open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Savalan (qəzet)

**"Savalan"** **qəzeti** (1990-cı ilə qədər **"Azərbaycan pioneri"** () — sovet dövründə Azərbaycan Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı (LKGİ) MK və V. İ. Lenin adına pioner təşkilatı Respublika təşkilatı şurasının orqanı olan qəzet. Sovet Azərbaycanında ən məşhur uşaq qəzeti.

## Tarixi

Keçmiş SSRİ dönəmində Azərbaycanda ən məşhur uşaq qəzetlərindən biri olan "Azərbaycan pioneri" 1938-ci il avqust ayının 1-də işıq üzü görüb. Qəzetin ilk redaktoru M. Əliyev olub. Ondan sonra isə müxtəlif illərdə çox qısa bir zaman kəsiyində Q. Həsənov və İ. Novruzov bu vəzifəni icra ediblər.

"Azərbaycan pioneri" özünün əsl intibah dövrünü 1946-cı ilin mayından yaşamağa başlayıb. Həmin vaxt qəzetə uşaq yazıçısı Eynulla Ağayev redaktor təyin olunub və o, 20 ilə yaxın bir müddətdə bu vəzifədə çalışıb. Eynulla Ağayevdən sonra qəzetə rəhbərliyi uşaq psixologiyasına yaxşı bələd olan, gənc nəslə həsr olunmuş bir çox kitabların müəllifi Əmrah Əmrahov öz üzərinə götürüb. Məlumatlara əsasən, Əmrah Əmrahov tam 22 il "Azərbaycan pioneri" qəzetinə rəhbərlik edib. Qəzet dörd yüz min, bəzi illərdə isə yarım milyona yaxın tirajla çap olunub. Müxtəlif illərdə "Azərbaycan pioneri" qəzetində görkəmli şairlərimiz Hikmət Ziya, Tofiq Mütəllibov, Vaqif Nəsib, yazıçı-fantast Emin Mahmudov, yazıçı-publisist Əli Səmədov və Əmir Mustafayev kimi ziyalılar çalışıblar. Zeynal Cabbarzadə, Hüseyn Abbaszadə, Cəmil Əlibəyov, Nəriman Süleymanov, Məmməd Araz, Nəriman Həsənzadə, Aqşin Babayev, Eldar Baxış, Tofiq Mahmud, Fikrət Qoca, İlyas Tapdıq kimi tanınmış şair və yazıçılar, qəzetin ən çox oxunan və sevilən müəllifləri olublar.

Qəzet fəaliyyət göstərdiyi illər ərzində uşaqlar və yeniyetmələr arasında hərbi vətənpərvərlik və idman sahəsində bir çox böyük tədbirlərin təşkilatçısı olub.

1990-cı il 20 yanvar hadisələrindən sonra redaksiya heyətinin qərarı ilə qəzetə "Savalan" adı verilib və həmin vaxtdan bu adla nəşr olunur.

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 1993-cü il martın 1-dən nəşrinin büdcədən maliyyələşdirilməsinə qərar verib.

2000-ci ildən qəzetə Azərbaycan Gənclər İttifaqının sədr müavini, Uşaq və Gənclərin Xeyriyyə Fondunun sədri Eldar Əliyev rəhbərlik edir.

## Həmçinin bax

* Azərbaycan gəncləri (qəzet)
* Molodyoj Azerbaydjana
* Tumurcuq (qəzet)
* Günəş (jurnal)
* Göyərçin (jurnal)
* Sevinc FK

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Qavalanın binası

**Qavalanın binası** — Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. XIX əsrin sonlarına yaxın inşa edilmişdir. Bina Rostov-na-Donu şəhəri Puşkinskaya küçəsi, 93 ünvanında yerləşir. Rusiya Federasiyasının regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bina iki mərtəbədən ibarətdir.
## Tarixi
Puşkinskaya küçəsi, ev 93 ünvanında yerləşən bina XIX əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Binanın ilk sahibi Rusiya Birja cəmiyyətinin üzvü Nikolay Antonoviç Qavala olmuşdur. Milliyyətcə yunandır. 1913-cü il məlumatına görə binanın sahibi olaraq Mariya Qeorgievna Qavala göstərilir. Mariya Qeorgievna Qavala Nikolay Antonoviç Qavalanın həyat yoldaşı olmuşdur. Vətəndaş müharibəsi zamanı Qavala ailəsi Rostov-na-Donu şəhərini tərk etmişlər. Sovet hakimiyyəti illərində bina milliləşdirilmişdir. Hazırda kommunal mənzillər kimi istifadə edilmişdir. Sonradan bina dəfələrlə təmir edilib.

## Arxitekturası
İki mərtəbədən ibarət olan bina Puşkinskaya küçəsinin qırmızı xəttində yerləşir. Bina XIX əsrin sonları inşa edilmişdir. Bu dövrün əsas stili qarışıq idi. Burada bütün stilləri müşahidə etmək olar. Binanın böyürlərində iki arka vardır:əsas girişi (solu) və çıxış qapısı (sağ). Girişin önündə olan məhəccərlərin üzərində «N» və «Q» hərfləri yerləşir. Binanın fadadında iki pəncərə olmuşdur. Onlar xüsusi dəmir məhəccərlərlə bağlanmışdır. Onlardan yalnız biri bu günə qədər qalmışdır. Binada pəncərənin kənarlarında dekor elementləri vardır. İkinci mərtəbəsində olan qapının üzərində pəncərə vardlr. Mərkəzi hissədə iki cüt pəncərə vardır. Fasadı yarımkolonna və dekorativ elementlərlə işlənmişdir. Mandsarı güclü şəkildə yığılmışdır.

## İstinadlar
Rixard Zorgenin abidəsi (Bakı)

**Rixard Zorgenin abidəsi** — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, İkinci dünya müharibəsində sovet kəşfiyyatçısı olmuş Rixard Zorgenin şərəfinə abidə. Abidə 1981-ci ildə ucaldılmışdır. Heykəltəraş Vladimir Siqal, memarlar Rasim Əliyev, Leonid Pavlov, Y. Dubovdur.

Abidənin açılış mərasimi 1981-ci ilin may ayında, Qələbə Günü ərəfəsində olmuşdur. Abidə Rixard Zorge adına parkda yerləşir. Abidə bürünc və qranitdən hazırlanmışdır. Şam, çinar, tut və Yaponiyadan gətirilmiş albalı ağacları ilə əhatələnmişdir.

Heykəltəraş Vladimir Siqal, özü belə deyirdi: 

Rixard Zorgenin abidəsi uzunsov, əyilmiş bürünc lövhə formasında hazırlanmışdır. Bu radar qurğusunu xatırladır və abidənin mərkəzində Zorgenin üzünün ortası təsvir olunmuşdur. Onun baxışları xüsusi diqqət çəkir. Bununla heykəltaraş sovet kəşfiyyatçısı simvolunu yaratmağa çalışmışdır.

Abidənin şəkli Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında Siqal haqqında olan məqalədə yerləşdirilmişdir.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra abidə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Ədəbiyyat
* Rüfət Ağazadə, Yusif İbrahimli. "Azərbaycan memarlığı inkişaf yollarında", Bakı, "Elm", 2012. ISBN 978-9952-453-11-9

## İstinadlar
Lakierovun ikinci binası (Taqanroq)

**Lakierovun ikinci binası**— Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 44 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Binanın hazırkı, vəziyyəti ideal vəziyyətdədir. Bina klassizm stilinə malikdir
## Tarixi
XIX əsrin əvvəllərində və ortalarında inşa edilən №42 və №44 ünvanlarında yerləşən binalar İvan Andreeviç Varvasiyə məxsus olmuşdur. Sonradan isə onun varisləri binaya sahiblənmişdir. 1906-1910-cu ildə bina 44 nömrəsi ilə Aleksandr Popudovoy və Yelena Likierə məxsus olmuşdur.

Bu bina ilə əlaqəli bir çox taqanroqlu ailələrin soyadı hallandırılır.

1836-cı ildə Varvasi Sofiya Dmitrievna Alferaki ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onların iki qızı doğulmuşdur:Akeksandra və Yelena. Aleksandra yunan kralının saray əyyanına, Yelena isə Aleksandr Borisoviç Lakierə (Rus heraldikası kitabının müəllifi) ərə getmişdir.  Lakierin yazdığı bina 1854-cü ildə çapdan çıxmışdır. Müəllif Demidov mükafatına layiq görülmüşdür.

Aleksandr Lakier 1870-ci ildə vəfat etmişdir. Onun həyat yoldaşı isə 1915-ci ildə vəfat edir. Aleksandr və Yelenanın nigahından beş övladı olmuşdur: oğlanları Mark, İvan və qızları Sofiya, Aleksandra və Yelena.

1892-ci ildə binada İ. Y. Fiviçin emalatxanası yerləşirdi. Sovet hakimiyyət illərində burada «Topolek» uşaq bağçası yerləşirdi. Hazırda pokratura yerləşir.

## Arxitektura
Qreçeskaya küçəsi ev 44 ünvanında yerləşən bina 42 nömrəli binaya nisbətdə daha geniş idi. Bina simmetrikdir. Attik elementləri müşahidə etmək mümkündür. Mərtəbələr arasında karnizlər yerləşir. Bina 1992-ci ilin noyabr ayının 18-də 301 saylı qərarla regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. 
## İstinadlar
Sfaelonun binası (Taqanroq)

**Sfaelonun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Petrovsksya küçəsi ev 67 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin ikinci ysrısında inşa edilmişdir. Binanın hazırkı, vəziyyəti ideal vəziyyətdədir. Bina iki mərtəbədən ibarətdir
## Tarixi
XIX əsrin ikinci yarısında, Petrovskaya küçəsi, ev 67 ünvanında yerləşən bina 1862-ci ildə hazırlanan layihə əsasında hazırlanmışdır. Binanın ilk sahibi Tretrayova soyadlı bir qadın olmuşdur.

1873 - 1880-ci illər ərzində bina I gildiya taciri Anton Yevstafeiviç Sfaeloya məxsus olmuşdur. O, bir tacir ailəsində anadan olmuşdur. Onun valideynləri Yevstafi Antonoviç və Fotina Konstantinovna olmuşdur. Antondan başqa onların ailəsində bir necə uşaq olmuşdur: Nikolay, Anna və Konstantin. Anton Yevstafeiviç Sfaeloya 1886-cı ildə Aqlae Dionisovna Dallaporte ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onların yeddi övladı dünyaya gəlmişdir: Yevsrafiya, İvan, Konstantin, Mariya, Dionisi, Andrey və Nikolay. Belə ehtimal vardır ki, İvan Antonoviç Dmitri Minaeviç Sinodi-Popovun ögey qardaşıdır. Onların ailəsi Qreçrskaya küçəsi, ev 67 ünvanında yerləşən binaın sahibi idi.
1890 - 1906 illərdə bina Aqlais Sfoelonun həyat yoldaşının mülkiyyəti olmuşdur. 1915-vi ildə isə ardıq binanım sahibi şəhərin fəxri sakini olsn Nikolay İvanoviç Bardaşevə məxsus olmuşdur. O, Taqanroq şəhərində bu evdən başqa iki binaya sahib idi: Petrovskaya 11 və Çexovskaya 88.

Binanın ikinci mərtəbəsində (digər məlumata görə isə rəqs dərsləri deyirdi) rəqqas Corcino Vrondi yaşayırdı. Onun yanında şəhər gəncləri və ginnastlar məşq edirdilər. Taqanroqda bu italiyalı Jerjeti ləqəbi ilə tanınırdı. O, Taqanroqa İtaliya operasının heyətində gəlmişdir. Sonradan rekvizitor işindən baletmeysterə qədər qalxa bilmişdir. Nəticədə o, şəhərdə özünün şəxsi rəqs məktəbini açmışdır. Onun məşhur tələbələri arasında Anton Pavloviç Popov belə olmuşdur. O, bir rus qızı ilə evlənmiş və adınl Yeqor Semenoviç olaraq dəyişmişdir. Xeyriyyə məqsədi ilə o, şəhər yanğın söndürmə drujinasında məşğul olurdu. Brondi iki dəfə ailə həyatı qurmuşdu. Binanın fasadında biryazı olmuşdur ki, hazırda bu saxlanılmamışdır. Binanın birinci mərtəbəsində masajist N. A. Rovinski işləyirdi. Üstəlik V. Vitçenkonun foto kabineti fəaliyyət göstərirdi. XXI əsrdə binada «Qlobal Elektroniks» mağazası yerləşir.
## İstinadlar
Premyer Liqa Qızıl Əlcək

**Premyer Liqa Qızıl Əlcək** () — Premyer liqada qol buraxmadan ən çox oyun keçirən qapıçıların qazandığı futbol mükafatıdır. Sponsorluq razılaşmaları nəticəsində, bu mükafat ilk dəfə 2004–05 mövsümündən bu yana hər il "Barclays Qızıl Əlcək" adıyla təqdim olunur. Başlanğıcda, Qızıl Əlcək mükafatı sadəcə bir oyunçu tərəfindən qazanılırdı. Qolsuz oyun sayılarının bərabər olması nəticəsində mükafat, qolsuz oyun sayısının sezon boyu çıxdığı oyun sayısına nisbəti yüksək olan qapıçıya verilirdi. 2013–14 mövsümündən etibarən isə mükafat, qapıçıların çıxdıqları oyun sayısına baxmayaraq, qol buraxmama rokordu bərabər olan qapıçılar arasında paylaşılır.

Qızıl Əlcək mükafatları 2005-ci ildən verilməyə başlamışdır. Bu mükafatı ilk qazanan Petr Çex olmuşdur. Qapıçılar arasında ən çox qazananlar isə, dörd mükafatla Co Hart və Petr Çexdir. Hartın mükafatı qazandığı dörd mövsümdə də forma geydiyi Mançester Siti, hal-hazırda mükafatı ən çox qazanan klubdur. Hartın və Çexin dörd mükafatıyla ingilislər və çexlər mükafatı ən çox qazanan millətlər olaraq ilk sırada yer alarkən, onları üç mükafatla ispanlar izləyir. Mükafatı ard-arda üç dəfə qazanan iki qapıçı Pepe Reyna və Co Hart olmuşdur.

Çex, mükafatın ilk dəfə verildiyi 2004–05 mövsümündə 21 oyunda qapısını toxunulmaz saxlayaraq bu mövqedə ən yaxşı nəticəni göstərən qapıçı oldu. Bu sayı 2008–09 mövsümündə Edvin van der Sar tərəfindən yenilənərək Çexin 10 oyun ard-arda qol buraxmama rekordu da Van der Sar tərəfindən 14 oyuna yüksəldildi. Mükafatı ən çox qazanan Hart isə, 2014–15 mövsümündə 14 oyunda qapısını toxunulmaz saxlayaraq ən az sayıda qolsuz oyun keçirərək bu mükafata sahib olan qapıçı ünvanını aldı. Çelsinin qapısını qoruyan Tibo Kurtua 2016–17 mövsümündə bu mükafata sahib oldu.

## Qaliblər

## Milliyətə görə qaliblər

## Klublara görə qaliblər

## Mənbə

* 
* 

## İstinadlar
Frankın binası (Taqanroq)

**Frankın binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 37 ünvanında yerləşən bina. Bina 1857-ci ildə inşa edilmişdir. Binanın hazırkı, vəziyyəti ideal vəziyyətdədir. Bina Otto Germanoviç Pfeyliser-Frankın vəsaiti ilə inşa edilmişdir.
## Tarixi
1857-ci ildə inşa edilən, Qreçeskaya küçəsi ev 37 ünvanında yerləşən bina Otto Germanoviç Pfeyliser-Frankın vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Bina bir mərtəbədən ibarətdir. O, İmperator quruqoşunları kadetində təhsil almışdır. Hansı ki, burada 1794 - 1797 illərdə bu təhsil mərkəzinə Mixail İllarionoviç Kutuzov rəhbərlik etmişdir. 1812-ci ildə Borodino çölündə baş vermiş döyüşdə kavalyer hücumlarının birində Otto Germanoviç Pfeyliser-Frank yaralanmışdır. Bu zaman o, Müqəddəs Vladimir ordeninin dördüncü dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Frank hətta Brienn və La-Potere döyüşlərində belə iştirak etmişdir. O, hətta Napoleona qarşı baş vermiş döyüşdəki cəsarətinə görə Müqəddəs Anna ordeninin 2-ci dərəcəsi ilə təltif edilmişdir.

Odessada o, Puşkinin ən yaxın çevrələrondən biri hesab edilirdi. Rusiya dövləti tərəfindən xarici işlər nazirliyinin əməkdaşı olaraq Rusiyanın cənubuna göndərilmişdi. 4 iyun 1832-ci ilfə o, Rostov, Naxçıvan, Mariupolun şəhər rəisi elan edilmişdir. Üstəlik Azov dənizində dəniz ticarətinin əsas rəhbəri və Taqanroq gömrük dairəsinin rəisi vəzifələrini daşıyırdı. Onun başçılığı altında Taqanroq şəhərinin baş planı işlənmişdir. Onun üçün Qreçeskaya küçəsi 38 ünvanında bina inşa edilmişdir.

1900-ci illərdə bina saray məsləhətçisinin həyat yoldaşı Anna İvanoviç Arakansevnanın mülkiyyətində olmuşdur. Sonradan isə binanın sahibi Mark Afanasieviç Valno olur. Sovet hakimiyyəti illərində bina milliləşdirilmişdir.

1919-cu ildə binada ağların ordu komandanı Anton İvanoviç Denikinin mənzili yerləşirdi. Böyük Vətən müharibəsindən sonra binada «Yaqoda» uşaq bağçası yerləşirdi. Hazırda isə inzibati bina kimi istifadə edilir.  
## Arxitektur xususiyyətləri
Bir mərtəbədən ibarət olan bina Qreçeskaya küçəsi ev 37 ünvanında yerləşir. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir. Qreçeskaya küçəsi və Nekrasov xiyabanına altı pəncərə açılır. Fasadı qara suvaqla üzlənmişdir. Boz rıngə boyansada, dekor elementləri ağ rəngdədir. 
Mərtəbələr arasında karnizlər yerləşir.

## Ədəbiyyat
Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

## Mənbə
* Таганрог. Греческая улица, 38 
## İstinadlar
Avrasiya (dəqiqləşdirmə)

* Avrasiya — Yerin ən böyük materiki.
* Avrasiya (qəzet) — 1990-cı illərin sonu, 2000-ci ilin əvvəllərində çıxan qəzet.
* Avrasiya və dünya (qəzet) — Bakı Avrasiya Universitetinin mətbu orqanı.
Elita (dəqiqləşdirmə)

*Elita — cəmiyyətin yüksək ixtisaslı şəxsləri. 
*Elita (şərab) — Azərbaycan şərabı.
*Elita (qəzet) — 1996-2000-ci illərdə çıxan həftəlik ictimai-siyasi qəzet.

## İstinadlar
Günay

**Günay** — Azərbaycanda geniş yayılmış qız adı.

* Günay Mehdizadə — 
* Günay Ağakişiyeva — Avropa Çempionatının bürünc mükafatçısı.
* Günay Qaraağac — Türk dil alimi
* Günay Məmmədzadə — Azərbaycan şahmatçısı.

;Digər
* Günay (qəzet) — Orxan Fikrətoğlunun qəzeti.

## İstinadlar
Şans

* Şans (film, 2004) — Rejissor Elçin Məmiyevin filmi.
* Şans (qəzet) — baş redaktoru jurnalist Azər Hüseynbala olan qəzet.

## İstinadlar
Millət (qəzet, Azərbaycan)

**Millət qəzeti** — 1990-cı illərin əvvəllərində oxucular arasında populyar olmuş qəzet.

## Tarixi
"Millət" ilk vaxtlar Zəfər Ünalın baş redaktorluğu ilə nəşr olunurdu, sonralar qəzetin rəhbərliyində dəyişiklik oldu.

"Millət" Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının sədri Etibar Məmmədovun qəzeti idi.

"Millət" 2004-cü ilin ortalarında maliyyə problemlərinə görə fəaliyyətini dayandırdı.

2009-cu ilin ortalarında "Millət" qəzeti fəaliyyətini elektron formada bərpa edib. Qəzetin baş redaktoru Əli Orucov o zaman hədəflərinin tərəfsiz media orqanı kimi fəaliyyət göstərmək olduğunu demişdi.Millət qəzeti fəaliyyətini hal-hazırda elektron formada davam etdirir…

## İstinadlar
Monitor (dəqiqləşdirmə)

* Monitor (gəmi tipi) — zirehli suüstü döyüş gəmilərinin ilk tiplərindən biri

## Sənət, əyləncə və mediada istifadəsi

* Christian Science Monitor — 1908-ci ildə qurulan və eyniadlı dövri nəşrlər yayımlayan beynəlxalq xəbər təşkilatı.
*Monitor — rus dilində dərc olunan həftəlik ictimai-siyasi jurnal.

## Hesablama və texnologiya

* Rəngli monitor — videoadapterin köməyilə rəngli mətn və qrafik görüntülərin verildiyi kompüter displeyi.

## Həmçinin bax
*Monitorinq
Sevil Qazıyevanın barelyefi

**Sevil Qazıyevanın heykəli** — Azərbaycan SSR-də ilk qadın mexanizator, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuş Sevil Qazıyevanın şərəfinə ucaldılmış abidə. Ölümündən sonra Sevil Qazıyevaya Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmişdir. Abidə 1970-ci illərin əvvəllərində ucaldılmışdır. Abidə Rusiya səfirliyinin binasının yanındakı bağda qoyulmuşdur. Heykəltəraş M. Rzayeva, arxitektor Ş. Zeynalovdur. 2002-ci ilin yayında, bağda abadlıq işləri görülən zaman, monumentin özü də rekonstruksiya olunmuşdur. Abidənin hər iki tərəfində orijinal dizaynlı fontanlar quraşdırılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tarik Əliyev

**Tarik Əliyev** (tam adı: *Tarik İsmayıl oğlu Əliyev*) — Azərbaycan diplomatı.

## Diplomatik fəaliyyəti
Tarik Əliyev Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 sentyabr 2004-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Fransa Respublikasında Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri təyin edilmişdir. Elə həmin gün ona Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri dərəcəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 iyun 2008-ci il tarixli Sərəncamı ilə iqamətgahı Paris şəhərində olmaqla, eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Monako Knyazlığında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunmuşdur.

Tarik Əliyev Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 yanvar 2010-cu il tarixli Sərəncamı ilə hər iki ölkədən – Fransa və Monakodakı vəzifəsindən geri çağırılmışdır.

O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 sentyabr 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Mərakeş Krallığında Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 sentyabr 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının İslam Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (ISESCO) yanında daimi nümayəndəsi təyin edilmişdir.

31 oktyabr 2012-ci il tarixli Sərəncama əsasən iqamətgahı Rabat şəhərində olmaqla, eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Tunis Respublikasında, 11 dekabr 2012-ci il tarixli Sərəncama əsasən eyni zamanda Portuqaliya Respublikasında, Seneqal Respublikasında və Qambiya Respublikasında, 16 yanvar 2013-cü il tarixli Sərəncama əsasən isə, eyni zamanda Mavritaniya İslam Respublikasında, 27 fevral 2013-cü il tarixli Sərəncama əsasən isə, eyni zamanda Mali Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunmuşdur.

Tarik Əliyev Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 dekabr 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə Tunis Respublikasındakı vəzifəsindən geri çağırılmışdır.

## İstinadlar
Qlüon

**Qlüon** və ya **Qluon** — Güclü qarşılıqlı təsir- nüvə qüvələrinin daşıyıcı zərrəciyi. Qlüon  Eynşteyn - Boze sistematikasının zərrəciyidir. Spini- daxili fırlanma momenti vahidə bərabər olan sahə zərrəciyidir. Qlüon  bozonlara aid edilir. Onun təsir sahəsi 10−15 metrdir. Qlüon həm zərrəcik, həm də antizərrəcik xassəsi göstərdiyindən onun tədqiqi çətinlik törədir.
## Əlamətləri
Qlüon bir vektor bosondur. Qlüon iki qütbləşmə halına malikdir. Bunun səbəbi düzən dəyişməzliyinin eninə qütbləşməni vacib qılmasıdır. Bu qanun kütləsiz zərrəciklərin işıq sürətilə hərəkət etməsi ilə bağlıdır və işıq sürətində hərəkət edən zərrəciklər üçün qütbləşmə vəziyyəti yalnız hərəkət yönünə dik yəni eninə ola bilər.
Boris Baboçkin

**Boris Andreyeviç Baboçkin** (18.1. 1904, Saratov – 17.7.1975, Moskva) – rus aktyoru və rejissoru.

SSRİ xalq artisti (1963), professor (1966), Sosialist  Əməyi Qəhrəmanı (1974), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1941, 1951; 1977, ölümündən sonra). Səhnə fəaliyyətinə 1921-ci ildən başlamışdır. 1952–1953 illərdə A. S. Puşkin adına Moskva Dram Teatrının baş rejissoru, 1949–1951, 1955–1968 illərdə və 1970-ci ildən Moskva Malı Teatrının aktyoru və rejissoru olmuşdur.

## Əsas rolları
Çatski ("Ağıldan bəla", A.S. Qriboyedov), Yalançı Dmitri ("Boris Qodunov", A. S. Puşkin), Klaverov ("Kölgələr", M. Y. Saltıkov-Şedrin), Oqnev ("Cəbhə", A. Y. Korneyçuk) və s. E. Rannetin "Brakonyerlər" pyesində Baboçkinin oynadığı Aadamın rolu rus teatrı tarixində mərhələ olmuşdur. "Yaylaq qonşuları" (1939, 1964, M. Qorki), "Pul" (1956, A. V. Sofronov), "İvanov" (1960, A. P. Çexov), "Həqiqət yaxşıdır, xoşbəxtlik daha yaxşıdır", "Tufan" (1965, 1974, A. N. Ostrovski) və s. pyesləri tamaşaya qoymuşdur. Baboçkin 1927 ildən kinoya ("Rəfiqələr", "Aktrisa", "Mister Mak Kinlinin qaçması" və s.) çəkilmişdir. "Çapayev" (1934) filmin də yaratdığı Çapayev obrazı ona dünya şöhrəti qazandırmışdır. "Doğma çöllər" (1945), "Coşqun adam haqqında povest" (1947) filmlərinin rejissoru olmuşdur. 

## İstinadlar
Teleskop (dəqiqləşdirmə)

* Teleskop — astronomik qurğu.
* Teleskop (bürc) — göyün CƏNUB yarımkürəsində bürc.
* Teleskop (qəzet) — 1999-cu ildə nəşr olunmuş qəzet.

## İstinadlar
Kristian Kostov

**Kristian Konstantinov Kostov** (, ; ) — Bolqar-rus-qazax mənşəli Bolqarıstan müğənnisi. O Rusiyanın *Golos deti* yarışmasının finalçısı, Bolqarıstanın *X Factor* musiqi yarışmasının isə ikincisi olmuşdur. Kristian "Beautiful Mess" mahnısı ilə Bolqarıstanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı
Kristian Kostov 15 mart 2000-ci ildə Rusiya Federasiyasının Moskva şəhərində anadan olmuşdur. Kristianın atası milliyətcə Bolqar, anası isə Qazaxıstanlıdır. Onun bir qardaşı və bir bacısı var. Kristianın atası hələ uşaq ikən ona bolqar və ingilis dillərini öyrətmişdir.

## Musiqi karyerası

### 2014–2016: ''Golos deti'' və ''X Factor'' yarışmaları
Kristian Kostov 2014-cü ildə Rusiyanın uşaqlar üçün təşkil etdiyi *Golos Deti* səs yarışmasında iştirak etmişdir. Dima Bilanın komandasında olan Kristian müsabiqədə finala qədər yüksələ bilmişdir. Rusiyada qazandığı uğurdan sonra Kristian Bolqarıstanda keçirilən *X Factor* musiqi yarışmasına qatılmış və bu müsabiqədə Kristian göstərdiyi yüksək səviyyəli ifalar sayəsində finalda 2-ci yerə layiq görülmüşdür.

### 2016-indiki zaman: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

2016-cı ilin oktyabr ayında Kristian Kostovun debüt sinqlı "Ne si za men" dinləyicilərə təqdim edilmişdir. Mahnı Bolqarıstan sinql siyahılarında 13-cü yerədək yüksələ bilmişdir.

2017-ci ilin mart ayında Bolqarıstanın BNT telekanalı Kristian Kostovun "Beautiful Mess" mahnısı ilə Bolqarıstanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil edəcəyini açıqlanmışdır. Müsabiqə üçün uzun sürən hazırlıqlardan sonra Kristian 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin ikinci yarımfinal mərhələsində 15-ci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə ifaçı 403 xalla yarımfinalda birincilik əldə etmiş və Avroviziya 2017-nin finalına yüksəlməyə nail olmuşdur. Finalda mahnısını bir daha ifa edən Kristian ümumi nəticədə 26 ölkə təmsilçisi arasında 615 xal toplayaraq, Bolqarıstana 2-ci yeri qazandırmışdır. Bu Bolqarıstanın Avroviziyadakı ən yüksək göstəricisidir.

2017-ci ilin noyabr ayında Kristian Çinin Sanya şəhərində keçirilən *Miss World 2017* gözəllik yarışmasında çıxış etmişdir.

## Diskoqrafiya

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çernoyarovun binası (Taqanroq)

**Çernoyarovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 30 ünvanında yerləşən bina. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina 1992-ci il 18 noyabr tarixli qərarla regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. 
## Tarixi
Bir mərtəbəli bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi, ev 30 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. ХIХ əsrin sonundan ХХ əsrin əvvəllərindən başlayaraq Qreçeskaya küçəsindən başlayaraq Dvorsovski xiyabanına qədər ki ərazidəki tikililərdə kapital tikintilər inşa edilmişdir.

Binanın sahibləri və burada yaşayanların hamısı məlumdur. Qreçeskaya küçəsi ev 30-da yerləşən bina Oktyabr inqilabına qədər saray xadiminin həyat yoldaşı Olqa Nikolaevna Çernoyorovna olmuşdur. Onun həyat yoldaşı istehfada olan general-mayor 20 may 1910-cu ildə 80 yaşənfa vəfat etmişdir.

Sovet hakimiyyəti illərində bina milliləşdirilmişdir. Hazırda binsnın mənzil sahiblərindən alınmışdır. Üstəlik satışa çıxarılmışdır.

## Arxitektur xüsusiyyəti
Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 30 ünvanında yerləşən binanın fasadında beş pəncərə vardır. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir. Yan hissələrində yerləşən divarlardakı oəncərələr sadədir. Zirzəmiyə sahibdir. Zirzəmi hissə tünd-qəhvəyi, birinci mərtəbə açıq qəhvəyi, dekor elementləri isə ağ rəngə sahibdir. Bina mərtəbələr arası karnizə sahibdir. Pəncərələrin üzərində üçbucaq candriklər vardır. Bu isə attika elementləridir. Binanın üzəri qara suvaqla üzlənmişdir. Yan nahiyələri isə üzlənməmişdir. Əsas girişinda sandrik vardır. Həyətə giriş binanın solundandır. Burada metal qapı vardır.

## Ədəbiyyat
Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

## Mənbə
* Таганрог. Греческая улица, 30 
## İstinadlar
Ceyms Menqold

**Ceyms Mengold** () — Amerikalı film və televiziya rejissoru, ssenaristi. Oliver və kompaniya, Yarıda qalmış həyat, Şimal porsuğu:Ölməzlik, Loqan kimi filmlərinin rejissoru olub.

## İstinadlar
Taqanroq mərkəzi çimərliyi

**Taqanroq mərkəzi çimərliyi** — Taqanroq şəhərinin ən qədim çimərliyidur. Çimərlik sakinlər üçün 25 may 1934-cü ildə açıq elan edilmişdir. Çimərlik Rostov vilayətinin Taqanroq şəhərinin mərkəzi sahilində qərarlaşırdı.

## Tarixi
1920-ci illərin sonları, 1930-cu ilin əvvəllərində Taqanroq şəhərindı mərkəzi çimərliyin tipintisi gerçəkləşmişdir. Onun təntənəli açılışı 25 may 1934-cü ildə gerçəjləşmişdir. Çimərlik Taqjilsoyuzun balansında yerləşir. Çimərliyə giriş pulludur. 1940-ci illərdə şəhər çimərliyinin genişləndirilməsi həyata keçirilirdi. 1962-ci ildə burada bir çox işlər görülmüşdur. Uçurumda istinad  divarı quraşdırılmışdır. Bu divarın hündürlüyü 2,5 metrə çatır. Uzunluğu isə 360 metrdir. Burada eni 10 metr olan terras vardı. Çimərlik solari, tibb məntəqəsi, bufet və saxlanc yerlərinə sahibdir. Çumərlikdə ağac və kol əkilmişdir. 1980-ci illərdə enişin yaxınlığında dayanacaq inşa edilmişdir. Burada ticarət yeri və qazlı su avtimatları quraşdırılmışdır. Çimərlikdə uşaq şəhərciyi, icarə yeri və idman meydançası inşa edilmişdir.

2014-ci ildə çimərlik fırtınadan böyük zərər görmüşdür. 2015-ci ilin iyul ayında Rostov vilayətinin qubernatoru, Vasili Qolubov çimərliyi qaydaya salmağı əmr etmişdir. Mərkəzi çimərlik qəzalı əraxi elan edilfikdən sonra burada xüsusi lövhə yerləşdirilməsi qərara alınır. Mərkəzi çimərlik 2016-cı ildə təmir edilməinə qərar verilsədə bu i lmaliyyə ayrılmamışdır.

## İstinadlar
Pivovarovun gəlirli binası

**Pivovarovun gəlirli binası** — Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Rostov-na-Donu şəhəri Şaumyan küçəsi ev 45/28 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina 2004-ci il 29 dekabr tarixli qərarla regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Binanın adının kimin adından götürülməsi dəqiq müəyyən edilməmişdir.

## Tarixi

Pivovarovun gəlirli binası XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəllərində həkim Petr Pavloviç Çubuxçiev tərəfindən inşa edilmişdir. Bina 1915-ci ilə qədər onun mülkiyyətində olmuşdur. Binada onun həkim kabineti yerləşirdi. Bu kabinetdə əsasən dəri xəstəliklərinin müayinəsi və malicəsi təşkil edilirdi. Üstəlik burada diş həkimləri Reviç və Rozovski-Sulikovun stomoloji kabineti və Abramovun kontoru yerləşirdi. Bina öz mövcudluğunu XXI əsrə qədər davam etdirə bilmişdir.

2013-cü ilin fevralında o məlum olmuşdur ki, binada aparılan restavrasiya işləri ilə rəsmi icazə alınmamışdır. Halbuki bina mədəni irs elan edilmişdi. Binanın birinci mərtəbəsində kafe yerləşirdi. 2013-cü ilin aprelində oda məlum olmuşdur ki, binanın təməlində təmir işləri aparılmışdır. Belə ki, buradan kanalizasiya xətti aparılmışdır. Bununla belə bütün tikinti normalarına tam əməl edilmişdir. Tikinti işləri aparılması zamanı mənzillərdə çatlar əmələ gəlmişdir. Mədəniyyət nazirliyin əməkdaşları binanın bütövlüyünün pozulması haqqında həyəcan təbili çalmışlar. Bundan sonra bina dövlət qorunmasına alınmışdır.

## İstinadlar
Xəyalə Abdulla

**Xəyalə Mardan qızı Abdulla** () — azərbaycanlı şahmatçı, qadınlar arasında beynəlxalq qrosmeyster (2015).

## Şahmat karyerası
2010-cu ildə Gürcüstanın Batumi şəhərində keçirilmiş 18 yaşa qədər qızlar arasında Avropa çempionatında bürünc medal qazanıb.

2011-ci ildə 18 yaşa qədər qızlar arasında Azərbaycan çempionatında qızıl, 20 yaşa qədər qızlar arasında isə gümüş medala sahib çıxıb.

2012-ci ildə 20 yaşa qədər qızlar arasında Azərbaycan çempionatında ikinci dəfə gümüş medala sahib çıxıb.

2013 və 2014-cü illərdə qadınlar arasında şahmat üzrə Azərbaycan çempionu olub.

Azərbaycanın qadınlardan ibarət milli komandasının tərkibində 2014-cü ildə Norveçin Tromse şəhərində keçirilmiş Ümumdünya Şahmat Olimpiadasında və 2013-cü ildə Polşanın Varşava, 2015-ci ildə isə İslandiyanın Reykyavik şəhərlərində keçirilmiş komandalar arasında Avropa çempionatlarında çıxış etmişdir. 2016-cı ildə Bakı şəhərində keçirilmiş 42-ci Ümumdünya Şahmat Olimpiadasında Azərbaycanın ikinci komandasının heyətində mübarizə aparmışdır.

Xəyalə Abdulla 2010-cu ildə qadınlar arasında beynəlxalq usta adına, 2015-ci ildə isə qadınlar arasında beynəlxalq qrosmeyster adına layiq görülüb.

## Reytinqi
FİDE-nin rəsmi saytında dərc olunmuş 2017-ci ilin mart ayına olan məlumata görə Xəyalə Abdulla 2241 xalla Azərbaycan qadın şahmatçıları arasında 9-cu, "Top 100 Women February 2017" reytinq cədvəlində isə 320-ci yerdə qərarlaşıb.

## Şəxsi həyatı
Xəyalə Abdulla azərbaycanlı qrosmeyster Nicat Abasov ilə ailə həyatı qurub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* FIDE Chess profili
* Khayala Abdulla. Chess-DB.com 
* Khayala Abdulla. Chessgames.com 
* Khayala Abdulla. 365Chess.com
Taqanroq mayakı

**Taqanroq mayakı** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində 1878-ci ildə inşa edilmişdir. Bina bir əsrindən az bir müddətdə öz fəaliyyət göstərmişdir. 1970-ci ildə qəzalı vəziyyətdə olması ilə əlaqədar fəaliyyətini tayandırmış və tamamən sökülmüşdür.

## Tarixi
Taqanroqda ilk mayak 1770-ci ildə inşa edilmişdir. Ancaq bir müddət sonra mayak bilinməyən səbəblərdən fəaliyyətini dayandırmışdır. 1877-ci ildə verilən iki qərarla burada msyakın inşa edilməsi qərarlaşdırılırdı. 5 iyul və 24 oktyabr tarixli qərarla mayak üçün 625 sajen torpaq sahəsi ayrılmışdır. Üslək əlavə olaraq mayak ərazisinə 750 sajen torpaq sahəsi ayrılırdı. Bu mayak ətrafında əlavə əkin yerinin salınması ilə əlaqədar idi. Ancaq bircə şərq qoyulurdu. Şəhər sakinləri sərbəst şəkildə mayak ətrafında yerləşən bağa girmək hüququ əldə edirdi. Daş mayak 1878-ci ildə inşa edilmişdir. Tikinti işləri N. A. Arkasın rəhbərliyi altında inşa edilmişdir. Mayakın önündəki lövhədə yazılırdı : 1878-ci ildə Qara dəniz donanması komandiri və liman general-adyutantı Admirale NikolayAndreeviç Arkasın rəhbərliyi ilə inşa edilmişdir.

9 mart 1909-cu ildə ağ neftlə işləyən lampalar elektriklə işləyən lampalarla əvəzlənmişdir. Burada bağ ərazisində elekrostansiya quraşdırılmışdır. Mayak 1941-ci ildə şəhərin işğalı ilə əlaqədar fəaliyyətini dayandırmışdır. 1943-cü ilin avqustunda şəhər işğaldan azad edildikdən sonra fəaliyyəti bəpa edilmişdir.  
1870-ci ildə mayak qəzalı vəziyyəti ilə əlaqadar tamamən kökülmüşdür. Mayakın şəkillərindən ibarət marka buraxılmışdır.  
## Təsviri
Mayakın ətrafında yerləşən bağda bir çox tikililər vardır. Üstəlik burada meteostansiya yerləşir.  
Mayakın hündürlüyü 22 metr, divarının qalınlığı 1 metr təşkil edir. Bina silindrik formaya malikdir. Yuxarıya doğru silindir kiçilirdi. Yuxarıda düzbucaqlı formalı pəncərələr vardır. Onlar dəmir məhəccərlərlə bağlıdır. Mayakda olan fanar dənizdə olan gəmilərin dayazlığa düşməməsi təmin edirdi. Binanın yuxarısı şüşəli idi. Fanarın işığı 35–40&nbsp;km məsadə vurma imkanına malik idi. Mayak 70 metr okean səviyyəsindən yuxarıda yerləşirdi.

## İstinadlar
Fistinanın binası (Taqanroq)

**Fistinanın binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 65 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina 1992-ci il 18 noyabr tarixli qərarla regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. 
## Tarixi
İki mərtəbəli bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi, ev 65 ünvanında yerləşir. Bina XIX əsrin ikinci yarısında inşa edilmişdir. İlk əvvəllər bina tacir Anna Fustinaya məxsus olmuşdur. Onun ölümündən sonra onun vərəsələrinə verilmuşdir. XIX əsrin 70-ci illərində bina qərargah kapitanı S. Pekuneviçin həyat yoldaşına, sonradan isə Vasili Tıçininə məxsus olmuşdur. 1890-cı illərin sonlarında bina Petr Yevqrafoviçin həyat yoldaşına keçmişdir. Lyudmila Nikolayevna Lukina ilə toy 27 yanvar 1891-ci ildə baş tutmuşdur. Altı oktyabr tarixində onların Nikolay adında bir oğulları dünyaya gəlmişdir. Sonradan onların iki oğlu dünyaya gəlir:Qeorqi və Valentin (1899). Valentin Türkistan hərbi dairəsində xidmıt edirdi. Petr Yevqrafoviç Tomsk jandarma idarəsində işləyirdi. 1910-cu ildə isə o, təqayütə çıxmışdır.

1910-cu ildə Antonina Dominianova binanı Lukinlərdən satın almışdır. 1910-cu illərdə binada Taqanroqda fəaliyyət göstərən xeyriyyə cəmiyyətinin üzvü Qerman Emmanuiloviç Şteynfinkel yaşamışdır.

Vətəndaş müharibəsi zamanı bina Brul Qrepper tərəfindən satın alınır.

## Arxitektur xüsusiyyəti
Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsi ev 65 ünvanında yerləşən binanın fasadında beş pəncərə vardır. Pəncərələri düzbucaqlı formaya malikdir. Kənarları qəsr daşları ilə işlənmişdir. Əsas girişin üzərində metal talvar vardır. Mərtəbələr arasında karniz vardır.

Bina 1992-ci il 18 noyabr tarixli 301 saylı qərarla regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Ədəbiyyat
Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

## Mənbə
* Таганрог. Греческая улица, 65 

## İstinadlar
Taqanroq meteostansiyası

**Taqanroq mayakı** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində 1815-ci ildə inşa edilmişdir. Bina meteo nəzarət məqsədilə təsis edilmişdir. Meteostansiyası Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri, Şevçenko küçəsi, ev 143 ünvanında yerləşir.

## Tarixi

1815-ci ilin mayında Taqanroq şəhərində, Azov dənizinin sahilində ilk hidroloji meteostansiya açılmışdır. Bu şəhərin iqtisadi cəhətdən inkişaf etməsi və mühün limsn şəhərinə çevrilməsi ilə əlaqadar formalaşmışdır. Stansiya Taqanroq kişi gimnaziyasında 1833-cü ilin aprelinə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Araşdırmalar nəticəsində əldə edilən məlumatlar ictimai açıq yerlərdə göstərilirdi. 1865-ci ildə şəhərin maksimal və minimal temperaturu göstərilirdi.

1870-ci illərdə «Taqanroq» meteostansiyası Flaqman enişi rayonunda yerləşirdi. 1880-ci ildə Taqanroq mayakı inşa edildikdən sonra şəhər meteostansiyası bura köçürülmüşdür. Yüz il müddətində meteostansiya mayakın ətrafında fəaliyyət göstərmişdir. Müddətlə meteostansiyanın avadanlıqları yenilənirdi. XIX əsrdə avadanlıqlar olduqca sadə olmuşdur. Hava haqqında məlumatlar xüsusi siqnallarla nəzarətçi gəmilərə ötürülürdü. Teleqraf kəşf edildikdən sonra informasiya digər limanlara asanlıqla ötürülürdü. Havanın temperaturu gündə dörd, dənizdə axınlar isə üç dəfə məlumatlandırılırdı. Temperaturun ölçülməsi, yağıntının miqdarı hesablanan jurnallar bu gündə saxlanılır. XX əsrin əvvəllərində meteostansiyada radiodan istifadə edilməyə başlanmışdlr. Araşdırma işləri 1917-ci ildən 1921-ci ilə qədər fəaliyyətini dayandırmışdır.

Meteostansiya 1941-ci ildə işğal ilə əlaqədar fəaliyyətini dayandırmışdır. 1943-cü ilin dekabrında isə şəhər işğaldan azad edilmişdir. Meteostansiya XXI əsrdə belə fəaliyyətini davam etdirir. Onun yerləşdiyi ərazi 26 х 26 metr sahəni əhatə edir.

2015-ci il məlumatına görə meteostansiyada dəniz rejimi ölçülür və havanın çirklənmə monitorinqi aparılır. Araşdırma üçün distansion qurğulardan istifadə edir. 2015-ci ildə stansiya 200 illiyini qeyd etmişdir.

## İstinadlar
Kerri Kavano

**Kerri Kavano** () — ABŞ diplomatı. Bir müddət ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədri olmuşdur.

## İstinadlar
Nikolay Qribkov

**Nikolay Qribkov** — Rusiya diplomatı. Bir müddət ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədri olmuşdur.

## İstinadlar
Ştalberin binası (Taqanroq)

memarlıq bina. Bina Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi ev 105 ünvanında yerləşən binası. Binanın hazırkı vəziyyəti yaxşıdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.  
## Tarixi
Bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi, ev 105 ünvanında, XIX əsrin dördüncü yarısında klassizm stilində inşa edilmişdir.  1840-cı illərdə binanın sahibi alman Eberq Karloviç Lorens olmuşdur. O, saray məsləhətçisi olaraq işləyirdi. O, 1860-cı illərə qədər kişi gimnaziyasında latın və alman dillərindən dərs deyirdi. Eberqin həyat yoldaşı Lorensanı Adelaida Lyudviqovna adlandırırdılar. O 1848-ci ildə öz rəfiqəsinin evində qızlar ponsionatının açılışını maliyyələşdirmişdir. 1863-cü il məlumatına görə burada 32 qız təhsil alırdı. Qızlar bura Rostov-na-Donu, Naxçıvan-na-Donu və Novoçerkassk şəhərlərindən gəlmişdilər . Bu məktəb qapalı tipli pansionat idi və xeyriyyə məqsədi ilə toplanan pullarla fəaliyyət göstərirdi. XIX əsrin axırlarında III gildiya taciri Marteno Nikitiçna Bataşeva binada müəyyən dəyişikliklər etdirmişdir. Tacirin əsas gəlir mənbəyi şəkər məhsullarının satışı idi.

2 mart 1882-ci ildə binada yeni təhsil mərkəzi açılmışdır. Bir necə il sonra iki dəstli olmuşdur. Burada dərs deyən müəllimlər М. N. Qrekov, Е. Qrekova, А. İ. Blonskaya olmuşdur.

Məktəbin açılışı ərəfəsində Eberq Karloviç Lorens vəfat etmişdir. Onun həyat yoldaşı Adaleida Lyudviqovna 1899-ci ilə qədər yaşamışdır. Onların üç övladı olmuşdur, qızları Sofiya və Luiza, oğlu Karl. Luiza ərə getmədən 1918-ci ildə həlak olmuşdur. Karl Eberqardoviç yazıçı Anton Çexovla birlikdə oxumuşdur.

Bina XX əsrin əvvəllərində tiraspollu tacir tərəfindən satın alınmışdır. Bina məhz Aleksandr Moiseeviç Ştalberqin şərəfinə adlandırılmışdır. Bir müddət binanı A. E. Kuzovevkova-Anino icarələmişdir. 1910-ci illərdə Aleksandr İvanoviç Perov binada fotoatelye açmışdır. Onun həyat yoldaşı Anastsiya Dmitrievna  olmuşdur. Onların dörd övladı olmuşdur. 1920-ci ildə binada metal soba zavodunun klubu yerləşirdi. . 1992-ci ildə bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.   
## İstinadlar
Şimanovskinin binası (Taqanroq)

**Şimanovskinin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Frunze küçəsi ev 35 ünvanında yerləşən bina. Bina 1850-ci ildə inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Modern stilində inşa edilmişdir. Bina ikili ünvana sahibdir. Bu isə onun yerləşdiyi mövqeyi ilə əlaqədardır. XIX əsrin ikinci yarısında Siçevlər ailəsinə məxsus olmuşdur.

## Tarixi
Bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Frunze küçəsi ev 35 ünvanında yerləşir. 1850-ci ildə inşa edilmişdir. Bina modern stilində inşa edilmişdir. Binanın iki pəncərəsi Frunze küçəsinə, iki pəncərə isə İtalyanski xiyabanına baxır. 1870–1900 illərdə bina Sıçevlər ailəsinə məxsus olmuşdur. 1870-ci ildə illərdə bina Miron Yakovloviç Sıçevə məxsus idi. Evin sahibi 1880-ci illərdə Mixail Yakovloviç, XIX əsrin sonlarından 1910-cu illərə qədər isə Akim Yavokleviç Sıçev olmuşdur. 1890-cı ildə o, şəhər dumasına seçilmişdir. Üstəlik o, ticarət deputatları və şəhərin fəxri sakini seçilir.

1910-cu ildə bağ, bina və həyatyanı əraziləri qadın xəstəıikləri üzrə mütəxəssis olan Vladimir Qrigorieviç Şimanoviçski tərəfindən satın alınır. Onun həyat yoldaşı Marta Pavlovna idi. Həkim şəhərdə xeyriyyəçi kimi tanınır. Üstəlik o, avtomobilə sahib idi. Bu isə Taqanroqda bir nadir hadisə idi. Şimanovskinin doğma övladları yoxdur.

1914-cü ildə binada təmir işləri aparılmışdır. Divarların tikilməsi məqsədi ilə peramik kərpiçdən istifadə edilmişdir. Damı metal lövhələrlə vurulmuşdur. Binada yerləşən 19–20 otaq yerləşir. Bu otaqların onu yaşayış məqsədlidir. Otaqların ümumi sahəsi 227 m² təşkil edir.

1920-ci illərdə Şimanovski binanın sahibliyindən uzaqlaşdırılmışdır. 1922-ci ildə binada sovet hərbi komandanı Efim Afanaseviç Şadenko yaşamışdır.

1990-cı illərdə binanın yaxınlığında kiçik mağaza olmuşdur. Mağaza "Dora" adlanır. Yay ayları şəhər sakinləri mağazaya daha çox müraciət edirlər. Burada soyuq pivə, su və dondurma satılır.

## İstinadlar
Azərbaycan bayraqlarının siyahısı

**[[Azərbaycan]]da** istifadə olunmuş bayraqların siyahısı.

## Dövlət bayrağı

## Prezident ştandartı

## Hərbi bayraqlar

## Tarixi bayraqlar

## İstinadlar
Luç kinoteatrı

**Luç kinoteatrı** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində açılmış ən qədim kinoteatr. Kinoteatr Taqanroq şəhəri Petrovskaya küçəsi ev 57 ünvanında yerləşirdi. Bina 1910-cu ildə təsis edilmşdir.  inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Modern stilində inşa edilmişdir. Bina ikili ünvana sahibdir. Bu isə onun yerləşdiyi mövqeyi ilə əlaqədardır. XIX əsrin ikinci yarısında Siçevlər ailəsinə məxsus olmuşdur.
## Tarixi
«Luç» kinoteatrı Petr Qriqoreviç Ladoxin tərəfindən 21 sentyabr 1910-cu ildə açılmışdır. Kiniteatr Petrovskaya küçəsi, ev 57 ünvanında yerləşir. Yerləşdiyi bina İtalyanski xiyabanının qutacağında yerləşir. Kinoteatrın zalı 1000 nəfəri sərbəst şəkildə qarşılaya bilir.

Sovet hakimiyyətinin ilk illərinfə kinoteatr «İlk Dövlət kinoteatrı», 1929-cu ildə «Temp», 1951-ci ildə isə «Komsomoles» kinoteatrı adlanırdı.  
1985 - 1988-ci ildə kinoteatrda təmir işləri aparılmış və avadanlıqlar yenilənmişdir. Təmirdən sonra ilk seans 1 aprel 1988-ci ilə təsadüf edir. İlk seansda «Daniil — knyaz Qaliski» filmi nümayiş etdirilmişdir.

1994-cü ildə kinoteatr az ziyarətlə əlaqədar fəaliyyətində axsamalar meydana gəlir. Bu zaman onun bağlanması zərurətə çevrilir. «Komsomoles» yenidən qurma illərində fəaliyyətini dayandırmalı olur.

Sonradan kinoteatrın adı «Luç» olur. 25 may 2011-ci ildə yenidən fəaliyyətini bərpa edir. Təmirdən sonra oturacaqlar arasında məsafə artmışdır. Böyük zal 192, kiçik zal isə 78 yerlikdir. Keyfiyyəti 2D və 3D normalarına uyğundur. Ekranı daha böyüyü ilə əvəzlənmişdir.

## Kinoteatrın adlrı
*  1910-ci ildən 1920-ci ilə qədər «Luç» kinoteatrı;
*  1920-ci ildən 1929-cu ilə qədər «İlk Dövlət kimoteatrı»
*  1929-cu ildən 1951-ci ilə qədər «Temp» kinoteatrı
*  1951-ci ildən 2010-cu ilə qədər «Komsomoles» kinoteatrı
*  2011-ci ildən indiyənə qədər «Luç» kinoteatrı

## Mənbə
* Официальный сайт кинотеатра «Луч» 
## İstinadlar
Aleksis Jordan

**Klod Toma Aleksis Jordan** () — fransız botaniki, nəbatət alimi. Görkəmli Azərbaycan yazıçısı Mirzə Fətəli Axundzadənin "Hekayəti Müsyo Jordan həkimi nəbatət və Dərviş Məstəli şah cadukuni məşhur" komediyasında Müsyo Jordan obrazının prototipi.

## Jordanın şərəfinə adlandırılmış taksonlar

* 
* 
* 
* 
* 

## Filmoqrafiya
# Dərviş Parisi partladır (film, 1976)

## Mənbə
* Надир Мамедов. Реализм М.Ф. Ахундова. Баку: Маариф, 1982.

## İstinadlar
Aspyr

**Aspyr Media, Inc.** – baş qərərgahı Ostin, Texasda yerləşən ABŞ videooyun nəşrçisi. 1996-ci ildə qurulan şirkət videooyunların, Microsoft Windows-dan MacOS və Linux-a daşınmasında ixtisaslaşıb.

**Aspyr**'ın loqosu altında, daşınan məşhur seriyalar arasında Call Of Duty, Sivilizasiya, Ulduz Müharibələri, The Sims 2 və Borderlands iştirak edir. 2003-cü ildə **Aspyr**, Mac Əyləncə Bazarı'nın 60 faizinə sahib oldu. MacOS və Linux'dan, **Aspyr**, Game Boy Advance, Nintendo DS, Xbox, Xbox 360, PlayStation 2, IOS, Android və Windows Mobile'a da videooyun daşıyıb. **Aspyr**, videooyunlarının daşınmasından əlavə, Wideload Games'in 2005-ci ildə satışa çıxarılan *Stubbs The Zombie in Rebel Without a Pulse* adlı oyunu ilə məşhur hala gələn nəşriyyat xidmətləri də təqdim edir.

**Aspyr,** 2014-ci ilin İyun ayında, Linux üçün, Sivilizasiya V'in daşınmasını satışa çıxardı.

**Aspyr,** ayrıca bir çox albomlar və sənədli filmlər istehsal etdi və payladı. 2015-ci ildə **Aspyr**, Quantic Dream tərəfindən hazırlana Fahrenheit: İndigo Prophecy'ni, həm hazırladı, həm də nəşr etdi, bu onların daşınma sahəsinin xaricindəki təkmilləşdirilən ilk oyunu edir.

## Daşıdığı Oyunları
* Borderlands 2 (Linux)
* Call of Duty
* Call of Duty: United Offensive
* Call of Duty 2
* Call of Duty 4: Modern Warfare
* Call of Duty: Black Ops
* Civilization V (Linux'a)
* Civilization lV
* The Sims
* Fahrenheit - Indigo Prophecy Remastered (həm Linux'a, həm də IOS'a)
* Harri Potter 1 və 2
* Qorxunun Qatları (Linux'a)
* Ov
* Qəzəb
* Ulduz Müharibələri
** Ulduz Müharibələri: Güc Salındı
** Köhnə Respublikanın Cəngavərləri ll: Sit Lordları (Linux'a)
* Tomb Raider 1-dən 6-ya qədər
* Top Spin 2

## Distribütorlar
* Aplikasiya Sistemləri Heidelberq (Almaniya)
* Softline Distribütor (Böyük Britaniya)
* Apacabar (Fransa)
* Silene.it (İtaliya)

## Həmçinin bax
* Battlefield 1942
* Harri Potter
* Ulduz Müharibələri
* Call Of Duty

## Xarici keçidlər
* Şirkətin şəxsi saytı (İngilis dilində)
* MobyGames'də ''Aspyr'' (İngilis dilində)

## İstinadlar
İtalyanski xiyabanı (Taqanroq)

**İtalyanski xiyabanı** () — Taqanroq şəhərində yerləşən xiyaban. Şəhərin qədim hissəsində yerləşir.

## Coğrafiyası
Xiyaban Qreçeskaya küçəsindən balayaraq Şevçenko küçəsinə qədər uzanır. Xiyaban Bannı enişimdə bitir. Uzunluğu 1860 metr təşkil edir.

## Tarixi

Əvvəlki adları — İtalyanski, İspolkomski.

İspolkomski xiyabanı adı 1923-cü ildə şəhər sovetinin qərarı ilə verilmişdir. "İspolkomski" xiyabanı adı onun yaxınlığında yerləşən Şəhər fəhlə-deputatlar sovetinin ispolkomu yerləşdiyindən verilmişdir.

"İtalyanski" xiyabanı yenidən 1990-cı ildə adlandırılmışdır.

1880-ci illərdə xiyabanın yol örtüyünün böyük hissəsi torpaqda ibarət idi. Burada arabalar batırdı. 1880–1895-ci illərdə şəhərin yollarında yenidən qurma işələri aparılarkən xiyabanın səəthi daş döşəmələrlə döşənmişdir.
XIX əsrin əvvəllərində binaların nömrələnməmişdi. İlk nömrələnmə 1832-ci ildə aparılmışdır. XIX əəsrdə üç dəfə (1844, 1867 və 1878), XX əsrdə iki dəfə nömrələnmə aparılmışdır.

XX əsrin əvvəllərində İtalyanski xiyabanı yaxınlığında Sarmatovların bağı salınmışdır.

## İtalyanski xiyabanında yerləşir
* İtalyanski x. 4 — "Yeni taqanroq qəzetinin redaksiyası".
* İtalyanski x. 6 — Maykoparın binası.
* İtalyanski x. 7 — Luç kinoteatrı.
* İtalyanski x. 7 — "Bambuk" kafesi.
* İtalyanski x. 9 — Dallaportenin binası, mağaza.
* İtalyanski x. 11 — Draqoslavın binası, stamotologiya.
* İtalyanski x. 16 — Şimanovskinin binası.
* İtalyanski x. 18 — Papanaqiotinin binası.
* İtalyanski x. 20 — Zolotarevin binası.
* İtalyanski x. 22 — Xocaevin binası.
* İtalyanski x. 27 — Kamennovun binası — iki mərtəbəli bina XIX əsrdə inşa edilmişdir. Regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxildir.

## Abidələri
* İtalyanski x. 9 — "Dosluq köhnəlmir" (*heykəltaraş Akop Albertoviç Xalafyan, 2010*).

## İstinadlar
Mütərcim

*Mütərcim (jurnal) — Azərbaycanda nəşr olunan jurnal.
*Mütərcim (nəşriyyat) — Azərbaycanda Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi.
Raftopulo mehmanxanası (Taqanroq)

**Raftopulo mehmanxanası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən tarixi arxitektur bina. Bina Taqanroq şəhəri Oktyabrskaya küçəsi ev 35 ünvanında yerləşir. Bina 1870-ci illərində inşa edilmişdir. Binanın hazırkı vəziyyəti idealdır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Afanasi Andreyeviç Belov vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. 1992-ci ildə  şəhərin tarixi abidələri siyahına daxil edilmişdir.
## Tarixi
Bina Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri Oktyabrskaya küçəsi ev 35 ünvanında yerləşir. 1870-ci illərdə Afanasi Andreyeviç Belov vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Bina üç mərtəbədən ibarətdir. Onun yerləşmə mövqeyi şəhər vağzalı meydanının qarşısında idi. 1874-cü ildə bu binanın yenidən qurulması həyata keçirilmişdir. İlk tikinti işləri aparılarkən elə düşünülürdü ki, gəlirli bina olacaqdır. Səbəb isə Taqanroq Kursk-Xarkov-Azov dəmiryolunun salınması idi. Bina Afanasi Andreyeviç Belovun mülkiyyətində 1873-1880-ci illərdə olmuşdur. 1890 - 1906-cı illərdə binanın sahibi kəndli Evdokim Nekrasov və bolqar Nikulov olur. 1915-ci illərdə isə bina tacir Evdokim İvanoviç Nekrasov və Stepan Nikiforoviç Dronov olur. Binanın son sahibi Raftopulo soyadını daşıyırdı. Binanın adıda bu soy adla tarifə düşmüşdür. Bina mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Onun mədəni irs siyahısına daxil edilmədinin əsas səbəbi Qırmızı qvardiyaçılarının yanvar ayındakı üsyanla əlaqəli verilmişdir. XXI əsrdə bina yaşayır binası kimi istifadə edilir. 
## İstinadlar
Bəhruz Pənahi

**Bəhruz Pənahi** (d. 23 iyul 1953, Bakı) — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) Geologiya İnstitutunun şöbə rəhbəri, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru.

## Həyatı
Bəhruz Pənahi 23 iyul 1953-cü ildə Bakıda anadan olub.

## İstinadlar