open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Saracişvilinin evi

**David Qabaşvilinin evi** () və ya **Gürcüstan Yazıçılar Birliyinin binası** – Tbilisi şəhərinin Sololaki rayonunda, Maçabeli küçəsi 13 ünvanında yerləşən malikanə tipli yaşayış binasıdır. Hazırda binada Gürcüstan Yazıçılar Birliyi yerləşir.

## Tarixi

Bina, 1905-ci ildə xeyriyyəçi David Saracişvilinin (1848-1911) sifarişi ilə inşa edilmişdir. Binanın layihəsi berlinli memar Karl Zaar tərəfindən hazırlanmışdır. İnşaat işləri üçün seçilən yerdə daha əvvəl Saracişvilinin atasının evi olmuşdur. Tikinti 1903-1905-ci illərdə Aleksandr Ozorov və Korneli Tatsevin rəhbərliyi altında aparılmışdır. 1905-ci ilin mayında – Devid və Yekaterina Porakişvililərin gümüş toyuna kimi bina təhvil verilmişdir.

Binanın memarlıq stili barokko və müasir memarlıq tərzlərinin qarışığından formalaşdırılmışdır. Malikanənin ineryerləri İlya Mamaçaşvili tərəfindən işlənmişdir.

Evdə tez-tez yığıncaqlar, rəssamların görüşləri, müzakirələr, sərgilər və konsertlər təşkil olunurdu.

1911-ci ildə Saracişvilinin ölümündən sonra ev  yerli özünüidarə orqanına hədiyyə edilmiş, lakin əsas şərt kimi evdə bədii qalereya və ya incəsənət muzeyinin yaradılması göstərilmişdir.

1912-ci ildə ev Akakiy Xoştariya tərəfindən alınmışdır. Məhz onun ev sahibi olduğu dövrdə bu imarətdə Rusiya imperatoru II Nikolay qonaq kimi qəbul edilmişdir.

Gürcüstanda SSRİ hakimiyyətinin qurulmasından sonra 1921-ci ildə Xoştariya Gürcüstanı tərk etmiş, ev isə Gürcüstan İnqlab Komitəsinə daxil olan rəssam və yazıçıların istifadəsinə verilmişdir. Binada Yazıçılar Birliyinin fəaliyyətə başlamasından sonra müxtəlif vaxtlarda burada Qorki, Yesenin, Mayakovski, Bulqakov, Tabidze, Qabaşvili, K. Qamsaxurdiya və başqaları olmuş, evin otaqlarından birində isə Osip Mandelştam yaşamışdır.

22 iyul 1937-ci ildə yazıçı Paolo Yaşvili bu binada özünü güllələmişdir. Yazıçı Tisian Tabidze tərəfindən hədiyyə olunmuş (Tabidze əvvəlcə həmin tapançanı Yeseninə hədiyyə etmək istəsə də, sonradan fikrini dəyişmişdi) tapançanı istifadə etmişdir.

Ev dövrümüzə ilkin formasını qoruyaraq, o cümlədən rəsmlərlə bəzədilmiş tavanları, çilçıraqları, böyük kamini və unikal bağı ilə birlikdə çatmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Артём Синцов* Грузия пешком. Самые интересные прогулки по Грузии. Москва: Издательство «Эксмо», 2018. 256 с. ISBN 978-5-04-090136-4
## Xarici keçidlər
* Старый Тбилиси: Дом Писателей, Грузия, 02.02.2015
Leyton Haus (Formula-1 komandası)

**Leyton Haus** () – Yaponiya komandası, 1990-1991-ci illərdə Formula 1-də iştirak etmişdir.

## Tarixi
Leyton Haus daşınmaz əmlakın tikintisi və satışı ilə məşğul olub, restoran, maqazin, idman mərkəzlərinin sahibi idi. Şirkətə yaponiyalı Akira Akaqi rəhbərlik edirdi. 1986-cı il Formula 3000 yarış iştirakçısı olan komandalardan birinə dəstək oldu. March komandasında iştirak  edən İvan Kapelli çempionluq titulu əldə etdi. Nəticə müsbət oldu və Akaqi komandanın Formula 1 yarışında iştirakı üçün komandaya müəyyən məbləğ ödədi.

İlk mövsümdə komandanı yalnız Kapelli təmsil edirdi. O Qran Pri Monakoda yalnız bir xal əldə etdi. Daha sonra komandaya Maurisio Qugelmin dəvət olundu. 1988-ci ildə iki sürücü "Formula-1" Konstruktorlar Kubokunda 6-cı yeri tutdu.

Növbəti ildə Qugelmin Rioda üçüncü yer ilə başladı. Lakin sonralar nəticə aşağı düşdü. Judd mühərriklərinin aşağı keyfiyyəti, 1979-cu il March komandasının yalnız bir dəfə finiş xəttini keçməsi ilə nəticələndi. Komandaya xərclənən yüksək miqdarda məbləğdən sonra bu nəticələr Akira Akaqini qane etmədi.

İvan Kapelli və Maurisio Qugelmin artıq March komandası yox, Leyton House Racing adı altında yarışlara çıxırdı. 1990-cı ildə Adrian Newey-in Uilyamsa getməsi komanda üçün böyük bir itki oldu. Onu Qustav Branner əvəz etdi. Beləliklə, ardıcıl olaraq bir neçə nəfər də komandanı tərk etdi. Bu komandanın oyununa mənfi təsir etdi. Leyton Haus Konstruktorlar kubokunda yalnız 7-ci yeri qazandı. Mühərriklə bağlı problemlərə görə Judd şirkəti Ilmor ilə əvəz edildi. Lakin bu problemlər davam etdi. Mövsümboyu komanda yalnız Macarıstanda 1 xal qazandı.

Maliyyə problemlərində adı çəkilən Akaqi həbs olundu. Qrup yenidən March adı altında fəaliyyət göstərdi. 1992-ci ildə komanda ən yaxşı nəticə olaraq 4-cü yeri tutdu. 

## Xarici keçidlər
* Leyton Haus

## Həmçinin bax
Balatonətrafı Milli Parkı

**Balatonətrafı Milli Parkı** () — Macarıstanın cənub-qərbində yerləşən milli park. Eyniadlı yüksəklikdə yerləşən milli park  Mərkəzi Transdanubiyanın Zala və Vesprem medyelərini əhatə edir. Milli parkın sahəsi — 570&nbsp;km²-dir. Park 1997-ci ildə yaradılmışdır.

Milli park Balaton gölündən şimalda yerləşir. Parkın yerləşdiyi Bakon dağları göl boyu, Balatonfyureddən Kestheyaya qədər ensiz zolaq formasında uzanır. Parkın eni 1&nbsp;km-lə 15&nbsp;km arasında dəyişir. Park ərazisinin ən görməli məkanları bunlardı: Tihan yarımadası, Tapolsı mağarası, Tapolsa və Kali çayları hövzəsi, Cənubi Bakonya dağları və Zala çayının mənsəbi və Kiçik Balatondur.

Park ərazisi dağlıqdır, landşaftı isə vulkanik mənşəlidir. Burada çoxlu sönmüş vulkana, qədim qeyzerlərin kraterlərinə, lava axınlarına və onlarıdan meydana gəlmiş qəribə relyef formalarına rast gəlmək mümkündür. Milli parkın ərazisində ən böyük bazalt çıxıntısı Sent-Derd dağındadır. Bu dağda, Tapolsa şəhərinin yaxınlığında mağarada yerləşən gölə giriş mövcuddur. Bu girişi 1903-cü ildə aşkar etmişlər.

Parkda çoxlu nadır bitkilərə rast gəlinir. Onların iyirmi növü qorunur, doqquz növə isə gücləndirilmiş qoruma tətbiq edilib. Balatonətrafı Milli Park həm də nadir quşların və heyvanların məkanıdır. Tihan yarımadasında yerləşən daxili göllər köçəri quşların mövsümi köç etmələrində böyük rol oynayır.

Şaşdi qoruq çəmənliyi Macarıstanda yeganə bölgə hesab olunur ki, orada relikt halında buzlaşma dövrünə məxsus bitki — *Primula farinosa* yetişir.

Balatonətrafı Milli Parkı altı zonaya bölünür: Tihan yarımadası, Peçeli çayı hövzəsi, Kali çayı hövzəsi, Topolsa hövzəsi, Kesthey dağları, Kiş-Balaton.

## Xarici keçidlər

* О парке на сайте hungary-ru

## İstinadlar
Havay (dairə)

**Havay rayonu** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Havay ştatında yer alan bir rayondur. Dairənin əhalisi 2010-cu il hesablamasına görə 185,079 nəfərdir. Rayonun mərkəzi Hilo şəhəridir. Havay dairəsinin meri vəzifəsinin 2016-cı ildən bəri bu vəzifəyə gələn Harri Kimdir. Qanunvericilik orqanı doqquz nəfərdən ibarət Havay Dairə Şurasına məxsusdur.

## Coğrafiyası
ABŞ əhalinin siyahıyaalınması bürosuna əsasən dairənin ümumi sahəsi 13,174 km²-dir ki:

* 10 433&nbsp;km² — quru sahəsi
* 2742&nbsp;km² (6,66 %) — su sahəsi əhatə edir.

## Dairənin quruluşu
Dairə ştatın ərazisinin 62,7%-ni tutur və bu ABŞ-daki ən böyük göstəricilərdən biridir.

## İstinadlar
Likvidator

* Likvidator (film, 1965)
* Likvidator (film, 2017)
* Likvidator (roman)
* Likvidator (hüquq)
* Çernobıl likvidatorları
Monliyon

**Monliyon** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Sen-Le-la-Fore. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 18 km şimalda, Serji belediyyənin 17 km şərqdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2003 text:2003
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:209
  bar:1806 from:0 till:245
  bar:1821 from:0 till:283
  bar:1831 from:0 till:299
  bar:1841 from:0 till:380
  bar:1851 from:0 till:419
  bar:1861 from:0 till:609
  bar:1872 from:0 till:652
  bar:1881 from:0 till:726
  bar:1891 from:0 till:803
  bar:1901 from:0 till:883
  bar:1911 from:0 till:860
  bar:1921 from:0 till:874
  bar:1931 from:0 till:1157
  bar:1946 from:0 till:1064
  bar:1954 from:0 till:1398
  bar:1968 from:0 till:1759
  bar:1982 from:0 till:2205
  bar:1990 from:0 till:2505
  bar:1999 from:0 till:2427
  bar:2003 from:0 till:2553

## İstinadlar
Ən böyük Şaban

**Ən Böyük Şaban** — 1983-cü ildə istehsal olunmuş türk komediya filmi. Çarli Çaplinin Böyük şəhərin işıqları adlı filmindən götürülmüşdür. Başrolda Kamal Sunal, Nilgün Bubikoğlu, Kamran Usluer və Reha Yurdakul oynamakdadır. Rejissor Kartal Tibetdir.

## Məzmun
Şaban məmləkəti İstanbul əmisinin oğlunu çağırması ilə başlayır. Avtobusdan çıxarkən bir tokat olacaq. Bir oyanışçı Şaban cibində 140 min lirə görür və Şaban'a Boğaziçi Körpüsü özü olduğunu söyləyir, sonra Şaban'ı Boğaziçi körpüsünü satır və pulunu alır. Şaban pulsuz qalır. Sonra Şaban özünü asmaq istəyən başqa bir adam görür və onu xilas edir. O vaxtdan sonra can ciyər dost olur; ancaq xilas edən bir adamla problem var, Faiq Bəy. Bu sərxoş adam ayılanda heç bir şey xatırlamır və Şaban ilə həmişə sərxoş olanda dost olur. O ayıq olduğunda heç bir şeyi xatırlamır. Ayrıca sərxoş ikən özünü xilas elədiyi üçün Şaban'ı evinə də gətirmişdir. Ayılanda Şabanı xatırlamır. Həmçinin Faiqin qulluqçusu Kamil Şabanı da sevməmişdir. Faik ayıq olduğunda Kamil Şabanı evdən çıxarır.

Şaban o zaman gül-çiçək satan bir kor qıza aşiq olur və onu xilas etməyə çalışır.

Film Çarli Çaplinin Böyük şəhərin işıqları filmindən götürülmüşdür.

### Rollarda
:Kamal Sunal — Şaban
:Nilgün Bubikoğlu — Hülya
:Kamran Usluer — Faiq Bə
:Reha Yurdakul — Kamil

## İstinadlar
Newborn (abidə)

**NEWBORN ** — Müstəqilliyi qismən tanınmış Kosovonun paytaxtı Priştinada qoyulan abidə. Abidə Gənclər və İdman Sarayının qarşı tərəfində qoyulmuşdur. 17 fevral 2008-ci ildə, Kosovonun müstəqillik gününüdə açılmışdır. Abidə ingiliscə "Newborn" yazısından ibarətdir. Hansı ki, bu yazı çap hərfləri formasındadır. İlk əvvəllər parlaq sarı rəngə boyanan bloklar şəklində idi. Sonradan isə Kosovonun müstəqilliyini tanıyan dövlətlərin bayraqları ilə bəzədilmişdir. Abidənin səthi hər il 17 fevral ərəfəsində yenilənir. "NEWBORN" Kosovo müstəqilliyindən sonra, bir çox kütləvi informasiya vastələrini xüsusilə *[[The New York Times]]* qəzetinin ön səhifəsində göründü.

## Tarixi
Abidə Fisnik İsmaili və «Ogilvy Kosova» agentliyi tərəfindən hazırlanmışdır. Açılış mərasimində Kosovo Prezidenti Fatmir Seydiu və respublikanın Baş naziri olan Haşim Tacı iştirak etmişdir. 17 fevral 2008-ci il dövlət rəhbərlərindən başqa açılış mərasimində təxminən 150 min nəfər iştirak etmişdir.
thumb|
Abidənin ümumi ağırlığı 9 tondur. Yazının uzunluğu 24 metr,  0.9 m enə və 3 metr hündürlüyə malikdir. Hərflər DIN Black yazı tipində uyğun formadadır. NEWBORN bütün gün ərzində inşa edilməklə on gün ərzində tikilmişdir.

"Newborn" ingiliscədən tərcümədə "Körpə" mənasını verir. Bu yeni bir ölkənin doğulmasını simbolizə edir. Sarı və mavi pankartlar dövlətin yeni  və Avropa Birliyinin bayraqlarının rənglərini simvollaşdırdırır:

## Beynəlxalq tanınma
Bayraqlarla bəzədilən abidə altı əsas beynəlxalq dizayn müsabiqəsində mükafat qazanmışdır. 55-ci «Kann şirləri» Beynəlxalq Reklam Festivalında Qızıl Aslan mükafatına layiq görülmüşdür..
## İstinadlar
Emil Quliyev

**Emil Quliyev** () — Azərbaycan kinorejissoru, ssenaristi və prodüseri. Beynəlxalq kinofestivallarda müxtəlif mükafatların sahibi. Polis kapitanı.

## Həyatı
Emil Quliyev 5 fevral 1986-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. 68 nömrəli orta məktəbi bitirib. Rusiya Federasiyası DİN-in Moskva Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Polis kapitanıdır.

2011-ci ildən özünü kino sahəsində sınayan Emil "İnkoqnito" adlı ilk qısametrajlı filmini ərsəyə gətirir. 50-yə yaxın qısametrajlı, üç tammetrajlı film çəkib. Rejissorun "Ümid" filmi Tulada "Shorti" qısametrajlı filmlərin V Qran-pri müstəqil kinofestivalında və Mazandaranda VIII Beynəlxalq "Varesh International Film Festival"ında "Ən yaxşı rejissor" mükafatına layiq görülüb, həmçinin Nyu-York film festivalında ən yaxşı film və rejissor işinə görə mükafat qazanıb. Rejissorun lentə aldığı "Paradoks" filmi Nyu-Yorkda qısametrajlı filmlər festivalında ən yaxşı film diplomuna layiq görülüb. "Tula İnternational Film Festival"ında mükafat qazanıb. Bakı Film İnstitutu tərəfindən ən yaxşı operator işinə görə və Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən keçirilən "Ailə" film festivalında mükafat alıb. "Ana üçün ağla" filmi isə Nyu-York Film Festivalında mükafata layiq görülüb. 2023-cü ildə "IV müasir audiovizual baxış" mükafatına layiq görülüb.

## Filmoqrafiya
Mənbə:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
AFM (Formula-1 komandası)

**AFM** — Almaniyanın Formula 1 yarış komadası. Formula 1 yarışlarında çıxışı 1950-ci illərdən başlamışdır.
## Tarixi
Komandanın əsası  Alexander Von Falkenhausen tərəfindən qoyulmuşdur. O, 1930-cu ildə BMW 328 modelini yaradan əsas mühəndislərdən biri olmuşdur. Bu model 1930-cu ildə Avropa idman yarışlarında əsas yeri tuturdu.
İkinci Dünya müharibəsindən sonra Falkenhausen Münxendə  öz avto salonunu açır. O burada BMW 328 hissələrini hazırlamağa başlayır. 1948-ci ildə isə o öz şəxsi avtomobilini hazırlayır və BMW 328 mühərrikindən istifadə edir. Növbəti il AFM-avtomobili hazır olur və Formula 2 yarışında iştirak edir. Alman sürücü Hans Joachim Grenzlandring-da üçüncü yer qazanır. Ən yaxşı qalibiyyət Formula 2 Qran pri-də Hans Joachimʼın qələbə qazanması idi.
1951-ci ildə, AFM komandası, mühəndis Richard Küche tərəfindən hazırlanan, daha yüngül olan V8 mühərrikini təqdim edir. AFM-4-«Küchen» adlandırılan avtomobili Hans Stuck idarə edir. 1951-ci ildə O, Formula 2 dünya çempionatı çərçivəsində qalibiyyət qazanır.
1952-53-cü illərdə komanda ardıcıl Formula 2 yarışlarına qatıldı. Komanda artıq rəqabətə dayana bilmədi və yarışlara son qoydu.
## 1952
Komandanın Formula 1-də ilk İştirakı  İsveçrə Qran Priʼdə oldu. Yarışçı Hans Stuck yaxşı nəticə əldə edə bilmədi. Növbəti mövsümdə, Almaniya Qran priʼdə BMW mühərrik istifadə olunsa da problemlər yarandı və ən yaxşı halda sürücü Helmut Niedermayr doqquzuncu yeri tutdu. Bu qalibiyyət Komandanın Formula 1 yarışlarında əldə etdiyi ən yüksək nəticə oldu.
## 1953
Komandanın Formula 1 də ən sonuncu yarışı İtaliya Qran pri oldu. Bristol L6 mühərriki istifadə olundu, sürücü isə Hans Stuck  oldu. Mühərrikdə heç bir problem olmasa da, Hans 14-cü yerdə qərarlaşdı.
1953-cü ildə komanda Formula 1 yarışlarında iştirakı dayandırdı.

## Xarici keçidlər
* Alex von Falkenhausen
Davola baroş

**Davola baroş** — Serbiyanın cənubunda Radan dağının zirvəsində yerləşən təbiət mənzərəsi.

Bura hündürlüyü 2 metrdən 15 metrədək olan 202 daş sütundan ibarət bir yerdir. Dağın hündürlüyündə 100 kq çəkili daş sütunlar yerləşir. Bu sütunlar təbii bioloji aşınma nəticəsində yaranmışlar.

Bu ərazidə iki su hövzəsi var ki, bunları da “Şeytan suyu” və ”Şeytan quyusu” adlandırmışlar. Hər iki su  hövzəsində minerallaşma yüksək olduğu üçün burada yaşıllıq demək olar ki yoxdur.

Bu yer qəribəliyinə görə yerli sakinlər tərəfindən qorxulu əfsanələrin yaranmasına səbəb olub və buna görə də “Şeytanın şəhəri” adlandırılıb.
Bura gələn turistlərə ekskursiya yalnız gecələr keçirilir.

1959-cu ildən ”Şeytan şəhəri”nin ərazisi qoruq statusu alir. 1995-ci ildə Serbiya hökuməti bura təbiət abidəsi statusu verir. 2002-ci ildə isə UNESCO tərəfindən “Şeytan şəhəri” ümumdünya irsi siyahısına salınmışdır.
## İstinadlar
Tibor Erdey-Qruz

**Tibor Erdey-Qruz** (; ) — Macarıstanlı kimyaçı və siyasətçi. 1952-1953-cü illərdə Ali Təhsil naziri və 1953-cü ildən 1956-cı ilədək Təhsil naziri vəzifələrini icra etmişdir.
 
## İstinadlar
Tetradium

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Arealı
Əsasən tropik Şərqi Asiya iqlim zonasında yayılıb. 

## Botaniki xarakteristikası
İngilisdilli ölkələrdə bu bitki "Euodia", "Evodia" və ya "Arı ağacı" kimi tanınır.

### İqlimə və torpağa tələbləri
Əsasən subtropik və tropik iqlim zonalarda yayıldığı üçün Evodia növləri şaxtaya həssasdır, lakin ağacların böyüməsi və gövdələrin güclənməsi nəticəsində onların soyuğa davamlılığı artır. Şaxtaya davamlılığına görə Evodia növlərinin arasında müxtəlif dərəcədə fərqlər müşahidə olunur. Məsələn, Evodia hupehensis və Evodia danielli növləri şaxtaya daha dözümlüdür və bir sıra Avropa ölkələrinin iqliminə uyğunlaşdığına görə arıçılar tərəfindən geniş istifadə olunur. Lakin Evodia növləri işığa çox tələbkardır, yüksək nəmliyi olan qələvi və çox sıx torpağlara dözümsüzdür.

### Ağacların strukturu
Parlaq, cüt lələkvari yarpaqlara malik *Tetradium* növləri cəlbedici ağaclardır. *Tetradium danielli* növünün fıstıq ağacına bənzəyən hamar qabıqlı gövdəsi 20 metr hündürlüyə çata bilər. Yarpaq örtüyü göyrüş ağacının yarpaq örtüyünə bənzəyir və yay aylarında parlaq tünd yaşıl rəngə malik olur. Payızda yarpaqların rəngi bir qədər dəyişərək tünd yaşıldan sarı və yaşıl rəngə boyanır.

### Çiçəkləmə dövrü və nektar verimi
İyul-avqust aylarında ağac çoxsaylı kiçik ağ salxımşəkilli çiçəklərə bürünür. Çiçəklərin əmələgəlməsi tək-tək bitkilərin çiçəklədiyi dövrə təsadüf edir və buna görə onlara çox yüksək qiymət verilir. Bitki arıçılıq üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir, çünki qiymətli nektar mənbəyi olmaqdan başqa, digər nektar bitkilərinin çiçəklənmə dövrünün bitməsi zamanı da çiçəkləyir. Bu dövrdə digər bitkilərdə nektar nisbətən azalır və Evodiya ağacları arılar üçün vacib yem mənbəyinə çevrilir. Evodia çiçəkləri arıları çoxlu sayda cəlb edib qidalandırdığına görə, onlar arıçılar tərəfindən son yay balı mənbəyi sayılır. Belə ki, Macarıstan tədqiqatçılarının XX əsrin ortalarındakı müşahidələrinə əsasən, *Evodia henryj* iyunun ikinci yarısında, *Evodia danielli* iyunun sonu, əsasən də iyul ayından etibarən, *Evodia hupehensis* isə iyulun sonu və avqustun ilk yarısında və hətta sentyabrın ilk günlərində də çiçəkləyir. Bu isə o deməkdir ki, Evodianın müxtəlif növlərini bir sahədə yetişdirməklə nektar yığımını iyun-avqust aylarında fasiləsiz şəkildə aparmaq mümkündür

### Toxumların yetişməsi
Avqust-noyabr aylarında çiçək salxımlarında toxumlar yetişir. Toxum örtüyü açıq qırmızı rəngdə olur. Toxumlar yetişdikcə örtüklər aralanır və payız aylarına doğru qara rəngdə parlaq toxumlar formalaşır. Giləmeyvələr açıq qırmızıdan qara rəngə qədər müxtəlif rəng çalarlarına malik olur və quşlar tərəfindən sevilir.

### Digər məlumat
Tetradium ağac sortları *Aenetus Scotti* və *Endoclita damor*, o cümlədən bəzi *[[Lepidoptera]]* həşərat növlərinin sürfələri tərəfindən yem bitkiləri kimi istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xormeyster

**Xormeyster** (Xor və  – rəhbər, ustad) — opera və operetta teatrlarında xor kollektivinin rəhbəri. Xoru tamaşaya quruluşçu rejissorun göstərişi və mizanları əsasında xormeyster hazırlayır. Opera və operetta teatrlarında xor kollektivinin rəhbəri xormeysterdir.

## Məşhur xormeysterlər
* Cahangir Cahangirov
* Etibar Əhmədov
* Fəxrəddin Atayev
* Fransua Delsart
* Gülbacı İmanova

## Mənbə
*
Marusya (Formula-1 komandası)

**Marusya** ( ***[[İngilis dili|ing.]] Marussia F1 Team, [[Rus dili|ru.]] Маруся***) rusiya-britaniya avtomobil yarış komandası, 2012-ci ildən Formula 1 də iştirak etmişdir. 
Komanda  Marussia Motors un Vörcin komandasını satın alması nəticəsində yaradılmışdır. 2012-2013-cü illərdə komanda Cosworth, 2014-cü ildə isə Ferrari mühərriklərindən istifadə etmişdir.
2014-cü ilin aprel ayında Marussia Motors şirkətinin prezidenti Nikolay Fomenko, Marusyanın mühəndislik şöbəsinin rəhbəri deyildir və komandanın Fomenko ilə heç bir texniki və ya maliyyə əlaqəsi qalmadı.
2014-cü ilin oktyabr ayında şirkət xarici idarəetmə prosedurunu tətbiq etmişdir. 7 Noyabr 2014-cü ildə şirkətin sona çatması elan edildi. 2015-ci ildə komanda yarışlara Manor adı altında qatıldı. 
## Tarix
2009-cu ilin yay ayında Britaniya komandası Manor, Grand Prix Formula 1-də iştirak etmiş və 4 yerdən birini tutdu.
2009-cu il 15 dekabr, Manor Motorsport və Vörcin komandaları birləşdi və Vörcin adı altında fəaliyyət göstərdi və Marussia Motors şirkəti komandanın sponsoru oldu. Nikolay Fomenko komandanın rusiya lisenziyası ilə fəaliyyətinə nail oldu və komanda Formula 1 tarixində ikinci  rusiya komandası oldu. Uğursuz çıxışlar Nik Uirtin komandanı tərk etməsinə səbəb oldu. Nikolay Fomenko qrupda dəyişikliklər etməyə başladı. Komanda Şeffilddə yerləşdirildi, yeni texnik Pet Simons dəvət olundu və McLaren ilə müqavilə imzalandı.
2012-ci ildə komanad Marussia F1 Team adlandırıldı.
## 2012
2011-ci ildə, 2012-ci ildə keçirilən yarışa namizədlər, almaniyalı Timo Glock və fransalı  Charles Pic təyin olundu. 
Komanda yarış avtomobilini tam hazır etmək üçün bir neçə yarışda iştirak etmədi. Nəhayət əvvəlki şassi təkmilləşdirildi və MVR-02 modeli hazırlandı. Ancaq avtomobilin uğursuz olması planları yenidən dəyişməyə səbəb olur. Yenidən bir sıra yarışlara ara verilir.2012-ci il iyul 3-də sınaq aparılarakən Cambridgeshire ʼin Duxford ərazisində  sürücü  María de Villota qəzaya düşür və ağır travma alaraq sağ gözündə görmə qabiliyyətini itirir.
## 2013
2012-ci ilin dekabr ayında komanda britaniyalı  Max Chilton ilə müqavilə imzalayır. 2013-cü ilin yanvar ayında Timo Glock komandanı tərk edir. 5 fevralda komanda  MR02 modelini təqdim edir. Daha sonra komandanın ikinci pilotu fransalı Jül Byanki ilə müqavilə imzalanır.İyul ayında Pet Simons komandanı tərk edərək Uilyamsa keçir. Komanda Konstruktorlar Kubokunda 10-cu yeri qazanır.
## 2014
2014-cü il, Monako Qran pri-də Marusya komandası karyerasında ilk xalını Jül Byanki sayəsində qazanır. O, bu yarışda 8-ci yerdə qərarlaşır. Yaponiya Qran pri də  Jül Byanki qəzaya düşür və ciddi travmalar alır. Komanda yarışlara Max Chilton ilə davam edir.
Oktyabr ayının sonunda komanda Braziliya və ABŞ-da keçiriləcək yarışlara qatılmayacağını elan etdi. 
7 noyabr 2014-cü ildə Marusya əməliyyatların dayandırılması və bütün işçilərin işdən çıxarılmasını açıqladı. Səbəb maliyyələşmənin olmaması idi.
## Xarici keçidlər
* Marusya Qran pri
* Marusya
* Marusya Formula 1
Dunay sahilindəki ayaqqabılar

**Dunay sahilindəki ayaqqabılar** və ya **Dunay Ayaqqabıları** () — Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə ucaldılan bir Holokost xatirəsidir.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Oxlu Xaç Partiyası izlədiyi siyasətlər nəticəsində ölən Yahudilər xatirəsinə Dunay çayının qərb tərəfinə                      yerləsdirilmək üzrə, rejissor Can Toqay ilə heykəltaraş Gyula Pauer tərəfindən  hazırlanmış və 16 aprel    tarixində açılmışdır.
## Tarixi
Budapeştdə yəhudilərin kütləvi icraatı İkinci Dünya müharibəsi sonunda, 1944 -1945-ci illərin əvvəllərində Macarıstan Nazi Partiyasının "Çapraz Oklar" üzvləri tərəfindən həyata keçirildi.  Məzarda qalmamaq üçün, faşistlər qurbanları çay sahilində vurdular.

Yəhudilər Tuna yamacına yük maşını ilə gətirdilər, ayaqqabılarını çıxarmaq və bilinməyən bir istiqamətdə barjalardan götürülməyə əmr etdi.  Rəfaət ayaqqabısı ayaqqabılarında satılan və ya Naziler tərəfindən öz ehtiyacları üçün istifadə edildi.

Atılan adam sayı minlərlə oldu.  Qurbanların tam sayı bilinmir - sular cəsədləri uzaqlaşdırdı. Budapeşt gettosu 1945-ci il yanvarın 18-də Sovet qoşunları tərəfindən azad edildi.

## Xatirəsi
left|230px
Çöküntüdən çıxarılan heykəltaraşlıq tərkibi suyun kənarında gəmidə duran müxtəlif ölçülü kişilərin, qadınların və uşaq ayaqqabılarının 60 cütünü - köhnəlmiş ayaqqabıları təmsil edir.

Bütün ayaqqabılar 1940-cı illərin modellərinin orijinal nüsxəsidir .

Ekspozisiyanın arxasında üç dildə - Macar, İngilis və İvrit dilində olan dəmir xatirə lövhəcikləri olan bir dəzgah var:

Dəzgahın uzunluğu ayaqqabılar boyu  — 40 metrdir, hündürlüyü — 70 santimetrdir.

Heykəlin yanına insanlar güllər, yandırılmış şamlar qoyurlar. 

Shoes Danube Promenade IMGP1306.jpg|
Shoes Danube Promenade IMGP1294.jpg|
Hungary-0036 - Shoes on the Danube (7263550322).jpg|
Hungary-0039 - Shoes on the Danube (7263563700).jpg|


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Matra (Formula-1 komandası)

**Matra** () — 1965-ci ildə yaradılmış fransız avtomobil yarış komandası idi. Komanda Fransanın Champagne-sur-Seine (1965–1967), Romorantin-Lanthenay (1967–1969) və Vélizy-Villacoublay (1969–1979) əyalətlərində yerləşdirilmişdi.

1979-cu ildə Pejo tərəfindən satın alınaraq Automobiles Talbot adlandırıldı.

## Yarış tarixi
Matra, 1960-cı ildə Avropa və Fransa çempionatında, Formula 3 və Formula 2 yarışlarında, monokoka əsaslanan MS5 modeli ilə uğur qazanmışdır. Komanda Formula 1 yarışlarına 1968-ci ildən qatılmağa başladı, nə zaman ki, Stewart komanda üçün ciddi rəqib idi. Matra komandası Parisin cənub-qərbində yerləşən Vézizy-Villacoublay əyalətində yaradılıb.

Komandaya məxsus avtomobilin ən yenilikçi xüsusiyyəti aviasiya strukturlu yanacaq tanklarının istifadəsi idi. Bu onu digər şassilərdən daha yüngül 15 kg (33 lb) edirdi. 1970-ci ildə FIA (Beynəlxalq Avtomobil Federasiyası) bu texnologiyanın təhlükəli olduğunu hesab edərək istifadəsinə qadağa qoydu.

Matranın baş icraçı direktoru Jean-Luc Lagardère 1969-cu il çempionatı üçün strateji qərar qəbul etdi. Matra komandası, Formula 1də rəqabət aparmayacaq və əvəzinə Ken Tyrrell'in Tirrell komandasına diqqət edilərək DFV struktur yanacaq tankları ilə təchiz edilmiş avtomobil hazırlayacaqdı, baxmayaraq ki bu tip avtomobil yalnız bir mövsüm istifadə oluna bilərdi.

1969-cu ildə Stewart, Gérard Ducarouge və Bernard Boyer tərəfindən dizayn olunan Matra MS80 ilə qalibiyyət qazanır. Bu Formula 1-ə yenicə qatılmış şirkət üçün nailiyyət idi. Buna görə Fransa Britaniya və İtaliyadan sonra üçüncü, Matra isə komandanın iştirakı olmadan "Formula-1" Konstruktorlar Kuboku əldə edən yeganə komanda oldu.

1970-ci ildə Simca ilə müqaviləyə əsasən Matra Tirrelldən V12 mühərriki istifadə etməyi bildirdi. Stewart Matra V12-nin sınaqdan keçirdi. Lakin, Ford və Elf tərəfindən maliyələşən Tirrelin Renault ilə razılaşması var idi ki, bu da Simca ilə əməkdaşlığı qadağan etmişdi. Nəticədə Matra və Tirrell arasında əməkdaşlıq bitdi. Matra həmçinin V12 mühərrikləri ilə də tanınmış idi.

1972–74-cü illərdə Matra MS670 avtomobili 24 Hours of Le Mans da qalibiyyət qazandı.

1979-cu ildə şirkət "Pejo"ya satılmışdır.

## Xarici keçidlər
* matrasport 
* Matra

## Həmçinin bax
Blaqodat dağı

**Blaqodat dağı** () — Rusiyanın Svedlovsk vilayəti ərazisində yerləşən dağ. Dağ Ural dağlarının şərq ətəklərində, Kuşva şəhəri yaxınlığında qərarlaşır. Zirvə 1735-ci ildə iri maqnetit yatağının aşkarlanmasına görə məşhurlaşmışdır.

## Coğrafi xüsusiyyətləri
Blaqodat dağı Ural dağlarının şərq ətəklərində, Sverdlovsk vilayəti, Kuvşinski şəhər dairəsi ərazisində yerləşir. XVII əsrin 30-cu illərindən XX əsrin əvvəllərində qədər buradan maqnetit çıxarılırdı. Dünyanın ən böyük maqnetit yatağı hesab edilirdi. Zirvənin ətəklərindən Salda çayı başlayır. Zirvədən şərqdə *Saldi bataqlığı* yerləşir. Şimaldan cənuba doğru uzunluğu Ural silsiləsinə paralel olaraq təxminən 2,5 kilometrə bərabərdir. Ural silsiləsindən 20 kilometr uzaqlıqda yerləşir.

İlk əvvəllər dağ üç zirvədən ibarət idi. XX əsrin əvvəllərinə cəmi bir zirvə qalır. Zirvədə kilsə və Stepan Çumpinə qoyulmuş abidə vardır. XX əsrin əvvəllərində zirvənin hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 385 metr təşkil edirdi.

Blaqodat dağı sözdə "Dəmir dağlar" tipinə aiddir. Şərq yamacının yuxarı hissəsində dəmir filizi ehtiyatlarından ibarət şaxə və damarlar şəklində çox sayda yataq var idi. Bu damarların maqnit dəmir filizləri müxtəlif strukturlara malikdir.

## Görməli yerləri

### Stepan Çumpin abidəsi
Stepan Şumpinin şərəfinə abidə 1826-cı ildə Blaqodat dağının zirvəsində qoyulmuşdur. XX əsrdə abidə mədənin kənarına aparılaraq burada quraşdırılır.

### Kilsə (saxlanılmayıb)
Kilsə zirvədə taxta dirəklər üzərində yerləşirdi. XX əsrdə kilsə sökülmüşdür.

## İstinadlar

## Mənbə
* Kuşva və Blaqodat dağının köhnə fotoşəkilləri
Sentkiralsabadya

**Sentkiralsabadya** () — Macarıstanın Vesprem medyesində yerləşən kənd.

## Qalereya

Fayl:Szentkiralyszabadjacivertanlegi.jpg
Fayl:Szentkirályszabadja légifotó.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Street map (Hungarian)
* Szentkirályszabadja from a bird's eyeview
Corc Amik

**Corc Amik** () — 24 oktyabr 1924-cü ildə ABŞ-nin Oreqon ştatında anadan olmuş, 9 aprel 1959-cu ildə Floridada Daytona Beach-də keçirdiyi avtomobil qəza nəticəsində vəfat etmişdir.

ABŞ-li avtomobil yarışçısı, əsasən Amerika milli çempionatında çıxış etmişdir.38 qalibiyyət qazanmışdır. Yarışçı 1955-59-cu illərdə AAA, Usac,1957-58-ci illərdə Indianapolis 500 iştirak etmişdir. Formula 1ə daxil olan bu yarışlarda , Corc 6 xal qazanmış, 1958-ci ildə 15-ci yerdə qərarlaşmışdı.

## Yarış karyerası
Amik, karyerasına ABŞ-nin şimal şərq ştatlarında başlayan yarışlarda çıxış edərək başlamış və sonralar Mitjet oyunlarına keçmişdir. Son 3 ildə 38 qalibiyyət qazanaraq hər üç mövsümdən bir ilk on ən yaxşı iştirakçı siyahısına  daxil olurdu. 1958-ci ildə AAA yarışlarına, daha sonra USAC yarışlarına qatılmağa başladı. Burada 5 il ərzində 3 dəfə qalibiyyət qazanır.1956-cı ildə Indianapolis 500 yarışlarında iştirak üçün müraciət edir, lakin qəbul olunmur. 1957-ci ildə qəbul olunsa da, sürət aşağı olduğundan yarışa daxil ola bilmir. Nəhayət 1958-ci ildə Epperly ilə çıxış edərək nəinki yarışa daxil olur, hətta ikici yeri qazanır. Yarışı təşkil edən Norman Demler Amikin hətta qaliblə mübarizə apara biləcəyini hesab etdi, lakin risk etmədi.

Növbəti ildə, Corc, ilk yarışda son dövrədə qəzaya düşür. Daytona Beach-də yaralanan Corc Amik həlak olur. Bu yarış çempionatlar tarixində yeganə idi ki, bu ərazidə keçirilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Corc Amik
Jan Jirodu

**Jan Jirodu** (tam adı: *Jan Jirodu*, ; ) — fransız roman yazarı, esseçi, oçerkist, diplomat və dramaturq. Birinci Dünya müharibəsi ilə İkinci Dünya müharibəsi arasındakı dövrdə yazıb-yaratmış ən mühüm fransız dramaturqlardan biri hesab edilir. Onun əsərləri bədii üslubu və poetik fantaziyasına görə xüsusilə qeyd olunur. Jirodunun müraciət etdiyi əsas mövzu qadın-kişi münasibətləridir - bəzi hallarda isə kişi ilə əlçatmaz hesab olunan ideal arasındakı münasibətlərdir.

## Həyatı
Jirodu Yuxarı Vyenna departamentində Bellak kommunasında anadan olmuşdur. Atası Lejer Jirodu burada Nəqliyyat Nazirliyində işləyirdi. Jirodu Soda Lakanal liseyində təhsil almış, məzun olduqdan sonra Avropaya səyahətə çıxmışdır. 1910-cu ildə Fransaya qayıtdıqdan sonra Xarici İşlər Nazirliyindəki vəzifəni qəbul etmişdir. Birinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə xidmətlərində xüsusilə fərqlənmiş və 1915-ci ildə müharibə dövründə "Fəxri Legion" ordeninə layiq görülən ilk yazıçı olmuşdur.

O, 1918-ci ildə ailə həyatı qurmuşdu və əsərlərinin əksəriyyətini müharibədən sonrakı dövrdə qələmə almışdır. İlk ədəbi uğurunu romanları vasitəsilə, xüsusilə də *Siegfried et le Limousin* (1922) və *Eglantine* (1927) əsərləri ilə qazanmışdır. Aktyor və teatr direktoru Lui Juve ilə 1928-ci ildə Juvenin *Siegfried*i səhnə üçün hazırlaması ilə başlayan və davam edən əməkdaşlıq onu yazmağa həvəsləndirirdi. Lakin onu beynəlxalq səviyyədə tanıdan dram əsərləri idi. O, ingilis dilli cəmiyyətdə daha çox əsərlərinin Xristofor Fray (*Troya müharibəsi baş verməyəcək*) və Moris Valensi (*Şeylunun dəliliyi*, *Su pərisi*, *Tilsimlənmiş*, *Bellakın Apollonu*) tərəfindən mükafat qazanmış ssenariləri nəticəsində tanınmışdır.

Jirodu Florens Meyer Blumental ilə birlikdə 1919-1954-cü illərdə rəssamlara, heykəltəraşlara, tərtibatçılara, qravürçülərə, yazıçılara və musiqiçilərə verilmiş Priks Blumental mükafatı ilə təltif edilmə zamanı münsif kimi iştirak etmişdir.

Parisdə Passi məzarlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Gürcüstan Parlamenti binası

**Gürcüstan Parlamenti binası** () — Tbilisi şəhərində yerləşən və Gürcüstan Parlamentinin toplaşdığı binadır. Bina, Rustaveli prospekti 8 ünvanında, Mtatsminda dağının ətəyinə yaxın yerləşir.

## Tarixi
Bina kompleksi Gürcüstan SSR-in Hökumət Evi kimi, dağıdılmış Aleksandr Nevski kafedralının və 1921-ci ildə Bolşeviklərin Tbilisiyə hücumu zamanıı həlak olmuş gürcü kadetlərinin dəfn edildiyi kilsə həyətinin yerində inşa edilmişdir.

1991–1992-ci illərin hərbi kompaniyası zamanı bina qismən zədələnmişdir. Həmin hadisələr çərçivəsində mühasirəyə alınmış prezident Zviad Qamsaxurdiya yeraltı dövlət bunkerinə sığınmışdı. Bu hadisələrdən sonra binada yenidənqurma və bərpa işləri aparılmış və 1997–2012-ci illərdə bina Gürcüstan Parlamenti binası kimi istifadə edilmişdir. 2012-ci ildə parlament, Gürcüstanın ikinci mühüm şəhəri olan Kutaisidə yerləşən yeni parlament binasına köçürülmüşdür.

2014-cü ildən parlament komitələrinin toplantıları Tbilisidəki binada, parlament sessiyaları isə Kutaisidəki binada keçirilir. 2014-cü ildə qəbul edilmiş və 2018-ci ilin dekabrından qüvvəyə minmiş Konstitusiya düzəlişində Gürcüstan Parlamentinin toplanış yeri kimi Kutaisi göstərilməmiş və 2018-ci ilin yanvarından Gürcüstan Parlamenti tamamilə paytaxta köçmüşdür.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Kompleks iki binadan ibarətdir. Ərazinin yuxarı hissəsində yerləşən bina 1933–1938-ci illərdə Viktor Kokorin və Georgi Lejavanın layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Ərazinin aşağı hissəsində yerləşən bina isə Rustaveli prospekti boyunca uzanmaqla, Kokorin və Lejavanın Vladimir Nasaridzenin iştirakı ilə hazırladığı layihə əsasında inşa edilmişdir. Hər iki bina fəvvarələr və pilləkənləri olan həyət vasitəsilə əlaqələndirilmişdir.

Hər iki binanın dizaynında Gürcüstan milli memarlığının elementlərindən geniş istifadə edilmişdir. Aşağı binanın Rustaveli prospektinə baxan fasadında massiv karnizləri və tağvari frontona malik monumental arkada dominant mövqe tutur.

Hər iki bina yüngül dəmir-beton sistemi ilə inşa edilmiş, tuf, qranit və sair materiallarla üzlənmişdir.

## İstinadlar
Abdulla Kürd

**Doqer Sevdet** (*rahimahuLlah*) və ya daha çox tanınan adı ilə **Abdulla Kürd** () — Çeçenistanda döyüşən Kürd İslamçı militan. Kürd, Çeçenistandakı Ərəb Mücahidlərinin dördüncü əmiri, Səudiyyə Ərəbistanında doğulan sahə komandiri Muhannadın birinci müavini idi. 21 dekabr 2011-ci ildə Muhannadın Serzhen-Yurt kəndi yaxınlığında tutulması və sui-qəsdinin ardından, Kürd Rusiyanın Milli Terrorla Mübarizə Komitəsinə görə yeni vəzifəyə keçdi. 2011-ci il mayın 2-də Çeçenistanın Çeberloevski bölgəsində Rusiya təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən öldürüldü.

## İstinadlar
Vörcin (Formula-1 komandası)

**Vörcin** () avtomobil yarış komandası, 2010-2011-ci illərdə Formula 1-də iştirak etmişdir.Bu yarışda iştirak etmək üçün komanda, hüquqları 2009,12 iyunda alır.

## Tarixi
Koomandanın prototipi Formula 3 yarışlarında iştirak edən  Manor Motorsport idi və komanda 2010-cu il başlanğıc sezonda  Manor Grand Prix adı altında çıxış etməli idi. Lakin komanda Richard Branson tərəfindən alındı və  Virgin Racing  adına dəyişdirildi. Komanda Britaniya lisenziyasına sahib idi. Nikola Fomeko rəhbərlik etdiyi  Marusya motors komandanın sponsoru idi. Həmçinin Fomenka mühəndislik şöbəsinə rəhbərlik edirdi. 2010 cu ildə komanda bütövlükdə satıldı və Marussia Virgin Racing adına dəyişdirildi. 2012-ci ildə Komanda Rusiya bayrağı altında fəaliyyət göstərdi və ad  dəyişilərək Маруся oldu. Vörcin və Marusya komandaları Cosworth mühərriklərindən istifadə edirdi.

## Manor Grand Prix
12 iyun 2009-cu ildə FIA 2010 Formula 1 Dünya Kubokunda iştirak etməyi planlaşdıran 13 komandanın siyahısını açıqladı. Bunlardan üçü yeni idi: Team USF1, Campos Meta 1 və Manor Grand Prix.

2010-cu ildə iştirakçılar dərc olunduqdan sonra, Wirth Research, Manor Grand Prix komandasının eksklüziv tərəfdaşı olduğunu təsdiqlədi və bununla birlikdə 2010-cu il çempionatı üçün Formula 1 avtomobilini yaratdı. Cosworth hər üç iştirakçı komandanı mühərrik ilə təchiz etdi. 2009-cu ilə məlum oldu ki Richard Bransonun sahibi olduğu Vörcin, Manor Grand Prix-ə sponsorluq edir və 2010-cu ildə Vörcin və Manor arasında danışıqlar başladı. Komandanın adı dəyişdirildi və Virgin Racing oldu.

2009 12 noyabr Komandanın ilk yarışçısı Timo Glock oldu. Vörcinin texniki direktoru Nik Virt,  Virgin VR-01 şassi təqdim etdi. Hazırlanan şassi az sürətə malik idi.

Əlavə olaraq, VR-01 dizayn edərkən, yanacaq tankının həcmini hesablayarkən hesablamalarda bir səhv baş vermişdi. Yarış zamanı yanacaqdoldurma qadağası 2010-cu ildə qüvvəyə girdi, ilk bir neçə Qran pri zamanı, Virgin yarış avtomobilləri yarışa sürətlə hərəkət edərək, finiş xəttinə çata bilmədi. Bütün bunlar Virgin Racing-in 2010-cu il mövsümündə "Formula-1" Konstruktorlar Kubokunda sonuncu yerdə qərarlaşmağına səbəb oldu.

## Marussia Virgin Racing
11 noyabr 2010-cu ildə Rusiyanın "Marussia Motors" şirkəti komandanın sahibi oldu və növbəti mövsümdən sonra komanda Marussia Virgin Racing adlandırıldı.

## Xarici keçidlər
* Vörcin  
* sponsorship

## Həmçinin bax
* Marusya
Kuper (Formula-1 komandası)

**Kuper** () — avtomobil şirkəti, əsası 1947-ci ildə Charles Cooper və oğlu John Cooper tərəfindən qoyulmuşdur. 1946-cı ildə Surrey, İngiltərədə Joohn və uşaqlıq dostu Eric Brandon kiçik bir qarajda yarış avtomobilləri hazırlamağa başladılar. 1950-ci illərdə və 1960-cı illərin əvvəllərində motor idmanında ən yüksək səviyyəyə çatdılar, çünki onların arxa mühərrikli, tək oturacaqlı avtomobilləri İndianapolis 500 və Formula 1-ə yenilik gətirdi. Kuperin irsi sayəsində Böyük Britaniya inkişaf edən bir yarış sənayesinin məskənidir və Kuper adı hələ də İngiltərədə istehsal olunan, lakin hazırda BMW tərəfindən satılan ¨Mini¨ istehsal maşınlarının Cooper versiyalarında yaşayır.

## Tarixi
Coopers tərəfindən qurulan ilk avtomobil, John Cooper və Eric Brandon tərəfindən idarə edilən və bir JAP motosiklet mühərriki ilə təchiz edilən tək oturacaqlı, 500-cc Formula 3 yarış avtomobilləri idi. Cooper 500 avtomobili, bu avtomobilin yamaclarda və yollarda müvəffəqiyyət qazanması sürücülər arasında tələbə səbəb oldu ki , nəticədə Kuper daha çox avtomobil istehsal etməyə başladı. 1940 və 1950-ci illərdə Kuper 300 tək və ikili silindirli avtomobil qurdu və 1951–1954 illər arasında 78 əsas yarışdan 64-nün qalibi olan F3 kateqoriyasına hakim oldu. Ön mühərrikli Formula 2 Cooper Bristol modeli 1952-ci ildə tətbiq olundu. Bu model Juan Manuel Fangio və Mike Hawthorn tərəfindən sürüldü. 1957-ci ildə Jack Braham arxa mühərrikli Formula 1 Kuper yarış avtomobili ilə Monako Gran pri də 6-cı yeri tutur. Brabham, 1960-cı ildə sınaq üçün Indianapolis Motor Speedway çempionatında qalib olan Cooper T53 "Lowlines" dən birini aldı və 500 mile yarışına qatılaraq 9-cu oldu. Hər Formula avtomobilinin istehsalçısı arxa mühərrikli avtomobilləri hazırlamağa başladı, Cooper-in tək oturacaqlı avtomobili, praktikliyi və ağıllı quruluşlu mürəkkəb bir texnologiya dizaynı ilə Lola, Lotus, BRM və Ferrari-ni üstələyirdi. 1960-cı ildə John Cooper, 1963-cü ildə ikili mühərrikli Mini idarə edərkən yol qəzasında ciddi şəkildə yaralanarkən onun tənəzzülü sürətləndi və Charles Cooper 1964-cü ildə vəfat etdi.

## Son illər
Coopers, Formula 1 Dünya Çempionatında 129 yarışda iştirak etdi və 16 yarışda qalib oldu. Atasının ölümündən sonra, 1965-ci ilin aprel ayında, John Cooper, Cooper Formula One komandasını Chipstead Motor Group-a satdı. Uğuruzluq və sponsor cəhdləri , 1969-cu ildə Şirkətin sonuna gətirib 2009-cu ilin oktyabrında John Cooper'in oğlu Mike Cooper, Cooper Car Company şirkətinin velosiped bölməsini ¨Cooper Bikes¨-i işə saldı.

## Xarici keçidlər
* Kuper
* Cooper Type Reference
İvan T. Berend

**İvan T. Berend** (; ) — 1985-1990-cı illərdə Macarıstan Elmlər Akademiyasının prezidenti vəzifəsində çalışmış macar tarixçisi və müəllimi.

## Fəaliyyəti
1988-1989-cu illər arasında Macarıstan Sosialist İşçi Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur. 1990-cı ildən Los-Ancelesdə yaşayır və Los-Anceles Kaliforniya Universitetində dərs deyir. 2015-ci ildə Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasına üzv seçilmişdir.

## Nəşrləri
**Dyörd Ranki ilə birgə işləri**:

**Magyarország gyáripara 1900–1914* (1955)
**Magyarország gyáripara a második világháború előtt és a háború időszakában 1933–1944* (1958)
**Magyarország a fasiszta Németország "életterében" 1933–1939* (1960)
**Közép-Kelet-Európa gazdasági fejlődése a 19–20. században* (1966)
**A magyar gazdaság száz éve 1848–1944* (1973)
**Gazdaság és társadalom* (1974)
**Gazdasági elmaradottság, kiutak és kudarcok a 19. századi Európában* (1979)
**Európa gazdasága 1780–1914* (1987)

**Əsas işləri**:

**Újjáépítés és a nagytőke elleni harc Magyarországon 1945–1949* (1962)
**A szocialista gazdaság fejlődése Magyarországon* (1974)
**Napjaink – a történelemben* (1980)
**Válságok évtizedek* (1982)
**Gazdasági útkeresés* (1983)
**A magyar gazdasági reform útja* (1988)
**Transition to a Market Economy at The End of the 20th Century* (szerk., 1994)
**Central and Eastern Europe 1944–1993: Detour from the Periphery to the Periphery* (1996, in Hungarian with the title of *Terelőúton*, 1999)
**A történelem – ahogy megéltem* (1997)
**Decades of Crisis: Central and Eastern Europe Before World War II.* (1998)
**History Derailed: Central and Eastern Europe in the Long 19th Century* (2003, in Hungarian with the title of *Kisiklott történelem*)
**An Economic History of 20th Century Europe* (2006, in Hungarian with the title of *Európa gazdasága a 20. században*, 2008)
**From the Soviet Bloc to the European Union: The Economic and Social Transformation of Central and Eastern Europe Since 1973* (2009)
**History in My Life: A Memoir in Three Eras* (2009)
**Europe in Crisis - Bolt from the blue?* (2013)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*MTI Ki Kicsoda 2009, Magyar Távirati Iroda Zrt., Budapest, 2008, 105. old., 
*Adatlap a Magyar Tudományos Akadémia honlapján
*Önéletrajz a Mindentudás Egyeteme honlapján 
*Szakmai életrajz a UCLA honlapján (in English)
Domokoş Koşar

**Domokoş Koşar** (; ) — 1990-1996-cı illərdə Macarıstan Elmlər Akademiyasının prezidenti vəzifəsində çalışmış macar tarixçisi və yazıçısı.

## Fəaliyyəti
Domokoş Selmecbanyada anadan olmuş və İkinci Dünya müharibəsi zamanı Macarıstanın Almaniya ilə əməkdaşlıq etməsinə qarşı çıxmışdır. 1956-cı ildə uğursuz Macarıstan inqilabından sonra kommunist rejiminə qarşı çıxdığı üçün həbs olunmuşdu. 

Domokoş 1990-cı ildə Macarıstan Elmlər Akademiyasının (*MEA*) prezidenti seçilmiş və 1993-cü ildə ikinci dəfə üç il müddətinə yenidən seçilmişdir. MEA-da daha yeni, daha demokratik qanunlar həyata keçirtmək üçün səy göstərmişdi. MEA-nı tənzimləyən yeni qanunlar 1994-cü ildə Macarıstan Parlamenti tərəfindən qəbul edilmişdir.

Domokoş Koşar 15 noyabr 2007-ci ildə 95 yaşında Budapeşt şəhərində vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Macarıstan Elmlər Akademiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*The Guardian: Domokos Kosáry, The pre-eminent Hungarian historian of the 20th century
*Hungarian Academy of Sciences: Former HAS President Dies at 95
Molodeçno

**Molodeçno** () və ya **Maladzeçna** () — Belarusun Minsk vilayətində yer alan şəhər. 2006-cı il əhali siyahıyaalmasına görə şəhərdə 98.514 nəfər yaşayır. Minsk vilayətində və 72 km şimal-qərbində Uşa Çayı yaxınlığında yer alır. Böyük Litva knyazlığının bir hissəsi olan bu şəhər 1388-ci ildən bəri yaşayış yeridir.

## Toponimi
Görünür, "Maladzeçna" sözü, torpaq islahatı nəticəsində, şəhərin daxilindən keçən Maladzeçna çayından gəlir. Bundan başqa, şəhərin adının "gənc adam" mənasını verməsi fikri də irəli sürülür.

XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq, Maladzeçna forması, Belarus xalqının dilində yerli xalqın sözünə uyğun olaraq yaradılıb. Eyni zamanda, Maladzeçno adı, Polşa dilinin təsirinin olmasından da xəbər verir.

## Tarixçəsi
Birinci Dünya müharibəsi zamanı Rusiyanın Qərb Cəbhəsində yer alan X Ordusunun mərkəzi idi. Şəhər Fevral və Dekabrın 1918-ci il arasında Alman işğalı altında idi, ancaq daha sonra Rusiya Vətəndaş Müharibəsi zamanı Bolşevik qüvvələri tərəfindən ələ keçirildi. 4 iyul 191]-cu ildə Polşa Ordusu qoşunları tərəfindən ələ keçirildi. 12 iyul–12 oktyabr [1920-ci il tarixləri arasında SSRİ-Polşa Müharibəsi zamanı Sovet qüvvələr tərəfindən yenidən ələ keçirildi. Riqa Sülh Müqaviləsinin ardından Polşaya təhvil verilib.

## Təhsil

* 14 məktəb (5-i gimnaziya)
* Sənət məktəbi
* Uşaq İncəsənət Məktəbi
* Uşaq Texniki Məktəbi
* Tibb Kolleci
* M.K.Oqinski adına Maladzeçna Dövlət Musiqi Kolleci
* Maladzeçna Politexnik Məktəbi
* Ticarət və İqtisadiyyat Kolleci
* 7 xalq kitabxanası

## Qardaşlaşmış şəhərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Radzima veb-səhifəsində şəhərin şəkilləri
* Globus Belarusi veb-səhifəsində şəhərin şəkilləri
* Rəsmi veb-səhifə  **(Rusca)**
* Maladzeçnanın tarixi **(Rusca)**
* Maladzeçnanın coğrafi yerləşimi **(Rusca)**
* Maladzeçnada nəqliyyat **(Rusca)**
* Maladzeçnadan xəbərlər **(Rusca)**
Krunk PUA

**Krunk** (tərcümədə *Leylək*) - Ermənistanda istehsal olunan pilotsuz uçuş aparatı. Ermənistanda ilk dəfə PUA layihəsinin həyata keçirilməsinə 2006-cı ildə başlanıb, daha sonra isə layihə A.Hamperyants adına Hərbi Aviasiya Universitetində davam etdirilib. 2009-cu ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri ilk “Krunk” tipli PUA-ları silahlanmaya qəbul edib. Ermənistan Silahlı Qüvvələri nisbətən böyük “Azniv”, “Krunk-25-1” və “Krunk-25-2” PUA-larına da sahibdir. “Krunk” ailəsi 3 modeldə istehsal edilir. “Krunk” PUA-ları İsrail Ordusunun silahlanmasında 80-ci illərdən etibarən mövcud olan, A, B və C seriyalarında istehsal edilən RQ-2 “Pioneer” PUA-larına bənzəyir. Bəzi mənbələrin məlumatına görə Krunk PUA-ları Serbiya ilə müştərək istehsal olunur.

## Tarixi
Krunk PUA 2011-ci ildən istehsal edilir. “Krunk” PUA-ları İsrail Ordusunun silahlanmasında 80-ci illərdən etibarən mövcud olan, A, B və C seriyalarında 1986-cı ildən bəri istehsal edilən RQ-2 “Pioneer” PUA-larına bənzəyir. Onların Rusiyanın əlinə keçməsi tarixi təxminən 1990-cı ildə baş verib. “Krunk” PUA ailəsinin RQ-2 “Pioneer” PUA-ları ilə konstruksiya və TTX oxşarlığı kifayət qədərdir.

## Modelləri
### Krunk-25-1
"Krunk 25-1-2" PUA-sı optik alətlərlə yeni bir turel əldə edib. Quraşdırılan səsboğucu boruların isə böyük ehtimalla daha güclü mühərrikin tətbiq edilməsilə əlaqədar olduğu bildirilir. “Krunk 25-1” PUA-sı 3.8 metr uzunluğa, 4.32 m qanad açılımına malikdir və 20 kq faydalı yük daşıyır. Kreyser sürəti 110&nbsp;km/s, maksimal sürəti 140&nbsp;km/s, havada qalma müddəti 210 dəqiqəyə qədər, fəaliyyət radiusu 150&nbsp;km, videosiqnalın komanda məntəqəsinə ötürülmə məsafəsi isə 100&nbsp;km-dir. İşçi uçuş hündürlüyü 500-3000 metr, maksimum uçuş hündürlüyü 4000 metrdir.

### Krunk-25-2
“Krunk 25-2” 15 kq faydalı yük daşıyır. Aparatın əsas parametrləri “Krunk 25-1” ilə çox yaxımdır: kreyser sürəti 110&nbsp;km/s, maksimal sürəti 140&nbsp;km/s, havada qalma müddəti 210 dəqiqədir. Fəaliyyət radiusu isə videosiqnalın ötürülməsi məsafəsinin 100&nbsp;km-lik göstəricisinə qədər azaldılıb. İşçi uçuş hündürlüyü 500-3000 metr, maksimum uçuş hündürlüyü 3500 metrdir.

### Azniv
“Azniv” PUA-sının qanad sonluqlarındakı fərqini nəzər almasaq, “Krunk-25-2” ilə eyni olduğunu iddia edə bilərik.

## Döyüş tətbiqi
Azərbaycan Ordusunun 1-ci eşalon bölmələrinin əsgərləri istifadələrində olan atıcı və HHM silahları vasitəsi ilə 2015-2016-cı illər ərzində 20 ədəd, 2017-ci ildə 5 ədəd, 2018-ci il ərzində 4 ədəd, 2019-ci ilin aprelinə kimi 1 ədəd, yəni 5 ildən az müddətdə 30 ədəd Ermənistan PUA-nı məhv ediblər. 2015-2016-cı illərdə məhv edilən PUA-ların 2-si Krunk PUA olub. Bunların hər ikisi 2015-ci ilin avqust ayında cəbhədə vurulub. Bu PUA həmçinin Aprel döyüşlərində Ermənistan Ordusu tərəfindən aktiv şəkildə tətbiq edilib.

## İstifadəçilər
*  - 2015-ci ildə Ermənistan Ordusu inventarında 25-ə yaxın “Krunk-25-1” və “Krunk-25-2” PUA olduğu bilinir.

## İstinadlar