Kliment Timiryazev

**Kliment Arkadyeviç Timiryazev** () — rus botanik və fizioloqu, Rusiyada Çarlz Darvinin əsas təfəkkür tərəfdarı. 

## Bioqrafiya
Timiryazev Rusiya dövlət xadimi Arkadiy Semyonoviç Timiryazev və sonradan Rusiya vətəndaşlığı almış fransız əsilli ingilis qadın Adelaida Bodenin ailəsində anadan olub.
Onun ən azı üç qardaşı vardı: hərbçi zabit Nikolay (1835–1906), statistika üzrə mütəxəssis Dmitri (1837–1903) və yazıçı Vasili (təqribən 1840–1912). Timiryazev əvvəlcə evdə fərdi müəllimlər tərəfindən təhsil alıb. 1861-ci ildə o, Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinə daxil olub və 1866-cı ildə Fizika və riyaziyyat fakültəsini fərqlənmə ilə bitirib. İki il sonra o, karbon qazının parçalanmasını öyrənən qurğu haqqında ilk məqaləsini dərc etdi və xaricə göndərilərək orada Vilhelm Hofmeyster, Robert Vilhelm Bunzen, Qustav Kirxhof, Marselen Bertlo, Herman fon Helmholts, Jan Batist Bussenqo və Klod Bernar kimi alimlərin yanında təhsil aldı.

1871-ci ildə Rusiyaya qayıtdıqdan sonra o, xlorofilin spektral analizi üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdi və Petrov adına Kənd Təsərrüfatı Akademiyasına professor təyin olundu. O, bu vəzifədə akademiya 1892-ci ildə bağlanana qədər çalışıb. 1877-ci ildən etibarən o, həmçinin Moskva Dövlət Universitetində mühazirələr oxumağa başlayıb. Onun tədqiqat işi fotosintezlə bağlı proseslərə həsr olunub. O, həmçinin Rusiyada kənd təsərrüfatı tədqiqatları üçün istixanaların istifadəyə öncülük edib və bu işi 1870-ci illərin əvvəlində başladıb.

1911-ci ildə Timiryazev elmi tədqiqatların universitetlərdən kənarda, xüsusi institutlarda təşkil olunmasını təklif etdi və bu, sonradan sovet elmi sisteminin əsas istiqamətinə çevrildi. Ölümündən az əvvəl isə o, bolşevik rejimini dəstəklədi və bununla elmi tədqiqatçılarla sovet hökuməti arasında əməkdaşlıq münasibətinin təməlini qoydu.

## Üzv olduğu cəmiyyətlər
Kliment Timiryazev Rusiya Elmlər Akademiyasının (1890-cı ildən), London Kral Cəmiyyətinin (1911) və Şotlandiya Botanika Cəmiyyətinin (1911) üzvü olub. Habelə Sankt-Peterburq Universiteti, Xarkov Universiteti, Qlazqo Universiteti (1901), Kembric Universiteti (1909) və Cenevrə Universitetinin (1909) fəxri professoru seçilib.

## Darvinizm
Timiryazev Rusiyada Çarlz Darvinin təkamül nəzəriyyəsinin əsas tərəfdarlarından biri idi. O, 1877-ci ildə Darvinin yaşadığı evə gedərək onunla şəxsən görüşüb.

Timiryazev öz əsərlərində darvinizmi fəal şəkildə təbliğ edib, "Növlərin mənşəyi" əsərinin rus dilinə tərcüməsini hazırlayıb. Lakin o, "yaşamaq uğrunda mübarizə" ifadəsini kəskin şəkildə tənqid edib və bu termini qəbul etməyib. Onun fikrincə, bu ifadə yanlış metafor idi və cəmiyyət üçün mənfi mənalar daşıyırdı. Timiryazev hesab edirdi ki, darvinizmi bu ifadəni işlətmədən də tədris etmək mümkündür.

Moskva Dövlət Universitetində Aleksandr Oparin Timiryazevin təkamül nəzəriyyəsinə dair xüsusi mühazirələrində iştirak etmişdi. Bu mühazirələr Oparinə güclü təsir göstərmişdi. Timiryazev eyni zamanda öz evində də darvinizm haqqında mühazirələr oxuyurdu.

## Miras
Moskvadakı Timiryazev Kənd Təsərrüfatı Akademiyası, "Tımiryazevskaya" metro stansiyası, Ayda yerləşən Timiryazev krateri və 6082 saylı Timiryazev asteroidinə onun adı verilib. Ukraynanın Vinnitsa şəhərində yerləşən Regional Elmi Kitabxana da əvvəllər onun adını daşıyırdı, lakin 2022-ci ilin sonlarında Rusiyanın Ukraynaya hərbi müdaxiləsi fonunda  bu ad dəyişdirildi. Moskvadakı Timiryazev Biologiya Dövlət Muzeyi də onun adını daşıyır.

Moskvanın Tverskoy bulvarının başlanğıcında Timiryazevin heykəli yerləşir. Bu heykəl 1923-cü il noyabrın 4-də ucaldılıb; heykəltəraşı Sergey Merkurov, memarı isə Osipov olmuşdur. Timiryazev burada Kembric Universitetinin fəxri doktoru olduğu üçün həmin universitetin mantiya geyimində təsvir olunub. 1941-ci ilin oktyabrında faşistlərin bombası nəticəsində heykəl aşsa da, bir neçə saat sonra yenidən yerinə qoyulub. Onun alt hissəsində hələ də bomba qəlpələrinin izləri qalır.

Qazaxıstanın Almatı şəhərində əsas küçələrdən biri və Şimali Qazaxıstan bölgəsində bir rayon da Timiryazevin adını daşıyır.

## Galereya

File:Памятник Тимирязеву в селе Тальменка, НСО..jpg|Novosibirsk vilayətinin İskitimski rayonunun Talmenka kəndində olan Timiyazev abidəsi
File:RR5009-0009R BU 150-летие со дня рождения К.А.Тимирязева.png|1993-cü ildə Timiryazevin anadan olmasının 150 illiyinə həsr olunmuş 1 rublluq rus sikkəsi


## Mənbə
* Əli Hüseynov, Məcnun Babayev. "Məşhur biologiya alimləri", Bakı, "Maarif", 2002. səh.71

## İstinadlar