open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parisdən məhəbbətlə

**Parisdən məhəbbətlə** () — Conatan Ris Meyers və Pierre Morelin ortaq rejissorluğu çəkilən, baş rolda Con Travoltanın yer aldığı 2010-cu il istehsalı aksiyon tipli film. Filmin senarisi, Lük Besson və Adi Hasak tərəfindən yazılmışdır. Film, 5 fevral 2010-cu ildə tarixində ABŞ-də vizyona girmişdi.

## Məzmunu

*Ceyms Ris*, Amerikanın Fransa səfirliyində MKİ üçün aşağı səviyyəli bir missiya üzərində çalışır. Ceymsin, Parisdə fransız sevgilisi ilə birlikdə yaşadığı oldukça yaxşı bir həyatı vardı. Ancaq *Ceymsin* ən böyük istəyi vəzifəsinin qalxması idi. Ceyms istədiyi kimi yuxarı vəzifəyə təyin edilir. Yeni vəzifədə onu yeni tərəfdaşı, xüsusi agent *Çarli Vaks* (Con Travolta) müşayiət edir. 

Silaha maraqlı olan, zarafatcıl və hər hansı bir şeyə bağlı olmayan *Çarli* ilə ortağı *Ceyms*, bir terror hücumunun qarşısını almaq üçün əmr alırlar. Lakin *Ceyms*, yeni işindən narazı olmağa başlamışdı və əvvəlki işinə geri dönməyə can atırdı. Ortaqların izlərinə düşdükləri cinayət təşkilatı, *Ceymsi* hədəfə alır. Artıq *Ceyms* üçün, sonrakı 48 saat içində həyatda qala bilmək üçün tək umid ortağı *Çarli* olacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* AllMovie
* 
* (ing.)
*
Battle Angel Alita: Holy Night and Other Stories

***Battle Angel Alita: Holy Night and Other Stories*** () və ya Yaponiyada tanınan adı ilə  – Yukito Kişiro tərəfindən yazılmış və çəkilmiş manqa. *"[[Battle Angel Alita]]"* manqa seriyası üçün qayden xarakteri daşıyır.

## Məzmun
Manqa 4 qısa hekayədən ibarətdir: "Müqəddəs gecə", "Supersonik barmaqlar", "Evə qayıdış" və "Barjack rapsodiyası". Hadisələr *"[[Battle Angel Alita]]"* ilə *"[[Battle Angel Alita: Last Order]]"* manqaları arasında zaman dilində baş verir. Qaydendəki bəzi personajlar orijinal manqada görünməmişdir.

"Müqəddəs gecə" hekayəsi  571-ci ildə baş verir. Tiferesdən atılan Daysuke İdo sirli gənc qadını xilas edir. Ən uzun olan hekayədir.

"Supersonik barmaqlar" hekayəsi  579-cu ildə baş verir. Coşuqan ilə qarşılaşmasından və motorboldan ayrılmasından sonra Alita müəmmalı birinin hücumuna məruz qalır. Alita bir neçə ovçu-döyüşçünün köməyi ilə onu məğlub etmək üçün plan qurur.

"Evə qayıdış" hekayəsi  386-cı ildə Alitanın TUNED casusu olduğu dövrdə baş verir. Alitanın çıxdığı bir missiyadan bəhs edilir. Ən qısa və ən az dialoq olan hekayədir.

"Barjack rapsodiyası" hekayəsi  591-ci ildə baş verir. Vektor Tiferes qülləsini tikmək üçün Kaosa dəstək olandan sonra Koyomi dirilən Denin izlərini araşdırmağa başlayır.

## Buraxılış

Manqa 24 yanvar 1997-ci ildən 19 dekabr 2006-cı ilə kimi Shueisha nəşriyyatının *"[[Ultra Jump]]"* jurnalında yayımlanmışdır. 19 dekabr 2007-ci ildə 7 fəsil olmaqla tək cildi buraxılmışdır. Cildin məhdud nəşrinə Alitanın fiquru daxil edilmişdir. ABŞ-də Kodansha USA tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır və tək cildi 9 oktyabr 2018-ci ildə ABŞ-də buraxılacaqdır.

Manqa Fransada Glenat, Almaniyada Carlsen, Tayvanda Tong Li Publishing, İspaniyada Planeta DeAgostini tərəfindən nəşr olunmuşdur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Xaker (film, 2016)

**Xaker **() — 2016-cı ildə Akanom Satayevin rejisorluğu ilə çəkilmiş film.

## Məzmunu

Aleks (Aleksandr Danilyuk), valideynləri ilə birlikdə, erkən yaşda Ukraynadan Kanadaya köçdü. Atası iş tapmaqda çətinlik çəkirdi və ev satın aldıqtan sonra ailənin yeganə gəlir mənbəyi anasının əmək haqqı idi. Ancaq anası borc götürdüyü bankdakı işindən çıxarıldı və ailəsi maliyyə problemləri ilə üzləşdi. Aleks özünün və ailəsinin maliyyə vəziyyətini düzəltmək və bütün qlobal maliyyə sistemindən intiqam almaq istəyir. Bu səbəbdən DarkWeb cinayət internet təşkilatına qoşulur, amma hədəflərinə nail olmaq istiyərkən polisin və mafiyanın diqqətini çəkir.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Olyutorski burnu

**Olyutorski burnu** — Olyutorski yarımadasının cənubunda, Kamçatka diyarı, Olyutorski rayonu ərazisində yerləşən burun. Olyutorski körfəzi ilə Berinq dənizi arasında yerləşir. Burada hündürlüyü 720 m olan Ukiik dağı yerləşir. Qabarmanın orta hündürlüyü — 1 m.

## Mənbə
* Олюторский мыс // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Rikord burnu

**Rikord burnu** —  İturup adasının cənub qutaracağında yerləşən burun. Uzaqdan tünd qırmızı rəngdə olması açıq şəkildə görünür. Bunun səbəbi Berutarube vulkanının sönmüş krateridən çıxan vulkan məhsullarıdır. 

 
Burun sahillərini Yekaterina boğazının suları yuyur. Boğaz İturupu Kunaşir adasından ayırır. 

Burun yaxınlığından, Yekaterina boğazı, Oxot dənizi və sakit okean istiqamətində hərəkət edən Soya cərəyanı keçir. Rikorda burnunda Cənubi Kuril regionunun ən böyük şimal dəniz şirlərinə aid yatağı yerləşir

Burun görkəmlu rus admiralı Pyotr Rikordun şərəfinə adlandırılmışdır. 
## İstinadlar
Berutarube vulkanı

**Berutarube** () — Böyük Kuril cərgəsinə daxil olan İturup adasında yerləşən aktiv vulkan.

Strato vulkanın hündürlüyü 1223 metrdir. Adanın cənubunda yerləşir və Çasovoy yarımadasını əmələ gətirir.

Hazırda qərb ətələklərində termal aktivlik müşahidə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Активные вулканы Курильских островов. Краткое описание
* Volcano Live — John Search
* Mountain-Forecast.com
Sahil cığı

## Təbii yayılması
Qafqazda, Şimali İranda, Orta Asiyada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Düz, yumru, cod gövdəli, hündürlüyü 60-80(100) sm, bünövrəsində qınlarla örtülmüşdür.Yarpağı silindrik, gövdədən qısadır.Yan çiçək qrupu, şaxələnmiş, süpürgəvarı, nazık budaqlıdır: çiçəkləri budaqların ucunda 2-5 ədəd yığılmışdır.Çiçəkaltlığı çiçək qrupundan qısa və ya ona bərabər, iynəli, bünövrəsində enliləşmiş və pərdəlidir.Çiçəkaltlıqları yumurtavari, biz, təxminən çiçəkaltlığına bərabərdir. Çiçəkyanlığının yarpaqları əvvəlki növdə olduğu kimidir.Qutucuğu ensiz, üç hissəli-konusvari və ya uzunsov-yumurtavari, qonur, çiçəkyanlığından 1,5-2 dəfə uzundur.Toxumu uzunsov, xırda,qonur, qısa, ağ çıxıntılıdır.

## Ekologiyası
Nəmişli yerlərdə və duzlu qumlarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Cənub bölgəsində, Abşeronda, Şirvanda, Kürətrafında təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində, canlı çəpərlərin salınmasinda istıfadəsi məqsədyönlüdür.

## Məlumat mənbəsi
* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015.
Japonica Polonica Fantastica

**Japonica Polonica Fantastica** və ya qısaca **JPF** – Polşa manqa nəşriyyatı. 1996-cı ildə Şin Yasuda tərəfindən qurulmuşdur. Baş qərargahı Şetsin şəhərinin yaxınlığındakı Myerzin qəsəbəsində yerləşir.

## Nəşrlər

## Xarici keçidlər
*
Rəhim Cavadbəyli

**Rəhim Cavadbəyli** — Cənubi azərbaycanlı tədqiqatçı, milli mədəni fəal, siyasi məhbus.

## Həyatı və təhsili
Rəhim Cavadbəyli 1976-cı ildə Təbrizdə anadan olub. Orta məktəbi Təbrizdə bitirib. Kiyev Dövlət Universitetinə daxil olaraq 2008-ci ildə beynəlxalq hüquq fakültəsini bitirib.

## Fəaliyyəti
1991-ci ildən Azərbaycan Milli Hərəkatının tələblərini müdafiə etməyə başlayıb. Doktor Məhəmmədtağı Zehtabinin başçılığı altında təşkil edilən milli-mədəni tədbirlərdə iştirak edib. Onun təşəbbüsü ilə Babək qalasına ilk dəfə yürüş edənlərdən olub. 2001-ci ildə ən yaxın fikirdaşları ilə birlikdə "İlqar" Mədəni Cəmiyyətində fəaliyyətini davam etdirib. 2003-cü ilin sentyabrında təzyiqlər artdığından R.Cavadbəyli Güney Azərbaycanı tərk edərək Quzey Azərbaycana mühacirət etməyə məcbur olub. 2014-cü ildən Türkiyədə yaşayıb, fəaliyyət göstərib. Bir neçə kitabın və çoxlu sayda tədqiqatların müəllifidir.

## Həbs edilməsi
2 avqust 2018-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının xüsusi nəzarətində olmasına baxmayaraq Türkiyə hökuməti tərəfindən həbs edilərək Van şəhərində yerləşən qaçqın şəhərciyinə köçürülüb. İran hökumətinə təhvil verilməsi təhlükəsi həm Türkiyə həm də Azərbaycan ictimaiyyətində narazılıqlara səbəb olub. Türkiyədə "İYİ" partiyasının sədri Meral Akşener də bu hadisələrə etirazını bildirib. O öz tvitter hesabında prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana müraciət edərək yazıb:

## Həmçinin bax
* Məhəmməd Tağı Zehtabi
* Babək Qalası Qurultayı
## İstinadlar
Kray Sveta

**Kray Sveta burnu** —  Rusiya, Saxalin vilayəti, Şikotan adasında yerləşən burun. 

Sakit okeanın daxilinə uzanan və 40-50 metr pilləvari şəkildə alçalan bir qayalı ərazidir..

XX əsrin ikini yarısında rəssam və turisrtlər arasında məşhurluq qazanmışdır. 

Burundan digər quru parçasına olan məsafə 5400 km-dir. Aydın havada Kunaşir və İturup adalarında olan vulkan və dağları görmək mümkündür. 

Burunun özünü isə adanın şərq nöqtəsində yerləşən Krab burnundan müşahidə etmək mümkündür.

Burunun pillələri ilə hərəkər etmək üçün 10 km məsafə qət etmək lazım gəlir

buruna bu adı  bölgənin RSFSR tərkibinə keçdikdən sonra 1946-cı ildə adanı tətqiq etmiş Yuri Efremov vermişdir.

## İstinadlar
Yelizaveta burnu

**Yelizaveta burnu** — Rusiya, Saxalin vilayəti, Saxalin adasında yerləşən qayalı burun. Şmidt yarımadasında yerləşən burun həm də Saxalin adasının ən ucqar şimal nöqtəsini təşkil edir.

Buruna bu adı 9 avqust 1805-ci ildə İvan Kruzenştern,  Rusiya imperatoru I Aleksandrın həyat yoldaşı yelizaveta Alekseyevnanın şərəfinə adlandırılmışdır.

1932-ci ildə burunda mayak inşa edilmişdir

Sahillərində Oxot dəniuzinin duzluğu 16,4 ‰-dir

İnzibati cəhətdən saxalin vilayəti İxinski rayonuna daxildir.

## Mənbə
* Saxalin mayaklarıl

## İstinadlar
Vasili Utkin

**Vasili Utkin** (; ) — rusiyalı İdman jurnalisti, televiziya şərhçisi, televiziya və radio aparıcısı, şoumeni və aktyoru. *[[Sports.ru]]* portalının həmsahiblərindən biri. 1 sentyabr 2010-cu ildən 31 avqust 2015-ci ilədək "NTV-Plyus" idman kanallarının baş redaktoru.

2014-cü ildən 2015-ci ilədək "STS" telekanalında "Böyük sual" əyləncəli oyun şousunu aparıb. 1 noyabr 2015-ci ildən 5 fevral 2016-cı ilədək "Matç TV" telekanalının əməkdaşı olub. 3 mart 2016-cı ildən 13 may 2017-ci ilədək "Eurosport" telekanalının şərhçisi işləyib.

15 iyul 2016-cı ildə "Con Donn" pab şəbəkəsinin kreativ direktoru vəzifəsinə təyin edilib.

Bir sıra həmkarlarının, futbolçuların və medianın fikrincə, Utkin Rusiyada müasir idman jurnalistikasının dilini və imicini yaradıb, eyni zamanda dövrünün ən istedadlı və tanınan rusdilli futbol şərhçisi olub.

Artıq çəkidən və ürək-damar sistemindəki problemlərdən əziyyət çəkən Utkin, 19 mart 2024-cü il tarixində vəfat edib.

## Biblioqrafiya
* *Vasili Utkin*. Futbol oynayın! İdman şərhçisinin qeydləri. — "Amfora", ISBN 978-5-367-00789-3; 2008. — 312 səh. — 5000 nüsxə.
* *Vasili Utkin*. Top ətrafında qarışıqlıq. İdman şərhçisinin qeydləri. — "Amfora", ISBN 978-5-367-00822-7; 2008. — 320 səh. — 5000 nüsxə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Vasili Utkinin konsert saytı
* Vasili Utkinin tərcümeyi-halı
Vikipediyada gender bərabərsizliyi

**Vikipediyada gender bərabərsizliyi** — Vikipediya redaktorlarının əsasən kişilər olması, Vikipediyadakı bioqrafiyaların daha az bir qisminin qadınlara aid olması və qadınları maraqlandıran mövzuların daha az əhatə olunmasına verilmiş ümumi ad.

2018-ci ildə aparılmış Vikipediyanın 12 dil versiyasını və Vikimedia Fondunun bəzi digər layihələrini əhatə edən sorğu zamanı sorğuda iştirak edən 3734 nəfərdən 90%-nin kişi, 8,8%-nin qadın olduğu, 1%-nin isə cinsi azlıqlara aid olduğu ortaya çıxmışdır. 2019-cu ildə Wikimedia Fondunun ozamankı baş direktoru Katherine Maher bildirmişdir ki, onun komandası qadınların ümumi redaktorların 15–20%-ni təşkil etdiyini ehtimal edir.

Vikipediyada qadınlarla bağlı məqalələrinin yaradılması, genişləndirilməsi, neytral və təfərrüatlı olması ehtimalı daha azdır. 2021-ci ildə aparılan bir araşdırma göstərmişdir ki, 2017-ci ilin aprelində dərc edilmiş bioqrafiyaların yalnız 17%-i qadınlara aid olduğu halda, silinməyə namizəd göstərilmiş bioqrafiyaların 41%-i qadınlara aid olmuşdur. Gender bərabərsizliyi Vikipediyaya ən çox irad tutulmuş mövzular arasındadır.

2015-ci ildə Vikipediyanın qurucusu Cimmi Vels ensiklopediyanın redaktorlarının ən azı 25%-nin qadınlardan ibarət olması ilə bağlı qoyduqları məqsədə çata bilmədiklərini açıqlamışdır. Vikipediyada qadın redaktorları həvəsləndirmək və qadınlarla bağlı mövzuların əhatə dairəsini artırmaq üçün "*Edit-a-thon*" və "Women in Red" kimi layihələr hazırlanmışdır.

## Araşdırılması
2008-ci ildə dünya miqyasında aparılmış ilk araşdırma zamanı bütün redaktorların 13%-nin qadınlar olduğu ortaya çıxmışdır. 2011-ci ildə aparılmış araşdırmada bu rəqəmin qlobal miqyasda 9%-ə qədər endiyi müşahidə edilmişdir. 2009-cu ildə Vikimediya Fondunun sorğusu göstərmişdir ki, ortalama fəaliyyəti olan bir kişi redaktorun bu rəqəmdən iki dəfə çox redaktəsi olduğu halda 500-dən çox redaktə edən redaktorların yalnız 6%-i qadınlardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Wikimedia Meta-Wiki-də Gender bərabərsizliyi
Sports.ru

**Sports.ru** — Rusiya idman internet portalı. 1 dekabr 1998-ci ildən mövcuddur. Portalın baş redaktoru Yuri Dud, baş direktoru isə Dmitri Navoşadır.

## Mükafatları
*Sports.ru* aşağıdakı internet-mükafatların sahibidir:
* 2000 — "İdman" nominasiyasında ilk Milli İntel İnternet mükafatının laureatı.
* 2002 — "2002-ci ilin İdman saytı" nominasiyasında 1-ci yer, ROTOR ++ şəbəkə müsabiqəsi.
* 2008 — "Sağlamlıq və istirahət" nominasiyasında Runet mükafatı.
* "İlin İdman saytı" nominasiyasında ROTOR 2010 müsabiqəsinin qalibi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Stukambis

**Stukambis burnu** — Rusiya, Saxalin vilayəti, Saxalin adasının qərbində yerləşən burun. Uqleqorski rayonunun cənubunda yerləşir.
.

## Təsviri
Burun bir vulkanik suxurdan ibarətdir. Qayalı bir təpə olan burun tünd rəngdədir və hündürlüyü 100 metrə çatır. Onun cənub hissəsindən Tatar boğazı istiqamətdən güclü axınlar təsir edir.

Bu ərazinin zəngin vulkanik keçmişi sayəsində burun keçmiş qəsri xatırladır. Burad hündürlük 96 metrdir.

## Fauna
Burunda və onun yaxınlığında yerləşən adacıqlarda nadir sayılan yapon qarabatdağı yuva qurur. Üstəlik qaraquyruq qağayılarada rastlanılır. Sahil çimərliklərində isə şimal dəniz şirlərinə aid yataqlar vardır.

## Mənbə
* Stukambis. ''"Saxalin — Kuril" iformasiya agentliyi'' 

## İstinadlar
Həft övrəng

**"Həft övrəng"** (, ) — farsdilli ədəbiyyatın klassiki Əbdürrəhman Cami tərəfindən 1468-1485-ci illərdə yazılmış yeddi poemadan ibarət məsnəvi toplusudur. Həft övrəng ifadəsi Böyük ayı bürcündən yeddi ulduzun adına işarədir. Topluya daxil olan mısnəvilər dini, fəlsəfi, etik və sufi məzmunludur.

## Məsnəvilər

Həft övrəng toplusuna yeddi məsnəvi daxildir:
* *Qızıl zəncir* () – didaktik lətifələr toplusu şəklində yazılmış məsnəvidir
* *[[Yusif və Züleyxa (Cami)|Yusif və Züleyxa]]* () – Yusif və Potifarın həyat yoldaşı Züleyxanın romantik münasibətlərini İslam ənənələri əsasında təsvir edən romantik poemadır. 
* *Peyğəmbərin ruzusu* () - didaktik lətifələr toplusu şəklində yazılmış məsnəvidir 
* *Salman və Absal* () – Şahzadə və onun dayəsi arasında mümkünsüz sevgidən bəhs edən romantik məsnəvidir. Qədim yunan mənşəli bu hekayə erkən İslam dövründə İbn Hunayun tərəfindən ərəb dilinə tərcümə edilmiş, daha sonra isə ərəbcə həmin hekayə əsasında Cami poema yazmışdır. Dehxuda hekayənin yunan yox yəhudi mənşəli olmasını ehtimal edir. 
* *Azadlığın həqiqəti* () – didaktik poema.
* *[[Leyli və Məcnun (Cami)|Leyli və Məcnun]]* () – Nizaminin eyni adlı əsərinin təsiri altında yazılmış romantik məsnəvidir. 
* *Xirədnameyi İskəndəri* () – İskəndərin ölümündən qabaq baş verənlərin təsvir olunduğu məsnəvidir.

## Frir əlyazması

Şah I Təhmasibin qardaşı oğlu və kürəkəni şahzadə Sultan İbrahim Mirzə 1556-1565-ci illərdə Məşhəd hakimi olduğu vaxt Həft övrəngin səfəvi miniatürləri ilə bəzədilmiş nəfis əlyazmasının hazırlanmasını sifariş etmişdir. Hazırda həmin əlyazması Frir Sənət Qalereyasında saxlanılır və ingilis dilli mənbələrdə Frir Camisi () adı ilə tanınır.

## Ədəbiyyat

*  hardback: 

## Xarici keçidlər
*Explore the Freer Jami
Qamov burnu

**Qamov burnu** — Rusiya, Primorsk diyarı, Qamov yarımadasının cənub-şərqində yerləşən burun.

## Təsviri
Burun ilk dəfə 1854-cü ildə «Pallada» freqatında kəşf edilmişdir. Burun isə onu ilk dəfə görmüş Dimitri Qamovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Oğulcan Bekar

**Oğulcan Bekar** (1 sentyabr 2000-ci ildə Avstriyada anadan olub) — Avstriya Birinci Liqa təmsilçilərindən olan *Liferinq* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Avstriyalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Liferinq
Bekar Red Bull Zalsburq akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Bekar öz peşəkar karyerasında debütünü 17 avqust 2018-ci ildə *Ried* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 83-cü dəqiqədə Filipp Sturmu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Liferinq liqa görüşündə rəqibinə 0-3 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Milli karyerası
Bekar Avstriyada anadan olmuşdur. O, Avstriya millisinin müxtəlif yaş qruplarında çıxış etmişdir. 2017-ci ilin sentyabr ayında Bekar Avstriya U-18 millisinə dəvət almışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Avstriya Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Ogulcan Bekar in der Datenbank von fussballoesterreich.at
Boy Kemper

**Boy Kemper** (21 iyun 1999-cu ildə anadan olub) — Eerste Diviziya təmsilçilərindən olan Yonq Ayaks klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Niderland futbolçusu.

## Klub karyerası

### Yonq Ayaks
Kemper *Volendam* akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. 24 mart 2016-cı ildə o, Ayaks klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Kemper öz peşəkar karyerasında debütünü 18 avqust 2017-ci ildə *Kambuur* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Eerste Diviziya görüşündə Yonq Ayaks rəqibinə 2-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Niderland Superkuboku görüşləri daxildir.

## Uğurları

### Klub
 **"[[Ayaks AFK|Yonq Ayaks]]"**
*  Eerste Diviziya — 2017–2018

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Maral Şirinova

**Maral İbrahim qızı Şirinova** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (02.10.2002)

## Həyatı
1930-ci il yanvarın 1-də Azərbaycan SSR-in Zaqatala qəzasının Kortala kəndində (hazırda Balakən rayonunda kənd) Nəsiblər nəslində anadan olub. 

1952-ci ildə Şəki Pedaqoji Texnikumunu bitirmişdir.

1945-1950-ci illərdə Balakən rayonunun "Kommunizm" kolxozunun manqabaşı olmuşdu. 1948-ci ildə “Trapezond” sortu üzrə 3 hektar sahədə hər hektardan 25,2 sentner  tütün məhsulu alıb.

Maral Şirinova həmçinin, Azərbaycanın ictimai həyatında da fəal iştirak etmişdir. 1952-ci ildən orta məktəbdə müəllim işləmişdir. 1967-ci ildən Sovet  İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü, 1968 və 1978-ci illərdə müəllimlərin Ümumittifaq qurultayının nümayəndəsi olmuşdur.

2010-cu ildə 80 yaşında vəfat edib.

## Mükafatları
1949-ci il 1 iyul tarixli SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə, 1948-ci ildə yüksək tütün məhsulu topladığına görə Şirinova Maral İbrahim qızı Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmiş, Lenin ordeni və "Oraq və Çəkic" qızıl medalları təqdim olunmuşdur.

Azərbaycanın elm və təhsil  sahəsində böyük xidmətlərinə görə, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünün təsis edilməsi haqqında” 11 iyun 2002-ci il tarixli Fərmanına uyğun olaraq 2002-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Aleut burnu

**Aleut burnu** — Rusiya, Primorsk diyarı ərazisində yerləşən burun. 
## Adı
Burun öz adını 7 noyabr 1877-ci ildə Yaponiya sahillərində qəzaya uğramış «Aleut» şxunundan almışdır.

## Coğrafiya
Burun Minonosok buxtasının cənub-şərqində yerləşir. Böyük Pyotr körfəzi, Poset körfəzinin qərbində yerləşən Reyd Pallada buxtasına doğru uzanır.

## İstinadlar
Annapurna

**Annapurna** — Himalay sıra dağlarında bir zirvədir. 55&nbsp;km uzunluğunda olan bu silsilə üzərində yerləşən Annapurna I, 8.091 metr (26.545&nbsp;ft) yüksəkliyindədir və dünyanın on ən yüksək zirvəsindən biri sayılır.

Annapurna massivində 6 əsas zirvə var:

*Annapurna I	8.091 m	26,545&nbsp;ft.
*Annapurna II	7.937 m	26,040&nbsp;ft.
*Annapurna III	7.555 m	24,786&nbsp;ft.
*Annapurna IV	7.525 m	24,688&nbsp;ft.
*Gangapurna	7.455 m	24,457&nbsp;ft.
*Annapurna Cənub	7.219 m	23,684&nbsp;ft.

Annapurna I səkkizminliklər arasında ilk dırmanılan zirvədir. Maurice Herzog və Louis Lachenal'dan ibarət fransız qrup zirvəyə 3 İyun 1950-ci ildə dırmanmışdır. 3 Fevral 1987-ci ildə Jerzy Kukuczka və Artur Hajzer'dən ibarət polşalı qrup səkkizminliklərdən birində ilk qış dırmanmasını həyata keçirmişdir.

## Xarici keçidlər
*Peakware - Annapurna (ingiliscə)
Sübhanqulu xan Qacar

**Sübhanqulu xan Qovanlı-Qacar** — İrəvan qalasının rəisi, İrəvan xanı Hüseynqulu xan Sərdarın qardaşı oğlu və kürəkəni.
## Hərbi fəaliyyəti
II Rusiya-Qacar müharibəsinin gedişində 1827-ci ildə generallar İvan Paskeviçin və Bekendorfun İrəvan qalasına hücumları zamanı qalaya rəhbərliyi Sübhanqulu xan edirdi.

1827-ci il mayın 12-də Paskeviçin başçılığı ilə əsas rusların qüvvələrinin, habelə 500 nəfər gürcü və erməni əyanının müşayiəti ilə İrəvan xanlığı istiqamətində yürüşü başladı. Paskeviçin ardınca imperator I Nikolayın razılığı ilə təşkil edilən ilk erməni atlı alayı mayın 17-də İrəvan xanlığının ərazisinə doğru hərəkət etdi. İyunun 8-də Üçkilsədən İrəvan qalasına doğru yönələn Paskeviç İrəvan xanlığına məxsus qalalar haqqında kəşfiyyat məlumatları toplamağa başladı.

Paskeviç İrəvan qalasının ətrafına çatanda Benkendorfun Sübhanqulu xanla danışıqlar apardığını öyrəndi. Hələ bir neçə gün bundan əvvəl Sübhanqulu xan knyaz Seversamidzeyə rus qoşunlarının baş komandanı ilə görüşmək istədiyini bildirmişdi. Paskeviç qalanın komendantına öz gəlişi barədə xəbər göndərəndə, Hüseynqulu xan knyaz Seversamidzeyə bildirmişdi: *"Əgər söhbət qalanın təslim edilməsindən getmirsə, onda qalanın komendantına Paskeviçlə görüşməyə icazə verirəm. Əks halda bu, mənasızdır - çünki mən qalanı heç vaxt təslim etməyəcəyəm".* Bundan sonra Paskeviç qala ilə bütün əlaqələri kəsməyi əmr etdi.

1827-ci ilin oktyabr ayında İrəvan qalasına qaladağıdıcı toplardan hücum keçən Rusiya qoşunları qalanı ələ keçirdilər. 200 İrəvan əyanı ilə birlikdə Sübhanqulu xan da əsir düşdü. Mənbələrdə əsirlərin geri qaytarıldığı yazılır. Güman edilir ki, bu əsirlərin içində Sübhanqulu xan da geri qaytarılmışdı.

## Ədəbiyyat
*
## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İrəvan qalasının işğalı
* Türkmənçay müqaviləsi

## Xarici keçidlər
*
Mirzə İsmayıl (İrəvan)

**Mirzə İsmayıl** — İrəvan xanı Hüsenqnulu xanın maliyyə işləri üzrə vəziri.

## Həyatı
Mirzə İsmayıl Rusiya işğalından sonra xanlığın maliyyə sistemi haqqında İvan Şopenə çox qiymətli məlumatlar vermişdi.Xanlıq işğal olunduqdan sonra, 1829–1832-ci illərdə keçirilmiş kameral siyahıyaalınmada tiyul kəndlərinin sayı haqqında ikili məlumat verilmişdir. Bu, həm Hüseynqulu xanın vəziri Mirzə İsmayıl tərəfindən rus məmurlarına təqdim edimiş, həm də yerli əhalinin verdiyi məlumatdır. Bu məlumatlara görə, işğal ərəfəsində İrəvan xanlığında 42 tiyul kəndi olmuşdu.

İrəvan xanlığı dövründə müxtəlif kənd təsərrüfatı məhsullarından dövlət xəzinəsinə gələn gəlirin miqdarı Hüseynqulu xanın vəziri Mirzə İsmayılın rus məmurlarına verdiyi vergi siyahısı üzrə müəyyən edilmişdi. Buna baxmayaraq, bu məlumatın dəqiqliyinə şübhə edildiyindən, 1829-cu ildə yenidən ümumi gəlir haqqında yoxlama keçirilmiş və çox az fərqli nəticə əldə olunmuşdu. Belə ki, vəzir Mirzə İsmayılın vergi cədvəlinə əsasən, Hüseynqulu xanın dövründə dövlət xəzinəsinə hər il vergi kimi gələn kənd təsərrüfatı məhsullarının ümumi dəyəri 305.218 rubl, 51 qəpik, 1829-cu ildə keçirilən kameral təsvirə görə isə bu növ verginin məbləği 314.027 rubl 4 qəpik olmuşdu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Sosunov burnu

**Sosunov burnu** — Rusiya, Primorsk diyarının şərqində, Tatar boğazının sahilində yerləşən burun. Burunda Svetlauya qəsəbəsi vardır.
Burun 1874-cü ildə Yapon dənizinin De-Kastri və Plastun körfəzləri aralığındakı sahil zolağını araşdırmış L.A. Bolçevin ekspedisyasında hərbi topoqraf olmuş A.İ. Sosunovun şərəfinə adlandırılmışdır.

Burunda mayak fəaliyyət göstərir. Burun bir bazalt platodur və şərqə istiqamətlənir. Svetlaya çayının mənsəbində priçal vardır. 
## İstinadlar
Gürcüstan Dövlət İncəsənət Muzeyi

**Gürcüstan İncəsənət Muzeyi** yaxud **Gözəl Sənətlər Muzeyi** — Gürcüstanın ən əhəmiyyətli muzeylərindən biridir. Tiflisdə Lado Qudiaşvili küçəsində, 1 -də yerləşir. Təxminən 140.000 ədəd Gürcüstana, Şərqə, Rusiyaya və Avropaya aid eksponat qorunub saхlanılır.

## Tarixi
1920-ci il fevralın 1-də Tiflisdə Qərbdə təhsilli gənc gürcüstanlı rəssamların səyləri nəticəsində, günümüzdəki muzeyinin sələfi, *Milli İncəsənət Qalereyası* açılmışdı. 1932-ci ilin sonunda muzey şəhərin mərkəzinə 13-cü əsrin abidəsi Metexi kilsəsinin ərazisinə köçürüldü.

1945-ci ildə Sovet və Fransa hökumətləri arasında xüsusi razılıq əsasında Gürcüstanın Milli Xəzinəsini təşkil edən çoxsaylı sənət əsərləri - 1921-ci ildəki Qırmızı Ordu işğalından sonra sürgün edilən Gürcüstan hökuməti tərəfindən götürülmüş əlyazmalar, metal məmulatlar, zərgərlik, emal, rəsm əsərləri, Tiflisə qaytarıldı və muzeyin kolleksiyasına əlavə edildi. 30 ildən çox muzeyə rəhbərlik edən görkəmli Gürcüstan sənətşünası Şalva Amiranaşvili (muzeyə onun adı verilmişdir) eksponat toplanmasında mühüm rol oynamışdır.

Muzey rəsmi olaraq 1950-ci ildə Gürcüstanın İncəsənət Muzeyi olaraq tanınmışdı, eyni zamanda, o, indiki binasına köçdü. Bina 1838-ci ildə Neoklassik üslubda, Rusiya imperiyası dövründə tikilmiş  əvvəllər seminariyaya aid olmuşdu.

## Kolleksiya
Muzeyin binası geniş otaqlar və Gürcü, Şərq, Rusiya və Avropa bölmələrindən ibarət olan daimi kolleksiyaya malikdir.

Muzeyin kolleksiyalarının ən əhəmiyyətlisi təbii ki, qədim dövrlərdən günümüzə qədər saxlanılmış gürcü sənətidir. Şərqə aid olan bölməsi tərkibindəki eksponat sayına görə postsovet ölkələri içərisində ən böyük kolleksiyasiyalardan biridir. Fars ədəbiyyatından parçalar, xüsusən Qacar sənəti, Şərq kolleksiyasının ən əhəmiyyətli hissəsidir. Qacar rəssamlarının bir neçə miniatürünü - məhkəmə gözəlliklərinin təsvirlərini, şah və nəvələrin portretlərini özündə birləşdirir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gürcüstan İncəsənət Muzeyində Azərbaycan mədəni irsini əks etdirən əşyaların sərgisi keçirilmişdir
Şmidt burnu (Yapon dənizi)

**Şmidt burnu** — Rusiya, Primorsk diyarı, Yapon dənizi sahilində yerləşən burun. Burun Ruski adasının cənub-şərqində yerləşir. Bu hündür, qayalı və sıldırımlı burun bitki örtüyündən məhrumdur. Şmidt burnundan 2 km cənub-şərqdə Tobizin burnu yerləşir.

Burun 1880-ci illərdə sakitokean eskadrosunun komandanı Vladimir Şmidtin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Mənbə
* Şmidt burnu.
Povorotnı burnu

**Povorotnı burnu** — Rusiya, Primorsk diyarı, Böyük Pyotr körfəzi sahilində yerləşən burun. Bu hissədən Primorsk vilayətinin şərq sahili boyunca soyuq Primorsk cərəyanı keçir.

Povorotnı burnu Keyp Kod yarımadasına bənzəyir. Bircəı onlar arsında fərq suyunun temperaturunun fərqli olmasıdır. Burunda № 110 artilleriya batareyası yerləşir.

1941-ci ilin iyulunda yengəc ovlayan "Tunqus" gəmisi sovet sualtı minasına toxunur və nəticədə 22 nəfər ekipaj üzvü həlak olur.

14 iyun 1973-cü ildə burun yaxınlığında K-56 atom sualtı qayığı ilə "Akademik Berq" gəmisi toqquşmuşdur. Nəticədə 27 nəfər həlak olmuşdur..

Burada ilboyu fəaliyyət göstərən mayak vardır. Mayaka xidmət edən personal mayak yaxınlığındakı qəsəbədə yaşayır. Qəsəbə Naxodkinski rayonu ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Axalubani (Xaşuri)

**Axalubani (Xaşuri)** () — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 84 nəfər idi. 2014-cü ildə 72 nəfər yaşayırdı.

## Ədəbiyyat

## İstinadlar
XII Klement

**XII Klement** (Latınca: *Clemens XII*) (d. 7 aprel 1652 - ö. 6 fevral 1740) — Roma papası.

## Həyatı

## Mənbə

* Loughlin, James (1908). "Pope Clement XII". In Herbermann, Charles. *[[:en:Catholic Encyclopedia|Catholic Encyclopedia]]*
* http://www.papalartifacts.com/collection/pope-clement-xii/
* http://www.wga.hu/html/v/valle/clementx.html
Sven Botman

**Sven Botman** (12 yanvar 2000-ci ildə anadan olub) — Eerste Diviziya təmsilçilərindən olan Yonq Ayaks klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Niderland futbolçusu.

## Klub karyerası

### Yonq Ayaks
Botman Ayaks akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. 11 aprel 2018-ci ildə o, Ayaks klubu ilə 2022-ci ilin 30 iyun tarixinə kimi olan ilk peşəkar müqaviləsini imzalamışdır. Botman öz peşəkar karyerasında debütünü 17 avqust 2018-ci ildə *Roda* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Eerste Diviziya görüşündə Yonq Ayaks rəqibinə 1-2 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Niderland Superkuboku görüşləri daxildir.

## Uğurları

### Klub
 **«[[Ayaks AFK|Ayaks]]»**
*  Erediviziya — 2017-2018

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əyripəncə

**Əyripəncə** () (həm də *Əyripəncə oğlan* kimi tanınır) — 1642-ci ildə İspaniya rəssamı Xose de Ribera tərəfindən yağlı boya ilə kətan üzərində çəkilmiş rəsm əsəridir. Neapolda çəkilmiş rəsm əsəri hazırda Parisdəki Luvr muzeyinin kolleksiyasında saxlanılır. Sənət tarixçisi Ellis Uoterhaus əsəri *“Riberanın büün yaradıcılığını təfsir edən təcrübə daşı adlandırır.”*

Flamand taciri tərəfindən sifariş edilmiş rəsmdə neapollu dilənçi oğlan təsvir edilmişdir; onun ayağı deformasiyalıdır. Oğlanın arxasında geniş və işıqlı peyzaj təsvir edilmişdir, nazik və köhnə geyimdə olan uşaq gülümsəyir, onun sol çiynində qoltuqağacı vardır. Əlində tutduğu kağızda  latın dilində yazılmışdır: *“DA MIHI ELEMOSINAM PROPTER AMOREM DEI”* ().

## Tarixi

Rəsm Riberanın ən son və sərt əsərlərindən biridir. Rəng və ton kontrastı əsərin əsas xüsusiyyətlərindən biridir. İtaliya İntibah rəssamlarının və Flamand rəssamlarının kompozisiyalarını öyrənməsi və bütün həyatı boyu İtaliyada yaşamasına baxmayaraq o, İspaniya rəssamlarının realist stilindən təsirlənmişdir.

İnsan zəiflikləri haqqında xristian düşüncəsinə meyil edən İspaniya rəssamları tez-tez əsərlərində dilənçilər, şikəstlər və əbləhləri təsvir edirdilər. Rəsmdə şəxsi halına oyun kimi yanaşan balaca avara təsvir edilmişdir; əlində tutduğu üzərində latınca yazılmış kağız vasitəsiylə balaca avara izləyicisinə ehtiyacı olduğunu və kömək gözlədiyini də bildirir.

Karravacco tərəfindən yaradılan və sonradan Neapolda realist stilin ən sadiq davamçısı olan Ribera tərəfindən izlənən motiv, sözsüz ki, incəsənətdə aşağı sinifin həyat səhnələrinə marağın törəməsidir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* (no. 60)

## Xarici keçidlər
* ''The Clubfoot'', Louvre
* Lubbock, Tom. de Ribera, Jusepe: The Boy with the Club Foot (1642), ''The Independent'', 14 March 2008.
* ''The Clubfoot'', on Artble website. Accessed 13 January 2012
XIII İnnokenti

**XIII İnnokenti** (Latınca: *Innocentius XIII*; ) — Roma papası. Papalıq adı olaraq ***"İnnokenti"*** adını alan son Roma papasıdır.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1706-ii.htm#Conti
Utrext FK

**Utrext Futbol Klubu** () — 1 iyul 1970-ci ildə təsis olunmuş və Utrext şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubudur. Klubun rəngləri ağ və qırmızıdır.

## UEFA indiki reytinq

## Baş məşqçilər

* Bert Yakobs (1 İyul 1970&nbsp;– 30 İyun 1974)
* Yan Rab (1974–76)
* Han Berger (1 Yan 1976&nbsp;– 30 İyun 1983)
* Barri Hagis (1983–84)
* Nol de Ruyter (1 İyul 1984&nbsp;– 30 İyun 1987)
* Han Berger (1 İyul 1987&nbsp;– 30 İyun 1989)
* Sees Loffeld (1989–90)
* Ab Fafie (17 Okt 1990&nbsp;– 17 Fev 1993)
* Henk Vonk *(müvəqqəti)* (17 Fev 1993&nbsp;– Sent 16, 1993)
* Leo van Veen (Sent 17, 1993–30 İyun 1995)
* Ton du Şatiniye və  Henk Vonk (1995)
* Simon Kistemaker (1 İyul 1995&nbsp;– 30 Noy 1995)

* Nol de Ruyter *(müvəqqəti)* (30 Noy 1995&nbsp;– 23 Yan 1996)
* Ronald Spelbos (18 Yan 1996&nbsp;– 27 Noy 1997)
* Yan Vouters (1997)
* Mark Votte (31 Dek 1997&nbsp;– 28 Mart 2000)
* Frans Adelaar (29 Mart 2000&nbsp;– 30 İyun 2002)
* Foeke Booy (1 İyul 2002&nbsp;– 30 İyun 2007)
* Villem van Hanegem (1 İyun 2007&nbsp;– 23 Dek 2008)
* Ton du Şatiniye (24 Dek 2008&nbsp;– 19 May 2011)
* Ervin Koman (1 İyul 2011&nbsp;– 18 Okt 2011)
* Yan Vouters (18 Okt 2011&nbsp;– 30 İyun 2014)
* Rob Alflen (1 İyul 2014&nbsp;– 30 İyun 2015)
* Erik ten Haq (1 İyul 2015&nbsp;– 27 Dek 2017)
* Jan-Pol de Yonq (28 Dek 2017&nbsp;– )

## Forma istehsalçıları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website  /
Ağayar Axunzadə

**Ağayar Əbdüləzim oğlu Axundzadə** () — 1992-ci ildən SSRİ-nin əməkdar məşqçisi, 1995-ci ildə Tərəqqi, 2002-ci ildə Şöhrət ordenləri təlfif olunmuşdur.2006-cı il dekabr ayının 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərdi təqaüdçüsü.

## Həyatı
Ağayar Axundzadə 1957-ci il noyabr ayının 5-də Bakı şəhəri Zabrat qəsəbəsində anadan olub. 1964-cü ildə 75 saylı orta məktəbə getmişdir. 1972-ci ildə Biləcəri qəsəbəsində Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi Sabir Məmmədovun başçılığı altında sərbəst güləş bölməsində məşğul olmuşdur.1973-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi Tərlan Həsənovun başcılığıaltında sambo və cüdo bölməsində məşq etmişdir. Dəfələrlə ağır çəkidə cüdo üzrə Azərbaycan Respublikasının, "Lokomotiv"in mərkəzi Şurasının qalibi olmuş, 1977-ci ildə Gənclərin Ümumittifaq Oyunlarında V yeri tutmuş, 1979-cu ildə SSRİ Xalqlarının V Spartakiadasının iştirakçısı olmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası daxil olmuşdur. 1980-ci ildən Respublika Olimpiaya Ehtiyatları idman məktəbində cüdo üzrə məşqçi müəllim işləyir.1996-cı ildə cüdo idman ba. məşqiçisi kimi XXVI, 2000-ci ildə XXVII, 2004-cü ildə XXVIII Yay olimpiya oyunlarında iştirak etmişdir.

## Mükafatları
* 1976-cı ildə SSRİ idman ustası normasını yerinə yetirmişdir.
* 1989-cu ildə Azərbaycan SSRİ-nin əməkdar məşqçisi.
* 1990-cə ildə SSRİ Dövlət bədən tərbiyəsi və idman əlaçısı medalını.
* 1992-ci ildə SSRİ-nin əməkdar məşqçisi adlarına layiq görülmüşdür.
* 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev tərəfindən Tərəqqi
* 2002-ci ildə Şöhrət ordeni ilə təltif olunmuşdur.
* 2006-cı il dekabr ayının 25-də Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## Yetirmələri
* Elçin İsmayılov 5 dəfə avropa cempionu
* Mövlud Mirəliyev dünya çempionatının bürünc mükafatçısı, Afina Olimpia oyunlarında fəxri 5-ci yerə
Pekin olimpia oyunlarının bürünc mükafatçısı
* Rəsul Səlimov Dünya çempionatının bürünc mükafatçısı
* Elxan Rəcəbli Dünya çempionatının bürünc mükafatçısı
Nazim Hüseynov Barselona olimpiya oyunlarının qızıl mükafatçısı
* Elnur Məmmədli Pekin olimpia oyunlarının qızıl medalçısı

## Həmçinin bax
* Ayxan Mamayev
* Firdovsi Fərzəliyev

## Xarici keçidlər
* AĞAYAR AXUNDZADƏ: ƏVVƏLKİ YAY OLİMPİYA OYUNLARINDA DA KOMANDAMIZ YAXŞI ÇIXIŞ ETMİŞDİR
* Ağayar Axundzadə: "Federasiyanın bu təşəbbüsü bölgələrdə əsl bayrama çevrilib" — VİDEO 
* Ağayar Axundzadə: "İlk dəfədir, yarışlar belə yüksək səviyyədə keçirilir"

## İstinadlar
Vəli Nağıyev

**Vəli Nağı oğlu Nağıyev** — Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidməti rəisinin birinci müavini, II dərəcəli dövlət miqrasiya xidməti müşaviri.

## Həyatı və fəaliyyəti
Nağıyev Vəli Nağı oğlu 2 iyul 1964-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası, Naxçıvan rayonunda (indiki Babək rayonu) anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki ADPU) İbtidai hərbi hazırlıq və Bədən tərbiyəsi fakültəsini bitirmişdir. 1981–1993-cü illərdə müxtəlif sahələrdə çalışmışdır. 1993–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 27 avqust 2015-ci ildən 11 sentyabr 2015-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidməti Vətəndaşlıq məsələləri baş idarəsinin rəis müavini-Vətəndaşlıq məsələlərinin həlli idarəsinin rəisi, 11 sentyabr 2015-ci ildən 15 dekabr 2015-ci ilə qədər isə Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidməti Vətəndaşlıq məsələləri baş idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 dekabr 2015-ci il tarixli 1627 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidməti rəisinin birinci müavini vəizfəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 mart 2016-cı il tarixli 1898 nömrəli Sərəncamı ilə III dərəcəli dövlət miqrasiya xidməti müşaviri, 16 mart 2018-ci il tarixli 3789 nömrəli Sərəncamı ilə II dərəcəli dövlət miqrasiya xidməti müşaviri ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Ailəlidir, üç övladı var.

Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəisi general-polkovnik Əli Nağıyevin qardaşıdır.

## Mükafatları
* 2-ci və 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni və çoxsaylı medalla təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Musa basjoo

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Çindir.

## Botaniki xarakteristikası
Güclü kökümsovu vardır və burada su, qida maddələrinin ehtiyatı saxlanılır. Əsl gövdəsi torpağın üzərindən 5 sm çox olmayaraq qalxır. "Gövdə" hesab edilən hissə yarpaqların bir-birinə möhkəm keçmiş saplaqlarıdır. Onların az miqdarda qara xalları vardır və nazik mum qatı ilə örtülmüşdür. Yalançı gövdənin hündürlüyü 2,5 m-ə çatır, yaşıl və ya sarı-yaşıl rəngli olur, əsasən solmuş yarpaqların bünövrələri ilə örtülmüşdür. Yarpaq aylarının uzunluğu 1,5 m, eni 55-60 sm-dir, yuxarı hissəsi yaşıl, alt tərəfi açıq rənglidir. Sentyabrda çiçəkləyir. Çiçək qrupu yalançı gövdənin mərkəzindən çıxır, ucunda erkək çiçəkləri, mərkəzində ikicinsli və bünövrəsində dişi çiçəkləri vardır. Arılarla tozlanır. Meyvələrin uzunluğu 25 sm-dək olur, yaşıl rəngli meyvələri yeməli deyil. Vegetativ üsulla-kökümsovun hissələri və kök zoğları ilə çoxaldılır.

## Ekologiyası
Bu bitki nəmişli, günəşli, küləkdən qorunan yerlərdə bitir. Qışda gövdəsi quru yarpaqlarla örtülür, bitkinin yuxarı hissəsi isə yarpaqlarla birgə məhv olur.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda, Lənkəranda, Astarada həyətyanı sahələrdə mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Qida əhəmiyyətlidir. Vətənində keyfiyyətinə görə lif alınır. Bu lifdən paltar tikilməsində, kitab cildini çəkməkdə və s.istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qızılyarpaq sünbül

## Təbii yayılması
Təbii halda Çində və yaponiyada bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 5-8 m-ə qədərdir. Onların gövdəsinin hündürlüyü 15 m-ə qədər, diametrləri isə 6,5 sm-ə qədərdir. Gövdələri açıq-yaşıl rəngdədir, işıq düşən tərəfləri qızılı-sarı rəngdə görünür. Gövdə qınları töküldükdən sonra cavan gövdələrdə parlaq mum örtüyü olur. Yarpaqları sarı-yaşıl, xırdadır. Yazda vegetativ yolla, qələmlərlə və kolların bölünməsi ilə çoxaldılır. Yayda tez böyüyür, ona görə bambukun gövdələrini qışa yaxın torpağa əymək və üstünü örtmək lazımdır.

## Ekologiyası
Bitki əkildikdən sonra çox nəmişlik tələb edir. Məhsuldar torpaqlarda yaxşı bitir. Günəşdə və yarımkölgədə yetişdirilə bilər. Qışadavamlılığı zəifdir. İşıqlı dağ yamaclarında və çayların yüksək sahillərində, allüvial torpaqlarda və orta dərəcədə rütubətli olan yerlərdə daha yaxşı böyüyüb inkişaf edir. Bambuk soyuqdan və küləkdən qorunan yerlərdə yaxşı bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Lənkəran və Astara rayonlarında rast gəlinir.

## İstifadəsi
Bambuklar yüksək dekorativ keyfiyyətlərə malik olmaları ilə fərqlənir. Oduncağından tikintidə, mebel və idman ləvazimatı, balıqçılıq əşyalarının və s. hazırlamaq üçün istifadə edilir. Alçaq bambuk bağın kölgəlik sahələrində və yamaclarının bərkidilməsi üçün torpaqqoruyucu bitki ola bilər.

## Məlumat mənbəsi
* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015.
Məlahət Qəhrəmanova

**Məlahət Cəmil qızı Qəhrəmanova** () — Azərbaycanlı həkim, ixtiraçı-alim, tibb elmləri doktoru, Nərgiz klinikasının direktoru və baş həkimi. 7 Azərbaycan, 4 Avrasiya və 1 Dünya patentinin sahibidir.

## Həyatı
Məlahət Qəhrəmanova 1961-ci il martın 2-də Qazax rayonunda anadan olmuşdur.

Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetinin elmi işçisi və dissertantı olmuşdur. 2006-cı ildən Bakıda fəaliyyət göstərən Nərgiz klinikasının başhəkimi və direktorudur. Hepatoprotektiv, ödqovucu, iltihab əleyhinə alınmış dünya patenti 2018-ci ilin İxracatçılıq Sahəsində Beşinci Respublika Müsabiqəsinin qalibi olmuş III- Dərəcəli Diploma layiq görülmüşdür. Bu dünya patenti 159 ölkə tərəfindən tanınır və bu ölkələrdə keçərlidir. Alim kimi bir çox ölkələrin xalq təbabətinin və təbii müalicə vasitələrinin araşdırılmasında iştirak etmişdir. 2016-cı ildə İqtisadiyyat Nazirliyinin xətti ilə keçirilən müsabiqədə qalib olaraq dövlət ixrac missiyasında iştirak etmiş, patentlər əsasında hazırlanmış məhsullarının, həmçinin saçın tökülməsinə qarşı olan Məlahət Balzamı və Gelinin xarici ölkələrdə təqdimati olmuş və böyük marağa səbəb olmuşdur. Bir çox xarici ölkələrdə sertifikat və diplomlara layiq görülmüş, həmçinin elmi məqalələri dərc olunmuşdur.

"Bitkilərin Sirli Dünyası" adlı kitabın həmmüəllifidir.

## Patentləri
# Azərbaycan patentləri
## Qastroprotektorlu fitoyığım
## Helmint əleyhinə bitki yığımı
## Müalicəvi-kosmetik krem
## Saç kökünü bərkitmək üçün vasitə
## Fitoçayın alınması üçün kompozisiya
## Antidiabetik dərman bitkiləri yığımı
# Avrasiya patentləri
## Оздоровительная Биологически Активная Добавка
## Иммуностиму Лирующий Фитосбор с Общеукрепляющим Действием
## Сбор Лекарственних, Обладающий Гепатозащитным, Желчегонным, Противовоспалителным Действием
## Антигельмитный Сбор, Обладающий Противолямблиозным Действием
# Dünya patentləri
## Ödqovucu, iltihab əleyhinə təsirə malik dərman bitkiləri yığımı




## İstinadlar
Tiqrovı burnu

**Tiqrovı burnu** — Rusiya, Primorsk diyarı, Zolotoy Roq buxtası sahilində yerləşən burun. Burun 80.2 metrlik təpənin cənub-şərqində, Şkot yarımadasının cənub-qərbində yerləşir. Burun hündür, qayalı və sıldırımlıdır. Burada yerləşən təpənin üzərində 1960—1980-ci ci illərə aid arxitekturaya aid çoxmərtəbəli bina vardır. Şəhərin bu hissəsi vladivostoklular tərəfindən Eqerşeld rayonu adlanır.

Burun sahili boyunca Vladivostok dəniz ticarət limanına aid priçal uzanır.

Tiqrovı burnundan Şərqi Bosfor boğazına gözəl mənzərə açılır.

## İstinadlar
Azərbaycan Qılıncoynatma Federasiyası

**Azərbaycan Qılıncoynatma Federasiyası** — Azərbaycanda qılıncoynatmaya nəzarət edən rəsmi qurum. Mənzil-qərargahı Bakı şəhərində yerləşir. Prezidenti Mikayıl Cabbarovdur.

## Tarixi
Azərbaycan Qılıncoynatma Federasiyası 1992-ci ildə Bakı şəhərində yaradılmışdır. Həmin ilin may ayında AQF Beynəlxalq Qılıncoynatma Federasiyasına (IFF) üzv seçilib.

## Prezidentləri
* Nazim İbrahimov – 2007–2017 illər arasında;
* Mikayıl Cabbarov – 20.09.2017-ci ildən.

## İstinadlar
Zolotoy burnu

**Zolotoy burnu** — Rusiya, Primorsk diyarının şimal-şərqində, Tatar boğazının sahilində yerləşən burun. Burundan 15,5 km cənub-qərbdə Samarqa kəndi yerləşir. Zolotoy burnu vilayətin əsas coğrafi nöqtələrindən biridir. Burun yarımadanın sonunda, dəniz daxilinə 3.5 km məsdafədə daxil olmuş bir ərazidədir. Vilayətin ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir. Buradan Saxalin vilayətin ərazisinə olan məsasfə (Moneron adası) 205 km, ən yaxın şəhərə olan məsafə isə 228 km-dir (Nevelsk). Əslində isə vilayətin ucqar şərq nöqtəsi Zolotoy burnundan 9,3 km şimal-şərqdə yerləşir.

Burun müxtəlif adlara sahib olmasına baxmayaraq, günəşin qürubu zamanı sahilı suları sarı-qızılı rəng alır.

Burada il boyu fəaliyyət göstərən mayak vardır. Mayakda işləyənlər Zolotoy qəsəbəsində yaşayır. Yaxınlıqda isə hərbi hissə yerləşir.

## İqlimi
Mülayim enliklərin musson iqliminə malikdir. Qışı soyuq və küləkli, yayı isə qısa, sərin və yağışlıdır. Primorsk vilayətində dəniz suyunun ən aşağı temperaturu burada müşahidə edilir. Suyun maklsimal temperaturu +22,9 °С-dir.

* Havanın orta illik rütubəti — 71 %. Orta aylıq rütubət — 49 %, dekabrdan iyula qədər 92 %.
* Küləyin orta illik sürəti — 4,9 m/s. Orta aylıq sürət — 4,4 m/s, iyul, avqustdan dekabra qədər5,3 m/s.

## İstinadlar
Əbu Bəkr məscidi (Bakı)

**Cümə** (rəsmi) və ya **Əbu Bəkr məscidi** (ümumişlək) — 1997-ci ildə Bakı şəhərində, səhabə və ilk xəlifə olmuş Əbu Bəkr şərəfinə inşa edilmiş məscid. 

## Tarixi
Küveyt Xeyriyyə cəmiyyətinin dəstəyi ilə inşa edilmişdir. Azərbaycanın ən böyük sünni məscidi sayılır. Azərbaycan KİV məscidə gələnləri radikalizmdə və vəhhabizmdə ittiham edirlər. Ancaq məscidin imamı Qamət Süleymanov dəfələrlə onların vəhhabi olmamasını bildirmiş və bunun böhtan olduğunu demişdir.

Cümə günləri məscidi 6 min insan ziyarət edir. Məscidin imamı Qamət Süleymanov tərəfindən xütbələr oxunur. Məsciddə ərəb dili, Quran təfsiri, hədis və islam əqidəsi tədris olunur. Ramazan ayında iftar süfrələri açılır və Təravih namazı qılınır.

Məsciddə qadınlar üçün ayrıca bölmə var. Məscid yaxınlığında isə islam ədəbiyyatı, geyimləri və parfumeriyası satılan dükan vardır.

17 avqust 2008-ci ildə məscidə iki əl qumbarası atılır. Terror nəticəsində 2 nəfər ölür və 18 nəfər ağır bədən yaraları alır. Yaralananlar arasında məscidin imamı Qamət Süleymanov da olur. Azərbaycan polisi terror aktına görə İlqar Mollaçıyevin rəhbəri olduğu «Meşə qardaşları» qrupunun törətdiyini bəyan etmişdir. 2008-ci ilin oktyabrında Nərimanov rayon məhkəməsi məscidin ziyarət edilməsinə qoyulan qadağanı aradan götürmüşdür.

## Həmçinin bax

* Bakıdakı Əbu Bəkr məscidində terror

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Bakıdakı Əbu Bəkr məscidi açılır, tender elan olunub
* "Əbu-Bəkr" məscidi yeni adla fəaliyyət göstərəcək
Bakı vaqon təmiri zavodu

**"Bakı vaqon təmiri zavodu"** (əvvəllər **Bakı təmir zavodu**, **Oktyabr İnqilabı adına Bakı vaqon təmiri zavodu)** — Bakı şəhərində yerləşən Azərbaycanın sənaye müəssisəsi.

## Tarix
Zavod 1892-ci ildə alman sahibkar Karl Eyzenşmidtin neft avadanlıqlarının təmiri emalatxalarının əsasında təşkil edilmişdir. 1920-ci ildən Zaqafqaziya dəmiryollarının əsas emalatxanasına çevrilir. 1930-cu ildə *Bakı təmir zavodu*, 1933-cü ildə isə — *Oktyabr İnqilabı adına Bakı vaqon təmiri zavodu* adlandırılır.

## Məhsulları
Zavod ilk məhsullarını hələ 1919-cu ilin əvvəllərində buraxmışdır. Burad ailk dəfə neftçıxartma və neftayırma sənayesi avadanlıqlarına aid məhsullar olmuşdur.

1920-ci ildən isə paravozların təmiri, ehtiyat hissələrinin hazırlanması, avadanlıqlarda nasazlıqların aradan qaldırılması, elerktrostansiyaların təmirti kimi işləri həyata keçirir.

1933-cü ildən Böyük Vətən müharibəsinə qədər vaqon-0sisternlərin təmirini gerçəkləşdirir. Müharibə dönəmində isə cəbhə üçün (mərmi, mina korpusu, əl qumbarası) silah-sursat hazırlayırdı..

1992-ci ilə qədər isə sisterin təmiri, vaqon təkər çütlərinin hazırlanması və təmiri, ehtiyat hissələrinin istehsalı həyata keçirilirdi.

2002-ci ilə görə isə burada bütün növ neftdaşıma sisternlərinin təmiri həyata keçirilirdi.

## Mənbə
* BVTZ — 110 İL
Simonson yarpaqsünbülü

## Təbii yayılması
Təbii halda Çində, Tropik ərazilərdə yayılmışdır. Bu növlər yüksək dağlarda, çayların sahillərində bitir və yerli bitkilərin mühüm komponenti olurlar.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 12 m-ə çatır.Cavan gövdələri parlaq gümüşü rəngdədir, mum qatı ilə örtülmüşdür.Simonson yarpaqsünbülünün gövdəsi 24 saat ərzində təxminən 120 sm-ə qədər böyüyür.Yarpaqları boruvarı, növbəli, xətvari olub, 2 cərgədən qarışıq düzülmüşdür.Bambukların tezböyüyən zoğlarında qabıqşəkilli yarpaqları vardır, ona görə onları digər taxılların yeraltı orqanlarına-kökümsovlara bənzədirlər.Çiçəkləri ayrı cinsli oturaq, lətlidir, sadə və ya budaqlı qıçalar şəklində toplanmışdır. Bambuklar həyatında 1 dəfə çiçəkləyir və çiçəklədikdən sonra məhv olurlar.Ağacşəkilli formaları çiçəkləyənə qədər bir neçə onillik, bəzən yüz ildən artıq bitə bilərlər.Meyvələri iri giləmeyvələrə və ya qozlara bənzəyir. 

## Ekologiyası
Təpələrin yamaclarında, bataqlıqlaşmamış təzə torpaqlarda, xüsusilə də qırmızı torpaqlarda daha yaxşı bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Gəncədə, Zaqatalada, Lənkəranda  təbii halda bitir.

## İstifadəsi
Gövdələrindən idman ləvazimatı, mebel və çəpər hazırlanmasında, yüngül təsərrüfat binalarının tikilməsində, barama qurdu yetişdirmək üçün və s. İstifadə edilir.

## Məlumat mənbəsi
* Tofiq Məmmədov, "Azərbaycan dendroflorası II cild", Bakı:-"Səda"-2015.