open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manqe Sisse

**Manqe Sisse Cibrila** (, d. 17 oktyabr 1945 — ö. 30 sentyabr 2009, Abican, Kot-d'İvuar) — Müdafiəçi mövqeyində oynamış olan keçmiş Kot-d'İvuar futbolçusu. Manqe Sisse 17 oktyabr 1945 tarixində Fransanın koloniyalarından biri olan Kot-d'İvuarın Abican şəhərində anadan olmuşdur. 1970-ci ildə Afrika Millətlər Kubokunun yarı finalında oynamışdır. 7 uşağı olan Manqe Sisse, Fransa peşəkar futbolçusu Cibril Sissenin atasıdır. Manqe Sisse 30 sentyabr 2009 tarixində, 63 yaşında uzun çəkən bir xəstəlikdən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Mets FK

**"Mets" Futbol Klubu** (, , **Mets FK** və sadəcə **Mets** olaraq da bilinir) — Fransanın Mets şəhərini təmsil edən, Liqa 1-də oynayan və 1932-ci ildə qurulmuş olan peşəkar futbol klubu. Ev stadionu tutumu 25,636 nəfər olan Sen-Simforiyen stadionudur. Klubun hal-hazırkı baş məqşçisi Filippe Hinşberqerdir. Mets FK 85 illik ömrü ərzində, 60 mövsüm Liqa 1-də, 17 mövsüm isə Liqa 2-də oynamışdır. Klub Futbol üzrə Fransa Kubokunu iki, Futbol üzrə Fransa Liqa Kubokunu isə bir dəfə qazanmışdır..

## Heyəti


### İcarəyə verilənlər

## Uğurları

### Ölkədaxili turnirlər
; Liqa 1
*  : **İkinci (1)** — 1997/98

; Liqa 2
*  : **Birinci (3)** — 1934/35, 2006/07, 2013/14
*  : **İkinci (1)** — 1937/38

; Futbol üzrə Fransa Kuboku
*  : **Birinci (2)** — 1983/84, 1987/88
*  : **İkinci (1)** — 1937/38

; Futbol üzrə Fransa Liqa Kuboku
*  : **Birinci (2)** — 1985/86, 1995/96
*  : **İkinci (1)** — 1998/99

### Beynəlxalq arenada ən yaxşı nəticələri
; UEFA Çempionlar Liqası
* **İkinci Təsnifat Mərhələsi (1)** — 1998/99

; UEFA Kuboklar Kuboku
* **İkinci Raund (1)** — 1984/85

; UEFA Avropa Liqası
* **İkinci Raund (1)** — 1996/97

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yənyeqet (Baymak)

**Yənyeqet** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Baymak rayonunda yerləşən kənd. Kənd Tatlıbay kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Baymak): 34&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Tatlıbay): 5&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sibay stansiyası): 15&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (99%) üstünlük təşkil edir.|0

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Официальный сайт Баймакского района Башкортостана
Loran Blan

**Loran Rober Blan** (; d. 19 noyabr 1965, Ales, Fransa) — Fransa futbolçusu və baş məşqçisi.

## Klub karyerası
Loren Blan karyerasına yarımmüdafiəçi kimi çıxış etdiyi "Monpelye"də başlamışdır. O, klubun qol vuran futbolçularından biri olmuşdur. Blanın çıxış etdiyi komanda 1987-ci ildə 1-ci liqadan ən yüksək səviyyəyə yüksəlmiş və 1990-cı ildə Fransa kubokunu qazanmışdır. O, 1991-ci ildə "Napoli"yə keçmişdir. Blan burada 31 oyun keçirmiş və 6 qol vurmuşdur. O, millidə oynamaq istədiyinə görə mövsümün sonunda komandadan ayrılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*'''Loren Blan'''  FFF.fr-da
*'''Loren Blan''' Soccerbase.com-da
*'''Loren Blan'''  Goal.com-da
*'''Loren Blan''' Eurosport.com-da
*PSG-in rəsmi veb-saytı
Yarat (Baymak)

**Yarat** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Baymak rayonunda yerləşən kənd. Kənd Yarat kənd şurasının tərkibindədir. 1980-ci ilə qədər 1-ci Etkol kənd şurasına daxil idi.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Baymak): 27&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sibay stansiyası): 71&nbsp;km.
Yarat kəndi Samkara çayının sağ sahilində yerləşir.
## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Funadu

**Funadu** () - yaşayışı olan ada, inzibati baxımdan Maldiv adalarının Şaviani atolu ərazisinə daxildir.

## Coğrafi yerləşmə
Funadu adası Şaviani atoluna daxil olan 51 adadan biridir. Lakkadiv dənizində yerləşən ada ölkənin paytaxtı Male şəhərindən 220&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhali
2006-cı il məlumatına əsasən Burunidə 1599 nəfər yaşayır: 48 % kişi və 52 % qadın.

Şəhər əhalisinin artım dinamikası:

Əhalinin yaş strukturu: 47,3 % —  18 yaşından aşağı; 12,7 % —  19 - 25 yaş arası; 34 % —  26 - 64 yaş arası və 6 % — 65 yaş və yuxarı. Savadlılıq səviyyəsi — 97, 53 %.

## İstinadlar
Yamacın dikliyi

**Yamacın dikliyi** () — yamacın  dikliyiüfqi səthlə yamac səthi arasında bucaq /diklik/. Yamacın dikliyi adətən dərəcə ilə ifadə olunur və onun təyin olunması üçün topoqrafik xəritələrdə horizontalların yerləşmə şkalasından istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Yamac
* Səth
* Topoqrafik xəritələr

## İstinadlar
Yamac prosesləri

**Yamac prosesləri** (, ) — yamacların əmələ gəlməsi proseslərinin məcmuu olub, yumşaq materialların və yaxud yamacı təşkil edən ana süxurlardan ibarət qayma və qırıntı materialların yerdəyişməsi prosesi.

## Həmçinin bax
* Yamac
* Tirə
* Dərələrin təsnifatı

## İstinadlar
Vulkanogen-çökmə yataqlar

**Vulkanogen-çökmə yataqlar** ― qədim okean və dənizlərin dibində vulkan püskürmələrinin mineral məhsullarının çökməsi zamanı əmələ gəlmiş filiz yataqları.

## Həmçinin bax
* Vulkan uçqunu
* Vulkan yaylası
* Vulkan zəlzələsi
* Vulkan zonaları

## İstinadlar
Yaxınlaşan terraslar

**Yaxınlaşan terraslar** (, ) — bir-birinin üzərində yüksələn, dərə aşağı alçalan /bəzən tam birləşən/ çay terrasları. Aşağı axını stabil vəziyyətdə olan və ya zəif qalxan, yuxarı hissəsi isə tektonik qalxmaya məruz qalan çay hövzələrində müşahidə edilir.

## Həmçinin bax
* Terras
* Relyef
* Dərələrin təsnifatı

## İstinadlar
Yamacın dabanı

**Yamacın dabanı** (, ) — dağın ətəyi, dar keçid zolağı olub, planda dağlıq qurşağı və onun sərt yamaclarını sərhədləndirən düz və maili səth.

## Həmçinin bax
* Yamac
* Relyef
* Səth

## İstinadlar
Yamacın hamarlanması

**Yamacın hamarlanması** (, ) — denudasiya bazisinin sabit vəziyyətində denudasiya proseslərinin təsiri altında yamacların alçalması və yastılanması /hamarlanması.

## Həmçinin bax
* Yamac
* Denudasiya
* Dərələrin təsnifatı

## İstinadlar
Yamacların səmtliyi

**Yamacların səmtliyi** (, ) — cəhətlərə görə dağların, dərələrin, yarğanların, qobuların və digər relyef formalarının yamaclarının istiqaməti.

## Həmçinin bax
* Yamacın hamarlanması
* Yamacın profili
* Yamacların çəkilməsi

## İstinadlar
Yamacların yatması (batması)

**Yamacların yatması** (, ) — N. Sokolova görə çat və pozulmalar boyunca yamaclarda süxurların bloklar boyunca batmasıdır. Uçqunların əmələ gəlməsində böyük rol oynayır.

## Həmçinin bax
* Yamacın hamarlanması
* Yamacın profili
* Yamacların çəkilməsi
* Yamacların səmtliyi

## İstinadlar
Mehman Musayev

**Mehman Musayev** (*tam adı Mehman Musa oğlu Musayev*) — professor.

5 sentyabr 2019-cu ildə vəfat etdi
## Həyatı
Mehman Musayev 1950-ci il avqust ayının 14-də Azərbaycan Respublikası Kürdəmir rayonunda anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Azərbaycan Dövlət universitetini, 1975-1993-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu,1995-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası  Yüksək Təsnif Qurumunu bitirmişdir. Hal-hazırda Türkiyə Respublikasında yaşayır. Qazi Universiteti, Fən-Ədəbiyyat Fakultəsi; Çağdaş Türk Lehçələri və Ədəbiyyatları Bölümündə fəaliyyət göstərir.

## Fəaliyyəti

### Əsas elmi nailiyyətləri
* 1975-1979 – Moskvada SSCB Elmlər Akademiyası Dilçilik İnstitutunda;
* 1978-1992 – Bakıda Elmlər Akademiyasında və Üniversitelərdə Dilbilim ve Türkologiyaya aid müxtəlif kurs və seminarlar;
* 1993-2004 – Ankara və Türkiyədə müxtəlif üniversitelerde Türkologiyaya aid müxtəlif kurs və seminarlar;
* 1993-2008 – TRT, TRT İNT Avrasiya proqramlarında, Türk Dünyasına ve Türkologiyaya aid çıxışlar.

### Mükafatları
* 1994 – Təqdirnamə, A.Ü. TÖMER
* 1995 – Təşəkkür,  T.C. Kültür Bakanlığı
* 1995, 1998, 2000, 2002 – Təşəkkür,  A.Ü. TÖMER
* 1997 – Təşəkkür,  Qazi Universiteti
* 1997 – Təşəkkür,  Türkmənistan Səfirliyi
* 1999 – Təşəkkür,  Ankara Universiteti
* 1999 – Təşəkkür, Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu
* 2002 – Təşəkkür, TÜRKSOY
* 2002 – Plaket, Əhməd Yasevi Universiteti, TÜRKSAV
* 2003 – Plaket, ANAÇEV Anadolu Çağdaş Eğitim Vakfı
* 2003 – Atatürkün Türkcə Üzərinə Sözlərinin Yazıldığı Şilt, ATATÜRK Kültür, Dil ve Tarix Yüksək Qurumu
* 2003 – Təşəkkür, Türk Dil Qurumu
* 2003 – Plaket,  Ahmet Yasevi Üniversiteti, Türksav, Türk Dünyası Kültür Merkezi
* 2003 – Plaket,  İraq Tümken Cephesi, Türkiye Temsilciliği
* 2003 – Dede Qorqud Şilti, TÜRKSAV, Bayburt Bələdiyəsi
* 2004 –  Qatılım və Təşəkkür,  A.Ü.TÖMER Bəlgəsi
* 2004 –  Şükran Belgesi,  İraq Türkmən Cəphəsi Türkiyə Təmsilçiliyi
* 2004 – Təşəkkür,  Gebze Bələdiyə Başkanlığı

### Elmi, elmi-pedaqoji və digər fəaliyyəti haqqında məlumat
* 1972 – 1975 – Azərbaycan Respublikası Kürdəmir rayonu Yenikənd məktəbində müəllim;
* 1993 – Azərbaycan Respublikası Sumqayıt şəhərində müəllim;
* 1993 – 1995 – Ankara Üniversiteti TÖMER Dil Öğretim Merkezi qonaq öğretim üyesi; 
* 1995-1997 – Türkiyə Cumhuriyyəti TİKA, Türk Dil Qurumu dil uzmanı;
* 1997-2004 – Ankara Üniversiteti TÖMER konuk öğretim üyesi
* 2005-2006 –  Bilkent Üniversiteti, İnsani Elmlər və Ədəbiyyat Fakültəsi, Öğretim Görevlisi
* 2006 – Qazi Universiteti, Ədəbiyyat Fakultəsi, Çağdaş Türk Lehçələri və Ədəbiyyatları Bölümü, Öğretim Üyesi

## Xarici keçidlər
* Prezident Kitabxanası
* Arkeolojikhaber
Yan eroziya

**Yan eroziya** (, ) — çayın erozion fəaliyyəti nəticəsində dərənin yanlara tərəf genişlənməsi. Nəticədə meandrlar əmələ gəlir, yataq miqrasiya edir.

## Həmçinin bax
* eroziya
* Eroziya fazası
* Çay

## İstinadlar
Yan moren

**Yan moren** (, ) — qar xəttindən aşağıda dağ-dərə buzlağının kənarlarında iri qırıntı materiallarının toplanmasından yaranmış, moren.

## Həmçinin bax
* Morenlər
* Dərə
* Buzlaq

## İstinadlar
Yan püskürmə

**Yan püskürmə** (, ) — vulkan konusunun yamacında və yaxud ətəyində lavaların çatlar boyunca püskürməsi. Adətən yamacda parazit konuslar əmələ gəlir. Mis: Sicilyada Etna vulkanı, Kamçatkada Klyuçevsk sopkası.

## Həmçinin bax
* Yamacların yatması (batması)
* Yan eroziya
* Yan moren

## İstinadlar
Yamacların çəkilməsi

**Yamacların çəkilməsi** (, ) — yamacların geri çəkilməsi, yerdəyişməsi. Bu proses yamacları təşkil edən süxurların əsasən fiziki aşınma nəticəsində aşınmış materialların yamacların ətəklərindən nəql edilməsi sayəsində baş verir. Bu proses arid və semiarid iqlim şəraitində yerləşən vilayətlərdə kəskin gedir.

## Həmçinin bax
* Yamac prosesləri
* Yamacın dabanı
* Yamacın hamarlanması
* Yamacın profili

## İstinadlar
Yamacın profili

**Yamacın profili** (, ) — köndələn kəsilişdə yamacın forması (düşmə xətti üzrə). Bu əsas etibarilə dərinlik eroziyası və denudasiyanın münasibətindən, süxurların yatımından və xüsusiyyətlərindən, iqlim şəraitindən, yamacın səmtindən, bitki örtüyündən asılı olur. Yamacın profili düz, əyri, qabarıq, pilləli və mürəkkəb ola bilər.

## Həmçinin bax
* Yamac
* Yamac prosesləri
* Yamacın dabanı
* Yamacın hamarlanması

## İstinadlar
Yan suayrıcı

**Yan suayrıcı** (, ) — eyni çayın qolları arasında yerləşən ikinci dərəcəli suayrıcı.

## Həmçinin bax
* Yamacların səmtliyi
* Yamacların yatması (batması)
* Yan eroziya
* Yan moren

## İstinadlar
Sopka

Müxtəlif mənada işlənən termindir. Sibirdə və Uzaq Şərqdə meşəsiz dağ zirvəsində, Kamçatkada vulkan konusuna, Qafqazda isə palçıq vulkanına sopka deyilir

## Həmçinin bax
* Palçıq vulkanı
* Vulkan
* Vulkan konusu
* Lava
* Maqma
* Brekçiya

## İstinad
Yarıq boyu pillə

**Yarıq boyu pillə** (, ) — bir-birindən qırılmalarla ayrılan müxtəlif süxur laylarında selektiv eroziya nəticəsində yaranmış pillə. Ekzogen qüvvələr nəticəsində relyefdə əksini tapmış, tektonik qırılma. Denudasiya prosesləri nəticəsində kəskin dəyişilmiş olur.

## Həmçinin bax
* Süxur
* Ekzogen relyef
* Denudasiya

## İstinadlar
Stalaktit

**Stalaktit** ( (stalaktos) — damcı-damcı sızılmış) ― karst mağaralarının tavanından çubuq, boru, buz lüləsi formasında inkişaf edən əhəngli mineral törəmə. Mağaranın tavanından damcılayan karbon qazı ilə doymuş sudan kalsium-karbonatın çökməsi nəticəsində yaranır. Bəzən buxarlanmanın iştirakı ilə əmələ gələn duz və gips stalaktitlərinə də rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Stalaqmit
Yarılmış meandr

**Yarılmış meandr** (, ) — adətən daşqın zamanı çay meandr boğazını daha qısa yol ilə kəsərək yeni yataq əmələ gətirir. Köhnə yataq quruyaraq onun yerində planda nal şəkilli axmaz yaranır.

## Həmçinin bax
* Daşqın
* Meandr
* Yataq

## İstinadlar
Vasitəçilik müharibəsi

**Vasitəçilik müharibəsi** () — iki dövlət arasındakı münaqişə və qeyri-dövlət quruluşları arasında heç bir quruluşun birbaşa digərinə aid olmadığı bir qarşıdurma.

## Həmçinin bax
* Qarabağ müharibəsi
* Koreya müharibəsi
* Suriyada vətəndaş müharibəsi

## İstinadlar
Terrigen çöküntülər

**Terrigen çöküntülər**-(lat.terra-quru, yer) Dənizlərin və okeanların materik dayazlığında çökən qırıntı çöküntülərinə deyilir. Terrigen çöküntülər həm kontinental həm də dəniz mənşəli olub,qum,gil və lildən ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Çöküntülər
* Allüvial çöküntülər
* Dərin su çöküntüləri

## İstinadlar
Yarımaçıq dərə

**Yarımaçıq dərə** (, ) — yamacların aşağı hissəsi birləşən, yuxarı hissədə başqa dərəyə keçən dərə.

## Həmçinin bax
* Dərə
* Yamac
* Dərələrin təsnifatı

## İstinadlar
Stalaqmit

**Stalaqmit** — mağaranın tavanından damcılayan suyun buxarlanıb onun çöküntüsündən, başlıca olaraq əhəngdaşından mağaranın dibində əmələ gələn mineral maddə. Stalaqmit sırsıra formada olub altdan-yuxarı qalxır. Stalaqmit bəzən böyüyüb stalaktik ilə birləşir və mağara sütunu əmələ gətirir.

## Həmçinin bax
* Sırsıra

## İstinad

## Xarici keçidlər

* Stakaqmitlər
Yarımapelsinlər

**Yarımapelsinlər** (, ) — dik və qabarıq yamaclı, planda dairəvi, hündürlüyü 100 — olan günbəzvari təpəciklər. Əksərən Afrika və C. Amerikanın qədim qalxanlarının kristallik süxurlarında, rütubətli həmişəyaşıl meşə zonasında, 500 m-dən artıq olmayan yüksəkliklərdə inkişaf edir.

## Həmçinin bax
* Səhra
* Relyef
* Dərələrin təsnifatı

## İstinadlar
Fiziki-riyazi təhlil üsulu

**Fiziki-riyazi təhlil üsulu** vasitəsilə atmosferdəki fiziki proseslərin öyrənilməsi həyata keçirilir. Belə ki, fiziki proseslərin izahı ancaq fiziki qanunlar vasitəsilə verilə bilər. XX əsrdə bu üsulun köməyi ilə meteoroloji məsələlərin həllində böyük nailiyyətlər əldə olunmuşdur. Məsələn, fizikanın ümumi qanunlarına əsaslanaraq atmosfer proseslərini təsvir edən differensial tənliklər tərtib olunmuşdur. Bu tənliklər mürəkkəb xarakterə malik olduğu ucun onlar ədədi üsullarla və kompüter texnikasının köməyilə həll olunur. Bütün bunların nəticəsidir ki, müasir dövrdə qeyri-adi güclü tədqiqat üsulu – atmosfer proseslərinin riyazi modelləşdirilməsi üsulu geniş tətbiq olunmağa başlanmışdır. Bu üsul əsasən havanın ədədi proqnozunun hazırlanmasında və iqlim nəzəriyyəsi məsələlərinin həllində çox geniş istifadə olunur. Məhz bu üsul atmosferin və onun okean və Yer səthi ilə qarşılıqlı əlaqələrinin öyrənilməsinin əsas üsullarından biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
SİNOPTİK METEOROLOGİYA
Astragalus compactus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qafqazda və Azərbaycanda təbii halda bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Yarpağını tökən koldur. Kolları qısa budaqlıdır. Yarpağı seyrək tüklü, azca əyilmiş, 2-3,5 sm uzunluqda olub, tikanlıdır. Yarpaqcıqların miqdarı 3-4 cüt olub, xətvari, 8–16&nbsp;mm uzunluqda, 1–2&nbsp;mm enindədir. Tikanların ucu şişdir. Birillik budaqların üzərindəki yarpaqların qoltuğunda 3 çiçəkdən ibarət, başcıq formalı çiçək qrupu əmələ gətirir. Çiçəkaltlığı xətvarı, 7- uzunluğunda olur. Kasacığı ağ tüklüdür. Tacı sarı rənglidir. Ləçəkləri 1,4-1,5 sm uzunluğunda, 4- enində olub, yumru qulaqcıqlıdır. Meyvəsi uzunsov və tüklüdür. İyul ayında çiçək açır. Toxumla çoxalır.

## Ekologiyası
Orta dağ qurşağının daşlı yamaclarında və əhəngli yerlərdə rast gəlinir. Dəniz səviyyəsindən 1000–1200 m hündürlükdə bitir. Quraqlıq sevəndir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da Ordubad rayonu dağlarının ən yüksək alp çəmənliklərində, quru, daşlı yamaclarda, dar bir arealda yayılmışdır. Azərbaycanın nadir bitkisi olaraq, "Qırmızı kitab"a salınması tövsiyə edilir.

## İstifadəsi
Gövdəsində qatran vardır, yaşıllaşdırmada istifadə olunmur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Termokarst

**Termokarst**- Daimi donuşluq sahələrində yeraltı,buzun ya donmuş qruntun əriməsi ilə əlaqədar olaraq yer səthinin çökməsinə deyilir.Termokarst nəticəsində qıfa və ya tabağabənzər mənfi relyef formaları əmələ gəlir ki,bunlar Termokarst relyefi adlanır. O.Osmanov.B.Abdullayev.İzahlı coğrafiya lüğəti.Bakı.1966.</re

## Həmçinin bax
* Yeraltı sular
* Qrunt suları

## Xarici keçidlər
* Термокарст, образующийся при протаивании льдистых мерзлых пород 
 
## İstinadlar
Qarabağ astrakantası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
İlk dəfə Azərbaycanda Qarabağda müşahidə edilmişdir. Naxçıvanda, Şərqi Anadoluda və Şimali-Qərbi İranda yabanı halda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 20-30 sm olan, iynəli, yastıqvari, şaxələnmiş, çoxbudaqlı kolcuqdur. Yarpaqların uzunluğu 4-6 sm, xırda yarpaqcıqları 6-9 cüt, 2-6 sm uzunluğunda, 1–2&nbsp;mm, enində çılpaqdır. Çiçəkləri qoltuq dəstələrdə yerləşir, başcıq çiçək qruplarının diametri 2,5-3,0 sm-dir. Kasacığı uzun tükcüklərlə örtülmüşdür; dişcikləri tükcüklü, borucuqdan uzundur. Çiçək tacı parlaq çəhrayıdır; bayraqcığın lövhəsi qulaqlı deyil, tədricən daralır. İyuldan sentyabradək çiçəkləyir, meyvəsi avqustdan sentyabradək yetişir.

## Ekologiyası
İstiyə, quraqlığa davamlıdır. Dağların yuxarı zolağında, dəniz səviyyəsindən 1800–2300 m hündürlükdə, quru, daşlı və gilli yamaclarda, çöllərdə və çəmənlərdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Qarabağ gəvəni Azərbaycanın Kiçik Qafqaz və Naxçıvan Muxtar Respublikamizda dağların aşağı, orta qurşaqlarında, daşlı-kəsəkli və gilli yamaclarda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Tərkibində qatran vardır. Yaşıllaşdırmada istifadəsi öyrənilməmişdir. Heyvanlar üçün yemlikdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Suayrıcı

İki dənizə və ya iki çay sisteminə su toplanan ərazini bir-birindən ayıran xətdir. Dağlıq ölkələrdə suayrıcı oroqrafik cəhətdən ən hündür xətt təşkil edir və çaylar bu xəttdən bir-birinə əks istiqamətdə axır.

## Həmçinin bax
* Dəniz
* Dağ
* Oroqrafiya

## İstinad
Sualtı sıra dağları

** Sualtı sıra dağları** — Bütün okeanlarda və bəzi dənizlərdə dibin 4–5 km və daha artıq qalxmış uzun, ensiz dağlarıdır. Sualtı sıra dağlarının bəzilərinin zirvələri su səthindən yuxarı qalxıb, ada əmələ gətirir.

## Həmçinin bax
* Okean
* Dağ
* Ada

## İstinadlar
Sublitoral

Okean və dəniz dibinin bilavasitə litoraldan aşağıda (40 m -dən 150 m-ə qədər dərinlikdə) yerləşmiş sahilboyu zonasıdır.

## Həmçinin bax
* Şelf
* Şelf çöküntüləri
* Okean
* Dəniz

## İstinad
Substratosfer

**Substratosfer** — Troposfer ilə stratosfer arasındakı keçid təbəqədir, Substratosfer əvəzində indi daha çox tropopauz işlənir.

## Həmçinin bax
* Atmosfer
* Troposfer
* Stratosfer

## İstinadlar
Şax astrakanta

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Azərbaycanda Kiçik Qafqazda, Naxçıvan dağlarının orta qurşaq sahələrində yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 5-15 sm-ə çatan, yarpağını tökən kolcuqdur. Nazik budaqların diametri 5–15&nbsp;mm-ə qədər olub, tikanlarla örtülü, yerə sərilmişdir. Yarpaqcıqları 7-8 cüt, uzunsov, dağınıq, kirpikvarı tüklüdür. Çiçəkləri sarı, şarvari, başcıq çiçək qrupundadır. İyul ayında çiçəkləyir. Paxlası uzunsov-yumurtavari, bir qədər yumşaq tüklüdür. Meyvələri avqust ayında yetişir.

## Ekologiyası
Orta dağ qurşağında, açıq sahələrdə təbii halda yayılmışdır.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR Quraquş dağları ərazisində yayılmışdır. Azərbaycanın nadir bitkisidir. Geniş yayılma arealı yoxdur. “Qırmızı kitab”a daxil edilməsi tövsiyə edilir.

## İstifadəsi
Tərkibində qatran vardır. Yaşıllaşdırmada istifadəsi öyrənilməmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Arxeoloji abidələr

**Arxeoloji abidələr** ( — qədim) — keçmişdən bu günə (tarixdən əvvəlki və ya tarixi dövrlər) izlər daşıyan və arxeologiyanın əhatə dairəsinə daxil olan yer və ya yerlərin ümumi adıdır. 

Arxeoloji abidənin dəqiq sərhədlərini müəyyən etmək üçün arxeoloq adətən həmin yaşayış məntəqəsinin təsir sərhədlərini bilməlidir.

Arxeoloji abidələrə, əsasən,insan məskənləri, şəhər və qala xarabalıqları, qaya təsvirləri, torpaq sədlər, sərdabəlar, emalatxana qalıqları, qəbirlər, qədim yazılar (daş və s. üzərində), suvarma kanalları, su kəmərləri və s. daxildir. Arxeoloji abidələr insan cəmiyyətinin tarixini öyrənir.

Arxeoloji abidələr ənənəvi olaraq yaşayış yeri və artefaktların mövcudluğuna görə təsnif edilir. Arxeoloji abidələrdə ocaq və ev qalıqlarına tez-tez rast gəlinir. Arxeoloji qazıntılarda heyvan (sümük parçaları) və bitki qalıqları kimi bioloji materiallara da çox rastlanır. Qaya parçaları paleolit ​​və mezolit dövrləri üçün səciyyəvi materiallardır.

Ümumiyyətlə insanların fəaliyyəti nəticəsində əmələ gələn arxeoloji abidələr (obyektlər) tamamilə təbii proseslər nəticəsində də məhv ola bilər. Zamanla yer altında qalan mədəni sərvətlərin qorunma şansı insan təsirinə açıq olan mədəni sərvətlərə nisbətən daha çoxdur. Tropik meşələrdə və sıx bitki örtüyü olan ərazilərdə qalıqlar qısa müddətdə torpaqla örtülə bilər. İnsanların şüurlu və ya şüursuz hərəkətləri də arxeoloji abidələrin torpaq altında qalmasına səbəb olur. Dağıntılar üzərində insanların daha sonra qurub yaratdıqları yeni yaşayış yerləri şəhər arxeologiyasının maraq dairəsindədir.

## Həmçinin bax

* Arxeologiya
* Artefakt
* Nekropol

## Xarici keçidlər
Arxeoloji abidələr

Xarabagilan yaşayış məntəqəsinin tarixi

## İstinadlar
Coğrafi enlik

**Coğrafi enlik,** **en dairəsi** və ya **paralel** — Ekvatorun şimal və ya cənubundakı hər hansı bir nöqtənin ekvatora açıldığı məsafəsi. En dairəsini astronomik alətlərdən olan sekstant və qnomon ilə təyin etmək mümkündür. Günün davam etmə müddəti En dairəsindən asılıdır. Coğrafi enlik 0°-dən 90°-yə qədər hesablanır və ekvatordan şimal qütbünə qədər – şimal Coğrafı enlik ekvatordan cənub qütbünə qədər – cənub Coğrafı enlik adlanır.

## Həmçini bax
* Coğrafiya
* Meridian (coğrafiya)
* Paralel

## İstinadlar
Məlikov qardaşlarının evi

**Məlikov qardaşlarının evi** — Bakı şəhərində, İ. Səfərli 13, S. Tağızadə 121 və Tolstoy 136 küçələrinin kəsişməsində yerləşən tarixi malikanədir. Bina 1900-cü ildə Vartan Sarkisovun layihəsi əsasında neobarokko üslubunda inşa edilmişdir.

## Tarixi

### İnşası
Bina 1900-cü ildə memar Vartan Sarkisovun layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Mülkün sahibi Məlikov qardaşlarıdır.

### Sonrakı istifadəsi

Əvvəllər yaşayış binası kimi istifadə olunmuş binada 1922-ci ildən Azərbaycanın ən qədim kütləvi kitabxanası olan Mirzə Ələkbər Sabir adına Mərkəzi Şəhər Kitabxanası yerləşdirilmişdir. Kitabxana 1919-cu ilin mart ayında, Nəriman Nərimanov, Dadaş Bünyadzadə, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Cəfər Cabbarlı tərəfindən əsası qoyulmuş *"Xəzər sahili istehlak cəmiyyəti"* adlı təşkilatın təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. Azərbaycan qadınlarını geniş sürətdə kitabxanaya cəlb etmək üçün fəaliyyətə başladığı dövrdən kitabxana *"Oxucu qadınlar dərnəyi"* təşkil etmişdir. 1922-ci ildə Sabirin vəfatının on illiyi ilə əlaqədar olaraq kitabxanaya onun adı verilmiş və həmin ildən kitabxana Məlikovların malikanəsində yerləşdirilmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Məlikovun iki mərtəbəli yaşayış evi forştadtın tarixi məhəllələrinin memarlıq-planlaşdırma həllinin mühüm elementlərindən biridir. Bu evdə tikilinin estetik keyfiyyəti üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən yeni tikinti materialı olan qırmızı tökmə kərpiclə order sisteminin zəngin plastikasından uğurla istifadə edilmişdir. Əsas fasad rizalit sistemli daş formanın arxitektur kütlələrin ifadəsinin inkişaf etmiş impulsunu verən xüsusi kompozisiya üsulları ilə fərqlənir. Bina klassik formaların həcmi cəhətdən plastik tarazlığı vasitəsilə ətraf mühitlə məkan əlaqəsi yaradır.

Fasadın daşdan yonulmuş memarlıq elementlərinin reylefliliyi vasitəsilə nail olunmuş fiqurlu forması mükəmməl həll edilərək XX əsrin əvvəllərində memarlığın mürəkkəb inkişaf prosesi şəraitində binanın bədii mahiyyətinin palitrasını meydana çıxarır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Manadu

**Manadu** () - yaşayışı olan ada, inzibati baxımdan Maldiv adalarının Nunu atolu ərazisinə daxildir.

## Coğrafi yerləşmə
Manadu adası Nunu atoluna daxil olan 71 adadan biridir. Lakkadiv dənizində yerləşən ada ölkənin paytaxtı Male şəhərindən 177&nbsp;km şimalda yerləşir.

## Əhali
2006-cı il məlumatına əsasən Manaduda 1201 nəfər yaşayır: 47 % kişi və 53 % qadın.

Şəhər əhalisinin artım dinamikası:

Əhalinin yaş strukturu: 49 % —  18 yaşından aşağı; 11,9 % —  19 - 25 yaş arası; 31,6 % —  26 - 64 yaş arası və 7,5 % — 65 yaş və yuxarı. Savadlılıq səviyyəsi — 97,53 %.

## İstinadlar
Dovşanquyruğu gəvən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Kiçik Qafqaz, Şimali və Qərbi Monqolustan, Kiçik Asiya, Türkiyə və Şimali İranda yayılmışdır. Buna bəzən "sarı akasiya" da deyilir. Gürcüstanda rast gəlinir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 30 sm-ə çatan kol və ya yarımkoldur. Qısa, hamar gövdəli, budaqları tikanlı, boz qabıqla örtülmüşdür. Yarpaqları cütlələkvari olub, 4-8 cüt yarpaqcıqlardan ibarətdir. Yarpaqcıqlar 10-35 mm uzunluqda, 5-13 mm enində, uzunsov-ellipsvari və ya tərs-yumurtavari, üstdən açıq yaşıldır. Yarpaqaltlıqları şişkin və ucu bizvari, odunlaşmışdır. Çiçəkləri sıx çiçək salxımında, 3-8 sm uzunluqda, çılpaq zoğların ucunda yerləşir. Çiçək oxu 19-21 sm uzunluqda olub, möhkəm, ağ, keçə tüklüdür. Kasacığı 13-17 mm, boruvari, sadə, ağ tükcüklüdür; dişcikləri 7-9 mm-dir. Yumurtalığı çılpaq və ya tüklüdür. Tacı ağ rəngli, diametri 2,8-4,5 sm, erkəkciyi 2-5 ədəddir. Paxlası xətvari-silindrik olmaqla, 3,5-6,5 sm uzunluqda, 3–5&nbsp;mm enindədir. Toxumları yumurtavari, yastıdır. Aprel-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvələri avqustda yetişir.

## Ekologiyası
Dağlarda, dağ otlaqlarında, dəniz səviyyəsindən 1200–2500 m hündürlükdə yayılmışdır.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan dağlarının orta və yuxarı qurşaqlarında, quru, daşlı yamaclarda bitir. Tez böyüyən, quraqlığa davamlı, işıqsevən bitkidir.

## İstifadəsi
Yarpaqlarından göy rəng alınır, tərkibində 285-400 mq C vitamini, 18%-ə qədər şəkər vardır. Yaşıllaşdırmada istifadə edilməsi məqsədyönlüdür.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ambarsum Məlikov

**Ambarsum Məlikov**, **Ambarsum Məlik-Şahnəzərov** () — XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində Bakı və Tiflisdə fəaliyyət göstərmiş sənayeçi. Əslən Vərəndə məliklərinin nəslindəndir, kinorejissor Karen Şahnəzərovun atasının babasıdır. II Nikolayla şəxsi dostluq münasibətlərinə malik olmuş Ambarsum, Romanovlar sülaləsi hakimiyyətinin 300 illiyinin qeyd edilməsi tədbirlərinin təşkilində aktiv iştirak etmişdir.

## Fəaliyyəti

### Neft və su sənayesi
Ambarsum Məlikov Bakının neft sənayesi sahəsində fəaliyyət göstərmiş "A.S.Melikov and Co" adlı şikətin rəhbəri olmuş, şirkəti oğlu Tiqran Məlikovla birlikdə idarə etmişdir. 1908-ci ildə onun şirkəti Bakının neft şirkətlərinin reytinqində on üçüncü yeri tutmuşdur. Bakıda 170 neft şirkəti tərəfindən çıxarılmış 487 milyon pud neftn 1 faizi "A.S.Melikov and Co" şirkətinin payına düşərək 5,7 milyon puda çatırdı. 1914-cü ildə "A.S.Melikov and Co" şirkəti Stepan Giorgiyeviç Lianozovun "Oil" adlı şirkətinin tərkibinə qatılmışdır.

Neft sənayesində biznesindən başqa, A.S.Məlikov Zaqulba su təchizatı sisteminin də sahibi olmuşdur. 1902-1903-cü illərdə Bakı Şəhər Dumasının qlasnısı olduğu zaman Şollar su kəmərinin çəkilməsinə qarşı çıxmış və su kəmərinin onun Zağulbadakı torpaq sahəsi ərazisində yerləşən bulaqdan çəkilməsinə israr etmişdir.

### 1905-ci il qırğınlarında iştirakı
1905-ci ildə Bakının erməni və müsəlman əhalisi arasında qarşıdurma yarandıqda o zaman Bakı qubernatoru olmuş Mixail Nakaşidze müsəlman tərəfdən Hacı Zeynalabdin Tağıyev, erməni tərəfdən isə Ambarsum Məlikovla danışqlar apararaq öz icmaları arasında kifayət qədər nüfuza malik olan bu iki şəxsi kütlənin sakitləşdirilməsinə cəlb etməyə çalışmışdır. Lakin, Ambrasum Məlikov sonradan əhalinin barışdırılması işində iştirakdan imtina edərək erməni kütlənin silahlandırılmasına başlamışdır.

### 1918-ci il qırğınlarında iştirakı
1918-ci il mart hadisələrinin başlamasından sonra Ambarsum Məlikov oğlanları Tiqran, Georgi və Jorjla birlikdə müsəlman əhalinin öldürülmsəində aktiv iştirak etmiş, daşnak döyüşçülərinin silahlandırılmasına maddi yardım etmişlər. Hadisələrin birbaşa təşkilatçısı və iştirakçısı olmuş Daşnaksütun partiyasının yerli qərargahı Məlikovların Xaqani küçəsi 27 ünvanındakı evində yerləşmişdir.

## Bakıdakı evləri
Məlikovlar Bakıda bir neçə malikanə tipli evə, həmçinin Zaqulba ərazisində geniş torpaq sahəsi və yay evinə sahib olmuşlar. 


Fayl:Sabir adına kitabxananın binası.jpg|Ambarsum Məlikovun İslam Səfərli küçəsindəki evi
Fayl:Yaşayış evi, İ.Səfərli küçəsi, 19.jpg|Tiqran Məlikovun İslam Səfərli küçəsindəki evi
Fayl:Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının binası.JPG|Ambarsum Məlikovun Xaqani küçəsindəki evi



## İstinadlar
Xırdabaşlıqlı gəvən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Kiçik Qafqaz sıra dağlarının şimal hissəsində yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
40–60 sm hündürlükdə, sıxbudaqlı, yarpağını tökən koldur. Tikanları 2–3,5 sm uzunluqda, kənara yönələn, boz tüklüdür. Yarpağı 4–6 cütə qədər olub, neştərvari formada, ağ və sarımtıl tüklüdür. Yarpaqaltlıqları yumurtavari, ağ və sarımtıl tüklüdür. Çiçəyi yarpağın qoltuğunda 2 (3) ədəd olmaqla, birillik budaqların ucunda başcıqvari, şaraoxşar, 1–1,2 sm uzunluqda çiçək qrupu əmələ gətirir. Çiçəkaltlığı kasacığın uzunluğuna bərabərdir. Kasacığı 5&nbsp;mm uzunluqda, qalın, ağ, sarımtıl tüklüdür. Tacı sarımtıl, 2 dəfə kasacıqdan uzundur. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, avqustda meyvəsi yetişir. Meyvəsi uzunsov, sıx, yaxud az tüklüdür.

## Ekologiyası
Orta dağ qurşaqlarında, tək-tək hallarda isə yuxarı dağ qurşaqlarında bitir. Daşlı, qayalı yerlərin quru yamaclarında bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqaz sıra dağlarının şimal hissəsində, Naxçıvanda rast gəlmək olar. Xırdabaşlıqlı astrakanta başqa növlərə nisbətən Azərbaycanda az yayılmışdır.

## İstifadəsi
Qatran vermək qabiliyyətinə malikdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarışıq meşələr zonası

**Qarışıq meşələr zonası** — mülayim qurşaqda qarışıq iynəyarpaqlı və enliyarpaqlı meşələrin ərazisi.

Bu meşələr ən çox mərkəzi Çin və Şimali Amerikanın şərqində yayılsa da, Qafqaz, Himalay, Cənubi Avropa və Rusiyanın Uzaq Şərqində də yayılmışdır.

## İstinadlar
Zeytunyarpaq gəvən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bu bitki ilk dəfə Azərbaycanın şərq hissəsində təsvir edilmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
10 sm hündürlükdə, yarpağını tökən koldur. Yarpaqları 3–3,5 sm uzunluqda olub, 8–14 cüt yarpaqcıqdan ibarətdir.

## Ekologiyası
Orta dağ qurşaqlarında, daşlıqlarda, bəzən az və ya çox rütubətli yamaclarda yayılmışdır.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da dağətəyi zonalarda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Tərkibində qatran vardır. Dekorativ əhəmiyyətlidir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fars gəvəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
İlk dəfə Azərbaycanın Zuvand dağlarında təsvir edilmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
25 sm hündürlükdə, tikanlı, gümüşü, yumşaq tüklü, yarpağını tökən kolcuqdur. 5-6 cüt ellipsvari, 16&nbsp;mm-ə qədər uzunluqda, ucu nazik, tikansız yarpaqcıqlıdır. İyulda çiçəkləyir. Çiçəkaltlığı enli və qısa, azca şişdir. Bəzək bitkisi kimi daşlı yamacların örtülməsində istifadə edilə bilər. Bir növ müxtəlifliyi məlumdur: Rapherrianus (Fisch.) Boiss.

## Ekologiyası
Dağlıq sahələrdə, quru, daşlı yamaclarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yarpaqlarında efir yağı, gövdəsində qatran vardır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Məmməd Əliyev (onkoloq)

**Məmməd Əliyev** (tam adı: Məmməd Cavad oğlu Əliyev; ) — tibb elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Məmməd Əliyev 4 aprel 1955-ci ildə Tacikistan Respublikası Kurqan-Tübədə anadan olub. Azərbaycan Tibb Universitetini bitirib. Hal-hazırda Rusiya Federasiyasında yaşayır və həkim kimi fəaliyyət göstərir.

## Əsas elmi nailiyyətləri
400-dən çox nəşriyyat əsərinin müəllifidir.

## Mükafatları
* Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi.
* Rusiya Federasiyasının Dövlət mükafatı laureatı(Rusiya Federasiyasının Prezidenti tərəfindən elm və texnologiyanın, ədəbiyyatın və sənətin inkişafına verdiyi töhfələrə görə qazanmışdır).
* Rusiya Federasiyası Hökumətinin elm və texnologiya sahəsində mükafatı.

## Elmi, pedaqoji və digər fəaliyyəti haqqında məlumat
* Rusiya Elmlər Akademiyasının və Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının tam üzvü
* Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi
* Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin sədri
* NN Bloxin adına Milli Tibbi Onkologiya Tədqiqat Mərkəzinin elmi və tibbi işlər üzrə direktor müavini
* Uşaq Onkologiya və Hematologiya Tədqiqat İnstitutunun direktoru
* Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının Klinik Onkologiya Tədqiqat İnstitutunun Ümumi Onkologiya şöbəsinin müdiri.
Astragalus verus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Türkmənistanda və İranda təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1 m-dək olan, yuxarı hissəsi seyrək budaqlı koldur. Gövdələri düz dayanan, budaqları çoxsaylı, qalın, uzun və ya qısa, əyilmiş, uzunluğu (2) 3-3,5 sm olan, horizontal iynələrlə sıx örtülmüşdür. Yalançı zoğları yumurtavari, uzunluğu təxminən 0,8-1 sm, ağ keçəli, ucu nazik, biz, möhkəm, bərkdir. Yarpaqları növbəli, ucu iynəlidir, böyümə prosesində bərkiyir və yaşlı budaqlarda yalançı zoğlarla birlikdə qalır. Xırda yarpaqları 6-8 (10) cüt, saplaq iynəsindən qısa, neştərvari və ya neştərvari-uzunsov olub, uzunluğu 2-5 mm, eni 1-2 mm, novşəkilli düzülmüş, iki tərəfdən qısa tüklü, ağımtıl və ya yaşılımtıldır. Çiçək altlıqları xətvari, ucu tüklü, yarpaqların qoltuqlarında iki ədəd, birillik budağın uzunluğu boyunca uzunsov, eni təxminən 1-1,5 sm olan sünbülvari çiçək qrupunda yerləşir. Kasacığın uzunluğu 5-7 mm, təxminən bünövrəsinədək qısa, ağ tükcüklü, dişcikləri konusvari borucuğun yarısına bərabərdir. Çiçək tacı açıq sarı, uzunluğu 8-10 mm-dir. Yelkənin eni təxminən 2 mm, enli dırnaqcıqdan 2-3 dəfə qısadır. Paxlaları yumurtavari, tükcüklü, uzunluğu təxminən 4 sm, eni 1,5 sm, bir toxumlu, açılmayan, sıx tükcüklərlə örtülmüşdür. 

## Ekologiyası
Qumsal torpaqlarda, qayalıq və daşlıqlarda, dəniz səviyyəsindən 1000-1400 metr yüksəkdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR, Culfada, Lənkəranda, Masallıda çox az rast gəlinir.

## İstifadəsi
Müalicəvi məqsədlər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Meyer astrakantası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Kiçik Qafqaz dağlarında yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
15-30 sm hündürlükdə, 15-25 sm diametrində çətir əmələ gətirən, yarpağını tökən xırda koldur. Budaqları 4 sm uzunluqda, 1&nbsp;mm enində, darçını rəngdə, az və ya çox əyilmiş, xırda tikanlı, boz tüklərlə örtülmüşdür. Yarpaqlarının əsası enli, yumurtaşəkilli, neştərvari, qısa, ucu şiş, üzəri tüklüdür. Yarpaqları 4 (8) cüt, ağ tüklü yarpaqcıqlardan ibarətdir. Yarpaqcıqların uzunluğu 15&nbsp;mm, eni 5&nbsp;mm, ellipsvari olub, yuxarı hissəsi qısa tikanlıdır. Çiçəkləri yarpaqların qoltuğunda yerləşərək adətən başcığaoxşar, 3 sm uzunluğunda salxım çiçək qrupu əmələ gətirir. Çiçəkaltlıqları 6–7&nbsp;mm uzunluqda, 1&nbsp;mm enində, xətvari, qayığaoxşar, aşağı hissəsi çılpaq, yuxarısı keçəvari tüklüdür. Kasacığı 6–9&nbsp;mm uzunluqda, xətvari, ağ, keçətüklü, dilimlidir. Tacı tutqun kül rəngli, kasacıqdan 2 dəfə uzundur. İyunda çiçəkləyir, meyvəsi iyul və avqustda yetişir. Boz gəvən əsasən toxumlarla çoxaldılır. Vegetativ yollada çoxalması mümkündür.

## Ekologiyası
Orta dağ qurşaqlarında, əsasən cənub güneylərində, quru, daşlı yerlərdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvanda təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Gövdəsində qatran vardır. Yaşıllaşdırmada istifadə olunmur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Banakit

**Banakit** — andezit-traxit tipli damar və ya effuziv süxurdur. Banakit daha əsasi şoşonit və absarokitlə birlikdə Yellouston parkının vahid effuziv seriyasını əmələ gətirir. Başlıca xüsusiyyəti ortoklazın əsas kütlədə, plagioklazın isə püruzlərdə olmasıdır. Banakit leysitli və kvarslı növləri də məlumdur. Rəngli mineralları, əsasən, biotitdən və avgitdən ibarətdir. 

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Şahənd gəvəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
İlk dəfə İranın Şahənd dağında təsvir edilmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
Yerəyatan, sıx budaqlı yarımkoldur. İllik budaqları sarımtıldır. Yarpaq oxu tikanlıdır. Yarpaqları 5-7 cüt, dəyirmi və uzunsov, yarpaqcıqları 8 mm-ə qədər uzunluqdadır. Paxlası 1 sm, uzunsov, biryuvalıdır. May ayında çiçəkləyir, meyvəsi iyunda yetişir.

## Ekologiyası
Orta dağ qurşağında, quru və çılpaq yamaclarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqazda, dənizkənarı ərazilərdə, orta dağ qurşağında, daşlıqlarda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Təsərrüfat əhəmiyyəti müəyyən edilməmişdir və mədəni halda becərilmir. Tərkibində efir yağı vardır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yarımhorst

**Yarımhorst** (, ) — köndələn kəsimdə asimmetrik tirə olub, dik yamacın qırılma pilləsini təşkil edir /Şukin, 1960/.

## Həmçinin bax
* Tirə
* Qum
* Yamac

## İstinadlar
Bassanit

**Bassanit** — mineral, [CaSO4]·0,5H2O

## Haqqında
Bassanit — rombik, 45° C-dən aşağı temperaturda davamlı modifikasiya, 45° C-dən yuxarı temperaturda isə heksaqonaldır (β-bassanit). Kristalları iynəvari. Rəngi rəngsiz, ağ rəngdə. Xüsusi çəkisi 2,76. Gipsin qismən susuz məhsulu.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Yarımkaldera

**Yarımkaldera** (, ) — daxili yamacı dik, xarici yamacı nisbətən maili olan yarım həlqə formasında, vulkan çökəkliyi.

## Həmçinin bax
* Yamac
* Vulkan

## İstinadlar
Eydxafuşi

**Eydxafuşi** () — yaşayışı olan ada, inzibati baxımdan Maldiv adalarının Baa atolu ərazisinə daxildir.

## Coğrafi yerləşmə
Eydxafuşi adası Baa atoluna daxil olan 75 adadan biridir. Lakkadiv dənizində yerləşən ada.

## Əhali
2006-cı il məlumatına əsasən Eydxafuşi 2409 nəfər yaşayır: 48,15 % kişi və 51,84 % qadın.

Şəhər əhalisinin artım dinamikası:

Əhalinin yaş strukturu: 50,18 % — 18 yaşından aşağı; 11,66 % — 19–25 yaş arası; 32,25 % — 26–64 yaş arası və 5,89 % — 65 yaş və yuxarı. Savadlılıq səviyyəsi — 97,18 %.

## İstinadlar
Meteorololji müşahidə üsulu

**Meteorololji müşahidə üsulu** – meteoroloji kəmiyyətlərin ölçülməsi və atmosfer hadisələrinin qeydə alınması üsuludur. Meteoroloji kəmiyyətlərə havanın temperaturu və rütubətliyi, atmosfer təzyiqi, küləyin surəti və istiqaməti, buludların miqdarı və hündürlüku, yağıntıların miqdarı, istilik axınları və s. aiddir. Bunlara atmosferin xassələrini və ya atmosfer proseslərini birbaşa əks etdirməyən, lakin onlarla sıx əlaqəli olan aşağıdakı kəmiyyətləri də aid etmək olar: torpağın və suyun səth qatının temperaturu, buxarlanma, qar örtüyünün hündürlüyü və vəziyyəti, günəş parlaqlığının davamiyyəti və s. Atmosfer hadisələrinə tufan, çovğun, duman və bir sıra optik hadisələr aiddir. Ən tam və dəqiq müşahidələr meteoroloji və aeroloji rəsədxanalarda aparılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
SİNOPTİK METEOROLOGİYA
Xitxadxoo

**Xitxadxoo** () - Maldiv adalarının cənubunda yerləşən şəhər.

## Coğrafi yerləşmə
Xitxadxoo adası Siinu atoluna daxil olan 23 adadan biridir.

## Əhali
2006-cı il məlumatına əsasən Xitxadxooda 9465 nəfər yaşayır: 46,11 % kişi və 53,88 % qadın.

Şəhər əhalisinin artım dinamikası:

Əhalinin yaş strukturu: 47,82 % —  18 yaşından aşağı; 11,14 % —  19 - 25 yaş arası; 33,81 % —  26 - 64 yaş arası və 7,2 % — 65 yaş və yuxarı. Savadlılıq səviyyəsi — 97,01 %.

## İstinadlar
Aşağı Düyün

**Aşağı Düyün** - İrəvan xanlığında kənd adı.

  
## Tarixi
Aşağı Düyün - İrəvan xanlığında kənd adı. Düyün  kəndindən bir qrup ailənin kənar yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1935-ci ildə kənd Dvin adlandırılmış və onun əsasında Dvin inzibati rayonu yaradılmışdır.
## Həmçinin bax
* İrəvan xanlığı
*  İrəvan quberniyası
*  Ağudi
## Xarici keçidlər
* http://karabakh-doc.azerall.info/ru/azerpeople/ap069az-2.php 
* http://www.erevangala
*  http://anl.az/el/a/av_tqs.pdf

## İstinadlar
Aeroloji müşahidə üsulu

**Aeroloji müşahidə üsulu** - atmosferin müxtəlif hündürlüklərində meteoroloji elementlərin ədədi qiymətləri barəsində məlumatların toplanması üsuludur. Bu məqsədlə şar-pilot, şar-zond, radio-zond, radio-pilot, sabit səviyyəli aerostat, xüsusi cihazlarla quraşdırılmış təyyarə, meteoroloji raket və Yerin süni meteoroloji peyklərindən istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
SİNOPTİK METEOROLOGİYA
Astracantha theodoroviana

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
İlk dəfə Azərbaycanda təsadüf edilmişdir.

## Botaniki təsviri
30-40 sm hündürlüyündə, yerə yatıq, azca qalxan, yaxud cavan vaxtında dik budaqlı yastıq əmələ gətirən koldur. Budaqları az, yaxud çox dağınıq tikanlarla örtülüdür. Yarpaqları yumurtaşəkilli, neştərvari, ağ, qalın olub, ucları kirpikvaridir. Yarpağı 3,8 sm uzunluqda, damarlı, zəif tüklü, 6-8 cüt ellipsvari, uzunsov, küt, yaxud iti uclu, 4–7&nbsp;mm uzunluqda, 1-1,5&nbsp;mm enində, dağınıq, ağ tüklü yarpaqcıqlıdır. Çiçəkaltlıqları qayığabənzər, kasacığa bərabər, ağdır. Yarpaqların qoltuğundan çıxan 2-8 sm uzunluğunda, 0,5-1 sm enində olan çiçəkləri birillik budağın üzərində sünbülvari çiçək qrupu əmələ gətirir. Kasacığı 5&nbsp;mm qədər olub, zəngşəklli, qalın, ağ tüklüdür. Təbii şəraitdə toxumlar vasitəsi ilə çoxalır.

## Ekologiyası
Orta dağ qurşaqlarının quru, qumlu yamaclarında bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Lənkəranda, Lerik rayonunda, Sonayolca kəndi ətrafında rast gəlinir.

## İstifadəsi
Abşeronda hər il toxum və qatran vermək qabiliyyətini saxlaya bilir. Bu növün qatranının tərkibində olan bassorinin miqdarı 92 %-ə çatır. Yaşıllaşdırmada istifadəsi öyrənilməmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Koreya silahsızlaşdırılmış zonası

**Koreya silahsızlaşdırılmış zonası** (; ) — Şimali Koreya ilə Cənubi Koreya arasında yerləşən və Koreya yarımadasının iki hissəyə bölən 250&nbsp;km uzunluğunda və 4&nbsp;km enində sərhəd xətti. Zona koreya müharibəsindən sonra 1953-cü ildə Şimali Koreya, Çin və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı arasında imzalanmış müqavilədən sonra yaradılmışdır. Koreya silahsızlaşdırılmış zonası dünyada ən ciddi şəkildə mühafizə edilən sərhəd xəttlərindən biri hesab olunur və qarşı tərəfə keçid yalnız xüsusi icazə əsasında, məhdud sayda məntəqələrdən mümkündür.
Riyazi statistika üsulu

Riyazi statistika üsulu vasitəsilə çoxillik müşahidə məlumatlarının təhlili işləri yerinə yetirilir. Bu üsullar daha geniş iqlimşünaslıqda və hava proqnozlarının hazırlanmasında istifadə olunur. Son dövrlərdə müasir güclü statistika üsullarını tətbiq etməklə atmosferdəki mürəkkəb proseslər arasındakı əlaqələrin daha dəqiq öyrənilməsi istiqamətində böyük tədqiqatlar aparılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
SİNOPTİK METEOROLOGİYA
Göl gəvəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
İran, Cənubi Qafqaz və Türkiyə üçün endemik növdür.

## Botaniki xarakteristikası
7-25 sm hündürlükdə, qısa budaqlı, yarpağını tökən koldur. Yarpağı 5-6 cüt, ucu şiş, hər iki tərəfdən ağ, ipək tüklü, 5-10 sm uzunluqdadır. Çiçək oxu yarpağa bərabər, yaxud onlardan uzundur. Çiçək qrupu yumurtavari, şaraoxşar, çılpaqdır. Meyvəsi sıx tüklüdür. İyunda çiçəkləyir, meyvəsi iyul və avqustda yetişir.

## Ekologiyası
Dağların yuxarı qurşaqlarında, quru, daşlı yamaclarda yayılmışdır.

## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqaz, Naxçıvan, Zəngəzurda subalp çəmənliklərdə, dəniz səviyyəsindən 2500 m hündürlükdə yayılmışdır.

## İstifadəsi
Təsərrüfat əhəmiyyəti yaxşı öyrənilməmişdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sinoptik üsul

Sinoptik üsul dedikdə - sinoptik xəritələrin və di-gər aerosinoptik vasitələrin köməyi ilə atmosfer proseslərinin və hava şəraitinin qarşılıqlı təsir və inkişafının məkana - zamana görə fiziki təhlili üsulu başa düşülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
SİNOPTİK METEOROLOGİYA
Yarımtağ

**Yarımtağ** (, ) — qapalı olmayan iri müsbət platforma strukturası.

## Həmçinin bax
* Tirə
* Qum
* Yamac

## İstinadlar
Makrometeorologiya üsulu

**Makrometeorologiya üsulu** vasitəsilə atmosferin ümumi sirkulyasiyasının xarakterinin uzunmüddətli dəyişməsinin və bununla əlaqədar olaraq müxtəlif coğrafi rayonlarda havanın proqnozunu hazırlamaq mümkündür. Sinoptik meteorologiyada olduğu kimi, makrometeorologiyada da bir çox hallarda sinoptik üsuldan istifadə edilir. Makrometeorologiya üsulunu sinoptik üsuldan fərqləndirən bir sıra xüsusiyyətlər mövcuddur. Bunlara öyrənilən proseslərin zaman və məkana görə müxtəlif miqyasda dəyişməsini aid etmək olar. Məsələn, qısamüddətli proqnoz ucun ilkin yanaşmada baxılan nisbətən böyük olmayan rayonun cari və bir-iki gün əvvəlki sinoptik və yüksəklik xəritələrinin təhlili ilə kifayətlənmək olursa, uzunmüddətli proqnozlar ucun bunlar azdır. Burada bir necə günü, həftəni, hətta bir necə ayı əhatə edən proseslərin təhlili lazımdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
SİNOPTİK METEOROLOGİYA
Yarma (termin)

**Yarma** (, )
# meandr boynunda əmələ gələn yeni məcra;
# çayın deltasında yeni qol;
# qum dilinin yuyulma yeri.

## Həmçinin bax
* Çay
* Delta
* Yamac

## İstinadlar
Yarmut buzlaqarası

**Yarmut buzlaqarası** (, ) — ABŞ, Ayova ştatında Yarmut yer adından götürülmüşdür – Şm. Amerikada buzlaqlararası mərhələ. Bu mərhələ Kanzas və İllinoys buzlaq mərhələsini bir-birindən ayırır. Alp stratiqrafik sxemindəki Mindel-Riss buzlaqlararası mərhələ ilə müqayisə edilir.

## Həmçinin bax
* Buzlaq
* Amerika

## İstinadlar
Hava kəşfiyyatı

**Hava kəşfiyyatı** və ya **aviasiya kəşfiyyatı** — Strategiya məqsədilə aparılan hərbi kəşfiyyatdır. Kəşfiyyat təyyarələri ilə müəyyən ərazi üzərində verilən vaxt intervalında hava şəraiti üzərində vizual və instrumental müşahidə aparmaq mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Peyk vasitəsilə müşahidə üsulu

**Peyk vasitəsilə müşahidə üsulu**ndan istifadə etməklə Yer kürəsi üzərində buludluq sahəsinin paylanması, yerdən kosmosa qayıdan qısadalğalı və uzundalğalı radiasiya axınları barədə televizion informasiyanı almaq olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
SİNOPTİK METEOROLOGİYA
Abissal düzənlik

**Abissal düzənlik** — çökəkliyin dibində zəif maili, akkumulyativ, horizontal səthli, dərin dəniz düzənliyi. Onun yaranması suspenzion axınlar vasitəsilə dib çöküntülərinin yerdəyişməsi prosesi ilə əlaqədardır. Abisal düzənlikləri okean dibinin sahəsinin təqribən 40%-ni əhatə edir və 2,500–5,500 metr dərinlikdə yerləşir. Onlar qitənin ətəyi ilə Orta-Okean silsiləsi arasında yerləşirlər.

## İstinadlar
Atmosfer proseslərinin laboratoriya modelləşdirilməsi

**Atmosfer proseslərinin laboratoriya modelləşdirilməsi** – bir sıra atmosfer proseslərinin sadələşdirilmiş şəraitdə müxtəlif laboratoriya qurğularında kiçik miqyasda gedişinin modelləşdirilməsidir. Belə üsul atmosfer hərəkətlərinin ümumi xassələrini təyin etməyə imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
SİNOPTİK METEOROLOGİYA
Araçın

**Araçın** -Qərbi Azərbaycanın  Talin rayonunda kənd adı.
## Tarixi
Araçın -Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Talin rayonunda kənd adı.
XX əsrin 30-cu illərində kənd ermənicə Davidaşen adlandırılmışdır. Həmçinin Araçın Ermənistanda Zəngəzur dağ silsiləsində zirvələrdən birinin adıdır.

## Xarici keçidlər
* Qərbi Azərbaycan: azərbaycanlılara qarşı genosid demoqrafik statistika güzgüsündə  
* Qərbi Azərbaycanın türk mənşəlli toponimləri 
* Vandalizm: tarixi adlara qarşı soyqırımı. Bakı, "Təhsil", 2006, 92 səh.
* İndiki Ermənistan qədim türk yurdu idi
* Qərbi Azərbaycan ərazilərində yer adlarının soyqırımı

## Həmçinin bax

*Qərbi Azərbaycan
*Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
*Erməni əhalisinin tarixi miqrasiyası
## İstinadlar