open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dövlət bayrağı

**Dövlət bayrağı** — milli dövlətin rəsmi tanınma nişanlarından biri; fərqli və dəyişməz simvola malik olmalıdır. Bir çox hallarda qeyri-rəsmi dildə "milli bayraq" termini də işlədilir.

Dövlət bayrağı —  müəyyən ölçülərə və rəng çalarlarına malik parçadır. İstifadə zamanı bayraq tutağacına bərkidilir.

## Həmçinin bax
* Dövlət
* Bayraq
* Dövlət bayraqlarının siyahısı

## Ədəbiyyat
* Особенности дипломатического протокола и этикета (Государственный флаг)
Sükut kodeksi (film, 1985)

**Sükut kodeksi** — 1985-ci ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilmiş ABŞ filmi. Filmdəki hadisələr 1984-cü ildə Çikaqoda baş verən hadisələri əhatə edir.

## Məzmun
Narkotik istehsalı ilə məşğul olan mafiya başçısı Komaçonu ələ keçirmək üçün Çikaqonun polis heyəti plan hazırlayır. Lakin bu əməliyyat zamanı Toni Lunanın adamları peyda olur. Müxtəlif atışmalar əsnasında polis heyəti, həmçinin, Kamaço yaralanır və narkotiklər aradan götürülür. Bir müddət sonra narkotik satıcılarını tapmaq isə Eddi Kyusaka həvalə olunur…

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Muzdlu qatil (film, 1991)

**Muzdlu qatil** () — 1991-ci ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilmiş ABŞ filmi. Filmin digər adı "Agent kimi səslənir.

## Məzmun

Ronni "Del" Deleyni polis olmaqla bərabər banda başçılarından biridir. Məmulatlara sahib olmaq üçün polis dostunu Kliff Qroqanı öldürmək istəyir. Deleyni və Qroqan binada axtarış apararkən, Deleyni eyni ona atəş açır və Qroqan pəncərədən aşağı düşür. Xoşbəxtlikdən Qroqan sağ qalmış və şok vəziyyətinə düşmüşdür. İki il keçdikdən sonra Qroqan Deleynidən qisas almağa başlayır. Lakin banda başçısnı ələ keçirmək asan iş deyildir.

İki ildən sonra Qroqan yenidən agetn vəzifəsinə qayıdır. Planlaşdırılır ki, Qroqan Luqanni və onun rəqibi olan fransız kanada mafiya bandasının başçısı Andre Lakomb ilə birləşdirsin. Amma ortaya bir problem çıxır. Narkotik alveri ilə məşğul olan İran bandası onların hər birinin ərazilərinə girməyə başlayır. İlk növbədə İran bandası Lakomba pul gətirənlərə zərbə endirdiyi kimi Luqanninin dəstələrindən birinə zərbə endirir. İranın mafiya bandası Delayniyə işləyir.

Qroqan bir dəfə yuxusunda Delaynın ona atəş açdığını görür. Ayıldıqdan sonra isə bunun bir yuxu olduğunu başa düşür. Günlərin birində Tim Mörfi adlı qara dərili uşağın digər ona nisbətən yaşlı uşaqlardan qaçdığını görür. Bu hadisədən sonra Qroqan Timə rəqiblərini dəf etmək üçün qarına zərbə endirməyi öyrədir. Məşq bitib-bitməmiş Qroqanın sevgilisi otağa daxil olur. Tim otağı tərk edir və Qroqan ilə sevgilisi bir yerdə qalırlar. Bir müddət sonra Tim həmin uşaqların ən güclüsü ilə vuruşur və onun qarnına cəmi bir zərbə vurmaqla onu ölümcül vəziyyətə salır. Bu zaman həmin uşağın atası onu bərk döyərək evə aparır. Bunu görən Qroqana Timə evə getməsini söyləyir və uşağı döyən kişinin evinə gələrək ona şüşədən burnuna cəmi bir zərbə endirir. Bu zərbədən kişi ölümcül vəziyyətə düşür.

Keçmişdəki Delayni artıq qayıtmışdır. Delayni Qroqanın sevgilisini avtomobilində öldürür. Delayni gizli olaraq Luqaniyə işləyir. Qroqan evə qayıdan zaman Delayni ilə qarşılaşır. Delayni tərəfindən Timin stula bağlanmış və partlayıcı qoyulmuşdur. Bu hərəkətlə Delayni Qroqanın onlara işləməsi tələb edir. Qroqan partlayıcını dəf etmək üçün otağa daxil olmaq istəyir. Bu zaman partlayıcı partlayır. Lakin Qroqan və Tim ciddi xəsarət almamışlar. Sadəcə olaraq, Tim yüngül zədə aldığı üçün xəstəxanaya düşmüşdür.

Artıq Delayni planlarını həyata keçirməyə başlayır. Delayni və İran bandası tərəfindən Andre Lakomb və onun adamları, sonra isə Luqanni aradan qaldırılır. Amma bu zaman Qroqan bandanın ərazisinə gəlir. Qroqan onların hamısını öldürür. Sonda yalnız Delayni sağ qalmışdır. Qroqan ona bir neçə zərbə endirdikdən sonra onu stula bağlatdıraraq asır. Bu məqsədlə Qroqan ondan Timin qisasını almaq istəyir. Bu müddətdə Qroqan Timin yanında olan anasına çoxlu sayda pul çatdırmışdır. Delayni stulda qalaraq partlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Buynaksk

**Buynaksk** (tarixi adı  — Teymurxanşura — Teymurun şurası) — Şimali Qafqazda yerləşən Dağıstan Respublikasının inzibati vahidində şəhər. Şəhər Xəzər dənizinin şimal-qərb sahillərində yerləşir.

## Tarixi
Mahaçqala şəhərinin qərbində yerləşən Temirxan-Şura Dağlılar Respublikasının paytaxtı olmuşdur. Çar imperiyası zamanı, şəhərdə 5 min nəfərlik əsgər polku saxlanılırdı. Yaxın şəhərlərdə baş verən üsyanların yatırılmasında, bu polkdan tez-tez istifadə edilmişdir. 1863-cü ildə Zaqatala üsyanı zamanı, çar ordusu  Temirxan-Şuradan üsyanı yatırmaq üçün 3 minlik süvari rus qoşunu göndərmişdir. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra şəhərin adı Buyraksk olaraq dəyişdirilmişdir.

Sovet hakimiyyəti dağıldıqdan sonra da Buynakskda federal hakimiyyətə qarşı üsyançıların bir çox hücumları olmuşdur. 1999-cu il sentyabrın 4-də rus hərbçilərinin qaldığı binanın partladılması nəticəsində 64 nəfər ölmüş, 133 nəfər yaralanmışdı. 2010-cu il sentyabrın 5-də Buynaksk rayonundakı hərbi hissəyə hücum olub. Naməlum şəxsin partlayıcı quraşdırılmış maşını hərbi hissənin darvazasına çırpması nəticəsində baş verən partlayış zamanı 5 rus əsgəri ölüb, 30-dan çoxu isə yaralanıb. Lakin sonradan verilən məlumata görə bu hücum nəticəsində ümumilikdə 56 rus hərbçisi öldürülüb.

## İstinadlar
Mənim adım Xandır (film, 2010)

**Mənim adım Xandır** həm də **MNIK** kimi tanınan Bollivud filmi. 2010-cu ildə istehsal olunan filmin rejissoru Karan Cohar, əsas ssenari müəllifi Şibani Baticadır. Filmin baş rollarında Şahrux Xan və Kacol yer almışdır. Bollivudun **qızıl cütlüyü** hesab olunan bu cütlük əvvəllərdə bir çox filmlərdə əsas yer tutmuşdur. Film həmçinin **Berlin Beynəlxalq Film Festivalın**da nümayiş etdirilmişdir.

## Film haqqında
Əvəllər Hindistanda yaşamış, sonralar Amerikaya — balaca qardaşının yanına köçmüş psixi xəstə Rizvan Xan (Şahrux Xan) burada dul kadın Mandiraya (Kacol) aşiq olur. Onlar evlənir. Və 11 sentyabr hadisələri zamanı Mandiranın oğlu terorist adı ilə öldürülür. Bu səhvi doğruya çatdırmaq üçün Rizvan ABŞ prezidenti ilə görüşə yollanır...

## Rollarda

## İstinadlar
Oyratlar

**Oyratlar** — Qərbi monqol tayfası.

## Tarixi
Monqollar qəbilələrə, tayfalara və uluslara ayrılırdılar. Monqol cəmiyyəti siniflərə – çöl aristokratiyasına, rəiyyətə və qullara bölünmüşdü. Bu qulların dünyanın digər məmləkətlərindəki qullardan bir fərqi vardı: onları satmırdılar.

XII əsrin ikinci yarısında Dalay-nur və Buar-nur monqol qəbiləsindən olan tatarlar da köçərilik edirdilər. Tatarlardan qərbdə kerait adlı xalq yaşayırdı. Naymanlar isə kereitlərdən qərbdə məskən salmışdı. Tatarlardan, keraitlərdən və naymanlardan şimalda monqol adlı qəbilə yaşayırdı.

Monqollardan qərbdə Xanqay dağlarının ətəklərində və Baykal gölünün ətraflarında merkitlər, Sayan dağları ilə Baykal gölü arasında oyratlar, Cunqariyada uyğurlar məskunlaşmışdılar.

Oyratlar cunqar, dörbet, xoşut, ələt qollarından ibarət idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Juha Janhunen, The Mongolic Languages
* "Начальные времена" ойратской истории 
* ДНК нации или Исторический психотип ойратов 
* Четыре типа ойратской красоты
Nazim Veysov

**Nazim Veys oğlu Veysov** — Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2005–2014-cü illər).

## Həyatı
10 avqust 1950-ci ildə Ermənistan Respublikasının Basarkeçər rayonunun Böyük Məzrə kəndində anadan olub. Əmək fəaliyyətinə 1967-ci ildən başlayıb.

1974-cü ildə Gəncə şəhərində Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun(indiki Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti) Mexanikləşdirmə fakültəsini bitirib.

1974-cü ilin noyabrından 1983-cü ilin avqustuna qədər Xanlar(indiki Göygöl) rayonunun heyvandarlıq sovxozunda baş mühəndis, 1983-cü ilin oktyabr ayından 1986-cı ilin avqust ayına qədər isə Xanlar(Göygöl) rayonunun heyvandarlıq sovxozunda Partiya Komitəsinin katibi işləyib.

Nazim Veysov 1979-cu ilin mart ayında Sov. İKP sıralarına daxil olub. 1987-ci ilin iyul ayından 1990-cı ilin fevral ayına qədər Azərbaycan KP Xanlar rayon Komitəsində təlimatçı işləyib. 1992-ci ilin mart ayından 1999-cu ilin aprelinədək Xanlar rayon Kənd Kimya Birliyinin sədri işləyib.

1993-cü ilin iyun ayından Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olan Nazim Veysov 1993-cü ildə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu bitirib. İki seçki Yeni Azərbaycan Partiyası Xanlar rayon təşkilatının sədri seçilb (Sentyabr, 1999 – mart, 2003).

1999-cu ilin aprel ayından 1999-cu ilin oktyabr ayınadək Xanlar Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini, 1999-cu ilin oktyabrından 2003-cü ilin martınadək isə Xanlar Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini işləyib.

24 mart 2003-cü ildən 11 aprel 2005-ci il tarixinədək Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 11 aprel 2005-ci ildən 8 oktyabr 2014-cü il tarixinədək isə Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinın başçısı vəzifəsindən azad edilib

Ailəlidir, üç övladı var.

## İstinadlar
Toğrul xan

**Toğrul xan** (?-1203) — Kereitlərin xanı.

## Həyatı
O, kereit tayfasına mənsub idi. Nəsrani təriqətinə bağlıydı. Atası Kurcakuz-Buyuruq xan, babası Markuz-Buyuruq xan idi. Özü Van xan kimi tanınırdı.

Szin Çin dövləti özünün köçəri qonşularını zəiflətmək üçün aralarında nifaq salır və daxili qarışıqlıq törədirdi. Szin imperatoru biləndə ki, yeritdiyi siyasət nəticəsində şimal-şərqdəki tatarlar əvvəlki qüdrətini xeyli dərəcədə itirib, onları silahlı müdaxilə yolu ilə darmadağın etmək qərarına gəlmiş, tatarlara arxadan zərbə endirmək üçün Toğrul xanı köməyə çağırmışdı.

Temuçin (Çingiz xan) atasının ölümündə günahkar olan tatarlardan qisas almaq üçün yaxşı fürsət düşdüyünü bildiyindən Toğrul xandan çinlilərin təklifinə razılıq verməsini xahiş etmiş və xanın razılığını almışdı. Özü isə Toğrul xanın müttəfiqi kimi müharibədə fəallıq göstərmişdi. Tatarlar darmadağın edilmiş, qəbilə öz müstəqilliyini birdəfəlik itirmişdi. Tatarlar monqolların tabeliyinə keçmişdi.

Tatarlar üzərində qələbənin səbəblərindən biri Temuçinin düşmən torpağında və qoşunlarında vəziyyətin necəliyini aşkara çıxarmaq üçün əvvəlcədən təşkil etdiyi hərbi kəşfiyyat idi. Həmin vaxtdan başlayaraq monqolların apardıqları bütün müharibələrdə hərbi kəşfiyyata xüsusi diqqət yetirilirdi. Tatarlara qarşı kampaniyada göstərilən yardıma görə Toğrul xan və Temuçinə fəxri adlar verilmişdi.Toğrul xan Szin imperatorundan "Van xan" titulu, Temuçin isə Szinin sərhəd məsələlərinə baxan nazirindən "Sərhəddə səlahiyyətli step sərkərdəsi" adı almışdı.

Temuçinin (Çingiz xanın) hərbi uğurları ona ideal step hakimi şöhrəti qazandırmışdı. Bu, vaxtilə ona yardım göstərmiş Kereit xanı Toğrulun (Van xanın) xoşuna gəlmədiyindən aralarında düşmənçilik yaranmışdı. 1203-cü ildə sabiq müttəffiqlər arasında başlayan müharibədə Temuçinin qoşunları Van xanın qoşunlarını darmadağın etmişdi.

## Ailəsi
Toğrul xanın Nilxa-Sanqum (Sanqun) və Uyku (Yeku) adlı oğlanları,  Doqquz xatun adlı qızı vardı.
 
## Həmçinin bax
*Kereitlər

## İstinadlar
Kuçluk xan

**Kuçluk  xan** (?-1218) — Naymanların xanı.

## Həyatı
O, nayman tayfasına mənsub idi. Nəsrani təriqətinə bağlıydı. Atası Tayan xan uzun illər uluslarına rəhbərlik etmişdi.

1203-cü il qələbəsindən sonra Temuçinin (Çingiz xanın) torpaqları genişlənərək nayman torpaqlarına çox yaxınlaşmışdı. Nayman xanı Kuçluk Temuçinin yeganə qatı düşməni olaraq qalırdı. Naymanların güclü qoşunu vardı. Buna baxmayaraq, Temuçinin qoşunları 1204-cü ilin payızında naymanları və onların müttəfiqlərini məğlubiyyətə uğratdı. Nayman xanı Kuçluk İrtış çayına tərəf qaçaraq canını birtəhər qurtara bildi. Naymanların müttəfiqi sayılan Merkit xanı Toxtabəy də onunla birlikdə aradan çıxdı. Bu qələbələrdən sonra bütün Monqolustanda Temuçinin hakimiyyəti bərqərar oldu.

1218-ci ildə  Kuçluk xan Almalıq şəhərini mühasirə etdi. Çingiz xan ona qarşı Cebe noyonu göndərdi. Cebe noyon Qarakidanların torpağına daxil olan kimi din azadlığını car çəkdirdi. Müsəlmanlar Kuçluk xanın qoşununu dənləməyə başladılar. Kuçluk xan Pamirə qaçdı. Lakin orda tutuldu. Başı ilə üzülüşməli oldu.

## Həmçinin bax
*Naymanlar

## İstinadlar
Camuqa-seçen

**Camuqa-seçen** (1154-1205)— Çingiz xanın andası və silahdaşı.

## Həyatı
Temuçinin digər andası Borçu tərəfindən, Çingiz xanın əmri ilə öldürülmüşdür.
Camuqa da əvvəllər Çingiz xanın  rəqibiydi. Amma Camuqanı digərlərindən ayıran ən önəmli səbən, Çingiz xan ilə olan qan qardaşlığıydı…

### Çingiz xan və Camuqa-seçen
Camuqa Çingiz xan ilə eyni yaşlardadır. Camuqa, gəncliyində, mənsub olduğu Cacirat (Cadaran) ulusunun başçısı olmuşdu. Seçen ünvanı daşıyırdı. Hətta, istənildiyində 20 min əsgər dəxi çıxara bilirdi. Çingiz xanla olan münasibətlərinin korlayan səbəblər məchul,ayrılışlarının necə olduğu da qəti olaraq bilinmir.

Tanışmalarının, ikisininde 11 yaşlarında oluğu zamanlarda gerçekleştiği rəvayət edilmekdedir. Onan çayı kenarında oyun oynuyurdılar. İlk dəfə bir-birlərinə hədiyyə verərək qan qardaşı oldular. 7 il kimi uzun bir sürə bir-birləriylə görüşmədilər. Çingiz xanın arvadı Börte Merkitlər tərəfindən qaçırılır. Fəqət Çingiz xan o zaman Merkitlərlə mücadilədən çəkinir. Atasının dostu mənəvi atası Toğrul xandan yardım istəyir. O da Camuqaya Çingiz xanın dost olduğunu bilir və Çingiz xana bunu deyir ‘Kiçik qardaşımız Camuqaya xəbər göndər iki tümənlə sol qoldan yürüsün. Görüşmə yerini Camuqa təyin etsin.’
Camuqa qan qardaşınən uğradığı fəlakəti öyrənincə dərin üzüntüyə qapılır. Dostunun arvadını qurtarmak üçün üzərinə düşəni etmək sözünü verir.

## İstinadlar
Cine5

**Cine5** — 1993-cü ildə Erol Aksoy tərəfindən qurulan Türkiyənin ilk şifrəli kanalıdır.

## Tarixçə
"Cine5" 20 sentyabr 1993-cü ildə test yayımına başlamış, 11 noyabr 1993-cü ildə isə normal yayıma keçmişdir. 1993-1999-cu illər aralığında "Show TV" ilə qardaş kanal olmuşdu. Futbol yayımı hüquqlarını alaraq abunəçi sayını 700.000-ə çatdırmışdı. Bundan əlavə hər ay abunəçilərinə "Cine5 Jurnalı"nı göndərərək bir ilki imzalamışdı. "Cine5" 2000-ci ildə Qalatasarayın UEFA Kubokunu götürdüyü mövsümün bütün qarşılaşmalarını (TRT-nin yayımladığı final xaric) yayımlamışdı. O vaxt xalqın istəyinə əsasən işləyən "Cine5" xalqın sevgisini qazanmışdı. 1997-ci ildə "Maxi TV" və "Supersport" adlı qardaş kanalları qurulmuşdu.

2000-ci ilin sentyabr ayında "Cine+Digital" qurulmuş və həmin vaxt yenə futbol yayımı hüquqlarını almışdı. Həmçinin abunəçilərinə dünyanın ən çox izlənilən 2 sənədli kanalı - Travel Channel və AdventureOne kanallarını təqdim etmişdi.

2004-cü ildə Erol Aksoyun borclarına görə TMSF kanalı müsadirə etmiş, 2006-cı ildə isə şifrəsiz yayıma keçmişdir.

9 may 2006-cı il tarixində Erol Aksoy TMSF-yə borclarını ödəyəcəyi ilə bağlı söz verərək "Cine5"i və qardaş kanallarını geri almışdır. 2007-ci ildə yenilənərək gündüz saatlarında cizgi filmlər, türk filmləri, axşam saatlarında isə xarici seriallar yayımlamışdı.

20 sentyabr 2008-ci il tarixində TMSF Erol Aksoyun borclarını ödəmədiyini bildirərək kanalı yenə müsadirə etmişdi.

"Cine5"in loqosu 1 iyun 2009-cu ildə yenilənərək daha kiçik və tünd rəng almışdır. Həmçinin illərdir eyni qalan introlarında kiçik dəyişiklik etmişdir.

4 fevral 2011-ci il tarixində keçirilən satışda "Əl-Cəzirə" kanalı TMSF-yə 40.5 milyon ABŞ dolları təklif etdi. 30 iyul 2011-ci il tarixində isə rəsmən "Əl-Cəzirə" kanalına keçdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cine5 | Web 
* Cine5 | Facebook
* Cine5 | Twitter
* Cine5 | Instagram
* Cine5 | Canlı
Feyzulla Quliyev

**Feyzulla Ağasəfər oğlu Quliyev** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı.

## Həyatı
Feyzulla Quliyev 2 fevral 1940-cı ildə Salyan rayonunun Arbatan kəndində anadan olmuşdur. Çingiz İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnsitutunun memarlıq fakültəsini bitirmişdir.

Beş ilə yaxın Kazaxıstanda memar kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu müddət ətzində Qaraqanda vilayətində Abay, Şaxtnski və Saran şəhərlərinin master planlarını hazırlamış, Qaraqanqa şəhərinin bir sıra yaşayış rayonlarının müfəssəl planlarının, o cümlədən bağlı buz örtüklü idman qurğusunun, pioner və məktəblilər sarayı kimi layihələrin müəllifi olmuşdur.

Uzun müddət Bakı Dövlət Layihə İnstitutunda məsul vəzifədə fəaliyyət göstərmişdir. SSRİ dövründə tərtib edilmiş Bakı şəhəri Baş Planının yeganə azərbaycanlı müəllifidir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 noyabr 2007-ci il 2485 №-li sərəncamı ilə ona Azərbaycanda memarlığın inkişafındakı xidmətlərinə görə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı" fəxri adı verilmişdir.

Hazırda Dünya Bankının dəstəyi ilə həyata keçirilən Böyük Bakının regional inkişaf planının hazırlanmasında şəhərsalma üzrə məsləhətçidir. Həmçinin Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının dosentidir.

## Ailəsi
Ailəlidir. Üç övladı, yeddi nəvəsi var.

## İstinadlar
Qəbiristanlıq

**Qəbiristanlıq** və ya **məzarlıq ** — ölülərin dəfn edildiyi ümumi ərazi.

## Sözün mənşəyi
Azərbaycan dilində *[[qəbir]]* sözü qədim Akkad dili və İvrit dili ilə qohumdur. Belə ki, Akkad dilində *qebēru* , *qebru*, *qubūru*, *qubirtu*, *qabbiru*, *naqbaru* və İvrit dilində qever sözləri eyni məna ilə istifadə olunub.

İbtidai-icma quruluşu zamanı, ölülər evlərin yaxınlığında, arasında və ya içərisində dəfn edilirdi. Bu dövrlərdə geniş məzarlıqlar mövcud olmamışdır. Orta əsrlərdə Taun, Vəba kimi xəstəliklərin sürətlə yayılması nəticəsində cəsədləri, insanların yaşadığı ərazilərin kənarında dəfn edilməyə başlanıldı. Xəstəlik təhlükəsindən bəzi cəsədlər yer altı katakombalara yerləşdirilirdi. Katakoba şəklində dəfn adəti qədim zamanlardan olsa da, Paris şəhərində XIX (19-cu) əsrə aid katakombalar vardır. Burada xəstəlikdən ölmüş insanlar dəfn edilmişdir. Bir sıra qəbiristanlıqlar vardır ki, orada məşhur insanların dəfn olunmamsı səbəbindən bütün dünyada məşhurdur. Paris şəhərində yerləşən Per-Laşez qəbiristanlığında 400-dən artıq məşhur şəxs dəfn olunmuşdur. Tanınmış bəstəkar Frederik Şopen və yazıçı-dramaturq Onore de Balzak Per-Laşez qəbiristanlığında dəfn olunmuşdular.

#### Azərbaycanın Tanınmış Qəbiristanlıqları

* Fəxri Xiyaban – Dövlət və ictimai xadimlərin dəfn olunduğu qəbiristanlıq.
* Şəhidlər Xiyabanı – Azərbaycanın azadlığı uğrunda mübarizə aparmış şəhidlərin məzarları.
* Qaradağlı və Xocalı Şəhidlərinin məzarlıqları – Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi zamanı həlak olanların dəfn edildiyi yerlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bina nömrəsi

**Bina nömrəsi** — tikililərə verilən sıralanma qaydası. **Bina nömrəsi** — ünvan sisteminin tərkib hissəsi, binanın fərdiləşdirilməsi. Bina nömrəsi bir qayda olaraq sıra və ya digər bir qayda ilə binaya verilən saydır. Bir qayda olaraq sıra sayı küçənin başlanğıcından verilir. Bəzi ölkələrdə nömrəyə hərf də əlavə edilir.

## Avstraliya
Avstraliyanın kənd yerlərində nömrələnmə küçə başlanğıcından metr ilə məsafəyə görə verilir. Məsələn, əgər ferma küçə başlanğıcından 1500 metr uzaqlıqdadırsa, onun nömrəsi 150 olur..

## Həmçinin bax
* Ünvan

## İstinadlar
Letbric

**Letbric** () — Kanadanın Alberta əyalətində yerləşən şəhər.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Roni Blekli

**Roni Blekli** (, 24 avqust 1945, Aydaho, ABŞ) — ABŞ aktrisası, rejissoru, prodüseri, ssenaristi və müğənnisidir.

## Həyatı
Roni Blekli 1945-ci ildə ABŞ-nin Aydaho şəhərində Don Blekli və Kerolun ailəsində dünyay gəlmişdi. Onun atası mühəndis olmuşdur. Orta təhsili bitirdikdən sonra Stanford Universitetinin Culyard məktəbində təhsil almışdır.Bu məktəbdə mədəniyyət haqqında öyrənmişdir. 1970-ci illərdə bir sıra albomlar çıxarmışdır.

1975-ci ildə çəkilən qara komediya "Neşvill" filminə görə Oskar, Qızıl Qlobus mükafatı, Qremmi mükafatı və BAFTA mükafatına layiq görülmüşdür. Bu film onun ilk rol aldığı film olmuşdur. 1984-cü ildə ABŞ rejissoru Ues Kreyven tərəfindən çəkilən Qarağac küçəsində qarabasma   filmində Marc Tompson rolunda oynamışdır. Bu film də ona böyük uğur gətirmişdir. Roni Blekli 1979-1981-ci illər ərzində alman ssenaristi Uim Eenders ilə ailə həyatı qurmuş və boşanmışdır. 11 mart 1988-ci ildə onun Sara Blekli-Kartrayt adında qız övladı dünyaya gəlmiş və bununla da film karyerasını sona yetirmişdi. 2009-cu ildə "River Nile" () albomu çıxarmışdır.  
 
## Filmoqrafiya

## Xarici keçidlər
*
Azərbaycanın dövlət bayramları və xüsusi günləri

**Azərbaycanın dövlət bayramları və xüsusi günləri** — Azərbaycanda qanunla tənzimlənən günlər.

Azərbaycanda Yeni il bayramı (1 və 2 yanvar), Beynəlxalq Qadınlar Günü (8 mart), Qələbə Günü (9 may), Müstəqillik Günü (28 may), Azərbaycan xalqının milli qurtuluş günü (15 iyun), Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri günü (26 iyun), Müstəqilliyin Bərpası Günü (18 oktyabr), Zəfər Günü (8 noyabr), Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı Günü (9 noyabr), Konstitusiya Günü (12 noyabr), Milli Dirçəliş Günü (17 noyabr), Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi günü (31 dekabr), Novruz bayramı (beş gün), Qurban bayramı və Ramazan bayramı (iki gün) qeyd edilir. Milli Dirçəliş Günü və Konstitusiya Günü istisna olmaqla bayram günləri iş günü hesab edilmir. 2006-cı ildən bəri bayram günləri həftəsonuna düşəndə növbəti gün iş günü hesab edilmir.

Azərbaycanda dövlət səviyyəsində qeyd edilən dini bayramlar Qurban bayramı və otuz günlük orucdan sonra qeyd edilən Ramazan bayramıdır. Ramazan bayramı 1993-cü ildən dövlət səviyyəsində qeyd edilir.

20 yanvar tarixi Azərbaycanda "Ümumxalq hüzn günü" kimi qeyd edilir. Bu gündə insanlar 1990-cı il, 19 yanvardan 20-ə keçən gecədə baş vermiş Qara Yanvar faciəsində Azərbaycan Azadlıq mübarizəsini yatırtmaq üçün sovet ordusu hissələri tərəfindən öldürülən insanların xatirəsini qeyd edirlər. Azərbaycan Milli Məclisi 26 fevral tarixini Azərbaycanda Xocalı soyqırımı günü olaraq elan edib. Hər 26 fevral, saat 17.00-da bir dəqiqəlik sükutla Azərbaycanda bu soyqırımın qurbanlarının xatirəsi qeyd edilir. 1998-ci ildən başlayaraq Azərbaycanda 31 mart tarixi dövlət səviyyəsində Azərbaycanlıların soyqırımı günü olaraq qeyd edilir. 1918-ci ilin bu tarixində Bakı və Bakı quberniyasında baş verən qanlı hadisələr nəticəsində bir çox azərbaycanlı həyatını itirmişdir.

Anım Günü — 2020-ci il sentyabrın 27-dən noyabrın 10-a qədər davam edən İkinci Qarabağ müharibəsində həyatını itirən şəhidlərin xatirəsi anılır.

## Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsindən çıxarış

### Bayram günləri
Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsin 105-ci maddəsində deyilir:

### Ümumxalq hüzn günü
Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsin 106-cı maddəsində deyilir:

## Dövlət bayramları və xüsusi günləri

### Rəsmi bayramlar və xatirə günləri

### Peşə bayramları və xüsusi günlər

## Həmçinin bax
* Bayram
* Novruz bayramı Azərbaycanda
* Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya günü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bayramlar  Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi
* Bayramlar və iş günü hesab edilməyən günlər 
*
Cəhənnəm törəməsi (film, 1994)

**Cəhənnəm törəməsi** — 1994-cü ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilmiş ABŞ filmi. Filmin rejissoru Aaron Norrisdir. Azərbaycanda ilk dəfə Azərbaycan Televiziyası kanalında göstərilmişdir.

## Məzmun
Şetter (Çak Norris) və Cekson (Kelvin Conson) İsrail ravvinin qəddar qətlini araşdırmaq üçün göndərilən iki Çikaqo polisidir. İstintaq başlayan zaman Şetter və Cekson sorğu üçün İsrailə çağırılır. Gələndən sonra onlar başa düşürlər ki, Prosatanos adlı bir varlıq təqib edirlər. Prosatanos 1951-ci ildə səhv nəticəsində qəbirdən çıxmışdır...

## Rollarda

## Xarici keçidlər
*
Yaxşı oğlanlar qara geyinir

**Yaxşı oğlanlar qara geyinir** () — 1978-ci ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilən ABŞ filmi. Filmin epizodik səhnəsində Çak Norrisin qardaşı Aaron Norris iştirak edir. Azərbaycanda ilk dəfə İctimai Televiziya kanalında göstərilmişdir.

## Məzmun
Con T. Buker Vyetnamda iştirak etmiş keçmiş döyüşçü və "Qara pələnglər" adlı qrupun üzvüdür. Lakin uzun müddətdən sonra Buker öyrənir k, qrupun üzvləri öldürülməyə başlanılır. Bunun üçün Buker işini yarımçıq qoyaraq qrupun sağ qalmış heyətini xilas etmək qərarındadır. Heyət üzvlərini isə Vyetnamnan olan keçmiş düşmən mayor Min Van Txieydir. Min Van qrupun üzvlərinin məlumatları başqalarına yaymamaları üçün onları öldürür ki, Konrad Morqan adında siyasi səsvermədə qalib olsun…

## Rollarda

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Delta dəstəsi

**"Delta" dəstəsi** — 1986-cı ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilmiş ABŞ filmi.

## Məzmun
Polkovnik Nik Aleksandr və "Böyük" Skott MakKoyun əmri altında dünya səviyyəli döyüşçü bir şöbə "Delta əməliiyatı" adı altında amerikan turistlərini ələ keçirən terroristlərin yaşadığı Beyrut şəhərinə göndərdi. Onlara Yaxın Şərq gəldikdən sonra xəbər çatdı ki, terroristlər qadınlar və uşaqlarə azad etmişdir. Lakin hələ də fanatik cinayətkarlar kişiləri məktəb binasında saxlayırlar. "Delta" dəstəsi qarşısındakı hər şeyə tab gətirə bilir və terroristlərindən bütün girovları azad edirlər. Lakin bu missiya yenə də bitmir. Həmin quldurlar Tehrana bir neçə girov göndərir. Hələlik döyüş Aleksandr və MakKoya qarşı işləyir...

## Rollarda

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Sopor

**Sopor** ( — **keylik, süstlük, yuxu**) (soporoz hal - ) — şərti reflekslərin itməsi və reflektor fəaliyyətin saxlanılması ilə huşun qaralması və itməsi, qeyri adi və müəyyən "dərin yuxu". 
Xəstə ətraf mühitə qarşı tam laqeyd olub, tapşırıqları yerinə yetirmir, sualları cavablandırmır. Ağrı qıcıqlarına mimiki əzələlərlə cavab verir. Bəzən ağrının şiddətindən asılı olaraq digər hərəki reaksiyalarla da cavablandırıla bilinir. 
Bu hal topor da (ölüm yuxusu; ölümcül yuxu) adlandırılır.

## İstinadlar
 
## Həmçinin bax
* Koma
* Diabetik koma
* Somnolens
Türkiyə şəhərlərinin siyahısı

**Türkiyə şəhərləri** — Türkiyənin əhali sayına görə şəhərlərinin siyahısı. Siyahıda Türkiyənin əhali sayı 7 000 nəfərdən çox olan şəhərlərinin siyahısı verilib.

## Əhali sayı milyon nəfərdən çox olan şəhərlər
Siyahıda 31 dekabr 2007-ci il tarixə əhalisi milyondan çox olan şəhərlərin siyahısı verilib. Siyahıda 21 oktyabr 1990-cı il və 22 oktyabr 2012-ci il tarixində olan siyahıyalmanın nəticələri nəzərə alınıb.

## Xarici keçidlər
* State Institute of Statistics 
* The World Gazetteer: Turkey: Map of Largest Cities

## Həmçinin bax
Qaliçli Daniil

**Danil Romanoviç Qalitski** () (1201-1264) — Qalitsiya-Volın knyazı.

## Həyatı

1259-cu ildə monqol-tatar basqınlarından sonra Qaliç-Volın knyazı Danil Qalitski dağıdılmış şəhərləri, qalaları bərpa etmək məqsədilə alman sənətkarlarını, memarlarını, ticarət adamlarını knyazlığa dəvət etdi. Əcnəbi mühacirləri cəlb etmək məqsədilə o, Maqdeburq şəhər hüququna müvafiq olaraq, onlara yerli idarəetmə, məhkəmə sistemində azadlıqlar vermiş, sosial-iqtisadi sahədə bir sıra imtiyazlar bağışlamışdı.

Knyaz Danil Qalitskinin apardığı siyasət təcrübəli alman sənətkarlarının, inşaatçılarının, tacirlərinin fəal şəkildə Qərbi Ukraynada məskunlaşması ilə nəticələndi.

Knyaz Vladimir Vasilkoviçin dəfn mərasimini təsvir edən Qaliç-Volın salnaməsinin müəllifi yazırdı: «Onun tabutu üstündə bütün vladimirlilər - kişilər, qadınlar və uşaqlar; almanlar, surojlular və novqorodlular» ağlayırdılar.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər

* '''Генеалогия'''
* Михайло Грушевський. ХРОНОЛОГІЯ ПОДІЙ ГАЛИЦЬКО-ВОЛИНСЬКОГО ЛІТОПИСУ
* Довідник з історії України. За ред. І.Підкови та Р.Шуста.- К.: Генеза, 1993.
* Котляр Н. Ф. ДВОР ГАЛИЦКИХ РОМАНОВИЧЕЙ (XIII в.)  //Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2008. № 1 (31). С. 60–71.
* Котляр Н. Ф. Церемониал, этикет и развлечения княжеского двора Романовичей //Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2007. № 2 (28). С. 23–33.
Somnolens

**Somnolens** — tibbdə anormal oyadılabililən yuxululuq, başgicəllənmə ya yüngül huşsuzluq, yüngül hipnotik trans. Bu zaman xəstədə ayıldıqdan sonra natamam amneziya qeyd olunur.

## Həmçinin bax
* Koma
* Diabetik koma
* Sopor
* Stupor
* Vigilans

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Midazolam

**Dormicum** (Midazolam) – qısa müddətli təsirə malik benzodiazepinlər qrupundan olan sakitləşdirici, yuxugətirici dərman preparatı. Dormikum güclü anksiolitik, amnestik, qıcolma əleyhinə, sedativ effektli, sklet əzələlərini boşaldıcı qabiliyyətə malikdir. Tibbi invaziv müdaxilələrdən öncə pasientləri sakitləşdirmək məqsədilə, süni komalarda geniş istifadə olunur. Uzunmüddətli istifadə asılılıq yarada bilər.
Yuxudan qaçma (film, 1984)

**Yuxudan qaçma** — 1983-cü ildə istehsal olunmuş ABŞ qorxulu filmi.

## Məzmun
19 yaşı ötmüş Aleks Qardner yuxugörəndir. Bu bacarığından Aleks ilk zamanlar əyləncəli kart oyunlarını qazanmaq üçün istifadə edir. Amma bir müddət keçdikdən sonra oyunların birində mafiya qrupu ilə toqquşur. Bu səbəbdən Aleks hökumətə işləyən gizli təşkilata qatılmağa məcbur olur. Araşdırma zamanı aydın olur ki, Aleks paranormal gücü ilə digər insanların yuxusuna girməyi bacara bilər. Aleks elə başa düşürdü ki, bu eksperimentlər aydın şəkildə aparılacaq və yuxudan əziyyət çəkən insanlara kömək edəcəkdir. Getdikcə Aleks bu təşkilatdan şübhələnməyə başlayır. Aleks öyrənir ki, müştərilərdən biri yuxuda ürək tutmasından vəfat etmişdir. Bu hadisədən sonra Aleks bu təşkilatın heç də insanların xeyri üçün lazımi işlər görmədiyini başa düşür. Bu təşkilatın əsas məqsədi ABŞ prezidentinin yuxusuna girərək onu öldürməkdir. Təşkilatda işləyən ekstrasenslərdən biri prezidentin yuxusuna girməli və onu öldürməlidir. Bu müddətdə Aleks həmin ekstrasensə mane olmağa çalışır…

## Xarici keçidlər
*
Lazika (planlaşdırılmış şəhər)

**Lazika** - Gürcüstanda Qara dəniz sahilində inşası nəzərdə tutulan yeni şəhər. Gürcüstanda keçirilən parlament seçkilərində qalib gəlmiş Bidzina İvanişvili “Forbes” jurnalına müsahibəsində Mixail Saakaşvilinin “Arzular şəhəri”nin layihədən çox anekdota bənzədiyini, bunun ona çox gülməli gəldiyini söyləyib. Gürcüstanın regional inkişaf və infrastruktur naziri vəzifəsinə namizəd olan keçmiş futbolçu Kaxa Kaladze isə  bildirib ki, Gürcüstan prezidenti Mixail Saakaşvilinin “Arzular şəhəri” adlandırdığı Lazika şəhərinin tikintisi davam etdirilməyəcək.

## İstinadlar
Norveçcə Vikipediya

İki ədəd Norveçcə Vikipediya(Norveçcə:Norsk Wikipedia) versiyası vardır:biri Bokmål (və ya bəzən Riksmål) Norveçcəsi, o birisi də Nyorsk Norveçcəsi üçün mövcuddur.İlk saytı (yəni orijinal Norveçcə Vikipediyası) 26 noyabr 2001-ci ildə başladıldı, və orijinal olaraq məqalələri hər hansı bir Norveçcə növündə yazılmasına icazə verdi.Nyorsk Norveçcə növünə aid bir Vikipediya 31 iyul 2004də başladıldı.Bir səsvermənin nəticəsinə görə, ana Norveçcə saytı yalnız Bokmål oldu.

2007-ci ilin fevralında, Bokmål / Riksmål versiyasının məqalə sayı 100.000 məqaləyə çatdı, və Nyorsk saytı 20.000 ədəd məqalədən çoxa sahib idi.

Bokmålın ISO 639 kodu nb olmasına qarşı, Bokmål Vikipedisi hələ də http://no.wikipedia.org/ də təqdim edilir, çünki bu Vikipediya versiyası yalnız Bokmål deyil, Riksmal məzmunu olmasınada icazə verir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*

## Xarici keçidlər
* Bokmål/Riksmål Vikipediyası
* Nyorsk Vikipediyası
*
Anqkor

**Anqkor** — Kamboca: Bir zamanlar böyük Xmer imperiyasının paytaxtı olan bu şəhər, Kambocanın tropik meşələrinin içində yerləşir. Dünyanın ən böyük məbədi olan və şəhərə adını verən "Anqkor Vat", ölkənin ən çox turist gələn bölgəsidir.
Yorğan

**Yorğan** bir növ yataq örtüyüdür ki, ənənəvi olaraq üç qat fiberdən ibarətdir: bir toxunmuş parça üstdə, bir qat pambıq ya yun və toxunmuş parça arxada ki, yorğan tikmək texniki istifadə edərək birləşdirilir.

## Yorğan Azərbaycan Atalar sözlərində
* Bir birədən ötür yorğanı yandırmazlar.
* Bir subay oğlan, bir mitil yorğan.
* Cecimin axır yorğanı.
* Hələ yoğunu yorğan altındadır.
* Xan yorğanı mitil olmaz.
* Yorğanı göydə ayağı uzun.
* Yorğanına görə qıçını uzad.

## Xarici keçidlər
* The Alliance for American Quilts
* Ralli Quilts of India and Pakistan 
* American Quilter's Society
* American Quilt Study Group
* Quilt National
* Visions: the Art of the Quilt
* International Quilt Study Center & Museum
* Quilting and patchwork in the British Isles 
* A history of patchwork quilts, including reference to Henry VIII
* International Quilts Collections

## Həmçinin bax
* Kürsü
Medisin-Hat

**Medisin-Hat** — Kanadanın Alberta vilayətində şəhər.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əflatun Kərimov

**Əflatun Xudkar oğlu Kərimov** () — tibb elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Kərimov Əflatun Xudkar oğlu 23 noyabr 1941-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1960–1966-cı illərdə N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda oxuyub.

1968–1971-ci illərdə Aspiranturaya, Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Döş qəfəsi cərrahiyyəsi kafedrasında oxuyub. 1983–1987-ci illərdə isə Sankt-Peterburq Həkimləri Təkmilləşdirilməsi İnstitutunda doktorluq oxuyub.

1988-ci ildən onkologiya kafedrasında işləyir. Onkologiya kafedrasının professoru, tibb elmləri doktorudur.

1971-ci ildə "Бронхологические методы исследования при различных заболеваниях легких" namizədlik dissertasiyasını, 1989-cu ildə isə "Аспергиллез легких" doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Kafedranın elmi istiqaməti – süd vəzisinin xərçəngi – klinikası, diaqnostikası, cərrahi müalicəsi və mədə-bağırsaq xərçənginin – klinikası, diaqnostikası, cərrahi müalicəsi. O, 235 elmi əsərlərin və 22 metodik tövsiyələrin müəllifidir.

2015-ci il 19 dekabrda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafındakı xidmətlərinə görə **[[Əməkdar elm xadimi]]** fəxri adı ilə təltif olunub.

Görkəmli cərrah, tibb elmləri doktoru, professor Bəybala Abbasovun qardaşıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu
Hipotireoz

**Hipotireoz** — davamlı olaraq qalxanabənzər vəzi hormonu — triyodtironin çatmazlığından meydana çıxan potoloji hal. Bu halın kritik forması böyüklərdə miksödemə (dərialtı selikli qişaların ödemi), uşaqlarda isə kretinizmə səbəb olur.

## Həmçinin bax
* Bazedov xəstəliyi
* Haşimoto uru
* Hipertireoz

## İstinadlar
Kürsü

thumb|İran qadınları kürsü ətrafında
200px|thumb|right|Kürsü

**Kürsü** — qışda evləri qızdırılması üçün istifadə olunan cihaz.

## İstifadə qaydası
Kürsü bunlardan ibarətdir: bir qısa masa və altında  keyfiyyətli, uzun müddət yanan və aşağı tüstü verən kömür ilə dolu manqal və kürsü yorğanı. Kürsü yorğanı masanın üstünə çəkilər ki, isti masanın altından çıxmasın və  boşa getməsin.

## Mədəni mövqesi
Azərbaycan və İranda Çillə gecəsində ailə kürsü ətrafında toplanır və bu gecəni qeyd edərdilər.

## Digər ölkələr
Bir Kotatsu adlı oxşar məhsul Yaponiyada istifadə olunur.

## Xarici keçidlər
*Kürsü nədir?
Kotatsu

thumb|Müasir bir Yapon ''kotatsu''su
**Kotatsu** () — bir aşağı, ağacdan masa çərçivəsidir ki, bir ağır yorğan ilə əhatə olunur bunun üzərinə bir masa üstü oturur. Altında bir istilik mənbəyi var, ki çox vaxt masanın öz daxilində yerləştirilib.Kotatsu demək olar ki, yalnız Yaponiyada istifadə olunur, baxmayaraq ki oxşar cihazlar digər yerlərdə istifadə olunur.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
*Kürsü
Tuqi xətti

**Tuqi xətti** — Ərəb xətt növü.

## Tarixi
Tuqi xətti ("hökmdar fərmanı, möhürü, yazısı") XIII əsrdə ərəb (Bağdad) şairi və xəttatı Əbülfəzl Dinəvəri tərəfindən yaradılmışdır. Meydana gəldiyi ilk gündən, əsasən hökmdar fərmanları və məhkəmə sənədlərinin yazılmasında istifadə olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tuqi xətti
Nəstəliq xətti

**Nəstəliq xətti** — Ərəb xəttatlıq növü.

## Tarixi
Nəstəliq xətti XIV əsrin sonunda nəsx və təliq xətlərinin sintezi nəticəsində yaradılmış və ərəb əlifbası ilə yazılan bədii xətt növlərindən birinə çevrilmişdir.

Məşhur xəttat Mir Əli Təbrizi tərəfindən yaradılan nəstəliq 15–16-cı əsrlərdə Yaxın Şərqdə, xüsusilə də İran və Azərbaycanda geniş yayılmış və əsasən kitabların üzünün köçürülməsində, məktub və sənədlərin yazılmasında və qitələrin hazırlanmasında geniş tətbiq olunmuşdur. Sonralar daha geniş yayılan nəstəliq xətti gümüş, bürünc və s. qiymətli metallardan, habelə saxsıdan hazırlanan qabların və s. bəzək əşyalarının tərtibatında, XVII əsrin əvvəllərindən isə adi yazılarda da istifadə olunmuşdur.

## İstinadlar
Siyaqət xətti

**Siyaqət  xətti**—Ərəb xətt növü.

## Tarixi
Siyaqət xətti (hərfi tərcüməsi “hesablamaq” deməkdir) XIV əsrdən sonra yaranmış və daha çox dəftərxana və hesabdarlıq işlərində tətbiq olunmuşdur.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*Siyaqət xətti 
*Uyğur türklərinin xətti və mədəniyyəti
Divani xətti

**Divani xətti** — Ərəb xətt növü.

## Tarixi
Nəstəliq xəttinin iranlı xəttatlar tərəfindən ixtirasından sonra iranlı xəttatlarla Osmanlı xəttatları arasında əsl rəqabət başlanır. Osmanlı xəttatları nəstəliq xəttini dəyişdirərək yeni –divani xəttinin əsasını qoyurlar. Yəni, divani xəttini osmanlılar, daha dəqiq, XV əsrin xəttatı İbrahim Münif yaratmışdır.

Bu xətt növü yaradıldıqdan sonra bir çox müsəlman ölkələrində yayılmış, Osmanlı dövlətində pul vəsiqələri, verilən hökm, əmr və fərmanlar, habelə məktub və digər yazılı sənədlər məhz divani xətti ilə yazılmağa və çap olunmağa başlanmışdır.

Divani xətti ilə kitab üzü köçürülməsinə o qədər də əhəmiyyət verilməmişdir. AMEA Əlyazmalar İnstitutunda divani xətti ilə yazılmış sənədlər mövcuddur ki, onların da arasında M.F.Axundovun adına Türkiyədə tərtib edilmiş fərman diqqəti xüsusilə cəlb edir. Burada həmçinin təmiz divani xətti ilə yazılmış 7 ərəbdilli əlyazma kitabı və divani ünsürlü nəsxlə köçürülmüş daha bir ərəbdilli əlyazma qeydə alınmışdır.
Sonralar divani təkmilləşdirilərək özünün hazırkı mükəmməl görünüşünə çatdırılmışdır.

Hazırda divaninin iki növü – qəliz divani və qırma divani mövcuddur.





Qırma divanidən fərqli olaraq qəliz divani növündə özündən sonrakı hərflərlə birləşməyən əlif, dəl, zəl, ra və vav hərfləri əyri xətlərlə özündən sonrakı hərflərlə birləşdirilir, xəttin oxunuşunu həm qəlizləşdirir, həm də ona
özünəməxsus gözəllik vermiş olur.

## Mənbə
* Adilov M. M.. Azərbaycan paleoqrafiyası. Bakı: Elm, 2009, 224 s.
Əjdahanın qayıdışı (film, 1972)

**Əjdahanın qayıdışı** və ya **Əjdahanın yolu** () — 1972-ci ildə Brüs Li və Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilən Honkonq filmi.

## Məzmun
 
Tanq Lunq İtaliyanın paytaxtı Romada restoranda işləyən ailə dostlarının banda qrupu tərəfindəntəzyiq edildiyi xəbərini alır və onlara kömək etmək üçün bura yollanır. Romada onu Çen Çinq Hua qarşılayır. Tanq Lunq restoranın işçilərinin karate döyüş sənəti ilə məşğul olduqlarına fikir verir. Ardınca restorana banda qrupu gələrək, əyləşənləri buradan uzaqlaşdırır. Bossun köməkçisi olan Ho restoranın sahibi olan Vanq dayıdan restoranını tələb edirlər və gecəyə kimi bu barədə onlara cavab verməsini tələb edir. Gecə vaxtı banda qrupu onlara təzyiq edir. Bu zaman Tanq Lunq döyüşərək, onları məğlub edir.

Tanq Lunq onlara Çin döyüş sənətlərini göstərməyə başlayır. Bir müddət sonra Tanq Lunq və Çen Çinq Hua naməlum şəxsin onlara silah tuşladığını görür. Həmin şəxs onları Bossuna aparmalıdır. Lakin bu zaman Tanq Lunq onu məğlubiyyətə düçar edir və Bossuna göndərir. Bundan qəzəblənən Boss adamlarını restorana getməsini və onlara təzyiq etməsini tələb edir. Tanq Lunq banda qrupunu yenidən məğlub edir. Bir müddət sonra həmin naməlum şəxs Tanq Lunq və Çen Çinq Huaya müqavimət göstərir. Lakin yenidən məğlubiyyətə düçar olaraq, buranı tərk edir. Tanq Lunq Çen Çinq Huanın qaçırıldığını başa düşür.

Tanq Lunq və dostları Bossun evinə yollanırlar. Onlar Bossun adamlarını məğlub edərək, Çen Çinq Huanı geri götürürlər. Banda qrupu Tanq Lunqun qarşısında əlacsız vəziyyətdə qalır. Bu səbəbdən Boss Tanq Lunqu öldürmək üçün peşəkar idmançı olan Amerikalı Koltu bura dəvət edir. Bu müddətdə Tanq Lunqun Honkonqa geri dönməsi üçün ona məktub gəlir. Lakin Tanq Lunq işini başa çatdırmaq niyyətindədir. Bu zaman Bossun köməkçisi Ho onlarla sülh müqaviləsi bağlamaq üçün Bossundan məktub gətirir. Tanq Lunq, Vanq dayı, Toni, Cimmi və Tommi, Ho ilə birlikdə Bossun evinə yollanırlar. Lakin onlar Roma kolizeyinin ətrafına çatırlar. Bu zaman onlar Boss tərəfindən göndərilmiş iki nəfəri müşahidə edirlər və onlarla mübarizə aparmağa başlayırlar. Tanq Lunq onları məğlubiyyətə düçar edir və Ho-nu təqib etməyə başlayır. Lakin Vanq dayı Bossa işlədiyindən, dostlarını öldürür. Vanq dayı restoranı Bossa sataraq Honkonqa geri dönmək niyyətindədir.

Tanq Lunq Roma kolizeyinə çatır və Kolt adlı döyüşçünü müşahidə edir. Onlar mübarizə etməyə başlayırlar. Mübarizənin sonunda Tanq Lunq çətinliklə də olsa, qələbə qazanır. Lakin Kolt onunla sona qədər döyüşmək qərarına gəlir və Tanq Lunq onu öldürmək məcburiyyətində qalır. Tanq Lunq onun bədəni üzərinə hörmət əlaməti olaraq, onun köynəyi ilə örtür. Bir müddət sonra dostlarının qaldığı yerə gəlir və onların öldüyünü görür. Bu zaman Boss avtomobili ilə bura gələrək, Ho və Vanq dayını öldürür. Tanq Lunq ona qarşı müqavimət göstərən zaman Çen Çinq Hua və dostu Kuen polislərlə birlikdə bura çatırlar. Tanq Lunq, Çen Çinq Hua və Kuen öldürülmüş dostlarını müşahidə edirlər. Bir müddət sonra Tanq Lunq, Çen Çinq Hua və Kuen ilə vidalaşaraq, Honkonqa geri dönür.

 
## Rollarda

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
* Complete filmography of Bruce Lee's career
İtkin düşmüşlər (film, 1984)

**İtkin düşmüşlər** — 1984-cü ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilən ABŞ filmi.

## Məzmun
10 il əvvəl vyetnam düşərgəsindən xilas olmuş lolkovnik Breddok Vyetnama qayıdır ki, Vyetnam müharibəsi ərəfəsində əsir götürülmüş ABŞ əsgərlərini tapsın...

## Rollarda

## İstinadlar

## Həmçinin bax
ABŞ filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər

Filmi izlə (azərbaycan dilində)
*
Rüqə xətti

**Rüqə xətti** və ya **ruqə xətti** — ərəb xətt növü. Ruqə xətti (hərfi tərcüməsi "məktub", "dəri parçası" deməkdir) – Sürətli yazı xətti olan ruqə də tuqi kimi XIII əsr şairi və xəttatı Əbülfəzl Dinəvəri tərəfindən yaradılmışdır. Bu bədii xətt növü ərəb əlifbasındakı klassik altı xətt növünə daxildir. Ruqə orta əsrlərdə əvvəllər adi əlyazmalarda, sonralar isə kitab başlıqlarında, ünvanların yazılışında tətbiq olunmuşdur. Ruqə xətti sadə və estetik, təsiri zəif olduğu üçün həmin xətdən kitab üzü köçürülməsində çox nadir hallarda istifadə edilmişdir. Bu xətt Azərbaycanda daha az məlum olan xətt növü kimi tanınsa da, AMEA Əlyazmalar İnstitutunda rüqə xətti ilə yazılmış 6 ərəbdilli əsərin saxlandığı müəyyən edilmişdir. Hazırda, əsasən ərəb ölkələrində adi yazıda geniş istifadə olunur.

## İstinadlar
Nəsx xətti

**Nəsx xətti**—Ərəb xətt növü.

## Tarixi
Nəsx xətti (lüğəvi mənası "üzünü köçürmək", "ləğv etmək", "şəklini dəyişmək"dir) – XII əsrdən etibarən kufi xətti təkmilləşdikdən sonra
İbn Muğlə Şirazi bu xətt növünü ixtira etmiş və bu ad özündən əvvəlki xətti, yəni kufi xəttini aradan çıxardığı üçün yeni xətt növünə verilmişdir. Digər qədim xətlərlə müqayisədə nəsx özünün sadəliyi, rahat oxunuşu və rəvan yazılışı ilə diqqəti daha çox cəlb edir. Kufi xəttinin yerini tutan nəsx meydana gəldiyi ilk gündən "Quran", dua, bədii kitabların yazılışı və üzünün köçürülməsində, habelə dəftərxana işlərində geniş istifadə olunmuşdur.

Hazırda İslam ölkələrində nəsx xəttinin iki növündən – yaquti nəsx və İrani nəsxdən istifadə olunur. Yaquti nəsx hicri tarixlə 698-ci ildə ildə vəfat etmiş ustad Yaqut Mustəsəmi tərəfindən ixtira olunaraq təkmilləşdirilmişdir.

İrani nəsx isə Səfəvilərin hakimiyyəti dövründə yaşayıb-yaratmış xəttat Əhməd Neyrizi tərəfindən ixtira olunaraq bütün İslam ölkələrində, xüsusilə də İran ərazisində geniş istifadə olunmuşdur.

## İstinadlar
Süls xətti

## Tarixi
Süls xətti (hərfi mənası "üçdə bir" deməkdir) – Ərəb əlifbasında yazılan klassik xətt növlərindən biri sayılan süls X əsrdə məşhur ərəb xəttatı Əbu Əli Məhəmməd ibn Muğlə tərəfindən yaradılmışdır. Bu xətt növündə hərflərin üçdə bir hissəsi əyri, qalan hissəsi isə düz cizgidə yazılır ki, bu da sözlərin bir-birinə toxunaraq yazılmasına imkan verir. Süls xətti özünəməxsus gözəlliyə malik olduğu üçün xətt ustadları onu "ummul-xutut", yəni "xətlərin anası" adlandırmışlar.

Qədim xəttatlar belə hesab etmişlər ki, süls ilə yaza bilən bir şəxs çox asanlıqla ruqə, tərfi, müsəlsəl və nəsx kimi xətlərlə də yaza bilər. Çünki
xətlərə mükəmməl yiyələnməyi, möhkəm əli və böyük məharəti daha çox süls xətti tələb edir.

İslam memarlığında məscid və ziyarətgahların bəzədilməsinə xüsusi diqqət yetirildikdən sonra süls xəttindən də günbəzlərin tavanlarının, minarələrin, ziyarətgahların, habelə qəbir daşlarının yazılmasında geniş istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Reyhani xətti

**Reyhani xətti** — Ərəb xətt növü.

## Tarixi
Reyhani xətti XI əsrdə məşhur ərəb xəttatı İbn Muğlənin tələbəsi və davamçısı olmuş, daha çox İbn Əl-Bəvvab təxəllüsü ilə tanınmış görkəmli xətt ustası Əli ibn Hilal tərəfindən yaradılmışdır.
Zahiri görünüşü bir qədər süls xəttinə bənzəsə də, bəzi özünəməxsus elementləri ilə
fərqlənir. Belə ki, sülsdən fərqli olaraq burada "əlif" və "ləm" kimi hərflərin başları yazı istiqamətində çevrilir. Bu xətdən əsasən yazılı ədəbiyyatda istifadə olunur.

## İstinadlar
Tuğra

**Tuğra** () — Gerb, dövlət nişanı. Osmanlı dövlətində sultanın şəxsi imzası və möhürü kimi istifadə olunan ərəb hərfləri ilə yazılmış  xəttatlıq nişanəsi.

## Tarixi
Tuğra (və ya təğma) xətti (monqol mənşəli sözdür) – Bu xətt növünü monqolların quş toteminə və simurq kimi əfsanəvi quşlara olan inam və etiqadlarının yadigarı hesab etmək olar.

Toğrul bəyin hakimiyyəti dövründə tuğra xətti xəttatların diqqətini cəlb etməyə başlamışdır. Özünəməxsus üslub və elementlərlə yazılan tuğra xətti özündə əfsanəvi quşların qanadlarını əks etdirir. Meydana gəldiyi ilk dövrdən müxtəlif tuğra növləri yaranmış və görünüşünü daha da gözəlləşdirən elementlər əlavə olunmuşdur.
Tuğradan daha çox hökmdarların möhür və adlarının yazılmasında istifadə olunmuşdur. Bəziləri bu xətti "asılı xətlər", "turə", "hilalvari" və
"qərğan" da adlandırmışlar.

## Osmanlı sultanlarının tuğraları


Şəkil:tugra decomposed.png|Tuğra elementləri
Şəkil:Tughra Orhan I.jpg|I Orxanın (1326) ilk tuğrası
Şəkil:Tughra Suleiman.jpg|Sultan Süleyman Qanuninin tuğrası (1520)
Şəkil:Tughra of Selim III.JPG|III Səlimin tuğrası (1789)
Şəkil:Abdul Hameed II Sign.svg|II Əbdülhəmidin tuğrası (1876)
Şəkil:Tughra of Mehmed V.JPG|V Mehmedin tuğrası
Şəkil:Gate of Felicity Topkapi Istanbul 2007 detail 003.jpg



## Xarici keçidlər
* TUĞRA NƏDİR?   
* Ottoman Sultan Tughras
* Tughra of the Ottoman Sultan Mahmud II 
* Tughras of the Ottoman Sultans 

## İstinadlar
Qrand-Preri

**Qrand-Preri** — Kanadanın Alberta vilayətində şəhər.

Şəhər Alberta vilayətinin şimal qərbində yerləşir. Şəhərin əhalisi son illər sürətlə armağa başlamışdır. Tarixi baxımdan böyük önəmə sahib olmayan şəhər Alberta vilayətinin ən böyük 7-ci şəhəridir. Edmonton və Kalqari şəhərlərindən sonra yerləşdiyi əyalətdə iqtisadi baxımdan üçüncü yerdə dayanır. Burada neft, qaz, kənd təsərrüfatı, meşə sənayesi yüksək səviyyədə inkişaf etmişdir. Şəhərin Alberta və Britaniya Kolumbiyası əyalətlərinin sərhəddinə yaxın olması, şəhərdən gündəlik çoxlu sayda yük maşınlarının keçməsinə səbəb olur. Alberta vilayətində alınan mallara vergi təyin edilməməsi səbəbindən, bazar günləri ətraf şəhərlədən bura gələnlərin sayı kəskin artır.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kufə

**Kufə**, (Ərəbcə: الكوفة *əl Kufə*) — İraqda şəhər, Bağdadın 170 km cənubunda, Nəcəfin 10 km şimal-şərqində yerləşir. Fərat çayı kənarındadır. 2003-cü il məlumatına görə əhalisi 110.000 nəfərdir. Əli ibn Əbu Talib dönəmində xilafətin mərkəzi idi. Paytaxt olduğu müddətdə mədəni təbəqəsi və müasir dövrdə Şiə Müsəlmanlardan  ibarət idi.

Nəcəf və Kufə şəhərləri bir-birlərinə çox yaxındırlar və bu səbəbdən onları iki ayrı şəhər hesablamaq olmur. Muxtar Seqefinin İmam Hüseyn ibn Əli uğrunda qaldırdığı üsyan bu şəhərdə olub.

## İstinadlar
Yıva boyu

**Yıva boyu** — Oğuz xaqan dastanına görə Oğuz türklərinin 24 boyundan biri və Mahmud Qaşqarlıya görə "Divanü Lüğat-it-Türk"dəki iyirmi iki Oğuz bölüyündən dördüncüsü. 

Bəlgələri budur: 30px deyə tanıtdığı bir Oğuz boyudur. Yıva boyunun onqonu tuygun, yani "yaşlı erkək çaxırdoğan"dır. Professor Bazin Özbəkcədəki qarşılığını tapıb: qara erkək Qarçıqaydır. Qaraqoyunlu dövlətini idarə edən Baharlı sülaləsi və eyni nəsildən olan Səədli oymağı Yıva boyundan idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kafesoğlu, İbrahim. *Türk Milli Kültürü*. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1977. ''sayfa 134''

## Həmçinin bax
* Damğa
I Kanişka

**I Kanişka** —  78-144-ci illərdə Kuşan imperiyasının xaqanı.

## Həyatı
Kuşan dövləti, ən parlaq zamanını Kanişka dönəmində (78-144) yaşadı. Pişəvər şəhərinin səs-sorağı hər yana yayıldı.

## I Kanişka və Hindistan mədəniyyəti
Maurilərin ardınca Kuşanlar sülaləsi (b.e-nın I-III əsrləri) qədim Hindistanın tərəqqisini yüksəklərə qaldırdı. Xüsusilə, Kanişkinin hakimiyyəti dövrü (b.e. 78-144) buraya aid edilir. B.e-nın I-III əsrlərində handhar incəsənət məktəbi mühüm yer tutdu. Bu məktəbdə Şimali Hindistan, Orta Asiya, Yunan-Roma məktəbinin ənənələri üstünlük təşkil edirdi. Bu məktəbin özüməxsusluğu Buddanın ideallaşdırılmış gözəl insan obrazında antropomorf təsvirdə verilməsi ilə izah edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Kuşan imperiyası

## Xarici keçidlər