open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sülh Şurası

**Sülh Şurası** () — dünyada sabitliyin təşviqini, etibarlı və qanuni idarəetməni bərpa etmək və münaqişədən təsirlənən ərazilərdə dayanıqlı sülh prosesinini dəstəkləyən beynəlxalq təşkilatdır. Şura ABŞ prezidenti Donald Tramp tərəfindən 15 yanvar 2026-cı ildə rəsmi olaraq yaradılmışdır. Donald Tramp, 20 yanvar 2026-cı ildə Sülh Şurasını yaratmasının səbəbi olaraq qeyd etmişdir ki, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı arzu olunan məqsədlərə səy atmır və Sülh Şurası bu boşluğu doldurmaq üçün yaradılmışdır. Üzvlər hələ ki, yalnız Donald Tramp tərəfindən müəyyən edilir. Azərbaycan həmtəsisçi olaraq 21 yanvar 2026-cı il tarixində təşkilata üzv olduğunu təsdiq etmişdir.

## Quruluş

Sülh Şurasının nizamnaməsi təşkilat üçün aşağıdakıları əhatə edən çoxsəviyyəli bir strukturu müəyyən edir: 

* Ömürlük üzv olan sədr Donald Tramp .
* Əsas Sülh Şurası əsasən ölkə liderlərindən ibarət idi. Təxminən altmış nəfər dəvət olunub.
* Diplomatiya və investisiyaya diqqət yetirən İcraiyyə Şurası. Yeddi üzv təyin edilib.
* Qəzza İcraiyyə Şurası ərazini idarə edəcək Qəzzanın İdarə Edilməsi üzrə Milli Komitəyə rəhbərlik edəcək. Onun rəhbəri Qəzza üzrə Ali Nümayəndədir və Nikolay Mladenov on digər üzvlə birlikdə təyin edilib.

### Sülh Şurasının üzvləri
ABŞ Prezidenti Donald Trampdan Sülh Şurasına qoşulmaq üçün təxminən 60 ölkə dəvət alıb. Aşağıdakı ölkələr təsisçi üzvlər kimi iştirak etməyə dəvət olunub.

Aşağıdakı dövlətlər Sülh Şurasında iştiraklarını təsdiqləyiblər:

* Amerika Birləşmiş Ştatları  (sədr)
*Albaniya 
* Argentina 
* Azərbaycan 
* Belarusiya 
*Bəhreyn 
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri 
* Kamboca 
* Ermənistan 
* İndoneziya 
* İordaniya  
* Kosovo   
* Macarıstan   
* Mərakeş   
* Misir   
* Özbəkistan 
* Pakistan 
* Paraqvay 
* Qətər 
* Qazaxıstan 
* Səudiyyə Ərəbistan 
* Türkiyə 
* Vyetnam 

### Sülh Şurasının İdarə Heyətinin üzvləri
Sülh Şurasının İcraiyyə Şurasının üzvləri 17 yanvar 2026-cı ildə elan edildi. Onlar:

* Nikolay Mladenov  Qəzza üzrə Ali Nümayəndə
* Marko Rubio  Amerika Birləşmiş Ştatlarının Dövlət Katibi
* Stiv Vitkoff  ABŞ-ın Yaxın Şərq üzrə xüsusi nümayəndəsi
* Cared Kuşner  Donald Trampın kürəkəni
* Toni Bleyr  Böyük Britaniyanın keçmiş Baş naziri
* Mark Rouen  Apollo Global Management şirkətinin baş direktoru
* Ajay Banga  Dünya Bankının prezidenti
* Robert Qabriel Jr.  Amerikalı siyasi məsləhətçi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qriqori Landsberq

**Qriqori Samuiloviç Landsberq** (; ) — optika və spektroskopiya sahələrində çalışmış sovet fiziki. Leonid Mandelştam ilə birlikdə işığın qeyri-elastik kombinasiyalı səpələnməsini, yəni Raman səpələnməsini kəşf etdi.

## Bioqrafiyası

Landsberq 1913-cü ildə Moskva Dövlət Universitetini bitirmiş və sonra 1913-cü ildən 1915-ci ilə qədər, 1923-1945 və 1947-1951-ci illərdə orada dərs demişdir (1923-cü ildən professor). 1934-cü ildən eyni zamanda SSRİ Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunda da çalışmışdır. 1951-ci ildən 1957-ci ilə qədər Moskva Fizika və Texnologiya İnstitutunda professor olmuşdur.

Landsberq 1926-cı ildən başlayaraq kristallarda işığın vibrasiyalı səpələnməsi üzrə qabaqcıl tədqiqatlar aparmışdır. 1928-ci ildə Landsberq və Mandelstam işığın kombinasiyalı səpələnməsi fenomenini kəşf etmişlər (bu fenomen Raman səpələnməsi və ya mayelərdə Çandrasekhara Venkata Raman və K. S. Krişnan tərəfindən müstəqil şəkildə kəşf edilmiş Raman effekti kimi tanınmışdır). Landsberq Reyli səpələnməsindəki incə quruluşu kəşf etmişdir. 1931-ci ildə o, işığın selektiv səpələnməsi fenomenini kəşf etmişdir.

O, üzvi molekulların spektroskopiyasının və SSRİ-də qaz, maye və bərk fazalarda molekullararası və molekuldaxili qarşılıqlı təsirlər üzrə tədqiqatların əsasını qoymuşdur.[istinad lazımdır]

O, atom və molekulyar spektral analiz üzrə əsas məktəb qurmuşdur. O, metalların və ərintilərin spektral analizi (SSRİ Hökumət Mükafatı, 1941) və mühərrik yanacaqları da daxil olmaqla mürəkkəb üzvi qarışıqların analizi üçün texnikalar hazırlamışdır. O, məşhur "Optika" kursunun müəllifi və ən populyar "Fizika üzrə ibtidai dərslik"in (1-3-cü cildlər, 7-ci nəşr, 1971) redaktorudur.

1946-cı ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü oldu. Daha sonra akademiyada Spektroskopiya Komissiyasını təsis etdi və bu Komissiya 1968-ci ildə Rusiya Elmlər Akademiyasının Spektroskopiya İnstitutuna çevrildi.

Landsberq iki "Lenin" ordeni və bir neçə medalla təltif edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dalğanı tut

***Dalğanı tut*** () — 2007-ci ildə ABŞ-də istehsal edilmiş animasiya filmi. "Sony Pictures Animation" studiyasının hazırladığı bu film adi uşaq əyləncəsindən daha çox şey vəd edir. Rejissor kürsüsündə Eş Brennon və Kris Bak əyləşib, ssenari işində isə Don Raymer və Kris Cenkins də onlara qoşulub. 

Filmin ən maraqlı cəhəti janr seçimidir. Burada kompüter animasiyası ilə sənədli film üslubu qarışdırılıb. Əsərdə sörf mədəniyyətinə həsr olunmuş məşhur lentlər parodiya edilir. "Sonsuz yay" və "Nəhəng dalğaların üstündə" kimi kult statusu qazanmış sənədli filmlər burada gülüş mənbəyinə çevrilir. "Şimal qıyısı" filminin süjet xəttindən götürülmüş elementlər də işə salınıb. 

Əsas personajlar pinqvinlərdir və onlar sörf edə bilirlər. Bu qeyri adi ideya özünü doğruldur. Baş qəhrəman Kodi Meverikdir və onun səsini Şaya LaBaf verir. Kodi böyük sörf yarışına hazırlaşan gənc pinqvindir. 

Həqiqi sörf dünyasının ulduzları Kelli Sleyter və Rob Maçado filmə dəvət olunublar. Onlar qısa epizodlarda öz pinqvin surətləri şəklində peyda olurlar. 

Musiqi seçimi də düşünülüb. Sörf mədəniyyəti ilə bağlı olan mahnılar saundtrekə salınıb. Müasir rok və alternativ ifaçıların əsərləri filmin ritmini təyin edir. 

"Dalğanı tut" kassada orta nəticə göstərsə də, tənqidçilər filmi müsbət qarşılayıblar. 2017-ci ildə davamı çıxıb, lakin o birinci filmin uğurunu təkrarlaya bilməyib. 

## Təsvir
Kodi Meverik sıravi yeniyetmə qayaüstü pinqvin deyil. Antarktidanın Şiverpul şəhərində böyüyən bu gənc quşun başı həmişə dalğalarla doludur. Ətrafdakılar onu vecsiz, həyatdan xəbəri olmayan biri hesab edirlər. Onlara görə Kodi sadəcə dalğaların arxasınca qaçan avaradır və heç vaxt ciddi işlə məşğul olmayacaq. Amma Kodi bu fikirlərə əhəmiyyət vermir.

Pen Qu adasında Böyük Z-nin xatirəsinə həsr olunmuş sörf yarışı keçirilir. Bu, pinqvinlərin sörf aləmində ən nüfuzlu, ən çətin və ən şərəfli yarışdır. Kodi məhz bu yarışda qalib gəlmək istəyir. Onun bu istəyi təsadüfi deyil. Uşaqlıqdan bəri Böyük Z adlı sörf əfsanəsinə pərəstiş edir. Böyük Z artıq bu dünyada deyil, amma onun xatirəsi Kodi üçün ən böyük ilham mənbəyidir.

Yola çıxanda Kodi bilir ki, qarşısında asan yol olmayacaq. Pen Qu adasının dalğaları Şiverpuldakılardan tamamilə fərqlidir. Burada okean daha qəzəbli, dalğalar daha hündür və təhlükəli, şərait isə gözlənilməzdir. Üstəlik rəqiblər də güclü və təcrübəlidir. Xüsusilə hazırkı çempion Tenk Evans böyük problemdir. Evans özündən çox razı, məğrur və heç kimi yanına yaxın buraxmayan biridir. O, birinci yerdə dayanır və bu mövqeni heç kimə vermək fikrində deyil. Tenk Evans kiçik bir pinqvinin gəlib onu məğlub etməsinə asanlıqla yol verməyəcək.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Pol Lanjeven

**Pol Lanjeven** (; ) — Lanjeven dinamikasını və Lanjeven tənliyini inkişaf etdirən fransız fiziki. O, 6 fevral 1934-cü il tarixli ifrat sağçı iğtişaşlardan sonra yaradılan antifaşist təşkilatı olan "Comité de vigilency des intellectuels antifashistes"-in qurucularından biri idi. 1930-cu illərdə faşizmə qarşı açıq şəkildə müqavimət göstərməsi onun həbsi və İkinci Dünya müharibəsinin böyük bir hissəsi üçün Vişi hökuməti tərəfindən ev dustaqlığına salınması ilə nəticələndi. Lanjeven həmçinin 1944-cü ildən 1946-cı ilə qədər İnsan Hüquqları Liqasının (LDH) prezidenti olmuş və bu yaxınlarda Fransa Kommunist Partiyasına qoşulmuşdur.

O, Pyer Kürinin doktorantı və daha sonra dul qalan Mariya Kürinin sevgilisi idi. O, həmçinin 1916 və 1917-ci illərdə Konstantin Çilovski ilə birlikdə ultrasəs sualtı qayıq aşkarlaması ilə bağlı iki ABŞ patenti ilə tanınır. O, Panteonda dəfn olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ralf Kroniq

**Ralf Kroniq** (; ) — alman fiziki. O, hissəcik spininin kəşfi və rentgen şüalarının udma spektroskopiyası nəzəriyyəsi ilə tanınır. Onun nəzəriyyələrinə Kroniq-Penni modeli, Koster-Kroniq keçidi və Kramers-Kroniq münasibətləri daxildir.

## Həyatı

Ralf Kroniq (sonradan Ralf de Laer Kroniq) 10 mart 1904-cü ildə Almaniyanın Drezden şəhərində alman valideynlərinin (Harold Teodor Kroniq, Auqusta de Laer) ailəsində anadan olub. O, 16 noyabr 1995-ci ildə Zeistdə 91 yaşında vəfat edib. Kroniq ibtidai və orta məktəb təhsilini Drezdendə alıb və 1925-ci ildə doktorluq dərəcəsi aldığı Kolumbiya Universitetində təhsil almaq üçün Nyu-York şəhərinə gedib və sonradan müəllim (1925) və dosent (1927) olub.

Kroniq karyerasının əvvəlində o, 1924-cü ildə Amerikaya səfəri zamanı gənc fizik Ralf Kroniqə Avropaya yenidən səfər etməyi məsləhət görən Paul Ehrenfest ilə tanış olmuşdu. Kroniq 1924-cü ilin sonlarında həmin qitəyə yola düşmüş və Almaniya və Kopenhagendəki nəzəri-fizika tədqiqatları üçün vacib mərkəzlərə baş çəkmişdir. Bu, kvant mexanikasının inkişafında böyük genişlənmə dövrü idi və bu inkişaf Avropada baş verirdi. Kroniq 20-ci əsr nəzəri fizikasının o şanlı dövründə gənc, parlaq bir fizik olmaq şərəfinə nail olmuşdu ki, bu da ona o dövrün Ehrenfest, Nils Bor, Verner Heyzenberq, Volfqanq Pauli və Hans Kramers kimi böyük fizikləri arasında yaşamağa və işləməyə imkan vermişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Isidor Isaac Rabi, Stories from the early days of quantum mechanics. Transcribed and edited by R. Fraser Code from a colloquium delivered to the University of Toronto physics department on 5 April 1979.
*Obituary (by M. Dresden) in *Physics Today*, **50**(3), March 1997, p.&nbsp;97.
Ryoqo Kubo

**Ryoqo Kubo** (, *Kubo Ryōgo*; ) — statistik fizika və qeyri-tarazlıq statistik mexanika sahəsindəki işləri ilə tanınan yapon riyazi fiziki.

## Fəaliyyəti

1950-ci illərin əvvəllərində Kubo, Qrinin kvant sistemləri üçün xətti cavab nəzəriyyəsinə yanaşması olan Kubo formalizmi vasitəsilə yaxın tarazlıq kondensləşdirilmiş maddə sistemlərinin xətti cavab xüsusiyyətlərinə, xüsusən də elektron daşınması və keçiriciliyinin anlaşılmasına dair tədqiqatları çevirdi. 1977-ci ildə Ryogo Kubo qeyri-tarazlıq statistik mexanika nəzəriyyəsinə və fluktuasiya hadisələri nəzəriyyəsinə verdiyi töhfələrə görə Boltzmann medalı ilə təltif edildi. O, xüsusilə nəqliyyat əmsalları ilə tarazlıq zaman korrelyasiya funksiyaları arasında əsas əlaqələrin qurulmasındakı işlərinə görə istinad edilir: onun adı ümumiyyətlə əlaqələndirilən əlaqələr.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* A Japanese physicist's view of Leiden (In 1981 Kubo was Lorentz Professor in Leiden)
*Publication list. Kyoto University.
Cozef Larmor

**Ser Cozef Larmor** (; ) — elektrik, dinamika, termodinamika və maddənin elektron nəzəriyyəsinin anlaşılmasında irəliləyişlər edən irlandiyalı riyaziyyatçı, nəzəri fizik və Britaniya siyasətçisi. Onun ən təsirli əsəri 1900-cü ildə nəşr olunmuş nəzəri fizika kitabı olan "Efir və Maddə" idi.

## Bioqrafiyası

Cozef Larmor 11 iyul 1857-ci ildə Antrim qraflığının Maqeraqall şəhərində Belfast dükançısı Hyu Larmor və həyat yoldaşı Anna Raytın ailəsində anadan olub. Ailə Belfasta qayıtdı və orada Kral Belfast Akademik İnstitutunda təhsil aldı, sonra isə Belfastdakı Kraliça Kollecində (bakalavr, 1874; magistr, 1875) riyaziyyat və eksperimental elmlər üzrə təhsil aldı. Müəllimlərindən biri Con Perser idi. Daha sonra o, Kembricdəki Müqəddəs Con Kollecində təhsil almış və 1880-ci ildə orada baş reytinqçi (həmin il ikinci reytinqçi C.C. Tomson idi) və Smitin mükafatçısı olmuş, 1883-cü ildə magistr dərəcəsi almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mixail Lavrentyev

**Mixail Alekseyeviç Lavrentyev** (; ) — sovet riyaziyyatçısı və hidrodinamikaçısı.

## İlk illəri

Lavrentyev atasının kollecdə müəllim işlədiyi Kazanda anadan olub (daha sonra Kazan Universitetində, daha sonra isə Moskva Universitetində professor olub).

Kazan Universitetinə daxil olub və ailəsi 1921-ci ildə Moskvaya köçdükdən sonra Moskva Universitetinin Fizika və Riyaziyyat fakültəsinə keçib. 1922-ci ildə məzun olub. 1923-26-cı illərdə Nikolay Luzinin aspirantı kimi universitetdə təhsilini davam etdirib.

Luzinin 1936-cı ildə bəzi tələbələri tərəfindən elmdə plagiat etdiyi və antisovetizmə qapıldığı iddia edilsə də, Lavrentyev müəlliminin Luzin işi kimi tanınan bədnam siyasi təqibində iştirak etməyib. Əslində Luzin atasının dostu idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Mikhail Lavrentiev's biography, at the site of Lavrentiev Hydrodynamics Institute.
Əqidətüs-Sənusi əl-vüstə

**Əqidətüs-Sənusi əl-vüstə** () — Məhəmməd ibn Yusif əs-Sənusinin əqidə ilə bağlı əsəri.

## Əsər
Bu əsər "Əqidətüs-Sənusi" adlanan məcmuənin dörd kitabından biridir. Əsərin digər adları "*əl-Cüməl*", "*əl-Mürşidə*", "*əs-Sənusiyyətül-vüstə*" və "*əl-Əqidətül-vüstə*"dir. Əsər əqli hökmlərin təhlil edildiyi bir müqəddimə ilə səkkiz babdan (bölmədən) ibarətdir. Birinci babda aləmin qədim olmadığı, ikincidə Allahın varlığının dəlillərindən bəhs edilir. Üçüncü babdan yeddinci baba qədər olan bablarda ilahi sifətlərdən söz açılır. Yeddinci babda Allah haqqında icazəli olan məqamlardan və röyətullahdan bəhs edilir. Səkkizinci bab isə özündə Məhəmmədin peyğəmbərliyi və bununla əlaqəli olan səmiyyat (bəs, sirət, mizən, şəfaət, cənnət və cəhənnəm) mövzularını ehtiva edir. Aləmin hüdusu (sonradan yaranması) mövzusunun orginal tərzdə ələ alındığı on vərəq miqdarındakı (Süleymaniyyə kitabxanası, Tırnovalı, №&nbsp;1125/2) risalədə səmiyyat mövzularına az çox yer verilmiş və bütün məsələlər əqli dəlillər ilə izah olunmağa çalışmışdır. Məhəmməd ibn Yusif əs-Sənusi əqidə ilə bağlı olan əsərlərində olduğu kimi bu risaləyə də şərh yazmışdır (Süleymaniyyə kitabxanası, Hacı Bəşir Ağa, №&nbsp;662). Məhəmməd ibn Yusif əs-Sənusinin "Umdətü əhlit-tədqiq vət-təsdiq" adlı bu şərhinə Əbdülqəni ən-Nablusi (Nurul-ifadə), Səid əl-Qafit (əl-Lazım vəl-məxlum) və Mahmud əl-Məqdisi tərəfindən haşiyələr yazılmışdır.

## Həmçinin bax

* Əqidətü əhlit-tövhid əl-kübrə

* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Trombon

**Trombon** və ya **şeypur** () — Truba ailəsinə aid nəfəsli musiqi aləti. O, ucunda ağızlıq olan nəfəsli mis musiqi alətidir. Trombonun bir neçə reqistr variasiyaları mövcuddur, bunlardan əsasları tenor trombonu və tenor bas trombonudur, onlar B-bənzər (B-də) səslənir.

Trombonun mənşəyi XV əsrə gedib çıxır. Ümumiyyətlə qəbul edilir ki, alətin sələfləri musiqiçiyə alətin borusunu hərəkət etdirməyə imkan verən və beləliklə, xromatik qamma yaradan slayd trubaları idi. Bu trubalar trubanın tembrinin insan səsinə bənzərliyini nəzərə alaraq kilsə xorlarının səslərini ikiqat artırmaq üçün istifadə olunurdu. Oxşar intonasiyaya nail olmaq çox vacib idi, buna görə də xromatiklik və vibrato təmin edən slayd trubası yaradıldı.

Mövcudluğu boyunca trombon dizaynında demək olar ki, heç bir köklü dəyişiklik edilməmişdir.

İlk alətlər, əsasən trombonlar, sakbuts (fransızca "saquer" sözündən "özünə tərəf çəkmək" və "bouter" sözündən "özündən uzaqlaşmaq" mənasını verir) adlanırdı. Onlar müasir alətlərdən daha kiçik idilər və ikiqat artırdıqları və təqlid etdikləri tembrlərin reyestrlərində bir neçə variasiyaya malik idilər: soprano, alt, tenor və bas. Xromatik gamutları sayəsində sakbuts dərhal orkestrlərdə daimi bir əşya halına gəldi. Sakbutda edilən kiçik təkmilləşdirmələr XVII əsrdə praktik olaraq müasir alətlərin meydana gəlməsinə səbəb oldu və artıq italyanca "trombon" sözü də bu alətlərə tətbiq olunurdu.

XVIII əsrin ortalarında trombonların əsas istifadə sahəsi kilsə musiqisi idi. Bu alətlər ən çox qoşa müğənnilərin səslərinə aid edilirdi. Trombon yalnız XVIII və XIX əsrlərin sonlarında orkestrin daimi üzvü oldu.

Trombon simfonik orkestrlər, estrada orkestrlər, pop orkestrlər və caz biq-bəndləri da daxil olmaqla müxtəlif orkestrlərin tərkib hissəsidir.

Tenor, tenor bas və bas trombonunun təbii qammaları bunlardır:
\new Staff \with {\remove "Time_signature_engraver"} {\time 8/1
\ottava -1 bes,,1 \ottava 0 bes, f bes d' f' aes' bes'}

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* Carter, Stewart (2011). *The Trombone in the Renaissance: A History in Pictures and Documents.* Bucina: The Historic Brass Society Series. Hillsdale, N.Y.: Pendragon Press. .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* International Trombone Association
* Online Trombone Journal
* British Trombone Society
* Trombone History Timeline by Will Kimball, Professor of Trombone at Brigham Young University
* Acoustics of Brass Instruments from Music Acoustics at the University of New South Wales
* Sources for the Prescribed Sheet Music for the ABRSM practical exams
* Two Frequencies Trombone
* NPR story about trombone bands (2003)
* Overview of trombones on the MIMO (Musical Instrument Museums Online) portal
*
Lep stil gitara

**Lep stil gitara** və ya **Havay gitarası** — Elektrogitara ailəsinə aid simli musiqi aləti. O, diz və ya dayaq üzərində üfüqi şəkildə çalınan pərdəsiz elektrik gitara növüdür. Simlər sürüşmə adlanan metal silindr vasitəsilə pərdəyə bərkidilir. Səs çıxarmağın əsas texnikası qlissandodur. Akustik gitara variantları da mövcuddur.

Lep stil gitarasının simləri adətən fretboarddan təxminən yarım düym yuxarı qaldırılır. Simlər fretboarda çatmaq üçün çox yüksəkdə yerləşdirilir, buna görə də pərdələr varsa, yalnız bələdçi rolunu oynayır və tez-tez markerlərlə əvəz olunur. Yalnız dövrə polad gitara kimi hazırlanmış alətlərdə tez-tez dəyişdirilmiş fretboard olur ki, bu da kəskin şəkildə çalmağı çətinləşdirir.

Gitara adətən ifaçının qucağına və ya qarşısındakı körpüyə qoyulur. Adi gitaradan fərqli olaraq, not çalınarkən simlər pərdələrə basılmır. Adətən, ifaçı sol əlində metal sürüşdürmə tutur və bu, alətin səsini dəyişdirmək üçün simlər boyunca hərəkət etdirilir, musiqiçi isə sağ əli ilə simləri çəkir və ya vurur. Bu çalma üsulu mövcud akkordların sayını əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırır. 

Havay kantri, blueqrass və ya Qərb svinq üslublarında çalarkən, simlər demək olar ki, həmişə sağ baş barmağına qoyulmuş meyka ilə çalınır. Bu, ifaçıya bitişik olmayan simlərdəki notların cingiltisini daha yaxşı idarə etməyə imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Hawaiian Steel Guitar Association – An organization that promotes the development of lap steel guitar.
Klira

**Klira** — 1887-1982-ci illərdə musiqi alətləri istehsal edən Almaniya şirkəti. Şirkət əvvəlcə skripka, alt və violonçel hazırlamaqda ixtisaslaşmışdı. Lakin XX əsrin ortalarında akustik və elektrik gitaraları da istehsal etməyə başladı. 1960-cı illərdə Klira, rəqibləri Höfner, Framus, Hoyer və Hopf ilə birlikdə aparıcı Almaniya gitara istehsalçılarından biri idi. 

Klira şirkəti 1887-ci ildə alman skripkaçısı Yohanes Klir tərəfindən Şönbaxda (indiki Lübi) təsis edilib. Çexiyada yerləşən bu yer XVIII əsrdən simli alətlərin satışı və istehsalı mərkəzi olmuşdur. 1918-ci ildə Yohanes Klirin ölümündən sonra oğlu Otto Yosef Klir şirkəti öz üzərinə götürdü. 1920-ci illərin sonlarında şirkət ildə 50.000-ə qədər skripka istehsal edirdi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra şirkət Çexiya hakimiyyəti tərəfindən müsadirə edildi və 1948-ci ildə Sudet almanlarının təqibi nəticəsində Otto Klirin ailəsi Qərbi Almaniyaya, Frankoniyaya qaçdı, əvvəlcə Erlanqenə, sonra Poksdorfa və nəhayət, 1950-ci ildə (Höfner də daxil olmaqla, Şönbaxdakı bir çox rəqibləri kimi) Bubenroytda məskunlaşdı. Şirkət skripkalardan daha çox gitara istehsal etməyə məhz Bubenroytda başladı. Əvvəlcə onlar akustik gitaralar, 1960-cı illərdən başlayaraq isə elektrik gitaralar istehsal edirdilər. Klia həmçinin elektrik bas gitaraları, əsasən Höfner (model 500/1) tərəfindən dizayn edilmiş və "Beatles Bass" kimi tanınan gitaraların surətlərini də istehsal edirdi. 1960-cı illərdə Klir elektrik gitaralarına artan tələbat və ixrac satışları sayəsində güclü satışlar əldə etdi. Lakin sonrakı onillikdə Asiya mənşəli musiqi alətlərinin rəqabətinin artması səbəbindən satışlar azaldı və şirkət təxminən bir əsrlik mövcudluğundan sonra 1982-ci ildə fəaliyyətini dayandırmaq məcburiyyətində qaldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* гитар Клира
Guyaton

**Guyaton** — musiqi alətləri istehsal edən Yaponiya şirkəti. Şirkət elektrik gitaraları, gitara gücləndiriciləri və effekt pedalları istehsal edən Yapon gitara markası və istehsalçısıdır. Sələfi şirkət olan Yaponiyanın ən qədim elektrik gitara istehsalçısı 1930-cu illərdə təsis edilmiş və 1940-cı ilə qədər Guya brendi altında gitaralar istehsal etmişdir. 1948-ci ildə İkinci Dünya müharibəsindən sonra şirkət Havay elektrogitaraları istehsal etmək üçün yenidən qurulmuşdur. 1951-ci ildə Guyaton brendi elektrik gitaraları üçün yaradılmışdır və 1955-ci ildə onların ilk bərk gövdəli gitarası təqdim edilmişdir. 

1950-ci illərin sonu və 1960-cı illərin ortalarında sörf musiqisi trendləri elektrik gitaralarında bum yaratdı. Bu dalğada özünəməxsus dizaynları və aşağı qiymətləri ilə Guyaton elektrik gitaraları müxtəlif markalar altında Avropa və Amerikaya ixrac edildi. Bir çox məşhur musiqiçilər və həvəskarlarda daxil olmaqla bir çox gitaraçı tərəfindən istifadə edildi.

90 illik tarixində Guyaton üç böhran yaşayıb, 1940, 1968 və 2013-cü illərdə. 2010-cu illərin ortalarında şirkət və brend "Toşihiko Torii" (keçmiş Guyaton tədqiqat mühəndisi) və Nate DeMont (DeMont Guitar) tərəfindən satın alınıb və sonradan "Guyatone & DeMont Guitars MMC"yə birləşdirilib. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Japan-DeMont-Guitars – partner in Japan
*  — major domestic models in the 1950s–1960s.
Pərdəsiz gitara

**Pərdəsiz gitara** — Elektrogitara ailəsinə aid simli musiqi aləti. Pərdəsiz gitara adətən standart bir alət olan, pərdələri çıxarılan, pərdəsiz boğazlı gitaradır. Baxmayaraq ki, bəzən xüsusi hazırlanmış kommersiya pərdəsiz gitaralar da hazırlanır. Klassik pərdəsiz gitara ilk dəfə 1976-cı ildə türk musiqiçisi Ərkan Oğur tərəfindən təqdim edilib. Pərdəsiz bas-gitaralar asanlıqla əldə edilə bilər və əksər böyük gitara istehsalçıları pərdəsiz modellər istehsal edirlər.

Pərdəsiz gitarada ifaçının barmaqları skripkada olduğu kimi simi birbaşa pərdə lövhəsinə basır və titrəyən simin körpüdən (simlərin birləşdirildiyi yerdən) pərdəyə deyil, barmaq ucuna qədər uzanmasına səbəb olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* NYC Fretless Guitar Festival&nbsp;— Сайт, посвященный фестивалю безладовой гитары в Нью-Йорке.
* Ned Evett
* Музыка Эркана Огура
Polad gitara

**Polad gitara** — Gitara ailəsinə aid simli musiqi aləti. Bu barmağın üzərinə qoyulmuş polad mizrab ilə çalınan xüsusi gitara ifa üsulu və ya texnikasıdır. Polad mizrab ilə çalma zamanı simlərin səthindən qalxmır, əksinə onların üzərindən sürüşür. Simlər pərdələrə basılmır. Pərdə əvəzinə mizrabın özü istifadə olunur.

Polad mizrabla çalarkən vibrato geniş yayılmışdır.

Polad mizrabla çalmaq üçün adi gitara (həm elektrik, həm də akustik) istifadə edilə bilər. Bu halda, simlər normal gitara çalmaq üçün olduğundan bir qədər yuxarı qaldırılır. Bu sərbəst barmaqlar çalmaq üçün istifadə edilmədikdə edilir. Pərdənin qalın ucunda daha böyük sim hündürlüyünə nail olmaq üçün əlavə bir sim istifadə edilə bilər.

Dəstə polad gitara və pedal polad gitara kimi gitara növləri, xüsusilə üfüqi vəziyyətdə mizrabla çalmaq üçün hazırlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Steel Guitar Forum - A forum where steel players and enthusiasts get together and discuss steel guitar.
* Hawaiian Steel Guitar Association - An organization that promotes the development of steel guitar with worldwide membership.
Fender Stratocaster

**Fender Stratocaster** və ya **Strat** — Elektrogitara ailəsinə aid simli musiqi aləti. Fender şirkətinin məhsulu. Bu 1954-cü ildə Corc Fullerton, Leo Fender və Freddi Tavares tərəfindən hazırlanmış və bu gün də istehsalda olan məşhur elektrik gitara modelidir. Stratocaster bir çox gitaraçı tərəfindən istifadə edilmişdir və bir çox tarixi səsyazmalarda eşidilə bilər. Gibson Les Paul, Gibson SG və Fender Telecaster ilə yanaşı, dünyanın ən məşhur və geniş yayılmış elektrik gitara modellərindən biridir.

Stratocaster geniş şəkildə kopyalanmışdır və istehsalçısından asılı olmayaraq eyni texniki xüsusiyyətlərə malik istənilən gitaraya aid etmək üçün "Stratocaster" və ya "Strat" adından istifadə edilməyə başlanılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* The most expensive guitar 
* FUZZFACED Fender Stratocaster
Əl-Əqidə

**Əl-Əqidə** () — Əhməd ibn Hənbəlin əqidə ilə bağlı əsəri.

## Əsər
Əsər Əhməd ibn Hənbəldən 10-a yaxın tələbəsi vasitəsilə nəql olunmuşdur. Əsərin hissələri müxtəlif formalarda dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır. "əl-Əqidə" Əbdülvahid ibn Əbdüləziz ət-Təmiminin rəvayəti əsas götürülərək M. Həmdi əl-Fiqi tərəfindən "Təbəqatül-Hənəbilə"nin sonunda, Əbu Bəkr əl-Həllalın rəvayəti əsas götürülərək də Əbdüləziz İzzəddin əs-Seyrəvan tərəfindən nəşr olunmuşdur (Dəməşq: 1988). Əsərin bəzi nüsxələrinın adı "Kitabül-Etiqad"dır.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Üsul əs-Sünnə

**Üsul əs-Sünnə** () və ya **Kitabüs-Sünnə** () — Əhməd ibn Hənbəlin əqidə ilə bağlı əsəri.

## Əsər
Əsərin digər bir adı da "*Etiqadü Əhlis-sünnə*"dir. Əsər özündə Əhməd ibn Hənbəlin Cəhmiyyə, Mürciə, Qədəriyyə, Xəvaric, xəlqül-Quran, qədər, dəccal, mələklər, röyətullah, kürsi və axirətə aid görüşlərini ehtiva edir. Əsər müəllifin oğlu Abdullah tərəfindən bir yerə cəmlənərək ərsəyə gətirilmişdir. Əsər Məkkədə (hicri 1349) və Qahirədə (tarixsiz), Əbu Hacir Məhəmməd Səid Bəsyuni tərəfindən Beyrutda nəşr edilmişdir (1985). "Kitabüs-Sünnə" Səudiyyə Ərəbistanında "*Üsul əs-Sünnə*" adı altında nəşr olunmuşdur (əl-Xəcr: hicri 1411).

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Şahzadə Con (1905-1919)

**Şahzadə** **Con** (; ) — Böyük Britaniya kralı V Corcun beşinci və ən kiçik oğlu, Britaniya monarx ailəsinin üzvü. 1909-cu ildə epilepsiya olduğu aşkarlandı. 1916-cı ildən etibarən ictimaiyyətdən uzaq tutuldu və doğulduğu Sandrinqem sarayında qapalı həyat yaşadı. Burada mürəbbiyələri tərəfindən təlim-tərbiyə edildi. Xəstəliyi yalnız ölümünün ardından xalqa elan edildi.

## Həyatı
12 iyul 1905-ci ildə saat 3:05 radələrində Norfolkdakı Sandrinqem sarayında dünyaya gəldi. York hersoqu Şahzadə Corcun və xanımı Mariya Tekin beşinci və son oğlu idi. Doğulduğu əsnada babası VII Eduard səltənətdə idi və atası, dörd böyük qardaşının ardından taxt sıralamasında altıncı yeri tuturdu. 3 avqustda Sandrinqem yaxınlığındakı Müqəddəs Mariya Maqdalena kilsəsində vəftiz edildi.

4 yaşından etibarən səhhətində problemlər yarandı və ardından epilepsiya diaqnozu qoyuldu. Belə ki, 1911-ci ildə atasının tacqoyma mərasiminə də sağlamlıq problemləri səbəbilə qatıla bilmədi. 1916-cı ildən etibarən tutmaları tezləşdi və daha ağırlaşdı. Bu səbəblə mürəbbiyələriylə birlikdə doğulduğu Sandrinqem sarayına göndərildi. Ancaq çox keçmədən 18 yanvar 1919-cu ildə axşam saat 17:30 radələrində, keçirdiyi bir tutmanın ardından yuxuda ikən vəfat etdi. Cənazə mərasimi ertəsi gün yaxınlıqdakı Müqəddəs Mariya Maqdalena kilsəsində baş tutdu. 

## Qalereya

Fayl:Mary of Teck with Mary, Henry, George and John.jpg|Anası Mariya Tek, bacısı Mariya, qardaşları Henri (yerdə oturan), Corcla (yanında) birlikdə (1905-ci il)
Fayl:Prince George with Prince John.jpg|**Şahzadə Con**, qardaşı Corcla birlikdə (1909-cu il)
Fayl:Princejohnandfamily.jpg|'*Şahzadə Co***'n**, bacısı Mariya (ortada), sağda qardaşları Eduard və Henri, solda qardaşları Fridrix və Corcla birlikdə (1912-ci il)
Fayl:Prince John, 1918.jpg|**Şahzadə Con**, itiylə birlikdə (1918-ci il)
Fayl:Prince John (48080581917).jpg|Məzarı


## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Edwards, Anne (1986). *Matriarch: Queen Mary and the House of Windsor*. New York: Quill. ISBN 0-688-06272-5
* Eilers, Marlene A. (1987). *Queen Victoria's Descendants*. Baltimore: Genealogical Publishing Company. ISBN 0-8063-1202-5
* Judd, Denis (2012). *George VI*. London: I.B. Tauris. ISBN 978-1-78076-071-1
* Rees, Nigel (2002). *Mark My Words*. New York: Barnes & Noble. ISBN 0-7607-3532-8
* Panton, Kenneth J. (2011). *Historical Dictionary of the British Monarchy*. Plymouth: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-5779-7
* Lamont-Brown, Raymond (2003). *Royal Poxes & Potions*. London: Sutton Publishing. ISBN 978-0-750-93184-7
* Weir, Alison (2008). *Britain's Royal Families*. London: Vintage Books. ISBN 978-0-099-53973-5
* Ziegler, Philip (1991). *King Edward VIII: The Official Biography*. London: Collins. ISBN 0-00-215741-1
* Van der Kiste, John (1991). *George V's Children*. London: A. Sutton. ISBN 0-86299-816-6
* Whitney, Catherine (2009). **. London: HarperCollins. ISBN 978-0-06-076584-2

### İstinadlar
Əqidətü əhlit-tövhid əl-kübrə

**Əqidətü əhlit-tövhid əl-kübrə** () — Məhəmməd ibn Yusif əs-Sənusinin əqidə ilə bağlı əsəri.

## Əsər
Bu əsər "Əqidətüs-Sənusi" adlanan məcmuənin dörd kitabından biridir. Əsərin tam adı "*Əqidətü əhlit-tövhid əl-muxricətü bi-əvnillahi min zülümətil-cəhli və rəqabətit-təqlid əl-murğimətu bi-fəzlillahi ənfə külli mübtədiin ənid*"dir. Əsərə "*Əqidətüs-Sənusi əl-kübrə*" də deyilir. Əsər bir müqəddimə və on altı fəsildən ibarət olub, özündə ilahiyyat, nübüvvət və səmiyyat mövzularını ehtiva edir. Müqəddimədən təqlidin zərərləri və təqlidi-imandan xilas olmağın vacibliyi qeyd olunmuşdur. Birinci fəsildə insanın bir damla sudan kamil bir varlığa çevrilməsi və aləmdə daim baş verən dəyişikliklər Allahın varlığının dəlili kimi qiymətləndirilir. İkinci fəsildən səkkizinci fəsilə qədər olan bölmədə sifətlər mövzusu araşdırılır. Daha sonra ardıcıllıqla Allahın birliyi, qulların əməllərinin Allah tərəfindən yaradılması, röyətullah (Allahın görülməsi), Allah haqqında icazəli olan və olmayan məsələlər, əslah fikrinin rəddi mövzularına yer verilir və on ikinci fəsildə ilahiyyat bəhsi yekunlaşır. On üçüncü fəsildə nübüvvət institutu, on dördüncü fəsildə isə Məhəmmədin peyğəmbərliyi dəlilləri ilə birlikdə izah edilir. On beşinci fəsildə bəs (dirilmə) və digər axirət hallarına toxunulur. Risalə kəbirə (böyük günah) mövzusunun tədqid edilməsi ilə sona çatır. Orta həcmli, on dörd vərəqdən ibarət olan "Əqidətü əhlit-tövhid" kəlam məsələrini asan anlaşılan bir üslubla araşdıran və sünni etiqadının əsaslarını olduqca orijinal dəlillərlə isbat etməyə çalışan bir risalədir. 

"Əqidətü əhlit-tövhid" İstanbulda "Məcmuətül-mütun" adlı əsərin daxildə nəşr olunmuşdur (hicri 1310). 

Əsər başda müəllif olmaqla, bir çox alim tərəfindən şərh edilmişdir. 

## Həmçinin bax
* Əqidətüs-Sənusi əl-vüstə
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Cövhərətüt-tövhid

**Cövhərətüt-tövhid** () — əqaidə (əqidə) aid ədəbi əsər. Əsərin müəllifi Maliki-Əşari alimi İbrahim ibn İbrahim əl-Ləqanidir.

## Əsər
Əsərin müəllifin şeyxi Əbül-Abbas Şəhabəddin Əhməd ibn Osman əş-Şərbubinin işarəsi ilə bir gecədə yazdığı nəql edilmişdir. Əsər 144 beytdən ibarətdir. Vəciz bir üslubda qələmə alınmış mənzumənin məzmunu ilahiyyat, nübüvvət (peyğəmbərlik) və səmiyyat (axirətlə bağlı mözvuların ümumi adı) mövzularının yer aldığı üç bölmə halında tədqiq etmək mümkündür. Əsərdəki mövzulara Əşarilik məktəbi çərçivəsində toxunulmuşdur.

Əsərə müəllif tərəfindən kiçik, orta və irihəcmli olmaqla üç şərh yazılmışdır:

* *Umdətül-mürid li-Cövhərətit-tövhid*. Büyük ölçülü iki cilddən ibarət olan bu şərhin birinci cildi 264, ikinci cildi isə 319 vərəqdir (Hacı Səlim Ağa kitabxanası, №&nbsp;623–624).
* *Təlxisüt-təcrid li-Umdətil-mürid*. Qazızadəyə ithaf edildiyi söylənən bu əsər "Umdətül-mürid"in müxtəsəridir.
* *Hidayətül-mürid li-Cövhərətit-tövhid*. Müəllif bu şərhi kəlam elmini təzə öyrənməyə başlayanlar üçün yazmışdır.

"Cövhərətüt-tövhid" ilk dəfə 1826-cı ildə Bulaqda, daha sonra da müxtəlif məcmuələrin tərkibində nəşr edilmişdir. Bundan başqa əsər C. D. Lusiani tərəfindən fransızcaya tərcümə edilərək və bəzi qeydlər əlavə olunaraq nəşr edilmişdir (Əlcəzair: 1907).

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
U1 Universiteti

**U1 Universiteti** — Cənubi Koreyanın Şimali Çunqçonq əyalətində, Yeongdong bölgəsinin Yeongdong-eup qəsəbəsində yerləşən özəl ali təhsil müəssisəsidir. Universitet mühəndislik yönümlü texniki ali məktəb kimi fəaliyyətə başlamış, zamanla humanitar və pedaqoji sahələr üzrə də təhsil proqramlarını genişləndirmişdir. Hazırda universitet bakalavr səviyyəsində müxtəlif ixtisaslar üzrə təhsil verir və təxminən 65 nəfər tam ştatlı akademik heyətə malikdir.

## Tarixi
U1 Universitetinin əsası 1993-cü ildə Geumgang Təhsil Fondu tərəfindən qoyulmuşdur. Həmin il Cənubi Koreya hökumətindən rəsmi icazə alınaraq ali təhsil müəssisəsinin yaradılmasına başlanılmışdır. Universitet ilk tələbələrini 8 mart 1994-cü ildə **Yeongdong Mühəndislik Kolleci** (영동공과대학) adı ilə qəbul etmişdir.

1995-ci ildə ali məktəb universitet statusu almış, 1 dekabr 1997-ci ildə isə adı **Yeongdong Universiteti** olaraq dəyişdirilmişdir. Sonrakı illərdə təhsil strukturu genişləndirilmiş, beynəlxalq tələbələr üçün proqramlar yaradılmış və ali təhsil müəssisəsi **U1 Universiteti** adı ilə fəaliyyətini davam etdirmişdir.

## Akademik fəaliyyəti
Universitet ilkin olaraq mühəndislik və texniki ixtisaslar üzrə ixtisaslaşsa da, hazırda müxtəlif akademik sahələri əhatə edən proqramlar təqdim edir. Tədris prosesində nəzəri biliklərlə yanaşı praktik bacarıqların inkişafına xüsusi önəm verilir.

U1 Universitetində aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə təhsil proqramları mövcuddur:
* Mühəndislik və texniki ixtisaslar  
* İngilis dili və beynəlxalq kommunikasiya  
* Xüsusi təhsil və pedaqoji istiqamətlər  

Universitet regional inkişafı dəstəkləyən kadrların hazırlanmasına və tətbiqi təhsilə yönəlmiş strategiya həyata keçirir.

## Kampus və yerləşmə
Universitet kampusu Şimali Çunqçonq əyalətinin Yeongdong bölgəsində yerləşir. Kampus tədris binaları, laboratoriyalar və tələbələr üçün sosial infrastrukturu əhatə edir. Coğrafi mövqeyi universiteti regionun təhsil mərkəzlərindən birinə çevirir.

## Xarici keçidlər
* U1 Universitetinin rəsmi internet saytı

## İstinadlar
Stirling adası

**Stirling Adası** (həmçinin Sterling Adası) Solomon Adalarının bir hissəsini təşkil edən iki əsas Xəzinədarlıq Adasının (Treasury Islands) kiçik adasıdır. Adaların aşağısında yerləşir.

## Coğrafiya
Stirling təxminən 6.4 km məsafədədir uzunluğunda və təxminən 27 km məsafədə yerləşir Şortlendin cənubunda. Dəniz səviyyəsindən təxmini  hündürlükdə. Stirlinq Adası ən böyük Mono Adasından Blanş Limanı ilə ayrılır. Stirlinq Adası vaxtilə Mono Adasını əhatə edən baryer rifinin bir hissəsi olan mərcanlardan ibarət idi.

## Əhali
Stirlinq adasında daimi əhali yoxdur. Lakin burada hələ də II Dünya Müharibəsindən qalma aerodrom və digər müttəfiq bazasının qalıqları qalmaqdadır.

## Aerodrom

Müttəfiq Qüvvələr Stirling adasına endikdən sonra aydın oldu ki, ada aerodromun salınması üçün ideal şəraitə malikdir. Ada təbii olaraq düz relyefə sahib idi, mərcan səthli idi, şirin su ehtiyatları var idi və yaxınlıqda eniş üçün əlverişli çimərliklər mövcud idi. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin 87-ci Dəniz Tikinti Batalyonuna ("Seabees") məxsus kəşfiyyat qrupu 1 noyabr 1943-cü ildə Stirling adasına gələrək ərazini araşdırmış və dörd gün sonra bu bölgə barədə müsbət rəy bildirmişdir. Bu hesabata əsasən, burada əvvəlcə Bugenville adası üçün planlaşdırılan "W" bombardmançı zolağının tikintisinə başlanıldı.

2011-ci ilin may ayında Solomon Adalarının Baş naziri Denni Fillip istifadəsiz qalmış hava bazasının sığınacaq axtaran şəxslərin müraciətlərinin emalı üçün Avstraliya Hökumətinin ixtiyarına verilməsi ilə bağlı təkliflərini yenidən səsləndirmişdir. Hesab edilir ki, danışıqlar dayandırılmamışdan əvvəl kifayət qədər irəliləmiş mərhələyə çatmışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xəzinə Adaları Kampaniyası
Heinrich Vater

**Heinrix Avqust Vater** () — alman torpaqşünası və meşəçilik elmləri üzrə alimdir. O, meşə torpaqşünaslığının və meşəçilikdə ərazi-şərait (standort) elminin banisi, həmçinin meşə gübrələnməsi sahəsinin əsasını qoyan alimlərdən biri hesab olunur.

## Həyatı və fəaliyyəti
Heinrix Avqust Vater 28 yaşında olarkən Heinrich Cotta tərəfindən 1811-ci ildə yaradılmış Kral Sakson Meşə Akademiyası (Tharandt)na mineralogiya və geologiya üzrə professor təyin edilmişdir. O, 1887–1925-ci illər ərzində bu ali təhsil müəssisəsində elmi və pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir.

Meşəçilik praktikasında torpaqşünaslıq və ərazi-şərait elminin əhəmiyyətinin artması ilə əlaqədar olaraq, 1896-cı ildən etibarən meşə torpaqşünaslığı və standort elmi üzrə müstəqil mühazirələr keçməyə başlamışdır. Vater sahə təcrübələrinin təşkili, statistik təhlili və metodoloji dəqiqliyi ilə seçilən tədqiqatları ilə tanınmışdır. Onun apardığı araşdırmaların nəticələri müasir meşəçilik elmi üçün də aktual olaraq qalır.

1898-ci ildə Almaniya Təbiətşünaslar Akademiyası — Leopoldinanın üzvü seçilmişdir.

## Elmi irsi
Vaterin elmi fəaliyyəti əsasən torpaq xüsusiyyətlərinin bitki inkişafına təsiri, meşə döşənəyi, humus qatları, kök sistemləri və meşə gübrələnməsi mövzularını əhatə etmişdir. Onun işləri meşəçilikdə tətbiqi torpaqşünaslığın formalaşmasına mühüm töhfə vermişdir.

## Əsərləri
* *Braunşveyq Hersoqluğunun fosforit yataqlarındakı fosil ağaclar*, doktorluq dissertasiyası, Leypsiq və Berlin, 1884
* *Əsas minerallar və süxurlar üzrə icmal*, Freiberg, 1889
* *Bitki inkişafına təsirin qiymətləndirilməsi üçün ərazi təsvirinin əhəmiyyəti*, 1916
* *Ali təhsil sistemində meşəçilik elminin rolu*, 1918
* *Torpaq mədəniyyəti təcrübələrində tarazlaşdırma hesablamaları*, 1918
* *Şam, küknar və fıstıq ağaclarının kök sistemi*, 1927
* Hans Friedrich Sachße ilə birlikdə: *Meşəçilik əkin təcrübələri, xüsusilə gübrələmə təcrübələri*, 1927
* *Küknar və şam ağaclarında humus qatının öyrənilməsinə dair töhfələr*, 1928

## Mənbələr
* Hans-Peter Blume. ‘‘Vater, Heinrich’’. *Neue Deutsche Biographie*, cild 26, Berlin, 2016.
* H. J. Fiedler. *Prof. Dr. phil. Dr. e. h. Heinrich August Vater (1859–1930)*, 1984.
* Almaniya Təbiətşünaslar Akademiyası Leopoldina — üzvlər siyahısı.

## İstinadlar
İbrahim əl-Ləqani

**Əbül-İshaq (Əbül-İmdad) Burhanəddin İbrahim ibn İbrahim ibn Həsən əl-Ləqani** (; ) — "Cövhərətüt-tövhid" adlı ədəbi əqaid (əqidə) risaləsinin müəllifi olan Maliki alimi.

## Həyatı

### Mənşəyi
Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Misirin Ləqan yaşayış məntəqəsində anadan olmuşdur. Sufi məşrəb ailəyə mənsubdur.

### Təhsili və fəaliyyəti
Təhsili ilə bağlı məlumatlar azdır, lakin Misirdəki Maliki uləması tərəfindən hörmət edilən bir şəxs olması, əl-Əzhərdə müdərrislik etməsi və yaxşı əsərlər tərtib etməsi nəzərə alındıqda onun yaxşı təhsil aldığını demək olar. Muhibbi onun bir çox alimdən dərs aldığını söyləmişdir: bunlar arasında Misirin Şafii uləmasından İbn Qasım əl-Abbadi ilə Şəmsəddin ər-Rəmli, Maliki alimlərdən Bədrəddin əl-Qarafi ilə Səlim ibn Məhəmməd əs-Sənhuri kimi alimlərlə birgə təriqətdəki mürşidləri vardır. Tələbələri arasında isə oğlu Əbdüssəlam, Hərəşi, Şəbrəməllisi, Yusif əl-Qeyşi, Hüseyn əl-Həfəxi və Əhməd ibn Əhməd əl-Əcəmi kimi alimlər vardır. Sufi təmayülü ilə tanınan İbrahim əl-Ləqaninin 144 beytdən ibarət "Cövhərətüt-tövhid" adlı risaləsini şeyxi Əbül-Abbas Şəhabəddin Əhməd ibn Osman əş-Şərbubinin işarəsi ilə bir gecədə yazdığı nəql edilmişdir.

### Ölümü
Hicri 1041-ci (1632) ildə həcc ziyarətinə gedən İbrahim əl-Ləqani qayıdış yolu üzərindəki Əqəbə yaxınlığında vəfat etmiş və orada da dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Məntiqi bomba

**Məntiqi bomba** () — zərərli hərəkətləri (adətən məlumata icazəsiz giriş, məlumatların təhrif edilməsi və ya məhv edilməsi) həyata keçirmək üçün müəyyən vaxt və ya informasiya şərtləri daxilində işə düşən kompüter proqramı.

Viruslar və ya şəbəkə soxulcanları kimi bir çox zərərli proqramlar, çox vaxt əvvəlcədən müəyyən edilmiş vaxtda (***saat mexanizmli məntiqi bombalar***) və ya müəyyən şərtlər yerinə yetirildikdə — məsələn, cümə, ayın 13-ü, Gülüş günü və ya Çernobıl AES-dəki qəzanın ildönümündə (CIH virusu) işə düşən məntiqi bombaları ehtiva edir.

Məntiqi bombalara, bir qayda olaraq, istifadəçilər üçün əvvəlcədən bildirilməyən nəticələrə səbəb olan kodlar aid edilir. Buna görə də, şərti-pulsuz proqramların müəyyən edilmiş müddəti bitdikdən sonra funksionallığının söndürülməsi və ya işinin dayandırılması məntiqi bomba hesab edilmir.

## Məlum insidentlər

Məntiqi bombalar kiber-təxribat və korporativ casusluq tarixində bir çox ciddi fəsadlara yol açmışdır:

* **Trans-Sibir kəməri hadisəsi (1982):** İddialara görə, SSRİ-nin qaz kəməri sistemini idarə edən proqram təminatına Kanada şirkəti tərəfindən yerləşdirilən məntiqi bomba kəmərdə böyük partlayışa səbəb olmuşdur. Bu, kosmosdan görünə bilən ən böyük qeyri-nüvə partlayışlarından biri hesab olunur.
* **"Omega Engineering" insidenti (1996):** Şirkətin keçmiş işçisi Timoti Lloyd proqram koduna məntiqi bomba yerləşdirərək şirkətin bütün istehsalat dizaynlarını və proqram təminatını silmişdi. Nəticədə şirkət 10 milyon dollar zərər çəkmiş və 80 işçisini ixtisar etməli olmuşdu.
* **Cənubi Koreya kiberhücumu (2013):** "DarkSeoul" olaraq bilinən hücum zamanı bir neçə bank və yayım şirkətinin serverlərinə yerləşdirilən məntiqi bomba eyni vaxtda (20 mart, saat 14:00) işə düşərək on minlərlə kompüterin sərt diskini sıradan çıxarmışdı.
* **UBS PaineWebber hadisəsi (2002):** Sistem administratoru Rocer Duronio maaş artımı ala bilmədiyi üçün şirkətin mərkəzi serverlərinə məntiqi bomba yerləşdirmişdi. Bomba işə düşdükdə 1000-dən çox kompüterin faylları silinmişdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

*
Əl-Əqidə əl-Mürşidə

**Əl-Əqidə əl-Mürşidə** () — İbn Tümərtin tövhid risaləsi.

## Əsər

### Əl-Mürşidə
Bu risalə "Kitabü Əəzzi mə yutləb"in içində "ət-Tənzihan vət-təsbihan" adı ilə yer alan tövhid risaləsidir. Risaləni İbn Tümərt yanındakılara bərbər dilində oxumuşdur. Əsərə İbn Əbbad ət-Tilimsani "əd-Dürrətül-muşidə fi şərhil-Mürşidə*"* adlı şərh yazmışdır. Risalə İbn Teymiyyə tərəfindən tənqid edilmişdir. "əl-Mürşidə" İqnas Qoldziher tərəfindən fransız dilinə tərcüməsi ilə birlikdə nəşr edilmişdir.

### Əl-Əqidə
Eyni əsərdə yerləşən bu risalə bərbər dilinə və Anri Masse tərəfindən fransız dilinə tərcümə olunaraq nəşr olunmuşdur (Paris: 1928). Əsərin bir digər nəşri də Qahirədə həyata keçirilmışdir (hicri 1328).

### Əl-Əqidə əl-Mürşidə
Risaləni "əl-Əqidət əl-Mürşidə" adlandıran Səlahəddin əl-Əlai olmuşdur. "əl-Əqidə əl-Mürşidə" tövhid elmi və dinin əsasları barədə iki səhifəni keçməyən qısa bir risalədir. Bu risalədə Əhli-Sünnənin əqidəsi qısa, əhatəli şəkildə bəyan edilmiş, əşərilər və maturidilərin etiqadı aydın şəkildə izah olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Leon Maks Lederman

**Leon Maks Lederman** (; ) — 1988-ci ildə Melvin Şvarts və Cek Steynberger ilə birlikdə neytrinolar üzərində aparılan tədqiqatlara görə Fizika üzrə "Nobel" mükafatı alan amerikalı eksperimental fizik. O, həmçinin 1982-ci ildə Martin Lüis Perl ilə birlikdə kvarklar və leptonlar üzərində aparılan tədqiqatlara görə Fizika üzrə Volf mükafatına layiq görülmüşdür. Lederman İllinoys ştatının Beteyviya şəhərində Fermi Milli Sürətləndirici Laboratoriyasının (Fermilab) fəxri direktoru idi. O, 1986-cı ildə İllinoys ştatının Orora şəhərində İllinoys Riyaziyyat və Elmlər Akademiyasını təsis etmiş və 2012-ci ildən 2018-ci ildə vəfat edənə qədər orada fəxri alim vəzifəsində çalışmışdır.

Bacarıqlı elmi yazıçı olan Lederman, 1993-cü ildə yazdığı "Tanrı zərrəciyi" kitabında "Hiqqs bozonu" terminini populyarlaşdırması ilə tanınıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Education, Politics, Einstein and Charm *The Science Network* interview with Leon Lederman
* Fermilab's Leon M. Lederman webpage
* Video Interview with Lederman from the Nobel Foundation
* Timeline of Nobel Prize Winners in Physics webpage for Leon Max Lederman
* ''Story of Leon'' by Leon Lederman
*  Honeywell – Nobel Interactive Studio
* 1976 Cresson Medal recipient from The Franklin Institute
* Honoring Leon Lederman at APS April 2019
* 
* Finding Aid to the Leon M. Lederman Papers at Fermilab
Üçüncü Dünya Ölkələri

**Üçüncü Dünya Ölkələri** və ya **Üçüncü dünya** () — XX əsrin ikinci yarısına aid, Soyuq müharibədə birbaşa iştirak etməyən və Qoşulmama Hərəkatında iştirak edən müstəqil ölkələri ifadə edən politoloji termin.

İlkin olaraq bu söz birləşməsi nə Qərb dünyasına ("birinci dünya"), nə də Sovet blokuna ("ikinci dünya") qoşulmayan bütün ölkələri bildirirdi. Sonralar bu termin inkişaf səviyyəsi zəif olan ölkələri ifadə etmək üçün istifadə olunmağa başladı ("inkişaf etməkdə olan ölkələr" anlayışının sinonimi kimi) və bəzən peyorativ (alçaldıcı) məna daşıyır. "Üçüncü dünya" anlayışı tarix elminə neomarksizm çərçivəsində daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 

* 
* 
* Chaouad, Robert. (2016) *Emergence: genesis and circulation of a notion that has become a category of analysis,* International and Strategic Review, vol. 103, no. 3, pp. 55-66.
* 
* 
* Lawrence, Mark Atwood. *The End of Ambition: The United States and the Third World in the Vietnam War Era* (Princeton University Press, 2021)    Website: rjissf.org online reviews
* Melkote, Srinivas R. & Steeves, H. Leslie. (1991). *Communication for development in the Third World: Theory and practice for Empowerment* . New Delhi: SAGE Publications.
* 

* 
* Sheppard, Eric & Porter, Wayland P. (1998). *A world of difference: Society, nature, development* (New York: Guilford Press).

* 
* Wolf-Phillips, L. (1987). "Why 'Third World'? Origin, definition and usage', *Third World Quarterly*, 9 (4), pp. 1311–27. 

## Xarici keçidlər

* Определение третьего мира
* Сокращение разрыва между третьим и первым миром
Con Lesli (fizik)

**Ser Con Lesli** (; ) — Şotlandiya riyaziyyatçısı və fiziki. İstilik üzərində apardığı tədqiqatlarla yadda qalmışdır.

Lesli 1802-ci ildə kapilyar hərəkətin ilk müasir təsvirini vermişdir və 1810-cu ildə buzun ilk süni istehsalı olan hava nasosu ilə suyu dondurmuşdur.

1804-cü ildə o, qaynar su ilə doldurulmuş kubik qabdan istifadə edərək istilik şüalanması ilə təcrübələr aparmışdır. Kubun bir tərəfi yüksək dərəcədə cilalanmış metaldan, iki tərəfi tutqun metaldan (mis) və bir tərəfi qara rəngə boyanmışdır. O, radiasiyanın qara tərəfdən ən böyük, cilalanmış tərəfdən isə əhəmiyyətsiz olduğunu göstərmişdir. Cihaz Lesli kubu kimi tanınır.

## Erkən həyatı

Lesli, Fayfın Larqo şəhərində dülgər və şkaf ustası Robert Lesli və həyat yoldaşı Anne Carstairsin ailəsində anadan olmuşdur. O, ilk təhsilini orada və Levendə almışdır. On üçüncü ilində, riyazi və fizika elmlərinə olan meylini qeyd edən dostlarının təşviqi ilə, o, Sent-Endryus Universitetinə daxil olmuşdur. 1784-cü ildə kursunu bitirdikdən sonra Edinburq Universitetində ilahiyyat üzrə nominal təhsil almış, lakin başqa dərəcə almayıb.

1788-ci ildən 1789-cu ilə qədər bir ildən çox Virciniya ailəsində fərdi müəllim kimi çalışmış və 1791-ci ildən 1792-ci ilin sonuna qədər Staffordşirin Etruriya şəhərində Cozaya Vecvud ailəsi ilə oxşar bir vəzifə tutmuş, boş vaxtını eksperimental tədqiqatlara və 1793-cü ildə doqquz cilddə nəşr olunan və ona pul gətirən Büffonun "Quşların Təbii Tarixi" əsərinin tərcüməsini hazırlamağa sərf etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Biographical information
Entoni Qarret Lisi

**Entoni Qarret Lisi** (; ) — **Qarret Lisi** kimi tanınan, amerikalı nəzəri fizikdir. Lisi akademik vəzifəsi olmayan müstəqil tədqiqatçı kimi çalışır.

Lisi, hissəciklər fizikasını Eynşteynin cazibə nəzəriyyəsi ilə birləşdirən, "E Lie group"a əsaslanan vahid sahə nəzəriyyəsini təklif edən nəşr olunmamış "Hər şeyin olduqca sadə nəzəriyyəsi" ilə tanınır. Nəzəriyyə natamamdır və həll olunmamış problemləri var. Nəzəriyyə elmi ictimaiyyətdə geniş tənqid olunub.

## Bioqrafiyası

### Təhsili və karyerası
Lisi Los-Ancelesdə anadan olub və Kaliforniyanın San Dieqo şəhərində böyüyüb. O, 1987-ci ildə Keyt Məktəbini bitirib. Lisi 1991-ci ildə Los-Anceles Kaliforniya Universitetindən fizika və riyaziyyat üzrə ən yüksək dərəcələrlə iki bakalavr dərəcəsi alıb. Lisi 1999-cu ildə San-Dieqo Kaliforniya Universitetindən fizika üzrə doktorluq dərəcəsi alıb. Daha sonra Lisi akademiyanı tərk edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dövlətin yaranması

**Dövlətin yaranması** və ya **Dövlətin qurulması** — yeni bir dövlətin təsis edilməsinin formal prosesi. Bu prosesin zəruri şərtləri, ən azı, dövlət ərazisinin və onun ərazi sərhədlərinin müəyyən edilməsi, habelə yeni yaranmış dövlətin elan edilməsidir.

Dövlətin elan edilməsi yeni dövlətin dünya birliyi üzvləri tərəfindən tanınması prosesini də əhatə edir. Dövlətin yaradılması anında konstitusiya, keçid dövrü konstitusiyası dərc edilə bilər və ya konstitusiyanın tərtib edilməsini və dövlət başçısının seçilməsini həyata keçirəcək Müəssislər Məclisinin çağırılması elan oluna bilər.

## Xarici keçidlər

* Живарев В. Е. Международное право. — М., 2010.