open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tevadros Mirzəbekyan

**Tevadros Konstantinoviç Mirzəbekyan** () və ya **Tevadoros Mirzəbekyants** (; ) — erməni əsilli Azərbaycan bolşevik inqilabçısı, dövlət xadimi. O, Azərbaycan SSR xalq maliyyə komissarı (1923–1924) və AK(b)P Xanlar rayon komitəsinin katibi (1933–1936) olmuşdur.

## Həyatı
Tevadros Konstantinoviç Mirzəbekyan 1885-ci ildə Rusiya imperiyasına bağlı, indiki Azərbaycanın Tərtər rayonunda yerləşən Lüləsaz kəndində anadan olmuşdur. O, etnik olaraq erməni idi. İbtidai təhsil almışdır. Mirzəbekyan 1907-ci ildə Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının üzvü olmuşdur. 1917-ci il Fevral inqilabından sonra Əlibala Rəhimovun və Tevadros Mirzəbekyanın rəhbərliyi altındakı kəndlilər Cavanşir qəzasında inqilabi mübarizə aparmağa başlamışdılar. Odur ki, Mirzəbekyan Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasının fəal iştirakçılarından olmuşdur. 1923–1924-cü illərdə Azərbaycan SSR xalq maliyyə komissarı kimi xidmət göstərmişdir. 1928-ci ildə erməni milliyətçilərinə qarşı kampaniya nəticəsində Mirzəbekyan partiya üzvlüyündən çıxarılmışdır. O, rəsmi olaraq "cinayət işinin araşdırılması zamanı sənədləri məhv etməyə cəhddə" ittiham olunmuşdur. Partiya səlahiyyətliləri 1929-cu ildə ona tətbiq edilən cəzanı şiddətli töhmətlə əvəz etmiş, Mirzəbekyanın üzvlüyünü bərpa etmişdir. Mirzə Bala Məmmədzadənin yazılarına görə, Mirzəbekyan və AK(b)P Mərkəzi Komitəsinin üzvü Armenak Qaragözyan Qarabağda muxtar erməni vilayətinin təşkilində fəal iştirak etmişdir. Məmmədzadə əlavə etmişdir ki, Mirzəbekyan bununla kifayətlənməmiş, Gəncəni Ermənistan SSR-yə birləşdirməyi təklif etmişdi.

Mirzəbekyan 1933–1936-cı illərdə AK(b)P Xanlar rayon komitəsinin katibi olmuşdur. Mirzəbekyan və başqaları 7 dekabr 1937-ci ildə İosif Stalinin siyahısına uyğun hərəkət edən Mircəfər Bağırovun göstərişi ilə Azərbaycan SSR NKVD-si tərəfindən "sağların antisovet terror-təxribat təşkilatının üzvü" kimi yaşadığı Xanlar şəhərində həbs edilmişdir. O, 1938-ci ilin yanvarında Bakıda edam edilmişdir. Mirzəbekyan Bakıda dəfn edilmişdir. O, 23 mart 1955-ci ildə bəraət almışdır. 26 aprel 1956-cı ildə Mirzəbekyanın partiya üzvlüyü bərpa olunmuşdur.

## İstinadlar
Yan Çeçot

**Yan Antoni Çeçot** (, , ; ) — Polşa, Belarus və Litva şairi, folklorşünası və etnoqrafı, Filomatlar Cəmiyyətinin üzvü.

## Həyatı
Vilna Universitetində Filomatlar Cəmiyyətinin təşkilatçılarından biri olmuşdur. 1824-cü ildə Orenburqa sürgün edilmişdir. Çeçot "*Piosnki wieśniacze znad Niemna i Dźwiny, niektóre przysłowia i idiotyzmy w mowie sławiano-krewickiej, z postrzeżeniami nad nią uczonymi*" əsərində ləhcə hesab etdiyi belarus dilinin qrammatik və tarixi eskizini vermiş, slavyan dillərinin sanskritlə oxşarlığına dair esse yazmış və nəhayət, atalar sözlərini qeyd etmişdir.

## Əsərləri
* Piosnki wieśniacze znad Niemna. We dwóch częściach. Wilno, 1837.
* Piosnki wieśniacze znad Niemna i Dźwiny. Wilno, 1839.
* Piosnki wieśniacze znad Dźwiny. Wilno, 1840.
* Piosnki wieśniacze znad Niemna i Dźwiny, z dołączeniem pierwotwornych w mowie sławiano-krewickiej. Wilno, 1844.
* Piosnki wieśniacze znad Niemna, Dniepra i Dniestra. Wilno, 1845.
* Piosnki wieśniacze znad Niemna i Dźwiny, niektóre przysłowia i idiotyzmy w mowie sławiano-krewickiej, z postrzeżeniami nad nią uczonymi. Wilno, 1846.
* Pieśni ziemianina przez tłumacza Piosnek wieśniaczych znad Niemna i Dźwiny. Wilno. Wilno, 1846.
* Jan Czeczot. Spiewki o dawnych litwinach do roku 1434. Vilnius: Sudaryt., vert. R. Koženiauskienė, str. «Jonas Čečiotas» R. Griškaitė. Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 1994 (с параллельным текстом на литовском языке).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Мархель, У. І.* Ян Чачот / У. І. Мархель // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 2. Новая літаратура : другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — Мінск: Беларуская навука, 2007. — С. 177—197. 
* К истории тайных обществ и кружков среди литовско-польской молодежи в 1819—1823 гг.: 1. Рапорт сенатора Новосильцова; 2. Список членам Общества Филаретов / Издал [и снабдил предисл.] Фёдор Вержбовский. — Варшава: Типография Варшавского учебного округа, 1898 (репринтное издание: , 2012).
* R. Griškaitė. Jonas Čečiotas // Jan Czeczot. Spiewki o dawnych litwinach do roku 1434. Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 1994. — P. 206—281.
Mixail Avdeyev (həkim)

**Mixail İvanoviç Avdeyev** (; ) — SSRİ hərbi həkimi və pedaqoqu, tibb xidməti polkovniki, tibb elmləri doktoru, professor, SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının müxbir üzvü (1957). RSFSR əməkdar elm xadimi (1962).

## Həyatı
1918-ci ildə 1-ci Moskva Tələbə Valideynləri Cəmiyyətinin gimnaziyasını bitirmiş və 1-ci Moskva Dövlət Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olmuşdur. 1919-cu ilin fevralından 1921-ci ilin yazına qədər Yermakov xəstəxanasında tibb qardaşı kimi çalışmışdır. 1920-ci ildə Moskva Hərbi Sanitariya Dezinfeksiya Dəstəsində tibb qardaşı olmuşdur.

O, 1923-cü ildə universiteti bitirdikdən sonra məhkəmə-tibb kafedrasına fövqəladə elmi işçi kimi qalmışdır. 1923-cü ildən 1941-ci ilə qədər fasilələrlə Moskva şəhər məhkəmə tibbi ekspertizasında şəhər məhkəmə-tibb eksperti vəzifəsində yarımştat işləmişdir. 1924-cü ilin fevralında Qızıl Ordu sıralarına çağırılaraq Türküstan Cəbhəsinə göndərilib, orada basmaçılarla döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1925-ci ildə Türküstan atıcı alayının kiçik həkimi olmuşdur. 1925-ci ilin dekabrında alayın baş həkimi vəzifəsindən ordudan tərxis olunmuşdur.

O, əvvəlki iş yerinə Moskva Dövlət Universitetinin Məhkəmə-tibb kafedrasına qayıtmışdır. 1926–1929-cu illərdə aspirant, 1929–1931-ci illərdə kafedranın ştatdankənar assistenti olmuşdur. 1930-cu ildən 1940-cı ilə qədər Moskva Hüquq İnstitutunda məhkəmə tibb kursu oxumuşdur. 1936-cı ildən Ümumittifaq Hüquq Akademiyasında, Hərbi Hüquq Akademiyasına çevrilmiş hərbi fakültədə dərs demişdir. O, 1954-cü ilə qədər akademiyada professor, sonra kriminalistika və məhkəmə tibb kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

Böyük Vətən müharibəsindən əvvəl yenidən orduya çağırılmışdır. Hərbi Hüquq Akademiyasında dərs demiş, Qızıl Ordunun baş patoloqunun köməkçisi olmuşdur. 1942-ci ildə Sov.İKP sıralarına daxil olmuşdur.

1943–1970-ci illərdə Qızıl Ordunun və SSRİ Müdafiə Nazirliyinin baş məhkəmə eksperti, SSRİ Müdafiə Nazirliyinin Mərkəzi Məhkəmə Ekspertiza Laboratoriyasının rəisi olmuşdur. 1947–1967-ci illərdə DTK-nın Ali Məktəbində dərs demişdir. 19 aprel 1957-ci ildə SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir.

## Təltif və mükafatlar
* RSFSR əməkdar elm xadimi (1962)
* "Qırmızı ulduz" ordeni
* "Şərəf nişanı" ordeni
* "Qızıl xaç" ordeni (Polşa)
* Medallar

## Əsərləri
* Судебная медицина, 1-е изд., М.. 1949, 5-е изд., М., 1960;
* Курс судебной медицины, М., 1959;
* Краткое руководство по судебной медицине. М., 1966;
* Судебно-медицинская экспертиза живых лиц, М., 1968.

## İstinadlar
Alessio Zerbin

**Alessio Zerbin** () — İtaliyalı peşəkar futbolçu. İtaliyanın "Napoli" klubunun və İtaliya milli komandasının hücumçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycanın ekologiya və təbii sərvətlər nazirlərinin siyahısı

**Azərbaycan ekologiya və təbii sərvətlər nazirlərinin siyahısı** — 18 oktyabr 1991-ci ildən sonra ölkədə müstəqillik elan edilmişdi, bu vaxtdan başlayaraq Azərbaycanın ekologiya və təbii sərvətlər nazirləri bu siyahıda göstərilib. Bu məqalədə Azərbaycanın ekologiya və təbii sərvətlər nazirləri (müxtəlif dövrlər və müxtəlif titullarla) sıralanmışdır.

## Siyahı

## İstinadlar
Armando Broya

**Armando Broya** () — İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Çelsinin albaniyalı futbolçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yassin Benzia

**Yassin Benzia** () — Əlcəzairli peşəkar futbolçu.

Əlcəzair milli komandasının keçmiş üzvu olan futbolçu, əvəllər Fransa milli komandasının aşağı yaş qruplarında (U21, U19, U18, U17, U16 və U15 milli komandaları) çıxış edib.

## Karyerası

### Klub

#### Lyon
Yassin Benzia "Olimpik Lion" klubunun yetirməsidir. "Lion"un heyətində hücumçu 2012-ci il mayın 20-də Fransa çempionatında "Nitsa" ilə görüşün 87-ci dəqiqəsində Cimmi Briandı əvəzləyərək debüt edir. 4 oktyabr 2012-ci ildə Benzia ilk dəfə Avropa Liqasında çıxış etdi ("Hapoel"lə oyunda). Hücumçu ikinci hissədə Rəşid Ghezzalın əvəzinə meydana daxil olur. 22 noyabr 2012-ci ildə keçirilən turnirdəki növbəti oyununda Yassin Benzia "Lyon"un heyətində (Sparta Praqaya qarşı oyunda) ilk qolunu vurur.

#### Lill
2015-ci il sentyabrın 1-də "Lill" 20 yaşlı hücumçu ilə 4 illik müqavilə imzalayır. Mətbuat sövdələşmənin 1 milyon avro olduğunu yazır. 28 yanvar 2017-ci ildə, bir ildən çox çəkən qol vurmaq suskunluğundan sonra, Benzia "Lion"a 2–1 hesabı ilə qalib gəldikləri oyunda "Lill"in hər iki qolunu vurur.

#### Fənərbaçxa
2018-ci il avqustun 31-də Benzya 2018/19 mövsümünün sonuna kimi, sonrada satınalma hüququ ilə Türkiyənin "Fənərbaxça" klubuna icarəyə verilir.

#### Olimpiakos
31 avqust 2019-cu ildə, 2019-cu ilin yay transfer pəncərəsinin son günü, Benzia icarə əsasında Yunanıstan təmsilçisi "Olimpiakos"a keçir.

#### Qarabağ
11 iyun 2025-ci ildə Benzianın "Qarabağ" ilə müddəti başa çatan müqaviləsi yenilənməyib və o, klubdan ayrılıb.

## Karyera statistikası

## Uğurları

### "Olimpik Lion"
* Fransa Superkubokunun qalibi: 2012

### Fransa (U 19)
* Vitse Avropa Çempionu: 2013

### Fərdi
* 19 yaşadək futbolçular arasında UEFA Avropa çempionatı: Turnirin rəmzi komandası 2013

## İstinadlar
Azərbaycan elm və təhsil nazirlərinin siyahısı

**Azərbaycan elm və təhsil nazirlərinin siyahısı** — 28 may 1918-ci ildən sonra ölkədə respublika quruluşu təyin edilmişdi, bu vaxtdan başlayaraq Azərbaycanın elm və təhsil nazirləri bu siyahıda göstərilib. Bu məqalədə Azərbaycanın elm və təhsil nazirləri (müxtəlif dövrlər və müxtəlif titullarla) sıralanmışdır.

## Siyahı

## Qeydlər

## İstinadlar
Keyta Şibata

– Yaponiya biokimyaçısı və bitki fizioloqu.

## Həyatı
Keyta Şibata 1877-ci ildə Tokioda doğulmuşdur. Tokio Universitetindən məzun olmuş və elə bu universitetdə işləməyə başlamışdır. Almaniyada təhsil almış və bitki fizioloqu Vilhelm Pfefferin tələbəsi olmuşdur.

Şibata bitki dünyasında flavonoid birləşmələrinin yayılması üzrə araşdırmalar aparmaqla yanaşı, tənəffüs və metabolizma sahələrində də uğurlu tədqiqatlara imza atmışdır. Bir çox tanınmış alim yetişdirmişdir.

## Ailəsi
Şibatanın atası Şokey Şibata tanınmış farmakoloq olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Kyuo Şibata

və ya digər adı ilə **Kenzo** – Yaponiya təbliğatçısı və Edo dövründə yaranmış Şinqaku etika məktəbinin alimi.

## Həyatı
Kyuo Şibata 1783-cü ildə Kiotoda doğulmuşdur. Buddist keşişi olduqdan sonra Kyuo adını götürmüşdür. O, 20 yaşlarında olanda qəhrəmanlıq nağıllarının – kodanın peşəkar nəqlçisi olmuş, bu sənətdəki bacarıqlarına görə məşhurlaşmışdır. 30 yaşlarının sonunda Satta Tokukenin şagirdi olmuş və ondan Şinqaku dərsləri almağa başlamışdır. Həyatının qalan hissəsini sənətlə, səyahət etməklə və mühazirələr verməklə keçirmişdir. 44 yaşında görmə qabiliyyətini itirmişdir.

Sadə və inandırıcı üslubu fermerlər, samuraylar və zadəganlar tərəfindən bəyənilməsinə səbəb olmuşdur. 1835-ci ildə nəşr olunmuş və Bayqan İşida tərəfindən tərtib olunmuş *"Kyuo dova"* adlı əsəri Şinqaku alimlərinin əsərləri arasında ən əhəmiyyətli işlərdən biri hesab olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Göyçay şəhər stadionu

**Göyçay şəhər stadionu** — Azərbaycanın Göyçay şəhərində yerləşən futbol stadionu.

## Tarixi
1976-cı ildə istifadəyə verilmiş Göyçay şəhər stadionu 40 ildən sonra, 2016-cı ildə yenidən əsaslı təmir edilib. Ümumi ərazisi 6 hektar olan stadionda 2500 yerlik oturacaq quraşdırılıb, 10 min kvadratmetr sahəyə asfalt örtüyü vurulub, 220 paqonmetr əraziyə bardür düzülüb, 450 kvadratmetr hasar çəkilib, 380 kvadratmetr sahəyə yaşıl çəmən salınıb. Stadionun giriş qapıları yeni müasir qapılarla əvəzlənib və stadionda monitor quraşdırılıb. Ən son olaraq stadionda ev oyunlarını AzNar FK keçirib.

## İstinadlar
Şibata

**Şibata** – soyad.

* Keyta Şibata – Yaponiya biokimyaçısı və bitki fizioloqu.
* Kyuo Şibata – Yaponiya təbliğatçısı
* Hanae Şibata — Yaponiya qadın futbolçusu.
* Renzaburo Şibata – Yaponiya romançısı.
* Şibata Katsuie – Senqoku dövrünün yapon samurayı və hərbi xadimi.
Şazam: Tanrıların qəzəbi

**Şazam! Tanrıların qəzəbi** () — *[[DC Comics]]* nəşriyyatının eyniadlı personajı əsasında çəkilən superqəhrəman filmi. Film DC Genişləndirilmiş Kainatına daxil olan on ikinci ekran işidir. Henri Geyden və Kris Morqan tərəfindən yazılmış ssenari əsasında Devid Sandberqin rejissorluğu ilə çəkilmiş filmdə Zakari Levay, Helen Mirren və başqa aktyorlar rol almışlar.
## References
Hüseyn Sözlü (şair)

**Hüseyn Ələkbət oğlu Məmmədov** () — Ömrünün 50 ildən çoxunu dənizə həsr etmiş veteran dənizçi, Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının baş müəllimi, şair, bəstəkar. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (2000-ci ildən) üzvüdür. Elm və Təhsil Mərkəzinin filologiya üzrə Fəxri Professoru diplomuna layiq görülmüşdür.

## Həyatı
15 aprel 1946-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının, Şərur rayonunun Şəhriyar kəndində kolxozçu ailəsində anadan olub. 3 övladı, 6 nəvəsi vardır.

## Təhsili
Şəhriyar kənd orta məktəbini 1963-cü ildə bitirib. Tar üzrə musiqi təhsili alıb. Bakı Dəniz Yolları məktəbiniə daxil olub və oranı bitirdikdən sonra Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi idarəsinin gəmilərində çalışıb. Ali təhsilini Odessada alıb.

## Yaradıcılığı
Zəngin yaradıcılığa malik Hüseyn Sözlünün 11 şeirlər kitabı var. Bundan əlavə, Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası üçün "Gəmi köməkçi mexanizmləri, sistemləri və onların istismarı" dərsliyinin müəllifidir. Hüseyn Sözlünün Azərbaycanda və Türkiyədə onlarla musiqi albomu buraxılmış, mahnılarına Azərbaycanda və Türkiyədə kliplər çəkilmişdir. 2000-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Rəsul Rza mükafatına, beynəlxalq "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülüb. Türk dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasnın "Qızıl ulduz" medalı ilə, Azərbajcan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Fəxri fərmanı və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri diplomu ilə təltif edilib. Hazırda pedoqoji fəaliyyətlə məşğuldur: Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının baş müəllimidir.

## Musiqi əsərləri
Hüseyn Sözlünün 250-dən çox mahnı bəstəsi mövcutdur. Mahnılarını Xalq artisti Sabir Əliyev, Əməktar artistlər Nuriyyə Hüseynova, Zakir Əliyev, eləcə də Elxan Şirinov, "Manaf Ağayev, Şəmistan Əlizamanlı, Səyyad Əlizadə, Qədir Qızılsəs Tuncay Yalın (Türkiyə) və s. ifa edib.

## Kitabları
* "Dənizə bağlıyam mən" (1996)
* "Həyat sevgidir, məncə" (1997)
* "Bu sevda bitən deyil" (1998)
* "Sevgiylə yaşayıram" (1999)
* "Ləpədöyən yerdəyəm" (2000)
* "Könül nəğmələri" (2003)
* "Sevgi dolu baxışlar" (2007)
* "Qəzəllər" (2009)
* "Söz dünyam-Öz dünyam" (2013)
* "Bu qədərini yaza bildim" (2018)
* "Divan" (2022)

## İstinadlar
Sergey Avdeyev (kosmonavt)

**Sergey Vasiliyeviç Avdeyev** (; ) — SSRİ və Rusiya kosmonavtı. Rusiya Federasiyasının pilot-kosmonavtı (1993), 1-ci dərəcəli kosmonavt (1999), Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı (1993). 

## Həyatı
1979-cu ildə Moskva Mühəndislik Fizika İnstitutunu eksperimental nüvə fizikası ixtisası üzrə bitirmişdir. 1981-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Marksizm–Leninizm Universitetinin İdeoloji Kadrlar fakültəsini bitirmişdir. Ali siyasi təhsil almışdır. 1985-ci ilin may ayından Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvüdür. 1986-cı ildə Moskva Mühəndis Fizika İnstitutunun qiyabi aspiranturasını bitirmişdir. 18 may 2001-ci ildən fizika-riyaziyyat elmləri namizədidir, dissertasiya işi astronavtların gözündə işıq parıltılarının səbəblərinin öyrənilməsinə həsr edilmişdir.

## Kosmik uçuşları
1-ci uçuş (27 iyul 1992 – 1 yanvar 1993) 12-ci əsas ekspedisiyanın ("EO-12") proqramı üzrə "Soyuz TM-15" kosmik gəmisinin ("SC") və "Mir" orbital kompleksinin ("OC") bort mühəndisi kimi birlikdə həyata keçirilmişdir. Anatoli Solovyov və Mişel Tonini ilə (Fransa) uçuş etmişdir. Uçuş zamanı (188 gün 21 saat 41 dəqiqə 15 saniyə) o, 4 dəfə (3 sentyabr 1992, 7 sentyabr 1992, 11 sentyabr 1992, 15 sentyabr 1992; ümumi müddəti 18 saat 21 dəqiqə) kosmosa çıxmışdır.

2-ci uçuş (3 sentyabr 1995 – 29 fevral 1996) Yuri Gidzenko və Tomas Rayter (Almaniya, Avropa Kosmik Agentliyi) ilə birlikdə "EO-20" proqramı və "Euromir-95" proqramı çərçivəsində "Soyuz TM-22" və "Mir" gəmilərinin bort mühəndisi kimi. Uçuş zamanı (179 gün 1 saat 41 dəqiqə 46 saniyə) açıq (20 oktyabr 1995; 5 saat 16 dəqiqə) və qapalı məkana – təzyiqsiz keçid bölməsinə (8 dekabr 1995; 29 dəqiqə) çıxış etmişdir.

3-cü uçuş (13 avqust 1998-ci il – 28 avqust 1999-cu il) Gennadi Padalka və Yuri Baturin ilə birlikdə "EO-26" və "EO-27" proqramları üzrə "Soyuz TM-28" və "Mir" gəmilərində bort mühəndisi kimi. O, Viktor Afanasyev və Jan-Pyer Enyer (Fransa) ilə birlikdə "Soyuz TM-29" kosmik gəmisində Yerə qayıtmışdır. Uçuş zamanı (379 gün 14 saat 51 dəqiqə 10 saniyə) 3 dəfə açıq (10 noyabr 1998, 23 iyul 1999, 28 iyul 1999). Ümumi müddəti 17 saat 25 dəqiqə) və qapalı (15 sentyabr 1998; 30 dəqiqə) məkan. 2005-ci ilə qədər o, kosmosda keçirdiyi ümumi vaxt (747 gün 14 saat 14 dəqiqə 11 saniyə) üzrə dünya rekorduna sahib olmuşdur. O, Sergey Krikalyov onu ötüb keçənə qədər bu rekordu qorumuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* Сергей Васильевич Авдеев
* *Советские и российские космонавты. 1960—2000* М., ООО Информационно-издательский дом «Новости космонавтики», 2001 г. — 408с. ISBN 5-93345-003-0
* Интервью с Сергеем Авдеевым на сайте Перемены.ру
* Космонавт Сергей Авдеев. Видеоэнциклопедия «Космонавты». Телестудия Роскосмоса
* 
* Знамя Мира в Космосе
Avdeyeva yaşayış yeri

**Avdeyeva yaşayış yeri** — Rusiyada, Kursk vilayətinin Oktyabrski rayonunun Avdeyeva kəndi yaxınlığında (Kurskdan təxminən  məsafədə) son paleolit dövrünə aid ​​yaşayış yeri. Voronej vilayətindəki Kostyonki yaşayış yerləri kompleksi ​​ilə oxşarlığına görə müvafiq arxeoloji mədəniyyət Kostyonki-Avdeyeva adlanır.

## Tarixi
Abidə 18 iyun 1941-ci ildə, İkinci Dünya müharibəsinin başlamasına bir neçə gün qalmış yerli tarixçi Vladimir Samsonov tərəfindən aşkar edilmişdir. Həmin gün, əsasən, mamont sümükləri – "çiyin bıçaqları, qabırğalar, heyvan və insan dişləri, həmçinin çaxmaq daşı parçaları və hətta ondan hazır alətlər" çıxarılmışdır.

Hərbi əməliyyatlar başa çatdıqdan sonra abidənin tam elmi kəşfiyyatı aparılmışdır. 1946–1948-ci illərdə Mixail Voyevodskinin rəhbərlik etdiyi Desni ekspedisiyası 800 m2 sahəsi olan oval şəklində bir yaşayış yeri kəşf etmişdir. Periferiyada yarım qazıntılar aşkar edilmişdir. Aşkar edilmiş artefaktlar arasında üz cizgiləri aydın şəkildə seçilən "paleolit ​​venaları", mamont heykəlciyi, daş, çaxmaq daşı və sümükdən hazırlanmış müxtəlif alətlər, eləcə də zərgərlik məmulatları var. Tapıntıların yaşının 22–23 min il olduğu təxmin edilir.

2006-cı ilin iyulunda iki yerli yeniyetmə qazıntı sahəsində soyğunçuluq etmişdir. Onlar buna görə "vandalizm" maddəsi ilə qısamüddətli həbsə məhkum edilmişdir.

## İstinadlar
Anatoli Avdiyevski

**Anatoli Timofeyeviç Avdiyevski** (; ) — SSRİ və Ukrayna xor dirijoru, bəstəkar və pedaqoqu. Ukrayna Qəhrəmanı (2003), SSRİ xalq artisti (1983), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1978).

## Həyatı
Anatoli Timofeyeviç Avdiyevski 16 avqust 1933-cü ildə Fyedvar (indiki Ukraynanın Kirovoqrad vilayəti, Kropivnitski rayonu, Podlesnoye kəndi) kəndində anadan olmuşdur. 1953-cü ildə Odessa Musiqi Texnikumunun (indiki Konstantin Dankeviç adına Odessa İncəsənət və Mədəniyyət Məktəbi), 1958-ci ildə Antonin Nejdanova adına Odessa Konservatoriyasının (indiki Antonin Nejdanova adına Odessa Dövlət Musiqi Akademiyası) dirijor və xor şöbəsini bitirmiş, Dmitri Zaqretski və Konstantin Piqrov ilə oxumuşdur. 1951–1958-ci illərdə 58 saylı orta məktəbdə musiqi və xanəndəlik müəllimi, Odessada xor dərnəyinin rəhbəri olmuşdur. 1958–1963-cü illərdə Lenok Polesye Mahnı və Rəqs Ansamblının (Jitomir) yaradıcısı, bədii rəhbəri və baş dirijoru olmuşdur. Viktor Kosenko adına Jitomir Musiqi Kollecində xor dirijorluğundan dərs demişdir. 1963–1966-cı illərdə Çerkası xalq xorunun bədii rəhbəri və baş dirijoru olmuşdur. 1966-cı ildən Qriqori Veryovka adına Milli Əməkdar Akademik Ukrayna Xalq Xorunun bədii rəhbəri, baş dirijoru, baş direktoru. O, xor kollektivi ilə SSRİ şəhərlərində və xaricdə (50-dən çox ölkədə) qastrol səfərində olmmuşdur. Ukraynanın Müğənni Sahələrinin, birləşmiş xorların baş dirijor-prodüseri. 1966-cı ildən Sov. İKP üzvüdür.

Anatoli Timofeyeviç Avdiyevski 24 mart 2016-cı ildə Kiyevdə vəfat etmişdir. O, Baykovo qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Авдієвський Анатолій Тимофійович 
* Авдієвський Анатолій Тимофійович 
* Авдієвський Анатолій Тимофійович — БІОГРАФІЯ 
* НАЦІОНАЛЬНИЙ ЗАСЛУЖЕНИЙ АКАДЕМІЧНИЙ УКРАЇНСЬКИЙ НАРОДНИЙ ХОР УКРАЇНИ ІМ. Г. ВЕРЬОВКИ — АВДІЄВСЬКИЙ АНАТОЛІЙ ТИМОФІЙОВИЧ
Aleksandr Avdeyenko (dramaturq)

**Aleksandr Ostapoviç Avdeyenko** (; ) — SSRİ və Rusiya nasiri, publisisti, dramaturqu, kinossenaristi.

## Həyatı
Aleksandr Ostapoviç Avdeyenko 8 avqust 1908-ci ildə Makeyevka kəndində (indiki Ukraynanın Donetsk vilayətinin şəhəri) fəhlə-mədənçi ailəsində anadan olmuşdur. Uşaq ikən yetim olmuş, sonra Donbass şaxtalarında, Makeyevkadakı "Union" zavodunda işləmişdir. Daha sonra Maqnitoqorskda – İ. V. Stalin adına Moskva Dəmir-Polad Zavodunun tikintisində lokomotiv maşinistinin köməkçisi, isti rels mühəndisi kimi çalışmışdır. "Buksir" ədəbi dərnəyinin üzvü olmuşdur.

1935-ci ildə Sovetlərin 7-ci Ümumittifaq Qurultayında mərkəzi qəzetlərdə "Mən yoldaş Stalini alqışladım" başlığı altında nitqlə çıxış etmişdir:

1940-cı ildə onun ssenarisinə əsasən "*Həyatın qanunu*" filmi çəkildi, ekrana çıxdıqdan az sonra "*[[Pravda (qəzet)|Pravda]]*" qəzetində sovet tələbə gənclərinə böhtan atdığına görə tənqid olunmuşdur. Kinofilm təcili ekranlardan çıxarılmışdır. 9 sentyabr 1940-cı ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Orqbürounun genişləndirilmiş iclası keçirilmişdir. Burada Mərkəzi Komitənin katibləri Stalin və Jdanov, yazıçılar Nikolay Aseyev, Nikolay Poqodin, Aleksandr Fadeyev Avdeyenkonun dağıdıcı tənqidi ilə çıxış etmişdilər.

## Əsərləri

### Romanlar

* «В поте лица своего»
* «Дунайские ночи»
* «По следам невидимок»
* «Судьба» (1936)
* «Труд»
* «Чёрные Div colоDiv colа»
* «Это твой свет» *("Труд" romanının yenidən işlənmiş və genişləndirilmiş nəşri)*
* «Я люблю» (1933)

----

### Povestlər

* «В пограничном небе»
* «Горная весна»
* «Жигули вы мои, Жигули»
* «Застава твоего имени»
* «Искупление кровью»
* «Над Тиссой»
* «Свидание с Магниткой» *(документальная повесть)*
* «Следопыт» *(документальная повесть)*
* «Солдаты и солдатки»

----

### Hekayə siklları
* «Вера, Надежда, Любовь»

### Pyeslər
* Ровесники

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Русские советские писатели-прозаики (библиографический указатель). Том 1. — Leninqrad, 1959.
* Селивановский А. В литературных боях. — Moskva, 1959.
* Краткая литературная энциклопедия. Том 1. — Moskva, 1962.
* 
* Урал литературный (краткий биобиблиографический справочник). — Челябинск, Южно-Уральское книжное издательство, 1988, с. 7.
* Иовик А., Ефимов В. «С Магниткой я не разлучался…». — «Западно-Восточный Альянс» (Магнитогорск), 2008, № 9, с. 42—43.
* Иовик А., Ефимов В. Одна речь — и вся жизнь (личный пафос в отражении сталинской эпохи). — «Магнитогорский металл», 29 февраля 2008, с. 12. — Веб-ссылка
* Иовик А., Ефимов В. Искупление кровью. — Магнитогорский металл», 12 июля 2008, с. 12.

## Xarici keçidlər
* Произведения Александра Авдеенко на сайте «FictionBook»
* Произведения Александра Авдеенко на сайте «ФанЛиб»
* Роман «Чёрные колокола» на сайте «Военная литература»
* Повесть «Следопыт» на сайте «Военная литература»
* Информация о книгах Александра Авдеенко на сайте «Библус»
* Информация об Александре Авдеенко в «Журнальном Зале»
Avdi (peyğəmbər)

**Avdi**, **Avdiya** və ya **Ovadiya** ( — «tanrıya qulluq») — Əhdi-ətiq peyğəmbəri, on iki kiçik peyğəmbərlərdən dördüncüsü. Avdi kitabı bir fəsildən ibarətdir, əsasən Yeremiya kitabından bir parçanın təkrarı hesab edilir.

## Həyatı
Avdiyanın nə vaxt və harada yaşadığı məlum deyil. Talmud onu iudaizmi qəbul etmiş idumeyalı adlandırır və onu e.ə. IX əsrin əvvəllərində İsrailin qəddar padşahı Ahavın tanrıdan qorxan idarəçisi ilə eyniləşdirir. Xristian ilahiyyatçısı Suriyalı Yefrem Ovadiyanın Sixemdən olduğunu və Osiya, İoil, Amos və Yeşua peyğəmbərlərin müasiri olduğunu (e.ə. IX–VIII əsrin sonu) yazırdı. Eyni zamanda, "Ovadiya" kitabının məzmunu göstərir ki, o, İudeya səltənətinin Babil tərəfindən ilk məğlubiyyəti dövrünə, yəni Yeremiya (e.ə. VII–VI əsrlərin sonu) ilə eyni vaxta təsadüf edir – bu, ona ünvanlanmış nitqdən aydın görünür. Edomlular, məğlub olduqları zaman xilas yolunu bağlayan qardaşları idumeililərə qarşı xəyanətlə məzəmmət etmişdilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Житие святого пророка Авдия // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — М.: Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. III: Ноябрь, День 19.
Viktor Avdyuşko

**Viktor Antonoviç Avdyuşko** (; ) — SSRİ teatr və kino aktyoru. RSFSR xalq artisti (1974)

## Həyatı
1949-cu ildə Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunu (Yuli Rayzmanın emalatxanası) bitirmişdir. O, 1948-ci ildə "*Gənc qvardiya*" filmində kinoda debüt etmişdir. 1957-ci ildə "*Sıx düyün*" ("*Paşa həyata girir*") filmində Pavel Mansurov rolunu oynamışdır. Avdyuşkonun ən böyük işi "*Gələnlərə sülh*" filmindəki əsgər Yamşçikov roludur (1961). Aktyor xüsusilə zahiri sərt, təmkinli, cəsarətli, lakin xeyirxah və müdrik insanların rollarında uğurla çıxış etmişdir (starşina Şesternev, "*Dirilər və ölülər*", 1964; Qriqori Şiligin, "*Fəhlə kəndi*", 1966; Marşal Konyev, "*Azadlıq əsgərləri*", 1977). O, həm də komediya rollarını oynamışdır (dalğıc Mişa, "*Otuz üç*", 1966). Ümumilikdə aktyor 60-dan çox film rolunu oynamışdır.

## Təltif və mükafatlar
* RSFSR əməkdar artisti (1965)
* RSFSR xalq artisti (1974)

## İstinadlar
Oskar Aveyde

**Oskar Aveyde** (; ) — Polşa hüquqşünası, 1863-cü il üsyanının rəhbərlərindən biri, 11 yanvar 1863-cü ildən 5 fevral 1863-cü ilə qədər Müvəqqəti Milli Hökumətin üzvü.

## Həyatı
Oskar Aveyde hüquqşünas ailəsində anadan olmuşdur. 1858-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra təhsilini Berlin və Heydelberq universitetlərində davam etdirmi.dir. Aveyde 1863–1864-cü illərdə Polşa üsyanında fəal iştirak etmiş, Mərkəzi Milli Komitənin və Xalq Jondunun (üsyançı milli hökumət) üzvü olmuşdur. Vilnada keçirilən kütləvi basqın zamanı Aveyda həbs edilmişdir. Məhkəmə onu sürgünə məhkum etmişdir. Sürgün yeri Vyatka quberniyasının Urjum qəzasının Turek kəndi olmuşdur. Sonra Qlazova, ardınca Vyatkaya köçürülmüşdür. Sürgündə olarkən Aveyde 1863-cü il Polşa üsyanı haqqında qeydlər yazmışdır. Sürgündə olan Aveyde əhaliyə hüquqi yardım göstərməyə başlamışdır. Amnistiyadan sonra o, Vyatka quberniyasında yaşamağa davam etmiş, Vyatka, Sarapul rayon məhkəmələrində, Kazan Ədliyyə Məhkəməsində xüsusi vəkil işləmişdir. Yüksək peşəkarlıq, qüsursuz dürüstlük Aveyde danılmaz nüfuz yaratmış, o, Vyatka quberniyasının ən yaxşı hüquqşünaslarından biri olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*  карточка каталога РНБ
Fyodor Avelan

**Fyodor Karloviç Avelan** (, ; ) — Rusiya hərbi və dövlət xadimi, general-adyutant (1903), tam admiral (1905), 1903–1905-ci illərdə Dənizçilik Nazirliyinin rəhbəri.

## Həyatı
Avelan 1857-ci ildən Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət, müxtəlif gəmi və birləşmələrə komandanlıq etmişdir. 1896-cı ildə köməkçi, 1896-cı ildən isə Baş Dəniz Qərargahının rəisi təyin edilmişdir. 1903-cü ildə Avelan Dənizçilik Nazirliyinin rəhbəri olmuşdur. Rusiya-Yaponiya müharibəsində (1904–1905) Rusiya donanmasını məğlub etməkdə günahlandırılaraq 1905-ci ilin mayında vəzifəsindən azad edilmişdir. 1914-cü ildə Avelan Dövlət Şurasının üzvü olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Российские адмиралы : Биографический словарь / Автор-сост.: С. В. Чертопруд. — М.: АСТ: Астрель: Транзиткнига, 2004. — 746 с. — 5000 экз. — ISBN 5-17-026732-0; ISBN 5-271-10226-2; ISBN 5-9578-1246-3
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Monax Avel

**Monax Avel** () və ya **Vasili Vasilyev** (; ) — Rusiya pravoslav rahibi, falçısı. O, bəzi mənbələrə görə, XVIII əsrin ikinci yarısında və sonrakı əsrlərdə bir sıra tarixi hadisələri, o cümlədən II Yekaterinadan başlayaraq Rusiya avtokratlarının ölüm tarixlərini və şərtlərini, sosial sarsıntıları və müharibələri proqnozlaşdırmışdır.

## Həyatı
Kəndli ailəsindən gəlir. İmperatriça II Yekaterinanın və imperator I Pavelin ölümünün günləri və hətta saatları, Napoleonun Rusiyaya hücumu və Moskvanın yandırılmasını proqnozlaşdırdığına förə dəfələrlə həbs olunmuşdur. Ümumilikdə 20 ilə yaxın həbsxanada yatmışdır. İmperator I Nikolay Pavloviçin əmri ilə Suzdalda Müqəddəs Yevfim monastırında həbs edilmiş və orada vəfat etmişdir. 1875-ci il üçün "*[[Russkaya Starina (jurnal)|Russkaya starina]]*" jurnalında Avelin məktublarından, "Həyatından" və "çox dəhşətli kitablarından" parçalar dərc edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*  ''Авель.'' Житие и страдание отца и монаха Авеля // Русская старина, 1875. — Т. 12. — № 2. — С. 415–427. (переиздание М.: "Спецкнига", 2005).
* *Розанов, Николай Павлович.*  Предсказатель монах Авель в 1812–1826 гг. // Русская старина, 1875. — Т. 12. — № 4. — С. 815–819.
* 
* Санкт-Петербург. 300 + 300 биографий. Биографический словарь / St. Petersburg. 300 + 300 biographies. Biographic Glossary // Сост. Г. Гопиенко. — На рус. и англ. яз. — М.: Маркграф, 2004. — 320 с. — Тир. 5000 экз. — ISBN 5-85952-032-8. — С. 6.

## Xarici keçidlər
* ''Кошель П. А.'' Русский Нострадамус // История сыска в России. Т. 1. — Мн., Литература, 1996
* 7 пророчеств тайновидца Авеля
Con İrasabal

**Con İrasabal** () — Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Sabahın futbolçusu.

## Karyerası

### [[Sabah FK|Sabah]]
10 iyul 2022-ci ildə "Sabaha" transfer olundu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elif dedim

**Elif dedim** — bölgəsi Kütahya, qaynağı Hisarlı Əhməd, tərtibçisi və nota köçürəni Yücəl Başmaqçı olan türk xalq mahnısı.

## Hekayəsi
Elif adlı bir qız var və onu çox sevən bir oğlan. Bir gün oğlan özünü pis hiss edir və dövrün ən ağır xəstəliyi olan vərəmə tutulur. Elifin ailəsi oğlanın sağalmalı olduğunu və ondan sonra Eliflə evlənə bilcəyini deyirlər. Daha sonra oğlan Elifə qovuşmağın ümidi ilə xəstəxanada yatır. Elifdə ara sıra ziyarətə gəlirdi və oğlanda gündən-günə sağalırdı. Aradan vaxt keçir oğlanın gözü yollarda qalır, çünki Elif artıq ziyarətə gəlmirdi. Ailəsindən bunun səbəbini soruşan oğlan könlünü, ağlını, həyatını viran edəcək xəbəri alır. Elifin ailəsi Elifi, vərəmli adamın yanına getməyə və onunla evlənməyinə qarşı çıxıblar. Buna görə də Elifi oğlanın yanına getməyə qoymurdular. Oğlan qara xəbəri alandan sonra gündən-günə çökür, xəstəlik onu qara torpağa doğru aparırdı. Bir gün artıq ümid qalmır və oğlanın ölüm xəbəri gəlir. Ailəsi nəşi alır və kəndlərinə aparır. Dəfnə hazırlıq zamanı gəncin papağından bir kağız parçası süzülüb yerə düşür. Kağız ilə birlikdə oğlanın sevdasıda, eşqidə, ümididə özü ilə süzülüb gedir. Sonda qışqırıqla başlayan bu kağız, bugünkü dövrdə xalq mahnısına çevrilib.

2003–2005-ci ildə çəkilən Qurdlar Vadisi teleserialında baş rol olan "Polad və Elif"in simvolik mahnısına çevrilmişdir.

## Sözləri

## İstinadlar
Fərid Sədi Mələn

**Fərid Sədi Mələn** () — Türkiyəli bürokrat, siyasətçi, Türkiyənin keçmiş Baş naziri.

Fərid Mələn 1906-cı ildə Van şəhərində anadan olub. İbtidai və orta təhsilini Vanda alıb. 1928-ci ildə Bursa Erkek Liseyindən məzun olub. Əvvəl İstanbulda yerləşən və adı daha sonra Ankara Universiteti Siyasi Elmlər fakültəsi olan Dövlət Qulluğu Məktəbinə daxil olub. 1931-ci ilin iyulunda məzun olub. 

1931-ci il 26 avqustda Bursa Maiyet memurluğunda dövlət qulluğuna daxil olub. 25 oktyabr 1932-ci ildə Maliyyə Müfəttişinin köməkçisi vəzifəsinə təyin edilib. 1 yanvar 1936-cı ildə dördüncü dərəcəli, 14 iyul 1939-cu ildə üçüncü dərəcəli, 26 yanvar 1940-cı ildə ikinci dərəcəli və 28 yanvar 1943-cü ildə birinci dərəcəli müfəttişliyə yüksəlib. 1 may 1940 – 27 noyabr 1941-ci il tarixləri arasında keçən əsgərliyində leytenant olub. Bir il müddətində Fransa Maliyyə Nazirliyinin təşkilatında incələmə etmək üçün Parisə göndərilib. 29 noyabr 1943-cü ildə Dolayı Vergilər üzrə Baş Menecer olub. 20 iyun 1946-cı ildə isə Gəlirlər Baş İdarəsinə təyin edilib.

9-cu Dövr seçkilərində Van millət vəkili seçilib, dövrün sonunda fəaliyyətinə ara verərək sərbəst maliyyə məsləhətçisi kimi çalışıb. 1959-cu il 30 sentyabrda təqaüdə çıxıb. Lakin Fərid Mələn 11-ci Dövr seçkilərində yenidən Van millət vəkili seçilib. 1961-ci ildə Müəssisə Məclisində Van vilayətinin nümayəndəsi olub. O, IX və X İnönü kabinetlərində TBMM xaricindən Maliyyə Naziri vəzifəsini icra edib. 7 iyun 1964 – 14 oktyabr 1979-cu il tarixləri arasında Van Respublikası Senatının üzvü olub. 1967-ci ildə Cümhuriyyət Xalq Partiyasından istefa verib və Güvən Partiyasının qurucularından biri olub. 

26 mart 1971-ci ildən 22 may 1972-ci ilədək 1-ci və 2-ci Erim Hökumətlərində Milli Müdafiə Naziri vəzifəsində çalışıb. 1972-ci il mayın 22-də Baş nazir olub. 31 mart 1975-ci ildə 4-cü Dəmirəl Hökumətində yenidən Milli Müdafiə Naziri təyin olunub. 12 iyul 1980-ci ildə Prezident səlahiyyətlərini icra edən Ehsan Səbri Çağlayangil tərəfindən Respublika Senatının üzvü seçilib. 1980-ci ilin 12 sentyabrınadək bu vəzifədə qalıb. 1983-cü ildə isə yenidən Van millət vəkili seçilib.

Fərid Mələn 1988-ci ilin sentyabrın 3-də Ankarada vəfat edib, Cebeci Əsri qəbiristanlığında dəfn edilib. O, 23-cü Dövr İstanbul millət vəkili Mithat Mələnin atasıdır.
Vanda yerləşən hava limanı Fərid Mələnin adını daşıyır.
## İstinadlar
Boyan Letiç

**Boyan Letiç** () — Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Sabahın futbolçusu.

## Karyerası
Boyan Letiç 2022-ci ilin fevral ayında “Sabah” klubuna keçmişdir.

5 yanvar 2026-ci ildə "Sabah" klubu ilə müqaviləsinə xitam vermişdir. O, "Sabah"ın heyətində ümumilikdə 125 oyun keçirib. Letiç “Sabah”ın tarixində önəmli rol oynamış futbolçulardandır. 

Boyan Letiç “Sabah”ın tarixi ərzində ən çox oyun keçirmiş ikinci oyunçu və “Sabah”ın avrokuboklarda ilk qolunun müəllifidir. 

Futbolçu “Sabah”ın heyətində Premyer Liqanın gümüş və bürünc medallarını qazanıb, Azərbaycan Kubokunun qalibi olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kristian Sebalyos

**Kristian Sebalyos** () — Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Sabah"ın ispaniyalı futbolçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan fövqəladə hallar nazirlərinin siyahısı

**Azərbaycan fövqəladə hallar nazirlərinin siyahısı** — 18 oktyabr 1991-ci ildən sonra ölkədə müstəqillik elan edilmişdi, bu vaxtdan başlayaraq Azərbaycanın fövqəladə hallar nazirlərinin nazirləri bu siyahıda göstərilib. Bu məqalədə Azərbaycanın fövqəladə hallar nazirlərinin nazirləri (müxtəlif dövrlər və müxtəlif titullarla) sıralanmışdır.

## Siyahı

## İstinadlar
Muzaffər Şəkər

**Muzaffər Şəkər** () — türk akademik. Türkiyə Elmlər Akademiyasının prezidenti.

## Həyatı
1961-ci ildə İzmirdə anadan olub. Konyada qeydiyyatda olan Muzaffər Şəkər 1986-cı ildə Bursa Uludağ Universitetində baytarlıq fakültəsini bitirib.1995-ci ildə İngiltərənin Leicester Tibb Universitetində İnsan Anatomiyası üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır.

### Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı var.

## Fəaliyyəti
Səlcuq Universiteti Məram Tibb Fakültəsinin Anatomiya kafedrasının müdiri idi. Eksperimental Təbabət Tədqiqat və Tətbiq Mərkəzinin direktor müavini vəzifəsində çalışıb. 2000-ci il Səlcuq Universitetində dosent oldu. Həmin universitetdə 2006-cı ildə professor elmi adını almışdır.
Türkiyə Anatomiya və Klinik Anatomiya Dərnəyinin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsində çalışıb.
O, Əsas Tibb Elmləri Platformasının qurucu baş katibi vəzifəsində çalışıb.
2010-cu ildə Meram Tibb Fakültəsinin Tibb Təhsili və İnformatika kafedrasının müdiri olarkən Konya Universitetinin qurucu rektoru vəzifəsinə təyin edildi. İkinci dəfə Konya Necmettin Erbakan Universitetinin rektoru seçilən Muzaffər Şəkər 10 dekabr 2018-ci ildə səlahiyyət müddəti başa çatdıqdan sonra vəzifəsindən istefa verib.

Prezidentin 15 may 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Türkiyə Elmlər Akademiyasının prezidenti vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Konsul (dəqiqləşdirmə)

**[[Konsul]]** — hökumətin xaricdəki səlahiyyətli nümayəndəsi. Həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* Roma konsulu — Qədim Romada respublika dövründə mövcud olmuş vəzifə, titul.
* Fransa konsulu — Fransada konsulluq dövründə mövcud olmuş vəzifə, titul.

## Həmçinin bax
* Konsol (dəqiqləşdirmə)
Konsul

**Konsul** () — bir dövlətin hökumətinin başqa dövlətinin ərazisində rəsmi nümayəndəsi. Adətən konsulun işi öz dövlətinin vətəndaşlarına yardım etmək, onları müdafiə eləmək və ölkələrin əhaliləri arasında ticarəti və dostluğu asanlaşdırmaqdır.

Konsul münasibətlərinin qaydalarını Konsul əlaqələri haqqında Vyana Konvensiyası müəyyən edir.

## Konsul dərəcəsi
Vyana Konvensiyası 9-cu maddədə konsulluq müəssisələri başçılarının dörd dərəcəsini müəyyən edir. Konsul müəssisələrinin başçıları baş konsullara, konsullara, vitse-konsullara və konsul agentlərinə bölünürlər.

Baş konsul konsulluğun başçısı və müəyyən ərazidə ən yüksəkvəzifəli konsuldur. Baş konsul həmçinin başqa konsulluqlarının olduğu, bir ölkənin çərçivəsindəki konsul rayonu üçün cavabdeh ola bilər.

## İstinadlar
Orxan Əsgərov

**Orxan Rizvan oğlu Əsgərov** () — Azərbaycanlı şəhid, baş leytenant, Azərbaycan Respublikasının İran İslam Respublikasındakı Səfirliyinin Mühafizə Xidmətinin rəisi.

## Həyatı
Orxan Əsgərov 1982-ci il noyabrın 5-də Gəncə şəhərində anadan olub. Əslən Basarkeçər rayonunun Nərimanlı kəndindəndir. 1989–1998-ci illərdə Gəncə Şəhər 4 saylı tam orta məktəbdə, 1998–1999-cu illərdə isə ABŞ-də təhsil almışdır. 1999–2003-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq hüquq və beynəlxalq münasibətlər fakültəsində bakalavr, 2003–2005-ci illərdə isə həmin universitetdə magistr təhsili, 2005–2007-ci illərdə isə aspirantura təhsili almışdır .

### Ailəsi
Ailəli idi, 2 övladı var.

## Fəaliyyəti
2014–2015-ci illərdə Rusiyada, 2015–2016-cı illərdə Ukraynada, 2016–2017-ci illərdə isə Gürcüstanda yerləşən Azərbaycanın səfirliklərində hərbi diplomatik xidmət etmişdi. 2018-ci ildə mühafizə xidmətinin rəisi vəzifəsinə yüksəlmiş və Türkiyənin İstanbul şəhərinə ezam edilmişdi. 2021-ci ildən etibarən isə İranın Tehran şəhərində yerləşən Azərbaycanın səfirlik kompleksində hərbi diplomatik xidmətə başlamışdı.

## Ölümü
27 yanvar 2023-cü il Bakı vaxtı ilə səhər saat 08:30 radələrində Azərbaycan Respublikasının İran İslam Respublikasındakı səfirliyinə silahlı hücum olub.

Hücum edən şəxs "Kalaşnikov" markalı avtomat silahla mühafizə postunu yararaq, mühafizə xidmətinin rəisini qətlə yetirib. Səfirliyin iki nəfər mühafizə əməkdaşı da hücumun qarşısını alarkən yaralanıb.

Orxan Əsgərov Azərbaycanın xarici ölkələrdəki diplomatik nümayəndəliklərinə edilmiş hücumlar və digər insidentlər nəticəsində həyatını itirən ilk rəsmi şəxs olduğu bildirilir.

## Dəfni
Orxan Əsgərovun cənazəsi 29 yanvarda Bakıya gətirildi. 30 yanvar 2023-cü ildə vida mərasimi keçirilmiş və İkinci Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.

## Təltifi
3 fevral 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Əsgərov Orxan Rizvan oğlu (ölümündən sonra) "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücum

## İstinadlar
Avdi

*Avdi (Urmiya) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
*Avdi (peyğəmbər) — Əhdi-ətiq peyğəmbəri, on iki kiçik peyğəmbərlərdən dördüncüsü.
Josef Virt

** Josef Virt ** (;) — Almaniyada siyasi və ictimai xadim, 1921–1922-ci illərdə Almaniya kansleri, habelə xarici işlər naziri. 1930–1931-ci illərdə daxili işlər naziri. 1955-ci ildə "Xalqlar arasında sülhün möhkəmləndirilməsinə görə" Beynəlxalq Stalin Mükafatı laureatı.

## Həyatı
Zavod mühəndisi ailəsində anadan olub. O, Frayburq Universitetini bitirib, burada riyaziyyat, təbiət elmləri və iqtisadiyyat üzrə təhsil alıb. 1906–1913-cü illərdə doğma Frayburqdakı gimnaziyada dərs demişdir. Birinci Dünya müharibəsi zamanı hərbi xidmətə yararsız olduğu üçün Qərb Cəbhəsində Qırmızı Xaç komandiri kimi xidmət etmişdir. Katolik Mərkəzi Partiyasının sol qanadının rəhbəri, Reyxstaqın üzvü (1914–1918 və 1920–1933). 1918-ci il Noyabr İnqilabı zamanı respublikanın sadiq tərəfdarı olan Virth Badenin yeni maliyyə naziri təyin edilir. Qustav Bauer hökumətinin istefasından sonra Sosial Demokratlar Partiyasının kansleri Hermann Müllerin ofisində Matias Erzbergeri əvəz edərək Reyxin maliyyə naziri oldu. Antantanın London ultimatumunun təzyiqi ilə Konstantin Fehrenbax hökumətinin istefasından sonra Cozef Virt 41 yaşında ikən 10 may 1921-ci ildə yeni Reyx kansleri vəzifəsinə təsdiq edildi. 1921-ci ilin oktyabrında o, plebisitdən sonra Yuxarı Sileziyanın bölünməsinə etiraz olaraq istefa verdi, lakin üç gün sonra prezident Fridrix Ebert ona sosialistlər, liberallar və mərkəzçi katoliklər arasından yeni nazirlər kabineti yaratmağı tapşırdı. 1922-ci ilin aprelində Virth hökuməti hər iki ölkəni beynəlxalq təcriddən çıxaran Sovet-Alman Rapallo müqaviləsini imzaladı. 1922-ci il iyunun 24-də xarici işlər naziri Valter Rathenaunun sağçı terrorçular tərəfindən öldürülməsindən sonra Reyxstaqda etdiyi çıxışında o, "düşmən sağdadır!" demişdi. 1924-cü ildə o, respublikanı ekstremistlərdən qorumaq üçün nəzərdə tutulmuş Reyxsbannerə qoşuldu və 1925-ci ildə sosial siyasətinə etiraz olaraq millətçi NPP ilə hökumətdə əməkdaşlıq etdiyinə görə artıq tənqid etdiyi Mərkəz Partiyasının fraksiyasını tərk etdi. 1929-cu ilin aprelində Müllerin ikinci kabinetində işğal olunmuş ərazilərin reyx naziri təyin edildi; sonuncunun 1930-cu ilin martında istefaya getməsindən sonra o, Henrix Brüninq kabinetində daxili işlər naziri vəzifəsinə keçirildi və 1931-ci ilin oktyabrına qədər bu vəzifədə qaldı. 1933-cü ildə o, nasistlərin hakimiyyətə gəlməsinə şiddətlə müqavimət göstərərək, Reyxstaqda Hitlerə diktatura hakimiyyəti verən Fövqəladə Səlahiyyətlər Qanununa qarşı emosional çıxış etdi. Sonra neytral İsveçrəyə, Luzernə mühacirət etmək məcburiyyətində qaldı. 1935–1939-cu illərdə Parisdə, sonra yenidən Luserndə yaşayıb. Müharibə illərində o, antifaşist qrunt təşkilatı ilə əlaqə saxlayır və Nasistlərin işğalı altında olan Avropada yəhudilərin təqib edilməsi barədə Vatikana məlumat verir. 1948-ci ildə sürgündən qayıtdı. 1953-cü ildə Almaniyada neytralist partiya olan Birlik Sülh və Azadlıq Uğrunda Mübarizə edən Almanlar İttifaqını yaradıb və ona rəhbərlik edib. Almaniyada militarizmin əleyhdarı. SSRİ ilə dostluq münasibətlərinin qurulmasının tərəfdarı idi. 1952-ci ildən Ümumdünya Sülh Şurasının üzvüdür.

## İstinadlar
Renzaburo Şibata

– Yaponiya romançısı.

## Həyatı
Renzaburo Şibata 1917-ci ildə Yaponiyanın Okayama prefekturasında doğulmuşdur. Keyo Universitetini bitirmişdir. *"İesu no sue"* adlı qısa hekayəsinə görə 1951-ci ildə Naoki mükafatını qazanmışdır. 1956–1958-ci illərdə *"Shukan shincho"* həftəlik jurnalında nəşr olunan *"Nemuri Kyoşiro buray hikae"* adlı tarixi romanı ilə məşhurlaşmışdır. Roman kobud və hissiz qılınc ustası olan Nemuri Kyoşirodan bəhs edir. Roman o qədər uğurlu olmuşdur ki, tempi sürətli olan, döyüş üslubunda olan bir çox davam romanı yazmışdır. Qomi Yasusuke ilə birlikdə 1950-ci illərdə məşhurlaşan *[[kenqo (janr)|kenqo]]* (güclü qılınc ustası) janrını yaratmışdır.

Digər əsərlərinə *"Akay kaqeboşi"* (1960) daxildir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Kotobank-da bioqrafiyası
Vəliyeva

**Vəliyeva** — Azərbaycan soyadı.

*Bəyimxanım Vəliyeva (d. 1989) — aktrisa.
*Elmira Vəliyeva (d. 1936) —  geologiya-mineralogiya elmləri doktoru.
*Firuzə Vəliyeva (d. 1960) — - Azərbaycan alimi, Texnika elmləri doktoru, dosent.
*Günəş Vəliyeva (d. 1953) — hüquqşünas, Əməkdar dövlət qulluqçusu, Əməkdar hüquqşünas.
*Lamiyə Vəliyeva (d. 2002) — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet.
*Leyli Vəliyeva (d. 1969) — Azərbaycanın teatr və kino aktrisası.
*Məhəbbət Vəliyeva (d. 1968) —  Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru.
*Mehriban Vəliyeva (d. 1964) — Azərbaycanlı ictimai-siyasi xadim, Milli Məclisinin deputatı,Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü, Azərbaycan Respublikasının “Əməkdar müəllim” filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.
*Nigar Vəliyeva (d. 1971) — filologiya elmləri doktoru.
*Sədaqət Vəliyeva (d. 1954) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin depuatatı.
*Səadət Vəliyeva (d. 1956) — kimyaçı alim.
*Sevda Vəliyeva (d. 1997) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu.
*Sona Vəliyeva (d. 1962) — filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.
*Şərqiyyə Vəliyeva (d. 1936) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
*Tamara Vəliyeva (d. 1959) —  nasir, dramaturq.
*Xanım Vəliyeva (d. 1999) — Azərbaycan əsilli Rusiya güləşçisi.
*Zilə Vəliyeva (d. 1952) — Tatarıstan Respublikasının dövlət xadimi.

## Həmçinin bax
*Vəliyev
Xoyin (Mahnişan)

**Xoyin** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 36 nəfər yaşayır (8 ailə).

## İstinadlar
Pəri (dəqiqləşdirmə)

* Pəri — Əfsanələrdəki personajlar, uçan varlıqlar.
* Pəri (məlayir) —
* Pəri (Mahnişan) — İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əcəm qızı

**Əcəm qızı** — repertuar sayı 1398, bölgəsi Kırşehir, mənbə adamı Çəkic Əli, tərtibçisi Osman Özdənkçidir.

## Mübahisələr
Sözləri və musiqisi Nəşət Ərtaşa məxsus olan mahnının müəllifinin əslində Aşık Canani və Hüseyn Tənəcioğlu olduğu ilə bağlı mübahisələr var. Hüseyn Tənəcioğlunun şeiri həm qafiyələrdəki ahəng, həm də sözlərin düzgünlüyü baxımından daha möhkəm mətndir. İrfan Canın yazdığı "Qədirli Boxçası" kitabında müsahibələrdə adı keçən Əcəm qızı türküsünün Aşık Hüseynə aid olduğu iddiası, Aşık Feymani, bu mahnını Nəşət Ərtaş oxumazdan əvvəl Ceyhanda dəfələrlə eşitmiş və dinləmiş, Nəşət Ərtaşın atasının da Ceyhandan bir çox türkü tapıb tərtib etdiyinin məlum olduğu söylənərək dəstəklənir.

## İstinadlar
Qalatasaray İK

**Qalatasaray İdman Klubu** — əsasən, kişi futbol komandası ilə tanınan İstanbul mərkəzli bir idman klubu. Türkiyənin ən çox azarkeşə sahib olan və ən uğurlu komandalarından biridir.

1905-ci ildə Qalatasaray liseyinin şagirdləri Əli Sami Yen və dostları tərəfindən yaradılan klub kişi futbol sahəsində 23 dəfə liqa çempionu olmuş, 18 dəfə Türkiyə Kuboku və 16 dəfə də Türkiyə Super Kuboku qazanmışdır.
Kamo Akvariumu

– Yaponiyanın Yamaqata prefekturasının Tsuruoka şəhərində yerləşən akvarium. Dünyada ən böyük meduzariumudur. Dünyanın ən zəngin meduza kolleksiyasına malik yer kimi 2012-ci ildə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür.

## Tarixi
1930-cu ildə Yamaqata Prefektura Akvariumu kimi açılmışdır. Populyar yerlərdən birinə çevrilən akvarium ildə 200 mindən çox ziyarətçi cəlb edirdi. 1960-cı illərin ikinci yarısında akvarium yeni binaya köçürülmüş və Kamo Akvariumu adı ilə yenidən açılmışdır. Lakin 1990-cı illərin ikinci yarısında ziyarətçi sayı 100 minə düşmüşdür. Asiya dırnaqsız samuru və digər populyar dəniz canlılarının sərgilənməsi əvvəlki populyarlığı qaytara bilmirdi.

2000-ci illərdə akvarium meduzaların sərgilənməsinə əhəmiyyət verməyə başladıqdan sonra yenidən tanınmağa başlanmışdır. 2003-cü ildə meduzaların çoxaldılması üçün Tsuruoka Meduza Laboratoriyası yaradılmışdır. 2014-cü ildə akvariumun yeni binası istifadəyə verilmiş, meduzalar üçün ayrılan sərgi hissəsinin ölçüsü iki dəfə artmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Akvariumun əsas görməli yeri burada fəaliyyət göstərən Kuraqe Arzu Teatrıdır. Burada 5 metr diametrə malik su çənində saxlanılan, *[[Aurelia aurita]]* növündən olan 10.000-dən çox meduzanın mənzərəsinə tamaşa etmək mümkündür. Akvariumun restoranında isə meduzadan hazırlanmış ramen təqdim olunur. Yapon dilində meduzaya "kuraqe" deyildiyi üçün akvarium **Kuraqe muzeyi** adı ilə də tanınır. Hər il 500 mindən çox insan akvariumu ziyarət edir.

Akvariumda 50-dən çox meduza növü saxlanılır və bu xüsusiyyətinə görə dünyada birincidir. Saxlanılan meduza növlərinə *[[Olindias formosus]]*, *[[Parumbrosa polylobata]]*, *[[Cyanea capillata]]*, *[[Turritopsis dohrnii]]* kimi növlər daxildir. Bəzi meduza növləri daim yox, sadəcə xüsusi vaxtlarda sərgilənir. Burada meduzaların çoxaldılması ilə də məşğul olurlar. "Hər şey meduza haqqında" adlı sərgidə meduzaların inkişafı və böyüməsindən bəhs olunur. Ziyarətçilər bir günlük meduzaları müşahidə edə bilərlər. Akvariumun işçiləri meduzaların qidalanmasını və həyat tsikllarını başa salmaq üçün gündə 4 dəfə təqdimat verirlər. Akvariumda Şonay regionunun çay və göllərində yaşayan balıqlar, eləcə də, dəniz şirləri saxlanılır.

## Qalereya

Kamo Aquarium 64.jpg|*[[Aurelia aurita]]*.
Aequorea coerulescens Kamo aquarium.jpg|*[[Aequorea victoria]]*.
Nemopilema nomurai Kamo aquarium.jpg|*[[Nemopilema nomurai]]*.
Olindias formosa Kamo aquarium.jpg|*[[Olindias formosus]]*.
Kamo Aquarium 10.jpg|
Kamo Aquarium 60.jpg|Öyrədici hissə.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*