open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Weekly Shōnen Champion

– "Akita Shoten" nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan həftəlik şonen manqası jurnalı.

## Tarixi
"Weekly Shōnen Champion" jurnalı 15 iyul 1969-cu ildən nəşr olunur. Nəşr olunduğu ilk il ərzində jurnalın sayları iki aydan bir çıxırdı. 1970-ci ildə həftəlik jurnala çevrilmişdir.

5 oktyabr 2023-cü ildə "Champion Buzz" adlı rəqəmsal əlavəsi yayımlanmağa başlamışdır. 2019-cu ildə jurnal "Apollo 11" missiyasının Aya enişinin 50 illiyini qeyd etmək üçün Bazz Oldrinin təsviri olan xüsusi buraxılış nəşr etdirmişdir. Belə ki, jurnal bu hadisədən 5 gün əvvəl yaradılmışdı.

## Seriyalar
Jurnalda nəşr olunan manqalara "Black Jack" (1973), "Yowamushi Pedal" (2008), "Mitsudomoe" (2012), "Magical Girl Site" (2013), "Beastars" (2016), "The Dangers in My Heart" (2018), "Sanda" (2021) kimi seriyalar daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İlir Boliçi

**İlir Boliçi** (, ) — Albaniyalı keçmiş futbolçu. Mövqeyi qapıçı olub. Hal hazırda Albaniya Milli komandasında və Tirananın "Dinamo" klubunda qapıçı məşqçisi işləyir.

## Karyerası

### Futbolçu
Boliçi karyerasına 1984-cü ildə, doğulduğu kuçove şəhərinin doğma klubu olan Naftetari () klubunda başlayıb. Daha sonra, 1985-ci ildə Tirananı təmsil edən Dinamo klubuna keçir. "Dinamo" klubunda çıxış etdiyi altı il ərzində iki dəfə ölkə çempionu olur və iki dəfə Albaniya kubokunu qazanır. O, 1988-ci ilin iyun ayında, "Dinamo"nun heyətində, o zaman Qyteti Stalin adlanan Kuçove şəhərində, keçmiş klubu "Naftetari" klubu ilə oyunda meydana çıxır. Bu oyun Albaniya Liqasına yüksəlmək üçün pley-off oyunu olur. Oyun ciddi iğtişaşlar və "Dinamo" komandasının avtobusunun yandırılması ilə başa çatır və "Naftrtari" bir il futbol oynamaqdan kənarlaşdırılmasına səbəb olur.

O, 1991-ci ildə "Dinamo Tirana"dan Rumıniya klubu olan "Braşov" klubuna keçir. Burada 4 il oyunadıqdan sonra, 1995-ci ildə Rumıniyanın başqa bir komandası "Tractor Braşov"a keçir. Futbolçu Rumıniya çempionatında iştirak edən ilk xarici qapıçı olur.

"Braşov"dakı karyerasında, o, komanda yoldaşları Şanta, Todericiu və Adrian Ene ilə güclü rəqabət aparsa da, birinci divizionda 57 oyun keçirdir. Bu müddətdə o, rumın dilini də öyrənir və oradaya etdiyi səfərlərdən birində deyir: "Rumıniyada keçirdiyim vaxt karyeramın ən gözəl vaxtı idi. Braşovu və Şanta və Enedən başlayaraq Savoyu və Marian İvana qədər olan komanda yoldaşlarımı unuda bilmirəm."

### Məşqçi
İlir Boliçi futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra qapıçılar üzrə məşqçi kimi işləməyə başlayıb. 1997–2012-ci illərdə "Dinamo", 2012–2020-ci illərdə Skenderbu, 2020–2023-cü illərdə Partizani klublarında çalışıb və 2023-cü ildə "Dinamo"ya qayıdıb. O, həm də Albaniya millisinin qapıçılar üzrə məşqçisidir və 2008-ci ildən orda çalışır.

## Titulları
* Albaniya Superliqası: 2
** 1986, 1990

## İstinadlar
Cənnətül-müəlla

**Cənnətül-müəlla** (; ) — Səudiyyə Ərəbistanının Məkkə şəhərində yerləşən qəbiristanlıq. Bura həmçinin "Mələt məzarlığı" () və ya "əl-Həcun" () da deyilir. Bir çox görkəmli şəxs burada dəfn edilmişdir. Bu yer Hərəmdən təxminən 2 km şimalda "Cin məscidi"nin yaxınlığında yerləşir.

## Tarixi
Məzarlığın tarixi İslamdan əvvələ gedib çıxır. Lakin İslamdan sonra bu qəbiristanlığın əhəmiyyəti daha da artmışır. Burada bir çox görkəmli İslam şəxsiyyətləri, o cümlədən Məhəmməd peyğəmbərin yaxınları və səhabələri dəfn edilmişdir. Burada bir çox görkəmli şəxslərin türbələri mövcud olub. Sultan Süleyman 1543–44-cü illərdə Xədicənin məzarının üzərində türbə dikdirmiş və ora türbədar təyin etdirmişdir. Övliya Çələbinin bildirdiyinə görə, Cənnətül-müəllada yetmiş beş ədəd günbəzli məzar var idi. Həmçinin, Peyğəmbərin babası və əmisi Əbu Talibin məzarlarının üzərində də günbəzli türbələr yerləşirdi. Lakin bu türbələr digər türbələr kimi bəzəkli deyildi və onların baxıcısı – türbədarı yox idi. Əcəm (İranlı) zəvvarları Əlinin atası Əbu Talibin qəbrini ziyarət edirdilər. 1925-ci ildə Məkkə Səudilərin nəzarətinə keçdikdən sonra, 1926-cı ildə Əbdüləziz ibn Səudun əmri ilə Cənnətül-müəllada yerləşən bütün türbələr dağıdılmış və məzar daşları da götürülmüşdür. Bu gün də Cənnətül-müəlla məzarlıq kimi istifadə olunmağa davam etsə də, orada heç bir türbə və ya məzar daşı qalmamışdır.

## Adlanması
Məhəmməd peyğəmbərin Məkkə qəbiristanlığını göstərərək:*"Bu qəbiristan nə gözəldir!"*- deməsi, Xədicənin burada dəfn olunması və Mədinədəki Bəqi qəbiristanlığının türklər arasında "Cənnətül-Bəqi" olaraq adlandırılması səbəbindən, ehtimal ki, Məkkədəki bu qəbiristanlığa da "Cənnətül-müəlla" adı verilmişdir.

## Dəfn edilmiş şəxslər
Burada dəfn edilmiş bəzi tanınmış şəxslər bunlardır:

* Qusay (Məhəmməd peyğəmbərin babasının babasının atası);
* Əbdülmənaf (Məhəmməd peyğəmbərin babasının babası, Qusayın oğlu);
* Əbdülmüttəlib (Məhəmməd peyğəmbərin babası);
* Əbu Talib (Məhəmməd peyğəmbərin əmisi);
* Xədicə binti Hüveylid (Məhəmməd peyğəmbərin xanımı);
* Qasım ibn Məhəmməd (Məhəmməd peyğəmbərin oğlu);
* Əsma binti Əbu Bəkr (xanım səhabə, Əbu Bəkrin qızı);
* Abdullah ibn Zübeyr (səhabə, Əsma binti Əbu Bəkrin oğlu);
* Mənsur (Abbasi xəlifəsi);
* Fudeyl ibn İyad (sufi);
* Əli əl-Qari (fəqih);
* Bahaəddin əs-Subki (fəqih).

## İstinadlar
Azər İbrahimov (hərbçi)

Azər Oqtay oğlu İbrahimov  (23 avqust 1968, Bakı) - Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru, Müdafiə Nazirliyin Daxili Təhlükəsizlik və Təhqiqat Baş İdarəsinin rəisi.

Ailəlidir iki övladı var.

## Həyatı
İbrahimov Azər Oqtay oğlu 23 avqust 1968-ci ildə Azərbaycan Respublikası Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

01 avqust 1986-cı il tarixdə SSSR-i Silahlı Qüvvələrin sıralarına daxil olaraq həmin tarixdən SSSR-i MN-in hərbi institutunun hərbi hüquq fakültəsinə daxil olmuşdur. 1991 -ci ildə oranı bitirib Zaqafqaziya hərbi dairəsinin 4-cü Ümumqoşun Ordusunun Hərbi Prokurorluğunun müstəntiqi, müstəntiq kriminalisti, 1992-ci ilin avqust ayının 18-dən Azərbaycan Baş Prokurorluğunun sıralarına daxil olub həmin tarixdən Bakı Hərbi Prokurorluğunda böyük müstəntiq vəzifələrində xidmət etmişdir.

1993-cü ildə yaradılmış Şuşa şəhəri və Laçın rayonunun işğal olunması ilə əlaqədar aparılan cinayət işinin istintaq qrupunun üzvü olmuşdur. 1994-cü ilin fevral ayından 1995-ci ilin dekabr ayınadək Azərbaycan Respublikası Sərhəd Qoşunları üzrə hərbi prokurorunun böyük köməkçisi, 1995-ci ilin dekabr ayından 2003-cü ilin mart ayınadək Sumqayıt hərbi prokurorunun böyük köməkçisi vəzifəsində çalışmışdır.

2003-cü ilin mart ayından 2022-ci ilin iyul ayınadək Dövlət Sərhəd Xidmətinin İstintaq və Təhqiqat İdarəsinin rəisi,

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə 28 avqust 2013-cü ildə “Əməkdar Hüquqşünası” fəxri adına layiq görülmüşdür.

Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə ona 16 avqust 2018-ci ildə general-mayor rütbəsi verilib.

2022-2024-cü illərdə Dövlət Sərhəd Xidmətinin (DSX) Akademiyasının rəisi olmuşdur.

2025-ci ildə Müdafiə Nazirliyinin Daxili Təhlükəsizlik və Təhqiqat Baş İdarəsinin  təyin olunmuşdur.

“Azərbaycan bayrağı”, “Hərbi xidmətlərə görə” və s.  orden-medallarla təltif edilib.

Azər İbrahimovun 44 günlük Vətən müharibəsində döyüşdüyü və Cəbrayıl istiqamətində düşmənə qarşı əməliyyatlarda fərqləndiyi bildirilir. O, Prezidentin sərəncamı ilə “Cəbrayılın azad olunmasına görə” medalı ilə də təltif edilən generallardan biridir.

## İstinadlar
Midnight Club 3: Dub Edition

***Midnight Club 3: Dub Edition*** — "Rockstar San Diego" tərəfindən hazırlanmış və "Rockstar Games" tərəfindən satışa çıxarılmış 2005-ci ilin yarış videooyunu. "*Midnight Club*" seriyasında üçüncü buraxılış olan bu oyun, realistik fizika və avtomobil idarəetməsindən yan keçərək, əsas diqqəti sürət həvəskarlarının ürəyincə olan dinamik yarışlara yönəldir. "DUB Magazine" ilə yaradılan tərəfdaşlıq sayəsində oyunda bu nəşrin sponsorluğu ilə keçirilən yarışlar təşkil edilir və qalib gələn oyunçular DUB üslubunda hazırlanmış avtomobillərlə mükafatlandırılır.

Oyun San-Dieqo, Atlanta və Detroyt şəhərlərinin açıq dünyasında cərəyan edir. Oyunçular hip-hop, rok və digər janrların yer aldığı 98 (Remix versiyasında 124) lisenziyalı musiqi parçası sədaları altında yol qət edir. Müəyyən obyektlərlə toqquşduqda və yaxud bəzi yol hissələrindən keçdikdə maraqlı qrafik təsvirlər özünü göstərir. Avtomobilin zahiri görünüşünü dəyişmək imkanı ilə bərabər, texniki göstəricilərini də təkmilləşdirmək mümkündür (yalnız "A" sinfinə aid olmayan qeyri-motosiklet nəqliyyat vasitələri üçün). "*Midnight Club*" seriyasında lisenziyalı avtomobillərdən ilk dəfə məhz "*Midnight Club 3: Dub Edition*"da istifadə edilib. 2006-cı ilin mart ayında oyunun yenilənmiş versiyası olan "*Midnight Club 3: Dub Edition Remix*" təqdim edilib. Bu versiyada yeni avtomobillər, yarışlar və musiqi parçaları əlavə olunub. Bundan başqa, "*Midnight Club II*"dəki Tokio xəritəsinin dəyişdirilmiş variantını əhatə edən "*Tokyo Challenge*" adlı rejim də oyuna daxil edilib.

## İstinadlar
Hilmənd (çay)

**Hilmənd** (,  — *Хильменд*;  — *Хирменд*) — Əfqanıstan və İranda, İran yaylası ilə axan çay.
Əfqanıstanın ən uzun çayıdır və qapalı Sistan hövzəsi üçün əsas su mənbəyidir.
Uzunluğu 1150 km, hövzəsinin sahəsi təxminən 500.000 km²-dir. Çayın mənbəyi Hindukuşdadır.
## Etimologiyası
Eramızdan əvvəl 1-ci minillikdə Avestada *Hetumat* - "körpüləri olan" kimi qeyd olunur.
Sonrakı dəyişikliklər: qədim yunan tarixçisi Polibi, e.ə. II əsrdə - *Geriman*, Pəhləvi dilində - *İtomand*, müasir Əfqanca - *Xilmend*.

## Coğrafiyası
Çayın mənbəyi Baba silsiləsindədir və İranda ərazisindəki Hamun gölünə axır və bataqlıq deltası əmələ gətirir, qolları tez-tez yerini dəyişməyə məruz qalır.
Əsas qolu Ərgəndabdır.
Əsasən qar və buzlaqlardan qidalanır.
Yaz-yay daşqın və payız-qış mejen dövrü (bəzən ərimə nəticəsində suyun səviyyəsinin qalxması ilə kəsilir) olur.
Orta illik su sərfi təxminən 200 m³/s, daşqınlar zamanı - 500-700 m³/s, maksimum - 15000 m³/s-dən çox, qışda - 100-120 m³/s təşkil edir.
Ən aşağı axın: mənsəbdə noyabrda - 97,4 m³/s, dağlardan çıxışda - sentyabrda - 62,9 m³/s.
Orta və aşağı axarlarında Girişk oazisi də daxil olmaqla, Registan və Dəşti-Marqo səhraları arasındakı dar bir zolağı suvarır.
Hilmənd çayının deltası sıx məskunlaşmışdır; Çayın sularından suvarma üçün geniş istifadə olunur.
Çayının qollarında bir neçə bənd tikilmişdir ki, bunlardan ən əhəmiyyətlisi Sistan bəndidir.
Çayın üzərində Ləşgərgah və Qirişk şəhərləri yerləşir.

## Hilmənd vadisinin suvarma layihəsi
1946-1970-ci illərdə Əfqanıstan hökuməti ABŞ ilə birlikdə Hilmənd çayının suyundan kənd təsərrüfatı üçün istifadə edərək Helmand Valley Project suvarma sistemini qurdu.
Nəticədə 1970-ci ilə qədər əkin sahəsi artaraq 77 min hektardan 145 min hektara çatdı və 5,5 min köçəri ailə oturaq həyat tərzinə keçdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* Гильменд // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Поспелов Е. М. Географические названия России. Топонимический словарь. — М.: Астрель, АСТ, 2008. — 523 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-17-054966-5.
* C. Clapp-Wincek, E. Baldwin. The Helmand Valley Project in Afghanistan : A. I. D. Evaluation Special Study No. 18 : PN-AAL-028 : [англ.] / U. S. Agency for International Development (AID). — AID, 1983. — December.
Dodanim

**Dodanim** (, ) və ya **Rodanim** (,‎ ; , ) — "*[[Yaradılış kitabı]]*"nda "millətlər masası"na görə, İavanın oğlu və beləliklə, Nuhun nəticəsi. "*Yaradılış kitabı*"nın 10:4-cü ayəsinə görə, Dodanimin qardaşları Elisa, Farsis və Kittim idi. O, adətən Rodos adasının xalqının əcdadı kimi əlaqələndirilir, lakin sözügedən toponim və ya etnonimin lokalizasiyası barədə çoxlu nəzəriyyələr mövcuddur.

## Etimologiyası
Ənənəvi ivritdilli əlyazmalarında Dodanim və Rodanim yazımları arasında bölünmə var. Tarixçilərə görə, bunlardan biri, ehtimal ki, köçürənin səhvidir, çünki ivrit dilində R və D hərfləri (müvafiq olaraq ר‎ və ד kimi işarələnir‎) qrafik olaraq çox oxşardır. "*[[Samiri tövratı]]*" və "*[[I dalnamələr kitabı]]*"nın 1:7-ci ayəsində Rodanim yazılır, "*[[Septuaginta]]*" isə Rodioi adını verir. Dodanimlər ya yunanlarla qohum hesab olunur, ya da sadəcə yunanlar kimi qəbul edilirdi.

Kennet Kitçen iki əlavə mümkün etimologiyanı müzakirə edir. Onun təklif etdiyi bir ehtimala görə, həm Dodanim, həm də Rodanim adı orijinal Dordanimdən qısaldılmışdır. Bu, "*[[Yaradılış Kitabı]]*"nın 10:4-cü bölməsində orta "r" hərfinin itirilməsi (Dordanim > Dodanim) və "*[[I Salnamələr Kitabı]]*"nın 1:7-ci bölməsində başlanğıc "d" hərfinin itirilməsi (rdanim > Rodanim) ilə baş vermişdir. Dardanayu III Amenofis dövründə Egey adlarının Misirdə qeydə alınan siyahısında və e.ə. 1275-ci ildə Kadeş döyüşündə II Ramzesə qarşı het ittifaqçıları arasında qeyd olunur. O həmçinin, Dodanim adının Amarna məktublarında xatırlanan və mənşəyi ilə şəxsiyyəti hələ də "xeyli şübhə" ilə əhatə olunmuş qədim Yaxın Şərq xalqı Danunim adının dəyişdirilmiş forması ola biləcəyini təklif edir.

Bundan başqa, ivrit dilində "-im" çoxluq şəkilçisidir və bu ad Rodos sakinlərinə aid edilir.

## İstifadəsi
Dodanim Homer tərəfindən xatırlanır. Yerusəlimli Tarqum öz ölkəsini Dordaniya adlandırır, Tarqum Neofiti isə Dodoniya olaraq adlandırır. İosif Flavi Dodanim adını Kiprdə yerləşən Kittim ilə eyniləşdirir.

Epir regionunda yerləşən Dodona, İlliriyadakı Dardaniya ("*[[Yaradılışı Rabba]]*"da olduğu kimi), Dardanel boğazı ətrafında yaşayan dardanlar, qədim Yunanıstanı fəth etmiş dorilər və Rodos adası ilə əlaqələr təklif edilmişdir. Samuil Boxart Rodanim formasını Rona çayının latın dilindəki adı olan Rodana ilə əlaqələndirmişdir. Frans Deliç Dodanim şəxsiyyətini qədim yunan mifologiyasındakı Dardan ilə eyniləşdirmişdir, Cozef Mid isə onu Dodonada kahinliyi olan Yupiter Dodoney ilə bərabər tutmuşdur. Bəziləri "Dedanim" adını Dəniz xalqlarından biri olan danaylılar, Levantın daniyayum xalqı və Kipr adası üçün assuriyalıların istifadə etdiyi "İdanana" adı ilə əlaqələndirir.

Təxminən b.e. 70-ci illərdə yaşamış Psevdo-Filonun yazılarında Dodanimin oğulları İfev, Baat və Fenexdir. Bunlardan sonuncusu Babil qülləsi dövründə yafəti xalqların şahzadəsi təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Şeyx Çələbi məscidi

**Şeyx Çələbi məscidi** () — Türkiyənin Ədirnə ilinin mərkəzində yerləşən 16-cı əsrə aid məscid.

## Tarixi
Məscid Qazı Bədrəttin Mahmud Əfəndinin oğlu Şeyx Çələbi tərəfindən tikdirilmişdir. Memar Sinanın müəllifi olduğu Şeyx Çələbi məscidi Səlimiyyə məscidinin inşası bitdiyi ərəfədə tikilmişdir. İnşa olunduğu tarix bilinməsə də, Rıfat Osmanın əsərində 1574-cü il kimi qeyd olunur. Atasının tikdirdiyi Qazı Bədrəttin Məscidinin 1540-cı illərdə ərsəyə gətirildiyini nəzərə aldıqda Şeyx Çələbi məscidinin XVI əsrin sonlarına doğru tikildiyi ehtimal edilir.

### Dağıdılması
Balkan müharibəsi zamanı məscidin minarəsi top gülləsi ilə dağıdılıb. 94-cü il işğalı zamanı isə məscidin ətrafındakı mədrəsə bölməsi dağıdılıb.

## Memarlığı
Kvadrat planlı məscid növbəli şəkildə yonma daş və kərpicdən istifadə edilməklə tikilmişdir.

## Qalereya

Fayl:Şeyh Çelebi Camii 28.JPG|Şeyx Çələbi məscidinin küçədən görünüşü
Fayl:Şeyhi Çelebi Camii.jpg|Məscidin həyəti
Fayl:Şeyh Çelebi Camii 26.JPG|Şeyx Çələbinin məzarı
Fayl:Şeyh Çelebi Camii 23.JPG|Məscidin həyətindəki su çeşməsi


## İstinadlar
Toni Vodişek

**Toni Vodişek** (; ) — sloveniyalı kaytsörfinq ustası. O, 2022-ci ilin Dünya çempionu, 2024-cü il Yay Olimpiya Oyunlarında ilk kişilər arasında kaytsörfinq yarışında finala yüksələrək, gümüş medal qazanmışdır.
## Həyatı
Toni Vodişek 7 iyun 2000-ci ildə Sloveniyanın İzola şəhərində anadan olub. Onun atası da kaytsörfinq ilə məşğul olub və ölkədə bu idman növünün qabaqcıllarından sayılır. 2012-ci il Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmək üçün namizədlərdən biri sayılsa da, o zaman kaytsörfinq Olimpiya proqramına salınması məsələsi həll edilirdi, lakin o, zədə aldığından idman karyerasını bitirmək məcburiyyətində qalıb. Toni doqquz yaşından etibarən sərbəst yarışlarda iştirak etməyə başlayıb. İdmançı qeyd edir ki, atası yarışa davam edə bilməyəndə qarajda olan avadanlıqlarını ona göstərərək: "Növbə səndədir!" demişdi.

2015-ci ildə 15 yaşlı Vodişek yeniyetmələr arasında Avropa və Dünya Çempionatında gümüş medal qazandı. 2015-ci ildə isə Yelkənli İdman üzrə Dünya Kubokuna vəsiqə qazanaraq, Debüt mövsümündən sonra Toni "Formula Kite" sinfində bu yarışın finalına yüksəlib. 2016-cı ildən 2018-ci ilə qədər o, ardıcıl olaraq üç dəfə Avropa və yeniyetmələr arasında dünya çempionatının qalibi olub, həmçinin böyüklər arasında yarışlarda 2017-ci il Dünya Çempionatında altıncı, 2018-ci ildə isə Dünya Kubokunda yeddinci yerin qalibi olub. Vodişek 2018-ci il Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında Sloveniya komandasının tərkibində çıxış edərək, açılış mərasimində ölkəsinin bayraqdarı olub və eyni zamanda gümüş medal qazanıb.

2019-cu ildə Vodişek böyüklər arasında Avropa Çempionatında kaytsörfinq yarışında gümüş medal qazandı ki, bu da Sloveniya tarixində bu turnirdə ilk medal oldu. 2020-ci ildə bacısı Marina ilə birlikdə qarışıq komandalar arasında Avropa Çempionatında iştirak edən cütlük 10-cu yerin qalibi oldu. 2022-ci ildə o, həm Avropa çempionu (müsabiqənin qalibi Sinqapur idmançısı idi, ona görə də çempionluq titulu avtomatik olaraq Avropanın ən yaxşısı, ikinci yeri tutan Toni Vodişekə verildi) və ilk dəfə Dünya çempionu oldu.

2023-cü il Dünya Çempionatında ikinci yeri tutaraq, Toni Vodişek Formula Kite Oyunlarda, debüt etdiyi 2024-cü il Yay Olimpiya Oyunlarına vəsiqə qazanıb. Olimpiadada finala yüksələn Toni, finalda yalnız avstriyalı Valentin Bontusa uduzaraq gümüş medal qazanıb. Olimpiya Oyunlarının bağlanış mərasimində Sloveniya nümayəndə heyətinin bayraqdarı Toni Vodişek və qolfçu Pia Babnik olub.

## İstinadlar
Kuman Yelizaveta

**Kumanlı (Qıpçaq) Yelizaveta** () — XIII əsrdə yaşamış və Macarıstan tarixində mühüm rol oynamış kraliçalardan biri.  Macarıstan kralı V İştvanın (Stefanın) həyat yoldaşı. 1272–1277-ci illərdə oğlu IV Laslo Kun (Ladislav) yetkinlik yaşına çatana qədər Macarıstanda regent olmuşdur. Onun həyatı təkcə bir kraliça kimi deyil, həm də mədəniyyətlərarası əlaqələrin, dövlət siyasətinin və monqol işğalları dövründəki mürəkkəb tarixi proseslərin simvoludur.

## Həyatı
Yelizaveta XIII əsrin əvvəllərində Qıpçaq (Kuman) tayfalarının içərisində, böyük ehtimalla bir xan nəslindən doğulmuşdur. Onun atası Kotyan adlanan Qıpçaq lideri idi. Monqol təhlükəsindən qorunmaq üçün Kotyan tayfası ilə birlikdə 1239-cu ildə Macarıstana köç etmişdir və katolikliyi qəbul etmişdir. Onun xristianlığı qəbul etməsi və kral IV Belaya sadiqlik andı içməsi Macarıstanın Qıpçaqları məskunlaşdırmaq siyasətinə başlanğıc vermişdir.Kral IV Bela, bu ittifaqı siyasi baxımdan faydalı hesab edərək, Kotyanın qızını özü ilə evləndirmişdir. Beləliklə, Yelizaveta kraliça olmuş və bu evlilik həm Qıpçaqların assimilyasiyası, həm də monqol təhlükəsinə qarşı hərbi gücün artırılması üçün strateji ittifaqa çevrilmişdir.

Yelizavetanın Macarıstan sarayındakı fəaliyyəti onun sadəcə bir simvolik həyat yoldaşı deyil, həm də siyasi təsiri olan bir fiqur olduğunu göstərir. Kraliça kimi o, Qıpçaq adət-ənənələrini saraya gətirdi, bəzən saray əyanları tərəfindən bu üzdən tənqid olunsa da, əslində Macarıstanda Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin sintezində mühüm rol oynadı. Yelizavetanın təşəbbüsləri nəticəsində Qıpçaqlar krallıq ərazisində məskunlaşdırıldı, onlara torpaqlar verildi və bir çox hallarda hərbi xidmətə cəlb olundular. O, qıpçaqların Macarıstanda hüquqi status qazanması və krala sadiqliklərini qorumaları üçün zəmanətçi rolunu oynayırdı.

## İstinadlar
Beldibi mağarası

**Beldibi Mağarası**—Türkiyənin Antalya şəhəri yaxınlığında ibdidai insan mağarası.

## Tarixi
Beldibi mağarası 1956-cı ildə türk arxeoloqu Ə.Bostançı tərəfindən aşkar edilmişdir. 1959-1960-cı illər və 1966-1967-ci illərdə aparılan qazıntılar zamanı 6 təbəqə yeni dövrdən qədim dövrə doğru müəyyənləşdirilmişdir.

Mağarada çaqmaqdaşıdan düzəldilmiş yarımkürə formasında üçbucaqlı daş alətlər, kəsici və qazıyıcı qulplu alətlər, çaxmaqdaşı və sümükdən balıq tilovları, eləcə də ov səhnəsini və ov heyvanlarını (dağkeçisi) təsvir edən qayaüstü rəsmlər aşkar edilmişdir.

## İstinadlar
Xəzər dənizi canavarı

**Xəzər dəniz canavarı** və ya rəsmi adı ilə **KM** (, yəni "gəmi maketi") — 1960-cı illərdə SSRİ tərəfindən, təcrübə məqsədilə hazırlanmış, ekranoplan hava gəmisidir. 1980-ci ildə pilotun səhvinə görə, təyyarə qəza etmiş, daha sonra təyyarənin ikinci modeli hazırlanmamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Airwar.ru KM page  or (in English via realtime google translate)
* uni-vologda.ac.ru KM page
Aleksandr Esaulenko

**Aleksandr Esaulenko** () — Moldova Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı Fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

## Həyatı
Aleksandr Esaulenko 2022-ci ilin 24 noyabr tarixində etinamədnaməsini Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim etmişdir.

## İstinadlar
Macarıstanda vətəndaş müharibəsi (1264–1265)

**Macarıstan vətəndaş müharibəsi** — XIII əsrin ortalarında baş vermiş, ölkənin kral ailəsi daxilində parçalanmasına və genişmiqyaslı hərbi qarşıdurmaya səbəb olan daxili müharibə. Vətəndaş müharibəsi kral IV Bela və onun oğlu V İştvan (Ştefan) arasında baş vermişdir və Macarıstanın feodal tarixində mühüm dönüş nöqtəsi hesab olunur.

## Mənşəyi və səbəbləri
IV Bela (hakimiyyəti: 1235–1270) Macarıstanın güclü və mərkəzləşdirilmiş dövlətə çevrilməsi üçün çoxsaylı islahatlar həyata keçirirdi. Oğlu Şahzadə İştvan (sonralar kral V İştvan), atasının siyasətindən narazı idi və artıq gənc yaşlarından dövlət idarəçiliyində iştirak etmək istəyirdi. IV Bela, 1257-ci ildə ona “Transdanubiya” bölgəsini (Macarıstanın qərb vilayətlərini) idarə etməyə verdi, bu da Ştefana real güc vermişdir. İki hökmdar arasında tezliklə ərazi və səlahiyyətlər uğrunda açıq mübahisə başlamışdır. IV Bela öz hakimiyyətini qorumaq və oğlu üzərində nəzarəti saxlamaq istəyirdi. Ştefan isə özünü artıq real varis və hökmdar hesab edir, atasının səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmağa çalışırdı.

## Müharibənin başlanması
IV Bela oğlunun fəaliyyətindən narazı qaldığı üçün ona qarşı hərbi kampaniyaya başladı. Ştefanın səlahiyyətləri məhdudlaşdırıldı, onun tərəfdarları hədəf alındı. Ştefan bu addımlara silahla cavab vermişdir və 1264-cü ilin sonlarında vətəndaş müharibəsi başlamışdır. IV Belanın ordusu Ştefanın nəzarətində olan vilayətlərə daxil olmuşdur. Ştefan öz ailəsini — uşaqlarını — müdafiə üçün *Macarvár* (bugünkü Macar kastelyosu) qalasında yerləşdirdi. Müharibənin həlledici döyüşü Isaszeg yaxınlığında baş vermişdir. Ştefan atasının ordusunu məğlub etmişdir. Bu döyüş onun hərbi bacarığını sübut etmiş və siyasi mövqeyini gücləndirmişdir.

## Nəticə və sülh
Müharibədən sonra IV Bela və Ştefan sülhə razı oldular.  IV Bela ömrünün sonuna qədər kral titulunu saxlamışdır, lakin ölkənin idarəsi getdikcə oğlu tərəfindən həyata keçirilirdi. V İştvan atasına qarşı siyasi və hərbi qələbə qazandı. O, 1270-ci ildə IV Bela öldükdən sonra heç bir müqavimətlə qarşılaşmadan tam hüquqlu kral olmuşdur. V İştvanın oğlu IV Laslo (Kun László) da gələcəkdə oxşar siyasi çətinliklərlə üzləşmişdir. Bu vətəndaş müharibəsi, XIII əsrdə Avropanın digər ölkələrində baş verən feodal parçalanmalarla eyni xətt üzrə inkişaf edirdi.

## İstinadlar
Azərbaycan Milli Hökumətinin Milli Məclisinin nümayəndələri

**Azərbaycan Milli Hökumətinin Milli Məclisinin nümayəndələri —** 1945-ci ildə seçkilər nəticəsində formalaşmış Milli Məclis.

## Haqqında
1945-ci il noyabrın 20-də Təbriz Ərk teatrının binasında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başlayıb. Noyabrın 21-də konqres nümayəndələrindən, seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, 39 nəfərlik Milli heyət yaradıldı.

1945-ci il noyabrın 27-dən dekabrın 1-ə qədər İran tarixində ilk dəfə qadınların da iştirak etdiyi Azərbaycan Milli Məclisinə seçkilər keçirildi.

Məclisin açılışı 1945-ci il dekabr ayının 12-də səhər saat 9:30-da Təbriz şəhərində 75 nəfər nümayəndənin iştirakı ilə açıldı. Nümayəndələrin 26 nəfəri cəbhədə olduqları üçün məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyiblər. Bunlar Atəşxan Bəyat Maku, Bəhram Nəbi, Cəfər Kavian, Əbdülhüseyn Əhmədi, Əhməd Bəradərani Ahəngəri, Əhməd Səidi, Hacı Mustafa Davudi, Həsən Cövdət, Hüseyn Zövqi, Kərim Əhmədi, Qulamrza Cavidan, Qulamrza İlhami, Qulam Yəhya, Qulu Sübhi, Mahmud Turabi, Manaf Kərimi, Məmmədəli Müinzadə, Məmməd Əmin Azadvətən, Məmmədhüseyn Seyfiqazi, Mirzə Rəbi Kəbiri, Muradəli Teymuri, Mükərrəm Turabi, Sadıq Dilməqani, Şeyx Musa Kəyani, Vahab Billuriyan və Yusif Babacanyan idilər.

Məclisi seçilən nümayəndələrin ən yaşlısı olan Məhəmmədtağı Rəfii (Nizamüddövlə) açdı. Mir Cəfər Pişəvəri baş nazir təyin olundu.

Salamulla Cavid Daxili İşlər naziri, Cəfər Kaviyan Xalq Qoşunları naziri, Cavid Mehtaş Kənd Təsərrüfatı naziri, Məhəmməd Biriya Mədəniyyət və Maarif naziri, Həsən Urəngi Səhiyyə naziri, Qulamrza İlhami Maliyyə naziri, Yusif Əzima Ədliyyə naziri, Mirzə Rəbi Kəbiri Yol, Poçt və Teleqraf naziri, Rza Rəsuli Ticarət və İqtisad naziri, Zeynalabdin Qiyami Ali Məhkəmənin sədri, Firidun İbrahimi isə Baş prokuror təyin olundular.

İclasda həm də gizli səsvermə yolu ilə məclis nümayəndələrindən 9 nəfərlik Rəyasət Heyəti seçildi. Rəyasət heyətinə məclisin sədri Mirzə Əli Şəbüstəri, Sadıq Padeqan, Məhəmmədtağı Rəfii, Həsən Cövdət, Məhəmməd Əzima, Mirrəhim Vilayi, Əsgər Dibaiyan, Sadıq Dilməqani və Muradəli Teymuri seçildilər.

"Azad millət" qəzetinin 1946-cı ildə çap olunmuş 18-ci sayında Milli Məclisə seçilən nümayəndələrin hansı sinifdən olduqları haqda məlumat verilib. Verilən məlumata görə Məclisə seçilən 101 nəfər nümayəndədən 16 nəfəri ziyalı, 15 nəfəri fəhlə, 14 nəfəri sənətkar, 12 nəfəri kəndli, 12 nəfəri mülkədar, 10 nəfəri tacir, 10 nəfəri qulluqçu, 8 nəfəri müəllim, 2 nəfəri fabrik sahibi, 2 nəfəri isə ruhani olub.

## Siyahı

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Abbasbəy Fayzullayev

**Abbasbəy Səidjonoviç Fayzullayev** (; ) — özbək futbolçusu, MOİK Moskva FK-nun və Özbəkistan milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.

## Klub karyerası
O, Paxtakor Daşkənd FK-nun yetirməsidir. 6 may 2021-ci ildə Turon FK-u ilə matçda Özbəkistan Super Liqasında debüt edib. 29 iyun 2022-ci ildə Bunyodkor FK-u ilə oyunda Daşkənd klubunun heyətində ilk qolunu vurub.

2023-cü il avqustun 4-də Abbosbəy Moskvanın MOİK Moskva FK-u ilə 3 illik müqavilə imzalayıb. Avqustun 19-da "Dinamo" ilə oyunda (1:2) o, 87-ci dəqiqədə əvəzləyici kimi meydana daxil olaraq yeni klubunda debüt edib. Sentyabrın 24-də "Rostov"la oyunda (3:3) MOİK Moskva-nın heyətində ilk qolunu vurub.

2023-cü ilin dekabrında IFFHS-ə görə 2023-cü ildə dünyanın ən yaxşı gənc oyunçusu adına namizəd olub.

26 may 2024-cü ildə Fayzullayev 2023/24 Rusiya Premyer Liqasında "Mövsümün kəşfi" mükafatına layiq görülüb.

29 oktyabr 2024-cü ildə Asiyada 2023-cü ilin ən yaxşı gənc oyunçusu seçilib.

## Beynəlxalq karyerası
"Paxtakor" Akademiyasında oynayarkən Özbəkistanın 19 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komandasına çağırış alıb. 2021-ci ilin oktyabrında Asiya Gənclər Kubokunun seçmə oyunları üçün U-20 milli komandasına dəvət edilən Abbasbəy Banqladeşə vurduğu qolla debüt edib. Özbəkistan milli komandasının finalda Səudiyyə Ərəbistanından olan həmyaşıdlarına qalib gələrək, 2022-ci ildə gənclər arasında futbol üzrə Asiya çempionatındakı çıxışına görə Özbəkistan Futbol Assosiasiyası tərəfindən ilin ən yaxşı gənc oyunçusu mükafatına layiq görülüb.

11 iyun 2023-cü ildə Oman millisi ilə oyunda (3:0) əsas millinin heyətində debüt edib. İyunun 17-də Tacikistan millisi ilə görüşdə millisinin heyətində ilk qolunu vuraraq 5:1 hesabı ilə qələbə qazanıb. 2024-cü il yanvarın 4-də 2023-cü il Asiya Kubokunda iştirak edəcək millinin yekun siyahısına daxil edilib. O, turnirdə 5 oyun oynayaraq, Hindistan və Tailand millilərinin qapısına iki qol vurub.

2024-cü ildə Özbəkistan Olimpiya komandasının tərkibində Parisdə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak edib. Turnirdə o, İspaniya ilə oyunda iştirak edib.

2024-cü il noyabrın 14-də FIFA Dünya Kuboku 2026-nın seçmə mərhələsi çərçivəsində Qətər millisi ilə qarşılaşmada (3:2) Fayzullayev dubla imza atdı ki, bu da onun millidə ilk dublu idi.

## Nailiyyətləri

### Komanda
**Paxtakor**

* Özbəkistan çempionu **(3)**: 2021, 2022, 2023
* Özbəkistan Superkubokunun qalibi: 2022

**Özbəkistan (20 yaşa qədər)**

* U20 Asiya Kubokunun qalibi: 2023

### Şəxsi
* Asiya Kubokunun ən yaxşı oyunçusu (U20): 2023
* Özbəkistanda ilin futbolçusu: 2023, 2024
* Rusiya Premyer Liqasıda mövsümün açılışı: 2023/24
* Asiyada ilin ən yaxşı gənc oyunçusu: 2023
* Rusiya çempionatının "33 ən yaxşı futbolçusu" siyahısında: 2023/24 (№ 2)

## İstinadlar
Böyük Macarıstan düzənliyi

**Böyük Macarıstan düzənliyi** və ya *Alföld* ( , )) —  Mərkəzi Avropanın ən böyük ovalıq sahələrindən biri. Əsasən müasir Macarıstanın şərq və cənub hissəsini, həmçinin Slovakiya, Rumıniya (Transilvaniya), Serbiya (Voyvodina) və Ukraynanın bəzi bölgələrini əhatə edir.  Təbii sərhədləri Karpat dağları, Alp dağlarının ətəkləri və Dinar Alpları ilə çevrələnmiş bu düzənlik qədim dövrlərdən bəri münbit torpaqları və əlverişli iqlimi ilə insanlar üçün cəlbedici olmuşdur.

## Tarixi

### Roma dövrü
Bu ərazi qədim zamanlardan etibarən müxtəlif tayfaların yaşayış məskəni olmuşdur. Ən erkən sakinlər skiflər, keltlər və daha sonra dak tayfaları olmuşdur. Roma imperiyası dövründə düzənliyin bir hissəsi — xüsusilə qərb və cənub-qərb hissələri — imperiyanın sərhədlərinə daxil edilmişdi. Romalılar burada qalalar, yollar və ticarət mərkəzləri tikərək bölgənin iqtisadi və strateji əhəmiyyətini artırmışdılar. IV–IX əsrlər arasında Böyük Macarıstan düzənliyi Hun imperiyasının əsas mərkəzlərindən biri olmuşdur. Attilanın rəhbərliyi ilə hunlar bu bölgədə güclü bir dövlət qurdular. Sonradan avarlar və slavyan tayfaları bu əraziyə köç etdilər. Ən əlamətdar dönüş nöqtəsi isə IX əsrin sonlarında macar tayfalarının Karpat hövzəsinə daxil olması ilə baş verdi. Onlar 896-cı ildə bu düzənliyə yerləşərək burada Macar krallığının əsasını qoydular.

### Orta əsrlər və iqtisadi inkişaf
Macarıstan krallığı dövründə Böyük Macarıstan düzənliyi ölkənin əsas kənd təsərrüfatı bölgəsinə çevrildi. Ərazi həm də ticarət yollarının kəsişmə nöqtəsində yerləşdiyi üçün iqtisadi cəhətdən inkişaf etdi. Əkinçilik, maldarlıq və əl sənətləri burada əsas peşələrə çevrildi. Düzənlikdə böyük kəndlər və kiçik şəhərlər formalaşdı. Orta əsrlərdə bu bölgə həm də monqol və osmanlı hücumlarına məruz qaldı və zaman-zaman viran qoyuldu.

### Osmanlı və Habsburq dövründə düzənlik
XVI əsrdə Osmanlı imperiyası Böyük Macarıstan düzənliyinin böyük hissəsini ələ keçirdi. Bu, bölgədə ciddi sosial və mədəni dəyişikliklərə səbəb oldu. Osmanlı idarəçiliyi dövründə bölgənin əhalisi azaldı, iqtisadi həyat zəiflədi. Lakin XVII əsrin sonlarında Habsburqlar bu ərazini osmanlılardan geri alaraq Avropa təsirlərini bərpa etdilər. Bu dövrdən sonra düzənlikdə yenidən inkişaf başladı və modern kənd təsərrüfatı metodları tətbiq olunmağa başlandı.

### Müasir dövr
XX əsrdə, xüsusilə I və II Dünya müharibələrindən sonra, düzənlik ərazisi bir neçə ölkə arasında bölündü. Buna baxmayaraq, Böyük Macarıstan düzənliyi bu gün də mədəni və tarixi baxımdan bütöv bir bölgə kimi xatırlanır. Bu ərazi Macarıstanın milli kimliyində və tarixində mühüm yer tutur. Mədəniyyət, ədəbiyyat və folklorda düzənlik mövzusu geniş yer alır. Tarixi baxımdan bu düzənlik yalnız bir coğrafi məkan deyil, həm də Şərqi və Mərkəzi Avropanın minilliklər boyu formalaşmış mədəni toqquşma və inteqrasiya məkanıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*Körös Regional Archaeological Project: Neolithic and Copper Age archaeology in the Great Hungarian Plain
Hər şey yaxşıdır (film, 2009)

**Hər şey yaxşıdır** () — 1990-cı ildə rejissor Cüzeppe Tornatore tərəfindən çəkilmiş İtalyan filmi olan "Hər şey yaxşıdır" filminin remeyki. Bu remeyk film rejissor Kirk Cons tərəfindən çəkilmişdir.

## Rollarda
* Robert De Niro — *Frenk Qud*
* Drü Berrimor — *Rozi Qud*
** Makkenzi Miloun — *Rozinin uşaqlığı*
* Keyt Bekinseyl — *Emi Qud*
** Li Mo Şin — *Eminin uşaqlığı*
* Sem Rokuell — *Robert Qud*
** Şeymus Deyvi-Fiçpatrik — *Robertin uşaqlığı*
* Ostin Layzi — *Devid Qur*
** Cendler Franç — *Devidin uşaqlığı*
* Ketrin Mönniq — *Cilli*
* Lusian Meysel — *Cek*
* Demian Yanq — *Ceff*
* Melissa Leo — *Kollin*
* Ceyms Freyn — *Tom*
* Sonya Stüart — *Cin Qud*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Kəşfül-xəfa

**Kəşfül-xəfa** (; ) — Əcluninin xalq arasında geniş yayılmış hədisləri, hədis olaraq zənn edilən hikmətli sözləri və uydurma hədisləri əlifba sırasına görə təsnif və tədqiq etdiyi əsəri.

## Haqqında
Əsərin əsl adı "*Kəşful-xəfa və Muzilul-İlbas əmməş-şuhira minəl-əhadisi əla əlsinətin-nas*" olub, ixtisarla "*Kəşfül-xəfa"* adlanır. Əsasən Şəmsəddin əs-Səxavinin "*əl-Maqəsidul-həsənə*" əsərinə əsaslanaraq onu ixtisar edən və tərkibindəki 3281 rəvayətlə bu sahədəki oxşar əsərlər arasında ən əhatəlisidir. Əcluni, tez-tez istifadə etdiyi "qalə fil-əsl" (''ərəb.'' قال في الأصل‎) ifadəsi ilə Səxavinin adı çəkilən əsərinə istinad etmişdir. 

Bu əsərdə yalnız hədisi nəql edən səhabə və hədisi əsərinə daxil edən müəllif qeyd olunmuş, etibarlı hədis imamlarının kitablarından bəzi məlumatlar əlavə edilmişdir. Müəllif hədis olmadığını bildirdiyi və ya şübhəsini ifadə etdiyi müxtəlif sözlərin mənasının səhih olduğunu qeyd etdiyi kimi, bəzi rəvayətlərin mənasının isə batil olduğunu da bildirmişdir. Kitabda səhvən təkrar edilmiş hissələr, hər hansı bir qiymətləndirmə verilmədən buraxılmış rəvayətlər, hədis olub-olmadığına qərar verilə bilməyib araşdırılması tövsiyə olunan sözlər də mövcuddur. 

Əsərin sonunda müəllifin İbnüd-Deybə, İbn Həcər əl-Əsqəlani və Süyutidən etdiyi nəqllərdən ibarət bir bölmə vardır. Bu hissədə bəzi alimlərin sözləri, həyatları, qəbir yerləri və əsərləri haqqında yayılmış səhvlərə işarə edilmiş, hansı mövzulardakı rəvayətlərin uydurma olduğu göstərilmişdir. Həmçinin bu bölümdə əsərdəki hədislərin adətən ilk iki kəlməsi qeyd olunaraq iman, elm, təharət, namaz, zəkat, nikah kimi başlıqlar altında və əlifba sırasına uyğun olmadan, fihrist xarakterli yeni bir tərtibat hazırlanmışdır.

## Müəllifi

Əsərin müəllifi İsmayıl ibn Məhəmməd əl-Əclunidir. 1676-cı ildə Əclunda (indiki İordaniya ərazisi) doğulmuş, 1749-cu ildə Şamda vəfat etmişdir.

## Nəşrlər
Əvvəlcə Beyrutda (1932), daha sonra Əhməd əl-Kəlaş tərəfindən nisbətən tərtib və tənzimlənərək yenidən Beyrutda, əlavə olaraq Hələb və Qahirədə (Məktəbətüt-türasil-İslami, Dərut-türas) nəşr olunmuşdur, lakin əsərin təhqiq edilmiş bir nəşrinə daha ehtiyac vardır.

## İstinadlar
Qərbi Karpat

**Qərbi Karpat** () —  Mərkəzi Avropada yerləşən Karpat dağ silsiləsinin qərb hissəsini təşkil edir. Dağlıq ərazi əsasən Slovakiya, Polşa, Çexiya və Macarıstanın şimal hissələrini əhatə edir. Karpat dağlarının ümumi uzunluğu təxminən 1500 kilometr olsa da, Qərbi Karpat onun ən qədim və geoloji cəhətdən mürəkkəb sahələrindən biridir. Burada əsasən Alp tipli qaya süxurları, vulkanik və çöküntü mənşəli təbəqələr müşahidə olunur.

Qərbi Karpat müxtəlif geomorfoloji vahidlərə bölünür. Bunlara Tatra dağları, Malı Karpatlar, Slovakiya orta dağları və Beskidlər aiddir. Tatra dağları xüsusilə diqqətəlayiqdir; buradakı Qerlahovska (Qerlaxovski ştit) zirvəsi 2655 metr hündürlüyü ilə Karpat dağlarının ən yüksək nöqtəsidir. Təbii gözəlliyi, dərin dərələri, alp tipli çayları və buzyanlı gölləri ilə Qərbi Karpat həm geoloqların, həm də turistlərin maraq dairəsindədir.

## İqlimi
İqlim baxımından Qərbi Karpat dağlıq kontinental iqlim zonasına daxildir. Bu ərazidə qışlar soyuq və qarlı, yaylar isə mülayim keçir. Dağ ətəklərində və dərələrdə daha yumşaq hava şəraiti hökm sürür. Bu iqlim müxtəlif növ heyvan və bitki növlərinin yaşaması üçün əlverişli mühit yaradır. Burada Avropa ayısı, vaşaq, canavar kimi vəhşi heyvanlar, eləcə də nadir alpin florası qorunub saxlanılır.

## Əhəmiyyəti
Qərbi Karpatlar həm də mədəni və tarixi baxımdan zəngin bölgədir. Bu dağlarda əsrlərlə Slovak, Polşa və Macar kəndliləri yaşamış, burada özünəməxsus xalq mədəniyyəti, memarlıq və folklor formalaşmışdır. Tatra bölgəsində yerləşən Zakopane şəhəri Polşanın ənənəvi dağ kəndi mədəniyyətini yaşadan mərkəzlərdəndir. Bundan başqa, dağların qoynunda qədim qalalar, monastırlar və mədənlər də mövcuddur. Ekoturizm və qış idman növləri Qərbi Karpatlarda mühüm iqtisadi sahəyə çevrilmişdir. Xüsusilə Tatra dağlarında yerləşən xizək kurortları və yürüş marşrutları minlərlə turisti cəlb edir. Eyni zamanda, bölgənin təbii sərvətləri – meşələr, dağ çayları və mineral bulaqlar – həm yerli əhali üçün, həm də turistlər üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Qərbi Karpatlar həm təbiətsevərlər, həm də tarix və mədəniyyət həvəskarları üçün valehedici bir məkandır.

## İstinadlar
Milad və bayram mövsümü

**Milad və bayramlar mövsümü** (bəzən sadəcə **Milad mövsümü** və ya **bayram mövsümü** adlandırılır) — bir çox xristian ölkələrində (xüsusilə Qərbdə) hər il adətən noyabr və yanvar ayları arasında baş verən bayramlar mövsümüdür.

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 
* – The FTC's advice to consumers who are shopping during the holiday season
* 
* 
* – Einav describes the Christmas and holiday season as one of the two periods of the year (the other being the beginning of Summer, Memorial Day to Labor Day) where "movie makers … tend to release their biggest hits".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Naughty & Nice: A History of the Holiday Season'' – An hour-long public radio program exploring the roots of American beliefs and rituals surrounding the winter holidays
* – A series of lesson plans for teaching children about the winter holidays.
Mod Apatou

**Mod Apatou** () — ABŞ aktrisası. O, "HBO" kanalının "*[[Eyforiya]]*" serialında Leksi Hovard obrazı ilə tamaşaçıların rəğbətini qazanib.

Kinorejissor Cadd Apatou ilə aktrisa Lesli Mannın böyük qızı olan Mod, sənət dünyasına erkən yaşlarından qədəm qoyub. Atası tərəfindən çəkilən "*Knocked Up*", "*[[Gülməli adamlar (film, 2009)|Gülməli adamlar]]*" və "*This Is 40*" filmlərində anasının canlandırdığı personajların övladı rolunda çəkilib. Aktrisanın yaradıcılıq yolunda "*Assassination Nation*", "*[[Staten-Aylendin kralı]]*" filmləri və "Netflix" platformasının "*Hollywood*" mini-serialı xüsusi yer tutur.

## Həyatı
Aktrisanın anası kino ulduzu Lesli Mann, atası isə rejissor, prodüser və ssenarist Cadd Apatoudur. Ata tərəfdən yəhudi əsilli nəslə mənsub olan aktrisa, ana tərəfdən fin mənşəli nənəyə bağlanır. Bacısı Ayris Apatou da onu kimi aktrisalıq sənətinə yiyələnib. Kaliforniyanın Santa-Monika şəhərində yerləşən özəl təhsil ocağı "Crossroads" məktəbində oxuyub. Təhsil illərində Miçiqan ştatının İnterloxen şəhərində yerləşən İncəsənət düşərgəsində iştirak edib. Orta məktəb zamanı "*Cabaret*" və "*Into the Woods*" kimi musiqi tamaşalarında rol alıb. İllinoys ştatının Evanston şəhərində yerləşən Şimal-Qərb Universitetində teatr ixtisası üzrə təhsil alsa da, ikinci kursdan sonra təhsilini yarımçıq qoyub.

Mod Apatou hazırda Nyu-Yorkun Vest-Villic məhəlləsində yaşayır.

Ötən il 2024-cü ildə irlandiyalı aktyor Patrik Gibsonla münasibətə başlayıb.

## İstinadlar
Qael Qarsiya Bernal

**Qael Qarsiya Bernal** () — Meksika aktyoru, kinorejissor. Sənətçinin yaradıcılıq palitrasında "*Amores perros*" (2000), "*Y tu mamá también*" (2001), "*Bad Education*" (2004), "*The Motorcycle Diaries*" (2004), "Babil" (2006), "*Coco*" (2017), "Zamanda əsir" (2021) və "*Cassandro*" (2023) kimi əsərlər xüsusi yer tutur. Aktyor həmçinin televiziya aləmində də uğurla çalışır - "*Mozart in the Jungle*" (2014–2018) serialında dirijor Rodriqo de Souza obrazını yaradıb. 2022-ci ildə "Disney+" platformasında yayımlanan "*Werewolf by Night*" adlı xüsusi layihədə də rol alıb.

Qarsiya Bernal "*The Motorcycle Diaries*" filmində yaratdığı Çe Qevaranın gənc obrazı ilə "BAFTA" mükafatının "Ən yaxşı baş rol ifaçısı" nominasiyasına təqdim edilib. Aktyor 2016-cı ildə "*Mozart in the Jungle*" serialındakı roluna görə "Qızıl Qlobus" mükafatını qazanıb. Aktyor dostu Dieqo Luna ilə birgə Mexiko şəhərində "Kanana Films" istehsal şirkətini təsis edib. "Time" jurnalı 2016-cı ildə onu ilin yüz ən nüfuzlu şəxsiyyəti siyahısına daxil edib. "The New York Times" qəzeti 2020-ci ildə XXI əsrin ən yaxşı 25 aktyorunun adını açıqlayıb, siyahıda Qarsiya Bernal 25-ci yerdə qərarlaşıb.

## Həyatı
Meksikanın Quadalaxara şəhərində doğulan Qarsiya Bernal, aktyor və rejissor Xose Anxel Qarsiyanın və aktrisalıqdan model karyerasına keçən Patrisiya Bernalın övladıdır. Anasının ikinci dəfə ailə qurduğu Serxio Yazbek onun atalığıdır. Bernal bir yaşından səhnə ilə tanış olub, yeniyetməlik illərində telenovellalarda rol alıb. Meksika paytaxtında keçən uşaqlıq illərindən bəri, sonralar yaradıcılıq yollarını bölüşəcəyi Dieqo Luna ilə dostluq əlaqələri qurub.

On dörd yaşında ikən Qarsiya Bernal Meksikanın yerli xalqlarına, xüsusilə Uiçol tayfasının nümayəndələrinə oxumağı öyrədib. Gənc yaşlarında, on beş yaşında 1994-cü ildə Sapatist hərəkatını dəstəkləyən dinc nümayişlərdə iştirak edib.

O, Meksikanın milli universiteti UNAM-da fəlsəfə üzrə təhsilə başlasa da, tələbə tətilləri səbəbindən təhsilini müvəqqəti dayandıraraq Avropaya səyahət edir. Londona köçən Bernal, Mərkəzi Nitq və Dramatik İncəsənət Məktəbinə qəbul edilən ilk meksikalı tələbə adını qazanır. Sonralar "European Graduate School"da media və kommunikasiya sahəsində magistr təhsili alır.

## İstinadlar
Spinus atratus

Spinus atratus (qara alacaqanad) — Vüroklar (Fringillidae) fəsiləsindən olan bir quş növü. Cənubi Amerikada; Argentina, Boliviya, Çili və Peruda rast gəlinir. Təbii yaşayış sahələri subtropik və tropik yüksək dağ çəmənliklərdir.

## Təsvir

Qara alacaqanad təxminən 13 santimetr uzunluğuna kimi böyüyür. Erkək quş əsasən parlaq qara rəngdədir, yalnız qanadlarının əsasındakı sarı zolaq və quyruğunun alt hissəsində sarı rəng mövcuddur. Dişi quş buna bənzəyir, amma qara rəngli hissələr daha az parlaq və daha boz rəngdədir. Onun həyat sahəsində qarışdırıla biləcək tək digər quş “Spinus uropygialis”dir (sarıquyruqlu alacaqanad). Dayanarkən asanlıqla fərqlənirlər, amma uçarkən qanadlarında və quyruğunda müxtəlif sarı ləkələr göstərir ki, bu da onların oxşarlığını artırır. larity.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Morelia carinata

**Morelia carinata** — Avstraliyaya endemik olan böyük pulcuqlu bir piton növü. Hazırda heç bir yarımnövü məlum deyil.

## Çoxalma

Bu növün digər pitonlar kimi yumurta qoyan (oviparous) olduğu təsdiqlənmişdir. Cütləşmə mövsümü iyul və avqust ayları arasındadır, bundan sonra dişi adətən bir neçə həftə ərzində tutmaq üçün boş bir məməli və ya sürünən yuvası (və ya başqa bir qaranlıq, təcrid olunmuş yer) tapacaq və bu yeri effektiv şəkildə uşaq otağına çevirəcəkdir. Dişilər adətən on dənə yarı yumşaq, dəri kimi, oval formalı yumurta qoyurlar, sonra da onları bədən istiliyi ilə bir neçə həftə inkubasiya edirlər, bütün yemək və sudan çəkinirlər, yumurtaların inkişafına qədər hər hansı bir vacib istiliyi məhrum etmək istəmirlər. Yumurtalar çatlamağa başlayanda və gənc pitonlar nəhayət ilk hava nəfəslərini aldıqda, ehtimal ki, ac və susamış ana nəsillərini qida axtarışında tərk edir və bir daha qayıtmır. O, ovçu instinkti ilə doğulmuş körpələrə qulluq etmir. İlan balaları həyatlarına böyük böcəklər, məsələn, böcəklər və ya böyük kriketlər kimi böyük həşəratları ovlamaqla başlayır, sonra tədricən məməli ovuna keçirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Antaresia maculosa

**Antaresia maculosa** — **Şərq kiçik ləkəli pitonu** və ya **şərq uşaq pitonu**, şimali Avstraliya və Yeni Qvineyada rast gəlinən bir piton növü.

## Taksonomiya
*Antaresia maculosa*, 1873-cü ildə təsvir etmişdir. Hoser (2003) tərəfindən yeni bir yarımnöv, *A. m. brentonoloughlini* təsvir edilmişdir, lakin bu takson digər herpetoloqlar tərəfindən etibarlı hesab edilmir. *A. maculosa*-nın iki yarımnövü 2020-ci ildə tanınmışdır; *A. m. maculosa* və *A. m. peninsularis*.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Terpsiphone atrocaudata

**Terpsiphone atrocaudata** — Həmçinin **Yaponiya cənnət milçəkqapanı** olaraq da tanınan, Cənub-Şərqi Asiyanın yerli bir orta ölçülü quş növü. 

## Taksonomiya və sistematika
*Terpsiphone atrocaudata* əvvəllər "Köhnə Dünya" milçəkqapanları ailəsi (Muscicapidae) ilə təsnif olunurdu, lakin cənnət milçəkqapanları, monarx milçəkqapanları və Avstralaziya fanterləri indi əsasən dronqolarla birlikdə "Dicruridae" ailəsinə daxil edilir. Bu ailənin əksər üzvləri Avstralasiya və tropik Cənubi Asiyada yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Liasis mackloti

**Liasis mackloti** — Ümumiyyətlə Maklot pitonu və ya ləkəli piton kimi tanınan, Pythonidae ailəsinə aid zəhərsiz bir ilan növü. Bu növ İndoneziya, Şərqi Timor, Papua Yeni Qvineya və sahil şimali Avstraliyaya endemikdir. Burada təsvir edilən nominativ yarımnöv də daxil olmaqla üç yarımnöv tanınır. 

## Etimologiya
Xüsusi ad olan "mackloti", naturalist və taksidermist Heinrich Christian Macklotun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leiopython albertisii

**Leiopython albertisii** — Ümumiyyətlə *D'Albertis pitonu* və ya *şimal ağdodaqlı pitonu* kimi tanınan, Pythonidae ailəsinə aid zəhərsiz bir ilan növü. Bu növ Yeni Qvineyaya endemikdir. Məlum olan heç bir yarımnövü yoxdur.

## Etimologiya

"Albertisii" xüsusi adı italyan kəşfiyyatçısı Luici D'Albertisin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nyctophilopython oenpelliensis

**Simalia oenpelliensis** və ya **Nyctophilopython oenpelliensis** — Pythonidae ailəsinə aid böyük bir ilan növü.

## Taksonomiya və etimologiya
Simalia oenpelliensis 1977-ci ildə Qou tərəfindən Python cinsində taksonomiya təyin edilmişdir. Daha sonra Koqqer və Kameron tərəfindən Morelia növü kimi kateqoriyalaşdırılmışdır. 1984-cü ildə Uells və Vellinqton onu yeni bir Nyctophilopython cinsinə yerləşdirdi və 2014-cü ildə Reynolds, Niemiller və Revell tərəfindən edilən bir iş, onu Simalia kimi təsnif etməyi təklif etdi.
"Oenpelliensis" xüsusi adı, "Avstraliya, Şimal Ərazisi, Oenpelli'nin 6,5 km cənub-qərbində (12°21'S, 133°01'E)" olaraq verilən tip lokalitetindən gəlir. 2020-ci ildə cins üçün Nawaran adı yaradıldı və növ üçün mövcud olan Nyctophilopython adı nəzərdən qaçırıldı və dərhal dirilmiş Nyctophilopython ilə sinonimləşdirildi.
2024-cü ilin sentyabrına olan məlumata əsasən, ITIS və IUCN Qırmızı kitabına Simalia təsnifatını etibarlı hesab edir, The Reptile Database isə Nyctophilopythondan istifadə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Malayopython timoriensis

**Malayopython timoriensis** — Cənub-Şərqi Asiyada rast gəlinən bir piton növüdür. Cırtdan bir növdür, etibarlı hesab edilən heç bir yarımnöv tanınmır. Bütün pitonlar kimi, o da zəhərsiz bir boğucudur; retikulyasiya edilmiş piton kimi daha böyük növlərdən fərqli olaraq, insanlar üçün təhlükəli hesab edilmir.

## Təsviri
Timor pitonu olduqca uzun, 7 futdan (2,1 m) çox, lakin nisbətən nazik bir pitondur. Tam qaranlıqda isti qanlı şikarı tapmaq üçün burun dəlikləri və ağzı arasında bir sıra istilik hiss edən çuxurlara malikdir. Soyuqqanlıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Python curtus

**Python curtus** — Pythonidae ailəsinə aid, Sumatraya məxsus zəhərsiz bir ilan növü.
## Taksonomiya
*Python curtus*, Hermann Schlegel tərəfindən 1872-ci ildə Sumatradan qısa quyruqlu bir piton üçün təklif edilmiş elmi addır. Nomenklatur tipi Sumatradır.

## Yayılımı və yaşayış yeri
*Python curtus*, Riau Arxepeleqosu, Linqqa adaları, Banqka adaları, Mentawai adaları və Kalimantanda rast gəlinir. Yağış meşələrində, bataqlıqlarda, bataqlıqlarda və çay kənarları və axınların yaxınlığında yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Apodora

**Apodora papuana** — Ümumiyyətlə *Papua pitonu, İrian pitonu* və ya *Papua zeytun pitonu* kimi tanınan, Yeni Qvineyada rast gəlinən bir piton növü. **Apodora** cinsindəki yeganə növdür. Hazırda heç bir yarımnövü məlum deyil.

## Yayılması və yaşayış yeri
Papua pitonları Misoldan Fergusson adasına qədər Yeni Qvineyanın əksər hissəsində tapılır. Verilən tip lokaliteti "Ramoi Nova Guinea austro-occidentiali" (Sorong yaxınlığında Ramoi, İrian Jaya, İndoneziya)dı.

## Qidalanma

Onların qidası əsasən kiçik məməlilərdən ibarətdir, lakin onların qismən ofiofaq olduqları da məlumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leucosticte atrata

**Leucosticte atrata** — "Fringillidae" fəsiləsinə aid olan və ABŞ-nin qərb dağlıq ərazilərində, ağac xəttindən yuxarı alpin zonalarda yaşayan bir sərçəkimilər növü. Bu quş öz cinsinin ən məhdud yayılma arealına malik növüdür və quş müşahidəçiləri üçün populyar fotoqrafiya mövzusudur.

## Təsvir
Yetkin fərdlərin başı, beli və sinəsi qara, qarnı, quyruqüstü və qanadları çəhrayı rəngdədir. Başın arxa hissəsində boz bir ləkə var. Qısa qara ayaqları və uzun çəngəlşəkilli quyruğu var. Bozbaş çəhrayı hörücünün bədəni qara deyil, qəhvəyi rəngdədir, qəhvəyibaş çəhrayı hörücü isə başın arxasındakı boz ləkəyə malik deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər