open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rəna Məmmədova

**Rəna Azər qızı Məmmədova** () — Sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru (1991-ci il), professor, 2001-ci ildən AMEA-nın müxbir üzvü

## Həyatı və fəaliyyəti
Rəna Məmmədova 27 fevral 1950-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1968-ci ildə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbini, 1973-cü ildə isə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir.

1978-ci ildən etibarən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunda elmi işçi kimi işə başlayır. 1990-cu ildə "İncəsənətin qarşılıqlı əlaqələri" şöbəsini təşkil edib və 25 il ərzində rəhbərlik edir. 1991-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Alimin tədqiqatlarının dairəsi əsasən türk dünyasının mədəniyyəti ilə bağlı olmuşdur. Rəna Məmmədovanın elmi yaradıcılığının ən vacib və mühüm mərhələsini musiqi türkoloqiyasının elmi əsaslarının yaradılması təşkil edir. Bu ad altında 2003-cü ildə Rəna Məmmədovanın monoqrafiyası işıq üzü görmüşdür ki, bu da sənətşünaslıq elminin yeni sahəsinin nəzəri-metodoloji müddəalarının əsasını qoymuşdur.

Rəna Məmmədova musiqişünaslıqda yeni istiqamət olan musiqi türkologiyasının əsasını qoymuşdur. 100-dən artıq elmi əsərləri - monoqrafiya, kitab və məqalələri çap olunmuşdur; o cümlədən, “Muğam-sonata qovşağı”(1989), “Azərbaycan muğamlarının estetik xüsusiyyətləri” (.1987), “Azərbaycan muğamlarının funksional problemləri” (1989), “Azərbaycan muğamı” (2002) əsərlərində muğam sənətinin estetik və nəzəri məsələləri öyrənilmişdir.

Rəna Məmmədova Rusiya Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının İdarə heyətinin üzvü, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycan Respublikası Ali Attestasiya Komissiyasının Ekspert Şurasının üzvü, "Simurq" mədəniyyət cəmiyyətinin Rəyasət heyətinin üzvü və Azərbaycan Zadəganlar məclisinin üzvüdür.

O, 230-dan artıq elmi məqalənin müəllifidir.

Rəna Məmmədova 23 fəlsəfə doktoru, 2 elmlər doktoru hazırlamışdır.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan Bayrağı" ordeni
* "Qızıl qələm" mükafatı
* "Xalqın nüfuzlu ziyalısı" fəxri diplomu
* "Simurq" Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının diplomu
* "Simurq" Beynəlxalq medalı
* AMEA-nın Fəxri Fərmanı – № 24/1, 12.12.2005-ci il
* AMEA-nın Fəxri Fərmanı – № 9/10, 02.04.2010-cu il

## Elmi əsərləri
# Azərbaycan muğamında funksionallıq problemi. Elm, 1989.
# Bakının teatr həyatından. Elm, 2006.
# Из истории азербайджанского музыкального театра. Элм, 2006.
# Azərbaycan muğamı. Elm, 2002.
# Musiqili türkologiyası. Elm, 2002.
# Azərbaycan musiqili teatrı tarixindən səhifələr. Elm, 2006.
# Rusiya və Qafqaz. 2010.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Nikolay Burdenko

**Nikolay Nilovic Burdenko** (*Tam adı:* ; ) — Rusiya cərrahı, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1939), SSRİ Tibb Elmlər Akademiyasının  akademiki (1944) və ilk prezidenti (1944– 46), tibb xidməti general-polkovniki (1944), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1943), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1941).

## Həyatı
Yuryev Universitetini bitirmişdir (1906). 1906–18-ci illərdə həmin universitetdə assistent, privat-dosent, cərrahiyyə klinikasının professoru işləmişdir. Birinci Dünya müharibəsi illərində müxtəlif cəbhələrdə cərrah-məsləhətçi, Rusiya ordusunun hərbi-sanitariya müfəttişi olmuşdur. 1918–22-ci illərdə Voronej Universitetinin, 1923-cü ildən 1-ci MDU-nun cərrahiyyə professoru işləmişdir. Eyni zamanda (1929-cu ildən) Rentgen İn-tunun neyrocərrahiyyə klinikasının direktoru olmuşdur. Klinikanın bazasında 1934-cü ildə Mərkəzi Neyrocər rahiyyə institutu (indiki Rusiya Tibb Elmlər Akademiyasının N.N.Burdenko adına Elmi Tədqiqat Neyro cərrahiyyə İnstitutu) yaradılmışdır.

## Fəaliyyəti
Böyük Vətən müharibəsi illərində sovet ordusunun baş cərrahı olmuşdur. Burdenko SSRİ-də neyrocərrahiyyənin banilərindən biridir. Beyin mayesi dövranının patologiyası, mərkəzi və vegetativ sinir sistemlərinin onkologiyası, beyin qan dövranının pozuntuları, beyin şişləri, kəllənin güllə yaralanmaları və b. sahələrdə novator tədqiqatları aparmışdır. Sinir sistemi xəstəliklərinin bir sıra cərrahi müalicə üsullarını, o cümlədən baş beynin yuxarı sagital sinus divarında travmatik qüsurun bağlanması (Burdenko üsulu), bazu kələfinin zədələnməsində diafraqma siniri ilə əzələ-dəri, yaxud orta sinir arasında anastomozu, qara ciyər sirrozu zamanı əməliyyat və ağır anaerob infeksiyasında ətrafın təcili amputasiyasını (Burdenko əməliyyatları) təklif etmişdir. Əsərləri mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası xəstəliyinin nevrogen nəzəriyyəsinə aiddir. Cərrahların və neyrocərrahların elmi məktəbini yaratmışdır. 1948-ci ildə SSRİ Tibb Elmlər Akademiyasının neyrocərrahiyyə üzrə ən yaxşı elmi işlərə görə Burdenko adına mükafat təsis etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bioqrafiyası
Azovka çayı üzərində asma körpü

**Azovka çayı üzərində asma körpü** — Rostov-na-Donu şəhəri rekreasiya zonası ilə birləşdirir. Rekreasiya zonası çayın sağ sahilində yerləşir. Şəhərin Bereqovoy küçəsini şəhər çimərliyi ilə birləşdirir.

## Tarixi
Körpü 1967-ci ildə şəhərin 900 illiyi münasibətilə inşa edilmişdir. Körpü dörd beton dirəklər üzərində yerləşir. Əvvəllər isə bu yerdə taxta körpü olmuşdur.

XX əsrin 80-ci illərində körpüdə əsaslı təmir işləri aparılmışdır. Bu zaman bir çox detallar tamaməm dəyişdirilmişdir. Bəzi detallar isə dəmirləri ilə əvəzlənmişdir. Bundan sonra körpüdə uzun zaman əsaslı təmir işləri aparılmamışdır. Sadəcə yüngülvari təmir gerçəkləşdirilmişdi. Körpü tədricən öz təhlükəsizliyini itirirdi. Buradan keçmək şəhər sakinlərinin həyatı üçün böyük təhlükə törədirdi. Şəhər əhalisinin tələbatını ödəmək olduqca vacid idi. Səbəb buradan şəhər çimərliyinə gedişin olmasıdır.  
2007-ci ildə şəhər rəhbərliyi həyəcan təbili çalırlar. Körpü qəzalı vəziyyətdə idi. Ancaq bundan sonra körpü qəzalı vəziyyətdə 7 il qalmışdır. Köhnə körpünün yerində yeni körpü qurulmuşdur.

## Yeni körpü
Artıq körpü iki yeni dirəyə sahibdir. Bu daha möhkən konstruksiyaya sahibdir. Onun uzunluğu 1 metr olmaqla uzununa isə 2,5 metr olmaqla böyüdülmüşdür. Hazırda şəhər sakinləri və qonaqlar təhlükəsiz şəkildə şəhər çimərliyinə gedə bilirlər. Onun tikintisi uzun sürsədə 1 sentyabr 2014-cü ildə açılmışdır. Açılış tarixi dəfələrlə uzadılmışdır. 
Azov şəhər rəhbərliyinin qərarı ilə onun adı dəyişdirilmişdir. İndi körpünün adı «Ağ qu quşu» adlandırılmışdır.

## Qalereya

## Mənbə

* Новый подвесной мост в Азове 
* Мост через Азовку готов 
* Новый мост открыт
Rüfət Mir-Qasımov

**Rüfət Mir-Əsədulla oğlu Mir-Qasımov** () — Azərbaycan alimi, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü (1989).

## Həyatı
Rüfət Mir-Qasımov 17 aprel 1940-cı ildə Bakı şəhərində, akademik Mirəsədulla Mirqasımovun ailəsində anadan olub. Moskva Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsini bitirib.

AMEA Fizika İnstitutunda (1963–1965) işləyib, 1965-ci ildən Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutunda (Dubna, Rusiya) aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışıb, sonra bir sıra xarici ölkələrin nüvə tədqiqatları mərkəzlərində elmi fəaliyyətini davam etdirib.

Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru idi. 1989-cu ildə AMEA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.

2025-ci ilin fevralında vəfat edib.

## İstinadlar
Şahin Mustafayev (dəqiqləşdirmə)

* Şahin Mustafayev (nazir) — Azərbaycan Respublikasının sabiq İqtisadiyyat naziri, baş nazirin müavini.
* Şahin Mustafayev (tarixçi) — Azərbaycan alimi.

## Həmçinin bax
* Şahin (ad)
* Mustafayev
Bəxtiyar Məmmədov (kimyaçı)

**Bəxtiyar Məmmədov** (*Məmmədov Bəxtiyar Əjdər oğlu*; ) — Kimya elmləri doktoru, Professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2014).

## Həyatı
1 yanvar 1951-ci ildə İsmayıllı rayonu, Diyallı kəndində anadan olub.

## Təltif və mükafatları
# Azərbaycan Respublikası "Avropa Nəşr Mətbuat Evi"nin "ƏN YAXŞI VƏTƏNPƏRVƏR TƏDQİQATÇI ALİM" mükafatının diplomu və qızıl medalı
# Thomson Reuters şirkətinin Fəxri fərmanı və diplomu

## Elmi əsərləri
1. Mamedov B. A., Shahnazarli R. Z., Rzayev R. S. et. all. Synthesis of Oligohydroxynapthylenes and Their Use in Making of Heat-Stable and ElectroConducting Rubbers // Journal of Chemistry and Chemical Engineering. 2011, 8, Vol.5, No. 8–9, P.

2. Kasebi F. S., Gezaz S. M., Mamedov B. A. Preparation, acid curing and thermal stability of various formulated phenolic resole resins: Unfilled and nanocomposites,/ International journal of Polymeric Materials, London 2012, Vol.61, N 5, p. 323–340.

3. A. Valipour, P. Najafi Moghaddam B. A. Mamedov/ Synthesis of hydrophilic template as a matrix polymer for preparation of soluble conductive polyaniline composites/archives des science journal, Switzerland, Geneva 2012; vol.65, № 7, p. 14–20.

4. A. Valipour, P. N. Moghaddam, B. A. Mamedov. Some aspects of chemical procedures & application trends of polyaniline as an intrinsically conductive polymer, Life Sci J.2012; vol. 9, № 4, p. 409–421.

5. A. Y. Valipour, P. N. Moghaddam, B. A. Mamedov / Recent advances in hybrid organic–inorganic Conductive polyaniline Nano composites. Jokull journal ISSN:0449–0576. Reykjavik, Iceland, 2013.v. 2013,.issue July, p. 211–251.

6. Б. А. Мамедов, Р. А. Ахмедова, С. С. Машаева, М. Ш. Гурбанов, A. М. Гулиев. Синтез полифункциональных полисопряженных олигомеров 4-аминофенола и использование их при создании антистатических композиционных материалов. Журнал "Прикладной Химии", 2013, Т.86, № 10, с.1659

7. Б. А. Мамедов Р. А. Ахмедова, С. С. Машаева, Д. Н. Алиева, Р. З. Шахназарли, А. М. Гулиев. Получение олиго-4-аминофенола и электропроводящих композиционных мaтериалов на его основе. "European applied sciences", 2014, № 1, 147–153

## İstinadlar
Valyutalı bina (Novoçerkassk)

**Valyutalı bina** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində bina. Bina XX əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Bina Novoçekassk şəhəri Dubrovski küçəsi, ev 31A ünvanında yerləşir. Bina Modern stildə inşa edilmişdir. Bina Rusiya Federasiyasının regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi

Bina Novoçerkassk şəhərində XX əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Bina Dubrovski küçəsi, ev 31A ünvanında yerləşir. Əvvəllər isə bina Novoçerkassk şəhəri Mariinskaya küçəsində yerləmirdi. Bina modern stilə sahibdir. Tikinti zamanı binanın fasadına daha çox diqqət ayrılması açıq-aydıq sezilir. Onun bəzədilməsində irihəcmli valyutanın təsviri fırqlilik yaradır. Bununla belə bu elementlər dekorativ bəzək funksiyasını daşıyır. Fasadın bəzədilməsində istifadə edilən detallar vahid ornamental-qrafik fona sahibdir.  Pəncərə konstruksiyaları əydimə atlaraladır. Binaya giriş güclü kontrfoksladır.

Binanın tikintisi zamanı taxta qapılardan istifadə edilmişdir. Fasadı çiçəkli lepka elementləri ilə işlənmişdir. Onlar canlı gülləri xatırladır. Villa orta ölçülərə sahibdir. Əsaslı təmirdən sonra binanın bir çox eıementləri itirilmişdir. Üstəlik qapı və pəncərələri dəyişdirilmişdir. Onların yerinə plastik qapı və pəncərələr quraşdırılmışdır. Hazırda burada müavinət fondu yerləşir. 1992-ci ildən  Rusiya Federasiyasının regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Arta Dade

**Arta Dade** (; 15 mart 1953, Tirana) —  Albaniya pedaqoqu və siyasətçisi. Dade Albaniyanın Sosializm partiyasının üzvüdür. Dade mədəniyyət (1997 — 1998) naziri, xarici işlər naziri (2001 — 2002) vəzifələrində çalışmışdır.

## Bioqrafiyası
Arta Dade 15 mart 1953-cü ildə Tiranada anadan olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra 1972-ci ildən 1975-ci ilə qədər Tirana Universitetində xarici dillər fakultəsinin ingilis dili bölməsində təhsil almışdır. Universiteti bitirdikdən sonra Dade Tiranada yerləşən *Asim Vokshi* adına orta məktəbdə ingilis dili müəllimi kimi işləmişdir. 1985-ci ildə o, Tirana Universitetində fəaliyyətə başlamış, 1997-ci ilə qədər xarici dillər fakultəsinin ingilis dili bölməsində dərs deyimişdir. 1992-ci ildə Dade Böyük Britaniyada aspirantura təhsilini bitirmişdir.

1991-ci ildə Albaniya Sosializm partiyasına üzv seçilmişdir. Bir il sonra partiya şurasına seçilmişdir. 1997-ci il hadisələri zamanı bu partiyada mühüm rol oynamışdır. 1998-ci ildə beynəlxalq münasibətlər (bir neçə dəfə bu vəzifəyə yenidən seçilmişdir) üzrə Sosializm partiyasının katibi olmuşdur.

1997-də ilk dəfə Xalq məclisinin (Fieri ərazisi üzrə namizəd olmuşdur) üzvü mandatını almışdır. 2001 və 2005-ci ildə Xalq məclisinə yenidən seçilmişdir. Beləliklə Dade 2009-cu ilə qədər parlamentdə qalmışdır.

1997–1998-ci ildə mədəniyyət, gənclər və idman naziri vəzifəsində çalışmışdır. 2001–2002-ci ildə — xarici işlər naziri və baş nazir müavini vəzifələrində çalışmışdır. O, həmçinin Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Albaniyanın nümayəndə heyətinin sədr müavini idi.

2013-cü ildən — xarici siyasət üzrə Albaniya komitəsinin sədridir. 2016-cı ildən — ATƏT-in Parlament Assambleyasında Moldova qrupunun sədridir.

Siyasi və ictimai-iqtisadi mövzular üzrə bir sıra məqalələrin müəllifidir.

Evlidir, iki uşağı var.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Alan Day: A political and economic dictionary of Eastern Europe. Routledge: 2002, s. 163. ISBN 9781857430639.
* Robert Elsie: Historical Dictionary of Albania. Scarecrow Press: 2010, s. 96-97. ISBN 9780810861886.

## Xarici keçidlər
* Профиль на сайте СПА
Asamati (Resen)

**Asamati** (, ) — Prespa gölünün şimal şərq sahilində, Makedoniya Respublikasının Resen Bələdiyyəsində yerləşən kənd. Asamati, Resen bələdiyyə mərkəzindən 12 kilometr uzaqlıqda yerləşir və 175 sakini var.

## Tarixi
Asamati, müxtəlif tarixi dövrlərdən qalma və bir çoxu təsadüfən kəşf edilən müxtəlif arxeoloji sahələrə ev sahibliyi edir. Tapıntıların bir çoxu Resen qəsəbəsindəki Sarayda yerləşdirilir.

XIX əsrdə, daha sonra *Ademayt* olaraq adlandırılan kənd əhalisi, 16 evdə yerləşən 30 müsəlman sakinin və Bolqar Yepiskopluğunun 16 üzvündən ibarət idi. 1905-ci ildə Asamati'nin 150 sakini var idi, bunların 102-si Müsəlman albanlar, geri qalan hissəsi isə Bolqar Yepiskopluğunun üzvlərindən ibarət idi.

Birinci Dünya müharibəsi əsnasında kəndin 115 sakini var idi.

## Demoqrafiya
Asamati əhalisi etnik olaraq qarışıqdır, Bələdiyyədə etnik əksəriyyətə sahib olmayan tək kənddir:

## Asamati'dən Olan Tanınmış Şəxslər
* Eftim Dimitrov (1867-?), Makedon-Edirne Könüllülərinin üzvü
* Tayip Tayipi (1924-2001), Siyasətçi

## Həmçinin Bax
* Makedoniya Respublikası
* Resen (qəsəbə)
* Prespa gölü

## İstinadlar
Bir ovuc torpaq (teleserial, 2013)

## Serial haqqında
Yazıçı Varisin eyni adlı romanının motivləri əsasında çəkilmişdir.

## Səhv
Aktyor Vüqar Məmmədəliyevin  adını və obrazını bir neçə  titrlərdə 2 dəfə yazılmışdır.
Aktrisa Gülnarə Abdullayevanın  adı titrlərdə Elnarə Abdullayeva yazılmışdır.

## Filmin Heyəti

*** Yaradıcılar və Texniki heyət ***
Əsərin müəllifi: Varis Yolçiyev 
Ssenari müəllifi: Sirac Mustafayev 
Quruluşçu Rejissor: Sirac Mustafayev 
Quruluşçu operator: Fuad Nəzərov 
Aktyorlarla iş üzrə rejissor: Sabir Məmmədov 
Operator: Seymur Quliyev 
Rəssam:  Arif Niftiyev 
Bəstəkar: Sevinc Tofiqqızı
Kordinator: Mirzə Ağabəyli 
Qrim üzrə rəssam: İlqar Cəfərov 
İşıq rəssamı: Tahir Bağırov  
Montaj rejissoru: Vasif Şirəliyev  
Səs rejissoru : Zaur Məmmədov  
Texniki direktor: Aydın Ələkbərov  
İşçilər:Hidayət Əliyev,Araz Hüseynov,Saməddin Məmmədov
İşıqçılar:Sabit Qədirov,Aqil Məmmədov 
Rejissor asisenti: Kəmalə Mahmudova 
Operator köməkçisi: Rüfət Məmmədov 
Sürücü:Elşad Vahidov 
İcracı prodüser:İlham Niftəliyev

***AKTYORLAR***

Ramil Zeynalov — Zaur
Rasim Balayev- Professor 
Şahmar Qəribli — Səlim 
Mirzə Ağabəyli — Ağəli 
Xalidə Əliməmmədova — Zümrüd 
Sabir Məmmədov — Paşa 
Gülnarə Abdullayeva — Aygün 
Bəhruz Rafiqoğlu — Anar 
Manaf Dadaşov — Xəlil  
Nəsibə Eldarova — Pərnisə 
Səbinə Məmmədova — Nigar 
Rəvan Qacayev- Balaca Zaur
Firuz Xudaverdiyev — Tələt kişi 
Məsumə Babayeva — Bilqeys
Elşən Şirəliyev — Əjdər 
Şəhla Əliqızı— Pakizə 
Vüqar Məmmədəliyev — Komandir 
Xalidə Quliyeva — Nəzifə

Solmaz Süleymanlı— İlahə 
Tamerlan Qacayev— Emin 
Səmimə Laçın(Səlimova kimi)-Badam
Elnarə Nağdəliyeva — Zəhra bibi

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə
A. D. Neçaevin xəstəxanası (Novoçerkassk)

**A. D. Neçaevin xəstəxanası** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində yeləşən xeyriyyə məqsədli istifadə edilən bina. Bina Komitetskaya, ev 64 ünvanında yerləşir. Regional əhəmiyyətli ümumdünya irsi siyahısına daxildir. Üstəlik bir tarixi abidədir.

## Tarixi
Komitetskaya küçəsi, ev 64 ünvanında yerləşən bina iki hissədən ibarət olmuşdur. Bəlkə də elə bu səbəbdən binanın dəqiq tikilmə tarixi bilinmir. Bəzi mənbələrdə onun XIX əsrin ortalarında, digərində isə binanın 1912-ci ildə inşa edilməsi barədə məlumatlar vardır.

Binalardan biri həyətyani dahənin daxilində yerləşir. Digəri isə küçənin qırağına yaxın ərazidədir. Hazırda bu binada fizioterapiya bölməsi yerləşir. Metal örtüklü keçik hər iki binanın birləşməsinə xidmət edirdi. Binanın tikintisi zamanı müxtəlif elementlərə rastlamaq mümkündür. Onlar arasında modernzm, klassizm, renesans və borokkonu misal göstərmək mümkündür. Binalardan biri bir mərtəbəlidir və zirzməmiyə sahibdir. Onun daha qədim olması ehtimal edilir. Üzəeində müxtəlif dekor elementləri vardır. Onun fasadında ana və uşaq təsvir edilmişdir. Əvvəllər binanın həyətində fontan olmuşdur. İkinci bina isə üç mərtəbədən ibarətdir.

İkinci binanın 1912-ci ildə arxitektor M. İ Popovun layihəsi əsasında inşa edildiyi deyilir. Vaxtı ilə burada bir özəl xəstəxana fəaliyyət göstərmişdir. Orada məşhur həkimlər ata və oğul Neçaevlər işləmişdir. Xəstəxananın xidmətləri pullu idi. Sovetlər dönəmində burada əsəd xəstəlikləri bölməsi yerləşirdi. 1992-ci ildən regional əhəmiyyətli ümumdünya irsi siyahısına daxildir.

## İstinadlar
Rumıniya tatarları

**Rumıniya tatarları** (həmçinin rumın tatarları, dunay tatarları, , , ) — Rumınya ərazisində rəsmi tanınmış milli azlıq. Rumınya parlamentində bir nümayəndələri vardır. Rumıniyada 2002-ci ildə aparılan siyahıya alınmaya görə burada 24 min tatar yaşayır (ölkə əhalisinin 0,1 %). İslam dininə etiqat edən tatarların az bir qismi isə Moldovada yaşayır. Onlar krımtatar dilinin müxtəlif dialektlərində danışırlar.

## Tarixi

Tatarlar müasir Rumıniya ərazisində XIII əsrdə peyda olmuşlar. Onlar monqol yürüşləri zamanı bölgəyə gəlmişlər. Ancaq bir necə türk əsilli tayfalar hələ V əsrdən burada yaşayırdı. Rumıniyada yaşayan tatarların böyük əksəriyyəti krım tatarlarının törəmələridir. Onların böyük qismi Krımın ilhaqından sonra formalaşmışdır. Digərləri isə bucas tatarlarıdır. Demək olar ki, onların böyük qismi Rumıniyanın şərqində, Doburcada yaşayır. Hələ XV əsrdən burada tatarlar taşayırdı. 1877-1878-ci illərə qədər Doburcada 150 mindən az olmayan tatar yaşayırdı. Bölgənin yaxınlığında isə türklərin sayı 50 min olmuşdur. Onların böyük qismi mühacirlər idi. Türklər və krım tatarlar, çərkəzlər tədricən qayıyıb qarışaraq Rumıniyada işlan diasporasını təşkil etmişlər. Bununla belə rumın mədəniyyəti, mətbəxi, həyat tərzi və dili türklər və tatarlara böyük təsir göstərmişdir.

## Əhalisinin siyahıya alınması
Doburcada ilk siyahıya alınma 1880-ci ildə aparılmışdır. Bu zaman burada 29476 tatar (21 %) və 18624 türk (13 %) yaşayırdı. Ölkədə yaşayan müsəlmanların 34 % burada yaşayırdı. Rumınların Doburcada sayı isə cəmi 43671 nəfər (31 %) təşkil edirdi. Buraya həm də XVIII — XIX əsrlərfə Osmanlı sultanının təkıifi ilə 30 min noqay köçürülmüşdür. 2002-ci ilə olan məlumata görə Doburca əhalisinin cəmi 2,5% tatardır. 

## Mənbə
* Rumınyanın tatar-türk demokratik birliyi    

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Robert Stănciugel și Liliana Monica Bălașa, *Dobrogea în Secolele VII-XIX. Evoluție istorică*, București, 2005
Bostrikinlərin binası (Rostov-na-Donu)

**Bostrikinlərin binası** — Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində, Puşkinskaya küçəsi 106 ünvanında yerləşir. Binanın tikintisi 1914-cü ildə başa çatırılmışdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir. İlk əvvəllər binanın sahibləri İvan və Anna Bostrikinlər olmuşdur. Bina üç mərtəbədən ibarətdir. Fasadı modern stildə işlənilmişdir.

## Tarixi
Rostov-na-Donu şəhəri, Puşkinskaya küçəsi 106 ünvanında yerləşən, İvan və Anna Bostrikinlərin gəlirli binası 1914-cü ildə mülki tikinti işləri üzrə mühəndis Semyon Vasileviçin Popilinin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Sovet hakimiyyəti illərində, XX əsrin 20-ci iklərində bina milliləşdirilmişdir. Burada kamunal mənzillər yerləşirdi. 1997-ci ildə binanın sahibi Rusiyanın Sberbankı olur. Bundan sonra bina sahibləri binadan köçürülmüşdür. Sakinlər köçürüldükdən sonra burada əsaslı təmir işləri aparılmış və restavrasiya gerçəkləşdirilmişdir. Burada hazırda bankın bir filialı yerləşir.

## Arxitekturası
Üç mərtəbədən ibarət olan Bostrikinlərin binası Puşkinskaya küçəsinin qırmızı xətində yerləşir. Gəlirli binanın simmetrik fasadı modern stilində işlənilmişdir. İstisna olaraq klassizm və irrasional stillərin elementlərinə belə rast gəlinir. Birinci mərtəbəsində pəncərələr yarım məhəccərlidir. İkinci və üçüncü mərtəbələrdə eyvanlar vardır. Fasadı suvaqla hazırlanmış dekorativ çıxıntılarla işlənmişdir. Dinanın fasad rəngi 1997-ci ildə yenilənmişdir.

## İstinadlar
Marqarita Çernovanın binası (Rostov-na-Donu)

**Marqarita Çernoqanın binası** — Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində, Bolşoy Sadovnaya küçəsi 27/47 ünvanında yerləşən bina. Binanın tikintisi 1899-cu ildə başa çatırılmışdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir. Binanın sahibi Marqarita Çernova olmuşdur. Layihəsinin müəllifi Nikolay Aleksadr Doroşenko olmuşdur.

## Tarixi
Bolşoy Sadovnaya küçəsi ev 27/47 ünvanında yerləşən bina Marqarita Nikitiç Çernovanın pərəstişkarı tərəfindən inşa edilərək ona hədiyyə edilmişdir. Bu şəxs Paramnovlar ailəsinin üzvü olmuşdur. Binanın layihə müəllifi Nikolay Aleksadr Doroşenko olmuşdur. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində binada ballar, şənliklər təşkil edilirdi. Binanın birinci mərtəbəsində əsasən ticari obyektlər yerləşirdi. Bunlara misal olaraq Şamkoviçin akteki və Yuliya Qaroxovanın ticarət evini göstərmək olar. İkinci mərtəbədə yaşayış mənzilləri yerləşirdi. Bolşoy Sadovnya küçəsinə baxan pəncərələr gözləmə zalına açılır. Dəhlizdən eyvana qapı vardır. Xaturinski xiyabanına baxan fasad hissədə qonaq otağı, yeməkxana, yataq otağı və digər otaqlar yerləşirdi. Hər bir otaq lepkalarla bəzədilmişdir. Divarlar isə yağı boyalarla rənglənmişdir.

Binanın ısas fasadı Bolşoy Sadovnaya küçəsi və Xalturinskaya xiyabanına açılır. Bu hissəyə açılan pəncərələrin kənarları dkorla işlənmişdir. Ümumilikdə fasadında çoxlu sayda dekor elementini müşahidə etmək mümkündür. 1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması ilə Çernova binadan köçürülmüşdür. Bina isə milliləşdirilmişdir. Binanın birinci mərtəbəsi və zirzəmisində 2 nömrəli aptek təsis edilmişdi.

2 fevral 1926-cı ildə binan Diyar məhkəməsinə verilir. 1926-cı ildə binada partiya klubu yerləşirdi. 1940-cı ildən isə burada Rostov vilayətinin partiya arxivi yerləşirdi. Sovet hakimiyyəti dağıldıqdan sonra burada Rostov vilayətinin dövlət arxivi yerləşirdi. 2000-ci illərdə bina qəzalı vəziyyətdə olmuşdur. 2001-ci ildə binanın bərpasına başlanılmışdır. Bu zaman bina yenidən qurulur. Bərpa zamanı əvvəlki dekorlar olduğu kimi saxlanılmışdır.. Hazırda binada "Moskva Bankı" yerləşir.



Chernova house old 3.jpg|1909-cu il
Bolshaya Sadovaya street old 2.jpg|1910-cu il
Chernova house old 2.jpg|1916-cı il



## İstinadlar
Karl Yakob Burkhardt

thumb|Karl Yakob Burkhardt
**Karl Yakob Burkhardt** (10.9.1891, Bazel – 3.3.1974, Vinsel) — İsveçrə tarixçisi, siyasətçi və diplomat.

## Həyatı
1918-ci ildən diplomat kimi fəaliyyətə başlamışdır: 1918–21-ci illərdə Avstriyadakı İsveçrə missiyasının attaşesi, sonralar Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin (BQXK) Türkiyədə nümayəndəsi olmuşdur. Sürix (1929-cu ildən) və Cenevrə (1932-ci ildən) universitetlərinin tarix üzrə professoru 1937–39-cu illərdə Millətlər Cəmiyyətinin Dansiqdə (Qdansk) ali komissarı idi. 

## Fəaliyyəti
İkinci dünya müharibəsi illərində BQXK-də hərbi əsirlərin və tərk-silah olunmuşların məsələlərini araşdırmış, 1944–48-ci illərdə BQXK-nin prezidenti olmuşdur. Rişelyö və onun dövrünə həsr edilmiş (“Richelieu”, 1935) fundamental əsərin müəllifidir. Burkhardtın memuarları (“Meine Danziger Mission 1937–39”, 1960) İkinci dünya müharibəsindən əvvəlki dövrün tədqiqi üçün maraq kəsb edir.

## Əsərləri
* *Der Berner Schultheiss Charles Neuhaus* (1925)
* *Richelieu* (4 vols., 1935–67)
* *Gestalten und Mächte* (1941)
* *Reden und Aufzeichnungen* (1952)
* *Meine Danziger Mission, 1937–1939* (1960)
* *GW* (6 vols., 1971)
* *Memorabilien* (1977)
* *Briefe: 1908–1974* (1986)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Publications by and about Carl Jacob Burckhardt in the catalogue Helveticat of the Swiss National Library
Yakob Burkhardt

**Yakob Burkhardt** () — İsveçrə tarixçisi və mədəniyyət filosofu.

## Həyatı
Bonn, Berlin və Bazel universitetlərində teologiya, tarix və filologiya üzrə təhsil almışdır (1837–43). 1855-ci ildən Sürixdə İsveçrə Politexnikumunda, 1858–93-cü illərdə Bazel Universitetində tarixdən, o cümlədən incəsənət tarixindən dərs demişdir. Tarixşünaslıqda ruhi mədəniyyəti ön plana çəkən "mədəni-tarixi" cərəyanın banisidir. Qədim Yunanıstanı və Qədim Romanı, İntibah dövrünü, barokkonu tədqiq etmişdir. Burkhardt "İntibah dövründə İtaliya mədəniyyəti" ("Cultur der Renaissance in İtalien", 1860) əsərində İtaliya intibahını bariz fərdiyyətçilik dövrü olan Yeni dövrün ruhunun ilk yetkin inikası kimi şərh etmişdir.

## Fəaliyyəti
Ötən dövrlərin psixologiyasını və etik dəyərlərini Burkhardt özünün yaratdığı konkret mədəni-antropoloji insan tipləri (məs.,"qəhrəmanlıq dövrü"nün yunanı, İntibah dövrünün "universal insan"ı və s.) vasitəsilə ifadə etməyə çalışmışdır. Burkhardta görə, böyük insanlar "həyat üslublarının" yaradıcıları və daşıyıcıları, bu və ya digər dövrün vəhdəti və özünəməxsusluğunun ifadəçiləri kimi tarixçinin diqqətinə layiqdirlər. Burkhardt müasiri olduğu cəmiyyətdə mədəniyyətin tərəqqisi və şəxsiyyətin azad inkişafı perspektivlərinə bədbin yanaşırdı. Onun əsərləri müasirlərinə müəyyən təsir göstərmişdir. F. Nitsşenin "yeni barbarlıq" dövrünün yaxınlaşması haqqında proqnozu, əsasən, Burkhardtın mühazirələrinin təsiri altında yaranmışdı. Burkhardt elmi əsərlərlə yanaşı, alman dilinin aleman dialektində novella və şeirlərdə yazmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Publications by and about Jacob Burckhardt in the catalogue Helveticat of the Swiss National Library 
* Works by Jacob Burckhardt at Project Gutenberg
* Works by or about Jacob Burckhardt at Internet Archive
* Works by Jacob Burckhardt at LibriVox (public domain audiobooks)
* Jakob Burckhardt Renaissance — Cultural history.
* A Brief Biography.
Anşan

**Anşan** – Çinin şimal-şərqində, Lyaonin əyalətində şəhər.

## Ümumi məlumat

Əhalisi 1,2 mln., aqlomerasiyada – 3,44 mln. (2005). Şərqi Mancuriya dağlarının ətəklərində, Anşan çayı sahilindədir. Nəqliyyat qovşağı. 1911-ci ilədək kiçik kənd olmuş Anşan yaxınlığındakı dəmir filizi yatağının istismarı ilə əlaqədar olaraq böyümüş və şəhər statusu almışdır. Mühüm ağır sənaye mərkəzlərindəndir. Ölkənin ən iri metallurgiya kombinatı Anşandadır. Maşınqayırma, kimya, sement, neft emalı sənayesi müəssisələri var.

## Qalereya

Anshan train station.jpg
Anshan City 2-1-9 Park, Anshan, Liaoning Province, China.jpg
Lake View, Anshan's 2-1-9 Park, Liaoning Province, China.jpg
Tea house restaurant near Anshan.jpg
Qianshan National Park 2, China.jpg
Jade Buddha Palace in Anshan.jpg


## İstinadlar
Ant

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Təqribən 30 növü məlumdur. Uzunluğu 14–20 sm; qonurumtul ləkəlidir. Açıq yerlərdə, bəziləri meşələrdə yaşayır.

Azərbaycanda 5 növü var: tarla antı, dağ antı, meşə antı, çəmən antı, qırmızıdöş ant. Zərərverici həşəratları məhv etdiyinə görə xeyirlidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Anthus godlewskii
* Anthus petrosus
* Anthus rubescens
Yereşənlər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Xarici görünüşü
Çox xırdadan orta ölçülərə qədər müxtəlif siçanşəkilli heyvanlardır. Bədəni uzunsov, vərdənəvarı, ətrafları gödəkdir. Gözləri çox xırdadır qulaq seyvanları adətən zəif inkişaf etmişdir. Bədəninin böyürlərində və əsasında yerləşmiş dəri vəziləri növə görə spesifik iyi - maddə ifraz edir. Xəz örtüyü sıx və yumuşaqdır. Kəlləsi uzunsov formada, üz hissəsi daralmışdır. Dişləri qırmızı-qəhvəyi və ya ağ rəngdə olur.

## Həyat tərzi
Bütün yerqazanlar üçün daimi fəallıq səciyyəvidir. Bu, fəal maddələr mübadiləsi ilə bağlı olaraq onların böyük qarınqululuğunu şərtləndirir.

## Arealı
Dünya faunasında 21 cins və 271 növ, Qafqazda 4 cins və 8 növ ayırd edilmişdir. Arealı Avropa, Asiya, Afrika, Şimalı və Mərkəzi Amerika, Cənubi Amerikanın uzaq şimal-qərbini əhatə edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
"Böyük Oktyabr sosialist inqilabının 3 illiyi" medalı

**"Böyük Oktyabr sosialist inqilabının 3 illiyi" medalı** — 1920-ci ildə təsis edilmiş ilk sovet medalı. Təxminən 3400 ədəd təsis olunmuşdur.

## İstinadlar
İznik qalası

**İznik qalası** — Türkiyənin Bursailinin İznik ilçəsində yerləşən C. İbrahim Paşa küçəsi üzərində yerləşir. Tarixi tikilinin yerləşdiyi yerin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü təxminən 102 metrdir.

## Tarixi
Roma imperiyası dövründən qalmışdır.  Bursa  İznik gölünə yaxındır və 310-ci ildə Filippin oğlu Antignius tərəfindən inşasına başlamışdır. 330-ci ildə qala, düşmən hücumlarına mane olmuşdur. Qala Bizans dövründə mühüm təmirlər keçirmişdir. Tikildiyində təxminən 3000 metr olan qala ətrafı, təmirdən sonra təxminən 4500 metr olmuştur. Qala Divarların hündürlüyü isə təxminən 10-13 metrdir.

Qalada olan 114 dairəvi bürclər qala divarlar gücləndirmək üçün mövcuddur. İznik qalasının ən diqqətçəkən tərəfi isə İstanbul qapısı və Lefke qapısında yerləşən İ.Ö. III əsrə aid olduğu irəli sürülən və bir müharibə təsvir edildiyi relyeflidir. Bursanın tarixi abidələrindən olan bu qala, görkəmli quruluşu ilə ziyarətçilərinə vizual bir şou yaradır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
http://www.bursa.com/wiki/Bursa_Disinda_Ayakta_Kalmis_Kaleler
Sumqayıtçay daşqını (2010)

**Sumqayıtçay daşqını (2010)** — 2010-cu ilin may ayında Abşeron  yarımadasının şimal-qərbində  baş vermiş daşqın. Daşqın Sumqayıtçayın qəfil daşması və yatağını basması ilə meydana gəlmişdir. Başlanğıcını Şamaxı rayonundan götürərək Xəzər dənizinə tökülən çayın uzunluğu 198 km, hövzəsinin sahəsi isə 1751 km²-dir. Başlanığıcını Gülümdostudağından (2000 m) götürən çay Sumqayıtçay adını Qozlu və Çikilçayın birləşməsindən sonra alır. Az sulu olması və mənsəbə yaxın qumsal ərazidən axması suyunun süzülməsi effektini yaradır. Bu səbəbdən insanların hafizəsində bu çayın daşması nadir hadisədir. Axımı əsasən yağış (90%) sularından əmələ gəlir. Orta illik su sərfi 1,34 kub m/san olan çayın daşqın zamanı bu rəqəmi on dəfələrlə aşması ehtimal edilir.

## Fəsadları
Daşqın baş verən zaman çayın hündürlüyünün 5 metrə çatmışdır. Nəticədə çayın yaxınlığından axdığı Pirəşükül kəndin girişindəki körpü yuyularaq tamamilə yararsız vəziyyətə düşmüşdür. Yolu su basdığından kəndə giriş alternativ mənbələrlə təmin edilmişdir. Daşqın nəticəsində kənddə yerləşən evləri lilli su basmış, su xətləri də sıradan çıxmışdır.

## Nəticələri və onun aradan qaldırılması
Çayın axdığı ərazinin az məskunlaşmış bölgə olması xoşa gəlməz insan tələfatının qarşısının alınmasına səbəb olmuşdur. Daşqının fəsadlarını aradan qaldırmaq üçün əhalinin suya olan tələbatını ödəmək məqsədi ilə əraziyə xüsusi maşınlarla içməli su gətirilmiş, elektrik xətləri bərpa edilmiş, ağır texnikanın köməyi ilə kəndə əsas girişdən hərəkət təmin edilmiş və çay kənarında bəndvurma işləri görülmüşdür.

## İstinadlar
Hans Burqkmayr

**Hans Burqkmayr** (1.1.ilə 10.5. arası, 1473, Auqsburq – may ilə avqust arası, 1531, Auqsburq) — alman boyakarı və qrafiki.

## Həyatı
Atası rəssam Toman Burqkmayrdan (1444–1523), Kolmarda M. Şonqauerdən (1488–89); Auqsburqda ehtimal ki, Böyük H. Holbeyndən (təqr. 1492) dərs almışdır. 1498-ci ildən Auqsburqda boyakarlar gildiyası ustası olmuşdur. Müq. Yekaterina monastırının sifarişi ilə Roma bazilikalarına həsr olunmuş silsilə tablolar ("Müq. Pyotr bazilikası", 1501 və s., Dövlət qalereyası, Auqsburq) çəkmişdir (Böyük Holbeynlə birlikdə).

## Fəaliyyəti
Rəssam bir neçə dəfə İtaliyada, əsasən, Milan və Venesiyada olmuşdur (təqr. 1495 və 1506–07). Şimal İntibahının görkəmli nümayəndələrindən biridir. Yaradıcılığının yetkin dövrü əsərlərində Şimali İtaliya boyakarlığından (əsasən, Venesiya məktəbindən) əxz etdikləri əksini tapmışdır. Bu xüsusiyyətlər Burqkmayr tablolarının kolorit quruluşunda, sərbəst və tarazlaşdırılmış kompozisiya həllində özünü göstərir ("Məryəm ana körpəsi ilə", 1509–10, Almaniya milli muzeyi, Nürnberq). Yaradıcılığının son dövr əsərlərinin kompozisiyası bir qədər ağırlığı ilə fərqlənir ("Esfir və Artakserks", 1528, Qədim pinakoteka, Münxen). Qravüralar üçün çoxsaylı rəsmlər çəkmişdir. Bir neçə lövhədən rəngli çap (kyaroskuro texnikası) tətbiq etməklə ksiloqrafiyanın imkanlarını genişləndirmişdir.

## Qalereya

Hans Burgkmair d. Ä. 005.jpg|Emperor Frederick III
4G7FM PL0062-20.jpg|Portuqaliya Eleanoru, Müqəddəs Roma İmparatoriçası
Triumphzug Kaiser Maximilians 1.jpg|Maksimilianın triumfunun rəsmi
Hans Burgkmair d. Ä. 001.jpg|Burqkmayrın taxta üzərində rəsmi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hans Burgkmair
Kimyəvi Silahların Qadağan edilməsi Təşkilatı

**Kimyəvi Silahların Qadağan edilməsi Təşkilatı** () — Mərkəzi Hollandiyanın Haaqa şəhərində yerləşən beynəlxalq təşkilat. Təşkilat, kimyəvi silahların istifadəsinə dair müqaviləyə imza atmış dövlətlərin qaydalara əməl etməsini və kimyəvi silahların istifadəsindən çəkindirilməsi ilə məşğuldur. Eyni zamanda təşkilat aktiv müharibə zonalarında mümkün kimyəvi silahlardan istifadə edilməsi hallarını araşdırır.

Kimyəvi Silahların Qadağan edilməsi Təşkilatının fəaliyyət prinsipləri *kimyəvi silahların istifadəsinə dair müqavilə də* göstərilmişdir. Əsas orqanın iclası illik keçirilir və bütün üzv dövlət bərabər səsvermə hüququna malikdir. Üzv dövlətlər təşkil edilən görüşlərdə bir nəfər olmaqla nümayəndə və ya Hollandiyada yerləşən səfirliklərinin əməkdaşları hesabına qatılırlar. Kimyəvi Silahların Qadağan edilməsi Təşkilatının sədri vəzifəsini 2010-cu ildən etibarən Türkiyədən olan nümayəndə Əhməd Üzücü icra edir.

## Təşkilatın rəhbəriliyi
Sura çayı

**Sura** (, , ) — Rusiya ərazisindən axan, Volqa çayının sağ qolunu təşkil edən çay. Rusiyanın Ulyanovsk, Pemza və Nijeqorod vilayətləri, Mordoviya, Mari El və Çuvaşiya əraxilərindən keçir.

Çayın uzunuluğu 841&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 67,5 min. km² təşkil edir. Ulyanov vilayətinin Prilov yüksəkliklərindən başlanğıcını götürür.  Əvvəlcı qərbə sonradan isə şimala irtiqamətlənir. Su təminatında istifadə edilir. Sahilində ən böyük şəhər Pemzadır. Sahillərində Sursk, Alayır, Yadrin və Şumerya kimi şəhərlər belə vardır. XVI əsrə qədər Moskva knyazlığının şərq sərhəddini təşkil edirdi. 
## Xarakteristikası
Qidalanması qarışıqdır. Bununla belə qar suları nisbətən yüksəkdir. Gursululuq dövrü aprel-may aylarına təsadüf edir. Noyabr-dekabr ayları donur. Dondan azad olunma mart-aprel ayları baş berir. Sursk su anbarının inşasından axını sabitdir.

## İqlimi
Hövzəsi kontinental ərazidə yerləşir. Qışı soyuq, yayı isə mülayim isti keçir. İyul ayının orta aylıq temperaturu 18-19 °С, yanvar ayının isə  −11- −12 °С təşkil edir. Orta illik temperatur 4 °С, sütübət isə — 75 % təşkil edir. Qar örtüyü 15-20 noyabrdan başlayaraq 150-160 ay müddətində davam edir.
## Qolları

### Sol qolları
* Truyev çayı
* Syozyomka çayı
* Kadada çayı
* Kolladis çayı
* Bejnyanqa çayı
* Uza çayı
* Pemza çayı
* Penzyatka çayı
* Şeladis çayı
* Колоярка çayı
* Şukşa çayı
* Kutlya çayı
* Peletma çayı
* Vyas çayı
* Repevka çayı
* Umıs çayı
* Sinyaş çayı
* Nerleyka çayı
* Bolşaya Kşa çayı
* Çermeley çayı
* Ştırma çayı
* Lama çayı
* Çeberçinka çayı
* Promza çayı
* Bolşaya Sarka çayı
* Malaya Sarka çayı
* Mokrıy
* Alatır çayı
* Yavleyka çayı
* İçiksa çayı
* Elxovka çayı
* Menya çayı
* Kişa çayı
* Medyana çayı
* Pyana çayı
* Kurmışka çayı
* Uqra çayı
* Belavka çayı
* Semyanka çayı
* Oqnyovka çayı
* Çuqunka çayı

### Sağ qolları
* Ças çayı
* Kaçimka çayı
* Metley çayı
* Şkudimka çayı
* Temnyar çayı
* Katmiss çayı
* Yolovka çayı
* İşimka çayı
* Şnaevo çayı
* Medovka çayı
* Vyadya
* İvanırs
* Ayva çayı
* İnza çayı
* Arqaş çayı
* Tala çayı
* Belovode çayı
* Barış çayı
* İret çayı
* Kuvalda çayı
* Bezdna çayı
* Lyolya çayı
* Atratka çayı
* Pikraşa çayl
* Syavka çayı
* Kirya çayı
* Aqlaşka çayı
* Mısles çayı
* Kumaşka çayı
* Kumajana çayı
* Urevka çayı
* Vıla çayı

## Qalereya

Sura River in Vasilsursk (July 2010).jpg|
Sura River in Penza IMG 2613.JPG|
Sura lej Kacyalaj vaksso.jpg|

## İstinadlar
Keçekyanın villası

**Keçekyanın villası** — Rostov-na-Donu şəhərində, Svoboda meydanında yerləşən bina. XIX əsrdə inşa edilən bina Naxçıvan-na-Donu şəhərinin mərkəzində yerləşirdi. Hazırda ərazi Proletarski rayonu adlanır. Bu gün binada A. S. Puşkin adına uşaq kitabxanası yerləşir. Bina Rusiya Federasiyası regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
thumb|left|180px|Keçekyanın ailəsi
thumb|right|280px|Keçekyanın binası (sağda)
Naxçıvan-na-Donu şəhərinin Bulvarnaya meydanı, ev 7 ünvanında yeləşən bina XIX əsrdə inşa edilmişdir. Binanın tikintisinə nəzarət şəhər arxitektoru Nikolay Nikitiç Durbax tərəfindən həyata keçirilmişdir. Sənədlərə görə 1886-cı ildən binanın sahibi Olqa Tarasovna Xocaev olmuşdur. 1894-cu ildə Xocaev binanı 8 min rubla İskuqi Xaçeresovna Kekeçyana satmışdı. O, həkim Fedorun həyat yoldaşı idi.

Keçekyan burada həyat yoldaşı və uşaqları ilə birlikdə yaşayırdı. İskuqi Xaçeresovna Kekeçyan erməni qadınlarının xeyriyə cəmiyyətinin üzvü idi. Sovet hakimiyəti qurulduqdan sonra bina milliləşdirilmişdir. 1926-ci ildən binada A. S. Puşkin adına uşaq kitabxanası yerləşir.

## Arxitektura
Bir mərtəbəli binanın əsas fasadı olan Soboda meydanına baxır. Şərqində Saqirovun villası yerləşir. Fasadı klassizm stilində bəzədilmişdir.

## Həmçinin bax

* Qavalanın binası
* Dukmasovanın binası

## İstinadlar
Ənvər Nəhmədov

**Ənvər Pirverdi oğlu Nəhmədov** () — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü (2014), AMEA-nın həqiqi üzvü (2017)

## Həyatı
Ənvər Nəhmədov 24 avqust 1959-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2021-ci ildə COVlD-19 pandemiyası dövründə virusa yoluxmuş, həyatını xilas etmək mümkün olmamışdır. 7 sentyabr 2021-ci ildə vəfat edib.

## Elmi əsərləri
1. E. Nakhmedov, S. Mammadova, and O. Alekperov, "Topolojical superconductivity and the fractional Josephson effect in quasi-one dimensional üires on a plane", JETP Lett. 103, 18 (2016).

2. V. M. Aliev, O. Alekperov, and E. Nakhmedov, "Superconducting and normal state properties of CdBa 2 Cu 3O 7-δ crystal", Phys. Rev. B, 89, (2014).

3. E. Nakhmedov and O. Alekperov, "Zero-energy Majorana states in a one-dimensional quantum wire with charge density wave instability", Phys. Rev. B, 89, 195445 (2014).

4. E. P. Nakhmedov, "Effects of correlations and randomness in strongly anisotropic low-dimensional solids", book, Baku Publishing House "Şərq-Qərb" 2013, 216 p; ISBN 978-9952-489-17-0.

5. E. Nakhmedov, O. Alekperov, and R. Oppermann, "Effects of randomness on the critical temperature in quasi-two-dimensional superconductors", Phys. Rev. B 86, 214513 (2012).

6. E. Nakhmedov and O. Alekperov, "Interplay of Rashba- and Dresselhaus spin-orbit interactions in a quasi-two-dimensional electron gas of a finite thickness under in-plane magnetic field", Eur. Phys. J. B 85, 298 (2012).

7. E. Nakhmedov and O. Alekperov, "Out-of-plane equilibrium spin current in a quasi-two-dimensional electron gas under in-plane magnetic field", Phys. Rev. B 85, 153302 (2012).

8. E. P. Nakhmedov, R. Oppermann, and O. Alekperov, "Negative differential resistance in a finite thickness quasi-two-dimensional electron gas mediated by spin-orbit interactions", Phys. Rev. B 83, 153416 (2011).

9. E. P. Nakhmedov, R. Oppermann, and O. Alekperov, "Spin-orbit interactions in a quasi-two-dimensional electron gas with finite thickness", Jpn. J. Appl. Phys. 50, 05FE03 (2011).

10. E. P. Nakhmedov and R. Oppermann, "Critical disorder effects in Josephson-coupled quasi-one-dimensional superconductors", JETP Lett. 91, 639 (2010).

## İstinadlar
Castin Kluyvert

**Castin Kluyvert** () — Erediviziya təmsilçilərindən olan Ayaks klubunda yarımmüdafiənin sağ cinahında çıxış edən peşəkar Niderland futbolçusu.

## Klub karyerası
Kluyvert Ayaks akademiyası proqramı vasitəsilə inkişaf etmişdir. O, Eerste Diviziyada debütünü Yonq Ayaks klubu ilə 16 sentyabr 2016-cı ildə *Maastrixt* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 67-ci dəqiqədə Vinse Dino Dekkeri əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Ayaks rəqibinə 1–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Kluyvert əsas komanda ilə Erediviziyada debütünü 15 yanvar 2017-ci ildə *Zvolle* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 39-cu dəqiqədə Amin Yunesi əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Ayaks rəqibinə 3–1 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Kluyvert ilk Erediviziya qolunu 19 mart 2017-ci ildə *Ekselsior* klubuna qarşı oyunda, atasının karyerasında sonuncu qolundan 10 il və 1 gün sonra vurmuşdur. Həmin görüşdə Ayaks rəqibi ilə 1–1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

* a. UEFA Avropa Liqası görüşləri daxildir.
* b. UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.

## Şəxsi həyatı
Kluyvert Niderland milli futbol komandasının futbolçusu olmuş Patrik Klüvertin oğlu, Surinamlı futbol oyunçusu Kennet Kluyvertin isə nəvəsidir.

## Uğurları

### Klub
;Ayaks
* UEFA Avropa Liqası: ikinci yer 2016–17

### Fərdi
* AFC Ayaks Gələcəyin İstedadı (Syaak Svart mükafatı): 2016–17

## Xarici keçidlər
* 
* Official Instagram

## İstinadlar
Şxara dağı

**Şxara** (,  — «Zolaqlı») — Baş Qafqaz silsiləsinin mərkəzi hissəsində yerləşən dağ zirvəsi. Şxara Gürcüstanın ən yüksək zirvəsi, eləcə də Qafqazın və Rusiyanın Elbrus və Dıxtaudan sonra üçüncü ən yüksək nöqtəsi hesab olunur. Dağın hündürlüyü - 5193,2 metrdir. İlk dəfə hündürlüyü 2010-cu ildə Piter Şon və Boris Avdeevım tərəfində ölçülüb. Bəzi mənbələrdə dağın hündürlüyü 5203 m göstərilir. Zirvə daxilində **qərb zirvəsi** — 5068,8 m (42°59′57″ N, 43°05′23″E) (yanılışlıqla bəzən onu əsas zirvə kimi göstərirlər) və **şərq  zirvəsi** — 4866,5 м (43°00′12″ N, 43°07′39″E) müəyyən edilib. İlk dəfə zirvəni ingilis-isveç alpinistləri 1888-ci ildə fəth etmişlər. Zirvəyə səfər üçün ən əlverişli vaxt -iyun, iyul, avqust və sentyabr aylarıdır.

Svaneti rayonu dağın cənubunda, şimalında isə Kabarda-Balkariyanın Bezenqi rayonu yerləşir. Rusiya və Gürcüstan sərhəddində yerləşən bu dağ Kutaisi şəhərindən 90&nbsp;km şimalda yerləşir. Şxara dağı 13&nbsp;km-lik Bezenqiy divarı adlı dağ silsiləsinin tərkibindədir.

Şxara dağı  qranit və kristallik şistlərdən təşkil olunmuş. Dağ yamacları buzlaqlarla örtülüdür. Ən böyükləri şimal yamacında - Bezenqi, cənubda isə - Şxara və Xalde buzlağıdır. Bu buzlaqlardan əsasən İnquri çayı qidalanır. Şxara dağı alpinizm üçün əlverilşli məkandır. İlk dəfə sovet alpinistləri zirvəni 1933-cü ildə fəth etmişlər. Şxara çətinlik dərəcəsi yüksək olan dağlar sırasına aid edilir.

Şxara dağının cənub ətəyində, 2 200 metr hüdürlükdə Uşquli kəndi yerləşir. Uşquli Avropanın ikinci ən hündür dağ kəndidir. Kənd ərazisindən bir çox turist marşurutları keçir. Bu kənd UNESCO-nun Ümumdünya irsinə daxil edilmiş.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Peakware.com 
* Summitpost.org
* Видеопанорама Шхары.
AMEA-nın fəxri üzvlərinin siyahısı

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (keçmiş Azərbaycanın Elmlər Akademiyası, Azərbaycan SSR-nin Elmlər Akademiyası) 1945-ci ildə, Bakı şəhərində təşkil edilmişdir. Aşağıdakı siyahıda Azərbaycan Elmlər Akademiyasının yarandığı gündən bu günə kimi bütün fəxri üzvlərinin siyahısı verilmişdir.

Hal-hazırda AMEA-nın sonuncu prezidenti – 2013-cü ildə seçilmiş akademik Akif Əlizadədir.

## A
* Aleksandrov Anatoli Petroviç (1903-1994)
* Alfyorov Jores İvanoviç

## D
* Dəmirəl Süleyman (1924-2015)
* Doğramacı İhsan (1915-2010)

## X
* Xain Viktor Efimoviç (1914-2009)

## L
* Lütfi Zadə (1921-2017)

## K
* Kərimov Kərim Əli oğlu (1917-2003)
* Keldış Mstislav Vsevolodoviç (1911-1978)

## M
* Mirzəbəyov Andrey Daryeviç (1937-2003)
* Musxelişvili Nikolay İvanoviç (1891-1976)

## O
* Osipov Yuri Sergeyeviç ( 1936)

## P
* Paton Boris Yevgenyeviç (1918-2020)

## R
* Rəfsəncanı Əli Əkbər Haşimi (1934-2017)

## T
* Tavxelidze Albert Nikiforoviç (1930-2010)

## Həmçinin bax
* AMEA-nın həqiqi üzvlərinin siyahısı
* AMEA-nın müxbir üzvlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Şoloxov prospekti

**Şoloxov prospekti** —  Rostov-na-Donu şəhərində, Rroletarnı və Pervomayski rayonlsrı arasında yerləşir. Rostov-na-Donu şəhərində uzunluğuna görə ikinci küçədir

## Coğrafiyası
Enegetiklər meydanından başlayaraq Aksay prospektinə qədər davam edir. Buradan federal əhəmiyyətli М-4 Don avtomagistralına çıxır. Prodpektin uzunluğu 7,8&nbsp;km təşkil edir. Bir başa avtomagistrala çıxışı onun yükünü artırır. Küçədən avtomobil və troleybus nəüliyyatı hərəkət edir.

## Adı
3 iyul 1984-cu ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin göstərişinə görə Oktyabrskaya küçəsinin adı böyük sovet yazıçısı Mixail Aleksandroviç Şoloxovun şərəfinə Şoloxov prospekti adlandırılmışdır.

## Prospekdə yerləşən obyektlər
220 px|right|thumb|Köhnə avtovağzal
220 px|right|thumb|Olimp-2
* Rostov hava limanı.
* Köhnə avtovağzal - hazırda şəhər daxili məqsədlər üçün istifadə edilir.
* Sahəsinə görə şəhərin ən böyük parkı - Nikolay Ostrovski adına park, həm də burada Aviatorlar parkı vardır. Burada Rostovun havadan müdafiyəçilərinin şərəfinə abidə belə ucaldılmışdır.
* Şoloxov prospekti, ev 158 ünvanında yerləşən Yesenin adına kitabxana (1949-cu ildən fəaliyyət göstərir). 
* «Lenta» hipermarketi.
* «Lukoyl», «Rosneft», «Başneft» şirkətlərinə aid ofislər.
* Rostovun əsas stadionu  — «Olimp-2».
* Prospektin 14-cü xəttində Proletar qəbirstanlığı yerləşir. 
* Selmaş prospektinə qovuşduğu yerdə Oktyabrskaya meydanı yerləşir. Meydanda dairəvi hərəkət təmin edilmişdir.

## İstinadlar
Srvena Zvezda İK

**Sportsko Druştvo** **Crvena Zvezda** (, ) Ümumi olaraq **SD Crvena Zvezda** () olaraq qısaldılan, Serbiyanın Belqrad şəhərində yerləşən bir idman klubudur.

2010-ci ildən bəri, idman klubunun idarə heyəti prezidenti Aleksandr Boriçiç, məclis prezidenti isə Pitr Şkundriç olmuşdur.

## Klublar
Crvena zvezdanın aşağıdakı idman növlərindən, idman klubları var:

## Onur Və Nailiyyətlər

### Futbol Klubu

#### Milli Çempionluqlar - 27 (rekord)
* **Yuqoslav Birinci Liqası** 
** **Qaliblər (19):** 1951, 1953, 1956, 1957, 1959, 1960, 1964, 1968, 1969, 1970, 1973, 1977, 1980, 1981, 1984, 1988, 1990, 1991, 1992
* **Yuqolaviya FR Birinci Liqası/Serbiya və Monteneqro Birinci Liqası**
** **Qaliblər (5):** 1995, 2000, 2001, 2004, 2006
* **Serb SuperLiqa**
** **Qaliblər (3):** 2007, 2014, 2016 **Milli Kuboklar – 24 (rekord)**
*** **Yuqoslav Kuboku**
**** **Qaliblər (12):** 1948, 1949, 1950, 1958, 1959, 1964, 1968, 1970, 1971, 1982, 1985, 1990
*** **Yuqolaviya FR Kuboku/Serbiya və Monteneqro Kuboku**
**** **Qaliblər (9):** 1993, 1995, 1996, 1997, 1999, 2000, 2002, 2004, 2006
*** **Serb Kuboku**
**** **Qaliblər (3):** 2007, 2010, 2012

#### '''Beynəlxalq Dərəcədə – 4'''
* **[[UEFA Çempionlar Liqası|Avropa Kuboku]]/[[UEFA Çempionlar Liqası|Çempionlar Liqası]]**
** **Qalib (1):** 1991
* **Mitropa Kuboku**
** **Winner (2):** 1958, 1968
* **[[Qitələrarası Kubok (futbol)|Qitələrarası Kubok]]**
** **Qalib (1)**: 1991  === Basketbol Klubu === **Yuqoslav Liqası**  (Yuqoslaviya SFR )
*** **Qaliblər (12)**: 1946, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1955, 1968-69, 1971-72 **Yuqoslav Kuboku**
*** **Qaliblər (3)**: 1970-71, 1972–73, 1974–75 **Yuqoslav Super Kuboku**
*** **Qalib (1): 1993** **Yuqoslav Liqası**  (Yuqoslaviya FR /Serbiya və Monteneqro)
*** **Qaliblər (3)**: 1992-93, 1993–94, 1997–98 **Serb Liqası**
*** **Qaliblər (2):** 2015, 2016 **FIBA Saporta Kuboku**
*** **Qaliblər (1)**: 1973-74 **Adriatik Liqası**
*** **Qaliblər (2)**: 2014-15, 2015/16

## Xarici Keçidlər
* Rəsmi Saytı
* Qeyri-Rəsmi Saytı

## İstinadlar