İspaniya alanosu

**İspaniya alanosu** – ispaniyamənşəli, orta və ya böyük ölçülü it cinsi. Tarix boyu müharibə, ovçuluq, mal-qara idarəçiliyi və qoruma kimi müxtəlif məqsədlərlə istifadə edilmişdir. XX əsrdə bu cins yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşmiş, lakin bərpa layihələri sayəsində yenidən artırılmışdır. 2004-cü ildə İspaniya hökuməti tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır.

## Tarixi
İspaniya alanosu cinsinin mənşəyi tam dəqiq məlum deyil. Bir nəzəriyyəyə görə, bu cinsin ataları V əsrdə alanlar adlı köçəri tayfalar tərəfindən İspaniyaya gətirilmişdir. İlk yazılı qeyd XIV əsrə, XI Alfonso tərəfindən yazılmış "Ov kitabı" əsərinə aiddir. Burada "Alani" adlı ov itlərinin gözəl rənglərə sahib olduğu qeyd edilmişdir. Bu cins İspaniya kəşfiyyatçıları ilə birlikdə Amerikaya aparılmış və yerli əhali ilə müharibələrdə, həmçinin kölə alverinə qarşı tədbirlərdə istifadə edilmişdir. Xuan Ponse de Leonun Beserrilyo adlı müharibə iti də İspaniya alanosu cinsinə aid ola bilər. 1816-cı ildə rəssam Fransisko de Qoyyanın "*[[Tavromaxiya (Qoyya)|Tavromaxiya]]*" adlı əsərində bu cinsin öküz döyüşlərində istifadə edildiyini göstərən bir litografiya mövcuddur.

XIX əsrdən başlayaraq, İspaniya alanosu cinsi müxtəlif səbəblərdən azalmağa başladı. Öküz döyüşlərində itlərin istifadəsi qadağan edildi, ovçuluqda xarici cinslər üstünlük qazandı və mal-qara idarəçiliyində ənənəvi üsullar modern texnologiyalarla əvəz olundu. Nəticədə, bu cinsə olan tələbat azaldı və sayları sürətlə azaldı. 1980-ci illərdə Bask ölkəsində, Las-Enkartasones dağlarında bu cinsin sağ qalan nümayəndələri aşkar edildi. Bu itlərdən istifadə edilərək bərpa layihələri həyata keçirildi. 1995-ci ildə İspaniya Alanosu Yetiştiricilərinin Milli Assosiasiyası quruldu və 2004-cü ildə cins rəsmi olaraq tanındı.

## Xüsusiyyətləri
İspaniya alanosu güclü və iri quruluşu ilə seçilən bir it cinsidir. Dişi itlərin boyu 55–60 sm, çəkisi isə 25–30 kq arasında dəyişir. Erkək itlər isə 58–63 sm boya və 30–40 kq çəkiyə sahibdir. Tükləri qısa, sıx və sərtdir. Ən çox rast gəlinən rəng qarışıq zolaqlıdır. Bundan əlavə, açıq sarıdan qırmızıya qədər olan "fawn" rəngləri və qara maskalı kombinasiya da mövcuddur. Üzlərində qara maska tipli işarələr ola bilər. Burun qara rəngdədir, boyun, döş və ayaqlarda ağ işarələr görünə bilər, lakin bu işarələr çox azdır. Baş böyük, kvadrat şəkillidir. Burunun uzunluğu başın ümumi uzunluğunun təxminən 37%-ni təşkil edir. Alt çənə konkav formada, güclü quruluşa malikdir. Qulaqlar yüksək yerləşir və kəsilməmiş halda sallanır. Dəri qalındır, xüsusilə boyun və üz bölgəsində qırışlar mövcuddur. Bu cins qruplar halında ov etməyə öyrəşdiyi üçün digər itlərlə yaxşı sosial münasibət qurur. Onların dözümlülüyü və gücü çətin şəraitlərdə belə özlərini yaxşı göstərmələrini təmin edir.

## İstifadəsi
İspaniya alanosu orta əsrlərdən başlayaraq müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edilmişdir. Əvvəlcə müharibə itləri kimi tanınmış, sonradan isə vəhşi donuz və maral ovunda, mal-qara idarəçiliyində və qoruma işlərində istifadə olunmuşdur. XIX əsrin sonlarına qədər öküz döyüşlərində geniş yayılmışdır. Bu cins həm fiziki gücü, həm də itaətkarlığı ilə seçilir, bu da onu müxtəlif sahələrdə faydalı edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər