Transfer qiymətləri

**Transfer qiymətləri** () — bir şirkət daxilindəki bağlı tərəflər arasında (filiallar, törəmə şirkətlər və ya bölmələr) malların, xidmətlərin və ya intellektual mülkiyyətin ötürülməsi zamanı istifadə olunan qiymətləri ifadə edir. Bu konsepsiya beynəlxalq biznes və vergi idarəetməsi sahəsində mühüm rol oynayır, çünki çoxmillətli şirkətlər bu qiymətləri strategiyalarında istifadə edərək mənfəətlərini optimallaşdırmağa çalışırlar.

Transfer qiymətləri həm vergi idarəetməsi, həm də biznes strategiyasının bir hissəsi kimi mühüm rol oynayır. Effektiv idarəetmə üçün həm hüquqi, həm də əməliyyat aspektlərini nəzərə almaq vacibdir.

## Əhəmiyyəti
Transfer qiymətləri mənfəətin ölkələr arasında necə bölüşdürüldüyünə təsir edir və bu, ölkələrdə tətbiq olunan fərqli vergi dərəcələri səbəbindən önəm qazanır. Şirkətlər aşağı vergi dərəcəsinə malik ölkələrə mənfəət köçürərək ümumi vergi yükünü azalda bilərlər. Şirkət daxilindəki filialların və ya bölmələrin fəaliyyətlərini düzgün qiymətləndirmək və motivasiya sistemini qurmaq üçün transfer qiymətləri istifadə olunur. Şirkətlər arasında malların və xidmətlərin qiymətləri düzgün tənzimlənmədikdə, maliyyə pozuntuları və ya hüquqi problemlər yarana bilər.

## Problemləri
Çoxmillətli şirkətlərin transfer qiymətləri vasitəsilə vergilərdən  yayınmasının qarşısını almaq üçün müxtəlif ölkələr sərt tənzimləmə qaydaları tətbiq edir. Məsələn, OECD-nin Transfer Qiymətləri Təlimatları və BEPS (Base Erosion and Profit Shifting) təşəbbüsü bu sahədə geniş şəkildə istifadə olunur. Müxtəlif ölkələrin tənzimləmələri arasındakı uyğunsuzluq, bir mənfəətin iki fərqli ölkədə vergiyə cəlb edilməsinə səbəb ola bilər. Eyni şərtlər əsasında müstəqil tərəflər arasında müqayisəli qiymət tapmaq bəzən mümkün olmur. Şirkət daxilində malların, xidmətlərin və intellektual mülkiyyətin mübadiləsi çox vaxt kompleks xarakter daşıyır və dəqiq qiymət müəyyən etmək çətinləşir.

## Qiymətlərin müəyyənləşdirilməsi
Transfer qiymətlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün bir neçə metod mövcuddur. Bu metodlar beynəlxalq qaydalarla tənzimlənir və ən məşhurları aşağıdakılardır:

# Müqayisəli qiymət metodu () — bağlı tərəflər arasındakı qiymət, bazarda müstəqil tərəflər arasında istifadə edilən qiymətlə müqayisə edilir. Üstünlüyü  ən obyektiv yanaşma sayılır, çatışmazlığı isə eyni şərtlərdə müqayisə üçün uyğun bazar məlumatları tapmaq çətin ola bilər.
# Maya dəyəri üstəgəl mənfəət metodu () — mal və ya xidmətin istehsal dəyərinə müəyyən mənfəət marjası əlavə edilir.
# Satış qiymətindən çıxış metodu () — bağlı tərəf bir məhsulu sataraq gəlir əldə edir və bu gəlirdən uyğun mənfəət marjası çıxılır.
# Mənfəət bölgüsü metodu () — şirkət daxilində yaranan mənfəət müxtəlif bölmələr arasında bölüşdürülür, nəzərə alınaraq hər birinin verdiyi töhfə.
# Əməliyyat mənfəətinin müqayisəsi metodu () — bağlı tərəflərin mənfəət marjası bazar şərtləri ilə müqayisə edilir.

## Beynəlxalq qaydalar və standartlar
* OECD Transfer Pricing Guidelines — transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və tətbiqi üçün beynəlxalq standart kimi qəbul edilir.
* BEPS Təşəbbüsü — şirkətlərin vergilərdən yayınmasının qarşısını almaq məqsədilə çoxmillətli strategiyaların idarə olunması üçün nəzərdə tutulub.
* ARM's Length Principle (Ədalətli Bazar Qiyməti Prinsipi) — transfer qiymətləri müstəqil tərəflər arasında baş verəcək bazar şərtləri ilə uyğun olmalıdır.

## Transfer qiymətlərinin üstünlükləri və çatışmazlıqları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*OECD Transfer Pricing Country Profiles
*China's new transfer pricing regulations 2009
*IRS transfer pricing documentation
*Customs vs Tax agencies in transfer pricing
*''Transfer Pricing Litigations''
*World Tax Organization