open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plasentalılar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan infrasinfi.

Təbaşir dövrünün sonunda dinozavrların nəsli kəsildikdən sonra həımin dövrə qədər kiçik və nəzərə çarpmayan məməlilər üçün yeni həyat  başladı. Xüsusilə Cənubi Amerikada, Avstraliyada, eləcə də digər materiklərdə plasentalıların böyük sayda növləri yarandı.

Günümüzdə plasentalılar məməlilər arasında ən çox yayılan və rəngarəngliyə malik infrasinifdir. 

**Placentalia** (Eutheria)
* Afrotheria
* Exafroplacentalia
** Xenarthra
** Boreoeutheria
*** Laurasiatheria
*** Euarchontoglires
**** Glires
**** Euarchonta
***** Scandentia
***** Primatomorpha
****** Dermoptera
****** Primates

## Təsnifatı
Plasentalıların 4 müasir və 1 nəsli kəsilmiş dəstəüstü var:
*  dəstəüstü
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi (*nəsli kəsilib*)
*  dəstəüstü
**  dəstəsi
**  dəstəsi
*  dəstəüstü
*  dəstəüstü
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi (*nəsli kəsilib*)
**  dəstəsi (*nəsli kəsilib*)
**  dəstəsi (*nəsli kəsilib*)
*  dəstəüstü (*nəsli kəsilib*)
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Evolution of the mammalian placenta revealed by phylogenetic analysis 

## Həmçinin bax
Nəcib maral

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Sayı azalmaqda olan növdür.

## Qısa təsviri
Nəcib maralın buynuzlarında olan çıxıntıların sayı ən azı 5, adi halda isə 8–9 ədəd olur. Bədənlərinin kütləsi, ölçüləri Avropa maralı və xallı maraldan üstündür. Buynuzlarında örtük yoxdur.

## Yayılması
Dünyada Şimali Afrika, Avropa, Qafqaz, Kiçik və Mərkəzi Asiya, Cənubi və Şərqi Sibirdə, Uzaq Şərqdə və Şimali Amerikanın bəzi ərazilərində yayılmışdır. Azərbaycanda Böyük Qafqazın cənub yamaclarında, çox az sayda Göygöl qoruğunda (reintroduksiya edilmişdir), nadir hallarda isə Qarayazı qoruğunun Gürcüstanla həmsərhəd Euqay meşələrində keçici xarakterdə 5–10 başdan ibarət kiçik populyasiya qala bilmişdir.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Nəcib maral ekoloji cəhətdən çox plastik növ olub, müxtəlif landşaftlarda yaşamaq qabiliyyətinə malikdir (meşəli düzlərdə, tuqayda, dağ-meşə, alp və subalp qurşaqlarında). Onların həyat tərzində — kiçik dəstələrlə yaşamaq, günün səhər və axşam saatlarında otlamaq (isti fəsillərdə), günorta dincəlmək, özlərinə istirahət yerləri seçmək, qida axtarışı və fəsillərlə əlaqədar sutkalıq və mövsümi miqrasiyalar (üfüqi və şaquli) kimi ekoloji qaydalar səciyyəvi xüsusiyyətlərdir. Bunlardan başqa nəcib maral populyasiyalarında cinsiyyət və yaş üzrə mövsümi qruplaşmalar da mövcuddur. Yaşlı erkəklər cütləşmə dövrünə qədər tək həyat tərzi keçirir. İl ərzində iki dəfə tüləmə (yaz və payızda) baş verir. Dişi fərdlər 2, erkəklər isə 4–5 yaşlarında cinsi yetişkənliyə çatırlar. Cütləşmə dövrü sentyabrda başlayaraq, noyabr ayının sonuna qədər başa çatır. Boğazlıq müddəti 7–8.5–9 ay çəkir və 1, çox nadir hallarda 2 bala doğur (may-iyun). Hər il köhnə buynuzlar düşərək (dekabr-fevral ayları) yeni buynuzlar inkişaf edir. Yalnız erkək fərdlərdə buynuz olur. Qida rasionuna təxminən 85–90 növ bitki daxildir. Onlardan 70–72% ot bitkiləridir.

## Sayı
Hazırda Azərbaycanda nəcib maralların təbiətdə sayı orta hesabla 750–800 başdır (əsasən Böyük Qafqazın cənub ətəklərində).

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Bunlar iki qrupa bölünür: 1) Təbii amillər – iri yırtıcı məməlilər, quraqlıq, sellər, yanğınlar, qida rəqibləri, parazit və xəstəliklər, qısırlıq və s.; 2) Antropogen amillərdən – brakonyerlik, yaşayış yerlərində ot biçmə, mal-qara sürülərinin otlaması və digər təsərrüfat fəaliyyətlərini göstərmək olar.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Böyük Qafqazın cənub ətəklərindəki Xüsusi Mühafizə Olunan Təbiət Ərazilərində qorunur.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Böyük Qafqazda XMOTƏ-lər arasında ekoloji dəhlizlər təşkil etmək. Hirkan meşələrinə reintroduksiya etmək. Kiçik Qafqazda mühafizəsinə ciddi nəzarət etmək.

## Yarımnövləri
Nəcib maral bir-birindən ölçü və kütləsinə, bəzəyinə və digər xüsusiyətlərinəı görə fərqlənən alt növləri özündə birləşdirir. Aşağıda göstərilənlər Nəcib maral növünün alt növləri hesab olunur.
* Qafqaz maralı
* Avropa maralı
* Tuqay maralı
* Şərqi Sibir maralı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tirəndazlar

**Tirəndazlar** (lat. *Hystricidae*) — Gəmiricilər dəstəsinə aid fəsilə.

## Xüsusiyyətləri

Tirəndazlar məməlilər arasında ən üzün tikanlara malik heyvandır. Bu tikanlardan bəzilərinin uzunluğu 40 sm, diametri 7&nbsp;mm-ə çatır.

## Yayılması

Tirəndazlar əsasən Asiya və Afrikanın tropik və subtropik hissələrində yayılmışlar. Onun Avropanın cənubuna insan tərəfindən gətirilməsi, yaxud təbii şəkildə gəlməsi hələ də aydınlaşdırılmayıb.

Əsas növləri cənub-şərqi Asiyadadır. Onlar həmçinin Avropa, Afrika, Hindistan, Cənubi Amerika, həmçinin ABŞ, Kanada, Orta Asiya və Qazaxıstanda da yaşayırlar. Onların təbii yaşadıqları yer səhralar, savannalar və tropik meşələr də ola bilər.

## Davranışı

Yerdə yaşayırlar. Bəzi növləri yeraltı lağımlar düzəldir, bəziləri qayaların yarıqlarında və başqa heyvanların yuvalarında gizlənirlərlər. Bitkilərlə qidalanırlar və yemək axtarmağa adətən gecələr çıxırlar.

## Təsnifat

Tirəndazlar fəsiləsinə 4 cins daxildir:

* Uzunquyruq tirəndaz (Hystrix Trichys)
* İndoneziya tirəndazı (Hystrix Thecurus)
* Fırçaquyruq tirəndaz (Hystrix Atherurus)
* Ağac tirəndazı (Hystrix Erethizontidae)
Cəngəllik

**Cəngəllik** — sıx və keçilməz tropik və ya subtropik meşələr verilən ad.

Cəngəllik sözü hind dilləri qrupuna daxil olan sanskrit dilində "canqal" sözündən götürülmüşdür və mənası da keçilməz kolluq anlamını daşıyır.

Yağıntının miqdarının çox olması cəngəlliyin flora və faunasının zəngin olmasına səbəb olur.

Yer kürəsinidəki heyvan və bitki növlərinin 2/3-si cəngəlliklərin payına düşür.

Ehtimal olunur ki, milyonlarla heyvan və bitki növləri hələ də öyrənilməyib. Cəngəllikləri bəzən "Yer kürəsinin ləl-cavahiratı", yaxud dərman ləvazimatlarının çox hissəsinin burada əldə olunmasına görə "Yer kürəsinin ən böyük apteki" adlandırırlar.

## Tutduğu ərazilər

Ən böyük cəngəllik Amazon çayının hövzəsindədir.

## Ümumi xarakteristikası
Cəngəllik üçün aşağıdakılar xarakterikdir:
* İlboyu bitkilərin kəsilməz şəkildə ;
* Floranın müxtəlifliyi və ikiləpəlilərin üstünlük təşkil etməsi;
* çiçəklərin, daha sonra isə meyvələrin bitkilərin gövdəsi və qalın budaqları üzərində əmələ gəlməsi.

Cəngəllik müxtəlif filora və faunaya özünəməxsus xüsusiyyətə malik 4 səviyyəyə bölünmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Apricot Stone

**Apricot Stone** (Azərbaycanca: Qaysı çəyirdəyi) — Ermənistanın 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edilən mahnı. Mahnını Eva Rivas ifa etdi.

## İstinadlar
Yırtıcılar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

İki — İtkimilər (*Canoidea*) və pişikkimilər (*Feloidea*) yarımdəstəsi var.

11 müasir fəsiləsinin 110 cinsinin 270-ə yaxın növü demək olar ki, Yer kürəsinin hər yerinə yayılıb.

## Təsnifatı
* İtkimilər (*Canoidea*) yarımdəstəsi
* Pişikkimilər (*Feloidea*) yarımdəstəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bakirələr monastırı

**Bakirələr monastırı**  (və ya **Müqəddəs Ripsime monastırı**) - Türkiyə Cümhuriyyətinin Qars ilində, Ani şəhər xarabalığında qədim erməni monastırıdır. Abidə Türkiyə - Ermənistan sərhəd xəttinə yaxın ərazidə yerləşdiyindən Aniyə gələn turistlərə Bakirələr monastırına getməyə icazə verilmir.

Şəhərdən kənarda inşa edilmiş bu kiçik monastır, Arpaçayın sahilində bir qalanın üstündədir. Bakirə şəhid Müqəddəs Hripsimeyə həsr olunan bu monastırın vaxtilə kiçik bir rahibələr topluluğu üçün sığınacaq olduğu düşünülür. Monastır kompleksindən dövrümüzə çox az şey çatmışdır. Belə ki, divarlarla əhatə olunmuş bir həyətin içində bir neçə binanın xarabalıqları qorunub saxlanmışdır. Onlardan ən önəmlisi kiçik,incə və çox gözəl bir kilsədir. İndi isə həmin kilsə sadəcə çox gözəl və romantik bir xarabalıqdır.

Tiqran Honents kilsəsinin kitabələrindən birində Tiqran Honentsin yaxınlıqda *Bexents* adlı bir monastırı bərpa etdirməsindən bəhs edilir. Bəzi araşdırmaçılar həmin monastırın məhz Bakirələr monastırı olduğunu iddia edirlər.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Kiçik ölçüsünə rəğmnən kilsənin planı qarışıqdır. Binanın xarici görünüşü birbaşa kilsənin hündürlüyünü daha qabarıq şəkildə vurğulamağa hesablanmışdır. Qübbənin üstündəki dam isə mürəkkəb quruluşu ilə diqqəti cəlb edir. Belə ki, özünəməxsus quruluşu ilə o, yarıqapalı çətir görüntüsü yaradır. Bu Anidə yeganə nümunədir. Lakin Ani şəhəri yaxınlığında daha bir erməni monsatırı - Beşkilsə monastırı mövcuddur. Həmin monastırın da dövrümüzə çatan kilsəsinin damı bu şəkildə inşa edilmişdir. Yeganə fərq Beşkilsə monastırının daha qədim - XI əsrə aid olmasıdır.

Bayırdan qübbənin alın hissəsi üç xəttli bölgülərlə on iki yerə ayrılmşdır. Yarımçıq kəmərlər silsiləsi isə hər apsisin əyri xarici divarlarını üç hissəyə ayırır. Hər kəmər fərqli hörgü üsuluna sahibdir və kəmərlərin arası yarpaqlı naxışlarla doldurulmuşdur.

Fasadın bəzədilməsində daş oymalarla yanaşı boyalardan da istifadə edilmişdir. Daşlarda tünd qırmızı və açıq qəhvəyi rəngli boya izləri qalmışdır. Boyalar daşlara yüngül rənglilik vermək məqsədiylə çox incə bir şəkildə istifadə edilmişdir.

Kilsənin daxilində ortadakı kiçik dairəvi boşluğu altı apsis əhatə edir. Boşluğun yuxarı hissəsində isə üstü qübbə ilə tamamlanan uzun silindrik bir alın hissə vardır. Alın hissədə dörd, Şərq trəfdəki apsisdə isə bir pəncərə vardır. İçi sadədir və heç bir freska yoxdur. Kilsənin girişi isə Qərb tərəfdəki apsisdədir. Kilsəyə Cənubdan birləşən kiçik, düzbucaqlı şəklində, birnefli şapel də olmuşdur.

Erməni memarlığında mərkəzi planlı, kiçik, çoxapsisli kilsələrə çox təsadüf olunsa da onların hamısı daha erkən dövrə aiddir. XIII əsr erməni memarlığında isə bu nadir halda rastlanan bir abidədir. Ona görə də bir çox tədqiqatçılar kilsənin müsəlman türbə memarlığının təsiri altında inşa edildiyini düşünürlər.

## Mənbə
Bakirələr monastırı

## Həmçinin bax
* Erməni memarlığı
Məzrə (Cəbrayıl)

**Məzrə** — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Sarıcallı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Şükürbəyli kənd Sovetindən Məzrə kəndi Sarıcallı kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 5 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğalından azad edilmişdir.

## Toponimikası

## Tarixi
1918–1920-ci illərdə Azərbaycan–Ermənistan müharibəsi dövründə ermənilərin silahlı dəstəsi Məzrə kəndinə hücum edərək kəndi yandırmış, əhalinin əmlakını talan etmiş və dağıtmışdır. Hücum nəticəsində kəndin əhalisindən 5 nəfər öldürülmüşdür.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd düzənlikdə yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini heyvandarlıq təşkil edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İrbis

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Məhv olma həddindədir. Sayı getdikcə azalmaqdadır.

## Ölçüləri
103-130 sm. olan iri pişik. Quyruğun uzunluğu 92-105 sm. Bədən quruluşu yetərincə ağırdır. Bədəni, peysərdə daha hündür olmaqla, alçaqdır, beli aşağı hissədən çiyinlərinə qədər mülayim enişlidir. Gövdəsi  uzunsovdur. Əzaları qısadır.  Başı nisbətən kiçik, yumruvaridir. Quyruğu çox uzundur. Tük örtüyü hündür və yumşaqdır. Rəngi, hiss çalarlı bozdur, bəzən demək olar ki ağdır. Əsas fonda iri həlqəvari və qara ləkələr səpələnib. Quyruğu boyu eninə tam olmayan üzükvari ləkələr yerləşir. Yanları belindən açıqdır, qarnı isə demək olar ki ağdır. Yay vaxtı rəngi daha açıq olur.

## Areal
Areal Qobi və Monqol Altayını, Xanqayı, Tibeti, Himalayı, Hindukuşu, Əfqanıstanı əhatə edir. Şimalda Türküstan dağlarını: Pamir, Tyan-Şan, Cunqar Alatausu, Tarbaqatay, Sauru, Altayın cənubunu əhatə edir. Adətən 1800-3500 m hündürlükdə dağlarda yaşayırlar. Yazda və yayın əvvəlində meşə zolaqlarında, çayların vadilərində və qobularda tez-tez rast gəlmək olar. Yayda subalpik və alpik zolaqlarda, qaya çıxışlarında qalırlar. Qışda dağətəyinə qədər, meşə zolağının yuxarı sərhədinə qədər düşürlər. Azərbaycanda  Lerik dağlarında və Naxçıvan ərazisində fotoqapanlara düşmüşdür.

## Qidalanması
Əsasən dağ keçilərlə, qaban, arxar,  eləcə də dovşan, kəklik, dağ sıçanı və ularlarla qidalanırlar.

## Cütləşmə və laktasiya
Dişilərdə qızışma fevralda-martda baş verir. Boğaz olma vaxtı 93-110 gün. Dişi mayda-iyunda 1-5, adətən 2-3 bala gətirir. Laktasiya 3-4 aydır. Dişilər 2-3 yaşında cinsi yetkinliyə çatır. Dişi balalarla bir ilə yaxın olur. 15 il yaşayırlar.

## Düşmənləri
Canavarlar, itlər, arealın cənubunda - bəbir.

## Sayı
Qırğızıstandan 500, Tacikistanda 200, Özbəkistanda - 50. Altayda 40, Tuvada 10-15. Sayının azalması insan tərəfindən təqib edilməsi ilə bağlıdır(uzun müddət irbisi maldarlığa ziyan vuran heyvan hesab edirdilər). Hindistanda, Monqolustanda, Pakistanda, Nepalda qanunla qorunurlar. Qırğızıstanda və Qazaxıstanda Çatkal, Ağsu-Cabaqlı, Ramit, Beş-Aral, Sarı-Çelek, Almata qoruqlarında saxlanırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Surra

## Yaşayış məntəqələri
* Surra (Sabirabad) — Sabirabad rayonunda kənd.
* Surra (Şabran) — Şabran rayonunda kənd.

### Oxşar toponimlər
* Aşağı Surra — Neftçala rayonunda kənd.
* Bala Surra — Neftçala rayonunda kənd.

## Digər

* Surra bələdiyyəsi — Sabirabad rayonunun bələdiyyələrindən biri
Liman (dəqiqləşdirmə)

**[[Liman]]** — sahilyanı yarımqapalı su hövzəsi. Həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* Liman (coğrafiya)

;Yaşayış məntəqələri
* Liman (Lənkəran) — Azərbaycanın Lənkəran rayonu ərazisində şəhər.
* Liman (Şabran) — Azərbaycanın Şabran rayonu ərazisində kənd.
* Liman (kommuna)
Əmirxanlı

**Əmirxanlı** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad və təxəllüs.

**Kəndlər**
* Əmirxanlı (Zəngilan) — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda kənd.
* Əmirxanlı (Şabran) — Azərbaycanın Şabran rayonunda kənd.
* Əmirxanlı (Pərsabad) — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Həmçinin bax
* Əmirxan
* Əmirxanlı bələdiyyəsi
Daşlıyataq

**Daşlıyataq** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Ağalıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyindədir. Kəndin ərazisi keçmişdə qoyun yatağı olmuşdur. Oykonim yatağın daşlıq ərazidə yerləşdiyini bildirir. Sonralar yaranmış yaşayış məntəqəsi yatağın adı ilə adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi əsasən 19-cu əsrdə Quba rayonunun İsnov kəndindən əkinçiliklə məşğul olmaq üçün gələn və sonradan həmin ərazidə məskunlaşaraq yaşamağa başlamış camaatdan ibarətdir. 1989-cu ildə Daşlıyataq kəndində 20 ailə–təsərrüfat olmuşdur. Həmin il kəndə Orta Asiya Respublikalarından  məcburi formada çıxarılan məshəti türklərindən ibarət təxminən 20-yə qədər ailə köçüb gəlmişdir.

## İstinadlar
Xırdaoymaq

**Xırdaoymaq** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Ağalıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Qaraçaylı (Şabran)

**Qaraçaylı** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Ağalıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd 2017-ci ildə Shabran Agrocomplex MMC-nin tələbi ilə boşaldılıb. Kənd əhalisi artıq qonşu kəndlərdə yaşayır.

## İstinadlar
Söhbətli

**Söhbətli** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Ağalıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 355 nəfər təşkil edir. Əhalisini azərbaycanlılar təşkil edir.

## İstinadlar
Ağbaş (Şabran)

**Ağbaş** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Ağbaş kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şabran rayonuna məxsus Ağbaş kənd ərazi dairəsi Siyəzən rayonu ərazisində eksklav (anklav) şəraitdə Samur–Abşeron kanalının kənarında, Samur–Dəvəçi ovalığında yerləşir. Yaşayış məntəqəsi XX əsrin ortalarında Cirax, Hacıiskəndərli və Təkyə kənd sakinlərinə məxsus Ağbaş adlanan qışlaq yerində bəzi ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oğuzların ağbaş tayfasının adındandır. Etnotoponimdir. XTX əsrin əvvəllərində keçmiş İrəvan xanlığında Aqbaş adlı kənd qeydə alınmışdır. 1900-cü ildə İran ərazisində Ağbaşlı kecidi adlı yerin olması haqqında məlumat verilir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 2605 nəfər təşkil edir.

### Görkəmli şəxsləri
Samir Zülfüqarov (1976–1995) — Azərbaycan Milli Qəhrəmanı.

## İstinadlar
Çaraq

**Çaraq** (bir müddət işlənilən adı: **Çirax**, **Çarah**) — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Çaraq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

2 aprel 2010-cu il tarixli 982-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Dəvəçi rayonunun (indiki Şabran rayonu) Çaraq, Güləh, Hacıiskəndərli, Kyünçal, Təkyə və Uqah kəndləri Ağbaş kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Çaraq kəndi mərkəz olmaqla, Çaraq kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılması və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilməsi qərara alınmışdı.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 219 nəfər təşkil edir.

## Qalereya

Fayl:Charag village in Azerbaijan, 2025 (43473).jpg
Fayl:Charag village in Azerbaijan, 2025 (69603).jpg
Fayl:Charag village in Azerbaijan, 2025 (98532).jpg


## İstinadlar
Dəvəçi (Şabran)

**Dəvəçi** (əvvəlki adı: **Təzəkənd**) — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Dəvəçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası 21 dekabr 2010-cu il tarixli, 35-IVQ saylı Qanunu ilə kəndin Dəvəçi adlandırılması qərara alınmışdı.

## Əhalisi
13–22 aprel 2009-cu il Ümumazərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Dəvəçi kəndində 2.387 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Udulu

**Udulu**, **Udullu** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Ağalıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Güləh

**Güləh** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Çaraq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

2 aprel 2010-cu il tarixli 982-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Dəvəçi rayonunun (indiki Şabran rayonu) Çaraq, Güləh, Hacıiskəndərli, Kyünçal, Təkyə və Uqah kəndləri Ağbaş kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Çaraq kəndi mərkəz olmaqla, Çaraq kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılması və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilməsi qərara alınmışdı.

## Toponimikası
Şabran rayonunun (o vaxtkı Dəvəçi rayonunun) Çuxurazəmi kənd inzibati ərazi dairəsinin tərkibində də keçmişdə Güləh adında kənd mövcud olmuşdu. Hər iki Güləh adında yaşayış məntəqələri XIX əsrdə Quba rayonunun Xaltan kəndindən çıxmış ailələrin Güləh adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Güləh sözü "yoncalıq" deməkdir. Güləh kəndinin ərazisində eyniadlı göl və mineral bulaq da vardır. Bu toponimi "gilli yer" kimi izah edənlər də var.

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağlıq ərazidə yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Çayqaraqaşlı

**Çayqaraqaşlı** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Çölquşçu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Etnotoponimdir. Çay və qaraqaşlı komponentlərindən ibarət olan toponim "çay kənarında yerləşən Qaraqaşlı kəndi" mənasındadır. Xaçmaz rayonu ərazisindəki Qaraqaşlı kəndindən fərqləndirmək üçün belə adlandırılmışdır. Qaraqaşlı tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmış məntəqələrdəndir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Samur–Dəvəçi ovalığında yerləşir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 451 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çölquşçu

**Çölquşçu** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Çölquşçu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Col Quşçu oyk., mur. Samur–Dəvəçi ovalığındadır. Keçmişdə Aşağı Quşçu da adlanmışdır. Dağ Quşçu toponiminin qarşılığıdır. Oykonim col (düzəngah, Aşağı) və Quşçu (etnotoponim) komponentlərindən düzəlib, "düzənlikdə olan Quşçu kəndi" mənasındadır.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 720 nəfər təşkil edir.

Mövcud iş yerləri: Yoxdur. 

Əhalinin məşğuliyyəti əsasən təsərrüfat işləri ilə məşğul olurlar.

## Təhsil
Orta məktəb. Məktəbin təmirə vəziyyəti orta.

Məktəb direktoru Yusifov Camaləddin.

***Mərkəzdən 180 dərəcə çəkilmiş foroşəkil.***

## Digər məlumatlar
Əsas Şabran rayonundan kəndə qədər olan məsafə 15.5&nbsp;km — 16.5&nbsp;km.

Yolların 2017-ci ilə olan vəziyyəti çox bərbad.

Təyin olunmuş avtobusun kəndə gediş  vaxtları. Saat  07:00-da  və 13:00-dan sonra Şabran rayonu Mərkəzi Avtovağzaldan.

### Mərkəzi dayanacaq                                                                Şabran rayonundan kəndə gedən yol

## İstinadlar
Xəlilli (Şabran)

**Xəlilli** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Çölquşçu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Dağətəyi düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi Quba xanı Fətəli xanın (1759–1789) 1781-ci ildə Qarabağdan köçürdüyü xəlilli tayfasına mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 433 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar
Hacıqaraqaşlı

**Hacıqaraqaşlı** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Çölquşçu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
XVIII əsrin axırlarında Quba xanı Fətəli xanın (1757–89) Qarabağdan köçürüb gətirdiyi qaraqaşlı tayfasına mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Hacı həmin ailələrin başçısının adı olmuşdur.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Samur–Dəvəçi ovalığında yerləşir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 315 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Liman (Şabran)

**Liman** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Çölquşçu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Çovurar

**Çovurar** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Çuxurazəmi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Dəvəçi rayonunun Çuxurəzəmi kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Çovrurah kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çuxurazəmi

**Çuxurazəmi** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Çuxurazəmi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Dağətəyi ərazidədir. Oykonim cuxur (çökək) və zəmi (fars. "yer") sözlərindən düzəlib (-ə burada bitişdirici saitdir), "çuxur yer, çökək yer" deməkdir. Kənd həqiqətən də çökək yerdə salınmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 287 nəfər əhali yaşayır. Kəndin əhalisini tatlar təşkil edir.

## İstinadlar
Dəhnə (Şabran)

**Dəhnə** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Çuxurazəmi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Oykonim ərazidəki Ağzıbirçala gölünün mövqeyi və ya eyniadlı dağın adı ilə bağlıdır.

## İstinadlar
Surra (Şabran)

**Surra** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Şabran şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Hazırda kənd statusuna malik deyil. Şabran şəhərinin Surra küçəsi kimi qeyd edilir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şabran rayon mərkəzi yaxınlığında yerləşir. Dəvəçiçay Surranın mərkəzindən keçir. Bu çay əhalinin içməli su və kənd təsərrüfatında işlədilən suya olan tələbatını ödəyir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 500 nəfərə yaxındır.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi əsasən bağçılıq, bostançılıq və ticarətlə məşğul olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ceyranlı

**Ceyranlı** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Əmirxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Əmirxanlı çayının sahilində, Yan silsiləsinin ətəyindədir. Keçmış adı Aşağı Əmirxanlı olmuşdur. Kənd Ceyranotlayan adlı talada salındığı üçün 1965-ci ildən adı dəyişdirilmiş və Ceyranlı kimi rəsmiləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Üzümlü (Şabran)

**Üzümlü** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Əmirxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Əmirxanlı (Şabran)

**Əmirxanlı** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Əmirxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Əmirxanlı çayının sahilində, Yan silsiləsinin Şimal ətəyindədir. Etnotoponimdir. Oykonim "yuxarı Əmirxanlı kəndi" deməkdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 1.382 (2009) nəfər təşkil edir.

## İstinadlar
Qazbabalı

**Qazbabalı** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Əmirxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kəndin adı 1830-cu il siyahıyaalınmasında Qazı Babalı olaraq qeydə alınıb, zaman keçdikcə Qazbabalı/Qozbabalı şəklinə düşüb. https://archive.org/details/quba-yaltinin-kameral-tsviri.-1831-ci-il-2008

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 351 nəfər təşkil edir. Bu kənddə yaşayanlar azərbaycanlılardırlar. Qazbabalı kəndinin ən önəmli və böyük problemi burada baş verən torpaq sürüşməsidir ki, bu, kənddə yaşayanlara ciddi ziyanlar vurub.

## Təhsil
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 fevral 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Şabran rayonu Qazbabalı kənd 20 şagird yerlik modul tipli ibtidai məktəbin quraşdırılması üçün 230 000 manat vəsait ayrılmışdır.

## İstinadlar
Vələsli (Şabran)

**Vələsli** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Əmirxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 329 nəfər təşkil edir.

## Din
Kənddə Vələsli kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Gəndov (Şabran)

**Gəndov** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Gəndov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Samur–Dəvəçi ovalığındadır. Tədqiqatçılar kəndin adını gah yaxınlığındakı çayın suyunun yaratdığı pis qoxulu gölməçələrlə, gah da cod sulu, içməyə yararsız zəy acısı dadan bulağın suyu ilə bağlayırlar. Kəndin əhalisinin çoxunu irandilli xalq olan Tatlar təşkil edir.. Kənd əlverişli coğrafi mövqeyi ilə fərqlənir.

## Əhalisi
Kənddə 3438 nəfər əhali yaşayır. Əhalisi tatlardan ibarətdir.

### Tanınmışları
* Fizuli Salahov.

## İstinadlar
Bilici Qorğan

**Bilici Qorğan** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Qorğan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2 aprel 2010-cu il tarixli 982-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Dəvəçi rayonunun Bilici Qorğan kəndi Pirəbədil kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Qorğan kəndi olmaqla, Qorğan kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pirəbədil

**Pirəbədil** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Pirəbədil kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Keçmişdə Pirəbədil kəndində tatlar və türklər məskunlaşmışdılar: XX əsrin əvvəllərində bu kənd qarışıq — türk–tat (Azərbaycan türkü–tat) icmalarına aid idi. Kənddəki bəylər türk (yəni Azərbaycan türkü), "sadə xalq" isə tatlardan ibarət idi.

13–22 aprel 2009-cu il Ümum–Azərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Pirəbədil kənd inzibati ərazi dairəsində 887 nəfər yaşayır.

## Tədris
Kənddə tam orta məktəb fəaliyyət göstərir. Məktəb 100 ildir ki, fəaliyyət göstərir. 1912-ci ildə Dəvəçibazar nahiyəsinin ziyalılarının gərgin fəaliyyəti nəticəsində Peterburqdan alınmış razılığa əsasən Dəvəçibazar, Pirəbədil və Kilvar kəndlərində beş illik təhsil verən rus–tatar məktəbləri açılmışdır. Bu məktəblərdə dünyəvi dərslər rus dilində, şəriət dərsləri isə ərəb dilində tədris olunmuşdur.

## İnfrastruktur
Kənd 19 iyul 2013-cü ildə ölkə Prezidentinin iştirakı ilə açılışı olmuş Şabran–Pirəbədil–Zeyvə avtomobil yolunun üstündədir.

## İstinadlar
Leyti

**Leyti** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Gəndov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Bakı–Quba yolunun 132 kilometrliyində, Gəndov kəndindən 6 km qərbdə Lətərsən dağının döşündə yerləşir. Şimaldan Pirəmsən, cənubdan Ləcədi kəndi ilə həmsərhəddir. Kənddə 1 ibtidai məktəb var. Kəndin tarixi çox qədimdir Bunu kəndin şimal və cənubunda yerləşən qəbiristanlıqlar sübut edir. Buradakı məzarlar üzərində ərəbcə yazılan yazıları oxumaq üçün xüsusi mütəxəssislər lazımdır. "Leyti" sözünün etimologiyası məlum deyil.

## Əhalisi
Kənddə 140 nəfər əhali yaşayır. Kənd əhalisi tatlardan ibarətdir.

## İstinadlar
Zöhramı

**Zöhramı** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Pirəbədil kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İnfrastruktur
Kənd 19 iyul 2013-cü ildə ölkə Prezidentinin iştirakı ilə açılışı olmuş Şabran–Pirəbədil–Zeyvə avtomobil yolunun üstündədir.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Sərdar Zülfüqarov (1929–2002) — Azərbaycan alimi.

## İstinadlar
Borbor

**Borbor** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Rəhimli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Borbor Dəvəçi rayonunun Rəhimli inzibati ərazi vahidində kənd. Şabran Çay Borbor Kəndindən Axır. Samur–Dəvəçi ovalığındadır. 1917 və 1933-cu illərdə Burbur variantında qeydə alınmışdır. 1917-ci ildə Şamaxı ərazisində də Borbor kəndinin olması haqqında məlumat verilir. Tədqiqatçıların fikrincə, kənd XVIII əsrin axırlarında Qubalı Fətəli xanın Cənubi Azərbaycandan kocurub gətirdiyi borborlar (baharlı tayfasının qolu) tərəfindən salınmışdır. Abşeronda qeydə alınmış Borborşor göl adı, Cənubi Azərbaycandan Urmiya Şəhəri yaxınlığındakı Borbor yer adı da bu oykonimin paralelləridir.

## İstinadlar
Meytablı

**Meytablı** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Rəhimli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Padar (Şabran)

**Padar** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Rəhimli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Samur–Dəvəçi ovalığındadır.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 563 nəfər təşkil edir.

## İqtisadiyyat
Kənd əhalisi fərdi təsərrüfatla məşğul olurlar. Kənddə maldarlıq əkinçilik kimi işlər aparılır.

## İstinadlar
Rəhimli (Şabran)

**Rəhimli** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Rəhimli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Şabran rayonun tanınmış kəndlərindəndir. Bu kəndin evlərinə çatmaq üçün yolun bir qədərini piyada və ya minklə getmək lazımdır. Dəmir yoluna qədər olan ərazilərdə heç kim yaşamır. Ona görə də kəndin başından dəmir yoluna qədər olan məsafəni qət etmək lazımdır. Bu kənddə hər bir şəxsin özünə aid heyvanı və sahəsi olur. Kəndin başında yeni hotel, əyləncə mərkəzi və futbol oynamaq üçün geniş sahə yaradılıb. Burada yerləşən fermada yarışlar keçirilir. Bu kəndin özünə layiq bir məktəbi və bələdiyyəsi var. Bəzən suların gəlmədiyi vaxtda insanlar baza adlanan yerə gedir paltar yuyur və su gətirirlər. Bu kənddə köhnə bir hamamda vardır.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 1.363 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar
Çinarlar

**Çinarlar** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Düz Bilici kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Quba qəzasının Gumur kənd icmasına mənsub ailələr Çinarlar adlı yerdə əvvəlcə oba kimi salmış, sonralar isə daimi yaşayış məntəqəsinə çevirmişlər. Oykonim "çinar ağacı ilə zəngin" deməkdir.

## İstinadlar
Şahnəzərli

**Şahnəzərli** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Şahnəzərli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2 aprel 2010-cu il tarixli 982-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Dəvəçi rayonunun Şahnəzərli kəndi Rəhimli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Şahnəzərli kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 1.092 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ərəblər (Şabran)

**Ərəblər** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Gəndov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Samur–Dəvəçi ovalığındadır. Yaşayış məntəqələri vaxtilə Azərbaycanda məskunlaşmış ərəblərin adı ilə bağlıdır. Oykonim ərəb etnoniminlər Şəkilçisini əlavə etməklə yaranmışdır.

## İstinadlar
Pirəmsən

**Pirəmsən** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Gəndov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 908 nəfərdir.

## İnfrastruktur
2013-cü ildə kənd ərazisində Şahdağ milli parkının inzibati bina kompleksi inşa olunmuşdur.

## İstinadlar
Düz Bilici

**Düz Bilici** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Düz Bilici kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi vaxtilə Quba xanı Fətəli xanın Qarabağdan köçürüb gətirdiyi kəngərlilərin bilici tayfasının məskunlaşdığı kəndlərdəndir. Kənd düzənlik sahədə yerləşdiyindən və eyniadlı digər kənd (Dağ Bilici) adından fərqləndirmək üçün belə adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Dəvəçi çayının sahilində, Yan silsiləsinin (Böyük Qafqaz) ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
Kənddə 270 nəfər əhali yaşayır. Əhalisini tatlar təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nohurlar

**Nohurlar** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Düz Bilici kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Nohur yerli əhalinin ana dili olan tat dilində göl deməkdir. Kənd adını kənd ərazisində yerləşən 7 göldən (nohurdan) almışdır.

## İstinadlar
Yeləkəsən

**Yeləkəsən** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Düz Bilici kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Mollakamallı

**Mollakamallı** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Dəvəçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Azərbaycan Respublikasının 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qanunu ilə Dəvəçi rayonunun Təzəkənd kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Mollakamallı kəndi adlandırılması və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilməsi qərara alınmışdı. Azərbaycan Respublikasının 2 aprel 2010-cu il tarixli, 983-IIIQ saylı Qanunu ilə Dəvəçi rayonunun Şabran rayonu adlandırılması qərara alınmışdı. Azərbaycan Respublikasının 21 dekabr  2010-cu il tarixli, 35-IVQ saylı Qanunu ilə Şabran rayonunun Təzəkənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Təzəkənd kəndi Dəvəçi kəndi, Təzəkənd kənd inzibati ərazi dairəsi Dəvəçi kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılması qərara alınmışdı.

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sincanboyad

**Sincanboyad** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Dəvəçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Şabran rayonunun ərazisində iki Boyat kəndini bir–birindən fərqləndirmək üçün biri Uzunboyad, digəri isə Sincan kəndinin yaxınlığında yerləşdiyinə görə Sincanboyad adlandırılmışdır. Oykonim "Sincan yaxınlığındakı Boyad kəndi" mənasındadır.

Boyat (Bayat, Bəyat) — "Kitabi–Dədə Qorqud"da hadisələrin başlanğıc və cəryan etdiyi coğrafi adlardan biridir. Boyat coğrafi adına Ağcabədi, Salyan, Neftçala, Ucar, Şamaxı, Şabran, eləcə də Qədim Albaniyada — Arran–Şirvan ərazisində və digər yerlərdə təsadüf edilir.

Boyat (Bayat, Bəyat) türkdilli qəbilələrdən birinin adı olub IX–X əsrlərdə qay tayfası ilə yanaşı Şimali Qazaxıstanın çöllərində oğuzlara başçılıq etmiş tayfalardandır. Şah İsmayıl Xətai yeni hökumətə dayaq olmaq və onu əldə saxlamaq üçün İranda yaşayan Boyat türklərindən bir dəstəsini siyahı üzrə köçürüb Dərbənddə və Şabranda yerləşdirmişdir. Həmin tayfanın üzvləri tərəfindən salınmış yaşayış məntəqələri onların adı ilə Boyat adlandırılmışdır.

Toponim səlcuq oğuzlarının boyat/bayat tayfasının adını daşıyır. Etnotoponimdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 589 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Balçılı

*Balçılı (Göygöl) — Azərbaycanın Göygöl rayonunda kənd.
*Balçılı (Yevlax) — Azərbaycanın Yevlax rayonunda kənd.
Xanabad

*Xanabad (Xocalı) — Azərbaycanın Xocalı rayonunda kənd.
*Xanabad (Yevlax) — Azərbaycanın Yevlax rayonunda kənd.
*Xanabad (yüksəklik) — Şəki rayonunda, Xanabad kəndindən cənubda yüksəklik.
*Xanabad (Özbəkistan) — Özbəkistanda şəhər.
Ərəş

;Yaşayış məntəqələri

* Ərəş sancağı  - Şirvan əyalətinin sancağı
* Ərəş sultanlığı
* Ərəş qəzası 1873-1926
* Ərəş (şəhər) — Azərbaycanın Şirvan (indiki Yevlax rayonu) ərazisində mövcud olmuş şəhər.
* Ərəş (Yevlax) — Azərbaycanın Yevlax rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*Araş
Qələgah

**Qələgah** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Dəvəçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Yerli tələffüz formaları "Qələgə" və yaxud "Qalayə"dir. Sözün birinci komponenti olan qala (qələ) sözü yerli şivələrdə qala və yaxud qələ varianlarında işlənmişdir. Gah komponenti yerli şivələrdə gəh və gə variantlarında işlədilir. Mənşəcə İran dillərinə məxsus olan gah ünsürü həmin dillərdə (xüsusilə qədim və orta fars dillərində) "yer, məkan", "vaxt", "taxt–tac" mənaları daşıyan müstəqil söz kimi işlənmişdir. Müasir İran dillərində gah söz–şəkilçi funksiyasını yerinə yetirir. Linqvistik və ekstralinqivistik faktlar göstərir ki, bu yolla yaranmış mürəkkəb oykonimlər Azərbaycan toponimlər sistemində qədim yaşayış məntəqəsi adlarındandır. Onlar "gah"ın həm İran, həm də türk dillərində məhz müstəqil leksik vahid kimi işləndiyi dövrlərdə meydana gəlmişdir. Həm də toponimlərin tərkibindəki bu format başqa mənalarda deyil, məhz "yer, məkan" mənasında işlənmişdir. Topoformatın incə semantik çalarına diqqət edildikdə məlum olur ki, onda "yer, məkan" mənası ilə yanaşı, "kənd, yaşayış yeri, yaşayış məskəni" çaları daha güclüdür. Bu cəhətdən onun keçmişində, əsasən oykonim yaradan formant kimi işləndiyini qəbul etmək olar. Gah komponentli oykonimlər Azərbaycanın şimal–şərq və cənub–şərq zonaları üçün səciyyəvidir. Oykonim qala və tat dilində məkan, yer bildirən "gə" sözlərindən ibarət olub "qala olan yer, qala yeri" mənalarını ifadə edir.

## Tarixi
Qələgah (Qalagah) kəndi yanında ilkin orta əsrlərdə mühüm müdafiə əhəmiyyəti olan Xursan (Xurs) qalası olmuşdur. Qala dağıldıqdan sonra buraya köçüb gələnlər buranı sadəcə Qalagah (Qalayeri) adlandırmışlar. VI əsrdə Sasanilər Qafqaz Albaniyası arasında mərzbanlar oturan on bir vilayətə bölmüşdülər. Bu vilayətlərdən biri də Xursanşahlıq olmuşdur. Bəlazurinin (IX əsr) məlumatına görə ləzgiləri tabe vəziyyətinə salmış Xursan hakimləri əvvəllər ərəblərə müqavimət göstərsələr də, sonralar onların vassalığını (asılığını) qəbul etməyə məcbur olmuşlar. Xursanın ərazisi X əsrin ortalarında Şirvanşah I Məhəmməd dövründə Şirvanşahlara birləşib.

## Əhalisi
XIX əsrin rus mənbələrinə görə kənddə 76 ev olub. Hal–hazırda isə kənddə 30-a yaxın ev var.

Kənd 19 iyul 2013-cü ildə ölkə Prezidentinin iştirakı ilə açılışı olmuş Şabran–Pirəbədil–Zeyvə avtomobil yolunun üstündədir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şabran şəhəri
Rüstəmli

**Rüstəmli** — Azərbaycanda işlədilən soyad.

*Asif Rüstəmli — görkəmli Azərbaycan ədəbiyyatşünası, filologiya elmləri doktoru (2011)

**Kəndlər**
*Rüstəmli (Sabirabad) — Azərbaycanın Sabirabad rayonunda kənd.
*Rüstəmli (Yevlax) — Azərbaycanın Yevlax rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*Rüstəmli bələdiyyəsi
Ləcədi

**Ləcədi** — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Dəvəçi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Ləcədi xalçaları ilə məşhurdur.

## İstinadlar
Yenicə

*Yenicə (Ağdaş) — Azərbaycanın Ağdaş rayonunda kənd.
*Yenicə (Yevlax) — Azərbaycanın Yevlax rayonunda kənd.
*Yenicə (Dərəçiçək) — 
*Yenicə (Dərələyəz) — 

## Həmçinin bax
*Yengicə
Ağqıraqlı

**Ağqıraqlı** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Ağqıraqlı/Ağqıraq  Yevlax rayonunun Varvara inzibati ərazi vahidində kənd. Qarabağ düzündədir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kəndi XIX əsrdə Qazax mahalından köçüb gəlmiş ağqıraqlı nəsli salmışdır. Bu nəslin nümayəndələri indi də Qazax rayonunun Yuxarı Salahlı kəndində yaşayırlar. Etnotoponimdir..

## İstinadlar
Aşağı Bucaq

**Aşağı Bucaq** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Aşağı Bucaq Yevlax rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Əlican çayının sahilindədir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kənd Əlican çayının Bozdağ silsiləsi ilə bucaq əmələ gətirdiyi ərazidə yerləşdiyi üçün belə adlanır. Birinci komponent isə eyniadlı iki yaşayış məntəqəsini fərqləndirməyə xidmət edir. Bucaq, eyni zamanda monqolların (tatarların) noğay qəbiləsinə mənsub nəslin adıdır. Bölgədə bu nəslin adı və bağlı başqa obyekt adları da vardır: Bucaq (Mingəçevir), Qarabucaq (Kürdəmir), Bucaq (Oğuz), Qarabucaq (kənd, Kürdəmir).

## Coğrafiyası və iqlimi
Rayon mərkəzindən 18&nbsp;km şimal şərqdə Yevlax—Şəki şose yolu kənarında, Əlican çayının sahilindədir.

## İstinadlar
Aşağı Salamabad

**Aşağı Salamabad** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Aşağı Salamabad Yevlax rayonunun Xaldan inzibati ərazi vahidində kənd. Əlican çayının sahilindədir. Yerli əhali arasında Salamaur (Salamovur və ya Salamov) adı ilə tanınır. Yaxınlığındakı Əsnaf kəndi sonralar Yuxarı Salamabad adlandırıldıqdan sonra, bu kənd də coğrafi mövqeyinə görə Aşağı Salamabad adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Aşağı Qarxun (Yevlax)

**Aşağı Qarxun** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Aşağı Qarxun Yevlax rayonunun Yuxarı Qarxun inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir. Kəndi XIX əsrdə İrəvan quberniyasındakı Qarxun kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salmışlar. Yaşayış məntəqəsi Qarxun Korpukənd və ya Qıraqlı Qarxun da adlanır. Bu da onun Körpükəndin yaxınlığında və Kür çayı sahilində olması ilə əlaqədardır. XIX əsrin sonlarında kənd böyüyərək Aşağı və Yuxarı Qarxun kəndlərinə bölünmüşdür. Ermənistanın Eçmiədzin rayonundakı Araks kəndinin adı da 1946-cı ilədək Aşağı Qarxun adlanmışdır..

## İstinadlar
Balçılı (Yevlax)

**Balçılı** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun Varvara inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Kənd XIX əsrdə Gəncə (Yelizavetpol) qəzasında maldarlıqla məşğul olmuş balçılı nəslinin adı ilə adlandırılmışdır..

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kür çayının sahilində yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Əhalisi əsasən heyvandarlıq və əkinçilik ilə məşğuldur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səmədabad

*Səmədabad (Biləsuvar) — Azərbaycanın Biləsuvar rayonunda kənd.
*Səmədabad (Goranboy) — Azərbaycanın Goranboy rayonunda kənd.
*Səmədabad (Yevlax) — Azərbaycanın Yevlax rayonunda kənd.
Nərimanabad

*Nərimanabad (Lənkəran) — Azərbaycanın Lənkəran rayonunda kənd.
*Nərimanabad (Yevlax) — Azərbaycanın Yevlax rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*Nərimanabad bələdiyyəsi
Bəydili (Yevlax)

**Bəydili** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Yevlax rayonunun Aşağı Bucaq inzibati ərazi vahidində kənd. Kürsahili düzənlikdədir. Mənşəcə Səlcuq oğuzlarının bəydili tayfasının adını əks etdirir. I Şah Abbas dövründə bəydillilərin bir qismi Kirmana və Şiraza köçürülmüş, hal-hazırda da bu şəhərlərin ətrafında yaşayan, maldarlıq və əkinçiliklə məşğul olan bəydillilər oz adlarını regionun toponimiyasında və Bəqdili familiyasında yaşada bilmişlər. 1933-cu ildə Biləsuvar rayonunun Xırmandalı, Ağdaş rayonunım Havarlı inzibati ərazi vahidlərində də Beydilli yaşayış məntəqələri qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Boşçalı

**Boşçalı** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun Tanrıqulular inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsini XVIII əsrdə Gürcüstanın Borçalı mahalından gəlmiş ailələrin saldığı güman edilir. Etnotoponim olması da mumkundur. Boşçalı toponimi özündə təklə tayfasının boşçalı tirəsinin adını əks etdirir. Oğuz türk tayfa ittifaqına daxil olan Təklələr əvvəllər Türkiyə ərazisində yaşamış, 1540-cı ildə isə tayfa başçısı Qazı xanın rəhbərliyi ilə Səfəvi hökmdarı I Təhmasibin hakimiyyətini qəbul edərək Mahmudabad ərazisində (indiki Salyan rayonu) məskunlaşmışlar. Onlar sonra Şahsevənlərin tərkibinə daxil olmuşlar. Ağsu, Kürdəmir, Masallı, Cəlilabad və Şamaxı rayonlarında təkləlilərlə bağlı kəndlər mövcuddur. Don Juan İranlı adı ilə tanınmış Oruc bəy Bayat öz əsərlərində qızılbaş tayfaları içərisində boşçalı (bozçalı) tayfasının da adını çəkmişdir. Hal-hazırda İmişli rayonunda Boşçalılar kəndi var.

## İstinadlar
Duzdağ (Yevlax)

**Duzdağ** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Yevlax rayonunun Mingəçevir qəsəbə Sovetindən Duzdax qəsəbəsi Nemətabad kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

## Tarixi
1924-cu ildə salınmış bu qəsəbədəki ilk müvəqqəti evlər neft kəşfiyyatı dəstəsinə məxsus olmuşdur. Sonralar burada yerləşən 8 nömrəli sovxozun malikanəsi əsasında abad yaşayış məntəqəsi yaranmışdır. 1965-ci ildən qəsəbə yaxınlığındakı Duzdağın adı ilə adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə düzənlikdə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dəlləklər

**Dəlləklər** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Dəlləklər Yevlax rayonunun Qaramanlı inzibati ərazi vahidində kənd. Qarabağ düzündədir. Keçmiş adı Vəlibəyli olmuşdur. Rayonun İsmayılabad kəndində Dəlləklilər məhəlləsi, Qaraoğlan kəndində isə Dəlləkli oymağı coğrafi adlarının olması güman etməyə əsas verir ki, kənddə həmin oymaqdan və ya məhəllədən gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaşayış məntəqəsi bu adı almışdır. Etnotoponimdir..

## İstinadlar
Əcəmi (Yevlax)

**Əcəmi** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Əcəmi Yevlax rayonunun Xaldan inzibati ərazi vahidində kənddir. Ərəbcə əcəmi "ərəb olmayan adam" mənasını verir. 

## İstinadlar
Ərəbbəsrə

**Ərəbbəsrə** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun Şilyan inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Yevlax rayonunun Ərəbbəsrə qəsəbəsi Ərəş kənd Sovetindən ayrılaraq, bu qəsəbə mərkəz olmaqla Ərəbbəsrə kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı İkinci Ərəbşəki olmuşdur. Toponim ərəb etnonimindən və Bəsrə (indiki İraqda şəhər) sözlərindən ibarət olub, "bəsrəli ərəb, Bəsrədən olan ərəblər" mənasındadır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə yerləşir.

## Din
Kənddə Ərəbbəsrə kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ərəş (Yevlax)

**Ərəş** (əvvəlki adı: **Şilyan**) — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Yevlax rayonunun Şilyan kəndi Ərəş kəndi və müvafiq olaraq Şilyan kənd Soveti Ərəş kənd Soveti adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əkşəm

**Əkşəm** və ya **Əxşam** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun Havarlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şirvan düzündədir. Əsl adı Axşamdır. Axşam türkdilli xalqlarda "düşərgə, dayanacaq" deməkdir. Ərəb dilində işlənən əxşam sözü isə "köçəri tayfa, alaçıqda yaşayan tayfa" mənasındadır..

## İstinadlar
Yeni Çobankərə

**Yeni Çobankərə** (əvvəlki adı: **Bünyadabad**) — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun Nemətabad inzibati-ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Yevlax rayonunun Mingəçevir qəsəbə Sovetindən Bünyadabad kəndi Səmədabad kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 12 iyun 2018-ci il tarixli, 1190-VQ saylı Qərarı ilə Yevlax rayonunun Səmədabad kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Bünyadabad kəndi Yeni Çobankərə kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
1926-cı ildən kəndin ərazisində vaxtilə (1918) Ermənistandan qovulmuş bir qrup azərbaycanlı ailə məskunlaşmışdır. Yaşayış məntəqəsi keçmiş inqilabçı Bünyad Sərdarovun (1889-1919) adını daşımışdır. Kənd bir müddət burada təşkil edilmiş Telman adına kolxozun adı ilə Telmankənd də adlanmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ düzündə yerləşir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cırdaxan (Yevlax)

**Cırdaxan** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Cırdaxan Yevlax rayonunun Varvara inzibati ərazi vahidində kənd. Qarabağ düzündədir. XIX əsrdə Tovuz rayonunun Əsrik Cırdaxan kəndindən gəlmiş bir qrup ailə indiki ərazidə Cırdaxanlı adlı məntəqə salmışdır. Kollektivləşmə illərində Məşədialılar və Naibli məntəqələri ilə birləşdirildikdən sonra yaranmış kənd Cırdaxan adlandırılmışdır. Etnotoponimdir. Qızılbaş tayfalarından biri olan cırdaxanlıların adındandır. Toponimin arealı Azərbaycanda Tovuz, Bərdə, Xanlar, Şəmkir, Qazax rayonlarını əhatə edir..

## İstinadlar
Göyük (Yevlax)

**Göyük** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gülövşə

**Gülövşə** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun Aşağı Bucaq inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Eyni zamanda Gülövşə adı kənd adı olmaqla yanaşı Nar növünün adıdır.

Ornotoponim olan indiki Gülövşə Gileşə Gileşi sözlərinn təhrif olunmuş forması olub yerin coğrafi qurluşu,torpaq örtüyü ilə bağlıdır.Gülövşə Gileşi,Gileşə qədim Türk dilində gilə-tay-bərabər ,gilli yer,gil olan yer mənasını verir.Məlumdur ki,dövri qədimdən  kənd yaxınlığında çiy kərpicdən olan evləri şirələmək üçün sarə şirə gili çıxarılmışdır.İndidə ətraf kəndlər həmin yerin şirə gilindən stifadə edirlər.

VII-VIII əsrlərdə ərəblər Azərbaycana gələrkən az miqdarda ərəb ailələri bu kənddə yerləşdirilmiş və kəndi Gileşə ərəb adlandırmışlar.

M.Baharlı öz tədqiqatında ərəblərin Azərbaycanda saldıqları kəndlərdən bəhs edərkən indiki Yevlax ərazisində Ərəbbəsrə kəndi ilə yanaşı Giləşə ərəb kəndinində adını çəkir.

Bəzi tarixi mənbələrdə kəndin adı Qələvşi ərəb adlandırılır.

## İstinadlar