open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İzoleysin

**İzolösin** (qısaldılmış **Ile** və ya **I**; 2-amino-3-metilpentanoik turşu) — HO2CCH(NH2)CH(CH3)CH2CH3 kimyəvi formullu alifatik α-amin turşusudur və bütün təbii zülalların bir hissəsidir. Bu, əvəzolunmaz bir amin turşusudur, yəni izolösin insan orqanizmində sintez edilə bilməz və qidadan alınmalıdır. Enerji mübadiləsində iştirak edir. İzolösinin dekarboksilləşməsini kataliz edən fermentlər çatışmazlığı olduqda, ketoasidoz baş verir.

İzolösin kodonları: AUU, AUC və AUA-dır.

Valin və lösinlə birlikdə budaqlanmış yan zəncirlərə malik amin turşularından biridir.

Karbohidrogen yan zəncirinə malik olan izolösin hidrofobik amin turşularından biridir. İzolösin yan zəncirinin xarakterik xüsusiyyəti onun şirallığıdır (ikinci belə amin turşusu treonindir). İzolösin üçün dörd mümkün stereoizomer var, o cümlədən L-izolösinin iki mümkün diastereoizomeri. Təbiətdə isə izolösin yalnız bir enantiomerik formada - (2S,3S)-2-amino-3-metilpentanoik turşuda mövcuddur.

Amin turşusu 1906-cı ildə alman kimyaçısı və biokimyaçısı Feliks Erliks tərəfindən kəşf edilmişdir.
## Biosintez
Digər əsas amin turşuları kimi, izolösin də heyvanlarda sintez olunmur və xaricdən, adətən zülalların bir hissəsi kimi təmin edilməlidir. Bitkilərdə və mikroorqanizmlərdə izolösin piruvik turşu və α-ketobutiratdan başlayaraq bir neçə mərhələdə sintez olunur; proses treonin deaminaza da daxil olmaqla bir sıra fermentlər tərəfindən kataliz edilir.

## Sintez
İzolösin 2-bromobutan və dietil malonatdan başlayaraq çoxmərhələli şəkildə sintez edilə bilər. İzolösinin sintetik istehsalı haqqında ilk dəfə 1905-ci ildə məlumat verilmişdir.

## Tətbiq
İzolösin mTOR mexanizmi vasitəsilə əzələ protein sintezini aktivləşdirir. Bu amili nəzərə alaraq, kosmetologiyada köhnə dərini bərpa etmək üçün istifadə olunur.

Körpələrdə izolösin ehtiyacının artması müşahidə olunur. Həmçinin, qan itkisi, yanıqlar, dartılmalar və toxumaların bərpası ilə müşayiət olunan digər proseslərdən sonra ehtiyac artır.

İzolösin keton cisimləri və qlükoza üçün əsas tikinti materialıdır. Beləliklə, amin turşusu qan şəkərinin səviyyəsini tənzimləyir.

İzolösin həm də hemoqlobinin sintezi prosesində iştirak edir.

Eyni zamanda, izolösin bədəni həddindən artıq serotonin istehsalından qoruyur.

## İstinadlar
Syerra-Leone bayrağı

**Syerra-Leone bayrağı** 27 aprel 1961-ci ildə Syerra Leone öz müstəqilliyini əldə etdikdən sonra qaldırılmış və istifadə edilmişdir.

Bayraq bayrağı üç bərabər hissəyə ayıran üç üfüqi zolaqdan ibarətdir. Yaşıl, ağ və mavi rənglərdən ibarət olan bayrağda yaşıl rəng ölkənin təbiətini, dağlarını, təbii mineral sərvətlərini, ağ rəng vəhdəti və ədaləti, mavi rəng isə ümidi ifadə edir.

## Tarixi bayraqları

Fayl:Flag_of_Sierra_Leone_(1889–1916).svg|link=Dosya:Flag_of_Sierra_Leone_(1889–1916).svg|alt=Sierra Leone Kolonisi ve Protektorası bayrağı (1889–1916)| Syerra-Leone koloniyası və protektoratı bayrağı (1889-1916)
Fayl:Flag_of_Sierra_Leone_(1916–1961).svg|link=Dosya:Flag_of_Sierra_Leone_(1916–1961).svg|alt=Sierra Leone Kolonisi ve Protektorası bayrağı (1889–1916)| Syerra-Leone koloniyası və protektoratı bayrağı (1889-1916)
Syerra-Leone gerbi

**Syerra-Leone gerbi** Afrika ölkəsi olan **[[Syerra-Leone]]** tərəfindən istifadə edilən rəsmi dövlət gerbidir. Gerb 1 dekabr 1960-cı ildə Kraliça II Yelizaveta tərəfindən təqdim edilmişdir.

Gerbin mərkəzi hissəsində yerləşən qalxan üç hissəyə bölünmüşdür. Gerbin ilk iki hissəsi bir-birindən ziqzaq xətlərlə ayrılmış və bu hissələrin yuxarı hissəsində üç məşəl yerləşdirilmişdir ki, bu məşəllər azadlığı simvolizə edir. Aşağı hissədəki hissədə yerləşən yeriyən aslan motivi isə təkcə ölkənin Britaniya müstəmləkəçiliyi dövrünün əlaməti olaraq deyil, həm də ölkənin adının *Aslan dağı* mənasını verdiyi üçün qalxanın üzərində yerləşdirilmişdir. Qalxanın aşağı hissəsində qalan yerdə isə üfüqi formada mavi və ağ dalğalar vardır və bu dalğalar dənizi simvolizə edir. Qalxanın hər iki tərəfində isə dörd meyvəli palma ağacı təsvir edilmişdir. Qalxan hər iki tərəfdən yaşıl fonda arxa pəncələri üzərində dayanan şirlər tərəfindən tutulur və qalxanın aşağı hissəsində isə ağ fonda və ingilis dilində ölkənin şüarı hesab edilən *Unity, Freedom, Justice (Azərbaycan dilində: Vəhdət, Azadlıq, Ədalət)* şüarı yazılmış lent yerləşdirilmişdir.
Fayl:Badge_of_Sierra_Leone_(1889-1914).svg|link=Dosya:Badge_of_Sierra_Leone_(1889-1914).svg|Syerra-Leone koloniya regionunun gerbi (1889–1914)


## Həmçinin bax

* Syerra-Leone bayrağı
Malavi bayrağı

**Malavi bayrağı** ilk dəfə 6 iyul 1964-cü ildə ölkənin Birləşmiş Krallıqdan müstəqilliyini əldə etməsi nəticəsində istifadə edilmiş, 2010-2012-ci illər arasında ölkə konstitusiyasında edilmiş olan dəyişikliklər nəticəsində qısa bir müddət ərzində başqa bir bayraq istifadə edilmiş olsa da, 2012-ci ildə vəzifəyə başlayan yeni hökumət, Malavi ictimaiyyəti tərəfindən də müsbət qarşılanmayan yeni bayraqla bağlı qanun dəyişikliyini ləğv etmiş və köhnə bayrağın yenidən ölkənin rəsmi bayrağı olması haqqında qərar qəbul etmişdir.

Bayraq bayrağı üç bərabər hissəyə ayıran üç üfüqi zolaqdan ibarətdir. Yuxarıdan aşağıya doğru qara, qırmızı və yaşıl olaraq düzülən zolaqlardan ən yuxarıda olan qara zolağın mərkəzi hissəsində üfüqdən yenicə yüksələn 31 şüası olan ilə qırmızı günəş yerləşdirilmişdir. Bu şəfəq azad və vahid Afrika üçün olan ümidin simvoludur. Üfüqi zolaqları təşkil edən rənglər arasında olan qara rəng Afrika qitəsinin qara xalqını, qırmızı rəng ölkənin müstəqilliyi naminə şəhid olanları və tökülən qanları, yaşıl rəng isə ölkənin bərəkətli meşələrini ifadə edir.

2010-2012-ci illərdə arasında ölkədə istifadə edilmiş olan bayraq sonra dəyişdirilmiş və o bayraq bu gün də istifadə olunan bayraqla çox böyük oxşarlıqlara malik idi. Bayrağın üstündə edilmiş olan dəyişikliklə əsasən qara zolağın üstündəki qırmızı doğan günəşin əvəzinə bayrağın mərkəzi hissəsində yerləşdirilmiş olan ağ günəş qoyulmuşdur. Bu günəşlə ölkənin müstəqilliyini əldə etməsindən sonra nail olduğu tərəqqisi dilə gətirilməyə çalışılmışdır. Bundan əlavə, bu bayraqda qara və qırmızı zolaqlar bir-birləri ilə yerlərini dəyişdirmişdirlər.

## Tarixi bayraqlar

Fayl:Flag_of_British_Central_Africa_Protectorate.svg|link=Dosya:Flag_of_British_Central_Africa_Protectorate.svg|alt=Britanya Orta Afrika Protektorası bayrağı (1893-1907)| Britaniya Mərkəzi Afrika Protektoratının bayrağı (1893-1907)
Fayl:Flag_of_Nyasaland_(1914–1919).svg|link=Dosya:Flag_of_Nyasaland_(1914–1919).svg|alt=Nyasaland bayrağı (1914–1919)| Nyasaland bayrağı (1914-1919)
Fayl:Flag_of_Nyasaland_(1919–1925).svg|link=Dosya:Flag_of_Nyasaland_(1919–1925).svg|alt=Nyasaland bayrağı (1914–1919)| Nyasaland bayrağı (1914-1919)
Fayl:Flag_of_Nyasaland_(1925–1953,_1963–1964).svg|link=Dosya:Flag_of_Nyasaland_(1925–1953,_1963–1964).svg|alt=Nyasaland bayrağı (1925–1953,1963–1964)| Nyasaland bayrağı  (1925-1953, 1963-1964)
Fayl:Flag_of_Rhodesia_and_Nyasaland_(1953–1963).svg|link=Dosya:Flag_of_Rhodesia_and_Nyasaland_(1953–1963).svg|alt=Rodezya ve Nyasaland Federasyonu bayrağı (1953–1963)|Rodeziya və Nyasaland Federasiyasının  bayrağı (1953-1963)
Fayl:Flag_of_Malawi_(2010–2012).svg|link=Dosya:Flag_of_Malawi_(2010–2012).svg|Malavi bayrağı (2010-2012)


## Həmçinin bax

* Malavi gerbi

## İstinadlar
Astek imperiyası

**Astek imperiyası** — XIV–XVI əsrlərdə Mərkəzi Amerikada asteklər tərəfindən yaradılmış erkən sinfi dövlət. İmperiya müasir Meksikanın mərkəzi hissəsini əhatə edirdi.

Astek imperiyasına Üçlər ittifaqı, Meksika imperiyası və ya Tenoçka imperiyası da deyilirdi. Üçlər ittifaqı Askaposalko şəhəri ilə ona tabe olan vilayətlər arasında vətəndaş müharibəsində qalib gələn qəbilə fraksiyalarından yaradılmışdır. Üç özünü idarə edən şəhər-dövlətlərin birliyi kimi imperiyanın ilkin konsepsiyasına baxmayaraq, Tenoçtitlan tez bir zamanda hərbi cəhətdən dominant olmuşdur.

1521-ci ildə imperiya Ernan Kortesin başçılıq etdiyi İspaniya konkistadorları tərəfindən dağıdılmışdır.

## İstinadlar
Fransisko Lopes de Qomara

**Fransisko Lopes de Qomara** (; ) — İspaniya keşişi, humanisti, Amerikanın fəthi üzrə tarixşünas. Heç vaxt Yeni dünyada olmamışdır, lakin onun əsərləri çox təfərrüatlıdır. Qomara Kortesin etirafçısı idi və Meksikanın fəthində iştirak edənlərin çoxunu şəxsən tanıyırdı. Onun işi Bernal Diası ilhamlandırmışdır.

## Əsərləri
* *Historia general de las Indias*
* *Historia de la conquista de México*
* *Crónica de los Barbarrojas*
* *Anales de Carlos V*
* *Vida de Hernán Cortés*

## İstinadlar
Fernando de Quzman

**Fernando de Quzman i Ayala** (; ) — Peru vitse-krallığında yüksək kilsə və akademik vəzifələrdə çalışan kreol ruhanisi. Santo-Toribio Seminariyasının ilk rektoru və üç dəfə San-Markos Universitetinin rektoru olmuşdur.

Onun valideynləri Ernando de Quzman və Luiza de Ayala idi. O , San-Felipe i San-Markos Kral Kollecində, sonra isə Yezuitlərin San-Martin Kral Kollecində təhsil almışdır. O, İncəsənət Bakalavr və Müqəddəs İlahiyyat Bakalavr dərəcələri almışdır.

## İstinadlar
Pedro de Rua

**Pedro de Rua** (; ) — İspaniya humanisti və ellinisti.

## Həyatı
Soriyada insan hərfləri üzrə professor idi. O, böyük bilik toplamış və "*Yepiskop Fr.-nin tarixi əsərlərinə üç senzura məktubu*"nu yazmışdır. Yepiskop Antonio de Gevaranın və filosof Mark Avrelinin həyatı və s. haqqında əsərlər yazmışdır. Platonun "Kriton" və "Fedon" kimi heç vaxt çap olunmayan bəzi əsərləri yunan dilindən tərcümə etmişdir.

## İstinadlar
Bernal Dias del Kastilyo

**Bernal Dias del Kastilyo** (; ) — İspaniya konkistadoru, Ernan Kortesin ekspedisiyasının üzvü. "Yeni İspaniyanın fəthinin əsl tarixi" (1557–1575) xronikasının müəllifidir. Bu əsər Amerikanın fəthi haqqında mühüm mənbədir.

## Mədəniyyətdə
"Ernan" () — Ernan Kortesin həyatından bəhs edən televiziya serialı. Bernal rolunu Migel Angel Amor canlandırmışdır.

## İstinadlar
Dieqo Urtado de Mendosa (şair)

**Dieqo Urtado de Mendosa** (; ) — İspaniya şairi və humanisti. Aristokrat bir ailədə anadan olmuşdur, şair İniqo Lopes de Mendosanın nəvəsidir. Təhsilini Salamanka Universitetində almış, burada latın və yunan dillərini, fəlsəfəni, mülki və kilsə hüququnu mükəmməl öyrənmişdir. O, İmperator V Karlın İngiltərə, Flandriya, Venesiya və Romada papa sarayında səfiri olmuşdur. 1542-ci ildə Trent Şurasından sonra kardinal rütbəsinə yüksəlmişdir. 1568-ci ildə onu Mota qalasına sürgün edən kral II Filippin qəzəbinə səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
Malavi gerbi

**Malavi gerbi** Afrika ölkələrindən biri olan **[[Malavi]]** tərəfindən rəsmi olaraq istifadə edilən gerbdir. 30 iyun 1964-cü ildə ölkənin hələ Nyasaland kimi müstəqilliyini əldə etmədiyi dövrdə qəbul edilmiş olan gerb rəsmi gerb kimi istifadə edilmiş, daha sonra isə ölkə 6 iyul 1964-cü ildə Malavi adı ilə Birləşmiş Krallıqdan tam müstəqilliyini əldə etdikdən sonra yeni ölkənin rəsmi dövlət gerbinə çevrilmişdir.

Gerbin mərkəzi hissəsində yerləşən qalxan yuxarıdan aşağıya doğru üç hissəyə bölünmüşdür. Qalxanın yuxarı hissəsində gümüşü fonda yaradılmış iki mavi dalğa yerləşir. Qırmızı fonlu mərkəzi hissədə hərəkət edən qızılı şir, qalxanın aşağı hissəsində isə qara fonda yerləşdirilmiş üfüqdən çıxan yeddi şüalı günəş təsvir edilmişdir. Qalxanın yuxarı hissəsində isə sağda və solda qırmızı-sarı tükləri olan cəngavər dəbilqəsi vardır. Dəbilqənin üstündə isə eyni rəngləri olan dəbilqə qabarığı vardır. Dəbilqənin üstündə həm də üfüqdən çıxan günəşin qarşısında dalğalı mavi-ağ xətlər üzərində yerləşdirilmiş qanadları açılmış balıq qartalı təsviri var. Qalxanın hər iki tərəfində isə təbii rənglərində verilmiş və dağın üstündə dayanan aslan və bəbir ön pəncələri ilə qalxanı tuturlar. Heraldik nöqteyi-nəzərdən aslan qalxanın sağ tərəfində, bəbir isə qalxanın sol tərəfində yerləşdirilmişdir. Gerbin altındakı şüar lentində isə “**Vəhdət və Azadlıq**” (Unity and Freedom) sözləri yazılmışdır.

Gerbdə təsvir edilmiş olan mavi və ağ rəngli dalğalar ölkənin mühüm gəlir mənbəyi olan Malavi gölünü simvolizə edir. Gerbdəki qalxanın mərkəzi hissəsində yerləşən aslan Britaniya gerbindən ilhamlanaraq ora yerləşdirilmiş, qalxanın içərisindəki günəş isə Afrika ölkələrinin azadlığını və müstəqilliyini simvollaşdırır. Gerbin alt hissəsində təsvir edilmiş olan dağ təsviri isə ölkənin ən hündür nöqtəsi olan Mulanje dağını simvolizə edir.

## Tarixi gerblər

Fayl:Coat_of_arms_of_British_Central_Africa.svg|link=Dosya:Coat_of_arms_of_British_Central_Africa.svg|alt=Britanya Orta Afrika Protektorası arması (1893–1907)| Britaniya Mərkəzi Afrika Protektoratı gerbi (1893-1907)
Fayl:Coat_of_arms_of_Nyasaland_(1914–1925).svg|link=Dosya:Coat_of_arms_of_Nyasaland_(1914–1925).svg|alt=Nyasaland arması (1914–1925)| Nyasaland gerbi (1914-1925)
Fayl:Coat_of_arms_of_Nyasaland_(1925–1953,_1963–1964).svg|link=Dosya:Coat_of_arms_of_Nyasaland_(1925–1953,_1963–1964).svg|alt=Nyasaland arması (1925–1964)|Nyasaland gerbi (1925-1964)
Fayl:Coat_of_arms_of_the_Central_African_Federation.svg|link=Dosya:Coat_of_arms_of_the_Central_African_Federation.svg|alt=Rodezya ve Nyasaland Federasyonu arması (1953–1963)| Rodeziya və Nyasalend Federasiyası gerbi (1953-1963)


## Həmçinin bax

* Malavi bayrağı
İçimizdəki uşaq

**İçimizdəki Uşaq** — Doğan Cüceloğlunun 1992-ci ildə nəşr olunan kitabıdır.
Kitabda ailə münasibətlərinin uşaq tərbiyəsinə təsiri psixologiya sahəsində işlənmiş anlayışlar və gündəlik həyatdan götürülmüş nümunələr vasitəsilə sade və anlaşılan şəkildə izah olunur. Kitabdakı anlayışların əksəriyyəti müəllif tərəfindən “Cumhuriyet Bilim Teknik” jurnalında silsilə məqalələrdə araşdırılmış, böyük marağa səbəb olduğu üçün  kitab halına gətirilmişdir. İçimizdəki uşaq kitabı altı hissədən ibarətdir. Müəllifin böyük bacısı Lütfiyə Mətinə həsr edilmişdir. Onun 62-ci nəşri 2021-ci ilin yanvarında nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Qonsalo Fernandes de Kordova

**Qonsalo Fernandes de Kordova** (; ) — İspaniya generalı və hərbi islahatçısı, Olbiya və Sant-Ancello knyazı. "*Böyük kapitan*" ləqəbini almışdır (). Bir çox tarixçilər onu dövrünün ən yaxşı hərbi xadimlərindən biri hesab edirlər.

## Mədəniyyətdə
* Skott Kleverdonun rol aldığı "Borciya" serialında canlandırılmışdır.
* Serxio Peris-Mençetanın baş rolda olduğu "İzabella"  serialında canlandırılmışdır.

## İstinadlar
Nikolas de Ovando

**Nikolas de Ovando-i-Kaseres** (; ) — İspaniya konkistadoru, Haitinin üçüncü ispan qubernatoru (1502–1509). "Alkantara" ordeninin cəngavəri olmuşdur. O, Haitinin taino yerli əhalisini fəth edən zaman göstərdiyi qəddarlığı ilə tanınmışdır.

## İstinadlar
Qranada müharibəsi

**Qranada müharibəsi** () — Pireney yarımadası ərazisində xristian və müsəlman hökmdarları arasında qarşıdurmanın 28 fevral 1482-ci ildən 2 yanvar 1492-ci illərə qədərki dövrü əhatə ədən son mərhələsi. Xristianların qələbəsi və Rekonkistanın sonu ilə yekunlaşmışdır. Demək olar on il davam etmiş müharibə davamlı bir proses deyildi, adətən yazda başlayan və qışda kəsilən bir sıra kampaniyalardan ibarət idi. Qranada əmirliyinin əhalisi daxili qarşıdurma və vətəndaş müharibəsi səbəbindən bölünmüşdü, xristianlar isə ümumi çərçivədə birləşmişdilər. Müharibə həm də xristianların artilleriyadan səmərəli istifadəsi ilə xarakterizə olunurdu. Bu, onlara əks halda uzun müddət mühasirəyə alınmalı olan şəhərləri tez bir zamanda ələ keçirməyə imkan verirdi. Müharibə 1492-ci ildə Qranadanın süqutu ilə yekunlaşmışdır. Müharibə II Araqonlu Ferdinand və I Kastiliyalı İzabellanın birgə təşəbbüsü idi. Müharibə üçün qoşunların və vəsaitlərin çoxu Kastiliyadan gəldiyi üçün Qranada Kastiliya torpaqlarına birləşdirilmişdir. Qranada əmirliyinin mövcudluğunu dayandırmasına baxmayaraq, onun müsəlman əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi (təxminən yarım milyon) – morisklər İspaniyada qalmışdılar. Onlar XVI əsrdə morisklərin deportasiyasına qədər dini zəmində toqquşmalara səbəb olmuşdur.։

## İstinadlar
Qafqaz Erməni Xeyriyyə Cəmiyyəti

**Qafqaz Erməni Xeyriyyə Cəmiyyəti** (; ) — erməni qaçqınlarına kömək məqsədilə 1881-ci ildə yaradılan və 1921-ci ilə qədər fəaliyyət göstərən xeyriyyə və mədəni-maarif təşkilatı.

## Tarixi
Cəmiyyət 15 noyabr 1881-ci ildə Tiflisdə, Rusiya-Osmanlı müharibəsindən sonra Osmanlıdan Cənubi Qafqaza köçən erməni qaçqınlarına kömək məqsədilə qurulmuşdur. Cəmiyyətin yaradılmasının təşəbbüskarı, fəxri sədri olan Bağrat Navasardyan olub. Yazıçı Qabriel Sundukyan da cəmiyyətin yaradılmasında fəal iştirak edib.

Cəmiyyətin nizamnaməsinin ilkin versiyası Qafqaz və Qərbi Ermənistan ermənilərinə yardım təklif edirdi, lakin buna baxmayaraq Qafqaz canişini Mixail Nikolayeviç Romanov, Qərbi Ermənistandakı siyasi məqsədlərin fəaliyyətini nəzərdən keçirdi və sonda yalnız Qafqaz ermənilərinə kömək etdi.

Redaktə olunmuş nizamnamə 6 oktyabr 1881-ci ildə təsdiq edildi və "Mşak" qəzetində nəşr olundu. Cəmiyyətin rəsmi açılışı Artsruni Teatrında baş tutdu.

1899–1908-ci illərdə cəmiyyətin fəaliyyəti qismən məhdudlaşdırıldı: filialların olması qadağan edildi, yalnız rus dilində yazışmalar aparmaq tələbi qoyuldu. Bu dövrdə cəmiyyət əsasən yoxsullar, məsələn, sığınacaq, qocalar evi, pulsuz və ya ucuz yeməkxanalar kimi sosial problemlərlə məşğul idi.

2 mart 1921-ci ildə Tiflisdə Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra cəmiyyət bağlandı və idarə heyətinin qərarı ilə mülkiyyət Ermənistan SSR-ə verildi.

## Fəaliyyəti
Cəmiyyətin idarə heyəti tərəfindən idarə olunurdu. İdarə heyətinin sədrləri Aleksandr Ananov və Samon Harutyunyan (1908-ci ildən bəri), sədr müavini isə Aleksandr Mantaşev idi.

Cəmiyyət 1894-cü ildə Tiflisdə 6 min kitabı olan kitabxana, 1895-ci ildə Qoridə tələbə yataqxanası, 1898-ci ildə Aleksandropolda tikiş emalatxanası və Abovyan Nazaryan ədəbi fondu, 1899-cu ildə isə Qoridə tikiş emalatxanası, 1893–1899-cu illərdə Aleksandropol, Axalsıx, Tiflis, Şuşa və İrəvanda pedaqoji kurslar açmışdır. Bu Nersisyan məktəbinə və Gevorqyan seminariyasına kömək etmişdi. 1899-cu ildən etibarən (məhdudiyyətlərin tətbiq edilməsindən əvvəl) cəmiyyətin Aleksandropol, Axalsıx, Vağarşapat, Vladiqafqaz, Dərbənd, Qars, Kutaisi, Pyatiqorsk, Şuşa və İrəvan şəhərləri də daxil olmaqla ümumilikdə 21 filialı var idi və maddi cəhətdən yüzdən çox məktəb və kitabxanaya kömək edirdi. 1911-ci ildən etibarən məhdudiyyətlər aradan qalxandan sonra, şirkətin 45 filialı var idi və 140-dan çox məktəbə maddi kömək edirdi.

Cəmiyyətin tərkibində sərbəst dərsliklər də daxil olmaqla, erməni dilində ədəbiyyat dərc edən mətbəə fəaliyyət göstərirdi. 1916-cı ildən bəri həftəlik "Ambavaber" qəzetini nəşr etməyə başladı.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı, cəmiyyət rus ordusuna kömək, maliyyə yardımı edib və könüllüləri işə qəbul edib, həmçinin erməni soyqırımında sağ qalan qaçqınlara da kömək edib.

## İstinadlar
Alonso de Oxeda

**Alonso de Oxeda** (; ) — İspaniya səyyahı, Kolumbun yoldaşlarından biri. O, 1499-cu ilin may ayında Kürasao adasını, Marakaybo gölünü, Qviana sahillərini, Orinoko çayının ağzını və bənzərliyinə görə "Kiçik Venesiya" adlanan körfəzi kəşf etmişdir. Onun yoldaşları arasında tacir Ameriqo Vespuççi, kartoqraf Xuan de la Kosa və notarius Rodriqo de Bastidas da var idi. Bu ekspedisiyanın naviqatoru Ameriqo Vespuççi idi.

## İstinadlar
Xuan de la Kosa

**Xuan de la Kosa** (; ) — İspaniya səyyahı, Amerikanın kəşfçilərindən biri. O, Amerikanın sahillərini ilk görən və onları xəritədə ilk yerləşdirən avropalılar arasındadır.

## Həyatı
De la Kosanın erkən həyatı haqqında etibarlı məlumat yoxdur, lakin Kantabriya onun vətəni sayılır. Yalnız 1488-ci ildə Portuqaliyada Bartolomeu Diaş ilə görüşdüyü məlumdur. 1492-ci ildə Santa Mariya adlı şəxsi karakkasına komandanlıq edən Xuan de la Kosa Çinə qərb marşrutu axtarışında Kolumbun rəhbərliyi altında ekspedisiyaya çıxmışdır. Bu ekspedisiya zamanı Amerika kəşf edilmiş və Santa Mariya Haiti sahillərində bir yerdə dağılmışdır.

## İstinadlar
Keniya bayrağı

**Keniya bayrağı**, müasir forması ilə, birinci dəfə 12 dekabr 1963-cü ildə qaldırılmış və rəsmi olaraq istifadə olunmağa başlanmışdır.

Bayraq qara, qırmızı və yaşıl rəngli üfüqi enli zolaqlardan və eyni zamanda da ağ rəngli üfüqi ensiz zolaqlardan ibarətdir.

Bayrağın yuxarı hissəsində olan qara rəng ölkədəki qara xalqı, qırmızı rəng kolonializm və quldarlıq dövründə baş vermiş olan döyüşlərdə axıdılmış olan igidlərin qanını, yaşıl rəng isə ölkənin meşələrini və düzənliklərini simvolizə edir. Bu üç rəngi bir-birlərindən ayıran dar ağ zolaqlar isə qara xalqın keçmişi ilə gələcəyi arasında sülhü və həmçinin də xalqların arasındakı ittifaqı simvollaşdırır. Bayrağın tam olaraq mərkəzi hissəsində yerləşdirilən və Masai xalqının istifadə etmiş olduğu ənənəvi Masai qalxanı və onun arxasında çarpaz şəkildə yerləşdirilmiş və bir-birləri ilə kəsişən iki ədəd nizə isə xalqın öz azadlığını hifz etmək naminə mübarizəsini simvollaşdırır.

## Tarixi bayraqlar
Tarix boyu bir çox dövlətlər tərəfindən işğala məruz qalmış olan və müstəmləkəyə çevrilən ölkədə müxtəlif vaxtlarda müxtəlif ölkələrin bayraqları dalğalanmışdır.
Fayl:Flag_of_Portugal_(1667).svg|link=Dosya:Flag_of_Portugal_(1667).svg|alt=Portekiz İmparatorluğu sömürgesi bayrağı (son hali) (1498-1698)| Portuqaliya imperiyasımüstəmləkə bayrağı (son versiya) (1498-1698)
Fayl:Om_1958.gif|link=Dosya:Om_1958.gif|alt=Umman İmparatorluğu sömürgesi bayrağı (1698-1888)| Oman imperiyasının müstəmləkə bayrağı (1698-1888)
Fayl:Flag_of_the_German_East_Africa_Company.svg|link=Dosya:Flag_of_the_German_East_Africa_Company.svg|alt=Alman Doğu Afrika Şirketi bayrağı (1885-1890)| Almaniya Şərqi Afrika Şirkətinin bayrağı (1885-1890)
Fayl:Reichskolonialflagge.svg|link=Dosya:Reichskolonialflagge.svg|alt=Alman İmparatorluğu sömürge bayrağı (1885-1890)| Alman imperiyasınınkoloniya bayrağı (1885-1890)
Fayl:Flagge_Witu_1890_laut_Voeltzkow.svg|link=Dosya:Flagge_Witu_1890_laut_Voeltzkow.svg|alt=Witu Sultanlığı bayrağı (1890)| Vitu sultanlığının bayrağı (1890)
Fayl:Flag_of_the_Witu_Protectorate_(1893-1920).svg|link=Dosya:Flag_of_the_Witu_Protectorate_(1893-1920).svg|alt=Birleşik Krallık kontrolünde Witu Sultanlığı bayrağı (1893-1920)| Böyük Britaniyanınnəzarəti altında Vitu sultanlığının bayrağı (1893-1920)
Fayl:Flag_of_the_Imperial_British_East_Africa_Company.svg|link=Dosya:Flag_of_the_Imperial_British_East_Africa_Company.svg|alt=İngiliz Doğu Afrika Şirketi bayrağı (1888-1895)| Britaniya Şərqi Afrika Şirkətinin bayrağı (1888-1895)
Fayl:Flag_of_Kenya_(1895–1921).svg|link=Dosya:Flag_of_Kenya_(1895–1921).svg|alt=Birleşik Krallık kontrolünde Doğu Afrika Protektorası bayrağı (1895-1921)| Böyük Britaniyanınnəzarəti altında olan Şərqi Afrika Protektoratının bayraqğı (1895-1921)
Fayl:Flag_of_Kenya_(1921–1963).svg|link=Dosya:Flag_of_Kenya_(1921–1963).svg|alt=Birleşik Krallık kontrolünde Kenya Kolonisi ve Protektorası bayrağı (1921–1963)| Böyük Britaniyanınnəzarəti altında olan Keniya Koloniyası və Protektoratının bayrağı (1921-1963)
Fayl:Flag_of_Kenya.svg|link=Dosya:Flag_of_Kenya.svg|alt=Kenya Dominyonu bayrağı (1963-1964)| Keniya dominionunun bayrağı (1963-1964)


## Həmçinin baxın

* Keniya gerbi
Rodriqo de Bastidas

**Rodriqo de Bastidas** (; ) — İspaniya konkistadoru və Cənubi Amerikanın şimal sahillərinin kəşfiyyatçısı, Santa-Marta şəhərinin banisi. Adelantado tituluna malik olmuşdur.

## Ekspedisiyalar
1501-ci ilin oktyabrında Bastidas "*San Anton*" və "*Santa Maria de Gracia*" adlı iki kirayələnmiş karaveldə Kadisdən yola düşmüşdür. Bu ekspedisiyada onu Vasko Nunyes de Balboa və Xuan de la Kosa müşayiət edirdi. Cənubi Amerika sahillərinə çatdıqdan sonra Bastidas Karib dənizi sahilinin təxminən 1000 km-ni tədqiq etmiş, Maqdalena çayının ağzını, həmçinin Daryen və Uraba körfəzlərini kəşf etmişdir. Ekspedisiya üzvləri ilk dəfə Syerra-Nevada-de-Santa-Marta regionunda qitənin daxili hissəsini tədqiq etmişdilər. O, Panama bərzəxinə ayaq basan ilk avropalı olduqdan sonra Santo-Dominqoya qayıtmağa məcbur olmuşdur.

## İstinadlar

## İstinadlar
Keniya gerbi

**Keniya gerbi** Afrika ölkələrindən biri olan **[[Keniya]]** tərəfindən istifadə edilən rəsmi dövlət gerbidir.

Gerbdə Masailərin ənənəvi döyüş aləti olaraq istifadə etdikləri qalxan və qalxanın arxasında diaqonal olaraq yerləşdirilmiş iki ədəd nizə vardır. Qalxanın daxili hissəsi Keniya bayrağının rənglərində olub, mərkəzi hissəsində isə ayağında balta tutan gümüşü xoruz təsviri vardır. Qalxanın hər tərəfindən də tutan qırmızı dilli iki aslan var. Arxa pəncələri üzərində qayalıq bir heykəlin üstündə dayanan şirlər ön pəncələrindən biri ilə qalxanı, digəri ilə isə nizəni tuturlar. Aşağı hissədə yerləşən qayalıq heykəlin əsas hissəsində isə, Keniyada olan yerli bitki və meyvələrdən qəhvə bitkisi, çay bitkisi, piretrum, sizal aqavası, qarğıdalı və ananas təsviri vardır. Gerbin ən aşağı hissəsində yerləşən şüar lentində isə ingilis dili ilə yanaşı ölkənin rəsmi dili olan suahili dilində də **Bərabər işləyək!** *(Harambee)* yazılmışdır.

Gerbdəki rənglər eyni ilə Keniya bayrağında olan mənaları ifadə edir: qara rəng Keniya xalqını, qırmızı rəng müstəmləkə dövründə müstəqillik naminə tökülən qanları, yaşıl rəng təbii bitki örtüyünü, meşələri və düzənlikləri, ağ rəng isə xalqların sülh şəraitində yaşamasını simvollaşdırır. Qalxanın daxili hissəsində yerləşdirilmiş olan xoruz təsviri eyni zamanda ölkədəki Keniya Afrika Milli İttifaqı (KANU) partiyasının da simvoludur və eyni zamanda xoşbəxt gələcəyə olan inamı ifadə edir. Şirlər isə ölkənin Böyük Britaniya dövründəki müstəmləkə keçmişini xatırlamaq və gələcəkdə belə bir şeyin bir daha baş verməməsi üçün hər zaman güclü və ayıq olmağa ehtiyac olduğunu göstərir.

## Həmçinin baxın

* Keniya bayrağı
Pedrarias Davila

**Pedrarias Davila** və ya **Pedro Arias de Avila** (; ) — Amerikada ilk Avropa koloniyalarını idarə edən İspaniya konkistadoru.

## Həyatı
Konkistador Xil Davilanın əmisi oğludur. 1514-cü ildə 19 gəmi və 1,500 əsgərlə İspaniyadan yola düşdü. O, 12 il Panamada, daha 4 il isə Nikaraquada qubernator olmuşdur. 1519-cu ildə rəqibi Nunyes de Balboanı edam etdirmiş və Panama şəhərinin əsasını qoymuşdur. 1524-cü ildə İnk imperiyasını fəth etmək üçün Pisarronu göndərmişdir. Onun kürəkəni Ernando de Soto Luiziana və Texası kəşf edən və Missisipiyə çatan ilk avropalı idi. O, Panamanın əsasını qoyaraq Cənubi Amerikanın qərb sahillərinin kəşfi və daha sonra Perunun fəth edilməsinin əsasını qoymuşdur.

## İstinadlar
Bartolomeo Kolumb

**Bartolomeo Kolumb** (, ; ) — Xristofor Kolumbun kiçik qardaşı, adelantado titulu ilə onun müavini. Yeni dünyanın ən qədim şəhəri Santo-Dominqonun əsasını qoymuşdur.

## Həyatı
Gəncliyində Lissabonda kartoqraf işləmişdir. Kristofer İspaniyanın katolik padşahlarını öz layihəsinin mümkünlüyünə inandırmağa çalışarkən, Bartolomeo Fransada eyni üzərində işləyirdi.

Qardaşının kəşflərindən xəbər tutan Bartolomeo 1493-cü ildə İspaniyada onunla görüşməyə çalışmış, lakin Kristofer artıq ikinci səyahətinə çıxmışdı. Hökumətin köməyi ilə Haiti adasına qədər onun ardınca getmiş və altı il yarım (1494–1500) orada qubernator kimi xidmət etmişdir.

Kral prokuroru Fransisko de Bobadilya Kolumbu mənimsəməkdə ittiham etmiş, Bartolomeo onunla birlikdə həbs olunmuşdur. Daha sonra qardaşını Yeni dünyanın sahillərinə son səfərində müşayiət etmişdir.

## İstinadlar
Ernando de Luke

**Ernando de Luke** (; ) — XVI əsrdə Yeni dünyaya səyahət etmiş İspaniya keşişi.

## Həyatı
Ernando de Luke 1514-cü ildə Amerikaya getmişdir. O, 1514-cü ildə Pedrarias Davilanın Panama ekspedisiyası ilə səyahət etmiş və orada Fransisko Pisarro ilə tanış olmuşdur.

Luke 1526-cı ildə Fransisko Pisarro və Dieqo de Almaqronun Peruya birgə ekspedisiyasının maliyyə dəstəyi, hakim Qaspar de Espinoza üçün agent kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, 1529-cu ildə yazılmış "*Kapitulyasiya*" əsərində "Tumbes yepiskopu" və "Hindilərin qoruyucusu" adlandırılmışdır.

Ernando de Luke 1533-cü ildə Panamada vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Dieqo Kolon

**Dieqo Kolon** və ya **Kolumb** (; ) — Yeni İspaniyanın 4-cü vitse-kralı (1511–1518), Kristofer Kolumbun böyük oğlu, eyni zamanda Hindistan adelantadosu və admiral. Dieqonun ölümündən sonra onun nəslinə Yamayka markizi və Veraqua hersoqu titulları verilmişdir.

## Həyatı
Dieqo gəncliyini kral sarayında keçirmişdir. O, atası Amerikanı kəşf etdiyi ildə paj olaraq xidmət etməyə başlamışdır. Kolon 1500-cü ildə atasının məhrum etdiyi titul və imtiyazları geri qaytarmaq ümidi ilə kral ailəsi ilə qohum olan Alba hersoqunun qardaşı qızı ilə evlənmişdir.

## İstinadlar
Adelantado

**Adelantado** () — müstəmləkə İspaniyasında padşah tərəfindən İspaniya mülklərinin hüdudlarından kənarda torpaqları araşdırmaq və fəth etmək üçün göndərilən konkistadora verilən titul.

İlk xaricdəki adelantadolar Kolumbun qardaşı Bartolomeo və oğlu Dieqonun qohumları idi. Bimini adelantadosu Ponse de Leon idi, cənub dənizlərində Nunyes de Balboa, Ədviyyat adalarında Magellan, Peruda Pisarro, Çilidə Dieqo de Almaqro, Ekvador, Nikaraqua və cənub-qərbi Kolumbiyada Sebastyan de Belalkasar, Mərkəzi Amerikada Pedro de Alvarado, Şimali Amerikada Ernando de Soto, Floridada Menendes de Aviles, Filippin adalarında isə Lopes de Leqaspi olmuşdur.

## İstinadlar
Fransisko de Bobadilya

**Fransisko Fernandes de Bobadilya** (; ) — İspaniya zadəganı və konkistadoru, Vest-Hindin 2-ci qubernatoru (1499–1502).

## Həyatı
Fransisko Fernandes de Bobadilya Kastiliya tacının ərazilərində yerləşən Bobadilya şəhərində zadəgan Pedro de Bobadilya və Mariya Maldonadonun oğlu olaraq anadan olmuşdur. 1480-ci ildə Aunyon, Berninçes, Kastelyanos və El-Kollyadoda "Kalatrava" ordeninin komendadoru təyin edilmişdir. Aunyonda onun siyasətinə qarşı üsyan baş tutmuşdur.

İspaniya monarxları İzabella və Ferdinandın rəğbətini qazanmışdır. Onun bacısı Beatris Bobadilya kraliça İzabellanın uşaqlıq dostu və sirdaşı idi. 1499-cu ilin mayında Ferdinand və İzabella Fransisko de Bobadilyanı admiral Kristofer Kolumbun kəşf etdiyi Hind adalarının ikinci qubernatoru təyin etmişdilər.

## İstinadlar
Dieqo de Nikuesa

**Dieqo de Nikuesa** (; ) — İspaniya kəşfiyyatçısı və konkistadoru. O, 1510-cu ildən 1511-ci ilə qədər Tyerra Firme qubernatoru olmuşdur. Bu region sonradan Veraqua və bu da öz növbəsində Kolumbiya vitse-krallığı tərkibində muxtar bir qurum kimi bir hissə təşkil edəcəkdir.

Ərazisinin şərq hissəsində Vasko Nunyes de Balboa 1510-cu ilin sonunda qeyri-qanuni olaraq yeni Santa-Mariya-la-Antiqua del Daryen şəhərinin əsasını qoymuşdur. O, bunu 20 yanvar 1510-cu ildə tikilmiş San-Sebastiyan-de-Uraba efemer qalasını həmin il Alonso de Oxedanın yurisdiksiyasına verilmiş qonşu Yeni Andalusiya quberniyasının ərazisinə köçürməklə etmişdir. Bu yolla, Balboa özünü de-fakto Daryen şəhərinin meri elan etmiş və 23 dekabr 1511-ci ildə İspaniya taxt-tacı tərəfindən Nombre-de-Dios şəhəri də daxil olmaqla bərzəxə çatan Daryen vilayətinin ilk qubernatoru və kapitanı kimi tanınmışdır.

## İstinadlar
Kristobal de Olid

**Kristobal de Olid** (; ) — İspaniya konkistadoru, Kortes dəstəsinin zabiti, kəşfiyyatçı və Mərkəzi Amerikanı fəth edənlərdən biri.

## Mədəniyyətdə
"Ernan" (2019) serialında Olida obrazını Viktor Klavixo canlandırmışdır.

## İstinadlar
Yevsevon

**Yevsevon** () — Abibi ilə birlikdə Bizans Suriyasında Bet-Korif monastırının yaradıcılarından biri. O, təlimatını Yevsevidən almışdır.

## İstinadlar
Abibi

**Abibi** () — Yevsevon ilə birlikdə Bizans Suriyasında Bet-Korif monastırının yaradıcılarından biri. O, həm də həmin monastırın ilk abbatı kimi xidmət etmişdir. O, "*Heiligen-Lexicon"*a daxil edilmişdir. O, təlimatını Yevsevidən almışdır. Onun bayram günü və ya ümumiyyətlə əgər bayram gününün olub-olmaması bilinmir.

## İstinadlar
Adven

**Adven** () və ya **Advenna** (; ) — xristian bakirə və müqəddəsi. O, "*Müqəddəs Nektanın korn həyatında*" və Robert Hantın korn əfsanələri kolleksiyasında Cənubi Uelsin Brixeynioq kralı Brixan qızı kimi qeyd edilmişdir.

Müqəddəsin bayram günü məlum deyil. Kornuollda Adven ənənəvi olaraq sevgililərin himayədarı idi.

## İstinadlar
Sezar və Kleopatra (pyes)

**Sezar və Kleopatra** 1898-ci ildə Corc Bernard Şou tərəfindən yazılmış və Yuli Sezar ilə Kleopatra arasında olan münasibətləri fiksiyalı bir formada özündə əks etdirən teatr tamaşasıdır.

O, birinci dəfə Şounun 1901-ci il "Püritanlar üçün üç pyes" məcmusunda "Kapitan Brassboundun geriyə qayıtması" və "Şeytanın şagirdləri" ilə birlikdə nəşr edilmişdir. Müəllif hüquqlarını təmin etmək üçün 15 mart 1899-cu ildə Nyukasl apon Taynda onun mərhələli tamaşası nümayiş etdirilmişdir. Tamaşanın premyerası 1906-cı ildə Nyu-Yorkda, 1907-ci ildə isə Londonun Savoy teatrında baş tutmuşdur.

## İstinadlar
Fransisko Ernandes de Kordova (Nikaraquanın qurucusu)

**Fransisko Ernandes de Kordova** (; ) — İspaniya konkistadoru.

## Həyatı
Fransisko Kordova 1475-ci ildə Kastiliya və Leon krallığının Kordova şəhərində anadan olmuşdur. 1523-cü ildə Panama qubernatorunun icazəsi ilə indiki Kosta-Rikadan indiki Nikaraqua ərazisinə daxil olan bir ekspedisiyaya rəhbərlik etmişdir. Regionu müstəmləkə etmək niyyətində olan Kordova 1524-cü ildə orada daimi yaşayış məntəqələri qurmuş, onlardan ikisi sonradan Nikaraquanın əsas şəhərləri oldu: Qranada və Leon.

Bu vaxt Kortes tərəfindən Hondurası fəth etmək üçün göndərilən Kristobal de Olid üsyan qaldırmış və müstəqil hökmdar olmağa qərar vermişdir. Olidlə döyüşmək üçün Kortes Kordovadan kömək istəmişdir. müraciət etdi. Pedro de Avila Kordovanın ona xəyanət etdiyinə qərar vermiş, onu öldürmək üçün adamlar göndərmişdir. Onlar Kordovanı ələ keçirmiş və başını kəsmişdir. Korvobanın başı bir neçə gün Leon sakinlərinə göstərilmişdir.

## İrsi
Fransisko Ernandes de Kordova 1991-ci ildə 1–25 Sentavo arasında olan Nikaraqua əskinaslarında təsvir edilmişdir*.*

## İstinadlar
Bar Sauma (mitropolit)

**Nisibisli Foma** **Bar Sauma** (, ; ; ) — Nisibis yepiskopu. İlk illərində kölə olmuş, sonra Edessa məktəbində oxumuşdur. Məktəbin himayədarı, Edessa yepiskopu İva Bar Sauma ilə birlikdə nestorianizmin tərəfdarı idi və onunla birlikdə İkinci Efes Məclisinin qərarı ilə Edessadan qovulmuşdu. Xalkidon Məclisində hər ikisi bəraət qazanaraq Edessaya qayıtmış, lakin İvanın ölümündən sonra Bar Sauma yenidən Edessanı tərk edib Persiyaya qayıtmağa məcbur olmuşdur.

Bar Sauma şah Firuz ilə yaxın əlaqələr qurmuş, onun himayəsində kilsə təsis etmiş və Nisibis yepiskopu olmuşdur. O, Nisibisdə bir ilahiyyat məktəbi yaratmış, sonralar Mopsuestiyalı Feodorun ruhunda ekzegetika əsərləri və Şərqi Asiyada nestorianlığı yayan missionerlər üçün populyar olmuşdur. Bar Saumanın fəaliyyəti sayəsində nestorianlıq uzun müddət Sasani dövlətində xristianlığın yeganə forması olaraq qalmışdır.

## İstinadlar
Komolu Avundi

**Komolu Avundi** (, ; ) — Roma Katolik Kilsəsinin müqəddəsi, Komo şəhərinin yepiskopu.

## Həyatı
Avundi Yunanıstanın Saloniki şəhərində anadan olmuşdur. O, təxminən 448-ci ildə Komo şəhərinin yepiskopu təyin edilmişdir. Avundi 450-ci ildə Konstantinopolda Papa I Levin leqatı olmuş, burada 451-ci ildə Xalkidon Şurasında yeresiarx Evtihian əleyhinə fəal çıxış etmişdir. O, 452-ci ildə Milan sinodunda iştirak etmişdir.

1095-ci ildə Papa II Urban Komoda müqəddəs Avundinin şərəfinə bir romanesk kilsə tikdirmişdir. Katolik Kilsəsində xatirə günü 2 apreldir.

## İstinadlar
Yevstoxiya

**Yevstoxiya** (; ) — katolik müqəddəsi, bakirəlik andı alan Roma zadəgan qadını.

Romalı Pavlanın təsiri ilə Stridonlu İyeronimin rəhbərlik etdiyi xristian icmasına qoşulmuşdur. Cəmiyyətdə Yevstoxiya  kimi bakirəlik andı içən qadınlar var idi. Anasının ölümündən sonra ölənə qədər qadın monastırlarına rəhbərlik etmişdir.

Onun anım günü 28 sentyabrda qeyd olunur.

## İstinadlar
Yevstoxi

**Yevstoxi** (; ) — 443–461-ci illərdə Turun beşinci yepiskopu. Onun son dərəcə nadir adı Müqəddəs Yevstoxiya ilə mümkün əlaqəni göstərir.

Yevstoxi bir Overn ailəsindən gəlirdi və Turlu Qriqorinin sözlərinə görə, görkəmli fəzilət sahibi idi. 444-cü ildə Brisdən sonra Tur yepiskopu olmuşdur. O, 453-cü ildə Anje Şurasında iştirak etmiş və bu şurada nizam-intizamla bağlı qəbul edilmiş qaydaların hazırlanmasında əsas pay sahibi olmuşdur. 461-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Tuluzalı Ekzuperi

**Tuluzalı Ekzuperi** (, ; ) — Roma Katolik Kilsəsinin müqəddəsi, Tuluza yepiskopu (400–410).

## Anımı
Ekzuperi 410-cu ildə Blanyak şəhərində vəfat etmişdir. Ölümündən sonra qalıqları kiçik bir kilsəyə yerləşdirilmişdir. 13 iyun 1258-ci ildə onun qalıqları Tuluzadakı Müqəddəs Saturnin Bazilikasına köçürülmüş və hələ də burada saxlanılır.

Katolik Kilsəsində Anma Günü 28 sentyabrdır. 14 iyunda onun qalıqlarının təhvil verilməsi qeyd olunur.

## İstinadlar
Kerrill

**Kerrill** (; ) — xristian missioneri. İndiki Qoluey qraflığının şərq hissəsində fəaliyyət göstərmişdir. Kerrill Klonkinerildə erkən təməl qoymuşdur. Orada kilsə və xaç bazası var idi.

Onun anım günü 13 iyundur.

## İstinadlar
Euhel

**Euhel** — İrlandiya xristian müqəddəsi.

## Həyatı
Euhel təxminən b.e. 460-cı ildə yaşamış İrlandiya xristian müqəddəsi idi. Onun atası İrlandiyanın baş ollamı Dubdax Makku Luqayr idi.

## İstinadlar
Vall Keyn

**Vall Keyn** (; ) — müqəddəs bakirə. Anım günü 8 oktyabr, bəzi yerlərdə 7 oktyabrdır.

## Mirası
Keynin bulaq üzərində dediyi söz orada təsvir edilmişdir. Üzərində yazılmışdır: "Müqəddəs Keynin əfsanəsinin bulağı . Müqəddəs Keyn eramızın 600-cü illərində yaşamış bir şahzadə idi". Onun dediyi ifadə 1602-ci ildə qeydə alınmışdır: "Təsadüf və ya seçim nəticəsində bu müqəddəs bulaqdan ilk içən ər və ya arvad bununla birlik qazanacaq".

## İstinadlar
Böyük Yevfimi

**Böyük Yevfimi** (; ) — xristian müqəddəsi, ieromonax. Yevfimi Böyük Antoni, Böyük Makari və Böyük Paxomi ilə birlikdə səhra həyatının sütunu və monastır cəmiyyətinin qurucularından biri hesab olunur. O, regiondakı rahiblərin əksəriyyətinin buna qarşı çıxmasına baxmayaraq, Xalkidon Şurasının (451) qərarlarının Yerusəlimdə üstünlük təşkil etməsində həlledici rol oynamışdır.

Pravoslav Kilsəsində (Yulian təqviminə görə 20 yanvarda) və Katolik Kilsəsində ehtiram edilir.

## İstinadlar
Elven

**Elven** və ya **Elvan** — xristian müqəddəs. Kornuoll və Bretan regionunda ehtiram edilir. Agioqrafik material onun İrlandiyadan Kornuolla Breaka və digər altı nəfərlə birlikdə gəldiyini iddia edir. Kornuolldakı Sitni kilsəsində Elvenə həsr olunmuş Portleven kilsəsi XIII əsrdən 1549-cu ilə qədər mövcud olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Euhel

## İstinadlar
Eylived

**Eylived** və ya **Eluned** (; ) — Uels, əzabkeşi. 1 avqust tarixində ehtiram olunur.

## Mirası
Normanlar XI əsrdə Breknokşir şəhərinə daxil olan zaman Slux bulağı müalicəvi xüsusiyyətləri ilə məşhurlaşmışdır. Bir çox başqa ziyarətgahlar kimi, Reformasiya zamanı Müqəddəs Eylivedin bulağı və kilsəsi dağıdılmışdır.

## İstinadlar
Breaka

**Breaka** () — irland rahibə, xristian müqəddəsi. Kornoull və Cənubi Qərbi İngiltərədə ehtiram olunur. Adını daşıyan Briq kəndi və kilsə var.

Müqəddəs Breakanın Dumnoniya kralı Gerentin qızı olduğuna inanılır.

## İstinadlar
Kivaç

**Kivaç** ( ) — Rusiyada, Kareliya Respublikasının cənubunda şəlalə. Şəlalə Suna çayının üzərində yerləşir.

## Ümumi məlumat
Şəlalənin adı böyük ehtimal ki, fin mənşəli *kiivas* sözündən meydana gəlmiş. Mənası möhtəşəm, çevik deməkdir.

Kivaç şəlaləsinin ümumi düşmə hündürlüyü — 10,4 metrdir. Bu çayın 170 metrlik hissəsinə uyğun gəlir. Aşağı hissədəki astananın hüdürlüyü isə — 8 metrdir. Şəlalənin formalaşdığı çay yatağının süxuruları əsasən diabazdan ibarətdir.

Şəlalə ümumilikdə qaya parçası ilə iki hissəyə bölünüb: əsas (sağ) və ikinci (sol). Əsas axın dörd pilləkəndən ibarətdir, ikinci axın isə əsas axına 90 dərəcəlik bucaqla birləşir və bir-neçə kiçik pilləkəndən ibarətdir.

Şəlalə və ətraf ərazi Kivaç qoruğunun əsas ekskursiya obyekti hesab olunur. Qoruğun ümumi sahəsi 10 min hektardır. Şəlalə yaxınlığında təbiət muzeyi və dendrari fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Şəlalə haqqında ilk məlumat 1566-cı ilə təsadüf edir. Ən geniş yayılmış əfsanə Suna və Şuya bacı-çayları haqqındadır.

1868-ci ildə şəlaləni imperator II Aleksandr ziyarət etmişdir. Onun gəlişinə görə şəlalə yaxınlığında xüsüsi gecələmə evi inşa edilmişdir.

1936-cı ildə Sunsk kaskad SES-nın tikintisi zamanı çay suyunun bir hissəsi Kondopoj və Paleozer su elektrik stansiyalarına yönəldilmişdir. Nəticədə ümumi hidroqrafik şəbəkə dəyişilmiş, ərazidəki Qirvas (14 m) və Por-Poroq (16 m) şəlalələri yox olmuşduur. Kivaç şəlaləsinin gücü isə xeyli azalmışdır (66 m³/s-yə kimi).

Şəlalə haqqında Qavril Derjavin, Fyodır Qlinka, Nikolay Qlazkov və digər tanınmış rus şairləri şeirlər yazmışdırlar.

## İstinadlar
Külüllü

* Külüllü (Ağsu) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Padar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Külüllü (İsmayıllı) — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Otyön Yevfroni

**Otyön Yevfroni** () — 450–490-cı illərdə Otyön yepiskopu. Yevfroni V əsrdə "Qalliyanın ən böyük yepiskoplarından biri idi". 

Turlu Qriqori bildirmişdir ki, o, Otyön şəhərində Müqəddəs Simforiana həsr olunmuş kilsə tikdirmişdir. Truva yepiskopu Lupun dostu idi.

## İstinadlar
Konstantinopollu Yevpraksiya

**Konstantinopollu Yevpraksiya** () — pravoslav kanonlaşdırılmış müqəddəsI. Rahibə Konstantinopollu Yevpraksiya zadəgan Antiqonun qızı, Böyük Feodosinin bacısı idi.

## Mirası
Konstantinopollu Yevpraksiya və anası Tavenisli Yevpraksiya müqəddəsləşdirilmişdir. Bundan sonra Yevpraksiya adı kilsə ad kitabına daxil olunmuşdur. Konstantinopollu Yevpraksiya Kiyev Rus dövlətində xüsusilə hörmətlə qarşılanırdı. Kiyev şahzadələri Yevpraksiya adını daşıyırdılar. 2009-cu ildə Yevpraksiya**nın** qalıqları Kiyevə gətirilmişdir.

## İstinadlar
Aysrizenvelt mağarası

**Ayserizenvelt** —  Avstriyada buz mağarası. Mağara Zalsburq torpağında, Verfen yaşayış mənətəqəsi yaxınlığında yerləşir. Mağaranın yerləşdiyi ərazi  Alp dağlarının Tennen dağları ərazisidir.

## Ümumi məlumat
Ayserizenvelt dünyanın ən böyük buz mağarasıdır. Buz mağarasında buz il boyu qala bilir. Mağara dördüncü dövrün əvvəli, Pleystosen buzlaşması zamanı yaranmışdır.

Mağaranın ümumi uzunluğu 42 km-dir. Dərinlik  — 407 metrdir. Qədimdən ovçulara məlum olan bu mağara rəsmən 1879-cu ildə kəşf olunub. Mağaranı Zalsburq şəhərindən olan təbiətşünas Anton fon Posselet aşkar etmişdir. O mağaranın ilk 200 metrlik hissəsini tədqiq etmişdir. Mağranı ən geniş tədqiq edən isə avstriyalı speleoloq Aleksandr fon Merom olmuşdur. 1912-ci ildən 1914-cü ilə kimi mağarada araşdırma aparan Aleksandr Merkom Birinci dünya müharibəsində həlak olmuşdur. Onun külü mağaranın daxilində yerləşdirilmişdir. Mağaraya ilk rəsmi ekskursiya isə 1920-ci ildə həyata keçirilmişdir.

Müasir dövrdə mağara Avstriyanın populyar istirahət mərkəzlərindən biridir. Ərazidə inşa edilmiş kanat yolu ziyarətçiləri gün ərzində mağaranın girişinə yaxın olan kiçik *Dr.-Friedrich-Oedl-Haus* sığınacağına çatdırır. Kanat gün ərzində 2500 qonağı mağaraya çatdıra bilir. İl ərzində Ayserizenvelt mağarasını təxminən 200 min turist ziyarət edir. Mağarada turistlərə kalsium karbidli lampaları verilir. Mağaradakı 5 buz fiqur isə maqnezium işıqlanırması ilə işıqlandırılır. Mağaraya ziyarət 1 may-26 oktyabr aralığına mümkündür. Mağaranın uzunluğu 42 km olsa da turistlərə ancaq 1 km-lik hissəni ziyarət etməyə icazə verilir. Mağara daxilində temperatur 0 ° C olduğuna görə turistlərə daha isti geyinməyi məsləhət görülür. Qış aylarında mağara qar uçqunları səbəbindən bağlı olur. 

## Şəkillər

Fayl:Eisriesenwelt_Werfen_Austria_01.jpg|alt=A closeup of one of the ice formations.
Fayl:Werfen_Eisriesenwelt_4.jpg|alt=Ice formations.
Fayl:Eisriesenwelt_trail.jpg|alt=Looking down from the cave onto the trail, which is the only way of access to the cave.
Fayl:Eisriesenwelt,_Macizos_de_Tennen,_Austria,_2019-05-18,_DD_58.jpg|.
Fayl:Macizos_de_Tennen,_Austria,_2019-05-18,_DD_41.jpg|alt=Access to the cave.


## İstinadlar
Keep It Like a Secret

***Keep It Like a Secret*** — ABŞ indi-rok qrupu -in dördüncü studiya albomu. 2 fevral 1999-cu ildə buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Yapan

**Yapan** () – Monteneqronun Andriyevitsa bələdiyyəsində yerləşən kənd. Yaponiya ilə olan ad oxşarlığı səbəbilə məşhurlaşmışdır.

## Yerləşməsi
Kənd Komovi dağının cənub-şərq yamacında, Andriyevitsadan 13 kilometr uzaqlıqda yerləşir.

## Adlanması
Kəndin adının mənşəyi mübahisəlidir və bununla bağlı bir neçə rəvayət mövcuddur. Bir versiyaya görə 1904-cü ildə Rus-yapon müharibəsi zamanı kənd əhalisinin bir qismi Rusiyanı dəstəkləmiş, bir qismi tərəfsiz qalmışdır. Bu səbəbdən kənd Yapan adını almışdır. Digər versiya Birinci Dünya müharibəsində Avstriya-Macarıstan imperiyasına qarşı döyüşmüş, kəndin sakini olmuş Samilo Fatiçlə bağlıdır. Fatiç Monteneqro kralı I Nikola tərəfindən medalla təltif olunarkən ondan kəndə su çəkilməsini xahiş etmişdir. I Nikola kəndin yerini soruşanda "çox uzaqda, Yaponiya qədər uzaqda" cavabını vermişdir. Bir başqa versiyada kəndin təbiətinin Yaponiya ilə oxşarlığı və günəşin erkən doğması qeyd olunur.

Kəndin bir sakininin versiyasına görə kəndin adı "sərhəd gözətçisi" mənasına gələn *"iapanus"* terminindən yaranmışdır. Bu versiyanın tarixi XIII əsrə qədər uzanır.

## Yaponiya ilə əlaqələr
Adı səbəbilə (ingilis dilinə transliterasiyada "Japan") bir çox yapon jurnalist və turist kəndi ziyarət etməyə gəlir. 2006-cı ildə Yaponiyanın Serbiya və Monteneqroya təyin olunmuş səfiri Tadaşi Naqay kəndi ziyarət etmişdir. Kəndin girişindəki lövhədə heroqliflərlə "日本" (Yaponiya) sözü yazılıb. 2011-ci ilin martında Yaponiyada baş verən Tohoku zəlzələsindən sonra kənd əhalisi dəstək məqsədilə Yaponiyaya 10.000 avro göndərmişdir.

2016-cı ildə kənddə Yaponiyanın Monteneqrodakı fəxri konsulluğu tərəfindən hədiyyə edilmiş 52 sakura ağacı əkilmişdir.

## İstinadlar
Laz İnstitutu

**Laz İnstitutu** () — 17 may 2013-cü ildə laz xalqının dilini, mədəniyyətini və tarixini qorumaq, inkişaf etdirmək və populyarlaşdırmaq məqsədi ilə yaradılmış institut. Həmin il Türkiyə Respublikası Milli Təhsil Nazirliyi ilə Laz İnstitutu arasında imzalanan protokolla təhsil işçilərinə laz dili hazırlığı kursları verilməyə başlanmışdır. Nəticədə Milli Təhsil Nazirliyinin orta məktəb proqramına laz dilinin seçmə dərslərinə əlavə olunmuşdur. İnstitutun fəaliyyəti nəticəsində 2014-cü ildən Boğaziçi Universitetində seçmə laz dili kursu təklif olunur.

İnstitut laz dilində çıxan ilk qəzet "*[[Mçita murutsxi]]*"nin ilk nömrəsinin nəşr tarixi ilə Kazım Qoyuncunun doğum gününə uyğun olaraq 7 noyabr tarixini "Laz Dili Günü" elan etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi vebsayt