open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
J Balvin

**J Balvin** (*José Álvaro Osorio Balvin*; ) — Kolombiyalı reggaeton sənətçisidir."Latınların dünya ikonu" və ya "Reggaeton şahzadəsi" adlandırılır. Həmçinin bir çox Hit mahnıya sahib global uğurlar qazanmış sənətçidir.

## Diskoqrafiyası

### Albom

### Digər albomları

### Miksteypləri

### Sinqlları

**Qeyd**
* **Note 1**: "Mi Gente" və "Mi Gente (remix)" biryerdə

## Mükafatları və namizədlikləri

## Turlar

### Əsas
* Becky G ilə La Familia Tour (2015)
* Energía Tour (2016–2018)
* Vibras Tour (2018)
* Arcoiris Tour (2019)

### İkinci dərəcəli
* The Sun Comes Out World Tour (2011)
* Sex and Love Tour (2014)

## Həmçinin bax
* 
* Rəsmi Facebook Səhifəsi
* Rəsmi İnstagram Səhifəsi 
* Rəsmi Twitter Səhifəsi 

## Qeydlər


## İstinadlar
Azadlıq meydanı (İrəvan)

**Azadlıq meydanı** və ya **Opera meydanı** (), 1991-ci ilə kimi isə **Teatr meydanı** () – Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərinin Kentron rayonunda yerləşən meydan. Meydan İrəvan Opera Teatrı kompleksinin bir hissəsidir, əsas opera binasının cənubunda, opera parkı ilə Qu gölü arasının yerləşir. Respublika meydanı ilə birlikdə Azadlıq meydanı İrəvanın mərkəzindəki iki əsas meydandan biridir. Dörd küçə ilə əhatə olunub: Tumanyan küçəsi, Teryan küçəsi, Sayat Nova prospekti və Maştots prospekti. Yazıçılar Hovannes Tumanyan və Aleksandr Spendiaryanın heykəlləri bu meydanda yerləşir.

## Siyasətdə
Meydanda tez-tez baş tutmuş nümayişlərə görə Azadlıq meydanı Ermənistanda demokratiyanın simvolu hesab olunur. Meydanın tutumu 40.000, 42.000-45.000, 50.000 nəfərdir.

### 1988: Qarabağ münaqişəsi
Meydan müasir Ermənistan tarixində vacib rola malikdir. 1988-ci ilin fevralından Qarabağ münaqişəsi səbəbilə bu meydanda bir çox nümayiş keçirilmişdir. Nümayişlərin qarşısını almaq üçün 1988-ci ildə Sovet polisləri və ordusu tərəfindən meydan bir neçə dəfə bağlamışdır.

### Seçkisonrası etirazlar
Ermənistan 1991-ci ildə müstəqilliyini əldə etdikdən sonra antihökumət qüvvələrinin əsas nümayiş məkanına çevrilmişdir (xüsusilə 1996, 2003, 2008 və 2013-cü illərdəki prezident seçkiləri zamanı).

Mübahisəli 2008-ci il seçkilərindən sonra Ermənistanın birinci prezidenti Levon Ter-Petrosyanın minlərlə dəstəkçisi meydanda yığışmış və oturaraq etiraz etmişdir. 1 mart 2008-ci il səhərində dinc etirazçılar polis zorakılığına məruz qalmış və meydan vətəndaşlara bağlanılmışdır. 20 gün boyunca meydan polis və ordunun nəzarəti altında olmuşdur. Meydan 3 il boyunca etirazçılar üçün bağlı olmuşdur. 17 mart 2011-ci ildə Ter-Petrosyanın Ermənistan Milli Konqresi meydanda böyük etiraz aksiyası keçirmişdir.

## Yeraltı avtomobil dayanacağı
28 avqust 2008-ci ildə Ermənistan hökuməti ətrafda tıxac yaradan maşınların sayını azaltmaq üçün meydanın altında avtombil dayanacağı tikməyə qərar vermişdir. Layihəni dəstəkləməyənlər tikintinin meydanı məhv edəcəyini iddia etmişdirlər. 500 maşın tutumlu 3 mərtəbəli avtomobil dayanacağı mer Qaqik Beqlaryan və prezident Serj Sarkisyanın iştirakı ilə 24 may 2010-cu ildə açılmışdır. Layihə 10,5 milyon $-a başa gəlmişdir.

## Qalereya

Karabakh movement demonstration at Yerevan Opera square (4).jpg|Qarabağ münaqişəsi, 1988
Armenian Presidential Elections 2008 Protest Day 5 - Opera Square night.jpg|2008-ci il prezident seçkiləri etirazları zamanı.
Armenian Presidential Elections 2008 Protest Day 5 - Opera Square tents.jpg|2008-ci il etirazları.
Armenian Presidential Elections 2008 Protest Day 11 - Opera Square water cleaning.jpg|2008-ci il etirazları.
Armenian Presidential Elections 2008 Protest Mar 21 - Opera Square general view.jpg|2008-ci il etirazları.
April 8 2011 ANC protest Yerevan.JPG|2011-ci il etirazları.
Raffi Hovannisian 22 Feb 2013.jpg|2013-cü il etirazları.


## İstinadlar
Qurgen Melkumyan

**Melkumyan Qurgen Allahverdiyeviç** () — Dağlıq Qarabağ vilayət partiya komitəsinin birinci katibi

## Həyatı
Qurgen Melkumyan 7 noyabr 1915-ci il tarixində Şuşa qəzasında kəndli ailəsində doğulmuşdur.

Sov. İKP MK-nın 3 illik Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir.

## İstinadlar
Boris Gevorkov

**Gevorkov Boris Sərkisoviç** () — Dağlıq Qarabağ vilayət partiya komitəsinin birinci katibi (1973–1988). SSRİ Ali Sovetinin Millətlər üzrə Şurasının 9–11 çağırışında Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətindən millət vəkili (1974–1989).

## Həyatı
1932-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirib. 1954-cü ildən Bakı şəhəri komsomol Komitəsinin təlimatçısı, lektor qrupunun müdiri, təşviqat və təbliğat şöbəsi müdirinin müavini, əvvəlcə Dzerjinski rayonu, daha sonra Nərimanov rayonu komsomol komitəsinin sədrinin birinci müavini. 1961-ci ildən partiya orqanları şöbəsinin məsul təşkilatçısı, Azərbaycan KP MK-nın təşkilati-partiya işləri şöbəsinin inspektoru, 1970-ci ildən respublikanın Kirov raykomunun birinci katibi olmuşdur.

1969-cu ildə Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi təyin edilən Heydər Əliyev Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin rəhbərliyi ilə münaqişəyə girdi. 1973-cü ildə Boris Kevorkov Qurgen Melkumyanın yerinə Sov. İKP Dağlıq Qarabağ vilayət komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə təyin edildi.

## İstinadlar
Elxan Allahverdiyev

**Elxan Allahverdiyev** () — Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2018-ci ildən).

## Həyatı
Allahverdiyev Elxan Şamil oğlu 15.06.1960-cı il tarixdə Bakı şəhərində anadan olub. 1988-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitunun aspirantura pilləsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1984-cü ildə başlamışdır. Həmin ildən 1994-cü ilədək Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnistutunda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

1998-ci ildən 2005-ci ilədək "Meridian" MMC-də Direktor, 2005-ci ildən 2015-ci ilədək "Duet" firması Kommersiya üzrə direktor müavini, 2015-ci ildən 2016-cı ilədək Bank Olmayan Kredit Təşkilatı "Kredex" MMC-də idarə heyətinin sədrinin müavini, 2017-ci ildə "Kontinent İnşaat" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətində direktor vəzifəsində çalışmışdır.

### Ailəsi
Qardaşı Rövşən Allahverdiyev Kapital Bankın İdarə Heyətinin sədridir.

## Siyasi fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 6 iyun 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Bakı şəhəri Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Elxan Allahverdiyev (arxivləşdirilib)
Böyük Andaman

**Böyük Andaman** () —  Andaman adalarına daxil olan adalar qrupu. Qrupa 5 ada daxildir. Arxipelaqın sahəsi - 4606,5

Şimaldan cənuba:
* Şimali Andaman — 1376&nbsp;km²;
* Orta Andaman — 1535,5&nbsp;km²;
* Bratanq — 238&nbsp;km²;
* Cənubi Andaman — 1347,7&nbsp;km²;
* Rutland — 109,3&nbsp;km².

3 ada qrupun ən iri adaları sayılır. İnzibati baxımdan Hindistanın Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir. Arxipelaqın inzibati mərkəzi Cənubi Andaman adasının cənub-şərqində yerləşən Port Bler şəhəridir.

Böyük Andaman Kiçik Andaman adalarından cənubda yerləşir. Qrplar bir-birindən Dunkan boğazı ilə ayrılır.
## İstinadlar
İlyas Karaöz

**İlyas Karaöz** () — Türkiyənin keçmiş kənd təsərrüfatı naziri.

Nazir vəzifəsində olduğu müddətdə o, Muğlada məktəblər, universitet, fabriklər açılmasında, yol və körpü salınmasında xüsusi rol oynamışdır.

18 iyun 2018-ci ildə vəfat etmişdir. Muğla Eski Şəhər qəbiristanlığında dəfn ediləcək.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şimali Andaman

**Şimali Andaman adası** () — Böyük Andaman adaları qrupuna daxil olan ən böyük adalardan biri. Öz növbəsində Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir. Sahəsi 1376&nbsp;km².

Adada 42 163 nəfər yaşayır. Adanın ən böyük yaşayış məntəqəsi Diqlipurdur. 
## Coğrafiya

Adanın ən hündür nöqtəsi Seddl-Pik dağıdır (738 m).

Şimali Andaman zəlzələlər baxımından zəngin ərazidə yerləşir. Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsindən sonra bölgə böyük zərər görmüşdür.

## İqtisadiyyat
Ada iqtisadiyyatının əsasını çəltik və portağal satışından gələn gəlir təşkil edir. 
## İstinadlar
Dünya Ticarət Mərkəzi

**Dünya Ticarət Mərkəzi** aşağıdakılara istinad edə bilər:

## Binalar
* Dünya Ticarət Mərkəzlərinin siyahısı
* Dünya Ticarət Mərkəzi (1973-2001)
* Dünya Ticarət Mərkəzi (2001–hal-hazırda)
** Dünya Ticarət Mərkəzi 1
** Dünya Ticarət Mərkəzi 2
** Dünya Ticarət Mərkəzi 3
** Dünya Ticarət Mərkəzi 4
** Dünya Ticarət Mərkəzi 5
** Dünya Ticarət Mərkəzi 6
** Dünya Ticarət Mərkəzi 7
* Dünya Ticarət Mərkəzinin yeri
* Taypey Dünya Ticarət Mərkəzi
* İstanbul Dünya Ticarət Mərkəzi

## Digər mənalar
* ''Dünya Ticarət Mərkəzi'' (film)
Georgius Tzul

**Georgius Tzul** — Xəzər xaqanlığının son xaqanı. 1016-cı ilə qədər xaqan olmuşdur. Sonra isə əsir götürülmüşdür və Xəzər xaqanlığı da süqut etmişdir.

1016-1019-cu illərdə Bizansla müttəqfiq olan ruslar Bizansın köməyi ilə Xəzər xaqanlığına yürüşlər etməyə başladılar. Həmin dövrdə Bizans imperatoru II Basileiosun köməyilə Xəzər xaqanlığının tərkibində olan Tmutarakan şəhərinə hücuma keçən Kiyev knyazı I Svyatopolk şəhəri və ətrafını ələ keçirmişdir. Döyüşdə məğlub olan Georgius Tzul isə əsir alınmışdır. Xaqan xristianlığı qəbul etmiş və *Arbon* adını götürmüşdür.

## Mənbələr
* Иванов С. А. *Древнеармянское житие Стефана Сурожского и хазары* // Хазары . — М. — Иерусалим, 2005. ISBN 5-93273-196-6
* Kevin Alan Brook. *The Jews of Khazaria*. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.

## İstinadlar
Kiborqlar (film)

**Kiborqlar** — Donetsk hava limanında döyüşlər haqqında, Donbassda silahlı münaqişələr əsnasında Axtem Seytablayevin rəhbərliyi ilə bədii film. Film Natalya Vorojbitin orijinal ssenarisinə görə çəkilib. Film Ukraynanın Dövlət Komitəsinin 8-ci seçmə müsabiqəsinin qaliblərindən biridir və filmin 50% -i üçün 24 milyon qrivna dövlət maliyyə dəstəyi əldə edib. Filmin ümumi dəyəri təxminən 48 milyon qrivnadır. filmin premyerası 2017-ci il dekabrın 6-da Ukrayna Silahlı Qüvvələri Günündə keçirilib.

## Çəkilişlər
Çəkilişlər 9 fevral 2017-ci ildə başladı. Çəkiliş meydanı Kiyevin Kryukovşina kəndində yerləşir. Materiallardan bəziləri Çerniqov bölgəsində çəkilmişdir: tank döyüşlərinin səhnələri Qonçarov test sahəsində çəkilmişdir. Ssenarinin məsləhətçisi, Donetsk hava limanının müdafiəsində iştirak edən Ukrayna əsgərlərindən biri olan Kirill Nedrya idi("Dosent").

## Süjet
Film, 2014-cü ilin sentyabr ayında bir iki həftəlik xəbərdarlıq öhdəliyinin hekayəsini izah edir. Ukrayna hərbi qrupu əvvəlcə Donetsk hava limanının köhnə terminalının zədələnmiş binasına gəlib. Məşhur musiqiçi və nüfuzlu valideynlərin oğlu olan könüllü olaraq müharibəyə gizli şəkildə qaçdı. O, bu müharibədə onun rolunun nə olacağını anlamağa çalışır.

## Rollarda
Filmin çəkilişindən əvvəl, rejissor Axtem Seyitablayev 2017-ci ilin fevralında "Major", "Serpene", "Kılavuz", "Şənbə", "Mars" və "Köhnə" çağırışları ilə bandada altı əsas simvol olacağını bildirdi. 2017-ci ilin avqustunda keçirilən müsahibədə Seyitablayev bildirib ki, filmdə yalnız beş qəhrəman var.

## Mənbə
# http://dergkino.gov.ua/ua/news/show/1142/prezentuiemo_ofitsiyniy_tizer_filmu_ahtema_seitablaieva_kiborgi.html 
# https://dn.depo.ua/rus/dn/pid-kievom-gotuyutsya-znimati-film-pro-boyi-za-donetskiy-19012017145000
Aleksandr Bortnik

**Aleksandr Bortnik** (; ) — ukraynalı qrosmeyster. 2016-cı il sentyabr ayında FIDE reytinqində 15-ci olub. 

2014-cü ildə Bortnik 18 yaşadək Dünya Gənclər Şahmat Çempionatında qalib olub .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bortnikin chess.com saytında hesabı
* Aleksandr Bortnikin şahmat oyunları
Samedik

***Samedik*** filmi rejissor Sahil Nəzərov tərəfindən 2017-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Arı Productionda istehsal edilmişdir. Bütün hadisələr mafiya dəstəsinin iki ağıldan kəm üzvünün oğurladıqları hard diski yoldan təsadüfən keçən Samedik adlı uşağın önünə atmaqla başladı. Əsas rolları Səməd Səfiyarov, Səbinə Əliyeva, Elsəvər Mehdizadə, Elşən Hacıbabayev, Nizami Həsənli, Ataş Hüseyn, Sayqa Cahid və Pərvanə Talıbzadə ifa edirlər.

## Məzmun
Bütün hadisələr mafiya dəstəsinin iki ağıldan kəm üzvünün oğurladıqları hard diski yoldan təsadüfən keçən Samedik adlı uşağın önünə atmaqla başladı. Hard diski götürən Samedik özü də bilmədən özünü böyük bir tələyə saldı. Qağa adlı mafiya başçısı ağıldan kəmlərin bu işdə onu yarıtmayacaqlarını başa düşərək işə özü əl atdı. Çarəsiz qalan Samedikin köməyinə isə onun partizan babası çatır. Babanın varlığından xəbər tutan Qağa yol alır babanın dədə — baba yurdu olan Novxanıya. Qalan əhvalatlar da Novxanı kəndində cərəyan edir. Mafiya üzvləri onun babasını tutub aparır və Samedik evdə tək qalır. Ən sonda onun köməyinə nənəsi gəlir və mübarizədən Samedik qalib ayrılır.

## Film haqqında
* Filmin tam ssenarisi 10 günə ərsəyə gəlmişdir.
* Filmin çəkilişləri 2016-cı ilin payızında başlanılaraq Bakının Mərdəkan qəsəbəsində və Fatməyi kəndində baş tutub.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Sahil Nəzərov
Ssenari müəllifi: Ramiz Hüseynzadə
Operator: Əhməd Barasov
Prodüser: Ramiz Hüseynzadə
Rəssam:	Ziya Dolxanov, Valeh Davudov
Bəstəkar: Tural Məmmədli

## Rollarda
Səməd SəfiyarovSəbinə ƏliyevaElsəvər MehdizadəElşən HacıbabayevNizami HəsənliAtaş HüseynSayqa CahidPərvanə Talıbzadə

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2017-ci ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Çəmbərəkənd (Bakı kəndi)

**Çəmbərəkənd** — Bakı şəhərində coğrafi ərazi və keçmiş yaşayış sahəsi. Bakı məhəllərindən biri. Dağlı məhəlləsi ilə həmsərhəd olub.

Adı dəyişdirilərək Lermontov qoyulmuşdur.

## Adı
Bu toponim "Çəmbərə" (dairə, əyri, qövs, halqa) və "kənd" (yaşayış məntəqəsi termini) komponentlərindən düzəlib, "dairəvari, qövsvari kənd" mənasını daşıyır. Kənd doğrudan da ətrafa nisbətən bir qədər yüksəklikdə, dairəvi sahədə yerləşmişdir.

## İstinadlar
Dağlı məhəlləsi

**Dağlı məhəlləsi** — Bakının məhəllərindən biri. Yasamalda yerləşir. Sovetskidən sonra Bakının ikinci böyük məhəlləsi hesab edilir. Məhəllə sonradan salınmışdır. Əhalisi əsasən Xızıdan köçən tatlardan ibarətdir. Azərbaycanın qədim irandilli tat millətinin nümayəndələri olsalar da , dağlı məhəlləsində yaşayanlar özlərini daha çox dağlılar olaraq identifikasiya edirlər.

## Tarixi
Məhəllənin xalq arasında "Dağlı Məhəlləsi" kimi tanınması da elə sakinlərin soy-kökü ilə bağlıdır. Dağlı tat etnosunun eksonimidir. Dağlılar XIX sonu XX əsrin əvvəllərində Xızı-Bərmək mahalından Bakıya gələnlərdir. Tarixçi Tərlan Ağayev "Azərbaycanın Xızı-Bərmək mahalının tarixi" (2006) kitabında qeyd edir ki, həmin dövrdə Bakıya köçün səbəbi maddi vəziyyətin çətinliyi və işsizlik idi. O ərəfədə Bakı sənaye şəhəri kimi formalaşırdı, neft bumu başlayandan sonra XX əsrin ortalarında kütləvi köç zamanı Xızıdan gələnlər Bakının müxtəlif yerlərində məskunlaşmışdılar. Onlar şəhərdə fəhlə, bənna kimi çalışır, şəhərin müxtəlif yerlərində, Bakı ətrafı kəndlərdə yaşayırdılar. 1950-ci illərdə şəhərin qərbində, yuxarı hissəsində, Çəmbərəkənd ilə Həmşəri palanının arası, indiki Yasamal ərazisində də böyük məhəllələr salınmışdı. Bu məhəllələr dağlı məhəllələri kimi tanınırdı.

Bakı XX əsr boyunca sənayeləşməyə və genişlənməyə davam etdi, belə məhəllələr də böyüyən şəhərin içərisində əriməyə başladı. Məhəllələr arasında fiziki sərhədlər bulanıqlaşsa da, sosial fərqliliklər hələ ki qalır.

30-cu illərin birinci yarısında Çəmbərəkənd məhəlləsi söküldü.

Bu qəsəbənin yerində — Çəmbərəkənd və sovet dövlət xadimi Sergey Kirovun adını daşıyan park salındı.

## Məhəllənin xüsusiyyətləri və faktlar
* Köhnə Bakı məhəllələrinin özünə xas xüsusiyyətlərindən biri burada avtoritetlərin çox olması idi. Kubinkada Qara Volqa cinayətkar qrupunun fəaliyyəti zamanı Dağlı məhəlləsində də vəziyyət gərgin olub. Dağlı Cavanşir SSRİ-də ittifaqın qəbul edilmiş avtoritetlərindən biri olub. 1992–93-cü illərdə isə şimaldan Azərbaycana gətirilən taxıl qatarının qabağının açılmasında Dağlı Cavanşirin də böyük rolu olub. Onun neçə dəfə həbs olunması və ölümü barədə dəqiq məlumatlar yoxdur.
* Dağlılar üçün Novruz Bayramı can verir. Bakının quru binaları arasında ara-sıra kiçik tonqalların yandığını görsək də, Dağlı Məhəlləsində əsl bayram ab-havasını görmək olar. İri tonqallar, səs gücləndiricilər vasitəsilə məhəlləni bayram sədaları bürüyür.
* Qılman İlkinin "Dağlı məhəlləsi" (1978) kitabı var.
* Cəfər Cabbarlı 1903-cü ildə Bakıya köçərək Dağlı Məhəlləsində yaşamışdır.

## Həmçinin bax
* Yasamal (yaşayış massivi)

## İstinadlar
Nikolay Şahnəzərov

**Şahnəzərov Nikolay Samsonoviç** () — Dağlıq Qarabağ vilayət partiya komitəsinin birinci katibi.

## Həyatı
Nikolay Şahnəzərov 1908-ci ildə Sabunçu kəndində anadan olmuşdur. 1929–1932-ci illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil almışdır.

## Siyasi fəaliyyəti
Nikolay Şahnəzərov 1939-cu ildən Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının üzvü olmuşdur. 1946–1947-ci illərdə o, Lənkəran Rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi vəzifəsində çalışmışdır. 1954–1958-ci illərdə isə Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin sədrinin birinci müavini vəzifəsində çalışmışdır.

1 dekabr 1958-ci il tarixindən 25 oktyabr 1962-ci il tarixinədək Nikolay Şahnəzərov Dağlıq Qarabağ Vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi olmuşdur.

1977-ci ildə Nikolay Şahnəzərov Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədrinin idarəetmə üzrə müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

18 fevral 1960-cı ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin katibi olmuşdur.

SSRİ Ali Sovetinin VI, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin isə V çağırış deputatı olmuşdur.

## İstinadlar
Orta Andaman

**Orta Andaman adası** () — Böyük Andaman adaları qrupuna daxil olan ən böyük ada. Arxipelaqın mərkəzində yerləşir. Öz növbəsində Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir. Sahəsi 1535,5&nbsp;km².

Adada 2001-cin il məlumatına görə 54 385 nəfər yaşayır. Əhalisi əsasən Tamilnada, Kerala və Benqaliya ərazisindən gəlmişlərdən təşkil olunmuşdur. Ada əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı ilə məşğul olur.

Əsas şəhərləri— Ranqat, Billiqraund, Kadamtala, Bakultata və Bedapur. Adada yerləşən ən şimal şəhəri olan Mayabunder inzibati baxımından Şimali Andamana daxildir.

Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsindən sonra bölgə böyük zərər görmüşdür. Bununlı belə ada digər Andaman adalarından fərqli olaraq az zərərlə bu sunamidən qurtula bilmişdir.

## İstinadlar
Manvel Qriqoryan

**Manvel Sektori Qriqoryan** (; ləqəbi: **Tuşonka Manvel**, ; ) — Ermənistan hərbçisi, siyasətçisi, general-leytenantı (2000), Yerkrapanın sədri (1999–2018), Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası Ali Sovetinin deputatı (1992–1996), Ermənistan Milli Məclisinin deputatı (2012–2018), Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Xocalı soyqırımını törədənlərdən biri. O, 2018-ci ildə qeyri-qanuni yolla silah-sursata sahib olmaqla təqsirlənərək həbs edilmişdir.

## Bioqrafiya
Manvel Qriqoryan 14 iyul 1956-cı ildə Ermənistan SSR-nin Armavir mərzində yerləşən Körpəli kəndində anadan olmuşdur. O, 1975–1977-ci illərdə Qızıl Orduda xidmət göstərmişdir. O, 1993-cü ildə Xankəndi Pedaqoji İnstitutundan, 1998-ci ildə isə İrəvan Dövlət Universitetindən məzun olmuşdur. Manvel Xocalı soyqırımında iştirak etmişdir. 1993-cü ildə Manvel Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 83-cü briqadasının komandiri təyin edilmişdir. O, komandirlik dövründə Cəbrayılın və Füzulinin işğalı zamanı azərbaycanlı vətəndaşların mülklərini yağmalamış, dinc sakinlərə işgəncə vermişdir. 1996–2000-ci illərdə Manvel Ermənistan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin birinci korpusunun komandiri təyin edilmiş və general-mayor adına layiq görülmüşdür. 2000-ci ildə Manvel Ermənistan Respublikası Müdafiə Nazirinin müavini təyin edilmişdir.

Manvel Qriqoryan 6 may 2012-ci ildə Ermənistan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. 2014-cü ilin noyabrında Azadlıq Radiosunun ermənidilli bürosuna verdiyi müsahibəsində Manvel Qriqoryan Birinci Qarabağ müharibəsindən yüzlərlə azərbaycanlı girovla geri qayıtdığını və hətta onları şəxsi evində işlətdiyini açıq şəkildə bəyan etmişdir. Bu etirafına görə Manvel azərbaycanlı və erməni hüquq müdafiəçiləri tərəfindən tənqid olunmuşdur.

Qriqoryan 16 iyun 2018-ci ildə, Üçkilsədəki evində Milli Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən həbs edilmişdir. O, qeyri-qanuni şəkildə silah-sursata sahiblənmək və korrupsiya iddiaları ilə ittiham olunmuşdur. Baş Nazir Nikol Paşinyan Manvelin Aprel döyüşləri zamanı məktəbli uşaqlar üçün nəzərdə tutulan ərzağı oğurladığını iddia etmişdir. Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti Manvelin evindən RPG-7 kimi çoxlu silah-sursat və kiçik bir zoopark tapmışdır.

18 iyun 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Hikmət Hacıyev Manvel Qriqoryanın Birinci Qarabağ müharibəsində etdiyi cinayətləri işıq üzünə çıxarmışdır.

### Şəxsi həyatı
Evlidir, 8 uşağı var. Həyat yoldaşı Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı Nazik Amiryandır. Oğlu Karen Qriqoryan Üçkilsə şəhərinin keçmiş meri olmuşdur.

## Mükafatlar
* "Hərbi Xaç" medalı (1994)
* "Qızıl Qartal" medalı (2000)
* "Vazgen Sarkisyan" medalı (2002)
* "Artsax Qəhrəmanı" (2000)

## İstinadlar
Nadir Batmanqılınc

**Nadir Əbülqasım oğlu Batmanqılınc**(1902–1991) — Azərbaycan əsilli İran generalı

## Həyatı
Nadir Əbülqasım oğlu Batmanqılınc 1902-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Tehranda hərbi məktəb bitirmişdi. Sonra İsveçdə oxumuşdu. İrana dönəndən sonra orduda xidmət etmişdi. Ərdəbildə yerləşən hərbi hissənin rəisi olmuşdu. Orduya idman və bədən tərbiyəsini tətbiq etmişdi.

Nadir Batmanqılınc 1941-ci ildə İranın bir hissəsini zəbt edən Böyük Britaniya ordusu tərəfindən tutulmuşdu. O zaman polkovnik rütbəsində idi. 1945-ci ildə dustaqlıqdan azad olunmuşdu.

Nadir Batmanqılınc sonra yenidən orduda xidmət etmişdi. 1946-cı ildə sərtip (briqada generalı) rütbəsi almışdı. 1950-ci ildə general-mayor rütbəsi almışdı.

1953-cü ildə Amerika və Böyük Britaniya tərəfindən hazırlanan C. İ. A tərəfindən həyata keçirilən Ayaks əməliyyatında iştirak etmişdi. Əməliyyatın həyata keçirilməsində səbəb İranda Məhəmməd Müssədiqi devirib hakimiyyətə yenidən sonuncu İran şahı Məhəmməd Rza şah Pəhləvini gətirmək idi.

Nadir Batmanqılınc 1955-ci ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəlmişdi.

Nadir Batmanqılınc 1955–1957-ci illərdə İranın Pakistanda səfiri olmuşdu.

Nadir Batmanqılınc 1957–1958-ci illərdə İranın İraqda səfiri olmuşdu.

Nadir Batmanqılınc 1958–1959-cu illərdə İranın Daxili İşlər naziri vəzifəsində çalışmışdı.

Nadir Batmanqılınc 1964–1967-ci illərdə Xorasan əyalətinin valisi olmuşdu.

Nadir Batmanqılınc 1989-cu ildə ABŞ-də vəfat edib.

## İstinadlar
Hacı Daşdəmir

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin ədəbi fəaliyyətə Hacı Daşdəmir (1884) əsəri ilə başlamışdır. Ədib bu kiçik pyesi Şuşa real məktəbində təhsil aldığı dönəmdə yazmışdır.

## Əsərin yaranması haqqında
1884-cü ildə Haqverdiyev Şuşada bir teatr tamaşasında iştirak edir. Tamaşa gənc Əbdürrəhimə çox xoş gəlir və onun ədəbi yaradıcılığa başlamasına təsir edən ilk amillərdən biri olur. Ədib özü deyir: "Yadımdadır, Mirzə Fətəlinin "Xırs quldurbasan"ı oynanılırdı. Bu əsəri gördükdən sonra Mirzə Fətəlinin məcmuəsini tapıb oxumağa başladım, hətta "Hacı Daşdəmir" adlı bir komediya da Mirzə Fətəlinin "Hacı Qara"sı məzmununda yazıb Yusif bəy Məliknəzərovun mülahizəsinə verdim. Yusif bəy həqiqi pedaqoq idi. О, mənim bu pyesimi bir növ dil ilə mənə qaytardı ki, mən nə ondan incidim və nə də həvəsdən düşdüm".

## Süjet xətti

## Mənbə
# Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev. Seçilmiş əsərləri. İki cilddə. I cild. Bakı, "Lider nəşriyyat", 2005, 504 səh.
Əbdülhüseyn Zərrinkub

**Əbdülhüseyn Zərrinkub** ( 19 mart 1923, Bürucird, İran –  15 sentyabr 1999, Tehran, İran) — İran ədəbiyyatşünası.

## Həyatı
Əbdülhüseyn Zərrinkub 19 mart 1923-cü ildə İranın Bürucird şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini doğma şəhərində almışdı. Orta təhsil ardınca Tehrana yollanmış, 1940-cı ildə tamamlamışdı. Sonra Tehran universitetinin hüquq fakültəsinə qəbul olmuşdu. Sovet-Böyük Britaniya qoşunlarının İranı tutması nəticəsində o, təhsilini yarımçıq qoyub Lurestana getmişdi. Fakültənin dekanı Mirzə Əliəkbər Dehxuda onun universitetdən ayrılmasına çox təəssüflənmişdi.

Əbdülhüseyn Zərrinkub 15 sentyabr 1999-cu ildə Tehranda vəfat edib.

## Yaradıcılığı
İranda Nizamiyə diqqət çox böyükdür. Onu demək kifayətdir ki, 600 nəfər müəllif Nizamidən yazmış, onun əsərlərini təhlil etməyə çalışmışlar. Bu alimlər içərisində V. Dostgerdi, S. Nəfisi, Ə. Şəhabi, M, Sərvət, Ə. Zərrinkub, B. Zəncani, S. Həmidi və başqalarını göstərmək olar. Göstərilən alimlərin Nizaminin öyrənilməsi, tədqiqi və təbliğində əvəzedilməz əmək və zəhmətləri vardır. Digər tərəfdən Nizaminin şair kimi dahiliyi və əsərlərini farsca yazmasını da nəzərə alsaq, maraq dairəsinin nə dərəcədə geniş olacağına şübhə yeri qalmır. Ancaq onu da demək lazımdır ki, İran mütəxəssislərinin
Nizamiyə fars prizması ilə baxılmasının da əsas səbəbi onun fars dilində yazılmasıyla əlaqədardır.

Ə. Zərrinkub sübut etməyə çalışır ki, Nizaminin babası əcəm (fars) tayfasına aiddir və sonradan Gəncəyə köçmüş və Nizami Gəncədə anadan olmuşdur.

Bütün bunlara baxmayaraq Zərrinkub Azərbaycan, Gəncə, o dövrün tarixi şəxsiyyətləri, Nizaminin həyat, yaradıcılığı, məfkurəsi, hansı dinə inanması və əsərləri barədə çox müfəssəl məlumat verir. "Xəmsə"si haqqında olduqca gözəl təhlil aparmışdır. Yazdıqlarından da məlum olur ki, kim pir tapmaq istəyirsə də, Gəncədə Nizaminin ətəyindən yapışsa kifayətdir.

Ə. Zərrinkub Nizamini fars ədəbiyyatının incisi adlandırılması və Firdovsi qədər sevilməsini vurğulayır.

## Ədəbiyyat
* A. H. Zarrinkoob, "Kamāl al-Dīn Ismāīl", EI² (İng.), IV, 515–516;
* A. H. Zarrinkoob, "Dehkhuda", EI² Suppl. (İng.), s. 207–208;
* A. H. Zarrinkoob, "Karīm Қћān Zand", EI² (İng.), IV, 639–640;
* A. H. Zarrinkoob, "Lāhīғјī", EI² (İng.), V, 605;
* Abdolhossein Zarrinkoob. Nizami, a Lifelong Quest for a Utopia, 1977, Rome;
* Əbdülhüseyn Zərrinkub, Tarixi-İran bəd əz islam (İranın islamdan sonrakı tarixi), Tehran;
* Əbdülhüseyn Zərrinkub. Ba karvane-holle. Tehran, 1374;
* Əbdülhüseyn Zərrinkub, "Karnameye eslam"(İslamın nailiyyətləri), Tehran;
* Əbdülhüseyn Zərrinkub, İslam tarixi, "Əmirkəbir", Tehran, 1362ş;
* Doktor Əbdülhüseyn Zərrinkub. Sirri-ney, Tehran, 1378.

## Xarici keçidlər
* ʻAbd al-Ḥusayn Zarrīnʹkūb (1379 (2000)). Dū qarn sukūt: sarguz̲asht-i ḥavādis̲ va awz̤āʻ-i tārīkhī dar dū qarn-i avval-i Islām (İki qərinə sükut). Tihrān: Sukhan. , .
* İran alimləri və tədqiqatçıları — Əbdülhüseyn Zərrinkub
Amsterdam turniri

**Amsterdam turniri** () — mövsüm əvvəli Niderlandın paytaxtı Amsterdamda yoldaşlıq məqsədi ilə təşkil edilən futbol turniri. Turnirə Erediviziya komandalarından "Ayaks" klubu ev sahibliyi etmiş və matçlar 1976-cı ildən 1996-cı ilə qədər De Mer stadionunda, 1996-cı ildən 2009-cu ilə qədər Amsterdam Arenada oynanılmışdır.

Təşkilat, şəhər tarixinin 700-ci ilini qeyd etmək məqsədi ilə, 1975-ci ildə "Amsterdam 700 turniri" () adı ilə yaradılıb. 1934-cü ildən 1996-cı ilə qədər "Ayaks"ın daxili sahə matçlarını oynadığı De Mer stadionunda təşkil edilən turnir, 1992-ci ildə olan yeddi illik fasiləyə qədər hər yay keçirilib. 1986-cı ilə qədər yarımfinallar, ikinci, üçüncü yer üçün matç və final olmaqla bərabər üç gündə ümumi dörd matç oynanılırdı. 1987-ci ildə, ilk dəfə komandalar bir-birləri ilə matçı liqa formatında oynamağa başladı. 1999-cu ildə Beynəlxalq Fəaliyyət Tərəfdaşlığı ( qısa olaraq IEP) dəstəyi ilə turnir bu dəfə Amsterdam Arenada təşkil edilməyə başladı. Turnir yenidən başladıqdan sonra, turnirdə rəsmi futbol təşkilatlarında istifadə edilməyən bal vermə sistemi istifadə edilmişdir.

## Açar
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* /  / 
*
*
* / Qərbi Almaniya

## Turnirlər

## İstinadlar
Sultan Mahmud türbəsi

**Sultan Mahmud türbəsi** — İstanbulun Fateh ilçəsinin Çəmbərlidaş səmtində yerləşən XIX əsrə aid məzar külliyəsi.

28 iyun 1839-cu ildə vəfat edən Sultan II Mahmud, 1 iyulda Divanyolunda bacısı Əsma Sultanın sarayının bağçasına dəfn olundu və üzəri çadırla örtüldü. Yerinə taxta çıxan oğlu Əbdülməcidin əmriylə 5 iyulda məzarın üzərində türbənin inşası başladı və 12 oktyabr 1840-cı ildə tamamlandı.

Türbədə ümumilikdə 18 məzar yeri var. Burada dəfn olunanlardan bəziləri bunlardır:

* Sultan II Mahmud
* Sultan Əbdüləziz
* Sultan II Əbdülhəmid
* Bəzmialəm Sultan (Sultan II Mahmudun xanımı və Sultan Əbdülməcidin anası)
* Əsma Sultan (Sultan I Əbdülhəmidin qızı)
* Atiyə Sultan (Sultan II Mahmudun qızı)
* Xədicə Sultan (Sultan II Mahmudun qızı)
* Salehə Sultan (Sultan II Mahmudun qızı)
* Aşubican Qadınəfəndi (Sultan II Mahmudun xanımı)
* Nevfidan Qadınəfəndi (Sultan II Mahmudun xanımı)
* Naciyə Qadınəfəndi (Sultan II Əbdülhəmidin xanımı)
* Dürrünəv Qadınəfəndi (Sultan Əbdüləzizin xanımı)
* Yusif İzzəddin Əfəndi (Sultan Əbdüləzizin oğlu)
* Mehriban Mehrişah Sultan (Sultan Əbdüləzizin nəvəsi)
* Mehmed Şövkət Əfəndi (Sultan Əbdüləzizin oğlu)
* Ömər Fərrux Əfəndi (Əbdülməcid Əfəndinin oğlu)
* Rəbiyə Əyyub xanım (Sultan II Əbdülhəmidin nəvəsi)
* Fatma Gövhəri Sultan (Sultan Əbdüləzizin qızı)
* Ərtoğrul Osman Əfəndi (Sultan II Əbdülhəmidin nəvəsi).

Türbəyə bitişik bağçada bəzi önəmli tarixi şəxsiyyətlər dəfn olunmuşdur. 140-a yaxın məzardan ibarət məzarlıq da külliyəyə aid edilir.

## Mənbə

* BA, İrâde-Dahiliye, nr. 3, 1183; 
* Takvîm-i Vekāyi‘, nr. 181, 18 Rebîülâhir 1255; 
* a.e., nr. 210, 27 Şâban 1256; 
* İzzet Kumbaracılar, İstanbul Sebilleri, İstanbul 1938, s. 53; 
* G. Goodwin, A History of Ottoman Architecture, London 1971, s. 397, 420; 
* Pars Tuğlacı, Osmanlı Mimarlığında Batılılaşma Dönemi ve Balyan Ailesi, İstanbul 1981, s. 159-161; 
* Oktay Aslanapa, Osmanlı Devri Mimârisi, İstanbul 1986, s. 511-512, 543; 
* Tahsin Öz, İstanbul Camileri, Ankara 1987, I, 129;
* Hakkı Önkal, Osmanlı Hanedan Türbeleri, Ankara 1992, s. 257-261; 
* Günkut Akın, “Tanzimat ve Bir Aydınlanma Simgesi”, Osman Hamdi Bey ve Dönemi Sempozyumu, 17-18 Aralık 1992, İstanbul 1993, s. 123-133; 
* a.mlf., “Divanyolu Küresi”, TT, XII/72 (1989), s. 21-23; 
* a.mlf., “Mahmud II Türbesi ve Sebili”, DBİst.A, V, 263-265; M. Orhan Bayrak, Türkiye Tarihi Yerler Kılavuzu, İstanbul 1994, s. 333; 
* Ömer Faruk Şerifoğlu, Su Güzeli: İstanbul Sebilleri, İstanbul 1995, s. 82; 
* Halûk Şehsuvaroğlu, Asırlar Boyunca İstanbul, İstanbul, ts., s. 221-223; 
* Selman Can, Osmanlı Mimarlık Teşkilatının XIX. Yüzyıldaki Değişim Süreci ve Eserleri ile Mimar Seyyid Abdülhalim Efendi (doktora tezi, 2003), İÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, s. 48-50.
II Süleymanşah

**II Süleyman şah** yaxud **Rükunəddin Süleyman şah** ( (*Rukn əd-Din Süleyman şah*)) ()Rum Səlcuq sultanıdır (1196–1204).

Atası II Qılınc Arslanın ölümündən sonra parçalanan Rum Səlcuq Türk birliyini yenidən qurmuş və ölkədə sabitliyi geri qaytara bilmişdi.

II Qılınc Arslan 1186-da ölkəsini 11 oğlu arasında böldüyü zaman Süleyman şah, Tokat məliki olarak təyin edildi. Qardaşlar arasında vəliəhtlik mübarizəsi Qılınc Arslan həyatta olarkən başladı. Ölkənin ona aid olduğunu müdafiə edən Qütbəddin Məlikşah hakimiyyət uğrundakı mübarizədə ən güclü rəqiub idi. Lakin saray əyanları onu hakimiyyətə layiq görmürdülər. Məlikşah Konyaya tutub özünü sultan elan etsə də II Qılınc Arslan onun yanından qaçıb əvvəl Kayseridəki Sultan şahın, sonra digər oğullarının yanına getdi.

Qardaşların hakimiyyət uğrunda mübarizələrindən qalib çıxan Süleyman şah 1196-cı ildə Rum Səlcuq sultanı oldu.

Sultan Rüknəddin II Süleyman şah 1202-ci ildə Gürcüstan səfərinə çıxmaq üçün özündən asılı olan bəylərə xəbər göndərərək ona qoşulmalarını tələb etdi. Süleyman şah 1202-ci il mayın 25-də Ərzurumun qarşısına çatdı. Önu qarşılamağa gələn Saltuklu bəyi Məlik şahı yaxalayıb həbs etdirdi. Bununla da, Saltuklu bəyliyi süqut etdi. Süleyman şah bölgənin idarəsini qardaşı Mugsəddin Toğrul şaha tapşırdı.Süleyman şah 1204-cü ildə Gürcüstana yürüş edərkən yolda xəstələnərək öldü.

## İstinadlar
Cümə salamlığı

**Cümə salamlığı** — Osmanlılarda padşahın əhaliylə birlikdə cümə namazı qılması və bu əsnada baş tutan mərasim.

Tarix boyunca İslam dövlətlərində sikkə kəsdirmək və xütbə oxutmaq hökmdarlığın önəmli ünsürlərindən hesab edilirdi. Xütbə cümə namazında hökmdarın adına oxunurdu və hökmdar da cümə namazını yaxınlıqdakı məscidlərin birində əhaliylə birlikdə qılırdı. Hökmdarın bu məqsədlə məscidə getməsi və məsciddən qayıtması Osmanlılarda cümə salamlığı və ya salamlıq rəsmi adı verilən mərasimlə baş tuturdu. Hökmdar və xalq arasındakı birliyi təmin edən cümə salamlığı yalnız dini olaraq deyil, eyni zamanda hüquqi, sosial və mədəni yönlərdən önəmli rol oynayırdı.

Osmanlı dönəmində son cümə salamlığı xəlifə Əbdülməcid Əfəndinin 29 fevral 1924-cü ildə qıldığı namaz əsnasında baş tutmuşdur.

## Mənbə

* BA, HH, nr. 49.435; 
* BA, İrade-Dahiliye, nr. 38.202; 
* BA, Cevdet-Saray, nr. 576, 2215, 3289; 
* İbn Kemal, Tevârîh-i Âl-i Osmân, I. Defter, s. 11-112; 
* Selânikî, Târih (İpşirli), II, 440, 463, 568; 
* Koçi Bey, Risâle (Danışman), s. 147;
* Türkiye’nin Dört Yılı 1552-1556 (trc. A. Kurutluoğlu), İstanbul, ts. (Tercüman 1001 Temel Eser), s. 99-100; 
* III. Selim’in Sırkatibi Ahmed Efendi Tarafından Tutulan Ruzname (haz. Sema Arıkan), Ankara 1993, tür.yer.; 
* Câbî, Târih, İÜ Ed.Fak. Tarih Seminer Kitaplığı, vr. 304ª-b, 370b; 
* Ch. C. Frankland, Travels to and from Constantinople in the Year 1827 and 1828, London 1829, I, 204-205; 
* Cevdet, Târih, V, 259; 
* Tahsin Paşa, Abdülhamid’in Yıldız Hatıraları, İstanbul 1931, s. 19; 
* Türkiye Maarif Tarihi, III, 1052-1058 (haşiye); 
* Uzunçarşılı, Saray Teşkilâtı, tür.yer.; 
* a.mlf., Kapıkulu Ocakları, I, 518, 528; Danişmend, Kronoloji, IV, 348-350; 
* Kemal Beydilli, “Stephan Gerlach’ın Rûznâme’sinde İstanbul”, Tarih Boyunca İstanbul Semineri, 29 Mayıs-1 Haziran 1988, Bildiriler, İstanbul 1989, s. 89-90; 
* a.mlf., “Ignatius Mouradgea d’Ohsson (Muradcan Tosunyan)”, TD, sy. 34 (1984), s. 252-253; 
* Mehmet İpşirli, “Osmanlılarda Cuma Selamlığı”, Prof.Dr. Bekir Kütükoğlu’na Armağan, İstanbul 1991, s. 459-471; 
* Pakalın, I, 304-308.
Bratanq

**Bratanq** () — Böyük Andaman adaları qrupuna daxil olan ada. Öz növbəsində Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir.

Adanın sahəsi 238 km² təşkil edir. Orta Andamandan cənubda Cənubi Andamandan şimalda yerləşir. Adadan 20 km şərqində Riççi arxipelaqı yerləşir. Arxipelaqın inzibati mərkəzi Cənubi Andaman adasının cənub-şərqində yerləşən Port Bler şəhərindən 100 km cənubda yerləşir.

Adada palçıq vulkanları vardır. 2004-cü il Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsinin baş verməsini bu vulkanlarla əlaqələndirməyə çalışırlar. Burada güclü püskürmə 18 fevral 2003-cü ildə qeydə alınmışdır. Yerli əhali bu vulkanları **calki** adlandırırlar.

Burada Barren adasında da eyni adlı vulkan fəaliyyət göstərir. Bu vulkan Cənubi Asiyanın yeganə aktiv vulkanıdır. Narkodam adasındakı vulkan isə aktiv olma potensiallı olan vulkan hesab edilir.

## Mənbə
* Geological Survey of India
Barren (Andaman adaları)

**Barren** () — Hindistana məxsus olan eyni adlı adada yerləşən vulkan. Bu vulkan Cənubi Asiyanın yeganə aktiv vulkanıdır.

## Coğrafiyası
Ada Andaman adalarından 60 km şərqdə, Port-Blerdən isə 125 km şimal-şərqdə yerləşir. Vulkan dəniz səviyyəsindən 354 metr hündürlüyə malikdir. 2250 metr isə dəniz dibindən qalxır. Vulkan kraterinin diametri 2 km-dir, adanın eni isə 3 km-dir. Barrendən 150 km şimalda Narkomdam vulkanı yerləşir. Onlar eyni şit üzərində yerləşir.

Burada ilk vulkan püskürməsi 1787-ci ildə qeydə alınmışdır. Sonra qeyda alınan püskürmələr:1789, 1795, 1803–04, 1852, 1991, 1994–95, 2004, 2006–07, 2008, 2010 və 2013.

## Mənbə
* Volcano Live — John Search
* Volcano World — Oregon State University
* Volcanodb.com
* Mountain-Forecast.com
Xanlıq Şükür

**Xanlıq Şükür** () — XIX–XX əsr Azərbaycan xanəndəsi, Qarabağ muğam məktəbinin nümayəndəsi.

## Həyatı
Xanlıq Şükür 1872-ci ildə Şuşada yoxsul kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Çox gənc yaşlarında valideynləri vəfat etmiş, babası Rövşənin himayəsində böyümüşdür. İbtidai təhsil ala bilmiş, erkən çağlardan oxumağa həvəs göstərmişdir.

Şükürün xanəndə kimi inkişafında Xurşidbanu Natəvanın böyük rolu olmuşdur. Belə ki, o, Şükürün ifasını bəyənmiş və onun saraya gətirilməsini əmr etmişdir. Xanlıq Şükür Natəvanın yaratdığı və rəhbərlik etdiyi "Məclisi-üns" ədəbi məclislərində iştirak etmiş, şairlərin oxuduğu şeirləri dinləmiş və Hacı Hüsü, Məşədi İsi, Həsənçə, Sadıqcan kimi musiqiçilərdən muğamın incəliklərini öyrənmişdir. Xanlıq Şükürün ilk müəllimi Hacı Hüsü olmuşdur. Hacı Hüsü Xanlıq Şükürə Şərq muğamlarını, Azərbaycan xalq mahnı və təsniflərini öyrətmiş, onun xanəndə kimi formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

Gənc yaşlarından xan sarayında yaşadığı üçün Şuşa əhalisi Şükürə "Xanlıq Şükür" deyə müraciət etmişdir. O, xan sarayında, əsasən, "Zəminxarə", "Segah", "Hicaz", "Şüştər" muğamlarını ifa etmişdir.

1897-ci ildə Xurşidbanu Natəvanın vəfatından sonra Şükür İrəvan şəhərinə köçmüş və orada uzun illər xanəndəlik etmişdir. Burada o, erməni xalq mahnılarını və Sayat Novanın bəstələrini özünəməxsus formada ifa etmişdir.

Xanlıq Şükür o, 1910-cu il may ayının 14-də Bakı şəhərində və 1913-cü il avqust ayının 7-də Şuşada Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında İbn Səlam rolunu oynamışdır. Başqa klassik xanəndələr kimi Xanlıq Şükür də el şənliklərində mütəmadi olaraq çıxış etmişdir. Onun ifasında "Şur" muğamı xüsusilə bəyənilmişdir.

Xanlıq Şükür 1927-ci ildə Şuşada vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Körpəli (Armavir)

**Körpəli** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonunda
kənd. Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 3. I. 1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib **Arşaluys** (; mənası – *şəfəq*) qoyulmuşdur.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7-7,5&nbsp;km qərbdə yerləşir. 1590-cı ildə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim körpəli tayfa adı əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənd əhalisi 1828-ci ilə qədər azərbaycanlılardan ibarət idi. Türkmənçay müqaviləsindən sonra, 1828–1829-cu illərdə İranın Xoy şəhristanından buraya ermənilər köçürülüb yerləşdirilmişdir. Kənd əhalisi hal-hazırda ermənilərdən ibarətdir.։

### Tanınmışları
* Manvel Qriqoryan — keçmiş Ermənistan generalı, Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, müharibə cinayətkarı, Ermənistan Milli Məclisinin deputatı.

## İstinadlar
Bayraməli qışlağı

* Bayraməli qışlağı (Əştərək) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Əştərək rayonu ərazisində kənd olmuşdur.
* Bayraməli qışlağı (Qəmərli) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Qəmərli (Artaşat) rayonu ərazisində, Ayaslı kəndinin yaxınlığında qışlaq.
* Bayraməli qışlağı (Gədəbəy) — Gədəbəy rayonunun Miskinli kəndinə yaxın olan yer.

## Həmçinin bax
* Bayraməli
Bayraməli qışlağı (Əştərək)

**Bayraməli qışlağı** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Əştərək rayonu
ərazisində kənd olmuşdur.

## Tarixi
Alagöz dağının cənubunda yerləşirdi. Erməni mənbələrində Bayraməli, Bayraməli kəndi formasında da qeyd edilir.

Toponim Bayraməli şəxs adı ilə «yaşayış məntəqəsi, kənd» mənasında işlənən qışlaq sözünün
birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 53 nəfər, 1886-cı ildə 87 nəfər, 1897-ci ildə 132 nəfər, 1908-ci ildə 82 nəfər, 1916-cı ildə 100 nəfər yalnız azərbaycanlı və əcəmi kürdü yaşamışdır.

1918-ci ildə kəndin əhalisi ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. 1920-ci illərin sonunda kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar
Rutland

**Rutland** () — Böyük Andaman adaları qrupuna daxil olan ada. Öz növbəsində Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir. Cənubi Andaman adasından cənubda yerləşir. Kiçik Andaman adasından Dunkan boğazı ilə ayrılır.

Adanın sahəsi 109,3&nbsp;km², sahil xəttinin uzunluğu isə 60&nbsp;km. 2008-ci il məlumatına görə adada 688 nəfər yaşayır. Ada ətrafında kiçik balıqlar və mərcanlar yayılmışdır. Şimali Sentinel adasının bitki örtüyü ilə eynidir.

## İstinadlar
2018 FİFA Dünya Kuboku D qrupu

** [[2018 FİFA Dünya Kuboku]] D qrupu **nda oyunlar 16–26 iyun 2018 tarixlər arasında oynanıldı. Qrupdakı komandalar Argentina, İslandiya, Xorvatiya, Nigeriya millilərindən ibarətdir. Qrupda ilk iki yeri tutan Xorvatiya və Argentina milliləri 1/8 final mərhələsinə yüksəldi.

## Komandalar

; Qeydlər

## Turnir cədvəli

1/8 Final mərhələsində:
* D qrupu birincisi Xorvatiya, C qrupu ikincisi Danimarka millisi ilə oynadı.
* D qrupu ikincisi Argentina, C qrupu birincisi Fransa millisi ilə oynadı.

## Oyunlar
Məqalədəki bütün oyunların vaxtı Rusiya vaxtı ilə verilib.

### Argentina — İslandiya




### Xorvatiya — Nigeriya




### Argentina — Xorvatiya




### Nigeriya — İslandiya




### Nigeriya — Argentina




### İslandiya — Xorvatiya




## İntizam
Fair play xalları:

* ilk sarı kart: −1 xal
* ikinci sarı kart (və nəticədə qırmızı kart): −3 xal
* birbaşa qırmızı kart: −4 xal
* sarı kart və birbaşa qırmızı kart: −5 xal

Yuxarıdakı qaydalar komandada oynayan hər oyunçuya tətbiq olunur.

## İstinadlar
Cümə məscidi (Qax)

**Cümə məscidi** — Qax şəhərində yerləşən məscid.

## Haqqında
Qax şəhər Cümə məscidi 1996-cı ildə tikilmişdir. Məscidin sahəsi 352 kvadratmetr, həyətyanı sahəsi isə 0,27 hektardır. Məscidin həyətində yardımçı binalar inşa olunmuşdur. Bu ibadət ocağı 2012-ci ildə Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin balansına verilmişdir. Məsciddə eyni vaxtda 200 nəfər ibadət edə bilər.

## Həmçinin bax
* Cümə məscidi (Quba)
* Cümə məscidi (Şamaxı)

## İstinadlar
Qavçinlər

**Qavçinlər** ;kauçinlər —Özbəklərin soy-kökündə iştirak edən Monqol tayfası.

## Tarixi
Qavçin ulusu monqolların tərkibində Orta Asiyaya gəlmişdi. Çingiz xan oğlu Cığatay xana verdiyi tümən əsasən qavçinlərdən, cəlairlərdən, arlatlardan və barlaslardan ibarət idi.

Qavçinlər Amudəryanın yuxarı hövzəsinə yerləşdilər. Onlar əsasən yarımoturaq vəziyyətdə güzəran keçirirdilər. Maldarlıq və əkinçiliklə məşğul idilər.

Qavçinlər bir neçə oymağa bölünmüşdülər. Bunlardan ən böyükləri
bequzuv, bəlxi, körpəçuviş, buzçi, kəşmiri, süleyman, imam, buyin, tuqal, pula, şirəli tuyabuyindir.

1920-ci illərdə Özbəkistan hüdudunda 25 min nəfərə yaxın Qavçin yaşayırdı. Əsasən Qaşqadərya vilayətində məskunlaşmışdılar.

Qavçinlərin 2 min nəfərə yaxını Türkmənistanın Kərki bölgəsində, bir az qismi də Tacikistanın Külab vadisində dövran keçirir.

## Ədəbiyyat
# Özbəkistan Milli Ensiklopediyası, Dövlət elmi nəşriyyatı, Daşkənd, Қ hərfi, s.6

## Xarici keçidlər
Hörümçək-qadın (Qven Steysi)

**Hörümçək-qadın** () və ya daha çox tanınan adı ilə **Hörümçək-Qven** () – Marvel Comics tərəfindən nəşr edilən komikslərdə görünən uydurma superqəhrəman. Ceyson Latur və Robbi Rodrigez tərəfindən yaradılmışdır. Personaj ilk dəfə 2014–15-ci illərdə davam edən *"[[Spider-Verse]]"* komiks hekayəsinin bir parçası olan *"Edge of Spider-Verse"* komiksinin 2-ci sayında peyda olmuşdur. Personajın uğurundan sonra 2015-ci ildə *"[[Spider-Gwen]]"* adlı komiks seriyası buraxılmağa başlanmışdır.

Hörümçək-qadın Hörümçək-adamın bir variantı və Qven Steysinin alternativ versiyasıdır. Personaj Yer-65 adlı alternativ kainatda yaşayır. Bu kainatda Qven Steysini radioaktiv hörümçək sancır və Piter Parkerin əvəzinə o, superqəhrəman olur. Hörümçək-qadın Mett Murdok və Frenk Kaslın Yer-65 versiyaları kimi düşmənlərə qarşı döyüşür. Qven Steysinin Hörümçək-adamı Piter Parkerin bir çox xüsusiyyətini özündə əks etdirir və onun güc və bacarıqlarını bölüşür.

Hörümçək-qadın tənqidçilərin müsbət rəylərini almışdır. Personajın dizaynı alqışlanmış, kospley və feminist perspektiv üçün populyar seçim hesab edilmişdir. Reklam etmək məqsədilə personajın başqa versiyaları da yaradılmışdır. Hörümçək-qadın bir neçə animasiya serialında və videooyunda peyda olmuşdur. Heyli Steynfild 2018-ci ildə buraxılacaq *"[[Hörümçək-adam: Hörümçək-kainata doğru]]"* animasiya filmində Hörümçək-qadını canlandıracaq.

### Film
* Hörümçək-Qven "Kabus-hörümçək" adı ilə *"[[Marvelin yüksəlişi: Gizli döyüşçülər]]"* animasiya filmində görünəcək və Douv Kameron tərəfindən səsləndiriləcək.
* Hörümçək-Qven *"[[Hörümçək-adam: Hörümçək-kainata doğru]]"* animasiya filmində görünəcək və Heyli Steynfild tərəfindən səsləndiriləcək.

### Videooyun
* Hörümçək-Qven *"[[Spider-Man Unlimited]]"* oyununda açıla bilən personajdır və Lora Beyli tərəfindən səsləndirilmişdir.
* Hörümçək-Qven *""* oyununda açıla bilən personajdır.
* Hörümçək-Qven *""* oyununda açıla bilən personajdır.
* Hörümçək-Qven *"[[Marvel Heroes]]"* oyununda açıla bilən personajdır və Eşli Conson tərəfindən səsləndirilmişdir.
* Hörümçək-Qven *""* oyununda açıla bilən personajdır.
* Hörümçək-Qven *"[[Marvel Puzzle Quest]]"* oyununda açıla bilən personajdır.
* Hörümçək-Qven *"[[Marvel Avengers Academy]]"* oyununda açıla bilən personajdır və Katerina Lusiani tərəfindən səsləndirilmişdir.
* Hörümçək-Qven *"[[Lego Marvel Super Heroes 2]]"* oyununda oynanıla bilən personajdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hörümçək-qadın (Qven Steysi)  Marvel Vikisində.
Yuxarı məhəllə sinaqoqu

**Yuxarı məhəllə sinaqoqu** — Oğuz şəhərində Arzu Əliyev küçəsində yerləşən XIX əsrə aid sinaqoq.

## Haqqında
Yuxarı məhəllə sinaqoqu Oğuz şəhərində Arzu Əliyeva küçəsində yerləşir. Sinaqoq 1897-ci ildə Ravvin Baruxun köməkliyi və başçılığı ilə tikilib. Sovet işğalından sonra digər ibadət ocaqları kimi bu sinaqoq da bağlanıb və onun binasından anbar kimi istifadə olunub.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra, 2004–2006-cı illərdə sinaqoq Oğuzda yaşayan yerli yəhudilər tərəfindən təmir edilib. Hal-hazırda sinaqoqdan ibadətgah kimi istifadə olunur. Həftənin cümə və şənbə günləri yəhudilər burada sərbəst ibadət edirlər.

## Şəkilləri


Yuxarı məhəllə sinaqoqu (14).jpg
Yuxarı məhəllə sinaqoqu (1).jpg
Yuxarı məhəllə sinaqoqu (7).jpg
Yuxarı məhəllə sinaqoqu (8).jpg
Yuxarı məhəllə sinaqoqu (10).jpg
Yuxarı məhəllə sinaqoqu (9).jpg


## Həmçinin bax
* Aşağı məhəllə sinaqoqu
* Azərbaycan yəhudiləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gəzməyə Vətən Yaxşı — Aşağı Və Yuxarı Sinaqoqlar | Oğuz
Aşağı məhəllə sinaqoqu

**Aşağı məhəllə sinaqoqu** — Oğuz şəhərində Qüdrət Ağakişiyev küçəsində yerləşən XIX əsrə aid sinaqoq.

## Haqqında
Aşağı məhəllə sinaqoqu Oğuz şəhərində Qüdrət Ağakişiyev küçəsində yerləşir. Sinaqoq 1849-cu ildə tikilib. Sovet işğalından sonra sinaqoqun binasından tütün və mebel anbarı kimi istifadə olunub. Azərbaycan yenidən müstəqil olduqdan sonra sinaqoq 1992–1994-cü illərdə yerli yəhudilər tərəfindən təmir edilib. Sinaqoq inşa edilərkən içində istifadə olunmuş dirəklər hələ də sağlam olaraq qalır.

## Şəkilləri


Aşağı məhəllə sinaqoqu (3).jpg
Aşağı məhəllə sinaqoqu (1).jpg
Aşağı məhəllə sinaqoqu (9).jpg
Aşağı məhəllə sinaqoqu (4).jpg
Aşağı məhəllə sinaqoqu (6).jpg
Aşağı məhəllə sinaqoqu (5).jpg


## Həmçinin bax
* Yuxarı məhəllə sinaqoqu
* Azərbaycan yəhudiləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gəzməyə Vətən Yaxşı — Aşağı Və Yuxarı Sinaqoqlar | Oğuz
Azərbaycandakı sinaqoqların siyahısı

**Azərbaycandakı sinaqoqların siyahısı** — Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən sinaqoqlar.

Azərbaycanda yəhudilər əsasən Bakı, Sumqayıt, Quba və Oğuz şəhərində məskunlaşıblar. Yəhudilər Azərbaycanda 3 icma ilə —  Dağ yəhudiləri, Gürcüstan yəhudiləri və Aşkenazi yəhudiləri icmaları ilə təmsil olunurlar. Aşkenazi yəhudilərinin Bakı dini icmasının keçmiş rəhbəri Gennadi Zelmanoviçin sözlərinə görə, hazırda Azərbaycanda 10 sinaqoq fəaliyyət göstərir. Sinaqoqların ikisi Bakıda, altısı Qubada, ikisi isə Oğuzda yerləşir.

## Sinaqoqların siyahısı

## Həmçinin bax
* Azərbaycan yəhudiləri
* Xabad-Or-Avner təhsil mərkəzi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Synagogues of the World: Azerbaijan