Tropik xəstəliklər

**Tropik xəstəliklər** — tropik və subtropik bölgələrdə üstünlük təşkil edən və ya yalnız orada rast gəlinən yoluxucu xəstəliklər qrupu. Bu xəstəliklər mülayim iqlim olan bölgələrdə nadir halda olur, ilk növbədə həşəratların sayını məhdudlaşdıran soyuq mövsümün olması ilə.

Ağcaqanad və milçək kimi həşəratlar çox vaxt xəstəliyin daşıyıcısıdır. Onlar protozoylar, bakteriya və ya virusları insanlara və heyvanlara əksər halda dişləmə yolu ilə ötürüb yayırlar.

Tropik meşələrin insanlar tərəfindən öyrənilməsi, meşələrin qırılması, immiqrasiyanın artması və tropik bölgələrə beynəlxalq hava səyahətlərinin və digər turizmin artması qeyri-tropik ölkələrdə belə xəstəliklərin artmasına səbəb olmuşdur.

## Xarakteristikası
Tropiklərdə müşahidə edilən bir sıra yoluxucu xəstəliklərin (difteriya, qızılca) klinik mənzərəsi mülayim iqlimi olan ölkələr üçün xarakterik olandan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Bundan əlavə, tropiklərin patologiyası xəstəliklərin yüksək genişliyi və intensivliyi ilə xarakterizə olunur ki, bu da bu xəstəliklərin patogenlərinin yayılması üçün müstəsna əlverişli təbii şəraitlə bağlıdır.

### Tropik təbabətdə yoluxucu və parazitar xəstəliklər
Tropik təbabətin böyük bir hissəsini yoluxucu və parazitar xəstəliklər təşkil edir. Tropik və subtropiklərdə yoluxucu tropik xəstəliklərin yayılması onlar üçün əlverişli təbii şərait kompleksi ilə əlaqədardır.

Yalnız isti iqlimdə çoxlu istilik sevən patogenlər (müəyyən bakteriyalar, viruslar, protozoylar, helmintlər), onların aralıq sahibləri (məsələn, tropik mollyusklar "Bullinus tropicalis", şistosomiazda "Physopsis africana"), patogenlərin daşıyıcıları, Lassa qızdırmasının təbii mənbəyi (çət milçəkləri, tropik ağcaqanadlar), fruktoid yarasa — təbii su anbarları, Ebola virusunun yaratdığı xəstəlik və s. mövcuddur.

### Yoluxucu tropik xəstəliklərin yayılması şərtləri
Yoluxucu tropik xəstəliklərin yayılması həm də sosial amillərlə bağlıdır. Yaşayış və təhsil səviyyəsinin aşağı olması, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə əhalinin sağlamlığının olmaması mülayim iqlimi olan ölkələrdə artıq kökü kəsilmiş həmin tropik xəstəliklərin geniş yayılmasının səbəbləridir. Axı, tropik xəstəliklərə aid edilən bəzi yoluxucu və parazitar xəstəliklər mülayim iqlim qurşağında yerləşən ölkələr üçün endemikdir: malyariya, bəzi helmintozlar və s. Bu xəstəliklərin bir çoxu inkişaf etmiş ölkələrdə effektiv sağlamlığın mühafizəsi tədbirlərinin həyata keçirilməsi, sanitariya-gigiyenik həyat şəraitinin və qidalanmanın yaxşılaşdırılması səbəbindən nəzarət altındadır və hətta aradan qaldırılır. Tropik bölgələrdə bu xəstəliklərin endemikliyinin əsas səbəbi iqlim olmadığından, tibbin bu klinik sahəsinin adının "coğrafi tibb" və ya "üçüncü dünya təbabəti" adlandırılması təklifləri artır.

### Tropik xəstəliklərin gedişatının ümumi xüsusiyyətləri
Bəzi tropik xəstəliklər yoluxucu deyil, bunlara ilan sancmasından sonra baş verən ağırlaşmalar daxildir. Tropik və subtropik iqlimlərdə yüksək ətraf mühitin temperaturu və yüksək rütubətə məruz qalması səbəbindən orqanizmə yük artır və bu da bir çox xəstəliklərin gedişatını xeyli çətinləşdirir. Məsələn, qızılca tropik bölgələrdə mülayim bölgələrə nisbətən daha şiddətli keçir, çünki qızılcaya xas qızdırma zamanı yaranan artıq istiliyi bədəndən çıxarmaq çətinləşir. Nəticədə, termoregulyasiya ilə bağlı problemlər yaranır ki, bu da xəstənin, xüsusilə uşaqlarda, həddindən artıq istiləşmə səbəbindən ölümünə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, tropik ərazilərdə iqlimin xüsusiyyətlərinə görə səthi yaraların sağalması mülayim iqlimi olan ərazilərə nisbətən daha gec olur.

## Tropik xəstəliklər
Tropik xəstəliklərin nümunələri:

* Malyariya
* Yuxu xəstəliyi (Afrika tripanosomozu)
* Şaqas xəstəliyi (Amerika tripasonomozu)
* Leyşmanioz
* Vərəm
* Cüzam
* Sarı qızdırma
* Marburq hemorragik qızdırması
* Ebola hemorragik qızdırması
* Şistosomiaz
* Filarioz
* Onxoserkoz

## Ədəbiyyatı
* 
* 
* 
* 
*  http://m-sestra.ru/books/item/f00/s00/z0000014/st000.shtml
* *Лысенко А. Я.* Тропические болезни // , 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия. — Т. 25.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tropical diseases / WHO Health topics
** Тропические болезни / ВОЗ
* Institute of Tropical Medicine Antwerp