open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Susmuş vicdan

## Məzmun
Filmdə iki dostun və bir ailənin başına gələn faciələrdən bəhs olunur. İki dost öz sevgililəri ilə Qubada istirahətə gedirlər. Lakin səbəbsiz yerə bir dostu bıçarlayaraq öldürürlər və bu hadisədə haqsız yerə dostu Aqşin günahlandırılır. Beləliklə iki dostun ailələri arasında  münaqişə yaranır. Bu münaqişənin axarıyla hadisələrə yeni obrazlar daxil olur.

## Film haqqında
* Filmin büdcəsi 2000 AZNdir.
* Titrlər: Serialda canlandırılmış obrazlar təxəyyülün məhsuludur və reallığı əks etdirmir.
* Serialın çəkilişində Azərbaycan bayrağı ordenli İbad Hüseynovun şəxsi arxivinin materiallarından istifadə olunmuşdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifləri:** Firudin Məhərrəmov, Əyyub Qiyas
:**Quruluşçu rejissor:** Elçin Cahangirli
:**Quruluşçu operator:** Samir Həsənov
:**Quruluşçu rəssam:** Cavid Qurbanov
:**Bəstəkar:** Vaqif Qələndər
:**Montaj:** Həsən Xəyyam, Vahim Abbasov
:**Səs operatoru:** Zaur Məmmədov
:**Qrim:** Solmaz Hüseynova
:**Stilist:** Zülfiyyə Hüseynova
:**Rejissor assistentləri:** Rəşid Soltanov, Səfər Dadaşov, Zahid Əkbərov
:**Məsləhətçi:** Vasif Səmədov
:**Texniki direktor:** Tural Qafarov
:**Prodüser:** Elşən Heydərov
:**Baş məsləhətçi:** Nizami Cəfərov

### Rollarda
:Həmidə Ömərova
:Abbas Qəhrəmanov
:Hüsniyyə Mürvətova
:Rəfael Dadaşov
:Hicran Nəsirova
:Xanım İbrahimova
Vaqif Kərimov
:Elxan Quliyev
:Dilarə Mahmudova
:Tural Baxış
:İlahə Həsənova
:İslam Həsənov
:Mətanət Əbdülova
:Sucəddin Mirzəyev
:Gülər Kərimova
:Adil Zeynalov
:Emin Feyzullayev
:Əlibala Əsgərov
:Elçin Cahangirli — Aqşin
:Səidə Quliyeva
:Ramin Şıxəliyev

## Baş sponsor
:Cənnət bağı şirkətlər qrupu

## Çəkilişə köməklik edən qurumlar
:Daxili İşlər Nazirliyi
:Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi
:Lənkəran Dövlət Dram Teatrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Dambo (cizgi filmi, 1941)

***Dambo*** () — 1941-ci ildə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi filmidir, Disney studiyası tərəfindən yaradılmış sayca 4-cü cizgi filmi. İlk nümayişi 23 oktyabr 1941-ci ildə təqdimatı olmuş və 950,000 dollardan artıq gəlir gətirmişdir. Helen Aberson və Harold Pearlin eyniadlı romanının ekranlaşdırılmasıdır. Bəstəkarları Frenk Çörçil və Oliver Uollosdır.

23 oktyabr 2001-ci ildə "Dambo" DVD-də yenidən satışa çıxarılmışdır. 20 sentyabr 2011-ci ildə "Dambo" Blu-ray-də yenidən satışa çıxarılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
*
Ram Das Ci

**Ram Das Ci** (1534-1581) — siqhlərin dördüncü qurusudur. 1574-cü ildə quru Amar Dasın ölümündən sonra siqhlərin qurusu olmuşdur. Onun dövründə Amritsar şəhərinin əsası qoyulmuşdur.
Co Han

**Co Han** - Linkin Parkın DJ-yi və prodüseri. Linkin Parkın bütün kliplərini o yaratmış və idarə etmişdir. Han həm də 2002-ci ildə Qremmi mükafatı almışdır. O, dünyada Qremmi mükafatı alan yeganə Koreya əsilli Amerikandır.

= Xarici keçidlər =

* Rəsmi saytı
* Fan Saytı 
* LinkinPark.com səhifəsi
Amar Das

**Amar Das** () — Siqhlərin üçüncü qurusudur. Quru Anqadın tələbəsi olmuş, 1552-ci ildə Quru olmuşdur. Siqhlərin müqəddəs kitabı Adi-Qranthın mətnində onun 907 şeiri var.

## İstinadlar
Anqad

**Anqad** () — Siqhlərin ikinci qurusudur. (31 mart 1504-28 mart 1552) Quru Nanakın tələbəsi olmuşdur. Qurmuhi əlifba sının yaradıcısıdır.

## İstinadlar
Deyv Farrell

**Deyv Farrell** - Linkin Parkın bass gitaraçısı.

Phoenix ləqəbi ilə tanınır. Bir çox qrupun gitaraçısı olmuşdur. Bunlardan bəziləri: Beatles, Weezer, Deftones, Bob Marleydir. Linkin Parkın yeganə üzvüdür ki, qrupdan çıxıb yenidən qayıtmışdır. 1996-da qruba daxil oldu 1999-cu ildə isə qrupdan çıxmışdır. 1999-2000-ci illərdə Hybrid Theory EP üçün onun yerinə Kayli Kristener çıxış etmişdir. 2001-ci ildə isə One Step Closer mahnısının klibində onun yerinə Skot Kozoil iştirak etmişdir. 2001-dən bu günə qədər Linkin Parkın gitaraçısıdır.
Fərman Nəbiyev

**Fərman Bəhram oğlu Nəbiyev** () — Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar jurnalist"i (2010), "Qızıl qələm", "H.B.Zərdabi" mükafatları laureatı, "Mingəçevir işıqları" qəzetinin baş redaktoru, "Mingəçevir Valideynlər Assosiasiyası" İctimai Birliyinin rəhbəri.

## Həyatı
Fərman Nəbiyev 28 fevral 1960-cı ildə Mingəçevir şəhərində anadan olmuşdur.

## Təhsili
1977-ci ildə Mingəçevirdəki 3 saylı orta məktəbi, 1986-cı ildə ADU-nun (hazırda BDU) jurnalistika fakültəsini bitirmişdir.

## Karyerası
1980-ci ildən mətbuatda çalışır. Bir müddət korrektor işlədikdən sonra, yerli qəzetlərdə müxbir və şöbə müdiri ("Mingəçevir işıqları" və "Səda"), respublika qəzetlərinin bölgə müxbiri ("Ülfət", "Həyat") olmuşdur.

1992-1993-cü illərdə Mingəşevir İcra hakimiyyəti başçısı yanında mətbuat xidmətinin rəisi olmuşdur.

1999-cu ildə "Mingəçevir işıqları" adı ilə şəxsi qəzetini təsis edib və həmin vaxtdan qəzetin baş redaktorudur. 2009-cu ilin noyabrında ABŞ səfirliyinin maliyyə dəstəyi ilə Mingəçevir Media Mərkəzini açıb. 2004-cü ilin dekabrından "Mingəçevir Valideynlər Assosiasiyası" İctimai Birliyinin prezidentidir. 2010-cu ilin iyulunda İREX-lə partnyor kimi Mingəçevirdə İcma Məlumat Mərkəzini, avqust ayından isə Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatının maliyyə yardımı ilə İnsan alveri qurbanları üçün reabilitasita və reinteqrasiya mərkəzini yaradıb.

## İstinadlar
Nanak Dev

**Quru Nanak** (pəncab adı ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, Gurū Nānak Dēv?; 15 aprel 1469 — 22 sentyabr 1539) — Siqhlərin ilk qurusu və siqhizm dininin yaradıcısıdir.
Kəndirotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Arcan Dev

**Arcan Dev** siqhlərin beşinci qurusudur. Pəncab adı ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਜੀ. Quru Ram Das Cinin oğludur. 1563-1606.
Maya göbələyi

**Maya göbələyi** — təkhüceyrəli, göbələklər aləmüstünün üzvü eukariot orqanizm. Təbiətdə şəkərli mühitdə rast gəlinir. Tumurcuqlanma yolu ilə çoxalır.Məişətdə və sənaye istehsalında, çörəkbişirmə, pivəbişirmə kimi sahələrdə geniş istifadə olunur.

## Ümumi
Təbiətdə onlara ağacların gövdələrinin zədələnmiş yerlərində, çiçəklərin nektarlarında, şirin meyvələrin üzərində rast gəlmək də olur. Onun birhüceyrəli növü çox qədim zamanlardan insanlar tərəfindən yetişdirilir və xəmir qıcqırmasında istifadə olunurdu. Təbiətdə şəkər olan mühitdə rast gəlinir. Tumurcuqlanma yolu ilə çoxalır. 
 
Maya göbələyi birnüvəli, ovalşəkilli hüceyrələrdən təşkil olunmuşdur. Saprofit qidalanır.
 
Şəkərli qida mühitində maya göbələyi tumurcuqlanma yolu ilə sürətlə çoxalır. Bu zaman ana hüceyrə üzərində qabarcıqlar (tumurcuqlar) əmələ gəlir. Sonra onlar böyüyür, ana hüceyrədən ayrılır. Tumurcuqlanma yolu ilə sərbəst çoxalır. Bəzən ana hüceyrədən ayrılmadan üzərində tumurcuq, onun da üzərində ikinci tumurcuq əmələ gəlir.  Beləliklə, tumurcuqlanan hüceyrələrdən ibarət şaxəli zəncir yaranır.
 
Maya göbələyi spirt qıcqırması əmələ gətirdiyinə görə ondan pivə və şərab istehsalında, xəmir qıcqırmasında istifadə olunur. Xəmir qıcqıran zaman onun tərkibində olan şəkər spirtə parçalanır və karbon qazı ayrılır. Ayrılan karbon qazı xəmirin içində məsamələr əmələ gətirərək xəmiri şişirdir, onu məsaməli şəklə salır. Belə xəmir acıtma xəmir adlanır. Ondan bişirilən çörək məsaməli, yumşaq və yaxşı həzm olur. Maya göbələyindən yeyinti sənayesində çörək, pivə və bir sıra başqa qida məhsullarının istehsalında geniş istifadə olunur.
Kandidoz

**Kandidoz** — candida albicans tərəfindən törədilən göbələk xəstəliyi.
 
## Müalicə
Bu xəstəliyi müalicə etmək üçün bir çox dərman var. Bəziləri yerli, bəziləri isə daxili istifadə olunur. Xarici müalicələrdən, gliserində natrium tetraboratın 5-10% məhlulu da effektivdir. Yetkinlərdə ağızın selikli qişaları zədələndikdə, qliserində  natrium tetraboratın 20% məhlulu yerli xarakter daşıyır.
Bəzi hallarda rəqib mikroorqanizmlərin probiotiklərinə əlavə olaraq antifungal dərmanları təyin edirlər (laktik turşu bakteriyaları, laktobakterin, kolibakterin) tamamlayan müalicə təyin olunur.
### Kişilərdə
Maya infeksiyaları kişilər arasında yayılmayıb və bəzən gözədəyməz qala bilərlər. Ancaq onların olduqca parlaq simptomları var: ağrı, qızartı, iltihablar, xoralar, qaşınma və penisin ucundan bəzi ifrazlar.
Müalicə üçün antifungal kremlər və reseptsiz buraxılan bəzi dərmanlar istifadə edilə bilər.> Kandidal balanopostit üçün yerli müalicə kifayətdir: sertakonazol (zalain kremi 2 %) və ya fentikonazol (Lomeksin 2 %) — zədələnmiş nayihələrə gündə 1-2 krem vurmaq, kurs 8-10 gün davam edir.
Kandidozun müalicəsi hərtərəfli, mərhələli olmalıdır, yalnız göbələkdən qurtulmağı deyil, həm də meylli amillərin aradan qaldırılmasını və müşayiət olunan xəstəliklərin müalicəsini əhatə etməlidir.
### Vaginal kandidoz
Xəstəliyin yüngül gedişi zamanı yerli müalicə üçün dərmanlar tövsiyə olunur. Daha mürəkkəb hallarda, vaginal kandidozun təkrarlanması zamanı sistemli və yerli antimikotiklərin kombinasiyalı müalicəsi tələb olunur. Kandida cinsinin göbələklərinin aktivləşdirilməsi zamanı vajinada anaerob bakteriyaların böyüməsinin artdığını nəzərə alaraq, antifungal komponentə əlavə olaraq nitroimidazollar və digər antimikrobiyal komponentlərin də daxil olduğu geniş spektrli yerli dərmanların istifadəsi tövsiyə olunur.
Qadında mantar infeksiyasının təkrarlanması müntəzəm olaraq baş verərsə, bu endokrin və digər xroniki xəstəliklərin müayinəsi üçün ciddi bir səbəbdir. Xroniki genital kandidozlar zamanı yaxınlıqdakı orqan və bədən sistemlərinin — sidik kisəsi və bağırsaqların adətən təsirləndiyini nəzərə almaq vacibdir.
 
## İstinadlar
Mikozlar

**Mikozlar** ( - "göbələk") —  parazit göbələklərin insan və heyvanlarda törətdiyi xəstəliklər.

## Göbələk xəstəliklərinin növləri
* Kandidoz — *Candida albicans* tərəfindən törədilir.
* Onixomikoz.
* Alabəzək dəmrov — *Malassezia furfur* tərəfindən törədilir.
* Qara dəmrov — *Exophiala werneckii* tərəfindən törədilir.
* Qara pedra — *Piedraia hortae* tərəfindən törədilir.
* Ağ pedra — *Trichosporon beigelii* tərəfindən törədilir.
* Trixofitiya
* Qara dil (Black hairy tongue)

## İstinadlar
Avstraliya akalifi

**** () — aləminin dəstəsinin fəsiləsinin cinsinə aid bitki növü.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qutucuq

Kompüter texnologiyalarında qutucuq (ingiliscə — checkbox, tickbox və ya tick box) istifadəçi interfeysinin elə bir elementidir ki, istifadəçilərə müxtəlif seçimlər içərisindən bir neçəsini seçməyə imkan verir. Adətən onlar ekranda balaca kvadrat qutu şəklində görünür, ağ boşluq formasında (işarələnməmiş halda) və ya X (işarələnmiş halda) ilə fərqləndirilir. Bir çox hallarda X işarəsinin yerinə kiçik quş işarəsi də qoyulur.

## İstinadlar
Dialoq qutucuğu

kompüterlərdə qrafik istifadəçi interfeysinin bir elementi olan **dialoq qutucuğu** elə pəncərə növüdür ki, istifadəçi və kompüter arasında ünsiyyəti asanlaşdırmağa xidmət edir. O istifadəçiyə məlumat ötürə, istifadəçidən məlumat istəyə və ya eyni zamanda hər ikisini edə bilər. Adətən dialoq qutucuqları istifadəçilərə bir neçə seçimdən birini və ya bir neçəsini seçmək üçün və ya suala cavabları daxil etmək üçün verilir. Bunlar bəzən sağda şəkildə göstərilən formada bildiriş kimi peyda olurlar.
Mayk Şinoda

**Mayk Şinoda** (; ) – repçi, Linkin Park qrubunun vokalisti. Həm də Fort Minorun tək üzvü və yaradıcısı. Aktyor, müğənni və prodüser. Linkin Parkın bütün albomlarının prodüserliyini etmişdir.

## Haqqında
Kiçik yaşlarından repə və Hip-hopa daha çox marağı var idi. Məktəbi bitirdikdən sonra sinif yoldaşı Brad ilə qrup qurmağı qərara alırlar. Daha sonra Robu qruba daxiı edirlər. Daha sonra da Co və Deyvid qruba daxil olur. Beləliklə Maykın uşaqlıq xəyalı gerçək olur.  Mayk, Linkin Parkın mahnılarının əksəriyyətində rep ifa etdi.  Minutes to Midnight albomuna qədər bütün mahnıları Çester ilə birlikdə səsləndirdi. Ancaq bu albomda bəzi mahnıları yalnız özü səsləndirmişdir. Bunlar "Hands Held High", "No Roads Left" və "In Between"dir. Mayk Şinoda həmçinin dünyanın ən yaxşı 100 vokalisti arasında da yer almışdır. 2004-cü ildə Mayk və Rob Depeç Mod ilə birlikdə Depeç Modun "Enjoy The Silence" mahnısını duet etmişdir. Mayk, musiqiylə yanaşı 2010-cu ildə Dark as Day (Qaranlıq gün) filminə çəkilib. Filmdə Mayk, taksi sürücüsü rolunu ifa edib. Mayk Şinoda Anna Şinoda ilə evlidir. Onların bir oğlu vardır. Onun adı isə Otisdir. Fort Minorun Where'd You Go mahnısının sözlərini Maykın həyat yoldaşı Anna yazmışdır. Mayk yapon əsilli atanın və rus əsilli ananın oğludur. Onun atası Amerikada anadan olmuşdur. İkinci dünya müharibəsi ərzində əsir düşmüş və həbs edilmişdir.

## Linkin Park
Mayk Şinoda, Linkin Parkın qurucularından biridir. Həmçinin o qrupun vokalisti, gitaraçısı və pianinoçusudur. Hybrid Theory, Meteora, Minutes to Midnight, A Thousand Suns, Reanimation və Linkin Parkın korsertlərinin prodüseridir. Nu-Metal musiqi tərzində ən yaxşı Rep ifa edən vokalistlərdən biridir. Mayk Şinoda, Jay-Z ilə yaradılan Collison Cource albomunun mahnılarının ifaçısı və prodüseridir. O, bu albomda pianino və vokal olaraq xidmət göstərmişdir.

## Fort Minor
Mayk Şinoda, Linkin Parkın Meteora albomunu bitirdikdən sonra özü üçün bir rep qrupu qurmağı qərara alır. Qrupun adı Fort Minor (tər. Balaca qala) oldu. Qrup 2004 quruldu amma ilk və tək albomu 2005-də çıxdı. Mayk bu albomda fərqli-fərqli repçi və hip-hopçu ilə birlikdə duet etdi. Bunlar Stayl of Biyond, Holli Bruk və başqalarıdır. Albomdan üç sinql çıxmışdır. 	
"Remember the Name", "Believe Me", "Where'd You Go" sinqlları dünya üzrə çox bəyənildi. Remember the Name mahnısı kompüter oyunu olan NBA Live 2006 oyunun soundtreki olmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Mayk Şinodanın Rəsmi saytı
* Maykın LinkinPark.com səhifəsi 
* Fort Minor Rəsmi saytı
Kirundi

**Kirundi** (*rundi*) — rundi tayfasının dili, Burundidə və Tanzaniyanın, Konqo Demokratik Respublikasının onunla sərhəddə yerləşən ərazilərində, eləcə də Uqandada 6 milyondan çox insanın danışdığı bantu dillərindən biri.

Ruanda və Burundinin sakinləri üç müxtəlif etnik qruplara aiddirlər: baxutu, batutsi və batva (piqmeylər). Bu dildə danışan əhalinin 84 %-i xutu, 15 %-i tutsu və 1 %-i tva tayfasındadndır.
Live in Texas

***Live in Texas*** – Linkin Parkın birinci canlı albomu 3-cü DVD-sidir. Orjinal albom 13 noyabr 2003. Albom Linkin Parkın Hyuston Staionunda keçirdiyi konsert əsasında yazılmışdır. Konsertdə Lying from You mahnısını görüntüləri sinqlda istifadə olunmuşdur.

= Albomdaki Mahnılar =

## CD

## DVD

## Xarici keçidlər
* Linkin Park Rəsmi saytı
* Live in Texas Youtube-da

## Həmçinin bax
Road to Revolution: Live at Milton Keynes

***Road to Revolution: Live at Milton Keynes*** – Linkin Parkın 3-cü canlı albomudur. 21 Noyabr 2008 tarixinde çıxmışdır. Bu albom Green Day ile eyni yerde yazılmışdır. Bu albomda Collison Cource mahnıları üçün Jay-Z qonaq kimi çıxış etmişdir.

= Albomdakı mahhnılar =

## CD

## DVD

## Xarici keçidlər
* LinkinPark.com – Road to Revolution 

## Həmçinin bax
Qarğaotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kərəvizkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Cinsləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zanbaqca

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Zanbaqca Şimal Yarimkürəsinin mülayim qurşaqlarında yabanı halda yayılmış 150-yə yaxin növü məlumdur. Növlərin bir hissəsinə Şərqi Asiyada rast gəlinsə də, onların çoxu Qərbi Asiyada yayılıb.

## Növləri

### Azərbaycanın dərman bitkiləri
* 
* 
* 
* 
* 

### Digər növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Birillik yovşan

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Qısa morfoloji təsviri
Birillik, hündürlüyü 30-100 sm olan çılpaq və ya tüklü, qonur və ya qonur-bənövşəyi rəngli, iyli bitkidir. Kökü nazik, şaqulidir. Gövdəsi düz, tinli, uzun budaqlıdır. Yarpaqları nöqtəli-çalalıdır, aşağıdakılar - saplaqlı, uzunluğu 3-5 sm, eni 2-4 sm, üçqat lələkvari-parçalanmış, oval formalıdır. Orta gövdəyanı yarpaqları ikiqat lələkvariparçalanmış, yuxarı yarpaqları daha xırda və sadədir. Qısa ayaqcıqlar üstündə yerləşən 2-2,5 mm ölçüdə kürəvari səbətləri birləşərək piramidal-süpürgəvari çiçəkqrupu əmələ gətirirlər. Qıraq yarpaqlarının tacı dar boruya bənzər, orta yarpaqlarının tacı dar konusvari sarıdır. Toxumcaları 0,6-0,8 mm, uzunsov, yastıtəhər, qonur rəngdədir.

## Yayılması
BQ qərbi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi ovalığının rayonlarında arandan aşağı dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Bağlarda, bostanlarda, alaq yerlərdə, yol kənarlarında və ensiz arxlar boyunca bitir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çin yovşanı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Yayılması və ekalogiya
Orta Asiya (Qazaxıstanın cənubu) üçün endemik növdür. Tacikstanda Sırdərya və Arıs və digər çayların kənarlarında da rast gəlinir.

Çay kənarlarında, boş düzənlik və şəhərkənarı rayonlarda kütləvi şəkildə bitir.

Mədəni bitkidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kamfora yovşanı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qara, Azov, Baltik dənizlərinin sahillərində bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 20–100 sm olan, ağ tükcüklü yarımkoldur. Gövdələri çoxsaylı, yuxarı qalxan hissəsi busaqlıdır və kiçik çim əmələ gətirir. Bitki çoxillikdir; qısalmış sərilən, çılpaq budaqlara malikdir. Yarpaqları hər iki tərərfdən ağ tükcüklü, növbəli, lələkvari bölünmüş, ensiz, xətvari hissəli, səbətlərdən uzundur. Aşağı yarpaqları saplaqlı, ikiqat, üçər lələkvari, parçalanan,3–4 sm uzunluqdadır. Boruvari çiçəkləri qırmızımtıl və ya sarımtıl, çox xırda, ellipsvari-oval, uzunluğu 1–2 mm-dir. Səbətləri, adətən, 2–5 mm uzunluqda, sallaq, gövdə budaqlarının uclarında süpürgələrdə yerləşir. Çiçək yatağı, adətən səbətdən uzundur. Sentyabr ayında çiçəkləyir, meyvələri oktyabr ayında yetişir.

## Ekologiyası
Quru, şoran torpaqlarda çöl, yarımsəhra zonalarında təbaşir çöküntüləri olan yerlərdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda dənizkanarı ərazilərdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Tərkibində olan efir yağında sineol, pinen, borneol, kamfen, açılmayan səbətlərfə saponin, acı qlikozidlər, qatranlar, müxtəlif turşuların duzları, fitonsitlər vardır. O, sidikqovucu, qurda, soyuqdəyməyə və ağrıya qarşı təsirə malikdir; mədə-bağırsaq yolunun fəliyyətini yaxşılaşdırır. Yovşanın quru otunun spirt məhlulu zədələnmələrdə kompres kimi və ovuşdurma üçün istifadə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Soviç yovşanı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qafqazda, Orta Asiyada çay kənarlarında, səhralarda, meşələrdə təbii halda bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Gövdəsi 50–60 sm və ya daha hündürdür. Aşağı yarpaqları müəyyən hissəsi üçər lələkvari parçalanan, bəziləri lələkvari, digərləri isə ikiqat lələkvari parçalanandır. Çiçəklər barverəndir. Örtük yarpaqlar 3–7 ədəd üst-üstə oturan sərt yarpaqlardan təşkil olunmuşdur. Qıraq yarpaqlar bir qədər orta yarpaqlardan kiçikdirlər. Hamaş çiçəyi eyni olub, budaqları əyilən, piramidavari, süpürgəlidir. Aşağı yarpaqları çox vaxt 10 sm uzunluğunda, uc payları xətvari 5–10 sm uzunluğunda, yastıdırlar. Çiçək qrupu süpürgəvaridir. Səbətcikləri dar silindrik, aşağı yarpaqlar 3–4 sm uzunluğundadır. Sentyabr-oktyabr aylarında çiçəkləyir, noyabrda meyvə verir.

## Ekologiyası
Çay kənarlarında, quru dərələrdə, duzlu torpaqlarda bitir. Quraqlığa, istiyə davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda, Kür-Araz ovalığında təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Tərkibində efir yağı vardır ki, ondan ətriyyatda və dərman vasitəsi kimi istifadəsi məqsədyönlüdür.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çoxdamarlı öküzboğan

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik, sadə və ya budaqlanan olub, gövdəsinin hündürlüyü 70-100 sm olançoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları dar, ensiz, neştərvari və ya xətti, aşağı hissəsi saplaqlı, yuxarı hissəsi isə oturaq və həcmlidir. Çiçəkləri mürəkkəb çətir, sarı, sarğı yarpaqları iri olmaqla, enli neştərşəkillidir. Meyvələri tünd-qəhvəyi, sallaq meyvəli, iki merikarpdan ibarət olub, uzunluğu 3-4 mm-dir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir və avqustda isə meyvələri yetişir.

Özünəməxsus iyli olub, dadı müəyyən olunmamışdır. 

Bozqırlı çəmənliklərdə, açıq yerlərdə, daşlı yamaclarda, meşə kənarında, enliyarpaqlı və küknar meşələrində, müxtəlifotluq və yüksəkdağlıq bozqırlarda, yüksəkdağlıq alp çəmənliklərində və dağ-tundra ərazilərində yaşayır.

Sənaye əhəmiyyətinə görə Altay, Tuva və Xakassi ərazilərində daha çoxdur. Xammalından daha çox flavonoid almaq üçün istifadə edilir.  

Bu bitki çiçəkləmə dövründə, yəni iyunun ikinci yarısından bir aya qədər toplanılır. Bitkinin yerüstü hissəsi, gövdə və kökləri kəsilərək toplanılır. Toplanılan xammal kəsilməli, nazik qatlarla sərilməli,yaxşı havası dəyişilən çardax və naveslərdə və ya 50-70ºC temperaturda quruducu şkaflarda qurudulmalıdır. 

Xammalın toplanılma düzgünlüyünə riayət edilməli, beləki, toplanılan massivlərdən təkrar toplanılma 2-3 ildən bir aparılmalıdır.

Xammal havası dəyişilən quru yerlərdə, standarta uyğun qablaşdırılaraq, stelajlarda saxlanılır. Saxlama müddəti 5 ildir.

## Tərkibi və təsiri
Yerüstü hissəsinin tərkibində flavonoidlər (6-8%), kverçetin və izoramnetin (rutin, izoramnetin-3-rutinozid, izokverçitrin) törəmələri vardır. Bundan başqa tərkibində saponinlər, aşı maddələri, efir yağı, karotin və askorbin turşusu vardır. Altay ərazisində olan bu növdə flavonoidlərin miqdarı Avropa hissəsində olan növlərdən 2-5 dəfə çox olur.

Bitkinin dəmləməsi keyfiyyətli ödqovucu dərmandır. Bitkidən alınan «Buplerin» adlı preparatın tərkibində 90%-dən çox flavonoidlər, başlıca olaraq izoramnetin-3-rutinozid (40-55%) olur. Bu preparat kapilliyarotoksikoz, hemorragik diatez, burun qanaxmaları və damar ödemlərinin profilaktikası və müalicəsində tətbiq edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Andrey gəvəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Andrey gəvəni Azərbaycanın endemik bitkisidir. İlk dəfə Bozdağ sahəsində 1953-cü ildə təsvir edilmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
80-150 sm hündürlükdə, budaqları şaxəli, uzun və möhkəm tikanlıdır. Yarpağı 2-3,5 sm uzunluqda, 4-6 cüt ellipsvari və neştərvari formalı, yarpağını tökən koldur. Yumurtavari yarpaq altlıqlarının ucu neştərvari, 5–6&nbsp;mm uzunluğunda, ağ tüklüdür. Tədricən tamamilə çılpaqlaşır və sarımtıl rəngdə olur. Çiçək altlıqları kasacığa bərabərdir. Yarpaqların qoltuğundan çıxan 2-3 ədəd çiçəkləri 2-9 sm uzunluqda sünbülvari çiçək qrupu əmələ gətirir. Kasacığı 5–7&nbsp;mm uzunluqda, qalın, ağ tüklüdür. Tacı sarı, tutqun damarlı, kasacıqdan təxminən 2 dəfə uzundur. Dişiciyi tüklüdür. Toxumu sarımtıl, uzunluğu 2,5&nbsp;mm, eni 1&nbsp;mm-ə yaxındır. İyunda çiçəkləyir, meyvələri iyulda yetişir. Paxlası tükcüklüdür. Meyvə örtüyündən təmizlənmiş toxum təmizlənməmişdən bir neçə dəfə tez və çox cücərmə qabiliyyətinə malikdir. Toxum, kök və gövdə qələmləri ilə də çoxaldılır.

## Ekologiyası
Təbii şəraitdə dəniz səthindən 200–300 m hündürlükdə, gilli və daşlı yamaclarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvanda, Bozdağ silsiləsinin bir çox ərazilərində təbii yayılaraq kolluqlar əmələ gətirir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada, qumluqların bərkidilməsində istifadəsi məqsədyönlüdür. Andrey gəvənindən alınmış qətranın tərkibində olan bassorinin miqdarı başqa növlərə nisbətən çoxdur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gözəl astra

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bu bitki Pireneydə və Alp dağlarından Karpatlara qədərki Avropa dağlarında yetişir. Avropadan kənarda Qərbi Asiyada (Türkiyə), Qafqazda, Sibirdə, Cənubi Asiyada (Uttarakhand, Hindistan) və Mərkəzi Asiyada (Qazaxıstan) rast gəlinir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
VIII Eduard

**VIII Eduard** (; anadan olanda adı: *Eduard Albert Kristian Andrey Patrik Devid*; ) — 10 ay ərzində, 20 yanvardan 11 dekabr 1936-cı ilədək Böyük Britaniya və İrlandiyanın kralı, Hindistanın imperatoru.

## Həyatı
Taxt-tacda and içməyib. Hökumət və Anqlikan kilsəsi ərdən boşanmış qadınla evlənməyə icazə vermədiyinə görə hakimiyyətdən imtina edib. O, bildirmişdi: 

Taxt-tacdan imtinadan sora, 8 mart 1937-ci ildə, **Vindzor hersoqu** () titulunu alır. Hakimiyyətdən sonra faşist Almaniyasının rəhbərliyi ilə şəxsi münasibətləri var idi. 1940–1945-ci illərdə Baham adalarının general-qubernatoru olub. Müharibədən sonra Fransada, Parisdə yaşayıb.

## Ədəbiyyat
* Bloch, Michael (1982). *The Duke of Windsor's War*. London: Weidenfeld and Nicolson. ISBN 0-297-77947-8.
* Bradford, Sarah (1989). *King George VI*. London: Weidenfeld and Nicolson. ISBN 0-297-79667-4.
* Donaldson, Frances (1974). *Edward VIII*. London: Weidenfeld and Nicolson. ISBN 0-297-76787-9.
* Godfrey, Rupert (editor) (1998). *Letters From a Prince: Edward to Mrs Freda Dudley Ward 1918–1921*. Little, Brown & Co. ISBN 0-7515-2590-1.
* Parker, John (1988) *King of Fools*, New York: St. Martin's Press. ISBN 0–312-02598-X.
* Roberts, Andrew; edited by Antonia Fraser (2000). *The House of Windsor*. London: Cassell and Co. ISBN 0-304-35406-6.
* Windsor, HRH The Duke of (1951). *A King's Story*. London: Cassell and Co.
* Ziegler, Philip (1991). *King Edward VIII: The official biography*. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-394-57730-2.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Astra

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Astranı çox vaxt kiçik təpələrdə əkirlər. Belə əkilmə şəraitində bitki daha cəzbedici görünür. Bu bitkinin gülləri ulduz formasında olduğuna görə adı yunancadan "ulduz" sözündən götürülmüşdür. Çoxillik astraların Şimali və Cənubi Amerikada, Avrasiya və Afrikada bitən 500-ə yaxın növü məlumdur. Onların 80 növündən bəzək bağçılığında istifadə olunur və aşağıdakı növlər xüsusilə geniş yayılmışdır: Alp astrasının (A.alpinus) çoxsaylı hamaşçiçəkləri səbətləri ilə fərqlənir. Dilcik formalı çiçəklər bənövşəyi, mavi, ağ rəngli olur. Boru formasında olan çiçəkləri sarıdır. Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqazın Alp zonasında yabanı halda bitir. İtaliya astrası (A.amellus) — boruşəkilli, dilcikli çiçəkləri bənövşəyi, göy və sarı rəngdədir. Kolşəkilli astra (A.dumosus) dilcikşəkilli çiçəkləri açıq-bənövşəyi, ağ rəngdə, boruşəkillilər isə sarı rəngdə olur. Çoxillik astra pöhrələrlə çoxaldırlar. Bunun üçün pöhrələri ehtiyatla bölürlər. Çoxillik astralar əksər növləri zoğlar əmələ gətirir. Bu zoğlar torpağa toxunan hissədən kök atır. Qələm etmək üçün yan zoğlardan istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yapıncı

**Yapıncı** — maldar əhali və çobanlar arasında geniş şəkildə istifadə olunan və keçədən hazırlanan plaşa oxşar qolsuz, uzun, enli geyim növü. Yapıncı peşə səciyyəli geyim növü olub, maldarlıqla məşğul olan elat əhalisi arasında geniş yayılmışdır. Yapıncı təpmə (basma) üsulu ilə "həllac" (qədimdə kəpənəkçi adlanıb) adlanan peşəkar sənətkarlar tərəfindən hazırlanır. Yapıncının saçaqlı və saçaqsız olmaqla, iki tipoloji növü var.

Saçaqlı yapıncı satınalma yolu ilə əldə olunur, saçaqsız yapıncı isə sifarişlə kəndbəkənd gəzən həllaclara düzəltdirirlərmiş. Maldar əhali və çobanlar arasında geniş yayılmış yapıncının saçaqlı və saçaqsızdan başqa, ağ və qara rəngli növləri var. Saçaqsız (saya) yapıncı daha qədim tarixə malik olub keçəsayağı basılıb hazırlanırdı. Lakin keçədən fərqli olaraq onun qəlibi nisbətən qısa, həm də trapez formasında basılırdı. Yapıncını çiyinə almaq üçün onun kənar qanadlarını bir qarış ölçüdə öz üzərinə qatlayıb çiyin birləşmələrini bir-birinə tikirdilər. Saçaqlı yapıncının qəlibinin ovand üzü uzun saçaqla örtülürdü. Bu səbəbdən də onun layının altına əlavə saçaq layı döşənirdi. Bundan sonrakı basma əməliyyatı saya keçə istehsalında olduğu kimi davam etdirilirdi. Basma əməliyyatı başa çatandan sonra qəlibin saçaqları daranıb düzəldillərək nizamlanır və səliqəyə salınırdı. Qəlibin astar üzündən bayıra çıxan tüklərin ucu qayçı ilə qırxılıb hamar hala salınır, yaxud ütülüb mucullanırdı. Bütün bu əməliyyatlar başa çatandan sonra saçaqlı qəlibin kənar qanadlarını öz üzərinə qatlayıb çiyindən bitişdirir və yaxa yarığının ətrafına tumac, yaxud parçadan köbə tikilirdi. Yapıncını boğazın altında bağlamaq üçün köbənin hər iki ucu qaytanla tamamlanırdı. Yapıncı qəlibi basılıb hazır olandan sonra, adətən, qara rəngə boyanırdı. Hətta onun qəlibi qara rəngli yundan basılmış olsa belə, yenə də onu qara rəngaba salırdılar. Boyaqdan əvvəl yapıncı qəlibi suda yuyulub təmizlənirdi. Nadir halda əsilzadə varlı şəxslər sifarişlə ağ rəngli yapıncı basdırırdılar. Belə halda yapıncının qəlibi seçmə, xalis ağ yundan basılırdı.

Qədim dövrlərdən bəlli olan yapıncıya əvvəllər "kəpənək" də deyilirdi. Muğan bölgəsində yapıncının geyilmə tərzi nəzərə alınaraq o, "bürünmə" adlanırdı. Yapıncının qola geyilən növü Naxçıvan və Dərələyəzdə "xıllıx" adlanırdı.

Yapıncı tikişli və tikişsiz növlərə də ayrılır. Tikişsiz yapıncılar daha qiymətli hesab edilirdi. Ağ rəngli, saçaqlı və tikişsiz yapıncılardan əsasən yüksək zümrə istifadə edirdi. Saçaqsız, həmçinin tikişli yapıncılar elatlar, çobanlar, yoxsul əhali arasında geniş yayılmış və bu geyim növü "çoban yapıncısı" adlanmışdır. Başı yağmur və soyuqdan qorumaq məqsədilə çox zaman yapıncının arxasına yenə də keçədən hazırlanmış başlıq (külah) tikirdilər.

## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 68

* https://www.facebook.com/Papaqli.Azerbaycan/?ref=page_internal
Binə (yaşayış məskəni)

**Binə** — müvəqqəti yaşayış məskənlərinin ilkin tipi olaraq bu və ya digər kəndin salınmasında başlanğıc mərhələ rolunu oynayan yer.

## Ümumi məlumat
Toplanılan etnoqrafik materiallardan aydın olur ki, binə XIX əsrdə Azərbaycanın dağlıq bolgələrindəki kəndlərin əksəriyyətində movcud olmuşdur. Əsasən maldarlıqla məşğul olan əhali tərəfindən kəndin yaxınlığında salınan təsərrüfat tikililəri (yataq, tovlə, pəyə, xalxal, at damı və s.) binə adlanırdı.

Binədə ailələrin sayı artdıqca tədricən təsərrüfat tikililəri və ya yaşayış evləridə inşa edilirdi. Təsərrufat tikililəri və ya yaşayış evlərinin sayı artdıqca binə daimi yaşayış məntəqəsinə cevrilir və həmin yer ya orada ilk məskən salmış adamın adı ilə, ya da maldarlıq təsərrüfatının ustun sahələrindən birinin adı ilə adlandırılırdı. (Qasımbinəsi, Məmməduşağı binəsi, Baxış binəsi, Malbinəsi, Qoyunbinəsi və s.)

## Mənbə

* 

## Həmçinin bax
* Yaylaq
Har Ray

**Har Ray** (ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ) () — Siqhlərin yeddinci qurusudur. 1630–1661. Quru Har Qobindin nəvəsidir. 1644-cü ildə quru olmuşdur.

## Həyatı

## İstinadlar
Har Krişan

**Har Krişan** - . (1556-1664). Siqhlərin səkkizinci qurusudur. yaşında ikən atası Quru Har Rayın vəfatından sonra quru elan edilmişdir. Az sonra Dehliyə köçmüş, səkkiz yaşında ikən burada vəfat etmişdir.
Binə (dəqiqləşdirmə)

**Binə** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Binə — Bakının Xəzər rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Binə (dağ) — Şərur rayonu ərazisində dağ.
* Binə (Xocavənd) — Xocavənd rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Binə (Germi) — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Binə (yaşayış məskəni) — müvəqqəti yaşayış məskənlərinin ilkin tipi olaraq bu və ya digər kəndin salınmasında başlanğıc mərhələ rolunu oynayan yer.
* Binə Xocavar — Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Binə Ticarət Mərkəzi
Har Qobind

Har Qobind-Siqhlərin altıncı qurusudur. orijinal adı ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ. 14 iyun 1595-3 mart 1644. Quru Arcan Devin oğludur
Qobind Sinqh

**Qobind Sinqh** () — Siqhlərin onuncu və son qurusudur. (ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ. 1666–1708). Quru Teqh Bahadurun oğludur.

## Həyatı
Qobind Sinqh 1675–1708-ci illərdə sikhlərin guru­su olmuşdur. Guru Qobind təkcə bacarıqlı döyüşçü (oxdan məharətlə istifadə edir və əla oxatan idi) deyil, həm də bir çox dilləri — o cümlədən fars, sanskrit, brac bhasha, ərəb və pəncab dillərini hələ gənclik illərində öyrənmiş dahi şair idi. O, sikhlər üçün müqəddəs sayılan çoxsaylı ilahiləri brac dilində, Markandeya-Puranadan götürülmüş xeyirlə şərin döyüşünü təsvir edən “Çandi di Var” poemasını isə pəncab dilində yazmışdır. Fars və sanskrit dillərində klassik ədəbiyyatı, eləcə də astronomiya, coğrafiya və digər elmləri dərindən bilirdi. Qobind Sinqh sikhlərin “Adi Qrant” kitabını yaddaşına əsaslanaraq yenidən tərtib etmişdir.

Qobind doqquzuncu guru Teqx Bahadurun yeganə oğlu idi. Atasının — islamı qəbul etməkdən imtina etdiyi üçün Böyük Moğol Övrəngzib əmri ilə edam edilməsindən sonra, Qobind cəmi 9 yaşında ikən onun yerinə guru oldu. Atasının şəhidliyindən sonra Qobind Sinqh bəyan etdi ki, tiranların qorxuda bilməyəcəyi, həyatın bütün sahələrində zülmə qarşı duracaq və ədaləti, sülhü, ümumbəşəri bərabərliyi bərpa etməyə çalışan bir xalq yaradacaq.

Başlanğıc, “sülh” dövründə — Moğollarla açıq toqquşmaların baş vermədiyi müddətdə — Qobind Himalaylarda yerləşən Sirmur knyazlığında yaşayırdı. Burada o, zorakılıqsızlıq (ahimsa) anlayışına yeni yanaşmanın teoloji əsaslarını və sikh əxlaq kodeksini formalaşdırdı. Şəhərin müdafiəsi üçün böyük bir qala tikdirdi və orada hərbi qarnizon yerləşdirdi. Sikh icmasının artan gücü yerli racaları narahat etdi və onlar şəhərə hücum etdilər, lakin bu hücumlar dəf edildi.

## İstinadlar
Dehli

**Dehli** (, , , , köhnə adı **Şahcahanabad**) — Hindistanın böyüklüyünə görə ikinci böyük şəhəri (Mumbaydan sonra), Hindistanın ittifaq ərazisi statusuna malikdir (Dehli milli paytaxt dairəsi). Hindistanın şimaında Yamuna çayının sahilində yerləşir.

## İstinadlar
Karusel (seçkilər)

**"Karusel"** () — seçki saxtakarlığının üsullarından biri. Bir seçicinin rüşvət alması və eyni seçki məntəqələrində eyni şəxsin təkrar səs verməsi ilə əlaqədardır. "*Karusel*" termini seçicilərin bir seçki məntəqəsindən digərinə etdiyi dairəvi hərəkəti ifadə edir. Cinayət törədən şəxs seçki məntəqəsinə girməzdən əvvəl doldurulmuş bülleteni seçiciyə verir. Doldurulmuş bülleteni Seçki qutusuna düşür və yeni bülleten seçki təşkilatçısına verilir.

## Tarixi
Sovet İttifaqının dağılmasından sonra karusel əməliyyatı dəfələrlə Azərbaycan, Belarus, Ermənistan, Gürcüstan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Moldova, Özbəkistan, Tacikistan, Türkmənistan, Rusiya və Ukraynada keçirilən bələdiyyə, parlament və prezident seçkilərində istifadə olunub.

## İstinadlar
Tərxun (içki)

**Tərxun limonadı** — tərxun bitkisindən hazırlanan içki. Dünyada və Azərbaycanda bir çox şirkət tərəfindən istehsal edilir.

## Tarixi
Tərxun içkisi gürcü farmakoloq Mitrofan Laqidze tərəfindən 1887-ci ildə hazırlanmışdır. 1980-ci illərdə kütləvi istehsal olunmağa başlandıqdan sonra SSRİ-də populyar içkiyə çevrilmişdir.

## Tərkibi
Tərxun içkisinin hazırlanmasında tərxun, şəkər, limon şirəsi və sudan istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Tərxun

## İstinadlar
Teqh Bahadur

**Teqh Bahadur** (; ; ) - Siqhlərin doqquzuncu qurusudur. Quru Har Qobindin oğludur. Qardaşı oğlu Har Krişanın vəfatından sonra 1664-cü ildə quru olmuşdur. Şer yazmaqla məşğul olmuşdur.

## İstinadlar
Böyük dişqurtlayan

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Birillik ot bitkisi olub, kiçik ağ çiçəkləri olmaqla, iri çiçəklərınin diametri 15 sm, çiçək qrupu isə mürəkkəb çətirdir. Düz, çılpaq, şırımlı gövdəli, hündürlüyü 100-140 sm-dir. Yuxarı hissəsi budaqlanan, gövdə budağındakı yarpaqları orta saylıdır. Yarpaq lövhəcikləri iki, hətta üç lələkvari bölünmüş olur. Meyvəsi sallaq, kiçik, uzunluğu 2-3 mm, eni isə 1 mm-dir.

Yetişmiş və qurudulmuş mədəni birillik ot bitkisi olan böyük amminin meyvələri xammal olaraq toplanılır. Meyvələrini bitki ölüşkəyən zaman toplanılır. Mərkəzi çətirindəki meyvələri yetişməyə başladıqda bitki toplanılmalı və qurudulmalıdır. Qurudulma digər bitkilər kimi aparılır. 

Spesifik iyli, acı dadlı və azacıq yandırıcıdir. Havası dəyişilən quru anbarlarda saxlanılmalıdır. Saxlama müddəti 5 ildir.

## Tərkibi və təsiri
Meyvələrinin tərkibində furokumarinlər (2,2%), psoralen və angeliçin törəmələri: ksantotoksin, imperatorin, izipimpinellin, berqapten və marmezin vardır.

Fotosensiblizasiyaedici dərmandır. Əsas təsiredici maddəsi furokumarinlər olub, ultrabənövşəyi şüanın təsirindən dəridəki melanin piqmentini stimullaşdırır. Ammifurinin və ultrabənövşəyi şüanın kombinasiyası ilə dəridəki piqmentasiya bərpa olur. Furokumarinlər kapilliyarları möhkəmləndirir, sedativ, ödqovucu, sidikqovucu təsir edir, uşaqlıq və bağırsağı tonuslandırır.  

Bitkidən alınan ammifurin preparatı fotosensiblizasiyaedici maddə kimi vitiliqo və allopesiyalarda müvəffəqiyyətlə təyin edilir. Həbi 0,02 q, spirtlə birlikdə 2% olmaqla təyin edilir. Bu bitkinin müalicəvi təsiri XIII əsrdən məlum idi. Ərəb təbibləri leykodermanı və şüalanmanı bu bitki ilə müalicə edirdilər. Xammalından «Ammifurin» və "Anmarin" alınır. "Ammifurin"lə psorioz, neyrodermit, qırmızı dəmrovun, "Anmarin"lə isə göbələkəleyhinə vasitə kimi dermatomikozların müalicəsində istifadə edilir.

Tərkibində forokumarinlər (izopimpinellina, berqapten, ksantotoksin) ən azı 0,6%, rütubət 10%, kül 8%, üzvü birləşmələr 5% mineral birləşmələr 1%-dir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Andhra Pradeş

**Andhra Pradeş** (urdu: آندھرا پردیش teluqu: ఆంధ్ర ప్రదేశ్; hind: आन्ध्र प्रदेश; ingilis: Andhra Pradesh) — Hindistanın cənub-şərq hissəsində ştatdır.

Cənubda Tamilnad, qərbdə Karnataka, şimalında Maxaraştra, Madya Pradeş və Orissa ştatları ilə qonşudur. Şərq sərhəddini Benqal Körfəzi təşkil edir. Adını, qədim zamanlardan bəri bu ərazilərdə yaşayan və özlərinə aid Teluqu dilində danışan Andhra xalqından götürmüşdür. Ərazisi: 275.068&nbsp;km², əhalisi: 75,727,000. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Heydərabaddır.

## Tarixi
Bu ərazilərdə e.ə. 3 əsrdən etibarən bir çox knyazlıqlar hakimiyyətdə oldu. Buddizim burada yarandı. 12 və 13 cü əsrlərdə hökümdarlar, Andhranın ərazisini genişlətdilər. Bu genişlənmə 16-cı əsrdə durğunluq həddinə çatdı. 17-ci əsrdə İngilislərin hakimiyyəti altına girən Andhralılar, Hind xalqının 19- cu əsrdəki yüksəlişində mühüm rol oynadılar. 1956-cı ildə Andhra Pradeş ştatı bugünkü vəziyyəti ilə quruldu.

## Coğrafiyası
Andhra Pradeş fiziki coğrafi tərəfdən üç bölgəyə ayrılır. Şərqdə, Benqal Körfəzi sıradağlara qədər uzanan bir sahil ovalığı, Şərqi Qatlar adı verilən dağlar və bu dağların qərbində yer alan bir plato. Andhra Pradeşdə Mart-İyun arasında yay, İyul-Sentyabr arasında tropik yağış mövsümü, Oktyabr-Fevral arasında da qış yaşanır. Cənub-şərq mussonları bolyağıntı gətirir. Yağıntıların böyük hissəsi sahilə yaxın düşür.

## Dillər
Xalqın 81.23% Teluqu dilində, 11% də Urdu dilində danışır. Urdu dilini danışanların əksəriyyəti müsəlmanlardır.
## İstinadlar
Hil (bitki)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Arealı
Vətəni Hindistandır. Ancaq Hindistanla yanaşı, Şri-Lankada, Çində, Afrikada və Amerikada da becərilir. Hilin istifadə edilən əsas hissəsi onun toxumudur. 

## Botaniki xarakteristikası
Hilin gövdəsinin uzunluğu 4-5 metr, meyvəsinin uzunluğu isə 1-4 santimetrdir. Qabığının rəngi sarımtıl yaşıl, toxumunun rəngi qırmızımtıl-qəhvəyidir. İyi kəskin, dadı yandırıcıdır. Qurudulmuş meyvənin 20-53 %-ni qabığı, 47-80 %-ni toxumu təşkil edir. Hilin toxumları qabığından ayrıldıqdan sonra ətrini tez itirdiyi üçün qabığı ilə bir yerdə yığılır. Hilin toxumunda olan efir yağlarının əsasını alfa terpineol, delta limonen, sineol, terpenilasetat təşkil edir. Hil meyvəsinin qabığında efir yağı az (təqribən 0,1-0,7 %), sellüloza isə çoxdur (təqribən 28-31 %). Üyüdülmüş toxumundan həm yeyinti sənayesində, həm də tibbdə geniş istifadə olunur. Hil həm də zəfəran və vanildən sonra üçüncü ən qiymətli ədviyyatdır.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əsmə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Bu bitkinin adı yunanca "anemonos" sözündən götürülmüşdür, mənası "külək" deməkdir. Şimal yarımkürəsinin mülayim iqlim zonalarında və rayonlarında bitən əsmənin 120 növü məlumdur. Bitkinin mədəni formalarının 50 növü yaşıllaşdırmada istifadə olunur. Taclı əsmə (A. coronaria) qalın, ətli kökümsovlu, düzgövdəli, kök üstündə olan yarpaqlı, rozetli və tək, iri çiçəklıri olan çoxillik bitkidir. Çiçəklərin rəngi müxtəlif: ağ, çəhrayı, qırmızı, mavi ya da bənövşəyi olur. Əkindən əvvəl əsmənin kök yumrularını isti suda 24 saat islatmaq lazımdır. Əsmənin kök yumrusunu bir neçə hissəyə bölməklə çoxaltmaq olar. Hər hissədə bir tumurcuq olmalıdır. Kəsiklərə döyülmüş kömür səpirlər. Toxumla çoxaltdıqda birinci il kök yumrularının yaxşı inkişaf etməsi məqsədilə qönçələri kəsmək lazımdır ki, bitki çiçəkləməsin. Azərbaycanda əsmə cinsinin 5 növü yayılmışdır. Zəhərli olmasına baxmayaraq, əksəriyyəti dekorativ bitkilərdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Uttar-Pradeş

**Uttar-Pradeş** ([hind. उत्तर प्रदेश; urdu. اتر پردیش)  — Hindistanın əhalisinə görə ən böyük ştatıdır. Ərazisi 238.566 kvadrat kilometr, əhalisi isə 200 milyona yaxındır. Mərkəzi Lakhnau şəhəridir. Ən böyük şəhəri Kanpurdur. Ştatın adı hind dilindən tərcümədə "Şimal torpağı mənasını verir.

## İstinadlar
Amur zirinci

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 

## Təbii yayılması
Yaponiyada və Çində meşələrdə, dağ çaylarının sahillərində, daşlıq torpaqda bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2-3 m-ə qədər olan az budaqlı koldur. Cavan budaqları sarımtıldır,yaşlandıqca bozumtul rəng alır. Qoca zoğları qırışlı qabıqla örtülmüşdür. Yarpaqları sadə, dərili, iri, uzunluğu 10 sm-ə qədər olan yumurtaşəkilli, neştərvari formalı, kənarları xırda dişlidir. Yazda və yayda parlaq yaşıl, payızda qızılı-qırmızı və ya qırmızıdır. Uzun zoğlarda yarpaqları növbəli yerləşir, qısa zoğlarda dəstələrə yığılmışdır. Bu cür dəstələrin bünövrəsində 3-5 yerə bölünmüş, iri iynələr şəklini dəyişmiş yarpaqlar hesab edilir. May ayında çiçəkləyir. Açıq sarı çiçəkləri xoş qoxuludur. 10-26 ədəd sıx, salxımşəkilli çiçək qruplarına yığılmışdır. Çiçəkləmə müddəti 17-20 gündür. Bir yaşında çiçəkləyir. Meyvələri sentyabr-oktyabr aylarında yetişir və uzun müddət ağacda qalır. Meyvələrinin uzunluğu 1 sm-ə qədər, 1-2 iri toxumları qırmızı ovalşəkillidir. Toxumlar, zoğlar, qələmlər və kök zoğları ilə asanlıqla çoxalır.

## Ekologiyası
Quraqlığa, istiyə və soyuğadavamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Mədəni halda Abşeronda, Gəncədə və başqa rayon və şəhərlərin həyətyanı sahələrində rast gəlinir.

## İstifadəsi
Kolun gözəl formasına, iri yarpaqlarına, bol çiçəkləməsinə və meyvəverməsinə görə tək və qrup əkinləri, canlı çəpərlər salınması üçün məsləhət görülür. Tərkibində alkoloid, berberin maddələri vardır. Yarpaqları qara ciyərin, leyşmanioz, malyariya, öd kisəsi yollarının xroniki xəstəliklərində və qankəsici vasitə kimi istifadə edilir. Yeməlidir, ləti turş, dadlıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tamkənarlı zirinc

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 

## Təbii yayılması
Qafqazda və Türkiyədə yayılıb.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 4 m-ə çatan çoxşaxəli koldur. Qopartikanları alt budaqlarda sadədir. Cavan budaqlarının qabığı sarımtıl rənglidir. Yarpaqları tərd-yumurtavari və ya uzunsovdur, saplağa tərəf daralandır, üst hissədəkilər tamkənarlı, aşağıdakılar yuxarı yönəlmiş tikanlı-dişlidir. Çiçəkləri çoxçiçəkli sıx salxımlarda yerləşir. Giləmeyvələri yumurtavari, girdədir, bəzən bir qədər uzunsov olur, uzunluğu 5-6 mm-dir, təqribən çiçək saplağına bərabərdir, turşdur. Aprel-may aylarında çiçəkləyir. Meyvəsi sentyabr ayında yetişir.

## Ekologiyası
Quru iqlimdə,yuyulmuş kasıb torpaqlarda bitir. Torpaq eroziyasına qarşı mübarizədə çox əhəmiyyətli bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda, Abşeronda, Naxçıvan MR-nın dağlıq hissələrində və Talış dağlarında yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada istifadə edilir. Giləmeyvələrindən mürəbbə, jele, şirələr, siroplar (şərbətlər) hazırlanır və turş ədviyyat kimi istifadə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sikkəvari zirinc

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 

## Təbii yayılması
Təbiətdə növün arealı Orta Asiyanı (Tyan-Şan,Pamir-Alay), Özbəkistanı və İranı əhatə edir. Yaqnoba çayından təsvir edilmişdir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 4 m-dək, çox budaqlıdır, budaqları qonur və ya al qırmızıdır, cavanlıqda göyümtül olub, iynələri üç yerə bölünmüş və ya sadədir. Çətiri enli, şaxələnmiş, əyilmiş budaqlıdır. Qabığı cavanlıqda göyümtül, sonradan qonurdur. Yarpaqları dərili, təxminən yumru, uzunluğu 3-4 sm-dək, eni 3 sm-dək, kənarları bütöv və ya yuxarı hissəsi bir az dişli, ucunda iynəli, bünövrəsi pazşəkilli-daralmışdır. İynələri sadə və ya üçhissəlidir. Payızda al-qırmızı-narıncıdır. Çiçəklərin uzunluğu 0,3-0,6 sm, parlaq sarı rəngli olub, 20 ədədi və ya daha çox salxımlarda yerləşir. Kasa-yarpaqları və ləçəkləri təxminən eyni, yumurtavaridir. May-iyunda çiçəkləyir. Giləmeyvələri yumurtavari-şarşəkilli, qırmızı,uzunluğu 5-6 mm-dir. Toxumları tərs yumurtavaridir. Sentyabrda meyvə verir. Çox tez böyüyür.

## Ekologiyası
Dağların daşlıq yamaclarında bitir. İşıqsevəndir. Kölgədə öz dekorativliyini itirir. Torpağa tələbkar deyil. Quraqlığa, şaxtaya, tüstüyə, qaza davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Mədəni şəraitdə bəzi rayonlarda park və bağlarda becərilir.

## İstifadəsi
Tək, qrup əkinlərində və budanmayan canlı çəpərlər salınması üçün məsləhət görülür. Yazda çiçəkləmə vaxtında yaxşı görünür, xırda çiçəkləri möhkəm salxımlara yığılmışdır. Payızda xırda giləmeyvələri düzülmüş muncuq təsviri yaradır. Köklərindən və gövdələrindən alınan həlimi, qanın laxtalanma prosesinə stimullaşdırıcı təsir edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Volliç zirinci

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Növün adını danimarkalı botanik Nathaniel Wallich-in şərəfinə almışdır. İsti nəmli qumlu torpağa üstünlük verin. Ağır gil torpaqlarda yaxşı böyüyür. Bitkilər kifayət qədər çox budala bilər, onlar bazadan yaxşı böyüyürlər.

## Botanika xarakteristikası
Dik, tikanlı, həmişəyaşıl kol, əsasdan güclü budaqlanmış; 200 sm hündürlüyə çata bilər. Yarpaqları 5–10 sm uzunluğunda elliptik və ya lanceolatdır.

Çiçəklər bir fırçada 10–20 toplanır. Meyvələr qara, tək toxumludur.

## Sinonimlər
* Berberis atrovirens divar. keçmiş G. Don
* Berberis atroviridis Steud.
* Berberis macrophylla Lindl.
* Berberis semiluny Achrendt

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ləknəv

**Ləknəv** — Hindistanda şəhərdir. Uttar Pradeş ştatının mərkəzidir. Əhalisi 4 milyona yaxındır.

## İstinadlar
Qatırquyruğu

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Bu cins 100 milyon il əvvəl Paleozoy erası meşələrində geniş yayılmışkən, bu gün aid olduğu *Equisetidae* yarımsinfinin yeganə həyatda qalan üzvüdür. Sözügedən erada, qatırquyruğuna yaxın bəzi bitkilərin 30 metr hündürlüyə çata bildiyi təxmin olunur.

Müasir dövrə kimi ancaq 25 növü təmsil edən bir fəsilə (qatırquyruğukimilər - *Eguisetaceae*) və bir cins (qatırquyruğu - *Eguisetum*) gəlib çatmışdır. Avstraliyada yalnız bir növ tarla qatırquyruğu (*Eguisetum arvense*) yayılmışdır. Növlərin əksəriyyəti Şimal yarımkürəsinin mülayim ərazilərinə uyğunlaşmışlar, ancaq qədim növlər Orta və Cənubi Amerikanın tropik və subtropik ərazilərində yayılmışdır. Çili, Peru, Ekvadorda yayılmış ağacşəkilli (*E. xylochaete*) növün hündürlüyü 3-3,5 m-ə, Peruda yayılmış növün (E. martii) hündürlüyü isə 5 m-ə çatır. Ən hündür qatırquyruğu - nəhəng qatırquyğudur (*E. gigantea*). Bu növ Çili, Peru, Meksika və Kubanın rütubətli tropik və subtropik meşələrində yayılmışdır. 10–12 m hündürlüyə, 2-3 sm diametrə malikdir. Buna görə də bu bitki ancaq qonşu ağaclardan dayaq kimi istifadə edərək böyüyə bilər. Qədim Avropa növlərindən həmişəyaşıl, 1 m hündürlüklü qışlayan qatırquyruğudur (*E.hyemale*).

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax