open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coluber constrictor priapus

**Coluber constrictor priapus** *(cənub qara təlxəsi*) — ABŞ-ın cənub-şərqində zəhərsiz Coluber constrictor (qara təlxə) ilan növünün daha çox yayılmış yarımnövlərindən biri.

## Təsviri
Bu ilan üçün tipik ölçü 51-142 sm və rekord 180 sm təşkil edir. İlanın ağ çənəsi var, halbuki bir Drymarchon ilanının adətən tünddən qırmızımtıl-narıncıya qədər çənəsi olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yeni başlayanlar

**Yeni başlayanlar** () — Mayk Millsin ssenarisi və rejissorluğu ilə 2010-cu ildə ekranlara çıxan ABŞ istehsalı romantik komediya-dram filmi.

Əsərin əsas mövzusu, rejissorun yetmiş beş yaşlı atasının şəxsi kimliyini açıqlaması ilə bağlıdır. Bu hadisə atasının vəfatından beş il əvvəl baş verib.

## Təsvir
Hel Filds dünyasını dəyişəndən bir zaman sonra Oliverin həyatına azad ruhlu, fərqli dünyagörüşünə malik Anna daxil olur. Bu yeni məhəbbət Oliverin qəlbində atasına aid xatirələri oyadır. Qırx dörd illik evlilik dönəmində həyat yoldaşını itirən atası yetmiş beş yaşında öz cinsi meyillərini açıq bəyan etmiş, özündən xeyli gənc sevgilisi ilə dolğun və rəngarəng bir ömür yaşamışdı.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
CODA

**CODA** (*child of deaf adults*) — Şan Heyderin 2021-ci ildə ekranlara çıxan filmi.

## Təsvir
On yeddi yaşlı Rubi eşidən yeganə üzvü olduğu kar ailədə – *CODA* (kar valideynlərin eşidən övladı) kimi böyüyüb. Gənc qızın gündəlik həyatı valideynləri üçün işarət dili ilə tərcüməçilik etmək, məktəbə getməzdən əvvəl hər səhər atası və böyük qardaşı ilə birlikdə ailənin dolanışıq mənbəyi olan balıqçı qayığında çalışmaq ətrafında qurulub. Rubi məktəbin xor dərnəyinə qoşulan zaman özündə gözəl ifa bacarığı olduğunu kəşf edir, tezliklə duet tərəfdaşı Maylsa qarşı romantik hisslər bəsləməyə başlayır. Qayğıkeş xor müəlliminin təşviqi ilə nüfuzlu musiqi məktəbinə sənəd verməyi düşünən Rubi ailəsinə qarşı məsuliyyət hissi ilə şəxsi arzuları arasında çətin seçim qarşısında qalır.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Coluber constrictor

**Coluber constrictor** (*qara təlxə*) — Colubridae fəsiləsinə aid zəhərsiz bir ilan növü. Bu növ Şimali Amerika və Mərkəzi Amerikaya endemikdir. Nümayəndə növü də daxil olmaqla on bir yarımnövü tanınır ki, bunlar da ümumilikdə həm də *şərq təlxələri* kimi də tanınır. Bu növ Coluber (təlxə) cinsində monotipikdir.

## Həmçinin bax
* Coluber constrictor anthicus
* Coluber constrictor etheridgei
* Coluber constrictor priapus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Keçmiş həyatlar

**Keçmiş həyatlar** () — Selin Sonun 2023-cü ildə ekranlara çıxan romantik-dram filmi.

## Təsvir
He Son və Nora Mun uşaqlıq illərindən bir-birinə dərin hisslərlə bağlı olublar. On iki yaşlarında Cənubi Koreyada məktəbli ikən ilk məhəbbəti yaşayan həmyaşıdlar gələcəkdə evlənəcəklərini düşünürdülər. Fəqət Nora ailəsi ilə Kanadaya köçdükdən sonra əlaqələri kəsilir. İllər ötür, internet dövrü başlayanda yenidən ünsiyyət qurur, virtual aləmdə münasibətlərini bərpa edirlər

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Coluber constrictor anthicus

Coluber constrictor anthicus - Coluberin (Təlxə) bir yarımnövü. Bu zəhərsiz kolubrid ilan ABŞ-nin cənubuna endemikdir.

## Təsvir

Ayran raser incə bədənli bir ilan olub, ümumi uzunluğu 1,52 m-ə çata bilir. Rəngi qara, yaşıl, sarı, boz və hətta bəzən mavi rənglərin unikal naxışıdır, üzərində ağ və ya sarı ləkələr var. Qarın hissəsi ağ və ya krem rənglidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Keyli Speyni

**Keyli Speyni** () — ABŞ aktrisası. Gənc aktrisanın sənət dünyasındakı parlaq debütü 2018-ci ildə "*Pacific Rim Uprising*" elmi-fantastik filmi ilə reallaşıb. Eyni ildə "*Bad Times at the El Royale*" neonuar janrlı filmdə canlandırdığı obrazla tamaşaçıların rəğbətini qazanıb.

Keyli Speni televiziya aləmində də özünəməxsus iz buraxıb. 2020-ci ildə "*Devs*" mini-serialında, 2021-ci ildə isə "*Mare of Easttown*" serialında yaddaqalan rollar yaradıb. 2023-cü ildə bioqrafik "*Priscilla*" filmində Prisilla Preslini canlandıraraq Venesiya Film Festivalında "Ən yaxşı aktrisaya görə" Volpi Kubokunu qazanıb, "Qızıl Qlobus" mükafatına namizəd göstərilib. 2024-cü ildə distopik janrda çəkilmiş "*Civil War*" filmindəki çıxışı, eləcə də "*Alien: Romulus*" qorxu filmindəki rolu ilə yenidən tamaşaçıların diqqət mərkəzinə düşüb.

## Həyatı
Keyli Speyni 1998-ci il iyulun 24-də Tennessinin Noksvil şəhərində doğulub. Səkkiz bacı-qardaşı ilə birlikdə Missuri ştatının Sprinqfild şəhərində böyüyüb. Kiçik yaşlarından səhnə sənətinə dərin maraq göstərən gənc aktrisanın uşaqlıq illəri Sprinqfild Kiçik Teatrının səhnəsində keçib, burada çoxsaylı tamaşalarda rol alıb. Speyni teatr qrupunda həftənin altı günü aktrisalıq, vokal və rəqs dərslərində iştirak edərək, peşəkar səhnə vərdişlərinə yiyələnib. Gənc aktrisa 2014–2015-ci il mövsümündə "*The Wizard of Oz*" tamaşasında baş rol olan Doroti obrazını canlandırıb.

## İstinadlar
Marqaret Lenqdon

**Marqaret Lenqdon**() — ABŞ-lı dilçi olmuşdur. O, Amerikanın Cənub-Qərbi və Kaliforniyada danışılan bir çox dilini öyrənmiş və sənədləşdirmişdir. Tədqiqat apardığı dillər arasında Kumeyaay və Luiseno dilləri yer alır.

## Akademik karyerası
Lenqdon (qızlıq soyadı Storms) Belçikada anadan olmuş və İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ABŞ-a köçmüşdür.
O, fransız və flamand dillərində böyümüşdür. 1966-cı ildə Kaliforniya Universitetinin (Berkeley) Linqvistika fakültəsində Meri Haasın rəhbərliyi altında doktorluq dərəcəsi almışdır.

Onun doktorluq dissertasiyası Diequeno dilinin Mesa Qrande dialektinin lüğəti olmuşdur.

Lenqdon, 1965-1991-ci illərdə Kaliforniya Universitetinin (San Dieqo) Linqvistika Departamentində dərs demiş, 1985-1988-ci illərdə departamentin rəhbəri olmuşdur.

O, karyerası boyunca Cənub-Qərbi Amerika dilləri üzrə müxtəlif yerli qəbilə ağsaqqalları ilə çalışmışdır. Mesa Qrande dilinin ilk lüğətini tərtib etmişdir.

Lenqdon Yuman dilləri sahəsində aparıcı mütəxəssislərdən biri olmuşdur.

## Tədrisi
O, 17 məzun dissertasiyasına rəhbərlik etmiş və bu dissertasiyalarda Navaxo, Palauan, Mojave, Havasupai, Seri və digər dillər araşdırılmışdır.

San Dieqo Kaliforniya Universitetində tələbələri arasında Pamela Munro, Leanne Hinton, Çeril Hinton, Stiv Elster və Loni Lenqdon kimi dilçilər yer alır.

## Seçilmiş nəşrləri
* Langdon, Margaret. 1970. A Grammar of Diegueño: The Mesa Grande Dialect. University of California Publications in Linguistics 66. Berkeley.
* Langdon, Margaret. 1974. Comparative Hokan-Coahuiltecan Studies, a Survey and Appraisal. Janua Linguarum, Series Critica, 4. The Hague-Paris-New York: Mouton and Co.
* Langdon, Margaret. 1979. Some Thoughts on Hokan with Particular Reference to Pomoan and Yuman. In The Languages of Native America, Lyle Campbell and Marianne Mithun, eds., pp.&nbsp;562–649. Austin and London: University of Texas Press, 
* Langdon, Margaret. 1986. Hokan-Siouan Revisited. In New Perspectives in Language, Culture and Personality (Proceedings of the Edward Sapir Centenary Conference, Ottawa, 1-3 Oct. 1984), W Cowan, M.K. Foster, and K. Koemer, eds., pp.&nbsp;111–146. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Co.
* Langdon, Margaret. 1990. Morphosyntax and Problems of Reconstruction in Yuman and Hokan. In Linguistic Change and Reconstruction Methodology, Philip Baldi, ed., pp.&nbsp;57–72. Trends in Linguistics, Studies and Monographs 45. Berlin-New York-Amsterdam: Mouton de Gruyter.

## İstinadlar
Norio Sakuray

– Yaponiya manqakası. "The Dangers in My Heart" manqa seriyası onun ən uğurlu işi hesab olunur.

## Həyatı və karyerası
Norio Sakuray Saytama prefekturasının Aqeo şəhərində doğulmuşdur. 2003-cü ildə "Kochira Kanojo, Koumon Mae" manqası ilə debüt etmişdir. Onun ilk əsas işi sayılan "Mitsudome" manqa seriyası 2006-cı ildə "Weekly Shōnen Champion" jurnalında serializasiya olunmağa başlamışdır. Manqa əsasında anime serialı çəkilmişdir. O, 2014-cü ildə manqa üçün "Hobo Shūkan Mitsudomoe" adlı spin-off manqası hazırlamışdır. 2016-cı ildə "Rororro!" adlı qısa manqa seriyası nəşr olunmuşdur. Manqa dostluq qurmaqda çətinlik çəkən Çitose adlı qız haqqındadır. Sakuray 2017-ci ildə manqanı uzun seriyaya çevirmiş və manqa 30 aprel 2020-ci ilə qədər serializasiya olunmuşdur.

Sakurayın əsas işi sayılan "The Dangers in My Heart" manqa seriyası 8 mart 2018-ci ildə "Weekly Shōnen Champion" jurnalında serializasiya olunmağa başlamışdır. Manqa seriyası əsasında 2023–2024-cü illərdə iki mövsüm davam edən anime serialı çəkilmişdir. Sakuray öz rəsmi "Twitter" hesabı vasitəsilə manqanın "Twi-Yaba" adlı spin-offunu da yayımlayır.

Sakuray 2003-cü ildə Akatsuka Mükafatının və "Kidney Problem" manqasına görə "Weekly Shonen Champion" jurnalının Gənc Manqa Mükafatının qalibi olmuşdur. 2020-ci ildə "The Dangers in My Heart" manqasına görə Növbəti Manqa Mükafatını qazanmışdır.

## Şəxsi həyatı
Pişik saxlayır. Pişiyinə  adını verib.

## Qeydlər

## İstinadlar
Türkiyə hökumətlərinin siyahısı

**Türkiyə hökumətlərinin siyahısı** adlı məqalədə — Türkiyədə qurulan hökumətlərin siyahısı təqdim olunub.

## Həmçinin bax

* Prezident Kabineti
* Türkiyə baş nazirlərinin siyahısı 
* Türkiyə prezidentlərinin siyahısı
* Türkiyə Prezidenti
* Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetleri 
* Türk Hükûmetleri Kronolojisi
Uilyam Brayt

**Uilyam Brayt** — Amerikalı linqvist və toponimist idi, yerli Amerika və Cənubi Asiya dilləri, eləcə də təsviri dilçilik üzrə ixtisaslaşmışdı.
## Bioqrafiyası
Brayt 1949-cu ildə Kaliforniya Universitetinin (Berkeley) Linqvistika fakültəsini bakalavr dərəcəsi ilə bitirmiş və 1955-ci ildə eyni sahə üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır. O, 1959–1988-ci illərdə UCLA-da (Kaliforniya Universiteti, Los-Anceles) linqvistika və antropologiya professoru olmuşdur. Daha sonra Kolorado Universitetinin (Boulder) professor heyətinə qoşulmuş və ömrünün sonunadək orada çalışmışdır.

Brayt Kaliforniyanın yerli dilləri və mədəniyyətləri üzrə tanınmış mütəxəssis idi və xüsusilə Kaliforniyanın şimal-qərbində danışılan Karuk dili üzərində apardığı tədqiqatlarla məşhur idi. Onun bu dildə apardığı araşdırma Kaliforniya və digər yerli dillərin tədqiqatını dəstəkləyən rəsmi layihə çərçivəsində ilk dəfə həyata keçirilmişdi. Brayt Karuk dilinin sənədləşdirilməsi və qorunması sahəsində göstərdiyi səylərə görə bu tayfanın fəxri üzvü olmuş və bu ada layiq görülən ilk xarici şəxs olmuşdur.

O, həmçinin digər yerli Amerika dilləri, o cümlədən Nahuatl, Kakçikel, Luiseno, Ute, Vişram və Yurokare dilləri üzərində apardığı tədqiqatlarla tanınırdı. Cənubi Asiya dillərindən isə Luşai, Kanada, Tamil və Tulu dilləri üzrə mühüm araşdırmalar aparmışdır. Xüsusilə, onun yerli Amerika mənşəli coğrafi adlar (toponimlər) və onların Kaliforniya tayfaları üçün linqvistik əhəmiyyəti ilə bağlı araşdırmaları diqqətəlayiqdir.

Brayt 1966–1988-ci illərdə Linqvistika Cəmiyyətinin (Linguistic Society of America) "Language" jurnalının redaktoru olmuş, 1993–1999-cu illərdə "Language in Society" jurnalına rəhbərlik etmiş və 1997–2003-cü illərdə "Written Language and Literacy" jurnalının qurucu redaktoru olmuşdur. O, 1989-cu ildə Amerika Linqvistika Cəmiyyətinin prezidenti vəzifəsini icra etmişdir.
## Şəxsi həyatı
Brayt Kaliforniyanın Oksnard şəhərində anadan olmuşdur. Dilçi yazıçı Susie Braytın atası və Aretha Braytın babası idi. 1986-cı ildən etibarən həmkarı, linqvist Lise Menn ilə evli olmuşdur. Brayt beyin şişindən vəfat etmişdir.
## Biblioqrafiyası
**Native American Placenames of the United States* (University of Oklahoma, 2004)
**1,500 California Place Names: Their Origin and Meaning* (University of California, 1998) 
**The World's Writing Systems* (co-editor with Peter T. Daniels) (Oxford University Press, 1996)
**A Coyote Reader* (University of California, 1993)
**International Encyclopedia of Linguistics* (editor) (Oxford University Press, 1992)
**Language variation in South Asia* (Oxford University Press, 1990)
**American Indian Linguistics and Literature* (Mouton, 1984) 
**Discovered tongues: Poems by linguists* (editor) (Corvine Press, 1983)
**Haiku journey: To the North Coast* (Copper Canyon Press, 1983)
**Bibliography of the languages of Native California, including closely related languages of adjacent areas* (Scarecrow Press, 1982)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Bill Bright, 1928-2006 at Language Log
*The William O. Bright Papers at the American Philosophical Society
Mia Qot

**Mia Cipsi Mello da Silva Qot** () — İngiltərə aktrisası. Yeniyetməlik illərindən modellik sahəsində fəaliyyət göstərən gənc aktrisanın böyük ekranlardakı ilk debütü 2013-cü ildə "*[[Nimfoman (film)|Nimfoman]]*" adlı erotik-sənət filmində baş tutub. Mia Qot yaradıcılığının növbəti mərhələsində "*A Cure For Wellness*" (2016), "*High Life*" (2018), "*Suspiria*" (2018) kimi layihələrdə rol alıb, "''Emma''" (2020) filmindəki obrazı ilə tamaşaçıların rəğbətini qazanıb. Aktrisanın karyerasında ən parlaq məqam 2022–2024-cü illər arasında "*[[X (film)|X]]*" film seriyasında canlandırdığı Maksin Minks və Perl obrazları sayılır.

## Həyatı
Mia Qot 1993-cü il oktyabrın 25-də Londonun Qays xəstəxanasında doğulub. Braziliyalı ana ilə Kanadanın Yeni Şotlandiya bölgəsindən olan atanın övladıdır. Nənəsi tanınmış Braziliya aktrisası Maria Qledis, babası isə amerikalı artist Li Caffe olub.

İki həftəlik körpə ikən anası onu Braziliyaya aparıb. İyirmi yaşlı gənc ana övladını böyütmək üçün ailəsinin dəstəyinə ehtiyac duyduğundan doğma yurduna qayıdıb. Beş yaşında yenidən Birləşmiş Krallığa köçən Mia, on yaşında atasının vətəni Kanadaya yollanıb. Bir tədris ili ərzində doqquz məktəb dəyişməli olan balaca qız üçün atası ilə yaşadığı dövr olduqca çətin keçib.

On iki yaşında anası ilə birlikdə Londonun cənub-şərqində məskunlaşan Mia, təhsilini *Sydenham* məktəbində davam etdirib. Ofisiant işləyən anası tək valideyn kimi bütün çətinliklərə sinə gərərək qızını böyüdüb.

## Şəxsi həyatı
Qot 2012-ci ildə "*Nimfoman*" filmində rol aldığı zaman amerikalı aktyor Şaya LaBafla tanış olub. 2016-cı ilin 10 oktyabrında cütlük Las-Veqasda Elvis təqlidçisiliyi edən aparıcının müşayiəti ilə nikah mərasimi keçirib. İki gün sonra yerli rəsmi şəxs bildirdi ki, əslində onların rəsmi nikahı qeydə alınmayıb, sadəcə bir məhəbbət andı içmə mərasimi olub. Lakin həmin ayın sonunda LeBaf "*Ellen DeGeneres Show*" verilişində onların nikaha girdiyini təsdiqləyib. 2018-ci ilin sentyabrında cütlüyün ayrıldığı və boşanma ərizəsi verdikləri məlum olub. 2022-ci ilin fevralında mətbuatda onların barışdığı və Qotun ilk övladına hamilə olduğu xəbəri yayıldı. Mart ayında onların qız övladı dünyaya gəlib.

2024-cü ilin yanvar ayında film meydançasında baş vermiş xoşagəlməz hadisə ictimaiyyətə məlum olub. "*MaXXXine*" filmində meyit rolunu canlandıran aktyor Ceyms Hanter Mia Qotu sözlü və fiziki təcavüzdə ittiham edərək məhkəməyə müraciət edib. Hanterin iddiasına görə, Mia Qot qəsdən onun başına təpik atıb. Aktyor bu hərəkət nəticəsində beyin silkələnməsi keçirib, növbəti gün isə işdən azad edilib. "A24" şirkəti Mia Qotun müdafiəsinə qalxaraq bütün bu iddiaları qəti şəkildə təkzib edib.

## Filmoqrafiya
# Emma (film) / Emma
# Frankenşteyn (film, 2025) / Frankenstein

## İstinadlar
Montekassino

**Montekassino** () —  İtaliyanın cənubunda, Neapol yaxınlığında, Kasino şəhəri yaxınlığında yerləşən məşhur Benedikt monastırı. Bu monastır xristian dünyasında böyük əhəmiyyətə malik olmuşdur, Qərbi monastırçılığın beşiyi hesab edilir. Onun əsası VI əsrdə Müqəddəs Nursiyalı Benedikt tərəfindən qoyulmuşdur və Benedikt ordeninin ən mühüm dini mərkəzlərindən biri kimi tanınır.

## Tarixi

Montekassino monastırının tarixi VI əsrə əsaslanır. Müqəddəs Benedikt, xristian monastırçılığının əsasını qoyan fiqurlardan biri kimi, 529-cu ildə bu monastırı qurmuşdur. O, burada özünün məşhur "*Benedikt Nizamnaməsi*"ni yazmışdır ki, bu da Qərbi Avropa monastırlarının idarəçiliyində əsas qaydalardan biri kimi qəbul edilmişdir. Montekassino tarix boyu bir neçə dəfə dağıntılara məruz qalmış və yenidən tikilmişdir:

* VI əsr: 577-ci ildə lombardlar monastırı dağıtdılar.
* IX əsr: 883-cü ildə sarasenlər (ərəb basqınçıları) onu yenidən dağıtdılar.
* X əsr: 949-cu ildə monastır yenidən bərpa edildi və tezliklə orta əsr Avropasının mühüm dini və mədəni mərkəzlərindən birinə çevrildi.
* XVII-XVIII əsrlər: Montekassino İtaliya və Avropanın əsas dini mərkəzlərindən biri olaraq fəaliyyətini davam etdirdi.

1944-cü ildə İkinci Dünya müharibəsi zamanı Montekassino monastırı alman qoşunlarının strateji müdafiə nöqtəsinə çevrilmişdir. M təfiq qüvvələr monastırı bombaladı və demək olar ki, tamamilə dağıdılmışdır. Müharibədən sonra monastır yenidən bərpa edilmişdir.

## Mədəni və dini əhəmiyyəti
Montekassino monastırı təkcə dini yox, həm də elmi və mədəni bir mərkəz kimi fəaliyyət göstərmişdir. Burada minlərlə əlyazma saxlanılırdı, monastırın skriptoriyasında rahiblər qədim mətnləri köçürərək Avropanın intellektual irsini qoruyurdular. Montekassino monastırı günümüzdə də fəaliyyət göstərir və Benedikt ordeni üçün mühüm dini və tarixi mərkəz olaraq qalır. Hər il minlərlə turist və zəvvar monastırı ziyarət edir. 1964-cü ildə Papa VI Pavel Montekassinonu "*Avropanın Qəlbi*" adlandırmışdır. Bu monastır həmçinin Müqəddəs Benediktin məzarı ilə də məşhurdur və Benedikt ordeninin mənəvi mərkəzi kimi tanınır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
* 
*
**Catholic Encyclopedia*, 1908.
*
*Michela Cigola, *L'abbazia benedettina di Montecassino. La storia attraverso le testimonianze grafiche di rilievo e di progetto*. Cassino, Ciolfi Editore, 2005. 

## Xarici keçidlər

*Abbey of Monte Cassino
*Satellite photo from Google Maps
*The Monte Cassino Society
*''Contemplationi faventes'', original text of the 2014 apostolic constitution redefining territorial jurisdiction of the abbey
Uilyam Foli

**Uilyam Foli**() — Amerikalı dilçi və Kolumbiya Universitetinin professorudur. Daha əvvəl Sidney Universitetində çalışmışdır. O, Papua və Avstroneziya dilləri üzrə ixtisaslaşmışdır. Foley, Robert Van Valin ilə birlikdə Rol və Referens Qrammatikasını inkişaf etdirmişdir.

## Karyerası
1986-cı ildə Foley "The Papuan Languages of New Guinea" adlı kitabını Cambridge University Press vasitəsilə nəşr etdirmişdir. 1991-ci ildə onun "The Yimas Language of New Guinea" adlı kitabı Stanford University Press tərəfindən çap olunmuşdur. 1997-ci ildə isə "Anthropological Linguistics" adlı kitabı, "antropoloji dilçilik üzrə ilk hərtərəfli dərslik" olaraq, Noam Çomskinin giriş sözü ilə nəşr edilmişdir.

Foley, 1989-cu ildə Avstraliya Humanitar Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

## Əsərləri
* William A. Foley and Robert D. Van Valin, Jr (1984). *Functional syntax and universal grammar.* Cambridge: Cambridge University Press.
* William A. Foley (1986). *The Papuan Languages of New Guinea*. Cambridge: Cambridge University Press. . Google Books
* William A. Foley (1991). *The Yimas Language of New Guinea*. Stanford: Stanford University Press. 
* William A. Foley (1997). *Anthropological Linguistics: an introduction*. Oxford: Basil Blackwell.
* William A. Foley (2005). "Linguistic prehistory in the Sepik - Ramu basin." In: Andrew Pawley, Robert Attenborough, Robin Hide and Jack Golson, eds, *Papuan pasts: cultural, linguistic and biological histories of Papuan-speaking peoples*, 109–144. Canberra: Pacific Linguistics.
* 
* 
* William A.Foley (2022) "A Sketch Grammar of Kopar".  Berlin: De Gruyter Mouton

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Prof. William A. Foley at the University of Sydney
Myrmochanes hemileucus

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Arealı
Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Ekvador və Peruda rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika
Ağ-qara qarışqayeyən quşu, *"Myrmochanes"* cinsinin yeganə üzvüdür və yarımnövləri yoxdur.
Ağ-qara qarışqayeyən quşu ilk dəfə 1866-cı ildə ingilis ornitoloqları Filip Skleyter və Osbert Selvin tərəfindən təsvir edilmiş və *"Hypocmenis hemileucus"* binominal adını almışdır. 1889-cu ildə amerikalı ornitoloq Coel Azaf Allenin təklifi ilə "Myrmochanes" cinsinə köçürülmüşdür. Bu növ, *"[[Formicivora]]"*, *"[[Myrmotherula]]"* və *"[[Terenura]]"* daxil olmaqla digər üç cinsi ilə birlikdə "Formicivorini" qəbiləsinə daxil edilmişdir.

## Təsvir
Ağ-qara qarışqayeyən quşu 10 ilə 12,2 sm uzunluğunda və 12 ilə 13 q ağırlığındadır. Yetkin erkəklərin üzü, tacı, boynu və üst hissələri, çiyinləri arasında əsasən gizlənmiş ağ ləkə istisna olmaqla qaradır. Qanadları qaradır, örtüklərində seyrək ağ ucları var. Quyruğu qısa, bir qədər dərəcəli və lələklərdə ağ ucları olan qaradır. Boğazı və alt hissələri, böyürlərdə və qarında dəyişən miqdarda sarımtıl rənglə ağdır. Yetkin dişilər, loresdəki ağ ləkələr və daha sarımtıl qarın və quyruq örtükləri əlavə olunmaqla erkəklərə bənzəyirlər. Növün dimdiyi uzun, nazik və qaradır, irisi qəhvəyi, ayaqları və pəncələri gridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mark Okrand

**Mark Okrand**() — Amerikalı dilçidir. Onun peşəkar fəaliyyəti Yerli Amerika dilləri sahəsindədir və o, Klinqon dilinin yaradıcısı kimi tanınır.

## Karyerası
Dilçi kimi Okrand Yerli Amerika dilləri üzərində işləyib. O, 1970-ci ildə Kaliforniya Universitetinin Santa Kruz filialında dilçilik üzrə bakalavr dərəcəsi alıb. 1977-ci ildə Kaliforniya Universitetinin Berkli filialında müdafiə etdiyi doktorluq dissertasiyası Mutsun dilinin qrammatikasına həsr olunmuşdu. Bu dil bir zamanlar Kaliforniyanın şimal-mərkəzi sahilyanı bölgələrində danışılan, lakin sonradan yox olmuş Ohlone dillərindən biridir. Onun dissertasiya rəhbəri qabaqcıl dilçi Meri Haas olub.

1975–1978-ci illərdə Okrand Kaliforniya Universitetinin Santa Barbara filialında bakalavr tələbələrinə dilçilik dərsləri keçib, daha sonra 1978-ci ildə Vaşinqtonda Smitson İnstitutunda postdoktorantura təqaüdü alıb.

Bundan sonra Okrand Milli Titrləmə İnstitutunda (National Captioning Institute) işləyib və eşitmə qüsurlu televiziya tamaşaçıları üçün ilk qapalı titrləmə sisteminin hazırlanmasında iştirak edib. O, 2013-cü ildə təqaüdə çıxana qədər bu institutda Canlı Titrləmə üzrə direktor vəzifəsində çalışıb. Həmçinin, Virciniyanın Arlinqton dairəsində yerləşən WSC Avant Bard (əvvəlki adı: Vaşinqton Şekspir Şirkəti) teatrının idarə heyətinin prezidenti olub. Bu teatr 2010-cu ildə "Klinqon dilində Şekspir axşamı" adlı tamaşa səhnələşdirməyi planlaşdırırdı.

## İstinadlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Palenke

**Palenke** (; mayya. *Lakam-Haʔ*) — hazırda Meksikanın Çyapas ştatında yerləşən arxeoloji qədim mayya şəhərdir və xüsusilə Klassik dövrün (e.ə. 250 – e. 900) ən mühüm mərkəzlərindən biri.

## Adının mənşəyi
Şəhərin mayya dilindəki adı olan Lakam-Xa, "Böyük Sular" və ya "Uca Sular" mənasını verir. Palenke, XVI əsrdə ispanların gəlişindən çox əvvəl tərk edilmişdi. Burada ilk avropalı Pedro Lorenzo de la Nada (1567-ci il) adlı rahib olmuşdur. O dövrdə "güclü evlər torpağı" mənasını verən "Otolum" adlı bölgədə "Çol" adlı qəbilə məskunlaşmışdı.

De la Nada bu adı ispan dilindəki "palenque" ("möhkəmləndirilmiş yer") sözü ilə əvəz etməyi üstün tutdu. Zamanla "Palenke" bölgədəki qədim şəhərin adı oldu. Alternativ bir nəzəriyyəyə görə "Palenke" sözü mayya dilində "yaquar günəşi" mənasını verən "balam-kin" ifadəsindən yaranmışdır. Bu termin Günəşin başqa bir aləmə keçdiyi yeri ifadə etmək üçün istifadə olunurdu.

## Tarixi

Şəhərin klassik dövrdən əvvəl (e.ə. 2500 – e. 300) qurulduğu düşünülür. Palenke, klassik dövrdə Bakaal dövlətinin paytaxtı olmuşdur. Bakaal hökmdarları nəsillərini qədim dövrlərə bağlayırdılar. Bəzi iddialara görə bu mənşə tarixdən əvvəlki dövrlərə qədər gedib çıxır. Bununla belə, arxeoloji tapıntılar ilk hökmdar sülaləsini olmeklərə aid edir. Şəhərin ən məşhur hökmdarlarından biri Pakaldır. O, VII əsrdə hakimiyyətdə olmuş və əhəmiyyətli tikinti layihələri həyata keçirmişdir.

## Palenke hökmdarları
Palenke hökmdarları "Toktanın Müqəddəs Hökmdarı" və ya "Baakalın Müqəddəs Hökmdarı" adlanırdı və hökmdar siyahısında "Əjdaha Onurğası" və Ça Hökmdarı I kimi bir neçə əfsanəvi lider vardır. Əgər Əjdaha Onurğası real şəxs olubsa, o zaman Olmek sivilizasiyasının hökm sürdüyü dövrdə yaşamış və bu gün mayya bölgəsi hesab olunan ərazilərlə geniş ticarət əlaqələri qurmuşdur. Palenkenin adı məlum olan ilk hökmdarı, e.ə. 3122-ci ildə doğulduğu deyilən "Ci-Ay" adlı İlk ata və e.ə. 3121-ci ildə doğulduğu deyilən Əcdad İlahəsidir. Palenkenin sülaləvi hökmdarları eramızın 431-ci ilində taxta çıxmış Balum-Kuk və ya Kuk-Balam (Ketzal Yaquar) ilə başlayır.

Palenke hökmdarların bəziləri bunlardır:

* Kuk-Balam (431–435),
* Kaan Hoy Çitam (529–565),
* Akal Mo Naab (565–570),
* Kaan Balam (572–583),
* İş-Yol İknal (qadın) (583–604),
* Pakal (612),
* İş-Sak-Kuk (qadın) (612–615),
* Kiniç Xanaab Pakal (və ya II Pakal, 615–683),
* Kiniç Kaan Balam (ya da II Çan Balam, 683–702),
* Kiniç Kaan Xoy Çitam (702–711),
* Ksok (711–722),
* Kiniç Kuk-Balam (8 mart 765 -?).

## Memarlığı

Bu şəhər incə oyulmuş stelaları, mürəkkəb yazı sistemi və böyük məbədləri ilə tanınır. Panelkedəki əsas tikililər arasında "Qeydlər Məbədi" və "Kral Pakalın məqbərəsi" var. Qeydlər Məbədi mayyaların mürəkkəb qlif yazılarını ehtiva edən stelalarla doludur və bu, onların tarixi və siyasi hadisələri necə sənədləşdirdiklərini göstərir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada çox sayda heykəl, keramika və sənət əsərləri aşkar edilib.

## Əhəmiyyəti
Bu şəhər Mayya incəsənətinin və memarlığının ən yüksək səviyyələrindən birini nümayiş etdirir və 1987-ci ildə UNESCO tərəfindən Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edilib.

## İstinadlar
6-cı Türkiyə hökuməti

**VI** **Türkiyə hökuməti** və ya **V İnönü hökuməti** — Türkiyə Cümhuriyyətində qurulan altıncı hökumət kabinetidir.

## Tarixi
Böyük böhran səbəbilə xalq dəstəyinin itirilməsi səbəbilə İsmət İnönü rəhbərlıiyində yeni hökumət kabineti quruldu. Ancaq 8 ay sonra keçirilən seçkilər səbəbilə bu kabinet də istehfaya göndərildi.

## Tərkibi

## İstinadlar
Vazul

**Vazul** (; ) — Macarıstanın Arpad sülaləsindən olan zadəgan və knyaz. O, Böyük knyaz Takşonun nəvəsi və Müqəddəs İştvanın yaxın qohumudur.

## Həyatı
Vazulun atası Mihail (), babası isə Macarıstanın Böyük knyazı Takşon idi. Beləliklə, o, Arpad sülaləsinə mənsub idi və Macarıstanın siyasi elitasında mühüm yer tuturdu. Vazul, ehtimal ki, Macarıstanın qərb bölgələrində böyümüş və hərbi-siyasi sahədə təlim keçmişdir. XI əsrin əvvəllərində Macarıstanın ilk kralı Müqəddəs İştvan hakimiyyətdə ikən ölkəni xristianlaşdırmağa və mərkəzləşdirməyə çalışırdı. İştvanın oğlan övladı olmadığı üçün taxt varisliyi məsələsi açıq qalırdı. Kralın ölümündən sonra kimin hakimiyyətə gələcəyi mühüm siyasi məsələyə çevrilmişdi.

Vazul Arpad sülaləsindən olduğu üçün taxta qanuni namizəd sayılırdı. Lakin Müqəddəs İştvan onu etibarlı varis kimi görmürdü. Kralın əsas dəstəkçisi olan Almaniya və Roma Papalığı, Macarıstanın xristianlaşmasını və Qərbə inteqrasiyasını istəyirdi. Bununla yanaşı, Vazulun köhnə, ənənəvi türk-macar adət-ənənələrinə daha yaxın olduğu güman edilir. Bu isə onu Müqəddəs İştvan və onun tərəfdarları üçün təhlükəli rəqibə çevirirdi.

### Vazulun zindana salınması və kor edilməsi
Müqəddəs İştvan, Vazulun taxta çıxmasına mane olmaq üçün onu həbs etdirdi. 1031-ci ildə İştvanın yeganə oğlu İmre (Emeric) qəfil vəfat etdi. Bu hadisədən sonra İştvan taxt varisi kimi Vazulu yox, Avstriya markqrafının oğlu, alman mənşəli I Pyeter Orseolonu irəli sürdü. Qərar Macarıstan zadəganlarının əksəriyyətinin narazılığına səbəb oldu. Vazulun tərəfdarları onu azad etməyə və taxta çıxarmağa çalışsalar da, Müqəddəs İştvan tədbir görərək onu həbsdə saxlamağa çalışırdı. 1037-ci ildə İştvanın əmri ilə Vazulun gözləri kor edilmiş və qulaqlarına əridilmiş qurğuşun tökülmüşdür. Bununla o, hakimiyyətə iddia etmək qabiliyyətini itirmişdir. Siyasi baxımdan İştvanın özündən sonra Vazulun hakimiyyətə gəlməsini tamamilə istisna etməyə çalışmasının bir göstəricisi olmuşdur.

Vazulun üç oğlu – Andraş (I Andrey), Bela (I Béla) və Levente Macarıstan tarixində mühüm rol oynadılar. Onlar atasının  sonra Macarıstandan qaçaraq, Polşa və Kiyev Rusuna sığındılar. Sonradan, I Andraş və I Bela Macarıstan kralı olmuş və ölkəni yenidən Arpad sülaləsinin nəzarətinə qaytarmışdılar.

## Ailəsi

Menumorutun həqiqi və ya uydurulmuş bir şəxs olması müasir alimlər tərəfindən müzakirə olunur.Xəzər, Peçeneq və ya Volqa bolqar qadınıKristo yazır ki, o, Kiyev Rus dövlətinin Rüriklər sülaləsinin üzvüdür.

## İstinadlar
7-ci Türkiyə hökuməti

**VII** **Türkiyə hökuməti** və ya **VI İnönü hökuməti** — Türkiyə Cümhuriyyətində qurulan yeddinci hökumət kabinetidir.

## Tarixi
4 may 1931 tarixli seçimlərin ardından İsmət İnönü rəhbərliyində quruldu və 8 fevral 1935 tarixli seçimlərə qədər fəaliyyətini davam etdirdi.

## Tərkibi

## İstinadlar
Javoxir Sindarov

**Javoxir Sindarov** (; ) — özbək şahmat qrossmeysteri və vunderkindi. O, qrossmeyster adını 2018-ci ilin oktyabrında 12 yaşında olarkən qazanıb.
## Şahmat karyerası
Sindarov 2017-ci ilin oktyabrında *Beynəlxalq usta* adına layiq görülüb. O, qrossmeyster tituluna çatmaq üçün (GM) ilkin normasını 2018-ci ilin iyununda Alexin Memorialında qazanıb.  Sentyabrda keçirilən yeniyetmələr arasında şahmat üzrə dünya çempionatında reytinqini 2500-ə yüksəltməklə ikincliyə nail olub. O, sentyabr ayında keçirilən yeniyetmələr arasında şahmat üzrə dünya çempionatında reytinqini 2500-ə yüksəltməklə ikinci olub. 2018-ci ilin oktyabrında isə, Birinci Şənbə turnirində üçüncü *GM* normasını qazanaraq, o zaman tarixdə ikinci ən gənc qrossmeyster titulunu qazanıb.  Bu titul ona 2019-cu ilin martında FİDE tərəfindən verilib.

O, 2021-ci il Şahmat üzrə Dünya Kubokuna vəsiqə qazanıb. İkinci raundda tay-breykdə 8-ci yerdə olan Alireza Firuzcaya qalib gəldi və dördüncü raundda Kacper Peorun tərəfindən nokaut edilməmişdən öncə 32 finala yüksəldi.

2023-cü il Şahmat üzrə Dünya Kubokunda Sindarov Arcun Eriqaysi tərəfindən turnirdən kənarlaşdırılmadan əvvəl üçüncü raundda turnirin 10-cu seriyalısı Maksim Vaşye-Laqravı məğlub etdi. 

2023-cü ilin oktyabrında Sindarov Asiya Oyunlarında Özbəkistanın heyətində 2-ci lövhədə oynayarq, 6/8 qolunu vurdu, komandası isə Hindistan və İranı geridə qoyaraq bürünc medal qazandı. Sonra *Qatar Masters Open* turnirində iştirak edən Sindarov heç bir oyunda uduzmadan 6,5/9 xal toplayaraq iki turnir arasında 22 reytinq xalını qazandı.

Noyabr ayında Sindarov *FIDE Grand Swiss* yarışına daxil olaraq, yaxşı çıxış etdi və 7/11 ilə ümumi hesabda səkkizinci yeri tutdu. 7-ci raundda liderlər arasında olsa da, son qalib Vidit Qucrati tərəfindən məğlub edildi (turnirdəki yeganə məğlubiyyəti). Buna baxmayaraq, o, keçmiş dünya çempionu 2-ci Levon Aronyanı dörd oyunda məğlub etdi.

İsveçrə turnirindən sonra Sindarov karyerasında ilk dəfə *2700 Elo* baryerini keçib. 2024-cü ilin iyununda o, Özbəkistanda ilk dəfə olaraq 10 nəfərlik dairəvi sistem üzrə keçirilən *UzChess Cup Masters* superturnirində iştirak edərək, özbək həmkarı və dünya 5-si Nodirbek Abdusattorov üzərində qələbə qazanaraq ümumi hesabda beşinci olub.

## İstinadlar
8-ci Türkiyə hökuməti

**VIII** **Türkiyə hökuməti** və ya **VII İnönü hökuməti** — Türkiyə Cümhuriyyətində qurulan səkkizinci hökumət kabinetidir.

## Tarixi
8 fevral 1935 tarixli seçimlərin ardından İsmət İnönü rəhbərliyində quruldu və Mustafa Kamal Atatürklə anlaşmazlıq yaşayan İsmət İnönünün istehfa verməsiylə fəaliyyətini dayandırdı.

## Tərkibi

## İstinadlar
Lex döyüşü

**Lex döyüşü** (, ) — 955-ci il avqustun 10-da Müqəddəs Roma imperatoru I Otto (Böyük Otto) ilə macar ordusu arasında baş vermiş mühüm döyüş. Bu döyüş Macarıstanın Qərbi Avropaya etdiyi basqınlara son qoymuş və Macarıstanın gələcək inkişafına ciddi təsir etmişdir.

## Səbəblər
IX–X əsrlərdə macar tayfaları Karpat hövzəsində məskunlaşaraq Avropaya basqınlar etməyə başladılar. Onlar əsasən Qərbi Avropanı, Almaniya, İtaliya və Fransa ərazilərini qarət edirdilər. Xüsusilə 899-cu ildə macarlar İtaliyanı yağmalamış, 907-ci ildə isə Bavariya ordusunu darmadağın edərək, Avropadakı güclər üçün ciddi təhlükəyə çevrilmişdilər. 955-ci ildə Almaniyanın kralı və Müqəddəs Roma imperatoru I Otto macarların Almaniya və Avstriya ərazilərinə basqınlarının qarşısını almaq üçün hərbi tədbirlər görməyə başladı. Macarların əsas hədəfi Almaniya idi və onların hücumları Müqəddəs Roma İmperiyası üçün ciddi təhlükə yaradırdı. Macarlar 954-cü ildə Almaniyaya yeni basqına hazırlaşırdılar. Onlar Bavariyaya hücum edib, buradakı qalaları qarət etdilər. Bundan sonra I Otto macarları məğlub etmək üçün böyük ordu toplamağa başladı.

## Döyüşün gedişi
Macar ordusu 955-ci ilin yazında Almaniyanın cənubuna doğru irəlilədi. Onlar Bavariyanın müxtəlif bölgələrini qarət edərək, Lex çayı yaxınlığında düşərgə saldılar. I Otto alman, frank və sakson əsgərlərindən ibarət böyük ordu topladı. Onun ordusunda ağır zirehli süvarilər üstünlük təşkil edirdi. Avqustun 10-da I Otto Lech çayı yaxınlığında macarları mühasirəyə aldı. Macarlar əsasən yüngül süvarilərdən ibarət idi və sürətli hücum taktikalarına üstünlük verirdilər. Lakin I Otto-nun süvariləri və piyada qoşunları daha intizamlı və zirehli idi. I Otto əvvəlcə müdafiə mövqeyində dayanaraq, macarların hücumlarını dəf etdi. Daha sonra alman süvariləri hücuma keçərək, macarları tamamilə darmadağın etdilər. Macar ordusu ciddi itki verdi və sağ qalanlar geri çəkildi.

## Nəticə
Lex döyüşündən sonra macarların Qərbi Avropaya basqınları sona çatmışdır. Daha sonra macarlar Avropada daimi məskunlaşmağa və dövlət qurmağa yönəldilər. I Otto qələbədən sonra Müqəddəs Roma imperiyasını qurdu və Avropanın ən güclü hökmdarlarından birinə çevrilmişdir. Lex döyüşü almanların Qərbi Avropada üstünlük qazanmasına səbəb oldu. Lex döyüşü macarlar üçün dönüş nöqtəsi olmuşdur. Onlar xristianlığı qəbul edərək, Avropanın siyasi sisteminə qoşuldular. Daha sonra Macarıstanda Müqəddəs İştvan tərəfindən güclü dövlət qurulmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*
*
* Reprinted:
9-cu Türkiyə hökuməti

**IX** **Türkiyə hökuməti** və ya **I** **Bayar hökuməti** — Türkiyə Cümhuriyyətində qurulan doqquzuncu hökumət kabinetidir.

## Tarixi
Mustafa Kamal Atatürklə anlaşmazlıq yaşayan İsmət İnönünün istehfa verməsinin ardından Cəlal Bayar rəhbərliyində quruldu.

## Tərkibi

## İstinadlar
Nursiyalı Benedikt

**Nursiyalı Benedikt** (; ) — Qərbi monastır həyatının banisi. O, Benedikt Ordeninin və "Benedikt nizamnaməsi"nin () müəllifidir. Bu nizamnamə Avropada monastır sisteminin əsasını qoymuş və xristian monastır hərəkatının inkişafına böyük təsir etmişdir.

## Həyatı
Benedikt təxminən 480-ci ildə İtaliyanın Nursiya (indiki Norça) şəhərində varlı bir ailədə anadan olmuşdur. O, Roma şəhərində təhsil almış, lakin şəhərin pozğun həyatı onu narahat etdiyindən dünyəvi həyat tərzindən imtina edərək tənha həyat sürməyə qərar vermişdir. Benedikt əvvəlcə Subiako bölgəsində mağarada məskunlaşmış və burada üç il tək ibadətlə məşğul olmuşdur. Bu müddət ərzində o, ətrafda yaşayan rahiblərin diqqətini çəkmiş və mənəvi lider kimi tanınmağa başlamışdır. Benediktin ətrafına toplaşan ardıcıllar onun rəhbərliyi ilə Subiakoda bir neçə kiçik monastır yaratdılar. Lakin bəzi keşişlər onun sərt qaydalarına qarşı çıxaraq ona sui-qəsd etməyə cəhd etdilər. Bundan sonra Benedikt Monte Kassino təpəsinə köçərək burada özünün ən məşhur monastırını qurmuşdur. Montekassino abbatlığı 529-cu ildə yaradılmış və Benediktin əsas dini mərkəzi olmuşdur. Burada o, rahiblər üçün "Benedikt Nizamnaməsi"ni yazmışdır. Bu nizamnamə sonralar Avropada monastır həyatının əsas qaydası oldu.

## Fəaliyyəti
Benedikt monastır həyatını nizama salmaq üçün bir sıra qaydalar hazırlamışdır. Bu qaydalar nizam-intizam, dua və əməyə əsaslanırdı. Nizamnamə monastır həyatında əsas üç prinsipə söykənirdi:

* Dua və ibadət (*Ora et Labora* – "Dua et və çalış") – rahiblər hər gün müəyyən vaxtlarda dua etməli və Tanrıya ibadət etməli idilər.
* Əmək və xidmət – rahiblər yalnız dini ibadətlə deyil, həm də fiziki əmək və elmi fəaliyyətlə məşğul olmalı idilər.
* İntizam və itaət – rahiblər abbatın (monastır rəhbərinin) göstərişlərinə tam itaət etməli və monastır qaydalarına əməl etməli idilər.

Bu qaydalar Avropa monastırlarının idarə olunması üçün əsas qanun kimi qəbul edildi və uzun əsrlər boyu tətbiq olundu.

## Mirası və vəfatı
Benedikt 21 mart 547-ci ildə Montekassino abbatlığında vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra Benedikt Ordeni Avropada geniş yayıldı və onun nizamnaməsi Qərbi Avropanın monastır sisteminin əsasına çevrildi. Müqəddəs Benedikt 1220-ci ildə Roma Papası III Honori tərəfindən müqəddəs elan olunmuşdur. 1964-cü ildə Papa VI Pavel onu Avropanın patronu elan etmişdir. Montekassino abbatlığı və Benedikt Ordeni bu gün də onun irsini yaşadır.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər

*  (Institutional website of the Order of Saint Benedict)
*
Vik Fuentes

**Viktor Vinsent Fuentes** () — ABŞ musiqiçisi. Post-hardkor janrında çıxış edən "Pierce the Veil" qrupunun yaradıcılarından biri, solisti və ritm gitaraçısıdır. 2006-cı ildə qardaşı Mayk Fuenteslə birgə yaratdığı qrup fəaliyyətini bu gün də davam etdirir.

## Həyatı
Viktor San-Dieqo şəhərində rəssam və keçmiş caz musiqiçisi Viktor Qamboa Fuenteslə xanımı Vivian Fuentesin ailəsində doğulub. Musiqiçinin kiçik qardaşı Maykdan başqa iki ögey qardaşı və bir ögey bacısı var. Fuentesin qohumları arasında "Sleeping with Sirens" qrupunun üzvü Nik Martin və müstəqil musiqiçi *Coal Flauer* da yer alır.

Yeddi yaşında ikən gitarada çalmağı öyrənməyə başlayıb. Orta təhsilini *Mission Bay* məktəbində başa vurduqdan sonra San-Dieqo Ştat Universitetinə daxil olaraq qrafik dizayn ixtisasını seçib. Lakin əvvəlki qrupu "Before Today"in "Equal Vision Records" şirkəti ilə müqavilə bağlaması səbəbindən təhsilini yarımçıq buraxıb.

"*King for a Day*" mahnısının həmmüəllifi *Curtis Peoples* ilə yaxın dostluq münasibətləri saxlayır. Onlar orta məktəb illərində "3 Simple Words" adlı qrupda birgə çıxış ediblər.

## Şəxsi həyatı
Vik Fuentes 2012-ci ildə "*King for a Day*" musiqi klipinin çəkilişləri zamanı aktrisa və model *Danielle Victoria* ilə tanış olub. Onların münasibətləri 2014-cü ildə başlayıb, 2021-ci ildə isə nişanlanıblar. Cütlük növbəti ilin 2 aprelində nikah bağlayıb. 2022-ci il sentyabrın 13-də Vik ilə *Danielle* ilk övladlarını gözlədiklərini elan edib. 2023-cü il fevralın 9-da dünyaya göz açan qızlarına *Violet Valentine* adını qoyublar.

## İstinadlar
Uilyam Stertevant

**Uilyam Stertevant**() — antropoloq və etnoqraf olub. Ən çox tanındığı işi 20 cildlik  "Şimali Amerika Hindiləri Ensiklopediyası"nın baş redaktoru olmasıdır. Məşhur antropoloq Klod Levi-Stros bu əsəri "bütün ictimai və şəxsi kitabxanalarda olması vacib olan əvəzolunmaz bir vasitə" kimi təsvir etmişdir.

Sturtevantın karyerası Yerli Amerika dilləri və mədəniyyətlərinə həsr olunmuşdu. Xüsusilə Florida Seminollarının tarixi və mədəniyyəti ilə bağlı araşdırmaları ilə tanınırdı. O, karyerası ərzində Amerika Etnoqrafiya Tarixi Cəmiyyəti, Amerika Etnoqrafiya Cəmiyyəti və Amerika Antropologiya Assosiasiyasının prezidenti vəzifələrində çalışmışdır.

## Həyatı
O, 1949-cu ildə Kaliforniya Universitetini (Berkeley) bitirib və 1955-ci ildə Yale Universitetində Floyd Lounsbürinin rəhbərliyi altında doktorluq dərəcəsi alıb. Karyerasına Amerika Etnoqrafiya Bürosunda tədqiqat antropoloqu kimi başlayıb, daha sonra ABŞ Milli Muzeyində (sonradan Milli Təbiət Tarixi Muzeyi) Şimali Amerika etnoqrafiyası üzrə kurator vəzifəsinə təyin edilib.

Sturtevant antropologiyada maddi mədəniyyətin əhəmiyyətini vurğulayırdı, xüsusilə də muzey kolleksiyalarının tədqiqata daxil edilməsinin vacibliyini qeyd edirdi. Onun çap olunmuş və olunmamış əsərlərinin siyahısı Smitson İnstitutunun Milli Antropologiya Arxivində mövcuddur.

## Ailəsi
O, genetik alim Alfred Sturtevantın böyük oğlu və Harriet Şapironun qardaşı idi. 1952-ci ildən 1986-cı ilə qədər Teda Mav ilə evli olub və bu evlilikdən üç övladı dünyaya gəlib. 1990-cı ildə dilçi Salli MakLendon ilə ikinci dəfə ailə qurub.

Sturtevant 2 mart 2007-ci ildə emfizemadan vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jolt

**Jolt** (; ) — IX-X əsrlərdə Macar hökmdar sülalələrinin üzvü kimi tanınır. Macarıstan knyazlığı dövrünün mühüm fiqurlarından biri. Jolt adı Macarıstanın müxtəlif tarixi mənbələrində rast gəlinən qədim adlardan biridir və tez-tez Arpad sülaləsi ilə əlaqələndirilir.

## Həyatı
Tarixi qeydlərə əsasən, Jolt Macar knyazı Arpadın nəslindən gələn hökmdarlardan biri olmuşdur. Onun IX əsrin sonlarında və ya X əsrin əvvəlində doğulduğu güman edilir. O, Arpadın oğlu və ya nəvəsi olduğu ehtimal edilən şəxs kimi tanınır. Macarların Avropaya yürüşləri və yeni torpaqlara köçü dövründə Jolt kimi liderlər tayfaların birləşməsində mühüm rol oynamışdır. Onun gənclik illəri əsasən macar tayfalarının Dunay vadisində məskunlaşması və Orta Avropada güclənməsi dövrünə təsadüf edir.

## Macarıstan tarixində rolu
Joltun adı əsasən "*Gesta Hungarorum*" (Macarların tarixi) adlı orta əsr salnamələrində çəkilir. O, macarların ilk hökmdarlarından biri olan Arpadın nəslindən gəldiyi üçün macar dövləti qurucularından biri kimi qəbul edilir. Onun dövründə macar tayfaları Avropa siyasətində daha aktiv rol oynamağa başlamış, Şərqi və Mərkəzi Avropada nüfuzlarını genişləndirmişdilər. Macar tarixçiləri onun dövrünü erkən macar dövlətçiliyinin formalaşma mərhələsi kimi qiymətləndirirlər. Joltun varisləri Macarıstan krallığının gələcək hökmdarları olmuşdur. Onun oğlu Takşon daha sonra Macar knyazı olmuş və macarların dövlət quruculuğu prosesini davam etdirmişdir. Takşondan sonra isə Qeza və məşhur Müqəddəs İştvan hakimiyyətə gəlmiş və Macarıstan krallığını rəsmi olaraq təsis etmişdir. Bu baxımdan, Jolt yalnız öz dövründə deyil, həm də gələcək macar dövlətçiliyinin formalaşmasında mühüm rol oynayan tarixi şəxsiyyətlərdən biri hesab edilir.

## Ailəsi

**Müasir alimlər Menumorutun gerçək və ya uydurma bir insan olub-olmadığını mübahisə edirlər.****Macarıstanın bütün sonrakı [[Macarların Böyük knyazı|Böyük knyazları]] və kralları (1301-ci ilə qədər) Takşon nəslindən olublar.*

## İstinadlar
Heyli Vilyams

**Heyli Vilyams** () — ABŞ musiqiçisi.  2004-cü ildə əsasını qoyduğu "*[[Paramore]]*" rok qrupunun solistidir.

Onun qrupu altı studiya albomu ilə dinləyici rəğbəti qazanıb. Bunlar "*[[All We Know Is Falling]]*" (2005), "*[[Riot!]]*" (2007), "*[[Brand New Eyes]]*" (2009), "*[[Paramore (albom)|Paramore]]*" (2013), "*After Laughter*" (2017) və "*[[This Is Why]]*" (2023) albomlarıdır. Müxtəlif dövrlərdə tərkibində dəyişikliklər baş verən qrupun hazırkı üzvləri Heyli Vilyams, Zak Farro və Teylor Yorkdur. Vilyams bütün albomların yazılmasında iştirak edən yeganə musiqiçidir. Teylor Yorkla birgə "*Ain't It Fun*" mahnısına görə 2015-ci ildə "Qremmi" mükafatının "Ən yaxşı rok mahnısı" nominasiyasında qalib olub.

## Həyatı
Heyli Nikol Vilyams 1988-ci il dekabrın 27-də Missisipinin Meridian şəhərində, Kristi və Coi Vilyamsın ailəsində doğulub. İki kiçik ögey bacısı olan Heylinin uşaqlıq illərindəki qonşusu gələcəyin NBA ulduzu Rodni Hud olub. Valideynlərinin 2002-ci ildə boşanmasından sonra on üç yaşlı Heyli anası ilə birgə Tennessi ştatının Frenklin şəhərinə köçüb.  Bu şəhərdəki yeni məktəbində gələcək "*Paramore*" qrupunun üzvləri Coş və Zak Farro ilə tanış olub. Frenklin şəhərinə yerləşdikdən qısa müddət sonra vokal ustası *Brett Manning*lə məşqlərə başlayıb. Məktəb illərində "*The Factory*" adlı fank janrında ifa edən yerli qrupa daxil olmaq üçün sınaqdan keçərkən gələcək "*Paramore*" qrupunun digər üzvü Ceremi Devis ilə yolları kəsişib.

## İstinadlar
Minoru Genda

Yaponiya İmperator Donanmasının uçuş zabiti, JASDF generalı və siyasətçisi idi. O, daha çox Pörl-Harbora hücumun planlaşdırılmasına kömək etməsi ilə tanınır. Müharibədən sonra Yaponiya Hava Özünümüdafiə Qüvvələrinin üçüncü qərargah rəisi oldu.
## İstinadlar
Mitsuo Fuçida

— Yaponiya İmperiya Donanmasının Hava Qüvvələrində kapitan və II Dünya müharibəsi zamanı və əvvəlində Yaponiya İmperiya Donanmasında bombardmançı müşahidəçi olmuş yapon. O, bəlkə də 7 dekabr 1941-ci ildə Pörl Harbora hava hücumlarının ilk dalğasına rəhbərlik etməsi ilə tanınır. Ümumi donanma komandiri, vitse-admiral Çuiçi Naqumonun tabeliyində işləyən Fuçida bütün hava hücumunun koordinasiyasına cavabdeh idi.

## İstinadlar
Çuiçi Naqumo

**Çuiçi Naqumo** (; ) — İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Yaponiya İmperator Dəniz Qüvvələrində (IJN) admiral idi. Naqumo 1941-ci ildə Pearl Harbora hücumda və sonrakı aylarda Avstraliyada və Hind okeanında Darvinə uğurlu reydlərdə Yaponiyanın əsas daşıyıcı döyüş qrupu olan Kido Butai-yə rəhbərlik etdi. 1942-ci ilin iyununda o, zərbə qüvvəsinin sarsıdıcı məğlubiyyətə uğradığı Midvey döyüşündə iştirak etdi. Naqumo Guadalcanal kampaniyası zamanı yenidən başqa bir donanmaya təyin edildi və daha sonra Yaponiyanın doğma adalarında yerləşdirildi. 1944-cü ildə Mariana adalarında dəniz komandanlığına göndərildi və Saipan döyüşü zamanı intihar etdi.

## İstinadlar
Cülyetta (film, 2016)

**Cülyeta** — rejissor Pedro Almodovar tərəfindən 2016-cı illdə çəkilmiş ispan filmidir. Filmin hekayəsi Elis Manronun "Qaçaq" kitabındakı üç qısa hekayəyə  əsaslanır. Filmin premyerası Qızıl Palma Budağı mükafatını əldə etmək üçün iştirak etdiyi 2016-cı il Kann Film Festivalında baş tutmuşdur. 89-cu Akademiya Mükafatlarında bu film,  Xarici Dildə Ən Yaxşı Film nominasiyaı üzrə İspaniya namizədi olsa da, lakin final mərhələsinə keçəcək 9 filmin içərisinə düşə bilməmişdir. Cülyetta dünya üzrə 20 milyon dollardan çox gəlir əldə etmişdir.

## Aktyorlar

* Emma Suares — Cülyetta Arkos (evlənməzdən əvvəl — Yanq)
* Adriana Uqarte — Cülyetta Yanq (Cülyetta Arkosun gəncliyi, klassik ədəbiyyat müəllimi)
* Daniel Qrao — Xuan Arkos (Balıqçı, Cülyettanın həyat yoldaşı, Antianın atası)
* İnma Kuesta — Ava (rəssam, Xuanın dostu)
* Mişel Cenner — Beatris (Antianın uşaqlıqda ən yaxşı dostu)
* Dario Qrandinetti — Lorenzo Centile (Cülyettanın oğlan dostu)
* Rossi de Palma — Marian
* Susi Sançez — Sara (Cülyettanın anası)
* Pilar Kastro — Klaudiya (Beatrisin anası)
* Xoakin Notario – Samuel (Cülyettanın atası)
* Natali Posa — Xuana
* Mariam Baçir — Sanaa (Xuanın qulluqçusu)
* Blanka Pares — Antia (18 yaşında)
* Prisçilla Delqado — Antia (yeniyetmə vaxtı)
* Sara Cimenez — Beatris (yeniyetmə vaxtı)

## İstehsalı

Cülyetta Pedro Almodovarın 20-ci tammetrajlı filmidir. Filmin ssenarisi Almodovarın 2009-cu ildə film hüquqlarını aldığı Nobel mükafatlı yazıçı Elis Manronun "Qaçaq" kitabındakı "Şans", "Tezliklə" və "Səssizlik" adlı üç qısa hekayəsindən ilhamlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  (Spain)
* 
* 
* 
* 
* Official screenplay
Jisaburō Ozawa

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Yaponiya İmperator Donanmasının admiralı idi. Ozawa münaqişə zamanı dənizdə bir neçə mühüm komandanlıq etdi (Cənub Ekspedisiya Donanması, 3-cü Donanma, 1-ci Mobil Donanma və Birləşmiş Donanma).
## İstinadlar
Balaban Paşa məscidi

**Balaban Paşa məscidi** () — Türkiyənin Ədirnə ilinin mərkəzində yerləşən XV əsrə aid məscid.

## Tarixi
Məscid XV əsrin əvvəllərində II Muradın səltənəti dövründə Tokat və Məntəşə bəylərbəyi Balaban Paşa tərəfindən Ədirnədə tikdirilmişdir. O, məscidlə yanaşı imarətxana da inşa etdirmişdir. Balaban Paşa vəfatından sonra məscidin həzirəsində dəfn olunmuşdur.

### Dağıdılması
Balaban Paşa məscidi 1920-ci illərdə dağıntılara məruz qalıb. Məscidin həzirəsindəki daşlar yol inşaatında istifadə olunmuşdur. Ədirnə Vəqflər İdarəsi 1926-cı ildə qəbul etdiyi 227 və 241 saylı qərarlarla məscidin tikinti materiallarının dağıntı kimi satılmasına qərar vermiş və məscidin materialları 30 lirəyə satılmışdır. Məscidin ərazisi 28 sentyabr 1940-cı il tarixli 78 saylı qərarla satışa çıxarılaraq 16 dekabr 1940-cı il tarixli 88 saylı qərarla Ədirnə Bələdiyyəsinin anbar məmuru və mərkəzi kollektor Osman Türkkana kvadrat metri 33 kuruşa satılıb.

### Bərpası
Məscid 2022-ci ildə əslinə uyğun yenidən inşasına başlanılmış, 2023-cü ildə isə istifadəyə verilmişdir.

## Memarlığı
Balaban Paşa məscidinin orijinalı taxta damlı və 1 minarəli idi.

## Qalereya

Fayl:Balaban Paşa Mescidi, Edirne 33.JPG|Məscidin fasadı
Fayl:Balaban Paşa Mescidi, Edirne 24.JPG|Balaban Paşa məscidi və həyətindəki qəbiristanlıq
Fayl:Balaban Paşa Mescidi, Edirne 34.JPG|Məscidin yandan görünüşü
Fayl:Balaban Paşa Mescidi, Edirne 35.JPG|Məscidin həyətindəki qəbiristanlıqdakı məzarlar


## İstinadlar