open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Viyən

**Viyən** (əvvəlki adı: **Viyan**) — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lənkəran rayonunun Aşağı Nüvədi qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Viyan kəndi Viyən kəndi adlandırılmışdır. 1883-cü ilə aid Viyən kənd məscidi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli Dünya qərarı ilə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xanbulan

**Xanbulan** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lənkəran rayonunun Hirkan qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Xanbulan kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## Toponimiyası
Oykonim ərazidəki eyniadlı çayın adından yaranmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 1441 nəfərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* www.xanbulan.com – Xanbulan Turizm İstirahət Mərkəzi 

## Həmçinin bax
Separadi (Lənkəran)

**Separadi** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 

Separadi sözü talış dilində mənası "üç para kənd" (talış: se pa di ) mənasını verir. Kənd  Lənkəran rayonunun mərkəzi olan Lənkəran şəhərindən təx. 18–20&nbsp;km məsafədə yerləşir. Qonşu  kəndləri: Tükəvilə, Zövlə və Şağlaser kəndləridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şiləvar

**Şiləvar** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Lənkəran rayonunun Şiləvar kəndi Kərgəlan kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Şiləvar kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Şiləvar sözünün mənası talış dilində "saf küləkli yer" deməkdir.

## Tarixi
Şiləvar kəndinin qəbr tərəfindən Tunc dövrünə aid edilən "Sığni" qəbristanlığı mövcuddur.

Kəndin ərazisində yerləşən "Divəlonə" qəbristanlığı isə e.ə. IX-VII əsrlərə aiddir.

Bu kənd haqqında tarixi mənbələr olan "Əxbarnamə"də və "Cəvahirnameyi-Lənkəran"da məlumat verilmişdir. Lənkəran Dövlət Universitetinin müəllimi, tarixçi-etnoqraf Həşim Kəlbiyevin tədqiqatları nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, hazırkı kəndin tarixi ən azı XVI əsrdən başlayır.

Kənddə tunc dövründən bəri məskunlaşma mövcud olsa da, kəndin inkişafı əsasən XVIII əsrin ortalarına təsadüf edir. Talış xanlığının paytaxtının Astaradan Lənkərana köçürülməsindən sonra Lənkəran şəhəri ilə yanaşı yaxınlıqdakı Şiləvar kəndi də sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır. Ağa Məhəmməd şah Qacarın Lənkərana hücumu zamanı şilavarlılar Mir Mustafa xanın tərəfindən vuruşmuş və torpaqlarını qəhrəmanlıqla müdafiə etmişlər. Qacarlar gedəndən sonra Mir Mustafa xan onun tərəfindən vuruşan kəndin nüfuzlu adamlarından olmuş və Nəcəfdə dini təhsil almış Şeyx İbrahim Şiləvariyə kəndin şimal hissəsini bağışlamışdır. Kəndin bu hissəsi bu gün də yerli əhali tərəfindən "İbrahimməzə" adlandırılır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Lənkəran ovalığında, rayon mərkəzindən 2 kilometr cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
Şilavar kəndinin əhalisinin tərkibində talışlar üstünlük təşkil edir. Əhalisi təqribən 2500 nəfərdir.

## Tanınmış şəxsiyyətləri
* Şeyx İbrahim Şiləvari — islam din xadimi, alim.
* Həşim Kəlbiyev — tarixçi-etnoqraf.
* Elnur Kəlbizadə — tarix üzrə fəlsəfə doktoru.

## İqtisadiyyatı
Əhalisinin əsas məşğuliyyəti əkinçilikdir.

## Mədəniyyəti
Kənddə 1 klub var.

## Təhsil
Şilavar sovetləşmədən sonra Lənkəranda ilk məktəb yaradılan yaşayış məntəqələrindən biridir. 1921-ci ildə kənddə məktəb yaradılmışdır. Kənddə 1 məktəb fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə 1 məscid mövcuddur. Kənd məscidi XIX əsrə aid tarixi abidə kimi bu gün də qurulur. XX əsrin 90-cı illərində yenidən restavrasiya edilmişdir. Dindarları İslamın şiə məzhəbinə mənsubdurlar.

## Səhiyyə
Kənddə həkim ambulatoriyası var.

## Şəkilləri

Sığni ərazisindən tapılmış son tunc və dəmir dövrünə aid silahlar.jpg
Sığni ərazisindən tapılmış son tunc və dəmir dövrünə aid silahlar 12.jpg
Sığni ərazisindən tapılmış son tunc və dəmir dövrünə aid silahlar 4.jpg
Sığni ərazisindən tapılmış son tunc və dəmir dövrünə aid silahlar 1.jpg|Sığni ərazisindən tapılmış son tunc və dəmir dövrünə aid silahlar


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şağlakücə

**Şağlaküçə** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Lənkəran rayonunda bir kənddir. Bu kənddə M.M Əbilov adına məktəb, Məscid, Poçt, Kİtabxana kimi yerlər mövcuddur. Bu kənddə ziyalılar bilikli insanlar çoxdur. Məsələn 2016-cı ildə Lənkəran rayonunda qəbul imtahanı üzrə ən çox bal (661 bal) Şağlakücə məktəbinin yetirməsi toplamışdır.

## Oykonimi
Kəndin adı ilə bağlı müxtəlif fərziyyələr var.İki əsas versiya daha doğru hesab olunur. Birincisi Talış dilində Şah kujə -dir. Ehtimal olunur ki Nadir şah Muğana gedərkən burda düşərgə salıb. Ona görə də əhali oranı Şahın məskən saldığı yer, oba  mənasını verən Şahikujə,Şağlaküjə adlandırıb. Onu da qeyd edək ki kənd ərazisində Nadıroba adlanan məhəllə də mövcuddur.Bu da ehtimalı daha da qüvvətləndirir. Deyilənə görə Nadir şah məhz bu məhəllnin yerləşdiyi yerdə düşərgə salıb. Başqa bir versiya  Talış dilində Şahğuli küjə  yəni Şahqulunun obası, məhəlləsi-dir. Deyilənə görə XVIII əsrin əvvəllərində Saltak tayfasından  Şahqulu adlı (Talış dilində deyilişi Şağuli )şəxsin kənd ərazisində geniş əkin və cəltik sahələri olub. Kəndın adının da həmin şəxsin adı liə adlandırılmışdır. Lakin kəndın tarixi daha qədımdır.

## Əhali
1859 — 1864-cü illərdə həyata keçirilmiş kameral siyahıyaalınmaya əsasən Bakı quberniyasının Lənkəran qəzasının Şağlaküçə kəndində 48 evdə etnik talışlardan ibarət 283 nəfər (160 nəfəri kişilər, 123 nəfəri qadınlar) şiə təriqətli müsəlman əhali yaşayırdı.

## İstinadlar
İnteraktiv televiziya

**İnteraktiv televiziya** — ənənəvi televiziya texnologiyasına məlumat xidmətləri əlavə edən media konvergensiyasının bir forması. Buraya məzmunun tələb üzrə çatdırılması, onlayn alış-veriş və izləyici sorğuları daxildir. İnteraktiv TV yeni informasiya texnologiyalarının qurulmuş texnologiyalara və kommersiya strukturlarına şaquli inteqrasiya oluna biləcəyinə bir nümunədir.

## Tarixi
İnteraktiv televiziyanın inkişafından əvvəl qarşılıqlı əlaqə yalnız simulyasiya edilə bilərdi. 1950-ci illərdə interaktiv təcrübə illüziyasını təmin etmək üçün məhdud sayda cəhdlər edilirdi. Bunun ən açıq nümunəsi "*[[Gözvuran Dink və sən]]"* idi ki, bu, tamaşaçıları televizora bağlayacaqları vinil vərəqdə çəkməyə təşviq edirdi. QUBE 1977-ci ildən 1984-cü ilə qədər Ohayoda interaktiv kabel televiziyası xidmətini idarə edirdi.

İnteraktiv "video-on-demand" (VOD) televiziya xidməti 1986-cı ildə Yaponiyada təklif edilmişdir. Burada "İnteqrasiya Olunmuş Şəbəkə Sistemi" xidmətini inkişaf etdirmək planları var idi. Bu, müxtəlif interaktiv xidmətləri, o cümlədən videotelefoniya, evdə alış-veriş, onlayn bankçılıq, uzaqdan iş və evdə əyləncə xidmətlərini əhatə etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Buna baxmayaraq, 1990-cı illərdə DCT və ADSL texnologiyalarının qəbulu bunu mümkün edənə qədər belə interaktiv VOD xidmətini praktiki olaraq həyata keçirmək mümkün deyildi. 1994-cü ilin əvvəlində "British Telecommunications" (BT) Birləşmiş Krallıqda interaktiv VOD televiziya sınaq xidmətini sınaqdan keçirməyə başlamışdır. Bu, ADSL texnologiyası ilə birlikdə DCT əsaslı MPEG-1 və MPEG-2 video sıxışdırma standartlarından istifadə etmişdir.

"Sega Genesis" sahiblərinə kabel televiziyası siqnalları vasitəsilə tələb olunan video oyunları yükləməyə imkan verən xidmət "Sega Channel" 1994-cü ildə ABŞ-də yayılmağa başlamış və 1998-ci ildə dayandırılmışdır. Bu, interaktiv televiziyanın bir forması kimi təsvir edilmişdir. İnteraktiv qoşulmuş televizorun ilk patenti 1999-cu ildə ABŞ-də verilmişdir və 2015-ci ildə sona çatmışdır.

"NextGen TV" kimi də tanınan ATSC 3.0 yerüstü televiziyaya interaktiv funksiyalar əlavə etmişdir. 2022-ci ilin aprelinə olan məlumata görə, ABŞ-də 60 media bazarında yayımçılar ATSC 3.0-dan istifadə edirdilər.
## Əlaqə formaları
İnteraktiv TV-yə birbaşa sorğular, suallar, şərhlər və tamaşaçı cavabının digər formalarını şouya daxil edən proqramlar daxildir. Məsələn, Avstraliya media prodüseri "Yahoo!7"-nin "Fango" mobil proqramı tamaşaçılara prodüserlərin canlı proqramlaşdırmaya daxil edə biləcəyi material təqdim etməyə imkan verir. 2012-ci ildə "Australian Open" zamanı tamaşaçılar proqramdan istifadə edərək şərhçi Cim Kuryerə oyundan sonrakı müsahibələrdə oyunçulara verilməsi üçün suallar təklif etmişdilər.

Ağıllı televizorlardakı interaktiv TV funksiyaları tənqidlərə səbəb olmuşdur, çünki onlar televizor istehsalçılarına hədəflənmiş reklam məqsədləri üçün müştəri davranışı haqqında məlumat toplamaq və ötürmək imkanı verir.

## Həmçinin bax

* CE-HTML
* DVB-H
* WTVML

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çiçərvəng bazilikası

**Çiçərvəng məbədi** (həmçinin: Cicərvənd, Çiçirəvan) ― Daşkəsən rayonunun Bayan kəndində yerləşən məbəd.

Çiçərvəng məbədi Daşkəsən şəhərindən təxminən 20 kilometr aralıdadır. Məbədə gedən yolun 1,5 km qeyri-qənaətbəxşdir və məbədin harada yerləşməsi haqqında heç bir müvafiq göstərişli nişanlar yoxdur. Məbədin sahəsi 500 kv.metrdir. Məbəd albanlara məxsus olmuşdur və tikilmə tarixi 15 əsrə aid edilir. Qalınlığı təxminən 1 metr olan divarlar əvvəlki görkəmində qalsa da, bəzi hissələrdə sonradan təmir işlərinin aparılmasını istisna etmək olmaz. Məbədin indiyədək uçub dağılmayan və toxunulmayan hissələrində xristianlıqla bağlı dini işarələr bu gün də qamaqdadır. Məbədin damından ətrafı aydın görmək mümkündür. Burada olan ocaq yerləri isə onu deməyə əsas verir ki, bu məbəd həm də istehkam xarakteri daşıyıb. Yadelli işğalçılara qarşı birgə mübarizəni təşkil etmək üçün məbədin damında ocaqlar qalanıb. Abidənin üzərində alban memarlığına məxsus naxışlar mövcuddur.

## Həmçinin bax
* Bayan kilsəsi
* Çarekvəng monastırı
* Bayan monastırı

## Xarici keçidlər
Qaralar (Saatlı)

**Qaralar** — Azərbaycan Respublikasının Saatlı rayonunun Varxan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Saatlı rayonunun Varxan kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Qaralar kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Osakücə

**Osakücə** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun Osakücə inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 669 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonim Osyokujə adının təhrifə uğramış variantı hesab olunur. Kəndin adı talış dilindəki osyo (dəyirman) və kujə

ə (məhəllə, kənd) komponentlərindən düzəlib, "dəyirman olan məhəllə, kənd" mənasındadır.

## Din
Kənddə Osakücə kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Parakənd (Gədəbəy)

**Parakənd** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Parakənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
* Parakənd oyk.
* Dağlıq ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə qonşu Leşkər kəndindən ayrılmış ailələr salmışlar. Yerli əhalinin məlumatına görə kənd Leşkər kəndinin parası (hissəsi) kimi yarandığına görə belə adlandırılmışdır.
* Tovuz r-nunun Çeşməli i.ə.v.-də kənd. Dağ ətəyindədir. Kəndin ərazisində eyniadlı dağ da vardır. Tədqiqatçılara görə, oykonim para (qərb dialektlərində dənli və bostan bitkiləri üçün ayrılmış sahəyə deyilir), yaxud parağ/ parax (heyvan saxlamaq üçün çəpərlənmiş yer) və kənd sözlərindən yaranmışdır. Özbəkistanda Paraq adlı şəhər qeydə alınmışdır. Güman etmək olar ki, bu oykonimlərin tərkibindəki para komponenti həmin məntəqələrin dağətəyi ərazidə yerləşməsi ilə bağlıdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1504 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Qurumba

**Qurumba** (əvvəlki adı: **Quruba**) — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun Rvo inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 2001-ci il tarixli 191-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lənkəran rayonunun Rvo kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Quruba kəndi Qurumba kəndi adlandırılmışdır. 25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Qurumba və Narbağı kəndləri Rvo kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Qurumba kəndi olmaqla Qurumba kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## Toponimikası
Bu oykonimin Qunınba variantın da qeydə alınmışdır. Bəzi tədqiqatçılara görə, oykonim talış dilində ku (dağ, təpə), ron (yol) və bə (qapı) komponentlərindən düzəlib, "dağ yolunun qapısı" deməkdir. Digər mülahizəyə görə isə, oykonim qronbə sözündən olub, mənası "qəbirlər qapısı" deməkdir.

## Tarixi

## Əhalisi
Əhalisi 937 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rvo

**Rvo** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Tarixi XVI–XVII əsrlərə qədər uzanır. Bunu kəndin tərkibində olan XVII əsrdə inşa edilən kənd məscidindən və məzarlıqda olan tarixlərdən də görmək mümkündür.

## Tərkibi
Əvvəllər kənd Lənkəran tərəfdən Qurumba və Lerik tərəfdən Təngivan olmaqla 8 kəndi əhatə edirdi. Rvo kəndinin tərkibində — Narbağı, Qurumba, Əşlə, Siyablı,Mollakənd, Şovu və Təngivan kəndləri mövcud idi.

Lakin 25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Şovu, Təngivan və Siyablı kəndləri Rvo kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Şovu kəndi olmaqla Şovu kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

Qurumba və Narbağı kəndləri isə, mərkəzi Qurumba kəndi olmaqla Qurumba kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Halhazırda Rvo kəndinin tərkibinə Əşlə və Mollakənd kəndləri daxildir.

## Toponimiyası
Mütəxəssislərin fikrincə, bu toponim talış, dilində (Rüvə) Rü-çay, Və-ön (Çay önü, çay qabağı) sözündən götürülüb. Bunu yaşayış məntəqəsinin Lənkəran çayının sahilində yerləşməsi ilə əlaqələndirirlər.

## Dini
İslam dinindən sonra yarandığı üçün, bu yaşayış məntəqəsinin dini İslam dinidir. Və əhalinin çoxu Şiə məzhəbindədirlər. Kənddə hər il Aşura mərasimi qeyd edilir.

## Mədəniyyət
Tərkibində kitabxana, XVII əsrə aid məscid, məktəb, uşaq bağçası, poçt, kənd bələdiyyəsi, tibb məntəqəsi, stadion, otel və istirahət yerləri mövcuddur.

## Məşğulluq
Kənd əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı olan maldarlıq,əkinçilik və meyvəçiliklə məşğuldur.

## İstinadlar
Narbağı

**Narbağı** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 505 nəfərdir.

## Toponimiyası
Yaşayış məntəqəsi Rvo kəndindən çıxmış ailələrin Narbağı adlanan ərazidə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1870-ci ildə cəmi dörd ailədən ibarət kiçik məntəqə olmuş həmin kənd XDC əsrin ortalarına aid mənbədə Anarabağ (talış dilində “narbağı”) və Naroba (narlıqda salınmış oba) variantlarında da qeydə alınmışdır.

## Həmçinin bax
Mikolan

Moloja

## İstinadlar
Nərimanabad (Lənkəran)

**Nərimanabad** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

## Tarixi
25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Balıqçılar qəsəbəsi Nərimanabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, həmin qəsəbə mərkəz olmaqla Balıqçılar qəsəbə inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## Yolları
13 sentyabr 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə Liman-Nərimanabad-Balıqçılar avtomobil yolunun tikintisi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının 2013-cü il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinə ilkin olaraq 2 milyon manat ayrılmışdır.

## İnfrastruktur
2015-ci ilin iyun ayının 25-də kəndə təbii qaz verilişi bərpa olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vel

**Vel** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
2009-cu ildə Azərbaycanda keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən kəndin əhalisi 724 nəfərdir.

## Tarixi
Kənd 1838-ci ildə bura yerləşdirilmiş rus sektantlar tərəfindən salınmışdır.

## Mədəniyyəti
Vel kəndində Lənkəran özəl türk liseyinin istirahət düşərgəsi yerləşir.

## İstinadlar
Tuado

**Tuado** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 457 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonim talış dilindəki tıı (tut) və do (ağac) sözlərindən ibarət olub (-a mənsub, bildirir), “tut ağacı” mənasındadır. Görünür, kəndin salındığı ərazidə və ya yaxınlığında çoxlu tut ağacı olduğu üçün belə adlanmışdır.

## Tarixi
25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Tuado və Köhnə Gəgir kəndləri Gəgiran kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Tuado kəndi olmaqla Tuado kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türkəncil

**Türkəncil** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 486 nəfərdir.

## Toponimiyası
Kənd 1917-ci ildə Türkəcə variantında qeydə alınmışdır. Oykonim “türklər olan yer”, “türk kəndi” mənasındadır.

## İstinadlar
Xarxatan

**Xarxatan** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 2054 nəfərdir.
Tanınmış ziyalısı Şahab  müəllim Babayev.

## Toponimiyası
Belə ehtimal edilir ki, oykonim XIII əsrdə Yaxın Şərqin, o cümlədən Cənubi Qafqazın işğallarında iştirak etmiş monqol tayfalarından olan xartaqanların adı ilə bağlıdır. Güman ki, Hülakülərin talış zonasına köçürdüyü monqol tayfaları içərisində xarlaqanlar da olmuşdur. Kəndin adı XIX əsrdə Xortaqan variantında qeydə alınmışdır. Rusiya ərazisində eyniadlı göl mövcuddur.

Xarxatan yerli sakinlər tərəfindən talış dilində Xəxərton adlandırılır. Xəxərton-Xarxatan qeyri-şəffaf toponimdir. Toponimin izahı ilə bağlı bir neçə mülahizə vardır. Beləki, toponim gah “Xərqəltan” (fars dilində “eşşək batan yer”), gah “Xılxəton” (“çökək yerdə yerləşən kənd”) sözləri, gah da monqol mənşəli “Xartaqan” tayfasının adı ilə əlaqələndirilir. Xarxatan/Xəxərton zootoponimdir və onun farsca Xərqəltan sözündən yaranması daha inandırıcıdır. Fars dilində “xər” – eşşək, “qəltan” – batmaq, oturmaq deməkdir. Kəndin belə adlanması heç də əbəs yerə deyildir. Məlum olduğu kimi Talış xanları sülaləsinin banisi Seyid Abbasdır. Seyid Abbasın Xarxatanda yaşaması və Cil kəndindəki “Sexəlifə” (“Seyyid xəlifə”) qəbiristanlığında dəfn edilməsi ilə bağlı fikirlər vardır.

## Din
Xarxatan rayonda seyidlər kəndi kimi tanınır. Burada əsasən dördüncü imam Zeynalabidinin (ə.s.) şəcərəsindən olanlar yaşayırlar.

Kənddə Xarxatan kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Seyidəkəran

**Seyidəkəran** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun  Kənarmeşə inzibati ərazi vahidində tərkibində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 1048 nəfərdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Lənkəran ovalığında yerləşir. Kənd qərbdən Tütəpeştə kəndi, cənubdan Xolmili kəndi, şərq tərəfdən isə Kənarmeşə kəndi ilə həmsərhəddir.

## Toponimiyası
Oykonim seyid (dini rütbə) və kəran (evlər) komponentlərindən düzəlib (-ə mənsub, bildirir), “seyidlərin evləri” mənasındadır.

## Tarixi
25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Kənarmeşə, Seyidəkəran və Şilim kəndləri Aşağı Nüvədi qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Kənarmeşə kəndi olmaqla Kənarmeşə kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Yuxarı Nüvədi

**Yuxarı Nüvədi** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Yuxarı Nüvədi kəndi Lənkəran rayonunun Səpnəkəran kəndinin inzibati ərazi vahidinə daxildir. Xəzər dənizi sahilində, Lənkəran ovalığındadır. "Nüvədi" talış dilində Nüyə di-"Yeni kənd", "Təzə kənd" mənasını verir. Oykonimin birinci komponenti isə kəndin yerləşdiyi coğrafi mövqeyi göstərir.

## Əhalisi
2084 əhalisi var.

## Tarixi yerlər
Bu kənddə Babək qalası, Süyudatubər qəbirstanlığı və orda qədimi tapıntılar, Əbirlər qülləsi və s.

## İstinadlar
Zövlə

**Zövlə** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 27 mart 2001-ci il tarixli 110-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lənkəran rayonunun Zövlə kəndi Separadi kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Zövlə kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kəndin adı talış dilindən tərcümədə "kömürçülər" deməkdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 2474 nəfərdir. Kəndin əsl əhalisi qədimdə İranın Mazandaran bölgəsindən gələnlər olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ürgə

**Ürgə** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Lənkəran rayonunun Göyşaban kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Ürgə kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Xəzər dənizin sahilində yerləşən kənd əsasən qumsal torpaqlardan ibarətdir. Lənkəran şəhərindən 8 kilometr məsafədə yerləşir. Göyşaban, Veravul Girdəni kəndləri və Liman şəhəri ilə həmsərhəddir.

## Əhalisi
Əhalisi 2500 nəfərdir. Əhali əsasən XX əsrin 60-cı illərində Marso sovxozu yaradılarkən Lerik və Yardımlı rayonunun kəndlərindən köçüb gələnlərdir. Eyni zamanda əhalinin köçü bu gün də davam edir.

## Din
Kənddə Ürgə kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Siyavar

**Siyavar** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İqtisadiyyatı
### Meyvəçilik
Kənd ərazisində hallabonq bağları salınmışdır.

## İstinadlar
Tütəpeştə

**Tütəpeştə** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 26 iyul 1994-cü il tarixli, 868 saylı Qərarı ilə Lənkəran rayonunun Səpnəkəran kənd ərazi vahidinin Tütəpeştə kəndi Şürük kənd ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir.

## Toponimikası
Coğrafi adın tərkibindəki tü talış dilində "tut ağacı", "ə" birləşdirici sait və peştə isə "təpə" deməkdir (Tut ağacı təpəsi)."peştə" sözü təpə kimi yox (təpə-"küü" kimi tərcümə olunur. Məsələn, Küüsə, yəni təpənin başı, zirvəsi -indi Kosalar adlandırılan kənd, yaxud Syo Küü-qara təpə), bel kimi tərcümə olunur.Odur ki, kəndin orijinal adı — Tüə peştə, Azərbaycan ədəbi dilində Tutlu bel (analogiya üçün — Çənli bel).

## Din
Kənddə "İmam Zaman" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səpnəkəran

**Səpnəkəran** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhali
Əhalisi 1601 nəfərdir.

## Toponimiyası
Kənd yerli əhali tərəfindən Səpnəkan adlandırılır. Oykonim talış dilindəki səpə (yuxarı), kə/kann (evlər) komponentlərindən düzəlib, "yuxarıdakı evlər" mənasındadır.

## İstinadlar
Mamusta

**Mamusta** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

= Etimologiyası =
Kəndin adının mənşəyi ilə bağlı bir neçə elmi mülahizə mövcuddur. Talış mənşəli söz olub, "Mamusta" — "Mamu" (əmi) və "stə" (yandıran yer, tikib qurulan yer, məskən) komponentlərindən formalaşmışdır. Bəzi yerli rəvayətlərə görə isə bu ad kəndin əsasını qoyan şəxsin adı və ya titulu ilə bağlıdır.

= Coğrafiyası =
Mamusta kəndi Lənkəran ovalığında, rayon mərkəzindən təxminən **12–15 km** məsafədə yerləşir. Kəndin relyefi düzənlikdir. İqlimi rütubətli subtropikdir; yayı isti və quraq, qışı isə mülayim və yağıntılı keçir. Ərazisindən bir neçə kiçik su kanalları keçir ki, bu da kənd təsərrüfatı üçün əlverişli şərait yaradır.

= Tarixi =
Kənd qədim tarixə malikdir. Tarixi sənədlərdə Mamusta kəndinin adı Çar Rusiyası dövründə Bakı quberniyasının Lənkəran qəzasına daxil olan yaşayış məntəqəsi kimi çəkilir. Kənddə qədim dövrlərə aid yaşayış izləri və yerli əhəmiyyətli dini-tarixi abidələr mövcuddur.

= Əhalisi =
Son statistik məlumatlara görə kəndin əhalisi təxminən 4,402 nəfər təşkil edir (Siyahıyaalınma məlumatlarına əsasən). Əhalinin mütləq əksəriyyəti azərbaycanlılardan (etnik olaraq talışlardan) ibarətdir. Sakinlər mehribanlığı və qonaqpərvərliyi ilə seçilirlər. 

= İqtisadiyyatı =
Kəndin iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Əsas məşğuliyyət sahələri:

● Tərəvəzçilik: Xüsusilə pomidor, xiyar və soğan yetişdirilməsi geniş yayılmışdır.

● Sitrusçuluq: Portağal, naringi (mandalin) və feyxoa bağları kənd təsərrüfatında mühüm yer tutur.

● Çayçılıq və Çəltikçilik: Tarixən kənddə çəltik əkini geniş yayılmışdır, son illərdə bu sahəyə maraq yenidən artmışdır.

● Heyvandarlıq: İribuynuzlu və xırdabuynuzlu heyvandarlıq inkişaf etmişdir.

= Təhsil =
Kənddə təhsilin səviyyəsi yüksəkdir. Mamustada M.Fərzullayev adına Mamusta kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir. Məktəb müasir avadanlıqlarla təchiz olunub və kənd gənclərinin təhsil almasında mühüm rol oynayır.
Şovu

**Şovu** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunda inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisi 1187 nəfərdir.

## Toponimiyası
Oykonim 1917—ci ildə Şout, 1933-cü ildə Şüvid variantında qeydə alınmışdır. XDC əsrə aid məlumata görə, kəndin digər adı Culut olmuşdur. Culut monqol işğallarında (XIII əsr) iştirak etmiş sunnit tayfasının adının təhrifə uğramış formasıdır. Şovut toponimi talış dilində müxtəlif variantlarda “şadlıq bəxş edən yer”, “pöhrələnən yer”, “geniş ön” kimi izah edilir.

## Tarixi
25 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Şovu, Təngivan və Siyablı kəndləri Rvo kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Şovu kəndi olmaqla Şovu kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

## İqtisadiyyatı
Kənd təsərrüfatı, maldarlıq, sitrusçuluq.

## Din
Kənddə Şovu kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Qabaqtəpə (Daşkəsən)

**Qabaqtəpə** — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Qabaqtəpə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kəndin adı yaxınlıqdakı Qabaqtəpə dağının adından alınmışdır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə XIII-XIV əsrlərə aid qədim Alban kiləsi abidəsi var.Bu abidə kənddə yaşayışın çox qədimdən olduğunu sübut edir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qabaqtəpəçayın hər iki sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir. Heyvanların cins tərkibinin yaxşılaşdırılması məqsədilə Qabaqtəpə kəndində süni mayalanma məntəqəsi fəaliyyət göstərir.

## Mədəniyyəti
Kənddə Qabaqtəpə kənd kitabxana filialı, Qabaqtəpə kənd Mədəniyyət Evi, Qabaqtəpə kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir.

## Təhsil
Kənddə Daşkəsən rayon Qabaqtəpə kənd A.Rüstəmov adına tam orta məktəb və Daşkəsən rayon Qabaqtəpə kənd ümumi orta məktəbi fəaliyyət göstərir. 2004-2009-cu illərdə A.Rüstəmov adına tam orta məktəbin yanında 100 şagird yerlik 6 sinif otağı tikilib istifadəyə verilmişdir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə Qabaqtəpə kənd sahə xəstəxanası yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Mira Avad

**Mira Ənvər Avad** (*[[Ərəbcə]]:ميرا عوض*, *[[İvrit]]: מירה עווד*; ) — Fələstin müğənnisi, aktrisası.

## Həyatı
Mira Avad 11 iyun 1975-ci ildə anadan olmuşdur. Təl-Əviv-də yaşayır. Achinoam Nini  ilə birlikdə  İsraili 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "There Must Be Another Way" (*[[Azərbaycan dili]]ndə:"Başqa Bir Yolu Olmalı"*) mahnısı ilə təmsil etmişdir.  I yarımfinalda 75 xal toplayaraq 7–ci olmuş və finala keçmişdir. Finalda isə 53 xalla 16–cı olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## Xarici keçidlər
* MySpace/Mira Awad
* 
* Israeli Eurovision Rəsmi sayt 
**Israel Broadcast Authority Eurovision xəbərləri
Basic Element

**Basic Element** - İsveçin tanınmış rep hip hop qrupu.

Qrup üzvləri Piter Telenius, Zetma Prenbo və Cesar Zaminidən ibarətdir. Qrupun ilk sinqli “The Promise Man” adı altında hazırlanıb və elə qrup üzvlərinin həmin sinqldan sonra fəaliyyətə başlayıblar. Qrupun “Touch you right now” sinqli Azərbaycanda da çox tanınmış bir sinqldır.

## Xarici keçidlər
* http://www.lent.az/news.php?id=30486
Corc Best

**Corc Best** (; 22 may, 1946, Belfast, Şimali İrlandiya — 25 noyabr 2005, London, İngiltərə) — bir çoxları tərəfindən futbol tarixinin ən böyük oyunçularından hesab edilən Şimali İrlandiya futbolçusu.

Heyətində oynayarkən əfsanəyə çevrildiyi Mançester Yunayted klubundakı oyununa görə daha çox məşhurdur. Best sağ cinah yarımmüdafəçisi mövqeyində oynayırdı. O, yüksək start və məsafə sürətinə, hərəkətlərinin əla koordinasiyasına , ona bir neçə rəqibini dalbadal keçməyə imkan verən əla driblinqə, həmçinin hər iki ayağı ilə əla zərbəyə və yüksək qol duyumuna malik idi. 1968-ci ildə Best Mançester Yunayted ilə birlikdə UEFA Çempionlar Kubokunu qazandı və "Qızıl Top" mükafatına layiq görüldü.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
İqor Sukrov

**İqor Sukrov** () — Xorvatiya müğənnisi.

## Həyatı
İqor Sukrov 6 iyun 1984-cü ildə Yuqoslaviyada anadan olmuşdur. Zaqrebdə İlahiyyət Fakültəsində təhsil alır.

## Avroviziya

Andrea Susnjara ilə birlikdə Xorvatiyanı 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində “Lijepa Tena” (*[[Azərbaycanca]]:“Gözəl Tena”*) mahnısı ilə təmsil etmişdir. Yarımfinalda ilk onluğa daxil ola bilməsə də münsiflərin seçimi ilə finala keçmişdir. Finalda isə 45 xalla 18–ci olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Igor Cukrov
Su polosu

**Su polosu** və ya **vaterpolo** - su idmanı oyunu. İki komanda arasında hovuzda, topdan istifadə etməklə keçirilir. Oyun 4 hissədən ibarət olur. Və hər bir hissədə hər iki komanda rəqib qapısından top keçirməyə çalışırlar. Rəqib qapısına daha çox top vuran komanda qalib hesab edilir. Komanda 6 oyunçu və 1 qapıçıdan təşkil olunur. Əlavə olaraq komandalarda qapıçı əvəzedicisi də daxil olmaqla əvəzedicilər də ola bilər. Su polosu bir qayda olaraq dərin  ( adətən 1.8m. ) hovuzlarda oynanılır və bu oyunu oynayanlar xeyli dözümlülüyə malik olmalıdır.
Harri Trumen

**Harri S. Trumen** (; ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 33-cü prezidenti (1945–1953) və 34-cü vitse-prezidenti (20 yanvar-12 aprel 1945).

İkinci adındakı "S" hərfi yalnız inisialdan ibarətdir və babaları — atasının atası Anderson Şip (*Shipp*) Trumen və anasının atası Solomon Yanqın adına hörmət əlaməti olaraq valideynləri tərəfindən verilmişdir.

Birinci Dünya müharibəsi dövründə artilleriya batareyasına rəhbərlik etmişdir. Həmin müharibədə döyüşlərdə iştirak etmiş yeganə ABŞ prezidentidir (Prezident Duayt Eyzenhauer isə həmin müharibədə yalnız təlimlərə qatılmışdır).

## Siyasi həyatı və prezidentliyi

1934-cü ildə Missuri ştatından ABŞ Konqresinə senator seçilmişdir. 1944-cü il seçkilərində Franklin Ruzvelt özünün dördüncü prezidentlik müddətinə onu vitse-prezidentliyə namizəd kimi irəli sürmüşdür. Seçkilərdə qələbə qazanan cütlük 1945-ci il yanvarın 20-də səlahiyyətlərinin icrasına başlamışdır. 12 aprel 1945-ci ildə Franklin Ruzveltin vəfat etməsindən sonra Harri Trumen prezident vəzifəsini tutmuşdur.

Trumenin hakimiyyət dövrü qlobal əhəmiyyətə malik çoxsaylı hadisələrlə zəngin olmuşdur. Bunların arasında İkinci dünya müharibəsinin sona çatması, məhz onun əmri ilə Yaponiyanın Hirosima və Naqasaki şəhərlərinə atom bombasının atılması, BMT-nin təsis olunması, "Soyuq müharibə"nin başlaması, Marşal planı, Avropanın müharibədən sonra yenidən qurulması, kommunizmin əleyhinə yönəlmiş Trumen doktrinası, NATO-nun yaradılması və Koreya müharibəsi xüsusi yer tutur.

Koreya müharibəsindəki uğursuzluqlar 1952-ci il seçkilərində Respublikaçılar partiyasının namizədi general Duayt Eyzenhauerin qələbəsi ilə nəticələndi. Trumen seçkilərdə öz namizədliyini irəli sürməmişdi.

## Sui-qəsd
1950-ci il noyabrın 1-də Puerto-Riko əsilli Qriselio Torresola və Oskar Kolatso Harri Trumenin evinə soxularaq onu öldürməyə cəhd etsələr də, evə daxil ola bilməmiş və silahlı atışmada Qriselio Torresola öldürülmüşdü. Oskar Kolatso məhkəmənin qərarı ilə elektrik stulunda edam cəzasına məhkum olunmuş, lakin Harri Trumen öz qərarı ilə bu cəzanı ömürlük həbs cəzası ilə əvəz etmişdir.

## Ölümü
Harri Trumen 1972-ci il 26 dekabrda səhər saat 7:50-də Kanzas-Sitidə pnevmoniyadan vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
FITA

**Beynəlxalq Oxatma Federasiyası** () — 1931-ci ildə Lvov şəhərində yaradılan və hazırda 156 ölkənin üzv olduğu federasiyadır.

## Tarixi
FITA 4 sentyabr 1931-ci ildə Polşanın Lvov şəhərində (indiki Lvov, Ukrayna) yaradılıb. Onun yeddi təsisçi üzv dövləti Fransa, Çexoslovakiya, İsveç, Polşa, ABŞ, Macarıstan və İtaliya idi. Təşkilatın məqsədi oxatma üzrə müntəzəm çempionatlar yaratmaq və oxatmanı Olimpiya proqramına qaytarmaq idi. Nəhayət 1972 Yay Olimpiya Oyunlarında FITA buna nail oldu.

2011-ci ilin iyul ayında təşkilatın 80 illik yubileyinin qeyd edildiyi FITA Konqresində böyük əksəriyyət təşkilatın adının FITA-dan Beynəlxalq Oxatma Federasiyasına () dəyişdirilməsinə səs verdi.

Rusiyanın Ukraynaya hərbi təcavüzündən sonra, 2022-ci ilin martında Federasiya elan etdi ki, Rusiya və ya Belarusdan olan heç bir idmançı, komanda rəsmisi və ya texniki işçinin hər hansı beynəlxalq oxatma tədbirində iştirakına icazə verilməyəcək, onların bayraqları və himnləri qadağan edilib və bu iki ölkədə oxatma yarışları keçirilməyəcək.

## İstinadlar
Duayt Eyzenhauer

**Duayt Devid Eyzenhauer**, **"Ayk"** ləqəbi ilə tanınır (; ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 34-cü prezidenti (1953–1961), ordu generalı (20 dekabr 1944). XIX əsrdə doğulmuş və Birinci Dünya müharibəsi veteranı olan son ABŞ prezidenti. NATO Birləşmiş Qüvvələrinin ilk baş komandanı (1950–1952).

İkinci dünya müharibəsi dövründə 1944-cü il iyunun 6-da tarixdə ən böyük desantçıxarma əməliyyatı olan və ingilis-amerikan birləşmiş qoşunlarının Normandiya sahillərinə çıxarılmasını nəzərdə tutan Overlord əməliyyatına rəhbərlik etmişdir.

Onun hakimiyyət dövrü Koreya müharibəsində atəşkəs əldə olunması, SSRİ-yə təzyiqlərin güclənməsi, atom silahına böyük üstünlük verilməsi, kosmik yarışın başlaması, sosial müdafiə proqramının genişləndirilməsi, Ştatlararası avtomagistral sisteminin yaradılmasının təşkili ilə xarakterizə olunur.

## Həmçinin bax
* Eyzenhauer matrisi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Təvaf namazı

**Təvaf namazı** — 2 rəkətdir və sübh namazı kimi qılınır. Kəbəni 7 dəfə təvaf edəndən sonra qılınır. Müstəhəbdir ki, Fatihə surəsindən sonra birinci rəkətdə Kafirun surəsi, ikinci rəkətdə isə İxlas surəsi oxunsun.

Cəmiyyətin izdihamı halında mümkün olan tərzdə "İbrahim məqamı" arxasında namaz qılmaq lazımdır. Müstəhəb olan təvafın namazını Məscidül-Həramın hər bir yerində qılmaq kifayət edir.

Təvaf namazını unudub onu qılmadığını səy əsnasında xatırlayan şəxs, səy əməlini dayandırıb təvaf namazını yerinə yetirməli və namazı yerinə yetirdikdən sonra qayıdaraq səy əməlini dayandırdığı yerdən davam etdirməlidir. Təvaf namazını qılmadığını səy əməlindən sonra xatırlayan şəxs, dərhal onu yerinə yetirməlidir.

Təvaf namazını qılmadığını Məkkə şəhərindən xaric olduqdan sonra xatırlayan şəxs üçün Məkkəyə qayıtmaq çətin olduqda, mümkün olan hər bir yerdə onu yerinə yetirməlidir.

Təvaf namazının qiraəti (oxunuşu) sair namazlar kimi imkan daxilində düzgün oxunulmalı və başqa namazları qıldığı oxunuşa kifayətlənməlidir və onun bu barədə ayrı bir şəxsi naib seçməyə ehtiyac yoxdur.

## İstinadlar
Qazan kababı

## Lazımlı ərzaqlar
*adambaşına*
* 300 qr qoyun əti
* 20 qr quyruq yağı
* 25 qr nar
* 2 ədəd baş soğan
* 5 qr göyərti
* habelə tam üçün istiot, duz götürülür.

## Hazırlanma qaydası
Qoyun əti tikələrə doğranıb quyruq yağı ilə qazanda (qalaylı mis qazanda) qovrulur, istiot, duz və yağda qızardılmış soğan qatılır. Hazır olmasına 5 – 6 dəq qalmış xörəyə yetişmiş nar dənələri əlavə edilir və üstünə göyərti səpilir. Süfrəyə verilən zaman qazan kababı boşqaba çəkilir, yanına mövsümdən asılı olaraq pomidor, xiyar və göyərti qoyulur.

## Mənbə
Azərbaycan mətbəxi — Qovurma & Kabab
Pantomim

**Pantomima** — ən sadə izahatıyla sözsüz teatr oyunudur. Nümayiş sənətlərindən biridir. Qısaca "mim" olaraq ifadə edilir.

Pantomimada sənətçi üz mimikalarını, əl-qol və bədən hərəkətlərini istifadə edərək mövzunu izah etməyə çalışır. Bu mənada pantomima bəzən universal teatr dili olaraq qəbul edilir. Miladdan əvvəlki dövrlərdə mim sənətinin tətbiq olunduğu məlumdur.

Mim sözü "təqlid etmək" və ya "təmsil etmək" mənasını verən yunanca "mimeisthai" sözündən yaranmışdır. Fransızca "pantomime" mənşəli söz olan pantomim sənəti düşüncə və duyğuları musiqi və ya müxtəlif əşyalar vasitəsilə bəzən rəqslə, bəzən də gövdə və üz hərəkətlərilə əks etdirməyi məqsəd qoyan sözsüz oyundur.

## Bəzi pantomima ifadələri
* Bir əlin ürək üzərinə qoyulması "eşq" duyğusunu ifadə edir.
* Gözlər üzərinə yerləşdirilən əllərin aşağıya doğru çəkilməsi "göz yaşı" təəssüratı verir.
* Sıxılmış yumruqların baş üzərində yellənməsi "hirs"i izah edir; qolların çarpaz olaraq aşağıda tutulması "arzu"nu dilə gətirər.
* Ağzını və gözünü böyük açmaq qarışıqlığı ifadə edər.

## Xarici keçid
* pantomime-mime.com
Səbziqovurma

**Səbziqovurma** — qovurma növü, plov qarası. Xırda tikələrə doğranmış qoyun əti qovrulur, üstünə qızardılmış soğan əlavə edilir. Çox hissə kəvər, həmçinin şüyüd, nanə, keşniş, göy soğan, tərxun, ispanaq və turşəng doğranıb qızarmış ətə qarışdırılaraq bişirilir. Bişənə yaxın abqora (yaxud lümü duzu) tökülür. Plov yanında verilir, ayrıca xörək kimi (bəzən sarımsaqlı qatıqla) də yeyilir. Səbziqovurma bir sıra Yaxın Şərq əlkəsində, o cümlədən Azərbaycanda geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan mətbəxi - Qovurma & Kabab
Kıavşan

**Kıavşan** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Heç bir Azərbaycan saytında bu adla qeyd olunmadığından bu kəndin ad dəyişikliyinə məruz qaldığı və ya artıq mövcud olmadığı ehtimal edilir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, 2020-ci ildə imzalanmış Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatına əsasən 25 noyabr 2020-ci ildə Kəlbəcər rayonunun digər məntəqələri ilə birlikdə işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Puer

right|thumb|260px|Puer
**Puer** (, yəni Puerdən çay) — mənşəyi Çinin Yunnan bölgəsindən gələn fermentləşmiş çay.

*Puer* yaxud da *pu – er* kimi də adlandırılır. Bu çay növü vəhşi təbiətdə bitən ağacların yarpaqlarından əldə olunur. Puer çay növü sarımtıl, yaşıl rəngdə olan tiplərdəndir. Müalicəvi və dadlı tərkibə malik olan çay özünün saxlama müddətindən asılı olaraq keyfiyyəti və dəyəri qalxır.

Krallar üçün nəzərdə tutulmuş ən yaxşı çay növü olan puer hətta 100 il müddətinə də saxlanıla bilinir. Çinlilərin ənənəvi təbabət aləmində puer çayı insana güc verən və onun orqanizmini alkoqol içkilərdən təmizləyən ünsür kimi tanınır. Bununla yanaşı insan orqanizminə təsir edən zəhərlənmə hadisələrinə və baş vermiş bütün xəstəliklərin bir çoxuna dərmandır.

Puer yaddaşın daha da inkişaf etməsinə kömək edir, zehni gücləndirir və qida təminatınızı qaydaya salır. Müasir xadimlər puerin tərkibini öyrənmişlər, onlar bildirir ki, bu çay təzyiqi normallaşdırır, şəkəri aşağı salır, həmçinin artıq çəkidən insanı azad edir. Puer çayının ən yaxşı növü Çinin Yunnan vilayətində satılır.

## Tarix

Fermentləşmiş çaylar Çinin cənubunda yaşayan etnik qruplar tərəfindən tarixən hazırlanırdı. Bu çaylar adətən ucuz idilər. Yunnanda yaşayan bulan və day etnik qrupları ən gec X əsrdən bəri Cinmay dağında puer çayını istehsal edirdilər.

## İstinadlar

## Mənbə
*Puer - ən qara çaydır
*Puer
Mehmana

**Mehmana** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Çıldıran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Mehmana kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsinin əvvəlki əhalisi yunanlar (rus. "qreki") olduğu üçün kənd əvvəllar Qreklər adlandırılırdı. Çar Rusiyasi Azərbaycanın şimalını işgal etdikdən sonra burada gəlmə erməni ailələri yerləşdirilmişdi. Güman etmək olar ki, kəndin adı meyməna sözündəndir. Meyməna və ya barangar Səfəvilər dövründə ordunun sağ cinahina deyilirdi.

Mehmana kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Mehmana kəndi də Kəlbəcər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir. Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Mehmana kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi əsasən Pont yunanlarından ibarət olub.

## İqtisadiyyatı
Mehmana kəndi ərazisi faydalı qazıntılarla zəngindir. Mehmana yatağında sənaye ehtiyatları 37,3 milyon ton olan qurğuşun, 40,4 milyon ton olan sink, 100 milyon ton olan Dəmirli mis yatağı, Canyataq-Gülyataq qızıl yatağı vardır. Mehmana mis yatağı Türkiyəli iş adamı Mehmet Abdullaoğluna satılıb. 2004-cü ildən türk iş adamı Mehmana ərazisindən mis çıxarmaqla məşğuldur. Ərazidən çıxarılan mis Rusiya Federasiyasındakı, Almaniyadan olan iş adamına satılır. 2005-ci ilin mart ayından türk iş adamı M. Abdullaoğlu ərazidəki digər mis və qurğuşun yataqlarını da satın alıb.

## İstinadlar

 
## Həmçinin bax
Məmmədsəfi

**Məmmədsəfi** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Çıraq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Zivel kənd Sovetindən Məmmədsəfi kəndi Çıraq kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini Laçın rayonunun Mirik kəndindən gəlmiş Məmmədsafi adlı şəxs saldığı üçün belə adlandırılmışdır.

Kəndin bünövrəsini Məmməd adlı bir şəxs qoymuşdur. Bu yerlərdə qış şəraiti çəx sərt keçdiyindən Məmməd fikirləşir ki, qış 3–4 ay çəkər, ona görə də mal qoyuna 3–4 aylıq ot–yem tədarükü görür. Ancaq qış 5–6 ay çəkir, mal–qoyunun otu, yemi qurtarır və mal–qara məhv olur. El arasında onun bu hərəkətinə Məmmədin səhfi deyirlər və kəndin adını da Məmmədsəfi adlandırırlar.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Məmmədsəfi çayının sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir.

### Yaylaqları
Tələlər yurdu, Dağ biçənəklərinin yurdu, Taxtadüz yurdu, Göl yurd, Yarpızlı yurd, Mehmanın hasarının yurdu, Qonaqgörməz yurd, Ələmağacı yurdu, Hacıməmmədcəfər dərəsinin yurdu, Ceyranbulağı yurdu, Qocanın yurdu, Qurbaneşən yurd, Alışın çüxuru yurd, Əyri yurd, Mürvətin yurdu, Ələstanın yurdu, Göbələkliyal yurdu, Attutulan yurd, Gəz yurdu, Palçıqlı yurd, Şeylinligəzi yurdu, Tirtökülən yurd.

### Bulaqları
Aşağı bulaq, Əyyubun bulağı, Qoşa bulaq, Sərp bulaq, Xatirə bulaq, Tuşduğun bulağı, Sallama bulağı, Aralıq bulağı, Güney bulağı, Yarpızlı bulaq, Arxaşan bulaq, Qurbaneşən bulaq, Buzlu bulaq, Yastı bulaq, Hacının bulağı.

### Məşhur yerlərı
Qoşabulaq biçənək, Bərəyələr, Tuşduq biçənəkləri, Tala biçənəkləri, Aralıq biçənəyi, Binnətin biçənəyi, Şeytanlı biçənək, Tələnin altı, Dikgüney, Qasımın yeri, Ədilbiçən çala, Şırran, Qaraquzey, Nazikdərə, Gödəkquzey, Ovçubaxan, Dadaşın biçənəyi, Nəsibin hasarı, Əmirin əkin yeri, Dikyol, Arxaşan, Teymurun biçənəyi, Bayramalıbiçən, Darı yalı, Pöhrənin dərəsi, Göyqaya, Sarıqaya, Ədilin şamı, Uzunqum, Kahanın altı güney, Darnov, Dana bərəsi, Ağqaya, Şoralıkaha, Taxçalar, Humay qayası, Ayı çınqılı, Köhnə dəyirmanlar, Gülləatılan daş, Atdaşı, Tərtər çayı, Hacılabış çayı, Quru selaf çayı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Moz (Kəlbəcər)

**Moz**, **Mozkənd** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Abdullauşağı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Moz kəndi Moz çayının sahilində, dağlıq ərazidədir. XIX əsrə aid sənədlərdə kəndin ərazisi qışlaq yeri kimi qeydə alınmişdir. Yaşayış məntəqəsində sonralar indiki Laçın rayonunun Pircan və keçmiş Muncuqlu kəndlərindən köçmüş ailələr məskunlaşmişdir. Yerli məlumata görə, keçmişdə buraya Xaraba Moz deyilirmiş. Kəndin ərazisindəki maddi-mədəniyyət qalıqları burada qədim yaşayış məskəni olduğunu göstərir. Keçmişdə Şərur-Dərələyəz qəzasında Moz adlı kənd və şəhər xarabalıği qeydə ahnmişdir. Tovuz rayonu ərazisində da Moz kəndi mövcud olmuşdur. Antik müəlliflərdən Ptolomeyin (II əsr) "Coğrafi təlimnamə" əsərində Qafqaz Albaniyasi ərazisində Moziata yaşayış məntəqəsinin adi çəkilir. Bəzi tədqiqatçılara görə, toponimin tərkibindəki ata komponenti topoformantdir. Alban tarixgisi Movses Kalankatli Sünlk knyazhginda Mozn mahalının olduğunu qeyd edir. Güman ki, Mozkənd, Moz, Moziata və Mozn toponimləri eyni mənşəlidir. Mənbələrdə moz sözü "çox, çoxlu, dolu", "qələbəlik, şənlik" mənalarında işlənir. Salyan rayonunda "agizbaagiz dolu, silə" mənasında moj sözü da işlənməkdədir.

Kəndin yerləşdiyi ərazidə Mozun dərəsi deyirlər. Moz mozalan sözündən götürülmüşdür. Bu ərazilərdə iribuynuzlu mal-qara saxlamaq üçün çox yaxşı şərait vardır. İsti yay günlərində mozalanlar iribuynuzlu malları sakit olmağa qoymur, onları dişləyirlər. Mallar mozalanların əlindən zinhara gəlirlər, özlərini dəli kimi aparırlar. Bu yerlərə bəzən də "Dəli moz" deyirlər. Kəndin adı buradan götürülmüşdür.

## Yaylaqlar
Kosalar yurdu, Qara dananın arxacı yurd, Qara Güllünün yurdu, Kümbəz yurdu, Məntəqə yurdu, Keçinin dərəsi yurd, Bayramqulular yurdu, Eşşək meydanı yurdu, Qazıxanlı yurdu, Xəzinə təpəsinin yurdu, Hacıalılar yurdu, Cilligöl yurdu, Usubvurulanqaya yurdu, Namazın yurdu, Daşağıl yurdu, Səfili yurdu, Gödəkburun yurdu, Baş yurd, Hacı Muradlı yurdu, Allahamanlar yurdu, Qancıq dərəsi yurdu, Qızxanclı yurdu.

## Bulaqlar
Büz bulaq, Çınqıl bulaq, Südlü bulaq, Çay bulaq, Novlu bulaq, Mozun bulağı.

## Məşhur yerlər
Vəlinin qayası, Cilin düzü, Ağqaya, Kəmərqaya, Gədəuçan qaya, Hacı Həsən qayası, Qancıqdərəsi, Şeytanqayası, Ağşırran, Çaxnaq, Mozundarı, Kümbəzin yanı, Məşədi Həsən xırmanı, Gülalının biçənəyi.

## İstinadlar
Oruclu (Kəlbəcər)

**Oruclu** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Ağcakənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Laçın rayonunun Kamallı kəndindən gəlmiş Oruc Alı oğlu və onun qardaşi saldığı üçün belə adlanmışdır. Oykonim "Orucun nəslindən olanlar" mənasındadır. Kəndin adı Laçın rayonunun Oruclu kəndindən gəlib onun bünövrəsini qoyan Oruc adlı şəxslə bağlıdır.

## Tarixi
Kəndin əsası kürdlər tərəfindən qoyulmuşdur.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Oruclu kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Oruclu Kəlbəcər rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiyası
Kənd Qarasu çayının sahilində, Qonqur silsiləsinin ətəyindədir. 

## Əhalisi
Kənd formalaşan zaman əhalisi etnik Kürdlər olmuşdur.

## İstinadlar