open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mədrəsə

**Mədrəsə**, Müsəlman ölkələrində orta və ali təhsil verilən müəssisələr. Mədrəsə sözü ərəbcə *dərs* (درس) mənasında işlənir. Mədrəsələrdə dərs deyənlərə *müdərris* (professor), onların köməkçilərinə "muid" (asistent) deyirlər. Mədrəsədə oxuyanlar "danışmənd", "sohta" və ya "tələbə" adlandırılır.

## Tarix
VIII əsdə Azərbaycan ərəb qoşunları tərəfindən işğal olundu və ölkə Ispaniyadan Hindistana qədər uzanmış Ərəb xilafətinin tərkibinə qatıldı. Müxtəlif xalqların vahid bir dövlətə qoşulması və bir-biri ilə ünsiyyətdə olması elmlərin və mədəniyyətlərin görünməmiş inkişafına səbəb oldu. Bünövrəsi VIII–IX əsrlərdə qoyulmuş bu yüksəliş XIV əsrin sonlarına qədər davam etdi. Mübaliğəsiz demək olar ki, X–XIV əsrlərdə Islam dünyası bəşəriyyət sivilizasiyasının zirvəsini təşkil edirdi. Ən böyük universitetlər, rəsədxanalar, xəstəxanalar, əczaxanalar və kitabxanalar məhz müsəlman Şərqində yerləşirdi, ən güclü alimlər burada çalışırdılar.

Bu dövrdə Azərbaycan şəhərlərində böyük məscidlərin nəzdində mədrəsələr fəaliyyət göstərirdi. Bu mədrəsələrdə ərəb və fars dilləri, ərəb qrammatikası, məntiq, kəlam (dini doqmatika), fiqh (islam hüququ), riyaziyyat, kalliqrafiya (xəttatlıq), tarix və əbəbiyyat öyrədilirdi. Müasir ali məktəblərə (universitetlərə) bənzəyən böyük mədrəsələrdə həm də yunan fəlsəfəsi, astrologiya, məntiq, natiqlik elmi, həndəsə, tibb, əlkimya və bu kimi fənnlər tədris olunurdu. Burada əsasən mülkədarların və ruhanilərin uşaqları oxuyurdular. Şamaxının "Məlhəm" mədrəsəsi məşhur elm və tədris mərkəzlərindən biri idi. Bu mədrəsəyə görkəmli XII əsrdə yaşamış məşhur Şirvan həkimlərindən və alimlərindən biri Kafiyəddin Ömər ibn Osman rəhbərlik edirdi. Qardaşı oğlu məşhur şair Xaqani Şirvaniyə tibdən və başqa fənlərdən dərs deyirdi. Xaqani Şirvani özünün "Töhfətül-Iraqeyn" poemasında Kafiyəddin Ömər və onun fəaliyyəti haqqında ətraflı məlumat verir.

Gəncədə də mədrəsələr fəaliyyət göstərirdi. XIX əsrin yarısında Gəncənin mədəni həyatı inkişaf edirdi. Mədrəsə və məktəblərdə şagirdləri klassik şərq ədəbiyatı ilə tanış edirdilər. Lakin nə dini məktəblər nə mədrəsələrin aydın proqramları yox idi. Şah Abbas məscidindən bir qədər aralı olan mədrəsədə 100-dən çox şagird təhsil alırdı. Elmi fikirlərin inkişafında Gəncənin böyük rolu olmuşdur. Rusiyada şərqşünaslığın əsasını qoyanlardan biri M. D. Topçubaşev (1784–1869) bu şəhərdə anadan olmuş və ilk təhsilini bu şəhərdə yerləşən mədrəsədə almışdır.

## Mədrəsədə verilən dərslər
* Sarf (Morfologiya, cümlə bilgisi)
* Məntiq
* Hədis
* Təfsir (Quranın izahı)
* Ədəbi bəhs (Danışmaq ədəbi)
* Vəz
* Bəlağət (Gözəl danışma, ritorika)
* Kəlam
* Hikmət
* Fiqh
* Fəraiz (Miras hüququ)
* Əqaid (İnancın əsasları)
* Fiqh Üsulu
* Elm-i həyat (Astronomiya və astrologiya)

## Xarici keçidlər
* Tarixcəsi 
* Osmanlıda təhsil 
* DARU'L-HİLAFETİ'L ÂLİYE MEDRESESİ 
* Türklərin Əğitim Tarixi 
* Osmanlı Dövləti Mədrəsələrinə Ümumi bax
Nikolay Şengelaya

**Nikolay Mixayloviç Şengelaya** (d. 8 avqust 1903, Obuji, Gürcüstan - ö. 4 yanvar 1943, Tbilisi, Gürcüstan) - rejissor. Rusiya Əməkdar İncəsənət Xadimi (1935), "SSRİ Dövlət Mükafatı" laureatı (1941).

## Həyatı
Nikolay Mixayloviç 8 avqust 1903-cü ildə Gürcüstanın Kutaisi quberniyasının Obuji kəndində anadan olub. Tbilisi universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsində təhsil alıb. 4 yanvar 1943-cü ildə Tbilisidə vəfat edib.

Rejissor Eldar Şengelayanın atasıdır.

## Fəaliyyəti
Gənc ikən şerlər yazardı. Kinoda 1924-cü ildən fəaliyyət göstərmişdir. 1927-ci ildə ilk filmini çəkdi. Həm Gürcüstan, həm Azərbaycan kinematoqrafiyası tarixində silinməz izlər qoymuşdur. Həmçinin filmlərin ssenari müəllifidir.

## Adlar və mükafatlar
# Rusiya Əməkdar İncəsənət Xadimi (1935)
# "SSRİ Dövlət Mükafatı" laureatı (1941)
# "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni laureatı

## Filmoqrafiya

***Rejissor kimi***
# 26 komissar (film, 1932)(tammetrajlı bədii film)

***Bədii rəhbər kimi***
# Almaz (film, 1936)(tammetrajlı bədii film)

## İstinadlar

## Mənbə
*Шенгелая
* Mükərrəmoğlu, M.; Salmanov, R. “"Şərq-Qərb" Kinofestivalının gündəliyi” [Dünən Kinematoqrafçılar İttifaqında Nikolay Şengelayanın xatirə gecəsi keçirildi] //Xalq.- 2002.- 15 oktyabr.

## Xarici keçidlər
Karl Fridrix Qauss

**Yohan Karl Fridrix Qauss** () — görkəmli alman riyaziyyatçısı, astronom və fiziki, bütün dövrlərin ən yaxşı riyaziyyatçılarından biri, "riyaziyyatın kralı" hesab olunur.

## Həyatı
Göttingen Universitetində oxuduğu müddətdə riyaziyyata aid ciddi tədqiqat işləri aparmış və universiteti qurtararkən "Ədədi tədqiqatlar" adlı əsərini yazmışdır. Bu əsərdə kvadratik çıxıq nəzəriyyəsi, kvadratik formaların qısa ifadəsi, n-dərəcəli tənliklər nəzəriyyəsi öz əksini tapmışdır. Qauss da başqa alimlər kimi paralel xətlərlə maraqlanmışdı. O, XVIII əsrin sonunda Evklid həndəsəsindən fərqli başqa həndəsələrin olmasının mümkünlüyü qənaətinə gəlmişdir. Qauss bu sahədə xeyli tədqiqat işləri apararaq varlığı mümkün olan həndəsəni anti-evklid həndəsəsi adlandırmışdı.

Ədədlər nəzəriyyəsi, riyazı analiz, differensial həndəsə, geodeziya, elektrostatika, astronomiya və optika elmlərinə misilsiz töhfələr vermişdir.

Qaussun fitri istedadı özünü uşaq ikən büruzə verir. Deyilənə görə hələ ibtidai məktəbdə oxuduğu vaxt özünün ilk riyazi kəşfini edir. Belə ki, müəllimi şagirdlərini uzun müddət məşğul etmək məqsədilə onlara 1-dən 100-ə qədər bütün natural ədədlərin cəmini tapmağı tapşırır. Qauss tapşırığı bir neçə dəqiqə ərzində həll etməklə ətrafındakıları heyrətə salır. Gənc Qauss bu ədədi silsilənin sonluğunda duran ədədlərin cəminin 101-ə bərabər olmasını, yəni 1+100=101, 2+99=101 və s. dərhal müəyyən edir. Və bu silsilədəki cütlüklərin sayını, yəni 50-ni 101-ə vurmaqla məsələni asanlıqla və tezliklə həll edir. O, riyaziyyat elmində ən möhtəşəm əsərlərdən biri olan *Disquisitiones Arithmeticae* əsərini 21 yaşında ikən (1798) tamamlayır. Əsərin özü isə üç il sonra nəşr olunur. Bu əsərlə Qauss müasir ədədlər nəzəriyyəsi elmini riyaziyyatdan ayıraraq müstəqil elmə çevirir.

Karl Qauss 1855-ci ildə vəfat etmişdir.

## Mənbə
# "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat. Bakı: "Şərq-Qərb", 2008. səh.608

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uşaq baxımsızlığı ilə mübarizə (film, 1931)

## Məzmun
Film kimsəsiz uşaqlara qayğı göstərilməsi və uşaq evlərinin təşkili haqqındadır.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Sədi Şirazi

**Sədi** (; ) – orta əsrlər fars ədəbiyyatının, qəzəl janrının ən görkəmli nümayəndələrindən biri. Sədinin əsərləri dünya ədəbiyyatında həm bədii keyfiyyəti, həm də daşıdığı dərin ictimai-sosial əhəmiyyətinə görə yüksək qiymətləndirilir.

## Həyatı
Şirazda doğulan Sədi gənc yaşlarında ərəb ədəbiyyatını və İslam biliklərini öyrənmək üçün Bağdada köçür. Dağıdıcı monqol istilalarından sonra, Sədi səfərə çıxmaq qərarına gəlir və ömrünün böyük qismini İraqı, Anadolunu, Suriyanı, Misiri, həmçinin Mərkəzi Asiyanı və Hindistanı gəzməyə, orada yaşayan insanların həyat tərzi ilə tanış olmağa həsr edir. Doğma Şirazına ahıl yaşlarında qayıdır.

Sədinin ən məşhur əsərləri "Bustan" (1257) və "Gülüstan"dır (1258). "Bustan" lirik janrda yazılmış islami nəsihətlərdən, dini baxımdan ədliyyə, təvəzökarlıq, bərabərlik kimi keyfiyyətlərin tərifindən ibarətdir. Bundan savayı əsər dərviş mədəniyyəti haqqında məlumat verir. "Gülüstan" epik formada təqdim edilmiş əhvalatlardan, lətifələrdən, hikmətli sözlərdən, məsləhətlərdən və qısa şeirlərdən ibarətdir. Hər iki əsər 1654-cü ildə alman dilinə tərcümə edilərək ilk dəfə avropalılara təqdim edilib.

## Ədəbiyyat
* Kolliyate-Sə’di. be ehtemame-Məhəmmədəli Foqruği. Tehran, 1365.
* Sədişenasi. be kuşeşe-Kuruş Kəmali Sərvestani. dəftəre −1–4, Şiraz, 1377–1380.
* Ziya Müvəhhid. Sədi. Tehran, 1374.
* Əbdülhüseyn Zərrinkub. Ba karvane-holle. Tehran, 1374.
* Sədi. Gülüstan. Bakı, 1987.
* Саади. Бустан. вступ. статья и перевод К.Чайкина. М., 1935.
* Şibli Ne’mani. Şerül-əcəm. celde-dovvom. Tehran, 1368.
* Zəbihullah Səfa. Tarixe-ədəbiyyat dər İran. celde-sevvom. Tehran, 1353.
* Рустам Алиев. Проблема восстановления поэтического наследия Саади Ширази. АДД. Москва, 1968.
* Rəhim Sultanov. Sədi yaradıcılığında "Gülüstan". Bakı, 1961.
* Məsiağa Məhəmmədi "Həqiqət və gözəllik şairi" 05.01.2008.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sədi Şirazi. Seçilmiş əsərləri; Farscadan tərcümə ed. M. Seyidzadə, M. Soltan, R. Sultanov, İ. Şəms; Ön sözün müəllifi. M. Məhəmmədi.- Bakı: Öndər, 2004.- 400 s. ISBN 9952-416-42-2
* Sədi: həqiqət və gözəllik şairi
* Şamil Cəmşidov, "Sədi Şirazinin Azərbaycan dilində bir qəzəli", "Elm və həyat" jurnalının 1987-ci il 10-cu sayı / *
Hafiz Şirazi

**Hafiz Şirazi** ( Ḥāfiẓ. Digər yazılış şəkilləri: Hafiz, Hafes, Hafez. Tam adı: **Xoca Şəms əd-Din Məhəmməd Hafiz Şirazi**) XIV əsr İran şairi və sufisi. Yazdığı qəzəllər mistik düşüncə və məhəbbətin mədhinə görə Şərq ədəbiyyatının ən gözəl incilərindən sayılır. Hafiz poeziyasında hətta müasir sürrealizmin elementlərinə də rast gəlmək olar.

## Həyatı

Hafizin şəxsi həyatı haqqında çox az məlumat var. Məlumdur ki, şair 1310–1337-ci illər arasında Şiraz şəhərində kömürçü tacir ailəsində anadan olub. Atasız böyüyən Hafizin şairlik istedadı özünü çox erkən yaşlarında büruzə verib və o, şeirlərinə görə xalq arasında hörmət qazanaraq əmir sarayının şairi təyin edilib. Lakin yazdığı şeirlərə görə dindarlar tərəfindən təzyiqlərə məruz qalan şair əvvəlcə İsfahana, sonra isə Yəzdə qaçmağa məcbur olub. Bir neçə ildən sonra Hafiz Şiraza qayıdıb və yaradıcılğına davam edib.

Hafiz şeirlərində dərin və abstrakt fəlsəfi fikirlər ifadə edir. Şair dünyanı tez-tez "viranə" bir yerə bənzədir, insan həyatını xəyalı və aldadıcı bir dövr sayır. Ondan bir əsr əvvəl yaşamış Sədidən fərqli olaraq, Hafiz şeirlərini bir məcmuəyə – divana toplamamışdır. Buna görə də Hafizin yazdığı qəzəllərin dəqiq sayı məlum deyil (onların sayının 573–994 arasında olması ehtimal edilir).

Mərhum xanəndə, xalq artisti Hacıbaba Hüseynov, Hafiz Şirazinin məşhur qəzəlinə, 20-ci əsrin 70-ci illərində təxmis yazıb, qəzetlərdə dərc olunub, dəfələrlə radioda səsləndirilib.

## Xarici keçidlər
* Hafiz:sehrkar şair
Xaş

**Xaş**, **Paça** və ya sadəcə **Ayaq** — heyvan ayağını qaynadaraq pişirilən Orta Şərq və Cənubi Qafqaz mətbəxinin yeməklərindən biri. Azərbaycan, İran, Bosniya və Herseqovina va Türkiyədə bəzi üsullara görə ayağa əlavə heyvanın başını qatmaqla bişirilən bu yeməyin növünə **kəlləpaça** və **başayaq** deyirlər ( , , ).

Xaş malın (dana) imkan daxilində qabaq ayaqlarından (dırnaqlarından) hazırlanır. Çox vaxt xaşa qarın nahiyyəsinin hissələri əlavə olunur. Sirkə-sarımsaq və ya abqora ilə yeyilir. Xaş yeməyi zamanı lavaş, təndir çörəyindən və müxtəlif növlü turşu (tutmalardan) da istifadə olunur.

## Adı
**Xaş** sözü ermənicə olan **xaş (խաշ [χɑʃ])** (bişirmək, yeməyi qaynatmaq) feilindən gəlir. **Kəllə-paça** isə farsca hərfi olaraq **başayaq** deməkdir. Bir çox dillərdə **paça** ("ayaq") adı ilə tanınır.

## Hazırlanması

Malın ayaqlarını tükdən təmizləmək üçün oda tutmaq lazımdır. Bir neçə dəfə yumaq, oynaqlar üzrə 2–4 yerə bölmək. Bunları minalanmış qazanın içinə qoymaq, üstünə su tökmək. Kəfi yiğmaq, su qaynayanda, onu boşaltmaq, bir daha ayaqları yumaq və təmiz suyun içinə salmaq. Su 15–20 sm ayaqları örtməlidir və balaca odun üstündə bişirmək. Su bərk qaynamamalıdır. Vaxtaşırı kəfi yığmaq. Bəzi adamlar baş soğan atırlar ki, kəf yaxşı yığılsın və kök salırlar ki, suyu şəffaf olsun. Bişirilmənin yarısında soğanı və kökü çıxarıb tullayırlar. Sona yaxın duz, iri istiot və dəfnə yarpağı əlavə edilir. Ayaqlar o həddə qədər bişirilir ki, əti sümükdən ayrılsın. Xaş gecədən səhərə kimi bişirilir (22.00-dən 6.00-dək). Suyun miqdarı iki dəfə azalır. Ət sümükdən ayrılarkən, bulyon yağlı qızılı rəngdə olmalıdır. Xaşı sirkənin içində sarımsaqla, nar turşusu, şoraba, göyərti ilə yeyirlər. Həkimlər xaşı sınıqda tövsiyə edirlər.

## Tərkibi
*1 nəfərlik*

200 qr qoyun kəlləsi, 150 qr qoyun ayaqları, 40 qr qarın, 5 qr sarımsaq, 10 qr üzüm sirkəsi

**Qeyd:** *Kəlləpaça bişirilən zaman duz vurulmur, o ayrıca süfrəyə verilir. Bəzən isə qarın ayrıca bişirilir.*

### Hazırlanma qaydası
Qoyunun başı və ayaqaları ocaqda ütülür, bıçaqla qaşınır, isti – isti dırnaqları çıxarılır. Bəzən tükləri isti su ilə təmizlənir. Sonra dəmir şişlər ocaqda möhkəm qızdırılır, qalan tüklər də ütülür. Bundan sonra ilıq suda bıçaqla qaşınaraq təmiz yuyulur. Çapacaqla ayayqlaq 2 – 3 yerə bölünür və dırnaqların arası yarılaraq, içəridə olan hissə çıxarılıb, atılır. Baş 2 hissəyə alt və üst çənəyə ayrılır. Kəllər sümüyü çapacaqla bölünüb içindən beyin çıxarılır, yuyulub qazana qoyulur.

Qarın yuyulub təmziləndikdən sonra 4 – 5 yerə bölünür. Hər hissə qaynar suya salınıb bıçaqla qaşınır. Parçaların hamısını birdən isti suya salmaq olmaz, çünki isti suda çox qalanda üstündəki kəpəklər getmir. Təmizlənmiş qarın 4 – 5 sm böyüklükdə doğranıb kəllə olan qazana salınır və odun üstünə qoyulur. Qaynadıqca kəfi alınır və duz tökülmür. Bişdikdən sonra iri sümüklər çıxarılır. İri ət parçaları doğranır, yenə ocağa qoyulub, bişirilir. Süfrəyə verilən zaman boşqaba bişmiş ət qoulur, üstünə bulyon tökülür və ayrıca olaraq xörəyin yanında sarımsaqlı sirkə verilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İslam təriqətləri

**İslam təriqətləri** () — bir çox dinlərdə olduğu kimi İslam dininin fərqli məzhəbləridir. "Məzhəb" sözünün mənası "gedilən yol" deməkdir. Məhəmməd bu ifadələriylə insanlıq aləmindəki ixtilaf gerçəyinə işarə edər:

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Təriqət
Teymur

**Teymur** — kişi adı.

* **[[Əmir Teymur|Teymur]]** — görkəmli sərkərdə.
* Cahan Teymur — Elxanilər sülaləsindən, elxanlığa iddiaçı.
* Teymur Bəkirzadə — rejissor, ssenarist
* Teymur bəy Aşurbəyov — XX əsrin əvvəllərində yaşamış Bakı milyonçusu.
* Teymur Paşa xan — Maku xanlığının 5-ci xanı idi.
* Teymur İlyaslı
* Teymur Quliyev — Azərbaycan SSR-nin dövlət xadimi
* **[[Teymur Bünyadov]]**
:* Teymur Bünyadov (akademik) — tarix elmləri doktoru, prof., AMEA-nın həqiqi üzvü.
:* Teymur Bünyadov (general-mayor) — general-mayor (1966)
* **[[Teymur Məmmədov]]**
:* Teymur Məmmədov (aktyor) — Aktyor. Film bələdçisi.
:* Teymur Məmmədov (boksçu) — Azərbaycanlı boksçu, həvəskar boks üzrə dünya, avropa çempionatlarının mükafatçısı.

;Filmlər
* Topal Teymur (film, 1983) —

;Digər
* Teymur Müskanlı — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Teymurov
* Teymurlu
Səmərqənd

**Səmərqənd** (; özbəkcə: *Samarqand*) ― Özbəkistanın cənubunda tarixi şəhər, Səmərqənd vilayətinin mərkəzi. Zərəfşan çayının vadisində, Daşkənddən 275 kilometr cənub-qərbdə yerləşən Səmərqəndin əhalisi 566 min nəfərdir. Mühüm bir sənaye (avtomobil sənayesi, traktor hissələrinin istehsalı, yeyinti sənayesi, gübrə karxanaları, toxuculuq sənayesi və s.) və təhsil (Səmərqənd Universiteti) mərkəzi olan bu şəhər Teymurləng zamanından qalan tarixi abidələrləri ilə (Bibixanım məscidi və məqbərəsi, 1399–1404; Teymurləngin Guri Əmir adlı türbəsi, Uluğbəyin türbəsi, 1405; və s.) çox sayda turist cəlb edir.

## Tarix
Qədim zamanlardan bəri insanların məskəni olan Səmərqənd, e.ə. 329-cu ildə Böyük İsgəndər, eramızın 712-ci ilində ərəblər tərəfindən fəth edilmişdir. 751-ci ildə müsəlmanlar əsir alınmış çinlilərdən kağız istehsalının sirrini öyrənib müsəlman dünyasında ilk kağız karxanasını Səmərqənddə tikmişdirlər. Buradan bu vərdiş bütün Ərəb xilafətinə, sonralar isə Avropaya yayıldı. Samanilər dövründə Səmərqənd iqtisadi baxımdan olduqca inkişaf etdi. Daha sonra Qaraxanlıların, Xarəzmşahların əlində keçdi. 1220-ci ildə Çingiz xan tərəfindən yandırılıb viran ediləndən sonra, Teymurləngin paytaxt edilməsi ilə yenidən inkişaf etdi və iri mədəniyyət mərkəzinə çevrildi. 1499-cu ildə Şeybani özbəklər tərəfindən işğal olunub paytaxt edildi. XVI əsrdə Şeybanilər paytaxtı Buxaraya köçürdülər və Səmərqəndin əhəmiyyəti azalmağa başladı. Nadir şahın buraya hücumu sakinlərinin çoxusunu şəhəri tərk etməyə məcbur etdi. 1868-ci ildə Rusiya imperiyasının tərkibinə girdi və 1888-ci ildə buraya dəmir yolu çəkildikcə yenidən böyük iqtisadi mərkəzə döndü. 1925–1930-cu illərdə Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı idi.

## Həmçinin bax
* Dəmirqapı (Mavəraünnəhr)

## İstinadlar
Veriko Ancaparidze

**Veriko İvlianovna Ancaparidze** () — Aktrisa

## Həyatı
Veriko İvlianovna Ancaparidze 6 oktyabr, 1900-cü ildə Kutaisidə (Gürcüstan) anadan olmuşdur. 1916–1917-ci illərdə S. V. Aydarovun Moskva dram studiyasında və Q. Cabadarinin Tiflisdəki studiyalarında təhsil almışdır.

31 yanvar 1987-ci ildə Tbilisidə vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
1918–1921-ci illərdə Ş. Rustaveli adına teatrın aktrisası, 1921-ci ildən isə K. A. Marcanişvilinin rəhbərliyi altında olan dram teatrının aktrisası olmuşdur. 1933-cü ildən N. P. Oxlopkovun rəhbərliyi altında Moskva real teatrında işləmişdir. K. A. Marcanişvili adına teatrın bədii rəhbəri, Ş. Rustaveli adına Tbilisi teatr institutunun pedaqoqu olmuşdur. 1992-ci ildə "Who is Who" (London) ensiklopediyası redaksiya heyətinin qərarına əsasən V. Ancaparidze XX əsrin 10 ən yaxşı aktrisası sırasına daxil edilmişdir. Kinoda 1923-cü ildən fəaliyyət göstərmişdir.

## Adlar və mükafatlar
* SSRİ Xalq Artisti (1950)
* SSRİ Dövlət Mükafatı (1943, 1946, 1952)
* "Lenin Ordeni"
* Gürcüstan Dövlət Mükafatı (1975, 1979)
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1979)

## Filmoqrafiya
# 26 komissar (film, 1932) (tammetrajlı bədii film) (rol: fəhlə arvadı)
# Onu bağışlamaq olarmı? (film, 1959) (tammetrajlı bədii film) (rol: ana)
# Qəm yemə! (1969)

## Mənbə
* АНДЖАПАРИДЗЕ Верико Ивлиановна

## Xarici keçidlər
* Вера (Верико) Анджапаридзе
* Верико Анджапаридзе 
*  Верико Анджапаридзе 
* Анджапаридзе Верико
Uluqbəy rəsədxanası

**Uluqbəy rəsədxanası**, **Səmərqənd rəsədxanası** — orta əsrlərin ən böyük rəsədxanalarından biri. Səmərqənd şəhəri yaxınlığında Uluqbəy tərəfindən tikilmişdir. Tikilib istifadəyə verilmə tarixi haqqında müxtəlif (1420, 1428/29 və s.) fikirlər var.

## Rəsədxana müdirləri

* 1421-1429: Qiyasәddin Cәmşid Kaşani
* 1429-1436: Qazızadə ər-Rumi;
* 1436-1449: Əli Quşçu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Oktay Talıstanlı. Qədim Şərqin möcüzələri. Bakı: "Adiloğlu", 2007.
Padşah

**Padşah** — Orta əsr şərqində feodal dövlətlərin başında duran monarx. Sözün mənşəyi fars dilinə söykənir.

Osmanlı hökmdarları üçün istifadə edilsə də, XIV–XV əsrlərdə onlar İslamın təsiri ilə sultan və ənənəvi olaraq bəy, xan titullarını da seçirdilər.

İlk dövrlərdə "Böyük Hökmdar" mənasına gələn "Hudavəndigar" titulu istifadə edilsə də sonradan, yəni II Muraddan etibarən padşah titulu qəbul edildi.

Osmanlıda padşahların hökmdarlıq səlahiyyətləri ilkin türk dövlətlərinin və yaxın-şərqdəki tarixi imperiyaların ənənələrinə bağlı idi.

23 aprel 1920-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin yaradılması ilə milli iradəni təmsil edən hökumət Osmanlı İmperiyasının və padşahlıq sisteminin yerinə gəldi.

İranda hakimiyyətdə olmuş türk və fars mənşəli hökmdarlar şahənşah (şehinşah) ünvanı ilə tanınırdılar. 1979-cu ildə İranda şah rejimi devrildi və ölkədə dini dövlət quruldu.
Gülbən Ərgən

**Nur Ergen** Türkiyə pop müğənnisi, aparıcı, model və aktrisası.

## Həyatı
25 avqust 1972-ci ilde İstanbulda anadan olmuşdur. 
Karyerasına model kimi başlayan Gülbən tez bir zamanda film dünyasına atılmışdır. Türk tamaşaçısı onu "Dayə" serialında canlandırdığı Mələk obrazı ilə tanıdı. İbrahim Tatlısəslə iş birliyi ona böyük uğur gətirdi. O, Tatlısəsin "Haydi söylə" klipində çəkildikdən sonra, onunla "Firat" serialında baş rolu bölüşdü.

Müğənni kimi debütünü 1996-ci ildə "Mərhaba" albomu ilə etdi.
Ardınca "Kör Aşık", "Sade ve Sadece" albomlarını yazdırdı. Bu albomlardan ən yadda qalanlar isə "Sandık lekesi", "Abayı yaktım", "Arka sokaklar", "Teşekkür ederim", "Sade ve sadece" mahnıları oldu. 1998-ci ildə "Mərziyə" serialında baş rola çəkildi. Eyni ildə "Gümbür Gümbür Gülbəncə" televiziya proqramını aparmağa başladı.

"Uçacaqsın", "Gülbən Ərgən", "Aşk hiç bitməz" albomlarını satışa çıxardı. Ən sonuncu albomu 2009-cu ildə çıxan "Uzun yol şarkıları" albomu oldu. Bu albomdan "Giden günlerim oldu" mahnısı Türkiyədə ən çox dinlənilən mahnı seçildi. Mustafa Ərdoğanla evlidir. Üç uşağı var. Gülbən hal-hazırda İstanbulda yaşayır.

## Albomları

6 albom və 1 sinqlı vardır.

* Merhaba (1996)
* Kör Âşık (1999) 
* Sade ve Sadece (2002)
* Uçacaksın (2004)
* 9+1 Fıkır Fıkır (2005)
* Gülben Ergen (2006)
* Aşk Hiç Bitmez (2008)

## TV Serialları

* Hanımın Çiftliği (1990)
* Fırat (1994)
* Marziye (1998-2000)
* Dadı (2000-2002)
* Hürrem Sultan (dizi) (2002-2003)
* Gönül (2006)

## Mənbə

*Gülbən Ərgən - fotosessiya 

## Xarici keçidlər

*'''Şəxsi vebsaytı'''
*'''Resmi Gülben Ergen Fan Club'''
*'''Resmi Gülben Ergen Avrupa Fan Club''' 
*Fan Sitesi
*'''Fan sitesi''' 
*TurkPop.com
Vladimir Qardin

**Vladimir Rostislavoviç Qardin** (18 yanvar 1877, Moskva, Rusiya - 29 may 1965, Sankt-Peterburq, Rusiya) - Rusiya və SSRİ aktyoru. SSRİ xalq artisti (1947).

## Həyatı
Vladimir Rostislavoviç Qardin 18 yanvar 1877-ci ildə Moskvada anadan olmuş, 29 may 1965-ci ildə Sankt-Peterburqda vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
1898-ci ildən Riqa, Odessa, Taqanroq, Kişinyov və s. şəhərlərin teatrlarında işləmişdir. 1907-ci ildə Müstəqil teatrı yaradır və burada qadağan olunmuş tamaşaları cəsarətlə səhnəyə qoyur. 1908-ci ildə isə Parisdə rus teatrı açır. Kinoda 1913-cü ildən fəaliyyət göstərir. Rejissor kimi kinoda fəalyyətə başlayan Qardin 1919-cu ildə Moskvada ilk kino məktəbi olan ÜDKİ-ni açan şəxslərdən biridir. 1924-cü ildən həmin məktəbin direktoru olmuşdur. Həmçinin həmin ildən müxtəlif kinostudiyalarda rejissor və aktyor kimi işləmişdir.

## Adlar və mükafatlar
# SSRİ Xalq Artisti (1947)
# RSFSR-in xalq artisti
# "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
# "Leninqradın müdafiəsinə görə" medalı
# "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı
# "Şərəf nişanı" ordeni
# "Leninqradın 250 illik xatirəsinə" medalı

## Filmoqrafiya
#26 komissar (film, 1932)(tammetrajlı bədii film)(rol: xrizantemalı sakin)
#Bakının işıqları (film, 1950)(tammetrajlı bədii film)(rol: keçmiş neft sənayeçisi)

## Mənbə
*Гардин Владимир Ростиславович 

## Xarici keçidlər
*Владимир Ростиславович Гардин
*Владимир Гардин 
*ГАРДИН, ВЛАДИМИР РОСТИСЛАВОВИЧ
*Владимир Ростиславович Гардин
*ГАРДИН, ВЛАДИМИР РОСТИСЛАВОВИЧ
Direktiv bant (film, 1932)

**Direktiv bant** — 1932-ci ildə çəkilmiş səssiz Azərbaycan filmi.

## Məzmun
Filmdə keçmişin qalıqları, yeni həyat quruculuğuna mane olan mənfi hallar kəskin satira atəşinə tutulur.

## Film haqqında
Film İlf və Petrovun əsəri əsasında ekranlaşdırılmışdır.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Əsərin Müəllifi:** İlya İlf, Yevgeni Petrov
:**Quruluşçu rejissor:** Ağarza Quliyev
:**Quruluşçu operator:** Əsgər İsmayılov, Mirzə Mustafayev

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 32.
İlya İlf

**İlya Arnoldoviç Faynzilberq (İlf)** () — Sovet yazıçısı.

## Həyatı

1913-cü ildə texniki məktəbi bitirmişdir. Bir müddət jurnalist, redaktor işlədikdən sonra 1923-cü ildə Moskvaya köçən İlya İlf peşəkar ədəbiyyatçıya çevrilmişdir. Əsasən həmkarı Yevgeni Petrovla birgə yazdığı "12 Stul" və "Qızıl buzov" romanları ilə bütün SSRİ-də məşhurlaşmışdır.

## Filmoqrafiya

;Əsərləri üzrə çəkilən filmlər

#Direktiv bant (film, 1932) (Qısametrajlı Bədii Film)
#İ.İlf və Y.Petrovun əsərlərininin film adaptasiyalarının siyahısı

## İstinadlar

## Mənbə

*Ильф Илья 

## Xarici keçidlər

*Илья Ильф
Qırmızı dəniz

**Qırmızı dəniz** ( *Bahr el-Ahmar*,  *Yam Suf*, ) — Hind Okeanında Ərəbistan yarımadası ilə Afrika qitəsi arasındakı tektonik çökəklikdə yerləşən daxili dəniz. Qədim adı *Ərəb körfəzi*dir.

Qırmızı dəniz isti və duzlu dənizlərdən biridir. Dəniz qərbdən Misir (Sinay yarımadası), cənub-qərbdən Sudan və Eritreya, şərqdən isə Səudiyyə Ərəbistanı və Yəmən ilə həmsərhəddir.

## İstinadlar
Sabit Rəhman

**Mahmudov Sabit Kərim oğlu (Sabit Rəhman)** () — Azərbaycan yazıçısı, dramaturq, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1943).

## Həyatı

Sabit Rəhman 26 mart 1910-cu ildə Şəkidə (o vaxtkı Nuxada) anadan olmuşdur. Ədəbi fəaliyyətə 1926–1927-ci illərdə Molla Nəsrəddin jurnalında dərc etdiyi felyetonlarla başlamışdır. İlk hekayələr məcmuəsi — "Pozğun" 1931-ci ildə dərc olunmuşdur. Bir çox hekayə və pyes müəllifidir.

Sabit Rəhman Azərbaycan komediyasının banilərindəndir. O, dünyaca məşhur "Arşın mal alan" və "O olmasın, bu olsun", "Koroğlu", "Əhməd haradadır?" filmlərinin, Ulduz musiqili komediyasının ssenarilərinin, Yeddi gözəl baletinin librettosunun müəllifidir.

1943-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi adına layiq görülmüş, iki dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və medalları ilə təltif olunmuşdur. Şəki dram teatrı S. Rəhmanın adını daşıyır. Bakı və Şəki şəhərlərində onun adına küçə vardır.

Sabit Rəhman 1970-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Bəstəkar Emin Sabitoğlunun atası, musiqişünas Ceyran Mahmudovanın babasıdır.

## Əsərləri
* Hekayələri:
"Şirin bülbül", "Qudurğan", "Mir Qasımın macəraları", "Kölgələr", "Mirzəkələntər", "Xəyal plov", "Nikolay taxtdan düşdü", "Qohumlar".
* Povestləri:
"Vəfasız", "Son faciə".
* Pyesləri:
"Toy", "Xoşbəxtlər", "Aşnalar", "Aydınlıq", "Əliqulu evlənir", "Yalan" və s.
* Romanı:
"Nina".

## Kitabları

# Pozğun (hekayələr). Bakı: 1931
# Şirin bülbül (hekayələr). Bakı: 1933
# Vəfasız (povest). Bakı: 1933
# Xəyalplov. Bakı: 1938
# Son faciə (povest). Bakı: 1939
# Hüseyn Ərəblinski (povest). Bakı: 1948
# Hədiyyə. Bakı: 1949

## Filmoqrafiya
# Arşın mal alan (film, 1945) — (ssenari müəllifi)
# O olmasın, bu olsun (film, 1956) — (ssenari müəllifi)
# Koroğlu (film, 1960) — (ssenari müəllifi)
# Əhməd haradadır? (film, 1963) — (ssenari müəllifi)
# Ulduz (film, 1964) — (libretto müəllifi)
# Hicran (teatr tamaşası, 1983) — (ssenari müəllifi)
# Şirin bülbül (film, 2000) — (əsərin müəllifi)
# Gülüş fenomeni. Sabit Rəhman (film, 2014)

## Mənbə
* Şəmsəddin Abbasov. "Sovet Azərbaycanının kinosu" //Kommunist.- 1958.- 29 avqust.
* Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 4.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 106.

## Xarici keçidlər

* S. Rəhman adına Şəki Dövlət Dram Teatrı
Azərbaycan Milli Hərəkatı

**Azərbaycan Milli Hərəkatı** — İranda Azərbaycan türklərinin siyasi, mədəni və sosial haqlarının müdafiəsi məqsədilə yaradılan hərəkat.

## Həmçinin bax
* İran türkləri
* Cənubi Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı
* Azərbaycan Milli Dirəniş Təşkilatı
Aliyə Terequlova

**Aliyə Ramazan qızı Terequlova** () — azərbaycanlı aktrisa. Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).

## Həyatı
Aliyə Ramazan qızı Terequlova 13 may 1913-cü ildə Tiflisdə anadan olub.

Məşhur Terequlovlar (Tanrıqulovlar) nəslindəndir. Məlahətli və cazibəli səhnə görkəmi, yaraşıqlı qədd-qaməti olub. Mürəkkəb mizanlarda, hərəkət edə-edə ariya və duet oxumağı ustalıqla bacarıb. Qəhrəman sevgililərin partiyalarının ifasını quruluqdan çıxaran, onlara romantizm, lirizm, səmimiyyət gətirən ilkin aktrisalardandır.

On yaşından musiqi ilə müntəzəm məşğul olub və orta təhsil aldıqdan sonra Azərbaycan Dövlət konservatoriyasında oxuyub. Oranın vokal şöbəsini 1937-ci ildə bitirib və Opera və Balet Teatrına solist götürülüb. Burada Nərgiz və Məryəmin ("Nərgiz", Müslüm Maqomayev), Gülzarın ("Şahsənəm", Reynqold Qlier), Ağca qızın ("Aşıq Qərib", Zülfüqar bəy Hacıbəyov) partiyalarını oxuyub.

1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrı açılanda Aliyə Terequlova da truppaya dəvət edilib. 1949-cu ildə teatr bağlananda Filarmoniyanın nəzdində yaradılan musiqili estrada ansamblında, Gənc Tamaşaçılar Teatrında işləyib. MKT 1956-cı ildə yenidən açılanda bir müddət burada işləyib.

Aliyə Terequlova ömrünün son on ilini Moskvada yaşayıb və 13 mart 1968-ci ildə orada vəfat edib. Aktrisanın Musiqili Komediya Teatrında oynadığı əsas rollar: Asya və Gülçöhrə, Minnət xanım, Gülnaz ("Arşın mal alan", "Ər və arvad" və "Məşədi İbad", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Beatriçe ("İki ağanın bir nökəri", Karlo Haldoni və Şəmsəddin Fətullayev), Şərəfnisə ("Dərviş Məstəli şah", Mirzə Fətəli Axundzadə və Şəmsəddin Fətullayev), Keto ("Keto və Kote", Vladimir Dolidze), Durna ("Durna", Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmov), Bayadera ("Bayadera", İmre Kalman), Qızılgül ("Qızılgül", Məhərrəm Əlizadə və Soltan Hacıbəyov), Mirvari ("Toy kimindir?", Məhərrəm Əlizadə və Ağası Məşədibəyov), Naznaz ("Beş manatlıq gəlin", Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmov), Sevgili ("Gözün aydın", Məhərrəm Əlizadə və Fikrət Əmirov), Qönçə ("Məhəbbət gülü", (Hüseyn Muxtarov və Süleyman Ələsgərov).

Yüksək zövq və istedad sahibi olan Aliyə Terequlova 17 iyun 1943-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

## Filmoqrafiya

### Çəkildiyi filmlər
# Əlsiz adamlar (film, 1932) (Tammetrajlı Bədii Film)

## İstinadlar
Neft zərbəçiləri (film, 1932)

## Məzmun
Təşviqat-təbliğat filmi neft sənayesinin inkişafında qabaqcıl əmək nümunələri göstərən istehsalat zərbəçiləri haqqındadır.

## Film haqqqında
Film Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır. Protokol № 4857.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyən
:**Rejissor:** N.Sanov
:**Ssenari müəllifi:** N.Sanov
:**Operator:** N.Sanov
Silos yemi (film, 1932)

## Məzmun
Təbliğat filmi maldarlığın şirəli yemlə təchiz olunmasında silos basdırmanın əhəmiyyətindən və onun texnoloji qaydalarından bəhs edir.

## Film haqqında
Film Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Şirokov, Hüseynov
:**Operator:** Kovalçuk

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 57.
Cat (film, 1933)

## Məzmun
Filmdə neft quyusunun sıxılmış hava və ya qaz vasitəsilə vaxtaşırı istismarı zamanı istifadə olunan "Cat" amerikan qurğusunun fəaliyyəti bütünlüklə texniki multiplikasiya üsulu ilə canlandırılmışdır.

## Film haqqında
Film Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır. Protokol № 5655.

Azərbaycan kino tarixində multiplikasiyadan ilk dəfə bu təlimat filmində istifadə olunmuşdur.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyən
:**Quruluşçu rəssam:** Basov

## Mənbə
* Репертуарный указатель. Кинорепертуар. Москва, 1936, стр. 24.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 48-49.
Köçərilər (film, 1933)

## Məzmun
Lirik planda çəkilmiş bu filmdə köçərilərin oturaq həyat keçirmələri üçün görülən tədbirlərdən danışılır. Filmdə respublikamızda yeni kəndlərin, şəhərlərin salınması, köhnəliklə yeniliyin müqayisəsi konkret misallarla poetik tərzdə təsvir olunmuşdur.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Səməd Mərdanov
:**Ssenari müəllifi:** Z.Zakirov
:**Operator:** Boris Pumpyanski
:**Operator assistenti:** Muxtar Dadaşov

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 340.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 54.
Səməd Mərdanov

**Səməd Həşim oğlu Mərdanov** () — Azərbaycan kinorejissoru.

## Həyatı
1935-ci ildə Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun rejissorluq fakültəsini bitirmişdir. Sovet kino rejissoru Sergey Eyzenşteynin tələbəsi və peşəkar təhsil almış ilk Azərbaycan kinematoqrafçılarından biri olan Mərdanovun yaradıcılığı milli kino sənətinin inkişafına təsir göstərmişdir. Mərdanov ilk sovet kinokomediyalarından olan "Mavi dənizin sahilində" (quruluşçu rejissor Boris Barnet; "Azərfilm" və "Mejrabpomfilm" (Moskva) kinostudiyalarının birgə istehsalı) filminin rejissorudur. Mərdanovun 1939-cu ildə çəkdiyi "Kəndlilər" (1940-cı ildə ekrana buraxılmışdır) tarixi-inqilabi bədii filmi Azərbaycan kinosunun qızıl fonduna daxildir.

## Əlavələr
* Aktyor Mustafa Mərdanovun qardaşıdır.

## Filmoqrafiya
# Köçərilər (film, 1933)
# Mavi dənizin sahilində (film, 1935)
# Kəndlilər (film, 1939)

## İstinadlar

## Mənbə
* Səməd Mərdanov 
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 253.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 38–40.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.

## Xarici keçidlər
* Səməd Mərdanov
Azərbaycan diviziyasının düşərgələrində (film, 1932)

***Azərbaycan diviziyasının düşərgələrində*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Ağarza Quliyev tərəfindən 1932-ci ildə çəkilmişdir. Azərfilmdə istehsal edilmişdir. Filmdə Azərbaycan diviziyasının səhra təlimlərindən, məişətindən, hərbi və siyasi hazırlığından söhbət açılır.

## Məzmun
Filmdə Azərbaycan diviziyasının səhra təlimlərindən, məişətindən, hərbi və siyasi hazırlığından söhbət açılır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Ağarza Quliyev
Operator: Yevgeni Şneyderov, Boris Pumpyanski

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 1932-ci ilin Azərbaycan filmləri
* 1930-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Neft simfoniyası (film, 1933)

## Məzmun
Filmdə Bakının yaxınlığında, Lökbatanda iri neft yatağı aşkar edildiyi nümayiş olunur. Bununla əlaqədar buruq qazılır və neftçilərin səbirsizliklə gözlədikləri gün gəlib çatır, neft fontan vurur. Neftçilər sevinir, bir-birlərini təbrik edirlər.

Səsli filmdə neft mövzusu poetik aspektdə öz həllini tapmışdır. Musiqinin təntənəli sədaları altında neft fontan vurur, fəhlələr buruq qururlar, neft ram edilir. Sonrakı kadrlar neftçilərin istirahətinə, onların bayramına həsr olunmuşdur.

## Filmin heyəti
### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Boris Pumpyanski
:**Operator:** Boris Pumpyanski, Muxtar Dadaşov
:**Bəstəkar:** S.Paniyev
:**Səs operatoru:** M.Murov

### Rollarda
: Əlisəttar Məlikov — neftçi

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 340.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 48; 54; 56.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Pambıq (film, 1933)

## Məzmun
Təbliğat filmi Azərbaycanın kolxozlarında pambığın yeni aqrotexniki qaydalarla becərilməsinə həsr olunmuşdur.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyən
:**Operator:** Mirzə Mustafayev
Traxoma (film, 1933)

## Məzmun
Sanitar-maarifçilik filmi olan kinooçerk həmin dövrdə Azərbaycanda geniş yayılmış göz xəstəliyi — traxomanın törətdiyi bədbəxtliklərdən və onunla mübarizə üsullarından bəhs edir.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Mikayıl Mikayılov
:**Ssenari müəllifi:** Mikayıl Mikayılov
:**Operator:** Camal İsmixanov

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 54; 57; 95.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Yevgeni Petrov

**Yevgeni Petroviç Katayev (Petrov)** () — Sovet yazıçısı.

## Həyatı
13 dekabr 1903-cü ildə Odessada doğulub.

1920-ci ildə gimnaziyanı bitirdikdən sonra Moskvaya köçən (1923) Yevgeni Petrov jurnalistika ilə məşğul olmağa başlayır. 1925-ci ildə "Qudok" qəzetinin redaksiyasında İlya İlflə tanış olduqdan sonra birgə əməkdaşlıq nəticəsində bir neçə felyeton və "12 Stul" və "Qızıl Dana" povestlərini yazmışdır. 2 iyul 1942-ci ildə Sevastopoldan Moskvaya uçan təyyarənin qəzaya uğraması nəticəsində həlak olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Евгений Петров /Евгений Катаев/
* Петров Евгений Петрович
Dostlar (film, 1934)

## Məzmun
Kinopovest uşaqların sosialist mülkiyyətinə ehtiyatlı münasibəti haqqındadır. Müəlliflər üçün əsas mövzu kəndə traktorun ilk dəfə gətirilməsi olmuşdur. Pioner Muxtar yoldaşları ilə birgə traktorun mexanizmini, onu işlətmək, saz saxlamaq qaydalarını öyrənir, eyni zamanda həmkəndlilərini kənddə baş verə biləcək hər hansı təhlükə barədə xəbərdarlıq edir.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Leonid Perelman
:**Quruluşçu rejissor:** Ağarza Quliyev
:**Quruluşçu operator:** İvan Manakov
:**Quruluşçu rəssam:** G.Əliyev
:**İkinci operator:** Mirzə Mustafayev

### Rollarda
:Xeyri Əmirzadə — traktorçu
:Həqiqət Rzayeva — ana
:Əlisəttar Məlikov

## Mənbə
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.- səh. 120.
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 222.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 32.
İki yoldaş (film, 1934)

**İki yoldaş** — Rejissor Aleksandr Makovskinin filmi.

## Məzmun
Film uşaqlara həsr olunmuşdur. Kinoplakatda Petka və Artyuşa adlı iki dost haqqında söhbət gedir. Valideynləri bu uşaqları düşərgəyə buraxmırlar. Onlar günlərini şəhərin küçələrində keçirərək həyatlarını təhlükə altında qoyurlar.

## Haqqında
Film Rusiya Dövlət Kino Arxiv Fondunda idi. 2011-ci ildə Azərbaycan Film Fonduna göndərilmişdir.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Anna Yan
:**Quruluşçu rejissor:** Aleksandr Makovski
:**Quruluşçu operator:** İvan Manakov
:**Quruluşçu rəssam:** G.Əliyev
:**Operator assistenti:** Leonid Koretski

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.- səh. 120.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 32.
Sarı

**Sarı** – rənglərdən biri.

İsti, yüngül, şən rəngdir. O, xoş hisslər yaradır və hərəkətin, sevincin simvoludur. Bu rəng uzun müddət yadda qalır. Lakin başqa rənglərlə qarışdırıldıqda əks emosiyalar yarada bilər. Məsələn, yaşıla çalan sarı yalanı, paxıllığı simvolizə edir. Braziliyada bu rəng ümidsizliyin, bənövşəyi rəng ilə qarışdıqda xəstəliyin, Suriya müsəlmanları üçün isə ölüm rəngidir. Çində isə əksinə, bu rəng imperiyanın simvolu olduğu üçün çox populyardır. Sarı Günəşin rəmzidir.

Parlaq sarı ilhamverici xüsusiyyətə malik olsa da, iş otaqlarında istifadəsi məsləhət deyil. Çünki zehni qarışdıra bilər. İstirahət üçün nəzərdə tutulan məkanlarda da istifadə edilməməsi daha yaxşıdır.

Rənglər ailəsində sarı rəngin də məxsusi yeri vardır. Arxada da bildirmişdik ki, sarı rəng Azərbaycanda daha çox quraqlığı, qıtlığı, xəbisliyi, bədliyi bildirdiyi halda, bir sıra digər xalqlarda o, fəallığın, mərhəmət və şəfqətin rəmzi sayılmışdır. Bəzi türk xalqları öz ünvanlarına da rəng olaraq "sarı" əlavə etmişlər. Misal üçün, uyğurlar özlərini "sarı uyğur" adlandırmaqla fəxr etmişlər. Göytürklərin on qəbiləsindən beşi "Sarı Türkeş", digər beşi isə "Qara Türkeş" dövləti yaradır. "Sarı Türkeşlər" özlərini əsilzadə hesab edirlər. Bu da onunla bağlı imiş ki, onlar sarı rəngi həm də Tanrı rəngi hesab edirmişlər. Bu inam buryatlarda da olub. Onlar hətta bütün dünyanı, bu dünyada olan varlıqları sarı rəngdə bilmişlər. Bu üzdən də torpağa məxsus çoxaltma, artırma amilini qadına da şamil etmiş və qadını – ananı sarı rəng, kişini – atanı isə gümüşü rəng anlamında düşünmüşlər. Mifə görə, Çingiz xanın ulu əcdadı – Günəşin sarı rəngli şüasından törənmişdir və elə sarı rəngdən törəndikləri üçün xaqanlıq da yalnız bu nəslə məxsusdur.

Geosimvolikada – istiqamətbildirmədə də sarı rəngə baxış fərqli-fərqlidir. Belə ki, dünyanın dörd dövründən birinin rəngi hesab olunan sarı rəng çox-çox etnoslarda mərkəzin rəmzi bilindiyi halda, bəzi etnoslarda başqa-başqa səmtlərin göstəricisi sayılmışdır. Misal üçün, Amerika hindularında sarı rəng qərbin, hindistanlılarda cənubun, kalmıklarda şimalın göstəricisi zənn edilmişdir.

İnsana məxsus bir əlamətin nəzərə çarpmasında da sarı rəng iştirak edir. Misal üçün, bir kimsənin qorxu, üzüntü, sarsıntı keçirməsi onun üzünün sarı rəng almasından da bilinir. Sarı rəngi ifadə edən "sarılıq xəstəliyi"də vardır.

## Rənglər insan həyatında

Sarı rəngi sevənlər möhkəm iradəyə malik, öz güclərini toplayaraq bir hədəfə yönəltməyi bacaran insanlardır. Onlar elmdə də, kamera qarşısında da yüksək nailiyyətlər əldə etməyə qadirdirlər. Çox işləyə bilirlər, ancaq istirahəti də zövqlə edirlər. "Sarı" adam açıq, həyatı parlaq anlarla dolu olan biridir. Ağıllı, hissiyyatlı, bütün varlığı ilə xoşbəxt olmağa can atandırlar. Əliaçıqdırlar, ətrafdakılar həvəslə onlara can atırlar. Ancaq bununla belə, dözüm, səbir və inadkarlıq da onlara xas olan xüsusiyyətlərdir. Çox hallarda onları əhatə edən insanlarda paxıllıq hissləri oyadırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Sarı-qırmızı astrakanta
*Sarı bülbül (mahnı)
*Sarı çay
*Sarı üçskillinq
Yaşıl

**Yaşıl** – rənglərdən biri. Sakitləşdirici, təravətli, incə, canlı, dolğun rəngdir. O sülhü, sakitliyi, sevgini bildirir. Venera planetinin rəngidir. Yaşılı Meksika, Avstraliya, İrlandiya və Misirdə daha çox sevirlər. Çində bu rəng gözəl həyatı və cavanlığı tərənnüm edir.

Yaşıl bölüşməyin, əməkdaşlığın, cömərtliyin rəngidir. Ümidverici təsirə malikdir. Diqqəti açıq saxlayır, özünü ifadə etməyə kömək edir. Məkanları daha geniş göstərməyə yardım edir. Açıq tonlarından istifadə etmək daha çox məsləhət görülür.

## Rənglər insan həyatında
Yaşıl rəngi sevənlər tərs və inadkar olurlar. "Yaşıl" adam həyatını maddi baxımdan təmin etməyə can atır. Onlar qapalı və israrlı olmaları ilə fərqlənir, başqalarının enerjisini boğurlar. Şəxsi həyatları çox böyük önəm daşıyır və istənilən müvəffəqiyyətsizliyə olduqca kəskin reaksiya verirlər. İstənilən çətinliyi aşmağa qadirdirlər və kənardan onlara təsir etmək olduqca çətindir. Həyata baxışlarında o qədər sərt, prinsipial olurlar ki, başqalarının da fikirlərinə hörmətlə yanaşmağı öyrənsələr yaxşıdır. Özlərini hərdən ətrafdakıların yerinə qoysalar, əsl dost tapa bilərlər, çünki dost cəhətdən bəxtləri gətirmir.

İnsanın müxtəlif bədən üzvləri, bürcü, doğulduğu il onun xasiyyəti haqqında məlumat verdiyi kimi onun göz rəngi də insan haqqında ətraflı məlumat almağa imkan yarada bilər.

Yaşıl göz insanlar sevdikləri şəxslərin xətrinə dəyməyi sevmirlər. Çox əsəbi olmaqlarına baxmayaraq heç kimin xətrinə dəyməməyə çalışırlar. Bunun üçün də hisslərinə hakim olmağı bacarırlar. Gözü yaşıl olan insanlar yaxşı qərar verə bilən və qabiliyyətli olurlar. Onlar son dərəcə qısqanclıqları ilə də seçilir.

## İstinadlar
Karolina Qoçeva

**Karolina Qaçeva** (28 aprel 1980 — Bitola, Makedoniya Respublikası) — Makedoniyalı müğənni.

2002, 2007-ci illərdə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin iştirakçısı olub.

1995-ci ildə ölkəsini *Me Sakas* adlı mahnı ilə təmsil edib və müsabiqədən ayrılıb.

2002-ci ildə *Od Nas Zavisli* mahnısı ilə Makedoniya Respublikasını təmsil edib və 19-cu yerə layiq görülüb.

2007-ci ildə tərcüməsi *Mənim Dünyam* mənasına gələn *Mojot Svet* mahnısı ilə müsabiqəyə qatılıb finala çıxa bilmişdir. Lakin finalda 73 balla 14-cü yerə layiq görülmüşdür.

## Xarici keçidlər
* Şəxsi vebsaytı
Azərbaycan incəsənəti (film, 1934)

***Azərbaycan incəsənəti*** filmi rejissor Qriqori Braginski tərəfindən 1934-cü ildə çəkilmişdir. Azdövlətkinosənayedə istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan milli incəsənətinin inkişafından, təbliğindən və incəsənət ustalarının xalqa xidmətindən bəhs edir.

## Məzmun
Film Azərbaycan milli incəsənətinin inkişafından, təbliğindən və incəsənət ustalarının xalqa xidmətindən bəhs edir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Qriqori Braginski
Bəstəkar: Müslüm Maqomayev

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 54-56.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1934-cü ilin Azərbaycan filmləri
1930-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Fərəzdəq

**Həmmam ibn Qalib ibn Səsəa ibn Naciyə Fərəzdəq** (; ) — Əməvilər dövrünün ən görkəmli ərəb şairi, məşhur nəqaid ustası.

## Həyatı
Fərəzdəq təxminən 640-cı ildə Bəsrədə varlı, əsil nəcabətli bir ailədə dünyaya gəlib. Uzun ömür sürərək 733-cü ildə vəfat etmişdir.

Fərəzdəq gözəl təsvir ustasıdır. O, Əməvilər dövründə vəsf sahəsində ən güclü şair olub, müxtəlif təbiət səhnələrinin, heyvan və bitkilərin mükəmməl poetik əksini yaradıb..

O, məşhur ərəb şairi Cərirlə 44 il həcvləşmişdir.

Ən məşhur şeiri Zeynəlabdin Əli ibn Hüseyn ibn Əli ibn Əbu Talibə yazdığı mədhiyyədir.

## Həmçinin bax
Esat Ayyıldız, *[https://ia801707.us.archive.org/16/items/klasik-arap-siirinde-emevi-donemine-kadar-hiciv/Klasik%20Arap%20%C5%9Eiirinde%20Emev%C3%AE%20D%C3%B6nemine%20Kadar%20Hiciv.pdf Klasik Arap Şiirinde Emevî Dönemine Kadar Hiciv]*. Ankara: Gece Kitaplığı, 2020. s.131.

Esat Ayyıldız, *[http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/26/2238/23239.pdf "El-Ahtal'ın Emevilere Methiyeleri"],* DTCF Dergisi, 57.2 (2017), s.936-960.

## İstinadlar
İnqilab tribunu (film, 1934)

## Məzmun
Kinoxronikanın xüsusi buraxılışı Sergey Kirovun xatirəsinə həsr olunmuşdur.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Boris Pumpyanski, Vladimir Yeremeyev
:**Operator:** Seyfulla Bədəlov, A.Qaryagin

### Arxiv kadrlarda iştirak edən
:Sergey Kirov

## İstinadlar
Malyariya (film, 1934)

## Məzmun
Təbliğat-təşviqat filmi respublikamızın aran bölgələrində kütləvi hal almış malyariya xəstəliyinə qarşı görülən profilaktik tədbirlərdən söhbət açır.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** İvan Tartakovski
:**Operator:** İvan Tartakovski

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 54; 57.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Bakıda Oktyabrın 17-ci ildönümü (film, 1934)

***Bakıda Oktyabrın 17-ci ildönümü*** qısametrajlı sənədli filmi rejissorlar Boris Pumpyanski və Vladimir Yeremeyev tərəfindən 1934-cü ildə çəkilmişdir. Azdövlətkinosənayedə istehsal edilmişdir. Kinoxronikanın xüsusi buraxılışı Bakıda Oktyabrın 17-ci ildönümünün bayram edilməsinə, kütləvi nümayişlərə və hərbi parada həsr olunmuşdur.

## Məzmun
Kinoxronikanın xüsusi buraxılışı Bakıda Oktyabrın 17-ci ildönümünün bayram edilməsinə, kütləvi nümayişlərə və hərbi parada həsr olunmuşdur.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Boris Pumpyanski, Vladimir Yeremeyev
Operator: Seyfulla Bədəlov, A. Qaryagin

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 1934-cü ilin Azərbaycan filmləri
* 1930-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı