open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riçard Dibenkorn

**Riçard Dibenkorn** (; ) — Amerikalı abstrakt rəssam, abstrakt ekspressionizmin ikinci nəslinin nümayəndəsi.
## Həyatı
Riçard Dibenkorn 1922-ci ildə Portlendə anadan olub. Onun rəssamlıq təhsili San Fransiskoda başlayıb, daha sonra Los-Ancelesdə yerləşən "California Art Institute"də davam edib. From the age of four or five he was continually drawing. Diebenkorn gənc yaşlarında Şərqi Sahil və Qərbi Sahil arasında hərəkət edərək bir çox fərqli üslub və texnikadan təsir almışdır. 1940-cı illərdə San Fransiskoda fəaliyyət göstərən Abstrakt ekspressionist rəssamlarla əlaqə quraraq o dövrün sənət hərəkatlarını yaxından izləyib.

Diebenkor 1993-cü ildə vəfat etmişdir. Onun yaradıcılığı hələ də sənət dünyasında çox qiymətləndirilir. O, İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrün ən mühim sənətçilərindən biri olaraq tanınmışdır.
## Yaradıcılığı
Riçard Dibenkornun əsərləri rəngin, kompozisiyanın və işıq-qaranlığın güclü birləşməsindən ibarət idi. O, həm fiqurativ, həm də abstrakt sahələrdə böyük uğurlar əldə etmişdir. 1950-ci illərin əvvəllərində Diebenkorn, fiqurativ təsvirlərdən istifadə etməyə başlamış və bu əsərlərində rəngin və formaların çox təbii bir şəkildə birləşməsini önə çıxarmışdır.

Rəssamın "Bay Area Figurative Movement"ə daxil olması, onun sənətində böyük bir dönüş nöqtəsi idi. Bu dövrdə, Diebenkorn öz portretləri və mənzərələrində, işlərin qeyri-real, lakin hərəkətli və canlı görünməsini təmin etmək üçün canlı rənglərdən istifadə edirdi. Onun fiqurativ əsərləri, ab-straxt rəsmlərlə paralel olaraq böyük bir rəng çalarları və hərəkət ilə dolu idi.

Riçard Dibenkornun ən tanınmış əsərlərindən bəziləri "Ocean Park Series"dir, bu əsərlərində rənglər, geometrik formalar və məkan dərinliyini ifadə edən kompozisiyalar diqqət çəkir. "Ocean Park" seriyası, rəssamın 1967–1988 illəri arasında yaratdığı əsərlərdən ibarət olub, böyük rəng blokları, üfüqi xətlər və işığın müxtəlif tonları ilə zenginləşdirilmişdir. Bu əsərlərdə Diebenkorn, şəhər və təbiət arasında bir əlaqə qurmuş və təbiət mənzərələri ilə abstrakt kompozisiyaları birləşdirmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Nancy Marmer, "Richard Diebenkorn: Pacific Extensions," *Art in America,* January/February 1978, pp.&nbsp;95–99.
* Gerald Nordland (1987). * Richard Diebenkorn*. New York: Rizzoli. .
* Jane Livingston, *The Art of Richard Diebenkorn,* with essays by :en:John Elderfield, Ruth E. Fine, and Jane Livingston. The :en:Whitney Museum of American Art, 1997, 
* Marika Herskovic, ''American Abstract Expressionism of the 1950s An Illustrated Survey,'' (New York School Press, 2003.) . p.&nbsp;102–105
*Marika Herskovic, ''American Abstract and Figurative Expressionism: Style Is Timely Art Is Timeless.'' (New York School Press, 2009.) . p.&nbsp;80–83
* Bancroft, Sarah, *Richard Diebenkorn: The Ocean Park Series*. Newport Beach: Orange County Museum of Art, 2012, 

## Xarici keçidlər
* Richard Diebenkorn Foundation

* Richard Diebenkorn Artwork Examples on AskART.
Senecio ayapatensis

*  — Senecio agapatensis bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio trichocodon bitki növünün sinonimi.
Cacalia pinnatifida

*  — Senecio bipinnatus bitki növünün sinonimi.
*  — Gynura japonica bitki növünün sinonimi.
*  — Gynura lycopersicifolia subsp. lycopersicifolia bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Senecio pinnatifidus bitki növünün sinonimi.
Coccyzus pluvialis

**Coccyzus pluvialis** (*Şabalıdqarın ququ quşu*) — "Cuculidae" ququ quşu fəsiləsinin "Cuculinae" yarımfəsiləsinə aid olan bir quş növü. Yamaykaya endemikdir.

## Təsvir

"Coccyzus pluvialis" 48-56 sm uzunluğundadır, bunun təxminən yarısı quyruqdur və çəkisi 130-189 qramdır. Növün qara dimdiyi qalın və əyilmişdir. Erkək və dişi fərdlərin lələk örtüyü eynidir. Yetkin fərdlərin üst hissələri solğun qəhvəyi, üz və döş hissəsi açıq boz, boğazı isə daha açıq rəngdədir. Qarın hissəsi tünd qırmızımtıldır. Quyruğu qara rəngdədir və böyük ağ ucları və bənövşəyi parıltısı var. Cavan fərdlərin quyruğu tünd qəhvəyi rəngdədir və ağ ucları var, lakin parıltısı yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bakirə Məryəmin tacqoyması (Donatello)

**Bakirə Məryəmin tacqoyması** () — Donatellonun eskizi əsasında Florensiya kafedralının günbəz barabanında yaradılmış vitraj. Təxminən 1434-1437-ci illərə aid edilən vitraj, dairəvi formaya və 480 sm diametrə malikdir.

## Tarixi

Florensiya kafedralının günbəzində inşaat inşaat işlərinin yekunlaşdırılmasına başlandıqda (günbəzin açılışı 1436-cı ildə baş tutmuşdur), Opera-del-Duomo, günbəz barabanındakı okulusların Bakirə Məryəmin həyatına ithaf edilmiş vitrajlar seriyası ilə bəzədilməsinə qərar verir. İlk öncə, əsas altar üzərində yerləşən və nefdən yaxşı görünən şərq okulusu üçün vitraj sifariş edilir. Bunun üçün də, həmişə olduğu kimi müsabiqə elan edilir. Həmin dövrdə şəhərin müxtəlif inşaat meydanlarında məşğul olan və artıq Florensiya kafedralının kontrfasadı üçün üç vitraj dizayn etmiş Lorenzo Giberti və o vaxt arıq kafedral üçün kantoriya dizayn etmiş Donatello müsabiqəyə qatılır. Onların təklif etdiyi iki eskiz arasından Donatellonun işi qalib seçilir. 25 avqust 1434-cü ildə müəllifə eskizin dəyəri ödənilir və şüşə ustaları Domeniko di Pyero da Piza və Ancelo Lippi tərəfindən eskiz əsasında vitrajın hazırlanmasına başlanılır. 1435-ci ildə əvvəlcə Domeniko di Pyero, daha sonra isə Ancelo Lippinin şəhərdən getməsi ilə vitraj üzərində işlər dayandırılır. 1436-cı ildə ustaların Florensiyaya qayıdışından sonra işə yenidən start verilir və 1437-ci ildə vitraj tamamlanır. 

Bu vitraj, Donatellonun rəssamlıq fəaliyyətini sübut edən dövrümüzə çatmış yeganə sənət əsəridir. 

## Təsvir və stil

Təəssüf ki, vitraj dövrümüzə olduqca pis vəziyyətdə çatmışdır: detalların əhəmiyyətli bir hissəsi məhv olmuş və bərpa edilməmişdir, buna görə də, bu gün tədqiqatçılar yalnız vitrajın ümumi kompozisiyası haqqında fikir söyləyə bilirlər. Vitrajın hazırlandığı dövrdə Florensiya kafedralının himayədarı olan Bakirə Məryəmlə əlaqəli Səmavi Mələkə mövzusu çox məşhur idi. 

Vitrajda, Məryəm və İsa fiqurları bir-birinin qarşısında taxtda oturmuş vəziyyətdə təsvir edilmiş, kompozisiyanın vitrajın yumru formasına uyğunlaşdırılması üçün isə fiqurlar bir-birinə doğru əyilmişdir. Hər iki personaj tacın qoyulması zamanı göstərilir; Bakirə Məryəm başını aşağı əyərək və əllərini bükərək şərəfi qəbul edir. Donatello, heykəltəraşlıqda tətbiq etdiri eyni prespektiv üsullarını vitrajda da tətbiq edərək, taxtın ayaqları sayəsində, bir neçə qatlı dərin görüntü yaratmağa müvəffəq olmuşdur. Onların ətrafında düzülmüş mavi xeruvimlər və qırmızı serafimlər çərçivə formalaşdırır.

## Ədəbiyyat
* Laura Cavazzini, Donatello, Roma, Gruppo Editoriale L'Espresso, 2005.
* Rolf C. Wirtz, Donatello, Könemann, Colonia 1998. ISBN 3-8290-4546-8
Saucerottia castaneiventris

**Saucerottia castaneiventris** (*Şabalıdqarın kolibrisi*) — "Trochilinae" yarımfəsiləsinin, "Trochilini" qəbiləsinə aid olan, "zümrüd kolibriləri" qrupuna daxil  "Təhlükəyə Yaxın" bir kolibri növü. Kolumbiyaya endemikdir.

## Təsvir

"Saucerottia castaneiventris" təxminən 9 sm uzunluğundadır. Hər iki cinsin dimdiyi qaradır və alt çənəsinin əsası qırmızıdır. Yetkin erkək fərdlərin üst hissələri tunc-yaşıl rəngdədir və quyruğu şabalıdı rəngdədir. Boğazı və üst döşü parlaq yaşıl, qarın hissəsi şabalıdı, quyruqaltı örtükləri isə şabalıdı rəngdədir və yaşıl kənarları var. Dişi fərdlər oxşar görünüşə malikdir, lakin qarın hissəsi bir qədər açıq rəngdədir və boğaz lələklərinin uclarına yaxın ağ zolaqlar var. Cavan fərdlər dişilərə bənzəyir, lakin boyun və bel lələklərinin kənarları qırmızımtıldır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Arborophila javanica

**Arborophila javanica** (*Şabalıdqarın dağ kəkliyi*) — Həmçinin "şabalıdqarın dağ kəkliyi" və ya "Yava dağ kəkliyi" kimi tanınan, kiçik ölçülü, uzunluğu 28 sm-ə qədər olan bir kəklik növü.

## Təsvir

Bu növün qırmızımtıl baş və boyun hissəsi, qırmızı ayaqları, boz döşü, qəhvəyi qanadları, qırmızı üz dərisi və qara maskası, boğazı və dimdiyi var. Qarın hissəsi qırmızımtıldır və ortasında ağ ləkə var. Cinslər oxşar görünüşə malikdir. Cavan fərdlərin üzü ağ rəngdədir və dimdiyi qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir.

## Yayılması

İndoneziyaya endemik olan şabalıdqarın dağ kəkliyi Yavanın qərb və şərq dağ meşələrində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sporophila angolensis

**Sporophila angolensis** (*Şabalıdqarın toxumçəkən quşu*) — "Thraupidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Yaxın zamana qədər "Emberizidae" fəsiləsinə daxil edilirdi.

## Taksonomiya

"Sporophila angolensis" 1766-cı ildə İsveç təbiətşünası Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərinin on ikinci nəşrində "Loxia angolensis" binominal adı ilə rəsmi şəkildə təsvir edilmişdir. Linney öz təsvirini ingilis təbiətşünası Corc Edvardsın 1764-cü ildə təsvir etdiyi və təsvir etdiyi "Qara qalın dimdik" əsasında qurmuşdur. Edvardsın təsviri vəkil Filip Karteret Vebə məxsus canlı bir quşdan əsaslanmışdır. Edvards səhvən bu quşun Anqoladan gəldiyini düşünmüşdür. "Sporophila angolensis" Anqolada tapılmır və tip lokaliteti indi Şərqi Braziliya kimi təyin edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anarhynchus pallidus

**Anarhynchus pallidus** (*Şabalıdızolaqlı çovdarçı*) — "Charadriidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Təsnifat

Bu quş təxminən 15 sm hündürlüyündədir və nisbətən uzun qara ayaqları, qara göz zolaqları və qara dimdiyi var. Alın, boğaz və qarın hissəsi ağdır, şabalıdı rəngli döş zolağı isə alnın ön hissəsindəki eyni rəngli zolaqla birləşir. Bel və baş hissəsi boz-qəhvəyi rəngdədir.

## Yayılma
"Charadrius pallidus"nun iki ayrı populyasiyası var. Nominativ yarımnöv Anqola, Botsvana, Keniya, Mozambik, Namibiya, Cənubi Afrika, Tanzaniya, Zambiya və Zimbabvedə rast gəlinir. "Venustus" yarımnövü isə yalnız Keniya və Tanzaniyadakı Rift Vadisində tapılır. Mikrosatellit genotipləşdirmə və mitoxondrial ardıcıllıq təhlillərinə əsasən, bu iki yarımnöv arasında güclü genetik fərqlər var.
Bununla belə, qeyri-çoxalma mövsümündə ondan az sayda yerdə rast gəlinməsi və yaşayış mühitinin keyfiyyətinin azalması səbəbindən "Anarhynchus pallidus" 2007-ci il "IUCN Qırmızı Siyahısında" "Təhlükəyə Yaxın" kimi qiymətləndirilmişdir.

## Həmçinin bax
* Anarhynchus frontalis

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Conopophaga aurita

**Conopophaga aurita** (*Şabalıdıqurşaqlı qarışqaçəkən*) — "Conopophagidae" fəsiləsinə aid olan qarışqaçəkən növü. Bu növ Braziliyanın şimalı, Kolumbiyanın cənubu, Perunun şərqi və Ekvadorun şərqi ilə yanaşı Qayana, Surinam və şərqi Fransa Qvianası kimi Qviana ölkələrində rast gəlinir. Onun təbii yaşayış yeri tropik rütubətli düzənlik meşələridir.

## Təsvir

Bu kiçik, tünd rəngli quşdur, nisbətən qalın dimdiyi, qəhvəyi üst hissələri və başının üst hissəsi (tez-tez qırmızımtıl çalarlı), ağ supercilium xətti və çəhrayı-boz ayaqları var. Erkək fərdlərin qara alın hissəsi, üzü və boğazı, qırmızımtıl döşü və açıq sarı və ya ağ qarın hissəsi var. Dişi fərdlərin qırmızımtıl üzü, boğazı və döşü, açıq sarı və ya ağ qarın hissəsi var. "Snethlageae" və "pallida" yarımnövlərinin erkək fərdləri fərqlidir, çünki üz və boğazdakı qara rəng döşün mərkəzinə qədər uzanır və alt hissələrin qırmızımtıl rəngi qara döşün kənarları ilə məhdudlaşır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Boissonneaua matthewsii

**Boissonneaua matthewsii** (*Şabalıdıdöş taclı kolibri*) — "Lesbiinae" yarımfəsiləsinin, "Heliantheini" qəbiləsinə aid olan, "parlaq kolibrilər" qrupuna daxil bir kolibri növü. Kolumbiya, Ekvador və Peruda rast gəlinir.

## Təsvir

"Boissonneaua matthewsii" 10,5-13 sm uzunluğunda və təxminən 6,5-8,3 qram ağırlığındadır. Hər iki cinsin qısa, düz, qara dimdiyi, göz arxasında ağ ləkəsi və çəntikli quyruğu var. Erkək fərdlərin üst hissələri metalik yaşıl rəngdədir. Boğazı sarımtıl yaşıl ləkələrlə örtülü açıq sarı əsaslıdır, qarın hissəsi isə qırmızımtıl şabalıdı rəngdədir və yan tərəflərində bəzi yaşıl ləkələr var. Mərkəzi quyruq lələkləri tunc rəngdədir, digər lələklər isə qırmızımtıl şabalıdı rəngdədir və tunc ucları var. Dişi fərdlərin lələk örtüyü demək olar ki, eynidir, lakin alt hissələri bir qədər açıq rəngdədir və boğazında daha az ləkə var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cacomantis castaneiventris

**Cacomantis castaneiventris** (*Şabalıdıdöş ququ quşu*) — "Cuculidae" fəsiləsinə aid olan bir ququ quşu növü.

## Təsvir

"Cacomantis castaneiventris" təxminən 22-25 sm uzunluğundadır. Yetkin fərdlərin başı, beli və qanadları tünd boz-mavi rəngdədir, döşü və alt hissələri tünd qırmızımtıl rəngdədir və quyruğu qara-ağ zolaqlıdır. Cavan fərdlərin başı və qanadları solğun boz-qəhvəyi rəngdədir, qanadların xarici hissələri solğun orta qəhvəyi rəngdədir, döş və alt hissələri isə açıq sarı və ya qəhvəyi rəngdədir. Quyruğu orta qəhvəyi və ağ zolaqlıdır. Həm yetkin, həm də cavan fərdlərin göz ətrafında sarı halqa var.
Bu quş oxşar növlər olan Sahul kolluq ququ quşu (Cacomantis variolosus) və yelpikquyruq ququ quşundan (Cacomantis flabelliformis) bir qədər kiçikdir, lakin yetkin "Cacomantis castaneiventris"in döş və alt hissələri daha tünd rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cənubi Hindistan

**Cənubi Hindistan** — Hindistanın cənubunda yerləşən Karnataka, Kerala, Tamilnad, Andhra Pradeş və Puduçerri ştatlarını əhatə edən regiondur. Region şərqdən Benqal körfəzi, qərbdən Ərəbistan dənizi və cənubdan isə Hind okeanı ilə əhatə olunmuşdur.

Cənubi Hindistanda əsasən Dravid dillərindən istifadə edilir. Region Hindistanda ən yüksək savadlılıq səviyyəsinə və yaşayış standartlarına malikdir.

Əlbəttə! Budur, mətnin Azərbaycan dilinə tərcüməsi Vikipediya üslubunda:

## Demoqrafiya

Cənubi Hindistan əhalisi beş dravid dillərində danışır — kannada, malayalam, tamil, teluqu və tulu dillərində.

Cənubi Hindistan əhalisinin təxminən 83 %-i hinduizm dininə etiqad edir. İslam regionda ikinci böyük din olaraq 11 %-i, xristianlıq isə 5 %-i təşkil edir.

Cənubi Hindistanda orta savadlılıq səviyyəsi təxminən 73 %-dir (Hindistan üzrə orta göstərici isə 60 %-dir). Hindistan ştatları arasında ən yüksək savadlılıq faizinə Kerala ştatı malikdir — 91 %.

## Coğrafiya

Cənubi Hindistan qərbdən Ərəb dənizi, cənubdan Hind okeanı, şərqdən isə Benqal körfəzi ilə əhatə olunmuşdur.

Regionda Dekan yaylası, Qərbi Qat və Şərqi Qat dağ silsilələri yerləşir. Qodavari, Krişna, Tunqabhadra və Kaveri əsas, lakin mövsümi çaylardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
Senecio hygrophilus

*  — Senecio burkartii bitki növünün sinonimi.
*  — Cineraria anampoza f. hygrophila bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Senecio humidanus bitki növünün sinonimi.
Senecio ammophilus

*  — Senecio philippii bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio californicus bitki növünün sinonimi.
Senecio arachnoideus

*  — Senecio donianus bitki növünün sinonimi.
*  — Cissampelopsis volubilis bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio bombayensis bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio scopolii subsp. scopolii bitki yarımnövünün sinonimi.
Yurd Qalereyası

**Yurd Qaleriyası** — Azərbaycan Respublikasının Laçın şəhərində fəaliyyət göstərən və işğaldan azad olunmuş ərazilərdə açılmış ilk mədəniyyət və incəsənət məkanıdır. Qalereya Qarabağ bölgəsinin bərpası və mədəni canlanması strategiyası çərçivəsində yaradılmışdır. Yurd Qalereyasının əsas məqsədi, Qarabağ bölgəsinin zəngin mədəni irsinin təbliği, yerli və beynəlxalq sənətkarlar arasında körpü yaratmaq və Laçın şəhərinin mədəni və yaradıcılıq mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirməkdən ibarətdir.

Qaleretanın struktur və fəaliyyət sahələri isə xalça sərgisi, yerli və beynəlxalq rəssamların əsərlərinin nümayişi, ustad dərslərinin keçirilməsidir.

## İstinadlar
Phaenicophaeus curvirostris

**Phaenicophaeus curvirostris** (*Şabalıdıdöş malkoha*) — "Cuculidae" fəsiləsinə aid olan bir ququ quşu növü.

## Təsvir

"Phaenicophaeus curvirostris" 42-49 sm uzunluğundadır, böyük, əyri, açıq sarı üst çənəyə və tünd qırmızı və ya qara alt çənəyə malikdir. Göz ətrafında çılpaq qırmızı dəri sahəsi var. Başı boz, qanadları tünd yaşıldır və yaşlandıqca mavi rəng alır. Alt hissələri və beli şabalıdı rəngdədir, ayaqları isə tünd bozdur. Erkək və dişi fərdlər lələk örtüyü baxımından oxşardır, lakin erkəyin gözləri açıq mavi, dişininki isə sarıdır.

## Yayılması və yaşayış yeri

Bu növ Bruney, İndoneziya, Malayziya, Myanma, qərbi Filippin və cənubi Tailandda tapılır.
Onun təbii yaşayış yerləri subtropik və ya tropik rütubətli düzənlik meşələri və subtropik və ya tropik manqrov meşələridir. Əsasən meşənin orta qatında sıx yarpaqlıqlarda yaşayır. Meşə yaşayış yerlərinin böyük hissəsi təmizlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Invasive Species Compendium

**İnvaziv Növlər Kompendiumu** () — beynəlxalq konsorsiumla birlikdə CAB International tərəfindən istehsal olunan invaziv bitki və heyvanların tanınması, biologiyası, yayılması, təsiri və idarə edilməsini əhatə edən onlayn, açıq girişli istinad işidir.

## İstinadlar
Lonchura castaneothorax

**Lonchura castaneothorax** (*Şabalıdıdöş mannikin*) — Həmçinin şabalıdıdöş munia və ya Avstraliyada "bully bird" kimi tanınan, kiçik qəhvəyi beli, qara üzü və boz başı olan bir munia növü. Geniş qırmızımtıl döş zolağı və ağ qarın hissəsi var. Bu növ Avstraliya, Yeni Kaledoniya, İndoneziya və Papua Yeni Qvineyada tapılır. Həmçinin Fransa Polineziyasına da tətbiq edilmişdir.

## Yaşayış yeri

Avstraliyada "Lonchura castaneothorax" çay kənarlarında qamışlıqlarda, bataqlıqlarda, otlu ərazilərdə və manqrov meşələrində yaşayır. Şəkər qamışı sahələrində və taxıl əkinlərində tez-tez rast gəlinir. Quraqlıq dövrlərdə quraq ərazilərdə görünsə də, həmişə su yaxınlığında olur. Həmçinin otlu meşəliklərdə də tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cinclosoma castaneothorax

**Cinclosoma castaneothorax** (*Şabalıdıdöş bildirçin bülbülü*) — Əsasən Yeni Cənubi Uels və Kvinslendin yarı-quru səhralarında rast gəlinən kiçik, endemik Avstraliya quşu.

## Taksonomiya

"Cinclosoma" cinsini ən yaxşı şəkildə iki qrup şəklində təsvir etmək olar. Birinci qrup ən yaxın qohum olan "C. cinnamomeum", "C. alisteri", "C. castaneothorax" və "C. marginatum" növlərindən ibarətdir. İkinci qrup isə daha az yaxın qohum olan "C. punctatum", "C. ajax" və "C. castanotum" növlərindən ibarətdir. Birinci qrup Avstraliyanın səhralarında allopatrik növləşmə və yarımnövləşmə nəticəsində formalaşmışdır. İkinci qrup isə yarı-quru və rütubətli ərazilər arasında parapatrik şəraitdə yaranmışdır. Bir çox yarımnövün əraziləri həm zamansal, həm də məkan baxımından üst-üstə düşsə də, "C. cinnamomeum" və "C. castaneothorax" arasındakı parapatrik sərhədlər kəskin mühit dəyişiklikləri ilə üst-üstə düşür və bu, iki növ arasında rəqabəti aradan qaldırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chrysomus ruficapillus

**Chrysomus ruficapillus** (*Şabalıdıbaş qaradələ*) — "Icteridae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Təsvir

"Chrysomus ruficapillus" cinsi dimorfizmə malikdir. Düz, tünd rəngli və iti uclu dimdiyi və tünd ayaqları var. Erkək fərdlərin başı və boğazı şabalıdı rəngdədir, qalan hissələri isə parlaq qara rəngdədir; yayılma sahəsinin cənubunda olan quşların başları şimaldakılardan daha tünddür. Dişi fərdlərin üst hissələri tünd zeytun-qəhvəyi rəngdədir və zəif qara zolaqlarla örtülüdür, alt hissələri isə daha açıq zeytun-qəhvəyi rəngdədir; bu növün belindəki zolaqlar digər növlərə nisbətən daha az fərqlənir. Səsi müxtəlif trill və fışıltılardan ibarətdir, mahnısı uzun bir "chree-chree-churrr" səsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ortygornis sephaena

**Ortygornis sephaena** (*Taclı frankolin*) — "Phasianidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Bu növ Cənubi Afrikada yayılmışdır. Onun yarımnövlərindən biri olan "Ortygornis sephaena rovuma" bəzən ayrı bir növ kimi qəbul edilir və "Kirk" frankolini adlanır.

## Taksonomiya

Əvvəllər taclı frankolin öz cinsi olan "Dendroperdix" cinsinə daxil edilirdi, lakin filogenetik təhlillər göstərdi ki, bu növ boz frankolin ("O. pondicerianus") və bataqlıq frankolini ("O. gularis") ilə qrup təşkil edir. Nəticə etibarilə, bu üç növ "Ortygornis" cinsinə yenidən təsnif edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cisticola chubbi

**Cisticola chubbi** (*Çub sisitkolası*) — "Cisticolidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. "Qərb Yüksək Yaylası", "Albertin Rift" dağ meşələri və "Şərqi Afrika" dağ meşələrinə endemikdir.

Bu növün dörd yarımnövü var:
*"*C. c. adametzi*" (Rayxenov, 1910) – cənub-şərqi Nigeriya və cənub-qərbi Kamerun.
*"*C. c. discolor*" (Şöstedt, 1893) – Kamerun dağı (cənub-qərb Kamerun) – qəhvəyibel sisitkola.
*"*C. c. chubbi*" (Şarp, 1892) – şərqi Konqo Demokratik Respublikasından qərbi Keniyaya qədər.
*"*C. c. marungensis*" (Çapin, 1932) – Marungu yaylası (cənub-şərqi Konqo Demokratik Respublikası).
Bu növ əraziyə bağlıdır və vaxtının çoxunu sıx bitki örtüyü içərisində keçirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rhinocrypta lanceolata

**Rhinocrypta lanceolata** (*Taclı qallito*) — "Rhinocryptidae" fəsiləsinə aid olan quş növü. "Rhinocrypta" cinsinə aid olan yeganə növdür. Argentina, Boliviya və Paraqvayda rast gəlinir.

## Təsvir

"Rhinocrypta lanceolata"nın uzunluğu 21 sm-dir. Erkəklərin çəkisi 59-63,5 qram, dişilərin çəkisi isə 51,5-64 qram arasındadır. Bu, adi tapakulolardan fərqli olaraq uzun tac lələklərinə malikdir və tez-tez bu lələkləri təcə kimi qaldırır və hətta irəli əyir. Həmçinin uzun quyruğu var və onu yuxarı qaldırır. Nominal yarımnövün başı darçını rəngindədir və ağ zolaqlar var, üst hissələri (qanadlar və quyruq daxil olmaqla) zeytun-boz rəngdədir. Boğazı və döşü açıq boz, sinə yanları şabalıdı, alt qarın hissəsi isə zeytun-boz rəngdədir. "R. l. saturata" yarımnövü oxşar görünüşə malikdir, lakin bütün rənglər daha tünddür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Penelope purpurascens

**Penelope purpurascens** (*Taclı qvan*) — "Cracidae" fəsiləsinə aid olan və Avstralasiya megapodları (Megapodiidae) ilə qohum olan qədim bir quş qrupuna daxil olan "Təhlükəyə Yaxın" bir növ. Mərkəzi Meksikadan Mərkəzi Amerikayadək və Kolumbiya, Ekvador, Peru və Venesuelada rast gəlinir.

## Təsvir

"Penelope purpurascens" 76-91,5 sm uzunluğunda və təxminən 1,6-2,4 kq çəkidədir. Qanad uzunluğu 33-37 sm, quyruğu 29-36 sm, ayaqları isə 6,5-8,6 sm-dir. Ümumi görünüşü ilə hind quşuna bənzəyir, kiçik başı, uzun və güclü ayaqları və uzun geniş quyruğu var. Erkək və dişi fərdlər oxşardır. Nominal yarımnövün yetkin fərdləri əsasən tünd zeytun-qəhvəyi rəngdədir və zəif yaşıl və ya bənövşəyi parıltıya malikdir. Qarın və quyruqaltı hissələri şabalıdı rəngdədir, döş və qarın lələklərinin ağ kənarları var. Boğazında bəzi tüklər var və sərbəst dərisi kiçik qırmızı lələk kimi asılıdır. Yeniyetmə fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin ümumilikdə qaralı-qəhvəyi ləkələrlə örtülüdür və qanad və quyruq lələklərində qırmızımtıl-qəhvəyi çalarlar var. Hər iki cinsin gözləri qırmızı, dimdiyi qaralı, üz dərisi boz-qara rəngdədir, ayaqları və dırnaqları qırmızıdır. "P. p. aequatorialis" yarımnövü nominal yarımnövdən kiçik və daha qırmızımtıldır. "P. p. brunnescens" yarımnövü nominal yarımnövdən daha qırmızımtıldır, lakin "aequatorialis"dən daha azdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Devid Kokner

**Devid Maykl Kokner** () — ABŞ aktyoru, yumorist. Amerika tamaşaçısının yaxşı tanıdığı, ekran əsərlərində canlandırdığı obrazlar içərisində "Xəbər aparıcısı" ("*Anchorman*") adlı kinoseriyada (2004–2013) yaratdığı Çemp Kaynd surəti və "Ofis" serialında (2005–2013) tamaşaçıların qarşısına çıxdığı Todd Peker obrazı xüsusilə seçilir.

## Erkən həyatı və təhsili
Devid Maykl Kokner 1962-ci il avqustun 24-də Amerika Birləşmiş Ştatlarının mərkəzi ştatlarından olan Missurinin kiçik yaşayış məntəqəsi Tipton qəsəbəsində sadə zəhmətkeş ailəsində anadan olub. Atası Sesil Stiven Kokner və anası Marqaret Enn (qızlıq soyadı: Dauni) xanımın beş övladından biri olan Devid, Mark və Co adlı qardaşları, Meri-Rouz, Sesiliya və Coan adlı bacıları ilə birlikdə mehriban ailə mühitində böyüyüb. Ailənin başçısı olan atası quşçuluq təsərrüfatı sahəsində fəaliyyət göstərib və hinduşkaların nəqli üçün xüsusi avadanlıq — daşıma qəfəsləri istehsal edən müəssisəyə rəhbərlik edib. Sonralar mətbuata açıqlamalarının birində Kokner məzəli bir tərzdə vurğulayıb ki, ölkə yollarında hinduşka daşıyan iri yük maşınlarında rast gəlinən qəfəslərin böyük əksəriyyəti məhz onun doğulub boya-başa çatdığı Tipton qəsəbəsindəki atasının müəssisəsində hazırlanıb. Kökləri Qərbi Avropaya gedib çıxan — irland, ingilis və alman əcdadlarının varisı olan Kokner, katolik ənənələrinə sadiq ailədə tərbiyə alıb və orta məktəbi müvəffəqiyyətlə başa vurduqdan sonra ali təhsil almaq məqsədilə əvvəlcə Benediktin Kollecində, ardınca isə Missuri Universitetində siyasi elmlər fakültəsində təhsil alıb. Tələbəlik illərində teatr sənətinə, xüsusilə komediya janrına böyük maraq göstərən gənc Devid, siyasi karyera qurmaq fikrindən daşınaraq, özünü səhnə sənətində sınamaq qərarına gəlib və bu məqsədlə sənət ocaqlarının cəmləşdiyi Çikaqo şəhərinə köç edib. Burada dövrünün tanınmış səhnə ustadı və peşəkar improvizasiya təlimçisi Del Klouzun rəhbərliyi altında "ImprovOlympic" teatr məktəbində təcrübə qazanan gənc aktyor, qısa müddətdə şəhərin nüfuzlu "İkinci Şəhər" ("The Second City") komediya teatr truppasına qəbul olunmağa nail olub və 1994-cü ildə həmin teatr məktəbini müvəffəqiyyətlə başa vurub.

## Filmoqrafiya
* Krampus (film, 2015)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amomum latifolium

*  — Curcuma zedoaria bitki növünün sinonimi.
*  — Aframomum alboviolaceum bitki növünün sinonimi.
*  — Curcuma longa bitki növünün sinonimi.
Ferqus Old

**Ferqus Old** (; ) — Böyük Britaniya diplomatı. Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Azərbaycanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

## Karyerası

Ferqus Old 1999-cu ildən Britaniya Xarici İşlər Nazirliyində işləməyə başlayıb. 

1999-2000-ci illərdə Böyük Britaniya Xarici İşlər Nazirliyinin Nüvə Silahlarının Yayılmaması Departamentində çalışıb.

2000-2002-ci illərdə Tay dili kurslarını bitirdikdən sonra
2002-2005-ci illərdə Britaniyanın Banqkokdakı səfirliyində mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə ikinci katib. 

2006-2008-ci illərdə Böyük Britaniya Xarici İşlər Nazirliyinin İqlim Dəyişikliyi və Enerji Departamenti.

2008-2011-ci illərdə Britaniyanın Hindistandakı səfirliyində İqlim Dəyişikliyi və Enerji Departamentinin rəhbəri və birinci katibi. 

2011-2014-cü illərdə Moskva səfirliyində siyasi məsləhətçi.

2014-2015-ci illərdə Böyük Britaniya Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Ekstremizmlə Mübarizə departamentinin rəhbəri.

2015-2017-ci illərdə Britaniya Xarici İşlər Nazirliyinin Birlik və İnkişaf departamentinin rəhbəri.

2017-2021-ci illərdə Böyük Britaniya Xarici İşlər Nazirliyinin Cənubi Asiya Departamentinin rəhbəri. 

10 oktyabr 2022-ci ildən Fergus Auld Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Azərbaycanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FergusAuldFCDO
* İnstaqram
* Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfirliyinin rəsmi internet səhifəsi 
* İkitərəfli əlaqələr
Beppe Biqazzi

**Beppe Biqazzi** (; ) — İtaliya televiziya aparıcısı, aşpaz və mətbəx müəllimi. O, İtaliya mətbəxinin ən tanınmış təbliğatçısı və nümayəndələrindən biri olub. Biqazzi xüsusilə sadə və təbii İtalyan yeməkləri ilə məşhur olub və bu sahədəki uzun karyerası boyunca böyük nüfuz qazanıb.
## Həyatı
Beppe Biqazzi 1933-cü ildə İtaliyanın Toskana bölgəsinin Çiniqiano şəhərində anadan olub.

O, 1959-cu ildə Florensiya Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsini bitirib. 1960-1961-ci illərdə Perdasdefoquda İtaliya Hərbi Hava Qüvvələrində zabit kimi hərbi xidmətdə olub. 1961-1966-cı illərdə İtaliya Bankında işləyib.

Biqazzi jurnalistika ilə 1961-ci ildə yerli jurnallardan biriylə əməkdaşlıqla başlayıb.
O, 60-cı illərin sonlarında media sahəsində çalışmağa başlayıb. Biqazzi 1995-ci ildən fasilələrlə 2013-cü ilə qədər RAI 1-də kulinariya verlişinin aparıcısı olub.

Beppe Biqazzi 7 oktyabr 2019-cu ildə qara ciyər xərçəngindən 86 yaşında Romada vəfat edib.

## Fəaliyyəti
Gənclik illərində mətbəxə olan marağını kəşf edərək, kulinariya sahəsinə addım atmışdır. Biqazzinin karyerası, xüsusilə İtalyan mətbəxinin ənənələrini qorumağa yönəlmişdi, eyni zamanda o, sadə və təbii yeməklər hazırlamağı təbliğ edirdi.
Televiziyada böyük uğur qazanan Biqazzi İtaliyada çox məşhur olan "Aşpazın İmtahanı" (La Prova del Cuoco) adlı kulinariya proqramının aparıcısı idi. RAİ kanalında yayımlanan proqramda, o, yemək bişirməyi əyləncəli və sadə hala gətirərək geniş bir izləyici kütləsi qazanmışdır. Beppe özünün klassik İtalyan yeməklərinə olan marağını və təcrübəsini təbliğ etməklə yanaşı, tez-tez sağlam qidalanma və təbii məhsullardan istifadəni əsərlərində məsləhət görürdü.

O, yeməklərini hazırlayarkən təbii, mövsümi inqrediyentlərdən istifadə etməyə böyük diqqət yetirir. Onun təqdim etdiyi reseptlər, çox vaxt sağlam və yüksək keyfiyyətli maddələrə əsaslanır. O, eyni zamanda təbiətə, yerli məhsullara və kənd həyatına xüsusi önəm verir. Onun mətbəxi, İtaliyanın müxtəlif bölgələrindən ilham alır və yerli ənənələrə bağlı qalır. Biqazzinin çox sevdiyi yeməklər arasında Toskana bölgəsinin ənənəvi yeməkləri, xüsusilə ət yeməkləri və təzə tərəvəzlər ilə hazırlanmış yeməklər üstünlük təşkil edir.

Biqazzi yalnız televiziyada deyil, həm də bir çox kulinariya kitablarının müəllifi kimi də tanınır. Onun yazdığı kitablar, sadə və təbii yeməkləri necə hazırlamağı öyrənmək istəyənlər üçün ideal mənbədir.

## Əsərləri
*1998 – *La Cucina semplice dei Sapori d'Italia*
*1999 – *Cinquanta itinerari italiani*
*2002 – *La Farmacia e la Dispensa del Buon Dio*

## İstinadlar
Furnarius cristatus

**Furnarius cristatus** (*Taclı hornero*) — "Furnariidae" fəsiləsinin, "Furnariinae" yarımfəsiləsinə aid olan bir quş növü. Argentina, Boliviya və Paraqvayda rast gəlinir.

## Təsvir

"Furnarius cristatus" 14-15 sm uzunluğunda və 26-29 qram çəkidədir. Bu, cinsinin ən qısa dimdiyinə malik kiçik bir hornerodur. Ən fərqləndirici xüsusiyyəti təcəsidir ki, bu da hornerolar arasında unikaldır. Erkək və dişi fərdlərin lələkləri eynidir. Yetkin fərdlərin zəif açıq supercilium (göz üstü xətti) və tünd qəhvəyi yanaq və qulaq örtükləri var; qulaq örtüklərinin qeyri-müəyyən tünd kənarları var. Alınları qırmızımtıldır, başları və təcəsi daha tünd gil-qəhvəyi rəngdədir. Bel və belüstü hissələri tünd qırmızımtıl-qəhvəyi, quyruqüstü örtükləri isə qırmızımtıldır. Quyruğun mərkəzi cüt lələkləri tünd qırmızımtıl, qalanları isə daha parlaq qırmızımtıldır. Qanad örtükləri və uçuş lələkləri əsasən tünd qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir, uçuş lələklərinin kənarları qırmızımtıldır. Boğazı ağ, döşü qırmızımtıl, qarnı və yanları daha tünd qırmızımtıldır, qarın hissəsinin mərkəzi ağdır. Quyruqaltı örtükləri qırmızımtıl-ağ rəngdədir və qırmızımtıl-qəhvəyi əsaslara malikdir. Gözləri qəhvəyi-qırmızı, üst çənəsi qaralı, alt çənəsi çəhrayıdır və qara uca malikdir, ayaqları və dırnaqları isə bozdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ocyphaps lophotes

**Ocyphaps lophotes** (*Taclı göyərçin*) — Avstraliyanın qitəsinin əsas hissəsində, şimal tropik əraziləri istisna olmaqla, geniş yayılmış bir quş növü.
Yalnız iki Avstraliya göyərçin növü dik təcəyə malikdir: taclı göyərçin və spinifeks göyərçini. Taclı göyərçin bu iki növ arasında daha böyükdür. Taclı göyərçin bəzən "topknot göyərçin" adlandırılır, bu ad Şərqi Avstraliyanın qırmızımtıl təcəli "Lopholaimus antarcticus" növü ilə də paylaşılır.

## Təsvir

Taclı göyərçinin uzunluğu 30-34 sm arasındadır. Rəngi boz olub, qəhvəyi, çəhrayı və yaşıl çalarlara malikdir. Başının üstündə lələkli, lakin incə qara bir təcə var. Təcəni dik tutaraq qaçır. Göz ətrafı dərisi parlaq narıncı rəngdədir. Qanadlarında qara zolaqlar və bürünc rəngli hissələr var, əsas lələklərin üzərində qəhvəyi, bənövşəyi, mavi və yaşıl rəngli parıltılar var. Yeniyetmə quşların rəngləri daha solğundur və qanadlarında bürünc rəng yoxdur. Quşlar normalda iki ölçüdə görülə bilər: incə və ya dolğun. Taclı göyərçinin cinsini müəyyən etmək demək olar ki, mümkün deyil, çünki erkək və dişi fərdlərin lələkləri eynidir.
Əgər quş qorxarsa, xarakterik bir fit səsi ilə havaya qalxır. Bu səs, qanadlarda yerləşən dəyişdirilmiş əsas lələyin üzərindən keçən hava axını ilə əlaqədardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Geotrygon versicolor

**Geotrygon versicolor** (*Taclı bildirçin-göyərçin*) — "Columbidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Yamaykaya endemikdir.

## Təsvir
Erkək "Geotrygon versicolor" 27–31 sm uzunluğunda, dişilər isə 27–30 sm uzunluğundadır. Çəkisi təxminən 225 qramdır. Erkəklərin alnı qara, başının təpəsi solğun qəhvəyi rəngdədir. Arxa baş hissəsi bozdur və uzun lələklər təcəni yaradır. Boynun arxa və yan hissələri metalik bürünc və ya bürünc-yaşıl rəngdədir. Üz hissəsi əsasən bozdur və geniş qırmızımtıl çalarlı yanaq zolağı var. Boz rəng qarın hissəsinə qədər davam edir; qarın və yanlar şabalıdı rəngdədir. Üst bel və qanad örtükləri parlaq qırmızı-bənövşəyi, orta bel mavi-bənövşəyi, alt bel və quyruq isə yaşıl-qara rəngdədir və bənövşəyi parıltıya malikdir. Gözləri qırmızıdır və ətrafı boz dəri ilə əhatələnmişdir. Bir çox dişi fərdlər erkəklərlə eyni görünüşə malikdir, lakin bəzən ümumi rəngləri daha solğun olur və boyun və qarın hissələri daha qəhvəyi rəngdədir. Yeniyetmə fərdlər yetkinlərdən daha solğundur və əksər lələklərin kənarları pas rənglidir.

## Həmçinin bax
* Geotrygon mystacea

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mavi İsveç ördəyi

**Mavi İsveç ördəyi** və ya **İsveç Mavisi** — Ördəklər fəsiləsinə aid ev quşu növü. 
## Ümumi məlumat
Mavi İsveç ördəyi İsveç mənşəli ev ördəyi cinsidir. Bu cins keçmiş İsveç Pomeraniya ərazisində, hazırkı Polşanın şimal-qərbi və Almaniyanın şimal-şərqində yaranmışdır. O, burada 1835-ci ildən qeydə alınmışdır. Bu cins, əsasən ağ ilk dərəcəli lələkləri ilə fərqlənən Pomeraniya ördəyi ilə çox oxşardır.

1884-cü ildə bəzi quşlar ABŞa ixrac edilmişdir və mavi rəngli növ 1904-cü ildə Amerikan Quşçuluq Assosiasiyası-nın Mükəmməllik Standartına "İsveç ördəyi" kimi daxil edilmişdir.

2007-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qida və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı tərəfindən İsveç Mavisi ördəyinin qlobal qorunma statusu "kritik" kimi qiymətləndirilmişdir. 2023-cü ildə İsveçdə "təhlükə altında/nəsli kəsilməkdə" olan növ kimi qeydə alınmışdır. Burada 2021-ci il üçün DAD-IS-ə bildirilən ümumi populyasiya 282 fərd təşkil etmişdir. İrlandiya bu cinsin qeydə alındığı yeganə digər ölkədir, lakin burada populyasiya məlumatı yoxdur. 2023-cü ildə ABŞ-ın Amerikan Heyvandarlıq Qoruma Təşkilatı tərəfindən "müşahidə altında" kimi siyahıya alınmışdır, lakin bu təşkilat FAO bazasına məlumat vermir.

## Xüsusiyyətləri
İsveç Mavi ördəyi orta ölçülü quşdur. Erkəklərin çəkisi təxminən 3–4 kq, dişilər isə 2,5–3,5 kq arasındadır. Bu cins Kayuqa və ya Orpinqton kimi növlərdən daha qısa və enli bədən quruluşuna malikdir. Bədəni yumru, dolğun və geniş döşlüdür, beli düz və kifayət qədər düzdür, uzunluğu enindən təxminən bir yarım dəfə çoxdur. Bədən üfüqi ilə təxminən 20° bucaq altında daşınır. Başı uzun, oval və incə quruluşludur. Bu cinsin üç rəng növü var, lakin standartlarda yalnız biri, mavi tanınır.

Qara və açıq formalar cütləşdirildikdə, nəsil tamamilə heterozigot olur və beləliklə, hamısı mavi rəngli olur.&hairsp; Mavi rəngli dişi ördəklər yaşlandıqca tədricən açıq rəng ala bilər, bu zaman onlar nümayiş üçün uyğun olmasa da, yetişdirilmə üçün istifadə edilə bilər. İsveç Mavisi ördəyi, təxminən eyni regiondan olan Pomeraniya ördəyindən ağ ilk dərəcəli lələkləri ilə fərqlənir.

İsveç Mavisi ördəyi faydalı bir cins kimi yaxşı qidalanır, kifayət qədər tez böyüyür və yaxşı keyfiyyətli ət istehsal edir. Dişi ördəklər ildə təxminən 100–150 ağ və ya mavi/yaşıl rəngli yumurta verir, hər bir yumurtanın çəkisi təxminən 80–90 qramdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Spiloptila clamans

**Spiloptila clamans** (*Kriket kolluq quşu*) — Həmçinin "kriket uzunquyruğu", "pulcuq uzunquyruq" və ya "kriket priniyası" kimi tanınan, "Cisticolidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Təsvir

"Spiloptila clamans" kiçik, fəal bir qaratoyuğ növüdür və uzun quyruğu var. Quyruğu 12 boz, qara və ağ uclu lələkdən ibarətdir, lələklər xaricdən mərkəzə doğru uzadılaraq mərhələli bir quyruq yaradır. Üst hissələri açıq qırmızımtıl rəngdədir, başının təpəsində qara zolaqlar və əsas lələklərin qara ucları var. Beli açıq sarı, göz üstü xətti ağ, alt hissələri isə ağ-krem rəngdədir. Erkək fərdlərin arxa baş hissəsi daha boz rəngdədir. Uzunluğu 9-10 sm-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tskan

**Tskan**  () — Ləzgi mənşəli xəmir yeməyidir. Bu yeməyin altı və üstü yuxalardan ibarət çörək, içi isə kartof, çəkilmiş ət, kəklikotu, cirə, duz və istiotdan ibarət olur. Ən çox bişirilən tskan ət və kartofla hazırlanır. Lakin əsas ərzaqlarla yanaşı, bir çox fərqli məmulatların qoyulduğu, məsələm göbələkli, lobyalı, pendirli, qozlu tskanlar da var. Xüsusilə, Qusarda tskanın onlarla növü var. Yeməyin adı ləzgi dilində “tsun-kan” yəni “odun üstü” mənasını verir.

## Hazırlanması

### İnqridiyentlər

* 400 qram mal əti 
* 400 qram un
* 120 g kərə yağı
* 3 ədəd kartof
* 2 ədəd soğan
* duz
* istiot
* cəfəri 
* 200 ml su

### Hazırlanması
Mal əti və soğanı incə doğrayın və ya ət maşınından keçirin. Kartofları nazik şəkildə doğrayın. Duz və istiot əlavə edib, çəfəri ilə yaxşıca qarışdırın. Xəmir hazırlayın: un, qaynadılmış su və duzu qarışdırıb xəmir yoğurun. Xəmiri iki bərabər hissəyə bölüb üzəriniörtüklə örtərək, 20 dəqiqə soyuducuda saxlayın. Xəmiri açın. Alt qatını üst qatından daha böyük açın. Alt qatı əridilmiş kərə yağı ilə yağlayıb, rulon şəklində bükün və yuvarlayın. Eyni əməliyyatı üst qat üçün də təkrarlayın. Çörək bişirəcəyiniz qəlibi kərə yağı ilə yağlayın. Alt xəmiri qəlibə yerləşdirin, içini kərə yağı ilə ədviyyatlayın, üst qatla örtüb, kənarlarını bərkidin. Üzərinə kərə yağı sürtün, bir neçə yerdən deşin və susam səpin və duxovkada 1 saat bişirin.

## Həmçinin bax
* Afarar

## İstinadlar
https://www.youtube.com/watch?v=DCFsN0SkDR4

https://www.youtube.com/watch?v=rkT99Ow1HiE

## Xarici keçidlər
Cnemophilus macgregorii

**Cnemophilus macgregorii** (*Taclı satin quşu*) — Əvvəllər "taclı cənnət quşu" kimi tanınan, "Cnemophilidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Papua-Yeni Qvineyanın dağlarında rast gəlinir.

## Təsvir

"Cnemophilus macgregorii" təxminən 24 sm uzunluğunda və 79-125 qram çəkidədir. Nominal yarımnövün erkək fərdi parlaq sarı üst hissələrə malikdir və 4-6 əyri tünd-boz lələkdən ibarət kiçik bir təcəsi var ki, bu adətən gizlidir. Göz ətrafı və alt hissələr qəhvəyi-qara rəngdədir. Dişi fərdlər üstdən zeytun-qəhvəyi, altdan isə açıq qəhvəyi rəngdədir. "Sanguineus" yarımnövünün erkək fərdi nominal yarımnövdən fərqli olaraq qırmızı bel lələklərinə malikdir. Bu quşlar kobud cırıltı səsləri və aşağı səslə fit çıxarır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Craspedocephalus trigonocephalus

**Craspedocephalus trigonocephalus** — ümumi adları ilə "Şri Lanka çuxurbaş ilanı", "Seylon çuxurbaş ilanı", "Şri-Lanka yaşıl çuxurbaş ilanı" və ya yerli adı ilə pala "polonga" (Sinhala: පළා පොළඟා), Şri-Lankaya endemik olan zəhərli bir çuxurbaş ilan növü. Hal-hazırda heç bir yarımnövü tanınmır.

## Təsvir

"Craspedocephalus trigonocephalus" cinsi dimorfizmə malik, orta ölçülü və silindrik bir növdür. Bu ilanlar doğulduqda 20–25 sm uzunluğunda olur, erkəklər isə maksimum 60–75 sm uzunluğa çatır. Boyun hissəsi yastı, üçbucaqlı başdan aydın şəkildə fərqlənir. Başın hər iki tərəfində loreal çuxur var. Orta ölçülü gözlər və qısa, yumru, geniş burun mövcuddur. Erkəklər dişilərdən əhəmiyyətli dərəcədə kiçikdir, dişilər isə 130 sm uzunluğa qədər böyüyə bilir. İlanın əsas rəngi dəyişkən və kamuflyajlıdır. Adətən, yaşıl rəngli olub qara naxışlara malikdir və qara temporal xətt adətən mövcuddur. Yağışlı zonada yaşayan ilanlarda bu qara naxışlar daha aydın şəkildə görünür. Onurğa hissəsində sarımtıl rəng tonu var. Quyruq qara rəngdədir. Ventral pulcuqlar açıq yaşıl-sarı və ya hətta boz ola bilər. Bəzi ilanlarda yalnız qara temporal xətt və qara quyruq var, qalan hissə isə tamamilə yaşıl rəngdədir. Bundan əlavə, erkəklər daha çox mavi rəngə, dişilər isə əsasən yaşıl rəngə meyllidir. Bu ilanlar ağacda yaşamağa uyğunlaşmış qısa və tutucu quyruqlara malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bothrops alternatus

**Bothrops alternatus** — Ümumi adları ilə "kəsişən çuxurlu gürzə", "yarará grande" və "urutu" kimi tanınan, Cənubi Amerikada (Braziliya, Paraqvay, Uruqvay və Argentina) yayılmış yüksək dərəcədə zəhərli bir çuxurlu gürzə növü. Yaşadığı ərazidə ilan dişləməsinin əsas səbəbkarıdır. Növün xüsusi adı olan "alternatus", latınca "alternativ" mənasını verir və bədən boyu dəyişən işarələrə istinad edir. Hal-hazırda heç bir yarımnövü tanınmır.

## Coğrafi yayılma
Cənub-şərqi Braziliya, Paraqvay, Uruqvay və şimali Argentinada tapılır. Argentinada Buenos Aires, Katamarka, Kordoba, Korrientes, Çako, Entre-Rios, Formosa, La Pampa, Misiones, San Luis, Santa Fe, Santyaqo del Estero və Tukuman əyalətlərində yayılmışdır. Növün tip lokaliteti "Amérique méridionale" və "Paraguay" olaraq qeyd edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Bothrops jararaca

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hemidactylus turcicus

**Hemidactylus turcicus** (*Aralıq dənizi ev gekonu*) — Aralıq dənizi regionuna məxsus olan bir ev gekonu növü. Bu növ öz yayılmasını genişləndirərək Şərqi Afrika, Cənubi Amerika, Karib hövzəsi və ABŞ-nin cənub və cənub-şərq bölgələri də daxil olmaqla dünyanın bir çox yerinə yayılmışdır. Latın adında da əks olunduğu kimi, ümumiyyətlə "Türk gekonu" kimi tanınır. Həmçinin, axşam vaxtı fəal olduğu üçün "ay kərtənkələsi" də adlandırılır.

## Təsvir

Aralıq dənizi gekonu çox kiçik bir kərtənkələdir, ümumiyyətlə uzunluğu 10–13 sm (4–5 düym) arasında dəyişir. Yapışqancıq ayaq pərdələri, şaquli bəbəklər və qapaqsız böyük gözlərə malikdir. Burun hissəsi yumru olub, göz və qulaq açılışı arasındakı məsafə qədər uzundur. Alın hissəsi bir qədər çökükdür, qulaq açılışı oval və əyridir. Bədən və ətrafların ölçüləri orta hesabla müvəqqətidir. Barmaqların uzunluğu dəyişkəndir, daxili barmaqlar həmişə yaxşı inkişaf etmişdir. Başın ön hissəsində iri qranullar, arxa hissəsində isə kiçik qranullar və yumru tuberkullar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Foks–Fordays xəstəliyi

**Foks–Fordays xəstəliyi** xroniki apokrin vəzilərin xəstəliyidir. Bu xəstəlik qoltuqaltı nahiyələrdə, qasıq bölgəsində, döş gilələri ətrafında qaşınan dəri səpgilərinin yaranması ilə özünü göstərir.

## Epidemiologiya
Xəstəlik əsasən 13–50 yaş arası gənc qadınlarda müşahidə olunur. Lakin, xəstəliyin digər yaş qruplarında da meydana gəlməsi halları qeydə alınmışdır.

## Klinik təsviri
Səpgilər əsasən apokrin tər vəzilərinin yerləşdiyi nahiyələrdə yaranır. Dəridə diametri 2–3 mm olan kürəşəkilli papulalar əmələ gəlir. Papulalar bəzən daha böyük ölçüdə də ola bilirlər. Papulaların səthində hiperkeratoz (dərinin qalınlaşması) müşahidə olunur. Səpgilər qızılımtıl rəngdə olurlar. Xəstələrin həkimə müraciət etməsinə səbəb olan əsas şikayət güclü qaşınmadır. Bu xəstəlik zamanı tədricən kistalar, lixenifikasiya (dərinin kobudlaşıb qalınlaşması) və impetiginizasiya (ikinci dərəcəli infeksiya əlamətləri) əmələ gəlir.

Dermatoz xroniki şəkildə inkişaf edir. Xəstəliyin xüsusi əlamətlərinə menstruasiya ərəfəsində qaşınmanın artmasını, hamiləlik dövründə isə azalmasını misal göstərmək olar.

## Diaqnostika
Xəstəliyin diaqnozu klinik əlamətlərə və xəstənin şikayətlərinə əsasən qoyulur. Diaqnozun qoyulmasının çətin olduğu hallarda isə diaqnozu təsdiqləmək üçün histoloji müayinə aparılır.

## Diferensial diaqnostika
Diferensial diaqnostika aşağıdakı xəstəliklərlə aparılır:

* Darje–Uayt xəstəliyi;
* Qara akantoz;
* Yastı dəmrov.

## Müalicəsi
Xəstəliyi müalicə etmək çətin hesab edilir. Yerli olaraq qlükokortikoidlər, antibiotiklər və antiseptiklər istifadə olunur. A vitamini qrupuna aid preparatların tətbiqi yaxşı effekt verir.

## İstinadlar
Vesta (mifologiya)

**Vesta** — Roma mifologiyasında ocağın, ailənin, evin və müqəddəs alovun ilahəsi. O, həmçinin təmizlik, əmin-amanlıq və evin qoruyucusu kimi qəbul edilirdi. Vestanın Yunan mifologiyasındakı qarşılığı Hestiadır. Roma mədəniyyətlərdə onun rolu həm evlərdə, həm də dövlət səviyyəsində dini və sosial həyatın mərkəzini təşkil edirdi.

## Tarixi və ailəsi
Vesta, Saturn və Opsun qızı; Yupiter, Neptun, Pluton və Ceresin bacısıdır. Roma mifologiyasında əsas olaraq ailə və ev simvolu kimi tanınır. Onun mədəniyyət və dinə təsiri, Roma cəmiyyətində ailə, şəhər və dövlət quruluşunu birləşdirən simvol kimi qiymətləndirilirdi.

Vestanın ən böyük təsiri Roma dövləti və cəmiyyətində hiss olunurdu, çünki onun müqəddəs alovu dövlətin davamlılığının rəmzi hesab edilirdi.

## Müqəddəs alov və Vesta məbədi

Vestanın ən vacib atributu müqəddəs alovdur. Bu alov, Roma forumunda yerləşən Vesta məbədində daimi yanırdı. Məbəd və alovun qorunması yalnız Vestal bakirələr tərəfindən həyata keçirilirdi.

Alovun əhəmiyyəti Roma dövlətinin rifahı və davamlılığı Vestanın alovunun qorunmasına bağlı idi. Əgər alov sönsə idi, bu, Roma xalqı üçün böyük pis əlamət hesab edilirdi.

## Vestal bakirələr
Vestanın hakimiyyətində olan Vestal bakirələr xüsusi statusa malik idi. Onlar yalnız dini deyil, həm də ictimai əhəmiyyətli hüquqlara sahib idilər. Rahiblər xüsusi təhsil alır, dini mərasim və ritualları öyrənirdilər.
Vestal bakirələr xüsusi hörmətə sahib olur, müəyyən mükli və sosial imtiyazlardan istifadə edə bilərdilər. Bu rahiblər 30 il müddətində xidmət edir, alovu qoruyur və müxtəlif məbədlərdə iştirak edirdilər.

## Vestilia bayramı

Vestilia Vesta üçün ən böyük bayram hesab edilir və hər il 7–15 iyun tarixlərində qeyd olunurdu.

Bayram 7 gün davam edirdi və məbədə yalnız qadınlar məbədə daxil ola bilərdi. Bayram ərzində evlərin təmizlənməsi, qurbanların təqdim edilməsi və Vestanın xeyir-duası üçün dualar edilirdi. Bayramın keçirilməsinin əsas məqsədi Roma ailələrinin və dövlətin rifahını təmin etmək və müqəddəs alovun qorunmasını qeyd etmək idi.

Bu bayram həm dini, həm də sosial əhəmiyyət daşıyırdı.

## Simvolik heyvan və atributlar
Vestanın ənənəvi heyvanı donuz idi. Donuzlar qədim Romada çörək bişirmə mərasimlərində və rituallarda istifadə olunurdu.

Digər simvol və atributlar:
* Müqəddəs alov — ev və dövlətin qoruyucusu.
* Dovşan və ya donuz fiqurları — məhsuldarlıq və rifah simvolu.

## Roma cəmiyyətində rolu

Vesta yalnız evlərin deyil, dövlətin qoruyucusu kimi qəbul edilirdi. Roma sənətində və ədəbiyyatında Vesta tez-tez ailənin və alovun simvolu kimi qəbul olunur. Onun heykəlləri ailə və alov simvolları ilə təsvir olunurdu.

## İstinadlar