open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lucasfilm Games

**Lucasfilm Games** (əslində "**LucasArts Entertainment**" kimi tanınır) — "Lucasfilm" kinostudiyasının oyun studiyası. 2013-cü ilin aprel ayına qədər vəzifələri əyləncə məzmununun istehsalı və yayımlanması idi. "LucasArts" 2013-cü ilin aprel ayından etibarən "Disney"in mülkiyyətində olan oyunların yayımçısı olmuş və sonradan bağlanmışdır. 2021-ci ilin yanvarında "Lucasfilm" lisenziya sahibi kimi "Lucasfilm" franşizaları altında gələcək bütün oyunların istehsal və yayımı üçün "Lucasfilm Games" brendini bərpa etdiyini elan etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər

* 
* The Workshop – Official LucasArts Blog
*
Teodor Şarinski

**Teodor Yakovleviç Şarinski** () — SSRİ memarı və mühəndisi, Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi (1974), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı (1982) laureatı.

## Həyatı
Teodor Yakovleviç Şarinski 22 noyabr 1911-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1936-cı ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmiş, Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir.

Teodor Şarinski 1939-cu ildən Bakı Şəhərinin Planlaşdırılması və Mülki Mənzil Tikintilərinin Layihə  İnstitutunda ("Bakdövlətlayihə") işləmiş, 1948-ci ildən burada baş mühəndis olmuşdur. Onun yaradıcılığında şəhərsalma işləri əsas yer tutmuşdur. O, Bakının baş planları (1952–1954, 1976–1982), Abşeron yarımadasının planlaşdırılması (1952–1956) və başqa layihələrin rəhbəri olmuş, Bakıdakı "Gülüstan" saray kompleksinin (1980) yaradılmasında iştirak etmişdir.

Teodor Şarinski 1955-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, 1-ci və 2-ci (2 dəfə) dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni, "Qırmızı ulduz", "Şərəf nişanı" ordenləri və medallarla təltif edilmişdir. Ona 1974-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilmiş, 1982-ci ildə isə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı olmuşdur.

## İstinadlar
Skudetto

**Skudetto** () — İtalyancadan tərcümədə "kiçik qalxan" mənasını verən "skudetto", İtaliyada əvvəlki mövsümdə öz idman növü üzrə çempion olmuş idman klublarının formalarında daşıdığı kiçik emblemdir.

"Skudetto" 1920-ci illərdə İtaliya Milli Futbol Assosiasiya tərəfndən, futbol liqasının qalibinin şərəfinə yaradılıb. Onu formasına əlavə edən ilk komanda, 1924-cü ildə Cenoa klubu olub. Daha sonra İtaliyada digər idman növləri üzrə komandalar tərəfindəndə qəbul edilir. Skudetto sözü A Seriyasının kubokunu göstərmək üçün də istifadə olunur. "Skudetto qazanmaq" "A Seriyasında qalib gəlmək" sözünün sinonimidir.

## Mənşəyi
Mənbələrin ortaq qənaətinə görə, "skudetto"nun ixtiraçısı italyan şairi və dramaturqu Qabriele D'Annunziodur. Gəncliyində D'Annunzio futbol həvəskarı idi və doğma Peskara çimərliyində dostları ilə futbol oynayamaqdan ötru 1887-ci ildə Londonda Futbol Liqasını topla təmin edən eyni istehsalçıdan bir dəri top alır.
1920-ci ildə keçmiş Avstriya-Macarıstanın Fiume şəhəri (indiki Xorvatiyanın Riyeka şəhəri) İtaliyaya birləşdirilir və D'Annunzio yerli futbol komandasını yaşıl, ağ və qırmızı rəngli üçrəngli qalxan taxaraq, şəhər üzərində İtaliyanın suverenliyinə dəstək olmağa dəvət edir.

1924-cü ildə İtaliya Futbol Federasiyası, çempion olmuş komandalara öz formalarında "Skudetto" ilə bəzəməyə icazə verməklə onlara xüsusi şərəf verilməsi qərarını təsdiqləyir. O vaxtdan başkayaraq zamanla "Skudetto" İtaliyanın bütün idman liqalarının mövcud çempionlarının simvoluna çevrilir.

1928-ci ildə başlayan İtaliya Reqbi Çempionatı da titulun sahibi olan komandanı göstərən "Skudetto"dan istifadə etməyə başlayır.

## İstinadlar
Tomas və dostları

**Tomas və Dostları** () — Brit Olkroft tərəfindən yaradılmış Britaniya uşaq televiziya cizgi filmi.

## Filmləri
* Tomas və sehrli dəmiryolu (2000)
* Tomas və dostları: Dünya səyahəti (2018)

## İstinadlar
Robert Kiyosaki

**Robert Toru Kiyosaki** () — Amerikalı sahibkar və yazıçı. Kiyosaki Rich Global və kitablar və videolar vasitəsilə insanlara maliyyə dərsləri verən şirkət Rich Dad Company-nin təsisçisidir.

Kiyosakinin şəxsi inkişaf janrında yazdığı *[[Varlı ata, kasıb ata (kitab)|Varlı ata, kasıb ata]]* kitabı dünya üzrə 51 dildə tərcümə olunmuş və 41 milyondan çox satılmışdır.

## Həyatı
Robert Kiyosaki 8 aprel 1947-ci ildə ABŞ-nin Hilo şəhərində anadan olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Kiyosaki Kim Kiyosaki ilə evli idi. Onlar 1994-cü ildən bəri Arizona ştatının Finiks şəhərində yaşayırdılar. Cütlük 2017-ci ildə ayrıldı.

## Kitabları

* *[[Rich Dad Poor Dad]] – What the Rich Teach Their Kids About Money – That the Poor and Middle Class Do Not!* (first published in 1997) Warner Business Books. .
* *Cashflow Quadrant: Rich Dad's Guide to Financial Freedom* (2000). .
* *Rich Dad's Guide to Investing: What the Rich Invest in, That the Poor and the Middle Class Do Not!* (2000). .
* *The Business School for People Who Like Helping People* (March 2001).  – endorses multi-level marketing
* *Rich Dad's Rich Kid, Smart Kid: Giving Your Children a Financial Headstart* (2001). .
* *Rich Dad's Retire Young, Retire Rich* (2002). .
* *Rich Dad's Prophecy: Why the Biggest Stock Market Crash in History Is Still Coming… and How You Can Prepare Yourself and Profit from It!* (2002). Warner Books. .
* *Rich Dad's The Business School: For People Who Like Helping People* (2003) .
* *Rich Dad's Who Took My Money?: Why Slow Investors Lose and Fast Money Wins!* (2004) .
* *Rich Dad, Poor Dad for Teens: The Secrets About Money – That You Don't Learn in School!* (2004) .
* *Rich Dad's Before You Quit Your Job: 10 Real-Life Lessons Every Entrepreneur Should Know About Building a Multimillion-Dollar Business* (2005). .
* *[[Why We Want You to be Rich|Why We Want You to Be Rich: Two Men, One Message]]* (2006) co-written with Donald Trump .
* *Rich Dad's Increase Your Financial IQ: Get Smarter with Your Money* (2008). .
* *Rich Dad's Conspiracy of the Rich: The 8 New Rules of Money* (2009). 
* *The Real Book of Real Estate: Real Experts. Real Stories. Real Life.* (2009) .
* *An Unfair Advantage: The Power of Financial Education* (2011). .
* *[[Midas Touch (Trump Kiyosaki book)|Midas Touch: Why Some Entrepreneurs Get Rich And Why Most Don't]]* (2011), co-written with Donald Trump .
* *Why 'A' Students Work for 'C' Students and Why 'B' Students Work for the Government: Rich Dad's Guide to Financial Education for Parents* (2013). .
* *The Business of the 21st Century* (2010), co-written with John Fleming and Kim Kiyosaki .
* *Second Chance: for Your Money, Your Life and Our World* (2015) 
* *8 Lessons in Military Leadership for Entrepreneurs: How Military Values and Experience Can Shape Business and Life* (2015) 
* *Why the Rich Are Getting Richer* (2017) 
* *FAKE: Fake Money, Fake Teachers, Fake Assets: How Lies Are Making the Poor and Middle Class Poorer* (2019) 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Droid (Ulduz müharibələri)

**Droid** — "*[[Ulduz müharibələri]]*" elmi fantastik franşizasından müəyyən dərəcədə süni intellektə malik uydurma robot. Termin "android" sözünün qısaldılmış formasıdır və əvvəlcə insan kimi görünmək və hərəkət etmək üçün nəzərdə tutulmuş robotlara istinad edirdi. "Android" sözünün özü qədim yunanca "insan kimi" mənasını verən "*androīdēs*" sözündəndir.

Yazıçı və rejissor Corc Lukas orijinal "*[[Ulduz müharibələri (film, 1977)|Ulduz müharibələri]]*" filminin 28 yanvar 1975-ci ildə tamamlanan ssenarisinin ikinci layihəsində "droid" terminindən istifadə etmişdir. Bu sözün presedenti var – Mari Vulf adlı yazıçı bu sözü 1952-ci ildə "*Dünyanın robotları! Qalxın!*" hekayəsində işlətmişdir. Lukasın "*Ulduz müharibələri*" filminin ssenarisini yazarkən bu məlumatdan xəbəri olub-olmadığı, yoxsa bu termini özünün uydurduğu məlum deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Sultanhəmid Hacıbalayev

**Sultanhəmid Şahmərdan oğlu Hacıbalayev** () — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII, IX, X və XI çağırış deputatı, Azərbaycan Kommunist Partiyası Qusar Rayon Komitəsinin birinci katibi.

## Həyatı
Sultanhəmid Hacıbalayev 3 yanvar 1937-ci ildə tarixində Həzrə kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur, milliyətcə ləzgidir. Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu və Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin yanında Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir.

O, 3 yanvar 2009-cu ildə vəfat etmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
1960-cı ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur.

1957–1965-ci illərdə Naxçıvan MSSR Dövlət Plan Komitəsinin mühəndis-iqtisadçısı, Naxçıvan MSSR yerli sənaye nazirinin müavini, 1965–1970-ci illərdə Naxçıvan MSSR Dövlət Plan Komitəsi sədrinin müavini, Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədr müavini vəzifələrində işləmişdir.

1970–1987-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Qusar Rayon Komitəsinin birinci katibi vəzifəsində işləmişdir.

VIII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin səhiyyə və ictimai təminat komissiyasının və Azərbaycan Kommunist Partiyası təftiş komissiyasının üzvü olmuşdur.

## Mənbə
* 

### İstinadlar
Permanent inqilab

**Permanent inqilab** — periferik və zəif inkişaf etmiş ölkələrdə inqilabi proseslərin inkişafı haqqında nəzəriyyə. Nəzəriyyə əvvəlcə Lev Trotski tərəfindən "Permanent inqilab" əsərində, habelə Ernest Mandel və digər marksist nəzəriyyəçilər (Maykl Levi, Cozef Hansen, Livio Maitan kimi trotskist müəlliflər) tərəfindən təklif edilmiş və daha da inkişaf etdirilmişdir.

## Ədəbiyyat
*Л. Троцкий. Перманентная революция. Сборник. — М.: «Аст», 2005.
*Л. Троцкий. История русской революции: В 2 т. — М.: «Терра», «Республика», 1997.
*Перманентная революция от Маркса до Маркузе = Permanente Revolution von Marx bis Marcuse : сб. ст. : пер. с нем. / сост. и ред. Леонгард Райнишrude. — М.: Прогресс, 1971. — 134 с.
Lyuk Skayvolker

**Luke Skyvalker** () — "*[[Ulduz müharibələri]]*" film seriyasının protaqonisti. O, "Ulduz müharibələri: IV Epizod – Yeni ümid", "Ulduz müharibələri: V Epizod – İmperiya cavab zərbəsi vurur", "Ulduz müharibələri: VI Epizod – Cedayın qayıdışı", "Ulduz müharibələri: VII Epizod – Gücün oyanması", "Ulduz müharibələri: VIII Epizod – Sonuncu ceday", "Ulduz müharibələri: IX Epizod – Skayvolkerin yüksəlişi" filmlərində rol almış, aktyor Mark Hemill tərəfindən canlandırılmışdır. Personaj körpə kimi "Ulduz müharibələri: III Epizod – Sithin qisası" filmində də qısa müddətə nümayiş olunmuşdur.

Filmdə Luke kiçik yaşlarından jedi təlimini öyrənməyə can atır, yaşlı Obi-Wan Kenobi isə ona təlim keçməyə başlayır. Sonradan Darth Vader kimi tanınmış Jedi Anakin Skyvalkerin oğlu kimi Luke gücünlə yaxından əlaqəsi var. Anası Padme Nabu planetinin keçmiş kraliçası idi. Obi-Van Kenobinin ölümündən sonra Lyuk ceday təlimini davam etdirmək üçün usta Yodaya müraciət edir. Luke Darth Vaderi məğlub etməklə vəzifələndirilir, lakin sonradan öyrənir ki, Vader əslində onun atasıdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər
*
* Luke Skywalker on IMDb
*
Yeni kurs (Trotski)

**"Yeni kurs"** () — Lev Trotski tərəfindən yazılmış və 11 dekabr 1923-cü ildə "Pravda" qəzetində dərc edilmiş məqalə; sonradan yeni materiallarla tamamlandı və eyni başlıq altında ayrıca broşüra kimi nəşr olundu. Trotski bu əsərində bolşeviklər Partiyasının tədricən bürokratikləşməsi mövzusunda öz müşahidələrini açıqladı və mübarizə vasitəsi kimi SSRİ-də bütövlükdə birpartiyalı sistemin saxlanılması şərti ilə partiya həyatının demokratikləşdirilməsini təklif etdi. Məqalə mühüm təbliğat materialına çevrildi və onun ideyaları bolşeviklər sıralarında, xüsusən də Moskvada kifayət qədər dəstək aldı; Trotskinin fikirləri sovet gəncləri arasında da məşhur idi. “RK(b)P daxilində hakimiyyətin yenidən bölüşdürülməsi” kursu əsas sovet liderlərinin qarşılıqlı tənqidinə səbəb oldu, onlar Trotskinin “partiya yoldaşları” ilə şəxsi münaqişələrini bu əsərin ortaya çıxmasına səbəb kimi gördülər və bu işdən imtina etdilər. 1924-cü ilin yanvarında XIII partiya konfransında konfrans iştirakçıları Trotskinin tərəfdarlarını partiyada “xırda burjua” cərəyanı kimi xarakterizə edirdilər. Sonrakı illərdə Yeni kursun rədd edilməsi Sovet İttifaqının tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Broşür dünyanın bir çox dillərinə tərcümə edilmiş və dəfələrlə təkrar nəşr edilmişdir.
Farer adalarında balina ovu

**Farer adalarında balina ovu** ən azı X əsrdən bəri mövcuddur.
Bu məsələ kiçik balinakimilər üzərində Komissiyanın hansı səlahiyyətə sahib olması ilə bağlı yaranan mübahisələrə görə Beynəlxalq Balina Ovlama Komissiyası () tərəfindən deyil, Farer səlahiyyətliləri tərəfindən tənzimlənir. Hər il təxminən 950 qrind (qara delfinlər, Globicephala melaena) ovlanır, xüsusən isə yayda. Qrind ovu ( []) — icmalar tərəfindən təşkil edilən qeyri-kommersiya tədbiridir və tədbirdə hər kəs iştirak edə bilər. Balıq ovu zamanı balıqçılar qrindləri qayıqlarla əhatə edir, onları geniş yarımdairəyə salırlar və sonra qayıqlar balinaları yavaş-yavaş körfəzə və ya fyordun dibinə qovurlar.

Farerlərin çoxu balina ovunu öz mədəniyyətinin və tarixinin mühüm hissəsi hesab edir. Heyvanların hüquqlarını müdafiə edən qruplar balıqçılığı qəddar və lazımsız olaraq tənqid edir, balinaçılar isə əksər jurnalistlərin balıq ovu üsulları və balıqçılığın iqtisadi əhəmiyyəti haqqında məlumatsızlıq nümayiş etdirdiyini iddia edirlər.
## Tarixi
Şimali Atlantikada balina ovlamaq uzun zaman adi hal olmuşdur. Onun İslandiyada, Hebrid, Şetland və Orkney adalarında mövcud olduğu məlumdur.

Təxminən 1200 il əvvəl Farer adalarında erkən norman məskənlərinin arxeoloji sübutları (Qota (Esturoy adası) qəsəbəsində məişət qalıqları arasında tapılan qrind sümükləri) qrindlərin uzun müddət Farer adalarının gündəlik həyatında mərkəzi rol oynadığını nümayiş etdirir. Qrind əti və yağı ada sakinlərinin qidasında mühüm yer tuturdu. Xüsusilə, yağ həm qida kimi, həm də emal edilmiş şəkildə işıqlandırma üçün yüksək qiymətləndirilirdi. Qrind dərisindən ip, mədəsindən üzürlər hazırlanırdı.

Balina ovu orta əsrlərdən bəri qanunla tənzimlənir. Buna istinadlar erkən Norveç hüquqi sənədlərində mövcuddur; ən erkən belə sənəd balina ovu ilə bağlı qaydaları özündə əks etdirən 1298-ci il tarixli "Qoyun xartiyası" () adlanan sənəddir.

## Etirazlar

Danimarka sularında balina ovuna qarşı etirazlar 1982-ci ilin yayından bəri radikal “Dəniz çobanı” qeyri-kommersiya təşkilatının üzvləri tərəfindən keçirilir. Bununla yanaşı, ekoloqlar ultra-radikal mübarizə üsullarından istifadə edirlər, lakin bu üsullar insan sağlamlığına və həyatına zərər vurmaq məqsədi daşımır. Etirazlar zamanı tez-tez polislə toqquşmalar, həbslər və yerli sakinlər tərəfindən ekoloqlara hücumlar olur.

"Dəniz çobanı" dəniz faunasının mühafizəsi cəmiyyəti keçmiş "Qrinpis" fəalı Pol Vatson () tərəfindən 1977-ci ildə yaradımışdır. Təşkilat üzvlərinin tez-tez balıqçılar və balinaçılara qarşı radikal üsullara əl atması ilə tanınır.

## İstinadlar
Anyes Jaui

**Agnès Jaoui** () — alman aktrisa.

## Filmoqrafiyası
### Kino
* 1991: *Canti*
* 1993: *Cuisine et dépendances*
* 1993: *Smoking/No Smoking*
* 1996: *Un air de famille*
* 1997: *Same Old Song*
* 2000: *The Taste of Others*
* 2000: *An Outgoing Woman*
* 2002: *24 Hours in the Life of a Woman*
* 2004: *Look at Me*
* 2004: *The Role of Her Life*
* 2005: *Nina's House*
* 2012: *The Dandelions*
* 2013: *Under the Rainbow*
* 2014: *The Easy Way Out*
* 2015: *I'm All Yours*
* 2015: *The Sweet Escape*
* 2017: *I Got Life!*
* 2018: *Place publique*
* 2018: *Best Intentions*
* *Harmonie*

### Teleserial
* 1997: *Nulle part ailleurs. 1ère partie*

### Telefilm
* 2010: *Le plus beau métier du monde*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
* Agnès Jaoui Biography
*Film Comment interviews Agnes Jaoui (Podcast)
Jan-Pyer Bakri

**Jean-Pierre Bacri** () — alman aktyor.

## Filmoqrafiyası
### Ssenari
* 1977: *Tout simplement*
* 1978: *Le Timbre*
* 1979: *Le Doux visage de l'amour* 
* 1992: *Cuisine et dépendances*
* 1992: *Smoking / No Smoking*
* 1996: *Un air de famille*
* 1997: *Same Old Song*
* 2000: *The Taste of Others*
* 2004: *Look at Me* 
* 2008: *Let's Talk about the Rain*

### Aktyor
* 1978: *Le goût étrange de Juliette*
* 1979: *L'éblouissement* (TV) 
* 1979: *Le Toubib* 
* 1979: *Thanatos Palace Hôtel* (TV) 
* 1980: *Le fourbe de Séville* (TV) 
* 1980: *La Vénus d'Ille* (TV) 
* 1980: *La femme intégrale* 
* 1980: *L'Aéropostale, courrier du ciel* (TV dizisi)
* 1981: *Le cocu magnifique* (TV) - *Petrus*
* 1981: *Henri IV* (TV) 
* 1982: *Le Grand Pardon*
* 1982: *Au théâtre ce soir : Histoire de rire* (TV)
* 1983: *Coup de foudre*'
* 1983: *Édith et Marcel*
* 1984: *La Septième Cible* 
* 1984: *Batailles* (TV)
* 1985: *Subway* 
* 1985: *Escalier C* 
* 1985: *On ne meurt que deux fois* 
* 1986: *Chère canaille* 
* 1986: *La galette du roi*
* 1986: *Suivez mon regard* 
* 1986: *États d'âme* 
* 1986: *Mort un dimanche de pluie* 
* 1986: *Rue du départ* 
* 1987: *Sale temps* 
* 1987: *L'été en pente douce* 
* 1988: *Les Saisons du plaisir* 
* 1988: *Bonjour l'angoisse* 
* 1989: *Mes meilleurs copains* '
* 1990: *La Baule-les-Pins* 
* 1991: *La Tribu* 
* 1992: *Le Bal des casse-pieds* 
* 1992: *L'homme de ma vie* 
* 1993: *Cuisine et dépendances* 
* 1994: *Perle rare*
* 1994: *Bazooka*
* 1994: *La Cité de la peur* 
* 1996: *Un air de famille* 
* 1997: *La méthode*
* 1997: *Didier* 
* 1997: *On connaît la chanson* 
* 1998: *Un dimanche matin à Marseille : Béranger* 
* 1998: *Place Vendôme*
* 1999: *Peut-être* 
* 1999: *Kennedy et moi* 
* 2000: *The Taste of Others*
* 2002: *Asterix & Obelix: Mission Cleopatra* 
* 2002: *Une femme de ménage* 
* 2003: *Les Sentiments* 
* 2004: *Look at Me* 
* 2006: *Selon Charlie* 
* 2008: *Let's Talk about the rain*
* 2012: *Looking for Hortense*
* 2013: *Under the Rainbow*
* 2015: *The Very Private Life of Mister Sim*
* 2016: *Tout de suite maintenant*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Arzu Fərzəliyev

**Arzu Fərzəliyev** (28 mart 1958, Naxçıvan) — Azərbaycanlı müğənni, əməkdar artist

## Həyatı
Fərzəliyev Arzu İsmayıl oğlu 28 mart 1958-ci ildə Naxçıvan şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji institutunu bitirmişdir. Ailəlidir, 3 oğlu 5 nəvəsi var.

## Fəaliyyəti
1977-ci ildə Qafqaz İnstitutları arasında keçirilən Suxumi 77 festivalının qalibi, 1978-ci ildə Bakıda keçirilən "Qızıl Payız" musiqi festivalının qalibi olmuşdur. Naxçıvanda keçirilən mahnı televiziya müsabiqəsinin 7 dəfə qalibi olmuşdur. 1983-cü ildən Naxçıvan şəhərində mədəniyyət evində fəaliyyətə başlamışdır, 1985-ci ildə SSRİ mədəniyyəti xidmətinə görə əlaç döş nişanı ilə təltif olunmuşdur. 1984-cü ildə mədəniyyət evinin bədii rəhbəri, 1988-ci ildən 2017-ci ilədək Naxçıvan mədəniyyət evinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 2017-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. 2018-ci ildən Naxçıvan Dövlət Filarmoniyasında bədii quruluş hissə müdirü vəzifəsində çalışır. Naxçıvanda və Bakıda keçirilən konsert proqramlarında çıxış etmişdir.

## İstinadlar
Leviafan (Hobbs)

**Leviafan, yaxud materiya, kilsə və vətəndaş dövlətinin forma və hakimiyyəti**, ya da qısaca **Leviafan** — ingilis filosofu Tomas Hobbsun dövlət problemlərinə həsr olunmuş əsəri.

Kitabın adı İncildə adı çəkilən Leviafan adlı bir məxluqdan ilhamlanıbdır. Əsər cəmiyyətin strukturu və qanuni hökumətdən bəhs edir və sosial müqavilə nəzəriyyəsinin ən erkən və ən təsirli nümunələrindən biri kimi görünür. Leviafan qərb fəlsəfəsinin klassik əsərlərindən biridir, və onu Makiavellinin dövlət idarəçiliyi sahəsində “Hökmdar” əsəri ilə müqayisə etmək olar. İngiltərə burjua inqilabı (1642-1651) zamanı yazılmış bu əsər sosial müqavilə və mütləq suverenitet qurulmasının vacibliyi barəsində yazır. Hobbs yazırdı ki, vətəndaş müharibəsi və təbiət vəziyyətinin qəddarlığından ("hamının hamıya qarşı müharibəsi") ancaq güclü, bölünməz hökumətin yaranmasıyla qarşısını almaq olar.

## Məzmun
### Titul
Hobbsun traktatının adı Əyyubun kitabında qeyd olunan Leviafana eyham vurur. Con Lokkun “Dövlətin iki traktatı” və ya Hobbsun özünün “Hüququn elementləri” kimi erkən müasir siyasi fəlsəfə əsərlərində verilən bəsit informativ adlardan fərqli olaraq, Hobbs bu traktatı üçün daha poetik ad seçdi.

### Frontispis
Parisli Abraham Bosse Tomas Hobbs ilə uzun müzakirələrdən sonra kitabın məşhur üz qabığı üçün Bossenin özü tərəfindən hazırlanmış "géometrique" üslubunda oyma örtük dizaynı hazırladı. Üz qabığının dizaynı baxımından Jan Matheusun Hobbsun "De Cive (1642)" əsərinə hazırladığı üz qapağına bənzəyir.

## İstinadlar
Dahi (teleserial, 2017)

**Dahi** () — National Geographic telekanalında yayımlanan ABŞ istehsalı antologiya və tarixi dram teleserialı. Serialın hər mövsümündə müxtəlif məşhur dahilərin həyatları mövzunu təşkil edir.

Serialın 4-cü mövsümü Disney+ platformasında yayımlanmışdır.

## Mövzu
İlk mövsüm Eynşteynin həyatının ilk dövrü haqdadır. Mövsüm Eynşteynin ilk təhsili, doktrantura təhsili və nisbilik nəzəriyyəsi dövrüdür.

İkinci mövsümdə Pablo Pikassonun həyatındakı iki dövr yer alır: birincisi gənclik illərində bacarığını kəşf edilməsi, ikincisi faşizmin yüksəlişi və Pikassonun məşhur sənətçi olduğu dövr.

Üçüncü mövsümdə Areta Franklinin həyatındakı iki dövr yer alır: on iki yaşında həmilə qalan gənc müğənni və "Ruhun kraliçası" ləqəbini qazanan ulduz olduğu dövr.

## Rollarda

### 1-ci mövsüm
* Ceffri Raş — Albert Eynşteyn

:* Conni Flinn — Gənc Albert Eynşteyn

* Samanta Kolli — Mileva Mariç

:* Nikki Hen — Gənc Mileva Mariç

* Riçard Tapol — Friz Haber
* Mişel Makelhetton — Filipp Lenard
* Emili Vatson — Elza Eynşteyn

:* Qvindolin Ellis — Gənc Elza Eynşteyn

* Ralf Braun — Maks Plank

### 2-ci mövsüm
* Antonio Banderas — Pablo Pikasso

:* Aleks Riç — Gənc Pablo Pikasso
:* Alessio Skalzatto — 14 yaşlı Pablo Pikasso
:* Timoti Lions — 9 yaşlı Pablo Pikasso

* Françoiz Qilot — Klemesi Poezi
* Samanta Kolli — Dora Maar

### 3-cü mövsüm
* Kintia Erivo — Areta Franklin

:* Şeyan Cordan — Gənc Areta Franklin

* Kourtni Vens — Klerensi Franklin
* David Kross — Cerri Veksler
* Malkolm Berett — Ted Uayt
* Patrik Kovinqton — Erma Franklin
* Kimberli Hebert Qriqori — Rat Boven
* Rebekka Naomi Cons — Karolin Franklin

## Mövsümlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Xəyanətə uğramış inqilab

**Xəyanətə uğramış inqilab: SSRİ nədir və o, hara gedir?** () — 1936-cı ildə Lev Trotski tərəfindən yazılmış 1930-cu illərdə SSRİ-nin vəziyyəti haqqında kitab. Bu, müəllifin ən mühüm əsərlərindən biridir. Məqalədə sovet siyasi rejimi təhlil edilir: o, "deformasiyaya uğramış fəhlə dövləti" və "bürokratik mütləqiyyət" kimi müəyyən edilir və onun gələcək inkişafını proqnozlaşdırır; Sovet Rusiyası ilə nasist Almaniyası arasında paralellər aparılır; qarşıdan gələn müharibə haqqında proqnoz verilir. Kitab stalinizmi tənqid edir. Bir çox dillərə tərcümə edilmişdir; Sovet İttifaqında ilk dəfə 1991-ci ildə nəşr edilib.
Mənim həyatım (Trotskinin avtobioqrafiyası)

**Mənim həyatım: avtobioqrafik təcrübə** () — Oktyabr inqilabının təşkilatçılarından biri, Qırmızı Ordunun yaradılmasında əsas rol oynamış inqilabçı Lev Trotskinin (1879-1940) tərcümeyi-halı. Trotski əsəri Almatıda və Türkiyədə yaşayarkən yazmışdır; ilk dəfə 1929-1930-cu illərdə nəşr edilmişdir. Müəllifin bioqraflarının fikrincə, kitab keçmiş xalq komissarının əsərləri arasında ən yaxşılarından biridir və geniş oxucu kütləsinin marağına səbəb olub. Bu “polemik” əsərdə Oktyabr hadisələrinin mühüm tarixi təfərrüatları var və açıq-aşkar antistalinist oriyentasiya hiss olunur – orada sovet lideri ilk dəfə “görkəmli ortabab” kimi təsvir olunur. Kitab dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olunub; ilk dəfə 1991-ci ildə SSRİ-də qanuni olaraq nəşr edilmişdir.
Sidik kanalı

**Sidik kanalı** () — insan və onurğalıların sidik sisteminin boruvari orqanı, sidik kisəsini xarici mühitlə birləşdirir. Hər iki cinsdən olan fərdlərdə sidik ifrazı — orqanizmin əsasən suda həll olunan tullantı məhsullarının sidik kisəsindən xaricə sidiklə xaric edilməsi, kişilərdə də boşalma üçün xarici mühitə (sidik ifrazı prosesindən kənar) sperma ifraz edilməsinə xidmət edir.

Kişilərdə uretranın böyük hissəsi kişi cinsiyyət orqanının içindən keçir və kanalın xarici açılışı penis başının yuxarı hissəsində asanlıqla aşkar edilir, qadınlarda isə uretranın yolu kiçik çanaq boşluğunun arxasında gizlənir: pubis və vaginanın qarşısında, xarici açılış isə klitorun arxasında və vagina girişinin qarşısında vagina vestibülünün kiçik cinsi dodaqları ilə yan tərəfdən məhdud olan selikli qişanın qıvrımlarındadır.

## Həmçinin bax

* Kişi sidik kanalı
* Qadın sidik kanalı
Nora Arnezeder

**Nora Arnezeder** () — Fransa aktrisası və müğənnisi. O, "Lumieres mükafatı"nı qazanmışdır.

## Həyatı
Arnezeder 8 may 1989-cu ildə Fransanın Paris şəhərində anadan olmuşdur. Atası Volfqanq Arnezeder avstraliyalı və katolik, anası Piera Skinazi isə misirli və yəhudidir.Orta məktəbdə oxuyarkən Arnezeder Cours Florentin dram məktəbində aktyorluq, rəqs və oxuma təhsili alıb.

## Karyerası

Arnezederin ilk böyük rolu 2008-ci ildə Kristof Barratyenin rejissorluğu ilə Paris 36 (Fransızca: Faubourg 36) filmində; bunun üçün o, Lümyer Mükafatını, eləcə də Étoile d'Or Mükafatını (Fransız Kinosunun Qızıl Ulduzları) qazandı.
Filmdə Arnezeder 82-ci Akademiya Mükafatlarında Ən Yaxşı Orijinal Mahnı nominasiyasına layiq görülmüş "Loin de Paname" mahnısını ifa etdi.

2009-cu ildə Arnezeder Guerlain-in L'Idylle ətrinin siması idi.

2012-ci ildə Arnezeder, Rayan Reynoldsun personajının sevgilisini canlandıran "Safe House" adlı Amerika triller filmində göründü. Elə həmin il o, Sundance Film Festivalında təqdim olunan Amerika sirli dram filmi Sözlər filmində Celia rolunda göründü.  Elə həmin il Arnezeder “Maniac” adlı qorxu filmində rol aldı.

2013-cü ildə o, Ariel Zeitunun rejissoru olduğu dövr dram macəra filmində baş rol ifaçısı idi. O, CBS zooparkının ilk iki mövsümünün (2015-17) əsas heyətində fransız kəşfiyyat müstəntiqi Chloe Tousignant kimi göründü.

Arnezeder 2014-2018-ci illər arasında Motsart in the Jungle serialının 6 seriyasında Anna Maria rolunu oynayıb.

O, YouTube Premium (keçmiş YouTube Red) elmi fantastika seriyasının Origin (2018) tək mövsümündə Evelyn Rey rolunu oynayıb.

2021-ci ildə Arnezeder Zack Snyder-in Netflix filmində "Ölülərin Ordusu"nda Lilly "The Coyote" rolunu oynadı.O, həmçinin Paramount+ mini serialı The Offer-da rol alıb.

O, 2021-ci ildə ingilisdilli alman-isveçrə elmi fantastik triller filmində Bleykin baş rolunu oynayan Tides (The Colony) filmində rol aldı.

## Şəxsi həyatı
Arnezeder 2014-cü ildə ingilis aktyor Orlando Blum ilə münasibətdə idi.

## Filmoqrafiya

## Həmçinin bax

*Fransız yəhudilərinin siyahısı
*Yəhudi musiqiçilərin siyahısı
*Fransa Akademiyası Mükafatı qaliblərinin və namizədlərinin siyahısı
*Yəhudi Akademiyası Mükafatı qaliblərinin və namizədlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Birja brokeri

**Birja brokeri** — birjada işləyən şəxs. Alıcı və satıcı arasında vasitəçi kimi çıxış edir.

## Tarixi
Birinci Dünya müharibəsi illərində Kiyevdəki birjada yerli müəssisələrin və digər şəhərlərdəki iri metallurgiya zavodlarının səhmləri böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Əməliyyatların aparılmasında birja maklerləri iştirak edirdilər, onlara hofbroker, habelə birja notariusu rəhbərlik edirdi. Birja binasının aşağı mərtəbəsində brokerlərin öz ofisləri var idi, üzərində üzərində "Stock Broker" yazılmış lövhələr var idi. Bəzi brokerlərin birjadan kənarda yerləşən şəxsi xarakterli başqa ofisləri var idi. Bu ofislərdə maklerlər öz vəsaitləri hesabına əməliyyatlar aparırdılar. Birja maklerlərinin ofislərinin pəncərələrində çox vaxt satdıqları kağızların nümunələri olurdu..

Birja dəllalının sövdələşməsi zamanı hər iki tərəf ona komissiya ödəyirdi. Əmtəə əməliyyatları üzrə broker hər iki tərəfdən rubldan 1/4 qəpik alırdı. Veksellər üçün, qızıl və gümüş satışı üçün bu 1/8 qəpik idi. Qiymətli kağızlarla əməliyyatlar üçün isə 1/10 qəpik idi.

Birja dəllalının aldığı komissiya məhkəmə adlanırdı. Bir müddət sonra komissiyanın ölçüsü daha da artdı və qənddən 1/4 faiz, digər mallardan 1/2 faiz, müxtəlif qiymətli kağızlar və veksellərdən 1/8 faiz təşkil etdi.

Kiçik notariusların vəzifələrini yerinə yetirən xüsusi birja dəllalları var idi. Adətən limanlarda və böyük ticarət şəhərlərində görüşürdülər.

SSRİ-nin mövcud olduğu ilk illərdə birja dəllalı peşəsi var idi. Birja maklerləri birjaya gələnlərin və birja üzvlərinin sifarişlərini yerinə yetirməli, birjada kontragentlərin axtarışı yolu ilə, broker qeydlərinin hazırlanması yolu ilə əməliyyatlar aparmalı olan birja məmurları idi. Birja brokerləri əmtəə və səhmdar idi. Onlar bir-birlərinin vəzifələrini yerinə yetirə bilmirdilər. Birja dəllalına öz adından və ya öz nümayəndələri vasitəsilə birjada və ya ondan kənarda ticarət etmək qadağan edildi. Hər birjada, əmtəə birjasında və ya birja şöbəsində yüksək səviyyəli birja brokerinin olması tələb olunurdu. Birja makler birjanın xidmətində olanda onun başqa yerdə işləməyə haqqı yox idi. Birja brokerinin vəzifələri arasında onun iştirakı ilə bağlanan əqdlərin qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun olmasını təmin etmək də var idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Papravənd türbəsi

**Papravənd türbəsi** — Azərbaycanın Ağdam rayonunun Papravənd kəndində yerləşən məqbərə. Azərbaycan tədqiqatçılarının fikrincə, XIV əsrdə tikilmişdir.

Orta əsr memarlığının nadir abidələrindən biri hesab olunur.

Məqbərə 1972-ci ilin iyulunda təmizlənmiş, ölçülmüş və tədqiq edilmişdir.

1993-cü ilin yayında məqrəbənin yerləşdiyi ərazi, Rusiya Federasiyasının hərbi və siyasi dəstəyi ilə Ermənistan Respublikası ordusu tərəfindən işğal edilmiş və ərazi 2020-ci ilə qədər qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının nəzarətində olub.

BMT Təhlukəsizlik Şurası məqbərə yerləşən ərazini Ermənistan Silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş yer hesab edib.

## Memarlığı
Məqbərənin planı XVI əsr memarlığı üçün xarakterikdir və günbəzli tikililər qrupuna aiddir. Mərkəzi hissəsi günbəzlə, kənarları isə lansetli qübbələrlə örtülmüşdür. Mərkəzi meydandan günbəzə keçid, yelkənlərin köməyi ilə həyata keçirilib.

Xarici konturuna görə məqbərə xaricdən kvadrat, içərisində isə xaç formasında olan zaldır. Məqbərənin xarici ölçüləri 5,8×6,0 m, daxili ölçüləri isə 5,0x5,0 metrdir. Məqbərənin divarlarının hündürlüyü 1,4 m, eni isə 0,4 metrdir. Türbənin divarları əhəngdaşı ilə hörulmuşdur.

Məqbərənin giriş hissəsi şimal-qərb tərəfdə yerləşir və qapı əsas fasadın açıq eyvanı tərəfində qoyulub. Digər üç divarda isə, içəridə 0,9×0,95 m və 1,0×1,35 m ölçüdə kiçik taxça yerləşir.

Hazırda məqbərə yarıdağılmış vəziyyətdədir. Abidənin üzərində heç bir yazı yoxdur. Binanın memarlıq-planlaşdırma strukturunu, günbəz konstruksiyaların konstruksiya xüsusiyyətlərini, eləcə də fasadların divarlarının dekorativ işlənməsini nəzərə alaraq abidənin tikintisi XVI əsrə aid edilir.

Oxşar məqbərələr respublikanın Abşeron, Şamaxı və Cəbrayıl rayonlarında da qeydə alınıb.

## İstinadlar
Qiymətli kağızların ticarəti haqqında qanun

**Qiymətli kağızların ticarəti haqqında qanun** (USA, 1934), () — qiymətli kağızların (səhmlərin və istiqrazların) ticarətini tənzimləyən qanun.

Qiymətli Kağızlar Ticarət Komissiyası 1934-cü il tarixli Qiymətli Kağızlar Ticarət Qanununa əsasən yaradılmışdır.Şirkətlər ilkin bazar kimi tanınan qiymətli kağızlar buraxaraq milyardlarla dollar qazandırırlar. Bu orijinal məsələləri tənzimləyən 1933-cü il Qiymətli Kağızlar Aktı ilə müqayisədə, 1934-cü il Qiymətli Kağızlar Mübadiləsi Qanunu həmin qiymətli kağızların emitentlə əlaqəsi olmayan şəxslər arasında tez-tez brokerlər və ya dilerlər vasitəsilə təkrar ticarətini tənzimləyir. Təkrar bazarda ticarət vasitəsilə hər il trilyonlarla dollar qazanılır və itirilir.

## Qiymətli Kağızlar Assosiasiyaları
1934-cü il Qanunu qiymətli kağızlarla ticarət statusu olmayan broker-dilerləri də tənzimləyir. Telekommunikasiya infrastrukturu fiziki məkan olmadan ticarəti təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Əvvəllər bu maklerlər səhmlərin qiymətlərini qəzetlərdən alır, telefonla şifahi sövdələşmələr aparırdılar. Bu gün rəqəmsal informasiya şəbəkəsi bu brokerləri birləşdirir. Bu sistem Qiymətli Kağızlar Satıcılarının Milli Assosiasiyasının Avtomatlaşdırılmış Kotirovka Sistemini ifadə edən NASDAQ adlanır.

## Özünü Tənzimləmə Təşkilatları (ÖTT)
1938-ci ildə Birja Aktı milli qiymətli kağızlar assosiasiyalarının yaradılmasına və qeydiyyatına icazə verən Maloni Aktı ilə tamamlandı. Bu qruplar Qiymətli Kağızlar və Birja Komissiyasının nəzarəti altında üzvlərinin davranışlarına nəzarət edəcəklər. Maloney Qanunu Qiymətli Kağızlar Satıcılarının Milli Assosiasiyasının yaradılmasına səbəb oldu, Inc. – NASD, özünü tənzimləyən təşkilat (və ya ÖTT). NASD brokerlərə və broker firmalarına, daha sonra isə NASDAQ fond bazarına nəzarət etmək üçün əsas məsuliyyət daşıyırdı. 1996-cı ildə SEC NASD-ni NASDAQ-ın operatoru kimi öz maraqlarını tənzimləyici kimi vəzifələrindən üstün tutduğuna görə tənqid etdi və təşkilat ikiyə bölündü, bir təşkilat brokerləri və firmaları tənzimləyir, digəri isə NASDAQ bazarını tənzimləyir. 2007-ci ildə NASD NYSE (artıq AMEX-i ələ keçirmiş) ilə birləşdi və Maliyyə Sənayesini Tənzimləmə Təşkilatı (MSTT) yaradıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Текст Закона о торговле ценными бумагами, 1934 г. (англ.)
* Комиссия по торговле ценными бумагами.
Oleg Kenzov

**Oleg Kenzov** () — ukraynalı müğənni, reper və teleaparıcı, X-faktor şousunun ikinci mövsümünün iştirakçısı.

## Uşaqlıq və gənclik
Oleq Kenzov 19 avqust 1988-ci ildə Ukraynanın Poltava şəhərində anadan olub. O, milliyyətcə ukraynalıdır. Musiqi istedadı uşaqlıqda özünü büruzə verdi, o, ictimaiyyət qarşısında çıxış etməkdən həzz aldı və matinlərin ulduzu oldu.

Oleqin başqa bir məşğuliyyəti şeir yazmaq idi, amma musiqi ilə məşğul olduğu üçün məktəb performansı aşağı düşüb. Ana oğlunun davamiyyətinə şəxsən nəzarət etmək məcburiyyətində qaldı, lakin bu, öz təsirini göstərdi və oğlan öz məktəbində yaxşı şagird oldu.

### Təhsil
Oleq Volodimir Korolenko adına Poltava Milli Pedaqoji Universitetində psixologiya və sosial təhsil ixtisası üzrə təhsil alıb.

## Musiqi karyerası
16 yaşından etibarən Oleq şəhər klublarında çalışdı, həmçinin dostları ilə 17-ci Region qrupunu yaratdı. 2003-cü ildən bu komanda ilə birlikdə gələcək ulduz gənclərin müxtəlif yarışlarında iştirak edib. Bu hip-hop komandası Poltavada keçirilən nüfuzlu Krasnaya Ruta festivalının seçmə mərhələsinin iştirakçısı oldu

4 ildən Oleg Kenzov 2002-ci ildə yaradılmış Fundamental Change komandasına qoşuldu. Bu komanda klub mühitində tez bir zamanda populyarlıq qazandı. 2012-ci ildə Fundamental Change, Tony Ton qrupunun solisti ilə birlikdə I Am Alone mahnısının debüt videosunu yayımladı. Tezliklə Kenzova və komandaların yaradıcılıq yolları ayrıldı.

Müğənninin yaradıcılıq karyerasında əsas addım 2011-ci ildə "X-factor" dünya istedad şousunun Ukrayna versiyasında iştirak etmək oldu. Seçmə mərhələdə o, Aleksandr Serovun "Mən səni göz yaşlarına qədər sevirəm" mahnısını ifa edərək yoluna davam edib. 2013-cü ildə Kenzov istehsal mərkəzi Lisa Vadim Vadimoviç Liditsa "FOXXSTUDIOS" ilə müqavilə bağladı. 2018 "Daddy's Tramp" mahnısı işıq üzü gördü.

2019-cu ildə aşağıdakı mahnılar buraxılır: "Kaifu", "Girl Jasmine", "RocketBombPetard"

## Diskoqrafiya
* 2011 — "Dərin"
* 2014 — "Dəniz"
* 2014 — "Qara çay"
* 2014 — "Uç, quşum, uç"
* 2016 — Qəlyan Dumanı
* 2016 — "Gecikməmişəm"
* 2018 — "Atamın başı"
* 2019 — "Yüksək"
* 2019 — "RocketBombPetard"
* 2019 — Yasəmən Qız
* 2020 — "Mən cavab verirəm"
* 2020 — "Just Get Lost" (feat. Zheka Bayanist)

## Mükafatlar
* 2020 — Top Hit Musiqi Mükafatları, "Ən yaxşı YouTube Artist Ukrayna" nominasiyasında qələbə
* 2020 Ən Hit Musiqi Mükafatları

## Qeydlər

## Xarici keçidlər
*  rəsmi səhifəsi
* Oleq Kenzovun tərcümeyi-halı
Canım Xoca Mehmed Paşa

**Canım Xoca Mehmed Paşa** () — Osmanlı sultanı III Əhməd və I Mahmud dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi, Osmanlı kaptan-ı dəryası.

## Həyatı

## Mənbə

* Sicill-i Osmani IV cild, səh. 18

## İstinadlar
Ağ saray

**Ağ saray** (Özb. Oq -Saroy – "Ağ saray") — Əmir Teymurun doğma şəhəri Şəhrisəbzdəki möhtəşəm xarabalı iqamətgah.

## Tarixi
Məlumdur ki, Teymurun ilk sarayları Küksaray və Bustan-saray İmperiyanın paytaxtı Səmərqənddə tikilmişdir. Teymur nadir hallarda onlarda qalır, şəhərin ətrafında tikilmiş kənd saraylarına üstünlük verirdi. Teymur vətəni Keşdə (Şəhrisəbz) daha böyük saray tikmək arzusunda idi. Onun tikintisinə 1830-cu ildə, yəni Mavəraünnəhrdə avtokratın hakimiyyəti gücləndikdən dərhal sonra başlandı. Tikinti işləri demək olar ki, fəthin ölümünə qədər davam etdi. Sarayın bir neçə həyəti var idi, onların ətrafında yaşayış yerləri və ictimai otağlar yerləşirdi. Binalar qızılı göy rənglə bəzədilib, binaların fasadları rəngli keramidlə örtülmüş, həyətlər ağ pilətələrnən döşənmişdir.

Sarayın möcüzələrindən biri damdakı hovuz idi, ondan mənzərəli reaktiv şəlaləsi axır. Hovuza su Taxtakaraça dağ aşırımından qurğuşun növ vasitəsilə verilirdi. Təxminən 300 il əvvəl dağılmış Aksarayın giriş portalının tağı Orta Asiyada ən böyüyü idi. Bu əzəmətli tikilidən bu günə qədər yalnız iki ayri-ayri dirək salamat qalmışdır. Saray böyük bir ərazini tuturdu:yalnız bir əsas həyətin eni 120–125 m, uzunluğu isə 240–250 m idi. Binanın salamat qalmış elementlərinin nisbətlərinin hesablanması əsas portalın 70 — m çatdığını göstərir. 1404-cü ilin avqustunda Kastiliya kralının səfiri Ruy Qonzales de Klavixo Ak-saray sarayını ziyarət etdi. O, bunu bela təsvir edib:
Sarayın çox uzun girişi və çox hündür darvazaları var və burada, girişdə sağ və sol tərəfdə müxtəlif naxışlarla düzülmüş kaşılarla bəzədilmiş kərpic tağlar var idi. Bu tağların altında sanki qapısı olmayan kiçik otağlar yəni döşəməsi kirəmitlə döşənmiş (girintilər) var idi və bu, hökmdar sarayda olanda insanların orada otura bilməsi üçün edilirdi. Bu darvazaların dərhal arxasında başqaları, onların arxasında isə ag bayraq daşları ilə döşənmiş və zəngin şəkildə bəzədilmiş qalereyalarla əhatə olunmuş geniş həyət var idi və həyətin ortasında böyük bir gölməçə var və bu həyətin eni üç yüz addımdır və onun vasitəsilə onlar sarayın ən böyük otağına daxil oldular, orada qızıl, göy rəngli kirəmitlərlə bəzədilmiş çox böyük və hündür bir qapı açılırdı. Qapının üstündə isə ortada günəşə qarşı bir şir var idi və kənarlarında da eyni təsvirlər var idi. Səmərqənd ağasının gerbi idi.
Özbəkistanın müstəqillik illərində sarayın qalan hissələrində bərpa işləri aparılmışdır. Teymurilər dövrünə aid Keşin digər abidələri ilə birlikdə saray YUNESKO-nun Ümümdünya İRS Siyahısına daxil olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Алимов Б., Бабаджанов Т., Рахимов О., Азимов Ж., Ахмедов А., Шаймарданов И., Гулямов О., и др. Амир Темур в мировой истории. Ташкент, 2001.
* Кабанов С. Н. Руины дворца Ак-Сарай в Шахрисабзе. ТИИА АН УзССР, т. I. Ташкент, 1948.
* Пугаченкова Г. А. Термез, Шахрисябз, Хива. Москва, 1976.
* Пугаченкова Г. А., Ремпель Л. И. История искусства Узбекистана с древнейших времен до средины девятнадцатого века. Москва, 1965
İhrək Rəcəb

**İhrək Rəcəb** () — XVIII əsr rutul əsilli Azərbaycan şairi. Şair Səfəvilər Dövlətinin Şirvan bəylərbəyliyinə aid İhrək kəndində anadan olub. O, İhrək təxəlüssü ilə əsasən sevgi şeirləri yazıbdır.
## Həyatı
İhrək Rəcəbin şəxsi həyatı barədə mənbələrdə demək olar ki, məlumat yoxdur. Onun adının Rəcəb olduğu və Səfəvilər Dövlətinin Şirvan bəylərbəyliyinə aid İhrək kəndində anadan olduğu məlumdur. Buna görə İhrək sözünü özünə təxəssül götürübdür. Onun XVIII əsrdə Səfəvilər Dövləti, Əfşar imperiyası və Quba xanlığı dövründə yazıb yaratdığı məlumdur.
## Yaradıcılığı
İhrək Rəcəbin yaradıcılığında aparıcı yeri məhəbbət lirikası tutur. Bu lirikanın fərqləndirici xüsusiyyəti onun Huri adlı qıza həsr olunmasıdır. Xalq rəvayətlərinə görə, şair Şinaz kəndindən olan Huri adlı qızı sevirmiş. Lakin valideynləri Rəcəbdən imtina edərək qızı varlı adama veriblər. Həyatının acı təəssüratları ilə tərtib edilən şairin sevgi haqqında şeirləri kəskin dramaturgiya ilə doludur. Ümumilikdə isə İhrək Rəcəbin sevgi xətti bir neçə dövrə bölünür:
* Yalnız özünü vəsf etmə məşğul olan mövzulu şeirlər.
* Subyektin hisslərini üzə çıxarmadan obyekti təsvir edən əsərlər.
* Mövzunun özünü açmaqla, obyekti tərənnüm etməklə mövzulu şeirlər.
* Obyektə münasibət vasitəsilə subyektin vəziyyətinin üzə çıxdığı əsərlər.
Birinci qrupa bu şeirlər daxildir: "Söylərəm", "Mənəm mən", "Mən" ("Mən"). Onlarda əsas yeri kədər, həzinliklə müşayiət olunan lirik qəhrəmanın vəziyyəti tutur. Birinci qrupa aid olan əsərlər konkret danışılan obyektin olmaması, sanki zaman və məkanda əriməsi ilə seçilir. Müvafiq olaraq, subyektin obyektə münasibəti də vurğulanmır. Diqqət əsasən mövzuya yönəldilib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Xəlili (şair)

**Xəlili** () — Osmanlı imperiyasında yaşamış XV əsrin azərbaycan dilli şairi.

## Həyatı
Xəlil İbrahim bəy və ya Şeyx Xəlili adı kimi tanınır. 1407-ci ildə Təbriz və ya Diyarbəkirdə anadan olub. Təzkirəçilər onu gah Diyarbəkirdən, gah da diyari-Şərqdən hesab edirlər. Əsərlərindən və memuar müəlliflərinin yazdıqları məlumatlardan belə çıxır ki, Xəlili gəncliyində hürufilik ideyalarını təbliğ edən şeirlər yazıb. Hürufiliyi yaymaq məqsədilə Osmanlı imperiyasına köçüb.

Gəncliyində İznikə gələrək İstanbulda keçirdiyi 1465-ci il istisna olmaqla, ömrünün sonuna qədər bu şəhərdə yaşayıb. Özünün qurduğu xanəgahda şeyx olub.

Xəlil 1485-ci ildə İznikdə vəfat edib. 1485-ci ildə İzniqdə vəfat edəndə şairin yaşı səksənə yaxın imiş. Ədəbiyyat tarixçisi Əliyar Səfərli "Qədim və Orta Əsrlər Azərbaycan Ədəbiyyatı Tarixi" əsərində Xəlilinin təxminən 1408-ci ildə anadan olduğunu yazır.

## Yaradıcılığı
Xəlilinin şeirlərində Əvhədi Marağalı və İmadəddin Nəsiminin təsiri hiss edilir. Onun özü isə Həbibi və XVI əsrin başqa şairlərinin yaradıcılığına təsir göstərib.

1334 beytdən ibarət və müxtəlif üslubda (qəzəl, müxəmməs, mürəbbe və s.) şeirləri özündə əks etdirən "Fürkat-namə" (Fürkatnâme, Firkat-nâme və ya Firak-nâme) (1471–1472) məsnəvisi ilə məşhurdur. "Fürkat-namə"nin lirik qəhrəmanı Xəlilinin özü olmasına baxmayaraq, şeirin əsl qadın sevgisindən, yoxsa mistik məhəbbətdən bəhs etdiyi barədə tədqiqatçılar arasında yekdil fikir yoxdur:
Bu mənə biçarə dərvişi dilruş
Qərib bikəs biyar bihuş
Onun cəsədi çarmıxa çəkilərək yarğılanıb
Qəlbi Hicran əlindən təmizlənir
Əcəm mülkündə idum elmlə məşğuldur
Mən gah fiqh, gah məkul oxuyurdum
Tarixi zuhdi muxtarı oldum
Ey sülh əhli, mənə lütf edin
Yurdum gah mədrəsə gah məscid
Hikmət nuru dilimdə ləmi oldu
Məgər, kimə nə etdim?
Gahi süğl oldum, gahı taət
Dünən elm öyrənmək mənim üçün xoş idi
Əməlləri yerinə yetirmək caiz idi

Xəlilinin ikinci məşhur əsərinin "Divan" olduğu deyilir. Lakin Osmanlı dövrü ədəbiyyatyı tədqiqatçıları (Yavuz 1972: 168) əsərində şairin çoxşaxəli bir divanı olduğu qeyd olunsa da, "Aşıq Çələbi yaradıcılığı" əsərində "Fürkat-namə"nin xalq arasında "Divani Xəlili" adı ilə məşhurlaşdığı bildirilir. Ona görə də qeyd etmək lazımdır ki, bu gün əlimizdə olmayan Xəlili "Divanı"nın varlığı ilə bağlı Aşıq Çələbinin verdiyi başlıqdan qaynaqlanan çaşqınlıq ehtimalı var. Lakin "Fürkat-namə"dəki aşağıdakı qoşma Xəlilinin divan yazmış ola biləcəyini ehtimalını yaradır:
Xəlili Rahi İşıqda nə çətinliyə düşdü?
Pis göz etsən, kitab-i divanımıza məlum olsun


## İstinadlar
Rafiq Nağıyev (mayor)

**Rafiq Heydər oğlu Nağıyev** () — Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, 811 saylı Laçın dağ-atıcı alayının qərargah rəisi (1992–1994), mayor.

## Həyatı
Rafiq Nağıyev 5 oktyabr 1957-ci ildə Laçın rayonunun Seyidlər kəndində anadan olub. 1963–1967-ci illərdə Seyidlər kənd ibtidai məktəbində, 1967–1973-cü illərdə Pircahan kənd orta məktəbində, 1973–1976-cı illərdə isə Şuşa Kənd Təsərrüfatı Texnikomunda təhsil alıb.

1976–1978-ci illərdə Belarusiya SSR-də sovet ordu sıralarında hərbi xidmətdə olub. 1978–1979-cu illərdə Gəncə Aliminium zavodunda operator vəzifəsində, 1980–1981-ci illərdə Laçın rayon Baytarlıq müalicəxanasında çalışıb.

1981-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Hərbi hazırlıq fakültəsinə daxil olub, 1985-ci ildə institutu bitirib. 1985-ci ildən 1991-ci ilə qədər Laçın şəhər 1 saylı orta məktəbində hərbi rəhbər vəzifəsində çalışıb. Həmçinin 1988–1991-ci illərdə Laçın şəhərində yaradılmış Müdafiə Komitəsinin sədr müavini olub.

## Birinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
1 oktyabr 1991-ci ildə 01 saylı əmrlə Laçın Ərazi Özünü Müdafiə Batalyonunun qərargah rəisi, 27 mart 1992-ci ildən 15 oktyabr 1993-cü ilədək 811 saylı Laçın Dağ Atıcı Alayının qərərgah rəisi, 20 oktyabr 1993-cü ildən isə 896 saylı Cəbrayıl Alayının qərargah rəisinin döyüş hazırlığı üzrə müavini vəzifəsində fəaliyyət göstərib..

Sarıbaba dağında və Tığik kəndində keçirilən hərbi əməliyyatlarda uğur qazanmışdır.

## Müharibədən sorakı fəaliyyəti
1996-cı ilin yanvarından 2000-ci ilin avqustuna kimi Bakı Dövlət Universitetində hərbi kafedrada baş müəllim işləyib.

2000-ci ilin sentyabrından 2003-cü ilin iyununadək Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi Mülkü Müdafiə İdarəsində Əməliyyat növbətçisi vəzifəsində xidmət edib. 2003-cü ilin iyunundan yaşa görə ehtiyata buraxılıb.

## Rütbələri
1985-ci ildə leytenant, 1988-ci ildə baş leytenant, 11 noyabr 1991-ci və 19 yanvar 1994-cü ildə (iki dəfə) kapitan, 19 yanvar 1998-ci ildə mayor rütbəsi almışdır.

## Təltifləri
2021-ci ildə "Laçın" döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.

## Ailəsi
Ailəlidir. 3 qız övladı, 2 nəvəsi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Namidə BİNGÖL, Laçında qərargah rəisi olmuş keçmiş döyüşçü 25 il əvvəlin 15 mayından danışdı: "Çingiz Mustafayevə dedim ki, bacarırsan, get çək!", **modern.az** saytı, 15.05.2017
Tibbi jurnal

**Tibbi jurnal** — tibbi məlumatlarını həkimlərə və digər səhiyyə işçilərinə çatdıran və nəzərdən keçirən elmi jurnal. Bir çox tibbi ixtisasları əhatə edən jurnallar bəzən ümumi tibbi jurnallar adlanır.
## Tarixi
İlk tibbi jurnallar ümumi tibbi jurnallar idi və 18-ci əsrin sonlarında yaradılmışdır; xüsusi tibb jurnalları ilk dəfə 20-ci əsrin əvvəllərində təqdim edilmişdir. Birləşmiş Krallıqda nəşr olunan ilk tibbi jurnal 1731-ci ildə təsis edilən və Edinburqda nəşr olunan *Medical Essays and Observations* idi. ABŞ-da nəşr olunan ilk jurnal 1797-ci ildə təsis edilən *The Medical Repository* idi. 

## Tənqidlər
*The BMJ* tibb jurnalının keçmiş redaktoru Riçard Smit müasir tibb jurnalının nəşrinin bir çox aspektlərini tənqid etmişdir.
## Həmçinin bax
* Akademik jurnal
## İstinadlar
Ereksiya

**Ereksiya** və ya **sərtləşmə** — penisin böyüdüyü və daha da sıxlaşdığı fizioloji bir anlayış. Ereksiya, adətən cinsi ehtiras və ya cinsi cazibə nəticəsində yaranır; Psixoloji, sinir, damar və endokrin amillərin mürəkkəb qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir. Qadınlardakı oxşar xəbərdarlıq klitoral ereksiyadır.

## Fiziologiyası

Erektil disfunksiya (Ereksiya yəni) parasimpatik sinir sisteminin stimullaşdırılması nəticəsində baş verən penisin corpus cavernosum və Corpus spongiosum hissələrinə qan dolması ilə əlaqədar baş verən fizioloji hadisə kimi də təyin edilə bilər. Fizioloji olaraq, oyanma zamanı arterial damarlar vasitəsilə qan sürətlə penisə vurulur, cinsiyyət orqanının kavernoz kameralarının divarları getdikcə böyüyür və genişlənir və daha çox qan qəbul edərək şişir və həcmini artırır. Beləliklə, penis qanla dolaraq böyüyür və sərtləşir. Ən xaricdəki sərt qabıqlar və pərdələr gərilir, vena damarları bağlanır və cinsiyyət orqanının öz sərtliyini uzun müddət saxlaması təmin edilir. Yəni cinsiyyət orqanını dolduran qan yenidən dövr etmir, bir müddət orada qalır. Penis sərtliyini itirdikcə bu damarlar açılır, qan penisi tərk edir, kavernoz sistemlərinin divarları büzülür və balacalaşır. Penis əvvəlki vəziyyətinə qayıdır.

## Ereksiya növləri

Ereksiya vəziyyətindəki penisin bucağı; Aşağı, yuxarı, yan tərəfə və ya əyilmiş formada dəyişir. Yuxu zamanı və ya oyanarkən baş verən erektil disfunksiyaya tibb dilində gecə penis şişməsi və ya qeyri-rəsmi olaraq səhər ereksiyası deyilir. Penis az və ya çox sərtləşib, lakin tam dikləşməyibsə, ona yarı sərtləşmiş penis deyilir. Ereksiya vəziyyətində olmayan boş bir penis qeyri-iradi vəziyyətdədir.

### Tibbi əhəmiyyəti

Priapizm, penisin heç bir fiziki və ya psixoloji stimullaşdırılmadan ən azı dörd saat ereksiya vəziyyətində qalması və əvvəlki boş vəziyyətinə qayıtmaması kimi təyin olunan ağrılı tibbi vəziyyətdir. Ereksiya pozğunluğu isə müxtəlif amillərə görə ereksiya vəziyyətinin alınmaması və ya ereksiya vəziyyətini davam etdirə bilməmək kimi müəyyən edilmişdir.
Klitoral ereksiya

**Klitoral ereksiya** —  klitorun böyüdüyü və gücləndiyi fizioloji bir hadisə.

Klitoral ereksiya psixoloji, sinir, damar və endokrin amillərin kompleks qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir və ümumiyyətlə,  məxsusi olaraq olmasa da, cinsi oyanma ilə əlaqələndirilir.

## Fiziologiyası

Klitor qadınlardakı penisin homoloqudur.

Çöldə görünən hissə bir neçə millimetrdən bir santimetrə qədər dəyişir və xarici dodaqların içərisində gizlənir.