Majoritar seçki sistemi

**Majoritar seçki sistemi** — Majoritar sözü fransız dilindən tərcümədə "çoxluq" deməkdir. Majoritar seçki sistemində kim çoxluğun səsini qazanarsa o da seçilir. Azərbaycan Respublikasında seçki sistemi majoritar sistemə əsaslanır. Çox geniş yayılmış seçki sistemlərindən biri majoritar seçki sistemidir. Bu seçki sisteminə uyğun olaraq, deputatlığa (lat. "deputatus" — "göndərilmiş") namizəd seçkilərdə fərdi qaydada iştirak etməlidir və o, seçkili orqana deputat seçilmək üçün seçki dairəsi üzrə digər namizədlərə nisbətdə daha çox səs toplamalıdır.
Səs çoxluğunun sayından asılı olaraq majoritar seçki sisteminin iki növü müəyyən edilir: mütləq səs çoxluqlu majorilar seçki sistemi və nisbi səs çoxluqlu majoritar seçki sistemi.

## Giriş
Majoritar Seçki Sistemi, həmçinin First-Past-the-Post (FPTP) və ya Qalib Hamısını Alır sistemi kimi də tanınır, bütün dünyada demokratik ölkələrdə nümayəndələrin seçilməsi üçün geniş istifadə olunan üsuldur. Bu seçki sistemi sadəliyi və siyasi partiyalara deyil, ayrı-ayrı namizədlərə önəm verilməsi ilə xarakterizə olunur. Majoritar sistemdə ümumi səslərin faizindən asılı olmayaraq konkret coğrafi dairədə ən çox səs toplayan namizəd qalib gəlir.

## Əsas Xüsusiyyətlər

### Bir üzvlü rayonlar
— Majoritar seçki sisteminin müəyyənedici xüsusiyyətlərindən biri də ölkənin birmandatlı dairələrə və ya dairələrə bölünməsidir. Hər bir dairə parlament və ya konqres kimi qanunverici orqana yalnız bir nümayəndə seçir.

### Qalib hər şeyi götürür prinsip
— Majoritar sistemdə dairə üzrə ən çox səs toplayan namizəd qalib elan edilir, digər namizədlərə verilən bütün digər səslər nəzərə alınmır. "Qalib hər şeyi alır" yanaşması, qələbə marjası nisbətən kiçik olsa belə, tez-tez qalib namizəd üçün aydın səs çoxluğu ilə nəticələnir.

### Sadəlik və Şəffaflıq
— Majoritar sistem həm seçici seçimi, həm də bülletenlərin sayılması baxımından sadəliyi ilə tanınır. Seçicilər adətən seçdikləri namizədə bir səs verirlər və ən çox səs toplayan namizəd qalib elan edilir. Bu sadəlik seçki prosesinin sadə və şəffaf keçirilməsinə kömək edir.

### Nümayəndələr və Təsisçilər arasında əlaqə
— Majoritar sistemlər seçicilərlə onların seçilmiş nümayəndələri arasında birbaşa əlaqəni vurğulayır. Hər bir nümayəndə konkret coğrafi əraziyə cavabdehdir və seçicilər öz dairələrinə əsasən təmsilçilərinin kim olduğunu dəqiq bilirlər.

## Üstünlükləri

### Sabitlik və Güclü Hökumətlər
— Majoritar sistemlər çox vaxt açıq səs çoxluğu olan sabit hökumətlər yaradır. Bu, qətiyyətli siyasətin qurulmasına və effektiv idarəçiliyə gətirib çıxara bilər, çünki hakim partiya adətən güclü mandata malikdir.

### Yerli Nümayəndəlik
— Ayrı-ayrı seçki dairələrinə diqqət yetirməklə majoritar sistemlər nümayəndələrin öz yerli icmaları ilə sıx əlaqədə olmasını təmin edir. Bu, seçicilərə öz narahatlıqlarını və ehtiyaclarını ifadə etmək üçün birbaşa kanala sahib olmağa imkan verir.

### Sadəlik və Seçici Anlayışı
— Majoritar sistemin sadəliyi seçicilərin anlamaq və seçkilərdə iştirakını asanlaşdırır. Sistemin aydınlığı daha yüksək seçici fəallığına kömək edir.

## Mənfiləri

### Qeyri-mütənasib nümayəndəlik
— Tənqidçilər iddia edirlər ki, majoritar sistemlər bir partiyanın milli miqyasda aldığı səs faizi ilə qazandığı yerlərin sayı arasında əhəmiyyətli uyğunsuzluğa səbəb ola bilər. Bu qeyri-mütənasiblik kiçik partiyaların kifayət qədər təmsil olunmaması ilə nəticələnə bilər.

### İtirilmiş səslər
— Majoritar sistemin "qalib-hər şeyi götürür" xarakteri "boşa çıxan səslər"lə nəticələnə bilər, burada məğlub olan namizədlərə verilən səslərin qanunverici orqanın tərkibinə heç bir təsiri yoxdur. Bu, seçicilər arasında seçki hüququndan məhrumetmə hisslərinə səbəb ola bilər.

### Məhdud Siyasi Müxtəliflik
— Majoritar sistemlər müxtəlif siyasi partiyaların yaranmasına mane ola bilər, çünki kiçik partiyalar mandat qazanmaq üçün mübarizə apara bilər. Bu, azlıqların fikirlərinin təmsil olunmamasına səbəb ola bilər.

## Nəticə
Majoritar Seçki Sistemi müxtəlif ölkələrdə demokratik idarəetmənin əsas komponenti olmuşdur. Sadəlik və sabitlik təklif etsə də, proporsional təmsilçilik və israf edilmiş səslərlə bağlı tənqidlər ədalətli və nümayəndəli idarəçiliyi gücləndirmək üçün ən effektiv seçki sistemləri haqqında davam edən müzakirələri vurğulayır. Ölkələr öz seçki sistemlərini qiymətləndirməyə və islahatlara davam etdikcə, majoritar model demokratik prinsiplər və təcrübələrin daha geniş kontekstində maraq və müzakirə mövzusu olaraq qalır.

## İstinadlar
https://academic.oup.com/book/7304/chapter/152032271

https://www.thoughtco.com/majoritarianism-definition-and-examples-5272219

https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095745751