Oviri

***Oviri*** (Taiti dilində **vəhşi** və ya **cəllad** deməkdir) — fransız rəssamı Pol Qogen tərəfindən 1894-cü ildə keramikadan hazırlanmış heykəldir. Taiti mifologiyasında Oviri matəm ilahəsi idi və uzun solğun saçları, vəhşi gözləri ilə qucağında bir balanı sıxarkən qurdu ayaqları ilə boğaraq təsvir edilir. İncəsənət tarixçilərinin rəyinə əsasən adətən Qoqen bunu "sivil vəhşi" kimi öz imicini gücləndirmək üçün bir epitet kimi nəzərdə tuturmuş. Onun dövrünün Taiti ilahələri 1894-cü ilə qədər xalq yaddaşında qalmışdır, lakin Qoqen daha qədim mənbələrə, o cümlədən " heyvanların ustadı " tipli Assuriya relyefinə və Majapahit mumiyalarına çatdıqda adanın keçmişini romantikləşdirirdi. Digər ehtimal edilən təsirlərə Markesa adalarından qorunmuş kəllələr, Borobudurda tapılan fiqurlar və mərkəzi Javadakı 9-cu əsrə aid Mahayana Buddist məbədi daxildir.

Qoqen hər biri qismən şüşəli daş məmulatlardan ibarət üç tökmə düzəldir və bir neçə nüsxə gips və ya bürüncdən ibarət olsa da, orijinal tökmə Musée d'Orsay -da saxlanılır. Onun satışı isə uğurlu alınmadı. Maddi və şəxsi vəziyyəti aşağı düşdükdə o, məzarının üstünə birinin də qoyulmasını istədi. Qoqenin bu fiqurla bağlı mövcud yalnız üç şərhi var: o, 1895-ci ildə Stefan Mallarme üçün *Ovirinin* ağac oymağının iki təəssüratının təqdimatında qəribə və qəddar müəmma kimi təsvir etmişdir; o, 1897-ci ildə Ambroise Vollard- a yazdığı məktubda onu *La Tueuse* ("Qatil") adlandırmışdı; və o , Honoré de Balzacın *"Seraphita"* romanına istinad edən bir yazını da bura əlavə etmişdir.  rəsm. *Oviri* 1906-cı ildə Salon d'Automne- də nümayiş etdirildi (nömrə. 57) burada *Les Demoiselles d'Avignon* -dakı fiqurlardan biri Pablo Pikassonu. da ilhamlandırdı.

## Fon
Qoqen qabaqcıl bir rəssam idi; o, təxminən 1886-cı ildə, fransız heykəltaraş və keramikaçı Ernest Chapletdən dərs aldığı zaman keramika sahəsinə gəldi. Onlar, yenilikçi, fransız sənət dulusçusu Féliks Bracquemond tərəfindən təqdim edildi . 1886–1887-ci ilin qışında Qogen Chapletin Vogirarddakı emalatxanasına baş çəkdi, burada onlar fiqurlar, bəzək parçaları və çoxsaylı tutacaqları olan daş qablar üzərində işlədilər.

Qoqen ilk dəfə 1891-ci ildə Taitini ziyarət etdi və Taiti qadınlarının gözəlliyindən ilham alaraq kağız üzərində heykəltaraşlıq maskasına bənzər portretlər dəstini çəkdi. Onlar həm həzin, həm də ölümü oyadan və *faaturuma* vəziyyətini (düşüncə və ya melanxoliya) təlqin edərək; təsvirlər və əhval-ruhiyyəsi sonralar Oviri keramikasında istifadə edilmişdir. Qoqenin Taitidəki ilk ağac oymaları tez bir zamanda parçalanan və uzun müddət qalmayan guava ağacından hazırlanırdı.

O, 1894-cü ilin qışında, Taitidən qayıdarkən *Ovirini* tamamladı və növbəti ilin aprelində Société Nationale des Beaux-Arts 1895 *salonunun* açılışında təqdim etdi. Baş verənlərin iki versiyası var: Çarlz Moris 1920-ci ildə iddia edirdi ki, Qoqen sərgidən "sözün həqiqi mənasında qovulmulşdur" .1937-ci ildə Ambroise Vollard yazırdı ki, əsər yalnız Çaplet öz əsərlərini geri götürməklə hədələdikdə qəbul edilib. Bengt Danielssonun sözlərinə görə, Qoqen ictimai təsirini artırmaq istəyirdi və bu fürsətdən istifadə edərək, *Le Soir* -a qəzəbli məktub yazaraq, müasir keramikanın indiki vəziyyətindən kədərlənirdi.İnanıram ki, mənim möhtəşəm keramika heykəlim olan *Tueuse* ("Qatil") indiyə qədər heç bir keramika ustasının bacarmadığı müstəsna bir əsərdir və buna əlavə olaraq, bürüncdən (retuşsuz və patinasız) daha gözəl görünəcəkdir.). Beləliklə, alıcı təkcə keramika parçasına deyil, həm də pul qazanmaq üçün bürünc nəşrə də sahib olma şansl olacaq.İncəsənət tarixçisi Kristofer Qrey üç gipsindən bəhs edərkən, onların çatlamış səthlərinin daha öncəki sənədsiz ağac oyma sənətindən götürüldüyünü göstərir. Bunlardan biri Daniel Monfreidə verildi və indi Saint-Germain-en-Laye -dəki Maurice Denis "The Priory" Muzeyində. saxlanılır. Ağacın səthi ilə örtülmüş başqa bir gips variantı isə Gustave Fayet tərəfindən qorunaraq, sonradan oğlu Léonun kolleksiyasının bir hissəsini təşkil etdi. Üçüncü versiya isə kastları hazırlayan bir rəssam tərəfindən saxlanılıb. Bir sıra bürünclər, o cümlədən digər nümunələr Fondation Singer-Polignac tərəfindən işıqlandırıldı və versiya və 29 mart 1973-cü ildə Qoqinin Atuonadakı məzarında ucaldılıb

## Təsvir və mənbələr

Ovirinin dizlərinə qədər uzanan uzun sarı və ya boz saçları var. Onun başı və gözləri qeyri-mütənasib şəkildə böyükdür, başının arxasındakı deşik isə vaginal deşiyi xatırladır. O, laqeydliyinin və vəhşi gücünün simvolu olan canavar balasını ombasına tərəf tutur. Oviri balasını boğur, yoxsa qucaqlayır? Bu aydın deyil. Lakin onun pozasında Eugène Delacroix -in 1838-ci ildə çəkdiyi *Medeya Uşaqlarını Öldürmək üzrə* rəsm əsərinin təsiri ilə qurbanlıq, körpə öldürmə ideyaları və intiqamçı ana arxetipinə səslənir. İkinci heyvan, ehtimal ki, başqa bir canavar, qıvrılaraq ya ölüm ayağındadır ya da dünyadan təcrid edilmişdir. Sue Taylor da daxil olmaqla sənət tarixçiləri ikinci heyvanın Qoqeni təmsil edə biləcəyini fərz edirlər.

Qadın və canavar arasındakı əlaqə Edqar Deqanın 1893-cü ildə zəif qarşılanan Durand-Ruel sərgisində Qoqinin əsərini müdafiə edərkən Deqas La Fontenin " *Köpək və canavar"* nağılından sitat gətirərkən söylədiyi fikirdən qaynaqlanır. Hansı ki, rahatlıq və ya maddi mənfəət üçün dəyişdirilə bilməyən bir formada qəbul edilir: "Görürsən, Qoqendir canavar *Oviridə* yetkin canavar — Avropa Qoqini tələf olur, Taitili Qogen isə sağ qalır.

Taiti mifləri, Qoqen dövründə (o, öz hesablarını etiraf etmədən başqa mənbələrə əsaslandırdı), bu mədəniyyətlə əlaqəli əksər artefaktlar kimi yoxa çıxdı. Onun *Ovirini* təmsil etməsi böyük ölçüdə təxəyyül əsəridir, özünün "kiçik dostlar dünyası" kimi təsvir etdiyi və ilk səfərində özü ilə Taitiyə apardığı kolleksiyadan xəbər verir. Bunlara Odilon Redonun litoqrafı *La Mort*, Borobudur, Javadakı məbəd frizi və Thebesdəki 18-ci sülalə qəbirindən Misir freskası kimi mövzuların fotoşəkilləri daxildir . Təklif edilən digər mənbələrə hazırda Luvrda olan şir balasını qucaqlayan Gilqameşin Assuriya relyefi və Cakarta muzeyindən olan Majapahit terrakota fiquru daxildir.

Ovirinin başı, ehtimal edilir ki, Markiz adalarındakı göz yuvalarına, ənənəvi olaraq mirvari ilə örtülmüş və ilahi olaraq sitayiş edilən başçıların mumiyalanmış kəllələrinə əsaslanır. Bədəninin elementləri Borobudurdan məhsuldarlıq formasını ehtiva edə bilər. Beləliklə, həyat və ölüm eyni obrazda səslənirdi. Əsəri almaq üçün ictimai abunə toplamaq istəyən Mallarmeyə yazdığı məktubda, Morris, heykəli *Diane Chasseresse* ("Ovçu Diana") adını verdi, bu qədim yunan tanrıçası Diana haqqında ov, ay və doğuşdan bəhs edən bir eyhamdır. O, *Oviri* ilə bağlı şeirlərində də eyni istinadı edirdi. Barbara Landy həyat və ölüm mövzusunu Qoqenin ibtidai vəhşilərin təbii vəziyyətinə qayıdıb öz sivil eqosunu tərk etmək ehtiyacını göstərən kimi şərh edir. Əsər 1889-cu ildə çəkilmiş keramika *Qara Venera* ilə əlaqədardır, burada rəssama bənzəyən kəsilmiş baş üzərində diz çökmüş qadın göstərilir.

Nensi Moul Metyus inanır ki, onun qollarındakı və ayaqlarındakı məxluqlar əslində tülkülərdir, bunlar məhz Qoqinin 1889-cu ildə ağac üzərində oyma *"Aşiq ol, xoşbəxt olacaqsan"* və 1891-ci ildə Pont-Aven yağlı boya ilə çəkdiyi *"Bakirəliyin itirilməsi"* əsərində istifadə etdiyi heyvanlardır. 1889-cu ildə Émile Bernard- a yazdığı məktubda o, *Soyez amoureuses* tülküsünü "Hindistanda azğınlığın simvolu" kimi təsvir etdi. Asiya folklorunda tülkülərin qadına çevrilmə gücünə malik olması kimi uzun bir ənənə var (məsələn, Yapon *[[Yokay|Yōkai]]* və ya *[[Kitsune]]* folklorunda).

Gauguin *Oviri* fiqurunu ən azı bir rəsmdə, iki akvarel köçürmə monotipində və iki ağac kəsməsində təsvir edir. Ola bilsin ki, ağac naxışları 1894-cü ilin yayında Pont-Avendə yaradılıb; hansı ki keramikadan əvvəl. Ən son görünən, yəqin ki, Gauguin's Papeete broadsheet *Le Sourire'nin* 1899-cu ilin avqustundan 1900-cü ilin aprelinə qədər nəşr olunan "(The Smile: A Ciddi Qəzet)" ilk sayında olan rəsmdir. Onu "Et le monstre, entraînant sa créature, féconde de sa semence des flancs généreux pour engendrer Séraphitus-Séraphita" yazısı müşayiət edirdi (*Və canavar, yaradılışını qucaqlayaraq, onun səxavətli bətnini toxumla doldurdu və atalıq etdi*). Séraphitus-Séraphita Honoré de Balzac-ın androgin qəhrəmanı əks etdirən *Seraphita* romanına işarədir. *Le Sourire* jurnalının bu ilk sayında o, yerli Maohi müəllifinin insestdən bəhs edən (digər mövzular arasında) oyununu nəzərdən keçirdi və "Séraphitus-Seraphita"ya müraciət etdi. İcmal tamaşanın "vəhşi müəllifi"ni təbrik etdi və nikahın ləğvi yolu ilə qadınların azadlığı üçün yalvarışla başa çatdı. Müşayiət olunan rəsm aydın şəkildə androgindir.

## Təfsir
İncəsənət tarixçiləri Gauguin təmsilçiliyinə xas görünən mənaların çoxluğu ilə bağlı müxtəlif nəzəriyyələr irəli sürmüşlər. Ən açıq şəkildə rəqəm Tahiti əfsanəsini və ölüm və mövhumat mövzularını çağırır. O, rəssamın qadın seksuallığına baxışını əks etdirir; 19-cu əsr sənətində ümumi motiv uzun, vəhşi saçlar və pis qadınlıq arasındakı əlaqə idi. Qoqinin alternativ "vəhşi" titulundan aldığı ləzzət və ilahə kimi özünə aid olan qəddar, qaniçən tanrının təsirləri əlaqəlidir.

### Taiti tanrısı
Gauguin fiquru, Morice tərəfindən canavar balasını qucaqlayan Dianaya bənzər bir tanrı kimi təsvir edilən Polineziya ilahəsi Hinanı çağırır, "dəhşətli və əzəmətli, qürur, qəzəb və kədərdən sərxoş". O, 1894-cü ildə gipsdə çəkdiyi avtoportretə *Oviri* adını verdi. Orijinalda itkin düşüb, lakin bir sıra bürünc tökmələr isə hələ də qalmaqdadır. O, tanış İnka profilini çəkmək üçün ikiqat güzgülərdən istifadə etdi, nəticədə *Baş Formasında Küpəsini, Avtoportretini* təkrarladı. Bu, Qoqinin *Oviri* terminini özünə tətbiq etdiyi ilk hallardan biri idi. "Qoqen bəzən özünü vəhşi Oviri adlandırırdı …", bunu Merete Bodelsen yazır . Onun 1892-ci ildə çəkdiyi *E haere oe i hia (Hara gedirsən?)* yağlı boya tablosunun Ştutqart versiyasında canavar balasını qucaqlayan qadın təsvir edilmişdir. Pollit qeyd edir ki, bu dolğun, heykəltaraş və androqinik fiqur *Ovirinin* ilk baxışından xəbər verir. 

*Oviri* sevimli Taiti mahnısının adı idi — mövzunun əsasə "vəhşi, narahat ürək"i xatırladan sevgi və həsrətin həzin melodiyasıdır. Bu, iki qadının bir-birinə olan sevgisindən bəhs edir, ikisi də susmuş və soyumuşdur. Qoqinin romantizm jurnalı *[[Pol Qogen|Noa Noa]]* seriyasında ayəni tərcümə etdi (Taiti dilində "ətir" mənasını verir, Taiti təcrübəsini araşdırmaq üçün öhdəsinə götürdüyü yazılı layihə, onun bir sıra on ağac kəsimi ilə müşayiət etdi); redaktor olduqdan sonra Taiti qəzetində *"La Guêpes"* də təkrar nəşr etdiyi mahnılarından ən qabaqcılıdır. Danielsson hesab edir ki, mahnı Qoqinin danimarkalı arvadı Mette və o vaxtkı *vahine* (Tahit dilində "qadın") Teha'amana, onun gənc doğma arvadı və *Noa Noanın* diqqət mərkəzində olan ikili bağlılığını əks etdirir.

*Noa Noa,* nəhayət cinsiyyətsiz olduğunu başa düşdüyü və əlyazmasında onu "vəhşinin androqin tərəfi" üzərində düşünməyə vadar edən bir gənclə dağlara səyahət haqqında məlumat ehtiva edir. Ben Pollit qeyd edir ki, Taiti mədəniyyətində sənətkar/rəssam, nə döyüşçü/ovçu, nə də evdar qadın/baxıcı, androgin şəkildə düşünülmüşdür, bu, Qoqinin təxribatçı təbiətinə xitab edən qeyri-müəyyən gender mövqeyidir. Taylor hesab edir ki, Morris 1897-ci ildə yazdığı *"Meşələrin Parıldayan Hina"* şeirində Qoqini *Noa Noa* ilə əməkdaşlıqdan iki uzun çıxarışın bir hissəsi kimi təsvir etmiş ola bilər. Qrey heykəli "Qoqenin dərin məyusluğunun və ruh düşkünlüyünün ifadəsi" kimi qiymətləndirir.

*Noa Noa,* Qoqinin 1891–1893-cü illərdə Taitidə müstəmləkə ziyarətçisi olaraq keçirdiyi təcrübələrin bir hissəsidir. O, ilk dəfə Taiti qadınlarının qoxusunu təsvir etmək üçün "Noa Noa" terminindən istifadə etdi: "Onlardan qarışıq bir ətir, yarı heyvan, yarı bitki mənşəli bir ətir gəlir; qanlarının və saçlarına taxdıqları Gardenia taitensis ətri". 1893-cü ildə Parisə qayıdanda Qoqin Taiti əsərlərini sərgiləməkdən qorxurdu. *Noa Noa,* Durand-Ruel sərgisində təqdim olunan yeni motivləri ictimaiyyətin dərk etməsi üçün lazım olan konteksti təmin etməli idi. Ancaq təəssüf ki, bu sərginin açılışı üçün vaxtında tamamlanmadı.

### Avtoportret
Qoqin *Ovirinin* məzarının üstünə qoyulmasını xahiş etdi,  görünür, bu məhz onu özünün *alter egosu* kimi gördüyünü göstərir. Metyusa görə, o, tülkünü öz cinsinə görə dəyişkən görürdü və beləliklə də təhlükəli seksuallığın simvolu idi. Bir sıra mənbələr Gauguin-in bir neçə ay ərzində Taitiyə getməsinə mane olan sifilit səpkisindən əziyyət çəkdiyini göstərir.  O, bu deşiyin ona yoluxmuş qadın üçün *pars pro toto* olduğunu təklif edir.

Antropoloq Paul Van Der Grijp hesab edir ki *, Oviri* Qoqenin *personasını* "sivil vəhşi" kimi gücləndirmək üçün bir epitet kimi nəzərdə tutulub. Sənətçi Morisə yazdığı son məktubunda "O gün vəhşi olduğumu söyləməklə mənim yanıldığımı söyləyərkən əslində məhz sən özün *yanıldın* . Kifayət qədər doğrudur: mən vəhşiyəm. Sivil insanlar isə bunu hiss edirlər. İşimdə özümə baxmayaraq vəhşi olmağımdan başqa təəccübləndirəcək və ya narahat edəcək heç nə yoxdur. Buna görə də mənim işim təkrarolunmazdır." 

## Qəbul və təsir

Heykəl *Salon de la Nationale-* də nümayiş etdirilib, etdirilməməsinə baxmayaraq, onun Taitiyə son gedişindən əvvəl Qoqin ilə onu təmsil etmək üçün müqavilə bağladığı Saint-Lazare 57 küçəsində kafe sahibi Levi üçün nəzərdə tutulmuşdu. Satış baş tutmadı və Çarlz Morice onun başqaları tərəfindən əldə edilməsi üçün lazımi miqdarda pulu toplaya bilmədi. Qoqin, onun yeganə maraqlı himayədarının Qustav Fayet olacağını düşünürdü, o, nəhayət onu 1500 frank üçün satın aldı, lakin 1905-ci ildə, Gauguin ölümündən sonra.

Qoqin 1903 və 1906-cı illərdə Salon d'Automne- də retrospektiv sərgilərdən sonra Paris avanqardları tərəfindən qeyd edildi. Onun işinin doğurduğu güc 1907-ci ildə *Les Demoiselle d'Avignon* -a gətirib çıxardı. David Sweetmanın dediyinə görə, Pikasso 1902-ci ildə Parisdə mühacir ispan heykəltaraş və keramikaçı Pako Durrio ilə dostluq edəndə Qoqinin həvəskarı olub. Durrio Qoqinin dostu idi və Parisdə yaradıcılığını təbliğ edərək Taitidəki yoxsulluqdan əziyyət çəkən dostuna kömək etmək üçün bir neçə əsərini saxlamışdı

1906-cı ildə Qoqinin əsərlərindən ibarət sərgi Pikassonu hər zamankindən daha çox bu rəssamı məftun etdi. Qoqin sənətinin ən fərqli növlərini nümayiş etdirdi — metafizika, etnologiya, simvolizm, İncil, klassik miflər və hələ söz açmadığımız başqa elementlər, lakin o öz dpvrü ilə bu elementləri zamansız olan bir sintezdə birləşdirilə bilər. Rəssam, həmçinin öz cinlərini qaranlıq tanrılara (mütləq Taiti olanlara deyil) cəlb etməklə və ilahi enerjinin yeni mənbəyinə toxunmaqla adi gözəllik anlayışlarını qarışdıra bilər.Həm Sweetman, həm də Richardson Gauguin *Oviri'yi* əsas təsir kimi göstərir. İlk dəfə 1906-cı ildə Salon d'Automne retrospektivində nümayiş etdirilən bu, çox güman ki, *Les Demoiselles-* ə birbaşa təsir göstərmişdir. David Sweetman yazır: "1906-cı ildə diqqətəlayiq şəkildə nümayiş etdirilən Qoqinin *Oviri* heykəli Pikassonun həm heykəltaraşlığa, həm də keramikaya marağını stimullaşdırmaq üçün idi, ağac kəsmələri isə onun çap sənətinə olan marağını gücləndirəcəkdi, baxmayaraq ki, bu, hər birində primitiv element idi. Pikassonun sənətinin tutacağı istiqaməti ən çox şərtləndirdi. Bu maraq *"Les Demoiselles d'Avignon"* əsəri ilə nəticələnəcək."

## Son sərgilər

## İstinadlar

## xarici linklər
* 
* 
*