open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taras Şevçenkonun heykəli (Bakı)

**Taras Şevçenkonun heykəli** — Azərbaycanın Bakı şəhərində Ukrayna şairi və yazıçısı Taras Şevçenkonun şərəfinə ucaldılan abidə. Abidənin müəllifi ukraynalı heykəltaraş İqor Qreçanikdir.

## Tarixi
Abidənin hazırlanması ideyası ukraynalı heykətəraş İqor Qreçanik və onun komandasına məxsusdur. Abidə bürüncdəndir, bununla da o sovet vaxtı hazırlanmış Taras Şevçenkonun digər abidələrindən fərqlənir. Heykəlin müəllifləri Taras Şevçenkonu gənc formada təsvir etmişlər. Taras Şevçenko Kobzar əsərini yazanda belə görünürdü (bu kitabın ilk nəşri onun 26 yaşında olmuşdur). Kobzar əsəri Taras Şevçenko ilə birlikdə abidədə təsvir olunmuşdur.

Abidə quraşdırılan sahədə dəyişiklikər baş vermişdir. Heykəlin yaradılmasını və gətirilməsini Sergey Bondarçuk maliyyələşdirmişdir.

Abidə 30 iyun 2008-ci il tarixində açılmışdır. Açılış mərasimində Azərbaycanın prezidenti İlham Əliyev və Ukraynanın prezidenti Viktor Yuşenko iştirak etmiş idilər..

## Haqqında
Abidənin hündürlüyü 3,5 metrdir, bürüncdən hazırlanmışdır. Taras Şevçenko gənc, Kobzar əsəri və qanadlarla təsvir olunmuşdur. Digər tərəfdən isə, abidə ağaca bənzəyir..

## İstinadlar
İngilis parkı

**İngilis (peyzaj, irrequlyar, landşaft) parkı** — bağ-park sənətində, barokko və Andre Lenotrun "fransız stilindəki" requlyar parkı ilə kontrastda, XVIII əsr İngiltərəsində formalaşmış istiqamət.

## Yaranması
Fransız və ingilis parkı bağ-park sənətinə yanaşmada klassisizm estetikasının fərqli tərəflərini əks etdirir. Versal tipli park düzxətli yolları və kolların səliqəli kəsilmiş fiqurlu formaları ilə insanın təbiət üzərində hökmranlığını vurğulayır. İngilis parkı isə daha da uzağa gedərək təbiətdən seçilməyən sənətə daha üstün qiymət verir.

Fayl:Claremont Belvedere.jpg|Klaremontda park
Fayl:Stourhead Garden View from Above.JPG|Sturheddə park
Fayl:Wilton House Gardens.jpg|Uilton-haus bağları

Fayl:Erm16.JPG|Ermenonvil
Fayl:Autumn and yellow birch and still river Pavlovsk.jpg|Pavlovsk parkı


## Xüsusiyyətləri
Repton peyzaj parkının aşağıdakı prinsiplərini irəli sürüb:
* Sərbəst planlaşdırma.
* Təbii landşaftların istifadəsi — təbii gözəlliyin vurğulanması və landşaftdakı çatışmazlıqların gizlədilməsi. 
* Peyzaj kompozisiyalarının yaradılması zamanı onlara təbiilik illüziyasının verilməsi.
* Parkın bütün elementlərini bir vəhdətə tabe etmək.

## Dünyadakı peyzaj parkları
Böyük Britaniya:
* Uilton-haus
* Çizik-haus
* Bleys-kasl
* Uobörn-Ebbi
* Çatsuot-haus
* Stourhed
* Klermont
* Stou
* Stadli Royal park Almaniya:
* Vörlits
* Oranienbaum
* Luizium
* Muskau
* Kromlau
* Branits Polşa:
* Lazenki
* Arkadiya Rusiya:
* Yekaterina parkı (Çarskoye selo)
* Aleksandr parkı (Çarskoye selo)
* Pavlovsk parkı
* Qatçinski parkı
* Aleksandriya (Peterhof)
* Monrepo
* Sarisino Çexiya:
* Veltrusı qala parkı
* Lednitse-Valtitse mədəni landşaftı
* Vlaşim qala parkı
* Kinski parkı

## Digər binalar
1781-ci ilin avqustunda, Quarenghi'nin layihəsinə görə, ənənəvi rus üslubunda bir ağcaqayın evi tikildi. Günlük divarları çöldən ağcaqayın qabığı ilə örtülmüşdü, damı çəmənlə örtülmüşdü, ancaq düz fasadın arxasında qonaq otağının zərif interyerləri, oval salon və güzgülər, incə bəzək rəsmləri və parket döşəmələri olan altı kiçik otaq gizli. Əyri güzgülərin quraşdırıldığı Rusiyada ilk ev. Böyük Vətən Müharibəsi zamanı yandı.

Eyni Quarenghi peyzaj memarlığı ilə də tanınır. Parkda ya xarabalıq şəklində müxtəlif dizaynlı, ya da qəsdən kobud şəkildə işlənmiş bloklar, korkuluklar və kökləri kəsilməmiş ağac gövdələri ilə hasarlanmış 11 körpü var idi. II Yekaterinanın ölümündən sonra, anası tərəfindən edilən hər şeyi dəyişdirmək istəyən Paul I, İngilis Parkındakı yarımçıq köşklərin qırılmasını və Balina Havuzundakı (Aşağı Park) bir kürsü üzərində Roma çeşmələri tikmək üçün istifadə olunan daşın əmrini verdi.), və sair.

Böyük Vətən Müharibəsi illərində Oranienbaum yamasının müdafiə cəbhəsi parkın içindən keçdi və bütün binalar dağıldı.

## Ədəbiyyat
*  — УДК 71(035.3)
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Сайт журнала "The English Garden" (ing.)
* Английский ландшафтный парк (1600–1818) (ing.)
* https://www.nationaltrust.org.uk/features/how-has-the-english-landscape-garden-developed
Validə Yusifova

**Validə Cavad qızı Yusifova** — istilik texnikası sahəsində Sovet Azərbaycan alimi, texnika elmlər doktoru. 

## Həyatı
Validə Yusifova 15 oktyabr 1916-cı ildə Şuşada anadan olmuşdur. 1945-ci ildən başlayaraq İ. Yesman adına Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Energetika İnstitutunda istilik mübadiləsi laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. Fərdi karbohidrogenlərin, çoxkomponentli neft emalı məhsullarının, dəniz suyu və digər duzlu məhlulların istilik mübadiləsinə, istilik fizikasına, hidrodinamikaya, həmçinin qaz və maye yanacaqların İEM-də yandırılması prosesinə aid elmi-tədqiqat işləri aparmışdır. Dəniz suyunun şirinləşdirilməsi məsələlərinə həsr olunan beynəlxalq simpoziumlarda (İtaliya, 1976; İspaniya, 1978) məruzə etmişdir.
Jan Batiste Danvil

**Jan Batiste Danvil** () — coğrafiyaşünas və kartoqraf olmuşdur və kartoqrafiyanın inkişafına böyük töhfələr vermişdir. Ehtiyatlı, dəqiq işləri ilə səciyyələnən və original tədqiqatlar əsasında yaradılan qədim coğrafi xəritələri xüsusilə qiymətlidir. O, qitələrin hələ kəşfolunmamış ərazilərini xəritədə boş saxlayırdı və sələflərinin xəritələrindən fərqli olaraq onun xəritələri daha boş görsənirdi.

## Fəaliyyəti
Onun coğrafi araşdırmalara olan istəyi hələ gənc yaşlarından özünü büruzə verirdi:12 yaşında o, Latın müəllifləri üçün xəritələr tərtib edirdi.

Onun ilk tərtib etdiyi xəritə olan Qədim Yunanıstan 15 yaşı olarkən dərc edilmişdi. 22 yaşında o, Danvil kralın coğrafiyaşünaslarından biri seçildi.

Danvilin araşdırmaları dünya ədəbiyyatında coğrafi təbiətin onun haqqında məlumat toplaya biləcəyi hər bir xüsusiyyətini əhatə edirdi. O, sadəcə qədim və müasir tarixçiləri, səyyahları və yazıçıların deyil, həmçinin şair, natiq və filosofların da əsərlərini ətraflı olaraq tədqiq edirdi. Danvil köhnə xəritələrdən məzmununu köçürmək ənənəsinə son qoyaraq coğrafiyaya yeni bir istiqamət gətirdi. O, xəritələrdə olan yerlərin ümumi qəbul olunmuş mövqelərini ciddi tədqiqatlardan keçirdi və dəqiq olmayan adları kateqoriyalardan çıxardı. Beləcə, daha əvvəllər ölkə və şəhərlər ilə həmsərhəd olan böyük ərazilər azaldı.

Danvil ilk olaraq fəaliyyətinə Markey, Şarlevoy, Labat və Duhald kimi müxtəlif səyyahların fəaliyyətlərini xəritələrdə əks etdirməklə başlamışdır. O, sonuncu adı çəkilən yazıçı tərəfindən Çinin tarixi üçün atlas hazırlamaq məqsədilə işə götürülür. Bu daha sonralar 1737-ci ildə Haaqada ayrılıqda dərc olunur. Çinin xəritələri üçün məqalələr 1708-ci ildə Çin imperatorluğu tərəfindən qeydə alınan ərazi araşdırmalarına əsaslanır. Onun Çin xəritələri 19-cu əsr boyunca "Çin və onu qonşu regionların coğrafiyasının standart qərb mənbələri".

## Mükafatları
Danvil 1754-cü ildə əlli yeddi yaşı olarkən Kitabələr və Bəddi Əsərlər Akademiyasının üzvi oldu. O, daha sonralar bu akademiyanı fondunu öz dəyərli əsərləri ilə zənginləşdirmişdi. 1775-ci ildə, o, Elmlər akademiyasında coğrafiya üçün ayrılan yeganə yerə sahib oldu; və elə həmin il müsabiqəsiz kralın ilk coğrafiyaçısı təyin edildi.

Aydakı Anvil krateri və Danvil Vermont yaşayış şəhərciyi onun şərəfinə adlandırılmışdı.

## Biblioqrafiyası
Danvil 78-ə yaxın memuar və dissertasiya nəşr etdirib və 211 ədəd xəritənin müəllifidir.

Onun əsərlərinin tam nəşri 1806-cı ildə Demann tərəfindən 6 cildlik kitab şəklində çap etdiriləcəyi nəzərdə tutulmuşdur, lakin redaktor 1832-ci ildə vəfat edərkən yalnız iki cild ərsəyə gəlmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://small.library.virginia.edu/
Səmayə Quliyeva

**Səmayə Əli qızı Quliyeva** () — Sovet Azərbaycan patofizioloqu, tibb elmləri doktoru, professoru, Azərbaycan SSR əməkdar həkimi.

## Həyatı
Səmayə Quliyeva 1 iyun 1927-ci ildə Bakı, Azərbaycanda doğulmuşdur. Ə. Əliyev adına Azərbaycan Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun patofiziologiya kafedrasının müdiri olaraq çalışmışdır. Tədqiqatı, əsasən, allergiyaya, eksperimental onkologiyaya və Naftalan nefti probleminə həsr olunmuşdur. Respublika Patofizioloqlar Cəmiyyətinin sədri də olmuşdur.

## Əsərləri
# Patoloji fiziologiyanın bəzi məsələləri (Bakı, 1973)
# Реактивность организма и опухолевый рост (Bakı, 1967)
# Нефтепродукты и злокачественные опухоли (Bakı, 1970)
# История развития патологической физиологии в Азербайджане (Bakı, 1972)

## İstinadlar
Çexov sahili (Taqanroq)

**Çexov sahili** () — Taqanroq şəhərində yerləşən sahil. Küçə 2010-cu ildə salınmışdır. Sahilin uzunluğu 1030 metr təşkil edir.

## Coğrafiya
Sahil Taqanroq körfəzinin kənarında, Andreev buxtası ilə Taqanroq metallurgiya zavodu arasına qərarlaşır. Bu isə Babuşkina küçəsinə çıxır. Sahildə "Topol" profilaktoriyası ilə "Priazove" mehmanxanası arasından Bolşaya Çerepaxa çayı axaraq körfəzə tökülür.

## Tarixi
Çexov sahili 2010-cu ildə Taqanroq metallurgiya zavodunun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir.

I Pyotrun hakimiyyəti illərində Bolşaya Çerepaxa çayının mənsəbinə yaxın ərazidə beş bürclü Çerepaxa qalası inşa edilmişdir. XX əsrdə Çerepaxa qalası yaxınlığında yerləşən ərazidə Taqanroq metallurgiya zavodu inşa edilmişdir.

Sahilin dalınmasına qədər burada ancaq dalğaqıran və sahil bərkidici tikililər mövcud idi.

Çexov sahilinin ərazisi Taqanroq tikinti Administrasiyasının balansına verilməli idi. Ancaq 2015-ci ilin martına olan məlumata görə Taqanroq tikinti Administrasiyası hələ də ərazini balansına almamışdır.

## Sahildə yerləşir
* A. P. Çexovun "Albalı bağı" (*heykəltaraş Dmitri Vasileviç Lındin, 2009*).
* "Priazove" mehmanxanası.

## Mənbə
* Чеховская набережная на сайте "Виртуальный Таганрог" 
* Другая набережная в Таганроге

## İstinadlar
Pirdirəyi

**Pirdirəyi** — Şamaxı şəhərindən şimal-qərbdə, Gülüstan qalasının qalıqlarından şərqdə yerləşən dağ. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1049,4 m, şəhər səviyyəsindən isə 350 m.

X əsrin birinci rübündə Şamaxının Şirvanşahların paytaxtı və Şirvanın mühüm və vacib şəhərlərindən biri olduğu zaman, Pirdirəyi dağının zirvəsində "pir" ziyarətgahı var idi ki, həmin dövrdə şəhərlərdə və kəndlərdə müasir Azərbaycanın ərazisində onlara tez-tez rast gəlmək olardı.

## Arxeoloji tədqiqatlar
Dağın dibindəki arxeoloji tədqiqatların materialları bu ərazinin erkən orta əsrlərə qədər olan tarixini əks etdirir. Dağın şərq dibinin yaxınlığında erkən orta əsrlər dövrü üçün səciyyəvi olan keramik qabların çoxsaylı parçaları tapılmışdır. Sara Aşurbəylinin sözlərinə görə, bu tapıntılar vaxtilə Şamaxı yaxınlığında böyük yaşayış məskəninin olduğunu göstərilər.

1967-ci ildə arxeoloqlar dağın dibində yastı qapaqlı və qulpları qabağa çıxan keramik qabların çoxsaylı qırıntılarını yığmışdılar. Taxıl ovma, həvəngdəstəni və üzüm sıxma vannaları şəklində daş alətlər aşkar olunmuşdur. Bu tapıntılar orta əsrlərə xarakterik olan istehsal texnikasının tənəzzülünü göstərir. Arxeoloq Hüseyn Ciddinin sözlərinə görə, bu tənəzzül Bizans, xəzərlilər və sasanilərin arasında olan müharibələr kimi xarici amil və feodal cəmiyyətinin formalaşması kimi daxili amil ilə bağlı idi.

Şamaxı şəhərindən 1 kilometr şimalda yerləşən Piridirəyin geniş yaşayış məskəni Kür-Araz mədəniyyəti materiallarıyla zəngindir. Bu məskən şumlanıb və üzümlüklərlə tutulub. 1970-ci ilin arxeoloji qazıntılar zamanı yaşayış məskəninin ərazisində əkinçilik məhsullarının emalı üçün istifadə olunan daş alətlər, nalşəkilli ocaq altlıqları və keramik qablar aşkar edilmişdir. Yığılmış keramika arasında bəzəkli olanı da var, həmçinin açıq-kremli çalarlı maye gil örtüklü olan saxsı qırıqlar tapılmışdır. Arxeoloq İdeal Nərimanovun sözlərinə görə, Piridirəyi yaşayış yeri Kür-Araz mədəniyyətinin ilkin məskənlər sırasına aiddir.

## Qalereya

Pirdireki mountain near Shamakhi.jpg|Şamaxı şəhərindən görüntü
Pirdireyi mountain in Shemaha.jpg|Adam Olearinin kitabındaki rəsmdə
Pirdireyi mountain in Schamachy by Struys.jpg|Yan Streysin kitabındaki rəsmdə
Pirdireyi mountain in Schamachia 1734.jpg|Engelbert Kempferin çəkdiyi rəsmdə


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Hüseyn Ciddi О памятнике Пирдиреки // Доклады Академии наук Азербайджанской ССР. — 1968. — Т. XXIV, № 12. — səh. 54–57. (rus)
* Hüseyn Ciddi Средневековый город Шемаха (IX–XVII века). — Б.: Элм, 1981. — 174 səh. (rus)
Space

**Space** () — Monteneqronun 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Slavko Kaleziç "Space" mahnısı ilə Monteneqronu Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 217-də təmsil etmişdir. Mahnı Monteneqrolu bəstəkarlar Adis Eminiç, İva Borşiç və Momçila Zekoviç tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
This is Love

**This is Love** () — Yunanıstanın 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Demy Yunanıstanı Avroviziya 2017-də "This is Love" mahnısı ilə təmsil etmiş və finalda 19-cu yeri tutmuşdur.. Demy-nin Avroviziya səhnəsində ifa etdiyi mahnı ("This is Love") Yunanıstanın tanınmış bəstəkarlarından olan Dimitris Kantopulos tərəfindən bəstələnmişdir. Bəstəkar (Kantopulos) eyni zamanda Azərbaycanın 2013-cü ildə müsabiqədə təmsil olunduğu və ölkəyə 2-ci yer qazandırdığı "Hold Me" mahnısını bəstələmişdir.

## İstinadlar
I Feel Alive

**I Feel Alive** () — İsrailin 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

İmri Ziv "I Feel Alive" mahnısı ilə İsraili Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. İsrailin milli musiqi ritmlərinin də istifadə olunduğu mahnı İsrailli bəstəkarlar Dolev Ram və Penn Hazut tərəfindən yazılmışdır. Mahnı ilk dəfə 2017-ci ilin 9 mart tarixində dinləyicilərə təqdim edilmişdir.

## İstinadlar
Dance Alone

**Dance Alone** () — Makedoniya Respublikasının 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Yana Burçeska "Dance Alone" mahnısı ilə Makedoniya Respublikasını Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Mahnı Yoakim Persson, Aleks Omar, Florens və Borislav Milanov tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Prokofi Caparidzenin heykəli (Bakı)

**Prokofi Caparidzenin heykəli** — 26 Bakı Komissarlarından biri olmuş Prokofi Caparidzenin şərəfinə Bakıda yerləşmiş abidə. Abidə Azadlıq və Vaqif prospektlərinin kəsişməsində yerləşirdi. Heykəltaraş Ömər Eldarov, Memar isə Rasim Əliyev olmuşdur. Abidə 1980-ci ildə ucaldılmışdır. Bu heykələ görə Ömər Eldarova 1982-ci ildə Azərbaycan SSR-in dövlət mükafatı verilmişdir. 27 - 28 aprel 2009-cu il tarixlərində Prokofi Caparidzenin heykəli demontaj olundu. Həmin ərəfələrdə Məşədi Əzizbəyovun heykəli də demontaj olundu. 2012-ci ildə heykəlin yerində Koroğlu heykəli ucaldıldı. Heykəlin müəllifi Məşədi Əzizbəyovun heykəlinin müəllifi Tokay Məmmədov olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kerenin binası (Taqanroq)

**Kerenin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Tarixi və mədəni bina olaraq yerli əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bina klassizm stilində inşa edilmişdir. XIX əsrində Şmidt küçəsi, ev 12 ünvanında inşa edilmişdir.

## Tarixi
Bina klassizm stilində XIX əsrin əvvəllərində mühəndis Dyumon de Laryunun layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Hazırda bina Şmidt küçəsi]], ev 12 ünvanında yerləşir. İki yüz il mövcudluğu müddətində bina dəfələrlə sahibini dəyişmişdir. Üstəlik binanın təyinatında belə dəyişikliklər olmuşdur. 1810-cu il məlumatına görə binanın sahibi Paxl Daro olmuşdur. Halbuki, obaşqa şəhərdə qeydiyyatda idi. 1890–1906 il məlumatına görə isə daşınmaz əmlak italiyalı İvan Ruffoya məxsus olmuşdur. 1915-ci ildə isə artıq bina balçikalı Viktor Vilhelm Keren mülkiyyəti idi. Bir müddət sonra isə burada Belçika konsulu yaşamışdır. Sovetlər dönəmində bina milliləşdirilmişdir. 1992-ci ildə bina yerli əhəmiyyətli arzitektur, tarixi və mədəni abidə kimi qeydə alınmışdır.

## Təsviri
Bina bir mərtəbədən ibarətdir. Üstəlik zirzəmiyə belə sahibdir. Zirzəmi taxıl saxlamaq təyinatlı olmuşdur. Binsnın fasadı üç hissəyə bölünür ki, onlarda bir-birindın müəyyən elementlərinə görə fərqlənir. Dörd yarımkolanna fasadın önündə yerləşir. Onlar karnizləri saxlayır. Binaya əsas giriş binanın ön hissəsində deyil sol hissədə yerləşir.

Fayl:Таганрог Шмидта 12 фото 004.jpg


## İstinadlar
Voroşilkin binası

**Voroşilkin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina. Tarixi və mədəni bina olaraq yerli əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bina Timofey Mixayloviç Voroşilkinin vəsaiti ilə inşa edilmişdir. XIX əsrində Şmidt küçəsi, ev 12 ünvanında inşa edilmişdir. Bina ekleklika stilinə stilinə sahibdir

## Tarixi
Bina ekleklika stilində 1830-cu ildə inşa edilmişdir. Hazırda bina Şmidt küçəsi, ev 12 ünvanında yerləşir. Binanın II gildiya taciri Timofey Mixayloviç Voroşilkin inşa etdirmişdir. Oda məlumdur ki, 1 yanvar 1874-cü ildə Taqanroq zavod sənayesi cəmiyyəti təşkil edilmişdir. Bina iki mərtəbədən ibarət olan yaşayış binasıdır. Sovetlər dönəmində bina milliləşdirilmişdir. 1992-ci ildə bina yerli əhəmiyyətli arxitektur, tarixi və mədəni abidə kimi qeydə alınmışdır.
Voroşilkinin törmələri binaya 1915-ci ilə qədər sahib idilər. Sonradan Yanoviç qimnasiyası yerləşirdi. Sovetlər dönəmində gimnaziya 1 nömrəli Əmək məktəbinə çevrilmişdir.

## Təsviri
Bina iki mərtəbədən ibarətdir. Bina rus regional klassikası stilinə sahibdir. Bununla belə onda eklektika elementləri də çoxdur. Xüsusi ilə dekorlar əsasən bu stilə sahibdir. Pəncərələri belə eklektika stilindədir. Pəncərə kənarları qəsr daşları formasında bəzədilmişdir. Binanın önündə vaxtı ilə mövcud olmuş tikilinin qalıqları vardır. Bu qalıqlar bu gündə qorunub saxlanılmışdır. Əsasən kolonnalardan ibarət qalıqdır. Fasadı ağ rəngdədir.

Şəkil:Таганрог Шмидта 21 фото 017.jpg|thumb| 


## Həmçinin bax
* Volkovun binası (Taqanroq)
## İstinadlar
Skeletons (Dihaj mahnısı)

**Skeletons** () - azərbaycanlı müğənni DiHaj tərəfindən ifa edilmiş mahnı. Müğənni bu mahnı ilə, Azərbaycanı Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. 11 mart 2017-ci ildə təqdim edilən mahnı, 15 mart 2017-ci ildə rəqəmsal yükləməyə çıxarılmışdır.  Mahnı, 2011-ci ildə Azərbaycana qələbə gətirmiş Running Scared mahnısının da müəllifləri olan İsa Məlikov və Sandra Byurman tərəfindən yazılmışdır.

## Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində
DiHajın Azərbaycanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyi 5 dekabr 2016-cı ildə təsdiqlənmişdir. 11 mart 2017-ci ildə DiHajın ifa etdiyi "Skeletons" mahnısının musiqi videosu təqdim edilmişdir. Müsabiqənin finalında Diana "Skeletons" mahnısı ilə 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 120 xal toplayaraq, 14-cü yerdə qərarlaşmışdır.

## Kompozisiyaların siyahısı

## Çıxarılma tarixi

## İstinadlar
Zavotinski tarix muzeyi

**Zavotinski tarix muzeyi** —  Rostov vilayətinin Zavetinski rayonu, Zavetinski kəndində yerləşən tarix muzeyi. 2003-cü ildə təsis edilmişdir.

Muzeyin adresi: 347430, Rostov vilayəti, Zavetinski rayonu, Zavetnoe k, Lomonosov küçəsi, 28.

## Tarixi və təsviri
Zavotinski tarix muzeyi Rostov vilayətinin Zavetinski rayonu Zavetnoe kəndi ərazisində yerləşir.

Regional muzey 5 avqust 2003-cü ildə təsis edilmişdir. Muzeydə rayonun tarixi, insanlarının həyatı, silah kolleksiyaları və XVII-XX əsrə aid ekponatlar saxlanılır. Muzey tərəfindən aktiv şəkildə axtarış və araşdırma işləri aparılır. Bu isə rayonun 200 uşaq və yaşlısı qoşulmuşdur. Hər il muzeydə illik nəticələri diskusiya edən görüşlər keçirilir.

Zavotinski tarix muzeyinin eskponat sayı 3240 ədəddir. Üstəlik burada elmi araşdırma ekponatlarının sayı isə 560-dır. Muzey əməkdaşkrı kənd sakinləri, şagirdlər və turistlər üçün ekskursiyalar təşkil edirlər.

Muzey bir necə sərgi zalın malikdir: Tarix və təbiət zalı; diyarmunaslıq zalı; arxiologiya zalı; hərbi şöhrət zalı, arxiv sənədləri ekspozisiyası və hərbi eksponatlar ekspozisiya zalı. Hərbi şöhrət zalında Böyük Vətən müharibəsində zananı çəkilən şəkillər, sərgərdən məktublar, «Qnevnı Don» partizan dəstəsinin fəaliyyətini əks etdirən eksponatlar, «Leninçilər» pioner təşkilatının fəaliyyəti, Zavetinski rayonunun 1942-ci ildə faşist Almaniyası tərəfindən işğalını əks etdirən hadisələr nümayiş etdirir. Böyük Vətən müharibəsinə aid maraqlı eksponatlar: əsgər getimləri, dəbilqə, əldəqayırma silahlar, qaşıq, əsgər alışqanı, İosif stalinin əks olunduğu podsiqar qutusu və s. Duyarşunaslıq zalında isə rayon sakinləri ilə əlaqəli eksponatlar nümayiş etdirilir. Onlar arasında, boşqab, fincan, samovar, köhnə radioqəbuledicilər, plastinkalar və sairlərini görmək mümkündür.

Muzeyin sərgi zalları: «Exo vaynı» sərgisi, Sovet qoşunlarının Böyük Vətən müharibəsi dönəmindəki rolu, yerli rəssamların təsvirləri, Gecə muzeyi aksiyası və digər görüşlər.
Muzeyin direktoru Natalya Aleksandrovna Taqanrovnadır. Bazarertəsi istisna olaraq həftəiçi hər gün fəaliyyət göstərir.
## Mənbə
* Музей истории Заветинского района 
* Экскурсия для пожилых людей в музей истории Заветинского района 
## İstinadlar
Azərbaycan–Farer adaları münasibətləri

**Azərbaycan–Farer adaları münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Farer adaları arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## İdman sahəsində əməkdaşlıq

### Futbol qarşılaşmaları

## Həmçinin bax
* Azərbaycan–Danimarka münasibətləri

## İstinadlar
Azərbaycan aviaşirkətlərinin siyahısı

Azərbaycanda aviasiyanın tarixi 1910-cu ildən başlayır. İlk hava yolu şirkəti 1923-cü ildə, paytaxt Bakıdan ilk uçuşun edilməsindən 13 il sonra fəaliyyətə başladı.

Bu siyahıdakı şirkətlər Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı tərəfindən təsdiqlənən və AOC (Air Operator Certificate) malik olan aviaşirkətlərin siyahısıdır.''' 

## Əvvəlki aviaşirkətlər
* Turan Air
* İmair Hava Yolları

## Qalereya

Fayl:Stamp of Azerbaijan 330.jpg|1995-ci il №330-li möhür
Fayl:Stamp of Azerbaijan 331.jpg|1995-ci il №331-li möhür
Fayl:Stamp of Azerbaijan 332.jpg|1995-ci il №332-li möhür
Fayl:Stamp of Azerbaijan 333.jpg|1995-ci il №333-li möhür
Fayl:Stamp of Azerbaijan 334.jpg|1995-ci il №334-li möhür
Fayl:Stamp of Azerbaijan 335.jpg|1995-ci il №335-li möhür
Fayl:Stamp of Azerbaijan 336.jpg|1995-ci il №336-li möhür


## Həmçinin bax
* Azərbaycanda fəaliyyətini dayandırmış aviaşirkətlərin siyahısı

## İstinadlar
Azərbaycan–Nigeriya münasibətləri

**Azərbaycan–Nigeriya münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Nigeriya Federativ Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Tarixi
### Sovet dövrü
1980-ci ildə SSRİ-yə səfəri zamanı Nigeriya Milli Məclisinin nümayəndə heyəti Azərbaycan SSR-də də olmuşdur.

## İdman sahəsində əməkdaşlıq
### Futbol qarşılaşmaları

### 1985 FİFA Dünya Gənclər Çempionatı
1985-ci ildə SSRİ-də təşkil olunmuş FİFA Dünya Gənclər Çempionatının 1/4 final mərhələsinin bir oyunu Bakıda keçirilmişdir ki, həmin oyundakı tərəflərdən biri Nigeriyanın gənclər millisi olmuşdur. Həmin matçda Meksika millisini 2:1 hesabı ilə məğlub edən nigeriyalılar yarımfinala vəsiqə qazanmışlar.

## İstinadlar
Burun (Gorus)

**Burun** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 5&nbsp;km məsafədə yerləşir. Toponim Azərbaycan dilində «irəliyə çıxan və ya suya doğru uzanan quru», «qurunun, dənizin içinə girən dağlıq, qayalıq hissəsi», «qurunun, dağın və ya qayanın sivri bucaq şəklində düzünə tərəf uzanmış hissə», başqa türk dillərində «dağ çıxıntısı, qum silsiləsi, cərgəsi, qum təpəsi», «sıra dağlardan ayrılan dağ qolu, dil» mənasında işlənən «burun» sözündən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## İstinadlar
Ayzaya Fayrbreys

**Ayzeya Fayrbreys** (;  21 noyabr 1999, Portland, Viktoriya, Avstraliya) - Avstraliya müğənnisi. O, 2016-cı ildə Avstraliyanın *The X Factor* müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. Daha sonra "Don't Come Easy" mahnısı ilə Avstraliyanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və 9-cu yeri qazanmışdır.

## Həyatı
Ayzeya Fayrbreys 21 noyabr 1999-cu ildə Avstraliyanın Viktoriya ştatında yerləşən Portland şəhərində aborigen ailəsində anadan olmuş və Yeni Cənubi Uels ştatında böyümüşdür. Avstraliya tamaşaçısı Ayzeyanı ilk dəfə Melburn şəhərində keçirilən musiqi yarışmalarından birində iştirakdan sonra tanımağa başlamışdır. O yarışmada qazandığı uğurdan sonra David Jaanz musiqi məktəbində yüksək təqaüd ilə təhsil almışdır.

## Musiqi karyerası
### 2016: The X Factor
2016-cı ildə Ayzeya Fayrbeys Avstraliyanın 8-ci *The X Factor* musiqi yarışmasının dinləmələrinə qatılmış və Britaniya müğənnisi Adelin "Hello" mahnısını ifa etmişdir. İlk mərhələni uğurla adlayan Ayzeya növbəti beş həftə ərzində göstərdiyi möhtəşəm ifalar sayəsində yarışmanın final mərhələsinə adlamağa nail olmuşdur. Həmin ilin noyabr ayında baş tutan final gecəsində Ayzeya Avstraliyanın tanınmış müğənnisi Cessika Mauboy ilə birlikdə Aviçinin "Wake Me Up" mahnısını ifa etmişdir. Müğənni finalda eyni zamanda özünün "It's Gotta Be You" adlı ilk sinqlını ifa etmiş və nəticədə yarışmada qələbə qazanmışdır. "It's Gotta Be You" Avstraliya ilə yanaşı Yeni Zelandiya, Danimarka, İsveç və Niderland hit paradlarına da daxil ola bilmişdir.

2016-cı ilin dekabr ayında Ayzeyanın *Isaiah* adlandırdığı ilk debüt albomu işıq üzü görmüşdür. *Isaiah* Avstraliya albom siyahılarında 12-ci yerə yüksələ bilmişdir.

### 2017: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
*The X Factor Australia* yarışmasındakı qalibiyyətindən sonra Avstraliyanın SBS telekanalı Ayzeya Fayrbeysin qitəni Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini elan etmişdir. Ayzeyanın müsabiqədə ifa etməli olduğu "Don't Come Easy" mahnısı elə həmin gün dinləyicilərə təqdim edilmişdir. Müsabiqənin yarımfinal mərhələsini uğurla adlayan Ayzeya finalda Avstraliyaya 9-cu yeri qazandırmışdır.

## Diskoqrafiya

### Sinqlları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xanazax

**Xanazax** () — Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 37 km məsafədə yerləşir.

Toponim mənşəcə fars dilinə mənsub olan "ev" mənası bildirən, türk dillərində "kənd",
"yaşayış yeri" mənasında işlənən xana sözü əsasında formalaşmışdır.

## Əhalisi
Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 22 nəfər, 1873-cü ildə 200 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. "*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 238 evdə 1717 insan yaşayırdı. Onlardan 252 nəfəri şiə kürd, qalanı isə erməni idi.

## İstinadlar

:Kateqoriya:Zəngəzur kəndləri
:Kateqoriya:Ermənistandakı Azərbaycan kəndləri
Kornidzor

**Kornidzor** — Ermənistanın Gorus rayonunda kənd.

## Tarixi
Gerenzur adı ilə Çar Rusiyasının Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur quberniyasının tərkibinə daxil edilmişdir. Sovet hakimiyyəti illərində Zəngəzur quberniyasının, 1930-cu ildən isə Gorus rayonunun tərkibində olub. 1995-ci ildən Sünik bölgəsinin, 2016-cı ildən isə genişlənmiş Teq icmasının bir hissəsidir.

Kornidzor kəndi Gorus yarımrayonunun cənub-şərq hissəsində, Arqavənd adlanan düzənlikdə yerləşir. Kornidzor kəndi şimaldan və şərqdən Teğ kəndi, şərqdən isə Kaşatağ kəndləri ilə həmsərhəddir. Şərq sərhədi boyunca təxminən 9 km uzunluğunda Həkəri çayı axır.

## Əhalisi

## İstinadlar
Ərəvus

**Ərəvus** () — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda kənd.

## Tarixi

## Əhalisi

## İstinadlar
Tatev

**Tatev** — Ermənistanın Sünik mərzinin Tatev bələdiyyəsində kənd.

Tarixən Çar Rusiyasının Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, sovet dövründə isə Ermənistan SSR-in Gorus rayonunun tərkibində olub.

## Həmçinin bax
* Tatev monastırı

## İstinadlar
Tənzətap

**Tənzətap** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda kənd. İlk dəfə 1468-ci ildən mə’lumdur

## Əhalisi
Əhalinin hərəkəti ilə Şərqi Anadoludan gətirilmə addır.

## İstinadlar
Yeritsatumb

**Yeritsatumb**, *Bartsravan* — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda kənd.

## Tarixi
Ermənistan SSR Ali Sovet Rəyasət Heyətinin 10. IX.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Bartsravan qoyulmuşdur. Ehtimal ki, qədim fars dilində eriza "sıldırım qaya" və türk dillərində tumb "qabarıq", "yumru" sözlərindən ibarətdir. Azərbaycanda Dombabinə (Zaqatala rayonu) kənd adı ilə mənaca eynidir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Ağkənd (Qafan)

**Ağkənd** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu
ərazisində kənd olmuşdur.

## Tarixi
Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

XX əsrin əvvəllərində ləğv edilmişdir. Toponim qədim türk dilində «kiçik» mənasında işlənən ağ sözünə kənd coğrafi nomeninin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyeflə bağlı yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

## İstinadlar
Axtaxana (Qafan)

**Axtaxana** və ya **Corastan** () - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 23&nbsp;km məsafədə yerləşir. Toponim atçılıqla məşğul olan axta etnonimindən və fars dilində «yaşayış məntəqəsi, ev, kənd» mənasında işlənən xana sözündən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Kəndin adı 1918-ci ildə dəyişdirilib Xlataq, sonra Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin l.VI.1940-cı ilə fərmanı ilə adı yenidən dəyişdirilib Zorastan qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Aşağı Qaraçimən

**Aşağı Qaraçimən** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 5&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşmişdir.

Toponim türk dilində «böyük, geniş» mə’nasında işlənən qara sözü ilə «yaşıllıq, otluq» mə’nasında işlənən çimən (çəmən sözünün dialekt variantı) sözünün birləşməsindən əmələ gəlib «böyük çəmənlik» mənasını bildirir. Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 11 nəfər, 1873 - cü ildə 63 nəfər, 1886-cı ildə 225 nəfər, 1897-ci ildə 34 nəfər, 1904 - cü ildə 216 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ilin dekabrın axırlarında ermənilər azərbaycanlıları qırğınlarla qovmuş və yalnız indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra kəndin sakinləri öz yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 210 nəfər, 1926-cı ildə 154 nəfər, 1931-ci ildə 212 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabr ayında ermənilər azərbaycanlıları tamamilə qovmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Aşağı Gödəkli

**Aşağı Gödəkli** və ya **Barquşat** () — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərəkəzindən 10&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində
Gedaklu formasında qeyd edilmişdir.

Toponim «aşağı» fərqləndirici sözü ilə türk mənşəli qazaxlar tayfasının bir qolu olan gödəkli
etnonimindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 26 nəfər, 1873 - cü ildə 154 nəfər, 1886-cı ildə 206 nəfər, 1897-ci ildə 123
nəfər, 1904 - cü ildə 439 nəfər, 1914 - cü ildə 153 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni soyqırımına mə'ruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki
Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri öz evlərinə dönə bilmişdir.

Burada 1922-ci ildə 42 nəfər, 1926-cı ildə 60 nəfər, 1931-ci ildə 74 nəfər, 1939 - cu ildə 87 nəfər, 1959 - cu ildə 95 nəfər, 1970-ci ildə 447 nəfər, 1979 - cu ildə 294 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabrın axırında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən öz doğma
torpaqlarından qovulmuşlar. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Aşağı Xotanan

**Aşağı Xotanan** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 23&nbsp;km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd
edilmişdir.

Toponim türk mənşəli xotan etnonimi əsasında formalaşmışdır. Toponimin
sonundakı -an şəkilçisi cəmlik əlaməti bildirir. «Xotanlar tayfasının yaşadığı kənd» mənasını ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## İstinadlar
Xotanan

* Xotanan — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Gorus rayonunda kənd.
* Aşağı Xotanan — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda kənd.
* Yuxarı Xotanan — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda kənd.
Bəydağ

**Bəydağ**, **Bəydaş** və ya **Xordzor** () - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda kənd olmuşdur.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 5&nbsp;km şərqdə, Oxçu çayının sol sahilində yerləşirdi.

Toponim Azərbaycan dilində «hündür, böyük» mənasında işlənən bəy (<bək) sözü ilə dağ sözünün birləşməsindən əmələ gəlib, «hündür, böyük dağ yaxınlığında kənd» mənasını ifadə edir. Onu da əlavə edək ki, bəy sözü qədim türk dilində bək formasında «təpə» mənasında işlənmişdir.

Bəy sözü toponimlərin əvvəlində işlənərkən «hündür, böyük», «təpə», sonunda işlənərkən
«ağa», «varlı adam» mənasını ifadə edir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 13 nəfər, 1873 - cü ildə 51 nəfər, 1886-cı ildə 68 nəfər, 1897-ci ildə 118
nəfər, 1904-cü ildə 193 nəfər, 1914 - cü ildə 58 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd sakinləri erməni təcavüzünə məruz qalaraq qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki
Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra, kəndi tərk edən azərbaycanlılar 1923-24 - cü illərdə doğma ocaqlarına dönə bilmişdir. Burada 1926-cı ildə 28 nəfər, 1931-ci ildə 32 nəfər, 1939-cu ildə 37 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Ermənilər buraya 1929-30 - cu illərdə köçürülmüşdür. 1959 - cu ildə Qafan şəhərinə birləşdirilmişdir. Sonralar kəndin keçmiş sakinləri Qafan şəhərinin sakinləri kimi siyahıya alınmışdır.

## İstinadlar
Əvəz Məmmədov

**Əvəz Məmmədov** () — Lenin ordenli zəhmət adamı, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı.

## Həyatı
Əvəz Musa oğlu Məmmədov dekabr 1927-ci ildə Qaryagin rayonunun Araz Yağlıvənd kəndində dünyaya göz açmışdı. Böyük Bəhmənli kənd orta məktəbini bitirmişdi. Hərbi xidmətdə olmuş, hərbi xidmətdən sonra Araz Yağləvənd kəndində pambıqçılıq briqadiri işləmişdi. Yağləvənddə sədr müavini işləyə-işləyə Gəncə Kənd Təsərrüfatı institutunu qiyabi yolla aqronomluq fakültəsini bitirmişdi. Bundan sonra Kərimbəyli-Yağləvənd birləşmiş kolxozunda kolxoz sədri vəzifəsində işləmişdi.

Yaxşı işinə görə rayon təşkilatı tərəfindən təşəkkürlər almışdır. Dəfələrlə kənd və rayon deputatı seçilmişdir. Sonralar 8-ci çağırış Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Daha sonra 6 kəndin birləşdiyi Kənd sovetinin sədri olmuşdur. Qazandığı nailiyyətlərə görə Lenin ordeni və medallarla təltif olunmuşdur.

Əvəz Məmmədov 29 oktyabr 2006-cı ildə vəfat edib.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Alısəfərli tayfası, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 4, səh.20–22;
* Ənvər Çingizoğlu, Cavanşir eli: Yağləvəndlilər, Bakı: Mütərcim, 2016.
Baharlı (Qafan, 2)

**Baharlı** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu
ərazisində kənd olmuşdur.

## Tarixi
Basut çayının sağ sahilində yerləşmişdir.

Qafan rayonundakı Baharlı kəndi ilə qarışıq salmaq olmaz. Hər biri ayrı-ayrı kənddir.

Toponim Zəngəzurda yaşayan baharlı türk etnonimi əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
1886-cı ildə 432 nəfər, 1907-ci ildə 455 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovularaq kənd ləğv edilmişdir.

## İstinadlar
Martin Şults

**Marin Şults** (; ) — alman siyasətçisi, Avropa sosialistləri partiyasının üzvü, 1994-cü ildən Avropa parlamentinin deputatı. 17 yanvar 2012-ci ildən 17 yanvar 2017-ci ilədək Avropa parlamentinin sədri. Alman dilindən başqa M. Şults ingilis, fransız, italyan, ispan və holland dillərini də bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Martin Şultsun rəsmi tərcümeyi-halı
* Avropa parlamentində tərcümeyi-halı
Qanlı gədik

**Qanlı gədik** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda aşırım.

## Haqqında
Oronim qanlı sifəti ilə Azərbaycan dilində "dağ belində batıq", "hündür dağ arasında yol", "dağ keçidi, aşırım" mənasında işlənən gədik sözündən əmələ gəlmişdir. 1918-ci ildə ermənilər həmin ərazidə azərbaycanlıları vəhşicəsinə qırmış, qan su yerinə axmışdır. Ona görə də bu dağ keçidi Qanlıgədik adlanmışdır.

Tarixi hadisə ilə bağlı yaranan mürəkkəb oronimdir.

## Ədəbiyyatda
Hamlet Əsədov bir şeirində yazır:

Qanlı gədik, burda bir vaxt qan düşüb,
Neçə igid vurulub atdan düşüb,
Dildən-dilə indi bu dastan düşüb:
Bir igidin al qanıdır hər lalə,
O vaxtdandır qəmli axır şəlalə.


## İstinadlar
Qovşud

**Qovşud** — Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin başqa adları Qovşuq, Qovşutlu olmuşdur. Rayon mərkəzində 17&nbsp;km şimalşərqdə, Kığı və Oxçu çaylarının qovuşduğu Zeyvə qalasının yaxınlığında yerləşir. Toponim qovşud etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Kavçut qoyulmuşdur.

## Toponimi
Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Kavçut qoyulmuşdur.1988-ci ildə əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. Türkmənistanda Qovşut, Qovşutbənd, Qovşutyap, Qovşuxanqala , Azərbaycanda Qovşutlu (başqa adı Hüsеynbəyli) (Cəbrayıl r-nu) kənd adları göstərir ki, Qovşut tayfa adıdır. 

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 163 nəfər, 1914 - cü ildə 320 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet quruluşu qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma evlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 108 nəfər, 1926-cı ildə 109 nəfər, 1931-ci ildə 123 nəfər, 1939 - cu ildə 208 nəfər, 1987-ci ildə 200 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ildə kəndin sakinləri Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya edilmişdir. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Dəymədağlı (Qafan)

**Dəymədağlı** - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu
ərazisində kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 24&nbsp;km məsafədə yerləşir.

Toponim kəbirli türk tayfasına mənsub dəymədağıldılar etnonimi əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

1920-ci ildə kəndin adı dəyişdirilib Şrvenants qoyulmuşdur.
 
## İstinadlar
Tərlan Quliyev

**Tərlan Şahmurad oğlu Quliyev** () — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan İnter Bakı PİK klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Azərbaycanlı futbolçu.

## Həmçinin bax
Tərlan Quliyev 19 aprel 1992-ci ildə Bakıda anadan olub.

## Statistikası

### Klub

### Milli komanda qolları
: *Nəticələr və qollar Azərbaycan hesablamasının birinci siyahısındadır..*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Dövrus

**Dövrus** — Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Dovruz kimi
qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində kəndin adı həm də Tovruz kimi göstərilir.

Toponim türk mənşəli xəzər tayfasına mənsub tavris etnonimi əsasında əmələ gələn etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 11 nəfər, 1873 - cü ildə 74 nəfər, 1886-cı ildə 184 nəfər, 1897-ci ildə 303
nəfər, 1904 - cü ildə 268 nəfər, 1914 - cü ildə 297 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kəndin sakinləri erməni soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki
Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndin sakinləri öz evlərinə dönə bilmişdir. Burada
1922-ci ildə 88 nəfər, 1926-cı ildə 144 nəfər, 1931-ci ildə 171 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Kəndin sakinləri 1988-ci ilin noyabr ayında Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik
torpaqlarından deportasiya olundular.

### Tanınmışları
* Ümid Süleymanov — Lənkəran Şəhər Raykom katibi (1937-1943)

## İstinadlar
Əkərək (Qafan)

**Əkərək**, **Aqarak** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 18&nbsp;km məsafədə yerləşir. Erməni mənbələrində, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Aqarak formasında qeyd edilmişdir.

Toponim türk mənşəli əkər etnoniminə -ək şəkilçisinin artırılması yolu ilə əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Zeyvə (Qafan)

**Zeyvə** - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 16&nbsp;km şimal-qərbdə, Oxçu çayı ilə Gığı çayının qovuşduğu yerdə yerləşir.
Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim ərəb dilində «guşə, künc, bucaq» mənasında işlənən zaviyə sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 29.VI.1949 - cu il fərmanı ite kəndin adı dəyişdirilib Davidbəy
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1926-cı ildə 14 nəfər, 1931-ci ildə 49 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

## İstinadlar
Azərbaycanda fəaliyyətini dayandırmış aviaşirkətlərin siyahısı

Bu Azərbaycanda fəaliyyətini dayandırmış aviaşirkətlərin siyahısıdır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan aviaşirkətlərinin siyahısı

## İstinadlar
Siznək

**Siznək** - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonu
ərazisində kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 4&nbsp;km cənub-şərqdə, Oxçu çayının sol sahilində yerləşir.

Toponim Azərbaycan dilində «duman, çən» mənasında işlənən sis sözünə -nək şəkilçisinin
artırılması yolu ilə əmələ gəlmişdir. Sis sözü Siznək toponimində «siz» formasına düşmüşdür. s~z səs əvəzlənınəsi Azərbaycan dili üçün qanunauyğun haldır. Relyef əsasında yaranan düzəltmə quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 179 nəfər, 1904 - cü ildə 180 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1914-cü ildən azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən deportasiya olunmuşdur.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinləri öz yurd-yuvasına dönə bilir.
Burada 1922-ci ildə 76 nəfər, 1926-cı ildə 76 nəfər, 1931-ci ildə 121 nəfər, 1959 - cu ildə 409 nəfər, 1979 - cu ildə 432 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabrın sonlarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tamamilə deportasiya olundular.

İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Hunud

**Hunud**, **Hünüt** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (İndi Ermənistanın Meğri rayonunda) kənd adı.Ermənistanın indiki Sünik mərzində kənd. Çarlıq dövründə keçmiş Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasına, sovet dövründə isə Kapan (Qafan) rayonuna aid idi.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15 km şimal-şərqdə yerləşir. Kəndin adı **Hünüt** formasında da qeyd edilir.

## Toponimi
Toponim qədim türk mənşəli hun etnoniminə türk dilində cəmlik bildirən "-ud" şəkilçisinin artırılması əsasında əmələ gələn etnotoponimdir. Görkəmli türk tədqiqatçısı "Türk tarixi" əsərində yazır: "Hunlar çox qüvvətli, döyüşdə çox cəsur və mahir olan türklərdir". "Hunlar kəndi" mənasını verir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1922-ci ildə əhalinin bir hisəsi geri qayıdaraq yenidən məskunlaşmışdır və ermənilərlə qarışıq yaşamışdır. 1988-ci ildə kəndin azərbaycanlı əhalisi qovulmuşdur. Eranın əvvəllərində Cənubi Qafqaza gəlmiş hunların məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Albaniyada hunlar haqqında mənbələrdə mə'lumat çoxdur. Favst Buzand IV əsrin ikinci yarısına aid hadisələrdə Albaniyada hunlar barədə yazmışdır (Favst Buzand, III kitab, 6-cı fəsil). Belə mə'lumat "Alban tarixi"ndə də vardır (II kitab, 35-ci fəsil). V əsr müəllifi Yelişe (VII fəsildə) Sasanlar şahlarının İndiki Beşbarmaq qayası ilə dəniz arasındakı səddini "Hunlardan müdafiə səddi" adlandırır. Həmin əsr müəllifi Lazar Parbetsi isə bu səddi "albanlarla hunlar arasında istehkam" kimi səciyyələndirir. Muğanda hunların yaşadığını V əsr Bizans müəllifi Feofilakt Simokatta (Феофилакт Симокатта. История. Пер. С.Р. Кондратъева, M. 1957, стр. 222). IV–VII əsrlərdə Albaniya ərazisində Hunlar barədə Bizans və Suriya mənbələrində də mə'lumatlar vardır. Bu barədə S. S. Əliyarovun və T. M. Məmmədovun əsərlərində ətraflı danışıldığına görə təkrar etmirik. Hun etnonimindən və qədim türk dillərində cəm bildirən -ut şəkilçisindən ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Hunud (dəqiqləşdirmə)

## İstinadlar
Yuxarı Qaraçimən

**Yuxarı Qaraçimən** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda kənd olmuşdur.

## Tarixi
Toponim qədim türk dilində «böyük, geniş» mənasında işlənən qara sözü ilə «yaşıl otla örtülmüş sahə» mənasında işlənən çəmən sözünün dialekt variantı olan çimən sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. «Yuxarı» sözü fərqləndirici əlamət bildirir. Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 237 nəfər, 1922-ci ildə 217 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1926-cı ildən sonra ləğv edilərək Aşağı Qaraçimən kəndi ilə birləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Cıbıllı

**Cıbıllı** - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu
ərazisində kənd olmuşdur.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 67&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşirdi. Kəndin digər adı Cibikli olmuşdur.

Toponim cibikli (> cıbıllı) tayfa əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 82 nəfər, 1904 - cü ildə 80 nəfər, 1914 - cü ildə 160 nəfər azərbaycanlı
yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar qırğınlarla deportasiya olunmuşdur.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar öz evlərinə dönə bilmişdir.

Burada 1922-ci ildə 52 nəfər, 1926-cı ildə 53 nəfər, 1931-ci ildə
77 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1930 - cu illərin axırlarında kənd ləğv
edilərək azərbaycanlılar başqa kəndlərə köçürülmüşdür. İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar
Araçadzor

**Araçadzor** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu
ərazisində kənd olmuşdur.

## İstinadlar
Ucanis

**Ucanis** — Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu
ərazisində kənd olmuşdur.

## Tarixi

## Əhalisi

## İstinadlar
Lobanovun binası

**Lobanovun binası** həmçinin **Şukin binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən bina tarixi və mədəni bina olaraq yerli əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bina Matvey Yakovleviç Lobanovun vəsaiti ilə inşa edilmişdir. Bina 1897-ci ildə inşa edilmişdir. Bina Qreçeskaya 32 ünvanında yerləşir. Bina klassizm stilinə stilinə sahibdir

## Tarixi
Matvey Yakovleviç Lobanov 1897-ci ildə Taqanroq şəhəri, Qreçeskaya küçəsi 32 ünvanında bir mərtəbəli bina inşa etdirmişdir. 1906-cı il məlumatına görə bina hələ də Matvey Yakovleviç Lobanov mülkiyyəti olaraq qalırdı. Bir fəziyəyə görə 1910-cu il, digər fəziyyəyə görə isə 1915-ci ildən binaya Natali Dmitrievna Şuçkina sahinlənmişdir. Onun həkim əri İvan Pavloviç Şuçkin XX əsrin əvvəllərində Taqanroqda hərbi həkim vəzifəsində çalışmışdır. Onların üç övladı olmuşdur. Yeganə oğlu otuz yaşında Şərqi Prusiyada gedən döyüşlərin birində faciyəli şəkildə həlak olmuşdur. Onun atası İvan Pavloviç 1915-ci ilin fevralında döyüş yerinə,gedərək oğlunun nəşini taparaq Taqanroqa gətirmişdir. 1921-ci ildən binada 10 nömrəli yetimlər evi yerləşirdi. 1992-ci ildən binaya arxitektur abidə statusu verilmiş və qorunması qərara alınmışdır. 
## Təsviri
Binanın fasadı üç hissəyə bölünmüşdür. Binadan soldan iri darvaza vardır. Binanın həyətində qüllə vardır ki, onunda eyvanı belə vardır. Binanın fasadında dairəvi pəncərələr mövcusdur. Bu bina yarımkolonnalarla bəzədilmişdir.

## İstinadlar