open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biosenologiya

**Biosenologiya** — biosenozlar haqqında elm. Bu elm biosenozları, onların tərkibini, quruluşunu, dinamik inkişafını, yayılmasını, mənşəyini, xarici mühit amilləri ilə qarşılıqlı əlaqəsini və növlər arasındakı münasibəti öyrənir.

## Biosenologiyanın vəzifəsi
Ümumi ekologiyanın ekosistemlərini öyrənən biosenologiya, müxtəlif populyasiyalara aid olan növlər arasında, onların özləri və ətraf mühit arasında baş verən qarşılıqlı əlaqələri öyrənir. Biosenologiyanın vəzifəsinə ekosistemlər arasında sərhədlərin qurulması, orada mövcud olan ərzaq zəncirinin analizi, növ tərkibininn və onun sıxlığının təyin olunması və daxildir.

## Biosenoloji mühit
Biosenoloji mühit orqanizmlərin xarici mühitə birgə təsiri ilə, əsasən də maddələr mübadiləsi vasitəsilə yaranan biosenozun daxili mühitidir. Bununla əlaqədar olaraq, xarici mühitin (hava, mineral, su) xasusiyyətləri biosenoloji mühitin əsasını təşkil edir və iki hissəyə bölünür:
* Humusu, ölü kütləsi və digər üzvi maddələri ilə birlikdə torpaq (polipedon) və günəş radiasiyasının tərkibi
* Xüsusi aerozol (tozcuq, biolin, spor), qaz tərkibi ilə birlikdə hava (klimatop) dəyişir.
Dəniz biosenozlarında bioloji mühit öz xüsusiyyətləri ilə ayrılır: suda həll olan üzvi maddələrin və metobolizmin məhsullarının (zülallar, polisaxaridlər, nuklein turşuları, fermentlər) olması biolin rolunu oynayır.

Bioloji mühit biosenozun ayrılmaz hissəsi olub, onu senoekosistemə (biogeosenoza) çevirir.

## Həmçinin bax
* Biosenoz
* Biosenozun sərhədi
* Biosenozun sıxlığı

## Xarici keçid
* Ekologiya

## İstinadlar
Alebastr

**Alebastr** — mineral, az sulu kalsium sulfat; gipsin xırda dənəli sıx növ müxtəlifliyi. Toz halınadək üyüdülmüş alebastr tikintidə, bədii əşyaların hazırlanmasında istifadə edilir. 

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Vokam adası

**Vokam adası** () — Aru adalarına aid ən iri ada. İnzibati cəhətdən İndoneziyayanın Maluku vilayətinə daxildir.

## Coğrafiya
Ada Arafur dənizində Arafur dənizində, Kobroor adasından şimalda, Kola adasından cənubda yerləşir. Sahəsi 1603,8 km², sahil xəttinin uzunluğu 322,5 km, ən hündür nöqtəsi 239 m təşkil edir.

## İstinadlar
Yalanqas (Baltas)

**Yalanqas** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Baltas rayonunda yerləşən kənd. Kənd, Yalanqas kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Starobaltas): 34&nbsp;km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 101&nbsp;km.

## Əhali

## Tanınmış şəxsləri
* Fanqat Xamatoviç Xaziyev  - torpaqşunas, agrokimyaçı, agroekoloq, Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1991), Bioloji elmlər doktoru (1983), professor (1989), Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi (1997), BMSSR əməkdar elm xadimi (1985)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Aleksandrit

**Aleksandrit** — mineral, zümrüdü-yaşıl, tərkibində Cr olan xrizoberil. Qiymətli daş. Özünəməxsus xüsusiyyəti ilə digərlərindən fərqlənir. Belə ki süni işıqda (məsələn lampa işığında) bənövşəyi və ya al-qırmızı, günəş işığında isə yaşıl rəngdə görünür. Kimyəvi formulu Al2BeO4-dür. Sərtliyi 8,5-dir.

## Tarixi
Aleksandriti ilk dəfə Sankt-Peterburq Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Niels Nordenskjold kəşf etmişdir. O 17 aprel 1834-cü ildə yaşıl rəngli qəribə bir daş tapdı. Onu başqa minerallarla qarışığı olan zümrüd zənn etdi. Lakin onun sərtliyini ölçərkən sərtliyinin 7.5 yerinə 8.5 olduğunu gördü. Daşı araşdırmaq üçün onu cibinə qoydu. Axşam daşı cibindən çıxardarkən cibindəki daşın bənövşəyi olduğunu gördü. Daha sonralar bunun yeni mineral növü olduğu ortaya çıxdı və ona II Aleksandrın şərəfinə Aleksandrit adı qoyuldu. Beləliklə qiymətli daşlar arasına daha bir mineral da qatıldı. Yaşıl və qırmızı rəng krallıq, şan-şöhrət rəngi olduğundan ondan zadəganların mücəffərlərində istifadə edilirdi. Aleksandrit çox nadir və az miqdarda tapılan mineraldır. Bu günə qədər tapılan ən böyük aleksandrit daşı 30 karat olmuşdur.

XX əsrdə aleksandrit daşını süni əldə etmək mümkün olmuşdur. Bunun üçün yüksək temperatur, uyğun şərait lazımdır. Buna baxmayaraq aleksandrit daşı çox az tapılır və olduqca bahalıdır. Müasir dövrdə satışda rəng dəyişdirən daşlara rast gəlinsə də onların aleksandrit ilə əlaqəsi yoxdur. Bu daşlar süni boyalarla boyanmışdır və yalnız xarici rəng dəyişdirmə xassəsinə malikdir.
Şəkil:Alexandrite 26.75cts.jpg
Şəkil:Chrysobéryl var. alexandrite sous UV (Madagascar) 1.JPG


## Qalereya




## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Alevrit

**Alevrit** — ölçüləri əsasən 0,01-0,1 *mm* (bəzi müəlliflərə görə, 0,005-0,05 *mm*) olan mineral dənələrdən (kvars, çöl şpatı, mika və b.) ibarət yumşaq, xırdaqırıntılı çöküntü. Üstünlük təşkil edən dənələrin ölçülərindən asılı olaraq iri alevrit (0,05-0,1 *mm*), xırda və ya incə alevrit (0,01-0,05 *mm*) növləri ayrılar. Sinonim: *Silt.*

## Alevrit çöküntüləri
Alevrit çöküntüləri tərkibi əsasən 0,01-0,1*mm* ölçülü hissəciklərdən təşkil olunmuş çöküntülər. Termin qranulometrik tərkibi göstərir. 

## Alevrit fraksiyası
Alevrit fraksiyası alevrit ölçülü qırıntılı dənələrindən təşkil olun­muş çöküntü süxurun əsas tərkib hissəsi. 

## Alevrit quruluşu
Alevrit quruluşu alevrit ölçülü dənələrdən təşkil olunmuş xırda qırıntılı süxurların quruluşu. Üstünlük təşkil edən qırıntıların ölçülərinə görə iri alevrit (0,05¸0,1 *mm*) və xırda alevrit (0,01¸0,05 *mm*) quruluşları ayırırlar. Alevrit quruluş xırda qırıntılı çöküntü süxurların (alevrit, alevrolit və lösslər,  bəzi piroklastik süxurlar) yumşaq və sementləşmiş növləri üçün səciy­yəvidir.

## Alevrolit
Alevrolit Baturin, 1935 **-** 50%-dən çox hissəsi alevrit ölçülü (0,01-0,1 *mm*)  (başqa müəlliflərə görə, 0,05-0,005 *mm*) hissəciklərdən təşkil olunmuş sementləşmiş çöküntü süxur.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Mədən

**Mədən** — faydalı qazıntılar istehsalı və zənginləşdirilməsi ilə məşğulı olan dağ-sənaye müəssisəsi.

## Mədən sənayesi

Mədən sənayesi faydalı qazıntı yataqlarını kəşf edən, faydalı qazıntıları çıxaran və ilkin emal edən (zənginləşdirən) istehsal sahələri kompleksidir.

Mədən sənayesi aşağıdakı əsas qruplara bölünür:
* Yanacaqçıxarma (neft, təbii qaz, kömür, şist, torf);
* Filizçıxarma (dəmir filizi, manqan filizi, əlvan, nadir və nəcib metal filizləri, radioaktiv elementlər);
* Qeyri-metal qazıntılar və yerli tikinti materialları sənayesi (mərmər, asbest, qranit, dolomit, təbaşir, kaolin, gips, əhəng və s.);
* Mədən kimyası (apatit, kalsium duzları, nefelin, selitra, kükürd kolçedanı və s.);
* Hidromineral (yeraltı mineral sular, su təchizatı və digər məqsədlər üçün su).
Respublikamızda daha çox neft, qaz, dəmir filizi, mərmər, tikinti daşı, mineral sular və s. çıxarılması inkişaf etmişdir.

## Həmçinin bax
* Abzetser
* Azərbaycanın mədən sənayesi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dağ mədən sənayesi
* Azərbaycanın dağ-mədən sənayesinin inkişaf perspektivləri
* Dağ-mədən sənayesinin Azərbaycan iqtisadiyyatında yeri və rolu
Əyəzəy (Askın)

**Əyəzəy** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kubıyaz kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 19&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Kubıyaz): 4&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 130&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar  (97 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Mineral resurslar

**Mineral resurslar** — hər hansı rayon, ölkə və kontinentdə yeraltı faydalı qazıntıların ehtiyatının məcmusu (daş kömür, neft, dəmir filizi, qızıl, volfram və s.)

Xüsusiyyət və litosferi təşkil edən bütün maddələr daxildir. Bu resurslar təsərrüfatda mineral xammal, yaxud yanacaq kimi istifadə olunur.

Mineral xammal filiz halında olduqda metal, qeyri-filiz halında olduqda isə ondan qeyri-metal komponentlər (fosfor və s.) əldə edilir. Həmçinin bu xammaldan tikinti materialı kimi də istifadə olunur.

Yanacaq kimi istifadə olunun mineral ehtiyatlar (daş kömür, neft, qaz, yanar şistlər, torf, oduncaq, atom enerjisi) buxar və elektrik enerjisi əldə etmək üçün mühərriklərdə enerji mənbəyi rolunu oynayırsa, onlar yanacaq-energetik resurslar adlanır.

## Həmçinin bax
* Resurslar
* Təbii resurslar
* Faydalı qazıntılar

## Xarici keçidlər
* Mineral-xammal resursları sektoru dünya iqtisadiyyatında baş verən dəyişikliklərin mərkəzində durur
* Dağ-mədən sənayesinin Azərbaycan iqtisadiyyatında yeri və rolu 
* Təbii resurslar

## İstinad
Cənnətövləng (Zəncan)

**Cənnətövləng** — İranın Zəncan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mahnişan bölgəsinin Qızılkeçili kəndistanında, Mahnişan qəsəbəsindən 24 km şərqdədir.

## İstinadlar
Cərin (Zəncan)

**Cərin** — İranın Zəncan ostanında kənd.
 
## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Qiydar bölgəsinin Xudabəndəli kəndistanında, Qiydar qəsəbəsindən 27 km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Cəzvan (Zəncan)

**Cəzvan** — İranın Zəncan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Zəncan şəhristanının Zəncanrud kəndistanında, Zəncan şəhərindən 90&nbsp;km şimal-qərbdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 37 nəfər. yaşayır (8 ailə).

### Milli tərkibi
Əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Cığatay (Ərdəbil)

**Cığatay** — İranın Ərdəbil ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Meşkin şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ərşəq kəndistanında, Meşkin şəhərindən 32 km şimaldadır.

## İstinadlar
Lateiki adası

**Lateiki** () — Tonqa arxipelaqına daxil olan adalardan biri. Tonqa dilindən tərcümədə *"kiçik Late"* mənasını verir (Late adasının şərəfinə). Vulkan məşəlli adadır. Vulkanın özü isə okean səthindən 3–10 metr dərinlikdə yerləşir. Vulkanın uazunluğu 1500 metrdir. 1995-ci ilin iyun ayında baş vermiş püskürmə zamanı ada meydana gəlmişdir. Adanın hündürlüyü 50–80 metr arasında dəyişirdi. İki aydan sonra isə ada yoxa çıxmışdır. Adanın peyda olması əvvəlki püskürmələrdə də müşahidə edilmişdir.

## Mənbə
* www.volcano.si.edu
Cığqışlağı (Miyanə)

**Cığqışlağı** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Miyanə şəhristanının Türkmən bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Türkmən qəsəbəsindən 17 km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Kao adası

**Kao** () — Haapay adalarına daxil olan adalardan biri. Tofua adasından 5 km şimal-şərqdə, Tonqatapu adasından isə 160 km şimalda yerləşir.

## Coğrafiya

Ada simmetrik konusvari formaya malikdir. Kao adasının hündürlüyü 1046 metrdir (Bu Tonqa Krallığının ən hündür zirvəsidir). Vulkanın kraterində kiçik şirinsulu göl vardır. Adanın sahəsi 11,6 km²-dir.

## Tarixi
Kao adası 1774-cü ildə ingilis səyyahı Ceyms Kuk tərəfindən kəşf edilmişdir.
Cid (Ərdəbil)

**Cid** — İranın Ərdəbil ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Nəmin bölgəsində, Ərdəbil şəhərindən 30 km şimal-şərqdədir.

## İstinadlar
Cilogir (Ərdəbil)

**Cilogir** () — İranın Ərdəbil ostanının Nir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Gorayim kəndistanında, Ərdəbil şəhərindən 36 km cənub-qərbdədir.
## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 19 nəfər yaşayır (6 ailə).

## İstinadlar
Cildəbaxan (Sərab)

**Cildəbaxan** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 784 nəfər yaşayır (161 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Molla Yaqub kəndistanında, Sərab şəhərindən 13 km cənub-şərqdədir.
## İstinadlar
Cinkəndi (Germi)

**Cinkəndi** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Cermi bölgəsinin İcarud kəndistanında, Germi qəsəbəsindən 8 km şimal-şərqdədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 84 nəfər yaşayır (17 ailə).

## İstinadlar
Cinqışlağı (Miyanə)

**Cinqışlağı** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 44 nəfər yaşayır (8 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Gorayim kəndistanında, Ərdəbil şəhərindən 28 km cənubda, Xalxal-Ərdəbil avtomobil yolunun üstündədir.
## İstinadlar
Bazansat (Askın)

**Bazansat** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kışlauyılfa kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 52&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Çernuşka stansiyası): 50&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə tatarlar  (26 %), başqırdlar (72%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Cinli (Maku)

**Cinli** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Maku şəhristanının Ətraf bölgəsinin Qaraqoyun kəndistanında, Maku şəhərindən 34 km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Cığatay

**Cığatay** və ya **Çağatay** — ad, təxəllüs.

* Cığatay xan — Çingiz xanın oğlu.
* Çağatay Ulusoy — Türk aktyoru.

;Yaşayış məntəqələri
* Cığatay (Xaçmaz) — Xaçmazda kənd.
* Cığatay (Ərdəbil) — İranın Ərdəbil ostanı, Meşkin şəhristanında kənd.
* Çağatay (Rəzəvi Xorasan) — İranda Çağatay şəhristanının mərkəzi şəhəri.

## Həmçinin bax
* Cığatay xanlığı
* Cığatay dili
* Cığatay məhəlləsi
Cişabad (Zəncan)

**Cişabad** — İranın Zəncan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Şırdan bölgəsinin Yuxarı Tarım kəndistanında, Şırdan qəsəbəsindən 38 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar
Ciya (Zəncan)

**Ciya** — İranın Zəncan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Tarım şəhristanının Yuxarı Tarım kəndistanında, Sirdan qəsəbəsindən 62 km -şimal-qərbdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 583 nəfər yaşayır (157 ailə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Coğanbozorg (Təbriz)

**Coğanbozorg** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Bostanabad bölgəsinin Mehranrud kəndistanında, Bostanabad qəsəbəsindən 12 km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar
Covqan (Marağa)

**Covqan** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Qaraağac bölgəsinin Caharoymaq kəndistanında, Qaraağac qəsəbəsindən 21 km şimal-şərqdədir.

## İstinadlar
Covşanı (Marağa)

**Covşanı** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
 
## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Marağa şəhərindən 85 km cənubdadır.

## İstinadlar
Şərqi London Universiteti

**Şərqi London Universiteti** () (UEL) — Londonda tanınmış dövlət ali məktəblərindən biri.

## Məşhur məzunları
* Sonam Kapur - Bollivud aktrisası

## Xarici keçidlər
*
Başqırdıstan (Askın)

**Başqırdıstan** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kazansı kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 40&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Köhnə Kazansı): 5&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 82&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar  (71 %), tatarlar (29 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Cumuru (Ərdəbil)

**Cumuru** — İranın Ərdəbil ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəz şəhristanının Germi bölgəsinin Ənqut kəndistanında, Germi-Ərdəbil avtomobil yolunun 35 kilometrliyindədir.

## İstinadlar
Cüda (Germi)

**Cüda** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Germi bölgəsinin Ənqut kəndistanında, Germi qəsəbəsindən 25 km şimaldadır.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 356 nəfər yaşayır (72 ailə).

## İstinadlar
Cüməli (Zəncan)

**Cüməli** — İranın Zəncan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Qiydar bölgəsinin Qışlaqat Əfşar kəndistanında, Qiydar qəsəbəsindən 41 km qərbdədir.

## İstinadlar
Çağırəhməd (Qoşaçay)

**Çağırəhməd** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Acırlı kəndistanında, Marağa şəhərindən 31 km cənub-qərbdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 181 nəfər yaşayır (45 ailə).

## İstinadlar
Çağuş (Sərab)

**Çağuş** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Razlıq kəndistanında, Sərab şəhərindən 3 km şimaldadır.

## İstinadlar
Çaharbərud (Təbriz)

**Çaharbərud** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Dəhxarqan bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Dəhxarqan qəsəbəsindən 21 km cənub-şərqdədir.

## İstinadlar
Cürəxan (Zəncan)

**Cürəxan** — İranın Zəncan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Ətraf bölgəsinin Qarapişili kəndistanında, Zəncan şəhərindən 46 km şərqdədir.

## İstinadlar
Çahardulu (Marağa)

**Çahardulu** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin cənub-şərqindədir.

## İstinadlar
Yırmayalan (Askın)

**Yırmayalan** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Pertropavlovsk kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 16&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Petropavlovsk): 4&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 94&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar  (94 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Çaharqala (Marağa)

**Çaharqala** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Təkab bölgəsində, Təkab qəsəbəsindən 8 km simal-qərbdədir.

## İstinadlar
Çahartağ (Mahnişan)

**Çahartağ** () — İranın Zəncan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mahnişan şəhristanının Ənquran kəndistanında, Mahnişan qəsəbəsindən 50&nbsp;km cənub-şərqdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 121 nəfər. yaşayır (24 ailə).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cahartağ (Marağa)

**Çahartağ** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Təkab qəsəbəsindən 31&nbsp;km şimal-şərqdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 235 nəfər yaşayır (49 ailə).

## İstinadlar
Çaxır Çəməni (Meşkinşəhr)

**Çaxır Çəməni** () — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Meşkin şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ərşəq kəndistanında, Meşkinşəhrdən qəsəbəsindən 42 km şimaldadır.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 192 nəfər yaşayır (48 ailə).

## İstinadlar
Çaxlamaz (Marağa)

**Çaxlamaz** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Qavdul kəndistanında  Marağa şəhərindən 58 km cənub-şərqdədir.  

## İstinadlar
Bakı Qulaqları

**Bakı qulaqları (Kərkəs dağı)** – Puta burnundan 8,5&nbsp;km qərb, şimal-qərbdə yerləşən iki yüksəklikdən ibarət dağ.

## Haqqında
Bakı qulaqlarının iki zirvəsi var: Taxtalıq və Kərkəs.

Lakin çox vaxt ya Bakı Qulaqları, yaxud da Kərkəs dağı kimi adlanır. 

Cənub yüksəkliyi Taxtalıq adlanır və 412 (384) metr hündürlüyə malikdir.

Şimal yüksəkliyi isə Kərkəs adlanır və 424 (396) metr hündürlüyə malikdir.

Bakı Qulaqları Abşeron yarımadasının ən yüksək zirvələrindən olduğundan ərazinin bütün yerlərindən görünən təbii mayaka bənzəyir. 
Ərazinin bitki örtüyü doqquzdon, çoxmeyvəli ardıc, murdarça, kəklikotu, salxımçiçək dovşanalması, gəvən və digər bitkilərdən ibarətdir. 
Ərazinin faunası isə dovşan, tülkü, kərtənkələ, şonqar quşu, çobanaldadan quşu və digər heyvanlardan ibarətdir.

Bakı qulaqları ətəyində hər biri 10-20 santimetr qalınlığında olan qəhvəyi rəngli əlavələrlə 7-8 ağ təbəqə yaranır. Əvvəllər geoloqlar bu ağ qatları adi qum, yaxud da əhəngdaşı olaraq qəbul edirdilər. Lakin bu quma lupa altında xeyli böyüdülmüş formada baxıldıqda  məlum oldu ki, qum zərrəcikləri vulkanik sahələrdə yaranan ağappaq dənəciklərdən ibarətdir.

## "Bakı qulaqları" xatirələrdə
Bakı qulaqları barədə Qılman İlkin “Köhnə Bakını tanıyırsanmı” əsərində belə yazır:

## Həmçinin bax
* Torağay palçıq vulkanı
* Kənizdağ
* Qaranquş dağı
* Otman Bozdağ palçıq vulkanı

## Xarici keçidlər
* Qılman İlkin: Köhnə Bakını tanıyırsanmı 
* Naviqasiya xarakterli təsvir: Bakı buxtasından Çeçen adalarına 
* Свидетели прошлого: О чем рассказывают камни
* Bioloji müxtəliflik: Abşeron yarımadasının təbiət abidələri

## İstinadlar
Aşağı Çaxmaqbulaq (Heris)

**Aşağı Çaxmaqbulaq** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 98 nəfər yaşayır (22 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Əhər şəhərindən 30 km simal-qərbdədir.
## İstinadlar
Çaxmaqlı (Maku)

**Çaxmaqlı** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Maku şəhristanının Poldəşt bölgəsində, Kəlçərat kəndistanında, Poldəşt qəsəbəsindən 36&nbsp;km cənubdadır.

## İstinadlar
Kıyqazı (Askın)

**Kıyqazı** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kıyqazı kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 18&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Çernuşka stansiyası): 110&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar  (93 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Beziki

**Beziki** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında kənd adı.

## Toponim
Beziki — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında kənd adı. Orta əsrlərdə Ermənistanda yaşamış kürd mənşəli Paziki tayfasının  adını əks etdirir. XIX əsrdə Türkiyədə Beziki kürd tayfası olmuşdur. İranda XIX əsrdə Zəngənə adlı kürd mənşəli tayfanın da bir qolu Bazuki adlanırdı. Bax: Baziki.

## İstinadlar
Çal (Zəncan)

**Çal** () - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur. 

## Coğrafi yerləşməsi
Xudabəndə şəhristanının Yuxarı Tarım kəndistanında, Sırdan qəsəbəsindən 54 km şimal-qərbdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Çalgər (Ərdəbil)

**Çalgər** — İranın Ərdəbil ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Xalxal şəhristanının Mərkəzi bölgəsində, Xanəndəbil kəndistanında, Xalxal şəhərindən 11 km qərbdədir.

## İstinadlar
Beybutabad

**Beybutabad** - İrəvan xanlığının Zəngibasar mahalında kənd adı.

## Toponim
**Beybutabad** - İrəvan xanlığının Zəngibasar mahalında kənd adı. XIX əsrin ortalarından sonra kəndin adı mənbələrdə çəkilmir. Beybut şəxs adından və abad «kənd» sözündən ibarətdir.

## Həmçinin bax
* İrəvan xanlığı
* Zəngibasar mahalı

## İstinadlar
Qaratikanlı (dağ)

**Qaratikanlı** — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun ərazisində dağ.

## Toponimikası
XIX əsrdə Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında Qaratikan, Dədə-Qorqudda Qaratikan Qıpçaqların Tikan tayfasının adından (Şaqiyazov, Qeybullayev, Az-a s. 66). Qaraq (el, camaat) və tikan. İrəvan əyalətində Tilkanlı, Qars əyalətində Tikanlı, Dağlıq Şirvanda Tikanlı-Yurd və b. adlarla mənşəcə eynidir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* https://bdrnk.wordpress
Çalı (Marağa)

**Çalı** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsində, Qavdul kəndistanında, Marağa şəhərindən 15 km cənub-şərqdədir.  

## İstinadlar
Çallıbadyanlı (Marağa)

**Çallıbadyanlı** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Qaraağac bölgəsində, Quruçay kəndistanında, Qaraağac qəsəbəsindən 39 km simal-qərbdədir.

## İstinadlar
Belişen

***Belişen*** - XVIII əsrin ortalarına aid ermənicə mənbədə Göyçə mahalında kənd adı. [150, 360].

## İstinadlar
Valter Şoniya

**Valter Şoniya** (; ) — Rusiya dövlət xadimi, diplomat. 1992–1995-ci illərdə Rusiya Federasiyasının Azərbaycanda Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri olmuşdur.

## Həyatı
Valter Şoniya 22 mart 1936-cı ildə anadan olub. Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunu və SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasını bitirib. 1964-cü ildən diplomatik fəaliyyətə başlayıb.

1964-1975-ci illərdə SSRİ XİN-nin Orta Şərq ölkələri şöbəsində, SSRİ-nin Türkiyə səfirliyində və İstanbul Baş konsulluğunda çalışıb. 1980-1986-cı illərdə SSRİ XİN-nin Orta Şərq ölkələri şöbəsində birinci katib, SSRİ-nin Laos səfirliyində və SSRİ XİN-nin Orta Şərq ölkələri şöbəsində məsləhətçi vəzifələrini tutub. 1986-1992-ci illərdə SSRİ XİN-nin Orta Şərq ölkələri şöbəsində ekspert və SSRİ-nin Türkiyə səfirliyində müşavir kimi çalışıb.

1992-ci il martın 2-də Boris Yeltsinin sərəncamı ilə səfir statusu alıb və Bakıya göndərilib. Valter Şoniya 1995-ci il iyun ayının 26-na qədər Azərbaycanda səfir kimi çalışıb. O, ölkə tarixində həmin illərdə baş verən ən önəmli ictimai-siyasi hadisələrin şahidi olub, danışıqlarda iştirak edib.

Valter Şoniya Moskvaya geri çağırıldıqdan sonra qısa müddətdə təqaüdə çıxıb.

## Şəxsi həyatı
Ailəlidir, iki övladı var.

## Diplomatik rütbəsi
Fövqəladə və səlahiyyətli səfir (18 mart 1992).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Интервью в ''Азербайджанских известиях''
Yakopo Korsi

**Yakopo Korsi** (; ) son İntibah dövrü və erkən Barokko dövründə fəaliyyət göstərən İtaliyalı bəstəkar, opera janrının banilərindən biri olmuşdur. Onun ən məşhur əsəri Yakopo Peri ilə yazdığı "Dafna" sayılır. Əsərin yalnız 6 hissəsi saxlanılıb, ikisi Korsiyə, dördü Periyə məxsusdur. 1598-ci ildə Korsinin evində "Dafna"nın ilk göstərilişi təşkil olunmuşdur. O vaxtki iradlara baxmayaraq, "Dafna" ilk opera sayılır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Christopher Headington et al., *Opera: A History*, 1987, pp. 21–22
* Donald Jay Grout, *A History of Western Music*, 1960, p. 278
İtqıran (dərə)

**İtqıran** — Azəarbaycan Respublikası Cəbrayıl rayonunun Dağ Tumas kəndi ərazisində dərə adı.

## Toponimikası
Ermənistanda İtqıran kənd və Laçın rayonu çəmbər kəndi ərazisində İtqıran dağ adları ilə mənaca eynidir.
Qıpçaqların İd (Ed, Et) tayfasının adından və qədim türk dillərində kuran "50 alacıqdan ibarət düşərgə" sözündən ibarətdir. XIX əsrdə Şimali Qafqazda Ter əyalətində Nalçik dairəsində İtqırtı (dağ), İtkolu (çay), həmin əyalətin Qrazlı dairəsində Etkala, Azərbaycanda İtyat (dağ) Ermənistanda İtgör.
Gürcüstanda İdleti hazırda Azərbaycanda Ətcələr və b. adlarla mənşəcə eynidir.

## Həmçinin bax
* Diridağ (Cəbrayıl)
* Qaratikanlı (dağ)

## İstinadlar

## Xarici keçid
http://www.garabagh
İrəvan (Vərəndə)

**İRƏVAN** — Yuxari Qarabağın Vərəndə nahiyəsində məzrə (əkin yeri) adı.

## Toponimikası
Türk dillərində ir "dağın gündüşən tərəfi", "dalğavari suayrıcı", "dağ döngəsi" və farsca van "yer" sözlərindən ibarətdir. İrəvan şəhərinin adı ilə mənaca eynidir. Qeyd edilmişdir ki, V-XII əsrlər qədim erməni mənbələrində "Yerevan" şəhər adı çəkilir. İrəvan şəhər adının "Yerevan" forması erməni yazılışıdır, qədim erməni dilində "e" səsindən əvvəl "y" səsinin əlavəsi və bu səsin "ye" kimi oxunuş qaydası vardır. Bu söz Ermənistanda İrəbad və İrəkənd adlarında vardır. Qədim türk dillərində ir sözü Qara-İr (Goranboy rayonu), İrqar (Kəlbəcər rayonu Baş Qaracılı kəndi ərazisində təpə adı), İrdaq (Astara rayonu), Gürcüstanda Borçalı bölgəsində Qalaq-İr, Ermənistanda Aqut-ir oronimlərdə də var. Qədim türkmənşəli ir sözü Gürcüstanda V əsrdən çəkilən Taşir (orta əsrlərdə Dağ Borçalıda mahal adı) toponimində (türk dillərində taş "qaya" və ir sözlərindən) əksini tapmışdır. 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsinin IV bəndinə görə İran-Rusiya sərhəd xətti Adnabazao çayının sahilində Çiko-İr dağından keçirdi. Bu ad qədim türk dillərində çik "dar dərə" və İr sözlərindən ibarətdir.

## Həmçinin bax
İrəvan xanlığı

## Xarici keçidlər
http://garabagh 

## İstinadlar
Leopold Kilholts

**Leopold Kilholts** (; d. 9 iyun 1911, Bazel – ö. 4 iyun 1980, Sürix) – isveçrəli hücumçu. 1934 və 1938-ci illərdə Futbol üzrə Dünya çempionatlarında iştirak etmiş, 3 qol vurmuşdur. İsveçrə milli futbol komandasının dünya çempionatında ilk qolunun müəllifi olmuşdur. Oyunlar zamanı eynək taxırdı.

## Karyerası

### Futbolçu
Futbol karyerasına 1927-ci ildə "Old Boyz Bazel" klubunda başlamışdır. Bir il sonra "Blek Starz Bazel", daha iki il sonra isə "Bazel" klubuna transfer olunmuşdur. 1932-ci ildə "Servett" klubuna keçmişdir. Komandası üçün dünya çempionatlarında oynayanda "Servett" və "Yanq Fellouz Yuventus" klublarında çıxış edirdi. 1936–1937-ci illərdə Fransanın "Reyms" klubunda oynamışdır.

İsveçrə milli komandasında 1933-cü ildə debüt etmişdir. 17 oyunda 12 qol vurmuşdur. Milli komandada son çıxışı 1938-ci ildə Belçikaya qarşı oyun olmuşdur.

### Baş məşqçi
1936–1937-ci illərdə "Reyms" klubunun, 1950–1953 və 1954–1958-ci illərdə İsveçrə milli komandasının baş məşqçisi olmuşdur.

## Uğurları
* İsveçrə çempionatı çempionluğu: 1933, 1934, 1935.
* İsveçrə çempionatı bombardirliyi: 1934 (40 qol, "Servett")

## İstinadlar
Yağlıca

**YAĞLICA** — Yuxari Qarabagın Vərəndə nahiyəsində məzrə (əkin yeri) adı.

## Toponimikası
Ermənistanda Yağlıkənd, Qars əyalətinin Ərdahan dairəsində Yağlı (dağ), Dağıstanda Yağlı Güney (dağ), Şamaxı qəzasında Yağlıtəpə, Gürcüstanda Kutaisi quberniyasının Şaporan qəzasında Yağlıtəpə, Borçalıda Yağlıca, Zəngəzur qəzasında Yağlıdərə, Qazax qəzasında Yağlıçay, Ordubad rayonunda Yağlıdərə və s. toponimlərlə mənaca eynidir. Bu toponimlərin bəziləri monqolca yaq "şibyə ilə örtülmüş şam ağaclığı", "şamlıq" sözündəndir. Bəziləri isə qaramalın südünün çox yağlı olmasını təmin edən otlaq mənasındadır.

## Həmçinin bax
Qarabağ

## Xarici keçid
http://www.garabagh 

## İstinadlar
Çanaq (Əhər)

**Çanaq** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Kəlibər bölgəsində, Gərmadüz kəndistanında, Kəlibər qəsəbəsindən 36 km simal-şərqdədir.

## İstinadlar
Çanaqbulaq (Ərdəbil)

**Çanaqbulaq** — İranın Ərdəbil ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Germi bölgəsində, Muğan kəndistanında, Biləsuvar-Aslandüz avtomobil yolunun üstündədir.

## İstinadlar
Çanaqbulaq (Meşkinşəhr)

**Çanaqbulaq** () — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Meşkinşəhr şəhristanının Mərkəzi bölgəsində, Şərqi Meşgin kəndistanında, Meşkinşəhrdəndən 27 km cənub-şərqdədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 465 nəfər yaşayır (117 ailə).

## İstinadlar
Çanaqlı (Urmiya)

**Çanaqlı** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Urmiya şəhristanının Ətraf bölgəsində, Nazlı kəndistanında, Urmiya şəhərindən 18&nbsp;km simal-qərbdədir.
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 317 nəfər yaşayır (89 ailə).

## İstinadlar
Çapaqan (Meşkinşəhr)

**Çapaqan** () — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd

## Coğrafi yerləşməsi
Meşkin şəhristanının Mərkəzi bölgəsində, Şərqi Meşkin kəndistanında, Meşkinşəhr-Ərdəbil avtomobil yolunun 6 kilometrliyindədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 447 nəfər yaşayır (99 ailə).

## İstinadlar
Çapan (Əhər)

**Çapan** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 323 nəfər yaşayır (57 ailə).

## İstinadlar
Çapuq (İcrud)

**Çapuq** () — İranın Zəncan ostanı İcrud şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd
 
## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi bəxşdə,  Gülabar kəndistanında, Zəncan şəhərindən 8 km cənub-qərbdədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 592 nəfər yaşayır (144 ailə).

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Çavgun

**Çavqun** () və ya **Çarqun** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şot şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Maku şəhristanının Ətraf bölgəsində, Qaraqoyun kəndistanında, Maku şəhərindən 32&nbsp;km cənub-şərqdədir.
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 77 nəfər yaşayır (21 ailə).

## İstinadlar
Çarlanquş (Zəncan)

**Çarlanquş** — İranın Zəncan Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Ətraf bölgəsində, Çaypara kəndistanında, Zəncan şəhərindən 102 km qərbdədir.

## İstinadlar
Çartağ (Marağa)

**Çartağ** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsində, Səracu kəndistanında, Marağa şəhərindən 17 km simal-qərbdədir.

## İstinadlar
Çartağlı (Marağa)

**Çartağlı** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Qaraağac bölgəsində, Çaharoymaq kəndistanında, Qaraağac qəsəbəsindən 27 km simal-qərbdədir.

## İstinadlar
Çatqaya (Ərdəbil)

**Çatqaya** () — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Nəmin bölgəsində, Ərdəbil şəhərindən 16 km simaldadır.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 96 nəfər yaşayır (19 ailə).

## İstinadlar
Çavuşqulu (Xoy)

**Çavuşqulu** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 578 nəfər yaşayır (120 ailə).

## Coğrafi yerləşməsi
Xoy şəhristanının Ətraf bölgəsində, Rinal kəndistanında, Xoy şəhərindən 10,5&nbsp;km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar
Çaybağı (Marağa)

**Çaybağı** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsində, Qavdul kəndistanındadır. 
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 279 nəfər yaşayır (62 ailə).
## İstinadlar
Çaybasar (Puldəşt)

**Çaybasar** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Puldəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Maku şəhristanının Poldəşt bölgəsinin qərbindədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 6.132 nəfər yaşayır (1.214 ailə).

## İstinadlar
Çayırlı (Zəncan)

**Çayırlı** () — İranın Zəncan ostanının Zəncan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 742 nəfər yaşayır (152 ailə).

## Coğrafi yerləşməsi
Zəncan şəhristanının İcərud kəndistanında, Zəncan şəhərindən 50&nbsp;km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Çaykənd (Zəncan)

**Çaykənd** — İranın Zəncan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mahnişan bölgəsində, Ənquran kəndistanında, Mahnişan qəsəbəsindən 27 km cənubdadır.

## İstinadlar
Çaykəndi (Heris)

**Çaykəndi** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 424 nəfər yaşayır (90 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Əhər şəhərindən 35 km qərbdədir.
## İstinadlar
Çayqışlaq (Mahnişan)

**Çayqışlaq** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə  nəfər yaşayır ( ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mahnişan bölgəsində, Uryad kəndistanında, Mahnişan qəsəbəsindən 48 km simal-qərbdədir.

## İstinadlar
Çayqoşan (Xalxal)

**Çayqoşan** — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Xalxal şəhristanının Şahrud bölgəsində, Xuruş-Rüstəm kəndistanında, Xalxal-Miyanə avtomobil yolunun 40 kilometrliyindədir.

## İstinadlar
Çaypara (Xoy)

**Çaypara** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanında kənd. 

## Coğrafi yerləşməsi
Xoy şəhristanının Qara Ziyəddin bölgəsinin şimalındadır.

## İstinadlar
Çaytalvar (Miyanə)

**Çaytalvar** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə yaşayışı yoxdur.
## Coğrafi yerləşməsi
Miyanə şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Kələboz kəndistanında, Miyanə şəhərindən 21 km cənub-qərbdədir.
## İstinadlar
Çehelgəz (Ərdəbil)

**Çehelgəz** () — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mərkəzi bölgəsində, Dicuycin kəndistanında, Ərdəbil şəhərindən 15&nbsp;km qərbdədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 196 nəfər yaşayır (37 ailə).

## İstinadlar
Çeşmə (Xoy)

**Çeşmə** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Xoy şəhristanının Ətraf bölgəsində, Vələdyan kəndistanında, Xoy şəhərindən 15 km simal-şərqdədir.

## İstinadlar
Çeşməbar (Əbhər)

**Çeşməbar** — İranın Zəncan ostanı Əbhər şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Əbhər şəhristanının Əbhərrud kəndistanında, Əbhər qəsəbəsindən 39 km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Çanaqbulaq (Miyanə)

**Çanaqbulaq** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Miyanə şəhristanının Türkmən bölgəsində, Bərvanan kəndistanında, Türkmən qəsəbəsindən 9 km şərqdədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 42 nəfər yaşayır (14 ailə).

## İstinadlar
Aleksandr Bloxin

**Aleksandr Bloxin** (; doğ. 12 yanvar 1951, İvanovo, RSFSR, SSRİ) — Rusiya dövlət xadimi, diplomat. Fövqəladə və Səlahiyyətli səfir (1996).

## Həyatı
Aleksandr Bloxin 1951-ci il yanvarın 12-də İvanovo şəhərində anadan olub. O, əmək fəaliyyətinə "İvtorfmaş" zavodunda adi işçi kimi başlayıb. 1974-cü ildə V.İ. Lenin adına İvanovo Energetika İnstitutunu bitirib. 1974-1977-ci illər arasında Kirov şəhərində yerləşən "Fizpribor" zavodunda baş mühəndis, rəis müavini, sex rəisi və zavodun baş energetikinin müavini işləyib. 1977-1978-ci illərdə SSRİ Müdafiə Nazirliyinin xətti ilə Monqolustanda ezamiyyətdə olub. 1978-1980-ci illərdə İvanovo tikiş birliyinin baş mexaniki olub. 1980-1983-cü illərdə doğma institutunda aspirantura təhsili alıb. 1983-1990-cı illərdə Şelkovski biokombinatının baş mühəndisi olub. 1990-1993-cü illərdə RSFSR xalq deputatı olub.

1992-ci ildən Rusiya XİN-də diplomatik xidmətdədir. İngilis dilini bilir.
*26 iyun 1995 — 6 yanvar 2000 — Rusiya Federasiyasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.
*6 yanvar — 7 may 2000 — Rusiya Federasiyasının Federasiya İşləri və Milli Məsələlər üzrə naziri.
*18 may 2000 — 17 oktyabr 2001 — Rusiya Federasiyasının Federasiya İşləri, Milli və Miqrasiya Siyasəti naziri.
*26 iyul 2002 — 14 iyul 2005 гг. — Rusiya Federasiyasının Belarus Respublikasındakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri.
*10 noyabr 2005 — 29 iyun 2010 — Rusiya Federasiyasının Avstraliyadakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri.
*31 yanvar 2006 — 29 iyun 2010 — Əvəzçilik üzrə Rusiya Federasiyasının Ficidəki Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri.
*6 fevral 2006 — 29 iyul 2010 — Əvəzçilik üzrə Rusiya Federasiyasının Vanuatudakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri.
*14 mart 2006 — 29 iyun 2010 — Əvəzçilik üzrə Rusiya Federasiyasının Naurudakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri.
*5 may 2011-ci ildən — Rusiya Federasiyasının Türkmənistandakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri.

## Şəxsi həyatı
Ailəlidir, bir qızı var.

## Diplomatik rütbəsi
* 1-ci dərəcəli Fövqəladə və Səlahiyyətli Elçi (6 mart 1995).
* Fövqəladə və səlahiyyətli səfir (29 oktyabr 1996).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Persons.ru saytında bioqrafiyası
Çeşməkənan (Şəbüstər)

**Çeşməkənan** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Şəbüstər qəsəbəsindən 45 km simal-qərbdədir. 

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 387 nəfər yaşayır (137 ailə).

## İstinadlar
Kusən (Askın)

**Kusən** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kulyuçi kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Askın): 22&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Kulyuçi): 3&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kueda stansiyası): 127&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə tatarlar (82%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Genealogiya və Arxivləri" portalında
Çeşməvəzan (Əhər)

**Çeşməvəzan** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 462 nəfər yaşayır (92 ailə).

## İstinadlar
Çəçini (Təbriz)

**Çəçini** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Səriskənd bölgəsində, Səriskənd qəsəbəsindən 9 km cənubdadır.

## İstinadlar
Çəkən (Həştrud)

**Çəkən** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 74 nəfər yaşayır (17 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Səriskənd bölgəsində, Atəşbəy kəndistanında, Səriskənd qəsəbəsindən 30 km qərbdədir.
## İstinadlar
Qranuloretikulosea

**Qranuloretikulosea** () — İbtidailərin *[[Leptomyxida]]* dəstəsinə daxil olan sinifdir.

## Quruluşu
Nazik, zəif dənəvərləşmiş və ya qialin retikulopodiyaları, ya da seyrək xırda tumurcuqlu qranulyar, ancaq anastomozlaşmamış psevdopodiləri var.

## Yayılması
Azərbaycanda ancaq foraminiferlərin nümayəndələri tapılmışdır.

Üç dəstəyə bölünür

* Dəstə: Athalamida

* Dəstə: Monothalamida

* Dəstə: Foraminiferida

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

## Həmçinin bax
Tubulinalar

Leptomiksidlər

Apikompleksa

## İstinadlar
Flakka

**Flakka və ya alpha-Pyrrolidinopentiophenone** sintetik narkotik maddə.**β-keto-prolintane**, **prolintanone**, və ya **desmethylpyrovalerone** kimi də tanınır. Beyində norepinefrini və dopamini geri alan reseptorları seçici olaraq inhibisiya etdiyi üçün, sinaptik boşluqda hər iki neyrotrasnmitterin sayını artırır.https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4152390

Formulu:C15H21NO

## Haqqında
Amerikada 2011-ci ildə bazara çıxan və son zamanlar bütün dünyaya yayılan Flakka, insanların həyatını təhdid edir Zombi həbi olaraq da adlandırılan Flakka, istifadə edən insanlarda sanki "adamyeyən" kimi xüsusiyyətlər olur. 2016-cı ildə amerikalı bir gənc flakka qəbul etdikdə sonra başqa bir insana hücum edərək üzünü dişləmişdir. Bu narkotik, uzun müddət Amerikada qanuni olaraq satılıb. Çünki içindəki maddələrin istifadə nisbəti, qanuni sərhədlərin altında idi. Bu maddənin adına "Beath Tam" (vanna duzu) deyildi. Çünki forması vanna duzu kimi idi. Çində istehsal olunur və bir doza yalnız 25 dollara satılırdı. Araşdırmaçılar flakkaya olan marağın əsas səbəbinin digər narkotik maddələrdən daha ucuz satıldığına görə olduğunu bildirir. Maddənin satışı, istifadəsi qadağan olunduğu üçün digər formalarda da satışda ola bilir. Amerika, Avropa və Türkiyə mediasında son günlərdə ən çox danışılan mövzudur

### Təsiri

Zombi həbi olaraq da adlandırılan Flakka, istifadə edən insanlarda sanki "adamyeyən" kimi xüsusiyyətlər olur. Bu maddəni qəbul edən insanın hərəkətləri zombini xatırladır, digərlərinə ziyan vurmağa meyilli olurlar. Flakka qəbul edilən zaman ürək döyüntüsü və təzyiq artır. İnsanlarda paranoya, hallusinasiyon və digər psixi pozğunluqlar yaradır. Bununla insan qeyri-adi gücə malik olduğunu düşünür, eyni zamanda ətrafdakıları fərqli canlı olaraq görməyə başlayır. Maddəni istifadə edən insanı 4-5 saat təsir altında saxlayır, bu müddət 8 saat da ola bilər. Əsas əlamətləri qəribə, qorxulu hərəkətlərdir. Təsir keçdikdən sonra şəxslərin əksəriyyəti ürək infarktından dünyasını dəyişir, sağ qala bilənlərdə isə ciddi beyin problemləri qalmaqda davam edir, başqalarına hücum və intihara meyillilik oyadır. Narkotik, beynindəki insan olma xüsusiyyətini, "mən" vəziyyətini yox edib, heyvani xüsüsiyətləri ortaya çıxardır. Hisslər çox güclənir, insan özünü bir super qəhrəman kimi hiss edir. Dərman, insanın ruh halını təşkil edən hormonları təzyiq altına alır və uzunmüddətli zədələrə, ürək çatışmazlığına səbəb ola bilir. Bəzi hallarda insanların zehni fəaliyyətlərini daimi olaraq itirdiyi görülmüşdür.

## İstinadlar
Morfoskulptur

**Morfoskulptur** — ekzogen proseslər nəticəsində yaranan relyef mezoformlarına tətbiq olunan bir termin.

Müasir morfostrukturların formalaşmasının bəzi xüsusiyyətlərinin "litosfer tavaları tektonikası" nəzəriyyəsi baxımından izahı üçün bu edilən ilk cəhtlərdən biri olmaqla, heç də çox mürəkkəb quruluşa malik olan Alp-Himalay orogen qurşağının Azərbaycan hissəsinin müasir relyefinin mənşəyinin və inkişaf xüsusiyyətlərinin bütün cəhətlərini aşkarlamağa yönəldilməmişdir.

## Həmçinin bax
* Geologiya

## İstinadlar
Drumlin

**Drumlin** – qədim buzlaşma sahələrində moren çöküntüləri ilə örtülmüş bünövrəsi əsas süxurlardan olan, üstdən uzunsov formada olan təpədir. Drumlinin hündürlüyü 20 m-ə qədər, uzunluğu isə bir neçə yüz metr olur..

## Həmçinin bax
* Təpə
* Dərə
* Troq

## İstinad
Əfqan küləyi

**Əfqan küləyi** – Amu – Dərya çayının yuxarı axarı boyunca cənub – qərb istiqamətində əsən çox tozlu, yerli küləkdir..

## Həmçinin bax
* Musson
* Ağ yel
* Qara yel

## İstinad
Zenit

**Zenit** (ərəbcə səmtürrəs-baş üstdə uca nöqtə) - müşahidəçinin başı üstündə göy sferinin ən yüksək nöqtəsi, başqa sözlə, müşahidəçinin durduğu nöqtədən qaldırılmış şaquli xəttin göy sferində rast gəldiyi xəyali nöqtədir..

## Həmçinin bax
* Səma
* Üfüq

## İstinad
Ceyrançöl öndağlığının relyefi

**Ceyrançöl öndağlığının relyefi** — Ceyrançöl öndağlığı inzibati cəhətdən Azərbaycanın Qazax, Ağstafa, Tovuz, Şəmkir, Göygöl rayonlarına daxil olub, şimal və şimal-qərbdən Gürcüstanla sərhədlənir. Cənubdan Kür çayının orta axımı, cənub-şərqdən isə Mingəçevir su anbarının sahilləri ilə həmsərhəddir.

Onun şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru uzunluğu təxminən, şimaldan-cənuba doğru eni isə 15–30 km-ə qədərdir. Ümumi sahəsi isə 250 min hektardan çoxdur.

Kür və Qabırrıçay çayları arasında yerləşən bu sahənin relyefində alçaq dağ tirələri, onların arasında yerləşən geniş çökəklik sahələr və düzənliklər əsas yer tutur. Bu relyef formaları üçüncü və dördüncü dövrlərin çay daşları, konqlomeratları, qumdaşı, lyosabənzər gillicə və gillərdən təşkil olunmuşdur. Ərazinin səthi şimaldan cənuba doğru pilləvari alçalır. Buradakı nisbi yüksəklik fərqi 200–400 m-ə qədərdir. Bu cür yüksəklik fərqi şimali-qərbdən cənubi-şərqə doğru da müşahidə edilir.

Ceyrançöl öndağlığında Yaylaçı, Çobandağ, Ağtaxtəpə, Eldaroyuğu, Palantökən, Görükçalan, Bozdağ kimi müstəqil dağ tirələri ayrılır.

Bu dağ tirələri zəif parçalanmış maili şimal yamacları və intensiv parçalanmış dik, sıldırım cənub yamacları ilə xarakterizə olunur. Cənub yamaclar həmçinin bedlend və gil karstlarının çoxluğu ilə də seçilir. Bu dağ tirələrinin arasında Ceyrançöl, Karvanqıran, Qaradüz, Eldarsəs kimi geniş yayla və düzənliklər yerləşmişdir.

## Ceyrancöl öndağlığın relyefin formalaşma xüsusiyyətləri
Relyefin formalaşmasında arid-denudasion proseslər əsas rol oynayır. Ərazidə ən yüksək dağ tirəsi Çobandağdır. Tirənin yamacları dağ-çöl bitkiləri və kolluqlarla örtülü olduğundan qismən zəif parçalanmışdır. Ceyrançöldəki monoklinal tirələr arasında yerləşən geniş düzənliklər əsas relyef formaları olub, çox geniş sahəsi tuturlar. Vəziyyətindən asılı olaraq bu düzənliklərin bəziləri eroziya prosesinə məruz qalmış, bəziləri isə müasir akkumulyasiya sahələrini təşkil edirlər. Əsasən eni bir neçə, uzunluğu isə 20 — olan bu düzənliklər formaca müxtəlif olsalar da mənşəcə eynidirlər. Yarğan və qobuların intensiv inkişaf etməsinə baxmayaraq bu düzənliklər geniş sahələri əhatə etdiyi üçün böyük təsərrüfat əhəmiyyətinə malikdirlər.

Ceyrançöldə relyef və hidrogeoloji şəraitinə görə başqa düzənliklərdən fərqlənən Böyük Kəsik tirəsi ilə Kür çayı arasında, ərazinin ən qərbində yerləşən Qarayazı düzənliyi Ağstafa rayonunun Poylu kəndindən Gürcüstana qədər uzanır. Meyilliyi az və Kür çayına qədər olan bu düzənliyin qərb sahələri bataqlıqlaşmışdır.

Ceyrançöl ön dağlığında formalaşmış yarımsəhra-quruçöl iqlimi və zəif bitki örtüyü burada fiziki aşınma üçün əlverişli təbii şərait yaradır. Nəticədə dağ tirələrindən səthində müvəqqəti yağış suları vasitəsilə yuyulmuş allüvial-prolüvial çöküntülər ətəklərdə geniş şleyf sahələri əmələ gətirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.coqrafiya.info/2014/08/ceyrancol-acinohur.html

## Həmçinin bax
* Ceyrançöl düzü
* Ceyrançöl
* Ceyrançöl alçaq dağlığın landşaftları
İsti qurşaq

**İsti qurşaq** — İsti qurşağın sərhəddi həm Şimal yarımkürəsində, həm də Cənub yarımkürəsində təqribən 300 şimal enliyi və 300 cənub enliyi paralelləri boyunca keçən illik +200 izotermləri ilə müəyyən edilir. Ümumiyyətlə ekvatorial qurşaq, subekvatorial qurşaq və tropik qurşaq birlikdə isti qurşaq adlanır..

## İstinadlar