Verakruz

**Verakruz** ( “Həqiqi Xaç”), rəsmi olaraq **Qəhrəman Verakruz** () — Meksikanın Verakruz ştatında, Meksika Körfəzi sahilində yerləşən liman şəhəri və bələdiyyədir. Bir sıra mənbələrdə, məsələn, «BSE»-nin birinci nəşrində, **Vera Kruz** kimi qeyd olunur.

Şəhər 22 aprel 1519-cu ildə Ernan Kortes tərəfindən təsis edilib. Ştatın paytaxtı Xalapadan 90 km cənub-şərqdə yerləşir. Ştatın ən böyük əhalisi olan şəhəridir. 2010-cu il siyahıyaalmasına görə, şəhər daxilində əhali 552 156 nəfər, bələdiyyədə isə 702 394 nəfərdir.

Verakruz — Meksikanın ən qədim, ən böyük və tarixi baxımdan ən vacib liman şəhəridir. 1948-ci ildə prezident Aleman Valdesin fərmanı ilə Verakruz şəhərinə dörd dəfə xarici işğala məruz qalması şərəfinə *«Dörd dəfə qəhrəman»* hörmətli ləqəbi verilmişdir.

## Etimologiya
Verakruz adı (əsasən *Vera Cruz* kimi) Latınca *Vera Crux* (“Həqiqi Xaç”) sözündən gəlir. 1519-cu il 22 aprel, Müqəddəs Cümə günü, Kortes *Villa Rica* (“Zəngin Kənd”) yaşayış məntəqəsini quraraq bu yeri Həqiqi Xaça hədiyyə olaraq həsr etmişdir.

## Tarixi
**Yeni İspaniyanın vitse-krallığı (1518-1821)**

İspan konkistadoru Xuan de Qrixalva Bernal Diaz del Kastilyo ilə birlikdə 1518-ci ildə adaya gəliblər, daha sonra bu ada San-Xuan-de-Ulua adlandırılıb. İspanlar adaya bu adı vermişdilər, çünki onlar Yəhya Məryəm Günündə (24 iyun) çıxmışdılar və kapitana hörmət əlaməti olaraq adlandırmışdılar. *De Ulúa* adı isə Asteklərin yerli adından—*koluha* və ya *akolhua*—gəlir. Aztek sözündən tədricən Ulúa forması yaranmışdır.

Verakruz şəhəri Ernan Kortes tərəfindən 1519-cu ildə təsis edilsə də, o vaxt bölgə II Montezumaya və onun Astek imperiyasının tərkibinə daxil idi. Kortes və onun adamları, Qrixalvanın gəmi ilə dayandığı adanın qarşısındakı sahilə çıxdılar; bu yerin əvvəlki adı *Çalçiuekan* idi. Kortes, Fransisko de Montexo və Alonso Ernandes Puertokarrero yaşayış məntəqəsini quraraq ona *Villa Rica de la Vera Cruz* adını vermişlər.  *Villa Rica* (zəngin kənd) adı burada tapılan qızılı nəzərdə tuturdu, *Vera* *Kruz* (Həqiqi Xaç) isə əlavə olundu, çünki Kortes ekspedisiyası Xristian müqəddəs günü – Müqəddəs Cümə günü enmişdi. Kortes və onun əsgərləri Astek hökmdarlarını ləğv edib,ali məhkəmə hakimi (**) və General kapitan vəzifələrinə seçdikdə, onlar Amerika qitəsində ilk şəhər şurasını yaratdılar. Şəhər, Amerika qitəsinin quru hissəsində Avropa ailə şəxsiyyətini alan ilk şəhər olmuşdur; bu, 4 iyul 1523-cü ildə İspaniyanın Valyadolid şəhərində V Karl tərəfindən təsdiqlənmişdir.

İlkin məskunlaşma 1525-ci ildə Huitzilapan (və ya Antiqua) çayının mənsəbində yerləşən və bu gün Antiqua kimi tanınan əraziyə köçürüldü. Bu, şəhəri limandan ayırdı, çünki gəmilər dayaz çaya daxil ola bilmirdi. Gəmilər San Xuan de Ulua limanında lövbər salmağa davam edir, yüklərin gəmilərə yüklənməsi və boşaldılması üçün isə kiçik qayıqlardan istifadə olunurdu.

Meksikanın digər bölgələrində olduğu kimi, yerli xalqlar da Avropa mənşəli yoluxucu xəstəliklərin yayılmasından əziyyət çəkdi və təmasdan sonra əhali kəskin şəkildə azaldı. Portuqaliya imperiyası Verakruz limanı vasitəsilə Afrikadan qullar gətirməyə başladı. XVI əsrdə bu ştat Meksikada ən çox qul əhalisinə malik idi. Qul ticarəti ləğv edilməzdən əvvəl isə Meksika Amerikada Braziliyadan sonra Afrika mənşəli qulların sayına görə ikinci yerdə idi.

Verakruz Yeni İspaniyada ən mühüm liman idi və burada Mexiko şəhərindəkindən daha varlı və firavan olan böyük bir tacir təbəqəsi mövcud idi. İspan xəzinə donanmasının hər il İspaniyaya gedən və oradan qayıdan iki səfəri zamanı yüklərin toplanması üçün Verakruzda hamballar, qatırçılar, naviqatorlar, dənizçilər, podratçılar, tacirlər və mülki məmurlar bir araya gəlirdi. 1568-ci ildə Armada admiralı Fransisko Lukan Verakruzda təchizat toplayan Con Hokins və Frensis Dreykin rəhbərlik etdiyi ingilis özəl quldurlarının donanmasını uğurla pusquya saldı. XVI əsrin sonlarına doğru ispanlar Verakruzu Kordoba, Orizaba, Puebla, Xalapa və Perote kimi digər şəhərlərlə birləşdirən yollar inşa etdilər. Əsas ixrac məhsulları qızıl və gümüş idi.

Bu vəziyyət şəhərin quldurlarla bağlı problemlərlə üzləşməsinə səbəb oldu və XVI əsrin ortalarında Qrixalvanın sahilə çıxdığı adada San Xuan de Ulua qalasının inşasını şərtləndirdi. 1600-cü ildə gömrük məmurlarından yayınmaq məqsədilə genişmiqyaslı mal qaçaqmalçılığı baş verdikdə, İspaniya tacı bu ticarəti azaltmaq üçün yaşayış məntəqəsinin əvvəlki yerinə qaytarılmasını əmr etdi. Adada malların gömrük nəzarətindən keçməsini təmin etmək üçün liman qurğuları və müşahidə qülləsi inşa olundu. XVII əsrin əvvəllərində əsas ictimai binalar tikildi: bələdiyyə sarayı, *Nuestra Señora de la Merced* monastırı və *Nuestra Señora de Loreto* xəstəxanası. 1618-ci ildə baş verən yanğın şəhərin böyük hissəsini demək olar ki, külə döndərdi. 1640-cı ildə quldurlara qarşı əlavə müdafiə məqsədilə Barlovento Armadası burada yerləşdirildi. İspaniyanın rəqib dövlətlərini təmsil edən Nikolaas van Horn, Lorens de Qraaf və Mişel de Qrammontun rəhbərlik etdiyi quldurlar 1683-cü ildə Verakruza hücum etdilər.

XVIII əsrdə Verakruzun müdafiəsi gücləndirildi: şəhərin ətrafına divar inşa olundu (1790), Santyaqo Baluarte qalası və qapılar tikildi, həmçinin San Xuan de Ulua qalası indiki görünüşünə təmir edildi. Bu tədbirlər dəyərli limanı qorumaq məqsədilə həyata keçirildi, xüsusilə də Britaniyanın Havananı mühasirəyə aldığı (1762) kimi işğal təhlükəsi səbəbindən. İspaniya imperiyasının istedadlı hərbi mühəndisləri Verakruzda cəmləşdirildi və Yeni İspaniyanın Meksika Körfəzi sahilini İspaniyanın düşmənlərinin hücumlarından qorumaq işinə cəlb olundu; bu dövrdə İspaniya imperiyası hazırkı Venesueladan Floridaya qədər uzanırdı. Verakruzun Tarixi Mərkəzini təşkil edən çoxsaylı binalar və müəssisələr də məhz bu dövrdən qalıb: məsələn, Kafedral (1731), San Karlos Hərbi Xəstəxanası (1731) və müasir su təchizatı və kanalizasiya sistemləri.

1804-cü ildə Balmis ekspedisiyası çiçək peyvəndi ilə Verakruz şəhərinə gəldi; peyvənd buradan bütün Yeni İspaniyaya daşındı. XIX əsr isə silahlı qarşıdurmalarla yadda qaldı. Meksika Müharibəsi zamanı İspaniya burada qoşunlar yerləşdirdi ki, Mexiko şəhərinin İspaniya ilə dəniz əlaqəsi qorunsun. 1816-cı ildə Antonio Lopez de Santa Anna üsyana qarşı royalist qoşunlara komandanlıq etdi. 1820-ci ildə Santa Annanın maneə törətmək cəhdlərinə baxmayaraq, üsyançılar şəhəri ələ keçirdilər. Yeni İspaniyanın son vitse-kralı Xuan O’Donoxu 1821-ci ildə Verakruza gəldi və San Xuan de Ulua qalasında Aqustin de Iturbide ilə Kordoba müqaviləsini imzaladı. 1823-cü ildə San Xuan de Ulua qalasında qalan ispan qoşunları müstəqilliyini elan etmiş Meksika şəhəri Verakruz üzərinə atəş açdılar. 1825-ci ildə isə San Xuan de Ulua qalasındakı son ispan qoşunları şəhəri tərk etdi.

## İstinadlar