open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clamator coromandus

**Clamator coromandus** — Quququşukimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Clamator coromandusun şabalıdı qanadları, parlaq qara kəkili və qradasiyalı quyruğu var (lələklər mərkəzdən kənara doğru mərhələli şəkildə qısaldır) və quyruq ucları ağ rənglidir, lakin arealının bəzi hissələrində rast gəlinən Yakobin kukuvitsasının ağ uclarından fərqli olaraq daha az fərqlənir. Başın qara hissəsi arxa hissədən ağ boyun xətti ilə ayrılır və bu xətt boyunun yanlarına qədər uzanır. Alt hissələr qırmızımtıldır və qarın altına doğru tünd boz rəng alır. Cavan fərdlər tünd rənglidir və qanad lələkləri pulcuq görünüşünə malikdir.

Bu növ ilk dəfə 1766-cı ildə Karl Linney tərəfindən "Cuculus coromandus" binominal adı ilə təsvir edilmişdir. Onun təsviri Brissonin Hindistanın Koromandel sahilində (yəqin ki, Fransanın koloniyası olan Pondiçeri yaxınlığında) toplanmış quş haqqında qeydlərinə əsaslanır. Buffon bu növün Yakobin kukuvitsası ilə yaxın əlaqəsini qeyd etmişdir. Növ daha sonra "Coccystes" və "Oxylophus" cinslərinə aid edilmiş, sonradan isə "Clamator" cinsinə köçürülmüşdür.

Clamator coromandus bəzən qarışıq növlərdən ibarət qidalanma sürülərinə qoşulur və adətən tək-tək görünür. Çoxalma mövsümü yayda baş verir və əsasən "Garrulax" qarışqaquşlarının, xüsusilə "G. monileger" və "G. pectoralis" növlərinin yuvalarına yumurta qoyur. Yumurtalar çox yumru formadadır. Səsləri arasında qısa fasilələrlə təkrarlanan flüt bənzəri cüt notlar var.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Clamator coromandusu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirib.
## Qalereya

Chestnut-winged Cuckoo in Singapore, Dec 2012, by William Lee.jpg|Sinqapurda Clamator coromandus
Chestnut-Winged Cuckoo-1.jpg|Hindistanda Clamator coromandus


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Chestnut-winged cuckoo in xeno-canto.org
Curruca subcoerulea

**Curruca subcoerulea** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Curruca subcoerulea cənubi Afrikada, Anqola, Botsvana, Zimbabve, Zambiya, Namibiya, Cənubi Afrika Respublikası, Lesoto, Mozambik və Esvatini kimi ölkələrdə çoxalır. Bu növ fynbos, kolluqlar, sıx bitkilər və quru çay yataqları kimi müxtəlif yaşayış mühitlərində geniş yayılmışdır.

Curruca subcoerulea ilk dəfə 1817-ci ildə fransız təbiətşünası Lui Pyer Viyyo tərəfindən təsvir edilmişdir. O, "Sylvia subcœrulea" binominal adını təqdim etmişdir. Növ adı latınca "sub" (bir qədər və ya altında) və "caeruleus" (mavi) sözlərindən törəmişdir. Müasir latın dilində "subcaeruleus" açıq mavi rəngi bildirir. Əksər mütəxəssislər standart "subcaerulea" yazılışını istifadə edir, bəziləri isə orijinal "subcoerulea" yazılışını qoruyur. 

Curruca subcoerulea 14–15 sm uzunluğunda və təxminən 16 qram çəkiyə malikdir. Üst hissəsi boz-qəhvəyi rəngdədir, quyruğu qara rənglidir və ucunda geniş ağ zolaq var. Bu pöhrəcənin ağ göz halqası var. Boğazı boz rəngdədir və tünd zolaqlarla örtülüdür, döşü və qarnı boz, qarın altı hissəsi isə parlaq şabalıdı rəngdədir. Ayaqları qara, gözləri isə boz rəngdədir. Most authorities use the standard spelling *subcaerulea* but some use the original spelling *subcoerulea*.

Curruca subcoerulea bitki örtüyünün alt hissəsində fincan şəklində yuva qurur. Bu növ monogamdır, ömürlük cütlük qurur. Adətən tək və ya cütlər halında görünür, bitki örtüyü arasında hərəkət edərək həşəratlar və digər kiçik onurğasızlar ilə qidalanır.

## Qorunma statusu
Bu geniş yayılmış növün arealı təxminən 2.800.000 km²-dir. Populyasiya ölçüsü böyük olduğu güman edilir və növ Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyinin (IUCN) populyasiya azalma meyarlarına (yəni 10 il və ya üç nəsil ərzində 30% -dən çox azalma) uyğun gəlmir. Bu səbəbdən IUCN Curruca subcoeruleanı "az qayğı tələb edən növlər" kateqoriyasında qiymətləndirib.

## Həmçinin bax
* Curruca communis

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Chestnut-vented warbler/Titbabbler - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
* Chestnut-vented warbler Structured guide to the species in southern Africa
Att.

***Att.*** — Puerto-Riko repçisi Young Miko-nun debüt studiya albomu. 5 aprel 2024-cü ildə "The Wave Music Group" və "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Black Star (Amaarae albomu)

***Black Star*** — Qana-ABŞ müğənnisi -nin üçüncü studiya albomu. 8 avqust 2025-ci ildə "Golden Child Entertainment" və&nbsp;"Interscope Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
"Tullantıdan sənətə" muzeyi

**"Tullantıdan sənətə" muzeyi** () – Azərbaycanın Bakı şəhərində, Qala qəsəbəsində yerləşən muzey. Tullantıların təkrar emalı və istifadəsi ilə hazırlanmış incəsənət əsərlərinə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
"Tullantıdan sənətə" sərgisi ilk dəfə 2010-cu ildə Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə "Təmiz Qala" adlı pilot layihə çərçivəsində təşkil olunmuşdur. "Tullantıdan sənətə" muzeyi Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü və "Təmiz Şəhər" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin dəstəyi ilə "Qala" Dövlət Tarix-Etnoqrafiya Qoruğunun ərazisində yaradılmışdır. Muzey 14 iyun 2015-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın iştirakı ilə açılmışdır.

## Ekspozisiya
Muzey eksponatlarının böyük hissəsini 2012-ci ildən etibarən Azərbaycanda baş tutan "Tullantıdan Sənətə" Beynəlxalq sərgisi çərçivəsində yaradılan əsərlər təşkil edir. Hazırda muzeydə tullantılardan istifadə edilərək hazırlanmış 180-ə qədər müxtəlif sənət əsəri sərgilənir. Bu sənət əsərləri, plastik su qabları, polietilen qablaşdırmaları, uşaq arabası, oyuncaqlar, avtomobil hissələri, tennis topları, siqaret kötükləri kimi tullantılardan hazırlanmışdır.

Muzeydə sərgilənən sənət əsərlərinə dəmir parçalarından hazırlanmış "Simurq quşu", taxta tullantılarından yaradılmış atlar, plastik qaşıq, çəngəl və bıçaqlardan istifadə edilərək yaradılmış balıq obrazı, 1, 3, 5 qəpiklik sikkələrdən yaranan balıq fiqurları, avtomobil disklərindən və müxtəlif hissələrindən hazırlanmış tar daxildir. Bu sənət əsərləri yerli sənətkarla yanaşı, dünyanın 46-dan çox ölkəsindən olan sənətkarlar tərəfindən hazırlanmışdır. Muzeydə azərbaycanlı sənətkarlardan Nəzrin Musayevanın polietilen paketlərdən, Aytən Abdullayevanın kitab və jurnal sətrlərindən, Cavid Yəhyayevin təkər və müxtəlif tullantılardan hazırladıqları sənət əsərləri yer alır. Muzeydə Tess Feliksin plastik əşyalardan hazırladığı Qara Qarayev portreti sərgilənir. Selçuk Yılmaz tərəfindən zibilxanalardan yığdığı köhnə metallarla hazırladığı və muzeydə sərgilənən şir heykəli əvvəlcə gömrükdən buraxılmamış, "sənət əsəri" olduğu bildirilmişdi.

2019-cu ildə Nəsimi ili münasibətilə muzeydə İmadəddin Nəsimi üçün xüsusi guşə yaradılmış, Nəsiminin şeirlərindən ibarət və güzgü tullantılarından ibarət "Nəsimi ağacı" quraşdırılmışdır. Güzgü qırıqlarından Nəsiminin portreti də yaradılmışdır. Onun günahsız şəkildə edamı "Femida" obrazı ilə əks etdirilmişdir. Buradakı təsbehin dənəcikləri qəzetlərin dairəvi formada bükülərək rənglənməsindən alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Muzeyə virtual tur
Əbu Bəkr Şibli

**Əbu Bəkr Cəfər ibn Yunus** **əş-Şibli** (; ) — erkən dövr sufilərindən.

## Bioqrafiyası
Səmərranın Şibliyə kəndində anadan olub. Türk əsillidir. O, yaxşı təhsil almış, Müvəffəqin vəliəhdlik illərində onunla dostluq etmişdir. Dövlət idarəçiliyində sürətlə yüksəlmiş, Dünbəvənd valisi vəzifəsində çalışmışdır. Xeyr ən-Nəssacın verdiyi moizələri dinləyən Şibli, onun təsirinə düşərək valilik vəzifəsindən ayrılaraq təsəvvüfə yönəlmişdir. Xeyr ən-Nəssac Şiblini müridi olması üçün Cüneyd Bağdadiyə yollamışdır. Beləliklə Şibli, təsəvvüf təlimini dövrünün ən tanınmış sufisinin yanında tamamlamışdır. Cüneyd Bağdadi, Şibli haqqında bunları demişdir:

Şibli, təkcə təsəvvüf ilə kifayətlənməmiş, şəriət elmləri ilə də maraqlanmışdır. İllərlə hədis və fiqh təhsili almış, Malikin "''əl-Muvatta''"sını əzbərləmişdir. Əbu Abdullah Məhəmməd ər-Razi, onun haqqında bunları demişdir:

Gənc yaşlarında çoxlu seyri-süluk edən Şibli hicri 334-cü ilin Zilhiccə ayında (iyul 946) Bağdadda vəfat etmişdir.

Onun qələmə almış olduğu şeirlər, Kamil Mustafa əş-Şeybi tərəfindən toplanaraq "*Divanu Əbi Bəkr əş-Şibli*", adı altında nəşr edilmişdir (Bağdad 1967).

Şibli Qadiri, Mövləvi, Rifai və Şazəli təriqətlərinin silsilələrində yer alır.

## İstinadlar
Bədrəddin Şibli

**Əbu Abdillah Bədrəddin Məhəmməd ibn Abdullah əş-Şibli əd-Dəməşqi ət-Trablusi** (; ) — Hənəfi hüquqçusu.

## Bioqrafiyası
Hicri 712-ci (1312) Dəməşqin Şibliyyə qəsəbəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini burada almışdır. Hicri 730-cu (1330) ildən sonra Qahirəyə gedərək Əbu Həyyan əl-Əndəlüsi, Zəhəbi, Cəmaləddin əl-Mizzi, İbn Fəzlullah əl-Öməri kimi alimlərin dərs məclislərində iştirak etmişdir. Hicri 737-ci (1336) ildə Qüdsə gedərək Məscidül-Əqsanın baş imamı Əbu Səid Xəlil ibn Keykəldi əl-Əlaiyə tələbəlik etmişdir. Şam bölgəsinin tanınmış alimlərindən olan Şibli hicri 755-ci (1354) ildə Tripoli-Şam qazısı təyin edilmiş və hicri 769-cu ilin Səfər ayında (1367-ci ilin oktyabrı) vəfat edənə qədər bu vəzifədə qalmışdır. Müəllimi Zəhəbi Şiblini fəqih, mühəddis, alim, tələbələrin zəkalılarından və gənclərin fəzilətlilərindən biri kimi xarakterizə etmişdir. İbn Həbib əl-Hələbi də Şiblini dəyərli bir alim olduğunu, silahlanıb sahildəki ribatlarda (gözətçi qülləsi) növbə çəkdiyi, Tripolidə onunla dəfələrlə görüşüb elmindən bəhrələndiyi qeyd etmişdir.

## Əsərləri
Şiblinin 30-a yaxın əsər qələmə aldığı güman edilir. O, bu əsərlərindən 8-inin adını öz əsərində qeyd etmişdir. Qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri aşağıdakılardır:

* *Məhasinül-vəsail ilə mərifətil-əvail*. Əsər 23 fəsildir.
* *[[Əkamül-mərcan fi əhkamil-can]]*. Əsər "Cinlerin Esrarı" adı altında türk dilinə tərcümə edilmişdir.
* *Şərhul-Quduri*. Qudurinin "əl-Müxtəsər" adlı əsərinin şərhidir.
* *Təskifül-əlsinə bi-tərifil-əzminə*. Ərəb dili ilə bağlı qələmə alınmış əsər.
* *Zəhvül-bədi fi zəhrir-rəbi*. Hədis elmi ilə bağlı qələmə alınmış əsər.
* *Kəşfül-ibham bi-şərhil-əhkam* (*Şəhrul-Ümdə fil-əhkam*). Cəmmailinin "Ümdətül-əhkam" adlı əsərinin şərhidir.

## Həmçinin bax
* Hənəfilərin siyahısı

## İstinadlar
Action Adventure

***Action Adventure*** — ABŞ musiqi prodüseri -un yeddinci studiya albomu. 27 oktyabr 2023-cü ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Lifetime (Erika de Kasye albomu)

***Lifetime*** — Danimarka müğənnisi Erika de Kasyenin dördüncü studiya albomu. 8 may 2025-ci ildə "Independent Jeep" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Low-Life

***Low-Life*** — İngiltərə rok qrupu ""in üçüncü studiya albomu. 13 may 1985-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Choke Enough

***Choke Enough*** — Fransa musiqiçisi, müğənni və prodüser Oklou-nun debüt studiya albomu. 7 fevral 2025-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
I Want to Die in New Orleans

***I Want to Die in New Orleans*** — ABŞ hip-hop dueti "Suicideboys"un debüt studiya albomu. 7 sentyabr 2018-ci ildə buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Montqomeri qraflığı (Nyu-York)

**Montqomeri qraflığı** və ya **Montqomeri dairəsi** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-York ştatında yerləşən qraflıq. Əhalinin 2010-cu ildəki siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən qraflığın əhalisi 50,219 nəfər təşkil edir. Dairənin mərkəzi Fonda kəndidir.

## Tarix

Montqomeri dairəsi 1772-ci ildə yaradılmışdır. Montqomeri dairəsi, Olbani dairəsinin ərazisi əsasında təşkil olunmuşdur.

Coğrafiya ==

## Dairənin ümumi sahəsi 1061,9 km² təşkil edir.

## Demoqrafiya

Əhalinin 2000-ci ildəki siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən, Montqomeri dairəsində 49 708 nəfər əhali yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun hesablamalarına əsasən, 2009-cu ilə qədər əhalinin sayı 2,2 % azalmış və 48 616 nəfərə düşmüşdür. Əhali sıxlığı hər kvadrat kilometrə 45,8 nəfər təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* 

## Xarici keçidlər

* Montgomery County, NY
* "Fulton-Montgomery Photo Archives"
* "Glovers and Tanners"
Fonda (Nyu-York)

**Fonda** () — ABŞ-nin Nyu-York ştatının Montqomeri dairəsində yerləşən kənddir (). Əhalisi 2020-ci ildə 668 nəfər olmuşdur.

## Coğrafiya

Fonda 42°57′12″ şimal enliyi, 74°22′22″ qərb uzunluğu koordinatlarında yerləşir (42.953398, -74.372893). ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun məlumatına görə, 2010-cu ildə kəndin ümumi sahəsi 1,57 km² təşkil etmişdir ki, bunun 1,40 km²-si quru, 0,18 km²-si isə su sahəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Fonda Fair
* The Fonda Family
Kanandeyqua

**Kanandeyqua** () — ABŞ-nin Nyu-York ştatında yerləşən şəhərdir. Eyni adlı gölün şimal sahilində yerləşir, bu göl Finqer göllərindən () biridir. Şəhərin əsası 1789-cu ildə qoyulmuşdur. 2020-ci ildə əhalisi 10 576 nəfər təşkil etmişdir.

Kanandeyqua Ontario dairəsinin inzibati mərkəzidir, lakin bəzi inzibati ofislər qonşu Houpvel () şəhərində yerləşir. Şəhər Roçesterin 39 km cənub-şərqində, Sirakyusun 109 km qərbində və Baffalonun 150 km şərqində yerləşir. 11 noyabr 1794-cü ildə imzalanmış Kanandeyqua müqaviləsi bu şəhərdə imzalanmışdır. Pikerinq müqaviləsi və ya sülh müqaviləsi kimi də tanınan bu saziş Amerika Birləşmiş Ştatları ilə Altı Millət arasında sülh və dostluğu müəyyən etmiş, həmçinin irokezlərin Nyu-York ştatındakı torpaq hüquqlarını təsdiqləmişdir.

Kanandeyqua Rusiyanın Staraya Russa şəhəri ilə qardaş şəhərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* City of Canandaigua
Tarentola mauritanica

**Tarentola mauritanica** — "Adi divar gekkonu" kimi tanınan, Şimali Afrika və Avropanın Qərbi Aralıq dənizi bölgəsinə aid olan bir gekkon növü. Bu növ ilk dəfə 1758-ci ildə Karl Linney tərəfindən təsvir edilmişdir. O, həmçinin "Mavr gekkonu", "timsah gekkonu", "Avropa adi gekkonu" kimi tanınır və bölgədən asılı olaraq portuqalca "osga", ispanca "salamanquesa" və katalanca "dragó" adlanır.

## Təsvir

Yetkin fərdlər quyruq daxil olmaqla 15 santimetr (5,9 düym) uzunluğa qədər ölçülə bilər. Möhkəm bədən və yastı baş. Bel, ayaqlar və quyruq qabarıq konusvari tuberkullarla örtülüdür. Bərpa olunmuş quyruq daha hamar olur və tuberkullara malik deyil. Küt ağız, göz qapağı olmayan böyük gözlər və şaquli bəbək. Barmaqlar böyük yan çıxıntılara və alt hissədə yapışqan bölünməz lamellərə malikdir. Yalnız üçüncü və dördüncü barmaqlar birləşmiş şəkildə bitir. Boz-qəhvəyi və ya qəhvəyi rəngli, tünd və ya açıq ləkələrə malikdir. Bu rənglər işıqdan asılı olaraq intensivliyini dəyişir. Gün ərzində fəal olduqda rəngləri gecədən daha tünd olur. Bir çox tikinti sahələrində, xarabalıqlarda, qaya yığınlarında, ağac gövdələrində və s. yerlərdə tapıla bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Tarentola mauritanica page at gekkota.com
Phelsuma laticauda

**Phelsuma laticauda** — Gündüz fəaliyyət göstərən bir gekkon növü. Madaqaskarın şimalında, Komor adalarında və Maskaren adalarında yaşayır; Havay və digər Sakit okean adalarına da aparılmışdır.

## Təsvir

Bu kərtənkələnin ümumi uzunluğu 3,9-5,1 düym (10-13 sm) arasında dəyişir. Bədən rəngi parlaq yaşıl, sarımtıl yaşıl və ya nadir hallarda mavi ola bilər. Bu gün gekkonu üçün boyun və yuxarı belindəki qırmızı xallar xarakterikdir. Burun və baş üzərində üç pas rəngli eninə zolaq var; göz ətrafındakı dərinin yuxarı hissəsi mavi rəngdədir. Aşağı belində üç daralan qırmızı zolaq var. Quyruq bir qədər yastıdır. Alt tərəfi ağ rəngdədir. Cavan fərdlərdə qırmızı rənglər yoxdur və quyruq və ətraflar ağ rəngdə görünür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Diplodactylidae

**Diplodactylidae** — "Gekkota" alt dəstəsinə (gekolara) aid olan bir fəsilədir və 25 cinsdə 150-dən çox növü özündə birləşdirir.

## Yaşayış mühiti

Digər gekkonlarda olduğu kimi, "Diplodactylidae" fəsiləsinə aid növlər çox vaxt 24–29 °C (75–85 °F) temperaturlu isti ərazilərdə yaşayır. Onlar əsasən yağış meşələrində, ağacların üst hissələrində qorunmaq üçün yaşayırlar. Bununla belə, onlar Yeni Zelandiyanın cənubunda olduğu kimi daha soyuq iqlim şəraitində də tapıla bilər, burada onların 1,4 ilə 31,9 °C arasında temperaturda fəal olduğu müşahidə edilmişdir.

## Çoxalma

Diplodaktilidlər Gekkota daxilində canlı doğuş (vivipar) xüsusiyyətinə malik olan yeganə fəsilədir. Yeni Kaledoniyada "Rhacodactylus" cinsinə aid iki növ və Yeni Zelandiyadakı bütün növlər bu çoxalma formasını nümayiş etdirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rhacodactylus

**Rhacodactylus** — Diplodactylidae fəsiləsinə aid olan orta və iri ölçülü gekkonların bir cinsi. Bu cinsə daxil olan bütün növlərə Yeni Kaledoniya adalarında rast gəlinir.

## Xüsusiyyətlər

Cinsin xüsusiyyətləri arasında uzun ətraflar və yaxşı inkişaf etmiş lamellalara malik barmaqlar var. Arxa ətraflar və barmaqlar arasında bəzi pərdələr mövcuddur. "Rhacodactylus" cinsinə aid gekkonlar tutucu quyruqlara malikdir və bu quyruqlarda da dırmaşmağa kömək edən lamellalar var. Bu gekkonlar əsasən ağac həyat tərzi keçirir. "Rhacodactylus" gekkonları gecə həyat tərzi keçirir.

## Çoxalma

Bu cinsə aid növlər, "*Rhacodactylus trachyrhynchus*" və "*R. trachycephalus*" istisna olmaqla, yumurta qoyur. Bu iki növ canlı doğum edir ki, bu xüsusiyyət yalnız Yeni Zelandiya gekkonlarında da tapılır. Onlar həmçinin digər kərtənkələlərlə qidalanır ki, bu da fəsilənin digər üzvlərindən daha çoxdur. "Rhacodactylus" gekkonları cinsi dimorfizmə malikdir: erkəklər dişilərdən daha böyük preanal deşiklərə və ayrıca hemipenisi əhatə edən xüsusi bir cibə malikdir. Erkəklər, "R. auriculatus" növü istisna olmaqla, dişilərdən daha möhkəm bədən quruluşuna malikdir. "R. auriculatus" növündə erkəklər dişilərdən daha incədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sphaerodactylus ariasae

**Sphaerodactylus ariasae** — Ümumi adı ilə "Xaraqua sfero" və ya "Xaraqua cırtdan gekkonu", "Sphaerodactylidae" fəsiləsinə aid olan ən kiçik kərtənkələ növü.

## Təsvir

"Sphaerodactylus ariasae" dünyanın ən kiçik məlum sürünənidir. İkinci ən kiçik növ isə Britaniya Vircin adalarına endemik olan "S. parthenopion"-dur. "Xaraqua sferosu"nun uzunluğu burundan quyruq əsasına qədər 14-18 mm (0,55-0,71 düym) arasında dəyişir və ABŞ-nin 25 sentlik sikkəsinə sığa bilər. Onun orta çəkisi 0,13 qram (0,0045 unsiya) təşkil edir.

## Coğrafi yayılma

"S. ariasae"-nin coğrafi yayılması, Dominikan Respublikasının cənub-qərb ucunda yerləşən Barahona yarımadasının ən cənub nöqtəsindəki Xaraqua Milli Parkı və Haiti adasındakı yaxınlıqdakı Beata adasının meşəli əraziləri ilə məhdudlaşdığı güman edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*National Geographic: Smallest Known Lizard Found in Caribbean
*At the Lower Size Limit in Aminote Vertebrates: A New Diminutive Lizard from the West Indies
Diaqramma

**Diaqramma**, **diaqram** və ya **sxem** — hər hansı bir hadisəni informasiya şəklində daha yaxşı müşahidə etməyə kömək edən qrafika  

## Növləri
### Diaqram
Diaqram informasiyanı daha yaxşı görməyə kömək edir. Özü-özlüyündə 3 kateqoriyaya bölünür:

* **Xətti Diaqram**
Məlumatların dəyişməsini zaman üzrə göstərən diaqram növüdür. Bu növdə "Y" xətti üzrə dəyər, "X" xətti üzrə isə zaman qeyd olunur.

* **Sütunlu Diaqram**
Məlumatların ketoqoriyalar üzrə qeyd edilərək müqayisəni asanlaşdırmaq üçündür. Bu növdə "Y" xətti üzrə dəyər, "X" xətti üzrə kateqoriyalar yer alır.
File:Graphtestone.svg|Sütunlu Diaqram

* **Dairəvi Diaqram**
Bütöv məlumatın faizlərlə nisbəti qeyd edilir. Bu növdə dairə yer alır və kəsiklərə bölünərək faizləri göstərir. 
File:Zusammensetzung Shampoo.svg|Dairəvi Diaqram

### Histoqram
Təxmini və interval üzrə toplanmış məlumatların təsviri üçün istifadə edilir. Sütunlu diaqramla bənzərlik təşkil edir. Lakin fərqi, burada "Y" oxu üzərində verilən dəyərin təxmini olmasıdır. 
File:Histogram example.svg|Histoqram

### Piktoqram
Məlumatları təsvirlər, şəkillər vasitəsilə təqdim edən diaqram növüdür. Bu diaqram növü ən sadə və anlaşılan növlərdən biridir

## Blok-sxem

Hər hansı bir problemi həll edərkən və ya bir işi yerinə yetirərkən izləniləcək addımların və alqoritmin həndəsi fiqurlarla simvollaşdırılması nəticəsində yaranan diaqramlara blok-sxem və ya axın sxemi deyilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* 
* Michael Anderson, Peter Cheng, Volker Haarslev (Eds.) (2000). *Theory and Application of Diagrams: First International Conference, Diagrams 2000*. Edinburgh, Scotland, UK, September 1–3, 2000. Proceedings.
* Garcia, M. (ed.), (2012) *The Diagrams of Architecture*. Wiley. Chichester.

## Xarici keçidlər

* What is Gigamapping (website provided by the Oslo School of Architecture and Design)
Haunted Disc

***Haunted Disc*** — İsveç müğənnisi və bəstəkarı DJ Suzy-nin debüt miksteyp albomu. 22 noyabr 2024-cü ildə "Kira Krash" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Blok-sxem

**Blok-sxem** və ya **Axın sxemi** — alqoritmləri və əməliyyatları müxtəlif formalı qutular daxilində göstərən və onları oxlarla bir-birinə bağlayan geniş yayılmış diaqramma növü.  Blok-sxemlər müxtəlif sahələrdə proseslərin və tətbiqlərin idarə edilməsində, sənədləşdirilməsində, layihələndirilməsində və təhlilində istifadə olunur.

## Tarixi

Proseslərin axınının sənədləşdirilməsi üçün yaradılan ilk metod olan "axın proses sxemi" 1921-ci ildə Frenk Gilbret () tərəfindən ASME (Amerika Mexanika Mühəndisləri Cəmiyyəti) üzvlərinə təqdim edilmişdir. Gilbretin alətləri sənaye mühəndisliyi tətbiqlərində öz yerini tutmuşdur. 1930-cu illərin əvvəlində isə sənaye mühəndisi Allan H. Moqensen () Nyu-Yorkda biznes mühitində istifadə olunmaq üçün bəzi sənaye tətbiqlərinin təlimini verməyə başlamışdır.

### İnkişaf tarixi

#1921 – Frenk Gilbret tərəfindən "blok-sxem" anlayışı irəli sürülmüş və ASME üzvlərinə təqdim edilmişdir. Bu, proses sxemini sənədləşdirmək üçün ilk sistemli metod hesab olunur.
#1930-cu illər – Sənaye mühəndisi Allan H. Moqensen Nyu-Yorkda iş dünyasında tətbiq edilə bilən sənaye proseslərinin tədrisini həyata keçirmişdir. Bu təlimlər axın sxemlərinin biznes sahəsinə inteqrasiyasına yol açmışdır.
#1947 – ASME tərəfindən "Blok-sxem simvolları" rəsmi olaraq qəbul edilmişdir. Bu simvollar müasir dövrdə də geniş istifadə olunur (başlanğıc/son, proses, qərar, giriş-çıxış və s.).
#1950–1960-cı illər – Blok-sxemlər kompüter elmlərinin inkişafı ilə birlikdə proqramlaşdırma alqoritmlərinin təsviri üçün əsas vasitəyə çevrilmişdir.
#1970-ci illər – Daha mürəkkəb diaqramlaşdırma metodları (məsələn, Nassi–Şneyderman diaqramları) və sistem analizi üçün müxtəlif qrafik üsullar meydana çıxmışdır.
#Müasir dövr – Blok-sxemlər yalnız mühəndislik və proqramlaşdırmada deyil, həm də idarəetmə, biznes proseslərinin optimallaşdırılması, təhsil və müxtəlif sənaye sahələrində geniş istifadə olunur.

## Tənqid

Geniş yayılmış, lakin səhv praktikaya nümunə kimi blok-sxemlərin alqoritmi aşağı səviyyədə (kod səviyyəsində) təsvir etmək üçün istifadəsi göstərilə bilər — yəni sxemin bloklarına hər hansı süni dildə yazılmış kod parçalarının yerləşdirilməsi cəhdi. Bu yanaşma yalnız strukturlaşdırılmış yanaşmaya uyğun təşkil edilmiş proqramlarda tətbiq oluna bilər və məsələn, obyekt yönlü yanaşma zamanı abstraksiyaların qarşılıqlı əlaqəsi ilə reallaşdırılan alqoritmi əks etdirə bilmir. Alqoritmlərin təsviri, sistemin hissələrinin qarşılıqlı əlaqəsi və bir çox digər müşayiətedici məsələlərin izahı üçün UML notasiya sistemi mövcuddur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

*
*ISO 10628: Diagrams for the chemical and petrochemical industry
*ECMA 4: Flowcharts (withdrawn – list of withdrawn standards)
* Schultheiss, Louis A., and Edward M. Heiliger. "Techniques of flow-charting ." (1963); with introduction by Edward Heiliger.

## Xarici keçidlər

* ''Flowcharting Techniques'': An IBM manual from 1969 (5 MB; PDF)
Lepidodactylus lugubris

**Lepidodactylus lugubris** — Ümumi adı ilə "matəm gekkonu" və ya "adi hamar pulcuqlu gekkon", Gekkonidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü.

## Təsvir

"Lepidodactylus lugubris" quyruq daxil olmaqla 8,5-10 sm uzunluğa malikdir (burundan tənəffüs dəliyinə qədər 4-4,4 sm). Bu növ kriptik rənglənmişdir, adətən açıqdan tünd qəhvəyi rəngdə olur və belində uzunluğu boyunca tünd ləkələr, həmçinin qulaqdan burun ucuna qədər uzanan qəhvəyi zolaq var. Bu növ rəng dəyişdirə bilir, buna görə də eyni fərd günün müxtəlif vaxtlarında açıq və ya tünd rəngdə görünə bilər.

## Yayılma

Bu növ Hind və Sakit okeanların sahil bölgələrində geniş yayılmışdır, o cümlədən Maldiv adaları, Şri-Lanka, Hindistan, Myanma, Malayziya, Vyetnam, Tailand, Kamboca, Yaponiya, Tayvan, Çin, İndoneziya, Sinqapur, Filippin, Papua-Yeni Qvineya, Fici, Avstraliya (Kokos adası), Qərbi Samoa, Quam, Cəmiyyət adaları, Pitkern və Maskaren adaları.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Haliç metro körpüsü

**Haliç metro körpüsü**— İstanbulda Haliç üzərində yerləşən, M2 metro xəttinə xidmət edən və üzərində Haliç metro stansiyası olan kanatlı bir körpüdür.
M2 xəttinin Taksim-Yenikapı uzantısının bir hissəsi olaraq tikintisinə 2 yanvar 2009-cu ildə başlanmış və Yenikapı uzantısı ilə birlikdə 15 fevral 2014-cü ildə istifadəyə verildi.
1960-cı illərə aid ilkin layihə işləri ilə körpü Şişhane ilə Haliç arasındakı M2 metro xəttini birləşdirir.
Körpü gəminin keçməsi üçün açılıb bağlana bilmə özəlliyinə sahibdir.
## Tarixi
2009-cu ilin noyabrında UNESCO İstanbulu Ümumdünya irsi siyahısından çıxarmaqla hədələdikdən sonra qüllələrin təklif olunan hündürlüyü proqnozlaşdırılan 82 m (269 fut) səviyyəsindən 65 m (213 ft) endirildi.
## Galereya

Fayl:İstanbul Üniversitesi Alfred Heilbronn Botanik Bahçesi manzarası.jpg|İstanbul Universitetinin Alfred Heilbronn Nəbatat Bağının mənzərəsindən Haliç metro körpüsü (2018).
Fayl:İstanbul - Haliç Metro Köprüsü inşaatı r2 Şubat 2013.JPG|Körpünün tikintisi davam edərkən (fevral 2013)
Fayl:İstanbul - Haliç Metro Köprüsü inşaatı r1 Şubat 2013.JPG|Körpünün tikintisi davam edərkən (fevral 2013)
Fayl:İstanbul - Haliç Metro Köprüsü inşaatı r3 Şubat 2013.JPG|Körpünün tikintisi davam edərkən (fevral 2013)
Fayl:İstanbul - Haliç Metro Köprüsü inşaatı Şubat 2013.ogv|Körpünün tikintisi davam edərkən (fevral 2013)
Fayl:Golden Horn Observation Park (1).jpg|Körpünün ayaqlarından birinin yerləşdiyi Haliç müşahidə parkı


## İstinadlar
Aulacorhynchus derbianus

**Aulacorhynchus derbianus** — Tukanlar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Aulacorhynchus derbianus monotipik növdür. Bununla belə, bir müddət "A. whitelianus" ilə eyni növ hesab edilirdi. 2011-ci ildən etibarən əsas təsnifat sistemləri tərəfindən ayrı növlər kimi qəbul edilmişdir. Aulacorhynchus derbianus və "A. sulcatus" supernöv təşkil edir.  

Aulacorhynchus derbianus 33–41 sm uzunluğunda və 141–262 qram çəkiyə malikdir. Dimdiyi tünd qırmızı və qara rəngdədir, əsasında şaquli ağ xətt və üst çənəsində yarıqlar var. Bəzi fərdlərin tamamilə qara dimdiyi olur. Cinslər eyni görünüşə malikdir. Lələkləri əsasən yaşıl rəngdədir, ensəsi mavi, boğazı ağ və quyruq lələklərinin ucları geniş şabalıdı rənglidir. Gözləri qırmızı-qəhvəyi rəngdədir və altında bir qədər mavi çalar var.

Aulacorhynchus derbianus And dağlarının şərq yamacında, Kolumbiyanın cənubundan Ekvador və Peru vasitəsilə Boliviyanın qərbinə Koxabamba departamentinə qədər yayılmışdır. Əsasən subtropik dağ bulud meşələrində yaşayır, lakin Boliviyada tropik meşələrdə də rast gəlinir. Adətən 600–2000 metr yüksəklikdə tapılır.

Aulacorhynchus derbianus köçəri olmayan bir növdür.

Aulacorhynchus derbianus əsasən təpəlikdə qidalanır, adətən cütlər halında, bəzən isə 10-a qədər fərddən ibarət qruplarda görünür. Pəhrizi ətraflı məlum deyil, lakin əsasən meyvə və onların toxumları ilə qidalandığı, həmçinin bəzi həşəratları da yediyi güman edilir.

Aulacorhynchus derbianus may-oktyabr aylarında çoxalır. Çoxalma biologiyası haqqında başqa məlumat yoxdur.
## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Aulacorhynchus derbianusu "az qayğı tələb edən növlər" kateqoriyasında qiymətləndirib.

## Həmçinin bax
* Aulacorhynchus atrogularis
* Aulacorhynchus caeruleogularis
* Aulacorhynchus coeruleicinctis

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Video of a chestnut-mandibled toucan pair raising their chicks.
* https://birdsoftheworld.org/bow/species/chttou3/cur/introduction
Synallaxis cherriei

**Synallaxis cherriei** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Synallaxis cherriei "S. cinnamomea" və "S. rutilans" ilə yaxından əlaqəlidir. Synallaxis cherrieinin taksonomiyası müəyyən deyil. Beynəlxalq Ornitologiya Komitəsi və "BirdLife International"in "Handbook of the Birds of the World" təsnifatına görə, bu növün üç yarımnövü var: nominativ "S. c. cherriei" (Gyldenstolpe, 1930), "S. c. saturata" (Carriker, 1934) və "S. c. napoensis" (Gyldenstolpe, 1930). Clements təsnifatı isə "S. c. saturata" yarımnövünü tanımır və onu "napoensis" yarımnövünə daxil edir.

## Təsviri
Synallaxis cherriein uzunluğu təxminən 13–15 sm, çəkisi isə 14–17 qramdır. Nominativ yarımnövün yetkin erkəklərinin alın hissəsi, üzü və boğazı tünd qırmızımtıl-şabalıdı rəngdədir. Baş tacı, ensəsi və beli şabalıdı rənglidir və zeytun-qəhvəyi çalarlıdır, beli və quyruq üstü örtükləri tünd qəhvəyi rəngdədir. Qanad örtükləri əsasən şabalıdı rənglidir, uçuş lələkləri isə tünd qəhvəyi-qaradır. Quyruğu qara-boz rəngdədir; qradasiyalıdır və lələkləri ucluqdur. Döşü tünd qırmızımtıl-şabalıdı, qarın və quyruq altı örtükləri zeytun-qəhvəyi çalarlı boz, yan tərəfləri isə qarından bir qədər tünddür. Gözləri fil sümüyü-bozdan tünd qəhvəyiyə qədər dəyişir, üst çənəsi qara, alt çənəsi tünd boz, ayaqları və pəncələri isə qəhvəyi-boz rəngdədir. Yetkin dişilərin boğazı və qarnı erkəklərdən bir qədər açıq rənglidir. 

## Yayılması və ekologiyası
Synallaxis cherrieinin yayılma ərazisi parçalıdır. Nominativ yarımnöv ən geniş yayılmışdır, Braziliyanın Rondoniya, Mato Qrosso, Para və Tokantins ştatlarında mərkəzi Amazon hövzəsində tapılır. "S. c. napoensis" yarımnövü Kolumbiyanın cənub Putumayo departamentində və Ekvadorun Sukumbios və Napo əyalətlərində yayılmışdır. "S. c. saturata" yarımnövü isə Perunun şimal və mərkəzi hissələrində və Boliviyanın şimalında tapılır.

Synallaxis cherrieinin fərqli populyasiyaları müxtəlif mənzərələrdə yaşayır. Amazon Braziliyasında əsasən "terra firme" meşələrində və "Chusquea" bambuk meşələrində rast gəlinir. Qərbdəki parçalı populyasiyalar isə əsasən düzənlik və təpəlik meşələrinin kənarlarında və ikinci dərəcəli meşələrdə sıx bitki örtüyündə yaşayır və bambukla xüsusi əlaqəsi yoxdur.

Synallaxis cherriei bütün il boyu yaşadığı ərazidə qalır.

Synallaxis cherriei buğumayaqlılarla qidalanır. Adətən cütlər halında, sıx bitki örtüyü içərisində, əsasən yer səviyyəsindən təxminən 3 metr yüksəklikdə qidalanır. Bəzən yer səviyyəsində və ya 8 metr yüksəklikdə də qidalandığı müşahidə edilmişdir.

May və iyun aylarında yetkin fərdlərlə birlikdə cavan Synallaxis cherrieilər müşahidə edilmişdir. Növün çoxalma biologiyası haqqında başqa məlumat yoxdur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Synallaxis cherrieini 1988-ci ildə "Təhlükə Altında", 2004-cü ildə "Təhlükəyə Yaxın" kimi qiymətləndirib və 2021-ci ildən etibarən isə "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasına daxil edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Euchrepomis humeralis

**Euchrepomis humeralis** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Euchrepomis humeralis 1880-ci ildə ingilis ornitoloqları Filip Sklater və Osbert Salvin tərəfindən təsvir edilmiş və "Terenura humeralis" binominal adı verilmişdir. 2012-ci ildə filogenetik təhlillər əsasında "Euchrepomis" cinsi yaradılana qədər bu cinsdə qalmışdır.

Euchrepomis humeralis monotipik növdür.

Euchrepomis humeralisin uzunluğu 9,5–11 sm, çəkisi isə təxminən 7–8 qramdır. Cinslər fərqli lələk rənginə malikdir. Yetkin erkəklərin ağ üst göz xətti və göz ətrafında incə qara xətt var, üzləri isə açıq boz rəngdədir. Baş tacı və ensəsi qara, beli zeytun-yaşıl, beli qırmızımtıl-şabalıdı, quyruq üstü örtükləri və quyruğu boz-zeytun rəngdədir. Qanad örtükləri qara-boz rəngdədir və ağ ucları qapalı qanadda iki zolaq əmələ gətirir, uçuş lələkləri zeytun çalarlı qara-boz rəngdədir və kənarları açıq zeytun-sarıdır, qanadın əyilmə hissəsi qırmızımtıl-şabalıdı rəngdədir. Boğazı və döşü açıq boz, qarın və quyruq altı örtükləri isə açıq sarı rəngdədir. Yetkin dişilərin baş tacı, ensəsi və göz xətti zeytun-qəhvəyi rəngdədir, üst göz xətti açıq boz, qanadları tünd zeytun-qəhvəyi rəngdədir və qanadın əyilmə hissəsində çox az şabalıdı rəngi var.

## Yayılması və ekologiyası
Euchrepomis humeralis Ekvadorun şərqi və Perunun şərqindən, Rio Napo çayının cənubundan Boliviyanın şimal-qərbinə və Braziliyanın şimal Rondoniya əyalətindən Amazonas ştatına qədər, Rio Madeira çayına qədər yayılmışdır. "Terra firme" meşələrinin və quru daşqın meşələrinin alt təbəqəsində və təpəliyində yaşayır.

Euchrepomis humeralisin bütün il boyu yaşadığı ərazidə qaldığı güman edilir.

Euchrepomis humeralis buğumayaqlılarla qidalanır, lakin pəhrizi haqqında ətraflı məlumat yoxdur. Adətən cütlər və ya kiçik ailə qrupları halında qidalanır və tez-tez qarışıq növlərdən ibarət qidalanma sürülərinə qoşulur. Demək olar ki, tamamilə meşə təpəliyində qidalanır, yarpaqlardan və budaqların uclarından ovunu fırıldaqla toplayır.

Euchrepomis humeralisin çoxalma biologiyası haqqında heç bir məlumat yoxdur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Euchrepomis humeralisu "az qayğı tələb edən növlər" kateqoriyasında qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xiphorhynchus pardalotus

**Xiphorhynchus pardalotus** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Xiphorhynchus pardalotusun iki yarımnövü var: nominativ yarımnöv "X. p. pardalotus" (Vieillot, 1818) və "X. p. caurensis" (Todd, 1948).

Xiphorhynchus pardalotus orta ölçülü bir növdür, uzun, incə və bir qədər əyri dimdiyə malikdir. Növün uzunluğu 20–23,5 sm-dir; erkəklərin çəkisi 32–49 qram, dişilərin çəkisi isə 27–46 qramdır. Cinslər eyni lələk rənginə malikdir. Nominativ yarımnövün yetkin fərdlərinin üzü əsasən incə qəhvəyi və qəhvəyi zolaqlarla örtülüdür, göz xətti və göz ətrafı qəhvəyi rəngdədir. Baş tacı və ensəsi qara-qəhvəyi rəngdədir, baş tacında qəhvəyi ləkələr var və bu ləkələr ensədə zolaqlara çevrilir. Beli və qanad örtükləri qırmızımtıl-qəhvəyi və ya zeytun-qəhvəyi rəngdədir və bəzi açıq, qara kənarlı zolaqlar var. Qanadları, beli və quyruğu qırmızımtıl-şabalıdı rəngdədir, əsas lələklərin ucları daha tünddür. Boğazı qəhvəyi və ya darçını-qəhvəyi rəngdədir, lələklərin kənarları tünddür. Döşü, yan tərəfləri və üst qarın hissəsi zeytun-qəhvəyi rəngdədir və qara kənarlı qəhvəyi zolaqlar var.

## Yayılması və ekologiyası
Nominativ yarımnöv Qvianada və Braziliyanın şimalında, Amazon çayının şimalında, Rio Negro ilə Atlantik okeanı arasında, Amapa ştatında yayılmışdır. "X. p. caurensis" yarımnövü daha qərbdə, Venesuela, Qayana və Braziliyanın kəsişdiyi Tepui bölgəsində tapılır. Onun arealının daha qərbə, Kolumbiyanın şərq hissəsinə qədər genişləndiyi ehtimal edilsə də, bu fikri dəstəkləyən sənəd yoxdur.

Xiphorhynchus pardalotus əsasən düzənlik həmişəyaşıl meşələrdə yaşayır və tepui bölgəsində dağ meşələrinin aşağı yüksəkliklərində də rast gəlinir. 

Xiphorhynchus pardalotus bütün il boyu yaşadığı ərazidə qalır.

Xiphorhynchus pardalotus əsasən buğumayaqlılarla qidalanır. Tək və ya cütlər halında tez-tez qarışıq növlərdən ibarət qidalanma sürülərinin əsas növüdür. "Thamnomanes" qarışqaquşlarının rəhbərlik etdiyi sürüləri üstün tutur. Sürüdə və ya tək-tək qidalanarkən alt bitki örtüyündən təpəliyə qədər hərəkət edir, gövdələr və budaqlar boyunca irəliləyir. Ovunu yarpaq dəstələrindən, epifitlərdən və ölü odunlardan toplayaraq və ya qabıq yarıqlarını didərək tutur. Bəzən ordu qarışqa sürülərini izləyir və onların narahat etdiyi ovları toplayaraq, didərək və ya budaqlardan uçaraq tutur; qarışqaları izləyərkən adətən yer səviyyəsindən təxminən 5 metr yüksəklikdə qalır.

Xiphorhynchus pardalotus əsasən sentyabr-yanvar aylarında quru mövsümdə çoxalır. Ağac və ya kütükdəki təbii boşluqlarda yuva qurur və bu boşluqlara qabıq parçaları əlavə edir. Bütün məlum olan yuvalarda bir yumurta var. İnkubasiya müddəti və balaların yuvadan uçma vaxtı məlum deyil. Hər iki valideyn balaları qidalandırır.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Xiphorhynchus pardalotusu "az qayğı tələb edən növlər" kateqoriyasında qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycanın Qazaxıstandakı səfirliyi

**Azərbaycanın Qazaxıstandakı səfirliyi** — Azərbaycanın Qazaxıstan Respublikasında diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycan Respublikasını Qazaxıstanda təmsil edir.

Azərbaycanın Qazaxıstanda fövqaladə və səlahiyyətli səfiri Ağalar Atamoğlanov, Qazaxstanın Azərbaycanda səfiri Alim Bayeldir.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası ilə Qazaxıstan Respublikası arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin avqustunda yaradılmışdır.

1993-cü ildə Qazaxıstanın Azərbaycanda, 2004-cü ildə isə Azərbaycanın Qazaxıstanda səfirliyi açılıb. Həmçinin 2008-ci ildən Aktau şəhərində Baş konsulluq fəaliyyətə başlamışdır.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində Azərbaycan-Qazaxıstan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu, həmçinin Qazaxıstan Parlamenti Senatı və Məclisində Azərbaycanla əməkdaşlıq üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir.

## Səfirlər
Azərbaycanın Qazaxıstanda səfiri Azərbaycan Respublikasını Qazaxıstanda təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## Həmçinin bax
* Qazaxıstanın Azərbaycandakı səfirliyi
* Alim Bayel

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasının Qazaxıstan Respublikasındakı səfirliyi
* Qazaxıstan Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı Səfirliyi
Həssaslıq auditi

**Həssaslıq auditi** — həssaslığın analizinin siyasətə aid modelləşdirmə tədqiqatlarında istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş genişləndirilmiş formasıdır. Onun istifadəsi – xüsusilə Avropa Komissiyasının Təsir qiymətləndirmə qaydalarında və Avropa Elm Akademiyaları tərəfindən – modelə əsaslanan bir tədqiqatın həssaslıq analizi (HA) nəticəsində əldə olunan dəlillərin siyasət və ya qərar qəbuletmə prosesinə daxil olduğu hallarda modelin təqdim etdiyi sübutun dayanıqlığını göstərmək məqsədilə tövsiyə olunur.

## Yanaşma
Elmi işlərin siyasətə təsir etdiyi şəraitdə analizin çərçivəsi, onun institusional konteksti və müəllifin motivasiyası xüsusi əhəmiyyət kəsb edə bilər və yalnız kəmiyyətləşdirilmiş qeyri-müəyyənliyə yönəlmiş sırf HA kifayət etməyə bilər. Çərçivəyə vurğu, digər amillərlə yanaşı, müxtəlif normalar və dəyərlərlə xarakterizə olunan fərqli auditoriyalar üçün siyasət araşdırmasının aktuallığından irəli gələ bilər və nəticədə “problem nədir” və xüsusən də “hekayəni kim danışır” suallarına fərqli yanaşmalar yaranır. Çərçivə çox vaxt siyasi (məsələn, hansı qrupun qorunmalı olduğu) və ya texniki (məsələn, hansı dəyişənin sabit kimi qəbul edilə biləcəyi) ola biləcək gizli fərziyyələr ehtiva edir.

Bu kimi məsələləri lazımi şəkildə nəzərə almaq üçün həssaslıq auditi həssaslıq analizinin alətlərini genişləndirərək, bilik və model yaratma prosesinin bütöv qiymətləndirilməsini təmin edir. O, NUSAP metodundan ilhamlanır; bu metod ədədi məlumatların keyfiyyətini “rəqəmlərin nəsəbnaməsi” (*Pedigrees*) ilə çatdırmaq üçün istifadə olunur. Eyni şəkildə, həssaslıq auditi modellərin və modelə əsaslanan nəticələrin “nəsəbnaməsini” təqdim etmək üçün hazırlanmışdır.

Həssaslıq auditi xüsusilə sübutun mahiyyəti ilə yanaşı, həmin sübutla bağlı müəyyənlik və qeyri-müəyyənlik dərəcəsinin də tərəfkeş maraqların predmeti olduğu mübahisəli kontekstlər üçün uyğundur. Bu kimi vəziyyətlər post-normal elm və ya 2-ci rejim elmi üçün xarakterikdir.

## İstinadlar
Şion Vakayama

– Yaponiya səs aktrisası. "Dandadan" animesində Momo Ayaseni səsləndirməsinə görə tanınır.

## Həyatı və karyerası
Şion Vakayama 10 fevral 1999-ci ildə Yaponiyanın Çiba prefekturasında doğulmuşdur. O, karyerasına uşaq ikən başlamış, 3 yaşı olanda "Himawari" teatr şirkətinə qoşulmuşdur. Həmin vaxt ondan 6 yaş böyük olan bacısı da uşaq aktrisası idi və valideynləri bacısını çəkilişlərə aparanda Vakayamanı da aktrisa kimi sınamağa qərar vermişdirlər. İlk rolu 2002-ci ildə "Toşiie və Matsu" serialındakı Natsu rolu olmuşdur. Həmin vaxt Vakayamanın 4 yaşı var idi.

Vakayama məktəb illərindən etibarən videooyunlarla, xüsusilə, RPG oyunları ilə maraqlandığını və buna görə də həmişə səs aktrisası olmaq istədiyini bildirmişdir. 2023-cü ildə "Ən yaxşı yeni aktyor" kateqoriyasında Seyyu Mükafatının qaliblərindən biri olmuşdur. 2025-ci ildə "Dandadan" animesindəki performansına görə "Ən yaxşı səs aktyoru performansı" (yaponca) kateqoriyası üzrə Crunchyroll Anime Mükafatına namizəd göstərilmişdir.

## Animeoqrafiya
Şion Vakayama "Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation" (2021) animesində Şizuka Nanahoşi, "Lycoris Recoil" (2022) animesində Takina İnoue, "Too Many Losing Heroines!" animesində Lemon Yakişio (2024), "Dandadan" (2024) animesində Momo Ayase, "The Summer Hikaru Died" (2025) animesində Yuki Tadokoronu səsləndirmişdir. 2019-cu ildə buraxılmış "Her Blue Sky" anime filmində baş qəhrəman Aoy Ayoyu səsləndirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Agentliyin saytında profili
Glaucopsyche alexis

**Glaucopsyche alexis lugens** — Göycələr fəsiləsinə aid kəpənək növü.

## Ümumi məlumat

Glaucopsyche alexis Avropa və Qərbi Asiyanın müxtəlif bölgələrində yayılıb. Bu kəpənək xüsusilə gözəl yaşıl və mavi rəngləri ilə tanınır və bağlar, çəmənliklər və digər çiçəkli ərazilərdə asanlıqla rast gəlinir.

Glaucopsyche alexis kiçik ölçülü bir kəpənəkdir və qanadlarının eni təxminən 20-25 mm olur. Erkək kəpənəklərin yuxarı qanadları göy-yaşıl rəngdə olur və qara kənar zolaqlar ilə bəzədilib. Dişi kəpənəklər isə göy rənginin yüngül tonlarına malikdirlər. Onların alt qanadları ağ, boz və yaşıl rənglərdə olur və üzərində kiçik qara nöqtələr yerləşir. Bu növün parlaq rəngləri və kiçik ölçüsü onu təbiətdə asanlıqla tanımağa kömək edir.

Glaucopsyche alexis kəpənəyi Avropa və Qərbi Asiya bölgələrində geniş yayılıb. Bu növ, əsasən açıq çəmənliklər, bağlar və çiçəkli ərazilərdə yaşayır. Onlar həmçinin meşə kənarlarında, dağlıq ərazilərdə və yol kənarlarında da rast gəlinə bilər. Bu kəpənəklər istehsal olunan çiçəklərlə zəngin ərazilərdə çox rastlanan növlərdir və təbii mühitlərdə aktiv olaraq qidalanma və çoxalma dövrlərini keçirirlər.

Glaucopsyche alexis əsasən günəşli və isti günlərdə aktiv olur. O, çiçəklərdən nektar alaraq qidalanır. Rəngləri və alt qanadlarındakı nöqtələr, bu kəpənəyi təbiətdə yırtıcılardan qorumağa kömək edir. Kiçik ölçüsü və parlaq rəngləri onu çox zaman gözə çarpmadan ətraf mühitlə uyğunlaşdırır. Kəpənək, zaman zaman uçuş qabiliyyətini istifadə edərək təhlükədən uzaqlaşır.

Glaucopsyche alexis əsasən çiçəklərin nektarı ilə qidalanır. O, xüsusilə qızılgül, lavanda, dandelion kimi bitkilərdən faydalanır. Çiçəklərin şirin nektarı bu kəpənəyin qida mənbəyini təşkil edir.

Dişi kəpənəklər yumurtalarını bitki yarpaqlarına qoyurlar. Yumurtalar əvvəlcə ağ və kiçik olur, lakin zamanla inkişaf edərək sürfələrdən çıxır. Sürfələr əvvəlcə yaşıl və sarı rəngdə olur və bitki yarpaqları ilə qidalanırlar. Sürfələr pupaya çevrilir və qəhvəyi rəngdə olur. Kəpənəklər yazdan payıza qədər aktiv olur və bir neçə nəsil verir. Bu dövr onların çoxalma mövsümüdür.

Glaucopsyche alexisin təbii düşmənləri arasında quşlar, digər həşəratlar və parazitlər yer alır. Əlavə olaraq, bu növün populyasiyası yaşayış mühitlərinin azaldılması, pestisidlərin istifadəsi və ekosistem dəyişiklikləri ilə təhdid olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Львовский А. Л., Моргун Д. В.&nbsp;— Булавоусые чешуекрылые Восточной Европы (Определители по флоре и фауне России), М.: КМК, 2007
* Определитель бабочек России. Дневные бабочки / А.&nbsp;В.&nbsp;Сочивко, Л.&nbsp;В.&nbsp;Каабак&nbsp;— М. : Мир энциклопедий Аванта+, Астрель, 2012
* Tolman T., Lewington R. Collins Field Guide Butterflies of Britain & Europe&nbsp;— London : Harper Collins Publishers, 1997.— 320 p., 106 col. pl

## Xarici keçidlər

* Glaucopsyche alexis (Poda, 1761)&nbsp;— Голубянка алексис
Pyrgus malvae

**Pyrgus malvae** — Hesperiidae fəsiləsinə aid kəpənək növü.
## Ümumi məlumat

Pyrgus malvae Avropa, Qərbi Asiya və Şimali Afrika ərazilərində geniş yayılıb. Pyrgus malvae kiçik ölçülü və gözəl işarələri ilə tanınır. Kəpənək xüsusilə çiçəklənmiş çəmənliklər və açıq ərazilərdə rast gəlinir. 

Pyrgus malvae kiçik ölçülü bir kəpənəkdir, qanadlarının eni təxminən 20-25 mm olur. Onun yuxarı qanadları ağ və boz rəngli, üstündə qara və tünd-bənövşəyi zolaqlar ilə bəzədilmişdir. Alt qanadları isə ağ və boz rəngli olur və üzərində kiçik qara nöqtələr yerləşir. Bu rəng və naxışlar kəpənəyin yırtıcılardan qorunmasına kömək edir.

Pyrgus malvae kəpənəyi əsasən açıq çəmənliklər, bağlar, çiçəkli ərazilər və meşə kənarları kimi mühitlərdə yayılır. O, həmçinin istiqamətləşmiş ərazilərdə, dağlıq bölgələrdə və quru torpaqlarda da rast gəlinə bilər. Kəpənək, Avropanın müxtəlif hissələrində və Qərbi Asiyanın bəzi ərazilərində geniş yayılıb.

Pyrgus malvae günəşli və isti günlərdə aktiv olur və xüsusilə çiçəklərdən nektar alaraq qidalanır. Onun kiçik ölçüsü və rəngləri onu təbiətdə çox yaxşı kamuflyaj edir, bu da yırtıcılardan qorunmağa kömək edir. Kəpənək həmçinin yüksək uçuş qabiliyyətinə sahibdir, bu da təhlükə qarşısında onu uçaraq uzaqlaşmağa imkan verir. 

Pyrgus malvae çəyirdəyi kəpənəyi, çiçəklərin nektarından qidalanır. O, yaxşı seçilmiş çiçəklər ilə qidalanmağa üstünlük verir və bəzi hallarda təmizlənmiş yarpaqlar ilə də qidalanır. Kəpənəyin ən çox rastlanan bitki növləri arasında Malva və digər çəmən bitkiləri yer alır. 

Dişi kəpənəklər yumurtalarını yarpaqlara qoyurlar, xüsusilə Malva və diğer çəmən bitkilərinin üzərinə. Yumurtalar ilkin olaraq ağ rəngdə olur və zamanla inkişaf edərək sürfələrdən çıxır. Sürfələr ilk başda yaşıl və sarı rəngdə olur. Onlar bitki yarpaqları ilə qidalanır və inkişaf edərək daha böyük ölçülərə çatırlar. Sürfələr pupa mərhələsinə keçir və qəhvəyi rəngdə olur. Bu mərhələdə onlar pupa içində inkişaf edirlər. Kəpənəklər yaz və payız dövründə aktiv olur. Bu dövrdə onların çoxalma mövsümü baş verir.

Pyrgus malvae kəpənəyinin təbii düşmənləri arasında quşlar, digər həşəratlar və parazitlər yer alır. Bu kəpənəyin ətraf mühitdəki populyasiyası, yaşayış mühitlərinin dəyişməsi, pestisidlərin istifadəsi və ekosistem dəyişiklikləri səbəbindən müəyyən təhlükələr altındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Lepiforum.de
* ''Pyrgus malvae'' at Caterpillar Hostplants Database
Azərbaycanın İsveçrədəki səfirliyi

**Azərbaycanın İsveçrədəki səfirliyi** — Azərbaycanın İsveçrə Konfederasiyası və Lixtenşteyn Knyazlığındakı diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycan Respublikasını İsveçrədə təmsil edir.

Azərbaycanın İsveçrə Konfederasiyasında fövqaladə və səlahiyyətli səfiri Fuad İsgəndərov, İsveçrənin Azərbaycanda səfiri Tomas Ştəldir.

## Tarixi
İsveçrə Azərbaycanın müstəqilliyini 23 dekabr 1991-ci ildə tanımışdır. Azərbaycanla İsveçrə arasında diplomatik münasibətlər  21 yanvar 1992-ci ildə qurulmuşdur.

Azərbaycanın İsveçrə Konfederasiyasındakı səfirliyi 6 oktyabr 2004-cü ildə təsis edilib və 2005-ci ilin sentyabr ayından etibarən İsveçrənin paytaxtı Bern şəhərində fəaliyyətə başlayıb.

2001-ci ildə İsveçrə Konfederasiyası Bakıda Əməkdaşlıq ofisini açıb.

2007-ci ildə İsveçrənin Azərbaycanda səfirliyi yaradılıb. Səfirliyin rəsmi açılışı 2008-ci ilin mayında həyata keçirilib.

2 oktyabr 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan – İsveçrə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu təsis edilmişdir.

2 mart 2009-cu ildə İsveçrə-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupu təsis edilmişdir.

## Azərbaycan Respublikasının İsveçrə Konfederasiyası və Lixtenşteyn Knyazlığındakı səfirləri
Azərbaycanın İsveçrədəki səfiri Azərbaycan Respublikasını İsveçrə Konfederasiyasında təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## Həmçinin bax
* İsveçrənin Azərbaycandakı səfirliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Facebook
* Facebook
* Twitter
* Azərbaycan Respublikasının İsveçrə Konfederasiyası və Lixtenşteyn Knyazlığındakı Səfirliyi
* Embassy of Switzerland in Azerbaijan