open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rəbia Bala Xatun

**Rəbia Bala Malhun Hatun** (Osmanlı türkcəsi : **ربيعه بالا خاتون**; ) — Osmanlı imperiyasının qurucusu Osman Qazinin həyat yoldaşı və Şeyx Ədəbalinin qızıdır. O, Osmanlı İmperiyasının birinci vəziri Ələddin Paşanın anasıdır. "Osman Qazinin yuxusu" əfsanəsinin qəhrəmanıdır.

## Həyatı

Ədəbəlinin qızı mənbələrdə müxtəlif adlarla çağırılır. Şeyx Ədəbalinin qızı Uric tarixində "Rabia", Aşıkpaşazadə, Neşri, Rüstəm paşa və Lütfi Paşanın əsərlərində "Mal/Malhun" kimi.

İlk Osmanlı tarixçilərindən biri olan Âşıkpaşazadə, Mal/Malhun Hatunu Şeyx Ədəbalinin qızı kimi təsvir edir və Osmanın yuxusunu böyük bir dövlətin doğulmasının müjdəçisi kimi yozan Şeyx Edebalinin ona qızını verdiyini qeyd edir; O, Orxan bəyin də onun oğlu olduğunu bildirir. O, həmçinin əlavə edir ki, Şeyx Edebali və Mal Hatun bir-iki ay içində öldülər və onlardan üç ay sonra öləcək Osman bəy hər ikisini öz əli ilə Biləcikdə dəfn etdi. Bu məlumat doğrudursa, Orxanın anasının ölüm tarixi 1324-cü ilə uyğun gəlir.

Ancaq Şeyx Ədəbəlinin qızının adını fərqli şəkildə Rəbiə və Bala Hatun kimi qeyd edən tarixçilər var. Lakin Bala Hatun adının yazılışı Mal Hatun yazısının (Kitâb-ı Tevârîh-i Âl-i Osman, vr. Bala Hatun 29b, Mal Hatun 39a) köçürülməsi zamanı edilən səhvə əsaslanır. Orxanın Şeyx Ədəbalinin qızı olan anasının adını Oruç bəy Âşıkpaşazade Tarixini görsə də, israrla Rabia Hatun olaraq yazmışdır (Oruç Beğ Tarixi, s. 8-9, 13). Müxtəlif rəvayətlərə yer verən ilk Osmanlı tarixçilərindən biri olan Neşri, heç bir mənbədə rast gəlinməyən Mal Hatun haqqında hekayəni danışdığı hissədə onun kimin qızı olduğunu göstərmir. Lakin sonrakı mərclərdə Âşıkpaşazadənin Şeyh Edebali və Mal Hatun haqqında verdiyi məlumatı tam olaraq təkrarlayır. Bu onu göstərir ki, o, mənbələrdəki mətnləri olduğu kimi, iki rəvayəti bir-biri ilə uzlaşdırmadan çatdırmışdır.

Əsrin ikinci yarısına aid Osmanlı rəsmi qeydlərində Şeyx Edebalinin qızının Orxan bəyin anası olduğu qəbul edilmişdir.

## Evlilik
Osman Ədəbəli dərgahında tez-tez qonaq olurdu. Belə səfərlərin birində dövlət arzusunda idi. O, yuxusunu Ədəbalı ilə əlaqələndirdi, o da öz növbəsində ona gələcək dövlətin qurulması ilə bağlı müjdə verdi. Bundan sonra Ədəbəlinin qızı I Osmanla evləndi. Bu evlilik nəticəsində bütün Əhyan ​​şeyxləri Osmanlının nəzarətinə keçdi. Bu, Osmanlı bəyliyinin yaranmasına və inkişafına böyük təsir göstərmişdir. Evləndiyi zaman aldığı əmlakla bağlı mərkəzi hökumət qeydlərindən; atasının dərviş hospisinin olduğu Biləcik rayonunun Kozağaç kəndi. Onun atası Şeyx Edebali Osmanlı ərazilərində nüfuzlu dini lider olub.

## Ölüm və dəfn
1324-cü ildə vəfat etmişdir. O, əri Osmandan əvvəl ölsə də, Biləcikdə atası ilə birlikdə dəfn edilmişdir. Rəbiə Bala Malhun Hatunun məzarı anasının məqbərəsi ilə birlikdə Şeyx Ədəbəli türbəsi kompleksində tapılan məşhur tarixi abidədir. Bu kompleks Orxan Qazi tərəfindən tikdirilmiş, sonralar isə II Əbdülhəmid tərəfindən təmir etdirilmişdir.

## İstinadlar
Daşlaşma

**Daşlaşma** — kövrək çöküntülərin bərk süxurlara çevrilmə prosesi.

## Haqqında
Daşlaşma çöküntünün müxtəlif dəyişilmə mərhələlərində baş verə bilər. Duzlardan, karbonatlardan, silisium oksidindən və başqa təşkil olunmuş çöküntülərdə daşlaşma prosesi sedimentasion mərhələdə də başlaya bilər. Qırıntılı və gilli çöküntülərdə daşlaşma adətən daha gec, diagenezin son mərhələlərində və katagenezdə artan təzyiq və temperaturun təsiri altında başlanır. Daha nadir hallarda bəzi qırıntılı süxurlarda (qumlar, qravelitlər) hipergen daşlaşma mərhələsi qırıntılı hissəcikləri sementləşdirən birləşmələrlə zən­gin olan qrunt sularının təsiri altında gedir. Daşlaşma artıq suların kənar edilməsi, kolloidlərin və kimyəvi, həm də biokimyəvi yolla çökmüş maddələrin krislallaşması və formalaşan süxur sementinin və çöküntülərin komponentlərinin mineral tərkibinin dəyişməsi ilə müşayiət olunur. Kövrək çöküntülərin süxura keçməsi həmişə onların sıxlaşması ilə bağlı olur. 

Daşlaşma heyvan və bitkilərin gö­mülmüş qalıqlarında üzvi maddələrin mineral maddələrlə əvəz olunma prosesi nəticədə həmin qalıqlar vaxt keçdikcə daşlaşmış qalıqlara çevrilirlər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Fosil
Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi (Azərbaycan)

**Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi** — ali, orta ixtisas və əlavə təhsilin keyfiyyətinə nəzarət edən dövlət orqanıdır

## Tarixi
29.12.2019-cu ildə Təhsil Nazirliyinin Akkreditasiya və Nostrifikasiya İdarəsi Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyinə çevrilib. Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərir.

## Agentliyin funksiyaları
Agentlik: 	təhsil müəssisələrinin akkreditasiyasını həyata keçirir	xarici dövlətlərin ali təhsilə aid kvalifikasiyalarının tanınmasını həyata keçirir	peşə təhsili üzrə əldə edilmiş bilik, bacarıq, səriştə və təcrübənin qiymətləndirilməsi və tanınmasını həyata keçirmir	təhsil proqramlarının keyfiyyət səviyyələrinin müəyyənləşdirir

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayti
Uxul

**Uxul** (  ) — Dağıstanın Axtı rayonunda kənd.  Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi kimi kənd yaşayış məntəqəsi *olan Uxul kəndini təşkil edir*  . Rəsmi məlumatlara baxmayaraq, 2010-cu ildə son sakinlər Uxulu tərk etdi  lakin 2014-cü ildə Uxuldan olan 15 mühacir ailəsi vətənlərinə qayıtmaq arzusunu bildirdilər. Təməlin dəqiq vaxtı məlum deyil. Uxul və Miskincə kəndlərinin köhnə adamlarının rəvayətlərinə görə, əvvəlcə Sudur kəndi Uxul kəndindən çox uzaqda, Sutur dağında yerləşirdi. Təxminən eramızın 11-ci əsrində. sudurluların bir hissəsi indi Axtı rayonunun Uxul kəndinə, ikinci hissəsi indi Doqquzpara rayonunda yerləşən Miskincəyə köçmüş, üçüncü hissəsi isə indi Qusar rayonunda Sudur kəndini qurmuşlar.  

16-cı əsrin əvvəllərindən 1839-cu ilə qədər Uxul Doqquzpara  azad cəmiyyətinin bir hissəsi idi. 1839-cu ildə kənd Rusiya imperiyasına birləşdirildi. Uxul Samur mahalının Dokuzparinski naibliyinə məxsus idi. Xrax və Lqapirkənt kəndləri ilə birlikdə Uxul Kənd Cəmiyyətini yaratdı. 1929-cu ildə Uxul yeni yaradılmış Axtı rayonuna daxil edildi. Lqapirkənt və Xrax kəndləri ilə birlikdə Uxul kənd sovetini yaratdı.

Uxullulardan 33 nəfəri Böyük Vətən Müharibəsi cəbhələrində həlak olub, 22 nəfəri doğma kəndlərinə qayıdıb.

2016-cı il iyunun 5-də keçirilən referendumda sakinlər 100% Uxul kənd yaşayış məntəqəsinin Kurukal kəndi ilə birləşdirilərək Uxul kənd sovetinin kənd yaşayış məntəqəsinin Kurukal kənd inzibati mərkəzi ilə yaradılmasını 100% dəstəkləyib. 

Azərbaycanı təmsil edən olimpiya çempionu  tanınmış taekvandoçu Radik İsayev bu kənddə doğulub 

İcra başçısı Hacıyev Nəbi Yusufoviçdir.
Zahid Avşar Eloğlu

**Zahid Avşar Eloğlu** (*Zahid Hacıqulu oğlu Quliyev*; ) — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü; İdman ustası.

## Həyatı
Zahid Avşar Eloğlu 1952-ci ildə Ağcabədi rayonunun Avşar kəndində anadan olmuşdur. 1968-ci ildə Ağcabədi rayon Nizami adına Avşar kənd 1 saylı tam orta məktəbini, 1978-ci ildə Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir.

1970-ci ildə keçmiş DQMV-nin Şuşikənd kənd orta məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. 1972–1974-cü illərdə Sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur. Ordudan tərxis olunduqdan sonra Ağcabədi rayonunun Şənlik və Qaradolaq kənd orta məktəblərində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi, Ağcabədi rayon UGİM-də məşqçi-müəllim işləmişdir. İdman ustasıdır. Komsomol işçisi olmuşdur.

Hal-hazırda N. Abdullayev adına Avşar kənd 2 saylı tam orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi işləyir.

## Yaradıcılığı
Zahid Avşar Eloğlunun şeirləri müxtəlif qəzet və dərgilərdə mütamadi çap olunur.

"Yadıma sən düşürsən" (Bakı, Şirvannəşr, 2005), "Dağlar dağımdır mənim" (Bakı, Şirvannəşr, 2008), "Şəhriyarla söhbət" (Bakı, Yazıçı, 2011), "Haqdan gələn səs" (Bakı, Yazıçı, 2011), "Qoca palıdın dastanı" (Bakı, "Elm və təhsil", 2021) kitablarının müəllifidir.

## Üzvülüyü
Zahid Avşar Eloğlu 2011-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin V qurultayının və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin XII qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. 2008-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## Mükafatları
Zahid Avşar Eloğlu "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülüb. Prezident təqaüdçüsüdür.

Orta Asiya Yazarlar və Tarixçilər Birliyi Yönetiçiləri Konseyi "Yanqi Ovoz" və Böyük "Turan Birimdiqi" medalı ilə tətif olunub.

## İstinadlar
Tahir Tağızadə

**Tahir Tofiq oğlu Tağızadə** () — Azərbaycan diplomatı. Azərbaycan Respublikasının Macarıstandakı Fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

## Həyatı
Tahir Tağızadə 1967-ci ildə Rusiyanın Qorki (hal-hazırda Nijni Novqorod) şəhərində anadan olub. Orta təhsilini Bakıda alıb. Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunu qırmızı diplomla bitirib.

### Diplomat karyerası
1990–95-ci illərdə SSRİ-nin, daha sonra Rusiyanın Çexoslovakiyanın Brno şəhərindəki Baş Konsulluğunda işləyib. 1995-ci ildə Bakıya qayıdıb. 1996-cı il yanvarın 1-də Azərbaycan XİN-in ABŞ, Kanada və Avropa İdarəsinin 2-ci katibi təyin olunub. 1997-ci ildə Azərbaycanın ABŞ-dəki səfirliyinə göndərilib, orada 8 il çalışıb, əvvəlcə 2-ci, sonra 1-ci katib olub. Daha sonra mərkəzə çağırılıb, XİN-in Mətbuat və İnformasiya İdarəsinin rəhbəri vəzifəsini tutub.

2007-ci il fevralın 22-də Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin fərmanı ilə Azərbaycanın Çexiyada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunub. 2014-cü il iyulun 9-da Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin fərmanı ilə Azərbaycanın Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığıda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunub. 2021-ci il iyulun 23-də Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin fərmanı ilə Azərbaycanın Macarıstanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunub.

### Şəxsi həyatı
Evlidir. İngilis, rus, çex və slovak dillərini bilir.

## İstinadlar
Zülqədər Cahangirov

**Zülqədər Həsən oğlu Cahangirov** () — iqtisad elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Zülqədər Cahangirov 1 may 1907-ci il Tuğ kəndində anadan olmuşdur. 20-ci illərin əvvəllərində Tuğ orta məktəbini bitirdikdən sonra təhsilini Bakı və Daşkənd şəhərlərində davam etdirərək ali təhsil  almışdır.1932-ci ildə Daşkənd şəhərində Orta Asiya Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun plan-iqtisad fakültəsini bitirmişdir.

1944-cü ildə  iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.

Müxtəlif illərdə Ali Kənd Təsərrüfat məktəbində iqtisad kafedrasının müdiri, keçmiş Lenin adına APİ-un İqtisadiyyat kafedrasının  müdiri, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının iqtisad bölməsinin rəhbəri və Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində iqtisadiyyat bölməsinin rəhbəri vəzifələrində calışmışdir.

Görkəmli alim, respublikanın əməkdar iqtisadçısı Z.H Cahangirov 14 sentyabr 1974-cü ildə Tuğda vəfat etmiş və öz vəsiyyəti ilə Tuğ kəndinfə dəfn edilmişdir.

## İctimai fəaliyyəti
Azərbaycan ilk iqtisadçı alimlərindən biri olmuş, 1969-cu ildə respublikanın əməkdar elm xadimi adına layiq görülmüşdür.

Zülqədər Cahangirov xidmətlərinə görə bir sıra orden və medallarla təltif olunmuşdur.

Elmi-pedaqoji fealiyyəti dövründə siyasi iqtisad və kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatına dair 60-dan çox elmi işi dərc olunmuşdur. Onun rəhbərliyi altında 15 namizədlik dissertasiyası müdafiə olunmuşdur. Professor Z.H Cahangirov SSRİ-nün müxtəlif ali məktəblərin elmi şuralarında namizədlik və doktorluq dissertasiyaların müdafiəsində opponent kimi çıxış etmişdir.

1948-ci ildən Azərbaycan SSR E.A-nın İqtisadiyyat bölməsinə rəhbərlik etmişdir.

1944-1973-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnistitunun Siyasi iqtisad Kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

1964-cü ildə Siyasi iqtisadçı professor adına layiq görülmüşdür.

1973-cü ildə müəllim kadrların hazırlanmasında, pedaqoji elmlərin inkişafında xidmətlərinə görə ona əməkdar iqtisadçı fəxri adı verilmişdir.

Daimə öz elindən, doğma kəndindən aralanmayan Zülqədər Cahangirovun həmkəndliləri qarşısında böyük xidmətləri olmuşdur.

Bələ ki, Tuğ kəndindən əlavə olaraq həmçinin  bütün Qarabağdan Bakıya müxtəlif məsələlərlə əlaqədər gələn adamlar məhz Zülqədər Cahangirov-un köməyinə əsaslanırdılar.

60-cı illərin sonunda Tuğ kəndinə çəkilən su kəməri məhz professor Zülqədər Cahangirovun təşəbbüsü və köməyi nəticəsində həyata keçmişdir.

Z.H Cahangirovun 3 övladı vardır: Azər, Feyruz və Nazim.

## İstinadlar
Naomi Osaka

**Naomi Osaka** () — idmançı.

## Həyatı
Naomi Osaka 16 oktyabr 1997-ci ildə Yaponiyanın Osaka şəhərində anadan olub.

## Fəaliyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Aban ibn Səid

**Aban ibn Səid** (,  ) — nüfuzlu Qureyşlilərdən biri, Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi.

## Bioqrafiya
Tam adı: Aban ibn Səid ibn əl-As ibn Üməyyə ibn Əbd əş-Şəms ibn Əbd Mənaf əl-Kuraşi əl-Umavidir. Aban uzun müddət müsəlmanların düşməni olmuşdur. Qardaşları Əmr və Xalid İslamı qəbul etdikdən sonra ailəsində münaqişələr yaranır. Bədr döyüşündə müsəlmanlara qarşı vuruşmuşdur. Bu döyüşdə onun qardaşları Ubeydə və As ölür. Xudeybi sülh müqaviləsi bağlanarkən Aban Məhəmmədin səfiri Osman ibn Əffanı öz himayəsinə götürür.

Müsəlmanlarla qarşıdurma zamanı o, tədricən müsəlmanların ehkamını öyrənir. İslam ənənəsinə görə, Aban tez-tez Suriyaya gedirdi və bu səfərlərin birində Ərəbistana yeni peyğəmbərin gəlişi barədə ona xəbər verən bir rahiblə görüşürdü. Aban əmin oldu ki, “yeni peyğəmbər”in əlamətləri Məhəmmədin şəxsiyyəti ilə tam üst-üstə düşür. Məkkəyə qayıdan o, artıq müsəlmanlara qarşı nifrət etməkdən imtina edir və bir müddət sonra İslamı qəbul edir. Bu Xeybər döyüşündən əvvəl baş vermişdir.

İslamı qəbul etdikdən sonra Aban Mədinəyə köçür və burada vergi sahəsində mühüm dövlət işlərini aparmaq ona həvalə edilir. Xilafət dövründə Əbu Bəkr Bizansa qarşı müharibələrdə iştirak etmişdir. Bizanslılara qarşı döyüşlərin birində şəhid olmuşdur. 

## İstinadlar
Qavi (futbolçu)

**Pablo Martin Paez Qavira** (; ) — Qısaca olaraq **Qavi** () kimi də tanınan, La Liqa təmsilçilərindən olan "Barselona" klubunda və İspaniya milli futbol komandasında yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar İspaniya futbolçusu.

## İstinadlar
Lenn Evan Qudman

**Lenn Evan Goodman** () — ABŞ-lı filosof və fəlsəfə tarixçisidir. Goodman 1994-cü ildən Vanderbilt Universitetinin fəlsəfə kafedrasının professorudur.

## Həyatı
Onun fəlsəfi yaradıcılığında metafizik və etik məsələlərə diqqət yetirilir. Zaman keçdikcə o, daha çox İslam və yəhudi düşüncəsinə diqqət yetirdi və onların bir-biri ilə yaradıcı qarşılıqlı əlaqəsini araşdırmağa çalışdı. Onun ərəb ədəbiyyatında yunan təsiri ilə bağlı əsəri var.

## Əsərləri
Goodman, Lenn E., "Arap Edebiyatındaki Yunan Etkisi", *Nüsha: Şarkiyat Araştırmaları Dergisi*, (Tərcüməçi: Esat Ayyıldız), 18.47 (2018): 15–44. Doi:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yuxarı baxma (film, 2021)

**Yuxarı baxma** () — Adam Makkeyin rejissorluğu əsasında 2021-ci ildə çəkilmiş elmi-fantastik və satirik film.

## Məzmunu

Miçiqan Dövlət Universitetinin astronomiya fakültəsinin doktorantı Keyt Dibiaski əvvəllər məlum olmayan və çox böyük komet kəşf edir. Onun professoru Rendall Mindi bu kəşfə sevinir, amma hesablamaları nəticəsində görür ki, bu komet 6 ay ərzində Yerə yaxınlaşacaq və bütün canlılar məhv olacaq. Kometə "Dibiaski" adını verirlər.
Daha sonra onlar bu komet haqda alim Teddi Oqletorpu məlumatlandırırlar. Bu məlumatı prezidentə də bildirmək üçün Ağ Evə yollanırlar, amma prezident Ceyn Orlin və onun oğlu Ceyson Orlin onları laqeydliklə qarşılayırlar. Çünki bir müddət sonra prezident seçkiləri keçiriləcəkdi.

Professor və onun tələbəsi televiziya verilişinə çıxmağı qərarlaşdırırlar. Lakin bu cəhdləri də uğursuz alınır. Prezidentin açıq şəkilləri yayımlandığından öz nüfuzunu artırmaq üçün kometin gətirəcəyi fəlakətdən yararlanmağa çalışır və fəlakətin baş verə biləcəyini təsdiqləyir. Amma prezidentin maliyyəçisi, milyarder Piter Ayşeruell kometin tərkibində çoxlu miqdarda mineralların olduğunu aşkarladıqdan sonra kosmosa göndərilmiş raketlərin uçuşuna icazə vermir.

Keyt və Teddi etiraz edirlər və əməliyyatdan uzaqlaşırlar. Rendall isə günü-gündən məşhurlaşır. Keyt isə evinə dönür, valideynləri onu xoş qarşılamırlar. O, Yul adlı oğlanla tanış olur. Rendall qəzəblənib televiziya verilişində baş verə biləcəkləri söyləyir. Digər ölkələrin də cəhdləri uğursuzluqla nəticələnir. Son ümid ABŞ-nin cəhdi olur, lakin o da uğursuzluğa düçar olur.

Keyt, Yul, Teddi, Rendall və ailəsi birgə şam edirlər. Prezident, Piter və bir qrup varlı amerikalı xüsusi kosmik gəmi ilə başqa bir planetə yollanmaq üçün Yerdən ayrılırlar, oğlu Ceysonu təsadüfən unudur. Prezident Rendalla da onlarla gəlməyi təklif edir, amma Rendall qəbul etmir. Komet Yerə gəlir və bütün canlılar məhv olur.

İyirmi iki min il keçir və kosmik gəmi başqa planetə eniş edir, onlar yuxudan ayılırlar. Burada fərqli heyvanlar, bitkilər mövcuddur. Prezident heyvanın birinə yaxınlaşmaq istəyəndə heyvan onu öldürür.

Sonuncu kredit səhnədə isə tək Ceysonun sağ qaldığı göstərilir və o, anasının geri qayıdacağına ümid edir. Baş verənləri isə telefonuna çəkir.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əbu əd-Dərda

**Əbu əd-Dərda** (,  ) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri.

## Bioqrafiya
Əbu əd-Dərda Mədinədə doğulmuş, Xəzrəc qəbiləsinin əl-Haris nəslindən idi. Bədr döyüşündən sonra hicrətin ikinci ilində İslamı qəbul edir. O, ticarətlə məşğul idi, lakin İslamı qəbul etdikdən sonra bu işi tərk edərək zahid həyat tərzi keçirir. O, Uhud döyüşündə və müsəlmanların məkkəlilərə qarşı digər döyüşlərində iştirak etmişdir. Quran, hədislər və İslam hüququ (fiqh) üzrə mütəxəssis olur.

Xəlifə Osman ibn Əffanın dövründə əvvəlcə ona təklif olunan dövlət vəzifəsindən əl çəkmiş və insanlara İslamın əsaslarını öyrətməyə başlamışdır. Bununla belə, o, Suriyanın qazisi olmağa razı olur. O, üçüncü raşidi xəlifə Osmanın öldürülməsindən əvvəl 653-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Laslo Bölöni

**László Bölöni** (rumın: *Ladislau Bölöni*; ) — Rumıniyalı keçmiş futbolçu və hazırkı menecerdir. O, sonuncu dəfə Superliqa Yunanıstanın " Panatinaikos" klubunu çalışdırıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elmir

**Elmir** — ad.

* Elmir Akifzadə
* Elmir Əliyev
* Elmir Kərimov
* Elmir Məmiyev 
* Elmir Nəsirov
* Elmir Orucov
* Elmir Süleymanlı
* Elmir Umudlu 

## Həmçinin bax
* Elmar 
* Elmira
Vansittart adası

**Vansittart adası** () — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012). 
## Coğrafiya
Ada Foxs körfəzinin cənub-qərb hissəsində yerləşir, 1,6 km enində dar Hart boğazı adanı Melvil yarımadasının cənub-şərq sahilindən, Frozen Streyt isə cənubda yerləşən böyük Sauthempton adasından ayırır.

Adanın sahəsi 997 km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 394 km-dir. Adanın uzunluğu 75 km, eni isə 26 km-dir. 1,4 km enində dar bir bərzəxlə bağlanan iki hissədən ibarətdir. Landşaft dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 50 - 100 metr olan alçaq yayladır, onun üzərində bəzi yerlərdə 100 metrə qədər təpələr vardır. Adanın şərq tərəfi qərb hissəsindən daha yüksəkdir. 
## İstinadlar
Azərbaycanın Komando Briqadaları

**Azərbaycan komandosu** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin xüsusi təyinatlı silahlı birləşmələri. Azərbaycanda komando hərbi hissələrinin yaradılmasına 2021-ci ilin sonlarından başlanılmışdır.

## Hərbi hissələri
### Xocavənd Briqadası
Azərbaycanda Komando Briqadasının birinci hərbi hissəsinin açılışı 24.12.2021-ci ildə Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbəsində baş tutdu. Hərbi hissənin açılış mərasiminə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva, müdafiə naziri Z. Həsənov və 2-ci Ordu Korpusunun Komandiri M. Bərxudarov qatıldı. Mərasimdən əvvəl müdafiə naziri Z. Həsənov İlham Əliyevə raport verdi. Daha sonra İlham Əliyev hərbçiləri salamladı və Azərbaycanın Dövlət Himni səsləndirildi. Şəxsi heyət qarşısında çıxışı zamanı İlham Əliyev *"Komando Briqadasının yaradılmasının bizim üçün yeni addım olduğunu və bu briqadaların istənilən hərbi vəzifəni icra etməyə qadir olacaqlarını."* bildirdi. Daha sonra Azərbaycan Prezidentinin Komando Briqadasına döyüş bayrağının verilməsi haqqında 01.10.2021-ci il tarixli təqdimatı oxundu. Briqada Komandiri Elşən Sanayev döyüş bayrağını İlham Əliyevdən aldı.

### Kəlbəcər Briqadası
### Göygöl Briqadası

## Hərbi rütbələri

## İstinadlar
Qodendaq

**Qodendaq** () — orta əsrlərə aid, əzici və kəsici effektə malik silah. Ölçusu adamboyu ölçusundə olan, uc hissəsi yuxarı doğru genişlənən dəmirlə örtulmuş və iti deşici uca mlik ağır silah. Əsasən XIV əsrdə Fransanın Flandriya qraflığında geniş istifadə edilirdi.

## Adı

Qodendaqın adı barədə ən çox yayılmış versiya bu silahın adının mənşəyini "Brügge Matins" (1302) hadisələri ilə əlaqələndirir. Flaman üsyançıları qarşılarına çıxan fransızları ləhcəsinə görə tanıyaraq məhv edirdilər, bunun üçün onlar fransılzarın salamlaşmasını və ya müəyyən bir şibboleti tələffüz etməyi tələb edirdilər. Beləcə niderlandca "gununuz xeyirli" mənasını verən "goedendag" sözundən silahın adı yaranır.

Başqa bir versiyaya görə, *qodendaq* sözu  yaxşı və  — xəncər szözlərinin birləşməsindən yaranıb və beləliklə goedendag — hərfi mənada "yaxşı xəncər" mənasını veir. 

Üçüncü, ən az ehtimal olunan versiyaya görə, bu ad Flamand milislərinin cəngavərləri boynundan bıçaqlamaq vərdişindən irəli gəlir — cəngavər zirehinin həssas yerlərindən biri. Öldürülən düşmənin irəli əyilmiş başı Fleminqlərə salam təzimini xatırladırdı.

## Döyüşdə istifadəsi
Flamand kommunal milislərinin düzuluşundə qodendaq, falanqada uzun, ağır nizə istifadə edən nizəçilərin yanında dayanırdılar. Bəzi versiyalara görə qodendaq və nizə istifadə istifadə edən döyuşçulər bir birini əvəz etməklə ardıcıl düzulurdulər.

Qodendaq ilə nəinki vurmaq olurdu, onunla həm də qısa, çox ağır nizə kimi deşmək olurdu. Onu iki əllə tutdular; bu halda, bir qayda olaraq, qalxan istifadə edilmirdi.

Piyada döyüşü üçün bu silah çox da əlverişli olmasa da, lakin ağır süvariləri dəf etmək üçun əla vasitə idi.

## İstinadlar
Pınar Dəniz

**Pınar Dəniz** () — Türk aktrisa.

## Həyatı
Pınar, 4 noyabr 1993-cü ildə Mardinli və Ərəb kökənli bir ailənin uşağı olaraq Adanada dünyaya gəlmişdir.  İki yaşından etibarən İstanbula gəlmiş və burada böyümüşdür. * İstanbul Universiteti İctimaiyyətlə Əlaqələr və Reklam * bölməsindən məzun olmuşdur. İlk dəfə  2014-cü ildə özünü aktyorluq sahəsində sınamışdır. *Sil başdan* adlı serialda *Evrim* obrazını canlandırmışdır. Müğənni Murad Dalkılıçın *Yəni* adlı musiqisinin klipində yer almışdır. 2016-2018-ci illərdə məşhur  *Vətənim sənsən* serialında *Ulduz* obrazını oynamışdır. FOX TVdə yayımlanan *Bir Dəli Rüzgar* serialında  Bərk Cankatla  partnyor olmuş,*Gökçə* rolunu canlandırmışdır. 

Netflix platformasında Burcu xarakterile  Aşk 101 serialında yer almışdır. Hal-hazırda, 2021-ci ildə Kanal D tərəfindən ekranlaşdırılan Yargı serialında * Ceylin Ərguvan Qaya* rolunu canlandırır.

## Filmoqrafiya
### TV serialları
*"Sil başdan" (2014)-Evrim-baş rol
*"Beyaz yalan" (2015)-Azra- baş rol
*"Vatanım sensin" (2016-2018)-Yıldız-baş rol
*"Bir Deli Rüzgar" - Gökçe Yücel-baş rol
*"Aşk 101"-Burcu-baş rol
*"Menajerimi ara"-özü-qonaq
*"Kırmızı oda" (2021)-Nazlı-qonaq
*"Yargı" -Ceylin-baş rol

### Filmləri
*"Kardeşim benim 2" (2017)-Didem-baş rol
*"İnsanlar ikiye ayrılır" (2021)-Ceren-baş rol
*"Aşkın Kıyameti" (2021)-Selin-baş rol

## İstinadlar
Aleksandr Kanningem

**Aleksandr Kanningem** (; ) — Böyük Britaniya hindşünası, arxeloqu, hərbçisi.

## Həyatı
Aleksandr Kanningem 23 yanvar 1814-cü ildə Böyük Britaniyanın paytaxtı London şəhərində anadan olmuşdur.19 yaşında leytenant rütbəsində hərbi mühəndis kimi Hindistanda xidmət etməyə yollanmışdı. O gedişlə 28 il orda xidmət etmişdi.

Aleksandr Kanningem Hindistanda xidmət edərkən bu ölkənin tarixi ilə məşğul olmuşdur. Hind vadisi mədəniyyəti ilə bağlı ilk məlumat verən şəxsdir.

Aleksandr Kanningem Yueçjilərin türk olduğunu iddia edən tədqiqatçılardan biridir.

1867-ci ildə imperatoriçə Kraliça Viktoriya ona cəngavər ünvanı vermişdi.

Aleksandr Kanningem 28 noyabr 1893-cü ildə London şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vlad Tsepeş (film, 1979)

***Vlad Tsepeş*** 1979-cu ildə Doru Nastase tərəfindən çəkilmiş Rumın tarixi dram filmidir. Film Valaxiya voyvodası III Vlad Tsepeşdən (həmçinin Vlad Drakula kimi tanınır) ilhamlanıb.

## Rollarda

## İstinadlar
Müqəddəs Nikolay

**Müqəddəs Nikolay Möcüzəyaradan** (; ; ) — tarixi kilsələrdə müqəddəs şəxs, Likiyada (Bizans) arxiyepiskop. Xristianlıqda o, möcüzəyaradan kimi hörmətlə qarşılanır, Şərqdə səyahətçilərin, məhbusların və yetimlərin himayədarı, Qərbdə - cəmiyyətin demək olar ki, bütün təbəqələrinin, lakin əsasən uşaqların himayədarı kimi tanınır.

O, həm başındakı yepiskopluğunun simvolu olan mitra ilə, həm də onsuz təsvir edilmişdir. Santa-Klaus personajı məhz Müqəddəs Nikolaydan götürülmüşdür. Müqəddəs Nikolayın müflis bir zənginin üç qızına cehiz hədiyyə etməsindən bəhs edən həyatının əsasında Milad hədiyyələri yarandı.

Mirlikiyalı Nikolayın qədim tərcümeyi-hallarında müqəddəslərin tərcümeyi-hallarının oxşar təfərrüatlarına görə onları adətən Nikolay Pinar (Sion) ilə qarışdırırdılar: hər ikisi Likiyadan, arxiyepiskoplardan, hörmətli müqəddəslər və möcüzəyaradanlardır. Bu təsadüflər əsrlər boyu mövcud olan yanlış təsəvvürə səbəb oldu ki, kilsənin tarixində yalnız bir Müqəddəs Nikolay Möcüzəyaradan olmuşdur.

## İstinadlar
Santa-Klaus

**Milad Baba**, **Müqəddəs Nikolay**, **Müqəddəs Nik**, **Kris Krinql** və ya sadəcə **Santa** kimi tanınan **Santa Klaus** — Milad ərəfəsində axşam və gecə saatlarında hədiyyələr gətirdiyi deyilən Qərb xristian mədəniyyətindən olan əfsanəvi bir personaj.

Müasir qırmızı geyimli, gülərüz Santa 1930-cu illərdə illüstrator Heddon Sandblom (*Haddon Sundblom*) tərəfindən soft içki Koka-Kolanın reklam plakatı üçün dizayn edilib.

Santa özünü yaxşı aparan uşaqlara milad ərəfəsində hədiyyələr paylayan ağsaqqal kimi təsvir olunur. O, Şimal qütbündə arvadı xanım Klaus və elfəri ilə birgə yaşamaqdadır. İkisinin işlətdiyi oyuncaq emalatxanası var - onlar orada yaşıl geyimli cırtdanabənzər elfərin köməyilə əsasən oyuncaqlar istehsal edirlər. Amerikalılar Santanın Alyaskada, avropalılar isə onun Laplandiyada yaşadığına inanır. Santa, maralı Rudolfun (*Rudolph*) başçılıq etdiyi sehrli kirşəsində uçur. Rudolf da daxil olmaqla 9 şimal maralı var: *Dasher*, *Dancer*, *Prancer*, *Vixen*, *Comet*, *Cupid*, *Blitzen*, *Donner*. Milad gecəsində uşaqlar Santaya peçenye və süd, onun maralları üçün isə yerkökü qoyub yatmağa gedirlər.

Santanın müasir fiquru folklor ənənələrinə əsaslanır. Milad Babanın İngilis fiquru Müqəddəs Nikolayı, Alman Belsnikel və Hollandiyanın Sinterklaas fiqurunu əhatə edir. Santa Klaus, adətən, ağ xəz yaxalığı və manşetləri olan qırmızı palto, ağ xəz manşetləri olan qırmızı şalvar, ağ xəzlə işlənmiş qırmızı papaq, qara dəri kəmər və çəkmə geyinən, uşaqlar üçün hədiyyələrlə dolu kisə daşıyan iri, şən, eynəkli, ağ saqqallı bir kişidir. Milad ədəbiyyatında "ho, ho, ho!" kimi ifadə olunan dərin, ürəkaçan bir gülüşə malikdir.

Bu imajı 19-cu əsrdə Şimali Amerikada yaranıb və mahnılar, radio, televiziya, uşaq kitabları, ailədə Milad ənənələri, filmlər və reklamlar vasitəsilə əbədiləşdirilib və gücləndirilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şaxta Baba
* Ayaz Ata
* Milad ağacı
Cakuren

və ya digər adı ilə  – Yaponiya şairi və buddist keşişi. Səkkizinci imperiya antologiyası olan "Şin Kokinşu" (1205) əsərinin 8 müəllifindən biridir.

## İlk illəri
Cakurenin atası Şunkay məşhur şair Fucivara no Toşinarinin (Şunzey) balaca qardaşı idi. Şunkay 1150-ci ildə keşişlik etməyə başlayanda Şunzey tərəfindən övladlığa götürülmüşdür. O, Şunzeyin davamçısı hesab olunurdu. Lakin Şunzeyin Nariie adlı bacarıqlı olmayan oğlu və Fucivara no Sadaie adlı bacarıqlı oğlu olmuş, Sadaie 9 yaşına çatanda Sadanaqa Şunzeyin oğulluğundan çıxmış, din adamı olmuş və Cakuren adını götürmüşdür.

## Yaradıcılığı
Cakuren həyatı boyunca saraydakı poeziya toplantılarında və müsabiqələrində aktiv iştirak etmişdir (xüsusilə, həyatının son 5–6 ilində). Keşiş olduqdan sonra müasiri Sayqyo kimi Yaponiya boyunca səyahətə çıxmış, səyahəti zamanı şeirlər yazmışdır. 1193-cü ildəki məşhur 600 raundluq poeziya müsabiqəsində Şunzeyin şagirdlərini və ardıcıllarının maraqlarını rəqib Rokuco şairlərinə qarşı uğurla müdafiə etmişdir. Onun Rokuco şairlərindən biri olan Kenşo ilə deyişmələri məşhur olmuşdur.

1201-ci ildə keçmiş imperator Qo-Toba tərəfindən qurulmuş Poeziya Bürosunun üzvü seçilmişdir. Digər 5 üzv isə "Şin Kokinşu" antologiyasının tərtibatçısı seçilmişdir. Lakin bir il sonra Cakuren ölmüşdür. Cakurenin Şunzey və Sadaie poeziya məktəbləri ilə yaxınlığı öz unikal stilinin ortaya çıxmasına səbəb olmuşdur. Şunzeyin "köhnə tərz, yeni şərh" neoklassik yanaşmasını və estetik idealını qəbul edən Cakuren dövrün ən tanınmış işlərini ortaya çıxarmışdır. Onun şeirləri tənhalıq atmosferi yaradır. Cakurenin 117 şeiri "Senzai Vakaşu" antologiyasından (1188) başlayaraq müxtəlif imperiya antologiyalarına daxil edilmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Bəlkə də bu, həqiqətdir… (roman)

**Bəlkə də bu, həqiqətdir…** () fransız yazıçısı Mark Levinin ilk romanı

## Məzmun
Bir axşam yalnız yaşayan memarın evində gənc, gö­zəl bir qız peyda olur.O qız Loren Klayn adlı bir həkimdir. Və o… ruhdur. Xəstəxanadan qayıdarkən avtomobil qəzası keçirib və komaya düşüb. Yalnız Artur adlı gənc me­mar ona yardım edə bilər. Çünki Loren ruh olsa da Artur onu görə, eşidə və toxuna bilər. Ancaq onları bir-biri­nə bağlayan sevgi hissləri olmasaydı, o da ölüm qarşısında aciz qalacaqdı. Lakin sonda Lorenin ruhu getdikcə silinir və o koma vəziyyətindən çıxır, yenidən həyata qayıdır, amma Arturu xatırlamır.
## İstinadlar
*
*
Əbu Dücanə

**Əbu Dücanə** (,  ) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri.  

## Bioqrafiya
Mədinədə anadan olub. Əslən Xəzrəc qəbiləsindəndir. Məkkəli müsəlmanların Mədinəyə köçməsindən əvvəl İslamı qəbul etmişdir.

O, müşriklərə qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Döyüşlər zamanı o, tez-tez başına qırmızı lent bağlıyar və rəqibləri qarşısında döyüşlərdən əvvəl özünü göstərirdi. Uhud döyüşündə həyatını təhlükəyə ataraq Məhəmməd peyğəmbəri müdafiə etmiş və ağır yaralanışdır.

Xəlifə Əbu Bəkrnin dövründə mürtədlərlə vuruşurdur. O, “yalançı peyğəmbər” Müsaylimə ilə döyüşdə həlak olmuşdur. Müsaylimə Əbu Dücanə və Vəhşi ibn Hərb tərəfindən öldürüldüyü bildirilir.

## İstinadlar
Əbu Səid Xudri

**Əbu Səid əl-Xudri** (,  ) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri.

## Bioqrafiya
Məhəmməd peyğəmbərin hicrətindən təxminən 10 il əvvəl Mədinədə müsəlman ailəsində anadan olmuşdur. Əl-Əbcar kimi tanınan ulu babası Nisba əl-Xudri Xudri nəslindəndir. Atası Malik ibn Sinan Mədinənin İslamı qəbul edən ilk sakinlərindən olmuşdur. Ananın adı Ənisə binti Əbu Haris idi. O, Xəzrəc qəbiləsinin Bəni Nəcar qəbiləsindəndir. Əbu Səid İslam hüququnu yaxşı bilirdi. 2000-ə yaxın hədis rəvayət etmişdir.

Əbu Səid Uhud, Xeybər, Hüneyn döyüşlərində, Təbuk yürüşündə, Məkkənin fəthində iştirak etmişdir. Atasının öldüyü Uhud döyüşü zamanı Əbu Səidin 13 yaşı var idi.

Peyğəmbərin vəfatından sonra xəlifələr Ömər ibn Xəttab və Osman ibn Əffanın dövründə müsəlman hüququ sahəsində araşdırmalarla məşğul olmuş, fətvalar dərc vermişdir. Xəlifə Əlinin dövründə xaricilərə qarşı vuruşmuşdur.

## İstinadlar
Orxan Vəliyev

* Orxan Vəliyev (idmançı) — Uşu Sando üzrə Dünya çempionu, səyyah, yazıçı və iş adamı.
* Orxan Vəliyev (alim) —  Azərbaycanlı alim, tədqiqatçı, filosof, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru.

## Həmçinin bax
* Orxan
* Vəliyev
Kox adası

**Kox adası** () — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

## Coğrafiya
Adanın sahəsi 458 km², sahil xəttinin uzunluğu isə 130 km-dir.

O qədərdə kiçik olmayan ada Foxs körfəzinin şimal hissəsində, Baffin Torpağının qərb sahilində yerləşir. Bu nəhəng adanın Nunavut yarımadasından 14 km cənub-qərbdə Stensbi körfəzinin girişi ilə üzbəüz qərarlaşır. Ən yaxın adalar: Rouli adası 10 km cənubda (Labrador boğazı boyunca), Brey adası 33 km cənub-şərqdə, Yens Munk adası 28 km qərbdə yerləşir.

Kox adasının uzunluğu 41,5 km (şimal-şərqdən cənub-qərbə) və eni şimalda 15,5 km-dən cənubda 5 km-ə qədərdir. Ərazi alçaq və ifadəsizdir. Adanın çox hissəsi dəniz səviyyəsindən cəmi 10–20 metr yüksəklikdədir. Hündürlüyün dəniz səviyyəsindən 40 metrə qədər çatdığı uzaq cənub-qərbdə relyef bir qədər yüksəkdir. Düz səth və kiçik göllər adanın şimal hissəsinin xarakterik xüsusiyyətidir.

## İstinadlar
Zəhər tuluğu

**Zəhər tuluğu** — Ssenari müəllifləri Taleh Yüzbəyov, Orxan Mərdan, Pərviz Həsənov və Cəlil Cavanşir olan, Taleh Yüzbəyovun və Orxan Mərdanın rejissorluğu ilə çəkilən, tammetrajlı bədii Azərbaycan filmi.

Filmin bəstəkarı Tərlan Məmmədhüseynovdur.
## Məzmun
Bıçaqlandıqdan sonra sağ qalan Adil (Taleh Yüzbəyov), müalicə olunduğu xəstəxanadan çıxıb öz monoton həyatına geri dönməyə hazırlaşır. O hər zamanki kimi, "zəhər tuluğudur" – iş yoldaşlarını, dostlarını, onu müalicə edən həkimi və tibb bacılarını acılamağa, incitməyə, kobudluğa davam edir. Dostu Şakirin və artıq həyat tərzini dəyişdiyini iddia edən tələbə yoldaşı, keçmiş "həyat qadını" Rənanın müşayəti ilə xəstəxanadan çıxıb normal həyatına davam etməyi düşünən Adil inanılmaz bir sınaqla qarşılaşır. Xəstəxananın həyətindən çıxmamış Şakirin maşınına tanımadıqları hamilə qadın əyləşir. Dünyaya gətirəcəyi qız övladını qorumaq üçün ərindən və onun ailəsindən, daha doğrusu abortdan qaçan qadını qorumaq üçün Şakir və Rəna israr edir. Adil bu işə mane olmağa çalışsa da, getdikcə bütün şərtlər onu dünyaya gələcək körpənin xilaskarına çevirir.

## Rollarda

* Taleh Yüzbəyov - Adil
* Zülfiyyə Qurbanova - Rəna
* Ləman Mərrih - Leyla
* Əlixan Rəcəbov - Cəmo
* Nəzakət Heydərova - Şəxs
* Cavidan Novruz - Ziya
* Səidə Quliyeva - 
* Rasim Cəfər - 
* Hüsniyyə Mürvətova - 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Orxan Vəliyev (alim)

**Orxan Vəliyev** () — azərbaycanlı alim, tədqiqatçı, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru.

## Həyatı
Orxan Vəliyev 22 aprel 1987-ci ildə Ermənistan SSR-nin Göyçə mahalında anadan olmuşdur. O, orta təhsilini Gəncə şəhərində almış, 2005-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Sosial elmlər və Psixologiya fakültəsi fəlsəfə ixtisasına qəbul olmuşdur. 2009-cu ildə oradan fəlsəfə ixtisası üzrə məzun olduqdan sonra Vəliyev 2012–2014-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında politologiya üzrə magistr təhsili almışdır. O, Vəliyev Türkiyə Respublikası təqaüdü hesabına Türkiyənin Sakarya Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsinin Siyasi Elm və Dövlət İdarəçiliyi Kafedrasında doktorantura təhsili almış, 2020-ci ildə "Çarlıq Azərbaycanın Millətləşmə Prosesi: 1850-1920" başlıqlı doktorluq işini yekdilliklə müdafiə edərək siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru elmı adını almışdır. O, 2021-ci ildə Türkiyə Respublikası təqaüdü hesabına Trakya Universitetində Professor Nebi Mehdiyevin "Bir bilmə teoriyası" ("Bir Bilme Teorisi") nəzəriyyəsi əsasında "Tarix və Bilik: Azərbaycan Millətçiliyinin Epistemik Təhlili" başlıqlı posdoktorantura tədqiqatı aparmışdır. Vəliyevin Azərbaycan millətquruculuğuna dair türk və Azərbaycan dilində nəşr edilən monoqrafiyası müvafiq sahə üzrə nəşr edilmiş ilk kitabdır.

Orxan Vəliyev Xəzər Universiteti siyasi elmlər və fəlsəfə departamentinin müəllimi və müdiri vəzifəsində çalışır. Khazar Journal of Humanities and Social Sciences jurnalının redaktor müavindir.

## Əsərləri
; Kitablar
* Azerbaycan'da Milliyetçilik Ulusun ve Ulus-Devletin Oluşumu, Ankara, Türkiye Notları Yayınevi, 2020, 232 s. 
** Tərcüməsi: Azərbaycan Millətçiliyi, Bakı, Milliyyət Araşdırmalar Mərkəzi, 2021, 200 s.

; Tərcümələr
* Hrox, M. (1995). Milli Özünüidarəetmənin Tarixi Bir Çərçivədən Dəyərləndirməsi (National Self-Determination from a Historical Perspective), Canadian Slavonic Papers / Revue Canadienne des Slavistes, 37(¾), 283–299, İstiqlal, 2018, 73–91 s.

; Məqalələr

* Milletini ve Devletini Arayan Bir Etnik Grup: Azerbaycan Örneği (1850–1920)
* Tarih ve Bilgi: Azerbaycan Milliyetçiliğinin Epistemik Tahlili
* Ahundzade'de Millet Fikrinin Oluşumunun Miroslav Hroch’un yaklaşımı Çerçevesinde Değerlendirilmesi
* Resulzade'de Azerbaycancılık İdealini Küçük Millet Modeli Bağlamında Tartışmak
* Azerbaycan'da Milliyetçilik
* Çarlık dönemi Azerbaycanı’ın uluslaşma süreci: 1850–1920
* Çatışma Üzerine Bir Deneme
* Çarlık Azerbaycan'ında Milliyetçiliğin Gelişimi: 1850–1918
* Modern Ulusun Oluşumunu İnanç ve İnançsızlık Bağlamında Tartışmak
* Sekülerleşme ve Milliyetçilik Teorileri Işığında I ve II. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Karşılaştırmalı Tahlili
* Azərbaycanda millətləşmə prosesinin (1850-1920) modelləşdirilmə cəhdi

## İstinadlar
Qonşuların pəncərəsi (qısametrajlı film, 2019)

**Qonşuların pəncərəsi** - Marşal Karrinni yazdığı və rejissorluq etdiyi 2019-cu il Amerika istehsalı qısametrajlı film. 2020-ci ildə Ən Yaxşı Canlı Aksiya Qısa Filmi üzrə Akademiya Mükafatını qazandı. Film Dayn Veypertin Sevgi və Radio podkastında danışdığı həqiqi hekayədən ilhamlanıb.

## Mövzu
Elli və Yakob üç azyaşlı uşaqları ilə Nyu-Yorkda yaşayan 30-lu yaşlar cütlükdür. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sumbar çayı

**Sumbar çayı** - Türkmənistanın cənubunda və İranın şimalında sürətlə axan çay, Ətrak çayının qolu. 1954-cü ilin yanvarında sonunda fərd öldürülənə qədər yaxın çevrələr Türkmənistanda Xəzər pələnginin yaşadığı ərazi idi.

## Coğrafiya
Sumbar 245 km (152 mil) uzunluğundadır. İranın Kopet dağlarından başlayır və Türkmənistana doğru axır. Sumbar Ətrak çayına daxil olana qədər uzun bir müddət ərzində ondan Marabeh adlanan bir sıra təpələrlə ayrılır.

## İstinadlar
Dell (yer forması)

**Dell (yer forması)**— Fiziki coğrafiyada yarğan kiçik, tənha bir dərədir. Eyni zamanda otlu, parka bənzər, adətən qismən meşəlik bir vadi kimi təsvir olunur. "Dell" sözü qədim ingiliscə dell sözündəndir və köhnə ingiliscə dæl, müasir "dərə" sözü ilə əlaqəlidir. Ədəbiyyatda boşluqlar çox vaxt xoş sığınacaq kimi təsvir edilir. Termin bəzən dingle ilə sinonim olaraq istifadə olunur, baxmayaraq ki, o, xüsusilə dərin yarğanlara və ya ağaclarla əhatə olunmuş çuxurlara aiddir. Bu terminlər həmçinin Dingle Dell, Kent və Dingle Dell Reserve, Oklandda tavtoloji yer adlarının nümunələrini yaratmaq üçün birləşdirilib.

## İstinadlar
Dell (dəqiqləşdirmə)

***[[Dell]]** () — ABŞ-nin transmilli informasiya texnologiyaları şirkəti. 1984-cü ildə Maykl Dell tərəfindən yaradılmış şirkətin mərkəzi ofisi ABŞ-nin Texas ştatında yerləşir.

***[[Dell (yer forması)]]**— Fiziki coğrafiyada yarğan kiçik, tənha bir dərədir.
Lesani Hərbi Texnika Muzeyi

Lesani Hərbi Texnika Muzeyi - Çex Respublikasının Mərkəzi Bohemiya regionundakı Lesani şəhərində yerləşən hərbi texnika muzeyidir. Onun ekspozisiyasında 1890-cı ildən indiyədək istehsal olunmuş 700-dən çox tarixi tank, artilleriya, motosiklet, zirehli texnika, yük maşınları, hərbi sərnişin avtomobilləri, raket sistemləri və digər hərbi texnikalar nümayiş etdirilir.

## Tarixi və təqdimatlar

 

Muzey 1996-cı ildə Týnec nad Sâzavou yaxınlığındakı Lešany bələdiyyəsində keçmiş artilleriya kazarmasında yaradılmışdır. Kolleksiyalar on zalda, altı örtülü sahədə və həmçinin açıq havada təqdim olunur. 2003-cü ildən başlayaraq hər il mövsümün sonunda (adətən avqustun sonu/sentyabrın əvvəli) muzeyin ərazisində muzeydəki bir çox tank və digər hərbi maşınların nümayiş olunduğu “Tank Günü” keçirilir. Kolleksiyalar dinamik displeylərdə təqdim olunur. Çexiya ordusu bu tədbirlərdə iştirak edir, buna görə də Çexiya ordusunun mövcud hərbi texnikası da bu tədbirdə nümayiş etdirilir. Həmçinin hər mövsümün əvvəlində (may ayında) adətən digər quru qoşunları növlərinin texnikalarına həsr olunmuş tədbirlər də təşkil olunur. “Artilleriya günü”, “AAA günü”, “Tatra günü” və s. günlər belə tədbirlərin həyata keçirilmiş olduğu günlərdəndir.

## Qaleriya

Image:Bedford_MWC_lesany.jpg|Britaniyanın Bedford su maşını 
Image:Lt-38_lesany.jpg|Çexoslovakiyanın LT-38 tankı
Image:Strv_m37_lesany.jpg|İsveçin Strv m/37 tankı
Image:Hetzer_lesany.jpg|Almanların Jagdpanzer 38(t) tank qatili
Image:Is-3_lesany.jpg|Soviet IS-3 ağır tankı
Image:Leopard_1v_lesany.jpg|
Yunanların Leopard 1V tankı
Image:M60a1_lesany.jpg|Yunanların M60A1 Patton tankı
Image:Merkava_mkib_lesany.jpg|İsrailin Merkava Mk.IB tankı


## Həmçinin bax

Smrzovka Hərbi Texnika Muzeyi

## İstinadlar
Xəyanət (Elxan Elatlı)

**Xəyanət** — Bu kitab Azərbaycan milli detektivinin əsas yaradıcılarından hesab olunan Elxan Elatlının geniş oxucu kütləsi qazanmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. Romanda yüksək vəzifə sahibi olan birinin başına gələn ağlasığmaz faciədən bəhs olunur. İnsan xislətinin ayrılmaz ünsürü olan xəyanətkarlıq ön plana çəkilir və bu təəssüfedici hal Qaplan adlı sədaqətli itlə müqayisədə daha qabarıq çatdırılır.

## Məzmun
Bu romanda müəmmalı qətllərin sirrinin açılmasından bəhs edilir. Əsər tanınmış həkim Əlisəttar Muradzadənin qızı Venaranın intihar səhnəsi ilə başlayır. İntihar etməsinin yeganə günahkarı kimi isə nazir Niyazi Məlikxanlını göstərir. Niyazi Məlikxanlı isə bunun tamamilə böhtan olduğunu bildirir. Cinayətin üstünün açılmasına məşhur istefada olmuş polkovnik Qanbay Qasımlını cəlb edir. Əsərdə Niyazi Məlikxanlının özünə qəsd etməsi də işi bir az çətinə salır. Lakin buna baxmayaraq sonda Qanbay Qasımlı həqiqi cinayətkarı Ruslan Dadaşovu tapır. Bütün cinayətlərin başında məs Niyazi Məlikxanlının ən yaxın dostu Ruslan Dadaşov dururmuş. Əsərdə o qədər xəyanət var ki… Ruslan Dadaşov Niyazi Məlikxanlını qətlə yetirərkən qətli elə məharətlə hazırlamışdır ki, sanki bu sui-qəsddir.

Niyazinin yoldaşı Gülafət xanımın ərinə xəyanəti, ərinin ən yaxın dostu Ruslan Dadaşovla… Sonda hər ikisi də xəyanətin cəzasını ödəyirlər. Hər ikisi avtomobil qəzasında həlak olur.

Əsərdə bir çox müsbət obrazlar da var ki, oxuduqca başa düşürsən ki, həyatda güvənə biləcəyin insanlar da var. Mahir, Nuranə xanım kimi… Sadəcə onları düzgün qiymətləndirmək lazımdır. Əsərdə Qanbay Qasımlının dilindən deyilir: Xəyanətin nə olduğunu, necə yarandığını indiyə qədər dəqiqləşdirə bilməsəm də, bir şeyi dəqiq bilirəm: elə adamlar var ki, onlar xəyanət etməyi sadəcə olaraq bacarmırlar. …Onlar belə böyüyəcəkdilər… Ola bilsin nə vaxtsa, kimsə onlara xəyanət edəcəkdi. Ya, kim bilir, bəlkə də onlar özləri kiməsə xəyanət edəcəkdilər… İndi isə sakitcə yatırdılar. Hər şeydən xəbərsiz. Bəlkə də onılar heç bilmirdilər ki, dünyada xəyanət adlı bir şey var. ancaq biləcəkdilər… Mütləq biləcəkdilər!..

## İstinadlar
Azərbaycan kinojurnallarının siyahısı

**Azərbaycan kinojurnallarının siyahısı** — Azərbaycanın çəkilən və çəkilmiş kinojurnallarının siyahısı.

## Siyahı

* Bizim kino
* Gənc nəsil
* İdman
* İncəsənət
* Kirpi
* Mozalan
* Məzməzə
* Ordenli Azərbaycan
* Sovet Azərbaycanı
* Uşaqlaş

## Həmçinin bax

* Azərbaycan kinoteatrlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Smrzovka Hərbi Texnika Muzeyi

Smržovka Zirehli Maşınlar Muzeyi Çex Respublikasında Yablonec nad Nisoudan təxminən 4 kilometr şərqdə və Praqadan təxminən 95 kilometr şimal-şərqdə yerləşən hərbi maşınlar muzeyidir. Muzey Mərkəzi Avropanın ən böyük şəxsi tank kolleksiyasıdır.

## Tank kolleksiyası

*Cromwell tankı
*Comet tankı
*Charioteer tankı
*Centurion tankı
*AMX-13
*M36 Cekson
*M3A1 Stuart
*T-34/85
*T-55
*T-72
*IS-2 (Lesani Hərbi Texnika Muzeyindən götürülmüşdür)

## Digər texnikalar

*Sd.Kfz. 251 (OT-810)
*Ferret zirehli avtomobili
*CCKW 353
*WC-51
*Halftrack M16
*VT-34
*VT-55
*Praga V3S
*SD-100
*VP-90
*M53/59 Praga

## İstinadlar
Əbu Umamə əl-Bəhili

**Əbu Umamə əl-Bəhili** (; ) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri.

## Bioqrafiya
Gənc olmasına baxmayaraq, onun çağırışına cavab verən və İslamı qəbul edən qəbilə yoldaşlarının hörmətindən zövq alırdı. Bəzi məlumatlara görə o, Xudeybiyyədə bir ağacın altında beyyət etmişdir.

Misirdə yaşamışdır. Siffeyn döyüşündə xəlifə Əlinin tərəfində olmuşdur. Sonra Suriyada (Hüms) məskunlaşır.

O, Məhəmməd peyğəmbərin, Ömər ibn Xəttabın, Osman ibn Əffanın, Əliin, Muaz ibn Cəbəlin, Əbu Übeydə ibn Cərrahın və başqalarından çoxlu hədislər söyləmişdir. Onun Şəddad, Əbu Əmmar, əl-Qasım ibn Əbdürrəhman və başqalarından rəvayət etdiyi 250-yə yaxın hədisləri Əl-Buxari və Müslümin "Səhih" hədislər siyahısına daxil olmuşdur.

705-ci ildə vəfat etmişdir. İbn Əbdülbərr onun 700-cü ildə vəfat etdiyini və 91 yaşında olduğunu bildirir. Süfyan ibn Uyeynənin dediyinə görə, o, Məhəmməd peyğəmbərin Suriyada vəfat etmiş səhabələrindən sonuncusu olmuşdur.
## İstinadlar
Rouli adası

**Rouli adası** () — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012). 
## Coğrafiya
Adanın sahəsi 1090 km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 219 km-dir. Ada uzunsovdur, uzunluğu 70 km (cənub-qərbdən şimal-şərqə) və eni isə 7-20 km-dir. Qumlu sahil zonasından ada tədricən adanın mərkəzi hissəsində hündürlüyü 67 m-ə qədər olan dar və düz yaylaya yüksəlir.

Rouli adası Foks Körfəzində Baffin Torpağından 48 km cənub-qərbdə yerləşir. Ən yaxın adalar: Kox adası 10 km şimalda, Brey adası şərqdə yerləşir.

Adada yaşayış olmamasına baxmayaraq, Şimal Xəbərdarlıq Sisteminin və Avtomatik Meteoroloji Stansiyasının bir hissəsi olan avtomatik erkən xəbərdarlıq radar stansiyası yerləşir.

Ada qütb tədqiqatçısı Qrexem Roulinin şərəfinə adlandırılıb. 
## İstinadlar
Avast Secure Browser

**Avast Secure Browser** (əvvəllər Avast! SafeZone) — 2016-cı ildən Avast Antivirus quraşdırıcısına əlavə quraşdırma üçün daxil edilmiş Avast proqram təminatının veb brauzeridir, lakin o, həm də onun saytında mövcuddur. O, açıq mənbəli Chromium layihəsinə əsaslanır. Microsoft Windows, macOS, iOS və Android üçün mövcuddur.

Avast onlayn təhlükəsizlik Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox və Opera brauzerləri üçün *Avast Secure Browser*-ə oxşar xüsusiyyətlərə malik əlavədir.

## Hadisələr

### 2016
24 mart 2016 – Avast Safezone Brauzeri işə salındı

### 2018
6 aprel 2018 – Avast Secure Brauzeri işə salındı

## Tarixi
Əvvəlcə *Avast Secure Browser*, Avast Antivirusun pullu versiyaları ilə birləşdirilmişdi. 2016-cı ilin mart ayında Avast onu pulsuz versiya ilə də yığmağa başladı.Avast Təhlükəsiz Brauzeri 2018-ci ilin əvvəlində yenidən işlənməmiş və "Avast Secure Brauzer" olaraq rebrendinq edilməmişdən əvvəl əvvəlcə "SafeZone" adlanırdı.

Yeniləmə və adının dəyişdirilməsindən əvvəl SafeZone-un dizaynı Opera brauzerinin dizaynına bənzəyirdi. İstifadəçi onlayn əməliyyatlar aparmaq üçün maliyyə və ya alış-veriş saytlarını ziyarət etdikdə SafeZone avtomatik işə salındı.

2015-ci ilin dekabrında Tavis Ormandy hakerlərə Avast SafeZone Brauzer istifadəçilərinin brauzerlərinə zərərli JavaScript kodu daxil etməyə imkan verə biləcək təhlükəsizlik zəifliyini müəyyən etdi. Avast tez bir zamanda müvəqqəti düzəliş tətbiq etdi və bir neçə gün sonra zəifliyi təmir etdi.

## İstinadlar
Beaker (brauzer)

**Beaker** — azad və açıq mənbəli veb brauzerdir hazırda Blue Link Labs tərəfindən hazırlanır. Beaker Browser peer-to-peer texnologiyası istifadəçilərə veb-saytları və veb proqramları birbaşa brauzerdən, ayrıca veb server qurmaq və idarə etmək və ya məzmunlarını üçüncü tərəf serverində yerləşdirmək ehtiyacı olmadan öz-özünə dərc etməyə imkan verir. Bütün fayllar və vebsaytlar faylların bir neçə istifadəçi tərəfindən paylaşılmasına və yerləşdirilməsinə imkan verən hipermedia peer-to-peer protokolu olan Dat istifadə edərək ötürülür. Brauzer həmçinin ənənəvi serverlərə qoşulmaq üçün HTTP protokolunu dəstəkləyir.

Beaker Elektron çərçivədən istifadə etməklə qurulur və buna görə də veb-səhifələr üçün renderer kimi Chromium brauzerindən istifadə edir.

## Məzmun paylaşımı
Yerli qovluqda saxlanılan fayllar Dat veb-saytı kimi dərc oluna və peer-to-peer protokolu vasitəsilə digər istifadəçilər üçün əlçatan edilə bilər.

Brauzer aktiv olduqda fayllar yerli qovluqdan səpilir. Brauzer bağlı olarkən onları da əlçatan etmək üçün istifadəçi məzmunu yerləşdirmək üçün bir neçə alternativ variantdan istifadə edə bilər:
* Brauzerin digər istifadəçilərindən surətini paylaşmalarını xahiş edin. İstifadəçilərdən hər hansı biri Beaker brauzerindən istifadə etdiyi müddətcə məzmun əlçatan olacaq.
* Məzmunu üçüncü tərəf serveri vasitəsilə dərc edin.
* Dat protokolu üçün daimi ev bazası serveri yaradın və məzmunu orada dərc edin.

## İstinadlar