open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ratmanov adası

**Ratmanov adası** (, ) — Diomid adalarının tərkibinə daxil olan, Berinq boğazında yerləşən ada. Rusiya Federasiyasının ən ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir.

İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Çukot rayonu ərazisinə daxildir. Adada Rusiyaya məxsus sərhəd zastavası vardır.

Rus dənizçisi Makar İvanoviç Ratmanovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası
Ən hündür nöqtəsi Krışa dağıdır (505 m). Adanın mərkəzində yerləşir.

Şelf zonasının tərinliyi 43 metrdir.

Sahilləri qayalıqdır. Nisbətən şimalı dayazdır. Burada Qütb stansiyası fəaliyyət göstərir. Burada bir necə çay axır. Şimaldan cənuba 8,7&nbsp;km, şərqdən qərbə isə 4,7&nbsp;km təşkil edir. Çukot yarımadasından 35,68&nbsp;km aralıda yerləşir. Ucqar nöqtəsi şimalda Vsadnik burnu, şərqdə Dkalistıy burnu, cənubda isə Yujnıy burnudur.

Ratmanov adasından 3,76&nbsp;km aralıda Kruzenştern adası yerləşir. Ada Amerikaya məxsusdur.

İnfrasktrukturu yaxşı inkişaf etmişdir.

## Tarixi
Adanı ilk kəşf edən avropalı Semyon Dejnyov olmuşdur. 15 aprel 1655-ci il məruzəsində bu təstiqlənmişdir.

1728-ci ildə adada olan Vitus Berinq onu Böyün Diomid adlandırmışdır. Dörd ildən sonra İ. Fyodrov və Mixail Qvozdov adanın xəritəsini tərtib edirlər. Buna qədər yerli eskimoslar adanı *İmaklik* adlandırırdılar— «dənizlə əhatələnmiş». Burada Kunqa və İmaklik qəsəbələri mövcud olmuşdur. Ümumilikdə burada 400 nəfər yaşayırdı. .

1816-ci ildə rus qütb araşdırmacısı Otto Kosebu Berinq boğazını araşdırarkən səhvən adanı aşkarladığı zənn edir və onu həmkarı zabit Makar Ratmanovun şərəfinə adlandırır.

1916-ci ildə zəif mühafizə ilə əlaqədar adada qanunsuz amerikan faktoriyası fəaliyyət göstərmişdir. 1925-ci ilin sentyabrında adaya Sovet «Voronski» gəmisi yan alır. Bununla da amerikanlılar adanı tərk edirlər. 1941-ci ildə isə adada sərhəd zastavası təşkil edir.

1905-1933 illərdə yerli əhali arasında miqrasiya güclənmişdir. Soyuq Müharibə dönəmində ada əhalisi materikə köçürülür.

2005-ci ildə adanın ən hündür nöqtəsində pravoslav xaçı yerləşdirmişdir.

Bəzi zamanlarda bölgədən tunelin tikintisi planlaşdırılırdı.

## Fauna
Adada 11 növ dəniz quşuna rast gəlinir. Onların ümumi sayı 4 milyonu keçir.

Sahil ərazisində böyük Morj yerləşim yerləri vardır. Üstəlik adanın sahili Boz balinanın əsas miqrasiya yolu üzərində yerləşir.
## İstinadlar

## Mənbə
* Ratmanov adasının şəkilləri 
* ''Юлия Самцова''. Снежные ступени острова Ратманова — АиФ Камчатка, № 20 (1437), 13 may 2008
Aşıq Hüseyn

Hüseyn adında aşıqlar çox olduğundan aşağıdakı siyahıdan dəqiqləşdirmək olar. Bir çox kitablarda hətta onların şeirləri belə qarışıq salınır.

* Aşıq Hüseyn Şəmkirli — 1811–1891
* Aşıq Hüseyn Bozalqanlı — 1868–1941
* Aşıq Hüseyn Dəmirçi — 1885–?
* Aşıq Hüseyn Cavan — 1916–1985
* Aşıq Hüseyn Saraçlı — 1916–1987
* Aşıq Hüseyn — ?–? Yağləvənd oymağının aşığı. 
    
## Həmçinin bax
* Hüseyn
İydəli (Sərdarabad)

**İydəli** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km cənubda, Araz çayının sol sahilində yerləşir. Qafqazın 5
verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. 1930 - cu illərdə Qurduqulu rayonun tabeliyində olmuşdur.

Toponim Azərbaycan dilində işlənən «iydə» bitki adına kəmiyyət bildirən -li şəkilçisinin
artırılması ilə əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10.IV.1947-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Pştavan qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 113 nəfər, 1873 - cü ildə 562 nəfər, 1886-cı ildə 629 nəfər, 1897-ci ildə
706 nəfər, 1904 - cü ildə 880 nəfər, 1914 - cü ildə 934 nəfər, 1916-cı ildə 637 nəfər, 1918-ci ilin əvvəlində 880 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ilin fevral ayında kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri azərbaycanlılar ata-baba torpaqlarından
deportasiya olunmuşdur.

Kəndə Türkiyənin Alaşkert, Bayazid, Samsun vilayətlərindən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etmiş azərbaycanlılardan sağ qalanlar tarixi-etnik torpaqlarına qayıda bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı
1922-ci ildə 87 nəfər, 1926-cı ildə 55 nəfər, 1931-ci ildə 80 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə kənddə yaşayan azərbaycanlılar 1948-49 - cu illərdə zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi ermənilər yaşayır.

İydəlidə 1918-ci ildə 1000 nəfərdən ibarət əhalisi olan bu kənd erməni danak soyqırım siyasəi qurbanlarının bariz nümunəsidir. Kənd əhalisinə elə divan tutmşlar, elə qırmışlar ki, 1922-ci ildə ancaq 87 nəfər kəndə dönə bilib. Onlar da sıxışdırılıb çıxarılmış, kənd tamamilə erməniləşdirilmşdir.

## İstinadlar
Aoşima

**Aoşima** (yap. 青島) — Yaponiyanın cənubunda Miyazaki prefekturasında yerləşən kiçik ada. Ada Küsü adasının əsas hissəsindən 500 metr şərqdə yerləşir və onunla körpü vasitəsilə birləşir.

Adada subtropik botanika bağı yerləşir.

## İstinadlar
Qustav Veyl

**Qustav Veyl** (; 25 aprel 1808, Zaltsburq — 29 avqust 1889, Frayburq) — yəhudi əsilli alman şərqşünası.

## Həyatı

Qustav  Veyl 25 aprel 1808-ci ildə Almaniyanın Beden əyalətinə bağlı Zaltsburq şəhərində doğulmuşdu. Yəhudi əsilli bir ailənin övladıdər. Kiçik yaşlarında ailəsi tərəfindən din adamı olması üçün yönləndirildi; İbranicə, Fransızca və Latınca dərslər aldı. On iki yaşında ikən bu gün Fransa sərhəd-sınırları içərisində olan Metz şəhərinə gedərək xaxam olan babasından Talmud öyrəndi. 1828-ci ildə Heydelberq Universitetinə qeyd oldu. 1830-cu ildə təhsilinə davam etmək üçün Parisə getdi. Burada Silvestre de Sacy, E. Quatremère və A. Perron kimi müəllimlərdən Ərəbcə və Aysorca öyrəndi. Fransızların Əlcəzayiri işğal etməsinə görə təhsilinə ara verib, "Augsburger Allgemeine Zeitung" qəzetinin müxbiri sifətiylə Əlcəzayirə getdi. Yanvar 1831-ci ildə Misirə keçib Qahirədə Məhəmmədəli paşa tərəfindən yeni açılan Əbu Zabəl Tibb Mədrəsəsində Fransız dili müəllimliyinə başladı. Bu sırada Məhəmməd Ayyad ət-Tantavi və Əhməd ət-Tunisi kimi müəllimlərdən Ərəbcə, Farsca və Türkcə dil dərsləri aldı. Mart 1835-ci ildə İstanbula getdi; bir müddət burda qalıb Türkcəsini inkişaf etdirdi. Almaniyaya döndükdən sonra 1836-cı ildə Tübingen Universitetindən doktor və həmən ardından Heydelberq Universitetindən dosent ünvanlarını aldı. Ancaq Joseph F. von Hammer-Purgstallın Zəmaxşərinin "Aŧvaķuź-źəhəb"inə aid tərcüməsini (Golden Necklaces, Wien, 1835) tənqid etdiyi üçün uzun müddət universitetdə dərs verə bilməyincə universitetin kitabxanasında çalışdı. 1845-ci ildən etibarən eyni universitetdə Şərq dilləri dərslərinə girdi. 1861-ci ildə Şərq dilləri professorluğuna təyin edildi. Beləcə Heidelberq Universiteti tarixində ilk dəfə yəhudi əsilli bir professor kadra alınmış oldu.

Qustav  Veyl  29 avqust 1889-cu ildə Almaniyanın Freiburg im Breisgau şəhərində vəfat etdi.

## Əsərləri
* Die poetische Litteratur der Araber. — Stuttgart, 1837.
* Mohammed der Prophet, sein Leben und seine Lehre: aus handschriftlichen Quellen und dem Koran geschöpft und dargestellt. — Stuttgart, 1843.
* Historische-kritische Einleitung in den Koran. — Bielefeld, 1844; 1878.
* Biblische Legenden der Muselmänner. — Frankfurt am Main, 1845.
* Geschichte der Kalifen. Bd. 1—5. — Вerlin—Stuttgardt, 1846—1862.
* Geschichte des Abbasidenchalifats in Egypten. — Stuttgart, 1860—1862.
* Geschichte der islamitischen Völker von Mohammed bis zur Zeit des Sultans Selim. — Stuttgardt, 1866.
İohann Fük

**İohann Fük**(; ) — alman şərqşünası.

## Həyatı

İohann Fük 8 iyul 1894-cü ildə Almaniyanın Frankfurt-Mayn şəhərində bir dülgərin oğlu olaraq dünyaya gəlmişdi. 1913-cü ildən 1918-ci ilə qədər Halle, Berlin və Frankfurt am Main universitetlərində şərqşünaslıq və klassik filologiya təhsili aldı. 1921-ci ildə "Məhəmməd ibn İshaq. Literaturhistorischə Untersuchungen (Frankfurt, 1925)" adlı dissertasiyasıyla doktor oldu. 1930-cu ilə qədər maarif sahəsində klassik dillər və İbranicə dərs dedi; 1929-cu ildə dosentliyə yüksəldi.

1930-1935 illər arasında Dakka universitetində Ərəb dili və İslam araşdırmaları profesoru olaraq çalışdı. Bir ara özəl bir vəzifəylə Frankfurt am Main universitetində fəaliyyət göstərdikdən sonra 1938-ci ildə Halle universitetindən aldığı dəvətə görə, müəllimi Hans Bauerin yerinə Semitik filologiya və İslam elimləri kafedrasının başına keçdi. Ayrıca bu universitetin şərqşünaslıq seminarları müdiri oldu; eyni zamanda "Deutsche Morgenlandische Gesəllschaft"ın kitabxanasını idarə etdi və 1965-ci ildə bu quruluşun fəxri üzvü oldu. 1962-ci ildə təqaüdə çıxdı; ancaq seminar müdürlüyünü 1966-cı ilə qədər sürdürdü. 

İohann Fük 24 noyabr 1974-cü il tarixində Halle an der Saale şəhərində vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Səhər Delicani

**Səhər Delicani** () — İran yazıçısı.

## Həyatı
Səhər Delicani 1983-cü ildə Tehrandakı Evin həbsxanasında doğulub. Həmin vaxt onun atası da, anası da siyasi motivlə həbsdə olub.

Səhər 1996-cı ildə ailəsi ilə birlikdə ABŞ-yə köçüb və Kaliforniyadakı Berkli Universitetində filologiya ixtisası üzrə təhsil alıb. “Cakaranda ağacının uşaqları” müəllifin ilk romanıdır. Bu roman 28 dilə tərcümə edilib və 75-dən çox ölkədə nəşr olunub. Əsər bir çox ədəbi mükafata layiq görülüb.

## Təhsili
2002 - Berkli Kaliforniya Universitetində ədəbiyyatşünaslıq fakultəsində oxuyub

## Əsərləri
# Cakaranda ağacının uşaqları

## Həmçinin bax
Cakaranda ağacının uşaqları Azərbaycan dilində http://www.azadliq.org/content/xedice-ismayilin-tercume-etdiyi-eser-cap-olunur/27580671.html

## İstinadlar
Mart 2016 Ankara partlayışı

**2016 Güvenpark hücumu** () — 2016-cı ilin 13 mart tarixində Türkiyənin paytaxtı Ankara vilayətinin Kızılay səmtində yerli vaxtla saat 18:45-da baş vermiş bombalı hücumu. Terror aktı nəticəsində ən azı 30 nəfərin həlak olduğu və 125 nəfərdən çox şəxsin yaralandığı bildirilir.

## Həmçinin bax
*2016 Ankara hücumu

## İstinadlar
Okanaqan (xalq)

**Okanaqan** və ya **Okanoqan** — ABŞ və Kanadanın sərhədində yaşayan xalq.

## Ümumi məlumat

Okanaqanlar özlərini syilks də adlandırırlar. Onlar ABŞ-də Vaşinqton ştatında, Britaniya Kolumbiyasında və Kanadada yaşayırlar. Okanaqan vadisi onların əsas yurd yeridir.

Onlar Daxili selişlərin etnoloji və linqvistik qruppudurlar. Okanaqan Spokan, Sinkist, Nez-Perse, Pend-d’oreyl (kalispel), Şusvap (sekvepemk) və Nlakapamuk (tompson) xalqlarına yaxındır.

## Xarici keçidlər

*Map of Okanagan territory 
*Okanagan Tribal Alliance Homepage (Syilx.org)
**"Original People", a Syilx account of their history 
**Westbank First Nation homepage
**Okanagan Indian Band homepage
**Penticton Indian Band homepage
**Osoyoos Indian Band homepage
**Lower Similkameen Indian Band homepage
**Upper Nicola Indian Band homepage
*The bear woman: Okanagan legend about a woman kidnapped by a grizzly bear
*Dirty boy: Okanagan legend about a woman who married the sun
Delavarlar

**Delavarlar** (özlərini lenape adlandırırlar, ) — hindu xalqi. ABŞ-də (Nyu-York, Viskonsin, Kanzas, Oklahoma ştatlarinda yaşayırlar, 3 min nəfər, 1990-cı ilin məlumatı)  və Kanadada (Ontario əyalətində rezervasiyalarda, 1 min nəfər) da yaşayırlar. Alqonkin dilləri qrupuna aiddirlər. İndi ingilis dilində danışırlar.

Delavarlar ovçuluq, baliqçılıq və əkinçiliklə məşğuldurlar. Qədimdə qəbilənin əfsanəvi tarixi yazılan piktoqrafik  yazı növündən faydalanıblar. Dindarlari — protestantdırlar.

## Xarici keçidlər
Ottavalar

**Ottavalar** (Odavalar) ya da **Otavalar**  (özlərincə: *Nishnaabe* ya da *Daavaa*; )  Kanada ilə ABŞ-də yaşayan və Alqonkin dilləri qrupundan Ottava dilini danışan hindu Ojibva xalqıdır.

## Tarixi

Ottavaların qədim torpaqları Huron gölünün şimali, cənubi və şərqi sahilləri olsa da günümüzdə bu torpaqların çox az qismində yaşayırlar. Bu gün daha çox Kanadanın Ontario əyalətinin cənubu ilə ABŞ-nin Miçiqan ştatının şimalında yaşayan Ottavalar ata torpaqlarında qalarkən, ABŞ-nin Kanzas ilə Oklahoma ştatlarında yaşayanalar isə ağdərililər tərəfindən doğma torpaqlarından sürülən  Ottavalardır. Avropalılarla ilk təması 1615-ci ildə  olan ottavaların adları daha sonraları Kanadanın paytaxtı Ottava şəhərinə verilmişdir.

## Xarici keçidlər
İki pilot dili

**İki tava dili** — Çukot dənizində yerləşən və faktiki olaraq ada. Çukot yarımadasına doğru uzanmış formadadır.

İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin İultinski rayonu ərazisinə daxildir.

Ada 52,5 km uzunluğa və 1 km enə malikdir. Əsasən qumdan təşkil olunmuşdur. Hündürlüyü 11 metrdir. Bu bölgədə qabarmanın hündürlüyü 2 metrdir.

## Tarixi
Çukot dilində *Tenkerqınpilqin * adlanır. Bu ad vaxtı ilə burada yaşamış çukçanın şərəfinə adlandırılıb.

Adanın çağdaş adı 1933-cü ildə iki Amerikalı təyyrəçilərin şərəfinə adlandırılmışdır. Onlar "Hamilton" təyyarə "Nauk" gəmisinə yardım etmək məqsədilə yola çıxmışdırlar. Karl Ben və Borq Osland bu uçuş zamanı həlak olmuşdur. Təyyarəçilərin nəşi 1930-cu ilin fevralında "Stavropol" gəmisi vastəsi ilə aşkarlanmışdır.
1983-cü ildə adanın yaxınlığınd "Nina Saqaydak" teploxodu batmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Şəkilləri: 1977 il , 2000-е 
* Yu. A. Pavlidis, I. O. Leont’ev, S. L. Nikiforov, F. Rahold, M. N. Grigor’ev, S. R. Razumov and A. A. Vasil’ev General forecast of the evolution of the coastal zone of the Eurasian Arctic seas in the 21st century, 2007, published in Okeanologiya, 2007, Vol. 47, No. 1, pp. 129–140
Qedenştorm körfəzi

**Qedenştrom körfəzi** () — Şərqi Sibir dənizində Bunqe Torpağı ilə Faddeyevski yarımadası arasında yerləşir. Uzunluğu 110&nbsp;km, eni 12&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 14 metrdir.

Körfəzə Pesçanaya, Buor-Yorax, Kojevennaya, Tumara-Yorax, Tumus-Yorax, Alın-Yorax, Erqe-Yorax, Omuk-Munna və Yujnaya çayları tökülür. Körfəz suları ilə Kotordır və Tas-Arı adaları, çıxışında isə Neizvestnıy adaları yerləşir. 
Sahilində daimi yaşayış yoxdur. 
thumb|350px
Körfəz Sibirin şimal hissəsinin araşdırmaçısı olan Matvey Matveeviç Qedenştromun şərəfinə adlandırılmışdır.

Qərb sahilləri alçaq ərazilərlə əhatələnmişdir. Buradan çoxlu çaylar axır. Şərqində isə 34 metr hündürlüyə malik təpələr vardır.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Yakutiya Respublikasının Bulunski ulusu ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Xoptolox

**Xoptolox** — Laptevlər dənizi akvatoriyasında, üç elə də böyük olmayan adadan ibarət arxipelaq. İnzibati cəhətdən Yakutiyanın Bulunski ulusu ərazisinə daxildir.

Kotelnı adasından qərbdə yerləşir. Qrupa üç kiçik adalar daxildir. Adalar əsasən qumdan ibarətdir.
Oronim

**Oronim** ( — dağ,  — ad) — yerin hər hansı formasına — həm qabarıq (dağ, dağ silsiləsi, təpə), həm də çökəkliyə (yarğan, dərə, vadi, ova) verilən xüsusi ad.

## Mənbə
* *Подольская Н. В.* Словарь русской ономастической терминологии / Отв. ред. А. В. Суперанская.. — Изд. 2-е, перераб. и доп. — М.: Наука, 1988. — 192 с. — . (в пер.) *(1-е издание — 1978)*.
Makar adası

**Makar adası** —  Laptevlər dənizində, Yana çayının deltasında yerləşir. Sahildən 30&nbsp;km aralıda yerləşir. Ən yaxın quru parçası Şelonskiye adalarıdır (21&nbsp;km). İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir.

## Mənbə
* Coğrafi koordinatlar
Di Stefano mükafatı

**Di Stefano mükafatı** () — İspaniya idman qəzeti Marka tərəfindən La Liqada ilin futbolçusunu müəyyənləşdirmək üçün verilən mükafat. Mükafat əfsanəvi oyunçu Alfredo Di Stefanonun adını daşıyır. İlk mükafat 2007/2008 mövsümündə verilmişdir.

## Mükafatı alanlar

## Xarici keçidlər
* 1. Trofeo Di Stéfano Marca.com
* 2. Trofeo Di Stéfano Marca.com
* 3. Trofeo Di Stéfano Marca.com
* 4. Trofeo Di Stéfano Marca.com
* 5. Trofeo Di Stéfano Marca.com

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bazar adası

**Bazar adası** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.

Oktyabr İnqilabı adasından 3,5 km şimal-şərqdə, Cverdlov burnu ilə Naçalnıy burnu arasında qərarlaşır.
Ovalvari formaya malikdir. Şimaldan cənuba 800 metr, şərqdən qərbə isə 250 km uzunluğa malikdir. Bazar adasından 1,7 km aralıda adsız bir ada yerləşir.

## Xəritə
* Xəritə
Assuriya təqvimi

**Assuriya təqvimi** e.ə. 4750-ci ildə başlayan ay əsaslı bir təqvimdir, Assuriyada inşa edilən ilk məbəddən ilham almışdır, xüsusilə Addi Alkhas, Jean Alkhas və Nimrod Simono tərəfindən təşkil edilən Aşşur jurnalı " *Gilqameşdə * "nəşr olunan bəzi məqalələr əsas alınmışdır. Yeni il yazın ilk günü ilə başlayır. Assuriya yeni ili hələ də hər il toplanaraq festivallarla qeyd olunmağa davam edir. 2017-ci il isə Assuriya təqvimində 6767-ci ilə təsadüf edir.

## Aylar

## İstinadlar
Aşkenazi yəhudilərinin sinaqoqu (Bakı)

**Aşkenazi yəhudilərinin sinaqoqu** — Bakı şəhərində, Dilarə Əliyeva küçəsi, 171 ünvanında yerləşən Aşkenazi və Gürcüstan yəhudilərinin sinaqoqu. Sinaqoq 2002-2003-cü illərdə memar Aleksandr Harberin layihəsi əsasında qüds memarlıq üslubunda inşa edilmişdir. Sinaqoq son 60-80 ildə Yaxın Şərqdə tikilmiş birinci sinaqoq sayılır.

## Tarixi
Avropada ən böyük sinaqoqlardan biri hesab edilən bu tikili köhnə məbədin yerində ucaldılmışdır. Əvvəlki sinaqoq 1945-2002-ci illərdə fəaliyyət göstərmişdir. İkinci dünya müharibəsi qurtardıqdan sonra Sovet hakimiyyəti dini ehtiyacın ödənməsi üçün Aşkenazi, Avropa və Gürcüstan yəhudilərinə qədimdə hərbi anbar olan birmərtəbəli bina ayırmışdır. Burada kişilər ibadət etmək üçün soyuq və nəm zirzəmiyə düşürdülər, qadınlar isə yuxarıdakı otaqda dua edirdilər. Binanın eyvanı da qadınların ixtiyarına verilmişdi.
 
2002-ci ildə yeni sinaqoq binasınnın tikilməsi qərara alınmışdır. Tikintinin maliyyələşdirilməsində təkcə xaricdə yaşayan yəhudi təşkilatları deyil, həmçinin Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi və Rus Pravoslav Kilsəsinin Qafqaz və Xəzəryanı Yeparxiyası da yaxından iştirak etmişdir. 2003-cü il martın 9-da yeni sinaqoqun açılış mərasimi olmuşdur. Hazırda üçmərtəbəli, ağ daşdan tikilmiş yeni sinaqoqda dindarlar üçün əlverişli şərait yaradılmışdır. Layihədə xüsusi əməyi keçən hər şəxsin və təşkilatın adı məbədin girişindəki lövhələrdə həkk olunmuşdur.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Dağ yəhudilərinin sinaqoqu (Bakı)

**Dağ yəhudilərinin sinaqoqu** — Bakı şəhərində, Əli Mərdan Topçubaşov küçəsi, 72 ünvanında yerləşən dağ yəhudilərinin sinaqoqu. Sinaqoq 2011-ci ildə inşa edilmişdir.

## Tarixi

Bakıdakı dağ yəhudilərinə məxsus sinaqoqun binası 1945-ci ildən fəaliyyət göstərməkdədir. Sovet hakimiyyəti dövründə İkinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra dağ yəhudilərinə şəhərin mərkəzində dini tələbatın ödənilməsi məqsədilə qədim bina ayrılmışdır. Binanın şəraiti çox bərbad idi və buraya ibadətə gələnlər şəraitsizlikdən əziyyət çəkirdilər. Bu cür hal Azərbaycanın müstəqillik qazanmasına kimi davam etmişdir. Müstəqillik dövründə məbəddə təmir-bərpa işlərinə başlanılmış, sinaqoqun ikinci mərtəbəsi tikilmiş, buraya ibadətə gələnlər üçün münasib şərait yaradılmışdır.

2010-cu ildə Bakı şəhərində aparılan yenidənqurma və əsaslı bərpa işləri ilə əlaqədar dağ yəhudiləri üçün yeni sinaqoqun inşasına ehtiyac yaranmışdır. 5 aprel 2011-ci ildə Nəsimi rayonu, Əli Mərdan Topçubaşov küç, 72 ünvanda dağ yəhudiləri üçün inşa edilmiş yeni ibadət ocağının açılış mərasimi keçirilmişdir. Memarlıq xüsusiyyətlərinə və ölçülərinə görə təkcə Azərbaycanda deyil, regionda olan digər yəhudi məbədlərindən də fərqlənən sinaqoqun açılış mərasimində İsrailin Azərbaycandakı səfiri Mixael Lavon-Lotem, ABŞ səfiri Metyu Brayza, ölkədə akkreditə olunmuş xarici ölkə səfirliklərinin rəhbərləri, "Qırmızı Qəsəbə" yəhudi dini icmasının sədri Boris Samanduyev, Bakıdakı Roma Katolik Kilsəsinin ordinarisi Vladimir Fekete, Bakıdakı Avropa yəhudiləri icmasının nümayəndəsi Gennadi Zelmanoviç, Avropa Evinin rəhbəri Şaul Davıdov və Azərbaycandakı digər yəhudi təşkilatlarının liderləri iştirak ediblər.

## İstinadlar
Qızıl oğlan

**Qızıl oğlan** — idman yazarları tərəfindən Avropadakı gənc oyunçulara verilən bir mükafatdır. 2003-cü ildə italyan idman qəzeti *Tuttosport* tərəfindən qurulmuşdur. Mükafata namizəd olan futbolçular 21 yaşın altında və Avropada yüksək səviyyəli klublarda oynamaq məcburiyyətindədir.

## Seçim
Bu mükafat 2003-cü ildən italyan idman qəzeti olan *Tuttosport* tərəfindən mükafatçılara verilir. Seçimlərdə səsvermə hüququna *Bild* (Almaniya), *Blick* (İsveçrə), *A Bola* (Portuqaliya), *l'Équipe* (Fransa), *[[France Football]]* (Fransa), *Marca* (İspaniya), *El Mundo Deportivo * (İspaniya), *Ta Nea* (Yunanıstan), *Sport Express* (Rusiya), *De Telegraaf* (Hollandiya), and *[[The Times]]* (Böyük Britaniya) qəzetləri malikdir.

## Qaliblər

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Orto-Arı

**Orto-Arı** () —  Laptevlər dənizinin Olyonek körfəzi ərazisində yerləşir. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir.

Körfəzin qərbində yerləşir. Ada ovalvari formaya malikdir. Şimaldan cənub uzanmışdır. Ən hündür nöqtəsi 11 metrdir. Böyük hissəsini bataqlaşmış ərazilər tutur.
Daqdalax

**Daqdalax**  — Laptevlər dənizinin Olyonekski körfəzi ərazisində yerləşir. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir.

Ada ovalvari formaya malikdir. Ən hündür nöqtəsi 1 metrdir. Qərb hissəsini bataqlaşmış ərazilər, şərqi isə qumsallıqdır.
Keçili (Sərdarabad)

**Keçili** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Sərdarabad (Oktemberyan) rayonunda kənd.

## Tarixi
1728-ci ilə aid mənbədən mə’lumdur Rayon mərkəzindən 5 km məsafədə, Araz çayının yaxınlığında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim oğuz türk tayfasından olan kayı (qayı) etnoniminin bir qolunu təşkil edən keçili etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Q. Qeybullayev kəngərlərin bir qolunun keçili adlarıdığını yazır. Araz çayının sağ sahilində yaşamış keçililər səfəvilər dövründə Naxçıvana keçərək kəngərlilərə qarışmışlar. Eyni zamanda oğuzların kayı (qayı) tayfasının bir qolu qara keçili adlanmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. 1728-ci ilə aid mənbədə Keçilu kimidir[170, 3]. Mənşəcə oğuzların Kayı tayfasına mənsub keçililərSəfəvilər vaxtında Naxçıvanda yaşayan Kəngərlərə qarışmışdır. XIX əsrin əvvəllərində Naxçıvan əyalətində yaşayan kəngərlərin bir qolu keçili adlanırdı. Onların bir hissəsini Pənahəli xan köçürüb Qarabağda yerləşdirmişdi. XIX əsrin ortalarında Qarabağ düzündə qışlayan bir maldar el Keçili adlanırdı.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4. IV. 1946-il fərmanı ilə adı dəyişdirilib "Mrqaşat" qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır.

## İstinadlar
Kələkarx

**Kələkarx** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən təxminən 15 km məsafədə, Araz çayından axan arxın yanında yerləşir.

## Toponimi
Toponim Azərbaycan dilinin cənub dialektində "yan tərəfləri daşla hörülmüş ağıl, heyvan salınan yer" mənasında işlənən kələk sözü ilə arx sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin I. IV. 1946-cı il fərmanı ilə dəyişdirilib Şenevan (Şenli qəsəbə) qoyulmuşdur. Əsli Kulak-Arx. Türk dillərində kulak "dərə", "çökəklik yer", "çuxur" sözündəndir. Kəndin adı "Kulakdan çəkilmiş arx" mə’nasındadır. XIX əsrdə Azərbaycanda Yelizavetpol qəzasında Kələk (digər adı Şıxlar) kəndinin adı ilə mə’naca eynidir.

## İstinadlar
Kiçik Şəhriyar

**Kiçik Şəhriyar** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 16&nbsp;km məsafədə, Araz çayından axan arxın sahilində yerləşir.

Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim kiçik fərqləndirici əlamət bildirən sözlə Şəhriyar şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir.
Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.VII.1968-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Nor Artaqes qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Molla Bayazid

**Molla Bayazid** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Sərdarabad (Oktemberyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 5&nbsp;km cənub-qərbdə, Alagöz dağının cənub ətəyində yerləşir.

## Toponimi
1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Xanzirək nahiyəsində kənd adı kimi çəkilir. Ehtimal ki, kəndin əsasını qoymuş ruhani şəxsin-Molla Bayazidin adındandır. Toponim şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3. I.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Bambakaşat qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kəndə ermənilər 1842-ci ildə Bitlis, Sürməli vilayətlərindən köçürülmüş, azərbaycanlılar isə kənddən sıxışdırılıb çıxarılmışdır. 1918–1919-cu illərdə əhalisi tamamilə qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Yarok adası

**Yarok adası** — inzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir. Yana körfəzində, Yana çayının deltasında yerləşir. Uzunluğu 38 km, eni 26 km-dir. Şimal-şərqində Makar adası və Şelon adaları yerləşir. Qabarmanın hündürlüyü 2 metrdir. Cənubunda Çondon buxtası yerləşir. Adada çoxlu sayda göl vardır. Qışda adanın ətraf suları quzlarla örtülü olur.

## İstinadlar
Molla Bədəl

**Molla Bədəl** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 18 km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim dini anlayış bildirən molla sözü ilə Bədəl şəxs adı əsasında yaranmışdır. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Keçmişdə Rəhimabad və Rəfiabad da adlanmışdır. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4. IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Yexeknut qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 300 nəfər, 1886-cı ildə 313 nəfər, 1897-ci ildə 360 nəfər, 1904-cü ildə 335 nəfər, 1914-cü ildə 355 nəfər, 1916-cı ildə 252 nəfər, 1918-ci ilin əvvəlində 335 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. Ermənilər və kürdlər yerləşdirilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Sərdarabad (kənd)

**Sərdarabad** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 3 km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim "bir vilayəti idarə edən və dövlət başçısı adından sərəncamı vermək hüququqna malik
olan hakim" mənasında işlənən sərdar sözü ilə abad sözünün birləşməsindən əmələ gəlib, "Sərdarın abad etdiyi, saldığı kənd" mənasını verir. Toponimin tərkibindəki "sərdar" İrəvan xanının adını əks etdirir. Həmin ərazi İrəvan xanının mülkü olmuşdur.

Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l. 1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Oktember (Böyük Oktyabr
Sosialist inqilabının şərəfinə) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Burada ermənilərlə yanaşı 1897-ci ildə 44 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Azərbaycanlılar XX əsrin əvəllərində — 1905–1906-cı illərdə ermənilərin törətdikləri qırğınlar
nəticəsində deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Sərdarabad

* Sərdarabad (kənd) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan) rayonunda kənd.
* Sərdarabad (şəhər) — İndiki Ermənistanda şəhər.
* Sərdarabad rayonu — İndiki Ermənistanda inzibati rayon. 9 sentyabr 1930 - cu ildə yaradılmışdır.
* Sərdarabad mahalı — XVIII ortalarında yaradılan İrəvan xanlığının 15 mahalından biri.
* Sərdarabad (Komican) — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Milacerd bəxşinin Xosro Beyg dehestanında kənd.
* Sərdarabad (Bukan)  — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 
* Sərdarabad — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan) rayonunda qala. Qala İrəvan xanı tərəfindən tikilmişdir.

## Həmçinin bax
Uzunoba (Sərdarabad)

**Uzunoba** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10&nbsp;km cənub-şərqdə, Araz çayının sol sahilində yerləşir. 1728-ci
il tarixdə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim Azərbaycan dilində «geniş, böyük» mənasında işlənən uzun sözü ilə «kənd, yaşayış
məntəqəsi, yurd», «köçərilərin, heyvandarların müvəqqəti sakin olduqları bir neçə alaçıq və ya
çadırdan ibarət yer, köç yeri» mənasında işlənən oba sözünün birləşməsindən əmələ gəlib «böyük, geniş kənd» mənasını ifadə edir. Oba sözü türk dilində «tayfa», «köç ailəsi», «tayfanın yaşadığı yer» mənasında işlənir.

Relyeflə bağlı yaranan toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10.IV.1947-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Arqavand qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Xeyirbəyli

**Xeyirbəyli** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 36 km qərbdə, Araz çayının sol sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim xeyirbəyli nəsil adı əsasında əmələ gəlib "xeyirbəyli nəslinin yaşadığı kənd" mənasını ifadə edir. Patronim toponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25. V.1967-ci ü fərmanı ilə adı dəyişdirilib Yervandaşat qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 301 nəfər, 1873cü ildə 342 nəfər, 1886-cı ildə 379 nəfər, 1897-ci ildə 466 nəfər, 1908-ci ildə 414 nəfər, 1914-cü ildə 438 nəfər, 1916-cı ildə 416 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildəkənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri — azərbaycanlılar deportasiya olunmuş və kəndə ermənilər köçürülmüşdür. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etmiş kənd sakinlərindən sağ qalanlar tarixi-etnik torpaqlarına qayıda bilmişdir.

Burada 1922-ci ildə 334 nəfər azərbaycanlı, 11 r, erməni, 1926-cı ildə 266 nəfər azərbaycanlı, 116 erməni, 1931-ci ildə 327 nəfər azərbaycanlı, 119 erməni yaşamışdır.

SSRİ hökumətinin xüsusi qərarı ilə azərbaycanlılar 1948–49-cu illərdə tarixi-etnik torpaqlarından zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Hacı Bayram (Sərdarabad)

**Hacı Bayram** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan)
rayonunda kənd. 

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 32 km qərbdə, Araz çayının yanında yerləşir. 1728-ci ildə tərtib edilmiş "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə "Hacı Bayram qışlağı" formasında, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində "Hacı Bayram" kimi qeyd edilmişdir. Kənd Hacı Bayram adlı şəxs tərəfindən salınmış, ona görə də Hacı Bayram kəndi adlanmışdır. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Baxçalar, 3.VII.1968-ci il fərmanı il yenidən dəyişdirilərək Baqaran qoyulmuşdur.

## Toponimi
1728-ci ildən mə’lumdur. Mənbədə kəndin həm də Qaraqışlaq adlanması göstərilir. 1918–1919-cu illərdə ermənilər də yerləşdirilmişdir. 1935-ci ildə kənd Baxçalar, 1968-ci ildə ermənicə Baqaran adlandırılmışdır. 1728-ci ilə aid mə’lumata görə Ağcaqala və Çayırbəyli kəndlərinin qışlaq yeri idi. Qışlaq hacı Bayram adlı şəxsə mənsub olduğuna görə onun adı ilə adlanmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 332 nəfər, 1873-cü ildə 447 nəfər, 1886-cı ildə 434 nəfər, 1897-ci ildə 476 nəfər, 1908-ci ildə 436 nəfər, 1914-cü ildə 815 nəfər, 1916-cı ildə 444 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri -azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etmiş azərbaycanlılar ata-baba yurdlarına qayıda bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 325 nəfər azərbaycanlı, 1926-cı ildə 334 nəfər azərbaycanlı, 13 erməni, 1931-ci ildə 403 nəfər azərbaycanlı, 8 erməni yaşamışdır. SSRİ hökumətinin xüsusi qərarı ilə kənddə yaşayan azərbaycanlılar 1948–49-cu illərdə zorla tarixi-etnik torpaqlarından Azərbaycana deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Çubuxçu

**Çubuxçu** () — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Sərdarabad (Oktemberyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 24&nbsp;km məsafədə, Araz çayının yaxınlığında, Böyük Qarasu
çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim
çubuxlu türk etnoniminin fonetik forması olan çubuxçu tayfa adı əsasında əmələ
gəlmişdir. -lı şəkilçisi ilə -çı şəkilçisi sinonim şəkilçilərdir (dağlı-dağçı, kəndli-kəndçi və s.).

Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4.IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib, Vardanaşen (Vardan kəndi)
qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Canfida

**Canfida** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9&nbsp;km cənub-qərbdə, Araz çayının sol sahilində yerləşir. «İrəvan
əyalətinin icmal dəftəri»ndə Canfəda kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Canfida
formasında qeyd edilmişdir.

XVIII əsr mənbəyində göstərilir ki, kənddə oğuzların reyhanlı
tayfası yaşamışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 283 nəfər, 1873 - cü ildə 999 nəfər, 1886-cı ildə 1165 nəfər, 1897-ci ildə
1071 nəfər, 1908-ci ildə 1172 nəfər, 1914 - cü ildə 1244 nəfər, 1916-cı ildə 1384 nəfər, 1918-ci ildə 1318 nəfər, 1919cu ildə 1815 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1919 - cu ilin sonlarında kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri -
azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından qırğınlarla deportasiya olunmuş və 1915-1918-ci illərdə Türkiyənin Alaşgerd, Samson vilayətlərindən köçürülən ermənilər kənddə yerləşdirilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

Canfida kəndində 1918-ci ildə 1300 nəfər əhalis olmuşdur.. Daşnak hökumətinin fitvası ilə erməni silahlıları kəndin altını üstünə çevirmişlər. Əhalinin əksər hissəsini qəddarcasına məhv emişlər. Bundan sonra kənd erməniləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Cəfərabad (Sərdarabad)

**Cəfərabad** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10 km cənub-qərbdə, Araz çayının sol sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Tarixən burada azərbaycanlılar yaşamışdır. Toponim Cəfər şəxs adı ilə fars dilindən Azərbaycan dilinə keçən abad sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 4. IV. 1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Getaşen (Çaykənd) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kəndə ermənilər, əsasən, 1917–1918-ci illərdə Türkiyənin Xoy, Sürməli, Muş vilayətlərindən köçürülmüşdür.

## İstinadlar
Şalıbulaq

**Şalıbulaq** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9km cənub-qərbdə, Araz çayının sol sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Erməni mənbələrində Şavarud kimi yazılır.

Toponim fars dilində «qaya, möhkəm, bərk» mənasında işlənən şah sözündən və Azərbaycan dilində «möhkəmləndirilmiş kənd, qala» mənasında işlənən var sözünə -ud şəkilçisinin qoşulmasından əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranmış mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.VII.1968-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Uşakert qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 59 nəfər, 1873 - cü ildə 72 nəfər, 1886-cı ildə 116 nəfər, 1897-ci ildə 153
nəfər, 1908-ci ildə 96 nəfər, 1914 - cü il də 128 nəfər, 1916-cı ildə 132 nəfər yalnız azərbaycanlı
yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri
qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk
etmiş azərbaycanlılardan sağ qalanlar ata-baba yurdlarına qayıda bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 108
nəfər, 1926-cı ildə 106 nəfər, 1931-ci ildə 96 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə kəndin sakinləri olan azərbaycanlılar 1948-1949 cu
illərdə zorla tarixi-etnik torpaqlarından Azərbaycana deportasiya olunmuşdur. Kəndə xaricdən
köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Qaçağan (Allahverdi)

**Qaçağan** — Tiflis quberniyasının Loru mahalında, indiki Allahverdi (Tumanyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 22&nbsp;km məsafədə, Daşbulaq çayının yaxınlığında, Dəvədaşı
dağının ətəyində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim qaçağan türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca
sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Arevadzaq
qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Böyük Beqiçev

**Böyük Beqiçev** — ada Xatanqa körfəzinin Laptevlər dənizinə çıxış nöqtəsində qərarlaşır. İnzibati cəhətdən Yakutiyanın Anabar rayonu ərazisində yerləşir.

Uzunluğu 61 km, eni 57 km, sahəsi 1800 km² təşkil edir. Adadan qərbdə 7 km enə malik Pioner boğazı ilə ayrılmış Kiçik Beqiçev adası yerləşir. 14 km şimalda isə Preobrajeniya adası yerləşir. Adanın cənub qutaracağı ilə materik arasında məsafə 9 kilometrdir. Mərkəzi hissədə hündürlük 198 metrdir. Şimal-qərb və şimal-şərqdə hündürlük düzənliklər geniş sahə tutur. Ən uzun çayı İlistayadır (34 km). Uzunluğu 20 km olan cəmi 5 çayı vardır. Səthi Tundra ilə örtülmüşdür. Adada Müşk öküzü, Tülkü, Maral, sahil zonasında isə Morja rast gəlmək olar. Bəzən isə Ağ ayılar görünürlər. Adaların hər ikisi Nikifor Alekseyeviç Begiçevin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Kiçik Beqiçev

**Kiçik Beqiçev** — İnzibati baxımından Yakutiya ərazisinə daxildir. Xatanqa körfəzidə, Böyük Beqiçev adasından qərbdə yerləşir. Bu iki adanı Pioner boğazı ayırır. Boğazın eni 9&nbsp;km-dir. Ada rus dənizçisi Nikifor Beqiçevin şərəfinə adlandırılmışdır. O, adanı 1908-ci ildə kəşf etmişdir. Uzunluğu 5.2&nbsp;km, eni 4&nbsp;km, sahəsi 15&nbsp;km² təşkil edirdi. Kiçik Beqiçev adası materikdən 25&nbsp;km aralıda yerləşir. Burada kiçik göllər vardır.

## İstinadlar
Tercüman

**Tərcüman** () — 26 may 1955-ci ildən Türkiyədə, İstanbul şəhərində nəşr edilən gündəlik qəzet. Çukurova Holdinq şəbəkəsinin xətti ilə gün işığı görür.

İlk baş redaktoru Cihad Baban idi.10 oktyabr 1961-ci ilədə "Hadisələrlə Tərcüman" adıyla çıxdı.Qəzetin qurucuları Kemal İlıcak, Sadettin Çulcu və Ünal Sakmandır. İlk dönəm yazarları isə Yaqub Qədri Qaraosmanoğlu, Yaşar Nabi Nayır, Kadircan Kaflı, Əhməd Kabaklı, Tarık Buğra, Uğur Reyhan, Rauf Tamer, Ergun Göze, Reşat Ekrem Koçu, Murat Sertoğlu, Mukbil Özyörük, Ali Rıza Alp, Güneri Cıvaoğlu, Nazlı İlıcak, Yavuz Donat, Ertuğrul Yeşiltepe və Ünal Sakmandır. Semih Balcıoğlunun karikaturları da qəzetdə çap olunmuşdur. İdman servisinde Necmi Tanyolaç, Atilla Gökçe, Orhan Ayhan, və Ali Gümüş də vardı.
Tevtonlar

**Tevtonlar**(, *Teutones*) — qədim german qəbiləsi.

## Tarixi
Ptolemey "Coğrafiya"sında tevtonları "Böyük Almaniya"nın tayfalarından biri kimi,Avarna, Svev və Farodin tayfaları ilə birgə yaşadığını göstərir. Onlar Elba çayının aşağı axarında, Yutlandiyanın qərb sahilində dövran sürürdülər.

Tevtonlar E.ə. II əsrdə Kimvrlər ilə birgə Romaya hücum etdilər. E.ə. 102-ci ildə Roma sərkərdəsi Qay Mari onları darmadağın etdi.

## Həmçinin bax
* Qədim germanlar

## İstinadlar
Muostax adası

**Muostax** (Saxa dilindən tərcümədə: buynuzlu) — elə də böyük olmayan ada Laptevlər dənizinin cənub-şərqində qərarlaşır. Ada 7&nbsp;km uzunluğa, 500&nbsp;km enə malikdir. Tiksi buxtasından 45&nbsp;km şərqdə yerləşir.

XX əsrdə qütb araşdırmalarının əsas baza rolunu oynayırdı. 2006-ci ildə Sakitokean okeanologiya instutunun əməkdaşları araşdırmalar aparmışlar.

## Mənbə
* ''М. И. Балыгин'' Полярная станция на острове Муостах 

## İstinadlar
Şahvələd Köçərli

**Şahvələd Süleyman oğlu Köçərli** (31 dekabr 1935) — neftçi-geoloq, Geologiya-minerologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru (1965), "Azneftgeofizika" tresti İB-də baş geoloq və baş direktor (1981-1992).

## Həyatı
Şahvələd Köçərli 31 dekabr 1935-ci ildə Gədəbəy rayonunda, Şınıx mahalının İsalı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə, Çayrəsullu 10 illik kənd orta məktəbini fərqlənmə ilə bitirmiş, 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universiteti (İndiki Bakı Dövlət Universiteti)nə qəbul olunmuş və 1959-cu ildə universitetin “Geoloji-coğrafiya” fakultəsinin “Neft-qaz geologiyası” ixtisasını bitirmişdir,  1959-1962-ci illərdə “Azneftkəşfiyyat” trestində kollektor, texnik-geoloq, geoloq, böyük geoloq vəzifələrində çalışmışdır. 1962-1965-ci illərdə “AMEA Geologiya İnstitutu”nda aspiranturada oxumuş, 1965-ci ildə namizədlik dissertasiyasını “Neft və qaz yataqlarının geologiyası, axtarışı və kəşfiyyatı” ixtisası üzrə müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək geologiya-mineralogiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adına layiq görülmüşdür. 1966-1974-cü illərdə “Geologiya İnstitutu”nda kiçik və baş elmi işçi, 1974-1981-ci illərdə “Azneft” İB-də geoloji şöbə müdirinin müavini və şöbə müdiri, 1981-1992-ci illərdə “Azneftgeofizika” tresti İB-də baş geoloq və baş direktor vəzifələrində işləmişdir.
1993-1998-ci illərdə o “TPAO” (Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı)- Qazaxıstan neft layihələrinin icrasında iştirak etmişdir.
Şahvələd Köçərli 1998-2011-ci illərdə Azərbaycanda aparılan geofiziki tədqiqatlar sahəsində  çox məhsuldar çalışmış, baş idarədə geologiya üzrə baş mütəxəssis, geoloji şöbənin müdiri vəzifələrini icra etmişdir. Onun biləvasitə rəhbərliyi və iştirakı ilə respublika ərazisində 30-dan artıq perspektivli struktur aşkar edilmiş, bir sıra neft və qaz yataqları kəşf edilərək işlənməyə hazırlanmışdır. O hazırda "Azərbaycan Milli Geofizika Komitəsinin vitse-Prezidenti, “Azərbaycanda Gefizika Yenilikləri” jurnalının baş redaktorunun müavinidir.	 
                
## Elmi fəaliyyəti
Şahvələd Köçərlinin  elmi tədqiqat istiqamətləri neft-qaz yataqlarının  geologiyası, axtarışı, kəşfiyyatı və neftli-qazlı hövzələrin struktur-tektonik  quruluşu, neft-qazlılığı ilə əlaqədardır. O, 150-dən çox elmi və publisistik əsərin müəllifidir. Bir sıra Respublika və Beynəlxalq konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir.

## Əsərləri
*"Azərbaycanın neftli-qazlı geologiyasının problem məsələləri" (2015)-monoqrafiya.

## İstinadlar
Tərlan (Komican)

**Tərlan** () — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Milacerd bəxşinin Xosro Beyg dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 59 ailədə 62 nəfəri kişilər və 83 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 145 nəfərdir. Kəndin əhalisini türklər təşkil edir, türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## İstinadlar
Brusnev adası

**Brusnev adası** — elə də böyük olmayan, Laptevlər dənizində yerləşən ada. Tiksi buxtasında, Tiksi qəsəbəsindən 5 km şərqdə yerləşir. Ölçüləri 1 – 2 km nisbətindədir.

1903-cü ildə Zarya şxunun komandiri Fyodor Andreyeviç Matisen adanı müdəndis Mixail İvanoviç Brusnevin şərəfinə adlandırılmışdır. Adada onun şərəfinə abidə qoyulmuşdur.

## İstinadlar
The Blue Marble

**The Blue Marble** — Yer planetinin 7 dekabr 1972-ci ildə "Apollon-17" kosmik gəmisinin ekipajı tərəfindən təxminən 29 min km məsafədən çəkilmiş şəkli. NASA-nın işi olaraq ictimai irs hesab olunur və hər kəsə açıqdır. Şəkil Yer planetini tam işıqlanmış şəkildə təsvir edir (Belə ki Günəş astronavtların arxasında yerləşirdi). Bir sıra filmlərdə Yerin kosmosdan təsviri üçün istifadə olunmuşdur.

## Fotoşəkil
Astronavtlar üçün kosmosdan Yer mavi oyuncaq şüşə şar (marble) kimi göründüyündən məhz bu adı almışdır.

### Fotoşəklin tarixi
Fotoşəkil Apollon-17 gəmisinin startından 5 saat 6 dəqiqə, kosmik apparatın Yerin orbitini tərk etməsindən isə 1 saat 54 dəqiqə sonra çəkilmişdir. 

Şəklin sağ yuxarı hissəsində Hind okeanı üzərində siklon görünür. Şəklin çəkilməsindən 2 gün əvvəl 5 dekabrda fırtına Hindistanın Tamilnad ştatında su basmasına və güclü küləklərə səbəb olmuşdu.

Fotoşəklin NASA-da rəsmi seriyası — AS17–148–22727-dir. İlk əvvəl şəkil çevrilmiş halda idi, belə ki Cənub qütbü yuxarıda, Afrika isə şəklin sağ tərəfində yerləşirdi.

Fotoqraf 70 millimetrlik Hasselbald kamerasından və 80 millimetrlik Zeiss obyektivindən istifadə etmişdir. NASA rəsmi olaraq şəklin müəllifliyini bütün heyətə aid etsə də lakin araşdırma göstərmişdir ki, müəllif Harrison Şmittdir.

"Apollon-17" Aya son pilotlu uçuş olduğundan o vaxtdan etibarən heç bir astronavt Yerdən bu qədər uzaq məsafədə olmamışdır ki onun tam şəklini çəkə bilsin. Lakin Yerin ekipajsız uçuşlar zamanı bir sıra digər şəkilləri çəkilmişdir.

## Kosmosdan çəkilmiş yer planetinin ilk fotoşəkili
İndiki vaxtda dünyanın kosmosdan çəkilmiş bir çox fotoşəkilini təfərrüatları ilə izləmək mümkündür. Bu fotoşəkilləri kosmos stansiyasından, çox fərqli orbitlərdəki dünya kəşf peyklərindən əldə etmək olur. Lakin bundan uzun illər əvvəl dünyanın kosmosdan çəkilmiş heç fotoşəkili yox idi. Dünyanın ətrafında yalnız Ay dönürdü. Bu bütün fotoqrafların, astronavtların xəyalı idi.

1946-cı ildə bir gün, Apollo və Sputnik uçuşundan çox əvvəl bu çəkiliş reallaşdırıldı. Nyu-Meksikodan göndərilən və ABŞ ordusunun raketləri sınaqdan keçirdiyi bir təcrübədə V-2 roketinə quraşdırılan 35 mm-lik bir kamera ilə edildi. Bu kamera hər 1.5 saniyədə bir şəkil çəkə bilirdi və dünyadan 65 mil yüksəyə qalxa bilmişdi. Kamera böyük nisbətdə zərər görmüşdü, ancaq görüntülər bərpa edilə bilmişdi. Məhz bu görüntülər dünyanın kosmosdan çəkilmiş ilk görüntüləri olaraq tarixə keçdi. Daha sonrakı illərdə hazırlanan V-2 raketləri 100 mil səviyyələrinə çatmışdır.

## Xarici keçidlər
* Apollo 17: The Blue Marble
* Uzaydan Çekilmiş Dünyanın İlk Fotoğrafı
Şimali Amerika ölkələrinin siyahısı

**Şimali Amerika ölkələrinin siyahısı**-Şimali Amerika qitəsində yerləşən 23 dövlət və əraziyə verilən ümumi ad.

Şimali Amerika sahə baxımından Asiya və Afrikadan sonra dünyanın ən böyük üçüncü, əhali baxımından isə Asiya, Afrika və Avropadan sonra ən böyük dördüncü qitəsidir. Təxminən 24.247.039&nbsp;km² sahəsi ilə dünya torpaqlarının 16,5%-ni əhatə edir. 500 milyondan çox əhalisi vardır.

Şimali Amerika Amerika qitəsinin şimal hissəsidir. Panama bərzəxi Şimali Amerika ilə Cənubi Amerikanı bir-birindən ayırır. Şərqdə Atlantik okeanını, şimalda Şimal Buzlu okeanını və qərbdə Sakit okeanı əhatə edir. Şimal-şərqdə Danimarka boğazı Qrenlandiyanı İslandiyadan, Şimal-qərbdə isə Berinq boğazı Alyaskanı Asiyadan ayırır.

Bu məqalədə **Şimali Amerika qitəsində torpağı olan ölkələr**, onların bayraqları, paytaxtları, rəsmi dilləri, valyutaları, əraziləri, əhali və coğrafi mövqelərini göstərən xəritələr göstərilmişdir. Bu siyahı BMT üzvü olan ölkələrə və digər (BMT tərəfindən tanınmayan ölkələr, xüsusi inzibati regionlar, asılı ərazilər) ərazilərə bölünmüşdür.

## Siyasi xəritə

## Müstəqil dövlətlər
Aşağıdakı dövlətlər Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdürlər.

## Qeydlər
Şamud

**Şamud** - Tiflis quberniyasının Loru-Pəmbək qəzasında, indiki Allahverdi (Tumanyan)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 60&nbsp;km məsafədə yerləşir. Kəndin adı Şamut formasında da qeyd
edilir.

Toponim ağac növü olan şam sözünə qədim türk dilində cəmlik bildirən -ud
şəkilçisinin qoşulması ilə əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Trudnıy adası

**Trudnıy ada** — Şimal Torpağı arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

Oktyabr İnqilabı adasınından şimalında yerləşir.

Ovalvari formaya malik olub diametri 1&nbsp;km-dir. Ən hündür nöqtəsi 43 metrdir. Hündürlük adanın mərkəzində yerləşir. Bütünlüklə buzla örtülü olur.
## Xəritə
*Xəritə
Alemanlar

**Alemanlar** — bir çox German qəbiləsinin bir araya gələrək qurduqları savaşçı topluluğun adı.

Qotlar və slavyanlar tərəfindən Brandenburqdan qovulduqdan sonra III əsrin əvvəllərində Main çayı üzərində göründülər. Öncə Karakalla (213), sonra III əsr imperatorları, daha sonra da Valerius Constantius tərəfindən (301) Roma imperiyası torpaqlarından püskürdülüncə IV əsrin ortalarına qədər Reyn çayının sağ sahilində Main ile Konstanz gölü arasına yerləşib qaldılar. İşğal etdikləri yer Vürtemberq, Bade və Alman İsveçrəsini əhatə edirdi. V əsrin ortalarında burada bir krallıq qurdular. Sonraları Reyni keçərək Köln ilə Konstanz arasında Alsacedə yerləşməyə çalışdılar ancaq öncə Julianus (Strasbourg, 357) və Valentinianus, sonra da Attilanın Hun basqını sırasında Aetius tərəfindən (453) Reynin ötəsinə atıldılar. Cənubi-qərbdə burqundlar ilə şimal-qərbdə franklar ilə çarpışdılar. 496-cı ildə krallıqları franklar tərəfindən işğal edildi.

## Qəbilə ittifaqının hökmdarları
* Carloman 744–747
* Drogo 747–748
* Pepin the Short 748–768
* I Karloman 768–771
* Charles the Bald 829–840
* Louis the German 843–864
* Charles the Fat 864–880
* Louis the Younger 880–882
* Charles the Fat 882–888
* Bernard 888–892

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Agri Decumates
* The Alemanni 
* The Military Orientation of the Roman Emperors Septimius Severus to Gallienus (146–268 °C. E.) 
* Brauchtum und Masken Alemannic Fastnacht
Anqrivarlar

**Anqrivarlar**() — German əsilli bir tayfa.

Anqrivarlar xerusklardan şimalda, əsasən Saksoniya ərazisində yaşayırdılar. Onlar Vezer çayının hər iki yaxasında məskunlaşmışdılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tacitus' ''Germania'' 
* ''The Annals'' by Tacitus
* The ''Geography'' of Ptolemy (2.10)