Mixail Tsxakaya

**Mixail Qriqoryeviç Tsxakaya** (təxəllüsü — Barsov; ) — Gürcü inqilabçısı, sovet dövlət xadimi və partiya lideri. 1920-ci ildən Komintern İcraiyyə Komitəsinin üzvüdür. SSRİ Ali Sovetinin 2–3-cü çağırış deputatı (1938–1950).

## Həyatı
Mixail Tsxakaya keşiş ailəsində anadan olub.

Kutaisi ruhanilər məktəbini bitirdikdən sonra Tiflis ruhanilər seminariyasına daxil olmuşdur. Lakin inqilabi təbliğat apardığına görə buradan 1886-cı ildə qovulmuşdu. 1892–1893-cü illərdə "Mesami-Dasi" sosial-demokratik təşkilatının təşkilatçılarından biri olub. 1897-ci ildə 5 il Qafqazdan sürgün edilmişdir. 1898-ci ildən Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının (RSDFP) Yekaterinoslav Komitəsində, "Yujnı Raboçi" qəzetində çalışmışdır. 1900–1902-ci illərdə yenidən həbs edilmiş və sonra vətəninə sürgün edilib. 1903-cü ildən etibarən Tsxakaiya, Zaqafqaziya sosial demokratik təşkilatlarının birləşdirici qurultayı tərəfindən qurulan Qafqaz Birliyi Komitəsinin üzvü seçilmişdir.

Mixail Tsxakaya 1904-cü ildə Tiflisdə İosif Cuqaşvili (İosif Stalin) və Kato Svanidzenin toyunda bəyin sağ dişi olmuşdur.

RSDFP-nin III qurultayının (1905) nümayəndəsi olanda Mixail Tsxakayanın qırx yaşı vardı və o, qurultayın "ən yaşlı" nümayəndəsi idi. Bakıda 1905–1907 inqilabının iştirakçısı olmuşdur. 1907-ci ilin yazında Londonda keçirilən RSDFP V Qurultayında iştirak etmişdir. 1907–1917-ci illərdə Cenevrədə sürgündə yaşamışdır. RSDFP-nin "İrəli" qrupunun üzvü idi.

1917-ci ildə Vladimir Leninlə birlikdə möhürlənmiş vaqonda Avropadan Rusiyaya qayıtdı. Aprel konfransının iştirakçısı olub. 1917–1920-ci illərdə. RSDFP (b) Tbilisi Komitəsinin üzvü idi. Anastas Mikoyan, Tiflisə qayıtdıqdan sonra Mixail Tsxakayanın pulsuz qocalar evində yaşamaq üçün orada məskunlaşdığını xatırlayırdı: "Mixail Tsxakayaya ən azı kiçik bir pul müavinəti verilməsi məsələsi ortaya çıxanda, o, pul məsələlərində təvazökar və inanılmaz dərəcədə vicdanlı idi. Vəziyyətinin maliyyə baxımından olduqca qənaətbəxş olduğunu qəti şəkildə ifadə etdi". 1919-cu ilin ortalarında hakimiyyətə gələn Menşeviklər onu tutub Kutaisi həbsxanasına salana qədər qocalar evində qaldı".

1919-cu ilin iyununda Menşevik hökuməti tərəfindən Kutaisidə tutuldu və 1920-ci ilin mayında sərbəst buraxıldı. Gürcüstan Kommunist Partiyası (Bolşeviklər) Mərkəzi Komitəsinə üzvü seçildi.

## Sovet dövrü

1921–1922-ci illərdə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası hökumətinin Gürcüstan SSRdə nümayəndəsi idi. 1923–1930-cu illərdə Gürcüstan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinin sədri və Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədrlərindən biri, SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinin üzvü (1922–1937) işləmişdir.

1922-ci ildə SSRİ-nin qurulması haqqında Müqavilədə ZSFSR-i təmsil edərək imza atmışdır.

1920-ci ildən — Komintern İcraiyyə Komitəsinin üzvü; 1931-ci ildən — Beynəlxalq Nəzarət Komissiyasının üzvü. Sov.İKP (b) 10, 11, 13 və 15–17-ci qurultaylarının nümayəndəsi; 2–7-ci Komintern Konqreslərinin işində iştirak etmişdir.

A.Q.Avtorxanov xatirələrində 1920-ci illərdən bəri bir epizoddan bəhs edirdi: "Gürcüstan MSK-nın sədri Mixail Tsxakayanın Moskvaya gəlişi ilə əlaqədar olaraq gürcü icması onun şərəfinə ziyafətə toplaşmışdı. Axşam Stalin gəldi, Mixail Tsxakayanın şərəfinə tost dedi və onu Tiflis dövrünün müəllimi adlandırdı. Yaltaqlanan Mixail Tsxakaya bütün müəllimləri üstələyən tələbəsinə qarşılıqlı tost dedi.".

Mixail Tsxakaya Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir (8.12.1944).

19 mart 1950-ci ildə ağır xəstəlikdən sonra, 12 mart 1950-ci ildə SSRİ Ali Sovetinin Millətlər Şurasının III çağırış Millətlər Şurasına Abxaziya SSR Suxum kənd dairəsindən deputat seçildikdən bir müddət sonra vəfat etdi. Tiflisdə Mtatsminda dağında Panteonda dəfn edilibdi. 1980-ci illərdə panteondan çıxarılmışdır.

## Bəyanatları
İti ağıl və hazırcavablıq ağılın asqırmasıdır.

## Xatirəsi
Gürcüstan SSR Senaki rayon mərkəzi (1976-cı ilə qədər — Mixail Tsxakaya, sonra — Tsxakaya), Tiflisdəki bir küçəyə (indiki — Vukol Beridze) 1933–1989-cu illərdə Tsxakayanın adı verilmişdir.

Tsxakayanın xatirə lövhələri Moskvada (Serafimoviç küçəsi, 2) və Tbilisidə (Leo Kiacheli küçəsi, 16) quraşdırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898–1991
* 
* Хронос
* 
* Публичная энциклопедия
* https://web.archive.org/web/20160307203430/http://guides.rusarchives.ru/browse/gbfond.html;jsessionid=CYyoO8Uhs4gyIbz8?bid=141&fund_id=316680&sort=title&direction=desc