İsveçrə pasportu

**İsveçrə pasportu** — İsveçrə Konfederasiyası tərəfindən verilən biometrik şəxsiyyət sənədi. Sənəd adi, müvəqqəti və ya xüsusi hallarda diplomatik və ya xidməti ola bilər. 
Pasport İsveçrə vətəndaşlığının sübutu kimi xidmət etməklə yanaşı, xaricdə yaşayan vətəndaşlara İsveçrə konsulluq rəsmilərindən yardım almaq prosesini asanlaşdırır. 

İsveçrə vətəndaşları bu pasportla AATA ölkələrinin və Aİ-nın hər bir ölkəsində sərbəst hərəkət edə bilirlər.

Xüsusi zərurət yarandıqda əcnəbilərə verilən pasportda mövcuddur (öz ölkəsindən sənədi olmayan əcnəbilər və eyni zamanda yaşayış icazəsi olanlar, vətəndaşlığı olmayan şəxslər, sığınacaq axtaranlar və başqaları).

## İsveçrə pasportlarının tarixi
İsveçrədə ilk pasportlar 1490-cı ildə Şvis kantonunun vətəndaşları üçün verilmişdir. Kitabça formasında ilk dəfə İsveçrə pasportu 10 dekabr 1915-ci ildə buraxıldı. Qırmızı rəngli İsveçrə pasportu 1959-cu ildə yaradılmışdır. 1985-ci ilə qədər İsveçrə pasportuna yalnız dövrün milli dilləri (fransız, alman və italyan) və ingilis dili daxil idi. Romanş dili referendumdan sonra dördüncü İsveçrə milli dili elan edildikdən sonra 85-ci keçidə əlavə edildi. Daha sonra dillərin sırası Alman, Fransız, İtalyan, Romanş və İngilis dillərinə dəyişdirildi.

### İsveçrə pasportunun quruluşu
Daha yeni İsveçrə pasportları (03, 06, 10 və 22 nömrəli pasportlar) 40 səhifədən (əvvəlki 32 əvəzinə) və məlumat səhifəsindən ibarət idir. 36-сı səhifə xarici vizalar və rəsmi möhürlər üçün ayrılıb. Birinci səhifədə sahibin imzası, həmçinin 11-ci sahədə "Rəsmi qeydlər" üçün yer var. 2-3-cü səhifələr müvafiq olaraq 13-cü və 26-cı (06, 10 və 22-ci hissələri) məlumat səhifəsi sahəsinin təyinatlarının tərcümələrini təqdim edir. Hər bir səhifə unikal rəng nümunəsinə malikdir və işıqlandırıldıqda arxa tərəfdəki İsveçrə xaçı ğörünür. 8-33-cü səhifələrdə İsveçrə xaçı, kantonun mikro çap olunmuş adı və İsveçrə Konfederasiyasına qoşulduğu ili, yuxarı küncdə isə kantonun gerbi ehtiva edilir.

## Biometrik pasportlar
2010-cu il fevralın 15-dən biometrik olmayan pasportların (03, 06 və 85 №-li) verilməsi dayandırılıb.

2010-cu il martın 1-dən Şengen sazişinə uyğun olaraq bütün İsveçrə pasportları biometrikdir. Bu, ABŞ-a vizasız gediş üçün tələb olunur.

Təkmilləşdirilmiş xüsusiyyətlərinə malik yeni pasport seriyası 31 oktyabr 2022-ci ildə əlçatan oldu.

## Məlumat səhifəsi
İsveçrə pasportu məlumat səhifəsi aşağıdakı sahələri ehtiva edir:

* Pasport sahibinin fotoşəkili (həmçinin polikarbonat vərəqdə mikro perforasiya edilmiş).
* Növü: PA - biometrik olmayan, PM - biometrik, PD - müvəqqəti pasport, PB - diplomatik pasport.
* Kod (CHE)
* Pasport nömrəsi
* 1. soyadı
* 2. Adı
* 3. Milliyyəti
* 4. Doğum tarixi
* 5. Cinsi (Q/K)
* 6. Boyu (sm)
* 7. Doğum yeri: (kommuna və kanton)
* 8. Buraxılış tarixi
* 9. Səlahiyyəti
* 10. İstifadə müddəti

Məlumat səhifəsinin aşağı hissəsi xüsusi maşın tərəfindən oxuna bilən zonadır.

### Diakritik işarəsi olan adlar
Tərkibində diakritik hərflər olan adlarda (ä, ö, ü, à, ç, é, è və s.; ß hərfi ümumiyyətlə İsveçrə almancasında istifadə edilmir) maşınla oxuna bilən zonadan kənarda diakritik işarələrlə yazılır. Lakin maşınla oxuna bilən zonada alman umlautları (ä/ö/ü) sadəcə olaraq ae/o hərflərinə uyğun olaraq ICAO konvensiyasına uyğun olaraq diakritiklər ilə yazılır. 

### Təsdiqləri
1-ci səhifə imza xəttinə əlavə olaraq, rəsmi təsdiqlər üçün nəzərdə tutulmuş sahədir (sahə 11, "Rəsmi şərhlər"). 10 nömrəli pasporta, 2004-cü ildə Aİ-na qoşulan 10 ölkəni nəzərə alaraq 13 əlavə dil, həmçinin AATA dövlətlərinin dillərini əhatə etmək üçün Norveç və İslandiya dilləri əlavə edildi.

### Dilləri
Bütün pasportlar dörd rəsmi dildə (alman, fransız, italyan və romanş) və ingilis dilində yazılmışdır, yalnız istifadə və qulluq üçün təlimatları ehtiva edən 40-cı səhifə istisna olmaqla. Səhifə 2-də 13 dilə tərcümələr var. Nəticə etibarı ilə, İsveçrə pasportu 26 dilə malikdir və bu, Aİ-nın öz pasportlarını 23 dildə üstələyir. Arxa qapağın içərisində 26 dildə "Bu pasportda 40 nömrələnmiş səhifə var" ifadəsi yazılıb. 22-ci səhifədən bütün əlavə dillər silindi.

### İsveçrə pasportunun xronologiyası
#### Pass 1915
1915-ci il buraxıışı möhürsüz mavi-yaşıl üz qabığına, yalnız üç İsveçrə rəsmi dilinə malik idi və heç bir təhlükəsizlik funksiyası yox idi. Səhifə kənarlarından kənara çıxa bilən daşıyıcının fotoşəkilinin ölçüsündə heç bir məhdudiyyət yox idi.
File:Swiss passport of Taddeo Semadeni, March 1916.jpg|1916-cı il İsveçrə pasportunun ilk səhifələri

#### Pass 1932
1932-ci ildə buraxılan pasportun mərkəzində İsveçrə gerbi olan qəhvəyi örtüyü var idi və heç bir təhlükəsizlik elementi yox idi.

#### Pass 59
1959-cu ildə təqdim edilən pasportun sol tərəfində İsveçrə gerbi və üç sətirdə "Passeport suisse", "Schweizerpass" və "Passaporto svizzero" yazılmış tünd qırmızı örtüyü var idi. Daxili səhifələr dörd dildə idi: fransız, alman, italyan - o dövrdə üç milli dil - və ingilis.
File:CH Pass 59.jpeg|1959-cu il İsveçrə pasportunun üz qabığı

#### Pass 85
İlk dəfə 1985-ci il aprelin 1-də təqdim edilən pasport, İsveçrə-Kanadalı qrafik dizayneri Fritz Gotschalkhad tərəfindən hazırlanmışdır. Məlumat səhifəsi maşın tərəfindən oxunmurdu, qırmızı örtüyü, böyük İsveçrə xaçı ilə bəzədilmişdi və beş dildə şaquli şəkildə düzülmüş "İsveçrə pasportu" sözləri var idi. Təhlükəsizlik xüsusiyyətlərinə UV-reaktiv kağız, səhifə nömrəsi və İsveçrə xaçı, rəngarəng Guilloche çapı, möhür daxil idir. Pasport işıqda saxlanıldıqda çap qeydiyyatı elementləri görünürdü. Daşıyıcının fotoşəkili yapışdırılmış və iki möhürlə qabartılmışdır. Pass 85-də ağ-qara fotoşəkillər məqbul idi. Pasportun köhnə versiyalarında olduğu kimi, daşıyıcının saç və göz rəngləri qeyd olunurdu.

#### Pass 03
İlk dəfə 1 yanvar 2003-cü ildə buraxıldı. Onun sələfi mövcud beynəlxalq standartlara uyğun gəlmirdi. Bu pasport maşınla oxuna bilən, polikarbonat məlumat səhifəsi ilə təchiz edilmiş ilk İsveçrə pasportudur. Heç bir biometrik məlumatın olmaması istisna olmaqla, o, 06 pasportuyla eynidir.
File:Swiss passport.jpg|2003-cü il İsveçrə pasportunun üz qabığı

#### Müvəqqəti pasport (təcili pasport)
Müvəqqəti pasport çox vaxt "təcili pasport" adlanır. Şəxsiyyəti təsdiq edən sənədlərlə bağlı İsveçrə qanunvericiliyinə əsasən, o, yalnız adi pasport üçün müraciət etmək üçün vaxt olmadıqda və ya adi etibarlı pasport təqdim edilə bilmədikdə (məsələn, adi pasport itirildikdə, məhv edildikdə və ya oğurlandıqda) və ya etibarlı pasport səyahət üçün lazımi tələblərə cavab vermədikdə (məsələn, pasportun etibarlılıq müddəti xarici ölkəyə daxil olmaq üçün kifayət qədər uzun olmadıqda) verilə bilər.

Müvəqqəti pasport Pass 03 ilə eynidir, biometrik məlumatı yoxdur. Müvəqqəti pasportun üz qabığı onu adi pasportdan fərqləndirmək üçün qapağın aşağı yarısında aydın şəkildə ağ zolaqla işarələnmişdir. Müvəqqəti pasportun cəmi 16 səhifəsi var. Polikarbonatdan olan məlumat səhifəsi yoxdur, bunun əvəzinə laminatlaşdırılmış təhlükəsizlik kağızı məlumat səhifəsindən istifadə olunur. Müvəqqəti beynəlxalq təhlükəsizlik standartlarına uyğundur və maşınla oxuna bilir. Onun etibarlılıq müddəti 1 ildir.

Müvəqqəti pasport üçün ərizə xaricdə istənilən İsveçrə konsulluğunda və ya səfirliyində, ölkə daxilində istənilən pasport idarəsində, həmçinin Sürix, Bazel və Cenevrə hava limanlarında verilə bilər.

#### Pass 06
Pass 06 2006-cı ildə buraxılmışdır. O, RFID çipində biometrik məlumatları ehtiva edir. Bu, ən yeni Pass 10-un prototipi idi, lakin 5 illik etibarlılığı ilə məhdudlaşır. 2-ci səhifəsində 13 tərcüməsi var. Köhnə versiyası, Pass 03, istifadə müddəti bitənə qədər istifadə edilə bilərdi, lakin Şengen Sazişinə görə, müddəti bitdikdən sonra biometrik pasportla əvəz edilməli idi.

File:Swiss Pass 2006.jpg|2006-cı il İsveçrə pasportunun üz qabığı


#### Pass 10
1 mart 2010-cu ildə təqdim edilən Pass 10 biometrik məlumatları, fotoşəkil və barmaq izlərini ehtiva edir. İsveçrə Şengen Sazişində iştirak etmək üçün bu tip pasport tətbiq etməli idi. 2-3-cü səhifələrdə 26 tərcümə var. Pass 10, biometrik məlumatları olan bir çip istisna olmaqla, Pass 06 ilə praktiki olaraq eynidir. Bu pasport 2009-cu il mayın 17-də keçirilən ümumxalq referendumunda qəbul edilib.
File:Swiss Pass 2010.jpg|2010-cu il İsveçrə pasportunun üz qabığı

#### Pass 22: Hazırda
31 oktyabr 2022-ci il tarixindən etibarən mövcud olan Pass 22 İsveçrənin hər kantonundan, dağlarını və su yollarını əks etdirən yeni səhifə dizaynına malikdir. Pasportda İsveçrənin 26 kantonunun hər biri üçün ayrı səhifəsi var. 
File:Schweizer Pass 22.jpg|İsveçrə pasportunun üz qabığı

## Viza tələbləri

İsveçrə pasportu sahibləri üçün viza tələbləri digər dövlətlərin səlahiyyətli orqanları tərəfindən İsveçrə vətəndaşlarına qoyulan inzibati giriş məhdudiyyətləridir. 2025-ci ilə qədər İsveçrə vətəndaşları 190 ölkə və əraziyə gedərkən vizasız giriş imkanına malik idilər və Henley Pasport İndeksinə görə İsveçrə pasportu səyahət azadlığı baxımından dünyada beşinci yerdədir (Belçika, Britaniya, Portuqaliya və Yeni Zelandiya pasportları ilə eyni). Bundan əlavə, Arton Capital Pasport İndeksinə görə, İsveçrə pasportu səyahət azadlığına görə dünyada dördüncü yerdədir.

Avropa Azad Ticarət Assosiasiyasının üzvü olan İsveçrə vətəndaşları AATA konvensiyasına uyğun olaraq İslandiya, Norveç və Lixtenşteyndə yaşamaq və işləmək üçün hərəkət azadlığından istifadə edirlər. Bundan başqa, İsveçrənin Aİ ilə ikitərəfli müqavilələri əsasında İsveçrə vətəndaşları Aİ-nın bütün üzv dövlətlərində hərəkət azadlığına malikdirlər. Bütün AATA və Aİ vətəndaşları təkcə vizadan azad deyil, həm də qanuni olaraq bir-birlərinin ölkələrinə daxil olmaq və yaşamaq hüquqları var.

## İkili vətəndaşlıq
İsveçrədə ikili vətəndaşlığa icazə verilir, lakin tələblər kantondan kantona dəyişir. İkili vətəndaşlar da daxil olmaqla, kişilər İsveçrədə hərbi və ya mülki xidmətə çağrılır və İsveçrə vətəndaşlarına digər ölkənin vətəndaşı olmadığı və orada yaşamadığı halda, hər hansı digər hərbi xidmətdə iştirakına icazə verilmir (İsveçrə qvardiyası ordu deyil, Vatikan "daxili polisi" hesab olunur).

## Qiyməti
Qiymətləri 19 yanvar 2024-cü il tarixinə görə İsveçrə frankı (CHF) ilə verilmişdir.

Hava limanlarında Federal Polis tərəfindən verilən müvəqqəti pasport 50 CHF əlavə rüsum tələb edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Schweizer Pass 
* Images of a 1931 Swiss passport 
* Images of a 1956 Swiss passport