Urmiya şəhristanı

**Urmiya şəhristanı** () — İran İslam Respublikasının Qərbi Azərbaycan ostanının şəhristanlarından biri. Şəhristanın (və həmçinin bütün ostanın) inzibati mərkəzi Urmiya/Urmu şəhəridir.

Şəhristan Türkiyə Cümhuriyyətinin Van (çox qısa sərhədə sahibdir) və Hakkari illləri, həmçinin İraq Cümhuriyyətinin İraq Kürdüstanı bölgəsinə tabe olan Ərbil mühafəzası (həmçinin çox qısa sərhədə sahibdir) ilə həmsərhəddir.

## Ərazi
Şəhristanın ərazisi 5251 km²-dir.

## Urmiya şəhristanının inzibati bölgüsü
:***<u>Mərkəzi bəxşi</u>**
:* İnzibati mərkəzi: Urmiya / Urmu
:** DEHİSTANLARI
:*** **Baxışlıçay dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Ağcaqala, Almanabad, Aydınlı, Baldırlı, Baracıq, Birlan, Buraşan, Carçılı, Çöhrəqoşa, Darğalı, Dehkədə-i Əsayiş, Dizac-i Nəqalə, Gabaran, Gülpaşin/Gülparçin, Qılmanxana, Hacıpirli, Həsbistan, Hisar-i Hacılar, Hisar-i Tarmani, İğdır, İlyasabad, İmamzadə, İslamlı, İsakan, Kəştiban, Kürdlər, Laşınlı *(Laçınlı)*, Qalılı, Qamət, Qaraağac-i Ülya, Qarahəsənli-i Xacəpaşa, Qaracalı, Qışlaq-i Mirzəəli, Qışlaq-i Məhəmmədqulu, Qoturlar, Maracul, Maşkabad-i Ülya, Maşkabad-i Süfla, Miyavaq, Üçqabarlar, Püşt-i Gül, Reyhanabad, Rikan, Sədəqə, Salehabad, Səngər-i Mirabdullah, Tarmani, Vəzirabad, Yengicə-i Qazi, Yuvalar
:*** **Bərəndüz dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Bənd, Bərəndüz, Bözvə, Cəfəriyan, Canvisli, Cürni, Çavraş, Didan-i Ülya, Didan-i Süfla, Dizac-i Fəthi, Dizac-i Rəhimpur, Əliabad-i Bərəndüz, Əngəman, Qazanəkeş, Hasukəndi, Havandıq, Heydərli, Xataylı, Xürrəmabad, Kilsə-i Sir, Narlar, Saatlıkuh *(kuh (farsca) = dağ) /* Saatlıdağ, Sarıbəyli-i Musayi, Şəmləkan, Şeyxməzari, Sidək, Sir, Vərməziyar
:*** **Bərəndüzçay-i Cənubi dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Ağbulaq, Balanıc, Bərbəran, Baruj, Bayat, Büzürgabad, Dərinqala, Dolama, Fuladlı *(Poladlı)*, Güldanlı, Hisar-i Ağbulaq, İləzgi, İsalı, Karvansara, Kukiya, Kurani, Mahmudabad, Mübarəkabad, Nivli, Novruzbulağı, Qalacıq, Qasımlı, Rəhimabad, Seylanə, Şabankəndi, Şirukəndi, Təpəmakı, Tərzili, Təzəkənd-i Camalxan, Tülkan, Tumatar, Toppuzabad, Uzunməlik, Zovik
:*** **Bərəndüzçay-i Şimali dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Burxanlı, Dizac-i Təkyə, Fəqihbəyli, Göytəpə, Qaraağac, Qaralar-i Kuh *(kuh (farsca) = dağ)* / Qaralar-i Qurxana, Qutlu, Qurşalı, Saralan, Sarıbəyli-i Moin, Satlı *(Saatlı) /* Saatlı-i Bivalə, Şəms-i Hacıyan, Vandayi
:*** **Başqala dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Birincabad, Burbur, Çiçəkli-i Mansur, Çiçəkli-i Başqala, Dədəsaqi, Danqaralı, Əmirabad, Əyyublu, Gəznəq, Gülmərz-i Süfla, Göyçəlitəpə / Göyçələrtəpə, Göyçəliaslan, İsalı-i Heydərli, İsalı-i Zəmi, İslampənahabadi Cədid *(cədid (ərəbcə) = yeni)*, Keçəbaş, Qala-i Əzizbəy, Qəhrəmanlı-i Ülya, Qəhrəmanlı-i Süfla, Qərabqulu, Qazanəli, Qızılhacılı, Qusur,  Məzrayə-i Üçevlər, Səfərbehi, Səfərquluxankəndi, Sarıbəyli-i Aralıq, Sarıcalı, Şəhrək-i Gülmərz, Şeyxteymur, Şorkənd, Təkəli, Topraqqala *(Torpaqqala)*, [Şəhrək-i Sünəti-i Urmiyə [Urmiya sənaye ərazisi] (Urmia Industrial Estate)](https://az.wikipedia.org/wiki/:en:Urmia_Industrial_Estate), Yağmurəli, Yorqunabad-i Ülya, Yorqunabad-i Süfla, Yusifabad-i Şahmirzəkəndi
:*** **Dol dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Balistan, Bərdəkiş, Carabad, Colbar, Dalov, Dərbənd, Daşağıl, Dizac-i Dövl, İslamabad, Kamanə, Kanan-i Ülya, Kanan-i Süfla, Qamışlı, [Müctəmə-i Karkənan Karxana-i Siman [(Urmiya) sement kooperativi] (Cement Cooperative, Urmia)](https://az.wikipedia.org/wiki/:en:Cement_Cooperative%2C_Urmia), Nanas, Narı, Nəsirabad, Naznaz, Pirəli, Rəşkan, Samartu, Şəhrək-i Rustayi-i Nasir, Soltanabad, Zeyvə
:*** **Nazlı-i Cənubi dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Abbasabad, Barbin, Bozlu, Çiçəkli-i Hacıağa, Çonqaralı-i Yekan, Dəstcird, Daylaq, Ərəbli-i Bişə, Ərəbli-i Dərə, Ərəbli-i Yekan, Əsgərabadtəpə, Fağıbəyli,  [Furudgah-i Urmiyə [Urmiya hava limanı] (Urmia Airport)](https://az.wikipedia.org/wiki/:en:Urmia_Airport), Gərdabad, Qafarbehi, Qaragöz-i Səlimağa, Qaralar-i Lütfullah, Qaragöz-i El, Qırıqlı, İrəvanlı, Kəkələr, Mərəngalı-i Kiçik, Məzrayə-i Təhqiqəti Tütün, Səidli, Səlimkəndi, Samsalı, Şeyxsərməst, Təzəkənd-i Əfşar, Təzəkənd-i Qışlaq, Uzarlı, Zaiyəkəndi
:*** **Rövzəçay dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Alvac, Anhar-i Ülya, Anhar-i Süfla, Aşnaabad, Bədəki, Balacı, Balı, Cihadlı, Dərəzəm, Əliabad, Gəcin, Gəncabad, Gülhar, Gözgəvənd, Xangah-i Alvac, Xəlifatan, Kaniquzan, Kəvələq,  Kutalan, Qarahəsənli, Qəsrik, Qışlaq-i Tarazlı, Qızılaşıq, Lerni, Lur, Məzrayə-i Nəsrabad, Mirabad, Pirmurad, Təzəkənd-i Anhar, Tezxarab, Vəlindeh-i Ülya, Vəlindeh-i Süfla, Yorğanlı, Zeynalı
:*** **Türkmən dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Alqiyan, Babarud, Ceyran-i Ülya, Ceyran-i Süfla, Cəbəlkəndi, Çubtaraş, [Dəkəl Sədausima [(IRIB kanalının) teleyayın stansiyası] (IRIB Broadcasting Station)](https://az.wikipedia.org/wiki/:en:IRIB_Broadcasting_Station), Dərbərud, Ərəbli, Həsənabad, Hisar-i Qapıçı, Hisar-i Türkmən, Xəncərqışlağı, Xızırabad, Kusəabad, Qaralar-i Ağatağı, Qaralar-i Hacıqasım, Qəribkəndi, Qurttəpə, Mirşəkərli, Müqəddəm, Muradəli-i Ülya, Muradəli-i Süfla, Muradkəndi, Nəybin, Nəzərabadqala, Nəzərabad-i İftixar, Orduşahi, Üçevlər, Saracıq, Sərdrud, Şahinabad, Tasmalı, Tezxarab, Təbbət, Təkə, Təpə, Təpətürkmən, Təzəkənd, Türkmən, Uzuniskəndəri
:* **<u>Ənzəl bəxşi</u>**
:* İnzibati mərkəzi: Quşçu
:** DEHİSTANLARI
:*** **Ənzəl-i Cənubi dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Bəhlə, Bolarğu, Cəbəlkəndi, Dilədar, Əlikan, İmamkəndi, Gavlan, Gültəpə, Golanik-i Ülya, Golanik-i Süfla, Hacıbayram, Hamamlar, Xürrəmabad, Kəhriz, Kanişurik, Kasıb, Kürə-i Ülya, Kürə-i Süfla, Qəhrəman, Qulunçu, Quyucuq, Mahmudan, Makukəndi, Meşik, Nur-ül Dinabad *(Nurəddinabad)*, Pirgöl, Sənicilik, [Padegan-i Şəhid Ab Şənasan [Şəhid Ab Şənasan (hərbi) qarnizonu] (Shahid Ab Shanasan Garrison)](https://az.wikipedia.org/wiki/:en:Shahid_Ab_Shanasan_Garrison), Şərifabad, Şirakan, Sultanabad, Təndərək, Zəngabad
:*** **Ənzəl-i Şimali dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Barı, Camalabad, Qalğaçı / Qalqaçı, Qarabağ, Qurçinqala *(Göyərçinqala)*, Muğatel, Nəcəfabad
:* **<u>Nazlı bəxşi</u>**
:* İnzibati mərkəzi: Nuşin / Karxana-i Qənd
:** DEHİSTANLARI
:*** **Nazlıçay dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ:  Armudağac, Azadigan, Bədilbu, Bəhlulabad, Cənizə, [Danşəkədə-i Keşavərzi [(Qərbi Azərbaycan ostanı) Kənd təsərrüfatı departamenti] (Department of Agriculture, West Azerbaijan)](https://az.wikipedia.org/wiki/:en:Department_of_Agriculture%2C_West_Azerbaijan), Hacıabad, Hisarxaraba, Xaraba-i Sənci,  Kəvsi, Kusəəhməd, Nazlı, Qalasərdar, Qala-i İsmayılağa, Qaralar-i Təsuci, Sənci, Tamtaman, Təpik, Təzəkənd, Təzəkənd-i Cənizə, Təzəkənd-i Qatırçı, Yorğanlı-i Cənizə
:*** **Nazlı-i Şimali dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Abacalı-i Ülya, Babagəncə, Bağıstan, Başlanbeşli, Çanaqlı, Çer, Çonqaralı-i Pul, Dovıran, Əlikəndi, Əlibəyli, Əngənə, Ərnisa, Əsgərabad-i Kuh *(kuh (farsca) = dağ)*, Göycəyaran, Heydərli, Heydərli-i Bəylər, Hisar-i Babagəncə, Hisar-i Bəhramxan, Xalidabad, Xanəgahsürx, Kalvan, Kərimabad, Qaraqız, Qaraqoyunlu, Qaracalı, Qılınclı, Qışlaq-i Şakur, Lək, Laləli-i Torab, Lülhəm, Mərəngalı-i Büzürg, Meskin, Naxçıvantəpə, Oxçular, Par, Rəhimabad, Saatlı-i Bəylər, Sarıbəyli-i Çıraq, Şirabad, Təpə-i Babagəncə, Təqlidabad, Təzəkənd-i Babagəncə, Vəqaslı-i Ülya, Vəqaslı-i Süfla, Zadəli, Zonbalan
:*** **Talatəpə dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Abacalı-i Süfla, Adeh, Çamaki, Hisar-i Süpürgən, Xanəşan, Xudaverdixankəndi, Muşabad, Ovsalı-i Allahverdixan, Ovsalı-i Kazım, Süpürgən, Talatəpə, Yengicə, Zirmanlı
:* **<u>Silvanə bəxşi</u>**
:* İnzibati mərkəzi: Silvanə
:** DEHİSTANLARI
:*** **Dəşt dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ:  Bərdəsur, Çəmən, Dərbənd, Dərəsənci, Dəzgir, Dövləpasan, Əhmədrəsul, Gövcar, Hələfələ, Xoşaku, Kəy, Qarayi, Qəsrik, Mirabad, Nuşan-i Ülya, Nuşan-i Süfla, Ovalı, Peşkələ, Pirhadi, Rajan, Səlimbəy, Sulik, Tuyi, Tuli, Zəngilan, Zerixan
:*** **Mərgavar dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Aversi, Bavan, Berəsb, Berəzan, Best, Bibakran, Carabad, Caraci, Çərikabad, Divac, Dovkana, Əleyh, Fələkan, Gəlləbehi, Gərdivan, Gərdik, Gərdiknasir, Gülüstanə, Həftabad, Həsənabad, Həşimabad, Xələc, Xurəsb, Kanidəstər,  Kanitayir, Kasiyan, Kayir, Keləsi / Kilsə (?), Kəçalabad, Kəçalə, Qaranə, Lacani, Lorzini, Mamakan, Mansurabad, Mirabad, Mollabəsək, Nari, Nergi, Nuy, Razgəh, Sehgərgan, Sudinabad, Sulədugal, Surkan, Susanabad, Şəhrək-i Zeyvə, Şeyxzərd, Şəklabad, Şirakan, Təzəkənd, Toppuzabad, Zeyvə
:*** **Tərgavar dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Anbi, Avdi, Balovlan, Bani, Bəsrik, Biquz, Dübarə, Dostalan, Ərzin, Əşki, Gərdəbelic, Həki, Həlulan, Xanəgah, Kərimabad, Kuranə, Kurtəkavil, Mavana, Pesan, Şəhr-i Viran, Şeyban, Şeyxşəmzin, Surbani, Talin, Tibətan, Tovlaki

:***<u>Sumay-i Bəradost bəxşi</u>**
:* İnzibati mərkəzi: Sirov
:** DEHİSTANLARI
:*** **Bəradost dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Axyan-i Büzürg, Axyan-i Kiçik, Bərdəzi-i Ülya, Çarə, Dərbənd, Əsəngəran, Əvdilan-i Ülya, Əvdilan-i Süfla, Firuziyan, Gəngəçin, Gül-i Şeyxan, Günbəd, Gündək-i Molla, Guranabad, Həftsəran, Halaquş, Həngrəvan, Xalyan, Xanik, Xoşalan,  İmamkəndi, İskəndərabad, İşgəsu, Kanespi, Kanişurik, Kanisi, Kulgani, Kürəneh, Qaraağac, Qarnisə, Qəsrik, Məfəran, Məcrusə, Malunə, Mərgərəş, Məstəkan, Mirdavud, Neyçalan, Ömərabad, Post, Rabat, Rəvənd-i Ülya, Rəvənd-i Süfla, Siyarək, Sufikani, Təzəkənd-i Şeşmal, Zəngəkan
:*** **Sumay-i Cənubi dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Abdibəy, Ağsaqqal, Bərdərəş, Barduk, Bavan, Calqaran, Cucahi, Cuhni, Govdal, Həsənli, Həştiyan, Hovarsin, Xaraguş, Kanespi, Kanimiran, Kuran, Qaçi, Qəsrik, Mərnə, Pirancıq, Sinabad, Sultani, Sufiyan
:*** **Sumay-i Şimali** **dehistanı**
:**** KƏNDLƏRİ: Baçacıq, Baraspi, Bərdiyan, Bəstəkabad, Bacergah, Catar, Gələxar, Qazan, Qulusuyu, Quni, Qurmik, Həsənabad, Xanik, Kanirəş, Mamakan, Məstəkan, Minqol, Mirabad, Oskandriyan, Rigabad, Sakan, Seydan, Surmanabad, Yengicə

## Əhali

### Rəsmi olaraq Urmiya şəhristanının əhalisi:
2006 sa. əsasən 856,914 (kişilər: 433,976 nəfər — qadınlar: 422,938 nəfər) nəfərdir.

### Milli tərkib
Urmiya şəhristanında əsasən azərbaycanlılar, qismən kürdlər, həmçinin az sayda ermənilər və assuriyalılar yaşayırlar.
***Kürdlər**: şəhristan əhalisinin təxminən 15%-nin kürd əsilli insanlardan ibarət olduğu təxmin edilir.
:*Herki tayfası: Silvanə bəxşinin Dəşt, Tərgavar və Mərgavar dehistanlarında məskunlaşmışdır. 1963-cü ilə olan məlumata əsasən bu üç dehistanda herki tayfasına (Məndan, Seyidan və Sərhədi qəbilələrinə) mənsub 1350 ailə yaşamaqda idi. Herki tayfasına mənsub insanlar Kurmanci ləhcəsinin özünəməxsus şivəsində danışırlar.
:*Bəradost tayfası: Silvanə bəxşinin Tərgavar, Mərgavar və Dəşt dehistanlarında, Sövmayə-i Bəradost bəxşinin Bəradost, Cənubi Sumay və Şimali Sumay dehistanlarında və Mərkəzi bəxşinin Dovəl dehistanında məskunlaşıblar. Bəradost tayfası Kurmanci ləhçəsinin özünəməxsus şivəsində (müəyyən dərəcədə İraq tərəfindəki Soran ləhçəsinin bəzi sərhədyanı şivələri ilə qarışıq olan) danışırlar.


 

### Bəxşlərdə
Urmiya şəhristanı beş bəxşə bölünür:
:*Mərkəzi bəxşi
::*ərazi: 1,568 km²
::*əhali: 702,376 nəfər (2006 s.a.)
:::*şəhər əhalisi: 577,307 nəfər (2006 s.a.)
:::*kənd əhalisi: 125,069 nəfər (2006 s.a.)
:*Nazlı bəxşi
::*ərazi: 520 km²
::*əhali: 36,732 nəfər (2006 s.a.)
:::*şəhər əhalisi: 6,731 nəfər (2006 s.a.)
:::*kənd əhalisi: 30,001 nəfər (2006 s.a.)
:*Ənzəl bəxşi
::*ərazi: 643 km²
::*əhali: 25,252 nəfər (2006 s.a.)
:::*şəhər əhalisi: 2,832 nəfər (2006 s.a.)
:::*kənd əhalisi: 22,420 nəfər (2006 s.a.)
:*Sövmayə-i Bəradost bəxşi
::*ərazi: 1,161 km²
::*əhali: 39,802 nəfər (2006 s.a.)
:::*şəhər əhalisi: 1,508 nəfər (2006 s.a.)
:::*kənd əhalisi: 38,294 nəfər (2006 s.a.)
:*Silvanə bəxşi
::*ərazi: 1,356 km²
::*əhali: 52,752 nəfər (2006 s.a.)
:::*şəhər əhalisi: 1,350 nəfər (2006 s.a.)
:::*kənd əhalisi: 51,402 nəfər (2006 s.a.)

### Şəhərlərdə
Urmiya şəhristanının beş şəhəri var.
:* Mərkəzi bəxşində:
::* Urmiya şəhəri
:::* Əhalisi:
::::*2006 s.a. əsasən 153,570 ailədə 577,307 nəfər.
:* Nazlı bəxşində:
::* Nuşin şəhəri
:::* Əhalisi:
::::*2006 s.a. əsasən 1,626 ailədə 6,731 nəfər.
:* Ənzəl bəxşində:
::* Quşçu şəhəri
:::* Əhalisi:
::::*2006 s.a. əsasən 828 ailədə 2,832 nəfər.
:* Sövmayə-i Bəradost bəxşində:
::* Sirov şəhəri
:::* Əhalisi:
::::*2006 s.a. əsasən 279 ailədə 1,508 nəfər.
:* Silvanə bəxşində:
::* Silvanə şəhəri
:::* Əhalisi:
::::*2006 s.a. əsasən 243 ailədə 1,350 nəfər.

## Kəndlər
Urmiya şəhristanının hal-hazırda 614 kəndi var ki, onlardan 8-ində əhali yaşamır.

:*Mərkəzi bəxşinin dehistanlarında cəmi 289 kənddən 1-ində əhali yaşamır
::Bərəndüzçay dehistanında: 29 kənd
::Cənubi Bərəndüzçay dehistanında: 34 kənd
::Şimali Bərəndüzçay dehistanında: 13 kənd
::Başqala dehistanında: 35 kənd
::Baxışlıçay dehistanında: 49 kənd
::Türkman dehistanında: 40 kənd
::Dovəl dehistanında: 22 kənd
::Rövzəçay dehistanında: 34 kənd
::Cənubi Nazlıçay dehistanında: 33 kənddən 1-ində əhali yaşamır
:*Nazlı bəxşinin dehistanlarında: cəmi 82 kənddən 2-sində əhali yaşamır
::*Talatəpə dehistanında: 14 kənddən 1-ində əhali yaşamır
::*Nazlıçay dehistanında: 22 kənddən 1-ində əhali yaşamır
::*Şimali Nazlıçay dehistanında: 46 kənd
:*Ənzəl bəxşinin dehistanlarında: cəmi 39 kənd
::*Cənubi Ənzəl dehistanında: 32 kənd
::*Şimali Ənzəl dehistanında: 7 kənd
:*Silvanə bəxşinin dehistanlarında: cəmi 108 kənddən 4-ündə əhali yaşamır
::*Tərgavar dehistanında: 28 kənddən 2-sində əhali yaşamır
::*Dəşt dehistanında: 28 kənddən 1-ində əhali yaşamır
::*Mərgavar dehistanında: 52 kənddən 1-ində əhali yaşamır
:*Sövmayə-i Bəradost bəxşinin dehistanlarında: cəmi 96 kənddən 1-ində əhali yaşamır
::*Bəradost dehistanında: 49 kənddən 1-ində əhali yaşamır
::*Cənubi Sumay dehistanında: 23 kənd
::*Şimali Sumay dehistanında: 23 kənd vardır.

## Həmçinin bax
*Urmiya gölü
*Cənubi Azərbaycan
*Azərbaycanlılar
*İranın ostanları
*İranın şəhristanları

## Xarici keçidlər
*Urmiya şəhristanının rəsmi saytı (farsca)
*Qərbi Azərbaycan ostanının rəsmi saytı (farsca)

## İstinadlar
* Dünya Azərbaycanlıları Konqresi:Urmiya: bilinən tarixin o tayından qalan yadigar 

## İstinadlar