open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roberto Bordin

**Roberto Bordin** (; ) — Liviyada anadan olmuş italiyalı keçmiş futbolçu və məşqçi. Azərbaycanın Neftçi futbol klubunun keçmiş baş məşqçisi.

## Karyerası
Liviyada bir italyan ailəsində anadan olmuşdur. Futbolçu karyerasına İtaliyanın şimal-qərbində yerləşən San-Remo təmsilçisi "Sanremense" komandasında başlamışdır. Bu komandadan ayrıldıqdan sonra "Taranto" və "Parma" klublarında İtaliyanın aşağı liqalarında çıxış etmişdir. Daha sonra İtaliya A Seriyasında mübarizə aparan "Çezena" və "Atalanta" klublarının heyətində oynamışdır. Ardınca müxtəlif illər ərzində "Napoli", "Pyaçenza", "Triestina", "Spezia" və "Viçentsa" klublarında çıxış etmişdir. Bir müddət Marçelo Lippinin də rəhbərlik etdiyi "Napoli"də futbolçu karyerasının ən yaxşı illərini keçirmişdir. Məhz bu klubun heyətində 1996-97 mövsümü İtaliya Kubokunun gümüş mükafatçısı olmuşdur. Təcrübəli futbolçu kimi əsas ampulası yarımmüdafiəçi olaraq oynamaq olsa da müəyyən zamanlarda müdafiəçi kimi çıxış etmişdir. 40 yaşına qədər yaşıl meydanlarda top qovan Bordin 2005-ci ildə futbolçu karyerasına son klubu olan "Spezia"da vida etmişdir.

Bordin futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra Andrea Mandorlininin məşqçilər heyətinə daxil oldu. 10 il bu heyətin tərkibində olan Bordin 6 müxtəlif klubda köməkçi məşqçi olaraq çalışmışdır. Məhz bu heyət "ÇFR Kluj"a 2009-10 sezonunda futbol üzrə Rumıniya çempionatında 2-ci çempionluğunu qazandırmışdır.

2016-cı ilin martından etibarən Roberto Bordin "Triestina" klubunda müstəqil məşqçilik karyerasına başladı. 7 ay sonra isə Moldova klubu "Şerif"in baş məşqçisi təyin olundu. Bordin ilk mövsümündəcə komandanın ölkə çempionu adını qaytarmaqla kifayətlənməyərək, Şerif"lə üstəlik Moldova Kuboku və Moldova Super Kubokunu qazandı. "Şerif"lə UEFA Avropa Liqasının UEFA Avropa Liqası 2017/2018 sezonunda qrup mərhələsində mübarizə aparıb, qrupda 3-cü yeri tutmasına baxmayaraq sezonun sonunda "Şerif"ə ardıcıl 2-ci çempionluğunu yaşattı. 2018-ci il aprelin 24-də ailə vəziyyətinə görə "Şerif"in baş məşqçisi postundan istefa verdi.

8 iyun 2018-ci ildə Bakının "Neftçi" klubu italiyalı mütəxəssislə iki illik müqavilə imzaladığını açıqladı. 2020-ci ilin yanvar ayında "Neftçi" Roberto Bordini istefaya göndərib.

## Nailiyyətləri
### Futbolçu
* İtaliya Kuboku finalçısı (1): 1996/97
### Məşqçi
* Rumıniya çempionu (1): 2009/10 (köməkçi qismində)
* Moldova çempionu (2): 2016/17, 2017
* Moldova kubokunun qalibi: 2016/17
* Moldova Superkubokunun qalibi: 2017
### Şəxsi
* Qızıl Skamya mükafatı (İtaliya) (1): 2017

## Maraqlı faktlar
Bordin 12 noyabr 1992-ci ildə İspaniya "Deportivo La-Korunya"ya qarşı "Milan" üçün yoldaşlıq görüşü keçirmişdir.

## İstinadlar
Miçaela Suarez

**Miçaela Belen Suarez** (28 yanvar 2000-ci ildə anadan olub) — Argentinanı təmsil edən qadın badmintonçu.

## Uğurları

### BWF International Challenge/Series
*Qarışıq cütlük*

: BWF İnternational Challenge turnirləri
: BWF İnternational Series turnirləri
: BWF Future Series turnirləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Quru küləklər

**Quru küləklər** — meteoroloji hadisə olub, havanın rütubətliyi, bir qayda olaraq yüksək temperatur və müxtəlif intensivlikdə küləklərlə müşayiət olunur. Belə küləklər bitkinin yüksək transpirasiyasına səbəb olur, torpaq səthindən intensiv buxarlanma gedir, torpağın nəmliyi aşağı düşür və bunun nəticəsində bitkinin su balansının pozulmasına səbəb olur.

Azərbaycanda İraq, İran və Orta Asiya ərazilərindən daxil olan subtropik antisiklonun təsiri nəticəsində ilin isti dövründə atmosfer prosesləri quraqlıq və quru yellərin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bu isə ölkə ərazisində kənd təsərrüfatı bitkilərinin normal inkişafına mənfi təsir göstərir və məhsuldarlığını aşağı salır.

## Quraqlıq və quru küləklərə qarşı mübarizə tədbirləri
Mübarizə məqsədilə əsasən aqrotexniki və meliorasiya tədbirləri həyata keçirilir.
* Suvarma quraqlıq və quru küləklərə qarşı radikal üsul sayılır. Suvarma hətta səhra şəraitində bitkilərdən yüksək məhsul götürməyə imkan verir.
* Tarlaqoruyucu meşə zolaqları quraqlıq və quru küləklərə qarşı mühüm tədbir sayılır.

## Həmçinin bax
* Quraqlıq
* Atmosfer hadisələri
* Külək
* Ağ yel

## Xarici keçid
* HAVANIN TƏRKİBİ
* Külək

## İstinadlar
Azərbaycanda zebuçuluq

[thumb|[Bakı Zooloji Parkında saxlanılan zebu]]
**Azərbaycanda zebuçuluq** — Azərbaycan Respublikası ərazisində zebu cinsli heyvanların saxlanılıb, yetişdirilməsi ilə bağlı heyvandarlıq sahəsi.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasında zebunun yayılmasının ilk izlərinə eramızdan əvvəl 2000-2500-ci illərdə rast gəlmək olur. Fransız arxeoloqu Jan Demorqanın 1883-cü ildə Lənkəran ərazisində aşkar etdiyi nadir tapıntı üzərində zebu təsviri olan möhür bu fikri təsdiq edir.

## Növləri
Azərbaycandakı zebuçuluq təsərrüfatlarında saxlanılan əsas zebu cinsləri Azərbaycan zebusu və Kuba zebusudur. XX əsrin sonlarında isə Kuba və Azərbaycan zebusundan istifadə edilərək Tər-Tər, Gəncə, Göygöl, Samux, Goranboy rayonların fermer və dövlət təsərrüfatlarında ətlik və ətlik-südlük hibrid – Salyan qrupları yaradılmışdır.

### Azərbaycan zebusu

Azərbaycan zebusu qaramal yarımnövlərindən birinin – "Bos tarurus"un xüsusi formasıdır. Cidovunda piyli və əzələli hürgücü vardır. Rəngi qara, sarı, narıncı qırmızı, boz rənglərin ağ rənglə qarışığından ibarət olub, çilli və xallıdır.

### Kuba zebusu
XX əsrin 70-80-ci illərində Kuba Respublikasından Azərbaycan SSR-yə gətirilmiş zebu cinsli heyvanlar Lerikdə bəslənilib və bu istiqamətdə rayonun ixtisaslaşmış "Sosialist Kubası" sovxozu bütün keçmiş SSRİ-də məşhur olmuşdur.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan zebusu

## İstinadlar
Urartu dili

Urartu dili (Xaldey, Nairi və yaxud Biayni dili)  —  Urartuluların qədim dili. Şərqi Qafqaz dillərinə yaxın olan hurrit-urart dilləri qrupuna mənsubdur. E.ə VI-cı əsrə qədər şimaldan cənuba Ağrı vadisindən Şimali İraqa qədər, şərqdən qərbə Göyçə gölündən Van gölünə qədər olan əraziləri əhatə etmişdir.

İlk dəfə e.ə. 9-cu əsrdə sübuta yetirilən Urartu eramızdan əvvəl 9-cu əsrə aiddir. 585-ci ildə dağıldıqdan sonra yazılmağa son qoyulmuş və ehtimal ki, Urartunun dağılması ilə birlikdə yox olmuşdur.

## Qaleriya

## İstinadlar
Efemerlər

**Efemerlər** () — səhra, yarımsəhra, bozqır və Düzənlik sahələrin ekoloji şəraitinə uyğunlaşmış, vegetasiya dövrü qısa olan birillik bitkilər qurupu. Yazda və payızda torpaqda nəmlik çox olduqda efemerlər çiçəkləyir və toxum verir, quraqlıq düşdükdə isə quruyub sakitlik mərhələsinə keçir. Belə həyat tərzi olanların kserofit hala keçməsinin qarşısını alır. Ona görə də efemerlər mezofit və ya ksero-mezofit qrupa daxil olur.

## Efemer qrupları
Efemerlər iki qrupa bölünür:
* Tipik efemerlər. Tipik efemerlərin (tipik mezofitlər) toxumu yazda cücərir və vegetasiyasını 1,5-2,5 ay ərzində başa çatdırır.
* Qış efemerləri. Qış efemerlərinin toxumları payızda cücərdiyi üçün vegetasiya dövrü uzun çəkir (bütün qışı və yazın əvvəli). 
Efemerlərin təsərrüfat əhəmiyyəti böyükdür. Efemerlər Azərbaycanda qış otlaqlarında (Qobustan, Ceyrançöl, Acınohur və s.) yem bazasının əsasını təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
BİTKİ ÖRTÜYÜ
İndoneziyada islam

**İndoneziyada İslam** — islam dini İndoneziya ərazisində.

## Tarixi
Bu ölkədə islam dini tacirlərin vasitəsilə yayılıb.

XIII-XIV əsrlərdə Azərbaycan torpaqlarından gələn qafqazlı Mövlanə Malik İbrahim əs-Səmərqəndi və yaxud da Sunam Qirsik deyə tanınan şəxsin İndoneziyaya gəlişi ilə islam dini bu torpaqlarda formalaşmağa başlamışdır. O, Səmərqənddə dini təhsil aldıqdan sonra, İndoneziyaya gələrək burada islam dinini yaymağa başlamışdır.

İndoneziya əhalisinin böyük əksəriyyəti - 87 faizi müsəlmanlardır. Hazırda 250 milyon nəfərdən artıq müsəlman əhalisi olan İndoneziya dünyada müsəlman əhalisinin sayına görə birinci yerdə durur.

## Açehdə şəriət

Açeh İndoneziyanın yeganə əyalətidir ki, burada şəriət məhkəmələri fəaliyyət göstərir. Bu məsələ 2004-cü ildə müzakirələrə səbəb oldu və narahatlıq doğurdu. Müzakirə əsnasında qaldırılan bir çox məsələlər din azadlığına toxunurdu. Bununla belə, Açeh dövlətin şəriətə xüsusi icazə verdiyi yeganə əyalət olaraq qaldı.

## İstinadlar
İndoneziyada din

**İndoneziyada din** — İndoneziya Respublikasının ərazisində din.

## İslam

Bu ölkədə İslam dini tacirlərin vasitəsilə yayılıb.

İndoneziya əhalisinin böyük əksəriyyəti - 86 faizi müsəlmanlardır. Hazırda 230 milyon nəfərdən artıq müsəlman əhalisi olan İndoneziya dünyada müsəlman əhalisinin sayına görə birinci yerdə durur.

## Xristianlıq
Xristianlar əhalinin 10.72 faizini (7.6% protestant, 3.12% katolik) təşkil edir.

## Dini tikililər
İndoneziya özündə hinduizm, buddizm və islam dinlərinin abidələrini birləşdirən məbəd memarlığının nadir beşiyidir.

Möhtəşəm budda kompleksi olan Borobudur e.ə. IX əsrdə dördtərəfli nəhəng piramidalar şəklində tikilən ən böyük məbəddir. Borobudur Budda kompleksi Vişna, Şiva və Braxma allahlarına həsr olunmuş dünyada ən iri dini tikililərindən biridir ki, günümüzədək qorunub saxlanılıb. Min il əvvəl Merapi vulkanından sonra insanlar bu yerləri tərk edib. 800-cü illərdə inşa edildiyi düşünülən bu möhtəşəm məbəd vulkan partlaması nəticəsində uzun əsrlər unudulub. Lakin nəhəng memarlıq kompleksi yalnız 1815-ci ildə, demək olar ki, vulkan külü və tamamilə cəngəlliklərlə örtülmüş halda tapılıb. Yarım əsr keçəndən sonra YUNESKO-nun himayəsi altında onun əsaslı bərpasına başlanılıb. Qazıntıları zamanı budda kompleksinin digər maraqlı materialları da tapılıb, onları Borobudur kompleksinin ərazisində yerləşən eyniadlı muzeydə görmək olar. Məbədi sübh tezdən ziyarət etmək daha yaxşıdır. Çünki budda kompleksi doğan günəşin şüaları altında çox füsunkar görünür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bertrand J, *Nationalism and Ethnic Conflict in Indonesia*, Cambridge : Cambridge University Press, 2004, 278 pages, . Retrieved 22 October 2006
* 
* International Coalition for Religious Freedom. (2004). "Indonesia". "Religious Freedom World Report". Retrieved 6 September 2006
* Llyod G and Smith S, *Indonesia Today*, Lanham, Maryland : Rowman & Littlefield Publishers, 2001, 343 pages, 
* Shaw, E. "Indonesian Religions" . "Overview of World Religions". Retrieved 8 September 2006
*
Şirinsulu ekosistemlər

**Şirinsulu ekosistemlər-** şirin sular kontinentin səthində çay, göl və bataqlıqlar əmələ gətirir. İnsan öz ehtiyacı üçün süni göllər və su anbarı yaradır. Deməli, şirin sular axar və nisbi hərəkətsiz (durğun) vəziyyətdə ola bilər.

Şirinsulu ekosistemlər bütün ekosistemlərin olduqca kiçik hissəsini təşkil edərək aşağıdakı xüsusiyyətlərinə görə insanlar üçün daim böyük əhəmiyyət kəsb edir:
* Şirin sular praktiki olaraq məişət və sənaye ehtiyaclarını ödəmək üçün yeganə mənbə sayılır;
* Şirinsulu ekosistemlər tullantıları yenidən işləmək üçün ən əlverişli və ucuz sistem sayılır;
* Suyun nadir termodinamik xassəyə malik olaraq mühitin temperatur tərəddüdünü azaltmağa imkan verir.
Qeyd edildiyi kimi su mühitinin limitləşdirici faktorları, temperatur, şəffaflıq, axın, duzluluq və b. hesab olunur. Suda yaşayan heyvanların əksəriyyəti stenoterm sayılır, ona görə də mühitin az da olsa, istilik çirklənməsi onlar üçün təhlükəlidir. Su hövzələrində suyun şəffaflıq dərəcəsi həyat üçün çox vacib sayılır, bu günəş işığının daxil olaraq fotosintez prosesinin mümkün olduğu dərinlik zonası ilə ölçülür. Şəffaflıq dərəcəsi müxtəlif olub çox bulanlıq su hövzələrində bir neçə santimetr dərinlikdən, şəffaf dağ göllərində 30–40 metrə çata bilər. Lotik ekosistemlərdə axım da mühüm limitləşdirici faktor olub orqanizmlərin yayılmasına, qaz və duzların miqdarına təsir göstərir. Su ekosistemlərində oksigenin konsentrasiyası da mühüm limitləşdirici faktor hesab olunur. Biogen duzlardan nitratlar və fosfatlar da adətən limitləşdirici olur, bəzən kalsium və digər elementlərin çatışmazlığı hiss olunur.

## Şirinsulu ekosistemlərin növləri
Bəzi su hövzələri bir vəziyyətdən digərinə keçə bilər. Bununla əlaqədar olaraq şirinsulu ekosistemlər aşağıdakılara bölünür:
* Lentik () ekosistemlər. bura göllər, nohurlar, yəni durğun sular aiddir;
* Lotik () ekosistemlər. Bura çeşmələr, çaylar-axar sular daxildir;
* Bataqlaşmış ərazilər- ilin mövsümləri üzrə səviyyəsi dəyişir. Bura marşlar və bataqlıqlar daxildir. 

## Həmçin bax
* Lentik ekosistem
* Göl

## Xarici keçid
Dünyanın su hövzələrinin çirklənməsi konteksində şirin su ehtiyatlarının azalması" mövzusunda seminar keçirilib

## İstinadlar
Azərbaycanda qeyri-ənənəvi yanar faydalı qazıntılar

**Azərbaycanda qeyri-ənənəvi yanar faydalı qazıntılar** — Azərbaycanda xeyli sayda qeyri-ənənəvi yanacaq faydalı qazıntılar mövcuddur (təbii bitum, yanar şistlər, daş və qonur kömür). Bunlardan ən mühümləri böyük ehtiyata malik olan təbii bitum və yanar şistlərdir.

## Təbii bitumlar
Abşeron yarımadasında, Qobustanda və Aşağı Kür rayonlarında 50-dən çox təbii bitum yataqları və təzahürləri mövcuddur. Bitum yığımları müxtəlif yaşlı çöküntülərdə (Eosen-Alt Pliosen) toplanmışdır. Onlar mikroelementlərlə (Mg,Ni,Cu,Mo,Zn və s.) zəngindir. Respublikada təbii bitumun ehtiyatları 2 milyon tondan artıqdır. Təkcə Abşerondakı Qırmaki yatağında 50 milyon ton bitumlu qum-ağır neft ehtiyatı vardır. Bəzi bitum təzahürləri palçıq vulkanları (Ayrantökən, Qırlıq, Axtarma-Paşalı, Şorbulaq, Xıdırzindi və s.) ilə əlaqədardır.
Abşeron yarımadasında qədim neft yataqları ərazilərində (Balaxanı, Binəqədi, Lökbatan və s.) neft hopmuş torpaq sahələri vardır. Hesablamalara görə, təqribən 10 mədə sahəsindəki həmin torpaqlardan 63 milyon ton neft emal etmək mümkündür. Bitumlu qumlardan asfalt yol örtüyü üçün istifadə olunur. Onlardan müxtəlif neft məhsulları — benzin, liqroin, sürtgü yağları və digər yanacaq məhsulları alınır; ağır fraksiya olan mazutdan elektrik stansiyalarında istifadə edilir.

## Yanar şistlər
Azərbaycanda yanacağın bu növü geniş yayılmışdır. Onların əsasən, İsmayıllı, Quba, Şamaxı-Qobustan rayonlarında və Abşeron yarımadasında 70-dən çox yataq və təzahürləri aşkar edilmişdir.

Yanar şistlər müxtəlif yaşlı çöküntülərlə (Təbaşir-Miosen) əlaqədardır. Bəzi süxurlarda üzvi maddənin miqdarı 29 faizə, istilikvermə qabiliyyəti isə 12 MC/kq-a çatır. Quba, Diallı, Cəngiçay, Pirəkəşkül yataqlarında geoloji-kəşfiyyat işləri aparılmışdır. Yanar şistlərin kəşf olunmuş ehtiyatı 450 milyon tona yaxındır. Təbii bitum və yanar şistlərin 1:500000 miqyasında xəritəsi tərtib edilmişdir.

## Daş kömür və qonur kömür
Əvvəllər daş kömür təzahürləri respublikada Kiçik Qafqazda Torağaçay (Tərtər rayonu) sinklinoriumu və Böyük Qafqazda Vəndam (Qəbələ rayonu) zonalarında məlum idi. 2002-ci ildə isə Qanıx-Əyriçay qırışıq zonasının Çayqaraqoyunlu antiklinal strukturunun şimal qanadında yeni qonur kömür təzahürləri aşkar edilmişdir. Kömürün tərkibində üzvi maddənin miqdarı 29-55 faiz, kükürdünkü 0.2-0.4 faiz,istilikvermə qabiliyyəti isə 14 MC/kq-a qədərdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Вопросы геологии и разработки нефтяных и газовых месторождений Азербайджана.Б.1987.
* Геология Азербайджана.Т.6.
* Полезные ископаемые.Б.2003.

## Xarici keçidlər
* Yanar şist alternativ enerji mənbəyi kimi
* Yanacaq – energetika sənayesi
Lentik ekosistem

**Lentik ekosistem** — bura göllər, nohurlar, su anbarları, yəni nisbətən ətalətli su dövranına malik sular daxildir. Burada üç zona ayrılır: litoral, limnik və profundal zonanın qruplaşmaları işıqsız həyat sürür.

## Xarakteristika
Mülayim qurşağın göllərində yay dövründə su kütləsində şaquli üzrə üç zona ayırmaq olar:
* Epilimneon-suyun konveksiya (sirkulyasiya) etdiyi dərinliyə qədər
* Termoklin (temperatur sıçrayışı olan lay)- aralıq zona, burada su yuxarı (üst) zonanın suyu ilə qarışmır
* Hipolimnenon- soyuq su sahəsi, burada sirkulyasiya getmir
Termoklin, adətən, işıq düşən sarhəddən aşağıda yerləşir, oksigen ehtiyatı, ondan ayrılmış hipolimnionda tükənir. Yayda durğunluq dövrü başlayır. Payızda temperaturun bərabərləşdiyi dövrdə suyun ümumi qarışması və hipolimneonun oksigenlə zənginləşməsi baş verir. Qışda buzun altında suyun temperaturu +4&nbsp;°C-dən aşağı olur, bu onun sıxlığını azaldır və yenidən gölün stratifikasiyasına və qış durğunluğuna səbəb olur. Yazda buz əridikdən sonra temperaturu 4&nbsp;°C-yə çatır, o ağırlaşır və yenidən yaz qarışması baş verir. Bu klassik sxem Avropa və Şimali Amerika gölləri üçün xarakterikdir. Subtropik rayonlarda suyun qarışması il ərzində bir dəfə qışda, tropikdə isə daim və qeyri-müntəzəm olur.

Məhsuldarlığına görə göllər iki qrupa bölünür:
* Oliqotrof (biogen maddələr və plankton az olan)
* Evtrof (biogen maddələrlə zəngin)
Lentik ekosistemlərin məhsuldarlığı həm də ətraf mühitdən və gölün dərinliyindən daxil olan maddələrdən asılıdır. Kiçik göllər daha məhsuldar olur.

## Həmçinin bax
* Göl
* Nohur
* Su anbarı

## Xarici keçid
lentik ekosistemlər

## İstinadlar
Miejski stadionu (Belostok)

**Miejski stadionu** () — Polşaın paytaxtı Belostok şəhərində yerləşən çoxməqsədli stadion. Əsasən futbol yarışları üçün istifadə olunur və "Yagelloniya Belostok" futbol klubunun ev stadionudur.

## Haqqında

## Qalereya

Fayl:Stadion Miejski w Białymstoku budowa (2014) 1.jpg
Fayl:Stadion Miejski w Białymstoku budowa (2014) 3.jpg 
Fayl:Stadion Miejski w Białymstoku budowa (2014) 10.jpg
Fayl:Trybuna stadion jagiellonia.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Official Stadium website (Polish, English)
El Gráfico

***El Grafico*** Argentinada aylıq nəşr edilən idman jurnalıdır. İlk dəfə 1919-cu ilin may ayında nəşr edilən bu dərgi ilk vaxtlarda həftəlik olaraq qəzet formasında çap edilirdi. Lakin sonradan tamamilə idman dərgisinə çevrildi. 2002-ci ildən etibarən isə dərgi aylıq olaraq çap edilməyə başlandı. *El Grafico* tək Argentinada deyil bütövlükdə Cənubi Amerikada ən çox bəyənilən idman dərgilərindən biridir. Jurnala ləqəb olaraq *La Biblia del deporte* ("İdmanların Bibliyası") deyilir

## Tarix
*El Grafico* ilk dəfə Konstansio Viqil tərəfindən 1919-cu ilin  may ayında nəşr edilmişdir. Viqil Uruqvay vətəndaşı idi və 1918-ci ildə böyük uğurla *Atlantida* jurnalının əsasını qoymuşdur. Amma 1919-cu ildə tragik həftənin nəticəsi olaraq fəaliyyətləri dəyandırdı və o, öz şəxsi çap məkanını əldə etməyə israrlı oldu. Beləliklə o, *El Grafico* dərgisinin əsasını qoymuş daha sonra isə uşaqlar üçün "Billiken" jurnalını və 1922-ci ildə qadınlar üçün nəzərdə tutulmuş "Para Ti" nəşrinin yaradıcısı olmuşdur. Dərgilərin baş qərargahı Buenos-Ayres şəhərində yerləşirdi.

*El Grafico* jurnalı ilk vaxtlarda adına uyğun olaraq ("Qrafik") yalnız şəkil və epiqraflardan ibarət idi və ilk vaxtlarda idman mövzulu jurnal deyildi. Burada bütün mövzularda xəbərlər və tədbirlərin məlumatı əks olunurdu. 1925-ci ildən etibarən isə idman dərgisinə çevrilmişdir.

Jurnalın ən çox satışı həyata keçirilən dövrü 1986 FİFA Dünya Kuboku turniri dövrünə təsadüf edir ki, həmin il keçirilən turnirdə Argentina yığması çempion olmuşdur və nəticədə: 690.998 ədəd satılmışdır. Jurnalın ikinci ən çox satış dövrü isə 1978 FİFA Dünya Kubokuna təsadüf edir ki, həmin vaxtda jurnal 595.924 ədəd satılmışdır. Jurnalın üz qabığında ən çox əks edilən idmançı, 134 dəfə olmaqla Dieqo Armando Maradona olmuşdur. Sonrakı pillələrdə 58 dəfə Daniel Passarella və 54 dəfə Norberto Alonso gəlir.

2002-ci ilin aprel ayınadək jurnal aylıq deyil həftəlik dərc olunurdu.

## Məzmun
Jurnalda əsasən futbol mövzusuna geniş yer ayrılsada həmçinin yüngül atletika, reqbi, tennis, boks, basketbol, otüstü hokkey idman növləri üzrədə xəbərlər dərc olunur.

## Qalereya

File:Zamora esp 1926.jpeg|Rikardo Zamora
File:Charro moreno 1940s.jpg|Xose M. Moreno
File:Carlos Sosa Boca 1944.jpg|Karlos Sosa
File:Sanfilippo elgrafico.jpg|Xose Sanfilippo

File:Bobby charlton elgrafico.JPG|Bobbi Çarlton


## İstinadlar
Abdelhak Nuri

**Abdelhak Nuri** (; ) — əsasən yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş Niderland futbolçusu. "Ayaks"ın yetirməsi olan Nuri, iki il klubun əvəzedici və əsas komandasında çıxış edib. O, həmçinin müxtəlif yaş qruplarında Niderland millisini təmsil etmişdir.

2017-ci ilin iyul ayında, 20 yaşında olarkən mövsüm əvvəli yoldaşlıq oyunu zamanı yerə yıxılaraq huşunu itirib. Ürək aritmiyası keçirən futboçu, nəticədə ağır və daimi beyin zədəsi almış və bu səbəbdən futbolçu karyerasını davam etdirə bilməmişdir.

## Erkən illəri
2 aprel 1997-ci ildə Amsterdamda Mərakeş əsilli ailədə anadan olub. Əsasən gənclər komandasında çıxışı ilə tanınmışdır. Bir çox nəşrlər onu gələcəyin ulduzu hesab edirdilər. Peşəkar karyerasında debüt etməzdən öncə, "The Guardian" tərəfindən 2014-cü ildə dünyanın ən yaxşı 40 gənc oyunçusu siyahısına əlavə edilmişdir.

## Klub karyerası
"Ayaks" futbol akademiyasının yetirməsidir. 8 yaşından Amsterdam klubunun formasını geyinməyə başlayıb. 2015-ci ildə "Ayaks"ın əvəzedici komandası olan — "Yonq Ayaks"ın heyətinə keçirilib. Burada debüt mövsümündə on yeddi görüşdə iştirak edib və bir qol vurub. 2016–17 mövsümündə "Yonq Ayaks"la yanaşı, "Ayaks"ın əsas komandasında da forma geyinib. Əsas komandanın heyətində ilk oyununa, 29 oktyabr 2016-cı ildə, Erediviziyanın 11-ci turu çərçivəsində "Ekselsior"a qarşı keçirilən görüşdə çıxıb.

### Ürək aritmiyası
8 iyul 2017-ci ildə Avstriyanın İnsbruk şəhərində Almaniyanın "Verder Bremen" klubuna qarşı keçirilən yoxlama oyununun ikinci hissəsində yerə yıxılaraq huşunu itirib. Oyunçuya 15 dəqiqəyə yaxın meydanda yardım göstərilib, daha sonra isə o, vertolyot vasitəsilə xəstəxanaya yerləşdirilib. Görüş yarımçıq dayandırılıb və azarkeşlərdən stadionu tərk etmələri xahiş olunub. Futbolçunun huşunu itirməsinə ürək aritmiyası səbəb olub. Həkimlər onu süni koma vəziyyətinə salıblar. 13 iyul 2017-ci ildə Nuriyə dönməz beyin zədələnməsi diaqnozu təyin edilib. Tədqiqatlar göstərib ki, onun beyninin böyük bir hissəsi fəaliyyət göstərmir və beynin ən mühüm funksiyalarının bərpası şansı sıfıra bərabərdir.

2020-ci ilin mart ayında ailəsi Nurinin evdə müalicə aldığını və komadan çıxdıqdan sonra onun vəziyyətinin yaxşılaşdığı barədə məlumat yayıb.

21 fevral 2022-ci ildə "Ayaks" komaya düşən Nuri ilə müqaviləni vaxtından əvvəl xitam verdiyi üçün, onun ailəsinə 7,85 milyon avro təzminat ödəyəcəyini açıqlayıb.

## Milli komanda karyerası
Niderlandın yeniyetmə və gənclərdən ibarət yığma komandalarının formasını geyinmişdir. 19 yaşadək futbolçulardan ibarət Niderland millisinin heyətində iki dəfə yeniyetmələrin Avropa Çempionatında iştirak etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Abdelhakın böyük qardaşı Məhəmməd, Niderlandın üçüncü divizionunda çıxış edən "TEK" klubunun futbolçusu.

## İstinadlar
Səth suları

Səth suları – Yer səthi ilə suyun axması; 

## Ümumi məlumat
Çay yatağı və yamac Səth sularına bölünür. Səth suları özünün iki genetik mənşəyinin – qar və yağış sularının torpaq örtüyünə hopa bilməyən və onun səthi ilə axan suların cəmindən ibarətdir. Bu sular dağlıq ərazilərdə daşqınlar, sellər yaradaraq xalq təsərrüfatına böyük ziyan vurur. Əsas ziyanvurucu daşqınlar (sellər) Böyük Qafqazın cənub yamacında müşahidə olunur.

## Xarici keçid
* Səth suları

## Həmçinin bax
* Daşqın
* Sel
* Çay

## İstinad
Sideratlar

**Sideratlar**, (frans. sideration) yaşıl gübrə – yaşıl gübrə üçün yetişdirilən bitkilər, torpağı üzvi maddə və azotla zənginləşdirmək məqsədi ilə şum zamanı torpağa basdırılan yaşıl bitki kütləsi. 

## Ümumi məlumat
Acı paxla, narınc, payızlıq çöl noxudu, xaşa, lərgə, yonca və s. kimi paxlalı bitkilər Sideratlar adlanır. Sideratlar torpağın fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırır. Şum qatını üzvi maddələr, azot, kökyumrusu bakteriyaları, həmçinin başqa qida elementləri ilə zənginləşdirir, torpağın məhsuldarlığını artırır.

## Xarici keçid

## Həmçinin bax
* Azot
* Narınc
* Bitkilər

## İstinad
Arkadiya

**Arkadiya** () — Qədim Yunanıstanda çobanlar və ovçuların yaşadığı dağlıq bir yer. Yunan mifologiyası meşə tanrısı Panın vətəni.

## İstinadlar
Simbioz

**Simbioz** (yun. syn – müştərək həyat) — iki növdən olan fərdlərin birgə yaşamasının elə bir formasıdır ki, bu zaman hər iki fərd xarici mühitlə bilavasitə qarşılıqlı təsirdə olur; xarici mühitlə münasibətlərin tənzimi hər iki orqanizmin fəaliyyəti ilə uyğunlaşır. Geniş mənada Simbioz parazitizm də (bu halda antoqonist Simbioz adlanır) daxil olmaqla müxtəlif növlərdən olan orqanizmlərin sıx birgə yaşamasının bütün formalarını əhatə edir. Bitki bitki ilə, bitki heyvanla, heyvan heyvanla, bitki və heyvan mikroorqanizmlərlə simbiotik münasibətdə olurlar. Simbioz terminini ilk dəfə alman botaniki A. de Bari (1979) təklif etmişdir. Bitkilər arasındakı Simbioza ən yaxşı misal mikorizadır.

## Simbiogenez
Simbioz yolu ilə çoxhüceyrəli orqanizmlərin mənşəyi haqqında hipotez. A.R.Faminski tərəfindən (19-cu əsrin 60-cı illərində) irəli sürülmüşdür. Simbiogenez  problemi hələlik mübahisəli olaraq qalır.

## Xarici keçid
* simbioz

## Həmçinin bax
* Orqanizm

## İstinad
Sindinamika

**Sindinamika** (sin… və  — qüvvə) — xarici mühitin dövrü olaraq dəyişməsi, suksessiyaların formalaşması (sinsenogenez) və təkamülü (biosenogez) ilə əlaqədar biosenozların dinamikası, onların dəyişkənliyi.

## Sindinamik suksessiyalar
Sindinamik suksessiyalar və dəyişilmələr, genetik suksessiyalar (Sukaçev, 1965) – səthində biosenoloji mühit olmayan bitki örtüyündən məhrum olan şəraitdə qruplaşmaların baş verməsi və inkişafı ilə gedən suksessiyalar. Fərdi növlər məskunlaşaraq biosenoz formalaşana qədər bir sıra prosenozların dəyişilməsindən ibarətdir. İlk prosenozun başlanması əmələ gəldiyi mühitin xarakterinə görə gil substratı üzərində (Geosere), qum üzərində (Psammasere), daş substratında (Zithosere), həmçinin vulkan külü üzərində (Ginosere) və su mühitində (Hydrosere) ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sindinamik suksessiya

## Həmçinin bax
* Növ
Aritz Aduriz

**Artiz Aduliz Zubeya** () — Son olaraq La Liqa klubu olan Atletik Bilbao klubunda çıxış edib . Burada Hücumçu kimi çıxış edib. Eyni Zamanda İspaniya milli futbol komandasının da hücumçusu kimi boy göstərib .
## İstinadlar
 
## Xarici keçidlər
Senoekosistem

**Senoekosistem** – (senoz və ekosistem, Bıkov, 1970), biogeosenoz (Sukaçov, 1942), geoekosistem (Soçava, 1970), geoekobiota (Qerasimov, 1973), bioekos (Nesterov, 1975) – biosenoza xas olan biosenoloji mühit, müəyyən edilmiş maddələr mübadiləsi, energiya axını və məhsuldarlıqla birlikdə həmin biosenoza uyğun elementar ekosistem. Qonşu ekosistemlərlə müxtəlif inkişaf səviyyəsi və bilavasitə senotik əlaqəsi vardır. Əgər öz xüsusiyyətlərinə görə (dominantlıq edən bitkilər bir ekobiomorfa aid olduqda) senoekosistemlər yaxındırlarsa onlar konqreqasion ekosistemlərdə birləşir.

## Senoekosistemin istilik rejimi
Senoekosistemə daxil olan uzundalğalı günəş radiasiyası miqdarının dəyişmə xarakteri. İstiliyin dəyişməsi xüsusilə yay mövsümündə, əsasən yüksək albedo olan və bitkilərin istiliyi udduğu üst fitosenotik biohorizontda (səhrada torpağın səthində) gedir. Həmin yerdə istilik dəyişmənin ən yüksək sutkalıq ritmi müşahidə olunur. Əksinə yaxşı inkişaf edən senoekosistemlərdə struktur cəhətdən torpağın üst səthində sutkalıq ritm (ritmika) mülayim olur. Torpaq biohorizonlarında istilik rejimi torpağın istilik keçirmə qabiliyyətindən asılıdır, burada sutkalıq ritmika 50 sm, illik ritmika isə 3 m dərinlikdə sönür. Müxtəlif ekosistemlərdə istilik rejimi və balansının öz xüsusiyyətləri vardır. Belə ki, meşədə transpirasiya istilik dəyişməsi, qum ekosistemlərində isə torpaq istilik dəyişməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Su ekosistemlərində temperatur tədricən aşağı düşür (+7°C-yə qədər), istilik dəyişməsi dərinlik artdıqca yavaş gedir, su hövzələrinin, dəniz və okeanların səthində temperatur kəskin dəyişir.

## Xarici keçid
* Senoekosistem

## Həmçinin bax
* Ekosistem
* Biosenoz

## İstinad
Şütür nahiyəsi

**Şütür nahiyəsi** — Gəncə-Qarabağ əyalətinin bölgələrindən biri. Osmanlı inzibati vahidlərindən biri

## Tarixi

Şütür nahiyəsi 17 kəndi 1 cammaatdan ibarət idi

## Kəndləri

* Dəhyekin

## İstinadlar

«Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»
* http://acikerisim.selcuk.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/123456789/919/354812.pdf?sequence=1 
## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Qırmızı Qazax malı

**Qırmızı Qazax malı** — Azərbaycanda yetişdirilən xalq seleksiyasının məhsulu olan iribuynuzlu heyvan cinsi. Rəngi qızılı qırmızı, bəzən də tünd qırmızıdır. Möhkəm bədən quruluşuna sahib, mütənasib gövdə quruluşuna, normal yelin formasına malikdir. Çətin iqlim şəraitinə dözümlülüyü və normal bala verməsi ilə fərqlənir. Laktasiya ərzində inəklərin süd məhsuldarlığı 1900–2000 kq, südünün yağlılığı isə 3,7 3,9 % olur. İnəklərdə diri çəki 380–400 kq, buğalarda isə 450–500 kq olur. Cavan malın təmiz ət ümumi bədən kütləsindən 50 faizdən yüksək olur. Qırmızı Qazax malı çox az miqdarda Ağstafa, Qazax, Tovuz və Gədəbəy rayonlarının fermer təsərrüfatlarında qalmışdır.

## İstinadlar
Spektrofotometriya

**Spektrofotometriya** – spektrin ultrabənövşəyi, görünən və infraqırmızı hissələrinə əsaslanaraq maye və bərk maddələrin fiziki-kimyəvi tədqiqat metodu. Müxtəlif birləşmələrin (komplekslərin, boyaların, analitik reagentlərin və b.) quruluşunu və tərkibini, maddələrin kəmiyyət və keyfiyyətini təyin etmək üçün Spektrofotometriyadən geniş istifadə olunur. Spektrofotometriyada istifadə olunan cihaz spektrofotometr adlanır.

## İstinadlar
Su balansı

**Su balansı** — atmosferdə, yer kürəsində və onun ayrı-ayrı sahələrində suyun bütün gəlir və çıxarının nisbəti. Su balansı Yerdə su dövranının kəmiyyətcə ifadəsidr. Yerin su balansı bərabərliyi ilə səciyyələnir. Burada okeanların və qurunun səthinə düşən atmosfer yağıntılarının miqdarı (1020 mm) okeanların və qurunun səthindən buxarlanmanın cəminə bərabərdir (müvafiq olaraq 880 mm, 140 mm). Çoxillik dövrdə hər hansı ərazi üçün su balansı qurunun səthinə düşən atmosfer yağıntılarının miqdarı buxarlanma və həmin ərazidən olan axım miqdarının cəminə bərabər olur. Azərbaycan ərazisinin su balansında yağıntılar 427 mm, buxarlanma 308 mm, axım 199 mm (69 mm-i səth axımı, 50 mm-i yeraltı axım) təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Su ehtiyatlarının inteqrasiyalı idarə olunması

## Həmçinin bax
* Hidrosfer
* Su
Su bitkiləri

**Su bitkiləri** () — suda bitən bitkilər. Su bitkiləri hidrofitlərə və hidatofitlərə ayrılır. Yalnız aşağı hissəsi suda olan bitkilər hidrofitlər, tamamilə və yaxud çox hissəsi suda olan bitkilər hidatofitlər adlanır. Su bitkiləri içərisində faydalıları var. Su hövzələrinin öz-özünə təmizləməsində böyük rolu var. Bəzən çox artıb kanalları və su hövzələrini basır. Su bitkilərini məhv etmək üçün herbisidlərdən istifadə edilir. Balıqların yemi olan su bitkilərini yetişdirmək üçün isə xüsusi aqrotexnika vardır. Su bitkilərinə buynuzyarpaq, suzanbağı, süsənbər, oxyarpaq, acı qıjı, suoxu, salvinia üzən, sufındığı, elodeya, bir çox yosunlar aiddir. Toxum və meyvələri bir çox quşların qidasıdır.

## Həmçinin bax
* Hidrosfer

## Ədəbiyyat
* R. Ə. Əliyeva, Q. T. Mustafayev, S. R. Hacıyeva. "Ekologiyanın əsasları" (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2006, s. 478 – 528.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kisəli su bitkiləri
Xəzlik heyvandarlıq

**Xəzlik heyvandarlıq** — heyvandarlığın sahəsi. Xəz dəri almaq üçün qiymətli xəzli vəhşi heyvanların təsərrüfat şəraitində yetişdirilməsi ilə məşğul olur. Əsasən gümüşü qara tülkü, mavi tundr tülküsü, norka, bataqlıq qunduzu, ondatra və b. heyvanlar yetişdirilir. Azərbaycanda yalnız bataqlıq qunduzu (Ağstafa rayonunun Qarayazı sahəsində, Şəmkir, Lənkəran və Şabran rayonlarında) yetişdirilir.

## Xəzli heyvanlar

Xəzli heyvanlar dəriləri xəz məlumatı kimi edilən vəhşi və qəfəsdə yetişdirilən məməlilər. Yer kürəsində geniş yayılmışdır. Xəzli heyvanlara samur, efidra, pələng, ayı, vaşaq, ondatra, qunduz, sünbülqıran, burunduq, ağ dovşan, tolay, deşman, köstəbək, dəniz pişiyi və s. aid edilir. Azərbaycanda yırtıcılar dəstəsində aid 12 növ (1 növ gəmiricilərə və 1 növ dovşanlara aiddir). Xəzli heyvan ovlanır. Xəzli heyvanın dərisi xəz sənayesi üçün qiymətli xammaldır. Xəz beynəlxalq ticarət əşyasıdır.

## İstinadlar
Su ehtiyatı

**Su ehtiyatları** – İstifadəyə yararlı sular: çay, göl, kanal, su anbarı, dəniz və okean suları, yeraltı sular, torpaqdakı rütubət, buzlaq suları (buz), atmosferdəki su buxarları daxildir.

## Ümumi məlumat
Su ehtiyatlarının 2%-ə qədəri şirin sulardır ki, bunun da yalnız 0,3%-indən istifadə etmək mümkündür. Şirin su ehtiyatlarından təsərrüfatda (sutəchizatı, suvarma, hidroenergetika, daxili gəmiçilik, balıqçılıq və s.) geniş istifadə olunur. Çayların, göllərin və dənizlərin çirkab sularla xeyli dərəcə çirkləndirilməsi Su ehtiyatlarının keyfiyyətinin azalması təhlükəsini yaradır (1 m³ çirkab su 40-50 m³ təbii çay suyunu çirkləndirir və yararsız hala salır). Azərbaycan respublikasında Su ehtiyatlarının əsas hissəsini çay suları, 10,3 km3 -i yerli çayların suları) təşkil edir.

## Xarici keçid
* SU EHTİYATLARI
* **[http://mst.gov.az/index_4_az.html Su ehtiyatları]**

## Həmçinin bax
* Su 
* Hidrosfer

## İstinad
Sədərək nahiyəsi

**Sədərək nahiyəsi** — İrəvan əyalətinin İrəvan livasının nahiyəsi. Sədərək nahiyəsi 25 kənddən ibarət olmuşdur.

## Tarixi
Nahiyə XVIII əsrin əvvəllərində osmanlıların idarəsində olan İrəvan əyalətinin nahiyələrindən biri hesab edilir. 1728-ci il tarixli "İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri"ndə Sədərək nahiyəsi haqqında məlumatlar verilmişdi.

1728-ci il tarixli "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Sədərək nahiyəsində dümbülü əşirətinin Xatunkəhriz, Molla Xəlil, İsaxan, Dərəbəy, Yaqutxan, Söyüdlü, Hacı İslam, Bəy, Öküzbatır kəndlərində yaşadığı qeydə alınmışdır (1831-ci və 1842-ci illər)

## Əhalisi
"İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri"ndə 23 yaşayış məntəqəsini əhatə etdiyi qeyd olunur və həmin ərazidə cəmi 178 ailə yaşamaqda idi. Əhalisi etnik mənsubiyyətinə görə deyil, dini mənsubiyyətinə görə quruplaşdırılmışdı; böyük əksəriyyəti müsəlmanlar (azərbaycanlılar) idi.

## Gəliri
Sədərək nahiyəsinin illik gəliri həmin dövrün əskinasıyla 60 660 ağça təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sədərək qalası
* Sədərək
* “Kitabi-Dədə Qorqud”da işlənən Naxçıvan toponimləri
* Sədərək rayonu
* "Sədərək qalası" arxeoloqların yeni tapıntısıdır
İrəvan livası

**İrəvan livası**— 1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətində inzibati–ərazi vahidi.  İnzibati mərkəzi İrəvan idi.

İrəvan livası nahiyəyə bölünürdü. Qırxbulaq nahiyəsi ,Karbi nahiyəsi, Dərəçiçək nahiyəsi, Abaran nahiyəsi Sürməli nahiyəsi İğdir nahiyəsiAralıq nahiyəsiSədərək nahiyəsi
## Mənbə

## Həmçinin bax

* İrəvan əyaləti

## İstinadlar
Sədərək (dəqiqləşdirmə)

**Yaşayış məntəqələri**
* Sədərək — Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunda kənd.
* Sədərək rayonu — Azərbaycan Respublikasında, Naxçıvan Muxtar Respublikasında rayon.
* Sədərək (qədim yaşayış yeri) —
* Sədərək nahiyəsi —
* Sədərək sultanlığı —
* Sədərək düzü — 

**Digər**
* Sədərək qalası — 
* Sədərək körpüsü —
* Sədərək məscidi — Naxçıvan Muxtar Respublikasında məscid.
* Sədərək məscidi — Sədərək Ticarət Mərkəzi ərazisində məscid.
Hindistan rupisi

**Hindistan rupisi** (kod ISO 4217: **INR**) — Hindistanın pul vahidi.

## Valyuta məzənnəsi rejimi

Hindistan rupisi ABŞ dolları ilə 1 ABŞ dolları = 64,47 Hindistan rupisi nisbətindədir.

## İstinadlar
* Hindistan pullarının qalereyası
Azərbaycan toyuğu (cins)

**Azərbaycan toyuq cinsi** — Azərbaycan toyuq cinsi yumurtalıq istiqamətli cinsdir. Azərbaycanın yerli isti iqlim şəraitinə davamlıdır. Hər toyuqdan ildə orta hesabla 120–150 ədəd yumurta almaq mümkündür. Yumurtanın çəkisi 50–60 qram olur. Yumurtadan cücə çıxma faizi yüksəkdir. Fərələr 4–5 aylığında yumurta verirlər. Xoruzların diri kütləsi 2,5–3 kq, toyuqlarınki isə 1,8–2.5 kq arasında dəyişir. Yetişdirmə şəraitindən asılı olaraq eksteryeri və məhsuldarlıq göstəriciləri müxtəlif olur. Xəstəliklərə davamlı olduğuna görə, həyətyanı təsərrüfatlarda yetişdirilir. Azərbaycan ərazisində geniş ərazidə yayılmışdır. Ətinin dadlığına və yumurtasının qidalılığına görə seçilir. Dənə az tələbkardır. Çoxlu ot yeməsi ilə seçilir. Rəngi qəhvəyi, qonur və çil-çil ola bilir.

## İstinadlar
Cengiz Ündər

**Cengiz Ündər** (; ) — İtaliya A Seriyası təmsilçilərindən olan Roma klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Türkiyə li futbolçu.

## Karyerası

### Klub karyerası
Ünder öz peşəkar karyerasına *Altınordu* klubunda start vermişdir. O, peşəkar karyerasında debütünü 28 dekabr 2014-cü ildə Birinci Liqa görüşündə Manisaspor klubuna qarşı oyunda etmişdir. Cengiz Ündər ilk qolunu 15 fevral 2015-ci ildə Dənizlispor klubuna qarşı oyunda vurmuşdur.

O, 2016-cı ildə Türkiyə Super Liqası təmsilçilərindən olan *Başakşehir* klubuna transfer olunmuşdur. O, klubu ilə debütünü 28 iyul 2016-cı ildə UEFA Avropa Liqasının təsnifat mərhələsində Xorvatiya təmsilçisi olan *Riyeka* klubuna qarşı oyunda etmişdir.

14 iyul 2017-ci ildə Cengiz Ündər €14 milyon qarşılığında İtaliya A Seriyası təmsilçilərindən olan Roma klubuna transfer olmuşdur.

### Milli karyerası
Ünder bir müddət Türkiyə gənclər milli futbol komandasının U-18 və U-19 millilərində çıxış etmişdir. O, son vaxtlar Türkiyə U-21 milli futbol komandasına çağırılır. Cengiz ilk dəfə Türkiyə millisinə 2016-cı ilin noyabr ayında Kosovo millisi ilə oyun üçün çağırılmışdır.

Ünder Türkiyə millisində ilk qolunu 2017-ci ilin mart ayında Moldova millisinə qarşı oyunda vurmuşdur.

## Karyera statistikası

### Milli komanda

### Milli komanda qolları
::*Nəticələr və qollar Türkiyə hesablamasının birinci siyahısındadır.*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Профиль на mackolik.com
* Профиль на worldfootball.net
İrəvan (dəqiqləşdirmə)

**Yaşayış məntəqələri**
* İrəvan — indiki Ermənistanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Qərbi Azərbaycanın mədəniyyət mərkəzi olmuşdur.
* İrəvan əyaləti —
* İrəvan livası —
* İrəvan xanlığı —
* İrəvan quberniyası —
* İrəvan qəzası —

**Digər**
* İrəvan bəyləri —
* İrəvan qalası —
* İrəvan qalasının işğalı —
* İrəvan gimnaziyası — 14 yanvar 1832-ci ildə açılan İrəvan qəza məktəbi 1869-cu ildə progimnaziyaya, 31 mart 1881-ci ildən isə 5 sinifli gimnaziyaya çevrildi.
* İrəvan Müəllimlər Seminariyası — 8 noyabr 1881-ci ildə İrəvan Müəllimlər Seminariyası fəaliyyətə başladı.
* İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı —
* İrəvan Azərbaycanlı Pedaqoji Texnikumu —

## Həmçinin bax
Gülşən Kərimova

**Gülşən Kərimova** (d. 16 sentyabr 1979) — Azərbaycanı təmsil edən voleybolçu. Gülşən Kərimova, Azərbaycan yığmasının heyətində 1994-cü ildə baş tutan Dünya Çempionatına qatılıb və 9-cu yeri tutub.

## Karyerası
Gülşən Kərimova, 1994-cü ildə Azərbaycan yığması ilə birgə Braziliyada baş tutan Dünya Çempionatına qatıldı. Yarışların 1/8 final mərhələsində Azərbaycan yığması, Almaniya yığmasını 1:3 hesabı ilə məğlub oldu və Dünya Çempionatını 9-cu yerdə başa vurdu.

## İstinadlar
Novdərə dağı

**Novdərə dağı –** Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1092,3 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Səfərdərə (3826,4 m) yüksəkliyindən cənub-qərbə ayrılan Xoşkeşin qolunun şimal-qərb yamacında zirvə. Gilançayın sol sahilində, Gilançay kəndindən 1&nbsp;km şimal-şərqdədir. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinin aşağı hissəsinə aid Arısu lay dəstəsinin terrigen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş, sıldırım yamaclı günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin cənub-qərb cinahına aid Gilançay antiklinalının tağ hissəsində yerfləşir. 

## Həmçinin bax:
* Almalıdağ
* Xarxat dağı
* Kəsəndağ
* Keçəltəpə
* Arısu dağı

## İstinadlar
Novuşbaşı dağı

**Novuşbaşı dağı –** Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1600 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Qapıcıq yüksəkliyindən (hünd. 3905,2 m) cənub-qərbə ayrılan Xəzəryurd qolunun qərb yamacında zirvə. Parağa kəndindən 3,5&nbsp;km şimal-qərbdədir.  Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Biləv lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş hamar təpəli yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin mərkəzi strukturu olan Şurud-Vəndam sinklinalının  geniş şimal-şərq qanadında yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Almalıdağ
* Xarxat dağı
* Keçəltəpə
* Arısu dağı
* Güllüdağ
* Gədikdağ

## İstinadlar
Niyaz Niftiyev

**Niftiyev Niyaz Məmmədəli oğlu** () — tarixçi, jurnalist. Binəqədi qəsəbə bələdiyyəsinin sabiq sədri.

## Fəaliyyəti
* 1982–1992-ci illərdə orta məktəbi, 1992–1997-ci illərdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini (əyani) bitirib.
* 1997-ci ildən mediada Azərbaycanda milli-dini-mədəni müxtəlifliklə bağlı bir çox elmi və publisistik məqalələrlə çıxış edib.
* 1998-ci ildən 2019-cu ilin dekabr ayınadək "Azadinform" İnformasiya Agentliyində çalışıb.
* 2000–2003-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Aspirantura şöbəsində təhsil alıb, eyni zamanda Etnososioloji tədqiqatlar şöbəsində "Kiçik elmi işçi" vəzifəsində çalışıb.
* 2003-cü il 11 dekabr BMT-nin Azərbaycan nümayəndəliyi və Azərbaycan Respublikası İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) tərəfindən Beynəlxalq İnsan Hüquqları Günü münasibətilə birgə təşkil olunan "İnsan hüquqlarının müdafiəsi" mövzusunda Respublika Yazı Müsabiqəsinin iştirakçısı kimi "Milli azlıqların hüquqları" nominasiyası üzrə I mükafatla təltif olunub.
* 2004-cü ildə 26 fevral dünyada bu sahədə ixtisaslaşmış Böyük Britaniyanın Mediada Müxtəliflik İnstitutu tərəfindən Xüsusi Sertifikatla təltif olunub.
* 2006-cı ildə "Kamillik" Vətəndaşların Hüquqi Maarifləndirilməsi İctimai Birliyini təsis edib.
* 2005–2010-cu illərdə Bakı İslam Universitetində təhsil alıb. Dinlə bağlı bir neçə kitab — dərsliyin redaktoru olub.
* 2010-cu ildə 21 iyul Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə "Azərbaycan milli mətbuatının inkişafındakı xidmətlərinə görə" "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.
* 2015-ci ildə "Azərbaycanda multikulturalizm və birgəyaşayış" adlı geniş oxucu auditoriyası üçün nəzərdə tutulan ilk kitabı (407 səhifə) nəşr olunub.
* 2015-ci ildə 16 sentybr Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin alim və tədqiqatçılar arasında — "Mədəniyyətlərarası dialoq: siyasi dəyər və sülhün təminatçısı" mövzusunda keçirdiyi müsabiqənin qalibi olub.
* 2016-cı ildə 27 iyul Azərbaycan mediasında multikulturalizm ənənələrinin təbliğindəki fəaliyyətinə görə "Mirzə Cəlil" Ali Media Mükafatı ilə təltif olunub.
* Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin Məşvərət Şurası və Bakı Slavyan Universiteti Multikulturalizm kafedrası nəzdində Nəzəri-Praktiki Şuranın üzvüdür.
* 2017-ci ildə (iyul) "Mətbuatda multikulturalizm" kitabı (Bakı, 2017, 248 səh) çap olunub.

## Mükafatları
* *"Azərbaycan milli mətbuatının inkişafındakı xidmətlərinə görə"* "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.
* *"İnsan hüquqlarının müdafiəsi"* mövzusunda Respublika Yazı Müsabiqəsinin iştirakçısı kimi **"Milli azlıqların hüquqları"** nominasiyası üzrə I mükafatla təltif olunub.
* Azərbaycan mediasında multikulturalizm ənənələrinin təbliğindəki fəaliyyətinə görə **"Mirzə Cəlil"** Ali Media Mükafatı ilə təltif olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Niyaz Niftiyev
* Ekspert Niyaz Niftiyev Multikulturalizm
Nəbiyurd

**Nəbiyurd dağı –** Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 2725,9 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Qapıcıq yüksəkliyindən (hünd. 3905,2 m) cənub-qərbə ayrılan Xəzəryurd qolunun qərb istiqamətli eyniadlı ayrılmasında zirvə. Nəsirvaz kəndindən 2,5&nbsp;km cənub-şərqdədir. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinin yuxarı hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş sıldırım yamaclı konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Çaxmaqlıdağ sinklinal qırışığının sentriklinal hissəsində yerləşir.  

## Həmçinin bax:
* Zırnel dağı
* Maparax
* Cuğağıl dağı
* Havuş dağı
* Əjdaha dağı

## İstinadlar
Noxuddağ

**Noxuddağ** - Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 1677,6 m). Nehrəm platosunun cənub-qərb kənarında yerləşən ən yüksək zirvə. Arazın sol sahilində, Gülüstan kəndindən 12&nbsp;km-dək qərb-şimal-qərbdədir.  Üst Triasın Karni və Nori mərtəbələrinə aid Tənənəm lay dəstəsinin dolomitləri və dolomitli əhəngdaşılarından təşkil olunmuş, zirvəsi yastı kəsik konus formalı yüksəklikdir.   Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Culfa seqmentini təşkil edən antiklinal qalxımın şimal-şərq qanadında yerləşir. 

## Həmçinin bax:
* Gədikdağ
* Alçalıdağ
* Xarxat dağı
* Xəzəryurd dağı
* Əyridağ

## İstinadlar
Working Title Films

**Working Title Films** — mərkəzi Londonda olan və Universal Studios-a aid olan bir ingilis film şirkəti. 1983-cü ildə Tim Bevan və Sara Redkliff tərəfindən yaradılmışdır. Şirkət bədii filmlər və müxtəlif növdə çəkilişlər edir. Hal-hazırda Erik Fellner və Tim Bevan şirkətin həmsədrləridir.

## Şirkət
1992-ci ildə PolyGram şirkətin korporativ dəstəkçisi oldu. Sara Redkliff Working Title-dan ayrıldı və müstəqil film prodüseri olan Erik Fellner şirkətə qatıldı. Şirkət PolyGram-ın Londra mərkəzli istehsal şirkəti PolyGram Filmed Entertainment üçün müxtəlif filmlər istehsal etdi. İngilis-holland film studiosu olan PolyGram Films böyük bir Hollywood rəqibi oldu. 1999-cu ildə PolyGram Films və Working Title Universal Studios-a satıldı.

## İstinadlar
Suya tullanma 2017 Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında – Kişilər 1 metr tramplin

**Kişilər 1 metr tramplin** — 2017 Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında 14 və 16 iyul 2017-ci il tarixləri aralığında keçirilən yarışdır.

## Nəticələr
Təsnifat mərhələsinə 14 iyul 11:00-da start verilmişdir. Final mərhələsinə 16 iyul 15:30-da start verilmişdir.

**''Yaşıl** finalçılar deməkdir.''

## İstinadlar
Siyenit

**Siyenit** — əsasən qələvi çöl şpatları, bir, yaxud bir neçə rəngli minerallardan (xüsusən amfiboldan) ibarət kvarssız, tam kristallaşmış intruziv süxur. Adətən tərkibində az miqdarda plagioklaz (oliqoklaz, andezin) olur. Tərkibində plagioklaz olmadıqda və az miqdarda qələvi rəngli mineral iştirak etdikdə süxur qələvi siyenit, nefelin olanda nefelinli, kvars olanda isə kvarslı siyenit adlanır. Əgər plagioklazın miqdarı qələvi çöl şpatlarına (ortoklaz və b.) nisbətən çox olursa, süxur siyenit-dioritdən dioritə və monsonitdən qabbroya keçir (plagioklazın əsasiliyindən asılı olaraq). Rəngli mineralların miqdarı artdıqca normal siyenit əvvəlcə melanokrat siyenitə sonra isə şoşonitə keçir. Mineroloji tərkibindən asılı olaraq analsimli, libneritli və b. növlərə ayrılır.

## Mənbə
*
Sinklinorium

**Sinklinorium -** iri ölçülü, mü­rəkkəb quruluşlu struktur. Ümumiyyətlə, sinklinal quruluşlu olub nisbətən kiçik qırışıqlardan ibarətdir. Adətən geosinklinal çökəkliklərin yerində geosinklinal sistemin inversiyası və qırışıqlıq prosesi ilə əlaqədar əmələ gəlir. Sinklinoriumdaxili qalxımın (geoantiklinalın) çökəkliyə çevrilməsi və ya uzun müddət davam edən çökmənin yerində irsi olaraq əmələ gələ bilər. Birinci halda qeyri-uyğun yatan inversiyadan sonrakı formasiyalarla səciyyələnən çevrilmiş sinklinorium, ikinci halda isə erkən və geç geosinklinal formasiyaların uyğun yatan, tam və çox qalın kəsilişləri olan çevrilməmiş sinklinorium formalaşır. Köhnəlmiş termin.

## Mənbə
*
Sinekliz

**Sinekliz -** platforma əyalətlərinin ən iri mənfi strukturu; eni bir neçə 100 *km*-ə çatır; sahəsi 60-100 *min. km<sup>2</sup>* arasında dəyişir; uzunsov, dartılmış və ya izometrik forma ilə səciyyələnir. Çökmə və vulkanogen - çökmə süxurların qalınlığı 3-5 *km*, bəzən hətta 8-10 *km* və daha çox olur. Sinekliz hududlarında platforma örtüyü süxurlarının yatımı sentriklinal tipli, qanadlarda olduqca az meyilli (bir neçə on dəqiqə) pilləli olur. Plitələrin ilkin başlıca elementi olub bir iri tektonik, adətən isə bir neçə tektonik tsikl ərzində inkişaf edir. Adətən sinekliz qalxım və çökəkliklərlə, sonuncu strukturlar isə öz növbəsində bənd və depressiyalarla mürəkkəbləşir. 

## Mənbə
*
Sapropelitlər

**Sapropelitlər -** əsasən ibtidai orqanizmlərdən, həmçinin bitki və heyvan qalıqlarından əmələ gəlmiş qazıntı kömür qruplarından biri. Üzvi materialın tərkibi və çürümə prosesinin xüsusiyyətinə görə bilavasitə sapropelit, sapropelit-humit və humit-sapropelitlər (kasyanit-boqhedlər, kennel-boqhedlər, çeremxitlər) qazıntı kömür siniflərə ay­rılır (Ginzburq, 1962). Hummolitlərə nisbətən bütün qazıntı sapropelitlər növləri ilkin qatran və uçucu maddələrin zənginliyi, hidrogenin yüksək miqdarı və yüksək yanma hərarətilə səciyyələnir. Qiymətli kimyəvi xammaldır. Hummolit qatları arasında az qalınlıqlı laycıqlar (linzalar) təşkil edir. Yalnız bəzi yataqlarda sə­naye əhəmiyyətli dəstə və ya laylar əmələ gətirir. Sinonim: Sapropel kömürü.

## Mənbə
*