Raymond Devis

**Raymond Devis** () — Amerikalı kimyaçı, Nobel mükafatçısı, 2002-ci ildə "neytrino astronomiyasının yaradılmasına görə"(mükafatın yarısı Masatoşi Koşiba ilə birgə, digər yarısı isə "rentgen astronomiyasının yaradılması və rentgen teleskopunun ixtirasına görə" Rikkardo Cakkoniylə bölüşülmüşdü).

Amerika Birləşmiş Ştatları Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1982il).

## Həyat yolu
R. Devis uşaqlıqdan təcrübə və avadanlıq dizaynına həvəs göstərib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1938-ci ildə Merilend Universitetində kimya ixtisası üzrə diplom alıb. Midlenddəki Dow Chemical şirkətində bir il işlədikdən sonra Merilend Universitetində işləməyə başlayıb. 1942-ci ildə Yel Universitetində fiziki kimya üzrə doktorluq dərəcəsini alıb və hərbçi kimi hərbi xidmətə gedib. Xidmətdən qayıtdıqdan sonra Yuta ştatına keçərək kimyəvi silahlarla aparılan təcrübələri müşahidə etməyə başladı. 1948-ci ilin yazında o, atom enerjisinin mülki tətbiqlərini inkişaf etdirmək üçün qurulan Brukhaven Milli Laboratoriyasında (BNL) işə keçdi.

O, öz tədqiqat sahəsini seçməkdə sərbəst idi və neytrino fizikası ilə məşğul olmağa qərar verdi. O dövrdə neytrinolar yalnız nəzəri postulat kimi mövcud idi. Bu mövzuda heç bir eksperimental iş yox idi. Beləliklə, neytrino tədqiqatları onun radiokimya biliklərini tətbiq edə biləcəyi ideal bir sahə idi. R. Devis ilk təcrübəsində Bruno Pontekorvonun nüvə reaktoru tərəfindən yaradılan neytrinoları qeyd etmək ideyasını həyata keçirdi.

Sonradan məlum oldu ki, bu təcrübələr o dövrdə qəbul edilmiş neytrino və antineytrinoların eyniliyi haqqında fərziyyəni təkzib edib. Təcrübənin uğursuz olmasının səbəbi də məhz budur — antineytrinolar reaktorlarda istehsal olunur və təcrübi qurğu neytrinlərə həssas idi. R. Devis öz təcrübələrində Frederik Raynesin 1956-cı ildə apardığı neytrino aşkarlama təcrübələrində əldə ediləndən 20 dəfə daha yüksək həssaslığa nail olub və bu təcrübələrə görə 1995-ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatını alıb.

R. Devis neytrino fizikasının təməlini qoymuş alimlərdən biri idi. R. Devis ölçmə metodlarının etibarlılığını əsaslandırmaqla elmi ictimaiyyəti ayda bir neçə dəfə baş verən hadisələrin mövcudluğuna inandıra bilmişdi. Yalnız onun təcrübələrindən sonra alimlər bu cür təcrübələrin mümkün olduğuna əmin oldular və SNO, Gallex və Super-Kamiokande kimi qurğular hazırlamağa başladılar. Beləliklə, fizikanın yeni bir sahəsinə qapı açıldı.

R. Devis uzun illər əldə etdiyi nailiyyətlərinə görə 2002-ci ildə (Masatoşi Koşiba ilə birlikdə "Astrofizikaya verdikləri öncül töhfələrinə və kosmik neytrinləri aşkar etdiklərinə görə") Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Mükafatları
* 1978-ci ildə — Komstok Mükafatı, Milli Elmlər Akademiyası, ABŞ,
* 1988-ci ildə — Tom V. Bonner Mükafatı, Amerika Fizika Cəmiyyəti,
* 1990-cı ildə — Fəxri Doktorluq, Pensilvaniya Universiteti,
* 1992-ci ildə — V. K. H. Panofski Mükafatı, Amerika Fizika Cəmiyyəti,
* 1995-ci ildə — Beatris Tinsli Mükafatı, Amerika Astronomiya Cəmiyyəti,
* 1996-cı ildə — Corc Elleri Heyl Mükafatı, Amerika Astronomiya Cəmiyyəti,
* 1997-ci ildə — Fəxri Doktorluq, Lavrentiya Universiteti,
* 1999-cu ildə — Bruno Pontekorvo Mükafatı, Birgə Nüvə Tədqiqatları İnstitutu, Dubna,
* 2000-ci ildə — Fizika üzrə Volf Mükafatı,
* 2000-ci ildə — Fəxri Doktorluq, Çikaqo Universiteti,
* 2001-ci ildə — ABŞ Milli Elm Medalı,
* 2002-ci ildə — Fizika üzrə Nobel Mükafatı,
* 2003-cü ildə — Benjamin Franklin Medalı,
* 2003-cü ildə Enriko Fermi Mükafatı,

## İstinadlar