Avropa Yerli Özünüidarəetmə Xartiyası

**Avropa Yerli Özünüidarəetmə Xartiyası** () — 1985-ci ildə Avropa Şurasının Yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresi tərəfindən qəbul edilmiş və yerli hökumətlərin fəaliyyətinin əsas prinsiplərini müəyyənləşdirən ən vacib çoxtərəfli sənəddir.

## Tarixi
Avropa Yerli Özünüidarəetmə Xartiyası, 15 oktyabr 1985-ci il tarixdə Avropa Şurasına üzv dövlətlər tərəfindən imzalanmaq üçün açıldı və 1 sentyabr 1988-ci ildə qüvvəyə mindi. Avropa Şurasına üzv olan 47 dövlətin hamısı Xartiyanı imzaladı və təsdiqlədi. Son ölkə, sənədi 2013-cü ilin oktyabrında təsdiqləyən San Marinodur.

Xartiya dövlətləri öz daxili qanunvericiliyində qeyd etməyi və bələdiyyələrin siyasi, inzibati və maliyyə müstəqilliyini təmin edən bir sıra hüquq normalarını praktik olaraq tətbiq etməyi öhdəsinə götürür. Eyni zamanda, yerli idarəetmənin muxtariyyətinin konstitusiya ilə tənzimlənməsinə ehtiyac yaradır. Üstəlik, Xartiya Avropa Şurasına üzv dövlətlər tərəfindən köməklik prinsipinə əməl olunmasını təmin edən ilk qanuni sənəddir. Beləliklə, yerli hakimiyyət orqanları yerli əhalinin maraqları naminə və öz məsuliyyətləri altında dövlət öhdəliklərinin əhəmiyyətli bir hissəsini idarə etməli və nəzarət etməlidirlər. Subtiplik prinsipinə uyğun olaraq, Nizamnamə dövlət öhdəliklərinin əhaliyə ən yaxın səviyyədə həyata keçirilməsini və daha yüksək inzibati səviyyəyə istinad edilməsini, yalnız yerli administrasiyalar tərəfindən bu cür tapşırıqların həlli səmərəsiz və ya mümkünsüz olduqda göstərir. Nizamnamənin prinsipləri bütün yerli idarəetmə növlərinə şamil edilir.

## Xartiyanın məzmunu
Xartiya Preambula və üç hissədən ibarətdir.

* Giriş, Xartiyanın əsas prinsiplərini müəyyənləşdirir: Avropanın inkişafında bələdiyyələrin rolu; bələdiyyələrin geniş muxtariyyətə ehtiyacı.
* Birinci hissədə yerli özünüidarəetmə ilə bağlı əsas müddəalar yer alır. Xüsusilə, yerli özünüidarəetmənin konstitusiya və qanunvericiliklə tənzimlənməsinin zəruriliyi təsbit edilmişdir (maddə 2), yerli özünüidarə konsepsiyası müəyyənləşdirilmişdir (maddə 3), yerli özünüidarə orqanlarının təşkili və fəaliyyət prinsipləri müəyyən edilmişdir (Maddə 4), məsələn, yurisdiksiyanın subyektlərinin və yerli özünüidarəetmə orqanlarının səlahiyyətlərinin mövcudluğu, sonuncunun yerli əhəmiyyətli məsələləri effektiv şəkildə həll etməsinə imkan verir.

Birinci hissənin digər maddələrində aydın bələdiyyə bölgüsü (Maddə 5), yerli özünüidarəetmə orqanları tərəfindən öz quruluşlarını təyin etmə, yerli özünüidarə orqanlarının seçilmiş vəzifəli şəxslərinin fəaliyyətlərini təmin etmək üçün bələdiyyə işçilərini işə götürmə hüququ (Maddə 6.7) müəyyən edilir. Daha iki vacib maddənin məqsədi yerli özünüidarəetmə orqanlarının qayda yaradıcılığına inzibati nəzarəti məhdudlaşdırmaqdır (Maddə 8) və yerli büdcələrin doldurulmasını təmin etmək lazımdır (Maddə 9). Maddə 10 yerli özünüidarə orqanlarının bir-biri ilə əməkdaşlıq etmək və bələdiyyələrarası birliklər yaratmaq hüququnu təsbit edir və Maddə 11 - yerli muxtariyyətin məhkəmə müdafiəsi imkanı.

* İkinci hissə, Xartiyanı imzalayan və təsdiqləyən dövlətlərin öhdəliklərinə dair müxtəlif müddəaları ehtiva edir. Xartiya normaları ilə dövlətlərin institusional və hüquqi xüsusiyyətləri arasında bir tarazlığı təmin etmək niyyətinə əsaslanaraq, Xartiya dövlətlərə Xartiyanın bəzi müddəalarını öz daxili qanunvericiliyinə daxil etməmək hüququnu verir (Maddə 12 ). Bu maddədə yerli özünüidarəetmə prinsiplərinin bütün dövlətlər üçün məcburi olduğu da göstərilir. Beləliklə, yerli dövlət idarəetməsinin təməl prinsiplərinə riayət etmək zərurəti ilə hər bir dövlətin daxili qanunu ilə əlaqəli çeviklik arasındakı uzlaşmadan danışırıq.
* Üçüncü hissə, məzmunu, bir qayda olaraq, standart olan və Avropa Şurasının bütün konvensiyalarında mövcud olan prosedur məsələlərini tənzimləyir: imza, təsdiq və qüvvəyə minmə (Maddə 15), ərazi dairəsi (Maddə 16), denonsasiya və bildiriş (Maddə 17, 18).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* AŞ müqavilələrinin verilənlər bazasında nizamnamə
* Avropa Xartiyasının Preambulasının şərhi
* Full text of the European Charter of Local Self-Government
* Table of signatures and ratifications
* Explanatory Report
* Official website of the Congress of the Council of Europe
* Congress' web page for the Charter
* Carta-Monitor: Database of the Charter Monitoring
* List of the Monitoring and Observation reports on the Congress' web site
* Group of Independent Experts on the European Charter