open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tahir Süleymanov (futbol hakimi)

**Tahir Beybala oğlu Süleymanov** — azərbaycanlı keçmiş futbolçu və futbol hakimi.

## Həyatı
Tahir Süleymanov 22 dekabr 1964-cü ildə Şamaxıda anadan olub. 10-11 yaşlarında olarkən ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb.

Peşəkar şəkildə futbolla məşğul olub. "Vışka" komandasının heyətində hücümçu və yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edib. Erkən yaşlarında futbolu buraxıb və məşqçiliyə başlayıb.

Bir müddət sonra futbol hakimliyinə keçən Süleymanov, 1989-cu ilin sonundan SSRİ çempionatının II liqasının oyunlarına təyinat alıb.

Futbol üzrə Azərbaycan çempionatının yüksək liqa qarşılaşmalarında 109 dəfə baş hakim olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Fəxri bədən tərbiyəsi və idman xadimi, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2005) Məzahir Süleymanzadənin qardaşıdır.

## İstinadlar
Neyroelm

**Neyroelm** — sinir sistemini öyrənən elm sahəsi. İlk başda sadəcə biologiyanın bir sahəsi olaraq inkişaf etsə də, müasir neyroelm fizika, riyaziyyat, kompüter elmləri, dilçilik, psixologiya, fəlsəfə kimi sahələrin kəsişməsində yer alır.

Neyroelm sinir sistemini təşkil edən neyronların işləyişini quruluşun fərqli səviyyələrində öyrənir. Buna görə də, neyroelm araşdırmalarında molekulyar biologiya metodlarından tutmuş, canlı insan beynini görüntüləməkdə istifadə olunan fMRT, EEQ kimi fərqli metodlardan istifadə olunur. Nəzəri neyroelmdə empirik təcrübələrdən alınan nəticələr nəzəri əsaslar üzərinə qoyulur. Milyardla neyronlardan ibarət sinir sistemlərini nəzəri şəkildə ələ almaq üçün, neyroalimlər riyazi, fiziki və statistik nəzəriyyələrdən və modellərdən istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gülağa Cabbarov

**Gülağa Cabbarov** (tam adı: Gülağa Dadaş oğlu Cabarov, 25 mart 1955) — Azərbaycanlı futbol hakimi və idman xadimidir. Azərbaycan Futbol Hakimləri İctimai Birliyinin sədridir.

## Həyatı
Gülağa Cabarov 1955-ci ildə Bakı şəhərinin Əmircan qəsəbəsində anadan olmuşdur. Gənclik illərindən futbol ilə məşğul olmuş, daha sonra futbol hakimi və idman işçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasını futbol ixtisası üzrə və Azərbaycan Beynəlxalq Universitetini dövlət və bələdiyyə idarəetməsi ixtisası üzrə bitirmişdir. İki övladı var. Oğlu Rauf Cabarov FİFA dərəcəli beynəlxlaq futbol hakimidir.

## İdman və əmək fəaliyyəti
Futbol üzrə Azərbaycan SSR kubokunun 1979-cu ildə Suraxanılı komandası ilə qalibi olmuşdur. Futbol karyerasını erkən başa vurmuş, hakimliklə məşğul olmuşdur.

1982-ci ildən SSRİ-nin müxtəlif futbol liqalarında hakimlik etmiş və SSRİ Yüksək Liqasında hakim köməkçisi olmuşdur. O, əsasən ümumittifaq dərəcəli hakim Rüstəm Rəhimov ilə birlikdə hakimlik etmişdir. Ümumittifaq dərəcəli futbol hakimi adına namizəd olmuşdur.

Futbol üzrə Azərbaycan çempionatının yüksək liqa qarşılaşmalarında 107 dəfə baş hakim olmuşdur. O, 1992-ci ildə ilk dəfə keçirilən Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku yarışının final matçının baş hakimi olmuşdur.

1995-2000-ci illərdə Suraxanı rayon idman və gənclər idarəsinin rəisi.

2000-2001-cillərdə "Neftçi" İdman Sağlamlıq Mərkəzinin rəis müavini, Neftqaz futbol klubunun prezidenti olmuşdur.

2003-cü ildə AFFA Hakimlər Komitəsinin sədri.

2001-2020-ci illərdə Heydər Əliyev adına Müasir Təhsil Kompleksinin idman kafedrasının müdiri.

2008-2017-ci illərdə AFFA-nın Hakim-İnspektorlar Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.

2021-2022-ci illərdə AFFA-nın Apelyasiya və Arbitraj Tribunalının üzvü olmuşdur.

Azərbaycan Premyer liqasında hakim-inspektor kimi oyunlara təyinat alır.

## İstinadlar
Babək Quliyev

**Babək Quliyev** () — Azərbaycanlı futbol hakimi.

## Həyatı
1974-cü ildə Bakının Keşlə qəsəbəsində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur.

1983-cü ildə ilk dəfə futbol oynamağa başlamış; ancaq futbolçu olmamış, hakimliyə maraq göstərmişdir. Hakim kimi ilk dəfə Keşlədə 201 nömrəli orta məktəbin stadionunda keçirilən kəndarası çempionatda meydana çıxmışdır. Bundan sonra mən 2000-ci ildə AFFA-ya müraciət edərək hakim olmaq istəyini bildirir. Artıq 2 ildən sonra futzal üzrə FİFA referisi adına layiq görülür.

Peşəkar karyerasında ilk dəfə Futzal üzrə Azərbaycan çempionatında "Tribut" – "Turan" oyununu idarə etmişdir. Futbolda isə ilk idarə etdiyi oyun "Şəfa" – "Bakı" matçıdır.

## Fəaliyyəti
Futbol üzrə Azərbaycan çempionatının yüksək liqa qarşılaşmalarında 103 dəfə baş hakim olmuşdur.

Hakimlikdən sonra "Xəzər-Lənkəran" klubunun idman direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar
Tabezruft

**Tabezruft** (Bərbər dili: **Taneẓṛuft** (*Qorxu və susuzluq torpağı*. ) — qumlu-daşlı səhra, Saxaranın bir hissəsini təşkil edir. Əlcəzairin cənubunda, Malinin isə şimalında yerləşir. Maksimal hündürlüyü 362 m-dir

Susuz və güclü buxarlanma şəraitinin höküm sürdüyü region

Yaşayış məntəqələri — Таodenni və Тaqaza şəhərləri duz hasılatının həyata keçirilməsi və tuareqlərin karvan yolları üzərində istirahət etmələrinin təminatı rolunu oynayır.

Səhra ərazisindən Transsaxara şossesi keçir (Beşar (Əlcəzair) — Qao (Mali)).

Əhalisi olduqca azdır. Əsasən Tuareqlərdir.

Tabezruftun mərkəzində, İn-Ezzanda mağarada qaya üstü təsvirlər aşkarlanmışdır.

13 fevral 1960 ildə Reqqan vahəsində fransızlar ilk Atom bombasının (Fransa tarixində) sınağını həyata keçirmişdir (20 kiloton).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tanezrouft Voyages
* The Tanezrouft region a western extension of the Hoggar mountains
* Аttilio Qaudio. Saxara sivilizasiyası
I Qiyasəddin Keyxosrov

**I Qiyasəddin Keyxosrov** () — Rum Sultanlığının sultanı.

## Hakimiyyəti

### Birinci hakimiyyəti dövrü
II Qılınc Arslan 1186-da ölkəsini 11 oğlu arasında böldü. Qardaşlar arasında vəliəhdlik mübarizəsi Qılınc Arslan həyatta olarkən başladı. Ölkənin ona aid olduğunu müdafiə edən Qütbəddin Məlikşah hakimiyyət uğrundakı mübarizədə ən güclü rəqib idi. Lakin saray əyanları onu hakimiyyətə layiq görmürdülər. Məlikşah Konyanı tutub özünü sultan elan etsə də II Qılınc Arslan onun yanından qaçıb əvvəl Kayseridəki Sultan şahın, sonra digər oğullarının yanına getdi və sonda ən kiçik oğlu I Qiyasəddin Keyxosrovu vəliəht elan etdi.

Hakimiyyətə can atan Qiyasəddin I Keyxosrov Konyanı ələ keçirərək atasının yerində sultan oldu. O, 4 il hakimiyyətini sürdü. Qardaşlar arasında hakimiyyət uğrunda mübarizə şiddətləndi. Qiyasəddin qardaşı Süleymana qarşı mübarizə aparmaqla bərabər Bizans imperatoru III Aleksisi məğlub edərək Qərbə doğru irəliləyə bildi. Lakin II Süleyman şah ordu toplayaraq mübarizəni daha da genişləndirmək üçün Bizansla ittifaq bağlamağa çalışdı. Belə bir dövrdə xristianlar yenidən xaç yürüşünnə başladılar. 1196-cı ildə Süleyman şahın Konyanı mühasirəyə almasından sonra tərəflər arasında bağlanan sülhə əsasən hakimiyyətdən əl çəkdi.

### İkinci hakimiyyəti dövrü
II Süleyman şah öldükdən sonra hakimiyyətə gələn oğlu III Qılınc Arslanın yaşı çox az olduğundan türkmən bəyləri taxta Keyxosrovu dəvət etdilər. 1205-ci ildə Keyxosrov yenidən hakimiyyət başına keçdi. O, tezliklə böyük qüvvə toplayaraq Trabzonda Pont dövləti quran III Aleksionosla mübarizəyə girdi və onun silahı qüvvələrini darmadağın etdi. Keyxosrovun silahlı qüvvələri 1207-ci ildə Antalyanı, iki il sonra erməni knyazı II Levonun hakimiyyəti altında olan Sis bölgəsini tuta bildi. Keyxosrov 1211-ci ildə İznik ərtafında Pont (Rum) dövlətinə qarşı aparılan döyüşlərin birində həlak oldu. Hakimiyyət başına oğlu İzzəddin Keykavus (1210/1211–1219) keçdi.

## İstinadlar
I İzzəddin Keykavus

**I İzəddin Keykavus** () — Hakimiyyəti dövründə ölkə ərazisini dənizlərə açıb ticarətini genişləndirmiş, Kilikiya Erməni Çarlığını, Trabzon İmperiyasını Artuqlu bəyliyinə birləşdirib.

## Həyatı
### Uşaqlıq və Gənclik illəri
I Qiyasəddin Keyxosrovin böyük oğludur. Atası I Qiyasəddin Keyxosrov taxtan endirilib sonra atası və kiçik qardaşı(I Əlaəddin Keyqubad)ilə birlikdə qurbət həyatı yaşayıb babası qardaşı ilə birlikte Dördüncü Səlib Yürüşü əvvəl (1196-1204 ərasında) İstanbul Bizans İmperiyasında qaldı II Süleyman Şahın ölümünden sonra atası kiçik qardaşı ilə birlikdə Anadoluya geri dönüb babasının sultanlığında 6 il Malatyada məliklik edib

### Əlaəddin Keyqubad ilə taxt davası
1211-ci il taxta keçdiyi zamandan 1213-cü ilə qədər davam edən taxt davasıdır

### Fetihləri
1214 ilinde ancak fetih faaliyetlerine başlayıb Sinop'u fethetti ve Trabzon İmperiyasını bağlı dövləti oldu 1216 ilinde yeniden Antalya'yı fethetti 1218 ilinde Kilikiya Erməni Çarlığını bağlı dövlət eyledi sonrakı illərinde 2 qez Suriya seferi düzenleyib Artuqlu bəyliyi ilə Əyyubilərin Suriya qolu ona bağlanıb
Qlazqo metropoliteni

**Qlazqo metropoliteni** () — Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində yerləşən dünyanın ən köhnə metrolarından biridir. 1896-cı ildən fəaliyyət göstərən və tək xəttdən ibarət olan Qlazqo metropoliteni (London və Budapeştdən sonra) dünyanın üçüncü ən qədim metrosu sayılır. İlk dəfə metro xətti 1970-ci ildə, sonuncu dəfə isə 2011-ci ildə tamamilə modernləşdirilmişdir. Hər il Qlazqo metrosunu 13 milyon insan işlədir. Metro yerli sakinlər tərəfindən "Mexaniki portağal" () kimi tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ayrılığın altı dərəcəsi

**Ayrılığın altı dərəcəsi** () — təsadüfi seçilən iki şəxs arasında maksimum altı nəfərlik ayrılığın olması fikri bu teoremin əsasını təşkil edir. Bu teorem ilk dəfə 1929-cu ildə Fridyeş Karinti tərəfindən müəyyən edilib və 1990-cı ildə Con Qeyr tərəfindən yazılmış tamaşa ilə məşhurluq tapmışdı.

## Tədqiqat
2007-ci ildə 200 milyon Microsoft Messenger istifadəçisi arasında aparılan araşdırma nəticəsində bu teoremin həqiqətə xeyli yaxın olduğu sübut olunmuşdur.

## İstinadlar
Driblinq

**Driblinq** () — idman növlərində topu qoruyarkən, qaydalara tabe müdafiəçisinin oyunçu tərəfindən keçməsi üçün istifadə olunan manevr. Uğurlu dribblinq müdafiəçilərinin qanuni keçmək və qol vurmaq üçün imkanlar yaradır.

## Futbol

## Basketbol

### Sadə driblinq növləri

* ***Hündür driblinq***
** Adətən müdafiəçilər olmayan zaman top oğurlamaq üçün dribblinq fəndi.
* ***Alçaq driblinq***
** Top aşağı döşəmədə saxlayır, beləliklə, əl və döşəmə arasında məsafə azalır və top oğurlamağı daha çətin edir.

## Su polosu

## Oxşar fəndlər

## İstinadlar
Anatoli Aleksandrov (fizik)

**Anatoli Petroviç Aleksandrov** (, ) — böyük sovet fiziki. Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, fiziki-riyaziyyat elmləri doktoru. AMEA-nın Fəxri üzvü.

## Həyatı
Aleksandrov Anatoli Petroviç 12 mart 1903-cü ildə Ukraynanın Taraşa şəhərində anadan olmuşdur.

1930-cu ildə Kiyev Universitetini bitirmiş, SSRİ EA Fizika-Texnika İnstitutunda işə başlamışdır. Sovet fizikidir. Macarıstan EA-nın və İsveç Kral Mühəndislik Akademiyasının üzvü, 1943-cü ildə SSRİ EA-nın müxbir üzvü, 1953-cü ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.

3 dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1954, 1960,1973), 4 dəfə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1942,1949, 1951,1953) və Lenin mükafatı laureatı (1959) adına layiq görülmüşdür. 7 dəfə Lenin ordeni və başqa medallarla təltif olunmuşdur.

Onun 1936-cı ildə gəmiləri minadan müdafiə etmək üçün işləyib hazırladığı üsuldan Böyük Vətən müharibəsi illərində geniş istifadə olunmuşdur.

1946–1955-ci illərdə SSRİ EA-nın Fizika Problemləri İnstitutunda direktor vəzifəsində çalışmış A. P. Aleksandrov 1946-cı ildən nüvə reaktorlarının yaradılması və atom enerjisindən istifadə sahəsində fəal iştirak etmişdir. 1960-cı ildən İ. V. Kurçatov adına Atom Enerjisi İnstitutunun direktoru olmuşdur. 1975-ci ildən SSRİ EA-nın prezidenti seçilmiş A. P. Aleksandrov yüksək keçiricilik sahəsində böyük perspektivli tədqiqatlar aparmışdır. Onun elmi işləri nüvə energetikasının texniki problemlərinə, dielektriklər fizikasına və polimer birləşmələrinin mexaniki və elektrik xassələrinin öyrənilməsinə aiddir.

Alim bərk cisimlərin elastikliyi statistik nəzəriyyəsini təklif etmişdir.

A. P. Aleksandrov AMEA-nın Fəxri üzvü seçilmişdir.

A. P. Aleksandrov 3 fevral 1994-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Reyçel Makadams

**Reyçel Anna Makadams** (; ) — Kanada aktrisası.

## Həyatı
Kanadanın Ontario əyalətinin London şəhərində dünyaya gəlib. Atası Lans yük maşını sürücüsü, anası Sendi isə tibb bacısı idi. Keylin adlı balaca bacısı və Daniel adında kiçik qardaşı var. Reyçel 13 yaşında yay düşərgəsində Şekspir pyeslərində rol almağa başladı. Liseyi bitirdikdən sonra universitetdə oxumağı planlaşdırmışdı. Teatr müəllimi onu aktyorluq təhsilini davam etdirməsi üçün cəsarətləndirdi. Nəhayət Torontodakı York Universitetinin Teatr fakültəsindən fərqlənmə ilə məzun oldu.

## Karyerası
Ekranlardakı peşəkar karyerasına Disneyin 1998 tarixli "The Famous Jett Jackson" teleserialı ilə başladı. Bir neçə filmin ardından ona şöhrəti gətirəcək olan çıxışını "Yaramaz qızlar" (2004) və "Xatirə gündəliyi" (*The Notebook*, 2004) adlı filmlərlə gerçəkləşdirdi. "Xatirə gündəliyi" filmindəki rolu ilə tamaşaçıların rəğbətini qazanmaqla Reyçel bu rola görə bir çox mükafatın sahibi oldu.

## Şəxsi həyatı
"Xatirə gündəliyi" filmində tərəf müqabili olan Rayan Qoslinq ilə eşq yaşayan tanınmış aktrisa bir müddət sonra Rayandan ayrılmağı qərara aldı. Daha sonra "Midnight in Paris" filmində tanış olduğu Maykl Şin ilə 2010-cu ildə ailə həyatı qurdu. Hal-hazırda balaca qardaşı Daniel ilə birlikdə Torontoda yaşayır. Əlavə olaraq, Reyçelin amerikan yaşıl kartı da var.

## Maraqlı faktlar
Əsl saç rəngi qəhvəyidir, amma saç rəngini tez-tez dəyişdirməyi sevir.

2005-ci ildə 5 fərqli nominasiyada MTV Film Mükafatına namizəd göstərilən ilk aktrisadır və bu mükafatlardan 3-nə sahib olmuşdur.

## Filmoqrafiya
* Yaramaz qızlar (2004)
* Sabahınız xeyir (2010)
* Parisdə gecə yarısı (2011)
* Diqqət mərkəzində (2015)
* Doktor Strenc (2016)
* İtaətsizlik (2017)
* Doktor Strenc: Dəliliklərin multikainatında (2022)
* İlahi ordasan? Mənəm, Marqaret (2023)

## İstinadlar
Zafkiel

**Zafkiel** (), eləcə də, **Cafkiel**, **Tzafkiel**, **Zafçial**, **Zafiel** və ya **Zelel** — arxangel. Adının mənası "Tanrının biliyi" deməkdir. Çox vaxt İofiel/Zofiel ilə bir tutulur, bəzən fərqli mələk olduğu hesab olunur. Zafkiel "cənnəti idarə edən 9 mələkdən biri və 7 arxangeldən biridir". O, insanlar vacib qərar verməyə ehtiyac duyanda onları izləyə bilər. Zafkiel insanlara kömək də edə bilər. Simvolik planeti Saturndur.

## Uydurmada
Zafkielə müasir uydurmada bir çox yerlərdə rast gəlmək olar:
* Zafkiel *Wizards of the Coast* şirkətinin *"Dungeons & Dragons"* rol oyununda personajdır.
* Zafkiel *Last Unicorn Games* şirkətinin *"Heresy: Kingdom Come"* adlı kart oyununda kartdır.
* Zafkiel *"Angel Sanctuary"* manqa və animesində iki mələyin qadağan olunmuş əlaqəsindən doğulan törəməsini təmizləməyə çalışan mələkdir.
* Zafkiel Nil Qeymanın *"Qətl müəmmaları"* əsərində mələk kimi təsvir edilmişdir.
* Zafkiel Stiven Brastın *"Cəhənnəmdə hökmdarlıq etmək"* romanında bir mələkdir.
* Zafkiel *"[[Date A Live]]"* ranobe və animesində Kurumi Tokisaki personajını qoruyan mələkdir.

## İstinadlar
Zaunquz Qaraqumu

**Zaunquz Qaraqumu** (Şimal Qaraqumu; ) — Mərkəzi Asiyanın cənubunda, Türkmənistanın şimalında yerləşən qumlu səhra. Qaraqum səhrasının tərkib hissəsini təşkil edir. Sahəsi 102 000 km² təşkil edir.

Səhra bölgənin geoloji baxımdan ən qədim hissəsidir. Meridian istiqamətdə hündürlüyü 80–100 metr olan silsilələr keçir.

Cənub hissədə hündürlüyü 60–160 m olan pilləvari eniş müşahidə edilir. Unquz çökəkliyi ən dayaz nöqtədir. Geniş sahədə takırlara rast gəlinir.
Gəncəklər

**Gəncəklər** — qədim türk tayfası.

## Tarixi
Gəncək tayfası haqqında ilk dəfə XI əsrdə Mahmud Qaşqarlı məlumat verib. Məşhur dilçi alim, türk dillərinin fədakar qrammatik araşdırıcısı Mahmud Qaşqari öz "Divanü Lüğat-it-Türk" əsərində Gəncək sözünü bir tayfanın adı kimi çəkir, onları qıpçaq soylarından hesab edir.

Miladdan əvvəl qıpçaq soyu birləşməsinin tərkibində gəncəklər soyu olmuş və onlar Gəncək (Qanzaq) şəhərini salmışlar. Hal-hazırda gəncək soylarının eramızdan əvvəl, Gəncək (Qanzaq) şəhərinin eramızın ilk orta yüzilliklərində salındığı haqqında fərqli rakursdan baxış mövcuddur. Strabonun “Coğrafiya”sında Gəncək şəhərinin adına rast gəlinir. Belə çıxır ki, şəhər miladdan əvvəl birinci yüzillikdən əvvəl mövcud imiş. Gəncək şəhərini Strabon Atropatenada, Musa Kalankaytuklu isə Qarabağda yerləşdirir. Hətta çox maraqlıdır ki, “Albaniyanın tarixi”nin müəllifi onu Albaniya şəhəri kimi yox, ərəblərin bu yerləri işğalından sonra salınmış şəhər kimi qeyd edir. Əslində iki Gəncə adını daşıyan şəhər olmuşdur. Birincisi, Atropatenada, ikincisi isə indiki Şimali Azərbaycanda. Gəncə adına Naxçıvanda, Cənubi Azərbaycanda çay və yer adlarında da rast gəlinir. Şimali Qafqazda Nalçik yaxınlığında dağ və çay, Qazaxıstanda göl və çay, Dağıstanda çay və aul (kənd) Gəncə adını daşıyır.

Bəzi təqdiqatçılar isə “Gəncə” sözünün  pəhləvi dilində “xəzinə” sözü olduğunu güman edirlər. Bu toponim prototürk mənşəli gəncəklərin adı ilə bağlıdır. Halbuki bu sözün pəhləvi lüğətinə heç bir aidiyyatı yoxdur.

Beləliklə, miladdan əvvəlki qıpçaq soy birləşməsinin tərkibində gəncəklər soyu olmuş və onlar Gəncək (Qanzaq) şəhərini salmışlar. Mənə belə gəlir ki, əvvəlcə Atropatena ərazisində Gəncək (Qanzaq) şəhəri eramızdan əvvəl mövcud olmuş, həmin şəhəri salan gəncəklər Araz çayından şimala miqrasiya edərək (çox güman ki, qıpçaqların tərkibində) indiki yerlərə gəlib çıxmış, Gəncə şəhərinin bünövrəsini qoymuşlar.

### Gəncek dilində sözlərin anlamı
* *kendük*: küp kimi torpaqdan hazırlanan böyük bir qap, küp.
* *togrıl*: ət və ədviyyatla doldurulan bağırsaq, bumbar/mumbar dolması.
* *yudhuğ*: uşaqlara işlədilən bir kəlmə.
* *kenpe*: bir ot adı.
* *körke*: ağacdan hazırlanmış tabaq.
* *çaha*: çaxmaq.
* *çulıman*: su birikintisi.
* *çawlı*: od qalanan meyvə qabıqları. (çalı)
* *çowlı*: tutmac süzgəci.
* *çeşkel*: çanaq, çömlək.
* *şenbuy*: başqa bir dəvətdən sonra gecələyin (gecə vaxtı) gedilən içki ziyafəti.
* *kewli*: çayın ağzı, mənsəbi.
* *dünüşge*: “sülüklü pancar” adlanan bir tərəvəz növü.
* *büşinçek*: üzüm salxımı.
* *banzı*: əlaqə pozulduqdan sonra asmaların üzərindəki üzüm qalıntıları, neferneme.
* *lüçnüt*: iməcə.
* *rapçat*: biyar; bəyin camaatın gölüklərini (at, eşşək, qatır və s. yük və minik mal-qarasını) alıb üzərinə pulsuz olaraq yük yüklətməsi kimi.
* *buldunı*: içərisinə yaş ya da quru üzüm qonan xoşmərim.
* *sin*: sən.
* *hana*: ana
* *hata*: ata

## İstinadlar
Çalbi

**Çalbi** () — gilli şoranlıqlardan ibarət olan səhra. Səhra Keniyanln şimalında, Turkana gölünün şərqində qərarlaşır. Qabbra dilində səhranın mənası «Çılpaq və duzlu» mənasını verir. Bu ərazi Keniyanın ən quru və isti regionudur. Səhra qədim gölün yerində əmələ gəlmişdir. Səhrada insanlar ilğım müşahidə edilir.

## Xarici keçidlər
*Chalbi Desert
Marselo Qrohe

**Marselo Qrohe** (13 yanvar 1987-ci ildə anadan olub) — Qapıçı kimi Qremio FK və Braziliya milli futbol komandasının şərəfini qoruyan Braziliya futbolçusu.

## Karyerası
Qrohe Kampo Bomda, Rio Qrande do Solda anadan olmuşdur. Öz karyerasına Qremio FK klubunun 13 yaşlılardan ibarət komandasında başlamışdır. 18 yaşından əsas komandada oynamağa başlamışdır. 5 il ərzində * Kampeonato Brasileyro Serie B* liqasında üçüncü qapıçı kimi iştirak etmişdir və heç bir oyunda meydana çıxmamışdır.

18 yanvar 2006-cı ildə o, öz peşəkar debütünü reallaşdırmışdır. *Kampeonato Qauço* liqasında oynanılan Sao Luiz klubuna qarşı oyunda 90 dəqiqə oyunda olmuşdur. Həmin oyunda Qremio səfərdə 2-1 hesabı ilə qalib gəldi.

## Milli karyerası
Qrohe Çilidə təşkil edilən Amerika Kuboku 2015 turnirində Braziliya heyətinə daxil edilmişdir və heç bir oyunda meydana çıxmamışdır. O, milli komandada debütünü 5 sentyabr 2015-ci ildə Nyu-Cersidə yerləşən *Red Bull Arena*da Kosta-Rika ilə keçirilən oyunda etmişdir. Yoldaşlıq görüşündə Braziliya 1-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası
*31 may 2016-cı il məlumatlarına əsasən.*

## Uğurları
### Klub
;Qremio
*Kampeonato Brasileyro Serie B: 2005
*Kampeonato Qauço: 2006, 2007, 2010

### Ölkə
;Braziliya
*Superklasiko de las Amerikas: 2014

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Marcelo Grohe profile . Goal.
Avropa Qran-prisi

**Avropa Qran-Prisi** (, ) — avto yürüşlər üzrə Dünya Çempionatlığının ən önəmli mərhələlərindən biri

1980-ci ildən bu yana Qran-Pri ilk dəfə Dünya Formula-1 çempionatının təqvimində yer alır, lakin 1993-cü ildən bəri müntəzəm olaraq keçirilir. İkinci Dünya müharibəsində "European Grand Prix" adlı bir yarışma təşkil edildi, bu ilk milli Qran-Prilərdən biri hesab olunurdu.

İlk belə müsabiqə İtaliyanın Monza şəhərində 1923-cü ildə İtaliya Qran-Pri çərçivəsində keçirilib. Fiat 805 avtomobilini idarə edən Karlo Salmano müsabiqənin qalibi elan edilmişdir.

Formula-1 yarışları Beynəlxalq Avtomobil Federasiyasının müəyyən etdiyi qaydalara əsasən təşkil olunur. Yarışlar il ərzində müxtəlif ölkələrdə keçirilən mərhələlərdən ibarət olur. Hər mərhələyə Qran-pri adı verilir. İlin sonunda bütün Qran-prilərdən toplanan xalların əsasında pilotlar və komandalar arasında qalib müəyyən edilir və mükafatlandırılır.

## Tarixi

### 1947–1977-ci illər
İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avropa Qran-Prisi 1947-ci ildə Belçika Qran-Prisi olaraq yenidən keçirilməyə başladı. Lakin ilk rəsmi Formula-1 Qran-Pri 1950-ci ildə Böyük Britaniyada keçirilən Böyük Britaniya Qran-Prisi hesab olunur, hansı ki, bu Qran-Pri "XI European Grand Prix" kimi tanınırdı.

### 1983–1985-ci illər
1983-cü ildə Qran-Pri Yarışlarının Nyu-Yorkda keçirilməsi qərarı verildi. Yarışın son anlarında Qran-Prinin keçirilməsi ləğv olundu və təşkilatçılar Qran-Prini 1984-cü ildə Almaniyanın Nyurburqrinq şəhərinə salmağı qərara aldılar. 1985-ci ildə yarışların növbəti avropa etapı Böyük Britaniyanın Brends Xatç (ing. Brands Hatch) sahəsində keçirildi, lakin sonrakı mövsüm Macarıstan Qran-Prisi ilə əvəz edildi.

### Avropa Qran-Prisinin qalibləri

### Pilotlar

Ən son Avropa Qran-Prisi 2008–2012-ci illərdə İspaniyanın valensiya şəhərində keçirilən "Valensiya Küçə Halqası" olmuşdur. Yarışlar 2013-cü ildə təqvimdən çıxarıldı. Lakin 2016-cı ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində keçirilmiş Avropa Qran-Prisi ilə yarışlar yenidən təqvimə əlavə olundu.

Bakı Qran-prisində trekin uzunluğu 6 kilometr idi. Turnirdə orta sürət saatda 210, maksimum sürət isə 340 kilometrdir. Bakı Qran-prisi cari çempionatın səkkizinci mərhələsidir.

Bakıda keçirilən Avropa Qran-prisinin qalibi "Mersedes" komandasının üzvü Niko Rozberq olmuşdur. Almaniyalı pilot məsafəni 1 saat 32 dəqiqə 52 saniyəyə qət etmişdir. İkinci yerin sahibi "Ferrari" komandasının almaniyalı pilotu Sebastian Fettel, üçüncü yerin sahibi isə "Force İndia" komandasının meksikalı pilotu Serxio Perez idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Formula 1 European Grand Prix in Valencia  Official website.
* Nürburgring F1 statistics
Ziya Bünyatzadə

**Bünyatzadə Ziya Əli oğlu** () — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru.

## Həyatı
Bünyatzadə Ziya Əli oğlu Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1960-cı ildə mühəndis-geoloq ixtisası üzrə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) geoloji-coğrafiya fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1958-ci ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) işləmişdir. 1964–1970-ci illərdə Respublikanın Nazirlər Soveti sədrinin referenti və işlər müdirinin müavini işləmişdir. 1969-cu ildə "Cənubi Xəzər çökəkliyinin qaz-neft vulkanizmi və onların təzahür qanunauyğunluğu" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Neft yataqlarının yarıq tektonikası ilə əlaqəsi, palçıq vulkanizmi və böyük dərinliklərin neft-qazlılığı problemləri üzrə işləmişdir. 1988-ci ildə bir qrup alimlə birlikdə "Azərbaycan SSR-in neft-qaz yataqlarının və perspektivli strukturlarının xəritəsi"nin tərtibinə görə Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür. 1991-ci ildə "Qaz-neft vulkanizmi və neft-qaztoplanma" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Bünyatzadə Z. Ə. AMEA Geologiya İnstitutunun (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) "Neftin genezisi və böyük dərinliklərin neftqazlılıq problemi" laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 200-dən çox elmi işin müəllifi və bir neçə monoqrafiyanın həmmüəllifidir.

O, Azərbaycan Prezidenti yanında AAK-ın Yer haqqında elm üzrə Ekspert şurasının sədri, Rusiya EA-nın Qafqaz və Zaqafqaziya üzrə Geologiya və neft-qaz yataqlarının işlənməsi üzrə elmi şurasının elmi katibi, Beynəlxalq Şərq Neft Akademiyasının həqiqi üzvü, Beynəlxalq Mühəndis Akademiyasının müxbir üzvü olmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* *"Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004, 362 s.*
Yakobun yuxusu

**Yakobun yuxusu** () — 1639-cu ildə İspaniya telebrist rəssamı Xose de Ribera (*Lo Spagnoletto*) tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri. Ölçüləri 179 sm × 233 sm təşkil edir və hazırda Madrid şəhərindəki Prado muzeyinin 1-ci mərtəbəsinin 9-cu salonunda sərgilənir.

Rəsmdə sol əlini başına dayayaraq mürgüləyən Yakob və arxasında bir ağac təsvir olunur. Arxaplanın digər tərəfində yuxuda gördüyü pilləkəni görmək mümkündür. Bu pilləkan taxta pilləkən deyil, işıq pilləkənidir və mələklər bu pilləkən vasitəsilə qalxıb düşürlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*El sueño de Jacob, El Prado
*''Jusepe de Ribera, 1591-1652 '', Issued in connection with an exhibition held  Sept. 18-Nov. 29, 1992, Metropolitan Museum of Art, New York (see pages: 135-137).
FedEx

**FedEx Corporation** (əvvəlki adı: **Federal Express Corporation**) — çatdırılma, elektron ticarət və biznes xidmətləri sahəsində ixtisaslaşmış ABŞ çoxmillətli konqlomerat holdinq şirkəti.

## Tarixi
1971-ci ildə Federal Express adı altında Frederick W. Smith tərəfindən Little Rockda (Arkansas) qurulub, 1973-cü ildə Memfisə (Tennessee) köçürülmüşdür.

FedEx havayolu nəqliyyatı
1989-cu ildə Federal Express Flying Tiger Line, 1998-ci ildə Caliber System, Inc, Roberts Express, Viking Freight və Caliber Logistics şirkətlərini satın almışdır. Qısa zaman sonra American Freightways satın alaraq bütün bu firmalar artıq FDX Corp adı altında həyata keçirilir. 2000-ci ildə şirkətin ümumi adı təkrar FedEx Corporation olaraq dəyişdirilmişdir.

Memphis (Tennessee) superhub yanında aşağıdakı hublarlada beynəlxalq xidmət edir:

ABŞ
Anchorage (Alyaska)
Fort-Uort (Texas)
Indianapolis (Indiana)
Newark (New Jersey)
Oakland (Kaliforniya)
Kanada
Toronto (Ontario)
Cənubi Amerika və Karib hövzəsi
Miami (Florida)
Avropa / Afrika / Orta Şərq
Paris-Charles də Gaulle (Fransa)
Frankfurt (Almaniya)
London-Stansted (Birləşmiş Krallıq)
Turkey (Türkiyə)
Asiya və Sakit Okean
Subic Kişi (Filippin)
Guangzhou (Çin) (tikintisi davam edir.)
FedExin ən böyük rəqibləri DHL, UPS, USPS, TNT və YankItdır.
F91 Düdelanj FK

**"F91 Dudelange"** — Lüksemburqun cənubundakı Düdelanj şəhərini təmsil edən futbol klubu. Klub Lüksemburq Milli Divizyonunda çıxış edir.

1991-ci ildə Düdelanj şəhərindəki üç klubun birləşməsindən yaranıb: "Alyanz Düdalanj", "Ştad Düdelanj" və "US Düdelanj". Klub 15 dəfə Lüksemburq Milli Divizyonunun qalibi olub və 8 dəfə Lüksemburq Kubokunu qazanıb. "F91 Düdelanj" 2018-2019 mövsümündə UEFA Avropa Liqasının qrup mərhələsinə vəsiqə qazanmaqla Lüksemburq futbolunda Avrokuboklarda qrup mərhələsinə vəsiqə qazanan ilk klub olub.

## Dudelanj FK
Klubun əsası 1991-ci ildə Düdelanj şəhərində qoyulmuşdur. Həmin vaxt 3 klub – "Allyans", "Stad" və YUS-un birləşməsi ilə bu yeni klub yaranmışdır.

## Rəngləri
Rəngləri sarı və qırmızıdır.

## Uğurları
*Liqa
**Çempion(9): 1999–00, 2000–01, 2001–02, 2004–05, 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2010–11
**İkinci (4): 1998–99, 2002–03, 2003–04, 2009–10
*Lüksemburq Kuboku
**Çempion(4): 2003–04, 2005–06, 2006–07, 2008–09
**İkinci (3): 1992–93, 1993–94, 2001–02

## Stadionu
Komanda ev oyunlarını "Yos Nosbaum" stadionunda keçirir. Bu arenanın azarkeş tutumu 2600 nəfərlikdi.

## Rəhbərlik
Komandanın prezidenti Romeyn Şumaxer, baş məşqçisi isə fransız Mişel Lefloşmoandı.

## İstinadlar
Dar ağacı üzərində sağsağan

**Dar ağacı üzərində sağsağan** () — Flamand rəssam Pieter Brueghelin rəsm əsəridir. 1568-ci ildə ağac üzərində yağlı boya ilə işlənmişdir. Darmştadtda yerləşən Gessen Landes muzeyində sərgilənir.

## Təsviri
Şəklin mərkəzində üzərində sağsağan oturmuş dar ağacı yerləşmişdir. Quş böhtana və xəyanətə aparan boşboğazlığı təcəssüm edir. Ehtimal ki, Kəndlilərin dar ağacının altında rəqs edən obrazları "Dar ağacına gedən yollar şən çəmənliklər vasitəsilə keçir" Flamand atalar sözünə işarədir. Şəkil Breygelin (1525/30 — 1569) yaradıcılığının son dövrlərinə təsadüf edir. Şəkil Breygelin ölümünə 1 il qalmış çəkilmişdir. Rəssam işi yüksək qiymətləndirmiş və onu öz arvadı Meyken Kuka vəsiyyət etmişdir. Breygel daha əvvəllər də xalq folkloru mövzularına müraciət etmişdir. Bu baxımdan onun ən məşhur əsəri "Flamand atalar sözləri" əsəridir.

Şəklin yuxarı hissəsi Breygel nöqteyi-nəzərdən tipikdir. Belə rakursun sayəsində tamaşaçı sanki kənardan onlara tamaşa edir. Mənzərə özüylə bütün dünyanı təcəssüm edir, hansının ki, insana dram kimi görünür. Rəqs edən kəndlilərin qayğısızlığı böyük dar ağacıyla ziddiyyət təşkil edir. Onlar sanki heç nəyə fikir vermirlər. Orta əsr insanının şüuru üçün ziddiyyət o qədər təsirli deyildi və şəkildə də bu öz əksini tapmışdır. Ölüm hökmlərini həyata keçirmək üçün istifadə edilən alətlər görünən yerlərdə qoyulurdu. Buna görə də, dar ağacının altında rəqsin süjeti sərt həqiqətlə göstərilmişdir.

Formasına görə dar ağacı qeyri-mümkün fiqura bənzəyir.

Şəkil o qədər də dekorativ şəklə bənzəmir. Amma bu o qədər də böyük rol oynamır. Bu janr səhnəsi üçün dekorasiyalardan istifadə olunmasa da, rəssam bütün dünyanın təcəssüm etməyi bacarmışdır. Bu mənada Breygel ikonoqrafiya ənənəsini davam etdirir: Mənzərənin fonunda parçada olan ümumdünya səslənməsi əldə edir.

## Yaradılma konteksti
Müasirlər tərəfindən dar ağacı fərqi düşüncələr ilə mübarizənin simvolu kimi qəbul edilirdi. Breygelin iyirmi yaşı olarkən Amsterdamda və başqa şəhərlərdə anabaptistlərin kütləvi yandırılması baş verirdi. Təxminən qırx yaşı olanda Brüsselə hersoq Albanın ordusu daxil oldu. Sonrakı illərdə Alba qəzəblə kafirlərin məhv edilməsi ilə məşğul olurdu və bir neçə min niderland ölümə məhkum edilmişdi. Dar ağacı bir çox protestant inamına gəlmiş vaizləri gözləyirdi. Albanın terroru şayiələrə və xəbərçiliklərə əsaslanırdı. Buna görə də, şəkildə boşboğazlığın simvolu kimi sağsağanın seçimi təsadüfi deyil.

## Şəklin fraqmentləri

Elster am Galgen.jpg|Sağsağan
Pieter Bruegel the Elder - Magpie on the Gallow (detail) - WGA03338.jpg|Şəhər


## Ədəbiyyat
* Львов С. Л. Питер Брейгель Старший — Издательство: ТЕРРА, 1998.
* Королева А. Ю. Великие художники Нидерландов XV—XVII вв. — М.: «ОЛМА-ПРЕСС Образование», 2005.
* artclassic.edu.ru 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Holosen

**Holosen –** geoloji epoxalardan biridir. Pleystosendən sonra gəlir və təxminən 11.7 min il əvvəldən bu günə qədər olan dövrü əhatə edir. "Resent" (adətən böyük hərflə) termini tez-tez "Holosen" terminin dəqiq sinonimi kimi istifadə olunurdu, baxmayaraq ki, bu cür istifadə 21-ci əsrdə işlənmir. Holosen Dördüncü dövrün bir hissəsidir. Onun adı yunan dilindəki ὅλος (*holos*, tam və ya bütöv) və καινός (*kainos*, yeni) sözlərindən götürülüb, mənası "ən yeni"  deməkdir. O hazırkı mülayim dövr ilə müəyyən olunmuşdur (Dəniz İzotopları mərhələsi kimi tanınır).

Holosen həmçinin insanın artımını və Yerdəki növlərə təsirini, o cümlədən əsas sivilizasiyaların inkişaf tarixini əhatə edir.

## İcmal
Beynəxalq Stratiqrafia Komissiyası tərəfindən Holosenin təxminən 11.7 min il əvvəl başladığı qəbul olunmuşdur. O Pleystosen və gec buzlaşma dövründən (gec buzlaşma dövrünə Şimali Amerikada Viskosinan, Avropada Veiçselia, Böyük Britaniyada Devensia, Çilidə Llanuihue və Yeni Zellandiyada Otria daxil edilir) sonra gəlir.

Holosen əsas iqlim dəyişgənliyinə əsasən beş vaxt interalına və ya xronozonaya bölünür:

• Preboreal (10 ka–9 ka)

• Boreal (9 ka–8 ka)

• Atlantik (8 ka–5 ka)

• Subboreal (5 ka–2.5 ka)

• Subatlantik (2.5 ka–indiyə qədər)

~ *Qeyd: "ka" mənası "min il"-dir.*

## Geologiya

### Azərbaycanda
Holosen çöküntüləri bötöv örtük şəklində Kür-Araz və Samur-Dəvəçi ovalıqlarını örtür və Azərbaycanın başqa regionlarında da geniş yayılmışdır. Onlar **Üst Xvalın**, **Yeni Xəzər** və **Müasir** çöküntülərə bölünür.

• **Üst Xvalın horizontu.** Bu horizontun çöküntüləri dəniz və kontinental fasiyada rast gəlinir. Dəniz çöküntüləri əsasən Xəzərin sahilyanı zonasında və Kür depressiyasında yayılmışdır. Kür depressiyasının şərq hissəində və Pirsaat, Bəndovan, Hamadağ, Qaraçala, Mişovdağ, Xıdırlı, Babazənən və Kçik Hərami antiklinal qalxımında geniş sahələri tutur.

• **Yeni Xəzər horizontu.** Bu horizontun dəniz çöküntüləri Xəzərin ensiz sahil zolağında, Kür depressiyasında isə daha geniş sahədə – qərbdə Şirvan, cənub-qərbdə isə Biləsuvar rayonuna qədər yayılmışdır.

•  **Müasir dəniz çöküntüləri.** Xəzərin dibini demək olar ki, tamamilə örtür və sahil boyu ensiz (100-500 m) haşiyə təşkil edir. 

## İqlim
thumb|303x303px|Holosende temperatur dəyişkənliyi

## Ekoloji inkişaf

## İnsanların inkişafı

## Həmçinin bax

## İstinadlar
GotoP

— Yaponiya rəssamı. Yaponiyanın Gifu prefekturasının paytaxtı Gifu şəhərində anadan olmuşdur. İki vizual roman — *"[[Wandaba Style]]"* və *"[[Close to: Inori no Oka]]"* vizual romanlarının orijinal personaj dizayneridir. Ən tanınmış işi *"Clannad"* vizual romanına əsaslanan *"Official Another Story Clannad"* qısa hekayə kolleksiyası üçün çəkdiyi rəsmlərdir.

## İşləri
***
**[[Nagomi Hiyori]]*
**[[Hidamari - GotoP Art Works]]*
**[[Moegiiro]]*
**[[Angel Beats!]]*

## Xarici keçidlər
* GotoP-un rəsmi saytı
İlğım

thumb|280px|Asfalt yol üzərində müşahidə edilən ilğım
thumb|280px|Dəniz üzərində müşahidə edilən ilğım

**İlğım**  — dünya dillərinin böyük qismində bu hadisə  olaraq işlədilir. Yer Atmosferində baş verən bu optik hadisə ani, müxtəlif işıq axınlarının və havada olan temperatur qatlarının fəaliyyəti ilə yaranır. Bu hadisənin özəlliyi ondadır ki, real obyektlə onun səmada təzahürünü müşahidə etmək olur
thumb|250px|İlğım

## Təsnifat
İlğımlar alçaq, obyekt üzərində görünən, obyektin altında görünən, aldadıcı və yan olmaqla beş tipə bölünür.

### Aşağı ilğım
Bu tip ilğım düzən ərazilərdə yüksək temperaturda əsasən səhra şəraitində, yol üzərində müşahidə edilir. Mövcud olmayan bu qeyri maddi təsvir yer sətindən suyun buxarlanması fonunda yaranır.

### Yuxarı ilğım
Bu tip isə əsasən soyun səthə malik ərazilərdə müşahidə edilir. Yuxarıya qalxdıqca temperatur artırsa bu tipi müşahidə etmək mümkünləşir. Çox nadir hallarda müşahifə edilsə də, dəyişməz görünüşü ilə fərqlənirlər. Səbəb isə soyuq havanın ağırlığı səbəbindən səmaya qalxa, isti havanın isə yüngül olması səbəbindən aşağı enə bilməməsindəndir.

Yuxarı ilğım əsasən qütblərdə daimi temperatur şəraitində görünür. Qrenlandiya və İslandiyada daha tez-tez müşahidə edilir. Qrenlandiyanın mövcudluğu İslandlar üçün bu hadisənin sayəsində məlum olmuşdur. İslandlar bu hadisəni *hillingar* olaraq adlandırırlar.

thumb|300px
Yuxarı ilğım hadisəsi çox maraqlı effekt yarada bilir. İlk dəfə rəsmi sənədlərdə 1596-ci ildə Villem Barensin rəhbərlik etdiyi gəmi Şimal dəniz yolunu tapmaq məqsədi ilə ilə etdiyi ekspedisiya zamanı Şimal Torpağı arxipelaqı yaxınlığında buzlar arasında sıxılaraq qalır. Ekipaj Qütb gecələrinin bitməsini gözləməli olur. Ancaq günəş qütb gecələrinin bitməsinə iki həftə qalmış görünür. XX əsrdə bu hadisə «Yeni torpaq effekti» adlandırılır.

### Yan ilğım
Yan ilğım kifayət qədər günəş tərəfindən qızdırılmış divarın fonunda yaranır. Hətta qalanın düz beton divarının dalğavari şəkildə əksi yarana bilir. Əsasən isti günlərdə istənilən pridmedim yan ilğımı yarana bilər.

### Fata-Morqana
İlğımın nadir tipidir. Bu hadisə Fata Morqana () olaraq adlandırılır. Atmorferdə baş verən hadisə, müxtəlif tip ilğımların bir yerdə cəmlənməsidir. Bu zaman uzaqda olan obyektlər çoxlu sayda və müxtəlif istiqamətdə dalğavari görünüşü fonunda görsənir.

Bu hadisə əsasən atmosferin aşağı qatlarında temperatur fərqindən formalaşır.

### Aldadıcı ilğım
Dağlarda nadir hallarda müşahidə edilən hadisədir. Yaxın məsafədən öz əksini dalğvari şəkildə müşahidə etmək olar. Bu hadisə havada asılı vəziyyətdə olan su buxarlarının sayəsində müşahidə edilir.

## Həmçinin bax

* Qütb parıltısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ATMOSFER HADİSƏIƏRİ — TƏSNİFAT VƏ TƏSFİR
* Статья про миражи в журнале «Вокруг Света»
500 və daha çox qol vuran futbolçuların siyahısı

**500 və daha çox qol vuran futbolçuların siyahısı** — klub və milli peşəkar futbol oyunlarında 500 və ya daha çox qol vuran futbolçuları əhatə edir. Siyahıda RSSSF tərəfindən açıqlanan məlumatlardan istifadə olunmuşdur. Bu günə qədər 72 futbolçu 500-dən çox qol vurmuşdur.

30 mart 2024-cü ildə Kriştiano Ronaldo **900** qol vurdu.

## Sıralama

;Açar
 Təsdiq edilə bilməyən məlumatlar futbolçu məlumatlarına daxil edilməmişdir.
Tünd rəngli hərfli futbolçular 21 dekabr 2023-ci il tarixinə aktiv futbolçulardır.

## Bir komandada

## İstinadlar
Goal.com

## Goal.com

Goal.com, 19 dildə və 36 ayrı edisyonla nəşr edən Goal, dünyanın ən məşhur futbol web saytı olaraq bilinməkdədir. Saytda son dəqiqə xəbərləri, xüsusi matç əvvəli analizləri, redaksiya, xüsusi xəbərlər yayımlanır. Canlı hesab xidməti təmin edilməkdədir. Goal, 2011-ci ilin fevral ayında, Əli Slipper və Simon Denyerinn sahibi olduğu qlobal rəqəmsal idman naşiri [Perform Group] tərəfindən 30 milyon dollar qarşılığında satın alındı. Bu satın alımda sonrakı müddətdə Goalın trafiki təxminən iki qatına çıxdı.
ESPN

**ESPN** ("İ-Es-Pi-En" kimi tələffüz olunur, əvvəl adı  idi) — ABŞ kabel televiziyası idman kanalı.

## Kanal haqqında
ESPN kanalı, 7 sentyabr 1979-cu ildə Bill Rasmussen və Skott Rasmussen tərəfindən quruldu və o vaxtki adı *Entertainment and Sports Programming Network*. 1985-ci ildə adı *ESPN* olaraq dəyişdirildi. Kanal ilk dəfə 7 sentyabr 1979-cu ildə yayımlandı. ESPN özünü "İdman sahəsində dünya lideri" adlandırır. Kanalda əsasən oyunların canlı və ya təkrar translyasiyalar və idman yönümlü xəbər proqramları göstərilir. Bundan başqa, kanalda idman tok-şouları və idman sənədli filmləri də yayımlanır.

Kanalın baş qərargahı ABŞ-nin Konnektikut ştatlnın Bristol şəhərində yerləşir. Şirkətin prezidenti Corc Bodenhaymerdir ().

Kanal ESPN media konqlomeratının bir hissəsidir, 80% The Walt Disney Company və 20% Hearst Communications. Şirkətin prezidenti Ceyms Pitaro.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* *Vogan T.* ESPN: The Making of a Sports Media Empire : [англ.]. — University of Illinois Press, 2015. — 256 p. — .

## Xarici keçidlər

*Rəsmi saytı
Kristal Pelas FK

**"Kristal Pelas Futbol Klubu"** ()' — İngiltərənin London şəhərində yerləşən peşəkar futbol klubu. 1905-ci ildə yaradılan klub kubok oyunlarını öz stadionunda oynayırdı. Lakin Birinci Dünya müharibəsi səbəbi ilə öz meydançasından aralı qaldı. 1924-cü ildə "Selhurst Park" stadionuna köçmüşdür. 1920-ci ildə ölkədə Southern çempionatı keçirildi və bu mövsümün çempionu Kristal Pelas oldu. Komanda 1964-cü ildən ölkənin əsas turnirlərində iştirak edir. 1992-ci ildə stadionda səhlənkarlıq üzündən baş vermiş yanğından sonra UEFA tərəfindən sərt cəzalandırılmışdır. 1990-91 və 2015-16-cı illərdə İngiltərə FA Kubokunun finalında oynamışdır.

## Tarixi
Kristal Pelas klubunun adı, 1851-də Londonda sərgi üçün inşa edilən bir şüşə sarayın adından gəlməkdədir.

## Heyəti
Müsədin Namazov

**Müsədin Əhməd oğlu Namazov** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı, "Azərdövlətlayihə" Dövlət Baş Layihə  İnstitutunun direktoru.

## Həyatı
Müsədin Namazov 4 avqust 1963-cü ildə Gürcüstan Respublikasının Saqareco bələdiyyəsinin Düzəyrəm kəndində anadan olub. 1970–1980-ci illərdə Düzəyrəm kənd məktəbində orta təhsil alıb.

O, 1981-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun memarlıq fakültəsinin əyani şöbəsinə qəbul olunmuş və 1986-cı ildə həmin institutu fərqlənmə diplomu ilə memar ixtisası üzrə bitirmişdir.

M. Ə. Namazov ali təhsilini tamamladıqdan sonra "Azərdövlətlayhə" İnstitutunun 1 nömrəli Emalatxanasında memar kimi öz ixtisası üzrə ilk əmək fəaliyətinə başlamışdır.

O, 1986-cı ildə ordu sıralarına çağrılmış və 1988-ci ilə kimi SSRİ Silahlı Qüvvələri sırasında əvvəlcə sıravi əsgər, sonra isə manqa komandiri olmuşdur.

Müsədin Namazov ordudan tərxis olunduqdan sonra yenidən "Azərdövlətlayihə" İnstitutuna qayıtmış, əvvəlcə 1 nömrəli Emalatxanada memar (1988–1990), aparıcı memar (1990), qrup rəhbəri (1990–1993), layihənin baş memarı (1993–2007), 2 nömrəli Emalatxananın rəisi (2007–2009), sonra isə 2 nömrəli Memarlıq Planlaşdırma şöbəsinin müdiri (2009–2011) olmuşdur.

M. Ə. Namazov 2011-ci ilin dekabrından 2012-ci ilin sentyabrına kimi Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyinin "Azərdövləttikintilayihə" DLİ İnstitutunun baş memarı vəzifəsində çalışmışdır.

O, 10 oktyabr 2012-ci ildən Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyinin "Azərdövləttikintilayihə" DLİ-nin direktoru təyin olunmuşdur.

Müsədin Namazov 27 may 2014-cü ildə fövqəladə hallar nazirinin əmri ilə "Azərdövlətlayihə" Dövlət Baş Layihə  İnstitutunun direktoru vəzifəsinə təyin olunub.

### Ailəsi
Ailəlidir, bir qızı və bir oğlu var.

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikası Memarlar İttifaqı Rəyasət Heyəti Katibliyinin 04 nömrəli qərarı ilə Azərbaycan Memarlar İttifaqının yaradılmasının 70 illik yubileyi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan Respublikası Memarlar İttifaqı üzvünün "Fəxri Nişanı" *(2008-ci il)*;
* Heydər Əliyevin anadan olmasının 85 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Hallar Nazirliyində dövlət qulluğunda fərqləndiyinə və əldə etdiyi nailiyyətlərə görə "Fəxri Fərman" *(2008-ci il)*;
* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin 10 illiyi (2005-2015)" yubiley medalı *(2010-cu il)*;
* Müsədin Namazov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 aprel 2012-ci il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasında inşaat sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.
* Namazov Müsədin Əhməd oğlu Azərbaycanda memarlığın inkişafında xidmətlərinə görə "Əməkdar Memar" fəxri adı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Boris Smilyaniç

**Boris Smilyaniç** () — Erediviziya klublarından olan PSV Eyndhoven FK klubunda hücumçu kimi çıxış edən Monteneqro futbolçusu.

## Klub karyerası

## Buduçnost
Klubun gənclər komandasında keçirdiyi illərdən sonra Smilyaniç Buduçnost Podqoritsa FK klubunda öz peşəkar debütünü 16 yaşı olarkən etdi. 2013-14 mövsümünün əvvəlində Smilyaniç üç ay zədə səbəbilə oyunları buraxmalı oldu.

## PSV
16 iyun 2014-cü ildə Smilyaniç bir neçə sınaq və danışıqlıqlardan sonra PSV Eyndhoven FK klubu ilə üçillik müqavilə imzaladı. O, öz peşəkar karyerasında debütünü 9 avqust 2014-cü ildə Yonq PSV ilə ikinci diviziyada *Axilles 29* klubuna qarşı etdi. Smilyaniç evdə 2-0 qazandıqları oyunda 77-ci dəqiqədə Elvio van Overbeki əvəz etmişdir.

## İstinadlar
Dermatoveneroloq

**Dermatoveneroloq** — dəri və zöhrəvi xəstəlikləri sahəsində ixtisaslaşmış həkim.

## Qısa məlumat
Dermatoveneroloq ixtisasına sahib olan həkimlər dəri və zöhrəvi, yəni dəri xəstəlikləri və cinsi yolla yoluxan xəstəlikləri müalicə edirlər. Dermatoveneroloq sözü dermatoloq və veneroloq sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Dermatoloq dedikdə dəri həkimi veneroloq dedikdə isə zöhrəvi xəstəlikləri həkimi nəzərdə tutulur. Adətən dermatoloq və veneroloq eyni həkim olduğu üçün onlara dermatoveneroloq deyə müraciət edirlər. Azərbaycan və Türkiyədə 4 illik rezidentura təhsilindən sonra dəri və zöhrəvi xəstəlikləri sahəsində ixtisaslaşan həkimlərə **Dermatoveneroloq** ixtisası verilir.

## Verdiyi xidmətlər
Dermatoveneroloqların xəstələrə verdiyi xidmətlər spektrumu çox genişdir. Bu ixtisas sahiblərinin müayinə və müalicə etdikləri xəstəlik çeşidləri digər tibb ixtisas sahibləri ilə müqayisədə daha genişdir.

Dermatoveneroloqların verdiyi xidmətlər:
# Dəri cərrahiyyəsi
# Pediatrik dermatologiya
# Kosmetik və estetik dermatologiya
# Dermatopatologiya
# Venerologiya
# Dermato-onkologiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mett K. Miller

**Metyu Kermit** "**Mett**" **Miller** (; ) — ABŞ aktyoru, "Oskar" mükafatı laureatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kənd timsahları (film, 2009)

**Kənd timsahları** — Almaniya filmi.

## Məzmun
On yaşlı Hannes köhnə kərpic damında Krokodilerbande daxil cəsarət bir dırmaşmaq lazımdır. O, slips və vəziyyəti kritik, nov sallanan və nəhayət yalnız bir nazik zəncir, düşür. Hadisə teleskopu paraplegic Kai tərəfindən təqib edilir. O, itfaiyeye həyəcana. Son anda xilasediciləri Kərpic zavodunun gələcək və onların təhlükəsizlik yastığı istifadə edə bilərsiniz, belə ki, Hannes crash salamat qalmamışdır. xilasetmə From Hannes zəng adı öyrənir və təşəkkür onu ziyarət.

təzyiq altında anası tərəfindən müəyyən hiss buna görə də onun yeni yaşayış hələ heç bir əlaqəsi aşkar etmişdir Kai, band ilə təmasda istəyirəm, lakin ilkin bütün uşaqlar Maria, yalnız qız təklif Hannes istisna olmaqla müqavimət onları təqdim edib. Belə ki, Kai s schuelerVZ vasitəsilə əlaqə etibar qalır. xaricində pozmaq şüşə söhbət, kompüter uzaq çevrilir və üç motorcyclists bir mağaza bir oğurluq şahid isə o bir gecə eşidir. Anası çətin dolanışığını qazanmaq və nəhayət özü də bu hücumların qurbanı xüsusilə Hannes - qrup da maraqlı serial cinayətkarlar, həbs məruz € 1,000 mükafat. Kai, Hannes nəhayət uşaqlar ağac ev yandı ki, həyata olan bir dəqiq an cavab timsah, əvvəlki qərargahında qəbul edib. oğru açıq-aydın gizlətmək yer - O, bir anbar tapmaq köhnə kərpic zavodu, site gittiğinde.

uşaqlar sahəsində tədqiq başlayacaq Kərpic zavodunun üzrə müşahidələr və şin musiqi quays əsaslanır. O, yol xüsusilə Dennis, band üzvü Frank yaşlı qardaşı və onun iki dost Kevin və Achmed bir neçə Velosiped tövsiyə etdi. münaqişə o radar quraşdırılması çaxdı olan zamanı sürətli uçuş verir və sonra ünvanlı bostan atmaq ilə müdafiə edə bilər ilkin Kai, üç motorcyclists tərəfindən hücum culminates və o, masa və stul arasında sonunda nəhayət bir səki qəzaları Kafelər. Hannes bu hücum nəhayət burglars üçün polis və hesabat sightings gedir siqnaldır - hələ Frank nəzərə həyata dəstə və final dəlil yoxdur, çünki, bu hələ rədd edir. Amma polis bölməsində Krokodiler yalnız Kai sürətli tələ image rekord olmuşdur ki, tapa bilməz, lakin bu ki, oğruların indi də albanların bir qrup düşmə üçün günah oldu. Belə ki, onlar yırtıcı aradan qaldırılması film və şəkil çəkmək üçün var kərpic zavodunun sökülməsi əvvəl gecə burglars üçün gözləmək su keçirməyən dəlil və yalan təmin etmək üçün qərar. Krokodilerbande mükafat sahib gəlir ki, bu plan nəhayət, gedir. Onlar xüsusi məktəb anasının orijinal planları zidd artıq göndərilir deyil Kai üçün handcycle, yaratmaq üçün pul istifadə. Hannes çox əvvəldən aşiq idi Mary, o onun oğlu və daha yaxşı bir gələcək üçün ümid verir, hətta keçən imtahanları Hannes 'ana haqqında danışmaq olar nəhayət kərpic ilk öpücük dağıtması əsnasında doğum verdi və s.
Şahzadə Yəhya

**Şahzadə Yəhya** () — 12-ci Osmanlı padşahı III Muradın və Trabzon imperiyasında hakim olmuş Komnenos ailəsinə mənsub Elenanın oğludur.

## Həyatı
Qardaşı III Mehmed taxta çıxdığı gecə 19 qardaşının edamı üçün fətva istədi. Bu səbəbdən elə həmin gecə anasının tərtib etdiyi bir tərtibatla saraydan qaçırıldı. Bugünkü Makedoniya torpaqlarında bir monastıra aparılmış və xristian olaraq xaç suyuna salınmışdır. Böyük qardaşının 1603-cü ildə vəfat etməsinin ardından 13 yaşlı qardaşı oğlu I Əhməd taxta keçdi. Həmin illərdə ən böyük şahzadə olan Şahzadə Yəhya taxtın öz haqqı olduğunu iddia etdi və geri qalan həyatını bunun uğrunda mübarizə ilə keçirdi. 1603-cü ildən sonra Avropada davamlı olaraq iddiasına dəstək axtaran Şahzadə Yəhya Florensiya, Madrid, Roma, Krakov, Antverpen və Praqa başda olmaq üzrə çox sayda şəhəri və ölkəni gəzdi. 1614–1617-ci illər arasında Serbiya Provaslav kilsəsi ilə birlikdə Nobırda və Şar dağlarında müxtəlif qiyam cəhdlərinə qarışmış, sipahi geyimində səfərlərə qatılmışdır. Daha sonra kazakların dəstəyi ilə bir donanma quraraq İstanbula hücuma keçdi. Ancaq bu hücumu müvəffəqiyyət qazanmadı. Sonrakı illərdə Avropa saraylarında özünə tərəfdar toplamağa çalışdı. 1643-cü ildə Nobırdaya geri döndü. 1649-cu ildə Kosovoda çıxan iğtişaşlarda həlak oldu.

## Ailəsi
1629-cu ildə Skanderbeq ailəsinə mənsub Anna Katerina adlı xanımla evlənmiş, bu evlilikdən 3 övladı olmuşdur.
* Maurizio
* Alessandro
* Elena

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər