Çarli Çaplinin filmoqrafiyası

İngilis aktyoru, komiki və rejissoru Çarli Çaplinin (1889–1977) çəkdiyi filmlər üzərində işlədiyi dövr 1914–1967-ci illəri əhatə edir. O, kinoda çalışdığı ilk illər ərzində ifa etdiyi *avara* obrazı ilə bütün dünyada tamaşaçılar tərəfindən bütləşdirilərək şöhrət qazandı. 1910-cu və 1920-ci illərdə onu planetin ən tanınmış siması hesab edirdilər.

Çaplin Londonda anadan olmuş və doqquz yaşından etibarən səhnəyə çıxmışdır. 1913-cü ildə Fred Karnonun komediya qrupu ilə ABŞ qastrolunda olarkən, Çaplin Mak Sennetin *Keystone film company* studiyası ilə müqavilə bağlayır. O, *Keystone*-da çalışdığı zaman ssenarilər yazmağa və baş rolda özünün çəkildiyi bir neçə film çəkməyə başlayır. 1915-ci ildə Çaplin *Essanay Film Manufacturing Company*, bir ildən sonra isə *Mutual Film Corporation* şirkətlərilə müqavilə imzalayır. 1918-ci ildə Çaplin əvvəlcə *First National* studiyasında, daha sonra isə Meri Pikford, Duqlas Ferbenks və Devid Uork Qriffitlə birgə yatadığı *United Artists* şirkətində şəxsi filmlərini ərsəyə gətirməyə başlayır. 1940-cı illərin sonu, 1950-ci illərin əvvəlində Çaplin kommunizm tərəfdarı olması ittihamı irəli sürülsə də, özü bu məsələni inkar edib. O, Britaniya vətəndaşı olaraq qalmışdı. 1952-ci ildə "Səhnə işıqları" filminin premyerasında iştirak etmək üçün İngiltərəyə gedərkən, onun ABŞ ərazisinə daxil olmaq icazəsi ləğv olunur. Buna görə də Çaplin ömrünün sonuna qədər İsveçrədə məskunlaşır. Rejissor özünün son iki filmini İngiltərədə çəkir.

Çaplin yaradıcılığı ərzində Kinematoqrafik sənətlər və elmlər Akademiyası tərəfindən üç mükafata layiq görülüb. 16 may 1929-cu ildə təşkil olunmuş ilk Akademiya Mükafatlarının təqdimetmə mərasimində o, "Sirk" (1928) filminə görə əvvəlcə Ən yaxşı aktyor və Ən yaxşı rejissor nominasiyasiyasında Oskar mükafatına namizəd göstərilmişdi, lakin Akademiya hər iki namizədliyi aradan qaldırır və əvəzində Çaplin ssenari, rejissorluq, prodüserlik və aktyorluğa görə Fəxri Oskar Mükafatına layiq görülür. 1972-ci ildə onun bütün kino nailiyyətlərinə həsr olunmuş növbəti fəxri mükafatı qəbul etmək üçün təxminən iyirmi il sonra ABŞ-yə qayıtmışdır. Bir il sonra isə "Səhnə işıqları" filminin musiqisi Ən yaxşı musiqiyə görə Oskar mükafatına layiq görülür, lakin "Səhnə işıqları" filmi 1972-ci ilə qədər 20 il müddətində Los-Anceles ərazisinə buraxılmır və Oskar mükafatına təqdim olunmaq üçün münasib hesab edilmirdi. Çaplin 1940-cı ildə "Böyük diktator" filmi ilə Ən yaxşı aktyor və Ən yaxşı orijinal ssenari nominasiyalarında Oskar mükafatına namizəd olub. 1942-ci ildə Çaplin "Qızıl hərisliyi" filminin yeni versiyasını hazırlayır və 1925-ci ildə çəkilmiş səssiz filmə musiqi yazılışını həyata keçirir. "Qızıl hərisliyi" filmi Dram və ya komediya filmində Ən yaxşı musiqiyə görə Oskar mükafatına namizəd olub. Çaplinin bu mükafata sonuncu namizədliyi 1947-ci ildə "Müsyö Verdu" filminin ssenarisinə görə olub.

2011-ci ilin nəticələrinə görə Çaplinin baş rolu ifa etdiyi 6 film Amerika Filmlərin Milli Reyestrinə daxil edilmişdir: "İmmiqrant" (1917), "Uşaq" (1921), "Qızıl hərisliyi" (1925), "Böyük şəhərin işıqları" (1931), "Yeni zamanlar" (1936) və "Böyük diktator" (1940). Seçilən filmlər sırasında Çaplinin kiçik rolda göründüyü "Şou adamları" (1928) filmi də yer alır. Çarli Çaplin kinematoqrafdakı xidmətlərinə görə Şöhrət xiyabanında ulduza malikdir.

## Rəsmi filmləri
Çaplin 1964-cü ildə "Mənim tərcümeyi-halım" adlı kitabında rəsmi filmoqrafiyasını çap etmişdir. Filmoqrafiya 1914-cü ildən başlayaraq, 80 kinofilmi əhatə edir. Daha ətraflı məlumata isə, Devid Robinsonun 1985-ci ildə çıxan və özündə 81-ci qeyd kimi rejissorun sonuncu filmi "Honkonqlu qrafinya"nı (1967) əks etdirən "Çaplin: Həyatı və sənəti" bioqrafik kitabında rast gəlmək olar. 2010-cu ildə yeni kəşf olunan 82-ci "Oğru ovçusu" filmi də siyahıya əlavə edilir. *Keystone*-un erkən istehsal etdiyi işlərdən olan bu film, o zamana qədər itmiş hesab edilirdi.

"Sirk" filmi (1928) də daxil olmaqla, Çaplinin bir çox filmləri səssizdir. Buna baxmayaraq, onların bəzilərinə saundtreklər əlavə olunaraq yenidən işlənib. "Böyük şəhərin işıqları" (1931) və "Yeni zamanlar" (1936) filmləri ilk buraxılışda səssiz olublar, lakin sonradan bu ekran əsərlərinə saundtreklər, musiqi və səs effektləri, həmçinin sonuncu filmə danışıq əlavə edilmişdi. Çaplinin sonuncu beş filmi səsli çəkilmişdir. "Honkonqlu qrafinya" filmi istisna olmaqla, onun bütün filmləri 35&nbsp;mm-lik ağ-qara kinolentə çəkilmişdir.

Rejissorun filmləri haqqında məlumatlar, onların təqdimat tarixi, obrazların adı və xülasələr Devid Robinsonun kitabı ilə yanaşı, Cerald D. Makdonald, Maykl Konvey və Mark Riççinin yazdığı "Çarli Çaplinin filmləri" (1965) kitabında da yer almışdır.

### Keystone
Çaplin *Keystone Studios*-un 36 filmində iştirak edib. Bütün filmlərin prodüseri Mak Sennetdir.

### Essanay
Çaplin *Essanay Film Manufacturing Company* studiyasında 15 filmin rejissoru, ssenari müəllifi və aktyoru olub. Bütün bu filmlərin prodüseri Cess Robbinsdir.

### Mutual
*Mutual Film Corporation* şirkətində ssenari müəllifi, prodüser, rejissor və aktyor kimi iştirak etdiyi 12 film çəkib. Şirkətin istehsal etdiyi bütün filmlər iki hissədən ibarət metraja malikdir. 1932-ci ildə *Van Beuren Studios* şirkətinin təsisçisi Emedi Van Büren 10,000 $ müqabilində Çaplinin *Mutual* şirkətində çəkdiyi bütün 12 filmi alır. Həmin filmlərə Cin Rodemik və Vinston Şarplsın musiqiləri və səs effektləri əlavə olunur. Həmçinin filmlər *RKO Radio Pictures* tərəfindən ikinci dəfə istehsala cəlb olunur.

### First National
1918–1923-cü illəri əhatə edən bu dövrdə Çaplin 9 filmin ssenari müəllifi, prodüseri, rejissoru və baş rolun ifaçısı kimi çıxış edir. Bu filmlər *First National* tərəfindən istehsal olunmuşdur.

### United Artists
1923-cü ildən başlayaraq, Çaplin öz filmlərini *United Artists* şirkətində çəkməyə başladı. Bu dövrdə yaranan bütün filmlər tammetrajlı idi. Çaplin burada səkkiz filmin ssenari müəllifi, rejissoru və prodüseri kimi çıxış etdi. O, ilk nümunədən başqa bütün filmlərdə aktyor kimi çəkildi. "Böyük şəhərin işıqları" filmindən başlayaraq, Çaplin öz filmlərinə orijinal musiqi bəstələdi.

### British productions
1952-ci ildə "Səhnə işıqları" filminin premyerası üçün İngiltərəyə yola düşən Çaplin öyrənir ki, onun Amerikaya qayıdışı üçün icazə ləğv edilib. Bunun nəticəsində rejissorun son iki filmi İngiltərədə çəkildi.

## Digər filmlər
Çaplinin rəsmi qəbul olunmuş 82 filmindən əlavə bəzi tamamlanmamış işləri də var. O, özünün epizodik gəliş səhnələrini lentə almış və bir neçə sonradan toplanma filmlərdə görünmüşdür.

### Tamamlanmamış filmlər

### Toplanmış filmlər
*Keystone*, *Essanay* və *Mutual* şirkətlərində çəkilən bir çox filmlər Çaplinin həmin studiyalardan gedişindən sonra buraxıldığı üçün onun müəlliflik hüququnu özündə əks etdirmir. Bu tam müfəssəl siyahı olmasa da, geniş təqdimatı olan həmin filmlərin ən tanınmışları hesab olunur. Nəticə etibarilə rejissor *First National* şirkətində çəkdiyi qısametrajlı filmləri 1959-cu və 1975-ci illərdə yenidən işləyib.

### Epizodik rollar
Şəxsi istehsalı olan "Parisli qadın" (1923) və "Honkonqlu qrafinya" (1967) filmlərindəki kiçik rollarla yanaşı, aşağıdakı bir neçə epizodik rolları da ifa etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* McDonald, Gerald D.; Conway, Michael; Ricci, Mark (1974). The Films of Charlie Chaplin. Secaucus, New Jersey: Citadel Press. ISBN 978-0-8065-0197-0.
* Robinson, David (1985). Chaplin: His Life and Art. New York, St. Louis, San Francisco, Hamburg, Mexico: McGraw-Hill. ISBN 0-07-053181-1.
* Vance, Jeffrey; Maietta, Tony; Cushman, Robert (2008). Douglas Fairbanks. Berkeley and Los Angeles; London, England: University of California Press. ISBN 978-0-520-25667-5.
* Chaplin, Charles (2003). My Autobiography. Penguin Classics. ISBN 978-0-14-101147-9.

## Xarici keçidlər
* 
* ''Charlie Chaplin Collectors’ Guide'' at Brenton Film
* 
* 
*