open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dey-treydinq

**Dey-treydinq** () —  əməliyyat günü ərzində açıq mövqeləri ertəsi günə köçürmədən birjada spekulyativ ticarət. Gündüz ticarəti termini, yalnız gün içi əməliyyatların istifadə olunduğu, qiymətli kağızların saxlanma müddətinin bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər olduğu strategiyanı ifadə edir. Bir çox treyder eyni anda bir neçə strategiyadan istifadə edə bilər ki, bunlardan biri də gün içi əməliyyatlardır.

Başlanğıcda bir günlük ticarət yalnız maliyyə şirkətləri və peşəkar spekulyantlar tərəfindən istifadə olunurdu. Bu ticarət bankların və investisiya firmalarının işçiləri tərəfindən həyata keçirildi. Bununla birlikdə, elektron ticarət və marja ticarətinin yayılması ilə bu fəaliyyət növü, qeyri-peşəkar ticarətçilər arasında populyarlaşır.

Ümumiyyətlə, marjinal ticarəti əməliyyatların rentabelliyini artırmaq üçün istifadə olunur ki, bu da risklərin artmasına səbəb olur. Gün içi ticarət fundamental təhlildən çox texniki analizə güvənməyə meyllidir.

1996-cı ildən bəri Birləşmiş Ştatlarda fiziki şəxslər üçün gündəlik ticarətə icazə verilir. 2000-ci ildə, NASDAQ-də fərdlərin gün içi əməliyyatları təxminən% 15 qiymətləndirilmişdir. Üstəlik, Şimali Amerika Qiymətli Kağızlar İdarəçiləri Birliyinin () 1999-cu ildə apardığı bir araşdırmaya görə, özəl gün ticarətçilərinin% 70-dən çoxu fəaliyyətlərində pul itirdilər .

1990-cı illərin sonlarından bəri ticarət və marja ticarətinə giriş təmin edən və müştərilərini gün içi ticarətdə öyrədən yüzlərlə firma var. Ənənəvi broker şirkətlərindən fərqli olaraq, bu firmalar bir strategiya və ya investisiya proqramı olaraq aktiv ticarəti təşviq etdilər və bu kimi fəaliyyətləri öyrətmək üçün kurslar satdılar. Gələcək zərərləri ödəmək üçün müştərilərdən tez-tez zərərlərinin baş verdiyi əvvəlcədən əhəmiyyətli bir depozit qoymaları tələb olunurdu.

Eddi Elfenbeynə görə, 2000-ci illərdə alqoritmik və yüksək frekanslı ticarətin inkişafı ilə, kompüterlər milisaniyə müddətində ticarət həyata keçirməyə başladığı zaman, işçilər üçün gün içi spekulyativ ticarət strategiyası ümidsiz şəkildə köhnəldi və insanlar artıq yüksək performanslı alqoritmlərlə qısa müddətli əməliyyatlar və spekülasyonlarda rəqabət edə bilməzlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Day Trading // US SEC
* Day Trading: Your Dollars at Risk // US SEC
* Margin Rules for Day Trading // US SEC, February 2011
* Would You Profit As A Day Trader? // Investopedia
Spekulyasiya

**Spekulyasiya** ( sözündən) — iz ilə gedib tapma, izinə düşmə, baxıb tapmaq , aşağıdakı mənaları ifadə edə bilər:

* İqtisadi lüğətdə – alış və satış qiymətləri arasındakı fərq sayəsində gəlir əldə etmək deməkdir. Mahiyyət etibarı ilə, istənilən ticarət əməliyyatını spekulyasiya hesab etmək olar. İqtisadi ədəbiyyatlarda tez-tez spekulyasiya və investisiyanı bir-birindən fərqləndirmək cəhdlərinə rast gəlirik
* Ümum humanitar xarakterli, fəlsəfi, həmçinin ümum elmi ədəbiyyatda və publisistikada – mücərrəd, abstrakt mühakimələr deməkdir.
* Məcazi mənada isə – hər hansı bir şəraitdən, kiminsə çətinliklərindən öz məqsədlərin və planların naminə istifadə etmək (məsələn siyasi çətinliklər üzərində spekulyasiya etmək).

**Spekulyant** — nəyisə şəxsi istifadə və istehlak məqsədilə deyil, təkrar satış və mənfəət əldə etmək məqsədilə alan şəxs.

## İqtisadiyyatda spekulyasiyaya dair nümunələr

* Alış və satış qiymətləri arasındakı fərq nəticəsində gəlir (və ya zərər) əldə etmək. Bu zaman spekulyasiya obyektinə dair hər-hansı bir tədbirlərin görülməsi nəzərdə tutulmur. Qiymət fərqləri müxtəlif bazarlarda eyni anda (məkan arbitrajı) və ya eyni bir bazarda müxtəlif zamanlarda (zaman arbitrajı) yarana bilər.
* Səhm, istiqraz, xammal, valyuta, kolleksiya predmetləri, daşınmaz əmlak, törəmə qiymətli kağızların, həmçinin digər dəyərlərin onların qiymət fərqindən yaranan dəyişiklik sayəsində mənfəət qazanmaq məqsədilə alqı-satqısı;
* Eyni obyektlərin şəxsi, istehsal məqsədləri, həmçinin digər üsullarla gəlir əldə edilməsi (məsələn dividentlər qazanmaq və ya qərarların qəbul edilməsində öz mövqeyini qorumaq mexanizmindən istifadə, insayder maraqları və s), həmçinin qiymət sirklərini hec (hedge) edilməsi, risklərin diversifikasiyası və faiz arbitrajı əməliyyatları məqsədilə alınması spekulyasiya hesab edilmir. Amma bunları yalnız ticarətçinin daxili hədəfləri ilə müəyyən etmək olar və əksər hallarda bütün bu sövdələşmələr spekulyasiya hesab olunur.
* Azad ticarətə hər hansı bir məhdudiyyət qoyulması hallarında (məsələn müharibə, blokada, embarqo, təbii fəlakətlər zamanı) defisit məhsulların qapalı bazarlardan alınması və açıq bazarlarda satışı, həmçinin resursların obyektiv səbəbdən məhdudluğuna görə (idman yarışları, konsertlər, tamaşalar və s.) belə fəaliyyət növləri bəzən inzibati qaydada, bəzən də cinayət məcəlləsi ilə cəzalandırılır, o cümlədən bazar iqtisadiyyatı hökm sürən ölkələrdə, çünki “kölgə iqtisadiyyatının bir hissəsi” hesab olunur.

## İstinadlar
Eyno Rahya

**Eyno Abramoviç Rahya** () — 1903-cü ildə Rusiya Sosial Demokrat İşçi Partiyasına üzv olmuş və onun Bolşevik fraksiyasına qoşulmuş fin kökənli rusiyalı inqilabçı. Rahya 1917-ci ilin yayında Leninin müvəqqəti olaraq Finlandiyaya qaçmasını təşkil etmişdir. Finlandiya vətəndaş müharibəsi ərzində Rahya qırmızıların ən bacarıqlı hərbi liderlərindən biri idi. Qırmızılar müharibəni uduzduqdan sonra o, ömrünün qalan hissəsini yaşayacağı Rusiya SFSR-yə qaçmış və Qızıl orduda korpus komandiri olaraq xidmət etmişdir.

Eyno Rahya 1927-ci ildə Finlandiya Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsindən xaric edilmişdir. O, 1920-ci illərin əvvəllərində siyasi olaraq Qriqori Zinoviyevə yaxınlaşmışdı.

Eyno Yukka Rahya və Yaakko Rahyanın qardaşı idi. Onun qardaşı Yaakko 1920 31 avqust tarixində baş verən Kuusinen Klub insidentində yaralanmışdı.

Rahya 1935-ci ildə alkoqol aludəçiliyinə görə ordudan qovuldu və 1936-cı ildə haqqında ölüm hökmü çıxarıldı. Buna baxmayaraq o, edam edilmədən əvvəl, 1936-cı ilin aprelində vərəm və alkoqoldan sui-istifadəyə görə öldü.

## İstinadlar
Van sancağı

**Van sancağı** — Liva-i Van (Van livası)Osmanlı İmperiyasının 1724 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Van əyalətində inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Van idi.

## Tarixi

Van sancağı, Van əyaləti'nin paşa sancağı olub, qərbdən Van gölü, Bitlis sancağı və Adilcevaz sancağıları şərqdən Mahmudi, Qotur sancağıları və İran kuzeyden sərhəd idi. 

Van sancağı 1. Van nahiyəsi  2. Vastan nahiyəsi  3. Gevaş nahiyəsi  3. Erçek nahiyəsi 4. Amuk nahiyəsi 5. Kârcikân nahiyəsi nahiyələrinə bölünürdü.

* Van

## İstinadlar
Filippin timsahı

**Filippin timsahı** () — əsl timsahlar sinfinin nisbətən kiçik növü. Yalnız Filippində yaşayır. Əvvəllər Yeni Qvineya timsahının bir yarımnövü sayılırdı. Bu növün erkəkləri maksimum 3,1 m uzunluğa çatır, dişilər isə bir qədər kiçikdir. Sakit okean bölgəsindəki bir çox digər timsahlarla müqayisədə geniş ağıza və böyük pulcuqlara sahibdir. Bu növ olduqca aqressivdir. Baxmayaraq ki, kiçik ölçüsü və yaşayış yerlərinin insan məskənindən uzaq olması səbəbindən insanlara hücumu çox nadirdir. Çoxalma strategiyası baxımından Yeni Qvineya timsahına bənzəyir və qapalı su hövzələrində yerləşməyə üstünlük verir. Digər əsl timsahlar kimi, Filipin timsahı da heyvanın ölçüsü və yaşına görə dəyişən çox müxtəlif bir pəhrizə sahibdir. Gənc timsahların pəhrizinə ilbizlər, krevetlər, iynəcələr, digər onurğasızlar və kiçik balıqlar daxildir. Eyni zamanda böyüklərin pəhrizində donuzlar, itlər, ilanlar, iri balıqlar və quşlar qeyd edilir.

Filippin timsahı təhlükədə qarşısındadır. Onu ovlamaq qəti qadağan olsa da, yaşayış yerlərinin azalması və brakonyerlik (həm timsahların özləri, həm də ovları ilə əlaqəli) sayında azalmaya səbəb olur. Hal-hazırda bu növün populyasiyası 200 fərdi keçmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* crocodilian.com: ''Crocodylus mindorensis'' 
* Filippin timsahı (zooclub.ru)
* Crocodylus mindorensis
Koşi-Eyler tənliyi

**[[Oqüsten Koşi|Koşi]]-[[Leonard Eyler|Eyler]] tənliyi** və ya **Eyler-Koşi tənliyi** ya da qısaca, **Eyler tənliyi** xətti, bircins, dəyişən əmsallı adi differensial tənlikdir.

## Tənlik
*y*(*n*)(*x*)&nbsp;*y(x)* funksiyasının n-ci dərəcədən törəməsi olsun, onda Koşi- Eyler tənliyi bu şəkildə verilir:

: a_{n} x^n y^{(n)}(x) + a_{n-1} x^{n-1} y^{(n-1)}(x) + \cdots + a_0 y(x) = 0.

x = e^u əvəzləməsi ilə tənlik sabit əmsallı xətti diferensial tənliyə gətirilir. Alternativ olaraq tənliyin aşkar həlli y = x^m əvəzləməsi ilə tapılır.

### İkitərtibli Koşi-Eyler tənliyinin aşkar həlli

Ən çox yayılmış Koşi-Eyler tənliyi Laplas tənliyinin qütb koordinatlarında həlli kimi, bir sıra fizika və mühəndislik tətbiqlərində görünən ikitərtibli tənlikdir. İkitərtibli Koşi-Eyler tənliyi aşağıdakı kimidir:

:x^2\frac{d^2y}{dx^2} + ax\frac{dy}{dx} + by = 0. \,
Aşkar həlli 

:y = x^m \,
şəklində tapılır.

Differensiallamaqla alınır:

:\frac{dy}{dx} = mx^{m-1} \,

və

:\frac{d^2y}{dx^2} = m(m-1)x^{m-2}. \,

Alınan ifadələri əsas tənlikdə yerinə yazmaqla alınır:

:x^2( m(m-1)x^{m-2} ) + ax( mx^{m-1} ) + b( x^m ) = 0 \,

Tənlik aşağıdakı hala gətirilir:
:m^2 + (a-1)m + b = 0. \,
Alınan tənlik * m *-ə nəzərən həll edilir. Üç xüsusi hal mümkündür:

* 1-ci hal, tənliyin iki müxtəlif kökü var: *m*1 and *m*2;
* 2-ci hal, tənliyin təkrarlayan kökü var: *m*;
* 3-cü hal, tənliyin kompleks kökü var: *α*&nbsp;±&nbsp;*βi*.
Birinci hal üçün ümumi həll:
:y = c_1 x^{m_1} + c_2 x^{m_2} \,
2-ci hal üçün ümumi həll:
:y = c_1 x^m \ln(x) + c_2 x^m \,
3-cü hal üçün ümumi həll:
:y = c_1 x^\alpha \cos(\beta \ln(x)) + c_2 x^\alpha \sin(\beta \ln(x)) \,
:\alpha = \mathop{\rm Re}(m)\,
:\beta = \mathop{\rm Im}(m)\,
c_1, c_2 ∈ ℝ .

Həllin bu forması *x*&nbsp;=&nbsp;*e<sup>t</sup>* əvəzləməsi edib, Eyler düsturundan istifadə etməklə əldə edilir.

## İstinadlar
Şaharbi Ebzeyev

**Şaharbi Ebzeyev** (qar.-balk:*Эбзелени Кёккёзню джашы Шахарби*; ) — qaraçay-balkar şairi, dramaturq və musiqiçi 

## Həyatı
Şaharbi Kekkeboviç Ebzeyev 1913-cü ildə Rusiyanın Kuban vilayətinin Cebuta aulunda anadan olmuşdur. Lakin ailəsi Kislovodska köçdüyündə orta təhsilini həmin şəhərdə almışdır. 1929-cu ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Kislovodsk şəhərində klun müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

### Ölümü
1982-ci ildə Kislovodsk şəhərində vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Şaharbi Ebzeyev bədii yaradıcılığa 17 yaşında ikən “Oqurlu” adlı pyeslə başlamışdır. Əsərin premyerası 1931-ci ildə Qaraçayevsk şəhərinin teatrında olmuşdur. Elə həmin ilin dekabrın 7-də Rostov-Donda, Şimali Qafqaz xalqlarının ilk sənət olimpiadasının keçirildiyi bir dəri zavodunun Mədəniyyət Evinin səhnəsində əsər nümayiş olunmuşdur. Tamaşa çox böyük uğur qazanmışdır.

O, sonralar da dramaturji fəaliyyətini davam etdirmiş, “Hamam müdiri”, “Yuyulmuş şlyapa” və başqa pyeslər yazmışdır. Bu əsərlər də müxtəlif dövlərdə Qaraçaysk şəhər teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur.

## Kitabları
* Огурлу. Пьесы. Черкесск: Карачаево-Черкесское отд. Ставроп. кн. изд-ва, 1990, 122 с.

## Ədəbiyyat
1.Сарбашева А. М. Балкарская драматургия: этнофольклорная традиция и эволюция жанра. Нальчик: КБИГИ, 2009. 240 с. 

2.Караева А.И. Очерк истории карачаевской литературы. М.: Наука, 1966. 320 с. 

3.Борлаков Б. К. Карачаево-балкарская довоенная драматургия. Черкесск: Карачаево-Черкесское отд. Ставроп. кн. изд-ва, 1975. 72 с. 

4.Хабичева-Боташева З.Б. Карачаевский театр. М.: ГИТИС, 2012. 524 с. С. 183–247. 

5.Хроника Олимпиады // Революция и горец. 1931. № 12. С. 114–115. 8. Фонды Карачаево-Черкесского республиканского историко-культурного и природного музея-заповедника. 2468–1. Ф. 10. Оп. 1. Д. 1в. Л. 5. 

6.История советского драматического театра: В 6 т. Т. 6. М.: Наука, 1971. С. 624.

## İstinadlar
Qara dərə keçidi döyüşü

**Qara dərə keçidi döyüşü** — Teymuri imperiyasından Pir Məhəmmədlə türk tayfalarından ibarət Qaraqoyunlu konfederasiyasından Qara Yusifin arasında baş vermiş döyüş. Döyüş 1395-ci ildə Türkiyənin şərqindəki Van gölü yaxınlığında baş vermişdir.

## Arxa plan
Əbu Səid Bahadur xanın ölümündən sonra Elxanilərin zəifləməsi nəticəsində Çobanilər, Cəlairilər, İncuidlər və Müzəffərilər İraqda, İranda, Azərbaycanda, Gürcüstanda və Ermənistanda hakimiyyət uğrunda mübarizə aparmağa başladılar. Bu onları zəiflətdi və 1393-cü ildə Teymur üçün mükəmməl hədəfə çevirdi. O, bütün bu regionları ələ keçirdi və Şərqi Anadolunu yağmaladı, lakin onun vətənindən uzun müddət uzaqda qalması dövlətin ali təbəqəsinin üzvlərini və ailəsini narahat etməyə başladı, nəticədə Teymur nəvəsi (Ömər Şeyx Mirzənin oğlu) Pir Məhəmmədi ailəsinin və regionun təhlükəsizliyini təmin etmək üçün 1395-ci ildə Şiraza göndərdi.

Pir Məhəmməd onu müşayiət edəcək Qiyasəddin Tarxan və Əmir Şəmsəddin Abbasla birlikdə Teymurun əsas qüvvələrindən ayrıldı və Məvaraünnəhrə yola düşdü. Ərdəbilə çatarkən onlara kəşfiyyat məkumatı gətirildi ki, Qaraqoyunlu qüvvələri Qara Yusifin komandanlığı altında Alahtauk ətraflarına cəmləşmiş və Xoya hücum etmə planı hazırlamışdır.

Qiyasəddin Tarxan və Əmir Şəmsəddin Abbas Səmərqəndə getməyə davam etdirərkən, Pir Məhəmməd kəsmə yolla Təbrizə yönəldi və burada əyalətdəki Teymuri ordusunu toplamağa başladı. Ona kömək üçün Miranşah tərəfindən bir neçə zabit də göndərildi.

## Döyüş
Pir Məhəmməd gecikmədən Qara Yusifə hücum edərək onun planlarını pozmaq fikrində idi. O, Qaraqoyunlu qoşununa onlarla toqquşmadan yayınaraq yaxınlaşmağı bacardı və onun göndərdiyi kəşfiyyta qrupları Qaraqoyunlu ordusu barədə önəmli məlumatlar əldə etdilər. Qara dərə keçidi üzərinə hücuma keçən gənc Teymuri şahzadəsi Qaraqoyunluları məğlub etməyi bacardı. Sağ qala bilən qaraqoyunlular Van gölünə axan Bendimahi çayına doğru geri çəkildilər.

Teymurilərin yaxınlaşması barədə kəşfiyyat məkumatı əldə edən Qara Yusif dərhal qoşunlarını geri çəkməyə başlamışdı. Pir Məhəmməd Bendimahi məntəqəsinə onların arxasıyca gəldi və buradan Qara Yusifi təqib etmək üçün dəstə göndərdi.

Döyüş sildırım qayalıqlar olan çətin coğrafi xüsusiyyətlərə malik yerdə baş vermişdi. Bu yer sonradan Osmanlı ilə Səfəvilərin sərhəd bölgələrindən birini təşkil etmişdir.

## Nəticə
Qara Yusif arxasında heç bir iz buraxmadan yoxa çıxdı. Onu izləyib bir şey əldə edə bilməyən Pir Məhəmməd əməliyyatı sonlandırmağın daha düzgün olacağı qərarına gəldi və Şiraza doğru yola çıxdı. O, buradan ilk öncə Sultaniyyəyə getdi.

## Həmçinin bax
* Çalağan döyüşü
* Çapaqçur döyüşü

## İstinadlar
Dibaçə

**Dibaçə** (ərəb-fars sözü olub, “zərif çiçəkli ipək, qumaş parça” sözündən) — 1) kitabın zər-naxışla bəzənmiş ilk səhifələri; 2) Klassik Yaxın və Orta Şərq ədəbiyyatında müəllifin öz əsərinə, yaxud külliyyatına nəsr və ya nəzmlə yazdığı müqəddimə. Dibaçədə  bir qayda olaraq, əvvəlcə Allah və Məhəmməd peyğəmbər tərif edilir, sonra dövrün hökmdarı mədh olunur, sonda isə müəllifin əsəri yazmaqda məqsədi və kitabın hansı fəsillərdən ibarət olduğu göstərilirdi. Dibaçələr çox zaman qafiyəli nəsrlə yazılırdı.

Məhəmməd Füzulinin  Azərbaycan və fars dillərində  divanlarına, “Leyli və Məcnun” və sair əsərlərinə yazdığı müqəddimələr dibaçənin kamil nümunələridir. Azərbaycanca divanına nəsrlə yazdığı dibaçədə Füzuli özünün şairliyə başlamasından, türkcə (Azərbaycan dilində) lirik şeirlər qəzəllər) yazmasının səbəblərindən, həmçinin bədii söz sənətinin bir sıra mühüm məsələlərindən bəhs edir. Bəzən müəlliflər dibaçədən sonra kitabdakı əsərlərin məzmunu, bədii xüsusiyyətləri və s. haqqında  ayrıca “müqəddimə”  də  verirlər. Belə hallarda dibaçədə ancaq müəllifdən, əsərin yazılma tarixindən və bölmələrindən danışılır; 2) Seyid Əzim Şirvaninin “Əsərləri”nin  3-cü cildində (1974) həm dibaçə, həm də müqəddimə var.

## Mənbə
* Mirəhmədov Ə. Ədəbiyyatşünaslıq. Ensiklopedik lüğət. B., 1998.
Yeni Qvineya timsahı

**Yeni Qvineya timsahı** () — əsl timsahlar sinfinin nisbətən kiçik növü. Yalnız Yeni Qvineya adasında yaşayır. Bu növün erkəkləri 3,5 m, dişiləri isə 2,7 m-ə uzunluğa qədər böyüyür. Ağzı olduqca dar, rəngi boz-qəhvəyi, quyruğunda tünd qəhvəyi ləkələr vardır. Yeni Qvineya timsahı, görünüşü və quruluşu baxımından Siam timsahına bənzəyir. Baxmayaraq ki, Avstraliya şirinsu timsahına daha yaxındır. Filippin timsahı (Crocodylus mindorensis) əvvəllər Yeni Qvineya timsahı bir yarımnövü sayılırdı, lakin indi ümumiyyətlə ayrı bir növ kimi qeydə alınmışdır.

Yeni Qvineya timsahı adanın daxili hissəsindəki şirin suda yaşayır. Bəzən duzlu su hövzələrində görülə bilər. Heyvanın pəhrizi kifayət qədər genişdir: yetkinlik yaşına çatmayanlar böcəklər və kiçik balıq, yeniyetmələr ilan, suda-quruda yaşayanlar, daha böyük balıq, quş və kiçik məməlilər, böyüklər daha böyük heyvanları ovlayır. Yumurta bir yuvaya qoyulur. Hər iki valideyn yuvanın qorunmasında və nəslin qayğısına qalmaqda iştirak edə bilər.

## Mənbə
* 
* crocodilian.com: ''Crocodylus novaeguineae'' 
* Crocodylus novaeguineae

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
"Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının 20 illiyi" yubiley döş nişanı

"**Azərbaycan Respublikası "Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının 20 illiyi" yubiley döş nişanı"**

## Döş nişanının təsis edilməsi barədə
12 mart 2012-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının yaranmasının 20-ci ildönümü tamam olur. Qoşunların şəxsi heyəti 1992–2012-ci illərdə Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünün qorunması üzrə tapşırıqları yerinə yetirmiş, dövlət və dövlətçiliyə zidd cinayətkar qüvvələrə qarşı barışmaz mübarizə aparmış, ictimai sabitliyin, vətəndaşların konstitusiya hüquqlarının qorunmasını layiqincə təmin etmişdir.

Xidməti vəzifələrinin, hərbi borcunun yerinə yetirilməsində və hərbi intizamın möhkəmləndirilməsində yüksək nailiyyətlər əldə etmiş hərbi qulluqçuların həvəsləndirilməsi məqsədilə "Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi haqqında" Əsasnamənin 5.3.16-cı bəndini rəbər tutaraq:

* Azərbaycan Respublikası "Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının 20 illiyi" yubiley döş nişanı təsis edilmiş;
* "Azərbaycan Respublikası "Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının 20 illiyi" yubiley döş nişanı haqqında Əsasnamə" və "Azərbaycan Respublikası "Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının 20 illiyi" yubiley döş nişanının təsviri" təsdiq edilmişdir.

## İstinadlar
Mavi fişka

**Mavi fişka** () — sabit gəlirlilik göstəricilərinə malik ən böyük, ən likvid və etibarlı şirkətlərin, habelə bu şirkətlərin özlərinin səhmləri. Birjadakı əsas spekulyasiya həcmi mavi fişkalarla hazırlanır.

## Tarixi
"Mavi fişka" ifadəsi birja bazarlarına kazinolardan, daha doğrusu kart oyunu pokerindən gəldi. Ən sadə poker fişkalar ənənəvi olaraq ən dəyərli olan mavi fişkalarla ağ, qırmızı və mavi fişkalar daxildir. Beləliklə, ağ fişkanın qiyməti 1 ABŞ dollarıdırsa, qırmızı adətən 5 ABŞ dolları, mavi isə 25 ABŞ dollarıdır.

Birjada satılan səhmlərlə əlaqəli "mavi fişka" termini 1920-ci illərdən bəri fəal şəkildə istifadə olunur. "Dow Jones" folkloruna görə, bu terminin genişləndirilməsini 1920-ci illərdə, daha sonra "Merrill Lynch" olacaq "Gingold" broker firmasında ticker maşınında dayandığı zaman Oliver Qinqold (gələcək "Dow Jones"un əməkdaşı) tərəfindən irəli sürülmüşdür. Bir hissə 200 və ya 250 ABŞ dolları ya da daha çox olan bir neçə ticarətə diqqət yetirdikdən sonra "W. E. Hutton & Co." bir hisse senedi broker firması Lucien Hooper'a söylədi "Mavi fişka promosyonlardan yazmaq" üçün ofisə qayıtmaq niyyətində olduğunu. O vaxtdan bəri, "mavi fişkalar" ifadəsi yüksək dəyərli səhmlərlə əlaqəli olaraq istifadə olunurdu, lakin indi daha çox ən yüksək keyfiyyətli səhmlər adlanır.

## Təsviri
Ümumiyyətlə mavi çiplər bütün bazarın göstəriciləridir, çünki ən böyük şirkətlərin səhmlərinin qiymətləri artmışsa, ikinci dərəcəli şirkətlərin səhmlərinin də müvafiq olaraq artacağına inanılır, mavi fişkaların qiymətinin düşməsi ikinci dərəcəli şirkətlərin səhmlərinin azalması deməkdir. Mavi fişkalı səhmlər birjadakı ən likviddir.

Bir şirkətin səhmlərini və ya istiqrazlarını mavi fişka və ya ikinci dərəcəli olaraq təsnif etmək üçün ümumiyyətlə qəbul edilmiş bir meyar yoxdur.

Mavi fişka adlanan səhmlər uzun müddətə yüksəlməyə meyillidir. Ancaq "ikinci dərəcəli" səhmlərin daha çox böyümə dinamikası və daha yüksək gəlir göstərdiyi dövrlər var.

Həm də mavi çiplərin müsbət keyfiyyətlərindən biri likvidlikdir, yəni birjadakı ticarət sessiyası zamanı bu hissələrin əhəmiyyətli bir hissəsini qiymət itkisi olmadan satmaq və ya almaq qabiliyyətidir.

Mavi fişkalar aşağıdakılarla xarakterizə olunur:

# Bir neçə ildir davamlı böyümə, üstəlik spekülasyonlara görə deyil, eyni zamanda şirkətdəki işlərin gerçək vəziyyətinə görə. İşlərin həqiqi vəziyyətinə dair bir rədd cavabı kiçik (nisbətən) dövrlər üçün vacibdir, çünki bəzən dərəcənin yüksəlməsinin şirkətin effektiv fəaliyyətindən qaynaqlandığını və spekulyantların əməyindən qaynaqlandığını müəyyən etmək çətindir.
# Böyük bir iqtisadi güc (bir şirkət hətta inhisarçı da ola bilər), böyük bir kapitallaşma nisbətinə sahibdir (yəni şirkətin bazar qiymətləndirməsi, səhmlərin cari qiymətini bazardakı sayına vurmaqla əldə edilir).
# Bu şirkətlərin səhmdarları tərəfindən davamlı olaraq həyata keçirilən çox sayda əməliyyat sayəsində yüksək likvidlik.

## İstinadlar
Fennomaniya

**Fennomaniya** () — Finlandiyanın təhsil almış təbəqəsini isveç dili əvəzinə, fin dilindən istifadə etməsinə, daha sonra dövlət statusu almağa və nəhayət, Finlandiya milli dövlətini yaratmağa çalışan fin milli azadlıq hərəkatı. Hərəkat özünün ən yüksək səviyyəsinə 19-cu əsrin ikinci yarısında, romantik milliyətçiliyin yüksəldiyi dönəmdə çatdı.

## İstinadlar
Qırmızı Qvardiya (Finlandiya)

**Qırmızı Qvardiya** (; ) - 1900-cü illərin əvvəllərində Finlandiya işçi hərəkatının yarımhərbi birlikləri idi. İlk Qırmızı Qvardiya 1905-ci ildəki ümumi tətillərdə yaransa da, bir il sonra ləğv edilmidşi. 1917-ci il Rusiyadakı Fevral inqilabından sonra Qırmızı Qvardiya yenidən quruldu və 1918-ci ildə Finlandiya vətəndaş müharibəsində Qırmızı Finlandiyanın ordusunu formalaşdırdı. Vətəndaş müharibəsinin başlanğıcında Qırmızı Qvardiyanın birləşmiş qüvvələri təxminən 30 000-ə çatmış, müharibənin gedişatında isə 90 000 - 120 000-ə qədər arta bilmişdi. Bu rəqəmlərə Qadınlar Qvardiyasının 2000-dən çox üzvü də daxil idi. 1918-ci ilin mayında qələbə qazanmış Ağlar 80 000-ə qədər Qırmızını əsir tutmuş, onlardan 12 000 - 14 000-i edam, xəstəlik və qida çatışmazlığı səbəbindən həbs düşərgələrində ölmüşdü. Qırmızıların böyük əksəriyyəti 1918-ci ilin sonlarında əfv edildi.

Təxminən 10000-13000 Qırmızı Sovet Rusiyasına qaça bilmişdi. Onlardan bəziləri Rusiya vətəndaş müharibəsində 1920-ci ilə qədər Şərqi Kareliyanı işğal edən Ağ finlərə qarşı döyüşmüşdü. Murmans legionu Britaniya tərəfindən Finlandiya vətəndaş müharibəsinin erkən dövrlərində Şimali Finlandiyadan Rusiyaya qaçmış Qırmızı Qvardiya birliklərindən təşkil edilmiş hərbi birlik idi.

## İstinadlar
Nəcəf Şikarov

**Nəcəf Şikar oğlu Şikarov** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Quru Qoşunlarının kapitanı; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Nəcəf Şikar oğlu Şikarov 1985-ci il, yanvarın 24-də Şamaxı şəhərində anadan olub.

1992–1999-cu illərdə Xətai rayonu 24 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. 1999-cu ildə sənədlərini Cəmşid Naxçivanski adına hərbi liseyə verib və 2002-ci ildə oradan məzun olub. 2002–2006-cı illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinin Quru Qoşunları fakültəsində təhsil alıb. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Səfər Əbiyevin 20 iyun 2006-cı il tarixli əmri ilə "leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 12 il ərzində motoatıcı taqımın komandirin, motoatıcı bölüyün komandiri, motoatıcı tabor komandirinin maddi-texniki təminat üzrə müavini vəzifələrində xidmət edib. 5 aprel 2018-ci ildə ehtiyata buraxılıb.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmrləri ilə 3-cü dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 və 95 illiyi yubiley medalları, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Hadrutun və Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Noyabrın 9-da Füzuli rayonu ərazisində şəhid olub. 2 saylı Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Xocavəndin azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi. Zinyət və Zəhra adında 2 qızı var.

## İstinadlar
Aldosteron

**Aldosteron** — xolesteroldan əmələ gələn və mineralokortikoidlərdən biri olan təbii steroid hormon. Bu hasil olma adrenal korteksdə baş verdiyi üçün aldosteron eyni zamanda kortikosteroiddir. Aldosteron xüsusilə natrium sekresiyasını dayandırdığı və kalium atılmasını artırdığı üçün böyrəklərdə iş görür; natrium səviyyəsini yüksəldərək qan həcmini və bunun nəticəsində qan təzyiqini artırır. Sintetik aldosteron törəməsi fludrokortizon dərman maddəsi kimi istifadə olunur; kalium tutucu diuretiklərə aid olan və ürək çatışmazlığı üçün təyin olunan aldosteronun antoqonistləri daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.

## Sintez olunma
Progesteron xolesteroldan karbon 3 atomunda oksidləşmə yolu ilə ara mərhələ olan pregnenolon vasitəsilə əmələ gəlir. Progesteronun 21, 18, 11 betta mövqelərində hidroksilləşmə nəticəsində 18-hidroksikortikosteron əmələ gəlir. Sonuncunun karbon 18 atomundakı hidroksil qurupunun sonrakı oksidləşməsindən aldosteron yaranır.

## İstinadlar
Putç

**Putç** () və ya **hərbi çevriliş** — bir ölkədə silahlı qüvvələrin təmsilçilərinin silah gücü ilə ölkə idarəetməsini ələ keçirməsi. Adətən , hökümətin iqtisadi və sosial problemləri həll etməkdə aciz olduğu iddiası hərbi çevrilişin əsas səbəbi kimiqeyd edilir.

Çevrilişi həyata keçirən zabitlər bir qayda olaraq ordunun hərəkətlərinə qərəzsiz qalmaq fürsətindən istifadə edərək hakimiyyəti ələ keçirir və lideri devirir; radio, TV kimi rabitə kanallarını zəbt edərək dövlət idarələri üzərində səlahiyyət yaradır, elektrik stansiyaları və bir çox qurum kimi əsas infrastruktur obyektlərinə nəzarət edirlər.
Ebla dili

**Ebla dili** — Şimali Suriyada Şərqi Semit xalqları tərəfindən eramızdan əvvəl 3000-ci illərdə danışılan ölü bir semit dilidir. Adını bugünkü Suriyanın sərhədləri içərisindəki qədim Ebla şəhərindən götürmüşdür.

Cyrus *H. Gordon*a görə, Ebla dili çox danışılmırdı və ehtimal ki, Şərqi və Qərbi Semit xüsusiyyətləri ilə yazılı və müştərək bir dil kimi istifadə edilmişdir.

Ebla ayrıca dili Sarqondan əvvəlki Akkad dilinə çox yaxın bir dil olaraq təyin edilmişdir. Richard I. Caplice, Ignace Gelb və *John Huehnergard*ın fikri budur ki, Ebla dili erkən Akkad ləhcəsi deyil, çünki digər Akkad ləhcələri ilə əlaqələndirilə bilər. Manfred Krebernik, Ebla dilinin Akkad dili ilə çox yaxın bir əlaqəsi olduğunu və bu dilin Erkən Akkad ləhcəsi olaraq təsnif edilə biləcəyini bildirir.

Ebla dili həm Qərbi, həm də Şərqi Semit dil xüsusiyyətləri olan Şərqi Semit dili hesab olunur. Qrammatik kontekstdə Ebla dili Akkad dilinə bənzəyir, lakin sintaktik kontekstdə və bəzi qrammatik formalarda Ebla dili Qərbi Semit dillərinə daha yaxındır.

Əlavə olaraq, bu dilə aid mixi yazıları formasında əsasən Ebla şəhərinin xarabalıqlarında 1970-ci illərdə tapılmış olan 15.000 lövhə mövcuddur.
Arif Abbaslı

**Arif Firuz oğlu Abbaslı** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Baş Qərargahının tabeliyində olan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin baş leytenantı; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Arif Firuz oğlu Abbaslı 1993-cü il, dekabrın 15-də Şərur rayonunun Qıvraq qəsəbəsində anadan olub.

2008-ci ildə Kəngərli rayon Qıvraq qəsəbə tam orta məktəbindən, 2012-ci ildə Heydər Əliyev adına hərbi liseydən məzun olub.

2012-2016-cı illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil alıb. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənovun 23 iyun 2016-cı il tarixli əmri ilə "leytenant" hərbi rütbəsi, Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi, general-polkovnik Nəcməddin Sadıqovun 23 iyun 2019-cu il tarixli əmri ilə "baş leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 4 il ərzində xüsusi əməliyyat taborunun xüsusi əməliyyat qrupunun baş kəşfiyyatçısı, xüsusi əməliyyat taborunun xüsusi əməliyyat qrupu komandirinin müavini vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmri ilə "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ zirvələri istiqamətində gedən xüsusi əməliyyata, həmçinin Cəbrayılın, Hadrutun və Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Oktyabrın 12-də Füzuli rayonu ərazisində xidməti vəzifəsinin icrası zamanı şəhid olub. 2 saylı Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Xocavəndin azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə", "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi. Ləman adında bir qızı var.

## İstinadlar
Bang & Olufsen

**Bang & Olufsen (B&O)** - yüksək səviyyəli səs cihazları, televiziyalar və telefonlar istehsal edən Danimarka şirkəti. Şirkət 1925-ci ildə Peter Banq və Sven Olufsen tərəfindən qurulmuşdur.

## İstinadlar
Elvin Səfərov

* Elvin Səfərov (hərbçi, 1989) — Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin miçmanı və İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.
* Elvin Səfərov (hərbçi, 1992) — Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı, İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı və Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Həmçinin bax
* Elvin
* Səfərov
Fərid Əliyev

* Fərid Əliyev (kapitan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitanı, Vətən müharibəsinin iştirakçısı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.
* Fərid Əliyev (solist) — Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının solisti, müəllim. 

## Həmçinin bax
* Fərid
* Əliyev
Backstreet Boys

**Backstreet Boys** (daha çox qısa şəkildə BSB də deyilir), 1993-cü ildə Florida, Orlando şəhərində yaradılan Amerikan vokal qrupudur. Qrup üzvləri Nick Carter, Howie Dorough, AJ McLean, Brian Littrell və Kevin Richardson'dan ibarətdir.

## Qrupun tarixi

### 1993–95: Qrupun yaradılması və ilk illər
1992-ci ildə Lou Pearlman vokal qrup yaratmaq üçün Orlando Sentineldə reklam elanı yerləşdirdi. Elanla bağlı Pearlmanın yanına gələn McLean qrupun ilk üzvü oldu. 1992-ci ilin sonu −1993-cü ilin mart ayı arasında Pearlman açıq kastinq keçirdi və yüzlərlə gənc ifaçı kastinqdə iştirak etdi. Nəhayət, 1993-cü ilin martında Carter, Dorough və Richardson, Pearlmanın ümidlərini doğrultduqdan sonra qrupa seçildi. 20 aprel 1993-cü ildə Littrell kuzeni Richardsonun telefon zəngindən sonra qrupa rəsmi olaraq qoşulmaq üçün Kentukidən Orlandoya uçdu. Beləliklə, 20 aprel qrupu yaranma tarixi oldu. Pearlman, gənclərin tez tez əyləndiyi məjan olan və Orlandoda yerləşən Backstreet Marketin şərəfinə qrupu Backstreet Boys adlandırmağa qərar verdi.

Backstreet Boys qrupunun ilk performansları 8 may 1993-cü ildə SeaWorld Orlandoda baş tutdu. Qrup daha sonra 1993-cü ilin yay aylarında ticarət mərkəzlərində, restoranlarda, Fort Lauderdale, Floridadakı yüksəksəviyyəli xeyriyyə tədbiri də daxil olmaqla müxtəlif yerlərdə çıxışlarını davam etdirdi. Payızda qrup rəhbərliyindəki dəyişikliklə əlaqədar qrup artıq ABŞ-də məktəblərdə də konsertlər verməyə başladı. Artıq qrupun öz pərəstişkarları vardı. Mercury Records, 1993-cü ildə az qala onlarla müqavilə bağlamaq istəyirdi, amma studiya ilə uzun müddətdir ki, ənəkdaşlıq edən Merkuri sənətçi John Mellencamp oğlan qrupu yatatdıqları təqdirdə, şirkəti tərk etməklə hədələdiyi üçün müqavilə son anda alınmadı. Bununla belə, 1994-cü ilin fevralında Jeff Fenster və David Renzer qrupun Klivlenddəki bir liseydə çıxış etdiyini gördülər və ilk müqavilə bağlandı.

1994-cü il dekabr ayının sonunda qrup üzvləri Martin Martin və Denniz PoP ilə birlikdəilk sinqlləri olan "We've Got It Goin 'On" da daxil olmaqla bəzi mahnıları yazmaq üçün İsveçə uçdu və 1995-ci ilin yanvarında işlərini tamamladılar. "We got Got It Goin 'On" 1995-ci ilin avqust ayında radioya göndərildi və 5 sentyabr 1995-ci ildə sinql olaraq satışa buraxıldı. Şimali Amerikada, Montrealdakı Mix 96, proqramçılar Avropada radioda eşitdikdən sonra qrupu pozdu. Mahnı ABŞ-də uğur qazana bilmədi, musiqi çartlarında 1995-ci ilin dekabrına qədər yalnız 69-cu yerə çatsa da, Almaniya, İsveçrə, Avstriya, Fransa və Hollandiyada ilk 5-liyə daxil oldu. Avropada qazandıqları uğurun ardınca qrup elə orada bir yay turnesinə çıxdı və qrupun təbliğatları əsasən Avropada aparılmağa başladı.

## İstinadlar
Siam timsahı

**Siyam timsahı** () — əsl timsahlar sinfinin bir nümayəndəsi, Cənub-Şərqi Asiyanın bəzi ölkələrində yaşayır.

## Görünüşü
Əksər yetkinlərin uzunluğu 3 m-dən, maksimum 4 m-dən çox deyil. Daraqlı timsahlarla hibridlər daha böyük olur. Gənc siyam timsahları açıq rəngli daraqlı timsahlara bənzəyir. Böyüklər daha geniş bir sifətə və boynundakı pulcuqların bir az fərqli bir düzülüşünə sahibdirlər.

## Həyat tərzi
Kamboca, İndoneziya, Malayziya, Laos, Myanma, Vyetnam, Tayland və Kalimantan adasında yaşayır. Bataqlıqlarda, yavaş axan çaylarda və göllərin sahillərində yaşamağı üstün tuturlar. Qidasının əsası balıq, eyni zamanda suda quruda yaşayanlar, sürünənlər və kiçik məməlilər təşkil edir.

Yetkinlinliyə 10 yaşında çatır. Yağışlı mövsümdə (aprel-may) dişi yuva qurur və ora 20–50 yumurta qoyur. Təxminən 80 gündən sonra onlardan timsahlar çıxır. Ana yuvanı açıb balaları suya aparır. Əvvəlcə nəslinə qulluq edir, yırtıcılardan qoruyur.

## Sayı
Növlərin ümumi sayı 5000 fərd olaraq qiymətləndirilir. Kamboca xaricində demək olar ki, bütün ölkələrdə yox olma təhlükəsi ilə üzləşirlər. Kambocada qoruma və papalı şəraitdə yetişdirmə fəaliyyətləri kifayət qədər uğurlu olmuşdur və bənzər proqramlar Taylandda mövcuddur.

Siyam timsahı nəsli kəsilməkdə olan bir növ olaraq Qırmızı Kitaba daxil edilmişdir. Əsas təhlükə ovçuluq və yaşayış yerlərinin azaldılmasıdır. Daraqlı timsahla hibridləşmə (əsasən papalı şəraitdə) bir növün genetik təmizliyini də təhdid edə bilər.

## Mənbə
* crocodilian.com: ''Crocodylus siamensis'' 
* Siyam timsahı zooclub.ru saytında
* Crocodylus siamensis 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Menşeviklər

**Menşeviklər ** () — Azlıq olaraq da bilinən, bolşevik və sosialist inqilabçılarla birliklə Rusiya sosialist hərəkatının əsas 3 fraksiyasından biri.

Fraksiya Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (RSDFP) içərisində Yuli Martov və Vladimir Lenin arasında yaranan mübahisədən sonra 1903-cü ildə yaranmışdı. Partiya üzvlüyü məsələsindəki səs vermədə azlıq vəziyyətində olan Martovun tərəfdarları rus dilindəki *меньшинство* ("azlıq") sözündən yaranan menşeviklər, Leninin tərəfdarları çoxluq olduğu üçün rus dilindəki *большинство* sözündən yaranan bolşeviklər olaraq adlandırıldı.

Hər iki fraksiya da bir proletar inqilabının zəruri olduğuna inansa da, menşeviklər ümumilikdə liberal müxalifətə və kəndlilərə əsaslanan Sosialist İnqilabçılar Partiyasına qarşı daha mülayim və daha müsbət olmağa meylli idi.

## İstinadlar
İşıqla yazılan tarix (film, 2020)

**"İşqla yazılan tarix"** — Filologiya elmləri doktoru, professor Rafael Hüseynovun müəllif filmi. AzTV istehsalıdır.

## Məzmun
Fotoqrafiya sənətinin yaranması və keçdiyi inkişaf yoluna həsr olunmuşdur. Filmdə Milli Arxiv İdarəsi (Azərbaycan) və AzTVnin arxiv materiallarından istifadə olunmuşdur.

## Filmin üzərində işləyənlər
* Yaqub Həsənov
* Murad Quliyev
* Elxan Rüstəmmov
* Qafur Sədiyev
* Əlabbas Qasımov
* Cahangir Əliyev
* Ceyhun Ağayev
* Məlahət Əhməd
* Mikayıl Əjdəroğlu
* Gülnaz Orucova
* Toğrul Abbasov
* Valeh Həsənli
* Afaq Vasifqızı

## Filmdə iştirak edirdilər
* Akif Əlizadə (akademik)
* Vladimir Breqadze
* Telman Ağdamski (kimya elmləri doktoru)

## Fotoqraflar
* Kamal Babayev
* Rafiq Qəmbərov
* Bahadur Cəfərov
* Hicran Babayev
* Mehdi Abbasov
* Ağəli Məmmədov
* Fərid Xayrulin
* Rafiq Bağırov
* Asim Talıb
* İlqar Cəfərov
* Mirnaib Həsənoğlu
* Rauf Umud
* Bəhruz Hüseynzadə
* Rasim Sadıxov
* Ruslan Məmmədov
* Fərqanə Qasımlı

## Xüsusi təşəkkürlər
* Milli Arxiv İdarəsi (Azərbaycan)
* "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu
* Dənizkənarı Bulvar İdarəsi
* Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi
* Milli kitabxana

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Alfonso Deyvis

**Alfonso Deyvis** () — Hazırda Kanada milli futbol komandası və Almaniya Bundesliqasında çıxış edən Bayern Münhen FKin futbolçusudur. Gənc yaşından dünyada tanınmağa başlamışdır. 2019/2020-ci il futbol mövsümündə Alfonso Deyvis Almaniyanın ən gənc və ən yaxşı oyunçusu seçilmişdir. 2020-ci ildə komandası ilə UEFA Çempionlar Liqası və Bundesliqa qalibi olmuşdur.

## Milli komanda
Alfonso Deyvis 2017-ci ildə 17 yaşında Kanada milli komandasının heyətində tarix boyu meydana çıxan ən gənc oyunçu olmuşdur. 2017-ci ildə KONKAKAF final matçında 2 qol vuraraq Kanada millisinin heyətində qol vuran ən gənc oyunçu oldu.

## Həyatı
Deyvisin valideynləri əslən Liberiyadandır. Atası Debeah Deyvis və Viktoria Deyvis doğulduqları paytaxt Monroviada ikinci Liberiya vətəndaş müharibəsi zaman ölkədən qaçıblar. Alfonso Deyvis 5 yaşında olarkən ailəsi ilə birlikdə Kanadaya köçürlər. 6 iyun 2017-ci il tarixində Kanada vətəndaşlığı alır. Bu vaxta qədər isə Liberiya vətəndaşı idi. Alfonsonun özündən əlavə 5 qardaşı da var. O, ailəsinin 4-cü oğludur. O, Edmonton bölgəsində yerləşən Nikolos Katolik lisseyində təhsil alıb. Onun yaxın dostunun dediyinə görə Alfonsonun futbol oynamaq üçün tək problemi dil bilməməsi idi, lakin sonradan o ingilis dilini öyrəndi.

## Uşaq futbolu illəri
Deyvis, Edmontonda kiçiklər arasında keçirilən "Free Fotie" adlı turnirdə iştirak etmişdir. Yaşadığı ərazidə olan Edmonton Internationals və Edmonton Strikers klublarında oynamışdır. 2015-ci ildə 15 yaşı olarkən Kanadanın "Whitecaps FC Residency" klubuna transfer olunur.

## Bayern Münhen karyerası
25 iyul 2018-ci ildə onun komandası bəyan edir ki, Deyvisi Bundesliqa təmsilçisi "Bayern Münhen" tərəfindən transfer təklifi alıb. 2019-cu ilin yanvarında Deyvis, 13.5 milyon avro qarşılığında Bayern Münhen FK ilə müqavilə imzalayır.

2019-cu ildə UEFA Çempionlar Liqası oyunu çərçivəsində Olimpiakos FK ilə keçirilən oyunda ilk dəfə olaraq sol cinahda oynamağa başlayır. Onun oyun ərzində sərgilədiyi texnika həm məşqçilər korpusu həm də azarkeşlər arasında alqışlanır. Həmin tarixdən sonra Deyvis komandasında əsas sol cinah müdafiəçisi kimi oynamağa başlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elçin Tağıyev

**Elçin Ağaqulu oğlu Tağıyev** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Quru Qoşunlarının kapitanı; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Madagizin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Elçin Ağaqulu oğlu Tağıyev 1989-cu il, iyulun 1-də Biləsuvar rayonunun Zəhmətabad kəndində anadan olub.

1995-2004-cü illərdə Ə. Rəhmətov adına Zəhmətabad kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. 2004-cü ildə sənədlərini Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyə verib və 2007-ci ildə oradan məzun olub. 2011-2015-ci illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil alıb. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Səfər Əbiyevin 24 iyun 2011-ci il tarixli əmri ilə "leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 9 il ərzində motoatıcı taqım komandiri, qərargah bölüyünün taktiki komanda məntəqəsinin rəisi, motoatıcı bölüyün komandiri, motoatıcı tabor komandirinin maddi-texniki təminat üzrə müavini, motoatıcı taborun qərargah rəisi - tabor komandirinin müavini, motoatıcı taborun komandiri vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmrləri ilə 3-cü dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı, "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medalı, həmçinin "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalları ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Madagizin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Oktyabrın 1-də Goranboy rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. Biləsuvar rayonunun Zəhmətabad kəndində dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Suqovuşanın azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi. Dəryanur adında 1 qızı, Tağı və Məhəmməd adında 2 oğlu var.

## İstinadlar
İsmail Türüt

**İsmail Türüt** () — Türkiyə xalq musiqisi sənətçisidir. 30-dan çox albomu yayınlanmışdır.

## Həyatı
İsmail Türüt 8 iyun 1965-ci ildə Rizənin Ambarlıq kəndində dörd uşaqlı — üç oğlan, bir qız — ailənin ikinci uşağı olaraq dünyaya gəlmişdir. İbtidai məktəbi Ambarlıqda bitirmişdir. Ayşə Türüt ilə evlidir və dörd uşaq atasıdır.

## Karyerası
Laz Uşağı adlı ilk albomunu 1982-də çıxartmışdır. Kanal 7, TGRT, Flash TV və Vizyon Türk TV-də "Türüt Show", Kanal 7 və Flash TV-də Fıkralarla Türkiye, və Meltem TV-də isə "Türütten Türküler" proqramlarını aparmışdır.

## Albomları
* Laz Uşağı
* Şenayım
* Lazmısın Çerkezmisin
* Komşu Kızı — Ayrılık Acısı
* Ondan Kaynana Olmaz
* Çay Güzeli
* Güzellere Bayram Var
* Hamsi
* Kara Sevdalı Fatma
* Zorla Güzellik Olmaz
* Oy Canan
* Akıllı Ol
* Hamsi Gözlüm
* Sosyete Kızı Suzan
* Mahkeme
* Reis -Kaderi Ben Yazmadım
* Yakışır
* Gönül Yarası
* Oy Gelin
* Davacıyım — Belalı Damat
* Karadeniz Sofrası
* Kriz
* Piryoz
* Piryoz 2
* Deli Zekiye
* Dünya Tatlısı
* Kırktan Sonra
* Dört Mevsim (2014)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İltizam Yusifov

**İltizam Yusifov** (; ) — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Azərbaycan Milli Məclisinin VI çağırış üzvü.Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mühəndisi.

## Həyatı
İltizam Yusifov 1 dekabr 1963-cü ildə Əli-Bayramlı şəhərində (indiki Şirvan şəhəri) anadan olmuşdur. Şəhərin 9 saylı orta məktəbini bitirmiş, daha sonra Moskva Energetika İnstitutunda ali təhsil almışdır.

### Ailəsi
Evlidir, iki övladı var. Bitərəfdir. Rus və ingilis dillərini bilir.

## Əmək fəaliyyəti
Ali təhsilini başa vurduqdan sonra, “milli kadr” kimi 1986-cı ildə Azərbaycana qayıdaraq Sumqayıt “Neftqazavtomat” Elm-İstehsalat Birliyinin Əli-Bayramlı şəhərindəki “Avtomatika və telemexanika” zavodunda (hazırda Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin tabeliyində) əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1986–2001-ci illərdə həmin müəssisədə müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.

2001–2009-cu illərdə “Şirvan OYL” birgə müəssisəsində mühəndis kimi fəaliyyətə başlayaraq sonradan müəssisənin bölgə direktoru vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir.

2009–2020-ci illərdə Hasilatın Pay Bölgüsü (PSA — *Production Sharing Agreement*) sazişi çərçivəsində fəaliyyət göstərən “Şirvan Operating Company Ltd.” şirkətində vitse-prezident vəzifəsində çalışmışdır.

İltizam Yusifov texnika üzrə fəlsəfə doktorudur. 18 elmi məqalənin və 4 patentin müəllifidir.

### Siyasi fəaliyyəti
2020-ci ildə keçirilmiş VI çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə seçkilərdə Şirvan şəhərindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisdə Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin üzvü olmuşdur.

Eyni zamanda Azərbaycan-Norveç parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Çexiya, Xorvatiya, İsveç, Meksika, Serbiya, Türkiyə və Vyetnam parlamentləri ilə əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.

MDB Parlamentlərarası Assambleyasında, Avropa İttifaqı Şərq Tərəfdaşlığı (Avronest) Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətlərinin, həmçinin Avropa İttifaqı–Azərbaycan Parlament əməkdaşlığı komitəsinin üzvü olmuşdur.

## Tətlifləri
* Əməkdar mühəndis fəxri adı — 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Əməkdar mühəndis " fəxri adı verilmişdir.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2024-cü il 12 fevral tarixli 4289 nömrəli sərəncamı ilə “Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)” yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Ceyhun Həsənov

* Ceyhun Həsənov (kapitan) () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitanı, Vətən müharibəsinin şəhidi, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.
* Ceyhun Həsənov (general-leytenant) () –  Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirinin müavini - Penitensiar Xidmətin rəisi, ədliyyə general-leytenantı.

## Həmçinin bax
* Ceyhun (ad)
* Həsənov
Ershersoq

**Ershersoq** ( (qısa olaraq Ehzg), tam adı **Erzherzog zu Österreich, ''Archidux Austriae*** (qısa olaraq A.A.)) — yalnız [[Avstriya]] [[Habsburqlar]] monarxiya evinin üzvləri tərəfindən istifadə edilən [[titul]].

Almaniyan;n orta əsrlər və müasir dövrün titullar iyerarxiyasında ershersoq [[hersoq]]dan üstün, amma [[kurfürst]] və kraldan aşağı idi. Bu titul [[böyük hersoq]] () tituluna ən yaxın idi, amma sonuncu 19-cu əsrin əvvəllərinə qədər Almaniyada heç istifadə olunmurdu.

== Tarixi ==
Ershersoq titulunun adı ilk dəfə "[[Privilegium Maius]]" sənədində çəkilmişdir, hansı ki [[Müqəddəs Roma İmperiyası|Müqəddəs Roma]] İmperatorları tərəfindən Avstriya monarxlarına verilən qədim imtiyazların kompilyasiyası kimi Avstriya hersoqu [[IV Rudolf (Avstriya hersoqu)|IV Rudolf]] (1358—1365) tərəfindən saxtakarcasına hazırlanmışdır. "Privilegium Maius"-da yazılmışdır ki, Avstriya hökmdarlarını imperiyanın digər hersoqlarından üstün tutan ershersoq titulu 1156-cı ildə imperator [[I Fridrix Barbarossa]] tərəfindən irəli sürülmüşdür. IV Rudolf tərəfindən yeni titulun təqdim edilməsi, [[IV Karl (Müqəddəs Roma imperatoru)|IV Karlın]] 1356-cı ildə [[Qızıl bulla (1356)|Qızıl bullada]] imperator seçmək hüququnu yeddi monarxla məhdudlaşdırması və Avstriya hersoqlarını oraya daxil etməməsi ilə bağlı idi.

Avstriya hökmdarlarının yeni titulu imperatorlar tərəfindən tanınmadı, lakin artıq hersoq [[Ernst (Avstriya hersoqu)|Ernst]] (1406—1424) və onun nəsli onu istifadə etməyə başladılar. Ershersoq titulu ilk dəfə Habsburqlar sülaləsindən olan imperator [[III Fridrix (Müqəddəs Roma imperatoru)|III Fridrix]] tərəfindən qəbul edildi. Təxminən 1458-ci ildə bu adı kiçik qardaşı [[VI Albrext (Avstriya hersoqu)|VI Albrextə]], 1477-ci ildə [[Sigizmund (Avstriya ershersoqu)|Tirollu Sigizmunda]] verdi. 1482-ci ildən sonra ershersoq titulu III Fridrixin oğlu və varisi, gələcək imperator [[I Maksimilian]] də istifadə etməyə başladı.

XVI əsrdən başlayaraq ershersoq titulu müstəsna olaraq Avstriya monarxı mənasında yox həmçinin Habsburqlar sülaləsinin bütün üzvləri tərəfindən istifadə olunmağa başladı. Digər Avropa ölkələrində bu titulun analoqu [[prens]] və ya [[knyaz]] idi. Bu praktika [[Avstriya imperiyası|Avstriya İmperiyası]] (1804—1867) və [[Avstriya-Macarıstan İmperiyası|Avstriya-Macarıstan]] dövrlərində (1867—1918) davam etdi.

1918-ci ildə Avstriyada monarxiya ləğv edildikdən sonra zadəganlıq titulları ləğv edildi. Avstriya Respublikasında ershersoq titulunun istifadəsi qanunsuzdur. Bununla birlikdə, Avstriyanın xaricində yaşayan Habsburqların çoxsaylı nəsilləri bu günə qədər bu adı istifadə etməyə davam edirlər.

== İstinadlar ==


== Xarici keçidlər ==

* [http://www.etymonline.com/index.php?search=archduke&searchmode=none EtymologyOnLine]
* [http://eurulers.angelfire.com/austria.html Use of the title «archduke» in contemporaneous documents]
* [http://koeblergerhard.de/Fontes/Privilegiummaius1358.htm *Privilegium maius'' sənədinin kopiyası] ,