open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Palıdlı (Xaçmaz)

**Palıdlı** (əvvəlki adı: **Xaraxoba**) — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun Dədəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 22 noyabr 2013-cü il tarixli, 830-IVQ saylı Qərarı ilə kənd Palıdlı adlandırılmışdır.

## Tarixi
Palıdlı kəndinin əsası SSRİ dövründə, Rusiya SFSR-in Dağıstan MSSR-dəki Axtı rayonunun Xrax kəndindən (SSRİ-nin Dağıstanın dağlıq və ucqar ərazidə yerləşən kəndlərində yaşayan əhalinin digər yerlərdəki düzənlik bölgələrə köçürülməsi siyasətinə görə) Azərbaycan SSR-in Xaçmaz rayonundakı boş əraziyə köçürülmüş ailələr üçün qoyulmuşdur. Hazırkı dövrdə Dağıstandakı keçmiş Xrax kəndi, həmin vaxtdan bəri tərk edilmiş və rəsmi olaraq ləğv olunmuşdur.

Xaçmazın Xaraxoba və Uryanoba kəndlərinin əraziləri 1954-cü ildə SSRİ Nazirlər Kabinetinin qərarıyla müvəqqəti olaraq Dağıstanın nəzarətinə, Axtı rayonunun kolxozuna icarəyə veriliblər. 1984-cü ildə isə Azərbaycan SSR Nazirlər Kabineti icarə müddətini 2004-cü ilə qədər uzadıb.

Müstəqillik dövründə, 2004-cü il keçəndən sonra 6 il ərzində həllini tapmayan bu məsələ, 2010-cu ilin sentyabrında Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə Rusiyanın keçmiş prezidenti Dmitri Medvedyev arasında keçirilən görüşdə çözülüb, və Xraxoba və Uryanoba kəndləri tam olaraq Azərbaycanın ərazisi kimi qəbul ediliblər.

2012-ci ilin aprel ayında Xraxoba kəndinin bütün sakinləri Rusiya dövlətinin yardımı ilə Dağıstana köçüblər. Köçürülmə Azərbaycan hökuməti, Rusiya səfirliyi və Dağıstan hakimiyyət orqanlarının əməkdaşlığı şəraitində həyata keçirilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Uryanoba
Üryanoba

**Üryanoba** — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun Yergüc kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Üryanoba kəndi 1954-cü ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə müvəqqəti olaraq Dağıstanın nəzarətinə verilir. 1984-cü ildə isə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti icarə müddətini 2004-cü ilə qədər uzadıb. 6 il ərzində həllini tapmayan bu məsələ 2010-cu ilin sentyabrında Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev arasında keçirilən görüşdə çözülüb və adıçəkilən kəndlər Azərbaycanın ərazisi kimi qəbul edilib.

Azərbaycanın rəsmi mövqeyi belədir ki, kəndlərdə Rusiya vətəndaşları yaşasa da, ərazi Azərbaycana məxsusdu. Sadəcə, iki dəfə otlaq sahəsi kimi Dağıstana icarəyə verilib. Xraxobada cəmi 7 ailə yaşayır. Kənd yaşıllıqlar içərisindədir. Yalnız bu kəndə yaxınlaşanda buranın yaşayış yeri olduğunu görmək olur. Geniş taxıl zəmiləri və otlaqların əhatəsində olan bu kəndlərdə torpaq bölgüsü aparılmayıb. Burada hamı bir yerdə əkib-becərir. Azərbaycan ərazisi olsa da, bu kəndlərin sakinləri özlərini daha çox rusiyalı sayırlar. Ən azından daşıdıqları pasport Rusiyanındı. Burada yaşayanların hamısı ləzgilərdir. Adamlar əsasən öz dilində danışır, rus və ləzgi dilində təhsil alır, Azərbaycanca da pis bilmirlər.

Uryanoba kəndinin sakinləri düşünürlər ki, bu kəndlər Azərbaycan ərazisində olsa da, torpaqlar Dağıstana məxsusdur. Elə pasportlarında da belə göstərilib. Bir sözlə, sakinlər yaşadıqları kəndi Rusiyanın anklavı sayırlar. Amma Azərbaycanın rəsmi mövqeyi belədir ki, adıçəkilən kəndləri anklav adlandırmaq düzgün deyil. Rəsmi Bakı istəyir ki, bu kəndlərdə yaşayan Rusiya vətəndaşları Xaçmaz rayonunda müvəqqəti qeydiyyata düşsünlər. Üryanoba sakinləri bu təklifi qəbul edərək Azərbaycan ərazisində həyat və fəaliyyətlərini davam etdirməyi leqallaşdırıblar.

## Həmçinin bax
*Xraxoba

## İstinadlar
Hesabat (jurnal)

***Hesabat jurnalı*** — 23 aprel, 2005-ci ildə təsis edilib. "Hesabat" jurnalında cəmiyyətdə mövcud olan problemlər: korrupsiya, rüşvətxorluq, vergi yayınmaları, məmur özübaşınalığı və s. barədə məqalə və şərhlər dərc olunur.

## Tarixi
Jurnalın ilk sayı qalmaqalla müşayiət olundu. Azərbaycanın ən varlı adamlarının siyahısı, siyahıda məmurların, eləcə də hakim ailə üzvlərinin adlarının olması birmənalı qarşılanmadı. Dövlət başçısının əmisi Cəlal Əliyevin Milli Məclisdəki təhqirlə dolu çıxışı da məhz həmin siyahıdan qaynaqlanmışdı.

2017-ci ildə jurnal fəaliyyətini dayandırıb.

## İstinadlar
Şepard lemması

**Şepard lemması** mikroiqtisadiyyatda mühüm bir anlayışdır, şirkət nəzəriyyəsi və istehlakçının seçimi üzrə tətbiq olunur. Lemmaya uyğun olaraq, əgər xərc funksiyasının fərqsizlik əyriləri qabarıqdırsa, onda p_i qiymətə olan müəyyən bir məhsulun xərclərini minimallaşdıran nöqtə yeganədir. İdeya ondan ibarətdir ki, verilmiş bazar qiymətləri ilə istehlakçı müəyyən bir fayda əldə etməyin xərcini minimallaşdırmaq üçün hər bir məhsulun ideal miqdarı alacaq.
Lemma Ronald Şepard şərəfinə adlandırılmışdır, kim ki öz kitabında onun riyazi sübutunu göstərib.

Eyni nəticə istehlak nəzəriyyəsi məzmununda Laynel V. Makkenzi (Lionel W. McKenzie) 1957-ci ildə də alınıb. Ona müvafiq olaraq, xərc funksiyasının məhsul qiymətləri üzrə xüsusi törəmələri münasib məhsullar üçün Hiks tələb funksiyaları ilə bərabərdir. Eyni nəticələr Con Hiks (John Hicks) (1939) və Pol Samuelson (Paul Samuelson) (1947) tərəfindən əldə olunub.

## Təyin etmə
İstehlakçı nəzəriyyəsində Şepardın lemması deyir ki, verilmiş "u" fayda dərəcəsi və "p" qiymətlər üçün müəyyən bir *i* məhsula tələb xərc funksiyasının müəyyən məhsulun qəyməti üzrə törəməsinə bərabərdir.

: h_i(\mathbf{p}, u) = \frac{\partial e (\mathbf{p}, u)}{ \partial p_i}

Harda ki *h<sub>i</sub>(*'p**, u)'' <math>i</math> məhsulu üçün Hiks tələbidir, ''e(**p**, u)'' xərc funksiyasıdır, və funksiyaların ikisi ***p*** qiymətlərindən və <math>u</math> faydasından asılıdırlar.
Habelə [[şirkət nəzəriyyəsi]]ndə lemma eyni cür [[şərtli faktor tələbi]] üçün hər bir sərf olunan faktor üzrə ifadə olunur: ''c(**w**, y)'' [[xərc funksiyası]]nın faktorun qiyməti üzrə törəməsi:

: <math>x_i(\mathbf{w}, y) = \frac{\partial c (\mathbf{w}, y)}{ \partial w_i}</math>

Harda ki ''x<sub>i</sub>(**w**, y)'' <math>i</math> sərf olunan faktoru üçün şərtli faktor tələbinin funksiyasıdır, ''c(**w**, y)'' qiymət funksiyasıdır, və funksiyaların ikisi ***w*''' faktorun qiymətləri və y hasilatı üzrə təyin olunub.
Müasir zamanda Şepardın lemması zərf düsturu ilə sübut olunur.

## Əlavə materiallar
* Hal Varian, Microeconomic Analysis, p. 74, W. W. Norton & Company (1992) Inc ISBN 0-393-95735-7
* Volker Böhm and Hans Haller (1987). "Demand theory," The New Palgrave: A Dictionary of Economics, v. 1

## İstinadlar
Qrü Neemiya

**Qrü Neemiya** (; ) — bitkilərin anatomiyasının əsasını qoymuş ingilis botaniki.

## Həyatı
1641-ci ildə Aterstonda doğulub.

1712-ci ildə Londonda vəfat edib.

## Qrü Neemiyanın əsərləri
* Bitkilərin anatomiyası və inkişafı. — (), (1670).
* Bitkilərin fəlsəfi tarixi. — (), (1672).
* Bitkilərin anatomiyası. — (), (1682).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.darwin.museum.ru/expos/livenature/person.asp?gru 
* , 1960
* , (1913), p. 44≈64.
Kaspar Fridrix Volf

**Kaspar Fridrix Volf** (; ) — alman anatomu və fizioloqu.

Dərzi ailəsində Berlində doğulmuş, orada da tibb oxumuş və 1759-cu ildə  mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir. Kaspar Fridrix Volf  əsəri ilə müasir embriologiyanın əsasını qoymuşdur. Burada o, dəqiq müşahidələrə əsaslanaraq rüşeymin tədricən inkişafını göstərmişdir.

Yeddiillik müharibə zamanı lazaret həkimi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Ona fiziologiyadan mühazirə oxumağa qadağa qoyulur, 1766-cı ildə II Yekaterinanın dəvəti ilə Sankt-Peterburqa gələrək Sankt-Peterburq Akademiyasının üzvü seçilir.

1768-ci ildə Peterburqda o, "De formation intestinarum" əsərini dərc edir. Əsərin əlyazması Rusiya Elmlər Akademiyasında saxlanır.

## Mənbə
* Əli Hüseynov, Məcnun Babayev. "Məşhur biologiya alimləri", Bakı, "Maarif", 2002. səh.11.
## İstinadlar
Marçello Malpigi

**Malpiqi Marçello** (, ) — italyan bioloq və həkimi. Bitkilərin və heyvanların mikroskopik anatomiyasının əsasını qoymuş, histologiya, embriologiya və müqayisəli anatomiya sahələri üzrə tədqiqatçı, London Kral Cəmiyyətinin 1668-ci ildən üzvü.

## Akademik karyerası
17 yaşında Boloniya universitetinə daxil olur və 1653-cü ildə onu tibb doktoru dərəcəsi ilə bitirir. 1656-cı ildən həmin universitetin professoru olmuşdur. Sonra Pizan universitetinin nəzəri təbabət kafedrasının professoru olur.

1691-ci ildə Roma papası XII İnnokenti Malpiqini müalicə həkimi qismində və təbabətdən dərs demək üçün Romaya Papa kollecinə dəvət olunur.

## Tədqiqatları
Əsərlərinin əksəriyyəti London Kral Cəmiyyətinin jurnalında dərc olunmuşdur. 1661-ci ildə ilk məqaləsi dərc olunur.

1667-ci ildə London Kral Cəmiyyətinin jurnalının redaktoru onunla mütəmadi yazışmağı təklif edir. Bir ildən sonra London Kral Cəmiyyətinin üzvü olur.

O, mikroskopun köməyi ilə ağciyər kapillyarlarını müşahidə edərək, Uilyam Harveyin izahını verə bilmədiyi vena və arteriya arasındakı əlaqənin, dalağın limfa düyünlərininin, qan cisimciklərinin, dilin dad məməciklərinin qurluşunun təsvirini vermişdir
Cücənin inkişaf mərhələlərini mikroskop altında öyrənmişdir.

Malpiqi 1694-cü il 30 noyabrda insultdan vəfat etmişdir.

## Elmi əsərləri

* *De Pulmonibus*, 1661
* *Epistolae Anatomicae de Cerebro ac Lingua*, 1665
* *De Externo Tactus Organo*, 1665
* *De viscerum structura exercitatio anatomica*, 1666
* *De polypo cordis*, 1666
* *Dissertatio epistolica de bombyce*, 1669
* *Anatomia Plantarum*, 1671
* *De Formatione Pulli in Ovo*, 1673
* *De ovo incubato*, 1675
* *De Structura Glandularum Conglobatarum*, 1689

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Malpiqinin bioqrafizası, Britanik ensiklopediyası (ing.)
* ''"Opera omnia"'' botanicus.org saytı
* Malpiqi
Gəlir vergisi

Fiziki şəxslərin **gəlir vergisi** müəyyən şəxsin ümumi gəlirindən götürülür. Əsasən vergi ödəyən gəliri əldə etdikcə bu öhdəliyi yerinə yetirir. Vergi ilindən sonra isə kiçik dəyişikliklər baş verə bilər. Bu dəyişikliklər dövlətə ya verginin ödəyiciyinə köçürmələr, kim ki kifayət qədər pul ödəməyib; ya da artıq pulun verginin ödəyiciyinə qaytarılması ola bilər. Vergi sistemlər tez-tez vergi qoyula bilən ümumi gəliri azaltdıran güzəştlərə malikdilər. Bu bir gəlir mənbəsində itkiləri digər gəlir mənbəsində vergi güzəştlər ilə əvəz edə bilər. Misal üçün fond birjasında itkilər maaşlar üzrə vergilərin azaldılması ilə əvəz oluna bilər.

## Azərbaycanda gəlir vergisi
Rezident və qeyri-rezident fiziki şəxslər gəlir vergisinin ödəyiciləridirlər. Rezident vergi ödəyicisinin gəliri onun Azərbaycan Respublikasında və Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda əldə etdiyi gəlirdən ibarətdir. Qeyri-rezident vergi ödəyicisinin gəliri onun Azərbaycan Respublikası mənbələrindən əldə etdiyi gəlirlərdən ibarətdir.

Fiziki şəxs tərəfindən muzdlu işlə əlaqədar alınan gəlir — əmək haqqı, bu işdən alınan hər hansı ödəmə və ya fayda, o cümlədən əvvəlki iş yerindən, yaxud gələcək muzdlu işdən alınan gəlirdir. Aylıq gəlirdən aşağıdakı dərəcələrlə vergi tutulur:

Vergi muzdlu işə aid olmayan qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlirə dэ qoyulur, o cümlədən aşağıdakılara:

* faiz gəliri;
* dividend;
* əmlakın icarəyə verilməsindən gəlir;
* royalti;
* vergi ödəyicisinə bağışlanmış borcun məbləği;
* sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədləri üçün istifadə olunmayan aktivlərin təqdim edilməsindən gəlir;
* təqvim ili ərzində alınan hədiyyə və mirasların məbləği bu Məcəllənin 98.2.2-ci maddəsində göstərilənlər istisna olmaqla;
* vergi ödəyicisinin aktivlərinin ilkin qiymətinin artdığını göstərən hər hansı digər gəlir (təqdim olunduğu və ya vergitutma məqsədləri üçün amortizasiya hesablandığı təqdirdə) — əmək haqqından başqa;
* həyatın yığım sığortası üzrə sığorta olunanın ödədiyi və ya onun xeyrinə ödənilən sığorta haqları ilə sığorta ödənişləri arasındakı fərq.

Qeyri-sahibkarlıq fəaliyyəti üzrə illik gəlirdən aşağıdakı dərəcələrlə vergi tutulur:

## İstinadlar
Ev siçanı (cins)

**Ev sıçanı** () — gəmiricilər dəstəsinin sıçanlar fəsiləsinə aid məməli heyvan cinsi.

## Təsnifatı
* Pyromys yarımcinsi
** Mus platythrix
** Mus saxicola
** Mus phillipsi
** Mus shortridgei
** Mus fernandoni
* Coelomys yarımcinsi
** Mus mayori
** Mus pahari
** Mus crociduroides
** Mus vulcani
** Mus famulus
* Mus yarımcinsi
** Mus caroli
** Mus cervicolor
** Mus cookii
** Mus cypriacus — Kipr siçanı
** Mus booduga
** Mus terricolor
** Mus musculus — Ev siçanı
** Mus spretus
** Mus macedonicus
** Mus spicilegus — Kurqancıq siçanı
** Mus fragilicauda
** Mus nitidulus
* Nannomys
** Mus callewaerti
** Mus setulosus
** Mus triton — Bozqarın piqmey-siçanı
** Mus bufo
** Mus tenellus
** Mus haussa
** Mus mattheyi
** Mus indutus
** Mus setzeri
** Mus musculoides
** Mus minutoides — Afrika piqmey-siçanı
** Mus orangiae
** Mus mahomet
** Mus sorella
** Mus kasaicus
** Mus neavei
** Mus oubanguii
** Mus goundae
** Mus baoulei
** Mus ferox

## Həmçinin bax
* Hind siçanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Şəkillər
* Siçanların tarixi 
*
Azərbaycan-Monteneqro futbol matçlarının siyahısı

## Kişilər

### Əsas milli komanda

#17.11.2010 Podqoritsa YO Monteneqro – Azərbaycan 2:0
#10.10.2020 Podqoritsa, Monteneqro UML Monteneqro – Azərbaycan 2:0
#14.11.2020 Zaqreb, Xorvatiya UML Azərbaycan – Monteneqro 0:0

### U-21
#08.06.2025 Bakı YO Azərbaycan – Monteneqro 0:0

### U-19
#15.03.2016 Podqoritsa YO Monteneqro – Azərbaycan 2:3
#17.03.2016 Podqoritsa YO Monteneqro – Azərbaycan 1:0
#07.09.2021 Subotitsa, Serbiya BT Monteneqro – Azərbaycan 1:1
#29.10.2024 Podqoritsa YO Monteneqro – Azərbaycan 2:0
#31.10.2024 Podqoritsa YO Monteneqro – Azərbaycan 1:2

### U-17
#24.09.2008 Şubin, Polşa AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 2:2
#27.10.2010 Fao, Portuqaliya AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 2:1
#27.04.2017 Podqoritsa, Monteneqro BT Monteneqro – Azərbaycan 3:0
#04.12.2019 Podqoritsa, Monteneqro YO Monteneqro (U-16) - Azərbaycan (U-16) 0:1
#06.12.2019 Podqoritsa, Monteneqro YO Monteneqro (U-16) – Azərbaycan (U-16) 1:0
#15.08.2023 Bakı YO Azərbaycan – Monteneqro 4:1
#18.08.2023 Bakı YO Azərbaycan – Monteneqro -:-
#19.08.2025 Podqoritsa YO Monteneqro – Azərbaycan 0:1
#21.08.2025 Podqoritsa YO Monteneqro – Azərbaycan 2:1

### U-15
#16.09.2025 Bakı, Azərbaycan YO Azərbaycan – Monteneqro 0:0
#18.09.2025 Bakı, Azərbaycan YO Azərbaycan – Monteneqro 3:1
#18.11.2025 Kişinyov, Moldova BT Monteneqro – Azərbaycan 1:0

### Klublar
#15.07.2010 Bakı UEFA AL Bakı – Buduçnost 0:3 (t.m.)
#22.07.2010 Podqoritsa UEFA AL Buduçnost – Bakı 1:2
#02.07.2015 Bakı UEFA AL Neftçi – Mladost Podqoritsa 2:2
#09.07.2015 Podqoritsa UEFA AL Mladost Podqoritsa – Neftçi 1:1
#15.07.2015 Bakı UEFA ÇL Qarabağ – Rudar 0:0
#22.07.2015 Plevlya UEFA ÇL Rudar – Qarabağ 0:1
#03.02.2018 Antalya YO Qarabağ – Mladost Podqoritsa 1:1

## Qadınlar

### Əsas milli komanda
#21.10.2021 Podqoritsa AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 2:0
#30.11.2021 Bakı AÇSO Azərbaycan - Monteneqro 1:0
#26.09.2023 Podqoritsa, Monteneqro BT Monteneqro - Azərbaycan 0:1
#31.10.2023 Bakı, Azərbaycan BT Azərbaycan - Monteneqro 3:0
#21.02.2025 Bakı, Azərbaycan BT Azərbaycan - Monteneqro 0:0
#08.04.2025 Nikşiç, Monteneqro BT Monteneqro – Azərbaycan 1:1

### U-21

### U-19
#04.10.2022 Poreç, Xorvatiya AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 2:1
#08.04.2023 Slovakiya AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 3:0
#03.04.2024 Latviya AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 4:0
# 24.02.2025 Tirana, Albaniya AÇSO Monteneqro — Azərbaycan 2:1

### U-17
#08.10.2017 Bakı AÇSO Azərbaycan - Monteneqro 1:1
#27.09.2021 Elbasan, Albaniya AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 6:1
#28.03.2023 Bosniya və Herseqovina AÇSO Monteneqro – Azərbaycan 6:1

### Klublar

## Futzal

### A milli
#24.10.2019 Bakı DÇSO Azərbaycan – Monteneqro 3:2
Siçancıqlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Təsnifatı
* Tarlasiçanları (*Arvicolinae*) yarımfəsiləsi
* Siçancıqlar yarımfəsiləsi
* *[[Neotominae]]*  yarımfəsiləsi
* *[[Sigmodontinae]]* yarımfəsiləsi
* Dırmanan dağsiçanları (*Tylomyinae*) yarımfəsiləsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Transliterasiya

thumb|150px|right|Müxtəlif əlifbalarla transliterasiya
**Transliterasiya** — bir yazı sistemindəki hərflərin başqa yazı sisteminin hərfləri ilə verilməsidir. Sözün və ya cümlənin bir əlifba qrafiki ilə yazılışının digər əlifba qrafiki ilə yazılması. Bu zaman hər bir hərf digər əlifbanın hərfi ilə deyildiyi kimi yazılır.

## Tipləri
Qrafik transliterasiyanın konversiyanın 4 tipi vardır:
# bir qrafik element digər qrafik element ilə əvəz edilir;
# bir qrafik element bir neçə digər qrafik element ilə əvəz edilir;
# bir neçə qrafik element digər bir qrafik element ilə əvəz edilir;
# bir neçə qrafik element digər bir neçə qrafik element ilə əvəz edilir;

Transliterasiyaya ehtiyac XIX əsrin sonunda yaranmışdır. Belə ki, Prussiyada elmi kitabxana yaranarkən latın, kiril, ərəb, hind və digər əlifba sistemləri ilə yazılmış mətnlərin vahid kataloqunu yaratmaq lazım idi. Bunun üçün hətta xüsusi təlimat da tərtib etdilər.

## İstifadəsi
Transliterasiyadan milli dildən başlıq və ya bir hissə materialı digər dildə verərkən istifadə edilir. Həmçinin mobil telefonlar vasitəsilə SMS göndərərkən də istifadə edilir.

### İnternet transliteratorları
* Translitor.net  — Kiril əlifbasının onlayn transliterasiyası xidməti.
* Google Transliteration — 17 dil üçün transliterasiya.
* Транслитер.ру - translit tərcüməçi — latın qrafikindən rus dilinə avtomatik transliterasiyası.
* translit.ru — rus, ukrayna və belorus dilləri üçün transliterasiya.
* sinxron transliterasiya rus, ukrayna və belorus dilləri üçün transliterasiya.
* Translit  ukrayna və rus dilləri üçün transliterasiya proqramı.

## Həmçinin bax

* Transkripsiya
* Romanizasiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Fatimə.İ.ƏFƏNDİYEVA*. TƏRCÜMƏDƏ LEKSİK ÇEVRİLMƏ NÖVLƏRİNDƏN BİRİ OLAN TRANSLİTERASİYA. Journal of “HISTORY OF SCIENCE” (ISSN: 2790-0029), 2021, Cild 2, Say 3, Sıra 5. ss.41-48
Məğlubedilməz 4.0

**Məğlubedilməz 4.0** — 2007-ci ildə istehsal olunmuş döyüş filmi.

## Qısa məzmun

Dünyanı yenə də yeni terror dalğası bürüyüb. Ümumdünya kompüter şəbəkəsi terrorçuların əlindədir. Hükumət və xüsusi xidmət orqanları gücsüzdür. Con Makleyn yenə də terrorçularla mübarizəyə qalxır. O, uzun müddətdir ki, istefadadır. Amma bu dəfə söhbət onun ailə üzvlərinin həyatından gedir.

## Film haqqında

*Brüs Uillisin dublyoru Larri Rippenkrüger çəkiliş zamanı səkkizmetrlik hündürlükdən yıxılaraq ciddi xəsarət alıb. Çəkilişlər təxirə salınıb və Larri bir neçə ay klinikada yatıb. Onun çilik-çilik olmuş bilək, sifət və kəllə sümüklərini titan protezlərlə əvəz ediblər. 
*Con MakKleynin qızını oynamaq üçün sınaq çəkilişlərinə gələn Cessika Simpson işin öhdəsindən gələ bilməyib. 
*Castin Timberleyk filmə çəkilmək üçün danışıqlar aparırmış. Onun Con MakKleynin oğlunu oynayacağı gözlənilirdi. 
*Mettin klaviaturasının üzərinə Terminator fiquru düşür. Bu, bəstəkar Marko Beltrami və icraçı prodüser Uilyam Uişerə olan bir işarədir. Birinci "Terminator 3" filminə musiqi bəstələyib, ikinci isə ilk iki "Terminator" filmi üzərində çalışıb. 
*FBİ agenti formasını geyinən Mey Linin işlətdiyi "Tovarek" adı polyak dilindədir və mənası "ehtiraslı qadın" kimi tərcümə oluna bilər. 
*Çəkiliş prosesi 23 sentyabr 2006-cı ildə başlayıb və 14 fevral 2007-ci ildə başa çatıb.
## İstinadlar
Hiks tələb funksiyası

Mikroiqtisadiyyatda istehlakçının **Hiks tələbinə müvafiqliyi** ona təyin edilmiş fayda gətirən və xərclərini minimallaşdıran məhsulların dəstəsinə tələbi bildirir. Əgər bu müvafiqlik müəyyən bir funksiyadır, onda ona **Hiks tələb funksiyası**, və ya **əvəzini verən tələb funksiyası** deyilir. Funksiya Con Hiks (John Hicks) şərəfinə adlandırılmışdır.
Riyazi şəkildə:

: h(p, \bar{u}) = \arg \min_x \sum_i p_i x_i 
: {\rm such\ that} \ \  u(x) \geq \bar{u} 

Harda ki *h*(*p*,*u*) Hiks tələb funksiyasıdır, və ya tələb olunan məhsul dəstəsidir, *p* qiymətləri səviyyəsidir, və \bar{u} faydadır. Burda *p* qiymətlərin vektorudur, və *X* tələb olunan miqdarların vektorudur. Deməli bütün *p**i**x**i* cəmi *X* məhsullarına gedən ümumi xərcdir.

## Digər funksiyalar ilə əlaqələr
Hiks tələb funksiyaları riyazi hesablarda işlətmək asandır çünki onlar gəlirin olduğunu tələb etmirlər. Əlavə olaraq, minimallaşdırılmış olmalı funksiya x_i üzrə xəttidir, və bu optimizasiya problemini asanlaşdırır.
Amma verilmiş *p* qiymətləri və w gəliri ilə tələbi təsvir edən x(p, w) Marşal tələb funksiyasını birbaşa müşahidə etmək daha asandır. Hər ikisi bir biri ilə adi şəkildə əlaqədədir:

: h(p, u) = x(p, e(p, u)), \ 

Harda e(p, u) məxaric funksiyasıdır (verilmiş fayda əldə etmək üçün minimal gəliri göstərən funksiya)

: h(p, v(p, w)) = x(p, w), \ 

Harda v(p, w) vasitəli fayda funksiyasıdır (verilmiş qiymətlər və müəyyən gəlir ilə əldə edilən faydanı göstərən funksiya). Onların törəmələrinin əlaqəsi daha ətraflı Slatski düsturu ilə ifadə olunur.

Deməli Marşal tələbi faydanı maksimallaşdırmaq problemindən gəlir, Hiks tələbi isə xərci minimallaşdırmaq problemindən. Beləliklə hər iki problem ikitərəflidir, və İkitərəflik Teoremı yuxarıda qeyd olunmuş əlaqələri sübut etməyin üsulunu təklif edir.

Hiks tələb funksiyası çox xərc funksiyasından asılıdır. Əgər istehlakçının fayda funksiyası u(x) aralıqda doydurulmayan və sırf qabarıqdırsa, onda

h(p, u) = \nabla_p e(p, u).

## İstinadlar
Cümə məscidi (Mərənd)

**Mərənd Cümə Məscidi** – Güney Azərbaycanın Mərənd şəhərində yerləşən və əsası XII əsrdə qoyulmuş məscid kompleksi. Kompleksin özəyini təşkil edən Mərənd məqsurəsində XIV əsrdə Elxani hakimi Əbu Səid Bahadır xanın sifarişi ilə böyük yenidən qurulma işləri aparıldığından abidə həm də *Əbu Səid Camisi* adıyla tanınmışdır.

Uzunsov biçimli planından Mərənd cümə məscidinin bir neçə mərhələdə tikildiyi aydın görünür. Məscidin böyük sahəli ibadət salonu dayaq-günbəz konstruktiv sistemi üzrə tikilmişdir. Bu sütunlu salonun içərisində səlcuq məqsurəsi daha qabarıq gözə dəyir. Mərənd məqsurəsi, mehrab olan üzü bütöv, qalan üç üzünün hər birində iki sivri açırım olan günbəzli salondur (8,0 x 8,0). Sonralar üç yandan ona artırılan günbəzaltı məkanlar məscidin ümumi planına trapesvari biçim vermişdir.

Mərənd cümə məscidinin məqsurəsinin tikinti kitabəsi qalmamışdır. Buna baxmayaraq plan-məkan quruluşuna görə mütəxəssislər onu XII əsrin ortalarının əsəri hesab edirlər. Bu abidə XIV əsrdə Elxani hakimi Əbu Səid Bahadır xanın dövründə genişləndirilmiş və onun interyeri yenidən bəzədilmişdir. Həmin çağda Səlcuq məqsurəsinin mehrabı yapma gəc bəzəyi ilə tamamilə yenidən qurulmuşdur. Nizam Bəndgir Təbrizinin hicri 731 – ci ildə (miladi 1330 – 1331) yaratdığı mehrab kompozisiyası (eni 2,70 m, hündürlüyü 4,60 m)  Mərənd cümə məscidini məşhurlaşdıran nadir gəctəraşlıq əsəridir.

Mərənd məqsurəsinin günbəzini üç yandan dövrələyən günbəzlər alçaq olub kərpicdən hörülmüşdür. Məqsurənin öz günbəzi isə tamamilə uçulmuş və indi onun salonu atma tirlərlə örtülüdür. Məqsurə cümə məscidinin özəyi, eləcə də kompozisiya və ideya mərkəzi olduğundan ilk halda onun günbəzi məscidin yayğın tutumu üzərində yüksəlirmiş.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan memarlığı
* Məscid
Sadıq Murtuzayev

**Sadıq (Sadıx) Nəbi oğlu Murtuzayev** () — Azərbaycan dövlət və partiya xadimi, Azərbaycan Kəndli-Fermer Təsərrüfatları İstehsalat Birliyinin sədri, filologiya elmləri namizədi, Şəki, Abşeron və Ağdam Rayon Partiya Komitələrinin birinci katibi.

## Həyatı
S. Murtuzayev 1956-cı ildə Zaqatala rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi seçilir. Bir qədər sonra namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək elmlər namizədi alimlik adı alır. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Vəli Axundov onun bu işini alqışlayır, digər partiya işçilərinə nümunə göstərir. Sadıq müəllim tez-tez respublika mətbuatında aktual mövzularla çıxışlar edir.

1959-cu ildə Zaqatala rayon Partiya Komitəsinin birinci katib seçilən S. Murtuzayev cəmi ilyarım sonra SSRİ Ali Sovetinın deputatı olur və Sov. İKP-nin XXII qurultayına nümayəndə seçilir, Lenin orderinə layiq görülür.

1962-ci ildə Azərbaycan KP MK-nın ideologiya şöbəsinin müdiri, 1963-cü ildən 1990-cı ilin sonunadək Abşeron, Şəki, Ağdam və yenidən Abşeron rayonlarının birinci katibi vəzifələrində çalışır. O, eyni zamanda 30 ilə yaxın Azərbaycan KP MK-nın üzvü, Sov. İKP-nın XXII, XXIII qurultaylarının və XIX Ümumittifaq Partiya Konfransının nümayəndəsi olur. O, 1979-cu ildə Liviyada, 1989-cu ildə Danimarkada Azərbaycan günləri keçirilərkən respublika nümayəndə heyətinə başçılıq edir.

Sadıq Murtuzayev respublikada heyvandarlığın, bağçılığın sənaye əsaslarına keçirilməsinin təşəbbüskarı olub. Dünyada ikinci, SSRİ-də isə birinci olaraq Ağdamda Çörək muzeyinin yaradılması, ilk Muğam məktəbinin, Muğam teatrının təşkil olunması da onun təşəbbüsü ilə reallaşıb. O, beynəlxalq dostluq əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi sahəsindəki xidmətlərinə görə Bolqarıstan Xalq Respublikasının Razpad şəhərinin fəxri vətəndaşı seçilib, Yubiley medalı ilə təltif olunub. O, akademik İmam Mustafayevlə birgə yazdığı "İmam Şamil" kitabına görə Beynəlxalq İmam Şamil Mükafatları Komitəsinin Böyük qızıl medalına layiq görülüb.

## Kitabları
* "Şeyx Şamil", Bakı, "Vətən", 1993. 240 səh. (İmam Mustafayev ilə ortaqlı)

## İstinadlar
Sent Lusiya

**Sent Lüsiya** ( ) — Vest-İndiya, Sent-Vinsent və Martinika adaları arasında eyniadlı adada yerləşən ada dövləti.

## Tarixi
Sent-Lüsiya Kolumb tərəfindən 13 dekabr 1502-ci ildə kəşf edilib. 1605-ci ilnən 1638-ci illər arası ingilislər orada yaşayış məskənləri salmaq istəsələr də, yerli əhalinin ciddi müqavimətinə rast gəliblər.

Onlarla müqavilə bağladıqdan sonra fransızlar 1650-ci ildə orada məskunlaşıblar. 1814-cü ildə Paris sülh müqaviləsinə görə ərazi Böyük Britaniyanın nəzarətinə keçir. 22 fevral 1979-cu ildə Sent-Lüsiya müstəqillik əldə edir.

## Siyasi quruluşu
Sent-Lüsiya BMT-nin üzvüdür, dövlət başçısı Böyük Britaniyanın monarxıdır. Onu ölkədə monarx tərəfindən təyin edilən general-qubernator təmsil edir. Qanunverici orqan ikipalatalı parlamentdir. Yuxarı palata — Senat (11 senator). Aşağı palata — Nümayəndələr Palatası — (17 deputat).

Ölkə 11 icmaya bölünür. Onların hər birində şəhər və kənd şuraları fəaliyyət göstərir.

## İqtisadiyyat
Sent-Lüsiyanın iqtisadiyyatı turizm, kənd təsərrüfatı və ofşor biznesi üzərində qurulubdur. 2010-cu ildə ölkədə 358 million kVt-saat elektrik enerji istehsal olunub. Sent-Lüsiya Karib reqionunun aparıcı banan istehsalçılarından biridir,kokos palması, manqo,şəkər qamışı, kakao, sitrus meyvələri becərilir.

## Əhalisi
Əhalisi 160,9 min nəfərdir. Etnik tərkibi: zəncilər 75,5 %, mulatlar 19 %, hindular 2,4%, digəriləri 3,1 %,(2010-cu ilin iyulunun qiym.). Dini katoliklər 67,5 %, adventistlər 8,5 %, pyatidesyatniklər 5,7 %, anqlikanlar 2 %, yevangelistlər 2 %, digər xristianlar 5,1 %, ateistlər 4,5 %

Rəsmi dil — ingilis dili, həmçinin yerli patua dili.

Ölkənin tanınmış adamı 1992-ci ildə ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı almış yerli şair və dramaturq Derek Uolkottdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Saint Lucia: CIA World Fact Book 
* Government of Saint Lucia
* Saint Lucia newspapers
Qəzvin şəhristanlarının əhalisi

**[[Qəzvin]] [[İranın Şəhristanları|şəhristanlarının]] əhalisi** — 2006-cı il (1385-ci günəş ili) siyahıya almasının açıqlanmış yekunlarına əsasən əhalisi 1,143,200 nəfər olmuşdur.




## Həmçinin bax
:* Şəhristan
:* İranın Şəhristanları

## Qaynaq
Mərkəzi ostan şəhristanlarının əhalisi

**[[Mərkəzi Ostanı|Mərkəzi ostan]] [[İranın Şəhristanları|şəhristanlarının]] əhalisi** - 2006-ci il  (1385-ci günəş ili) siyahıya almasının açıqlanmış yekunlarına əsasən əhalisi 1,326,826  nəfər olmuşdur.

 

## Həmçinin bax
:*Şəhristan
:*İranın Şəhristanları

## İstinadlar
Qırxbulaq

* Qırxbulaq nahiyəsi — Qərbi Azərbaycanda — indiki Ermənistanda mövcud olan azərbaycanlıların yaşadığı nahiyə.
* Qırxbulaq mahalı — Qərbi Azərbaycanda — indiki Ermənistanda mövcud olan azərbaycanlıların yaşadığı mahal.
* Qırxbulaq (Şəki) — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qırxbulaq (Göyçə) — Qərbi Azərbaycanda, indiki Ermənistanda kənd.
* Qırxbulaq (Çaldıran) —
* Qırxbulaq (Çaroymaq)
* Qırxbulaq (Duzluca)

## Həmçinin bax
* Yeddibulaq
Qırxbulaq (Şəki)

**Qırxbulaq** (əvvəlki adı: **Vayvay**) — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun Orta Zəyzid kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Şəki rayonunun Orta Zəyzit kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Vayvay kəndi Qırxbulaq kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Kəndin əvvəlki adı Qırbulaq olmuş, bir müddət Vayvay adlandırılmış, sonra tarixi adı bərpa olunmuşdur.

## Tarixi
Bu kəndin tarixi Şəki şəhərinin tarixi kimi qədimdir. Kənddə eramızdan əvvəlki əsrlərdə ilk yaşayış məskənləri salınmışdır. Erkən orta əsrlərə (4-5 əsrlər) aid olan və hazırda zədələnmiş halda qalan Qədim Alban məbədi və onun ətrafında tapılan qəbir abidələri Qırxbulaq kəndində qədim alban tayfalarının yaşadıqlarını sübut edir. Tikinti və şum zamanı müxtəlif qəbirlərin tapılması, sel daşqınları nəticəsində torpağın yuyulması ilə üst-üstə (3 qəbir) qəbirlərin üzə çıxması kəndin ərazisində qədim insan məskənlərindən xəbər verir. Kəndin üç tərəfdən uca dağlarla əhatəyə alınması qədim insanlar üçün əlverişli yaşayış məskəninə çevrilmişdir. Sel daşqınları nəticəsində yaranan yarğanların birindən tapılmış saxsı küpün içərisindəki çoxsaylı sasani pulları kəndin Sasani dövlətinin ticarət mərkəzlərindən biri olduğunu təsdiqləyir. Tapılmış qəbir abidələri həm İslamdan əvvəlki, həm də islamdan sonrakı dövrlərə aiddir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Qırxbulaq kəndi Şəkidən 10&nbsp;km məsafədə, Şəki-Oğuz yolu üstündə yerləşir.

## Əhalisi
Hazırda 100 evdən ibarət olan Qırxbulaq kəndində 454 nəfər yaşayır ki, onun da 233 nəfəri kişi, 221 nəfəri isə qadındır.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi əsasən maldarlıq və əkinçiliklə məşğul olur. Kəndin yuxarı hissəsində dərələrdən cıxan bulaqlar əhalinin su təminatını qismən ödəyir.

## Mədəniyyəti
Kənddə klub və kitabxana fəaliyyət göstərir.

## Səhiyyə
Kənddə həkim məntəqəsi mövcuddur.

## İstinadlar
Kərəm Həsənov

**Kərəm Əvəz oğlu Həsənov** () — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi − Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Dövlət nəzarəti məsələləri şöbəsinin müdiri (2019-cu ildən), 1-ci dərəcə dövlət müşaviri.

## Həyatı
Kərəm Əvəz oğlu Həsənov 2 avqust 1969-cu ildə Cəlilabad rayonunda anadan olmuşdur. 1986-cı ildə Dadaş Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olmuşdur. 1988–1989-cu illərdə Moskva şəhərində hərbi xidmət keçmişdir. 1992-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət İqtisad İnstitutunu (Dadaş Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutu) fərqlənmə diplomu ilə bitirərək iqtisadçı ixtisasına yiyələnmişdir.

1992–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Antiinhisar Siyasəti və Sahibkarlığa Kömək Komitəsində mütəxəssis vəzifəsindən şöbə rəisi vəzifəsinə kimi yüksəlmişdir. 2000–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlakı Nazirliyində departament direktorunun müavini, departament direktoru və nazir müavini kimi vəzifələrdə çalışmışdır. 16 sentyabr 2001-ci ildən 16 sentyabr 2005-ci ilədək isə Azərbaycan Respublikası İqtisadi İnkişaf Nazirliyi Dövlət Əmlakının İdarə Olunması və Özəlləşdirilməsi Departamentinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

16 sentyabr 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamına əsasən Dövlət Əmlakının İdarə Olunması və Özəlləşdirilməsi Departamenti Azərbaycan Respublikası İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin tabeliyindən alınaraq onun əsasında Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlakının İdarə Edilməsi üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmış sədri isə Kərəm Həsənov təyin edilmişdir. O, bu vəzifəni 19 may 2009-cu ilədək daşımışdır. 19 may 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Fərmanına əsasən Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlakının İdarə Edilməsi üzrə Dövlət Komitəsi ləğv edilərək onun əsasında Azərbaycan Respublikasının Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yaradılmış və sədri Kərəm Həsənov təyin olunmuşdur. 29 noyabr 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi − Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Dövlət nəzarəti məsələləri şöbəsinin müdiri təyin edilmişdir.

## Təltifləri
1 avqust 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasında əmlak məsələləri sahəsində dövlət idarəetməsinin təşkilində səmərəli fəaliyyətinə görə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunub.

## Ailəsi
Deputat Malik Həsənovun qardaşıdır.

## İstinadlar
Çarəsizlik

**Çarəsizlik** — psixoloji termin, əsasən aşağıdakıları nəzərdə tutur:
* köməksiz vəziyyətdə qalmaq; özünə kömək edə bilməmək, zəifliyini etiraf etmək;
* qüvvəsiz olmaq, fəaliyyət göstərə bilməmək;
* digərlərinin ciddi köməyinə və dəstəyinə möhtac olmaq.
* vəziyyətin gərgin olması, faciə elementlərinin çoxalması, çıxılmaz vəziyyət, işıq ucunun görünməməsi.

APORİYA  — (yun. aporia – çarəsizlik), çətin və həlledilməz problemlə üzləşmək, ziddiyyətli vəziyyətə düçmək, qeyri-normal vəziyyətin içində olmaq.

Psixologiyada qəbul etdirilmiş çarəsizlik deyilən sindrom va vardır.

## İstinadlar
Trüqve Hovelmu

**Trüqve Maqnus Hovelmu** (; ) — Norveçin Skedsmo şəhərində anadan olan məşhur iqtisadçıdır. Onun əsas elmi maraqları ekonometrika və iqtisadi nəzəriyyə sahələrinə yönədilmişdir. İkinci dünya müharibəsi zamanı o Nyu-Yorkda Nortraşip şirkətinin statistika şöbəsində işləyirdi. Öz doktorluq dərəcəsini isə 1946-cı ildə "Ekonometrikaya ehtimal yanaşması" işinə görə alıb.

1948–1979 illərdə o Oslo Universitetində iqtisadi nəzəriyyə və statistika üzrə professor kimi işləyib və 1947–1948-də ticarət departamentində şöbə müdiri olub. Trüqve Hovelmu riyazi analizdə ənənəvi anlayışlar üzərində məntiqli təhlil üçün müasir iqtisadiyyatda görkəmli yer tutur.

1989-cu ildə Trüqve Hovelmu ekonometrikada ehtimal nəzəriyyəsinin əsaslarını izah etdiyinə və eyni vaxtda baş verən iqtisadi strukturların təhlilinə görə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Biblioqrafiya (natamam)
* "The Method of Supplementary Confluent Relations", 1938, Econometrica
* "The Inadequacy of Testing Dynamic Theory by Comparing the Theoretical Solutions and Observed Cycles", 1940, Econometrica
* "Statistical Testing of Business Cycles", 1943, RES
* "The Statistical Implications of a System of Simultaneous Equations", 1943, Econometrica
* "The Probability Approach in Econometrics", 1944, Econometrica
* "Multiplier Effects of a Balanced Budget", 1945, Econometrica ("Supp. Notes", 1946)
* "Family Expenditures and the Marginal Propensity to Consume", 1947, Econometrica
* "Methods of Measuring the Marginal Propensity to Consume", 1947, JASA
* "Statistical Analysis of the Demand for Food: Examples of Simultaneous Estimation of Structural Equations", with M. A. Girshick, 1947, Econometrica
* "Family Expenditures and the Marginal Propensity to Consume", 1947, Econometrica
* "Quantitative Research in Agricultural Economics: The Interdependence Between Agriculture and the National Economy", 1947, J of Farm Econ
* "The Notion of Involuntary Economic Decisions",1949, EJ
* "A Note on the Theory of Investment", 1950, RES
* "The Concepts of Modern Theories of Inflation", 1951, Eknomisk Tidssk
* A Study in the Theory of Economic Evolution, 1954.
* "The Role of the Econometrician in the Advancement of Economic Theory", 1958, Econometrica
* A Study in the Theory of Investment, 1960.
* "Business Cycles II: Mathematical Models", 1968, IESS
* Variation on a Theme by Gossen, 1972 (Swedish)
* "What Can Static Equilibrium models Tell Us?", 1974, Econ Inquiry
* "Econometrics and the Welfare State", 1990, Les Prix Nobel de 1989

## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* Trüqve Hovelmu haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat
* Trüqve Hovelmu haqqında faktlar
* Trüqve Hovelmunun İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdim olunma mərasimindəki çıxışı
* Trygve Haavelmo Growth Model by Elmer G. Wiens

## İstinadlar
Smaylik

thumb|152px|Smaylikin qrafik təsviri
**Smaylik**, **smayl** () və ya emotikon () — insanın əhval-ruhiyyəsini təsvir edən işarə. Smayliklər İnternet və SMS xəbərlərdə daha geniş yayılıblar.

## Tarixi
Smaylik işarəsini 19 sentyabr 1982-ci ildə Pitsburqdakı Karneqi Mellon Universitetinin müəllimi Skot Falman kəşf etmişdir.

## Xarici keçidlər
* Smaylik Siyahısı 
* Smaylikin tarixi (rus dilində)  
* Müəllif smaylikləri
* Smayliklərin qrafik təsvirləri 

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Emotikon
Yakob Henle

**Fridrix Qustav Yakob Henle** () — alman anatomu və həkimi, nefronun quruluşunu tədqiq edərkən kəşf etdiyi ilgək onun adı ilə Henle ilgəyi adlandırılmışdır. Yakob Henle yəhudi zərgər və qızıl tacirnin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Onun işlərini müasir mikrobiologiyanın "rüşeymi" adlandırmaq olar. Yakob Henle rəhudi olsa da xristiyanlığı qəbul etmişdir. 1832-ci ildə Bonn və Heydelberqdə tibbi təhsilini bitirdikdən sonra, 1834-cü ildə Berlində Rudolfinin assistenti olmuşdur. 6 il ərzində yeni heyvan növlərinə dair üç anatomik monoqrafiya, daxil olmaqla külli miqdarda elmi məqalələr dərc etmişdir. 1837-ci ildə Berlin universitetində mikroskopik anatomiya və potologiya üzrə privat-dosent kimi işləmişdir. 1844-cü ildə Yakob Henle Heydelberqə gələrək burada fiziologiya və potologiyanı öyrənir. Öz müəllimi Müllerlə birlikdə köpək və skat balıqlarına dair zooloji oçerk dərc edir. Henle 1852-ci ildən Göttingen universitetindəki anatomiya instituna rəhbərlik etmiş, 1855-ci ildə özünün məşhur "İnsanın sistematik anatomiyası" dərsliyini dərc etdirmiş və 1885-ci ildə Göttingendə vəfat etmişdir.

1888-ci ildə yaşadığı binaya xatirə lövhəsi vurulmuş, lakin 1942-ci ildə nasional-sosialistlər tərəfindən yəhudi mənşəyinə görə götürülmüş və İkinci dünya müharibəsindən sonra təzədən yerinə asılmışdır. Hal-hazırda onun doğulmuş olduğu Fürt şəhəri, Helmstrase 9 ünvanında xatirə lövhəsi asılmaqdadır. Heidelberg anatomiya institutunun preparat zalının önündə onun büstü qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax
* Henle ilgəyi

## İstinadlar

## Mənbələr
* Fritz Dross, Kamran Salimi (Hrsg.): Henle. Bürgerliches Leben und "rationelle Medicin". Schriftenreihe des Stadtarchivs und Stadtmuseums Fürth. Bd. 2. Fürth 2009. ISBN 978-3-940889-01-0
* Friedrich Merkel: Jacob Henle: Ein deutsches Gelehrtenleben, nach Aufzeichnungen und Erinnerungen. Braunschweig 1891.
* Victor Robinson: The Life of Jacob Henle, New York 1921..

## Xarici keçidlər
* Biographie u. Online-Veröffentlichungen auf der Homepage der Universität Heidelberg
* Kurzbiografie und digitale Quellen im Volltext (ing.) im Virtual Laboratory des Max-Planck-Instituts für Wissenschaftsgeschichte
* "Zur Anatomie der Niere" bei Google Books (PDF)
* Jakob-Henle-Haus Fürth
* 1000 Jahre Fürth
Sadiq Şirazi

**Sadiq Şirazi** (tam adı:, ; ) — ilahiyyatçı alim; Seyid; Ayətullah əl-üzma

## Həyatı

Sadiq Şirazi 1 avqust 1942-ci ildə (H.Q. 20.12.1360) İraqın Kərbəla şəhərində anadan olmuşdur.

## Müəllimləri

O Kərbəla və Nəcəfdə oxumuşdur. Müəllimləri olmuş şəxslər:

* Ayətullah-əl üzma Məhdi Huseyni Şirazi. (*Atası*)
* Ayətullah-əl üzma Hacı Seyid Məhəmməd Huseyni Şirazi. (Qardaşı)
* Ayətullahəl-üzma Seyid Hadi Milani.
* Ayətullahəl-üzma Şeyx Məhəmməd Rza İsfahani.
* Ayətullahəl-üzma Şeyx Məhəmməd Şahrudi.
* Ayətullahəl-üzma Hacı Şeyx Məhəmməd Sidqi Mazandarani.
* Ayətullahəl-üzma Hacı Şeyx Cəfər Rəşti.
* Ayətullahəl-üzma Seyid Kazım Müdərrisi

## Əsərləri

## Mənbə

* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Vindzorlar sülaləsi

**Vindzorlar sülaləsi** — Böyük Britaniyada hakim kral sülaləsi. Qədim Sakson Vettin sülaləsinin bir qolu.

1917-ci ilədək Saksen-Koburq-Qot sülaləsi adlanırdı. 17 iyul 1917-ci ildə kral V Corc özü və ailəsi üçün bütün alman titullarından imtina etdi və yaşadıqları qəsrin adı ilə özlərinə "Vindzor" şəcərə adı götürdü.

## Sülalənin nümayəndələri
{| width=50% class="wikitable"
! width=5%  | Şəkli
! width=5% | Adı
! width=7%  | Hakimiyyətə gəlişi
! width=7%  | Hakimiyyətdən gedişi
! width=5% | Əlaqə
|-
|align="center"|||align="center"|Kral V Corc ||align="center"|6 May 1910||align="center"|20 Yanvar 1936||VII Eduard'ın oğlu.
|-
|align="center"|||align="center"|Kral Eduard VIII ||align="center"|20 Yanvar 1936||align="center"|||V Corc'un oğlu
|-
|align="center"|||align="center"|Kral VI Corc ||align="center"|||align="center"|6 Fevral 1952||V Corc'un oğlu
|-
|align="center"|||align="center"|Kraliça II Elizabet||align="center"|6 Fevral 1952||align="center"|8 Sentyabr 2022||VI Corc'un qızı
|-
|align="center"|||align="center"|Kral III Çarlz||align="center"|8 Sentyabr 2022||align="center"|Vəzifədədir||II Elizabet'in oğlu
|-

## İstinadlar
* Kral ailəsinin rəsmi saytı
* Vindzorların rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Oslo Universiteti

**Oslo Universiteti** (norveçcə *Universitetet i Oslo*, ) — Norveçin ən qədim, böyük və nüfuzlu universitetidir. Oslo şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Universitet 1811-ci ildə "Kral Frederik Universiteti" (norveçcə *Det Kongelige Frederiks Universitet* və latınca *Universitas Regia Fredericiana*) kimi yaradılıb. Universitetin tikintisi üçün Humbolt Universitetindən nümunə götürülüb, və ilkin olaraq Danimarkanın və Norveçin kralı olan Frederikin şərəfinə adlandırılmışdır. Öz bugünkü adını isə 1939-cu ildə alıb.

Universitetdə lüteranlıq, ilahiyyat, hüquq, tibb, humanitar, riyaziyyat, təbiət elmləri, stomatologiya, sosial elmlər və təhsil fakültələri var. Hüquq fakültəsi hələ Milli Teatrın yaxınlıqda olan köhnə şəhərçikdə Karl Yohans küçəsində (Karl Johans gate), parlamentin (Stortinget) və kral sarayının yanında yerləşir. Digər fakültələr isə 1930-cu ildən tikilən müasir universitet şəhərçiyində Blindern adlı ərazidə yerləşir. Tibb fakültəsi isə Oslo ərazisində bir neçə universitet xəstəxanaları arasında bölüşdürülüb.

İndi universitetdə 27.000-ə yaxın tələbə təhsil alır və təxminən 4600 işçi çalışır. O, Skandinaviyada aparıcı universitetlərdən biri sayılır və ardıcıl olaraq "Dünya Universitetlərinin Akademik Reytinqi" tərəfindən tərtib onlunan dünyanın 100 top universitetlərinin siyahısında yer alır. 2009-cu ildə o Norveçdə birinci, Şimali Avropa ölkələrində isə üçüncü, Avropada 18-ci və dünyada 65-ci ən yaxşı universitet elan olunub.
Eyni zamanda Humanitar Fakültə Nordik ölkələrdə birinci, Avropada 5-ci və dünyada 16-cı ən yaxşı kimi seçilib.. 2010-cu ildə QS Dünya Universitetlərin Reytinqində dünya üzrə 100-cü sırada olmuşdur.

Oslo Universitetin 1811-ci ildə yaranılmasından əvvəl Kopenhagen Universiteti Danimarka-Norveç ittifaqında yeganə universitet olub. Danimarka-Norveç ittifaqının 1814-cü ilin dağılmaslndan sonra, ölkələr arasında təhsil əlaqələri davam etdirilib. Oslo Universiteti Norveçdə 1946-cı ilə qədər yeganə universitet olub, ona görə də tez-tez sadəcə "Universitet" kimi tanınılır. Qeyri-rəsmi olaraq ona qısaca "Kral Frederikin" deyilir.

Oslo Universiteti Nobel mükafatını alanların təhsil ocağı olub və Nobel Sülh Mükafatı da Oslo şəhərində Hüquq fakültəsinin yaxınlığında verilir.

## Reytinqi

## Nobel laureatları
Oslo Universitetindən beş tədqiqatçi Nobel mükafatına layiq görülüb:
* Frityuf Nansen (Fridtjof Nansen) – 1922 – Sülh (Fəqət onun elmi işi ona mükafat gətirməyib)
* Raqnar Friş (Ragnar Frisch) – 1969 – İqtisadiyyat
* Odd Hassel – 1969 – Kimya
* Ivar Gəver (Ivar Giæver) – 1973 – Fizika
* Triqve Hovelmu (Trygve Haavelmo) – 1989 – İqtisadiyyat

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The University of Oslo website
** A brief history in English of the University of Oslo 
* The Foundation for Student Life in Oslo (Studentsamskipnaden) 
* Universitas (student newspaper)
** Universitas in English 
* Radio Nova (student radio)
Robert Broun (botanik)

**Robert Broun**, **Robert Braun** (, ) — XVIII-XIX əsrlərdə yaşamış britaniyalı (şotland) botanik, bitki morfoloqu və təsnifatçısı, Broun hərəkətinin müəllifi.

## Həyatı
21 dekabr 1773-cü ildə Şotlandiyada Montroz şəhərində dünyaya gəlmiş, Aberdində, Edinburq universitetində 1789-1795 ci illərdə tibb və botanikadan təhsil almışdır. Ferdinand Bauer ilə Avstraliya və Tasmaniya kimi adaları gəzərək bir çox bitkilər növləri aşkar etmişlər. 1805-ci ildə Robert Broun Böyük Britaniyaya qayıdan zaman 4 minə yaxın bitki götürmüşdü. Robertin xidməti əvəzsiz olduğuna görə 1849-1853-cü illər ərzizndə Londonda "Lineya cəmiyyəti"nin prezidenti olmuşdu. Robert 10 iyun 1858-ci ildə vəfat etmiş və Londonda dəfn edilmişdi.

## Həmçinin bax
* Broun hərəkəti

## Mənbə
* *Ford B. J.* Brownian movement in Clarkia pollen: a reprise of the first observations // The Microscope. 1992. Vol. 40, N 4. P. 235—241.

## Xarici keçidlər
* Robert Broun, Ensiklopedik lüğət. (rus.)
Alma-mater

[230px|right|thumb|Alma mater abidəsi, [Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]
**Alma mater** (, hərfi mənada "südverən, mərhəmətli ana") — teoloji və fəlsəfi təhsil verən təhsil müəssisələrinə, universitetlərə tələbələr tərəfindən verilən qədim qeyri-formal adlandırma. Mənəvi qida verən müəssisə olmaları anlamında işlənirdi.

Orta əsrlər Avropasında "alma mater" həm də "bakirə Məryəm" kimi başa düşülürdü. Müasir leksikada *alma mater*, haqqında söhbət gedən şəxsin oxuduğu və ya oxumuş olduğu təhsil müəssisəsi mənasında işlənir.

*Alma Mater Studiorum* (tərc. "tədqiqatları qidalandıran ana") əsası 1088-ci ildə qoyulmuş, Qərbi Avropanın və dünyanın fəaliyyətdə olan ilk və ən qədim ali təhsil müəssisəsi sayılan Bolonya Universitetinin şüarı və orijinal adıdır.
Altıncı hiss (film, 1999)

**Altıncı hiss** () — M. Nayt Şyamalanın rejissorluğu ilə 1999-cu ildə çəkilmiş amerikan psixoloji triller filmi. Film ölü insanları görüb onlarla danışa bildiyini söyləyən gənc oğlan və onunla işləyən psixoloq haqqındadır. Psixoloq rolunu Brüs Uillis, gənc oğlanı isə Heyli Coel Osment oynayır.

## Film haqqında
* Bir çox rejissorlar filmin final hissəsini işin başlanğıc mərhələsində lentə alır. Amma Şyamalan final səhnəni son çəkiliş günü lentə aldı.
* Rejissor filmini 1973-cü ildə çəkilmiş "İblisi sürgün edən" və 1980-ci ildə lentə alınmış "Adi insanlar" filmlərinin simbiozu hesab edir.
* 2000-ci ildə film evdə fərdi baxış üçün ən tələb edilən film oldu. Film "Horror" janrında "Oskar" mükafatına layiq görülmüş 4 filmdən biridir. Təqribən 80 milyon tamaşaçı filmi evdə izləyib.
* Heyli Coel Osment Koul rolunu əldə etmiş kastinqə qalstukla gəlmiş yeganə namizəddir. Şyamalan ssenarinin ona aid hissəsini oxuyub-oxumadığını soruşanda, Heyli ssenarini üç dəfə oxuduğunu deyir.
* Rejissor filmə özü də çəkilib. O, Tonni Kollet Koulu ad günündə baş vermiş hadisədən sonra apardığı həkim roluna çəkilib.
* Malkolmun qulaq asdığı kasetdə ispanca "Allahım, mən ölmək istəmirəm, məni xilas et" deyilir.
* Koul rolu Layam Aikenə təklif edilmişdi.
* Filmdə Brüs Uillisin yaratdığı obraz sağ əli ilə yazı yazır. Həyatda isə aktyor solaxaydır.
* Brüs Uillisin çəkildiyi digər "12 meymun" filmi ilə "Altıncı hiss" filmi arasında çox bənzərliklər var. Hər iki filmdə də baş qəhrəmanın adı Kouldur. "12 meymun" filmində Koul "gördüyüm hər bir insan, əslində meyitdir" cümləsini işlədir. Eyni cümlə "Altıncı hiss" filmində də istifadə olunur. Hər iki filmin adı rəqəmlə bağlıdır və Filadelfiyada cərəyan edir.

## Həmçinin bax
* Altıncı hiss (film, 1935)
* ABŞ filmlərinin siyahısı

## İstinadlar