open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Macaca pagensis

**Macaca pagensis** — həmçinin *Pagai makakı* və ya *Bokkoi* kimi tanınan, Sumatra adasının qərb sahilində yerləşən Mentavi adalarına endemik olan bir Köhnə Dünya meymunu. Davamlı şəkildə azalan yaşayış mühiti səbəbində Qırmızı kitabda *"kritik təhlükə altında"* olaraq qeyd edilmişdir. Macaca pagensis əvvəllər daha tünd rəngli Siberut makakını yarımnöv kimi əhatə edirdi, lakin bu təsnifat polifiletik olduğu üçün iki növ ayrıca təsnif edilmişdir. Hər ikisi əvvəllər cənub donuzquyruq makakının yarımnövləri hesab edilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pachycephala pectoralis

**Pachycephala pectoralis** (*Avstraliya qızıl fitçi quşu*) — Avstraliyanın meşə, meşəlik, "mallee", "manqrov" və kolluqlarında yaşayan quş növü.

## Taksonomiya və sistematika

Avstraliya qızıl fitçi quşu ilk dəfə 1801-ci ildə ingilis ornitoloq Con Latam tərəfindən "Muscicapa" cinsində təsvir edilmişdir. Əksər populyasiyalar yerli olsa da, cənub-şərqi Avstraliyadakı bəzi populyasiyalar qış aylarında şimala miqrasiya edir. Bu quşun taksonomiyası olduqca mürəkkəbdir və mübahisə mövzusu olmaqda davam edir. Bəzi mənbələr qızıl fitçinin 59 yarımnövünü (hər hansı bir quş növündə ən çox yarımnöv sayı) qəbul edilir, digərləri isə bunlardan bir neçəsini ayrı növlər kimi qəbul edir. Bu quş köhnə kitablarda "Ağboğaz Başlıq" adı ilə də tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leptocottus armatus

**Leptocottus armatus** — Cottidae ailəsinə aid olan, tipik skulpinlər dəstəsinə daxil olan dəniz şüaüzgəcli balıq növü. Bu növ Şərqi Sakit okeanda tapılır və Leptocottus cinsinin yeganə növüdür.

## Taksonomiya
Sakit okean maralbuynuzlu skulpini ilk dəfə 1854-cü ildə fransız bioloq Şarl Frederik Girard tərəfindən Kaliforniyanın San-Fransisko şəhərində təsvir edilmişdir. Girard onu yeni monospesifik Leptocottus cinsinə aid etmişdir. Fishes of the World-in 5-ci nəşri Leptocottus cinsini Cottidae ailəsinin Cottinae yarımfəsiləsinə daxil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sitta europaea

**Sitta europaea** (adi sitta və ya Avrasiya sittası) — Palearktik və Avropada yayılmış kiçik bir sərçəkimi.

## Taksonomiya
Sığırçınlar qısa quyruqlu, yığcam bədənli və uzun dimdiyi olan oxşar görünüşlü quşlardır. Avrasiya sığırçını 1758-ci ildə Karl Linney tərəfindən təsvir edilmişdir. "Sitta" adı qədim yunan dilində bu quş üçün istifadə olunan "σίττη" sözündən götürülmüşdür. "Nuthatch" sözü isə "qoz" və "dəlmək" mənasını verən sözlərin birləşməsindən yaranıb, çünki bu quşlar qozları yarıqlara sıxışdıraraq dəlib çıxarır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hakim ən-Nisaburi

**Əbu Abdillah Məhəmməd ibn Abdillah ibn Məhəmməd əl-Hakim ən-Nisaburi** (; ) — "əl-Müstədrək" adlı əsərin müəllifi olan hədis hafizi.

## Bioqrafiyası
3 Rəbiül-əvvəl 321-ci ilədə (mart 933) Nişaburda doğulub. Babalarına nisbətlə İbnül-Bəyyi, Dəbbi və Təhmani nisbələri ilə də tanınır. Nişabur qazısı olduğu üçün ona Hakim ləqəbi verilib. 9 yaşından hədis öyrənməyə başlayıb. İbn Hibbana, İbnül-Əxrama, Əbül-Abbas Əsama, Əbu Əli ən-Nisaburiyə, Hakim əl-Kəbirə və Əbül-Vəlid əl-Uməviyə tələbəlik edib. Əbu Osman əl-Məğribi, Əbu Yalə Xəlili, Əbu Zər əl-Hərəvi, Beyhəqi, Əbu Saleh əl-Müəzzin və Əbdülkərim ibn Həvazin Qureyşi onun tələbələridir.

O, 3 Səfər 405-ci (3 avqust 1014) ildə vəfat etmişdir. Əbu Yalə əl-Xəlilinin onun 403-cü (1012) ildə vəfat etdiyini deməsi isə bir unutqanlıq (və ya yanılma) olaraq qəbul edilmişdir.

## Hədis elmindəki yeri
Mənbələrdə Hakimin güclü bir hədis hafizi olduğu qeyd olunur. Müəllimlərindən hədis hafizi və tənqidçisi olan Əbül-Hüseyn Məhəmməd ibn Məhəmməd əl-Həccaci onun özündən daha güclü bir hafiz olduğunu söyləyir, dövrün tanınmış mühəddisi Hakim əl-Kəbir isə yerini ancaq tələbəsi onun doldura biləcəyini demişdir. Çağdaşı və həmşəhərlisi olan hədis hafizi Əbu Həzim əl-Əbduyi, hədisləri əzbərləmə və onların qüsurlarını bilmə sahəsində Nişaburda Müslimdən sonra yetişən nadir hafizlar arasında Hakimin adını da çəkir və İslam dünyasında hər dövrdə bir-birinə bərabər alimlər olsa da, onun dövründə Hakimin tayı olmadığını bildirir. Darəqutni isə Hakimin hafizəsinin Əbu Abdullah İbn Məndənin hafizəsindən daha möhkəm olduğunu qeyd etmişdir.

## İstinadlar
Alba Yuliya

**Alba Yuliya** () — Rumıniyanın mərkəzində, Alba dairəsinin inzibati mərkəzi olan şəhər. Şəhər Transilvaniya bölgəsində, Mureş çayı sahilində yerləşir. Tarixi baxımdan mühüm bir şəhər olan Alba Yuliya Rumıniyanın milli birliyi və dövlətçiliyi ilə bağlı simvolik əhəmiyyətə malikdir.

## Tarixi
Alba Yuliya ərazisi qədim zamanlardan bəri məskunlaşmışdır. Burada Dakiya tayfaları yaşamış, daha sonra isə Roma imperiyası bu ərazini fəth edərək *Apulum* adlı hərbi koloniyanı qurmuşdur. Apulum, Roma Dakiya vilayətinin ən mühüm şəhərlərindən biri olmuş və strateji mövqeyi ilə seçilmişdir.

Orta əsrlərdə şəhər müxtəlif adlarla tanınmışdır: latınca *Alba Transilvaniae*, macarca *Gyulafehérvár*, alman dilində *Karlsburg*. X-XI əsrlərdə bölgə Macarların nəzarətinə keçmişdir və Alba Yuliya Transilvaniya Knyazlığının siyasi və dini mərkəzlərindən biri olmuşdur.

XVI–XVII əsrlərdə şəhər Transilvaniya protestant hökmdarlarının iqamətgahı olmuş, Osmanlı imperiyası və Habsburqlar arasında diplomatik və hərbi qarşıdurmaların mərkəzinə çevrilmişdir. 1690-cı ildən sonra Habsburqların nəzarətinə keçmiş və burada möhtəşəm hərbi qala – *Alba Karolina qalası* inşa edilmişdir.

1 dekabr 1918-ci ildə Alba Yuliyada keçirilən Alba Yuliya Assambleyasında 1000-ə yaxın nümayəndə və minlərlə iştirakçının iştirakı ilə Transilvaniyanın Rumıniya krallığına birləşməsi elan edildi. Bu hadisə Rumıniya tarixində mühüm dönüş nöqtəsi sayılır və hər il "1 dekabr – Milli Gün" kimi qeyd olunur.

Bu gün Alba Yuliya Rumıniya tarixinin canlı yaddaşıdır. Şəhərdə tarixi abidələr, muzeylər, universitetlər və dini mərkəzlər fəaliyyət göstərir. O, həmçinin turizm və mədəniyyət baxımından vacib şəhərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official site
* Alba Iulia photo gallery
56-cı Türkiyə hökuməti

**56-cı Türkiyə hökuməti** və ya **IV. Ecevit hökuməti** —  Bülənd Ecevit tərəfindən qurulan Türkiyə hökuməti. Bülənd Ecevit Demokratik Sol Partiyasının lideri idir. Hökumət 11 yanvar — 28 may 1999-cu il tarixləri arasında fəaliyyət göstərmişdir.

## Arxa planı
55-ci hökumətin dağılmasından sonra 23 dekabr 1998-ci ildə prezident Süleyman Dəmirəl tərəfindən vəzifəyə təyin edilən DSP sədri və Zonquldak millət vəkili Bülənd Ecevit hökuməti qura bilmədiyi üçün vəzifəsinə qayıdıb.

Ecevit 7 yanvar 1999-cu ildə yeni hökuməti qurmaq vəzifəsini üzərinə götürdü və onun qurduğu azlıq hökuməti 11 yanvar 1999-cu ildə prezident tərəfindən təsdiqləndi və 17 yanvar 1999-cu ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisindən etimad səsi aldı.

## Kabinet

## Sonrası
Hökumət 1999-cu il aprelin 18-də keçirilən seçkilərdən sonra sona çatdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Prunus serrulata f. grandiflora

*  — Prunus sargentii bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus serrulata bitki növünün sinonimi.
Əbu Abdullah əl-Bəsri

**Əbu Abdullah əl-Hüseyn ibn Əli ibn İbrahim əl-Bəsri əl-Kəğadi** (; ) — Mötəzilənin kəlam alimlərindən biri, hüquqçu.

## Bioqrafiyası
Mənbələrdə onun doğum tarixinin hicri 289 (902), 293 (905) və 308-ci (920) illər olduğu qeyd olunmuşdur. "Peyin böcəyi" mənasına gələn Cuəl ləqəbi ilə tanınsa da, Mötəzilə və Hənəfi mənbələrdə bu ləqəbdən bəhs olunmur.

Böyük ehtimalla, 311 (923) ildən daimi təhlükə mənbəyi olan Qərməti təhlükəsindən qurtulmaq məqsədilə gənc yaşlarında Bəsrədən ayrılmışdır. Həmin dövrdə Əskəri-Mükrəm şəhərində yerləşən və Mötəzilənin Bəsrə məktəbinin nümayəndələri hesab olunan Əbu Haşim əl-Cübbəi və onun tələbəsi Əbu Əli ibn Həllad əl-Bəsridən faydalanmışdır. Səyi və çalışqanlığı sayəsində onların səviyyəsini də aşmışdır. Ömrünün böyük bir hissəsini Bağdadda keçirmişdir. Uzun müddət məşhur Hənəfi fəqih Əbu Həsən əl-Kərxinin dərslərində iştirak edərək Hənəfi fiqhini öyrənmişdir.

Qazı Əbdülcəbbar, Natiq Bilhəq, Əhməd ibn Hüseyn Müəyyəd-Billah və Şeyx Müfid ondan elm öyrənmişdir.

## Əsərləri
Mənbələrdə Əbu Əbdullahın təxminən iyirmiyə yaxın əsərinin olduğu qeyd olunur, lakin bu əsərlərdən hansının dövrümüzə qədər gəlib çatdığı dəqiq müəyyən edilməmişdir. Onun kəlam elmi ilə bağlı olduğu anlaşılan bəzi əsərləri bunlardır:

* **Naqzu Kəlamir-Ravəndi.** İbn Ravəndinin maddənin əzəli olduğu görüşünü rədd etmək məqsədilə qələmə alınmışdır.
* **Naqzu Kitabir-Razi.** Əbu Bəkr ər-Razinin, ilahi feillərin, bu feillərlə bağlı varlıqların və hadisələrin əzəli olması görüşünü rədd edən Bəlxinin fikirlərinə, yenə Razi tərəfindən verilmiş cavaba qarşı yazılmış bir tənqiddir.
* **əl-Kəlam fi ənnəllahə təalə ləm yəzəl məvcudən və lə şəyə sivahu ilə ən xələqəl-xəlq.** Əvvəlki əsərin baxış bucağı istiqamətində qələmə alınmış olduğu ehtimal edilir.
* **Naqzul-Möcizə.** Əbülhəsən Əşərinin *"əl-Möcizə"* adlı əsərinə qarşı yazılmış bir rəddiyədir.

Bu sahəyə aid digər əsərləri bunlardır:

* **əl-Cəvab ən məsələtəyş-Şeyx Əbi Məhəmməd ər-Ramhürmüzi**,
* **Kitabul-İman**,
* **Kitabul-İqrar**,
* **Kitabul-Mərifə**.

Mənbələrdə fiqhə dair aşağıdakı əsərləri də qeyd olunur:

* *Şərhu Müxtəsəri-Əbil-Həsən əl-Kərxi,*
* *Kitabul-Əşribə və təhlili nəbizət-təmr,*
* *Kitabu Təhrimil-mütə,*
* *Kitabu Cəvazis-salət bil-Farisiyyə.*

## İstinadlar
Are Varşel

**Are Varşel** () — İsrail əsilli amerikalı biokimyaçı və biofizikdir, Maykl Levitt və Martin Karplus ilə birlikdə "Kimyəvi sistemlər üçün kompüter modellərin təkmilləşdirilməsi"nə görə 2013-cü ildə Kimya üzrə Nobel Mükafatına layiq görülmüşdür.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (2009-cu ildən), Rusiya Elmlər Akademiyasının xarici üzvü (2019-cu ildən) seçilmişdir.

## Həyatı
Are Varşel 20 noyabr 1940-cı ildə Fələstində anadan olub. Hərbi xidmətdən sonra (1958–1962il), Varşel Hayfadakı Texniki Universitetə daxil olur və buranı 1966-cı ildə bitirərək kimya üzrə bakalavr dərəcəsini aldı. 1967 və 1969-cu illərdə o, Veysman İnstitutunda kimya üzrə magistranı oxudu və PhD dərəcələrini aldı. A. Varşel 1970–1972-ci illərdə Harvard Universitetində Martin Karplusun laboratoriyasında doktorantura təhsilini tamamladıqdan sonra Veisman İnstitutuna qayıtdı və Kembricdəki Molekulyar Biologiya Laboratoriyasında işlədi (1974–1976il). 1976-cı ildə Cənubi Kaliforniya Universitetinin Kimya fakültəsinə keçdi. 1984-cü ildən Kaliforniya Universitetinin professordur.

## Tədqiqatları
Are Varşelin tədqiqatlarının əsas məqsədi bioloji molekulların struktur funksiyasının korrelyasiyasında tətbiq edilən hesablama üsullarıdır:

* fermentativ reaksiyaların modelləşdirilməsində tətbiq olunan QM/MM metodu;
* bioloji proseslərin molekulyar modelləşdirilməsi;
* zülalların mikroskopik elektrostatik modellərinin yaradılması,
* zülalların sərbəst enerjisi və s

Bu metodların tədqiqində gördüyü işlərdə nailiyyətlərə görə "Kimyəvi sistemlər üçün kompüter modellərinin təkmilləşdirilməsi" üzrə A. Varşel, Martin Karplus və Maykl Levitt ilə birlikdə 2013-cü ildə Kimya üzrə Nobel Mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar
Yaxşı adam müharibəyə gedər (serial)

**Yaxşı adam müharibəyə gedər** (ing. A Good Man Goes to War) **—**  Britaniya elmi-fantastika  serialı olan *[[Doktor Kim]]*in  6-cı mövsümünün 7-ci bölümüdür. İlk dəfə 4 iyun 2011-ci ildə BBC One kanalında yayımlanmışdır. Bu epizod mövsümün **sezon finalı** kimi təqdim olunmuşdur. Seriya Stiven Moffat tərəfindən yazılmış, Piter Hoar tərəfindən isə rejissorluğu edilmişdir.

## Mövzu
Bu epizod “Demək olar ki, İnsanlar” adlı bölümdəki gərgin sonluğun davamıdır. Həmin bölümdə məlum olur ki, Emi Pond (Karen Qillan) əslində özü deyil, onun süni surəti idi. Gerçək Emi isə uzaq bir yerdə əsir saxlanılır və uşaq dünyaya gətirməyə hazırlaşır. Zaman səyahətçisi Doktor (Mett Smit) və Emi'nin həyat yoldaşı Rori Uilyams (Artur Darvill) dostlarından ibarət bir komanda toplayaraq Emi və onun qızı Melodi Pondu tapmağa gedirlər.

Bu bölümdə məlum olur ki, River Sonq (Aleks Kinston) əslində Emi və Rorinin qızıdır. Onun kimliyi gizli saxlanılmışdı və yalnız bir neçə aktyor və işçi ssenarinin sonunu bilirdi. Bölümün əvvəlində bir çox fərqli məkan var idi və bu, çəkiliş qrupuna çətinlik yaratmışdı. Əsas səhnələr “Demons Run” adlı məkanda çəkilmişdi və bu çəkilişlər Kardiffdəki hərbi bazada aparılmışdı.

“Yaxşı Adam Müharibəyə Gedər” bölümü Britaniyada 7.57 milyon nəfər tərəfindən izlənilmiş və tamaşaçılar tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdi. Bölüm müsbət rəylər almış və 2012-ci ildə Hüqo mükafatına namizəd olmuşdur.
## Xarici keçidlər

# https://www.thehugoawards.org/hugo-history/2012-hugo-awards/
# https://gizmodo.com/5900047/the-2012-hugo-nominations-have-been-announced
## İstinadlar
Xarço

**Xarço şorbası** () — mal əti, düyü, qoz və tklapi və ya turş tkemali sousu ilə hazırlanan Gürcüstan mətbəxinə aid mal əti şorbasıdır.

Xarço şorbası çox ədviyyatlı, orta dərəcədə acı, bol sarımsaq və göyərti, xüsusən keşniş ilə hazırlanır. O, digər şorbalardan qatılığı ilə fərqlənir. Hətta radikal bir fikir də var: “əsl xarço şorba deyil, teksturası karrini xatırladan tam hüquqlu isti yeməkdir”.

Xarço və digər ət şorbaları arasında xarakterik fərq yalnız mal əti (əsasən döş, bəzən bud), tkemali gavalı sousunun və sürtgəcdən keçirilmiş qozun istifadə olunmasıdır. Klassik reseptə görə, bu üç komponent çıxarıla və ya başqaları ilə əvəz edilə bilməz. Xarçonun reseptində onun hansı bölgəyə aid olduğu tez-tez göstərilsə də (məsələn, gürcü üslubunda, meqrel üslubunda və s. hazırlanmış xarço şorbaları var), onun mahiyyəti - tklapi və qoz-fındıq ilə ədviyyatlı mal əti şorbası - dəyişməz olaraq qalır.

Bununla belə, gündəlik mətbəxdə tklapinin (onun iri lavaşan formasından ovulan bir parçası isladılır və xarçoya və ya digər yeməklərə əlavə olunur; xarço reseptlərində tez-tez “ovuc boyda tklapi parçası” ifadəsinə rast gəlmək olar) təzə albalı, gavalı, tkemali, Nar şirəsi və ya pomidor pastası ilə əvəz edilməsinə icazə verilir. Hətta

Xarço şorbası sovet yeməkxanalarında və hətta Kubanın mətbəxində məşhur yeməyə çevrilmişdir.

Qriqori Qorinin «Mən Xarço istəyirəm!» yumoristik əsərinin adı bu yeməkdən götürülüb.

## İstinadlar
Beas çayı döyüşü

**Beas Çayı Döyüşü** — 9 mart 1285-ci ildə Cağatay xanlığı ilə Məmlük Sultanlığı arasında baş vermişdir. Bu döyüş, Cağatay xanlığının Hindistana etdiyi hücumların bir hissəsi idi.

Məmlük Sultanı Qiyasəddin Balban, Cağatay xanlığının hücumlarına qarşı müdafiə tədbirləri görərək, Multan və Lahorda "qan və dəmir" strategiyası çərçivəsində Beas çayı boyunca hərbi müdafiə xətti qurmuşdu. Bu tədbirlər nəticəsində, Balban Cağatay xanlığının hücumunu dəf etməyə müvəffəq oldu. Lakin, bu döyüşdə onun oğlu Məhəmməd xan həlak oldu

Bu döyüş, Məmlük Sultanlığının Cağatay xanlığının hücumlarına qarşı uğurlu müdafiəsini və Balbanın sərt idarəetmə strategiyasının təsirini göstərən əhəmiyyətli bir hadisədir.

## İlkin mənbələr
* Tarikh-i-Firuz Shahi Ziauddin Barani

## Ədəbiyyat siyahısı
# Schwartzberg, Joseph E. (1978). A Historical atlas of South Asia. Chicago: University of Chicago Press. p. 37, 147. .
# Satish Chandra (2004). Medieval India: From Sultanat to the Mughals-Delhi Sultanat (1206–1526) — Part One. Har-Anand Publications. pp. 66–. .
# Kausar Ali (1978). A new history of Indo-Pakistan: from Dravidians to Sultanates. Aziz Publishers.
# John McLeod (2015). The History of India. ABC-CLIO. pp. 42–. .
# Jaswant Lal Mehta (1979). Advanced Study in the History of Medieval India. Sterling Publishers Pvt. Ltd. pp. 131–. .

## İstinadlar
Rafail Quliyev

**Rafail Cəbrayıl oğlu Quliyev** (25 iyul 1967) —  Naxçıvan Muxtar Respublikasının kənd təsərrüfatı naziri.

## Həyatı və təhsili
Rafail Quliyev 25 iyul 1967-ci ildə Biləsuvar rayonunda anadan olmuşdur. 1988-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun "Aqronomluq" fakültəsini "Alim aqronom" ixtisası üzrə bitirib. Uzun illər müxtəlif dövlət orqanlarında və kənd təsərrüfatı sahəsində çalışıb. Ailəlidir, 4 övladı var.

## Fəaliyyəti
2016–2018-ci illərdə Biləsuvar Kənd Təsərrüfatı İdarəsinin (Dövlət Aqrar İnkişaf Mərkəzi) rəisi vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. 2018-2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Bitkiçiliyin təşkili və monitorinqi şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 2020-2023-cü illərdə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Aparat rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. 2023-2025-ci illərdə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Xidmətlər Agentliyinin sədr müavini vəzifəsində çalışmışdır.

## Mükafatları
* "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2009-ci il 22 iyun tarixli  Sərəncamı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
STEAM təhsili

**STEAM təhsili** – STEM fənlərinin tədrisində yaradıcı düşüncə və dizayn kimi bədii bacarıqları da nəzərə alan yanaşmadır. STEAM sözü ingilis dilindəki *science, technology, engineering, art, mathematics* sözlərinin abbreviaturasıdır və "elm, texnologiya, mühəndislik, incəsənət, riyaziyyat" mənasını verir. Bu ad *STEM* abbreviaturasından götürülüb və ingilis dilində incəsənəti ifadə edən "*Art*" sözünə görə A hərfi əlavə edilib.

STEAM proqramları tələbələrə innovasiyaları, tənqidi düşünməyi və təhsilalanların öz riyaziyyat və elm bazasına əsaslanaraq, yaradıcı işlərdə və ya dünyəvi problemlərə yanaşmalarda mühəndislik və ya texnologiyadan istifadə etməyi öyrətmək məqsədi daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* STEAM nədir? (təsviri sənət əsasında)
* STEM-dən STEAM-ə
* STEAM Connect
* İncəsənət lüks deyil
* ISEA2012 Machine Wilderness: Xüsusi Media-N nəşri
* STEAM jurnalı (Akademik jurnal)
* Georgia Tech-də GoSTEAM (Universitet əsaslı STEAM proqramı)
Nastya İvleyeva

**Nastya İvleyeva** (tam adı: Anastasiya Vyaçeslavovna İvleyeva, , ) — rus televiziya aparıcısı, bloger, aktrisa və sahibkardır. O, sosial şəbəkələrdəki fəaliyyəti və televiziya proqramları ilə tanınır.

## Həyatı
Nastya İvleyeva 1991-ci ildə Razmetelevo kəndində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin Reklam və İctimai Əlaqələr fakültəsinə daxil olub. Təhsil aldığı dövrdə manikür ustası və əyləncə məkanlarında aparıcı kimi çalışıb. 2015-ci ildə Moskvaya köçərək avtomobil salonunda menecer kimi işləyib və eyni zamanda Ostankino Televiziya Məktəbində təhsil alıb.

İvleyeva 2018-ci ildə musiqiçi Eldzhey (Əlcey) ilə münasibətə başlayıb və 2019-cu ildə evləniblər. 2021-ci ildə cütlük boşanıb.

2024-cü ilin dekabrında İvleyeva yenidən evləndiyini açıqlayıb, lakin həyat yoldaşının kimliyi barədə məlumat verməyib.

2025-ci ilin aprelində İvleyeva öz adını daşıyan "Nastya Ivleeva" brendini qeydiyyatdan keçirib. Bu brend çərçivəsində şərab məhsulları, qəlyanaltılar və digər qida xidmətləri təqdim etməyi planlaşdırır.

İvleyeva Instagram, TikTok və YouTube platformalarında milyonlarla izləyicisi olan məşhur bir şəxsiyyətdir. Onun "AGENTSHOW" və "Z. B. S. SHOW" kimi layihələri geniş auditoriya tərəfindən izlənilir.

## Karyerası
2013-cü ildə İvleyeva Instagram-da fəaliyyətə başlayaraq əvvəlcə idmanla bağlı paylaşımlar edib. Daha sonra qısa və yumoristik videolarla izləyici kütləsini artırıb.

2016-cı ildə "Можно всё!" (Hər Şey Mümkündür) adlı realiti şounun aparıcısı olub. 2017-ci ildə isə "Oryol i Reshka. Perezagruzka" adlı səyahət proqramının aparıcısı seçilib. Bu proqramda ukraynalı DJ Anton Ptushkin ilə birlikdə çalışıb.

2018-ci ildə onun Instagram hesabında izləyici sayı 8 milyonu keçib.

2018-ci ildə İvleyeva "AGENTSHOW" adlı YouTube proqramına start verib. Bu proqramda məşhur qonaqlarla müsahibələr aparıb və müxtəlif əyləncəli yarışmalar təşkil edib.

2023-cü ilin dekabrında İvleyeva tərəfindən təşkil olunan "Almost Naked" (Demək olar ki, Çılpaq) adlı tədbir Rusiyada geniş tənqidlərə səbəb olub. Tədbirin iştirakçıları, o cümlədən İvleyeva, ictimai qınağa məruz qalıb və cərimələniblər. Moskva məhkəməsi tədbiri "qeyri-ənənəvi cinsi münasibətlərin təbliği" kimi qiymətləndirib və İvleyeva 100,000 rubl cərimə olunub.

## Film və Televiziyalarda rolları
2016: "Можно всё!" – Aparıcı

2017–2020: "Oryol i Reshka" – Aparıcı

2018: "Бабушка лёгкого поведения 2" – Xəbər aparıcısı rolunda

2019: "Tourist Police" – Lera rolunda

2020: "Cyberpunk 2077" – Karina Li (səs aktyoru)

2022: "Monastery" – Mariya rolunda

## İstinadlar
Qərib Orucov

**Orucov Qərib Əzizəli oğlu** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966).

## Həyatı
Qərib Orucov 1935-ci ildə Siyəzən rayonunun Dağ Quşçu kəndində anadan olub. 1955-ci ildən fəhlə kimi çalışmağa başlayıb. Daha sonra usta köməkçisi, tərəvəzçilik briqadası ustası kimi fəaliyyət göstərib. 1979-cu ildən — partiya komitəsinin katibi, 1982-ci ildən — Şabran rayonundakı sovxozun direktor müavini, sonradan Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri olub.

Tərəvəz, meyvə, üzüm, çay yarpağı və tütün istehsalı və tədarükü sahəsində qazandığı uğurlara görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 30 aprel 1966-cı il tarixli fərmanı ilə ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilib.

2002-ci ildən Prezident təqaüdçüsü olub.

14 yanvar 2022-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Qiqaçad

**Qiqaçad** (, ) — internet memi və hiper-maskulin kişi idealının satirik təcəssümüdür. Əsasən rusiyalı fotoqraf Krista Sudmalis tərəfindən yaradılmış "Sleek’N’Tears" adlı foto-art layihəsindəki şəkillər əsasında formalaşmışdır.

Bu mem, mükəmməl kişi görünüşünü və gücünü təmsil edən bir simvol olaraq internet mədəniyyətində geniş yayılmışdır.

## Mənşəyi və tarixi
Qiqaçad obrazı, Krista Sudmalis tərəfindən yaradılmış Sleek’N’Tears adlı fotoqrafiya layihəsinin bir hissəsi olaraq ortaya çıxmışdır. Bu layihədə, müxtəlif kişi modellərinin şəkilləri üzərində rəqəmsal manipulyasiyalar edilərək, hiper-maskulin bir obraz yaradılmışdır. Ən çox tanınan model isə Ernest Xalimovdur. Onun şəkilləri, 2017-ci ildə 4chan və Reddit kimi platformalarda paylaşılaraq "Qiqaçad" ləqəbi ilə məşhurlaşmışdır. Bu mem, "Chad vs Virgin" kimi mem formatlarında istifadə olunaraq, hiper-maskulin kişi obrazının satirik bir təmsilinə çevrilmişdir.

Qiqaçad memi, müasir maskulinlik anlayışları və cəmiyyətin kişi gözəlliyi ilə bağlı standartları haqqında müzakirələrə səbəb olmuşdur. Bəzi insanlar üçün bu mem, özünü inkişaf etdirmə və fiziki gücə çatma arzularını təmsil edir. Digərləri üçün isə bu, qeyri-real gözəllik standartlarının və cəmiyyətin kişi görünüşü ilə bağlı təzyiqlərinin bir tənqididir.

## İstifadə
Qiqaçad meminin populyarlığı, onun ticariləşməsinə səbəb olmuşdur. Krista Sudmalis və Ernest Xalimov, Qiqaçad obrazı əsasında NFT kolleksiyası yaratmış və bu kolleksiya OpenSea kimi platformalarda satışa çıxarılmışdır.

Qiqaçad memi, Bring Me The Horizon qrupunun "Can You Feel My Heart" mahnısı ilə əlaqələndirilmişdir. Bu mahnı, Qiqaçad montaj videolarında istifadə olunaraq, memin emosional və satirik aspektlərini vurğulamışdır.

Ernest Xalimov, Qiqaçad memi ilə bağlı uzun müddət susqunluq nümayiş etdirmişdir. Lakin 2021-ci ilin aprel ayında o, Instagram hesabında memlərlə bağlı fikirlərini paylaşaraq, bu memlərin ona maraqlı gəldiyini və insanların onu daha maraqlı bir şəxs kimi təsvir etdiyini bildirmişdir.

## İstinadlar
Murad Zeynalov

**Murad Mahmud oğlu Zeynalov** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
1908-ci ildə Çaykənd kəndində anadan olub. İlk təhsilini Çaykənd kənd orta məktəbində almışdır.

Sumqayıt Boru Prokat Zavodunda işləmişdir. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Cell (jurnal)

***Cell*** — həyat elmləri sahəsində geniş spektrli fənləri əhatə edən tədqiqat məqalələrini dərc edən   elmi jurnaldır.

Əhatə etdiyi sahələrə molekulyar biologiya, hüceyrə biologiyası,  kök hüceyrələr, inkişaf biologiyası, genetika və genomika,  xərçəng tədqiqatları, immunologiya, neyrobiologiya, mikrobiologiya,  fiziologiya və biofizika daxildir.

Jurnal 1974-cü ildə Benjamin Levin tərəfindən təsis edilmişdir və hazırda Elsevierə məxsus olan Cell Press tərəfindən ayda iki dəfə nəşr olunur.

## Tarix
Benjamin Levin, *Cell* jurnalını 1974-cü ilin yanvar ayında MIT Press nəşriyyatının himayəsi altında təsis etmişdir. Daha sonra, 1986-cı ildə o, jurnalın ad hüquqlarını alaraq müstəqil Cell Press nəşriyyatını yaratmışdır. 1999-cu ilin aprel ayında Levin Cell Press nəşriyyatını Elsevier nəşriyyat evinə satmışdır.

“Gələcəyin Məqaləsi” layihəsi () 2011-ci ildə Bioloji və Həyat Elmləri sahəsində mükəmməlliyə görə PROSE mükafatına layiq görülmüşdür. Bu mükafat Amerika Nəşriyyatçılar Assosiasiyasının Peşəkar və Elmi Nəşriyyat Bölməsi tərəfindən təqdim olunmuşdur.

## Məzmunu
*Cell* jurnalı orijinal tədqiqat məqalələrinə əlavə olaraq “Ən Son Səviyyə” bölməsində () elmi elanlar, mini icmallar, icmal məqalələr, analitik yazılar, şərhlər, esselər, müəllif yazışmaları, eləcə də “Ani Baxış” () adlı bölməni dərc edir. Bu bölmə nomenklatura cədvəlləri, terminoloji lüğətlər, siqnal ötürülməsi yolları və hüceyrə proseslərinin sxematik diaqramları kimi məlumatların təqdim edildiyi referensial sistemdir.

Jurnalın digər xüsusiyyətlərinə “PaperClips” () adlı rubrika daxildir — burada *Cell* jurnalının redaktoru ilə məqalə müəllifi arasında tədqiqat nəticələrinin məntiqi əsaslandırılması və praktiki tətbiqi barədə qısa söhbətlər yer alır.

Bundan əlavə, “PaperFlicks” () — jurnalda dərc olunan məqalələrin video xülasələridir.
## Təsir əmsalı
ScienceWatcha görə, *Cell* jurnalı 1995–2005-ci illər ərzində bütün sahələr üzrə ən yüksək təsirli elmi jurnallar kateqoriyasında birinci yeri tutmuşdur. Bu dövrdə jurnalda dərc olunan məqalələrə orta hesabla 161.2 istinad edilmişdir.

*Journal Citation Reports* məlumatına əsasən, *Cell* jurnalının 2020-ci il üzrə təsir əmsalı (impact factor) 41.582 təşkil etmişdir. Bu göstərici ilə jurnal “Biokimya və Molekulyar Biologiya” kateqoriyasında 298 jurnal arasında birinci yeri tutmuşdur.

## Əlçatanlıq
1995-ci ilin yanvar sayından başlayaraq, 12 aydan artıq köhnə olan məzmun  açıqdır və istənilən istifadəçi üçün əlçatandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

https://www.cell.com/
Bəndəli Əliyev

**Bəndəli Mütəllim oğlu Əliyev** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı mükafatından məhrum edilib.

## Həyatı
Bəndəli Əliyev 1911-ci ildə Füzuli rayonunun Mahmudlu kəndində anadan olub. Müharibədən sonrakı dövrdə həmin Füzuli rayonunda Çaparidze kolxozunun sədri vəzifəsində işləyib. 1947-ci ildə kolxoz 10 hektar sahənin hər hektarından 86,8 sentner pambıq məhsulu əldə edərək yüksək göstəriciyə nail olub.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10 mart 1948-ci il tarixli fərmanı ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb.

## Həbsi
1950-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinə və Azərbaycan SSR Prokurorluğuna Caparidze adına kolxozun kolxozçuları adından Bəndalı Əliyev haqqında çoxsaylı şikayət məktubları daxil olub. Əraziyə komissiyalar göndərilib və yoxlama nəticəsində onun qulluq mövqeyindən sui-istifadə edərək 400 min rubl dəyərində kolxoz mal-qarasını, 200 minə yaxın kolxoz pulunu mənimsəməsi aşkar edilib.

12 dekabr 1950-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin hökmü ilə Bəndalı Əliyev 20 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilərək islah-əmək düşərgəsinə göndərilib. Məhkəmənin hökmü ilə o, həm də bütün dövlət mükafatlarından, o cümlədən Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adından da məhrum edilib. Məhkəmə prosesində Bəndalı Əliyev partiya biletini, orden və medallarını məhkəməyə təhvil verməkdən imtina edib. Məhkəmə bununla bağlı Bəndalı Əlievin orden və medal daşımasının qadağan edilməsi ilə haqqında ayrıca bir qərar çıxarıb.

## İstinadlar
Mixail Jitnyakov

**Mixail Jitnyakov** (, ) — rusiyalı rok və ağır metal müğənnisi, bəstəkar və vokalist. 2011-ci ildən etibarən Rusiyanın məşhur ağır metal qrupu "Aria"nın solisti kimi fəaliyyət göstərir. Bundan əvvəl isə "Grand Courage" qrupunun vokalisti olmuşdur.

Mixail Jitnyakov, Rusiyanın ağır metal səhnəsində özünəməxsus yeri olan bir sənətkardır. Onun vokal bacarıqları və musiqiyə olan bağlılığı, onu həm yerli, həm də beynəlxalq musiqi arenasında tanınan bir şəxsiyyətə çevirmişdir.

## Həyatı
Mixail Jitnyakov 21 yanvar 1979-cu ildə Rusiya Federasiyasının Ryazan vilayətinin Konstantinovo kəndində anadan olmuşdur. 1986–1996-cı illərdə orta məktəbdə təhsil almış, 1996–2001-ci illərdə isə İ. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universitetində mühəndis-mexanik ixtisası üzrə ali təhsil almışdır. Musiqiyə olan marağı onu gənc yaşlarından rok və metal janrlarına yönəltmişdir.

2005 və 2009-cu illərdə 1 saylı çoxmandatlı seçki dairəsi üzrə Konstantinovskoye kənd qəsəbəsi Deputatlar Sovetinin deputatı seçilib.

## Karyerası
2004-cü ildə Jitnyakov, "Grand Courage" adlı ağır metal qrupunun vokalisti olmuşdur. Bu qrupla birlikdə bir neçə albom və sinql buraxmış, Rusiyanın müxtəlif şəhərlərində konsertlər vermişdir. "Grand Courage" qrupu ilə olan fəaliyyəti, onun musiqi sahəsində tanınmasına və təcrübə qazanmasına şərait yaratmışdır.

2011-ci ildə "Aria" qrupunun əvvəlki vokalisti Artur Berkutun qrupdan ayrılmasından sonra, Mixail Jitnyakov qrupa qoşulmuşdur. "Aria" qrupu, 1985-ci ildə yaradılmış və Rusiyanın ən tanınmış ağır metal qruplarından biridir. Jitnyakovun qrupa qoşulması ilə "Aria" qrupu yeni bir dövrə qədəm qoymuş və onun vokal bacarıqları qrupun musiqi tərzinə yeni nəfəs gətirmişdir.

"Aria" qrupu ilə birlikdə Jitnyakov, bir neçə albom və sinql buraxmışdır. Onun vokal ifası, həm tənqidçilər, həm də pərəstişkarlar tərəfindən müsbət qarşılanmışdır. "Aria" qrupunun rəsmi veb saytında və digər musiqi platformalarında Jitnyakovun iştirakı ilə buraxılan albomlar və konsertlər haqqında məlumatlar mövcuddur.

Mixail Jitnyakovun vokal tərzi, klassik heavy metal elementlərini müasir rok üslubu ilə birləşdirir. Onun səsi güclü və emosionaldır, bu da dinləyicilərə musiqinin dərinliyini hiss etdirməyə imkan verir. Jitnyakovun musiqi tərzi, həm Rusiyada, həm də beynəlxalq səviyyədə ağır metal janrının inkişafına töhfə vermişdir.

## Diskləri
**"Grand Courage" qrupu ilə:**

* "Vechnaya iqra" (2006)
* "Novoy nadejdi svet" (2008)
* "Serdtsa v Atlantide" (2012)

**"Aria" qrupu ilə:**

* "Feniks" (2011)
* "Çerez vse vremena" (2014)
* "Proklyatie morey" (2018)
* "Kreşeniye Ognyem" (2020)

## İstinadlar
Ribbon balığı

**Ribbon balığı** — "Trachipteridae" fəsiləsinə aid olan lampriform balıq növü.

## Taksonomiya

Bu fəsilədə təxminən 10 növ tanınmışdır. Bu "pelajik" balıqlar incə, lentabənzər görünüşlərinə görə belə adlandırılmışdır. Onlar əsasən dərin sularda yaşadıqları üçün canlı halda nadir hallarda görünürlər, lakin dibdə yem axtaran balıqlar deyillər. "Perciform" dəstəsinə aid olan qırmızı zolaqlı balıq (Cepola macrophthalma) bəzən ribbon balığı adlandırılsa da, "Trachipteridae" fəsiləsinə aid olan ribbon balıqları ilə əlaqəsi yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Melamphaidae

**Melamphaidae** — kiçik, dərin dəniz beryciform balıqlarının bir fəsiləsi.

## Etimologiya

"Melamphaidae", yunanca "melanos" (qara) və "amphi" (hər iki tərəf) sözlərindən götürülmüşdür. Bu fəsilə beş cinsdə təxminən 37 növü əhatə edir. Onların yayılması dünya üzrədir, lakin "Melamphaidae" Şimal Buzlu okeanı və Aralıq dənizində yoxdur. Bu fəsilə dərin dəniz fəsilələri arasında ən geniş yayılmış və bol olanlardan biri olsa da, onun heç bir növü kommersiya balıqçılığı üçün maraq doğurmur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Barbara Klitska

**Barbara Klitska** (; ) – Polşa şairəsi, yazıçısı və ədəbi tədbirlərin kuratoru.

## Həyatı
Varşava şəhərində anadan olmuşdur. O, burada böyümüş və ibtidai məktəbdə təhsil almışdır. Daha sonra Plotskda yerləşən Marşal Stanislav Malaxovski adına ümumi orta məktəbdə təhsilə başlamış, lakin nəticədə "Professor" Təhsil-Məsləhət Kompleksinin ümumi orta məktəbini bitirmişdir. Varşava Universitetində polyak filologiyası və elmi informasiya üzrə təhsil almışdır.

2000-ci ildə "*Həssas insan*" adlı şeir toplusu ilə debüt etmişdir. 2010–2014-cü illərdə yəhudi ədəbiyyatı və incəsənəti haqqında rüblük jurnal olan "*Cwiszn*"in redaktoru olmuşdur. "*Arkadia*", "*Kursywa*", "*LiteRacje*", "*Studium*" kimi nəşrlərdə dərc olunmuşdur. "Dialog" jurnalı üçün köşə yazıları yazır və 2023-cü ildən etibarən Polşa dramaturgiyası şöbəsinə birgə məsul olan redaksiya heyətinin üzvüdür. Həmçinin, "*Dwutygodnik*" mədəniyyət jurnalı üçün mütəmadi olaraq məqalələr yazır və podkast seriyaları yaradır. Uzun illər "Nowoczesna Polska" fondunun "*Wolne Lektury*" portalı ilə əməkdaşlıq etmişdir. 2021-ci ildən "Qdinya ədəbiyyat" mükafatının münsiflər heyətinin üzvüdür.

## Yaradıcılığı

Müəllifin ilk kitabı 2000-ci ildə Plotskda nəşr edilmişdir. 2012-ci ildə nəşr etdiyi "*same same*" toplusu 2013-cü ildə Vrotslav şeir mükafatı "Silezius"un "İlin kitabı" kateqoriyasında namizəd olmuşdur. 2016-cı ildə iki dəfə qələbə qazanmışdır: "*Nice*" toplusu ilə Vrotslav şeir mükafatı "Silezius"un eyni kateqoriyasında və "Qdinya ədəbiyyat" mükafatında. 2019-cu ilin yanvarında nəşr olunan "*Sanatoriya*" adlı ilk nəsr əsəri 2020-ci ildə "Qdinya ədəbiyyat" mükafatının nəsr kateqoriyasında və "Konrad" mükafatına namizəd olmuşdur. 2021-ci ildə "Wydawnictwo J" nəşriyyatı onun "*Allel*" şeir toplusunu, 2023-cü ildə isə "*Reneta*" romanını nəşr etmişdir. Bu roman "Nike" ədəbiyyat mükafatı və "Vitold Qombroviç" mükafatına namizəd olmuşdur. Barbara Klitskanın əsərləri ingilis, alman, xorvat, ivrit, gürcü, fransız, serb, isveç və litva dillərinə tərcümə edilmişdir.

2015-ci ildə Yatsek Denel və Malqojata Tekel ilə birgə Polşanın müharibələrarası dövründəki cinayət və qanun pozuntularına həsr olunmuş kitab, CD, multimedia sərgi və bloqdan ibarət "Yeni gizli detektiv" layihəsini yaratmışdır.

"*Pochwalone*" qrupunun iştirakçısı olmuş və "*Czarny war*" albomu üçün mahnı mətnlərinin həmmüəllifi olmuşdur. 2019-cu ildə "*Piór*" xorunun tərkibində "*Janerka na basy i głosy*" albomunun yazısında iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Terapontidae

**Terapontidae** (bəzən "*Teraponidae*", "*Theraponidae*" və ya "*Therapontidae*" kimi də yazılır) — şüaüzgəcli balıqların bir fəsiləsi. Bu ailə, "Perciformes" dəstəsinin "Percoidea" üst fəsiləsinə daxildir.

## Xüsusiyyətlər

"Terapontidae" fəsiləsi kiçik və orta ölçülü "perciform" balıqlarından ibarətdir və Hind-Sakit okeanı regionunda dəniz, şirin və şor sularda yaşayır. Onlar tək, uzun əsaslı bir bel üzgəci ilə xarakterizə olunur ki, bu üzgəcin tikanlı və yumşaq şüalı hissələri arasında bir çentik var. Kiçik və ya orta ölçülü pulcuqlara malikdirlər, yan xətt davamlıdır və quyruq üzgəcinə qədər uzanır. Əksər növlərin ağız damağında diş yoxdur. Dəniz növləri sahilə yaxın dəniz və şor sularda tapılır, bəzi növlər həddindən artıq duzlu və şirin sulara daxil ola bilir. Avstraliya və Yeni Qvineyada yalnız şirin sularda yaşayan bir neçə növ var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sokrat Dodbiba

**Sokrat Dodbiba** () — Albaniya iqtisadçısı və siyasətçisi. O, 1943–1944-cü illərdə Albaniya maliyyə naziri vəzifəsini tutmuşdur.

## Həyatı
Sokrat Dodbiba o dövrdə Osmanlı imperiyasının tərkibində olan Elbasan şəhərində anadan olmuşdur. O, şəhərin Kala rayonunun pravoslav icmasına mənsub ailəsindən idi. O, Anastas Dodbiba və Albaniya siyasətçisi Lef Nosinin bacısı Polikseni Nosinin oğlu idi. Sokrat lokal məktəbdə təhsil almışdır. Burada əvvəlcə yunan, sonra isə alban dilində dərs keçirilirdi. O, daha sonra Konstantinopol (indiki İstanbul) şəhərində yerləşən Robert Kollecində təhsil almışdır. Dodbibanın burada müəllimlərindən biri Albaniya milli oyanış hərəkatının xadimi Sali Nivitsa olmuşdur.

1921-ci ildə Dodbiba iqtisadi elmlər üzrə təhsilini davam etdirmək üçün Vyanaya getmişdir. Bu dövrdə "Albaniya" alban tələbə cəmiyyəti ilə əməkdaşlıq etmiş və onların qəzeti olan "*Djalëria*" nəşrinin yaradılmasında iştirak etmişdir.

Dodbiba siyasi iqtisad üzrə elmi dərəcə ilə qayıtmışdır. 1932-ci ildə Albaniya Maliyyə Nazirliyində borclar şöbəsinin rəhbəri vəzifəsini tutmuşdur. O həmçinin, yerli mətbuatda bir neçə məqaləsi dərc olunduqdan sonra "*Ekonomisti shqiptar*" qəzetinin nəşrinə həvalə edilmişdir. Dodbiba tezliklə Albaniya Maliyyə Nazirliyinin baş inzibatçısı, daha sonra isə 1943-cü ilə qədər Dövlət Bankının komissarı vəzifəsini tutmuşdur.

İkinci Dünya müharibəsi illərində Almaniyanın Albaniyanı işğal etdiyi dövrdə Dodbiba Rəcəb Mitrovitsa hökumətində maliyyə naziri olmuşdur. Bu vəzifədəki nailiyyətlərindən biri İtaliya Mərkəzi Bankının fondundan 120 milyon qızıl frankın Albaniya Mərkəzi Bankına köçürülməsi olmuşdur. O həmçinin, Albaniyada pul çapı üçün ilk avadanlığın gətirilməsinə kömək etmişdir. Bu dövrdə onun bəzi qohumları, xüsusilə kommunizm dövründə Albaniya Əmək Partiyasının Siyasi Bürosunun üzvü və kənd təsərrüfatı naziri olan Pirro Dodbiba, Albaniya Milli Azadlıq Cəbhəsinə qoşularaq əks tərəfdə mübarizə aparmışdır.

1944-cü ilin dekabrında Sokrat Dodbiba kommunistlər tərəfindən həbs edilmişdir. O, 1945-ci ildə İtaliya və Almaniya işğalı dövrünün bir çox siyasi xadimləri ilə birlikdə Xüsusi Məhkəmədə mühakimə olunmuşdur. Dodbiba 30 il həbs cəzasına məhkum edilmiş və 1956-cı ildə Burreli həbsxanasında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Layoş Martin

**Layoş Martin** (; ) — Macarıstan riyaziyyatçısı və mühəndisi. O, nəqliyyat və aerodinamika sahəsindəki işləri ilə tanınır.

Martin Macarıstanda ilk olaraq təyyarə və idarə olunan dirijabl nəzəriyyəsini öyrənmişdir. O, təyyarənin sükanında qanadcıqların istifadə edilməsini təklif edən ilk şəxs olmuşdur. Martin iki-üç metr hündürlüyə qalxdığı güman edilən helikopterə bənzər, velosiped ilə işləyən konstruksiya inşa etmişdir.

## Erkən illəri
Layoş Martin 30 avqust 1827-ci ildə Avstriya imperiyasının tərkibində olan Buda (indiki Budapeşt) şəhərində anadan olmuşdur. O, şərabçı ailəsinin yeddinci oğlu idi. Martin Roma-Katolik orta məktəbini bitirdikdən sonra Peşt Universitetində təhsilə başlamışdır. Avropada 1848-ci il inqilabları onun təhsilinə mane olmuş və aktiv iştirakına görə həbs edilərək sonradan İmperator Ordusuna cəlb olunmuşdur. Nəhayət, 1854-cü ildə Vyana Hərbi-Mühəndislik Akademiyasında təhsilini başa vurmuşdur.

## Fəaliyyəti
Martin 1859-cu ilə qədər Vyana hərbi məktəbində dərs demiş, sonra ordudan ayrılaraq Budaya qayıtmış və 1861-ci ilə qədər özəl tikinti mühəndisi kimi çalışmışdır. 1863–1868-ci illərdə Şelmetsbanya və Presburqda orta məktəblərdə dərs demiş, riyaziyyat üzrə bir neçə dərslik yazmışdır.

1872-ci ildə Kolojvar Universitetində riyaziyyat professoru təyin edilmişdir. 1895–1896-cı illərdə universitetin rektoru olmuş, təntənəli çıxışında insanların və yüklərin daşınmasında uçuşların əhəmiyyətindən danışmışdır.

Martin ballistika üzrə tədqiqatlarına hələ orduda olarkən başlamış və ömrü boyu bu sahədə nəzəri və eksperimental işlərini davam etdirmişdir. O həmçinin, hidravlika ilə maraqlanmış və ən səmərəli pervane dizaynını axtarmışdır. Həyatının son illərində aerodinamika ilə məşğul olmuş və gələcəkdə aviasiyanın necə olacağına dair çox aydın təsəvvürə malik olmuşdur.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Məmməd Alpay

**Məmməd Alpay** (tam adı: **Məmməd Abduləli oğlu Alpay** (əvvəl: **Məmmədzadə**); 24 fevral 1990) — azərbaycanlı insan hüquqları fəalı və siyasi məhbus; “Seçki Müşahidə” Alyansının təsisçisi və rəhbəri.

Hazırda Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidmətinin Bakı İstintaq Təcridxanasında saxlanılır.

## Həyatı
Məmməd Abduləli oğlu Məmmədzadə 1990-cı il fevralın 24-də anadan olub. 2007-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinə (BDU) qəbul olub və 2011-ci ildə politologiya ixtisası üzrə məzun olub. 2013-2016-cı illərdə fəlsəfə tarixi ixtisası üzrə magistr dərəcəsi alıb.

2010-2012-ci illərdə siyasi analiz və tədqiqatları dərc olunub.

## Fəaliyyəti
Məmməd Məmmədzadə 2013-2024-cü illərdə Gürcüstan, Ukrayna və Slovakiyada baş tutan prezident və parlament seçimlərində müşahidəçi missiyasında olub.

2013-cü ilin oktybarında Demokratik Seçkilər naminə Avropa Platformasının (EPDE) heyətində Gürcüstanda prezident seçimlərində qısamüddətli müşahidəçi missiyasında olub.

Seçkilərin Monitorinqi Təşkilatlarının Avropa Şəbəkəsinin heyətində (ENEMO) 2014-cü ilin may-iyun aylarında Ukraynada prezident seçimlərində uzunmüddətli müşahidəçi missiyasında, həmin ilin oktyabrında parlament seçimlərində isə qısamüddətli müşahidəçi missiyasında olub.

2016-cı ilin martında EPDE heyətində Slovakiyada parlament seçimlərində qısamüddətli müşahidəçi missiyasında olub.

2017-ci ilin sentyabrında Norveç Helsinki Komitəsinin heyətində Norveçdə parlament seçimlərində qısamüddətli müşahidəçi missiyasında olub.

## Həbs edilməsi
Məmməd Alpay 2025-ci il martın 15-də Azərbaycan Baş Prokurorluğunun İstintaq İdarəsi (əvvəl Ağır Cinayətlərə dair İşlər üzrə İstintaq İdarəsi) tərəfindən 2014-cü ildə bir sıra yerli və beynəlxalq QHT-lərə qarşı açılmış, 2023-də bəzi QHT-lərə münasibətdə xitam verilən, amma istintaqı davam edən cinayət işi çərçivəsində saxlanılıb.
Dendrocolaptes certhia

**Dendrocolaptes certhia** (*Amazoniya zolaqlı ağacdələni*) — "Furnariidae" fəsiləsinin "Dendrocolaptinae" yarımfəsiləsinə aid olan quş növü. Bu quşa Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Ekvador, Fransa Qvianası, Qayana, Peru, Surinam və Venesuelada rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika

Amazoniya zolaqlı ağacdələni ilk dəfə 1780-ci ildə fransız alim Jorj-Lui Lekler de Büffon tərəfindən Fransa Qvianasının Kayenna şəhərindən toplanmış iki nümunə əsasında təsvir edilmişdir. Quş, Buffonun mətninə müşayiət etmək üçün Edme-Lui Dobantonun rəhbərliyi altında hazırlanmış "Planches Enluminées D'Histoire Naturelle" əsərində Fransua-Nikolya Martine tərəfindən rənglənmiş bir lövhədə təsvir edilmişdir. 1783-cü ildə holland təbiətşünası Piter Boddert bu növü "Picus certhia" adı ilə təsnif etmişdir. Hazırda bu növ, 1804-cü ildə fransız təbiətşünası İohann Herman tərəfindən təqdim edilmiş "Dendrocolaptes" cinsinə daxil olan beş ağacdələn növündən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pomatoschistus minutus

**Pomatoschistus minutus** (*Qum qobisi*) — həmçinin "polewig" və ya "pollybait" kimi tanınır, şüaüzgəcli balıqların bir növüdür və Baltik dənizindən Aralıq dənizi və Qara dənizə qədər olan dəniz və şirin su ərazilərində yayılmışdır.

## Təsvir

Qum qobisinin iki bel üzgəci var və bu üzgəclər arasındakı məsafə adi qobidən (Pomatoschistus microps) daha genişdir. Ön bel üzgəci altı yumşaq tikan, arxa bel üzgəci isə səkkiz ilə on bir yumşaq şüadan ibarətdir. Qarın üzgəcləri anal üzgəclərlə birləşmişdir. Yan xətt boyunca 58-72 pulcuq var və bu pulcuqlar adi qobinin pulcuqlarından daha kiçikdir. Quyruq üzgəci yumrudur. Erkəklərdə ön bel üzgəcində görünən tünd ləkə var, hər iki cinsdə isə quyruq saplağında qara ləkə olur. Ümumi rəngi qum rəngindədir, üst hissəsində qeyri-müəyyən tünd ləkələr və şəbəkəli naxışlar, açıq rəngli üzgəclərində isə tünd zolaqlar var. Erkəklərin rəngi çoxalma mövsümündə tündləşir və üzgəcləri daha rəngli olur. Orta ölçüsü təxminən 4-5 sm (1,6-2,0 düym) arasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Evermannellidae

**Evermannellidae** (*Qılıncdiş balıqları*) — kiçik, amma qorxulu görünüşlü dərin dəniz "aulopiform" balıqları fəsiləsi. Bu fəsilə kiçikdir və üç cinsdə təsnif edilən səkkiz növü özündə birləşdirir. Bu balıqlar Atlantik, Hind və Sakit okeanların tropik və subtropik sularında yayılmışdır.

## Çoxalma

Onların çoxalma qaydaları zəif öyrənilmişdir. Qorunmayan, pelagik yumurta qoyan canlılar olduqları güman edilir. "Evermannella indica" və "Odontostomops normalops" növlərində həqiqi sinxron hermafroditizm və xarici mayalanma müşahidə edilmişdir. "E. indica" növü bütün il boyu yumurta qoya bilir. Qılıncdiş balıqlarının sürfələri planktonikdir və metamorfozdan əvvəl uzun burun və düzbucaqlı gözlərə malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bathymasteridae

**Bathymasteridae** — kiçik dəniz şüaüzgəcli balıqlar fəsiləsi. Bu balıqlara yalnız Arktika və Şimali Sakit okean sularında rast gəlinir.

## Cinslər

"Bathymasteridae" fəsiləsi üç cinsə ayrılmış yeddi növü əhatə edir:
* "Bathymaster" (Cope, 1873)
* "Rathbunella" (Jordan & Evermann, 1896)
* "Ronquilus" (Jordan & Starks, 1895)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Urobatis halleri

**Urobatis halleri** (*Yuvarlaq iynəli balıq*) — digər adla "Haller yuvarlaq iynəli balığı" və ya "Kiçik yuvarlaq iynəli balıq", "Urotrygonidae" fəsiləsinə aid olan bir növ yuvarlaq iynəli balıq.

## Yayılması və yaşayış yeri

Bu növ şimal-şərq Sakit okeanın şərq hissəsində, şimalda Humboldt körfəzindən cənubda Panamaya qədər yayılıb. Ən çox Cənubi Kaliforniya və Baja Yarımadası ətrafında rast gəlinir. Sahilə yaxın, adətən 15 metrdən az dərinlikdə olan tropik və isti-mülayim suları üstün tutur, lakin ən azı 91 metr dərinlikdə də qeydə alınıb. Bu növ yumşaq dibli mühitləri, məsələn, palçıq və ya qumlu əraziləri sevir, tez-tez bol miqdarda eelgrass (dəniz otu) ilə birlikdə olur ki, bu da onların kamuflyaj üçün istifadə edir. Həmçinin qayalıq riflərin ətrafında da rast gəlinir.
Yuvarlaq iynəli balıqlar 10 °C-dən (50 °F) yuxarı temperaturları üstün tutur; yetkinlər temperatur dəyişikliklərinə cavanlara nisbətən daha davamlıdır. Yazdan payıza qədər Cənubi Kaliforniyanın sahil və körfəz sularında ən çox rast gəlinir. Qışda isə temperaturun daha sabit olduğu dərin sulara köçürlər. Yuvarlaq iynəli balıqlar sahil elektrik generatorlarının buraxılışları yaxınlığında toplanır ki, bu da estuar mühit şəraitini təqlid edə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Labeo rohita

**Labeo rohita** (Rohu) — "Rui", "ruhi" və ya "roho labeo", Sazanlar fəsiləsinə aid olan və Cənubi Asiyanın çaylarında rast gəlinən bir balıq növü. Rohu əsasən Hindistanın şimal, mərkəz və şərq bölgələri, Pakistan, Vyetnam, Banqladeş, Nepal və Myanmanın çaylarında yayılmışdır. Həmçinin, Hindistan yarımadasının bəzi çaylarına və Şri-Lankaya da gətirilmişdir.

## Çoxalma

"Labeo rohita" balıqları iki ilə beş yaş arasında cinsi yetkinliyə çatır. Adətən musson mövsümündə çoxalır və qabarmış çayların mərkəzində, qabarma zonasından yuxarıda yumurta qoyur. Yumurtalar çaylardan toplanaraq göllərdə və ya tanklarda böyüdülə bilər.
"Labeo rohita" balıqları "Paraechinorhynchus kalriai" adlı "akantosefal" paraziti ilə yoluxa bilər. Bu parazit balığın nazik bağırsağının daxili divarına yapışır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Holacanthus tricolor

**Holacanthus tricolor** (*Qaya gözəli*) — Həmçinin "qarğıdalı şəkəri", "coshubba", "qaya canavarı", "katalineta" və "sarı nanny" kimi tanınan, "Pomacanthidae" fəsiləsinə aid olan dəniz şüaüzgəcli balıq növü. Bu növə qərb Atlantik okeanında rast gəlinir.

## Yayılması

"Holacanthus tricolor" qərb Atlantik okeanında Bermud adalarından və Corciya və Florida sularından cənuba doğru Karib dənizi boyunca və Cənubi Amerikanın sahillərində Rio-de-Janeyroya qədər yayılmışdır. Meksika körfəzində nadir və lokal növdür, yalnız Texasın "Flower Gardens Banks", Verakruz və Kampeçe Bankda rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Liparidae

**Liparidae** və ya **dəniz ilan balıqları** (onurğasız dəniz ilanları ilə qarışdırılmamalıdır) — Şüaüzgəcli dəniz balıqlarının ailəsi. Bu balıqlar Liparidae ailəsini təşkil edir və Scorpaeniformes dəstəsinə daxildir.

## Yayılması
Liparidae ailəsi Arktikadan Antarktika okeanlarına qədər, o cümlədən aralıq okeanlarda geniş yayılmışdır. Bu ailə 30-dan çox cins və təxminən 410 təsvir edilmiş növ ehtiva edir, lakin həmçinin bir çox təsvir edilməmiş növlər də mövcuddur. Liparidae balıqları dayaz sahil sularından 8,300 m (27,200 fut) dərinliyə qədər, o cümlədən yeddi okean xəndəyində tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pogonomyrmex maricopa

**Pogonomyrmex maricopa** — ABŞ-ın Arizona ştatında qarışqa növlərindən biri.

## Nəslin quruluşu
Onların yuva təpələri daşlar və çınqıl da daxil olmaqla bir çox maddə ehtiva edir. Qarışqalar, incə qum düzü sahəsində qum təpə yuvalarının üzərinə sementləşdirilmiş örtüklər tikirlər. Bu örtüklər, altındakı kalsium karbonat qatlarından daşınan təxminən 60% kalsium karbonatdan ibarətdir və yüksək külək dövrlərində yuva strukturunun eroziyasına qarşı qoruyur. Sementləşdirilmiş örtüklərin qismən eroziyası, qum düzü torpaqlarına əlavə kalsium karbonat verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tachycineta cyaneoviridis

**Tachycineta cyaneoviridis** (Baham qaranquşu) — Baham adaları  üçün endemik olan və nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən qaranquş növü.

## Təsvir
Bu parlaq "Tachycineta" qaranquşunun başı və beli yaşıl, üst qanadları mavi, quyruğu və qanad ucları qara, qarın və döş nahiyəsi isə ağ rəngdədir.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Bu qaranquş yalnız Bahamaların şimalında yerləşən dörd adada (Andros, Qrand Bahama, Abako və Nyu Providens) şam meşələrində çoxalır. Nyu-Providensdəki çoxalma populyasiyası tarixi səviyyələrlə müqayisədə xeyli azalmışdır və bəlkə də burada artıq çoxalmır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər