open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yenişəhərli Abdullah Əfəndi

**Yenişəhərli Abdullah Əfəndi** () — Osmanlı alimi, müdərrisi və şeyxülislamı.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinmir. İlk təhsilini doğulduğu Yenişəhərdə aldıqdan sonra İstanbula gəldi və mədrəsə təhsilini burada tamamladı. Ardından müdərris olaraq fəaliyyətə başladı və ən yüksək müdərrislik dərəcəsi hesab edilən Süleymaniyyə Darülhədisinə qədər yüksəldi. Daha sonra qazı olaraq təyinat alaraq öncə Hələbə, ardından isə Bursaya təyin olundu. İstanbula qazısı olduğu illərdə Moreya səfərinə qatıldı (1715). Səfərin ardından Anadolu qazəsgəri olsa da, çox keçmədən vəzifədən alındı. Ardından Rumeli qazəsgərliyinə gətirildi və bu vəzifədə ikən şeyxülislam İsmayıl Əfəndinin yerinə sədrəzəm Nevşəhərli İbrahim Paşanın da təkidləriylə şeyxülislam təyin olundu (7 may 1718).

Uzun müddət bu vəzifədə qalan Abdullah Əfəndinin fəaliyyət illəri lalə dövrünə təsadüf etmişdir. İlk illərində dövrün Osmanlı padşahı Sultan Əhməd və sədrəzəmi Nevşəhərli İbrahim Paşayla yaxın münasibət qursa da, son illərdə sədrəzəmin fəaliyyətindən narazılığını bildirmiş, hətta ona müxalif olan bir çox dövlət adamlarıyla əlaqə quraraq tənqid etməyə başlamışdı. Patrona Xəlil üsyanının başlamasıyla isə sədrəzəm Nevşəhərli İbrahim Paşanın ən güclü müxaliflərindən birinə çevrildi. Üstəlik bütün bunlara göz yumaraq kürəkəni olan sədrəzəmini müdafiə edən Sultan Əhmədi də tənqid etməkdən çəkinməyən Abdullah Əfəndinin əsas məqsədi baş verən bu hadisələrdən kənarda qalmaq idi. Buna baxmayaraq üsyançıların Sultan Əhməddən tələb etdikləri 37 dövlət adamının arasında sədrəzəmlə birlikdə şeyxülislamın da adı var idi. Bundan çəkinən Abdullah Əfəndi isə tərəf dəyişdirərək üsyançı birliklərin təşkil etdiyi məclislərə qatıldı və bu məclislərdə iqtidarı tənqid etməyə davam etdi. Üstəlik yaşlı olduğunu bildirərək özünün üsyançılar tərəfindən bağışlanmasını təmin etdi. Buna baxmayaraq etdiyi bu hərəkətlər səbəbilə Sultan Əhməd tərəfindən vəzifədən alındı və Bozcaadaya sürgün edildi (30 sentyabr 1730). Sürgündə ikən İstanbuldakı evi də üsyançılar tərəfindən qarət edildi.

1732-ci ildə verilən bir fərmanla sürgündə ikən həccə getməsinə icazə verildi. Ziyarətin ardından uzun müddət İstanbul yaxınlığındakı bir köşkdə yaşamağa başlayan Abdullah Əfəndi daha sonra bağışlandı və İstanbula çağırıldı. Ancaq heç bir dövlət vəzifəsinə qəbul edilməyən Abdullah Əfəndi 1743-cü ildə vəfat etdi və cənazəsi İsgəndər Paşa məscidinin həyətinə dəfn edildi.

## Mənbə
* BA, MD, nr. 138, s. 214.
* Râşid, Târih, IV, 392–395.
* Subhî, Târih, İstanbul 1198, vr. 7a-b.
* Devhatü’l-meşâyih, s. 86–87.
* İlmiyye Salnâmesi, s. 507–509.
* S. Nüzhet Gerçek, Türk Matbaacılığı, İstanbul 1938, vesikalar kısmı.
* Münir Aktepe, Patrona İsyanı 1730, İstanbul 1958, s. 125–126.
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 466–467.

## İstinadlar
LIBOR qalmaqalı

**[[London Banklararası təklif dərəcəsi|LIBOR]] dərəcəsi ilə manipulyasiya** 2008–2016-cı illərdə beynəlxalq qalmaqal və bunun ardından dünyada standart faiz dərəcələrinin qlobal islahatı ilə başa çatan ən böyük Avropa və Amerika bankları tərəfindən həyata keçirildi. 2012-ci ildə sona çatan qalmaqal nəticəsində LIBOR rəhbərliyi dəyişdirildi. Bundan əlavə, məhkəmə proseslərinin ardından böyük beynəlxalq bank qrupu cərimə ödədi. Keçmiş treyder Tom Heys ağır cinayətə görə cəza alan tək şəxs idi.

## LIBOR yaranması
LIBOR faiz dərəcəsi, Yunan bankiri Minos Zombanakis, JP Morgan Manufacturers Hanover Bankın (London) idarəedici direktoru tərəfindən təklif edilmişdir. 1969-cu ildə, korporativ müştərisinə Londondakı altı aylıq banklararası faiz dərəcəsi ilə təyin olunmuş dərəcədə sindikatlaşdırılmış kredit verdi. 1986-cı ildən bəri, İngilis Banklar Birliyi mütəmadi olaraq LIBOR-un hesablanması üçün ictimai bir öhdəlik götürdü. Dərnək, gündəlik olaraq on altı bankdan digər banklardan borc ala biləcəkləri şərtlərlə soruşdu. Ən aşağı və ən yüksək dərəcələr hesablamadan çıxarıldı, qalan dərəcələr orta hesablandı. Beləliklə, qalmaqaldan əvvəl LIBOR, bankirlərin bir-birlərinə kredit verə biləcəkləri dərəcələr barədə ortalama bir fikir idi. 1990-cı illərdə LIBOR beynəlxalq maliyyə bazarında pulun dəyəri üçün əsas etalon oldu və 2000-ci illərdə yüz trilyon dollar dəyərində derivativ qiymətləri üçün əsas yaratdı. Populyarlığın zirvəsində Britaniya Banklar Birliyi on valyuta üçün standart LIBOR dərəcələrini hesabladı.

## LIBOR manipulyasiyası
Bir sıra səbəblərə görə LIBOR, banklararası kreditlər üçün təsirli bir qiymət vasitəsi olmamışdır. Faiz dərəcəsi, hər biri məcburi olmayan kredit təklifi üçün dərəcələrini bildirən dar bir bank dairəsi arasında aparılan bir sorğu əsasında hesablandı. Bu dərəcənin dəyərini dəyişdirmək üçün geniş imkanlar yaratdı. Bəzi banklar, yüksək kredit qabiliyyətlərini göstərmək üçün təklif dərəcələrini endirdilər. Bundan əlavə, bank şöbələrinin işçiləri LIBOR dəyərini derivativ bazarındakı mövqelərinin qiymətləndirilməsini və ya hesablanmasını yaxşılaşdıracaq şəkildə təyin etmək üçün kartel anlaşmasına girə bilərdilər.

Göstərici dərəcələrə dair sorğunun səbəbi banklararası bazarda nizamsız ticarət fəaliyyəti idi. Statusunun LIBOR-u əks etdirməsi nəzərdə tutulan banklararası əməliyyatların həcmi son dərəcə az idi və gündə təxminən 500 milyon dollara çatdı. Bu, LIBOR-un qiymət qoyuluşu üçün əsas rolunu oynadığı trilyonlarla dollarlıq aktivlərlə müqayisədə əhəmiyyətsiz idi. Fəal banklararası bazar olmadığı təqdirdə göstərici dərəcələr bazar şərtlərinə əsaslanmırdı, əksinə ekspert qərarları idi. İkincisi, öz növbəsində, digər bankların göstərilən dərəcələrinin bir funksiyası idi. Beləliklə, istinad dərəcəsinin formalaşması bazar amilləri ilə deyil, banklararası icma iştirakçılarının qərarları ilə müəyyən edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Ocaqkəndi (Həştrud)

**Ocaqkəndi** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 91 nəfər yaşayır (22 ailə).

## İstinadlar
Bençmark faiz dərəcələrinin islahatı

**Bençmark faiz dərəcələrinin islahatı** () — Maliyyə Sabitliyi Şurasının başlatdığı LİBOR və EONIA (niderl.) kimi göstərici faiz dərəcələrini 2014-2021-ci illər ərzində yeni milli risksiz bir gecəlik faiz dərəcələri ilə əvəz edən qlobal islahat.

Qiymət faiz dərəcələri, maliyyə məhsullarının dəyərini qiymətləndirmək və onlar üçün ödənişləri hesablamaq üçün banklar və digər maliyyə bazarının iştirakçıları tərəfindən geniş istifadə olunur. Bir sıra mərkəzi banklar pul siyasəti üçün əməliyyat hədəfləri olaraq etalon dərəcələrini təyin etdilər. İslahat iki mərhələdən ibarətdir: (1) əsas istinad dərəcələrinin təhlili, düzəlişi və metodoloji təkmilləşdirilməsi (mümkün dəyişdirmə ilə); (2) etalon dərəcələrin bütövlüyünün və dəqiqliyinin təmin edilməsinə, habelə təyin olunmuş milli orqanlar tərəfindən standart nisbətlərinə nəzarətə yönəlmiş qaydalar və davranış qaydalarının tətbiqi. Qiymət standartı islahatı nəticəsində LIBOR dərəcələr ailəsi, mərkəzi banklar və birjalar tərəfindən idarə olunan bir qrup milli faiz dərəcələri ilə əvəz olundu.

2020-ci ildən etibarən Avropa Birliyində , Avstraliyada , Sinqapurda və Cənubi Koreyada maliyyə meyarlarını tənzimləyən qanunvericilik tətbiq edilmişdir. Dövlət bankları ilə birlikdə mərkəzi banklar da onun nəzarətindən çıxarıldı. Nəticədə, xüsusi göstərici administratorları etalon tənzimləmə perimetrinə daxil edilir. Milli göstəricilərin transsərhəd tətbiqi vəziyyətində, ABŞ, İsveçrə və Çindən olan administratorları Avropa Birliyində akkreditə olunmuşdur

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
*
*

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
İbrahim Əhmədov

**İbrahim Seyfulla oğlu Əhmədov** () — Sovet ordusunun azərbaycanlı tank qoşunları general-mayoru. O, həmçinin Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (9–10-cu çağırış) deputatı olmuşdur.

## Həyatı
İbrahim Seyfulla oğlu Əhmədov 21 may 1927-ci ildə Qroznı şəhərində anadan olmuşdur. 1941–44-cü illərdə Bakı dəmiryolu məktəbində oxumuşdur. 1944 ildən sovet ordusu sıralarında xidmətdə olmuşdur.

Kiyev Hərbi Tank Məktəbini bitirdikdən (1948) sonra rota, polk komandirliyindən batalyon, polk və diviziya qərargahının rəisliyinə qədər yüksəlmişdir. R. Y. Malinovski ad. Zirehli Tank Qoşunları Akademiyasını (1956), Ali zabitlər kursunu (1968), M. V. Frunze ad. Hərbi Akademiya yanında Ali komanda heyəti kursunu bitirmişdir(1969). 1972 ilin yanvar–avqust aylarında Misirdə hərbi müşavir işləmişdir. Azərbaycan SSR Orduya, Aviasiyaya və Donanmaya Könüllü Yardım Cəmiyyəti MK-nın sədri (1972–90), SSRİ OADKYC Rəyasət Heyətinin üzvü (1977), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (9–10-cu çağırış) deputatı, Qarabağda müharibə gedən zaman Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyində müşavir, baş müşavir, Hərbi hazırlıq idarəsinin rəisi və Baş Qərargah rəisinin müavini idi (1991–93). 1993-cü ildə hərbi xidmətdən tərxis edilmiş, ömrünün sonunadək silahlı qüvvələrin Respublika Veteranlar Şurasında gənclərin hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi ilə məşğul olmuşdur.

"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, "Qırmızı Ulduz" ordeni, eləcə də 1 xarici ordenlə (Misir) və 14 xarici medalla (Bolqarıstan, Monqolustan, Kuba və b.) təltif edilmişdir.

İbrahim Əhmədov 10 yanvar 1997-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Xose Luis Arteçe

**Xose Luis Arteçe Mugire** (; ) — hücumçu mövqeyində oynamış İspaniya futbolçusu.

## Klub karyerası
Biskaya vilayətinin Alqorta şəhərində anadan olan Arteçe 1950-ci ildə "Deportivo Geço"dan "Atletik Bilbao"ya keçdi. O, 16 illik karyerasının qalan hissəsini elə sonuncuda keçirtdi. 10 sentyabrda ev stadionunda baş tutan və 4–0 hesablı qələbə ilə bitən ilk La Liqa oyununu "Atletiko Madrid"ə qarşı keçirtdi.

1955-56 mövsümündə Arteçe 24 oyuna 15 qol vuraraq komandasının tarixindəki altıncı liqa çempionluğunu qazanmasına öz töhfəsini verdi. Bask klubunun formasıyla 274 oyuna 105 qol vura bilmişdir və 3 dəfə Kopa del Generalísimo trofeyini qazandı; 35 yaşında karyerasını bitirən Arteçe klub tarixinin ən çox qol vuran oyunçulardan biri olaraq qalır.

## Milli karyerası
Arteçe 5 il ərzində millinin heyətində cəmi 6 dəfə çıxış edə bilmişdir. 17 mart 1954-cü ildə 1954 FİFA Dünya Kubokunun kvalifikasiya mərhələsi çərçivəsində keçirilən onun ilk oyunu Türkiyə millisinə qarşı oldu. 2–2 heç-heçə hesabı ilə bitən və neytral meydanda keçirilən oyunda ilk qolu o, vurmuşdur; həmin oyun iki ölkə arasında keçirilən artıq 3 oyun idi və sonda püşkatmadan sonra növbəti mərhələyə rəqib komanda yüksəldi.

## Ölümü
Arteçe 85 yaşında 19 mart 2016-cı ildə doğma şəhərində vəfat etdi.

## Nailiyyətləri
**Atletiko Bilbao**

* **La Liqa**: 1955–56
* Kopa del Generalísimo: 1955, 1956, 1958
* Yeva Duarte Kuboku: 1950

## İstinadlar
Europa Universalis

**Europa Universalis** — Paradox Development Studio tərəfindən hazırlanmış və 2000-ci ildə Strategy First tərəfindən yaayımlanan strategiya oyunu.

Oyun 1993-cü ildə çıxan Philippe Thibaut'un eyni adlı Fransız qutu oyunu əsasında hazırlanmışdır. Oyunun hazırlanma müddətini qısaltmaq və rahatlaşdırmaq üçün əvvəl Europa Engine adlı Oyun mühərriki hazırlanmışdır.

Europa Universalis oyunçunun hərbi güc, diplomatiya və müstəmləkə zənginliyi ilə gücünü genişləndirərək 1492-dən 1792-yə qədər yeddi Avropa ölkəsindən birini (digərləri müxtəlif ssenarilərdə mövcuddur) idarə etməsini təmin edərək oynanır. Oyun 3.633 əyalətə bölünmüş bir xəritədən təşkil olunub. Oyun təxirə salına bilən Real zamanda strategiya formatında oynanır.

## Qiymətləndirmə

## İstinadlar
Alfredo Di Stefano stadionu

**Alfredo Di Stefano stadionu** () — İspaniyanın Madrid şəhərində 2006-cı ildə inşa edilən çox məqsədli stadion. Real Madridin rezerv komandası olan *Real Madrid B* komandasının ev oyunlarını keçirdiyi stadiondur.

Stadion klubun keçmiş futbolçusu, komandanın əfsanələrindən hesab olunan Alfredo Di Stefanonun adını daşıyır. Real Madridin ev oyunlarını keçirdiyi, klubun əsas stadionu olan Santyaqo Bernabeu stadionunun təmirə bağlanmasından və bütün dünyada kütləvi hal alan COVID-19 pandemiyasından sonra Real Madridin əsas komandası da 2019–20 mövsümünün ev oyunlarının qalan hissəsini məhz bu arenada bağlı qapılar arxasında keçirməyə başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Küratağ qalası

**Küratağ qalası** — Xocavənd rayonunun Düdükçü kəndi yaxınlığında, dağlıq ərazidə yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. 

## Yerləşməsi

Qala əlçatmaz yüksəkliyə malik ərazidə yerləşir. Üç tərəfdən sıldırım qayalarla əhatə olunmuş, bir tərəfdən isə onu xarici aləmlə əlaqələndirən yol açlmışdır.  Qalanın yerləşdiyi ərazidən bütün ətraf ərazilərə nəzarət etməyə imkan verən mənzərə açılır. 

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Qala dövrümüzə ciddi dağıntılara məruz qalmış şəkildə çatmışdır. Vaxtilə onun yerləşdiyi ərazidə ağaclar və kollar arasında qala divarları və yarımdairəvi qüllələrin qalıqları görünməkdədir. 

Qala divarlarınn inşası zamanı ərazinin relyefi də nəzərə alınmışdır və buna görə də, qala qeyri-səlis dördbucaqlı formasına malikdir. Qalanın ən yüksək hissəsində, iki qüllə arasında giriş qapısı yerləşir. Vaxtilə qala divarları ilə əhatə olunmuş ərazi düzləşdirilmiş relyefə malik olmaqla 300m2 sahəyə malikdir. 

Qala ərazisində su saxlancı kimi istifadə edilən geniş hovuz yonulmuşdur. Araşdırılmış keramik boruların istiqamətindən müəyyən edilmişdir ki, su hovuza qalanın cənub tərəfindəki bulaqdan gətirilirmiş.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
## Həmçinin bax
* Xanabert qalası
* Qaxaç qalası
Lesli Roy

**Lesli Roy** () — irlandiyalı müğənni və bəstəkar. İrlandiyanı Niderlandın Rotterdam şəhərində keçiriləcək 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcək.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ana Sokliç

**Ana Sokliç** () — Sloveniyalı müğənni. Ana Sokliç Sloveniyanı Niderlandın Rotterdam şəhərində keçiriləcək 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcək.

## İstinadlar
Vasil Qarvanliyev

**Vasil Qarvanliyev** (; ) — Vasil Makedoniyalı vokalistdir. 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Şimali Makedoniyanı təmsil edən Tamara Todevskanın vokalisti olmuşdur. 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə qatılma şansı əldə etsə də, yarışma ləğv edildi. Ölkə televiziyasının qərarına görə Vasil Qarvanliyev Niderlandın Rotterdam şəhərində keçiriləcək 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Şimali Makedoniyanı təmsil edəcək

## İstinadlar
Eden Alene

**Eden Alene** (; ) — Efiopiya əsilli ailədə doğulan yəhudi müğənni. İsraili 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Set Me Free mahnısı ilə təmsil etmişdir.

## Diskoqrafiya

### Sinqllar

## İstinadlar
Çiro İmmobile

**Çiro İmmobile** (, ) — İtaliyalı peşəkar futbolçu, "Beşiktaş" klubu və İtaliya milli komandasının hücumçusu.

## Bioqrafiya
Futbolçu 20 fevral 1990-cı ildə İtaliyada, Neapol şəhəri yaxınlığında kiçik Torre Annunziata şəhərində dünyaya gəlib.

## Karyerası

### Klub Karyerası
Çiro 2002-ci ildə 12 yaşında olarkən "Sorrento" klubunun uşaq komandasına qoşulub.

İtsedadlı Çiro 2008-ci ildə "Yuventus" skautlarının diqqətini cəlb edir və futbolçu "Yuventus"un gənclər komandasına qoşulur. Çiro 2009-cu ilin mart ayının 14-də, "Bolonya" ilə oyunun 89-cu dəqiqəsində Del Pyeronu əvəz edərək meydana daxil olur və Yuventusun heyətində A Seriyasında debut edir. Ancaq "Yuventus"da möhkəmlənə bilməyən futbolçu ardıcıl olaraq "Siena", "Qrosetto" və "Peskara" klublarına icarəyə verilir.

"Peskara"da İmmobilenin ulduzu parlayır və 2011/12 mövsümundə bu klubda 37 oyuna 28 qol vuraraq klubun A Seriyasında yüksəlməsinə yardımçı olur. Növbəti mövsüm "Cenoa" klubu futbolçunun transfer hüququnun yarısını "Yuventus"dan alır və futbolçu "Cenoa" klubuna qoşulur.

2013-cü ildə "Torino" klubu futbolçunu transfer edir. "Torino" ilə 2013/14 mövsümundə İtaliya çempionatının bombardiri olur.

Futbolçu 2014-cü ilin yayında 19 milyon avroya Almaniyanın "Borussiya Dortmund" klubuna transfer olunur. Ancaq orda uğurlu olmayan futbolçu İspaniyanın "Sevilya" və İtaliyanın "Torino" klublarına icarəyə verilir. Ancaq bu klublardada uğurlu olmayan futbolçu 27 iyul 2016-cı il tarixində "Latsio"ya transfer olunur və orada təkrar ulduza çevrilir.

### Milli komanda karyerası
2008-ci ildən 2014-cü ilə kimi İtaliyanın müxtəlif aşağı yaş komandalarında çıxış edən futbolçu, 6 mart 2014-cü ildə İtaliya — İspaniya (0–1) oyununda İtaliya milli komandasında debut edir.

## Karyera statistikası

: 

### Milli komanda

## Uğurları

### Komanda
**"Yuventus"**

* Viagero Turniri Qalibi (2): 2009, 2010

**"Peskara"**

* B Seriyasının Qalibi: 2011/12

**"Borussiya Dortmund"**

* Almaniya Superkubokunun qalibi: 2014

**"Latsio"**

* İtaliya kubokunun qalibi: 2018/19

* İtaliya Superkubokunun qalibi (2): 2017, 2019

**İtaliya millisi**

* Aralıq dənizi Oyunlarının gümüş mükafatçısı: 2009

* Avropa çempionu: 2020

### Fərdi
* B seriyasının bombardiri: 2011/12

* A Seriyasının bombardiri (4): 2013/14, 2017/18 (Mauro İkardi ilə birlikdə), 2019/20, 2021/22

* Qızıl buts qalibi: 2020

* UEFA Avropa Liqasının bombardiri: 2017/18

* A Seriyasının simvolik "mövsümün komandası" üzvü (3): 2013/14 , 2017/18, 2019/20

* Avropa Liqasının simvolik "mövsümün komandası"nın üzvü: 2017/18

* "Latsio" tarixinin bombardiri: 163 qol

## İstinadlar
Jak Fua

**Jak Fua** (; ) ― hücumçu mövqeyində oynamış Fransa futbolçusu. Onun peşəkar oyunçu karyerası 1951-ci ildən 1964-cü ilə qədər davam etmişdir. 1953-1956-cı illər arasında Fransa milli futbol komandasının heyətində 7 oyuna 3 qol vurmuşdur. O, 1959 və 1964-cü illərdə Fransa çempionatının qalibi olmuşdur.

Fua 14 iyun 2017-ci ildə 86 yaşında vəfat etdi.

## İstinadlar
Radara görünmə sahəsi

thumb|300x300pik|Tipik RCS diaqramı (A-26 Invader)

**Radara görünmə sahəsi** (RCS) bir obyektin radarla nə qədər aşkar oluna biləcəyinin ölçüsüdür. Daha böyük bir RCS, bir obyektin daha asan aşkar edildiyini göstərir.

Bir obyekt mənbəyə məhdud bir miqdarda radar enerjisi təqdim edir. Buna təsir edən amillər bunlardır:

*Hədəfin hazırlandığı material;
*Hədəfin hədəfi işıqlandıran radar siqnalının dalğa uzunluğuna nisbətən ölçüsü;
*Hədəfin mütləq ölçüsü;
*İnsident bucağı (hədəfin formasından və radar mənbəyinə istiqamətlənməsindən asılı olaraq radar şüasının hədəfin müəyyən bir hissəsini vurduğu bucaq);
*Əks olunan bucaq (əks olunan şüanın hədəfə dəydiyi hissədən ayrıldığı bucaq; insident bucağından asılıdır);
*Hədəfin istiqamətinə görə ötürülən və alınan radiasiyanın polirizasiyası.

Hədəflərin aşkarlanmasında vacib olsa da, ötürücü gücü və məsafə RCS hesablamasına təsir edən amillər deyil, çünki RCS hədəfin əks-ediciliyinin bir xüsusiyyətidir.

Radara görünmə sahəsi təyyarələrin geniş aralıqlarda aşkarlanması üçün istifadə olunur. Məsələn, bir stels təyyarədə (aşağı səviyyədə radarlar tərəfindən aşkarlanmağa imkan verən bir formada hazırlanmış təyyarə) aşağı səviyyədə radara görünmə sahəsi verəcək dizayn xüsusiyyətləri (radar əmici boya, düz səthlər, radarları xüsusilə mənbədən fərqli bir yerə əks etdirməsi üçün xüsusi maili səthlər) olacaqdır. Sərnişin təyyarəsinin radara görünmə sahəsi isə çılpaq metallar, mənbəyə ötürülən siqnal əksi, zəmanətli yuvarlaq səthlər, mühərriklər, antenalar və s. struktur xüsusiyyətlərinə görə daha böyük olacaqdır. Radara görünmə sahəsi, xüsusilə təyyarələr və ballistik raketlərlə əlaqəli tətbiqlərdə, radar stels təyyarə texnologiyasının ayrılmaz bir hissəsidir. Mövcud hərbi təyyarələr üçün radara görünmə sahəsi məlumatları ən yüksək məxfilik kimi təsnif edilir.

Bəzi hallarda radarla yerdəki bir çox obyektin olduğu əraziyə baxmaq lazımdır. Belə hallarda, diferensial səpələnmə əmsalı (normallaşdırılmış radar görünmə sahəsi və ya gen yayılma təbəqəsi də deyilir) deyilən σ0 (“Siqma sıfır”) dəyəri faydalıdır; bu, hər bir obyekt üçün bir sıra obyektlərin orta radar görünmə sahəsi deməkdir:
: \sigma^0 = \left\langle  \right\rangle 

Burada:

* RCS i, müəyyən bir obyektin radara görünmə sahəsi, 
* Ai, yerdə bu obyekt ilə əlaqəli sahədir.

: P_r =  \sigma  A_\mathrm{eff}

Burada:

* P_t = ötürücünün giriş gücü (watt) 
* G_t = radar əlaqə antenasının qazancı (ölçüsüz) 
* r = radardan hədəfə olan məsafə (metr) 
* \sigma = hədəfin radara görünmə sahəsi (metr²) 
* A_\mathrm{eff} = radar qəbuledici antenasının effektiv sahəsi (metr²) 
* P_r = radar tərəfindən hədəfdən geri alınan güc (watt)

[sağ|thumb| [Northrop B-2 Spirit|Northrop Grumman B-2 Spirit, radar üçün uğurlu bir formada görünməz vəziyyətə gətirilmiş ilk hərbi təyyarələrdən biri idi.]]
[sağ|thumb|[Stels texnologiyası ilə təchiz edilmiş Visby sinifli bir korvet]]

## İstinadlar
Fabio Kvalyarella

**Fabio Kuagliarella** (, ) — İtaliyalı peşəkar futbolçu, "Sampdoriya" klubunun hücumçusu və kapitanı.

## Bioqrafiya
Fabio İtaliyanın cənubunda, Neapol yaxınlığında bir kiçik şəhərdə doğulub. Özunun müsahibələrində dediyinə görə, uşaqlıqdan Dieqo Maradonanın azarkeşi olaraq futbola başlayıb.

## Karyerası
Peşəkar futbol karyerasına 1999-cu ildə Torino klubunda başlayıb. Bu vaxta qədər 2 il Torinonun gənclər komandasında oynayıb.

## Karyera statistikası

### Klub

: 
: 

### Milli Komanda
: 
: 

## Uğurları

### Komanda
**"Torino"**

* B Seriyasının çempionu: 2000/01

**"Fiorentina"**

* C1 Seriyasının çempionu: 2001/02

**"Yuventus"**

* İtaliya çempionu (3): 2011/12, 2012/13, 2013/14

* İtaliya kubokunun finalçısı (1): 2011/12

* İtaliya Superkubokunun qalibi (2): 2012, 2013

**Fərdi**

* İtaliya çempionatının bombardiri: 2018/19 (26 qol)
* "A Seriyası"nda ilin qolu: 2009, 2019

* Qaytano Şirea Mükafatının qalibi (2018)

* Ardıcıl oyunlarda qol vurmağa görə İtaliya çempionatının rekordçusu: 11 oyun

## İstinadlar
Bora Kostiç

**Borivoye "Bora" Kostiç** (; ) ― keçmiş Serbiya futbolçusu. Adətən sol cinah hücumçusu mövqeyində oynamış və məhsuldarlığı ilə seçilən Kostiç öz nəsil futbolçuları arasında ən yaxşılarından biri hesab olunur. O, daha çox güclü zərbə və cərimə zərbələrinin uğurla yerinə yetirməsi ilə məşhurdur.

Peşəkar karyerası ərzində o, "Srvena Zvezda", "Viçentsa" və "Sent-Luis Stars" klublarının şərəfini qorumuşdur. O, Yuqoslaviya milli futbol komandasının heyətində 33 oyuna 26 qol vura bilmişdir və 1960 Yay Olimpiya Oyunlarının qalibi və UEFA Millətlər Kubokunda finalçı olmuşdur. Kostiç klub səviyyəsində də bol qol sayısı ilə seçilirdi, belə ki, o hələ də "Srvena Zvezda"nın tarixi boyunca ən çox qol vuran oyunçusudur.

## Xarici keçidlər
* National-Football-Teams.com saytında Bora Kostiç
* FootballDatabase.eu saytında Bora Kostiç
* WorldFootball.net saytında Bora Kostiç
* Serbiya milli futbol komandasının saytında profili

## İstinadlar
Stels yerüstü vasitə

Stels yerüstü vasitələr, stels texnologiyasının tətbiq olunduğu hərbi vasitələrdir.

Bir çox ölkə bu texnologiyanı özlərinin nəqliyyat vasitələrində tətbiq etmişdirlər. İsveç istehsalı olan Stridsvagn 103, aşkarlanma ehtimalını azaltmaq üçün aşağı profilli dizayn edilmişdir. Chieftain tankı, stels tank texnologiyasında ingilislərin ilk təşəbbüsü idi. Challenger 2-nin əvvəlki modellə müqayisədə daha aşağı Radara Görünmə Sahəsi təklif edən gövdəsi və qülləsi var. Digər nəqliyyat vasitələri, xüsusən də insansız yerüstü vasitələr kiçik ölçüləri səbəbindən nəzərə çarpmayan dərəcədə aşağı radar izinə sahib ola bilərlər.
Antonio Di Natale

**Antonio Di Natale** ( ) — İtaliyalı keçmiş futbolçu. Hücumçu və hücumameyilli yarımüdafiəçi kimi oynayıb. İtaliya millisinin üzvu olub. Daha çox "Udineze" klubundakı çıxışı ilə tanınıb.

## Karyerası

## İştirak Statistikası

## Əlaqəli keçidlər
İtaliya A Seriyası

İtaliya A Seriyası bombardirləri

## İstinadlar
Luka Toni

**Luka Toni** ( ;) — İtaliyalı keçmiş futbolçu. Hücumçu mövqeyində oynayıb. İtaliya milli komandası ilə 2006-cı ildə Dünya çempionu olub.

Məhsuldar futbolçu olan Toni karyerası boyunca 300-dən çox qol vurub. Karyerasında vurduğu 322 qol ilə o, hal-hazırda bütün zamanların dördüncü ən çox qol vuran italyan futbolçudur.

## Karyerası
Futbolçu karyerasına 1991-ci ildə "Modena" klubunda başlayıb. Klub səviyyəsində tez tez komanda dəyişdirən Toni karyerası boyunca on iki fərqli İtaliya komandasında oynayıb. Futbol ustalığını gec göstərən o, İtaliya futbolunun aşağı divizionlarında və A Seriyasının kiçik klubları olan "Viçentsa" və "Breşiya" klublarında bir neçə mövsüm keçirdi.

Futbolçu 2003-cü ildə "Palermo" klubuna keçir və burada onun ulduzu parlayır. O, vurduğu qollarla, 2003-cü ildə komandaya A Seriyasına yüksəlməsinə kömək etdi. 2003/04 mövsümündə B Seriyası çempionluğunu qazanaraq, 30 qolla liqanın bombardiri oldu. Növbəti mövsümdə o, A Seriyasında 20 qol vuraraq klubun Avropaya vəsiqə qazanmasına kömək etdi.

2005-ci ildə "Fiorentina" klubuna keçir. "Fiorentina" ilə iki məhsuldar mövsümdən sonra Toni növbəti üç mövsümu Almaniyanın "Bayer Münhen" komandasında keçirdir.

2007-ci ildə "Bayer Münhen"ə yerli trebl əldə etməyə kömək etdi. 2007–08 mövsümündə də UEFA Kubokunda yarı finala yüksəlir. Komanda ilə keçirdiyi üçüncü mövsümüdə klubun məşqçisi ilə mübahisə etdikdən və ehtiyat heyətə salındıqdan sonra o, 2010-cu ildə "Roma" icarəyə verilir.

2010-cu ildə "Cenoa" klubuna transfer edilir. 2011-ci ildə isə "Yuventus" klubuna keçir.

2012-ci ildə o, BƏƏ Ərəb Körfəz Liqasında "Al-Nasr Dubai SC"də oynadı, lakin həmin ilin sonunda bir mövsüm üçün keçmiş klubu "Fiorentina"ya qayıtdı.

Karyerasında sonuncu klub olan "Hellas Verona" ilə üç mövsüm keçirdikdən sonra 2016-cı ildə karyerasını bitirir.

## Karyera statistikası

### Klub

## Əlaqəli keçidlər
İtaliya A Seriyası bombardirləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mehmed Şərif Əfəndi

**Mehmed Şərif Əfəndi** () — Osmanlı alimi, şairi və şeyxülislamı. Atası Əbuishaqzadə Əsad Əfəndi də özü kimi şeyxülislam olmuşdur.

## Həyatı
10 dekabr 1717-ci ildə dünyaya gəldi. Babası Əbu İshaq İsmayıl Əfəndi Sultan Əhməd səltənətində, atası Əsad Əfəndi və əmisi İshaq Əfəndi isə Sultan Mahmud səltənətində şeyxülislam olmuşdur. Anası Xədicə xanım isə yenə Sultan Mahmud səltənətinin şeyxülislamlarından Mirzəzadə Mehmed Əfəndinin qızı idi. Ailə şəcərəsinin məşhur şeyxülislam ailəsindən gəlməsi səbəbilə kiçik yaşlarından mükəmməl təhsil aldı. Hələ 21 yaşında ikən müdərris, 36 yaşında isə Diyarbəkir qazısı təyin edildi. Ardından Bursa və Məkkə qazısı olaraq fəaliyyətinə davam etdi. 1766-cı ilin dekabrında İstanbul qazılığına gətirilən Şərif Əfəndi 1771-ci ilin iyulunda Anadolu qazəsgəri təyin edildi. 1 illik vəzifə müddətini tamamlamasının ardından təqaüdə ayrılsa da, 28 iyul 1775-ci ildə Rumeli qazəsgəri oldu. Sultan Əbdülhəmid dönəmində 1778-ci ilin iyununda ikinci dəfə Rumeli qazəsgərliyinə gətirilsə də, 20 gün sonra vəzifədən alındı. Ancaq çox keçmədən Vassafzadə Əsad Əfəndinin istehfası ilə boşalan şeyxülislamlıq vəzifəsinə gətirildi (21 iyul 1778). 4 ildən çox bu vəzifədə qalan Şərif Əfəndi bu müddətin sonunda öz istəyilə vəzifədən ayrıldı (13 sentyabr 1782). İstehfasının ardından Beşiktaşdakı sahil köşkündə yaşamağa davam etdi və bəzi vaxtlar keçirilən məşvərət məclislərində iştirak etməklə digər bütün dövlət vəzifələrindən uzaq tutuldu.

Sultan Səlimin taxta çıxmasının ardından vəzifədən alınan Mehmed Kamil Əfəndinin yerinə 19 avqust 1789-cu ildə ikinci dəfə şeyxülislamlığa gətirildi. Ancaq 60 gün sonra – 17 oktyabrda vəzifədən alındı. Vəzifədən alınma səbəbi olaraq yaşlılığı səbəbilə Sultan Səlimin keçirməyi planladığı islahatlara ayaq uydura bilməməsi, yaddaşının zəif olması və bu kimi şeylər göstərilməkdədir.

Yenidən Beşiktaşdakı sahil köşkünə çəkilən Şərif Əfəndi 23 may 1790-cı ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi atasının da dəfn edildiyi İsmayıl ağa məscidi həyətindəki ailə məzarlığına dəfn edildi. Babası, atası və əmisi şeyxülislam olduğu kimi oğlu Ataullah Əfəndi də Sultan Səlim səltənətində bu vəzifəyə gətirilmişdir.

## Mənbə
* Şem‘dânîzâde, *Müri’t-tevârîh* (Aktepe), II/A, s. 92, 100; II/B, s. 87, 89; III, 32;
* Sicill-i Osmânî, III, 142–143;
* Ahmed Cevdet Paşa, Tarih, İstanbul 1275, I, 302–303; IV, 296–298;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 547–548;
* Osmanlı Müellifleri, I, 337;
* Mecmûa-i Fetâvâ, İstanbul Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Muallim Cevdet, nr. 576, s. 85;
* Danişmend, Kronoloji, V, 145, 147;
* Abdülkadir Altunsu, Osmanlı Şeyhülislâmları, Ankara 1972, s. 152;
* Ahmet Uğur, Osmanlı Siyâsetnâmeleri, Kayseri 1992, s. 100;
* Kāmûsü’l-a‘lâm, IV, 2857.

## İstinadlar
Talıbçəmən (Həştrud)

**Talıbçəmən** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 218 nəfər yaşayır (45 ailə).

## İstinadlar
Pir Məhəmməd

* Pir Məhəmməd (Teymuri) — Teymuri şahzadəsi. Əmir Teymurun nəvəsi və hüquqi/rəsmi varisi.
* Pir Məhəmməd (Sutaylı) — Sonuncu Sutaylı bəyi.
* Pir Məhəmməd (Börçigin) — Börçigin sülaləsindən olan XIII elxanlığa iddiaçı Loğman xanın oğlu.
* I Pirməhəmməd xan — Şeybani sülaləsindən olan Buxara xanı.
* II Pirməhəmməd xan — Şeybani sülaləsindən olan Buxara xanı.
* Pir Məhəmməd Gəncəvi
* Pir Məhəmməd Ərzincani

## Oxşar

* Pirə Məhəmməd xan Ustaclı
* Soltan Pirməhəmmədov — Türkmənistanın Daşkənddəki Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri (1996—2012)
Birə

300px|thumb|right|Birə
**Birə** — müxtəlif bakteriyaların, virusların, parazit qurdların və xəstəlik törədən ibtidailərin daşıyıcılarıdır. Onlar məməlilər, quşlar va digər heyvanların üzərində və yuvalarında yaşayır. Birələr qanla qidalanır. Bəzi növləri qansormadan 18 aya qədər yaşaya bilir. Fəallığından asılı olaraq onları qış və yay birələri adlandırırlar.

Taun xəstəliyinin yayılması yetkin birələr vasitəsilə həyata keçirilir. Onlar gəmiricilər üzərində yaşayıb xəstəliyin yayılmasına (epidemiyalara) səbəb olur. Birələr həm də tulyaremiya, qarayara, bruselyoz, cüzam və s. xəstəliklərin törədicilərini də daşıyır.

Birələr - qansoran həşəratlar qrupuna daxildir. Birələr insanları rahatsız edən ən təhlükəli həşəratlardan hesab olunurlar. Birələr- çox kiçik, qanadsız və 2.5 mm uzunluğunda olurlar. Rəngləri parlaq və qırmızımtıl boz rəngdə olur.Rəngləri parlaq və qırmızımtıl boz rəngdə olur. Birələr əsasən ev heyvanları (it, pişik) üzərində olur.Həmçinin digər tüklü heyvanların (tülkü, dələ, siçan və s) üzərlərində də rast gəlinir. Birələr qanla qidalandıqları üçün əsas hədəfləri insanlar və ev heyvanlarıdır. Birələr əsasən insanların ayaq hissələrindən qan sorurur və nəticədə kəskin qaşınma və allergik fəsadlar verir. Yoluxucu xəstəliklərin daşıyıcısı və yoluxdurucularıdırlar. Birələr əsasən yaz-yay aylarında daha çox rast gəlinir.

## İstinadlar
Nəsir Bakuvi

**Nəsir Bakuvi** () — azərbaycanlı şair.

## Həyatı
Nəsir Bakuvi XIII əsrin sonları – XIV əsrin əvvəllərində Azərbaycan türkcəsində şeirlər yazmışdır. O, Sultan Olcaytunun zamanında ona türk dilində müxəmməs həsr etmişdi. Azərbaycan dilində şeirlər yazan bu şair haqqında ingilisdilli tarixşünaslıqda heç bir məlumata rast gəlinmir. Avropa tədqiqatçıları daha çox farsdilli Azərbaycan ədəbiyyatını araşdırmışlar.

Nəsir Bakuvinin müxəmməsi son illərdə üzə çıxarıldığından çox da məşhur deyil. Ərqun xanın üçüncü oğlu, 23 yaşlı Olcaytu qardaşı Qazan xanın vəfatından sonra Təbrizə gəlib onun yerini tutmuşdu. Tarixi mənbələrdə ədalətli və maarifpərvər bir sultan kimi xatırlanan Olcaytu şair Nəsir Bakuvi tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

11 bəndlik müxəmməsdə şair hökmdara İslamı qoruduğu, xristianları rədd etdiyi, İslam dinini ucaltdığı üçün təşəkkür edir, onu böyük adam adlandırır.

## Mənbə
* Babayev Y. M. XIII-XIV əsrlər ana dilli lirik şeirimizin inkişaf yоlu. Bakı: "Elm və təhsil" NPM, 2009, 256 s.

## Həmçinin bax
Talıb Məmmədov

**Talıb Gürşad oğlu Məmmədov** — Azərbaycanlı hərbi rəhbər. 2004-cü ilə qədər Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Kəşfiyyat İdarəsinin rəisi olub. 2004—2006-cı illərdə Azərbaycanın Pakistandakı hərbi attaşesi işləyib. General-leytenant rütbəsinə malikdir. Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
Talib Məmmədov 1981-ci ildə Bakı Ali Hərbi Məktəbini bitirib.

Talib Məmmədov Birinci Qarabağ müharibəsində və Əfqanıstan müharibəsində iştirak etmişdir. 1992–1993-cü illərdə Ağdamın müdafiəsinə rəhbərlik edib. Ağdamın müdafiəsinin uğursuz təşkilindən və şəhərin işğalından sonra tutuldu və bir neçə ay həbsxanada qaldı.

2004-cü ildə ölkə rəhbərliyi ilə qarşıdurma zamanı Talib Məmmədovun İlham Əliyevi Azərbaycan rəhbərliyində davamçı kimi qəbul etməməsi nəticəsində vəzifəsini itirdi və Azərbaycanın Pakistandakı səfirliyinə hərbi attaşe olaraq göndərildi. Daha sonra vəzifəsi aşağı endirilərək Müdafiə Nazirliyinin Elmi Tədqiqatlar Hərbi Mərkəzinə köçürüldü.  2006-cı ildə Məmmədov bu vəzifədən geri çağırıldı və vəzifəsindən azad edildi.

## İstinadlar
Həyatizadə Mehmed Əmin Əfəndi

**Həyatizadə Mehmed Əmin Əfəndi** () — Osmanlı alimi, təbibi və şeyxülislamı.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinmir. Babası IV Mehmed dönəminin baş həkimi yəhudi əsilli Mustafa Feyzi Əfəndi, atası isə müdərris Əhməd Əfəndidir. Mədrəsə təhsilini tamamladıqdan sonra müdərrislik ünvanı aldı və ailəsinin nüfuzu sayəsində sürətlə yüksəldi. Ardından Yenişəhər qazılığına gətirildi. 1734-cü ildə Ədirnə qazısı, qardaşı Mustafa Feyzi Əfəndinin təqaüdə ayrılmasının ardından 1736-cı ilin martında baş həkimliyə yüksəldi. Çox keçmədən 17 mart 1738-ci ildə Məkkə və İstanbul qazılığına gətirildi. 1739-cu ildə qazılıqdan alındı və 11 fevral 1740-cı ildə Rumeli qazəsgərliyinə yüksəldi. 29 avqust 1741-ci ildə vəzifə müddəti tamam oldu. Bir müddət dövlət vəzifələrindən uzaq qaldıqdan sonra 5 aprel 1746-cı ildə şeyxülislamlığa gətirildi. Çox qısa qaldığı bu vəzifə əsnasında Fransa yönümlü siyasət yürüdən Humbaracı Əhməd Paşanı dəstəklədi.

7 aya yaxın şeyxülislam olan Mehmed Əmin Əfəndi xəstəliyi səbəbilə fətva vəzifəsini yerinə gətirə bilməmiş, xüsusilə çox göstərişli həyat yaşamı və üləmaya qarşı sərt münasibətilə əleyhdarlarının sayını artırmışdı. Bu səbəblə 25 oktyabr 1746-cı ildə vəzifədən alındı və Bursaya sürgün edildi. Öz istəyilə və xələfi Zeynalabdin Əfəndinin təklifi ilə Məkkə qazısı təyin olunsa da, Dəməşq yaxınlığında səhhəti pisləşdi və istehfa etdi. Yenə xələfinin təklifiylə Bursada yaşaması üçün 1747-ci ilin sentyabrında xüsusi fərman yazıldı. Ancaq fərman ona çatmadan Dəməşqdə vəfat etdi. Baş həkimlikdən şeyxülislamlığa yüksələn ilk şəxs olaraq Osmanlı tarixində yer almışdır.

## Mənbə
* İzzî, Târih, İstanbul 1199, vr. 55a-b, 172a-b;
* Devhatü’l-meşâyih, s. 84;
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 208, 475;
* Danişmend, Kronoloji, V, 140.

## İstinadlar
Seyid Mehmed Zeynalabdin Əfəndi

**Seyid Mehmed Zeynalabdin Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Həyatı
6 noyabr 1667-ci ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Atası Manisalı qazəsgər Mahmud Əfəndidir. Doğulduğu əsnada atası hələ müdərris idi. 2 yaşındaykən isə atası Hələb, ardından Bursa və 1683-cü ildə İstanbul qazısı oldu. Bütün bu illər ərzində mədrəsə təhsilini tamamlayan Zeynalabdin Əfəndi bu əsnada şeyxülislam Əbəzadə Abdullah Əfəndinin qızıyla evləndi. Ankaralı Mehmed Əfəndinin şeyxülislamlığı illərində 1687-ci ilin fevralında müdərrislik dərəcəsi qazandı.

Müxtəlif mədrəsələrdə xidmət etməsinin ardından qazı olaraq təyinat aldı. 1704-cü ilin noyabrında Saloniki, 1710-cu ilin martında Misir, 1715-ci ildə İstanbul qazılığına gətirildi. 1722-ci ilin fevralında naqibüləşraflığa, həmin ilin iyununda isə Anadolu qazəsgərliyinə yüksəldi. 1728-ci ilin mayında və 1732-ci ilin iyulunda 2 dəfə Rumeli qazəsgəri oldu. 1 ay sonra Ömər Əfəndinin ölümü ilə boşalan naqibüləşraflıq vəzifəsi yenidən Zeynalabdin Əfəndiyə verildi. 1735-ci ildə həcc ziyarətinə getdi və döndükdən sonra 1739-cu ilin fevralında üçüncü dəfə Rumeli qazəsgəri oldu. 1744-cü ilin dekabrında Mehmed Dədə Əfəndinin yerinə üçüncü dəfə naqibüləşraflığa gətirildi. 1746-cı ilin avqustunda dördüncü dəfə Rumeli qazəsgəri, 25 oktyabr 1746-cı ildə isə şeyxülislamlığa yüksəldi. Bu əsnda səksən yaşlarında olan Zeynalabdin Əfəndi bu səbəblə aktiv siyasət apara bilmədi. 2 ilə yaxın bu vəzifədə qaldıqdan sonra 20 iyul 1748-ci ildə vəzifədən alındı və Anadolu hisarı yaxınlığındakı sahil köşkünə çəkildi. 1751-ci ilin oktyabrında burada vəfat etdi və Əyyubsultanda Kiçik Əmir Əfəndi türbəsinin həyətinə dəfn edildi.

## Mənbə
* BA, İbnülemin-Tevcîhat, nr. 2215;
* Râşid, Târih, V, 440;
* Devhatü’l-meşâyih, s. 95;
* İsmet, Tekmiletü’ş-Şekāik, s. 186–190;
* Sicill-i Osmânî, II, 443;
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 476;
* a.mlf., İlmiye Teşkilâtı, s. 184;
* Danişmend, Kronoloji, V, 140;

## İstinadlar
Seyid Murtuz Əfəndi

**Seyid Murtuz Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı. Atası II Süleyman və II Mustafa səltənətlərinin şeyxülislamı Seyid Feyzullah Əfəndi, qardaşı isə Sultan Mahmud səltənətinin şeyxülislamlarından Mustafa Əfəndidir.

## Həyatı
1694-cü ildə dünyaya gəldi. Atası II Süleyman və II Mustafa səltənətlərinin şeyxülislamı Seyid Feyzullah Əfəndi, qardaşı isə Sultan Mahmud səltənətinin şeyxülislamlarından Mustafa Əfəndidir. Ədirnə hadisələrində atasının Ədirnədə faciəvi şəkildə öldürülməsi və cəsədinin Tunca çayına atılması əsnasında hələ 7 yaşında olan Murtuz Əfəndiyə toxunulmadı. Ancaq iğtişaşların ardından digər ailə üzvləriylə birlikdə Bursaya sürgün edildi və 1730-cu ilədək İstanbula dönə bilmədi.

Bursada mükəmməl təhsil alan Murtuz Əfəndi şeyxülislam Yenişəhərli Abdullah Əfəndi dönəmində 1725-ci ildə müdərrislik dərəcəsi aldı. Bursa və İstanbulda müxtəlif mədrəsələrdə xidmət etdikdən sonra 1730-cu ildə Məkkə, 19 iyul 1741-ci ildə isə İstanbul qazısı oldu. Yalnız 4 ay bu vəzifədə qaldıqdan sonra 4 dekabr 1747-ci ildə Anadolu qazəsgəri təyin edildi. 1 illik vəzifə müddətini tamamlamasının ardından təqaüdə ayrılsa da, 1748-ci ilin noyabrında Rumeli qazəsgərliyinə gətirildi. Nəhayət, Xəlilzadə Səid Əfəndinin Bursaya sürgün edilməsinin ardından 3 iyun 1750-ci ildə şeyxülislamlığa yüksəldi.

Sələfi Səid Əfəndinin bu şəkildə vəzifədən alınmasına səbəb isə üləma zümrəsi arasından himayə etdiyi bəzi şəxsləri ənənəyə zidd şəkildə yüksəltməsi və üləma zümrəsindəki nizam-intizamın pozulması idi. Bu səbəblə Seyid Murtuz Əfəndi vəzifəyə gətirildikdən dərhal sonra Sultan Mahmud tərəfindən məsələylə bağlı bir fərman aldı. 4 ildən çox bu vəzifədə qalan Murtuz Əfəndi bu müddət ərzində mühüm addımlar atdı. Sultan Mahmud üzərindəki nüfuzundan istifadə edərək dövlət vəzifələrini rüşvət və iltimasla satan, vəzirləri və üləmaları təhqir edən Darüssəadə ağası Moreyalı Bəşir ağanın edam edilməsini təmin etdi.

Sultan Mahmudun vəfatı və Sultan Osmanın taxta çıxmasının ardından 12 yanvar 1755-ci ildə vəzifədən alındı. Buna səbəb olaraq isə səhhətinin pis olması və bununla bağlı dövlət mərasimlərində iştirak edə bilməməsi göstərilmişdir. Ancaq bunun tam əksi olaraq, 20 dekabr 1754-cü ildə Əyyubsultanda keçirilən mərasimdə Sultan Osman şəxsən Murtuz Əfəndi tərəfindən qılınc qurşanmışdı. Vəzifədən alındıqdan sonra köşkünə çəkilən Murtuz Əfəndi 1758-ci ilin avqustunda vəfat etdi və cənazəsi Əyyub Sultan türbəsinin arxa tərəfinə dəfn edildi. Hz. Hüseynin nəslindən olması səbəbilə Seyid ünvanıyla anılan Murtuz Əfəndinin qızı Əzizə xanım şeyxülislam Dürrizadə Ataullah Əfəndi ilə evlənmiş, bu şəcərədən doğulan nəvələri arasında qazı və müdərrisliyə yüksələn bir çox şəxs olmuşdur.

## Mənbə
* Şem‘dânîzâde, Müri’t-tevârîh (Aktepe), I, 155, 166; II/A, s. 12;
* Vâsıf, Târih, I, 46–47;
* Devhatü’l-meşâyih, s. 98;
* Sicill-i Osmânî, IV, 361–362;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 525–526;
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 480–481;
* Danişmend, Kronoloji, V, 141;
* Abdülkadir Altunsu, Osmanlı Şeyhülislâmları, Ankara 1972, s. 135;
* Mehmet Nermi Haskan, Eyüplü Meşhurlar, İstanbul 2004, II, 86.

## İstinadlar
Jak Fevr

**Jak Fevr** (; ) ― hücumçu mövqeyində oynamış Fransa futbolçusu. Fransanın müxtəlif böyük klublarında çıxışı ilə tanınır.

## Nailiyyətləri
* Fransa çempionatının çempionu: 1959
* Fransa ikinci divizyonun çempionu: 1963

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Profili
* Profili
Dürrizadə Mustafa Əfəndi

**Dürrizadə Mustafa Əfəndi** () — Osmanlı dövlət xadimi, müdərris, qazı və şeyxülislam. Məşhur Dürrizadələr ailəsinə mənsubdur.

## Həyatı
1702-ci ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Atası Sultan Mahmud səltənətinin məşhur şeyxülislamlarından Dürri Mehmed Əfəndidir. Təhsilini tamamladıqdan sonra müdərrisliyə yüksəldi və müxtəlif mədrəsələrdə xidmət etdi. Atasının şeyxülislamlığı dönəmində 1734-cü ildə Qalata, ardından Ədirnə və Məkkə qazılığına gətirildi. Atasının ölümünün ardından 3 il boyunca dövlət vəzifələrindən uzaq tutuldu və 1739-cu ildə İstanbul qazısı olaraq yenidən vəzifəyə gətirildi. Ertəsi il vəzifədən alınsa da, 1746-cı ilin oktyabrında Anadolu qazəsgərliyinə təyin edildi. Ardından 26 iyun 1751-ci ildə və 10 may 1756-cı ildə 2 dəfə Rumeli qazəsgəri oldu. Ancaq ikinci təyinatından bir neçə ay sonra 26 iyulda şeyxülislamlığa yüksəldi. 7 ay bu vəzifədə qalan Mustafa Əfəndi 18 fevral 1757-ci ildə vəzifədən alınaraq Gəliboluya sürgün edildi. Sürgündə keçən 5 ilin ardından 29 aprel 1762-ci ildə ikinci dəfə şeyxülislam oldu və bu dəfə 5 il bu vəzifədə qaldı. 23 aprel 1767-ci ildə vəzifədən alınan Mustafa Əfəndiyə bu xəbəri ənənəyə zidd olaraq rəisülküttab Ömər Əfəndi bildirmişdir.

7 il boyunca dövlət işlərindən uzaq qalan Mustafa Əfəndi həm daha öncəki şeyxülislamlıq təcrübəsi, həm də o əsnada üləmanın ən yaşlı üzvü olması səbəbilə 28 yanvar 1774-cü ildə üçüncü dəfə şeyxülislamlığa gətirildi. Ancaq bu dəfə çox yaşlı idi və olduqca yorulmuşdu. Bu səbəblə həmin ilin 29 sentyabrında vəzifədən alındı və 8 fevral 1775-ci ildə vəfat etdi. Cənazəsi Ədirnəqapıdan kənarda ailə məzarlığına dəfn olunmuşdur.

Mustafa Əfəndi tanınmış üləma ailəsi olan Başmaqçızadələrdən Seyid Abdullah Əfəndinin qızı Şərifə Safiyə xanımla (ö. 1773) evlənmiş, beləcə ailə Seyid ünvanı almışdır. Dünyaya gələn 5 oğlundan ikisi – Ataullah Əfəndi və Arif Əfəndi şeyxülislam, biri Rumeli qazəsgəri, digərləri isə qazı və müdərris olmuşdur. Qızı Şərifə Ayşə xanım isə (ö. 1817) gənc yaşda vəfat etmişdir.

## Mənbə
* TSMA, nr. E. 2885/30.
* İzzî, Târih, vr. 77b, 143b, 249b, 273b.
* Vâsıf, Târih, II, 285–286.
* Cevdet, Târih, II, 81.
* Îżâḥu’l-meknûn, I, 457.
* Devhatü’l-meşâyih, s. 100.
* Sicill-i Osmânî, IV, 444.
* Osmanlı Müellifleri, I, 308.
* İlmiyye Salnâmesi, s. 529.
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 484.
* Erünsal, Türk Kütüphaneleri Tarihi II, s. 200.

## İstinadlar
Çibinlər

**Çibinlər** () – milçəklər dəstəsinə aid həşəratdır. El içində deyilən "**milçək**" sözü həm çibinlər həm də mığılar üçün işlənilir, lakin bu həşərat haqqında daha dərin məlumat toplanırkən bunun ikiqanadlılar sistematikasında yeri dəyişilirdi. Bu həşəratlar qidalanma növünə görə fərqlənir. Yetkinlik vaxtına çatan bəzi növlər heç qidalanmır

## Quruluşu
Çibiblərin başında çox çətin quruluşlu gözləri, qısa tükləri (antennaları), və ağız organları yerləşir. Bədəni 3 hissədən ibarətdir. Sağda və solda 3 dənə olmaqla 6 ayağı var.

## İstinadlar
Youku

**Youku** () — Çinin paytaxtı Pekində yerləşən video paylaşma, video-hostinq sistemidir. Alibaba Group Holding Limited-in şirkətlərindən biri kimi fəaliyyət göstərir. Youkunun mərkəzi Pekinin Haidian bölgəsində yerləşən Sinostil Plazanın beşinci mərtəbəsindədir. 12 mart 2012-ci il tarixində Youku Tudou ilə stoka hazır bir əməliyyatda birləşmək barədə bir razılığa gəldi. Yeni müəssisə "Youku Tudou" şirkəti adlandırıldı. Youkunun gündəlik 800 milyon baxışı və 500 milyon aktiv istifadəçisi vardır. Youku iQiyi, Sohu və 56.com ilə birlikdə Çinin ən böyük video və yayım xidmət platformalarından biridir.

## Tarixi

### Qurulma (2003-2012)
Youku 2003-cü ilin mart ayında əvvəlcə "Sohu" şirkətində çalışan Viktor Ku (Qu Yonqkin) tərəfindən qurulmuşdur. Saytın ilkin maliyyələşdirilməsi Ku tərəfindən yığılmış 1Verge fondundan gəldi. Saytın beta versiyası 2003-cü ilin iyun ayında, veb-sayt versiyası isə rəsmi olaraq həmin ilin dekabr ayında istifadəyə verildi. 2009-cu ilin dekabrında ümumilikdə 110 milyon dollar vəsait topladığını elan etdi. Həmin il Youku 200 milyon ümumi gəlir əldə etdi. 2010-cu ilin yanvar ayında Youku.com Çin internet video sektorunda 1-ci yeri tutmuşdur. 

### Birləşmə (2012- indiyə qədər)
Youku şirkəti 12 mart 2020-ci il tarixində Youku Tudou adlı şirkət ilə birləşmək barədə razılığa gəldi və iki şirkətin birləşməsindən "Youku Tudou" şirkətinin əsası qoyuldu. Çinin ən böyük iki onlayn video şirkətlərindən olan Youku və Tudou birləşərək Çinin ən böyük video paylaşma sisteminin də əsasını qoydular. İdarə Heyətinin sədri Youkunun prezidenti Viktor Ku oldu. Şirkət 6 noyabr 2015-ci ildə Alibaba Group Holding Limited tərəfindən alındı. 2016-cı ilin dekabr ayında abunə sayı 30 milyona çatdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

# Bizimlə əlaqə. "Youku". 27.12.2010.
# Maliyyə hesabatı . "Youku". 22.04.2015.
# Youku və Tudou şirkətləri birləşdilər "The Wall Street Journal". Nyu York. 12.03.2012.
# Çinin Onlayn Video Bazarı. "TechNode". 02.01.2017
# "Böyüklər Torpağı": Youku və Tudou birləşməsi. forbes.com. 16.11.2012.
Dürrizadə Mehmed Arif Əfəndi

**Dürrizadə Mehmed Arif Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı. Oğlu Abdullah Əfəndi Sultan Mahmud səltənətində şeyxülislamlığa yüksəlmişdir.

## Həyatı
1740-cı ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Atası müxtəlif zamanlarda şeyxülislam olmuş Dürrizadə Mustafa Əfəndi, anası isə məşhur şeyxülislam ailəsi olan Başmaqçızadələrdən Seyid Abdullah Əfəndinin qızı Şərifə Safiyə xanımdır. İlk təhsilini atasından alaraq şeyxülislam övladlarına xas imtiyazla hələ 14 yaşında ikən icazət aldı. İstanbulun bəzi mədrəsələrdində xidmət etməsinin ardından 1766-cı ildə Yenişəhər, 1774-cü ildə Məkkə və Bursa, 1780-ci ildə isə İstanbul qazısı oldu. Ana şəcərəsinin Hz. Hüseyndən gəlməsi səbəbilə Seyid ünvanı da daşıyan Arif Əfəndi 1782-ci ildə naqibüləşraf elan edildi. Beləcə, Dürrizadələr ailəsindən çıxan ilk naqibüləşraf oldu.

1783-cü ildə Anadolu, bir illik xidmət müddətini tamamlamasının ardından 1784-cü ildə Rumeli qazəsgəri təyin edildi. Şeyxülislam Ərəbzadə Ataullah Əfəndinin ölümü üzərinə 23 avqust 1785-ci ildə şeyxülislamlığa yüksəldi. Ancaq 5 ay sonra – 10 fevral 1786-cı ildə anidən vəzifədən alındı. Vəzifədən alınma səbəbi isə Əlcəzayirli Həsən Paşanın təklifi və təkidi ilə dövlət təcrübəsi olmayan Yusif Paşanın sədarətə gətirilməsinə etiraz etməsi oldu. 1789-cu ildə şeyxülislamlığa gətirilən Həmidizadə Mustafa Əfəndi, o əsnada üləma zümrəsi arasında qarışıqlıq yaratdığı üçün keçmiş şeyxülislamlardan Dürrizadə Arif, Müftizadə Əhməd və Mehmed Kamil Əfəndini sürgün etdi. Bu əsnada həccə gedən Arif Əfəndi öncə Taifdə qalmağa məcbur edilsə də, daha sonra Kütahyaya gəlməsinə icazə verildi. Ancaq 1791-ci ildə Məkkəyi Mehmed Əfəndinin şeyxülislamlığı əsnasında bağışlanaraq İstanbula çağırıldı və onun vəzifədən ayrılmasının ardından 12 iyul 1792-ci ildə ikinci dəfə şeyxülislamlığa yüksəldi.

Vəzifəyə gəldikdən sonra ilk işi isə güclü rəqibi və sürgün edilməsinin səbəbkarı Həmidizadə Mustafa Əfəndini Manisaya yollamaq oldu. Daha sonra onun mərkəzdən uzaqlaşdırdığı digər üləma və alimləri geri çağırdı. 6 ildən çox davam edən ikinci şeyxülislamlığı dönəmində baş tutan bəzi siyasi hadisələrdə təqsirkar görüldü və yaxın tərəfdarı sədrəzəm İzzət Mehmed Paşa ilə birlikdə vəzifədən alındı (30 avqust 1798). Bir müddət Bursada yaşadı və ardından İstanbula gəlməsinə icazə verildi. Çox keçmədən 9 oktyabr 1800-cü ildə burada vəfat etdi.

## Mənbə
* Vâsıf, Târih (İlgürel), s. 284–285.
* Devhatü’l-meşâyih, s. 109–110.
* Cevdet, Târih, III, 261; VII, 97–98.
* Sicill-i Osmânî, III, 267.
* İlmiyye Salnâmesi, s. 553–554.
* Osmanlı Müellifleri, II, 62.
* a.mlf., Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 502–503.

## İstinadlar