Avropa Ümumi Dil İstinad Çərçivəsi

**Avropa Ümumi Dil İstinad Çərçivəsi** və ya **Dillər üçün Ümumi Avropa İstinad Çərçivəsi** ( — Qısaca: **CEFR**, **CEF**, yaxud **CEFRL**) — müxtəlif dillər üzrə bilik səviyyələrini müəyyənləşdirmək və müqayisə etmək üçün Avropa Şurası tərəfindən hazırlanmış standart sistem.

Sistem üç əsas səviyyə və altı alt səviyyədən ibarətdir:
* **A — Başlanğıc istifadəçi** (A1 və A2 səviyyələri)
* **B — Müstəqil istifadəçi** (B1 və B2 səviyyələri)
* **C — Peşəkar istifadəçi** (C1 və C2 səviyyələri)

## Qiymətləndirmə meyarları

### ANLAMA

#### Dinləmə

* **A1**: Mənə, ailəmə və yaxın ətrafıma aid tanış sözləri və çox sadə qəlibləri, yavaş və aydın danışıldıqda anlaya bilərəm.
* **A2**: Məni birbaşa maraqlandıran mövzularla bağlı ifadələri və tez-tez işlənən sözləri (məsələn, ailə, alış-veriş, iş) anlaya bilərəm. Qısa və sadə elanların əsas mənasını qavrayıram.
* **B1**: İş, məktəb və asudə vaxt kimi tanış mühitlərdə standart dildə danışığın əsas məqamlarını anlayıram. Aktual hadisələr və ya maraq dairəmə aid radio/televiziya verilişlərinin çoxunun əsas məzmununu yavaş danışıldıqda başa düşürəm.
* **B2**: Uzun çıxışları və mühazirələri izləyə, mürəkkəb arqumentləri (mövzu tanışdırsa) anlaya bilərəm. Televiziya xəbərlərinin və standart dildəki filmlərin çoxunu başa düşürəm.
* **C1**: Strukturca mürəkkəb olan və əlaqələrin birbaşa deyil, eyhamlarla verildiyi uzun danışıqları belə anlaya bilərəm. Filmləri və verilişləri çətinlik çəkmədən başa düşürəm.
* **C2**: Canlı və ya media vasitəsilə yayımlanan heç bir danışıq növünü anlamaqda çətinlik çəkmirəm. Sürətli danışıq zamanı yalnız aksentə alışmaq üçün azacıq zamana ehtiyacım ola bilər.

#### Oxuma

* **A1**: Kataloq, elan və ya afişalardakı tanış adları, sözləri və çox sadə cümlələri anlaya bilərəm.
* **A2**: Qısa və sadə mətnləri, menyuları, cədvəlləri və şəxsi məktubları oxuyub ümumi məlumatı qavraya bilərəm.
* **B1**: Gündəlik və ya peşəmlə əlaqədar müntəzəm olaraq rast gəlinən sözlərdən ibarət mətnləri, şəxsi məktublardakı duyğu və arzuları başa düşürəm.
* **B2**: Müəllifin konkret mövqe nümayiş etdirdiyi aktual məqalələri, hesabatları və müasir ədəbi nəsri oxuya bilirəm.
* **C1**: Uzun və mürəkkəb texniki və ya ədəbi mətnləri, üslub fərqlərini ayırd edərək oxuyuram. Öz sahəmə aid olmasa belə mütəxəssis məqalələrini anlayıram.
* **C2**: Təlimatlar, elmi məqalələr və bədii əsərlər də daxil olmaqla, abstrakt və qrammatik cəhətdən mürəkkəb olan demək olar ki, bütün mətn növlərini asanlıqla oxuyub anlayıram.

### DANIŞIQ

#### Qarşılıqlı danışıq (Dialoq)

* **A1**: Qarşımdakı şəxs yavaş danışdıqda və kömək etdikdə sadə ünsiyyət qura bilərəm. Tanış mövzularda sadə suallar verib cavablandıra bilirəm.
* **A2**: Gündəlik işlər və tanış mövzular ətrafında birbaşa məlumat mübadiləsi tələb edən sadə vəziyyətlərdə ünsiyyət qururam. Qısa söhbətlərə qoşula bilirəm.
* **B1**: Dilin danışıldığı ölkəyə səyahət edərkən yarana biləcək bir çox vəziyyətlərdən çıxa bilirəm. Hazırlıq görmədən ailə, hobbi, iş və səyahət kimi mövzularda söhbətə qoşuluram.
* **B2**: Ana dilində danışanlarla kifayət qədər axıcı və təbii şəkildə ünsiyyət qururam. Müzakirələrdə öz fikrimi əsaslandıraraq aktiv iştirak edirəm.
* **C1**: Söz axtarmadan özümü axıcı və təbii ifadə edirəm. Dili ictimai və peşəkar məqsədlər üçün çevik və effektiv şəkildə istifadə edə bilirəm.
* **C2**: Heç bir çətinlik çəkmədən hər növ müzakirəyə qoşulur, idiomatik ifadələri və ləhcələri başa düşürəm. Fikrin ən incə çalarlarını belə dəqiqliklə vurğulaya bilirəm.

#### Şifahi təqdimat (Monoloq)

* **A1**: Yaşadığım yeri və tanıdığım insanları təsvir etmək üçün sadə qəliblərdən istifadə edirəm.
* **A2**: Ailəmi, təhsilimi və işimi təsvir etmək üçün bir sıra cümlə və ifadələrdən istifadə edirəm.
* **B1**: Təcrübələrimi, xəyallarımı, ümidlərimi və hadisələri təsvir etmək üçün ifadələri bir-birinə bağlaya bilirəm. Planlarımı qısaca əsaslandırıram, bir hekayəni və ya filmin süjetini danışa bilirəm.
* **B2**: Maraq dairəmə aid mövzularda aydın və ətraflı məlumat verirəm. Müxtəlif seçimlərin müsbət və mənfi tərəflərini izah edərək mövqe bildirirəm.
* **C1**: Mürəkkəb mövzuları alt başlıqlarla birləşdirərək ətraflı təsvir edirəm, müvafiq nəticə ilə çıxışımı tamamlayıram.
* **C2**: Kontekstə müvafiq üslubla, dinləyicinin mühüm məqamları yadda saxlamasına kömək edəcək şəkildə məntiqli və axıcı təqdimat edirəm.

### YAZI

* **A1**: Qısa və sadə açıqcalar yaza bilirəm. Şəxsi məlumat anketlərini (ad, ünvan, milliyyət) doldururam.
* **A2**: Qısa, sadə qeydlər və təşəkkür məktubları yaza bilirəm.
* **B1**: Tanış mövzularda sadə və rabitəli mətnlər yaza bilirəm. Təəssüratlarımı təsvir edən şəxsi məktublar yazıram.
* **B2**: Maraq dairəmə aid müxtəlif mövzularda aydın və ətraflı mətnlər yaza bilirəm. Müəyyən bir baxış bucağını dəstəkləyən və ya təkzib edən esse və ya hesabatlar hazırlayıram.
* **C1**: Fikirlərimi aydın, strukturlaşdırılmış mətnlərlə ifadə edirəm. Mürəkkəb mövzularda əhəmiyyətli məqamları ön plana çıxararaq məktub, esse və ya hesabat yaza bilirəm. Oxucu kütləsinə müvafiq üslub seçirəm.
* **C2**: Aydın, axıcı və mürəkkəb məktublar, hesabatlar və ya məqalələr yaza bilirəm. Peşəkar və ya bədii əsərlərin xülasəsini və tənqidini hazırlamağı bacarıram.

## Öyrənmə prosesinin müddəti ilə əlaqəsi

Müxtəlif dillər üzrə fəaliyyət göstərən rəsmi təhsil müəssisələri və dil linqvistləri, Dillər üçün Ümumi Avropa İstinad Çərçivəsi (CEFR) səviyyələrinə çatmaq üçün tələb olunan təxmini öyrənmə saatlarını müəyyən etmişlər. Bu saatlar fərdin dil öyrənmə qabiliyyətindən, tədrisin intensivliyindən və fərdi mütaliəyə ayrılan vaxtdan asılı olaraq dəyişə bilər.

Aşağıdakı cədvəldə müvafiq dil institutlarının müəyyən etdiyi kumulyativ (cəmlənmiş) təhsil saatları göstərilmişdir:

Tədqiqatlar göstərir ki, dil öyrənmə müddəti həmçinin öyrənilən dilin mürəkkəblik dərəcəsindən və öyrənənin ana dili ilə hədəf dil arasındakı linqvistik yaxınlıqdan asılıdır. Məsələn, ABŞ Xarici Xidmət İnstitutunun (FSI) tədqiqatlarına görə, ingilisdilli şəxslər üçün alman dilini öyrənmək (II kateqoriya) romantik dillərə (I kateqoriya) nisbətən daha çox vaxt tələb edir.

## Dil sertifikatları və CEFR səviyyələrinə görə qarşılıqları

Beynəlxalq dil sertifikatları namizədlərin linqvistik bacarıqlarını Dillər üçün Ümumi Avropa İstinad Çərçivəsi (CEFR) standartlarına müvafiq olaraq rəsmiləşdirir. Aşağıdakı cədvəldə ən populyar Avropa dilləri üzrə imtahanların səviyyə qarşılıqları göstərilmişdir:

### Beynəlxalq İmtahan İnstitutları

Cədvəldə qeyd olunan sertifikatlar aşağıdakı rəsmi institutlar tərəfindən idarə olunur və dünya miqyasında tanınır:
* **İngilis dili:** Kembric Universiteti, British Council və IDP Education tərəfindən təşkil olunur.
* **Alman dili:** Göte İnstitutu və TestDaF mərkəzləri əsas sertifikatlaşdırma orqanlarıdır.
* **Fransız dili:** "France Éducation international" (keçmiş CIEP) tərəfindən DELF/DALF diplomları verilir.
* **İspan dili:** Servantes İnstitutu (Instituto Cervantes) tərəfindən DELE imtahanları keçirilir.
* **İtalyan dili:** Perucca Əcnəbilər Universiteti (CELI) və Siena Əcnəbilər Universiteti (CILS) əsas referans mərkəzləridir.

## Həmçinin bax

*İngilis dili ikinci və ya xarici dil kimi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* Alderson, J. C., Figueras, N., Kuijper, H., Nold, G. Takala, S., Tardieu, C. (2004): *The development of specifications for item development and classification within The Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment: Reading and Listening: Final report of The Dutch CEF Construct Project.* Lancaster University (unpublished).
* Council of Europe (ed.) (2001): *A Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment*. Strasbourg. Deutsch: Goethe-Institut, et al. (Hg.) (2001): *Gemeinsamer europäischer Referenzrahmen für Sprachen: Lernen, lehren, beurteilen*. Munich, Berlin. J. Trim, B. North, D. Coste, J. Sheils. Translated by J. Quetz, et al.
* Debray, C.; Spencer-Oatey; H. (2022): *Co-constructing good relations through troubles talk in diverse teams*. *Journal of Pragmatics* (2022), 85–97.
* Vogt, K. and Quetz, J. (2021): *Der neue Begleitband zum Gemeinsamen europäischen Referenzrahmen für Sprachen.* Berlin, Germany.

## Xarici keçidlər