open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Svetlana Morqunova

**Svetlana Mixaylovna Morqunova** (; ) — 1961-ci ildən Sovet Mərkəzi Televiziyasının rus diktoru, televiziya və radio aparıcısı. "Mavi işıq" və "Səhər poçtu" proqramlarının aparıcılarından biri olub. 2024-cü il 10 mart tarixində vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xalxin-Qol çayı

**Xalxin-Qol çayı** (;  — Monqolustanın şərqində Çinin Daxili Monqolustan Muxtar Rayonu ərazisində yerləşən çay. Çay həm də monqol mənşəli *-iin* şəkilçisi ilə Kalxin Qol və ya Xalx çayı kimi də adlandırılmışdır. Çayın mənbəyi Daxili Monqolustan Muxtar Rayonu ərazisindəki Böyük Xinqan dağlarının qərb yamaclarından başlayır. Aşağı tərəfdə isə Çinin Daxili Monqolustan Muxtar Rayonu ilə Monqolustan Respublikası arasında dövlət sərhəddini təşkil edir.

Çayın yatağı dolama və şaxələnmişdir. Sahilləri sıldırım, yamacların hündürlüyü 1–3 m, çay ağzına yaxın əraziləri alçaq, bataqlıq, qamış və kolluqlarla örtülmüşdür. Çay iki qola bölünür. Sol hissədən Buir-Nur gölünə, sağdan isə Biur-Nur və Dalanur göllərinə birləşdirən Orçun-Göl çaylarına axır. Xalxin-Qol çayı 7 il 6 ay davam etmiş Sovet-Yapon sərhəd münaqişəsinin həll edici fazası hesab olunan Xalxin-Qol döyüşü məşhurdur. 1939-cu ilin 11 may-16 sentyabr tarixləri aralığında Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı ilə Yaponiya imperiyası arasında çay yatağı və çay qolları boyunca 4 ay davam etmiş şiddətli toquşşamalar baş vermişdir.

Döyüşlərə SSRİ tərəfdən Monqolustan Xalq Respublikası, Yaponiya imperiyası tərəfindən isə Mançjou-qo cəlb edilib. 41 min insanın həlak olması ilə nəticələnən toqquşmalar Yaponiya imperiyasının məğlubiyyəti ilə nəticələnmişdir.

## İstinadlar
Alekseev (soyad)

**Alekseev** — Rus soyadı.
 
* Alekseev — Ukrayna müğənnisi və bəstəkarı.
* L. S. Alekseev — səfir.
* A. E. Alekseev — Fitil kinojurnalının direktoru.

## Həmçinin bax
* Alekseyev
* Alekseyevka
Moonlight

* Moonlight Densetsu — Dali və Misae Takamatsunun sinqlı.
* Moonlight (XXXTentacion) — Amerikan repçi XXXTentacionun ikinci studiya albomundan yazdığı və ifa etdiyi bir mahnı.
Owen

* Owen Teague — amerikalı aktyor.
* Owen (yüngül pulemyot) — Avstraliya istehsalı olan yüngül pulemyot.
Hokuşin-ron

**Hokuşin-ron** () - İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl Yaponiya imperiyasında qəbul edilmiş siyasi doktrina. Doktrinə görə Yaponiya imperiyası Mançuriya və Sibir üzərindəki maraqlarını açıq şəkildə ifadə etmiş və həmin ərazilərin imperiyanın nüfuz dairəsinə daxil edilməli olduğunu bəyan etmişdir.
Summit

* Summit (superkompüter)
* Summit, Nyu Cersi
* Summit Entertainment — Birləşmiş Ştatlarda fəaliyyət göstərən kino şirkət
* GameSummit — Azərbaycanda keçirilən videooyun konvensiyası.
Gümrü döyüşü (1807)

**Gümrü döyüşü** — Rusiya-Osmanlı imperiyası arasında 1806–1812-ci illəri əhatə edən müharibə dövründə baş vermişdir. General P. D. Nesvetayevin başçılıq etdiyi rus qoşunları iki həftə ərzində Gümrüdə Osmanlı sərəsgəri Yusif Paşanın üstün qüvvələrinin hücumlarını dəf etdi və mövqe tutaraq qraf I. İ. Qudoviçin əsas qüvvələrinin gəlişini gözlədi.
1807-ci ilin yazında Cənubi Qafqazdakı rus qoşunlarının komandanı, baş general qraf İ. İ. Qudoviçin Axalkalakidəki dəstəsi uğursuzluğa düçar olduqdan və general-mayor P. D. Nesvetayevin dəstəsi Qars yaxınlığından geri çəkildikdən sonra türklər hücuma keçdilər. Ərzurumlu sərəsgər Yusif Paşa Anadolu qoşunları ilə (20.000 nəfər) Qarsa doğru hərəkət edərək general Nesvetayevə məktub göndərdi və ondan silahlarını yerə qoymasını tələb etdi. Nesvetayev o vaxt köhnə Tsalka qalasının xarabalıqlarında dayanmış Qudoviçin əmrinə uyğun olaraq geri çəkildi və öz dəstəsini (1900 nəfər) Gümrü kəndi yaxınlığında cəmlədi. Yusif paşa Qarsa yaxınlaşaraq Nesvetayevə qarşı 7000 nəfərlik dəstə göndərdi. Mayın 19-da türklər Nesvetayevin Gümrü yaxınlığındakı düşərgəsinə hücum etdilər. Sürətli hücum nəticəsində rus əsgərləri qabaqcıl istehkamlardan qovuldu və şiddətli döyüş başladı. Yalnız yayılım atəşi nəticəsində axşama doğru 400 nəfərə qədər insan itkisi olan türkləri geri çəkilməyə məcbur edə bildilər. Mayın 30-da Yusif Paşa 20 topun dəstəyi ilə 10.000 nəfərlə səhər saat 10-dan hücuma keçdi, lakin 9 saatlıq döyüşdə məğlub oldu. Qudoviçin yaxınlaşmasından xəbər tutan türklər iyunun 5-də hücuma keçdilər. Əvvəlcə kiçik dəstə artilleriya atəşinə tutuldu, sonra süvarilər hücuma keçdi, lakin piyadalar tərəfindən dəf edildi.

## İstinadlar
Hepatik ensefalopatiya

**Hepatik ensefalopatiya** — kəskin və xronik qaraciyər xəstəliklərinin beyin funksiyalarında törətdiyi geriyədönən və ləngimə xarakterli neyro-psixoloji (şüur, intellektual və hərəkətə nəzarət) dəyişiklərdir. İlk növbədə beyin qabığına məxsus şüur (xarici təsirə cavab və ayıqlıq), intellektual (yaddaş, qavrama, danışma, diqqət, xarakter və s.) və hərəkətə nəzarət funksiyaları pozulur. Proses irəlilədikcə qabığaltı mərkəzlərin fəaliyyəti, hətta tənəffüs mərkəzi də dayana bilir.

## İstinadlar
Hepatopulmonar sindrom

**Hepatopulmonar sindrom** — sirrozda 8–30% rast gəlinir və təbiətcə xroniki Qaraciyər xəstəliyi nəticəsində baş verən hipoksemiyadır. Hesab edilir ki, xroniki qaraciyər xəstəliklərinın ağciyərdə törətdiyi şunt mexanizmi aparıcı patomexanizmdir. 

Hepatopulmonar sindrom klinik olaraq uzanmış vəziyyətdən vertikal vəziyyətə keçərkən təngnəfəslik (platipnea) və saturasiyanın azlması (ortodeoksiya) ilə büruzə verir. Qanda oksigenin aşağı olması (pO2 < 70mm Hg, satrurasiya < 90) xarakterik göstəricidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Baddi-Kiari sindromu

**Baddi-Kiari sindromu** — Böyük qaraciyər venalarının tıxanması nəticəsində meydana gələn venoz durğunluq. Baddi-Kiari sindromunda qaraciyər venaları ilə yanaşı aşağı boş venada da tıxanma ola bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Portal vena trombozu

**Portal vena trombozu** — qapı venasının özündə və ya böyük şaxələrində (çöz və dalaq venaları, sağ və sol Qaraciyər şaxələri) kəskin və ya xroniki şəkildə ortaya çıxan, tam və ya hissəvi trombotik tıxanmadır. Xəstəliyin əsas əlaməti PH olsa da, kəskin və tam tıxanmalarda hepatosellular disfunksiya və digər qastrointestinal əlamətlər də (venoz işemiya) görünə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaraciyər travmaları

**Qaraciyər travmaları** — Qaraciyər qarının kut və açıq travmalarında ən çox zədələnən orqanlardan biridir. Qaraciyər zədələnmələrinin müalicə tələb etməyən kiçik hematomalardan başlamış, geniş parenxima destruksiyası və magistral damarların zədələnməsinə qədər dəyişən müxtəlif ağırlıq dərəcələri vardır. Qaraciyər zədələnmələrinin təxminən 80% digər zədələnmələrlə birlikdə rastlanır və təxminən 70–80% yüngül dərəcəli olur. Şübhəsiz ki, zədələnmənin ağırlıq dərəcəsi klinik gedişi və müalicə taktikasını müəyyən edən ən əsas amildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Portal hipertenziya

**Portal hipertenziya** — Portal təzyiq dedikdə, qapı venasındakı qanın damar divarına etdiyi təzyiq nəzərdə tutulur və bu təzyiq qanın splanxik venalardan qaraciyərə və aşağı boş venaya axmasını təmin edən əsas qüvvədir. Normada qapı venası ilə boş vena arasındakı təzyiqlər fərqi 5 mm Hg st. təşkil edir. Bu fərqin 5 mm Hg st.-dan çox olması *portal hipertenziya* kimi qəbul olunur. Təzyiqlər fərqi 12 mm Hg st.-dan yüksək olduqda isə, varikoz qanaxma riski yaranır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaraciyər rezeksiyası

**Qaraciyər rezeksiyası** — Qaraciyər rezeksiyası iki məqsədlə həyata keçirilir: qaraciyərdəki törəməni çıxarmaq üçün və canlı donordan qaraciyər hissəsi almaq üçün. Rezeksiya əksər qaraciyər şişlərinin müalicəsində ilk seçim olan radikal müalicə üsulu sayılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Arterial kimyaembolizasiya

**Arterial kimyaembolizasiya** — Arterial kimyaembolizasiya 1974-cü ildən tətbiq edilməyə başlanmışdır. Əvvəllər qaraciyər şişlərinin radikal müalicəsi sayılmış, lakin sonrakı tədqiqatlarda palliativ — şişazaldıcı müalicə üsulu kimi qəbul olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Portal vena embolizasiyası

**Portal vena embolizasiyası** — Portal vena embolizasiyasında məqsəd şişi müalicə etmək deyil, böyük rezeksiyalardan sonrakı qaraciyər yetməzliyinin əməliyyatönü profilaktikasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Transfiqurasiya kafedralı (İzyum)

**Transfiqurasiya kafedralı** () — Xarkov vilayətinin İzyum şəhərindəki pravoslav kilsəsi. 1680-ci illərin əvvəllərində şəhərin qurulması (İzyum qalasının tikintisi) zamanı inşa edilmişdir. Kilsədə bazar günü məktəb fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
İzyumda və Xarkov vilayətində sağ qalmış ən qədim bina 1684-cü ildə Ukrayna barokko üslubunda İzyum alayının komandirinin vəsaiti hesabına tikilmişdir. Dekorasiya Xarkovdakı Şəfaət Katedralini xatırladır. Ola bilsin ki, hər iki məbəd eyni komanda tərəfindən ucaldılıb.

Xaç formalı plana malik beş günbəzli kafedral 1684-cü ildə təqdis edilib və təmirdən sonra 1751-ci ildə təmir edilib. Poltava döyüşündən sonra I Pyotr məbədə qurbangah İncilini təqdim etdi. İnqilabdan əvvəl alayın hərbi kampaniyalarda aldığı kuboklar məbədin divarlarına asılırdı. 1825-ci il sentyabrın 12-dən sentyabrın 25-dək Rusiyanın cənubuna gedərkən İzyumda dayanan I Aleksandr kafedralda dua etdi.

1846-cı ildən 1866-cı ilə qədər məbəd qərb tərəfində vestibül və zəng qülləsi əlavə edərək ianə toplamaq üçün genişləndirildi. 1902–03-cü illərdə. bina mühəndis M. I. Lovtsovun layihəsinə uyğun olaraq yenidən quruldu: armud formalı günbəzlər soğanaqlılarla əvəz edildi və stulların yuxarı hissəsi boyunca kokoşniklər yerləşdirildi.

1866-cı ildə məbədin dörd qurbangahı var idi: Rəbbin Transfiqurasiyası şərəfinə, Salonikli Müqəddəs Böyük Şəhid Demetriusun şərəfinə, Müqəddəs Peyğəmbər İlyasın şərəfinə, Müqəddəs Peyğəmbər Annanın şərəfinə.

1930-cu illərdə kilsə xidmətlər üçün bağlandı. Müharibənin əvvəlində kafedral talan edildi və anbar kimi istifadə edildi. 1941-ci ilin payızında Sovet ordusu geri çəkilərkən zəng qülləsini və vestibülü partladıb
.

1953–55-ci illərdə kafedral, bərpaçıların fikrincə, XX əsrin əvvəllərindəki təmirdən əvvəl olduğu formada iri naxışlı kərpiclərdən bərpa edilmişdir. Dəmir dam örtüyü 1983-cü ildə mislə əvəz edilmişdir.

## Memarlığı

Beş qülləli ("beş bayraqlı") kafedral kazak barokko üslubunda tikilmişdir; həcm-məkan quruluşuna görə Staroçerkasskaya Kafedralına yaxındır. Yan budaqların beşbucaqlıları mərkəzi həcmə yapışdırılır. Trapezoidal en kəsiyi olan sövdələşmələr "doğranmış taxta tağların yastı kənarlarını" xatırladır. Fasadların künclərində yastı bıçaqlar və ortada kəsikli sütunlar var. Fasadlar — arkatura kəməri, profilli dayaq, kornişlər — əyri bordürlə bəzədilmişdir.

"İnteryerdə yüksək açıq məkan kafedralın budaqlarını mərkəzi həcmlə birləşdirən yüksək və geniş üç mərkəzli tağlar sayəsində vahid kimi qəbul edilir"

## İstinadlar
Yevgeni Stankoviç

**Yevgeni Stankoviç** (; ) — Sovet və Ukrayna bəstəkarı, müəllim.

Ukrayna Milli Bəstəkarlar İttifaqının rəhbəri (2005–2010), Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının İdarə Heyətinin sədri (1990–1993), P. İ. Çaykovski adına Ukrayna Milli Musiqi Akademiyasının professoru və bəstəkarlıq kafedrasının müdiri. (1988-ci ildən). Ukrayna SSR xalq artisti (1986). Ukrayna Qəhrəmanı (2009).

## Bioqrafiyası
19 sentyabr 1942-ci ildə Svalyava şəhərində (Transkarpat vilayəti, Ukrayna SSR, SSRİ) anadan olub.

Ujqorod Musiqi Məktəbində, sonra N. V. Lısenko adına Lvov Dövlət Konservatoriyasında (1962–1963, Adam Soltısın bəstəkarlıq sinfi) və P. İ. Çaykovski adına Dövlət Konservatoriyasında (1965–1970, B. N. Lyatoşinskinin və Miroslavın bəstəkarlıq sinfində) təhsil alıb.

* 1971–1977-ci illərdə — yaradıcılıqda; "Musiqili Ukrayna" nəşriyyatında redaktor işləyib (1970–1976).
* 1976-cı ildən — Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının Kiyev Təşkilatı İdarə Heyəti sədrinin müavini.
* 1979-cu ildən — İdarə Heyəti sədrinin müavini, 1984-cü ildən — İdarə Heyətinin katibi, 1989–1992-ci illərdə — sədr, 1992-ci ildən — SKU-nun katibi.
* 1988-ci ildən — 11-ci çağırış Ukrayna SSR Ali Sovetinin deputatı, eyni zamanda Milli Musiqi Akademiyasında (keçmiş konservatoriya) müəllimlik etmişdir.
* 1989–1991-ci illərdə — SSRİ İstintaq Komitəsindən SSRİ xalq deputatı, Regionlararası Deputatlar Qrupunun üzvü olub.
* 1993–1995-ci illərdə — Ukrayna Mədəniyyət Nazirliyinin kollegiya üzvü.
* 1990–1993 və 2004–2010-cu illərdə — UMBİ-nın sədri.

1966-cı ildən bəstəkar kimi fəaliyyət göstərir, 6 simfoniya, 12 kamera simfoniyası, "Qıjı çiçəklənəndə" operası, 6 balet, xeyli sayda oratoriya, kamera-vokal və instrumental əsərlər, habelə 6 tamaşaya musiqi yazıb. və 100-dən çox film. Stankoviçin əsərləri Kanada, ABŞ, Almaniya, Fransa, İspaniya, Çin, Filippin və Şərqi Avropa ölkələrinin konsert salonlarında səslənib.

1992-ci ildə Kanadada keçirilən Birinci Beynəlxalq Müasir Musiqi Festivalının münsiflər heyətinə rəhbərlik edib. 1996-cı ildə İsveçrənin Bern kantonunda bəstəkar olub.

2017-ci ildə "Ölkənin səsi" Ümumkrayna Açıq Musiqi Olimpiadasının təşkilat komitəsinə rəhbərlik edib.

Stankoviçin əsərləri bir çox ölkələrdə, o cümlədən Melodiya, Analekta və Naxos kimi şirkətlər tərəfindən qeydə alınıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Станкович Євген Федорович — БІОГРАФІЯ
* Станкович Євген Федорович
* Данные на сайте Биография.ру
* Евгений Станкович: По жизни я однолюб. Автор — Марина Ситник // Зеркало недели. № 31 (456) 16–22 августа 2003
P. İ. Çaykovski adına Ukrayna Milli Musiqi Akademiyası

**P. İ. Çaykovski adına Ukrayna Milli Musiqi Akademiyası**, qeyri-rəsmi — Kiyev konservatoriyası,  (*Київська консерваторія*) — Ukraynanın ən yüksək dövlət musiqi təhsili müəssisəsi, IV dərəcəli akkreditasiya, Ukraynanın və dünyanın musiqi universitetləri arasında aparıcı yer tutur.

## Tarixi
Konservatoriya 1913-cü il noyabrın 3-də Rus Musiqi Cəmiyyətinin Kiyev bölməsinin musiqi məktəbinin bazasında yaradılmışdır. Məktəbin bazasında konservatoriya təşkil etmək üçün 1913-cü ilə qədər üç dəfə cəhd edilmiş, lakin yalnız sonuncu cəhd (sənədləri A. Vinoqradski və V. Puxalski hazırlamışlar) uğurlu olmuşdur. İlk direktor Vladimir Puxalski (Kiyev Musiqi Məktəbinin direktoru) idi, Sakse-Altenburqlu Yelena Georgiyevna (Rusiya İmperator Musiqi Cəmiyyətinin sədri, Əlahəzrət Şahzadə) bir il müddətinə Kiyev Konservatoriyasının direktoru olmasını xahiş etdi. 1914-cü ilin iyununda direktor seçkiləri keçirildi və V.V.Puxalski 16 səs aldı (mümkün 16 səsdən), lakin iştirak etməkdən imtina etdi və iştirak edənlərdən məktəbin 1894-cü il məzunu, indi konservatoriyanın professoru olan Reinhold Gliere-ni təsdiq etməyi xahiş etdi ( yalnız iki səs toplayan). 1924-cü ilə qədər konservatoriya yenidən təşkil edilməmişdir. 1925-ci ildə kiçik siniflər ayrıca təhsil müəssisəsinə — musiqi texnikumuna, yuxarı siniflər isə N. V. Lısenko adına Musiqi və Dram İnstitutunun tərkibinə daxil edildi.

1938-ci il aprelin 17-də 25 illik yubileyi ilə əlaqədar və Sovet Ukraynasında musiqi kadrlarının hazırlanması sahəsində müstəsna xidmətlərinə görə konservatoriya Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir.

1940-cı ildə konservatoriya P. İ. Çaykovskinin adını daşıyır və o, P. İ. Çaykovski adına Kiyev Dövlət Konservatoriyası kimi tanınır.

1995-ci ildə Ukrayna Prezidentinin fərmanı ilə konservatoriya P. İ. Çaykovski adına Ukrayna Milli Musiqi Akademiyası statusu almışdır.

## Binası
thumb|240px|Qərb fasadı
Bina 1890-cı illərin sonlarında (keçmiş Kontinental Hotel, memarlar Eduard Bradtman və Georgi Şleyfer) tibb professoru Fyodor Merinqin keçmiş mülkünün yerində inşa edilmişdir. İkinci Dünya müharibəsi illərində NKVD-nin xüsusi dəstəsinin törətdiyi terror aktları nəticəsində yanaraq dağıdılıb. 1955-1958-ci illərdə bina yenidən tikilib yenidən qurulmuş, konsert zalı tikilmişdir (memarlar L. B. Katok və Ya. L. Krasnı).

2021-ci ildə konservatoriya binası “Böyük bərpa” prezident proqramına daxil edilib, həm Xreşçatık, həm də Qorodetski küçələrinə baxan fasadların bərpası işləri aparılıb.

## İstinadlar
Div Sultan məscidi

**Div Sultan məscidi** — İrəvanda azərbaycanlılara məxsus dağıdılmış islam dini məbədi.
## Tarixi
Məscid 1515-ci ildən sonra tikilmişdir. Məscid XVII əsr fransız səyyahı Jan Batist Simeon Şardenin gündəlik qeydlərində Müqəddəs Sargis Kilsəsinin və böyük bazarın yanında, dağılmış bir məscid kimi qeyd olunur. 1673-cü ildə İrəvan şəhərində olmuş səyyah şəhər bazarı ilə üzbəüz kərpicdən tikilən və həmin vaxt uçulub-dağılmış vəziyyətdə olan məscid barədə danışır. Qeyd edək ki, Şah İsmayılın əmri ilə 1510-cu ildə onun sərkərdəsi Rəvanqulu xan İrəvan qalasını tikdirərkən həm də orada məscid inşa etdirmişdi. Şah İsmayıl məscidi adlandırılan həmin məscid sonradan zəlzələ nəticəsində dağılaraq yer üzündən silinmişdir. 1583-cü ildə Osmanlı sərkərdəsi Fərhad paşanın komandanlığında Osmanlı ordusu İrəvanı ələ keçirdikdən sonra ovalşəkilli iç və bayır qala divarlarını inşa etdirməklə yanaşı, yeni məscid də tikdirmişdi. Simeon Şarden bu məscidin onun əsasını qoyan şəxsin şərəfinə Div Sultan (1515-ci ildən İrəvan bəylərbəyi olan Div Sultan Rumlu nəzərdə tutulur) məscidi adlandırıldığını yazır. Simeon Şardeni İrəvan səfərində müşayiət edən rəssam Qrelonun çəkdiyi qədim qüllənin (türbənin) şəklində arxa planda daha iki möhtəşəm məscidin minarələri təsvir edilmişdir, hansı ki, indi onların heç birindən əsər-əlamət qalmayıb.

Ehtimal olunur ki, məscid 1679-cu il İrəvan zəlzələsi nəticəsində dağılıb. Tarixçi və kartoqrafların fikrincə, Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacar xanın inşa etdirdiyi Göy məscidi 1766-cı ildə onun yerində tikilmişdir. Erməni tarixçisi Tatevos Hakopyan 1971-ci ildə İrəvanda erməni dilində çap olunan “İrəvanın tarixi (1500-1800)” monoqrafiyasında qeyd edir ki, çox güman ki, Div Sultan məscidi günümüzədək gəlib çatan Göy məscidin yerində olmuşdur və 1679-cu il zəlzələsi zamanı dağılmışdır.

## İstinadlar
İrəvan zəlzələsi (1679)

**1679-cu il İrəvan zəlzələsi** — 4 iyun 1679-cu ildə İrəvan şəhərində və ətrafında baş vermiş güclü zəlzələ. Zəlzələnin episentri Baş Gərni kəndi yaxınlığında olub. Zəlzələnin maqnitudası 6,4 bal (digər mənbələrə görə 8 bal) gücündə olub. Yeraltı təkanların gücü 9–10 bala çatıb. Bu, Cənubi Qafqaz tarixindəki ən güclü zəlzələlərdən biri hesab olunur. Zəlzələ nəticəsində İrəvan şəhəri ətraf ərazilər güclü zərər görüblər. Nəticədə 20 mindən çox adam xəsarət almış, 7500-dən artıq insan həlak olmuşdur..

## Tarixi
İrəvan zəlzələsi 1679-cu il iyunun 4-də baş vermişdir. Zəlzələ nəticəsində İrəvan şəhəri və ətrafı darmadağın olmuşdur. Kanakir, Vəliağalı, Baş Gərni və digər yaşayış məntəqələri yerlə yeksan olub. Bu məntəqələrin bəziləri hazırda İrəvanın daxilində yerləşir. Zəlzələnin episentrində yerləşən Baş Gərni kəndi tamamilə dağılıb. Kanakir kəndində isə 1228 nəfər həlak olub.

Zəlzələ bir çox bina və tikililəri dağıdıb. İrəvanda bir çox tarixi tikililər, o cümlədən İrəvan qalası və onun daxilində olan Xan sarayı, Div Sultan məscidi, Müqədəs Sarkis kilsəsi dağılmışdır. Həmçinin I əsrə aid bütpərəst Gərni məbədi də dağılan tikililər arasında idi. Bir çox kənd və yaşayış məntəqəsi xarabaya çevrilmişdir.

İrəvanın yeni hökmdarı təyin olunan Zal xanı təbrik etmək üçün zəlzələdən bir qədər əvvəl buraya gələn Əylisli Zəkəriyyə həmin hadisəni belə qələmə alıb: 

Salnaməçilər yazır ki, 1679-cu ildə iyunun 4-də baş verən zəlzələ nəticəsində İrəvan şəhəri yerlə-yeksan olmuşdu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Никонов А. А., Асланян И. И. Ереванское землетрясение 1679 г. // Природа. 1991. Мг 10. С. 91–95.

## Xarici keçidlər
* İrəvan: tarixi məlumat
* İrəvan şəhəri, Məscidlər
* İrəvanın tarixi – memarlıq abidələri İrəvan qalası
* "İrəvan qədim erməni şəhəridir"
Qırmızıqaşlılar üsyanı

**Qırmızıqaşlılar üsyanı** (; pinyin: Chìméi) eramızın 1-ci əsrdə Çində baş vermiş kəndli üsyanı.
Lülinlə birlikdə Vanq Mangın qısa ömürlü Xan sülaləsinə qarşı iki böyük kəndli üsyanından biri idi. Adını üsyançıların qaşlarını qırmızıya boyamalarından almışdır.

11-ci ildə Xuanxe çayı qarçısına çıxan şəhər və qəsəbələri məhv edib tarlaları basaraq məcrasını dəyişdi. Ölkədə hökm sürən xaos çoxsaylı kəndli üsyanlarına gətirib çıxardı. Eramızın 17-ci ilində Şandunda Fan Çunun başçılığı altında güclü üsyan baş qaldırdı. Qiyamçılar fərqlənmək üçün qaşlarını qırmızı rəngə boyayırdılar, bu səbəbdən də onları qırmızıqaşlılar adlandırırdılar. 23-cü ildə Fan Çun hökumət qoşunlarını məğlub edib paytaxt Çanyanı ələ keçirdi. Van Man özünə qəsd etdi.

Qırmızıqaşlılar bir ildən artıq hakimiyyəti əllərində saxladılar. Bundan sonra xanlı Lyu Syu zadəganların və məmurların bir hissəsini ətrafında birləşdirib qiyamçıları sarsıdıcı məğlubiyyətə uğratmağa nail oldu. Fan Çun paytaxtdan ölkənin şərqinə qaçmağa məcbur oldu. 25-ci ildə Lyu Syu Xan imperatoru elan olundu. Bu, Sonrakı (Şərqi) Xan (25–220-ci illər) sülaləsi hakimiyyətinin başlanğıcı hesab olunur.

Şərqi Xan sülaləsi hakimiyyətinin ilk illərində qiyamçı dəstələrin qalıqları ilə mübarizə davam edirdi, bundan sonra nisbətən sakitlik və çiçəklənmə dövrü gəlir. Lyu Syu minlərlə qulu azadlığa buraxdı. Torpaq bölgüsünün bərabərləşdirici sistemi ləğv edildi. Hökumət vergiləri azaltdı və ticarətdə məhdudiyyətləri aradan qaldırdı.

## İstinadlar
Klov sarayı

**Klov sarayı** () — Kiyevdə Ukrayna Ali Məhkəməsinin yerləşdiyi bina. Bina adını Peçersk rayonunun Klov məhəlləsindən almışdır.

Barok üslublu iqamətgah 1752-1756-cı illər arasında Kiyev-Peçora lavrası tərəfindən ayrılmış vəsait hesabına inşa edilmişdir. Rus kral ailəsinin monastıra səfərləri zamanı ondan əvvəlki taxta sarayda olduğu kimi sarayda qalması gözlənilirdi. Memarlarının İohann Şedel Qotfrid və Pyotr Neyelov olduğu güman edilir..  Faktiki tikintiyə Stepan Kovnir nəzarət edirdi. Əsas zalda 1760-cı ildə fresk edilmiş plafond vardır. Sarayın ətrafında bağ da salınmışdı.

Saray kral ailəsi tərəfindən ziyarət edilmədiyindən, yararsız vəziyyətə düşmüşdü. 1787-ci ildə Kiyevdən keçən Rusiya imperatriçası II Yekaterina iqamətgahı üçün Mariinski sarayına üstünlük verdi.  1858-ci ildə yanğın nəticəsində saray dağılsa da, qısa müddətdən sonra yuxarı mərtəbə və yan əlavələri ilə yenidən quruldu. Rusiya inqilabından sonra saray yandı. 1970-ci illərdə sarayda bərpa prosesləri aparılıb.
## Tarixi
thumb|left|Klov sarayı, 1901-ci ildə
1756-cı ildə saray  memarlar İohann Şedel Qotfrid və Pyotr Neyelovun layihəsinə əsasən tikilmişdir. İnşaatı sarayın kompozisiyasına və dizaynına Ukrayna xalq memarlığının elementlərinə uyğun olaraq S.D.Kovnir tamamlayıb. Saray qədim zamanlarda Kiyev-Peçora lavrasına məxsus olub, qədim Klov rayonunda yerləşirdi (buna görə də belə adlanır). Əvvəlcə saray ikimərtəbəli idi. 1863-cü ildə üçüncü mərtəbəsi də əlavə edilib. Sarayın interyeri 1757-ci ildə ukraynalı rəssamlar tərəfindən çəkilmişdir. Sarayın tikintisi ilə eyni vaxtda dekorativ bağ da salınıb.

Sarayın mövcud olduğu dövrdə burada müxtəlif müəssisələr yerləşirdi. Əvvəlcə burada Kiyev-Peçora lavrası mətbəəsi yerləşirdi, sonra uzun müddət burada hərbi hospital fəaliyyət göstərib. Vətəndaş müharibəsi zamanı saray dağıdılıb. 1930-cu ildə bina qismən bərpa edilib.

Sarayın tikintisi ilə eyni vaxtda geniş miqyasda cökə ağacları əkilmişdir, buna görə də Klov traktının Lipki adlandırılmasına başlanılmış, lakin Kiyevin böyüməsi ilə əyalətin əhəmiyyətli bir hissəsi olduğu üçün bu ad kök salmamışdır. Yeni tikililərin tikintisi ilə əlaqədar olaraq ağaclar kəsilmişdir.

2003-cü ildən Klov sarayında Ukrayna Ali Məhkəməsi yerləşir.
## Saray binası
* Kiyev Peçersk monastırının nəşriyyatı (1760-cı illər)
* Hərbi xəstəxana (1770-1811)
* Birinci Kiyev Gimnaziyası (1811-1857)
* Qızlar üçün yeparxiya məktəbi (19-cu əsrin sonu)
* Ukrayna Böyük Vətən Müharibəsi Muzeyi (1974-81)
* Kiyev Tarix Muzeyi (1980-1990-cı illər)

## Memarlığı
Saray əvvəlcə iki mərtəbəli idi. 1863-cü ildə üçüncü mərtəbəsi də əlavə edildi. İnteryeri 1757-ci ildə boyanmışdır. Sarayın tikintisi ilə eyni vaxtda dekorativ bağ da salınıb.

Abidənin dövlət mülkiyyətinə verilməsindən və Ukrayna Ali Məhkəməsinin ehtiyacları üçün 2003-2009-cu illərdə aparılmış uzunmüddətli rekonstruksiyadan sonra saray binalarının orijinal interyeri və xarakterik planı itirilib, fasadı dəyişdirilib.
## Həmçinin bax
* Mariinski sarayı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Supreme Court of Ukraine
* Klov sarayı oldkyiv.org.ua saytında
Anastasiya Volkova

**Anastasiya Volkova** () — kənd təsərrüfatı yenilikçisi. Peyk və avtonom dron texnologiyasından istifadə edərək, bitkilərdə xəstəliklərin erkən göstəricisini təyin edə bilir. O, Ukrayna, Polşa və Avstraliyada təhsil alıb. 2020-ci ildə o, Ukraynadakı Flurosat şirkəti ilə biznes əlaqələrinə görə Avstraliyada yaşayırdı. Onun fəaliyyəti BBC və *MIT Technology Review* tərəfindən tanınıb və 2020-ci ildən etibarən əhəmiyyətli maliyyə vəsaiti alır.
## Həyatı
O, Kiyevdə ali təhsilini başa vurduqdan sonra, magistr dərəcəsi almaq üçün Polşaya yollanıb. Üç il Avstraliyada yaşadıqdan sonra o, doktorluq dərəcəsini 2018-ci ildə Sidney Universitetində tamamlayıb. Fermerlərə məhsulu haqqında məsləhət vermək üçün peyk şəkillərini təhlil edən Flurosat adlı şirkət quran Anastasiya 2017-ci ildə onun maliyyələşdirməsi üçün*A1 milyon* dollar təklifini təklif etdi. 2019-cu ilə qədər şirkət 8,6 milyon dollar, o cümlədən Microsoft M12-nin rəhbərlik etdiyi qrupdan 3,2 milyon dollar qazanıb. 2018-ci ildə onun şirkəti bu sektorda on illik təcrübəsi olan *Production Wise* adlı Avstraliya şirkətini satın aldı.

Kənd təsərrüfatının "Xaç atası" hesab olunan Volkova anlayırdı ki, məhsuldarlığı artırmaq üçün bacarıqlarından istifadə edə bilər. Xəstəliyə yoluxmuş bitkilər xəstəlikdən sağalmaq üçün çabalarını xəstəliyə qarşı mübarizədə cəmləşdirir və bu, normal inkişaf hesabına reallaşır. Volkovanın proqram təminatı bu dəyişiklikləri müəyyən bir sahənin peyk şəkillərini istinad dəsti ilə müqayisə edərək müəyyən edir. Onun fəlsəfə doktorluğu işi avtonom dronların istifadəsi ilə bağlı idi və ondan bu texnologiyanın kənd ərazilərinə necə kömək edə biləcəyi soruşulurdu. Onun bu problemə cavabında Flurosat şirkətini qurdu. Volkova öz fikirlərini Sidneydə keçirilən TEDx tədbirində də tamaşaçılar la da bölüşüb.

*MIT Technology Review* jurnalında da Volkova haqqında məlumat yerləşdirilib.  2020-ci ilin noyabrında BBC Volkovanı "dünya qadınlarına ilham verənlər" siyahısına daxil ediləcəyini elan etdi. Volkova o zaman 2020-ci ildə Avstraliyada yaşamasına baxmayaraq, şirkətində əsasən Ukraynanın inkişaf komandası çalışırdı.

## İstinadlar
Müqəddəs Panteleimon kafedralı

**Müqəddəs Panteleimon kafedralı** — Kiyevətrafı Feofaniyadakı pravoslav kilsəsi. Müqəddəs Panteleimon qadın monastırının əsas məbədidir.

1905-1912-ci illərdə memar E.F.Yermakovun layihəsinə əsasən Feofaniyada (Kiyevin cənub ətrafı) Kiyev-Müqəddəs Mixail Qızıl Qübbəli monastırına ayrılmış kişi monastırının ərazisində tikilmişdir.

1920-ci illərdə kafedral sovet hökuməti tərəfindən talan edildi və bağlandı. Böyük Vətən Müharibəsi illərində kafedral minaatanlardan da zərər gördü.

1990-cı ildə acınacaqlı vəziyyətdə olan kafedral binası Ukrayna Pravoslav Kilsəsinə verildi. 1990-1998-ci illərdə. kafedral içəridən və xaricdən tamamilə bərpa edildi və 1998-ci ildə Kiyev və bütün Ukraynanın mitropoliti Vladimir tərəfindən təqdis edildi. 1993-cü ildə binalar və torpaq sahəsi olan kafedral monastır yaratmaq məqsədi ilə Şəfaət Konvensiyasına verildi.

## Qalereya

Свято-Пантелеймонівський собор ввечері.jpg|
Feofania Pantaleon cathedral2.JPG|
Малый храм Пантелеймоновский собор.jpg|
Въездные ворота Пантелеймоновский собор.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Страница Свято-Пантелеимоновского женского монастыря
* Пантелеимона, вмч. монастырь (Феофания) (Ж)
* Феофания: история обители
İqor Kalinets

**İqor Kalinets** (; ) — ukraynalı şair, keçmiş dissident və siyasi məhbus, ictimai və siyasi xadim.

## Bioqrafiyası
İqor Kalinets 20 iyul 1939-cu ildə Xodorovda (indiki Lvov vilayəti, Ukrayna) anadan olub. 1956-1961-ci illərdə Lvov Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb. Universiteti bitirdikdən sonra rayon arxivində işləyib. Dissident hərəkatında iştirak etdiyinə görə 6 il ciddi rejimli həbsxanada, 3 il isə sürgündə cəzalandırılıb. Lvova qayıtdıqdan sonra Ukrayna SSR Elmlər Akademiyasının V.Stefanik adına kitabxanasında işləməyə başlayır.

Onun poeziyası, xüsusən də 9 toplusu “Oyanmış muza” silsiləsində, 6 toplusu “Qul muza” silsiləsində birləşib. O, uşaqlar üçün şeirlər yazır, onlardan bir neçə kitab tərtib edilmişdir, bunlar təkcə Ukraynada deyil, həm də Ukraynada danışan əhalinin çox olduğu ölkələrdə (Rusiya, Qazaxıstan, Kanada, ABŞ, Argentina, Polşa) satılmışdır. Onun “Pişik və Kitsyu haqqında hündür nağıllar” kitabı 2005-ci ildə ukraynalı rəssam Viktoriya Kovalçuk tərəfindən illüstrasiya edilib.

O, 2016-cı ildə Ukrayna əleyhinə təbliğat aparmaqda ittiham edilən Lvovdakı Rus Mədəniyyət Mərkəzinə qarşı tənqidi bəyanatları ilə tanınır: dekabrın 28-də Ukraynanın Lvov vilayəti üzrə Təhlükəsizlik Xidmətinin müstəntiqləri cinayət işi açmışdılar. Lvov Rus Mədəniyyət Mərkəzinin qəzetində milli ədavəti qızışdıran "Rus elçisi"

## İstinadlar
Çerniqov filarmoniyasının festivallar və konsert proqramları mərkəzi

**Çerniqov filarmoniyasının festivallar və konsert proqramları mərkəzi** () —  Çerniqovda yerləşən (Ukrayna) regional filarmoniyası. Mərkəzin yaradılmasında məqsəd Ukrayna və dünya musiqi sənətinin populyarlaşdırılması, simfonik, xor, instrumental, vokal, xalq, torf və digər musiqi janrlarının ən yaxşı əsərlərini təbliğ etmək, geniş mədəni-maarifləndirmə işləri aparmaqdır. Mərkəz hər il festivallar, müsabiqələr və digər tədbirlər təşkil edir.

## Tarixi
thumb|left|Yenidənqurmadan əvvəl Filarmoniya binası, 1941
Çerniqov filarmoniyası 1944-cü ildə rayon incəsənət işləri üzrə idarəsinin əmrinə əsasən Filarmoniya haqqında 22 may 1944-cü il tarixli 1 nömrəli əmrlə yaradılmışdır. 12 nəfərdən ibarət tam ştatlı yaradıcı heyət konsert komandalarına bölünüb. Birincisi 5 nəfərdən, ikincisi isə yeddi nəfərdən ibarət idi. Əsər yaradıcı rəssamların tam ştatlı heyəti, həmçinin əmək müqaviləsi üzrə frilanserlər və ştatdankənar rəssamlar tərəfindən ifa olunub.

Filarmoniya mövcud olduğu vaxtdan keçmiş Yeletski monastırının ərazisində yerləşirdi.

Filarmoniya 1964-cü ildə 612 yerlik zalı olan daimi binalar aldı — bu, Nikolayev Yeparxiya Qardaşlığının keçmiş evidir. 1911-1912-ci illərdə Şosseynaya (indiki Mira prospekti) və Nikolayevskaya (indiki Karl Libknexta) küçələrinin kəsişməsinin küncündə tikilmişdir. Ümumi həcmə 1870-ci ildə Aleksandr Nevskinin şərəfinə ucaldılmış ibadətgah (kapel) daxil idi.

1919-cu ilin sonu — 1920-ci ilin əvvəllərində evdə əyalət siyasi şöbəsi və Qırmızı Ordu komandirləri üçün hərbi-siyasi kurslar, sonra təhsil işçiləri üçün klub yerləşirdi. 1932-ci ildən Böyük Vətən Müharibəsi başlayana qədər — Çerniqov Vilayət Musiqili Dram Teatrı. Ev 1941-ci ilin avqustunda nasist bombardmanı zamanı yandırıldı. Müharibədən sonrakı illərdə keçmiş kilsənin üstündə üçüncü mərtəbənin əlavə edilməsi ilə bərpa edilmişdir. Rus üslubunda memarlıq nümunəsi.

1964-cü ilin əvvəlində Filarmoniyanın yaradıcı heyətində aşağıdakı qruplar çalışırdı:

* Mühazirə komandası
* Varete Briqadası
* Bandura oyunçularının briqadası
* Kuklaçılar

1965-ci ildə qaraçı ansamblı yaradıldı. 1968-ci ildə — kamera briqadası. 1970-1971-ci illərdə VİA Desna Filarmoniya adından V.Kotonun rəhbərliyi ilə bütün SSRİ-də qastrol səfərlərində çalışmışdır. 1973-cü ildə Filarmoniyada “Şən saat” uşaq qrupu yaradıldı.

Filarmoniyanın bütün mövcud olduğu müddətdə yaradıcı heyətin strukturu daim dəyişilmiş, lakin aşağıdakı fəaliyyət istiqamətləri dəyişməz qalmışdır:

* Klassik musiqi
* Folklor
* Estrada janrı
* Mühazirə işi
* Uşaqlar üçün proqramlar

## Qalereya

File:Чернігів. Обласна філармонія.JPG
File:74-101-0046 Chernigiv IMG 8736.jpg
File:Chernigiv Eparhialne Bratstvo IMG 8739 74-101-0046.JPG
File:Обласна філармонія у Чернігові.jpg
Chernihiv Philharmonic corridor left.jpg|
File:Єпархіальне.jpg|1911-ci il


## İstinadlar
Taras Proxasko

**Taras Proxasko** (; ) — müasir ukraynalı nasir, Stanislav fenomeninin simalarından biri.

## Bioqrafiyası
Taras Boqdanoviç Proxasko 16 may 1968-ci ildə İvano-Frankovskdə anadan olub.
1992-ci ildə İvan Franko Lvov Dövlət Universitetinin (indiki İvan Franko Lvov Milli Universiteti) biologiya fakültəsini bitirmişdir. İxtisasca — bioloq. 1989-1991-ci illərdə tələbə hərəkatının üzvü.
Əvvəlcə İvano-Frankovsk Karpat Meşə Təsərrüfatı İnstitutunda işləyib. Sonra müəllim, gözətçi, “Veja” radiosunda aparıcı olub, rəsm qalereyasında, qəzetdə, televiziya studiyasında işləyib. Lvovdakı "Express" və "Postup" qəzetləri ilə əməkdaşlıq etdi.
Ukrayna Yazıçılar Birliyinin üzvü. İndi İvano-Frankovskdə yaşayır.

## İstinadlar
Yuri Vinniçuk

**Yuri Vinniçuk** (, ) — ukraynalı yazıçı, jurnalist, tərcüməçi, redaktor. Nəsr, şeir yazır, tərcümə və ədəbi antologiyaların tərtibi ilə məşğul olur, “Piramida” nəşriyyatının baş redaktoru, Ukrayna Yazıçılar Assosiasiyasının vitse-prezidenti.

Vinniçukun əsərləri ingilis, alman, fransız, xorvat, polyak, çex, bolqar, belarus, serb, rus, yapon və digər dillərə tərcümə olunub.

## Bioqrafiyası
Həkim və mühəndis-iqtisadçı ailəsində anadan olub. İvano-Frankovsk Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsini bitirib (1969-1973), Ukrayna dili və ədəbiyyatı müəllimi ixtisasına yiyələnib. 1974-cü ildə Lvova köçdü. 1973-1986-cı illərdə yükləyici və qrafik dizayner kimi işləyib. O, 1971-1973-cü illərdə ilk şeirlərini çap etməyə başlayıb, 1981-ci ildən jurnallarda ədəbi məqalələri, tərcümələri və s. çap edib.1987-ci ildə *“Münsiflər etmə!”* estrada teatrını təşkil edib, onun ssenariləri, mahnıları yazıb və komediyaçı kimi səhnədə çıxış etdi. 1987-1991-ci illərdə həm də bu teatrın direktoru olub. 1991-1994-cü illərdə Lvov *"Post-postup"* qəzetində mistisizm və sensasiya şöbəsinə rəhbərlik edib, 1996-cı ildən isə 1998-ci ilin yayına qədər mövcud olan "Qulvisa" (“Rake”) qəzetini nəşr etməyə başlayıb. 1997-ci ilin dekabrından 2006-cı ilə qədər o, yenidən canlanmış Postup qəzetində çalışıb və burada 1998-ci ildən Yuzio Observator təxəllüsü ilə həftəlik köşə yazısı yazıb. 1997-ci ildə Ukrayna Yazıçılar Assosiasiyasının üzvü olub.

## Esselər
* "*Reflections*" (1990), poeziya.
* "*Flaş*" (1990), nəsr toplusu.
* “Dondurulmuş Zamanın Pəncərələri” (2001), nəsr toplusu.
* "*Əjdaha üçün yer*" (2002), nəsr toplusu.
* "*Rattaun'a xoş gəlmisiniz*" (1992), hekayə.
* “*Gecənin Qızları*” (1992, 1995, 2003), hekayə (film adaptasiyası, 2007).
* "*Hərəmin həyatı*" (1996), hekayə.
* "*Malva Landa*" (2002), roman.
* “*Lvov əfsanələri*” (6 nəşr, 1999-2003).
* “*Lvov yemək barları*” (2000, 2001).
* “*Lvov qəhvəsinin sirləri*” (2001).
* "*Heyvanlar Kitabı*" (2003), "mifoloji ensiklopediya" janrında.
* *Payız bağlarında bahar oyunları* (2005), roman.
* “*Lvov araqının sirləri*” (2006).
* "''Qi-qi-i'" (2007) qara yumor janrında hekayələr.

## İstinadlar
ABŞ-də gəlir bərabərsizliyi

**Amerika Birləşmiş Ştatlarında gəlir bərabərsizliyi** XX əsrin əvvəllərindən bəri aparılan ölçmələrdə qeyri-müntəzəm şəkildə artıb və azalıb. 1920-ci və 2000-ci illərdə pik həddə çatan gəlir bərabərsizliyi 1950-ci və 1980-ci illər arasında nisbətən az müşahidə edilib.

## İstinadlar
Müqəddəs Apostol Pyotr və Paulun kafedralı

**Kamenets-Podolsk Müqəddəs Apostol Pyotr və Paulun kafedralı** () — Kamenets-Podolskidəki katolik kafedralı, mədəniyyət və memarlıq tarixinə bir abidə. Kamenets-Podolsk Katolik Yeparxiyasının kafedralı.

## Tarixi
thumb|right|1871-ci il
Bunun çox böyük tarixi və mədəni əhəmiyyəti var. Memarlıq ansamblına Pyotr və Paul Kafedralı, zəng qülləsi, zəfər qapısı və türk minarəsi daxildir. İntibah, Barok, Neo-Qotik memarlıq xüsusiyyətlərini ehtiva edir.

Kamenets Kafedralınin yaranma tarixi məlum deyil. Kilsənin təsvirlərindən məlum olur ki, o, 1375-ci ildə, ilk Kamenets yepiskopu Dominikan Uilyamın dövründə ağacdan tikilmişdir. Daş kilsənin tikintisi yepiskop Yakov Buçatskiyə (1502-1517) aid edilir. XVI əsrin ortalarında yepiskop Leonard Slonçevski (1547-1562) Ən Müqəddəslərin ibadətgahlarını və Qüsursuz Məryəmin Təsəllisini əlavə etdi. Türk hakimiyyəti dövründə (1672-1699) kafedral kilsəsi Kamenets-Podilskinin əsas müsəlman məscidinə çevrildi (ehtimal ki, eyalet). Ona hündürlüyü 36,5 m, 145 daş pilləli minarə bağlanmışdır. Polyaklar geri qayıtdıqdan sonra minarəyə 3,5 m hündürlüyündə Məryəm (1756) heykəli qoyulmuşdur. Məryəm kürə və aypara üzərində dayanaraq şəhərə və bölgəyə xeyir-dua verir. Başının ətrafında 12 ulduzdan ibarət bir halo var.

Kolleksiyada Laura Pşezdetsinin məzar daşının heykəltəraşlıq kompozisiyası Müqəddəs Apostol Pyotr və Paulun kafedralında yerləşir.

## İstinadlar
Calycanthus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aylin Kontente

**Aylin Kontente** () — Səfərad yəhudi əsilli türk aktrisası. O, aktrisalıq karyerasını "Güldür güldür şou" adlı proqramda davam etdirir.

## Karyerası
2003-cü ildə Dokuz Eylül Universitetinin aktyorluq fakültəsini bitirib. Peşəkar aktyorluq karyerasına "Kampüsistan" teleserialı ilə başlayıb.

## Şəxsi həyatı
Aylin Kontente 2012-ci ildə aktyor Alpər Qul ilə ailə həyatı qurub. Onun Arel və Leo adlı iki oğlu var.

## Filmoqrafiya

### Televerilişlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Meratia

*  — Delilia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Moritzia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Chimonanthus bitki cinsinin sinonimi.
Levant ərəbcəsi

**Şami dialekti** və ya **Levant Ərəbcəsi** (endonimi : شامي šāmi və ya اللهجة الشامية el-lahje š-šāmiyye) Livan, İordaniya, Suriya, Fələstin, İsrail və Türkiyənin bəzi hissələrini əhatə edən Levant regionunda danışılan dildir. Dünyada 50 milyondan çox danışan var. Ərəb dilinin beş əsas ləhcəsindən biri hesab olunur.

## İstinadlar
Devrim Özkan

**Devrim Özkan** () — türk kino və teatr aktrisası.

## Bioqrafiyası
2 sentyabr 1998-ci ildə Muğlada anadan olub, Bodrumda böyüyüb. Muğla Sıtkı Koçman Universitetinin İncəsənət fakültəsində bir il oxuduqdan sonra məktəbi tərk edərək İstanbula köçür və ilk film işi olan "Röya" serialı ilə aktyorluğa başlayır. Daha sonra *Vatanım Sensin, Vuslat, [[Ramo]]* kimi film layihələrində iştirak edib. *Gelsin Hayat Bilip Gibi* serialında canlandırdığı "Songül Acarerk" obrazı ilə daha çox tanınıb. Daha sonra *Ne Gemiler Yaktım* serialında "Fidan Hersekli" obrazını canlandırıb.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cavi əlifbası

**Cavi əlifbası** və ya **Yava əlifbası** (Cavi: **توليسن جاوي**; *Tulisān Jāwī*) ərəb əlifbasının Cənub-Şərqi Asiya dillərinə müvafiq edilmiş olan formasıdır. Malay, Açe, Tay, Bancar, Minanqkabau, Tausuq dili və bir çox digər Cənub-Şərqi Asiya dillərində yazı üçün bu əlifbadan istifadə edilir. Cavi əlifbası Bruneydə rəsmi əlifba hesab olunur. Malayziyada isə alternativ əlifba kimi istifadə olunur. İndoneziyada, Sinqapurda, Filippinin cənub hissəsində yerləşən Müsəlman Mindanao Muxtar Regionunda və Taylandda müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi Pattanidə dini məqsədlər üçün bu əlifbadan istifadə olunur.

## Etimologiyası
**"Cavi** (جاوي)" sözü ərəbcə "**Jāwah** (جاوة)" sözündən götürülmüşdür və bu sözdən Yava adasını və onun ətrafındakı əraziləri göstərmək etmək üçün istifadə olunur. "Cavi (جاوي)" sözü isə bu adalarda yaşayan insanları göstərmək üçün istifadə olunur.

## Tarixi
Cənub-Şərqi Asiyanın İslamdan əvvəlki əlifbaları Qrantha əlifbası və Vatteluttu əlifbası olmuşdur. Sözügedən region islamlaşdıqdan sonra isə bu əlifbaların yerinə Cavi əlifbası istifadə edilməyə başlanmışdır. Cavi əlifbası, Malakka sultanlığı, Açe sultanlığı, Cohor sultanlığı, Sulu sultanlığı, Pattani sultanlığı, Ternate sultanlığı kimi tarix boyu bu regionda hökmranlıq etmiş olan müsəlman dövlətləri tərəfindən aktiv formada istifadə edilmişdir.

## Müasir cavi əlifbası
Müasir Cavi əlifbası rəsmi olaraq hal-hazırda yalnız Bruney və Malayziyada istifadə olunur və eyni zamanda da bu regionda yaşayan müsəlmanlar tərəfindən dini işlərdə istifadə olunur. Həmçinin də Malayziya ringgiti və Bruney dolları əskinaslarının arxa tərəfində də istifadə olunur. Bu ölkələrdə malay dili həmçinin **Rumi** adlı latın qrafikalı başqa bir əlifba ilə də yazılır.

## Hərflər

## Cavi və Rumi (Latın) əlifbaları ilə nümunə üçün yazılmış olan bir Malayca mətin

## Qalereya

Fayl:Signboard with Islamic calligraphy.jpg|Kelantan mavzoleyində Cavi əlifbası ilə yazılmış olan Malayca bir yazı (yazıda *Makam Diraja Langgar* yazılıb)
Fayl:Coat of arms of Selangor.svg|Selangor dövlətinin gerbi (gerbdə *[[Allah]]ın himayəsi altında* yazılıb)
Fayl:Coat of arms of the Federation of Malaya.svg|Malayziya Federasiyasının 1948-1963-cü illər  arasında istifadə etmiş olduğu dövlət gerbi (gerbdə *Vəhdətdən güc yaranır* yazılıb)
Fayl:Melaka-Nam-Fatt-2332.jpg|Malakkada Cavi, Çin və Latın əlifbaları yazılmış olan qədim bir lövhə
Fayl:Hkyt merong mahawgsa.jpg|Hikayat Merong Mahawangsa (Cavi əlifbası ilə yazılmış olan Malayca annallar)
Pol Boyer

**Pol Boyer** (; ) — amerikalı kimyaçı. ATP sintezinin enzimatik təbiətini kəşf etdiyinə görə 1997-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı adına layıq görülmüşdır.

Fəlsəfə doktoru (1943 il). ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1970 il) və Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (1998 il) üzvü.

## Bioqrafiyası
O, 1939-cu ildə Brigam Yanga Universitetində kimya üzrə bakalavr dərəcəsi və 1943-cü ildə Madisondakı Viskonsin Universitetində biokimya üzrə doktorluq dərəcəsi alıb. Minnesota Universitetində 1946–63-cü illərdə fermentlərin təsir mexanizmini öyrənmək üçün kinetik, izotop və kimyəvi tədqiqat üsullarını təqdim etdi. 1963-cü ildə Los-Ancelesdəki Kaliforniya Universitetində kimya və biokimya professoru oldu (1999-cu ildən əməkdardır). Burada o, ATP sintezi mexanizmini öyrənib, bunun üçün 1997-ci ildə Con Uokerlə birlikdə kimya üzrə Nobel mükafatını alıb. Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü (1968 il).

2016-cı ildə o, Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərə (GMO) qarşı mübarizəni dayandırmağa çağıran bir məktub imzaladı.

18 cildlik "Fermentlər" kursunun redaktoru (1971–90 illərdə). Əsasən fermentlər üzrə 300-dən çox əsərin də müəllifidir.

## Mükafatları
* Ferment Kimyası üzrə Pfizer Mükafatı (1955 il)
* Quggenhaym Təqaüdü (1955 il)
* Veizmann Memorial Lectures (1984 il)
* Villiam C. Rose Mükafatı (1989 il)
* Kimya üzrə Nobel Mükafatı (1997 il)
* Stokholm Universitetinin (1974 il), Minnesota Universitetinin (1996 il) və Viskonsin Universitetinin (1998 il) fəxri doktoru.

## İstinadlar
Norveç Milli Kitabxanası

**Norveç Milli Kitabxanası** — Norveçin əsas elmi kitabxanası Osloda yerləşir. Norveç Milli Kitabxanası Norveçdə çap olunan bütün nəşrlərin qanuni depozitini alır. 1988-ci ildə yaradılmışdır.

## Tarixi
Norveç Milli Kitabxanasının tarixi yalnız 1905-ci ildə müstəqillik əldə edərək İsveçlə ittifaqı tərk edən dövlətin özünün tarixi ilə sıx bağlıdır. 1815-ci ildə Danimarkadan ayrıldıqdan sonra milli kitabxananın funksiyaları Oslo Universitetinin kitabxanasına verildi. 1883-cü ildə milli biblioqrafiyanın nəşrinə başlandı.
Tam hüquqlu milli kitabxana yalnız 20-ci əsrin sonlarında — 1988-ci ildə yaradılmışdır. Norveç parlamenti ölkənin paytaxtı Osloda kitabxana yaradılmasına səs verib. 1999-cu ildə universitetin kitabxanası yenidən təşkil olundu və bəzi şöbələr milli kitabxanaya tabe oldu. 2005-ci il avqustun 15-də Milli Kitabxananın yeni binasının açılışı olmuşdur. 2005-ci ildə Osloda Beynəlxalq Kitabxana Assosiasiyaları və Qurumları Federasiyasının yetmiş birinci konqresi keçirildi.

## Kitabxana kolleksiyaları
* 2.900.000 kitab və jurnal
* 135.000 kart
* 30.000 əlyazma
* 50.000 mikrofilm
* 200.000 rəqəmsal şəkil (fotoşəkillər)

Kitabxananın ən qədim sənədlərinə Hedmarkdan Dua Kitabı (XIII əsr) və Norveç kralı Maqnus Laqabetin (VI Maqnus) "Maqnus Laqaböters Landslov" (XIV əsr) qanunlar məcəlləsi daxildir. Burada norveçli yazıçı Henrik İbsenin məktubları, həmçinin 2002-ci ildə kitabxana tərəfindən alınmış Knut Hamsunun əlyazmaları və evlilik yazışmaları saxlanılır.

## Kolleksiyalar və filiallar
1994-cü ildə milli kitabxananın funksiyaları Oslo Universitetinin kitabxanasından yeni yaradılmış və iki korpusdan ibarət kitabxanaya verilmişdir.
Əsas bina Oslonun mərkəzində yerləşir. Bunlar universitet kitabxanasının keçmiş binalarıdır. Kitabxananın foyesi Qustav Vigelandın freskaları ilə bəzədilib.
Kitabxananın 1989-cu ildə yaradılmış Mo i Rana filialı Arktika Dairəsindən yuxarıda yerləşir. Bu filialın qurulmasında məqsəd Norveçdən gələn bütün nəşrlərin qanuni yataqlarını qorumaq üçün Arktikanın quru və soyuq iqlimindən istifadə etməkdir. Kitab deposu 4 mərtəbədən ibarətdir.

## İstinadlar
Açe dili

**Açe dili** (onlar özlərinə *Bahsa Acèh* بهسا اچيه, İndoneziya dilində isə onlara *Bahasa Aceh* deyirlər) Avstroneziya dillərinin Çam dilləri qrupundan olan İndoneziyanın Açeh regionunda yaşayan Açe xalqının danışdığı dildir.

## İstinadlar
Bancar dili

**Bancar dili** (*بهاس بنجر*, *Bahasa Banjar*) - İndoneziya, Malayziya və Kalimantanda Bancar xalqının danışmış olduğu avstroneziya dillərindən biridir. İndoneziya dilinə oxşayır. Bu dil dünyada təxminən 3,5 - 4 milyon insanın ana dilidir və İndoneziyanın Kalimantan regionunda *[[linqva franka]]* kimi işləyir. Bancar dilində yazmaq üçün ərəb əlifbası əsasında hazırlanmış olan cavi əlifbasından və yaxud da latın əlifbasından istifadə edilir.

## Bancar dilində yazılmış olan bəzi sözlər

## İstinadlar
Polşa Milli Kitabxanası

** Polşa Milli Kitabxanası** — Mədəniyyət və Milli İrs Nazirliyinə tabe olan ən böyük Polşa elmi kitabxanası. Kitabxana Varşavada yerləşir. Krasinski sarayında xüsusi fondlar saxlanılır. Polşa Milli Kitabxanası Polşada nəşr olunan bütün nəşrlərin qanuni depozitini alır. Varşava Kitabxanası ilə yanaşı, Krakovdakı Yagelloniya Universitetinin Kitabxanası da milli statusa malikdir.

## Tarixi

İlk milli kitabxana 18-ci əsrdə Polşada yaradılmışdır. Varşava yepiskopları Załuski qardaşları tərəfindən təsis edilmişdir. 1774-cü ildə Załuski Kitabxanası Milli Təhsil Komissiyasının ixtiyarına verildi. 1817-ci ildə Lvovda Ossolineum kitabxanası yaradıldı — Qalisiyanın ən əhəmiyyətli mədəniyyət müəssisələrindən biri. 1928-ci il fevralın 24-də indiki Polşa Milli Kitabxanasının əsası qoyuldu. Kitabxananın açılışı 1930-cu ildə baş verdi.

İkinci Dünya Müharibəsindən əvvəl kitabxananın kolleksiyalarında:

* 3000 köhnə çap olunmuş kitab;
* 2200 İncunabula;
* 52.000 əlyazma;
* xəritələr, nişanlar və musiqi notlarının toplusu.

1940-cı ildə kitabxananın fondları alman işğalçı hakimiyyətlərinə tabe idi. Alman dilində nəşrlər ələ keçirildi və o zamanlar bağlanan Varşava Universitetinin binasında almanların müstəsna istifadəsi üçün nümayiş etdirildi. Qiymətli kitablar Varşavadakı Krasinski Sarayına köçürüldü. 1944-cü ildə Varşava üsyanı məğlub edildikdən sonra bütün bu kitablar yandırıldı.

## Kitabxana kolleksiyaları
Bu gün Polşa Milli Kitabxanasının kolleksiyalarında 9,887,831-dən çox əsər var (2014-cü il üçün məlumatlar). Kitabxananın anbarında 160.000-dən çox cild, 1801-ci ilə qədər nəşr olunmuş 20.000 əlyazma (o cümlədən 7.000 musiqi əlyazması), 114.000 partitura, 120.000 atlas və xəritə, 2.822.874 kitab, 801-ci əsrin 801-ci əsri kitabları var idi.

## İstinadlar
Ədəbiyyat və İncəsənət Muzeyi (Qədim Krım)

**Ədəbiyyat və İncəsənət Muzeyi** () — Krım Respublikasının mədəniyyət müəssisəsi, Qədim Krım şəhərində yerləşir. Hal-hazırda "Kimmeriya M. A. Voloşin" muzey-qoruğunun bir hissəsidir.

## Tarixi
Muzey yenidən təşkil edilərkən tarix-diyarşünaslıq muzeyi və "Köhnə Krım" qoruğunun bazasında yaradılmışdır. Sonralar muzeyin adı dəyişdirilərək Ədəbiyyat və İncəsənət Muzeyi adlandırıldı. Muzeyin açılışı 26 iyul 1991-ci ildə olmuşdur.

Muzeyin təsisçi direktoru Nadejda Semyonovna Sadovskaya.

Muzey XIX əsrin ikinci yarısında Cənubi Rus klassikliyi üslubunda tikilmiş binada yerləşir. Binanın pedimentində "Varşava Cəmiyyəti tərəfindən sığortalanıb" yazısı var. Ola bilsin ki, ev əvvəlcə tacir və xeyriyyəçi Yakov Kurkuzakiyə, bəlkə də İ. S. Turgenevin qohumlarına məxsus olub. Sonralar binanı şəhər tacirlər məclisi, sonra isə müəllimlər seminariyası zəbt etdi. Böyük Vətən Müharibəsi illərində işğalçı hakimiyyət burada gestaponu yerləşdirdi və azad edildikdən sonra evi Kommunist Partiyası və Komsomol şəhər komitələri zəbt etdi. 1980-ci illərdən etibarən onları yeni sahibi — uşaq bağçası əvəz etdi.

## İstinadlar