open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şəmsəddin Abışov

**Şəmsəddin Qocabəy oğlu Abışov** () — Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin Akademiyasının rəis müavini, gömrük xidməti polkovniki. Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Təlim və Tədris Mərkəzinin keçmiş rəisi.

## Həyatı
Şəmsəddin Abışov 14 sentyabr 1963-cü ildə Yardımlı rayonunun Köryədi kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

1986-cı ildə Şimali Osetiyada Orconikidze (vladiqafqaz) Ali Hərbi Ümumqoşun Komandirlər məktəbini, 1998-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Hərbi Akademiyasını bitirmişdir.

1986–1992-ci illərdə keçmiş Sovet Ordusunda müxtəlif vəzifələrdə, 1992-ci ildən 2016-cı ilə qədər Azərbaycan Ordusunda zabit kimi xidmət etmişdir. Xidmət etdiyi dövrlərdə döyüş bölgələrində böyük həcmli hərbi hissə komandiri, birliyin qərargah rəisi vəzifələrinə qədər yüksəlmişdir.

2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinin Təlim və Tədris Mərkəzinin rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2014–2016-cı illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində aparıcı kafedraların rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir. 2016-cı ilin sonunda təyin edilmiş yaş həddinə görə Silahlı Qüvvələrdən "Polkovnik" rütbəsi ilə ehtiyata buraxılmışdır.

2018-ci ilin sentyabr ayında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Gömrük Komitəsinin Akademiyasının rəis müavini vəzifəsinə, Gömrük xidməti polkovniki rütbəsi verilməklə təyin edilmişdir.

Ailəlidir, 4 övladı var.

## Döyüş yolu
1992–1994-cü illərdə Dağlıq Qarabağ bölgəsində aktiv döyüş əməliyyatlarında iştirak etmişdir. Beyləqan-Füzuli-Xocavənd rayonları istiqamətində bir çox ərazilərin və əhəmiyyətli yüksəkliklərin düşməndən azad edilməsində tabor komandiri vəzifəsində uğurlu döyüş əməliyyatları aparmışdır.

2002–2003-cü illərdə Qazax bölgəsində hərbi hissə komandiri vəzifəsində xidmət edərkən neytralda olan bir sıra strateji cəhətdən vacib əraziləri ələ keçirməklə Məzəm, Quşçu-Ayrum, Fərəhli kəndlərinin təhlükəsizliyini təmin etmişdir.

2003–2013-cü illərdə Beyləqan bölgəsində Birliyin Qərargah rəisi kimi döyüş yolunu davam etdirmişdir.

## Mükafatları
Hərbi xidmətdə göstərdiyi yüksək nəticələrə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən 2007-ci ildə "Vətən Uğrunda", 2012-ci ildə "Hərbi xidmətlərinə görə" medalları ilə təltif edilmişdir.

Müdafiə nazirliyi tərəfindən bir çox medallarla təltif olunmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, tərəfindən mənzil hədiyyəsi verilmişdir.

Müharibə və Silahlı Qüvvələr veteranıdır.

## İstinadlar
Sumatra susamuru

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Sumatra samurları 1,3 m uzunluğa və 7 kq çəkiyə sahib olurlar. Barmaqlar arasında üzmək üçün uyğunlaşmış pərdə vardır. Xəzi bel nahiyyəsində tünd-qəhvəyi, qarın nahiyyəsi isə bir az açıqdır. Alt çənə və dodaqları ağımtıl rəngdədir. Sifət ətrafı ərazilər tüklüdür.

## Yayılması
Yayılma arealı Cənub-Şərqi Asiyadır. Ancaq arealın sərhədləri müəyyən edilməmişdir. Samurlar Tayland, Kamboca, Vyetnam, Malaziya, Bruney ərazisində yayılmışlar. Əsasən Sumatra və Borneo adalarında rastlanılırlar. Sumatra samurları bataqlıqlaşmış meşələrdə, çayların aşağı çaxarlarında, manqrov meşələrində, dəniz səviyyəsindən 300 metrə qədər olan ərazilərdə yayılırlar.

## Qidalanması
Taylandın cənubunda yayılmış samurların qidasının 85,5 % balıq, yedə qalanı isə su ilanları, kərtənkələlər, su tısbağaları, xırda məməlilər və böcəklər təşkil edir.

## Çoxalması
Boğazlıq dövrü 2 ay davam edir. Mekonq deltası rayonunda balalar əsasən noyabr-dekabr ayları doğulur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kap dırnaqsız samuru

**Kap dırnaqsız samuru** () — Dələkimilər fəsiləsinə daxil olan nəməli növü.

## Xarici görünüş
Bədəninin uzunluğu 95 - 100 sm, quyruğu 55 sm təşkil edir. Barmaqları arasındakı pərdə balaca olmasına baxmayaraq yaxşı üzə və suya dala bilirlər. Onların dırnaqları olduqca qısa olur və ancaq arxa ətrafların ikinci və üçüncü barmaqlarında olur. xəzləri elə də sıx deyildir. Bu səbəbndən onlar elə də tez-tez ov obyektinə çevrilmirlər.

## Yayılması
Cənubi Afrika, Efiopiya və Seneqalın lal axan sularında, sahillərdə, çay mənsəblərində yayılmışlar.

## Həyat tərzi
Qida rasionunun əsasını yengəclər təşkil edir. Onlar asanlıqla yengəcin sərt olan qabığını qıra bilirlər. Onlar həmçinin molyusk, balıq, qurbağa, quş və kiçik məməlilərlə qidalana bilirlər.

## Soaila struktur və çoxalması
Dırnaqsız samurlar yuva qazmırlar, ancaq ailə qruplarında, cütlüklərdə və ya tək olaraq yarıqlarda, daş altında yaşayırlar. İl ərzində 2-5 arası bala doğurlar. Balalar ən azı bir il valideynlərinin yanında qalırlar.

## Yarımnövləri
*Aonyx capensis* növünə 6 yarımnöv daxildir:
* *[[Aonyx capensis capensis|A. c. capensis]]* (Schinz, 1821)
* *[[Aonyx capensis hindei|A. c. hindei]]* (Thomas, 1905)
* *[[Aonyx capensis meneleki|A. c. meneleki]]* (Thomas, 1903)
* *[[Cameroon clawless otter|A. c. congicus]]* (Lönnberg, 1910)
* *[[Aonyx capensis microdon|A. c. microdon]]* (Pohle, 1920)
* *[[Aonyx capensis philippsi|A. c. philippsi]]* (Hinton, 1921)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türkiyədə parlament seçkiləri (1923)

**Türkiyədə Parlament seçimləri** 1923-cü il iyunun 28-də baş tutub. Türkiyə Böyük Millət Məclisində olan 333 yer üçün yalnızca Cümhuriyyət Xalq Partiyası namizəd idi.

## Nəticələri

## İstinadlar
Svakopmund

**Svakopmund** (; alman dilindən tərcümədə "Svakopun mənsəbi") – Namibiyanın qərbində sahil şəhəri. Namibiyanın paytaxtı Vindhukdan 352 kilometr uzaqlıqdadır. Eronqo rayonunun paytaxtıdır. Namib səhrasında yerləşir və ölkənin əhalisinə görə 4-cü ən böyük yaşayış məntəqəsidir.

Şəhər 10 üzvü olan bələdiyyə şurası tərəfindən idarə olunur. Şəhər aşağıdakı rayonlardan ibarətdir: Şəhər mərkəzi, Vineta, Meyle 4, Voqelştrand, Uoterfront, Mondesa, Tamariskia.

## Görməli yerlər

Svakopmund çimərlik kurortu və alman koloniya memarlığına malikdir. 1892-ci ildə Alman Cənub-Qərbi Afrikasının əsas limanı kimi qurulmuşdur və hazırda da şəhər əhalisinin kiçik hissəsi almanca danışır.

Şəhərin əsas görməli yeri 1909-cu ildə memar Henrik Bauz tərəfindən tikilmiş Qədim həbsxanadır. 1906-cı ildə tikilmiş başqa alman binası isə hazırda kitabxanadır. Şəhərin görməli yerlərinə kristal qalereya, səhra dumları, Milli Dəniz Akvariumu, Svakopmund muzeyidir. Şəhərin kənarında yerləşən Rozmund qolf meydançası dünyada yerləşən 5 səhra yaşıl qolf meydançasından biridir. Şəhərin kənarında turistlər dəvələrdə gəzmə şansına sahibdirlər. Səhrada 1896-cı ildə aid tərk edilmiş Martin Luther buxar lokomotivini görmək olar.

Herero xalqı öz dillərində şəhəri Otcozoncii adlandırırlar. Bu yerli dildə "ifrazat açılışı" deməkdir. Çünki Svakop çayında daşqın olanda çay özü ilə ölü heyvanları gətirirdi. Almanlar daha sonra şəhərin adını öz dillərinə uyğunlaşdırdılar.

Namibiya 1990-cı ildə öz müstəqilliyini əldə etdikdən sonra şəhərdəki bir çox alman mənşəli küçə adlarının adları dəyişdirilmişdir. Məsələn, Namibiyanın prezidenti Sam Nucoma şəhərin əsas küçəsinə öz adını vermişdir.

Şəhərdə əvvəllər alman məktəbi fəaliyyət göstərirdi.

## İqtisadiyyat

Şəhərin 70 kilometrlik uzaqlığında uranium mədənləri yerləşir. Burada dünyanın əsas uranium mənbələrindən biridir.

Şəhərdə otellər, gecə klubları, barlar, kafelər yerləşir. Turistlərə balon turları, paraşütlə tullanma, dəniz səyahəti kimi əyləncələr təklif olunur. "Məhbus" teleserialının ilk səhnələri burada çəkilmişdir. "Dəli Med: Qəzəbli yol" filminin çəkilişləri bu şəhərin yaxınlığında baş tutmuşdur.

## Sağlamlıq
Cottage Medi-Clinic şəhərdə yerləşən özəl xəstəxanadır. 1984-cü ildə Rössinq kottec xəstəxanası kimi qurulmuşdur. Hazırda Medi-Clinic şirkətinə aiddir. Xəstəxananın 70 ədəd çarpayısı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mand (rayon)

**Mand** () — Fransanın Langedok-Russilyon regionun rayonlarından biri. Departamenti — Lozer. Suprefektura — Mand. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 63 758 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 18 nəf / km². Rayon ərazisi — 3479 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Mand rayonu
Navajo Bakbord

**Navaxo Bakboord** () — Eerste Diviziya təmsilçilərindən olan Yonq Ayaks klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Niderland futbolçusu.

## Həyatı
29 yanvar 1999-cu ildə anadan olub.

## Klub karyerası

### Yonq Ayaks
Bakboord Ayaks akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. İlk müqaviləsini Bakboord 26 iyun 2015-ci ildə imzalamışdır. 25 aprel 2018-ci ildə Bakboord Erediviziya təmsilçilərindən olan Ayaks klubu ilə 2020-ci ilin 30 iyun tarixinə kimi olan ilk peşəkar müqaviləsini imzalamışdır. Bakboord öz peşəkar karyerasında debütünü 1 dekabr 2017-ci ildə *MVV Maastrixt* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Eerste Diviziya görüşündə Yonq Ayaks rəqibinə 4-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Milli karyerası
2016-cı ildə Bakboord Niderlandın gənclərdən ibarət milli komandası ilə Azərbaycanda keçirilən Avropa Gənclər Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Bakboord İtaliya, Serbiya, İsveç və Portuqaliya milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.

## Şəxsi həyatı
Bakboord Niderlandda anadan olmuşdur. Valideynləri isə Surinam vətəndaşlarıdır.

## Karyera statistikası
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Niderland Superkuboku görüşləri daxildir.

## Uğurları

### Klub
 **«[[Ayaks AFK|Yonq Ayaks]]»**
*  Erediviziya — 2017-2018

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Xatunxas (Soyuqbulaq)

**Xatunxas** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 183 nəfər yaşayır (35 ailə). 
## İstinadlar
Gülağa Zeynalov

**Gülağa Tapdıq oğlu Zeynalov** () — milli musiqi sənətinin tanınmış nümayəndələrindən biri, ustad tarzən, dosent.

## Həyat və fəaliyyəti
Gülağa Zeynalov 1956-cı il aprel ayının 28-də Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. O, 1970-ci ildə Şuşa Musiqi Məktəbini, 1974-cü ildə Xankəndi Orta İxtisas Musiqi Məktəbini və 1980-ci ildə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir. Tarzən 1980–1982-ci illərdə M. M. Nəvvab adına Şuşa Orta İxtisas Musiqi Məktəbində müəllim, 1984–1986-cı illərdə Şuşa rayon Mədəniyyət Şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmış, 1993–1995-ci illərdə Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrının drijoru olmuşdur. Hər il Gürcüstan Respublikasının Dmanisi rayonunda (Başkeçid) keçirilən Borçalı Türklərinin Elat Mədəniyyəti Günlərində Qarabağ Üçlük Muğam Qrupunun rəhbəri kimi Qarabağın tanınmış ziyalıları ilə birgə Qarabağ həqiqətlərinin təbliğində böyük rolu olmuşdur. Gülağa Zeynalov Rusiyanın, Ukraynanın, Qazağıstanın, Türkiyənin, Almaniyanın iri konsert salonlarında çıxış etmişdir. Gənc yaşlarından Odessa, Berlin, İstanbul, Hollandiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, Kiyev və başqa şəhərlərdə keçirilən festival və müsabiqələrdə iştirak etmişdir.

## Dirijorluq etdiyi komediyalar
* "*Arşın mal alan*" Ü. Hacıbəyov;
* "*Durna*" S. Rüstəmov;
* "*Özümüz bilərik*" S. Ələsgərov;
* "*Nənəmin şahlıq quşu*" V. Adıgözəlov.

## Mükafatları
Gülağa Zeynalov respublika və Ümumittifaq festivallarının, o cümlədən 1986-cı ildə keçirilən Ü. Hacıbəyov adına xalq çalğı alətləri I respublikalararası müsabiqənin laureatı olmuşdur.

## Ölümü
Gülağa Zeynalov 2015-ci ilin 2 yanvar tarixində vəfat etmişdir.

### Xatirəsi
2016-cı ildə tarzən Gülağa Zeynalovun həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş rejissoru Əlinasir İmanlı olmuş "*Sarı simin sızıltısı*" adlı film çəkilmişdir.

## Həmçinin bax
* Tarzən
* Sarı simin sızıltısı (film, 2016)

## Xarici keçidlər
* TANINMIŞ TARZƏN GÜLAĞA ZEYNALOV
* Tarzən Gülağa Zeynalov dünyasını dəyişib

## İstinadlar
Ağboğaz susamuru

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Hydrictis cinsinə daxil olan yeganə növdür.

## Təsviri
Aşboğaz susamurları 44-68 sm uzunluğa sahib olurlar. Onların quyruqları 13,5-19,0 sm arasında dəyişir. Çəkiləri isə 3-5 kq arasındadır. Erkəklər bir qayda olaraq dişilərdən böyük olur. Bədəni şux və uzunsov formadadır. İri başa və enli boyuna sahibdir. Xəzinin rəngi tünd qəhvəyidən qırmızı-qəhvəyi arasında dəyişir. Qulaqları qısa və yumrudur. Boğazda və ağız ətrafında ağdan krem rəngi aralığında olan ləkələr vardır. Fərdlər arasında rəng fərqliliyi müşahidə edilir. Nadir də olsa albinos fərdlərə rast gəlinir.

Diş formulu: I{3 \over 3} C{1 \over 1} P{4 \over 3} M{1 \over 2}=36

## Yayılması
Ağboğaz susamurları Afrikanın Böyük səhrasından cənubdakı ərazilərində rastlanılır. Qərbdə Qvineya-Bisaudan, Efiopiyanın cənub-qərbinə, Namibiyanın cənub-qərbindən şimal sərhədlərinə, Botsvana və Zimbabvenın şimal-qərbindən Keniya, Malavi və Tanzaniyanın şərqinə, Mozambikdən Cənubi Afrikanın şərqinə kimi olan ərazilərdə yayılmışdır. 

## Qidalanması
Ağboğaz susamurları əsasən balıqlar (Barbus, Clarias, Haplochromis, Micropterus salmoides, Salmo trutta, Tilapia) və qurbağalarla (Xenopus laevis, Rana) qidalanır. Təbiətdə olar timsahların şikarına çevrilə bilirlər. Balaları isə sahil qartallarının yeminə cevrilə bilir.

## Çoxalması
Viktoriya gölündə (Tanzaniya) çütləşmə iyulda baş verir. Balalar isə sentyabrda doğulur. 1-3 arası bala doğa bilirlər. Bala doğularkən kor olur. Bir il müddətində anasının yanında qalır. Erkəklər onların böyüdülməsində iştirak etmirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Braziliya susamuru

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Pteronura cinsinə daxil olan yeganə növdür. Amazon çayının hövzəsi boyunca, tropik meşələrdə, həmçinin Orinoko çayı hövzəsində yayılmışdır.  

## Təsviri
Ümumi uzunluqarı 2 metr təşkil edir (70 sm quryruqlarıdır). Çəkiləri isə 20 kq-a çatır. Şirinsulu ərazilərdə yaşayan susamurları yarımfəsiləsinə daxil olan ən böyük növdür. Açıq dənizlərdə yaşayan dəniz samurları uzunluq baxımından Braziliya susamurlarına çata bilməsə də, çəki baxımından oları ötür.

## Qidalanması
Uzaq qohumları olan susamurundan fərqlənirlər. Gündüz aktiv olan bu canlılar, ürkək deyillər. Cənubi Amerikanın çay sahili ərazilərində bu canlılar 5-8 arası başdan ibarət olan qruplar təşkil edirlər. Suda onlar balıqlar, ilanlar (anakondalar da daxil olmaqla) və su quşları, quruda isə gəmiricilər və quşlarla (onların yumurtaları ilə) qidalanırlar. Ovu qrup halında edirlər.

## Çoxalması
Baziliya susamurları 1-5 arası bala doğur. Balalarının təbiətdə ən böyük düşmənləri kaymanlar və yaquarlardır. Bu təhlükə ilə əlaqədar dişi ildə iki dəfə bala verə bilir. Təxminən on ay ərzində körpələr artıq yetkinlərin ölçüsünə çatır. Orta ömür müddəti 10 ildir. 

Braziliya susamurlarının yayıldığı arealda həmçinin Amerika susamuru da yaşayır.

Cənubi Amerikadan kənarda onlar ancaq zooparklarda saxlanılırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Uzundərə

* Uzundərə (rəqs)
* Yuxarı Uzundərə (Soyuqbulaq)
* Aşağı Uzundərə (Soyuqbulaq)
* Uzundərə xalçaları
* Uzundərə (Ağdam) - Ağdamda hərbi baza
Dioksolan

**Dioksolan** – halqada 2 oksigen atomu olan beş üzvlü heterosikllər sinfinə aid üzvi birləşmə. Oksigen atomlarının vəziyyətindən asılı olaraq 1,2– və 1,3– olmaqla bir-birindən fərqlənirlər. 1,3–dioksolanlar ən stabildir.

::::: 

## 1,2-Dioksolan
1,2-dioksolan tsiklik peroksidlərə aid olub, qeyri stabildir. 1,2-dioksolan 350 C-ə qədər davamlıdır. Onun törəmələri isə qızdırıldıqda və şüalandıqda asan parçalanır. Onları aşağıdakı sxem üzrə alırlar :

1,2-dioksolan prostaqlandinlərin endoperoksidlərinin biosintezində aralıq məhsuldur.

## 1,3-Dioksolan

### Kimyəvi xassələri
1,3-dioksolan suda asan həll olur, yod ilə kompleks əmələ gətirir, bromla 2 — brometilformiat əmələ gətirməklə reaksiyaya girir.
Xlorla reaksiyasında 2 — və 4 — vəziyyətinə malik olan qarışıq alınır.

### Tətbiqi
* 1,3-dioksolanlara formaldehid və etilenqlikolun tsiklik asetalları kimi baxmaq olar, 1,3-dioksolanın 2-ci vəziyyətdə əvəzlənməsində isə onlara başqa aldehid və ketonların asetalları kimi baxmaq olar. Əsasların və neytral mühitin təsirinə qarşı davamlı olduğuna görə 1,3-dioksolanlar aldehid və ketonları və ya 1,2-diolları mühafizə edir.


File:1,2-diol_protection.png|1,2-diolların mühafizəsi


* Piylər, yağlar və liflərdə ekstragent kimi istifadə olunur.
* Boyaq və sellüloz efirlərində aşağı temperaturda qaynayan həlledici kimi istifadə edilir.
* Reagentlərin məhlulunu orto efirlərin iştirakında qarışdırdıqda bu qarışıqdan suuducu vasitə kimi istifadə edilir.

### Sintez üsulları
* 1,3-dioksolanı fosfat turşusunun iştirakı ilə formalin və etilenqlikolu qaynatmaqla alırlar [5].
* SnCl4 iştirakı ilə etilenoksidin ketonlar və ya aldehidlərlə reaksiyası aşağıdakı sxem üzrə gedir :
::::: 

## İstinadlar
Zrinski Mostar FK

[thumb|right|270px|Komandanın ev oyunlarını keçirdiyi arena<br/>«[:en:Stadion pod Bijelim Brijegom|Под Белым Брегом»]]
***FK Zrinski*** "(Bosniya Hrvatski športki klub Zrinjski Mostar) - Bosniyanın Mostar şəhərindən olan futbol klubu. 1905-ci ildə yaradılıb. Komanda "White Breg" stadionunda - ümumi tutumu 25 min tamaşaçı olan stadionda ev oyunlarını keçirir. Bosniya və Herseqovinanın çempionatının ən yaxşı futbol bölməsi olan Boşnak Premyer Liqasının hazırkı üzvüdür.Komanda hazırkı Bosniya çempionudur.

## Yetirmələri

Şəkil:Luka Modric 2018.png|Luka Modriç


## İstinadlar
İsmail Haqqı Durusu

**İsmail Haqqı (Durusu)** (1871, Zincidərə, Kayseri — 1940, İstanbul), Mustafa Kamal və köməkçilərini Samsuna gətirən Bandırma Gəmisinin kaptanı.

## Həyatı
1871-ci ildə Kayserinin Zincidərə diyarında anadan oldu. Atası da onun kimi gəmi kapitanı olan Hacı Əhməd Əfəndidir. O, 1891-ci ildə Leyli Dəniz Ticarəti Məktəbini bitirdi. 24 mart 1892-ci ildə praktikant kapitan olaraq Kayseri gəmisinə təyin edildi. 1892–1893-cü illər arasında, Bahri Cedit (1892), Əli Saib Paşa (1893) və Dolmabağça (1892) gəmilərində üçüncü kapitanlıq vəzifəsini yerinə yetirdi. 1897–1907-ci illər arasında, Şərəf (1897), Mədinə (1897), Məkkə (1899), Saloniki (1900), Kaplan (1900), Sakarya (1901), Bahri Cedir (1905), Sakarya (1907) və Kaplan (1907) gəmilərində ikinci kapitanlıq vəzifəsini yerinə yetirdi.

1 aprel 1915-ci ildə kapitan kimi təyin olunduğu Doğan Gəmisi fırtına nəticəsində Mərmərə dənizində batdı. Osmanlı Seyr-i Sefain İdarəsi tərəfindən vəzifədən kənarlaşdırılıb sorğuya cəlb olundu və prosesin sonunda laqeydliyi olmadığı üzə çıxarıldı və vəzifəsinə geri döndü, Ankara gəmisində ikinci kapitanlıq vəzifəsini icra etdi. 1 may 1919-cu ildə Bandırma Gəmisinin Kapitanı oldu.

### Bandırma Gəmisi
15 may 1919-cu ildə Mustafa Kamal Paşa İsmail Haqqı Kapitanı yanına çağırtdı. Samsuna Bandırma Gəmisi ilə ediləcək səyahətin detallarını ona anlatdı. 16 may 1919-cu ildə sirkəcidə Bandırma Gəmisinin içərisində işgalçı ingilis Yüksək Komissarlığı əsgərləri axtarış həyata keçirtdi və səfər izni verildi. 9-cu Ordu Müfəttişi olaraq vəzifələndirilən Mustafa Kamal günortadan sonra Qız qülləsi sahillərində gəmiyə mindi. Onun yanında təxminən 20 zabit, əsgər və dövlət qulluqçusu vardı. İngilis zirehli gəmisi Bandırma Gəmisinin izinə düşdü. Qara dənizdə fırtınalı havada yola davam etmək qərarı alındı. İsmail Haqqı Kapitan fırtınalı havada gəmini ingiliz zirehli gəmisinin təqibindən qurtardı. Mustafa Kamal və köməkçilərini, 17 mayda İneboluya, 18 mayda Sinopa çataraq sahil xəttilə 19 may 1919-cu ildə Samsuna gətirdi.

İsmail Haqqı Kapitan, sonradan Durusu soyadını qəbul etdi. O, 10 avqust 1922-ci ildə təqaüdə çıxdı. 1940-cı ildə İstanbulda vəfat edərək Feriköy Məzarlığında torpağa tapşırıldı.

19 may 1999-cu ildə Türkiyə Dənizçilik Müəssisələri *Karşıyaka* gəmisinə İsmail Haqqı Durusu adını verdi.

## İstinadlar
Mo (rayon)

**Mo** () — Fransanın İl-de-Frans regionun rayonlarından biri. Departamenti — Sena və Marna. Suprefektura — Mo. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 262 079 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 187 nəf / km². Rayon ərazisi — 1400 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Mo rayonu
Kaliforniya qızılı (film, 1991)

**Kaliforniya qızılı** () — Amerikada yayınlanmış uşaqlar üçün sənədli film. Proqram 1991-ci il ilə 2012-ci il arasında yayımlanmışdır.

## Xarici keçidlər
* 
* ''California's Gold'' tv.comda
Fleş

**Fleş** və ya **Fləş**
## Mədəniyyət
*Fleş (teleserial, 2014) 
*Fleş (DC Comics)
**Fleş (Cey Qarrik)
**Fleş (Barri Allen)
*Fleş (I mövsüm) 

## Texnologiya
*Fləş yaddaşlar
Ciyər axşamı

**Ciyər axşamı** — Azərbaycanda toy adətlərindən biri. Bəzi yerlərdə ona **toy axşamı** da deyirlər.

Ciyər axşamı Azərbaycan toylarının təşkili ilə bağlı həyata keçirilən mərasimlərdən biridir — bu zəhmətkeş insanların yardımlaşma mərasimi və toyda çəkdikləri əziyyətin bəhrəsini gördükləri məclisdir. Ciyər axşamı toplum olaraq yardımlaşmağın da ən gözəl nümunələrindən biridir.

Ciyər axşamına əsasən rayonlarda daha çox rast gəlinir, xüsusilə də kənd yerlərində bu məclis geniş yayılıb. Şəhər toylarında isə bu ənənəyə son dövrlərdə çox nadir hallarda rast gəlinir.

Ciyər axşamının iştirakçıları məhdud sayda, ilk növbədə də toy üçün heyvan kəsimində iştirak edən şəxlərdən və bəyin ən yaxın qohum və qonşularından, sağdışı, solduşu olan dostlarından ibarət olur.

Toy üçün ət tədarükü görüldükdən sonra toy mağarının qurulmasında zəhmət çəkənlər üçün, heyvanların kəsilməsində, ətin doğranmasında iştirak edənlər üçün kəsilən heyvanın toyda istifadə olunmayacaq ciyər-içalat hissələrindən, bəzən ətindən də yemək bişirilir. Ciyər axşamında həm də toyun ssenarisi və toyla bağlı digər məsələlər də müzakirə olunur. Mövcud problemlərin və yarana biləcək problemlərin aradan qaldırılması üçün məsləhətləşmələr aparılır.

Toyda veriləcək içkilər də ciyər axşamında yoxlanılaraq, dadına baxılır.

Toy üçün hazırlanmış ətin saxlanılma şəraitindən asılı olaraq, ciyər axşamı səhərə qədər də davam edə bilər. Bu zaman əsas məsul şəxslər ciyər axşamında iştirak edən cavanlar olur. Onlar gecə səhərə qədər domino, nərd, kart və ya başqa oyunlar oynayaraq başlarını qatırlar. Bu da toy ətinin toy üçün qurulmuş mağarda saxlanıldığı halda olur. Çünki gecə vaxtı mağardakı əti itdən-pişikdən, kəndin ətrafında olan vəhşi heyvanlardan qorumaq lazım gəlir ki, bu da cavanların həmin ərazidə səhərə qədər oyaq qalmalarını zəruri edir. Kəsilmiş heyvanların baş-ayağından gecə səhərə qədər bişirilmiş xaş ilə sübh tezdən onlara qonaqlıq verilir. Bu kəllə-paça süfrəsində həmin cavanlarla yanaşı ciyər axşamının digər iştirakçıları da istəsələr iştirak edə bilərlər.
Neft və cahan savaşı

**Neft və cahan savaşı** -  kino və televiziya rejissoru, kinodramaturq, Beynəlxalq və Ümumittifaq kinofestivallarının laureatı Nazim Rzanın müəllifi olduğu kitab.

## Haqqında
Kitab İkinci dünya müharibəsində böyük neft uğrunda gedən mübarizədən, Bakı neftinin son dərəcə önəmli rolundan və neftin həlledici amil olmasından bəhs edir.  Həmçinin kitabda savaşın başlama səbəbləri, onun gedişatı və Almaniyanın məğlubiyyət səbəbləri qeyd edilmişdir. Bakı neftinin qorunmas üçün görülmüş tədbirlər, bunun uğrunda atılan addımların məzmunuda oxucuya çatdırılır. Xüsusilə 1941-ci ilin qışından başlayaraq SSRİ ərazisində yerləşmiş alman qüvvələrin ərzaq və yanacaq sıxıntıları əksinə olaraq qarşılarındakı sovet ordusunun bunlarla daha yaxşı təchiz olunduqları ətraflı şərh edilir.

## İstinadlar
Bakı və bakılılar (kitab)

**Bakı və Bakılılar** -  azərbaycanlı nasir, Xalq yazıçısı Qılman İlkinin müəllifi olduğu kitab.

Müəllif bu kitabına görə "Humay" mili mükafatını qazanıb.

## Məzmun

Azərbaycan xalq yazıçısı və Bakı tarixinin tədqiqatçısı Qılman İlkinin “Bakı və bakılılar” kitabında Bakı və onun qədim tarixi haqqında məlumatlar qeyd edilmişdir. Ensiklopedik səciyyəyə malik bu kitabda köhnə Bakının ab-havası və təkrarsızlığı müəllifin publisistik məlumatlarında öz əksini tapmışdır. Yazar Bakı milyonçuları və ziyalıları, ruhaniləri, qoçuları və hanbalları, Bakı mətbuatı, təhsil və maarifin səviyyəsi xanlıqlardan tutmuş bu günə qədər şəhərin mənzərəsini ustalıqla təsvir edib. Kitabda həmçinin Sisianovun öldürülməsi, Bakıxanovlar sülaləsi, Bakı kəndləri, Nargin adasında olmuş əsirlər və H.Z.Tağıyevin mühakimə edilməsi barədə dəqiq məlumatlar qeyd edilib.

Kitab nadir və əsasən ilk dəfə çap üzü görən fotoşəkillərlə zəngindir.

## Nəşr

Kitab ilk dəfə 1998-ci ildə, 3-cü dəfə 2006-cı ildə Nurlar (nəşriyyat)|Nurlar nəşriyyatında 384 səhifədə, Bakı Kitab Klubunda 4-cü dəfə 2015-ci ildə 5-ci dəfə isə 2018-ci ildə, hər 2 nəşr 24 səhifəsi fotolardan ibarət olmaqla 464 səhifədə nəşr edilib. Hər 2 nəşrin redaktoru yazıçının oğlu Ayaz Musayevdir.

## Həmçinin bax

* Şuşa və şuşalılar (kitab)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qürur duyulacaq tariximiz
* Goodreads-də Bakı və Bakılılar
* 
* Bakı və bakılılar
* "Bakı və bakılılar" barədə xalq yazıçısı və Bakı tarixinin bilicisi Qılman İlkinin bu kitabında çoxlu cavab tapa biləcəksiniz
Əfsanəvi Mixaylo

**Əfsanəvi Mixaylo** - Azərbaycanın tanınmış araşdırmaçı-publisisti, hərbi jurnalist, nasir, 1985-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1978), H.Zərdabi adına mükafatın laureatlı (2002) Şəmistan Nəzirlinin yazdığı kitabdır.

## Haqqında
Kitabda İkinci Dünya müharibəsi dövründə kəşfiyyat-təxribat qrupun rəhbəri, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Mehdi Hüseynzadənin Vermaxta qarşı mübarizədə apardığı çoxsaylı uğurlu kəşfiyyat əməliyyatlarının bir qismi, yeni arxiv materialları və nadir sənədlər yer alıb. Burada həmçinin onun gənclik illərindən-bacılarının, məktəb və tələbə dostlarının xatirələrinə yer verilib. Mehdi Hüseynzadənin əsirlikdə olarkən “Qürbətzadə” imzası ilə yazdığı şeirlər və 1935-ci ildə qələmə aldığı poema ilk dəfə bu kitabda təqdim olunur.
Volodimir Zelenski

**Volodimir Oleksandroviç Zelenski** (və ya **Vladimir**; ; ) — Ukrayna siyasətçisi, şoumeni, aktyoru, rejissoru, ssenaristi, prodüseri və bədii direktoru. 20 may 2019-cu ildən Ukrayna Respublikasının Prezidentidir. Zelenski 2015-ci ildə Xalqın xidmətçisi adlı televiziya serialında Ukrayna Respublikası Prezidenti olaraq yer almışdır. Eyniadlı partiya həmin serialın istehsalçı şirkəti olan *Kvartal 95* tərəfindən 2018-ci ildə quruldu.

## Həyatı
25 yanvar 1978-ci ildə Krivoy Roq şəhərində anadan olmuşdur. Atası Oleksandr Semenoviç Zelenski texniki elmlər doktoru, professor, kompüter elmləri şöbəsinin müdiridir.

O, anası ilə 4 il Monqolustanın, Erdenet şəhərində yaşamış və orada birinci sinfi bitirmişdir. Daha sonra ingilis dilini dərin öyrənmək üçün Krivoy Roq şəhərinə qayıdaraq buradakı 95 nömrəli məktəbdə təhsil almışdır.

## İncəsənət

Zelenski 2015-ci ildə "Xalqın xidmətçisi" adlı televiziya serialında Ukrayna prezidenti rolunu canlandırmışdır. Həmin rol təxmini 30 yaşda olan və paylaşdığı populyar video ilə tanınaraq prezident seçkilərində qələbə qazanan tarix müəllimi idi.

## Siyasət
Zelenski 2013–2014-cü illərdə Avromeydan aksiyasını və Donbass müharibəsi vaxtı Ukrayna ordusunu dəstəkləmişdir. 2014-cü ilin avqust ayında Ukrayna Mədəniyyət Nazirliyinin rus incəsənət adamlarının ölkəyə girişinə qadağa qoymasına qarşı çıxdı. 2018-ci ildə başrolda yer aldığı romantik-komediya janrında olan *"Böyük şəhərdə sevgi 2"* filmi ölkədə qadağa olundu.

Xalqın Xidmətçisi partiyası 2018-ci ilin mart ayında eyniadlı serialın istehsalçı şirkəti Kvartal 95 işçiləri tərəfindən quruldu.

Zelenski 2019-cu ilin martında *[[Der Spiegel]]* jurnalına verdiyi müsahibədə "siyasətçilərə olan inamı yenidən bərpa etmək üçün siyasətə girdiyini", "profesional və düzgün insanları vəzifəyə gətirmək" və "siyasəti mümkün olan qədər dəyişmək" istədiyini dedi.

Avropaya inteqrasiyaya verilən töhfəyə və Avropa dəyərlərinin təşviqinə görə **Avropa Xidmət Ordeni** ilə mükafatlandırılıb.

### Prezident seçkiləri

31 dekabr 2018-ci ildə yeni ildən bir neçə dəqiqə sonra Volodimir Zelenski *"1+1"* telekanalında ukraynalılara müraciət edərək Ukraynadakı 2019-cu il prezident seçkilərində iştirak edəcəyini söyləyib. Namizədliyini açıqlamamışdan altı ay əvvəl də Zelenskinin adı anketlərdə birinci yerdə idi.

## Şəxsi həyatı
Zelenski keçmiş məktəb dostu olan Olena Zelenskaya ilə 2003-cü ilin sentyabrında ailə həyatı qurdu. Cütlüyün 2004-cü ilin 15 iyulunda Aleksandra adlı qızı, 2013-cü ilin 21 yanvar tarixində isə Krill adlı oğlu dünyaya gəlmişdir.

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

### TV layihələri

* "Axşam rübündə"
* "Mübarizə klubu"
* "Cənab Cook"
* "Ukraynada İlin mahnısı"
* "Ofis romantikası"
* "Fort Boyard"
* "Ulduzlarla rəqs etmək"
* "XƏBƏRLƏR"
* "A-faktor"
* "Gülüş liqası"

## Şəkillər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vladimir Zelensky
* zekubiki
* Актер Зеленский раскритиковал СБУ из-за запрета сериала "Сваты"
* studiyo-95
Asiya Dialoqu

**Asiya Birliyi və yə Asiya Dialoqu** (İngilis dilində: Asia Cooperation Dialogue) - Asiya ölkələri arasında birlik yaratmaq və ASEAN, SAARC və Körfəz Əməkdaşlıq Şurası kimi təşkilatlara kömək etmək məqsədilə 2002-ci ildə qurulan beynəlxalq təşkilatdır.

Asiya qitəsində olslarada Şərqi Timor, Ermənistan, Gürcüstan, İraq, srail , Kipr, Şimali Koreya, Livan, Maldiv adaları, Papua-Yeni Qvineya, Suriya bu təşkilata üzv deyil.Həmçinin Azərbaycanda bu təşkilata üzv olmasa da bu təşkilatla əməkdaşlıq edir.
Zakir Qəmərli

**Zakir Qəmərli** (*Qəmərli Zakir Paşa oğlu*; d. 12 oktyabr 1942. Kirovabad, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Tibb elmləri doktoru, professor (1995). B. N. Yeltsin adına Qırğızıstan‑Rusiya Slavyan Universitetinin onkologiya, şüa diaqnostikası və terapiya kafedrasının müdiri.

## Həyatı
Qəmərli Zakir Paşa oğlu 1942-ci il oktyabrın 12-də Azərbaycan SSR-nin Kirovabad (indiki Gəncə) şəhərində anadan olub. 1960-cı ildə həmin şəhərdə orta məktəbin rus bölməsini bitirib. 1961-ci ildə Qırğızıstan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olub, 1967-ci ildə ali məktəbi bitirib. Həmin ildən başlayaraq, Z. Qəmərlinin bütün fəaliyyəti Qırğızıstan onkologiya xidməti ilə ayrılmaz surətdə bağlıdır. O, 30 il Qırğızıstan Elmi-Tədqiqat Onkologiya və Radiologiya İnstitutunda işləyib. Adi həkimlikdən başlayıb, sonra şöbə müdiri olub, əyani aspiranturada oxuyub (1971–1974), institutun elmi katibi (1974–1978), direktorun elmi işlər üzrə müavini (1978–1985) olub. 1985-ci ildə Z. Qəmərli Moskvaya doktoranturaya göndərilib, 1986-cı ilin dekabrında isə Moskvadan geri çağırılıb və Qırğızıstan Elmi-Tədqiqat Onkologiya və Radiologiya İnstitutunun direktoru təyin edilib, 1997-ci ilə qədər orada işləyib. 1997-ci ildən indiyə qədər – B. N. Yeltsin adına Qırğızıstan-Rusiya Slavyan Universitetinin Tibbi Mərkəzinin kafedra müdiri və eyni zamanda direktorudur.

Z. Qəmərli 1975-ci ildə Daşkənddə tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün, 1988-ci ildə isə Moskvada tibb elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə edib. 1995-ci ildə Z. Qəmərliyə professor elmi adı verilib.

## Təltif və mükafatları
Z. Qəmərli Qırğız Respublikasının Səhiyyə Əlaçısıdır. 2003-cü ildə ona "Qırğız Respublikasının Əməkdar Elm Xadimi" fəxri adı verilib.

2004-cü ildə Qırğızıstan prezidenti Əsgər Akayevin fərmanı ilə tibb sahəsindəki xidmətlərinə görə Zakir Qəmərliyə Qırğızıstanın Əməkdar həkimi fəxri adı verilmişdir.

## İstinadlar
Rafail Qəribov

**Rafail Qəribov** (*Qəribov Rafail Bəşir oğlu*; d. 21 noyabr 1961. Sofular, Tovuz rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Texnika elmləri doktoru (2008). “Volqapromstroybezopasnost” ETM QSC‑nin baş direktoru. Beynəlxalq İctimai Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (2008).

## Həyatı
Qəribov Rafail Bəşir oğlu 1961-ci il noyabrın 21-də Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Sofular kəndində anadan olub. 1986-cı ildə Azərbaycan Mühəndis-Tikinti İnstitutunu “sənaye və mülki tikinti”
ixtisası üzrə bitirib. 1980-1982-ci illərdə Sovet Ordusunda xidmət edib. 1978-1988-ci illərdə Bakı Baş Tikinti İdarəsi sistemində işçi, mühəndis, baş mühəndis işləyib. 1988-1990-cı illərdə 11 nömrəli “Sosialmədənitikinti” tresti partiya komitəsinin katibi olub. 1990-cı ildən Bakı Ali Partiya Məktəbinə göndərilib. 1992-ci ildə R.Qəribov Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu bitirib və həmin il Rusiyanın Saratov şəhərinə köçüb. Baş mühəndis, tikinti müəssisəsinin direktoru vəzifəsində çalışıb və paralel surətdə hələ 1983-cü ildə tələbə olarkən başladığı elmi fəaliyyətlə məşğul olub. O, 1999-cu ildə Saratov Dövlət Texniki Universitetinin aspiranturasına qəbul edilib, dissertasiya hazırlamaqla yanaşı, müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olub. 2003-cü ildə “Konstruksiyanın dəmir-beton elementlərinin aqressiv mühitin təsirinə müqaviməti” mövzusunda dissertasiyasını müdafiə etdikdən və texniki elmlər namizədi alimlik dərəcəsi aldıqdan sonra körpülər və nəqliyyat qurğuları kafedrasının dosenti olub. Saratov Dövlət Texniki Universitetində fəaliyyəti ilə paralel olaraq tikinti mövzusu üzrə eksperimental və nəzəri tədqiqatlar aparıb.

R.Qəribov həm Rusiyada (Moskva, Samara, Saransk, Penza, Tula, Volqoqrad və başqa şəhərlərdə), həm də digər ölkələrdə (İspaniya, Tunis, Cənubi Koreya, Yunanıstan, Çin, Almaniya, Ukrayna və digər dövlətlərdə) keçirilən 20-dən çox beynəlxalq elmi konfransda iştirak edib. 2008-ci ildə Penza Dövlət Memarlıq və Tikinti Universitetinin dissertasiya şurasına “Ətraf mühitin aqressiv təsirləri zamanı daşıyıcı dəmir-beton konstruksiyalarının möhkəmliyi və deformativliyi” mövzusunda müdafiə etdiyi doktorluq dissertasiyasını təqdim edib.

## Təltif və mükafatları
R.Qəribovun şəxsi xidmətləri çoxsaylı mükafatlarla qeyd olunub. Belə ki, o, I dərəcəli “Rusiyanın mühəndis şöhrəti” şərəf nişanının sahibidir. I dərəcəli “Derjava” ordeni, “Elmə töhfəyə görə” ordeni, “Dünyanın xeyirxah mələyi” qızıl medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Qocaabad (Soyuqbulaq)

**Qocaabad** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 305 nəfər yaşayır (56  ailə). 
## İstinadlar
Elf dilləri (Orta Dünya)

**Elf dilləri** – Con Tolkin tərəfindən Orta Dünya kainatı üçün yaradılmış süni dillər. Elflər tərəfindən danışılır. Qulağa melodik gəlməsi ilə populyar olmuşdur.

Elf dilləri bir dil ailəsidir. Bu dil ailəsinin 15 dili var və onlar arasında əhəmiyyətli fərqliliklər var. Elf dil ailəsindəki bütün dillər ibtidai kvendi adlı qədim elf dilindən törənmişdir. Elflər fərqli coğrafiyaya yayıldıqca yeni dialekt və dillər ortaya çıxmışdır. Hətta Elf dilləri ailəsi ağacı belə mövcuddur və bu dillərin qohumluq əlaqələrini göstərir. Məlum olan elf dilləri Avarin, Kvenya, Telerin, Nandorin, Sindarin, Qoldoqrin və İlkorindir. Xüsusilə  və  dilləri daha populyardır. Bütün bu dillərin özünməxsus dialektləri var. Tolkin həmçinin elf dilləri üçün 7 yazı sistemi yaratmışdır və bunlardan 3-ü daha populyardır: Sarati, Tenqvar və Kirt.

Sindarin Beleriandın boz elflərinin dilidir. Kvenya isə daha qədim dildir. Hətta Sindarin ondan törəmişdir. Dənizarxasında yaşayan elflər antik zamanlarda əsasən kvenyaca danışmışdırlar.

Elf dillərində cümlələrin quruluşu ingilis dilində olduğu kimi mübtəda + xəbər + tamamlıq şəklindədir. Eyni zamanda cümlənin xəbəri mənsubiyyətə görə dəyişir. Cümlə üzvlərinin yerini dəyişmək cümlənin mənasını dəyişmir. Kvenya dilində cəm və tək anlayışı ilə yanaşı, cəm və cüt anlayışı da var. Sifətlər isə həm qaydasız, həm qaydalı ola bilər. Fellərin mənsubiyyət və hala görə dəyişməsi isə həmişə qaydalıdır.

Elf dili söz ehtiyatına görə zəngin dildir. 2008-ci ilin məlumatına görə bu dildəki sözlərin sayı 25.000-dən çoxdur.

Tenqvar Feanor tərəfindən ixtira olunmuş bir yazı sistemidir. Əvvəlcə təkcə Kvenya dili üçün istifadə olunsa da, digər elf dillərinin nümayəndələri də bu əlifbanı seçmişdirlər. Hətta Sauron Tək üzüyün üstünə yazı yazarkən Tenqvardan istifadə etmişdir. Tenqvar 26 hərfdən ibarət əlifbadır. Ərəb dilində olduğu kimi saitlər yoxdur. Saitlər xüsusi işarələrlə göstərilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Elfçə Linqvistik Yoldaşlığı
Klinqon dili

**Klinqon dili** (. *tlhIngan Hol*) – "Ulduz yolu" kainatında uydurma xalq klinqonlar tərəfindən danışılar uydurma və süni dil. Klinqon dili üçün 25 hərfdən ibarət əlifbadan istifadə olunur. Rəqəmlər üçün də ayrı işarələr var.

"Ulduz yolu"nun orijinal seriyasında klinqonlar insanlardan fərqli görünmürdülər və mədəniyyətləri kifayət qədər aydınlaşdırılmamışdı. Daha sonrakı serial və filmlərdə klinqonlar inkişaf etdirildi. Klinqon mədəniyyəti, tarixi, incəsənəti, mətbəxi, dini və dili ortaya çıxarıldı.

## Tarixi
1980-ci illərin ortalarında Ulduz yolu prodüserləri film üçün vulkanca dialoq yazdırmağa peşəkar dilçi axtararkən təsadüfən Paramount büfetindən dostu ilə nahar edən Mark Okrandla qarşılaşırlar. Mark Okrand onların təklifi qəbul edib layihəyə qoşulur. Okrand növbəti film üçün klinqon dialoqu yazmağa çağırılanda Okrand dil üzərində ciddi şəkildə işləməyə qərar verir və zəngin söz ehtiyatına və mürəkkəb qrammatika malik klinqon dilini inkişaf etdirir. 1985-ci ildə o, içərisində 250.000 söz olan klinqon lüğəti nəşr etdirir. 1992-ci ildə "Klinqonca söhbətlər" adlı səs lentləri buraxmışdır.

1992-ci ildə Klinqon Dil İnstitutu (KDİ) yaradılmışdır. Klinqon dili Ulduz yolu serial və filmlərində tez-tez istifadə olunsa da, ən çox "Ulduz yolu: Kəşf" serialında istifadə olunmuşdur.

## Qrammatika
Klinqon dili klinqon mədəniyyətini özündə əks etdirir. Klinqon dili qulağa melodik gələn dil deyil. Klinqonlar çox kobud xalq olduqlarından dillərində "salam" mənasında söz yoxdur. Əvvəzinə "nuqqeH" sözündən istifadə edirlər, amma bu sözün əsl mənası "nə istəyirsən?"dir. Bu dilin mərkəzində klinqon mədəniyyəti, kosmos və müharibə vardır.

Klinqon dilindəki sözlərin sayı 250.000-dən çoxdur və söz ehtiyatına görə ən böyük süni dillərdən biridir. Sadəcə söz ehtiyatına görə deyil, qrammatik olaraq da inkişaf etmiş dildir. Orta Dünyada istifadə olunan Elf dillərindən daha dəqiq qaydalara malikdir. Klinqon dilində mübtəda cümlənin sonunda gəlir. Cümlə quruluşu əsasən tamamlıq + xəbər + mübtəda şəklindədir. Cümlədə ədat varsa, tamamlığın qabağına gəlir, amma zərf varsa, ədatın belə başına keçib, cümlənin ən başında durur.

Klinqon dilində passiv fellər və sifətlər yoxdur. Təsriflənməyən fellər sifət kimi istifadə olunur və dəyişdirdikləri isimdən sonra gəlirlər. Sual cümlələrində cümlənin üzvləri yer dəyişdirə bilməz.

## Populyar mədəniyyətdə
Vikipediyanın keçmiş loqosunun yuxarı sağ küncündə klinqon əlifbasından işarə var idi. 2010-cu ildə bu işarə başqası ilə əvəz olunmuşdur. 2004-cü ilin iyununda klinqon dilində Vikipediya bölməsi açılmış, lakin 2005-ci ilin avqustunda bağlanmışdır. Klinqon dilində Vikilüğət isə 2008-ci ildə bağlanmışdır. Google Searh və Minecraft üçün klinqon dili üçün nizamlamalar mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Klinqon Dil İnstitutu
Pers (Perseyin oğlu)

**Pers** () — Qədim yunan mifologiyası personajı,Perseyin və Andromedanın böyük oğlu. Atası onun Kefeyin yanında qoymuşdur. Fars çarları əhəmənilərin ulu babalarından sayılır.

## İstinadlar
Şəhriyar (şəhər)

**Şəhriyar** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanında tikilən yeni şəhər. Şəhərin tikinti sahəsi Təbriz—Əhər yolunun 5 kilometrliyində yerləşir.

Şəhər əhalisinin tikintinin yekunlaşdırılmasından sonra 170,000 nəfərdən ibarət olacağı, şəhər ərazisinin isə 1,500 hektarı əhatə edəcəyi gözlənilir.

Şəhərsalma layihəsinin reallaşdırılması üçün İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna bağlı "Şirkəti Cihad Xanəsaziyi Azərbaycani Şərqi" (Şərqi Azərbaycan Cihad Tikinti Şirkəti) tərəfindən 13,000 milyard rial sərmayə ayrılıb. Şəhriyar şəhəri, özəl sektor tərəfindən Cihad Tikinti Şirkəti ilə əməkdaşlıqda inşa ediləcək ilk şəhərdir. Yeni salınacaq şəhərdə torpaq sahələrinin bir hissəsi birbaşa dövlətə məxsus olacaq. Sözügedən şirkət, şəhərsalma layihəsinin icrası üçün təxminən 1,500 hektar ərazi əldə edib.

Şəhriyar şəhərinin tikinti planı 4 mərhələdən ibarətdir. Şəhərdə 60,000 yaşayış sahəsinin (villa və mənzilin) tikilməsi planlaşdırılır. Onların tikintisi yeni şəhərin baş planına əsasən, köməkçi bina və qurğuların tikintisiylə birlikdə həmin dörd mərhələnin çərçivəsində tətbiq olunacaqdır. 2015-ci ildə başlanılmış birinci mərhələnin 2016-cı ilin sonunda istifadəyə hazır olacağı, qalan mərhələlərin 2028-ci ilədək istifadəyə veriləcəkləri, habelə ilk məskunların yeni şəhərə 2019—2020-ci illər arası yerləşdiriləcəyi proqnozlaşdırılmışdır.

## Mənbə

* 
* 

## İstinadlar
Gümüş samur

**Gümüş samur** () və ya əsl adı ilə **Silver Sablinova** – Marvel Comics tərəfindən nəşr olunan komikslərdə peyda olan personaj. Tom Defalko və Ron Frenz tərəfindən yaradılmış, ilk dəfə "The Amazing Spider-Man" komiksinin 265-ci sayında (iyun 1985) peyda olmuşdur. Gümüş samur muzdlu döyüşçü, Silver Sable International şirkətinin sahibi və cinayətkar ovçusudur. Əsasən Hörümçək-adamın müttəfiqi kimi göstərilir.

2017-ci ilin martında Sony Pictures Gümüş samur və Qara pişik personajları üçün ortaq film çəkəcəklərini anons etmişdi. "Gümüş və Qara" adlanacaq filmin istehsalı yubadılmış, sonda 2018-ci ilin avqustunda film ləğv olunmuşdur. Əvəzinə hər personaj üçün ayrıca film çəkmək qərarı alınmışdır. "Gümüş samur" filmi üçün studiya ssenaristlər axtarır.

## Nəşrolunma tarixi
Tom Defalko və Ron Frenz tərəfindən yaradılmış personaj ilk dəfə "The Amazing Spider-Man" komiksinin 265-ci sayında (iyun 1985) peyda olmuşdur. Personaj üçün ilham mənbəyi Defalkonun aldığı safari kartları olmuşdur. Debütündən sonra Gümüş samur müxtəlif Hörümçək-adam komikslərində peyda olmuşdur və çox vaxt onun müttəfiqi olmuşdur. 1992-ci ildə "Silver Sable & Wild Pack" adlı komiks seriyası başlamış və 35 say davam etmişdir. 1995-ci ildə ləğv edilmişdir.

Ləğv olunmadan sonra Gümüş samur 2006-cı ilə kimi müxtəlif saylarda qonaq personaj kimi yer almışdır. 2006-cı ildə onun üçün məhdud seriya buraxılmışdır.

## Bioqrafiya
Gümüş samurun əsl adı Silver Sablinovadır. Şərqi Avropada yerləşən, Doktor Dumun idarə etdiyi Latveriya dövləti ilə sərhəddə yerləşən Simkariya dövlətində anadan olub. Sablinovanın ailəsi ata Ernst Sablinov, dayı Morti və gənc xalaqızı Annadan ibarətdir. Silverin anası gözləri qabağında nasistləri ovlayan atasının düşmənləri tərəfindən öldürülüb. Bu travmatik hadisəyə və atasının ona kobud təlimləri və davranışları onun duyğusuz və effektiv olmasına səbəb olmuşdur. Silver beynəlxalq sui-qəsdçi və 1400 Klubunun başçısı Əcnəbiyə vurulur və onunla evlənir, lakin Silver öz əsl işini kəşf edəndə boşanırlar. Onların münasibəti hazırda dostluqdan və bir-birilərini öldürməkdən ibarətdir.

Dayı Morti Gümüş samurun köməkçisidir. Morti missiyaları təşkil edir və tez-tez ona missiyasına fokuslanmalı olduğunu yadına salır.

Gümüş samur müxtəlif superqəhrəmanlarla əməkdaşlıq etmişdir: Hörümçək-adam, Cəzalandırıcı, Qum-adam, Venom, Dəlisov, Lyuk Keyc, Dedpul, Kapitan Amerika və s. Atası kimi Gümüş samur nasist supercinayətkarları ədalətə təslim etmək üçün vuruşur.

## Güclər və bacarıqlar
Gümüş samur supergücləri olmayan atletik qadındır və müxtəlif döyüş sənətlərində mütəxəssisdir. Əla nişancı, qılınc ustası və gimnastdır. Güclü liderlik bacarıqlarına malikdir.

Gümüş samur xüsusi sintetik kostyum geyinir. Tez-tez seyber və ya rapier, çay, 9mm tapança istifadə edir. Əsasən son texnologiya məhsulları ilə təchiz olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gümüş samur Marvel.com saytında
News Corp

**«Nyus korporeyşen»**   («News Corpora­tion») — Amerika transmilli mediaholdinq. 2013-cü ildə «News Corporation» media təşkilatı tərəfindən yenidən təşkili və spin-off nəticəsində yarandı. Şirkətin ən böyük aktivləri Dow Jones & Company (The Wall Street Journal), News UK, New York Post və HarperCollins-ə məxsusdur.

Mördok ailəsinə aiddir.

## Tarixi
Media holdinq News Corporation 1979-cu ildə yaradılıb. 2012-ci ildə təsisçisi və sahibi Rupert Mördok, medianın iki müstəqil şirkətə bölünməsinə qərar verdi. 20-ci əsrin Fox film şirkətini, Fox Networks Şəbəkəsini və bir sıra digər televiziya şirkətlərini əhatə edən 21-ci əsrin Fox şirkəti əvvəlki şirkətin hüquqi varisi oldu və qəzet və nəşriyyat işi News Corp adlı yeni bir şirkətə köçürülüb.

## Fəaliyyəti
News Corp şirkəti dörd əsas bölmədən ibarətdir:

**Xəbərlər və informasiya xidmətləri**
2016-cı maliyyə ilində bu bölmədə şirkətin 8,292 milyard dollar dövriyyəsi 5.338 milyard dollar təşkil edib. Bu bölmənin tərkib hissələri aşağıdakılardır:
* The Wall Street Journal, Factiva, Dow Jones Risk və Uyğunluq, Dow Jones Newswires, Barron, MarketWatch, Dow Jones PEVC və DJX kimi nəşrləri olan Dow Jones & Company.
* Avstraliyanın ən böyük xəbər agentliklərindən biri olan News Corp Avstraliya Avstraliya qəzetlərinin ümumi tirajının 59% -ni təşkil edir.
* The Sun, Bazar günü The Sun, The Times və The Sunday Times dərc edən İngilislər.
* Eyni adın qəzetini dərc edən New York Post, həm də onunla əlaqəli saytlar təmin edir.
* News America Marketing, reklam broşuralarının çap edilməsi və göndərilməsi, supermarketlərdə reklam kampaniyaları aparılması, mobil qurğular üçün reklam proqramlarının hazırlanması kimi reklam xidmətləri təqdim edir 

## İstinadlar
Əkbər Əbdi

**Əkbər Əbdi** (,   1960 26 avqust, İran, Tehran) — İran azərbaycanlısı aktyor və komediya ustası. Əkbər Əbdi ilk dəfə uşaqlar üçün TV serialı olan *"Mən yenə də məktəbə gecikdim"*dən sonra tanınmağa başlamışdır.

## Həyatı
Əkbər Əbdi 1960-cı ilin 26 avqustunda Tehran şəhərində anadan olmuşdur. Tehran şəhərində anadan olmasına baxmayaraq, Əkbər Əbdinin əsli Ərdəbildəndir.

O, 2016-cı ilin iyununda böyrək  transplantasiyası əməliyyatı keçirmişdir.

Bir müddət anti-semit çıxışlarına görə tənqid edilmişdir. 

## Karyerası
Əkbər Əbdi karyerasına 1981-ci ildə Dariuş Moadebiyan tərəfindən çəkilən *"Trafik qonşuluğu"* adlı TV serial ilə başlamışdır. 1980-cı illərdəki rollarına görə İran filminin min sifəti olan şəxs ləqəbi verilmişdir. Ona əsas məşhurluq gətirən ekran əsərləri bunlardır:
* *Aktyor*
* *Delshodegan*
* *Qar adamı*

O, həmçinin, *"Kirayəçilər"* ( filmində də rol almışdır.
## Filmoqrafiyası
* Mardi ke Mooş (1985)
* Ejareh-Neshinha (1986)
* Böyük sinema (1989)
* Dozde aroosakha (1990)
* Ey İran (1990)
* Madər (1991)
* Nəsrəddin şah (1992)
* Honarpişeh (1993)
* Del Shodegan (1992)
* Adam barfi (1995)
* Pak bakhteh (1995)
* Tozdakı pəncələr (1997)
* Əli və Danny  (2002)
* Noon o Eshgh o Motor 1000 (2003)
* Ekhrajiha (2007)
* Mozafarnameh (2008)
* Ekhrajiha 2 (2008)
* Telefon Hamrahe Rais Jomhour (2009)
* Ekhrajiha 3 (2010)
* Mən yuxuluyam (2010)
* Xab Zadeha (2014)
* Rosvayi (2012)
## Mükafatları
Əkbər Əbdi *"Mən yuxuluyam"* filmindəki roluna görə Fəcr Beynəlxalq Film Festivalında "Ən Yaxşı Köməkçi Oyunçu" nominasiyasında "Kristal Simurq" mükafatına layiq görülmüşdür. 

İran prezidenti tərəfindən verilən və İran İslam Respublikasında ən ali dərəcəli ordenlərdən olan "Mədəniyyət və İncəsənət Ordeni" ilə mükafatlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* İran azərbaycanlılarının siyahısı
## İstinadlar
Rizvan Fərzəliyev

**Rizvan Fərzəliyev** - Araz Naxçıvan MFK-ın müdafiəçisi kimi oynayan Azərbaycan futzalçısıdır. O, Azərbaycan yığmasının kapitanıdır. 2011-ci ildə UEFA Avropa Furzal Çempionatında Ukraynanı məğlub edərək yarım finala yüksəlməyə kömək edən son penalıtini qola çevirən futzalçı. Yarımfinalda Portuqaliya ilə düşən Azərbaycanın qələbə qolunun müəllifi. Bu ölkənin bu idmanda ən yaxşı performansı idi.

## İstinadlar
Sen-Dye-de-Voj (rayon)

**Sen-Dye-de-Voj** () — Fransanın Lotaringiya regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Vogezlər. Suprefektura — Sen-Dye-de-Voj. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 94&nbsp;428 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 81 nəf / km². Rayon sahəsi — 1166&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Pers

**Pers** bir neçə mənada işlənilə bilər:

* qədim yunan mifologiyası və ədəbiyyatında ():
** Pers (titan) — qədim yunan mifologiyasında kiçik titan, Kriya və Evribiyanın oğlu.
** Pers (Heliosun oğlu) — qədim Yunan mifologiyasında Tavrida padşahı, Helios və Perseidanın oğlu.
** Pers (Perseyin oğlu) — qədim yunan mifologiyasında Əhəmənin atası, Əhəmənilərin əcdadı, Persey və Andromedanın oğlu, farsların bir çox dillərdə yayılmış "pers" adı məhz bu qəhramanla bağlıdır.
** Pers — "İşlər və günlər" əsərində adı çəkilən Hesiodun qardaşı.
* Sen-Jon Pers (1887—1975) — Fransa şairi.
Ağakişi Haşımov

Ağakişi Məmmədqasım oğlu Haşımov - (d.1 may 1890, Bakı - ö. aprel 1920) - Praporşik, 1920-ci il Aprel işğalının qurbanı.
## Həyatı
1890- cı il mayın 1-də Bakının Suraxanski küçəsindəki qırx iki saylı evdə anadan olub.  Gəncədəki praporşiklər məktəbini 1919-cu ildə bitirib. 1920-ci il Aprel işğalının qurbanı olmuşdur.
## İstinadlar