Vilyam Henri Holms

thumb|Tusayan qabı, Holmsdan illüstrasiya, ''Qədim Pueblosun dulusçuluğu'', 1886
**Uilyam Henri Holms**() — amerikalı tədqiqatçı, antropoloq, arxeoloq, rəssam, elmi illüstrator, xəritəçi, dağçı, geoloq və muzey kuratoru və direktoru.

## Bioqrafiyası
### Erkən həyatı və təhsili
Uilyam Henri Holms 1846-cı il dekabrın 1-də Ohayo ştatının Harrison qraflığında, Cadiz yaxınlığındakı bir fermada, Cozef və Meri Heberlinq Holms ailəsində anadan olmuşdur. Onun ulu babalarından biri 1638-ci ildə Salem, Massaçusetsə köç etmiş olan keşiş Obadiya Holms idi. Uilyam Henri Holms 1870-ci ildə Ohayo ştatının Hopedale şəhərində yerləşən Maknili Normal Məktəbini bitirmiş və sonradan bu məktəbdə qısa müddət ərzində rəsm, rəngkarlıq, təbiət tarixi və geologiya fənlərini tədris etmişdir.  1889-cu ildə həmin məktəb ona fəxri bakalavr dərəcəsi vermişdir. Daha sonra, 1918-ci ildə Holms elmi fəaliyyəti və nailiyyətlərinə görə Vaşinqtonda yerləşən Corc Vaşinqton Universitetindən fəxri elmlər doktoru (Doctor of Science) dərəcəsi almışdır.

## ABŞ-da Geoloji tədqiqatları
### Hayden sorğusu
1871-ci ildə o, incəsənət təhsili almaq üçün Vaşinqton şəhərinə gedərək Teodor Kaufmanın rəhbərliyi altında təhsil almışdır. Onun istedadı tez bir zamanda Smitsonian İnstitutunun alimlərinin, xüsusilə də Fieldinq Bredford Mekin diqqətini cəlb etmişdir və Holms orada fosil qabıqlarını və diri molyuskaların qabıqlarını çəkmək və təsvir etmək üçün işə götürülmüşdür.

1872-ci ildə Holms Ferdinand Vandever Haydenin rəhbərlik etdiyi hökumət tədqiqat ekspedisiyasına rəssam, topoqraf kimi qoşulmuş və bu vəzifədə Tomas Moranı əvəz etmişdir. Onun Qərbə ilk səfəri yenicə yaradılmış Yellouston Milli Parkına olmuşdur.

1870-ci illər ərzində Holms elmi illüstrator, xəritəçi, qabaqcıl arxeoloq və geoloq kimi ölkə miqyasında tanınmışdır. Onun lakolitlə (yeraltı maqmatik intruziya forması) bağlı apardığı tədqiqatlar Qrov Karl Gilbertin bu sahədəki öz işlərinə də təsir göstərmişdir.

### Dutton sorğusu
1879-cu ildə Hayden Ekspedisiyası ABŞ Geoloji Xidmətinə birləşdirildikdən sonra Holms incəsənət təhsilini davam etdirmək üçün Almaniyanın Münxen şəhərinə getmişdir. O, orada Frank Duveneckin rəhbərliyi altında təhsil almış və Drezden Antropologiya muzeyindən Adolf B. Meyer tərəfindən “muzey işi” üzrə dərslər almışdır.

ABŞ-a qayıtdıqdan sonra Holms Geoloji Xidmətə işə qəbul edilmiş və Klarens Duttonun rəhbərliyi altında geoloq və illüstrator kimi təyin olunmuşdur. O, Duttonun “Böyük Kanyon rayonunun Tersiyer dövrü tarixi” (1882) adlı əsərinin atlasını təsvir etmişdir, onun Point Sublime nöqtəsindən Böyük Kanyonun triptix panoraması Amerika elmi illüstrasiyasının şah əsərlərindən biri hesab olunur.

Holms həmçinin tanınmış dağçı idi və Yellouston Milli Parkında bir zirvəyə — Holms Dağına — onun şərəfinə ad verilmişdir.

1875-ci ildə Holms Yuta ştatının San Xuan çayı bölgəsində Ankestral Pueblo mədəniyyətinin qalıqlarını öyrənməyə başlamışdır. Onun qədim hindlilərə aid xarabalıqların modelləri 1876-cı ildə Filadelfiyada keçirilmiş Yüzillik Beynəlxalq Sərgidə böyük maraqla qarşılanmışdır.

Holms xüsusilə qədim dövrlərə aid keramika və qabıq sənəti ilə maraqlanmağa başlamış, bu sahədə “Amerika hindlilərinin qabıq sənəti” (1883) və “Qədim Pueblo sakinlərinin keramika məmulatları” (1886) adlı əsərlərini nəşr etdirmişdir.

O, bu tədqiqatları toxuculuğu da əhatə edəcək şəkildə genişləndirmiş və Cənub-Qərb bölgəsinin yerli xalqları tərəfindən yaradılmış qədim və müasir sənət növləri üzrə tanınmış mütəxəssisə çevrilmişdir.

1889-cu ildə Holms Qərbi Virciniyanın mərkəzi hissəsində hindlilərə aid petroqlifləri (daş üzərində oyma təsvirlər) kəşf etmiş və bu barədə məlumat vermişdir.

### Smitsonian İnstitutu
Holms 1889-cu ildə Geoloji Xidmətdən ayrılaraq Smitsonian İnstitutunun Amerika Etnologiyası Bürosunda arxeoloq kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1894–1897-ci illər arasında Vaşinqtonu müvəqqəti olaraq tərk edərək Çikaqodakı Field Kolumbiya Muzeyində antropologiya kuratoru vəzifəsində çalışmış və bu müddət ərzində Meksikaya ekspedisiyaya rəhbərlik etmişdir.

1897-ci ildə Holms Smitsonian İnstitutuna qayıdaraq ABŞ Milli Muzeyində antropologiya üzrə baş kurator təyin edilmişdir. 1902–1909-cu illərdə o, Amerika Etnologiyası Bürosunun rəhbəri (direktoru) vəzifəsində çalışmış və bu vəzifədə Con Uesli Pauelli əvəz etmişdir. Bu dövrdə o, Corciya ştatındakı Missisipi mədəniyyətinə aid Etova hind kurqanlarını tədqiq etmiş və 1903-cü ildə “Keramika üzrə sintez” adlı əsərini nəşr etdirmişdir.

1905-ci ildə Holms Amerika Antikvarlar Cəmiyyətinin üzvü seçilmişdir. 1910-cu ildə o, ABŞ Milli Muzeyinin Antropologiya bölməsinin rəhbəri olmuşdur.

1920-ci ildə Holms Milli İncəsənət Qalereyasının (hazırda Smitsonian Amerika İncəsənəti Muzeyi) direktoru təyin edilmişdir və burada Şimali-Qərb sahilində yaşayan yerli xalqlara aid sənət nümunələrindən ibarət sərgilər təşkil etmişdir.

O, arxeologiya və antropologiya mövzularında çoxsaylı əsərlər yazmış, həmçinin geoloji nəşrlərə, o cümlədən Haydenin “Kolorado Atlası”na və Geoloji Xidmətin on birinci və on ikinci hesabatlarına redaktorluq etmişdir. Onun kitabları arasında “Amerika aborigenlərinin qədim abidələri üzrə bələdçi” (1919) xüsusi yer tutur.

1899-cu ildə Holms Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvü seçilmişdir.

### Sonrakı illər
Holms 1932-ci ildə Milli İncəsənət Qalereyasının direktoru vəzifəsindən təqaüdə çıxdıqdan sonra Miçiqan ştatının Royal Oak şəhərində oğlunun yanında yaşamışdır. O, 1933-cü il aprelin 20-də vəfat etmişdir.
Onun vəfat etdiyi ildə — 1933-cü ildə — Korkoran İncəsənət Qalereyasında Holmsın 92 əsərindən ibarət xatirə sərgisi təşkil olunmuşdur. Müəllim kimi onun tələbələri arasında Susan Braun Çeys də olmuşdur.
Holmsın çoxsaylı töhfə və nailiyyətləri arasında, yəqin ki, ən çox tanındığı sahə Amerikanın insanlıq tarixi ilə bağlı mübahisədə oynadığı roldur. O, insanların Amerikada erkən mövcudluğu ilə bağlı iddiaların ən ciddi sınaqlardan keçirilməli olduğunu israrla müdafiə edirdi.
Onun şərəfinə iki dağ zirvəsi adlandırılmışdır: biri Yellouston Milli Parkında yerləşən Holms Dağı, digəri isə Yuta ştatındakı Henri Dağlarında yerləşən Holms dağıdır.

## Seçilmiş yazıları
thumb|Uilyam Henri Holms
Holmsun nəşr etdiyi və dərc olunmamış yazıları daxildir:
* "Ancient Art of the Province of Chiriqui, Colombia &#91;Panama&#93;": Sixth Annual Report of the Bureau of American Ethnology to the Secretary of the Smithsonian Institution 1884–1885, United States Government Publishing Office|Government Printing Office, Washington, 1888, 187 pages
* *Pottery of the Ancient Pueblos* (Government Printing Office, Washington, D.C., 1886)
* Prehistoric Textile Art of Eastern United States: Thirteenth Annual Report of the Bureau of American Ethnology to the Secretary of the Smithsonian Institution 1891–1892, United States Government Publishing Office|Government Printing Office, Washington, 1896 pages 3–46.
* "Natural History of Flaked Stone Implements." In *Memoirs of the International Congress of Anthropology*, edited by C. S. Wake, pp.&nbsp;120–139. Schulte, Chicago, Il. (1894)
* *Archaeological Studies among the Ancient Cities of Mexico* (1895)
* "Stone Implements of the Potomac-Chesapeake Tidewater Province." In *Bureau of American Ethnology Annual Report*, pp.&nbsp;13–152. vol. 15. Government Printing Office, Washington, D.C. (1897)
* ''Random Records of a Lifetime, 1846–1931: Cullings, largely personal, from the scrap heap of three score years and ten, devoted to science, literature and art.'' 1932. Description: 21 v. in 22. illus. (mounted, part col.) clippings, letters. 27&nbsp;cm. Held in the Smithsonian American Art and Portrait Gallery Library Rare Book Collection.

## Qalereya

File:Grand Canyon at the foot of the Toroweap - looking east, William Henry Holmes.png|*Torowep ətəyində Böyük Kanyon - şərqə baxır*, vərəq VI, Klarens E. Dutton, *Grand Canon Bölgəsinin Üçüncü Tarixi* (Holmes, 1882))
File:Duttonnp000086AAA2.jpg|*Klarens E. Dutton, *Böyük Canon Bölgəsinin Üçüncü Tarixi* (1882), XV vərəqdə nəşr olunmuş Holms tərəfindən [[Böyük Kanyon]]un təsviri, Nöqtə Sublime'dən Panorama*.
File:Holmes_1877_Kanab_Desert_dut0035b.jpg|Kenab səhrasında gün batımı. Perm uçurumunun kənarından - ön planda Perm çanağı, uzaqda Vermilyon Qayaları və ekstremal fonda Yura dövrünün ağ qumdaşı. Böyük Kanyon ərazisi, Mohave, Arizona. (Holms, 1877) 
File:'Mesa Encantada' by William Henry Holmes, 1914, watercolor.JPG|*Mesa Encantada* (Holms, 1914)


## İstinadlar

## İkinci dərəcəli mənbələr
* 
* 
* 
* 
* Nelson, Clifford. *William Henry Holmes: Beginning a Career in Art and Science.* Records of the Columbia Historical Society, Washington, D.C. 50 (1980): 252–78
* Wallace Stegner. (1954).  *Beyond the Hundredth Meridian:  John Wesley Powell and the Second Opening of the American West.* New York: Houghton Mifflin.
* 
* 

## Xarici keçidlər

* William Henry Holmes page at the Smithsonian
* 
* 
* 
* Holmes' 1895 ''Monuments of Yucatan'', at Reed College website