Biofizika İnstitutu (Azərbaycan)

**Biofizika İnstitutu** — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən elmi-tədqiqat müəssisəsidir. İnstitutda 60 nəfər əməkdaş çalışır. Elmi tədqiqat işlərinin yerinə yetirilməsində 27 elmi işçi fəaliyyət göstərir. Onlardan 3 nəfəri elmlər doktoru, 8 nəfəri fəlsəfə doktoru və 2 nəfər AMEA-nın müxbir üzvləridir.  

## Tarixi
Azərbaycan müstəqillik əldə edəndən bu yana müxtəlif mövzularda regional və qlobal əməkdaşlığa, dialoqa, qarşılıqlı yardıma xidmət edən tədbirlərə ev sahibliyi edib. Onların sırasında Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu xüsusi yer tutur. Ənənəvi olaraq, Forum paytaxtımızda 2011-ci ildən keçirilməkdədir və hər il bu mühüm tədbir, dünyanın müxtəlif tanınmış siyasətçilərini, alimlərini, ictimai xadimlərini, kütləvi informasiya vasitələri nüməyandələrini və müxtəlif peşə sahiblərini bir araya gətirir. Bu tədbirlərdə dünyanın müxtəlif ölkələrindən Nobel mükafatı laureatlarının iştirakını da xüsusi vurğulamaq lazımdır. Onların sırasında Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatları, professor Keri Benks Mullis, Are Varşel, Kurt Vyutrex, Əhməd Zevayl, fiziologiya və təbabət üzrə Nobel mükafatı laureatları professor Ervin Neyeri və Tomas Kristian Südhofu, fizika sahəsi üzrə Corc Smutu və başqalarını misal göstərmək olar.

Qabaqcıl dünya alimlərinin fikrincə XXI əsr biologiyada, o cümlədən biofizikada keyfiyyətcə yeni ciddi elmi irəliləyişlər əsri olacaq. Eyni zamanda bu sahənin Azərbaycanda da inkişafı müasir dövrün tələblərindəndir. Azərbaycanda biofiziki tədqiqatları inkişaf etdirmək, Biofizika İnstitutunun təsis edilməsi Dövlət təşəbbüsü ilə başlanan bir prosesdir və bunun üçün ciddi zəmin və zərurət mövcuddur.

Belə ki, 2011-ci ildə Prezident İlham Əliyevin Bakıda keçirilən Humanitar Forumun iştirakçısı olan Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun Fiziki Biologiya Mərkəzinin direktoru kimya və biologiya sahəsində diqqətəlayiq işləri ilə fərqlənən Əhməd Zevayl ilə apardığı danışığın çox böyük əhəmiyyəti olmuşdur. Əhməd Ziveil Azərbaycan Respublikasının müasir, yüksək inkişaf etmiş müsəlman ölkəsi olduğunu qeyd etmiş və burada biofizikanın inkişafının vacibliyini qeyd etmişdir. Onun 02 avqust 2016-cı ildə vaxtsız vəfatı biofizika elmi üçün böyük itki oldu və görmək istədiyi işlər yarımçıq qaldı.

Ardınca, 2 il sonra 9 noyabr 2015-ci tarixində AMEA-nın 70 illik yubileyinə həsr olunmuş ümumi yığıncaqda Dövlət Başçısının qarşısında çıxış edərkən digər Nobel mükafatı laureatı Kaliforniya Universitetinin professoru Corc Smut Azərbaycanda biofizika sahəsində yeni işlərin mühüm əhəmiyyətini qeyd etmişdir. O AMEA-nın prezidenti, akademik Akif Əlizadəyə müraciət edərək Azərbaycanda biofiziki tədqiqatları inkişaf etdirmək və bu işdə bilavasitə yaxından iştirak etmək marağını bildirmişdi. Bu istiqamətdə C. Smutun müraciəti və arqumentləri təhlil edilmişdir. AMEA-nın Fizika İnstitutunda müasir elmi texniki potensialın və qabaqcıl avadanlıqlarla iş təcrübəsinin mövcudluğunu nəzərə alaraq, qurumun nəzdində 2014-cü ildə "Biofizika və Smart Materiallar Mərkəzi" kimi bünövrəsi qoyulan struktur 15.12.2016-cı ildə 1116-QK6-0036 qeydiyyat nömrəsi altında yaradılmışdır. Yeni yaradılan bu institutun əsas vəzifəsi biofizika sahəsində insan sağlamlığı ilə bağlı fundamental tədqiqatlar aparmaq, onların praktikaya, təbabətə köçürülməsinə yardım etməkdir. İlk növbədə prioritet tədqiqat sahələri kimi Azərbaycan üçün vacib mövzular seçilmiş və hal-hazırda inkişaf etdirilməkdədir. 

### Əsas elmi istiqaməti: Bioloji sistemlərin fiziki-kimyəvi əsasları
* Yaşla bağlı olan və zülal aqreqasiyası (amiloid) nəticəsində yaranan neyrodegenerativ xəstəliklərin (Alzheymer, Parkinson və s.) molekulyar səviyyədə tədqiqi, zülalların amiloid əmələgəlmə kinetikasının, yaranma mexanizminin tədqiqi, neyrodegenerasiyanın inkişafının ingibirləşdirilməsi və onlara qarşı yüngülləşdirici və ya profilaktik tədbirlərin axtarışı üzrə tədqiqatların aparılması.
* Biomolekulların, xüsusilə də bioloji makromolekulların strukturu, dinamikası və funksiyası arasında əlaqələrin tədqiqi, hüceyrə metabolizmini tənzimləyən daxili və xarici siqnallar şəbəkəsinin genetik və biokimyəvi əsaslarının – zülal-zülal, zülal-nuklein turşusu (zülal-DNT, zülal-RNT) və zülal-membran lipid əlaqələrinin tədqiqi.
* Xərçəng və sağlam hüceyrə membranlarının dinamikasını tədqiq etmək, onları bir-birindən fərqləndirən cəhətləri aşkarlamaq, xərçəng və sağlam hüceyrə membranlarının liposom modellərini yaratmaq, müxtəlif fosfolipidlərdən istifadə edərək hüceyrə membranı modeli olan monotəbəqələrin alınması və müxtəlif dərman və anti-xərçəng molekulların lipid komponentləri ilə qarşılıqlı təsirini tədqiq etmək. Müxtəlif ölçüdə nano-zülallar (hal-hazırda nano-Albumin zülalı alınıb və tədqiq olunur) almaq və onlardan istifadə etməklə xərçəng hüceyrələrinə effektiv dərman daşınmasını təmin edən sistemlərin yaradılması.
* Süni İntellektin tətbiqi ilə qan plazması nümunələrinin, eləcə də onlardan ekstraksiya edilmiş yağ fraksiyalarının İnfraqırmızı spektrləri əsasında ucuz və tez başa gələn diaqnostik metodların yaradılması və onları geniş tətbiq (skrininq) səviyyəsinə çatdırılması. Gümüş və qızıl nanotəbəqələrinin alınması və onları Səth Gücləndirilmiş Raman səpilməsini tətbiq etməklə müxtəlif dərman molekullarının yüksək həssaslıqla təyin edilməsi.
* Müasir dokinq proqramlarından istifadə edərək anti-xərçəng agentlərlə xərçəng hüceyrələrinin fasiləsiz artımını təmin edən reseptor- və qeyri-reseptor tirozinkinaza zülaları ilə qarşılıqlı təsir mexanizmlərinin təyin etmək.
* Xərçəng xəstəliklərinin yaranmasına səbəb olan reseptor və kinaza zülallarını kodlaşdıran genlərdə baş verən mutasiyaların təyini və onların aşkar edilməsi, bu mutasiyaların yaratdığı idarə olunmayan hüceyrə poliferasiyasının aradan qaldırılması və ya susdurulması istiqamətində perspektiv addımların atılması üzrə tədqiqatların təşkil edilməsi.
* Bioloji sistemlərdə çoxkomponentli kinetik proseslərin riyazı modelləşdirilməsi: insan və model orqanizmlərdə metabolik sistemlərin və bu sistemlərin yaratdığı şəbəkələrin genetik tənzimlənməsi mexanizmlərinin tədqiqi; xərçəng hüceyrələrinin yaranmasına səbəb olan prinsipial genetik faktorların təyini üçün xərçəngin gedişinin riyazi modelləşdirilməsi, proqnozlaşdırılması və müvafiq diaqnostika sistemlərinin yaradılması.
* Membran zülallarından olan ion kanallarının və bu kanalların fəaliyyəti nəticəsində yaranan membran potensialının və elektrik siqnallarının tədqiqi, elektrofiziologiyanın inkişafı və bu proseslərin qeyri-normal fəliyyəti ilə yaranan ağır xəstəliklərin, xüsusilə də xərçəng və sinir (nevroloji) xəstəliklərinin yaranma mexanizmlərinin araşdırılması.
* Hüceyrə qovşaqlarının – hibridomaların – yaradılması və monoklonal anticismlərin istehsalı üçün immunoloji tədqiqatların aparılması əhəmiyyətli bir tədqiqat istiqaməti kimi planlaşdırılır.
* Xərçəng və neyrodegenerativ xəstəliklərin yaranmasında xarici amillərin, o cümlədən hipoksiya, ağır metallar və elektromaqnit şualanmanın rolunun tədqiqi.

### Mühüm nəticələri
# EPR spektroskopiya metodunun köməyi ilə ultrabənövşəyi şüaların təsiri altında yaranan sərbəst radikalların rekombinasiyası fibroin zülalının quru və hidrasiya olunmuş halında tədqiqi ilə zülalın müxtəlif dinamik modları müəyyən edilmişdir. Keçid temperaturu ≈205K olan dinamik modda zülal molekullarının su ilə zəif bağlı olması, keçid temperaturu ≈279K olan dinamik modda isə su ilə güclü bağlı olması müəyyən edilmişdir. Hər iki modda iştirak edən sərbəst radikalların mənşəyi müəyyən edilmişdir. İcraçılar: AMEA-nın müxbir üzvü, prof. Oktay Qasımov, a.e.i., dos. Rasim Aslanov, k.e.i. Ləman Daşdəmirova. Məqalə: Aslanov R. B., Dashdemirova L. M., Alekperov O. Z., Abdurahimov A. R., Gasymov O. K., Dynamics of Proteins by Thermal Desay of Free Radicals Induced by Ultraviolet Irradiation // *Journal of Spectrocopy, 2018, v.2018, p.1–6. ID 6197636;* **IF 1.39**
# Natrium nitritin kiçik və mötədil dozalarının (0,07 mM və yüksək) insan qanından ayrılmış eritrositlərə təsiri hemoqlobinin konformasiyasına və bununla bağlı onun oksigenə olan affinliyinin dəyişməsinə səbəb olur. Nitritin yüksək dozası (1,0 mM və yüksək) sitozolun hemoqlobin payının azalması hesabına eritrositlərdə membranla bağlı hemoqobinin payını artırır; hemoqlobinin sürətlə oksidləşməsinə (0,1 M — 1,0 mM natrium nitrit qatılığında) baxmayaraq, eritrosit membranının oksidləşməsi zəif gedir. Bu da, onunla izah olunur ki, inkubasiya zamanı (37C) eritrositlərdə nitrit ionu nitrit oksidinə çevrilir və sonuncu antioksidant funksiyası daşımaqla hüceyrə membranını qoruyur. İcraçılar: prof. Tokay Hüseynov, a.e.i.,dos. Mürsəl Dadaşov, b.ü.f.d. Ruhiyyə Quliyeva, e.i. Sevinc Hüseynova. Məqalələr: 1. Гусейнова С.Я., Гусейнов Т.М., Гулиева Р.Т., Яхъяева Ф.Р., Дадашов М.З., Джафаров А.И., Регуляция селеном окислительных процессов в крови крыс, индуцированных нитритом натрия // Микроэлементы в медицине, 2017, т. 18, № 4, с. 13-17 2. Гусейнова С.Я., Гусейнов Т.М., Дадашов М.З., Окислительная модификация эритроцитов умеренными дозами нитритом натрия в опытах invitro // Актуальные вопросы биологической физики и химии, 2018, т. 3, № 1, с. 189-195
# Süni intellektin sağlam və ağciyər karsinoması xəstələrinin qan plazmalarının FÇİQ spektrlər toplusunun analizinə tətbiqi ilə yaradılan model sağlam və xəstə nümunələri 70-90% dəqiqliklə klassifikasiya etməyə imkan verir. İcraçılar: Akad. C.Ə. Əliyev, AMEA-nın müxbir üzvü O.K. Qasımov, b.ü.f.d. L.A. Məlikova, e.i. A.H. Aydəmirova. Nəşrlər:1. Gasymov O.K., Aydemirova A.H., Melikova L.A., Aliyev J.A., Artificial intelligence to classify human lung carcinoma using blood plasma FTIR spectra // Applied and Computational Mathematics, 2021, v. 20, № 2, pp. 277-289. **IF 3.898** (https://state-space.ieeecss.org/t/journal-articles) 2. A.H. Aydemirova, L.A. Melikova, O.K. Gasymov, J.A. Aliyev, Biomarker analysis of lung caksinoma using FTIR spectra of human blood plasma / VI Съезд биофизиков России, Сочи, 16-21 сентября, 2019, Сб. науч. трудов, т. 2, с. 157.
# Göstərilmişdir ki, fibroin zülalı flüoressensiyanın kvant çıxışını yüksək səviyyədə saxlamaqla Rodamin 6G rəngini misli görünməmiş geniş qatılılıq intervalında monomer halında saxlayan matrisa rolunu oynayır və o lazer, bio-optika  və bio-fotonikada tətbiq edilə bilər. İcraçılar: AMEA-nın müxbir üzvü, prof. Oktay Qasımov, mühəndis Aytac Quliyeva. Məqalə: O.K. Gasymov, Ch. Botta, L. Ragona, A.J. Guliyeva, H. Molinari, Silk Fibroin-Based Films Enhance Rhodamine 6G Emission in the Solid State: A Chemical–Physical Analysis of their Interactions for the Design of Highly Emissive Biomaterials // Macromolecular Chemistry and Physics, 2019, v. 220, № 4, p. 1-12. DOI: 10.1002/macp.201800460; **IF 2.622**
# ANS flüoressent zondundan istifadə etməklə zülal təbəqələrinin hidrofob klasterlərini xarakterizə etməyin mümkünlüyü göstərilmişdir. Fibroin zülalı misalında təbəqələrdə hidrofobluq dərəcəsinə görə bir-birindən fərqlənən iki fazanın olduğu müəyyən edilmiş və onlar ANS flüoressensiyasının yaşama müddətinə görə xarakterizə edilmişdir. İcraçılar: AMEA-nın müxbir üzvü, prof. Oktay Qasımov, mühəndis Aytac Məmmədova. Məqalə: Guliyeva A.J., Gasymov OK. ANS fluorescence: potential to characterize proteins in solid states // Biochemical and Biophysical reports, 2020, 24, 100843; **IF 1.39**
# İnsanın SARS-CoV, SARS-CoV-2, yarasa və panqolin CoV-larında E, M və N quruluş zülallarının müqayisəli analizi ilk dəfə SARS-CoV-2 və panqolin CoV-un M və N zülallarındakı sinonim əvəzolunma dərəcəsinin nisbi payının tədqiq olunmuş digər CoV-ların uyğun göstəricilərindən xeyli yüksək olduğunu aşkar etmişdir. Panqolin CoV-un E, M və N zülallarının növlərarası oxşarlığı baxımından insanın SAR-CoV-2-yə daha çox yaxın olmasına görə bu virusun panqolin mənşəli olması ideyası inandırıcıdır. Bu virusun insanlara ötürülməsində naməlum aralıq ötürücü orqanizmlər də iştirakı istisna edilmir. İcraçılar: AMEA-nın müxbir üzvü, b.e.d. İlham Şahmuradov, b.e.d. Kərim Qasımov. Məqalə: K.G. Gasimov, T.A. Samadova, F.K. Abasova, I.A. Shahmuradov,  Comparative studies on E, M and N structural proteins of SARS-CoV, SARS-CoV -2, pangolin CoV and bat CoV // Journal of Life Sciences and Biomedicine,2020, v. 2(75), № 2, p. 58-68.
# Molekulyar dokinq tədqiqatları göstərir ki, kationik Glu-Gln-Arg-Pro-Arg pentapeptidi və onun D-izomerləri multifunksional olmaqla həm anti-xərçəng, həm də anti-COVİD-19 agenti rolunu oynayır. Bu xassələr onların inteqrinlərlə (α5β1 və αIIbβ3), virusun Mpro, S-zülalları və onun sahib hüceyrə səthində olan ACE2 reseptoru ilə birləşmə xüsusiyyətlərindən irəli gəlir. Pentapeptiddə D-izomer əvəz edilməsi aparmaqla onun funksiyalarını modulyasiya etməyin mümkünlüyü göstərilmişdir. (AMEA, AR SN Milli Onkologiya Mərkəzi, Bakı Dövlət Universiteti və TÜBİTAK ilə birgə tədqiqatlar nəticəsində alınmışdır). İcraçılar: AR SN Milli Onkologiya Mərkəzi, akademik Cəmil Ə. Əliyev; AMEA, Biofizika İnstitutu: AMEA-nın müxbir üzvü, f.r.e.d., professor Oktay Qasımov, k.e.i. Mətanət Baxışova; Bakı Dövlət Universiteti, Fizika Problemləri İnstitutu: f.r.e.d., professor Niftalı Qocayev, a.e.i., f.e.d., dos. Gülşən Ağayeva, a.e.i., f.ü.f.d. Ülkər Eminzadə (Ağayeva). Məqalə: Gasymov O.K., Celik S., Agaeva G., Akyuz S., Kecel-Gunduz S., Qocayev N.M., Ozel A.E., Agaeva U., Bakhishova M., Aliyev J.A., Evaluation of anti-cancer and anti-Covid-19 properties of cationic pentapeptide Glu-Gln-Arg-Pro-Arg,  from Rice Bran protein and its D-isomer analogs through molecular docking simulations // Journal Mol. Graphics and Modeling, 2021, 108, 107999; **IF 2.518**
# Zülalların beta-amiloid əmələ gətirmə xüsusiyyətlərinin genişmiqyaslı tədqiqatlarını aparmaq üçün zülal modeli yaradılmış,ilk dəfə olaraq, Fusid turşusunun istər termik, istərsə də alkoqolla stimulyasiyası nəticəsində beta-amiloid əmələ gəlmə prosesinin qarşısının alınması göstərilmişdir. Ən başlıcası Fusid turşusunun artıq əmələ gəlmiş beta-amiloidləri parçalaya bilmə qabiliyyəti göstərilmişdir. Fusid turşusu cərrahiyyə əməliyyatı zamanı katarakt xəstələrindən götürülmüş bərk göz bülluru materiallarında müsbət nəticələr vermiş və termik prosesdə yaranan amiloidlərin parçalanması qeydə alınmışdır. İndiyə qədər Alzheymer, Parkinson və digər beta-amiloidin əmələ gəlməsi ilə müşahidə olunan xəstəliklərin terapiyası beta-amiloid əmələ gəlmə prosesinin yavaşlanmasından ibarət idi. Lakin, yeni alınan nəticələr artıq bu xəstələrdə ən azından nisbi sağalma üçün yeni perspektivlər açır. (AMEA və CNR (İtaliya) ilə birgə tədqiqatlar nəticəsində alınmışdır). İcraçılar: AMEA, Biofizika İnstitutu: AMEA-nın müxbir üzvü, f.r.e.d., professor Oktay Qasımov, k.e.i. Aidə  Məmmədzadə, k.e.i. Mətanət Baxışova, mühəndis Aytac Məmmədova (Quliyeva). Məqalə: Gasymov O.K.,  Mammedzade A.M., Bakhishova M.J., Guliyeva A.J., Ragona L., Molinari M.,Sodium Fusidate Prevents Protein Aggregation of Silk Fibroin and offers new perspectives for human lens material disaggregation //Biophysical chemistry, 2021, 279, 106680;**IF 2.352**
#  Virus infeksiyası fonunda allergik reaksiyaların kəskinləşməsi ilə eritrositlərdə artan lipid peroksidləşməsi Na+/K+ATP-azanın funksional aktivliyində ciddi pozulmalara yol açır və əldə olunmuş nəticələr COVİD-19 keçirmiş pasiyentlərin vəziyyətinin qiymətləndirilməsində Na+/K+-ATP-aza fermentinin aktivliyinin dəyişməsinin vacib bir markeri olduğunu göstərir. İcraçılar: b.e.i., b.ü.f.d. Sevinc Cəfərova, b.e.i., b.ü.f.d. Ruhiyyə Quliyeva. Məqalə: Джафарова С.А., Аднаев С.А., Гулиева Р.Т., Джафар Н.Х., Роль Na+/K+-АТФазы в развитии гипонатриемии при гипоксическом стрессе у пациентов с SARS-CoV-2 // ж. Бюллетень экспериментальной биологии и медицины, 2021, т.172, № 9, c. 268-272; **IF 0.804**
# Glu-Gln-Arg-Pro-Arg pentapetidinin in-silico molekulyar dokinq tədqiqatlarında onun xərçəng əleyhinə təsirinin mexanizmi verilmişdir. Göstərilmişdir ki, bu pentapeptid xərçənglə birbaşa əlaqəli olan həm reseptor zülalı epidermal boy faktoru reseptoru (EBFR), həm də qeyri-reseptor FYN zülalı ilə birləşib onları ingibirləşdirə bilir. Nativ pentapeptid, həmçinin onların D-izomerləri üçün bu zülallarla birləşmə sabitləri hesablanmışdır. ADME analizi göstərmişdir ki, bu peptidlərin yüksək farmakoloji xüsusiyyətləri vardır. İcraçılar: akademik,  t.e.d. Cəmil Əliyev, AMEA-nın müxbir üzvü, f.r.e.d., professor Oktay Qasımov, e.i. Mətanət Baxışova, e.i. Ləman Süleymanova, f.r.e.d., professor Niftalı Qocayev, f.e.d., dos. Gülşən Ağayeva, f.ü.f.d. Ülkər Ağayeva; TÜBİTAK: Serda Kecel-Gunduz, Sefa Celik, S. Akyüz,  A.E. Ozel. Məqalə: O.K. Gasymov , S. Kecel-Gunduz, S. Celik, S. Akyuz , A.E. Ozel, G. Agaeva, L.M. Suleymanova, U. Agaeva, M. Bakhishova, J.A. Aliyev. Molecular docking of the pentapeptide derived from rice bran protein as anticancer agent inhibiting both receptor and non-receptor tyrosine kinases // Journal of Biomolecular Structure and Dynamics, DOI: 10.1080/07391102.2022.2067234. 2022, p. 1-23; **IF 5.235, Q1**
# Kanonik zülallarla müqayisədə, izoformalarda siqnal peptidlərinə, transmembran nahiyyələrinə və tandem təkrarlara daha az rast gəlinir ki, bu da onların funksiyasını və/ya hüceyrə lokalizasiyasını dəyişdirə bilir; (2) izoformalarla müqayisədə, kanonik zülallar daha tez deqradasiyaya  meyllidirlər. İcraçılar: AMEA və Monpelye Universitetinin  birgə doktorantı, institutun k.e.i. Zərifə Osmanlı, institutun keçmiş əməkdaşı (hazırda Monpelye Universitetinin doktorantı) Türkan Səmədova, AMEA-nın müxbir üzvü, b.e.d. İlham Şahmuradov, Fransa tərəfindən – professor Andrey Kayava, Theo Falgarone, Gudrun Aldrian, Jeremy Lecercq. Məqalə: Z. Osmanli, T. Falgarone, T. Samadova, G. Aldrian, J. Leclercq, İ. Shahmuradov, A.V. Kajava. The difference in structural states between canonical proteins and their isoforms established by proteome-wide bioinformatics analysis // Biomolecules, 2022, 12, 1610. https://doi.org/10.3390/biom12111610; **IF 6.064, Q2**
# İnkorporasiyanın Gibbs sərbəst enerji (Gk) qiymətləri TEMPO spin zondunun sağlam hüceyrələrə nisbətən xərçəng hüceyrə membranına daha asan daxil olmasını göstərir. TEMPO-nun sulu fazadan membranın lipid fazasına köçürülməsi üçün tələb olunan sərbəst enerjinin ən kiçik qiyməti xərçəng hüceyrələri üçün pH 7.3-də müşahidə edilmişdir. Spin nişanlanmış laurik turşusu (C12SL) ilə aparılan təcrübələr göstərir ki, TEMPO-nun xərçəng hüceyrələrinə daha çox daxil olması onun membran dinamikasının daha yüksək olması ilə əlaqədardır. Xərçəng hüceyrələrində TEMPO spin zondunun paylanmasından istifadə edərək xərçəng xəstələrində fərdiləşdirilmiş kimyaterapiya effektiv strategiyanın (hipertermiya və/və ya qələviləşmə) seçilməsi üçün dəyərli bir vasitə ola bilər. İcraçılar: AR SN Milli Onkologiya Mərkəzi: akademik Cəmil Əliyev; AR ETN Biofizika İnstitutu: AMEA-nın müxbir üzvü, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor Oktay Qasımov, elmi işçi Mətanət Baxışova, aparıcı elmi işçi, dosent Rasim Aslanov, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, lab. rəhbəri Leylaxanım Məlikova. Nəticə aşağıda göstərilmiş məqalədə əhatə olunub: O.K. Gasymov, M.J. Bakhishova, R.B. Aslanov, L.A. Melikova, J.A. Aliyev, Membrane partitioning of TEMPO discriminates human lung cancer from neighboring normal cells // Acta Naturae, 2023, v. 15, № 4(59), p. 4-13; **IF 2.204**
# Canlıların 3 aləmini (eukariotlar, bakteriyalar və arxebakteriyalar) təmsil edən 76 növün proteomunda (cəmi 1123749 zülal ardıcıllığı) AMAR-ların yaranma və paylanma xüsusiyyətlərinin bioinformatik analizi aparılmışdır. Müxtəlif orqanizmlərə mənsub zülallarda AMAR-ların lokalizasiyası arasında statistik cəhətdən etibarlı korrelyasiya, həmçinin AMAR-ların zülalların uzunluğu, hüceyrə lokalizasiyası, qısa xətti motivləri və ekspressiya səviyyəsindən asılılığı aşkar olunmuşdur. Bundan başqa, təcrübi yoxlamalar üçün tərkibində konservativ ardıcıllıqlar olan, aqreqasiyaya meylli zülallar dəsti müəyyənləşdirilmişdir. İcraçılar: Azərbaycan tərəfindən – AR ETN Biofizika İnstitutunun və Monpelye Universitetinin  birgə doktorantı Zərifə Osmanlı, Fransa tərəfindən – Teo Falgarone, Ettien Villain, Frankois Riçard və Andrey Kayava. Məqalə: T. Falgarone, E. Villain, F. Richard, Z. Osmanli, A.V. Kajava, Census of exposed aggregation-prone regions in proteomes // Briefings in Bioinformatics, 2023, pp. 1-13; https://doi.org/10.1093/bib/bbad183; **IF 13.994**
# COVID-19-un inkişafı zamanı baş verən toxuma hipoksiyası, dağıdıcı oksidləşdirici prosesləri gücləndirməklə xəstəliyi daha da şiddətləndirir. Dəmir homeostazında əsas rol oynayan dəmir saxlama zülalı olan Ferritin bir çox fizioloji və patoloji proseslərdə iştirak edir. Ferritin güclü ferroksidaza aktivliyinə malikdir və bu da ikivalentli dəmirin oksidləşməsini katalizləşdirir. Nəticə etibarilə, oksidləşdirici stressə məruz qalan hüceyrələr ferritin sintezini artırır. Buna görə də, qan nümunələri sərbəst radikal oksidləşmə markerləri və antioksidant sisteminin komponentləri üçün təhlil edilmişdir. Aşılanmış şəxslərin qan nümunələrindəki oksidləşdirici proseslərin COVID-19-dan sağalan xəstələrlə müqayisədə daha az intensiv olduğu aşkar edilmişdir.
# PCR-RFLP metodu vasitəsi ilə, Azərbaycan populyasiyasında (kişilərdə və qadınlarda) kodlaşdırmayan kiçik (mikro) RNT polimorfizmləri (miR-149 T>C, rs2292832; miR-196a2 C>T, rs11614913) ilə yoğun bağırsaq xərçənginin (colorectal cancer, CRC) inkişaf riski arasında mümkün əlaqə araşdırılmışdır.  Belə əlaqələr kişilərdə aşkar edilməmişdir, lakin qadınlarda mümkündür: bu polimorfizmlər  CRC riskinin azalmasına (rs2292832) yaxud artmasına (rs11614913) səbəb ola bilər.  Alınmış nəticələr xərçəng etiologiyasında gender dimorfizminin roluna dəlalət edir. İcraçılar: Azərbaycan tərəfindən – AR ETN   Biofizika İnstitutunun əməkdaşları İlham Şahmuradov və Kərim Qasımov, AR ETN Genetik Ehtiyatlar İnstitutunun əməkdaşları Bayram Bayramov və Nigar Kərimova, Azərbaycan Tibb Universitetinin əməkdaşı Nuru Bayramov və Elmi Cərrahiyyə Mərkəzinin əməkdaşı Həzi Aslanov, Almaniya  tərəfindən – Heydelberq Universitetinin Manheym Tibb Fakültəsinin Cərrahiyyə Şöbəsinin əməkdaşları Kristof Reybfelder və Vüqar Yaqublu. Məqalə: B. Bayramov, N. Bayramov, H. Aslanov, N. Karimova, K. Gasimov, I. Shahmuradov, C. Reißfelder, V. Yagublu (2023) Association of miR-149 T>C and miR-196a2 C>T polymorphisms with colorectal cancer susceptibility: A Case-Control study. Biomedicines, 11, 2341;https://doi.org/10.3390/biomedicines11092341
# Xərçəngin böyüməsi və metastazının anlaşılmasında əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə edilsə də, əsas hüceyrə və molekulyar mexanizmlər hələ də zəif başa düşülür. Buna görə də, səmərəli terapevtik müdaxilə hələ də çatışmır.İon kanalları çoxsaylı fizioloji proseslər üçün vacib olan bioelektrik siqnalların əmələ gəlməsini təmin edir. Yeni tədqiqatlar paradiqma xərçənginin ion kanalı ilə idarə olunan bioelektrik siqnal dövrəsinin funksiyasında dəyişikliklərlə də xarakterizə olunduğu fikrini dəstəkləyən dəlillər toplamağa davam edir. Müxtəlif biofiziki alətlərin tətbiq kombinasiyasındakı son irəliləyişlər bu bioloji funksiyalar haqqında vacib biliklər verir. Krio-elektron mikroskopiyası, kristalloqrafiya, NMR, EPR spektroskopiyası və kompüter modelləşdirməsi qeyri-hüceyrəvi mühitlərdə kanal strukturlarının atom miqyaslı görüntülərini təmin edir; lakin, gərginlik-sıxac flüorometriyası da daxil olmaqla elektrofiziologiya kimi digər biofiziki üsullar bioelektrik siqnal mexanizmlərinin funksional nəticələri ilə əlaqəli dinamik məlumat verir. Funksional olaraq, bioelektrik siqnal mexanizminin pozulması xərçəngin inkişafına və irəliləməsinə səbəb olur. Nəticə etibarilə, hüceyrələrin bu unikal biofiziki xüsusiyyətini hədəf almaq yeni xərçəng əleyhinə müalicələrin hazırlanması üçün maraqlı bir strategiyaya çevrilmişdir. Son tədqiqatlar, güclü onkogen mutasiyaların aradan qaldırılmasında və şişlərin qarşısının alınmasında və ya normallaşdırılmasında hüceyrələrin bioelektrik vəziyyətlərinin molekulyar-bioloji modulyasiyasının rolunun gələcəkdə araşdırılması üçün əsas verir. Journal of Biomedical and Life Sciences; 2024; 12(5), 83–92. **IF=0.143**
# 70% metanolun ipək fibroin strukturlarına tətbiqi β-vərəqlərin formalaşmağını gücləndirərək onun kristallıq dərəcəsini artırır. Nümayiş olunan dəyişiklik yalnız struktur sabitliyinə deyil, eyni zamanda biomaterialın mexaniki və optik xüsusiyyətlərinə də əhəmiyyətli təsir göstərir. Metanol ilə emal olunaraq fərqli strukturlara malik fibroin təbəqələri almaq mümkündür və onlar optik, bioelektron, biomühəndislik kimi sahələrdə tətbiq edilə bilər. AJP Fizika, 2025, 31, №.2
# Tədqiqat işində çoxölçülü statistik metodların qan plazmasına tətbiqi ağciyər karsinoması və sağlam insanları müvafiq olaraq 80-90% klassifikasiya etməyə imkan vermişdir. Plazma nümunələrindən əldə edilən verilənlər bazasına paralel olaraq lipid fraksiyalarının FÇİQ ölçmələrindən alınan nəticələrin əlavə olunması klassifikasiyanın dəqiqliyinin artırılması istiqamətində mühüm meyar oldu. Plazma-lipid kompozisiyasındakı dəyişikliyin, həmçinin plazmada lipid miqdarının zəif olmasını nəzərə alaraq tətbiq edilmiş belə yanaşma Linear-SVM, PLS-DA, Random Forest kimi alqoritmik metodların köməyi ilə sağlam və ağciyər karsinoması xəstələrinin uyğun olaraq 80-78% klassifikasiya etməyə imkan verir. Buradan belə qənaətə gəlmək olar ki, süni intellekt əsasında maşın öyrənmə modelləri geniş miqyaslı tətbiqlər üçün əhəmiyyətli vasitə ola bilər. Müəyyən dalğa uzunluqlarında udulma qiymətlərini təhlil edərək, bu modellər əsas bioloji proseslər haqqında mühüm anlayışları əks etdirir və dəqiq proqnozları asanlaşdırır.
# Hüceyrələrin lipid metabolizmi mikromühitə çox həssasdır və xərçəng hüceyrələrinə güclü təsir göstərir. İnsan ağciyər xərçəng və normal hüceyrələrdən ekstraksiya olunan lipidlərin struktur keçidlərinin temperatur və kooperativlik xüsusiyyətlərində əhəmiyyətli fərqlər mövcuddur. Sağlam hüceyrələrdən fərqli olaraq, xərçəng hüceyrələri nisbətən aşağı temperaturda yerləşən qeyri-kooperativ keçid göstərir. Nəticədə, "trans- gauche" struktur keçidləri üçün sərbəst enerjilər xərçəng və qonşu sağlam hüceyrələr üçün əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Bununla belə, sağlam morfologiyaya malik bəzi hüceyrələr (sağlam hüceyrələr kimi müəyyən edilir) xərçəng hüceyrələrinə bənzər lipid xüsusiyyətləri göstərir. Normal hüceyrələrdən fərqli olaraq, xərçəng hüceyrələrinin heç biri lipidlərin sağlam kimi struktur keçidlərini göstərmir. Beləliklə, ətraf mühit stress faktorları da öz növbəsində epigenetik faktorlarla eyni təsirə malik olaraq orqanizmin metobolizmasının dəyişməsinə və yekunda xərçəng xəstəliyinin yaranmasına gətirib çıxarır. Bununla bağlı nəzəri məlumatlar tədqiqatlarda öz əksini tapsa da, eksperimental olaraq ilk dəfə göstərmişik ki, metabolik dəyişikliklər xərçəng hüceyrələrinin inkişafında onkogen mutasiyaları tələb edən morfoloji dəyişikliklərdən əvvəl ola bilər. Yalnız morfologiyaya əsaslanan diaqnostika bəzi xəstələr üçün kifayət olmaya bilər. Vəziyyət xərçəng diaqnostikasında morfologiyaya əlavə olaraq hüceyrə səviyyəsində metabolik profilləşdirməni zəruri edir. Journal of Applied Spectroscopy; 2025; Vol.92; Issue 2; p.293-297; **IF 1.0**
# Aparılan tədqiqatlar göstərir ki, serisin zülalı RHD 6G lazer rəngi ilə qarşılıqlı təsirə girərək spesifik və güclü bağlanma nümayiş etdirir (Kd =0.8 μM, n=1). Bu qarşılıqlı təsir nəticəsində RHD 6G lazer rəngin optik xüsusiyyətləri dəyişir, udulma spektrlərində hipoxrom effekti müşahidə olunur. Dairəvi dixroizm spektroskopiyası isə RHD 6G-da induksiya olunmuş optik aktivliyi aşkar etmişdir. Bununla, serisin zülalı struktur biomaterialı kimi deil, həm də optik matris kimi lazer rəngində istifadə oluna bilər. Bu nəticələr ipəyin 20% təşkil edən serisin zülalının gələcəkdə biomaterial kimi, optoelektronikada və biofotonikada vacib rol oynadığını göstərir. AJP Fizika, 2025; 31, № 3
# Dairəvi dixroizm spektrlərindən istifadə edərək ikinci dərəcəli strukturun qiymətləndirilməsi membran mühitinin şərtlərinə yaxın bir mühitdə β-amiloid peptidində (25-35) α-spiralların, β-vərəqlərin, β-dönmələrin və nizamsız strukturun mövcudluğunu aşkar etdi. Bu məlumatlardan istifadə edərək, konformasiya tarazlığında β-amiloid peptidinin (25-35) müxtəlif konformerlərinin fəza strukturunu kəmiyyətcə təsvir etmək mümkün oldu. Bu peptid α-spiral, β-vərəq və β-dönmə strukturlarını qəbul edir və həmçinin nizamsız seqmentlərə malikdir. Nisbi nisbətlərin xolesterolun mövcudluğundan asılı olduğu aşkar edilmişdir. β-amiloid peptidinin (25-35) spektral analizinin nəticələri bu molekulun lipid həlledicisində ikinci dərəcəli strukturunu göstərir. Peptiddə α-spiralın nisbəti xolesterolsuz liposomlar halında xeyli yüksəkdir.Journal of Applied Spectroscopy, Vol. 92, No. 2, May, 2025; **IF=1.0**
# Artıq seleniumlu polikristal CVD ZnSe-nin geniş lüminesans spektrlərinin Qaus komponentlərinin təhlili göstərir ki, artıq seleniumlu polikristal CVD ZnSe-nin parçalanma prosesi əsasən lüminesans spektrinin 426–500 nm dalğa uzunluğu diapazonuna təsir göstərir və bu proses nümunənin cilalanmamış səthində daha sürətlə baş verir. Həyəcanlanmış işığın dalğa uzunluqlarını müəyyən bir mərhələdə dəyişdirməklə, tədqiq olunan kristallardakı bütünçoxzolaqlı zolaqları həyəcanlandırmaq mümkündür və nəticədə zolaq modelinin enerji miqyası boyunca sürüşməyə uyğun lüminesans spektrləri yaranır və emissiya keçidlərinin növündə müvafiq dəyişiklik olur. Cilalanmış səthdən və nümunənin daxili (cilalanmamış səthindən) müşahidə edilən lüminesans spektrinin yaşıl bölgəsindəki maksimumların intensivlik azalma dinamikası fərqlidir. Biz inanırıq ki, bu fərq polikristal CVD-ZnSe-nin səthində və dərinliyində fərqli bir qüsur strukturunun, yəni fon oksigeni və mis çirkləri ilə əlaqəli aktiv mərkəzlərin və onların daxili nöqtə qüsurları olan komplekslərinin əmələ gəlməsi nəticəsində yaranır.
# Kalium kanalının müdaxiləsi xərçəng müalicəsi üçün potensial olaraq yeni terapevtik yollar açır. Potensial yan təsirlər kimi normal toxumalarda kanalların hədəflənməsi ilə bağlı spesifik çətinliklər bir neçə yolla həll edilə bilər. Bəzi hallarda kanal şiş hüceyrələrində üstünlük təşkil edir. Digər hallarda isə anormal şəkildə ifadə olunan forma fizioloji cəhətdən normal formadan fərqlənir. Normal hüceyrələrdəki və şiş hüceyrələrindəki funksiyaları mexaniki olaraq ayırd etmək çox vaxt mümkündür ki, bu da ənənəvi kemoterapevtik agentlərin effektivliyini və spesifikliyini artıran kombinasiyalı terapiyaların proqnozlaşdırılmasına və tətbiqinə imkan verir. Bundan əlavə, ion kanallarına hüceyrə xaricində əlçatanlıq təmin edilir və bu da dərmanların hazırlanmasını sadələşdirir. Bir çox hallarda yeni terapiyaların rasional dizaynı hüceyrə böyümə faktoru reseptorlarının birbaşa və ya dolayı yolla inhibisyonuna səbəb olur və bu da müəyyən şiş növləri olan xəstələr üçün əhəmiyyətli sağ qalma faydaları ilə nəticələnir. Buna görə də, mövcud terapiyalarla birlikdə kalium kanalının müdaxiləsi kimi yeni bir yanaşma xərçəng müalicəsini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmaq potensialına malikdir. Ümumilikdə, bu xüsusiyyətlər xərçəng müalicəsi(ləri) üçün hədəf kimi K+ kanallarının potensialının intensiv öyrənilməsini tələb edir. Nature & Science International Scientific Journal; 2025; 7(4), 82–88, **IF**(hesablanmaqdadır)
# İnsan BK kanalı, sitoxrom c domeninin funksiyası kimi peroksidaza aktivliyini nümayiş etdirir və bu da ion kanallarının sadəcə ion keçirici strukturlardan daha çox olduğu fikrini dəstəkləyir. Xüsusilə, bütün Amplex Red analiz təcrübələri BK kanalları ilə (1 μM paxillin istifadə edilərək) aparıldığı üçün nəticələr BK kanalının peroksidaza aktivliyinin onun ion keçirici xüsusiyyətlərindən asılı olmadığını vurğulayır. Bundan əlavə, bu nəticələr əsasən C615S/H616R mutasiyalarını ehtiva edən qapı halqasında azalmış peroksidaza aktivliyini nümayiş etdirən biokimyəvi təcrübələrimizdən əldə edilən məlumatları təkrarlayır. Bildiyimiz qədəri ilə, bu, BK kanalları tərəfindən nümayiş etdirilən fermentativ aktivliyin ilk nümayişidir və adətən ion kanallarında nümayiş etdirilən azsaylı nümunələrdən biridir. Lakin, bu fermentativ aktivliyin fizioloji funksiyalarının və nəticələrinin tam başa düşülməsi gələcəkdə geniş tədqiqatlar tələb edəcəkdir. International Journal of Molecular Sciences; 2025; 26(15), 7053. Q1; **IF=4.9**  
# Sitokrom c-katalizləşdirilmiş ABTS oksidləşmə reaksiyası, xüsusilə xərçəng hüceyrə metabolizması kontekstində 49 müxtəlif patoloji vəziyyətdə sitoxrom c-nin funksional rolunu öyrənmək üçün təsirli bir model kimi xidmət edir. Ukrainian Biochemical Journal; 2025; 97(4), 43–51. Q4; **IF=0.135**
# HER2-HER3 heterodimeri, PI3K/AKT və MAPK yolları vasitəsilə onkogen siqnalın güclü bir hərəkətverici qüvvəsi kimi çıxış edərək, döş və ağciyər xərçənginin patogenezində əsas rol oynayır. Unikal struktur və funksional xüsusiyyətləri onu digər ErbB reseptor kombinasiyalarından fərqləndirir və terapevtik müdaxilə üçün spesifik hədəflər təklif edir. Trastuzumab və pertuzumab kimi HER2 hədəfli dərmanların klinik uğuruna baxmayaraq, müqavimət əhəmiyyətli bir problem olaraq qalır. HER2 və HER3 qalıqlarının qorunan təşkilatlanmasını və siqnalizasiyadakı rolunu anlamaq, bispesifik antikorlar, tirozin kinaz inhibitorları və antikor-dərman konjugatları da daxil olmaqla, növbəti nəsil terapiyaların inkişafını asanlaşdıracaq. Bundan əlavə, innovativ diaqnostik vasitələr bu hədəfli terapiyadan ən çox faydalanacaq xəstələri müəyyən etmək qabiliyyətimizi genişləndirir; Faktori eksperimental’noi evolutsii organizmiv; 2025; (3)
# İon kanalları müəyyən ionlar üçün seçici keçirici olan membran zülallarıdır və onların fəaliyyəti hem kimi siqnal molekulları tərəfindən tənzimlənə bilər. O, müxtəlif tip ion kanallarının - KATP, ENaC, Kv1.4, Kv10.1, Kv11.3 və BK kanallarının - hemlə qarşılıqlı təsiri barədə son elmi məlumatları da iştirakçılara təqdim edib. Həmçinin hem molekulunun kanal aktivliyinə təsiri fərqli xarakter daşıyır: məsələn, KATP kanalının aktivliyini artırdığı halda, ENaC və Kv10.1 kanallarının aktivliyini azaldır. Əldə olunan nəticələrə əsasən, hemin BK kanalının fəaliyyətinin tənzimlənməsində də mühüm siqnal molekulu rolunu oynadığı müəyyən edilib.
# Tədqiqatın məhdudiyyətlərinə, o cümlədən nümunənin kiçik ölçüsünə və tək bir xərçəng mərkəzində aparılmasına baxmayaraq, nəticələr yeni portativ LAMP sisteminin klinik təcrübə üçün perspektivli bir vasitə olduğunu göstərir. Bildiyimiz qədər, bu, NSCLC xəstələrinin bir kohortunda ən çox yayılmış EGFR gen variantlarını dəqiq aşkar edən xərçəng mərkəzində istifadə edilən ilk portativ LAMP sistemidir. Bundan əlavə, ağciyər xərçəngi xəstələrini müalicə edən səhiyyə işçilərinin müsbət rəyləri EGFR variantlarını aşkar etmək üçün LAMP analizinin daha da təkmilləşdirilməsi üçün təşviqedicidir. Hazırda əsas sahələrdə əlavə tədqiqatlar aparılır. 1) DNT təmizlənməsinə ehtiyacı aradan qaldıraraq plazma istifadə edərək EGFR testi üçün portativ LAMP sisteminin optimallaşdırılması. 2)Digər ekzon 19 delesiyaları və T790M variantı kimi əlavə klinik variantların daxil edilməsi. 3)Bu sistemin NSCLC xəstələrinin üç çoxmərkəzli kohortunda validasiyası. Gələcəkdə Doctor Vida® LAMP sisteminin xəstə baxımı mərkəzlərinə inteqrasiyası hədəf terapiyaya çıxışı genişləndirəcək və ən çox yayılmış genetik variantları olan ağciyər xərçəngi xəstələri üçün müalicə qərarlarını sürətləndirəcək; The Journal of Precision Medicine: Health and Disease; 2025; Vol.2; p.1-9; **IF=1.4**
# Bu tədqiqat, süni intellektin fərdiləşdirilmiş laboratoriya təbabətində diaqnostik dəqiqliyi artırmaq üçün əhəmiyyətli potensiala malik olduğuna dair inandırıcı dəlillər təqdim edir. Ümumi nəticələr ümidverici olsa da, metodoloji heterojenlik, potensial nəşr qərəzi və məlumatların dəyişkənliyi də daxil olmaqla əhəmiyyətli çətinliklər ehtiyatlı şərh və davamlı təkmilləşdirmə ehtiyacını vurğulayır. Gələcək işlər ciddi tədqiqat dizaynına, süni intellekt qiymətləndirmə sistemlərinin standartlaşdırılmasına və hesabatlarda daha çox şəffaflığa üstünlük verməlidir. Bu məsələlərin həlli etibarlı, ədalətli və klinik cəhətdən inteqrasiya olunmuş süni intellekt sistemlərinin yaradılması üçün çox vacib olacaqdır. Nəticədə, süni intellektin məsuliyyətli inkişafı və tətbiqi xəstələrin nəticələrinin yaxşılaşdırılmasında və laboratoriya təbabəti sahəsinin inkişafında əsas rol oynaya bilər. Clinical and Experimental Medicine; 2025; Vol.25; Issue 155; p.1-14; **IF=3.5**
# Hidrogen peroksidin induksiya etdiyi hemoglobin oksidləşmə prosesinin nəzərəçarpacaq dərəcədə inkişafı 0,5 mM-dən çox inkubasiya mühitində son konsentrasiyada başlayır. Göstərilmişdir ki, natrium azid (katalaza aktivliyinin inhibitoru) və yodoasetamid (qlütation peroksidaza və peroksiredoksin-2 aktivliyinin inhibitoru) birgə istifadə edildikdə, eritrosit inkubasiyasının 37°C-də 10-cu dəqiqəsində baş verən flüoresans intensivliyinin artmasına səbəb olur. Natrium selenit (10 μM) istifadə edildikdə, antiperoksid fermentlərinin aktivliyinin inhibə edilməsi şəraitində induksiya edilmiş flüoresansın bütün göstəriciləri orta hesabla 20-30% azalır ki, bu da H2O2-yə məruz qaldıqda selenin hemoglobinə antioksidant təsirinin GPC mexanizmlərinin iştirakı olmadan həyata keçirilə biləcəyini göstərir, yəni hemoglobindəki selen müstəqil antioksidant təsir göstərə bilər; Cell Biophysics; 2025; Vol.70; Issue 1; p.93-99; **IF=2.5**
# Əldə edilən nəticələr, dəmir ionlarının insulin müqavimətində qırmızı qan hüceyrələrinə oksidləşdirici zərərin inkişafına verdiyi töhfəni qiymətləndirməyə imkan verir və bu vəziyyətdə oksidləşdirici stresslə əlaqəli xəstəliklərin qarşısının alınması və müalicəsi üçün yeni strategiyaların hazırlanmasında faydalı ola bilər. Norwegian Journal of Development of the International Science; 2025; Issue 156; p.28-32; **IF**(hesablanmaqdadır)

## Laboratoriyalar
* Biomolekulların strukturu, dinamikası və funksiyası” laboratoriyası
* İnteqrativ biologiya” birgə laboratoriyası
* Molekulyar və hüceyrə biokimyası” laboratoriyası
* Molekulyar və hüceyrə onkologiyası” birgə laboratoriyası
* Hüceyrə siqnalının ötürülməsi” laboratoriyası
* Fiziki-kimyəvi stress faktorlarının biofizikası” laboratoriyası

### "Biomolekulların strukturu, dinamikası və funksiyası" laboratoriyası
Laboratoriyada aşağıdakı istiqamətlər üzrə elmi-tədqiqat işləri aparılır:
* Neyrodegenerativ xəstəliklərin əsas fəsadlarından olan zülalların amiloid əmələ gətirmə mexanizmlərini, onun kinetik xüsusiyyətlərini, amiloid əmələ gəlməsinin ingibitorlarını və yaranmış amiloidlərin parçalanması mexanizmlərini tədqiq etmək. 
* Süni İntellekti tətbiq etməklə insanın qan plazmasının Furye Çevirici İnfraqırmızı (FÇİQ) spektrləri əsasında ağciyər xərçənginin (karsinoma) diaqnostikası üçün sağlam - ağciyər xərçəngi klassifikasiya modelinin yaradılması. Bu modeldən istifadə etməklə ağciyər xərçəngi xəstəliyinin genişmiqyaslı skrininqi üçün metodun hazırlanması.
* Sağlam və ağciyər karsinoması xəstələrinin ağciyər epitel hüceyrə membranlarını bir-birindən fərqləndirən kinetik parametrləri xarakterizə etmək. Bu parametrləri ağciyər karsinoması xəstəliyi üçün səciyyəvi olan mühitdə xarakterizə etmək, fərdi terapiya üçün göstərişlər hazırlamaq: Bunun üçün ağciyər epiteli hüceyrə membranlarının sağlam və xərçəng hallarında kinetik parametrlərini pH-ın 6.2 (xərçəngin hipoksiya halı) və 7.3 qiymətlərində, temperaturun isə 20°C - 44°C (xərçəngin müalicəsinə istifadə olunan hipertermiyanın yuxarı qiyməti) aralığında qiymətləndirilməsi; 5-doksil stearin turşusu, 16-doksil stearin turşusu, C16SL kimi spin nişanlanmış yağ turşularından istifadə etməklə (Elektron Paramaqnit Spektroskopiyası metodu ilə) hüceyrə membranının dinamikasını səthdən müxtəlif dərinliklərdə qiymətləndirmək; Ağciyər toxumasınının hüceyrə membranlarını və həmin toxumadan ekstraksiya edilmiş yağ turşularından hazırlanmış liposomları tədqiq etməklə hüceyrə membranının dinamikasını təmin edən komponentləri qiymətlərdirmək.
* Müxtəlif anti-xərçəng dərmanların epitel hüceyrələrinin müxtəlif hallarında onların membranlarının dinamik parametrlərinə təsirini tədqiq etmək üçün spin nişanlamış yağ turşularında istifadə etmək. 
* Lanqmuir cihazından istifadə etməklə xərçəng xəstəlikləri üçün səciyyəvi müxtəlif yağ turşularının və ya onların kompozisiyasının monotəbəqələrini almaq və müxtəlif dərman və anti-xərçəng peptidlərin hüceyrə membranı ilə qarşılıqlı təsir mexanizmlərini tədqiq etmək. 
Qeyd etmək lazımdır ki, hüceyrə membranının yuxarıda sadalanan dinamik parametrləri fərdi xarakter daşıyır və xərçəng xəstəliyinin inkişafı dərəcəsindən asılıdır. Ona görə də bu tədqiqatlar onkoloji xəstələrin müalicəsində fərdi yanaşmanın tətbiqinə kömək edəcəkdir.

Laboratoriyanın müdürü "3-cü dərəcəli "Əmək" ordeni" mükafatçısı , AMEA-nın müxbir üzvü , fizika-riyaziyyat elmləri doktoru , professor Oktay Kazım oğlu Qasımovdur. 

Laboratoriyanın digər əməkdaşları Rasim B.Aslanov (fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, aparıcı elmi işçi, dosent), Arzu H.Aydəmirova (vikipedist, elmi işçi), Əfsanə A.Hüseynova (elmi işçi), Aytac C.Məmmədova (mühəndis), Ləman M.Süleymanova (elmi işçi), Aidə M.Məmmədzadə (elmi işçi) və Aygün B.Tağıyevadır (kiçik elmi işçi).

## Laboratoriyanın elmi işləri
* Aytaj J Guliyeva, Oktay K Gasymov; ANS fluorescence: Potential to discriminate hydrophobic sites of proteins in solid states; Biochemistry and Biophysics Reports; 2020; vol.24; p.100843
* Laura Ragona, Oktay Gasymov, Aytaj J Guliyeva, Rasim B Aslanov, Serena Zanzoni, Chiara Botta, Henriette Molinari; Rhodamine binds to silk fibroin and inhibits its self-aggregation; Biochimica et Biophysica Acta (BBA)-Proteins and Proteomics; 2018; vol.1866; Issue 5-6; p.661-667
* Oktay K Gasymov, Sefa Celik, Gulshen Agaeva, Sevim Akyuz, Serda Kecel-Gunduz, Niftali M Qocayev, Ayşen E Ozel, Ulker Agaeva, Matanat Bakhishova, Jamil A Aliyev; Evaluation of anti-cancer and anti-covid-19 properties of cationic pentapeptide Glu-Gln-Arg-Pro-Arg, from rice bran protein and its d-isomer analogs through molecular docking; Journal of Molecular Graphics and Modelling; 2021; vol.108; p.107999
* Oktay K Gasymov, Chiara Botta, Laura Ragona, Aytaj J Guliyeva, Henriette Molinari; Silk Fibroin‐Based Films Enhance Rhodamine 6G Emission in the Solid State: A Chemical–Physical Analysis of their Interactions for the Design of Highly Emissive Biomaterials; Macromolecular Chemistry and Physics; 2019; vol.2020; Issue 4; p. 1800460
* Oktay K Gasymov, Serda Kecel-Gunduz, Sefa Celik, Sevim Akyuz, Ayşen E Ozel, Gulshen Agaeva, Leman M Suleymanova, Ulker Agaeva, Matanat Bakhishova, JA Aliyev; Molecular docking of the pentapeptide derived from rice bran protein as anticancer agent inhibiting both receptor and non-receptor tyrosine kinases; Journal of Biomolecular Structure and Dynamics; 2023; vol.41; Issue 10; p. 4321-4343
* Oktay K Gasymov, Aida M Mammedzade, Matanat J Bakhishova, Aytaj J Guliyeva, Laura Ragona, Henriette Molinari; Sodium fusidate prevents protein aggregation of silk fibroin and offers new perspectives for human lens material disaggregation; Biophysical Chemistry; 2021; vol.279; p.106680
* Oktay K. Gasymov, Arzu H. Aydemirova, Leylakhanum A. Melikova, Jamil A. Aliyev; Artificial intelligence to classify human lung carcinoma using blood plasma ftir spectra; Appl. Comput. Math.; 2021; vol.20; Issue 2; p. 277-289
* OK Gasymov RB Aslanov, LM Dashdemirova, OZ Alekperov, AR Abdurahimov; Dynamics of Proteins by Thermal Decay of Free Radicals Induced by Ultraviolet Irradiation; Journal of Spectroscopy; 2018; vol.218; p.1-6
* Nigar M. Kamilova, Oktay K. Gasymov, Alieva U.G; Comparative Assessment of Hormonal, Echographic and Spectral Parameters in Chronic Endometritis and Chronic Salpingo-Oophoritis; Ukrainian Journal of Medicine, Biology and Sport; 2022; vol.7; Issue 3; p.143-146
* Alessandra Quarta, Simona Bettini, Massimo Cuscunà, Daniela Lorenzo, Gianmichele Epifani, Giuseppe Gigli, Ludovico Valli, Jamil A Aliyev, Elkhan E Kazimov, Matanat J Bakhishova, Oktay K Gasymov, Daniela Simeone; Tailoring Gold Nanoisland-Based Biosensors for Ultrasensitive Detection of Doxorubicin in Biological Fluids; ACS Applied Nano Materials; 2024; vol.7; Issue 16; p. 18724-18736
* Oktay K Gasymov, Matanat J Bakhishova, Rasim B Aslanov, Leylakhanum A Melikova, Jamil A Aliyev; Membrane partitioning of TEMPO discriminates human lung cancer from neighboring normal cells; Acta Naturae; vol.15; Issue 4; p. 111-120
* Oktay K Gasymov, Oktay Z Alekperov, Arzu H Aydemirova, Nigar Kamilova, Rasim B Aslanov, Ayaz H Bayramov, Afet Kerimova; Surface enhanced Raman scattering of whole human blood on nanostructured ZnO surface; Physica status solidi c; 2017; vol.14; Issue 6; p. 1600155
* Oktay K. Gasymov, Gulshen Agaeva, Niftali M. Qocayev, Sefa Celik, Sevim Akyüz, Serda Kecel-Gunduz, Aysen E. Ozel, Ulker Agaeva, Matanat Bakhishova, Jamil. * A. Aliyev; Comparative conformational analysis of anticancer pentapeptide GLU-GLN-ARG-PRO-ARG isolated from rice bran protein and its single- and all D-amino acid isomer analogs; Transactions of ANAS; 2022; vol.42; Issue 2; p. 23-33
* Bakhishova M., Aslanov R.B., Gasanova R.B., Melikova L., Aliyev J.A., Gasymov O.K.; Hydrophobic but not charged group attachment to TEMPO enhances discrimination of liposomes from human lung normal and carcinoma cells; Transactions of ANAS (Physics and Astronomy Series); 2022; vol.42; Issue 5; p. 56-63
* Aliyev J.A. Gasymov O.K., Bakhishova M.J., Gasanova R.B., Aslanov R.B., Melikova L.A.; Benzoate group attachment to TEMPO provides enhanced discrimination of liposomes fabricated using human lung normal and carcinoma cells; Russian journal of biological physics and chemistry; 2022; vol.7; Issue 2; p. 261-267
* A.M. Mammedzade, Ay.J. Mammadova, O.K. Gasymov; Structure Of Silk Fibroin Nanoparticles: Characterization Of Hydrophobic Patches; Russian Journal Of Biological Physics And Chemistry; 2022; Vol.7; Issue 2; P. 268-272
* A.H Aydemirova, N Kamilova, O.K. Gasymov; FTIR of human blood plasma as a diagnostic tool for myoma patients; Молекулярные, мембранные и клеточные основы функционирования биосистем; 2018; p. 184
* O.K Gasymov, O.Z. Alekperov, R.B. Aslanov; Dynamic Plasmon Enhanced Raman Scattering In Biomolecules And Whole Blood On Ag Nanoparticles; Laser; 2015; Vol.71; Issue 2; P.2
* Oktay K.Gasymov, Arzu H.Aydemirova, Oktay Alekperov, Rasim B.Aslanov, Khuraman Khalilova, Nagi Gasimov, Nazim Mamedov, Irada Mamedova, Sardar Babayev, Namig Gasanov. IR ellipsometry of silk fibroin films on Al nanoislands. Physica Status Solidi C., 2015, May, Volume VI ; pp.628-630
* Oktay K.Gasymov, Matanat J.Bakhishova, Leylaxanum A.Melikova, Jamil A.Aliyev; Structural organization of membrane lipids from human lung cancer and healthy cells; Journal of Molecular Structure; 2025; Vol.1350; Issue 2; p.1-18
* I.Abbasov, M.Musayev, O.Gasymov, A.Mammadova; Influence of Background Impurities of Oxygen and copper on the luminescence spectrum of Polycrystalline CVD ZNSE with Excess Selenium; Nano; Vol.20; No.14; p.1-16
* G.A.Agayeva; G.Z.Najafova, A.Dj.Mammadova; Circular dichroism spectroscopic study of the spatial structure of betta-amyloid peptide (25-35) in a medium with conditions similar to the membrane environment; Journal of Applied Spectroscopy; 2025; Vol.92; Issue 2; p.293-297
* A.C.Məmmədova; Rodamin 6G lazer rənginin ipək fibroini təbəqəsində zülal aqreqasiyasına təsiri:SEM strukturunun analizi; AJP-Fizika; 2025; Vol.XXXI, N.2; p.51-55
* A.H.Aydəmirova, A.B.Tağıyeva, L.Ə.Məlikova, O.K.Qasımov; İnsanın sağlam və ağciyər karsinoması halında plazma lipinin süni intellekt modeli ilə klassifikasiyası; AJP-Fizika; 2025; Vol.XXXI; No.2; p.56-61

### "İnteqrativ biologiya" laboratiyası
Laboratoriyada aşağıdakı istiqamətlər üzrə elmi-tədqiqat işləri aparılır:
* Bioloji sistemlərdə çox komponentli kinetik proseslərin riyazı modelləşdirilməsi: insan və model orqanizmlərdə metabolik sistemlərin və bu sistemlərin yaratdığı şəbəkələrin genetik tənzimlənməsi mexanizmlərinin tədqiqi; xərçəng hüceyrələrinin yaranmasına səbəb olan prinsipial genetik faktorların təyini üçün xərçəngin gedişinin riyazi modelləşdirilməsi, proqnozlaşdırılması və müvafiq diaqnostika sistemlərinin yaradılması.

Laboratoriyanın müdürü "3-cü dərəcəli "Əmək" ordeni" mükafatçısı, AMEA-nın müxbir üzvü, biologiya elmləri doktoru, professor İlham Əyyub oğlu Şahmuradovdur.

Laboratoriyanın digər əməkdaşları Aysel Ç.Əliyeva (kiçik elmi işçi), Lalə R.Məmmədovadır (kiçik elmi işçi).

## Laboratoriyanın elmi işləri
* Osmanli Z, Falgarone T., Samadova T, Aldrian G, LeclercqJ, Shahmuradov I., Kajava, A.V. (2022) The difference in structural states between canonical proteins and their isoforms established by proteome-wide bioinformatics analysis. Biomolecules, 12, 1610 (https://doi.org/10.3390/biom12111610).
* Shahmuradov I, Gasimov K (2024) SARS-CoV-2: where and how did it emerge from? Baku State University Journal of Life Sciences & Biology, v.1 (1), p. 13-19 (http://bsuj.bsu.edu.az/en/journal/life-sciences-and-biology/issue/1/1).
* Abaszade Z, Gasımov K, Shahmuradov I (2024) Study of single nucleotide polymorphism in the encoding exons of the AGT gene of an arterial hypertension patient from Azerbaijan. J of Life Sciences & Biomedicine, 6(79), No 1, 11-21 (doi.org/10.59849/2710-4915.2024.1.11; https://jlsbjournal.org/uploads/public_files/2024-06/jlsb2024_1_11.pdf).
* Abdulazimova AU, Gasimov KG, Abbasov MA, Samadova TA, Shahmuradov IA (2021) Comparative studies on genome organization and evolution of some fish and crustacean species. Journal of Life Sciences & Biomedicine, 3(76), No 1, 17-23 (doi.org/10.29228/jlsb.2; https://jlsbjournal.org/37-comparative-studies-on-genome-organization-and-evolution-of-some-fish-and-crustacean-species.html).
* Gasimov KG, Samadova TA, Abasova FK, Shahmuradov IA (2020) Comparative studies on E, M and N structural proteins of SARS-CoV, SARS-CoV -2, pangolin CoV and bat CoB. Journal of Life Sciences & Biomedicine. 2020, 2(75), 58-68 (doi.org/10.29228/jlsb.62;  https://jlsbjournal.org/77-comparative-studies-of-e-m-and-n-structural-proteins-of-sars-cov-sars-cov-2-pangolin-cov-and-bat-cov-kg-gasimov1-ta-samadova1-fk-abasova-2-ia-shahmuradov13-1-institute-of-biophysics-azerbaij.html).
* Abdurahimov A, Shahmuradov I, Gasimov K (2023) Subtle mechanisms of the visual cascade: searching for critical amino acid residues in signal transduction of the visual receptor rhodopsin. J of Life Sciences & Biomedicine, 5(78): 80-86 (doi: 10.5281/zenodo.8004455; https://zenodo.org/records/8004455).
* Yusifova FB, Akhundova EM, Salaeva SJ, Gasimov KG, Shahmuradov IA (2023) Possible relationships between single nucleotide polymorphisms and expression of human HBA1, HBA2, HBB and HBD genes. Transactions of Institute of Molecular Biology and Biotechnologies, AR MSE, vol 7, No 1, p. 50-61 (doi 10.5281/zenodo.8079811; https://imbb.az/uploads/8_compressed%20(1).pdf). 
* Osmanli Z, Aliyeva A, Shahmuradov I. Isoforms of cancer-related proteins tend to destabilize the structure. Transactions of Institute of Molecular Biology and Biotechnologies, AR MSE, vol 7, No 1, p. 62-67; (DOI:10.5281/zenodo.8079824; https://imbb.az/uploads/9_compressed%20(1).pdf )
* Ayşən A. İsmayilova, Aysel Ç. Əliyeva, İlham Ə. Şahmuradov (2023) İnsan genomunda uzun  kodlaşdırmayan RNT genlərinin təşkilinin bəzi xüsusiyyətləri. AR ETN Genetik Ehtiyatlar İnstitutunun Elmi Əsərləri, Cild XII, №2, s. 1010110 (http://genresjournal.az/Docs/elmi_eser_12_2.pdf).
* Əliyeva Aysel, Shahmuradov İlham. İnsanın xərçəng genlərinin promotor rayonlarının transkripsiya faktorları ilə birləşmə saytları spektrinin müqayisəli tədqiqi. “Heydər Əliyev və Müasir Biologiya Elminin İnkişafı: Nailiyyətlər və çağırışlar” mövzusunda beynəlxalq konfrans.İMBB.Bakı.2023
* İsmayılova A.A, Əliyeva A.Ç, Shahmuradov İ.Ə. İnsanın uzun kodlaşdırmayan RNT ardıcıllıqlarının genlərinin genomda təşkili. Genetik ehtiyyatların mühafizəsi və səmərəli istifadəsi: nailiyyətlər və perspektivlər mövzusunda elmi konfrans. GEİ. Bakı.2023
* Fidan Yusifova, Amina Abdulazimova, Aysel Aliyeva, Ilham Shahmuradov. Additional Open Reading Frames in the Annotated mRNAs of Mammals and Plants May Encode Unknown Protein. European Biotechnology Congress 2024 Abstract Acception Letter. 2024
* Zarifa Osmanli, Gudrun Aldrian, Jeremy Leclereq; Protein tandem repeats that produce frameships can generate new structural states and functions; The FEBS Journal; 2025; Vol.292; Issue 18; p.1-17

### "Molekulyar və hüceyrə biokimyası" laboratoriyası
Laboratoriyada xərçəng xəstəliklərinin (xüsusilə də ağciyər, süd vəzi və yoğun bağırsaq karsinomalarının) yaranmasında iştirak edən hüceyrə səth reseptorlarının və siqnal yolunda iştirak edən digər zülalların öyrənilməsi və bunlarda baş verən potensial mutasiyaların araşdırılması aparılır. Hal-hazırda bu zülalları kodlaşdıran genlərin ayrılması, plazmid vektorlara klonlaşdırılması və E. coli hüceyrələrinə transformasiyası aparılır. Bu məqsədlə ağciyər və bağırsaq xərcəngi toxumalarında siqnal yollarının HER1, HER2 və RAS kimi zülallarının araşdırılması prosesi həyata keçirilmişdir. Sağlam və xəstə ağciyər toxuması, həmçinin  bağırsaq xərçəngi  toxumalarından TRİ reagent və RNA solve reagent dəstlərindən istifadə edərək total RNT-nin ayrılması aparılmışdır. Alınmış total RNT fraksiyası M-MLV geriya transkriptazadan istifadə edərək geriyə transkripsiya yolu ilə bu zülalları kodlaşdıran genlərin DNT-ləri ayrılmış və rekombinant HER1, HER2 və RAS kDNT-nin CDS hissəsəsi PZR amplifikasiya yolu ilə ayrılmasına tətbiq edilmişdir.
Dizayn olunmuş praymerlərdən istifadə edərək amplifikasiya olunmaqla ayrılmış CDS-lər pET20b(+) və pQE Trisistem plazmid vektorlkarına keçirilməsi aparılır. Bu məqsədlə pET20b(+)  və pQE Trisistem plazmid vektorları bakterial kulturaya keçirilmiş, orada artırılaraq ayrılmış və uyğuyn olaraq Nde-I – HindII və BamH-I – Xba restrisksiya fermentləri ilə kəsilmişdir. Kəsilmiş plazmid DNT fraqmentləri aqaroza gel elektroforezində fiksasiya edilərək görüntülənmişdi.

Laboratoriyanın müdürü biologiya elmləri doktoru Kərim Quli oğlu Qasımovdur.

Laboratoriyanın digər əməkdaşları Mətanət C.Baxışova (elmi işçi), Günay İ.Əliyeva (kiçik elmi işçi), Sevda A.Mahmudova (kiçik elmi işçi) və Banu Q.Astanovadır (kiçik elmi işçi).

## Laboratoriyanın elmi işləri
* Jafarov H.R., Gasimov K.G. Expression pattern of SlWRKY33 and SlERF5 in tomato plants under elevated salt concentration and water deficit. Фактори експериментальної еволюцiї организмiв, 2017, Том 20, с.266-270.
* Джафаров Г.Р.,  Азизов И.В., Абдурагимов А.Р., Гасымов К.Г.  Экcпрессии SlWRKY33 и SlERF5 растений томата (Solanum lycopersicum l.) индуцируются повышенной соленостью. Научные горизонты, 2018, №5(9), c. 158-169.
* Азизов И.В., Фейзиев Я.М., Гасымов К.Г. Влияние различных концентраций хлористого натрия на рост, развитие и фотосинтез генотипов картофеля. Мультидисциплинарный научный журнал «АРИХВАВРИУС» сборник научных публикаций ХХVI Конференции «НАУКА В СОВРЕМЕННОМ МИРЕ», 2018, ст 9-13.
* Абасзаде З. A., Кулиева Н. T., Эйюбова Г. M., Курбанова Ш. K., Ибрагимова Т. A., Гусейнова Ш. A., Велиева Г. A., Махмудова, П. A., Ансарова А. Г., Касымов К. K., Шахмурадов И. A. Генотипические Вариации Развития Гипертонии и других Заболеваний Сердечно-Сосудистой Системы Среди Лиц Азербайджанского Этноса.  Medical Science and Education of Ural, 2020, Том 21, № 2 (102) ст. 37-42.
* K.G. Gasimov, T.A. Samadova, F.K. Abasova, I.A. Shahmuradov.  Comparative studies of E, M and N structural proteins of SARS-CoV, SARS-CoV-2, pangolin CoV and bat CoV. Journal of Life Sciences & Biomedicine, 2020, vol. 2(75), No 2, p. 58-68.
* A.U. Abdulazimova, K.G. Gasimov, M.A. Abbasov, T.A. Samadova, I.A. Shahmuradov. Comparative studies on genome organization and evolution of some fish and crustacean species. Journal of Life Sciences & Biomedicine, 2023, vol. 3(76), No 1, p. 17-23.
* B.Bayramov, N. Bayramov, H. Aslanov, N. Karimova, K. Gasimov, I. Shahmuradov, C. Reißfelder, V. Yagublu. Association of miR-149 T> C and miR-196a2 C> T Polymorphisms with Colorectal Cancer Susceptibility: A Case-Control Study. Biomedicines, 2023, 11 (9), 2341.
* F.Yusifova, E. Akhundova, S. Salaeva, K. Gasimov, I. Shahmuradov. Possible relationships between single nucleotide polymorphisms and expression of human HBA1, HBA2, HBB and HBD genes.  Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies, MSE AR, 2023, vol. 7, No 1, p. 49-60.
* A.Abdurahimov, I. Shahmuradov, K. Gasimov. Subtle mechanisms of the visual cascade: searching for critical amino acid residues in signal transduction of the visual receptor rhodopsin. Journal of Life Sciences & Biomedicine, 2023, v. 5(78) No1, p. 80-86
* Z. Abaszade, K. Gasımov, I. Shahmuradov. Study of single nucleotide polymorphism in the encoding exons of the AGT gene of an arterial hypertension patient from Azerbaijan. Journal of Life Sciences & Biomedicine, 2024, v. 6(79), No 1, p. 11-21.
* I.A. Shahmuradov, K.G. Gasimov. SARS-COV-2: where and how did it emerge from?  Baku State University Journal of Life Sciences & Biology, 2024, volume 1, issue 1, pages 13-19.
* F.A.Bağırova, G.İ.Əliyeva; Epidermal boy faktoru reseptorlarının quruluş analizi. “Heydər Əliyev və müasir     biologiya elminin inkişafı: nailiyyətləri və çağırışlar” mövzusunda beynəlxalq elmi konfrans. MBB.Bakı.2023.
* F.Bağırova, F.Qüdrətova, G.Əliyeva; ERBB ailəsinin nümayəndələrindən EGFR və HER2 reseptorlarının hüceyrəxarici domen analizi. ˮBiologiya  və Aqrar Elmlərˮ III Beynəlxalq Elmi Konfrans.14 İyun, 2024 
* F.Qüdrətova. G.Əliyeva; Kalium kanallarının növləri və şişlərdə rolu; ˮBiologiya  və Aqrar Elmlər ˮ III Beynəlxalq Elmi Konfrans 14 İyun 2024 
* Ağamaliyeva B.Q., Mahmudova S.A., “Xərçəngdə Ras zülalları” 17-18 noyabr  2022-ci il, “Universitet elminin və təhsilinin müasir problemləri” mövzusunda Sumqayıt Dövlət Universitetinin 60 illiyinə həsr olunmuş Respublika elmi konfrans,səh 157-160
* Banu Qubad qızı Ağamalıyeva, Sevda Ayaz qızı Mahmudova; “İnsanda xərçəngin yaranması prosesində HER ailəsi reseptorlarının rolu”  XII INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH CONFERENCE (10 january 2023), International scientific journal Impact Factor: 2.255 DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/2023/4/12 ISSN: 2663-4619 e-ISSN: 2708-986X DOI: 10. 36719 səh 75-81
* Banu Q.Ağamalıyeva; The role of the protein family of SPARC in pancreatic cancer Bakı Dövlət Universiteti, Biologiyada elmi nailiyyətlər və çağırışlar” mövzusunda X Beynəlxalq Elmi konfrans 6-7 may 2021 Səh 57-60
* Banu Q.Ağamalıyeva; The role of SPOCK2 in pancreatic ductal adenocarsinoma; Bilimsel araşdırmalar - Tezis və məqalələr toplusu. Ankara 2021 ISBN : 978-625-8455-82-3 . Yayın No: 1387 səh 244
* Banu Q.Ağamalıyeva; “Pankreas adenokarsinomasının patogenizində mühüm rol oynayan proteinlər Lənkəran Dövlət Universitetinin “Elmi xəbərlər” jurnalı RİYAZİYYAT VƏ TƏBİƏT ELMLƏRİ  2021 № 2 Səh 5-11
* Banu Q.Ağamalıyeva; TGF-β/ SMAD siqnal yolu; The XXXIV International Scientific Symposium "From the 20th of January to Karabakh Victory” Kars/Türkiye 28 January 2023 ISBN: 978-605-72212-4-7 səh 304-306
* Banu Q.Ağamalıyeva "Mədəalti Vəzi Xərçəngində Əsas Rola Malik Siqnal Yolları;  Naxçıvan Dövlət Universitetinin  “Elmi Əsərlər” Jurnalının Təbiət Və Tibb Elmləri Seriyası 2023  № 3(124). ISSN 2223-5124. Səh 53-58
* F.Bağırova, F.Qüdrətova, G.Əliyeva.  ERBB ailəsinin nümayəndələrindən EGFR və HER2 reseptorlarının hüceyrəxarici domen analizi. ˮBiologiya  və Aqrar Elmlərˮ III Beynəlxalq Elmi Konfrans. 14 İyun, 2024
* F.Qüdrətova. G.Əliyeva,  Kalium kanallarının növləri və şişlərdə rolu. ˮBiologiya  və Aqrar Elmlər ˮ III Beynəlxalq Elmi Konfrans. 14 İyun, 2024
* F.Gudratova, A.Aliyeva, S.Mahmudova, K.Gasymov, T.Yusifov; ABTS oxidation rection as a model of cytochrome c driven electron transfer; Ukr.Biochem. J.; 2025; Vol.97; Issue 4
* Fidan Gudratova, Aysel A.Aliyeva, Sevda Mahmudova, Karim Gasimov, Talhe Yusifov; The Pottasium channels are an important target in cancer therapy; Nature & Science International Scientific Journal; 2025; Vol.7; Issue 4; p.82-88
* 

### "Molekulyar və hüceyrə onkologiyası" birgə laboratoriyası
Biofizika İnstitutu AR Səhiyyə Nazirliyinin Milli Onkologiya Mərkəzi ilə birgə son bir-neçə ildə ağciyər karsinoması xərçəngi üzrə tədqiqat işləri aparmış və mühüm nəticələr alınmışdır. Artıq bu tədqiqatlara dəstək olaraq Biofizika İnstitutunda bu iki qrumun “Molekulyar və hüceyrə onkologiyası” birgə laboratoriyası yaradılıb. Diagnostika sahəsində Süni İntellektindən istifadə etməklə sağlam və ağciyər karsinoması xəstələrinin qan plazmalarının Furye Çevirici İnfraqırmızı (FÇİQ) spektrlər toplusunu analiz etməklə sağlam və xəstə nümunələri 80-90% dəqiqliklə klassifikasiya etməyə imkan verə bilən model yaradılmışdır.
İnsanın ağciyərinin sağlam və  karsinoma hüceyrə membranlarının axıcılıq xüsusiyyətlərinin bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənməsi  qiymətlədirilib. Spin zondlardan istifadə etməklə molekulların sağlam və karsinoma hüceyrə membranlarına inkorporasiya olunma xüsusiyyətləri qiymətləndirib, bu prosesin fəallaşma enerjiləri təyin edilib. Son vaxtlar aparılmış tədqiqatlar müxtəlif dərman preparatlarının sağlam və xərçəng hüceyrələrinə təsirini qiymətdirməyə imkan verən, hər bir xəstə üçün fərdi farmokinetikanı qiymətləndirə bilən metod işlənilmişdir.
Bu işlərin mühüm fundamental və praktiki əhəmiyyətini nəzərə alaraq bu istiqamətdə aparılan tədqiqatlar daha da genişləndirilməli və yeni yanaşmaların və metodların yaradılması işlənib hazırlanmalıdır. Təklif etdiyimiz proqramın məqsədi xərçəng xəstəliklərinə qarşı mübarizə üçün hüceyrə texnologiyalarını yaratmaq və elmi tədqiqatlarda tətbiq etməkdir.

Laboratoriyanın müdürü Milli Onkologiya Mərkəzinin  "Molekulyar Onkologiya Laboratoriyası"nın  rəhbəri, biologiya üzrə fəlsəfə doktroru Leylaxanım Məlikovadır.

## Laboratoriyanın elmi işləri
* Oktay K. Gasymov, Arzu H. Aydemirova, Leylakhanum A. Melikova, Jamil A. Aliyev; Artificial intelligence to classify human lung carcinoma using blood plasma ftir spectra; Appl. Comput. Math.; 2021; vol.20; Issue 2; p. 277-289
* Oktay K Gasymov, Matanat J Bakhishova, Rasim B Aslanov, Leylakhanum A Melikova, Jamil A Aliyev; Membrane partitioning of TEMPO discriminates human lung cancer from neighboring normal cells; Acta Naturae; vol.15; Issue 4; p. 111-120
* Bakhishova M., Aslanov R.B., Gasanova R.B., Melikova L., Aliyev J.A., Gasymov O.K.; Hydrophobic but not charged group attachment to TEMPO enhances discrimination of liposomes from human lung normal and carcinoma cells; Transactions of ANAS (Physics and Astronomy Series); 2022; vol.42; Issue 5; p. 56-63
* Aliyev J.A. Gasymov O.K., Bakhishova M.J., Gasanova R.B., Aslanov R.B., Melikova L.A.; Benzoate group attachment to TEMPO provides enhanced discrimination of liposomes fabricated using human lung normal and carcinoma cells; Russian journal of biological physics and chemistry; 2022; vol.7; Issue 2; p. 261-267
* AH Aydemirova, LA Melikova, OK Gasymov, JA Aliyev; Biomarker Analysis Of Lung Carcinoma Using Ftir Spectra Of Human Blood Plasma; Сборник Научных Трудов Vi Съезда Биофизиков России; 2019; p.157
* Oktay K.Gasymov, Matanat J.Bakhishova, Leylaxanum A.Melikova, Jamil A.Aliyev; Structural organizations of membrane lipids from human lung cancer and healthy cells; Journal of Molecular Strcuture; 2026; Vol.1350; Issue 2; p.1-18
* Carla Clemente, Elnara Aliyeva, Sabina Mehdizade, Jamil Aliyev, Leylaxanum Melikova etc; A rapid Loop-Mediated Isothermal Amplification (LAMP) test for the detection of somatic variants; P.L858R and p.E746-A750 del in non-small cell lung cancer patients: comparison with real-time PCR and NGS; The Journal of Precision Medicine: Health and Disease; 2025; Vol.2; p.1-9
* Rafiq Məmmədhəsənov, Fuad İslamzadə, Cəmil Əliyev; İkincili tam adentiyanın ortopedik müalicəsindən sonra pasiyentlərin həyat keyfiyyəti; ATJ Klinik tədqiqatlar; 2025; N.1; s.5-9

### "Hüceyrə siqnalının ötürülməsi" laboratoriyası
Laboratoriyada ion kanalları qeyri-üzvi ionların elektrokimyəvi qradiyenti yolu ilə hüceyrə membranlarından diffuziyasını həyata keçirən əlamətdar transmembran zülallardır. Mürəkkəb biofiziki mexanizm kimi ion kanalları bioelektrik siqnalların yaranmasını həyata keçirirlər. Tədqiqatımız ion kanallarının disfunksiyaları və onların yaratdığı bioelektrik siqnalları ilə əlaqəli xərçəng əlamətlərinin əmələ gəlməsinin molekulyar-biofiziki mexanizmlərinin və patofiziologiyasının tədqiqinə yönəlmişdir. Bioelektrik siqnallar hüceyrələrin siqnal şəbəkəsinin tərkib hissəsi kimi fizioloji proseslərdə mühüm rol oynayır. Hüceyrələrin bioelektrik siqnallarının funksiyasındakı dəyişikliklər xərçəng əlamətlərinin, nəzarətsiz proliferasiyanın, apoptoza qarşı davamlılığın, toxuma tutulması və metastazın yaranmasına kömək edə bilər. Biz xərçəngə səbəb ola bilən bioelektrik siqnallarının yaranması ilə əlaqəli ion kanalının xüsusiyyətlərini müəyyən etməyə çalışırıq və şiddətli (kəskin) şiş mutasiyalarını blok edə bilən və şiş böyüməsinin qarşısını ala bilən və ya normallaşdıra bilən bioelektrik vəziyyətlərini modulyasiya etmək üçün molekulyar biofiziki üsullardan istifadə edirik. 
Laboratoriyanın əsas marağı xərçəng əlamətlərinin inkişafı ilə əlaqəli olan bioelektrik siqnalların və ion kanallarının identifikasiyası və səciyyələndirilməsidir. Məqsədimiz ion kanalları və kanalla idarə olunan mexanizmlər vasitəsilə bioelektrik siqnallarının manipulyasiyasının təsirini araşdırmaqdır. Hüceyrələrdə funksional bioelektrik siqnalları problemini həll etmək üçün, membran cərəyanlarını real zamanda və tək bir anda ölçməyə imkan verən “Patch clamping”, “Voltage-Fluor fluorescence lifetime views (VF-FLIM)” kimi ən güclü elektrofizioloji üsulların tətbiq edilməsi planlaşdırılır.
Tədqiqat qrupu həmçinin ion kanallarının keçidinə nəzarət edən molekulyar qarşılıqlı təsirləri və hadisələri anlamağa çalışır. İon kanalının keçidinin quruluş əsasları haqqında fikir əldə etmək üçün CD, FTI, Zamanla həll olunan flüoressent və EPR spektroskopiyalar kimi həlletmə-əsaslı üsullardan istifadə edərək təmizlənmiş ion kanalını təşkil edən zülallar aparatı öyrənilir. Bu araşdırma ion kanallarının işini fizioloji cəhətdən müvafiq qatılıqlarda siqnal molekullarını bağlayan və ion kanalının modulyasiyasına əsaslanan erkən molekulyar hadisələri əks etdirən “konformasiya yenidənqurulmasına” məruz qalan bioloji sensor kimi başa düşülməsi üçün əsas olardı.
Belə kompleks tədqiqatlar aparılması bizə metastatik xəstəliklərə qarşı mübarizə aparmaq üçün yeni terapevtik strategiyaların işlənib hazırlanmasına imkan verəcək.

Laboratoriyanın müdürü, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Taleh Nəsib oğlu Yusifovdur.

Laboratoriyanın digər əməkdaşları Fidan R.Qüdrətova (kiçik elmi işçi) və Aysel A.Əliyevadır (kiçik elmi işçi).

## Laboratoriyanın elmi işləri
* Taleh Yusifov, Fidan Qudretova, Aysel Aliyeva; Role of Bioelectrical Signaling Networks in Tumor Growth; 2024; American Journal of Biomedical and Life Sciences  
* Taleh Yusifov, Oktay Gasimov, Nicoletta Savalli, Antonios Pantazis, Riccardo Olcese; The Human BK Channel Gating Ring is a High-affinity Heme Sensor
* Taleh Yusifov, Fidan Qudretova, Aysel Aliyeva; Cytochrome C-like Domain within the human BK channel; 2025; Vol.26; Issue 7053; p.1-15
* F.Gudratova, A.Aliyeva, S.Mahmudova, K.Gasymov, T.Yusifov; ABTS oxidation rection as a model of cytochrome c driven electron transfer; Ukr.Biochem. J.; 2025; Vol.97; Issue 4
* Fidan Gudratova, Aysel A.Aliyeva, Sevda Mahmudova, Karim Gasimov, Talhe Yusifov; The Pottasium channels are an important target in cancer therapy; Nature & Science International Scientific Journal; 2025; Vol.7; Issue 4; p.82-88
* 

### "Fiziki-kimyəvi stress faktorlarının biofizikası" laboratoriyası
Laboratoriyada hal-hazırda xarici amillərin, o cümlədən hipoksiyanın, ağır metalların və sair törətdiyi fəsadlar və qan xəstəliklərindən talassemiya üzrə apardığı tədqiqatlar aşağıdakıları əhatə edir:
- İrsi qan xəstəlikərinin - anemiyaların (talassemiya) inkişafında hipoksiyanın törətdiyi fəsadların və proteoliz proseslərinin idarə edilməsi.
- Xarici amillərin, o cümlədən, hipoksiyanın, ağır metalların və sair xərçəng hüceyrələrinin yaranmasındakı rolu.
Ağır metalların yüksək dozalarının hüceyrədaxili oksireduktaza ferment sistemlərinə, o cümlədən, pentozofosfat yolun qlükoza-6-fosfat dehidrogenaza, qlikoliz prossesin laktatdehidrogenaza və inteqral ferment olan Na+,K+ -ATPazaya təsiri spektrofotometrik və kimyəvi lüminessensiya yolu ilə tədqiq olunur. Zülalların qeyri-stabilliyi fərqli strukturlarda yerləşən SH-qrupların miqdarının dəyişməsi ilə bağlı sərbəst radikal və antiradikal balansının pozulmasının norma və patoloji prosselərin tədqiqi üçün əlverişli metod olduğu göstərilmişdir.
Laboratoriyanın gələcək uzunmüddətli strateji prioritet istiqamətləri və aparılacaq tədqiqatları aşağıdakıları əhatə edir:
* Neyrodegenerativ xəstəliklərdə membran zülallarında baş verən funksional dəyişikliklərin tədqiqi;
* Neyrodegenerativ patologiyalarda proteoliz proseslərinin inkişafına hipoksiyanın, ağır metalların və onların nanozərrəciklərinin  təsirinin tədqiqi;
* Erkən yaş dövründə neyrodegenerativ patologiyalarının inkişafında biogen ağır metalların rolunun araşdırılması;
* Xərçəng xəstəliklərinin erkən diaqnostikasının biofiziki və biokimyəvi markerlərinin müəyyənləşdirilməsi; 
* Ağır metal nanohissəciklərin xərçəng hüceyrələrinin nişanlanmasındakı və müalicəsindəki rolunun tədqiqi; 
* Biofiziki və biokimyəvi markerlərin, eləcə də xərçəng xəstəliklərinin terapiyasında istifadə olunan monoklonal anti-cismlərin əsasında bioçiplərin yaradılması; 
* İmmunoferment üsullardan istifadə edilməklə xərçəng və neyrodegenerativ xəstəliklərdə oksidləşdirici stresin hüceyrədə yaratdığı fəsadların qiymətləndirilməsi.

Laboratoriyanın müdürü biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Sevinc Haqverdi qızı Cəfərovadır .

Laboratoriyanın digər əməkdaşları Mürsəl Z.Dadaşov (aparıcı elmi işçi, dosent), Ruhiyyə T.Quliyeva (biologiya üzrə fəlsəfə doktoru), Səbinə A.Kazımova (baş laborant), Sevil M.Rəhmanova (kiçik elmi işçi), S. Səlimova (kiçik elmi işçi).

## Laboratoriyanın elmi işləri
* Huseynov T., Huseynova S., Guliyeva R., Yahyaeva F., Dadashov M., Jafarov A. Selenium regulation oxidation processes induced by sodium nitrite in the blood of rats / Joint 16th International Symposium on Trace Elements in Man and Animals (TEMA-16), 12th Conference of the International Society for Trace Element Research in Humans (ISTERH 2017) and 13th Conference of the Nordic Trace Element Society (NTES 2017) Saint-Petersburg, Russia, 26–29 June, 2017 p. 7, O-1-022
* Гусейнова С.Я., Гусейнов Т.М., Гулиева Р.Т., Яхъяева Ф.Р., Дадашов М.З., Джафаров А.И. Регуляция селеном окислительных процессов в крови крыс, индуцированных нитритом натрия // Микроэлементы в медицине, 2017, т. 18, № 4, с. 13-17
* Гусейнов Т.М., Дадашов М.З., Гулиева Р.Т., Гусейнова С.Я., Джафаров А.И., Яхъяева Ф.Р. Действие умеренных доз нитрита натрия на окислительные процессы в эритроцитах. Участие в них селена / Межд. науч. конф. “Молекулярные, мембранные и клеточные основы функционирования биосистем”, XIII съезд Белорусского общественного объединения фотобиологов и биофизиков, Беларусь, Минск, 27-29 июня 2018 г., Сб. статей, с.150
* Гусейнова С.Я., Гулиева Р.Т., Яхъяева Ф.Р., Гусейнов Т.М. Проблема йоддефицита в Азербайджане. Роль микроэлемента селена в регуляции метаболизма йода // Биомедицина, 2019, № 2, с. 4-12 
* Quliyeva R., Hüseynova S., Yəhyayeva F., Məhərrəmova S., Dadaşov M., Kazımova S., Beta-talassemiya minor eritrositlərində nitritlə induksiyalanmış oksidləşmənin xüsusiyyətləri / Birinci Azərbaycan Beynəlxalq Hematologiya Mütəxəsisləri Konqresi, 22-25 May, 2019, p. 113
* Dadaşov M., Hüseynova S., Mehrəliyeva F., Quliyeva R., Məhərrəmova S., İzolə olunmuş heterozigot b-talassemiyalı eritrositlərə ultrabənövşəyi şualanmanın oksidləşdirici təsiri / Birinci Azərbaycan Beynəlxalq Hematologiya Mütəxəsisləri Konqresi, 22-25 May, 2019, p.19
* Dadaşov M.Z., Maharramova S.M., Hüseynova S.Y., Yahyayeva F.R.,  Guliyeva R.T., The in vitro oxidative effect of ultraviolet irradiation on  heterozygot b-thalassemia erythrocytes / 2nd İnternational Conference “One health: Problems and Solutions”, Baku, Azerbaijan, 24-25 May, 2019, p. 18-19
* Guliyeva R.T., Maharramova S.M., The sodium-nitrite induced oxidative processes in human blood samples / 2nd İnternational Conference “One health: Problems and Solutions”, Baku, Azerbaijan, 24-25 May, 2019, p. 32
* Гулиева Р.Т., Магеррамова С.М., Гусейнова С.Я., Яхъяева Ф.Р., Гусейнов Т.М., Xемилюминесценция сыворотки крови как экспресс метода для оценки нитритной токсичности / VI Съезд биофизиков Роcсии, Сборник научных трудов, том 2, 16-21.09.2019 г. Сочи, стр. 341-342
* Гусейнов Т.М., Гулиева Р.Т., Яхъяева Ф.Р., Биологическое значение селена и его место при РНК вирусных заболеваниях // Микроэлементы в медицине. 2020, т.21, №4, с.24-32 DOI: 10.19112/2413-6174-2020-21-4-21-31
* Guseynov T.M., Mehdiyev T.R., Guliyeva R.T., Barkhalov B.Sh., On biological activity of selenium compounds // AJP Fizika, 2020, v. XXVI, № 4, p. 3-10 
* Quliyeva R.T. Azərbaycanda geniş yayılmış irsi-heatoloji patologiyaların biofiziki aspektləri. Monoqrafiya. Bakı ş. “Savad” nəşriyyatı, 2020, 156c.
* Джафарова С.А., Аднаев С.А., Гулиева Р.Т., Джафар Н. Х. Роль Na+/K+-АТФазы в развитии гипонатриемии при гипоксическом стрессе у пациентов с SARS-CoV-2, ж. Бюллетень экспериментальной биологии и медицины, 2021, т.172, № 9 c. 268-272 DOI 10.1007/s10517-022-05377-7 IF 0.804
* Jafarova S.H., Guliyeva R.T., The effect of heavy metals on enzyme systems that ensure the productivity of agricultural crops, Karabakh II international congress of applied sciences 8-10 November 2021, Azerbaijan, p.59
* T.M. Huseynov, S.Y. Huseynova, R.T. Guliyeva, M.Z. Dadashov, S.М. Rahmanova (Maharramova), F.R. Yakhyayeva, S.А. Jafarova, Characteristics of oxidative stress induced by moderate doses of sodium nitrite in isolated erythrocytes in the presence of sodium selenite, Микроэлементы в Медицине, 2021, 22(2): 25−35; IF 0.349
* Т.М. Гусейнов, Р.Т. Гулиева, С. Н. Джафарова, Н.Х. Джафар, Cеленит натрия как возможный адъювант в терапии Covid-19, Биофизика, 2022, т. 67, № 5, стр. 956-961; ИФ (РИНЦ): 1.236 (Scopus baza IF 1.0) 
* Гулиева Р.Т., Джафар Н.А., Оруджова А.Я., Мамедзаде Ч.С., Умудлу У.Н., Сравнение устойчивости эритроцитов к нитритной интоксикации у вакцинированных Sinovac-Coronavac перенесших Covid -19, Тезисы докладов международный научной конференции, Пятнадцатого съезда Белорусского общественного объединения фотобиологов и биофизиков, Беларусь, Минск, 15-17 июня 2022 г., стр.1163
* Cafarova S.H., Guliyeva R.T., Mammadova T.A., İnfluence of elevated doses of zinc ions on changes in G6PD activity in carriers of minor β-thalassemia, 2nd Azerbaijan İnternational Hematology Specialists Congress (AHSC 2022), 17-19 November 2022, p.238-239
* S. Cəfərova, R. Quliyeva, N. Cəfər, Ç. Məmmədzadə, A. Poluxova, S. Salimova, // Sink duzlarının yüksək dozalarının təsiri altında qlutationun Na+/K+-ATF-azanın aktivliyindəki dəyişikliklərə təsirinin tədqiqi / Ulu öndər Heydər Əlyevin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə keçiriləcək elmi-praktiki konfrans “Biologiyanın aktual problemləri: Davamlı inkişaf kontekstində” 24-25 may, 2023 
* R.Quliyeva, S.Cəfərova, A.Poluxova, A. Orucova, Ü.Ümüdlü, N.Cəfər, D. Həsənova , R.Xəlilov, //Covid-19-da və sinovac peyvəndinin istifadəsində serum ferritinin dinamikasinin oksidləşdirici zədələnmə ilə əlaqəsi / Ulu öndər Heydər Əlyevin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə keçiriləcək elmi-praktiki konfrans. “Biologiyanın aktual problemləri: Davamlı inkişaf kontekstində” 24-25 may, 2023
* Cavadzadə D. E., Cəfərova S. H., Quliyeva R. T., Nərminə Cəfər. Müxtəlif yaş qruplarının eritrosit lipidlərinin yüksək dozada Zn2+ ionlarının eritrosit membranlarına məruz qalması ilə oksidləşdirici stressə qarşı müqavimətinin öyrənilməsi (in vitro) /“Azərbaycanda ətraf mühitin sağlamlaşdırılmasında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rolu” mövzusunda elmi-praktiki konfrans., 23-24 may, 2024
* Polukhova A., Cəfərova S., Quliyeva R., Cəfər N. Müxtəlif qatılıqda Zn ionlarının eritrosit suspenziyasının antioksidant tutumuna təsirinin kimyəvi lüminesensiya metodu ilə tədqiqi. /“Azərbaycanda ətraf mühitin sağlamlaşdırılmasında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rolu” mövzusunda elmi-praktiki konfrans., 23-24 may, 2024
* Mirsaleh Valiyev, Fuad Novruzov, Ruhiyya Quliyeva Investigating the impact of free radicals in patients experiencing iodine-131 ablation therapy by the application of the luminescence method: in vitro studies., Efes International Scientific Research and Innovation Congress, September 15-16, 2024 / Izmir, Türkiye, p.250-251
* Amin Daemi, Sahar Kalam, Ruhiyya Guliyeva Tahiraga, etc.; Revolutionizing personalized medicine using artificial intelligence; a meta-analysis of predictive diagnostics and their impacts on drug development; Clinical and Experimental Medicine; 2025; Vol.25; Issue 155; p.1-14
* T.M.Huseynov, S.M.Rahmanova, F.R.Mehraliyeva; Selenium as a protector against hydrogen peroxide oxidative degradation of the heme of hemoglobin without the glutathione peroxidase mechanism; 2025; Cell Biophysics; Vol.70; Issue 1; p.93-99
* Guliyeva R, Jafarova S, Gasimov and etc.; Дифференциальное влияние ионов Fe+2и Fe+3 на окислительный стресс в эритроцитах здоровых людей и пациентов с метаболическим синдромом; Norwegian Journal of Development of the International Science; 2025; Issue 156; p.28-32
* Mursal Dadashov; Fluorescent and chemiluminescent effects of low-frequency (50 Hz) electromagnetic field on blood proteins; Journal of Electromagnetics; 2025; Vol.8; p.1-7

## Şöbələr
* **Təhsil və beynəlxalq əlaqələr**” şöbəsi
Şöbə müdiri: a.ü.f.d., dosent Həmayil Adıgözəlzadə
Tel.: 434-83-36. 
E-mail: hadigozalzade@gmail.com 
* **Elmi-texniki informasiya və ictimaiyyətlə əlaqələr**” şöbəsi
Şöbə müdiri: Toğrul Eminov
E-mail: camouflage@list.ru 
* **Kadrlar**” şöbəsi
Şöbə müdiri: Mehriban Əhmədova
Tel.: 434-83-47
E-mail: konul_aslan@mail.ru 
* **Mühasibatlıq**” şöbəsi
Baş mühasib: Tovus Seyidəli
Tel.: 432-62-45
E-mail: tovus.seyideli.98@bk.ru
* **Sənədlərlə** iş” şöbəsi
Şöbə müdiri: Əsmər Həsənova
Tel.: 432-62-48
E-mail: nargiz.efendieva@mail.ru
* **Təchizat və xidmət**” şöbəsi
Şöbə müdiri: İsa Davıdov
Tel.: 434-83-37
E-mail: isadavidov14@gmail.com

## Beynəlxalq əlaqələri
Keçirilən görüşlərin nəticəsi olaraq, artıq dünyanın bir neçə tanınmış alimləri ilə danışıqlar aparılaraq İnstitutun Beynəlxalq Məşvərət Şurasında iştirak etməyə dəvət olunurlar. Onların sırasında ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvləri, Massaçusets Texnologiya İnstitutunun professoru Harvi Lodişi, Los-Anceles Kaliforniya Universitetinin professoru Veyn-Habbeli misal göstərmək olar. Onlar hüceyrə-membran fiziologiyası və zülalların struktur-dinamikası üzrə dünyada tanınmış alimlərdəndir.

## İnstitutun faydalı modelləri haqqında (2017–2021)

## İstinadlar