open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əbülqasim bəy Evoğlu

**Əbülqasim bəy Evoğlu** (?-?)— XVII yüzil, şair, xəttat, diplomat.

## Həyatı

Əbülqasim bəy Xoy vilayətinin Evoğlu nahiyəsində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. I Şah Abbasa xidmət etmişdi.

Əbülqasim bəy bir müddət sarayda qorçu kimi çalışmışdı.

İskəndər bəy Münşi yazır: "Elə bu əsnada Seyid Mübarəkin oğlu Seyid Bədr izin almadan ali ordudan Ərəbistana getdi, Luristan hüdudunda Şahverdi xan adamlarının əlinə keçdi. Əlahəzrət Əbülqasim bəy Qorçi Evoğlunu onu gətirməkdən ötrü yolladı. Şahverdi xan bir neçə gün o qorçinin başını söz-söhbətlə aldadıb Bədr xanın [dərgaha] göndərilməsini ləngitdi, vaxtı hiyləgərliklə uzatdı. Buna görə də, onunla Əbülqasim
bəy arasında təhdidamiz söhbətlər başlandı. Axırda başqa çarə
tapmadı və xanı istər-istəməz yola saldı.
Qorçi [geri qayıdaraq] Şahverdi xanın düşmən münasibəti
və bədxahlığı barədə ərz etdi".

Əbülqasim bəy Evoğlu Osmanlı sarayına elçi getmişdi. I Şah Abbas Ərdəbildən Təbrizə qayıtdı və osmanlılarla sülh bağlamağa cəhd etdi. Şah bu məqsədlə dostunun - Krım xanı Qazi Gərayın vasitəçiliyindən istifadə etməyi münasib bildi. O, Osmanlı sərkərdəsi Xəndan ağanı Qəhqəhə qalasından azad etdi və onu öz elçisi Əbülqasım yüzbaşı Evoğlu ilə Krıma göndərdi. Onlara Şah Abbasın işğal dairəsini tanımaq və Osmanlı dövlətinin Səfəvi dövləti ilə sülh müqaviləsi bağlamasına nail olmaq tapşırılmışdı. Lakin Krıma gedərkən yolda Xəndan ağanın öldürülməsi, şah elçisinin çərkəzlər tərəfindən əsir götürülməsi və Qazi Gərayın da ölüm xəbərinin alınması nəticəsində əldə edilmiş qələbə hüquqi baxımdan rəsmiləşdirilmədi.
  
Əbülqasim bəy həm də xoştəb şair idi. Fars və türk dillərində könüloxşayan şeirlər deyərdi.

## Ailəsi
Əbülqasim bəyin Heydər bəy adlı oğlu vardı.

## Yaradıcılığı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əriş

**Əriş** — toxucu dəzgahına şaquli istiqamətdə (uzununa) çəkilən iplərdir (saplardır).

Toxuma prosesində əvvəlcə əriş saplar arğac saplarının arasından keçirmək üçün ərişlənir. Toxunan materiallarda (əsasən də xalça toxuculuğunda) uzununa müvazi gedən əriş əsas iplərdən biridir. Əriş saplar yun, ipək, pambıq, eləcə də at quyruğu, çətənə, qadının baş tükü və s.-nin qarışığından istifadə edilməklə alına bilər. Müasir dövrdə süni (sintetik) saplara daha çox üstünlük verilir.

## İstinadlar
Uqor dilləri

**Uqor dilləri** — Rusiyada və Macarıstanda yayılmış dillər qrupu. Ural dil ailəsinin fin-uqor dilləri qoluna daxildir. Bu dillərdə danışanların ümumi sayı təxminən 15 milyon nəfərdir. Uqor dillərinin kökü e.ə. III minillikdə fin-uqor pradilinin 2 qola ayrılması nəticəsində formalaşan uqor təməl-dilinə gedib çıxır. Qrupun içində macar dili coğrafi cəhətdən uzaq ərazidə yayıldığına görə ob-uqor dillərindən ayrı göstərilmişdir.
Heydər bəy Evoğlu

**Heydər bəy Əbülqasim bəy oğlu Evoğlu** (?-?)— XVII əsrdə yaşamış  şair, xəttat, tarixçi.

## Həyatı

Heydər bəy Əbülqasim bəy oğlu Xoy vilayətinin Evoğlu nahiyəsində anadan olmuşdu. Zamanında mükəmməl mədrəsə təhsili alımışdı. I Şah Səfiyə (1629-1642) xidmət etmişdi, əvvəlcə darğa vəzifəsində çalışmışdı.

Heydər bəy Evoğlu tarixçi idi. Saray sənədlərini toplayıb "Məcməül-inşa" adlı əsər yazmışdı. Bu əsər I Şah İsmayıldan başlayaraq II Şah Abbasın hakimiyyətinədək dövrü əhatə edir.

## Yaradıcılığı

## Həmçinin bax
Şeyxəli xan Zəngənə

**Şeyxəli xan Əlibala bəy oğlu Zəngənə** (1609-1691) — Səfəvilər dövlətinin baş vəziri.

## Həyatı

Şeyxəli xan Əlibala bəy oğlu İsfahan şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Zəngənə elinin başçısı idi. 1653-cü ildə Kirmanşahın hakimi təyin edildi.

Şeyxəli xan Zəngənə 1669-cu ildən 1691-ci ilədək II Şah Səfinin (Şah Süleyman Səfəvi) baş vəzi, etimadüddövləsi olmuşdu.

Şeyxəli xan Zəngənə 1691-ci ildə vəfat edib.

## Ailəsi

Şeyxəli xan Zəngənənin Şahqulu xan, Hüseynəli xan adlı oğlanları vardı.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Zəngənə eli və məşhur şəxsiyyətləri, Bakı, "Soy" dərgisi, 2010.
## Həmçinin bax

*Zəngənə eli
Hiqrometr

**Hiqrometr** — rütubət ölçən cihazdır. Yunan sözü *hiqros* — "nəm" deməkdir. İki növ hiqrometr vardır: kondensasyalı metal hiqrometr və tük hiqrometri.

Kondensasyalı metal hiqrometr bilavasitə şeh nöqtəsini təyin etməyə imkan verir. O, bir üzü yaxşı cilalanmış metal qutudan ibarətdir. Qutuya temperaturu ölçmək üçün termometr və efir vurmaq üçün rezin kürəcik birləşdirilir.

*Şeh nöqtəsi* — havadakı su buxarının doymuş buxar halına keçdiyi temperatura deyilir. Efir buxarlandırmaqla qutunun hamar üzündə şeh yaranmasına nail olunur. Bu hala uyğun tempraturu bilməklə cədvələ əsasən havadaki mütləq rütubət təyin edilir.

*Mütləq rütubət* — ədədi qiymətcə havanın bir m3 həzmindəki su buxarınən kütləsinə bərabər olan kəmiyyətə deyilir, *ρ=m/V* . Ölçü vahidi 1 q/m3.

*Nisbi rütubət* — verilmiş temperaturda havanın mütləq rütubətinin, həmin temperaturda doymuş su buxarının sıxlığına olan nisbətinin faizlərlə ifadəsinə deyilir , *φ=ρ/ρ<sub>0</sub>·100%.*

*Tüklü hidrometr* — iş prinsipi insan tükünün rütubətlə uzanmasına əsaslanan cihazdır. Şkalanın üzərindəki əqrəb havanın nisbi rütubətini göstərir.

*[[Psixrometr]]* — havanın nisbi rütubətini təyin etməyə imkan verən cihazdır və əsasən iki termometrdən ibarətdir. Omlardan biri-quru termometr havanın temperaturunu göstərir. Digər termometrin kürəciyi ucu suya salınmış parça ilə sarınmışdır. Su buxarlanır və termometr soyudur və bu səbəbdən quru və yaş termometrlərin göstərişləri arasında fərq yaranır. Həmin farq havanın nisbi rütubətindən asılıdır. Termometrlərin göstərişlərinə əsasən xüsisi cədvəllərin köməyi ilə havanın nisbi rütubərini təyin etmək mümkündür. Psixrometr hiqrometrə nisbətən rütubəti daha böyük dəqiqliklə təyin etməyə imkan verir. Texnoloji proseslərdə rütubəti ölçən və tənzimləyən başqa vasitələr də vardır.

## Mənbə
M. Murquzov və b. VIII sinif üçün Fizika. Bakı, 2005, səh. 126
Monik (personaj)

**Monik** () - "Kim Possibl" serialının baş qəhrəmanlarından biridir.

## Xarakteristika
Kim Possiblın ən yaxşı qız dostudur. Demək olar ki, Monik personajına bütün seriyalarda rast gəlmək olar. İlk seriyada Monik Kim Possibl ilə görüşən zaman gözləri nisbətən balaca idi. Lakin sonrakı mövsümlərdə Monikin gözləri əvvəlki seriyalardakı gözlərinə nisbətən daha böyük və aydın idi. Kim Possibl, adətən, boş vaxtlarını Moniklə keçirir. Monik isə ona önəmli tövsiyələr verir. Monikin tövsiyələri Kim Possibla məktəbdə və şəxsi həyatında böyük rol oynayır. Monik "Banan Klubu"nda paltar dizayneri vəzifəsində çalışır.

Serialda Monikin ailəsi haqqında çox az məlumat vardır. Yalnız onun qardaşı haqqında məlumat verilir. Monik həmişə oğlanlarla yaxşı münasibət qurmamasından şikayətlənir. Bir dəfə Monik ilə Ueyd arasında sevgi hissləri yaranır. Lakin onların sevgisi uğursuzluqla başa çatır. Monik və Kim seriyaların birində Hirotakuya aşiq olurlar. Hətta onlar Hirotaku uğrunda mübahisə edirlər. Seriyanın sonunda isə Monik və Kim Possibl barışırlar. Monik musiqinin Hip-Hop janrı ilə maraqlanır. Kim Possiblın komandasına daxil olmasa da, onun əməliyyatlarında iştirak edir. Monik Kim Possibla yaxşı paltarlar təklif edir. Monik Rufusla birlikdə onun əməliyyatları üçün yeni kostyum düzəldirlər. Əməliyyatlarda Kim Possibla yardım edən zaman çox vaxtı mübahisə baş verir. Bu isə Monikin hobbisidir.

## Xarici keçidlər
* Monik Kimpossible.wikia.com
Ərimə nöqtəsi

**Ərimə nöqtəsi** — bərk və ya duru maddənin bəlli bir isti və ya soyuqluğa yetşəndə duru yada bərk bir maddəyə dönməsinə deyilir. Ərimə nöqtəsi ən məşhur olan maddə sudur.

*Xüsusi ərimə istiliyi* — ərimə temperaturunda kütləsi 1 kq olan bərk kristal maddəni mayeyə çevirmək üçün lazım olan istilik miqdarına deyilir, λ=Q/m. Burada λ — xüsusi ərimə istiliyi, *Q* — istilik miqdarı, *m* — maddənin kütləsidir. BS-də ölçü vahidi 1 C\kq-dır.

Xüsusi ərimə istiliyi maddənin növündən asılıdır.

*Xüsusi kristallaşma istiliyi* — bərkimə temperaturunda 1 kq maddənin kristallaşması zamanı ayrılan istiliyə deyilir. İşarə olunması, qiyməti və ölçü vahidi xüsusi ərimə istiliyi ilə eynidir. Maddənin bərk kristal halı daxili enerjinin minimumuna uyğundur. Kristala istilik verdikcə onun temperaturu yüksəlir. Ərimə temperaturuna çatdıqda temperaturun artımı dayanır və verilən istilik miqdarı həmin temperaturda nizamlı düzülüşdən nizamsız dquruluş yaranmasına, yəni mayeyə çevrilməsinə sərf olunur. Bu zaman maddənin daxili enerjisi Q = λm ərimə istiliyi qədər artır. Amorf maddələr üçün nizamsız düzülüş mövcud olduğundan temperatur daim artaraq ərimə sona çatır.

## Mənbə
* M. Murquzov və b. Fizika. VII sinif üçün dərslik. Bakı, 2005.

## İstinadlar
Molyar kütlə

**Nisbi molekulyar atom kütləsi** — maddə molekulunun və ya atomunun kütləsinin karbon kütləsinin 1/12-nə olan nisbətidir, Mrkimi işarə olunur. Vahidi yoxdur və təqribən molekulun və ya atomun kütləsinin hidrogen atomunun kütləsindən neçə dəfə çox olduğunu göstərir. 
***Molyar kütlə** - maddənin 1 molunun kütləsidir, M ilə işarə olunur və ölçü vahidi BS-də 1kq/mol-dur. 
***[[Mol]]** - kütləsi 0,012 kq olan karbondakı atomların sayı qədər molekullardan və ya atomlardan təşkil olunmuş maddə miqdarıdır. 
***[[Avoqadro sabiti]]** - kütləsi 0,012 kq olan karbondakı atomların sayıdır, NA=6,023·1023mol−1-dir. 
***Maddə miqdarı** - Verilmiş maddədəki molekullar sayının Avoqadro sabitinə olan nisbətinə deyilir,ν=N/NA.
* **Maddə miqdarının vahidi** - BS-də əsas vahiddir və 1&nbsp;mol-dur.
Molyar kütlə M ilə nisbi molekulyar kütlə Mr arasında əlaqə M=Mr·kq/mol-dir. Məsələn, suyun nisbi molekulyar kütləsi Mr=18, molyar kütləsi M=10−3Mr·kq/mol=0,018kq/mol-dur. Yəni bir mol suyun kütləsi 0,018kq=18q-dır.

## İstinadlar
* M.Murquzov və b.Fizika X S.BAKINƏŞR-2005,səh.129.
Edvard Norton

**Edvard Harrison Norton** () — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Edvard Harrisln Norton 18 avquat 1969-cu ildə ABŞ-nin Massaçusets ştatının Boston şəhərində anadan olub. O, Merilend ştatının Kolumbiya şəhərində böyüyüb. Edvard 5 yaşından teatrla maraqlanır və tezliklə Kolumbiyanın Orensteynov adlı teatr məktəbində təhsil almağa başlayır. 8 yaşında onun ilk səhnə debütü yerli bir tamaşada baş tutur. 1985-ci ildə Vayld Leyk adlı ali məktəbi bitirən Norton 1991-ci ildə Yel Kollecinin tarix fakültəsindən bakalavr dərəcəsi ilə məzun olur. O, Yeldə də həmişə olduğu kimi teatrla məşğul olur. Aktyor bir çox fakültələrə baş çəksə də, dram fakültəsi heç vaxt onun profili olmayıb. 

Aktyor Ron Livinqston onun qrup yoldaşı və onun kimi müstəqil aktyor olub. Edvard eyni zamanda yapon dilini öyrənir və NOVA Group adlı məşhur ingilis dili məktəbində təhsil alır. Diplom aldıqdan sonra o, Yaponiyaya gedir və babasının "Enterprise Foundation" adlı şirkətində işləməyə başlayır. Bir neçə il sonra, 1994-cü ildə Nyu-Yorka qayıdan Norton, əvvəlki işlərdən tam imtina etmək və özünü sırf aktyorluq karyerasına həsr etmək qərarına gəlir. Ofisiant işləyən Norton Nyu-Yorkun bir neçə teatr səhnəsində çıxış edir və nəticədə "New York Signature Theater Company" şirkətinə qəbul edilir. Hal-hazırda o, bu şirkətin direktorlar şurasının üzvüdür. 

Kinoda Edvardın ilk debütü 1996-cı ildə lentə alınmış "İbtidai qorxu" filmidir. Bu filmdəki roluna görə o, "Qızıl Qlobus" mükafatına layiq görülür və "Ən yaxşı ikinci plan aktyoru" kimi "Oskar"a namizəd göstərilir. Norton sonralarda namizədlər siyahısında olur. Məsələn, "Amerika tarixi iks" Çak Palanikin motivləri əsasında ekranlaşdırılmış "Döyüş klubu" filmlərindəki rollarına görə də namizədlər siyahısına düşüb. 2000-ci ildə Edvard "İnamı saxlayarkən" filmi ilə ilk rejissorluq debütünü həyata keçirib. 2006-cı ildə lentə alınmış "Sehrbaz" filmi ilə yenə də tənqidçilərin müsbət rəyinə nail olur.

## Filmoqrafiya
* İlk qorxu (1996)
* Amerika əhvalatı İks (1998)
* Döyüş klubu (1999)
* 25-ci saat (2002)
* İtalyansayağı oğurluq (2003)
* Cənnətin krallığı (2005)
* İllüziyaçı (2006)
* İnanılmaz Halk (2008)
* Diktator (2012)
* Bornun mirası (2012)
* Yüksələn ay krallığı (2012)
* "Qrand Budapeşt" oteli (2014)
* Bördmen (2016)

## İstinadlar
Polyarlaşmış işıq

**Polyarlaşmış işıq**-elektrik vektoru (yaxud maqnit vektoru), işığın yayılma istiqamətinə perpendikulyar müstəvidə bütün istiqamətlərdə eyni cür olmayan işıqdır. **Təbi işıq**-elektrik vektoru (yaxud maqnit vektoru), işığın yayılma istiqamətinə perpendikulyar müstəvidə bütün istiqamətlərdə eyni cür olan işıqdır. İşığın kimyəvi, bioloji, fizioloji və s. təsirləri əsas etibarı ilə elektrik vektoru ilə baş verir  ona görə də polyarlaşma hadisəsində və onun izahında həmişə elektrik vektorundan bəhs edəcəyik(E). 
 
**Müstəvi polyarlaşmış işıq**-elektrik vektorunun rəqsləri yalniz bir istiqamətdə baş verən rəqslərdir.
**Qismən polyarlaşmış işıq**-E vektorlarının rəqs istiqamətlərindən biri qalan istiqamətlərə nəzərən üstünlük təşkil edən işıqdır.
**Polyarizator**-tərəflərindən biri kristal oxuna paralel olmaq şərti ilə kəsilmiş kristaldır(məsələn:turmalin)ki, işıq dəstəsi ondan kecdikdə xətti(müstəvi)polyarlaşmış işıq olur.
**İşığın polyarlaşması**-işıq dalğalarının eninə dalğalar olduğunu təsdiq edir.**Eninə dalğalar**-yayılma istiqaməti rəqslərin yaranma istiqamətinə perpendikulyar olan dalğalardır.
**Analizator**-polyarlaşmış işıgın qarşısına qoyulan polyarizatordur.Analizaroru fıratdıqda ekranda işığın intensivliyi dəyişir. Kristalların oxları bir-birinə paralel olduqda işıqlanma maksimum, perpendikulyar olduqda isə minumum olur.İşıq adi güzgüdən qayıtdıqda və polyaroid adlanan löhvədən qayıtdıqda da polyarlaşır.
**Polyaroid**-şüşə löhvə üzərinə çəkilmiş herapatit kristalının nazik(0,1mm) təbəqəsindən ibarətdir.Dairəvi polyarlaşmış işıq,elliptik polyarlaşmış işıq və s. də vardır.
Ədəbiyyat.
A.Mehrabov və b. Fizika kursu maarif nəşriyatı Bakı 1982 səh:301
UEFA Avropa Kuboku 2012 (seçmə mərhələ)

### Səbətlər

## Qrup mərhələsi

### A qrupu

{|
||

### B qrupu
{|
||

### C qrupu
{|
||

### D qrupu
{|
||

### E qrupu

{|
||

### F qrupu

{|
||

### G qrupu
{|
||

### H qrupu
{|
||

### İ qrupu
{|
||

## Öz qruplarında ikinci yeri tutan millilər
Rəşidəddin Vətvat

**Rəşidəddin Məhəmməd ibni Məhəmmədil-Vətvat** () — İslam alimi, mühəddis, şair.

## Həyatı
Rəşidəddin Məhəmməd ibni Məhəmmədil-Vətvat 1080-ci ildə Bəlx şəhərində anadan olmuşdur.

Orta çağın ən ötülməz şeirşünaslarından sayılan Rəşidəddin Vətvat (1080–1178) "Hədaiq əs-sehr fi dəqaiq əş-şeir" ("Şeirin incəliklərinin sehrli bağçaları") risaləsində ən nəfis söz möcüzələrindən bəhs edərkən 4 dəfə Qətrandan iqtibaslar edirdi.

## Yaradıcılığı
Rəşidəddin Vətvat "Töhfətus-siddiq", "Fəslül-xitab", Ünsul-ləhfan" adları ilə ilk üç xəlifənin sözlərini topladığı kimi "Mətlubu külli talib" adı ilə Həzrət Əlinin (ə) də yüz sözünü toplamış, hər birini farsca bir qitə ilə tərcümə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lyej

**Lyej** ( ,  ,  (Lic),  ,  (Leodi(k)um)) — Belçikada (Valloniya), Maas və Urt çaylarının qovuşuğunda yerləşən, Lyej əyalətinin inzibati mərkəzi olan şəhər. Əhalisi 194 mindir (ətrafı ilə birlikdə 600 min).

## Tarixi

## İstinadlar
Pyotr Katayev

**Pyotr Yevgeniyeviç Katayev** (; ) — sovet kinooperatoru, RSFSR əməkdar incəsənət xadimi (1982).

## Həyatı

Pyotr Katayev 21 yanvar 1930-cu ildə anadan olmuşdur. Onun atası yazıçı Yevgeni Petrov, qardaşı isə bəstəkar İlya Katayev olmuşdur. 1953-cü ildə Pyotr ÜDKİ-nin (Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutu) operatorluq fakültəsini bitirmişdir. 1959-cu ildən kinoda fəaliyyət göstərmişdir.

Pyotr Katayev 15 avqust 1986-cı ildə vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya

# Baharın on yeddi anı (film, 1973)

## Mükafatları

: Vasilyev qardaşları adına RSFSR Dövlət Mükafatı (1976)
: RSFSR əməkdar incəsənət xadimi (1982)

## İstinadlar
Təbriz (dəqiqləşdirmə)

**Yaşayış məntəqələri**
* Təbriz — İran coğrafi ərazisinin ən böyük şəhərlərindən biri.
* Təbriz əyaləti —
* Təbriz livası —
* Təbriz xanlığı — mərkəzi Təbriz şəhəri olmaqla Azərbaycan xanlıqlarından biri.
* Təbriz bəylərbəyliyi — Səfəvilər dövlətinin inzibati-ərazi vahidlərindən biri.
* Təbriz şəhristanı — İran İslam Respublikasının Şərqi Azərbaycan ostanının 19 şəhristanından biri.
* Təbrizli məhəlləsi (Şuşa) — Şuşa şəhərinin 17 məhəlləsindən biri
* Təbrizabad — İranın Qum ostanında kənd.
* Ələmli Təbriz — Ərdəbil ostanında kənd.
* Təbrizək — Zəncan ostanında kənd.
* Təbrizək — Qəzvin ostanında kənd.
* Təbrizək — Ərdəbil ostanında kənd.
* Təbrizəq — Ərdəbil ostanının Kovsər şəhristanında kənd.
* Radar Təbriz (Təbriz)
* Təbriz Xatın — İranın Kürdüstan ostanında kənd.
* Bərderəş Təbriz Xatın — İranın Kürdüstan ostanında kənd.

**Filmlər**
* Təbriz (film, 1944) — Film

**Təhsil**
* Təbriz Universiteti — Güney Azərbaycanda ilk və İranda ikinci ali təhsil müəssisəsidir.
* Təbriz Milli Kitabxanası — 1956-cı ildə yaradılmış kitabxana

**Tikililər**
* Təbriz bazarı — Təbriz şəhərinin mərkəzində yerləşən, dünyanın ən böyük bazarlarından biri olan bu bazar UNESCO-nun dünya mirası siyahısına salınmışdır.

**Yeməklər**
* Təbriz küftəsi — Sulu xörək

**Digər**
* Təbriz (qəzet)
* Təbriz əncüməni — təşkilat
* Təbriz xalçaçılıq məktəbi — Azərbaycan xalçaçılıq məktəblərindən biri.
* Təbriz batmanı — Azərbaycanda qədim çəki ölçü vahidi.
* Təbriz tüməni — Səfəvilər dövlətində dövriyyədə olmuş pul.
* Şəhrdari Təbriz FK — Bələdiyyə Spor Futbol Klubu

## Həmçinin bax
* Təbriz (ad)
* Təbrizli
* Təbrizi
* Təbrizli məhəlləsi
Yan Rıpka

thumb

**Yan Rıpka** (; 28 may 1886-29 dekabr 1968)—Çex şərqşünası.
 
## Həyatı

## Yaradıcılığı
Məşhur çex alimi Yan Rıpka belə hesab edir ki, Hafiz Şirazi və Sədidən sonra Saib Təbrizi ən parlaq şairdir.

Tanınmış çex şərqşünas filoloqları və tədqiqatçıları Yan Ripka, Zdenki Veselanın bu sahədə xüsusi xidmətləri vardır. Yan Ripka nəinki çex-Azərbaycan ədəbi əlaqələri, bütövlükdə iki xalq arasında mədəni əlaqələrini formalaşmasında çox böyük rolu olan ziyalılardandır. Onun, xüsusilə dahi Azərbaycan klassiki Nizami Gəncəvi yaradıcılığını tədqiq etməsi, şairin əsərlərini çex dilinə tərcümə etməsi çox böyük bəşəri bir hadisə oldu. Yan Ripkanın bu sahədə tədqiqatçılıq fəaliyyəti ötən əsrin 30-cu illərindən başlamışdı ki, bu da görkəmli tədqiqatçını çex-Azərbaycan mədəni əlaqələrinin yaranmasında ilk təşəbbüskarlardan biri kimi səciyyələndirir. Ripkanın "Yeddi gözəl" əsərini tərcümə etməsi 1939-cu ildə başa çatdı. Tərcümə elə həmin il Praqada Avropa ədəbi birliyinin vəsaiti hesabına nəşr olundu. Əsərin tam şəkildə çex dilində nəşri 1943-cü ildə sona çatdı. Yan Ripka Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyətini ürəkdən sevirdi. O söyləyirdi ki, Azərbaycan xalqı dünya ədəbiyyatı və mədəniyyətinin fəxri olduğuna görə özü ilə fəxr elməlidir! Ripkanın xidməti Nizami yaradacılığının çex dilinə tərcümə etməsilə bitmir, o, həm də gözəl tədqiqatçıdır. "Şərqşünaslığın arxivi" jurnalında tədqiqatçı tərəfindən "Yeddi gözəl"in çətin ifadələri də təhlil olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Təbriz batmanı

**Təbriz batmanı**, ya **Təbriz manı** Azərbaycanda qədim çəki ölçü vahidi.

## Ümumi məlumat
Təbriz batmanı,3 kg ilə bərabərdir. Avropa səyyahlarının, səyahətnamələrində ki XIX–XVI əsrlədə Təbrizdən görüş ediblər, batmanın dəyəri fərqli 2/948, 2/711, 2/905, 2/937, 2/876, 2/946, 3/062, 3/175 kg qeyd olunub. 1935-ci ildə Təbriz batmanının dəyəri rəsmi olaraq 3 kg təsbit olunub.

## Qaynaqlar
* Batman Encyclopaediaislamica

## Həmçinin bax
* Batman (ölçü vahidi)
Mirzə Lütfəli ağa Daniş

**Daniş Mirzə Lütfəli ağa** () – Məhəmmədkazım Təbrizinin oğlu və Sədrül-əfazil ləqəbi daşıyan Daniş Azərbaycanın tanınmış ədiblərindən və məşhur mədəniyyət xadimlərindəndir.

## Həyatı
O, fars və ərəb dillərində nəzm və nəsrdə öz dövrünün görkəmli şəxsiyyətlərindən olmuşdur. Daniş hicri qəməri 1350 (1931)-ci ildə vəfat etmişdir. Ərəb və fars dillərində onun bir çox əsərləri vardır. Onlar aşağıdakılardır: mühazirə haqqında "Hezar dastan" – ("Min dastan", "Müləxxəs"adlı təzkirə, inşa və məktublar haqqında "Cəvahirül-bəlağə" və "Naməkdan". ("Nameyi-Fərhəngiyani-ibrət")

## İstinadlar
Təbrizi (üzüm)

**Təbrizi** — üzüm sortu.

Azərbaycanın ən keyfiyyətli süfrə üzümlərindəndir. Yarandığı vaxtdan Təbrizi adlanır. Azərbaycanda, Gürcüstanda və Dağıstanda geniş yayılıb. Rusiyada, Ukraynada, Moldovada və Orta Asiya respublikalannda əkinləri vardır. Çoxlu sinonimlərə malikdir. Gəncədə hər bir həyətdə və təsərrüfatda Təbrizi sortu vardır. Sortun adının Təbrizi olması keçmişdə Azərbaycanla İranın (xüsusilə Təbrizin) yüksək ticarət əlaqələri ilə bağlıdır. Kolu güclü böyüyəndir. Çiçəkləri öz-özünü tozlayandır. Salxımı orta irilikdə və iridir, konusvari və sıxdır. Gilələri orta irilikdə və iri, oval, yetişib ötdükdə kəhrəba və açıq-qızılı rəng alır. Qabığı qalın və elastikidır, möhkəm mum qatı ilə örtülüdür. Ləti şirəlidir. Dadı adi, ahəngdar və təravətlidir. Təbrizi üzümünün bir çox cəhətləri, o cümlədən müalicə üzümü olması hələ tam öyrənilməmişdir. Dünya üzümçülüyündə Şasla sortunu müalicəvi üzüm adlandırırlar. Təbrizi dərindən öyrənilsə və təbliğ edilsə heç də Şasladan geri qalmayan, bəlkə də ondan üstün olan bir üzüm kimi qəbul edilər.

Təbrizi sortu respublikamızın qiymətli və Gəncəbasarın isə ən qiymətli üzümü, eləcə də ən çox tədqiqat işləri həsr edilməsinə baxmayraq lazımınca öyrənilməmişdir.

Təbrizi sortunun 1940-cı illərdə üç variasiyası aşkar edilmişdir. Sonralar, 1980-ci illərdə bizim tərəfimizdən əlavə iki variasiya aşkar edilmişdir. Bunlardan birinin salxımı və giləsi adi variasiyadan iri, digər variasiyada isə yarpaqlar və yaşıl zoğun rəngi tamamilə fərqlidir (tünddür).

Orta yetişəndir. Məhsuldarlığı ortadır. İsti və yüngül torpaqlarda yüksək keyfıyyət kəsb edir. Məhsulun yüksək saxlanma və daşınma qabiliyyəti vardır. Öyrənilən A, B, C variasiyalarından R. Ə. Məmmədov A variasiyasının daha yaxşı saxlandığını yazır.

### Xüsusiyyəti
Respublikamızın iki qiymətli sortlarından olan Təbrizi və Şamaxı mərəndisi üzüm sortlarında salxımlar sıx olduğundan onların görkəmi pisləşmiş olur. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bu kimi sortlarda gilələrin seyrəldilməsi müsbət nəticə versə də bu əməliyyatın özü də çox zəhmətlidir. Bu baxımdan həmin sortlarda çiçək vaxtı zoğların ucu qoparılmamalıdır. Təəssüflər olsun ki, süfrə üzümçülüyündə bu incə məqamlara heç vaxt əhəmiyyət verilmir. Bu və başqa səbəblərdir ki, bizdə süfrə üzümçülüyünün özünə məxsus nöqsanları vardır.

## İstinadlar
2010 FİFA Dünya Kubokunun Avropa seçmə mərhələsi

## Səbətlər

### A qrupu
{|
||

### B qrupu
{|
||

### III qrup

### IV qrup

### V qrup

### VI qrup

### VII qrup

### VIII qrup

### IX

## Ən yaxşı qrup ikinciləri
Ağadayı

**Ağadayı** — Azərbaycanda üzüm növü. Azərbaycanın əsas yerli süfrə üzümüdür. Abşeronda əkilmiş, əvvəlcə həyətyanı sahələrdə, sonralar ictimai təsərrüfatlarda irimiqyaslı üzümlüklər salınmışdır. Demək olar ki, respublikanın hər yerində yayılmışdır. Keçən əsrin 70-ci illəri Füzuli və Ağdam rayonları üçün çox yüksək məhsuldarlıq illəri olmuşdur. Tovuz rayonunun dağətəyi kəndi olan İbrahimhacılı kəndində bu sortdan bir neçə hektar üzümlük vardır. Ancaq Ağadayı sortunun gilələri orada lazımi rəng toplaya bilmir.

## Yetişdirilməsi
1990-cı ildə sortdan əkin materialı götürüb Gəncədə "Üzüm-tredinq LTD" MMC-də iki cərgə üzümlük salınmışdır. Kolları çox güclüdür. Suvarılan münbit torpaqlarda geniş qida sahəsi, güclü dayaq və güclü forma tələb edir. Ağadayı sortunun zoğlarının 15–20%-də dixotomik budaqlanma gedir və heç bir elmi ədəbiyyatda göstərilmir. Çiçəkləri öz-özünü tozlayandır. Salxımı çox iri ("Üzüm-tredinq LTD" MMC-də 30–35 sm), silindrik, bəzən əsasında yığcam pəncəli, seyrək və yaxud orta sıxdır.

## Meyvəsi
Salxım saplağı çox kövrəkdir, açıq-yaşıldır, oduncaqlaşmır. Gilələri çox iri, forması dəyişən – tam girdədən uzunsova qədər, açıq-yaşıl, isti yerlərdə Günəş şüaları düşən gilələr açıq-sarı və kəhrəba rənglidir. Qabığı qalındır, kobuddur, lətdən ayrılmır. Ləti ətlidir və xırtıldayandır. Fəal temperatur azlıq edən yerlərdə və aqrotexnika diferensiallıq təşkil etməyəndə gilələri yaxşı rəng almır və keyfiyyəti azalır.

Ağadayı gilələrinin girdə və oval variasiyaları vardır. Girdə variasiyalı gilələr bir qayda olaraq yaxşı rəng almır, oval giləlilər Gəncə "Üzüm-tredinq LTD" MMC-də gözəl rəng alır. Saxlanmağa və daşınmağa yüksək səviyyədə yararlıdır.

## İstinadlar
Hüseyni (üzüm)

**Hüseyni** — Üzüm növü.

Sortun vətəni Orta Asiyadır. Hüseyni ərəb sözü olub "gözəl" və "yaxşılıq" deməkdir. Ən çox Özbəkistanda və dünyanın bir çox ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanın əksər rayonlarında və ən çox Şəmkirdə yayılmışdır.

Bir çox variasiyaları vardır. Ağ Hüseyni gilələri boğmalı olan, boğulma gilənin ortasındadır; Hüseyni Lyunda – gilələri silindrikdir, ağdır, gəlinbarmağı gilələri ensiz və nazikdir; çəhrayı Hüseyni – Hüseyni Lyunda kimidir, ancaq çəhrayıdır. Bunların içərisində Hüseyni Lyunda geniş yayılmışdır. Təsvir də buna görə aparılmışdır.

Kolları güclü böyüyəndir. Kordon formaları bu sorta uyğun gəlir.

Çiçəkləri öz-özünü tozlayandır.

Salxımı çox uzundur, ensiz-konusvari, çox halda saplaq tərəfdən sallanan qanadları olur. Seyrəkdir. Saplağı tez qırılır.

Gilələri iridir. Əsas variasiya olan Hüseyni Lyundada gilələr uzundur, silindrikdir, ucu girdədir. Gün düşən tərəfi azca sarıya çalır. Əksər hallarda gilə şəffaf yaşıl olur. Qabığı incədir, elastikdir. Ləti ətlidir, şirəlidir. Dadı adidir. Yaxşı yetişdikdə şəkərlə turşuluq ahəngdardır, yaxşı yetişmədikdə turşuluq daha çox hiss olunur.

Salxım və gilələrin xarici görkəminə görə Hüseyni ən gözəl sortlardan biridir. Ağ kişmişdən sonra Özbəkistanda Hüseyni ikinci yeri tutur.

Hüseyni tipik süfrə üzümüdür. Çox istilik tələb edir.

## İstinadlar
Ağ Xəlili

**Ağ Xəlili** — üzüm növü.

İran mənşəlidir. Dağıstanda, Stavropol diyarında, Özbəkistanda və Türkmənistanda müxtəlif adlarla yayılmışdır. Ancaq heç bir yerdə sortun təmiz əkinləri yoxdur. Sort Azərbaycanda naməlum vaxtdan ən çox Gəncəbasarda becərilmişdir. Hazırda onun əkinləri xeyli azalmışdır. Kolları güclüdür. Çiçəkləri öz-özünü tozlayandır. Salxımı orta-iri, konusvari və yaxud silindrik-konusvari, əsasən sıx və orta sıxdır. Salxım saplağı uzundur, oduncaqlaşmır. Gilələri orta irilikdə, oval, az hallarda zəif yumurtavari, yaşılımtıl-ağ, yetişib ötdükdə bir tərəfində zəif çəhrayı rəng olur. Qabığı incədir. Ləti bərkdir. Dadı adi, şirindir.

Ağ Xəlili ən tezyetişən süfrə üzümlərinə aiddir. Türkmənistanda seçmə ilə yığma iyul ayının əvvəllərində, Azərbaycanda iyulun ortalarında aparılır. Gəncədə üzüm bazarını bu sort açır. Məhsuldarlığı ortadır. Təzə halda yeyilmək üçün yararlıdır.

## İstinadlar
Rkasiteli

**Rkasiteli** ( < რქა წითელი, ) — üzüm növü.

Gürcüstanın çoxəsrlik yerli sortudur. Gürcüstan üzümlüklərinin 20–30%-ni təşkil edir. Keçmiş SSRİ üzümlüklərində 1-ci yer tuturdu. Azərbaycan üzümlüklərinin yaxın keçmişdə 60%-i, hazırda 30%-ə qədərini təşkil edir.

Suvarılan münbit torpaqlarda sortun kolları güclü, məhsuldarlığı yüksəkdir.

Çiçəkləri öz-özünü tozlayandır. Salxımı orta irilikdə və iri, uzun, silindrik və yaxud əsasından azca genişlənmiş, çox halda qanadlı, orta sıxlıqda və sıxdır. Gilələri orta irilikdə, azca oval, yaşılımtıl ağ, gün düşən tərəfdən qəhvəyi cizgilərlə sarıtəhər, yetişib ötdükdə zəif-çəhrayı ləkəlidir. Qabığı orta qalınlıqda, kifayət qədər möhkəmdir. Ləti axıcı, şirəlidir. Dadı adi, dolğun, ahəngdar və təravətlidir.

Rkasiteli gecyetişən yüksək şəkər toplayan şərab sortudur. Quraqlığa çox həssasdır, fillokseraya nisbətən davamlıdır.

## İstinadlar
Şardone

**Şardone** — üzüm növü.

Qədim zamanlardan mərkəzi və şimal-şərqi Fransa üzümlüklərində becərilir. Krasnodar diyarının Qara dəniz sahillərində, Ukraynada (əsasən Krım vilayəti), Gürcüstanda və Moldovada geniş yayılmışdır. Respublikamızda Ağstafada və üzüm kolleksiyalarında becərilmişdir. Bu sort tez-tez Pineo Şardone adlandırılır.

Morfoloji əlamətlərinə görə Pino qrupuna daxil olan sortların hamısından fərqlənir. Yalnız istifadə istiqamətinə görə oxşarlıqları vardır (şampan şərabçılığında). Kolları orta böyümə gücünə malikdir.

Çiçəkləri öz-özünü tozlayandır. Salxımı xırda və orta, silindrik və yaxud konusvari, az hallarda pəncəli, sıx və seyrəkdir. Gilələri orta irilikdə, az hallarda xırdadır, girdə, yaşılımtıl-ağdır. Qabığı qalın, ləti şirəli və axıcıdır. Dadı adi, çox ahəngdar və təravətlidir.

Şardone orta yetişən tipik şərab sortudur. Krasnodar diyarının Qara dəniz sahillərində basdırılmayan şəraitdə sentyabrın əvvəllərində yetişir. Məhzuldarlığı yüksəkdir, ancaq sabit deyil. Gilələri noxudlarunağa meyillidir. Az təsərrüfat əhəmiyyəti olan klonlar əmələ gəlmişdir. Əsas sort bu klonlardan təmizlərunəlidir.

Sortun turşuluğu sabit qalmaqla yüksək şəkər toplama enerjisi vardır. Yüksək keyfiyyətli şampan şərabları alınır.

## İstinadlar
İşığın tam daxili qayıtması

**İşığın tam daxili qayıtması** — işıq optik sıx mühitdən optik seyrək mühitə keçdikdə düşmə bucağının müəyyən *α<sub>lim</sub><90°* qiymətində sınma bucağını *β≥90°* olması və tamamilə düşdüyü mühitə qayıtması hadisəsidir. Limit bucağı sınma bucağının 90°-nə uyğun gələn düşmə bucağına deyilir.

*İşığın sınma qanunu* — düşmə bucağı sinusunun sınma bucağı sinusuna nisbəti ikinci mühitin birinci mühitə nisbətən sındırma əmsalına bərabərdir: *sinα/sinβ=n<sub>2</sub>/n<sub>1</sub>*. Onda *sinα<sub>lim</sub>/sin90°=1/n<sub>1</sub>*. Yəni, bu üsulla mühitin havaya(təqribən vakuuma)nisbətən sındırma əmsalını hesablamaq olar.

*Mütləq sındırma əmsalı* — vakuuma nisbətən sındırma əmsalıdır və işıq sürətinin mühitdə vakuuma nisbətən neçə dəfə azaldığını göstərir: *n=c/v*. Sındırma əmsalının (n) vahidi yoxdur.

*Optik sıx mühit* — sındırma əmsalı böyük olan mühitdir. Məsələn, işıq sudan havaya, şüşədən havaya keçdikdə tam daxili qayıtma baş verir. Nisbi sındırma əmsalı mütləq sındırma əmsallarının nisbətinə bərabərdir və sındırma əmsalı böyük olan mühitdə işığın sürəti kiçikdir. Güzgüdən qayıtmada işığın 100% qayıtmasına nail olmaq mümkün olmasa da, tam daxili qayıtmada buna nail olmaq mümkündür və optik cihazqayırmada bundan istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* İşığın sınması

## Ədəbiyyat
* A. Mehrabov və b. Fizika kursu. Bakı, Maarif, 1982, səh.264
İnvaziv

**İnvaziv** ( - "içəri, daxilə girirəm", "təcavüz") tibbi termin.  Xəstəliyin müalicəsi və diaqnostikası məqsədi ilə tətbiq olunan "ağrılı", "qanlı", daxilə girmək üçün orqanizmin təbii örtüyünü - baryerini keçməklə aparılan müdaxilələrə, daha doğrusu onların xarakterinə təbabətdə verilmiş  ümumi ad. Məsələn, qan təzyiqinin ölçülməsinin təbabətdə iki üsulu mövcuddur: invaziv - Korotkov üsulu - "qanlı" - "birbaşa" - bilavasitə arteriyaya yeridilmiş kanülə vasitəsilə ölçülmə və qeyri invaziv - "qansız" və ya  Riva Roççi - bazuya bağlanmış manjet vasitəsilə ölçülmə. Döş qəfəsinin ultrasəs müayinəsi ağrısız və ya qansız olduğu üçün qeyri invaziv, plevra  və ya perikardın punksiyası isə "ağrılı", "qanlı" üsul olduğu üçün invaziv metod adlanır.

* **Minimal invaziv** - təbabətdə həyat üçün təhlükəsi cüzvi olan müalicə və müayinə metodlarına verilmiş ümumi ad. Endoskopik cərrahi müdaxilələrə şərti olaraq minimal imvaziv əməliyyatlar deyilir. Məsələn, öd kisəsinin, uşaqlığın, soxulcanabənzər çıxıntının laparoskopik metodla xaric edilməsi.
Bill Şuster

**Bill Şuster**  (an.ol. 10 yanvar, 1960-cı il) — ABŞ Konqresinin 2001-ci ildən üzvüdür. Respublikaçılar Partiyasının üzvüdür. Keçmiş konqresmen Bud Şusterin oğludur. ABŞ Konqresində Azərbaycan üzrə işçi qrupun həmsədridir.

2012-ci il 20 yanvar tarixində Bill Şuster Azərbaycanda 1990-cı ilin Qanlı Yanvarla bağlı bəyanatla çıxış edib

## Mənbə

* Congressman Bill Shuster  *official U. S. House site*
* Bill Shuster for Congress *official campaign site*

## İstinadlar
Bazalt

**Bazalt** — normal cərgəli effuziv dağ süxuru, ən çox yayılan  kaynotip süxurları.
## Haqqında
Bazaltlar püskürmə suxurların əsas kütləsini təşkil edir. Onlar müasir okeanların diblərini təşkil etməklə yanaşı, quru sahələrdə də geniş əraziləri tutur. Məsələn, Mərkəzi Sibirdə çox böyük ərazi qalın bazalt layları ilə örtülmüşdür."Bazalt" həbəş dilində "bazal" (dəmirsaxlayan daş) sözündən törəmişdir və ilk dəfə Böyük Plini tərəfindən işlədilmişdir. 

Liparitlərdən fərqli olaraq bazaltlar qara rəngdə olur. Bazalt maqması daha duru olduğuna görə nazik axınlar yaradır və bu səbəbdən də daha tez soyuyur. Ona görə də bazaltların petroqrafik tərkibində vulkan şüşəsi çox olur.

Maqmadan ayrılan qazların hesabına bazalt suxurları, adətən məsaməli olur. Bazalt maqması soyuyarkən çox vaxt bazalt suxurlarının içərisində seolit və kalsit kristallarının yelpikvari formaları əmələ gəlir. Bazalt suxurlarının içərisindəki boşluqlarda bəzən aqat mineralının nazik zolaqlım kristallarına rast gəlinir.

Bazaltın analoqları diabaz və bazalt porfritidir.

## Bazalt qatı
Bazalt qatı Yer qabığının seysmik məlu­mat­lara əsasən ayrılan şərti qatlarından biri. Bazalt qatında seysmik dal­ğa­ların keçmə sürəti Vp=6,4-7,4; Vs=3,7-4,0 km/san-dir. Bu qatın sıxlığı 2,75-3,0 q/sm3 kimi qəbul edilmişdir. Qatın üst sərhədi qitələrdə adətən Konrad sərhədinə uy­ğun gəlir. Yer qabığının qranit qatının olmadığı bölgələrdə bazalt qatı bilavasitə çöküntü və vulkanogen çöküntü süxurlar qatı ilə örtülür. Bazalt qatının alt sərhədi Moxoroviçiç sərhədinə uyğun gəlir. Bazalt qatı süxurlarının yüksək dərəcədə əsasi tərkibli olduğu müəyyən edilmişdir. Okeanların altında quyularla açılan sahələrdə bazalt qatı bazalt tərkibli püskür­mə süxurlarından ibarətdir. Qitələrdə bazalt qatına əsasi maqmanın soxulmasının təsirindən yaranmış və üstdə yatan süxurların təzyiqi nəticəsində sıxlaşan qədim metamorfik süxurlar aid edilir. Bazalt qatının qalınlığı — qitə qabığında 15-35 km, okean qabığında isə 4-10 km-dir. Bazalt maqmasının 60 km-dən 200 km-ə kimi və daha böyük dərinlikdə üst mantiya maddəsindən bazalt ərintilərinin ayrılması nəticəsində əmələ gəlməsi qəbul olunmuşdur. Bazalt qatının tərkibi tam məlum deyil, hesab edilir ki, bu qatda əsasi süxurlar üstünlük təşkil edir

## Ədəbiyyat
* Краткий геологический словарь //под ред. проф. Г. И. Немкова. — М., «Недра»,1989.
* Практическое руководство по общей геологии //под ред. проф. Н.В Короновского. — М., «Академия», 2007
* Аблесимов Н.Е., Земцов А.Н. Релаксационные эффекты в неравновесных конденсированных системах. Базальты: от извержения до волокна. Москва, ИТиГ ДВО РАН, 2010.  400 с.

## Mənbə
* Базальт на сайте «Горной энциклопедии» 
*

## Xarici keçidlər
Ələkbər xan Avşar

**Ələkbər xan Seyf Qasımlı Avşar**, Seyfəssəltənə ləqəbi ilə Məhəmmədhəsən xan Sərdare Kollun oğlu və ya Hüseyn Vəzir Nizam oğlu 1883də dünyaya gəlib.Dar-əl Funun və Rusiyanın Petroqrad şəhərinin hərbi məktəbində təhsil alıb.Tədricən İran Kazak diviziyasında tərəqqi etdi və Əmir Tumani və Sərdarlıq dərəcələrin aldı.Bir müddət Azərbaycan, Tehran və Xorasan qüvvələrinin komandanı idi.1920 çevrilişindən sonra tuğgeneral dərəcəsi ilə orduya daxil oldu və yüksək hərbi şuranın üzvlüyünə təyin edildi.Sonralar Gilan və Xorasan ostanlarının qubernatoru oldu.O, həmçinin Pəhləvilər dövründə,senat məclisinin 2,3,4, və 5 dövründə Tehran nahiyəsinin bir təyin edilmiş senatoru kimi idi. 1969-cu ildə və 86 yaşında Tehranda vəfat etdi.O, İranın böyük əmlak mülkiyyətçilərindən idi və Xorasanda çoxlu əmlakı varıdi.

## İstinadlar

## Qaynaqlar
*شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران (جلد دوم)
*Avşar ailəsi

## Həmçinin bax
*İran Kazak diviziyası
2010 FİFA Dünya Kubokunun Afrika seçmə mərhələsi

## I mərhələ

## II mərhələ
### Səbətlər

### I qrup
{|
||

### II qrup

{|
||

### III qrup

{|
||

### IV qrup

{|
||

### V qrup
{|
||

### VI qrup

### VII qrup

### VIII qrup

### IX qrup
{|
||

### X qrup

### XI qrup

### XII qrup
{|
||

## III mərhələ

### Səbətlər

### A qrupu

### B qrupu

### C qrupu

### D qrupu

### E qrupu

## İstinadlar
Nəcəfqulu xan Qasımlı-Avşar

**Nəcəfqulu xan Hüseynqulu xan oğlu Qasımlı-Avşar** (?-?) — Urmiya xanı.

## Həyatı

Nəcəfqulu xan Hüseynqulu xan oğlu Urmiya şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı.
Nəcəfqulu xan 1821-ci ildə Urmiyanın hakimi təyin olunmuşdu. B. Nikitin yazır: «Atası bəylərbəyi Hüseynqulu xan Salmas və Urmiya karvanlarını yağmalayan Albak kürdlərinin bölgədə yaratdıqları qarmaşaya bir son vermək və düzəni yenidən yaratmaq üçün, ölən sədrəzəm Məhəmməd Hüseyn xan Isfahiyə yerinə keçməli olan adamı saraya gətirilməsini əmr etdi, lakin 1236-cı ildə öldü».

Abbas mirzə Qovanlı-Qacar 1827-ci ildə Urmiyaya gəlmişdi. “Şahzadə Urmunun hökumətini Nəcəfqulu xan Avşara tapşırdı. Şaha çatdırmaq üçün bir məktub yazıb, qardaşı Qasım mirzəyə verib, Tufarqana yola düşdü. Şahzadə Tufarqana gedərkən sadəcə beş yüz süvari yanına aldı. Qalan kiçik qrupunda komandanlığı Mərhəmətabadda Bəhram mirzəyə buraxdı. Şahzadə öz qrupuna Məhəmməd xan əmirintizam, İbrahim xan Sərdar, Fətəli xan və oğlu Xosrov mirzə kimi bəzi önəmli komandanları da aldı. Şahzadənin sağlıq durumu çox ağır olduğu üçün təxt-i rəvanla səfər etmək zorunda qalmışdı. 1827-ci ilin noyabr ayı idi.”.

Nəcəfqulu xan 1865-ci ilədək Urmiyanın hakimi olmuşdu.

## Mənbə

* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, “Şuşa”, 2008,  səh. 139-140
*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xanlarının siyahısı
Mirzə Əbdülfəttah Gərmərudi

**Mirzə Əbdülfəttah xan Mirzə Abdulla xan oğlu Gərmərudi** (d. 1786 – ö. 1848) — Azərbaycanın gözəl xətti və inşası olan münşirlərindən olmuşdur, diplomat.

## Həyatı
Hicri qəməri 1254 (1838)-cü ildə Nizamüddövlə ləqəbi ilə məşhur olan Hüseyn xan Acudanbaşı İran dövləti tərəfindən Avstriya, İngiltərə və Fransa dövlətlərinə diplomatik işlər üçün göndərildikdə Gərmərudi Əbdülfəttah da münşi vəzifəsində onunla birlikdə getmişdir. O, Avropada gördükləri hadisələri və dövrün vəziyyətini müxtəsər şəkildə qələmə alıb, "Çehil fəsl" ("Qırx fəsil") adlı bir əsər yazmışdır. Əbdülfəttahın digər əsəri Avropa şəhərlərindəki əyyaşlıq və əxlaqsızlıq haqqında "Şəbnamə" adlı əsərdir. Bu kitabların müxtəlif nüsxələri çap edilib yayılmışdır.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.
On dörd məsum

**On dörd Məsum** () — şiələrin inancına görə Məhəmməd peyğəmbər, Əmisioğlu Əli, qızı Fatimə onların 2 oğlu Həsən, Hüseyn və Həsənin 9 nəvəsinə deyilir. Şiələr onları məsum, yəni günahsız olaraq tanıyırlar .Bəzi rəvayətlərdə on dörd məsum Əhli-Beyt kimi də tanınır.

## Soy ağacı

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*İslam ensiklopediyası 

## Həmçinin bax
* On iki imam
* Şiəlik
* Cəfərilik
* Dörd kitab
Kim Possible (videooyun seriyası)

**Kim Possibl (videooyunların seriyaları)** - Kim Possibl animasiya serialı əsasında hazırlanmış videooyunları ehtiva edir. İlk yeddi oyun "Disney Interactive Studios" tərəfindən istehsal olunmuşdur. Bu oyunların "Kim Possible: Revenge of Monkey Fist" seriyası "Digital Eclipse Software" tərəfindən, digərləri isə "Artificial Mind and Movement" tərəfindən hazırlanmışdır.

## Videooyunlar

## Xarici keçidlər
* 
* Kim Possibl Globaljusticealliance.com saytında    
*
Şahmar Mahrızlı

**Şahmar Mahrızlı** () – həkim, şair, "Qızıl qələm" media mükafatı laureatı.

## Həyatı
Məmmədov Şahmar Hüseynalı oğlu 1 may 1954-cü ildə Ağdam rayonunun Mahrızlı kəndində dünyaya gəlib.

1961-ci ildə Mahrızlı kənd orta məktəbinin I sinfinə qədəm qoymuş və 1971-ci ildə həmin orta məktəbi bitirmişdir.

O, 1978-ci ildə indiki Azərbaycan Tibb Universitetini bitirib.

1978–1990-cı illərdə Rusiyanın Tver vilayətində həkim işləyib.

1990-cı ildən Bakı şəhərindəki 8 №-li poliklinikada iynərefleksterapevt işləyir.

Şahmar Məmmədov eyni zamanda şairdir, "Qızıl qələm" media mükafatı laureatıdır.

## İstinadlar
Məhəmmədsəlim bəy Gərmərudi

**Məhəmmədsəlim bəy Gərmərudi** — şair, yüzbaşı.

## Həyatı
Məhəmmədsəlim bəy Sərab vilayətinin Gərmərud mahalının Baslıq kəndində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Qızılbaş ordusunda xidmət etmişdi. Yüzbaşı rütbəsi vardı.

Məhəmmədsəlim bəy şair idi. Əfqan təxəllüsü ilə qəlboxşayan şeir yazırdı. Ünlü bioqraf Məhəmmədəli xan Tərbiyyət onun haqqında yazır: "Əfqan Məhəmmədsəlim bəy yüzbaşı Azərbaycanın Gərməri mahalından, söz ustalarındandır. Onun 600 beytdən ibarət qəzəllər və rübailər divanı vardır. Aşağıdakı rübailər ondandır:

## Yaradıcılığı


Səni axtaranda mənim ayaqlarım titrəyir,

Günahdan qorxub, duada dodaqlarım titrəyir.

Camalın gülüstanını görmək həvəsilə mən,

Gecə həm gündüz nəsim kimi gözlərim titrəyir.

Tikdi məscid binası – bir sığıncaq, Əfqan,

Hər axşam faydalansın gələnlər oradan.

Allahın fəzlilə bu bina çatdı sona,
	“Min  Fəzlillah”  sözünü  tarix  etdim ona.
						(Hicri  qəməri  1037\1627)



## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Sərab xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2012. 232 səh.

## İstinadlar
Tərlan Göyçəli

**Tərlan Göyçəli** — Aşıq Pəri Məclisinin üzvü

## Həyatı
Tərlan Göyçəlinin Göyçə aşıqları haqqında silsilə oçerkləri və bir çox tarixi, elmi və publisist əsərləri aşıq sənətinin öyrənilməsinə həsr olunmuşdur.

## Kitabları
* Tərlan Göyçəli. "Göyçə aşıq məktəbi". Bakı-1998. 246 səh.
* Tərlan Göyçəli. "Ömrümün mənası dağlarda qaldı". Bakı.

## İstinadlar
Mirzə Əli bəy Gərmərudi

**Mirzə Əli bəy Gərmərudi** (?-?) — şair, elbəyi.

## Həyatı
Mirzə Əli bəy Gərmərudi Sərab vilayətinin Gərmərud mahalının Baslıq kəndində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Atasından sonra Gərmərud mahalının və Şəqaqi elinin başçısı olmuşdu.

Mirzə Əli bəy şair idi. Əşrəf təxəllüsü ilə şeirlər yazırdı. Ünlü bioqraf Məhəmmədəli xan Tərbiyyət onun haqqında yazır: "Əşrəf - adı Mirzə Əli, XIII (XIX) əsr söz ustalarındandır. O, Təbrizin Gərməri mahalının Baslıq kəndində doğulmuş və uzun müddət ata-babaları kimi Sərab, Gərməri ellərinə və Şəqaqi elinə başçılıq etmişdir. O, bəzən qəzəl də yazardı. Aşağıdakı beyt onun qəzəllərindən birinin birinci  beytidir:

Vurğunluq, nalə zövqünü sən əgər aparsan,
Ey uçan quş, harda olsan mənə qoşularsan".
("Məcməul-füsəha")


## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu. Sərab xanlığı. Bakı: Mütərcim, 2012, 232 səh.
Mirzə Əbdülhüseyn xan Diba

**Seyid Əbdülhüseyn Diba** — Vəkiləllmülk kimi də tanınan 1888-ci ildə Təbrizdə dünyaya gəlib. Atası Turab xan Azərbaycanın böyük kübar, zadəgan və torpaq sahiblərindən idi və Müzəffərəddin şah Qacar sarayında əzəmətli durumu var idi.Əmiləri Nizamülüləma Təbrizi, Mirzə Əsədulla xan Naziməddövlə, və Mahmud xan Əlaülmülk İran və Azərbaycanın böyük və görkəmli adamlarından idilər. Əbdülhüseyn Təbrizdə ibtidai təhsil alandan sonra, təhsilin davam etdirmək üçün Fransaya göndərilmişdir. İqtisad və siyasi elmlər sahələrində təhsil almışdır, məzuniyətdən sonra İranın Parisdəki səfirliyində fəxri attaşe kimi xidmət etmişdir. Sonra İrana qayıtdi və xarici işlər nazirliyində yaxın qohumları həssas rəsmilərdə olmaqlarına görə konsol vəzifəsində Bakıya getdi. Bir Qafqazlı qız ilə evləndi ancaq Rusiya bolşevik inqilabından sonra həyat yoldaşı ilə İrana qayıtdi və Teymur Taşın yaxın adamlarından oldu. Teymur Taş,Əbdülhüseyn xan Dibanın xarici həyat yoldaşının adını bülbül qoymuşdur və ona fövqəladə diqqət və sevgisi varıdi.Əbdülhüseyn xan Dibanın xarici həyat yoldaşı Rus, Fransız, Alman və İngilis dillərini mükəmməl bilirdi. Bu məsələlərə görə Teymur Taş həmişə Sovetlərin kəşfiyyat xidmət orqanı (GPU) ilə əlaqələri olmağa təqsirləndirilirdi. Bir müddətdə İzmirdə konsol vəzifəsində idi.Rza şah Pəhləvi dövründə bir müddət sarayın təftiş başçısı oldu.Milli Məclis Şurasının 7 və 8 dövürlərində Teymur Taşın yardımı ilə Xoy, Maku və Salmasın nümayəndələri idi.

Əbdülhüseyn xan Teymurtaşın mövqeyi zəifləyəndən sonra Rza şah Pəhləvi, Əbdülhüseyn xan Dibanı xaric etdi və O, Kirmanşaha sürgün oldu və sonra rüşvət almaq ittihamı ilə həbs olundu və 1939-cu ildə, 51 yaşında Məlayer həbsxanasında şübhəli olaraq vəfat etdi.

## İstinadlar

## Qaynaqlar
*Ənvər Çingizoğlu, Diba ailəsi, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №10, səh.52-64.
*شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران (جلد دوم)-İranın müasir  siyasi və hərbi xadimlərinin tərcümeyi-halları(2-ci cild)
*Diba ailəsi Baqirəlulum Tədqiqat İnstitutu

## Xarici keçidlər

*Əbdülhüseyn Diba Rasexun saytı
Madrid prinsipləri

**Madrid prinsipləri** — Azərbaycanla Ermənistan arasında Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həll edilməsi üçün ATƏT-in Minsk qrupu tərəfindən hər iki tərəfə təklif olunan sülh modeli. Madrid prinsipləri münaqişənin həll edilməsində ən ideal sülh planı hesab olunur. Madrid prinsiplərinə əsasən Ermənistan tərəfdən işğal edilmiş və Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinə daxil olmayan 7 rayon Azərbaycana qaytarılmalı, daha sonra isə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin statusu müəyyən olunmalıdır.

## Geri qaytarılması nəzərdə tutulan rayonlar
Madrid prinsiplərinə əsasən ilk mərhələdə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinə daxil olmayan 5 rayon geri qaytarılmalıdır. Geri qaytarılması nəzərdə tutulan rayonlar aşağıdakı şəkildə sıralanmışdır:
* Ağdam rayonu
* Füzuli rayonu
* Cəbrayıl rayonu
* Zəngilan rayonu
* Qubadlı rayonu
* Laçın rayonunun 13 kəndi.

Bundan sonra regionda bütün kommunikasiyalar açılacaq, azad edilmiş torpaqların reabilitasiyası üzrə donor konfransı keçiriləcək. Regionda sülhməramlı müşahidəçilər yerləşdiriləcək, evlərinə qayıdan köçkünlərin təhlükəsizliyi təmin ediləcək. Növbəti mərhələdə Laçın və Kəlbəcər rayonları tamamilə azad edilir, azərbaycanlı icma Dağlıq Qarabağa qayıdır, bundan sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində Dağlıq Qarabağın hüquqi statusu müəyyən edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ərşad Əzimzadə

**Ərşad Əzimzadə** () — Azərbaycan yazıçı-jurnalisti, təbii üsullarla müalicə üzrə mütəxəssis. O, "Ana Təbiət" Natural Gigiyena mərkəzinin rəhbəridir.

## Həyatı
Ərşad Mütəllim oğlu Əzimzadə 1935-ci ildə (1934) Zəngilan rayonunun Seyidlər kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. Uzun illər *"Azərbaycan gəncləri"*, *"Molodyoj Azerbaydjana"*, *"[[Bakinski raboçi]]"* və *"Azərbaycan"* qəzetlərinin müxbiri vəzifəsində çalışıb. Düz 30 il (1965–1995) 8 ağır xəstəlikdən (Poliartrit, "Bexteryev" xəstəliyi, Mədə xorası, Stenokordiya, Hipotoniya, Yaxınıgörmə, Sinir sistemi pozulması, Şəkərli diabet) əzab çəkib, 40 yaşında (1976) iş qabiliyyətini tamam itirərək, 1-ci qrup əlil kimi pensiyaya çıxıb. 60 yaşına çatdıqdan sonra Ümümdünya Natural Gigiyena hərəkatı karifeylərinin (Herbert Şelton, Katsuzo Nişi, Pol Breqq, Norman Uoker, Laynus Polinq, Abram Zalmanov, Uilyam Beyts və s.) əsərlərini oxuyaraq, qısa müddətdə özünü təbii üsullarla müalicə edib, sağlamlığını qaytarıb və məşhur "Möcüzəsiz möcüzə" kitabını yazıb. 

## Yaradıcılığı
Bir neçə bədii və elmi-publisistik əsərin müəllifidir. Hazırda sağlamlıq problemləri ilə bağlı yeni əsərlər üzərində çalışır. Görkəmli maarifpərvər alim və ictimai xadim Həsən bəy Zərdabinin maarifləndirmə işini davam etdirən Ə. Əzimzadə əhalinin səhiyyə mədəniyyətini, xüsusilə də qida mədəniyyətini yüksəltmək üçün var gücü ilə çalışır, respublikada Sağlam Həyat Tərzi haqqında Qanun qəbul olunması uğrunda mübarizə aparır.

## Kitabları
#**Arandan gələn adam.** Povest. Bakı: Gənclik, 1991. 232 s.
#**Möcüzəsiz möcüzə.** Elmi-publisistik əsər. Heç vaxt xəstələnməmək, xəstələndikdə isə dava-dərmansız sağalmaq mümkündürmü? Dünyanın bütün naturopat alimlərinin cavabı birmənalıdır: bəli, mümkündür! Bakı: 1996. II nəşr: Bakı, İnci, 2009. 272 s. III nəşr: Bakı, Şərq-Qərb, 2017. 360, [1] s. V nəşr: Bakı, İZƏ, 2020. 312 s.
#**Rədd olsun eynəklər!** .Göz nurunu özün qaytara bilərsən. Elmi-publisistik əsər. Naxçıvan: Əcəmi, 2011.
#**Dərd əlindən havalandım.** Poetik düşüncələr. Bakı: Elm və təhsil, 2019. 242, [2] s
#**Tanrıya sualım var.** Poetik düşüncələr. Bakı: Elm və təhsil, 2019. 223, [1] s.
#**Bizi yaşadan da qidadır, öldürən də.** Elmi-publisistik əsər. Bakı: İZƏ, 2021. 400 s.
#**Ağatlı oğlan.** Roman. Bakı: 2021.
#**Xoşbəxt ailə düstürü.** Gənc qızlar və oğlanlar üçün bələdçi. Bakı: İZƏ, 2021. 264 s.
#**Sunami.** Roman. Bakı: İZƏ, 2023. 560 s.
#**Cəhənnəmdən cənnətə bir addımdır.** Sağlam həyat tərzinə mərhələli keçid metodu. Bakı: İZƏ, 2023.
#**Nekroloq yaxud cəhalətin növbəti qurbanı.** Bakı: 2023.
#**Əsrin bəlası. Mif və həqiqətlər.** Bakı: 2024.

## Xarici keçidlər
#Ərşad Əzimzadənin 90 illiyi qeyd olunub - ''youtube.com''
#Xərçəngi müalicə edən möcüzəvi kitab - Ərşad Əzimzadənin kitab təqdimatı - ''youtube.com''
#Ərşad Əzimzadə: dərman zəhər, dərmanla müalicə cinayətdir - ''youtube.com''

## İstinadlar