open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hacı Şəhla məscidi

**Hacı Şəhla məscidi** — Bakının Balaxanı qəsəbəsində yerləşən XIV əsrə aid memarlıq abidəsi. Məscidin kitabəsində onun 1385-1386-cı illərdə Hacı Şəhla bin Şakir bin Mustafa Köşkinin sifarişi ilə Ustad memar Arif bin ustad Musa Cibal tərəfindən inşa edildiyi göstərilib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra bina Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Tarixi
Hacı Şəhla məscidi 1385-1386-cı illərdə Şirvanşahlar dövründə Balaxanı qəsəbəsinin qəbiristanlığında hündür bir təpənin üzərində tikilib. Məscid giriş portalı və daxili otaqdan ibarətdir. Giriş qapısının üstündə iki sətirlik kitabədə bunlar yazılıb:

*"Bu imarət Hacı Şəhla bin Şakir bin Mustafa Köşkinindir. Yeddi yüz səksən yeddinci il (787-1385/86)”.* 

Bu kitabədən bir az solda, qapı çərçivəsindən bir az aralı yerləşən kitabədə məscidi tikən ustanın adı yazılıb. İki sətirlik bu kitabədə “Ustad Arif bin ustad Musa Cibalın işidir” yazılıb. Qeyd edək ki, üzərində olan kitabələrdə məscid imarət adlandırılıb.

1918-ci ildə erməni daşnakları tərəfindən törədilən Mart soyqırımı Balaxanı kəndində də davam edib. Kənd camaatı da məscidin yerləşdiyi təpədə səngər qazaraq düşməndən müdafiə olunublar. Bu hadisədən sonra qəsəbə sakinləri tərəfindən məscidin yerləşdiyi təpə “səngər” adlandırılıb.  

### Sovet işğalında
Sovet işğalından sonra rəsmi şəkildə 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başlanılıb. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.

Bundan sonra məscid bağlanıb istifadəsiz qaldığına görə dağıntılara məruz qalıb.

### Müstəqillikdən sonra
Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

2017-ci ildə Hacı Şəhla məscidi Balaxanı qəsəbəsi sakinlərindən olan xeyriyyəçi insanların maliyyə dəstəyi ilə bərpa edilib. Təmir-bərpa işləri Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin nəzarəti altında mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilib. Abidə bərpa olunarkən tarixi tikilinin divarlarında Mart soyqırımında baş tutmuş döyüşlərdən qalan güllə izləri saxlanılıb.

## Həmçinin bax

* Şakir ağa türbəsi

## İstinadlar
Ralf Qoveya

**Ralf Qoveya** (8 mart 1996) — Zambiyalı üzgüçü. Ralf Qoveya Zambiyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Ralf Qoveya birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 100 m kəpənək stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 54.84 saniyəlik nəticəsi ilə 38-ci yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

## Mənbələr

## İstinadlar
Qlem-rok

**Qlem-rok** ( | ;  sözündən) — 1970-ci illərin əvəllərində Böyük Britaniyada yaranan rok musiqi janrıdır. 70-ci illərin birinci yarımında dominant janrlardan biri olub. Qlem-rok ifaçıları üçun parlaq teatral imidj, ekzotik geyim, həddən artıq qrim istifadəsi, androgin görünuş xarakterlidi. Bu janrın ifaçıları musiqi və pop mədəniyyətinin müxtəlif elementlərindən, əsasən bablqam pop, 1950-ci illərin rok-n-rollu,  kabare, elmi fantastika, psixodelik rok və art-rokdan  ilhamlanırdılar. Musiqi planda qlem-rok bir stilistikalı deyil, rok-n-roll, art rok, estrada, hard roku bir birinə birləşdirən bir janrdı. **Qlitter rok** () Qeri Qlitter tərəfindən yaradılmış qlem-rokun daha ekstremal versiyasıdır.

## İstinadlar
Mollacəlilli məhəlləsi

**Mollacəlilli məhəlləsi** — Mollacəlilli məhəlləsi əvvəllər Gəncənin yuxarı hissəsində mövcud olmuşdur.Gəncənin yuxarı hissəsində əsasən Ermənilər yaşayırdı ancaq burada üç müsəlman məhəlləsi olub bunlar. Mollacəlilli, Çaylı və Hacıməlikliydi. Sonradan məhəllə 1905-ci ildə indiki yerinə köçmüşdür. Gəncənin salınmış ən son həhəllələrindəndir. 1905 Ermənilərin qırğını nəticəsindən Köçüb gəlmışlər. Məhəllədə Mollacəlilli məscidi hələ də qalır.

## Mənbə

* Fərrux Əhmədov. Gəncənin tarix yaddaşı.

## Həmçinin bax

* Gəncə məhəllələri
* Mollacəlilli məscidi

## İstinadlar
Rəşid Məcidov

**Rəşid Əsəd oğlu Məcidov** () — Azərbaycan və Sovet hərbi xadimi, polkovnik, 1945-ci il mayın 2-də Berlinin alınması zamanı, Brandenburq qapısı üzərində Sovet bayrağını dalğalandırmışdır.

## Həyatı
1908-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakı Sənaye və İqtisadiyyat Texnikimunda təhsil almışdır. 8 nömrəli yetimxanada tərbiyəçi və qabaqcıl pioner idi. Zaqafqaziya SFSR illərində Komsomol regional komitəsinin katibi seçildi. 1933-cü ilin noyabrından — Azərbaycan Komsomolunun Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi olub. Daha sonra Moskvada Ali Partiya Məktəbində təhsilini davam etdirib. Sonra Qaradağ Rayon Partiyası Komitəsinin birinci katibi, Oktyabr rayon təşkilat komitəsinin birinci katibi və Yayımlama Komitəsinin sədri olub. Böyük Vətən müharibəsi dövründə o, 416-cı atıcı diviziyasının siyasi şöbəsinin rəhbəri idi. Diviziyanın tərkibində Mozdokdan Berlinə qədər yol keçib. 1945-ci il mayın 2-də Berlinin alınması zamanı, Berlinin Brandenburq qapısı üzərində Sovet bayrağını dalğalandırmışdır.

Müharibədən sonra Gürcüstan SSR-də Vazianidə artilleriya alayı heyətinin başçısı təyin olunub. O, daha sonra Azərbaycan Milli Diviziyasının siyasi şöbəsinin rəhbəri idi. Bakının Oktyabr rayon komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin inzibati qurumları şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III çağırışında deputat seçilib.

Leykemiyadan əziyyət çəkən Rəşid Məcidov, 1970-ci ildə vəfat etmişdir. 1970-ci ildə Bakıda yerləşən Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

### Şəxsi həyatı
Rəşid Məcidov Mariya İvanova ilə ailə həyatı qurmuş və ömrünün sonuna qədər onunla evli idi. 3 oğlu var. Onlardan ikisi Qarabağ müharibəsində iştirak edib. Böyük oğlu Vladislav xüsusi təyinatlılar qərargahının rəisi, Mikayıl isə Ağdamdakı hərbi sahə xəstəxanasında neyrocərrah idi.

## Təltif və mükafatları
* 1943 —  "Qırmızı Ulduz" ordeni
* 1944 —  "Qırmızı Bayraq" ordeni
* 1944 —  II dərəcəli Vətən Müharibəsi Ordeni
* 1945 —  "Qırmızı Bayraq" ordeni
* 1945 —  I dərəcəli Vətən Müharibəsi Ordeni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Меджидов Рашид Асад-оглы
Fərhan Fərhan

**Fərhan Fərhan** (24 oktyabr 1996) — Bəhreynli üzgüçü. Fərhan Fərhan Bəhreyni 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Fərhan Fərhan birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 50 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 24.61 saniyəlik nəticəsi ilə 58-ci yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi. Fərhan *Ölkələrin Paradın*da Bəhreynin bayraqdarı idi.

## İstinadlar
Rumıniya albanları

**[[Rumıniya]] [[albanlar]]ı** () — Rumıniya ərazisində yaşayan etnik qrup. Rumıniyanın etnik azlıqları siyahısına daxildir. Bu səbəbdən onların hüüuqlarının ifadəçisi olaraq Rumıniya Deputatlar palatasında bir nümayəndəyə sahibdirlər.

## Demoqrafiya
2002-ci ildə Rumıniyada aparılan siyahıya alınmağa görə burada 520 nəfər alban olmasını bildirmişdir. Onlardan 484 nəfəri doğma dilinin alban olmasını birdirmişdir. Ancaq qeyri-rəsmi məlumata görə ölkədə 10 000 alban yaşayır. Onlar əsasən Buxarestdə cəmləşmişdir. Onlar həm də ölkənin digər iri şəhərlərində belə yaşayırlar - Timişoara, Yassi, Kondtansa və Kluj-Napoka.

Burada yaşayan alban ailələrinin böyük qismi provaslavdır. Üstəlik albanlar arasında müsəlmanlar belə mövcuddur. Rumın alimi olan Corc Qriqorinin məlumatına görə 1999-ci ildə Rumıniya müəlmanlarının ümumi sayı 3000 olmuşdur. Onların bir qismi albandır. Ancaq albanların türk və ya tatarlarla sıx bağlılığı sayəsində anları ayırmaq mümkün deyildir.

## Tarixi
Albanların Rumıniya ərazisinə ilk köçü Valaxiya knyazı Mixail Xrabronun hakimiyyəti dönəmində baş tutur. 1595-ci ildə bura 15 000 alban köçürülmüşdür. Buxarestdə ilk alban yaşayış məntəqələri 1628-ci ildə meydana gəlmişdir. 1634-cü ildə alban əsilli Vasile Luku Maldovada şahzadə olmuşdur.

1820-ci ildəki sənədlərdə Buxarestdə olan 90 tacirin Arnaut Kioy şəhəri əsilli olması qeyd edilir. Bu isə böyük ehtimalla onların alban olmasını deməyə imkan verir.

1893-ci ildə Rumıniyada ümumilikdə 30 000 alban yaşayırdı. 1920-ci ildə isə Buxarestdə onların sayı 20 000 təşkil edirdi. Yeni köç dalğası Birinci Dünya müharibəsindən sonra artmışdır. Onların böyük qismi Yuqoslaviya müsəlmanları idilər.

Alban icması komminizm dönəmində represiyaya məruz qalmışdır. Bu addımlar 1953-cü ildən gerçəkləşmişdir. 1989-cu ildə Rumıniya inqilabının baş tutması sayəsində azad fikir və aşkarlıq ölkədə yayılmışdır. Bununla belə 1920-2002-ci illər ərzində Rumıniyada albabların sayı gözə çaypacaq səviyyədə azalmışdır. 1996-cı ildə alban icması Deputatlar palatasında mandat əldə etmişlər.
## İstinadlar
Kiçik Qala küçəsi (Bakı)

**Kiçik Qala küçəsi**  — Bakı şəhərində mərkəzi küçələrdən biri.

## Səfirliklər
**2** - Polşanın Azərbaycan səfirliyi

**44** - İtaliyanın Azərbaycan səfirliyi

**84** - şəxsi emalatxanasıdır Əli Şəmsi

## Film
Brilyant əl

Amfibiya adam (film, 1961)

## Şəkillər

“İçəri şəhər” memarlıq-şəhərsalma kompleksi, Kiçik qala küçəsi.jpg
Ichery Sheher (9).JPG
Houses in old Baku.jpg
Ichery Sheher (7).JPG
Baku 20170506 140010.jpg
Baku KichikGalaStreet16 004 8206.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elektron elm

**Elektron elm** — elmi məsələlərin həlli ilə məşğul olan və lazımi informasiya kommunikasiya infrastrukturuna malik, yüksək sürətli İnternet şəbəkəsi ilə elmi-texniki informasiya və hesablama resurslarına çıxışı olan elmi müəssisə və təşkilatların birgə fəaliyyətini nəzərdə tutan konsepsiyadır.

Elmi fəaliyyət zamanı şəbəkə vasitəsilə çoxlu sayda məlumatları əldə etmək, yadda saxlamaq, emal etmək (yəni hesablamaq, məntiqi nəticə çıxarmaq, mülahizə irəli sürmək, analiz və sintez etmək, dinamikasını tədqiq etmək və s.), daha sonra isə onu lazımi formada təqdim etmək, başqa sözlə, çap etmək, vizuallaşdırmaq, ötürmək və s. tələb olunur. Bütün bunları yerinə yetirmək üçün İnternet əvvəllər mövcud olmayan unikal imkanlar yaradır.
E-elmin əsasını telekommunikasiya, informasiya və hesablama resursları kimi üç əsas komponent təşkil edir. Əlaqələndirilmiş və tənzimlənən bu komponentlər birlikdə elə bir elektron infrastruktur formalaşdırır ki, nəticədə tədqiqat işinin xarakteri tamam dəyişir. Həmin infrastruktur, alimlərə onlayn rejimdə texniki resurslardan birlikdə və əlaqəli şəkildə istifadə etmək imkanı verir, hesablama resursları və verilənlər arxivi kimi əsas tədqiqat alətlərindən istifadəsini sadələşdirir.

## Elektron elmin xüsusiyyətləri
* elmi fəaliyyət qloballaşır, əldə olunmuş məlumatlar bölüşdürülür;
* ənənəvi elmi nəşrlərin yerini e-nəşrlər, veb-saytlar tutmağa başlayır;
* elektron elmi kitabxanalar şəbəkəsi yaradılır;
* müxtəlif bilik sahələri üzrə xüsusi onlayn mühitlər formalaşır.

## Mənbə
* İnformasiya cəmiyyəti problemlər, 2012: İNTERNETİN MAHİYYƏTİ, XÜSUSİYYƏTLƏRİ VƏ TƏSİR İMKANLARINA DAİR
BƏZİ BAXIŞLAR*
Disk

**Disk** (yunan. δίσκος (*Diskos*) — metaldan və ya plastik kütlədən hazırlanmış, səthi maqnit materialı ilə örtülmüş dairəvi lövhə. İnformasiya bu lövhənin üzərinə sektorlara bölünmüş konsentrik cığırlar şəklində yazılır.

Əyilən plastikdən (*əyilgən disk*) və ya əyilməyən metaldan (*sərt disk*) hazırlanmış, üzərinə maqnit materiallı örtük çəkilmiş və müəyyən elektrik təsiri nəticəsində rəqəmsal (*ikilik*) formatda yazılmış informasiyanı özündə saxlaya bilən dairəvi lövhə. Bir çox kompüterlərdə disk, informasiyanı daimi və ya uzun müddətli saxlamaq üçün əsas vasitədir. Diskin maqnit örtüyünü zədələnmədən və çirklənmədən qorumaq lazım olduğundan əyilgən disk (*5,25 düymlük*) və ya mikrodisk (*3,5 düymlük*) qoruyucu plastik örtüyə salınır. Yüksək dəqiqlikli məmulat olan sərt disk möhkəm korpusa salınır ki, onu da toz olmayan yerdə açmaq olar. Kompüterlərdə bu növ disklərdən istifadə olunur: əyilgən disklər, mikrodisklər, sərt disklər, çıxarılıb-taxılan sərt disklər, Bernulli diskləri kimi çıxarılıb-taxılan kartriclər.

## Mənbə
*Физико-математическа и техническа енциклопедия", том 1, АИ "Проф. Марин Дринов, София, 1990
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Həmçinin bax
*Sərt disk
*CD-ROM
*DVD
Kirill Moskalenko

**Kirill Semyonoviç Moskalenko** (; ) — sovet hərb xadimi, ikiqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1943, 1978).

## Hərbi rütbələri
* polkovnik (16.08.1938)
* kombriq (04.1940)
* general-mayor (6.06.1940)
* general-leytenant (19.01.1943)
* general-polkovnik (19.09.1943)
* ordu generalı (3.08.1953)
* Sovet İttifaqı marşalı (11.03.1955)

## Mükafatları

* İki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (23.10.1943; 21.02.1978);
* 7 dəfə "Lenin" ordeni (22.07.1941, 23.10.1943, 6.11.1945, 7.03.1962, 10.05.1972, 21.02.1978, 10.05.1982);
* "Oktyabr inqilabı" ordeni (22.02.1968)
* 5 dəfə "Qırmızı bayraq" ordeni (07.04.1940, 27.08.1943, 03.11.1944, 15.11.1950, 28.01.1954);
* 1-ci dərəcəli "Suvorov" ordeni (28.01.1943, 23.05.1943);
* 1-ci dərəcəli "Kutuzov" ordeni (29.05.1944, 25.08.1944);
* 1-ci dərəcəli "Boqdan Xmelnitski" ordeni (10.01.1944);
* 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni (06.04.1985);

## Əsərləri
* К. С. Москаленко. На Юго-Западном направлении.— М.: Наука, 1969.
* маршал К. С. Москаленко. Провал контрнаступления немецко-фашистских войск под Киевом в ноябре 1943 года // "Военно-исторический журнал", № 3, 1972. стр.61–69

## Ədəbiyyat
* Линия адаптивной радиосвязи— Объектовая противовоздушная оборона/ [под общ. ред. Н. В. Огаркова].—М.:Военное изд-во М-ва обороны СССР, 1978.— 686с.— (Советская военная энциклопедия: [в8т.]; 1976–1980, т.5).
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегииИ. Н. Шкадов.—М.:Воениздат, 1988.— Т.2 /Любов — Ящук/.— 863с.—100 000 экз.—.
* Великая Отечественная война 1941–1945. Энциклопедия/ под ред. М. М. Козлова.—М.:Советская энциклопедия, 1985.— 832с.—500000 экз.
* Маршалы Советского Союза: личные дела рассказывают. М., 1996.
* маршал А. М. Василевский. Более полувека в строю (к 70-летию маршала Советского Союза К. С. Москаленко) // "Военно-исторический журнал", № 5, 1972. стр.44–48

## İstinadlar
Kastronu öldürməyin 638 yolu

**Kastronu öldürməyin 638 yolu** (ing.*638 Ways to Kill Castro*) — Channel 4 kanalı üçün hazırlanan, Kuba lideri Fidel Kastro'ya, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi və müxalifləri tərəfindən təşkil edilən sui-qəsdlərdən bəhs edən sənədli film.

## İstinadlar
UEFA Yubiley Mükafatları

**UEFA Yubiley Mükafatları** – UEFA-nın yaranmasının 50 illik münasibətiylə verilən mükafat. UEFA 2004-cü ildə ona bağlı olan federasiyalardan son 50 ilə damğa vurmuş futbolçuların adını seçməsini istədi. Federasiyaların seçdiyi 52 futbolçu 2003-cü ildə (1954–2003) UEFA tərəfindən mükafatlandırıldı.

## Mükafatı qazananlar
Qalib olmuş 52 futbolçu həmçinin **Qızıl oyunçular** kimi də tanınır. Qaliblərin adı 2003-cü ilin noyabr ayında açıqlandı və UEFA tərəfindən rəsmən tanındı.

* – Panayot Pano
* – Koldo
* – Xoren Oqanesyan
* – Herbert Prohaska
* – Anatoli Banişevski
* – Sergey Aleynikov
* – Pol Van Himst
* – Safet Suşiç
* – Hristo Stoiçkov
* – Davor Şuker
* – Sotiris Kayafas
* – Yozef Masopust
* – Maykl Laudrup
* – Bobbi Mur
* – Mart Poom
* – Abraham Lokin
* – Yari Litmanen
* – Jüst Fonten
* – Murtaz Xurçilava
* – Fritz Ualter
* – Vasilis Hatzipanaqis
* – Ferents Puşkaş
* – Asqeyr Siqurvinsson
* – Conni Caylz
* – Mordexay Şpiqler
* – Dino Zoff
* – Sergey Kvoçkin
* – Aleksandr Starkov
* – Rayner Hasler
* – Arminas Narbekovas
* – Lui Pilo
* – Darko Pançev
* – Karmel Busuttil
* – Pavel Çebanu
* – Yohan Kroyff
* – Corc Best  
* – Rune Bratset
* – Vlodzimej Lubaaski
* – Eysebio
* – George Haci
* – Lev Yaşin
* – Massimo Bonini
* – Denis Lou
* – Draqan Djayiç
* – Yan Popluqar
* – Branko Oblak
* – Alfredo Di Stefano
* – Henrik Larsson
* – Stefan Şapyuisat
* – Hakan Şükür
* – Oleq Bloxin
* – Con Çarlz

## İstinadlar
Xatanqa körfəzi

**Xatanqa körfəzi** — Laptevlər dənizində, Xatanqa çayının mənsəbində formalaşan körfəz. Körfəzin uzunluğu 200&nbsp;km, maksimal eni isə 50&nbsp;km təşkil edir.  Böyük Beqiçev adası körfəzi iki hissəyə bölür:Şimali (eni 13&nbsp;km) və Şərqi (eni 8&nbsp;km). Körfəzin maksimal dərinliyi 29 metrdir. Sahilləri hündür və qayalıdır. Körfəzdə maksimal qaparma 1,4 metrdir. Körfəzin qərbində Kojevnikov buxtası yerləşir. İlin böyük qismi buzla örtülüdür. Körfəz ərazisinin böyük bir qismi Krasnoyarsk diyarı az qismi isə Saxa ərazisinə daxildir.

Körfəzə çoxlu çay axır: Xatanqa, Böyük Balaxnya, Tikyan-Yoryax, Semieriskyay çayı, Sanqa-Yoryax, Novaya, Podkamennaya və digərləri.
## İstinadlar
Hacı Qayıb məscidi

**Hacı Qayıb məscidi** — 1898-ci ildə tikilmiş və İçərişəhərdə yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Sovet işğalından sonra məsciddə ibadət dayandırılıb. Hazırda yaşayış evi kimi istifadə olunur.

## Tarixi
Hacı Qayıb məscidi 1898-ci ildə Hacı Qayıbın sifarişi ilə İçərişəhər ərazisində Mirzə Mənsur, 41 ünvanında tikilib. Məhəmməd məscidi yaxınlığında yerləşir və binanın baş fasadı cənub-qərbə baxır. Məscid klassik üslubdadır, bir mərtəbəlidir və minarəsi yoxdur. Fasadın cənub-şərq divarında Mirzə Mənsur küçəsi tərəfdə yerləşən portalının divarı üzərində kitabə mövcud olub. 

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi. 1935-1937-ci illərdə məscidin divar yazıları və üzərində olan kitabələr məhv edilib. Qapısı ilə pəncərəsinin yeri dəyişdirilib. 1976-1978-ci illərdə məscidin binası mənzilə çevrilib və onun daxili həyətinin forması da dəyişdirilib.  

1986-1988-ci illər ərzində aparılmış təmir bərpa işlərindən sonra fasadı indiki klassik görkəmə salınıb. 

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Hazırda yaşayış mənzili kimi istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Hacı Qayıb hamamı
* Hacı Bani məscidi
* Xanlar məscidi

## İstinadlar
Dərs (film, 2015)

***Dərs*** filmi rejissorlar  Rafiq Əliyev və Cavid Təvəkkül tərəfindən 2015-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Ekran əsəri uşaqların məktəb və şəxsi həyatlarından bəhs edir. Filmdə əsas rolları Tamerlan Ağayev, Aliyə Əliyeva, Rəşid Əliyev, Ayna Zərbəliyeva, Camal İbrahimov və Kamal İbrahimov ifa edirlər.

## Məzmun
Ekran əsəri məktəb həyatından, yeniyetmə məktəblilərin qarşılıqlı münasibətlərindən, dostluğa və həyata baxışlarından, bu baxışların formalaşmasından bəhs edir.

## Maraqlı faktlar

Filmin beynəlxalq təqdimatı 34-cü Münhen Film Festivalında baş tutub.

## Festival və mükafat

2016-cı ildə 25-ci “Kinoşok” beynəlxalq film festivalının “KinoMalıŞok” proqramının “Ən yaxşı film” nominasiyasında qalib olub.

## Rollarda

Tamerlan Ağayev — Xalid
Aliyə Əliyeva — Çinarə
Rəşid Əliyev — Asif
Ayna Zərbəliyeva — Solmaz
Camal İbrahimov — Oqtay
Kamal İbrahimov — Orxan
Nazim İbrahimov
Mənsurə Əhmədova
Rasim Cəfər

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid

Filmi izlə
Dursun Əhmədov

**Dursun Əhməd oğlu Əhmədov** () — Sovet İttifaqı Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, 1950-1952-ci illərəd Belorusiya SSR Volkovısk Şəhər Xald Deputatları Sovetinin deputatı.

## Həyatı
Dursun Əhməd oğlu Əhmədov Gürcüstan SSR Borçalı qəzasının Qaçağan kəndi dünyaya gəlmiş, uşaqlığı və ilk gənclik illərini Borçlıda yaşamaışdır. 1950-ci ildə Sovet İttifaqı Silahli Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmətə çağrılmış və həyatının 3 ili Belorusiya SSR-in Volkovısk şəhərində keçmişdir. 1953-ci ildən sonra Borçalıya. Qaçağan kəndi dönmüş və ömrünün sonuna qədər  Qaçağan kəndində yaşamışdır.

## Söykökü
## Fəaliyyəti
1941-ci ildə Qaçağan kənd orta məktəbini bitirən yeniyetmə Dursun Əhmədov Qaçağan "Kommunizm" Kolxozunda əmık fəaliyyətinə başlamışdır. O, zəmətsevər və təşşəbüskar olduğunu üçün 1944-cü ildə manqa başçısı təyin edilir.

1949-1952-ci illərədə Belorusiya SSR Qrodnı vilayəti Volıkovısk rayonunda dislokasiya olunan SSRİ Silahlı Qüvvələri Quru Qoşunları 28-ci Ümumqoşun Ordusu 6-cı Qvardıya tank Diziyasında həqiqi hərbi xidmət keçmişdir.
1949-cu ildə D.Əhmədovun başçılıq etdiyi manqa "Trabzon" tütünü becərərk, yüksək məshuldarlıq əldə edir. Bu məsuldarlıq göztəricisi bütün Sovet İttifaqı üzrə birinci yerdə idi. Bu əmək fəaliyyətinə görə SSRİ dövlət rəhbərliyi D.Əhmədova Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı verdi.

8 iyul 1950-ci ildə Dursun Əhmədov hərbi xidmətdə olduğu zaman, hərbi keçid zamanı 6-cı Qvardiya tank Divizyasının komandanı onu hərbi sıra pönünə dəvət edərək, rəsmi şəkildə bildirmişdir ki, SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3 mart 1949-cu il tarixli fərmanı ilə, ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı verlmiş və o, "Oraq və Çəkic" medalı ilə təltif edilmişdir. Dursun Əhmədov Sovet İttifaqı Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı alanda cəmi 19 yaşında idi.

1950-ci ildə xidmətlərinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə, Sovet İttifaqının ən yüksək mükafatlarından biri olan "Lenin ordeni" ilə təltif edilmişdir.

1950-ci il Sovet İttifaqnda yerli Sovetlərə keçirilən seçkilərdə Dursun Əhmədov Volkovısk Şəhər Xalq Deputatları Soveetinin deputatlığına namizəd irəli sürülmüş və o Beloruisiya SSR Volkovısk Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilmişdir.

D.Əhmədov 1950-1952-ci illərdə xalq deputatı kimi dəfələrlə Belorusiya KP Mərkəzi Komitəsinin və digər ümumrespublika tədbirlərində dəflərlə iştirak etmişdir.

1952-ci ildə Dursun Əhmədov doğma Qaçağan kəndinə qayıtmış və təqaüdə çıxana qədər Qaçağan Dövlət Südçülük-Tərəvəzçilik Təsərüffatında işləmişdir.

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı kimi D.Əhmədov daima Gürcüstan KP MK-nın, Gürcüstan KP Marneuli Rayon Komitəsinin tədbirlərində yerli əhaliyi təmsil etmişdir.

## Ədəbiyyat
*"Qaçağan eli". Təfəkkür nəş. 2002, Bakı.

## İstinadlar
Təngərüdçay

**Təngərüdçay** – başlanğıcını Talış silsiləsinin Şindan qalası zirvəsindən götürür və Astara rayonunun Şahağacı kəndi yaxınlığında Xəzər dənizinə tökülür. Çay dərəsi Talış dağlarının Peştəsər və Buravar silsilələrini kəsir. Burada çay dərin və dik yamaclı dərələr əmələ gətirir. Onun illik orta su sərfi 2,92 m³/san-dir ki, bunun da 30%-i yaz, 38%-i yay, 42%-i payız, 20%-i qış fəslinə düşür. Çayın ən çox sulu dövrü oktyabr-noyabr aylarına təsadüf edilir. Daşqınlar aprel ayına qədər davam edir.

"Təng" - talış dilində "dar", "ensiz", "ru, rud" isə "çay deməkdir. Ensiz çay dərəsinə malik olduğu üçün yerli əhali tərəfindən çaya bu ad verilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dursun

**Dursun** — Kişi adı.

* Dursun Hüseynov — tibb elmləri doktoru, professor.
* Dursun Əhmədov — Belorusiya SSR Volkovısk Şəhər Xald Deputatları Sovetinin deputatı.
* Dursun Acar —
* Dursun Hümbətov —
Covanni Maria Ancolello

**Covanni Maria Ancolello** – Venesiya səyyahı.

## Həyatı
1470-ci ildə Ancolello osmanlı sultanı II Mehmed tərəfindən əsir götürülərək İstanbula gətirilmişdir. Osmanlılarla Ağqoyunlular arasında baş vermiş döyüşlərdə, həmçinin Fateh sultan Mehmedin digər yürüşlərində iştirak etmişdir. 1475–81-ci illərdə Osmanlı dövlətində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1484-cü ildə Venesiyaya qayıtmış, 1507-ci ildə isə Səfəvilər dövlətinə gəlib 7 il burada yaşamışdır.

## Əsərləri
Ancolellonun ən məşhur əsəri "İranda Uzun Həsənin həyatı və əməllərinin qısa hekayəsi"dir. "Türk tarixi" adlı əsəri Osmanlı tarixinin 1300–1520-ci illərini əhatə edir. "Eyriboz səyahət naməsi"ndə isə Ancolello Osmanlı dövlətinin hökumət və ordu strukturu haqqında məlumat verir. Onun əsərləri Osmanlı, Ağqoyunlu və Səfəvi tarixi üçün mühüm mənbədir.

## İstinadlar
Caypur

**Caypur** — Hindistanın şimal qərbində şəhər. Racəstan ştatının inzibati mərkəzi.

## Əhalisi
Əhalisi 2,9 milyon nəfərdir (2007).

## Coğrafiyası
Aravalli silsiləsinin ətəklərində, 431 m hündürlükdə yerləşir. İri nəqliyyat qovşağı və  beynəlxalq aeroportdur.

## Tarixi
Əsasını 1728-ci ildə, 12-ci əsrdə bu torpaqları işğal etmiş racput tirələrindən birinin nümayəndəsi – Amber maharacəsi II Cay Sinqh qoymuşdur. Moğol imperiyasının vassalı olmuş Caypur racəliyinin eyniadlı yeni paytaxtı kimi yaradılmışdır. 1947-ci ildə Hindistan müstəqilliyik qazandıqdan sonra Caypur Racəsthan ştatının inzibati mərkəzi oldu (1948).

## Memarlığı
Divarlarla əhatə olunmuş köhnə şəhərin memarlığında çəhrayı qumdaşıdan çox istifadə edildiyi üçün Caypur “çəhrayı şəhər” kimi məşhurdur. Onun düzgün planlaşdırılması qədim hind memarlığı ənənələrinin (düz bucaq altında kəsişən geniş küçələr dünyanın 4 cəhətinə istiqamətləndirilmişdir) davamıdır: Hava-Mahal sarayı (“Küləklər sarayı”; 18-ci əsrin 2-ci yarısı) orijinaldır: onun ornamentli fasadında 953 pəncərə var. Çandra-Mahal sarayı (18-ci əsr; hazırda Caypur maharacəsinin muzeyi), Cantar-Mantar rəsədxanası (1728–34), bağlar, fəvvarələr və s.-nin daxil olduğu şəhər sarayı kompleksinin (köhnə Caypur meydanının 1/7 hissəsi) qəribə üslubunda racput və moğol memarlığının elementləri birləşir.

Şəhər divarları xaricində 19–20-ci əsrə aid evləri olan Caypurun yeni hissəsi yerləşir. Şəhərdə Racəstan universiteti (1947); 50-yə yaxın kollec (o cümlədən kənd təsərrüfatı, tibb, mühəndislik və s.); Albert muzeyi (1876, 1886-cı ildə açılmışdır; -miniatür, xalça, silah və s.-dən ibarət kolleksiya) fəaliyyət göstərir. Caypur Hindistanda kriket mərkəzlərindən biridir. “Savay Mansinqx” stadionunda (təqr. 30 min tamaşaçı tutur) 1987 və 1996-cı illərdə kriket üzrə Dünya kuboku yarışları keçirilmişdir.

## Sənayesi
Mühüm sənaye-ticarət mərkəzidir. Kimya, elektrotexnika, sement, şüşə-saxsı, yüngül (o cümlədən pambıq parça), yeyinti sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir. Caypur Hindistanda qiymətli və yarım qiymətli daşların və əlvan daşların emalı üzrə ən iri mərkəzdir. Bədii sənətkarlıq (zərgərlik məmulatlarının rəngkarlıq miniatürlərinin, xalçaların hazırlanması; zərbetmə, fil sümüyü və daş üzərində oyma və s.); turizm inkişaf etmişdir. Caypurun yaxınlığında Amber şəhərinin iç qalasında, racəstxan knyazlarının sarayı (16-cı əsrin sonu – 17-ci əsr), Cayqarx istehkamı, çariça Sisodinin bağları, Qalta məbəd kompleksi (18-ci əsr, divar naxışları) var.

## Qalereya

Vishnu Narayan Temple Jaipur.JPG|Birla Mandir, Caypur
Jaipur 03-2016 04 Amber Fort.jpg|Amber qalası
1985.04.15 31 Fort Amber India.jpg|Amber qalası
Sangheji jain temple,sanganer,jaipur.JPG|Sanqaner
Jaipur 03-2016 05 Amber Fort.jpg|Amber qalası
Jaipur, India, Downtown Jaipur.jpg
Jaipur, India, City Palace, Halls.jpg
Courtyard of Amer Fort, India.jpg
Jaipur, India, Streets.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Caypur şəhərinin rəsmi internet saytı
Anbar gənələri

**Anbar gənələri**, taxıl gənələri, un gənələri (Acaroidea, yaxud Tyroglyphoidea) – akariformlar dəstəsindən gənələr fəsiləüstlüyü.

## Ümumi məlumat
Uzunluğu 0,2–1,2 mm-dir. Yarımşəffaf, ağımtıl rəngli bədəninin örtüyü zəif skeletləşmiş, yumşaqdır. Ağız aparatı gəmirici tiplidir. Dünyada 200-dən çox, Azərbaycanda 27 növü var. Torpaqda, çürümüş üzvi qalıqlarda, heyvan yuvalarında və s. yaşayır. Saprofaqdırlar. Sürətli artma (4 gündən bir neçə həftəyədək), yüksək məhsuldarlıq (ayrı-ayrı növlər sutkada 40-adək, cəmi 700-dən çox yumurta qoyur) əlverişli şəraitdə onların külli miqdarda artmasına səbəb olur. İnkişaf tsikli yumurta, sürfə, 2–3 nimfa fazası və cinsi yetkin fərd mərhələlərindən ibarətdir. Anbar gənələrinin bəzi növləri üçün nimfa mərhələsində qidalanmayan, xarici təsirlərə davamlı, xüsusi hipopusların olması səciyyəvidir. Hipopuslar anbar gənələrinin müxtəlif yerlərdə məskunlaşmasına və əlverişsiz şəraitə davam gətirməsinə xidmət edir. Anbar gənələri dəni, dən məhsullarını və yemi korlayır, pendirin, quru meyvələrin üstündə məskunlaşır, müxtəlif bitkilərinsoğanaqlarını zədələyir, şərabçılıq və şampinyon təsərrüfatlarına zərər verir; allergenlər mənbəyidir. Gənələrin qida ilə insan mədə-bağırsağına düşməsi kəskin bağırsaq pozulmaları ilə müşayiət oluna bilər.

## İstinadlar
Aleyrodidlər

**Aleyrodidlər və ya ağqanadlılar yarımdəstəsi**-() Buğumayaqlılar tipinin Həşəratlar sinfinin Bərabərqanadlılar dəstəsinə aid olan yarımdəstə.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xeyirlə şərin rəqsi (film, 2015)

**Xeyirlə şərin rəqsi** filmi rejissor Yavər Rzayev tərəfindən 2016-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Filmin süjet xətti dünyaca məşhur xəfiyyə Dronqonun Azərbaycanın dağlıq rayonundakı bir qəsəbədə baş verən müəmmalı hadisəni araşdırması üzərində qurulub. Filmdə əsas rolları İlqar Muradov, Məbud Məhərrəmov, Qurban İsmayılov, Şükufə Yusupova və Rasim Cəfər ifa edirlər.

## Məzmun
Filmin süjet xətti dünyaca məşhur xəfiyyə Dronqonun Azərbaycanın dağlıq rayonundakı bir qəsəbədə baş verən müəmmalı hadisəni araşdırması üzərində qurulub.

## Film haqqında
Film Çingiz Abdullayevin "Quba kapriççiosu" əsəri əsasında çəkilmişdir.

## Rollarda
:İlqar Muradov — Dronqo
:Məbud Məhərrəmov — Boris
:Qurban İsmayılov — Əlisa
:Şükufə Yusupova — Ofeliya
:Rasim Cəfər — Tufan
:Səbinə Məmmədova — Fatimə
:Natella Əlizadə — Aynur
:Münəvvər Əliyeva — Elza
:Cavanşir Hadıyev — müstəntiq
:Şövqi Hüseynov — Qulam
:Şəbnəm Hüseynova — Qulamın yoldaşı
:Firdovsi Atakişiyev — Səməd
:Əjdər Zeynalov — Zinur
:Ayşad Məmmədov — Asif
:Füzuli Hüseynov — naməlum kişi
:Məzahir Süleymanov — Semyon İzrailoviç
:Cahangir Zülfüqarov — Milman
:Emiliya Əzimova — Milmanın yoldaşı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Bakı gəvəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar" CR B1ab (i, ii, iii, iv, v). Regional IUCN Statusu - CR B1ab (i, ii, iii, iv, v).

## Botaniki xarakteristikası
Gövdəsiz, cüzi tüklü qabarmış, 5-15 sm hündürlükdə, otvari çoxillik bitkidir. Yarpaqları 4-22 sm uzunluğunda, 12-20 cüt, yumurtavari, dəyirmi-yumurtavari və ya uzunsov-ellipsşəkillidir. Salxım çiçək qrupu 4-6 çiçəklidir. Kasacıq borucuqlu, xətti-bizvari dişlidir, borucuğa nisbətən 4 dəfə kiçikdir. Tac 30&nbsp;mm uzunluğunda; Lövhə bayraqvari, oval şəklindədir və ya tərs yumurtavari, uzunsov ellipsşəkillidir, tünd-qırmızı, qəhvəyidir. Yumurtalıq 8 sm uzunluğunda, tüklü, uzun ayaqcıqlıdır. Paxlameyvələri dairəvari, 2,5 sm-dək, yumurtavari, uzunsov-ellipsşəkilli, şişkin, hər iki ucu sivrilənmiş, təpə hissədə 2&nbsp;mm-dək çıxıntılı və ikiyuvalıdır.

## Ekologiyası
Çiçəkləmə, meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyun aylarına təsadüf edir. Quralığa və duzlaşmaya nisbətən davamlı, işıqsevən, toxumla çoxalan, taxıl müxtəlifotlu qruplaşmalarda rast gəlinir. Populyasiyanın sayı azdır və azalmaqda davam edir. Məhdudlaşdırıcı amillər antropogen amillər (bağ tikintiləri), yayıldığı ərazilərin texnogen təsirlərə məruz qalmasıdır. Hazırda növün mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir, prioritet endemik növüdür. Abşeronda (Mərdəkan, Şüvəlan, Buzovna, Novxanı qəsəbələri, Xırdalan şəhəri ətrafında) yayılmışdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Quba gəvəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" – VU D2. Azərbaycanın nadir, prioritet endemikidir. Regional IUCN statusu - VU D2.

## Botaniki xarakteristikası
5-7 sm hündürlükdə, çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqlar 8-12 cüt xırda, uzunsov-yumurtavari, küt, zəif xovlu (tüklü) yarpaqcıqlıdır. Çiçəklər oturan, sıx 5-15 çiçəkli salxım qrupundadır. Kasacıq borucuqlu, qaratüklü, dişilidir; dişləri borucuqdan nisbətən 3-4 dəfə qısadır. Tac parlaq, bənövşəyi-göy, uzunsov bayraqlıdır. Paxlameyvələr təxminən 8 mm uzunluğunda, yarıyumutavari, çox qısa ayaqcıqlarda, yüngül uzunvari və qabarmış ağ tükcüklüdür.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyun aylarına təsadüf edir. Quralığa nisbətən davamlıdır (mezokserofit), işıqsevəndir (heliofit), toxumla çoxalır, alp çəmənliklərində və cənub yamaclarının otlaqlarında, taxıl-müxtəlifotlarla qruplaşmalarda rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazın Quba sahəsi (Qrız kəndi ətrafı) və şərq hissəsi (Şamaxı rayonu — Göylər kəndi ətrafı).

## Sayı və tendensiyası
Antropogen amillər populyasiyanın sayının azalmasını sürətləndirir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen təsir (otarılma, tapdalanma, biçənək), populyasiyasının az olması, otarılma nəticəsində torpaqlarda gedən eroziya.

## Mühafizə tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbirləri hazırlanmışdır. Bitidiyi ərazidə yasaqlıq təşkil etmək, növün yeni areallarını aşkar etmək, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, botanika bağlarında introduksiya etmək təklif olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Koçi birəotu

**Koçi birəotu** (lat. *Pyrethrum kotschyi* Boiss.) Asterkimilər — (*Asteraceae* Dumort.) fəsiəsinə aid bitki növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "*Nəsli kəsilməyə həssas olanlar*" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın **nadir** növüdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Əsasında çoxbudaqlı, 15–25 (30) sm hündürlükdə, alçaqboylu yarımkolcuqdur. Yarpaqları barsız zoğlarda və aşağıdakı uzun saplaqlarda, demək olar yarpaq ayası ilə bərabərdir, saplaqlarla bir yerdə 1,5–3 mm uzunluğunda; orta gövdə yarpaqları lələk və ya üç yerə bölünmüş şəkildə, yuxarı yarpaqları bütöv, xətlidir. Səbətləri tək olur. Dilşəkilli çiçəkləri ağ rəngli, 10 mm uzunluğunda, 4 mm enindədir. Toxumcuqların diş tacı uzun, çəp şəkildə kəsilib və ya qulaqvari formadadır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəklənmə və meyvəgətirmə dövrü iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır. Alp qurşağındakı qayalıqlarda rast gəlinir, quraqlığa davamlı (kserofit), işıqsevən bitkidir (heliofit).

## Yayılması
Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şahbuz rayonu – Keçəldağ və Naxçıvançay ilə Arpaçay arasında).

### Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın ehtiyatı azdır. Yeganə lokalitetində mənfi təsirlərə həssaslıq müşahidə olunur.

### Məhdudlaşdırıcı amillər
Məhdud halda yayılması, populyasiyanın zəif təkrar edilməsi, antropogen və zoogen təsirlərdir.

### Mühafizə tədbirləri
Zəngəzur Milli Parkı ərazisində yayıldığı sahələrin xüsusi nəzarət altına alınması, növün müasir vəziyyətinin öyrənilməsi, yeni yayılma sahələrinin aşkar ediməsi, introduksiyası, toxum bankında saxlanılması təklif olunur.

## Sinonimləri
*[[Tanacetum kotschyi]]* (Boiss.) Grierson

## İstinadlar
Karsidaridlər

**Karsidaridlər fəsiləsi**-() Buğumayaqlılar tipinin Bərabərqanadlılar dəstəsinə aid olan fəsilə.

## Xarici quruluşu
Bir çox əlamətlərinə görə psillidlərə bənzəyir. Bığcıqları basıq, yanlardan enlidir, uzun qıllarla sıx örtülmüşdür. Qabaq qanadlar ucda küncvaridir, damarlarında iki sıra qıllar var.

## Həyat tərzi
Əsasən paleotropiklərdə yayılmışlar. 

## Yayılması
Fəsilənin tərkibinə 2 yarımfəsilə və 30 cins daxil olur. Qafqazda, o sıradan Azərbaycanda 2 növü qeydə alınmışdır – əncir yarpaqbirəciyi (Homotoma ficus L.) və Homotoma viridis. Bu sonuncu da əncirə ziyan vurur.

## Təsnifatı
*  
* 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbayvcanın heyvanlar aləmi, II cild. Bakı, Elm, 2004

## Xarici keçidlər
* Carsidaridae

## Həmçinin bax
Astragalus caraganae

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar" – CR B1ab (i, ii, iii)c(i)+2ab(i, ii, iii)c(i). Azərbaycanın nadir, endemik növüdür. Regional IUCN Statusu — CR B1ab (i, ii, iii)c(i)+2ab(i, ii, iii)c(i).

## Botaniki xarakteristikası
Çoxsaylı düzduran gövdəli, 20–50 sm hündürlükdə, çoxillik bitkidir. Yarpaqcıqları 16–27 cütdür, uzunsov-ovalvaridir, üzəri çılpaq, alt hissəsi sıx məxməri tükcüklüdür. Yumurtalığı uzunsov, ayaqcıqlıdır. Salxımı qısa, 4–6 seyrək çiçəklidir. Paxlası düzdür, seyrək tükcüklü, buruncuqlu və ikiyuvalıdır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə may, meyvəvermə iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Kserofit bitkidir. Orta dağ qurşağında, quru daşlı yamaclarda, qayalı ərazilərdə rast gəlinir.

## Yayılması
Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şahbuz rayonu — Qarababa, Badamlı, Kükü kəndləri ətrafı və Keçəldağ).

## Sayı və tendensiyası
İtmə təhlükəsi altında olan yeganə lokaliteti mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Populyasiyanın zəif təkrarlanması, ekoloji və antropogen təsirlərdir.

## Mühafizə tədbirləri
Təbiətdəki vəziyyəti böhran həddə çatmış və nəsli kəsilmə ehtimalı olan növ kimi Zəngəzur Milli Parkı və Arpaçay Dövlət Təbiət Yasaqlığı ərazisində yayıldığı sahələr xüsusi nəzarət altına alınmalı və təbii populyasiyaları mühafizə olunmalıdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nominal qiymətləndirmə

**Nominal qiymətləndirmə**  - Qiymətli kağızın dəyərini göstərmək üçün (əməliyyat həyata keçirmək məqsədi ilə deyil) qeyd olunan qiymət. 

**Nominal** - Qiymətli kağızın, kağız pulun, yaxud sikkənin üzərində göstərilən dəyəri, ilkin dəyəri. Qiymətli kağızın nominal dəyəri, adətən, onun bazar dəyərindən fərqli olur. Bazar dəyəri nominal dəyərdən yuxarı olan qiymətli kağızlar ajio, əks halda isə disajio adlanır. Bir sıra ölkələrdə qiymətli kağızların nominal dəyəri göstərilmədən emissiya oluna bilər. Bəzi ölkələrdə isə qiymətli kağızın minimum nominal dəyəri müvaﬁq qanunvericilik əsasında müəyyənləşdirilir.

**Nominal dəyərsiz** - Heç bir nominalı olmadan buraxılan səhmlərdir. Nominal dəyər təmsil etdikləri satış dəyərinə və ya baza aktivlərinə heç bir aidiyyəti olmayan səhmlərin nominal və ya üzərində göstərilən dəyəridir. Səhmin dəyərinin nominal dəyərdən aşağı düşməsi kimi xoşagəlməz hallarda nominal dəyərli səhmlər səhmdarlara qarşı məsuliyyətin yaranması imkanının qarşısını almır.

**Nominal faiz dərəcəsi** -  İnﬂyasiya nəzərə alınmadan hesablanmamış cari faiz dərəcəsidir. İnﬂyasiya nəzərə alındıqda nominal faiz dərəcəsindən real faiz dərəcəsini əldə etmək olar: 

(1 + r)(1 + i) = (1 + R) 

**<big>R</big>** – nominal faiz dərəcəsi 

**<big>r</big>** – real faiz dərəcəsi 

**<big>i</big>** – inﬂyasiya səviyyəsi. 

**Nominal istiqraz**  - Nominal dəyəri ilə yerləşdirilən və ya təkrar bazarda satılan istiqrazdır. Adətən, belə istiqrazlar borcun azaldılması məqsədilə buraxılır və keçmiş borcun aşağı faiz dərəcəsinə və ya uzun ödəniş müddətinə malik yeni nominal istiqraz ilə dəyişdirilə bilməsi üçün alternativ imkan yaradır. 

## Mənbə:
Xəzər monosifonu

**Xəzər monosifonu** (Elmi adı — *Monosiphon caspicus*) — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu Populyasiya "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir Xəzər endemikidir.

## Qısa morfoloji təsviri
Tallom qaytanvari, qarşı-qarşıya və ya növbəli budaqlanmış, bütün tallom boyu aydın görünən 14 sm uzunluqda və 5&nbsp;mm qalınlıqda mərkəzi oxa malikdir; substrata rizoidlərlə yapışır. Köndələn kəsikdə mərkəzdə 200 sm diametrli, qalın qılaflı böyük hüceyrə görünür ki, o əvvəlcə bir neçə sıra nisbətən kiçik hüceyrələrlə, sonradan daha kiçik hüceyrələrlə əhatələnmiş olur, bunlar əsasən oxdan və müxtəlif sırada yerləşən hüceyrələrdən çıxaraq onu əhatə edən periferik saplarla sıx şaxələnmiş dəstələrdə birləşir. Periferik sapların əsasında olan hüveyrələr silindirikdir, yuxarıda ellipsvari, uc hissədəki hüceyrələr armudvari və ya şarvaridir, çox iridir, 40–60 sm dimaterindədir. Periferik sapların əsasında olan bazal silinrik hüceyrələrdən əsl rəngsiz tükcüklər inkişaf edir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Daşlarda, balıqqulağı və bitki substratlarında 0–19 m dərinlikdə rast gəlinir. Tək-tək fərdlər kimi rast gəlinir, kolluq əmələ gətirmir.

## Yayılması
Bakı arxipelaqı (Gil adası) ərazisidir.

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyası hal-hazırda azdır və itmə təhlükəsi altındadır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Naməlumdur.

## Mühafizə tədbirləri
Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi və mütəmadi monitorinqlərin aparılması vacibdir.

## İstinadlar
Ətrəngi birəotu

**Ətrəngi birəotu** (Elmi adı — *Pyrethrum carneum*) — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c + 3c. Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 25–80 (100) sm hündürlükdədir. Aşağı yarpaqları uzun saplaqlı, ayası uzunsov, birqat lələkvari bölünmüşdür; seqmentləri yumurtavari-uzunsov və ya lansetvari, kənarları iri-sivri dişlidir. Gövdə yarpaqları yuxarıya qalxdıqca kiçilən, oturaqdır. Səbətləri iri, tək-təkdirlər. Sarğı 10–15 mm enində, yarpaqcıları rənglidir. Toxumcuqları 3 mm uzunluqda, dişli taclıdır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəklənmə dövrü iyul-avqust ayları, toxumlama avqust-sentyabr aylarına təsadüf edir. Mezofit bitkidir. Subalp qurşağının çəmənlərində rast gəlinir. Dərman və dekorativ bitkidir.

## Yayılması
Böyük Qafqazın Quba sahəsi (Qusar rayonu –Sudur və Ləzə kənd ətrafları) və qərb hissəsi, Kiçik Qafqazın şimal hissəsi (Göygöl rayonu – Göygöl qoruğu ərazisində Göygöl ilə Maralgöl arasında, Tovuz rayonu –Böyük Qışlaq kəndi).

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyaya az rast gəlinir. Təhlükə amillərinin təsirinə məruz qalması populyasiyanın azalma tendensiyasını sübut edir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yayıldığı ərazilərdə ot çalındığı üçün bitki toxumlama fazasına çata bilmir. 

## Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, həmçinin toxum banklarında toxumlarının saxlanması, bərpasını təmin etmək, yeni yayılma yerlərini axtarmaq.

## İstinadlar
Yezid

**Yezid** — ad.

* I Yezid — Əməvilər sülaləsindən olan 2-ci xəlifə.
* **[[Xalid ibn Yezid]]**
:* Xalid ibn Yezid (vəliəhd)
:* Xalid ibn Yəzid əş-Şeybani

## Həmçinin bax
* Yezidilər
Acı ağgöbələk

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

## Botaniki xarakteristikası
Meyvə cismi torpaqda inkişaf edir. Papaqcıq 5–15 sm diametrindədir, əvvəl şar formalı, sonradan yasıqvari qabarıqlı, boz və ya oxralı qəhvəyidir. Papaqcığın alt hissəsində yerləşən himenofor sarı, kiçik və bucaqlı məsaməli, toxunduqda yaşılımtıl-mavi rəng alır. Ayaqcıq 3–7 x 2–3 sm, əvvəl kök yumrusuna bənzər, sonradan düz, qırmızımtıl, yuxarısı sarıdır. Ayaqcığın səthində olan torcuq əsasa qədər ağ və ya açıq sarı, yetişdikdə qırmızı, yuxarı hissəsi sarı olur. Ləti sarı, kəsildikdə göyərən, acı dadlıdır. Yeməli deyildir.

## Ekologiyası
Quercus və carpinus cinsinin növləri ilə mikoriza əmələ gətirir. Yay və payız mövsümlərində müşahidə edilir. Nadirdir, tək-tək rast gəlinir, say dinamikası məlum deyil. Populyasiyası nadirdir, mənfi amillərin təsiri nəticəsində yayılma ərazisi azalır. Mikoriza əmələ gətirən növ olduğu üçün uyğun ağac cinslərinin olması vacibdir. Tək-tək rast gəlinməsi nəzərə alınaraq mühafizə edilməlidir. Yeni bitmə yerlərinin aşkarlanması, biologiya və ekologiyasının ətraflı öyrənilməsi məqsədəuyğundur.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda Şabran rayonu, Qalaaltı meşəsi ərazisində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cənubi Loular

**Cənubi Loular** — Şərqi Afrikada Nilboyu xalqlar qrupu.

## Mənşələri
Uqandanın şimalında yaşayırlar: lanqolar (Şimal vilayətinin cənubunda, Kyoqo gölündən şimalda 1,7 mln. nəfər); açolilər [özlərini akoli adlandırırlar; Şimal vilayətində 1,3 mln. nəfər (2010); 50 min nəfərdən çox həmçinin Sudanın cənubunda Şərqi Ekvatorial vilayətinin cənub qərbində Açoli dağında yaşayır]; kumanlar (ikumamalar, ikokolemular, ako kolemular; Kvania və Kyoqo gölləri arasında, Şərq vilayətinin şimal qərbində Kaberamaido dairəsində təqribən 200 min nəfər).

Uqandanın cənub şərqində (Şərq vilayətinin şərqində Tororo dairəsi) copadholalar (padho lalar, damalar, budamalar; 480 min nəfər), Keniyanın cənub qərbində, Viktoriya gölündən şərqdə (Nyanza əyaləti) coluolar yaşayırlar. Alurlar (özlərini coalur adlandırırlar) Albert gölündən şimal qərbdə (Uqandanın Şimal vilayətinin cənub qərbində, Nebbi dairəsində 640 min nəfər və Konqo Demokratik Respublikasının şimal şərqində, Yuxarı Konqo əyalətinin şərqində 880 min nəfər) məskunlaşmışlar. Ümumi sayları 10 mln. nəfərdən çoxdur (2009). Nilboyu dillərin qərbi luo qrupunun cənub yarımqrupuna daxil olan dillərdə danışırlar. Dindarların əksəriyyəti xristiandır, müsəlmanları da var.

Rəvayətə görə, Cənubi Loular indiki əraziyə 15–17-ci əsrlərdə Cənubi Sudandan gəlmiş və avtoxton xalqları qismən özlərinə tabe etmişlər. 17-ci əsrin sonlarından Cənubi Loularda icma birlikləri (ruot) formalaşmışdır. 20-ci əsrin sonları – 21-ci əsrin əvvəllərində açolilər Uqandadakı vətəndaş müharibəsində fəal iştirak edirlər: üsyançıların başçısı və Uqanda Hərbi Şurasının sədri Tito Okello (1985–86), Müqavimət ordusunun lideri C. Koni və b. açolilərin nümayəndəsidir. ABŞ sabiq prezidenti B. Obamanın atası coluo mənşəlidir.

## Mədəniyyətləri

Ənənəvi mədəniyyətləri Şərqi Afrikanın Nilboyu xalqları üçün səciyyəvidir. Toxa əkinçiliyi (darı-elevsina, kalış, paxlalı bitkilər, küncüd, maniok), yarımköçəri və köçəbə maldarlıq (qaramal və davar), ovçuluqla məşğul olurlar. Sənət sa hələri dəmirçilik, hörmə, ağac üzərində oyma, dəri emalıdır. Dairəvi evlərin karkası gillə suvanmış budaqlardan hörülür, dam örtüyü dirəklər üzərindəki talvardan ibarətdir. Şimali luolarda olduğu kimi taxıl anbarları da var. Ənənəvi geyimləri dəri və lifdən hazırlanır. Alurlarda kasta bölgüsü, əmək bölgüsü ilə əlaqədar yaş sinifləri sistemi mövcud idi.

Ənənəvi sosial təşkilatlanmanın əsasını kənd və böyük ailə icmaları, həmçinin qohumluğu ata xətti ilə hesablanan qəbilələr təşkil edir. Dəfn mərasimlərində iştirak etmək öhdəliyi üzrə qəbilələr iki-iki birləşir. Qohumluq bildirən terminlər sistemi bifurkativ tiplidir. Açoli şair və antropoloq Okot p’Bitekin yaradıcılığı məlumdur.

## Həmçinin bax
* Cənubi Sudan
* Efiopiya
* Şərqi Afrika

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Tarixə sahib olmayan insanlar"
* Afrikada Vətəndaşlıq və Milliyyət mübarizələrinə İnsan Haqları yanaşması
Qorqud Cəfərli

**Qorqud Əlisəmid oğlu Cəfərli** () — aktyor, rejissor.

## Həyatı
Qorqud Əlisəmid oğlu Cəfərli 1990-cı il avqustun 6-da Bakıda anadan olub. Respublika İncəsənət Gimnaziyasıında təhsil alıb. Rüstəm İbrahimbəyovun Kino Akademiyasını bitirib. 2008-ci ildən 2012-ci ilə qədər "İbrus" teatrında aktyor çalışıb.

Hələ  məktəb vaxtlarından  səhnədə dram lirik-psixoloji üsluba bir neçə obrazlar ifa edib. Azərbaycan və dünya dramaturqlarının əsərlərində baş rolları ifa edib. Məmmədkamal Kazımov, Muxtar Maniyev, Zemfira Əbdülsəmədova, Şəfiqə Məmmədova, Rüstəm İbrahimbəyov kimi şəxsiyyətlərdən dərs alıb.

Səhnədə yaratdığı obrazlar arasında Xosrov("Xosrov və Şirin"), Vəzir ("Vaqif"), Şahzadə ( "Balaca şahzadə"), Ramiz ("Tartyuf Ağayev") xüsusilə seçilir.

Qorqud Cəfər kino fəaliyyətində ilk dəfə 18 yaşında kino rejissor Çingiz Rəsulzadənin "Kuklalar" bədii filmində Mikki obrazı ilə film debütünü etmişdir. Daha sonra O, bir çox bədii filmlərdə və teleseriallarda əsas rollara çəkilib.

*Gənclərin I  Ümumrespublika Teatr Festivalının qalibi..
*Gənclərin III Ümumrespublika Teatr Festivalında (ən yaxşı aktyor) nominasiyasının qalibi olub..
*Şair Əlisəmid Kürün oğludur.

## Filmoqrafiya
# Kuklalar (film, 2009) – Mikki
# Kabusun gözüylə (film, 2010)
# Döngələr (teleserial, 2012)
# Dəfnə ağacı (teleserial, 2016) – Rəvan
# Hədiyyə (film, 2016)
# Nazlı (film, 2017)
# Xənnas (film, 2017)
# İnkoqnito (film, 2012)
# Göyçək Fatimə (film, 2013) – Anar
# Son hədd (film, 2013)
# Lal skripka (film, 2014)
# İkinci pərdə (film, 2017)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər