open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vilyam Smit

**Vilyam Smit** (; 23 mart 1769 — 28 avqust 1839) — 1815-ci ildə ilk regional geoloji xəritəni yaradan Böyük Britaniya geoloqu, paleontoloq.
## Tərcümeyi-halı
Vilyam Smit Oksfordşir qraflığında Con və Anna Smitlərin ailəsində anadan olmuşdur. Ailədə ondan balaca olan iki qardaşı - Daniel və Con və bacısı Elizabet var idi. Elizabetin oğlu Con Fillips Oksford universitetinin geologiya üzrə professoru olmuşdur.

Atası Kuznets sətəlcəmdən vəfat edəndə Vilyam Smitin 8 yaşı vardı. Onun tərbiyəsi ilə dayısı Vilyam məşğul olmuşdur.
## Təhsili
Vilyam Smit ibtidai təhsilini kənd məktəbində almışdı. sonrakı təhsilini o, müstəqil şəkildə almışdır.

Hələ uşaqlıq illərində Vilyam yaşayış yerinə yaxın ətraf ərazilərdə dəniz molyuskaları və dəniz kirpiləri ilə maraqlanmış və onların daşlaşmış qalıqlarını toplamağa başlamışdır..

1727-ci ildə o, torpaq müfəttişinin köməkçisi vəzifəsinə təyin edilmişdir.
## Geologiya elminə töhfəsi
Ixtisasca yer quruluşu mühəndisi olan Vilyam Smit "ingilis geologiyasının atası" kimi məşhurdur. Onun İngiltərənin cənub-şərq hissəsində aşkar edilmiş mezozoy erasına aid canlı orqanizmlərin daşlaşmış qalıqların identifikasına aid əsərləri ilə müstəqil geoloji elmlər kimi tarixi geologiyanın və stratiqrafiyanın əsası qoyulmuşdur. O, ilk dəfə olaraq paleontoloji üsulla suxurların yaşını müəyyənləşdirmiş, onları nisbi yaşa görə qruplaşdırmış və geoloji xəritələr tərtib edilmişdir. Geoloji layların ardıcıllığını şkalasın yaranmasında onun xüsusi xidmətləri olmuşdur.

İngiltərənin cənubunda kanallar çəkilərkən o, aşkar etdi ki, Bat şəhəri yaxınlığında suxurlar ardıcıllıqla bir-birini əvəz edir. Bu ardıcıllıq bir-birindən uzaq ərazilərdə də dəyişməzdir və əvəz olunur. Bununla Smit müəyyən etdi ki, içərisində oxşar fauna kompleksi olan bütün laylar eyni yaşlıdır. Beləliklə, Vilyam Smit geologiyanın müstəqil, lakin bir-birilə əlaqəsi olan iki sahəsini - keçmişdə yaşamış orqanizmləri öyrənən paleontologiya və suxurların əmələ gəlməsi və ardıcıllığını öyrənən stratiqrafiya elmlərinin əsasını qoydu.

London Geologiya Cəmiyyəti geoloji kəşflərinə görə onu cəmiyyətin birinci qızıl medalı ilə təltif etmişdir.

## Biblioqrafiya
* Геологическая карта : A delineation of the strata of England and Wales, with parts of Scotland; exhibiting the collieries and mines, the marshes and fen lands originally overflowed by the sea, and the varieties of soil according to the variations in the substrata, illustrated by the most descriptive names by William Smith. London: Cary, 1815.
## Mənbə
* *Тихомиров В. В.* Палеонтологические исследования. Стратиграфия палеозоя // Геология в России первой половины XIX века: Ч. 2. Развитие основных идей и направлений геологической науки. М.: Изд-во АН СССР, 1963. С. 105-173.
* *Cox L.* William Smith and the birth of stratigraphy. International geological congress, 18th ses. London: The Congress, 1948. 8 p.
* *Phillips J* Memoirs of William Smith. London: J. Murray, 1844. 196 p.

## Xarici keçid
* История геологии и горного дела — работы У. Смита и литература о нём.
* William Smith Online  — сайт о У. Смите.

## İstinad
Amerikalı snayper

***Amerikalı Snayper*** () — 2014-cü ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Film avtobioqrafiya janrındadır.

## Məzmun
Film Texasdan olan dəniz piyadası Kris Kaylın memuarları əsasında ekranlaşdırılıb. Kris İraqda snayper kimi xidmət etmiş və düşmən əsgərlərinin məhv edilməsi üzrə rekordçu olmuşdu. Buna görə iraqlılar ona "İblis" adı vermişdilər. Kitab döyüş təsvirlərindən başqa, həm də Krisin arvadının xatirələrindən ibarətdir. Xatirələrdə Krisin silahdaşlarına və müharibəyə olan bağlılığından danışılır.

## Həmçinin bax
* ABŞ filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
* Filmi izlə (azərbaycan dilində)
Livan gürzəsi

**Nəhəng gürzə** və ya **Livan gürzəsi** () — Nəhəng gürzə cinsinə aid ilan növü.

## Görünüşü
Gürzələr fəsiləsinin ən iri nümayəndəsidir. Onun quyruğu ilə birlikdə uzunluğu 2 metr, çəkisi isə 3 kq təşkil edir. Başı olduqca iri və enlidir. Ağzı yuvarlaq, gözləri şaqulidir. Yuxarı hissəsi boz-qəhvəyi tondadır. Bəziləri vardır ki, bütünlüklə qara və qəhvəyi rəngdə olur.

## Yayılması
Gürzə Şimal-Qərbi Afrika, Aralıq dənizi sahili ərazilər, qərbi, orta və cənubi Asiya ərzilərində yayılmışlar. İordan çayının qərb sahillərində, İsrail, İran, İraq, Türkiyə, Əfqanıstan, Azərbaycan, Dağıstan və nadir hallarda isə Qazaxıstan rast gəlinir. Azərbaycanda əsasən Abşeron yarımadasında rast gəlinir.

## Həyat tərzi
Gürzələrə əsasən dağ çölləri, səhralar, yarımsəhralar, çay dərələrərində rast gəlinir. Pamirdə 2500 metr yüksəkliklədə, Türkmənistanda 2000 metrdə belə yaşaya bilir. Qışlamadan mart-aprelin əvvəllərində qayıdır. Onların fəallığı üçün +10° lazımdır. Qışlamaya gedərkən qruplar halında 12 baş olmaqla birliklər təşkil edirlər. Gürzələr üzümlüklərdə belə görünürlər. Burada onlar insanlar ziyan vuran qarğaları ovlayırlar. Onlar yumurta qoymaqla çoxalırlar. Yumuta qoyma iyunun sonu, avqustun əvvəlırinə tsadüf edir. Gürzələr 8–25 olmaqla yumurta qoyur. Sentyabrda yumurtadan balalar çıxır. Onların uzunluğu 276&nbsp;mm, çəkiləri 11 q təşkil edir. Zəhəri çox təhlükəlidir. Adamı öldürməyə yetərlidir. Əvvələr Zirədə ilan zəhərini toplayan müəssisə fəaliyyət göstərirdi.

## Bölgü
Əvvələr gürzələr Əsl gürzələr cinsinə aid edilirdi. Hazırda isə Nəhəng gürzə aid edilir. Ümumilikdə 6 yarımnövü vardır:
* *Macrovipera lebetina lebetina* — Kipr adasında.
* *Macrovipera lebetina cernovi*
* *Macrovipera lebetina obtusa* - **Nəhəng gürzə** - Dağıstan, Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə, İran, İraq və Suriya
* *Macrovipera lebetina peilei* — Tam dəqiqləşdirilməmiş yarımnöv
* *Macrovipera lebetina transmediterranea*
* *Macrovipera lebetina turanica* — **Orta Asiya gürzəsi** — Qazaxıstan, Tacikistan, Pakistan və Əfqanıstan və Hindistan.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gürzə
Pseudochazara alpina

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Qanadları açıq halda 50-60 mm-dir. Qanadların üst tərəfi bozumtul-qəhvəyi rəngdə olub, kənarlarından enli, kərpici rəngli zolaq keçir. Ön qanadlar üzərində 1-2 qara gözcük vardır. Arxa qanadların alt tərəfi bozumtul qum rəngdədir, üzəri tünd rəngli qeyri-dəqiq ştrixlərlə örtülmüşdür (tez-tez qonduğu daşlara, torpağa mimikriya edir).

## Yayılması
Şahdağ və Babadağ ərazilərində, Qafqazın cənub yamaclarında yayılmışdır. 

## Həyat hərzi
Qaya bitkiləri yetişən sıldırım daşlı qayalarda yaşayır. Kəpənəklər iyulun ikinci yarısında və avqustda uçurlar. Tırtılları yazda və yayın əvvəllərində yabanı dənli bitkilərlə qidalanır. Yumurtalar qışlayır. İldə bir nəsil verirlər. Təbii düşməni və xəstəlikləri məlum deyil.

## Sayı
R.Əffəndi tərəfindən Şahdağ ərazisində 5 kəpənək qeydə alınmışdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşadığı biotopların güclü yağıntıların əmələ gətirdiyi sürüşmələr nəticəsində dağılması, mal-qaranın otarılması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən kommersiya məqsədilə tutulması məhdudlaşdırıcı amillərdəndir.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Azərbaycanda kəpənəyin biologiyasının ətraflı öyrənilməsi, onun yaşadığı ərazilərə monitorinqlərin təşkil edilməsi qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlərdəndir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Animage

– Tokuma Shoten-in anime haqda 1978-ci ilin iyul ayından çap etməyə başladığı jurnal. Hayao Miyazakinin məşhur "Nausicaä of the Valley of the Wind" manqası məhz bu jurnalda 1982-1994 illər ərzində çap olunurdu.

## Tarixi
*İyul 1978: İlk nəşr
*Yanvar 1980: İlk Anime Grand Prix mükafatının verilməsi
*İyul 1982: 50-ci nəşr
*İyun 1983: 5 illik yubiley
*Sentyabr 1986: 100-cü nəşr
*İyun 1988: 10 illik yubiley
*Noyabr 1990: 150-ci nəşr
*İyun 1993: 15 illik yubiley
*Yanvar 1995: 200-cü nəşr
*İyun 1998: 20 illik yubiley, jurnallar üçün A4 formatına keçid, adı -dan *Animage*yə dəyişdirildi
*Mart 1999: 250-ci nəşr
*İyun 2002: iyul nəşrindən başlayaraq adı katakana ilə -yə qaytarıldı
*May 2003: 300-cü nəşr
*İyun 2003: 25 illik yubiley
*İyun 2008: 30 illik yubiley
*İyun 2013: 35 illik yubiley

## Anime Grand Prix
*Anime Grand Prix* mükafatı hər il oxucuların arasında keçirilən sorğu əsasında verilir. İlk dəfə mükafat 1980-ci ildə verildi və hər il iyun ayının nəşrində həmin ilin qalibi açıqlanır.

## Mənbələr
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Animage''  
*Tokuma Shoten
Keri Rassell

**Keri Linn Rassell** ( ) — ABŞ aktrisası. 1998–2002-ci illərdə yayımlanan "*[[Felisiti (teleserial, 1998)|Felisiti]]*" serialındakı rolu ilə  məşhurlaşdı. Bu rola görə o "Qızıl Qlobus" mükafatına layiq görüldü. Bundan sonra Rassell "*[[Qeyri-mümkün missiya 3]]",* "*[[Ofisiant (film)|Ofisiant]]",* "*August Rush"*, "*Fövqəladə tədbirlər"*, "*[[Meymunlar planeti: İnqilab (film, 2014)|Meymunlar planeti: İnqilab]]"* filmlərində rol aldı. O, "*[[Amerikalılar (teleserial, 2013)|Amerikalılar]]*' serialındakı performansına görə "Praytaym Emmi" və "Qızıl Qlobus" mükafatına namizəd göstərilib.

## İlk illəri
Keri Rassell Kaliforniyanın Faunten-Velli şəhərində ev xanımı olan Stefaniya və Nissan Motorsda müdir vəzifəsində çalışan Devid Rassellin ailəsində anadan olmuşdur. Özündən böyük Todd adında qardaşı, özündən balaca Culia adında bacısı var. Atasının işi ilə əlaqədar olaraq ailə Koppel, Mesa və Haylands Ranç şəhərlərində yaşamışdı. Rasselin rəqsi ona "*Miki Maus Klubu"* şousunda iştirak imkanı yaratdı.

## Kariyerası
### 1991-2002
Rassel televiziyada ilk dəfə Disney Channel-da yayımlanan "*Miki Maus Klubu"* şousunun heyətində çıxmışdı. O, bu şouda 1991-ci ildən 1994-cü ilə qədər (4-6 mövsüm) iştirak etmişdı və bü müddət ərzində gələcəyin aktyoru Rayan Qoslinq və gələcəyin pop müğənniləri Kristina Agilera, Britni Spirs, JS Çeyzes, Castin Timberleyk və Toni Lukka ilə tərəf müqabili olmuşdu.

1992-ci ildə *Əzizim, uşaqları böyütdüm* filmində və 1993-cü ildə isə *Oğlanlar dünya ilə görüşür* sitkomunda rol alır. 1995-ci ildə Evli və uşaqlı serialının bir seriyasında təkrar görünür. Bundan sonra 1996-cı ildə *Dayənin cazibəsi* filmi daxil olmaqla bir neçə teleserial və filmdə rol aldı. Həmin il *Malibu sahlilləri* serialında ona da rol verildi.

1994-cü ildə Rassel Bon Jovinin *“Always”* mahnısının videoklipinə çəkilir. 1997-ci ildə isə *Nərilti* serialının iki seriyasında öz məharətini göstərir.

1998-2002-ci illərdə Felisiti serialına çəkilmiş və burdakı roluna görə 1999-cu ildə Qızıl Qlobus Mükafatı qazanmışdı. Rasselin uzun və dalğalı saçı onun yaratdığı pesronajın ən bariz xarakteristikası idi. İkinci mövsümdə saç düzümünü dəyişməsi serialın izlənmə sayında nəzərəçarpacaq enməyə səbəb oldu.

Bu serial davam edərkən Rassel Şimali Amerikada məhdud sayda baxışı həyata keçirilmiş *Həftədə səkkiz gün*, *Döngə* və *Mamboya aşiq* filmlərində də rol ifa etdi. Bir sonrakı film rolu isə *Biz əsgərdik* filmində Vyetnam müharibəsi vaxtı xidmət edən ABŞ xidmətçisi rolu olur. Film *Felisiti* serialının bitməsindən iki ay əvvəl göstərilməyə başlayır.
### 2003-indiyədək
*Felisiti* serialı bitdikdən sonra Rassell Nyu-York şəhərinə köçür və Ceremi Piven, Endryu Makkarti və Eşli Atkinson ilə birlikdə Neyl LaButun *Kök Donuz* əsəri ilə öz off-Broadway debütünü etdi. 2005-ci ildə televiziya və kino aləminə dönərək *Sadə günlərin sehri* telefilmində, *Qəzəbin Görünüşü* (Kevin Kostner, Coan Allen və Evan Reyçel Vud ilə birlikdə)  teatr filmində və  *Qərbə Doğru* miniserialında iştirak edir.

## Filmoqrafiyası

### Filmlər

### Teleseriallar

## Qalibiyyət və nominasiyalar
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İran Aşıqlar Birliyi

**İran Aşıqlar Birliyi** (*Xaneyi İran Aşıqları*) — İran İslam Respublikasında yaşayıb fəaliyyət göstərən aşıqları öz ətafında birləşdirən təşkilat. Birliyin əsas məqsədi, aşıqları öz ətrafında birləşdirərək qədim aşıq yaradıcılığının qorunub saxlanılması, inkişaf etdirilməsi, həmçinin, aşıq sənətini və poeziyasını gələcək nəsillərə çatdırmaqdan ibarətdir.

## Birliyin tarixi
İran Aşıqlar Birliyi 2015-ci ildə müvafiq dövlət orqanları tərəfindən rəsmi qeydiyyata alınmışdır. Birliyin qurucusu və sədri aşıq Səlcuq Şahbazidir.

### Birliyin təqdimatı
10 oktyabr 2015-ci ildə Tehranın Niyavəran Mədəniyyət Mərkəzində İran Aşıqlar Birliyinin (İAB) təqdimat mərasimi keçirilmişdir. Tədbirə İran aşıqları ilə yanaşı, Azərbaycan, Türkiyə və Orta Asiya respublikalarından rəsmi nümayəndələr və aşıqlar dəvət edilmişdir. Tədbirdə İran İslam Respublikasının parlamentinin sədr müavini, Mədəniyyət Nazirinin müavini, İslam İrşad Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi, Niyavəran mədəniyyət sarayının müdirinin çıxışları ilə yanaşı, İran Aşıqlar Birliyinin qurucusu və sədri Kövsərəli Şahbazi də çıxış edərək təşkilatın yaradılmasının məramından danışmışdır.

Tədbirdə Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət və turizm naziri Əbülfəs Qarayevin, Azərbaycanın İrandakı səfiri Cavanşir Axundovun və Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri, xalq şairi Zəlimxan Yaqubun təbrik məktubları da oxunmuş, nazirliyin nümayəndəsi Rəşad Əliyev, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin katibi Musa Çobanov, Bakı Musiqi Akademiyasının professoru Zümrüd Dadaşzadə-Axundova çıxış etmişlər.

Tədbirin bədii hissəsində İran və Azərbaycan aşıqlarının ifaları dinlənilmişdir.

## Aşıqlar birliyinin üzvləri
# Səlcuq Şahbazi (sədr)

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Aşıqlar Birliyi

## İstinadlar
HP-7.62

**HP-7.62** — Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi tərəfindən istehsal olunan hücum pulemyotu.

## Tarixi
HP-7.62 hücum pulemyotu ilk dəfə 2012-ci ilin sonlarında ictimaiyyətə təqdim olunub. İlk dəfə beynəlxalq səviyyədə – 2013-cü ildə IDEF sərgisində nümayiş etdirilən pulemyot unikal imkanlarına görə xarici analoqları ilə rəqabət aparır. Hətta bəzi texniki-taktiki xüsusiyyətlərinə görə, İsrailin "Negev NG7" və Belçikanın "FN Minimi 7.62 Mk.3" pulemyotu ilə rəqabət aparacaq səviyyədədir.

## Texniki xüsusiyyətləri
MSN mütəxəssislərinin sözlərinə görə intensiv atəş zamanı qızan lülədən yaranan isti hava axınının nişanalmaya təsirini azaltmaq üçün lülənin üzərində istilik yayıcı tətbiq olunub. Pulemyotun əl qundağı yüksək möhkəmliyə malik alüminium ərintidən hazırlanıb. Üst və yanlarda yerləşən piccatini relsləri silaha müxtəlif taktik aksessuarları əlavə etməyə imkan verir. Uzunluğu nizamlanan və yanağın qurulmasına imkan verən plastik qundağa sahib HP-7.62 pulemyotundan atəş qısa (10 atışa qədər), uzun (30 atışadək) qatarlarla və fasiləsiz aparıla bilər. Silahın çəkisi isə 8.2 kq, nişangah məsafəsi 1000 metr, ümumi uzunluğu qundaq açıq vəziyyətdə 1080 mm, atəş tezliyi dəqiqədə 650–750 atış, döyüş atəş tezliyi dəqiqədə 250 atış təşkil edir. Pulemyotda ayaq üstü atışlar zamanı atıcıya maneə yaratmamaq üçün xüsusi dizayna malik xəzinə hazırlanıb. Bundan başqa, silahda xüsusi dizayna malik dəstəkdən istifadə edilib ki, bu həm dayaq, həm də ayaqüstü atışlarda dəstək kimi istifadə olunur.

## İstifadəçilər
*Azərbaycan
*Qırğızıstan
*Qazaxıstan

## Həmçinin bax
* Müdafiə Sənayesi Nazirliyi (Azərbaycan)

## İstinadlar
Tünd qırmızı talış uzunbığı

**Tünd qırmızı talış uzunbığı** () — sərtqanadlılar dəstəsinin uzunbığlar fəsiləsinə aid növ. Təbii şəraitdə nəslinin kəsilməsi ehtimalı vardır. Azərbaycanın endemik canlısıdır.

## Təsviri
Bədənin uzunluğu 12,5–17&nbsp;sm-dir. Rəngi qaradır. Qanadüstlükləri açıq-qırmızı və ya çəhrayımtıl-sarı rəngdə olub hər birinin üzərində 3 iri qara ləkə vardır. Qanadüstlüklərin əsasında nisbətən kiçik qara ləkə, orta hissəsində iri və qismən oval, zirvədə isə ən kiçik qara ləkə vardır. Ön döş açıq –qırmızı rəngdə olub əsasda qalın qara ləkə ilə əhatələnmişdir, öndə iki qara nöqtəlidir. Bığcıqları 11 buğumludur.

## Yayılması
İran, Azərbaycanın cənub-şərqində. Azərbaycanın (Talış dağları)

## Həyat tərzi
Dağ, dağətəyi və ovalıq sahələrin palıd meşələri. Böcəklərə may və iyun aylarında təsadüf edilir. Zəifləmiş, tələf olan və xəstə palıd ağaclarının oduncağında yaşayır. Növün biologiyası ətraflı öyrənilməmişdir.

## Sayı
1936-cı ildə A.V.Boqaçev tərəfindən Lənkəranın Alekseyevka kəndində 2 fərd tutulmuşdur (AMEA zoologiya institutunun kolleksiya fondunda saxlanılır). Son illərdə qeydə alınmamışdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Hirkan Milli Parkına daxil olmayan ərazilərdə palıd ağaclarının kəsilməsi. Bu ərazilərdə kolleksiyaçılar tərəfindən ticarət məqsədilə tutulması da böcəyin sayına mənfi təsir edir.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Hirkan Milli Parkında qorunur.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Böcəyin yaşadığı ərazilərdə meşə təsərrüfatı tədbirlərini nizamlamaq, qurumaqda olan və ya qurumuş palıd ağaclarının kəsilməsini qadağan etmək, onun sayi və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yaşayış ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycan Qırmızı Kitabı, II cild, Bakı, 2013.
# Данилевский М.Л., Мирощников А.И. Жуки-дровосеки Кавказа (Coleoptera, Cerambycidae). Опеделитель. Краснодар, 1985, с. 212.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Purpuricenus talyshensis Reitter, 1914

## Həmçinin bax
* Kiçik qəşəng böcək
* Qəşəng böcək
* Salomon qızılböcəyi
* Maral böcəklər
* Xəzər parandrası
* Döşüdişli uzunbığ
Trombin

**Trombin** *(II laxtalanma faktoru)* — serin proteaza, insan və heyvanlarda qanın laxtalanma sisteminin ən mühüm kompanenti. Tombin fermentlərin hidrolaz sinfinə aid olub, arginin və lizin qalıqlarından əmələ gələn peptid rabitələrinin hidrolozini katalizə edir. Məhdud substrat finksiya daşıyır.

Trombin fibrinogeni fibrinə və onu isə fibrinopeptidlərə parçalayır. Bundan başqa qanın V, VII, VIII, XIII laxtalanma faktorlarını aktivləşdirir.

Trombin qaraciyərdə yaranır, protrombin halında qan zərdabında olur. F2 gen defektli olarsa, bu disprotrombinemiyaya səbəb olur ki, nəticə etibarilə iflic riskini artırmış olur. Normada qaraciyərdə sintez olunmuş və qana ötürülmüş protrombinin trombinə keçməsinə təbii orqanizm substantı olan antitrombin III (AT III) mane olur, beləliklə də qanın laxtalanması nizamlanmış olur. Əks təqdirdə qanda olan protrombinin tombinə çevrilməsi nəticəsində trombinin miqdarı artar, fibrinogenin fibrinə keçməsi baş verər nəticə etibatilə əmələ gələn tromb kütlələri damarları tıxamış olardı.

## Həmçinin bax
* Quick göstəricisi

## İstinadlar
Xəzər parandrası

**Xəzər parandrası** () — Azərbaycan Respublikasının qırmızı kitabına düşmüş böcək, Sərtqanadlılar dəstəsinə, Uzunbığ böçəklər fəsiləsinə aid növ. Təhlükə həddinə yaxınlaşır, yaxın gələcəkdə təhlükəli vəziyyətə düşə bilər. Cinsin yeganə nümayəndəsidir. Azərbaycanın  endemikidir.

## Qısa təsviri
Böcək şabalıdı və ya qırmızımtıl – qəhvəyi rəngdədir, qanadüstlükləri çox parlaqdır. Bədəni bir qədər yastılaşmış formada olub, uzunluğu 12 –36&nbsp;mm-dir. Bığcıqları qısadır, mandibulaları erkək fərdlərdə dişilərinkinə nisbətən daha irirdir və çox əyilmişdir. Pəncələri 5 buğumludur, 3-cü buğum enliləşməmiş və parçalanmamışdır. Bu da primitivlik xüsusiyyətidir.

## Yayılması
Talış, Şimali - Qərb İran (Elburus dağı), Lənkəran bölgəsinin dağları (dəniz səviyyəsindən 35 m-dən – 1000 m-dək yüksəkliklərdə) və Xəzər dənizi sahili boyunadakı ovalıqları.

## Sayı
1916-cı ildə M.Şidlovski tərəfindən Lənkəranda 8 fərd, 1926-cı ildə V.Nazarova tərəfindən 4 fərd, 1929-cu ildə K.Predum tərəfindən 10 fərd, 1936-cı ildə A.V.Boqaçev tərəfindən 15 fərd, həmin ildə K.Predum tərəfindən 7 fərd, 2010-cu ildə İ.Q.Kərimova tərəfindən Hirkan Milli Parkında 2 fərd qeydə alınmışdır.

## Həyat tərzi
Söyüd, qovaq, cökə, palıd, qızılağac və s. Ağaclar bitən meşə sahələri. Generasiyası 3 illikdir. Yetkin fərdlər həm dağlıq meşələrdə, həm də Xəzəryanı ovalığın meşə sahələrinə rast gəlinir. Müxtəlif çürümüş ağacların nəm, ölü oduncağı içərisində yaşayır, gecələr buranı tərk edir. Böcəklərin uçuşu maydan avqustadək olur. Yumurtalarını çıxdıqları yolların divarlarına qoyurlar. Yumurtanın inkişafı iki həftəyə qədər davam edir. Sürfələri zəifləmiş oduncaq qatlarında yaşayır. Təbii düşmənləri və xəstəlikləri məlum deyil.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Hirkan Milli Parkına daxil edilməmiş ərazilərdə böcəyin yaşayış yerlərində qurumuş, çürümüş ağacların kəsilməsi məhdudlaşdırıcı amillərdəndir. Kolleksiyaçılar tərəfindən tutulması da Xəzər parandrasının sayına mənfi təsir göstərir.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Xəzər parandası Hirkan Milli Parkında qorunur.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Hirkan Milli Parkına daxil edilməmiş ərazilərdə də böcəyin yaşayış yerlərini qorumaq lazımdır. Xəzər parandrası çürümüş kötüklərin içərisində yaşadığına görə həmin ərazilərdən belə kötükləri çıxarmaq qadağan edilməlidir. Yaşayış ərazilərində say uçotu aparmaq üçün hər il monitorinqlər təşkil etmək lazımdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Плавильщиков Н.Н. Жуки-дровосеки. Фауна СССР. Насекомые-жесткокрылые, т. XXI, ч. 1, М.-Л., Изд-во АН СССР, 1936, 611 с.; 
# Плавильщиков Н.Н. Жуки-дровосеки. Фауна СССР, Жесткокрылые, ч. 23, вып. 1, М.-Л., Изд-во АН СССР,1958, 591 с.; 
# Богачев А.В.Животный мир Азербайджана. Академия Наук Азербайджанской ССР, Баку, 1951, с. 271 - 373; 4. Данилевский М.Л., Мирощников А.И. Жуки-дровосеки Кавказа (Coleoptera, Cerambycidae). Опеделитель. Краснодар, 1985, с. 94.
# Azərbaycan Qırmızı Kitabı II cild, 2013
Quick göstəricisi

**“Quick” göstəricisi**, **“Quick” test**, **Protrombin müddəti** ABŞ həkimi -in şərəfinə adlandırılmış qanın laxtalanma sisteminin funksiyasını qiymətləndirmək üçün mövcud olan tibbi laborator göstərici. Bu göstəricinin başqa cür protrombin müddəti () adlandırırlar.

## Müayinəsi
Götürülmüş qan probuna natrium-sitrat qatılır ki tez laxtalanmanın qarşısı alınsın. Bu zaman laxtalanma üçün lazım olan kalsium natrium sitratla birləşir. Laboratoriyada sitratlı qan probu sentrafuqdan keçirilərək zərdab alınır. 37&nbsp;°C tempraturda alınmış zərdab üzərinə toxuma faktoru (=Tissue-Faktor= (toxuma-) tromboplastin) əlavə edilir. Beləliklə ekzogen olaraq laxtalanma aktivləşmiş olur. Fibrinin yaranmasına qədərki müddət hesablanır. Normada bu müddət 11-16 saniyə davam edir.



## Dəyişməsi



## Həmçinin bax
* Trombin
Talış kökyeyəni

**Talış kökyeyəni** () — Sərtqanadlılar dəstəsinə uzunbığlar fəsiləsinə aid növ. Kritik vəziyyətdədir. Təbii şəraitdə nəslinin kəsilməsi ehtimalı vardır. Azərbaycanın endemik canlısıdır.

## Təsviri
Bədəni 13,5 – 18,5 mm uzunluqdadır. Ətrafları və bığcıqlar qaradır. Qanadüstlükləri üzərində açıq rəngli 2 tam zolaq vardır. Bel və tikiş zolaqları dar, çiyin və kənar zolaqları isə enlidir. Ön döş çılpaq və kobud punktirlidir.

## Yayılması
Azərbaycanın cənub-şərqi (Zuvand Dövlət Təbiət Yasaqlığı)

## Həyat tərzi
Taxıl bitkiləri ilə qarışıq kserofil bitkilərlə örtülmüş quru yamaclarda, az hallarda qumluqlarda, qumsal gilli və yüngül şoranlaşmış torpaqlarda yaşayırlar. Böcəklər apreldə müşahidə olunur və mayın axırı, iyunun əvvəlinə qədər yaşayır, taxılların kökləri ilə qidalanır və puplaşma torpaqda başa çatır. Pupları qışlayır. İldə bir nəsil verir. Böcəklər çəhrayı sığırçınlar tərəfindən yeyilir.

## Sayı
1922-ci ildə A. V. Boqaçev tərəfindən Lənkəranda 3 fərd tutulmuşdur (AMEA Zoologiya institutunun kolleksiya fondunda saxlanılır). Son illərdə rast gəlinməmişdir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Böcəyin yaşadığı ərazilər mal-qara tapdağına məruz qalır. Bu ərazilərin insanlar tərəfindən şumlanması, əkilib becərilməsi böcəyin arealının daralmasına səbəb olur.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Hirkan Milli Parkında qorunur.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Böcəyin yaşayış yerlərinə mal-qaranın buraxılması, bu ərazilərin əkin yeri kimi istifadə edilməsi qadağan edilməlidir. Böcəyin sayi və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yasayis ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Плавильщиков Н.Н. Жуки-дровосеки \\ Фауна СССР. Насекомые – жесткокрылые, т. XXI, ч. 3, М.-Л.,Изд. АН СССР, 1958, 591 с.;
# Данилевски М.Л., Мирощников А.И. Жуки-дровосеки Кавказа (Coleoptera, Cerambycidae). Опеделитель. Краснодар, 1985, с. 327.

## Xarici keçidlər
Hudilər

thumb|300px|Əl-Müqtədir tərəfindən inşa edilmiş Cəfəriyyə sarayı **Hudilər ya da Banu Hud** (بنو هود), İspaniyanın dağınıq müsəlman əmirliklərə (Təvaif-ül Mülk) bölündüyü XI əsrdəki siyasi qarğaşa dönəmində Saraqosa şəhəri çevrəsində hökm sürən bir  Ərəb xanədanıdır.

## Tarixi

Xanədanın qurucusu olan Süleyman bin Məhəmməd bin Hudi, xanədanını Tucibi əmiri və yaxın müttəfiqi olan II Munzirin 1039-cu ildə öldürülməsindən sonra elan etmişdir. Tucibi zamanında şimal sınırında vəzifədə olan əl-Mustain adıyla da anılan Süleyman bin Məhəmməd bin Hudi, əsgəri uğurlarıyla adını duyurmuş və Lerida valiliyi vəzifəsində olmuşdur. Hudilər Əl-Mustain dönəmində qısa müddətdə İber yarımadasının şimal-şərqində geniş torpaqlara sahib bir əmirlik təşkil etdilər. Ancaq Əl-Mustainin ölümündən sonra beş oğlu arasında başlayan taxt qovğası, oğullarından I Əhməd əl-Müqtədirin hakimiyyəti ələ almasıyla sona çatdı.

Əhməd əl-Müqtədir uğurlu idarəsi və Norman Robert Crespinin 1064-cü ildə müsəlmanlardan aldığı Barbastoyu yenidən fəthi (1065) ilə müsəlman əmirlər arasında adını duyurdu. Ayrıca aralarında ünlü din alimi Əbul Vəlid əl-Bacinin və şair İbn Ammarın da olduğu önəmli din adamlarını və sənətkarları yanına aldı və günümüzdə sadəcə kiçik bir qismi ayaqda qalmış olan Cəfəriyyə sarayını tikdirdi. əl-Müqtədir bunun yanında Tortosa (1061) və Denianı (1075) ələ keçirərək əmirliyi dönəmində torpaqlarını genişlətməyi bacardı.

thumb|left|200px|Cəfəriyyə sarayının içiYerinə keçən oğlu Yusif əl-Mutəmin (1081-1085) əsgəri kimliyindən çox elm adamı kimliyi ilə ortaya çıxdı. Əl-Mutəmindən sonra taxtı əlinə alan II Əhməd əl-Mustainin hökmdarlıq dönəmiysə (1085-1110) Xristianlarla aparılan savaşlarla keçdi. Xristianlar Əl-Mustaini Alcorazda böyük bir məğlubiyyətə uğratdıqdan sonra Saraqosaya yürüdülər. Ancaq Şimal Afrikanın müsəlman xanədanlarından Əlmoravilərin bölgəyə bir ordu göndərmələri üzərinə geri çəkilmək durumunda qaldılar.

Əlmoravilər Xristianlarla aralarında bir tampon bölgə yaratmaq məqsədi ilə Saraqosanın müstəqil bir əmirlik olaraq qalmasına izin verdilər. Lakin əl-Mustainin 1110-cu ildə Valtierrada Xristianlarla çarpışırkən ölməsi nəticəsində taxtın varisi olan İmadüd-Dövləni Rueda De Jalona qaçmağa məcbur edərək şəhəri ələ keçirdilər.

## Xanədanın çöküşü

1130-cu ildə Ruedada ölən İmadın öğlu III Əhməd əl-Mustansır Toledo bölgəsində ona torpaq verilməsi qarşılığında Ruedanı buraxmaq mövzusunda Kastiliya və Leon kralı VII Alfonso ilə anlaşdı. 1144-cü ildə Murabıtlara qarşı başladılan üsyanda yarımadanın hər yanından onu dəstəkləməyə gələn müsəlmanlardan bir ordu təşkil edərək Kurtuba (Kordoba), Ceyyan (Jaén), Gırnata (Qranada), Mursiyə (Murcia) və Balansiyanı (Valensiya) ələ keçirmək üzrə bir hücum başlatdı. Ancaq 1146-cı ildə Chinchilla yaxınlarında aparılan savaşda məğlubiyyətə uğradılar və Əhməd əl-Mustansır bu savaşda öldü. Bu ölüm sonunda Hudi xanədanı da sona çatmış oldu.

## Həmçinin bax
Puatye Universiteti

**Puatye Universiteti** () — Fransa Respublikasının Puatye şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1431-ci ildə qoyulmuşdur.

## Xarici əlaqələri
Koimbra qrupunun üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Gideon Mantell

**Gideon Alcernon Mantell** (; ) — Böyük Britaniyalı tibb baxıcısı, geoloq və paleontoloq.

## Tərcümeyi-halı
Gideon Alcernon Mantell 3 fevral 1790-cı ildə Luisdə anadan olmuşdur. Onun iquanadontun xarici görünüşünü və həyat tərzini bərpa etməyə cəhd göstərməsi dinozavrların elmi cəhətdən öyrənilməsinin əsası hesab olunur. 1822-ci ildə o, əvvəlcə, daşlaşmış dişləri, daha sonra isə iquanodontun skeletinin böyük bir hissəsini (və son nəticədə identifikasiyasını) aşkar etdi. Gideon Mantellin İngiltərənin cənub ərazilərinin təbaşir dövrünə aid tarixinin araşdırılması sahəsindəki tədqiqatları mühüm elmi əhəmiyyət kəsb etmişdir.

1849-cu ildə alim London Kral Cəmiyyətinin Krallıq medalı (ingilis dilində; Royal Medal) ilə təltif olunmuşdur..

Gideon ALcernon Mantell 10 noyabr 1852-ci ildə London şəhərində vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* *Outlines of the natural history of the environs of Lewes*. 4to, 24pp, 3pl. Lewes, 1824.
* *Illustrations of the Geology of Sussex*, 1827.
* *The Age of Reptiles*. In Jameson's Edinburgh Philosophical Journal, 1831.
* *The Geology of the South-East of England*, 1833.
* *Thoughts on a Pebble*. 1836.
* *The Wonders of Geology* 1840.
* *The Medals of Creation*. 2 vols, 1844.
* *Thoughts on Animalcules*. 1846.
* *Geological Excursions round the Isle of Wight and along the adjacent Coast of Dorsetshire*. 1847.
* *Petrifactions and their teachings*. 1851.

## İstinadlar

## Mənbə
* Cadbury, Deborah. *Terrible Lizard: the first dinosaur hunters and the birth of a new science.* New York: Henry Holt and Company, 2000. ISBN 0-8050-6772-8
* Dean, Dennis R. *Gideon Mantell and the discovery of dinosaurs.* Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0-521-42048-2
* Fairbank, J.C.T. *William Adams and the spine of GA Mantell.* Annals of the Royal College of Surgeons of England, 2004. 86: 349–352
* McGowan, Christopher. *The Dragon Seekers: how an extraordinary circle of fossilists discovered the dinosaurs and paved the way for Darwin.* Cambridge: Perseus Publishing, 2001. ISBN 0-7382-0282-7

## Xarici keçid
* A History of Dinosaur Hunting and Reconstruction
* Schedule of Mantell related tours and events in and around Lewes and Brighton
* NNDB
* Gideon Mantell Biography at Strange Science.net
* Mantell and Wilds  by the Friends of West Norwood Cemetery
* The Medals of Creation (1844) First Lessons in Geology and in the Study of Organic Remains by Gideon Mantell
* The journal of Gideon Mantell, Hathi Trust
* Scanned copy of ''The Fossils of the South Downs'' (1822)
Kürd sarıcası

**Kürd Sarıcası** () — Pulcuqqanadlılar dəstəsinə, Ağ kəpənəklər fəsiləsinə aid növ. Cənubi Qafqazın subendemikidir.   
## Təsviri
Ön qanadın uzunluğu 27–28&nbsp;mm, bəzən 33&nbsp;mm olur. Qanadlar üzərindəki naxış Qafqaz sarıcasında olduğu kimidir. Arxa qanadın kənarındakı haşiyə enlidir. Hər iki qanadın fonu yaşılımtıl – sarıdır. Arxa qanadın ortasında açıq yaşılımtıl – sarı rəngli ləkə vardır. Dişi fərddə qanadların kənarındakı haşiyə enli olub, içəri kənarı açıq rəngli ləkələrlədir.
## Yayılması
Şimal – Şərqi Türkiyə, Ermənistan, Gürcüstan, Azərbaycan (Naxçıvan MR dağları, dəniz səv. 1500 – 1800 m yüksəklikdə).
## Həyat tərzi
Friqanoid bitkilərlə örtülmüş quru yamaclar. Mayın ikinci yarısında iyulun əvvəlinə qədər uçuşur, səhər çağı və axşama yaxın isə çiçəkli gəvən və çaşır bitkisi üzərində qidalanırlar. Dişilər otlar üzərinə qonur və nadir hallarda kiçik məsafəyə uçurlar. Tırtıllar iyulda və avqustun əvvəlllərində tikanlı xaşanın (Onodrychis cornuta Dsv.) yarpaqları ilə qidalanır, gizli həyat tərzi keçirirlər, puplar xaşanın gövdələri üzərində qışlayır, ildə bir nəsil verir. Qida rəqibi alaca kəpənəyin tırtılları (Zygena carniolica Sc.) hesab edilir ki, onlar da həmçinin tikanlı xaşa (Onobrychis sp.) üzərində kütləvi surətdə inkişaf edirlər. Təbii düşməni və xəstəlikləri məlum deyil.
## Sayı
R.Əffəndi tərəfindən 4 kəpənəyi qeydə alınmışdır. Naxçıvanda 1976-cı ildə P.İ.Bedı tərəfindən 1 fərd, O.Q.Qorbunov tərəfindən 1 fərd və M.L.Danilevski tərəfindən 1 fərd qeydə alınmışdır. 
## Məhdudlaşdırıcı amillər
Dar qida ixtisaslaşması (Onodrychis cornuta Dsv.), qida rəqibinin olması, xaşa bitkisinin insanlar tərəfindən toplanaraq yanacaq kimi istifadə edilməsi, kəpənəyin yayıldığı ərazilərin otlaqlara çevrilməsi, ot örtüyünün müntəzəm surətdə biçilməsi əsas məhdudlaşdırıcı amillərdəndir. 
## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxildir.
## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Kəpənəyin yayıldığı ərazilərin qorunması, bu ərazilərdə tikanlı xaşanın yanacaq materialı kimi istifadə edilməsinin qadağan edilməsi.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycan Qırmızı Kitabı, Bakı, II cild, 2013.
# Миллер Е.Э. Чешуекрылые Кагызманского округа Карской области. М., 1923, 118 с.;
# Эффенди Р.М. Высшие чешуекрылые Азербайджана. Автореф.дис.канд.биол.наук,  Баку, 1971, 24 с.;
# Коршунов Ю.П. Каталог булавоусых чешуекрылых (Lepidoptera, Rhopalocera) фауны СССР. Энтомологич.обозрение, т. LI, вып. 1 - 2, 1972,с. 136 - 154, 352 - 368; 
# Дидманидзе Э.А. Чешуекрылые аридных районов Закавказья (Lepidoptera, Rhopalocera). Некоторые группы животных аридных районов Закавказья. Тбилиси: Мецниереба, 1979, с. 43 - 114.

## Xarici keçidlər
* Colias chlorocoma Christoph, 1888 — Kürd sarıcası

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mallosia scovitzii

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. 

## Təsviri
Böcək 16-38 mm uzunluqdadır. Bədəninin rəngi qara olub, üzəri açıq rəngli tükcüklərlə örtülüdür. Nadir hallarda tükcüklər qara rəngdə olur. Qanadüstlükləri adətən yan tərəflərdə və zirvədə açıq rənglidir. Üzlərindəki punktirlər uzununa xətlər əmələ gətirir. Bığcıqlar birrəngli olub üzərləri tükcüklərlə örtülməmişdir.

## Yayılması
Türkiyə, Ermənistan, Azərbaycan ərazisində - Naxçıvan MR-də (Ordubad, Buzqov, Biçənək) yayılmışdır. 

## Həyat tərzi
Dağ, dağətəyi və quru dağ yamaclarındakı kserofil bitki örtüyü olan yerlər. Yazda və yayın əvvəllərindən başlayaraq, böcəklər nadir hallarda ferula cinsindən olan iri (çətirçiçəklilər fəsiləsi) bitkilərin gövdə və köklərində görünür və sürfələri orada inkişaf edir. Puplaşma torpaqda gedir. Pup mərhələsində qışlayır. İldə bir nəsil verir. Təbii düşmənləri naməlumdur.

## Sayı
1967-ci ildə M.L.Danilevski tərəfindən Naxçıvan MR-də 1 fərd, 1982-ci ildə 2 fərd və 1983-cü ildə 1 fərd qeydə alınmışdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Əsas məhdudlaşdırıcı amillər skovits uzunbığının qida bitkisi olan ilankölgəsinin (Ferula sp.) insanlar tərəfindən qaramalın balaları üçün yem kimi istifadə olunması, böcəyin yaşadığı ərazilərin mal-qara tapdağına məruz qalmasıdır. Həmçinin kolleksiyaçilar tərəfindən tutulması da böcəyin sayının azalmasında rol oynayır.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Tədbir görülməyib.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Skovits uzunbığının yaşadığı ərazilərdə ilankölgəsi bitkisinin insanlar tərəfindən kütləvi surətdə toplanmasını və insanların kənd təsərrüfatı fəaliyyətini qadağan etmək məsləhət görülür. Böcəyin sayi və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yaşayış ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağqarın kərtənkələ

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Müqayisədə uzundur. Uzunluğu 70&nbsp;mm təşkil edir. Quyruğu iki dəfə uzundur. Başı sıxılmış formaya malikdir. Boğazının orta hissəsində 24-31 pulcuq vardır. Belinin yuxarı hissəsi zeytunu-qəhvəyi, qəhvəyinin müxtəlif calarlarında olur. Qarın nahiyəsi ağ olur.

## Yayılması
Onların arealı Ermənistanın orta və yüksək dağlıq ərazilərində, Türkiyənin şərq sərhədlərində və Gürcüstanın cənub hissəsində yayılmışlar.

Yaşama yerlərinə gəldikdə onlar qayalıqlarda, dağ çöllərində 1700–2000&nbsp;mm yüksəkliklərdə yayılırlar. 1&nbsp;km maşrut üzrə 50-60 baş kərtənkələyə rast gəlinir.

## Xüsusiyyətləri
Qışlamadan aprel ayının ortalarında mayın əvvəllərində qayıdırlar. Onlar Kəpənəklər, Düzqanadlılar, İkiqanadlılar, Hörümçəklər və digər Onurğasızlarla qidalanır. Onlar partenogendir. Erkəklərə ehtiyac olmadan çoxalırlar.  2-7 olmaqla (əsasən 5 yumurta) yumurta qoyurlar (ölçüləri 12,5 х 8&nbsp;mm). Bu hadisə iyunun sonu-iyulun əvvələrinə təsadüf edir. Balalar 25–27&nbsp;mm olmaqla avqust-sentyabr aylarına təsadüf edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ağqarın kərtənkələ

## Həmçinin bax
Qatil (film, 2015)

**Qatil** — Azərbaycanın xalq yazıçısı Elçinin eyniadlı pyesi əsasında Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında Finlandiyanın Black and White Studio, Gürcüstanın "Studio 33A" və Vars Studio şirkətlərinin iştirakı ilə istehsal olunmuş tammetrajlı bədii film.

## Filmin nümayişi
21 oktyabr 2015-ci ildə Nizami Kino Mərkəzində filmin qala-premyerası təşkil edilmiş, həmçinin 5 noyabr 2015-ci ildə Park Cinema və Metro Park kinoteatr şəbəkələrində VI Avropa Film Festivalı çərçivəsində filmin nümayişi olmuşdur.

## Məzmun
Asan yolla qazanc əldə etmək məqsədilə qadınlarla görüşən cavan oğlan günlərin bir günü məktəbli yaşında aşiq olduğu müəlliməsi ilə qarşılaşır. Aralarında baş verən eşq macərası belə onu qadını soymaqdan çəkindirə bilmir, müəlliməsi ilə olan əhvalat onu sarsıdır. Ümidsizlik və çarəsizlik vəziyyətindən çıxış yolu tapa bilməyib, o, özünə və sevgilisinə işgəncə verir. Daha güclü mənəviyyata malik qadın isə onu sevir və xilas etməyə çalışır. Lakin hər şey faciə ilə nəticələnir, çünki, qurban elə əvvəldən öz xilaskarını (Qatilini) axtarırmış.

## Yaradıcı heyət
* Ssenari müəllifi: *Xalq yazıçısı [[Elçin Əfəndiyev|Elçin]]*
* Quruluşçu rejissor: *Kamran Şahmərdan*
* Quruluşçu operator: *Mixail Maqalaşvili*
* Quruluşçu rəssam: *Rəşad Mehdiyev*
* Rəssam: *Sami Pulkinen*
* Qrim: *Giqa Qoqadze*
* Montaj: *Dmitri Lobjanidze (D.İ.M.)*, *Elşad Rəhimov*, *Xanlar Ağayev*
* Rejissor: *Çingiz Həsənov*
* Rejissor assistenti: *Tamuna Svanidze*
* Operator: *Giorgi Şanidze*
* Səs rejissoru: *Levan Kikvidze*, *Mehman Nadirov*
* Səs operatoru: *Sandro Maziaşvili*
* İşıq: *Temur Suxişvili*, *Dato Suxişvili*
* Rəng korreksiyası: *Dmitri Lobjanidze (D.İ.M.)*
* Mətn düzümü: *[[Mehriban Zəki]]*
* Redaktor: *Günel Qədirova*
* Koordinator: *Səmayə Əsgərova*
* Texniki dəstək: *Aleksandr Caparidze*
* Xoreoqrafiya: *Beka Qomelauri*
* Maliyyə meneceri: *Emil İbrahimov*
* İcraçı prodüserlər: *Azər Quliyev*, *Katri Lət-Şahmərdan*, *Avtandil Varsimaşvili*
* Prodüser: *[[Müşfiq Hətəmov]]*

### Rollarda
* Eka Çkeidze 
* Apallon Kublaşvili

### Filmi səsləndirənlər
* Mehriban Zəki
* Elxan Cəfərov

### Filmin musiqisi
* Qevin Brayers
* Astor Piazolla "Solo"
* Osvaldo Pulyez "A Evaristo Karrieqo"
* Karlos Di Sarli/Alberto Podesta Marlanqo "Qara toxum"

## Həmçinin bax
*Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
Rəsmi tizer 1
Rəsmi tizer 2

## İstinadlar
# AZƏRBAYCANFİLM | SEVGİLİM MƏNİM, QATİLİM MƏNİM
# Rejissor Kamran Şahmərdan ilə müsahibə
# Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi | "Qatil" bədii filminin təqdimatı
# AZƏRTAC | "Qatil" bədii filminin təqdimatı
# Uutisvuoksi | Kamran Shahmardanin ohjaama elokuva Murhaaja saa huomenna ensi-iltansa Bakussa
# “Qatil” VI Avropa Film Festivalında nümayiş olunacaq
# MƏDƏNİYYƏT | “Qatil” bədii filmi təqdim edildi
Again (Yui mahnısı)

— Yaponiya pop-rok müğənnisi və mahnı yazıçısı Yuinin 13-cü, 2008-ci ilin noyabrından sonra isə ilk sinqlı. *"Again"* *Studioseven Recordings* səsyazma studiyası tərəfindən 3 iyun 2009-cu ildə iki formatda — CD və CD+DVD formatlarında yayımlanmışdır.

*Sinql Oricon Weekly Single Chart*-ının 4-cü bir nömrəli sinqlı olmuşdur. Sinql 2009-cu ildə ilk həftəsində ən çox satılan sinql olmuşdur, əvvəlki rekord isə Ayumi Hamasakinin *"Rule/Sparkle"* (95.000 nüsxə) olmuşdur.

## Arxaplan
25 mart 2009-cu ildə Yui öz rəsmi veb-saytında yenidən musiqi həyatına geri qayıtdığını açıqlamışdır. Bir başqa veb-saytda isə onun *"Again"* adlı yeni mahnı üzərində işlədiyi bildirilmişdir. *"Again"* mahnısı daha sonra *"[[Fullmetal Alchemist: Brotherhood]]"* anime serialının 1–14-cü seriyalarında açılış mahnısı kimi istifadə olunmuşdur.

## Mahnı siyahısı
;Daimi nəşr

;Məhdud nəşr
Normal nəşr + DVD

## Hit-paradlarda və sertifikasiyalar

### Hit-paradlarda

### Satışlar və sertifikasiyalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Youtube-də
Qar bəbiri mükafatı

**Qar bəbiri mükafatı** — çox təcrübəli alpinistlərə verilən SSRİ alpinizm mükafatı. Mükafat hələ də Müstəqil Dövlətlər Birliyində tanınır. Mükafatı əldə etmək üçün keçmiş SSRİ-də yerləşən yüksəkliyi 7000 metrdən çox olan beş zirvənin hər biri fəth edilməlidir.

Bu zirvələrdən üçü Tacikistanın Pamir dağlarında yerləşir: İsmayıl Samani zirvəsi (keçmiş adı Kommunizm zirvəsi) 7 495 m, Korjenevskiy zirvəsi 7 105 m və Qırğızıstan-Tacikistan sərhəddində yerləşən İbn Sina zirvəsi (keçmiş adı Lenin zirvəsi) 7 134 m. Digər iki zirvə isə Tyan-Şan dağlarında yerləşir: Jeniş Çokusu (keçmiş adı Pobeda zirvəsi və ya Qələbə zirvəsi) 7 439 m və Qırğızıstan-Qazaxıstan sərhəddində yerləşən Xan-Tenqri zirvəsi 7 010 m.

Xan-Tenqri zirvəsinin geoloji hündürlüyü 6 995 metrdir, ancaq onun buz örtüyü ilə birlikdə hündürlüyü 7 010 metrə çatır. Bu səbəbə görə alpinizm dairələrində və SSRİ-də Qar bəbiri mükafatı kriteriyasında bu dağ hündürlüyü 7 000 metrlik zirvə sayılır.

1961-ci ildən 2024-cü ilə qədər 705 nəfərə bu mükafatı qazanıb.

## Rekordlar
* Boris Korşunov (Rusiya, Moskva) – mükafatı 9 dəfə qazanıb.
* Boris Korşunov (Rusiya, Moskva) – sonuncu dəfə mükafatı 69 yaşında qazanıb.
* Andrzej Bargiel (Polşa) — 29 gün 17 saat 5 dəqiqə (2016-cı ilin yayı)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* summitpost.org
* http://russianclimb.com/snowleopard/table.htm
Endimion (krater)

**Endimion** () — Ayın şimal-şərq hissəsində yerləşən krater. Krater Soyuq dənizin şərqində, Əbədiyyət gölünün şimalında yerləşir. Cənub-qərbində ondan bir az kiçik olan Atlas krateri yerləşməkdədir. Yerləşdiyi mövqeyə görə Endimion krateri perespektivdən ovalşəkilli görünüşə malikdir. Kraterin yaxınlığında Humbolt dənizi yerləşir.

Kraterin döşəməsi az-albedolu lava ilə örtüldüyündən bu ona qara rəngli görünüş verir və yerləşdiyi yerin müəyyən edilməsini asanlaşdırır. Döşəmə demək olar ki, hamar və maraqsızdır, sadəcə bir neçə çox kiçik kraterlet vardır. Kraterin xarici istehkamı eroziyaya görə alçaq və genişdir.

## Peyk kraterlər
thumbnail
Aşağıdakı kraterlər Endimiona yaxın yerləşdiyi üçün onun peyk kraterləri hesab edilir və hərflərlə işarə olunur. 

## İstinadlar
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Youtube-də
Aerosteon

**Aerosteon** (,  "hava sümüyü") — *[[Neovenatoridae]]* fəsiləsinə aid, üst Təbaşir dövründə 85–74 milyon il öncə yaşayışlar. Onların qalıqlarına Cənubi Amerikada Argentina ərazisində aşkarlanmışdır. İl dəfə 2008-ci ildə Pol Sereno tərəfindən yəsvir edilmişdir. Cəmi bir *Aerosteon* skleti aşkarlanmışdır. Yalnız bir növü vardır — *A. riocoloradensis*.

Tənəffüs orqanları quşlarına yaxınlığı ilə seçilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''The Paleobiology Database''
Devid Bredli

* Devid Bredli (aktyor, Böyük Britaniya) — Böyük Britaniya aktyoru.
* Devid Bredli (aktyor, ABŞ) — ABŞ aktyoru.
* Devid Bredli (mühəndis) — peşəkar İT mühəndisi.

## Həmçinin bax
* Devid
* Bredli
Fərat çapağanı

**Fərat çapağanı**  () — Sərtqanadlılar dəstəsinə, karabidlər fəsiləsinə aid növ.

## Təsviri
Böcəyin bədəninin uzunluğu 19 – 32&nbsp;mm, rəngi göymtül yaşıldır, qanadüstlüklərinin ucunda sarı ləkə vardır, ətrafları sarıdır. Başı böyükdür, gözləri qabarıq, çənələri güclüdür, ətrafları uzun, nazik və sarı rənglidir.

## Həyat tərzi
Şoran torpaq sahələri. Böcəklərə yaz və yayın başlanğıcnda rast gəlinir, gecə yırtıcısıdır, kiçik cücülər, qurdlar və ilbizlərlə qidalanır. Sürfələri dərin və geniş yuvalarda yaşayır və həmçinin kiçik cücülərlə qidalanır. Xəstəlikləri məlum deyildir.Təbii düşmənləri pişiklər, kirpiləri göstərmək olar. Böcəklərin bir qismi isə avtomobil təkərləri altında qalıb məhv olurlar.

## Yayılması
Qərbi Türkmənistan, Cənubi Dağıstan, Azərbaycan (Abşeron, Muğan düzü).

## Kateqoriyası və statusu
Kritik vəziyyətdədir. Təbii şəraitdə nəslinin kəsilməsi ehtimalı vardır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Şoran torpaqlarının meliorasiyası və istifadə edilməsi.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir. Şirvan Milli Parkında qorunur.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Şirvan Milli Parkı ərazisində böcəklərin tutulmasını qadağan etmək lazımdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics

***''American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics**** (*AJO-DO*)(çap: , onlayn: ) - [[ortodontiya]] haqda aylıq jurnal. [[Elsevier]] tərəfindən nəşr olunan jurnal Amerikan Ortodontlar Asosiyasasının rəsmi jurnalıdır. 1897-ci ildə yaranıb və 1986-cı ildə adını hal-hazırkı varianta dəyişdirib. Əvvəlki adları *American Journal of Orthodontics* və *American Journal of Orthodontics and Oral Surgery*-idi. *Journal Citation Reports''un məlumatına görə, 2012-ci ildə jurnalın impakt faktoru 1.458 təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Journal page at Society's website
Epizavr

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  kladına aid heyvan cinsi. 

Təbaşir dövründə 70–68 milyon il öncə Avropa ərazisində yaşamışdır. Onların qalıqları Fransada aşkarlanmışdır. Onlar haqqında il dəfə *Gervais* 1852-ci ildə məlumat vermişdir. Yeganə aşkarlanan çiyin sümüyü hazırda itirilmişdir. Hazırda yalnız bir növ daxildir — *Aepisaurus elephantinus*. Hazırda *nomen dubium* kimi qeyd edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Salomon qızılböcəyi

**Salomon qızılböcəyi** () — Sərtqanadlılar dəstəsinə, Qızıl böcəklər fəsiləsinə aid növ. Təbii şəraitdə nəslinin kəsilməsi ehtimalı vardır. 
## Təsviri
Böcəyin bədəni yaşılımtıl – firuzəyi rəngdədir. Qanadüstlükləri və ön döş üzərində narıncı ləkələr vardır, ətrafları yaşıl rəngdədir.

## Yayılması və Sayı
Çin, İran, Türkiyə, Özbəkistan, Tacikistan, Türkmənistan, Azərbaycan (Zaqatala, Qəbələ, Şəki, Göyçay, Yevlax, Naxçıvan MR) ərazilərində rast gəlinir. 1919-cu ildə M.Vinovski tərəfindən Gəncədə 1 fərd, 1928-ci ildə M.Axnazarov tərəfindən Naxçıvanda 1 fərd, 1929-cu ildə E.Hauser tərəfindən Ordubadda 2 fərd, qeydə alınmışdır. Son illərdə rast gəlinməmişdir.

## Həyat tərzi
Cənubi Qafqaz qovağından ibarət olan çaykənarı tuqay meşələrində məskunlaşır. Növün ekologiyasına dair məlumat yoxdur. Sürfələri qovaq ağacının oduncağında inkişaf edir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Tuqay meşələrinin sahələrinin azalması.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı Kitabının 1-ci nəşrinə daxil edilmişdir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Mühafizəsi üçün tuqay meşələrində qovaq ağaclarının qırılmasının qarşısını almaq, köhnə ağacların qırıldığı yerlərdə yeni-cavan ağaclar əkmək, böcəklərin tutulmasının qarşısını almaq, onun sayi və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yasayis ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Богачев А.В. Животный мир Азербайджана. Академия Наук Азербайджанской ССР, Баку, 1951, с. 326; 
# Рихтер А.А. Златки (Buprestidae) \\ Фауна СССР. Насекомые – жесткокрылые, т. XIII, ч. 4, М.-Л., Изд-во АН СССР,1952, 234 с.
# Azərbaycanın Qırmızı Kitabı, II cild, 2013
# Azərbaycan Heyvanlar aləmi, Onurğalılar, III cild.2004.
Eolozavr

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  kladına aid heyvan cinsi. 

Təbaşir dövrü 70—68 milyon il əvvəl Cənubi Amerika ərazisində yaşamışlar. Onların sümüklərinə 1987-ci ildə Powell tərəfindən qeydə almışdır. Onların qalıqlarına Argentina və Braziliya ərazisində aşkarlanmışdır.

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ay savaşçısı (IV mövsüm)

**"Ay savaşçısı"nın IV mövsümü**, Yaponiyada tanınan adı ilə  — *"[[Ay savaşçısı]]"* animesinin Kunihiko İkuharanın rejissorluğu ilə "Toei Animation" tərəfindən çəkilmiş 4-cü mövsümü (128–166-cı seriyalar). Animenin digər mövsümlərində olduğu kimi bu mövsümdə də yapon qız Usaqi Tsukino və dostlarının başına gələn macəralardan bəhs olunur. Hekayə iki arkdan ibarətdir. Birinci arkda Peqasus Çibiusanın yuxularını daxil olmaqla onu Ölü Aydan qorumağa çalışır, çünki Ölü Ay dünyaya yiyələnmək yolunda onu öldürmək istəyirlər. İkinci arkda isə həmişə uşaq kimi qalmağı arzulayan Amazon Kvartetindən və Ölü Ayın lideri, Yeri işğal etmək niyyətində olan Kraliça Neheleniyadan bəhs olunur.

Mövsüm 4 mart 1995-ci ildə TV Asahi-də yayımlanmağa başlamış və 2 mart 1997-ci ildə başa çatmışdır. Mövsüm 39 seriyadan ibarətdir. Mövsüm 2000-ci ildə *Cloverway Inc.* tərəfindən Şimali Amerikada ingilis dilində yayımlanmaq üçün lisenziyalaşdırılmışdır. Mövsüm ABŞ-də Cartoon Network kanalının Toonami televiziya blokunda göstərilmişdir. *"Gözəl Qoruyucu Seylor Mun: Supers"* *Cloverway* tərəfindən ingilis dilinə dublaj edilmiş son mövsümdür. Anime VHS və DVD formatlarında da yayımlanmışdır. 16 may 2014-cü ildə Viz Media tərəfindən mövsümün ingilis dilinə dublaj edilməsi üçün yenidən lisenziyalaşdırılmışdır.

Mövsüm boyunca 3 parça mahnıdan istifadə edilmişdir: bir açılış mahnısı və iki bağlanış mahnısı. Açılış mahnısı Moon Lips tərəfindən ifa olunan *"[[Moonlight Densetsu / Heart Moving|Moonlight Densetsu]]"* mahnısıdır. Mövsümün 1–13-cü seriyalarında Mivako Fucitani tərəfindən ifa olunan  mahnısından, qalan seriyalarında Miyuki Kacitani tərəfindən ifa olunan  mahnısından istifadə olunmuşdur.

## Seriyalar



## İstinadlar