open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beretuk (rəqs)

**Berutuk rəqsi** - İndoneziyada subay kişilər tərəfindən məbəddə icra olunan sakral ayin xarakteri daşıyan rəqs növü. 
## Haqqında
Berutuk rəqsini ifa edən nəfərlər tamaşaya qədər bir növ qüsl prosesindən keçirlər: onlar məbəddə gecələyir, rahibin köməyi ilə tamaşa üçün müəyyən dualar öyrənirlər. Tamaşa zamanı bu dualar Bethara Berutukun çağrılmasını təmin etməlidir. Burada hələ aşkar hind təsiri görünmür: rəqs mahiyyətcə daha çox əcdadlara sitayişə yönəlikdir. Belə ki, Berutuk rəqsi Bali Aqanın, yəni “dağ əhli” adlandırılan yerli sakinlərin (adaya böyük axınla sonradan gəlmiş hindliləri (Bali Hindu) yerlilərdən fərqləndirmək məqsədi güdür) Balinin digər bölgələrindən Şərqi Baliyə köç edərək burada məskunlaşması haqqında əfsanəni canlandırır. Bu rəqs musiqisiz rəqsdir. İştirakçılar üzlərinə maska taxırlar, boyun və bel ətrafına isə quru banan yarpaqlarının liflərini elə sancırlar ki, ağac-kol formasında gombul bədheybətə oxşayırlar. Maskalardan biri Noh teatrının ağ qadın maskasını xatırladır: amma qalın qaşlıdır, kifir ağızlıdır, eybəcərdir. Digər maskalar isə bir növ Afrika maskalarına bənzəyir: qara-qəhvəyi rəngdədirlər, gözləri pırtlaşıqdır. Tamaşa gedə-gedə seyrçilər banan liflərindən qoparmağa cəhd göstərirlər: çünki sonra onlardan qoruyucu həmayil kimi də yararlanmaq mümkündür. Tamaşa Berutuk kral və kraliçasının Trunyan quşlarının “rəqsindən” ilhamlanaraq ifa etdikləri nikah rəqsinin nümayişindən ibarətdir: kral kraliçanı ələ keçirənədək rəqs davam edir, kraliçanın təslim olması isə həm ayrılıqda kralın nəsil artımını, həm də bütövlükdə Trunyanın məhsuldarlığını təmin edəcək məqam kimi dəyərləndirilir. Yalnız bundan sonra həmin gənc iştirsakçılar evlənə bilərdilər. Tamaşa rəqqasların müqəddəs Batur gölündə çimməsi ilə sona yetir. Tamaşanın davametmə müddəti hər dəfə müxtəlifdir. Bundan əlavə, tamaşa iştirakçıları məxsusi şəkildə rəqslə məşğul olmurlar. Burada əsas dualardır; məşq prosesi də elə duaların mənimsənilməsi prosesidir. Belə ki, iştirakçıların bədəni Bethara Berutuk üçün müvəqqəti “sığınacaq” rolunu oynamalıdır: Ratu Panserinq Caqat. Yəni tamaşa əsas diqqəti rəqqasların texniki hazırlığına deyil, ayini icra edə bilmək bacarığına, ayinin cazibəsinə yönəldir. Berutuk rəqsinin icrasında məqsəd həqiqi və real olmayan dünyalar arasında balansın, harmoniyanın yaradılmasıdır; əfsanəvi keçmişin tarixiləşdirilməsidir; məhsuldarlıq ayininin icrasıdır; ruhla insan arasındakı təmasın tənzimlənməsidir. 
## Həmçinin bax
* Çalon Aranq
* Qəmbuh

## İstinadlar
Karri

**Karri** — Cənubi Asiya mənşəli ədviyyatlı sous.  Karriyə əlavə olunan ədviyyat qarışıqları da *karri* adlanır. Bəzən karrilərə karri ağacının () yarpaqları da əlavə olunur, amma bu mütləq deyil.

## Etimologiya

Bu söz "sous" mənasını verən Tamil mənşəli sözdən (tam. *கறி*) yaranmışdır. Demək olar ki, Cənubi Asiya üslubunda sous əsasında və ədviyyatlarla hazırlanmış hər hansı bir yeməyi Qərb dünyasında karri kimi adlandırmaq olar.

Hindistanın cənubunda yayılmış müxtəlif növ pörtlədilmiş tərəvəzdən, paxlalılar və ya ətdən hazırlanmış ətirli duru, qatı maye yeməklər.

Avropa mətbəxində "karri" termini, bir qayda olaraq, karri ədviyyatlarını sousa əlavə etməklə hazırlanmış quru halda, tavada və yaxud qrildə qızardılmış yeməklərə aiddir.

## İstinadlar
Tayvanda səhiyyə

**Tayvanda səhiyyə** — Tayvandakı səhiyyə sistemi.

## Statistika
2006-cı ildə Tayvanda əhalinin hər 100 min nəfərinə 220 həkim, 481 orta tibb işçisi və mama, 26 stomatoloq, 120 əczaçı düşürdü. Ölkədə 131152 ədəd xəstəxana çarpayısı var idi.

Tibbi yardımın 96%-i Avropa nümunəli, 4%-i Çin xalq təbabətindən ibarətdir. Bu sahədə 547 xəstəxana, o cümlədən 24 tibb mərkəzi, 55 rayon klinikası, 344 dairə xəstəxanası, 52 psixiatriya klinikası fəaliyyət göstərir.

Səhiyyəyə qoyulan xərc 2006-cı ildə ÜRM-in 6,1%-ni təşkil etmişdir ki, bunun da 25,9%-i büdcə hesabına, 53,6%-i özəl sektor hesabına, 15%-i sahibkarlar hesabına, 5,5%-i qeyri-kommersiya təşkilatları hesabına maliyyələşdirmə idi.

## İslahatlar
1980-ci illərdə ölkədə iqtisadi artımın yüksəlməsi nəticəsində Tayvanda səhiyyə sahəsində böyük islahatlar başlanmışdır. Hökumət bir planlaşdırma komissiyası qurmuş və digər ölkələrin səhiyyə sistemlərini öyrənmək üçün xaricə mütəxəssislər göndərilmişdir. Ondan çox ölkənin təcrübəsi öyrənilmiş və əldə olunan məlumatlar öz milli xüsusiyyətləri ilə birləşdirilmişdir.

## Normativ-hüquqi baza
Tayvanda səhiyyə sisteminin hüquqi tənzimlənməsi süni mayalandırma haqqında 2007-ci il tarixli, orta tibb işçiləri haqqında 2004-cü il tarixli, fizioterapevtlər haqqında 1996  və 2007-ci il tarixli, tibbi sığortanın milli sistemi haqqında 1994-cü il tarixli, psixi sağlamlığın mühafizəsi haqqında 1992-ci il tarixli, kiçik tibb işçiləri haqqında 2000-ci il tarixli, təcili tibbi yardım haqqında 1995 və 2004-cü il tarixli, həkimlər haqqında 1943 və 2002-ci il tarixli, doğuma yardım haqqında 2005-ci il tarixli, terminal vəziyyətlərdə palliativ yardım haqqında 2000-ci il tarixli qanunlarla; tibb müəssisələrinin fəaliyyətinin standartları haqqında 1987 və 2005-ci il tarixli Əsasnamə ilə tənzimlənir.

## Xəstəliklər
Tayvanda ən çox yayılmış infeksiyalar yatalaq, yapon ensefaliti, hepatit A, denge qızdırması, sarı qızdırmadır.

## Ölümlər
Ölümün əsas səbəbləri bədxassəli şişlər, serebrovaskulyar xəstəliklərvə ürək-damar sistemi xəstəlikləri, şəkərsiz diabet, travmalar və bədbəxt hadisələrdir.

## Xalq təbabəti
Ölkədə ənənəvi xalq təbabəti həkimləri də tibbi xidmət göstərirlər. Müasir tibbi yardımı Çin xalq təbabəti üsulları – otlarlamüalicə, akupunktura ilə tamamlayır.

## İdarəçilik

Tayvanda səhiyyə sistemi Səhiyyə departamenti tərəfindən idarə olunur və çox cəhətdən ABŞ səhiyyə sisteminə oxşardır. Bütün xidmət sahələrində yüksək texnologiyalı diaqnostikaya və ixtisaslaşdırılmış müalicəyə xüsusi diqqət yetirilir.

## Həmçinin bax
*Çində səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Taiwan Takes Fast Track to Universal Health Care" by T.R. Reid, *All Things Considered*, April 15, 2008.
Beluxa dağı

**Beluxa** ("*Üçbaşlı*", "*Katun zirvəsi*", ) — Altay dağlarında ən yüksək zirvə (4509 m), Rusiyanın ən yüksək zirvələrdən biri. Zirvə Ust-Koksin rayonda yerləşir. Beluxa massivindən Rusiya və Qazaxıstan sərhəddi keçir. Dağ yamaclarından Katun çayı başlanğıcını götürür. Bir-birindən gədiklə ayrılan iki zirvəsi var: Qərbi Beluxa (hündürlüyü 4440 m) və Şərqi Beluxa (hündürlüyü 4506 m). Qranit, qneys və metamorfik şistlərdən təşkil olunmuşdur. Altayda müasir buzlaşmanın iri (ümumi sahəsi 70&nbsp;km²) mərkəzlərindən biridir. Şimal yamacında 2000– 2500 metr hündürlüyədək enən Mönsu, Rodzeviç və Tronov Qardaşları; cənub yamacında 2000 metr hündürlüyədək enən dərə buzlaqları (Berel buzlağı və Katun buzlağı) var. "Beluxa" təbiət parkı Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. 

## Ümumi məlumat

### İqlimi

Bölgədə iki meteoroloji stansiya fəaliyyət göstərir. 2050 və 2600 metr hündürlükdə yerləşən məntəqələr Qebler buzlağı yaxınlığında yerləşir. Beluxa dağı bölgəsinin iqlimi sərt, uzun sürən soyuq qış və qısa yaya malikdir. İqlim dağ ətəyindən dağ zirvəsinə doğru qanunauyğun dəyişir. İyul ayının orta temperaturu dərələrdə — +8,3 °С, zirvələrdə isə — +6,3 °С-dir. Yayda Beluxa zirvəsində tez-tez temperatur −20 °С düşür. Qış ayları, (yanvar) temperatur — до −48 °С, mart ayında isə — до −5 °С olur. Bölgə üçün temeratur inversiyası xarakterikdir. İllik yağıntıların miqdarı meteoroloji stansiya ərazilərində 512–533&nbsp;mm, zirvələrdə 3000–3200&nbsp;mm (bərk halda) yağıntı düşür.

### Çayları və gölləri
Beluxa dağının çayları Katun hövzəsinə daxildir. Əsasən Qebler buzlağından qidalanan çaylar cənub yamacı boyu axır. Bu yamacdan Kuçerla, Akkem, İdeqem çayları öz başlanğıcını götürür. Çaylar əsasən qar, buzlaq və yağış suları ilə qidalanır. Ən yüksək səviyyə yay aylarında, ən aşağı səviyyə soyuq aylarda müşahidə olunur. Göllər daha çox dərin kar və troq dərələrində yerləşir. Buzlaq mənşəli Kuçerlin və Akkem gölləri ərazidə ən böyükdür.

### Buzlaqlar
Beluxa dağı və ətraf massivlərdə 169 buzlaq mövcuddur. Ümumi sahəsi 150&nbsp;km²-dir. Ərazidə Katun silsiləsində olan buzlaqların 50 % yerləşir. Əsas böyük buzlaqlar aşağıdakılardı: Sapojnik buzlağı (uzunluğu −10,5&nbsp;km), sahəsi 13,2&nbsp;km², Böyük və Kiçik Berel buzlağı (uzunluğu — 8–10&nbsp;km), sahəsi 12,5 və 8,9&nbsp;km².

## Şəkillər


Fayl:Belukha1.jpg|Beluxa dağı və Akkem gölü
Fayl:Гора белуха.jpg|Akkem gölü
Fayl:Berg Belucha.jpg|Beluxa, şimal yamacı
Fayl:Belukha.jpg|Beluxa dağı. Akkem gölündən görünüş
Fayl:Г. Белуха.JPG|Beluxa və buzlaq
Fayl:BelukhaTop.jpg|Zirvənin görünüşü
Fayl:Belukha_off_baido.jpg|Boydo dağından Beluxanın görünüşü. 50&nbsp;km



## İstinadlar
Çin kütləvi informasiya vasitələri

**Çin kütləvi informasiya vasitələri** — Çin Xalq Respublikasının kütləvi informasiya vasitələri.

## Tarixi
Çin Xalq Respublikasında müasir tipli qəzetlərin nəşrinə XIX əsrin ortalarından başlanılmışdır.

## Dövri nəşrlər
2008-ci ildə ölkədə ümumi tirajı 35 milyard nüsxə olan dövri nəşrlərin sayı 2 mindən çox idi. Onların təqribən 20%-i Çin Kommunist Partiyasının orqanıdır.

### Qəzetlər
Aparıcı ümummilli qəzetlərin hamısı Pekində nəşr olunur ki, onlara misal olaraq, bunları göstərmək olar:

**"Jenmin jibao"** ()

ÇXR MK-nın orqanıdır. 1948-ci ildən, gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 5 milyon nüsxədir.

**"Qunjen jibao"** ()

Ümumçin həmkarlar ittifaqları federasiyasının orqanıdır. 1949-cu ildən, gündəlik nəşr olunur. Tirajı 2,5 milyon nüsxədir.

**"Szefan-tszyun bao"** ()

ÇKPMK Hərbi şurasının orqanıdır. 1956-cı ildən, gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 800 min nüsxədir.

**"Çjunqotsinnyan bao"** ()

Çin Kommunist Gənclər İttifaqı MK-nın orqanıdır. 1951-ci ildə təsis edilmişdir, 1978-ci ildən həftədə 4 dəfə çıxır. Tirajı 3 milyon nüsxədir.

Elm və təhsil məsələləri "Quanmin jibao" () gündəlik qəzetində işıqlandırılır. Həmin qəzet 1949-cu ildən nəşr olunur. Tirajı təqribən 6 milyon nüsxədir.

İngilis dilində olan "China Daily" qəzeti 1981-ci ildən gündəlik buraxılır.

İri regional qəzetlərə misal olaraq, bunları göstərmək olar:

**"Sitszan jibao"** ()

1956-cı ildən Lxasada gündəlik olaraq, Çin və Tibet dillərində) nəşr olunur.

**"Nanfan jibao"** ()

1952-ci ildən Quançjouda gündəlik nəşr olunur.

**"Sint szyanjibao"** ()

1956-cı ildən Urumçidə gündəlik nəşr olunur.

**"Quansi jibao"** ()

Nannində gündəlik nəşr olunur.

### Jurnallar
Ölkənin aparıcı jurnallarının hamısı Pekində nəşr olunur ki, onlara misal olaraq, bunları göstərmək olar:

**"Tsyuşi"** ()

ÇKP MK-nın nəzəri orqanıdır. 1958-ci ildən 1988-ci ilədək "Xuntsi" () adlanırdı.

**"Jenmin xuabao"** ()

1951-ci ildən aylıq olaraq, Çin və 17 xarici dildə nəşr olunur.

**"Peking Rewiev"**

1958-ci ildən həftəlik olaraq, ingilis, alman, fransız, ispan və yapon dillərində nəşr olunur.

## Radio
Ölkədə radio verilişləri 1927-ci ildən aparılır. 1947-ci ildə ölkədə 42 dövlət, 90 özəl və xarici radiostansiya fəaliyyət göstərirdi. Bu sahə 1949-cu ildə milliləşdirilmişdir.

Pekin şəhərində Mərkəzi Xalq Radio Verilişləri Stansiyası yaradılmışdır.

Müxtəlif məlumatlara görə, 2008-ci ildə ölkədə 1200-dək radiostansiya işləyirdi.

Çin Beynəlxalq Radiosu 1941-ci ildən fəaliyyət göstərir. 2008-ci ilin məlumatlarına görə bu radio 38 dildə və 5 yerli Çin dialektində verilişlər yayımlayırdı.

## Televiziya
Ölkədə televiziya 1958-ci ildən fəaliyyət göstərir.

2008-ci ilin məlumatlarına görə Çində 450-dən çox telestudiya var idi.

## İnformasiya agentlikləri
Ölkədə iki dövlət informasiya agentliyi var:

**"Sinxua"**

1931-ci ildə Juytszin şəhərində təsis edilmiş, 1937-ci ilədək "Qırmızı Çin" adlanmışdır; 1937-ci ildən Pekində fəaliyyət göstərir.

**"Çjunqo"**

Pekində təsis edilmiş bu agentlik 1952-ci ildən fəaliyyət göstərir. Fəaliyyəti əsasən xaricdə yaşayan çinliləri məlumatlandırmaq məqsədi daşıyır.

## İstinadlar
Qo Mojo

**Qo Mojo** (çin. 郭沫若) d.16 noyabr, 1892-ci il, Çin imperiyası, Sıçuan - 12 iyun, 1978, ÇXR, Pekin) -  Çin tarixçisi, yazıçı və dövlət xadimi.

## Həyatı

Qo Mojo 1892-ci il noyabr ayının 16-da Sıçuan əyalətində anadan olmuşdur. O, 1912-ci ildə orta məktəbi bitirib. 1923-cü ildə isə Yaponiyanın Kyuso Universitetində ali təhsil alır.

1927-ci ildə dövlət əleyhinə fəaliyyətinə görə Yaponiyaya köçməyə məcbur olmuşdur. 12 iyun, 1978-ci ildə Pekində vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Qo Mojo 1928-1932-ci illərdə "Çinin qədim tarixinə aid tədqiqatlar" adlı ilk əsərini çap etdirib tarixçi kimi məşhurluq qazanmışdır. Qo Mojo, 30-cu illərdə İn dövrünə aid sümük tapıntıları və tunc əşyaları ilə bağlı İn Çjou dövrünə aid çoxlu yazıların mətnini və onlara şərhlər çap etdirib, Çin tarixinin bir sıra qaranlıq səhifələrini işıqlandırmışdır. Bu əsərlər ona təkcə çində deyil, bütün dünyada şöhrət qazandırmışdır. 

Uzun illər Çin Elmlər Akademiyasının prezidenti olan Qo Mojo eyni zamanda çoxlu şeir kitablarının, poema və pyeslərin müəllifidir. Lakin onun adını ölməz edən daha çox "Quldarlıq dövrü" və "Tunc dövrü" adlı əsərləridir. Bu maraqlı tədqiqatlarında o, Çinin eradan əvvəlki XIV əsr Şan və İn sülalələrinin quruluşunu və hakimiyyət illərinin geniş təsvirini verir. Həmin dövrlər isə Qədim Çin sivilizasiyasının geniş vüsət aldığı gözəl saraylar tikildiyi və parlaq maddi mədəniyyət yaradıldığı zamanlardır. Məhz həmin dövlərin maddi mədəniyyət abidələri, xüsusilə tuncdan düzəldilmiş nümunələri qədim yunanların mərmərdən yaratdıqları heykəl və abidələrlə yanaşı qoyulur.

Qo Mojo həmin əsərləri ilə sübut edir ki, bu mədəniyyət bəzilərinin iddia etdikləri kimi Çinə kənardan gətirilməyib, onun öz dühasının məhsuludur. Eyni zamanda bu abidələr qədim çinlilərin tarixlərinin bütün dvlərində yaratdıqları sivilizasiyaların davamı və həm də ən yüksək mərhələidir. Çin xalqının bütün dövrlərdəki ruhi aləmi və mifoloji dünyagörüşü bu əsərlərin başlıca məzmunu təşkil edir. həmin dövrdə də qədim çinlilər təbiət qüvvələrinə sitayiş edir və evlərində yer, göy, su, dağ və sair mifik allahların bütlərini saxlayırdlar. Onlar ölənlərin ruhuna və bu ruhların göylərdə yaşayıb yerdə hər şeyə təsir etməyinə inanırdılar.

## Həmçinin bax
* Çin tarixi
*

## Xarici keçidlər
* Биография Го Можо на сайте проекта «Хронос»

## İstinadlar
İsveç kürdləri

**İsveç kürdləri** (; ) — İsveçdə yaşayan kürd icmasına verilən ümumi ad. İsveç kürdləri əsasən ölkə paytaxtı Stokholm və İsveçin əsas şəhərlərindən olan Uppsalada yaşayırlar. 1970-ci ildən etibarən kürdlərin İsveçdə müntəzəm olaraq məskunlaşması başlamışdır. Rəsmi məlumatlara görə ölkədə 83.600 nəfər kürd əsilli şəxs yaşayır və bu şəxslərin əksəriyyəti İsveçdə anadan olan yeni generasiyanən nümayəndələridir.

2004-cü ildə yaradılan və Börlenge şəhərini təmsil edən Dalkurd FK futbol klubu ölkədəki yerli kürd icmasının əsas simvollarından hesab olunur. Dalkurd FF 2017-ci il Superettan (əhəmiyyətinə görə ikinci futbol çempionatı) mövsümündə II yeri tutaraq, ölkənin əsas futbol çempionatı olan *Allsvenskanda* iştirak etmək hüququ əldə edib.

## İstinadlar
Tszyançji

**Tszyançji** - Kağızda naxış açma, bəzək kəsmə sənəti. Çin ənənəvi xalq dekorativ-tətbiqi sənət növlərindən biri.
## Haqqında

Çin ənənəvi xalq dekorativ-tətbiqi sənət növlərindən biri olan Tszyançji YUNESCO tərəfindən dünya mədəni irsi sırasına daxil edilmişdir. Kağızda naxış açma sənətinin tarixi qədimdir, o, Şan və ya Çjou sülalələri dövründə meydana gəlmiş və nəsildən-nəslə ötürülərək bizim günlərə qədər gəlib çatmışdır. Bu sadə və təbii kağız əsərlərin əsas süjeti sadə xalqın əmək və həyatıdır.

Şansi əyalətinin Ansay qəzasında yaradılan kağız naxışlar bütün dünyada şöhrət qazanıb. Kağızda naxış açma – Çində ən məşhur xalq yaradıcılığı növlərindəndir. Arxeoloqların məlumatlarına görə, o, öz başlanğıcını VI əsrdə götürmüşdür, lakin bir çoxları hesab edir ki, əslində onun tarixi daha bir neçə yüz il əvvələ gedib çıxır. İlk vaxtlar kəsilmiş naxışlardan dini mərasimlər zamanı və interyerin bəzədilməsi üçün istifadə olunurdu. 

Qədim zamanlarda çinlilər adətən kağızdan müxtəlif əşyaların təsvirini və insan fiqurlarını kəsib onu ölənlə bir yerdə tabuta qoyur, ya da dəfndə yandırırdılar. Oxşar adətə indiyə qədər də Çinin hüdudlarından kənarda bəzi yerlərdə rast gəlinir. Kağızdan kəsilmiş təsvirlər adətən simvolik mənaya malikdir, buna görə də onlar dini mərasimlərin bir hissəsinə çevrilmişdir. Bundan başqa, bu orijinal naxışlar allahlara və əcdadlara pərəstiş mərasimlərində qurbanlıq sovqatların bəzəyi kimi də aşkar olunmuşdur.

Hal-hazırda kağız naxışlardan hər şeydən öncə interyerin bəzədilməsi üçün istifadə edilir, divar, qapı, pəncərə, evin sütunları, güzgü, lampa və fənərlər onunla bəzədilir. Onlardan, həmçinin hədiyyələrin bəzədilməsi üçün istifadə olunur, bəzən isə özü hədiyyə rolunu oynayır. Əvvəllər xalq arasında bu cür kağızdan kəsilmiş naxışlar əl işi və lak məmulatları ornamentləri üçün nümunə idi.

Kağızdan naxış açma yalnız əl ilə görülür. Naxış açma iki növdə olur: birincisi – qayçının köməyi ilə naxış açma: eyni vaxtda bir neçə kağız vərəqindən istifadə olunur (adətən bir dəfəyə 8-dən çox olmayaraq), ustalar onları kağıza yapışdırır və iti bıçağın köməyi ilə naxışı ideal vəziyyətə gətirib çıxarır; ikinci üsul – bıçağın köməyi ilə naxış açmadır: əvvəlcə kağızı bir neçə yerə qatlayırlar, onu heyvan külü və yağından hazırlanmış yumşaq yapışqanın üstünə qoyur, sonra bıçağı şaquli vəziyyətdə tutaraq diqqətlə kağızda naxış açırlar, və onu tədarük görülmüş nümunəyə əsasən hazır şəklə salırlar. İkinci üsulun üstünlüyü ondadır ki, o, eyni zamanda bir neçə naxış kəsməyə imkan verir. Kəndlərdə naxış açma ilə adətən qız və qadınlar məşğul olurlar. Əvvəlllər bu bacarığa bütün qızlar malik olmalı idi, bundan başqa bu nişanlı seçimində mühüm kriteriyalardan biri idi. Lakin o zaman peşəkar ustalar əsasən kişilər idi, belə ki, əvvəllər yalnız kişilər bu sənətlə xüsusi emalatxanalarda məşğul olmaq imkanına malik idilər. 
## Həmçinin bax
* Çin mədəniyyəti

## Xarici keçidlər
* Chinese Paper Cut: Handicrafts, History, Tools
* Chinese Paper Cuts

## İstinadlar
Tayvan kütləvi informasiya vasitələri

**Tayvan kütləvi informasiya vasitələri** — Tayvanın kütləvi informasiya vasitələri.

## Dövri nəşrlər
Tayvanda 600-dən çox qəzet və jurnal nəşr olunur. Dövri nəşrlərin çoxu ingilis dilindədir və onların hamısı Taybey şəhərində buraxılır.

### Qəzetlər
thumb|Tayvan qəzetləri
İngilis dilində olan əsas qəzetlər bunlardır:
**"İn dependent Evening Post"** qəzeti 1947-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 300 min nüsxədir.

**"İndependent Morning Post"** qəzeti 1988-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 300 min nüsxədir.

**"Commercial Times"** qəzeti 1978-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 250 min nüsxədir.

**"China Post"** qəzeti 1952-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 150 min nüsxədir.

Çin dilində aparıcı qəzetlər bunlardır:

**"Senşen bao"** () 1945-ci ildən etibarən Taybey şəhərində gündəlik nəşr olunur. Tirajı 460 min nüsxədir.

**"Lyanxebao"** () 1951-ci ildən etibarən Taybey şəhərində gündəlik nəşr olunur. Tirajı 1,2 milyon nüsxədir.

2 dildə - Çin və ingilis dillərində çıxan qəzetlər isə bunlardır:

**"Çjunyanjibao"** () Qomindan orqanı olaraq, 1928-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı təqribən 600 min nüsxədir.

**"Çjunqo jibao"** () 1950-ci ildən etibarən gündəlik nəşr olunur. Tirajı 1,2 milyon nüsxədir.

### Jurnallar
Əsas jurnallar bunlardır:

**"Free China Journal"** jurnalı 1964-cü ildən etibarən nəşr olunur. Tirajı təqribən 35 min nüsxədir.

## Radio
Radio verilişləri Taybey şəhərində yerləşən Çin Radio Verilişləri Korporasiyası ( və ya qısaca olaraq **BCC**) tərəfindən həyata keçirilir.

Ölkədə 229 ultraqısa və 140 orta dalğalı radiostansiya var.

## Televiziya
Ölkədə 76 telekanal var.

Tayvan televiziya şirkəti ( və ya qısaca olaraq **TTV**) 1962-ci ildə təsis edilmişdir. Taybey şəhərində fəaliyyət göstərir.

## İnformasiya agentlikləri
"Cunyanşe" Mərkəzi Xəbər Agentliyi 1924-cü ildən Taybey şəhərində fəaliyyət göstərir. Agentlik 1995-ci il dekabrın 30-da milliləşdirilmişdir.

"Sinxua" () Xəbər Agentliyi və ya Çin Xəbərlər Xidməti 1949-cu ildən rəsmi xəbər agentliyi kimi fəaliyyət göstərir.

## İnternet
Tayvan dünyanın ən çox kabelləşdirilmiş ölkələrindən biridir. Bu ölkədə genişzolaqlı internet xidməti digər ölkələrə nisbətdə həm ucuz, həm də sürətlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BBC Country Profile: Taiwan
* CIA - The World Factbook: Taiwan
Panqonq-Tso gölü

**Pangong-Tso** (Hindi: पांगोंग त्सो) — Himalay dağlarında axarsız göl. Göl dəniz səviyyəsindən 4350 metr yüksəklikdə yerləşir. Göl Hindistan və Çin sərhəddi boyu 134&nbsp;km uzanır. Pangong-Tsonun 60 %-i Çin ərazisində yerləşir. Ən enli yeri 5&nbsp;km-dir. Suyu duzlu olsa da, qış aylarında göl tam donur. Göl Ramsər konvensiyasına (Su quşlarının əsas məskəni olan, beynəlxalq əhəmiyyət daşıyan su-bataqlıq əraziləri haqqında konvensiya) aiddir. Bu Asiyada konvensiyaya düşən ilk sərhəd gölüdür.

## Mübahisəli ərazi
Göl Çin və Hindistan arasında olan mübahisəli ərazi daxilindədir. Gölün bir hissəsi (20&nbsp;km) ÇXR-nın ərazisinə aiddir. Ancaq Hindistan bu bölgəyə iddialıdır. Bundan başqa gölün bir hissəsi (şərqi) Tibet ərazisinə aiddir, Hindistan bunu qəbul edir. Çin dövlətidə Hindistanın gölün qərb hissəsinə sahib olmasına iddalı deyil. Kxuran fortu () gölün şimal sahilində yerləşir. 1952-ci ildən buraya çinlilər nəzarət edir. 1962-ci il 20 oktyabrda (Çin və Hindistan arasında sərhəd münaqişəsi) göl hərbi münaqişə bölgəsi olmuş. Münaqişə nəticəsində göl üç hissəyə bölünmüş: Çin və Hindistan ərazisi, eləcə də mübahisəli ərazi.

## Təbiəti
Şor sulu Pangong-Tso gölü canl aləmdən məhrumdur. Çox az miqdarda xərçəngkimilər yaşayır. Göl ətrafında çoxillik ot və kol bitkiləri üstünlük təşkil edir. Göl köç edən quşların dayanacaq yeri hesab olunur. Yay aylarında dağ qazı və qırmızı anqut göl ətrafında məskən salır. Sahildə tez-tez kianq və marmotlara rast gəlinir.

Geoloji dövr üzrə gölün dərinliyi 5 metr azalmış. Vaxtilə göl Şayok çayı ilə əlaqəli olmuş. Bu çay Hind çayının hövzəsinə aid idi. Əlaqə sonradan təbii formada yaranmış bənd nəticəsinə kəsilmiş. Hindistan ərazisindən gölə iki çay tökülür və göl ətrafında bartaqlıq yaranmış.

## Nəqliyyat
Lex şəhərindən gölə gedən 5 saatlıq yol çox pis vəziyyətdədir. Yol Şeya və Qeya kəndlərindən keçir. Çanq La aşırımında kiçik sərhəd məntəqəsi və çayxana var. Sonra yol Tanqste kəndinidən və Paqal Haala çayyından keçir. May-sentyabr ayları turistlər üçün əlverişlidir. Əraziyə qayıqla gəlmək qadağandır.

## Maraqlıdır
Göl sahilində bolivud istehsalı olan "3 axmaq" filminin kadrları çəkilmiş.

## İstinadlar
Kinzelyuk şəlaləsi

**Kinzelyuk şəlaləsi** — Rusiyanın Krasnoyarsk diyarında şəlalə. Kinzelyuk Talnikovıy şəlaləsindən sonra hündürlüyünə görə ikinci şəlalədir. Kinzelyuk şəlaləsi ilin bütün aylarında bol suludur. Şəlalənin hündürlüyü haqqında tam dəqiq məlumat yoxdur. Buna səbəb şəlalənin çətin gedilən məkanda yerləşməsidir. Kinzelyuk şəlaləsini bəzən *Fedosev şəlaləsi* adlandırırlar. 40-cı illərdə ilk dəfə olaraq bioloq A.A. Fedorov, sonra isə geodeziyaçı Q.A.Fedosev atların köməyi ilə şəlaləyə gəlib çata bilmiş. «Kinzelyuk» isə yerli əhalinin dilində «göydən düşən» deməkdir. Bölgə bitki və heyvanat aləmi baxımdan çox zəngindir.

## Ümumi məlumat
Şəlalə Krasoyarsk diyarının Kuraqin rayonu ərazisində, İrkutsk vilayəti ilə sərhəddə yerləşir. Şəlalənin yerləşdiyi bölgə relyef baxımdan çox mürəkkəb və çətin kiçiləndir. Şərqi Sayan dağlarının qərb qurtaracağında, Kinzelyuk silsiləsinin şimal-şərqində yerləşən bu bölgə Tofalarların məskunlaşdığı ərazi hesab olunur.

Şəlalə hündürlüyü 1601 metr olan Kinzelyuk zirvəsindəki (Dvuqlavoqo)  göldən, Kinzelyuk gölündən qidalanır. Göl isə zirvədə yerləşən buzlaqdan qidalanır. Ümumi hündürlüyü (kaskad)  — 328 metr, suyun sərbəst düşmə hündürlüyü isə  — 90 metrdir. Qalan hissə meyyili formada dağ ətəyi boyu axır. Şəlalənin suyu 1144 metr hündürlükdə yerləşən Aşağı Kinzelyuk gölünə tökülür. Sonra isə Kinzelyuk çayına, Kizr çayının qoluna birləşir.

Şəlalənin hündürlüyünü  dəqiq ölçmə cihazları ilə (teodolit) ilk dəfə olaraq ölçülməsi ideyyasını ölkəşünas və təbiətşünas *Petra Kravçuk* irəli sürmüşdür. 1989-cu ildə Dnepropetrovski metallurgiya zavodunun "Stal" idman klubunun su-idman bölməsinin ekspedisiyası və SSRİ idman ustası *Boris Babiskinin* rəhbərliyi altında ölçmə işləri aparılmış. Ölçmə işlərinin nəticəsində kaskadın ümumi hündürlüyü 328 metr olmuş. Alınan nəticə Petra Kravçukun "Təbiət rekordları" kitabına əlavə edilmiş

## Nəqliyyat
Ərazinin yerli əhalisi tofalardır. 21 000&nbsp;km² sahəyə malik bu ərazidə cəmi əhalisi 1000 nəfər olan üç kənd yerləşir.  Mobil şəbəkələrin, avtomobil yollarının olmadığı bölgəyə ancaq vertolyotla gəlmək mümkündür. Ən yaxın yaşayış məntəqəsindən şəlaləyə qədər olan məsafə 140&nbsp;km-dir. Yolun əksər hissəsi su hövzələrindən keçir. Çaydan şəlaləyə  isə 12&nbsp;km məsafə var. Ümumən bu ərazini yay aylarında ziyarət etmək daha məqsədə uyğundur. Krasnoyarskdan şəlaləyə qədər məsafə 500&nbsp;km-dir. Vertolyotla şəlaləyə səfərin qiyməti 80 min rubldır (yay aylarında).

## Xarici keçidlər
* Природа Байкала. Тофалария. Водопад Кинзелюкский
* Станислав Кузин. Встречи с Кинзелюкским водопадом 
* Е. Теличко. Быль и мифы Кинзелюка 
* Фильм о Кинзелюкском водопаде
* Сайт «Кизир — река саянская…»

## İstinadlar
Pirallahı körpüsü

**Pirallahı körpüsü** — Abşeron yarımadasının şərqini Pirallahı adası ilə birləşdirən avtomobil körpüsü. Körpünün uzunluğu 442 m, eni isə 14m təşkil edir. Qala-Pirallahı avtomobil yolunun 23-cü kilometrliyində yerləşən körpü 9 aşırımdan ibarətdir Orta aşırımının dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 11 metrdir. 

## Tarixi
Tarixən Abşeron boğazı gəmi, kater və qayıqlar vastəsi ilə qət olunaraq Pirallahı adası ilə əlaqə yaradılırdı. 1939-cu ildə Moskva şəhərində Yanacaq Sənayesi Xalq Komissarlığı tərəfindən "Damba" tipli körpü tikilməsi üçün layihə təsdiq edilmişdir. Adanı sahilə birləşdirən dambanın tikintisi 1941-ci ildə başlanılmış, 1944-cü ildə başa çatdırılmışdır. Bununla da faktiki olaraq, Pirallahı adası yarımadaya çevrilmişdir. Abşeron körfəzi isə iki hissəyə bölünmüşdür. Bir müddət sonra isə damba üzəri ilə adaya dəmir yolu çəkilmişdir. Azərbaycan dəmiryolları Artyom adası stansiyası 13 may 1953-cü ildə istifadəyə verilmişdir. 2012-ci ildə Pirallahını Abşeron yarımadası ilə birləşdirən yeni körpünün tikintisi ilə əlaqədar, elektrik qatarlarının hərəkəti dayandırılmış və dəmir yol xətti sökülərək ləğv edilmişdir. Pirallahı körpüsünün açılışı 2017-ci ilin 11 mayında baş tutmuşdur. Körpünün inşası ilə gəmilər boğazdan sərbəst şəkildə keçmə imkanı əldə etmişlər.

## İstinadlar
Bakı etüdləri (film)

***Bakı etüdləri*** qısametrajlı sənədli filmi bizi lirik obrazda Bakının seyrinə çıxarır.

## Məzmun
Film bizi lirik obrazda Bakının seyrinə çıxarır. Bakının küçələri, əhalisi, qədim abidələri filmdə öz əksini tapmışdır.

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Günxoca

**Günxoca** (d. 1799 – ö. 1880) — XIX əsr qaraqalpaq ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi.

Günxoca öz əsərləri ilə qaraqalpaq poeziyasına yeni bədii priyomlar gətirmiş və qaraqalpaq ədəbi dilinin formalaşmasında böyük uğurlar əldə etmişdir. Elə buna görə də onun yaradıcılığı qaraqalpaq ədəbiyyatında sosial satiranın inkişafında mühüm mərhələ kimi dəyərləndirilir.

## Həyatı
Günxoca 1799-cu ildə kasıb ailədə anadan olmuşdur.

Əsl adı **Jiyemurad İbrayım ulu** olan Günxoca gənclik illərini Aral sahillərində keçirmiş, əvvəl aul məktəbində, daha sonra isı Qaraqum-işan mədrəsəsində təhsilini davam etdirmişdir. Təhsilini başa vurmamış; mədrəsədən kənarlaşmağa məcbur olmuşdur.

O, Qızılqum, Xarəzm oazisi və bir sıra digər ərazilərə və yerlərə səyahət etmişdir. Zəngin həyat müşahidələri onun gələcəkdə bədii yaradıcılığının formalaşmasında yardımçı olur. Günxoca qaraqalpaqların həyat və maddi durumunu olduqca dərindən müşahidə edirdi; çünki kasıb qaraqalpaqlar nə əmlaka, nə də mal-heyvana malik idilər; kasıblar ömrü boyu varlılara işləyir və işin çətinliyi ucbatından məhv olub gedirdilər.

Günxoca 1880-ci ildə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Günxocanın yaradıcılığında ətraf aləmin daha real mənzərəsini görmək mümkündür. Yaradıcılığının ana xəttini xalqa xidmət, düşmənlərə qarşı barışmaz kin, nifrət təşkil edir.

Onun əsərləri elə bədii nümunələrdir ki, onlar gələcək qaraqalpaq şairlərinin yaradıcılığında da önəmli rol oynaya bilmişdir. Belə ki, onun yaradıcılığından klassik qaraqalpaq ədəbiyyatının böyük nümayəndələri olan Hacıniyaz və Berdağın faydalanmışlar. Bu baxımdan Günxoca həm onların müasiri, həm də ustadı hesab edilə bilər. Şairin şeirlərində yeni yazılı yaradıcılığa istiqamətlənmiş dəst-xət açıq-aydın sezilməkdədir.

Günxoca poeziyasının ümumi istiqamətində, bir tərəfdən, onun folklor nümunələrindən geniş istifadə etməsi, digər tərəfdən isə fərdi yaradıcılığa keçidi, başqa bir tərəfdən də, klassiklərin, ilk növbədə türkmən klassiki Məhdimqulunun yaradıcılığından faydalandığı hiss olunur.

### Şeirləri
Şeirlərindən birində təqib olunmasından, öz yurdunu məcburiyyət qarşısında tərk etməsindən şikayətləndiyi anlaşılır.

"Mənim diyarım", "Kimə lazımdır?", "Bəy oğlu", "Xalq ilə", "Yaddan çıxmaz", "Ölü balıq", "Qara daş" və digər şeirləri yaradıcılığının ən sanballı məhsullarıdır.

Şairin çox sayda lirik şeirləri, şeir-bənzətmələri, təmsilləri vardır ki, onların sırasında "Qamış" "Araba", "Qara daş" xüsusilə səciyyəvidir. Bu şeirlər siyasi şərtiliyi ilə seçilməklə, xan hakimiyyətinə qarşı yönəldilmişdir.

## Həmçinin bax
* Jien Jırau

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Большая советская энциклопедия: Кунходжа.
Hacıniyaz

**Hacıniyaz** (tam adı: **Hacıniyaz Kosıbay ulı**; ) — XIX əsr qaraqalpaq ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi.

Hacıniyazın əsərləri ilə qaraqalpaq poeziyası yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur.

## Həyatı
Hacıniyaz 1824-cü ildə Amudəryanın Aşamaylı-Kıyat aulunda varlı ailədə anadan olmuşdur.

Dövrünə görə geniş təhsil almaqla ana dili ilə yanaşı digər türk dillərini – özbək və türkmən dillərini mənimsəmiş, fars və ərəb dillərini mükəmməl şəkildə bilmişdir. Əvvəlcə Şirqazi mədrəsəsində, daha sonra isə Kutlmurat-inak mədrəsəsində təhsilini davam etdirmişdir.

Təhsilini başa vurduqdan sonra səyahətə çıxmış, qazaxların, noğayların, başqurdların həyatı ilə yaxından tanış olmuşdur.

Hacıniyaz şair olmaqla yanaşı son dərəcə istedadlı natiq və gözəl musiqiçi olmuşdur.

O, həm də Məhdimqulunun əsərlərinin qaraqalpaq dilinə tərcüməçisi kimi tanınmaqdadır.

1858–1859-cu illərdəki Konqrad üsyanında Xarəzm qaraqalpaqları, qazaxlar və özbəklərlə birgə iştirak edən Hacıniyaz Bozatau kəndində xan ordusu tərəfindən əsir götürülmüşdür.

O, 1878-ci ildə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Şairin poeziyası öz musiqililiyi, ciddi qafiyəyaradıcı elementləri, intonasiya bitkinliyi, uğurlu müqayisələr, bədii təsvir vasitələri ilə çox zəngindir.

Hacıniyaz yaradıcılığında müasiri olan Günxocanın yaradıcılığından bəhrələnmiş; Firdovsi, Sədi, Hafiz, Nizami, Nəvai, Füzuli, Məhdimqulu və başqalarının yaradıcılığını dərindən mütaliə etmişdir.

Əsərlərini yalnız öz ana dilində deyil, həm də özbək dilində yazmışdır.

Qaraqlapaq poeziyasında ilk dəfə klassik janrlardan olan "müxalles" () janrından istifadə etmişdir.

### Şeirləri
Hələ gənclik illərində ikən onun şeirləri nəinki qaraqalpaqlar, həm də qazaxlar arasında məşhur olmuşdur.

"Ölkəm var", "Ah, Dariyxa", "Menqli adlı qızla yarış" və sair əsərlərində, o, bir tərəfdən, gəncliyi, sevgini, gözəlliyi tərənnüm etmişsə də, digər tərəfdən də, eyni zamanda insanlardakı qüsurlu cəhətləri tənqid atəşinə tutmuşdur.

### İfaçılığı
Hacıniyaz aytısın () mükəmməl ifaçısı kimi tanınır. Xüsusən onun qazax şairəsi Menqli Qızla birgə aytısı daha çox diqqət cəlb edir. İki şairin aytısı 1878-ci ildə Daşkənddə çıxan "Türküstan vilayətinin qəzetəsi"ndə nəşr olunmuşdur.

Əsir düşdükdən sonra "Bozatau" tarixi nəğməsini yazmışdır ki, bu nəğmə Hacıniyazın bəstələdiyi musiqi ilə ifa olunmuş və nəğmədə hüznlü hisslər daha böyük üstünlük təşkil etmişdir. Çünki həmin vaxt xalqın bir hissəsi məhv edilmiş, digər bir hissəsi isə qula çevrilmişdir.

## Həmçinin bax
* Jien Jırau
* Günxoca

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
UEFA Çempionlar Kuboku finalı 1992

**UEFA Çempionlar Kuboku finalı 1992**  Çempionlar Kuboku 1991/1992 turnirin final oyunu idi. Oyun 20 may 1992-ci ildə Londonun Uembli Stadionunda keçirilmişdir. Finalda "Sampdoriya" ilə "Barselona" klubları qarşılaşmışdılar. "Barselona" oyununun əlavə olunmuş vaxtında 1–0 hesabı ilə qalib gəldi, yeganə qolun müəllifi Ronald Kuman olmuşdur. Bu nəticə ilə Barselona turnirdə ilk zəfərini qazandı. Bununla da "Barselona" turniri qazanan ikinci ispan klubu oldu

Bu mövsümdə ilk dəfə ikinci raundun 8 qalibini iki qrupa böldülər və hər iki qrupun qalibi finala vəsiqə qazandılar.

## Finala gedən yol

## Final

### Detallar

## Xarici keçidlər
* 1991–92 mövsümü UEFA-nın saytında

## Həmçinin bax
* UEFA Çempionlar Kuboku 1991/1992
Bakı gecələri (film, 2015)

***Bakı gecələri*** kinoalmanaxı 2015-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. "Debüt" studiyasında istehsal edilmişdir. Kinoalmanaxa 5 qısametrajlı film daxildir: "Yeraltı keçid", "Buludlar", "İşıq yolu", "Beş dəqiqə", "Skripkaçı". Əsas rolları Şahmar Qəribli, Svetlana Həkimova, Günel Məmmədova, Nicat Əli, Səbinə Məmmədova, Rafiz Mehdizadə, Vidadi Həsənov, Pərvin Abıyeva, Fəxrəddin Manafov, Mehriban Zəki, Dəniz Tacəddin, Günəş Mehdizadə, Şahin Səlimov və Rasim Cəfər ifa edirlər.

## Məzmun

## Filmin heyəti

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2015-ci ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Camaati-İslami

**Camaati-İslami**  () — Hindistan yarımadasında qurulmuş ən böyük islam partiyası. 1941-ci ilin avqustunda Lahor şəhərində  Əbüləla Mövdudinin rəhbərliyi və müsəlman icmasından 75 nəfər nümayəndənin iştirakı ilə yaradılmışdır. Partiyanın məqsədi Britaniya Hindistanında islami oyanışın əsasını qoymaq, sosial həyatda islam qanunlarını tətbiq etmək, müsəlmanların mədəni birliyinə nail olmaqidi.

## Tarixi
thumb|left|Partiyanın bayrağı
1947-ci ildə Pakistan müstəqillik qazandıqdan sonra Mövdudinin oraya mühacirət etməsi ilə partiya Hindistan Camaati-İslami və Pakistan Camaati-İslami partiyası olmaqla iki qola parçalandı. Sonralar Hindistan Camaati-İslami partiyası 1970-ci illərdə nisbətən fəallaşsa da, demək olar ki, kənarda qalmış, partiyanın əsas fəaliyyəti Pakistan Camaati-İslami partiyasının adı ilə bağlı olmuşdur. Kəşmirdə, Şri-Lankada və 1972-ci ildə Banqladeşdə eyni adlı partiyalar yaradılmışdı.

Camaati-İslami 1947-ci ilədək, demək olar ki, heç bir siyasi və sosial fəaliyyət göstərməmiş, yalnız təşkilatlanma ilə məşğul olmuş və nüfuz dairəsini genişləndirməyə çalışmışdır. Dövlətin islam qanunları əsasında idarə olunması tələbi ilə çıxış edən Camaati-İslami Pakistanın 1956-cı ildə qəbul edilmiş ilk konstitusiyasında qismən buna nail olsa da, sonralar fəaliyyəti dəfələrlə qadağan edilmiş, Mövdudi bir neçə dəfə həbsə alınmışdır. Partiya Daşkənd bəyannaməsinə (1966) qarşı çıxmışdır. Pakistanın bölünməsi və Banqladeş Respublikasının yaradılmasının əleyhinə olan partiya 1971-ci ildə Hindistan və Şərqi Pakistanla silahlı toqquşmada dövləti dəstəkləmişdir. Camaati-İslami 1971–77-ci illərdə iqtidarda olmuş sol təmayüllü Zülfüqar Əli Bhutto hökumətinə qarşı əsas müxalif rolunda çıxış etmiş, ölkəni islamlaşdırmaq, hökumətdə və parlamentdə təmsil olunmaq uğrunda mübarizə aparmışdır. 1973-cü il konstitusiyasına əsasən, ölkənin Pakistan İslam Respublikası adlandırılmasına, 1974-cü ildə Əhmədiyyə firqəsinin qeyri-müsəlman milli azlıq elan edil məsinə nail olmuşdur. 1976-cı ildə 9 islam partiyasından ibarət Pakistan Milli Birlik Cəbhəsini yaratmışdır. Əvvəllər islam meyilliliyinə görə genral Ziya ül-Həqin hərbi qiyamını dəstəkləsə də, 1983-cü ildən partiyanın mötədil qolu onun hərbi diktaturasına qarşı çıxmış, partiyanı Ziya ül-Həq hökumətində təmsil edən 4 nazir istefa vermişdir. Camaati-İslami İslam Demokratik Alyansının (“İslami Cəmhuri İttehad”, 1988–90-cı illərdə fəaliyyətdə olmuşdur) və Birgə Fəaliyyət Şurasının (“Muttəhidə məclisi-əməl”, 2003–07-cı illərdə fəaliyyətdə olmuşdur) tərkibinə daxil idi.  

## Müasir dövrdə
Hazırda Camaati-İslami  bütün Pakistanda, xüsusilə Kəraçi, Pişəvər və yerli qəbilələrin məskunlaşdığı sərhəd regionlarında geniş nüfuza malikdir. Partiyanı 5 il müddətinə seçilən əmir idarə edir. Əmirin yanında onun 5 müavini (“naib”) və 50 üzvdən ibarət Şura məclisi fəaliyyət göstərir. Camaati-İslami  Pakistanda ən çox kütləvi informasiya vəsitələrinə malik olan partiyadır. 

## Mənbə

## İstinadlar
Lunmen mağaraları

**Lunmen mağaraları** () — Çinin Xenan əyalətində Loyan şəhərindən 13 kilometr cənubda yerləşən budda mağarlaları kompleksi.

thumb|365x365px|Lunmen mağaraları
Qədim Çinin daş mağaralar sənətinin xəzinəsidir. V əsrin sonunda Şimali Vey sülaləsinin imperator hökuməti paytaxtı Loyan şəhərinə köçürdü. O dövrdə artıq Hindistandan buddizm götürülmüş və imperator əyanları arasında yayılmağa başlamışdı. Buddizmin təsiri altında dağlarda mağaralar yaratmaq dəbə düşmüşdü. Şimali Vey imperatoru Syaovenin dövründə (493-cü ildə) Loyandan cənubda Lunmen dağlarında buddizm ayinlərinin yerinə yetirilməsi üçün mağaraların yaradılması işlərinə başlanıldı. Sonrakı 400 il ərzində Tan, Sun və ardıcıl gələn digər 4 sülalənin dövründə irimiqyaslı tikinti işləri davam etdirilmişdi. Beləliklə, Lunmen mağaralarının tarixi 1400 ildən artıq hesablanır. Loyandan cənubdakı Lunmenşan (qərb dağları) və Syanşan (şərq dağları) dağlarının İ çayı sahillərində yerləşən qaya və ətəklərində bizim günlərə qədər 1352 mağara, 785 kiot, təxminən 100000 budda heykəli və 3680-dan çox xəttatlıq yazılı abidə və heykəl saxlanılır. Süni mağaralar olan qayaların ümumi uzunluğu 1 km təşkil edir. 
left|thumb|317x317px|
Çaydan mağaraların ümumi görüntüsü
Şimali Vey sülaləsi dövründə döşənmiş buddaların əksi olan divar oyuqları kiotların ümumi sayının üçdə birini, Tan sülaləsi dövründəkilər isə üçdə ikisini təşkil edir. Sifət cizgiləri, heykəllərin libası və sənətkarların bədii üslubları iqtibas edilmiş buddizm kanonlarının Çin mağara sənətinə təsirinin getdikcə azalmasından xəbər verir. 
Çin sənətkarlarının əsərlərində aşkar milli kolorit xarakterikdir, heykəllər özü isə əl ilə qayrılmış mağaralarda daş heykəllərin yaradılması sənətinin zirvəsinin ifadəsidir. Bin Yan Çjun mağarasında 11 nəhəng budda var, onları həqiqətən də bu sənət növünün nümunəvi əsərləri adlandırmaq olar. Heykəllərin azad və təbii şəkli, pozaların sərbəstliyi Şimali Vey dövrü üçün tam xarakterikdir. Bu əsərlər Yunqan daş mağaralarının (Şanqun əyaləti) nəzərəçarpacaq təsiri ilə yaradılmış və öz növbəsində təravətli, həyat dolu fiqurları ilə Tan sülaləsi realist stilinin formalaşması üçün fundament rolunu oynamışdır. Tan sülaləsindən sonra o dövrdə hökm sürən estetik kanonun tələblərinə cavab verərək mağara heykəlləri dolğun və möhkəm olmuş, lakin bununla belə zəriflik və parlaqlıqdan xali olmamışdır. O dövrə xas olan stilə ən parlaq nümunə - Fentyan məbədi (“Əcdadların xatirəsinin yad edilməsi məbədi”) ərazisindəki heykəl kompleksidir, o, U.Tszetyanın – Çinin bütün tarixi boyu yeganə imperatriçasının əmri ilə yaradılmışdır. Kompleks başlıca heykəl- hündürlüyü 17,14 m olan “Budda Luşen”dən, Luşenin tələbələri – Pusa (Budda zümrəsi), Tyanvanın (Səma Allahı) heykəllərindən, cəngavərlərin və məbədə qurban verənlərin qoşa heykəllərindən ibarətdir. “Budda Luşen”in sifəti ciddi və gözəldir, bu da ümumilikdə feodal dövrü Çinində ideal imperatorların təsvirlərinə xasdır. Heykəl mükəmməl sənət əsəri, Çin buddist sənətinin zirvəsi hesab olunur.

## Həmçinin bax
* Moqao mağaraları
* Yunqan mağara-məbəd kompleksi

## Xarici keçidlər
* Longmen Grottoes, Luoyang, China
* ЛУНМЫ́НЬ

## İstinadlar
Tolis xan

**Tolis xan** — Şərqi Göytürk xaqanlığının şərq torpaqlarını idarə edən Göytürk şahzadəsi.

## İlk dövrləri
Şibi xaqanın oğlu idi. 602-ci ildə doğulmuşdur.

## Hakimiyyəti
Yami xaqanın dövründə dövlətin şərq torpaqları Tolis xana verilmişdi. Onun tabeçiliyində kidan və mohe tayfaları vardı. 624-cü ildə Tan şahzadəsi Li Şiminlə ittifaqa girmişdi. 628-ci ildə Çinə tabe oldu və 700 ailə ona hədiyyə edildi və Beipinq knyazı titulu verildi.

## Ölümü
631-ci ildə Çindən öz torpaqlarına qayıdarkən Binçjouda vəfat etdi.

## Ailəsi
Suy sülaləsinin imperatoru Yanqdinin qızı şahzadə Xuaynan ilə evlənmişdi.

### Övladları

* Aşina Xeloxu — Aşina Cieşeşuayla birlikdə imperatoru öldürməyə cəhd etmişdi.

### Nəslindən gələnlər

* Aşina Bilgə Tigin (681-724) — Tan sülaləsi sərkərdəsi idi. 3 sentyabr 724-cü ildə vəfat etmiş, 8 sentyabr 724-cü ildə basdırılmışdır. Məzarı 1956-cı ildə tapılıb.
## İstinadlar

## Mənbə

* Н.Я. Бичурин (Иакинф). *Собрание сведений о народах*,. *обитавших в Средней Азии в древние времена*. // Т. I. М.-Л.: 1950
Xeloxu xan

**Xeloxu xan** — Tolis xanın oğlu idi. Aşina Cieşeşuayın üsyanına qoşulduğu üçün 639-cu ildə sürgünə göndərilmişdi.

## İstinadlar
Torpaq mikroorqanizmləri

**Torpaq mikroorqanizmləri**

## Torpaq mikroorqanizmlərin növləri
Torpaqda mikroorqanizmlərin bir çox növləri – bakteriyalar, aktinomisetlər və göbələklər məskən salmışdır. Hesablamalar göstərir ki, çürüntülü torpağın 2–15 sm dərinlikdə olan qatının 1 qr torpağında 1-dən 10 milyarda qədər bakteriya, 20 milyon şüalı göbələk, 100 minə qədər göbələklər, 100 min yosunlar, 1 milyona qədər ibtidailər və s. olur.

## Torpaqda mikroorqanizmlərin rolu
Mikroorqanizmlər torpaqda heyvan və bitki qalıqlarını sadə mineral birləşmələrə parçalayıb, onları yenidən bitkilərin və heyvanların istifadəsinə qaytarırlar. Bitkilərin karbohidratlı qidası üzvi maddələrin mikroorqanizmlər tərəfindən CO2 -yə qədər parçalanması nəticəsində əmələ gəlir. Torpaqda mənimsənilə bilən azotlu maddələr də mikroorqanizmlərin iştirakı ilə əmələ gəlir. Torpağın fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlərindən asılı olaraq, oradakı mikroorqanizmlər həm sayca, həm də növ tərkibinə görə dəyişirlər.

## Torpağın mikrobiotası
Torpağın mikrobiotasına onun tipi, ilin fəsilləri, torpağın şumlanması, ona müxtəlif gübrələrin verilməsi və s. böyük təsir göstərir. Zəif qələvili əkin torpaqlarında bakteriyaların miqdarı çox, nisbətən turş, bataqlıq və ya torflu torpaqlarda isə az olur. Aparılan mikrobioloji təhlillər göstərir ki, 1 q çox məhsuldar torpaqda orta hesabla 50 milyard və daha çox mikroorqanizmlər vardır ki, bunların ən çox miqdarı yaz və payız fəsillərinə təsadüf edir. Torpağın mikrobiotası öz müxtəlifliyi ilə də kəskin fərqlənir. Burada qeyd olunduğu kimi, onda bakteriyalar, aktinomisetlər, maya və kif göbələkləri, yosunlar, ibtidailər və s. yayılmışdır. Bunlarla yanaşı, torpaqda çoxlu miqdarda nitritləşmə aparan, azot fiksə edənlər, sellülozanı parçalayanlara da rast gəlmək olur. Aktinomisetlər mikroorqanizmlərin ümumi miqdarının 10–30%-ni təşkil edirlər. Bunlar əlverişli mühitdə çoxlu spor əmələ gətirməklə hədsiz çoxalır. Aktinomisetlər az rütubət sevəndirlər. Mikroorqanizmlərin miqdarı torpaq qatlarında qeyri-bərabər yayılmışdır. Onların ən çox sayı 5–10 sm torpaq qatında müşahidə olunur. Torpağın ən üstündə, quraqlıq və günəş şüalarının təsirinə məruz qaldıqlarından mikroorqanizmlər sayca çox az olurlar. Torpağın dərinliyi artdıqca mikroorqanizmlərin miqdarı da azalır. Bu da mikroorqanizmlərə lazım olan qida maddələrinin, eləcə də oksigenin aşağı qatlara getdikcə azalması ilə əlaqədardır.

## Mənbə
Sokollu Mehmed Paşa külliyəsi (Kırklareli)

**Sokollu Mehmed Paşa Külliyəsi** — Kırklarelində XVI əsrə aid külliyə. Osmanlı sultanları I Süleyman, II Səlim və III Murad dönəmlərində sədrəzəm olmuş Sokollu Mehmed Paşa tərəfindən inşa etdirilən külliyə məscid, mədrəsə, məktəb, karvansara, imarət, qoşa hamam, körpü, çeşmə və 59 dükandan ibarət bazar meydanından ibarətdir. Memar Sinan tərəfindən 1569-1570-ci illərdə inşa olunmuşdur.

## Mənbə
* G. Goodwin, A History of Ottoman Architecture, London 1971, s. 295-298; 
* Metin Sözen v.dğr., Türk Mimarisinin Gelişimi ve Mimar Sinan, İstanbul 1975, s. 178, 183, 222, 229, 232; 
* a.mlf. - Sami Güner, Sinan: Architect of Ages (trc. M. Quigley-Pınar), İstanbul 1988, I, 230-235; 
* Jale Nejdet Erzen, Mimar Sinan Dönemi Cami Cepheleri, Ankara 1981, s. 90-91; 
* a.mlf., Mimar Sinan Cami ve Külliyeleri, Ankara 1991, s. 87; 
* Oktay Aslanapa, Osmanlı Devri Mimarisi, İstanbul 1986, s. 247-254; 
* a.mlf., Mimar Sinan’ın Hayatı ve Eserleri, Ankara 1988, s. 91-97; 
* Aptullah Kuran, Mimar Sinan, İstanbul 1986, s. 144-145; 
* a.mlf., “Mimar Sinan’ın Camileri”, Mimarbaşı Koca Sinan: Yaşadığı Çağ ve Eserleri (nşr. Sadi Bayram), İstanbul 1988, I, 196-197, 212; 
* Zeynep Ahunbay, “Mimar Sinan’ın Eğitim Yapıları”, a.e., I, 259-260; 
* Gönül Cantay, “Kervansaraylar”, a.e., I, 380, 384; 
* Yılmaz Önge, “Koca Sinan’ın İnşa Ettiği Hamamlar”, a.e., I, 424; 
* Kazım Çeçen, “Sinan’ın Yaptığı Köprüler”, a.e., I, 432; 
* Zeki Sönmez, Mimar Sinan İle İlgili Tarihi Yazmalar-Belgeler, İstanbul 1988, s. 31, 36-37, 68, 72, 74, 84, 89; 
* Bahaeddin Yediyıldız, “Sinan’ın Yaptırdığı Eserlerin Sosyal ve Kültürel Açıdan Tahlili”, VI. Vakıf Haftası: Türk Vakıf Medeniyeti Çerçevesinde Mimar Sinan ve Dönemi Sempozyumu (5-8 Aralık 1988), İstanbul 1989, s. 104-105, 111, 120-123, 126, 128; 
* Ali Saim Ülgen, Mimar Sinan Yapıları (haz. Filiz Yenişehirlioğlu - Emre Madran), Ankara 1989, I, 27-28;
* Mehmet Fatih Müderrisoğlu, Lüleburgaz ve Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi, İstanbul 1997; Doğan Kuban, Osmanlı Mimarisi, İstanbul 2007, s. 399-401;
* Gülçin Küçükkaya, “Mimar Sinan Dönemi İstanbul-Belgrad Arası Menzil Yapıları Hakkında Bir Deneme”, VD, sy. 21 (1990), s. 184-185, 196-200.
Tayvanda təhsil

**Tayvanda təhsil** () — Tayvanda mövcud olan çoxşaxəli təhsil sistemi.

## Təhsil sistemi
Tayvanın güclü təhsil sistemi var.

Tayvan texnologiya və innovasiyalar ilə maraqlanan tələbələr üçün kifayət qədər ideal bir məkandır. Bu ölkə qabaqcıl texno-sənayesi, bir sıra universitetləri ilə məşhurdur. Əcnəbi tələbələr həm təhsil haqqı və həm də yaşayış xərcləri baxımından sərfəli olan Tayvanda oxumağa üstünlük verirlər. Tayvanın 2016-cı ilə aid Asiya reytinqlərində 34 nümayəndəsi var idi ki, onlardan da 5-i ilk 50-likdə yer almışdır.

Ölkənin təhsil sisteminə 3-6 yaşında uşaqların məktəbəqədər tərbiyəsi, 9 illik icbari təhsil, ali təhsil daxildir. 9 illik icbari təhsil də öz növbəsində 6 illik ibtidai məktəb; 3 illik natamam orta məktəb, onu bitirdikdən sonra isə təhsili 3 illik tam orta məktəbdə və ya 3 illik orta peşə məktəbində, yaxud da 5 illik peşə kollecində davam etdirmək olar.

## Normativ-hüquqi baza
Tayvanda təhsil sistemi tam orta və orta ixtisas təhsili haqqında 2004-cü il tarixli, natamam orta təhsil haqqında 2006-cı il tarixli, qeyri-dövlət məktəbləri haqqında 2006-cı il tarixli, universitetlər haqqında 2007-ci il tarixli qanunlarla tənzimlənir.

## Kontingent
2005/2006-cı tədris ilində ölkədə 224 mindən çox uşaq məktəbəqədər tərbiyə, 1 milyon 832 mindən çox şagird ibtidai təhsil, 951 mindən çox şagird natamam orta təhsil, 420,6 mindən çox şagird tam orta təhsil, 331,6 mindən çox şagird orta peşə təhsili, təqribən 1 milyon 260 min tələbə isə ali təhsil alırdı.

## Savadlılıq səviyyəsi
2006-cı ilin məlumatlarına əsasən ölkədə 15 yaşdan yuxarı əhalinin savadlılıq səviyyəsi 96,97% təşkil edirdir.

## Əsas təhsil müəssisələri
Əsas elmi müəssisələr, iri ali məktəblər, kitabxana və muzeylər paytaxt Taybeylə yanaşı Taynan, Tayçjun şəhərlərində yerləşir.
[thumb|[Tayvan Milli Universitetinin hospitalı]]
1928-ci ildə yaradılmış Tayvan Milli Universiteti Tayvanın Taybey şəhərinin Daan rayonunda yerləşən ali təhsil müəssisəsidir. Bu universitet ölkənin və Asiyanın ən nüfuzlu ali təhsil ocaqlarından biridir.

Həmçinin Sinçju şəhərində 1896-cı ildən Szyao Tun və 1956-cı ildən Szınxua milli universitetləri, Szilun şəhərində 1953-cü ildən Milli Okean Universiteti, Qaosyun şəhərində 1954-cü ildən Tibb Universiteti və digərləri fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
*Çində təhsil

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*ROC Ministry of Education
*The History of the Ministry of Education
*Study in Taiwan - Commissioned by the Ministry of Education, Foundation for International Cooperation in Higher Education of Taiwan
*University of Oregon - Study Abroad Programs at Taipei, National Taiwan University 
*David on Formosa - International students in Taiwan 
*Taiwan looks to double numbers of overseas Mandarin students 
*Foreign student numbers almost double since 2007
*TaiWan Advanced Research & Education Network (TWAREN) - run by the National Center for High-Performance Computing
*The Nationwide Teacher In-Service Education Information Web