open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şagirdlərin məktəblərə hücumu

**Təhsil müəssisələrində silahlı hücumlar**, və ya **skulşutinq** ( — "məktəbdə atışma") — təhsil müəssisələrinin ərazisində silahlı zorakılığın tətbiqi (əsasən tələbələrə qarşı), çox vaxt kütləvi qətlə çevrilir.

Silah sahibliyinin qanunla daha az məhdudlaşdırıldığı ölkələrdə, məsələn, ABŞ kimi hücumlarda odlu silahlardan daha çox istifadə olunur (Kolumbayn məktəbi, 1999). Yaponiya (İkeda məktəbi, 2001) kimi odlu silahların saxlanmasına daha sərt qanuni məhdudiyyətlər olan ölkələrdə hücumlar üçün bıçaqlı silahlar ən çox istifadə olunur, lakin heç də az adam ölmür, çünki qəfil hücum nəticəsində insanlar iflic olurlar. qorxu ilə. Eyni məqsədlər üçün əldəqayırma bombası (Bat məktəbi 1927, 20 saylı məktəb Qıska, Moldova SSR), alov qurğusu və digər silah növləri də istifadə edilə bilər.

Daha çox və ya daha az qapalı qruplardakı oxşar hücumlardan fərqli olaraq (məsələn, həmkarlarının güllələnməsi hallarında), təhsil müəssisələrinə hücumlarda hücum edənlərin məqsədləri çox vaxt dəqiqləşdirilmir, nəticədə atışma qeyri-bərabər olur. Sözügedən fenomeni müxtəlif növ silahlardan istifadə edilən terror hücumlarından (məsələn, Beslanda məktəbin ələ keçirilməsi) fərqləndirmək lazımdır.

## İstinadlar
Con Filip Cenkins

**Con Filip Cenkins** (; ) — ingilis tarixçisi, din alimi və hüquqşünası.

1952-ci ildə Uelsin Port Talbot şəhərində doğulan Jenkins,Kembric Universitetinin Clare Kollecində təhsil almış və həm tarix,həm də 1974-cü ildə Anglosaks,Norveç və Kelt üzrə ikiqat fərqlənmə diplomu əldə etmişdir.Bu,onun humanitar elmlər sahəsində yüksək akademik göstəricilərini nümayiş etdirir.Doktorluq təhsilinə başlayan Cenkins,bu dövrdə məşhur tarixçi Sir John Plumb və digər alimlərin elmi rəhbərliyi altında çalışdı.1977-1980-ci illərdə o,kriminologiya sahəsinin Kembricdəki qurucularından biri olan Sir Leon Radzinowiczin elmi tədqiqat layihəsində iştirak edərək akademik fəaliyyətini genişləndirdi.

## Akademik Fəaliyyəti

Cenkins,1980-ci ildə Pensilvaniya Dövlət Universitetində Cinayət Ədliyyəsi üzrə köməkçi professor vəzifəsinə təyin olunmaqla elmi karyerasında yeni mərhələyə qədəm qoydu.O,həm qlobal xristianlıq,həm də müasir dini hərəkatlarla bağlı araşdırmaları ilə beynəlxalq elmi ictimaiyyətdə nüfuz qazanmışdır.Bundan başqa,onun diqqət mərkəzində 1970-ci ildən sonraki dövrdə ABŞ-ın tarixi və cinayət fenomeni də olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Мальцев В.* Христианский джихад // НГ-Религии, 18.09.2013.
Tuluzada terror aktı

**Tuluzada terror aktı** — 2012-ci il martın 19-da səhər Tuluzada (Fransa) "Tövrat xəzinələri" ("Otsar HaTorah") yəhudi məktəbində terror aktı törədilib. Cinayətkar motoskuterlə məktəbə gəlib və məktəbin həyətində avtomat silahdan atəş açıb, bundan sonra müəllimləri, şagirdləri və onların valideynlərini həyətdə və məktəb binasında təqib edib. Daha sonra həmin skuterlə qaçıb.

Terror aktı nəticəsində 4 nəfər həlak olub (bir müəllim və 3–8 yaş arası üç uşaq), 17 yaşlı yeniyetmə isə ağır yaralanıb.

Əl-Qaidə ilə əlaqəsi olduğu güman edilən qatil Məhəmməd Mera22 mart 2012-ci ildə Fransa polisi tərəfindən tutularkən qaçmağa cəhd edərkən snayper tərəfindən öldürülüb.

## Terror hücumu
2012-ci il martın 19-da səhər saat 8 radələrində məktəbə skuter sürən terrorçu məktəbin həyətində avtomat silahdan atəş açıb, bundan sonra müəllimləri, şagirdləri və onların valideynlərini həyətdə və məktəb binasında təqib edib. Daha sonra həmin skuterlə qaçıb.

NEWSru.co.il redaktorlarının məlumatına görə, Otsar HaTorah məktəbində İsrail və Rusiyadan olan müəllimlər və tələbələr var.

Bütün Fransada yəhudi məktəblərində təhlükəsizlik artırıldı. Fransanın cənubunda tarixində ilk dəfə olaraq terror təhlükəsinin maksimum səviyyəsi elan edilməsinə səbəb oldu.

## İstinadlar
Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutu

**Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutu** (SIPRI) — Stokholmda yerləşən beynəlxalq institut. O, 1966-cı ildə yaradılıb və silahlı münaqişə, hərbi xərclər və silah ticarəti, eləcə də tərksilah və silahlara nəzarət üçün məlumat, təhlil və tövsiyələr təqdim edir. Tədqiqat açıq mənbələrə əsaslanır və qərar qəbul edən şəxslərə, tədqiqatçılara, mediaya və maraqlı ictimaiyyətə yönəlib.

İnstitutun təşkilati məqsədi beynəlxalq sülh və təhlükəsizlik üçün əhəmiyyət kəsb edən münaqişə və əməkdaşlıq məsələləri üzrə elmi araşdırmalar aparmaq və beynəlxalq münaqişələrin sülh yolu ilə həlli və davamlı sülh şərtlərinin dərk edilməsinə töhfə verməkdir.

İnstitut 2014-cü ildə Pensilvaniya Universitetinin Lauder İnstitutunun "Global Go To Think Tanks" hesabatına görə ABŞ-dan kənar dünya üzrə ən yaxşı üç araşdırma mərkəzləri arasında yer alıb. 2020-ci ildə SIPRI qlobal araşdırma mərkəzləri arasında 34-cü yeri tutub.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ekvadorun ətraf mühiti

**Ekvadorun ətraf mühiti** — Ekvadorun ətraf mühiti təxminən 20.000 növ bitkidən, 1500 növ quş, 341 növ məməli və 840-dan çox sürünən və suda-quruda yaşayan növlərdən ibarətdir. Buraya Qalapaqos adaları kimi Dünya İrsi Saytları və Yasuni Milli Parkı kimi möhtəşəm parklar daxildir.

## Ətraf mühitə ziyanı
Ekvadorda mədənçıxarma bəzi maliyyə gəlirləri yaratsa da, yüksək ekoloji xərclərlə nəticələndi. Digər əsas problemlərdən biri də ağacların kəsilməsi və neft hasilatıdır.

## Ətraf mühit performansı
Yale Universiteti və Kolumbiya Universitetinin 10 Ətraf Mühit Performansı İndeksində Ekvador bəzi zəngin ölkələri qabaqlayaraq dünyada 30-cu yerdə idi.
Ekvador 2018-ci ildə Meşə Landşaftının Dürüstlük İndeksində 7,66/10 orta hesabla 172 ölkə arasında 35-ci yerdə qərarlaşıb.

## İstinadlar
Türkiyənin çaylarının siyahısı

**Türkiyənin çaylarının siyahısı**

## Açıq hövzələr

### [[Mərmərə dənizi]]nə tökülənlər

#### [[Anadolu]] yaxasından tökülənlər
* Yalak çayı
* Kocasu çayı (Uluabad gölündən sonra Koca çayı)
* Qaraərik çayı
* Aliova çayı
* Emet Suyu
* Simav çayı
* Kara çayı
* Kadıköy çayı
* Kocaafşur çayı
* Madra çayı
* Hənifə çayı
* Gölcük çayı
* Dombay çayı
* Killer çayı
* Dəyirmancıq çayı
* Keçi çayı
* Simav çayı
* Nilüfər çayı
* Gönen çayı
* Biga çayı
* Can çayı
* Yakacık çayı
* Mərmər çayı
* Uludərə
* Birgos çayı
* Koca çayı
* 

### [[Egey dənizi]]nə tökülənlər
**1. Anadolu yaxasından tökülənlər**
* Karamenderes çayı
* Tuzla çayı
* Havran çayı
* Bakırçay
* (Güzelhisar su bəndi)
* Gediz çayı
* Koca çayı
* Bağ çayı
* Büyük çayı
* Kiçik Menderes çayı
* Böyük Menderes çayı
* Kufi çayı
* Banaz çayı
* Yaver çayı/Demirler çayı
* Dandalaz çayı
* Akçay
* Çine çayı
* Qamış çayı
* Qarpızlı su bəndi)
* Madran çayı
* Koca çayı
* Azmak çayı
**2. Avropa yaxasından tökülənlər**
* **i**. Maritsa çayı
* Arda
* Tunca
* Erithropótamos (Luda Reka)
* Diavolorrema
* **ii**. Ergene çayı
* Vize (Ana) çayı
* Sakızköy (Poyralı) çayı
* Çorlu Suyu (çayı)
* Çiftlik çayı (cənub)
* Çiftlik çayı (şimal)
* Ana çayı
* Şeytan Büyük çayı
* Akar çayı
* Teke çayı
* (Süloğlu su bəndi)
* Kaysan çayı
* (Kadıköy su bəndi)
* **iii**. Kocadere çayı
* Çayırlar çayı
* Balabancık çayı — Ana Dere — Kocadere çayı — çayırlar çayı
* Aksakal çayı
* Soğanlık çayı — Müstecep Göleti — Sasan çayı — Taşlıgeçit çayı — Aksakal çayı
* Karakavak çayı — Dağköprü çayı — Kavak çayı — Aksakal çayı
* Çokal su bəndi
* Kocadere çayı
* 

### [[Aralıq dənizi]]nə tökülənlər
* Acısu çayı
* Aksu çayı
* Alata çayı
* Anamur çayı
* Asi çayı
* Berdan Irmağı
* Cəhənnəmdərə
* Ceyhan çayı
* Dalaman çayı
* Dəliçay
* Efrenk çayı
* Göksu
* Limonlu çayı
* Kaledran çayı
* Karacaoğlan çayı
* Köprüçay
* Manavqat çayı
* Mezitli çayı
* Seyhan çayı
* Zamantı
* Göksu
* Sini çayı
* Şeytandərəsi
* Tece çayı
* Tömük çayı

### [[Qara dəniz]]ə tökülənlər
* Çorox çayı
* Harşit çayı
* Melet çayı
* Bolaman çayı
* Elekçi çayı
* Cəvizdərə
* Lahna çayı
* Tabakhane çayı
* Curi çayı
* Akçay çayı
* Devrekani çayı
* Riva çayı
* Papuçdərə
* Mutludere(Rezve çayı)
* Sakarya çayı
* Ankara çayı
* Porsuk çayı
* Yaşılırmaq
* Kəlkit çayı
* Çəkərək çayı
* Kızılırmak
* Dəlicə çayı
* Devrez
* Gökırmak
* Filyos
* Bartın çayı
* Yağlıdərə
* Gelevera çayı
* Terme çayı
* Fırtına çayı
* Melen çayı

### Fars körfəzinə tökülənlər
* Fırat
* Murat Nehri
* Karasu Nehri
* Peri Çayı
* Habur Çayı
* Sayur Çayı
* Dicle
* Habur
* Zap Suyu

## Qapalı hövzələr

### Konya qapalı hövzəsi

### Duz gölü qapalı hövzəsi

### Van gölü qapalı Hövzəsi

### Akarçay hövzəsi

### Burdur gölü

### Xəzər dənizinə tökülür
Şimali Vəziristan

**Şimali Vəziristan** (), () — paytaxtı Miranşah şəhəri olan Pakistan İslam Respublikasının Hayber-Paxtunxva əyalətinin dairəsi. Sahəsi 11,585 km². Əhalisi 543,254 (2017). 31 may 2018-ci il tarixinə qədər o, Federal İdarə olunan Qəbilə Əraziləri daxilində bir agentlik idi.

## Tarixi
Şimali Vəziristan şimalda Kurram çayı (Toçi çayı) və cənubda Qomal çayı arasındakı Hayber-Paxtunxvanın qərb və cənub-qərbindəki ərazini əhatə edir. Miranşah Şimali Vəziristan bölgəsinin paytaxtıdır. Bannu şəhəri vilayətin şərqində, ən böyük şəhəri olan Xost isə sərhədin Əfqanıstan tərəfində yerləşir.

## İstinadlar
Rüfət Axundzadə

**Rüfət Yusif oğlu Axundzadə** () — Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Orkestr xidmətinin rəisi, əməkdar incəsənət xadimi, polkovnik.

## Həyatı
Rüfət Axundzadə 1981-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1998-ci ildə İncəsənət Gimnaziyasının truba sinfini bitirdikdən sonra Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasına daxil olub. Professor Ağarəsul Rəsulovun sinfində təhsil alaraq 2002-ci ildə məzun olub. Həmin ildə magistratura pilləsinə daxil olmuş, 2004-cü ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

2014-cü il iyunun 24-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Rüfət Axundzadəyə "Əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı verilmişdir.

2015-ci ildə dosent elmi adına layiq görülüb.

Xalq artisti general-mayor Yusif Axundzadənin oğludur.

## Fəaliyyəti
Rüfət Axundzadə 2008-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasının "Nəfəs və zərb alətləri" kafedrasında müəllim kimi fəaliyyətə başlayıb. 2011-ci ildə müsabiqə yolu ilə həmin kafedranın baş müəllimi olub. 2015-ci ildən həmin kafedranın dosenti vəzifəsində çalışır.

2024-cü il yanvarın 15-də Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Orkestr Xidmətinin rəisi vəzifəsinə Yusif Axundzadənin yerinə təyinat alıb. O, bu təyinatadək Müdafiə Nazirliyinin Əlahiddə Nümunəvi Orkestrinin rəisi idi.

### Yaradıcılığı
Rüfət Axundzadə "Qələbə Marşı"nın müəllifidir. Marş 2020-ci ilin dekabrın 10-da Bakıda Azərbaycan və Türkiyə Prezidentlərinin iştirakı ilə keçirilən Hərbi Paradda səsləndirilib. Marş Qələbə Paradında səsləndirildikdən sonra müxtəlif tədbirlərdə də səsləndirilərək məşhurlaşıb.

## İstinadlar
Deyim (informatika)

**Deyim** — proqramlaşdırma dilində ən kiçik icra elementi. Deyim kompüter proqramlaşdırmasında yerinə yetirilməli olan bəzi hərəkətləri ifadə edən imperativ proqramlaşdırma dilinin sintaktik vahididir. Belə bir dildə yazılmış proqram bir və ya bir neçə deyimin ardıcıllığı ilə formalaşır. Deyimin daxili komponentləri ola bilər (məsələn, ifadələr).

Bir çox proqramlaşdırma dilləri (məsələn, Ada, Algol 60, C, Java, Pascal) deyimlər və təriflər/elanetmələr arasında fərq qoyur. Tərif və ya elanetmə proqramın işləyəcəyi məlumatları, deyim isə həmin verilənlərlə görüləcək tədbirləri müəyyən edir.

Başqa deyimləri ehtiva etməyən ifadələr sadə, ehtiva edə bilənlər isə mürəkkəb adlanır.

Bir deyimin (və əslində bir proqramın) görünüşü onun sintaksisi və ya qrammatikası ilə müəyyən edilir. Deyimin mənası onun semantikası ilə müəyyən edilir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* PC ENCYCLOPEDIA: Definition of: program statement
Bruton xəstəliyi

**Bruton xəstəliyi** (*Aqammaqlobulinemiya*) – I-li humoral immunodefisitdir, B-limfositlərin yetişməsi pozulur, Ig və plazmositlərin olmamasıdır. İlkin əlamətlər 1 yaşa qədər olur, residivləşən infeksiyalar, vaksinasiya nəticəsində şiddətlənmə, autoimmun xəstəliklər, bəd xassəli şişlər, epizodik artrit və ya miqrəedici poliartralgiya.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Giora Eyland

**Giora Eyland** (; ) — İsrail Müdafiə Qüvvələrinin istefada olan general-mayoru və İsrail Milli Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş rəhbəri. Dövlət sektorundan təqaüdə çıxdıqdan sonra Milli Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutunda baş elmi işçi olmuşdur.

Eyland yerli və xarici mediada beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlərinə dair tez-tez şərhçi və müəllifdir. 2007-ci ildə hökumətlər və çoxmillətli təşkilatlar üçün milli təhlükəsizlik və strateji xidmətlər üzrə konsaltinq şirkəti yaratmışdır. Bar-İlan Universitetində iqtisadiyyat üzrə MBA və bakalavr dərəcəsinə malikdir.

## İstinadlar
At quyruğu sindromu

**At quyruğu sindromu** – onurğa beyni kötüklərinin bel-oma nahiyəsində sıxılması nəticəsində onurğa sutununun aşağı hissəsində ağrı, aşağı ətraflarda əzələ zəifliyi, yəhərvarı anesteziya (S4 zədələnməsi), həmçinin sidik və nəcisi saxlaya bilməmək. Səbəblər – fəqərə diskinin yırtığı, şiş, infeksion xəstəliklər, re-gionar anestesiya ilə bağlı ağırlaşma.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Udi Adam

**Ehud "Udi" Adam** (; ) — İsrail Müdafiə Qüvvələrinin keçmiş generalı və İsrail Şimal Komandanlığının keçmiş rəhbəri.

Adam 2016-cı ilin mayından 2020-ci ilin mayına qədər İsrail Müdafiə Nazirliyinin baş direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar
Yekutiel Adam

**Yekutiel "Kuti" Adam** (; )  İsrail generalı və İsrail Müdafiə Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin keçmiş müavini.

Tel-Əvivdə Yehuda və Elişeva Adamın (keçmiş Adamov) ailəsində anadan olmuşdur. O, 1916-cı ildə Petax-Tıkvanı ərəblərdən müdafiə edən döyüşdə həlak olmuş babası Yekutiel Ravayevin şərəfinə adlandırılmışdır. Ailəsi Qafqaz regionundan dağ yəhudilərindən idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Victor Ostrovsky, *The Other Side of Deception*, Chapter 8, pp.&nbsp;55–56.
* Michael Oren, *Six Days of War* (Oxford, 2002), , pp.&nbsp;182, 212.
Ayaq uzunluğunun fərqliyi

**Ayaq uzunluğunun fərqliyi** (*leg length discrepancy*) — anadangəlmə və qazanılma, anatomik və fuksional, mexanizminə görə: qisa (AİR – anterior, ilial, rotation, ağrı dizdə olur) və uzun (PİR – posterior, ilial, rotation, ağrı pəncədə) olur.

Anatomik – anadangəlmə və ya qazanılmış səbəbdən yaranır: qamış sümüyünün ön-bayır tini ilə tış topuq arasında məsafə ölçülür; ≥1 sm fərq aradan qaldırılmalıdır.

Funksional – skolioz və ya bud-çanaqda kontraktura ilə bağlı çanağın meyilliyi yaranır: göbək ilə iç topuqlar arasında məsafə ölçülür; fərq olsa funksional səbəblidir, həqiqi fərqdə isə məsafə eynidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Beyker kistası

**Beyker kistası** və ya **dizaltı kista** () – diz oynağının arxa səthində sinovial cibdən və ya kapsulanın zəifliyi nəticəsində sinovial membranın qabarmasıdır. Dizaltı çuxurda minimal ağrı ilə gedən şişkinlik yaranır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bürqer xəstəliyi

**Bürqer xəstəliyi** (*Buerger´s dis.*, *thromboangiitis obliterans*) – qeyri-ateromatoz iltihabi obliterəedici damar xəstəliyidir (amma digət vaskulitlərdən burada iltihab zəifdir): xüsusi ilə aşağı ətrafın kiçik və orta damarları zədələnir; siqaret çəkən cavan kişilər; fasiləli axsama, sakitlikdə ağrı, barmaqlarda xoralar. Bəzən yuxarı ətraflar da zədələnir. İlk əlaməti miqrəedici tromboflebit ola bilər. Arterioqrafiya vacibdir, kəskin mərhələdə biopsiya aparılmır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əmir Əbülafiya

**Əmir Əbülafiya** (; ) — İsrail hərbçisi, İsrail Müdafiə Qüvvələrinin aluf (general-mayor) rütbəsi olan ehtiyatda olan zabiti. Planlaşdırma Müdirliyinin rəisi, Polad dəstəsinin komandiri, Planlaşdırma Müdirliyində Planlama Şöbəsinin rəisi, İdan dəstəsinin komandiri və Nahal briqadasının komandiri vəzifələrində çalışmışdır.

## İstinadlar
Alport sindromu

**Alport sindromu** – qlomerulonefrit, ağır eşitmə, gözün zədələnməsi ilə gedən BT baryer anadangəlmə xəstəliyidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maalot qətliamı

**Maalot qətliamı** (, ) — 1974-cü il mayın 13-dən mayın 15-dək Maalot şəhərində Fələstinin Azadlığı Uğrunda Demokratik Cəbhə (DFLP) terror təşkilatının yaraqlıları tərəfindən İsrail vətəndaşlarına qarşı törədilmiş qətliam. Livanla sərhəddən İsrailə daxil olan 3 terrorçu müxtəlif yerlərdə 4 mülki vətəndaşı qətlə yetirib və ələ keçməkdən yayınaraq Netiv Meir məktəbində ən azı 89 nəfəri girov götürüb, bundan sonra İsraildən 26 yoldaşının azad edilməsini tələb ediblər.

Təxminən on saat davam edən binanın mühasirəsindən sonra xüsusi təyinatlılar hücuma cəhd etdilər, lakin terrorçular özlərini öldürməzdən əvvəl 25 nəfəri öldürməyə və ən azı 30 girovu yaralamağa nail oldular. Ümumilikdə qətliam nəticəsində 29 nəfər həlak olub ki, onların da əksəriyyəti Netiv Meir məktəbində girov saxlanılan uşaqlardır.

## İstinadlar
BADIL

**Fələstinlilərin Yaşayış və Qaçqınların Hüquqları üzrə BADIL Resurs Mərkəzi** — fələstinli qaçqınların və məcburi köçkünlərin hüquqlarını qorumaq, onları təşviq etmək öhdəliyi daşıyan müstəqil, insan hüquqları üzrə qeyri-kommersiya təşkilatı. BADIL 1998-ci ilin yanvarında təsis edilmişdir. İsrailəmeylliü "NGO Monitor" qrupunun məlumatına görə, BADIL İsrail hərbi rəsmilərinə qarşı "qanun"la məşğuldur və həmçinin antisemit karikaturalar dərc etmişdir.

BADIL BMT-nin İSŞ yanında xüsusi məsləhətçi statusuna malikdir və eyni zamanda çoxlu sayda Fələstin təşkilatı şəbəkələrinin bir hissəsidir.

BADIL fələstinli qaçqınların problemləri ilə bağlı ingilis dilində rüblük nəşr olunan "*Al-Majdal*" jurnalını dərc edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BADIL: Official website
* Ongoing Nakba: A project of BADIL
Osaka qətliamı

**Osaka qətliamı** — 8 iyun 2001-ci ildə Osaka Normal Universitetinə bağlı elit məktəb olan İkeda İbtidai məktəbində baş verdi. Cinayəti keçmiş məktəb qapıçısı, otuz yeddi yaşlı Mamoru Takuma törədib.

## Tarixi
2001-ci il iyunun 8-də səhər saat 10:15-də bıçaqla silahlanmış Takuma məktəbdə məktəblilərə və müəllimlərə hücum edib. Hücum nəticəsində əksəriyyəti 7–8 yaş arasında olan 8 uşaq həlak olub; daha 13 məktəbli və 2 müəllim yaralanıb.

## Nəticə
Cinayətkarda sərhəd, dissosial və paranoid şəxsiyyət pozuntuları diaqnozu qoyulub. Daha sonra o, mühakimə olundu və asılaraq ölüm cəzasına məhkum edildi. 2004-cü il sentyabrın 14-də hökm icra olundu.

Qurbanların əksəriyyətinin uşaqlar olması, cinayətin məktəbdə törədilməsi, cinayəti törədəndə bir sıra psixi pozuntuların olması Osakadakı qətliam geniş rezonans doğurmuşdur. Bu amillər diqqəti cinayətkarların və qurbanların hüquqları, təhsil müəssisələrinin təhlükəsizliyi və psixi xəstəliyi olan şəxslərlə bağlı hökumət siyasəti kimi məsələlərə yönəltdi.

Sonradan məktəbə mühafizəçinin işə götürüləcəyi açıqlandı. O zaman məktəbdə təhlükəsizliyin olması Yaponiya üçün qeyri-adi hesab olunurdu.

## İstinadlar
Yekutiel Ravayev

**Yekutiel Ravayev** (; ) — Osmanlı hakimiyyəti dövründə Erets İsrailə köçmüş dağ yəhudisi.

## Həyatı
Yekutiel Ravayev 1881-ci ildə Qafqazın Dərbənd ərazisində anadan olmuşdur.

20 yaşında ilk həyat yoldaşı ilə evlənmiş və Erets İsrailə immiqrasiyasını planlaşdırmağa başlamışdır. 1910-cu ildə həyat yoldaşı vəfat edəndə Qafqazı tərk edərək üç uşağı ilə birlikdə səyahətə başlamışdır. Onun kiçik oğullarından biri səfər zamanı vəfat etmişdir.

1916-cı ilin aprelində kəndini ərəblərdən qoruyarkən həlak olmuşdur.

O, Petax-Tıkva qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Yekutiel Adam

## İstinadlar
İştirak etməyən iştirakçı

**İştirak etməyən iştirakçı** — 1947–1949-cu illərdə Ərəb–İsrail müharibəsi zamanı evlərini tərk edən, qaçan və ya deportasiya edilən, lakin indiki İsrail Dövləti ərazisində qalmış Fələstin ərəblərini təsvir etmək üçün istifadə edilən termin. Onların əmlakı "işdən çıxmayanların əmlakı haqqında qanuna" uyğun olaraq müsadirə edilmişdir, lakin onlar məcburi köçkün kimi İsraildə qalmış və ya daha sonra İsrailə qayıtmışdılar.

1950-ci ildə İsraildəki 156,000 israilli ərəbdən 46,000-i iştirak etməyən iştirakçı sayılırdı. Fələstin QHT-si BADIL-in 2015-ci il hesablamalarına görə, İsraildə 384,200, Fələstin ərazilərində isə 334,600 məcburi köçkün var.

Onlar yaşadıqları evlə eyni ərazidə olsalar, əmlak hələ də mövcud olsa, əmlakın onlara məxsus olduqlarını göstərə bilsələr belə məcburi köçkünlərə əvvəllər yaşadıqları evlərdə yaşamağa icazə verilmir. Onlar hətta bir neçə gündən çox evlərini tərk etmək niyyətində olmadıqları və qeyri-könüllü vəziyyətdə tərk etdikləri halda belə müəyyən bir gündə evlərində olmadıqları üçün İsrail hökuməti tərəfindən qeyri-iştirakçı hesab edilirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://www.haaretz.co.il/opinions/1.1188441Гаарец נפקדים-נוכחים, עד מתי? טליה ששון 
* Аркадий Мазин. Конфискация воздушных замков relevantinfo.co.il, 3.10.2013
Xeybər Xeybər ya yəhud

"***Xeybər Xeybər ya yəhud, ceyş Muhəmməd səvfə yəud***" (; "Xeybər Xeybər ey yəhudilər, Məhəmmədin ordusu qayıdacaq") — ərəb dilində islam tərənnümü. Burada Məhəmmədin başçılıq etdiyi müsəlman qüvvələrinin indiki Səudiyyə Ərəbistanında Xeybər vahəsində yaşayan yəhudiləri məğlub etdiyi Xeybər döyüşünə istinad edilir.

"PBS" və "Times of Israel" xəbər agentlikləri, Müsəlmanlar Antisemitizmə Qarşı və Antidiffamasiya Liqası təbliğat qrupları tərənnümü antisemitizm hesab edir.

## Zəmin
Bu şüar 1980-ci illərin sonlarında Birinci İntifada zamanı Fələstin islamçı HƏMAS təşkilatının qurucusu Əhməd Yasin tərəfindən irəli sürülmüşdür.

O vaxtdan bu şüar islamçılar, islam ekstremistləri və antiisrail yaraqlıları tərəfindən daha geniş şəkildə qəbul edilmişdir. O, Qüds, İsveç, İngiltərə, Avstriya, Belçika, Niderland və Avstraliya daxil olmaqla, islam ekstremist və Fələstin tərəfdarı nümayişlərdə səsləndirilmişdir. Tərənnüm 2021-ci ildə İsrail–Fələstin böhranı və 2023-cü ildə İsrail–HƏMAS müharibəsi zamanı olduğu kimi, İsraillə fələstinlilər arasında zorakılıq dövrlərində daha çox istifadə olunur.

## İstinadlar
Ərəblərə ölüm

"**Ərəblərə ölüm**" (; ) — İsrail və İordan çayının qərb sahilində yəhudi ekstremistləri tərəfindən geniş istifadə olunan şüar. Şəxsin xasiyyətindən asılı olaraq, bu, xüsusi olaraq antifələstinliliyin ifadəsi və ya daha geniş formada qeyri-fələstinli ərəbləri əhatə edən antiərəb irqçiliyinin ifadəsi ola bilər. Bu, geniş şəkildə qınanır, bəzi müşahidəçilər bunun soyqırım niyyətini təzahür etdirdiyini iddia edirlər.

## Həmçinin bax
* *[[Xeybər Xeybər ya yəhud]]*
* Böyük şeytan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Etnomilli qrup

**Etnomilli qrup** və ya **etno-milli qrup** — həm ümumi etnik mənsubiyyət, həm də milli kimlik (və ya siyasi kimlik) ilə birləşən, yurd hesab edilən əraziyə tarixi iddialar irəli sürən qrupdur. Son zamanlar alimlər bu termini öz müqəddəratını təyin etmə hüququna malik qruplara aid etmək üçün istifadə etməyə başlamışdılar. "Etnomilli qrup" ilə "etnik qrup" fərqlidir, çünki bir etnik qrup yalnız kifayət qədər böyük olduqda və bir millət dövləti yaratmağa hazır olduqda etnomilli qrup hesab edilə bilər. Etnomilli qrup çox vaxt bir millətin milli dilini və mədəniyyətini daşıyan ən böyük qrupdur, baxmayaraq ki, başqa bir dövlətdə də böyük bir azlıq təşkil edə bilər. Siyasi filosof Vill Kimlikaya görə, etnomilli qruplar əvvəllər tarixən öz dövlətlərinə malik olan, lakin indi çox vaxt hərbi fəth, anneksasiya  və ya başqa dövlətlə birləşmə nəticəsində özlərini daha böyük dövlət daxilində azlıq qrupu kimi tapmış qruplardır.

## Həmçinin bax
* Etnik qrup
* Etnolinqvistik qrup
* Millət

## İstinadlar
Yeşiviş

**Yeşiviş** () və ya **Yeşiva ingilis dili** — Yeşiva tələbələri və pravoslav Yeşiva dünyası ilə güclü əlaqəsi olan digər yəhudilər tərəfindən danışılan ingilis dili sosiolekti.

"Yeşiviş" qeyri-hasidik olmayan haredi yəhudilərinə də aid ola bilər. Bəzən bu, yeşivada təhsil almış və təhsili onlara nəzərəçarpacaq dərəcədə xüsusi mədəni təsir göstərən qeyri-hasidik haredi yəhudiləri üçün istifadə olunur. Sonuncu halda bu termin "akademik" termini ilə müqayisə oluna bilən ambivalent mənalara malikdir.

Termin "*yeşiva*" və "*[[İngilis dili|English]]*" sözlərinin portmantosu kimi müşahidə olunur, lakin sadəcə olaraq "*yeşiva*" sözündən və "*-iş*" sifət şəkilçisindən yaranmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Yeshivish, the language of Talmud Study
* 
* 

## Xarici keçidlər
* DafYomi.org, with extensive lectures on Talmud in Yeshivish English
Əl-Əqsa məscidi təhlükədədir

"***Əl-Əqsa məscidi təhlükədədir***" () — Qüdsdə yerləşən Əl-Əqsa məscidi kompleksini ələ keçirmək üçün Məbəd Dağı Vəfalıları kimi səylərə, eləcə də ərazinin struktur əsaslarını sarsıdan və ya onun yerində qədim yəhudi məbədi mövcudluğunu sübut etməyə cəhd kimi qəbul edilən arxeoloji araşdırmalara qarşı çıxmaq üçün istifadə edilən siyasi şüar. Azərbaycan dilində İranameylli mətbuat orqanları tərəfindən istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Esays van de Velde

**Esays van de Velde** (; ) — Van de Velde ailəsindən olan holland rəssamı və qravüraçısı.

## Həyatı
Antverpenli rəssam Hans van de Veldenin oğlu Esays 17 may 1587-ci ildə vəftiz olunub. Dövrün məşhur rəssamları Qilis van Koninqslo və David Vinkbunsun yanında təhsil alıb. 1612-ci ildə Müqəddəs Luka Gildiyasının ustası olub. Haarlemdə cəmi bir neçə il işləsə də, 1610-cu ildən 1618-ci ilə qədər Esays van de Velde Hollandiya mənzərəsinə yeni, emosional aspekt təqdim edən Haarlem rəssamlıq məktəbinin nümayəndəsi hesab olunur. Ayrı-ayrı insan fiqurları olan mənzərələrdən əlavə, Esays vedata və məişət janrında rəsmlər çəkib.

Esays van de Veldenin sonrakı işi kompozisiyaları və parlaq rəngləri ilə seçilir. Rəssam bir çox döyüş rəssamları nəsilləri üçün örnək olan süvari döyüşlərini, döyüş səhnələri və duelləri üslubunda olan batal janrında rəsmlər çəkmişdir. O, Oranj şahzadələri (Hollandiya monarxları) Moritz və Frederik Henrinin saray rəssamı idi.

Esays van de Velde öz məktəbini yaradaraq, özündən sonra dərin iz qoymuşdur. Onun tələbələri arasında Yan van Qoyen, Piter de Nijn, Yan Asselin, Piter van Layer və başqaları olub. Esays van de Velde tərəfindən hazırlanmış çoxlu sayda qravür günümüzə qədər gəlib çatmışdır. 18 noyabr 1630-cu ildə Haaqada vəfat edərək dəfn edilmişdir.

## Qalereya

Image:Esaias_van_de_Velde_001.jpg|Şəhərin mərkəzi meydanında qış əyləncəsi. 1618-ci il. Köhnə Pinakotek. Münhen
Image:Esaias van de Velde 012.jpg|Qışda ferma. Esays van de Velde, 1624-cü il.
Image:Esaias_van_de_Velde_Winter_Landscape.jpg|Qız mənzərəsi. 1623-cü il. London Milli Qalereyası. London
Image:Velde-Zierikzee.png|Zirikseyə mənzərə.
File:Esaias van de Velde - A Village Looted at Night - KMS3923 - Statens Museum for Kunst.jpg|Gecə alov içində kənd, yağlı boya, 1620-ci il
File:Esaias van de Velde. Battle.jpg|Döyüş səhnəsi. Ermənistan Milli Rəsm Qalereyası


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* А. Плюшар. :en:Энциклопедический лексикон, том 8. — Типография А. Плюшара; С.-П., 1837 — с. 222 (Ванденвельде, Исаія).
* 

## Xarici keçidlər
* Rijksmuseum, Amsterdam
* Allen Memorial Art Museum
* Biography and painting
* Works and literature on Esaias van de Velde
* Velde (van de Velde), Dutch painters family
* Vermeer and The Delft School, a full text exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art, which contains material on Esaias van der Velde
Çaydan dənizə

"**Çaydan dənizə**" (,  və ya , ) — coğrafi olaraq İordan çayı ilə Aralıq dənizi arasında müəyyən edilən və Fələstin kimi təsvir edilən əraziyə istinad edən siyasi şüar. Bu, indiki dövrdə İsrail və İsrail tərəfindən işğal olunmuş Fələstin ərazilərinə, o cümlədən Qərb sahili, Şərqi Qüds və Qəzzə zolağına aid edilir.

Fələstinli proqressivlər bu ifadəni bütün ərazi üzərində vahid demokratiyaya çağırmaq üçün istifadə edir, digərləri isə bunun "milyonlarla fələstinli üzərində onilliklər davam edən, açıq uclu İsrail hərbi idarəsindən sonra sülh və bərabərliyə çağırış" olduğunu qeyd edir.

İslamçı militant HƏMAS qruplaşması 2017-ci il nizamnaməsində bu ifadədən istifadə etmişdir. Bu şüarın Fələstin yaraqlı qrupları tərəfindən istifadə edilməsi tənqidçilərin bu şüarın dolayısı ilə İsrailin parçalanmasına, regiondakı yəhudi əhalisinin çıxarılmasına və ya məhv edilməsinə çağırış olduğunu iddia etməsinə gətirib çıxarmışdır.

Bu ifadəni İsrail siyasətçiləri də istifadə etmişlər. İsrailin sağçı "Likud" Partiyasının 1977-ci il seçki manifestində deyilirdi: "Dənizlə İordan arasında yalnız İsrailin suverenliyi olacaq". Oxşar ifadə son vaxtlar digər İsrail siyasətçiləri tərəfindən də istifadə edilmişdir. Bəzi ölkələr şüarın istifadəsinə görə cinayət məsuliyyətini nəzərdə tutur.

## Həmçinin bax
* Antisemitizm

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
Armenak Şuşinski

**Armenak Qriqoryeviç Əsriyev** və ya **Armenak Şuşinski** () — erməni kamança ifaçısı.

## Həyatı
Armenak Qriqoryeviç Əsriyev 1885-ci ilin fevralında Şuşada (o vaxt Şuşa qəzasının tərkibində) dərzi ailəsində anadan olmuşdur. Onun 3 bacısı və 6 qardaşı var idi. O, 8 yaşında Qarabağ Erməni Yeparxiya Seminariyasına oxumağa göndərilmiş, lakin üç ildən sonra ailənin çətin maddi vəziyyəti səbəbilə seminariyanı tərk edərək ailə biznesini davam etdirməyə məcbur olmuşdur. İlk kamançasını 12 yaşında evdəki bir qazanı gizlicə 6 abbasına satdıqdan sonra qonşusundan almışdır. Tezliklə Uzundərə və Qarabağ şikəstəsi ifa etməyi öyrənmişdir.

Böyüyəndə Məşədi İsi, Haşım Keştazlı, Cabbar Qaryağdıoğlu, Sadıqcan, Lazar Ter-Vartanesov, Baxşı Ballucalı, Avanes, Bağdagül oğlu Qosti və başqa muğam ifaçıları ilə tanış olmuşdur. Xanəndə Keçəçioğlu Məhəmmədin, tarzən Qriqor Şuşulunun, kamançaçı Mirzə Səttarın Xandəmirov teatrında çıxışlarında tez-tez iştirak etmiş, sonralar Mirzənin tələbəsi olmuşdur. Onunla bir müddət məşq etdikdən sonra Armenak 14 yaşında xanəndə Haşım Keştazlı və tarzən Uzun Mərdi ilə Mxitaraşen kəndində keçirilən toyda debüt çıxış etmişdir.

Sonralar Məmmədqulu Şuşinski, Qriqor Şuşulu, Çarıxçı Bahadırla tanış olmuş, onlarla dostluq etmiş, Şuşanın erməni məhəlləsində keçirilən böyük bir tədbirdə solo olaraq çahargahı ifa etmişdir. O, on il ərzində bir qrup musiqiçinin, xüsusən də Qriqorun ardınca müxtəlif tədbirlərdə, mərasimlərdə, toylarda oynamağa davam etmişdir.

1908-ci ildə Məmmədqulu Şuşinski ilə birlikdə Bakıya köçmüş, burada Cabbar Qaryağdıoğlu, Şəkili Ələsgər, Məşədi Zeynal, Qurban Pirimov, Tatevos Harutyunov, Şirin Axundov, Sasha Oganezishvili digər rəssamlar ilə görüşmüşdür.

Sovetlər Azərbaycanı ələ keçirdikdən sonra, 1921-ci ilin fevralında Bərdə, Yevlax və Ağcabədidə "Təbliğat briqadası"nın tərkibində çıxış etmiş (). O, 1922-ci ildə Avanes İoannesyanın rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Dövlət Şərq Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin tərkibinə daxil olmuş, 1926-cı ildə orkestrlə Moskvada konsert vermişdir. Onun dövründə orkestrdə Bülbül, Seyid Şuşinski, Xan Şuşinski, Zülfü Adıgözəlov və başqaları da var idi. O, 1931-ci ildə Bülbül və Lazar Qabriyelyanla birgə Mərkəzi Asiyaya qastrol səfərinə çıxmışdır. İlk ifasında 1938-ci ildə Sürəyya Qacarı kamançada müşayiət etmişdir. Moskvada xalq çalğı alətləri ifaçılarının Ümumittifaq baxışında iştirak edən Armenak 1939-cu ildə fəxri fərmanla təltif olunmuşdur.

O, İkinci Dünya müharibəsi illərində Bakı, Jeleznovodsk, Kislovodsk və Pyatiqorsk hərbi hospitallarında Qəmbər Zülalovu və Xan Şuşinskini müşayiət etmişdir. 1944-cü ildə Baltikyanı əməliyyatı zamanı Məmmədxan Bakıxanov, Xanlar Haqverdiyev və Teymur Dəmirovla birlikdə döyüş meydanında əsgərlər qarşısında çıxış etmiş, orden və medallarla təltif olunmuşdur.

Armenak Şuşinski 1967-ci ildə Bakıda vəfat edib. 

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* İşçi qız
* Segah
* Qalan yar
* El mal
* Segah dəstgah
Hosank

**Hosank** () və ya **Erməni-Ari İrqçi Siyasi Hərəkatı** () — Ermənistan nasional-sosialist siyasi hərəkatı. Baş ofisi İrəvanda yerləşir.

## Tarixi
"Hosank" 2021-ci ildə ABŞ ermənisi Hayk Nazaryan tərəfindən təsis edilmişdir. 1 yanvar 2024-cü ildə qrupun üzvləri Qaregin Njdenin xatirəsinə nasistlərin stilizə edilmiş bayraqları və Hitler salamı ilə çıxış edərək İrəvan şəhərinin mərkəzində parad keçirmişdilər.

## İdeologiyası
Partiya Ermənistanın, eləcə də Artsaxın tarixi ərazilərini özündə birləşdirən qüdrətli erməni dövlətinin yaradılmasına çağırır. Partiya ağdərili üstünlüyünü dəstəkləyir və yalnız tamamilə erməni ləyaqətindən olan şəxslərə ölkədə vətəndaşlıq verilməsinə icazə vermək fikrini qoruyur, eyni zamanda erməni diasporundan repatriasiyanı təşviq edir. Bundan əlavə, partiya yalnız Ermənistanda daimi yaşayan avropalıları dəstəkləyir, eyni zamanda qeyri-avropalıları "müvəqqəti qonaqlar" adlandırır. Partiyaya görə, milləti idarə etmək üçün "ali lider" yaradılmalıdır və o, səs verməyə layiq sayılan vətəndaşlar tərəfindən seçilməlidir.

Partiya Ermənistanı başqa ölkələrdən asılılıqdan mümkün qədər müstəqil olmağa çağırır, xarici investisiyaları rədd edir və yalnız Ermənistan vətəndaşlarının mülk sahibi olması fikrini qoruyur. Partiya bütün xarici medianı qadağan etməyə çalışır və nasional-sosialist təbliğatının yayılmasını dəstəkləyir. Partiya erməni mədəniyyətinə bütün xarici təsirləri aradan qaldırmağa çağırır. Partiya Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin güclənməsini və genişlənməsini dəstəkləyir, Ermənistanı dünyanın ən hərbiləşdirilmiş ölkəsinə çevirməyə çağırır. Partiya həmçinin LGBT hüquqlarına, irqlərarası evliliyə, feminizmə, sionizmə, marksizmə, pantürkizmə və anarxizmə qarşıdır. Partiya ari irqini qorumağa çalışır və digər "ari xalqları" ilə ittifaqlar yaratmağı dəstəkləyir.

## Həmçinin bax
* Erməni milliyətçiliyi
* Ermənistanda antisemitizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
Gizli rejim

**Gizli rejim** — istifadəçilərə öz cihazlarından onlayn fəaliyyətlərinə dair heç bir iz qoymadan internetdən istifadə etmək imkanı verən veb brauzer xüsusiyyəti. Bu rejimdə brauzer öz əsas sessiyasından və istifadəçi məlumatlarından ayrı müvəqqəti sessiya yaradır. Axtarış tarixçəsi qeydə alınmır və kukilər və keş kimi sessiya ilə bağlı məlumatlar sessiya bitdikdən sonra silinir. Bu rejimlərin əsas məqsədi müəyyən bir baxış seansından olan məlumatların və tarixçənin cihazda qalmamasını və ya eyni cihazın digər istifadəçisi tərəfindən əldə edilməməsini təmin etməkdir.

Veb tərtibatda səhifələrin ziyarətçilərə ilk dəfə necə göründüyünü test etmək üçün istifadə edilə bilər.

Gizli rejim istifadəçilərin digər veb-saytlar və ya internet xidmət provayderi (ISP) tərəfindən izlənməsinin qarşısını almır. Bundan əlavə, müəyyən edilə bilən fəaliyyət izlərinin əməliyyat sistemindən istifadə edərək gizli rejim sessiyalarından, brauzerdəki təhlükəsizlik boşluqlarından və ya zərərli brauzer əlavələri vasitəsilə sızma ehtimalı var, hansı ki, bəzi HTML5 API-lərinin bu məqsədlə istifadə oluna biləcəyi aşkar edilmişdir.

## Tarixi
Apple-ın Safari brauzeri ilk dəfə 2005-ci ilin aprelində təqdim edilmiş bu funksiyanı özündə birləşdirən ilk böyük veb brauzerlərdən biri idi. Xüsusiyyət sonradan digər brauzerlər tərəfindən qəbul edildi və bu terminin 2008-ci ildə Internet Explorer 8-in beta versiyaları haqqında müzakirələr zamanı əsas xəbər agentlikləri və texnologiya saytları tərəfindən populyarlaşmasına səbəb oldu. Adobe Flash Player 10.1 versiyası lokal paylaşılan obyektlərin saxlanması ilə bağlı brauzer parametrlərinə və gizli rejimə uyğunlaşmağa başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Arşak Çobanyan

**Arşak Çobanyan** (, ) — erməni povest yazıçısı, jurnalist, redaktor, şair, tərcüməçi, ədəbiyyatşünas, dramaturq, filoloq və romançı.

## Həyatı
Atası qızıl ustası idi.

1898-ci ildə "*Anahit*" jurnalını təsis etmişdir. Onun Fransanın ədəbiyyat və ziyalıları ilə əlaqələri "Mercure de France" kimi fransızdilli qəzetlərində sərbəst şəkildə Erməni soyqırımı haqqında yazmağa imkan vermişdir. O, erməniləri Osmanlı hökumətinin zülmündən xilas etmək üçün qərbin dəstəyinin güclü tərəfdarına çevrilmişdir. "Ramqavar" partiyasına qoşulduqdan sonra Poqos Nübarla görüşmüş və 1919-cu ildə Paris Sülh Konfransı zamanı Ermənistan Milli Nümayəndəliyində iştirak etmişdir.

## Ədəbi fəaliyyəti
Arşak Çobanyan fundamental erməni realist yazıçılarından sayılır, baxmayaraq ki, onun romantik üslubda da çoxlu əsərləri var. Bu yazıları oxuyanların bəziləri arasında Fransa yazıçısı Anatol Frans da var idi.

## İstinadlar
Cənubi Levant

**Cənubi Levant** — Levantın cənub yarısını əhatə edən coğrafi region. Bu, təxminən müasir İsrail, Fələstin və İordaniyaya uyğundur. Bəzi təriflərə Livanın cənubu, Suriyanın cənubu və Sinay yarımadası da daxildir. Ciddi bir coğrafi təsvir olaraq, bəzən arxeoloqlar və tarixçilər tərəfindən ərazinin digər adlarının dini və siyasi mənalarından qaçmaq üçün istifadə olunur.

## Terminologiya
Cənubi Levant Levantın aşağı yarısına aid edilir, lakin coğrafi tərifdə bəzi fərqlər var. Ən geniş tərifə İsrail, Fələstin, İordaniya, Livan, Suriyanın cənubu və Sinay səhrası daxildir. Arxeologiya sahəsində Cənubi Levant "əvvəllər Suriya-Fələstin kimi müəyyən edilmiş və Kənanın da daxil edildiyi regiondur".

"Cənubi Levant" termini də qeyri-dəqiq və yöndəmsiz ad kimi tənqid olunur. Cənubi Levant termini akademik diskursda "Kənan", "Müqəddəs torpaqlar", "İsrail torpağı" və ya "Fələstin" kimi adların "dini və siyasi məzmunu"ndan qaçaraq, regionun "ən azı ciddi coğrafi" təsviri kimi müəyyən edilmişdir.

## Həmçinin bax

* İsrail tarixi
* Natufi mədəniyyəti

## İstinadlar
İsrail Torpağı

**İsrail Torpağı** (, ) — Cənubi Levant ərazisi üçün ənənəvi iudaist ad. Əlaqədar "Bibliya" və dini terminlərə Kənan torpaqları, Vəd edilmiş torpaqlar, Müqəddəs torpaqlar və Fələstin daxildir. Bu ərazinin sərhədlərinin tərifləri "Yəhudi Bibliyası"nda keçidlər arasında dəyişir. "Müqəddəs Kitab"ın başqa yerlərində doqquz dəfə "Dandan Beer-Şevaya", üç dəfə isə "Hamatın girişindən Misir çayına qədər" kimi xatırlanır.

İsrail Torpağı konsepsiyası İsrail Dövlətinin qurucuları tərəfindən irəli sürülüb. Bu, tez-tez iki tarixi yəhudi krallığının adından İsrailin rəsmi diskursunda İudeya və Samariya dairəsi kimi xatırlanan İordan çayının qərb sahilinin statusu ilə bağlı siyasi müzakirələrdə üzə çıxır.

## Həmçinin bax

* İsrail tarixi
* Fələstin

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Davies, W. D., *[https://books.google.com/books?id=PsrTocBeeU0C The Territorial Dimension of Judaism]* (1982), University of California Press
* 
* Keith, Alexander. *The Land of Israel: According to the Covenant with Abraham, with Isaac, and Jacob*, W. Whyte & Co, 1844.
* 
* McTernan, John P. *As America Has Done to Israel*, Whitaker House Publishers, 2008. ISBN&nbsp;978-1-60374-038-8
* 
* Schweid, Eliezer. *The Land of Israel: National Home Or Land of Destiny*, translated by Deborah Greniman, Fairleigh Dickinson Univ Press, 1985. ISBN&nbsp;978-0-8386-3234-5
* Sedykh, Andreĭ. *This Land of Israel*, Macmillan, 1967.
* Stewart, Robert Laird. *The Land of Israel*, Revell, 1899.

## Xarici keçidlər
Dandan Beer-Şevaya

**Dandan Beer-Şevaya** — "Yəhudi Bibliyası"nda doqquz dəfə istifadə edilən ifadə. Bu, şimalda Dan və cənubda Beer-Şeva arasında İsrail qəbilələrinin məskunlaşdığı ərazilərə aid edilir. Bu termin Birinci Dünya müharibəsindən sonra Britaniyanın Fələstin mandatı ilə bağlı danışıqlar zamanı İngiltərə siyasətçiləri tərəfindən istifadə edilən mövqeyə töhfə vermişdir.

## Müasir tarix
Birinci Dünya müharibəsindən sonra aparılan sülh danışıqları zamanı "Dandan Beer-Şevaya" ifadəsi Britaniyanın Fələstinin ərazisinin Millətlər Liqasının mandatı olaraq Osmanlı imperiyasından çıxarılması təklifinə töhfə vermişdir. 13 sentyabr 1919-cu ildə Lloyd Corcdan Jorj Klemansoya verilən memorandumda Britaniya Fələstinin "Dandan Beer-Şevaaya qədər qədim sərhədlərinə uyğun olaraq müəyyən ediləcəyi" ifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Səfər forması

**Səfər forması** — komanda idmanlarında iki komandanın rənglərini ayırd etmək üçün istifadə edilən forma növü. Onun meydan sahiblərinin forması ilə heç bir oxşarlığı yoxdur. Bu formalar oyunçular, menecerlər və tamaşaçılar arasında çaşqınlığın qarşısını almaq üçün istifadə olunur.

Bəzi idman liqalarında qonaq komandanın ev sahibi komandadan fərqli forma geyinməsi, digərlərində isə iki komandanın rənglərinin uyğun gəlməməsi tələb olunur. Reqbi ittifaqı kimi idman növlərində ənənəvi olaraq ev sahibi komanda qonaq komandanın forması ilə fərqli forma seçir.

## Həmçinin bax
* Futbol geyimi
* Üçüncü forma
Piyanqotəpə qətliamı

**Piyanqotəpə qətliamı** — 16 may 1979-cu ildə Türkiyədə baş vermiş kütləvi qətl hadisəsi. Hadisə nəticəsində 7 nəfər həlak olmuş, 2 nəfər yaralanmışdır. Ankaranın Piyanqotəpə ərazisində sağçı hərbçilər tərəfindən əsasən solçuların getdiyi qəhvəxanaya basqın edilmişdir. Müttəhimlərdən Əli Bülənd Orxan 12 sentyabr çevrilişindən sonra edam olunmuşdur.

## Qətliam
16 may 1979-cu ildə Keçiörən rayonunun Piyanqotəpə məhəlləsində yerləşən Rafiq Saydam küçəsində sağçılar Əli Bülənd Orxan, Nurullah Ağdoğan, Ərol Türkmən və Həsən tərəfindən dağıdılmışdır. Silahlılar kafedəkilərdən yerə uzanmağı tələb etmişdilər. Həmin vaxt qəhvəxanada 20 nəfər buna əməl etmişdir. Hücum edənlər yerdə yatan insanlara təsadüfi atəş açmışdılar. Həlak olanlar Hüsaməddin Qurban, Tuncay Sarıqaya, Mızrap Əli Daşkın, Ərdoğan Doğan, Müslüm Doğan, Mehmet Turan və Əhməd Turandır. 2 nəfər ağır yaralanmışdır. Hücum edənlər taksiyə minib qaçmışdılar.

## İstintaq
Ankara Polis İdarəsinin 31 may 1979-cu il tarixli bəyanatında müttəhimlərin hadisədən əvvəl və sonra müxtəlif qətl, yaralanma və zorlamalarda da iştirak etdikləri iddia edilmişdir. Ankara Polis İdarəsi hadisəni belə izah etmişdir:

Qətliamın əsas şübhəlisi Əli Bülənd Orxan 12 oktyabr 1980-ci ildə İzmirdə yaxalanmışdır.

Müttəhimlərdən biri olan Ərol Türkmən 17 oktyabr 1980-ci ildə baş müfəttiş Hikmət Sökmənərin Ankaradakı evinə basqın etmişdir. O, Sökmənərin həyat yoldaşı Bilgən Sökmənəri yaralamış, Sökmənərin 12 yaşlı qızını isə öldürmüşdür. Hadisədən sonra polisin təzyiqi altında Türkmən öz başına atəş açaraq intihar etmişdir.

Əli Bülənd Orxan Ankara 1 saylı Hərbi Məhkəmədə mühakimə olunmuş və 24 iyun 1981-ci ildə edama məhkum edilmişdir. Kassasiya Kollegiyalarının Hərbi Məhkəməsi 25 fevral 1982-ci ildə edam hökmünü təsdiq etmişdir. Qərar Məşvərət Məclisi tərəfindən də qəbul edilmiş və nəhayət, prezident general Kənan Əvrənin sədrliyi ilə keçirilən Milli Təhlükəsizlik Şurasının 112-ci iclasında təsdiqlənmişdir. Orxan 13 avqust 1982-ci ildə Ankara Mərkəzi Qapalı Həbsxanasında asılaraq edam edilmişdir.

## İstinadlar
55-lər hadisəsi

**55-lər hadisəsi** və ya **Sivas düşərgəsi** — 27 may çevrilişindən sonra şərq və cənub-şərqdən seçilmiş 55 ağa, şeyx və tayfa başçısının Qərbi Anadoluya sürgün edilməsi.

Milli Birlik Komitəsi DP üzvlərini "Kürdüstanda hökumət qurmaqda" ittiham etmişdir. 31 may 1960-cı ildə MBK-nin "*[[Cümhuriyyət (qəzet)|Cümhuriyyət]]*" qəzetində bu mövzuda müxtəlif sənədlər tapdığı, Şeyx Səidin oğlunun DP hakimiyyəti dövründə şərqə təbliğat səfərləri etdiyi məlum olmuşdur.

Çevrilişdən 4 gün sonra şərq və cənub-şərqdən seçilən 485 ağa və şeyx Sivas Kabak Yazısı düşərgəsinə göndərilmişdir. Camal Gürsəlin bu mövzuda 2,500 tanınmış kürdü öldürməyi təklif etdiyi iddia olunmuşdur. Sivasdakı düşərgə 19 oktyabr 1960-cı ildə qüvvəyə minən 105 saylı Məcburi Məskunlaşma Qanunu ilə boşaldılmış və Milli Birlik Komitəsi tərəfindən "55 ağa" DP-ni dəstəklədiyi iddia edilərək Antalya, İsparta, İzmir, Afyon, Manisa, Dənizli və Çoruma sürgün edilmişdir. Bu qanun 1962-ci ildə ləğv olunmuşdur.

## Bərzani hərəkatı
Şimal-şərqi İraqda Mustafa Bərzaninin liderliyi ilə Kürdüstan Demokrat Partiyasının başlatdığı hərəkat Türkiyənin Hakkari, Van, Siirt, Mardin, Diyarbəkir, Muş, Şırnak kimi regionlarına təsir göstərmişdir. Bu ərazilərdə Bərzani lehinə yaraqlıların toplanılması cəhdləri edilmişdir.

Molla Mustafa Bərzani mülkədar, şeyx və tayfa başçısı hesab olunurdu. O, Türkiyədə kürd hərəkatını ağa, şeyx və tayfa başçılarının qızışdırdığı düşünülürdü. Bu səbəbə görə onlar hədəfə alınmışdılar.

1961-ci il Konstitusiyasında bəzi dəyişikliklər edilmişdir. 1924-cü il Konstitusiyasının 3-cü maddəsi olan "Suverenlik qeyd-şərtsiz millətindir" ifadəsi "Suverenlik qeyd-şərtsiz türk millətinindir" olaraq dəyişdirilmişdir.

## İstinadlar
Bucaq (tayfa)

**Bucaq** — Şanlıurfanın Sivərək və Hilvan rayonlarında məskunlaşmış türkmən tayfası. 60 dənə kəndi var. Əhalisi 150 min nəfərdən ibarət olan tayfa XIX əsrin əvvəllərində Diyarbəkirdən Siverekə köçmüşdür.

Şeyx Səid üsyanında dövlətin tərəfinə keçmişdilər. Onlar PKK ilə mübarizədə Türkiyənin yanında olmuşlar. Sədat Bucaq tayfanın tanınmış adları arasındadır.

## İstinadlar
Malatya qətliamı

**Malatya qətliamı** — 17–20 aprel 1978-ci il tarixlərində Türkiyənin Malatya şəhərində baş vermiş ələvilərə qarşı kütləvi zorakılıq hadisəsi. Qətliama o vaxtkı bələdiyyə sədri Həmid Fəndoğlunun öldürülməsi səbəb olmuşdur. Bundan sonra sünni islamçı qruplar şəhərin ələvi və solçu bölgələrinə girərək zorakılıq törətmişdilər. Qətliam nəticəsində 8 nəfər həlak olmuş, bir neçə yüz nəfər yaralanmış, minə yaxın bina dağıdılmışdır. Zorakılığın başlanmasından sonra minlərlə ələvi şəhəri tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır.

## Zəmin
1973-cü ildə Türkiyədə keçirilən parlament seçkilərindən sonra Cümhuriyyət Xalq Partiyası (CHP) və Milli Qurtuluş Partiyası (MSP) Malatyanın ən böyük partiyaları olmuşdu. İslamçı partiya olan MSP sünni və sağçı qrupların dəstəyini almışdı, CHP ümumiyyətlə ələvi və solçu qruplar tərəfindən dəstəklənirdi. Bu çərçivədə şəhərdə sağ və solun ayrılması prosesi artmağa başlamışdır. Sol təşkilatlar qurulmağa və geniş yayılmağa başlamış, Kommunizm ilə Mübarizə Dərnəkləri, Boz Qurdlar və Basqınçılar Assosiasiyası kimi sağçı təşkilatlar böyümüşdür. Bu qütbləşmə 1977-ci ildə Türkiyədə keçirilən ümumi seçkilərdə də müşahidə olunmuş, burada MSP və Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının əvvəlki illərdəki seçkilərdən xeyli çox səs almışdır.

1968-ci ildən qətliama qədər olan dövrdə iğtişaşlar və zorakılıqların artması tendensiyası müşahidə olunurdu. Hadisələrə Malatyada Kamal Abbas Altunqaşın öldürülməsi (1968), Həkimxan hadisəsi (1968), 2 fevral yığıncağı (1975), 15–16 fevral hadisələri (1975) və Ağcadağ Müəllimlər Məktəbi hadisəsi (1975) daxildir.

### Həmid Fəndoğlunun qətli
17 aprel 1978-ci il hadisələri bələdiyyə sədri Həmid Fəndoğlunun evində partlayan bombanın onun, gəlini və iki nəvəsinin həlak olması ilə başlamışdır. Bomba 7 aprel 1978-ci ildə Ankaradan göndərilmiş paketin içərisində idi. Eyni gündə daha bir neçə bomba paketi göndərilmişdir. Bombanı göndərən təşkilatla bağlı dəqiq fikir birliyi yox idi, ancaq hadisədən sonrakı günlərdə onun yalnız Ankara Nüvə Araşdırmaları Mərkəzində istehsal oluna biləcəyi açıqlanmışdır. "Bozqurdlar"ın keçmiş prezidenti Məhərrəm Şəmsəklə birlikdə müəssisədə çalışan bir neçə nəfər saxlanılmışdır. Saxlanılanlar daha sonra sərbəst buraxılmışdır. MSP üzvləri bombanın sağçı qrup tərəfindən göndərilməsi ilə bağlı iddiaları rədd edərək bunun əvəzinə onu kommunist qrupun göndərdiyini iddia etmişdilər. "Ortadoğu Gazetesi" sui-qəsdin "solçuların və onlarla əməkdaşlıq edən separatçıların işi" olduğunu sübut edən lenti ələ keçirdiklərini iddia etmişdir.

## Qətliam
Sui-qəsdin ardınca ələvilərə məxsus evlərin önünə qırmızı sprey boya ilə X işarəsi çəkilmişdir. Axşam saatlarında şəhərdə ələvilərə qarşı hücumlar başlamış və bu, 20 aprelə qədər davam etmişdir. Qətliam nəticəsində 8 nəfər həlak olmuş, bir neçə yüz nəfər yaralanmış, minə yaxın bina dağıdılmışdır. Zorakılığın başlanmasından sonra minlərlə ələvi şəhəri tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır.

## İstinadlar
Şeyxmus Dağtəkin

**Şeyxmus Dağtəkin** (; ) — kürdəsilli Türkiyə şairi və yazıçısı. O, 1987-ci ildən bəri Fransada, Paris şəhərində yaşayır. Dağtəkin türk, kürd və ya fransız dillərində yazır. O, yeddi şeir kitabının və "*À la source, la nuit*" romanının müəllifidir. O, fransız poeziyasının yenilənməsində aparıcı rol oynamışdır.

## Əsərləri

* *Sortir de l'abîme, manifeste*, Le Castor astral (2018)
* *A l'ouest des ombres*, Le Castor astral (2016)
* *Élégies pour ma mère*, Le Castor astral (2013)
* *To the Spring, by Night*, MQUP (2013)
* *Ma maison de guerre*, Le Castor astral (2011)
* *Au fond de ma barque*, L'Idée bleue (2008)
* *Juste un pont sans feu*, Le Castor astral (2007)
* *La langue mordue*, Le Castor astral - Écrits des Forges (2005)
* *À la source, la nuit*, Robert Laffont (2004)
* *Couleurs démêlées du ciel*, Le Castor Astral - Écrits des Forges (2003)
* *Le verbe temps*, Le Castor Astral - Écrits des Forges (2001)
* *Les chemins du nocturne*, Le Castor Astral (2000)
* *Artères-solaires*, L'Harmattan (1997)
* *Aşkın Yalın Hali*, Ünlem Yayınları, 1992

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şeyhmus Dağtekin Website http://www.seyhmusdagtekin.fr/
* MQUP's page: http://www.mqup.ca/to-the-spring--by-night-products-9780773541559.php?page_id=46
* Review Quill and Quire: http://quillandquire.com/reviews/review.cfm?review_id=7944
* Review Montreal Review of Books:  http://mtlreviewofbooks.ca/reviews/to-spring-by-night/
* On Nomadics http://pjoris.blogspot.com/2007/05/down-hudson-seyhmus-dagtekin.html
* The Publisher Castor Astral Website http://www.castorastral.com/collection.php?id_livre=528
* Printemps des Poètes Website http://www.printempsdespoetes.com/?rub=poetheque&page=14&url=http://www.printempsdespoetes.com/poetheque/index.php?fiche_poete%26cle=373%26nom=Seyhmus%20Dagtekin