open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katrin Destivel

**Katrin Destivel** (doğum: 24 iyul 1960) — idman tarixinə adını ən böyük və ən mühüm alpinistlərdən biri kimi yazdıran fransız alpinist. O, 1980-ci illərin ortalarında qadınlar arasında keçirilən ilk böyük dırmanma yarışlarında qalib gələrək idman dırmanması sahəsində tanınmağa başlamışdır. Destivel 1985-ci ildə "Fleur de Rocaille" marşrutu ilə 7c+/8a, 1988-ci ildə isə "Choucas" marşrutu ilə 8a+ (5.13c) çətinlik dərəcəli dırmanma yollarını fəth edən (redpoint) ilk qadın olmuşdur. Həmin dövrdə o, Lin Hill ilə birlikdə dünyanın ən güclü qadın idman alpinisti hesab olunurdu, lakin 1990-cı ildə diqqətini yüksək dağ alpinizminə (alpin dırmanması) yönəltmək üçün bu sahədən uzaqlaşmışdır.

## Alpinizm nailiyyətləri

1990-cı ildə Destivel Petit-Dru dağındakı Bonatti Sütununa (Bonatti Pillar) çıxan ilk qadın olmuş, 1991-ci ildə isə eyni zirvədə öz şərəfinə Voie Destivelle adlandırılan yeni ekstremal marşrutu açaraq bu uğura imza atan ilk qadın kimi tarixə düşmüşdür. 1992–1994-cü illər ərzində o, Ayger, Qrand-Joras (Grandes Jorasses) və Matterhorn zirvələrindən ibarət "şimal divarı trilogiyasını" qış aylarında sərbəst solo (təhlükəsizlik kəndiri olmadan) tamamlayan ilk qadın alpinist olmuşdur. Destivel həmçinin Himalayda və digər yüksək dağlıq ərazilərdə əhəmiyyətli yürüşlər həyata keçirmişdir: 1990-cı ildə Adsız qüllə (Nameless Tower), 1995-ci ildə Şişabanqmanın cənub-qərb divarı və 1996-cı ildə Antarktidada "Peak 4111"-in cənub divarı bura daxildir.

Alpin dırmanmalarından əlavə, o, 1992-ci ildə Devils-Tauer və 1997-ci ildə "Old Man of Hoy" zirvələrinə etdiyi sərbəst solo yürüşləri ilə də tanınır. Destivel bir neçə sənədli filmin mövzusu olmuşdur; onlardan biri olan Remi Tezyerin (Rémy Tezier) "Zirvələrin fövqündə" (Beyond the Summits) filmi 2009-cu ildə Banff Film Festivalında ən yaxşı tammetrajlı film mükafatını qazanmışdır.

O, 2007-ci ildə "Fəxri legion" ordeninin kavaleri rütbəsinə layiq görülmüş, 2020-ci ildə isə alpinizm dünyasının ən nüfuzlu mükafatı sayılan "Qızıl Buz Baltası" (Piolet d'Or) mükafatının "Həyat boyu nailiyyət" kateqoriyası üzrə ilk qadın laureatı olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Catherine Destivelle, Director of Editions du Mont-Blanc, her publishing company.
*VIDEO: Catherine Destivelle Free Soloing Devils Tower, Wyoming , *[[Rock & Ice]]* (February 2018)
*VIDEO: Catherine Destivelle Free Soloing Supercrack, Indian Creek, *[[Rock & Ice]]* (April 2016)
*VIDEO:  Catherine Destivelle Free Soloing Old May of Hoy, Scotland, *Gripped Magazine* (January 2019)
*Interview: What I've Learned, *[[Rock & Ice]]* (17 March 2020)
Ernest Muşe

**Ernest Amedey Bartelemi Muşe** (; ) — Paris Rəsədxanasının direktoru olmuş və 1887-ci ildə uğursuzluqla nəticələnən "Səmanın xəritəsi" (Carte du Ciel) layihəsinin əsasını qoymuş fransız dəniz zabiti.

## Həyatı

İspaniyanın Madrid şəhərində anadan olan Muşe, 1843-cü ildə kiçik zabit (ensign) rütbəsi ilə Fransa Hərbi Dəniz Qüvvələrində karyerasına başlamışdır. Bu dövr beynəlxalq dənizçilikdə nisbi sülh dövrü idi və donanmanın fəaliyyətinin böyük hissəsi kəşfiyyat və tədqiqat işlərinə yönəlmişdi. Muşe ilkin olaraq Koreya, Çin və Cənubi Amerika sahillərində hidroqrafik tədqiqatlarla məşğul olmuş, Paraqvay çayı boyu 320 km daxilə doğru irəliləmiş və Abrolyos adalarını tədqiq etmişdir.

O, quru alətlərini dənizçilik istifadəsinə uyğunlaşdıraraq dənizdə xəritəçəkmə (topoqrafik ölçmə) təcrübəsini təkmilləşdirmiş və xüsusilə coğrafi uzunluğun müəyyən edilməsi problemləri ilə dərindən maraqlanmışdır. Muşe, coğrafi uzunluğun təyini zamanı yaranan xətanı təqribən 30″-dən 3–4″-ə qədər azaltmaq üçün teodolit və meridian teleskopundan istifadə metodlarını inkişaf etdirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Kurt Dimberger

**Kurt Dimberger** (; ) — Avstriyalı alpinist və bir neçə kitabın müəllifidir. O, hündürlüyü 8000 metrdən çox olan iki zirvəyə — 1957-ci ildə Broud-Pik və 1960-cı ildə Dhaulagiri zirvələrinə ilk çıxışı həyata keçirmiş yeganə sağ qalan şəxsdir. 2013-cü ildə o, alpinizm sahəsindəki xidmətlərinə görə "Qızıl Buz Baltası" (Piolet d'Or) mükafatının "Həyat boyu nailiyyət" kateqoriyası üzrə laureatı olmuşdur.

## Karyerası

Dimberger Vyana Universitetində təhsil almış və orada iki dərəcə (1955-ci ildə MBA, 1962-ci ildə isə magistr — M.Ed) qazanmışdır. O, Herman Bul ilə birlikdə hündürlüyü 8000 metrdən çox olan iki zirvəyə ilk dəfə uğurla dırmaşan iki alpinistdən biridir. 1967-ci ildə Çoqoliza zirvəsində Herman Bul qar karniindən aşaraq həlak olmazdan əvvəl onu sağ görən sonuncu şəxs məhz Dimberger olmuşdur. Çoqolizaya edilən bu dırmanma cəhdi qeyri-qanuni olduğu üçün sonradan Dimbergerin Pakistana girişi uzun müddətə qadağan edilmişdi.

Dimberger 1986-cı ildə baş vermiş "K2 fəlakəti"ndən sağ çıxan cəmi iki nəfərdən biridir. 4 avqust 1986-cı ildə Dimberger və Culi Tullis günün çox gec saatlarında K2 zirvəsinə çatdılar. Enişə başladıqdan az sonra Tullis yıxılaraq Dimbergeri də özü ilə bərabər aşağı çəkdi. Onlar möcüzə nəticəsində uçuruma yuvarlanmaqdan xilas ola bildilər və gecəni 8000 metrdən yüksəkdə keçirdilər. Növbəti gün IV düşərgəyə çatsalar da, fırtınanın güclü küləyi onların çadırını dağıtdığı üçün digər altı alpinistlə birlikdə iki çadırda qalmağa məcbur oldular. Tullis həmin gecə, ehtimal ki, yüksək hündürlükdə beyin ödemi səbəbindən vəfat etdi. Eniş zamanı Dimberger ilə birlikdə yalnız bir nəfər — avstriyalı Villi Bauer sağ qala bildi. Hər iki alpinist eniş zamanı ağır dərəcəli donma xəsarətləri aldı və bu, amputasiya ilə nəticələndi.

2013-cü ildə Dimberger 5-ci "Qızıl Buz Baltası" (Piolet d'Or) "Həyat boyu nailiyyət" mükafatına layiq görüldü.

Hazırda Dimberger alpinizm dünyasında fəaliyyətini davam etdirir və qızı Hildeqard ilə birlikdə film layihələri üzərində çalışır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Team Member of the Austrian OEAV Karakoram Expedition 1957
*Interview with Kurt Diemberger
Karel van Mander

**Karel van Mander** (; ) — flamand rəssamı, dramaturqu, şairi, incəsənət tarixçisi və incəsənət nəzəriyyəçisidir. Həyatının sonrakı dövründə Holland Respublikasında məskunlaşmışdır. O, əsasən özünün "Rəssamlar kitabı" əsərində erkən dövr niderland rəssamlarının və Şimal İntibahı sənətkarlarının bioqrafı kimi yadda qalmışdır. Bir sənətkar və nəzəriyyəçi kimi o, Holland Respublikasında Şimal manyerizminin yayılmasında və inkişafında mühüm rol oynamışdır.

## Həyatı

Karel van Manderin həyatı haqqında məlumatların əksəriyyəti, o vəfat etdikdən sonra 1618-ci ildə Yakob Piters Vaxter tərəfindən nəşr edilmiş "Rəssamlar kitabı"nın ikinci nəşrinə daxil edilmiş qısa və anonim bir bioqrafik oçerkə əsaslanır. "t Geslacht, de geboort, plaets, tydt, leven, ende wercken van Karel van Mander, schilder, en poeet, mitsgaders zyn overlyden, ende begraeffenis" (Rəssam və şair Karel van Manderin nəsli, doğumu, yeri, vaxtı, həyatı və əsərləri, o cümlədən ölümü və dəfni) başlıqlı bu bioqrafik oçerkin müəllifinin kimliyi dəqiq məlum deyil.

Müəllifliyə namizəd kimi müxtəlif şəxslər, o cümlədən rəssamın qardaşı Adam van Mander və yazıçı Gerbrand Adrians Bredero təklif edilmişdir. Son dövrlərdə isə bioqrafiyanın müəllifinin rəssamın oğlu – Kiçik Karel van Mander olduğu irəli sürülür. Ehtimal edilir ki, o, atasının şəxsən yazdığı bioqrafik məlumatlara, eləcə də öz xatirələrinə və qeydlərinə istinad etmişdir. Bioqrafik oçerkdəki məlumatlar tamamilə etibarlı sayılmasa da, hələ də Van Manderin həyatı haqqında ən yaxşı məlumat mənbəyi hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
* The ''Schilderboeck'' in the *Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren* (*DBNL*, "Digital Library of Dutch Literature")
Karakuş Tümülüsü

**Karakuş Tumulusu,** Adıyaman vilayətinin Kahta rayonunda yerləşən mühüm arxeoloji abidələrdən biridir. Tumulusun cənub tərəfində yerləşən sütun üzərindəki qartal təsvirinə əsasən yerli əhali tərəfindən Karakuş Təpəsi adlandırılmış və bu ad elmi mənbələrdə də yer almışdır. Aparılan araşdırmalar nəticəsində məlum olmuşdur ki, bu tikili Kommagen Kral nəslinin qadın üzvlərinə aid monumental bir məzar kompleksidir. İyeroteziya xüsusiyyətləri daşıyan bu quruluş ilk dəfə Kral II Mitridat tərəfindən anası İsias Filostorqosun xatirəsinə inşa etdirilmişdir. Daha sonrakı dövrlərdə isə İsiasın qızları Antiox və Laodikiya, Kral I Antiox Teosun həyat yoldaşı və eyni zamanda Kapadokiya Kralı I Ariobarzanesin qızı, həmçinin onun nəvəsi I Axey də burada dəfn edilmişdir.

6 fevral 2023-cü ildə baş verən zəlzələlərdə Kral II Mitridat və qardaşı Laodikanın relyeflərini daşıyan sütun böyük ölçüdə zədələndi və çökdü.

## Coğrafiya
Karakuş Tumulusu, Adıyaman vilayətinə bağlı Kahta rayonunun təxminən 12 kilometr şimal istiqamətində, Gösterge Təpəsi üzərində yerləşir. Abidəyə nəqliyyat baxımından çıxış yalnız D 360-05 nömrəli dövlət avtomobil yolu vasitəsilə təmin olunur. Bölgənin coğrafi quruluşu əsasən yüksəkliklərin üstünlük təşkil etdiyi relyeflə səciyyələnməsinə baxmayaraq, tumulus ətraf mühitlə müqayisədə nisbətən açıq və hakim mövqedə olan bir sahədə inşa edilmişdir. Atmosfer şəraitinin əlverişli olduğu hallarda isə Karakuş Tumulusundan Cendere Körpüsü, Yeni Qala, Arsemia və Nemrut Dağı kimi mühüm arxeoloji və tarixi ören yerlərini vizual olaraq müşahidə etmək mümkündür.

## Tarix

Məlumdur ki, monumental məzar ilk dəfə o dövrdə Kommagen kralı II Mitridat tərəfindən anası İsianın şərəfinə inşa edilmişdir. 

## Mənbə
Karl Aleksandr Müller

**Karl Aleksandr Müller** (; ) — isveçrəli fizik və Nobel mükafatı laureatıdır. O, keramika materiallarında ifrat keçiricilik sahəsindəki fəaliyyətinə görə 1987-ci ildə Georq Bednors ilə birlikdə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüşdür.

## Karyerası

Müller Cenevrədəki Battelle Memorial İnstitutuna daxil olmuş və qısa müddət sonra maqnit rezonansı qrupunun rəhbəri vəzifəsinə yüksəlmişdir. Bu müddət ərzində o, Sürix Universitetində mühazirəçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1963-cü ildə o, Rüşlikondakı IBM Sürix Tədqiqat Laboratoriyasından gələn tədqiqatçı təklifini qəbul etmiş və təqaüdə çıxana qədər burada çalışmışdır. Paralel olaraq, Müller Sürix Universiteti ilə əlaqələrini davam etdirmiş və 1970-ci ildə orada professor təyin edilmişdir.

1972-ci ildən 1985-ci ilə qədər Müller IBM Sürix Tədqiqat Laboratoriyasının fizika şöbəsinin müdiri vəzifəsini icra etmişdir. 1982-ci ildə o, "IBM Fellow" (IBM-in fəxri üzvü) adını almışdır. Müller Münxen Texniki Universiteti və Cenevrə Universitetinin fəxri doktoru adlarına layiq görülmüşdür. 1987-ci ildə (Nobel mükafatını almazdan əvvəl) Pavia Universiteti tərəfindən ona fizika üzrə fəxri dərəcə (laurea honoris causa) verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Online Encyclopædia Britannica biographical article
* K. Alex Mueller and Tom W. Kool: *“Properties of Perovskites and Other Oxides.”* World Scientific, 2010
Saşa DiCulian

**Saşa DiCulian** (; ) — açıq havada idman dırmanışı və böyük divar dırmanışı üzrə ixtisaslaşmış, yarış dırmanması və bulderinq təcrübəsinə malik amerikalı peşəkar alpinistdir. O, 2011-ci ildə İtaliyanın Arko şəhərində keçirilən Beynəlxalq İdman Dırmanması Federasiyasının (IFSC) Dünya Çempionatında qadınlar arasında kombinə edilmiş növdə qızıl medal qazanmışdır. Saşa çoxsaylı Pan-Amerika çempionatlarının qalibi və üçqat ABŞ milli çempionudur.

## Nailiyyətləri
O, qadınlar arasında 30-dan çox "ilk qadın dırmanışı" və ondan çox əhəmiyyətli "ilk dırmanış" həyata keçirmişdir. Bunlara Cənubi Afrikadakı "Rolihlahla" marşrutu, 2016-cı ildə Braziliyadakı böyük divar dırmanması və 2017-ci ildə Yosemiti (Yosemite) Milli Parkındakı "The Misty Wall" daxildir.

2011-ci ildə o, bir neçə 5.14c (8c+) çətinlik dərəcəli marşrutu fəth etmiş (redpoint), iki 5.14a (8b+) və dörd 5.13d (8b) dərəcəli marşrutu isə ilkin tanışlıq olmadan (onsight) tamamlamışdır. 2013-cü ildə "Era Vella" (5.14d / 9a) marşrutunu fəth edən ilk amerikalı qadın olmuş və "Bellavista" (5.14b / 8c) alpin biq voll marşrutuna qadınlar arasında ilk çıxışı həyata keçirmişdir.

2015-ci ildə DiCulian, Ayger dağının şimal divarındakı ən çətin marşrutlardan biri olan "Magic Mushroom" (7c+) marşrutuna sərbəst dırmanan ilk qadın kimi tarixə düşmüşdür. 2017-ci ildə isə Madaqaskarda yerləşən "Mora Mora" (5.14b / 8c) biq voll marşrutuna qadınlar arasında ilk çıxışı icra etmişdir; bu yürüş Edu Marin ilə birlikdə həyata keçirilmiş və həmin marşrutun tarixində ikinci sərbəst çıxış kimi qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 27 Crags profile
*
Robert Finn

**Robert Finn** (ing. *Robert Patrick John Finn* ) - ABŞ diplomatı və siyasətçisi. ABŞ-nin Azərbaycandaki ilk səfiri (1992).

## Həyatı və Fəaliyyəti
Finn Nyu-York şəhərində, Bronks rayonunda yerləşən Parkçester planlaşdırılmış yaşayış məhəlləsində böyüyüb və bakalavr dərəcəsi (B.A.) alıb. St. John’s Universitetindən Amerika ədəbiyyatı və Avropa tarixi üzrə fərqlənmə ilə bakalavr (B.A.) dərəcəsi alıb, Nyu-York Universitetindən Yaxın Şərq araşdırmaları üzrə magistr (M.A.) dərəcəsinə yiyələnib. 1978-ci ildə isə Prinston Universitetində Yaxın Şərq araşdırmaları üzrə həm magistr (M.A.), həm də fəlsəfə doktoru (Ph.D.) dərəcələrini əldə edib. Finnin doktorluq dissertasiyası “The early Turkish novel: 1872–1900” adlanır. Hazırda o, həmin universitetdə türkoloji araşdırmalar və beynəlxalq münasibətlər üzrə professor vəzifəsini tutur. Mərkəzi Asiya dillərinin əksəriyyəti də daxil olmaqla on beş dil bilir.

Finn 1978-ci ildən 2005-ci ilin avqust ayınadək Xarici Xidmətin üzvü olub.
1992-ci ildə işlər müvəkkili (chargé d'affaires) qismində Azərbaycandakı ABŞ səfirliyini açıb və üç il ərzində burada həm işlər müvəkkili, həm də missiya rəhbərinin müavini kimi fəaliyyət göstərib.
O, həmçinin 1998–2001-ci illərdə ABŞ-nin Tacikistandakı səfiri vəzifəsində çalışıb.
Bundan başqa, Türkiyə, Xorvatiya və Pakistandə də xidmət edib.

## İstinadlar
Qalaktik Respublika

**Qalaktik Respublika,**  Star Wars kainatında planetlərdə qurulan bir hökumət formasıdır. Bu respublika sonradan Ali Kansler Palpatine tərəfindən müxtəlif oyunlar, xaos, böhranlar, şər və intriqalar (Darth Sidiousun ) vasitəsilə Qalaktik İmperiyaya çevrildi. Qalaktik Respublikanın 25.000 yaşındadır. Sith lordu kimliyini gizlədən Palpatine isə onun idarəçiliyində ən uzun müddət vəzifə daşıyan şəxsdir.

## Yeni Qalaktik Respublika
Senator Palpatine tərəfindən Qalaktik Respublikanın yerinə qurulan Qalaktik İmperiya, Endor döyüşündən sonra üsyançılar tərəfindən devrildikdən sonra yeni yaradılan respublika *Yeni Qalaktik Respublika* diye adlandırıldı.

Endor Döyüşündən sonra Üsyançılar müvəqqəti hökumət yaratdılar və qalaktikada ali səlahiyyətli orqan oldular, sonra isə Azad Planetlər  ittifaqını ləğv etdilər. Daha sonra onlar *Köhnə Respublika* kimi də tanınan ilk Qalaktik Respublikanı qorumaq məqsədi ilə *Yeni Respublika* qurdular.

Yeni Qalaktik Respublika yaradılarken bəzi terminlər Köhnə Qalaktik Respublikadan götürülmüşdü Çünki bu terminlər (məsələn, parlament sistemi vasitəsilə qalaktikanın bərabər və ədalətli idarə etmek...) Qalaktik Respublikanın süqutundan qısa müddət sonra aradan qaldırılmağa çalışılmışdı. Köhnə Jedi Ordeni tərəfindən qorunan *Qalaktik Respublika* indi bir daha Luke Skywalker tərəfindən qurulan Yeni Jedi Ordeni tərəfindən qorunacaq.

Yavinin Döyüşü 4 il sonra İmparator Palpatine Endor Döyüşündə öldü və bu, imperiyanın sonunun əlaməti oldu. Bir ay sonra Üsyançılar Alyansının səkkiz əsas üzvü yeni hökumətin məqsədlərini, dəyərlərini və ideallarını müəyyən edən Yeni Respublika Bəyannaməsini qəbul etdilər. Bu səkkiz şəxs — Çandrilanın Mon Mothma, Alderaanın Şahzadəsi Leia Organa, Kothlisdən Borsk Fey'lya, Mon Calamarinin Admiral Ackbar, Sullustun Sian Tevv, Corellianın Doman Beruss, Kashyyk Kerritharr və Elomun Verrinnefra B'thog Indriummsegh — Yeni Respublikanın müvəqqəti hökumətini və Müvəqqəti Konsulunu təşkil etdilər.
Crataegus monogyna var. eriocarpa

*  — Crataegus monogyna bitki növünün sinonimi.
*  — Crataegus × media bitki növünün sinonimi.
Con Bass

**Con R.Bass** (ing. *John Rodney Bass II* ) - ABŞ diplomatı, siyasətçisi və səfiri.

## Həyatı və Fəaliyyəti
Con R. Bass 1964-cü ildə Nyu-York ştatında anadan olub. Sirakuz Universitetinin məzunudur. İtalyanca və fransızca bilir.

2012-ci ilin oktyabr ayında ABŞ Dövlət Departamentinin İcraçı Katibliyi vəzifəsinə təyin olundu və Dövlət Departamentinin bir çox bürolarında, o cümlədən katib müavinləri ilə Siyasət Planlaşdırılması Direktoru ofisləri arasında əlaqələndirici vəzifəsində çalışdı.

2017-ci ilin oktyabr ayında ABŞ-nin Türkiyədəki viza xidmətlərini dayandırmaq qərarından sonra Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Türk hökumətinin Conun ABŞ-nin Türkiyədəki səfiri kimi səlahiyyətlərini artıq tanımayacağını bildirdi. Ziyarətçi vizalarının ləğvi İstanbulda ABŞ Konsulluğunda çalışan bir əməkdaşın türk məhkəməsi tərəfindən həbsinə qərar verilməsindən sonra baş verdi.

Türkiyədə viza xidmətlərinin dayandırılmasından sonra Con YouTube platformasında bir açıqlama yayımladı.

Prezident Donald Tramp 20 iyul 2017-ci ildə Con Bassı Amerika Birləşmiş Ştatlarının Əfqanıstan üzrə səfirliyinə namizəd göstərdi. 8 sentyabr 2017-ci ildə onun namizədliyi Senat tərəfindən təsdiqləndi. Con bu vəzifədən 6 yanvar 2020-ci ildə ayrıldı.

Daha sonra dövlət qurumlarında bir sıra vəzifələrdə xidmət göstərdi, son vəzifəsi olan Siyasi məsələlər üzrə dövlət katibinin müavini vəzifəsindən 20 yanvar 2025-ci ildə azad olundu.

## Mənbələr
Riçard Müller

**Riçard A. Müller** (; ) — amerikalı fizik, Berkli Kaliforniya Universitetinin fizika üzrə fəxri professorudur. O, həmçinin Lourens Berkli adına Milli Laboratoriyada fakültənin baş elmi işçisi olmuşdur. 2010-cu ilin əvvəlində Müller və qızı Elizabet Müller, iqlim dəyişikliyi skeptiklərinin əsas narahatlıqlarını, xüsusən də qlobal səth temperaturu qeydlərini araşdırmaq məqsədilə müstəqil, qeyri-kommersiya təşkilatı olan "Berkeley Earth" qrupunu təsis etmişlər. 2016-cı ildə Riçard və Elizabet Müller nüvə tullantılarının dərin qazma quyularında basdırılması ilə məşğul olan "Deep Isolation" özəl şirkətini qurmuşlar.

## Erkən həyatı, təhsili və karyerası

Cənubi Bronksda böyüyən Müller Nyu-Yorkun dövlət məktəblərində, o cümədən 65 saylı ibtidai (141-ci küçədə), 22 saylı orta məktəbdə (167-ci küçədə) və Bronks Elm Liseyində təhsil almışdır. Müller bakalavr (A.B.) dərəcəsini Nyu-Yorkdakı Kolumbiya Universitetində, fizika üzrə fəlsəfə doktoru (Ph.D.) dərəcəsini isə Berkli Kaliforniya Universitetində almışdır.

Müller karyerasına Nobel mükafatı laureatı Luis Alvaresin rəhbərliyi altında aspirant kimi başlamış, burada elementar hissəciklər fizikası üzrə eksperimentlər aparmış və qovuqlu kameralarla (bubble chambers) çalışmışdır. Fəaliyyətinin ilk illərində o, həmçinin sürətləndirici kütlə spektrometriyasının (accelerator mass spectrometry) yaradılmasında iştirak etmiş və kosmik mikrodalğa arxa plan şüalanmasında anizotropiyanın ilk ölçmələrini həyata keçirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Richard Muller's Website
*Richard Muller's account on Quora
*
Mespilus flexuosa

*  — Crataegus uniflora bitki növünün sinonimi.
*  — Crataegus punctata bitki növünün sinonimi.
Hacı Cahanbaxış məscidi

**Hacı Cahanbaxış məscidi** — Astara rayonunun Pensər kəndində tikilmiş məscid. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Hacı Cahanbaxış məscidi Astara rayonunun, Pensər kəndində yerləşir. Məscid 1886-cı ildə kənd sakini Hacı Cahanbaxış tərəfindən tikdirilib.

Məscidin binası düzbucaqlı formadadır və qırmızı kərpicdən tikilib. Döşəməsi kərpicdən, tavanı isə taxtadandır. Tavan dörd sütun üzərində dayanır. Damı kirəmitlə örtülüb. İbadətgahın taxtadan tağvari formada pəncərələri və üç giriş qapısı var. Qapıların üst hissəsi və pəncərələr şəbəkə ilə işlənib. Eyni anda 200 nəfərin ibadət edə bildiyi məscid kişilər və qadınlar hissəsindən ibarətdir. Qadınlar şöbəsi ikimərtəbəlidir və oranın girişi ayrıdır. İbadətgahın mehrabı və dördpilləli minbəri var. Məscidin günbəzi dördguşəlidir və güldəstə formasındadır.

Sovet işğalından sonra 1928-ci ildə Azərbaycanda rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar. Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Hacı Cahanbaxış məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb. Məscidin binasından anbar və kitabxana kimi istifadə olunub.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra 1994-cü ildə məscid dindarların istifadəsinə verilib. 2 avqust 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. Məsciddə Astara rayonu Pensər kəndi "Cümə" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
*
Xiezi

**Xiezi** () — ədalət və qanunların simvolu olan mifoloji varlıq. Çin mənşəli əfsanəvi varlıq olsa da, onun təsiri Koreya, Yaponiya və digər Şərqi Asiya ölkələrinin mədəniyyətində də hiss olunur. "Haetae" olaraq bilinən oxşar mifoloji heyvanla bərabərləşdirilir.

Xiezi qədim Çin mifologiyasının əfsanəvi məxluqudur. Bu varlıq çox vaxt keçmişdə qanun keşikçisi və ədalət simvolu kimi təsvir olunurdu. Xiezi adətən bir buynuzlu, aslana bənzəyən heyvan kimi təsvir edilir və qüsursuz ədaləti ilə tanınır. Onun haqqında hekayələrdə deyilir ki, xiezi günahkarları birbaşa tanıyır və cəzalandırır.

## Qalereya

Xiezhi 5156.JPG|Çinin Anhuy əyalətində Xiezi heykəli
Haetaea.jpg|Koreya sarayında Xiezi heykəli


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*'Haechi' the Symbol of Seoul: Seoul City Official Tourism (English)
Bombardier CRJ700

**Bombardier CRJ700**, **CRJ900** və **CRJ1000** — Bombardier CRJ200 əsasında hazırlanmış regional reaktiv təyyarə modelləri.

Təyyarələr Bombardier Aerospace şirkətinin Monrealda olan müəssisələrində yığılıb.

CRJ100/CRJ200 seriyasının uğurundan sonra Bombardier, daha böyük Embraer E-Jet, Fokker F70/100 və BAe 146/Avro RJ regional təyyarələri ilə rəqabət aparmaq üçün daha böyük versiyalar istehsal etməyə başladı.

Bombardier CRJ200 əsasında CRJ700-ü 1995-ci ildə hazırlamağa başladı və rəsmi olaraq proqramı 1997-ci ilin yanvar ayında istifadəyə verdi. İlk uçuş 27 may 1999-cu ildə baş tutdu. Federal Aviasiya Administrasiyası (FAA) tip sertifikatı CRJ700-ü CL-600-2C10 kimi təyin edir. CRJ700-ün ilk kommersiya uçuşu "Brit Air" tərəfindən 2001-ci ildə həyata keçirildi.

2017-ci ildə CRJ 700/900/1000 təyyarələrinin orta nominal qiymətləri müvafiq olaraq 41,4/46,5/49,5 milyon dollar təşkil etmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* MHI RJ Aviation – CRJ Series page
*
Antonov An-148

**Antonov An-148** — Ukraynanın regional, orta mənzilli, dar gövdəli sərnişin təyyarəsi.

Təyyarə Antonov Konstruktor Bürosunda hazırlanmışdır. 4400 kilometrə qədər məsafəyə 83 sərnişin daşımaq üçün nəzərdə tutulub.

O, Rusiyanın VASO zavodunda və Ukraynanın Antonov zavodunda istehsal olunub.

1990-cı illərin əvvəllərində uzun məsafəli marşrutlarda nisbətən az sayda sərnişin daşıya bilən təyyarəyə ehtiyac duyuldu. Bazar araşdırmaları Tu-134 təyyarəsinin tutumuna malik, lakin daha geniş mənzilli təyyarəyə ehtiyac olduğunu təsdiqlədi. Üstəlik, yeni təyyarənin daha yüngül olması lazım idi. Bundan əlavə Tu-134 müasir səs-küy və emissiya standartlarına uyğun gəlmədiyi üçün artıq dəyişdirilməyə ehtiyac duyurdu.

70-80 yerlik yeni təyyarə axtarışında, gövdəni uzatmaq, qanadını təkmilləşdirmək və daha güclü mühərriklər quraşdırmaqla An-140 turbovintli mühərrikin hazırlanması nəzərdən keçirildi. Daha uzun An-140 gövdəsinə reaktiv mühərriklərin quraşdırılması variantı da nəzərdən keçirildi. Reaktiv mühərriklər sərnişinlər üçün daha rahatdır, daha yüksək sürət və daha aşağı səs-küy və vibrasiya təklif edir. Turbovintli mühərrikin səmərəliliyi ilə reaktiv təyyarənin rahatlığı arasında seçim edərkən sonuncu seçildi. An-140-a əlavə olaraq, An-74TK-300 də yeni təyyarə üçün platforma kimi nəzərdən keçirildi.

2021-ci il məlumatına görə etibarilə 29 təyyarə istismardadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
 

* Antonov An-148 page on the Antonov website
* Antonov An-158 page on the Antonov website
* Promotional video of the An-148 by Antonov
* 3D-model ''Antonov ASTC. An-148 twin jet airliner'' for the ″3D Buildings″ layer inside Google Earth
* 3D-model '' An-148 jet aircraft take off, Kyiv'' for the ″3D Buildings″ layer inside Google Earth
Tupolev Tu-204

**Tupolev Tu-204** — orta mənzilli dar gövdəli sərnişin təyyarəsi. O, 1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərində Tupolev Konstruktor Bürosu tərəfindən aviaşirkətlərdə Tu-154 sərnişin təyyarəsini əvəz etmək üçün hazırlanmış Sovet və Rusiya təyarrəsidir. 164–215 sərnişin tutumu və 4200–5920 km (2600–3900 mil) uçuş məsafəsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1990-cı ildən Ulyanovskdakı Aviastar-SP zavodunda və 1996-cı ildən Kazandakı S.P.Qorbunov adına Kazan Aviasiya Zavodunda (Tu-214-ün modifikasiyası kimi) istehsal olunur.

Tu-204, Rusiyanın PS-90A mühərriklərindən istifadə edir və naqilsiz sistem, Rəqəmsal Mühərrik İdarəetməsi (FADEC) sistemi, superkritik qanad profilləri, rəqəmsal kompüterlərlə təchiz olunmuş avadanlıq blokları və əvvəlki nəsil təyyarələrdə istifadə olunmayan digər yeniliklərə malikdir.

Mühərrik növü və avionika konfiqurasiyası ilə fərqlənən təxminən 20 modifikasiyada hazırlanmışdır. Tu-204/214 təyyarə ailəsinə sərnişin, VIP, yük və xüsusi təyinatlı versiyalar daxildir.

6 aprel 2022-ci ildə 20 Tu-214 təyyarəsinin istehsalına başlandığı elan edildi. Daha sonra Birləşmiş Aviasiya Korporasiyasının 2030-cu ilə qədər 70 Tu-214 təyyarəsi istehsal etməyi planlaşdırdığı elan olundu. Ticarət istismarı üçün nəzərdə tutulan ilk (planlaşdırılan üç Tu-214 təyyarəsindən) 2023-cü ildə təhvil veriləcək.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Описание Ту-204 на сайте ОАО «Туполев»
* История создания Авиалайнера Ту-204 // poletim.net
* Фотографии Ту-204 на Airliners.net
* Список выпущенных Ту-204 с историей и описанием бортов
* Завод «Авиастар-СП» планирует выпускать модернизированные самолёты Ту-204
* Ту-204-120СЕ прошёл сертификацию в Китае
* Модель Ту-206 на авиасалоне
Suxoy Superjet 100

**Suxoy Superjet 100** və ya **Yakovlev SJ-100** (2023 avqusta qədər) — 3050 və ya 4600 km məsafəyə 87-dən 108-ə qədər sərnişin daşımaq üçün nəzərdə tutulmuş Rusiyanın dar gövdəli, orta mənzilli regional sərnişin təyyarəsi. Bu təyyarə bir neçə xarici şirkətin iştirakı ilə 17 fevral 2020-ci ildən Mülki Təyyarə kimi tanınan "Sukhoi Civil Aircraft" (PJSC Irkut Corporation-ın törəmə müəssisəsi) tərəfindən hazırlanmışdır. Bu SSRİ-nin dağılmasından sonra Rusiyada hazırlanmış ilk böyükmiqyaslı sərnişin təyyarəsidir.

Təyyarənin sertifikatlaşdırma üçün tip təyinatı RRJ95-dir (Russian Regional Jet 95). ICAO təyinatı SU95-dir.

2007-ci il UAC istehsal proqramına əsasən, 2013-cü ilə qədər 236 SSJ100 təyyarəsinin istehsalı planlaşdırılırdı. 2012-ci ildə aviaşirkətlər planlaşdırılan 20-25 təyyarə əvəzinə 8 təyyarə aldılar. 2013-cü ilin yayında "Sukhoi Civil Aircraft" ASC-nin prezidenti Andrey Kalinovski belə deyib: "Bu il 26 təyyarə istehsal etməyi planlaşdırırıq." O bildirdi ki, yığım xətti planlaşdırılan illik 60 təyyarə istehsal sürətinə çatarsa, 2016-cı ildə gəlirliliyə nail olmaq olar.

2023-cü ilin yanvar ayı etibarilə 232 təyyarə istehsal olunub (o cümlədən 6 istehsal öncəsi təyyarə, bunlardan 3-ü statik sınaq üçündür), 206-sı aviaşirkətlərə təhvil verilib, 29-u "Sukhoi Civil Aircraft" ASC-də anbardadır və ya uçuş sınaqlarından keçir və təxminən 137-si Rusiya Federasiyasının mülki və dövlət aviasiya reyestrindədir. 95230 quyruq nömrəli SSJ-100, idxal edilmiş PKI ilə istehsal edilən sonuncu təyyarədi.; Növbəti təyyarənin artıq SSJ-100NEW istehsalı planlaşdırılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Sukhoi Superjet 100  на официальном сайте компании «Сухой»
* Superjet 100 на сайте ОАК
* Гражданские самолёты Сухого: «Суперджет»  в «БРЕНД» радиостанции «:ru:Эхо Москвы»
Maşxan kənd məscidi

**Maşxan kənd məscidi** — Astara rayonunun Maşxan kəndində tikilmiş məscid. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Məscid 1905-ci ildə Maşxan kəndində tikilib. İnşa tarixi məscidin giriş qapısının sol tərəfində yerləşən lövhədə qeyd olunub.

Qırmızı kərpicdən tikilən məscidin damı isə kirəmitlə örtülüb. Kişi və qadın hissələrinə bölünmüş məscidin içərisində ümumilikdə 153 nəfər ibadət edə bilər. Günbəzi və minarəsi yoxdur. Tavanı taxtadandır və sütunlar üzərində dayanıb. Üç qapısı və yeddi pəncərəsi var. Pəncərələr şəbəkəlidir və tağvari formaya malikdir. İbadət zalında minbər və mehrab var.

Sovet işğalından sonra 1928-ci ildə Azərbaycanda rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar. Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Maşxan məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb və 1989-cu ilə qədər məscidin binasından anbar kimi istifadə olunub.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid dindarların istifadəsinə verilib. 2 avqust 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. Məsciddə Maşxan kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
*
Embraer E-Jet E2

**Embraer E-Jet E2** — Braziliyanın Embraer şirkəti tərəfindən istehsal olunan orta məsafəli marşrutlar üçün iki mühərrikli, orta mənzilli, dar gövdəli Sərnişin təyyarəsi seriyası. Yeni təyyarənin hazırlanması 2013-cü ildə "Le Bourget" Hava Sərgisində elan edilmişdir. İki mühərrikli təyyarə, daha qənaətcil Pratt & Whitney PW1900G mühərrikləri quraşdırılmış orijinal E-Jet ailəsinin təkamülüdür. Təyyarə seriyası eyni gövdə kəsiyini paylaşan, lakin hər modifikasiya üçün uzunluğuna görə fərqlənən üç təyyarə variantından ibarətdir və üç fərqli qanad forması, yeni avionika ilə naqillərlə idarə olunan idarəetmə və yenilənmiş kabin ilə təchiz olunmuşdur. Variantlar maksimum qalxma çəkisi 44,6 tondan 62,5 tona qədər, uçuş məsafəsi isə 3700–5600 km arasında dəyişir.

Yeni təyyarə ailəsi 2013-cü ilin iyun ayında Paris Hava Sərgisində təqdim edildi. Ən erkən variant olan E190-E2 ilk uçuşunu 23 may 2016-cı ildə etdi. Uçuş sınaqları yalnız kiçik texniki problemlərlə planlaşdırıldığı kimi davam etdi. Təyyarə tip sertifikatını 28 fevral 2018-ci ildə aldı və ilk müştərisi olan Norveçin regional aviaşirkəti "Widerøe" ilə 24 apreldə xidmətə başladı. 

Daha böyük variant olan E195-E2 üçün sertifikat 2019-cu ilin aprelində əldə edildi. "Azul Brazilian Airlines" bu təyyarə modelini idarə edən ilk aviaşirkət oldu.

E-Jet ailəsinin ən kiçik üzvü olan E175-E2-nin əvvəlcə potensial müştərilərə 2021-ci ildə çatdırılması planlaşdırılırdı, lakin tələbat az olduğuna görə çatdırılması və istehsalı 2027-ci ilə qədər təxirə salındı. ABŞ-dakı regional aviaşirkətlər birinci nəsil Embraer E-Jet təyyarəsinin əsas müştəriləri idi, lakin regional aviaşirkətlərə qoyulan məhdudiyyətlər onların daha müasir E175-E2 təyyarəsini əldə etməsinə mane oldu.

E-190 E2 və E-195 E2 təyyarələri, xüsusən də onun daha kiçik A220-100 variantı olan Airbus A220 ailəsinin birbaşa rəqibləridir.

2025-ci ilin aprel ayına olan məlumata görə, ümumilikdə 334 E-Jet E2 ailə təyyarəsi sifariş edilmiş, 158-i çatdırılmış və hamısı kommersiya xidmətində idi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Şahzadə Nikolay (Yunan və Danimarkalı)

**Şahzadə** **Nikolay** (; ) — Yunanıstan kralı I Georqun oğlu, şahzadə.

## Həyatı
1872-ci ildə Afina yaxınlığındakı Tatoy sarayında dünyaya gəldi. Atası Yunanıstan kralı I Georq, anası isə Çar I Nikolayın nəvəsi Olqa Konstantinovnadır. Atasının köklü şəcərəsi səbəbilə həm Yunanıstan, həm də Danimarka taxt-tacının varisi hesab olunurdu. 29 avqust 1902-ci ildə dayısı Böyük knyaz Vladimir Aleksandroviçin qızı Yelena ilə evləndirildi. Cütlüyün bu nigahdan 3 qızı dünyaya gəldi.

* Şahzadə Olqa
* Şahzadə Yelizaveta
* Şahzadə Marina

Mərkəzdən kənarda sakit bir həyat yaşayan cütlük 1917 Oktyabr inqilabı və Yunanıstanda muxtariyyətin ləğvindən sonra maddi sıxıntılar çəkməyə başladı. Sürgün edilən cütlük bir müddət Fransada yaşadı. Hər 3 qızını da Avropanın monarx ailələrinə gəlin köçürməsi ailənin maddi rifahını nisbətən yaxşılaşdırdı.

1936-cı ildə sürgün qərarı ləğv edildi və Şahzadə Nikolay xanımıyla birlikdə Afinaya döndü. Ancaq çox keçmədən 8 fevral 1938-ci ildə Afinada ürək çatışmazlığı səbəbilə vəfat etdi. Cənazəsi doğulduğu Tatoy sarayındakı ailə məzarlığına dəfn olundu.

## Qalereya

Fayl:Prince Nicholas of Greece and Denmark with daughter.jpg|**Şahzadə Nikolay**, qızı Olqayla birlikdə (1907-ci il)
Fayl:NicholasHelenchildren.jpg|**Şahzadə Nikolay**, xanımı və övladlarıyla birlikdə (1908-ci il)
Fayl:Prince et princesse Nicolas de Grèce (lors du mariage de leur fille, le 22 octobre 1923 à Belgrade).jpg|**Şahzadə Nikolay** və xanımı, qızı Şahzadə Olqanın toy mərasimində (1923-cü il)


## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Clarke, William M. (2007). *Romanoff Gold: The Lost Fortune of the Tsars*. Stroud: Sutton Publishing. p. n10. ISBN 978-0-7509-4499-1
* Bille-Hansen, A. C.; Holck, Harald, eds. (1933) [1st pub.:1801]. *[https://dis-danmark.dk/bibliotek/918011.pdf Statshaandbog for Kongeriget Danmark for Aaret 1933]*. Kongelig Dansk Hof- og Statskalender (in Danish). Copenhagen: J.H. Schultz A.-S. Universitetsbogtrykkeri. p. 16

### İstinadlar
Vinçenso Alessandri

**Vinçenso Alessandri** (;  1530–1595, Venesiya) — Venesiya Respublikasına xidmət etmiş italyan səyyah və diplomat.

## Bioqrafiya
1560–1570-ci illərdə İstanbuldakı Venesiya nümayəndəliyində çalışmışdır. O, Onlar Şurasının fövqəladə notariusu seçilmiş və 1570-ci ilin oktyabrında gizli missiya ilə Səfəvilər dövlətinə göndərilmişdir. Ona özünü tacir kimi göstərərək Osmanlıların Kiprə hücumunun qarşısını almaq məqsədilə Səfəvilərlə ittifaq əldə etmək tapşırığı verilmişdi. Ərzurumda həbs olunmuş və Osmanlı agentlərindən qaçaraq Roma-Katolik Kilsəsinin Səfəvilər dövründə Naxçıvan və Çuxur Səd bəylərbəyiliyi ərazisində mövcud olmuş Naxçıvan arxiyepiskopluğunun rəhbəri Nikolas Fritonun iqamətgahında sığınacaq tapmış, nəhayət 1572-ci ilin iyulunda Təbrizə çata bilmişdir.

Avqust ayı ətrafında Qəzvinə gəldikdə, Şah Təhmasiblə görüşə bilməsə də, onun haqqında çoxlu məlumat toplamağa nail olmuşdur. O, həmçinin Heydər Mirzə Səfəvi ilə görüşmüş, hətta onu ov zamanı müşayiət etmişdir. Missiya uğursuz nəticələndiyindən Venesiyaya qayıtmış və 1574-cü ilin sentyabrında Senata şifahi hesabat təqdim etmişdir. Bəzi tədqiqatçılara görə bu hesabat sərt və qərəzli hesab olunur. Səfəvi İranı haqqında bu hesabat sonradan Avropada dəfələrlə yenidən çap edilmiş və yayılmışdır.

Venesiyaya qayıtdıqdan sonra o, kargüzarlıq işində karyerasını davam etdirmiş, adi notarius olmuş və İrana səfərinə görə "tələb edə biləcəyi kompensasiya" kimi oğullarından biri üçün vəzifə əldə etmişdir. 1588-ci ildə Şibenik və Bosniya əyalətinə göndərilərək Fərhad Paşa Sokoloviçlə sərhəd mübahisələrini və digər münaqişələri həll etməli idi. Xəstəlik səbəbilə bu tapşırıqdan azad edilsə də, 1589-cu ildə Senat adından Venesiyada bosniyalı tacirlər və diplomatlarla danışıqlar aparmışdır. 1595-ci ilin fevralından sonra Osmanlı imperiyasında və dünyanın digər bölgələrində gördüyü işlərə görə mükafatlandırılmasını xahiş etmişdir. Sonrakı həyatı naməlumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Haw Par Villa

**Haw Par Villa** və ya **Pələng Məlhəmi Bağları** () — Sinqapurun Kvinstaun şəhərində, Pasir Pancanq Yolu boyunca yerləşən tematik park. Parkda Çin ədəbiyyatı, folkloru, əfsanələri, tarixi və əsas Çin dinlərinin, Taoizm, Buddizm və Konfusiçiliyin heykəllərini əks etdirən 1000-dən çox heykəl və 150 nəhəng diorama var. 1970-ci və 1980-ci illərdə park yerli əhəmiyyətli bir yer idi. Parkın o zaman ildə ən azı 1 milyon ziyarətçi qəbul etdiyi təxmin edilir. Sinqapurun mədəni irsinin bir hissəsi hesab olunur. 2018-ci il etibarilə parkın idarəetmə firması "Journeys Pte Ltd" tərəfindən parkın canlandırılması üçün səylər tematik tədbirlərin keçirilməsi və köməkçi muzeylərin planlaşdırılması və tikintisi ilə davam etdirilir.

## Qalereya

Haw Par Villa 7, Dec 14.jpg
Haw Par Villa 15, Dec 14.jpg
TigerBalmGarden-HawParVilla-entrance-Singapore-196009.jpg
20250629 monkeyking.jpg|
20250629 yellowriver.jpg|
20250629 tANG.jpg|thumb|
20250629 fulushou.jpg
20250629 gratefultortoise.jpg
Haw Par Villa Paifang.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Haw Par Villa official website
*Haw Par Villa at :en:Passion Made Possible
*Haw Par Villa History and Guide
Yoiçiro Nambu

**Yoiçiro Nambu** (18 yanvar 1921il (Tokio, Yaponiya)– 5 iyul 2015il(Osako, Yaponiya)) — yapon-amerikalı nəzəri fizik və hissəcik fizikasında birbaşa simmetriyanın pozulmasını kəşf etdiyinə görə 2008-ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı.

O, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1973il)  və Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının (1971il) üzvü, eləcə də Yaponiya Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü (1984il) olmuşdur.

## Həyat yolu
Y.Nambu 18 yanvar 1921-ci ildə Tokioda anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Tokio Universitetinə daxil olub və 1942-ci ildə bakalavr dərəcəsi ilə məzun olub.

1952-ci ildə doktorluq dərəcəsi almış Y.Nambu ABŞ-a köçdü və 1954-cü ilə qədər Prinston İnstitutunda işləyib, daha sonra Çikaqo Universitetinə keçir. &nbsp;Əvvəlcə elmi işçi, sonra 1956-cı ildə dosent, daha sonra isə 1958-ci ildə professor kimi işləyir. 1970-ci ildə Amerika vətəndaşlığını aldı. 1973-cü ildən 1976-cı ilə qədər Çikaqo Universitetinin fizika kafedrasının dekanı kimi fəaliyyətinə davam edib. 1991-ci ildə təqaüdə çıxıb.

5 iyul 2015-ci ildə Y.Nambu Osakada  kəskin miokard infarktından vəfat edib. 

## Mükafatları

* 1970-ci ildə - Riyazi Fizika üzrə Denni Hayneman Mükafatı 
* 1971, 1977-ci illərdə - Quqqenhaym Təqaüdü 
* 1976-cı ildə - Robert Oppenhaymer Xatirə Mükafatı 
* 1982-ci ildə - ABŞ Milli Elm Medalı 
* 1985-ci ildə - Maks Plank Medalı 
* 1986-cı ildə - Dirak Medalı 
* 1994-cü ildə - Sakura Mükafatı 
* 1994,1995-ci illərdə - Fizika üzrə Volf Mükafatı 
* 2003-cü ildə - N.N.Boqolyubov Mükafatı 
* 2005-ci ildə - Benjamin Franklin Medalı 
* 2005-ci ildə - Oskar Klein Medalı 
* 2007-ci ildə - İ.Ya.Pomerançuk Mükafatı 
* 2008-ci ildə - Fizika üzrə Nobel Mükafatı 

## İstinadlar
Ontario alayının muzeyi

**Ontario alayının muzeyi** () — Kanadanın Ontario ştatının Oşava şəhərində yerləşən hərbi muzey. Muzey Ontario, Oşava Bələdiyyə Hava Limanının Cənub Sahəsində, 1000 Stevenson Rd N, Oşava, Ontario (Torontodan 50 km şərqdə, Ontario) ünvanında yerləşir.

Muzey Ontario alayının tarixini əks etsirən sənədlər hissəsindən və maddi texniki baza bölməsindən ibarətdir. Muzey alayın istifadəsində olmuş hərbi çiplər, yük maşınları və tanklar da daxil olmaqla 130-dan çox əməliyyat hərbi texnikası olan "Nəqliyyat Vasitəsi Bölməsindən" ibarətdir ki, bu da onu Şimali Amerikanın ən böyük kolleksiyasına çevirir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Ontario Regiment (RCAC) Museum official website
İngilis-Avstraliya teleskopu

**İngilis-Avstraliya teleskopu** () — Avstraliya və Birləşmiş Krallıq hökumətlərinə məxsus və birgə maliyyələşdirilən 3,9 metrlik əks etdirici teleskop. O, Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels ştatındakı Sidinq Sprinq Rəsədxanasında yerləşir. 1970-ci illərin əvvəllərində inşa edilən teleskop ekvatorial montaja malikdir. Planlı müşahidələr 1975-ci ildə başlamışdır. Teleskop İngiltərə-Avstraliya Teleskop İdarəsi (AATA) tərəfindən idarə olunur.

Bu, dünyanın ilk kompüterlə idarə olunan teleskopudur.

Bu çox yönlü teleskop müxtəlif alətlərdən istifadə edir və bu da mühüm elmi kəşflərə və cənub səmasının möhtəşəm fotoşəkillərinə səbəb olur.

2009-cu il Beynəlxalq Astronomiya İli çərçivəsində teleskop 2009-cu il aprelin 2-dən 5-dək dörd gün və gecə davam edən "100 Saat Astronomiya" layihəsində iştirak etmiş və "80 Teleskopla Dünyanı Ətrafında" onlayn portalında yer almışdır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Online catalogue of building project papers (part of the Royal Greenwich Observatory Archives held at Cambridge University Library)
Şahzadə Xristofor (Yunan və Danimarkalı)

**Şahzadə** **Xristofor** (; ) — Yunanıstan kralı I Georqun oğlu, şahzadə.

## Həyatı
1888-ci ildə Pavlovskiy sarayında dünyaya gəldi. Atası Yunanıstan kralı I Georq, anası isə Çar I Nikolayın nəvəsi Olqa Konstantinovnadır. Atasının köklü şəcərəsi səbəbilə həm Yunanıstan, həm də Danimarka taxt-tacının varisi hesab olunurdu. Dan, italyan, fransız, ingilis, rus və yunan dillərində səlis danışırdı. Yetkinlik yaşına çatmasının ardından kral donanmasına qatılsa da, piano təhsilinə üstünlük verdi. gənclik illərində Portuqaliya, Litva və Albaniya taxt-tacına namizəd göstərilsə də, bu təklifləri geri çevirdi.

1910-cu ildə qısa müddətlik Fayf hersoginyası olan bibisi qızı Luizanın qızı Aleksandra ilə nişanlı qaldı. Ancaq ailə üzvləri bu evliliyə qarşı çıxdı. Nəhayət 1 yanvar 1920-ci ildə Amerikalı dul milyonçu Nonni Mey Stüartla evləndi. Monarxial qaydalara zidd olan bu nigahın ardından xanımı *Anastasiya* adını aldı. Ancaq evlilikdən qısa müddət sonra xərçəng xəstəliyinə tutulan xanımı 1923-cü ildə vəfat etdi.

İkinci evliliyi isə 1929-cu ildə Palermoda Şahzadə Fransuaza ilə baş tutdu. Yeganə övladı Şahzadə Mixail də məhz bu evliliyindən dünyaya gəldi. 1936-cı ildə sürgün qərarı ləğv edildi və Şahzadə Xristofor xanımıyla birlikdə Afinaya döndü. Ancaq çox keçmədən 21 yanvar 1940-cı ildə Afinada vəfat etdi. Cənazəsi doğulduğu Tatoy sarayındakı ailə məzarlığına dəfn olundu.

## Qalereya

Fayl:Princess Aspacia (i.e. Anastasia), Prince Christopher and Dowager Queen of Greece LCCN2014690783.jpg|Anası Kraliça Olqa ilə birlikdə, öz toy mərasimində (1920-ci il)
Fayl:Prince Christopher of Greece and Denmark.jpg|İlk xanımı Madam Nanni ilə birlikdə (1923-cü il)


## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 

### İstinadlar
David H.Kox teatrı

**David H.Kox teatrı** əvvəllər **Nyu-York şəhər teatrı** (; ) — Nyu-York şəhərində mədəni müəssisə. O, Nyu-York şəhərindəki Manhettenin Linkoln Meydanı məhəlləsindəki Linkoln Mərkəzində balet və rəqs teatrıdır. Əvvəlcə Nyu-York Dövlət Teatrı adlanan bu məkan, 1964-cü ildə açılandan bu yana Nyu-York Şəhər Baletinin, payızda Amerika Balet Teatrının ikinci dərəcəli məkanının və 1964-cü ildən 2011-ci ilə qədər Nyu-York Şəhər Operasının ev sahibliyi etmişdir. Teatr Linkoln Mərkəzinin əsas meydanının cənub tərəfində, 63-cü küçə və Kolumbus prospektinin yaxınlığındakı Devid Qeffen zalı ilə üzbəüz yerləşir.

Nyu-York Dövlət Teatrı Nyu-York ştatının 1964-1965-ci illər Dünya Sərgisində mədəni iştirakının bir hissəsi olaraq Nyu-York ştatının vəsaiti ilə inşa edilmişdir. Teatrın layihəsi memarlar Filip Conson və Con Börqi tərəfindən hazırlanmışdır. Bina 23 aprel 1964-cü ildə açılmışdır. Sərgidən sonra Ştat teatrın mülkiyyətini Nyu-York şəhərinə təhvil vermişdir.

Şəhər teatrı "Lincoln Center for the Performing Arts, Inc." şirkətinə icarəyə verirb, şirkət isə onu "City Center of Music and Drama, Inc." (CCMD) şirkətinə subicarəyə verib. CCMD-nin hazırkı korporasiyası (əvvəlcə 55-ci küçədə Nyu-York Şəhər Mərkəzi ilə əlaqəli idi, lakin indi ayrı bir qurumdur) bu gün də teatrı idarə etməyə davam edir.

2008-ci ilin iyul ayında neft-qaz milyarderi Devid H.Kox teatrın təmiri və istismarı üçün növbəti on il ərzində 100 milyon dollar ayıracağını vəd etdi. Həmin ilin 25 noyabrında Nyu-York Şəhər Baletinin Qış qalasında obyekt Devid H.Kox Teatrı adlandırıldı.  Teatr ən azı əlli il ərzində onun adını daşıyacaq, bundan sonra adı dəyişdirilə bilər. Kox ailəsi hər hansı bir ad dəyişikliyində ilk imtina hüququnu özündə saxlayır. Bəzi insanlar Devid və Çarlz Koxun mübahisəli siyasi baxışlarına görə teatra orijinal adı ilə müraciət etməyə davam edirlər.
## Qalereya

Interior of the New York State Theater at Lincoln Center (view from the stage - February 12, 2006).jpg|
Elie Nadelman New York State Theater by David Shankbone.jpg|
New York State Theater atrium by David Shankbone.jpg|
David H. Koch Theater (2022).jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Lincoln Center press release, July 9, 2008
* David H. Koch Theater website
* New York City Ballet website 
* JCJ Architecture, architects for 2009 renovation.
* New York City Opera press release, undated
* New York Times article by Robin Pogrebin, July 10, 2008
Yunan və Danimarkalı İrina (Xorvatiya kraliçası)

**Yunan və Danimarkalı İrina** (; ) — Yunanıstan kralı I Konstantinin qızı, Xorvatiya kraliçası.

1 iyul 1939-cu ildə İspaniya kralı I Amadeyin nəvəsi Şahzadə Eymonla evləndirildi. Cütlüyün bu nigahdan bir oğlu dünyaya gəldi.

* Şahzadə Amadey (1943-2021)

Əri Şahzadə Eymon, 1941-ci ildə Nasist Almaniyası tərəfindən yaradılan kukla Müstəqil Xorvatiya dövlətinin kralı oldu. Ancaq davam edən İkinci Dünya müharibəsi səbəbilə, kralı olduğu torpaqlara ayaq basa bilmədi. Nominal krallığı 3 ilin ardından taxtdan əl çəkməsiylə başa çatdı. İtaliyanın təslim olmasının ardından 1944-cü ilin iyulunda almanlar tərəfindən həbs olundu. 1945-ci ilin mayında fransızlar tərəfindən azadlığa buraxıldı. 1948-ci ildə əri Buenos-Ayresdə vəfat etdi. Özü isə həmin il çıxan əfv qərarının ardından İtaliyaya qayıtdı. Uzun sürən xəstəliyinin ardından 15 aprel 1974-cü ildə Fyezoledə vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Louda, Jiří; Maclagan, Michael (1999), *Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe*, London: Little, Brown, p. 34, ISBN 978-1-85605-469-0
* Philippe de Montjouvent, « S.A.R. La Princesse Claude de France », dans Le Comte de Paris et sa descendance, Éditions du Chaney, 1998 (), p. 346-347
* Thomas de Foran de Saint-Bar, , Éditions Christian, 1999 (ISBN 286496077X)
* Joséphine Dedet, , Belfond, 2012 (ISBN 978-2-7144-5090-6)
* Michel de Grèce, , Paris, Pocket, 2004 ()

### İstinadlar
Four Seasons Hotel Moscow

**Four Seasons Hotel Moscow** və ya **Moskva oteli** () — Moskva şəhərinin ən böyük otellərindən biri. Otel 1932-1935-ci illər arasında memarlar Leonid Savelyev, Osvald Stapran və Aleksey Şusevin layihələri əsasında inşa edilmişdir (ikinci mərhələ 1968-1977-ci illər arasında tamamlanmışdır). 2004-cü ildə sökülmüşdür. 2013-cü ilə qədər onun yerində yeni otel binası inşa edilmişdir. Memarların fikrincə, o, əvvəlki binanın xarici formasını təkrarlayır, lakin həcmi baxımından xeyli böyükdür. Bina hazırda müxtəlif mağazalar və restoranların da yerləşdiyi "Four Seasons Hotel Moscow" adlanır.

Yeni binanın açılışından 2022-ci ilə qədər otel binası Kanadanın "Four Seasons Hotels and Resorts" şirkəti tərəfindən idarə olunub. Həmin il şəbəkə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü nəticəsində Rusiyaya tətbiq edilən iqtisadi sanksiyalar səbəbindən oteli idarə etməyi dayandırıb. Otel artıq beynəlxalq şəbəkənin bir hissəsi olmasa da, bu addan istifadə etməyə davam edir. 
## İstinadlar

## Qalereya

Image:Александровский сад, вид на гостиницу "Москва".jpg|
Image:Manézs tér, Moszkva Szálló. Fortepan 50299 perspective.jpg
Image:Manegetorget.jpg|
Image:MP9 Manege Place Moscow Russia.jpg|
Image:Moscow hotel renovation 2007.jpg|
Image:Okhotny Ryad Street from East.jpg|
Image:Manege4.jpg|
Image:Old Hotel Moskva demolished.jpg|
Image:RIAN archive 887721 Defense of Moscow.jpg|
Image:Stamp of USSR 1074.jpg|
File:Four Seasons hotel Moscow.jpg|


## Ədəbiyyat
* 
* 
* *[[:ru:Васькин, Александр Анатольевич|Васькин А.]]* Щусев: Зодчий всея Руси. — М.: Молодая гвардия, 2015. — 462 с. (Жизнь замечательных людей: Малая серия).
* 
## Xarici keçidlər

* Результаты «реконструкции» здания Щусева // «:ru:Архнадзор»
* Не сразу строилась (20 декабря 2020 года ей бы исполнилось 85 лет) // :ru:Лента. Ру, 20 декабря 2020 
* «Гостиница, столь же несуразная, как и город»: 85 лет знаменитой гостинице «Москва» // МосЛента, 19 декабря 2020
*