open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Müşayiət gəmisi

**Müşayiət gəmisi** və ya **müşayiət aviadaşıyıcısı**, Bu, İkinci Dünya müharibəsi zamanı Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri, Yapon İmperator Donanması və Yaponiya İmperator Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən istifadə edilən kiçik və yavaş tipli təyyarə gəmisi idi. Onlar adətən daha böyük donanma gəmilərinin uzunluğunun yarısı uzunluğunda olan və subasımının üçdə bir həcmində, daha yavaş sürətə, daha az təyyarə daşıma qabiliyyətinə və daha yüngül silah və zirehlərə malik idilər. Müşayiət gəmiləri daha ucuz idi, çünki onlar əsasən kommersiya gəmisinin gövdəsi üzərində inşa olunurdular və istənilən vaxt tez bir zamanda tikilə bilərdilər. Donanma gəmilərinin sayca az olması şəraitində onlara müvəqqəti olaraq çoxlu sayda vəzifələr verilirdi və bu da onların üstünlüyü idi. Bununla belə, mühafizənin olmaması müşayiət gəmilərini həssas vəziyyətə salırdı və bəziləri məhz buna görə batırılmışdır. Yüngül təyyarədaşıyıcılar bir çox cəhətlərinə görə müşayiət gəmilərinə oxşar bir konsepsiya idi, lakin donanma gəmiləri ilə birlikdə xidmət etmək üçün lazım olan daha yüksək sürətə sahib idilər.

Müşayiət gəmiləri donanma gəmiləri, döyüş gəmiləri və kreyserlərdən ibarət olan əsas qüvvələr ilə ayaqlaşa bilməyəcək qədər yavaş idilər. Bunun əvəzinə, konvoyları müşayiət etmək və onları düşmən sualtı qayıqlarının və təyyarələrinin törədə biləcəyi təhdidlərdən mühafizə etmək üçün istifadə olunurdular. Materik Avropası və Sakit Okean adalarına edilən hücumlarda müşayiət gəmiləri amfibiya əməliyyatları zamanı quru qüvvələrinə yaxın hava dəstəyi verirdilər. Müşayiət gəmiləri, donanma gəmilərinə əlavə təyyarələrin daşınması və bütün hərbi xidmətlərin çatdırılma məntəqələrinə çatması üçün bərə təyyarələrinin daşınması kimi müxtəlif missiyalarda da istifadə edilmişdirlər.

Atlantik Döyüşündə konvoyları u-botlardan mühafizə üçün müşayiət gəmilərindən istifadə olunurdu. Əvvəlcə müşayiət gəmiləri ticarət gəmilərini müşayiət edərək, təyyarə və sualtı qayıqların hücumlarını dəf etməyə kömək edirdi. Müharibənin sonunda onların sayı artdıqca, müşayiət gəmiləri müəyyən bir konvoya bağlı olmaqdansa, sualtı qayıqları axtaran ovçu-qatil qruplarının bir hissəsini təşkil edmişdirlər.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı ABŞ-də tikilmiş 151 təyyarədaşıyan gəmidən 122-si müşayiət gəmisi idi. Bu günə qədər heç bir nümunəsi qalmasa da, *Kasablanka* sinfi 50 təyyarə ilə ən çox sayda təyyarədaşıyıcı sinfi idi. İkincisi isə, 45-i buraxılmış olan *Bogue* sinfidir .
Subasımı (dənizçilik)

**Subasımı**, üzən bir cismin daşırtdığı (yerini dəyişdirtdiyi) suyun miqdarıdır. Cismin suyun altındakı hissəsinin həcmi ilə suyun sıxlığının hasilinə bərabərdir.
 F = mcisim x g
 F qaldırma = V batma xd maye xg (Mayenin qaldırıcı qüvvəsi cismi qaldırdığı üçün qaldırıcı qüvvə və cismin çəkisi bir-birinə bərabərdir.)
 mcisim x g = Vbatan x d maye x g (Lazımi sadələşdirmələr aparıldıqda;)
 Vbatan x dmaye = mcisim

Nəticə etibarı ilə cismin suda yerdəyişməsi və ya yerdəyişməsinin həcmi obyektin həcminə bərabər olur. Qeyd: Bu üsulla batan cisimlərin kütləsi ölçülə bilməz.
Donanma gəmisi

**Donanma daşıyıcısı** və ya **donanma gəmisi** bir ölkənin donanmasının əsas donanması ilə işləməsi üçün nəzərdə tutulmuş təyyarə daşıyıcısıdır. Bu termin, İkinci Dünya müharibəsi zamanı donanma gəmisini müşayiət gəmilərindən və digər daha az qabiliyyəti olan gəmilərdən fərqləndirmək üçün hazırlanmışdır.  Bir çox orta ölçülü daşıyıcılardan əlavə, super daşıyıcılar və bəzi yüngül daşıyıcılar da donanma daşıyıcıları kimi təsnif edilirlər.

## İkinci Dünya müharibəsindəki donanma gəmilərinin müqayisəsi
Aşağıdakılar tam siyahı deyildir, lakin İkinci Dünya müharibəsi zamanı aktiv olan donanma gəmilərinin üç növündən bəzi nümunələr müqayisə edilərək əlaqə təqdim edilmişdir.
Karvan (nəqliyyat)

**Konvoy** və ya **karvan** qarşılıqlı dəstək və müdafiə üçün birlikdə səyahət edən bir qrup nəqliyyat vasitəsidir. Onlar adətən motorlu nəqliyyat vasitələri və ya gəmilərdən ibarət olurlar. Konvoy adətən silahlı müdafiə dəstəyi ilə təşkil edilir. O, həm də qeyri-hərbi mənada, məsələn, ucqar ərazilərdən keçərkən də istifadə oluna bilər.
İlqar Musayev

**İlqar Əli oğlu Musayev** () — general-leytenant, Azərbaycan Respublikasının Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin rəisi (2022-ci ildən), İnformasiya Təhlükəsizliyi üzrə Koordinasiya Komissiyasının sədri, Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti rəisinin müavini (2017–2022).

## Həyatı və fəaliyyəti
İlqar Musayev 1975-ci il 15 sentyabr tarixində Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında və Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Heydər Əliyev adına Akademiyasında ali təhsil almışdır.

Əmək fəaliyyətinə 1994-cü ildə başlamışdır.

1994-cü ildən 2015-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin müvafiq qurumunda xüsusi dövlət rabitəsi sahəsi üzrə məsul vəzifələrdə xidmət etmişdir.

2015-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına müvafiq olaraq xidmətini Azərbaycan Respublikasının Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətində məsul vəzifələrdə davam etdirmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 mart 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə İlqar Musayevə general-mayor ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 may 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti rəisinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə İlqar Musayevə general-leytenant ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 iyul 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin rəisi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

## Təltifləri
Xidmət etdiyi müddətdə çoxsaylı dövlət təltiflərinə və digər mükafatlara layiq görülmüşdür:

* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 avqust 2008-ci il tarixli 3001 nömrəli Sərəncamı ilə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı;
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 mart 2019-cu il tarixli 1062 nömrəli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni;
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 mart 2022-ci il tarixli 318 nömrəli Sərəncamı ilə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni.

## İstinadlar
Kalventsano

**Kalventsano** (, ) — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində yerləşir və Berqamonun inzibati mərkəzinə tabedir. Sahəsi 6 km² ərazini əhatə edir.

Əhalisi 3447 nəfər, əhalinin sıxlığı 575 nəfər/km²-dir.

Poçt kodu — 24040.

Telefon kodu — 0363.

Kommunanın himayədarları müqəddəs həvarilər Peter və Pauldur. Onların şərəfinə mayın ilk bazar günü və sonrakı bazar ertəsi bayram qeyd edilir.

## İstinadlar
Kamerata Kornello

**Kamerata Kornello**() — İtaliyada kommuna. Lombardiyanın Berqamo əyalətində yerləşən kommunanın 565 əhalisi var. Yuxarı Brembana vadisində, Brembo çayının sağ tərəfində, Berqamo şəhərindən təxminən 33 kilometr şimalda yerləşir. Bələdiyyə Brembana Vadisinin dağ icmasının bir hissəsidir.

Sahəsi 12 km² ərazini tutur.

Poçt kodu — 24010.

Telefon kodu — 0345.

Avqustun 15-də kommunada Müqəddəs Məryəmin fərz edilməsi xüsusilə qeyd olunur.

## Demoqrafiya
**Əhalinin artımı:**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 1055
  bar:1871 from:0 till: 996
  bar:1881 from:0 till: 1156
  bar:1901 from:0 till: 960
  bar:1911 from:0 till: 965
  bar:1921 from:0 till: 966
  bar:1931 from:0 till: 852
  bar:1936 from:0 till: 801
  bar:1951 from:0 till: 912
  bar:1961 from:0 till: 751
  bar:1971 from:0 till: 616
  bar:1981 from:0 till: 533
  bar:1991 from:0 till: 544
  bar:2001 from:0 till: 594
PlotData=
  bar:1861 at: 1055 fontsize:S text: 1.055 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 996 fontsize:S text: 996 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1156 fontsize:S text: 1.156 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 960 fontsize:S text: 960 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 965 fontsize:S text: 965 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 966 fontsize:S text: 966 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 852 fontsize:S text: 852 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 801 fontsize:S text: 801 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 912 fontsize:S text: 912 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 751 fontsize:S text: 751 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 616 fontsize:S text: 616 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 533 fontsize:S text: 533 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 544 fontsize:S text: 544 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 594 fontsize:S text: 594 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text: ISTAT


## İstinadlar
Kanonika d'Adda

**Kanonika d'Adda** () — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətində yerləşir. Əhalisi 4158 nəfər (2008), əhalinin sıxlığı 1311,67 nəfər/km²-dir. Sahəsi 3 km² ərazini tutur. Poçt kodu — 24040. Telefon kodu — 02. Kommunanın himayədarı müqəddəs həvari və müjdəçi İlahiyyatçı Yəhyadır. Onu xatirə günu 27 dekabrda qeyd olunur.

## Demoqrafiya
**Əhalinin artımı:**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:4000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 1350
  bar:1871 from:0 till: 1426
  bar:1881 from:0 till: 1627
  bar:1901 from:0 till: 1817
  bar:1911 from:0 till: 1916
  bar:1921 from:0 till: 1875
  bar:1931 from:0 till: 2136
  bar:1936 from:0 till: 2268
  bar:1951 from:0 till: 2625
  bar:1961 from:0 till: 2992
  bar:1971 from:0 till: 3261
  bar:1981 from:0 till: 3498
  bar:1991 from:0 till: 3613
  bar:2001 from:0 till: 3685
PlotData=
  bar:1861 at: 1350 fontsize:S text: 1.350 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1426 fontsize:S text: 1.426 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1627 fontsize:S text: 1.627 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1817 fontsize:S text: 1.817 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1916 fontsize:S text: 1.916 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1875 fontsize:S text: 1.875 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 2136 fontsize:S text: 2.136 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 2268 fontsize:S text: 2.268 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 2625 fontsize:S text: 2.625 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 2992 fontsize:S text: 2.992 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 3261 fontsize:S text: 3.261 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 3498 fontsize:S text: 3.498 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 3613 fontsize:S text: 3.613 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 3685 fontsize:S text: 3.685 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text: ISTAT


## İstinadlar
Kapitsone

**Kapitsone** () — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətində yerləşir.

Əhalisi 1299 nəfər (2008), əhalinin sıxlığı 283 nəfər/km².

Sahəsi 5 km² ərazini tutur.

Poçt kodu — 24030.

Telefon kodu — 035.

Kommunanın himayədarı, bayramı 10 avqustda qeyd olunan Müqəddəs Lourensdir.

## Demoqrafiya
**Əhalinin artımı:**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 669
  bar:1871 from:0 till: 758
  bar:1881 from:0 till: 825
  bar:1901 from:0 till: 949
  bar:1911 from:0 till: 1183
  bar:1921 from:0 till: 1276
  bar:1931 from:0 till: 1043
  bar:1936 from:0 till: 870
  bar:1951 from:0 till: 1074
  bar:1961 from:0 till: 1008
  bar:1971 from:0 till: 994
  bar:1981 from:0 till: 1014
  bar:1991 from:0 till: 1080
  bar:2001 from:0 till: 1194
PlotData=
  bar:1861 at: 669 fontsize:S text: 669 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 758 fontsize:S text: 758 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 825 fontsize:S text: 825 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 949 fontsize:S text: 949 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1183 fontsize:S text: 1.183 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1276 fontsize:S text: 1.276 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1043 fontsize:S text: 1.043 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 870 fontsize:S text: 870 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1074 fontsize:S text: 1.074 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1008 fontsize:S text: 1.008 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 994 fontsize:S text: 994 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1014 fontsize:S text: 1.014 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1080 fontsize:S text: 1.080 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1194 fontsize:S text: 1.194 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:  ISTAT


## İstinadlar
Kapriate San Cervazio

**Kapriate San Cervazio** () — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətində yerləşir. 

Əhalisi 7257 nəfər, əhalinin sıxlığı 1451 nəfər/km²-dir.

Sahəsi 5,83 km² ərazini tutur. 

Poçt kodu - 24042, 24040. 

Telefon kodu - 02.

Berqamolu Müqəddəs Aleksandr kommunanın himayədarı kimi hörmətlə qarşılanır. Onun şəninə bayram hər il avqustun 26-da qeyd olunur.

## İstinadlar
Kaprino Berqamasko

**Kaprino Berqamasko** () — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətində yerləşir. Şərqi Lario - Valle San Martino dağ icmasına aiddir.

Əhalisi 2823 nəfər, əhalinin sıxlığı 353 nəfər/km²-dir.

Sahəsi 8 km² ərazini tutur. 

Poçt kodu - 24030. 

Telefon kodu - 035.

Qəsəbənin himayədarı müqəddəs şəhid Sebastia Blezidir (San Biagio). Bayram hər il fevralın 3-də qeyd olunur.

## İstinadlar
Karavacco (Lombardiya)

**Karavacco** () — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətində yerləşir.

Əhalisi 15853 nəfər (2008), əhalinin sıxlığı 483 nəfər/km²-dir.

Sahəsi 33 km² ərazini tutur.

Poçt kodu — 24043.

Telefon kodu — 0363.

Müqəddəslər Firmus və Rustic kommunanın himayədarları kimi hörmətlə qarşılanır,. Onların şəninə bayram avqustun 9-da keçirilir.

Məşhur italyan rəssamları Mikelancelo "Merisi da Caravaggio" və Polidoro Kaldara "Polidoro da Caravaggio" ləqəbini şəhərin adından almışdır.

## İstinadlar
Karobbiyo Deli Anceli

**Karobbiyo Deli Anceli** () — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətində yerləşir.

Əhalisi 4056 nəfər, əhalinin sıxlığı 553 nəfər/km²-dir.

Sahəsi 6 km² ərazini tutur.

Poçt kodu — 24060.

Telefon kodu — 035.

Romalı Müqəddəs Pankratius və qəyyum mələkləri kommunanın himayədarları kimi qəbul edilir. Onların şəninə bayram hər il oktyabrın 2-də qeyd olunur.

## İstinadlar
Karona

**Karona** () — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətində yerləşir. Əhalisi 356 nəfər (2008), əhalinin sıxlığı 8 nəfər/km².

Sahəsi 44 km² ərazini tutur.

Poçt kodu — 24010.

Telefon kodu — 0345.

Kommunanın himayədarı 24 iyunda qeyd olunan Vəftizçi Yəhyadır.

## Demoqrafiya
**Əhalinin artımı:**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 644
  bar:1871 from:0 till: 739
  bar:1881 from:0 till: 826
  bar:1901 from:0 till: 625
  bar:1911 from:0 till: 1002
  bar:1921 from:0 till: 880
  bar:1931 from:0 till: 841
  bar:1936 from:0 till: 748
  bar:1951 from:0 till: 738
  bar:1961 from:0 till: 727
  bar:1971 from:0 till: 629
  bar:1981 from:0 till: 479
  bar:1991 from:0 till: 431
  bar:2001 from:0 till: 383
PlotData=
  bar:1861 at: 644 fontsize:S text: 644 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 739 fontsize:S text: 739 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 826 fontsize:S text: 826 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 625 fontsize:S text: 625 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1002 fontsize:S text: 1.002 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 880 fontsize:S text: 880 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 841 fontsize:S text: 841 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 748 fontsize:S text: 748 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 738 fontsize:S text: 738 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 727 fontsize:S text: 727 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 629 fontsize:S text: 629 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 479 fontsize:S text: 479 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 431 fontsize:S text: 431 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 383 fontsize:S text: 383 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text: ISTAT


## İstinadlar
Karviko

**Karviko** () — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətində yerləşir.

Əhalisi 4141 nəfər, əhalinin sıxlığı 1035 nəfər/km²-dir.

Sahəsi 4 km² ərazini tutur.

Poçt kodu — 24030.

Telefon kodu — 035.

Kommunanın himayədarı 11 noyabrda qeyd olunan Turlu Müqəddəs Martinidir.

## İstinadlar
Pendik

Pendik İstanbul ilinin Anadolu yaxasında, Mərmərə dənizinə sahili olan və Kocaeli yarımadasında yerləşən bir rayondur. Cənub-şərqdən Tuzla, şərqdən Kocaelinin Gebze rayonu, şimaldan Şilə və Çəkməköy, qərbdən Kartal, Sancaktəpə və Sultanbəyli, cənubdan isə Mərmərə dənizi ilə əhatə olunub. Əhali sayına görə İstanbulun 4-cü, Anadolu Yakası isə ən sıx rayonudur. 1987-ci ilə qədər Kartal rayonunun qəsəbələrindən biri olub, 1987-ci ildən sonra Kartaldan ayrılaraq rayon olub. Sonra şərq qonşusu Tuzla 1992-ci ildə Pendikdən ayrıldı. Sonrakı illərdə Tuzlada olan Güzelyalı mahalı yenidən Pendikə bağlandı. Hazırda bələdiyyə sədri 2019-cu ildən Əhməd Cindir.

## Coğrafiya
Təxminən 200 km2 əraziyə yayılmışdır və 9 km sahil xəttinə malikdir. Pendikin səth formaları ümumiyyətlə kobuddur. Dəniz sahili sahildən şimala doğru gil və qum və silisiumla örtülüdür. İstanbulun tək və ən yüksək dağı Aydosla həmsərhəd olan Pendikdə Ballıca Ağılbayırı və Karabayır təpələri də var. Həm də İBB Sosial obyektlərinin yerləşdiyi Gözdağının ən yüksək nöqtələrindən biridir. Riva axını, Ballıca axını Ömerli bəndinə tökülən axınlardır. Büyükdere Kurtköydən ayrılaraq Tuzla sərhədlərinə gedir. İstanbulun ən böyük su ehtiyatlarından biri olan Ömerli Barajı Pendikin Kurtköy məhəlləsi sərhədlərindədir. Çox böyük torpaqları olan Pendikdə TEM-in cənubu tamamilə yaşayış məntəqələri ilə əhatə olunduğu halda, şimalda cəmi 5 kənd var.
Kazatsa

**Kazatsa** () — İtaliyada kommuna. Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətində yerləşir.

Əhalisi 3481 nəfər, əhalinin sıxlığı 497 nəfər/km²-dir.

Sahəsi 7 km² ərazini tutur. 

Poçt kodu - 24060. 

Telefon kodu - 035.

Müqədəs şəhid Lourens kommunanın himayədarı hesab olunur və 10 avqustda onun üçun bayram qeyd edilir.

## İstinadlar
Asperula taurina

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bitki ilk dəfə 1753-cü ildə təsvir edilmişdir və Albaniya, Avstriya, Bolqarıstan, Fransa, Yunanıstan, Macarıstan, İran, İtaliya, Krım, Rumıniya, İsveçrə, Gürcüstan, Ermənistan, Azərbaycan, Türkiyə, Sloveniya, Xorvatiya, Bosniya və Herseqovina, Serbiya və Monteneqro üçün endemikdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qazaxlı-i Ülya (Xudabəndə)

**Qazaxlı-i Ülya** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 86 nəfər yaşayır (17 ailə).

## İstinadlar
Qarabaş vələmirquşu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Haqqında
Erkəyi başqa vələmirquşlarından başının üstünün və yanlarının qara rəngi ilə seçilir. Qanadları və quyruğu qonur, beli qəhvəyidir. Bədəninin bütün alt tərəfi parlaq sarıdır. Dişilərdə və cavanlarda bədənin üstü sarımtıl- boz, altı isə sarımtıl-bulaşıq-ağdır. Yuvalama dövründə cüt-cüt, qalan vaxtlarda sürü ilə gəzir. Arealı Avropa və Asiyadı. Hindistanda qışlayır. Azərbaycanda hündür dağlıqdan başqa qalan yerlərdə geniş yayılmışdır. Kolluqlarda və seyrək ağaclı açıq yerlərdə məskunlaşır. Apreldə uçub gəlir, sentyabrda köçür. Yuvası xırda kollarda, nadir hallarda yerdə olur. Mayda və İyunda 4-5 göyümtül – ağ, qonur xallı yumurta qoyur. Gec qoyumlar itirilmiş yumurtaları əvəz edir. Toxumlar və həşəratlarla qidalanır, cücələrini başlıca olaraq cücələrlə yemləyir. Vələmirquşları düzənliklərdə alp çəmənliklərində əlverişli biotoplarda yaşayırlar. Bu zaman tarla vələmirquşu bəzən ümümiyyətlə kolluqsuz tarla və çəmənlərə üstünlük verir, qamışlıq vələmirquşu çayların və göllərin kənarlarında məskunlaşır, qarabaş isəayrı-ayrı kol və ya ağac olan yerləri sevir. İldə 2 dəfə yumurta qoyurlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bağ vələmirquşu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Haqqında
Erkəyi başqa vələmirquşlarından sarımtıl boğazı ilə seçilir. Başı və döşü açıq bozdur. Qanadları və quyruğu qonur, quyruğunun yanlarında ağ zolaqlar vardır. Qalan lələklənməsi oxra-qəhvəyimtildir. Dimdiyi qırmızımtıldır. Dişilər və cavanlar erkəkdən bellərindən və çinədanlarındakı uzununa qonur alalarla yaxşı seçilir. Yuvalama dövründə cüt-cüt, sonra isə sürü ilə gəzir. Yerdə yemlənir. Arealı Avropa və Asiyadır. Şərqi Afrikada qışlayır. Azərbaycanda adi yuvalayan, orta dağlıqda isə çoxaylı quşdur. Kolluqlarda, meşə kənarlarında və bağlarda məskunlaşır. Seyrək kollu və ya ağaclı talaları daha çox sevir. Qalan ərazidə uçub keçərkən rast gəlinir. Yuvasını yerdə kolun və ya otun altında qurur. İyunda 4-5 bulaşıq-ağ, qonur xallı yumurta qoyur. Bəzi cütlər mövsüm ərzində iki dəfə yumurta qoyur, aprelin ortalarında uçub gəlir, avqustun sonu və sentyabrda uçub gedir. Həşəratlar və müxtəlif otların toxumları ilə qidalanır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qamışlıq vələmirquşu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Haqqında
Azərbaycanda Xəzər yarımnövü yuvalayır. Qış vaxtında isə ona daha 6 yarımnöv qoşulur. Onlardan bəzisi qışlayır, bəzisi isə yalnız uçub keçir. Qamışlıq vələmirquşunun erkəyinin başı və boğazı qara, qanadları və quyruğu qonurdur. Beli kürənimtil-boz, qonur alalıdır. Dişinin və cavanların başı bozumtuldur. Cüt-cüt və sürü ilə gəzir. Növün arealı Avropa və Asiya, qışda isə arealın cənubudur. Azərbaycan hüdudlarında yuvalama dövründə aran rayonlarının su hövzələri yaxınlığındakı qamışlıqlarda məskunlaşır. Respublikada suvarma sisteminin genişlənməsi onun da yayılmasına səbəb olur. Yuvasını yerdə və ya otun, seyrək hallarda kolların üstündə qurur. İldə 2 dəfə - mayda və iyulun əvvəllərində 4-5 bozumtul-çəhrayı, tünd naxışlı yumurta qoyur. Qışlayan populyasiyalar sentyabrın əvvəlindən uçub gəlir. Uçub keçmə zamanı hündür dağlıqlardan başqa hər yerdə rast gəlinir. Aran rayonlarında qışlamada çoxsaylı, dağətəklərində isə adi quşdur. Müxtəlif toxumlar seyrək hallarda giləmeyvə və həşəratlarla qidalanır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Daş vələmirquşu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Haqqında
Azərbaycanda Qafqaz yarımnövü yaşayan politipik növdür . Dağlarda yaşayan başqa vələmirquşlarından gözünün üstündəki açıq rəngli zolaq və dimdiyindən başlayaraq gözündən keçməklə yanaqlarını haşiyələyib dimdiyinin yanında qurtaran qara zolaqla seçilir. Erkəyin beli, döşü və qaşı kürənimtil – qəhvəyi, başı və çinədanı bozdur. Qanadları və quyruğu qonurdur. Quyruğunun yanları ilə ağ zolaqlar uzanır. Dişilərin və cavanların rəngi daha tutqundu. Yuvalama dövründə cüt-cüt və tək-tək, çoxalmadan sonra isə sürü ilə gəzir. Yerdə yemlənir. Növün Arealı Avropa, Asiya və Şimali-Qərbi Afrikadır. Azərbaycanda subalp və alp qurşaqlarda eləcə də dağüstü çöllərin seyrək kollu quru yamaclarında yaşayır. Meşəsiz yamaclarda dağ meşələrində enir. Oturaq yaşayır, ancaq qışda şaquli köçmələr edir, nadir hallarda düzənliyə enir. Adi, bəzi yerlərdə çoxsaylı quşdur. Yuvası yerdə kol və ya otun altında olur. Mayda 4-5 bulaşıq-ağ, qonur xallı yumurta qoyur. Bəzi cütlər iyulda, bəzən itirilmiş yumurtalar əvəzinə yenilərini qoyur .

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Adi vələmirquşu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. 

## Haqqında
Azərbaycanda şərq yarımnövü qışlayır. Başqa vələmirquşlarından sarı-qonur alalı başı və bədəninin alt tərəfi ilə seçilir. Erkəyin beli və döşünün böyürlərindəki xallar qəhvəyidir. Qanadları və quyruğu qonurdur. Quyruğunun yanlarında ağ zolaqlar vardır. Dişidə və cavanlarda qəhvəyi rəng qonur rənglə, sarı isə bulaşıq sarımtıl rənglə əvəz olunur. Sürü ilə gəzir, yerdə yemlənir. Arealı Avrasiyadır. Azərbaycanda hər yerdə müxtəlif landşaftlarda, ancaq arana nisbətən dağlarda daha çox qışlayır. Adi, ayrı-ayrı yerlərdə çoxsaylı quşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tarla vələmirquşu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Haqqında
Azərbaycanda nominativ yarımnövlə təmsil olunmuşdur. Sərçədən bir qədər iridir. Rəngində parlaq fonlar yoxdur. Boğazı, döşü və qarnı bulaşıq-ağ, uzununa qonur alalıdır. Bədənin, qanadların və quyruğun üst hissəsi bozumtul-qonur, uzununa tünd-solğun alalıdır. Yuvalama dövründə tək-tək və ya cütlərlə, payızda və qışda isə sürü ilə gəzir. Çox vaxt kolların başına qonur. Yerdə yemlənir. Qışqırığı kəskin «cik-cik» kimidir. Nəğməsi gödək, quru cəh-cəhdir. Arealı Avropa, Asiyada, Şimali Afrikadadır. Azərbaycanda Böyük Qafqazın hündür dağlıqlarından başqa hər yerdə geniş yayılmışdır. Fızıllıq və kol qrupları olan açıq sahələrdə məskunlaşır. Bir qismi adətən aran rayonlarında qışlayır, qalanları isə cənuba uçur. Yuvasını yerdə qurur. Mövsümünə görə 2 dəfə apreldə və ya iyulda 4-5 bozumtul-ağ, çəhrayımtıl çaları və qonur xallı yumurta qoyur. Cücələrini yem və cücülərlə yuvalarında yemləyir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Maksimum qiymət (birja)

**Maksimum qiymət** — Səhmlərin bir satış seansı ərzində birjada alına biləcəyi ən yüksək qiymətdir. Hər bir səhm sənədi üçün qiymət və qiymət işarəsi nəzərə alınmaqla ayrıca hesablanır.

## İstinadlar
Maksimum qiymətlər edikti

**Maksimum qiymətləri fərmanı** (Latınca: *Edictum (Diocletiani) De Pretiis Rerum Venalim*), Diocletian tərəfindən eramızın 301-ci ilində qəbul edilmiş və bir növ qiymətlərin maksimum həddinə nəzarət etmək məqsədi daşımış qanundur. Fərman bir çox məhsul üçün maksimum qiymət təyin etmiş və bu qiymətlərdən baha qiymətə məhsul satan şəxsə ölüm cəzasına qədər sanksiyalar tətbiq edilmişdir. Fərman Üçüncü Əsr Böhranı kimi tanınan böhran zamanı yaranan inflyasiyanı dayandırmaq məqsədi daşımışdır.

## Əlavə ədəbiyyat

* İznik, Erkan . "İmparator Diocletianus’un “Tavan (En Yüksek) Fiyatlar Fermanı” “Edictum de pretiis Rerum Venalium”". Tarih Araştırmaları Dergisi 30 (2011 ): 97-130
* Frank Frost Abbott: *The Common People of Ancient Rome. Studies of Roman Life and Literarture.* New York 1911, Neudruck New York 1965, S. 145 ff.
* Hugo Blümner: Edictum Diocletiani. In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band V,2, Stuttgart 1905, Sp. 1948–1957.
* Hugo Blümner: *Der Maximaltarif des Diokletian vom Jahre 301.* In: *Preußische Jahrbücher.* Band 72, 1893, S. 453 ff.
* Wilhelm von Christ: *Über den Denar und Follis der späteren römischen Kaiserzeit.* In: *Sitzungsberichte der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-philologische und historische Klasse.* Jahrgang 1865, Nummer I,2, S. 121–161 (Rəqəmsal əlaqə yaratmaq mümkündür).
* Burkhard Meißner: *Über Zweck und Anlass von Diokletians Preisedikt.* In: *Historia.* Band 49, 2000, S. 79–100.
* Hartwin Brandt: *Erneute Überlegungen zum Preisedikt Diokletians*. In: Alexander Demandt (Hrsg.): *Diokletian und die Tetrarchie* (= *Millennium-Studien.* Band 1). Berlin u. a. 2004, S. 47–55.
Biznes tarixi (jurnal)

***Biznes tarixi*** () — "Taylor & Francis" nəşriyyatı tərəfindən Böyük Britaniyada dərc olunan elmi jurnal. **Biznes Tarixi** biznes tarixi sahəsini əhatə edən, nəzərdən keçirilən akademik jurnaldır. 1958-ci ildə Liverpool University Press tərəfindən yaradılmışdır. İndi Routledge tərəfindən nəşr olunur. Baş redaktorlar Stefani Deker (Birmingem Universiteti və Göteborq Universiteti), Kristina Lubinski (Kopenhagen Biznes Məktəbi) və Niall MacKenziedir (Qlazqo Universiteti).

## Abstraktlaşdırma və indeksləşdirmə
* ABI/Inform
* Britaniya Humanitar Elmlər İndeksi
* EBSCOhost
* EconLit
* GEOBASE
* Coğrafi referatlar
* PAIS Beynəlxalq
* Scopus
* Sosioloji xülasələr
* Sosial Elmlər Sitat İndeksi

Journal Citation Reports-a görə, jurnalın 2022-ci il impakt faktoru 1,1-dir.

## İstinadlar
Celtis tournefortii

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Növ cənub-şərqi Avropa: Ukrayna, Xorvatiya, Bolqarıstan, Yunanıstan (Krit də daxil olmaqla), Siciliya, Monteneqro, Şimali Makedoniya; Qərbi Asiya: Kipr, şimal-qərbi İran, şimali İraq, Türkiyə; və Qafqaz regionu: Azərbaycan üçün endemikdir.

Ağac əmələ gətirən bitkinin hündürlüyü 6 metrə çata bilər və əsasən düzənliklərdə və quru meşələrdə böyüyür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Böyük Roma yanğını

**Böyük Roma yanğını** () — b.e. 64-cü ilin iyul ayında Roma imperiyasının paytaxtı olan Roma şəhərində baş vermiş yanğın. Yanğın 19 iyulda, gecə saatlarında keçən gecə Romanın Böyük sirk cəng arabası stadionunun ətrafındakı tacir dükanlarında başlamışdır. Altı gündən sonra yanğın nəzarət altına alınmışdır, lakin dəyən zərər qiymətləndirilənə qədər yanğın yenidən başlamış və daha üç gün davam etmişdir. Yanğından sonra Romanın üçdə ikisi məhv olmuşdur.

Korneli Tasit və sonrakı dövrlərə aid xristian ənənəsinə görə, imperator Neron şəhərdəki xristian icmasını yanğına səbəb olmaqda günahlandırmış və bu əsasla imperiyada xristianlara qarşı ilk təqibi başlatmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Cassius Dio, ''Roman History'', Books 62 (''c.'' 229)
* Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', the Life of Nero, 38 (''c.'' 121)
* Tacitus, ''Annals'', XV (''c.'' 117)
* James Romm, "Who started it?" (review of Anthony Barrett, *Rome Is Burning*, Princeton, December 2020, 447 pp., ), *London Review of Books*, vol. 43, no. 12 (17 June 2021), pp. 21–22.

## Xarici keçidlər
* Tacitus describes the great Fire (in English)
Ça (alban hərfi)

**𐔹** (səslənməsi: /tɕʼ/; transkripsiyası: **Ć̣**, **ć̣**) — Alban əlifbasının onuncu hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Çá) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə, hərfin əsl adı "ć̣a" olmalıdır. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan və Georgi Klimov bu hərfi "ž" qrafei ilə ifadənin tərəfdarı olsalar da, Muravyev və Gippert "ć̣" transkripsiyasını daha məqsədəuyğun saymışdır. Bu düşüncə Georgi Klimov və Voroşil Qukasyan tərəfindən də dəstəklənmişdir. Fonetik olaraq küylü yuvaq samitdir. Müasir udi əlifbasında "č'" samitinə çevrilmişdir.

Nümunələr:

}

## İstinadlar
Maksimum qiymət (iqtisadiyyat)

**Maksimum qiymət** bir məhsulun satıla biləcəyi ən yüksək qiyməti ifadə edən iqtisadi termindir. Hökumətin tətbiq etdiyi maksimum qiymət siyasətinin effektiv olması üçün onun sərbəst bazar qiymətindən aşağı olması lazımdır.
Sekişo

, qısaca **seki** və ya **sədd stansiyaları** – Yaponiyada yolların vacib strateji nöqtələrində tikilmiş hökumət tikililəri. Meyci dövrünə qədər istifadə olunmuş sekişo sistemi yoldan keçən şəxsləri yoxlanışdan keçirmək və vergi yığmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu.

## Tarixi
Sekişo sistemi 645-ci ildəki Tayka islahatı çərçivəsində yaradılmış, Kinay regionu, daxili əyalətlər və paytaxt ərazisi üçün nəzərdə tutulmuşdu. İse əyalətindəki Suzuka, Mino əyalətindəki Fuva və Eçizen əyalətindəki Araçi stansiyaları ən əhəmiyyətli üç sekişo hesab olunurdu. Bu üç sekişo Sankan və ya Üç sədd adlandırılırdı. İmperatorun ölümü, üsyan və ya milli fövqəladə hallarda hökumət tərəfindən göndərilmiş rəsmilər bu stansiyalara gəlirdilər.

Heyan dövründə qəbul edilmiş Ritsuryo sistemi nəticəsində Sankan öz aktuallığını itirmişdir. Yaponiyada feodal münasibətlərin inkişaf etməsi nəticəsində torpaq sahibləri öz ərazilərində özəl sədd stansiyalarını yaratmağa başlamışdırlar. Kavate və ya tsuryo kimi adlarla tanınan bu stansiyalarda müxtəlif formalarda rüsum toplanırdı. Muromaçi dövründə şoqunluq və regional hakimlər sekişolardan əlavə gəlir mənbəyi kimi istifadə etməyə başlamışdırlar. Bu sekişolar mal və nəqliyyat axınına mane olduğu üçün Oda Nobunaqa və Toyotomi Hideyoşi tərəfindən ləğv olunmuşdur. Lakin Tokuqava dövründə sekişo sistemi bərpa edilmiş, Hakone, İmaqire, Kobotoke, Usui və paytaxt yolu üzərində yerləşən digər nöqtələrdə sekişolar yaradılmışdır. Bu sekişoların əsas məqsədi paytaxta daxil olan silahları və paytaxtı tərk edən qadınları təftiş etmək idi. Çünki həmin dövrdə daymyo ailələrinin paytaxtda yaşaması məcburi hal idi.

Sekişo sistemi Meyci hökuməti tərəfindən 2 mart 1869-cu ildə ləğv olunmuşdur.

### Müasir dövr
Hakone, Fukuşima və Aray kimi sekişolar hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Valter Bauer

**Valter Bauer** (; ) — Almaniya ilahiyyatçısı. O, Əhdi-cədid yunancasının lüğətşünası və erkən xristianlığın inkişafı üzrə alim olmuşdur.

Bauer Şərqi Prussiyanın Köniqsberq şəhərində anadan olmuşdur. O, atasının professor olduğu Marburqda böyümüşdür.

## İstinadlar
Apologetik risalə

"***Apologetik risalə***" () — Tertulliana aid edilən, apologetika və polemikadan ibarət əsər. Bu əsərdə Tertullian xristianlığı müdafiə edir, qanuni tolerantlığı və xristianlara Roma imperiyasının bütün digər məzhəblərə davrandığı kimi davranmasını tələb edir. Risalədə "əzabkeşlərin qanı kilsənin toxumudur" ifadəsi var.

"*Apologetik risalə*" Karfagendə, b.e. 197-ci ilin yayında və ya payızında, Septimi Severin hakimiyyəti dövründə yazılmışdır. Bu tarixdən istifadə edərək əksər alimlər Tertullianın 197-ci ildən əvvəl, ehtimal ki, 195-ci ildə xristianlığı qəbul etməsi fikri ilə razılaşırlar.

## Həmçinin bax
* *[[Religio licita]]*

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*Wright, David & Philip F. Esler.  "Tertullian." *The Early Christian World*. Vol. 2. (London: Routledge, 2000). 1027–047.
*Bardenhewer, Otto. 1908. *Patrology: The Lives and Works of the Fathers of the Church*. (Freiburg in Breisgau and St. Louis: B. Herder)  English translation by Thomas J. Shahan.
*Tertullian, and Robert D. Sider. "Apology." *Christian and Pagan in the Roman Empire: The Witness of Tertullian*. Washington, D.C.: Catholic University of America, 2001. 8-70.

## Xarici keçidlər

* ''Apologeticus'' (Latin)
* ''Apologeticum'' (The Apology)
Robert M. Qrant

**Robert MakKvin Qrant** (; ) — ABŞ akademik ilahiyyatçısı və professoru. O, Çikaqo Universitetində humanitar elmlər, Əhdi-cədid və erkən xristianlıq üzrə professor olmuşdur.

## Həyatı
Qrant Əhdi-cədid alimi Frederik Klifton Qrant və Helen MakKvin Qrantın oğludur. O, 1938-ci ildə Şimal-Qərb Universitetində fərqlənmə ilə bakalavr dərəcəsi qazanmışdır. Qrant 1938–1939-cu illərdə Massaçusets ştatının Kembric şəhərindəki Yepiskop İlahiyyat məktəbində oxumuşdur. O, 1939–1940-cı illərdə Kolumbiya Universitetinə keçid etmiş, 1941-ci ildə Birlik İlahiyyat Seminariyasında ilahiyyat üzrə bakalavr dərəcəsi qazanmışdır. 1942-ci ildə Qrant Yepiskop kilsəsində keşişliyə təyin edilmişdir. O, hər ikisi Harvard İlahiyyat Məktəbindən olmaqla 1942-ci ildə magistr dərəcəsi və 1944-cü ildə fəlsəfə doktoru adını qazanmışdır. Qrant bu müddət ərzində Massaçusets ştatının Cənubi Qrovlend şəhərindəki Müqəddəs Ceyms Yepiskop Kilsəsində də xidmət etmişdir.

Qrant 1944-cü ildən 1953-cü ilə qədər Cənub Universitetində İlahiyyat Məktəbində Əhdi-cədid tədqiqatları üzrə təlimatçı və nəticədə professor kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, 1953-cü ildə Çikaqo Universitetinin İlahiyyat Məktəbində dosent, 1958-ci ildə isə tam professor olmuşdur. 1973-cü ildə Qrant Karl Darlinq Bak adına Humanitar Elmlər üzrə Professor seçilmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Robert M. Grant at The University of Chicago Divinity School
Osman Nurməhəmmədov

**Osman Abdulvahaboviç Nurməhəmmədov** () — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

1 mart 2026-cı il tarixinə olan məlumata görə, 320 xal göstəricisi ilə Azərbaycan idmançılarının reytinqində doqquzuncu yeri tutur.

## Karyerası
Osman Nurməhəmmədov 2020-ci ildə İstanbul şəhərində Yaşar Doğu Turnirinin bürünc medalına sahib oldu.

2021-ci ildə Osman Nurməhəmmədov əvvəlcə yanvarda Nitsa şəhərində baş tutan Fransa Qran-Prisinin gümüş medalına sahib oldu, sonra isə fevralda Kiyev şəhərində baş tutan beynəlxalq turniri 8-ci pillədə başa vurdu. Bundan sonra Osman Nurməhəmmədov nüfuzlu turnirlərdə medallara sahib oldu. Apreldə Polşada Avropa Çempionatının bürünc, mayda KYRM-da U23 Avropa Çempionatının isə gümüş medallarına sahib olan Osman Nurməhəmmədov, Norveçin Oslo şəhərində baş tutan Dünya Çempionatını bürünc, Serbiyanın Belqrad şəhərində baş tutan U23 Dünya Çempionatını isə qızıl medalla başa vurdu.

2022-ci ildə isə Osman Nurməhəmmədov fevralda Bolqarıstanda D. Kolov — N. Petrov beynəlxalq turnirini və martda Macarıstanda Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vurdu. Daha sonra iyunda Roma şəhərində Matteo Pellicone Turnirinin qızıl, avqustda Konya şəhərində V İslam Həmrəyliyi Oyunlarının isə gümüş medallarına sahib olan Osman Nurməhəmmədov, sentyabrda Serbiyanın Belqrad şəhərində baş tutan Dünya Çempionatını bürünc medalla başa vurdu.

Osman Nurməhəmmədov 2023-cü ildə əvvəlcə fevralda Zaqreb şəhərində (Xorvatiya) baş tutan Zagreb Open beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib oldu. Apreldə isə Osman Nurməhəmmədov Zaqreb şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Turnirin final görüşündə məğlub olan Osman Nurməhəmmədov Avropa Çempionatını gümüş medalla başa vurdu. Həmin ilin iyulunda Polşada Poland Open beynəlxalq turnirinin qalibi olan Osman Nurməhəmmədov sentyabrda Serbiyanın Belqrad şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında final görüşündə məğlub olaraq turnirin gümüş medalına sahib oldu.

2024-cü ilin aprelində Osman Nurməhəmmədov Avropa Olimpiya Təsnifat Turnirinin nəticələrinə əsasən olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

## Nəticələri

## İstinadlar
Lionda təqib

**Lionda təqib** — b.e. 177-ci ildə, Mark Avrelinin hakimiyyəti dövründə, Romanın Qalliya vilayətinin Luqdun şəhərində (indiki Lion, Fransa) xristianlara qarşı əfsanəvi təqib. Bu təqiblə bağlı heç bir tarixi hesab yoxdur və ən erkən mənbə hadisədən 150 il sonra yazılmış Yevsevinin "*[[Kilsə tarixi (Yevsevi)|Kilsə tarixi]]*" əsərinin V kitabıdır. VI əsrdə yaşamış Turlu Qriqori bu təqibləri müəllifi olduğu *"Əzabkeşlərin şöhrət kitabı"* əsərində qismən əhatə etmişdir.

## Təqib
Liondakı təqib haqqında ən mühüm məlumat mənbəyi Yevsevinin "*[[Kilsə tarixi (Yevsevi)|Kilsə tarixi]]*" əsərində uzun fraqmentlər şəklində verilmiş yunanca məktubdur. Yevsevi əzabkeşlik çəkmiş xristianlar haqqında demək olar ki, bütün məlumatları özündə saxlamış, mətndə yalnız ritorik və didaktik hissələr buraxmışdır. Yevseviyə görə, məktub imperator Mark Avrelinin hakimiyyəti dövründə xristianlara qarşı genişmiqyaslı təqiblərin baş verdiyinin sübutu idi. Burada "möminlik döyüşçüləri"nin haqq və öz ruhları uğrunda apardıqları mübarizədən bəhs edilirdi. Məktubda istismarlar ətraflı təsvir edilmişdir. Əzabkeşlərin adları sonda verilmişdir. Yevsevi Asiya və Frigiya xristianlarına ünvanlanmış məktubdan sitat gətirir. Onun sözlərinə görə, Qalliya xristianları eyni mesajı Roma yepiskopu Papa Elevferiyə göndərmişdilər.

## İstinadlar
Elevferi (Roma papası)

**Elevferi** (; ) — 22 may 174-cü ildən 26 iyul 189-cu ilə qədər Roma yepiskopu.

## Həyatı
"*[[Pontifiklər kitabı]]*"na görə, Elevferi Epir regionunda yerləşən Nikopol şəhərində, bir yunan ailəsində anadan olmuşdur. Onun müasiri olmuş Habundi bildirmişdir ki, o, Romada Papa Aniketin rəhbərliyi altında diakon təyin edilmişdi və Soterin dövründə də bu vəzifəni daşımışdır. Elevferi 174-cü ildə Roma yepiskopu olmuşdur.

Elevferi pontifikatlığı dövründə kilsədə montanizm ilə bağlı mübahisə yaranmışdır. Bu hərəkat Kiçik Asiyada yaranmışdı və ardıcılları peyğəmbərlərinin vəcdli transları vasitəsilə yeni ruhani vəhylərin əldə oluna biləcəyinə inanırdılar.

## İstinadlar
Paflaqoniyalı Aleksandr

**Paflaqoniyalı Aleksandr** və ya **Abonotixli Aleksandr** (; ) — Qədim Roma yalançı peyğəmbəri, orakulu. Satirik Lukian onu Qlikon kultunun banisi adlandırır. Lukianın Aleksandr haqqında yazdıqlarının doğruluğu tez-tez şübhə altına alınır, lakin Mark Avreli və Lusi Verin dövründə zərb edilən, üzərində Aleksandrın təsviri olan sikkələr həmin dövrdə Aleksandrın təsirinin əhəmiyyətliliyindən xəbər verir.

Lukianın Aleksandr haqqında yazdıqlarında xristianlar və epikürçülər onun xüsusi düşməni və nifrətinin əsas obyekti kimi təqdim edilmişdir. İctimaiyyətin fikri onun qurduğu kultu ifşa etmək istiqamətində inkişaf edən zaman Aleksandr xalqı qorxutmaq üçün elan vermiş və bildirmişdir ki, "Pont ona qarşı ən mənfur təhqirləri söyləməyə cəsarət edən ateistlər və xristianlarla doludur". Aleksandr əlavə etmişdir ki, "tanrının lütfünü arzulayanlar onları daşqalaq etməlidir".

## İstinadlar
Qlikon

**Qlikon** () — təbabət tanrısı Asklepinin insan başlı ilan və ya at yallı şir şəklində təcəssümü. Qlikon kultu II əsrdə yalançı peyğəmbər Abonotixli Aleksandr tərəfindən təqdim edilmişdir. Arxeoloji tapıntılara əsasən, Antonin Piy və Mark Avrelinin hakimiyyəti illərində Roma imperiyasında Qlikon təsviri olan sikkələr geniş yayılmışdır.

Lukianın Aleksandr haqqında yazdıqlarında xristianlar və epikürçülər onun xüsusi düşməni və nifrətinin əsas obyekti kimi təqdim edilmişdir. İctimaiyyətin fikri onun qurduğu kultu ifşa etmək istiqamətində inkişaf edən zaman Aleksandr xalqı qorxutmaq üçün elan vermiş və bildirmişdir ki, "Pont ona qarşı ən mənfur təhqirləri söyləməyə cəsarət edən ateistlər və xristianlarla doludur". Aleksandr əlavə etmişdir ki, "tanrının lütfünü arzulayanlar onları daşqalaq etməlidir".

## İstinadlar
Yeddisu bəbirləri (aerobatika eskadronu)

**Yeddisu bəbirləri** () — Qazaxıstan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. Uçuşlar üçün Su-27 təyyarələri istifadə olunur. Qrup 2012-ci ildə qurulmuşdur. Komanda Rus Cəngavərləri aerobatika komandasının yerli variantıdır və ondan fərqli olaraq ölkə xaricində uçuşlar həyata keçirmir. 

## İstinadlar
Priskilla və Akila

**Priskilla və Akila** və ya **Prisilla və Akvila** () — Roma imperatoru Klavdinin fərmanı ilə Romadan qovulan, Korinfdə məskunlaşan və Həvari Pavelin səyləri nəticəsində xristianlığı qəbul edən yəhudi cütlük. Onların hər ikisi xristianlığın xeyrinə çalışmış və daha sonra Həvari Pavellə birlikdə Efesə köçmüş, burada xristian icması qurmuşdular. Əhdi-cədidin "*[[Romalılara məktub]]*" kitabında göstərilmişdir ki, cütlük yenidən Romaya qayıtmışdır.

Ed Riçardson izah etmişdir ki, bu sürgün Roma sinaqoqlarında mövcud olan fikir ayrılıqları küçələrdə zorakılığa gətirib çıxarırdı, Klavdi isə zorakılığa səbəb olanları ölkədən qovmuşdu. baş verib və Klavdi məsulları qovmuşdu. Bu hadisə 47–52-ci illərdə Klavdinin Roma ayinlərini bərpa etmək və xarici kultları sıxışdırmaq məqsədilə apardığı kampaniya ilə üst-üstə düşürdü. Svetoni qeyd etmişdir ki, Klavdi 49-cu ildə "yəhudilər"i ölkədən qovmuşdur, lakin Riçardson bildirmişdir ki, bunlar "əsasən xristian missionerləri və xristianlığa keçənlər", yəni "*Chrestus*" adlanan yəhudi xristianlar idi. Romanın yəhudi icmasının tərkibində xristianlar da mövcud idi.

## Qeydlər

## İstinadlar
Ələsgərov

**Ələsgərov** — Azərbaycan soyadı.

* Arif Ələsgərov (d. 1944) — Azərbaycan rəngkarı. 
* Cəbrayıl Ələsgərov (1877—1937) — dövlət xadimi. 
* Əli Ələsgərov (d. 1953) — həkim.
* **[[Fuad Ələsgərov]]**
:* Fuad Ələsgərov (rektor) (?—2020) — Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin rektoru.
:* Fuad Ələsgərov (riyaziyyatçı) (d. 1951) — Azərbaycan alimi.  
:* Fuad Ələsgərov (siyasətçi) (d. 1959) — dövlət xadimi.
* Hənifə Ələsgərov (1912—1991) — memar.
* Xalis Ələsgərov (d. 1948) — dövlət xadimi. 
* Murtuz Ələsgərov (1928—2012) — dövlət xadimi. 
* Namiq Ələsgərov (d. 1995) — futbolçu.
* Nicat Ələsgərov (d. 1990) — Azərbaycan kinorejissoru, ssenarist.
* Sabir Ələsgərov (1936—2020) — Azərbaycan diktoru.
* Samir Ələsgərov (d. 1972) — Aktyor, Rejissor.
* Sədrəddin Ələsgərov (1929—2019) —  Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
* **[[Süleyman Ələsgərov]]**
:* Süleyman Ələsgərov (aktyor) (1915—1998) — aktyor.
:* Süleyman Ələsgərov (bəstəkar) (1924—2000) — bəstəkar.
* Valeh Ələsgərov (d. 1946) — dövlət xadimi.
Yud (alban hərfi)

**𐔺** (səslənməsi: ; transkripsiyası: **Y**, **y**) — Alban əlifbasının 11-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Yud) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulzenin fikrincə bu hərfin adı doğrudur. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan və gürcü dilçi Roman Lolua bu hərfi gürcü əlifbasının Ⴈ hərfinin bir forması sayır. Fonetik olaraq Azərbaycan dilindəki Y hərfi ilə eyni səsi bildirir. Bu hərf həm də tez-tez 𐔼 (İrb) hərfi və aşağı saitlər arasındakı mövqedə tələffüz olunan fonemik olmayan sürüşməni təmsil edir. Nümunələr:

}

## İstinadlar
Annallar (Tasit)

**"''Annallar''"** () orijinal başlığı – **"''İlahi Avqustun ölümündən''"** () — Roma tarixçisi və senatoru Tasitin Roma imperiyasının b.e. 14–68-ci illərindən, yəni Tiberinin hakimiyyəti dövründən Neronun hakimiyyəti dövrünə qədərki tarixi haqqında yazdığı əsər. "*Annallar*" b.e. I əsrində Roma imperiyasının tarixinin başa düşülməsi üçün mühüm mənbədir. Bu, Tasitin son əsəridir və müasir tarixçilər ümumiyyətlə onu onun ən böyük yazısı hesab edirlər. Tarixçi Ronald Mellor bunu "Roma tarixi yazısının zirvəsini" təmsil edən "Tasitin pik nailiyyəti" adlandırır.

Tasit "*[[Tarix (Tasit)|Tarix]]*" and "*Annallar*" birlikdə 30 kitabdan ibarət idi. Bəzi alimlər bəzi kitabların hansı əsərə aid edilməsi ilə bağlı fikir ayrılığına düşsələr də, ənənəvi olaraq 14-ü "*Tarix*"ə, 16-sı isə "*Annallar*"a aid edilir. İyeronimin istinad etdiyi 30 kitabın təxminən yarısı qorunub saxlanılmamışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Damon, Cynthia (2012) *Tacitus, Annals* (Penguin Classics) 

## Xarici keçidlər

* Annals 15.20-23, 33-45 at Dickinson College Commentaries - Latin text with notes and vocabulary
* Owen, Matthew and Ingo Gildenhard. ''Tacitus, Annals, 15.20-23, 33-45. Latin Text, Study Aids with Vocabulary, and Commentary''. Cambridge, UK: Open Book Publishers. 2013. http://doi.org/10.11647/OBP.0035
* Tacitus and his manuscripts
Yüzbaşı (Xudabəndə)

**Yüzbaşı** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 85 nəfər yaşayır (19 ailə).

## İstinadlar
Qaleri Maksim

**Qaleri Maksim** () — III əsrin ortalarında fəaliyyət göstərmiş Roma senatoru. O, 240-cı illərin əvvəllərində qeyri-müəyyən bir nundiniyə konsul-suffekt olmu.dur. Qaleri Maksim daha çox imperatorlar Valerian və Qallienin Roma tanrılarına qurban kəsmək ilə bağlı diktələrinə tabe olmamaq əsası ilə yepiskop Kiprianı ölümə məhkum edən Roma Afrikasının prokonsulu kimi tanınır.

## İstinadlar