Ermənistanda LGBT hüquqları

**Ermənistanda LGBT hüquqları** — Ermənistanda qanunvericilikdə, hüquqi və sosial sahədə öz əksini tapmayıb.

Ermənistanda eynicinsli münasibətlər 2003-cü ildə leqallaşdırılıb. Bununla belə, dekriminallaşdırmaya baxmayaraq, yerli lezbiyanlar, geylər, biseksuallar və transseksuallar (LGBT) üçün vəziyyət ciddi şəkildə dəyişməyib. Bir çox LGBT erməniləri dostları və ailələri tərəfindən sosial rədd edilməkdən qorxaraq cinsi oriyentasiyalarını və ya cinsi kimliklərini gizlədirlər. 

Son illərdə Ermənistanın LGBT icması sosial mediaya daha çox bağlanıb, baxmayaraq ki, qorxu və anonimlik istəyi ölkənin mühafizəkar mədəniyyətində kök salmaqdadır. Erməni cəmiyyətinin bir çox yerində homoseksuallıq tabu mövzusu olaraq qalır. 2012-ci ildə aparılan bir araşdırmada respondentlərin 55%-i dost və ya qohumunun gey olduğunu bilsələr, onunla münasibətlərinə son qoyacaqlarını bildiriblər. Bundan əlavə, araşdırma nəticəsində məlum olub ki, ermənilərin 70%-i LGBT insanları “qəribə” hesab edir. Hüquqları mütəmadi olaraq pozulan LGBT şəxslər üçün də hüquqi müdafiə yoxdur. Ermənistan LGBT hüquqlarına görə 49 Avropa ölkəsi arasında 47-ci, Rusiya və qonşu Azərbaycan isə müvafiq olaraq 48 və 49-cu yerdədir.
Ermənilərin gənc nəsli hələ də bir çox LGBT məsələlərini başa düşmür, çox güman ki, gənclər bir çox ermənilər üçün əsas məqsədə - heteroseksual evliliyə çatana qədər yaşadıqları ailə mədəniyyətinə görədir. 

Bir çox LGBT üzvü iş yerlərində və ya ailələrində zorakılıqdan qorxduqlarını iddia edir və insan hüquqları və ya cinayət şikayəti vermirlər. 2011-ci ildə Ermənistan BMT-də LGBT insanlara qarşı zorakılıq və ayrı-seçkiliyi pisləyən “Seksual oriyentasiya və gender kimliyinə əsaslanan zorakılıq aktlarına və əlaqəli insan hüquqları pozuntularına son qoyulması haqqında Birgə Bəyanat”ı imzalayıb. 2023-cü ildən etibarən Ermənistanın İnsan Hüquqları Müdafiəçisi illik hesabatında LGBT+ hüquqlarına diqqət yetirilir. Qeyd olunub ki, Ermənistanın Avropa İttifaqına qoşulması çox güman ki, LGBT+ icması da daxil olmaqla hamının bərabər hüquqlarını təmin edən ayrı-seçkiliyə qarşı qanunların qəbulunu tələb edəcək.
## Eynicinsli cinsi fəaliyyətin qanuniliyi

2003-cü ilə qədər Ermənistan qanunvericiliyi keçmiş Sovet İttifaqının Cinayət Məcəlləsinin kişilər arasında anal cinsi əlaqəyə görə cinayət məsuliyyətini nəzərdə tutan müvafiq 121-ci maddəsinə uyğun idi. Böyüklər arasında barmaqlama və lezbiyan cinsi əlaqə qanunda açıq şəkildə cinayət kimi qeyd edilməmişdir.

Cinayət Məcəlləsinin konkret maddəsi 1936-cı ilə aid olan 116-cı maddə olub və ona görə ən yüksək cəza 5 il həbs sayılırdı.

Ermənistanın Avropa Şurasına üzv olması ərəfəsində homoseksualizm əleyhinə qanun ölüm cəzası ilə birlikdə ləğv edilib. 2002-ci ilin dekabrında Ermənistan Respublikasının Milli Məclisi homoseksualizm əleyhinə maddənin çıxarıldığı yeni cinayət məcəlləsini təsdiq etdi. 2003-cü il avqustun 1-də Ermənistan prezidenti Robert Köçəryan onu ratifikasiya etdi və Ermənistanda geylərə qarşı onilliklər boyu davam edən repressiyalara son qoydu.

1996-cı ildə yuxarda göstərilən maddələr ilə 7, 1997-ci ildə 4, 1999-cu ildə 4 cinayət işi açılıb. Bu məlumatlar "Amnesty International" və Avropa Şurasının Hüquq Məsələləri və İnsan Hüquqları Komitəsinin hesabatlarında əksini tapıb.

2001-ci ildə yerli insan hüquqları təşkilatı "Helsinki Assosiasiyası" QHT-si öz saytında 20 yaşlı bir oğlan haqqında hekayə dərc edib. 1999-cu ildə bir gənc başqa bir kişi ilə cinsi əlaqədə olduğu üçün 3 aylıq həbs cəzasına məhkum edilib. O, 116-cı maddə ilə mühakimə olunan sonuncu şəxs olub. O, ifadəsində həbsxana nəzarətçilərinə və 1000 dollar rüşvət müqabilində cəzasını azaldan korrupsioner hakimə qarşı vəhşi rəftarı pisləyib. Onun işi ilə bağlı məlumat ilk dəfə Ermənistanda işıq üzü görüb.

Ermənistanda seksual razılıq yaşı cinsindən və cinsi oriyentasiyasından asılı olmayaraq 16 yaş sayılır.

## Eynicinsli nikahların tanınması
Ermənistanda eynicinsli nikahlar və vətəndaş birlikləri qanuni deyil və Konstitusiya nikahı əks cinsdən olan cütlüklərlə məhdudlaşdırır.

2017-ci ilin sonlarında ruhanilərin yüksək rütbəli üzvü olan Erməni Apostol Kilsəsinin keşişi Vazken Movsesyan eynicinsli nikahlara şəxsi dəstəyini ifadə edərək, Ermənistanda eynicinsli nikahların ən yüksək profilli tərəfdarlarından birinə çevrildi. Movsesyan “Equality Armenia” nəşrinə müsahibəsində Türkiyənin ermənilərə qarşı tarixi zülmünü LGBT insanların üzləşdiyi zülmə bənzədib: "*Biz qəbul etmədiyimiz üçün, fərqli olduğumuz üçün təqib olunduq. Bir erməni xristian olaraq, mən dünyada baş verənlərə necə göz yuma bilərəm? Bu, təkcə Ermənistanda deyil, hər yerdə, bu dözümsüzlükdür*". Eynicinsli nikahların tanınmasının digər tərəfdarları arasında "*Ermənistanda evlilik bərabərliyinə nail olmaq*" məqsədi daşıyan Bərabərlik Ermənistan təşkilatı da var.

2018-ci ilin noyabrında Ermənistan hökuməti deputat Tiqran Urixanyanın eynicinsli nikahlara əlavə qadağalar tətbiq etmək üçün təklif etdiyi qanun layihəsini rədd etdi.

26 avqust 2019-cu ildə ədliyyə naziri Rüstəm Badasyan bəyan edib ki, Ermənistan eynicinsli nikahları tanımır.

## Ayrı-seçkilikdən müdafiə
Ermənistan 2008-ci ilin dekabrında BMT-nin cinsi oriyentasiya və gender identikliyi haqqında bəyannaməsini təsdiq edən regionda ilk dövlətlər sırasında olsa da, 2024-cü ildən etibarən LGBT fərdlərini ayrı-seçkilikdən qoruyan qanunvericilik mövcud deyil. 2011-ci ildə aparılan sorğu göstərdi ki, ermənilərin 50%-i LGBT-yə qarşı zorakılığın şahidi olsalar, “laqeyd şəkildə oradan uzaqlaşacaqlar” və bu, homoseksuallığa qarşı köklü mədəni müxalifətin olduğunu vurğulayır.

Ermənistanda ayrı-seçkiliyə qarşı qanunvericiliyə dair 2024-cü il bəyanatında Avropa Şurası Parlament Assambleyası Ermənistan hökumətinə və parlamentinə LGBTİ insanların hüquqlarının müdafiəsini təmin etmək üçün müraciət edərək, aşağıdakı tövsiyələri təklif edib:

* cinsi oriyentasiyanın, gender kimliyinin və/yaxud ifadə və cinsi xüsusiyyətlərin müdafiə əsasları kimi açıq şəkildə daxil edilməsi;
* hüquq müdafiə təşkilatlarına ictimai maraqların müdafiəsi ilə bağlı iddialar irəli sürməyə imkan verən müddəanın daxil edilməsi;
* ayrı-seçkilik hallarına nəzarət etmək və həll etmək üçün Parlament tərəfindən səlahiyyət verilən müstəqil bərabərlik orqanının yaradılması.

2024-cü il yanvarın 30-da İrəvan inzibati məhkəməsi Çeçenistandan olan Rusiya vətəndaşı Salman Mukayevə sığınacaq və qaçqın statusu verilməsinin lehinə qərar çıxarıb. Çeçenistanda homoseksuallığa görə təqiblərdən qorxan Mukayev Ermənistandan sığınacaq üçün müraciət edib. Məhkəmənin qərarı həm Çeçenistanda, həm də Rusiyada LGBT icmasına qarşı repressiv rəftarla bağlı narahatlıqlara əsaslanıb.

ILGA-Avropa Ermənistanda yerləşən yeddi QHT və vətəndaş cəmiyyəti vasitəsilə Ermənistanda LGBT hüquqlarının inkişafı ilə bağlı fəaliyyətlər həyata keçirir.

## Hərbi xidmət
Ermənistanın Helsinki Komitəsinin məlumatına görə, 2004-cü ildə daxili müdafiə nazirliyinin fərmanı faktiki olaraq geylərə silahlı qüvvələrdə xidmət etməyi qadağan edir. Praktikada geylər “ruhi xəstə” kimi qeyd edilir və psixiatra göndərilir.
## Yaşayış şəraiti
### Zorakılıq və homofobiya
2004-cü ilin payızında ifrat sağçı Erməni Aryan İttifaqının (AAU) qurucusu Armen Avetisyan Ermənistanın bəzi yüksək səviyyəli məmurlarının gey olduğunu açıqlayıb. Müxtəlif parlament üzvləri ictimai TV-də yayımlanan qızğın müzakirələrə başladılar və iddia etdilər ki, homoseksual olduğu aşkarlanan istənilən üzv istefaya getməlidir.

2012-ci ilin may ayında Ermənistanın paytaxtı İrəvanda lezbiyanlara məxsus kafedə "neonasistlər"in şübhəli bilindiyi iki partlayış törədilib. “Armenian News” xəbər verir ki, mayın 15-də ikinci hücumda bir qrup gənc axşam saat 18:00 radələrində geylərin "DIY Rock Pub"a gələrək, barın “Faşizmə yox” plakatını yandırıb və divarlara nasist svastikasını çəkiblər. Bu, 8 Mayda "Rock Pub"ın pəncərəsindən benzin bombasının atıldığı başqa bir hücumdan sonra baş verib.

2018-ci ilin may ayında Ermənistanda humanitar missiya ilə məşğul olarkən Elton Con homofobik söyüşlərə məruz qalıb və ona yumurta atılıb. Şübhəli daha sonra polis tərəfindən sərbəst buraxılıb.

2018-ci ilin avqustunda doqquz LGBT fəalı Şurnuxu kəndindəki fərdi evdə izdiham tərəfindən zorakılıqla hücuma məruz qalıb, onlardan ikisi ağır xəsarətlər alaraq xəstəxanaya göndərilib. Şiddətli hücum mediada geniş işıqlandırılıb, və insan haqları qrupları və ABŞ səfirliyi tərəfindən pislənilib. Hücum edənlər daha sonra polis tərəfindən sərbəst buraxılıb.

2023-cü ilin aprelində polis Ermənistanın LGBTQ+ icması üçün təhlükəsiz məkan kimi tanınan İrəvanda məşhur gecə klubuna basqın edərək qırxdan çox şəxsi saxlayıb. "Çəhrayı Ermənistan" hadisəni pisləyib və sədr Lilit Avetisyan bildirib ki, "*Onlar orada olanların hamısını yerə yıxıb, zor tətbiq ediblər, hamını polis şöbəsinə aparıblar və əsasən geyimlərinə və cinsi oriyentasiyalarına görə ələ salmağa başlayıblar*".

21 avqust 2023-cü il tarixində, İrəvandakı Komitas Parkında "Right Side" QHT-si tərəfindən öldürülən Adriana adlı trans qadın üçün keçirilən xatirə gecəsində 100-dən çox LGBTQ+ fəalı, Adriananın ailəsi, Hollandiyanın Ermənistandakı səfiri və Britaniya səfirliyinin nümayəndəsi ilə birlikdə toplanıb. Yığıncağı yas tutanlara yumurta, butulka və daş atan bir qrup təşviqatçı pozub. Asayişi təmin etmək üçün parka toplaşan polis əməkdaşları hadisələrə müdaxilə etməyiblər.

## Fəallıq

Geylərə qarşı qanunun ləğvindən sonra Ermənistanda yeni yaranan LGBT hüquqları hərəkatının bəzi mübahisəli əlamətləri müşahidə edildi. 2003-cü ilin oktyabrında 15 LGBT-dən ibarət qrup Yerevanda ilkin olaraq vəftiz olunmuş GLAG (Gay və Lesbiyan Erməni Qrupu) təşkilatı yaratmaq üçün toplandı. Lakin bir neçə görüşdən sonra iştirakçılar məqsədlərinə nail ola bilməyiblər.

1998-ci ildə LGBT diaspora ermənilərini dəstəkləmək üçün Nyu York Erməni Gey və Lezbiyen Assosiasiyası yaradıldı.  Eyni qrup Fransada da yaradılıb.

2007-ci ildə HİV və digər Zöhrəvi xəstəliklərin (cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYBX)) qarşısının alınması ilə bağlı ictimai məlumatlılığı təşviq etmək, həm də cinsi oriyentasiya əsasında ayrı-seçkiliyə qarşı mübarizə aparmaq üçün Çəhrayı Ermənistan və digər QHT-lər yaradıldı. Çəhrayı Ermənistan homofobiya ilə mübarizə üçün digər QHT-lərlə birlikdə işləyərkən Ermənistanda LGBT insanların statusu ilə bağlı araşdırmalar aparır.

Digər LGBT qruplarına GALAS LGBTQ+ Erməni Cəmiyyəti, Ermənistan "Göy qurşağı Təşəbbüsü" və Los Ancelesdə, ABŞ-də yerləşən Bərabərlik Ermənistan daxildir.

2018-ci il Ermənistan inqilabı zamanı “Çəhrayı Ermənistan”ın direktoru Mamikon Hovespyan “əvvəlki etiraz aksiyalarında LGBT+ insanlar az iştirak edirdilərsə, bu dəfə onlar daha çox görünür və qəbul olundu” deyib.

5 aprel 2019-cu il tarixində transgender qadın Lilit Martirosyan Ermənistan Milli Assambleyasında söz alaraq Ermənistandakı LGBT icmasının daha yaxşı və təhlükəsiz gələcəyə olan ümidlərindən danışıb. Onun çıxışı Ermənistan tarixində ilk dəfə olaraq Milli Assambleyada transgenderin çıxışı oldu. O, özünü “işgəncələrə məruz qalmış, zorlanmış, oğurlanmış, fiziki təzyiqə məruz qalmış, yandırılmış, öldürülmüş, qarət edilmiş və işsiz erməni transgenderinin təcəssümü” kimi təsvir edib. Onun çıxışı böyük əks-səda doğurdu, xüsusən də çıxışı zamanı Milli Məclisi tərk edən deputat Naira Zöhrabyan və deputat Vartan Qukasyanın onu diri-diri yandırmaqla hədələdilər.  2020-ci ilin fevralında erməni millətçi partiyasının üzvü Ermənistan Milli Assambleyasını “təmizləməyə” cəhd edib. “Milli Assambleyanın kürsüsü təhqir olunduğuna görə” Sona Aqekyan elan edib ki, “Mən burada buxur yandıracağam”. Aqekyan 2019-cu ildə parlamentdə eyni kürsüdən qısa çıxış edən transseksual fəal Lilit Martirosyanı nəzərdə tutub.
### Söz və ifadə azadlığı

2013-cü ildə Ermənistan polisi Rusiyanın homoseksualizm əleyhinə qanununa bənzər bir qanunla gənclərə “qeyri-ənənəvi cinsi əlaqələr” və LGBT “təbliğatı”nı qadağan edən qanun layihəsi təklif edib. Polisin sözçüsü Aşot Aharonyan bildirib ki, qanun layihəsi homoseksuallığın yayılması ilə bağlı ictimai narahatlıqlara görə təklif olunub. Bununla belə, QHT-lər, o cümlədən “Çəhrayı Ermənistan” bunu ölkə daxilindəki müxtəlif ictimai-siyasi problemlərdən ictimaiyyəti yayındırmaq cəhdi olduğunu bildirib. Lakin qanun layihəsi qəbul olunmayıb.

2018-ci ilin noyabrında xristian LGBT qrupu davamlı təhdidlər və siyasi və dini liderlərin mütəşəkkil hədə-qorxuları, habelə onları qorumaq üçün polis hazırlığının olmaması səbəbindən planlaşdırılan bir neçə forum və tədbirləri ləğv etmək məcburiyyətində qalıb.

2019-cu ilin aprelində trans qadın Lilit Martirosyan Ermənistan parlamentində LGBT insanlara qarşı ayrı-seçkilik və zorakılıq məsələlərini qaldırıb. Lakin bu çıxış bəzi deputatlar üçün qəbuledilməz oldu və o, parlamenti tərk etməyə məcbur oldu. Ertəsi gün yüzlərlə insan parlament binası qarşısında etiraz aksiyası keçirərək, zalın təqdis olunmasını və onun çıxış etdiyi kürsüyə buxur yandırılmasını tələb ediblər. Bir etirazçı, kameralar qarşısında bıçaq yelləyərək, onu trans insanlara qarşı istifadə edəcəyini söyləyib.

Martirosyan hədələr almağa başlayıb. Narazılıq həm sadə ölkə vətəndaşları, həm də parlament üzvləri tərəfindən dilə gətirilib. O, ölüm təhdidləri aldığını və buna görə də evdən çıxmamağa çalışdığını söyləyib.[20] 2020-ci ilin fevralında Ermənistan parlamentində “transgender çirkabına” qarşı “ritual” keçirilib. “Parlament tribunası murdarlandığı üçün mən onu transgenderin özü ilə gətirdiyi bütün çirkablardan təmizləmək üçün buxur yandıracağam”, - Ağsaqqallar Şurasının keçmiş nümayəndəsi Sona Agekyan bildirib.

### İravunk qəzeti hadisəsi
17 may 2014-cü il tarixində “İravunk” qəzeti erməni LGBT icmasından onlarla insanın Facebook hesablarının siyahısı ilə məqalə dərc edərək, onları “zombi” adlandırıb və beynəlxalq homoseksual lobbilərin maraqlarına xidmət etməkdə ittiham edib. Qəzet məhkəməyə verildi. Ermənistan Apellyasiya Məhkəməsində hakimlər qəzetin heç kəsi incitmədiyini müəyyən etdi və iddiaçılara qəzetə və onun redaktoru Hovhannes Qalayyana təzminat kimi 50.000 dram (120 ABŞ dolları) ödəmək qərarı çıxardılar. 

Çoxları bu qərarı Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzv olmağa səs verdiyi üçün Avropa İttifaqından uzaqlaşması kimi qiymətləndirdilər. Bu hadisə Ermənistandakı LGBT Hüquqları Hərəkatı üçün son dərəcə ruh düşkünlüyü kimi qiymətləndirilib.

## İnsan Hüquqları Hesabatları
### ABŞ Dövlət Departamentinin 2017-ci il hesabatı
2017-ci ildə ABŞ Dövlət Departamenti Ermənistanda LGBT hüquqlarının vəziyyəti ilə bağlı hesabatında aşağıdakı müddəları qeyd edib:
* Ən mühüm insan hüquqları problemləri bunlardır: işgəncə; ağır və həyatı üçün təhlükə yaradan həbsxana şəraiti; əsassız həbslər və saxlanılma; müstəqil məhkəmə sisteminin olmaması; ədalətli məhkəmənin təmin edilməməsi; jurnalistlərə qarşı zorakılıq aktları; dövlətin qanuni səlahiyyətlərindən istifadə edərək media azadlığına müdaxilə – tənqidi məzmuna görə cərimələr; hökumətin sərbəst toplaşmaq azadlığına fiziki təzyiq göstərməsi; təhlükəsizlik qüvvələrinin həyatında korrupsioner iştirakının məhdudlaşdırılması; lezbiyan, gey, biseksual, transseksual və interseks (LGBTİ) insanları zorakılıqdan və hökumətin aradan qaldırmaq üçün minimum səy göstərdiyi uşaq əməyinin ən pis formalarından istifadə edilməsi;
* Həbsxana və saxlanma şəraiti haqda: "PMG qeyd edir ki, zorlama kimi cinayətlərə görə məhkum edilmiş homoseksuallar və onlarla əlaqəli məhbuslar digər məhbuslardan ayrılaraq, ləyaqəti alçaldan işlər görməyə və cinsi xidmətlər göstərməyə məcbur ediliblər."
* Akademik Azadlıq və Mədəni Tədbirlər haqda: “İyul ayında “Qızıl ərik” Beynəlxalq Film Festivalının təşkilatçıları mənfi ictimai reaksiyadan sonra iki LGBTİ mövzulu filmin nümayişini ləğv ediblər (bax. Bölmə 6 Seksual Oriyentasiya və Gender Kimliyinə əsaslanan zorakılıq, ayrı-seçkilik və digər cinayətlər).”
* Cinsi oriyentasiya və gender kimliyinə əsaslanan zorakılıq, ayrı-seçkilik və digər pozuntular.

"Ayrı-seçkiliyə qarşı qanunlar cinsi oriyentasiyaya və ya gender kimliyinə şamil edilmir. LGBTİ icmasının üzvlərinə qarşı cinayətlərin təqibinə kömək etmək üçün heç bir ayrı-seçkilik cinayəti qanunları və ya digər cinayət ədaləti mexanizmləri mövcud deyildi. Cinsi oriyentasiya və gender kimliyinə əsaslanan cəmiyyətdə ayrı-seçkilik həyatın bütün aspektlərinə, o cümlədən, ailə münasibətlərinə, təhsilə və iş imkanlarına mənfi təsir göstərir və fiziki və psixoloji zorakılığa və təcavüzə xüsusilə həssasdır.

İl ərzində İctimai Məlumat və Biliyə Ehtiyac QHT-si (Çəhrayi Ermənistan) LGBTİ fərdlərinə qarşı iddia edilən insan hüquqlarının pozulması ilə bağlı 27 hadisəni sənədləşdirdi, lakin yalnız dörd qurban ombudsman aparatından kömək istədi, hüquq-mühafizə orqanlarından isə heç biri kömək istəmədi. Avqustun 23-də medianın məlumatına görə, bələdiyyə işçisinin rəhbərlik etdiyi iddia edilən 30-35 kişi bələdiyyə idarəsinin yaxınlığındakı parkda bir qrup transseksual seks işçisinə hücum edib. Polis hücumu dayandırıb və hadisə ilə bağlı cinayət işi başlayıb. Transseksualları və seks işçilərini təmsil edən “Yeni Nəsil” QHT-nin vəkilləri belə qrup hücumlarının ən azı ayda bir dəfə, fərdi hücumların isə demək olar ki, hər gün baş verdiyini iddia ediblər. Əksər hallarda polis bu kimi hadisələrin qarşısının alınmasında və ya cinayətkarların tutulmasında səmərəsiz olur.

Mayın 25-də Çəhrayi Ermənistan İrəvanın mərkəzində üç LGBTİ mövzulu sosial reklam banneri yerləşdirib. Mayın 27-də reklam şirkəti ictimaiyyətin son dərəcə mənfi reaksiyasından sonra onları söküb. Plakatlar götürüldükdən az sonra İrəvan bələdiyyəsinin rəsmisi öz "Facebook" səhifəsində tolerantlığı təbliğ edən üç bannerin qanunsuz və meriyadan icazə almadan yerləşdirildiyini açıqlayıb. Çəhrayi Ermənistanın məlumatına görə, bannerlərdə qanunla qadağan olunmuş hər hansı material olmayıb, quraşdırma mövcud təcrübəyə uyğun aparılıb və İrəvan bələdiyyəsi QHT-nin ifadə azadlığını pozub. Plakatlar yığışdırıldıqdan sonra LGBTİ əleyhinə olan qruplar Çəhrayi Ermənistan internet saytına kiberhücumlara başlayıb. Çəhrayi Ermənistanın fiziki ünvanı "Facebook"da təşkilata hücumları təşviq edən mesajla yerləşdirilib. İyulun 9-da “Qızıl ərik” Beynəlxalq Film Festivalı təşkilatçıların bir neçə qeyri-müsabiqə filmini, o cümlədən LGBTİ mövzulu iki filmi ləğv etməsi ilə bağlı mübahisələr fonunda açıldı. Festivalın tərəfdaşlarından biri olan Kinematoqrafçılar İttifaqı hər iki filmin proqramdan çıxarılmasını tələb edib. Buna cavab olaraq festivalın təşkilatçıları festivalın açılışından dərhal əvvəl bütün müsabiqəsiz filmlərin nümayişini ləğv ediblər. 2016-cı ildə “Yeni Nəsil” QHT-nin apardığı qiymətləndirməyə əsasən, cinsiyyətinin dəyişdirilməsi prosedurları üçün müraciət edən transgender insanlar həkim nəzarəti olmadan hormonların verilməsi, gizli cərrahiyyə əməliyyatları ilə bağlı tibbi və digər çətinliklərlə üzləşiblər və onların cinsiyyət kimliyindəki dəyişiklikləri əks etdirən sənədlərin əldə edilməsində problemlər yaranıb.

İyulun 4-də transgenderlər üzrə ixtisaslaşan "Pravaya Storona" qeyri-hökumət təşkilatı bildirdi ki, yerli bələdiyyə işçisi təşkilatın prezidentini təqib etmək və ona hücum etmək üçün onların ofisinə gəlib. Sentyabr ayında QHT prezidenti təşkilatın ev sahibinin icarə müddətini uzatmamaq qərarına gəldiyini açıqlayıb. Açıqcasına geylər hərbi xidmətdən azad edilir. Lakin həmin şəxsin psixi pozğunluğu olduğunu göstərən psixoloji müayinə əsasında tibbi rəy tələb olunur. Bu məlumat həmin şəxsin şəxsiyyətini təsdiq edən sənədlərdə görünür və işə düzəlməyə və sürücülük vəsiqəsi almağa mane olur. Hərbi xidmətdə olan geylərin fiziki və psixoloji zorakılığa, eləcə də şantajlara məruz qaldığı bildirilir”.
* HİV və AİDS ətrafında sosial stiqma
“İnsan haqları qruplarının fikrincə, seks işçiləri (o cümlədən transseksual seks işçiləri) və narkotik istifadəçiləri kimi HİV/AİDS-ə qarşı həssas hesab edilən insanlar cəmiyyət tərəfindən ayrı-seçkilik və zorakılıqla, həmçinin polis zorakılığı ilə üzləşirlər”.
* İşdə və peşədə ayrı-seçkilik
“Bu müddəaları həyata keçirmək üçün effektiv hüquqi mexanizmlər yoxdur və bu cür ayrı-seçkiliyin miqyasını ölçmək üçün heç bir rəsmi və ya digər statistika olmasa da, cinsi, yaş, əlillik, cinsi oriyentasiya, HİV/AİDS və din əsasında məşğulluq və peşə sahəsində ayrı-seçkilik baş verir.

## İctimai rəy
Henrix Böll Fondu tərəfindən 2016-cı ildə aparılan bir araşdırma, respondentlərin yalnız 9%-nin LGBT olan hər kəsi tanıdığını və 90%-nin “homoseksual əlaqələr qanunla qadağan edilməlidir” ifadəsi ilə razılaşdığını göstərdi.

Pew Tədqiqat Mərkəzinin 2015-ci ilin iyunundan 2016-cı ilin iyununa qədər keçirdiyi sorğuya əsasən, ermənilərin 96%-i eynicinsli nikahlara qarşı çıxıb, yalnız 3%-i bunu dəstəkləyib.

2017-ci ilin may ayında Şərqi Avropa ölkələrində Pew Araşdırma Mərkəzinin sorğusu göstərdi ki, ermənilərin 97%-i homoseksuallığın cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməməsi lazım olduğuna inanır.

Dünya Dəyərləri Araşdırmasının 2022-ci il sorğusuna görə, ermənilərin 85%-i “homoseksuallığın heç vaxt haqlı olmadığına” inanırdı. Eyni sorğu ermənilərin 82%-nin “homoseksualların qonşu kimi olmasını istəmədiyini” göstərib.

## Xülasə cədvəli

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*