Afrika leyləyi

**Afrika leyləyi** və yaxud **Marabu leyləyi** () — Afrika qitəsinin subtropik və tropik bölgələrində yaşayan, böyük ölçüsü və fərqli görünüşü ilə seçilən quş növü. Bu quşlar Leyləklər fəsiləsinə (Ciconiidae) aiddir. Afrika leyləklərinə daha çox savannalarda, bataqlıq ərazilərdə və açıq sahələrdə rast gəlinir. Onlar həm ətyeyən, həm də leşlə qidalanan quşlar arasında yer alır. Maraqlı görünüşü və ekoloji rolu ilə bu növ Afrikanın fauna aləmində xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
## Taksonomiya
* Aləm: Animalia
* Şöbə: Chordata
* Sinif: Aves
* Dəstə: Ciconiiformes
* Fəsilə: Ciconiidae
* Cins: Leptoptilos
* Növ: Leptoptilos crumenifer
Afrika leyləyi Leptoptilos cinsinə aid üç növdən biridir. Digər iki növ isə Asiyada yaşayan Böyük Adjutant (Leptoptilos dubius) və Kiçik Adjutant (Leptoptilos javanicus) quşlarıdır.
## Fiziki xüsusiyyətləri

* Bədəni: Afrika leyləyinin hündürlüyü 120-150 sm arasında dəyişir, qanad açılımı isə 2,6-3,2 metrə qədər çatır. Bu qanad açılımı onların dünyanın ən iri uçan quşlarından biri olmasının səbəbidir. Başları tüksüz və çılpaq olur, qırmızımtıl-boz rəngdədir. Bu xüsusiyyət onların leşlə qidalanarkən gigiyenik olmasına kömək edir. Boyunlarının altından sallanan böyük hava kisəsi (gular kisəsi) diqqəti çəkir.
* Çəkisi: Bu quşların çəkisi 4-8 kq arasında dəyişir. Erkəklər adətən dişilərdən daha böyük olur.
* Lələkləri: Qarın hissəsi ağ, qanadları və kürəyi isə tünd boz və ya qara rəngdədir.
* Dimdik: Uzun və güclü dimdikləri var ki, bu da onların leşləri parçalamaqda üstünlüyünü artırır.

## Yayılma və yaşayış mühiti
Afrika qitəsinin Sahara səhrasından cənubda yerləşən bölgələr:
* Açıq savannalar
* Bataqlıq ərazilər
* Çay və göl sahilləri
* İnsan məskunlaşmalarına yaxın ərazilər
Bu quşlar su mənbələrinə yaxın ərazilərdə daha çox müşahidə edilir. İnsanların atdığı tullantılar və məişət zibilləri də onların əsas cəlbedici məkanlarından biridir.

## Qidalanması

* Leşlər: Əsasən heyvan qalıqları ilə qidalanırlar. Tüksüz başları və güclü dimdikləri leşlərin parçalanmasını asanlaşdırır.
* Həşəratlar: Böcəklər, termitlər və digər həşəratlarla qidalanırlar.
* Kiçik heyvanlar: Kiçik məməlilər, sürünənlər, qurbağalar və balıqlar da qida siyahısındadır.
* Məişət tullantıları: Qidalanma zamanı məişət tullantılarından da istifadə edirlər.

## Çoxalması və yuvalaması
Afrika leyləklərinin çoxalma dövrü yaşadıqları ərazilərdən asılı olaraq fərqli vaxtlarda baş verir. Onların çoxalma xüsusiyyətləri:
* Yuvalama: Yuvalarını əsasən hündür ağaclarda və ya qayalarda qururlar. 
* Yumurta: Dişi quş adətən 2-3 yumurta qoyur. Yumurtaların inkubasiya dövrü təxminən 30 gün çəkir.
* Bala baxımı: Bala quşlar valideynləri tərəfindən uzun müddət qidalanır. Valideynlər dimdiklərində gətirdikləri yeməyi balalarına verir.

## Davranışı və əsas xüsusiyyətləri
* Sosiallıq: Afrika leyləkləri çox vaxt böyük qruplar şəklində yaşayır.
* Uçuş: Onlar güclü qanadları sayəsində uzun müddət havada qala bilirlər. Səmada uçarkən qanadlarını geniş açıb süzmək onların ən çox rast gəlinən davranışıdır.
* Səs çıxarma: Afrika leyləkləri sakit quşlardır, lakin cütləşmə dövründə xüsusi səslər çıxara bilirlər.

## Ekoloji rolu
Marabu leyləkləri ekosistem üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Onlar təmizləyici rol oynayaraq, leşləri yeyir və ətraf mühitdə gigiyenanı təmin edirlər. Bu, xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almağa kömək edir.
## Təhlükələr və mühafizə statusu
Afrika leyləkləri hal-hazırda IUCN tərəfindən "ən az narahatlıq doğuran" növ kimi təsnif edilir. Lakin onların populyasiyasına bəzi amillər mənfi təsir göstərir:
* Meşələrin qırılması: Onların yuva qurduğu ağacların kəsilməsi təhlükə yaradır.
* Çirklənmə: İnsan tullantılarının və zəhərli kimyəvi maddələrin artması bu quşların sağlamlığına təsir edir.
* Ovçuluq: Bəzi bölgələrdə onların lələkləri və bədən hissələri üçün ovlanması müşahidə edilir.

## Maraqlı faktlar
* Afrika leyləkləri tez-tez "ölüm quşu" və ya "leylək ağası" adlandırılır. Bu ad onların leşlərlə qidalanma vərdişləri ilə əlaqədardır.
* Onların hava kisələri cütləşmə dövründə xüsusi olaraq şişirilir və cəlbedici görünüş yaradır.
* Qanadlarının genişliyi onları quru və isti iqlim şəraitində uzun məsafələr qət etməkdə ideal edir.
## Qalereya

File:Marabou stork, Leptoptilos crumeniferus edit1.jpg|Mikumi Milli Parkı, Tanzaniya
File:The Big Game of Africa (1910) - Giant Marabou.png|Böyük Afrika leyləyi, Britaniya Şərqi Afrikası
File:Marabou Stork (Leptoptilos crumeniferus) skeleton at the Royal Veterinary College anatomy museum.JPG|Afrika leyləyi skeleti
File:The Childrens Museum of Indianapolis - Marabou stork skull cast.jpg|Afrika leyləyinin kəllə skleti
File:Marabou stork (Leptoptilos crumenifer) spreading wings.jpg|Qanadların yayılması, Uqanda
File:Marabou stork (Leptoptilos crumenifer) spreading wings 2.jpg|Yayılan qanadlar, Efiopiya
File:Marabou storks (Leptoptilos crumenifer) on elephant carcass.jpg|Fil cəsədi ilə qidalanan Afrika leyləyi 
File:Marabouggaba01.jpg|Uqandada balıqçı qayıqlarında Afrika leyləyi  


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Marabou Stork – *The Atlas of Southern African Birds*
*