Yukatan sincabı

**Yukatan sincabı** ― Yukatan dələsi (/ˌjuːkəˈtæn/ Sciurus yucatanensis), əvvəlcə Yukatan boz dələsi, həm də vaxtilə *Campeche* dələsi adlandırılan, Yukatan yarımadasında və ona bitişik ərazilərdə tapılan ''Sciurus'' cinsinə aid bir ağac dələsidir. Onun vətəni Belizin şimalı, şimal-şərqi Qvatemala və cənub-şərqi Meksikadır.

## Biologiyası

Yukatan dələsi quru yarpaqlı və həmişəyaşıl meşələrdə, yarımquraq şam-palıd meşələrində və əvvəllər ağac kəsilmiş ərazilərdə böyüyən ikinci dərəcəli meşələrdə yaşayır. Onlara 750 metr (2,460 fut) hündürlükdən aşağı düzənliklərdə rast gəlinir. Gündüzlər aktivdirlər, gecələr isə istirahət edirlər, vaxtlarının çoxunu ağaclarda keçirirlər. Ağacların hündür budaqlarında tapılan qurudulmuş yuvalardan , yarpaqlardan və budaqlardan yuvalar tikirlər.

Onların qidası yumşaq meyvələr, qoz-fındıq və toxumlardan ibarətdir, halbuki Reid 2009-cu ildə onların əsas qidasının çiçəklər, qönçələr və tumurcuqlardan ibarət olduğu qənaətinə gəlib. Dişilər aprel-avqust aylarında iki və ya üç bala doğur.

### Xarici görünüşü

Yukatan dələsi 450–500 millimetr (18–20 düym) uzunluğundadır, ölçüsünə görə Şərqi boz dələdən (Sciurus carolinensis) daha böyükdür. Nisbətən uzun yetkin quyruğu 240 mm (9,4 düym) uzunluğundadır. Bədənin aşağı hissəsi tünd ağ, sarı-boz və qara rəngdədir. Quyruğu ağdır, yaxşı müəyyən edilmiş qara xətləri var və mərkəzi ağ sahənin hər iki tərəfində qaradır. Quyruq tükləri baş və bədəndən daha qısadır. Üzdə burnun üstündə tünd rəngli yamaq var, baş tərəfləri əsasən qara rəngdədir.

## Taksanomiyası

Bu növ 1877-ci ildə amerikalı zooloq *Joel Asaph Allen* tərəfindən, 1865-ci ildə Alman-Amerikalı kolleksiyaçı *Artur Şott* tərəfindən toplanmış Merida, Yukatandan aldığı dörd nümunə əsasında tanınmışdır. 1877-ci ildə yazdığı Şimali Amerika Rodentiasının Monoqrafiyaları adlı hesabatında Allen, topladığı nümunələrin müşahidə edilən fərqliliyinə əsaslanaraq heyvanı ayrıca bir növ kimi adlandırmağın daha məqsədəuyğun olmadığı barədə fikirləşdi. O, "Yukatan boz dələ" adını qoydu.

*S. yucatanensis ssp. baliolus* amerikalı təbiətşünas *Edvard Uilyam Nelson* tərəfindən 1901-ci ildə Apazote, Meksikanın *Campeche* şəhərindəki bir nümunə əsasında nəşr edilmişdir.

Onun üç alt növü tanınır:

*S. yucatanensis yucatanensis* (J.A. Allen), 1877 - Meksikanın Yukatan əyalətlərində Yukatan yarımadasının sonunda, cənub-qərbdə Campeche'dən Champoton Bələdiyyəsinə və Quintana Roo'ya qədər və daha cənubda *Orange Walk* və Belizin şimal rayonlarına qədər tapıldı. Corozal. Ən böyük məlum paylamaya malikdir. Quru meşəlik ərazilərdə rast gəlinir.

*S. yucatanensis baliolus Nelson*, 1901 - *Champoton Bələdiyyəsindən* Yukatan yarımadası boyunca və *Campeche* əyalətindəki *Laguna de Terminos'un* cənub-qərbində və Meksika çayının şərqindəki Tabasko əyalətinin şərqində, Nominat formasının diapazonundan daha cənub-qərbdə tapıldı. Qvatemaladakı şimal-şərq Peten Departamenti vasitəsilə Belizdəki Cayo və Belize rayonlarında aşkarlanmışdır. O, daha tünd lələk olması ilə nominasiya şəklindən seçilir. O, nominal formadan daha çox nəmli, həmişəyaşıl meşəlik ərazilərdə yaşayır. Nelson 1901-ci ildə onun üçün Campeche dələ adını qoydu.

*S. yucatanensis phaeopus Goodwin*, 1932 - Meksikanın şimal-qərb və şərqindəki Çiapas əyalətlərindən şərqdən Qvatemalanın cənub Peten və Alta Verapaz departamentlərindən və Belizdəki Beliz rayonunun sahilləri boyunca daha şərqdən Yukatan yarımadasının bazasında tapıldı. Qara ayaqları, quyruğu və qulaqların dibində olan üçünün ən tünd növü olan digər yarımnövlərdən fərqlənir. Əvvəlcə təxminən 366 metr (1,201 fut) hündürlükdə şam-palıd meşələrində məskunlaşdı.

## İnsanlarla qarşılıqlı əlaqəsi

Meşələrin qırılması əhali üçün “əsas təhlükə” hesab edilir ki, buna ovçuluq da təsir edə bilər, xüsusən də Yukatan yarımadasının şimal ucunda. 

## Həmçinin bax

* Dələlər
* Sincablar

## Xarici keçidlər

* Юкатанская Белка ''S''
* iNaturalist

## İstinadlar