open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zlata Filipoviç

**Zlata Filipoviç** (; ) — Bosniyalı yazıçı və tərcüməçi.

## Həyatı və əsərləri
1991-1993-cü illərdə yazılan və Bosniya müharibəsi hadisələrinin əks olunduğu "Gündəlik" əsəri (1994) ilə məşhurlaşmışdır. Əsər tez-tez Anna Frankın gündəliyi ilə müqayisə olunur.

1993-cü ildə Zlata ailəsi ilə birlikdə Fransaya köçə bildilər. 2001-ci ildə o, humanitar elmlər ixtisası üzrə Oksford Universitetini bitirdi, Dublində yaşayır. Onun redaktorluğu və ön sözü ilə Nyu Yorkda "Kəsilmiş səslər: Birinci Dünya və İraq müharibələrinə qədər yeniyetmə gündəlikləri" toplusu nəşr edildi (2006).

## Tanınması
Gündəlik təlçə 1994-cü ildə bir neçə dəfə nəşr edildi və sonra 1995, 1998, 2004, 2006-cı illərdə ingilis dilində təkrar nəşr edilmişdir. O, fransız, alman, ispan, niderland, norveç, fin, macar, türk, çin, koreya dillərinə tərcümə edilmişdir. Soyqırıma həsr olunmuş ensiklopediya, müntəxəbat və antologiyalarda yer almışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Palisin V. Zlata’s diary: a child’s life in Sarajevo. Villa Maria: Center for Learning, 1996
* Straub D.G., Browne R.B. Contemporary heroes and heroines. Detroit: Gale Research, 1998
Qazan tatarları

**Qazan tatarları** () — tatar xalqını təşkil edən əsas etnik qruplardan biri. Türk dilləri qıpçaq qrupunun tatar dilindəki Qazan ləhcəsində danışırlar. Kazan tatarlarının etnik əsasını türklər (bulqarlar, qıpçaqlar və s.) və İmenkovski mədəniyyətinin nümayəndələri təşkil edirdi.
## Tarixi
### İlkin tarix
Monqolların 1236-cı ildə İdil bulqarlarını fəth etməsindən, 1237 və 1240-cı illərdə bir sıra bolqar üsyanlarından sonra İdil bulqarları Qızıl Orda dövlətinim tərkibinə daxil olur. Sonralar Qızıl Ordanın dağılmasından və bir sıra müstəqil xanlıqların yaranmasından sonra bulqar torpaqlarında Qazan xanlığı qurulur. Bulqarların bir hissəsinin başqa qıpçaqlarla, həmçinin qismən bölgənin Fin-Uqor əhalisi ilə birləşməsi nəticəsində Qazan tatarları yaranır.

### Formalaşma
15-16 əsrlərdə Qazan tatarlarının təşəkkülü baş verir. Qazan tatarları, daha inkişaf etmiş bir iqtisadiyyat və mədəniyyətə sahib olaraq, 19-cu əsrin sonlarında burjua millətini meydana gətirdilər. Onların əsas hissəsi əkinçiliklə məşğul idi. Bununla belə bulqarlardan gələn Qazan tatarları arasında zərgərlik, habelə dəri, ağac emalı sənətkarlığı və digərləri yüksək inkişaf etmişdir. Tatarların əhəmiyyətli bir hissəsi müxtəlif sənətkarlıq və sənayesi ilə məşğul idi. Bulqarlar və yerli tayfa mədəniyyətinin elementlərindən uzun müddət formalaşan tatarların maddi mədəniyyəti Orta Asiya və digər bölgə xalqlarının mədəniyyətlərinin təsirini yaşamışdır. 16-cı əsrin sonlarından etibarən Rus mədəniyyətinin təsirinə məruz qalmışlar.
## Din
Qazan tatarlarının böyük əksəriyyəti islam dinin sünni məzhəbimdə etiqat edir. Az sayda provaslavlara da rastlanılır.

## Qazan tatarlarının atropoloji tipləri
Kazan tatarlarının antropologiyası sahəsində ən əlamətdar olan 1929-1932-ci illərdə aparılmış T. A. Trofimovanın tədqiqatlarıdır. Xüsusilə 1932-ci ildə Q. Debets ilə birlikdə Tatarıstanda geniş araşdırma aparılmışdır. Arsk rayonunda 160, Yelabuqa rayonunda 146, Çistopol rayonunda 109 tatar araşdırmaya cəlb olunmuşdur. Antropoloji tədqiqatlar Qazan tatarlarında dörd əsas antropoloji tipin varlığını aşkar edir: Pont, Qafqazoid, sublaponoid, monqoloid.
## Qazan tatarlarının etnogenezi nəzəriyyəsi
Tatarların etnogenezinin bir neçə nəzəriyyəsi var. Elmi ədəbiyyatda bunlardan üçü daha ətraflı təsvir edilmişdir:

* Bulqar-tatar nəzəriyyəsi
* Tatar-monqol nəzəriyyəsi
* Türk-tatar nəzəriyyəsi.

## İstinadlar
Osmanlı-Reç Pospolita müharibəsi (1633-1634)

1633-1634 **Osmanlı-Reç Pospolita müharibəsi**, XVII əsrdə baş vermiş olan Osmanlı imperiyası ilə Reç Pospolita arasındakı müharibələrdən biridir.

## Səbəbləri

Reç Pospolita himayəsində olan kazaklar cəngavər və köçəri həyat tərzi sürən insanlar idi. Zaman-zaman kazaklar Osmanlı dövlətinin ərazisinə girir və basqınlardan sonra qənimətləri ilə geri qayıdırdılar. Kazakların cəsarəti XVII əsrin birinci yarısında o qədər artmışdı ki, Dunay və Qara dəniz sahilləri boyunca Osmanlı şəhərlərini talan etməklə kifayətlənmədilər, İstanbul boğazından daxili regionlara daxil olaraq Sarıyer və Yeniköy kimi bölgələri də talan etməkdən çəkinmədilər. Reç Pospolitanın bu zaman Rusiya çarizmi ilə müharibə vəziyyətində olmasını fürsətini bilən Osmanlı sultanı IV Murad Bosniya bəylərbəyi Abxaz Mehmed Paşanı Reç Pospolita üzərinə göndərdi.

## 1633

Döyüş 1633-cü il iyunun 29-da, təxminən 1000 Noğay tatarının Kamenets-Podolski qalasına hücum etməsi ilə başladı. Hücumdan sonra tatarlar talan və əsirlərlə Osmanlı torpaqlarına qayıtdılar. Bunu eşidən Polşa komandiri Stanislav Koniecpolski tatarları 2000 əsgərlə təqib etdi. Polşa və Moldavia arasındakı sərhəd olan Dnestr çayını keçərək Osmanlı ərazisinə girdi. Noğayları hakladı və onları məğlub etdi, əsirləri və qənimətləri geri aldı. Geri dönüb Kamaniçe qalasında müharibə hazırlıqlarına başladı. Abxaz Mehmed Paşa 1633-cü ilin sentyabrında ordusu ilə Polşaya yola düşdü. Noğay xanı Qandəmir və qoşunlarını da özü ilə apardı. Oktyabrın 20-də Dniester çayını keçib Polşa ordusu ilə üz-üzə gəldi. Ancaq bu hücum uğursuz oldu.

## 1634
[Hd[8 aprel]] 1634-cü ildə Osmanlı sultanı IV Murad şəxsən özü ordularına başçılıq edərək Polşaya hücum etmək üçün İstanbuldan Ədirnəyə gəldi. Aprelin 27-də Ədirnəyə gəldi. 14 iyun 1634-cü ildə Polşa və rus çarları arasındakı müharibə polyakların qələbəsi ilə başa çatdı və Polanowie müqaviləsi imzalandı. Bundan sonra yeni Polşa kralı IV Wadyslaw Waza gözlərini Osmanlı dövlətinə çevirdi. Ordular bir-birinə tərəf irəlilədikcə sıx diplomatik münasibətlər baş tutdu. Qütblər iyulun 27-də Varşavaya göndərilən çavuş Şahin Ağa ilə razılığa gəldilər və müharibə başa çatdı. Beləliklə IV. Murad döyüşə ehtiyac qalmadan Ədirnədən İstanbula orduları ilə qayıtdı.

Abxaz Mehmed Paşa Polşaya qarşı müvəffəqiyyətli olmuşdu, ancaq əvvəllər Cəlali üsyanlarına başçılıq etdiyi üçün IV Muradın tam etibarını qazana bilməmişdi. Polşa ilə barışdıqdan sonra IV Muradın əmri ilə edam edildi. Quyucu Murad Paşa məzarlığında dəfn edildi. Sentyabr ayında isə Polşa ilə sülh müqaviləsi imzalandı.
Moldaviya knyazlığı

**Moldaviya knyazlığı** ( ) və ya sadəcə **Moldaviya** — Şərqi Karpat və Dnestr çayı arasında Avropada qurulan tarixi knyazlıq. Əvvəlcə müstəqil, sonra isə muxtar bir ölkə olmuşdur. Valaxiya knyazlığı ilə birləşdirildikdə müasir Rumıniyanın əsasları qoyuldu. Moldaviya knyazlığına müxtəlif dövrlərdə bütün Bukovina, eyni zamanda Bessarabiya və Bucaq da daxil idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Gheorghe I. Brătianu, *Sfatul domnesc și Adunarea Stărilor în Principatele Române*, Bucharest, 1995
*Vlad Georgescu, *Istoria ideilor politice românești (1369-1878)*, Munich, 1987
*Ștefan Ștefănescu, *Istoria medie a României*, Bucharest, 1991
Fabian

**Fabian** (lat. *Fabianus*; ) — Roma Papası (236–250), Fabian əslən zadəgan bir Romalı idi və atasının adı Fabius idi. Keçmişi haqqında başqa bir məlumat bilinmir. Fabian yekdilliklə Roma yeni yepiskopu elan edilmişdir.

## Həyatı
Anteranın qısa hakimiyyətindən sonra Fabian yeni bir papa seçilməsi üçün kənddən Romaya gəldi. Fabianın seçilməsi ilə Roma katolik kilsəsi tarixində papa və antipapaların ədavəti nəticəsində baş vermiş ilk parçalanma tamamilə aradan götürülmüşdür. Fabian görkəmli və nəcib kilsə xadimi hesab edilirdi.

Fabianın 14 illik hakimiyyəti dövründə xristianların təqibində sakitlik baş verdi. Fabian Romadakı xristian qəbiristanlıqlarında bərpa işlərinə başçılıq etmişdir. Filipp Ərəbin hakimiyyəti dövründə papa Pontian Romalının və İppolit Romalının cəsədlərinin qalıqlarının Sardiniyadan Romaya köçürülməsinə nail olmuşdur. Fabian Təqib zamanı möminlərin gizləndiyi mağaralarda namaz yerləri təşkil etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Св. Фавий, папа Римский // Jurnal "Слово Истины".— 1913.
Farasman

**Farasman** — eramızdan əvvəl IV əsrdə Xarəzmdə çar. 

## Həyatı
Miladdan əvvəl yəni eramızdan əvvəl 328-ci ildə, Makedoniyalı İsgəndərin Orta Asiyada yürüşü zamanı  Farasman, İsgəndərin Bəlxdəki düşərgəsinə gəlmiş və onunla ittifaqa girmişdir. Bu anda onun dəstəsində 1500 atlı var idi. Farasman ayrıca İskəndərin Şimali Qara dəniz bölgəsinə və oradan Kolxidaya ortaq bir səyahət etməsini təklif etdi, lakin layihəsi qəbul edilmədi.

## İstinadlar
UEFA Avro 1992 (seçmə mərhələsi, 4-cü qrup)

UEFA Avro 1992-nin seçmə mərhələsinin 4-cü qrupunda Yuqoslaviya, Danimarka, Şimali İrlandiya, Avstriya və Farer adaları milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Qrupda 1-ci yeri tutan Yuqoslaviya millisi yarışdan uzaqlaşdırıldığına görə turnirin final mərhələsinə vəsiqəni 2-ci yeri tutan Danimarka millisi qazanmışdır.

## 4-cü qrupun cədvəli


----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## Bombardir
*  Darko Pançev — 10 top

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UEFA Avro 1992 UEFA-nın rəsmi saytında 
* UEFA Avro 1992 UEFA-nın rəsmi saytının rusdilli variantında 

## Həmçinin bax
UEFA Avro 1992 (seçmə mərhələsi, 6-cı qrup)

UEFA Avro 1992-nin seçmə mərhələsinin 6-cı qrupunda Niderland, Portuqaliya, Yunanıstan, Finlandiya və Malta milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Turnirin final mərhələsinə vəsiqəni 1-ci yeri tutan Niderland millisi qazanmışdır.

## 6-cı qrupun cədvəli


----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## Bombardir
*  Marko van Basten — 8 top

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UEFA Avro 1992 UEFA-nın rəsmi saytında 
* UEFA Avro 1992 UEFA-nın rəsmi saytının rusdilli variantında 

## Həmçinin bax
UEFA Avro 1992 (seçmə mərhələsi, 5-ci qrup)

UEFA Avro 1992-nin seçmə mərhələsinin 5-ci qrupunda Almaniya, Uels, Belçika və Lüksemburq milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Turnirin final mərhələsinə vəsiqəni 1-ci yeri tutan Almaniya millisi qazanmışdır.

## 5-ci qrupun cədvəli


----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## Bombardir
*  Rudi Föller — 3 top
*  İan Raş — 3 top

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UEFA Avro 1992 UEFA-nın rəsmi saytında 
* UEFA Avro 1992 UEFA-nın rəsmi saytının rusdilli variantında 

## Həmçinin bax
Afife Jalə

**Afife Jalə**  ( ) — Türkiyədəki ilk müsəlman teatr aktrisası olaraq bilinən türk teatr aktrisası.

## Bioqrafiyası
Afife Jalə 1902-ci ildə İstanbulda  Hidayət bəy və Methiye xanımın ailəsində anadan olmuşdur. Ondan başqa ailədə bir qızı Behiye xanım və bir oğlu Salah bəy də vardı.

## Karyerası
Afife qızlar üçün nəzərdə tutulan İstanbul Sənaye Məktəbində oxuyur. Ancaq onun arzusu aktrisa olmaq olur. O dövrdə Osmanlı İmperiyasında Türk Müsəlman qadınları Daxili İşlər Nazirliyinin əmri ilə səhnədə oynaya bilməzdilər. Aktrisalar yalnız yunan, erməni və ya yəhudi əsilli qeyri-müsəlman qadınlar ola bilərdi.

Afifenin atası qızının teatr karyerasına qarşı idi. Atasına itaətsizlik edən Afife valideynlərinin evindən qaçır və yeni qurulan Darülbedayi konservatoriyasında stajor işçisi olaraq çalışır. O dövrdə konservatoriyada müsəlman qadınlara aktrisa peşəsi öyrətmək üçün kurslar açılırdı. Onların yalnız qadın tamaşaçılar üçün oynayacaqdılar. 
Teatr təhsili aldıqdan sonra Afife, Hüseyn Suatın Yamalar teatr tamaşasında "Emel" rolunda səhnədə debüt edir. Bu zaman erməni aktrisa Eliza Binemejiyan xaricə gedir və "Emel" rolu boş qalır. Səhnədə Afife özünə Jalə adını götürür. O vaxtdan bəri bu adla tanınır. Kadiköydəki Apollo Teatrında çıxış edən Afife Jalə tarixdəki ilk müsəlman türk aktrisası olur. Teatr rəhbərliyinə 1921-ci ildə onun işdən çıxarılmasına səbəb olan müsəlman qadınlar üçün məhdudiyyətlər barədə xəbərdarlıq edilir. Sonra fərqli adlar altında bir sıra digər teatr səhnələrində rol oynayır.

İşini itirən Jalə çətin maddi vəziyyətə düşür və xəstəliklər kəskin baş ağrısı ilə müşahidə olunur. Jale həkiminin ona əsaslanan dərmanları təyin etməsindən sonra morfindən asılı olur.

1923-cü ildə Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Atatürk müsəlman qadınlara qadağalar məsələsini qaldırır. Qadağanın qaldırılması Afifeni teatra qaytarır. Lakin onun narkotikə asılılığı əbəs deyildi və vəziyyətini pisləşdirdi, nəticədə yenidən səhnəni tərk etməyə məcbur olur.

## Ailə həyatı
Səhnədən çıxdıqdan sonra Afife Jale tamamilə yoxsulluq içərisində yaşayır. 1928-ci ildə musiqiçi Selahattin Pınar (1902-1960) ilə tanış olur. 1929-cu ildə onlar evlənirlər. Onlar İstanbulun Fateh rayonunda bir mənzildə yaşamağa başlayırlar. Ancaq evlilik uzun sürmür və 1935-ci ildə cütlük boşanır. Afifenin narkotik asılılığı boşanmaya da təsir edir.

Boşandıqdan sonra Jalə narkomaniyadan müalicə üçün Bakırköy Psixiatriya Xəstəxanasına düşür. Son illərini orada keçirir. Afife Jalə 24 iyul 1941-ci ildə vəfat edir.

## İstinadlar
Stanislav Koneçpolski

Stanislav Koniecpolski () Polşa-Litva İttifaqı tarixində ən bacarıqlı və uğurlu biri sayılan Polşa hərbi komandiridir. O, eyni zamanda zadəgan, bir kral məmuru (starosta), bir qala komandiri, Polşa zadəganlarının (szlachta) üzvü və Sandomierz regionunun 1625-ci ildən ölümünə qədər voyvodası (qubernator) idi.

## Hərbi həyatı
Koneçpolski, Zaporojiya kazaklarının üsyanlarını və Krım tatarlarının bir çox basqınlarını yatıraraq uğurlu hərbi qələbələr əldə etmişdir. 1618-ci ildən etibarən 1632-ci ildə Kralın yalnız ikinci hərbi komandiri, Böyük Hetman Tacı olmamışdan əvvəl Alan Hetman Tacı rütbəsini aldı. Koneçpolskinin həyatı demək olar ki, davamlı müharibələrdən keçmişdir. 20 yaşına çatmamışdan əvvəl 1605–1618-ci illərdə baş vermiş Polşa-Rusiya müharibəsində və Moldaviya Maqnate müharibələrində iştirak etmişdir. Daha sonra 1620-ci ildə Osmanlı qüvvələri tərəfindən əsir götürüldüyü Çeçora döyüşünə qatılmışdır. 1623-cü ildə sərbəst buraxıldıqdan sonra 1624–1626-cı illər arasında Osmanlı tatar vassallarını bir neçə dəfə məğlub etdi. Koneçpolski, 1626-cı ildə başlayan Polşa-İsveç müharibəsi zamanı II Gustaf Adolfun İsveç qüvvələrinin Altmark müqaviləsi ilə müharibə bitməmişdən əvvəl Krallıq Prussiyası və Pomeraniyanı fəth etməsinin qarşısını almışdır. 1644-cü ildə Ochmatow döyüşündə tatarlar üzərində qələbə ona beynəlxalq şöhrət və məşhurluq gətirdi.

## İstinadlar
Voyvoda

**Voyvoda** — slavyan dillərində komandir və ya şahzadə deməkdir. Osmanlı imperiyası Valaxiya və Moldavianı öz torpaqlarına əlavə etməzdən əvvəl bu ölkələrin krallarına voyvoda deyilirdi. Osmanlı imperatorluğu dövründə eyni termin, sultanın Valaxiya və Moldavia əyalətlərinə təyin etdiyi qubernatorlar üçün istifadə edilməyə davam edilmişdir. Voyvodalar Osmanlı imperiyasının kadrlarında sancaqbəylərinə bərabər mövqedə idilər.
Sancaqbəyi

Sancaqbəyi, Osmanlı Dövlətində müəyyən bir regionu idarə edən şəxs. Osmanlı idarəsindəki inzibati və hərbi strukturda bəylərbəyidən sonra sancaqları idarə edən şəxsdir. Sancaqbəyilər müharibə vaxtı əmri altındakı sipahilər ilə birlikdə bəylərbəylərinin əmri altında olurdular. İmperiyanın sərhəd bölgələrindəki ali rütbəli məmurlar idilər. Osman və Orxan bəy dövründə ən əhəmiyyətli inzibati vahid sancaq idi. Sancağın başında sancaqbəyi dururdu. I Muradın hakimiyyəti dövründə Rumeli bəylərbəyiliyi təşkil edildi. Bəylərbəyiliyin birinci mərkəzi Ədirnə idi. Daha sonra mərkəz Monastır oldu. İldırım Bəyazid dövründə Anadolu bəylərbəyiliyi quruldu. Bəylərbəyiliyin birinci mərkəzi Ankara, sonra Kütahya oldu. Osmanlı imperiyasında fəthlərin davam etməsi nəticəsində genişlənən regionların idarə edilməsini asanlaşdırmaq üçün ölkə əyalətlərə bölünmüşdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sancaqbəyi oyunu
Sancaqbəyi oyunu

Sancaqbəyi oyunu, 15 fevral 2014-cü ildə Hoguma tərəfindən Türkiyədə satışa təqdim edilmiş masaüstü kart oyunu. 2 və ya 6 nəfər arasında oynanıla bilən oyunda türk müharibə tarixi və Anadolu mifologiyası əsas diqqət mərkəzindədir. Oyundakı məkan, əşyalar və personajların hamısı real dünyadan və türk əfsanələrindən seçilmişdir.

Sancaqbəyi, iki oyunçu üçün nəzərdə tutulmuş kollektiv kart oyunudur. Hər iki oyunçu da oyuna Sancaqbəyi rütbəsi ilə başlayır. Məqsəd rəqibdən əvvəl iki bayraq tuğunu başa çatdırmaq və oyunu Bəylərbəyi rütbəsi ilə bitirməkdir. Bu müddətdə rəqibin Tuğları tamamlamasının qarşısını almaq, güclü bir müdafiə ilə minimum itkilər vermək oyunun əsasıdır.

## Kart növləri
Oyunda 6 növ kart vardır. Hər kartın xüsusiyyətləri mövcuddur və oyunda öz təsiri var. Tug (Römorkör, Düym), Cengaver (Cəngavər), Asker (Əsgər), Ganimet (Qənimət), Olgu (Fenomen) və Bilgelik (Hikmət).

## Oyunun raundları
Hər raundda oyunçu dəstədən 2 kart çəkər. Tuğ kartları öncəliklə oyunçunun olduğu yerlere yerləşdirilməlidir.

Sonra oyunçu sırasıyla 3 kart oynayır. Kart, oynandığı andan və sonrakı kartın oynandığı andan etibarən oyuna təsir edir. Oyunçu 3 dəfə oynadıqdan sonra hələ də 9 kartdan artıq karta malikdirsə, kartlar dəstənin altına yerləşdirilir. Bir oyunçunun oynayacağı kart yoxdursa, oyunçu geriyə qayıdanda 5 kart çəkməlidir.

Bir oyunçunun sırası tamamlandığında sıra digər oyunçuya keçir.

## Oyunun sonu
Oyunu başa çatdırmaq üçün oyun sahəsinin iki Sancaq bölümü bitirilməlidir. Oyun şərtləri daxilində, hər hansı bir oyunçunun oyun sırasında oynayacağı kartı qalmadıqda, bu oyun itirilmiş olaraq qəbul edilir. Hər iki oyunçunun da Sancaq bölümünü başa çatdıracaq kartı yoxdursa və oyunun əvvəlində xüsusi qaydalar müəyyən edilməzsə, ən çox Qənimətə malik oyunçu qalib gəlir. Oyunun qalibi "Bəylərbəyi" adı alır.

## Kickstarter kampaniyası
Sancaqbəyi kart oyunu, *Kickstarter*də bir kampaniya başlamışdır.

## İstinadlar
Sandra Baqariç

**Sandra Baqariç** (; ) — Xorvatiya opera müğənnisi və aktrisası.

## Həyatı
Zenitsa şəhərində (hazırda Bosniya və Herseqovinanın ərazisində yerləşir) anadan olmuşdur. Orada musiqi məktəbini bitirmişdir və sonra Sarayevoda təhsil almağa davam etdi, lakin Bosniya müharibəsi başladıqdan sonra 1992-ci ildə Zaqreb şəhərinə köçdü və orada musiqi akademiyasında oxudu. Lilyana Molnar-Talaiç onun müəllimi idi. "Madam Trubadur", "Qrafinya Maritsa", "Yarasa", "Bokkaççio" və "Oxuyan yanlış fikirləşmir" operalarında ariyaların ifası ilə tanınır. "Sonati od sna", "Teatar marmelade" və "Adagio" adlı üç disk buraxmışdır.

2007-ci ildə Sandra Baqariç, Helsinkidə Avroviziya üçün Xorvatiya təmsilçisini təyin edən "Dora 2007" musiqi festivalında "Kraljevi Ulice" qrupu ilə "Pjesma za novčić" mahnısı ilə çıxış etdi və 2-ci yeri tutdu.

Evlidir, əri pianoçu və Zaqreb Musiqi Akademiyasının professoru Darko Domitroviçdir. Marko və Lovro adlı oğulları var.

## Filmoqrafiya

### Televiziya

### Dublyaj

## İstinadlar
Viktor Çukarin

**Viktor İvanoviç Çukarin** (9 noyabr 1921, Krasnoarmeysk, Donetsk quberniyası — 25 avqust 1984, Lvov) — Sovet gimnastı, SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1951), USSR-nin əməkdar məşqiçisi (1972), dosent (1963), Lvov idman institunun kafedra rəhbəri (1971), Lenin ordeni kavaleri (1957). Olimpiya Oyunlarının mütləq çempionu (1952, 1956), dünya çempionu (1954), SSRİ çempionu (1949—1951, 1953, 1955); Olimpiya Oyunlarının çempionu  1952-ci ildə 6 mükafat, 1956-ci ildə 5 mükafat, toplam 11 olimpiya mükafatı). Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı.

## Bioqrafiyası
Viktor Çukarin 9 noyabr 1921-ci ildə Novoazovsk rayonunun Krasnoarmeyskoye kəndində anadan olmuşdur. Atası don kazakı, anası isə yunan idi. 1924-cü ildə ailəsi Mariupola köçdü. Uşaqlıqdan idmana - futbola, üzgüçülüyə, avarçəkməyə həvəs göstərirdi. Atası 1937-ci ildə repressiya edildi.

Çukarin məktəbi bitirdikdən sonra əvvəlcə Mariupol Metallurgiya Kollecinə daxil oldu. Sonra Kiyev Bədən Tərbiyəsi Kollecinə qəbul olundu. Onun məşqçisi gimnastika üzrə SSRİ-nin mütləq çempionu Ajat İbadulaev idi. 1940-cı ildə Xarkovda Çukarin Ukrayna çempionu titulunu qazandı və "SSRİ idman ustası" adını aldı.

II Dünya Müharibəsi zamanı könüllü cəbhəyə getdi, yaralandı, əsir alındı. 17 hərbi düşərgədə oldu. Buhenvald həbs düşərgəsində möcüzə nəticəsində sağ qaldı. Evə qayıdan zaman anası ancaq başında olan çapıqdan oğlunu tanıya bilmişdir. Çəkisi 40 kq belə az idi.

Çukarin Kiyev Bədən Tərbiyəsi İnstitutuna müsabiqədən keçə bilmədi və Lvova Bədən Tərbiyəsi instituna daxil odu. 1949-cu ildən Sovet gimnastikasının lideri oldu, 1949, 1950, 1951, 1955-ci illərdə SSRİ çempionu oldu.

## Xarici keçidlər

* Олимпийское золото после лагерной пыли
* Статья из БСЭ
* Чемпион Виктор Чукарин 
* Узник номер 10491 (фото)

## İstinadlar
Emine Önasya

**Emine Önasya**  ( ) — Türk əsilli yazıçı və ilk feministlərdən biri.

## Bioqrafiya
28 mart 1866-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Əhməd Cövdət paşanın ikinci qızı və yazıçı Aliye Fatmanın bacısı idi. Emine Seminin anası Advie Rəbiyə xanım idi. Emine Semiye yeddi il Fransa və İsveçrədə psixologiya və sosiologiyanı öyrənir. Osmanlı İmperiyasının Avropada təhsil almış ilk müsəlman qadınlarından biri olur.

1882-ci ildən etibarən Emine Semiye İstanbulda, digər şəhərlərdə türk dili və ədəbiyyatından dərs deyir. Qızlar üçün bir məktəbdə müfəttiş və Şişli Eftal xəstəxanasında tibb bacısı işləmişdir. "Mütalaa" və "Hanımlara Mahsus Gazete" qəzetlərində dərc olunan təhsil və siyasətlə bağlı məqalələr yazır. 1893-cü ildə "Hulasa-i İlm-i Hesap" adlı bir riyaziyyat dərsliyi də yazmışdır. Emine Semiyenin ən məşhur əsərləri "Sefalet" (Yoxsulluq) və "Gayya Kuyusu" (Cəhənnəm çuxuru) hekayələridir.
Bacısı Aliye ilə birlikdə Osmanlı İmperiyasında qadın hüquqları hərəkatında ən əhəmiyyətli fəallardan biri hesab olunur. Məqsədləri qadınlara yardım etmək olan bir neçə xeyriyyə təşkilatının yaradılmasında iştirak etmişdir. Emine qadınların gücləndirilməsi üçün də mübarizə apardı. Birlik və Tərəqqi partiyasının, eyni zamanda Osmanlı Demokrat Partiyasının üzvü idi. 1920-ci ildə Emine Semiye Türk Mətbuat Dərnəyinin idarə heyətinə daxil olur.

## Şəxsi həyatı
Uzun müddət Parisdə yaşayır. İki dəfə evlənir. İlk evliliyi Mustafa Paşa ilə baş tutur. Bu evlilikdən Hasan Rıza (1885) adlı bir oğlu ve Fatma Zahire adlı bir qızı olur. İkinci evlilik isə Reşit Paşa ilə olur. Hər iki evlilik boşanma ilə başa çatmışdır. Emine Semiye 1944-cü ildə İstanbulda vəfat edir.

## Əsərləri
* Bikəs (roman)
* Müəllimə (roman)
* Səfalət (roman)
* Gayyə quyusu
* Bir Mütəhəssisin Təfəkküratı
* Terbiye-i Etfale Aid Üç Hekayə (roman)
* Hiss-i Rəqabət (roman)
* Əmir Çoban Qızları Yaxud İki Qadında Eyni Taleh: Bağdat Xatun (roman)
* Dilşad Sultan (piyes)
* Selanik Xatirələri (xatirə)
* Hürriyyət qoxuları (roman)
* İktitaf
* Qələm Təcrübələri
* Hülasa-i İlm-i Hisap

## İstinadlar
Tatyana Kim

**Tatyana Bakalçuk**  ( ) — Rusiyalı sahibkar, Wildberries şirkətinin qurucusu və baş direktoru, paltar, ayaqqabı, ev əşyaları və digər malların satıldığı Rusiya beynəlxalq onlayn mağazanın sahibi. Forbesin məlumatına görə, 20 fevral 2020-ci il tarixindən etibarən Tatyana Bakalçuk Rusiyanın ən varlı qadını olmuşdur. 1.4 milyard dollar sərvəti ilə Elena Baturinanı qabaqlamışdır.
## Bioqrafiyası
Tatyana Bakalçuk koreya əsillidir. 1981-1992-ci illərdə oxuduğu Moskva yaxınlığındakı orta məktəbdə təhsil alır. Moskva Dövlət Regional Sosial və Humanitar İnstitutunda oxuyur. İngilis dili müəllimi diplomu alır. Bir müddət müəllim işləyir.

2004-cü ildə Tatyana uşaq dünyaya gətirir. Demək olar ki, bundan dərhal sonra Tatyana öz işinə başlamaq fikrinə düşür. Tatyana Almaniyanın məşhur kataloqlarında olan "Otto" və "Quelle" müştərilərinə təklif edir.
## Biznesi
Poçt vasitəsilə alınan malların ilk anbarı təcrübəsiz bir sahibkarın mənzili idi. Tatyananın təklifi bazarda çox tələb olunur, buna görə bir il sonra, sözün həqiqi mənasında həm binalar, həm də muzdlu işçilər lazım olur.

2005-ci ildə Tatyana və əri Wildberries MMC şirkətini qururlar.

Hal-hazırda Tatyana Bakalçuk və onun əri, ən böyük yerli onlayn mağazalardan birinə sahibdirlər.

Onun qurduğu Wildberries şirkəti inamla yerli pərakəndə satıcılar arasında liderlik edir.

Forbes 2018 siyahısının nəticələrinə görə Tatyana Bakalçuk, Rusiyada Elena Baturinadan sonra ikinci qadın milyarder olur. 2019-cu ilin sonunda onun varidatı 1 milyard dollardır.

2021 -ci ilin avqustunda Forbes, Tatyana Bakalçuku 13 milyard dollar dəyərində qiymətləndirərək Rusiyadakı bir nömrəli qadın milyarder olaraq sıraladı.

## Şəxsi həyatı
Vladislav Bakalçhuk ilə evlidir. Əri radio fizikidir. Şirkət daxilində vəzifələrin aralarında bölünməsi olduğuna inanılır. Tatyananın fəaliyyət sahəsi mağazanın məhsullar şəbəkəsi, sosial şəbəkələr, şirkət daxilindəki münasibətlər və işçilərlə qarşılıqlı əlaqə, həyat yoldaşı isə satış, marketinq və satınalmalarda iştirak edir. Dörd övlad sahibidir.
## İstinadlar
Mit-Əbul-Qum

**Mit-Əbul-Qum** — Misirdə, Nil çayı deltasında kənd.

## Tarixi

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Ənvər Sadat

## İstinadlar
Dərk

* Dərk (kənd) — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Dərk çayı — Quba rayonu ərazisində çay.
* Dərketmə — insanın öz əqli və fiziki qabiliyyətlərinin öyrənilməsi və anlamasıdır.

## Oxşar

* Dark
Semka Sokoloviç-Bertok

**Semka Sokoloviç-Bertok** (; ) — Yuqoslaviya və Bosniya aktrisası. 70-dən çox teatr, 50-dən çox film rollarında oynamışdır. Gəncliyində perspektivli şahmatçı olmuşdur, Gənclər arasında Xorvatiya Şahmat Çempionatında 8 dəfə qalib gəlmişdir.

## Həyatı
Semka Sokoloviç Bosniya və Herseqovinanın Sarayevo şəhərində bosniya ailəsində anadan olmuşdur. Anası Abida dərzi idi. Atası Rasim maliyyə müfəttişi idi, Semka üç yaşında olanda vəfat etmişdir. Böyük bacısı Badema (1929-1969) müğənni (mezzo-soprano) peşəsində çalışmışdır. Onun əri xorvat şahmatçısı Mario Bertok idi.

Zaqrebdə yerləşən Dram İncəsənəti Akademiyasını bitirdikdən sonra Branko Qavella adına Dram Teatrında işləyirdi. Zaqreb teatrındakı işindən əlavə, çoxsaylı film rollarında oynayırdı. Onun *U mreži* adlı debüt filmi 1956-cı ildə işıq üzünü gördü. Bundan əlavə, 1967-ci il *Kineski zid* (Maks Frişin "Çin divarı" pyesinin uyğunlaşması) telefilmində rol almışdır. Ayrıca "Şüşə kuklaların qısa gecəsi"  (1971, rejissor Aldo Lado) filmində epizodik rolda oynamışdır. *Roko i Cicibela* (1978, rejissor Stipe Deliç) telefilmində əsas qadın rolunu canlandırmışdır. Sokoloviç-Bertok eyni zamanda "Ustalar! Ustalar!" (1980, rejissor Qoran Markoviç) satirik filmində çəkilmişdir. Son filmi *Traktor, ljubezen in Rock’n’Roll* (2008, rejissor Branko Duriç) oldu.

2008-ci ilin mart ayında Sokoloviçin oğlu Mario Bertock onun insultdan sonra daxili qanaxmadan öldüyünü elan etdi. Miroqoy qəbirstanlığında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Bertok-Sokolović, Semka // Tko je tko u Hrvatskoj, 1993

## Xarici keçidlər

*
Təhlükədə olan ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

**Təhlükədə olan Dünya İrsinin siyahısı** ()  — 1972-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Elm, Təhsil və Mədəniyyət üzrə ixtisaslaşmış qurumu (YUNESKO) tərəfindən yayımlanan Ümumdünya İrs Konvensiyasının 11.4-cü maddəsinə uyğun olaraq Dünya İrsi Komitəsi tərəfindən tərtib edilmişdir. Siyahının məqsədi beynəlxalq məlumatlılığı artırmaq və təhdidlərə qarşı tədbirlər görməkdir.

Siyahıya əsasən ümumdünya mədəni və təbii irsin qorunması haqqında Konvensiya çərçivəsində maliyyə yardımının ayrılması ilə Dünya 
İrs obyektlərinin qorunub saxlanılması üzrə əhəmiyyətli işlərin görülməsi deməkdir.

Obyektin Təhlükədə olan Dünya İrsi Siyahısına daxil edilməzdən əvvəl onun vəziyyətinin qiymətləndirilməsi aparılır və iştirak edən iştirakçı dövlətlə əməkdaşlıqda düzəliş tədbirləri üçün potensial proqram hazırlanır. Yazı haqqında yekun qərar Komitə tərəfindən qəbul edilir. Siyahıdakı əmlaklar üçün komitə tərəfindən Dünya İrsi Fondundan maliyyə dəstəyi ayrıla bilər. Mühafizə vəziyyəti hər il nəzərdən keçirilir,  komitə sonradan da əlavə tədbirlər tələb edə bilər, obyekt şərtləri ödəmədiyi təqdirdə ya Təhlükədə olan Dünya İrsi Siyahısından və ya Ümumdünya İrsi Siyahısından çıxarılması imkanı nəzərdən keçirilir.

2019-cu ilin iyul ayından etibarən nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan Dünya İrsi siyahısında 53 obyekt (17 təbii, 36 Mədəni) var. YUNESKO-nun məlumatına görə, sadalanan obyektlərin 21-i ərəb dövlətlərində (onlardan 6-sı Suriyada və 5-i Liviyada), 16-sı Afrikada (bunlardan 5-i Konqo Demokratik Respublikasında), 6-sı Latın Amerikası və Karib hövzəsində, 6-sı Asiya və Sakit Okeanda, 4-ü isə Avropa və Şimali Amerikada yerləşir. Nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan təbii obyektlərin əksəriyyəti (12) Afrikada yerləşir.
## Hal-hazırda siyahıda olan yerlər

## Daha əvvəl sadalanan yerlər
Daha əvvəl təhlükə altında olan kimi siyahıya alınmış bir sıra tikililər və yerlər var ki, daha sonradan təbiətin idarə edilməsi və mühafizəsi qənaət etdikdən sonra siyahıdan çıxarılmışdır. Everqleyds Milli Parkı 1993-2007-ci illərdə və 2010-cu ildən bəri yenidən siyahıya alındı.

## İstinadlar

## Qeydlər
Kamil Tolon

**Kamil Özdemir Tolonçok** () - türkiyəli təşəbbüskar, sənayeçi, iş adamı və ixtiraçı.

## Həyatı

İstanbul Beylerbeyli Saatçioğullarından olan Defterdar Muhittin bəy və Behiye Hanımın altı övladının ikincisi olaraq dünyaya gəldi. Uşaqların təhsilə əhəmiyyət verdikləri və ailənin məmur olduğu üçün uşaqlarının təhsili ilə sıx əlaqəli olduqları müşahidə edildi.

1937-ci ildə Müeyyet Hanımla evləndilər, lakin evlilikləri uzun sürmədi və 1942-ci ildə boşandılar. Onların Müeyyet Hanımla evliliyindən Abatun və Barkın adlı iki qızları vardı. İkinci evliliyini 1943-cü ildə Muzaffer Biliktü ilə etdi.  Bir il sonra oğlu Dara dünyaya gəlir.  1949 cu ildə qızı Cana dünyaya gəldi.

## İxtiralar
Jukebox icad etdi. Bu ixtiranı Efes ailəsinə satdı. Türkiyə Adnan Menderes'in məsləhəti ilə ilk paltaryuyan maşın və elektrik mühərriki istehsal etdi.

## Ölümü
23 İyul 1978-ci ildə emboliyası səbəbiylə İsveçrədə öldü . Məzarı Bursa Emir Sultan Məscidinin yanında yerləşən Emir Sultan qəbiristanlığındadır.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* Kuter, Dr. Murat. Bursa'da bir ixtiraçı: Kamil Tolonun həyat hekayəsi (2009 ed.). Bursa: BTSO.  . 29 yanvar 2020 tarixində tapıldı .  
* Özdemir, Nezaket (2009). Bursa tarixi cumhuriyyət uşaqlarının dili ilə . Sentez Nəşriyyatı. s.   60.  . 29 yanvar 2020 tarixində tapıldı .  
* Yıldız, Halime (2017). *Bursa'da Həyat Jurnalı, Kamil Tolonun həyat hekayəsi* . Olay TV Nəşr Giriş Tarixi: 29 Yanvar 2020. 
* Kağıtçıbaşı, Çiğdem "Lula və Mən" 2015. Doğan Kitap ISBN 9786050930863 Giriş Tarixi: 30 Yanvar 2020.
* Şehrengiz Jurnalı, Yanvar 2017, *Kamil* Tolonun *xatirəsinə,* Pardus Nəşriyyatı, 30 Yanvar 2020 tarixçəsi. 
* Turhan, Sedat (2015), Ədalət Partiyasına müxalifət: Sadettin Bilgiç, səh. 31, Süleyman Dəmirəl Universiteti, http://tez.sdu.edu.tr/Tezler/TS01928.pdf Giriş tarixi: 6 fevral 2020
## Xarici keçidlər
Tanya Stupar-Trifunoviç

**Tanya Stupar-Trifunoviç** (; ) — Bosniya serb yazıçısı. Onun dörd şeir kitabı və bir ibrətli hekayələr kitabı çap olunmuşdur. Şeir və nəsr sahələrində bir neçə Bosniya mükafatı laureatıdır.

## Həyatı
1977-ci ildə Zadarda anadan olmuşdur. Banya Luka Universiteti fəlsəfə fakültəsinin serb dili və ədəbiyyatı şöbəsini bitirmişdir. Müharibə ilə əlaqədar olaraq Banya Lukaya köçmüşdür. Onun dörd şeir kitabı və bir ibrətli hekayələr kitabı nəşr olunmuşdur, şeirləri ingilis, alman, polyak, sloven, makedon, macar, danimarka, fransız və rus dillərinə tərcümə olunmuşdur. "Barbarlar səhər yeməyi zamanı nə düşünürlər" kitabı, Bosniya və Herseqovinada 2007-2008-ci illərin ən yaxşı kitabı olaraq CEE Literature Award mükafatına (Şərqi və Cənub-Şərqi Avropanın Ədəbi Mükafatı) namizəd olmuşdur, mükafat olaraq ona Vyanada ev verilmişdir. 2009-cu ildə "Baş qəhrəman uğursuzluğa aşiq olan bir insandır" kitabı ən yaxşı şeir kitabı olaraq "Fra Qro Martiç" mükafatına layiq görülmüşdür, bosniya və xarici şeir toplularına daxil edilmişdir. Eyni zamanda Stupar-Trifunoviç "Putevi" ədəbi jurnalının redaktorudur. EU Prize for Literature 2016 mükafatına namizəd olmuşdur.

## Biblioqrafiya

* Barbarlar səhər yeməyi zamanı nə düşünürlər ()
* Baş qəhrəman uğursuzluğa aşiq olan bir insandır ()
* Ananın otağında saat ()

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Тања Ступар Трифуновић: Сатови у мајчиној соби, Завод за уџбенике и наставна средства, Источно Сарајево, 2014.
Corc Anson (zabit, 1769)

**Corc Anson** (ilk soyadı – **Adams**; ; ) — Böyük Britaniya zabiti və siyasətçisi. O, Piriney müharibəsi dövründə hersoq Artur Uelsli Vellinqton rəhbərliyindəki Böyük Britaniya Süvari Briqadasını idarə etmiş və illərlə viqlərdən olan parlament üzvü kimi çalışmışdır.

## Həyatı
Corc Anson Corc Adamsın və lord I Corc Veneybls-Vernonun qızı Meri Vernonun ikinci oğludur. Onun böyük qardaşı Tomas Anson, kiçik qardaşları isə ser Uilyam Anson və Frederik Anson idi.

## Karyerası
### Piriney müharibəsi
Corc Anson Böyük Britaniya ordusuna 1786-cı ildə qoşulmuşdur. O, Hollandiyada, York hersoqu Şahzadə Frederik və ser Ralf Eberkrombi rəhbərliyi altında xidmət göstərmişdir. O, Piriney müharibəsindəki bütün kampaniyalarda iştirak etmişdir və İkinci Porto döyüşü zamanı 16-cı yüngül draquna rəhbərlik etdiyi görə mükafatla təltif olunmuşdur. Anson Talavera, Busak, Salamanka və Vittoriya döyüşlərindəki fəaliyyətinə görə daha çox hörmət qazanmışdır. O həmçinin, Vento-del-Poso döyüşündə də iştirak etmişdir. Anson döyüşlərdəki fəaliyyətlərinə görə iki halqalı qızıl medalla təltiflənmişdir. Böyük Britaniya İcmalar palatası 1816-cı ildə hərbi xidmətinə görə ona minnətdarlığını bildirmişdir.

### Digər fəaliyyətləri
Hərbi karyerasına əlavə olaraq o, 1806–1841-ci illərdə Liçfild seçki dairəsini təmsil edən parlament üzvü olmuşdur. Anson 1836–1841-ci illərdə Şahzadə Albertin kamer-yunkeri olmuşdur. O, 1846-cı ildə Çelsi Hərbi Hospitalının vitse qubernatoru, 1849-cu ilin may ayında isə qubernatoru təyin olunmuşdur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Leigh Rayment's Peerage Page 
* www.thepeerage.com
Voyvoda (Osmanlı imperiyası)

**Voyvoda** — Osmanlı imperiyası dövründə xəzinəyə məxsus ərazi ilə sultan, xanım sahibə, böyük vəzir, vəzir, bəylər və sancaqbəyilərin ərazilərinin gəlirlərini toplamaq üçün təyin edilmiş məmurlar idi. Bunların həmçinin ərazinin olduğu yerin nizamını və təhlükəsizliyini təmin etmək vəzifələri də var idi. Voyvodalar bölgələrinin güclü adamları olduqları üçün bəzən Osmanlı dövlətinə problemlər də yaratmışdırlar.
Voyvoda (dəqiqləşdirmə)

*Voyvoda — Voyvoda slavyan dillərində komandir və ya şahzadə deməkdir.  
*Voyvoda (Osmanlı imperiyası) — Osmanlı imperiyası dövründə bəzi bölgələrin qubernatorlarına verilən rütbə.
*Voyvoda (hərbi rütbə) — Serbiyada hərbi rütbə.
*Voyvoda (Böyük Litva knyazlığı) —
Voyvoda (hərbi rütbə)

**Voyvoda** (Serb: Војвода; rom: Voyvoda) — Balkan müharibələri və Birinci Dünya müharibəsi illərində Serbiyanın ən yüksək hərbi rütbəsi, o dövrün dünyanın digər ordularındakı Feldmarşal hərbi rütbəsinə bərabərdir.

Hərbi rütbə aşağıdakı şəxslərə verilmişdir:

# Radomir Putnik (1912);
# Stepa Stepanoviç (1914);
# Jivoin Mişiç (1914);
# Petar Boyoviç (1918);
# fəxri rütbə — Lui Franşe d'Espere, Fransanın Marşalı (1921).

Rütbənin sahibləri Serbiya gerbinin əsas elementi olan ağ ikibaşlı qartal (ölçüləri 54&nbsp;mm x 40&nbsp;mm) olan ümumi hörülmüş paqonlar taxırdılar.

## Qalereya

Fayl:General Putnik.jpg|Voyvoda Radomir Putnik
Fayl:Stepa Stepanovic.jpg|Voyvoda Stepa Stepanoviç
Fayl:Uroš Predić - vojvoda Živojin Mišić, 1919.jpg|Voyvoda Jivoin Mişiç
Fayl:Vojvoda Petar Bojović.jpg|Voyvoda Petar Boyoviç
Fayl:Louis Franchet D'Esperey.jpg|Fəxri voyvoda Lui Franşe d'Espere
Voyvoda (Böyük Litva knyazlığı)

Böyük Litva knyazlığındakı voyvoda, Polşa voyvodalığındakı yerli idarənin rəhbəridir. Böyük Litva knyazlığının Parlamentində, 1569-cu ildə Lublin Birliyindən sonra — Birlik Senatında oturmuşdur.

Voyvodanın əsas vəzifələri dövlət mənbələri və böyük knyazın gəlirlərinin, voyvodalıqlardakı silahlı qüvvələrin təşkili üzərində nəzarət olmuşdur. Qala məhkəməsi adlanan məhkəmələrdə müəyyən məhkəmə funksiyalarını da yerinə yetirirdi. Böyük Litva Hersoqluğunun böyük torpaq mülkiyyətçilərindən, Polotsk və Vitebsk voyvodalıqlarında — yerli sakinlərin razılığı ilə yaşamaq təyin edilmişdi. Mərkəzi dövlət orqanlarından xeyli dərəcədə müstəqillik əldə etmişdi.

On dördüncü və on beşinci əsrlərdə voyvoda Böyük Litva Hersoqluğunun bir hissəsi olmuş bəzi xüsusi knyazlıqlarda Böyük Litva knyazlığının vəziri olaraq müəyyən vəzifə səlahiyyətləri yerinə yetirmişdir, məhkəmə, inzibati və hərbi (manqa başçısı) səlahiyyətlərə sahib idi.
Lublin uniyası

**Lublin ittifaqı** (; ; ; ) — Böyük Litva knyazlığı və Polşa Krallığı arasında baş vermiş milli birləşmə və seçmə monarxiyaya əsaslanan Litva-Polşa ittifaqı.

## İttifaqın qurulması və Yaqolliya sülaləsi
Yaqaylo 1386-cı ildə xristianlığı qəbul edərək II Vadislav adını aldı və 11 yaşlı Polşa kraliçası Yadviqa ilə evlənir. Beləliklə, Yaqellon sülaləsinin üzvləri həm Litvanın, həm də Polşanın hökmdarı oldular. Ancaq iki ölkənin hökmdarları eyni olsa da, dərhal birləşmədilər. Ancaq 1569-cu ildə Yaqellon sülaləsinin son kralı II Sigizmund Avqustun uşaqsız ölməsindən sonra iki dövlətin maqnatları (zadəganları) Lublin müqaviləsini imzalamaq üçün 1 iyul 1569-cu ildə Polşanın Lublin şəhərində bir araya gəldi və iki dövləti bir araya gətirdilər. Beləliklə, Polşa-Litva Birliyi yaradıldı. Bu tarixdən sonra, 1795-ci ildəki parçalanmaya qədər Polşa və Litva bir kral, bir məclis (Seym) və bir senat tərəfindən idarə edildi.

## Əlavə ədəbiyyat
* *The Polish-Lithuanian Monarchy in European Context, c. 1500–1795*, edited by Richard Butterwick, Basingstoke-New York 2011.
* Robert I. Frost, *The Oxford History of Poland-Lithuania*, vol. I: *The Making of the Polish-Lithuanian Union, 1385–1569*, New York 2015.

## Xarici keçidlər

* Full text of the Union of Lublin (in Polish) (archive)
* Commonwealth of Diverse Cultures: Poland's Heritage
*''Central European Superpower'', Henryk Litwin, *BUM Magazine*, October 2016.
Fatma Aliye Topuz

**Fatma Aliye Topuz** ( ) — Türk yazıçısı, esseist, tərcüməçi və gender bərabərliyi uğrunda mübarizənin iştirakçısı. Fatma Aliye Topuz həm Türkiyədə, həm də İslam dünyasında ilk qadın roman yazıçı sayılır.

## Bioqrafiya
9 oktyabr 1862-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Əhməd Cövdət paşanın birinci qızı və yazıçı Emine Önasyanın böyük bacısı idi. Aliye Fatmanın anası Advie Rəbiyə xanım idi. 1866-cı ildə Fatmanın atası Misirə Vali vəzifəsinə təyin edilir. 1868-ci ilə qədər həyat yoldaşı və uşaqları ilə Hələbdə yaşamalı olur. 1875-ci ildə Cövdət Paşa Yunanıstana göndərildikdə, ailə altı ay Yanyada qalır. Nəhayət 1878-ci ildə Fatmanın ailəsi Dəməşqdə məskunlaşır.

Osmanlı İmperiyasındakı qızlar ümumi təhsil müəssisələrində təhsil almağa göndərilmirdilər. Ancaq Fatma maraqlanan bir uşaq olduğundan, qeyri-rəsmi bir ev təhsili almağı bacarmışdır. Ərəb və fransız dillərində danışmağı öyrənmişdi. 1879-cu ildə Fatma on yeddi yaşında ikən atası Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin köməkçisi və Plevna mühasirəsinin qəhrəmanı Qazi Osman Paşanın qardaşı oğlu Mehmet Faiq bəylə evlənir. Evlilikdən Fatma dörd qız uşağı dünyaya gətirir: Xədicə (1880), Ayişə (1884), Nimət (1900) və Zübeyde İsmət (1901).

Fatma ərindən daha savadlı olması səbəbindən evliliyin ilk illərində əri ona xarici dillərdə roman oxumağı qadağan edirdi.

## Xeyriyə işləri
Fatma Aliye xeyriyyə işlərində fəal iştirak edirdi. 1897-ci ildə Osmanlı-Yunan müharibəsindən sonra əsgər ailələrinə dəstək olmaq məqsədilə Osmanlı Qadınlara Kömək Təşkilatı təsis edir. Bu ölkədəki ilk qadın təşkilatlarından biri idi. 1899-cu ildə II Sultan Əbdülhəmid tərəfindən mükafata layiq görülür.

Fatma Türk Qızıl Aypara Hərəkatının qurulmasında da iştirak etmişdir. Bundan əlavə, 1910-cu illərdə İtaliya-Osmanlı müharibəsi və Balkan müharibələrindən sonra qurulan Osmanlı Qadınları Milli Müdafiə Komitəsində çalışmışdır.

Fatma Aliye Topuzun portreti (1934-cü ildə "Ad haqqında Qanun tətbiq edildikdən sonra" Topuz soyadını qəbul etmişdir) 2009-cu ildə buraxılmış 50 türk lirəsi əsginaslarında təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
Mirzə Əli

**Mirzə Əli** () — illüminator, rəssam.

## Həyatı
Mirzə Əli 1510-cu ildə Təbrizdə doğulub.

1576-cı ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Welch, S. C. Persian Paintings: Five Royal Safavid Manuscripts of the Sixteenth Century. N-Y. 1976
* Dickson M.B./Welch S.C. The Houghton Shahnameh. vol. 1—2, Cambridge, Mass. 1981.
Mirzə (ad)

**Mirzə** — kişi adı.

* Mirzə Babayev — Azərbaycan-sovet kino aktyoru və estrada müğənnisi
* Mirzə Allahverdiyev — kimya elmləri doktoru, professor.
* Mirzə Bağırov — əməkdar elm xadimi, texnika elmləri doktoru, professor.
* Mirzə Mövsümzadə — kimya elmləri doktoru, professor.
* Mirzə Hüseynov — Azərbaycanın ağır atletika idman növü üzrə yığma komandasının baş məşqçisi.

## Həmçinin bax
* Mirzə
* Mirzəli
* Mirzəyev
* Mirzəzadə

## İstinadlar
Corc Anson

* Corc Anson (1697–1762)
* Corc Anson (1731–1789)
* Corc Anson (1769–1849)
* Corc Anson (həkim)
* Corc Anson (aktyor)

## Həmçinin bax
* Corc
* Anson
Yuliya Şiqmond

**Yuliya Şiqmond** (; ) — kukla teatrında işləyən macar əsilli Rumıniyalı aktrisa, esperantist. Macar yazıçısı və şairi İştvan Şiqmondun bacısı və esperantist Sen Rodenin həyat yoldaşı.

## Həyatı
1949-cu ildə Kluj-Napokada yerləşən qızlar gimnaziyasını (keçmiş reformist gimnaziyası, indiki Apaçay Liseyi) bitirmişdir. 1950-ci ildə redaktorluq fəaliyyətinə başlamış, 1959-1984-cü illərdə Cluj-Napoka teatrında kukla və mim kimi çalışmışdır. 1956-cı ildən Esperanto dilinin tədqiqi ilə məşğul idi, dəfələrlə esperantistlərin beynəlxalq konqresləri və toplantılarında iştirak etmişdir. Esperanto dilində olan "Bazaro" jurnalı və "Monate" qəzetinin baş redaktoru idi. Esperanto dilində bir neçə əsər nəşr etmişdir və 2000-ci ildə "Mi ne estas Mona Lisa" adlı hekayəsinə görə elmi fantastika sahəsi üzrə mükafat almışdır. 2005-ci ildə Təl-Əvivdə keçirilən 85-ci Dünya Esperanto Konqresində təsviri sənət müsabiqəsinin təşkilatçısı oldu.

## Seçilmiş əsərləri

* 2001 — Mi ne estas Mona Lisa
* 2008 — Kiam mi estis la plej feliĉa en la vivo?
* 2011 — Nomoj kaj sortoj
* 2013 — Dialogo
* 2013 — Libazar' kaj tero
* 2015 — Kvodlibeto
* 2016 — Kvin geamikoj

## Mükafatları

* 1969 — Nova Talento: Interdivido
* 1997 — Prozo, 2-ci mükafat: Kiam mi pardonis al la kato?
* 2000 — Prozo, 1-ci mükafat: Mi ne estas Mona Lisa
* 2009 — Prozo, 2-ci mükafat: Viola

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Erdélyi magyar ki kicsoda 2010. Nagyvárad: RMDSZ-BMC Kiadó. 2010. 589. o. 

## Xarici keçidlər

* Sep citronsemoj
* La mistera nokto
Zerən

**Zerən** — Talış mətbəxinə aid milli şirniyyat və ya milli çörək növü. Talışların ən qədim şirniyyat növü hesab edilir. Zerən digər şirniyyatlara nisbətdə müqəddəs hesab olunur. Daha çox çörək kimi istifadə olunur. İçliyi kətənin içliyindən azca fərqlidir. Təndirdə bişirilir.

Talış xalq adətlərinə görə zerən çörəyi, qırmızı lent əvəzinə, şal vasitəsilə gəlin köçən qızların belinə, göbək hissəsinə bağlanır. Gəlin ata evindən ər evinə gələnədək çörək gəlinin belində qalır. Adətlərə görə bu bolluq və bərəkət rəmzidir.

Xüsusən Astara və Lənkəran rayonlarının kəndlərində yeni tikilən evlərin bünövrəsinə bolluq-bərəkət rəmzi olan əşyaların və ya ərzaqların, metal pulların, duz, çörək, qənd, un və s. kimi şeylərin qoyulmasında, xüsusilə də yeni tikilən evə avadanlıqlarının və şirniyyat xonçasının kimin keçirməsi məsləsində bütün ciddiliyi ilə əməl edilən adətlər mövcud olmuşdur. Ev tikilib başa çatdıqdan sonra evə ilk gətirilən bərəkət rəmzi isə zerən çörəyi olmuşdur. Şirniyyat və çərəzlərlə dolu xonçanı mütləq ev sahibinin anası, anası sağ deyilsə mütləq öz qadını gətirməli idi. Bu adətlərə hələ də bəzi dağ kəndlərində ciddi əməl olunur.

Novruz bayramında milli şirniyyat hesab edilən şəkərbura və paxlavadan çox əsasən zerən, çanquru, halva, lökü bişirilir.

Başqa bir adətə görə bayram günlərində yaxınların məzarı üstünə mütləq zerən çörəyi aparılır. Ramazan bayramında un və düyü halvaları ilə yanaşı, zerən çörəyi bişirilir.

## İstinadlar
Zemlya i volya

**Zemlya i volya** (; ) — 1876-cı ilin payızında xaqlçıların Peterburqda yaratdığı gizli inqilabi təşkilat.

## Haqqında
Əvvəllər "Şimali inqilabi xalqçı qrupu", "Xalqçılar cəmiyyəti" adlanmışdır. "Zemlya i volya" adı 1978–1979-cu illərdə nəşr olunmuş eyniadlı qəzetdən götürülmüşdür. Körkəmli nümayəndləri; Mark Natanson, O.Natanson, Georgi Plexanov, V.Osinski, A.Oboleşev, Nikolay Morozov və başqaları idi. Ümumilikdə 150-dən çox üzvü var idi. Təşkilat Kiyev, Xarkov və Odessa inqilabçıları ilə sıx əlaqə saxlayırdı. "Zemlya i volya" mərkəziyyət prinsipi əsasında qurulmuşdu. Təşkilatın proqramında torpağın "kənd fəhlə təbəqəsinə" verilməsi, onun bərabər bölüşdürülməsi irəli sürülür və bunun "yalnız zorakı çevriliş yolu ilə" həyata keçiriləcəyi göstərilirdi. Zemlyavolyaçılar kənd icmasını Rusiyada sosializm qurmaq uğrunda mübarizədə əsas bünövrə sayırdılar. Demokratik və sosialist inqilabının məqsəd və şərtlərini qarışdırır, kəndli hərəkatının sosializm uğrunda mübarizə deyil, burjua-demokrtaik inqilabının məğzi olduğunu görmürdülər. Zemlyavolyaçılar siyasi mübarizənin əhəmiyyətini başa düşmür, fəhlə sinfinin qabaqcıl rolunu inkar edirdilər. Zemlyavolyaçılar xalq inqilabı hazırlamaq üçün kəndlərdə inqilabçıların daimi "məskənlərini" yaradırdılar. Onlar Qafqazda da inqilabi fəaliyyətə cəhd göstərmişdilər. V.İ.Lenin "...bütün narazıları öz təşkilatlarına cəlb etmək və bu təşkilatı mütləqiyyətə qarşı qəti mübarizəyə qaldırmaq..."  səyini zemlyavolyaçıların mühüm xidməti hesab etmişdir. Siyasi mübarizə və terrorun rolu məsələlərindəki ixtilaflar nəticəsində Voronej qurultayından (iyun 1879) az sonra "Zemlya i volya" iki təşkilata ("Çornı peredel" və "Narodnaya volya") parçalandı.
 
## İstinadlar

## Mənbə
*
Valeri Borçin

**Valeri Viktoroviç Borçin** () — Rusiya yüngül atleti, Mordoviya idman yerişi məktəbinin nümayəndəsi. Milliyətcə erzyandır. Üçqat Rusiya çempionu (2006, 2008, 2009). 2008 Yay Olimpiya Oyunlarının 20&nbsp;km məsafəyə idman yerişi üzrə çempionu. Rusiyanın əməkdar idman ustası.

## Bioqrafiyası
Gəncliyində ağır atletika və uzun məsafəyə qaçışla məşğul olmşdur. 17 yaşında diz zədəsindən sonra idman yürüşü ilə məşğul olmağa başladı. 2004-cü ildə bölgədəki məşhur məşqçi Viktor Çeginlə tanış oldu və qrupda məşq etməyə başladı.

Bir il sonra milli çempionatda 10 kilometr məsafəyə yürüşdə ikinci yeri tutdu. Ancaq dopinq testi zamanı qanında efedrin aşkar olundu və 2005-ci ildən 2006-cı ilədək yarışlarda iştirak etməkdən məhrum edildi.

4 avqust 2012-ci il tarixində 20&nbsp;km məsafəyə qaçışda finiş çatmağa təxminən bir kilometr qalmış Valeri Borçin huşunu itirdi və yarışı başa vura bilmədi.

İki il sonra, 20 yanvar 2015-ci ildə Rusiya Antidopinq Agentliyi (RUSADA) Valeri Borçini səkkiz il müddətinə diskvalifikasiya etdi və üç dövr üçün olan nəticələrin ləğv olunduğunu elan etdi: 14 iyul - 15 sentyabr 2009-cu il,16 iyun - 27 sentyabr 2011-ci il və 11 aprel - 3 sentyabr 2012-ci il.

8 noyabr 2013-cü ildə Rusiya atletika komandasının baş məşqçisi Valentin Maslakov Valeri Borçinin idman karyerasını başa vurduğunu açıqladı.

24 mart 2016-cı ildə Lozannadakı İdman Arbitraj Məhkəməsi Borçinin 14 avqust 2009-cu il tarixdən 2012-ci il oktyabrın 15-dək olan bütün nəticələrinin ləğvi barədə qərar qəbul etdi.

## İstinadlar
UEFA Avro 1996 heyətləri

8-30 iyun 1996-cı ildə İngiltərədə keçirilən Futbol üzrə 10-cu Avropa çempionatında iştirak edən komandaların heyətləri.

Ərizədə icazə verilən maksimal futbolçu sayı — 22. Oyunçuların və məşqçilərin təvəllüdləri turnir başlayan tarixdəki (8 iyun 1996) təvəllüdləridir.

## A qrupu

### 

### 
* Frank de Bur zədə aldığı üçün heyətdən çıxarılmışdır. Onun yerinə heyətə Yap Stam daxil edilmişdir.

### 

### 

## B qrupu

### 

* Bir topu Lüboslav Penev (Bolqarıstan) öz qapısına vurub.

### 

### 

### 

## C qrupu

### 

### 

### 

### 

## D qrupu

### 

### 

### 

### 

## Xarici keçidlər
* UEFA Avro 1996 final mərhələsinin ətraflı statistikası RSSSF saytında 
* Avropa çempionatlarının tarixi. 1996. İngiltərə 

## Həmçinin bax