın adı ilə əlaqələndirilir. Onu milli qəhrəman və ideal bir hökmdar kimi xarakterizə edən çoxsaylı əfsanələr həsr olunmuşdur. O, xarici işğalçıları Hindistandan qovan hökmdar kimi xatırlanır. Əfsanələrin çoxunda Vikramın xalqına xeyir vermək istəməsindən və özünü və şəxsi maraqlarını başqalarının xeyrinə qurban verməyə hazır olduğundan bəhs edilir. Hökmdar Vikram səxavətli olması, başqalarına xidməti, cəsarəti və təkəbbür olmaması ilə məşhurlaşmışdır.  Sezar adı kimi Vikramadityanın adını da bir simvol və titul qismində  ondan sonrakı bir çox  hökmdarlar da öz adlarına əlavə etmişlər. 

Hindistan tarixində Vikramaditya adı bir çox hökmdar tərəfindən sikkələrə zərb edilmişdir. Onlardan hansının samvat təqviminin əsasını qoyması mübahisəli məsələdir.  Eramızdan əvvəl I əsrdə  Vikramaditya roluna namizədi tapmaq çətindir. Xarici işğalçılara qarşı vuruşan və onları Hindistan torpaqlarından qovan II Chandragupt daha uyğun hesab edilə bilər. 

Samvat dövrünün xronologiyasının eramızdan əvvəl 57-ci ildən başlamasına əsasən,  1970-ci il Qriqorian təqvimi Samvat təqviminin 2026 - 2027 ilinə uyğun gəlir.
Əl-Audca

**Əl-Auca** — İraqın Səlahəddin mühafəzəsində şəhər. Tikritdən 18&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## İstinadlar
Üç Koreya Krallığı

**Üç Koreya Krallığı** — Koquryo, Bekçe və Silla erkən feodal dövlətlərinin tarixini əhatə edən e.ə. I əsrdən b.e. VII əsrinə qədər davam edən dövr.

## Tarixi

"Samquk Saqi" salnaməsinə görə üç dövlət dövrü eramızdan əvvəl 57-ci ildə əfsanəvi Silla dövlətinin qurulması ilə başlayır. Hazırkı ÇXR və KXDR-i ayıran Amnokkan çayının şimalında və cənubunda yerləşən Koquryo dövləti, eramızdan əvvəl 37-ci ildə Çindən müstəqillik əldə etdi. e.ə. 18-ci ildə Koquryo hökmdarının iki oğlu miras uğrunda mübarizə aparmaq istəməyərək ölkədən qaçdılar və yarımadanın cənub-qərbində Pekçe dövlətini qurdular.

"Samquk Saqi" və "Samquk Yusa" klassik mətnlərdə istifadə olunan Koreya adlarında "Üç dövlət" mənasını verən "Samquk" sözü istifadə edilmişdir. Bu, Çində Üç Çarlığın təqlididir.

Koquryonun tarixən təsdiqlənmiş ilk hökmdarı Kral Yuri olmuşdur, lakin onun yalnız ölüm tarixi (18-ci il) dəqiq şəkildə məlumdur. İmperiyadan əvvəlki III əsrə qədər Koquryo inkişaf etdi. Onun iki paytaxtı olmuşdur: 427-ci ilə qədər Kunne şəhəri (dəqiq yeri məlum deyil və Çin millətçi mənbələri onu Çində yerləşdiyini iddia edir) və 427-ci ildən sonra Pxenyan şəhəri.

Təqribən 234-cü ildə Maxan tayfa birliyi Pekçe dövlətinə çevrildi. Dövlətin paytaxtı yeri dəqiq müəyyənləşdirilməmiş Vireson şəhəri idi, lakin görünür, şəhər Asan ərazisində yerləşirdi. Cənubi Koreyanın ultramillətçi tarixşünaslığı onu müasir Seulda yerləşdiyini iddia etsə də, bunun heç bir əsası yoxdur.

356-cı ildə Çinxan tayfa birliyi Silla dövlətinə çevrildi. Sillanın paytaxtı Sorabol, müasir Köncü olmuşdur. 356-cı ildə Buddist təbliğçilər Sillaya gəldi, burada Buddizm dövlət dininə çevrildi. 372-ci ildə Buddist təbliğçilər də inanclarını qismən şamanizmə söykənən sinkret kultlarına daxil olsalar da, Koquryoya gəldilər və orada səmimi qarşılandılar. 384-cü ildə buddizmin dövlət dininə çevrildiyi Pekçeyə də gəldilər.

Üç Koreya dövlətinin ərazisinin genişlənməsi ilə Çin feodal hakimlərinin öz məqsədləri üçün istifadə etmək istədikləri Koreya yarımadasında hökmranlıq uğrunda bir-birləri arasında mübarizəsi başlandı. 612-ci ildə imperator Yan-di böyük bir ordu təşkil etdi və Koquryonu fəth etmək üçün kampaniyaya başlasa da, məğlub oldu.

644-cü ildən olan Çinin Tan sülaləsi Koquryoya qarşı bir sıra uğursuz kampaniyalar apardı. Yalnız Silla ilə ittifaq 660-cı ildə Tan sülaləsinə Pekçe ordusunu, 668-ci ildə isə Koquryonu məğlub etməyə imkan yaratdı. Tan sülaləsi Koquryo və Pekçenin bütün torpaqlarını birləşdirməyə ümid edirdi, lakin 668-ci ildə Pekçe ərazisi özünü Çin vassalı kimi qəbul edən Silla dövləti tərəfindən, oradakı Çin maraqlarını qorumaq adı altında ilhaq edildi. 676-cı ildə Silla-Tan müharibələri başladı, bu müddət ərzində Silla sərhədləri Tedon çayına qədər irəlilədi. Bundan sonrakı dövr Cənubi Koreya tarixşünaslığında "Birləşmiş Silla" adlanır, baxmayaraq ki, texniki baxımdan Koreya yarımadası bu dövrdə tamamilə birləşdirilməmişdir və Hamqön və Tedon çayının şimalındakı ərazilər Boxay Tunqus-Mancur dövləti tərəfindən idarə olunurdu.
Asiya (okeanida)

**Asiya** (Asiya, ) — qədim yunan mifologiyasının personajlarından biri. Pilosdan gələn mətnlərdə bu, Potniya epitetidir. Müasir alimlərin fərziyyələrinə görə, epitet Kritin Asios şəhərində və ya Kiçik Asiyadakı Asiya bölgəsinə işarədir.

Yunan mifologiyasında, okeanida Okeanla Tefiyanın qızıdır. Herodotun fikrincə, dünyanın bir hissəsinin şərəfinə adlandırılan Asiya Prometeyin həyat yoldaşıdır.

Digər versiyalara görə, Asiya, Prometeyin anası, İapetin həyat yoldaşıdır .

1861-ci ildə İngilis astronomu Norman Pogson tərəfindən Madras Rəsədxanasında kəşf edilən asteroid (67) Asiyanın şərəfinə Asiya adlandırılır. Bu cür adlanması Asiya ərazisindən kəşf edilən ilk asteroid olması ilə əlaqədardır.
## İstinadlar