open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bessankur

**Bessankur** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 22&nbsp;km şimal-şərqdə, Serji belediyyənin 18&nbsp;km şimalda  yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:789
  bar:1806 from:0 till:846
  bar:1821 from:0 till:785
  bar:1831 from:0 till:810
  bar:1841 from:0 till:785
  bar:1851 from:0 till:750
  bar:1861 from:0 till:753
  bar:1872 from:0 till:802
  bar:1881 from:0 till:882
  bar:1891 from:0 till:1009
  bar:1901 from:0 till:1266
  bar:1911 from:0 till:1487
  bar:1921 from:0 till:1683
  bar:1931 from:0 till:2164
  bar:1946 from:0 till:2079
  bar:1954 from:0 till:2422
  bar:1968 from:0 till:3781
  bar:1982 from:0 till:5758
  bar:1990 from:0 till:6429
  bar:1999 from:0 till:6999


## Qalereya

Fayl:Bessancourt (95), monument aux morts.jpg
Fayl:Bessancourt (95), monument aux martyrs de la Résistance et de la Déportation.jpg
Fayl:Bessancourt (95), parc du château 1.jpg
Fayl:Bessancourt (Val-d'Oise) Kiosque à musique.JPG
Fayl:Bessancourt - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00008346.jpg
Fayl:Bessancourt (95), parc du château 2.jpg
Fayl:Bessancourt (95), parc du château 3.jpg
Fayl:Bessancourt (Val-d'Oise) Kiosque à musique.JPG
Fayl:


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Çuxurdərə yaşayış yeri

**Çuxurdərə** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Nehrəm kəndinin cənubunda, eyniadlı dəmiryol stansiyasının yaxınlığında yaşayış yeri. 

## Haqqında
Quru çay vadisinin hər iki sahilində yerləşən yaşayış yeri beş hektardan artıq sahəni əhatə edir. Sel sularının yuyub açdığı yarğanlarda mədəni təbəqənin qalınlığı 0,5-1,5 m arasındadır. Yaşayış yerində dördkünc formalı evlərin qalıqları saxlanmışdır. Evlərin bünövrəsi daşdan, divarların yuxarı qismi isə möhrədən inşa olunmuşdur. Aşkar olunan arxeoloji materiallar çəhrayı rəngdə bişirilmiş şirli və şirsiz saxsı məmulatından ibarətdir. Yerüstü materiallar arasında xeyli miqdarda saxsı su borularının qalıqlarına rast gəlinməsivaxtilə yaşayış yerinin bol su ilə təmin olunduğunu təsdiq edir. Abidəni XIV-XVIII əsrlərə aid etmək olar 

## İstinadlar
Dəmirli yaşayış yeri

**Dəmirli** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Culfa rayonu ərazisində Erkən Orta əsrlərə aid yaşayış yeri.

## Haqqında
Culfa rayonunun Ləkətağ kəndinin şimalında yaşayış yeri. Dəmirliçayla Bərxudarçayın qovuşuğunda yerləşir. Yaşayış yerinin böyük hissəsi Dəmirliçayın sağ sahilini əhatə edir. Abidənin ərazisində dördkünc və dairəvi formalı binaların qalıqları izlənməkdədir. Yerüstü materiallar olduqca azdır. Bəzi hissələrdə iri daşlardan hörülmüş, xalq arasında "kələk" adlandırılan tikintilərin qalıqları mövcuddur. Tədqiqatlara əsasən demək olar ki, yaşayış yeri yarımköçəri maldar tayfaların yurd yeri olmuşdur. Aşkar olunmuş arxeoloji materiallar Son Antik və Erkən Orta əsrlərə aiddir. Yaşayış yerini I-VII əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Dərə piri (Şahbuz)

**Dərə piri**, Naxçıvan Muxtar Respublikası Şahbuz rayonu ərazisində ziyarətgah.

## Haqqında
Şahbuz rayonunun Nursu kəndinin şimalında, dərənin içərisində ziyarətgah. Pirin binası son zamanlarda təmir edilmişdir. Pir binası beşbucaqlı formadadır. Binanın girişi cənub tərəfdəndir. Onun içərisində bir böyük və iki kiçik müsəlman qəbiri vardır. Pirin içərisində həmçinin biri böyük, biri isə kiçik olmaqla iki qara daş vardır. Pır yerli əhalinin müqəddəs ziyarətgahlarından biridir. İnsanlar bura gələrək qurban kəsir və niyyətlərinin hasil olması üçün ziyarət edirlər. Pirin içərisi xalça və palazlarla döşənmiş, islam müqəddəslərinin rəsmləri ilə bəzədilmişdir. Aşkar olunan keramika məmulatına əsasən pirin yaranmasını 13–14 əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Ponticola

**Ponticolal** () — Xullar fəsiləsinə daxil olan balıq cinsi. Əsasən Qara dəniz və Xəzər dənizlərində yayılmışdır. Əvvəllər Ponticola Xul cinsinin alt cinsi olaraq təsnif edilirdi.

## Növləri

Cinsə 15 növ daxildir:
* *[[Ponticola bathybius]]* (Kessler, 1877) 
* *[[Ponticola cephalargoides]]* (Pinchuk, 1976)
* *[[Ponticola constructor]]* (Nordmann, 1840)
* *[[Ponticola cyrius]]* (Kessler, 1874)
* *[[Ponticola eurycephalus]]* (Kessler, 1874) 
* *[[Ponticola gorlap]]* (Iljin, 1949) 
* *[[Ponticola iljini]]* (Vasil'eva & Vasil'ev, 1996)
* *[[Ponticola iranicus]]* Vasil'eva, Mousavi-Sabet & Vasil'ev, 2015 
* *[[Ponticola kessleri]]* (Günthe, 1861)
* *[[Ponticola platyrostris]]* (Pallas, 1814)
* *[[Ponticola ratan]]* (Nordmann, 1840) 
* *[[Ponticola rhodioni]]* (Vasil'eva &  Vasil'e, 1994)
* *[[Ponticola rizensis]]* (Kovačić & Engin, 2008)
* *[[Ponticola syrman]]* (Nordmann, 1840)
* *[[Ponticola turani]]* (Kovačić & Engin, 2008)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dizə kurqanları

**Dizə kurqanları** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonu ərazisində yerləşən kurqanlar.

## Haqqında
Kurqanlar Şərur rayonunun Dizə kəndi yaxınlığında, Arpaçayın sağ sahilində, dağ silsiləsinin ətəyində yerləşir. Kurqanlar hündürlüyü yer səthindən 1-1,5 m, diametri 3–5 m olan oval təpə formasındadır. Bəzi kurqanların torpaq örtüyü tamamilə aşınmışdır. Kurqanların biri elektrik dirəyi üçün çuxur qazılarkən dağıdılmış, buradan monoxrom boyalı qablar aşkar edilmişdir. Araşdırmalar zamanı kurqanların yerləşdiyi ərazidə müxtəlif dövrlərə aid abidələrin olduğu müəyyən olunmuşdur. Dizə kurqanlarını e.ə. 3-2 minilliklərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Əlincə zərbxanası

**Əlincə zərbxanası** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Culfa rayonunda orta əsrlərə aid zərbxana.

## Haqqında
Culfa rayonunun Xanəgah kəndinin şərqində, Əlincəçayın sağ sahilində yerləşən Əlincə qalasında fəaliyyət göstərən zərbxana. Güclü müdafiə qabiliyyətinə malik olduğundan müharibələr zamanı hökmdar ailələrinin siğındığı, dövlət xəzinələrinin saxlanıldığı Əlincəqalada həm də müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan feodal hakimlərinin adından sikkələr kəsilmişdir. XIV-XVI əsrin əvvəllərində Əlincə zərbxanasnıda Elxanilərin və Teymurilərin adından gümüş dirhəmlər kəsildiyi məlumdur. Tapılmış sikkə nümunələri sübut edir ki, burada Cəlairi sultanlarının adından da müxtəlif nominallı sikkələr zərb olunmuşdur.

## İstinadlar
Əl-Hac Məhəmməd Təqi

**Əl-Hac Məhəmməd Təqi** (?-?) — Xəttat. Naxçıvan xəttatlıq məktəbinin nümayəndəsi. Adı Ordubad şəhər Came məscidində hicri 1319 ildə (miladi 1901–1902 il) aparılan təmir və bərpa işləri zamanı gəc üzərində qara rənglə yazılmış kitabədə qalmışdır. Kitabədən məlum olur ki, təmir zamanı məscidin daxili divarlarına yazılan Quran ayələri və digər dini xarakterli yazıları da gəc üzərində Müstəhid Ağəlinin oğlu xəttat əl-Hac Məhəmməd Təqi yazmışdır.

## İstinadlar
Gəlin qayası (Ordubad)

**Gəlinqaya** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonu ərazisində dağ. Dağın ən yüksək zirvəsində yüksələn abidə insan fiquruna bənzəyir. Tarixən dağları, qayaları əfsanələşdirən, müqəddəsləşdirən xalqımız onu da müqəddəsləşdirmişdir. Onunla bağlı xalq arasında əfsanələr var. Gəlin qayası əfsanələrində xalqımızın mifoloji düşüncələri əks olunmuşdur.

## İstinadlar
Latviya Seymi

**Latviya Seymi** —

## Tarixi
### 1940—1990
### 1990—
### Latviya Seyminin rəhbərliyi

## Latviya Seyminin binası
## Həmçinin bax
## Qeydlər
## İstinadlar
E.ə. XV əsr

## Hadisələr

Marduk planeti Yer kürəsinin yanından keçib. Hər 3600 ildən bir bu təkrarlanır axırıncı dəfə 21 oktyabr 2003 cü ildə Kaliforniya olmuşdur

## İstinadlar
Alosa sphaerocephala

**Aqraxan siyənəyi** ( — Alosa cinsinə daxil olan balıq növü. Xəzər dənizinin endemik növüdür.

Xəzər dənizinin şimal-şərq hissəsinin səth sularında (təxminən 3 m) yayılır. Şirin suya girmirlər. Kürüləmə mayın ortalarından iyun ayının sonuna qədər, suyun temperaturu 18-20&nbsp;°C olduqda baş verir. Payız mövsümündə sonlarına cənuba doğru hərəkət edir.
## Mənbə
* 
## İstinadlar
Gənzə qəbristanlığı

**Gənzə qəbristanlığı** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonunun Gənzə kəndi mərkəzində arxeoloji abidə.

## Haqqında
Qəbirlərin əksəriyyətinin yerüstü əlamətləri itmiş və baş daşları torpağın altında qalmışdır. Qəbiristanlıq qərb-şimal istiqamətinə yönəlmiş müsəlman qəbirlərindən ibarətdir. Qəbirlərdən bəzisinin ətrafında dördkünc formalı daş düzümləri, bəzilərinin üzərində isə kiçik oval təpəciklər qalmışdır. Qəbirlərdən bir neçəsinin baş daşları yonulmuş Ordubad rayonu üçün xarakterik olan yaşılımtıl rəngli daşlardan hazırlanmışdır. Onlar dördkünc formalı olub tağşəkilli sonluqla tamamlanmışdır. Baş daşlarının üzərində ərəb əlifbası ilə yazılmış kitabələr vardır. Kitabələr 16–17 əsrlərə aiddir. Yerli əhalinin deyiminə görə qəbristanlığın yerləşdiyi torpaq sahəsi Hacı Hüseynquluya məxsus olmuş və o bu sahəni kənd qəbiristanlığı üçün bağışlamışdır. Axtarışlar zamanı qəbiristanlığın ərazisindən Son Orta əsrlərə aid şirli və şirsiz keramika məmulatı aşkar olunmuşdur. Qəbiristanlıqda 15 əsrdən sonra dəfn mərasimləri keçirilməyə başlanılmışdır.

## İstinadlar
Göygöl nekropolu

**Göygöl nekropolu** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda arxeoloji abidə.

## Haqqında
Göygöl nekropolu Ordubad rayonunun Nürgüt kəndindən şimalda, Göygöldən qərbdə yerləşir. Təpənin üzərində bir-birinin yaxınlığında kiçik kurqanlara rast gəlinir. Onların hündürlüyü 1 m, diametri 3 metrdir. Kurqanlar daş qarışıq torpaq laylarından yaranmışdır. Araşdırmalar zamanı maddi-mədəniyyət qalıqlarına rast gəlinməmişdir. Bu tip kurqanlar e.ə. 2–1 minilliklərə aid olduğu üçün Göy-göl nekropolunu da bu dövrə aid etmək olar.

## İstinadlar
Göynük qalası

**Göynük qalası** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Culfa rayonunda arxeoloji abidə.

## Haqqında
Qala Culfa rayonunun Göynük kəndindən şərqdə, hündür təpənin üzərində arxeoloji abidə. Abidə S. H. Aşurov tərəfindən qeydə alınmışdır. Təpənin yuxarı hissəsi dördkünc formalı divarla əhatə olunmuşdur. Divarlar yanlarda iri qaya parçalarından hörülmüşdür. Qalanın içərisində dördkünc formalı binanın qalıqları vardır. AMEA Naxçıvan bölməsinin arxeoloji ekspedisiyasının apardığı araşdırmalar zamanı xeyli yerüstü material toplanmışdır. Başlıca olaraq gil qabların parçalarından ibarət olan yerüstü materiallar arasında Orta Tunc dövrü üçün xarakterik olan boyalı keramika nümunələri də vardır. Aşkar olunmuş arxeoloji materiallara əsasən Göynük qalasını e.ə. 3–1 minilliklərə aid edilir.

## İstinadlar
Gülüstan yaşayış yeri

**Gülüstan yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Culfa rayonunda, Araz çayının sol sahilində, Gülüstan türbəsinin yaxınlığında yerləşən yaşayış yeri.

## Haqqında
Yaşayış yerində olan binalar tamamilə dağılmışdır. Hazırda yaşayış yerinin ərazisində bir neçə yerdə möhrədən tikilmiş divarların qalıqlarına rastlanır. Onlardan birinin uzunluğu 48 metr, eni 45 metrdir. Abidədə aparılan araşdırmalar zamanı çəhrayı rəngdə bişirilmiş şirli və şirsiz keramika nümunələrinə rastlamr. Şirli qablar Orta əsrlərin inkişaf etmiş dövrü üçün xarakterikdir. Aşkar olunmuş arxeoloji materiallara əsasən yaşayış yerini X-XIV əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Alosa caspia persica

**Astrabad şişqarını** () — Xəzər şişqarını növünə daxil olan yarımnöv.

## Yayılması
Xəzər dənizin Astrabad limanı ətrafında yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xıncab qəbristanlığı

**Xıncab qəbristanlığı** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Xıncab kəndində arxeoloji abidə. 
## Haqqında
Qəbirlərin yerüstü əlamətləri itsə də, onların bir çoxunun baş daşı saxlanmışdır. Başdaşların üzərində ərəb əlifbası ilə yazıya rast gəlinir. Bəzi qəbirlərin üzərində dördkünc for- malı daş yığınlarına rastlanır. Vaxtilə qəbiristanlıqda olan sənduqə tipli qəbirüstü sinə daşlarının az bir qisminin parçaları saxlanmışdır. 2006 ildə aparılan araşdırmalar zamanı qəbristanlıqda xalq arasında sancı daşı adı ilə tanınan sənduqə tipli nadir qəbirüstü abidə aşkar olunmuşdur. Onun üzərində ərəb əlifbası ilə kitabə və təsvirlər var. Hazırda qəbiristanlığın ərazisində Orta əsrlərə aid şirli və şirsiz saxsı qabların parçalarına rastlanılır. Qəbir tiplərinə və sinə daşlarına əsasən Xıncab qəbiristanlığını 16-18 əsrlərə aid etmək olar. Qəbiristanlığın bir qismindən 20 əsrdə də istifadə olunmuşdur.
## İstinadlar
Xok hamamı

**Xok hamamı** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Xok kəndinin mərkəzində memarlıq abidəsi. 

## Haqqında
Xok hamamı Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Xok kəndinin mərkəzində yerləşir.

Ümumi planda dördkünc formalıdır. Hamamın binası yerli Xok daşından inşa edilmişdir. Üstü tağbəndlərlə saxla- nan iki günbəzlə örtülmüşdür. İçərisində ümumi çarhovuz və yuyunmaq üçün xüsusi yerlər düzəldil- mişdir. Tikinti üslubu Şahtaxtı hamamı ilə eynidir. Hamamın tikilmə tarixini XIX əsrə aid etmək olar.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
İnan ocağı

**İnan ocağı** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Alışar kəndində ziyarətgah.

## Haqqında
Vaxtilə ətrafında möhrədən tikilmiş ev olub. Rəvayətə görə burada bir qoca kişi və qadın yaşayırmış. Yuxuda onlara deyiblər ki, bu yerin sahibi var, buradan çıxın. O vaxtdan qocalar evi tərk edib və həmin ev ziyarətgaha çevrilib. Onun mərkəzi hissəsində böyük bir qara daş var. Hazırda pirin binası bərpa edilməkdədir.

## İstinadlar
Xornu

**Xornu** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Culfa rayonununda yaşayış yeri.

## Haqqında
Xornu yaşayış yeri Culfa rayonunun Göynük kəndindən şimalda, Xornu çayının vadisində yerləşir. Abidə V. B. Baxşəliyev tərəfindən qeydə alınmışdır. Qədim maldar tayfaların yurd yeri olan yaşayış yeri üç tərəfdən dərin dərə, şimal-şərqdə isə hündür təpə ilə məhdudlaşır. Yaşayış yerinin ərazisi hazırda qalın peyin qatı və bitki örtüyü ilə qapanmışdır. Dərin yarğanlarda maddi-mədəniyyət qalıqlarına və mədəni təbəqənin izlərinə rastlanmamışdır. Yaşayış yerini onun yaxınlığında yerləşən nekropoldan aşkar olunan keramika məmulatına əsasən e. ə. 4–3-cü minilliklərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Günorta daşı

**Günorta daşı** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonu ərazisində, Çalxandağın qərb yamacında hündürlüyü 1500 metrə çatan təbiət abidəsi.

## Haqqında
Xalq arasında Günortacı da deyilir. Günorta daşı günortaya qədər kölgəyə bürünmüş olur, düz günorta vaxtı isə kölgə tamamilə çəkilir. Ətrafdakı Çalxanqala, Təzəkənd, Xıncab və Sust kəndlərinin camaatı ta qədimdən ilin bütün fə- sillərində əkin-biçin, sağın və s. təsərrüfat işləri zamanı günortam səhvsiz göstərən günorta daşından "saat" kimi istifadə etmişdir. "Günortac" toponimi "Kitabi Dədə Qorqud" dastamnm qəhrəmanı, Təpəgözün gözünü çıxaran Basatm yurdu kimi xatırlanır. Bu yer isə, ehtimala görə, Təpəgözün məskən saldığı, camaata qan uddurduğu Salaxana (Salaxan) dərə- sindəki mağaranın yaxınlığında olmalıdır. Salaxananın Babək rayonunun dağlıq sahəsində, Qazan yaylağnın qərb ətəklərndə olduğu nəzərə almarsa, Günorta daşının "Kitabi-Dədə Qorqud"da adı çəküən "Günortac"la (prof. M. Seyidov, akad. V. V. Bartolda istinadən onu "Günün doğduğu uca zirvə" hesab edir) bilavasitə bağlılığını söyləmək mümkündür.

## İstinadlar
İrinçöy

**İrinçöy** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonununda arxeoloji abidə.

## Haqqında
Şərur rayonunun Şahbulaq kəndinin cənub şərqində iki hündür təpəni və onların ətəklərini əhatə edən arxeoloji abidə. Sahəsi 1500 m2-dir. Yaşayış yerində bünövrəsi daşdan, divarları möhrədən hörülmüş bina qalıqlarına rastlanmışdır. Yaşayış yerinin digər hissəsində iri daşlardan hörülmüş divar qalıq- ları vardır. Aşkar olunmuş keramika məmulatı çəhrayı rəngdə bişirilmiş, forma verməyən qab parçalarından ibarətdir. Keramika məmulatı Son Orta əsrlər üçün xarakterikdir.

## İstinadlar
Keşan

**Keşan** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonununda yerləşən arxeoloji abidə.
## Haqqında
Ordubad rayonunun Düylün kəndinin şimalında, Düylünçayın sağ sahilində arxeoloji abidə. Yaşayış evləri dördkünc formalıdır. Divarların aşağısı qaya parçaları və çay daşlarından, yuxarısı isə möhrədən inşa olunmuşdur. Bəzi evlərin tikintisində kvadrat formalı çiy kərpiclərdən istifadə edilmişdir. Yaşayış yerinin şimal və cənub tərəfində su kanalı vardır. Onun ətrafında olan ərazilər indi də əkin sahəsi kimi istifadə olunur. Axtarışlar zamanı yaşayış yerinin ərazisindən Orta əsrlərə aid şirli və şirsiz keramika məmulatı aşkar olunmuşdur. Aşkar olunan arxeoloji materiallara əsasən yaşayış yerini 9-18 əsrlərə aid etmək olar. Abidənin cənubunda onunla həmdövr olan qəbiristanlıq vardır.
## İstinadlar
Kilit piri

**Kilit piri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Kilit kəndindən cənubdada, təpənin üzərində ziyarətgah. Girişi şərqdəndir. Dördkünc formalı kiçik binadan ibarətdir. Divarında kiçik dördkünc formalı taxçalar var. Taxçalarda orta əsrlərə aid çıraqlar qoyulmuşdur. Pirin mərkəzi hissəsində bir qəbir var. Araşdırmalar zamanı pirin ətrafından orta əsrlərə aid keramika məmulatı aşkar olunmuşdur.
## İstinadlar
Vest-Bromiç

**Vest-Bromviç** () — İngiltərədə şəhər. Vest-Midledns qraflığında yerləşir və Sandvel rayonuna daxildir.

## Tarixi
Vest-Bromviç adına ilk dəfə q086-cı ildə Bromviç şəklində "Qorxulu məhkəmə" kitabında rast gəlinir. Bu ifadə "süpürgə kəndi" mənasını verir. Şəhərdə XII əsrdən etibarən katoliklərin Benediktin rahiblik ordeni fəaliyyət göstərir. 1727-ci ildə London-Şruzberi yolunun çəkilməsi şəhərin inkişafına və böyüməsinə səbəb olur. Vest-Midlends qraflığında Kasl Bromviç adlı kənd olduğundan sonradan Bromviçin əvvəlinə "Vest" artırılır. Yəni "Qərbi Bromviç".

## İdman
Şəhər Vest Bromviç Albion klubu ilə təmsil olunur. Komanda Çempionşipdə çıxış edir.

## Qalereya

## İstinadlar
Mütəşəkkil Cinayətkarlıq və Korrupsiya Hesabatı Layihəsi

**Mütəşəkkil Cinayətkarlıq və Korrupsiya Hesabatı Layihəsi** () **(OCCRP)** — 2006-cı ildə qurulan və Şərqi Avropa, Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Mərkəzi Amerikada fəaliyyət göstərən araşdırma mərkəzləri, media və jurnalistlərin konsorsiumudur.

Azərbaycanda blok olunub.

## İstinadlar
Koroğlu qalası (Naxçıvan)

**Koroğlu qalası**— Naxçıvan Muxtar Respublikası Sədərək rayonunun eyniadlı kəndi yaxınlığında 17–18 əsrlərə aid qala.

## Tarixi
Arxeoloji qazıntı işləri aparılmamışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, mərdlik, igidlik, sədaqət, ləyaqət rəmzi olan xalq qəhrəmanı Koroğlunun adı ilə bağlıdır.

## İstinadlar
Köçəri yaşayış yeri

**Köçəri yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Üstüpü kəndindən 7-8 kilometr şimalda XIV-XVII əsrlərə aid yaşayış yeri.

## Tarixi
Yaşayış yerində dördkünc formalı tikintilərin qalıqları saxlanmışdır. Divarlar qaya parçalarından gil məhlulu istifadə olunmaqla inşa olunmuşdur. Yaşayış yerinin şimal tərəfində daşdan inşa olunmuş məscidin qalıqları var. Böyük bir qismi dağılmış yaşayış yerinin yerüstü əlamətləri itmişdir. Araşdırmalar zamanı yaşayış yerinin ərazisindən orta əsrlərə aid şirli və şirsiz keramika məmulatlarının parçaları aşkar olunmuşdur. Arxeoloji materiallara əsasən Köçəri yaşayış yerini XIV-XVII əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Köçəri qəbiristanlığı

**Köçəri qəbristanlığı** —Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonu ərazisində arxeoloji abidə. 
## Tarixi
Qəbiristanlıq Ordubad rayonunun Üstüpü kənindən 7-8 kilometr şimal şərq tərəfdə yüksək dağlıq ərazidə yerləşir. Burada orta əsrlər zamanı yaradılmış və üzərində ərəb əlifbası ilə kitabələr həkk edilmiş, çoxlu sənduqə formalı, daşdan hazırlanmış qoç və qoyun tipli qəbirüstü xatirə abidələri qalmışdır. Abidələrin bir hissəsinin üzərində müxtəlif təsvirlər, o cümlədən, ox, kaman, günəş və s. həkk olunmuşdur. Zaman keçdikcə bu kitabələrin və təsvirlərin bir hissəsi təbii qüvvələrin təsirindən aşınaraq məhv olmuşdur. Qəbiristanlıqda hicri 1003 (1594-1595), 1030 (1620-1621) illərə aid və başqa kitabələr tədqiq olunmuşdur. "Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri"ndə (1727 il) qəbiristanlığın mənsub olduğu Köçəri kəndi haqqında məlumat verilmişdir. Həmin vaxt kənddə 13 nəfər vergi ödəyən kişi yaşamış, onlar 2621 ağça vergi ödəmişlər. 19 yüzilliyin əvvəllərində kəndin əhalisi buranı tərk edərək Arazın cənubuna köçmüş, bundan sonra qəbiristanlıqda dəfn mərasimləri dayanmış- dır. Qəbiristanlığı 11-19 əsrlərə aid etmək olar.
## İstinadlar
Köhnə əndəmic (Gülaman)

**Köhnə əndəmic (Gülaman)** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonunun Yuxarı Əndəmic kəndindən qərbdə arxeoli abidə.

## Tarixi
Divar qalıqlarına əsasən demək olar ki. evlərin tikintisində daş və möhrədən. bəzi evlərdə kvadrat formalı çiy kərpicdən istifadə edilmişdir. Evlər dördkünc formalıdır. Onlar bir, iki, bəzən isə üç otaqlıdır. Yaşayış binaları dağın yamacında yaradılan səkilərdə inşa olunmuşdur. Tədqiqat zamanı Son Orta əsrlərə aid şirli və şirsiz keramika məmulatına rast gəlinmişdir. Araşdırmalara əsasən demək olar ki, yaşayış yerində XIV-XVIII əsrlərdə yaşayış olmuşdur.

## İstinadlar
Külyeri

**Külyeri** - Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Vərməziyar kəndindən şərqdə, Püsyan-Xanlıqlar yolunun sol tərəfində arxeoloji abidə. 
## Tarixi
Yaşayış yerinin mərkəzi qismi alçaq təpə şəklindədir. Ərazinin böyük bir qismi əkin sahə- sinin altında qalmışdır. Yaşayış yeri hər tərəfdən su kanalları və əkin sahələri ilə əhatə olunmuşdur. Mədəni təbəqənin dağılması nəticəsində şirli və şirsiz keramika məmulatı yerin üzərinə yayılmışdır. Aşkar olunmuş tapıntılar inkişaf etmiş və Son Orta əsrlər dövrünə aiddir. Yaşayış yerində aparılan araşdırmalar zamanı onun ərazisində xeyli bad qırıqları və kül qalıqları izlənmiş, çəhrayı və boz rəngdə bişirilmiş keramika məmulatı toplanmışdır.
## İstinadlar
Kürçübayat

**Kürçübayat** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Tumaslı kəndindən cənub-qərbdə Tumaslı-Diyadin yolunun sol tərəfində arxeoloji abidə.

## Tarixi
Yaşayış yerinin bir qismi kanal qazılarkən dağıdılmışdır. Hazırda yaşayış yerinin ərazisi əkin sahəsinə çevrilmişdir. Ərazinin şumlan- ması nəticəsində mədəni təbəqə dağılmış, keramika məmulatı ətrafa səpələnmişdir. Yaşayış yerinin bəzi qisimlərində kül yığıntılarına, bəzi yerlərdə isə çəhrayı rəngli bad qırıqlarına rastlanır. Aşkar olunan keramika məmulatı çəhrayı rəngdə bişirilmiş forma verməyən keramika parçalarından ibarətdir. Yaşayış yerindən az miqdarda şirli keramika məmulatı da aşkar olunmuşdur. Arxeoloji materiallar inkişaf etmiş və Son Orta əsrlər dövrünə aiddir.

## İstinadlar
Köhnə Kotam yaşayış yeri

**Köhnə Kotam yaşayış yeri**—Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Kotam kəndindən şimal şərqdə orta əsrlərə aid yaşayış yeri. 

## Tarixi
Kəndin xarabalıqları Kotam çayı boyunca uzanır. Kəndin mərkəzi hissəsində məscid binası var. Evlər daş, möhrə və kvadrat formalı çiy kərpiclərdən inşa olunmuşdur. Evlər bir-birinin yaxınlığında, təpənin yamacında düzəldilmiş şəkillərdə salınmışdır. Əkin və bağ yerləri kəndin şimal tərəfindəki sahədə çay boyunca uzanır. Əhalinin əsas məşğuliyyəti bağçılıq, bostançılıq və maldarlıq olmuşdur. Kəndlə üzbəüz çayın sol sahilində Orta əsrlərə aid nekro- pol yerləşir. Kəndin içərisindəki məsciddə və nek- ropolda qalan kitabələrdə kənd sakinləri ilə bağlı məlumatlar var.

## İstinadlar
Köhnə Kotam qəbiristanlığı

**Köhnə Kotam qəbristanlığı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Kotam kəndinin şərq tərəfində arxeoloji abidə.
## Tarixi
Qəbirlər torpaqda qazılmış və qərb-şərq istiqamətinə yönəlmişdir. Bəzi qəbirlərin ətrafında dördkünc formalı daş düzümlərinə rast gəlinir. Baş daşlarının əksəriyyəti yonulmamış qaya parçalarından ibarətdir. Lakin qəbirlərin bir çoxunun baş daşları yonularaq dördkünc və tağvarı formada işlənmişdir. Bu tip baş daşlarında ərəb qrafikası ilə yazılmış kitabələr vardır. Kotam qəbiristanlığındakı qəbirlərin bir neçəsinin üstündə qoç daşlar olmuşdur. Arxeoloji və epiqrafık dəlillərə əsasən qəbiristanlığı 11-19 əsrlərə aid etmək olar.
## İstinadlar
Qalacıq (Şərur)

**Qalacıq** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Axura kəndinin şimal-şərq hissəsində, Axuraçayla Havuşçavın birləşdiyi yerdə, hündür dağın sinəsində arxeoloji abidə.

## Tarixi
Qala divarları iri ölçülü daşlardan inşa edilmiş və uzunsov-dördkünc planlıdır. Qala divarının eni bəzi yerlərdə iki metrə çatır. Divarlar düzbucaqlı çıxıntılar və dördkünc formalı kontrforslarla möhkəmləndirilmişdir. Aparılan tədqiqatlar əsasın- da aydanlaşdırılmışdır ki, burada mədəni təbəqənin dərinliyi 1 metrdən artıq deyil. Görünür ki, qaladan daimi yaşayış yeri kimi istifadə edilməmişdir. Tədqiqatlar zamanı buradan tikinti qalıqları, müxtəlif növ saxsı qab sınıqları, çürümüş nizə, ox ucları, küp, küpə, qazan tipli qab sınıqları, şirsiz və şirli saxsı məmulatı və. s tapılmışdır. Qalacıqdan aşkar edilmiş arxeoloji tapıntılar e.ə. 2, eramızın 3 əsri üçün səciyyəvidir.

## İstinadlar
Qalacıq yaşayış yeri (Kəngərli)

** Qalacıq yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndinin şimal-şərqində (e. ə. III minilliyə-I minilliyyin əvvəlinə aid yaşayış yeri. 

## Tarixi
Sahəsi 30 hektardır. Qalınlığı 3 metrdən artıq olan mədəni təbəqə hər tərəfdən əkin sahələri ilə əhatə olunmuşdur. Burada dən daşları, daş gürzlər, həvəngdəstələr, tunc bəzək əşyaları, naxışlı monoxrom və boyalı saxsı qab qırıqları, iri qaya parçalarından tikilmiş dördkünc və oval şəkilli bina qalıqları aşkara çıxarılmışdır. Yaşayış bina lari və qala divarlarının qalınlığı tikinti texnikası nın yüksək səviyyədə olmasından xəbər verir.

## İstinadlar
Qalacıq arxı

**Qalacıq arxı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda qədim süni suvarma şəbəkəsi.

## Tarixi
Oğlanqala yaşayış yerinin şm.- ndan, qalanın yaxınlığından çəkilmişdir. Başlanğıcını Arpaçaydan götürür. Yaşayış yerindən cənubda və qərbdə olan əkin sahələrini suvarmaq üçün istifadə edilmişdir. Arxın bəzi yerlərində iri qaya parçalarından hörülmüş tikinti qalıqları saxlanmışdır. Tədqiqatçıların fikrincə, Qalacıq arxı uzun müddət fəaliyyət göstərmiş, (e. ə. 2–1-ci) minilliklərdə və erkən orta əsrlərdə də öz əhəmiyyətini itirməmişdir.

## İstinadlar
Qaladibi (Şahbuz)

**Qaladibi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Kükü kəndinin şimalında yerləşən arxeoloji abidə. 

## Tarixi
Qala hündür qayalığın ətəyində salınmışdır. O, şimal tərəfdən təbii qayalıqla əhatə olunur, şimal, cənub və qərb tərəfdə isə iri daşlardan hörülmüş müdafiə divarı ilə möhkəmləndirilmişdir. Qala divarının tikintisində düzbucaqlı çıxıntılardan və rizalitlərdən istifadə edilmişdir. Bu tip tikinti texnikası inkişaf etmiş Dəmir dövrü üçün xarakterikdir. Qalanın içərisində daşdan inşa olunmuş dördkünc formalı binaların qalıqları saxlanmışdır. Tədqiqat zamanı aşkar olunan arxeoloji materiallar çəhrayı rəngli keramika parçalarından ibarət olub. Erkən Antik dövr üçün xarakterikdir. Onlar narın qum qarışığı olan gildən hazırlanaraq çəhrayı rəngdə yaxşı bişirilmişdir.

## İstinadlar
Qaradaş ocağı

**Qaradaş ocağı** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Axura kəndinin mərkəzində ziyarətgah. 
## Tarixi
Axura kəndinin içərisində yerləşir. Qaradaş ocağına indi də inam var. Öz ürəyində arzu və istəyinin həyata keçməsini istəyən şəxslər ocağa nəzir deyir və adamlar arzu, istəklərinə çatdıqda nəziri ocağa aparırlar. Qaradaş ocağının mərkəzində nəhəng prizmatik-konusvari formalı qara daş var. Daşın ətrafına bir neçə kiçik ölçülü daşlar düzülmüşdür. Əfsanəyə görə iri qara daşlar göydən gəlmiş ana, ətrafında olan kiçik daşlar isə onun övladlarıdır. Odur ki, ocağa ancaq qadınlar və uşaqlar girə bilər. Kişilərin ocağa gəlməsi qadağandır. Ocağa qab-qacaq da gətirilir. Qaradaş ocağının həyətindən iki ədəd şirli saxsı qab sınıqları aşkar edilmişdir. Bu materiallar XIII–XIV əsrlərə aiddir. Görünür, müqəddəs Qaradaş ocağı da həmin dövrlərə aiddir..

## İstinadlar
Qaradaş piri

**Qaradaş piri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonunun Tivi kəndində ziyarətgah.

## Tarixi
Ziyarətgahdakı armud ağacının dibində qara daş vardır. Azərbaycan türklərində armud ağacı müqəddəs sayılır. Qara daş isə bütün müsəlman dünyasında müqəddəs hesab edilir. Etnoqrafik materiallar təsdiq edir ki, yerli əhali arasında bu cür daşların göydən gəlməsi, bu səbəbdən də müqəddəs sayılması haqqında fikirlər vardır.

## İstinadlar
Qarabağlar qalası

** Qarabağlar qalası** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndindən şimal-qərbdə, Damlama yaşayış yerinin yaxınlığında arxeoloji abidə.

## Tarixi
O, üç tərəfdən şimal, cənub və qərbdən sıldırım qayalarla əhatələnmiş dağın üzərində yerləşir. Yaşayış yeri şimal tərəfdən iri daşlardan bərkidici məhlul olmadan hörülmüş divarla əhatə edilmişdir. Yerüstü tapıntılar çəhrayı və boz rəngli qab sınıqlarından ibarətdir. Abidəni (e.ə. 1-ci) minilliyin əvvəllərinə aid etmək olar.

## İstinadlar
Qarabağlar nekropolu I

**Qarabağlar nekropolu I** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndində Qalacıq yaşayış yerindən şimalda, Orta və Son Tunc dövrünə aid arxeoloji abidə. 

## Tarixi
Kurqan tipli qəbir abidələri xarakterikdir. Kurqanaltı qəbirlər, əsasən, daş qutulardan ibarət olub, iri sal daşlarla dördkünc formada qurulmuş və eyni formalı daşlarla örtülmüşdür. Tədqiqat işləri nəticəsində çəhrayı və boz rəngdə bişirilmiş gil qab (kasa, küpə, çaydan və s.) qırıqları, tuncdan hazırlanmış bəzək şeyləri və silahlar aşkar olunmuşdur.

## İstinadlar
Qarabağlar nekropolu II

**Qarabağlar nekropolu II** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndində Qalacıq yaşayış yerindən cənubda Son Tunc və İlk Dəmir dövrünə aid arxeoloji abidə.

## Tarixi
Daş qutu tipli və torpaq qəbirlər xarakterikdir. Tədqiqatlar zamanı nekropolda insan skeletinin qalıqlarına, at və qoç formalı qəbirüstü abidələrə təsadüf edilmişdir. Axtarışlar nəticəsində gil məmulatı (kasa, küpə, çaydan tipli qablar), tuncdan hazırlanmış bəzək şeyləri (bilərzik, üzük, boyunbağı, sancaq) tapılmışdır. Tapıntılar içərisində ucları və yuxarı hissəsi qoç başı ilə tamamlanan yüksək sənətkarhqla hazırlanmış tunc sancaq diq- qəti cəlb edir.

## İstinadlar
Qarabağlar səddi

**Qarabağlar səddi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunun Yurdçu kəndinin cənubunda aşkar olunmuş arxeoloji abidə.

## Tarixi
Eni 1,25 m olan divarın qalıqları 500 m uzunluğun- da salamat qalmışdır. Divarın bir ucu Qarabağlar, digər ucu isə Qıvraq kəndinə doğru uzanır. Səddin yaxınlığında yaşayış binalarına rastlanmamışdır. Xalq arasında Qarabağlar kəndindən Şahtaxtı kəndinədək uzanan qara hasarın mövcudluğu haqqında rəvayət də vardır. Ehtimal ki, bu divar vaxtilə sərhəd bildirən bir tikili olmuşdur. Divarın ətrafından aşkar olunan keramika məmulatı başlıca olaraq orta əsrlərə aiddir. Divar qalıqlarını 9–11 əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Sonic the Hedgehog (dəqiqləşdirmə)

**Sonic the Hedgehog** bunlara aid ola bilər:

* Kirpi Sonik — "Sega" şirkətinin talismanı, "*Sonic the Hedgehog*" videooyun seriyasının, eləcə də müxtəlif spin-off komikslər, animasiya və digər mediaların baş qəhrəmanı.
* Kirpi Sonik (film, 2020) — eyniadlı personaja həsr olunmuş bədii film.
* Sonic the Hedgehog — Kirpi Sonik və dostlarının macəralarından bəhs edən videooyun seriyası.
** Sonic the Hedgehog (16-bit) — "Sonic the Hedgehog" videooyun seriyasının ilk epizodu. 1991-ci ildə Mega Drive konsolu üçün satışa çıxarılmışdır.
** Sonic the Hedgehog (8-bit) — "Sonic the Hedgehog" videooyun seriyasında epizod. 1991-ci ildə Master System və Game Gear konsolları üçün satışa çıxarılmışdır.
** Sonic the Hedgehog (videooyun, 2006) — "Sonic the Hedgehog" videooyun seriyasında epizod. 2006 год.
* Sonic the Hedgehog (cizgi serial) — "DiC Entertainment" tərəfindən hazırlanmış ABŞ cizgi serialı. 1993-cü ildən 1994-cü ilə qədər yayımlanıb.
* Sonic the Hedgehog (komikslər) — "Archie Comics" tərəfindən hazırlanmış ABŞ komiks seriyası.
* Sonic the Hedgehog: The Movie — 1996-cı ildə yayımlanmış ikihissəli OVA filmi.
* Sonic the Hedgehog 2 (16-bit) — "Sonic the Hedgehog" videooyun seriyasında epizod.
* Sonic the Hedgehog 2 (8-bit) — "Sonic the Hedgehog" videooyun seriyasında epizod.
* Sonic the Hedgehog 3 — "Sonic the Hedgehog" videooyun seriyasında epizod.
* Sonic the Hedgehog 4: Episode I — "Sonic the Hedgehog 4" videooyununun birinci hissəsi.
* Sonic the Hedgehog 4: Episode II — "Sonic the Hedgehog 4" videooyununun ikinci hissəsi.
* Sonic Hedgehog, SHH — zülal.
Qarayanlıq

**Qarayanlıq** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Qıvraq qəsəbəsindən qərbdə arxeoloji abidə.

## Tarixi
Yaşayış yerinin sahəsi 2250 m2-dır. Onun mərkəzi hissəsindən su kanalı keçir. Abidənin ərazisinin bir qismi qazılıb dağı- dılmışdır. Mədəni təbəqə 1–1,5 m qalınlığında saxlanmışdır. Mərkəzi hissədə daş tikintilərin qalıqları nəzərə çarpır. Yaşayış yerinin yaxınlığında orta əsr qəbirstanlığı vardır. Lakin qəbirstanlığın ərazisi əkin sahəsinə çevrildiyindən qəbirlərin izi tamamilə itmişdir. Arxeoloji materiallar başlıca olaraq keramika məmulatından ibarətdir. Keramika məmulatı Son Antik dövrdən başlayaraq Son Orta əsrlərədək olan bir dövrü əhatə edir. Antik dövrə aid keramika məmulatı kasa tipli qabların parçalarından ibarət olub yaxşı bişirilmiş və cilalanmışdır. Son Orta əsr keramikası şirli və şirsiz keramika parçaları ilə təmsil olunmuşdur. Aşkar olunmuş arxeoloji materiallara əsasən yaşayış yerini 2–17 əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Qarovuş yaşayış yeri

**Qarovuş yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Tənənəm kəndindən şimalda, dağların arasında salınmış qədim yaşayış yeri.

Yaşayış yeri dağ çayının hər iki sahilini əhatə edir. Yaşayış yerində dördkünc formalı binaların qalıqları qalmaqdadır. Binaların bünövrəsi daşdan inşa olunaraq gil məhlulu ilə bərkidilmişdir. Yerüstü materiallar antik və orta əsrlərə aid forma verməyən keramika parçalarından ibarətdir. Hazırda yaşayış yerindən yaylaq kimi istifadə olunur. Yaşayış yerinin yaxınlığında Son Antik dövrə aid nekropol da vardır. Araşdırmalara əsasən demək olar ki, yaşayış yeri uzun müddət maldar tayfalar tərəfindən istifadə edilmişdir. Yaşayış yerini (e.ə. 2) əsrə aid etmək olar.

## Həmçinin bax
* Qarovuş nekropolu
## İstinadlar
Qarovuş nekropolu

**Qarovuş nekropolu** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunda eyniadlı yaşayış yerinin cənubunda, çayın sol sahilində meşənin içərisində arxeoloji abidə. 

## Tarixi
Nekropolun ərazisi xalq arasında Alçalı da adlandırılır. Qəbirlərin bir neçəsi aşınma nəticəsində üzə çıxmış və dağıdılmışdır. Qəbirlər dördkünc formada orta həcmli qaya parçalarından iki sıra hörülməklə qurulmuşdur. Talan edilən bəzi qəbirlərin divarları 0,5-0,8 m hündürlükdə salamat qalmışdır. Qəbirlər müxtəüf istiqamətlərə yönəldilmiş vəziyyətdə olub, həcminə görə bir-birindən fərqlənirlər. Dağıdılmış qəbirlərin ətrafında aparılan araşdırmalar zamanı çəhrayı rəngli keramika parçaları aşkar olunmuşdur. Aşkar olunmuş materiallar eramızın ilk əsrləri üçün xarakterikdir. Arxeoloji materiallara əsasən nekropolu (e.ə. II)-(b.e. I) əsrlərinə aid etmək olar.

## İstinadlar
Quşlu çeşmə üzərində qırxpillə

**Quşlu çeşmə üzərində qırxpillə** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonunun Yuxarı Əylis kəndində 16–18 əsrlərə aid *Quşlu çeşmə* kəhrizi üzərində inşa edilmiş tarixi abidə.

## Tarixi
Onun inşasında əsasən yerli materiallardan və tuf daşlarından istifadə edilmişdir. Abidə kəhrizin yer səthinə çıxışının sonunda meyilli relyef şəra- itinin nəzərə alınması prinsipində inşa olunmuşdur. Abidənin hündürlüyü 2,2 m, eni 1,4 m, suyun çıxışının töküldüyü hovuzdan olan hündürlüyü 0,8 metrdir. Kəhrizin *Quşlu çeşmə* adlandırılması abidənin üzərində, suyun axdığı novun sağ və sol tərəfində daş üzərində həkk olunmuş quş rəsmlərinə görədir. Abidənin ətrafında aparılan bərpa işləri onun qarşı tərəfdən görünüşünü məhdudlaşdırmışdır.

## İstinadlar
Qazxan

**Qazxan** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Çərçiboğan kəndindən cənubda arxeoloji abidə.

## Tarixi
Yaşayış yerinin ərazisi su kanalı ilə iki hissəyə bölünmüşdür. Yaşayış yeri düzənlikdə yerləşdirildiyindən sahəsi əkin yerinə çevrilmişdir. Mədəni təbəqənin dağılması nəticəsində keramika məmulatı yer səthinə dağılmışdır. Yerüstü materialların əksəriyyəti inkişaf etmiş və Son Orta əsrlər dövrünə aiddir. Onlar çəhrayı rəngdə bişirilmiş şirsiz, bəzən şirli qabların parçalarından ibarətdir. Lakin yaşayış yerinin yaxınlığında qədim nekropolun aşkar olunması bu ərazinin Son Tunc və Erkən Dəmir dövründən başlayaraq məskunlaş- dırıldığını təsdiq edir. Yaşayış yerini (e.ə. 2–1)-ci minilliklərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Qoşatəpə yaşayış yeri (Babək)

**Qoşatəpə yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Cəhri kəndindən cənubdada, ətraf yerlərə nisbətən hündür olan iki qoşa təpənin üzərində arxeoloji abidə. 

## Tarixi
Hazırda təpələrin ortasından yol salınmışdır. Tədqiqat zamam daşdan inşa olunmuş, divar qalıqları, çəhrayı rəngdə bişirilmiş keramika parçaları aşkar olunmuşdur. Mədəni təbəqə olduqca az yığılmışdır. Çəhrayı rəngli gil məmulatının bir qismi qırmızı boya ilə örtülərək cilalanmışdır. Qoşatəpə yaşayış yerini I-X əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Məhəmməd Əli əl-Hüseyni əl-Qərəvi

**Məhəmməd Əli əl-Hüseyni əl-Qərəvi** (?-?) — Həkkak. Naxçıvan həkkaklıq məktəbinin nümayəndəsidir. Ordubad şəhərində Yəhya bəy (Təkeşiyi-şiə təkyəsi) məscidinin kitabəsini yazmışdır. Həkkak öz adını da elə həmin kitabədə qeyd etmişdir. Gözəl nəstəliq xətti ilə həkk edilən bu kitabənin tarixinə (hicri 1241 il = 1825–1826 il) əsasən demək olar ki, həkkak Məhəmməd Əli əl-Hüseyni əl-Qərəvi XVIII əsrin son rübü, XIX əsrin birinci yarısında yaşamışdır.

## İstinadlar
Məhəmməd İsmayıl Əbd ən-Nəsiri

**Məhəmməd İsmayıl Əbd ən-Nəsiri** — (?-?) — Xəttat. Naxçıvan xəttatlıq məktəbinin nümayəndəsidir. Adı Ordubad şəhərindəki mədrəsə kompleksinin giriş qapısının baş tərəfində, göy kaşı üzərində sarı rənglə yazılmış kitabələr vasitəsilə elmi dövriyyəyə daxil edilmişdir. Hicri 1126 (1714) ildə yazılmış bu kitabələrin tarixinə əsasən məlum olur ki, öz peşəsinin mahir ustası olan, xəttatlıq sənətinin incəliklərinə yiyələnən Məhəmməd İsmayıl Əbd ən-Nəsiri 17 yüzilliyin 2 yarısı-18 yüzilliyin 1 yarısında yaşamışdır.

## İstinadlar
Məhəmməd Təqi (memar)

**Məhəmməd Təqi** — Memar. Naxçıvan memarlıq məktəbinin nümayəndəsi. Bu memarın adı Naxçıvan şəhərindəki Came məscidinin kitabəsi vasitəsilə elmi dövriyyəyə daxil olmuşdur. Hicri 1311/1894 ildə inşası başa çatan, indi də dindarların istifadə etdikləri Came məscidinin kitabəsində memar: "Əgər məndən sonra məscidin memarını axtarsalar, səkkizinci imamdan sonrakı adla adlanıram"-deyə özünü təqdim etmişdir. Məlumdur ki, şiələrin səkkizinci imamının adı Rza, ondan sonrakı, doqquzuncu imamın adı isə Məhəmməd Təqidir. Deməli, məscidin memarının adı Məhəmməd Təqi olmuşdur.

## İstinadlar
Miranşah piri

**Miranşah piri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Qaraqala kəndindənndən şərqdə, hündür təpənin ətəyində yerləşən ziyarətgah. 

## Tarixi
Pir vaxtilə qayanın təbii oyuğunda olmuş və daş inancı ilə bağlı olmuşdur. Pirin içərisi düzgün olmayan dördbucaqlı formaya malikdir. Onun içərisində müsəlman adəti ilə dəfn aparılmış iki qəbir vardır. Baş daşlarında yazı yoxdur. Hazırda pir bərpa olunmuş və onun üzərində müsəlman məscidlərinə bənzəyən monumental abidə tikilmişdir. Pirin içərisi sütunlu olub, əsasən, iki hissəyə bölünmüşdür. Pirin silindrik formalı iki minarəsi və günbəzi aypara təsvirləri ilə tamamlanmışdır. Pirin fasadında iki qapısı və üç pəncərəsi vardır. Onlar varımdai- rəvi tağlarla tamamlanmışdır. Azərbaycan xalqının qədim inancları və mifoloji görüşləri Miranşah pirini (e.ə. III-II) minilliklərə aid etməyə imkan verir.

## İstinadlar
Mirzə Süleyman Mərəndi

**Mirzə Süleyman Mərəndi** — Xəttat. Əl işlərinə Ordubad bölgəsinin Vənənd kənd Came məscidində rast gəlinir. Elə onun adı da hicri 1307 ildə (miladi 1890 il) məsciddə aparılmış təmir işləri zamanı özü tərəfindən rənglə gəc üzərində yazılmış kitabə vasitəsilə elm aləminə məlum olmuşdur. 19 yüzillikdə yaşamış Mirzə Süleyman həmin vaxt məsciddə aparılan rəngkarhq işlərini yerinə yetirmişdir.

## İstinadlar
Məhəmməd Saleh əl-Hüseyni əl Qəzvini

**Məhəmməd Saleh əl-Hüseyni əl Qəzvini** — (?-?) — Xəttat və həkkak. Təbriz xəttatlıq məktəbinin nümayəndəsi. Adı Ordubad şəhərindəki *Malik İbrahim* qəbiristanlığında bir başdaşı üzərində qeyd olunmuşdur. Hicri 1202 ildə (miladi 1788 il) vəfat etmiş Mirzə Həşim Mirzə Mömin oğlunun məzar kitabəsini yazan və mərmər lövhəyə ıə həkk edən Məhəmməd Saleh əl-Hüseyni əl-Qəzvini 7əslən Qəzvin şəhərindəndir. Bu kitabə göstərir ki, 18 yüzillikdə Naxçıvanda digər şəhərlərdən də ustalar işləmiş və yaxud da naxçıvanlılar digər şəhərlərdən də gələn öz mərhumları üçün qəbirüstü abidələr hazırlatmışlar.

## İstinadlar
Naxışnərgiz nekropolu

**Naxışnərgiz nekropolu** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Qahab kəndinin şimal-şərqində arxeoloji abidə. 

## Tarixi
Nekropol kəndinin şimalında təsərrüfat işləri görülərkən aşkar olunmuşdur. Qəbirlər dağıldığından onların formasını müəyyən etmək mümkün olmamışdır. Araşdırma zamanı dağılmış qəbirlərin birinin ətrafında çəhrayı rəngli keramika məmulatı və tunc əşyalar əldə edilmişdir. Arxeoloji materiallara əsasən nekropolu (e.ə. V-I) əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nurgədik qəbristanlığı

**Nurgədik qəbristanlığı** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ordubad rayonunun Dırnıs kəndindən şimalda, eyni adlı çayın sağ sahilində orta əsrlərə aid arxeoloji abidə. 
## Tarixi
Eyni adlı yaşayış yerindən qərbdə, kəndə gedən cığırın üstündə yerləşir. Qəbirlərin əksəriyyətinin yerüstü əlamətləri itmişdir. Qərb-şərq istiqamətində olan qəbirlər torpaqda qazılmışdır. Onların bəzilərinin üzərində yalnız daş yığınları qalmışdır. Baş daşlarının bir qismi adi qaya parçalarından, bir qismi isə yonulmuş daşlardandır. Onlar dördkünc formada yonulmuş, yuxarıda isə tağşəkilli formaya salınmışdır. Baş daşlarının üz tərəfində dördkünc taxçalar və ərəb əlifbası ilə kitabələr oyulmuşdur. Baş daşlarından birinin üzərində hicri 1044 il tarixinə rast gəlinmişdir. Epiqrafik dəlillərə əsasən qəbiristanlığı 15-19 əsrlərə aid etmək olar.
## İstinadlar
Neftçi PFK muzeyi

**Neftçi PFK muzeyi** — Azərbaycan təmsilçisi "Neftçi" klubunun titullarını və tarixini özündə əks etdirən idman muzeyi.

## Tarixi
Klubun 80 illik yubiley tədbiri çərçivəsində 2017-ci ilin aprelin 22-də muzey və fanşopun açılış mərasimi keçirilmiş və mayın 1-dən etibarən ictimaiyyətin ixtiyarına verilmişdir. Muzey "Neftçi" klubunun ev oyunlarını keçirdiyi Bakcell Arena stadionun birinci mərtəbəsində yerləşir. Muzeydə sərgilənən eksponatların sayı 40-dan çoxdur. Muzeyin açılışında klubun prezidenti Çingiz Abdullayev, rəhbərliyi, veteranlar, AFFA-nın prezidenti Rövnəq Abdullayev, AFFA-nın baş katibi Elxan Məmmədov, Peşəkar Futbol Liqasının prezidenti Ramin Musayev və futbol ictimaiyyətinin nümayəndələri iştirak ediblər.

## Ekspozisiya
Muzey 2 otaqdan ibarətdir. Muzeyi ziyarət edənlər ilk otaqda komandanın yaranma tarixi ilə tanış ola bilərlər. Bundan savayı müxtəlif dövrlər haqda məlumatlar, klubun prezidentləri, 16 ən yaxşı futbolçu haqda məlumat, klubun tarixində rekord vurmuş futbolçuların adları, statistik göstəricilər və klubun müxtəlif dövrlərə aid loqoları əks edilmişdir. Bundan başqa, Azərbaycan futbol tarixində ilk dəfə Avropa miqyaslı turnirin qrup mərhələsinə vəsiqə qazanmış klubun Avropa Liqasındakı rəqiblərinin rəmzləri sərgilənir.

İkinci otaqda isə klubun SSRİ çempionatlarında geyindiyi formalar, müstəqillik dövründə qazanılmış kuboklar sərgilənir. Sərgilənən kubokların arasında "Neftçi"nin 2006-cı ildə MDB və Baltikyani ölkələr arasında keçirilən Birlik Kuboku yarışında qazandığı kubok da nümayiş edilir. 1966-cı ilə aid stenddə isə komandanın SSRİ çempionatında qazandığı bürünc medal, 1966-cı il futbol üzrə SSRİ çempionatında klubun istifadə etdiyi top, yekun turnir cədvəli həmçinin həmin mövsüm mükafatlara layiq görülmüş əfsanəvi heyət haqqında məlumatlar sərgilənir. Bundan əlavə burada klubun yarandığı ilk dövrlərdə istifadə etdiyi dəri top və butslarda sərgilənir.

Həmçinin muzeyin tərkibində klubun fan-şopu fəaliyyət göstərir.


Fayl:Neftçi PFK historical kits.jpg|Klubun futbolçularının müxtəlif illərdə geyindiyi formalar
Fayl:Neftçi muzeyi eksponatları.jpg|XX əsrin əvvəllərində futbolçuların geyindiyi buts və 1930–1940-cı illərdə istifadə olunmuş top
Fayl:Azerbaijan Premier League trophy 2011-2012.jpg|2011/2012 Azərbaycan Premyer Liqasının kuboku
Fayl:Azerbaijan Cup trophy.jpg|Azərbaycan Kuboku
Fayl:Commonwealth of Independent States Cup trophy 2006.jpg|Birlik Kuboku 2006


## İstinadlar
Benitaqla

**Benitaqla** — Almeriya vilayətinin bələdiyyəsi.

## Ərazisi
Benitaqla bələdiyyəsinin ərazisi 7 km2-dır.

## Əhalisi
Benitaqla bələdiyyəsinin əhalisi 65 nəfərdir.

## İstinadlar
Xəşəmlər

**Xəşəmlər** () — Çəkikimilər fəsiləsi daxil olan balınq cinsi. Cinsə daxil olan balıqlar əsasən Şimal dənizi, Baltik dənizi, Qara dəniz, Azov dənizi və Xəzər dənizində yayılmışdır. Əsasəndə böyük və orta ölçülü göllərin açıq sularda yaşayırlar.

## Növləri
Xəşəmlərə iki növ daxildir:
* Adi xəşəm, *[[Aspius aspius]]* (Linnaeus, 1758);
* Önasiya xəşəmi *[[Aspius vorax]]* Heckel, 1843.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
KPV

**KPV** — 14.5 mm-lik KPVT iriçaplı tank pulemyotu zirehli nəqliyyat vasitələrinə, döyüş katerlərinə, səyyar və stosionar qurğulara quraşdırılır. 2000 metr məsafədə yüngül zireli hədəfləri, atəş gücü ilə düşmənin canlı qüvvəsini, 1500 metr yüksəklikdə isə hava hədəflərini məhv etmək üçün təyin edilib.

Hava və yerüstü hədəflərə yandırıcı zirehdələn B32 patronlarla və zirehdələn izburaxan VZT (B3T) patronları ilə atəş açır.

BRDM-2, BTR (BTR-60PB, BTR-70, BTR-80) kimi texnikaların əsas silahıdır.

## İstehsal tarixi
Konstruktor: Semyon Vladimirov

Konstruksiya tarixi: 1944

İstehsalçı: Degtyarev Zavodu

İstehsal tarixi: 1949 — hal-hazırkı dövr

Növləri: KPVT (Rusca: КПВТ) (Vladimirov iriçaplı tank pulemyotu)

## Texniki göstəriciləri
Çap: 14,5 mm

Çəki: 52,2 kq

Atəş tempi: 550–600 atəş/dəqiqədə

Döyüş zamanı atəş tempi: 70..80 atəş/dəqiqədə

Yerüstü hədəfləri nişanalma məsafəsi: 2000 metr

Hava hədəflərini nişanalma məsafəsi: 1500 metr

Güllənin maksimum uçus məsafəsi: 9000 metr

Lülənin soydulması sistemi: hava ilə

Uzunluq: 1,980 mm

Lülə uzunluğu: 1,346 mm

Eni: 162 mm

Hündürlük: 225 mm

## İstinadlar
Ağır pulemyot

**Ağır pulemyot** və ya **iriçaplı pulemyot** – orta böyüklükdə olan pulemyotlardan bu pulemyotlar bir çox xüsusiyyətlərinə görə fərqlənirlər. Ağır pulemyotları iki əsas sinifə bölmək mümkündür: Birincisi, Birinci Dünya müharibəsi zamanı istifadə edilmiş və çəkiləri olduqca çox olduğu üçün ağır pulemyotlar olaraq adlandırılmış silahlardır. İkincisi isə, standartlardan kənar olan texnikalara, binalara, təyyarələrə və yüngül zirehli avtomobillərə quraşdırılan, uzun mənzilli və çox böyük dağıdıcı gücə sahib olan şəkildə konstruksiya edilən iriçaplı pulemyotlardır.

## Həmçinin bax
* 13,2 mm Hotchkiss M1929

## İstinadlar
She Got Me (mahnı)

**She Got Me** () — İsveçrənin 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Luka Henni "She Got Me" mahnısı ilə İsveçrəni İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən Avroviziya 2019-da təmsil etmişdir. Mahnı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsveçrəni təmsil edən "Stones" mahnısının bəstəkarı Laurell Barker və eyni zamanda Mak Frazer, Luka Henni, Con Hellqren və Lukas Hellqren tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Truth (mahnı)

**Truth** () — Azərbaycanın 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Çingiz Mustafayev "Truth" mahnısı ilə Azərbaycanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən Avroviziya 2019-da təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Mahnı Boris Milanov, Trey Kempbell, Bo J, Pablo Dinero, Hostess və Çingizin əməkdaşlığı nəticəsində ərsəyə gəlmişdir. Bəstəkarlardan Boris Milanov Bolqarıstanın 2016, 2017, 2018 və eyni zamanda Avstriyanın Avroviziya 2018 mahnılarını bəstələmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
E.ə. 639

## Hadisələr
* Aşşurbanipal üsyanların əksəriyyətini yatırıb, xarici müdaxilənin isə qarşısını ala bilmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* II Rusa