Robert Lans

**Robert Lans** () (11 fevral 1956-cı ildə Bostonda, Massaçusets ştatında anadan olub) Amerikalı həkim və alim, hazırda Astellas Qlobal Regenerativ Səhiyyənin rəhbəri, və Astellas Regenerativ Tibb İnstitutunun baş elmi işçisidir. O, Veyk Forest Tibb Universitetinin adyunkt professorudur.

## Erkən həyat və təhsili
Lans Massaçusets ştatının Boston şəhərində anadan olub və oradan cənubda, Massaçusets ştatının Stouqton şəhərində böyüyüb.

Lans zirzəmisində olan toyuqların genetikasını dəyişərək əldə etdiyi nəticələri universitetdə paylaşdığı zaman Harvard Tibb Məktəbinin tədqiqatçılarının diqqətini çəkdi və Conas Solk, B.F. Skinner və Kristian Barnard on il ərzində Lansa mentorluq etdilər. Lans Pensilvaniya Universitetində oxuyub və alim dərəcəsinə çatıb. O, hazırda Massaçusets ştatının Klinton şəhərində yaşayır.

## Karyerası

### Kök hüceyrə tədqiqatı
Lans dünyada ilk dəfə insan embrionlarını klonlayan komandanın üzvlərindən biri olmuşdur, həmçinin somatik hüceyrə nüvə transferindən (terapevtik klonlaşdırma) istifadə edərək kök hüceyrəni uğurla yaradan ilk şəxsdir.

Lans preimplantasiya ilə genetik diaqnostikada istifadə edilən üsulların embrion məhv edilmədən embrion kök hüceyrələri yaratmaq üçün istifadə oluna biləcəyini nümayiş etdirdi.

2001-ci ildə o, ilk dəfə olaraq nəsli kəsilməkdə olan növün (qaur) klonunu etdi  və 2003-cü ildə San Dieqo Zooparkında nəsli kəsilməkdə olan vəhşi öküzü (Bantenq) təxminən 25 il ondan əvvəl ölmüş həmin heyvanın dondurulmuş dəri hüceyrələrindən klonladı.

Lans insan embrionunun kök hüceyrələrindən funksional oksigen daşıyan qırmızı qan hüceyrələrinin yaradılmasının mümkün olduğunu və qan hüceyrələri potensial olaraq "universal" qan mənbəyi kimi xidmət edə biləcəyini göstərdi.

Onun komandası insan embrion kök hüceyrələrindən funksional hemangioblastların (təcili yardım hüceyrələri  populyasiyası) necə yaradılacağını kəşf edib. Heyvanlarda bu hüceyrələr damar zədəsini tez bir zamanda bərpa etdi, infarktdan sonra ölüm nisbətini yarıya endirdi və amputasiya tələb edə biləcək işemik əzalara qan axını bərpa etdi.

2012-ci ildə Lans və Harvard Universitetində Kvanq-Soo Kimin başçılıq etdiyi bir qrup, zülalların daha çoxunu yaratmaq üçün hüceyrələri genetik manipulyasiya etmək əvəzinə, onları zülallarla inkubasiya etməklə induksiya edilmiş pluripotent kök (iPS) hüceyrələrin yaradılması metodunu kəşf etdilər.

### Korluğun müalicəsi üçün klinik sınaqlar
Lansın komandası kök hüceyrələrdən retinal piqmentli epitel hüceyrələri yarada bildi və sonrakı tədqiqatlar bu hüceyrələrin görmə qabiliyyətini bərpa edə bildiyini göstərdi. Bu texnologiya ilə korluğun bəzi formaları potensial olaraq müalicə edilə bilər.

### Elmi siyasi fəallığı
2001-ci ildə Lans ABŞ prezidenti Buşa məktub göndərərək onu insan embrion hüceyrələri üzərində tədqiqat üçün yatırılan pulların daxil olmasına mane olmamağa çağırdı. Məktub müxtəlif elm sahələrindən olan 80 Nobel mükafatçısı tərəfindən imzalanaraq faks vasitəsilə Ağ Evə göndərilmişdi.

### Biosentrizm
2007-ci ildə Lansın "Kainatın Yeni Nəzəriyyəsi" adlı məqaləsi dərc edildi. Esse Lansın biologiyanı digər elmlərdən üstün tutan *biosentrik kainat* ideyasını irəli sürdü. Lansın bu ideyaları  2009-cu ildə Bob Berman ilə birgə yazdığı *Biosentrizm: Həyat və Şüur Kainatı Anlamanın Açarlarıdır* adlı kitabında da öz əksini tapdı.

Lakin onun biosentrik fərziyyəsi  bir mənalı şəkildə qarşılanmadı və bir çox alimlər bu nəzəriyyəni əsassız və sübutsuz olduğunu qeyd etdilər.

2023-cü ilin yanvar ayında Lans elmi fantastika müəllifi Nensi Kress ilə biosentrizmi araşdıran bir roman nəşr etdi.

## Biblioqrafiya

* *Biosentrizm, Həyat və Şüur Kainatın Əsl Təbiətini Anlamanın Açarlarıdır* (2009) – Bob Berman ilə
* *Biosentrizmdən kənar, Zamanın, Məkanın, Şüurun və Ölüm İllüziyasının Yenidən Düşünülməsi* (2016) – Bob Berman ilə
* *Böyük Biosentrik Dizayn, Həyat Gerçəkliyi Necə Yaradır* (2020) – Matey Pavsiç və Bob Berman ilə
; Romanlar

* *Observer* (, 2023) – Nensi Kress ilə

## Mükafatlar və ictimai şərh
Lans çoxsaylı mükafatlara layiq görülüb:

* 2006: 11-ci illik mükafat qəbulunda mükafatlandırıldı ( ) 
* 2010: () nəşri Lansı "kök hüceyrə öncüsü" kimi alqışladı və onu növbəti iyirmi il ərzində biotexnologiyanı formalaşdıracaq biri kimi tanıdı 
* 2010: "Əsas elmi kəşflərin yeni və daha yaxşı müalicə üsullarına çevrilməsi" sahəsində tədqiqatlara görə; Milli Səhiyyə Agentliyinin () Direktorunun Fürsət Mükafatını qazandı 
* 2013: Bronks və Vestçesterin İtalyan İrs və Mədəniyyət Komitəsinə "Tibb üzrə İl Leone di San Marko Mükafatı"na namizəd göstərildi 
* 2014: *[[Time (jurnal)|Time]]* jurnalının Taym 100 siyahısına "Dünyanın Ən Nüfuzlu 100 İnsanı" kimi daxil edildi 
* 2015: *Prospect* jurnalının "Dünyanın ən yaxşı 50 mütəfəkkiri" siyahısına daxil edilmişdir 

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı