open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Müsəlman alimlərin siyahısı

**Müsəlman alimlərinin siyahısı** — Bu sıyahi Müsəlman elm insanları, astronomlar, riyaziyyatçı, coğrafiyaçı, tarixçi, sosioloq, fizik, kimyaçıları əlavə olunmuşdur. 8. əsrdən 20-ci əsrə qədər.

## VIII əsr
* Cabir ibn Həyyan
* Əbdülhəmid İbnü ət-Türki əl-Gili
* İbrahim əl-Fəzari
* Muhammed bin İbrahim əl-Fəzari
* Əl-Cahiz

## IX əsr
* Əl-Xarəzmi
* Dinəvəri
* Əl-Kindi
* Ziryab
* Abbas ibn Firnas
* Banu Musa
* Yaqubi
* Əbu Maşər əl-Bəlği

## X əsr
* Siczi
* İbn Hewqal
* Məryəm Əl-İcliyə
* Əbdürrəhman əs-Sufi
* Əbu Nasr Mansur
* Əl-Kəraçi

## XI əsr
* Bəhmənyar Azərbaycani
* Əl-Biruni
* İbn Sina
* Ömər Xəyyam
* Əbu Hamid əl-Qəzali
* Yusif Balasaqunlu
* Əbu Səid Gərdizi
* Ali bin Rıdvan
* Əbülfəzl Beyhəki

## XII əsr
* Əl-Cəzari
* Fəxrəddin Razi
* Nəcməddin Qəzvini
* İbn Rüşd
* Fəridəddin Əttar
* Əl-İdrisi
* Şərəfəddin Tusi
* Əbu'l Fida
* Şəmsəddin əd-Dəməşqi
* Musa Kəmaləddin

## XIII əsr
* Nurəddin Batruci
* Nəsirəddin Tusi
* Qütbəddin Şirazi
* Əllamə Hilli
* Kəmaleddin əl-Farisi
* Əsirəddin Əbhəri
* İbn ən-Nəfis
* Zəkəriyyə əl-Qəzvini
* Nəcməddin Qəzvini

## XIV əsr
* İbn Kesir
* İbn Xəldun
* Şemseddin Xalili
* İbn Şatir
* İbn Bətutə

## XV əsr
* Piri Rəis
* Uluqbəy
* Əli Quşçu
* Qiyasəddin Cəmşid Kaşani 

## XVI əsr
* Tağıyəddin
* Səydi Ali Rəis

## XVII əsr
* Əhməd Xani
* Katib Çələbi
* Molla Sədra
* Hezarfən Əhməd Çələbi

## XVIII əsr
* Nalî
* Ətaullah əfəndi Şanızadə

## XIX əsr
* Salih Zəki
* Riyaziyəci Məhmet Nadir

## XX əsr
* Əbdus Salam
* Əziz Sancar
* Məryəm Mirzəxani

## İstinadlar
Luka Modriç

** Luka Modriç ** () — Xorvatiya milli futbol komandasının və Real Madridin yarımmüdafiəçi.

## Həyatı
Luka Modriç 9 sentyabr 1985-ci ildə Xorvatiyada doğulub . 

Uşaqlığı Xorvatiyanın müstəqillik müharibəsi dövründə çətin şəraitdə keçib, ailəsi qaçqın statusu alıb. Atası Stipe mexanik, anası Radoyka isə trikotaj fabrikində tikişçi işləyib. Çətinliklərə baxmayaraq, Luka kiçik yaşlarından futbola həvəs göstərib. Onun istedadını məşqçi Tomislav Başiç görüb və ailənin maddi imkanı olmadığından Luka üçün taxtadan qoruyucu baldıraltılar düzəldib. 1996-cı ildə Modriç “Zadar” klubunun uşaq komandasına qoşulub, daha sonra Zaqreb “Dinamo”sunun gənclər sisteminə keçib.

Real Madridə 2012 -ci ildə Tottenhem Hotspurdan  35 miliyona 5 illik müqavilə bağlanıb . Bu il Real Madrid FK ilə  müqaviləni uzatmasa gələn ildən yenidən Tottenhem Hotspur Fitbol kulubunda oynayacaq . Modriç 1 metr 74 santimetr boya malikdir . Real Madriddə 19 nömrə altında çıxış edir .

## Kariyerası

### Dinamo Zaqreb

Kulub Karyerasına Xorvatiyanın Dinamo Zaqreb Futbol Kulubunda 2007-ci ildə ildə başlayıb . Və burada 94 oyuna çıxraq

23 ədəd qol vurmuşdur .

### Totenhem Hausbur

2008-ci ildə Tottenhem Hotspur kulubu ilə o , 2 illik müqavilə imzalyır .Burada 127 oyuna çıxaraq 13 qol vurur.

### Real Madrid

2012-ci il 27 Avqust tarixində İsbaniyanın Real Madrid kulubu onu Tottenhem Hotspurdan 35 miliyona transver edir müqavilə 5 illik idi . Yəni bu il müqavilənin vaxtı bitir . O, Real Madriddə 127 oyun keçirərək 8 qol ilə yadda qalmışdır . İndi Real Madriddə 19 nömrə altında çıxış edir . 2017-сi ildən etibarən isə 10 nömrə ilə oynayacaq.  

24 may 2025-ci il tarixində Luka Modriç "Real Madrid" klubunun heyətində son oyununu keçirib.  

## Mükəfatlar
2018-ci ildə Luka Modriç “Qızıl top” mükafatının sahibi olub

## İstinadlar
Hafsiya Herzi

**Hafsiya Herzi** (; ) —Tunis-Əlcəzair əsilli Fransa aktrisası.

## Həyatı
Hafsiya Herzi 25 yanvar 1987-ci ildə Fransanın Manosk şəhərində anadan olub. O, 13 yaşında *Notes sur le rire* telefilmində rol alıb. Getdikcə püxtələşən Hafsiya Herzi *Plus belle la vie* и *Sous le soleil* filmlərində çəkilib.

Hafsiya Herzi 2005-ci ildə Əbdüllətif Keşişin Kus-kus və barabulka filmində Rum roluna dəvət alıb.

## Filmoqrafiya
* 2000 — Notes sur le rire
* 2007 — Ravages
* 2007 — Kus-kus və barabulka — *Rum*
* 2008 — Fransız qız — *Sofiya (böyüyəndə)*
* 2008 — İnsan və onun iti (film, 2008) — *Leyla*
* 2009 — L’Aube du monde
* 2009 — Le Roi de l'évasion
* 2009 — Gizli həyat / Anonymes — *Aişə*
* 2010 — Joseph et la Fille
* 2011 — Dözümlülük evi — *Samira*
* 2011 — Mənbə / La Source des femmes — *Esmerelda*
* 2012 — Varislik —*Həcər*

## İstinadlar
Toni Kroos

**Toni Kroos** (d. 4 yanvar 1990) — Almaniyalı yarımmüdafiəçi. Toni Kroos "Real Madrid FK"-da oynayır. Orada 8 nömrə ilə çıxış edir. Boyu 182 santimetrdir.

## Klub karyerası

### Bayern Münhen
Toni Kroos peşəkar karyerasına 31 yanvar 2009-cu ildə "Bayern Münhen"də başlayır. "Bayern Münhen"də ilk oynunu 18 aprel 2009-cu ildə "Volfsburq" ilə maçda vurur. "Bayern Münhen"lə ikinci oyunu "Borussiya Dortmund" ilə qarşılaşma oldu və bu oyunda o, bir məhsuldar öürmə ilə yadda qaldı.

### Real Madrid
17 iyul 2014-cü ildən başlayaraq o, La Liqada oynamağa başladı. Toni Kroos La Liqa kulublarından olan "Real Madrid"ə "Bayer Leverkuzendən 27 milyon dollara transfer olundu. Transfer müqaviləsinin şərtlərinə görə o, 6 illik "Real"a transfer olunub.

UEFA Avro 2024 turnirindən sonra karyerasını başa vuracağını açıqlayıb.

## Oyun tərzi
Toni Kroosun əsas ayağı sağ ayaqdır. O, Kazemiro və Luka Modriç ilə birlikdə keçilməz yarımmüdafiə yaradıb. Kroos "Real Madrid"də küncdən zərbələri mükəmməl qaldırır. Buna görə də demək olar ki, bütün küncdənzərbələri Toni Kroos yernə yetirir. Bunların çoxunu ya Kriştiano Ronaldoya ya da Serxio Ramosa göndərir .
Molla Abdulla Qazızadə

**Molla Abdulla Molla Xəlil oğlu Qazızadə** (1854-?) — İrəvan quberniya ruhani məclisinin rəisi, qazı.

## Həyatı
Abdulla Xəlil qazı oğlu 1854-cü ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atası Molla Xəlil qazı Qazızadədən almışdı. Bir müddət mədrəsədə oxumuşdu. Müqəddəs Nəcəf şəhərinə yollanmış, dini hövzədə ali təhsilə yiyələnmişdi. O zaman Nəcəf şəhəri regionda elm və bilik mərkəzi hesab edilirdi. On il bu yüksək elmi-dini mərkəzdə öz biliklərini təkmilləşdirərək, müxtəlif İslam elmlərini əxz etmişdi.

Molla Abdulla Qazızadə Qazızadə Zaqafqaziya ruhani idarəsində imtahan vermiş, axund ünvanı almışdı.

Molla Abdulla Qazızadə uzun müddət İrəvan quberniya ruhani məclisinin üzvü olmuşdu.

Molla Abdulla Qazızadə 1910-cu ildən ruhani məclisinin sərdi olmuşdu.

## Ailəsi

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, İrəvan Quberniya Ruhani Məclisi və məşhur din xadimləri, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 3, səh.23–32.

## Həmçinin bax
* İrəvan quberniyası
* İrəvan Quberniya Ruhani Məclisi

## İstinadlar
Nasxok çayı

**Nasxok çayı** — Rusiyaya məxsus olan Vrangel adasında yerləşir. İzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsi İultinski rayonu ərazisinə daxildir. Çayın uzunluğu 36&nbsp;km.
1926-ci ildə adlandırılmışdır. Eskimos dilində *Насӄуӄ* — «baş» mənasını verir.

Çay başlanğıcını *Şimal silsiləsindən* başlayır. Çukot dənizinə yaxın yerləşən Tayana laqununa axır. Düzənlik çayıdır. Çayın sürəti 0,3&nbsp;m/s təşkil edir.

Mənsənbə çay qollara ayrılır: Qlinnaya, Sağ Nasxok və Sol Nasxok.

## İstinadlar
Jan-Lui Trentinyan

**Jan-Lui Trentinyan** (; ) — fransız aktyoru, rejissoru, ssenaristi.

## Həyatı
Jan-Lui Trentinyan 11 dekabr 1930-cu ildə Fransanın Pyolan şəhərində anadan olub. Atası varlı iş adamı idi. Təbiətən utancaq olan Jan-Lui əmisi Moris Trentinyan kimi formula pilotu olmaq istəyirdi.

Jan-Lui Trentinyan 1942-ci ildə, 12 yaşından başlayaraq poeziya ilə ilgilənməyə başladı. Əsasən Jak Prever, Giyom Apolliner və Lui Araqonun şeirlərini oxuyurdu.

Jan-Lui Trentinyanın çəkildiyi filmlərdən biri də Sevgidir. "Sevgi" filmi yaşlı ər-arvadın həyatından bəhs edir. O, dünyasını dəyişmiş həyat yoldaşına hədsiz sədaqət göstərən qadını canlandırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Jean-Louis Trintignant biography on newwavefilm.com
* 
*  ''Jan-Lui Trentinyan'' at ''New Wave Film''
Ruzi Musayev

** Musayev Ruzi Əbdürəhman oğlu ** — texnika elmləri doktoru

## Həyatı
Musayev Ruzi Əbdürəhman oğlu 1933-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1955-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra "Bibiheybət" NQÇİ-də operator, usta köməkçisi, usta və Dövlət şəhər texniki nəzarət idarəsində mühəndis-inspektor (müfəttiş) işləmişdir. 1961-ci ildən Azərbaycan EADNQYPİ-da mühəndis, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi işləmişdir. 1961-ci ildə bu institutun aspirantı olmuşdur. 1992–2015-ci illərdə Azərbaycan MEA Geologiya və Geofizika İnstitutunda "Layın fiziki kimyası" laboratoriyasının rəhbəri olmuşdur. 1965-ci ildə "Neftdə həll olunan səthi-aktiv maddələr, onların adsorbsiyası və quyudibi zonanın emalı üçün tətbiqi şəraitləri (Abşeron yarımadasının yataqları timsalında)" mövzusunda namizədlik, 1991-ci ildə isə "Neft hasilatının intensivləşdirilməsi üçün neft emalı və neftkimya məhsullarının tətbiqinin fiziki əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Musayev R. Ə. neft və qaz quyularının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: laylarda baş verən səthi-molekulyar, kapilyar proseslər; neftin su ilə sıxışdırılması mexanizmi; layların neftverimi; SFM, qələvilərin, turşuların, aralıq neft emalı və neft kimyası maddələrinin fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlərinin, məhsuldar qatda və quyudibi zonada fiziki və fiziki-kimyəvi üsulların təsiri altında baş verən mikroproseslərin öyrənilməsi; kimyəvi məhsulların əsasında sinergetik səmərəsi olan kompozisiyaların axtarışı; neft hasilatını intensivləşdirilməsinin yeni texnologiyalarının işlənilməsi; hasilat və suvurucu quyuların məhsuldarlığının artırılması; müəllif nəzarəti və texnologiyaların tətbiqi barədə alınmış barədə alınmış materialların təhlili; məhsuldar qatın (layın) ekologiyası.

Musayev R. Ə. 140-dan artıq elmi məqalənin, 8 təlimatın (instruksiyanın) müəllifidir. İxtiralara görə 14 müəlliflik şəhadətnaməsi alıb. Kadr hazırlığı ilə məşğul olub.
Xristian Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

* Antuan Anri Bekkerel
* Cozef Con Tomson
* Filipp Lenard
* Qulyelmo Markoni
* Hendrik Lorens
* Piter Zeyeman
* Vilhelm Rentgen

## İstinadlar
Milli Dəstə

**Milli Dəstə** — Azərbaycan milli futbol komandası, Azərbaycan futbol klublarını və digər idman növlərində yarışan yerli idmançıları Avropada dəstəkləyən azarkeş dəstəsidir. Bu dəstə Azərbaycanın bir başa Avropada təsis edilən ilk azarkeş dəstəsidir.

## Yaranması
Milli Dəstə 1 Mart 2016-cı ildə Vüsal Əhmədov və Şamil Mustafayev tərəfindən Qərbi Avropada təsis edilmişdir. Kiçik bir müddət sonra Orxan Barini Milli Dəstənin idarə heyətinə cəlb olunmuş və media işləri ona həvalə olunmuşdur.

## Məqsədi
Milli Dəstənin əsas məqsədi Avropada yaşayan və təhsil alan azərbaycanlıları müxtəlif idman müsabiqələrində bir ad altında birləşdirmək və istər Milli, istərsə də yerli komandaların oyunlarında onlara dəstək olmaqdır

## Simvolu
Milli Dəstə simvol olaraq Xürrəmilər hərəkatının rəhbəri, Ərəb Xilafətinə qarşı Azərbaycandakı üsyana rəhbərlik etmiş sərkərdə - Babək Xürrəmini seçmişdir.

## Loqo
Milli Dəstənin loqosunda Babək Xürrəmdin əks olunmuşdur. Babəkin örtüyündə olan mavi, qırmızı və yaşıl rənglər Azərbaycan bayrağını tərənnüm edir. Loqonun alt hissəsində isə dəstənin adı və yaranma ili qeyd olunmuşdur.

## Özəllikləri
Milli Dəstənin özəlliyi müəyyən bir ölkədə fəaliyyət və ya dəstək göstərməsi deyil, bütöv Avropada fəaliyyətini nümayiş etdirməsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan mağaralarının siyahısı

Azərbaycanda çox sayda təbii mağara vardır. Bu mağaraların əksəriyyəti karst mağaraları, və azı isə vulkanik mağaralar (lava tunelləri). Belə mağaralar həm də ibtidai insanların ilk sığınacaq yerləri-evləri olmuşdur.

Azərbaycanın ən məşhur mağaralarından biri olan Azıx mağarası, daş dövrü insanlarının yaşayış yeri kimi məşhurdur. Mağarada Quruçay mədəniyyəti, Aşel mədəniyyəti və Mustye mədəniyyəti dövründə yaşayış olduğu müəyyən edilmişdir. Mustye mədəniyyəti dövründə neandertal tipli insanlar Azıx düşərgəsində daimi yaşamışlar.

## Azərbaycanda mağaraların siyahısı
Siyahı bütün mağaraları əhatə etmir.

## Azərbaycanda mağara komplekslərinin siyahısı
Siyahı bütün mağara komplekslərini əhatə etmir.

## Qalereya


Şəkil:Azokh Cave3.jpg|Azıx mağarasının girişi
Şəkil:Azokh.jpg|Azıx mağarasında yarasa
Şəkil:Azokh Cave.jpg|2009-cu ildə Azıx mağarasında arxeoloji qazıntılar
Şəkil:Ashab ul Kahf Cave in Azerbaijan.JPG|Əshabi-Kəhf mağarası
Şəkil:Mərəzə mağaraları.jpg|Mərəzə mağarası
Şəkil:Mərəzə mağarasının içərisi.jpg|Mərəzə mağarasının içərisi
Şəkil:Qaradağ rayonu, su mağaraları.jpg|Qaradağ rayonunda karst mağarası
Şəkil:Qaradağ rayonu, Ümid qəsəbəsi yuxarısında su mağarası.jpg|Qaradağ rayonunda karst mağarası formalaşması
Şəkil:Qazanfar caves.jpg|Qobustan rayonunda mağara



## Həmçinin bax
* Azərbaycan coğrafiyası
* Azərbaycan relyefi
* Azərbaycanın palçıq vulkanları
* Azərbaycan Respublikasında ən yüksək dağ zirvələri
* Azərbaycandakı vulkanların siyahısı

## İstinadlar
Dendroica

**Dendroica** () — Parulidae fəsiləsinə aid cins. Bu cinsə 27–29 növ daxil idi. Yumurta qoyma əsasən Şimali Amerika ərazisində baş verir. Qışlamaq məqsədi Mərkəzi və Cənubi Amerikaya miqrasiya edirlər. Nadir hallarda Qərbi Avropada görünürlər. Erkəklər dişilərə nisbətdə bəzəkli olurlar.

## Növləri

## Ədəbiyyat
* Jon Curson, David Quinn und David Beadle: *New World Warblers*. Helm Identification Guides, London 1994, ISBN 0713639326

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zonotrichia

**Zonotrichia** () — Sərçəkimilər dəstəsinə emberizidae fəsiləsinə aid cins.

## Növləri
* Ağboyun zonotrihiya *[[Zonotrichia albicollis]]* (J. F. Gmelin, 1789)
* Qaraqarın zonotrihiya, *[[Zonotrichia atricapilla]]* (J. F. Gmelin, 1789)
* Sarısinə zonotrihiya *[[Zonotrichia capensis]]* (Muller, 1776)
* Ağbaş zonotrihiya *[[Zonotrichia leucophrys]]* (Forster, 1772)
* Şimal zonotrihiyası *[[Zonotrichia querula]]* (Nuttall, 1840)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ammodramus

**Savanna sərçələri** () — Sərçəkimilər dəstəsinə, Vələmir quşları
fəsiləsinə aid cins.

## Növləri
* Sahil savanna sərçələri *[[Ammodramus maritimus]]* (Wilson, 1811)
* Nelson savanna sərçələri *[[Ammodramus nelsoni]]* Allen, 1875
* İtiquyruq savanna sərçələri *[[Ammodramus caudacutus]]* (J. F. Gmelin, 1788)
* Луговая savanna sərçələri *[[Ammodramus leconteii]]* (Audubon, 1844)
* Berd savanna sərçələri *[[Ammodramus bairdii]]* (Audubon, 1844)
* Hebslou savanna sərçələri *[[Ammodramus henslowii]]* (Audubon, 1829)
* Cırcırama savanna sərçələri *[[Ammodramus savannarum]]* (J. F. Gmelin, 1789)
* *[[Ammodramus humeralis]]*


Fayl:Ammodramus bairdii (Audubon).jpg|*[[Ammodramus bairdii]]* 
Fayl:Saltmarsh sharp tailed sparrow.jpg|*[[Ammodramus caudacutus]]* 
Fayl:HenslowsSparrow23.jpg| 
Fayl:Ammodramus humeralis -Argentina-8.jpg|*[[Ammodramus humeralis]]*
Fayl:LESP-Erickson.jpg|
Fayl:Dusky Seaside Sparrow.jpg|*[[Ammodramus maritimus]]* 
Fayl:NelsonsSharptailedSparrow23.jpg|*[[Ammodramus nelsoni]]*


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elişa Katbert

**Elişa Ann Katbert**(; d. 30 noyabr 1982, Calgary, Alberta, Kanada) bu bir aktrisa və model. O beynəlxalq məlum oldu seriyası *24* Kim Bauer oynayan üçün, Danielle film *[[The Girl Next Door]]* və Carly Jones *[[Mum fiqurları evi (film, 2005)|House Of Wax]]*. O Glam'Mag jurnalı tərəfindən 2015-ci ildə dünyanın ən seksual aktrisa seçildi. 2013-cü ildə o, Amerika TV ən gözəl qadını seçildi.

Bu cinsi simvolu var və tez-tez biri kimi qeyd olunur bir qadın daha çox "sexys" və daha çox "gözəl" dünya.

## Filmoqrafiya
* 1997 Dancing on the Moon — Sarah
* 1997 Nico the Unicorn — Carolyn Price
* 1998 Airspeed — Nicole Stone
* 1999 Believe — Katherine Winslowe
* 1999 Time at the Top — Susan Shawson
* 2000 Who Gets the House? — Emily Reece
* 2003 Love Actually — American Goddess Carol
* 2003 Old School — Darcie Goldberg
* 2004 The Girl Next Door -Danielle
* 2005 House of Wax — Carly Jones
* 2005 The Quiet — Nina Deer
* 2007 Captivity — Jennifer Tree
* 2007 He Was a Quiet Man — Vanessa
* 2008 My Sassy Girl — Jordan Roark
* 2008 Tim and Eric Awesome Show, Great Job! Herself
* 2008 Guns — Frances Dett
* 2009 The Six Wives of Henry Lefay — Barbara "Barby" Lefay
* 2014 Just Before I Go — Penny Morgan
* 2016 Goon: Last of the Enforcers — Mary

## Xarici keçidlər
* 

## İstinadlar
Caban əl-Kurdi

**Caban əl-Kurdi** () — Məhəmməd peyğəmbər zamanında Müsəlman olan kürd səhabə.

## İstinadlar
Soyuq (film, 2016)

**Soyuq** — İranda Ərk qardaşları tərəfindən çəkilmiş ilk müstəqil Türkcə (Azərbaycanca) film. 2016-cı ilin Fevralın 2-sində Təbrizdə nümayiş olunan film, ən yaxşı rejissor işi və ən yaxşı qadın roluna görə İran uşaq filmləri mükafatı olan “Qızıl Kəpənək” -yə (Pərvane-e Zərrin) layiq görülüb.

## Məzmunu
Filmdə ailəsinin yoxsulluğu üzündən stress altında olan 8 yaşında məktəbli uşağın hekayəsindən bəhs olunur. Uşaq məktəbdə həmişə altını isladır. Evə qayıdanda anasının çadrasının altında gizlənərək qayıdır. Anası onun bu vərdişini tərgitmək qərarında gəlir, amma uşağın fərari atasına görə o, başqa problemlərlə rastlaşır.

## Aktyorlar
* Sədra Daneşvar
* Həmid Qəzənfərzadə
* Nəsir Həşimi
* Nəsrin Muradi
* Səyyad Rəsi
* Əkbər Şəriət
* Yusif Əkbərzadə
* Həimd Qəfərfur
* Ərfan Abdi
* Fatimə İsmaili

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi Facebook Səhifəsi
Yunko

**Junco** () — Sərçəkimilər dəstəsinə Vələmir quşları fəsiləsinə aid cins. Bu cinsin nümayəndələri əsasən Şimali Amerika ərazisində yayılmışdır. Şimali Amerikanın iynəyarpaqlı meşələrindən tutmuş mərkəzin enliyarpaqlı meşələrinə kimi ərazilərdə yayılmışdır. Adətən cənuba miqrasiya edirlər. Bir qismi oturaq həyat sürür.

Yer üzərində qidalanırlar. Quşlar sürülər halında yaşayırlar. Tum və həşaratlarla qidalanırlar. Yuvanı əsasən yerdə qururlar.

Cinsə dörd növ daxildir:

* Junco hyemalis — Şimali Amerikadan Şimali Meksika ərazisinə qədər ərazilərdə yayılmışdır. Meşələrdə, bağlarda və parklarda yuva qururlar.
*  — Quadalupa adasının Endemik canlısıdır. Bəzən *J. hyemalis* növünə daxil edilir.
* Junco phaeonotus — Meksika və ABŞ-nin cənub hissəsində.
* Junco vulcani — Panamanın qərbində yayılmışdır, Kostarikanın endemik canlısıdır.


Fayl:Junco phaeonotus MtLemmon.jpg|*Junco phaeonotus*
Fayl:Junco vulcani -Cerro de la Muerte, Costa Rica-8.jpg|*Junco vulcani*


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Paleoeskimoslar

**Paleoeskimoslar** — Arktikanın qədim əhalisi olmuşlar. Bu cür ad verilməsinə baxmayaraq arxeoloji qazıntılar və dnt analizləri paleoeskimosların Qrenlandiya eskimosları və İnuitlərlə bağlılıqlarının olmaması sübuta yetirmişdir. Onlar əsasən hazırkı Çukçalar və Aleutlarla qohumdurlar. Onlar Qrenlandiya ərazisinə 4500 il öncə gəlmişlər.

Paleoeskimosların əsas məşğuliyyəti əsasən ovçuluq olmuşdur. Onların ovunun əsasını Morj, dəniz quşları, molyusklar, şimal maralları və balıqlarla qidalanırlar. Paleoeskimosların daimi yaşayış məskəni Kekertasussuk 1983-cü ildə aşkarlanmışdır. Burada aşkarlanmış artefaktlar 2800 — 2400 il öncəyə aiddir. İnkişaf etmiş Paleoeskimosların izlərinə bütün arktikanın tirpaq sahələrində rast gəlinir. Rusiya ərazisində 1975-ci ildə Vrangel adasında Şeytan ovrağı adlı qədim paleoeskimos dayanacağı aşkarlanmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Qədim eskimoslar 700 il öncə yoxa çıxmışlar
Staroe Çaplino

**Staroe Çaplino** — Çukot Muxtar Dairəsində vaxtı ilə mövcud olan yaşayış məntəqəsi. Burada Rusiya Federasiyasının sərhəd xidməti fəaliyyət göstərir.  
Çaplino burnunda yerləşir.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsi Un’аzik’ olaraq adlanırdı və 19-cu əsrdə özünün ən pik dövrünü yaşayırdı.. Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti balina və morj ovlanması olmuşdur. 1958-59-cu ildə Staroe Çaplino və bir sıra şayayış məntəqəsi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
İrakli Morkov

**İrakli İvanoviç Morkov** (; 1753–1828) — Rusiya hərbçisi, Həştərxan quberniyasının general-qubernatoru, qraf (1796).

## Həyatı
İrakli İvanoviç Morkov 1753-cü ildə Rusiyada anadan olmuşdu. Moskva quberniyası zadəganlarındandır. 1798-ci ildən 1799-cu ilədək Həştərxan quberniyasının general-qubernatoru olmuşdu.

İrakli Morkov  1828-ci ildə Rusiya imperiyasının Moskva şəhərində vəfat etmişdi.
Fyodor Soymonov

**Fyodr İvanoviç Soymonov** (; ) — Rusiya tədqiqatçısı, hidroqrafı, hərbi xadimi.

## Həyatı
O, Moskva dənizçilik məktəbini bitirdikdən sonra üç illiyə donanma işini öyrənmək üçün Hollandiyaya getmiş, oradan qayıtdıqdan sonra donanma işinə cəlb edilmişdi. I Pyotrun Xəzər dənizinin qərb sahili əraziləri ilə maraqlanması F. İ. Soymonovun da bu işə cəlb edilməsilə nəticələndi və o, kapitan- leytenant Karl Fon Verdenlə birlikdə 1719-cu ildə bu əraziləri tədqiq etmək üçün göndərildi. Onların gərgin əməyi nəticəsində 1721-ci ildə Xəzər dənizinin qərb və cənub sahillərinin xəritəsi tərtib olundu. Həmin ildə tərtib olunmuş bu xəritə I Pyotr tərəfindən Paris Elmlər Akademiyasına hədiyyə olaraq göndərilmişdi. F. İ. Soymonov I Pyotrun başçılığı ilə rus qoşunlarının Xəzərsahili ərazilərə yürüş zamanı qoşunların tərkibində donanma zabiti kimi fəal iştirak etmişdi. 1727-ci ilə qədər Xəzərsahili ərazilərdə fəaliyyət göstərmiş bu donanma zabiti sonrakı illər- də yüksək vəzifələrdə işləmişdir. F. İ. Soymonov Xəzər dənizinin qərb sahillərini tədqiq etdiyi və bu ərazilərdə hərbi fəaliyyəti illərində öz xatirələrini qələmə almışdı. Onun xatirələri Q. R. Müller tərəfindən 1763-cü ildə çap edilmişdir. F. İ. Soymonovun səyahətnaməsi Dərbənd, Bakı, Rəşt, Niyazabad, Salyan şəhərlərinin coğrafi təsviri ilə yanaşı ölkənin iqtisadi və siyasi həyatı haqqında zəngin, maraqlı məlumatlar mənbəyidir və XVIII əsrin əvvəllərində Azərbaycanın iqtisadi-siyasi həyatını öyrənmək baxımından çox qiymətlidir. Əsərdə Azərbaycanın təbii sərvətləri, kənd təsərrüfatı, bağçılığı, meyvəçiliyi ətraflı şəkildə şəhr edilmiş, rus qoşunlarının Xəzərsahili ərazilərə hücumları və bu əraziləri işğal etməsi kimi siyasi hadisələr qabarıq surətdə təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Бобынин В. В. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб.: 1890–1907.
* Берх. Жизнеописания первых российских адмиралов, или опыт истории российского флота.
* Гольденберг Л. А. Фёдор Иванович Соймонов (1692–1780) / Отв. ред. д-р ист. наук А. А. Новосельский; Академия наук СССР. — М.: Наука, 1966. — 264 с. — (Научно-биографическая серия). — 5000 экз.
* Гольденберг Л. А. Каторжанин — сибирский губернатор: Жизнь и труды Ф. И. Соймонова. — Магадан: Кн. изд-во, 1979. — 288 с. — (Дальневосточная историческая библиотека). — 15 000 экз. (в пер.)
* Персидская война 1722–1725. (Материалы для истории царствования Петра Великого) // Русский вестник, № 4. 1867
* Григорьев С. В. Биографический словарь. Естествознание и техника в Карелии. — Петрозаводск: Карелия, 1973. — С. 212. — 269 с. — 1000 экз.

## Xarici keçidlər
* Картографирование Московско-Сибирского тракта XVII–XVIII вв.
* Соймонов Ф. И. Из записок Ф. И. Соймонова // Морской сборник, 1888. — Т. 227. — № 9. — Неофиц. отд. — С. 91–132. — № 10. — Неофиц. отд. — С. 85–103.
Savalan Mirzəyev

**Savalan Mirzə oğlu Mirzəyev** (; ) — Gürcüstan dövlət və ictimai-siyasi xadimi, Gürcüstan Parlamentinin 9 və 10-cu çağırış deputatı. O, Gürcüstan Baş Nazirinin Müşaviri, 2009–2013-cü illərdə Gürcüstan Reinteqrasiya Məsələləri üzrə Dövlət Nazirinin Müşaviri olmuşdur.

## Həyatı
Savalan Mirzə oğlu Mirzəyev 29 avqust 1986-cı ildə Gürcüstan SSR-in Qardabani rayonunun Qaratəhlə kəndində ziyalı ailəsində dünyaya gəlib.

2007-ci ildə İvane Cavaxişvili adına Tbilisi Dövlət Universitetinin Hüquqşünaslıq fakültəsini bitirib.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
Savalan Mirzəyev 12 iyun 2013-cü ildə Gürcüstanın Baş naziri Bidzina İvanişvilinin milli azlıqların məsələləri üzrə müşaviri təyin edilib.

## İstinadlar

## Mənbə
* Savalan Mirzəyev: Azərbaycanlılar Gürcüstanda gücə malik olduqlarını artıq göstərib — www.amerikaninsesi.org
* Savalan Mirzəyev: "İvanişvili Azərbaycanın Gürcüstan üçün önəmli strateji dövlət olduğunu vurğulayıb"- www.gun.az
Nişan mərasimi

**Nişan mərasimi** — Azərbaycanın milli toy adətlərinin tərkib hissəsi.

## Xarici keçidlər
* Обручение (немного истории) // svadbanet.ru
* Помолвка // БСЭ, 1969–1978
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatının döş nişanı

**Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatının döş nişanı** — Milli Məclisin deputatına Milli Məclisin sədri tərəfindən təqdim olunan döş nişanı.

## Qaydalar
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatının döş nişanı döşün sol tərəfinə taxılır. Deputatının səlahiyyət müddəti qurtardıqda və ya onun səlahiyyətinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə döş nişanını taxmaq hüququna xitam verilir. Döş nişanı isə Milli Məclisin deputatı seçilmiş şəxsdə qalır. Lakin, deputatının səlahiyyətinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə döş nişanı Milli Məclisin aparatına qaytarılmalıdır.

## Təsviri
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatının döş nişanı Azərbaycan Respublikası Dövlət bayrağının üfüqi yerləşmiş, eyni endə üçrəngli zolaq şəklində üslubi təsvirindən ibarətdir: mavi rəngli yuxarı, qırmızı rəngli orta və yaşıl rəngli aşağı zolaqlar.

Deputatın döş nişanının əsası gümüşlü xəlitədən hazırlanır, nişanın səthinə mavi, qırmızı va yaşıl mina çəkilmişdir.

Nişanın yuxarı zolağında iki sətirdə "Azərbaycan Respublikası", aşağı zolağında isə iki sətirdə "Milli Məclisin deputatı" sözləri yerləşir. Nişanın qırmızı zolağının ortasında ağ rəngli aypara və səkkizguşəli ulduz təsviri vardır.

"Azərbaycan Respublikası" və "Milli Məclisin deputatı" sözləri, nişanın kənarları və arxası zərlidir.

Nişanın arxa tərəfində Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatı vəsiqəsinin seriyasına və nömrəsinə müvafiq seriya və nömrə göstərilir.

Döş nişanı sancaqlı hazırlanır.

Döş nişanının ölçüsü 28x17 mm-dir.

## İstinadlar
Tofiq Vəliyev

**Tofiq Vəliyev** (tam adı: *Vəliyev Tofiq Talış oğlu*; d. may 1934, Ağdam, Azərbaycan-v. 2014, Bakı, Azərbaycan) — tarix elmləri doktoru, 1993-2014-cü illərdə Bakı Dövlət Universiteti «Slavyan ölkələri tarixi» kafedrasının müdiri, "Şöhrət" ordeni laureatı.

## Həyatı
Vəliyev Tofiq Talış oğlu 1934-cü ilin may ayında Ağdam rayonunun Kürdlər kəndində müəllim ailəsində anadan olumuşdur. 1948–1951-ci illərdə Ağdam Pedaqoji texnikumunda təhsil almışdır. Təhsilini bitirdikdən sonra 1951–1952-ci tədris ilində Yevlax rayonunun Qoyunbinəsi kəndində müəllim işləmişdir.
1953–1958-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində oxumuş, təhsilini başa vurduqdan sonra təyinatla AMEA Tarix İnstitutuna göndərilmişdir. 1958–1990-cı illərdə AMEA Tarix institutunda işləmişdir. 1960–1963-cü illərdə İnstitutun əyani aspiranturasında təhsil almışdır.

1990-cı ildə müsabiqə yolu ilə BDU-nun Tarix fakültəsinə professor vəzifəsinə keçmişdir. 1993-cü ildən 2014-cü ilədək fakültənin «Slavyan ölkələri tarixi» kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmişdir.

## Elmi fəaliyyəti

1966-cı ildə «XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın ipək emalı sənayesi» mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1970-ci ildə Peterburqda (Leninqrad) keçirilmiş "Dünya iqtisadi tarixi" və həmin ildə Moskvada təşkil edilmiş "XII beynəlxalq tarix konqres"lərində iştirak etmişdir. 1986-cı ildə «XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın sənayesi və proletariatı» mövzusunda isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

"XIX əsr–XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan iqtisadiyyatında kapitalist münasibətlərinin inkişafı və eyni dövrdə Şərqi Slavyan ölkələrinin tarixi" sahəsində tədqiqatlar aparır. 160-dan çox məqalənin, 5 monoqrafiyanın, orta və ali məktəblər üçün 14 dərslik və dərs vəsaitinin müəllifidir. 8 elmlər namizədi və 2 elmlər doktoru hazırlamışdır.

## Seçilmiş əsərləri

* İmperializm dövründə Azərbaycanın sənayesi və proletariatı [kirilcə] / Т. Т. Vəliyev; red. М. Ә. İsmayılov; Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutu. - Bakı: Elm, 1987. - 256 s. 
* XX əsr Azərbaycan tarixi (ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, 2004.
* Azərbaycan tarixi suallarda və cavablarda (dərs vəsaiti I hissə). Bakı, 2004.
* Azərbaycan tarixi suallarda və cavablarda (dərs vəsaiti II hissə). Bakı, 2004.
* Ümumdünya tarixi suallarda və cavablarda (dərs vəsaiti, II hissə). Bakı 2004.
* Ümumdünya tarixi suallarda və cavablarda (dərs vəsaiti, III hissə). Bakı 2004.
* Slavyan ölkələri tarixi. Ümumi kursun proqramı. Bakı 2004.
* Slavyan ölkələri tarixi magistr kursunun proqramı. Bakı 2008.
* XIX əsrin axrları XX əsrin əvvəllərində Rusiya və Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafı – Bakı Universitetinin «Xəbərləri (humanitar seriya)». Bakı, 2008, №3
## İstinadlar

* 

## Həmçinin bax
*Bakı Dövlət Universiteti
*BDU Tarix
Kazan quberniyası

**Kazan quberniyası** (; ; ) — Rusiya imperiyası və RSFSR-ın inzibati ərazi vahidi.

## Xarici keçidlər
IV Ümmə xan

**IV Ümmə xan (Ömər xan)** (1761, Xunzax, Avar Xanlığı — 1801, Balakən) — Avar xanlığının hakimi.

## Həyatı
Ümmə xan (əsl adı Ömər xan) IV Məhəmməd nutsal oğlu 1761-ci ildə Dağıstanın Xunzax aulunda anadan olmuşdu. Ailə təlim-tərbiyəsi almışdı. Doğma Avar dilindən başqa Azərbaycan, Ərəb və Ləzgi dillərini də bilirdi.

Ümmə xan 13 yaşında atasının taxtına əyləşdi.

Ümmə xan Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın qaynı və müttəfiqi idi. Onunla bərabər Naxçıvan, Qaradağ və Xoy xanlıqlarına qarşı vuruşmuşdu.

Tarixçi Mirzə Yusif Qarabaği yazır: "O zamanlar Naxçıvan hakimi Kəlbəli xanla İbrahim xanın arasında ədavət törəmişdi. Buna görə də İbrahim xan Dağıstan ləzgilərindən kömək istədi və Dağıstan hakimi Ümmə xan (Ömər xan—Ə. Ç.) öz qoşunu ilə İbrahim xanın köməyinə gəldi. İbrahim xan Qarabağın atlıları və könüllüləri ilə (çəri) birlikdə hərəkət etdi. Kəlbəli xana cəza vermək qərarına gəldi və onun olduğu Qarababaya yetişərək dayandı. O, Qarababanı mühasirəyə aldı.
Kəlbəli xan da qabaqcadan İrəvan hakimindən kömək istəmişdi. O da ona bir qədər kürdlərdən və başqa ellərdən kömək göndərmişdi.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz yerdə hər iki tərəfin qoşunu bir-birinə rast gəldi. Kəlbəli xan bir qədər geri çəkildikdən sonra Tiflis yolu ilə qaçmağa üz qoydu. Bunu görən Ümmə xan iti gedən atını onların dalınca çıpdı. Ibrahim xan isə Ümmə xanın Kəlbəli xanı təqib etməsinə mane oldu və onun təqibi nəticəsiz qaldı".

Ənvər Çingizoğlu yazır: "Avarıstan da Dağıstanın bir yörəsidir. Bu diyarda Məhəmməd Nutsal xan hökmranlıq edirdi. 1774-cü ildə onun ölümündən sonra oğlu Umma xan (Ömər xan) başçı oldu. Umma xan bacısı Bikə ağanı İbrahimxəlil xana verib, qohumlaşdı. İbrahimxəlil xan bu qohumluqdan dəfələrlə istifadə etmişdi.

Tarixçi Rzaqulu bəy Vəzirov yazır: "Lazım olan zaman Dağıstan və ləzgi vilayətlərindən qoşun istəyirdi. İbrahim xan Ümmə xanın və başqa sərkərdələrin başçılığı ilə Qarabağa gələn qoşunu öz övladları və Qarabağ qoşunu ilə birlikdə lazım olan yerlərə göndərir, istədiyi adamı təbeh edir və öz itaəti altına çəkirdi".

Tarixçi Mirzə Yusif Qarabaği yazır: "Eyni zamanda qohumluq münasibətinə görə avar hakimi Ümmə xan və Dağıstan əmirləri də İbrahim xana sadiq və dost idilər, əgər aralarında bir narazılıq üz versəydi, dərhal İbrahim xanın işarəsi ilə Dağıstan əmirləri bütün qoşunlarıyla Gürcüstan üzərinə hücum edərək oranı çapıb dağıdırdılar, necə ki, 1205 (1790)-ci ildə Gürcüstan valisi ilə İbrahim xanın arasında olan narazılıq üz vermişdi.

Bu səbəbə görə Ümmə xan çoxlu qoşunla Gürcüstan tərəfinə gedib bacardığı qədər Gürcüstan torpağını qarət edərək Sığnaq və Gümüşxananı zəbt etdi, camaatın çoxunu öldürdü. Bir qədərini əsir və bir qədərini də dustaq edib, təcili surətdə Axalsixə, Süleyman paşanın yanına getdi. Qışı orada keçirib, bahar fəslində geri qayıdaraq, yenə də Gürcüstan torpağına daxil oldu. Ümmə xan yolun üstündə knyaz Abaşidzenin arvad-uşağı ilə yaşadığı möhkəm qalanı mühasirə edib zor ilə zəbt etdi. Oranın əhalisini qılıncdan keçirdərək, bəzilərini də əsir etdi. Knyaz Abaşidzenin qızlarından Cavahir xanımı İbrahim xan üçün göndərdi, bir qızına da Ummə xan özü evləndi".

## İstinadlar
Ufa quberniyası

**Ufa quberniyası** (; ) — Rusiya imperiyasının inzibati ərazi vahidi. Orenburq Quberniyasının Ufa və Orenburq quberniyalara bölməsindən yaradılıb.

## Xarici keçidlər
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin döş nişanı

**Azərbaycan Respublikası Prezidentinin döş nişanı** — Azərbaycan Respublikası Prezidenti olan şəxsin döş nişanı

## Təsviri
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin döş nişanı iki hissədən ibarətdir.

Döşə taxılan birinci hissə 90 mm diametrlik çevrədə yerləşdirilmiş 18 karatlıq qızıldan hazırlanmış səkkizguşəli ulduz şəklindədir. Ulduzun mərkəzində Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbinin minalanmış təsviri qabarıq surətdə həkk edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbinin ətrafı iki ədəd halqa ilə haşiyələnmiş və halqaların arasında çevrə boyu 60 ədəd brilyant daş düzülmüşdür. Nişanın səkkiz guşəsinin hər biri digərindən şüalarla ayrılmışdır. Ulduzun səkkiz guşəsinin hər biri üzərində beş şüa yerləşdirilmişdir. Səkkiz guşənin hər birində şüalar boyu sıra düzülüşünə uyğun olaraq altı, səkkiz, on, səkkiz və altı brilyant daş düzülmüşdür.

Boyundan asılan ikinci hissə hər birinin diametri 27 mm olan 16 medalyondan ibarətdir. Hər bir medalyon digərinə qızıldan hazırlanmış çələnglər vasitəsilə birləşdirilmişdir. Bir tərəfi sünbül, digəri isə palıd budağı olan çələnglərin ümumi sayı 16-dır. Hər bir medalyonun ortasında lövhə üzərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbinin minalanmış təsviri qabarıq şəkildə həkk edilmişdir. Medalyonların üzərində çevrə boyu 60 ədəd brilyant daş düzülmüşdür.

Boyundan asılan hissənin ortasında diametri 60 mm olan 18 karat qızıldan hazırlanmış səkkizguşəli ulduz yerləşdirilmişdir. Ulduzun ortasında lövhə üzərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbinin minalanmış təsviri qabarıq şəkildə həkk edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbinin ətrafı iki ədəd halqa ilə haşiyələnmiş və halqaların arasında çevrə boyu 60 ədəd brilyant daş düzülmüşdür. Ulduzun səkkiz guşəsinin hər biri üzərində beş şüa həkk olunmuşdur. Şüaların üzərində sıra düzülüşünə uyğun olaraq altı, səkkiz, on, səkkiz və altı brilyant daş yerləşdirilmişdir. Ulduz palıd budağı və sünbüldən olan qızıl çələng vasitəsilə boyundan asılan 16 medalyon və 16 çələngdən ibarət hissəyə bərkidilmişdir.

## Həmçinin bax

* "Heydər Əliyev" ordeni
* Azərbaycan Prezidentinin ştandartı

## İstinadlar
Serveri de Jirona

**Serveri de Jirona** (; ) — katalan trubadur.

## Həyatı

Jironada **Qillem de Servera** adı ilə doğulmuşdur. O, ən məhsuldar trubadur olmuşdur. Arxasınca 114 şeir qoymuşdur. Ensenhamenlərini də hesaba alındıqda bu rəqəm 130-a çıxır. Saray şairi olmuşdur: İşğalçı Xamesin və Böyük Pedronun hakimiyyəti illərində sarayda fəaliyyət göstərmişdir. *Pastorelas* və *sirventes* janrlarından da istifadə etmişdir. Əsas narahatçılığı saray həyatının mürəkkəblikləri ilə bağlı idi.

Serveri bir müddət mesenat himayəsində və Rodesli IV Hyu və II Henrinin saraylarında fəaliyyət göstərmişdir. 1269-cu ildə İspaniyada olmuşdur. Həmin il burada özünü Böyük Pedronun infant mühitində tapmışdır. Digər trubadurlar — Folket de Lunel və Dalfinetlə birlikdə Pedro ilə Toledoya getmişdir. 26 apreldə Kuenka yaxınlığında, Rieloda xidmətlərinə görə 1 solidus almışdır. Serveri *"Cobla en sis lengatges"* () əsərini yazarkən Folketin *"Al bon rey q'es reys de pretz car"* və ya Sordellonun *"Bel m'es ab motz leugiers a far"* əsərindən nümunə götürmüşdür.

26 avqust 1276-cı ildə ölən İşğalçı Xames üçün *"Si per tristor, per dol no per cossir"* plaçını yazmışdır. Əsər aydın idi. Serveri Məryəmdən xahiş edirdi ki, Xamesə rəhm göstərsin və Barselonada Mersedar ordeninin yaradılmasına istinad edirdi. Şair Matyu de Kaersi Xames üçün daha fərqli plaç yazmışdı: *"Tant suy marritz que no.m puese alegrar"* plaçı əxlaqi və dini tonda idi.

## Mənbə

*Cabré, Miriam. *Cerverí de Girona and his Poetic Traditions*. London: Tamesis, 1999. ISBN 978-1-85566-042-7.
*Gaunt, Simon, and Kay, Sarah. "Appendix I: Major Troubadours" (pp.&nbsp;279&ndash;291). *The Troubadours: An Introduction*. Simon Gaunt and Sarah Kay, edd. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0-521-57473-0.
*Riquer, Martín de. *Los trovadores: historia literaria y textos*. 3 vol. Barcelona: Planeta, 1975.

## Xarici keçidlər

*Serveri de Jirona NARPAN-da
Vot Tayler

**Vot Tayler**(; 4 yanvar 1341 — 15 iyun 1381) — 1381-ci ildə orta əsr İngiltərəsində baş verən böyük kəndli üsyanının  başçısı.

## Həyatı

Vot Tayler 4 yanvar 1341-ci ildə Kent qraflığında anadan olmuşdu. Dəmirçi idi. Onun gənclik həyatı «*Life and Adventures of Wat Tyler, the Brave and Good*» (1851) kitabın müəllifi tərəfindən əks olunub.

Vot Tayler 15 iyun 1381-ci ildə öldürüldü. 

## 1381-ci il üsyanın başlanması

XIV əsrin sonlarında Qərbi Avropa ölkələrini taun xəstəliyi bürüdü. Xalq bunu «qara ölüm» xəstəliyi adlandırırdı. Əhalinin üçdə biri qırıldı. Parlament yoxsulları az miqdarda əmək haqqı ilə işləməyə məcbur edirdi, boyun qaçıranlara ağır cəza verilirdi. Xalq təbliğatçıları meydana gəldi. Təbliğatçı Con Boll hamının bərabər olması ideyasını irəli sürdü və buna görə həbs olundu.

İngiltərədə feodal zülmünün güclənməsi, yoxsullar haqqında amansız qanunların verilməsi, vergilərin artırılması Vot Tayler üsyanına səbəb oldu.

1381-ci ildə Vot Taylerin başçılığı ilə kəndli üsyanı başlandı. Londonun şimalında bir neçə kəndin əhalisinin vergi yığanlara və kral məmurlarına divan tutması üsyan üçün siqnal oldu. Üsyançı kəndlilərə sənətkar,Yüzillik müharibənin iştirakçısı Vot Tayler başçılıq edirdi. Üsyançılar Londona gəlmiş, kral məsləhətçilərinə divan tutmuş, onların evlərini dağıtmışdılar. Kral Tauer qəsrində gizləndi. Xalq qəsri mühasirəyə aldı, kral kəndlilərlə görüşməyə məcbur oldu.

Üsyançılar təhkimçiliyin və biyarın ləğv olunması, torpaqdan istifadə haqqının azaldılması tələblərini krala verdilər. Kral bu vədlərin yerinə yetirilməsinə söz verdi. Lakin Vot Tayler başda olmaqla ardıcıl üsyançılar kralla yenidən görüşdülər və 2-ci tələblərini irəli sürdülər. İcmaların əlindən alınmış örüşlərin və meşələrin geri qaytarılmasını, yepiskopların və monastırların torpaqlarının müsadirə olunub kəndlilər arasında bölüşdürülməsini, İngiltərədə bütün adamlara hüquq bərabərliyi verilməsini tələb etdilər. Danışıq zamanı əyanlar Vot Tayleri öldürdülər. Con Boll edam edildi, üsyançılara divan tutuldu.

Üsyan məğlub oldu. Çünki kəndlilər arasında birlik və mütəşəkkillik yox idi,onlarda yaxşı krallara inam güclü idi. Lakin üsyan nəticəsiz qalmadı: XIV əsrdə bütün kəndlilərin ödənc müqabilində şəxsi asılılıqdan azad olması başa çatdı, feodallar kəndliləri bir daha biyara cəlb edə bilmədilər, yoxsullara qarşı amansız qanunlar yumşaldıldı.

## Ədəbiyyat
* Мортон, А. Л. История Англии. М.: Издательство иностранной литературы, 1950. — 462 с.
* *Парнов Е.* Под ливнем багряным: Повесть о Уоте Тайлере. М.: Политиздат, 1988. — 447 с. (Серия «Пламенные революционеры»)
* Андрей Глоба. Уот Тайлер. Поэма. Иллюстрации М. Соломонова Петербург Гос. Изд-во Петербург 1922.- 78 с.
* Петрушевский Д. М. «Восстание Уота Тайлера». Ч. 1—2, Спб.; М., 1897—1901; М., 1937.
* Life and adventures of Wat Tyler, the good and the brave. L.: Collins Publishing, 1851.

## Həmçinin bax

* Vot Tayler üsyanı
Vahid Orucoğlu

**Vahid Orucoğlu** — aktyor, mətn oxuyan, film  səsləndirən. Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyoru.

## Həyatı
Vahid Orucoğlu 1986-cı il sentyabr ayının 2-də Bakı şəhərində doğulub. 2008-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin «Dram və kino aktyorluğu» fakültəsini bitirib. 2007-ci ildən Azərbaycan Dövlət Gənclər teatrında aktyor vəzifəsində çalışıb. 2009-cu il may ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının aktyorudur. 

## Teatr səhnəsində əsas rolları
Teatr səhnəsində rolları
#.	Mim - ("İmperator", Elçin)
#.	Savalan - ("Məhv olmuş gündəliklər", İ.Əfəndiyev)
#.	Vasif - ("İblis", H.Cavid)
#.	Tülkü - ("Tülkü Həccə gedir", A.Şaiq)
#.	Şir - ("Cəsur qurbağa balası", L.Ustinov)
#.	Dəvəçi - ("Şeyx Sənan", H.Cavid)
#.	Həbəş - ("Ezop", G.Fiqeyredo)
#.	Banda üzvü - ("Oliver Tvistin macəraları", Ç.Dikkens)
#.	Şagird - ("Mənim ağ öyərçinim", T.Vəliyeva)
#.	 Müəllim - ("Əcəl atı", V.Əlixanlı)
#.	 Döyüşçü - ("Romeo və Cülyetta", U.Şekspir)
#.	 Ağagül - ("Buzovna kəndinin əhvalatları", Elçin)
#.	 Qara div - ("Şahzadə Xəzərin nağılı", K.Ağabalayev, N.Kazımov)
#.	 Həsən - ("Əlincə qalası", Dilsuz)
#.	 Qaraçı - ("Qaraca qız", S.S.Axundov, A.Şaiq)
#.	 Nağılçı - ("Şəngülüm. Şüngülüm, Məngülüm", M.Müşfiq)
#.	 II Arlekin - ("Buratinonun macəraları", A.Tolstoy)
#.	 Rulle - ("Balaca və damda yaşayan Karlson", A.Lindqren)
#.	 Uşaq və kukla - ("Danışan gəlincik", A.Şaiq)
#.	 Aşbaz - ("Yatmış gözəl", B.Marvin)
#.	 I qatil - ("III Riçard", U.Şekspir)
#.	 Alabaş - ("Dəcəl keçi", P.Nurəliyeva)
#.	 Şirməmməd - ("Məlikməmməd və sehrli almalar", Azərbaycan xalq nağılı)
#.	 I çöl ördəyi - ("Çirkin ördək balası", H.X.Andersen)
#.	 Bosxomci - ("Qohumlar", V.Şuqrayeva, Ə.Əmirli)
#.	 Mələk; şagird; dost - ("Xortdanın cəhənnəm məktubları",  Ə.B.Haqverdiyev)
#.	 Mixaylo - ("Ünvansız qatar", Əli Əmirli)
#.	 Alik - ("Yarımcıq qalmış", Y.Abramov, L.Bəyim)
#.	 Balqabaq - ("Çippolino", C.Rodari)
#.	 Tənbəl Əhməd - ("Tənbəl Əhməd", Azərbaycan xalq nağılı. Səhn.: Ə.Qurbanov)
#.	 Qldurbaşı - ("Sindbad", Ərəb xalq nağılı)
#.	 Səlim - ("Ana", H.Cavid)
#.	 Peggi Blunun atası - ("Tanrıya 14 məktub", E.E.Şmidt)
#.	 Mazandaranski - ("Oqtay Eloğlu", C.Cabbarlı)
#.	 Rasim - ("Şəhərin qış gecələri", Anar)
#.	 Toğrul – (“Balaca yaramaz məxluq” İsmayıl İman)
#.	 Stansiya rəisi– (“Kod adı VXA” Mehriban Ələkbərzadə)

## Filmoqrafiya
# Məhkumlar (film, 2006)
# Sirat körpüsü (film, 2007)
# Tamahkar (film, 2007)
# Yaşananlar
# Tərsinə çevrilə dünya (film, 2011)
# Həyat varsa... (serial, 2012-2014)
# Səndən sonra (film, 2013)
# Oğurlanmış arzular (film, 2015)
# Əsirlər (film, 2015)
# Cehizsiz gəlinlər (film, 2016)
# Klimancaro (film, 2016)
# Ata ocağı (film, 2017) (serial)
# İmtahan (film, 2019) (serial)
# Bizim restoran (film, 2020) (serial)
# İfşa (film, 2021) (serial)
# Gecə yarısı (film, 2022) (serial)
# Son nəfəs (film, 2022) (serial)
# Mənim günahım (film, 2022) (serial)
# Bir qadın (film, 2023) (serial)

## Mənbə
* www.tyuz.az
Beverli Alitt

**Beverli Alitt** (; ) — dörd uşağı öldürmək, digər üç uşağı öldürməyə cəhd etməkdə və daha altı nəfərə ağır bədən xəsarəti yetirməkdə ittiham olunan ingilis seriyalı uşaq qatili.

## Həyatı
1991-ci ildə 23 yaşlı Beverli Alitt pediatriya şöbəsində tibb bacısı kimi çalışmağa başlayır. İki ay ərzində o, dörd uşağı qətlə yetirir və daha doqquz körpəni öldürməyə cəhd edir, lakin xoşbəxtlikdən onlar sağ qalmağa müvəffəq olurlar.

Erkən yaşlarında Beverlidə "Münhauzen sindromu" müşahidə edilirdi. Bu psixi pozğunluğun əsas göstəricisi xəstənin süni yolla ətrafı özünə diqqət göstərməyə təşviq etməkdir.

Ən nəhayətdə Alitt 1993-cü ildə mühakimə olunur və ömürlük həbs cəzası alır. Lakin B. Alitt son ana qədər öz günahını boynuna almır.

## Həmçinin bax
* Lizzi Hollidey
* Velma Barfild
* Anna Mari Han
* Cudias Buenoano

## İstinadlar
Vera Rentsi

**Vera Rentsi** (; 1903—1960)&nbsp;— 1920-ci illərdə iki əri, sevgililəri və oğlu da daxil olmaqla 35 nəfəri arsen ilə zəhərlədiyini etiraf edən ruminiyalı seriyalı qatil. 

## Həyatı

1903-cü ildə varlı bir ailədə Vera adlı qız dünyaya gəlir. Vera çox gözəl idi. 15 yaşından etibarən özündən yaşca böyük kişilərlə münasibət qurmağa başlayır. Onun ilk həyat yoldaşı varlı biznesmen olur və Lorenso adlı oğlu dünyaya gəlir.

Rensi ərinin ona xəyanət etdiyini öyrənir və arsenlə onu zəhərləyir. Onun ikinci əri də bir neçə aydan sonra itir. Vera uğursuz nikahlara son verməyi qərara alır.

Onun həyatına daxil olan gənc kişilər itirdilər. Lakin gec-tez  cinayətlərin üstü açılır.

Veranın evində baş tutan axtarışdan sonra polis cinayət məkanının şərab anbarı olduğunu aşkarlayır. Burada səliqə ilə düzülən insan cəsədləri... Vera oğlu Lorenso hər şeyi öyrəndikdən sonra onu da həmin üsulla qətlə yetirir.

O, törətdiyi bütün cinayətləri boynuna alır. Veraya ömürlük həbs cəzası verirlər. Elə burada da o, 1960-cı ildə vəfat edir.

## İstinadlar
Mariya Svanenburq

**Mariya Svanenburq** (, eləcə də  *Goeie Mie* və *de Leidse Gifmengster* ləqəbləri ilə tanınırdı; 9 sentyabr 1839,  Leyden — 11 aprel 1915, Qorinhem) — ən 27 nəfəri və 90-dan çox insanı öldürməkdə şübhəli bilinən hollandiyalı qadın seriyalı qatil.

## Həyatı
Mariya Svanenburq Klemens Svanenburq və Yohanna Dinqyanın qızı idi. Mariyanın ilk iki qızı gənc yaşda öldükdən sonra o, 13 may 1868-ci ildə Yohannes van der Linden ilə evləndi. Bu evlilikdən beş oğlu və iki qızı dünyaya gəldi. Onun evliliyi 29 yanvar 1886-cı ilə kimi davam etdi.

O, özünün yaşadığı Leydenin yoxsul məhəlləsində körpələrin böyütmək, xəstələrə və yaşlılara qayğı göstərmək üçün “Yaxşı Mi” ləqəbini götürdü.

## Qətllər
Onun ilk qurbanı 1880-ci ildə öz anası olmuşdur. Çox keçmədən atasını da  zəhərlədi. 1880-1883-cü illər ərzində ən az 102 nəfəri arsen ilə zəhərlədiyi konkret olaraq müəyyən edilmişdir. Qurbanlarında 27-sini öldürmüşdü və onlardan 16-sı onun qohumları idi. İstintaq 90-dan çox şübhəli ölüm hadisəsini əhatə etdi.

Qırx beş sağ qalan insan zəhəri qəbul etdikdən sonra xroniki sağlamlıq problemlərində əziyyət çəkirdi. Svanenburq qurbanlarının ölümündən sonra sığorta və ya miras alacağına arxayın idi. O, sığorta polislərinin çoxunu özü təmin etmişdi.

## Ələ keçirmə və məhkumluq
Svanenburq 1883-cü ilin dekabrında Frankhuizen ailəsini zəhərlədikdən sonra tutuldu. Onun məhkəməsi 1885-ci ilin 23 aprelində baş tutdu. Svanenburq ən az üç qurbanı öldürməkdə günahkar bilindi və o, 1915-ci ildə öldüyü bir islah müəssisəsində ömürlük həbs cəzasına məhkum edildi.

## Həmçinin bax
* Seriyalı qatil

## İstinadlar
Məlik Aram

**Məlik Aram Məlik Yeqan oğlu** (?- 1746) — Dizaq mahalının II məliki.

## Həyatı
Aram Məlik Yeqan oğlu Qarabağ bəylərbəyiliyinin Lori qəzasının Artu kəndində doğulmuşdur. Dini təlim-tərbiyə almışdır. 1717-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Dizaq qəzasının Tuğ kəndinə köçmüşdür.

Məlik Aram atasının vəfatından sonra, 1744-cü ildə Dizağın məliyi olur. Nadir şah Qırxlı-Avşara 6.000 tümən cərimə ödəyib, ətraf mahallara da başçılıq etməyə başlamışdır.

Məlik Aram 1746-cı ildə vəfat etmişdir.

## Ailəsi

Məlik Aram Gövhər xanımla ailə qurmuşdu. Bağır bəy, Bəxtiyar bəy, Avaq bəy, Vaxtanq bəy və Avanes bəy adlı oğulları vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Məlik Yeqan və onun törəmələri, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 3, səh.23–34.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Dizaq mahalı
* Məlik Yeqan
* Məlik-Yeqanovlar
Hüsniyyə Əhmədova (aktrisa)

**Hüsniyyə Əhmədova** (tam adı: *Hüsniyyə Abid qızı Əhmədova*; 26 oktyabr 1971) — Azərbaycan aktrisası.

## Həyatı
Hüsniyyə Əhmədova 1971-ci il oktyabr ayının 26-da Azərbaycan Respublikası Astara rayonunda doğulub. 1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin «Dram və kino aktyorluğu» fakültəsini bitirib. 2002-ci il martın 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənclər teatrında aktyor vəzifəsində çalışıb. 2009-cu il may ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının aktrisasıdır. 
## Çəkildiyi filmlər
1. Nigar - («Yeddi məhbusə», Ə.Əmirli)
2. Keti - («Tədbirə qarşı tədbir», V.Şekspir)
3. Ellada - («İntihar», V.Səmədoğlu)
4. Ana - («Vicdanın hökmü», H.Mirələmov)
5. Rəna - («İblis», H.Cavid)
6. Zeynəb- («Mürafiə vəkilləri», M.F.Axundov)
7. Qızxanım - («Əbləhlərin toyu», R.Əlizadə)
8. Sona - («Su pərisi», F.Mustafa)
9. Cino - («Bir az gəlirmisiz», Ə.Nesin)
10. Mələk,I satan,1 gözəlçə,I ruh,I dəli,I dilənçi-(«Dünyanın axırı», R.Əlizadə)
11. Lyudmila – («Tarelkinin ölümü», Suxovo-Kobıtin)
14. Suğra – («Pasport», R.Abdullayev)
15. Ninel – («Vida marşı», F.Mustafa)
16. Anka – («Nazirin xanımı», Nuşiç)
17. Qarğa – («Tülkünün uçuşu», R.Əlizadə)
18. Yengə – («Tıq-tıq xanım», R.Əlizadə)
19. Bahar – («Keçəlin toyu», R.Əlizadə)
20. Şəhla – («Hərənin bir ulduzu», Ə.Səmədli)
21. Rəqqasə – («Ələddinin sehrli çırağı», Ərəb xalq nağılı)
22. Zalxa – («Hekayəti-xırs-quldurbasan», M.F.Axundov) 
23. Rəqqasə – («Aydın» C.Cabbarlı)
24. I Gəlin – («Əcəl atı» V.Əlixanlı)
25. Zalxa – («Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah» M.F.Axundzadə)
26. Nuhun qövmü – («Əlincə qalası» Dilsuz)
27. Türfə – («Pələng ili» F.Mustafa)
28. Yetər – («Qaraca qız» S.S.Axundov, A.Şaiq)
29. Qırmızı papağın anası – («Qırmızı papağın nağılı» Y.Şvarts)
30. Nənə - (“Dəcəl keçi”, P.Nurəliyeva)
31. Ana ördək – (“Çirkin ördək balası”, H.X.Andersen)
### Bədii filmlər
1. Qızxanım – “Kişiləri qoruyun”
2. Aptekçi qız – “Tilsim” 
### Teleseriallar
1. Sevinc – “İftira”
2. Gəlin – “Gənc qızın ahı”
3. Elmi işçi – “Bir ovuc torpaq”
4. Həyat varsa... (serial, 2012-2014)
### Televiziya filmi
1. Ana – “Nəğmə dolu bir ürək”

## Mənbə
http://www.tyuz.az/az.php?go=aktyorlar3