open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pirra

**Pirra** (  ) — qədim yunan mifologiyasında personaj, Epimetey və Pandoranın qızı, Devkalionun həyat yoldaşı. Yalnız o və yoldaşı Devkalion daşqından sağ çıxmış, bundan sonra yeni bir xalq yaratmışdılar. Pirra ellinlərin eponiminin anası olmuşdur.

*Pirr/Pirra* adı qədim yunanca "qırmızı saçlı" mənasını daşıyan "*Πύρρος*"   sözündən götürülmüşdür.

## İstinadlar
Ksuf

**Ksuf** () — qədim yunan mifologiyasındakı personaj, Ellin və Orseidanın oğlu (yaxud Eolun oğlu və Zevsin nəvəsi). Peloponnesi qəbul etmişdir.

## İstinadlar
Axey (Ksufun oğlu)

**Axey** ( ) — qədim yunan mifologiyasındakı personaj, Ksuf və Kreusanın oğlu. Axeylər onun adını daşıyırlar. Qəsdən qətl törətdikdən sonra Lakedemona qaçmışdır. Egiala və Afinadan həmkarlar toplayıb Fessaliyaya qayıtmış və atasının regionunu işğal etmişdir. Oğulları Arxandr və Arxitel olmuşdur. Onun təsvirlərinə Axeya İttifaqı şəhərlərində rast gəlmək olar.

## İstinadlar
Lik (Nikteyin qardaşı)

**Lik** () — qədim yunan mifologiyasındakı personaj, Fiv qəhrəmanı, Nikteyin qardaşı, spartalı Xtoniyanın və ya Hiriyey və pəri Kloniyanın oğlu. Onun həyat yoldaşı Dirka idi.

## İstinadlar
Niktey

**Niktey** ( ) —  qədim yunan mifologiyasında  personaj, Xtoniyanın oğlu. Likin qardaşı kimi xatırlanır. Nikteidanın atası olmuşdur.

## İstinadlar

## İstinadlar
Peribeya (Hipponoyun qızı)

**Peribeya** (  ) — qədim yunan mifologiyasındakı personaj, Olenli Hipponoyun qızı, Eneyin ikinci arvadı.

## İstinadlar
İon (mifologiya)

**İon** (  ) — ioniyalıların mifik əcdadı.

Hesiodun qeydə aldığı daha qədim bir ənənədə İon Ksufun oğlu, Hellenlərin üç oğlundan biri kimi tanınır.

## İstinadlar
Hiriya (Beotiya)

**Hiriya** (   ) — Homerin "gəmilər kataloqu"nda qeyd olunan toponim. Burada siyahıda aparıcı yer Hiriya və donanmanın yığıldığı qayalı Avlida üstünlük təşkil etdiyi Beotiyadan olan dəstələrə verilir.

Miflərə görə, Hiriyada övladı olmayan Hiriyey adlı bir padşah yaşayırdı və o, bir oğul üçün tanrılara dua edirdi. Onun qarşısına qonaq şəklində çıxan Zevs, Poseydon və Hermes öküzün dərisinə sidiyərək onu torpağa basdıraraq dünyaya uşaq gətirir. O, möcüzəvi hadisənin şərəfinə Orion adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Hiriyey

**Hiriyey** (  ) — qədim yunan mifologiyasında personajdır. Ən çox yayılmış versiyaya görə, Poseydon və  Alkionanın oğlu, Beotiyadakı Hiriya şəhərinin qurucusu, pəri Kloniyanın yoldaşı, Niktey və Likin atası. O, Evonimi Apollon məbədindən devirmişdir.

## İstinadlar
Olen (Axeya)

**Olen** () — Yunanıstanda, qədim Axeyada polis (şəhər-dövlət). Axeya İttifaqının orijinal üzvü idi. Polibinin dövründə Olen artıq tərk edilmiş bir şəhər idi.

## İstinadlar
Avlida

**Avlida** (  ) —  Beotiyada qədim liman şəhəri. O, Evrip boğazının sahilində və Notios-Evvoikos körfəzində, Evbeya sahilindəki Xalkida ilə üzbəüz, Fiv 32 kilometr şərqdə yerləşirdi.

Hesiodun "İşlər və günlər" poemasında də xatırlanır.

## İstinadlar
Oxis (İliada)

**Oxis** () — yunan mifologiyasında Etoliyadan olan personaj. Onun böyük oğlu Perifant Troya müharibəsində iştirak etmişdir. Bu Perifant müharibə tanrısı Ares tərəfindən öldürülmüşdür. Oxisin adı Homerin "*[[İliada]]*"sında xatırlanır.

## İstinadlar
İksion

**İksion** ( ,  ;  ) —  qədim yunan mifologiyasında personaj, Fleginin oğlu (ən çox yayılmış versiyaya görə), Fessaliyada lapiflərin və flegililərin tayfalarının padşahı. O, qədim yunan miflərinə görə, qohumunu öldürən ilk şəxsdir. Zevs İksionu tanrıların Olimpdəki ziyafətlərə qatılmasına icazə vermiş, lakin orada qəhrəman öz nankorluğunu və laqeydliyini nümayiş etdirmişdir. İksion Zevsin yoldaşı Heraya qarşı ehtiras hiss edirdi. Sonra Zevsin razılığı ilə İksiona verilən bulud ilahəsi Nefeladan Hera obrazı yaradılmışdır. İksion insanlara Zevsin arvadı ilə eşq macərası yaşadığı ilə öyünməyə başlayandan sonra tanrılar onu cəzalandırmışdılar.

## İstinadlar
Valeri Dikarev

**Valeri Pavloviç Dikarev** (; ) — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş sovet futbolçusu. Məşqçi. Respublika dərəcəli futbol hakimi (1973). SSRİ idman ustası (1961).

## Klub karyerası
Valeri Dikarev 10 sentyabr 1939-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. "Neftyanik" klubunun Uşaq-Gənclər İdman Məktəbinin yetirməsidir. Peşəkar futbolçu karyerasına 1957-ci ildə, futbol üzrə SSRİ birinci liqasında çıxış edən "Neftyanik"də start verib. 1957–1960-cı illər ərzində Bakı təmsilçisinin heyətində ümumilikdə 63 oyuna çıxıb.

1961-ci ildə Moskvanın "Spartak" klubuna keçib. Yeni klubunda ilk rəsmi oyununu 8 aprel 1961-ci ildə, SSRİ çempionatı oyunu çərçivəsində "Spartak Yerevan"a qarşı keçirib. "Qırmızı-ağlar"ın heyətində keçirdiyi ilk mövsümdəcə ölkə çempionatının bürünc medalına sahib olub. Növbəti mövsümdə isə həm SSRİ çempionu adını qazanıb, həm də mövsümün ən yaxşı 33 oyunçusu siyahısında qərarlaşıb. 1967-ci ildə Dikarev digər üç "Spartak" oyunçusu ilə birlikdə klubun baş məşqçisi Nikita Simonyan tərəfindən komandadan xaric edilib. Məşqçilər korpusunun fikrincə, belə addıma səbəb Daşkənddəki matç zamanı bu futbolçuların qeyri-qənaətbəxş çıxış etmələri olub..

"Spartak"dan ayrıldıqdan sonra hərəsində bir mövsüm olmaqla Moskvanın "Lokomotiv" və Qorkinin "Volqa" klublarında çıxış edib.

## Milli komanda karyerası
11 oktyabr 1964-cü ildə Avstriya milli komandasına qarşı keçirilmiş yoldaşlıq oyununda SSRİ milli komandasının heyətində debüt edib. 1964–1965-ci illər aralığında formasını geyindiyi SSRİ milli komandasının heyətində ümumilikdə 3 oyun keçirib.

## Oyun üslubu
Valeri Dikarev etibarlı və fədakar müdafiəçi, ağıllı mövqe oyunu ilə seçilən, rəqiblə fərdi oyunda uğurla çıxış edən futbolçu kimi xarakterizə olunur.

## Məşqçilik və hakimlik karyerası
1969-1970-ci illər aralığında Blaqoveşenskin "Amur" klubunda baş məşqçi işləyib.

1970-ci illərdə futbol hakimi kimi fəaliyyət göstərib.

## Nailiyyətləri

### Komanda
**Spartak Moskva**
* SSRİ çempionu: 1962
* SSRİ çempionatının gümüş mükafatçısı: 1963
* SSRİ çempionatının bürünc mükafatçısı: 1961
* SSRİ Kubokunun qalibi: 1963, 1965

### Şəxsi
* SSRİ-də mövsümün ən yaxşı 33 oyunçusu siyahısında № 3: 1962

### Dövlət mükafatları
* SSRİ idman ustası: 1961

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Valeri Dikarev ''Klisf.net'' saytında
Mirzə Əhməd Zərgər

**Mirzə Əhməd Zərgər** və ya **Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdioğlu** () — tarixçi. Talış xanlığının tarixi haqqında olan "Əxbarnamə" əsərinin müəllifidir.

## Həyatı
Mirzə Əhməd əslən Qarabağda yaşayan Zərgərli tayfasındandır. Müəllifin babası Kərbəlayı Qurban Nadir şahın hakimiyyəti dövründə Qarabağdan Talış mahalının Qızılabad kəndinə köçüb gəlmiş, burada ev saldırmış, bir neçə il həmin yerdə yaşamışdır. Daha sonra Ağa Məhəmməd şah Qacar Mir Mustafa xan üzərinə hücum etdiyi zaman məcburiyyət qarşısında qalaraqAstaranın Kurab mahalının Butəsər kəndinə (indiki Pensər kəndi) köçərək Ağa Kərim məhəlləsində yaşamışdır.

Tarixçi Mirzə Əhməd Mirzə Xudaverdi oğlu 1786-cı ildə anadan olub. O, Talış xanlığının tarixi haqqında olan "Əxbarnamə" əsərinin müəllifidir. İranın Rəşt və Ərdəbil şəhərlərində təhsil alıb. 1828-ci ildə Pensər kəndinə qayıdıb, həyatının əsas hissəsini Pensər kəndinin Nəbirli məhəlləsində yaşamışdır.

Mirzə Əhməd 12 il ruslara xidmət edib, bir neçə il Lənkəran və Astarada sərhədbəyi vəzifəsində işləyib. 80 ailə onun ixtiyarında olmuşdur. О, çar hakimiyyətinə xidmət etməsinə baxmayaraq, talış xanlarına sədaqətli qalıb. Bu isə onun atası Mirzə Xudaverdinin Talış xanları Mir Mustafa xan və Mir Həsən xanın vəziri işləməsi ilə bağlıdır.

Tarixçi bir çox hadisələrin müşahidəçisi və iştirakçısı olduğu üçün Talış xanlığının ictimai-siyasi həyatına aid məlumatları öz "Əxbarnamə" əsərində verib.

Mirzə Əhmədin "Əxbarnamə" əsərinin sonunda farsca belə bir qeyd vardır:

Ehtimal olunur ki, tarixçi 1880-ci illərdə vəfat edib.

Hazırda Astara rayonunun Pensər kəndində onun yaşadığı ev qəzalı vəziyyətdədir.

## İstinadlar
Volqa (rəqs)

**Volqa rəqsi** və ya **Xoşbəxtlik rəqsi** — Volqa çayı hövzəsində yaşayan xalqlar arasında məşhur olan ənənəvi rəqsdir. Bu rəqs, çoxəsrlik tarixə malikdir və regionun etnik və mədəni müxtəlifliyini əks etdirir.

## Tarixi
Volqa rəqsi qədimdən bəri Volqa çayı hövzəsində yaşayan müxtəlif xalqların ənənəvi rəqslərinin birləşməsi kimi formalaşıb. Bu bölgədə rus, tatar, çuvaş, mari və mordvin xalqları tərəfindən öz mədəniyyətlərinə uyğunlaşdırılmışdır. Rəqs əsasən kənd yerlərində bayramlar, toylar və xüsusi dini bayramlarda ifa edilirdi. Tarix boyu bu rəqs regionun sosial və mədəni mərasimlərinin mühüm bir hissəsi olmuşdur.

## Musiqi və instrumentlər
Volqa rəqsi ritmik və coşqun musiqi ilə müşayiət olunur. Əsas musiqi alətləri:

* **[[Balalayka]]** – Rusiya və digər region xalqları üçün xarakterik simli musiqi aləti.
* **Harmoniya** – Akordeona bənzəyən və Volqa bölgəsində geniş istifadə olunan alət.
* **[[Qarmon]]** – Xüsusilə tatar və başqırd xalqları tərəfindən istifadə olunur.

**Ritm**: Rəqsin ritmi adətən 2/4 və ya 4/4 ölçüdə olur, lakin sürəti vəziyyətə və ifa edən qrupa görə dəyişir. Musiqinin tempi yavaşdan sürətliyə doğru dəyişə bilər, bu da rəqsin dinamik və dəyişkən təbiətini əks etdirir.

## Rəqsin texnikası
Volqa rəqsinin texnikası regionun müxtəlif xalqlarının rəqs ənənələrini birləşdirir. Rəqs addımları çox zaman ritmikdir və fırlanma hərəkətləri ilə müşayiət olunur. Kişilər daha enerjili, bəzən akrobatik hərəkətlərlə rəqsi ifa edirlər, qadınlar isə daha incə və zərif addımlarla hərəkət edirlər. Rəqsdə cütlüklər və ya qrup şəklində interaktiv hərəkətlər önəmlidir və bu, rəqsin sosial aspektini vurğulayır.

## Əhəmiyyəti və yayılması
Volqa rəqsi, Rusiya və keçmiş Sovet İttifaqı ölkələrində məşhur olaraq, bu ölkələrin folklor və mədəniyyət festivallarında geniş şəkildə nümayiş etdirilir. Regionun bir çox folklor qrupları bu rəqsi qoruyub saxlayır və yeni nəsillərə öyrədir. Beynəlxalq festivallarda və tədbirlərdə də bu rəqs rus mədəniyyəti ilə yanaşı təqdim olunur.

## Mədəniyyət və cəmiyyətə təsiri
Volqa rəqsi regionun mədəni və sosial həyatına dərin təsir göstərmişdir. Bu rəqs, kənd icmalarında insanların bir araya gəlməsinə kömək edən və onların mədəniyyətini qorumağa töhfə verən bir vasitə olmuşdur. Xüsusilə toylar və milli bayramlar kimi sosial hadisələrdə rəqs icra olunur.

## Müasir dəyişikliklər və innovasiyalar
Müasir dövrdə Volqa rəqsi müəyyən dəyişikliklərə uğrayıb. Koreoqraflar ənənəvi hərəkətləri saxlayaraq, rəqsin müasir interpretasiyalarını təqdim edirlər. Bəzi hallarda rəqsə yeni musiqi janrları əlavə olunmuş, teatr və musiqi səhnələrində rəqsin yeni versiyaları təqdim edilmişdir.
Mihel Eman

**Mihel Qodfrid Eman** () — 2009–2017-ci illərdə Arubanın 3-cü Baş naziri vəzifəsində çalışmış arubalı siyasətçidir. Onun siyasi karyerası 2001-ci ildə başlayıb, lakin Eman uşaqlıqdan bu və ya digər şəkildə siyasətlə məşğul olub. Babası, atası və qardaşı sağlığında görkəmli siyasətçilər olublar, Henny Eman 1986-cı ildə Arubanın müstəqilliyini elan etdikdən sonra bu vəzifəni tutan ilk şəxs olmaqla yanaşı iki dəfə Baş nazir vəzifəsini icra etmişdir.

Eman Hollandiya Antilləri Universitetinin (UNA) məzunudur, 1992-ci ildə "Kiçik İcmada Ədliyyə naziri qarşısında Baş Prokurorluq İnstitutunun mövqeyi" adlı dissertasiya işi ilə hüquq dərəcəsini qazanmışdır. 1996-cı ildə həmin universitetdə "Mülki notariat hüququ" ixtisası üzrə təhsil almışdır.

1992-ci ildən 2001-ci ilə qədər Eman mülki hüquq üzrə notarius müavini vəzifəsində çalışmış və bir neçə özəl kommersiya müəssisələrinin və siyasi tədqiqatlar üzrə fondların həmtəsisçisi olmuşdur.

Rəsmi siyasi karyerasına 2001-ci ilin sentyabrında AVP siyahısında 3-cü yeri tutaraq başladı. 2001-ci il seçkiləri AVP-nin xeyrinə olmadı və partiyanın parlamentdə 4 yer itirməsinə səbəb oldu. Bu, AVP lideri Tiko Kroesin vəzifəsindən əl çəkməsi ilə nəticələnmişdir. Rəhbərlik keçmiş ədliyyə naziri Pedro E. (Eddie) Cruz-a verilmişdir. Mike Eman partiyanın vitse-prezidenti və parlamentdəki müxalifət azlığının lideri olmuş, daha sonra Eman 2003-cü ildə partiyanın lideri seçilmişdir. 2009-cu il seçkilərindən sonra AVP yenidən 2 mandat qazanmış, Emanın hissəsi beləliklə parlamentdə çoxluq partiyası olmuşdur.

Emanın ilk kabineti 30 oktyabr 2009-cu ildə, partiyasının 2013 seçkilərində qəti qələbəsindən sonra and içmiş; ikinci kabineti 30 oktyabr 2013-cü ildə and içmişdir.

2017-ci ildə Sunrise Solar Parkının müqaviləsinin imzalanması zamanı dedi: "Aruba dünyaya sübut etdi ki, biz ölçü baxımından məhdud olsaq da, bizim böyük arzularımız və mühüm məqsədlərimiz ola bilər. Ola bilsin ki, bizə quraq torpaq miras qalıb, amma bizə bol günəş və külək miras qalıb ki, biz bunu enerjiyə çevirərək cəmiyyətimizi rifah halına gətiririk. Biz bu hədiyyələri adamızı 2020-ci ilə qədər tamamilə dayanıqlı etmək üçün bir vizyona çevirdik."

2017-ci il ümumi seçkilərindən sonra Emanın partiyası Aruba parlamentindəki çoxluğu itirdi. Eman daha sonra partiya lideri vəzifəsindən istefa verəcəyini və qarşıdan gələn parlamentdə yer tutmayacağını açıqlamışdır.

## İstinadlar
Huzeyfə əl-Bədri

**Huzeyfə əl-Bədri** (3 iyul 2018-ci ildə vəfat edib) İslam Dövləti xəlifəsi Əbu Bəkr əl-Bağdadinin oğludur. Gənc yaşına baxmayaraq, 2018-ci il iyulun 3-də Homsdakı istilik elektrik stansiyasında Suriya Ərəb Ordusu və Rusiya hərbçilərinə qarşı İnqimasi (intihar komando) hücumunda iştirak etmək üçün atası tərəfindən göndərilib və o, hücumda vəfat edib.

## Həyatı
Huzeyfə əl-Bədri (3 iyul 2018-ci ildə vəfat edib) İslam Dövləti xəlifəsi Əbu Bəkr əl-Bağdadinin oğludur. Gənc yaşına baxmayaraq, 2018-ci il iyulun 3-də Homsdakı istilik elektrik stansiyasında Suriya Ərəb Ordusu və Rusiya hərbçilərinə qarşı İnqimasi (intihar komando) hücumunda iştirak etmək üçün atası tərəfindən göndərilib və o, hücumda vəfat edib.

Rusiya hərbçiləri Suriyanın Homs şəhərində Əbu Bəkr əl-Bağdadinin oğlunun gizləndiyi mağaraya 3 raket zərbəsi endirib.

İraq kəşfiyyatı Suriyada yerləşdirilən rus qoşunlarının İŞİD liderinin Əbu Bəkr əl-Bağdadi oğlu Huzeyf əl-Bədrini öldürdüyü barədə bəyanat yayıb.

İraq kəşfiyyatına daxil olan məlumata görə, qətl bazar ertəsi, iyulun 2-də baş verib. Suriyanın Homs şəhərində 30 “terrorçu lider”in və əl-Bədrinin bir neçə mühafizəçisinin yerləşdiyi iddia edilən mağaraya üç raket atılıb.

Hücumda İŞİD liderinin oğlu da daxil olmaqla 11 nəfər həlak olub.

## İstinadlar
Erik Betziq

**Erik Betziq** () — amerikalı fizik, Stefan Hell və Villiam Moerner ilə birlikdə “Yüksək ayırdetmə qabiliyyətinə malik flüoresan mikroskopiyanın inkişafına görə” kimya üzrə 2014-cü il "Nobel" mükafatı laureatıdır.

## Karyerası

E.Betziq Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda fizika üzrə təhsil almış, 1983-cü ildə buranı bakalavr dərəcəsi ilə bitirmiş, 1985 və 1988-ci illərdə müvafiq olaraq Kornell Universitetində tətbiqi və mühəndislik fizikası üzrə magistr (MS) və doktorluq dərəcələrini almışdır.

Doktorluq dissertasiyasını aldıqdan sonra E.Betziq Bell Laboratoriyasında yarımkeçirici tədqiqatlar şöbəsində işlımişdir. 1996-cı ildə atası Robert Betziqə məxsus Ann-Arbor Machine Company şirkətində tədqiqat və inkişaf üzrə vitse-prezident olmuşdur.

E.Betziq fotoaktivləşdirilmiş lokalizasiya mikroskopiyası (PALM) sahəsindəki inkişaflarda iştirak etmiş və 2006-cı ildən bəri Hovard Hughes Tibb İnstitutunda işləyir və burada yüksək ayırdetməli flüoresan mikroskopiya üçün inkişaf qrupuna rəhbərlik edir.

## Şəxsi həyatı

E.Betziq iki dəfə evlənmişdir. İlk həyat yoldaşı nəzəri fizik Rubi Qoş idi, bu evlilikdən onun Kriya (1993-cü il təvəllüdlü) adlı bir qızı və Ravi adlı bir oğlu dünyaya gəlmişdir. İkinci arvadı biofizik Na Ci idi, bu evlilikdən də Maks və Mia adlı iki övladı dünyaya gəlmişdir.

## Mükafatları

* 1992 - Villiam Makmillan mükafatına layiq görüldü.
* 1993 - ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının Uilyam Beyker Tədqiqat Təşəbbüsü Mükafatı.
* 2010 - Maks Delbrük Mükafatı (mükafatdan imtina edib)
* 2014 - Ştefan Hell və Uilyam Mörner ilə birlikdə “Yüksək ayırdetmə qabiliyyətinə malik flüoresan mikroskopiyanın inkişafına görə” Kimya üzrə Nobel Mükafatı.
* 2015 - Nyucomb Klivlend Mükafatı

## İstinadlar
Başgicəllənmə

**Başgicəllənmə** — insanın hərəkətdə olduqlarını və ya ətrafdakı əşyaların əslində hərəkət etmədiyi halda hərəkət etdiyini hiss etdiyi  vəziyyət. Çox vaxt fırlanma və ya yırğalanan hərəkət kimi hiss olunur. Bu, ürəkbulanma, qusma, tərləmə və ya yerimə çətinliyi ilə əlaqəli ola bilər. Başı hərəkət etdirdikdə adətən daha pis olur.

Vertigo başgicəllənmənin ən çox yayılmış növüdür.

## Səbəbləri

Başgicəllənməyə səbəb olan ən çox görülən şərtlər xoşxassəli paroksismal mövqeli vertigo, meniere xəstəliyi və vestibulyar nevritdir. Daha az rast gəlinən səbəblərə insult, beyin şişləri, travmatik beyin zədəsi, dağınıq skleroz, miqren, travma, 
orta qulaqlar arasında qeyri-bərabər təzyiq daxildir.

## Təsnifatı
Vertigo vestibulyar yolun disfunksiyasının yerindən asılı olaraq periferik və ya mərkəzi olaraq təsnif edilir, lakin, bu, psixoloji amillərdən də qaynaqlana bilər.

Başgicəllənmə obyektiv, subyektiv və psevdovertiqoya bölünür:

* Obyektiv — insanın ətrafdakı obyektlərin hərəkət etdiyi hissini yaşadığı vəziyyəti təsvir edir
* Subyektiv başgicəllənmə — insanın hərəkət etdiyini hiss etməsidir
* Psevdovertiqo — insanın başının içərisində intensiv fırlanma hissi

## Simptomları
Başgicəllənmə hərəkətsiz vəziyyətdə fırlanma hissidir. Bu zaman adətən ürəkbulanma və ya qusma, qeyri-sabitlik (sabit olmayan duruş), yıxılma, insanın düşüncəsində dəyişikliklər və yeriməkdə çətinlik çəkmək əmələ gəlir. Təkrarlanan başgicəllənmə tez-tez olanda çox vaxt həyat keyfiyyətinı pisləşdirir. Bulanıq görmə, danışmada çətinlik, şüur ​​səviyyəsinin azalması və eşitmə itkisi də olur.

## Müalicəsi
Beta blokerlər, antidepresanlar, antikonvulsanlar vasitəsilə müalicə olunur.

## Həmçinin bax

* Dəniz xəstəliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Silvani Burton

**Silvani Burton** () — dominikalı siyasətçi, Dominikanın 9-cu prezidenti.

## Həyatı

Burton 1956-ci ildə Dominikada anadan olmuşdur. İngiltərənin Mançester Universitetində layihə idarəçiliyi üzrə magistr dərəcəsi və Kanadanın Sent-Fransisk Ksavye Universitetində kənd inkişafı üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. O, evlidir, iki övladı var.

## Karyerası

2014-cü ildən Burton müxtəlif nazirliklərdə, o cümlədən ictimai inkişaf, ətraf mühitin mühafizəsi, kənd yerlərinin modernləşdirilməsi, Kalinaqonun inkişafı və seçicilərin gücləndirilməsi, xarici işlər, ticarət, gənclər və sosial xidmətlər nazirliklərində daimi katib vəzifələrində fəaliyyət göstərmişdir. Burton bundan əvvəl də Kalinaqo İşləri Nazirliyində inkişaf mütəxəssisi vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Burton, Ruzvelt Skerritin rəhbərlik etdiyi DLP hökuməti tərəfindən vəzifədən gedən prezident Çarlz Savarinin yerinə namizəd göstərilmişdir. Onun namizədliyi müxalifətin lideri Cesma Paul Victor tərəfindən rədd edilmiş və bu müxalifətin namizədinə qarşı parlamentdə seçkiyə səbəb olmuşdur. Burton 2 oktyabr 2023-cü ildən Dominikanın prezidenti vəzifəsini icra edir.

## İstinadlar
Olen

* Olen (şair) — şair.
* Olen (padşah) — qədim yunan mifologiyasında personaj, Olen şəhərinin eponimi.
* Olen (Axeya) — Yunanıstanda, qədim Axeyada polis (şəhər-dövlət).
* Olen (Etoliya) — Cənubi Etoliyada, Axeloos və Evinos çayları arasında, Arakintos dağının ətəyində qədim şəhər.
Cozef Hardi Niisima

və ya **Cozef Hardi Niisima** () – Yaponiya protestant missioneri və pedaqoqu. Yaponiyanın ilk rütbəli protestantıdır. 1875-ci ildə Doşişa Universitetinin əsasını qoymuşdur.

## İlk illəri və ABŞ
1843-cü ildə Edo şəhərində doğulmuşdur. Doğum adı **Niicima Şimeta** idi. Samuray olan atası Niicima Tamici Kozuke əyalətinində Annaka daymyosunun qulluqçusu idi. Holland dilini öyrənməyə seçilmiş və şoqunluğunun donanma məktəbinə qəbul olunmuşdur. Daha sonra cəbr, həndəsə və naviqasiya öyrənmişdir. Yaradılış kitabının Çin dilindəki tərcümələri və Eliya Kolman Bricmanın "Amerika Birləşmiş Ştatlarının tarixi coğrafiyası" əsəri ilə tanışlığı onun xarici dünyaya maraq göstərməsinə səbəb olmuşdur.

Xaricə səfər etməyən istəyən Niicima 1864-cü ildə Hakodate limanına getmiş və gizlicə bir gəmiyə minmişdir. 1865-ci ilin iyulunda *"The Wild Rover"* gəmisinin göyərtəsində Bostona çatmışdır. Gəminin sahibi olan Alfey Hardı qatı xristian olmaqla yanaşı, Andover şəhərində yerləşən Filips Akademiyasının və Amherst Kollecinin qəyyum üzvü idi. O, Niicimanı bu iki instituta göndərməyə qərar vermişdir. Niicima 1866-cı ildə Andoverdə xristian kimi vəftiz olunmuş, 1870-ci ildə Amherts Kollecindən məzun olaraq Andover Teologiya Seminariyasına daxil olmuşdur. 1872-ci ildə Yaponiyanın ABŞ-dəki səfiri Mori Arinorinin təkidi ilə ABŞ və Avropaya göndərilmiş İvakura missiyasının tərcüməçisi olmuşdur. Niicima təhsil haqqında rəsmi hesabatlar yazdıqdan sonra dini təhsilini tamamlamaq üçün Andoverə qayıtmışdır.

## Yaponiyaya qayıdışı
1874-cü ilin oktyabrında Vermont ştatının Ratlend şəhərində baş tutmuş lazarçıların illik görüşündə Yaponiyada xristian məktəbinin yaradılması üçün müraciət etmiş və 5.000 dollar məbləğində vəsait əldə etmişdir. Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra xristian məktəbinin açılması üçün işlərə başlamışdır. Hökumət lideri Kido Takayoşi məktəbin Osakada açılması üçün icazə versə də, Osaka qubernatorunun etirazından sonra məktəbin Kioto şəhərində yaradılmasına qərar vermişdir. Qurduğu Doşişa İngilis Məktəbinin 1875–1890-cı illərdə müəllimi olmuşdur. Məktəb 1921-ci ildə Doşişa Universitetinə çevrilmişdir.

Niisima Yaponiyada qızlar məktəbi qurmuşdur. 1884-cü ildə Avropa və ABŞ-yə səfər etmiş, 1888-ci ildə universitet qurmağı planlaşdırdığını açıqlamışdır. Bu məqsədlə elmi məktəb açmışdır. 1889-cu ildə Amherst Kollecinin dərəcəsini əldə etmişdir. Kodo Ozaki, Tokio Yokoi, Danco Ebina, Soho Tokutomi, İso Abe kimi şəxslər onun tələbəsi olmuşdur. 1890-cı ildə ölmüş, Kiotonun şərqində yerləşən Nyakocidə dəfn olunmuşdur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Qamət Süleymanov

**Qamət Süleymanov** () — Bakıdakı Əbu Bəkr adına sünni məscidinin keçmiş imamı. 

## Bioqrafiya
Qamət Süleymanov 1970-ci il martın 31-də Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində anadan olub. 1998-2023-cü illərdə Bakıda Əbu Bəkr məscidinin imamı.

1998-ci ildən Qamət Süleymanov praktiki olaraq MDB ölkələrindən müsəlman dünyasının ən nüfuzlu İslam universitetlərindən biri olan Əl-Camiyyə Əl-İslamiyyəni (Mədinə İslam Universiteti (Səudiyyə Ərəbistanı)) bitirmiş və burada ali təhsil aldığı ilk şəxs olmuşdur. bakalavr dərəcəsi. Hadisologiya fakültəsində. 

Sovet ateizmi dövründə, dini biliklərdən və dini təcrübədən uzaq bir ailədə anadan olan Qamət Süleymanov özü hələ 1986-cı ildə Sovet İttifaqı dövründə Uca Allahın vəsiyyəti ilə beşqat namaz qılmağa başlamış və o vaxtdan ərəb dilini tam öyrənmək arzusunda olmuşdur. dili və islam dinini.Q.Süleymanov SSRİ-nin tərkibində hərbi xidmət keçdikdən, 1991-ci ildə oradan qayıdandan sonra, demək olar ki, Sovet İttifaqının dağılması ilə dərhal xaricdə İslamşünaslığa ilk dəfə Afrika-Ərəb Respublikası Sudanda qəbul olunub. Orada ərəb, İslam ideologiyası və İslam hüququnu daha ətraflı öyrənməyə başladı.

Lakin əvvəlcə o, Peyğəmbərin Mədinə şəhərində məşhur İslam Universitetində, eləcə də ikinci müsəlman hərəmi olan Məhəmməd Peyğəmbərin müqəddəs məscidində təhsil almağa daha da həvəsli idi. Ümidini itirmədən Mədinədəki bu beynəlxalq İslam Universitetinə sənəd verməkdə davam etdi və 1993-cü ildə Uca Allahın lütfü ilə orada təhsil almağa qəbul olundu. Beləliklə, Qamət Süleymanov MDB ölkələrinən Mədinə İslam Universitetini bitirən ilk sünni müsəlman təbliğatçılarından biri oldu.

Mədinədə olduğu müddətdə universitetdə oxumaqla yanaşı, ikinci əsas müsəlman ziyarətgahında - Məhəmməd Peyğəmbərin müqəddəs məscidində əlavə olaraq rəsmi dərslərdə iştirak etmək fürsətindən istifadə etdi.Belə ki, o, Məhəmməd Əman əl-Cami, Əli Nasir əl-Fəqihi, Əbdül-Muhsin əl-Abbad, Əbdül-Vəhhab ibn Əqil və Salih əl-Suheimi kimi böyük İslam alimləri və şeyxlərindən dərslərdə iştirak etmiş, onlardan dərs almışdır.

Bütün bunlarla paralel olaraq Qamət Süleymanov da imkanı daxilində bir çox başqa mötəbər İslam ilahiyyatçıları ilə görüşməyə, onlardan faydalı göstərişlər almağa çalışırdı.

## İstinadlar
Ailə planlaşdırılması

**Ailə planlaşdırılması** “fərdlərə, o cümlədən yetkinlik yaşına çatmayanlara uşaqların sayını sərbəst müəyyən etməyə və buna nail olmaq üçün lazımi vasitələri seçmək imkanı verən təhsil, hərtərəfli sağlamlıq və ya sosial fəaliyyət” kimi müəyyən edilir.

Ailə planlaşdırılması qadının uşaq sahibi olmaq istədiyi uşaqların sayını, o cümlədən uşaq sahibi olmamasını, həmçinin uşaq sahibi olmaq istədiyi yaşın nəzərə alınmasını əhatə edə bilər. Bu, ailə vəziyyəti, karyera, maliyyə vəziyyəti və uşaq sahibi olmaq və böyütmək qabiliyyətini dəyişdirə biləcək hər hansı amillər kimi xarici amillərdən təsirlənir. Seksual aktiv olduqda, ailə planlaması kontrasepsiya və digər doğuma nəzarət üsullarından istifadəni əhatə edə bilər.

Ailə planlaşdırılmasının digər aspektlərinə cinsi maarifləndirmə, cinsi yolla keçən xəstəliklərin qarşısının alınması və müalicəsi, məhsuldarlıqla bağlı məsləhət, sonsuzluğun müalicəsi daxildir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən müəyyən edilən ailə planlaşdırılması kontrasepsiya vasitələrinin təmin edilməsi üçün texnologiyaların, məlumatların və standartların işlənib hazırlanmasını və ötürülməsini nəzərdə tutur. Abort ailə planlaşdırılmasının tərkib hissəsi hesab edilmir baxmayaraq ki, kontrasepsiya və ailə planlaşdırılmasına çıxış aborta ehtiyacı azaldır.

Bu termin tez-tez "doğuşa nəzarət" ifadəsinin sinonimi kimi istifadə olunur, halbuki onun mənası bir qədər fərqlidir.

## Səmərəlilik
Müasir kontrasepsiya üsullarından istifadə ilə bağlı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Əhali Fondu (UNFPA) bildirir ki, “kontraseptivlər arzuolunmaz hamiləliyin qarşısını alır, abortları azaldır, hamiləlik və doğuşun ağırlaşmaları ilə bağlı ölüm və əlilliyi azaldır”. UNFPA bildirir ki, “əgər 2018-ci ildə qarşılanmamış kontrasepsiya ehtiyacı olan bütün qadınlar müasir üsullardan istifadə edə bilsəydilər, əlavə olaraq 30 milyon abort, 6 milyon uşaqsalma, 73,500 ana ölümü və 500,000 körpə ölümünün qarşısı alınardı".

Cütlüklərin uşaq sahibi olmaq istəmədiyi hallarda ailə planlaması proqramları çox faydalıdır. Miçiqan Universitetinin araşdırmasına görə, federal ailə planlaşdırılması proqramları yoxsul qadınlar arasında doğum nisbətini 29 faiz azaldıb.

### Kontrasepsiya
Doğuşa nəzarəti təmin etməklə yanaşı, kişi və qadın prezervativləri cinsi yolla keçən xəstəliklərdən (ZX) qoruyur. Prezervativlər tək başına və ya digər üsullara əlavə olaraq əlavə qorunma və ya ZX-lərin qarşısını almaq üçün istifadə edilə bilər. Cərrahi üsullar (tubalların bağlanması, vazektomiya ) ailələrini tamamlamış şəxslər üçün uzunmüddətli kontrasepsiya (ZX-lərdən qorunmur) təmin edir.

## İstinadlar
Kontrasepsiya

**Kontrasepsiya** (*contraceptio* - istisna etmək) — mexaniki (prezervativlər, servikal qapaqlar və s.), kimyəvi (məsələn, vaginal toplar, qramisidin pastası) və digər kontraseptivlər və üsullarla hamiləliyin qarşısının alınması.

Bəzi üsullar (xüsusilə də prezervativ) İİÇV və digər cinsi yolla keçən xəstəliklərə yoluxma ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Fransızlar XVIII əsrin ortalarında kontrasepsiyadan istifadə edərək doğum nisbətini məhdudlaşdırmağa başlamaqla, digər Avropa xalqlarından xeyli qabaqlamışdılar.

### Bioloji kontrasepsiya üsulları
Bir qadın konsepsiya üçün ən əlverişli dövrü müəyyənləşdirir və bu "təhlükəli günlər" adlanan günlərdə cinsi əlaqədən çəkinir və ya fertil günlərdə digər kontrasepsiya üsullarından, məsələn, prezervativdən istifadə edir.

## İstinadlar
Surroqat analıq

**Surroqat analıq** — başqa şəxs və ya şəxslər üçün uşağın qadın tərəfindən bətndə saxlanılması və doğulması. Çox vaxt embrionun formalaşması üçün genetik material (sperma və oositlər) uşağın valideynləri tərəfindən verilir. Bəzi hallarda surroqat ana eyni zamanda genetik ana da ola bilir. Surroqat analıq hamiləliyin və doğuşun arzuolunmaz olduğu və ya tibbi baxımdan mümkün olmadığı, hamiləlik riskinin nəzərdə tutulan ana üçün çox təhlükəli olduğu və ya tək kişi və ya kişi cütlüyün uşaq sahibi olmaq istədiyi zaman tətbiq edilir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, surroqat analıq köməkçi reproduktiv texnologiya kimi təsnif edilir. Bəzi ölkələrdə surroqat analıq qanunsuzdur və insan alverinin bir növü hesab olunur.

Surroqat ana ilk dəfə 1986-cı ildə ABŞ-da genetik olaraq övladı olmayan uşağı dünyaya gətirib.

## İstinadlar
Cinsi təhsil

**Cinsi təhsil** — insan seksuallığı ilə bağlı məsələlər, o cümlədən cinsi partnyorla emosional münasibətlər və məsuliyyətlər, reproduktiv sistem, cinsi fəaliyyət, cinsi çoxalma, razılıq yaşı, reproduktiv və cinsi sağlamlıq, reproduktiv hüquqlar, kontrasepsiya və təhlükəsiz seks haqqında təhsildir.

## Tarixi
1936-cı ildə Vilhelm Rayx qeyd etdi ki, dövrünün cinsi təhsili aldatma vasitəsi kimi çıxış edərək, biologiyaya diqqət yetirir, lakin cinsi oyanışı gizlədir - cinsi yetkin fərdin ən çox maraqlandığı budur. Rayx əlavə etdi ki, belə bir vurğu onun fundamental fizioloji prinsip hesab etdiyi şeyi gizlədir: bütün qorxular və çətinliklər təmin edilməmiş cinsi impulslardan yaranır.

## Mənbələr
Onu əldə etməyin adi yolları qeyri-rəsmi və formaldır.

* Qeyri-rəsmi olaraq məlumatı valideynlər, baxıcılar, dostlar, dini qruplar, media və ictimai səhiyyə kampaniyaları ilə danışmaqdan əldə etmək olar. Qeyri-rəsmi məlumatı həvəsləndirici nəşrlərin müəlliflərindən, cinsi məsləhətləri ehtiva edən jurnal sütunlarından və ya cinsi maarifləndirici internet saytları vasitəsilə əldə etmək mümkündür.
* Formal seksual təhsil məktəblər və tibb işçiləri tərəfindən təklif olunur. Bəzən orta və yuxarı orta məktəblərdə kurrikulumun bir hissəsi kimi tam kurs kimi tədris olunur. Digər hallarda, bu, daha geniş biologiya, sağlamlıq, ev təsərrüfatı və ya bədən tərbiyəsi kursunun yalnız bir bölməsidir.
## İstinadlar
Galeopsis cannabina

*  — Galeopsis speciosa bitki növünün sinonimi.
*  — Galeopsis segetum bitki növünün sinonimi.
Maebara İssey

– Yaponiya samurayı və aktivisti. **Hikotaro** və ya **Haçicuro** adları ilə də tanınmışdır. 1876-cı ildə baş vermiş Haqi üsyanına rəhbərlik etmişdir.

## Həyatı
Maebara İssey 1834-cü ildə Çoşu hanında aşağı rütbəli samuray ailəsində doğulmuşdur. Şoqunluğa qarşı olan aktivist və intellektual Yoşida Şoinin özəl məktəbinə qatılmışdır. Maebara 1860-cı ildən etibarən şoqunluğa qarşı təşkil olunmuş fəaliyyətlərə qatılmağa başlamışdır. 1864-cü ildə Çoşu hanında baş vermiş üsyana qatılmış, 1868-ci ildə Meyci islahatının baş verməsində rol oynamışdır. Əvvəlcə Eçiqo əyalətinin qubernatoru, daha sonra kabinet müşaviri təyin olunmuşdur. Bir müddət müharibə naziri vəzifəsini tutsa da, 1870-ci ildə xəstəliyinə görə bu vəzifədən istefa vermişdir.

Maebara 1874-cü ildə Eto Şinpey tərəfindən qaldırımış Saqa üsyanını yatırmışdır. Lakin o, hökumətin bir sıra siyasətindən narazı qalmışdır. O, Meyci hökumətindən ayrıldıqdan sonra Çoşuya qayıtmış və hökumətin samuraylarla bağlı apardığı islahatlardan narazı qalmış, samurayların malik olduqları imtiyazların ləğv olunmasına etiraz etmişdir. Maebara 1876-cı ilin oktyabrında Çoşu hanından olan keçmiş samurayları bir araya gətirərək Haqi üsyanını başlatmışdır. Lakin üsyan hökumət qüvvələri tərəfindən yatırılmışdır. Maebara yaxalanmış, həbs olunmuş və həmin il edam olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Kotobank-da
Evrition (arqonavt)

**Evrition** () — qədim yunan mifologiyasındakı personaj, arqonavt.

Bir versiyaya görə, Evrition İr və Demonassanın oğlu idi, onların nəsli Lokrida Opuntundan gəlirdi.

## İstinadlar
Pirifoy

**Pirifoy**, həmçinin **Piritoy**, **Perifoy** (; ) — qədim yunan mifologiyasında personaj, lapif tayfasının nümayəndəsi, Fessaliya çarı, İksionun oğlu. Başqa bir versiyaya görə, Zevsin oğludur. Onun hakimiyyəti dövründə  lapiflərlə kentavrlar arasında münaqişə başlamışdır. Pirifoy Afina padşahı Teseyin ən yaxın dostu olmuş, onunla Amazonlara qarşı yürüşdə, Etoliyada Kalidon qabanının ovunda, Yelenanın qaçırılmasında və bəzi mənbələrə görə, arqonavtlarla Kolxidaya qədər səyahətdə iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Kentavrlarla lapiflərin döyüşü

**Kentavrlarla lapiflərin döyüşü** və ya **kentavromaxiya** —  qədim yunan mifologiyasında Pirifeyin həyat yoldaşının öz toyunda qaçırılma cəhdi nəticəsində baş vermiş döyüş. Burada Pirifeyin dostu Tesey də iştirak etmişdir. Döyüş, əksər mənbələrə görə, lapiflərin qalib gəldiyi böyük bir müharibənin başlanğıcı idi. Kentavromaxiya qədim ədəbiyyatın bir sıra əsərləri, eləcə də antik və müasir dövr təsviri sənəti üçün süjet materialı mənbəyinə çevrilmişdir.

## İstinadlar
Aktor (Mirmidonun oğlu)

**Aktor** (  ) — yunan mifologiyasında, Ftiotida padşahı, Mirmidon və Pisidikanın oğlu. Peley ögey qardaşı Fokun öldürülməsindən sonra aktyorun məhkəməsinə sığınıb. Aktorun övladlığa götürdüyü oğlu Evrition Peley üçün təmizlənmə mərasimi keçirmiş və sonra ona qızı Antiqonanı həyat yoldaşı olaraq vermişdir.

## İstinadlar
Ftiotida

**Ftiotida** (  ) — Yunanıstanın 51 nomundan biri, 2011-ci ildən Yunanıstanın 74 periferik bölməsindən biri, Fessaliyada tarixi rayon. İnzibati mərkəzi Lamiya şəhəridir. 2011-ci il siyahıyaalınmasına görə, əhalisi  nəfərdir.

## İstinadlar
Mirmidon

**Mirmidon** () — qədim yunan mifologiyasında mirmidonlular tayfasının eponimi olan personaj, Zevs və Evrimedusanın oğlu. Zevs onu qarışqa şəklində hamilə buraxmışdır.

## İstinadlar
Fok (Eakın oğlu)

**Fok** (  ) — yunan mifologiyasında Eak və nereida Psamafayanın oğlu. Telamon və Peley onun cəsədini gizlətmiş, lakin həqiqət tezliklə üzə çıxmış və Eak oğullarını Egina adasından qovmuşdur. Egina üzərində Eakion yaxınlığındakı Fokun məzarı vardır.

## İstinadlar
 .
Antiqona (Peleyin yoldaşı)

**Antiqona** (  ) —  qədim yunan mifologiyasında personaj. Fessaliya Ftiotida padşahı Evrition onu Peleyə həyat yoldaşı kimi verilmiş və o, eyni zamanda padşahlığın üçüncü hissəsini almışdır. Kalidon ovu zamanı Peley təsadüfən Evritionu qətlə yetirmiş və Fessaliyadan qaçmağa məcbur olmuşdur. İolk padşahı Akast Peleyi qətlin çirkabından təmizləmişdir. Sonuncunun həyat yoldaşı Astidamiya Peleyə ehtirasla alovlanmış və rədd edilərək onu zorla ona təcavüz etməkdə günahlandırmışdır. Antiqona ümidsizlikdən özünü asmışdır. Peley daha sonra İolku fəth etmiş, Akastı və onun həyat yoldaşını edam etməklə qisas almışdır.

## İstinadlar
Orseida

**Orseida** (  ) - qədim yunan mifologiyasında,  Fessaliya regionunda yerləşən şəlalədən nayada, Tanrı Okeanın qızı və Ellin padşahının yoldaşı. O, Dor, Ksuf və Eolun anası olmuşdur.

## İstinadlar
Eol (Ellinin oğlu)

**Eol** (  ) —  qədim yunan mifologiyasında personaj. Apollodorun yazdığına görə, Hesiodun poemasında Eol Ellin və nimfa Orseidanın övladı, Dor və Ksufun qardaşıdır.

## İstinadlar
Efalid

**Efalid** (  ) — qədim yunan mifologiyasında personaj, Hermes və Evpolemeyin oğlu. Fessaliyada Amfrisos çayının axınları boyunca anadan olmuş və Apole  və ya Larissa şəhərində yaşamışdır.

Ölümdən sonra o, Aid yaddaşını saxlayan bir neçə nəfərdən biri olmuşdur. Həmçinin, onun ruhu yeraltı və yer üzündə növbə ilə yaşamaq fürsəti əldə etmişdir.

## İstinadlar
Mirmidonlular

**Mirmidonlular** () — əfsanəyə görə, Fessaliyada Zevs və Evdimedusanın oğlu Mirmidonun nəslindən olan mifik axey tayfası. Mirmidonluların rəhbəri Axill olmuşdur.

Digər miflərə görə, Axillin babası Eak Heranın göndərdiyi vəba zamanı bütün xalqını itirmişdi, lakin onun xahişi ilə atası Zevs qarışqaları insanlara çevirmiş və buna görə də yeni insanlar "mirmidonlular" adlandırılmağa başlanmışdır.

## İstinadlar
Pisidika

**Pisidika** () — qədim yunan mifologiyasında personaj, Eol və Enaretanın qızı. O, Mirmidonla evlənmişdir. Antifa və Aktorun anasıdır.

## İstinadlar
Amvrak

**Amvrak** () — qədim yunan mifologiyasında fesprotiyalıların əcdadı Fesprotun oğlu. Ambrax öz adını qədim Amvrakiya, o da öz növbəsində Amvrakikos körfəzinə vermişdir. Qədim dövrlərdə Amvrak bu şəhərdə mövcud olan Afrodita ilahəsinin məbədinin, eləcə də Eneyə həsr olunmuş Heronun banisi hesab olunurdu.

## İstinadlar
İr (Aktorun oğlu)

**İr** (  ) — qədim yunan mifologiyasında personaj, Aktorun oğlu, Demonassanın həyat yoldaşı. Övladı Evrition və (versiyaya görə) Evridamant olmuşdur.

## İstinadlar
Dalamazkimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aktor (Deionun oğlu)

**Aktor** (  ) — qədim yunan mifologiyasında personaj. O, Deion və Diomedin oğlu, Menetinin atası, Patroklun babasıdır.

## İstinadlar
Maçi-yakunin

– Edo dövründə Yaponiyada çonin sinfindən olan şəhər və qəsəbə rəsmilərinə verilən titul.

## Tarixi
Edo dövründə Yaponiya şəhərləri və qəsəbələr birbaşa şoqunluğun nəzarətində olan maçi-buqyo adlı rəsmilər tərəfindən idarə olunurdu. Maçi-buqyoların şəhəri idarə etmək üçün heyəti olsa da, bu heyət xeyli kiçik olduğu üçün şəhər və ya qəsəbə administrasiyasında maçi-yakuninlərin əməkdaşlığından istifadə olunurdu.

Maçi-yakuninlərin titulları, mükafatlandırılması, seçilməsi (bəzən irsən, bəzən seçki ilə) və spesifik funksiyaları şəhərdən şəhərə dəyişirdi. Lakin kiçik funksioner olmaları, hakimlər ilə əhali arasında vasitəçi rolu oynamaları ümumi səciyyə daşıyırdı. Edo şəhərində maçi-yaşiki məsələləri nanuşi (rayon ağsaqqalları), tsuki-qyoci (aylıq nümayəndələr) və yanuşi (ev başçıları) adı rəsmilər tərəfindən tənzimlənirdi. Bu iyerarxiya sayəsində Edonun maçi-buqyoları şəhərdəki məsələləri təşkil edə bilirdilər: mühafizə və yanğınsöndürmə dəstələri təşkil etmək, hökumət bildirişlərini çatdırmaq, mübahisələri həll etmək, çətinlikləri aradan qaldırmaq, qoyokin (xərac) toplamaq.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Kotobank-da
Leonurus campestris

*  — Leonurus cardiaca bitki növünün sinonimi.
*  — Leonurus glaucescens bitki növünün sinonimi.
Top Eleven Football Manager

***Top Eleven*** — 2010-cu ilin may ayında Nordeus şirkəti tərəfindən hazırlanmış futbol meneceri simulyasiyasıdır və həm Google Play Store, həm də App Store -da mövcuddur.

## Ümumi baxış
Oyunu Facebookda da oynanmaq imkanı var. Bu isə, oyunçulara şəbəkədəki dostlarına qarşı oynamaq imkanı verir. Oyun, sosial media mühitində futbol idarəçiliyi oyunlarının çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün hazırlanmışdır. Top eleven, milyonlarla futbol azarkeşini cəlb etməyi bacaran və onlara sosial funksiyalara giriş imkanı verən Sports Interactive-nin Futbol Meneceri və EA-nın Premyer Menecer kimi oyun konsepsiyaları və oyun tərzləri üzərində qurulmuşdur. Top Eleven masaüstü proqramların görünüşünü və oynama hissini Facebook-a köçürməyi bacarmışdır.

2011-ci ilin noyabr ayından Top Eleven mobil cihazlar, Android  və iOS istifadəçiləri üçün əlçatandır.  Top Eleven Facebook-da istifadəyə verildikdən iki il sonra isə, Rusiyanın ən böyük sosial şəbəkələrindən biri olan Odnoklassniki-də istifadəyə verilmişdir.  Facebook-un statistikasına görə oyunun, 2014-cü ildə aylıq 15 milyondan çox istifadəçi olmuşdur.

2013-cü ildə Nordeus Joze Mourinyonu rəsmi "oyunun siması" kimi təqdim etmişdir. O vaxtdan bəri oyunçular oyunda Mourinyoya meydan oxuya və ondan bəzi məsləhətlər ala bilərlər. 16 may 2017-ci ildə Stoke Siti Top Eleven-in 2017-18 Premyer Liqa mövsümündən etibarən klubun qol sponsoru olacağını elan etmişdir.   

İnsanların pulsuz yükləyə və oynaya biləcəyi mobil oyun olduğundan, Nordeus reklamlardan da yararlanmışdır. İstifadəçilərin reklamları izləmək və ya izləməmək kimi seçimi vardır və izlədikləri üçün mükafatlandırılırlar. 

## İstinadlar

## Xarici bağlantılar

* Nordeusun rəsmi saytı
* Top Eleven rəsmi saytı
Luis Liki

**Luis Seymur Bazett Liki** (; ) — britaniya əsilli Keniya antropoloq və arxeoloqu. Onun fəaliyyəti Afrikada insan təkamülünün öyrənilməsində böyük dəyərə malikdir. Şərqi Afrikada mühüm paleoantropoloji kəşflər etmişdir (prezincantrop, zincantrop). O, həmçinin Afrikada tədqiqatların davam etdirilməsi və vəhşi təbiətin qorunması üçün təşkilatların yaradılmasında mühüm rol oynamışdır. Paleoantropoloji tədqiqat ənənələrinin yaradılmasının əsas təşəbbüskarı kimi o, sonrakı nəsilləri, xüsusən də öz ailəsi daxilində öz işini davam etdirməyə sövq edə bildi, onların çoxu həm də məşhur alimlər oldu. Çarlz Darvinin təkamül inkişaf nəzəriyyəsini tam dəstəkləmiş və insanın Afrikada meydana gəlməsi ilə bağlı Darvin hipotezlərinin təsdiqini tapmışdır. Eyni zamanda Liki dindar xristian olmuşdur.

## Paleoantropoloji tədqiqatlar
XX əsrin 30-cu illərindən etibarən Luis Liki həyat yoldaşı Meri Liki ilə birlikdə Olduvay dərəsi ərazisində pleystosen kontinental çöküntülərini tədqiq etməyə başlayır.

Olduvay dərəsi bir çox minilliklər ərzində çay çöküntüləri, vulkanik kül və digər çöküntülərlə dolu olan qədim vadinin yatağına 90 m-ə qədər girən kanyondur. Bu dərənin divarları içərisində tədqiqatçılar müxtəlif geoloji dövrlərə aid beş təbəqə müəyyən ediblər. Bu beş üfüq vulkanik tuf təbəqələri ilə səpələnmişdi ki, bu da bu təbəqələrin içərisində olan tapıntıların tarixini etibarlı şəkildə müəyyən etməyə imkan verdi.

30 ildən çox davam edən qazıntılar nəticəsində çoxlu primitiv daş əmək alətlər tapıldı, cütlük dərənin geologiyasını və stratiqrafiyasını mükəmməl öyrəndilər, lakin yalnız 1959-cu ildə nəhayət ki, ilk hominid qalıqlarına rast gəldilər. Bu, müasir insanın əcdadlarından birinin kəllə sümüyü idi, Liki əvvəlcə onu zincantrop adlandırdı. Düzdür, daha hərtərəfli araşdırmadan sonra məlum oldu ki, bu, avstrolopiteklər cinsinin başqa bir qoludur və zincantropun adı dəyişdirilərək *Australopithecus beuysian* adlandırılıb. Kalium-arqon üsulu onun yaşını təyin etməyə imkan verdi: 1,8-1,6 milyon il.

1962-ci ildə Liki Olduvay dərəsində artıq avstralopitek olmayan (beyin həcmi təqribən 642 sm3), lakin açıq-aydın *Homo* cinsinə aid olan dörd fərdin kəllə qalıqlarını tapdı. Onlara Bacarıqlı insan (*Homo habilis*) adı verildi. Daha sonra, yaşı 500 min ildən 1,8 milyon ilə qədər olan digər hominid qalıqları tapıldı.

1935-1952-ci illər arasında Liki Viktoriya gölünün sahillərində ibtidai antropoidlərin qalıqları da daxil olmaqla Miosen fosillərini kəşf etdi.

İnsanabənzər meymunların davranış xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinin paleoantropologiya və insan təkamülünün bir çox sualına cavab verə biləcəyini başa düşən Luis Liki primat etologiyasının inkişafına çox diqqət yetirdi. Onun səyləri sayəsində böyük meymunların təbiətdəki həyatı ilə bağlı uzun illər unikal müşahidələr aparılmışdır. Tanzaniyadakı şimpanzelərin həyatını Ceyn Morris Qudoll, Konqo Demokratik Respublikası, Ruanda və Uqanda sərhədindəki dağ qorillaları - Dian Fossi, Borneo - Birute Qaldikasdakı oranqutanlar araşdırıb.

## İstinadlar
Cəmil Nəcəfov

**Cəmil Nəcəf oğlu Nəcəfov** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Sülhməramlı Qüvvələrinin baş leytenantı; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Cəmil Nəcəf oğlu Nəcəfov 1993-cü il, iyunun 24-də Sumqayıt şəhərində anadan olub.

Binəqədi rayonu Sovet İttifaqı Qəhrəmanı H. Hüseynov adına 83 nömrəli məktəb-liseydə təhsil alıb. 2011-ci ildə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydən məzun olub. 2011-2015-ci illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil alıb. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənovun 26 iyun 2015-ci il tarixli əmri ilə "leytenant", Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi, general-polkovnik Nəcməddin Sadıqovun 26 iyun 2018-ci il tarixli əmri ilə "baş leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 5 il ərzində motoatıcı taqım komandiri, sülhməramlı qüvvələr taborunun sülhməramlı taqımının komandiri vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmri ilə "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı" yubiley medalı ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Oktyabrın 10-da Cəbrayıl rayonu ərazisində xidməti vəzifəsinin icrası zamanı şəhid olub. Binəqədi Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Subay idi.

## İstinadlar
Kodikologiya

**Kodikologiya** (, *codicis*, "kitab" +  - “söz, elm”) — köməkçi tarix elmi olub, predmetini əlyazma kitabların öyrənilməsi təşkil edir. "Kodeks" sözü (, arxaik. *kaudex* ) ilkin olaraq bir tir, taxta blok və ya lövhə deməkdir, çünki antik dövrdə ilk qeydlər mumlu lövhələr üzərində yazılmışdır.

Kodikologiya sahəsində müasir mütəxəssis tək əlyazma kitabının və ya onların tarixən qurulmuş komplekslərinin mənşəyini öyrənir, kitab əlyazmalarının hazırlanma şəraitini, onların daxili və xarici formasını, yazı texnikasını, habelə onun xarakterik xüsusiyyətlərini öyrənir.

Kodikologiyanın əsas prinsipləri hələ 1739-cu ildə fransız filoloqu rahib Monfokon tərəfindən "Kitabxanalar kitabxanası" (əsasən yunan əlyazmalarının materialları əsasında) əsərində tərtib edilsə də, o, yalnız iki əsr sonra xüsusi bir tarixi intizam kimi meydana çıxdı. “Kodikologiya” termini 1949-cu ildə Fransız Bizans alimi Alfons Den  tərəfindən təklif edilmişdir. Onun yaşlı müasiri Şarl Samaran  kodikoqrafiya" terminindən istifadə etməyə üstünlük verdi. Məşhur belçikalı tədqiqatçı Fransua Maze kodikologiyanı “kitab arxeologiyası” (*Archelogia dei libri*) adlandırmışdır.

## İstinadlar
Sfragistika

**Sfragistika** ( “möhür”) və ya **sigilloqrafiya** (  “möhür”) — möhürləri (matrisləri) və onların müxtəlif materiallardakı təəssüratlarını öyrənən köməkçi tarix elmi.

## Elmin formalaşması
Əvvəlcə sənədlərin həqiqiliyinin müəyyən edilməsi ilə məşğul olan diplomatikanın bir hissəsi kimi hazırlanmışdır. Yaxın Şərqdə kütləvi arxeoloji tədqiqatların başlaması və əhəmiyyətli miqdarda arxeoloji materialın - həm də möhürlərin (Mesopotamiya sivilizasiyalarının və Misirin silindr möhürləri, qədim qalxan möhürləri, Bizans və Avropa orta əsrlərinin asma metal möhürləri) meydana çıxması ilə, və keramika üzərində izlər (mixi arxivlərdən gil lövhələr, qablar üzərindəki izlər və s.) - sfragistika arxeoloji mədəniyyətin, dövlətin və ya sivilizasiyanın möhürlərinin cəminin təsnifatı ilə məşğul olan tarix elminin sahəsi kimi inkişaf etməyə başladı xronologiya və tipləşdirmə, habelə dövlətdaxili, dövlətlərarası və şəxsi münasibətlərin sfragistik materialda əks olunması.

Sfragistik materiallar epiqrafik, onomastik və heraldik məlumatların mühüm mənbəyidir.

## Ədəbiyyat

* *Иванов П.* Сборник снимков с древних печатей, приложенных к грамотам и другим юридическим актам, хранящимся в Московском архиве Министерства юстиции, составленный директором Архива П. Ивановым.&nbsp;— Москва : тип. С. Селивановского, 1858.&nbsp;— [2], IV, 43 с.
* 
* *Schumberger G.* Sigillographie de l’Empire byzantin.&nbsp;— Paris: E. Leroux, 1884.&nbsp;— vii, 748 p.
* *Лихачёв Н.* …Из лекций по сфрагистике : Перепеч. с изд. 1899&nbsp;г. с разреш. авт., но без испр.&nbsp;— Санкт-Петербург : изд. слушателей Ин-та, 1905—1906.&nbsp;— 39 с.
* *Лихачёв Н.* …«Древнейшая сфрагистика»: Из лекций по дипломатике, чит. в Имп. археол. ин-те за 1904-5 уч. г.&nbsp;— Санкт-Петербург : изд. слушателей Ин-та, 1906.&nbsp;— 53 с.
* *Лихачёв Н.* Материалы для истории византийской и русской сфрагистики.&nbsp;— Ленинград : Изд-во Акад. Наук СССР, 1928.&nbsp;— 1 т.&nbsp;— (Труды Музея палеографии/ Академия наук С.С.С.Р.; 1).&nbsp;— Вып. 1.&nbsp;— 1928.&nbsp;— 175 с.
* *Каменцева Е.* Печати учреждений XVIII&nbsp;века из собрания Государственного исторического музея // Археографический ежегодник.&nbsp;— 1962.&nbsp;— , 1963.&nbsp;— С. 279—288.
* *Каменцева Е., Устюгов Н.* Русская сфрагистика и геральдика: Учеб. пособие.&nbsp;— 2-е изд., доп.&nbsp;— Москва : Высшая школа, 1974.&nbsp;— 263 с.
* *Laurent V.* Le corpus des sceaux de l’Empire Byzantin.&nbsp;— T. 5, [v. 1-2].&nbsp;— , 1963—1965.