open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ArchLabs

**ArchLabs** və ya **ArchLabs Linux** — Arch Linux bazalı Linux əməliyyat sistemidir. Əsas masaüstü mühiti kimi Openbox pəncərə menecerindən istifadə edir.

*ArchLabs* 25 iyul 2017-ci il tarixində DistroWatch saytının online məlumat bazasına əlavə edilib.

Distrubitivin adı onun yaradıcılarının sevimli əməliyyat sistemləri olan Arch Linux və BunsenLabs Linux əməliyyat sistemlərinin adlarındakı *"Arch"* və *"Labs"* sözlərinin birləşməsindən yaradılıb.

## Versiyaların buraxılış tarixləri

## Həmçinin bax
* Linux
* Linux əməliyyat sistemləri

## Xarici keçidlər
* 
* '''ArchLabs Linux''' DistroWatch'da

## İstinadlar
Dollar (astana)

**Dollar astanası** () — Katun çayının Manjerok kəndi ərazisindən keçək hissəsində yerləşir. Çayın axdığı bu hissədə suyun dərin olmasına baxmayaraq astanalar böyük dalğalar əmələ gətirir. Astananın sahilində düşərgə və tualet olmasınsa baxmayaraq bunlar pulludur. Dəfələrlə astanada Rusiyanın fristayl üzrə kubok yarışları keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Доллар и Манжерок — лучшие родео-волны Катуни
Gürcüstan Texniki Universiteti

**Gürcüstan Dövlət Texniki Universiteti** *([[Gürcü dili|gürc]]. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, [[İngilis dili|ing]]. Georgian Technical University)* Gürcüstanın Tbilisi şəhərində yerləşən ölkənin ən aparıcı universitetlərindən biridir. Burada texniki fakültələrdən yana digər fakültələr üzrədə təhsil olduğu üçün bəzən **Gürcüstan Dövlət Politexniki Universiteti** (*qısaca: GPU*) deyilir.

## Yaranma Tarixi
1922-ci ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin nəzdnində politexnik fakültəsi kimi yaradılıb.

1928-ci ildə Tbilisi Dövlət Universitetin'dən ayrılaraq Vladimir İliç Lenin adına Gürcüstan Dövlət Politexnik İnstitutu kimi yaradıldı.

1930 və 1932-ci illərdə universitetə daha çox fakültələr əlavə edilərək birazda genişləndirildi.

1972-ci ildə 50 illik yubileyində SSSR'in ən yüksək mükafatı Lenin ordeni ilə mükafatlandırıldı.

1991-ci ildə Gürcüstan müstəqilliyini əldə etdikdən sonra birazda böyüyərək önəmli yerini tutdu və hal hazırda həmin adı daşıyır.

## Struktura
Universitet əsasən təhsil və elmi fəaliyyətə yardım edən əsas struktur bölmələrindən ibarətdir: fakültələr, kitabxanalar və köməkçi struktur bölmələri. Universitetin əsas təhsil və elmi idarəsi fakültələrdir. Fakültə akademik, tədqiqat və köməkçi struktur bölmələrindən ibarətdir.

## Fakültələr
İnşaat Fakültəsi

Enerji və Telekommunikasiya Fakültəsi

Mədən və Geologiya fakültəsi

Kimya Texnologiyaları və Metalurji Fakültəsi

Memarlıq, Şəhər və Dizayn Fakültəsi

İnformatika və Sistem İdarəetmə Fakültəsi

Nəqliyyat və Maşınqayırma Fakültəsi

Humanitar və Sosial Elmlər Fakültəsi

## Təhsil və Elm
Gürcüstan Texniki Universitetinin ölkə içində 13 filial şöbəsi və tabeliyində olan qurumlar var. Hal-hazırda Universitetdə 8 fakültə və 28 kafedra, 12 min tələbə, 1500 professor və işçi heyəti vardır. Təhsil ingilis,rus və gürcü dillərində verilir.

## Mənbə
http://gtu.ge/Eng/

https://www.masterstudies.ru/%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%8B/Gruzija/Georgian-Technical-University/
Serbiya qadın milli voleybol komandası

**Serbiya qadın milli voleybol komandası** — Serbiyanı beynəlxalq səviyyəli yarışlarda təmsil edən qadınlardan ibarət voleybol yığması.

## Həmçinin bax
* Voleybol üzrə qadınlararası Avropa Çempionatı
* FIVB reytinq siyahısı
* Avropa Voleybol Konfederasiyası
Axund Əbil sərdabəsi

**Axund Əbil sərdabəsi** — Novxanı kəndində yerləşən qəbirstanlığında qəbirlərin əhatəsində yerləşən sərdaba. Sərdabə kürsü üzərində inşa edilmişdir. Tikili dördbucaqlı formaya malikdir. Giriş hissəsinin üzərində daş kitabə qoyulmuşdur. Tikili səkkiz bucaqlı piramida şəkilli günbəzlə tamamlanır. Abşeronda səkkiz bucaqlı çadıra bənzər günbəzlə tamamlanmış sərdaba nadir tapıntıdır. Ölçüləri 3.80 x 3.80 m-dir. Tikilinin təxminən 1850-1870-ci illərdə inşa edilməsi ehtimal edilir. Burada kəndin axundu Axund Əbil dəfn olunmuşdur.
## İstinadlar
Siyanşor gölü

**Siyanşor gölü** — Bakıdan şimalda, Abşeron rayonunun Novxanı qəsəbəsinin yaxınlığında yerləşən göl. Duzlu, xloridli suya sahibdir. Duzluluğun yüksək səviyyəsi ilə əlaqədar, bitki və fauna aləmi praktik olaraq yoxdur. Atmosfer yağıntıları və qrunt suları ilə qidalanır. Göl yaxınlığında tarixən Siyan adlı şəhər tipli qəsəbə olmuşdur. Qəsəbənin tarixi IX-XVI əsrlərə aid edilir. 
## İstinadlar
Şamaxı çariçası

**Şamaxı çariçası** () — rus yazıçısı Aleksandr Puşkinin  personaj.

Personaj həmçinin Nikolay Rimski-Korsakovun 1908-ci ilə aid  opera-baletində, 1967-ci ilə aid , 1999-cu ilə aid musiqi tamaşasında və 2010-cu ilə aid "Üç bahadır və Şamaxı çariçası" cizgi filmində var.

## Qalareya


Билибин 15.jpg|İvan Bilibinin "Qızıl xoruz nağılı"na həsr etdiyi illüstrasiya. Çadırda buta təsviri vardır.
Ivan Bilibin 264.jpg|İvan Bilibinin "Qızıl xoruz" operasına həsr etdiyi illüstrasiya. Geyimdə buta təsviri vardır.
Valentine Gross Le Coq d'Or 1914 the queen of Shemakha.jpg|Valentin Qrosun "Qızıl xoruz" baletinə aid eskizi
Le Coq d'Or 1914 costume for Tamara Karsavina.jpg|Natalya Qonçarovanın "Qızıl xoruz" baletinə aid eskizi
Boris Zvorykin - Golden Cockerel 03.jpg|Voris Zvorikin "Qızıl xoruz" baletinə aid təsviri. Şamaxı çariçası geyimində buta, çadırında isə buta və aypara və ulduz təsvirləri vardır.



## Həmçinin bax
* Əliş Kərəmli
Qonsalo Hiquain

**Qonsalo Cerardo Hiquain** (, ) — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş Argentina keçmiş peşəkar futbolçusu.  El Pipita və ya Pipa ləqəbli o, öz dövrünün ən yaxşı hücumçularından biri hesab olunur və qol vurmaq bacarığı və güclü bədən quruluşu ilə tanınan məhsuldar hücumçu idi.

## Karyerası
Hiquain hücumçu mövqeyində çıxış edir. 29 yaşlı futbolçu peşəkar karyerasına Argentinanın “River Pleyt” klubunda başlayıb, daha sonra İspaniyanın “Real Madrid”, İtaliyanın “Napoli” kimi klublarında çıxış edib. 2016-cı ilin yayında isə futbolçu “Yuventus” klubuna transfer olunub. Argentina milli komandasıyla 68 oyuna çıxan Qonsalo 31 qolla yadda qalıb.

## Statistika

## Milli komandada oyunlar

## İstinadlar
Ulsan

**Ulsan** () — Koreya yarımadasının cənub-şərqində yerləşən şəhər-metropolis. Cənubi Koreyada əhalisinin sayına görə, ən böyük yeddinci metropolisdir. Cənubdan Busan, şimaldan Qyonqju şəhərləri ilə qonşudur.

Ulsan sənaye rayonunun mərkəzi olan Ulsan şəhəri Cənubi Koreyanın əsas sənaye mərkəzlərindən biri hesab olunur. 1962-ci ildə şəhər, 1997-ci ildə şəhər-metropolis statusu almışdır. Ən böyük avtomobil istehsalçısı şirkəti olan Hyundai Motor Comapany, Hyundai Heavy İndustries tərəfindən idarə olunan dünyanın ən böyük tərsanəsi və SK Energy-yə aid dünyanın ən böyük ikinci neftayırma zavodu da burada yerləşir.

## Qardaş şəhərlər

## Həmçinin bax
* Cənubi Koreya
* Hyundai

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Ulsan şəhər-metropolisinin rəsmi veb-saytı 
*Rəsmi turizm veb-saytı
Yann-Fite Arp

**Yann-Fite Arp** () — *"Holştayn"* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Almaniyalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Hamburq
Arp Hamburq akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Arp öz peşəkar karyerasında debütünü 30 sentyabr 2017-ci ildə *Verder Bremen* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 89-cu dəqiqədə Bobbi Vudu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Hamburq liqa görüşündə rəqibi ilə 0–0 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Milli karyerası
2017-ci ildə Arp Almaniyanın gənclərdən ibarət milli komandası ilə Xorvatiyada keçirilən UEFA Avropa U-17 Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Arp Bosniya və Herseqovina, Serbiya, İrlandiya, Niderland və İspaniya milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır. O, Bosniya və Herseqovina və İrlandiya millilərinə qarşı oyunlarda üç qolla, Niderland millisi ilə oyunda isə bir qolla yadda qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Almaniya Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Jann-Fiete Arp on worldfootball.net
Burqazada

**Burqazada** ( və ya qısa olaraq ) və ya **Antiqoni** () — Mərmərə dənizində, İstanbul yaxınlığında yerləşən ada. Şahzadə adaları qrupuna daxildir. Əhalisi 1500 nəfər təşkil edir (2008).

## Coğrafiyası
Ada Mərmərə dənizində yerləşmiş olub Şəhdazə adalarının bir hissəsidir. İstanbul şəhərinə ən yaxın adadır. Öz növbəsinsə bir təpədir ki, onunda uzunluğu 2 km təşkil edir. Sahəsi 1,5 km²-dir. Adada avtomobillərin hərəkəti qadağandır. Bİrcə polis, təcili tibbi yardım istisnadır. İstanbuldan adaya bərə ilə gəlmək mümkündür. Adada yeganə zirvə Məsih təpəsidir ki, onunda hündürlüyü 170 metrdir.

## Tarixi
I Demetri Poliorket adada liman inşa edərək onuu Antiqoni adlandırır. I Antiqon onun atası və Makedoniyalı İsgəndərin sərkərdəsi olur. Hazırda isə Burqaz adlanır.

## Görməli yerləri
Adada 876-cı ildə inşa edilmiş Ayya Yani kilsəsi vardır. O dəfələrlə dağılmışdır. Hazır ki, tikili isə 1896-cı ilə aiddir. Burada həmçinin Məsih monastrı, Müqəddəs Georgi qosbitalı vardır. İstanbulda ilk sanatoriya 1928-ci ildə burada inşa edilmişdir. Adada olan ilk məscid İstanbulun türklər tərəfindən fəthinin 500 illiyi münasibətilə qurulmuşdur.

İstanbulda ilk şəxsi zoopark burada təşkil olunmuşdur.

## Ekologiya
2003-cü ildə baş vermiş yanğın zamanı adanın meşə massvinin böyük hissəsi yanmışdır.

## İstinadlar
Kolokas (Əbyəlil)

**Kolokas kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Askarovo kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Kolokas kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 97 %.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 10&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Askorovo): 10&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Maqnitaqorsk stansiyası): 57&nbsp;km.

## Adı
Kəndin adı onunyaxınlığından keçən çayla bağlıdır.
## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Аумышево на портале «Генеалогия и Архивы»
Qarip adası

**Qarip adası** () — Egey dənizində, İzmir ilinin Dikili şəhəri yaxınlığında yerləşən ada. Ada Yunanıstana məxsus olan Lesbos adasından cənub-şərqdə yerləşir. İzmir körfəzi suları ilə yuyulur.
Qədim zamanlarda Qarip adası və onun daxil oldugu arxipelaq Arqinus adaları () olaraq tanınırdı. Peloponnes müharibəsi zamanı, b.e.ə 406-cı ilin sentyabrında Adina və Sparta arasında böyük dəniz döyüşü baş vermişdir. Döyüş tarixə Arqinus döyüşü adı ilə düşmüşdür. Afinalılar döyüşü qalib gəlsələrdə müharidədə son uğurları olur.

Orta əsrlər dönəmində adfa Bizans imperiyasına məxsus olmuşdur. 1453-cü ildən isə adanı türklər idarə edirdilər. 1923-cü ildə imzalanmış Lozanna anlaşması ilə adaTürkiyənin ərazisi kimi təstiqlənir.

2006-cı ildə ada onun sahibləri tərəfindən satışa qoyulur. Adanı Lesbosdan olan biznesmenlər almaq istəsələr də 2010-cu ildə adanı türk iş adamlarının idarə etdiyi Fiyapı şirkəti 35 milyon dollara alır. Burada 5000 yerlik otellər şəbəkəsi qurmaq planlaşdırilir.

## İstinadlar
Xəzər dənizinin mühafizə olunan əraziləri

**Xəzərin mühafizə olunan əraziləri** — Xəzər dənizinin sahilləri Avroasiya regionunda sudaüzən və suətrafı quşların kütləvi şəkildə yaşadığı əsas yerlərdən biridir. Xəzər regionundan Avropa və Asiyanın müxtəlif ölkələrinə ildə 5-6 mln. sudaüzən quş miqrasiya edir. Xəzər dənizi üç qoruğa malikdir.

## Həştərxan qoruğu
Həştərxan qoruğu – o dənizin şimal hissəsində, Volqa kimi böyük çayın deltasının aşağısında yerləşmişdir. Sahəsi 66,8 min ha təşkil edir. Qoruq 1919-сu ildə yaranmışdır, onun həll etdiyi məsələlər Volqanın mənsəbinin təbii resurslarının və genetik fondunun mühafizəsi və toplanması, delta əmələgəlmənin dinamikası və orada yaşayanların həyat tərzini tədqiq etməkdir. Qoruğun fəaliyətinin məqsədi köçəri quşların yuvaladığı yerlərin, nadir bitgilərin mühafizəsi, balıqların kürü tökməsinin təsərrüfat baxımından mənimsəniləmsidir. Burada məməlilərin 30 növü yaşayır: ondatra, qaban, susamuru, çay boru, desman,  Amerika norkası; balıqlardan – nərə balıqları, siyənəklər; quşlar – ördəklər, sonalar və s. 1984-сü ildən beynəlxalq biosfer qoruğudur. 

## Qızılağaс qoruğu
Qızılağaс qoruğu – Azərbayсanın сənub-şərqində Xəzər dənizinin Qızılağaс körfəzində yerləşmişdir. 1926-сı ildə, ilk dəfə yaradılanda, onun ərazisi 180 min ha idi, indi isə 88360 ha təşkil edir. Qoruğun təbitənin ən səсiyyəvi xüsusiyyəti onun xeyli dinamik olmasıdır və bu da Xəzər dənizinin səviyyəsinin daimi dəyişməsi ilə əlaqədardır. Qoruğun fəaliyətinin əsas istiqaməti sudaüzən quşların qışlamasının mühafizəsidir. Bir çox qiymətli sənaye balıqlarının (nərə balıqları və s.) kürü tökməsi üçün  bu qoruq сənub-şərqi Xəzərdə ən böyük həсmdir. Burada balıqartırma təsərrüfatları fəaliyyət göstərir. Xəzrdə yaşayan 74 balıq növündən burada, Böyük və Kiçik Qızılağaс körfəzlərində birgə  54-nə rast gəlinir. Çoxlu sayda sudaüzən və bataqlıq quşları qışlayır: qızıl-qazlar, qazlar, müxtəlif ördəklər, ağ və boz haсıleyləklər və s. Qoruğun diqqətəlayiq quşlarından biri, toyuqlar ailəsindən olan turaсdır.

## Xəzər qoruğu
Xəzər qoruğu – Xəzərin сənub şərq sahillərində yerləşmişdir. Onun sahəsi 262 min ha-dır (1983). Ərazisi iki hissəyə bölünür: şimali hissə – Türkmənbaşı şəhərindən Çələkən yarımadasına qədər, сənubi hissə Okremdən Həsən-Qulu burunu və Atrek çayının mənsəbinə qədər. Qoruq 1933-сü ildə Həsənqulu ornitalogiya qoruğu kimi yaranmışdır. İki hissədən ibarətdir: Həsənqulu (69,7 min ha) və Krasnovodsk (192,3 min ha). Səсiyyəvi nümayəndələri aşağıdakılardır: ördəklər, qızıl-qız, qu-quşu, qaşqaldaq, susamuru, qağayılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xəzər qoruğu

## Həmçinin bax
* Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu
* Həştərxan qoruğu
* Qarayazı Dövlət Təbiət Qoruğu
Kökşetau

**Kökşetau / Göyçədağ** () — Qazaxıstanda şəhər. 1999-cu ildən etibarən Aqmola vilayətinin inzibati mərkəzidir.

Ölkənin paytaxtı olan Astana şəhərindən təqribən 300 km şimal-qərbdə yerləşir. Şəhər ərazisində iki milli park (Burabay və Kökşetau) yerləşir. Kökşetau şəhəri Kopa gölünün sahilində yerləşir.

## Milli tərkibi
1 yanvar 2016-cı il tarixinə olan məlumata əsasən Kökşetau şəhərinin milli tərkibi aşağıdakı xalqlardan ibarətdir:
* qazaxlar: 90 559 nəfər (56.80%)
* ruslar: 48 541 nəfər (30.44%)
* ukraynalılar: 4 894 nəfər (3.07%)
* tatarlar: 3 740 nəfər (2.35%)
* almanlar: 3 074 nəfər (1.93%)
* polyaklar: 2 315 nəfər (1.45%)
* inquşlar: 1 663 nəfər (1.04%)
* belaruslar: 1 380 nəfər (0.87%)
* koreyalılar: 359 nəfər (0.23%)
* azərbaycanlılar: 309 nəfər (0.19%)
* ermənilər: 239 nəfər (0.15%)
* başqırdlar: 222 nəfər (0.14%)
* moldovanlar: 126 nəfər (0.08%)
* marilər: 122 nəfər (0.08%)
* çeçenlər: 88 nəfər (0.06%)
* udmurtlar: 64 nəfər (0.04%)
* digərləri: 1 746 nəfər (1.10%)
* Ümumi: 159 441 nəfər (100%)

## Din
Rus Pravoslav Kilsəsi:
* Diriliş kilsəsi (Kökşetau)

Roma-Katolik kilsəsi:
* Padualı Müqəddəs Antoni kilsəsi (Kökşetau)

## Nəqliyyat və infrastruktur

### Beynəlxalq Hava Limanı
* Kokşetau Beynəlxalq Hava Limanı

## Qardaş şəhərlər
*  Uokeşo, Viskonsin, ABŞ (1989)

## Həmçinin bax
* Qazaxıstan
* Qazaxıstan şəhərləri
* Aqmola vilayəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Kökşetau şəhərinin 360° QTVR panoraması
Kütləvi intihar

**Kütləvi intihar** – çoxlu sayda insanın birlikdə və ya eyni səbəbdən ayrı-ayrı yerlərdə kütləvi formada intihar etməsi. Kütləvi intihar hallarına tarixdə nadir hallarda rast gəlinsə də, bir çox nümunəsi mövcuddur.

## Önəmli kütləvi intihar nümunələri

* Eramızdan əvvəl 133-cü ilə baş vermiş Numantiya mühasirəsi zamanı, numantiyalılar təslim olmağın əvəzinə kütləvi intihar etmək yolunu seçmişdir.
* 1336-cı ildə Litvada yerləşən Pilenayi qalası Tevton ordeninin cəngavərləri tərəfindən mühasirəyə alınmışdır. Knyaz Margiris özünü və adamlarını müdafiə edə bilməyəcəyini başa düşəndə, düşmənin əlinə heç bir şeyin keçməməsi məqsədilə qalanı oda vermiş, özü və əsgərləri ilə birlikdə kütləvi intihar etmişdir.
* 1945-ci ilin aprel və may aylarında Almaniyanın şimalında yerləşən Demmin şəhərində yaşayan 900 nəfərə yaxın sakin Sovet ordunsunun əlinə keçməmək məqsədilə kütləvi intihar etmişdir.
* 1978-ci ildə Qayananın şimalında Cim Cons rəhbərliyindəki Xalqlar məbədi tərəfindən yaradılmış *Constaun* şəhərciyindəki 918 nəfər dini baxışları səbəbindən kütləvi intihar etmişdir.

## İstinadlar
Kəlbəcər rayonunun dağları

**Kəlbəcər rayonunun dağları** — Azərbaycan respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisindəki dağlar. 
## Haqqında
Kəlbəcərin ərazisində yerləşən dağlar orogenez (dağ əmələgəlmə prosesləri) və həmçinin vulkan püskürmələri nəticəsində əmələ gəlmişdir. Dağlar dəniz səviyyəsindən 2000-3700 m hündürlükdə yerləşir. Rayonun ərazisinin 70-80 %-ni hündür dağlar təşkil edir. Bu dağları 5 qrupa bölmək olar:
* **Kəlbəcərin qərb hissəsindəki dağlar**
Keyti dağı, Ağduzdağ dağı, Qazanuçan dağı, Dəlihəsən dağı, Şişdağ dağ, Qaraqaya dağı, Qonur dağ, Pişikli dağı, Məsim qalası dağı, Keçibeliningəzi dağı, Qumlu dağ, Qılışlı dağı.
* **Dəlidağ ətrafındakı dağlar**
Dəlidağ, Ağqaya dağı, Sultanheydər dağı, Teymuruçan dağ, Sarmısaqlı dağı, Sarıbulaq dağı, Nəcəfqulu dağı, Qaraqaya dağı, Humay qaya dağı (Böyük Gəlinqaya dağı), Sarıgüney dağı, Maral dağı, Lilpər dağı.
* **Keçəl dağ və Sarıyer ətrafındakı dağlar**
Keçəl dağ, Sarımsaqlı dağı, Sərçəli dağ, Qırmızı dağ, Dikpilləkən dağı, Ayıçınqılı dağı, Dəvə dağı, Dəvəgözü dağı.
* **Tunel-Başlıbel ətrafındakı dağlar**
Şahdağ, Böyük Boz dağı, (Oyuğunşişi dağı), İldırım dağı, Ağbaba dağı, Hovuzun dağı, Qoçdaş dağı, Qala dağı, Mıxtökən dağı, Nərdivan dağ, Sarı bulaq dağı, Qonqur dağ, Göydağ, Qabanqaya dağı, Eyvan dağı, Xocayrud dağı (bu dağ Tunel zonasının şərq hissəsində yerləşir), Şiştəpə dağı, Sarıbulan dağı, Uzunyal dağı, Gilgəz dağı, Qızıkqayası dağı, Ağqayanınbaşı dağ, Qazançay dağı, YElligədik dağı, Şakkar dağı, Dəlicəli dağ (Çoban dağı), Qarabağlı dağı, Kiçik Qalaboynu dağı, Böyük Qalaboynu dağı.
* **Murovdağ ətrafındakı dağlar**
Murov dağı, Gamış dağı, Ömər dağ, Susuzluq dağı, Bağırlı dağı, Buzdux dağı, Ağçınqıl dağı, Koroğlu dağı, Qonqur dağ, Hinal dağ, Böyük Hinal dağ, Kiçik Hinal dağ, İnək dağı, Qaravul dağı, Bənövşəli dağ, Sarı dağ, Kərəm dağı, Bəzirgan dağı, Çiçəkli dağ, Həmzəçimən dağ, Tanrıyoxuşu dağı, Təkəqaya dağı, Ağbulaq dağı. Çalmalı dağ, Ağdağ, Nadirxanlı dağı, Kəmərqaya dağı, Dəmir dağ, Sarıyal dağ, Atdaşı dağı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kəlbəcər rayonunun çayları
* Kəlbəcər rayonunun mineral suları
* Kəlbəcər rayonunun faydalı qazıntıları
Demmində kütləvi intihar

**Demmində kütləvi intihar** (; ) - 1945-ci ilin 1 may tarixində Almaniyanın Meklenburq-Ön Pomeraniya vilayətində yerləşən Demmin şəhərində baş vermiş kütləvi intihar hadisəsi.

Üçüncü Reyx tərəfindən Sovet ordusuna qarşı aparılan propaqandadan təsirlənən şəhər sakinləri sovet əsgərlərinin şəhərə yaxınlaşması ilə bağlı xəbərləri aldıqdan sonra, sağ ələ keçməməkləri üçün özlərini öldürmüşdür. Kütləvi intihar nəticəsində mindən çox şəhər sakinin bir necə saat ərzində canına qəsd etdiyi ehtimal olunur.

## Arxa plan

## İntiharlar

## İntihar göstəriciləri

## Reaksiya

## İstinadlar
"Kopli" medalı

**Kopli medalı** (ingiliscə *Copley medal*) — elm adamları üçün İngiltərədə yaranmış Royal Society tərəfindən verilən elmi mükafatdır. Bu mükafat həm Royal Society tərəfindən, həm də dünyada ən qədim medal kimi tanınır. Kopli medalı ilk dəfə 1731-ci ildə verilməyə başlanıb və bu günə qədər hər il bu davam etdirilir. Medal öz adını varlı bir torpaq sahibi və özü də Royal Society təşkilatının üzvü olan Godfrey Koplidən alıb. Medalın səthi gümüşdən olub 5000 sterlinlik pul mükafatı ilə verilir. Bu medalı qazanan elm adamları arasında Çarlz Darvin, Albert Eynşteyn və Léon Foucault və 52 Nobel mükafatı (17-si fizika,14-ü kimya,21-i fiziologiya və tibb üzrə) qazanmış Con Dezaguilers də var.

Bu medalı qazanan yeganə qadın elm adamı 1976-cı ildə Doroti Hodkin olmuşdur.

## İstinadlar
Vahid Nadirli

**Vahid Məmmədrza oğlu Nadirli** () — Bakı Metropoliteni rəisi (1987–1993).

## Həyatı və fəaliyyəti
Vahid Nadirli 1946-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Bakı Dəmiryol Nəqliyyatı Texnikumunun, daha sonra isə Rostov Dəmiryol Nəqliyyatı Mühəndisləri İnstitutunun dəmiryollarının istismarı üzrə mühəndis ixtisasını bitirmişdir. O, əmək fəaliyyətinə 1966-cı ildə Azərbaycan Dəmiryolunun hərəkət xidmətindən başlamışdır. Burada o, Bakı dəmiryolu sərnişin stansiyasının stansiya növbətçisi, Azərbaycan dəmiryolunun Bakı hissəsinin qatar dispetçeri işləyib. 1974–1975-ci illərdə Bakı metropolitenində böyük qatar dispetçeri kimi fəaliyyətini davam etdirib. 1979-cu ildə Azərbaycan dəmiryolu Bakı şöbəsi rəisinin hərəkət hissəsi üzrə müavini, 1980-ci ildə "Biləcəri" stansiyasının rəisi, 1980–1983-cü illərdə Azərbaycan dəmiryolunun Gəncə bölməsinin rəisi, sonradan Respublika Nazirlər Sovetinin nəqliyyat və rabitə şöbəsinin müdir müavini vəzifələrində çalışıb. 1987-ci il fevralın 21-də Bakı metropoliteninin rəisi vəzifəsinə təyin edilib. 10 noyabr 1993-cü ildən Azərbaycan Dəmiryolu idarəsinin rəhbəri olmuşdur.

Vahid Nadirli 2 avqust 2017-ci ildə Bakıda vəfat edib.

## Mükafatları
* "Fəxri dəmiryolçu" döş nişanı
* "Şərəf nişanı" ordeni
* SSRİ Yollar Nazirliyinin xatirə qol saatı

## İstinadlar
Kuşıy (Əbyəlil)

**Kuşıy kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Dövlət kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Kuşıy kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 98%.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 9&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Dövlət): 3&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Maqnitaqorsk stansiyası): 38&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Anholt adası

**Anholt adası** () — Kattegat boğazında, Danimarkaya məxsus olan ada. Adanın sahəsi 22,37 km², əhalisi isə 167 nəfər təşkil edir (2009). Qreno şəhəri arasında bərə fəaliyyət göstərir. 2007-ci ildən Norddyurs kommunasına daxil edilmişdir.

## Coğrafiyası
Adanın şimalı Şimali Avropanın ən böyük səhrası ilə məşhurdur. Burada dyunları görmək olur. Bu hissəsə mayak fəaliyyət göstərir. Danimarka ərazisində ən böyük suiti koloniyası burada məskunlaşmışdır.

## Tarixi
1808–1814-cü illər ərzində ada Böyük Britaniyanın işğalı altında olmuşdur. Danimarkalıların adanı geri qaytarmaq cəhdi uğursuzluğa uğrayaraq böyük itkiyə səbəb olmuşdur.

## Mənbə
* Anholt.dk
Boqe adası

**Boqe adası** () — Baltik dənizidə, Danimarkaya məxsus olan ada. Ölkənin cənub-şərqində yerləşir. Adanın sahəsi 13.07 km², əhalisi isə 1097 nəfər təşkil edir (2015). Dəniz-mülayim iqlimə malikdir. Yayı mülayim, qışı isə yumşaq keçir.

## İstinadlar
Turizm bazarı

**Bazar** - tələbin və təklifin görüş yeridir. Müvafiq olaraq turizm bazarı elə bir yerdir ki, burada turist tələbi turizm təklifi ilə görüşür.

## Turizm bazarı
"Turizm terminlərinin izahlı lüğətində" turizm bazarı anlayışının 3 variantı verilir. 
# Bu gün və sabah turizm məhsulunu almaq üçün imkanı olan (potensial alıcılıq qabiliyyəti olan) istehlakçılar toplumu
# Dünyanın təsərrüfat əlaqələri sistemində turizm-ekskursiya xidmətlərinə çevrilmə prosesinin baş verməsi
# Dörd əsas elementin (turist tələbi, turizm məhsulunun təklifi, qiymətlər və rəqabət) qarşılıqlı iqtisadi əlaqələr sistemi.

## Turizm biznesi
Turizm biznesi aşağıdakı qruplara bölünür:
* fərdi kiçik
* orta biznes

## Turizmin prinsipləri
# İstehlakçılar cəmiyyətinin əsas hissəsindəki prioritet
# Rəqabət mübarizə prinsipinin hökmran olması
# Turizm maddi bazası üzərində şəxsi əmlak hüququ
# Həm istehlakçı, həm də müştəri üçün azad seçim hüququ
# İnsanın gəlirlərinin, əməyin nəticəsindən və əmək bazarındakı vəziyyətdən asılılığı
# Dövlət tərəfindən fərdi sahibkarlığın, istehlakçıların hüquqlarının hüquqi-normativ qanunvericiliklə dəstəklənməsi və sosial xarakterli fəaliyyətin həyata keçirilməsi.

## Turist tələbi
İnsanların mövcud olan qiymətlərlə ala biləcəkləri müəyyən turizm məhsulu və xidmətindən ibarət olan turizm tələbatının alıcılıq qabiliyyəti ilə təsdiq olunması.

## Turizmdə təklif
İstirahət və səyahət zamanı turistə lazım olan turizm və onunla əlaqədar xidmətlərin çeşidli toplusudur.

## Xarici keçid
* TURİZMİN İQTİSADİYYATI VƏ İDARƏ ЕDİLMƏSİ 

## Həmçinin bax
* Turizm
* Turizmin növləri

## İstinad
Aleksandr Kalvert

**Aleksandr Kalvert** () — Kanadalı aktyor.
## Karyera
O, *Nikledon*, *Əsgər*, *Mənim kimi gombul* və *Ölü zona* kimi bir sıra film və teleseriallarda çəkilib. *Məktəbdən qaçmaq*-da cavan Castin rolunu ifa etdikdən sonra *Ceki geri qaytatmaq* filmində baş rola çəkildi.

O həmçinin  Best Buy, Kohl's, Road Runner, General Mills və Mattel üçün reklam çrxlarında da çəkilib.

17 iyul 2015-ci ildə Kalvertin CW-nun *[[Ox (teleserial, 2012)|Ox]]* serialının 4-cü mövsümündə Lonni Maçin rolunu oynayacağı bildirildi. Bundan başqa CW-nun digər serialı olan *[[Fövqəltəbii (teleserial, 2005)|Fövqəltəbii]]*-də Lusiferin oğlu rolu olan əsas rola çəkildi.
## Filmoqrafiya
### Film

### Televiziya

## Xarici keçidlər
* 
* 
## İstinadlar
Turizm tələbatı

Məşhur amerika alimi marketoloqu Maslou hesab edir ki, müxtəlif vaxtlarda insanları müxtəlif tələbatlar hərəkətə gətirir. Bu tələbatlar iyerarxiya əhəmiyyətinə görə ən böyüyündən-ən kiçiyinə qədər sıralanır.
# Fizioloji tələbatlar və özünəqoruma tələbatı
# Sosial tələbatlar (görüşlər, dostluq)
# Özünə hörmət tələbatı
# Özünətəsdiq tələbatı

## Turizm tələbatı
Bunlar eyn zamanda turizm tələbatına da aiddir və 5 qrupa bölünürlər6
# Təbiət amilləri (istirahətin coğrafi məkanı, iqlim, flora və s.)
# İstirahət yerinin sosial-iqtisadi inkişaf səviyyəsi (ölkənin dili, iqtisadiyyat və mədəniyyət səviyyəsi)
# Turizm sənayesinin maddi bazası (nəqliyyat, mehmanxanalar, qidalanma müəssisələri)
# İstirahət yerinin infrastrukturu (kommunikasiya sistemi, yollar, işıqlandırma və s)
# Turizm təklifi (qonaqpərvərlik resursları, idman, əyləncə və s.)

## Turizm xidmətinin marketinqi
Müştərilərin tələbatının aşkar edilməsi və ona uyğun müəyyən xidmətin göstərilməsi yolu ilə turizm məhsulunun satışının təmin olunması üzrə fəaliyyətdir.

## Xarici keçid
* TURİZMİN İQTİSADİYYATI VƏ İDARƏ ЕDİLMƏSİ 

## Həmçinin bax
* Turizm
* Turizmin növləri

## İstinad
Turizm turları

Müasir beynəlxalq turizm xidmətləri bazarında çoxsaylı tur və turist marşrutları mövcuddur. Turizm formalaşmasına və tərkibinə görə, inklüziv və sifarişli turlara ayrılır. 

## İnklüziv turlar
Tərkibinə müəyyən, dəqiq, öncədən planlaşdırılmış xidmətlər dəsti daxil edilən turlardır.

## Sifarişli (fərdi) turlar
Müştərinin istəyinə və seçiminə görə xidmətlər paketinin tərkibi birbaşa satış zamanı formalaşan turlardır.

### Xidmətinə görə
Xidmətindən asılı olaraq turlar aşağıdakı turlara bölünür:
* Tematik (mövzulu) turlar - proqramında ekskursiya xidmətinin və tematik - dərketmə yönümülü məşğuluğun üstünlük təşkil edtiyi turlar;
* Kurort-sağlamlıq turları - sağlamlıı bərpaetmə tədbirlərinin və istirahət yönlü məşğulluğun üstünlük təşkil etdiyi turlar;
* İdman turlar - idman tədbirlərinin və ya fəal hərəkat üsullarının üstünlük təşkil etdiyi turlar;
* Kombinə edilmiş turlar - xidmət proqramında tematik, kurort-sağlamlıq və idman - yürüş turlarının elementlərini birləşdirən turlar.

### Mövsümünə görə turlar
* İl boyu - bunlara illik fəaliyyət qrafiki olan bütün turlar aiddir.
* Mövsümü - hər hansı bir mövsüm və ya mövsümlər ərzində fəaliyyət göstərən turlar
Turlar marşrut yolunun quruluşuna görə bölünür:
# Xətti - bir neçə xidmət məntəqələrinə baş çəkməklə və xidmətin başlanğıc və son nöqtələrinin üst-üstə düşməməsi ilə fərqlənən turlar.
# Radial - bir qayda olaraq, bir xidmət nöqtəsinə baş çəkilən turlaq
# Dairəvi - bir neçə xidmət nöqtələrinə baş çəkilməsi, eyni zamanda xidmətin başlanğıc və son nöqtələrinin üst-üstə düşməsi ilə fərqlənən turlar 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* TURİZMİN İQTİSADİYYATI VƏ İDARƏ ЕDİLMƏSİ 

## Həmçinin bax
* Turizm
* Turizmin növləri
Turizm məhsulu

**Turizm məhsulu** - səyahət zamanı turistin tələbatının ödənilməsi üçün lazım olan maddi istehlak malları və qeyri-maddi (xidmət formasında) istehlak dəyərinin toplusudur.

## Növləri
**Bütövlük (tamlıq)** - məhsulun tam olması və müştəri tələbatlarını tam ödəməsi

**Effektlilik** - turistin az xərclə, yüksək effekt əldə etməsi

**Etibarlılıq** - məhsulun tərkibinin reklamla uyğunluğu, keyfiyyətin informasiya ilə təsdiq olunması

**Aşkarlıq** - məhsulun istehlakçı və onun yönümü həm turistə, həm də xidmət personalına aydın olmalıdır.

**Çeviklik** - məhsulun və xidmət sisteminin başqa tip istehlakçıya uyğunlaşması

**Qonaqpərvərlik** - insanlarla görüşdən məmnunluq hissini onlara aşılamaq bacarığı, təvazökarlıq, hörmət, personalın gülərüzlüyü, qonaqlara və turistlərə səmimi münasibətindən ibarətdir.

## Xidmət tədarükçüləri
Turun təşkili zamanı turistlərə göstərilən kompleks xidmətdə iştirak edən bütün müəssisə və təşkilatlar - xidmət tədarükçüləri adlanır. Turizm firması bu tədarükçülərlə öz münasibətlərini müqavilə əsasında qurur.

## Xarici keçid
* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU 

## Həmçinin bax
* Turizmin maddi-texniki bazası
* Turizm

## İstinad
Alas

**Alas** — Yakutiyada çoxillik donmuş yeraltı süxurların əriməsi və ərazinin enməsi nəticəsində əmələ gələn hamar çökəklikdir.

Arktikanın daimi donmuş ərazilərinin ərimə və təkrar yenidən donma prosesi səbəbi ilə çökməsi nəticəsində əmələ gəlir. Alas ərimiş suyun çökəkliyi doldurması nəticəsində əvvəlcə dayaz bir göl kimi inkişaf edir, daha sonra isə göl quruyur və yerini ot bitkiləri tutur. Alaslar örüş kimi istifadə olunur.

## Nümunələr
Alas Arktikanın başqa yerlərində tapılan termokarst çökəkliklərindən ona görə fərqlidir ki, buradakı göl müvəqqəti xarakter daşıyır və Yakutiyanın quraqlığı səbəbindən gölün aşağısındakı buz tükəndikdən sonra quruyur.

Dünyadakı ən böyük Alas Ust-Aldan ulusunda yerləşən Myuryudur.

Alaslar həm də böyük mədəni əhəmiyyətə malikdir. Yakutların ənənəvi Yeni il bayramı olan Ihıax festivalı zamanı yayda 20 000-ə yaxın insan Yakutsk şəhərinin yaxınlığındakı alasa toplaşır. Saxa Respublikasında yerləşən başqa bir alasda digər kiçik bayramlar keçirilir.

## İstinad
Apogey

**Apogey** – Ayın və ya Yerin süni peykinin orbitinin Yerdən ən uzaq nöqtəsidir. Ayın apogeyi 406700 km-dir. .

## Həmçinin bax
* Apodeyktika
* Ay 
* Yer

## İstinad
Barisfer

**Barisfer** – Yerin nüvəsindən və onu əhatə edən mantiyadan ibarət daxili hissəsidir. Bəzən barisfer dedikdə ancaq Yerin nüvəsi nəzərdə tutulur. Barisfer əsasən dəmir və nikeldən ibarətdir..

## Həmçinin bax
* Litosfer 
* Astonosfer 
* Yer qabığı

## İstinad
Barbankos

**Barbankos** – vulkan konusunun yamaclarında, axan suyun təsiri altında kraterdən ətəyə qədər açılmış radial dərin yarğandır..

## Həmçinin bax
* Yarğan
* Vulkanotektonik qalxıntılar
* Brekçiya

## İstinadlar
Aqlomerat (geologiya)

**Aqlomerat** ( — toplayıram) — müxtəlif böyüklükdə və formada çeşidlənmiş yumşaq süxur və mineral qırıntıları yığınıdır.

## Haqqında
Aqlomerat adətən bucaqlı iriqırıntılı yumşaq material yığımıdır. Aqlomerat bəzi piroklastik süxurlar, məsələn, vulkanik tuflar və tufobrekçiyalar, əsasən vulkan bombaları yığımı və habelə çökmə mənşəli iri qırıntılı material toplusu da aid edilir.

## Aqlomerat quruluşu
Aqlomerat quruluşu vulkan bombaları, lapillilər və qaymalardan təşkil olunan qırıntılı piroklastik süxurlar quruluşunun növ müxtəlifliyi.

## Aqlomerat tufu
Aqlomerat tufu iri ölçülü kövrək vulkan məhsullarının toplanıb sementləşməsi nəticəsində əmələ gələn vulkanik tuf. Qırıntıların ölçüsünə görə qaymalı (>200 *mm*), kobudqırıntılı (30–200 *mm*) və iriqırıntılı (1–30 *mm*) Aqlomerat tufu ayrılır. Sinonim: *Vulkanik brekçiya, Eksploziv brekçiya.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Paleogeomorfologiya

## Paleogeomorfologiya
Paleogeomorfoloji tədqiqatlar Azərbaycan Respublikası ərazisinin relyefinin çox qədim və mürəkkəb inkişaf tarixinə malik olduğuna dəlalət edir. Tədqiqatçıların ümumi rəyinə görə ölkənin müasir relyefi neotektonik mərhələdə formalaşmışdır. Lakin son zamanlar aparılmış tədqiqatlara əsasən müasir relyefdə bir sıra relyef formalarının mezozoy erasından etibarən irsi inkişaf etdiyi müəyyən edilmişdir. Odur ki, Azərbaycan Respublikası ərazisinin relyefinin inkişafı tarixində iki — neotektonik dövrə qədərki və neotektonik dövr inkişaf mərhələləri ayrılır.

## Geomorfoloji termin
**Paleogeomorfologiya** — (, ) /yun. palaios- qədim və geomorfologiya/ - geomorfologiyanın xüsusi bölməsi, qədim dövrün relyefini, onun mənşəyi, yaşı, morfoloji xüsusiyyətləri, inkişaf tarixi və qanunauyğunluqlarını öyrənir. İ. P. Gerasimova görə Paleogeomorfologiyanın obyekti basdırılmış, görünən və bərpa olunmuş relyefdir.

## Həmçinin bax
* Lava brekçiyaları
* Pad
* Ozlar

## İstinadlar
Berqştrix

**Berqştrix** – topoqrafik xəritələrdə horizontalların üzərində qoyulan və yamacın meyilliyini göstərən kiçik cizgilərdir. .

## Həmçinin bax
* Coğrafi xəritə
* Topoqrafik xəritə
* Miqyas

* 
* 
* 

## İstinad
Turizmdə reklam

Turizm sahəsində reklam - informasiya fəaliyyəti iki səviyyədə həyata keçirilir:

a) Dövlət və ya makrosəviyyədə

b) Kommersiya strukturları səviyyəsində və ya mikrosəviyyədə

## Makrosəviyyəli reklam
Dövlət tənzimlənmə orqanları tərəfindən həyata keçirilir. ÜTT onları ümumiləşdirərək, Milli Turizm Təşkilatları (MTT) adlandırır. Regionların, bələdiyyələrin turizmi idarə edən orqanları və assosiasiyaları da belə təşkilatlar sırasına aid edilir.

Makrosəviyyəli reklam əsas məqsədi:
* ölkənin və ya onun regionların xoş simasını yaratmaq
* potensial istehlakçıda öz səyahəti üçün çox saylı turist istiqamətləri arasında yalnız bu ölkəni və ya regionu seçməyə həvəs yaratmaqdır.

## Mikrosəviyyəli reklam
Mikrosəviyyəli və ya kommersiya xarakterli reklamın əsas məqsədi ölkənin xoş simasını yaradan reklamdan fərqli olaraq, alıcını bazarda təklif edilən çoxsaylı məhsullar arasında yalnız konkret məhsul almağa sovq etməkdir.

Turizmdə reklam vasitələrinə aşağıdakılar aid edilir:
* Kütləvi informasiya vasitələri
* Çap reklam nəşləri
* Kino və videoreklam
* Küçə reklamı
* Reklam suvenirləri
* Sərgilər, birjalar, yarmarkalar və s.

## Xarici keçid
* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU 

## Həmçinin bax
* Turizm

* Turizmin növləri

## İstinad
Turizmin əhəmiyyəti

Turizm cəmiyyətin iqtisadi problemlərinin həliinə xeyli təsir göstərir. Turizmdən gələn gəlir onun inkişaf etdiyi regionda iqtisadiyyatı yüksəltməyə qadirdir. Ayrı-ayrı regionlarda turizm inkişaf etdikcə ölkədaxili regionların iqtisadi göstəriciləri arasında fərqlər azalır.

## Turizmin iqtisadi əhəmiyyəti və sahələri
**Sahibkarlıq sahəsi** - yaradılan hər bir müəssisə xeyir gətirməlidir, çünki o, müştərilərə öz məhsulunu və xidmətlərini təqdim edir, fəhlə və qulluqçulara əmək haqqı və ödəmələrin digər növlərini, aksionerlərə-gəlir, dövlətə - vergi və rüsumlar ödəyir.

**İstehlak sahəsi** - turizm-istehlak tələbinin yeni formasını gələn turistlərin müxtəlif mal və xidmətlərə olan tələbini canlandırır.

**Gəlir sahəsi** - turist axını sayəsində turizmin aşağıda qeyd olunan bir çox yerli müəssisələrinin gəliri artır - mədəni və əyləncə müəssisələrinin gəlirləri artır və bu da öz növbəsində vergi ödəmələri hesanıa regiona və yerli əhaliyə fayda verir.

**Valyuta sahəsi** - turizm ölkəyə, regiona böyük miqdarda xarici valyuta axınına səbəb olur. Qəbul edən turizm "görünməyən ixrac" adlanır, çünki istehlakçı ixrac məhsulun ardınca onu istehsal edən ölkəyə gedir.

## Turizmin sosial əhəmiyyəti
İşsizlik, zəhmətkeşlərin həyat səviyyəsinin aşağı olması, psixoloji təzyiq, stress və onunla bağlı böhranlı hadisələrin yaranması, asudə vaxtlarda gənclərin neqativ fəaliyyətinin artması, təbiətdə ekoloji tarazlığın pozulması-müasir cəmiyyətin bu və ya digər problemləri bizim ölkədə də mövcuddur.

* İstirahətdən sonra işçi qüvvəsinin iş səmərəliyi artır;

* Əhalinin maariflənməsinə müsbət təsir göstərir;
* Turizmin inkişaf etdiyi ərazilərdə tarixi obyektlərin qorunmasına maraq artır;

## Turizmin humanitar əhəmiyyəti
Turizmin mühüm funkasiyasıdır, şəxsiyyətin inkişafı, onun dərketmə dairəsinin və yaradıcılıq potensialının genişlənməsi üçün imkanları yaradılmasıdır.

## Xarici keçid
* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU 

## Həmçinin bax
* Turizm

* Turizmin maddi-texniki bazası
*Dayanıqlı turizm

## İstinad
Yerli sirkulyasiya

## Ümumi sirkulyasiya
Yer kürəsi üzərində irimiqyaslı hava axınları sistemi atmosferin ümumi sirkulyasiyası adlanır. Belə axınlar öz ölçülərinə görə materik və okeanların böyük bir hissəsi ilə müqayisə oluna bilər.Atmosferin ümumi sirkulyasiyasının müxtəlif formada özünü büruzə verməsi atmosferdə müxtəlif cür inkişaf edən və yerdəyişməyə məruz qalan nəhəng dalğa və burulğanların meydana gəlməsindən asılıdır. 

## Yerli sirkulyasiya
Yerli sirkulyasiyaya dəniz sahillərində brizlər, dağ- dərə küləkləri, buz üstündən əsən küləklər və s. misal ola bilər. Bu yerli sirkulyasiya bəzi vaxtlarda və müəyyən rayonlarda ümumi sirkulyasiya axını ilə üst- üstə düşə bilər. 

## Həmçinin bax
* Atmosferin ümumi sirkulyasiyası

## İstinadlar
Mixaylovka (Əbyəlil)

**Mixaylovka kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Taştimer kənd sovetliyinə daxil olan kənd. Kənd yaxınlığından Monak çayı axır. Üzərində eyni adlı şəlalə vardır.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Mixaylovka kəndinin milli tərkibi: ruslar (26 %), başqırdlar (70 %).

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 26&nbsp;km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Maqnitaqorsk stansiyası): 30&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
İnsanın ekologiyası

Ekologiya - insanın aləmdə tutuduğu yeri, rolu və fəaliyyəti haqqında elmdir.

## İnsan ekologiyası
İnsan və ətraf aləmin qarşılıqlı təsirinin qanunauyğun dərk edilməsinə istiqamətlənən elmdir. Bu qarşılıqlı əlaqələrin və fəaliyyətin dərk edilməsi və öyrənilməsi, insanın yaşayış mühitinin yaxşılaşdırılmasına, cəmiyyətdə baş verən proseslərin optimal və səmərəli olmasına kpmək etməlidir.

Müasir mərhələdə insan ekologiyasının elmi müddəaları aşağıdakılardan ibarətdir:
* İnsan və bəşəriyyət əks reaksiya doğuran ətraf mühitin təsiredici amilləri altında olur.
* Ətraf mühit amillərinin insana və bəşəriyyətə olan  təsiri həm  müsbət, həm mənfi ola bilər.
* Xarici mühit amillərinin insan sağlamlığına, onun psixoloji halına, soial vəziyyətinə, demoqrafik göstəricilərə və s. təsirinin nəticəsi birbaşa və ya çox illərdən sonra özünü göstərə bilər.
* Xarici mühit amillərindən müdafiə, sivilizasiya zirehinin, süni yaşayış mühitinin yaradılması mütləq digər neqativ amillərin yaranmasına gətirib çıxarır.
* Texniki tərəqqi, insanları təbiətin neqativ təsirindən müdafiə edərək, eyni zamanda insana təsir göstərən neqativ amillərin sayının artmasına səbəb olur.
* Dəyişkən xarici mühit şəraitində insanın yaşaması üçün, bu şəraitə adaptasiya olmaq lazımdır.

## Xarici keçid
* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU 
* TURİZMİN İQTİSADİYYATI VƏ İDARƏ ЕDİLMƏSİ 

## Həmçinin bax
* Turizm
* Turizmin növləri

## İstinad
Mahmud (Əbyəlil)

**Mahmut kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Xəlil kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Mahmut kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100%.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askorovo): 27&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Xəlil): 8&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Alməhəmməd stansiyası): 17&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
Radiasiya balansı

## Radiasiya
Yer səthinə gəlib çatan günəş radiasiyasının bir hissəsi udulur, digər hissəsi isə əks olunur. Bundan başqa Yer kürəsi özü ətraf atmosferə radiasiya şüalandırır. Atmosfer öz növbəsində Yerdən şüalanan radiasiyanı udaraq özü infraqırmızı radiasiya şüalandırır.

## Radiasiya balansı
Azərbaycanda radiasiya balansının və onun komponentlərinin tədqiqi ilə Ə. M. Şıxlinski məşğul olmuşdur. İlin isti və soyuq dövründə radiasiya balansının paylanma və yüksəklikdən asılılıq qanunauyğunluqlarıtədqiq edilmişdir
Yer kürəsində radiasiya balansının və onun tərkib hissələrinin coğrafi paylanma xəritələri sovet alimləri M. İ. Budıko, T. Q. Berlyand və b. tərəfindən 1963-cü ildə " İstilik balansı" atlasında verilmişdir.

## Həmçinin bax
Radiasiya

## İstinadlar
Plan (Coğrafiya)

Məhəlin üfüqi proyeksiyasının kağız (müstəvi) üzərində kiçildilmiş oxşar (təhrivsiz) təsvirinə **plan** deyilir. Plan kiçik ərazini əhatə etdiyi üçün ölçmə zamanı Yerin əyriliyi təcrübi olaraq nəzərə alınmır. Radiusu 10 km və bundan kiçik olan əraziləri plana alarkən Yerin əyriliyindən yaranan təhrif 1:10000 və ondan böyükmiqyaslı plan üzərində aparılna ölçü və hesablama işlərinin dəqiqliyindən az olduğu üçün belə əraziləri müstəvi səth kimi qəbul etmək olar.

## Planalma
Planalmanın aşağıdakı növləri var:

### Gözəyarı planalma (Üfüqi planaalma)
Bu planalma zamanı obyektlərin üfüqi koordinatları təyin edilir və kağız üzərində obyektlərin yalnız konturları təsvir olunur.

### Şaquli planalma
Bu zaman yer səthində olan yüksəkliklər ölçülür və kağız üzərinə ərazinin ancaq relyefi təsvir olunur.

### Üfuqi-şaquli planalma
Bu zaman isə Yer səthində olan obyektlərin konturu ilə yanaşı, relyef də plana alınır. Planalmada başlıca məqsəd ərazinin topoqrafik plan və ya xəritəsini tərtib etməkdən ibarət olduğu üçün çox vaxt üfüqi-şaquli planalmaya topoqrafik planalma deyilir.  

## Xarici keçid
* Plan

## Həmçinin bax
* Litogeokimyəvi planalma
* Geoloji planalma

## İstinad
Moqak şəlaləsi

**Moqak şəlaləsi** — Başqırdıstanın Əbyəlil rayonu ərazisində Moqak çayının üzərində yerləşən şəlalə. Şəlalə Monak çayının Krıktıtau silsiləsində yerləşən Kandıvıl dağının ətəklərindən axan hissəsində əmələ gəlir. Şəlaləyə Beloresdən Maqnitaqorska qədər ərazilərdən getmək mümkündür. Moqak şəlaləsi və ona bənzər Kuk-Karauk şəlaləsini aprelin sonu mayın əvvəlləri ziyarət etmək daha gözəl olur. Bu zaman çayın suyu ən pik həddə çatır. Yayda şəlalə demək olar ki görünmür.

## Mənbə

* 

## İstinadlar
Səpələnən radiasiya

**Radiasiya** — Yer səthinə gəlib çatan günəş radiasiyasının bir hissəsi udulur, digər hissəsi isə əks olunur. Bundan başqa Yer kürəsi özü ətraf atmosferə radiasiya şüalandırır. Atmosfer öz növbəsində Yerdən şüalanan radiasiyanı udaraq özü infraqırmızı radiasiya şüalandırır.

## Radiasiya
Radiasiya maddədən fərqlənən materiya formasıdır. Radiasiyanın fərdi halı görünən işıqdır, lakin radiasiya gözlə görünməyən qamma şüası, radiodalğalar, ultrabənövşəyi və infraqırmızı radiasiyalar da aiddir. Onların hamısı birlikdə elektromaqnit spektri formalaşdırır.

## Səpələnən radiasiya
Səpələnən radiasiya atmosferdən keçərkən atmosfer qazlarının molekulları və aerozollar tərəfindən səpələnən günəş radiasiyasının bir hissəsinə deyilir.
Düz günəş radiasiyasının atmosferdə zəifləməsinin əvəzi səpələnən radiasiyanın hesabına qismən ödənilir. Səpələnən radiasiyanın kəmiyyətinə müxtəlif amillər təsir göstərirlər:
* günəşin üfüqdən yüksəkliyi,
* atmosferin şəffaflığı,
* atmosferdə olan suyun miqdarı və vəziyyəti,
* yer səthinin albedosu.
Düz radiasiya artdıqca səpələnən radiasiya da artır. Lakin ümumi radiasiyada səpələnən radiasiyanın rolu günəşin üfüqdən yüksəkliyi azaldıqca, atmosfer şəffaflığı pisləşdikcə və buludluluq artdıqca artır. Məlumdur ki, tutqun havalı günlərdə işıqlanma tamamilə səpələnən radiasiyanın hesabına olur. Orta buludlulu günlərdə və aydın havalarda səpələnən radiasiyanın ümumi radiasiyadakı payı uyğun olaraq 43% və 13% təşkil edir.
Bir çox en dairələri zonalarında səpələnən radiasiyanın sutkalıq gəliri düz günəş radiasiyasının gəlirinə uyğundur. Böyük buludluluğu ilə fərqlənən yer kürəsinin bir sıra rayonlarında səpələnən radiasiyanın kəmiyyəti düz günəş radiasiyasının kəmiyyətindən xeyli yüksək olur. Məsələn: qütb vilayətləri. Əksinə 20–300en dairələrində səpələnən radiasiyanın kəmiyyəti düz günəş radiasiyasının kəmiyyətindən təxminən 2 dəfə azdır.
Beləliklə ən çox səpələnən radiasiyanı ekvatorətrafı rayonlar alırlar. Çünki burada buludlar əsasən topabuludlardır ki, onlar radiasiyanı çox yaxşı səpələyirlər. Ekvatordan uzaqlaşdıqca səpələnən radiasiyanın kəmiyyəti xeyli azalır, xüsusilə tropik enliklər daxilində.

## Həmçinin bax
* Radiasiya,
* Radiasiya balansı

## İstinadlar
Güclü istilər

## Güclü istilər
Güclü istilər hər hansı bir ərazidə günəş şüaları ilə çox qızmış atmosfer havasının vəziyyətidir. Tropiklər arasında yerləşən rayonlarda güclü istilər havanın daimi səciyyəvi vəziyyətidir. Tropiklərdən kənar ərazilərdə iqlim yayın üçün səciyyəvi bir haldır. Azərbaycanın Aran rayonlarında və Naxçıvan MR-nın Arazboyu düzənliklərində hər il yay mövsümündə havanın temperaturu +350C və daha yüksək olan güclü istilər müşahidə edilir. Bəzən havanın temperaturu +400C-dən də çox olduğu hallar müşahidə edilir. Azərbaycanda bütün instrumental müşahidə dövrü ərzində ən yüksə mütləq maksimum temperatur 2000-ci ilin yayında Culfada qeyd edilmişdir.

## Güclü istilərin insan səhhətinə təsiri
Güclü istilər insan səhhətinə mənfi təsir göstər. Güclü istilər zamanı hipertoniya, insult, əsəb sistemi və s. xəstəliklərin artması müşahidə edilir . Əhali arasında istivurma və günvurma halları qeyd edilir. Yüksək temperatur həmçinin sağlam insanların əmək fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir, iş qabiliyyətinin effektivliyi aşağı düşür.

## Həmçinin bax
## İstinadlar
Temperatur qradiyenti

## Havanın temperaturu
Troposferdə havanın temperaturu yüksəklikdən asılı olaraq orta hesabla azalır. Atmosferin təbəqələri arasında isə bir- neçə km məsafədə dəyişməz qalır. Məhz temperaturun yüksəklikdən asılı olaraq dəyişməsi amilinə görə atmosfer təbəqələrə ayrılır. 

## Temperatur qradiyenti
Temperatur qradiyenti şaquli və üfüqi qradiyent olaraq iki yere bölünür.

### Temperaturun şaquli qradiyenti
Hər 100 m yüksəklikdən bir temperaturun dəyişməsi temperaturun şaquli qradiyenti (TŞQ) adlanır. TŞQ ilin fəsillərindən, sutkanın saatlarından(atmosferin yerüstü qatında) və yüksəklikdən asılı olaraq dəyişir. Orta hesabla TŞQ troposferdə 0,5–0, 60C/ 100 m təşkil edir. Temperatur yüksəklikdən asılı olaraq azaldıqda TŞQ müsbət, artdıqda isə mənfi olur.

### Temperaturun üfüqi qradiyenti
Temperatur üfüqi enliklərdən asılı olaraq deyişməsidir.
Absarokit

**Absarokit** — Yellouston parkının effuziv süxurlar seriyasından olub, damar və axıntılar əmələ gətirən porfir və ya aydın kristallik əsasi tərkibli süxurlardır. Absarokit əsas kütləsində (şüşəlidən tam kristalliyədək) çoxlu miqdarda olivin və avgit pürüzləri iştirak edir, çöl şpatları isə olmur. Mineraloji tərkibi: sanidin (25%), avgit (25%), olivin (24%), plagioklaz (22%), filiz mineralları, apatit və biotit (3%). Absarokit şoşonit və banakitlərlə birlikdə vahid ümumi seriya əmələ gətirir. 

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Bora

**Bora** – dəniz sahilboyunda yerləşən alçaq sıra dağların yamacından aşağıya – dənizə doğru əsən və qışda xeyli soyuqluq yaradan güclü küləkdir. Yuqoslaviyanın Adriatik sahilboyunda, Novorossiyskidə, Baykalın sahillərində və sair yerlərdə müşahidə olunur..

## Həmçinin bax
* Qərb küləkləri
* Musson
* Briz
* Passat

## İstinad
Buzlaq gölü

**Buzlaq gölü** – buzlaqların eşdikləri çökəkliklərdə və ya buzlaq çöküntüləri (morenlər) arasında əmələ gəlmiş göl. Kola yarımadasında, Kareliyada və Finlandiyada çoxlu buzlaq gölü var..

## Həmçinin bax
* Moren