open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tyrannus tyrannus

**Tyrannus tyrannus** (*Şərq kralquşu*) — Amerikada yayılmış iri bir milçəkqapan quş növü. Quş əsasən tünd boz rəngdədir, ağ alt qarın hissəsi və iti qanadları var. Şərq kralquşları açıq ərazilərdə, səpələnmiş ağac və kolluqlarda tez-tez görünür və həşərat ovlamaq üçün şaxələrdə oturur. Şərq kralquşu köçəri bir quşdur; çoxalma dövründə Şimali Amerikada, qışlama dövründə isə Mərkəzi və Cənubi Amerikada yayılmışdır.

## Təsvir

Yetkin fərdlərin üst hissələri boz-qara rəngdədir, alt hissələri isə açıq rənglidir. Uzun qara quyruğunun ucunda ağ ləkə var və uzun, iti qanadlara malikdir. Başının təpəsində nadir hallarda görünən qırmızı ləkə var. Kralquşlar üçün orta ölçüdədir: uzunluğu 19–23 sm (7.5–9.1 düym), qanad aralığı 33–38 sm (13–15 düym), çəkisi isə 33–55 qram (1.2–1.9 uns) arasındadır.

Çağırışı yüksək tonlu, vızıltılı və musiqisiz bir cırıltıdır və tez-tez elektrik hasarına bənzədilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Eastern Kingbird - ''Tyrannus tyrannus''  - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Eastern Kingbird Species Account – Cornell Lab of Ornithology
Sayornis phoebe

**Sayornis phoebe** (*Şərq fibisi*) — Kiçik bir quruda yaşayan quş növü. Cins adı olan "Sayornis", Şarl Lüsyen Bonapart tərəfindən "Say's phoebe" (Muscicapa saya) üçün istifadə edilən "Say" hissəsi və qədim yunan dilində "quş" mənasını verən "ornis" sözündən yaranmışdır. "Phoebe" isə Roma ay ilahəsi Diananın alternativ adıdır, lakin eyni zamanda quşun çağırışını təqlid etmək üçün seçilmiş ola bilər.

## Təsvir

Ölçülər:
*Uzunluq: 14–17 sm
*Çəki: 16–21 qram
*Qanad aralığı: 26–28 sm
Bu növ xüsusilə kiçik kəkliyini şişirdikdə olduqca böyük başlı görünür. Üst hissələri boz-qəhvəyi rəngdədir. Ağ boğazı, çirkli boz sinəsi və sarımtıl alt hissələri var, çoxalma mövsümündə alt hissələri daha ağ rəng alır. Hər qanadında iki zəif sarımtıl zolaq var. Göz ətrafında halqa və qanad zolaqları olmaması, həmçinin tamamilə tünd dimdiyi ilə digər Şimali Amerika milçəkqapanlarından fərqlənir. Şaxələrdə oturarkən quyruğunu yuxarı-aşağı hərəkət etdirir. Şərq fibisinin çağırışı kəskin bir "çip" səsidir, mahnısı isə adını aldığı "fi-bi" səsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Eastern phoebe – ''Sayornis phoebe'' – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Eastern phoebe species account – Cornell Lab of Ornithology
* Audio of eastern phoebe song (<small>AU</small>-format) - Songs and calls of some New York State birds
Milton Qleyzer

**Milton Qleyzer** (; ) — Amerikalı qrafik dizayner, "New York Magazine" jurnalının yaradıcısı, Bob Dilanın və Nyu-Yorkun simvolu olan "I Love New York" (I ♥ NY) loqosunun təsvir olunduğu posterin müəllifi.
## Həyatı
Milton Qleyzer Nyu-York şəhərində macar əsilli yəhudi ailəsində anadan olub. On yeddi yaşında nəhayət rəssam olmaq qərarına gəlib. O, Manhetten Musiqi və İncəsənət Məktəbinə daxil olub, sonra Nyu-York şəhərindəki özəl Kuper Yunion Kollecini və Bolonyadakı İncəsənət Akademiyasını (Corcio Morandinin sinfi) bitirib.

1954-cü ildə "Push Pin Studios"un qurucularından biri olmuş və burada ənənəvi dizayn qaydalarına meydan oxuyaraq eksperimental və innovativ üslublar yaratmışdır.

Milton Qleyzer ən məşhur əsərlərindən biri 1977-ci ildə dizayn etdiyi "I ♥ NY" loqosudur. Bu loqo Nyu-York şəhərini tanıtmaq üçün yaradılmış və qlobal miqyasda geniş tanınmışdır. O, həmçinin Bob Dilanınn albom posteri, "New York Magazine"nin həmtəsisçiliyi və müxtəlif kitab dizaynları ilə də məşhurdur.

1961-ci ildən Qleyzer universitetlərdə (məsələn, Amerika Qrafik Sənətlər İnstitutunda) dərs deyib və mühazirə oxuyub, Kuper Yunion Kollecinin direktorlar şurasında çalışıb, Nyu-Yorkdakı Vizual İncəsənət Məktəbinin idarə heyətinin üzvü olub və dizayn, incəsənət, dizayn peşəsi və yaradıcılıq prosesi haqqında çoxsaylı esselər dərc edib. O, qrafik dizayn tədris proqramının müəllifidir.

2004-cü ildə Qleyzer müasir dizaynın inkişafına verdiyi əhəmiyyətli töhfəyə görə Milli Dizayn Muzeyindən mükafat alıb. 2009-cu ildə Barak Obama Ağ Evdə keçirilən mərasimdə ona görkəmli nailiyyətlərinə və incəsənətə dəstəyinə görə Milli İncəsənət Medalı təqdim edib.

## Milton Qleyzerə məxsus məşhur loqolar

File:Brookylnbrewery.svg|"Brooklyn Brewery"
File:DC Bullet (SVG).svg|DC Comics (1977–2005; 2024–hazırda)
File:LaG-Arts-logo.svg|Fiorello H. LaGuardia Litseyi 
File:Stony Brook University logo.svg|Stoni Bruk Universiteti
File:SBSH logo.gif|Stoni Bruk Southempton


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* *[[:en:Introducing Hedzoleh Soundz]]*, a 1973 album by South African trumpeter :en:Hugh Masekela—an example of his coverworks

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Milton Glaser Collection at the Milton Glaser Design Study Center and Archives + School of Visual Arts Archives
Pola Şer

**Pola Şer** (; ) — Amerikalı qrafik dizayner, rəssam və dizayn müəllimi, 1991-ci ildən "Pentagram" dizayn firmasının tarixində ilk qadın tərəfdaş.

## Həyatı
Pola Şer 6 oktyabr 1948-ci ildə Vaşinqton şəhərində anadan olub. O, Pensilvaniya Universitetində qrafik dizayn təhsili alıb. Universitet illərində o, dizaynın gücünü və vizual elementlərin kommunikasiya üçün nə qədər vacib olduğunu kəşf edib. Təhsilini bitirdikdən sonra New York şəhərinə köçərək, dizayn sahəsində karyerasını qurmağa başlayıb.

Pola Şerin karyerası, albom üzlərini dizayn etdiyi "CBS Records" və "Atlantic Records"da başlayıb. 1970-ci illərdə o, müxtəlif musiqi albomları üçün yaradıcı və eksperimental qrafik dizaynlar hazırlayıb. Bu dövrdə o, tipoqrafiyanın gücünü və təsirini daha dərindən dərk edib.
1991-ci ildə Pola Şer qlobal dizayn firması olan "Pentagram"a qoşuldu. Burada o, çoxsaylı məşhur layihələrə imza atdı və şəhər vizual sistemlərindən tutmuş brend identifikasiyasına qədər geniş bir sahədə işlər gördü. Onun ən məşhur işlərindən biri, Nyu-York Şəhər İctimai Teatrı (Public Theater) üçün hazırladığı vizual identifikasiya sistemidir. Bu dizayn dinamik və enerjili tipoqrafiyası ilə böyük diqqət çəkdi və teatr dizaynlarında yeni bir standart müəyyən etdi.

Pola Şer dizayn dünyasında gördüyü işlərə görə çoxsaylı mükafatlar qazanıb. O, AIGA Medal və "Cooper Hewitt National Design Award" kimi nüfuzlu mükafatlarla təltif olunub.

1970-ci ildə Pola Şer Teyler İncəsənət Məktəbinin sonuncu kursunda oxuyarkən Seymur Çvastlə müsahibə zamanı tanış olub. Onlar 1973-cü ildə evləniblər və beş il sonra boşanıblar. 1989-cu ildə yenidən evləniblər.

## Qalereya

 Citi.svg|"Sitiqrup", 1998
 Tiffany & Co. wordmark 2003.svg|Tiffany & Co., 2003
 Metropolitan Opera logo stacked.svg|Metropoliten-opera, 2006
 Logo New York Philharmonic.svg|Nyu-York Filarmonik Orkestri, 2009
 Windows logo and wordmark - 2012–2015.svg|Windows 8, 2012


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Paula Scher: Bryce Wolkowitz Gallery
* Paula Scher Curriculum Vitae (CV)
* Hillmancurtis feature Paula Scher: Type is Image (:en:QuickTime)
İvan Çermayev

**İvan Çermayev** (; ) — Amerikalı qrafik dizayner, illüstrator, rəssam. 1958-ci ildən o, qrafik dizayn firması "Chermayeff & Geismar Haviv"in həmtəsisçisidir.

## Həyatı
İvan Çermayev 1932-ci ildə Londonda anadan olub, lakin sonradan ABŞ-a köçərək orada təhsil alıb. Atası Serj Çermayev (İsakoviç) Rusiya imperiyasından mühacir olub. O, Qroznıda anadan olmuş memar və sənaye dizayneri idi və əvvəlcə İngiltərəyə, sonra Kanadaya, 1940-cı ildə isə ABŞ-a mühacirət etmişdir. İvan uşaqlığını köçdə keçirmiş, təxminən iyirmi dörd ibtidai məktəbdə oxumuşdur. Kiçik yaşlarından bu dəyişikliklərə uğurla uyğunlaşmışdır. O, tez-tez tək qalmalı olurdu, amma bu, özünün dediyi kimi, ona həyatda yalnız kömək edirdi. İvan Harvard Universitetinə daxil olmuş, lakin dizayn karyerası qurmaq üçün təhsilini yarımçıq qoymuşdur. Daha sonra Çikaqodakı Dizayn İnstitutunu, daha sonra isə Yel Universitetini bitirmişdir. Kommersiya qrafikası üzrə mütəxəssis olan Pol Rend İvanın Harvarddakı müəllimi və dostu olmuşdur. 

1957-ci ildə Tom Geismar ilə birlikdə "Chermayeff & Geismar" dizayn studiyasını qurdu. Daha sonra firma "Chermayeff & Geismar & Haviv" adını aldı. Bu studiya dizayn sahəsində inqilabi dəyişikliklər edərək, dünyaca məşhur loqolar və brend identifikasiyaları hazırladı. 

O, ilk dəfə 1980-ci ildə nəşr olunmuş Kurt Vonnequtun mətni ilə "Günəş Ay Ulduzu" adlı Milad hekayəsi də daxil olmaqla bir çox uşaq kitabının müəllifi və illüstrasiyaçısı olub. "Günəş Ay Ulduzu" daha sonra bir neçə dilə, o cümlədən yapon dilinə tərcümə edilib. Çermayevin digər uşaq kitablarının çoxu onun uşaqları və həyat yoldaşı Ceyn Klark Çermayevlə birgə yaradılıb.

Çermayevin 2017-ci ildə ölümündən sonra onun uşaqları tərəfindən SVA-ya 700 orijinal sənət əsəri və illüstrasiyadan ibarət kolleksiya bağışlanıb və hazırda Milton Qleyzer Dizayn Tədqiqat Mərkəzi və Arxivlərindəki İvan Çermayev Kolleksiyasından ibarətdir.

İvan Çermayevin əsas dizayn layihələri aşağadakılardır:
* Mobil – Mobil neft şirkətinin loqosu, sadə, lakin güclü və yadda qalan dizaynı ilə tanınır.
* NBC – Amerikanın məşhur televiziya kanallarından biri üçün rəngarəng və dinamik loqo.
* Smithsonian Institution – ABŞ-ın ən böyük mədəniyyət və tədqiqat müəssisələrindən biri üçün yaradılmış vizual identifikasiya.
* National Geographic – Tanınmış sarı çərçivə dizaynı bu loqonun simvolik gücünü artırdı.
* Chase Bank – Minimalist və müasir yanaşma ilə yaradılmış bank loqosu bu gün də öz aktuallığını qoruyur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Легенда дизайнерского цеха Иван Чермаев
* The Architect’s Newspaper.
* Икона в мире дизайна&nbsp;— Иван Чермаев
* Иван Чермаев ― легенда в мире графического дизайна
* Ivan Chermayeff: 1932—2017
* Графический дизайн от идеи до воплощения&nbsp;— книга
* Ivan Chermayeff obituary&nbsp;— The Guardian
Erik Nitsşe

**Erik Nitsşe** (; ) — Amerikalı qrafik dizayner, rəssam. 
## Həyatı
Erik Nitsşe 7 sentyabr 1908-ci ildə Lozannada anadan olub və 1930-cu illərdə Almaniyada təhsil almışdır. Onun dizaynla tanışlığı əvvəlcə Avropada başlamış, sonra isə 1930-cu illərin sonlarında ABŞ-a köçdükdən sonra inkişaf etmişdir. ABŞ-da həm kommersiya sənayesində, həm də sənət dünyasında özünü tanıtmağa başlamışdır.

O, 1934-cü ildə ABŞ-a köçdü və 1936-cı ildə Nyu-Yorka köçməzdən əvvəl Hollivudda çalışdı. Orada o, "Life", "Vanity Fair və Harper’s Bazaar" kimi böyük jurnallarda, eləcə də "Twentieth Century Fox" və "Universal" üçün reklam və təşviqat kampaniyalarında çalışdı.

Erik Nitsşe xüsusən 1940-50-ci illərdə qrafik dizaynda özünü tanıtdı. Onun ən məşhur işləri arasında "Science and Life" jurnalının xüsusi təlimatları, müxtəlif reklam kampaniyaları və poster dizaynları yer alır.  

1955-ci ildə Nitsşe mühəndislik şirkəti "General Dynamics" ilə bədii rəhbər vəzifəsində işləməyə başladı və bu vəzifədə 1960-cı ilə qədər çalışdı. Orada o, bir sıra afişalar hazırladı, eləcə də onların korporativ imicini, illik hesabatlarını və informasiya dizayn sistemlərinin inkişafı vasitəsilə reklamını qurdu. Nitsşe şirkətin tarixi haqqında "Dynamic America" adlı 420 səhifəlik kitab hazırladı və bu, onu öz kitablarını dizayn etməyə sövq etdi.Nitsche designed a 420-page book on the company's history entitled *Dynamic America*, prompting him to begin designing his own books.

Nitşe həmçinin 1950-ci və 60-cı illərdə Müasir İncəsənət Muzeyinin Dizayn Departamentinin və Nyu-Cersi ştatının "Standard Oil" şirkətinin məsləhətçisi idi. Bu müddət ərzində o, "Container Corporation of America" üçün mükafat qazanan reklamlar hazırladı.

1981-ci ildə o, Münxenə qayıtdı və 1996-cı ildə ABŞ-a geri döndü. Nitsşe 10 noyabr 1998-ci ildə Konnektikut ştatının Danberi şəhərində vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* View & Shop Nitsche's Original General Dynamics Posters
Maks Midinqer

**Maks Midinqer** (; ) — İsveçrəli qrafik dizayner, tipoqraf və şrift dizayneri. 1957-ci ildə o, XX-ci əsrin ikinci yarısının ən populyar şriftlərindən biri olan Helvetika şriftini yaradıb.

## Həyatı
Maks Midinqer 24 dekabr 1910-cu ildə Sürix şəhərində anadan olub. O, Sürix Tətbiqi İncəsənətlər Məktəbində təhsil almışdır. Karyerasını "Globus" nəşriyyatında qrafik dizayner kimi başlayan Miedinqer daha sonra tipoqrafiyaya olan marağını daha da dərinləşdirir.

1956-cı ildə o, İsveçrənin tanınmış tipoqrafiya şirkətlərindən biri olan "Haas Type Foundry", yeni və modern bir sans-serif font yaratmaq istəyirdi. Max Miedinqer və Eduard Hoffmann bu təşəbbüsü reallaşdırmaq üçün birlikdə işləməyə başladılar. 1957-ci ildə yaratdıqları bu yeni font “Neue Haas Grotesk” adlandırılsa da, daha sonra Helvetika adını alaraq bütün dünya dizayn sahəsində inqilabi bir dəyişikliyə səbəb oldu. 

Max Miedinqer 1980-ci ildə 69 yaşında vəfat etsə də, Helvetika şrifti dünya dizayn tarixində iz buraxdı. Bugün də bu fontun minimalist və çox istiqamətli istifadəsi onu dizaynerlər arasında və qlobal şirkətlər arasında populyar saxlayır. 2007-ci ildə "Helvetica" adlı bir sənədli film bu fontun dizayn üniversumundaki rolu haqqında geniş şəkildə söhbət açmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
Laufer, David Calvin *[[:en:Diahttps://www.amazon.com/Dialogues-Creative-Legends-Moments-Designers/dp/0321885643/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1468008709&sr=8-1&keywords=dialogues+with+creative+legends+laufer|Dialogues With Creative Legends]],* New Riders Press, San Francisco, , Page 98.

## Xarici keçidlər

*Max Miedinger, Font Designer of Helvetica
*Max Miedinger, the man
*Max Miedinger, History of the typeface
Solanum inaequale

*  — Solanum lanceifolium bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum pseudoquina bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum lanceolatum bitki növünün sinonimi.
Bredberi Tompson

**Bredberi Tompson** (; ) — Amerikalı jurnal və poçt markalarının dizayneri və bədii rəhbər.

## Həyatı
Bredberi Tompson 1911-ci il martın 25-də Kanzas ştatının Topika şəhərində anadan olmuşdur. O, Voşbern Universitetində incəsənət və dizayn üzrə təhsil alıb. Universitet illərində çap texnologiyaları sahəsində özünü inkişaf etdirmişdir.

O, uzun illər "Westvaco Paper Company" üçün dizayn edərək, innovativ tipoqrafiya və vizual dizayn üslubları ilə tanınmışdır. O, kitab və jurnallar üçün yaratdığı fərqli dizayn konseptləri ilə çap sənayesində dəyişikliklər etmişdir. Tompson müxtəlif klassik və modern şriftlərdən istifadə edərək, yazı tərzlərinə yeni nəfəs gətirmişdir.

Tompson 1956-cı ildən 1995-ci ilə qədər Yel Universitetinin müəllim heyətində çalışmışdır. O, 1975-ci ildə AIGA Qızıl Medalına layiq görülmüşdür. 1977-ci ildə İncəsənət Direktorları Klubunun Şöhrət Zalına daxil edilmiş və 1986-cı ildə Tip Direktoru Klubu Medalına layiq görülmüşdür.

1988-ci ildə onun "Qrafik Dizayn Sənəti" adlı avtobioqrafiyası Yel Universiteti Nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmuşdur. Kitab İncəsənət Kitabxanaları Cəmiyyətindən ilin ən yaxşı sənət kitabı kimi Şimali Amerikanın Corc Vittenborn Xatirə Mükafatını qazanmışdır.

Tompson 1 noyabr 1995-ci ildə Konnektikut ştatının Qrinviç şəhərində vəfat etmişdir. Onun məqalələri Çikaqodakı İllinoys Universitetində və Yel Universiteti Kitabxanasında saxlanılır. Şəxsi kolleksiyasından olan kitablar 2000-ci ildə Milli İncəsənət Qalereyası Kitabxanasına bağışlanmışdır

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *The Art of Graphic Design*, Yale University Press, 1988. ()

## Xarici keçidlər

* Timeline of Thompson's life
* Alphabet 26 on ''2 a future me'' website
* Alphabet 26 on the website of Paul Baker Typography 
* Art Directors Club biography, portrait and images of work
* Bradbury Thompson Papers (MS 1794). Manuscripts and Archives, Yale University Library.
Kip Pineles

**Kip Pineles** (; ) — Avstriyalı qrafik dizayner və bədii rəhbər. O, Nyu-Yorkda "Seventeen", "Charm", Glamour, "House & Garden", "Vanity Fair" və "Vogue" kimi jurnallarda çalışıb. Pineles bir çox böyük jurnalın ilk qadın bədii rəhbəri olmaqla yanaşı, incəsənəti əsas kütləvi mediaya gətirən ilk şəxs kimi də tanınır.

## Həyatı
Pinels 23 iyun 1908-ci ildə Vyanada beş uşaqdan dördüncüsü olaraq anadan olub. Erkən uşaqlığını Polşada keçirib və atası tez-tez xəstələnib. 1915-ci ildə o, 7 yaşında anası və bacıları ilə birlikdə ABŞa mühacirət edib. O, Bruklindəki Bay Ridc Liseyində oxuyub və 1927-ci ildən 1931-ci ilə qədər Pratt İnstitutunda təhsil almaq üçün "Tiffany Fondu" təqaüdünü qazanıb. O, təhsilini 1930-cu ildə "Louis Comfort Tiffany" Fondunda davam etdirib.

Kip Pineles karyerasına 1930-cu illərdə "Vogue" jurnalında başladı. O, məşhur dizaynerlərdən biri olan Dr.Aqhanın rəhbərliyi altında çalışaraq nəşr dizaynı sahəsində böyük təcrübə qazandı. Daha sonra "Seventeen", "Charm", "Mademoiselle" və "Glamour" jurnallarında art direktor vəzifəsində çalışaraq, qadın jurnallarının estetik tərzini dəyişdi.

Pinels iki tanınmış dizaynerlə nigaha daxil olub. O, Vilyam Qoldenlə 1939-cu ildən 1959-cu ildə onun ölümünə qədər evli idilər. O və Vilyam Burtin 1961-ci ildən 1972-ci ilə onun ölümünə qədər evli olub. Pinels 1991-ci ildə vəfat etdi. Pinelsin Vilyam Qoldendən Tomas Pinels Qolden adlı bir oğlu və Vilyam Burtindən Kerol Burtin Fripp adlı bir qızı olub. Onun iki nəvəsi var idi. O, böyrək xəstəliyindən əziyyət çəkirdi və 3 yanvar 1991-ci ildə Nyu-Yorkda infarktdan vəfat edib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
* Ellis, Estelle. Burtin Fripp, Carol. Cipe Pineles: Two Remembrances. Rochester Institute of Technology, RIT Press. ISBN 9780975965153

## Xarici keçidlər

*Cipe Pineles, Cary Collection Graphic Design Archive
*Cipe Pineles papers, Cary Graphic Arts Collection, RIT
*Cipe Pineles, Cary Collection Digital Collection 
*The Tenth Pioneer – An essay by Martha Scotford on Cipe Pineles' career
*cipepineles.com – A website for the book ''Leave Me Alone with the Recipes'' that has information on her life and the book
Solanum humboldtii

*  — Solanum lycopersicum bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum volubile bitki növünün sinonimi.
Solanum mexicanum

*  — Solanum bulbocastanum bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum candidum bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum melongena subsp. melongena bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Solanum lanceolatum bitki növünün sinonimi.
Məhsəti

**Məhsəti** — qısametrajlı Azərbaycan bədii filmi.

## Film heyəti
Filmin rejissoru Suad Qarayevadır. Filmin prodüserləri Mariya İbrahimova (Azərbaycan) və Ada Solomondur (Rumıniya). Filmdə baş rolu Fərqanə Abdulla canlandırır. Onun oynadığı obraz Məhsəti Gəncəvi rolunu oynamağa hazırlaşan gənc bir aktrisadır.

## Buraxılışı
Filmin premyerası 2025-ci ilin mayında Kaliforniyada keçirilən "Mamont Gölləri" Beynəlxalq Film Festivalında baş tutmuşdur. Filmin 2026-cı ilin fevralında Londonda nümayiş edilməsi planlaşdırılır. Bundan sonra isə filmin buraxılışını filmin distribütorları, "Origine Films" təyin edəcək.

### Bədii Şura tərəfindən qadağa qoyulması

Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin nəzdindəki Bədii Şura "Məhsəti" filminin Bakı Film Festivalında ("İƏT Mədəniyyət Festivalı: Bakı Yaradıcı Həftə – 2025" çərçivəsindəki "Baku Cinema Breeze – 2025" kino proqramına daxil olan film festivalı) nümayişinə qadağa qoymuşdur. Səbəb olaraq, ədəbiyyat irsinə hörmətsizlik, Məhsəti Gəncəvinin bədii təqdimatında ciddi təhriflərə yol verilməsi kimi səbəblər göstərilmişdir. Məhsəti Gəncəvinin erotik səhnələrlə təqdim edilməsi, filmdə normativ-etik xarakterli ciddi pozuntuların və konseptual uyğunsuzluqların olmasının Bədii Şura tərəfindən iddia edilməsi nəticəsində filmə lisenziya verilməmiş və film qeydiyyata alınmamışdır.

Suad Qarayeva isə bildirib ki, film mənəvi dəyərlərə uyğun gəlmədiyi üçün Bədii Şura tərəfindən ona lisenziya verilməmışdır və film Bakı Film Festivalı proqramından çıxarılmışdır. O, filmdə baş obraz olan, Məhsəti rolunu oynamağa hazırlaşan gənc aktrisanın kluba getdiyini, içki içdiyini, rəqs etdiyini və bir kişi ilə romantik münasibət qurduğunu qəbul etmişdir:

Daha sonra Suad Qara üzr istəmiş, Azərbaycan mədəni dəyərlərinə bağlılığını bildirmişdir. O, sözlərinin niyyətindən səhv başa düşülməsi ilə bağlı olaraq hamıdan üzr istəmiş, əvvəlki paylaşımının emosional düşüncə olduğunu bildirmişdir.

## Qəbulu

### Tarixi baxış
Tarixçi alim Zaur Əliyev Məhsəti Gəncəvinin şərab içməsi ilə bağlı bir əfsanə olduğunu qeyd etmiş, onun azadlıq şairəsi və qurbanı olduğunu bildirmişdir.

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Firudin Qurbansoy isə Məhsəti Gəncəvinin əslən Azərbaycandan olmadığını, şeirlərində biədəb sözlər olduğunu, onları farsca bir oxuyan bir adamın bu şeirləri çap etməyin mümkün olmadığını başa düşəcəyini qeyd etmişdir.

### Mükafatlandırma
Baş rol ifaçısı Fərqanə Abdullayeva Milanda Müstəqil Film Mükafatlarında "Ən yaxşı aktrisa" mükafatını qazanmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə oxu
*
Tigrisoma mexicanum

**Tigrisoma mexicanum** (*Çılpaqboğaz pələng vağı*) — Vağlar (Ardeidae) fəsiləsinə aid olan bir qığırdaq quşu. Bu növ Meksikadan şimal-qərbi Kolumbiyaya qədər yayılmışdır və bir dəfə ABŞ-nin Texas ştatının Hidalqo qraflığında qeydə alınmışdır. Uzunluğu 80 sm (31 düym), çəkisi isə 1,200 qram (42 unsiya) təşkil edir.

Bu iri növ digər "Tigrisoma" vağlarına nisbətən daha açıq yaşayış yerlərində, məsələn çay və göl sahillərində tapılır. O, tez-tez hərəkətsiz dayanaraq balıq, qurbağa və ya xərçəng kimi ovların uzun dimdiyinin çatdığı məsafəyə gəlməsini gözləyir.

Bu tək yaşayan bir növdür və adətən vağ koloniyalarında tapılmır. Yuva ağacda kiçik bir düz budaq platformasıdır və buraya 2-3 yaşıl çalarlı ağ yumurta qoyulur.

## Təsvir

Boğazı çılpaqdır və bütün lələk rənglərində yaşıl-sarıdan narıncıya qədər dəyişir. Yetkin fərdlərin başının üst hissəsi qara, başının yan tərəfləri isə açıq boz rəngdədir. Boynunun yan tərəfləri və üst hissələri əsasən qara rəngdədir və ensiz bej zolaqlarla örtülmüşdür. Boynunun ön hissəsində ağ zolaq və qara konturlar var, qalan alt hissələri isə tünd qəhvəyi rəngdədir. Cavan fərdlər isə bej rəngdədir və qalın qara zolaqlarla örtülmüşdür, qanadlarında daha çox ləkələr və naxışlar var. Boğazı, qarın hissəsi və alt tərəfi ağ rəngdədir.
Uçuşu ağırdır və səsi xırıltılı bir "howk-howk-howk" şəklindədir. Erkəklər, xüsusilə gün batımında, gur bir "hrrrowwr!" səsi çıxarır. Bu səsi çıxararkən dimdiyi geniş açılır və boğaz boyunca dalğavari hərəkətlər müşahidə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İƏT Mədəniyyət Festivalı: Bakı Yaradıcı Həftə – 2025

**İƏT Mədəniyyət Festivalı: Bakı Yaradıcı Həftə – 2025** — 2025-ci ildə Azərbaycanda keçirilmiş İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı festivalı.

## Festival planı
"İƏT Mədəniyyət Festivalı" 2019-cu ildən bəri keçirilir. Azərbaycanda ilk dəfə 2025-ci ilin dekabrında keçirilmişdir. Tədbirdə 50-dən çox ölkədən 300-dən artıq qonağın – dövlət xadimləri, beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri, elm, mədəniyyət və incəsənət xadimləri, eləcə də yaradıcı sənaye üzrə mütəxəssislərin iştirakı baş vermişdir. Ümumilikdə iştirakçı sayı beş mindən çox olmuşdur. Festival İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının və Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı, Heydər Əliyev Fondunun tərəfdaşlığı ilə, 5–11 dekabr tarixlərində keçirilmişdir.

Festival proqramına İƏT mədəniyyət nazirlərinin yüksəksəviyyəli görüşü, "Mədəni və yaradıcı sənayelər forumu" (MYFORUM), "Creative Village": mədəni və yaradıcı sənayelər sərgisi" (MYEXPO), "Baku Cinema Breeze – 2025" beynəlxalq kino proqramı, "Şərq moda nümayişi", oyun texnologiyaları üzrə beynəlxalq sammit (G-HUB), eləcə də teatr, musiqi, rəqs və animasiya sahələri ilə bağlı müxtəlif biçimli mədəni layihələr daxildir. 9 dekabr 2025-ci ildə festival çərçivəsində İslam xəttatlıq sənəti sərgisi keçirilmişdir. Sərgidə Azərbaycanla yanaşı, Türkiyə, İran, Əlcəzair, Misir və Suriyadan olan sənət ustalarının əl işləri nümayiş etdirilmişdir.

## Qalmaqallar
Festivalın "Baku Cinema Breeze – 2025" beynəlxalq kino proqramı çərçivəsində keçiriləcək Bakı Film Festivalında Suad Qarayevanın "Məhsəti" filminin nümayiş etdirilməsi Azərbaycan Bədii Şurası tərəfindən qadağan edilmişdir. Buna səbəb olaraq, ədəbiyyat irsinə hörmətsizlik, Məhsəti Gəncəvinin bədii təqdimatında ciddi təhriflərə yol verilməsi kimi məsələlər göstərilmişdir. Filmin rejissoru Suad Qarayeva buna etiraz etmişdir.

## İstinadlar
Brachygalba salmoni

**Brachygalba salmoni** (*Qonur bel jakamar*) — "Galbulidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Taksonomiya və sistematika

"Brachygalba salmoni" monotipik bir növdür. Bu növ, solğun başlı ("B. goeringi"), qəhvəyi ("B. lugubris") və ağboğaz jakamarlar ("B. albogularis") ilə birlikdə, supernöv təşkil edir.

## Təsvir

"Brachygalba salmoni" 16,5–18 sm uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi 18,5 qram, dişilərin çəkisi isə 16 qramdır. Erkək fərdin üst hissələri, döşü və yan tərəfləri tünd yaşıl-qara rəngdədir və köhnəldikdə mavi çalarlı görünür. Yanaqları tüstü rəngdədir, boğazı ağ və ya ağmtıldır, qarın və döş hissəsi isə darçın rəngdədir. Dişi fərdlər oxşardır, lakin boğazları sarımtıldır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mitrospingus cassinii

**Mitrospingus cassinii** (*Qonur üzlü tanager*) — "Mitrospingidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Kolumbiya, Kosta-Rika, Ekvador və Panamada rast gəlinir.

## Təsvir

İki yarımnöv "çox zəif fərqlənir". Yetkin fərdlərin uzunluğu 18–18,5 sm, çəkisi isə 32–39 qramdır. Başının üstü və boynunun arxa hissəsi xardal-sarı rəngdədir. Üzündə böyük qara "mask" var. Üst hissələri qurğuşun-boz rəngdədir. Boğazı açıq boz rəngdədir, döş və yan tərəflərə doğru zeytun-sarı rəngə keçir və qarın hissəsində boz-zeytun-sarı qarışığına çevrilir. Cavan fərdlər oxşardır, lakin başının üstündə daha az sarı rəng var və alt hissələri sarımtıl çalarlıdır.

## Yayılması və yaşayış yeri

"M. c. costaricensis" yarımnövü Kosta-Rikanın Heredia əyalətindən cənubda Panamanın şimal-qərb hissəsinə qədər Karib dənizi sahilində tapılır. Nominal yarımnöv Panamanın hər iki yamacında, qərb Kolumbiyadan Ekvadorun Quayas əyalətinə qədər yayılmışdır. Həmçinin Kolumbiyanın Mərkəzi And dağlarının şərq yamacında da rast gəlinir.

Qonur üzlü tanager aşağı sıx kolluqlarda, kolluqlarda və ikinci dərəcəli bitki örtüyündə yaşayır. Meşə kənarlarında, meşədəki boşluqlarda, meşə çayları və bataqlıq sahələri boyunca tapılır. Kosta-Rikada ümumiyyətlə 300 metr yüksəkliyə qədər rast gəlinir, lakin 600 metr yüksəkliyə qədər də tapıla bilər. Panamada yüksək həddi 1200 metrdir. Kolumbiyada əsasən 800 metr yüksəkliyə qədər tapılır, baxmayaraq ki, 1100 metr yüksəkliyə qədər qeydə alınmışdır. Ekvatorda isə 800 metr yüksəkliyə qədər rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psarocolius atrovirens

**Psarocolius atrovirens** (*Qonur-yaşıl oropendola*) — "Icteridae" fəsiləsinə (Yeni Dünya qaraları) aid olan bir quş növü. Boliviya və Perunun And dağlarının şərq yamacında tapılır. Təbii yaşayış yerləri subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələri və şiddətli dərəcədə pozulmuş keçmiş meşə əraziləridir.

## Təsvir

Erkək "Psarocolius atrovirens" təxminən 42 sm uzunluğa, dişi isə təxminən 33 sm uzunluğa çatır. Cinslər morfologiya baxımından oxşardır, lələkləri əsasən tünd qəhvəyi-yaşıl və ya qara-yaşıl rəngdədir, sağrısı və quyruqaltı örtükləri qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Dimdiyi yaşıl-ağ rəngdədir, başında bir neçə sarı lələk ola bilər və gözləri qəhvəyi və ya mavi rəngdədir, mavi rəng bəlkə də yaşlı quşlarda görünür. Qırmızı-bel oropendola (Psarocolius angustifrons), eyni yayılma sahəsini qismən paylaşır, üst hissələri daha qırmızımtıl, alnı sarı və başı zeytun-yaşıl rəngdədir, bu da beli və qanadları ilə ziddiyyət təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Drymophila malura

**Drymophila malura** (*Qonurquyruq qarışqaquşu*) — "Thamnophilidae" fəsiləsinin, "Thamnophilinae" yarımfəsiləsinə aid olan həşərat yeyən bir quş növü. Argentina, Braziliya və Paraqvayda rast gəlinir.

## Təsvir

Qonurquyruq qarışqaquşu 13–14,5 sm uzunluğunda və 11–13 qram ağırlığındadır. Erkək fərdlərin başı və boynu qara və ağ-boz zolaqlarla örtülüdür. Üst hissələri boz rəngdədir və kürəkləri arasında ağ ləkə var; ağ lələklərin qara ucları var. Uçuş lələkləri qəhvəyi, qanad örtükləri qaradır və ağ uclara malikdir. Quyruğu qəhvəyi-boz rəngdədir. Boğazı və döşü qara və ağ zolaqlıdır, yan tərəfləri və quyruqaltı örtükləri zeytun-qəhvəyi rəngdədir. Dişi fərdlərin başının üstü, boynunun arxa hissəsi və boynun yan tərəfləri tünd qəhvəyi və sarımtıl-zeytun-qəhvəyi zolaqlarla örtülüdür. Gözlərinin üstündə və altında açıq sarımtıl aypara şəklində ləkələr var və üzünün böyük hissəsi incə tünd zolaqlarla örtülüdür. Üst hissələri və quyruğu əsasən isti qəhvəyi rəngdədir və kürəkləri arasında qara-boz ləkə var. Uçuş lələkləri isti qəhvəyi rəngdədir və qırmızımtıl kənarlara malikdir, qanad örtükləri qaradır və ensiz ağ və ya açıq sarımtıl uclara malikdir. Alt hissələri əsasən sarımtıldır, boğazı və döşün mərkəzi demək olar ki, ağdır. Döşündə tünd qəhvəyi zolaqlar var, ən çox yan tərəflərdə qalındır. Aşağı yan tərəfləri və vent bölgəsi zəngin oxra rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Thamnomanes ardesiacus

**Thamnomanes ardesiacus** (*Qonurboğazlı qarışqaquşu*) — "Thamnophilidae" fəsiləsinin "Thamnophilinae" yarımfəsiləsinə aid olan "tipik qarışqaquşu" növü. Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Ekvador, Fransa Qvianası, Qayana, Peru, Surinam və Venesuelada rast gəlinir.

## Təsvir

"Thamnomanes ardesiacus" 13–14 sm uzunluğunda və 16–19 qram ağırlığındadır. Erkək fərdlər əsasən tünd boz rəngdədir, qarın hissəsi daha açıqdır. Bəzən kürəkləri arasında kiçik ağ ləkə və boğazlarında bəzi qara lələklər olur. Qanadları və quyruğu tünd boz rəngdədir, quyruq lələklərinin kiçik ağ ucları var. Dişi fərdlərin üst hissələri tünd zeytun-qəhvəyi rəngdədir, qanadları və quyruğu daha qırmızımtıldır. Boğazı sarımtıl-ağ, alt hissələri isə açıq sarımtıl oxra rəngdədir. "T. a. obidensis" yarımnövünün quyruğu nominal yarımnövdən daha qısadır, boğazı qaradır və bəzən qanadlarında ağ ləkələr olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ptilinopus nainus

**Ptilinopus nainus** (*Cırtdan meyvə göyərçini*) — "Göyərçinlər" (Columbidae) fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Yeni Qvineya və Raja Ampat adalarının düzənlik və təpəlik meşələrində tapılır. Cırtdan meyvə göyərçini 49 qram ağırlığındadır, bu təxminən iki "AA" batareyanın çəkisinə bərabərdir. Bu quş, meyvə göyərçinləri cinsində ən qısa uzunluğa malikdir və bəlkə də bütün göyərçinlər arasında ən qısadır.

## Təsvir

Ümumi uzunluğu 13–15 sm olan bu quş dünyanın ən qısa göyərçin növüdür, lakin nisbətən dolğun bədən quruluşuna malik olduğu üçün digər kiçik göyərçinlərdən daha ağırdır, çəkisi 49 qramdır. Lələkləri əsasən yaşıl rəngdədir, lakin quyruqaltı örtükləri sarıdır və qanadlarında ensiz zolaqlar var. Qanad örtükləri və ikinci dərəcəli lələklər bədənin digər hissələrinə nisbətən daha mavi rəngdədir. Bu mavi-yaşıl rəng ən çox kürək lələklərində görünür; quş sakit vəziyyətdə olduqda qanadın üstünü örtən bədən lələkləri. Erkək fərdlərin qarın hissəsində tünd bənövşəyi ləkə var və üst döşlərinin hər iki tərəfində boz ləkələr olur. Dişi fərdlər oxşar görünüşə malikdir, lakin bu ləkələr yoxdur. Həm erkək, həm də dişi fərdlərin dimdiyi sarımtıl-yaşıl, ayaqları isə bənövşəyi-qırmızı rəngdədir, həmçinin qarın və quyruqaltı örtüklərində sarı sahə var. Cavan meyvə göyərçinləri yetkin dişilərin rənglənməsinə bənzəyir, lakin lələklərinin əksəriyyətində sarı kənarlar var. Zamanla bu sarı kənarlar yox olur və quşlar müvafiq cinsin yetkin lələk örtüyünü alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Taoniscus nanus

**Taoniscus nanus** (*Cırtdan tinamu*) — Həmçinin "ən kiçik tinamu" kimi tanınan, Braziliyada yayılmış kiçik, xarici görünüşünə görə kəkliyə bənzər, qısa quyruğu və qanadları olan bir quş növü. Bu tinamu, "Taoniscus" cinsinin yeganə nümayəndəsidir və nəsli kəsilməkdə olan növlərdən biridir.

## Təsvir

Cırtdan tinamu təxminən 16 sm (6.3 düym) uzunluğundadır. Boz-qəhvəyi rəngdə olub, açıq rəngli boğazı, qabarıq naxışlı boyun və üst hissələri, qəhvəyi zolaqlı sarımtıl alt hissələri və qara rəngli baş təpəsi var. Bəzi fərdlər digərlərindən daha tünd və boz rəngdə ola bilər, lakin bu rəng fərqlərinin morflar və ya cinsiyyət fərqləri ilə əlaqəli olub-olmadığı hələ də aydın deyildir. Gözün iris hissəsi və ayaqları solğun sarı rəngdədir. Bu quş, kiçik Quyruqsuz tinamuya bənzəyir, lakin "ocellated crake" ilə qarışdırılma ehtimalı daha yüksəkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BirdLife Species Factsheet
Əriyən qazan

**Əriyən qazan** — müxtəlif elementlərin "birgə əriyərək" ümumi bir mədəniyyət yaratdığı, heterogen bir cəmiyyətin daha homogen hala gəlməsini ifadə edən monomədəni bir metafora. Alternativ olaraq, homogen bir cəmiyyətin müxtəlif mədəni mənşəli xarici elementlərin axını nəticəsində daha heterogenləşməsi də nəzərdə tutula bilər. Bu proses həmçinin mədəni birləşmə adlanan harmonik bir hibrid cəmiyyət də yarada bilər. ABŞ-də bu termin tez-tez ölkəyə gələn immiqrantların mədəni inteqrasiyasını təsvir etmək üçün istifadə olunur. Buna bağlı bir anlayış isə "mədəni əlavəlik" kimi müəyyənləşdirilib.

"Birlikdə ərimə" metaforu artıq 1780-ci illərdə işlədilirdi. "Əriyən qazan" ifadəsinin özü isə ABŞ-də İsrael Zanqvilin 1908-ci ildə çıxmış eyniadlı pyesində millətlərin, mədəniyyətlərin və etnik qrupların qarışmasını təsvir edən bir metafor kimi istifadə olunduqdan sonra yayılmışdır.

Assimilyasiyanın və "əriyən qazan" modelinin arzuolunan olması fikri multikulturalizmin (mədəni mozaika) tərəfdarları tərəfindən rədd edilib. Onlar müasir Amerika cəmiyyətini təsvir etmək üçün salat qabı və ya kaleidoskop kimi alternativ metaforlar təklif ediblər. Bu modellərdə müxtəlif mədəniyyətlər qarışır, amma bəzi xüsusiyyətlər baxımından fərqli olaraq qalır. "Əriyən qazan" metaforu isə gündəlik və siyasi nitqlərdə, eləcə də immiqrantların müxtəlif siyasi, sosial və iqtisadi sahələrə kimlik, uyğunlaşma və inteqrasiya məsələləri ilə bağlı akademik debatlarda daha inklüziv assimilyasiya modelləri ilə yanaşı istifadə olunmaqda davam edir.

## İstinadlar
Hydrornis phayrei

**Hydrornis phayrei** (*Qulaqlı pitta*) — "Pittidae" fəsiləsinə aid olan və Cənub-Şərqi Asiyada yayılmış bir quş növü.

## Təsvir

Bu növ əvvəllər özünəməxsus primitiv xüsusiyyətlərinə görə "Anthocincla" cinsinə aid edilirdi. "Pitta" fəsiləsində hər iki cinsin yetkin fərdlərində tamamilə gizli rənglərə malik olan yeganə növdür. Digər "Hydrornis" növləri kimi, onlar da cinsi dimorfizm nümayiş etdirir və cavan fərdlərin rəngləri gizlidir.

Yetkin erkək fərdin başının ortasında təpədən ensəyə qədər uzanan qara bir xətt var. Bu xəttin hər iki tərəfindəki lələklər qırmızımtıl-sarı rəngdədir və lələklərin kənarları qara rəngdə olub, əsaslarına yaxın qara zolaqlar var. Gözlərin ətrafı, üzün yan tərəfləri və ensə qara rəngdədir. Qaşların ucu uzun və iti lələklərlə bitir, bu lələklər ağ rəngdədir və qara zolaqlıdır, başın arxasından təxminən bir qarış qədər irəli çıxır. Üst hissənin lələkləri, qanadlar və quyruq qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Qanadların əsas lələkləri və örtük lələkləri qara-qəhvəyi rəngdədir, yalnız əsas lələklərin əsasında sarımtıl bir zolaq var. Çənə və boğazın ortası ağ rəngdədir. Boğazın yan tərəfləri, yanları və qarın hissəsi isə paslı-qəhvəyi rəngdədir; boğazın yan tərəfləri və yanları həmçinin qara ləkəlidir. Quyruqaltı örtük lələkləri açıq qırmızı rəngdədir. Dimdik qara rəngdədir, lakin alt çənə qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Gözlərin iris hissəsi tünd qəhvəyi, ayaqlar və dırnaqlar isə ət rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Myiornis auricularis

**Myiornis auricularis** (*Qulaqlı cırtdan tiran*) — "Tyrannidae" fəsiləsinə aid olan və Argentina, Braziliya və Paraqvayda yayılmış bir quş növü.

## Təsvir

"Myiornis auricularis" təxminən 7–9 sm (2.8–3.5 düym) uzunluğunda və 5 qram (0.18 uns) çəkiyə malikdir. Bu, çox kiçik, böyük başlı və maraqlı üz naxışına malik bir quşdur. Hər iki cinsin rəngləri eynidir. Əsas yarımnövün yetkin fərdlərinin göz ətrafı qəhvəyi-sarımtıl rəngdədir, qulaq örtükləri ağ rəngdədir və arxasında qara bir aypara var. Başının təpəsi parlaq zeytun rəngindədir, ensə və boyun hissəsi boz, arxa və bel hissəsi isə parlaq zeytun rəngindədir. Qanadları tünd rəngdədir və uçuş lələklərinin kənarları parlaq zeytun-sarı rəngdədir. Quyruğu tünd rəngdədir. Boğazı və üst sinəsi ağ rəngdədir və nazik qara zolaqlara malikdir, qarın hissəsi isə parlaq sarı rəngdədir və bəzi zeytun zolaqları var. "M. a. cinereicollis" yarımnövü dəyişkən olsa da, adətən daha açıq rəngli qulaq örtüklərinə malikdir. Hər iki yarımnövün gözləri narıncı, dimdiyi qara, ayaqları və dırnaqları isə çəhrayı rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gülnara Mehmandarova

**Gülnarə Kamal qızı Mehmandarova** (09 avqust 959, Bakı, Azərbaycan SSR) memar, tədqiqatçı (memarlıq və incəsənət tarixçisi) və Şərq Ölkələri Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının müxbir üzvüdür. Gülnarə Kamal Mehmandarova memarlıq abidələrinin bərpası və memarlıq nəzəriyyəsi və tarixi üzrə fəlsəfə doktorudur. O, 70-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir.

## Dünya Mədəniyyət İrsi, YUNESKO

### Dünya Mədəniyyət İrsi Siyahısı (WHL) və YUNESKO
G.Mehmandarova Azərbaycan Respublikasının bir sıra memarlıq abidələrinin, o cümlədən İçərişəhərdəkiŞirvanşahlar Sarayı və Qız Qalası (2000-ci ildə YUNESKO-nun Ümumdünya Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilmiş), habelə Suraxanıdakı "Atəşgahı kimi memarlıq abidələrinin Ümumdünya MAddə Mədəni İrs Siyahısına daxil edilməsi üçün sənədlər hazırlamışdır.

## Abidələr və Tarixi Yerlər üzrə Beynəlxalq Şura (ICOMOS) ilə əməkdaşlıq

* ICOMOS-CIVVIH — ICOMOS sisteminə daxil olan  Tarixi Şəhərlər və Kəndlər üzrə Beynəlxalq Elmi Komitənin üzvü
* ICOMOS-IWC — ICOMOS sisteminə daxil olan Beynəlxalq Elmi Ağac Komitəsinin üzvü
* Abidələr və Tarixi Yerlər üzrə Beynəlxalq Şuranın (İCOMOS) Azərbaycan Komitəsinin prezidenti

## Memarlar İttifaqına üzvlük

* Norveç Memarlarının Milli Assosiasiyası
* Qədim Norveç Abidələrinin Mühafizəsi Cəmiyyəti
* Şərq Ölkələrinin Beynəlxalq Memarlıq Akademiyası
* Azərbaycan Memarlar İttifaqı
* SSRİ Memarlar İttifaqı — Sovet İttifaqı

## Həmçinin baxın

## İstinadlar
Müqəddəs Məryəm kafedralı (Edinburq)

**Müqəddəs Məryəm Yepiskopal Kafedrali** və ya sadəcə **Müqəddəs Məryəm kafedralı ** () — Edinburq şəhərində yerləşən Şotlandiya Yepiskopal Kilsəsinin kafedralı. Edinburq yeparxiyasının yepiskopunun iqamətgahıdır. Neoqotika üslubunda tikilmiş kafedral məşhur Britaniya memarı Corc Qilbert Skott tərəfindən layihələndirilib. Bu A kateqoriyalı binadır. Kafedralın 90 metrlik qülləsi Edinburq ərazisindəki ən yüksək nöqtədir.
## Tarixi
Kafedralın təməl daşı 21 may 1874-cü ildə qoyulmuş və bina 30 oktyabr 1879-cu ildə təqdis edilmişdir.

Müqəddəs Məryəm kafedralı Edinburq Yeparxiyasındakı bütün Şotlandiya Yepiskopal kilsələrinin ana kilsəsidir. Bu yeparxiya Fort körfəzindən İngiltərə sərhədinə qədər uzanır. Şotlandiyada yeddi yeparxiya var və Müqəddəs Məryəm kafedralı Şotlandiya Yepiskopal Kilsəsinin yeddi yepiskopundan biri olan Edinburq Yepiskopunun təsis yeri kimi fəaliyyət göstərir. 

Kafedral memar Ser Corc Qilbert Skott tərəfindən Viktoriya dövrü neoqotika üslubunda tikilib. A kateqoriyalı qorunan bina statusuna malikdir və Edinburqun Köhnə Şəhər və Yeni Şəhər Ümumdünya İrs Mövqeyinin bir hissəsidir. Kafedral Böyük Britaniyada üç zirvəsi olan yalnız üç kafedraldan biridir (digər ikisi Liçfield və Truro kafedrallarıdır). Əsas zirvə 90 metr hündürlüyündədir və bu binanı Edinburq şəhər ərazisindəki ən hündür bina edir. Digər iki zirvə 1917-ci ildə tamamlanmışdır. Daha sonrakı illərdə Mahnı Məktəbi və Kapitul Evri də əlavə edilmişdir.

Kafedralın tikintisini Q.But həyata keçirmiş, işlərin müfəttişi isə Edvin Morqan olmuşdur. Müqəddəs Məryəm kafedralının dörd əsas girişi var: qərb, şərq, şimal və cənub qapıları. Kafedralın əsas girişi, Palmerston Plasdan olan bəzəkli qərb girişidir ki, burada Müqəddəs Pyotr və Cənnət Krallığının açarı təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website 
* A history of the choristers of St Mary's Cathedral
Müqəddəs Ceyms kilsəsi (Lut)

**Müqəddəs Ceyms kilsəsi** () — Lut şəhərində yerləşən Anqlikan kilsəsi. O, Birləşmiş Krallıqda üçüncü ən hündür qülləyə sahib olması ilə diqqət çəkir. Kilsə 1536-cı ilin oktyabrında başlayan Linkolnşir üsyanının baş verdiyi yer kimi yadda qalıb. 
## Tarixi
Müqəddəs Ceyms kilsəsi orta əsrlər dövrünə aid tikilidir. Britaniyadakı ən hündür orta əsrlər məbəd qülləsinə malikdir. Son tədqiqatlar göstərir ki, qüllənin daş işləmə hündürlüyü 87.63 metr, üstündəki xoruzlu hava bayrağının yerləşdiyi nöqtəyə qədər isə 89.33 metr hündürlüyə çatır. Bu onu ölkənin ən gözəl orta əsrlər qüllələrindən biri edir.

Kilsənin xor və nef hissələri 1430–1440-cı illər arasında yenidən inşa edilmişdir. Qüllənin tikintisi 1440-cı və ya 1450-ci illərdə başlamış və 1499-cu ilə qədər indiki hündürlüyünə çatmışdır. Qüllənin zirvəsinin tikintisi 1501-ci ildə başlamış və 1515-ci ildə tamamlanmışdır. Hava bayrağı (xoruz) 13 sentyabr 1515-ci il, Müqəddəs Xaç Günü arifəsində böyük bir sevinc mərasimi ilə qüllənin zirvəsinə yerləşdirilmişdir. Bu hava bayrağı, 1513-cü ildə Flodden Döyüşü zamanı şotlandlardan ələ keçirilən böyük bir mis qabdan hazırlanmışdı.  Yalnız qüllənin tikintisi üçün ümumi xərclər 305 funt sterlinq 8 şilling 4 pens (2023-cü ilin dəyəri ilə təxminən 285,800 funt sterlinq) təşkil etmişdir. Kilsə əsasən XV əsrdən qalmışdır və bu ərazidəki üçüncü tikilidir. Əvvəlki XI və XIII əsrlərə aid kilsələrin yerində inşa edilmişdir. Əvvəlcə kilsənin beş yan şapeli və qurbangahı, həmçinin üç mərtəbəli bir xaç qülləsi var idi.

1536-cı ilin oktyabrında, VIII Henrinin kilsə islahatlarına cavab olaraq, insanlar kilsədə toplaşaraq Linkolnşir üsyanını başlatdılar. Bu üsyan daha sonra Lütfüllük Ziyarəti ilə davam etdi. Hər iki üsyan uğursuz oldu və kilsə kral qüvvələri tərəfindən zənginliklərindən, o cümlədən xaç qülləsindən məhrum edildi.

Kilsənin nef damı 1825-ci ildə yenilənmişdir. Qüllənin zirvəsi isə 1844–1845-ci illər arasında Levis Nokalls Kottinqham tərəfindən bərpa edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müqəddəs Pyotr və Pavel kafedralı (Osyek)

**Müqəddəs Pyotr və Pavel kafedralı** () — Osyek şəhərində yerləşən Roma-Katolik kilsəsi. Kilsə Dakovo-Osyek Arxiyepiskopluğunun mərkəzi və memarlıq abidəsidir.
## Tarixi
Müqəddəs Pyotr və Pavel kafedralı neoqotika inşa edilib. Onun 94 metr hündürlüyündə olan çoxmərtəbəli qülləsi şəhərin simvollarından biridir. Kilsə 1898-ci ildə Đakovo yepiskopu Yosip Juraj Strossmayerin təşəbbüsü ilə inşa edilmişdir. Kilsəyə əsas portalın yan tərəfində yerləşən iki kiçik qapıdan daxil olmaq mümkündür. Bu qapılar üzərində üç qarqul heykəli yerləşir. Daxili interyer neoqotika bəzək elementləri ilə zəngindir və bir-birini izləyən zirvəli qurbangah qrupları rəngli şüşə pəncərələrlə tamamlanır. Daxili interyerin son işləri 1938–1942-ci illər arasında aparılmışdır. Bu zaman tanınmış Xorvatiya rəssamı Mirko Raçki divarları və tavanları parlaq rəngli freskalarla bəzəmişdir. Bu freskalarda Köhnə və Yeni Əhd kitablarından məşhur hekayələr təsvir edilmişdir.

**Maraqlı faktlar**
* Bu Slavoniya əyalətinin ən hündür binasıdır.
* Kilsənin ibadət zamanı tutumu 3000 nəfərdən çoxdur.
* Kilsə üç yarım milyon kərpicdən inşa edilmişdir və rəngli daş qurbangahı var.
* Dörd qüllə zənginin çəkisi müvafiq olaraq 2665 kq, 1552 kq, 740 kq və 331 kq-dır.
* 1991-ci ildə Xorvatiya Müstəqillik Müharibəsi zamanı kilsə ağır ziyan görmüşdür.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт собора
* Osječka katedrala
* Zlata Živarković-Kerže, Antun Jarm «Župna crkva sv. Petra i Pavla u Osijeku» (1995.)
* Konkatedrala sv. Petra i Pavla //gcatholic.org
Korikança məbədi

**Müqəddəs Məryəm Yepiskopal Kafedrali** və ya **Qızıl məbəd**, **Günəş məbədi** () — Perunun Kusko şəhərində yerləşən İnk imperiyası dövrünün əsas məbədi.O, inklərin baş tanrısı olan günəş tanrısı İntiyə həsr olunub. **Koricancha**, 
## Tarixi
Korikança məbədi Kusko şəhərinin mərkəzində yerləşirdi və İnklərin inanclarına görə, dünyanın mərkəzi sayılırdı. Bu qədim məbəd inklərin ən müqəddəs məbədlərindən biri idi və Günəş Tanrısı İntiyə həsr olunmuşdu. İspanlar Kusko şəhərini işğal etdikdən sonra, Korikançanın üzərində Santo Dominqo kilsəsini tikmişdilər. Bu yer həm ink, həm də ispan memarlığını birləşdirən mühüm bir tarixi məkandır. Korikança məbədi ink memarlığının mühəndislik möcüzəsi sayılır. Tikinti zamanı istifadə olunan daşlar elə dəqiq yonulmuşdu ki, onlar arasında heç bir bıçaq və ya tikan keçmirdi. Məbəd eyni zamanda zəlzələlərə qarşı dayanıqlı idi, bu da inklərin tikinti texnologiyalarının inkişaf səviyyəsini göstərir. 

İnk dövründə Korikança məbədi qızıl lövhələrlə bəzədilmişdi. Günəş işığı divarlara dəyəndə məbəd parıldayır və ətrafdakı hər kəsi heyran edirdi. Korikança "Qızıl Saray" mənasını verir. Məbədin həyətində gümüşdən hazırlanmış ay heykəlləri və digər müqəddəs əşyalar saxlanılırdı. Məbəd astronomik mərkəz kimi də istifadə olunurdu. İnklər məbəddən ilin müxtəlif vaxtlarında günəşin və ulduzların hərəkətlərini izləyirdilər. Məbədin xüsusi pəncərələri və dəlikləri günəş şüalarını müəyyən günlərdə, xüsusilə gündönümlərində və bərabərlik günlərində daxil edirdi. 

İspan fəthindən sonra 1533-cü ildə İspanlar Korikançanı talan edərək məbəddəki bütün qızıl və gümüş əşyaları talan etdilər. Qızıl və digər qiymətli metallar əriyərək Avropaya daşındı. Onlar İnk mədəniyyətinin simvollarını məhv etmək məqsədilə, onun üzərində Santo Dominqo adlı katolik kilsəsini tikdilər. Bu xristianlığın gücünü göstərmək məqsədini daşıyırdı. İndi Korikança məbədinin qalıqları Santa Dominqo kilsəsi ilə yanaşı mövcuddur və bir muzey kompleksi təşkil edir.

Kusko şəhəri və onun daxilindəki Korikança məbədi 1983-cü ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edilib. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* “The Political Force of Images,” ''Vistas: Visual Culture in Spanish America, 1520-1820.''
Fulk Qrevil

**Fulke Qrevil, I Bruk Baronu** (; ) — İngilis şairi, yazıçısı və dövlət xadimi. O, həmçinin, I Elizabet dövrünün ən mühüm şəxslərindən biri olmuşdur. 
## Həyatı
Ser Fulk Qrevil 3 oktyabr 1554-cü ildə, İngiltərənin Vorvikşir qraflığında anadan olub. O, Qrevil ailəsinin üzvüdür və təhsilini Kembric Universitetində almışdır. 

Fulk Qrevil I Elizabet  və sonrakı I Ceyms dövrlərində müxtəlif dövlət vəzifələrində çalışmışdır. Bu dövrdə o, həmçinin, çoxsaylı diplomatik missiyalarda iştirak etmiş və dövlət işlərində fəal olmuşdur. 

Ser Fulk Qrevil həm də şair olub. Onun şeirləri dövrünün cəmiyyətindəki siyasi və sosial məsələləri əks etdirir. Qrevilin ən məşhur əsərləri arasında "The Life of Sir Philip Sidney" və "Poems" yer alır. Bu əsərlərdə Qrevil həm dostu olan Filip Sidneyin həyatını yazmış, həm də öz düşüncələrini və dünyagörüşünü ifadə etmişdir.

1604-cü ildə Kral qarşısında xidmətlərinə görə ona Uorvik qəsri təqdim edilmişdir.

1621-ci ildə o, ilk Baron Bruk oldu.

1628-ci ildə Baron Fulk Qrevilin vəsiyyətində özünü görməyən xidmətçisi tərəfindən bıçaqlanaraq öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
*
*
* 

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Fulke Greville, Lord Brooke at the "Luminarium"
Samuel Daniel

**Samuel Daniel** (; ) — İngilis şairi və tarixçisi. O, xüsusilə fəlsəfi və tarixi mövzuları əhatə edən poetik əsərləri ilə məşhurdur. Daniel eyni zamanda I Elizabet və I Ceyms dövründə İngilis ədəbiyyatına töhfə verən mühüm yazıçılardan biri hesab edilir.
## Həyatı
Samuel Daniel 1562-ci ildə Somerset qraflığında anadan olub. O, Oksford Universitetinin Maqdalen Hall kollecinə qəbul olunsa da, buranı tam bitirmədən tərk etmişdir. Daha sonra o, himayədarlıq yolu ilə saray mühitinə daxil olmuş və I Elizabet sarayında himayədarlar tapmışdır. Onun əsas himayədarlarından biri Qraf Lusi Bedford olmuşdur.
Daniel həmçinin I Ceymsin uşaqlarına müəllimlik etmiş və sarayda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. Onun ədəbi karyerası dövrünün nüfuzlu şəxsləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. 

### Əsərləri
* Danielin ilk tanınmış əsərlərindən biri "Delia" (1592) adlı sonetlər toplusudur. Bu əsər I Elizabet dövrü sonet ənənəsinə töhfə vermiş və Vilyam Şekspir də daxil olmaqla bir çox şairə ilham mənbəyi olmuşdur.
* Onun başqa məşhur əsərləri arasında "The Complaint of Rosamond" (1592) və "Musophilus" (1599) yer alır. "Musophilus" adlı poeması, bilik və ədəbiyyatın cəmiyyət üçün əhəmiyyətini vurğulayan fəlsəfi bir əsərdir.
* Daniel həmçinin İngiltərə tarixi mövzusunda yazdığı "The Civil Wars" adlı epik poeması ilə tanınır. Bu əsər İngiltərədəki vətəndaş müharibələrinin poetik bir təsviridir və onun tarixi araşdırmalara olan marağını əks etdirir. 

Şair və tarixçi olmaqla yanaşı, Samuel Daniel həm də dramaturq kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun ən məşhur pyeslərindən biri "The Tragedy of Philotas" (1604) olmuşdur. Bundan başqa o, I Ceyms dövründə saray tamaşaları üçün ssenarilər yazmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Samuel Daniel at Poetry Foundation
* Online Books by Samuel Daniel at The Online Books Page
* UCL performance of *The Tragedie of Cleopatra* at Vimeo