Zağaltı

**Zağaltı** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Qorçu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. 2020-ci il dekabrın 1-də 28 il 6 aydan sonra Müzəffər Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Ermənistan ordusunu darma–dağın edərək işğala son qoydu.

## Tarixi
Zağaltı (Alıbəyli) kəndi Kiçik Qafqazın dağlarından biri olan Muxtökən dağ silsiləsinin cənub–şərq ətəyində, mənbəyi Buzxana, Yelligədik, Çalbayır su ayrıcından alan Qorçu çayının sağ sahilində bünövrələşən Zağaltı (Alıbəyli) kəndi Laçın rayon mərkəzindən 60&nbsp;km uzaqlıq ərazidə yerləşir. Kəndimizin əsas bünövrəsi XIX-cu əsrin 60–70-ci illərində qoyulub, kəndin əsas əhalisi Zağaltı (Alıbəyli) kəndindən 30–35&nbsp;km aralıda yerləşən əsası XVII-ci əsrin ortalarına gedib çıxan Qaraçanlı tayfalarından ayrılmış bir neçə tayfadan ibarətdir.Bünövrə Qaraçanlı, Pircahan kəndinin ərazisində yerləşmişdir.

Bünövrə Qaraçanlıda kənd əhalisinə yer azlıq edəndə yaylaq kimi istifadə olunan indiki, Zağaltı (Alıbəyli) kəndinə gəlib məskunlaşıblar. 1935–1936-ci ilərə kimi kəndimiz Alıbəyli kəndi kimi tanınmışdır, kəndin yaşlı axsaqqalları deyərdi ki, sovet hakimiyyəti gələndən sonra bəylərə pis baxıldığından kəndimizin adın dəyişib kəndin üst tərəfi qayalıqda zağalıq olduğundan Zağaltı kəndi adlandırıblar. Kənddə 1937–1938-ci illərdə kolxozçuluq qurulub, Zağaltı (Alıbəyli) kəndinin ətrafı əkinə və biçinə görə çox yararlı yerlər idi. Kəndin cənub tərəfində Dəmirçi dağının ətəyində cavan qarışıq meşə zolağı kəndimizə xüsusi yaraşıq verirdi.

Bu meşədən qırmızı palıd, adi palıd, vələs, (ulas) ağcaqyın və (cır alma, armud, 2 növ yemişan, ayı gilası, toz ağacı, qaraağac, mırdarça, əzgil, zirinc, söyüd və sair.) kol bitkisi kimi 2 növ qarağat moruq, itburnu, (həmərsin)qoyungözü, tubulğa, nadir kollardan olan gərməşov, kollarından və başqa adlarda ağac və kol bitkiləri ilə zəngindir. Kənd qərbdən Oğuldərə kəndi, şimal–qərb tərəfdən qayalıqdan və kiçik təpəlikdən, cənubdan Dəmirçi dağı, şərqdən isə Qorçu kəndi ilə həmsərhəddir. Qışı istərsə yayl mülayim və az yağıntılı iqlimə maıik idi. Yaylaq kimi kənd sakinləri, Şır–şır, Sarıyoxuş, Divlər, Çınqılınbaşı, Cəhənnəm dərəsi və Cərgə adlı ərazilərdən istifadə edirdilər. Kəndin qabaq tərəfindəki, meşə zolağı demək olar ki, qoruq sayılırdı. Kəndimizin sakinləri qış yanacağı üçün 8–10 km uzağa gedib meşə materyallarından gətirib istifadə edirdilər. Kəndimizin flora və faunası olduqca zəngin idi, yerli əhali tikinti materyalları kimi əhəng daşından və yerdən çıxan qum karxanasından müasir deyimdə mişardaşı kimi əllə asan hamarlanan göy və qonur daşlardan istifadə edilirdi. Kəndimizin əhalisi əsasən maldarlıqla məşğul olurdu, əvvəllər əkinçilikdə olubdu, sonralardan iqdisadiyyatın inkişafına görə əkinçilikdən o, qədərdə istifadə olunmurda az da olsa kalxoz üçün müəyyən qisimdə istifadə olunurdu. Kəndimizin 1 Ferşil mama məntəqəsi, 1 kitabxanası və 1 mağazası var idi. Kəndimizin ərazisində olan bulaqların adları yəni yadımda qalan Navlı bulaq, Güləsərin bulağı, Zamanın bulağı, Hümbətin bulağı, Alışın bulağı, Sarı bulaq və sair.

Kəndin ətrafında adi içməli sudan başqa içməli və müalicəvi əhəmiyyətli turş su və başqa mineral sular var idi. Kəndin 1 şəhidi var 4 qarabağ əlili və 30-a yaxın qarabağ veteranı varıdır. Kəndin əhalisi  bu gün Azərbaycanın 16 rayon və şəhərlərində məcburi köçkün kimi məskunlaşmışdır.

Şəhidlər.1.İsgəndərov Əliqulu Tohid oğlu 1970-ci ildə Zağaltı kəndində doğulub 1992-ci ilin iyun ayında Ağdam rayon istiqamətində gedən döyüşlərdə şəhid olub şəhidin nəşi Bərdə rayon Soğanverdilər kənd qəbirsanlığında dəfn edilib. Kəndimizin hal hazırda Əhalisi və təsərrüfatların sayı:180 ailə 789 nəfər 01.01.2023-cü il tarxinə

Ərazisi isə 100500 kv.

Kənddə fətali, balo, həsənuşagı, hacımanlı, süleymanlı, şərəfli alıuşağı türk tayfalarına mənsub əhali yaşayırdı. Zağaltı kəndinin inqilab dovründə Zamanov Yusif, Hümbətov Əlif, Hümbətov İsmayıl, Hümbətov Əsəd, Muradov Alış, Mustafayev Hüseyin, Qarayev Bahadur kimi məşhur el adamı, tanınmış el ağsaqqalları olmuşdur.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi  bu gün Azərbaycanın 16 rayon və şəhərlərində məcburi köçkün kimi məskunlaşmışdır.

Zağaltı kəndinin hal hazırda Əhalisi və təsərrüfatların sayı:180 ailə 789 nəfər 01.01.2023-cü il tarxinə.

### Tanınmışları
* Nəsirov Musa — Nazirlər kabineti və dövlət qaçqınlar komitəsində şöbə müdürü vəzifəsində çalışmışdır, hal–hazırda təqaüddədir.
* Hümbətov Böyükkişi Əsəd oğlu — Müəllim. Uzun müddət qorçu kənd orta məktəbinin direktoru olmuşdur.
* Kərimov Xasay Rəhim oğlu — H.Hacıyev kolxozunun sədri. Sovxo direktoru və s. digər vəzifələrdə işləmişdir.
* Muradov Şahmar Alış oğlu — 35 ildən çox qorçu rabitə şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
* Qarayev Maarif Yusif oğlu — Müəllim. Qorçu kənd orta məktəbinin,və laçın işğalı zamanı uzun müddət Laçın şəhər 1 nömrəli məktəbin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.
* Nüsrəddin Əsədov — Bərdə rayonunda baytar həkimi və müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir.
* Qarayev Təvəkkül — Uzun müddət kənd təsərrüfat nazirliyində çalışmışdır.
* Namiq Zaman — Ağdaş rayonunda məskunlaşıb müəllim işləyir bir neçə kitabın müəllifidir.
* Saday Əsədov — Uzun müddət kənd icra nümayəndəsi və müxtəlif vəzifələrdə çalşmışdır.
* Qarayev Rövşən — Neft şirkətində hazırda yüksək vəzifədədir.
* Nəriman Səmədov — Bərdə rayonunda Aqrapromun sədri vəzifəsində çalışmışdır.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıqdır. Kəndin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıqla yanaşı arıçılıq, əkinçilik(dənli bitkilər,demyə),toxuculuq (gəvə, kilim, palaz, fərməş) olmuşdur. Köhnə hanalar vasitəsilə bu toxuculuğu inkişaf etdirmişlər. Hana-da həvə, kir-kir, kuju ağacı, vərəng-alan və s. alətlərdən istifadə etmişlər. Dağlıq ərazidə bir neçə su dəyirmanlari (Təhməzin dəyirmani, Tanriverdinin dəyirmanı) olmuşdur. Əkinə yararlı sahələrdə buğda, arpa, vələmir və s. əkirdilər. Meşələri dövlət əhəmiyyətli yasaqlıqlar idi. Meşədə qırmızı palıd, cökə, göyrüş, fıstıq, minlərlə meyvə ağacları mövcud idi. Yüzlərlə müalicəvi əhəmiyyətli təbii bulaqları təsərrüfata yararlı otlaq sahələri mövcud idi.

## Zaga altı dağı
Laçın rayonunun şimal hissəsində dağ. Hündürlüyü 3413 m. Dağ eyniadlı kəndin adını daşıyır.

## İstinadlar