open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Türk Dövlətləri Təşkilatı

**Türk Dövlətləri Təşkilatı** 3 oktyabr 2009-cu ildə Naxçıvan şəhərində imzalanan Naxçıvan müqaviləsi ilə Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstan arasında qurulmuş olan beynəlxalq təşkilatdır.

Özbəkistan 30 aprel 2018-ci ildə qatılma niyyətinin olduğunu açıqlamış və 14 sentyabr 2019-cu ildə də Türk Şurasına üzv olmuşdur. Bu əməkdaşlıq şurasının qurulması fikri ilk dəfə 2006-cı ildə Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev tərəfindən təklif edilmişdir. 24 may 2019-cu il tarixində Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın təklifi və şura üzvlərinin razılığı ilə Nursultan Nazarbayev Türk Şurasının ömürlük fəxri rəhbəri ünvanını almışdır. 2018-ci ilin sonlarından bu yana Macarıstan müşahidəçi dövlətdir və yaxın zamanda Türk Şurasına tam üzvlük tələbini etməsi gözlənilir.

Təməlləri 1992-ci ildən bu yana müəyyən fasilələrlə toplanan Türkcə Danışan ölkələr Zirvəsinə dayanan şuranın qurumsal mərkəzləri İstanbul (ümumi katiblik), Bakı (Parlament Assambleyası) və Astanadır (Beynəlxalq Türk Akademiyası).

## Orqanlar
Türk Dövlətləri Təşkilatının üç mərkəzi vardır. Bunlar İstanbul, Bakı və Astanadır. İstanbul ümumi katibliyinin, Bakı parlamentar assambleyasının, Astana isə Beynəlxalq Türk Akademiyasının mərkəzidir.

* Ümumi Katiblik (İstanbul)
** Baş Prokurorlar şurası
** Dövlət Rəhbərləri Şurası
** Xarici İşlər Nazirləri Şurası
** Təcrübəli Məmurlar Şurası
** Ağsaqqallar Şurası
* Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı (TÜRKSOY) (Ankara)
* Türk Dövlətləri Parlament Assambleyası (TÜRKPA) (Bakı)
* Beynəlxalq Türk Akademiyası (Astana)
* Türk Mədəniyyət və Miras Vəqfi (Bakı)
* Türk Ticarət və Sənaye Otağı (İstanbul)
* Türk İş Şurası
* Köçəri Mədəniyyət Mərkəzi (Bişkek)

Ölkələrin dövlət rəhbərləri ildə bir dəfə rəsmi, bir dəfə də qeyri-rəsmi olaraq müxtəlif şəhərlərdə toplanırlar. Bundan əlavə, üzv ölkələrin xarici işlər nazirləri və bürokratları da il ərzində davamlı olaraq iclaslar keçirirlər. Məclis rəhbərləri və heyətləri də Bakıda toplanır.

Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə dövlət rəhbərləri tərəfindən ümumi katib seçilən türk diplomat Xəlil Axıncı bu vəzifəni sentyabr 2010, sentyabr 2014 tarixləri arasında icra etmişdir. Bundan sonra rəhbərliyi Ramil Həsən yerinə yetirmiş, onu vəzifədə Bağdad Amreyev əvəzləmişdir.

## [[Türk Dövlətləri Təşkilatının bayrağı|Bayraq]]
22 avqust 2012-ci ildə Bişkekdə təşkil olunan Türk Şurasının II zirvə görüşündə qəbul edilmişdir. 12 oktyabr 2012-ci ildə isə İstanbulda üzv ölkələrin bayraqları ilə birlikdə Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev və Türkiyə prezidenti Abdullah Gül tərəfindən dalğalandırılmışdır.

Bayrağın dizaynı üzv ölkələrin bayraqlarında olan ünsürlərin bir araya gətirilməsi ilə yaradılmışdır. Azərbaycan bayrağının ulduzu, Qazaxıstan bayrağının rəngi, Qırğızıstan bayrağının günəşi və Türkiyə bayrağının ayparasından istifadə edilmişdir.

## Əsas üzvlər

## Müşahidəçi ölkələr

## Zirvə Toplantıları

## Baş Katibləri

## Həmçinin bax
* Türk Dövlətləri Təşkilatının bayrağı
* Kubanıçbəy Ömürəliyev

## İstinadlar
Mədək çökəkliyi

**Mədək çökəkliyi** — Quba rayonu ərazisində çökəklik.

## Toponimiyası
Quba rayonunda Qaraçayın sağ sahilində "Madak" (Mədək) adlı dağlararası maili çökəklik vardır. Çökəkliyin mərkəzi hissəsində yerləşən qaya "Madak" (Mədək) qayası, çökəklikdə olan yarğan "Madak" (Mədək) yarğanı adlanır. Qədim Roma və Afina dövlətlərində kənardan gələnləri "gəlmə" və yaxud "metekler" adlandırırdılar. Vaxtı ilə "Madak" (Mədək) də balaca bir kənd olmuşdur. Kənd sakinlərinin ilkini Buduq kəndindən gələnlərdir. Böyük Vətən müharibəsindən sonra Madakın adamları qonşu Dalıqaya kəndinə köçüb gəlmişlər. Hazırda "Madak"-da (Mədəkdə) heç bir yaşayış binası yoxdur. "Madak"ın ikinci adı "Qəmçə"dir. "Qəmçə"-"Kəmcik" mənasındadır. Ərazi kiçik və iki tərəfdən uçurumlu olduğundan onu "Gəmcik" buduq dilində "Qəmçə" şəklini almışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Quba
Yeddi gözəl şəlaləsi

**Yeddi gözəl şəlaləsi** — Qəbələ rayonunun ərazisində yerləşən şəlalə.
 
"Yeddi gözəl" şəlaləsi Qəbələ şəhərinin Vəndam qəsəbəsindədir. Burada yeddi şəlalə olmasa da yeddi pilləkən var və bu pilləkənlərlə dağa çıxmaq olar. Payızın sonu, qışda və yazın əvvəlləri şəlalənin ətrafı buzla örtülü olduğundan şəlaləyə qalxmaq olmur.

Vəndam qəsəbəsinə çatdıqdan sonra "Yeddi gözəl" şəlaləsinə dörd kilometr yol getmək lazım gəlir. Bu da onunla əlaqədardır ki, "Yeddi gözəl" şəlaləsi dağın dibində, sıx meşəsi olan dağlıq ərazidə yerləşir. Şəlaləyə baxmağa  hər il minlərlə turist gəlir.

## İstinadlar
Pataqoniya

**Pataqoniya** — Cənubi Amerikanın cənubunda bir bölgə. Argentina və Çili ərazilərində yerləşir.

## Tarixi

## Coğrafiyası

## Bitki aləmi
Mütəxəssislər Cənubi Amerika meşələrində dizel yanacağı istehsal edən ağac göbələyi tapıblar. "The Daily Telegraph" qəzetinin verdiyi məlumata görə, bununla da avtomobil yanacağını təbii yolla sintez edən bioloji orqanizm aşkar edilib.

"Gliocladium roseum" adlı göbələk Pataqoniya cəngəlliklərində bəzi tropik ağacların gövdəsində yaşayır. O, həyat fəaliyyəti zamanı tərkibinə görə ənənəvi dizel yanacağından fərqlənməyən karbohidrogen istehsal edir. Belə "yaşıl" yanacağı birbaşa avtomobilin yanacaq çəninə doldurmaq mümkündür. Montana Dövlət universitetinin aparıcı bioloqu Qeri Strobel bildirir ki, bu, belə bir maddə istehsal edən yeganə canlıdır.

Qəzet qeyd edir ki, amerikalı alimlər ağacdan avtomobil yanacağı almaq üçün texnologiyanın yaradılması üzərində işə başlayıblar.


Fayl:Glaciar Perito Moreno (Argentina).jpg|
Fayl:Base del Cerro Catedral en Bariloche. (Patagonia Argentina) 01.JPG|
Fayl:Ballenas en Península Valdès.jpg|
Fayl:Landschaft von Patagonien.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zeyvə (Xalxal)

**Zeyvə** və ya **Zəviyə-i Sadat** — Ərdəbil ostanı Xalxal bölgəsinə bağlı kənd.

## Tarixi
Zeyvə kəndi Xalxal şəhərinin cənubunda, Alışma kəndi ilə Dəvə ölən dərəsi qonşuluğundadır. XIX əsrin axırında 550 ailədən ibarət olan bu kənddə hazırda 1000-dək ailə yaşayır ki, onların da əksəriyyəti seyidlərdir.

Əsrarəngiz təbiətli Zeyvə üç tərəfdən çox da uca olmayan dağ və təpələr, qismən meşəliklə əhatələnmişdi. Bu sətirlərin müəllifi 2003-cü ildə Güney Azərbaycanda olarkən Zeyvə kəndini ziyarət etmiş və S.C.Pişəvərinin mənsub olduğu tayfanın və ailənin tarixçəsini öyrənməyə çalışmışdır. Təəssüflə qeyd etməliyik ki, bu kənddə S.C.Pişəvəri nəslinə mənsub qalan yoxdur və ya siyasi şübhələrlə bağlı özlərini tanıtdırmadılar. Bu cəhətdən biz Zeyvədən məyus
qayıtdıq. Bununla birlikdə öyrənə bildik ki, ata babası Kəlbəlayi Mir Yəhya və
onun oğlu (S.C.Pişəvərinin atası) Mir Cavad ağa mahalda yaxşı tanınan Seyid Mir
Əzizli tayfasındandır ki, bu tayfanın bir qolu da S.C.Pişəvərinin anası Seyid Səkinə
xanımın nəsil şəcərəsi – məşhur Təba-təbailər nəsli ilə əlaqələnir.
Kənd ağsaqqallarının etirafına görə S.C.Pişəvərinin ulu babası Kəlbəlayi
Mir Yəhya ağa dini təhsil almış, halal kasıb-kusuba əl tutan və hörmətli adam
olmuşdur. S.C.Pişəvərinin atası Mir Cavad Kəlbəlayi Mir Yəhya ağanın ikinci
arvadından olduğundan o, qardaşları ilə ögey atabir, ana ayrı idilər.
Kəlbəlayi Mir Yəhya ağa ortabab kəndli olmuĢ, onun bağı, əkin sahəsi,
mülkü və bir miqdar mal-heyvanı olmuşdur. O, dünyasını dəyişdikdən sonra
qardaĢları Mir Cavad ağanın vərəsəlik payına da insafsızcasına sahib çıxdıqları
üçün Mir Cavad qardaşlarından incik düşmüş və bu inciklik Mir Cavadın ailəliklə
Azərbaycanın Quzeyinə – Bakıya köçməsinə səbəblərdən biri kimi göstərilir.
Mir Cavad 20 yaşında olarkən qonşu Kivi kənddən, Seyid nəslindən olan
Seyid Səkinə xanımla ailə qurur. Doğularkən tələf olmuş iki uĢağı nəzərə almasaq,
Seyid Səkinədən üç oğlan: Mir Cəfəri, Mir Xəlil, Mir Səlim və iki qız: Seyid
Cavahir (Rüsxarə), Seyid Suğra dünyaya gəlmişdir.

## Coğrafiyası

## Məşhurları
*Seyid Cəfər Pişəvəri

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Hacımurad İbrahimbəyli

**Hacımurad Hacıağa oğlu İbrahimbəyli** () — Azərbaycan-sovet və Rusiya tarixçisi, tarix elmləri doktoru, professoru, Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının akademik katibi, polkovnik. Sovet hərb tarixi və Qafqaz xalqlarıının tarixi sahəsində mütəxəssis. Nazran və İnquşetiyanın fəxri vətəndaşı.

## Həyatı
1924-cü il yanvarın 29-da Bakı şəhərində hərbçi, Salyanlı Hacıağa İbrahimbəylinin ailəsində anadan olub. Onun atası Əli bəy Hüseynzadənin qardaşı İsmayıl bəy Hüseynzadənin qızı Böyükxanım Hüseynzadə ilə ailə həyatı qurmuş və bu nigahda Hacımurad və bacısı Həyat dünyaya gəlib. Atası milliyətcə avardır, bəzi mənbələrdə isə adıgey xalqının subetnik qrupu olan şapsuq kimi göstərilir. Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib. Sovet Ordusunda komandanlıq və qərargah vəzifələrində xidmət etmiş, polkovnik rütbəsinə malik olub. 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini tarix ixtisası üzrə bitirmiş, sonralar burada tarix fənnindən dərs deyib.

1973-cü ildən Hərb Tarixi İnstitutunda Böyük Vətən müharibəsi tarixi kafedrasında baş elmi işçi və qrup rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır. Sovet Hərbi Ensiklopediyasının elmi redaktoru idi.

1980-ci illərin sonu — 1990-cı illərin əvvəllərində İnquş milli hərəkatının iştirakçısı olub. Qonaq qismində 1989-cu il sentyabrın 9–10-da Qroznıda keçirilən İnquş xalqının II qurultayının işində iştirak edib. O, çıxışında inquş xalqının tarixini və müasirliyini ləkələmək cəhdlərinin ardıcıl olmadığını sübut edib. Rusiya Federasiyasının "Repressiyaya məruz qalmış xalqların reabilitasiyası haqqında" və "İnquş Respublikasının yaranması haqqında" qanunlarının hazırlanması işinin təşkilində fəal iştirakçı oub. "Repressiyaya məruz qalmış xalqların reabilitasiyası haqqında" qanuna yenidən baxılması cəhdlərinə qarşı çıxış edib. O, müasir İnquş dövlətçiliyinin formalaşmasına töhfə verib.

Postsovet dövründə Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının Milli Münasibətlər Departamentinin akademik katibi, Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Yerli Xalqlar Assosiasiyasının Siyasi Məşvərət Şurasının Millətlər Palatasının üzvü, vitse-prezident vəzifələrində çalışıb.

"Yeni Qafqaz qəzeti"nin və "Vaynax" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olub.

## Əsərləri
* *Х.-М. Ибрагимбейли*. Битва за Кавказ. — Москва : Знание, 1983. 62 с.
* *Х.-М. Ибрагимбейли*. Кавказ в Крымской войне 1853–1856 гг. и международные отношения. — М., 1971
* *Х.-М. Ибрагимбейли*. Крах Эдельвейса и Ближний Восток. — Москва : Наука, 1977. 319 с.
* *Х.-М. Ибрагимбейли*. Россия и Азербайджан в первой трети XIX века. — М., Изд-во "Наука". 1969. 287 стр.
* *Ибрагимбейли, Хаджи Мурат*. Страницы истории боевого содружества русского и кавказских народов (1853–1856 гг.) — Баку: Азернешр, 1970.

## İstinadlar

## Əsərlər
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
*
Engelbert Hamperdink

**Engelbert Hamperdink** (, ilk adı **Arnold Corc Dorsi**, ; ) — Britaniya estrada müğənnisi. 1960-cı illərin ikinci yarısında və 1970-ci illərdə "Release Me (And Let Me Love Again)", "After the Lovin'" və "The Last Waltz" ("The Last Waltz with You") hitləri ilə məşhurluq qazanmışdır. 2012-ci ildə 57-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Böyük Britaniyanı təmsil etmişdir.

## Həyat və yaradıcılığı
Hindistanın Mədrəs şəhərində Britaniya ordusunun zabiti Mervin Dorsi və onun həyat yoldaşı Oliviyanın ailəsində dünyaya gəlmişdir. Ailədə on uşaqdan biri olmuşdur. 10 yaşında ikən ailəsi İngiltərənin Lester şəhərinə köçür və qısa müddət sonra o musiqiyə maraq göstərərək saksofonda ifa etməyi öyrənir. 1950-ci illərin əvvəllərində gecə klublarında bu musiqi alətində ifa edir, lakin 17 yaşınadək, dostlarının onu oxumağa məcbur etməsinədək oxumağa cəhd etmir. Onun komik aktyor Cerri Lüisə olan sevgisi dostlarının onu Cerri Dorsi adlandırmasına səbəb olur. Bu ad altında o 10 il çıxış edir.

1967-ci ildə onun ifasında "Release Me" mahnısı Britaniya çartlarında "Beatles" qrupunun "Strawberry Fields Forever" və "Penny Lane" mahnılarını qabaqlayaraq birinci yerə yüksəldi.

Engelbert Hamperdink 1970-ci illərdə keçmiş Sovet İttifaqında böyük məşhurluq qazanmışdı. Bunun səbəbi "Melodiya" şirkəti tərəfindən onun bir neçə musiqi albomunun SSRİ-də satışa çıxarılması idi.

1964-cü ildə Patrisia Hili (*Patricia Healey*) ilə ailə həyatı qurmuşdur. Bu evlilikdən 3 oğlu və 1 qızı var.

## Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1 mart 2012-ci il tarixində BBC Azərbaycanda keçiriləcək 2012-ci il Avrovoziya Mahnı Müsabiqəsinin Final mərhələsində Böyük Britaniyanı Hamperdinkin təmsil edəcəyini açıqladı. O, bəstəkar Martin Terefe və söz müəllifi Saşa Skarbekin yazdığı mahnını ifa edəcək. Mahnının yazılma prosesinin London, Los-Anceles və Tennessi ştatının Neşvil şəhərində keçirilməsi nəzərdə tutulur.

## Albomları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi veb-saytı
* Yahoo!
* Starpulse 
* Live Daily
Azərbaycan SSR əməkdar bədən tərbiyəsi və idman işçilərinin siyahısı

## 1991
#Ağacan Qulam oğlu Abıyev — 31.01.1991
#Konstantin Maksimoviç Abramenko — 31.01.1991
#Anatoli Maqometoviç Anzarov — 31.01.1991
#Rafiq Məmmədəli oğlu Bədirzadə — 31.01.1991
#Ülkər Qasımovna Qasımova — 31.01.1991
#Əhəd Əsədulla oğlu Quliyev — 31.01.1991
#Səyyad İsmayıloviç Quliyev — 31.01.1991
#Həsən Ələkbəroviç Ələkbərov — 31.01.1991
#Nazim Nəsrəddin oğlu Əliyev — 31.01.1991
#Yaqub Ramazan oğlu Zöhrabov — 31.01.1991
#Turan Hüseyn oğlu Məmmədov — 31.01.1991
#Fazil Salman oğlu Rzayev — 31.01.1991
#Vilayətdin Adil oğlu Hacıyev — 31.01.1991
#Vaqif Musa oğlu Abbasov — 04.02.1991

## İstinadlar
Azərbaycan SSR əməkdar hüquqşünaslarının siyahısı

## 1991

#Tələt Balakişi oğlu Qənbərov — 03.02.1991 (Azərbaycanın birinci Fəxri Hüquqşünası Tələt Qənbərov olmuşdur. 3 fevral 1991-ci ildə Prezidentin 161№-li Fərmanı ilə ona bu Fəxri ad verilmişdir. 
#Zakir Murtuz oğlu Qasımov — 03.02.1991
#Boris Lvoviç Trepetin — 03.02.1991
#İdris Qasım oğlu Əsgərov — 03.02.1991
#Ramiz Kamal oğlu Məmmədov — 03.02.1991
#Hacıbala Müseyib oğlu Sadıqov — 03.02.1991

#Atakişiyev Salam İbrahim oğlu — 
#İsmiyev Teymur Əlibaba oğlu — 
#Skirta Sergey Mixayloviç — 
#Carçıyev Davud Hacıkərim oğlu — 
#Fuad Murtuz oğlu Ələsgərov 22 iyun 2010  Fərman № 972  http://www.e-qanun.az/framework/19730

## İstinadlar
Azərbaycan SSR əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı

## 1991

#Sadıq Cavad oğlu Abdullayev — 04.02.1991
#Baloğlan Mircəfər oğlu Ağayev — 04.02.1991
#Rasim Həbib oğlu İbrahimov — 04.02.1991
#Arif Abdulla oğlu İsrafilov — 04.02.1991
#Oqtay Əli oğlu Məhərrəmov — 04.02.1991
#Yaşar Hacı oğlu Şıxməmmədov — 04.02.1991

## İstinadlar
Gəncə zəlzələsi (1139)

**Gəncə zəlzələsi** — 1139-cu ildə sentyabrın 30-da Gəncə şəhərində baş vermiş zəlzələ. Zəlzələ Gəncədən 50 km cənubda baş verib. Belə ki, 9 ballıq zəlzələ nəticəsində Kəpəz dağı uçaraq Ağsu çayının qarşısını kəsib və Göygöl, Maralgöl, Ceyrangöl, Ördəkgöl, Zəligöl, Ağgöl, Qaragöl və Şamlıgöl yaranıb. Bəzi mənbələrə görə 230 min, bəzilərinə görə isə 300 min insan həlak olub. Zəlzələdən sonra Gəncə şəhəri əvvəl yerləşdiyi ərazidən bir az şərqdə yenidən salınıb.

## Tarixi
Gəncə zəlzələsi Səlcuq hökmranlığı zamanı, 1139-cu il sentyabr ayının 30-da baş vermişdir. Zəlzələnin şahidi, Gəncə sakini, alban tarixçisi və hüquqşünası Mxitar Qoş baş verənləri bu cür təsvir edir: *"Areq ayının 18-ci günü, cümə günündən şənbəyə keçən gecə (30 sentyabr 1139-cu il, şənbə günü) Allahın şiddətli qəzəbi dünyaya töküldü. Yerin hiddəti və qüvvətli dağıntı dəhşətli qəzəblə bu [[Albanlar|Alban]] torpağına yetişdi. Bunun nəticəsində onun paytaxtı Gəncə də öz sakinlərini udaraq, cəhənnəmə atıldı".*

Gəncədə zəlzələ zamanı həlak olanların sayı dəqiq məlum deyil. İbn əl-Əsirə görə həlak olanların sayı 230 min nəfər, Əl-Bundariyə görə isə 300 min nəfərdir. Təbii fəlakətdən istifadə edərək, çar Demetre və baş komandan İvane Mxarqrdzelinin başçılığı ilə gürcü qoşunları şəhərə hücum etdilər. Mxitar Qoş bu haqda yazır: *"rəhmsizliklə və kobud şəkildə rəftar edir, sağ qalanların üstünə hücum edir və onları ya qılıncdan keçirir və ya özlərinə qul edirdilər [satırdılar]. Onlar bu mühüm şəhərin birdən cəhənnəmə çevrilməsini, yığın-yığın qızıl və insan meyitləri qalağının bir-birinə qarışmasını görsələr də, şəhərə qarşı rəhmli olmaq haqqında düşünmədilər, qızıl və gümüş xəzinələrini qazıb apardılar, basqınlar və işgəncələri ilə [camaata] zəlzələnin özündən daha çox əzab verirdilər"*. Mənbələrin məlumatına görə gürcülər özləri ilə birlikdə Gəncənin şəhər darvazalarını da apardılar.

Səlcuq sultanının canişini Qara Sunqur öz qoşunları ilə Gəncəyə yollanaraq və Gəncə yaxınlığındakı döyüşdə gürcüləri məğlub etdi şəhərdən uzaqlaşdırdıl. Həmçinin Qara Sunqurun başçılığı ilə şəhərin yenidən bərpasına başlanıldı.

Nizami Gəncəvi həmin zəlzələ haqqında "İsgəndərnamə" də məlumat vermişdir:

Zəlzələ nəticəsində Kəpəz dağı uçaraq Ağsu çayının qarşısını kəsib və Göygöl, Maralgöl, Ceyrangöl, Ördəkgöl, Zalugölü, Ağgöl, Qaragöl və Şamlıgöl yaranıb. Bu haqda Gəncəli Kirakos yazırdı: *"Dağ və düzü duman, buludlar bürüdü, dəhşətli zəlzələ baş verdi. Gəncə dağıldı. Nəticədə Kəpəz dağı uçdu və təpələrdən axan xırda çayların qarşısını kəsərək göl əmələ gətirdi".*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Gəncə zəlzələsi (427)
Azərbaycan SSR əməkdar müəllimlərinin siyahısı

## 1940-cı illər
# Qəribsoltan Həsən bəy qızı Məlikova - 1948-ci ildə.
## 1956-cı illər
# Əli Qəmərlinski

## 1970-ci illər
### 1972
# Aleksandrova Yelena Aleksandrovna — 18.05.1972
# Həsənov Kamal Davud oğlu — 18.05.1972
# Qafarov İbrahim Cəlil oğlu — 18.05.1972
# Kərimli Lətif Əmiraslan oğlu — 18.05.1972
# Məmmədova Güluş Məmməd qızı — 18.05.1972

## 1990-cı illər
### 1991
#Rəfiqə Şamil qızı Mustafayeva — 04.02.1991
#Mənsur Mirəli oğlu Seyidov — 04.02.1991
#Mahirə Qənbər qızı Fərəcova — 04.02.1991
#Vahid Həmid oğlu Hacıyev — 04.02.1991

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimlərinin siyahısı

## İstinadlar
Azərbaycan SSR əməkdar texniki peşə təhsili işçilərinin siyahısı

## 1991

#Adil Hüseyn oğlu Abdullayev — 04.02.1991
#Teyyub Qulam oğlu Babayev — 04.02.1991
#Əsabəli Musa oğlu Quliyev — 04.02.1991
#Şamil Bəydəmir oğlu Əkbərov — 04.02.1991

## İstinadlar
Şamaxı zəlzələsi (1667)

**Şamaxı zəlzələsi** — 1667-ci il noyabrın 25-də Şamaxı zəlzələsi zamanı 80 000 adamın həlak olduğu və şəhərin üçdən birinin dağılması ilə ən pis zəlzələ kimi yadda qalmışdır.

## Tarixi
1667-ci il Şamaxı zəlzələsi haqqında Azərbaycanda olmuş məşhur holland səyyahı Jan Streys öz gündəliyində yazırdı ki, bu zaman həlak olan təkcə hərbi səfərbərliyə alına biləcək kişilərin sayı 80 mindən artıq olmuşdur. Səyahətçi həmçinin orada olduğu müddətdə də tez-tez kiçik zəlzələ təkanlarının hiss olunduğunu vurğulamışdı. Zəlzələnin gücünün 6,9 bal gücündə olduğu təxmin edilir.

## İstinadlar


## Mənbə
* Jan Streysin gündəliyi

## Həmçinin bax
* Şamaxı zəlzələsi (1902)
* Şamaxı zəlzələsi (1859)
Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının siyahıları

*Azərbaycanın Milli Qəhrəmanlarının siyahısı
--------------
*Azərbaycan Respublikasının Azadlıq uğrunda mübarizlərinin siyahısı
--------------
*Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçılarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının xalq şairlərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının xalq artistlərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamlarının siyahısı
--------------
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimlərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimlərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar artistlərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamlarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçilərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimlərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimlərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarlarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar dövlət qulluqçularının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar bədən tərbiyəsi və idman işçilərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalistlərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndislərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünaslarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar kənd təsərrüfatı işçilərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar pilotlarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar tibb işçilərinin siyahısı
----
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm və texnika xadimlərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar ixtiraçılarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar inşaatçılarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar təbliğatçılarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar baytar həkimlərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar geoloqlarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar neft və qaz sənayesi işçilərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar rabitəçilərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar ali məktəb işçilərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar nəqliyyat işçilərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar iqtisadçılarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar arxitektorlarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar energetiklərinin siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar maşınqayıranlarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar aqronomlarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar melioratoru və irriqatorlarının siyahısı
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar təbiəti mühafizə işçilərinin siyahısı
--------------
*Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı ilə təltif edilənlərin siyahısı

## Həmçinin bax
*Azərbaycan SSR fəxri adlarının siyahıları
*Azərbaycan Respublikasının orden və medalları ilə təltif edilənlərin siyahıları
Azərbaycan Respublikasının əməkdar artistlərinin siyahısı

__NOTOC__

**[[Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti|Azərbaycanın əməkdar artisti]]** — incəsənətin teatr, film və musiqi sahələrində yaradıcılıq uğurları qazanmış sənət adamlarına verilən fəxri addır.

1991-ci ildən **765 nəfərə** "Əməkdar artist" fəxri adı verilib.

## Təsnifləndirmə
Azərbaycan Prezidenti Ayaz Mütəllibov tərəfindən 48 nəfərə, Əbülfəz Elçibəy tərəfindən 4 nəfərə, Heydər Əliyev tərəfindən 163 nəfərə, İlham Əliyev tərəfindən isə 550 nəfərə "Əməkdar artist" fəxri adı verilib.

Fəxri adın verilməsi barədə təqdimat mədəniyyət nazirləri tərəfindən verilir. Beləcə Polad Bülbüloğlu təqdimatına əsasən 228 nəfərə, Əbülfəs Qarayevin təqdimatına əsasən 504 nəfərə, Anar Kərimovun təqdimatına əsasən 33 nəfərə bu fəxri ad verilib. Adil Kərimli tərəfindən isə fəxri adın verilməsi barədə heç bir təqdimat verilməyib.

"Əməkdar artist" fəxri adı verilən ən gənc şəxs — pianoçusu İsfar Sarabskidir (22 yaş, 1 ay və 18 gün).

## 1991–1999

### 1991

### 1992
# Qurbanova Pərvanə Yaqub qızı — 04.03.1992

### 1993
# Ramiz Kəvvam oğlu Novruzov — 03.02.1993
# Mədinə Vaqif qızı Əliyeva — 03.02.1993
# Ağaxan Minaxan oğlu Abdullayev — 03.02.1993
# Leyla Fərrux qızı Şıxlinskaya — 03.02.1993

### 1998

### 1999
# Abutalıbov Şirzad Əsəd oğlu — 09.10.1999
# Xudiyeva Nəzakət Əli qızı — 09.10.1999
# Ramazanova Yasəmən Allahverdi qızı — 09.10.1999

## 2000–2009

### 2000

### 2001
# Xəlilov Rüfət Eldar oğlu — 28.12.2001
# Məmmədov Fərman Mehdi oğlu — 28.12.2001
# Qasımov Zahir Ələkbər oğlu — 28.12.2001
# Qasımova Səbinə Aslan qızı — 28.12.2001

### 2002

### 2003
# Abutalıbov Vaqif Fazil oğlu — 25.06.2003
# Axundov Eldar Balağa oğlu — 25.06.2003
# Məmmədov Böyükağa Şükür oğlu — 25.06.2003
# Məmmədov Fikrət Qulamhüseyn oğlu — 25.06.2003

### 2005

### 2006

### 2007

### 2008

### 2009

## 2010–2019

### 2010
# Rəna Nuruş qızı Əliyeva — 11.03.2010
# Axundov Bəxtiyar Ağayar oğlu — 17.09.2010
# Cahangirova Dilarə Eynullayevna — 17.09.2010
# Əliyeva Dinara Fuad qızı — 17.09.2010
# Əliyeva Viktoriya Həsən qızı — 17.09.2010
# Kuznetsov Vladislav Aleksandroviç — 17.09.2010
# Aslanova Elmira Ramazanovna — 20.12.2010
# İbrahimova Naina Ağaəli qızı — 20.12.2010
# Nağıyev Ömür Məlik oğlu — 20.12.2010
# Spitsina Yelena Eduardovna — 20.12.2010

### 2011

### 2012

### 2013

### 2014

### 2015

### 2016

### 2017

### 2018

### 2019

## 2020–2029

### 2020
# Hüseynquliyeva Nazlı Hüseynqulu qızı — 05.03.2020

### 2021

## Qeydlər

## İstinadlar
Şamaxı zəlzələsi

* Şamaxı zəlzələsi (1667) — 1667-ci ildə Şamaxıda baş vermiş zəlzələ.
* Şamaxı zəlzələsi (1859) — 2 dekabr 1859-cu il Şamaxı quberniyasında baş vermiş zəlzələ.
* Şamaxı zəlzələsi (1872) — Şamaxıda zəlzələ.
* Şamaxı zəlzələsi (1902) — Şamaxının sonuncu ən dəhşətli zəlzələsi 1902-ci il yanvar ayının 31-də baş vermiş zəlzələ.
* Şamaxı zəlzələsi (1952) — Şamaxıda zəlzələ.
* Şamaxı zəlzələsi (2019) — Şamaxıda zəlzələ.
Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimlərinin siyahısı

## 1991
# Tamerlan Ələkbər oğlu İsmayılov — 9 aprel 1991
# Məmməd Lələ oğlu Məmmədov — 9 aprel 1991
# Eldar Kamal oğlu Məmmədov — 9 aprel 1991
# Vaqif Cavad oğlu Seyidov — 9 aprel 1991
# Nazim Cümşüd oğlu Allahverdiyev — 12 may 1991
# Küşvər Bəylər qızı Qaraşova — 12 may 1991
# Zeynəb Camal qızı Kərimova — 12 may 1991
# Ramiq İdris oğlu Məhərrəmov — 12 may 1991
# Hüseyn Qulam oğlu Rzayev — 12 may 1991
# İsa Qurbanəli oğlu Qurbanəliyev — 12 may 1991
# Cavanşir Cəbrayıloviç Zakircayev — 12 may 1991
# Camal Cavanşir oğlu Ağakişiyev — 11 iyul 1991
# Pənah Əli oğlu Əliyev — 11 iyul 1991
# Kleopatra Germanovna Kasyanova — 22 iyul 1991
# Solmaz İbrahim qızı Miriyeva — 22 iyul 1991
# İsrail Abbas oğlu Ələkbərov — 6 avqust 1991
# Maral Əliabbas qızı Məmmədova — 6 avqust 1991
# Çingiz Namaz oğlu Namazov — 6 avqust 1991
# Yekaterina Vasilyevna Tsukanova — 6 avqust 1991
# Vladimir Qriqoryevic Moxnarılov — 20 dekabr 1991

## 1992
# Vaxa Saydaliyeviç Tapayev — 15 yanvar 1992
# Məmməd Ağalar oğlu Nağıyev — 30 mart 1992
# Eldəniz Qasım oğlu Allahverdiyev — 2 aprel 1992

## 1993
# Xalidə Abdulqafar qızı Mahmudova — 3 fevral 1993

## 1999
# Nüşabə Vəliyəddin qızı Əliyeva — 9 oktyabr 1999
# Cəbi Əziz oğlu İsmayılov — 9 oktyabr 1999

## 2000
# Elçin İsgəndərov

## 2006
# Abdullayev Nazim Abdulla oğlu — 16 iyun 2006

## 2008
# Bağırova Hicran Firudin qızı — 25 sentyabr 2008
# Mircavadova Almaz Qafar qızı — 25 sentyabr 2008
# Tapdıqova Elmira İsmayıl qızı — 25 sentyabr 2008

## 2009
# İsayev Şakir Şura oğlu — 19 fevral 2009
# Zeynalov Əvəz Səməd oğlu — 19 fevral 2009

## 2010
# Ağayev Mehman Məmmədrəhim oğlu — 20 sentyabr 2010
# Allahverdiyeva Lalə İsmayıl qızı — 20 sentyabr 2010
# Cümşüdov Cəlal Qənbər oğlu — 20 sentyabr 2010
# Etibarlı Sabir Əbdül oğlu — 20 sentyabr 2010
# Əhmədzadə Əhməd Yaqub oğlu — 20 sentyabr 2010
# Əliyev Murad Həbib oğlu — 20 sentyabr 2010
# Əliyeva Elmira Mikayıl qızı — 20 sentyabr 2010
# Əzizov Vəsadət Əli oğlu — 20 sentyabr 2010
# Hüseynova Tamara Hacıbaba qızı — 20 sentyabr 2010
# İsmayılov İsbəndiyar Səlimxan oğlu — 20 sentyabr 2010
# İsmayılov Nadir Vedan oğlu — 20 sentyabr 2010
# Qarayev Zöhrab İslam oğlu — 20 sentyabr 2010
# Qasımov Nəsimi Vəli oğlu — 20 sentyabr 2010
# Quliyev Çingiz Bayram oğlu — 20 sentyabr 2010
# Qurbanov Yaqub Ziyəddin oğlu — 20 sentyabr 2010
# Məmmədov Əlikram Mustafa oğlu — 20 sentyabr 2010
# Musayev Paşa İsmayıl oğlu — 20 sentyabr 2010
# Pənahov Davud Məhəmməd oğlu — 20 sentyabr 2010
# Salihov Mustafa Saleh oğlu — 20 sentyabr 2010
# Səfərov Alqış Mayis oğlu — 20 sentyabr 2010

## 2012
# Qaralova Mehriban Zahid qızı — 26 dekabr 2012
# Süleymanova Fəxrənsə Kərim qızı — 26 dekabr 2012

## 2014
# Həsənov Qurban Qeybqulu oğlu — 25 iyun 2014

## 2015
# Ağazadə Cəmilə Əyupovna — 5 mart 2015

## 2016
# Abdullayeva Esmiralda Əjdər qızı — 1 mart 2016
# Əlləzov Çingiz Bayram oğlu — 24 iyun 2016
# Abasov Firdovsi Qayıtmaz oğlu — 4 oktyabr 2016

## 2018
# Cəlilova Şölə Lətif qızı — 23 iyun 2018
# Məmmədov Cabir İsrafil oğlu — 23 iyun 2018

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR-nin əməkdar həkimlərinin siyahısı

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının əməkdar ixtiraçılarının siyahısı

__NOTOC__
**Azərbaycanın əməkdar ixtiraçısı** — 1991-1998-ci illərdə mövcud olmuş fəxri addır.

1991-1998-ci illərdə **2 nəfərə** "Əməkdar ixtiraçı" fəxri adı verilib.

## 1991
# Həşimov Ramiz Qulam oğlu — 09.04.1991
# Ramazanov Fərhad Ramazan oğlu — 23.10.1991

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının əməkdar inşaatçılarının siyahısı

## 1991

#Anatoli Vladimiroviç Qrebenyuk — 16.05.1991
#Qurban Səfər oğlu Qurbanov — 16.05.1991
#İsfəndiyar Qafar oğlu Babayev — 07.06.1991
#Seyfəddin Paşa oğlu Əzimov — 07.06.1991
#Rakif Səmədulla oğlu Əliyev — 07.06.1991
#Vitali Aleksandroviç Kuznetsov — 07.06.1991
#Rzaəli Qran oğlu Sultanov — 07.06.1991
#Əli Şahbaba oğlu Təhməzov — 07.06.1991
#Faiq Mustafa oğlu Hacıyev — 07.06.1991
#Nafiqə Nəbi qızı Hacıyeva — 07.06.1991
#Sahib Əsgər oğlu İsmayılov — 07.06.1991
#Oqtay Əli oğlu Tağıyev — 07.06.1991
#Nəsimi Hüseyn oğlu Şahmalıyev — 07.06.1991
#Nasif Yusif oğlu Əliyev — 22.07.1991
#Emil Bəhlul oğlu Axundov — 12.08.1991
#Vaqif Hüseynoviç Şahməmmədov — 12.08.1991
#Hacıbaba Səməd oğlu Şahsuvarov — 12.08.1991

## 1992

#İbayar Şahverdi oğlu Allahverdiyev — 04.03.1992
#Səyyah Mikayıl oğlu Allahverdov — 04.03.1992
#Baloğlan Nəcəf oğlu Bayramov — 04.03.1992
#İlyas Bayram oğlu Bədəlov — 04.03.1992
#Nizami Keykavus oğlu Bəhmənov — 04.03.1992
#Ənvər Adil oğlu Əliyev — 04.03.1992
#Rafiq Abbasəli oğlu Kərimli — 04.03.1992
#Vaqif Təhməz oğlu Xəlilov — 04.03.1992
#Ələmşah Mədət oğlu Cəfərov — 25.04.1992
#Mahmud Musul oğlu Mirzəyev — 04.05.1992
#Hidayət Rəşid oğlu Rzayev — 04.05.1992
#Ədalət İsrafil oğlu Babayev — 04.05.1992

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının əməkdar təbliğatçılarının siyahısı

__NOTOC__
**Azərbaycanın əməkdar təbliğatçısı** — 1991-1998-ci illərdə mövcud olmuş, təbliğat işində xidmətlərinə görə verilən fəxri addır.

1991-1998-ci illərdə **3 nəfərə** "Əməkdar təbliğatçı" fəxri adı verilib.

## 1991
# Abbasov Akim Əliyeviç — 30.05.1991
# Şıxəliyev Nizami Məhəmməd oğlu — 03.06.1991
# Nəsirov Mustafa Cəfəroviç — 04.10.1991

## İstinadlar
Plagiat

**Plagiat** (  — oğurlamaq) — elm və incəsənətdə digər müəllifin yaradıcılığının, ideyasının şüurlu surətdə mənimsənilməsi.

Plagiatlıq bu digər şəxsə məxsus əsərin (elmi, ədəbi, musiqi), ixtiranın və ya səmərələşdirici təklifin mənbəyinə istinad etmədən öz adı altında tamamilə və ya qismən istifadə edilməsi deməkdir.

## Elmi tədqiqatlarda plagiatlıq
Plagiatlıq prosesi və bu prosesin tərkib hissələrinə, eləcə də plagiatlığa qarşı mübarizə üsullarına həsr edilmiş çoxlu işlər mövcuddur. Əksər işlərdə plagiatlıq
**mətn** tipli mənbələrdə rast gəlinən bu və yaxud digər təzahür formasına görə növlərə ayrılır:

* Mətni köçürmə "olduğu kimi", "dırnaq işarəsi olmadan və mənbəyə istinad etmədən
* istinad edilməyən mənbədən mətnin elementlərinin (cümlələrin, sözlərin) ardıcıllığını dəyişməklə istifadə edilməsi
* istinad edilməyən mənbədən müəyyən elementin (əsas frazanın, söz birləşməsinin) mənimsənilməsi
* istinad etmədən frazaları dəyişməklə
* istinad etmədən məlumatın adı və məlum informasiya kimi verilməsi
* ideyanın istinad etmədən, hardansa eşitdiyi kimi verilməsi
* özünün və ya digərinin əvvəlki işlərini istinad vermədən yeni ideya kimi verilməsi
* haqqı ödənilməklə öz işində digərinin ideyalarından istinad etmədən istifadə edilməsi
* istinad etmədən mənbələrdəki ideyaların proqram təminatından istifadə etməklə və yaxud onlayn tərcümə vasitəsilə mənimsənilməsi
* haqqı ödənilməklə digərinin işini bilavasita və ya tərcümə etdirməklə mənimsənilməsi

Plagiatlıq anlayışının məqsəddən asılı olaraq da növlərə ayırmaq olar:

* **birbaşa plagiatlıq** — mətnin eyni ilə, dəyişiklik etmədən köçürülməsi
* **sərbəst plagiatlıq** — öz işlərinə istinad etmədən istifadə etmək
* **mozaik plagiatlıq** — müəyyən hissəsini dəyişməklə sinonimlərdən istifadə etməklə
* **təsadüfi plagiatlıq** — bilmədən və ya digər sahələrdə məlum olan, lakin tədqiqat sahəsində yeni olan ideyaların qeyri-qanuni mənimsənilməsidir.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, N. Ağayev, R. Alıquliyev. Plagiatlıqla mübarizə yolları. Bakı: İnformasiya texnologiyaları, 2015, 165 s.

## Həmçinin bax
* Müəllif hüququ
* Müəllif hüquqlarının pozulması
Molla Məhəmməd Naxçıvani

**Molla Məhəmməd Naxçıvani** () — İslam alimi.

## Həyatı
Ayətullah Şeyx Molla Məhəmməd Əli ibn Hacı Xudadad Naxçıvani təqribən 1852-ci ildə Naxçıvanda doğulmuşdur. Lakin onun ömrünün əksər hissəsi Nəcəf şəhəri ilə bağlı olmuşdur. Ayətullah Naxçıvani gənclik illərində mükəmməl dini təhsil almaq məqsədilə o dövrdə cəfəri fiqhinin paytaxtı sayılan Nəcəf şəhərinə getmiş və ömrünün sonuna kimi orada yaşamışdır.

## Əsərləri
* "Səhabəd-dümu" Nəşri: Təbriz: [s. n.], 1903 (1321 h.).- 432 s.

## Həmçinin bax
* Naxçıvan
Seyidağa Axundzadə

**Seyidağa Axundzadə** — tarixçi.

## Həyatı

Seyidağa Mir Hüseyn oğlu Axundzadə 1887-ci ildə Maştağada ruhani ailəsində anadan olub, açıqfikirli və mütərəqqi ziyalılardan idi. Atası Axund Mir Hüseyn (1852-1924) İraqın Nəcəf şəhərində 15 il ali dini təhsil almış, islami elmlərlə yanaşı tarix, coğrafiya və tibb sahəsinə dair biliklərə dərindən yiyələnmişdir. Axund Mir Hüseyn xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə dostluq edirdi. Deyilənə görə Hacı, Axund Mir Hüseynin biliyini və istedadını yüksək qiymətləndirib ona at və fayton bağışlamışdı. Seyidağa atasının Hacı ilə dostluq münasibətlərindən faydalanaraq Tağıyevin "Kaspi" mətbəəsində mürəttib vəzifəsinə işə düzəlmişdi. O sürətlə və qüsursuz yığıcılıq peşəsinə yiyələnməklə yanaşı mətbuatda məqalələr ilə çıxış edirdi. "Kaspi" mətbəəsi Bakının indiki Sabir adına bağçasında yerləşirdi. Cavad Axundzadənin dediyinə görə anası mətbəədə işləyən atasına vaxtaşırı çörək aparırmış və hamiləliyinin son günlərindən birində – 1909-cu ildə o Maştağada yox, məhz "Kaspi" mətbəəsində anadan olmuşdur. Seyidağa Axundzadə sonralar "Orucov qardaşları" mətbəəsində, "Səda", "Hümmət", "Yeni fikir" qəzetlərində və "Azərnəşr"də linotipçi işləsə də ilk dəfə əmək fəaliyyətinə başladığı məkanı, ilk övladının dünyaya gəldiyi yeri – "Kaspi" mətbəəsini unutmurdu. Nüfuzlu mətbuat orqanlarının, sanballı tarixi kitabların "doğum evi" olan "Kaspi" mətbəəsi onun üçün əziz və unudulmaz idi. Təkcə onu xatırlatmaq kifayətdir ki, Bakı qazisi Mir Məhəmməd Kərim Mir Cəfərzadənin ilk dəfə Azərbaycan dilinə tərcümə etdiyi üç cildlik, ümumi həcmi 2500 səhifəyə yaxın "Kəşfül-həqayiq" adlı Qurani-Şərifin təfsiri kitabı 1904-cü ildə Azərbaycan və ərəb dillərində "Kaspi" mətbəəsində işıq üzü görmüşdür. Eləcə də burada Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin, Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin, Məhəmməd Hadinin, Abbas Səhhətin, Əliabbas Müznibin, Abdulla Şaiqin, Sultan Məcid Qənizadənin, Mahmud bəy Mahmudbəyovun, Lev Tolstoyun və b. əsərləri çap olunmuşdur. Bu mətbəə əslində Azərbaycanın kitab mədəniyyətinə misilsiz töhfələr bəxş etmişdir. Təəssüflər olsun ki, 1918-ci ilin mart soyqrımında erməni-daşnak hərbi bandalarının Bakı şəhərində barbarcasına yandırıb məhv etdikləri tarixi memarlıq abidələri, müqəddəs ziyarətgahlar, təhsil və mədəniyyət ocaqları, inzibati və yaşayış binaları sırasında zəmanəsinin açıq söz, açıq fikir beşiyi, Qafqazın qocaman və mötəbər mətbuat mərkəzi sayılan "Kaspi" mətbəəsi də yer almışdı

## Əsərləri

* "Mart hadisəsi 1918 və yaxud Nuru Paşa ordusu tərəfindən Bakının işğalı" ( 1919) "Turan" mətbəəsi  4 cildlik kitab

## İstinadlar

http://www.525.az/view.php?lang=az&menu=7&id=8195&type=1

## Həmçinin bax

* Axundzadələr
* Maştağa
Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçılarının siyahısı

__NOTOC__

**[[Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı|Azərbaycanın xalq yazıçısı]]** — Azərbaycan ədəbiyyatında xidmətlərinə, xalqın rəğbətini qazanmış ideyalı və bədii cəhətdən dəyərli ədəbi əsərlər yaratmağa görə yazıçılara verilən fəxri addır.

1991-ci ildən **18 nəfərə** "Xalq yazıçısı" fəxri adı verilib.

## Təsnifləndirmə
"Xalq yazıçısı" fəxri adı verilən 18 nəfərdən cəmi 3 nəfəri qadındır (Əzizə Cəfərzadə, Elmira Axundova və Afaq Məsud).

Azərbaycan Prezidenti Ayaz Mütəllibov tərəfindən 1 nəfərə, Əbülfəz Elçibəy tərəfindən 1 nəfərə, Heydər Əliyev tərəfindən 9 nəfərə, İlham Əliyev tərəfindən isə 7 nəfərə "Xalq yazıçısı" fəxri adı verilib.

Cəmi 1 nəfər — Əkrəm Nəcəf oğlu Naibov (Əkrəm Əylisli) bu addan məhrum edilib.

## 1991–1999
### 1991
# Abbaszadə Hüseyn Abbas oğlu — 03.06.1991

### 1992
# Əhmədov Sabir Məhəmməd oğlu — 10.09.1992

### 1998
# Əfəndiyev Elçin İlyas oğlu — 23.05.1998
# İbrahimbəyov Maqsud Məmmədibrahim oğlu — 23.05.1998
# İbrahimbəyov Rüstəm Məmmədibrahim oğlu — 23.05.1998
# İbrahimov Hüseyn Məmmədəli oğlu — 23.05.1998
# Naibov Əkrəm Nəcəf oğlu — 23.05.1998
# Rzayev Anar Rəsul oğlu — 23.05.1998
# Vəkilov Yusif Səməd oğlu — 23.05.1998

## 2000–2009
### 2001
# Cəfərzadə Əzizə Məmməd qızı — 28.12.2001

### 2003
# Musayev Qılman İsabala oğlu (Qılman İlkin) — 27.01.2003

### 2005
# Abdullayev Çingiz Akif oğlu — 12.07.2005
# Abdullayev Gülhüseyn Hüseyn oğlu (Gülhüseyn Hüseynoğlu) — 12.07.2005

### 2006
# Balakişiyev Mövlud Süleyman oğlu — 04.11.2006

## 2010–2019

### 2018
# Axundova Elmira Hüseyn qızı — 25.05.2018

### 2019
# Abdullayev Kamal Mehdi oğlu (Kamal Abdulla) — 25.05.2019
# Rəsulzadə Natiq Rəsul oğlu — 25.05.2019
# Vəliyeva Afaq Məsud qızı (Afaq Məsud) — 25.05.2019

## Məhrum edilmiş şəxslər
# Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 7 fevral 2013-cü il tarixli 2711 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq Əkrəm Əylisli (Əkrəm Nəcəf oğlu Naibov) Azərbaycanın "Xalq yazıçısı" fəxri adından məhrum edilmişdi. Sərəncama əsasən Azərbaycanın müstəqilliyi illərində dövlət təltiflərinə layiq görülmüş Əkrəm Əylisli (Əkrəm Nəcəf oğlu Naibov) xalqın ona göstərdiyi etimaddan sui-istifadə etmiş, son əsərində Azərbaycanın tarixi ilə bağlı reallıqları Azərbaycan yazıçısı adına yaraşmayan formada təhrif etmiş, Azərbaycan xalqının antihumanist obrazını formalaşdırmağa cəhd göstərən, onu ümumbəşəri dəyərlər sisteminə zidd əməllərdə əsassız günahlandıran müəllifin xalqımızın ruhuna yad tərzdə yazdığı bu əsərdə Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin mahiyyəti saxtalaşdırılaraq, uzaq və yaxın tarixə qara yaxılmış, münaqişə nəticəsində doğma yurdlarından didərgin düşən bir milyondan çox soydaşımızın mənliyi təhqir edilmişdir.

## İstinadlar
Üçkilsə kafedralı

**Üçkilsə kafedralı** (, yaxud **Eçmiadzin** — Erməni Qriqorian Kilsəsinin baş kafedralı.

## Tarixi
Kilsə, Üçkilsə (12 mart 1945-ci ildən — Eçmiadzin) rayonu ərazisində, rayon mərkəzi olan Üçkilsə (qədim Vağarşabad) şəhərində yerləşən erməni xristian məbədidir. IV əsrin əvvəlində Cənubi Qafqazda xristianlığın yayılmasına daha öncəki məbədlərin dağıdılması ilə başlayan maarifçi Qriqori əvvəlcə ölkənin ən böyük və nüfuzlu ibadətgahı olan Vağarşabaddakı məşhur atəşpərəstlik məbədini daş hasara aldırmış və az sonra (303-cü ildə) burada xristian məbədi ucaltmışdır.

V əsrdən başlayaraq bu məbəd dəfələrlə bərpa olunmuş, onun ilkin görkəmi tanınmaz dərəcədə dəyişdirilmiş, ona yeni-yeni tikililər əlavə edilmiş, xüsusilə XVII əsrdə böyük dəyişikliklərə məruz qalmışdır.

Kilsənin "Eçmiədzin" adı erməni dilinə "ēǰ miacinn" kimi tələffüz edilir və "yenidən doğulmuş yerə endi" kimi şərh edilir (əfsanəyə görə İsa Məsih göydən enərək Müqəddəs Qriqoriyə burada görünmüşdü). Azərbaycan dilində "Eçmiədzin" sözü "Üç müəzzin" deməkdir ("müəzzin" ərəbcə "azan oxuyan" deməkdir).

Matenadaranda saxlanılan orta əsr sənədlərində məbədin adı məhz "Üçkilsə" kimi xatırlanır. Erməni katalikosluğunun Üçkilsəyə köçürülməsi ilə erməni missionerləri buraya üz tutdular. Onların Cənubi Qafqazda nüfuzlarını artırmaq imkanı yaranmışdı. Tezliklə monastrın özü ermənilərin dini mərkəzinə çevrilmişdir.

Bu torpaqların XIX əsrin birinci yarısında Rusiyaya birləşdirilməsinədək Cənubi Qafqazda Üçkilsənin hüdudlarından kənarda çox cüzi erməni var idi… Türkmənçay müqaviləsi bağlanana qədər nəinki Qarabağ xanlığında, eləcə də Cənubi Qafqazda həqiqətən də ermənilərin sayı daha az idi. Göstərilən müqavilədən sonra ermənilər çar Rusiyasının himayəsi və yardımı ilə İran və Türkiyədən bu ərazilərə köçürülmüşdür. Azərbaycan ərazilərinə İrandan 40 mindən artıq və Türkiyədən 90 min nəfər erməni köçürülmüş və bu da çar Rusiyasının işğalçılıq siyasətinin acı nəticəsi idi. Bu siyasət marksist-leninçi ideologiyanın hökm sürdüyü sovet dövləti zamanında da davam etdirilmişdi.

## Mənbə
* И.Шопен. Исторический памятник состояния армянской области к эпоху ее присоеденения к Российской империи, С-п.,1852, стр.292–306, 667; А.Берже. Кавказ в археологическом отношении, Тифлис, 1875, стр. 171;
* M. Kalankatuklu. Albaniya tarixi, В., 1993, səh.21–23;
* J. Şarden. Səyahətnamə, В., 1994, səh.22;
* Ə. Ələkbərli. Qədim Türk-Oğuz yurdu — "Ermənistan", В.1994, səh.162–166

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Erməni Qriqorian Kilsəsi
* Erməni əhalisinin tarixi miqrasiyası
* Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
Azərbaycan Respublikasının əməkdar kənd təsərrüfatı işçilərinin siyahısı

## 1991
#Akif Cahangir oğlu Axundov — 03.06.1991
#Sadıq Hadı oğlu Bağırov — 03.06.1991
#Cəbrayıl Mirzəəli oğlu Əliyev — 03.06.1991
#Rəhim Mehdi oğlu Mehdiyev — 03.06.1991
#Paşa Abbasqulu oğlu Cəfərov — 03.06.1991

## 2008
#Abbasov Ziyad Mehralı oğlu — 31.10.2008
#Ağayeva Zoya Məhərrəm qızı — 31.10.2008
#Babayev Oktay Kərəm oğlu — 31.10.2008
#Əhmədov Baba Mirzalı oğlu — 31.10.2008
#Əsədov Klement Cəlal oğlu — 31.10.2008
#Fərəcov Çingiz Əliş oğlu — 31.10.2008
#Hacıyev Ağadadaş Hacıağa oğlu — 31.10.2008
#Hüseynov Maarif Məhəmməd oğlu — 31.10.2008
#Hüseynov Meyxoz Dənzi oğlu — 31.10.2008
#İbrahimov Əli Əsgər oğlu — 31.10.2008
#Qurbanov Cabir Mövlud oğlu — 31.10.2008
#Mahmudov Mahmud Novruz oğlu — 31.10.2008
#Məmmədzadə Brilyant Teymur qızı — 31.10.2008
#Nuriyev Nizam Maxsud oğlu — 31.10.2008
#Panfyarov Mixail Vasilyeviç — 31.10.2008
#Paşayev Fazil Ağadulla oğlu — 31.10.2008
#Rəhimova Həcər Abdulla qızı — 31.10.2008
#Səmədov Mirzağa Düldül oğlu — 31.10.2008
#Süleymanov İsmayıl Salman oğlu — 31.10.2008
#Vəliyev Musa Məhəmməd oğlu — 31.10.2008
#Vəliyev Sabir Yadigar oğlu — 31.10.2008
#Zeynalov Mikayıl Cəbrayıl oğlu — 31.10.2008

## 2009
#Nəzərov Ağaxan Mirzə oğlu — 19.02.2009

## 2012
# Abıyev Abı Mikayıl oğlu — 31.10.2012
# Babaşov Adışirin Sitam oğlu — 31.10.2012
# Babayeva Xanım Xanhüseyn qızı — 31.10.2012
# Dünyamalıyev Məmmədəli Zeynal oğlu — 31.10.2012
# İbrahimov İslam Hacı oğlu — 31.10.2012
# Kərimov Nəbi İsmayıl oğlu — 31.10.2012
# Məcidov Rafiq Nemətulla oğlu — 31.10.2012
# Məmmədov Cəlal Şamil oğlu — 31.10.2012
# Şahbazov Emin Qəşəm oğlu — 31.10.2012
# Seyidov Hüseyn Yunis oğlu — 26.12.2012
# Vəliyev Mübariz İbrahim oğlu — 26.12.2012

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
Azərbaycan Respublikasının əməkdar baytar həkimlərinin siyahısı

__NOTOC__
**Azərbaycanın əməkdar baytar həkimi** — 1991-1998-ci illərdə mövcud olmuş, baytarlıq sahəsində xidmətlərə görə verilən fəxri addır.

1991-1998-ci illərdə **2 nəfərə** "Əməkdar baytar həkimi" fəxri adı verilib.

## 1991
# Dilbazi Hacı İsmayıl oğlu — 03.06.1991
# Rzayev Çingiz Əliməmməd oğlu — 03.06.1991

## İstinadlar
Sərdarabad mahalı

**Sərdarabad mahalı** — XVIII ortalarında yaradılan İrəvan xanlığının 15 mahalından biri. Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistanda) yerləşirdi.

İrəvan Rusiya tərəfindən işğal edildikdən sonra 1827-cı ildə xanlıq üsuli-idarəsi ləğv edilmişdir. Bununla bağlı Sərdarabad mahalı ləğv edilmişdir. Sərdarabad mahalına Şəfiabad, Yuxarı Qarxın, Aşağı Qarxın, Türkmənli, Uzunoba, Çubuxçu, İydəli, Canfıda, Quzugüdən, Qurduqulu, Kərim arx, Sərdarabad, Molla Bayazit, Keçili, Evcilər, Xatunarx, Ağcaarx kəndləri daxil idi. «Sərdarabad» adı sonradan - indiki Ermənistan ərzisində sovet hökuməti qurulandan sonra yaradılan Sərdarabad rayon adında öz əksini tapmışdır.

Sərdarabad mahalının ərazisi indiki Oktemberyan rayonunun ərazisini əhatə edirdi.

## Tarixi faktlar
1830-cu ildə vilayətin idarəsi erməni D.O.Behbudova (1793-1867) tapşırıldı. 1833-cü ildə iyun ayının 23-də çar hökumətinin qəbul etdiyi əsasnaməyə görə, "Erməni vilayəti" adlandırdıqları İrəvan əraziləri 4 dairəyə bölünür:
#İrəvan dairəsi. Buraya Dərəçiçək, Qırxbulaq mahalları daxil idi.
#Şərur dairəsi. Buraya Şərur, Vedibasar, Gərnibasar, Zəngibasar mahalları daxil idi.
#Sürməli dairəsi. Buraya Sürməli, Dərəkənd-Parçenis mahalları daxil idi.
#Sərdarabad dairəsi. Buraya Saatlı, Talin, Seyidli-Ağsaxlı, Abaran, Karpi, Sərdarabad mahalları daxil idi.

1849-cu ilin 9 iyununda İrəvan quberniyası yaradıldı və quberniya 5 qəzaya bölündü: 1) İrəvan qəzası; 2) Aleksandropol qəzası; 3) Yeni Bəyazid qəzası;  4) Naxçıvan qəzası; 5) Ordubad qəzası.

Zəngibasar, Sürməli, Şərur, Sərdarabad mahalları İrəvan quberniyasına, Naxçıvan və Dərələyəz mahalı isə Naxçıvan qəzasına aid hesab edildi.

## İstinadlar

## Mənbə

* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.
Xalid ibn Yəzid əş-Şeybani

**Xalid ibn Yəzid** (; ) – Ərəb Xilafətinin Ərməniyyə və Azərbaycanda hakimi, Məzyədilər sülaləsinin əsasını qoymuş Yezid ibn Məzyədin oğlu.

## Fəaliyyəti

Yəzid ibn Məzyəd əş-Şeybaninin oğlu Xalid hicri 205-ci ildə (miladi 802) xəlifə Məmun tərəfindən Ərməniyyə və Azərbaycana vali göndərildi. Xalid Şəkidə, Gürcüstanda və Sənariyyədə üsyanları yatırtdı.  H.212-217 (827/8- 823/4)-ci illərdə Xalidin adı *"Mədinət Arran"*da (Arran şəhəri) kəsildiyi qeyd edilən dirhəmin üzərində yazılmağa başlayır.

Əl-Bəlazurinin məlumatına görə xəlifə Xalidi ermənilərdən bəxşiş almaq üstündə hakimiyyətdən salmışdır. Xəlifə Mötəsim bu vilayətləri iqta kimi Babəklə vuruşmuş sərkərdə Afşinə vermişdi. Xalid Mötəsimin ölümünə (h.227 (842)-ci il) və onun oğlu Vasiq hakimiyyət başına gələnə qədər vəzifəsiz qalmışdı. Xilafətin zəiflədiyi bu dövrdə Cənubi Qafqazın bir sıra vilayətləri müstəqilliyə və Xilafətdən ayrılmağa can atırdı. Vasiq Tiflis valisi İshaq ibn İsmayılın üsyanı ilə bağlı baş verən iğtişaşlarla əlaqədar Xalidi çağıraraq Ərminiyyə, Azərbaycan və Arranın valisi təyin etdi və onu 12 minlik süvari ilə göndərərək İshaqla mübarizəyə girib, üsyanı yatırtmağı əmr etdi. Xalid Ərminiyyəyə daxil oldu və burada 20 minlik erməni qoşunu ilə birləşərək Curzana (Gürcüstana) doğru hərəkət etdi. O, Cavax (Cavaxeti) adlı yerdə xəstələndi və iki gündən sonra öldü. Dəbilə (Dvin) gətirilərək, bir məlumata görə h.230 (844)-cu, digər məlumata görə isə h.228 (842)-ci ildə dəfn olundu.

## İstinadlar
Yəzid ibn Məzyəd

**Yəzid ibn Məzyəd** (; ) – Ərəb Xilafətinin Ərməniyyə və Azərbaycanda hakimi, sonradan Şirvanşah rütbəsi qəbul edərək müstəqil Şirvanşahlar dövlətinin əsasını qoymuş Məzyədilər sülaləsinin banisi.

## Qəbiləsi
Tam adı "*Yəzid ibn Məzyəd ibn Zaidə ibn Abdullah ibn Zaidə ibn Matər ibn Şureyx ibn Əmr ibn Qeys ibn Şureyxbil ibn Humam ibn Murra ibn Zül ibn Şeyban*" olmuşdur və Şeyban tayfasına mənsub idi. Orduda yüksək yerlərə əmisi Məan ibn Zaidə sayəsində gəlmişdir. İlk dəfə Sistanda hərbi xidmətə başlayan Yəzid xəlifə əl-Mehdi dövründə (775-785) Xorasanda üsyan yatırtmış, 782-ci ildə Harun ər-Rəşidin başçılığı ilə Bizansa qarşı müharibədə döyüşmüşdür. əl-Hadinin Cürcan hakimliyi dövründə ona sadiq olmuş, bu sədaqəti müqabilində Ərməniyyə hakimliyi ilə təltif olunmuşdu.

## Fəaliyyəti

Xəlifə Harun ər-Rəşidin Ərməniyyə və Azərbaycana hakim təyin etdiyi Əli ibn İsa ibn Məhana qarşı müxtəlif şəhərlərdə üsyanlar verirdi. Yəqubi qeyd edir ki, *"buraya gələn Əli özünü pis apardı, buna görə də [[Şirvan]] əhli onun əleyhinə üsyan qaldırdı və ölkədə çaxnaşma düşdü"*. Belə olduqda xəlifə 787 – ci ildə yenidən Yəzid ibn Məzyəd əş Seybanini Ərminiyyə və Azərbaycana hakim təyin etdi. O, üsyanı yatırtdı və ölkədə qayda-qanun yaratdı. 794-cü ildə Şeyban tayfasından başqa bir üsyançı olan xarici Valid ibn Tarifi məğlub etdi və öldürdü. 799-cu ildə yenidən Ərməniyyə hakimliyinə təyin olundu. Xəzər-ərəb müharibələri gedişində Ərməniyyəni xəzərlərdən qorumuş və müharibənin sonunu təyin etmişdir.

## Ölümü
Yəzid Şirvanşah Məzyədilər sülaləsinin banisi və xilafətin məşhur sərkərdələrindən biri idi. O, h.185 (801)-ci ildə Bərdədə ölmüş və orada da dəfn olunmuşdur. Mənbə onun ölümünün təfərrüatını belə nəql,edir: *"Söyləyirlər ki, bir qonaqlıqda ona gözəl bir qız bağışlayırlar. O, məclisi tərk edərək qızla intim əlaqəyə girir və onun ağuşunda ölür. Bu, [[Bərdə]]də olmuşdur..."*  Numizmatik məlumatlara görə, Yəzid ölümündən sonra onun oğulları Əsəd ibn Yəzid, Məhəmməd ibn Yəzid . və xəlifənin h.205 (802)-ci ilə qədər bir-birinin ardınca Azərbaycana, Arrana, Ərməniyyəyə təyin etdiyi bir sıra əmirlər hakimiyyət sürmüşlər.

## Ailəsi
Qardaşı - Əhməd ibn Məzyəd

Oğulları - Əsəd, Məhəmməd, Xalid

## İstinadlar