open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
.ni

**.ni** — Nikaraquanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .ni whois information
* .ni domain registration website
.ph

**.ph** — Filippinin internet kodu.

## Xarici keçidlər
* Current PH ccTLD administrator
* IANA .ph whois information
.pk

**.pk** — Pakistanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* PKNIC Official Website
* IANA .pk whois information
.pm

**.pm** — Sen-Pier və Mikelon adalarının İnternet kodu

## Xarici keçidlər
* IANA .pm whois information
* .pm information website
.pw

**.pw** — Palaunun internet kodu.

## Xarici keçidlər
* ''IANA Report on Redelegation of the .pw Top-Level Domain'', 30 June 2003
* Symantec.com notices rise in .pw spam.
* Symantec.com post concerning .pw URL spam.
* Single Character Domains to be auctioned by the .pw Registry
* . PW Crosses 50,000 Domain Registrations In 3 Weeks
.sa

**.sa** — Səudiyyə Ərəbistanının internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .sa whois information
* Internet Services Unit of — King Abdulaziz City for Science & Technology
* .sa domain registration website
.sb

**.sb** — Solomon adalarının internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .sb whois information
* .sb registration website for local registrants
.sg

**.sg** — Sinqapurun internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .sg whois information
* Singapore Network Information Centre 
* Singapore Network Information Centre Registrar
Vilnöv-d'Ask

**Vilnöv-d'Ask** () - Fransada şəhər.

## Coğrafiya
*Ərazi - 27,46&nbsp;km²
*Əhalisi - 65 000.

## Universiteti
* Université des Sciences et Technologies de Lille (Lille 1)
* Université Charles-de-Gaulle (Lille 3)
* École Centrale de Lille

## İstinadlar
.rw

**.rw** — Ruandanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .rw whois information
* .rw domain registration website
.re

**.re** — Reyunyonun internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .re whois information
* AFNIC
* Charte de nommage des extensions françaises
Robert Kolleci

**Robert Kolleci** ( ) — İstanbulda 1863-də varlı bir amerikalı olan Kristofer Robert tərəfindən qurulmuş orta məktəb təhsili verən ABŞ təhsil ocağıdır.

## Xarici keçidler
* Robert Koleci
Milli Məclis (dəqiqləşdirmə)

* Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi — Azərbaycan Respublikasında qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirən dövlət hakimiyyəti orqanı.
* Azərbaycan Milli Məclisi (İran)
* Ermənistan Respublikasının Milli Məclisi — Ermənistan Respublikasında qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirən dövlət hakimiyyəti orqanı.
* Fransa Milli Məclisi — Fransa Respublikasında qanunvericilik hakimiyyətini həyata keçirən dövlət hakimiyyəti orqanı.
Qazax dili

**Qazaxca** ya da **Qazax Türkcəsi** () — türk dilləri ailəsinin qıpçaq qoluna aid dil, Qazaxıstan Respublikasının rəsmi dili və qazax xalqının doğma dili. Quruluş və tələffüz baxımından qaraqalpaq, noqay, və qırğız dillərini qazaxcaya ən yaxın olan türk dilləri olaraq hesab etmək olar.

## Yayılma arealı
Əsasən **[[Qazaxıstan]]** ərazisində, **[[Monqolustan]]**ın qərbindəki Bayan-Ölgii aymağında (qazaxca "Bayölke", yəni *"Bayölkə / Bəyölkə; varlı, bərəkətli diyar"* deməkdir) və az sayda digər aymaqlarda, qismən olaraq **[[Rusiya]]**nın qazaxlar yaşayan bəzi sərhədyanı bölgələrində (Həştərxan vilayəti, Orenburq vilayəti, Altay Respublikasının cənubundakı Koş-Aqaç / Koş-Aqaş *(yəni "Qoşaağac")* rayonunda), **[[Çin Xalq Respublikası|Çin]]**in qərbindəki Şincan Uyğur Muxtar əyalətinin şimalındakı Yili / İli Qazax Muxtar dairəsində (xüsusilə onun Taçenq / Tarbağatay və Altay dairələrində), Hami / Qumul dairəsinin Balıkun / Barköl Qazax Muxtar rayonu, Çanqji ''<small>(uyğurca "Sanci", lakin böyük ehtimalla təmiz çincə toponimdir)</small>'' Hui Muxtar dairəsinin Mulei / Mori Qazax Muxtar dairəsində, və həmçinin Qansu əyalətinin Ciutsuan şəhəri / Sucau bölgəsinə bağlı Akesai / Aqsay ''(yəni "Ağçay")'' Qazax Muxtar dairəsində geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
Özbək dili

**Özbək dili** (; ) — əvvəllər türki olaraq bilinən, özbəklərin danışdığı türk dili. Özbəkistanın rəsmi və milli dilidir. Özbək dili dünyada 44 milyon insan (L1+L2) tərəfindən həm ana, həm də ikinci dil kimi danışılır ki, bu da onu türkcədən sonra ən çox danışılan ikinci türk dili edir. Özbək dilinin iki əsas variantı var: Özbəkistan, Qırğızıstan, Qazaxıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Çində danışılan Şimali Özbək dili və Əfqanıstan və Pakistanda danışan Cənubi Özbək dili.

Özbək dili türk dil ailəsinin şərq türkcəsinə, qarluq qoluna aiddir. Ərəb, fars və rus dillərindən təsirlənmişdir.

* **Özbək dilinin kiril qrafikalı əlifbası**:

* **Özbək dilinin latın qrafikalı əlifbası**:

## Qeydlər




## İstinadlar

## Mənbə
* ASE, VII cild, Bakı, 1983, səh. 403
* 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Узбекско-русский словарь (латиница и кириллица)
* Pamukkale Universiteti özbəkcə-türkcə lüğət
Azərbaycan tarixi (Z. Bünyadov və Y. Yusifov)

**Azərbaycan tarixi (ən qədim zamanlardan XX əsrədək)** — Ziya Bünyadov və Yusif Yusifovun redaktəsilə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi tərəfindən tövsiyə edilmiş ali məktəblər üçün dərslik.

## Haqqında
Dərslikdə Azərbaycanın qədim və orta əsrlər etnik tarixindən, dövlət quruluşlarından, sosial-iqtisadi və siyasi həyatından, mədəniyyətindən, dini görüşlərindən, həmçinin Rusiya tərəfindən işğal edilməsindən, regionda kapitalist münasibətlərin yaranmasından və inkişafından bəhs edilir. 

Əsərin girişi tarix elmləri doktoru Y. Yusifov, I fəsil tarix elmləri doktoru H. Cəfərov, II-VI fəsillər Y. Yusifov, VIII-IX fəsillər tarix elmləri namizədi R. Əliyev, X fəsil tarix elmləri doktoru V. Piriyev, XI-XIV fəsillər tarix elmlər doktoru S. Məmmədov, XV-XXI fəsillər AMEA-ın müxbir üzvü M. İsmayılov, ("Azərbaycanın işğalı" bölməsi M. İsmayılov və S. Məmmədov), XXII fəsil tarix elmləri namizədi S. Bayramzadə tərəfindən hazırlanmışdır. 

Kitabın rəyçiləri Bakı Dövlət Universitetinin Azərbaycanın qədim və orta əsr tarixi kafedrasının professoru Süleyman Əliyarlı, Azərbaycanın yeni və ən yeni tarixi kafedrasının müdiri Q. Bayramov və AMEA-ın müxbir üzvü İ. Babayevdir. Kitabın əsas redaktorları Yusif Yusifov və Ziya Bünyadovdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan tarixi. I cild. Dərslik. Bakı, "Apostroff" nəşriyyatı, 2014, 720 səh. ISBN 978-9952-404-48-7
Malıbəyli

**Malıbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Malıbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci il 11 fevral tarixində Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycan Ordusu tərəfindən həyata keçirilmiş lokal antiterror əməliyyatları zamanı kənd Azərbaycanın nəzarətinə keçib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev oktyabrın 15-də Şuşa rayonunun Malıbəyli kəndində olub. Bu barədə Azərbaycan Prezidentinin Mətbuat Xidməti məlumat yayıb.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Xocalı rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Tarixi
Malıbəyli yaşayış məntəqəsi XVIII əsrin axırları və XIX əsrin əvvəllərində sahibkar Malıbəyə məxsus ailələrin Malıbəy kəndindən köçüb, bu ərazidə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim Malıbəy (şəxs adı) və -li (mənsubiyyət bildirən şəkilçi) komponentlərindən düzəldilmişdir.

Kənd Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə böyük ziyan görüb, bir neçə dəfə erməni qüvvələri kəndə hücumlar təşkil edib. Kəndə edilən hücumların bir neçəsi qeydə alınıb.
* 23 dekabr 1991-ci ildə Şuşa rayonun Malıbəyli kəndində 1 nəfər qətlə yetirilmişdir.
* 29 dekabr 1991-ci ildə Şuşa rayonun Malıbəyli, Kosalar, Qeybalı kəndində 16 nəfər dinc sakin qətlə yetirilmişdir.
* 17 yanvar 1992-ci ildə Şuşa rayonunun Kosalar və Malıbəyli kəndlərinə silahlı basqın nəticəsində 1 nəfər qətlə yetirilmişdir.
* 25 yanvar 1992-ci ildə Şuşa rayonunun Xəlfəli və Malıbəylə kəndlərinə silahlı basqın nəticəsində 4 nəfər qətlə yetirilmişdir.

1992-ci il fevralın 8-dən 12-dək Malıbəyliyə 366-cı polk və Xankəndində yaşayan erməni özünümüdafiə dəstələri hücum etdilər. Bu hücum davamlı olaraq 5 gün çəkdi. Nəhayət, 1992-ci ilin fevralın 10-dan 11-nə keçən gecə kənd ermənilər tərəfindən tutularaq tamamilə yandırılıb. Nəticədə 50 nəfər dinc sakin həlak olmuşdu. 1992-ci il oktyabrın 10-da Malıbəyli kəndi üzərində Ermənistan ordusunun zenit bölmələri tərəfindən Azərbaycan HHQ-nə məxsus Su-25 təyyarəsi vurulub. Pilot katapult etsə də, paraşütü açılmadığından həlak olub.

## Əhalisi
Kəndin sakinlərinin gəldiyi Malıbəy kəndində, "*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, 170 evdə 950 şiə kürd yaşayırdı. 1986-cı ildə aparılan siyahıya almanın nəticələrinə görə kənddə 1,224 nəfər yaşayırdı və onların hamısı azərbaycanlılardan ibarət olub.

### Tanınmış şəxsləri
* Malıbəyli Cümşüd — Müğənni, xanəndə.
* Malıbəyli Həmid — Müğənni, xanəndə və tarzən.
* Naib Şirinov — Coğrafiya elmləri doktoru, professor.

## Həmçinin bax
* Malıbəyli və Quşçular qətliamı
* Malıbəy
* Malıbəyli xalçası
* Malıbəyli məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xəlfəli

## Yaşayış məntəqələri
* Xəlfəli (İmişli) — Azərbaycanın İmişli rayonunda kənd.
* Xəlfəli (Qobustan) — Azərbaycanın Qobustan rayonunda yaşayış sahəsi.
* Xəlfəli (Sabirabad) — Azərbaycanın Sabirabad rayonunda kənd.
* Xəlfəli (Şuşa) — Azərbaycanın Şuşa rayonunda kənd.

### Oxşar
* Kolxəlfəli — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Digər
* Xəlfəli məscidi — Azərbaycanın Gəncə şəhərində tarixi-memarlıq abidəsi.
* Xəlfəli məhəlləsi — Qazaxın Xəlfəli kəndindən köçüb gəlmiş tayfalar tərəfindən salınmış məhəllə.
* Xəlfəliçay —

## Həmçinin bax
* Xələfli
* Xəlifəli
Dükanlar

**Dükanlar** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Xəlfəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Dükanlar kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, vaxtilə yaşayış məntəqəsində bir neçə dukan olduğu üçün belə adlandırılmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağlıq ərazidə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yuxarı Quşçular

**Yuxarı Quşçular** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Quşçular kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası
Kənd Qarakarçay çayının sahilində, Şuşa şəhərindən 15 km şimalda və Xankəndi şəhərindən 4 km məsafədə, Məlikəhmədli kəndinin yaxınlığında, 794 metr hündürlükdə yerləşir. Xocalı rayonuna verilməzdən əvvəl kənd eksklav mövqeyinə malik idi. Məlikəhmədli və Aşağı Quşçular kəndləri kimi, coğrafi olaraq demək olar ki, Xocalı rayonunun daxilində yerləşməsinə baxmayaraq, Şuşa rayonunun kəndi hesab olunurdu.

## Tarixi
Qarabağ münaqişəsi zamanı, 11–12 fevral 1992-ci il tarixlərində kənd Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edildi. Kənd Qarabağ müharibəsindən ciddi zərər çəkmiş və Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən yandırılmışdır.

9–10 noyabr 2020-ci il tarixlərində imzalanmış Üçtərəfli Bəyanata əsasən, İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə görə kənd Rusiya Sülhməramlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 19–20 sentyabr 2023-cü il tarixlərində Qarabağda keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində kənd Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılmışdır.

5 dekabr 2023-cü il tarixli Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, Şuşa rayonuna aid olan Malıbəyli kənd inzibati ərazi dairəsinin Malıbəyli kəndi, Quşçular kənd inzibati ərazi dairəsinin Yuxarı Quşçular və Aşağı Quşçular kəndləri, həmçinin Malıbəyli və Quşçular kənd inzibati ərazi dairələri Xocalı rayonuna verilmişdir. Beləliklə, hazırda Yuxarı Quşçular kəndi Xocalı rayonunun Quşçular kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.

## Əhalisi
Erməni qüvvələri tərəfindən kəndin işğalından əvvəl kəndin əhalisi tamamilə azərbaycanlılardan ibarət idi. 1921-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, Quşçular kəndində (Aşağı Quşçular, Yuxarı Quşçular) 239 nəfər yaşayırdı – hamısı azərbaycanlı türklər idi. 1986-cı il Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasına görə, kənddə 280 nəfər yaşayırdı – onların hamısı azərbaycanlı idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Malıbəyli və Quşçular qətliamı

## Xarici keçidlər
* Quşçular
Aşağı Quşçular

**Aşağı Quşçular** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Quşçular kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Şuşa rayonunun Malıbəyli kənd Sovetindən Aşağı Quşçular kəndi Quşçular kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır. 5 dekabr 2023-cü ildə kənd Xocalı rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Toponimikası
"Aşağıda yerləşən Quşçular kəndi" deməkdir. Etnotoponimdir.

## Tarixi
Birinci Qarabağ müharibəsinin başlanğıcında Ermənistan qüvvələri Qarabağın ermənilər yaşayan hissələrini tamamilə ələ keçirdikdən sonra, azərbaycanlılar yaşayan məntəqələrə hücum etməyə başladılar. 1992-ci ilin yanvar ayında ermənilər Xankəndi şəhərindəki Azərbaycan XTPD qüvvələrini sıxışdıraraq çıxardılar. Bundan sonra ermənilər Şuşa şəhərinin işğal edilməsi məqsədilə onu mühasirəyə almağa başladılar. Bu proses zamanı onlar eyni vaxtda, 1992-ci ilin fevralın 12-də Şuşa rayonunun Malıbəyli və Quşçular kəndinə hücum etdilər. Kəndlərin hər ikisi bir günün içində işğal edildi, işğal nəticəsində təxminən 50 nəfər dinc sakin Ermənistan ordusu və muzdlu əsgərləri tərəfindən vəhşicəsinə öldürüldü. Yerdə qalan əhali qaçmaqla canını qurtara bildi, kəndlərin hər ikisi isə tamamilə yandırıldı.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
1986-cı il əhalinin siyahıya alınması göstəricilərinə görə kənddəki əhalinin sayı 247 nəfər olub. Onların hamısı milliyətcə azərbaycanlıdır.

### Tanınmış şəxsləri
* Rizvan Teymurov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Malıbəyli və Quşçular qətliamı
Zamanpəyəsi

**Zamanpəyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Xəlfəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 25 mart 2023-cü ildə Azərbaycan Ordusunun keçirdiyi əməliyyat nəticəsində bir sıra yüksəkliklər, ətraf ərazilər, eyni zamanda, Zamanpəyəsi kəndi Azərbaycan Ordusunun nəzarətinə keçib.

## Toponimikası
Kəndin əsasını Xəlfəli tayfasına mənsub ailələr qoymuşlar. Oykonim Zaman (şəxs adı), pəyə (tövlə) və -(s)i (mənsubiyyət şəkilçisi) komponentlərindən düzəlib, kəndin keçmişdə Zaman adlı şəxsə və ya Zamanlı kəndinə məxsus yaylaq yurdu olması haqqında məlumat verir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Allahqulular

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
.sl

**.sl** — Syerra-Leonenin internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .sl whois information
* Official .sl domain registration website
.sm

**.sm** — San-Marinonun internet kodu.

## Xarici keçidlər
* San Marino Registration Authority
* IANA .sm whois information
.so

**.so** — Somalinin İnternet kodu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* IANA .so whois information
* SO Registry website
.sv

**.sv** — Salvadorun internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .sv whois information
* .sv domain registration website
* General policies for assigning sub-domain names and/or IP addresses under the geographical domain of El Salvador SV 
* NameAction Local Presence for foreign registrants-to-be of ".com.sv" domains.
.tf

**.tf** — Fransanın Cənub və Antarktika ərazilərinin internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .tf whois information
* AFNIC 
* .tf official information website
.tg

**.tg** — Toqonun internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .tg whois information
* CAFE-CAFE Internet (en français)
.th

**.th** — Tailandın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .th whois information
* THNIC website
* Thai Network Information Center Foundation website
.tk

**.tk** — Tokelaunun internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .tk whois information
* .tk Registration
* http://dottkscam.blogspot.com/2010/02/dot-tk-giant-sedo-parking-scam-stealing.html
* http://www.google.com/support/forum/p/Webmasters/thread?tid=50011043ecf13b5e&hl=en 
* http://blog.talosintel.com/2016/03/angler-slips-hook.html
.st

**.st** — San-Tome və Prinsipi üçün internet kodu.

## Xarici keçidlər
* World.st: The World Of Smalltalk  — A collection of Smalltalk-related information
* Seaside.st: Seaside Web Application Framework
* IANA .st whois information
* domain registration website for .st domains
.tn

**.tn** — Tunisin internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .tn whois information
* .tn domain registration website
.to

**.to** — Tonqa krallığı üçün təyin olunmuş coğrafi domen.

## Xarici keçidlər
* Registration of . TO domains
* IANA .to whois information
.tv

**.tv** — Tuvalunun internet kodu. 2010-cu ilin məlumatına əsasən Tuvalu hökumətinin illik gəlirinin 10%-ini bu domen adından gələn ödənişlər təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
.us

**.us** — Amerika Birləşmiş Ştatlarıın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* .us Domain Registry
* . US Locality Domains  — A wiki page showing
.uy

**.uy** — Uruqvayın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .uy whois information
* Registration website beneath other .uy second-level domains
* Interview with the technical responsible for .uy domains (spanish)
.um

**.um** — BMT uzaqda yerləşən kiçik adalar üçün İnternet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .um whois information (as of April 21, 2008 ICANN has updated this to reflect the removal from the root zone).
* IANA .um Revocation report
.vc

**.vc** — Sent-Vinsent və Qrenadin üçün internet kodu.

## Xarici keçidlər
* Authorized Registrars 
* Rules
.tw

**.tw** — Tayvanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* . TW Whois Service
* IANA .tw whois information
* List of registrars accredited by TWNIC 
* List of registrars accredited by Neulevel 
* How to Register . Tw Domain Name
.tz

**.tz** — Tanzaniyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .tz whois information
* Tanzania Network Information Center
.vi

**.vi** — ABŞ Vircin adaları üçün İnternet kod.

## Xarici keçidlər
* IANA .vi whois information
* .vi domain registration website
* .vi domain rules
.wf

**.wf** — Uollis və Futuna üçün internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .wf whois information
* .wf official website
.ws

**ws**— Samoa üçün internet kodu. Global Domains International şirkətinin sayəsində 2000-ci ildən .ws domeni ümumi istifadə üçün yuxarı səviyyəli domenlərdən biri oldu. Saytların spesifikasından asılı olmayaraq .ws zonasında  istənilən təşkilatların domenləri qeyd edilmiş ola bilər.

Bir çox şirkətlər bu abreviaturanın cazibədarlığı səbəbdən .ws domenini seçir. Bəziləri abreviaturanı Web-Site kimi izah edir. .

Qeydiyyata və domendən istifadəyə məhdudiyyətlər  yoxdur.
.vg

**.vg** — Britaniya Virgin adaları üçün internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .vg whois information
* Meridian TLD 
* AdamsNames 
* .vg registry website
.ve

**.ve** — Venesuela üçün internet kod.

## Xarici keçidlər
* IANA .ve whois information
* .ve domain registration website
.yu

**.yu** — Keçmiş Yuqoslaviya üçün nəzərdə tutulmuş İnternet kod.

1989-cu ildə Yuqoslaviyada tətbiq olunmuş “.yu” domeni ölkə dağılandan sonra da fəaliyyətini davam etdirib. 2010-cu il martın 30-da günorta saatlarında Yuqoslaviya üçün nəzərdə tutulmuş “.yu” domen zonası fəaliyyətini dayandırıb.

“.yu” zonasının dəstəklənməsinin dayandırılmasına dair qərar Serbiya milli internet-domenlərin qeydiyyatı ilə məşğul olan RNIDS təşkilatı tərəfindən qəbul olunub. RNIDS öz növbəsində bu qərarı Qlobal Şəbəkədə adların və ünvanların paylanmasını həyata keçirən ICANN təşkilatının müvafiq hökmündən sonra qəbul edib.

“.yu” zonasının serverlərinin Serbiyaya məxsus yeni “.rs” zonasına keçirdilməsi prosesi 2009-cu ilin may ayında başa çatdırılıb. Əvvəlcədən “.yu” zonasının 30 sentyabr 2009-cu il tarixinədək bağlanacağı nəzərdə tutulub. Lakin RNDIS nümayəndələri planlaşdırılmış müddətin uzadılmasını xahiş etdikdən sonra bu tarix 2010-cu ilin mart ayının 30-na dəyişdirilib.

## Mənbə

*Yuqoslaviyanın son izi də silindi
.za

**.za** — CAR üçün internet kodu.

## Xarici keçidlər
* ZADNA website
* IANA .za whois information
* .co.za domain registration website
* .nom.za domain registration website
Uqo Çaves

**Uqo Rafael Çaves Frias** (; ) — Venesuela dövlət və hərbi xadimi, 1999–2013-cü illərdə Venesuela prezidenti, Venesuela Vahid Sosialist Partiyasının rəhbəri (2007–2013).

## Həyatı
Uqo Rafael Çaves Frias 28 iyul 1954-cü ildə Venesuelanın Barinas ştatının Sabaneta şəhərində anadan olub.

1992-ci ildə yarı-hərbçi kimi Çaves sonradan prezident olan Karlos Andres Peresə qarşı uğursuz hərbi çevrilişə başçılıq edib. Lakin çevriliş baş tutmamış və o 2 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdi. Çavesin sonradan siyasətdə bəxti gətirib. 1998-ci ildə populist seçki platforması, eləcə də yoxsulluğa və korrupsiyaya son qoymaq vədləri ilə Çaves neftlə zəngin Venesuelada prezident seçilib. 2002-ci ildə hərbi çevriliş nəticəsində iki günlük hakimiyyətdən kənarlaşdırılsa da, onu dəstəkləyən hərbçilərin əks çevrilişi nəticəsində yenidən hakimiyyətə qayıtmışdır.

Gəncliyində peşəkar beysbol oyunçusu olmaq istəyən Çaves, əvəzində böyük siyasətə daxil olmuşdu. Xarici siyasətdə ABŞ əleyhinə çıxışları ilə tanınan Çaves, eyni mövqedə duran digər dövlət başçıları — Fidel Kastro, Mahmud Əhmədinejad və Muəmmər Qəddafi ilə dost münasibətlərə malik idi. Özünü inqilabçı hesab edən Çaves, Fidel Kastrodan ilhamlandığını iddia edirdi.. Latın Amerikasında siyasi baxışlarına görə Çavesin müttəfiqi hesab olunan dövlətlər Boliviya, Uruqvay, Argentina və həm də iqtisadi baxımdan Venesueladan asılı olan Kuba idi.

2011-ci ildə xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkdiyi müəyyənləşən Çaves, 4 dəfə Kubada cərrahiyyə əməliyyatı keçirmişdir. Lakin, 2012-ci ilin 9 dekabr tarixində növbəti müalicə kursu üçün Kubaya yola düşən Uqo Çavesin səhhəti haqqında bir-birindən fərqli müxtəlif iddialar ortaya atılsa da, uzun sürən onkoloji xəstəlikdən sonra 5 mart 2013-cü ildə 59 yaşında xərçəng xəstəliyindən Karakasda vəfat etmişdir. Onun ölkədə olmadığı müddətdə Venesuelada növbəti prezident seçkiləri keçirilmiş və o, növbəti dəfə Venesuela prezidenti seçilmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məhəmməd Hüseyn Fəzlullah

**Məhəmməd Hüseyn Fəzlullah** (; ) — alim, müctəhid.

## Həyatı
Məhəmməd Hüseyn Fəzlullah 1935-ci ildə İraqın Nəcəf şəhərində anadan olmuşdur. Təxminən doqquz yaşında ikən elmlər hövzəsində təhsil almış, 16 yaşında ikən artıq hövzədən kənarda əlavə dərslərdə iştirak etmişdir.

## Müəllimləri və təhsili
Məhəmməd Hüseyn Fəzlullah Nəcəfdəki Böyük Elmlər Hövzəsinin nəzdində böyüyüb boya-başa çatmışdır. Dini elmləri də erkən yaşlarından öyrənməyə başlamışdır. Doqquz yaşında ikən atasından dərs almışdır. 16 yaşında isə "xaric" dərslərdə iştirak edən Fəzlullah o dövrdə Hövzənin böyük alimlərindən şiə mütəfəkkirləri Seyyid Əbülqasim Xoyi, Seyyid Möhsin Həkim, Mahmud Şöhrəvərdi və Şeyx Hüseyn Hillidən dərs almış, Molla Sədra əl-Badkubinin xüsusi mühazirələrini dinləmişdir. Hüseyn Fəzlullah öz elmi səviyyəsi ilə parlayan tələbələrdən sayılırdı. Bu xüsusda qeyd edilir ki, Məhəmməd Baqir Sədr Fəzlullahın bir araşdırmasına dair elmi hesabatları Fəzlullahın elmi səviyyəsi ilə tanış olmaq üçün Əbülqasim Xoyiyə təqdim etmişdi. Bu da öz növbəsində, sonralar Ə. Xoyi də Fəzlullaha qarşı böyük inam yaratmışdı. Artıq Əbülqasim Xoyi müctəhid-alimlərə tapşırılan işləri ona həvalə edirdi. Fəzlullah barəsində deyilir ki, o, müzakirə xarakterli iclaslarda, toplantılarda o dərəcədə fərqlənirdi ki, o dövrdə Nəcəfin müxtəlif yerlərindən tələbələr, onun həmyaşıdları bu müzakirələrdə iştirak edər, ona sual verərdilər. O, elm dünyasına Fiqh və Üsul professoru olaraq qədəm basmışdı. Sonra Nəcəf Elmlər Hövzəsində Fiqh və Üsul professoru kimi tədrislə məşğul olmağa başlamışdı. Artıq 20 ildir ki, Şeyx Fəzlullah kənar tədqiqatların tədris işini aparır və verdiyi dərslərdə İslam dünyasının müxtəlif yerlərindən, o cümlədən ərəb ölkələrindən olan çox-saylı tələbələr iştirak edir.

## [[Livan]]da
1966-cı ildə İraqdan Livana köçən Məhəmməd Hüseyn Fəzlullah orada İslam Şəriəti İnstitutu Hövzəsinin əsasını qoyur. İslami xətlə getdiyi üçün ona qarşı sui-qəsdlərə cəhd edilmişdir. Livanda xütbə və mühazirələrlə çıxış edən Fəzlullah bir-sıra xeyriyyə cəmiyyətinin və Yetimlər üçün Xeyriyyə fondunun yaradıcısıdır.

## Dini avtoritetliyi və fikirləri
Şeyx Məhəmməd Hüseyn Fəzlullah şiə fiqhində ictihad dərəcəsinə nail olanlara verilən Ayətullah adını daşıyır. Onun bütün fətvaları üç hissəlik "Şəriət hüququ" kitabında toplanıb. Onun ictihadi görüşləri ilə Nəcəfin və Qumun bir-çox alimlərinin görüşləri arasında fikir ayrılığı mövcuddur. Bir-çoxlarının onun dini avtoritetliyini qəbul etməməyi ilə yanaşı, ictimaiyyət arasında şeyxi dəstəkləyənlər də çoxluq təşkil edir. Şiə fiqhinə görə müsəlman qadın xüsusunda olan fitva və fikirləri özünəməxsusluq ifadə edir ki, bundan dolayı da bir-çox alim onunla razılaşmır. Bu tip fitvalar sırasına Fatimənin qabırğasının sındırılması, evinin yandırılması, məsumluq və b. mövzular daxildir. Ola bilsin ki, Hüseyn Fəzlullah özünün bu fikirlərində böyük şiə alimi Şeyx Müfiddən təsirlənib.

## İstinadlar
Aberrasiya (optika)

**Aberrasiya** (latınca. aberrateo-meyletmə, kənara çıxma) — optik sistemdə alınan təsvirlərin təhrif olunması.

Üç növ aberrasiya müşahidə olunur:
# Sferik
# Xromatik
# Astiqmatizm

## Linza və güzgülərdə aberrasiyalar
Real optik sistemlərdə nöqtəvi işıq mənbəyinin xəyalı yalnız dəqiq seçilməyən dairə və ya asimmetrik formalı ləkə şəklində olur. Buna səbəb optik sistemdə aberrasiya adlanan xətaların baş verməsidir.

Müasir astrofizikada müşahidə zamanı fotoqrafik lövhələrlə yanaşı yük əlaqəli cihazlar (YƏC) da istifadə edilir. Belə qəbuledicilərdə xəyalın ölçüsü 10–12 mkm olarsa, onda optik sistem aberrasiyalardan azad mükəmməl sistem hesab olunar. Bu da fotoemulsiyanın zərrəciyinin və ya YƏC qəbuledicilərində bir elementin-pikselin xətti ölçüləri ilə müəyyən olunur.

## Xarici keçidlər
* Microscope Objectives: Optical Aberrations section of *Molecular Expressions* website, Michael W. Davidson, Mortimer Abramowitz, Olympus America Inc., and The Florida State University
* Photographic optics , Paul van Walree
Ağ işıq

**Ağ işıq** — Dalğa uzunluğu butun işıqların dalğa uzunluqlarından ibarət olan şüaya ağ şüa və ya ağ işıq deyilir. Ağ işığın tərkibində insan gözü ilə görünən 7 şüadan başqa infraqırmızı və ultrabənövşəyi şüalar da var. Qızdırılmış dəmir infraqırmızı şüa şüalandırır. Ağ işıq prizmadan keçdikdə rəngli spektr yaranır, çünki prizma işığı parçalayır.

## İstinadlar
Akkomodasiya (biologiya)

**Akkomodasiya** — göz billurunun optik qüvəsini dəyişdirməklə cisimlərin əksinin (xəyalının), gözdən olan məsafədən asılı olaraq, tor təbəqədə aydın fokusa gətirilməsi prossesinə deyilir. 

Akkomodasiya - uyğunlaşma deməkdir. 

Akkomodasiya zamanı büllurun forması və onun şüanı sındırma qabiliyyəti dəyişir. Əşyaya yaxından baxdıqda büllur qabardığı üçün əşyanın müxtəlif nahiyələrindən gələn şüalar torlu qişada birləşir. 

## İstinadlar
Unix

**Unix** () — 1969-cu ildə Ken Tompson və Denis Ritçi tərəfindən Bell laboratoriyalarında yazılmış, eyni vaxtda bir çox istifadəçi ilə eyni zamanda müxtəlif əməliyyatları yerinə yetirən bir əməliyyat sistemidir.

Yeni ƏS – UNICS (UNIplexed Information and Computing System) adlandırılmış, sonralar UNIX adına qısaldılmışdı.

Bu əməliyyat sisteminin əsasıda Massaçusets Texnologiya İnstitutu (MİT), AT&T, Bell Labs və GE-nin bir yerdə istehsal etdikləri Multics və Unicse dayanır. Unix-in ilk versiyası Assembler dili ilə yazılmışdır və bu əməliyyat sistemi sadəcə yazıldığı kompüterin özündə işləyirdi. Unix Əməliyyat Sistemi 1973-cü ildə C proqramlaşdırma dili ilə yenidən yazılmışdır. AT&T Bell Labs Unix-i Novell-ə satdı, 1994-cü ildə də Novell Unix markasını bugünkü sahibi The Open Group-a verdi.

Unix çox prosesli və çox bahalı kompüterlərdən, ucuz və tək prosesli PC-lərə qədər bir çox kompüterdə işləyə bilir. Unix əməliyyat sisteminin sağlamlığı bir çox yerlərdə test edilmiş və davamlı bir sistem olduğu təsdiq edilmişdir. Unix çox istifadəçi eyni vaxtda birdən çox işi görəbildiyi üçün xüsusiylə çox prosesli serverlərdə istifadə olunur.
UNIX əməliyyat sistemi C dilində yazıldığından və başqa əməliyyat sistemlərinə nisbətən daha köçürüləbilən, yəni maşından daha az asılı olduğundan güclü hesab olunur.

Linux əməliyyat sistemi də Linus Torvalds tərəfindən Unix-dən ilham alınaraq yazılmışdır.

Unix aşağıdakıları özündə birləşdirir:
* paylanmış verilənlər bazasına müraciət;
* lokal şəbəkədə işləmək
* uzaq məsafədə əlaqə və adi modemdən istifadə etməklə qlobal çıxış imkanı. Bu Unix-in ən vacib komponentlərindən biridir.

Hazirda Unix üçün çoxlu sayda tətbiqi proqmlar mövcuddur. MS DOS və Windows üçün geniş yayılan bir çox tətbiqi proqramlar Unix–də istifadə oluna bilər.

Unix ailəsində olan bir neçə ƏS mövcuddur. Belə ki, 1982-ci ildə bu proqramin Unix Version 7-nin əsasında birinci ticarət məqsədli UNIX System III yaranmışdı. Bu ailədən olan müxtəlif versiyaların öz adı var. Bunlardan ticarət məqsəli AIX, HP-UX, IRIX, Solaris sestemləri qöstərmək olar. UNIX ƏS-nin fayl sistemi fayılları icazəsiz müraciətdən mühafizəni təmin edir. Hal-hazırda UNIX ailəsindən olan şəbəkə ƏS dən geniş yayılan 32-mərtəbəli çoxisitifadəçili, çoxməsələli UNIX Ware 2.0 sistemidir.

## Xarici kecidlər
* The Unix Tree: files from historic releases
* The Unix Guru Universe
* The Unix Heritage Society
* The Creation of the UNIX Operating System 
* Over 50 flavors of Unix @ Unix Guru Universe
* UNIX Evolution
* The Open Group UNIX System Homepage 
* Unix History
* Unix and Linux Forums

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
İnsan alveri

**Traffikinq** və ya **insan alveri** — istismar məqsədilə, insan alveri, o cümlədən insanların satın alınması və ya satılması, oğurlanması, girov götürülməsi, bu məqsədə xidmət edən bu və ya digər cinayətlər nəzərdə tutulur.

Traffikinq məqsədləri müxtəlif ola bilər. Bu məqsədlərə qadın alveri, insan orqanlarının alveri, cinayətkar dəstələrin yaradılması və s. aid edilə bilər.

İnsanlarla ticarət həm dövlət daxili həm də beynəlxalq qanunvericilikdə cinayət hesab olunur və qadağan olunur. Bu gün dünyada insan alveri öz miqyasına görə silah alverindən sonra 2-ci ən geniş və ən çox gəlir gətirən sahə hesab olunur. İnsan alverinin qurbanları dəfələrlə cinsi və fiziki əməyin istismarına məruz qalır. BMT-nin hesablamalarına görə hazırda dünyada 27 milyon insan qul vəziyyətindədir. ABŞ-nin Federal Təhqiqat Bürosu isə insan alverinin hər il 9.5 milyard gəlir verən kriminal sahə olduğunu vurğulayır. ABŞ-nin "İnsan alveri 2005" adlı hesabatında Ukrayna, Moldova, Gürcüstan, Ermənistan, Türkmənistan və Tatarıstan kimi MDB ölkələri göstərilir.

Türkiyə DİN-nin Xaricilərlə işlər sərhəd və miqrasiya məsələləri departamentindən verilən məlumata görə Türkiyədə olan Azərbaycan qadınlarının 43% insan alverinin qurbanıdır. Həmin qadınlar buraya turist vizası saxta sənədlər və ya Naxçıvan şəhərindən qeyri qanuni keçirilməklə Trabzon, İstanbul, Antaliya, Ankara, Bodurum vilayəti və digər şəhərlərə gətirilir və burada insan ticarətinin qurbanına çevrilir.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi tərəfindən 28 iyun 2005-ci il tarixdə "İnsan alverinə qarşı mübarizə haqqında"Qanun qəbul olunmuşdur.

Milli Məclisdə daxili işlər nazirinin müavini insan alverinə qarşı Mübarizə üzrə Milli Koordinator Vilayət Eyvazov çıxış edərək Azərbaycanda bu ilin ötən dövründə insan alveri ilə 342 cinayət faktının aşkarlandığını deyib. Onun sözlə rinə görə bu ildə 2007-ci illə müqayisədə 119 fakt çoxdur. Onlardan 68-i Cinayət Məcəlləsinin insan alvei maddəsi üzrə olub. Törətdilkləri hüquqa zidd əməllərə 315 şəxs cinayət məsulliyətinə cəlb edilib.

Görundüyü kimi insan alveri elə bir qlobal problemdir ki burada dövlət təkbaşına mübarizə apara bilmir və digər dövlətlərlə və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq sahəsində hansısa müsbət dəyişikliyə nail olmaq mümkün olmur.

## Həmçinin bax
* Kuçan qızlarının hekayəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnsan alveri və ya müasir dövr köləliyi
.gs

**.gs** — Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları üçün ölkə internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .gs WhoIs information
* .gs domain registration website 
* Official government website of the South Georgia and the South Sandwich Islands
.ac

**.ac** — Askension adasının ölkə internet kodu

## Xarici keçidlər
* Iana domen məlumatı ac üçün
.mu

**.mu** — Mavrikinın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .mu whois information
* Mauritius Network Information Centre
* List of .mu accredited registrars
Novell

**Novell** — 1969-cu ildə Novell Data Systmes Inc. adı ilə Utah-da George Canova, Darin Field və Jack Davis tərəfindən quruldu. Novell adının mənası fransızcadan yeni / təzə olan "nouvelle"-dən əmələ gəlir.

Novell mərkəzi Massaçusetts-də olan bir Software şirkətidir. Novell dünyanın 22-ci ən böyük kompüter şirkətidir və xüsusi ilə server sistemləri və Linuks Əməliyyat sistemi ilə fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yuta

**Yuta** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarında ştat.

Yuta, ABŞ-nin qərb əyalətlərindən biridir. 4 yanvar 1896-cı ildə ABŞ-yə əlavə edilmiş 45-ci əyalətdir. ABŞ-nin 50 əyaləti arasında böyüklüyünə görə 13-cü, əhalinin sayına görə 34-cü və əhalinin sıxlığı baxımından 41-ci yerdədir.Yuta adı, bölgədə yaşayan Amerikanın yerli tayfası olan "Ute" sözündəndir və Ute dilində "dağların insanları" mənasını verir.

## İstinadlar
Bone Thugs-N-Harmony

ABŞ-nin Ohayo ştatının Klivland (Cleveland) şəhərindən olan rep qrupu.

Onlar harmoniyalı və sürətli deyiliş tərzinə görə digərlərindən fərqlənirlər. Rep tarixində ən çox albomu satılan qrupdur. Dünya üzrə 35 milyon albomları satılıb. Onlar həmçinin ən yaxşı rep çıxışına görə *[[Grammy]]* mükafatı alıblar. Qrup dağılandan sonra, 2004-ci ildə qrupun 3 üzvü,  Krayzie, Layzie, Wish yenidən birləşdi. Bizzy Bone qrupdan ayrı solo karyerasını davam edir, Flesh-N-Bone isə hal-hazırda 11 illik həbsdədir.

Onlardan 3-ü, Layzie Bone və Flesh-N-Bone müsəlmandır. Bizzy Bone isə bu yaxınlarda İslam dinini qəbul edib.

## İstinadlar
Polimeraz zəncir reaksiyası

**Polimeraz zəncir reaksiyası (PZR)** ()  Patoloji mikroorqanizmlərin ( virus, bakteriya, göbələk, parazit) təyin edilməsində geniş istifadə olunan mikrobioloji müayinə metodudur. Mikrobiologiya laboratoriyalarında geniş istifadə edilir. —  biokimya və molekulyar biologiya sahələrində DNTnin, *[[E.coli]]* və ya maya kimi hər hansı bir canlı orqanizm istifadə edilmədən sadəcə ferment vasitəsilə külli miqdarda çoxaldılması üçün istifadə edilən metoddur. PZR çağdaş genetik mühəndisliyinin əsas metodlarından biri sayılır və molekulyar genetikanın inkişafında böyük rol oynamışdır. Kari Mullis tərəfindən 1983-cü ildə icad edilən metod, ona Nobel mükafatını qazandırıb.

## Əsas prinsip

Metod DNT-nin müəyyən region və ya regionlarının süni şəraitdə (orqanizmdən kənarda)(*[[in vitro]]*) DNT polimeraz fermenti vasitəsilə müəyyən nahiyəni seçərək təkrar təkrar kopyalanması prinsipinə əsaslanır. Adətən PZR metodu ilə 10 kb (kilo əsas cütü) böyüklüyə qədər DNT çoxaltmaq mümkündür, ancaq bəzi metodlar 40 kb uzunluqda hissənin çoxaldılmasına belə imkan verir.

## PZR-in tətbiqi
Ən sadə PZR metodunun tətbiqi üçün aşağıdakı komponentlər lazımdır:
* İçində çoxaldılmaq istənilən regionu saxlayan *DNT*.
* Regionun sonlarına tamamlayıcı olan *iki növ praymer*.
* İstiliyə davamlı *DNT polimeraz fermenti*.
* Dörd növ dezoksiribonukleotid fosfat (A, G, C, T)
* Fermentin çalışması üçün optimal şərait yaradan *bufer məhlul*u.
* Divalent kation, {adətən maqnezium ancaq manqan da istifadə oluna bilər}.

Reaksiya 0,2-0,5 millilitrlik plastik qabcıqlar içərisində 15-100 mikrolitr həcmə malik PZR cihazında aparılır. Cihaz reaksiyanın gedişatı üçün önəmli olan dəqiqliyi ən az 0,1°С olan isitmə və soyutma dövrlərini təmin edir.

PZR reaksiyası üç mərhələdən ibarətdir. 

# Denaturasiya (96°) - DNT molekulunu əmələ gətirən iki ədəd DNT zənciri yüksək temperatura məruz qalaraq bir-birindən ayrılır.
# Praymer bağlama (55°) - Reaksiya üçün lazım olan praymer cütündən her biri DNT nin ucuna tamamlayıcı olur. Praymerler istənilən nöqtələrə bağlanılır. 
# Primer uzatma(72°) - DNT hissələri təkrar istiliyə məruz qalaraq uzadılır. Bunun üçün istiliyə davamlı xüsusi DNT polmeraza fermenti (tag polimeraza - bakteriya növü) istifadə edilir. Primere bağlı haldakı polimerazanin  nukleotidleri uc uca bağlanaraq yeni bir DNT zənciri əmələ gətirir. 

Polimeraza zincir reasiyasi bu üç addımdan ibarətdir. Çoxaldilacaq DNT lerin miqdarından asılı olaraq bu üç addım bir neçə dəfə təkrarlanır. Döngü ortalama 35  dəfə təkrarlanır. Bu isə minlərcə yeni DNT zəncirinin yaranması deməkdir. Bir nümunənin bu qədər çoxaldilmasi təxmini 2-3 saat çəkir. 

### Praymerlər
Praymer 13-30 nükleotid uzunluğunda PZR-in spesifikliyini müəyyən edən sintetik DNT parçasıdır. Reaksiya üçün lazım olan praymer cütünün hər biri matriksə DNT-nin 3' ucuna tamamlayıcı olur.
Yon Fredrik Raynfeldt

**Yon Fredrik Raynfeldt** () — İsveçin baş naziri.

## Həyatı
4 avqust 1965-ci ildə İsveçdə doğulub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qazıqumlaq

**Qazıqumlaq** — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 4350 nəfərdir.

## Toponimikası
Şirvan əhalisinin dilində kəndin adı Qazqumlaq kimi səslənir. Yerli məlumata görə, bir qazı qumluq ərazidə yurd saldığı üçün, bu yer Qazıqumlağı adlandırılmışdır. Sonralar burada salınmış kəndə də Qazıqumlaq adı verilmişdir. Oykonimin əsli isə Qazıqumuqdur. Qazıqumuqlar Dağıstanın qədim yerli xalqlarından biri olub, "laklar" da adlanırlar. Oğuz rayonunun Yuxarı Filfili kəndində Qazıqumuqlu Surxay xanın XVIII əsrdə tikdirdiyi qala qalmaqdadır.

## İstinadlar
Məlikballı

**Məlikballı** — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 1855 nəfərdir (2009-cu il).

## Toponimikası
Məlikballı Ucar rayonunun Qazı-qumlaq inzibati ərazi vahidində kənddir.  Əsl adı Məlikbabalıdır. Kəndi vaxtilə məlik-balı adlı nəsil saldığına görə belə adlandı­rılmışdır.

## Həmçinin bax
* Ucar rayonu
* Şirvan düzü

## İstinadlar
Əlikənd (Ucar)

**Əlikənd** — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun Qazıqumlaq inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 815 nəfərdir.

## Tarixi
Əlikənd Ucar rayonunun eyniadlı və Qazıqumlaq inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir. Oykonim "Əliyə məxsus kənd, Əlinin kəndi" mənasındadır.

## İstinadlar
Siemens

**Siemens AG** — Simens səhmdar cəmiyyəti dünya Simens-Konsernlərini birləşdirən, 190 ölkədə təmsil olunan alman konqlomeratı. 1847-ci ildə Verner fon Simens tərəfindən, Berlində yaradılmışdır. Hal-hazırda şirkətin 480.000 nəfərdən artıq işçisi və 87,325 Mlrd. avro ticarət balansı vardır. Şirkətin mərkəzi Almaniyanın Berlin şəhərində yerləşir.

## İstinadlar

"Bloomberg.com". Erişim tarihi: 12 Ocak 2008
Şahlıq

**Şahlıq** — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun Əlikənd inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündə yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 975 nəfərdir.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin sonla­rında Şaxlıq adlı yerdə salınmışdır. Azərbaycan dilinin dialektlərində şaxlıq “xırda meşəlik”, “kolluq” mənasındadır.

## İstinadlar
Alpı

**Alpı** — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Alpı Ucar rayonunun Qulabənd (Güləbənd) inzibati ərazi vahidində kənd.
Şirvan düzündədir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kənd keçmişdə Alplı adlanmışdır. Bəzi mənbələr bu toponimi Alplı etnotoponiminin fonetik dəyişikliyə uğramış forması kimi qəbul edir. Türk dillərində alp "böyük, iri, yüksək"; "qəhrəman"; "atıcı"; "pəhləvan"; monqol dilində alba/alpa "vergi, gəlir novu"; "məcburi xidmət" deməkdir. Beləliklə, Alpı kəndinin adı "böyük kənd" və ya "vergi verən kənd" mənasını ifadə edir.

## Əhalisi
Alpı kəndində əhalinin sayı 1042 nəfərdir. (2009-cu ilin statistikası)

## Həmçinin bax
* Ucar rayonu
* Kiçik Qafqaz

## İstinadlar
Türkəci

**Türkəci** (bəzən: **Türkəçi**) — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun Ənvər Məmmədxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Göyçayın sahilində, Şirvan düzündədir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 416 nəfərdir. 

## Toponimikası
Tədqiqatçılara görə, oykonim Türk Hacı adı­nın tələffüzdə təhrif olunmuş formasıdır. Əslində, keçən əsrin əvvəllərində Göyçay qəzasında Təklə Hacı və Türkəncə adlı ayrı- ayrılıqda iki kənd mövcud olmuşdur. Tür­kəçi oykonimi Türkəncə adının təhrif olun­muş formasıdır. 1933-cü ildə həmin kənd səhvən Türk Hacı kimi qeydə alınmışdır. 1917-ci ildə Türkəncə kəndi Yengikənd ic­masının tərkibində olmuşdur. Oykonim “yeni türk kəndi” mənasındadır. 

## Həmçinin bax
* Ənvər Məmmədxanlı (Ucar)
* Yuxarı Çiyni

## İstinadlar
Ramal (Ucar)

**Ramal** — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 2009-cu ildə 780 nəfər olub.

## Toponimikası
Kəndin adının ərəb dilindəki rəml *(qum)* sözündən olub, "qumlaq, qumlu yer" mənasını ifadə etməsini güman etmək olar.

## Həmçinin bax
* Ucar rayonu
* Şirvan düzü

## İstinadlar
Qarabörk

**Qarabörk** — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Rayonun mərkəzindən 3&nbsp;km. cənubda, Şirvan düzündə yerləşir.

## Toponimikası
Börk sözü Papaq Deməkdir Yeni Qarapapaq (Qarabörk), Qarapapaqlar Türk(Azərbaycanlı) Tayfa İttifaqıdır. Qazaxda Qarapapaq adlı kəndin adından məlumdur ki, Qarapapaqlar yaşayır. Qarapapaqlar Daha Çox Borçalıda və Gürcüstandakı Qədim Azərbaycan Torpaqlarında və Türkiyədəki Qars Ərdahan İğdır vilayətlərində yaşayırlar. Oykonim özündə qıpçaqların qarabörklü tayfasının adını əks etdirir. Etnotoponimdir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 3441 nəfərdir (2009-cu il).

## Demək olar ki yoxdur

## Təbiəti

## Din
Kənddə Qarabörk kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Ucar rayonu

## İstinadlar
Bərgüşad

* Bərgüşad — Qubadlı və Zəngilan rayonları ərazisində sıra dağlar.
* Bərgüşad (tayfa)
* Bərgüşad (çay) — Azərbaycanda çay.
* Bərgüşad mahalı — Qədim-qayım  Qarabağın  əski  bölgələrindən biri.
* Bərgüşad livası — Osmanlı inzibatı ərazisi.sancağı
* Bərgüşad nahiyəsi — İnzibatı ərazisi.
* Bərgüşad (Ucar) — Azərbaycanın Ucar rayonunda kənd.
* Bərgüşad (Bicar)
* Bərgüşad (Salmas) —
* Bərgüşad (İrəvan) — İrəvan xanlığının Sərdarabad mahalında kənd adı
Yuxarı Şilyan

**Yuxarı Şilyan** — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı **2009** nəfərdir. 

## Toponimikası
Keçmişdə Şirvan düzündə mövcud olan Şil­yan adlı yaşayış məntəqələrini bir-birindən fərqləndirmək üçün onları Yuxarı Şilyan, Göyərçin Şilyan, Müsüslü Şilyan, Orta Şilyan (Düyü Şilyan da adlanırdı) və s. kimi adlandırmışdılar. Oykonimin birinci kompo­nenti coğrafi mövqeyi bildirir, ikinci kom­ponent isə türkdilli şilyan tayfasının adını əks etdirir.

## Həmçinin bax
* Ucar rayonu
* Şirvan düzü

## Xarici keçidlər
*Şilyan: özü, sözü, çeşmənin gözü.

## İstinadlar
Bağırbəyli (Ucar)

**Bağırbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 214 nəfərdir (2009-cu il).

## Tarixi
Bağırbəyli Ucar rayonunun Qulabənd inzibati ərazi vahidində kənd. Etnotoponimdir. 1917-ci ildə Qubadlı qəzasının Cicimli inzibati ərazi vahidində eyniadlı kənd qeydə alınmışdır. XIX əsrə aid məlumata görə, Göyçay qəzasında bağırbəyli adlı cəmi 5 ailədən ibarət elat yaşayırdı. Onlar XIX əsrin ortalarında Qulabənd qobusu və Qaraqulu yataq adlı yerdə məskunlaşaraq indiki kəndin əsasını qoymuşdular.

## Həmçinin bax
* Ucar rayonu

## İstinadlar
Yuxarı Çiyni

**Yuxarı Çiyni**, **Çiyni** (?-2015) — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun Ənvər Məmmədxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
29 may 2015-ci ildə Ənvər Məmmədxanlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki **Çiyni** kəndi **Yuxarı Çiyni** kəndi adlandırılmışdır.

Şirvan düzündədir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 424 nəfərdir.

## Toponimikası
Yuxarı Çiyni kəndinin oykonimi çiyni tayfasının adını əks etdirir. Etnotoponimdir. XVI əsrdə qızılbaş tayfalarından biri olan və mənşəcə qacar tayfasına mənsub çiyniləri Səfəvi şah Təhmasib (1524-76) üsyankar xarakterlərinə görə ölkənin müxtəlif ərazilərində yerləşdirmişdi. İran ərazisində çiynilər daha geniş yayılmışdılar.

## Din
Kənddə Çiyni kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Ənvər Məmmədxanlı (Ucar) 
* Türkəci

## İstinadlar
Gəraybəyli (Ucar)

**Gəraybəyli** (əvvəlki adı: **Qarabəyli**) — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 2001-ci il tarixli 191-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ucar rayonunun Qarabörk kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qarabəyli kəndi Gəraybəyli kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Gəraybəyli kənd yaşayış məntəqəsi Gəraybəyli nəslinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Toponim Gəraybəy adlı şəxsin adı ilə əlaqədə yaradılmışdır. Digər adı isə Müskürlü olmuşdur. Müskürlü tayfa adıdır. Müskürlü kənd sakinlərinin təmsil olunduğu tayfanın adıdır. Həqiqətən də kəndin şimal-şərq qonşuluğunda indi də Müskürlü kəndi vardır. Toponim "Gəraybəylilər", "Gəraybəyligillər" mənasındadır.

Kənd İsmayıllı rayonunun Gəraybəyli kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin burada məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Tarixi
Kəndin indiki sakinləri əvvəllər hazırda İsmayıllı rayonunun Qaraməryəm tirəsinin (dağ adıdır) ətəyində məskunlaşmışlar. İndi də həmin kənd orada qalmaqdadır. Lakin 1883-cü ildən sonra yəni Bakı-Tibilisi dəmiryolu xətti çəkilib istifadəyə verildikdən sonra yaşayış tərzini daha da yaxşılaşdırmaq, Bakı şəhərinə, Tibilisiyə və digər yerlərə gedib gəlmək işini asanlaşdırmaq və başqa səbəblərə görə İsmayıllı rayonundakı Gəraybəyli kəndindən Ucar dəmir yolu stansiyası ətrafına əvvəlcə bir neçə ailə köçübgələrək Qarabörk kəndinin şimal-qərb tərəfində Ucar dəmir yolu stansiyasına yaxın məsafədə məskunlaşaraq indiki Gəraybəyli kəndi dəmir yolu stansiyasına yaxın məsafədə yerləşməklə kəndin çox hissəsi Ucar şəhərinə birləşmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə, aranda, Ucar rayon dəmiryolu stansiyasından 2–3&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 2009-cu ildə 1269 nəfər olmuşdur.

## Mədəniyyəti
Kənddə 1 kitabxana var.

## Təhsil
Kənddə sürücülük məktəbi mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bit

**Bit** () — minimal informasiya vahidi olub, iki mümkün məntiqi qiymətdən birini ifadə edir. Bu qiymətləri adətən "0" və "1" (ikilik kod) kimi işarə edirlər.

Bit "binary digit" sözlərinin qısaltmasıdır və kompüterdəki ən kiçik informasiya vahididir. Bu  termin ilk dəfə 1946-cı ildə Con Taki tərəfindən istifadə edilmişdir.

Bir neçə ikilik ədəddən ibarət sıra bit sətri və ya bit vektoru adlanır. Bir çox kompüter sistemlərində səkkiz bitdən ibarət qrup bayt adlanır, lakin bəzi sistemlərdə bu oktet kimi də adlandırılır. Bir baytın yarısı (dörd bit) nibbl adlanır.

## Fiziki ifadəsi
Bir bit informasiya istənilən iki müxtəlif vəziyyəti olan rəqəmsal qurğu və ya digər fiziki sistem tərəfindən saxlanıla bilər. Bunlar triggerlərin iki stabil vəziyyəti, elektrik açarı, dövrənin iki müxtəlif cərəyan şiddəti və gərginlik səviyyələri, maqnitləşmə və polyarizasiyanın iki istiqaməti və s. olar bilər.

Bitlər müxtəlif formalarda ifadə oluna bilər. Müasir hesablama qurğularında, bit adətən gərginliyin səviyyəsi və ya dövrədə triggerin vəziyyəti ilə təyin olunur.

## Vahidlər
Bit Beynəlxalq Elektrotexnika Komissiyası (IEC) tərəfindən IEC 60027 standartında təyin olunub. Bu standarta əsasən, bit ölçü vahidinin simvolu "bit" kimi işarə olunur. Uyğun olaraq 1 kilobit (kbit) = 103 bit, 1 kibibit (kibit) = 210 bit kimi təyin olunub.

Kompüterdə əsas informasiya vahidi bayt, minimal informasiya vahidi isə bitdir.