open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
14 may

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1796 — Edvard Cenner təbii çiçək xəstəliyinin ilk peyvəndini həyata keçirib.
* 1900 — II Yay Olimpiya Oyunları Parisdə keçirilib.

### 1901–cari
* 1948 — İsrail müstəqil dövlət elan edilib və müvəqqəti hökumət qurulub.
* 1955 — Soyuq müharibə: Sovet İttifaqı daxil olmaqla, səkkiz kommunist bloku ölkəsi Varşava Müqaviləsi Təşkilatı adlı qarşılıqlı müdafiə müqaviləsi imzalayıb.
* 1970 — Andreas Baader Ulrike Maynhof, Qudrun Ensslin və başqaları tərəfindən həbsdən azad edildi. Bu Qırmızı Ordu Fraksiyasının formalaşmasında mühüm məqam oldu.
* 1973 — ABŞ-nin ilk kosmik stansiyası olan Skylab orbitə buraxılıb.
* 2020 — Cibutidə ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1805 — Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xanın varisi İbrahimxəlil xan Rusiya imperiyasına təslim olur.
* 2011 — 2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil edən Ell & Nikki "Running Scared" mahnısı ilə müsabiqənin qalibi olmuşlar.
* 2016 — 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil edən Səmra Rəhimli "Miracle" mahnısı ilə 17-ci yeri tutmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1553 — Valualı Marqarita, Fransa şahzadəsi

### 1601–1900
* 1836 — Vilhelm Steynits, ABŞ və Avstriya şahmatçısı
* 1839 — Abdulla Mərraş, Suriya yazıçısı

### 1901–cari

* 1902 — Lütsiya Qaruta, Latviya pianoçusu
* 1916 — Vəli Axundov, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1928 — Ernesto Çe Qevara, Argentina və Kuba inqilabçısı
* 1934 — Aureliyo Milani, İtaliya futbolçusu
* 1943 — Şandor Demyan, Macarıstan iş adamı
* 1944 — Corc Lukas, ABŞ kinorejissoru
* 1969 — Keyt Blanşett, Avstraliya aktrisası
* 1973 — Hakan Ünsal, Türkiyə futbolçusu
* 1984 — Mark Zukerberq, ABŞ media maqnatı
* 1992 — Röyal Mədətov, Azərbaycan kiçik giziri
* 1994 — Hüseyn Rzayev, Azərbaycan əsgəri
* 1995 — Nicat Abasov, Azərbaycan şahmatçısı
* 1997 — Rəhman Əjdərov, Azərbaycan leytenantı

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1576 — I Təhmasib, Səfəvi şahı

### 1601–1900
* 1610 — IV Henrix, Fransa kralı
* 1643 — XIII Lüdovik, Fransa kralı

### 1901–cari

* 1912 — VIII Frederik, Danimarka kralı
* 1943 — Henri La Fonten, Belçika hüquqşünası
* 1976 — Şamil Əzizbəyov, Azərbaycan geoloqu
* 1985 — Bəhram Mansurov, Azərbaycan tarzəni
* 1987 — Rita Heyvort, ABŞ aktrisası
* 1992 — Qasım Rzayev, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1998 — Frenk Sinatra, ABŞ müğənnisi
* 2015 — B. B. Kinq, ABŞ blyuz gitaraçısı
* 2019 — Tim Konuey, ABŞ aktyoru
* 2021 — Ester Myaqi, Estoniya bəstəkarı

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Liberiya — Milli Birlik Günü
*  Malavi — Hestinq Banda Günü
*  Paraqvay — Bayraq Günü

## İstinadlar
19 may

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1900 — Böyük Britaniya Tonqa adasını ilhaq edib.

### 1901–cari
* 1919 — Mustafa Kamal Atatürk Samsunda enərək, Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsini başlatdı.
* 1968 — İran milli futbol komandası Asiya Kubokunu qazanıb.
* 1972 — İran milli futbol komandası Asiya Kubokunu qazanıb.
* 2024 — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanında helikopter qəzası baş verdi. Qəza nəticəsində İran prezidenti İbrahim Rəisi, xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahiyan, İran Ali Rəhbərinin Şərqi Azərbaycan ostanındakı nümayəndəsi Məhəmməd Əli Əl-Haşimi, Şərqi Azərbaycan ostanının general-qubernatoru Malik Rəhməti və helikopter heyəti də daxil olmaqla 8 nəfər öldü.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 2007 — İsrafil Aşurlı Everest dağının zirvəsinə çıxan ilk azərbaycanlı olmuşdur.
* 2015 — Bakının Binəqədi rayonunda yaşayış binasında yanğın nəticəsində 15 nəfər həlak olmuş, 63 nəfər yaralnmışdır.
* 2019 — "Qəbələ" Azərbaycan Kubokunu qazanıb.
* 2021 — "Neftçi" Azərbaycan Premyer Liqası çempionu olmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1738 — Mixail Kamenski, Rusiya feldmarşalı
* 1795 — Cons Hopkins, ABŞ sahibkarı
* 1797 — Mariya İzabella Braqanza, İspaniya kraliçası
* 1870 — Albert Fiş, ABŞ seriyalı qatili
* 1879 — Nensi Astor, Böyük Britaniya deputatı
* 1890 — Xo Şi Min, Vyetnam inqilabçısı
* 1898 
** Hüseynağa Hacıbababəyov, Azərbaycan opera müğənnisi
** Yulius Evola, İtaliya filosofu

### 1901–cari

* 1910 — Rəsul Rza, Azərbaycan şairi
* 1925 
** Malkolm X, ABŞ insan hüquqları müdafiəçisi
** Pol Pot, Kamboca siyasi xadimi
* 1945 — Cəmil bəy Vəzirov, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1949 — Əşrəf Qəni, Əfqanıstan prezidenti
* 1962 — İqor Kşnyakin, Azərbaycan pilotu, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1964 — Fikrət Hacıyev, Azərbaycan əsgəri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1972 — Özcan Dəniz, Türkiyə aktyoru
* 1979 
** Andrea Pirlo, İtaliya futbolçusu və baş məşqçisi
** Dieqo Forlan, Uruqvay futbolçusu və baş məşqçisi
* 1992
** Sem Smit, İngiltərə müğənnisi
** Eleanor Tomlinson, İngiltərə aktrisası
* 1999 — Vüsal Muradov, Azərbaycan kiçik leytenantı

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1389 — Dmitri Donskoy, Böyük Moskva knyazlığının knyazı
* 1536 — Anna Boleyn, İngiltərə kraliçası

### 1601–1900
* 1895 — Xose Marti, Kuba şairi
* 1898 — Vilyam Qladston, Böyük Britaniya baş naziri

### 1901–cari

* 1928 — Maks Şeler, Almaniya filosofu
* 1939 — Əhməd bəy Ağaoğlu, Azərbaycan və Türkiyə siyasətçisi
* 1948 — İbrahim bəy Cahangirzadə, Azərbaycan və Türkiyə dövlət xadimi
* 1973 — Osman Fuad Əfəndi, Osmanlı şahzadəsi
* 1994 — Jaklin Kennedi, ABŞ birinci xanımı
* 2008 — Rimma Kazakova, Rusiya şairəsi
* 2009 — Robert Furxqott, ABŞ biokimyaçısı
* 2015 — Əhməd Ələsgərov, Azərbaycan futbolçusu və baş məşqçisi
* 2017 — Stanislav Petrov, Sovet general-leytenantı
* 2022 — Vaqif Əsədov, Azərbaycan teatr rejissoru

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Qırğızıstan — Analar Günü
*  Türkiyə — Atatürkü Anma, Gənclik və İdman Bayramı
*  Şimali Kipr — Atatürkü Anma, Gənclik və İdman Bayramı
## İstinadlar
20 iyun

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1837 — Kraliça Viktoriya Böyük Britaniyanın kraliçası olub.
* 1863 — Qərbi Virciniya ABŞ-nin 35-ci ştatı olub.

### 1901–cari

* 1976 — Çexoslovakiya milli futbol komandası UEFA Avropa Çempionatını qazanıb.
* 1991 — Almaniya Bundestaqı hökumət oturacağının keçmiş Qərbi Almaniya paytaxtı Bonndan indiki paytaxtı Berlinə köçürülməsinə səs verib.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1995 — Azərbaycan və Mozambik arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1566 — III Sigizmund, Polşa kralı

### 1601–1900
* 1819 — Jak Offenbax, Fransa bəstəkarı
* 1833 — Leon Bonna, Fransa boyakarı
* 1865 — Məmməd bəy Sulkeviç, Azərbaycan general-leytenantı
* 1896 — Əliheydər Qarayev, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1898 — Əli Qurbanov, Azərbaycan aktyoru

### 1901–cari

* 1915 — Süleyman Ələsgərov, Azərbaycan aktyoru 
* 1920 — Fariz Səfərov, Azərbaycan mayoru
* 1921 — Cahangir Cahangirov, Azərbaycan bəstəkarı
* 1927 — Bernar Kaye, Fransa fotojurnalisti
* 1928 — Martin Landau, ABŞ aktyoru
* 1932 — Robert Rojdestvenski, Rusiya şairi
* 1939 — Nailə Bağırova, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1942 — Eduard Markarov, Ermənistan futbolçusu və baş məşqçisi
* 1946 — Zülfü Livaneli, Türkiyə musiqiçisi
* 1949 — Layonel Riçi, ABŞ müğənnisi
* 1952 — Con Qudmen, ABŞ aktyoru
* 1954 — İlan Ramon, İsrail kosmonavtı
* 1965 — Mircavad Cəfərov, Azərbaycan ud ifaçısı
* 1967 — Nikol Kidman, Avstraliya aktrisası
* 1973 — Çino Moreno, ABŞ musiqiçisi
* 1976 — Juliano Belleti, Braziliya futbolçusu
* 1978 — Frenk Lempard, İngiltərə futbolçusu
* 1989 — , ABŞ aktyoru
* 1990 — Eda Ece, Türkiyə aktrisası 
* 1991 — Denis Prokopenko, Ukrayna mayoru

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 840 — I Lüdovik, Frank kralı
* 1597 — Villem Barens, Niderland naviqatoru, kartoqrafı və tədqiqatçısı

### 1601–1900
* 1747 - Nadir Şah,Əfşarlar Dövlətinin Birinci Şahı
* 1869 — Hicikata Toşizo, Yaponiya döyüşçüsü

### 1901–cari

* 1933 — Klara Setkin, Almaniya nəzəriyyəçisi
* 1958 — Kurt Alder, Almaniya kimyaçısı
* 1962 — Həbib Abdullayev, Özbəkistan geoloqu
* 1966 — Jorj Lemetr, Belçika keşişi
* 1978 — Fazil Salayev, Azərbaycan aktyoru
* 1989 — Həsən İzzəddin Dinamo, Türkiyə şairi
* 1992 — Elşad Yəhyayev, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1994 — Leonid Vaynşteyn, Azərbaycan bəstəkarı
* 1995 — Əhməd Süleymanov, Çeçenistan diyarşünası

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Azərbaycan — Qaz təsərrüfatı işçilərinin peşə bayramı günü
*  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Ümumdünya Qaçqınlar Günü
*  Argentina — Bayraq Günü
*  Eritreya — Şəhidlər Günü

## İstinadlar
29 iyun

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1958 — Braziliya milli futbol komandası 1958 FİFA Dünya Kubokunu qazanıb.
* 1986 — Argentina milli futbol komandası 1986 FİFA Dünya Kubokunu qazanıb.
* 1997 — Braziliya milli futbol komandası Amerika Kubokunu qazanıb.
* 2007 — Apple şirkətin ilk mobil telefonu olan iPhone-u buraxdı.
* 2008 — İspaniya milli futbol komandası UEFA Avropa Çempionatını qazanıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1992 — Azərbaycan və Yeni Zelandiya arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.
* 2011 — Bakıda Dərnəgül metrostansiyasının açılışı olmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1326 — I Murad, Osmanlı sultanı
* 1398 — II Con, Araqon kralı
* 1482 — Araqonlu Mariya, Portuqaliya kraliçası

### 1601–1900

* 1849 — Sergey Vitte, Rusiya baş naziri
* 1873 — Leo Frobenius, Almaniya etnoloqu və arxeoloqu
* 1879 — Jiqmond Morits, Macarıstan yazıçısı
* 1894 — Paolo Yaşvili, Gürcüstan şairi
* 1900 — Antuan de Sent-Ekzüperi, Fransa yazıçısı

### 1901–cari
* 1911 — Bernard Herrmann, ABŞ bəstəkarı
* 1929 — Oriyana Fallaçi, İtaliya jurnalisti
* 1936 — Rezo Qabriadze, Gürcüstan kinorejissoru
* 1954 — Elxan Zülfüqarov, Azərbaycan kapitanı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1957 — Qurbanqulu Berdiməhəmmədov, Türkmənistan prezidenti
* 1958 — Elçin Həmidov, Azərbaycan aktyoru
* 1974 — Fəxrəddin Əsgərov, Azərbaycan polkovnik-leytenantı
* 1975 — Hüseyn Dərya, Azərbaycan repçisi
* 1979 — Nuri Sərinləndirici, Azərbaycan müğənnisi
* 1994 — Orxan Quluzadə, Azərbaycan kiçik giziri
* 1993 — Oliver Tri, ABŞ müğənnisi
* 1996 — Tərxan Qurbanov, Azərbaycan əsgəri
* 2001 — Xətai Həsənov, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 226 — Çao Pey, Vey imperatoru
* 1509 — Marqarita Byufort, İngiltərə monarxı

### 1601–1900
* 1860 — Tomas Addison, İngiltərə həkimi
* 1875 — I Ferdinand, Avstriya imperatoru

### 1901–cari

* 1969 — Əli Kərim, Azərbaycan şairi
* 1992 — Kamil Nəsibov, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 2002 — Rauf Adıgözəlov, Azərbaycan skripka ifaçısı
* 2003 — Ketrin Hepbern, ABŞ aktrisası
* 2009 — Jan-Pol Ru, Fransa türkoloqu
* 2011 — Kamil Nəcəfzadə, Azərbaycan boyakarı
* 2018 — Stiv Ditko, ABŞ komiks rəssamı
* 2020 — Karl Rayner, ABŞ aktyoru
* 2021 — Donald Ramsfeld, ABŞ dövlət xadimi
* 2023 — Alan Arkin, ABŞ aktyoru

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Niderland — Veteranlar Günü
*  Seyşel adaları — Milli Gün

## İstinadlar
28 avqust

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* Günəş fırtınası (1859)

### 1901–cari
* 1937 — Toyota təsis edilib.
* 1955 — Qaradərili yeniyetmə Emmett Till Missisipidə vəhşicəsinə qətlə yetirilərək yeni yaranan vətəndaş hüquqları hərəkatını gücləndirib.
* 1963 — Martin Lüter Kinq Vaşinqtona yürüş zamanı Linkoln memorialının qarşısında "Mənim bir arzum var" nitqini edib.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1992 — Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən dinc azərbaycanlılara qarşı Ballıqaya qətliamı törədildi.
* 1992 — Azərbaycan və Mərakeş arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1728 — İohann Lambert, Almaniya riyaziyyatçısı, astronomu və fiziki
* 1749 — Yohann Volfqanq Göte, Almaniya şairi və dramaturqu

### 1901–cari

* 1931 — Şuniçiro Okano, Yaponiya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1945 — Böyükxanım Əliyeva, Azərbaycan aktrisası
* 1948 — Natalya Qundareva, Rusiya aktrisası
* 1950 — Rəna İsmayılova, Azərbaycan orqan ifaçısı
* 1953 — Vaqif Mustafayev, Azərbaycan kinorejissoru
* 1956 — Luis Quzman, ABŞ aktyoru
* 1957 — Ay Veyvey, Çin müasir incəsənət rəssamı
* 1969 
** Arif Abdullayev, Azərbaycan güləşçisi
** Yelena Şabovta, Azərbaycan voleybolçusu
* 1972 — Lotu Quli, Azərbaycan qanuni oğrusu
* 1978 — Xalidu Sissoko, Seneqal futbolçusu
* 1980 — Anar Əliyev, Azərbaycan polkovnik-leytenantı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı
* 1989 
** Valtteri Bottas, Finlandiya Formula-1 pilotu
** Sesar Azpilikueta, İspaniya futbolçusu

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 430 — Avqustin Avreli, Roma rahibi
* 1481 — V Afonso, Portuqaliya kralı

### 1601–1900
* 1645 — Hüqo Qrotsi, Niderland filosofu
* 1767 — İohan Şobert, Almaniya bəstəkarı
* 1839 — Vilyam Smit, İngiltərə geoloqu

### 1901–cari

* 1914 — Anatoli Lyadov, Rusiya bəstəkarı
* 1921 — Əbülhəsən Anaplı, Azərbaycan aktyoru
* 1959 — Rafael Lemkin, Polşa vəkili
* 1973 — Karl Qulbrandsen, Norveç velosipedçisi
* 1979 — Konstantin Simonov, Rusiya yazıçısı
* 1983 — Rübabə Muradova, Azərbaycan müğənnisi
* 1997 — Nazir Əliyev, Azərbaycan aktyoru
* 2020 — Çedvik Bouzman, ABŞ aktyoru

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
31 iyul

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1917 — Birinci Dünya müharibəsi: Üçüncü İpr döyüşü Belçikanın Qərbi Flandriyadakı İpr yaxınlığında başlayıb.

### Azərbaycana aid hadisələr

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1527 — II Maksimillian, Müqəddəs Roma imperatoru

### 1601–1900
* 1893 — Fatimə Cinnah, Pakistan siyasətçisi

### 1901–cari

* 1901 — Jan Dübüffe, Fransa boyakarı və heykəltəraşı
* 1912 — Həbib Abdullayev, Özbəkistan geoloqu
* 1914 — Lui de Fünes, Fransa aktyoru
* 1926 — Midhəd Abbasov, Azərbaycan alimi
* 1935 — Sergio Rossi, İtaliya dizayneri
* 1937 — Edita Pyexa, Rusiya müğənnisi
* 1954 — Cahangir Novruzov, Azərbaycan aktyoru
* 1960 — Yevgeni Karlov, Azərbaycan kapitanı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1962 — Uesli Snayps, ABŞ aktyoru
* 1965 — C. K. Roulinq, Böyük Britaniya yazıçısı
* 1966 — Valdas İvanauskas, Litva futbolçusu və baş məşqçisi
* 1973 — Vail əl-Şəhri, Səudiyyə Ərəbistanı terrorçusu
* 1977 — Aydın Xırdalanlı, Azərbaycan meyxanaçısı
* 1985 — Allie X, Kanada müğənnisi
* 1995 — Lil Uzi Vert, ABŞ repçisi
* 1999 — Nicat Məmmədli, Azərbaycan leytenantı

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1784 — Deni Didro, Fransa filosofu
* 1849 — Şandor Petöfi, Macarıstan şairi 
* 1875 — Endrü Conson, ABŞ prezidenti
* 1886 — Ferens List, Macarıstan bəstəkarı

### 1901–cari

* 1942 — Leopold Rostropoviç, Sovet violonçelisti
* 1944 — Antuan de Sent-Ekzüperi, Fransa yazıçısı
* 1986 — Çiune Suqihara, Yaponiya diplomatı
* 1992 
** Ənvər Əlixanov, Azərbaycan dövlət xadimi
** Əsəd Əhmədov, Azərbaycan əsgəri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 2009 — Bobbi Robson, İngiltərə futbolçusu və baş məşqçisi
* 2012 — Qor Vidal, ABŞ yazıçısı
* 2016
** Fazil İsgəndər, Rusiya yazıçısı və şairi
** Seymur Peypert, ABŞ riyaziyyatçısı
* 2017 — Janna Moro, Fransa aktrisası
* 2023 — Anqus Klaud, ABŞ aktyoru

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Malaziya — Döyüşçülər Günü
*  Polşa — Xəzinə Günü

## İstinadlar
29 avqust

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1526 - Qanuni Sultan Süleyman macarları Moxaç döyüşündə məğlub edib.

### 1601–1900
* 1831 — İngiltərə alimi Maykl Faradey elektromaqnit induksiyasını kəşf edib.

### 1901–cari
* 1966 — The Beatles San-Fransiskodakı Kendlestik parkında pərəstişkarlarına pul ödəməzdən əvvəl son konsertini vermişdir.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1992 — "İnşaatçı" Azərbaycan Kubokunu qazanıb.
* 1993 — Azərbaycanda Etimad Referendumu keçirilib.
* 2004 — Afinada keçən 2004 Yay Olimpiya Oyunlarında boksçular Ağası Məmmədov və Fuad Aslanov bürünc medal qazanıb.
* 2005 — İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti (İTV) təsis edilib.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1619 — Jan Batist Kolber, Fransa dövlət xadimi
* 1632 — Con Lokk, İngiltərə filosofu
* 1777 — Nikita Biçurin, Rus türkoloqu və şərqşünası
* 1780 — Jan Ogüst Dominik Enqr, Fransa rəssamı 
* 1862 — Moris Meterlink, Belçika dramaturqu

### 1901–cari

* 1915 — İnqrid Berqman, İsveç aktrisası
* 1920
** Məlik Məhərrəmov, Azərbaycan podpolkovniki
** Çarli Parker, ABŞ cazmeni və musiqiçisi 
* 1923 — Riçard Attenboro, İngiltərə aktyoru
* 1936 — Con Makkeyn, ABŞ senatoru və kapitanı
* 1943 — Artur Makdonald, Kanadalı astrofizik
* 1950 — Mirzə Ağabəyli, Azərbaycan aktyoru

* 1958 — Maykl Cekson, ABŞ musiqiçisi, filantrop, bəstəkar, prodüser və aktyor
* 1960 — Çingiz Mustafayev, Azərbaycan jurnalisti, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1971 — Karla Qucino, ABŞ aktrisası 
* 1972 — Vado Korovin, Azərbaycan aktyoru
* 1976 — Yon Dal Tomasson, Danimarka futbolçusu və baş məşqçisi
* 1980
** Vilyam Levi, Kubalı aktyor və model
** Devid Vest, ABŞ basketbolçusu
* 1989 — Sirac Abışov, Azərbaycan operatoru
* 1993 — Liam Peyn, İngilis müğənni, söz yazarı və One Direction keçmiş qrupunun üzvü

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1526 — II Layoş, Macarıstan və Xorvatiya kralı

### 1601–1900
* 1799 — VI Piy, Roma papası

### 1901–cari

* 1904 — V Murad, Osmanlı sultanı
* 1938 
** Bela Kun, Macarıstan dövlət xadimi
** Frideş Karinti, Macarıstan yazıçısı
* 1965 — Qurban Pirimov, Azərbaycan tarzəni
* 1969 — Lev Sverdlin, Rusiya aktyoru
* 1980 — Franko Bazalya, İtaliya psixiatrı
* 1982 — İnqrid Berqman, İsveç aktrisası
* 2011 — Xəmis Qəddafi, Liviya komandiri
* 2016 — Cin Uaylder, ABŞ aktyoru
* 2020 — Vüqar Biləcəri, Azərbaycan meyxanaçısı
* 2021 — Jak Roqqe, Belçika idman administratoru

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Beynəlxalq Nüvə Sınaqlarına Qarşı Günü
*  Slovakiya — Slovakiya Milli Üsyanının İldönümü
*  ABŞ — Milli Limon Suyu Günü

## İstinadlar
30 avqust

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 2021 — Sonuncu ABŞ qoşunları Əfqanıstanı tərk edərək ABŞ-nin müharibədəki iştirakına iştirakına son qoyub.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1991 — Azərbaycan Ali Sovetinin növbədənkənar sessiyasında "Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpası haqqında" Bəyannamə qəbul etmişdir.
* 1992 — Azərbaycan və Qazaxıstan arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1334 — I Pyotr, Kastiliya və Leon kralı

### 1601–1900
* 1748 — Jak-Lui David, Fransa boyakarı
* 1773 — Mixai Pollak, Macarıstan memarı
* 1797 — Meri Şelli, İngiltərə yazıçısı
* 1804 — Aleksandr Xodzko, Polşa şairi
* 1811 — Teofil Qotye, Fransa şairi
* 1860 — İsaak Levitan, Rusiya boyakarı

### 1901–cari

* 1913 — Riçard Stoun, Böyük Britaniya iqtisadçısı
* 1930 — Vorren Baffett, ABŞ biznes maqnatı
* 1940 — Əhməd İsayev, Azərbaycan yazıçısı
* 1954 — Aleksandr Lukaşenko, Belarus prezidenti
* 1958 — Anna Politkovskaya, Rusiya jurnalisti
* 1972 
** Kameron Diaz, ABŞ aktrisası
** Rövşən Əliyev, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1978 — Fərrux İsmayılov, Azərbaycan futbolçusu
* 1979 — Rüfət Axundov, Azərbaycan estrada müğənnisi
* 1982 — Endi Roddik, ABŞ tennisçisi
* 1991 
** Fərid Məmmədov, Azərbaycan müğənnisi
** Nihad Babayev, Azərbaycan kapitanı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1483 — XI Lüdovik, Fransa kralı

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1903 — Lado Ketsxoveli, Gürcüstan yazıçısı və inqilabçısı
* 1935 — Anri Barbüs, Fransa yazıçısı
* 1940 — Cozef Con Tomson, Böyük Britaniya fiziki
* 1993 — Sergey Murtuzəliyev, Azərbaycan podpolkovniki, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1999 — Kristapor İvanyan, Ermənistan general-leytenantı
* 2000 — Şahmar Əkbərzadə, Azərbaycan şairi
* 2003 — Çarlz Bronson, ABŞ aktyoru
* 2006 — Nəcib Məhfuz, Misir yazıçısı
* 2012 — İqor Kvaşa, Rusiya aktyoru
* 2017 
** Luiza Hey, ABŞ yazıçısı
** Marcori Boulton, Böyük Britaniya yazıçısı
* 2018 — İosif Kobzon, Rusiya müğənnisi
* 2022 — Mixail Qorbaçov,  SSRİ-nin ilk və son prezidenti 

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Azərbaycan — "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyinin Bərpası Haqqında" Bəyannamənin Qəbulu Günü
*  Qazaxıstan — Konstitusiya Günü
*  Şərqi Timor — Populyar Məsləhət Günü
*  Türkiyə — Zəfər Günü

## İstinadlar
31 avqust

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1957 — Malay Federasiyası (indiki Malayziya) Birləşmiş Krallıqdan müstəqilliyini qazanıb.
* 1994 — Rusiya öz qoşunlarını Estoniyadan çıxarmağı başa çatdırıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1993 — Qarabağ müharibəsi: Ermənistan Silahlı Qüvvələri Qubadlı rayonunu işğal edirlər.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 12 — Kaliqula, Roma imperatoru
* 161 — Kommod, Roma imperatoru
* 1569 — Sultan Cahangir, Böyük Moğol imperatoru

### 1601–1900
* 1786 — Mişel Ejen Şevröl, Fransa kimyaçısı
* 1870 — Mariya Montessori, İtaliya həkimi və pedaqoqu
* 1880 — Vilhelmina, Niderland kraliçası
* 1890 — Auqust Alle, Estoniya yazıçısı

### 1901–cari

* 1908 — Vilyam Saroyan, ABŞ yazıçısı
* 1928 — Ceyms Kobörn, ABŞ aktyoru
* 1949 — Riçard Gir, Amerikan aktyor 
* 1954 — Robert Köçəryan, Ermənistan prezidenti
* 1957 
** Aydın Hüseynov, Azərbaycan şahmatçısı
** Kübra Dadaşova, Azərbaycan aktrisası
* 1962 — Nurlan Niqmatulin, Qazaxıstan dövlət xadimi
* 1967 — Yunis Nəcəfov, Azərbaycan baş leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1970 — Raniyə əl-Abdullah, İordaniya kraliçası
* 1971 — Kris Taker, Amerikan aktyor və komik
* 1985 — Məhəmməd ibn Salman, Səudiyyə Ərəbistanı şahzadəsi

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 318 — Liu Konq, Şimali Xan imperatoru
* 731 — Otomo no Tabito, Yaponiya zadəganı, hərbi xadimi və şairi
* 1422 — V Henri, İngiltərə kralı

### 1601–1900
* 1867 — Şarl Bodler, Fransa şairi

### 1901–cari

* 1927 — Andranik Ozanyan, Ermənistan general-mayoru
* 1941 — Marina Svetayeva, Rusiya şairəsi
* 1967 — İlya Erenburq, Sovet yazıçısı
* 1969 — Rokki Marçiano, ABŞ boksçusu
* 1992 — Mətləb Quliyev, Azərbaycan baş leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1997 — Diana, Böyük Britaniya şahzadəsi
* 2016 — Oqtay Zülfüqarov, Azərbaycan bəstəkarı
* 2018 — Aleksandr Zaxarçenko, Donetsk Xalq Respublikası dövlət xadimi
* 2021 — Tamilla Ağamirova, Azərbaycan aktrisası

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Qırğızıstan — Müstəqillik Günü
*  Malayziya — Müstəqillik Günü
*  Rumıniya — Rumın Dili Günü
*  Trinidad və Tobaqo — Müstəqillik Günü

## İstinadlar
3 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1260 — Məmlüklər və monqollar arasında Əyn Cəllud döyüşü baş verib

### 1601–1900
* 1783 — ABŞ İstiqlal müharibəsi: Müharibə ABŞ və Böyük Britaniyanın Paris Müqaviləsi imzalanması ilə başa çatıb.

### 1901–cari
* 1922 — Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsi: Türk ordusu Yunan işğalı altında olan Emət, Ödəmiş, və Eşmə'yə daxil olub
* 1971 — Qətər müstəqil dövlət olmuşdur

### Azərbaycana aid hadisələr
* 2012 — Bakıda Four Seasons Hotel Baku hotelinin açılışı olub.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1869 — Frits Preql, Avstriya kimyaçısı 
* 1874 — Karl Stomer, Norveç riyaziyyatçısı və astrofiziki
* 1875 — Ferdinand Porşe, Avstriya əsilli Alman avtomobil mühəndisi
* 1899 — Frenk Makfarleyn Börnet, Avstraliyalı viroloq

### 1901–cari

* 1908 — Lev Pontryagin, Rusiya riyaziyyatçısı
* 1914 — Anatoli Quskov, Sovet dövlət xadimi
* 1929 — Məleykə Ağazadə, Azərbaycan aktrisası
* 1931 — Oqtay Şıxəliyev, Azərbaycan boyakarı
* 1936 — Zeynalabdin bin Əli, Tunis prezidenti
* 1941 — Sergey Dovlatov, Sovet jurnalisti və yazıçısı
* 1947 — Mario Dragi, İtaliya baş naziri
* 1951 — Yaşar Nuri, Azərbaycan aktyoru
* 1952 — Şəhrizadə, Türkiyə müğənnisi
* 1960 — Afət Həsənova, Azərbaycan deputatı
* 1965 — Çarli Şin, ABŞ aktyoru
* 1969 — Noa Baumbax, ABŞ rejissoru
* 1982 — Adnan Bərəkət, Niderland futbolçusu
* 1988 — Jerom Boatenq, Qana futbolçusu
* 1995 — Niklas Süle, Almaniya futbolçusu

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 264 — Sun Xiu, U imperatoru
* 1342 — Anna, Trabzon imperatriçası
* 1467 — Portuqaliyalı Eleonora, Müqəddəs Roma imperatriçası
* 1592 — Robert Qrin, İngiltərə dramaturqu

### 1601–1900

* 1853 — Oqüsten Sent-İler, Fransa botaniki
* 1877 — Adolf Tyer, Fransa prezidenti
* 1883 — İvan Turgenev, Rusiya yazıçısı

### 1901–cari
* 1918 — Fanya Kaplan, Ukrayna inqilabçısı
* 1932 — Pavlik Morozov, Sovet məktəblisi
* 1991 — Yuri Kovalyov, Azərbaycan starşinası, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1995 — Ramazan Çirinqov, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 2012 — Maykl Klark Dunkan, ABŞ aktyoru
* 2021 — Seyid Məhəmmədsəid Təbatəbai, İraq din xadimi

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Qətər — Müstəqillik Günü
*  San-Marino — Müqəddəs Marinus və Respublika Bayramı

## İstinadlar
4 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1870 — Fransa imperatoru III Napoleon devrildi və Üçüncü Fransa Respublikası elan edildi.
* 1888 — Corc İstman Kodak ticarət markasını qeydiyyata alır və rulon filmindən istifadə edən kamerası üçün patent alır.

### 1901–cari
* 1998 — Google Stenford Universitetinin iki tələbəsi Larri Peyc və Sergey Brin tərəfindən təsis edilib.

### Azərbaycana aid hadisələr

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 973 — Biruni, İran ensiklopediyaçısı və mütəfəkkiri
* 1383 — V Feliks (Antipapa), Savoyya hersoqu

### 1601–1900
* 1891 — Fritz Todt, Alman mühəndis

### 1901–cari

* 1913
** Kenzo Tanqe, Yaponiya memarı
** Şmuel Vozner, İsrail ravvini
* 1924 — Con Eyken, İngiltərə yazıçısı
* 1927 — Con Makkarti, ABŞ kompüter alimi
* 1952 — Rişi Kapur, Hindistan aktyoru
* 1953 — Fatih Terim, Türkiyə futbolçusu və baş məşqçisi
* 1967 — Vidadi Rzayev, Azərbaycan futbolçusu və baş məşqçisi
* 1968 — Vahid Mustafayev, Azərbaycan kinorejissoru
* 1969 — Georgi Marqvelaşvili, Gürcüstan baş naziri
* 1972 — Bəhram Bağırzadə, Azərbaycan aktyoru və şoumeni
* 1981 — Beyonse, ABŞ müğənnisi
* 1990 — Olqa Xarlan, Ukrayna qılıncoynadanı
* 1994 — Əhməd Amanov, Azərbaycan əsgəri
* 2001 — Elvin İsizadə, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1942 — Jiqmond Morits, Macarıstan yazıçısı
* 1954 — Əhməd Zəki Soydəmir, Türkiyə generalı
* 1965 — Albert Şveytser, Almaniya və Fransa ilahiyyatçısı
* 1984 — Nodar Dumbadze, Gürcüstan yazıçısı
* 1989 — Jorj Simenon, Belçika yazıçısı
* 1990 — Turan Dursun, Türkiyə yazıçısı
* 1992 — Fəxrəddin Nəcəfov, Azərbaycan baş leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1997 — Aldo Rossi, İtaliya memarı
* 2003 — Əzizə Cəfərzadə, Azərbaycan yazıçısı
* 2014 
** Coan Riverz, ABŞ komiki
** Donatas Banionis, Litva aktyoru
* 2019 
** Abbas Abdulla, Azərbaycan şairi
** Kayli Ray Harris, ABŞ müğənnisi

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
5 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1669 — Krit Osmanlı imperiyasına ilhaq olunub.
* 1800 — Napoleon Bonapart Malta adasını İngiltərəyə qaytardı. (Halbuki özü adanı 1798-ci ildə İngilislərin əlindən özü almışdı)
* 1839 — Çin və İngiltərə arasında Birinci tiryək müharibəsi başlayıb.

### 1901–cari
* 1905 — Rusiya və Yaponiya imperiyası arasında Rus-yapon müharibəsi bitmişdir.
* 1944 — Belçika, Niderland və Lüksemburq Benilüksü təsis edib.
* 1960 — Məhəmməd Əli 1960 Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanıb.
* 1977 — Voyacer proqramı: NASA Voyacer 1 kosmik gəmisini orbitə buraxıb.

### Azərbaycana aid hadisələr

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1568 — Tomazzo Kampanella, İtaliya yazıçısı və filosofu

### 1601–1900
* 1638 — XIV Lüdovik, Fransa kralı
* 1735 — İohan Kristian Bax, Almaniya bəstəkarı
* 1780 — Klark Abel, Böyük Britaniya cərrahı və təbiətşünası
* 1872 — Əhməd Baytursunov, Qazaxıstan ictimai xadimi
* 1891 — Li Tsinhuy, Çin bəstəkarı
* 1892 — Əhməd Bakıxanov, Azərbaycan tarzəni

### 1901–cari

* 1902 — Tağı Ərani, İran siyasi fəalı
* 1905 — Artur Kostler, Böyük Britaniya və Macarıstan yazıçısı
* 1930 — Ken Naqanuma, Yaponiya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1935 — Səyavuş Aslan, Azərbaycan aktyoru
* 1946 — Freddi Merkyuri, İngiltərə müğənnisi, mahnı bəstəkarı və Queen qrupunun solisti
* 1951 — Maykl Kiton, ABŞ aktyoru
* 1955 — Səmədağa Şıxlarov, Azərbaycan futbolçusu və məşqçisi
* 1971 — Vill Hant, Amerikalı təbilçi və Evanescence qrupunun üzvü 
* 1973 — Elçin Həşimov, Azərbaycan tarzəni
* 1988 — Nuri Şahin, Türkiyə futbolçusu

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1786 — Conas Hanvey, Böyük Britaniya səyyahı
* 1831 — Məhəmmədhəsən, Şəki xanı
* 1848 — Məhəmməd şah Qacar, İran şahı
* 1857 — Ogüst Kont, Fransa filosofu
* 1866 — Jül Düpüi, Fransa mühəndisi

### 1901–cari

* 1902 — Virxov Rudolf, Almaniya həkimi
* 1919 — Vasili Çapayev, Rusiya əsgəri
* 1954 — Yevsey Gindes, Azərbaycan pediatrı və dövlət xadimi
* 1975 — Kərim Sultanov, Azərbaycan aktyoru
* 1997 — Tereza Ana, Albaniya və Hindistan rahibəsi
* 2008 — Şamama Həsənova, Azərbaycan pambıqçısı
* 2015 — Ağamusa Axundov, Azərbaycan ədəbiyyatşünası
* 2017 — Nikolas Blumberqen, ABŞ və Niderland fiziki

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Beynəlxalq Хeyriyyə Günü
*  Hindistan — Müəllim Günü

## İstinadlar
6 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl
* 394 — Frigid çayında döyüş.
* 1492 — Kolumbun ekspedisiyası Köhnə dünyanı (Kanar adaları, San-Sebastian portu) tərk edir və Qərbə yola çıxır.

### 1601–1900
* 1689 — Çin və Rusiya arasında ilk saziş — Nerçisk müqaviləsi imzalanıb.

### 1901–cari
* 1968 — Svazilend Birləşmiş Krallıqdan müstəqilliyini qazanıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1994 — Azərbaycan və Qəmər adaları arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.
* 1995 — Oser faciəsi: Fransanın Oser şəhərində Azərbaycan milli futbol komandası Fransa milli futbol komandasına 10:0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1666 — V İvan, Rusiya çarı
* 1757 — Markiz de Lafayet, Fransa zadəganı
* 1766 — Con Dalton, İngiltərə kimyaçısı
* 1814 — Jorj Etyenn Kartye, Kanada dövlət xadimi
* 1883 — Jülyen Lyao, Belçika siyasətçisi
* 1888 — Cozef Patrik Kennedi, ABŞ iş adamı

### 1901–cari
* 1944 — Skender Hika, Albaniya futbolçusu
* 1952 — Arif Qasımov, Azərbaycan deputatı
* 1954 — Karli Fiorina, ABŞ iş adamı
* 1963 — Eldar Tağızadə, Azərbaycan kapitanı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1972 
** İdris Elba, İngiltərə aktyoru
** Oh Yon-Ran, Cənubi Koreya həndbolçusu
* 2001 — Hüseyn Qəribzadə, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1566 — Sultan Süleyman Qanuni, Osmanlı sultanı

### 1601–1900
* 1683 — Jan Batist Kolber, Fransa dövlət xadimi

### 1901–cari

* 1941 — Salman Mümtaz, Azərbaycan şairi və ədibyyatşünası
* 1945 — Məcid Behbudov, Azərbaycan xanəndəsi
* 1978 — Adolf Dassler, Almaniya sahibkarı
* 1990 — Gəncəli Sabahi, İran yazıçısı
* 1992 — Rafiq Nəsrəddinov, Azərbaycan baş leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1998 — Akira Kurosava, Yaponiya kinorejissoru
* 2007 — Luçano Pavarotti, İtaliya opera müğənnisi
* 2008 — Mirabbas Qasımov, Azərbaycan riyaziyyatçısı
* 2017 — Lütfi Zadə, Azərbaycan riyaziyyatçısı
* 2019 — Robert Muqabe, Zimbabve prezidenti
* 2021 — Jan-Pol Belmondo, Fransa aktyoru

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Bolqarıstan — Birləşmə Günü
*  Esvatini — Müstəqillik Günü
*  Pakistan — Müdafiə Günü
*  San-Tome və Prinsipi — Silhalı Qüvvələr Günü

## İstinadlar
7 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1923 — İnterpol təsis edilib.
* 1936 — Sonuncu tilasin, Bencamin adlı ətyeyən marsupial, Tasmaniyadakı Hobart zooparkında qəfəsdə tək ölmüşdür.
* 2019 — Ukraynalı kinorejissor Oleq Sentsov və daha 66 nəfər Ukrayna və Rusiya arasında məhbus mübadiləsi zamanı azadlığa buraxılıb.
* 2021 — Bitcoin El Salvadorda qanuni ödəniş vasitəsinə çevrilib.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1992 — Azərbaycan və Yaponiya arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1533 — I Elizabet, İngiltərə və İrlandiya kraliçası

### 1601–1900
* 1883 — Volter Oliver, Yeni Zelandiya təbiətşünası

### 1901–cari

* 1910 — Aleks Buda, Albaniya tarixçisi
* 1933 — Alenka Qolyevşek, Sloveniya yazıçısı
* 1934 — Laslo Bito, Macarıstan fizioloqu və yazıçısı
* 1937 — Cüneyt Arkın, Türkiyə aktyoru
* 1939 — Stanislav Petrov, Sovet general-leytenantı
* 1968 — Kaxaber Tsxadadze, Gürcüstan futbolçusu və baş məşqçisi
* 1973 — Teymur Nadir, Azərbaycan rok musiqiçisi
* 1976 
** Ədəhim Niftəliyev, Azərbaycan futbolçusu
** Fidan Hacıyeva, Azərbaycan opera müğənnisi
* 1980
** Əmrə Bəlözoğlu, Türkiyə futbolçusu və baş məşqçisi
** Nigar Camal, Azərbaycan müğənnisi
* 1992 — Gizem Karaca, Türkiyə aktrisası və modeli
* 1999 — Qreysi Abrams, ABŞ müğənnisi

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1573 — Avstriyalı Yuanna, Portuqaliya şahzadəsi

### 1601–1900
* 1704 — Benedetto Menzini, İtaliya rahibi və şairi

### 1901–cari

* 1927 — Anna Qolubkina, Rusiya hekəltəraşı
* 1955 — Fyodr Fyodorovski, Sovet teatr rəssamı
* 1962 — Karen Blinksen, Danimarka yazıçısı
* 1969 — Soltan Dadaşov, Azərbaycan teatr rejissoru
* 1978 — Grga Novak, Xorvatiya tarixçisi
* 1989 — Hafiz Baxış, Azərbaycan şairi
* 1997 — Mobutu Sese Seko, Zair prezidenti
* 2005 — Serco Endriqo, İtaliya müğənnisi
* 2013 
** Dokka Umarov, Çeçenistan terrorçusu
** Sirus Təbrizli, Azərbaycan deputatı
* 2017 — Türkan Akyol, Türkiyə dövlət xadimi

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Braziliya — Müstəqillik Günü
*  Fici — Konstitusiya Günü
*  Mozambik — Qələbə Günü

## İstinadlar
1 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1923 — Yaponiyada Böyük Kanto zəlzələsi baş verib.
* 1952 — Ernest Heminqueyin "Qoca və dəniz" povesti ilk dəfə nəşr olunub.
* 1969 — Muəmmər Qəddafinin başçılıq etdiyi "Azad Zabitlərin Yunonist-Sosialist Təşkilatı" adlı gizli ordu təşkilatı Liviyada inqilab edib.
* 1985 — Amerika-Fransa birgə ekspedisiyası RMS Titanic buxar gəmisinin qalıqlarını tapıb.
* 2004 — Rusiya Federasiyasının Şimali Osetiya Respublikasında yerləşən Beslan şəhərində terror aktı törədilib.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 1919 — Bakı Dövlət Universiteti təsis edilib.
* 1992 — Qarabağ müharibəsi: Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Sırxavənd kəndini azad edir və Dağlıq Qarabağın təxminən yarısına nəzarəti qaytarmışdır.
* 2000 — Lider TV təsis edilib.
* 2010 — Bakı şəhərində Dövlət Bayrağı Meydanının açılışı keçirilmişdir.
* 2016 — Bakıda 42-ci Şahmat Olimpiadasının açılışı olmuşdur.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1692 — Egid Kvirin Azam, Almaniya suvaqçısı və heykəltəraşı
* 1835 — Vilyam Stenli Cevons, İngiltərə iqtisadçısı
* 1873 — Dinko Şimunoviç, Xorvatiya yazıçısı
* 1896 — Yusif Qasımov, Azərbaycan dövlət xadimi

### 1901–cari

* 1901 — İsmayıl Hidayətzadə, Azərbaycan aktyoru
* 1909 — Fateh Fətullayev, Azərbaycan aktyoru
* 1918 — Məhəmməd Osmani, Banqladeş generalı
* 1923 — Rokki Marçiano, ABŞ boksçusu
* 1931 — Fazil Salayev, Azərbaycan aktyoru
* 1937 — Səyavuş Şəfiyev, Azərbaycan aktyoru
* 1938 — Alan Derşovitz, ABŞ vəkili
* 1940 — Yaşar Böyükanıt, Türkiyə generalı
* 1946
** No Mu Hyon, Cənubi Koreya prezidenti
** Berri Qibb, İngiltərə müğənnisi və mahnı müəllifi
* 1950 — Vahid Ələkbərov, Rusiya iş adamı
* 1951 — Kazımağa Kərimov, Azərbaycan baş leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1957 — Qloriya Estefan, Kuba əsilli ABŞ müğənnisi və mahnı müəllifi
* 1962 — Ruud Qullit, Niderland futbolçusu və baş məşqçisi
* 1968 — Məhəmməd Atta, Misir terrorçusu
* 1971 — Hakan Şükür, Türkiyə futbolçusu və deputatı
* 1978 — Zaur Nudirəliyev, Azərbaycan polkovniki, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı
* 1979 — Rizvan Fərzəliyev, Azərbaycan futzalçısı
* 1987 — Sevdaliza, Niderland müğənnisi
* 1993 
** Mahir Dadaşzadə, Azərbaycan baş leytenantı, Şəhid
** Orxan Cümşüdov, Azərbaycan əsgəri
* 1996 — Zendaya, ABŞ aktrisası

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl
* 870 — Buxari, İran İslam alimi
* 1159 — IV Adrian, Roma papası
* 1557 — Jak Kartye, Fransa səyahətçisi
* 1574 — Amar Das, Sikx qurusu
* 1581 — Ram Das Ci, Sikx qurusu

### 1601–1900

* 1648 — Maren Mersenn, Fransa riyaziyyatçısı
* 1715 — XIV Lüdovik, Fransa kralı
* 1838 — Vilyam Klark, ABŞ səyyahı

### 1901–cari
* 1924 — Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Azərbaycan iş adamı və xeyriyyəçi
* 1964 — Corce Corceksu, Rumıniya dirijoru
* 1970 — Fransua Moriak, Fransa yazıçısı
* 1981 — Albert Şpeer, Almaniya memarı
* 1988 — Luis Alvares, ABŞ fiziki
* 1993 — Həsən Abdullayev, Azərbaycan fiziki
* 2009 — Yusif Hüseynov, Azərbaycan boyakarı

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Özbəkistan — Müstəqillik Günü

## İstinadlar
2 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1666 — Böyük London yanğını 3 gün olmuşdur və Köhnə Müqəddəs Pol Kafedralı də daxil olmaqla 10.000 binanı məhv etmişdir.
* 1789 — ABŞ Xəzinədarlıq Departamenti təsis olunub.

### 1901–cari

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1959 — Oğuz rayonunda 7 ball gücündə zəlzələ olmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1877 — Frederik Soddi, İngiltərə kimyaçısı

### 1901–cari

* 1907 — Mixail Gerasimov, Sovet arxeoloqu
* 1916 — Əyyub Hüseynov, Azərbaycan boyakarı
* 1926 — Yevgeni Leonov, Rusiya aktyoru
* 1934 
** Çak Makkan, ABŞ aktyoru
** Çingiz Topel, Türkiyə pilotu
* 1949 — İsmayıl Hacıbəyov, Azərbaycan bəstəkarı
* 1953 — Əhməd Şah Məsud, Əfqanıstan dövlət xadimi
* 1963 — Stanislav Çerçesov, Rusiya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1964 — Kianu Rivz, Kanada aktyoru
* 1966 — Salma Hayek, Meksika və ABŞ aktrisası
* 1968 — Valeh Müslümov, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1974 — Pınar Altuğ, Türkiyə aktrisası 
* 1975 — Dəfnə Coy Foster, Türkiyə və ABŞ əsilli aktrisa və aparıcı 
* 1979 — Günəş Abbasova, Azərbaycan əsilli Belarus müğənnisi
* 1982 — Fuad İbrahimov, Azərbaycan dirijoru
* 1988 — İbrahim Şehiç, Bosniya və Herseqovina futbolçusu

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1397 — Françesko Landini, İtaliya bəstəkarı
* 1543 — Sultanqulu bəy Baranlı, Qütbşah sultanı

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1910 — Anri Russo, Fransa boyakarı
* 1937 
** Pyer de Kuberten, Fransa maarifçisi
** Teymur bəy Bayraməlibəyov, Azərbaycan tarixçisi
* 1941 — Key Okami, Yaponiya fiziki
* 1969 — Xo Şi Min, Vyetnam inqilabçısı
* 1973 
** Con Tolkin, İngiltərə yazıçısı
** Şirəli Müslümov, Azərbaycan uzunömürlüsü
* 1992 — Tahir Həsənov, Azərbaycan serjantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1997 — Viktor Frankl, Avstriya nevroloqu
* 2016 — İslam Kərimov, Özbəkistan prezidenti
* 2021 
** Aydın İbrahimov, Azərbaycan güləşçisi
** Mikis Teodorakis, Yunanıstan bəstəkarı

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
8 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1636 — Harvard Universiteti təsis edilib.

### 1901–cari
* 1974 — Votergeyt qalmaqalı: ABŞ prezidenti Cerald Ford Riçard Niksonun vəzifədə olarkən törətdiyi cinayətlərə görə Niksonun əfv fərmanını imzalayıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1991 — Azərbaycanda prezident seçkiləri keçirilib.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1157 — Şirürəkli I Riçard, İngiltərə kralı
* 1209 — II Sanço, Portuqaliya kralı
* 1474 — Ludoviko Ariosto, İtaliya şairi
* 1588 — Maren Mersenn, Fransa riyaziyyatçısı

### 1601–1900
* 1779 — IV Mustafa, Osmanlı sultanı
* 1841 — Antonin Dvorjak, Çexiya bəstəkarı

### 1901–cari

* 1906 — Yelena Taryeva, Sovet aktrisası
* 1910 — Jan Lui Barro, Fransa aktyoru
* 1941 — Berni Sanders, ABŞ senatoru
* 1946 — Əziz Səncər, Türkiyə mikrobioloqu
* 1955 — Valeri Gerasimov, Rusiya generalı
* 1979 — Pink, ABŞ müğənnisi
* 1989 — Aviçi, İsveç DJ-i
* 1992 — Fərid Adıgözəlov, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 780 — IV Leo, Bizans imperatoru

### 1601–1900

* 1645 — Francisco de Quevedo, İspan şairi və siyasətçisi  (d. 1580)
* 1811 — Peter Simon Pallas, Alman zooloq və botanik (d. 1741)
* 1882 — Jozef Liuvill, Fransız riyaziyyatçısı və akademiki (d.1809)

### 1901–cari

* 1922 — Leon Bonna, Fransa boyakarı
* 1949 — Rixard Ştraus, Almaniya bəstəkarı
* 1954 — Andre Deren, Fransa boyakarı
* 1981 — Hideki Yukava, Yaponiya nəzəri fiziki
* 1991 — Lətif Kərimov, Azərbaycan xalçaçı-rəssamı
* 1999 — Vladimir Samoylov, Sovet aktyoru
* 2001 — Nağı Əbdüləzimov, Azərbaycan deputatı
* 2003 — Leni Rifenştal, Almaniya kinorejissoru
* 2006 — Georgi Keçaari, Azərbaycan yazıçısı
* 2010 — İsrail Tal, İsrail generalı
* 2012 — Aleksandr Belyavski, Rusiya aktyoru
* 2015 — Habil Əliyev, Azərbaycan kamança ifaçısı
* 2022 — II Elizabet, Birləşmiş Krallıq və Dominyonların 12-ci Kraliçası

## Bayramlar və xüsusi günlər
* Beynəlxalq Savadlılıq Günü
*  Malta — Qələbə Günü
*  Şimali Makedoniya — Müstəqillik Günü
*  Rusiya — Rusiya Xalqlarının Dilləri Günü

## İstinadlar
9 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1850 — Kaliforniya ABŞ-nin 31-ci ştatı olub.

### 1901–cari
* 1948 — Kim İr Sen Koreya Xalq Demokratik Respublikasının (Şimali Koreya) yaradılmasını elan edir.
* 1991 — Tacikistan Sovet İttifaqından ayrılaraq müstəqilliyini elan etdi.
* 2015 — II Yelizaveta Böyük Britaniyanın ən uzun müddət hakimiyyətdə olan monarxı oldu.

### Azərbaycana aid hadisələr

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1828 — Lev Tolstoy, Rusiya yazıçısı

### 1901–cari

* 1918 — Oskar Luici Skalfaro, İtaliya prezidenti
* 1923 — Kliff Robertson, ABŞ aktyoru
* 1926 — Ədilə Namazova, Azərbaycan pediatrı
* 1928 — Zurab Pataridze, Gürcüstan dövlət xadimi
* 1930 — Nadejda Rumyanseva, Rusiya aktrisası
* 1939 — Reuven Rivlin, İsrail prezidenti
* 1953 — Alişer Usmanov, Rusiya iş adamı
* 1960 — Hyu Qrant, İngiltərə aktyoru
* 1963 — Roberto Donadoni, İtaliya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1966 — Adam Sendler, ABŞ aktyoru
* 1967
** Dan the Automator, ABŞ musiqi prodüseri
** Akşay Kumar, Hindistan aktyoru
* 1975 — Maykl Buble, Kanada müğənnisi
* 1977 — Fateh Təkkə, Türkiyə futbolçusu və baş məşqçisi
* 1985 — Luka Modriç, Xorvatiya futbolçusu
* 1987 — Gökhan Kəsər, Türk müğənni və aktyor
* 1992 — Adil İbrahimli, Azərbaycan baş leytenantı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1438 — I Duarte, Portuqaliya kralı
* 1569 — Böyük Piter Breygel, Niderland boyakarı
* 1583 — Hamfri Gilbert, İngiltərə səyyahı

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1901 — Anri de Tuluz-Lotrek, Fransa boyakarı
* 1970 — Osman Həbibullayev, Azərbaycan arxeoloqu
* 1976 — Mao Tszedun, Çin inqilabçısı və dövlət xadimi
* 1981 — Jak Lakan, Fransa psixoanalisti
* 1982 — Ələsgər Şərifov, Azərbaycan kinorejissoru
* 1984 — Yılmaz Güney, Türkiyə kinorejissoru
* 1990 — Nikola Abbanyano, İtaliya filosofu
* 1995 — Kit Veyn, ABŞ aktyoru
* 2001 — Əhməd Şah Məsud, Əfqanıstan dövlət xadimi
* 2019 — Robert Frank, İsveçrə fotoqrafı

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Şimali Koreya — Müstəqillik Günü
*  Tacikistan — Müstəqillik Günü

## İstinadlar
12 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 2013 — NASA təsdiq edib ki, onun Voyacer 1 zondu ulduzlararası kosmosa daxil olan ilk süni obyekt olub.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1909 — Ərdəhan kanoner qayığı dənizə salınmışdır.
* 2017 — "Qarabağ" futbol klubu UEFA Çempionlar Liqasında ilk oyununu keçirmişdir.
* 2022 - Sentyabr döyüşləri başladı.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1494 — I Fransisk, Fransa kralı

### 1601–1900

* 1887 
** Corce Corceksu, Rumıniya dirijoru
** Yusif Vəzir Çəmənzəminli, Azərbaycan yazıçısı
* 1895 — Andreo Çex, Macarıstan rahibi

### 1901–cari
* 1913 — Cessi Ouens, ABŞ yüngül atleti
* 1921 — Stanislav Lem, Polşa yazıçısı
* 1943 — Nizami Həmzəyev, Azərbaycan aktyoru
* 1944 — Barri Vayt, ABŞ müğənnisi
* 1952 — Zəlimxan Yandarbiyev, İçkeriya prezidenti
* 1957
** Hans Zimmer, Almaniya bəstəkarı
** Rüstəm Behrudi, Azərbaycan şairi
* 1965 — Əhməd Mümtaz Taylan, Türkiyə aktyoru
* 1966 — Ənuşə Ənsari, ABŞ və İran mühəndisi və kosmonavtı
* 1973 — Pol Volker, ABŞ aktyoru
* 1980 — Yao Min, Çin basketbolçusu
* 1983 — Zamiq Hüseynov, Azərbaycan müğənnisi
* 1986 — Yuto Naqatomo, Yaponiya futbolçusu
* 1991 — Ece Seçkin, Türkiyə müğənnisi
* 1994 — RM, Cənubi Koreya repçisi

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1334 — Şeyx Səfi, Səfəvi şairi

### 1601–1900
* 1674 — Nikolas Tulp, Niderland cərrahı
* 1683 — VI Afonso, Portuqaliya kralı
* 1874 — Fransua Gizo, Fransa tarixçisi

### 1901–cari

* 1916 — Fərrux ağa Qayıbov, Azərbaycan təyyarəçisi
* 1992 — Entoni Perkins, ABŞ aktyoru
* 2000 — Sevil Hacıyeva, Azərbaycan müğənnisi
* 2001 — Manaf Süleymanov, Azərbaycan yazıçısı
* 2003 — Conni Keş, ABŞ müğənnisi
* 2013 — Rey Dolbi, ABŞ mühəndisi
* 2016 — Əli Cavan, İran fiziki
* 2020 — Navid Əfkari, İran güləşçisi
* 2021 — Yaşar Babayev, Azərbaycan futbolçusu

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
13 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1899 — Henri Bliss ABŞ-də avtomobil qəzasında ölən ilk insan olmuşdur.

### 1901–cari

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1992 — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti təsis edilib.
* 1993 — Azərbaycan və İordaniya arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1475 — Çezare Borcia, İtaliya kardinalı

### 1601–1900
* 1876 — Şervud Anderson, ABŞ yazıçısı
* 1893 — Əli Zülalov, Azərbaycan opera müğənnisi

### 1901–cari

* 1916 — Roald Dal, Böyük Britaniya yazıçısı
* 1924 
** İsrail Tal, İsrail generalı
** Moris Jarr, Fransa bəstəkarı
* 1929 — Nikolay Qayaurov, Bolqarıstan opera müğənnisi
* 1933 — Arif Məlikov, Azərbaycan bəstəkarı
* 1939 — Riçard Kil, ABŞ aktyoru
* 1960 — Kevin Karter, CAR fotojurnalisti
* 1977 — Fiona Eppl, ABŞ müğənnisi
* 1985 — Elvin Kərimov, Azərbaycan kiçik çavuşu
* 1987 — Lyubov Sobol, Rusiya siyasətçisi
* 1993
** Natali Sokolevskaya, Belarus aktrisası
** Nayl Horan, İrlandiya müğənnisi, söz yazarı və One Direction qrupunun keçmiş üzvü
** Elis Merton, Almaniya əsilli ingilis müğənni
* 1995 — Coşqun Diniyev, Azərbaycan futbolçusu
* 1996 — Playboi Carti, ABŞ repçisi

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 81 — Tit, Roma imperatoru
* 531 — I Qubad, Sasani hökmdarı
* 1506 — Andrea Mantenya, İtaliya boyakarı
* 1592 — Mişel de Monten, Fransa filosofu
* 1598 — II Filipp, İspaniya və Portuqaliya kralı

### 1601–1900
* 1877 — Aleksandri Herkulanu, Portuqaliya yazıçısı və tarixçisi

### 1901–cari

* 1955 — Anna Dadli, ABŞ suffrageti
* 1912 — Maresuke Noqi, Yaponiya generalı
* 1928 — İtalo Svevo, İtaliya yazıçısı
* 1944 — Nur İnayət Xan, Böyük Britaniya müqavimət agenti
* 1991 — Metin Oktay, Türkiyə futbolçusu
* 1996 — Tupak Şakur, ABŞ repçisi
* 2012 — Dilhan Əryurt, Türkiyə astrofiziki

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  BMT — Beynəlxalq Proqramçılar Günü

## İstinadlar
14 sentyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 2008 — Permdə Boeing 737 qəzası nəticəsində 88 nəfər həlak olub.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 2012 — Bakıda Bakcell Arena stadionunun açılışı olub.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 786 — Məmun, Abbasi xəlifəsi

### 1601–1900
* 1859 — Yanis Çaqste, Latviya prezidenti
* 1891 — İvan Vinoqradov, Sovet riyaziyyatçısı

### 1901–cari

* 1914 — Pyetro Cermi, İtaliya kinorejissoru
* 1920 — Lorens Kleyn, ABŞ iqtisadçısı
* 1928 — Alberto Korda, Kuba fotoqrafı
* 1939 — Aslan Qəhrəmanlı, Azərbaycan yazıçısı və dramaturqu
* 1941 — Teymur Bəkirzadə, Azərbaycan kinorejissoru
* 1965 — Dmitri Medvedyev, Rusiya prezidenti
* 1971 — İclal Aydın, Türkiyə kinoaktrisası və yazıçısı 
* 1977 — Aleksandro de Souza, Braziliya futbolçusu
* 1979 — Endrü Linkoln, İngiltərə aktyoru
* 1983 — Emi Uaynhaus, İngiltərə müğənnisi
* 1986 — Sadiq Həsənov, Azərbaycan mayoru
* 1988 — Rəşad Abdullayev, Azərbaycan kapitanı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı
* 1990 — Babək Həsənov, Azərbaycan əsgəri
* 1996 — Kamran Vəlizadə, Azərbaycan əsgəri
* 1997 — Benyamin İnqrosso, İsveç müğənnisi
* 1998 — İman Məmmədzadə, Azərbaycan əsgəri
* 1999 — Bəhruz Tağızadə, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

* 258 — Kiprian, Karfagen yepiskopu
* 786 — Hadi, Abbasi xəlifəsi
* 1321 — Dante Aligyeri, İtaliya şairi və yazıçısı
* 1487 — Mara Xatun, Serbiya monarxı
* 1523 — VI Adrian, Roma papası

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1927 — Aysedora Dunkan, ABŞ rəqqasəsi
* 1937 — Tomaş Masarik, Çexoslovakiya prezidenti
* 1966 — Camal Gürsəl, Türkiyə prezidenti
* 1991 — Ənvər Fərəcov, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1992
** Əli Haqverdiyev, Azərbaycan aktyoru
** Hüseyn Arif, Azərbaycan şairi
* 1994 — Qurban Abbasov, Azərbaycan neftçisi
* 1996 — Fərman Mahmudov, Azərbaycan arxeoloqu
* 2009 — Patrik Sueyzi, ABŞ aktyoru
* 2021 — Yaqub Zurufçu, Azərbaycan müğənnisi

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar