open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filiki Eteriya

**Filiki Eterya** (, ) — Yunanıstanı Osmanlı imperiyasının işğalından azad etmək məqsədi ilə 1814-cü ildə bir qrup yunan tərəfindən yaradılmış məxfi bir cəmiyyət. Bu cəmiyyətin adı bəzi mənbələrdə Etnik-i Eteriya kimi də göstərilir.

Bu sözün mənası “Dostluq Cəmiyyəti” deməkdir. Onlar Qərbi Avropada fəaliyyət göstərən məxfi mason cəmiyyətlərinin yaradılış və fəaliyyət göstərmə üsullarını mənimsəmişdilər. Filiki Eteriya 1814-cü ildə Emmanuil Ksantos, Nikolaos Skufas və Atanasios Çakalof adlı üç yunan tərəfindən o dövrdə Rusiyanın, müasir dövrdə isə Ukraynanın sərhədləri daxilində yerləşən Odessa şəhərində yaradılmışdır. Cəmiyyətin məqsədi Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsini həyata keçirmək və Bizansı dirçəltmək idi. Bu təşkilat pul yığmış, silah paylamış, Osmanlı imperiyasının əleyhinə baş verəcək qiyam üçün təbliğat işləri aparmışdır. Hərəkatın lideri Aleksandr İpsilanti olmuşdur.

Bu qərarlar əsasında birləşmiş assosiasiyasının mərkəzi Manya idi. Mərkəz 1818-ci ildə İstanbula köçürülmüşdür. 1820-ci il aprel ayının 12-də keçirilmiş iclas zamanı assosiasiyanın rəhbərliyinə çar I Aleksandrın adyutantı olan Aleksandr İpsilantis gətirilmişdir. Məlumdur ki, 1820-ci ilə qədər cəmiyyətin üzvlərinin sayı 200.000 nəfərə çatmışdı. Valaxiya-Moldavia hərəkatlarında, Moreya (1821) və Krit inqilablarında (1897) fəal rol oynamış Filiki Eteriya Osmanlı imperiyasının dağılması zamanı əsas məqsədlərindən uzaqlaşaraq “Megali İdea” (Böyük Yunanıstan) ideyasını irəli sürərək imperialist xarakter qazanmışdır.

## Təşkilatın andı

### Andın birinci hissəsi

«And içirəm həqiqi Tanrının hüzurunda, könüllü olaraq, həyatım boyu bu təşkilata sadiq olacağıma.

And içirəm ki, bu təşkilatın heç bir nişanəsini və ya sirrini açıqlamayacağam. Heç bir səbəblə başqalarının bu təşkilat haqqında bir şey öyrənməsinə imkan verməyəcəyəm.

And içirəm ki, bu barədə nə qohumlarıma, nə də ruhani və ya başqa bir dostuma bir söz belə deməyəcəyəm.»

### Andın ikinci hissəsi

«Nəhayət, and içirəm sənə, ey müqəddəs, lakin bəlalı Vətən!

And içirəm sənin uzun illər çəkdiyin əzablara, and içirəm sənin iztirablı və acı göz yaşlarına, neçə əsr boyunca əzab çəkmiş və hələ də çəkən bədbəxt övladlarının axıtdığı göz yaşlarına...

Bu anda mənim öz göz yaşlarıma, bu anda axan göz yaşlarıma and içirəm.

And içirəm ki, soydaşlarımın gələcək azadlığı naminə özümü sənə həsr edirəm, ey Vətən!»

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* Vournas, Tasos. *Friendly Society: her illegal organisational and persecution by the foreigners*, Tolides Bros, (Athens 1982).
* Germanos of Patras, *Memoirs*, (*Introductory note, index, ref.* Ioanna Yiannaropoulos – Tassos Gritsopoulos), (Athens 1975).
* Yannis Kordatos. *Rigas Feraios and Balkan Federation*, (Athens 1974).
* Emmanuil Xanthos. *Memoirs for the Friendly Society*, (facsimile reprint of 1834 ed), Vergina, (Athens 1996).
* Michaletos, Ioannis. ''The History of a Greek Secret Society: Structure and Rites of the Philiki Etaireia''  , (www.balkanalysis.com 2007).

## Xarici keçidlər

* Odessadakı Yunan Mədəniyyət Fondu
Pyrrhura devillei

**Pyrrhura devillei** (*Alaqanad tutuquşu*) — Tutuquşu saxlayanlar arasında "alaqanad konur" kimi tanınan, Psittacidae fəsiləsinin "Arinae" yarımfəsiləsinə aid olan bir quş növü. Braziliya, Boliviya, Paraqvay və ehtimal ki, Argentinada rast gəlinir.

## Təsvir

"Pyrrhura devillei" 25–26 sm uzunluğundadır. Erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir. Yetkin fərdlərin başının üst hissəsi qəhvəyi, qulaq örtükləri qırmızı-qəhvəyi rəngdədir; üzün qalan hissəsi sarımtıl-yaşıldır. Üst hissələri yaşıldır. Çənəsi, boyun yanları və döşü sarımtıl-yaşıldır; qəhvəyi lələk kənarları pulcuq görünüşü verir. Qarın hissəsinin mərkəzi maron rəngdədir, alt hissələrin qalanı isə üst hissələr kimi yaşıldır. Qanadları əsasən yaşıldır, birinci dərəcəli lələkləri mavi, qanad altı örtükləri qırmızı və sarıdır. Quyruğun üst tərəfi zeytun-yaşıl, xarici üçdə biri maron rəngdədir, alt tərəfi isə tünd qəhvəyi-qırmızıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Calandrella blanfordi

**Calandrella blanfordi** (*Blanford torağayı* və ya *Blanford qısaayaq torağayı*) — "Alaudidae" fəsiləsinə aid olan kiçik ötücü quş növü. Şimal-şərqi Afrikada yayılmışdır. Ümumi adı ingilis zooloq Uilyam Tomas Blanfordun şərəfinə verilmişdir.

## Təsvir

Blanford torağayı 14–15 sm uzunluğundadır. Üst hissələri açıq qum-qəhvəyi rəngdədir və bəzi tünd zolaqlar var. Başının üst hissəsi qırmızımtıldır. Alt hissələri açıq rəngdədir və yan tərəfdə kiçik tünd ləkələr var. "Böyük qısaayaq torağayı" oxşar görünüşə malikdir, lakin başının üst hissəsi daha boz və zolaqlıdır. "Erlanger torağayı" və "qırmızıbaş torağayı" daha tünd üst hissələrə və daha tünd qırmızı başa malikdir. "Erlanger torağayı"nda yan ləkələr daha böyük, "qırmızıbaş torağayı"nda isə bu ləkələr qırmızımtıldır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cyanocorax colliei

**Cyanocorax colliei** (*Qaraboğaz sağsağan-jay*) — Şimal-qərbi Meksikaya məxsus uzunquyruq bir sağsağan-jay növü.

## Təsvir
Bu növ 58,5–76,5 sm uzunluğundadır, bunun yarıdan çoxu quyruqdur və çəkisi 225–251 qram (7,9–8,9 unsiya) arasındadır. Yalnız bir neçə qarğa növü, o cümlədən qaradimdik sağsağan, qırmızıdimdik mavi sağsağan və yaxın qohum olan ağboğaz sağsağan-jay, bu qədər uzun quyruğa malikdir. Üst hissələri mavi rəngdədir, quyruq lələklərinin ucları ağdır; alt hissələri isə ağ rəngdədir. Dimdiyi, ayaqları, başı və gözəçarpan kəkili qara rəngdədir, yalnız gözlər üzərində açıq mavi aypara və göz altında mavi ləkə var. Cavan fərdlərdə kəklin ucu ağdır və göz altındakı ləkə yetkinlərdən daha kiçik və tünd mavi rəngdədir. Əksər quşlarda boğaz və döş də qara rəngdədir, lakin cənubda yaşayan bəzi fərdlərdə bu hissələrdə müxtəlif miqdarda ağ rəng ola bilər.

## Həmçinin bax
* Cyanocorax melanocyaneus 
* Cyanocorax melanocyaneus
* Cyanocorax morio

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lesbia victoriae

**Lesbia victoriae** — "Trochilidae" fəsiləsinə aid olan bir kolibri növü. Kolumbiya, Ekvador və Peruda 2500 ilə 3800 metr yüksəklik arasında tapılır. Onun təbii yaşayış mühiti subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələri, subtropik və ya tropik yüksək dağ kolları və çox dərəcədə pozulmuş keçmiş meşə sahələridir.

## Təsvir

Erkək fərdlər uzun quyruq daxil olmaqla 21 ilə 24 santimetr arasında ölçülür. Əsasən yaşıl rəngdədir, uzun qara quyruq lələkləri və sinə və boğaz hissəsində parlaq yaşıl ləkə var. Dişi fərdlər isə 13.5 ilə 14.5 santimetr uzunluğundadır. Onlar erkəklərdən daha qısa quyruğa və yaşıl ləkələri olan ağ alt hissəyə malik olmaqla fərqlənir. "Lesbia victoriae", yaşılquyruq növə nisbətən daha uzun və əyri dimdiyə, həmçinin (erkəklərdə) daha uzun və əyri quyruğa malikdir və ümumilikdə daha mat yaşıl rəngdədir. Qanad uzunluğu 59.9 mm olan "Lesbia victoriae victoriae", "Lesbia" cinsinin ən böyük yarımnövüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Liverpul metropoliten kafedralı

**Liverpul Metropoliten Kafedralı** — İngiltərənin Liverpul şəhərində yerləşən Roma Katolik kilsəsidir.

## Tarix
Kafedral rəsmi olaraq 1967-ci ildə açıldıb. Kilsə Müqəddəs Məsihin adına həsr edilmişdir.

## Əhəmiyyəti
Kafedral Liverpulun katolik icmasının dini və mədəni həyatında mühüm yer tutur. Burada müntəzəm olaraq kütləvi ibadətlər, dini mərasimlər və müxtəlif mədəni tədbirlər keçirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məmmədrza Rəsulov

**Məmmədrza Rufulla oğlu Rəsulov** () — Azərbaycan SSR kolxozçusu, sovxoz briqadiri, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1980), "Lenin" ordeni və "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni laureatı.

## Həyatı və fəaliyyəti
Məmmədrza Rufulla oğlu Rəsulov 21 avqust 1939-cu ildə Lənkəran rayonunun Aşağı Nüvədi kəndində talış ailəsində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarından kənd təsərrüfatı sahəsində fəaliyyətə başlayaraq, 1960-cı ildə sovxozda fəhlə kimi işə götürülmüşdür. 1965-ci ildə briqadir vəzifəsinə təyin edilərək, sovxozda tərəvəzçilik sahəsində məhsuldarlığın artırılması istiqamətində çalışmışdır.

1970-ci illərin əvvəllərində sovxozda tərəvəzçilik sahəsində məhsuldarlığın artırılması prioritet məsələ kimi qarşıya qoyulmuşdu. Lakin sahənin ümumi ərazisi cəmi 500 hektar idi. Məmmədrza Rəsulov sahənin böyüməsinə deyil, məhsuldarlığın artırılmasına xüsusi diqqət ayıraraq, yeni intensiv tərəvəzçilik üsullarını pilot sahələrdə tətbiq etmişdir. 1972-ci ildə bu metodların nəticəsində hektara 300 sentner məhsuldarlıq əldə edilmişdir. Briqada üzvlərindən Solmaz Əliyeva 350 sentner məhsuldarlıqla respublika rekorduna imza atmışdır.

Rəsulov sovxozda "*briqada-minton*" ("*min tonluq briqadalar*") hərəkatını yaradaraq və ona rəhbərlik edərək tərəvəz əkini sahəsində əkinləri ildə iki dəfə əkmişdir. Bu tədbirlər nəticəsində sovxozun tərəvəz istehsalı 1976–1979-cu illərdə sürətlə artmışdır. 1976-cı ildə 1 208 ton, 1977-ci ildə 1 300 ton, 1978-ci ildə 1 412 ton və 1979-cu ildə 1 800 ton tərəvəz istehsal etmişdir. Briqada yalnız üç il yarımlıq vaxtda beşillik planı yerinə yetirmiş, 1979-cu ildə hektardan 730 sentner məhsuldarlıqla respublika rekordunu yeniləmişdir.

1979-cu ildə Məmmədrza Rəsulov Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirərək aqronom ixtisası üzrə diplom almışdır. 1981–1992-ci illərdə sovxozda aqronom və şöbə müdiri kimi çalışaraq yeni aqrotexniki metodların tətbiqinə və məhsuldarlığın artırılmasına əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. Xüsusilə briqada üzvlərinin təklif və tövsiyələrinə əsaslanaraq sıx əkin metodları tətbiq edilmiş və bu, məhsuldarlığın daha da yüksəlməsinə səbəb olmuşdur.

2001–2010-cu illərdə Məmmədrza Rəsulov Aşağı Nüvədi bələdiyyəsinin sədri seçilmiş, yerli icmanın sosial və iqtisadi məsələlərində fəal rol oynamışdır.

2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən ona prezident təqaüdçüsü statusu verilmişdir.

Məmmədrza Rəsulov 17 yanvar 2010-cu ildə vəfat etmiş və doğulduğu Aşağı Nüvədi kəndində dəfn olunmuşdur.

## Təltifləri
SSRİ Ali Sovetinin Prezidiumunun 7 mart 1980-ci il tarixli fərmanı ilə 1979-cu ildə pambıq, tərəvəz və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalını və dövlətə satışını artırmaq üzrə sosialist yarışında əldə etdiyi böyük uğurlar, göstərdiyi iş qəhrəmanlığı və sosialist öhdəliklərin yerinə yetirilməsi səbəbindən Məmmədrza Rəsulova "Lenin" ordeni və "Oraq və Çəkic" qızıl medalı ilə birlikdə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı verilmişdir.

"Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni və digər ordenlər — SSRİ tərəfindən verilmişdir, hansı ki, sovet dövrü kənd təsərrüfatı sahəsində yüksək nəticələr göstərənlərə təqdim olunurdu.

## İstinadlar
Tomas Corc Bonni

**Tomas Corc Bonni** — britaniyalı geoloq, petroqraf və pedaqoq. O, xüsusilə dağ süxurlarının petroqrafiyası və buzlaq geologiyası sahəsindəki tədqiqatları ilə tanınır. Həmçinin London Geologiya Cəmiyyətinin prezidenti idi.

## Həyatı
1 iyul 1833-cü ildə İngiltərənin Tvitmut () şəhərində anadan olmuşdur. O, əvvəlcə Şrusberi () Məktəbində, daha sonra isə Kembric Universitetinin St John's Kollecində təhsil almışdır. Universitetdə geologiyaya xüsusi maraq göstərmiş və təhsilini başa vurduqdan sonra bu sahədə elmi fəaliyyətə başlamışdır. 1856-cı ildən etibarən Kembric Universitetində dərs deməyə başlamış, geologiya və petroqrafiya üzrə məşhur mühazirəçi kimi tanınmışdır. 1868-ci ildən 1876-cı ilə qədər London Universitet Kollecində geologiya professoru olmuşdur.

Onun tədqiqatları əsasən Alp dağları, Böyük Britaniya buzlaq əraziləri və müxtəlif iqneus süxurlar üzərində cəmlənmişdi. O, xüsusilə optik mikroskopiya ilə süxurların incə kəsiklərinin öyrənilməsi metodunu təkmilləşdirən alimlərdən biri idi.

## Nəşrlər
Elmi əsərləri:

* *Cambridgeshire Geologiyası* (1875)
* *Planetimizin Hekayəsi* (1893)
* *Charles Lyell və Müasir Geologiya* (1895)
* *Buz işi, keçmiş və indi* (1896)
* *Vulkanlar* (1899)
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Halk Hoqan

**Terri Cin Bollea** () — *Ring* adı ilə daha yaxşı tanınan Halk Hoqan, Amerikalı peşəkar güləşçi idi. O, WWE və Güləş üzrə Dünya Çempionatı ilə işi ilə tanınırdı. Parlaqlığı, bədən quruluşu, ticarət nişanı olan sarışın at nalı bığları və bandanaları ilə tanınan Hoqan, bütün dünyada ən tanınmış güləş ulduzu kimi qəbul edilmişdir.

## İstinadlar
Riqa kafedralı

**Riqa kafedralı —** Latviyanın paytaxtı Riqanın ən qədim və ən tanınmış dini tikililərindən biridir. Şəhərin tarixi mərkəzində yerləşən bu məbəd həm memarlığı, həm də zəngin tarixi ilə seçilir.

## Tarix
Kafedralın tikintisinə 1211-ci ildə Riqanın qurucularından biri olan yepiskop Albertin göstərişi ilə başlanılıb. O dövrdə bu məbəd yalnız ibadət yeri kimi deyil, həm də şəhərin dini və ictimai həyatının mərkəzi kimi nəzərdə tutulmuşdu. Tarix boyu kilsə dəfələrlə yenidən qurulub, genişləndirilib və bərpa edilib.

Bu dəyişikliklər nəticəsində bu gün Riqa Kafedralında bir neçə memarlıq üslubu yan-yana görünür:

* Roman üslubunun sadə və möhkəm daş divarları,
* Qotik üslubun hündür tağları və vitrajlı pəncərələri,
* Barokko və klassisizmin incə bəzəkləri.

15-ci əsrin birinci yarısında kafedral bir ibadətgah, mərkəzi və yan nef əlavə edilərək bazilikaya çevrildi.nBundan əlavə, Katedralin içərisində Riqa və Naviqasiya Tarixi Muzeyi yerləşir.

## Şəkillər

Fayl:Latvia_Riga_Cathedral_evening.jpg|link=Dosya:Latvia_Riga_Cathedral_evening.jpg
Fayl:Riga_Cathedral_Nave,_Riga,_Latvia_-_Diliff.jpg|link=Dosya:Riga_Cathedral_Nave,_Riga,_Latvia_-_Diliff.jpg|alt=Nef| 
Fayl:Riga_Cathedral_Pulpit,_Riga,_Latvia_-_Diliff.jpg|link=Dosya:Riga_Cathedral_Pulpit,_Riga,_Latvia_-_Diliff.jpg|alt=Vaaz kürsüsü| Minbər
Fayl:Courtyard_of_the_Riga_Dome_Cathedral_01.jpg|link=Dosya:Courtyard_of_the_Riga_Dome_Cathedral_01.jpg|alt=İç avlu| Daxili həyət
Fayl:Church_bells_in_the_Riga_Dom_yard.JPG|link=Dosya:Church_bells_in_the_Riga_Dom_yard.JPG|alt=Kilise çanları| Kilsə zəngləri
Fayl:Riga_Cathedral_Stained_Glass,_Riga,_Latvia_-_Diliff.jpg|link=Dosya:Riga_Cathedral_Stained_Glass,_Riga,_Latvia_-_Diliff.jpg|alt=Katedraldeki vitray örnekleri| 


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Photographs of the Riga Cathedral
Emmanuil Ksantos

**Emmanuil Ksantos** (; ) — Osmanlı işğalına qarşı Yunanıstanın müstəqilliyi ideyasını müdafiə edən Filiki Eteriya təşkilatının yaradıcılarından biri olan yunan tacir.

Emmanuil Ksantos 1772-ci ildə Patmos adasında anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında İtaliyaya mühacirət etmiş və Lefkadakı Mason lojasının üzvü olmuşdur. Daha sonra isə Odessaya getmiş və orada Nikolaos Skufas və Atanasios Çakalof ilə tanış olmuşdur. Bu üç nəfər şəxs Yunanıstanın müstəqilliyinə zəmin hazırlamaq məqsədi ilə gizli bir təşkilat yaratmaq ideyası ilə çıxış etmişdirlər. Beləliklə də Filiki Eteriya 1814-cü ildə Odessada yaradılmışdır. 1818-ci ildə bu üç tərəfdaş müstəqillik ideyalarını davam etdirmək məqsədilə İstanbula köçmüş, lakin həmin ilin iyul ayında Skufasın xəstələnərək vəfat etməsi ilə ayrılmışdırlar.

Ksantos 1821-ci ildə başlamış Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etmişdir. Müharibə zamanı Ksantos Filiki Eteriyanın sonradan lideri olacaq Aleksandr İpsilantinin Muğaç həbsxanasından azad edilməsinə köməklik etmişdir.

Ksantos 28 noyabr 1852-ci ildə Afinada vəfat etmişdir. Ölümündən əvvəl o, 1854-cü ildə nəşr olunmuş və hal-hazırda Yunanıstan İstiqlal müharibəsinin gedişi ilə bağlı mühüm bir tarixi məlumat mənbəyi olan "Memuarları"nı () qələmə almışdır.

## Kitabları
*Xanthos, Em., *Dostluq Cəmiyyəti Xatirələri* (1834-cü il nəşrinin faksimil təkrar çapı), Vergina (Afina, 1996)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Sehrli ölkə (film)

Sehrli ölkə () — rejissor Mark Forsterin 2004-cü ildə ekranlaşdırdığı, Piter Penin yaradıcısı olan yazıçı-dramaturq Ceyms Barrinin həyatından bəhs edən bioqrafik dram filmi. Film, onu Piter Pen haqqında pyes yazmağa ilhamlandıran Llevelin-Deyvis ailəsi ilə dostluğuna həsr olunmuşdur.

Allan Ninin «Piter Pen olan adam» adlı pyesinin adaptasiyası olan filmin ssenari müəllifi Devid Meqidir.

Film 77-ci Oskar mükafatlandırma mərasimində 7 nominasiya üzrə təqdim olunmuşdur.

Bu ekran əsəri, 2012-ci ildə eyniadlı müziklin yaranmasına da ilham mənbəyi olmuşdur.

## Rollarda

## Faktlar

*Barri roluna mümkün namizədlər arasında əvvəlcə Cim Kerrinin namizədliyi nəzərdən keçirilmişdi.
*Film nümayiş üçün hələ 2003-cü ilin payızında hazır idi, lakin rejissor P.C.Hoqanın versiyası olan “Piter Pen” filminin prodüserləri (bu filmdə 2003-cü ildə çəkilmiş və elə həmin ildə də nümayiş etdirilmişdir), filmin dialoqlarında C.M.Barrinin orijinal mətnindən istifadə olunmasına icazə verməmişdirlər. Nəticədə belə bir razılaşma əldə edildi — Mark Forsterin filminin nümayişi tarixi bir il sonraya təxirə salındı, lakin müəlliflər yazıçının romanına rəsmi istinad etmək hüququ əldə edirlər.
*Conni Depp bu rol üçün xüsusi olaraq Şotland aksentini öyrənmişdir.
*Filmin Alan Ninin “Piter Pen olan adam” adlı pyesi əsasında çəkilmişdir.
*Dastin Hoffman 1991-ci ildə çəkilmiş və “Piter Pen” romanının sərbəst davamı hesab olunan “Kapitan Kruk” filmində Kapitan Kruk obrazını canlandırmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Kuspid (memarlıq)

**Kuspid ** (, latın dilində  sözündən) — üçbucaqlı formaya malik, yastı memarlıq elementi; dekorativ funksiya daşıyır. Qotik memarlıq üçün ənənəvi olan kuspid, Florensiya kafedralı, Siena kafedralı və Orvieto kafedralı kimi məşhur qotik kafedralların fasadında rast gəlinir. Bu memarlıq elementi, tamamilə fərqli xarakteristikalara malik olmalarına baxmayaraq, tez-tez şpil və pinakl ilə qarışdırılır, ona görə də əksər hallarda həmin terminlərin sinonimi kimi də istifadə edilir. 
## İstinadlar
Adılbek Kasımaliyev

**Adılbek Aleşoviç Kasıməliyev** () — qırğız siyasətçi. Kasıməliyev 2024-cü ildən Asiya ölkəsi olan Qırğızıstanın Nazirlər Şurasının sədri vəzifəsində fəaliyyət göstərir.

Kasıməliyev bundan əvvəl 2022-ci il iyunun 20-dən 2024-cü il dekabrın 16-dək Qırğızıstanın Birinci vitse-prezidenti vəzifəsində çalışmışdır. O, 2015-ci il mayın 2-dən 2018-ci il dekabrın 6-dək iqtisadiyyat və maliyyə naziri vəzifəsini də icra etmişdir.

## İstinadlar
Lolo Matalasi Moliqa

**Lolo Matalasi Moliqa** () — Amerika Samoası siyasətçisi, pedaqoq, iş adamı, Amerika Samoası Senatında senator (2005–2008), Amerika Samoasının yeddinci qubernatoru (2013–2021).

## Həyatı
Moliqa Amerika Samoasının Manua adalarından biri olan Tau adasında anadan olmuşdur. Onun atası Taudan olan ali baş rəhbər Moliqa Saena Aunuua Moliqadır. Anası Soali Qaleayi həm Fitiuta, həm də Oloseqa ştatından idi. O, Papatea Junior Elementary məktəbində oxumuş və Manua liseyini bitirməzdən əvvəl Samoana liseyində oxumuşdur. Moliqa Nebraskadakı Çadron Dövlət Kollecində təhsil ixtisası üzrə bakalavr almışdır. O, 30 iyul 2012-ci ildə San-Dieqo Dövlət Universitetində dövlət idarəçiliyi ixtisası üzrə magistr dərəcəsi almışdır.

## Karyerası
Moliqa əmək fəaliyyətinə müəllim kimi başlamışdır. O, ibtidai məktəbin direktoru, daha sonra Manua adalarındakı Manua liseyinin direktoru olmuşdur. Daha sonra Amerika Samoası təhsil departamentində ibtidai və orta təhsil idarəçisi olmuşdur. O, həmçinin ASG-nin büdcə ofisinin direktoru və Amerika Samoasının satınalmalar üzrə baş direktoru vəzifəsində çalışıb. Dövlət qulluğundan əlavə olaraq Moliqa tikinti firmasına sahibdir.

### Siyasətdə
Moliqa dörd illik Amerika Samoası Nümayəndələr Palatasına seçilmişdir. Daha sonra 2005–2008-ci illərdə merika Samoası Senatında senator olmuşdur. Hələ senatın üzvü olan Moliqa 2008-ci il qubernator seçkilərində namizədliyini irəli sürdü, lakin mövcud öhdəliklərini əsas gətirərək potensial namizəd elan olunana qədər namizədliyini geri çəkdi. Moliqa qubernator Toqiola Tulafono tərəfindən Amerika Samoası İnkişaf Bankının prezidenti təyin edilmişdir.

#### 2012 qubernator seçkiləri
2011-ci ilin oktyabrında Moliqa 2012-ci il qubernator seçkilərində iştirak etmək niyyətini elan edən ikinci namizəd olmuşdur. ABŞ ordusunun təqaüdə çıxmış üzvü Mauqa Amerika Samoa Senatında həm Büdcə və Təxsisatlar Komitəsinin, həm də senatın Daxili Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışıdır.

Moliga, qubernatorluq kampaniyasına diqqət yetirmək üçün Amerika Samoası İnkişaf Bankının (DBAS) prezidenti vəzifəsindən istefa vermişdir.

Moliqa 2012-ci il noyabrın 6-da keçirilən qubernator seçkilərində beş namizədlə qarşılaşdı və ən çox səs topladı, lakin qalib gəlmək üçün tələb olunan 50%-dən çox səs toplaya bilmədi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Papers, Please

**Papers, Please** (ing. tərcümə — "Sənədlər, lütfən") — tapmaca simulyasiya videooyunu.

Oyun Lucas Pope tərəfindən yaradılmış və onun 3909 LLC adlı şirkəti tərəfindən təkmilləşdirilmiş, eyni zamanda sunulmuşdur. 2013-cü il 8 avqustda Microsoft Windows və OS X, 2014-cü il 12 fevralda Linux, eyni il 12 dekabrda iOS, 2017-ci il 12 dekabrda PlayStation Vita, 2022-ci il 5 avqustda Android platformalarına gətirilmişdir.

Oyunçu ilk gündən dövlət sərhəd keçid məntəqəsində inspektor kimi çalışır. Burada oyunçunun əsas vəzifəsi bu məntəqədən keçən hər kəsin sənədlərini müəyyən qaydalara əsasən yoxlamaqdır. Lakin vaxt keçdikcə bu qaydalar yenilənir və get-gedə sayı çoxalır.

## Geympley
Oyunçu 1982-ci ilin payızın son və qışın əvvəlki həftələrində Arstotzka adlı dövlət naminə nəzarətçi kimi öz vəzifəsini yerinə yetirir, çünki əks halda ya borclarına görə həbsə atılacaq, ya da ailəsi soyuqdan, aclıqdan və ya xəstəlikdən həyatını itirəcək.

Vəzifədə olduğu zaman oyunçu 7 ölkədən: Arstotzka, Koleçia, Obristan, Republia, Antegria, İmpor, Birləşmiş Federasiyadan olan vətəndaşları keçirməli olur. Lakin bu o qədər də sadə olmur: demək olar ki hər gün baş verən saysız müharibələr, diplomatik görüşlər, gözlənilməz terror hadisələri, bu hadisələrin bəzən bir hissəsi olan EZIC adlı qurumun möhkəmlənməsi, və bəzən bu hadisələrin qarışıqlığından istifadə edən qeyri-qanuni işlərlə məşğul olan insanlara görə yoxlanışın qaydaları daha da sərt və mürəkkəb hal alır.

Oyunun hekayə modunda 20 mövcud sonluq var. Bu moddakı sonluqlar oyun boyunca nə qədər və hansı vətəndaşları keçirib-keçirmədiyindən, qazancını necə bölüşdüyündən, oyunçunun ümumi hərəkətlərindən asılıdır. Oyunun sonsuz modu da mövcuddur.

## Xarici keçidlər

* Oyunun rəsmi vebsaytı (ing.)

## İstinadlar
Bernardo Buontalenti

**Bernardo Buontalenti** (; ) — elmi ədəbiyyatda həm də ***Timante*** () və Bernardo delle Cirandole () kimi tanınan, Florensiyada yaşamış və manyerizm tərzində yaratmış italyan rəssam, heykəltəraş, teatr dekoratoru, mehəndis və müəllim. Corco Vazari və Cüzeppe Poggi ilə yanaşı, Florensiya şəhərinin müasir simasının formalaşmasına ən çox təsir etmiş üç memardan biri hesab edilir.

## İstinadlar
Ereşkigal

**Ereşkigal** (*şum. EREŠ. KI. GAL, ak. Ereš-ki-gal *) — qədim Mesopotamiya mifologiyasında yeraltı aləmin kraliçası, ölümün, taleyin və qaranlığın ilahəsidir. O, Kurnugi adlanan yeraltı dünyada hökmranlıq edir. Ereşkigal ən çox İnannanın bacısı, Nergalın həyat yoldaşı, Namtarın anası və ölüm tanrılarının başçısı kimi tanınır.

## Adının mənası
Ereşkigal adı Şumer dilində *EREŠ. KI. GAL* kimi yazılır və "Böyük yer kraliçası" deməkdir. EREŠ — xanım, KI — yer, GAL — Böyük mənalarını ifadə edir. Akkad dilində isə Ereš-ki-gal formasındadır, bu ad onun torpaqaltı dünyadakı mütləq hakimiyyətini ifadə edir.

## Tarixi
### Erkən dövr

Ereşkigal kultu e.ə III minilliyin əvvəllərində, Şumerlərin dövründə meydana çıxmışdır. Ən qədim mətnlərdə onun adı Ur, Eridu, Nippur və Kutha şəhərlərinin arxivlərində rast gəlinir. Bu dövrdə ölüm və axirət inancı əsasən təbii dövrlərlə – toxumun torpaqda ölməsi və yenidən doğulması ilə əlaqələndirilirdi. Ereşkigal bu mifoloji dövrü idarə edən ana obrazıdır.

### Akkad və Assuriya dövrləri

Akkad imperiyası zamanı ilahənin funksiyaları genişləndi. Onun haqda olan miflər təkmilləşdirilərək akkad dilinə çevrildi. Nergal ilə evlənməsi məhz bu dövrdə daha sistemli əfsanəyə çevrilmişdir. Yeni Assuriya dövründə Ereşkigalın obrazı qorxulu, lakin ədalətli tanrıça kimi təqdim olunmağa davam etmişdir.

## Əfsanələr
### İnannanın yeraltı aləmə enməsi

Şumer miflərində ən məşhur əfsanələrdəndir. İnanna (sevgi və məhsuldarlıq ilahəsi), bacısı Ereşkigalın hökm sürdüyü Kurnugi aləminə enmək qərarına gəlir. Yeraltı aləmin yeddi qapısından keçərkən hər birində zinət əşyasını və güc simvolunu çıxarır. Sonda Ereşkigalın qapısına çılpaq və müdafiəsiz çıxır.

Ereşkigal onu öldürür və cəsədini asır. Ancaq Enki vasitəsilə yeraltı aləmə iki köməkçi göndərilir və İnanna həyata qaytarılır. Bu əfsanə həyat-ölüm-yenidən doğuluş dövranını simvolizə edir.

### Nergal və Ereşkigal
Tanrıların məclisində Ereşkigal iştirak edə bilmir, çünki o yeraltı aləmdə qalır. Buna görə tanrılar onun adından hədiyyələri qəbul edə bilmək üçün bir elçi göndərməyə qərar verirlər.

Elçi rolunda Nergal seçilir, lakin onun yanında daha altı tanrı da gedir. Ereşkigal onları qəbul edir, lakin yalnız Nergal onun salamını qəbul etmədən ayağa qalxmır, bu hörmətsizlik sayıldığınına görə Ereşkigal onu öldürmək istəyir. Ancaq onun əzəməti və gücü ilahəni valeh edir. Ereşkigal ona onlarla birlikdə hökmranlıq etməyi təklif edir. Nergal öncə razılaşsa da, daha sonra gizlicə geri qayıdır.

Ereşkigal xəyanət hissi ilə tanrılar şurasına müraciət edərək Nergalın qanlı cəzasını tələb edir. Şura razılaşmasa da, Nergal özü yeraltı aləmə qayıdır. Ereşkigalın sarayına girir və onu zorla özünə tabe edir. Bundan sonra Ereşkigal Nergalı sevir, onunla evlənir və ona yeraltı aləmdə bərabər hökmranlıq verir.

## Populyar mədəniyyətdə
Ereşkigal "Fate/Grand Order" oyununda və onun əsasında çəkilmiş anime adaptasiyasında personajlardan biridir.

## İstinadlar
Teskoko gölü

**Teskoko gölü** ()&nbsp;—  Qədimdə Meksikanın mərkəzində, hazırki Mexiko şəhərinin yerləşdiyi ərazidə olan duzlu göl.

Bu göl, Meksika vadisinin əsas su hövzəsi kimi mühüm ekoloji və tarixi rol oynayıb və Asteklərin paytaxtı Tenoçtitlan şəhərinin yerləşdiyi yer olub.
## Tarixi
Teskoko gölü Astek sivilizasiyasının yaranması və inkişafı üçün strateji bir ərazi olub. Asteklər bu gölün sahillərində yaşayır və onun resurslarından istifadə edirdilər. Gölün üzərində Astek imperiyasının paytaxtı Tenoçtitlan şəhəri salınmış və bu şəhər, suyun üzərində inşa olunması ilə mühəndislik möcüzəsi hesab olunub. Bu şəhər şəbəkə kimi birləşdirilmiş körpülər, kanallar və süni adalardan ibarət idi ki, bu da şəhərə müdafiə və su nəqliyyatı üçün mühüm üstünlüklər verirdi.

1519-cu ildə Ernan Kortesin rəhbərliyi altında ispan konkistadorları Tenoçtitlanı fəth etdikdən sonra, şəhər dağıdıldı və gölün qurudulmasına başlandı. İspanlar qurutma işləri apararaq bölgənin su balansını dəyişdirdilər. Qurudulma, gələcəkdə şəhərin infrastrukturunu qurmaq üçün daha əlverişli şərait yaratmaq məqsədi daşıyırdı. Ancaq bu proses ekosistemi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirdi.

Teskoko gölünün qurudulması nəticəsində ciddi ekoloji problemlər meydana gəldi. Bunlara torpağın çökməsi, yeraltı suların azalması və toz fırtınaları daxildir. Mexiko şəhəri hər il təxminən 10-15 sm torpaq çökməsi ilə üzləşir. Bu, qurudulmuş göl yatağının təbii balansının pozulması və su ehtiyatlarının tükənməsi ilə əlaqədardır. Torpağın çökməsi şəhər infrastrukturuna zərər vurur, davamlı təmir və qoruma işləri tələb edir. Hazırda, qurudulmuş göl yatağı ətrafında bataqlıq torpaqların bərpası və ekoloji zərərin azaldılması istiqamətində layihələr həyata keçirilir.

## Teskoko Parkı layihəsi
Meksika hökuməti Teskoko gölünün bəzi ərazilərini yaşıl zonaya çevirmək və ekosistemi bərpa etmək üçün Teskoko Parkı layihəsini həyata keçirir. Bu layihə, ekoloji mühitin yaxşılaşdırılması və şəhər sakinləri üçün yeni rekreasiya məkanları yaratmaq məqsədi daşıyır. Gölün bərpası ilə əlaqədar tədbirlər, həmçinin şəhərin çökməsinin qarşısını almaq məqsədilə suyun daha səmərəli idarə olunmasına yönəldilib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
*  
* 
*  
*  
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Agua y Subordinación en la Cuenca del Río Lerma
Emilio de Fabris

**Emilio de Fabris** (; ) — XIX əsrdə Florensiyada yaşayıb-yaratmış İtaliya memarı. Daha çox Santa-Mariya-del-Fiore kafedralının fasad layihəsinin müəllifi kimi tanınır.

## İstinadlar
Vladimir Rogge

**Vladimir Rogge** () — rus dövlət xadimi, Stavropol quberniyasının vitse qubernatoru, Bakı quberniyasının qubernatoru, gizli məsləhətçi.

## Həyatı

## İstinadlar
Eyms Tədqiqat Mərkəzi

**Eyms Tədqiqat Mərkəzi** həmçinin **NASA ETM** () — NASA-nın əsas tədqiqat mərkəzlərindən biri. Kaliforniya ştatının Mauntin-Vyu şəhərinin yaxınlığında Silikon vadisində yerləşir. 1940-cı ildən fəaliyyət göstərən bu mərkəz aeronavtika, kosmos tədqiqatları və planetlərarası araşdırmalar sahələrində mühüm elmi işlər aparır. Eyms Tədqiqat Mərkəzi, həmçinin kosmik missiyalar, yeni texnologiyaların inkişafı və aerokosmik mühəndislik sahələrindəki tədqiqatları ilə tanınır. Mərkəz 1958-ci ildə NASA-nın tərkibində yenidən təşkil edilib. Mərkəz NASA komitəsinin həmtəsisçisi və sədri (1919-1939) fizika üzrə professor Cozef Eymsin adını daşıyır."
## Tarixi

Eyms Tədqiqat Mərkəzi ilk dəfə 1940-cı illərin əvvəllərində qurulub və o dövrdən başlayaraq bir çox əhəmiyyətli tədqiqat və innovasiyalara imza atıb. Mərkəz NASA ilə birləşməzdən əvvəl Ümumi Hava Qüvvələri və Hava Araşdırma Laboratoriyası ilə əməkdaşlıq edib. 1958-ci ildə NASA-nın qurulması ilə Eyms Tədqiqat Mərkəzi kosmik tədqiqatlar sahəsində aparıcı bir mərkəzə çevrilib.

## Əsas tədqiqat sahələri

Eyms Tədqiqat Mərkəzinin fəaliyyəti çox genişdir və bir neçə əsas sahəyə yönəlib:
* Aeronavtika tədqiqatları: Eymes hava gəmilərinin dizaynı, uçuş texnologiyaları və aeroizolasiya sahələrində tədqiqatlar aparır. Bu mərkəz, həmçinin uçuş simulyasiyaları, hava gəmilərinin performansını və uçuş təhlükəsizliyini yaxşılaşdırmaq üçün yeni texnologiyalar üzərində işləyir. 
* Kosmos araşdırmaları: Eyms kosmik missiyalar üçün mühüm tədqiqatlar aparır. Planetlərarası tədqiqatlar, kosmosda həyatı axtarmaq, və kosmik səyahət sahələrində müxtəlif layihələrə imza atıb. Bu mərkəz həmçinin astronomiya və kosmos mühəndisliyi sahələrindəki elmi tədqiqatları dəstəkləyir.
* Yüksək texnologiyaların inkişafı: Eyms Tədqiqat Mərkəzi həmçinin yeni texnologiyaların inkişafı üzrə tədqiqatlar aparır. Bu texnologiyalar, süni intellekt, robototexnika, materiallar elmi, aerospace mühəndisliyi və digər sahələrdə tətbiq edilir.
* Ekoloji tədqiqatlar: Eyms planetlərarası ekosistemlər, aerobiologiya və yerdəki ekosistemlər ilə bağlı tədqiqatlar aparır. Bu, kosmosda həyatın izləri və planetlərarası ətraf mühitin tədqiq edilməsi üçün vacibdir.

Eyms tədqiqat mərkəzi NASA-nın ən böyük və ən məşhur mərkəzlərindən biri olaraq, kosmos tədqiqatları və aeronavtika sahəsində böyük irəliləyişlər əldə edib. Mərkəz bir çox mühüm kosmik missiyalar üçün hazırlıqlar aparıb və pilotlu uçuşlar üçün yeni texnologiyaların inkişafına kömək edib. Eyms həmçinin Kosmos Kəşfiyyatı, planetlərarası tədqiqatlar və kosmosda insan fəaliyyətlərinin mümkünlüyü ilə bağlı innovativ tədqiqatlar aparır. Bu mərkəz Mars və Uran kimi planetlərə göndərilən missiyalarda da əhəmiyyətli rol oynayıb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*  Ames Research Center
*  NASA Ames Visitor Center
* NASA Ames Exploration Center
* The Astrophysics and Astrochemistry Laboratory
* The Orion Door Collection at NASA Ames Research Center
* NASA Research Park Academic Partners
*  University Affiliated Research Center
* Bio | Info | Nano R&D Institute 
*  NASA GeneLab
Copart

**Copart, Inc** () — Avtomobillərin onlayn auksionu və təkrar satışı xidmətlərinin göstərilməsi üzrə ixtisaslaşmış ABŞ beynəlxalq şirkəti. 1982-ci ildə ABŞ-da təsis edilən Copart ilk dövrlərdə yalnız yerli avtomobil hərracları təşkil edirdi. Lakin, texnologiyanın inkişafı və rəqəmsal transformasiya ilə Copart öz fəaliyyətini onlayn platformaya keçirdi. Bu addım, şirkətin beynəlxalq bazarda da tanınmasına və müştəri kütləsinin sürətlə artmasına səbəb oldu. Hazırda, Copart dünyanın bir çox ölkəsində filiallara malikdir və hər gün minlərlə avtomobili hərracda satışa çıxarır. Şirkət, müştərilərinə yüksək səviyyəli xidmətlər təqdim edərək avtomobil alqı-satqısını daha rahat və əlverişli edir. Onun 11 ölkədə, ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya, Almaniya, İrlandiya, Braziliya, İspaniya, BƏƏ, Bəhreyn, Oman və Finlandiyada filialları fəaliyyət göstərir. Şirkətin baş qərargahı Texas ştatının Dallas şəhərində yerləşir.
## İşləmə prinsipi
Copart hərracı vasitəsilə avtomobil almaq və satmaq prosesi olduqca sadə və əlverişlidir. İlk növbədə, istifadəçilər Copart"ın rəsmi veb saytına daxil olaraq qeydiyyatdan keçməlidirlər. Qeydiyyatdan keçdikdən sonra, istifadəçilər müxtəlif avtomobil modelləri, markaları və qiymət aralığı üzrə axtarış apara bilərlər. Avtomobil seçildikdən sonra, istifadəçi hərracda iştirak edərək təklif verməyə başlaya bilər. Hərracın sonunda ən yüksək təklif verən şəxs avtomobilin sahibi olur. Copart müştərilərinə avtomobillərin detallı təsviri, şəkilləri və vəziyyəti haqqında hesabatlar təqdim edir. Bu məlumatlar, müştərilərin məlumatlı və təhlükəsiz alış-veriş etməsinə imkan yaradır. Copart hərracları bir çox üstünlüklər təklif edir ki, bunlar müştərilər üçün əlverişli və cazibədar edir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Eşnunna

**Eşnunna** — Şumer (sonralar Akkad) şəhəri və şəhər-dövləti idi. O, Mesopotamiyanın mərkəzində Tell Əğrəb şəhərindən 20 km, Tell İşhali şəhərindən isə 24 km şimal-qərbdə yerləşirdi. Diyala çayından şimal-qərbdə yerləşməsinə baxmayaraq, Eşnunna Şumer mədəniyyətinə daxil idi. Arxeoloji məqalələrdə bu şəhər bəzən Aşnunnak və ya Tuplias da adlandırılır.

Şəhərin himayəçi tanrısı Tişpak (Tišpak) idi. Bununla yanaşı, Sin, Adad və İştar da Eşnunnada ibadət olunan tanrılar arasında yer alıb. Hakimlərin şəxsi ilahələri isə Belet-Şuhnir və Belet-Terraban olub.
## Tarixi
### Erkən Tunc dövrü
Eşnunnada məskunlaşma təxminən e.ə. 3000-ci ilə aid olan Cəmid Nəsr dövründən başlayıb. O, Mesopotamiyanın Erkən Sülalə dövründə əsas şəhərlərdən biri olub. Mixi yazılar və qazıntılar göstərir ki, şəhər Akkad dövründə də mövcud olub. Lakin III Ur dövründəki qədər geniş olmayıb.  Şimal Sarayına aid ərazilər bu dövrə aiddir və özəl evlərdə tualetlər də daxil olmaqla erkən kanalizasiya mühəndisliyinin nümunələrini göstərir.

Şəhərin ilk məlum hökmdarları Üçüncü Ur sülaləsindən asılı olub. Eşnunna Üçüncü Ur sülaləsi üzvləri ilə xüsusi əlaqələrə malik ola bilərdi. Məsələn, Şulqinin həyat yoldaşı Şulgi-Simtum Eşnunnadakı hökmdar sülaləsi ilə bağlı iki tanrıya ibadət edib, Şu-Sinin əmisi Babati isə bir müddət Eşnunnada yaşayıb.

### Orta Tunc dövrü
III Ur imperiyası süqut etdikdən sonra Akkadda qarışıqlıq dövrü başlayıb. Bu zaman bir çox şəhər-dövlətlər hakimiyyət uğrunda mübarizə aparırdı. Eşnunna qısa müddətə Subartu tərəfindən ələ keçirildi, lakin İsin şəhərindən İşbi-Erra Subartunu məğlub edərək Nur-ahumu Eşnunnanın yeni hökmdarı təyin etdi. Nur-ahum özünü Tişpak tanrısının sevimlisi adlandıraraq, şəhərdə böyük inşa işləri həyata keçirib.

### Son Tunc dövrü
E.ə. XII əsrdə Elam hökmdarı Şutruk-Nahunte Eşnunnanı fəth edib və Akkad dövründən Babil dövrünə qədər bir çox heykəli Sus şəhərinə aparıb. Şəhərin yerləşməsi ona Mesopotamiya və Elam mədəniyyətləri arasında ticarət qapısı funksiyası verib. Ticarət yolları vasitəsilə şəhər şimaldan atlar, mis, qalay, digər metallar və qiymətli daşlar kimi nadir məhsullara çıxış əldə edirdi. Eşnunnada tapılan bir məzarda Zənzibardan gətirilmiş kəhrəbadan hazırlanmış bir asma aşkar edilib. Bundan əlavə, Hind çayı adisi sivilizasiyasına aid bir neçə möhür və muncuq da tapılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Diyala Project at the University of Chicago 
* Tell Asmar Statue at the Oriental Institute of the University of Chicago
Kadri Ecvet Tezcan

**Kadri Ecvet Tezcan** () — türk diplomatı, Türkiyənin Azərbaycanda (1998–2001), Polşada (01.02.2005–15.03.2008) Avstriyada (2009–2011) fövqəladə və səlahiyyətli səfiri, Türkiyənin İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı yanında daimi nümayəndəsi.

## Bioqrafiyası
Kadri Ecvet Tezcan 16 iyun 1949-cu ildə İstanbulda anadan olub. 1968-ci ildə Qalatasaray liseyini bitirdikdən sonra təhsilini İstanbul Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinin Biznesin idarə edilməsi bölməsində davam edib və buradan məzun olub. Fransız və ingilis dillərini təmiz bilir, evlidir və iki övladı var.

## Karyerası

### İş yerləri:
* 1973–1974-cü illərdə — Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi, Ankara, Konsulluq İşləri İdarəsi, Diplomatik xidmətə namizəd, üçüncü katib
* 1975–1976-cı illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Mədəniyyət İşləri Baş İdarəsində ikinci katib
* 1976–1980-ci illərdə Türkiyənin Varşavadakı səfirliyində ikinci və birinci katib
* 1980–1982-ci illərdə Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinin Strateji Araşdırmalar və Silahsızlaşdırma İdarəsində şöbə müdiri
* 1982–1983-cü illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Yaxın Şərq və Afrika Departamentində şöbə müdiri
* 1983–1987-ci illərdə Türkiyənin Budapeşt Səfirliyində birinci katib və müşavir
* 1987–1989-cu illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Asiya, Afrika və Latın Amerikası ölkələri Departamentində şöbə müdiri
* 1989–1993-cü illərdə Hamburqda baş konsul
* 1993–1994-cü illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Yaxın Şərq və Məğrib ölkələri ilə İqtisadi Əlaqələr şöbəsində şöbə müdiri
* 1994–1995-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin Kəşfiyyat və Tədqiqat İdarəsində şöbə müdiri
* 1995–1998-ci illər arasında Xarici İşlər Nazirliyinin Kəşfiyyat və Tədqiqatlar Baş İdarəsində Baş direktorun müavini
* 1998-ci ildə Azərbaycana fövqaladi və səlahiyyətli səfir təyin edilib və 2001-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışıb.
* 2001–2003-cü illərdə — Xarici İşlər Nazirliyinin Təftiş komissiyasında səfir Təftiş şurasının üzvü olub
* 2003–2005-ci illərdə Xarici İşlər Nazirliyində Kəşfiyyat və Tədqiqatlar Baş idarəsinin səfiri və baş direktoru
* 2005–2008-ci illərdə Polşada səfir
* 2008–2009-cu illərdə Xarici İşlər Nazirliyində ümumi siyasi məsələlər üzrə müşavir və səfir
* 2009–2011-ci illərdə Türkiyənin Avstriyadakı səfiri
* 25 oktyabr 2011-ci ildə Parisdə İƏİT-da Daimi nümayəndə vəzifəsinə təyin olunub və bu vəzifədə 2013-cü il noyabrın 15-dək çalışmışdır.

## Həmçinin bax
* Türkiyənin Azərbaycandakı səfirləri
*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müqəddəs İqnatius kilsəsi

**Müqəddəs İqnatius kilsəsi** (rəsmi adı **Müqəddəs İqnatius Camaatı Kilsəsi**) — Qərbi Yavanın Cimahi şəhəri Baros küçəsi nömrə 8-də yerləşən katolik kilsəsi. Bu camaat kilsəsi 12 yanvar 1930-cu ildə Vəftiz Kitabında qeydə alınıb və Bandunq Yeparxiyasının himayəsi altındadır.

## Tarix
Kilsə binasının tikintisinə 1906-cı ildə başlanmışdır. Niderland Ost-Hindi hökuməti, Niderland krallığı və bir neçə könüllünün köməyi ilə kilsə binası nəhayət, 20 dekabr 1908-ci ildə Pastor Martinus Timmers SJ və Pastor Yakobus Van Santenin (1907) nəzarəti altında tamamlandı, sonra isə Pastor SJ Kremes (1907) tərəfindən davam etdirildi. Kilsə binasının sahəsi tağlı tavanlar və pəncərələri olan neo-romantik üslubda fasadla düz formada 8x16 metrdir. Qurbangah kilsənin damında polad xaç qoyulmuş qotik üslubda oymalarla tik ağacından hazırlanmış çadırla birləşdirilib və təxminən 100-150 nəfəri qəbul edə bilir.

## Xeyir-dua
Kilsə binasının xeyir-duası 20 dekabr 1908-ci ildə Ata İohanes Kremer SJ tərəfindən həyata keçirildi və ona himayədar Müqəddəs Loyolalı İqnati adı verildi. Loyolalı İqnati keşiş və İsa Cəmiyyəti Ordeninin (Yezuitlər ordeni) qurucusu (1491-1955) olan İspaniya imperiyasının keçmiş zabiti (katolik inancında müqəddəs) bir müqəddəsdir. Kilsə xeyir-duası 20 dekabr 1908-ci ildə həyata keçirilsə də, Müqəddəs İqnatius Cimahi kilsəsinin ildönümü müqəddəs İqnatius Loloya bayramının qeyd edilməsinə uyğun olaraq hər il iyulun 31-də qeyd olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçid

*
Jerar Muru

Jerar Muru () — amerikalı və fransız fizik. Rusiya Elmlər Akademiyasının xarici üzvü (2008-ci ildən). 1985-ci ildə Donna Striklend ilə bərabər o, super güclü lazer impulslarını əldə etmək üçün yeni bir texnika təklif etmişdir — cingiltili nəbz gücləndirilməsi . 2018-ci il üçün fizika üzrə Nobel mükafatı laureatıdır.

## Həyat yolu
1967-ci ildə Qrenobl Universitetinin fizika fakültəsini bitirmişdir. 1970-ci ildə Paris Universitetində doktoranturaya daxil olmuşdur. 1973-cü ildə fizika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Bundan sonra o, bir il San Dieqodakı Kaliforniya Universitetində işləmiş, bundan sonra Milli Yüksək Texnologiyalar Məktəbinin Tətbiqi Optika Laboratoriyasında və Politexnik Məktəbində ultrasürətli proseslərlə məşğul olan tədqiqat qrupu təşkil etmişdir. 1977-ci ildə Jerar Muru ABŞ-a Roçester Universitetinə getmişdir. Orada Optika İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində işləmişdir. 1988-ci ildə J.Muru Miçiqan Universitetində professor vəzifəsini almış, burada Ultrafast Optika Mərkəzini yaratmış və uzun müddət orada işləmişdir.

## Elmi nailiyyətləri

Elmi fəaliyyətinin əsas sahələri lazer fizikası və qeyri-xətti optika olmuşdur. Jerar Murunun elmi işi ultraqısa impulslar yaradan lazer sistemlərinin inkişafı ilə əlaqədar idi. 1985-ci ildə o, ultra güclü lazer impulslarını əldə etmək üçün yeni texnika — cingiltili nəbz gücləndirilməsi işləyib hazırlamışdır. Hazırda bu texnika femtosaniyə impulsları əldə etmək üçün əsasdır. Bu texnikanın istifadəsi həm də yaranan lazer impulslarının intensivliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırmağa imkan vermişdir.

Milli Mühəndislik Akademiyasının (2002-ci il), Amerika Optik Cəmiyyətinin, Amerika Fizika Cəmiyyətinin və Elektrik və Elektronika Mühəndisləri İnstitutunun üzvüdür.

## Mükafatları

* 1995-ci ildə — A.D.Mur adına Miçiqan Universitetində Elektrik Mühəndisliyi, Kompüter Elmləri və Tətbiqi Fizika üzrə Görkəmli  Professor
* 1995-ci ildə — Amerika Optik Cəmiyyətinin Vud Mükafatı 
* 2004-cü ildə — IEEE Kvant Elektronikası Mükafatı
* 2005-ci ildə — Uillis Lemb Mükafatı 
* 2009-cu ildə — Amerika Optik Cəmiyyətinin Tauns Mükafatı
* 2016-cı ildə — Frederik Ayves medalı 
* 2018-ci ildə - Fizika üzrə Nobel Mükafatının 1/4 hissəsi)
* 2019-cu ildə — Şərəf ordeni ulduzu ilə komandir (Macarıstan)

## İstinadlar
Boğazköy arxivi

**Boğazköy arxivi** — Hett dövlətinin paytaxtı Hattuşaş şəhərinin (indiki Türkiyədə Boğazköy) ərazisində tapılmış mətnlər toplusudur. Arxeoloqların qazıntıları zamanı eramızdan əvvəl II minilliyə aid 14 mindən çox gil lövhə üzərində mixi yazılı mətn aşkar edilmişdir. Bu arxiv ən qədim dövlət (kral) arxivlərindən biridir və Hett dövlətinə və onun sakinlərinə dair ən dolğun məlumatları təqdim edir.

Boğazköy arxivinin kəşfi 1906-cı ildə baş vermişdir; Alman Şərq Cəmiyyəti Boğazköyə xüsusi arxeoloji ekspedisiya göndərmiş və ekspedisiyaya Hugo Vinkler rəhbərlik etmişdir. H. Vinkler qazıntıları barədə ilkin məlumatı 1907-ci ildə nəşr etmişdir. Ondan əvvəl isə 1891-ci ildə tapılmış zəngin Amarna arxivi hettologiya baxımından ən əhəmiyyətli kəşf sayılırdı; həmin arxivdə hattilərin hökmdarlarının yazışmaları da daxil olmaqla çoxlu mixi yazılı gil lövhələr tapılmışdı.
## Dillər
Hattuşaşdan tapılmış mixi yazılı mətnlər aşağıdakı səkkiz dildə yazılmışdır:

* Het dili — arxivdəki mətnlərin böyük əksəriyyəti bu dildədir;
* Akkad dili — Babil və Asuriya semit dillərindən biri (hittlər ona Babil dili deyirdilər);
* Luvi dili — hitt dili ilə yaxın qohumluqda olan dil;
* Palay dili — hind-avropa dilidir, lakin haqqında az məlumdur, çünki yalnız bir tanrının ibadətində istifadə olunub — Tsiparva;
* Hatt dili — bu dildə yazılmış mətnlərin əvvəlində "hattili" sözü qeyd olunurdu;
* Xurri dili — şumer epikası "Gilqameş"in tərcümə parçaları və s.;
* Mitanni ariya dili — mətnlərdə ayrı-ayrı sözlər (qlossalar);
* İeroglifli luviy dili (digər adı ilə "ieroglifli hitt dili" və ya "tabal dili").
## Məzmunu
Boğazköy arxivi 1965-ci ildən etibarən akademik “*Studien zu den Bogazkoy-Texten*” layihəsi çərçivəsində nəşr olunur. Arxivdə kral salnamələri, xronikalar, fərmanlar, müqavilələr, kral siyahıları, diplomatik yazışmalar, ianə və mülk sənədləri, qanun məcəllələri, məhkəmə protokolları, mifoloji və dini mətnlər, astroloji proqnozlar, şumer-akkad-hitt dillərində lüğətlər, atçılıq sənətinə dair əsərlər və sair materiallar yer alır.

Şifrəsi açılmış mətnlərin böyük hissəsi yeni hitt dövrünə (e.ə. XIV–XIII əsrlər) aiddir, lakin aralarında daha qədim – e.ə. XVII–XVI əsrlərə aid mətnlər də mövcuddur.

## Mənası
Boğazköy arxivinin kəşfi, tapılmış lövhələrdəki naməlum dilin deşifrə olunması istiqamətində sistemli işin başlanğıcını qoydu. Bu iş 1915-ci ildə Bedřix Hroznının kəşfi ilə uğurla tamamlandı — o, bu dilin hind-Avropa mənşəli olduğunu sübut etdi və onu "hitt dili" adlandırdı.

Bu arxiv həmçinin geniş xurri ədəbiyyatının tədqiqi, eləcə də hittlərin xurrilərlə olan əlaqələri tarixinin öyrənilməsi üçün əsas mənbə rolunu oynadı.
## İstinadlar
Viktor Hüqo (futbolçu)

**Viktor Hüqo Qomeş Silva** (; ) — Braziliyalı peşəkar futbolçudur, yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edir. Braziliyanın "Flamenqo" klubunun oyunçusudur, hazırda icarə əsasında Türkiyənin Super Liqa klubu "Göztəpə"də əsasındaklubunda oynayır.

## Karyerası

### Flamenqo
Viktor Hüqo peşəkar karyerasına "Flamenqo" klubunda başlayıb və klubdakı debütünü 1 may 2022-ci ildə Braziliya Kuboku matçında "Altos" klubuna qarşı edib. O, 69-cu dəqiqədə Marinyonun əvəzinə meydana daxil olub və "Flamenqo" matçı 2–1 hesabı ilə qazanıb.

4 may 2022-ci ildə Viktor Huqo Libertadores Kubokunda ilk oyununa çıxıb və "Talleres"lə 2–2 başa çatan qarşılaşmada Bruno Enrikeyi əvəz edib.

11 may 2022-ci ildə, 18 yaşı tamam olan gün "Altos" üzərində 2–0 hesablı qələbə zamanı peşəkar karyerasındakı ilk qolunu vurub.

### Göztəpə (icarə)
28 avqust 2024-cü ildə Viktor Hüqo bir illik icarə əsasında Türkiyənin Super Liqa klubu "Göztəpə"yə keçib. Bu transfer Karlon Alkarazın "Sauthempton"dan "Flamenqo"ya keçidi ərəfəsində baş tutub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Divlərin kitabı

**Divlərin kitabı** — Qədim yəhudi və Manixeizm ənənələrinə əsaslanan, apokaliptisizm və əxlaqi mövzuya həsr edilən əsər. Bu baxımdan Yaradılış kitabı və Tanax ilə oxşardır. Hər iki kitab yer üzündəki pozğunluğun və günahın yayılmasını izah etməyə çalışır. Bu əsər tanrının "Nuh tufan"ını göndərməsini tamamilə əsaslandıran izah təqdim edir. Mətnin yazıldığı tarix təxminən eramızdan əvvəl II əsrə aiddir.
## Əsas məzmunu
"Divlərin kitabı" Tanax kitabında və Yaradılış kitabının 1-4 ayələrindəki "Tanrı oğulları" və "İnsan qızları" hekayəsini daha geniş şəkildə təqdim edir. Hekayə mələklərin (müşahidəçilər olaraq tanınırlar) yer üzünə enərək insan qadınları ilə əlaqəyə girdikdə yaranan nəhənglər (Nefilimlər) haqqında məlumat verir. Bu mətn, yalnız mələklərin bu nigahdan kənar əlaqələri ilə yaranan Nefilimləri deyil, həm də bu əlaqələrin nəticələrini və tanrının bu hadisələrə cavab olaraq göndərdiyi mühakiməni detallı şəkildə təqdim edir. İnsan və mələk qarışığı olan Nephilimlər pozğunluğun yayılmasına səbəb olan canlılar hesab olunur. Müşahidəçilər olaraq adlandırılan mələklər, yer üzünə insanlara doğru yolu öyrətmək üçün göndərilmiş, lakin onlar insan qadınları ilə əlaqəyə girərək, qadağan edilmiş bilikləri yaymağa başlayıblar. Bu nəhənglərin və onların ataları olan müşahidəçilərin yaydıqları pozğunluq, yer üzündə böyük bir qarışıqlığa səbəb olub. Tanrı, bu günahkarları məhv etmək üçün "Nuh tufanı"nı göndərib. "Divlərin kitabı" Tanrının bu qərarının nə qədər əsaslı olduğunu izah edir.
## Mani variantı
Mani variantı Qumranda tapılan varianta versiyaya bənzəyir. O, yalnız Maninin ilahi hekayəsinə uyğunlaşdırılıb. Göydən enmiş mələklər burada, dünya qurulanda yerləşdirildikləri səmadakı həbsxanalarından qaçan arxontik cinlərdir. Onlar qısa bir üsyana səbəb olacaqdılar və bu müddətdə onlardan iki yüz nəfəri Yer üzünə qaçıb. Verilən adların çoxu sadəcə olaraq İran dilinə transliterasiya edilsə də, Ohyah və Hahyah Sam və Nəriman adlanır. Bu versiyada həmçinin Mikayıl, Əzrayıl, Cəbrayıl və İsrail ilə eyniləşdirilən dörd mələyin rəhbərlik etdiyi İşıq qüvvələrinin döyüşdə cinləri və onların övladlarını necə ram etdiyini izah edən nəticə vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Translations of Manichean fragments of the Book of Giants
* Translations of Dead Sea Scrolls fragments of the Book of Giants
* Detailed discussion of contents of Book of Giants at Encyclopædia Iranica
* The Book of Giants- Manuscripts