Aşşurbanipal (heykəl)

**Aşşurbanipal abidəsi** və ya **Aşşurbanipal heykəli** olaraq da bilinən **Aşşurbanipal** — aysor kökənli Fred Parhadın yaratdığı bürünc heykəldir. Heykəl ABŞ, Kaliforniyada San-Fransisko Mədəniyyət Mərkəzində yerləşir. Heykəl 4.6 m hündürlüyüyndədir və Assuriya kralı olan Aşşurbanipalın şərəfinə adlandırılmışdır. Heykəlin sifarişçisi Assuriya İncəsənət Fondudur və heykəl hazır olduqdan sonra 1988-ci ildə aysorların adından San-Fransisko şəhərinə hədiyyə edilmişdir. Heykəlin hazırlanması üçün 100000 dollar vəsait sərf olundu və o, Aşşurbanipalın ilk "böyük" heykəli oldu. Rəhbərliyi San-Fransisko şəhər və bölgə idarəçiliyinə və San-Fransisko İncəsənət Komissiyasına aiddir.

Fred Parhad yerli aysorların tənqidlərinə məruz qalmışdı. Beləki, onlar Aşşurbanipalın əlində gil kitabə və şir tutmasını, həmçinin ətək geyinməsini Aşşurbanipala yaraşmayan bir hərəkət kimi qəbul edirdilər. Tənqidçilər heykəlin Şumer kralı olan Gilqameşə daha çox bənzədiyini bildirirdilər. "Alim və özünü ifadə edə bilən Assuroloq" Reni Kovaks, heykəlin birbaşa hansısa hökmdarı deyil, ümumi Mesopotamiyanı "təmsil edən fiqur" olduğunu düşünürdü. Parhad incəsənət azadlığının olduğunu və işinin doğruluğu fikrini müdafiə edirdi.

## Arxa plan

Aşşur heykəltaraşlığında, lamassunun gözətçi fiqurlarının yerləşdiyi geniş yoldakı heykəllərin adətən bir əlində aslan, digər əlində isə ilan təsvir olunurdu. Bunlar Aşşur heykəltaraşlığındakı yüksək relyefin digər tipləridir. Aşşur heykəltaraşlığında "Heyvanların Ustadı" ənənəsini davam etdirilir və Enkidu Mesopotamiyadakı Gilqameş dastanın əsas fiquru kimi təsvir edilir. II Sarqonun Xorsabaddakı sarayında, "taxt otağı"nın girişində yeddi lamassu və iki ədəd şirlərlə əhatələnən qəhrəman heykəlləri vardır. Hökmranlıq edici təsir bağışlayan bu heykəllər gücü təsvir edirdilər. Eyni üsul Sennaxaribin Nineviyadakı sarayında da təkrarlanır.

## Tarix
*Aşşurbanipal* İraqda doğulmuş, aysor kökənli Fred Parfad tərəfindən yaradılmışdı. Parhad Berkli Kaliforniya Universitetində rəsmi incəsənət araşdırmalarını qəbul etmir və Metropoliten Muzeyindəki Assuriya kolleksiyasını araşdırmaq üçün Nyu Yorka köçür. Bu əsər Assuriya İncəsənət Fondunun prezidenti Nersey Davidin nəzarəti əsasında yaradılır. Assuriya Milli Ittifaq Fondu əsərin yaradılmasının onlara məxsus olduğunu bildirirdi. Məbləğ Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaşayan aysorlardan toplanmışdı.

1987-ci ildə *[[The Telegraph]]*, əsərin hazırlanması üçün xərclənən məbləğin 100000 dollar olduğunu və bu əsərin Aşşurbanipalın ilk "böyük" bürünc heykəli olduğunu bildirdi. Heykəl 1988-ci il may ayının 29-da aysor xalqı adından San-Fransisko şəhərinə hədiyyə edildi. Heykəl San-Fransiskodakı Van Ness bulvarında yerləşən Asiya İncəsənət Muzeyinin qarşısında yerləşdirildi. Heykəl hal-hazırda Fulton küçəsində, Əsas Kitabxana ilə Asiya İncəsənət Muzeyi arasında yerləşən şəhərin Mədəniyyət Mərkəzində yerləşir. Rəhbərliyi San-Fransisko şəhər və bölgə idarəçiliyinə və San-Fransisko İncəsənət Komissiyasına aiddir.

Smitsonian İnstitutu Frank Tomsiki memar və MBT Assosiasiyasını memarlıq firması kimi qəbul edir. *Aşşurbanipal* Smitsonian İnstitutunun 1992-ci ildəki "Save Outdoor Sculpture!" proqramı əsasında araşdırıldı. 1996-cı ildə San-Fransisko Planlama və Şəhərsalma Araşdırmaları Assosiasiyası Mədəniyyət Mərkəzində olan ticarət mərkəzini təkmilləşdirməyə başlayırlar. Plan hazırlayan bir nəfər heykəlin olduğu yerin fındıcalı şanagüllə, nar ağacları və qamışlarla bəzədilib Assuriya baxçası halına gətirilməsini təklif etdi.

## Xarakteristika

2.4 metrlik patinasiya olunmuş bürünc heykəl altlığa birləşdirilərək 4.6 m hündürlüyə çatmışdır. Heykəlin ağırlığı 820 kq-dır. Heykəl Nineviyada ilk və ən böyük kitabxananını yaradan Assuriya hökmdarı Aşşurbanipala həsr edilmişdi. Saqqallı kral sırğa taxmış və tunika geyinmiş formada və bir əlində gil kitabə, digərində isə şir balası tutan yerdə təsvir olunur. Tarixi İşarələmə Məlumat Bazasına görə gil kitabənin üzərindəki mixi yazılar: *"Cənnət və dünya üçün sülh. Ölkələr və şəhərlər üçün sülh. Bütün torpaqlardakı sakinlər üçün sülh. Bu heykəl Amerika Birləşmiş Ştatlarının suverenliyinin 210-cu ilində aysor xalqı tərəfindən San-Fransisko şəhərinə hədiyyə edilmişdir."* "Həyatdakından böyük", tam hündürlükdə olan heykəl, fındıqcalı şanagüllə ilə bəzədilmiş və anti-qraffiti təbəqə ilə əhatə olunmuş heykəl altlığına sahibdir. Altlığa rozet və bürünc lövhə də daxildir. Heykəlin altında "Aşşurbanipal. Assuriya kralı, e.ə. 669–627-ci illər." yazısı ingilis, Akkad və Arami dillərində yazılmışdır. Bu yazının üzərində isə "29 may 1988-ci ildə ithaf olunmuşdur" yazısı yazılıb. Başqa bir yazıda isə, *"Bu heykəl, San-Fransisko Amerika Assuriyalıları Assosiasiyası / Assuriya Amerika Milli Federasiyasının köməkliyi ilə Assuriya İncəsənət Fondu tərəfindən [[San-Fransisko]] şəhərinə hədiyyə edilir"* yazılıb və bunun ardınca pul bağışlayan insanların sırası göstərilmişdir. 2010-cu ilin dekabrında, San Francisco Chronicle qəzeti heykəlin altlığının əhatə olunduğu lövhələrdən birinin itdiyini bildirdi.

## Aysorların heykələ münasibəti

1987-ci ilin dekabrında heykəlin yaradılması barədə xəbərlər yayıldıqda, yerli aysorlar Parhadı Aşşurbanipalı səhv tanıtmaqda günahlandırdılar. Tənqidlər əsasən, kralın heç zaman bir şir və gil kitabə tutmadığı və bir ətək geyinmədiyi halda, Parhadın heykəldə bunları təsvir etməsinə əsaslanırdı. Tənqidçilər heykəlin Şumer kralı Gilqameşi daha yaxşı təsvir etdiyini bildirirdilər. Tənqidçilərdən biri deyirdi:

Nersey David cavablandırırdı:

"Alim və özünü ifadə edə bilən Assuroloq" Reni Kovaks, heykəlin birbaşa hansısa hökmdarı deyil, ümumi Mesopotamiyanı "təmsil edən fiqur" olduğunu düşünürdü. Parhad, incəsənət azadlığının olduğunu, ovçuluq və yazının Assuriya mədəniyyətində geniş yayıldığını bildirərək, işinin doğru olduğu fikrini müdafiə edirdi. O, heykəl barəsində bildirirdi:

## İstinadlar