open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şimal Qütb dairəsi

**Şimal Qütb dairəsi** — Yer kürəsində yerləşən beş əsas paraleldən biridir.

Şimal Qütb dairəsi 66°36′43″ (66,5622°) şimal enliyindən keçir. Bu xətdən şimalda yerləşən ərazilər Arktika adlanır. Şimal Qütb dairəsi qarşı tərəfində isə anoloji olaraq Cənub Qütb dairəsi yerləşir.

Şimal Qütb dairəsi qütb qündüzlərinin cənub sərhəddini təşkil edir. Burada qütb gecələri məsələn Murmanskda 40 gün qütb gecələri, 61 gün qütb gündüzləri olur.

Dünyada olduqca az bir qisim insan qütb dairəsi daxilində yaşayır. Qütb dairəsi daxilində yerləşən iri yaşayış məntəqələri: Murmansk, Norilsk, Vorkuta və Tromse.

## Şimal Qütb dairəsinin keçdiyi ölkələr

* ABŞ (Alyaska)
* Kanada
* Danimarka (Qrenlandiya)
* İslandiya (Qrimsey adası və ölkənin şimal hissəsindən)
* Norveç
* İsveç
* Finlandiya
* Rusiya

## Həmçinin bax
* Qütb dairəsi
* Cənub Qütb dairəsi
## Mənbə

* Terra Incognita: Exploration of the Canadian Arctic —Historical essay about early expeditions to the Canadian Arctic, illustrated with maps, photographs and drawings
* Temporal Epoch Calculations ©2006 by James Q. Jacobs Download: Epoch v2009.xls (modify D4)
* Useful constants"  See: Obliquity of the ecliptic
* ArcticFocus  Facts and news about Arctic
Cənub Qütb dairəsi

**Cənub Qütb dairəsi** — Dünyanın ən əsas paralellərindən biridir.

Cənub Qütb dairəsi 66°33′44″ (66.5622°) paraleldən keçir. Buradan Cənub qütbünə qədəri əraziləri Antarktika adlandırılır. Sərt iqlimə malik əraziləri əhatə edir. Bu dairənin əks tərəfində isə Şimal Qütb dairəsi dairəsi yerləşir.  
Qütb gecə və gündüzlərinin müşahidə edildiyi ərazilərin sərhəddini təşkil edir.

Cənub Qütb dairəsi daxilində daimi yaşayış məntəqəsi yoxdur. İnsanlar əsasən qütb stansiyalarında yaşayırlar.

## Həmçinin bax
* Qütb dairəsi
* Şimal Qütb dairəsi

## Mənbə
*Antarctic circle org
*Map
Hulusi Akar

**Hulusi Akar** () — Türkiyənin sabiq milli müdafiə naziri (2018–2023).

## Həyatı
Ordu generalı Hulusi Akar, 1972-ci ildə Türkiyə Quru Qoşunları Məktəbini və 1973-cü ildə Quru Qoşunları Piyada Məktəbini bitirmişdir. 1973–1980-ci illərdə müxtəlif birliklərdə və Quru Qoşunları Hərb Məktəbində Komanda Korpus Komandanlığı və Məlumat Əməliyyat xidmətinin zabiti vəzifələrində çalışmışdır. 1982-ci ildə Quru Qoşunları Hərb Akademiyasından, 1985-ci ildə Silahlı Qüvvələr Akademiyasından, 1987-ci ildə ABŞ Silahlı Qüvvələri Qərargah Kollecindən məzun oldu.

Ali Baş Qərargahda daxil olmaqla müxtəlif qərargahlarda və birliklərdə Hərəkət və Təhsil rəisi, İcra zabitliyi və şöbə müdiri vəzifələrini icra etmişdir. Bundan başqa Quru Qoşunları Hərbi Akademiyanın Tədris işçisi və 1990–1993-cü illərdə İtalyanın Napoli şəhərində Müttəfiq Qoşunları Cənub Bölgə Komandanlığı Qərargahında Kəşfiyyat zabiti vəzifələrini icra etmişdir. 1993–1994-cü illərdə Türkiyə Quru Qoşunları Komandanlığının Xüsusi Qələm və Mətbuat, İctiamiyyətlə Əlaqələr Şöbəsi müdiri, 1994–1997-ci illərdə Ali Baş Qərargahın Xüsusi Qələm müdiri vəzifələrini yerinə yetirmiş, 1997–1998-ci illərdə isə Bosniya və Herseqovina Türk Vəzifə Qüvvələri Komandanlığında işləmişdir.

1998-ci ildə Briqada generalı rütbəsi ilə təltif edilmiş və bu rütbə ilə 1998–2000-ci illərdə Tuncəlidə Daxili Müdafiə Briqada Komandanlığı, 2000–2002-ci illərdə İtaliyanın Napoli şəhərində Müttəfiq Qoşunları Cənub Bölgə Komandanlığı Qərargah Plan və Prinsiplər şöbəsində işləmişdir. 2002-ci ildə general-mayor rütbəsi ilə təltif edilmişdir.

General-mayor rütbəsi ilə 2002–2005-ci illərdə Quru Qoşunları Komandanlığı, 2005–2007-ci illərdə Quru Qoşunları Hərbi Akademiyası Komandanlığı vəzifələrini icra etmiş və 2007-ci ildə xidmətlərinə görə general-leytenant rütbəsi ilə təltif edilmişdir.

General-leytenant rütbəsi ilə 2007–2009-cu illərdə Quru Qoşunları Maddi-Texniki Təchizat Komandanlığı, 2009–2011-ci illərdə III Kolordu Komandanlığı vəzifələrini icra etmişdir. 2011-ci ildə Ordu generalı rütbəsinə yüksəlmişdir.

2011–2013-cü illərdə Baş Qərargahın rəis müavini vəzifəsini icra etmişdir. 2013-cü il 3 avqust tarixində Quru Qoşunları Komandanlığı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2015-ci il 18 avqust tarixində Türkiyə Respublikası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargah rəisi vəzifəsinə təyin edildi.

9 iyul 2018-ci ildə Türkiyənin milli müdafiə naziri təyin olunub və 3 iyun 2023-cü ilədək bu vəzifədə çalışıb.

## İstinadlar

## Mənbə
* Türkiyə Respublikası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının rəsmi saytı (ingilis dilində)
* Hulusi Akar tərcümeyi
Vilyam Henri Breqq

**Vilyam Henri Breqq** (; ) — britaniyalı fizik, kimyaçı, riyaziyyatçı və fəal idmançı idi. Breqq 1915-ci ildə oğlu Vilyam Lorens Breqq ilə birlikdə Fizika üzrə Nobel Mükafatını qazanmışdı.

## Adelaida
1885-ci ildə Vilyam Henri Breqq 23 yaşında olarkən Adelaida Universitetinin Riyaziyyat və Tətbiqi Fizika üzrə Tomas Elder Professoru təyin olundu. və 1886-cı ilin əvvəlində orda işləməyə başladı.

Breqq bacarıqlı və mühazirəçi idi. Breqq 1907-ci ildə London Kral Cəmiyyətinə seçilmişdi.

## Lids
Breqq 1908-ci ilin sonunda İngiltərəyə qayıtdı və bir il sonra — 1909-cu ildə Lids Universitetində Fizika üzrə Kavendiş Professoru adına yiyələndi. O, 1912-ci ildə radioaktivlik üzrə vacib elmi işini "Radioaktivlik tədqiqatları"nı tamamladı.

Breqq Rentgen şüası spektrometrini kəşf etdi və oğlu ilə birgə işləməyə başladı. Onlar birlikdə Rentgen şüasının kristalloqrafiyası texnikasını yaratdılar. Bu nailiyyətlərinə görə onlar 1915-ci ildə Fizika üzrə Nobel Mükafatına layiq görüldülər. Həmin il həmçinin onlar "Rentgen şüaları və kristal struktur" kitabını nəşr etdirdilər. Uzun illər bu nəşr dəyişdirilmədi.

1914-cü ildən ata və oğul müharibə gərginliyinə töhfə verdilər; Breqq Aberdorda və Harviçdə sualtı qayığı müəyyən etmə ilə məşğul olurdu və 1918-ci ildə admirallığa məsləhətçi kimi Londona qayıtdı.

## London Universitet Kolleci
Breqq 1915-ci ildə London Universitet Kollecində Fizika üzrə Qvayn professoru təyin olundu.

## Kral İnstitutu
1923-cü ildən o Kral İnstitunda Kimya üzrə Fulleriyan Professoru idi və həmçinin Davi Faradey Tədqiqat Laboratoriyasının direktoru vəzifəsində çalışırdı. Bu institut Breqqin rəhbərliyi altında 1929–30-cu illərdə yenidən quruldu və çoxlu əhəmiyyətli sənədlər laboratoriyadan dövriyyəyə buraxıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Lids Universitetindən məlumat 
* Fullerian professorluğu
* Nobelprize.org – 1915-ci ild Fizika üzrə Nobel mükafatı
* Nobel bioqrafiyası
Qarpun

**Qarpun** —  ilk qarpundan istifadə Mezolit dövrünə təsadüf edir. Bununla belə Konqonun Katande ərazisində 74-174 min il öncəyə aid olan sümükdən hazırlanmış qarpun aşkarlanmışdır.

Qarpun həmçinin kope adlandırılır. Əsasən sualtı tüfəngi və qarpun topunda istifadə edilir. İri dəniz məməlilərini ovlamaq məqsədilə qarpuna partlayıcı yerləşdirilir.

## İstinadlar
İdman gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (fərdi, çoxnövçülük)

**İdman gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (fərdi, çoxnövçülük)** — 18 iyun tarixində Bakının Milli Gimnastika Arenasında baş tutdu. Yarışlarda 18 ölkənin 18 idmançısı qüvvəsini sınadı.

Yarışlarda final 18 iyun tarixində keçirildi. Yarışların qızıl medalını 58.566 xal toplayan Rusiya idmançısı, Olimpiya və 3 qat dünya çempionu Aliya Mustafina, gümüş medalı 56.699 xal toplayan İsveçrə idmançısı Ciulla Steingruber, bürünc medalı isə 55.065 xal toplayan Hollandiya idmançısı Lieke Vevers qazandı.

## Medalçılar

## Nəticə

### Final
Finalda 18 ölkənin 18 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 18 iyun tarixində baş tutdu. Yarışlarda idmançılar 4 hərəkətdə (döşəmə, dayaqla tullanma, müxtəlif hündürlükdə qollar və dirək) qüvvəsini sınadı 

## İstinadlar
Dana Dileyni

**Dana Dileyni**(; 13 mart 1956) — ABŞ aktrisasıdır.

## Həyatı

Dana Dileyni 13 mart 1956-cı ildə ABŞ-ən Nyu-York şəhərində anadan olub.İrland və İngilis mənşəlidir.Stemfordda böyüdü.1974-cü ildə Filipps Akademiyasını bitirdi.Sonra muzikldə iştirak etdi. 1978-ci ildə Vesleyan Universitetini tamamladı.Sonra Nyu-Yorka qayıdıb özünü çəkilişlərdə sınamaq istədi.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
*
*
*
*Dana Dileyni TVguidedə
*Dana Delany at Emmys.com
İdman gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (komanda, çoxnövçülük)

**İdman gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (komanda, çoxnövçülük)** — 14 iyun tarixində Bakının Milli Gimnastika Arenasında baş tutdu. Yarışlarda 25 ölkənin 75 idmançısı qüvvəsini sınadı.

Yarışlarda final 14 iyun tarixində keçirildi. Yarışların qızıl medalını 116.897 xal toplayan Rusiya Federasiyası idmançıları, Olimpiya və 3 qat dünya çempionu Aliya Mustafina, Viktoriya Komova və Seda Tutxalyandan ibarət komanda qazandı. Gümüş medalı 110.397 xal toplayan Almaniya idmançıları Leh Griesser, Sofie Şeder və Elizabet Seitzdən ibarət komanda qazandı. Bürünc medalı isə 110.099 xal toplayan Hollandiya idmançısıları Lisa Top, Seline van Gerner və Lieke Veversdən ibarət komanda qazandı.

## Medalçılar

## Nəticə

### Final

Finalda 25 ölkənin 75 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 14 iyun tarixində baş tutdu. Yarışlarda idmançılar 4 hərəkətdə (döşəmə, dayaqla tullanma, müxtəlif hündürlükdə qollar və dirək) qüvvəsini sınadı 

## İstinadlar
Kəllə ovçusu

**Kəllə ovçusu** () — pul mükafatına görə qaçaq cinayətkarların və fərarilərin axtarışı və tutulması ilə məşğul olan şəxs.

## İstinadlar
Qurudərə (Gədəbəy)

**Qurudərə** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Dəyirmandağ kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Gərgər kənd Sovetinin Qurudərə kəndi Dəyirmandağ kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kiçik Qafqaz dağlarının ətəyində, dağlıq ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 866 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti
 
## Həmçinin bax
Parlamentlərarası Birlik

**Parlamentlər Arası Birlik** (PAB) () — müstəqil dövlətlərin parlamentlərin təmsilçilərindən yaranmış bir beynəlxalq təşkilatdır. 1889-cu ildə İsveçrədə qurulub.
Sabir Hacıyev

* Sabir Hacıyev (fizik) — professor (1975)
* Sabir Hacıyev (siyasətçi) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV və V çağırış deputatı.
* Sabir Hacıyev (jurnalist) — Azərbaycanın "Əməkdar jurnalisti" (1989), Azərbaycan Yazıçılar (2001) və Jurnalistlər (1970) Birliklərinin üzvü.

## Həmçinin bax
* Sabir
* Hacıyev
Yenikənd (Gədəbəy)

**Yenikənd** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Gərgər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Yenikənd Gərgər bələdiyyəsinə baxır.

## Toponimikası
Yenikənd kəndi orta dağlıq qurşaqdadır. Həmçinin Gədəbəy rayonunun Çobankənd kənd inzibati ərazi dairəsində də Yenikənd adında kənd  vardır. 29 may 2015-ci ildə həmin kəndin adı Qızılqaya kəndi adlandırılıb.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 409 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti
Arabaçı

* Arabaçı (Gədəbəy) — Gədəbəy rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Arabaçı — Gədəbəy rayonunun Çobankənd inzibati ərazi vahidində kənd.
Şimali Bismark plitəsi

**Şimali Bismark plitəsi** — tektonik litosfer plitəsi olub 0,00956 steradion sahəyə malikdir. Adətən Sakit Okean plitəsinin tərkib hissəsinə daxil edilir.

Bismark arxipelaqının (Admirallıq adası, Mussau adaları və Yeni İrlandiya), Solomon dənizinin şimal-şərqi, Bismark dənizinin şimalı və Sakit okeanın az bir hissəsinin təməlini təşkil edir.

Şimalında Sakit okean plitəsi və Karolin plitəsi, qərbində Vudlark plitəsi və Cənubi Bismark plitəsi ilə əhatələnir. Üstəlik, Solomon plitəsi və Manus plitəsi ilə sərhəddə malikdir.

## Mənbə
*  Peter Bird,''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003

## Həmçinin bax
İdman gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (fərdi, müxtəlif hündürlüklə qollar)

**İdman gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (fərdi, müxtəlif hündürlüklə qollar)** — 14, 20 iyun tarixlərində Bakının Milli Gimnastika Arenasında baş tutdu. Yarışlarda 33 ölkənin 83 idmançısı qüvvəsini sınadı.

Yarışlarda təsnifat mərhələsi 14 iyun tarixində baş tutdu. Final isə 20 iyun tarixində keçirildi. Yarışların qızıl medalını 15.400 xal toplayan Rusiya idmançısı, Olimpiya və 3 qat dünya çempionu Aliya Mustafina, gümüş medalı 15.200 xal toplayan Almaniya idmançısı Sofie Şeder, bürünc medalı isə 12.800 xal toplayan Rumıniya idmançısı Andrea İridon qazandı.

## Medalçılar

## Nəticə

### Təsnifat mərhələsi
Təsnifat mərhələsində 33 ölkənin 83 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 14 iyun tarixində baş tutdu. Yarışlarda ilk 6 yeri tutan idmançı finala vəsiqə qazandı. Finala yalnızca bir ölkənin bir idmançısı vəsiqə qazandı. 

**Q — Finala vəsiqə qazandı**

### Final

Finalda 6 ölkənin 6 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 20 iyun tarixində baş tutdu. 

## İstinadlar
Yenihebrid plitəsi

thumb|350px|Yenihebrid plitəsi
**Yenihebrid plitəsi** — litosfer plitəsi olaraq, 0,01585 steradion sahəyə malikdir. Sakit okean plitəsinin tərkib hissəsidir.

Sakit okeanda Vanuatu adası yaxınlığında yerləşir. Cənub-qərbində Hind-Avstraliya plitəsi ilə sərhəddə yerləşir.

Sərhəd olan litosfer plitələri: Hind-Avstraliya, Sakit okean, Balmoral və Konvey.

## Mənbə
*  Peter Bird,''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003
*  Calmant, S., B. Pelletier, P. Lebellegard, M. Bevis, F. W. Taylor, and D. A. Phillips (2003), New insights on the tectonics along the New Hebrides subduction zone based on GPS results, J. Geophys. Res., 108 (B6), 2319, doi: 10.1029/2001JB000644. 

## Həmçinin bax
Şimali And plitəsi

**Şimali And plitəsi** — litosfer plitəsi olaraq 0,02394 steradion sahəyə malikdir. Cənubi Amerika plitəsinin tərkibinə daxildir. Materik qabığı üzərində yerləşir.

Cənubi Amerikanın şimal-qərbində yerləşir. Venesuela, Kolumbiya və Ekvador dövlətlərinin ərazidində yerləşir. Şərqdə Cənubi Amerika plitəsi ilə konvergent sərhədə malikdir. Qərbdə Naska plitəsi ilə ayrılma nöqtəsində Çili-Peru novunu əmələ gətirir. Şimaldan Karib plitəsi və Panama plitəsi ilə sərhədlənir.

## Mənbə
*  Peter Bird,''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003

## Həmçinin bax
Konvey rif plitəsi

**Konvey rif plitəsi** — Litosfer plitəsi olaraq 0,01585 steradion sahəyə malikdir. Adətən Sakit Okean plitəsinin tərkibinə daxildir.

Sakit okeanın cənubunda, Ficinin qərbində yerləşir. Qərbdən Yenihebrid plitəsi, Balmoral rif plitəsi ilə sərhəddir.

## Mənbə
*  Peter Bird,''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003

## Həmçinin bax
İsrailli Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

**İsrailli Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı** — Nobel mükafatını qazanmış israillilərin siyahısı. 1966-cı ildən bəri 12 israilli Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. İsraillilərin Nobel mükafatına layiq görüldükləri sahələr ədəbiyyat, sülh, iqtisadiyyat və kimyadır.

## Laureatlar

## İstinadlar
Mustafa Qoç

**Mustafa Qoç** tam adı ilə **Mustafa Vəhbi Qoç** (), Türk iş adamı. 2003–2016 illəri arasında Qoç Holdinq İdarə Heyəti Başçılığı vəzifəsini icra etdi.

## İlk İllər
Mustafa Qoç 29 oktyabr 1960-cı ildə Rəhmi Qoç və Çiydəm Simavi cütlüyünün ilk övladları olaraq Ankarada dünyaya gəldi. 1971–1975 illəri arasında Sankt Georg Avstriya Liseyi və Ticarət Məktəbinin orta təhsilini tamamlamışdır. Lisey təhsilini 1980-ci ildə İsveçrədəki Lyceum Alpinum Zuozda, ali təhsilini isə 1984-cü ildə ABŞ-dakı Corc Vaşinqton Universitetində tamamladı.

## Karyerası
İş həyatına 1984-cü ildə TOFAŞ-da müşavir olaraq başladı. Ram Xarici Ticarətdə Satış Müdiri və Satış Ümumi Müdir köməkçisi vəzifələrində çalışdı. 1992-ci ildən etibarən Qoç Holdinq Sədr Köməkçisi, Sədr, İdarə Heyəti Üzvlüyü və İdarə Heyəti Sədr Vəkili vəzifələrini icra etdi. 4 aprel 2003-cü ildə Qoç Holdinq İdarə Heyəti Sədrliyini atası Rəhmi Qoçdan götürdü.

Türk Sənayeçiləri və İş adamları Dərnəyi Yüksək Müşavirə Heyəti Fəxri Sədri olan Qoç, Xarici İqtisadi Əlaqələr Heyəti Üzvü olaraq vəzifə aldı. 2006-cı ildə Finlandiya İstanbul Fəxri Konsulu oldu. İstanbul Qolf Klubunun rəhbərliyini etdi. Fənərbaxça İdman Klubu konqres üzvü oldu.

## Şəxsi Həyatı
1992-ci ildə Kerolayn Giraud ilə evləndi; cütlüyün bu evlilikdən iki qız uşağı oldu. Hobbiləri arasında Qolf, atçılıq, aviasiya və dalğıclıq yer aldı.

## Ölümü
21 yanvar 2016 tarixində səhər idmanı zamanı keçirdiyi ürək tutması nəticəsində ilk olaraq Bəykoz Dövlət Xəstəxanasına aparıldı. Təcili yardımda ilk müdaxilə edildikdən sonra Amerikan Xəstəxanasına aparıldı və burada edilən bütün müdaxilələrə baxmayaraq həyatını itirdi. 24 yanvar 2016 tarixində Mərmərə Universiteti İlahiyyat Fakültəsi Tətbiqət Məscidində cənazə mərasiminin ardından, Zəncirliquyu Qəbiristanlığına dəfn edildi.

## Aldığı Mükafatlar
Türkiyədəki böyük İtalyan sərmayələrinin əhəmiyyətli ortaqlarından olan Qoça, 2005-ci ildə İtaliya ilə Türkiyə arasındakı mədəni və iqtisadi əlaqələrin inkişafına olan fəaliyyətləri səbəbiylə İtaliya Respublikasının ləyaqət ordeni verildi. 2012-ci ildə İtalyanın "İqtisadiyyat Oscar"ı olaraq bilinən Beynəlxalq Leonardo Mükafatına layiq görüldü. Bundan başqa, iqtisadi və sosial inkişaf sahəsindəki işləri səbəbiylə World Monuments Fund və Carnegie Fondu ilə BNP Paribas kimi təşkilatlar tərəfindən mükafatlandırıldı.

## Üzvü Olduğu Təşkilatlar
* İstanbul Sənaye Palatası
* TÜSİAD
* DEİK
* Fənərbaxça İdman Klubu
* Young Presidents Organization (YPO)
* İstanbul Qolf Klubu
* 1907 Fənərbaxça Dərnəyi (Qurucu İstifadəçi)
* East West Institutee

## İstinadlar
Klas Arnoldson

**Klas Arnoldson** () — İsveçli yazıçı, jurnalist və siyasətçi. 

## Həyatı
Dayanıqlılığı və pasifistliyi iəl bilinən Arnoldson 1908-ci ildə Nobel Sülh mükafatına layiq görülmüşdür. Arnoldson eyni zamanda İsveç Sülh və Arbitraj Dərnəyinin qurucu üzvü və başçısıdır.

## Xarici keçidlər
* Nobel Committee information on 1908 Peace laureates 

## İstinadlar
Yohannes Ştark

**Yohannes Ştark** (; ) – 1919-cu ildə "Ştark effekti"ni kəşf etdiyinə görə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüş alman fiziki.

1924-cü ildən Adolf Hitlerin tərəfdarı olan Ştark, digər Nobel mükafatçısı Filipp Lenard ilə birlikdə yəhudi fiziklərin Almaniya müəssisələrindən uzaqlaşdırılmasını hədəfləyən antisemit "Alman fizikası" hərəkatının əsas simalarından biri olmuşdur. 1947-ci ildə denasifikasiya məhkəməsi tərəfindən "baş cinayətkar" elan edilsə də, 1949-cu ildə apelyasiya şikayətindən sonra bu status "az əhəmiyyətli cinayətkar" dərəcəsinə endirilmişdir.

## Karyerası və elmi fəaliyyəti

1900-cü ildə Ştark Göttingen Universitetində privat-dosent (maaşsız mühazirəçi) kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1906-cı ildə Hannoverdə Kral Texniki Ali Məktəbinə (Königliche Technische Hochschule) qeyri-adi professor, 1909-cu ildə isə Aaxen Texniki Ali Məktəbinə (Technische Hochschule Aachen) professor təyin edilmişdir. 1917–1922-ci illər arasında Qrayfswald və Vürtsburq universitetlərində professor kimi çalışmışdır.

1919-cu ildə Ştark "kanal şüalarında Dopler effektinin kəşfinə və spektral xətlərin elektrik sahəsində parçalanmasına görə" (sonuncu kəşf "Ştark effekti" kimi tanınır) Fizika üzrə "Nobel" mükafatı ilə təltif edilmişdir.

1933-cü ildən 1939-cu ildə təqaüdə çıxanadək Ştark "Fizika-Texnika Reyx İnstitutu"nun (Physikalisch-Technische Reichsanstalt), həmçinin "Alman Elmi Təxirəsalınmaz Yardım Assosiasiyası"nın (Notgemeinschaft der Deutschen Wissenschaft) prezidenti vəzifələrini icra etmişdir.

Maraqlıdır ki, 1907-ci ildə "Radioaktivlik və Elektronika İlliyi" (Jahrbuch der Radioaktivität und Elektronik) jurnalının redaktoru olan Ştark, o zamanlar hələ kifayət qədər tanınmayan Albert Eynşteyndən nisbilik prinsipi haqqında icmal məqaləsi yazmağı xahiş etmişdi. Ştarkın 1907-ci ildə "Physikalische Zeitschrift" jurnalında dərc olunan məqaləsində "H. A. Lorents və A. Eynşteyn tərəfindən formullaşdırılmış nisbilik prinsipi"ndən və "Plankın *M*0 = *E*0/*c*2 münasibəti"ndən sitat gətirməsi, onun nisbilik nəzəriyyəsindən və Eynşteynin erkən işlərindən təsirləndiyini göstərirdi. O, həmin məqalədə sükunətdə olan elektronun kütləsi ilə bağlı enerji miqdarını, yəni "elementar enerji kvantını" hesablamaq üçün *e*0 = *m*0*c*2 tənliyindən istifadə etmişdi. Məhz həmin icmal üzərində işləyərkən Eynşteyn, sonradan ona dünya şöhrəti qazandıracaq ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə aparan düşüncə silsiləsinə başlamışdı. Ştarkın sonradan "Alman fizikası" hərəkatı daxilində Eynşteyn əleyhdarı və anti-nisbilik təbliğatçısı kimi fəaliyyət göstərməsi bu tarixi faktı xüsusilə ironik edir.

Ştark, əsasən elektrik və digər əlaqəli mövzularda 300-dən çox elmi məqalə dərc etdirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Pictures of a Danish translation of Stark's ''Adolf Hitler: Aims and Personality''
* Klaus Hentschel (ed.) Physics and National Socialism. An Anthology of Primary Sources., Birkhäuser-Verlag, Basel, 1996; 2. Aufl. 2011, .
* 
*
Vilyam Krimer

** Vilyam Krimer** - Ümumiyyətlə * Randal * olan göbək adıyla tanınan 1903-cü ildə Nobel Sülh Mükafatını qazanan, İngilis Liberal Parlament üzvü və pasifist.

## Həyatı
Krimer İngiltərədə, Hampşirdə kiçik kasıb işçi sinifi olan bir ailənin uşağı olaraq doğulmuşdur. Doğumunun ardından ailəsi onu, digər iki qardaşıyla birlikdə uşaqlar evinə buraxaraq onları tərk etmişdir. 15 yaşına çatanda bir dülgər sexində şagird olaraq işə başladı. 1852-ci ildə isə Londona gedərək dülgər ustalığı etməyə başlamışdır.30 yaşına çatdığında işçilərin gündə doqquz saat işiylə əlaqədar Londonda dülgərlər ilə birlikdə kampaniya təşkil etdi. Bu kampaniya sayəsində London Ticarət Şurası üzvlüyündə milli bir lider halına gəldi.

Krimer 1864-cü ildə qurulan Beynəlxalq İşçi Birliyinin 1865-ci ildə yeni baş katibi seçildi. Lakin iki il sonra bu vəzifəsindən istefa etdi. 1874-cü ildə Parlament üzvü üçün namizəd oldu, lakin qazana bilmədi. Ardından 1885-ci ildən 1895-ci ilə qədər və daha sonra vəfat etdiyi 1908-ci ilə kimi müstəqil Parlament üzvü olmuşdur.

Krimerin evləndiyi ilk həyat yoldaşı 1874-cü ildə, ikinci həyat yoldaşı isə 1884-cü ildə ölmüşdür. 1903-cü ildə Nobel Sülh mükafatından £ 8000 sterlinq qazanmışdır. 1875-ci ildə Haggerstonda qurulan bir İbtidai məktəbə Vilyam Krimer adı verilmişdir.

## Aldığı mükafatları və ilkləri
* Krimer 1903-cü ildə Beynəlxalq arbitraj mövzusunda etdiyi işlər ilə Amerika Birləşmiş Ştatları və İngiltərə arasında 1897-ci ildə imzalanan təhkim anlaşmasındakı fəaliyyətləri səbəbiylə Nobel Sülh Mükafatını almağa haqq qazanmışdır.
* Ayrıca Krimer Parlamentlər Arası Birlik qurucuları arasında yer alır.
* 1907-ci ildə isə Fransa *Légion d'honneur* nişanını almağa haqq qazanaraq, cəngavər oldu.

## Xarici keçidlər
* Nobel Committee information on 1903 Peace Prize 
* About Sir Randal Cremer
* The Hugh & Helene Schonfield World Service Trust
* Link to article about Cremer by Simon Hall-Raleigh in Journal of Liberal History, Issue 9, December 1995 

## İstinadlar
Production I.G

**Production I.G** () — Mitsuhisa İşikava və Takayuka Qototərəfindən yaranmış animasiya studiyası. Şirkətin ən məşhur işləri: Guilty Crown, Psycho-Pass, Eden of the East, Ghost in the Shell seriyaları. Şirkətin adındaki  I.G hərfləri yaradıcılarının soyadlarının ilk hərflərindən irəli gəlir və məhz bir nöqtə ilə yazılır.

## Filmoqrafiya

### OVA
* *[[Suisei no Gargantia: Meguru Kouro, Haruka]]*
* *[[FLCL]]*
* *[[Kai Doh Maru]]*
* *[[One Piece|One Piece: Defeat the Pirate Ganzak!]]*
* *[[Please Save My Earth]]*
* *[[The King of Fighters: Another Day]]* (ONA)
* *[[Tokyo Marble Chocolate]]*
* *[[Tsubasa Shunraiki]]*
* *[[Tsubasa Tokyo Revelations]]*
* *[[Nəhənglərin hücumu]]*

### Oyunlar
* *[[Fire Emblem: Path of Radiance]]*
* *[[Ghost in the Shell]]*
* *[[Namco x Capcom]]*
* *[[Seiken Densetsu DS: Children of Mana]]*
* *[[Sonic Riders]]*
* *[[Surveillance (игра)|Surveillance]]*
* *[[Tales RPG Series]]*
* *[[Valkyrie Profile: Silmeria|Valkyrie Profile -Silmeria-]]*
* *[[Xenogears]]*
* *[[Yarudora]]*

## Xarici keçidlər
*  
*
Şöhrət Abbasov

**Şöhrət Salihoviç Abbasov** (; ) — Özbəkistan kinorejissoru, ssenaristi, pedaqoqu. SSRİ xalq artisti (1981).

## Həyatı
Şöhrət Salihoviç Abbasov 16 yanvar 1931-ci ildə Özbəkistanın Kokand şəhərində anadan olub.1949-cu ildə Daşkənd tibb texnikumunu bitirib.1954-cü ildə A. N. Ostrovski adına dövlət teatr sənəti institutunu tamamlayıb. 1958-ci ildə "Mosfilm"də ali rejissor kursunu keçib. 1954–1956-cı illərdə Yangiyolda M. Uyğur adına Daşkənd vilayəti musiqili-dram teatrının baş rejissoru vəzifəsində çalışmışdı.

1958-ci ildən 1991-ci ilədək — "Özbəkfilm" kinostudiyasında rejissor, 1982–1986-cı illərdə isə direktor kimi işləmişdi.

## Filmoqrafiya
*Sən yetim deyilsən
*Əbu Reyhan Biruni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Robert Barani

**Robert Barani** () - Qulaqdakı vestibulyar aparatın fiziologiya və patologiyası üzərində etdiyi işləri sayəsində 1914-ci ildə Fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatını alan avstriyalı həkim.

## Bioqrafiyası
Barani Avstriyanın Vyana şəhərində anadan olmuşdur. Bir elm adamının qızı olan Maria Hok və bank səlahiyyətlisi və daşınmaz əmlak idarəçisi olan Macar Yəhudi İqnaz Baraninin altı uşağından ən böyüyü idi.

1900-ci ildə Vyana Universitetinin tibb fakültəsindən məzun oldu. Barani Vyanada bir həkim olaraq çalışarkən xəstələrinin baş dönməsini rahatlaşdırmaq üçün onların daxili qulaqlarının içinə maye yeridirdi. Yeridilən maye çox soyuq olduğundan xəstələrində başgicəllənmə və Nistagmus (istəksiz göz hərəkəti) baş verirdi. Mayeni qızdırdıqda isə  xəstələrdə tərs istiqamətdə Nistagmus meydana gəldiyini gördü. Barani bu təcrübəsiylə endolinfanın sərin ikən batan və isti ikən yüksələn bir xüsusiyyəti olduğunu və beləcə endolinfanın axın istiqamətinin vestibulyar orqana proprioseptiv siqnalları təmin etməsini təyin etdi. *Kaloridən reaksiya* olaraq adlandırdığı bu təcrübə ilə müşahidələrinə davam etdi. Etdiyi müşahidələr və araşdırmalar nəticəsində vestibulyar orqan xəstəliklərinin cərrahi müalicəsini mümkün etdi. Barani bununla birlikdə beyincik funksiyası və tarazlıq idarəsinin digər istiqamətlərini də araşdırdı.

Vətəndaş bir cərrah olaraq Birinci Dünya müharibəsi əsnasında Avstriya ordusuna xidmət edərkən rus ordusu tərəfindən əsir alındı. 1914-ci ildə özünə Nobel Mükafatı verildiyində Barani bir rus döyüş düşərgəsində əsirdi. İsveç Şahzadəsi Karl və [Qırmızı Xaç tərəfindən Rusiya ilə həyata keçirilən diplomatik müzakirələr nəticəsində 1916-ci ildə sərbəst buraxıldı. Mükafat mərasiminə 1916-ci ildə qatıla bildi.

1917-ci ildən ölümünə qədər Uppsala Universitetində professor olaraq çalışdı. Uppsalada 60 illik yubileyinə qısa bir müddət qala 1936-ci ildə vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Robert Bárány – Biography  Nobelprize.org
Steller qarabatdağı

**Steller qarabatdağı**, və ya **Eynəkli qarabatdaq** () — Qarabatdaqlar fəsiləsinə daxil olan, nəsli kəsilmiş quş növü. Bu canlılar əsasən Berinq dənizinin Berinq və Ariy Kamen adalarında yayılmışdırlar. Bu canlı Qeorq Vilhelm Stellerin şərəfinə adlandırılmışdır (1709—1746).

## Xariçi görünüş
Dünyanın ən iri qarabatdaqlarından biri olmuşdur. Uzunluğu 96 sm, çəkidi 6 kq təşkil edirdi. Qara təngdə olub üzərindən bürünc xətt keçir. Erkəklərin gözləri ətrafında sanki eynək vardır.

## Həyat tərzi
Əsasən qayalıqlı ada sahillərində yerləşirdilər. Olduqca ləng idilər. Ya zəif uçur və ya heç uça bilmirdilər. Bu səbəbdən onların suda üzməsi ehtimal edilir. Yalnız balıqla qidalanırdılar.

## Nəslinin kəsilməsi
Növ ilk dəfə 1741 ildə Vitus Berinqin ekspedisiyası Qeorq Vilhelm Steller tərəfindən aşkarlanmışdır. Növ böyük saya malik olmasına baxmayaraq kütləvi ovlanma və yumurtalarının yığılması  aşkarlanmasından 100 il sonra sayı tükənmişdir. Sonuncu quş 1852-ci ildə ovkanmışdır. Bir necə fərd digər adalarda görünsədə onlar da ovlannışdır. 1912 ildə bir necə fərdin görülməsi iddia edilsədə təstiqini tapmamışdır.

## İstinadlar
Xonqodorlar

**Xonqodorlar**()—Buryat xalqının bir qolu.

## Tarixi

thumb|380px|Родоплеменные группы бурят в начале XVII века

Xonqodorların ulu babaları Böyük Hun İmperiyasının tərkibində fəaliyyət göstərirdilər. Onlar Monqol İmperiyası dönəmində formalaşıb xalqa çevrildilər.Sayan-Baykal bölgəsinə köçənə qədər müasir Monqolustanın qərb tərəfində köç-düşlə məşğul olurdular.

## Müasirlik

Hazırda Xonqodorlar Buryatiyanın Tunkin, Okin, Zakamen rayonlarında və İrkutsk vilayətində yaşayırlar.

## Xarici keçidlər
Rita Renuar

**Rita Renoir** () — fransız kino və teatr aktrisası.

## Həyatı
Rita Renuar 1938-ci ildə Parisda anadan olmuşdur.

Aktrisa 1960-cı illərdə "Crazy Horse Saloon"da çalışmağa başlasa da, son 10-15 ildə teatrda işləməyə üstünlük vermişdir.. 4 may 2016-cı ildə 78 yaşında vəfat edib.

## Kino
* 1953: *Les Compagnes de la nuit*
* 1958: *Le Sicilien*
* 1962: *Commandant X* (TV)
* 1963: *Mondo di notte n. 3*
* 1963: *Dragées au poivre*
* 1964: *Ni figue ni raisin* (TV)
* 1964: *[[Qırmızı səhra (film, 1964)|Qırmızı səhra]]*, rejissor Mikelancelo Antonioni
* 1966: *Chappaqua*
* 1967: *[[Fantomas Skotland-Yarda qarşı (film, 1966)|Fantomas Skotland-Yarda qarşı]]*
* 1970: *Cannabis*
* 1975: *Le Futur aux trousses*
* 1981: *Sois belle et tais-toi*
* 1982: *The Angel*
* 1984: *Lire c'est vivre: Élie Faure, Vélasquez et les Ménines* (TV)

## Teatr
* 1965: *Du vent dans les branches de sassafras*, rejissor René Dupuy; Miriam
* 1967: *Le Désir attrapé par la queue*, Pablo Pikasso
* 1973: *Et moi qui dirai tout*, *Le Diable*, Théâtre de Plaisance, Paris

## Biblioqrafiyası
* *J'aime le strip-tease*, Frank Horvat-Patrick Lindermohr, Éditions Rencontres, 1962
* *Entretien avec Rita Renoir*, in *Plexus, la revue qui décomplexe*, n. 3, Paris,  1966
* *Homenaje a una joven bruja*, Julio Cortázar, *Territorios*, Mexico-Madrid-Buenos Aires, Siglo Veintiuno, 1978
* *Le Diable et la Licorne: métaphysique du strip-tease*, Jean-Pierre Georges, Paris, La Table ronde, 2004, 153 pagg.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Jean-Michel Palmier, «Rita Renoir: Les Voyeurs attrapés par la queue», in *Politique Hebdo*.
Ariy Kamen

**Ariy Kamen** — Komandor adalarına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Kamçatka diyarı Aleut raroyu ərazisində yerləşir.
Arxipelaqın dördüncü adasıdır.

Berinq adasından 6,3 km qərbdə yerləşir. Ən hündür nöqtəsi 53 metrdir. Ada şirin sudan məhrumdur.
Adadan cənubda hündürlüyü 2 m olan ensiz adacıq vardır.

## Tarixi
Ada 1824 ildə О. Y. Kosebu tərəfindən *Novıy* adlandırılır. 3 ildən sonra adanı Litke ziyarət edir və onu *Sivuçim* adı verilir. 1848 ildə *Ariy* olaraq adlandırılır. Səbəb isə adada çoxlu sayda Ar quşunun yaşaması ilə əlaqədar olmuşdur.

## Təbiətin qorunması
Adada çoxlu sayda canlı yayılmışdır. Burada 17 növ quş, suitilər, şimal dəniz pişiyi və dəniz samuru yayılmışdır. 1983 ildən ada qorunma statusuna malik olaraq Komandor dövlət təbiət qoruğu ərazisinə daxildir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Komandor adaları (Aleut rayonu) 
* Авторские фотографии Командор 
* Официальный сайт Администрации Алеутского муниципального района
* Общественная газета Алеутского района "Алеутская звезда"
Mustafa xan

* Mustafa xan (Şamaxı xanı) — sonuncu Şamaxı xanı.
* Mustafa xan Şamlı — Nadir şahın səfiri, Şamlı elinin başçılarından
* Mustafa xan Şiftə — Urdu ədəbiyatının tanınmış şairi.

## Həmçinin bax
*Mustafa
Sabir Hüseynov

**Sabir Hüseynov** () — Azərbaycan çempionu (1954), əməkdar məşqçi, ümumittifaq dərərəcəli hakim.

## Həyatı
Sabir Hüseynov 1967–1992-ci illərdə yığma komandanın baş məşqçisi olub.

## Fəaliyyəti
Sabir Hüseynov XX əsrin adlı-sanlı pəhləvanlarından idi. Onun idmançı kimi yetişməsində əməkdar məşqçi, ümumittifaq dərəcəli hakim İsmayıl Əhmədov olmuşdur. 1954-cü ilin martında Y. M. Çumakovun rəhbərliyi ilə Bakıda xüsusi hazırlıq seminarından sonra, mart ayının 25–28-i arası ilk Azərbaycan çempionatı keçirilmiş, Sabir Hüseynov, Alkivarid Pavlidi, Muxtar Dadaşov, İslam Hümbətov ilk Azərbaycan çempionu adına layiq görülmüşlər.

1954-cü ilin aprel ayının 3–8-də Xarkov şəhərində keçirilən SSRİ çempionatında Sabir Hüseynov və Alkivarid Pavlidi də iştirak etmişdir. Sabir Hüseynov 60 kq çəki dərəcəsində fəxri kürsün II pilləsinə yüksələrək gümüş mükafata layiq görülmüşdür. Azərbaycan güləşinin inkişafında böyük xidmətləri olan, dörd növ üzrə (yunan-roma, sərbəst, milli güləş və sambo) idman ustası Sabir Hüseynovun bu nailiyyəti Azərbaycan üçün ən yüksək nəticə idi.

Sambo güləşi üzrə yığma komandanın rəsmi beynəlxalq yarışlara məqsədyönlü hazırlığında, qazanılan uğurlarda Sabir Hüseynovun böyük əməyi vardır.

## İstinadlar
Meymun

**Meymun** — məməli heyvan.

İndiyə kimi 6000-dən çox meymun növünün mövcud olduğu məlumdur. Onların əksəriyyətinin nəsli kəsilmişdir. Hazırda 120-yə qədər meymun növü vardır.

## Xarici keçidlər
İdman gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (fərdi, döşəmə)

**İdman gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (fərdi, döşəmə)** — 15, 20 iyun tarixlərində Bakının Milli Gimnastika Arenasında baş tutdu. Yarışlarda ölkələrin 78 idmançısı qüvvəsini sınadı.

Yarışlarda təsnifat mərhələsi 15 iyun tarixində baş tutdu. Final isə 20 iyun tarixində keçirildi. Yarışların qızıl medalını 14.266 xal toplayan İsveçrə idmançısı Ciulia Steingruber, gümüş medalı 14.200 xal toplayan Rusiya idmançısı Aliya Mustafina, bürünc medalı isə 13.800 xal toplayan Hollandiya idmançısı Lieke Vevers qazandı.

## Medalçılar

## Nəticə

### Təsnifat mərhələsi

Təsnifat mərhələsində - ölkənin 78 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 15 iyun tarixində baş tutdu. Yarışlarda ilk 6 yeri tutan idmançı finala vəsiqə qazandı. Finala yalnızca bir ölkənin bir idmançısı vəsiqə qazandı. 

**Q — Finala vəsiqə qazandı**

### Final

Finalda 6 ölkənin 6 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 20 iyun tarixində baş tutdu. 

## İstinadlar
Amçitka adası

**Amçitka** (, ) — Aleut arxipelaqının Siçovul adaları ərazisində yerləşir.

## Coğrafiyası
Ada su altı silsilənin səthə çıxdığı ərazidə formalaşmışdır. Cənb-şərqdən, şimal-qərbə 68 km, eni isə 3–6 km təşkil edir. Mərkəz hissəsi dağlıqdır. Tundra iqliminə malikdir. Burada əsasən Şibyə və Mamır yayılmışdır. Qərb sahillərində bitki örtüyü zəyifdir.

İqlimi soyuq dəniz iqliminə malikdir. İl boyu duman müşahidə edilir. İlin 98 % buludluluq müşahidə edilir.

## Tarixi
Adada ilk insan məskləri 2500 ilə aid edilir. 1741-ci adaya ilk yan alan avropalı Vitus Berinq olmuşdur. O, adanı Müqəddəs Makariya adlandırılmışdır. Bu zamanlar adada Aleutlar yaşayırdı. Onlar adanı 1832-ci ildə tərk etmişlər. Ada 1867-ci ildə Alyaskanın satılması ilə ABŞ ərazisi olmuşdur.
1965–1971 illər ərzində adada üç yeraltı atom sınağı keçirilmişdir. 1973-cü ildə adada atom sınaqları dayandırılır və burada vəhşi təbiətin qorunması üçün tədbirlər planı işlənib hazırlanır.

## Maraqlı fakt
* Adada 1971-ci ildə atom sınağının keçirilmədi Qrinpis tərəfindən təstiqlənmişdir.
* Adanın adı yapon yazıçısı Yasusi İnouenin "Rusiya haqqında yuxu" əsərindən qeyd edilir. Üstəlik 1992-ci ildə eyni adlı kino çəkilmişdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Amçitka haqqında məlumat 
* Hərbi lüğət. Amçitka
Çonbuk Hyonde Motors FK

**Çonbuk Hyonde Motors FK** — Cənubi Koreyanın futbol klubu.

## Uğurları
*Koreya çempionatı: 2009, 2011, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2025
*Koreya Federasiya Kuboku: 2000, 2003, 2005, 2020, 2022
*Koreya Super Kuboku: 2004
*AFC Çempionlar liqası: 2006, 2016
Artur Makdonald

**Artur Makdonald** () — Kanadalı astrofizik. Makdonald Sadbari Neytrin Rəsədxana İnstitutu direktoru və Kinqstonda, Ontarioda olan Queen Universitetində parçacıq astrofizika sahəsində Gordon və Patricia Gray Kürsüsü başçısıdır. Yapon fizikaçı Takaaki Kacita ilə ortaq şəkildə 2015-ci ildə Nobel Fizika Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Makdonald 29 avqust 1943-cü ildə Sidneydə, Nova Skotiyada anadan olmuşdur. 1956-cı ildə Dalhaus Universitetinin fizika fakültəsini bitirib. 1969-cu ildə Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda doktorluq dissertasiyasını tamamlamışdır.

## Akademik karyerası
Makdonald Ottavanın şimal-qərbindəki *Chalk River* Nüvə laboratoriyasında 1970-ci ildən 1982-ci ildə qədər araşdırma vəzifəlisi olaraq çalışmışdır. 1982–1989 illəri arasında Prinston Universitetində professorluq etmişdir. Buradan ayrılıb Queens Universitetində Perimeter *Institute for Theoretical Physics* hissəsində idarə heyəti üzvü oldu və günümüzdə də işə davam etməkdədir.

## Araşdırmaları
Fiziklər neytrinlərin kütləsinin olub-olmadığını bir müddətdir ki, araşdırmaqdadırlar. 1960-cı illərin sonlarında edilən təcrübələrdə neytinlərin kütləsinin ola bilməsi fikrinə gəldilər. Günəşin nəzəri modeli neytinlərin çaşdırıcı sayda olması lazım olduğunu göstərirdi. Dünya üzərindəki neytrin detektorları gözlənilən ədədin altında ölçmələr edirdi. Çünki neytronlar üç şəkildə gəlirdi (elektron, muon və tau netrinlər) və günəş neytrin detektorları yalnız elektron neytrinlərinə qarşı həssas idi. İllərcə seçilən şərh, "itkin" neytrinlərin detektor vasitəsilə titrəyişini göstərdi. Əgər bir neytrin titrəyirsə, kvant mexanikası qaydalarına görə kütləyə sahib olmaları lazım idi.

2001-ci ilin avqustunda Makdonald liderliyində Sadbari Neytrin Rəsədxanası ilə edilən işdə Günəşdən gələn neytrinlərin titrəşərək muon və tau neytonlara çevrildiyini müşahidə etdilər. SNG bu hesabatı 13 avqust 2001-ci ildə nəşr etdi. Hesabat çox əhəmiyyətli bir nəticə olaraq görüldü. 2007-ci ildə Benjamin Franklin medalına layiq görüldü. 2015-ci ildə neytinlərin titrəşdiyi kəşfi və kütlələri olduğunun isbatına görə Nobel fizika mükafatını qazanmışdır.

## İstinadlar
Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında

Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — 21, 22 iyun tarixlərində Bakının Olimpiya Stadionunda keçirildi. Yarışlarda idmançılar 1 dəst medal uğrunda yarışdılar.

Yarışlarda çıxış edən idmançılar qarışıq komanda növündə mübarizə apardılar. Ümumi olaraq Azərbaycan paytaxtına - atlet gəlmişdir. Onlar Avropanın 13 ölkəsini təmsil edirdilər.

İştirakçı atletlər arasında ən məşhuru Azərbaycanı təmsil edən Hayle İbrahimovdur.

Yüngül atletika yarışları 2015 Avropa Oyunları çərçivəsində Bakıda yeni inşa olunan Bakı Olimpiya Stadionunda keçirildi. Bu arena 2015-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Arena 68 700 nəfər üçün nəzərdə tutulub.

Yarışların qalibi adını Slovakiyanı təmsil edən atletlər yiyələndilər. Gümüş medalı Avstriya atletləri qazandılar. Bürünc medalı isə İsrail atletləri qazandılar.

## Medal sıralanması

## Medalçılar

### Qarışıq

## İştirakçılar

## İstinadlar
Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — Kişilər (Üçtəkanla tullanma)

**Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — Kişilər (Üçtəkanla tullanma)** — 22 iyun tarixində Bakının Olimpiya Stadionunda baş tutdu. Yarışlarda 14 ölkənin 14 idmançısı qüvvəsini sınadı.

Yarışlarda final 22 iyun tarixində keçirildi. Yarışlarda birinci pilləni 16.38 nəticə göstərən Azərbaycanın idmançısı, Nazim Babayev qazandı. İkinci pilləni 16.34 nəticə göstərən Moldovanın idmançısı Vladimir Letnikov qazandı. Üçüncü pilləni isə 15.87 nəticə göstərən İsrail idmançısı Tom Yakobov qazandı.

## Medalçılar

## Nəticə

### Final

Finalda 14 ölkənin 14 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 22 iyun tarixində baş tutdu.

## İstinadlar
Milli Təbiət Tarixi Muzeyi

**Milli Təbiət Tarix muzeyi (Vaşinqton)** () — muzey 1910-ci ildə Smitson Universiteti nəzdindən yaradılmışdır. Muzey ABŞ paytaxtı olan Vaşinqtonda yerləşir. Bura giriş pulsuzdur. İlin 364 günü fəaliyyət göstərir. Bircə milad günü fəaliyyət gösərmir.
Muzeyin 126 milyon bitki, heyvan, arxeoloji tapıntı, meteorid və incəsənət nümunələri vardır. Burada 185 təcrübəli mütəxəsislər işləyir.

## Şəkilləri

Fayl:Nationalmuseumofnaturalhistory.jpg|
Image:Hope_Diamond.jpg|
Image:NMNH Hall of Dinosaurs.jpg|
Image:NMNH Hall of Mammals.jpg|
Image:Smithsonian Hall of Mammals.jpg|

## İstinadlar

## Mənbə
* National Museum of Natural History official website
* National Museum of Natural History — National Gem and Mineral Collection
* Research collections of the National Museum of Natural History 
* Finding Aid to the Records of the Department of Anthropology, United States National Museum-National Museum of Natural History, Manuscript and Pamphlet File , National Anthropological Archives, Smithsonian Institution
Anadır körfəzi

**Anadır körfəzi** —  Berinq dənizinin ən böyük körfəzidir. Çukot yarımadası sahilində Çukot burnu və Navarin burunları arasında yerləşir.

Körfəzin daxilində Krest və Anadır limanı adlı körfəzlər yerləşir. Sahilində Anadır şəhəri yerləşir. 
## Tarixi
1648-ci ildə Semyon Dejnyovun ekspedisiyası zamanı aşkarlanmışdır. İlk xəritəsini 1665-ci ildə Kurbat İvanov tərtib etmişdir.

## Coğrafiyası
Körfəzin uzunluğu 278&nbsp;km, eni girəcəkdə 400&nbsp;km, dərinliyi — 105 m təşkil edir.

Günlük axınların sürəti 2,5-3 metrdir.
İlin böyük qismi buzla örtülü olur.

Körfəzə Anadır, Kalçalan, Velikaya, Tumannaya çayı axır.

Burada dünyanın ən uzun burnu olan Meeçkın dili yerləşir.

## Dəniz faunası
В акватории Анадырского залива отмечены 19 видов млекопитающих, из которых 7 видов занесены в Красную Книгу РФ.

Balinalar, Osa, Ağ ayı, Ağ balina və su itilər sularında rast gəlinir.
Burada Göy yengəc və bir necə molyusk növü yayılmışdır.
Sularında çoxlu sayda balıq növü yaşayır.
## Ehtiyyatları
Sahillərində və dibində zəngin qaz, neft yataqları aşkarlanmışdır.

## İstinadlar
Tünzalə Rafiqqızı

**Tünzalə Rafiqqızı** (tam adı:*Tünzalə Rafiq qızı Zeynalova *; 29 sentyabr, 1978, Hacallı, Bərdə rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan jurnalisti, ANS TV-nin aparıcısı, şairə

## Həyatı
Zeynalova Tünzalə Rafiq qızı.29 sentyabr 1978-ci ildə Bərdə rayonunda anadan olub. 1985–1995-ci illərdə Bərdə şəhərində orta məktəbdə oxuyub.

## Təhsili
1995–1999-cu illərdə Bakı Dövlət Universiteti Jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. 1999–2001-ci illərdə BDU-nun magistraturasını bitirib. İkici ali təhsilini İqtisad Uuniversitetində "maliyyə işi" ixtisası üzrə oxuyub.

## Jurnalistlik Fəaliyyəti
Jurnalistlik fəaliyyətinə 1995-ci ildən başlayıb. Müxtəlif media sturukturlarında çalışıb.Bundan başqa Maliyyə Nazirliyi, Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasında işləyib. İkinci dərəcəli dövlət qulluqçüsudur.
Buna baxmayaraq, jurnalistikaya marağı onu yenidən 2012-ci ildə mediaya qaytarıb. O vaxtdan ANS-də redaktor, xüsusi müxbir, yerli və xarici bürolarla iş üzrə şöbənin rəhbəri işləyib. Hazırda "Hesab vaxtı" verilişinin aparıcı-müxbiridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ANS-in müxbiri
Salome Pajava

**Salome Pajava** (d. 3 sentyabr 1997, Moskva, Rusiya) — Gürcüstanı təmsil edən bədii gimnast. Salome Pajava 2016-cı ildə Yunanıstanı XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Pajava həm də 2015-ci ildə Avropa Oyunlarının bürünc medalını qazandı.

## Karyerası
Salome Pajava 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, fərdi yarışların təsnifat mərhələsində 69.115 xal topladı və 14-cü yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.

## İstinadlar
Elnarə Abdullayeva

**Elnarə Abdullayeva** () — Azərbaycan müğənnisi, Xanəndə, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti (2015).

## Həyatı
Elnarə Abdullayeva 1972-ci ilin iyunun 17-də Şamaxının (Hazırda Qobustan rayonu) Çuxanlı kəndində dünyaya göz açıb. Daha sonra Ağaxan Abdullayevin tələbəsi olaraq ondan muğamın sirrlərini öyrənir. Onun 2006-cı ildən musiqiçi və prodüser Asif Kərimovla birgə fəaliyyətə başlamasıyla xanəndənin bütün yaradıcılıq tərzi dəyişdi. 2000-ci illərdə Gilan albom şirkəti ilə müqavilə bağlayaraq "Elnarənin Musiqi Dünyası" adlı ilk albomunu çıxardı. 2015-ci ildə Heydər Əliyev Sarayında ilk solo konserti baş tutdu. Daha sonra 2015-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti adına layiq görüldü. 2016-cı ilin mart ayında 3 gün Heydər Əliyev sarayında konserti baş tutdu.

## Mükafatlar
Azərbaycanın Əməkdar Artisti 14.09.2015

## İstinadlar
Balina bitləri

**Balina bitləri** () — xərçəngkimilər yarımtipinə aid fəsilə.

## Bədən quruluşu
Balina bitləri enli olmaları ilə seçilirlər. Ayaqları güclü olub, üçüncü və dördüncü seqmentlər istisna olaraq digər yerlər ayalarla ördülüdür. Bu seqmentlərdə kisəyə bənzər qəlsəməyə sahibdirlər.

## Həyat tərzi
Xərçənkimilərə daxil balina bitləri parazitlərdir. Onlar Balinakimilərin dərilərində yaşayırlar. Əsasən dəliklər olan sahələrə yapışırlar. Dəridəki hüceyrələrlə qidalanırlar. Uzun zaman dərində qaldıqları zaman burada xorlar əmələ gətirirlər.

## Nümayəndələri
Fəsiləyə aşağıdakı cinsləri daxildir:
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Bura daxil olan növlərdən biri olan , 10–12 mm uzunluğa malik olurlar, əsasən Şimali Avropanın dənizlərində yaşayan balinalara yapışırlar.

Belə düşünülür ki balina bitlərinə daxil olan *Cyamus (Sirenocyamus) rhytinae* (J. F. Brandt, 1846) növü Dəniz inəyinin dərisində yaşayırdılar. Bu yeganə haldır ki, balina biti balinalarda deyil digər dəniz canlısının üzərində yaşayırlar. Bəziləri onları *Cyamus ovalis* növünə aid edirlər. Bu növ Sankt Peterburqun Zooloji Muzeyində olan dəniz inəyinin dərisinə əsasən qeydə alınmışdır. Onlar canlının dərisinin epidermis qatına ağır zərbə vururlar.

## İstinadlar
Fredrik Bayer

**Fredrik Bayer** () — Danimarka yazıçısı, müəllim və pasifist siyasətçidir. 1908-ci ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görülmüşdür.

Özü bir keşişin oğludur. Bayer Danimarka ordusunda zabit olaraq xidmət etmişdir . 1864-cü ildə Prusiya Krallığı və Avstriya qarşısında döyüşən Bayer baş leytenant rütbəsinə qədər qalxmışdır. 1865-ci ildə tərxis edilmişdir. Kopenhagenə köçmüş və orada müəllim, yazıçı və siyasətçi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1872-ci ildə Danimarka Parlamentinə daxil oldu və orada 23 il çalışdı. Parlamentin bir üzvü olaraq, o beynəlxalq qarşıdurmaları həll etmək üçün beynəlxalq arbitraj istifadəsi üçün çalışırdı. Təmin etdiyi töhfələr nəticəsində seçmə bir mövqe əldə etmişdir.

O, bir çox sülh təşkilatlarını dəstəkləmişdir. Həm Danimarka içində, həm də Avropa səviyyəsində. İsveç və Norveç arasında təhkim razılaşmalarına nail olmaq üçün bir qanun layihəsinin keçişinə kömək etdi.

## Sitat
 "Hər zaman hüququn gücünü ağılda tutmaq lazımdır, hüququn maraqlarına etina ilə xidmət etmək lazımdır."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nobel Committee information on 1908 laureates 
* Fredrik Bajer Quotations
Danimarkalı qız filminin qazandığı mükafatların siyahısı

**"[[Danimarkalı qız (film, 2015)|Danimarkalı qız]]"** () - rejissor Tom Huperin 2015-ci ildə, Devid Eberşofun Lili Elbe və Gerda Vegenerin həyatı əsasında yazdığı eyni adlı roman əsasında çəkdiyi bioqrafik dram filmi. Filmdə Eddi Redmeyn  tarixdə ilk dəfə cinsiyyət dəyişmə əməliyyatı keçirmiş Lili Elbe obrazını, Alisiya Vikander onun həyat yoldaşı Gerda Vegener, Mattias Şonarts Hans Aksgil və Ben Vişou Henrik obrazlarını canlandırmışlar.

72-ci Venesiya Beynəlxalq Film Festivalında əsas müsabiqə çərçivəsində təqdim edilən film daha sonra 2015 Toronto Beynəlxalq Film Festivalında Xüsusi Təqdimat bölməsində göstərilmişdir. 27 noyabr 2015-ci ildə “Focus Features” tərəfindən ABŞ-da məhdud yayıma çıxarılan film, 1 yanvar 2016-cı ildə “Universal Pictures International” tərəfindən Birləşmiş Krallıqda çıxarılmışdır.

“Danimarkalı qız” filmi tənqidçilərdən əsasən müsbət rəylər almışdır. “Rotten Tomatoes” aqqreqatorunda 177 rəy əsasında 71% müsbət rəy alan film 6.6/10 balla qiymətləndirilmişdir. Saytın ortaq rəyində deyilir: *“Danimarkalı qız Eddi Redmeynin istedadının başqa bir tərəfinin açılmasına xidmət edir, gözəl çəkilmiş bioqrafik drama insanı provokativ mövzular ətrafında düşünməyə məcbur edir.”* “Metacritic” aqqreqatorunda 40 tənqidçinin rəyi əsasında filmə 100 baldan 66 bal verilmiş, *“əsasən müsbət rəylər”* alması qeyd edilmişdir.

Film tarixi şəxsiyyətin həyatının feminizatik erotika şəklində təsvir edilməsinə, bədii kitaba əsaslanaraq Ayner və Gerdanın həyatının bəzi hissələrinin düzgün təsvir edilməməsinə görə tənqid edilmişdir. 
## Mükafatlar

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
''Danimarkalı qız'' filminin mükafatları Internet Movie Database-də.
Varvara Filiou

**Varvara Filiou** () — Yunanıstanı təmsil edən bədii gimnast. Varvara Filiou 2016-cı ildə Yunanıstanı XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Filiou həm də 2013-cü ildə Aralıq dənizi Oyunlarının gümüş medalını qazandı.

## Karyerası
Varvara Filiou 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, fərdi yarışların təsnifat mərhələsində 68.624 xal topladı və 15-ci yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.

## İstinadlar