open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azad və açıq mənbəli proqram təminatı

**Azad və açıq mənbəli proqram təminatı** — (qısaca AAMPT) həm azad proqram təminatı, həm də açıq mənbəli proqram təminatı kompüter proqramı kimi təsnif edilə bilər. Beləliklə, əsər hər kəsin sərbəst surətdə köçürə, işində istifadə edə və istənilən şəkildə dəyişdirə biləcəyi lisenziyaya çevrilir; insanlar könüllü proqram qruplarını inkişaf etdirməyə təşviq edilir və mənbə kodu açıq şəkildə paylaşılır.

AAMPT-ın istifadəsi; O, istifadəçilərə aparatları üzərində daha çox nəzarət, eləcə də artan təhlükəsizlik və sabitlik (xüsusilə zərərli proqram baxımından), məxfiliyin qorunması, o cümlədən proqram təminatı xərclərinin azaldılmasını təmin edir. Linux və OpenBSD kimi azad və açıq mənbəli əməliyyat sistemləri bu gün milyonlarla serverdə, stolüstü kompüterlərdə, smartfonlarda (Android kimi) və digər cihazlarda geniş şəkildə istifadə olunur. Bundan əlavə, Azad proqram lisenziyaları və açıq mənbə lisenziyaları bir çox proqram paketləri tərəfindən istifadə olunur.

## Tarixi
1950, 1960 və 1970-ci illərdə azad proqram təminatının verdiyi azadlıqlar kompüter istifadəçiləri üçün daha çox yayılmışdı. Proqram təminatı, o cümlədən mənbə kodu kompüter istifadəçiləri arasında geniş şəkildə paylaşıldı. Əksər şirkətlər azad proqram təminatını təmin edən aparat əsaslı biznes modeli var idi. Daha sonra bu təşkilatların proqram mübadiləsini asanlaşdırmaq üçün bəzi təchizatçılar yaradılmışdır; nümunələr üçün SHARE və DECUS-a baxın.

1960-cı illərin sonlarında proqram təminatı ətrafında dominant biznes modeli indi dəyişirdi. Böyüməkdə olan və inkişaf etməkdə olan proqram təminatı sənayesində bu yeni şirkətlər aparat istehsalçısının qablaşdırılmış proqram məhsulları ilə rəqabət aparmaq əvəzinə, proqram təminatı hazırlayır və onu birbaşa satır, avadanlıq gəlirlərinin maliyyələşdirilməsindən daha çox gəlir əldə edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Düyü (qida)

**Düyü** taxıl və yemək növüdür. Mənşəcə bataqlıq otudur. Asiyanın bir çox yerində əsas yemək kimi yeyilir. Dünyanın isti yerlərində, əsasən Asiya, Afrika, İtaliyanın şimalında və Şimali Amerikanın qərb sahillərində yetişdirilir.

## Qalereya

Fayl:Green rice sheaves planted in a paddy field with long shadows at golden hour in Don Det Laos.jpg
Fayl:Tabanan-Regency Indonesia Rice-paddies-06.jpg
Fayl:Parboiled rice with chicken, peppers, cucurbita, peas and tomato.jpg
Fayl:Man harvesting rice in Don Det, Laos.jpg
Fayl:Rice planting in Bhutan 01.jpg
Fayl:Chokuwa rice.jpg
Fayl:Oryza sativa of Kadavoor.jpg
Fayl:Oryza sativa at Kadavoor.jpg
Fayl:Paddy fields at Kadavoor.jpg
Semeru

**Semeru** () — İndoneziyanın Yava adasındakı ən hündür vulkan. Semeru vulkanik kompleksin cənub ucunda — Tengger kalderasında yerləşir. Vulkanın kraterində lava gölü var. Semeru hündürlüyü — 3676 m (adanın ən yüksək nöqtəsi), bir neçə kraterə malikdir; müasir kraterin diametri 500–650 m, dərinliyi 220 m-ə qədərdir. Vulkan andezit və bazaltlardan ibarətdir. Bu, Bromo Tengger Semeru Milli Parkının əsas görməli yeridir.

## İstinadlar
İqtisadiyyatın ikinci sektoru

**İqtisadiyyatın ikinci sektoru** – sektoru istehsal sənayesini əhatə edən iqtisadiyyatın üç sektorlu modelində. Hazır, istifadəyə yararlı məhsullar istehsal edən və ya tikinti ilə məşğul olan sənaye sahələrini əhatə edir.

İkinci sektor adətən ilkin sektor məhsullarını (yəni xammal) götürür və digər müəssisələr tərəfindən istifadəyə, ixraca və ya daxili istehlakçılara satışa (üçüncü sektor vasitəsilə paylamaq yolu ilə) uyğun hazır məhsullar yaradır. Bu sənayelərin çoxu böyük miqdarda enerji istehlak edir və fabrik və avadanlıq tələb edir; sayından asılı olaraq çox vaxt yüngül və ya şiddətli olaraq təsnif edilirlər. Onlar həmçinin ekoloji problemlərə səbəb ola biləcək və ya çirklənməyə səbəb ola biləcək tullantı və tullantı istilik yaradır (Mənfi xarici təsirlərə baxın). Nümunələrə tekstil, avtomobil və əl işləri daxildir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Fisher, Allan GB. *Production, primary, secondary and tertiary.* Economic Record 15.1 (1939): 24–38
Rza Sadıqov

**Rza Nəcəfqulu oğlu Sadıqov (Sadıxov)** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini (1960–1962) və müavini (1947–1949, 1958–1960, 1962–1970), Azərbaycan SSR maliyyə naziri (1949–1958).

## Həyatı
Rza Nəcəfqulu oğlu Sadıqov 1914-cü ildə Bakıda fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1928-ci ildə yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra inşaat texnikumuna daxil olmuş, burada 4 il oxuduqdan sonra xüsusi orta təhsil almışdır.

Rza Sadıqov bir il Masallı MTS-də inşaatçı-texnik işlədikdən sonra, 1933-cü ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun Arxitektura fakültəsinə daxil olmuşdur. O, təhsil aldığı illərdə "Azqaz" trestinin mərkəzi kontorunda işləmiş, inşaatçı texnik, növbətçi mühəndis, texniki bölmənin rəhbəri, texniki şöbənin müdiri, təmir-tikinti şöbəsinin müdiri, direktor müavini və direktor vəzifələrində çalışmışdır. 1939-cu ildə ali məktəbi bitirdikdən sonra "Azqaz" tresti müdirinin müavini vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1941–1942-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Tikinti Tresti müdirinin müavini, tikinti-quraşdırma sahəsinin baş mühəndisi, zavod tikintisi rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

Sonralar rəhbər vəzifələrdə çalışan Rza Sadıqov 1945-ci ilədək Azərbaycan SSR Xalq Dövlət Nəzarəti Komissarlığında baş nəzarətçi, 1945-ci ildən Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti yanında Dövlət Plan Komissiyası sədrinin müavini işləmişdir. O, 1947–1949-cu illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini, 1949–1958-ci illərdə isə Azərbaycan SSR maliyyə naziri olmuşdur. 1958–1960-cı illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini, 1960–1962-ci illərdə birinci müavini, 1962-ci ildən isə yenidən müavini vəzifələrində çalışmışdır.

Rza Sadıqov 1934-cü ildən komsomol, 1941-ci ildən isə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. VI çağırış SSRİ Ali Sovetinın, II, IV, V və VII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və Bakı Sovetinin deputatı seçilmişdir. O, 1956-cı ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuş (1960–1962-ci illərdə büro üzvü), "Lenin" ordeni (1959) və medallarla təltif edilmişdir.

Rza Sadıqov 3 may 1986-cı ildə vəfat etmişdir. Yasamal qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Zeynal Zeynalov (dövlət xadimi, 1917)

**Zeynal Abdulla oğlu Zeynalov** — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri (1956–1961).

## Həyatı
Zeynal Zeynalov 1917-ci ildə Şuşada arabaçı ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçmüşdür. 1933-cü ildə Azərbaycan Hidrotexnikumuna daxil olmuş, 1937-ci ildə oranı bitirmişdir. O, bir il Mirbəşir rayonunda işləmiş, təhsilini davam etdirmək üçün Dəmiryol Nəqliyyatı Mühəndisləri İnstitutuna daxil olmuş, 1942-ci ildə bitirmişdir.

Zeynal Zeynalov 1942-ci ildən başlayaraq Xaçmaz, Salyan, Bakı–Sabunçu, yol distansiyalarında rəis müavini və rəis vəzifələrində çalışmışdır. O, 1950-ci ildə Bakı Dəmir Yolu Texnikumunun direktoru təyin edilmişdir. Bir il sonra, 1951-ci ildə Dzerjinski rayon partiya komitəsinin ikinci katibi seçilmiş, Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Vilayət Komitəsi nəqliyyat şöbəsinin müdiri vəzifəsinə irəli çəkilmişdir.

1946-cı ildən Sov.İKP partiyasının üzvü olan Zeynal Zeynalov 1953-cü ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin sənaye və nəqliyyat şöbəsi müdirinin müavini, 1954-cü ildə isə Azərbaycan KP MK nəqliyyat və rabitə şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Sonra isə Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar
The Best of Michael Jackson

***"The Best of Michael Jackson*** " Amerika müğənnisi Maykl Ceksonun ən böyük hitlərinin toplusudur və onun keçmiş səsyazma şirkəti Motown tərəfindən 28 avqust 1975-ci ildə buraxılmışdır.
Revolutions (albom)

***Revolutions***  () Jan Mişel Jarrın səkkizinci studiya albomudur və 1988-ci ildə A&M Records tərəfindən buraxılmışdır.

## Trek siyahısı

### 1988 Orijinal səsyazma

# "Industrial Revolution" 
## Overture – 5:20 	
## Part 1 – 5:08 	
## Part 2 – 2:18 	
## Part 3 – 3:47 	
# "London Kid" – 4:34 	
# "Revolutions" – 5:01 	
# "Tokyo Kid" – 5:22 	
# "Computer Weekend" – 5:00 	
# "September" – 3:52 	
# "The Emigrant" – 3:56
### 1994 Təkrar buraxılış
# *Industrial Revolution: Overture* - 5:20
# *Industrial Revolution Part 1* - 5:08
# *Industrial Revolution Part 2* - 2:18
# *Industrial Revolution Part 3* - 3:47
# *London Kid* - 4:34
# *Revolution, Revolutions* - 4:55
# *Tokyo Kid* - 5:18
# *Computer Week-End* - 4:38
# *September* - 3:52
# *The Emigrant*- 4:05

## Səsyazmada iştirak edən musiqiçilər

* Jan Mişel Jarr – Sintezatorlar:(Roland D-50, Fairlight CMI, Synthex, EMS Synthi AKS, OSC Oscar, EMS Vocoder, Dynacord ADD1, Cristal Baschet, Akai MPC60), davul programlama
* Guy Delacroix – bas gitara
* Sylvain Durand – Fairlight CMI (London Kid)
* Kudsi Ergüner – Ney
* Mişel Geiss – ARP 2600, KAWAI K5, Geiss Matrisequencer, Cavagnolo MIDY 20, Elka AMK 800
* Co Hammer – davul Simmons SDK, Dynacord ADD1
* Hank Marvin – gitara
* Jun Miyake – truba
* Dominique Perrier – E-mu Emulator, Fairlight CMI, Ensoniq ESQ-1, Roland D-50, Synthex, OSC Oscar, AKAI MPC-60 programı
* Francis Rimbert – əlavə sintezator programlamaları

## İstinadlar
Waiting for Cousteau

***Waiting for Cousteau*** ( Fransız: ***En assistant Cousteau*** ) — Jan Mişel Jarrın 1990-cı ildə Polydor lisenziyası ilə Disques Dreyfus tərəfindən buraxılmış albomudur. Bu albom Jak-İv Kustoya həsr olunub və 11 iyun 1990-cı ildə onun 80 illik yubileyində işıq üzü görüb. Albomun adının Samuel Beckettin " *[[Qodonu gözləyərkən|Witing for Godot"]]* əsərindən ilhamlandığı deyilir.
Rendez-Vous

***Rendez-vous —*** elektron musiqiçi və bəstəkar Jan Mişel Jarrın 5 aprel 1986-cı ildə Polydor lisenziyalı Disques Dreyfus-da buraxılmış səkkizinci studiya albomudur.

Bu, onun bu günə qədər Fransa hit-paradlarına başçılıq edən son studiya albomudur.Albomun təsviri uzun müddətdir əməkdaşlıq edən Mişel Qrencer tərəfindən yaradılmışdır. Albomdakı son trekdə əvvəlcə astronavt Ron McNair tərəfindən Space Shuttle Challenger- də yazılmış saksofon parçasının yer alması planlaşdırılırdı ki, bu da onu kosmosda yazılan ilk musiqi parçası edəcəkdi. Bununla belə, 28 yanvar 1986-cı ildə, havaya qalxdıqdan 73 saniyə sonra Çellencer parçalandı və bütün *Challenger* ekipajı həlak oldu.*Trek McNair və Challenger-* dəki digər astronavtlara həsr olunmuşdu. Albomdakı saksofon partiyasını saksofonçu Pierre Gossez ifa edir. Albom 1987-ci ildə "Ən Yaxşı Yeni Dövr Albomu" nominasiyasında Grammy Mükafatına namizəd olsa da, mükafatı qazana bilməd.

## İstinadlar
Zoolook

***Zoolook*** — Jan Mişel Jarrın altıncı studiya albomu. Albom 1984-cü ildə Disques Dreyfus tərəfindən buraxılmışdır. Bir çox pərəstişkarı tərəfindən Jan Mişel Jarrın indiyə qədərki ən eksperimental albomu hesab edilir. Musiqinin çox hissəsi sintezatorlarla və ənənəvi alətlərlə birlikdə otuz müxtəlif dildə nitqdən ibarətdir.

## İstinadlar
Les Concerts en Chine

***Les Concerts en Chine*** 1981-ci ildə yazılmış və 1982-ci ildə  Disques Dreyfus tərəfindən buraxılmış Jan Mişel Jarrın canlı konsert albomudur. O, Jarrın 1981-ci ilin payızında Çinə qastrol səfəri zamanı Pekində və Şanxayda verdiyi beş konsertləri zamanı qeydə alınıb. Bu konsertlər həm də Çindəki mədəni inqilabdan sonra qərb dünyasından olan bir sənətçinin Çində verdiyi ilk konsertlər idi.

Albomda Çin motivləri və ənənəvi melodiya ilə balanslaşdırılmış qədim kompozisiyalar ("Fishing Junks at Sunset") yer alır. Musiqi canlı yazılar və studiya işi ilə birləşərək tərtib edilib, ən canlı treklər Equinoxe və Magnetic Fields olub.Bu yeni aranjimanlar "Night in Shanghai (Şanxayda gecə)", "Laser harp", "Arpegiator", "Orient Express" və "Souvenir of China (Çin suveniri)"dır.

## İstinadlar
Les Chants Magnétiques

***Les Chants Magnétiques*** ()  22 may 1981-ci ildə Disques Dreyfus-da buraxılmış fransız elektron musiqiçi və bəstəkar Jan Mişel Jarrın  beşinci studiya albomudur Albom musiqi elementi kimi "sampling" istifadə edən ilk qeydlərdən biri idi və Jarrın əvvəlki səylərinin səsindən uzaqlaşmasını təmsil edir.
Équinoxe

***Équinoxe*** (  ) — Fransız elektron musiqiçisi və bəstəkarı Jan Mişel Jarrın 1978-ci ilin dekabrında Disques Dreyfus rekord leyblində buraxılmış, dünya miqyasında yayılması üçün Polydor Records-a lisenziya almış dördüncü studiya albomudur.

Albom, hər biri dörd hissədən ibarət olan və albomun vinil buraxılışının bir tərəfini tutan iki musiqi dəsti kimi təqdim olunur.

2018-ci ildə, albomun buraxılışından dörd onillik sonra, Jarr *[[Equinoxe Infinity]]* adlı davamı istehsal etdi.
Equinoxe Infinity

Equinoxe Infinity fransız musiqiçisi və bəstəkarı Jan Mişel Jarrın 16 noyabr 2018-ci ildə Columbia Records tərəfindən buraxılmış iyirminci studiya albomudur. Bu onun qırx il əvvəl dördüncü studiya buraxılışı olan "Équinoxe"-in (1978), davamıdır.

## İstinadlar
Oxygène

***Oxygène*** ( , , ) fransız elektron musiqiçisi və bəstəkarı Jan Mişel Jarrın üçüncü studiya albomudur.

Jarr bu albomu müxtəlif analoq sintezatorlardan və bir rəqəmsal sintezatordan, həmçinin digər elektron alətlərdən və effektlərdən istifadə edərək müvəqqəti ev səsyazma studiyasında qeyd etdi.Sonradan albom bestseller oldu və Jarrın əsas uğur qazanan ilk albomu oldu.O andan etibarən elektron musiqinin inkişafında çox təsirli oldu və "yetmişinci illərin sintezator inqilabına rəhbərlik edən"  albom kimi təsvir edilmişdir. |28|12|2021}}
Salitis

**Salitis** () — Misirin XV sülaləsindən ilk kralı. Şeşininn sələfidir. Ehtimal ki, Hz. Yusif onun dövründə yaşamış, İsrailoğullarının Misirə köçü onun dövründə baş vermişdir. Bəzi nəzəriyyələrə görə, Quranda "Yusif" surəsində adı keçən Misir padşahının Salitis olduğu ehtimal edilir. Salitis haqqında ilk məlumatları Manefon və İosif Flavi verir.

## İstinadlar
Musique pour Supermarché

***Musique pour Supermarché***()() elektron musiqiçi və bəstəkar Jan Mişel Jarrın altıncı studiya albomudur .Albom yalnız bir nüsxə basılaraq yayıldı və onun əsas lövhələri şəxsən Jarr tərəfindən qəsdən məhv edildi.
Erdil Yaşaroğlu

**Erdil Yaşaroğlu** () — türkiyəli karikaturaçı.

## Həyatı
Ailəsi əslən Rizənin Ardeşen rayonundandır. Hələ 9 yaşında ikən karikatura çəkməyə başlayan Erdil Yaşaroğlunun ilk peşəkar karikaturaları 1989-cu ildə "Günəş" qəzetində dərc olunub.

## İstinadlar
"BTS"-in qazandığı mükafatların və namizədliklərin siyahısı

**BTS** — Big Hit Music etiketi altında yaradılan yeddi nəfərdən ibarət Cənubi Koreyalı oğlan qrupudur, üç repçi (RM, Suga, J-Hope) və dörd vokalçıdan (Jin, Jimin, V və Jungkook) ibarətdir. Qrupun debüt albomu 2 Cool 4 Skool (2013) və sonrakı genişləndirilmiş ifa (EP) O!RUL8,2? (2013), kiçik kommersiya uğuru əldə etməsinə baxmayaraq, 2013-cü ilin sonu və 2014-cü ilin əvvəlində onlara bir neçə yeni sənətçi mükafatı qazandırdı. Qrup ikinci EP Skool Luv Affair (2014) və ilk studiya albomu Dark & Wild (2014)-ı buraxdı. Skool Luv Affair-in aparıcı sinqlı "Boy in Luv" 2014-cü ildə Mnet Asian Music Awards-da Ən Yaxşı Rəqs Performansı (Kişi) nominasiyasında, Dark & Wild isə 2015 Qızıl Disk Mükafatlarında Disc Bonsang mükafatını qazandı. BTS-in üçüncü EP-si "The Most Beautiful Moment in Life, Pt. 1 ", 2016 Qızıl Disk Mükafatlarında Disc Bonsang qazandı, aparıcı sinqlı "I Need U" isə 2015 Melon Music Awards-da Ən Yaxşı Kişi Rəqsi mükafatını aldı. Qrupun davam edən EP-i, "The Most Beautiful Moment in Life, Pt. 2 ", 2016 Gaon Chart Music Awards-da İlin Albomu nominasiyası aldı. BTS-in ilk Koreya kompilyasiya albomu The Most Beautiful Moment in Life: Young Forever (2016) BTS-ə ilk 2016 Melon Musiqi Mükafatlarında İlin Albomu və 2016 Mnet Asian Music Awards-da İlin Artisti üçün Daesang mükafatını qazandırdı. Albomun ikinci sinqlı "Fire" 2016 Melon Musiqi Mükafatlarında Ən Yaxşı Rəqs — Kişi nominasiyasını aldı.

## Mükafatlar

## İstinadlar
Hüseyn İsgəndərov

**Hüseyn Nəcəf oğlu İsgəndərov** — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri (1953–1956).

## Həyatı
Hüseyn İsgəndərov 1909-cu ildə Bakıda dənizçi ailəsində anadan olmuşdur. On yaşı olarkən atası vəfat etmişdir. Hüseyn İsgəndərov orta məktəbdə oxumaqla bərabər bağban köməkçisi, kuryer, tərcüməçi işləmişdir. Sonralar isə bir müddət Quba rayonu məktəblərində müəllim olmuşdur. 1930-cu ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, 1935-ci ildə buranı neft-mədən ixtisası üzrə bitirmişdir. Bunun ardınca o, "Əzizbəyovneft"in 3-cü mədənində işləmiş, 1938-ci ildə həmin trestin, sonrakı il isə "Azərneftkombinat"ın böyük mühəndisi vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. Daha sonra isə "Kirovneft"in 4-cü mədəninin müdiri vəzifəsində işləmişdir.

Böyük Vətən müharibəsi başlanan zaman Hüseyn İsgəndərov Sovet Ordusu sıralarında qatılmış, yaralandıqdan sonra 1942-ci ildə Bakıya qayıtmışdır. Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Komitəsinin neftçıxarma şöbəsinə təlimatçı vəzifəsinə təyin edilmiş, sonra iki il müddətində Molotov rayon partiya komitəsinin kadr üzrə katibi işləmişdir. 1944-cü ildə SSRİ Dövlət Plan Komissiyasının Azərbaycan üzrə müvəkkili vəzifəsinə keçirilmiş, beş il sonra isə Azərbaycan SSR dövlət nəzarəti nazirinin birinci müavini təyin edilmişdir.

1952-ci ildə Hüseyn İsgəndərov bir müddət partiya işlərinə keçirilmiş, Azərbaycan KP MK katibi və Mərkəzi Komitənin neft şöbəsinin müdiri, sonra isə Azərbaycan KP MK yanında partiya kollegiyasının katibi vəzifələrində çalışmışdır. 1953-cü ildə Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri təyin edilmişdir.

Hüseyn İsgəndərov 1941-ci ildən ÜİK(b)P üzvü olmuş, Azərbaycan KP MK üzvü seçilmişdir. İki dəfə "Əmək igidliyinə görə" medalı ilə, "Sevastopolun müdafiəsinə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə", "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə", "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalları ilə təltif edilmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Ragnarok (serial, 2020)

**Ragnarok**  — Skandinav mifologiyasını yenidən təsvir olunan Netflix serialıdır. Bu gün, iqlim dəyişikliyi və yerli Jutul ailəsinə məxsus fabriklərin səbəb olduğu sənaye çirklənməsi ilə əziyyət çəkən Qərbi Norveçin Hordaland şəhərində qondarma Norveç, Edda şəhərində baş verir. Jutullar əslində bir ailə kimi poza verən dörd Jötunndur. Onların Thorun reenkarnasiyası olduğunu öyrənəndə təəccüblənən və planeti məhv edənlərə qarşı mübarizəyə başlayan yeniyetmə Magne onlara meydan oxuyur. İkinci mövsümdə ona başqa tanrıları təcəssüm etdirən daha çox insan qoşulur.

Serialın premyerası 2020-ci ilin yanvarında, ikinci sezonu 2021-ci ilin mayında buraxıldı. Bu, Netflix-in Milad üçün Ev və Lilyhammerdən sonra üçüncü norveçdilli teleserialıdır. Serial Danimarkanın SAM Productions prodüser şirkəti tərəfindən istehsal olunur.

2021-ci ilin noyabrında Fjor rolunu oynayan aktyor Herman Tømmeraas serialın son mövsümü olacaq 3-cü mövsüm üçün geri dönəcəyini təsdiqlədi.

## Rollarda

### Baş rollar
*David Stakston, ildırım tanrısı Thorun reenkarnasiyası olan Magne Seier rolunda.
*Jonas Strand Gravli, Magne'nin ögey qardaşı Laurits Seier rolunda. O, Loki tanrısının reinkarnasiyası və reinkarnasiyasıdır.
*Herman Tommeraas, Norse mifologiyasından Jötnarın Jutul ailəsindəki orta məktəb yaşlı "oğul" Fjor rolunda.
*Theresa Frostad Eggesbø, Saxa rolunda və Jutul ailəsinin orta məktəb yaşlı "qızı".
*Emma Bones Qry, Magne və Fjorun sevgilisi rolunda.
*Henriette Steenstrup Turid Seier, Magne və Lauritsin anası rolunda.
*Synnøve Macody Lund, Ran rolunda, orta məktəbin direktoru və Jutul ailəsində "ana".
*Gísli Örn Garðarsson Vidar rolunda, yerli maqnat və Jutul ailəsində "ata".

## İstinadlar
Lupin (Fransa teleserialı)

***Lupin*** — Corc Kay və Fransua Uzan tərəfindən yaradılmış və 8 yanvar 2021-ci ildə Netflix-də yayımlanan Fransız sirli və triller veb seriyasıdır. Serial Maurice Leblanc tərəfindən yaradılmış personaj *[[Arsen Lupin|Arsen Lupinin]]* sərgüzəştlərindən ilhamlanıb.

Serialda Omar Sy 1900-cü illərin əvvəllərində Maurice Leblanc tərəfindən yaradılan usta oğru Arsen Lupinin sərgüzəştlərindən ilhamlanan Assane Diop rolunda Omar Sy oynayır. Beş epizoddan ibarət birinci hissə əsas personajın ilhamına istinad edərək Dans l'ombre d'Arsène (Arsenin kölgəsində) altyazılıdır. Serial ilk ayda 70 milyon ailə tərəfindən izlənildi və o zaman Netflix-də ingiliscə olmayan seriallar arasında ən çox izlənilən serial oldu.

## Süjet xətti
Hekayə övladı üçün daha yaxşı bir həyat axtarmaq üçün Fransaya gələn Seneqaldan olan bir mühacirin yeganə oğlu olan peşəkar oğru Assane Diopdan bəhs edir. Assane'nin atası, işəgötürən, varlı və güclü Hubert Pellegrini tərəfindən bahalı brilyant boyunbağı oğurluğuna görə həbs edilir və utancından özünü həbsxana kamerasında asaraq, yeniyetmə Assane'i yetim qoyur. İyirmi beş il sonra atasının ad günündə ona hədiyyə etdiyi centlmen oğru Arsen Lupin haqqında kitabdan ilhamlanaraq, Assane Pelleqrini ailəsindən qisas almağa, Hubertin oğurluq, hiylə və maskalanma ustalığından istifadə edərək Pelleqrini ailəsindən qisas almağa başlayır.

## İstinadlar
Əhməd Muxtar Bəyəfəndi

**Əhməd Muxtar Bəyəfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı. Babası I Əbdülhəmid və III Səlim dönəmlərində sədarətə gəlmiş Qoca Yusif Paşadır.

## Həyatı
10 avqust 1807-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Atası I Əbdülhəmid və III Səlim dönəmlərində sədarətə gəlmiş Qoca Yusif Paşanın oğlu Mir Mahmud Əfəndi, anası isə I Əbdülhəmidin Dürrüşəhvar Sultandan doğulan nəvəsi Atiyətullah xanım idi. Bu səbəblə bir çox tarixi mənbələrdə *"bəyəfəndi"* ünvanıyla anılmışdır. Hafiz Əhməd Əfəndi, Övliya Xoca, Xızırağazadə Səid bəy kimi dövrün məşhur üləmalarından dərslər aldı. 1826-cı ildə Divan-ı Hümayunda kiçik rütbəylə xidmətə başladı və 1846-cı ildə rüyus imtahanına (üləma zümrəsindəki təyinatla bağlı keçirilən imtahanlar) daxil olaraq müdərrisliyə yüksəldi. 1848–1855-ci illərdə Takvim-i Vekayi qəzetində redaktor olaraq çalışdı. 1855-ci ildə Saloniki qazısı oldu, 1856-cı ildə Məkkə qazılığına, 1861-ci ildə İstanbul qazılığına, 1868-ci ildə isə Anadolu qazəsgərliyinə namizəd seçildi.

17 sentyabr 1871-ci ildə sədrəzəm Mahmud Nədim Paşanın təkidiylə şeyxülislamlığa gətirildi. Həmin ilin 8 dekabr tarixində Əhməd Kamal Paşanın Maarif nazirliyinə keçməsiylə, Əvkaf-ı Hümayun nazirliyi də Əhməd Muxtar Bəyəfəndiyə verildi. Ancaq Nədim Paşanın sədarətdən alınmasından qısa müddət sonra o da şeyxülislamlıqdan azad edildi (5 noyabr 1872). II Əbdülhəmid səltənətinin ilk illərində hökumət daxilində aparılan dəyişikliklər əsnasında şeyxülislamlıq vəzifəsi 18 aprel 1878-ci ildə ikinci dəfə Əhməd Muxtar Bəyəfəndiyə verildi. Ancaq bu dəfə də 8 ay sonra – 4 dekabr 1878-ci ildə vəzifədən alındı.

Xoş şöhbəti, şeirə və ədəbiyyata olan marağı ilə tanınan Əhməd Muxtar Bəyəfəndi 22 dekabr 1882-ci ildə vəfat etdi və Üsküdardakı İnadiyə təkkəsinin həyətinə dəfn olundu. Osmani və I dərəcəli Məcidi nişanlarıyla təltif edilmişdir.

## Mənbə
* İlmiyye Salnâmesi, s. 602–603.
* Evkāf-ı Hümâyun Nezâretinin Târihçe-i Teşkîlâtı ve Nüzzârın Terâcim-i Ahvâli, İstanbul 1335, s. 154.
* Abdurrahman Şeref, Târih Musâhabeleri, İstanbul 1340, s. 225.
* İbnülemin, Son Sadrıazamlar, V, 760.

## İstinadlar
Əsəd ibn Zürarə

**Əsəd ibn Zürarə** ( *Əs'əd ibn Zürarə*; ) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri. İslamın Mədinədə yayılmasında böyük rol oynamışdır.   

## Bioqrafiya
Xəzrəc qəbiləsindəndir. Məhəmməd peyğəmbərlik verilməsindən əvvəl o, bütpərəstlikdən əl çəkmiş və İbrahim tövhidinin (Hənif) davamçısına çevrilmişdir.

Əsəd Məkkədə Məhəmməd peyğəmbərlə görüşür və Mədinənin İslamı qəbul edən ilk insanlardan biri olur. O, Əqəbə beyətində iştirak etmişdir. Xəzrəc və Övs qəbilələri arasında təbliğat apararkən müəyyən çətinliklərlə üzləşir və Peyğəmbərdən öz nümayəndəsini onların yanına göndərməsini istəyir. Cavab olaraq Məhəmməd Müsəb ibn Ümeyri Mədinəyə göndəyir. O, Əsədlə birlikdə Mədinədə təbliğat işində fəal iştirak edir. Əsədin evi Mədinədə İslam hərəkatının əsas qalasına çevrilmişdi.

Əsəd müsəlmanların Mədinəyə hicrətindən sonra xəstəlikdən vəfat edir. Bu, 623-cü ildə Bədr döyüşü ərəfəsində baş verir.

## İstinadlar
Bəşir ibn Sad

**Bəşir ibn Sad** (,  ) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri. İkinci Akabe beyətində iştirak etmiş və müsəlmanların müşriklərə qarşı bir çox hərbi yürüşlərində iştirak etmişdir.
## Bioqrafiya
Bəşir Mədinədə yaşayırdı, Xəzrəc qəbiləsindən idi. O, yazmağı bilən az saylı adamlardan biri olmuşdur. Bəşir İkinci Akabe andiçmə mərasiminin iştirakçısı olmuşdur. O, Numan ibn Bəşirin atası olmuşdur.

Məkkəli müsəlmanlar Mədinəyə köçdükdən sonra müsəlmanların müşriklərə qarşı sonrakı bütün döyüşlərində iştirak etmişdir. O, iki dəfə Fədəkdə Bəni-Mürrəyə qarşı (dekabr 629) və Mədinəyə hücum etmək üzrə olan Qatafan qəbiləsinin qüvvələrinə qarşı yürüşdə döyüşür. Birinci yürüş tam uğursuzluqla başa çatır. Bəşir özü mərdliklə vuruşsa da, yaralanır. Onu ölümünə buraxılır, lakin gecə yerli bir yəhudi tərəfindən sığındığı Fədəkə çata bilir və bir neçə gündən sonra Bəşir Mədinəyə qayıdır. Təxminən 300 müsəlmanın iştirak etdiyi ikinci yürüş uğurlu olur. Düşmən dağılır və çoxlu sayda qənimət əldə edilir. Elə həmin il Peyğəmbər Hüdeybiyyə müqaviləsinə uyğun olaraq həcc ziyarəti üçün Məkkəyə gedir. Bəşir zəvvarları müşayiət edən, lakin Qadağan olunmuş əraziyə daxil olmayan silahlı dəstəyə komandanlıq etmişdir.

Peyğəmbərin vəfatından sonra Bəşir xəlifə seçilərkən Qureyşi dəstəkləyir. O, Əbu Bəkrə beyət edən ilk və ya ilklərdən biridir. Daha sonra İraqa qarşı kampaniyaya qoşulur və Xalid ibn əl-Valid əl-Hirənin tutulmasında iştirak edir. O, 633-cü ildə Ayn ət-Təmrdə vəfat etmişdir. Onun döyüşdə öldüyü, yoxsa döyüşdə aldığı yaralardan bir qədər sonra öldüyü məlum deyildir.

## İstinadlar
Mirzəzadə Seyid Mehmed Səid Əfəndi

**Mirzəzadə Seyid mehmed Səid Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı. Atası I Mahmud dönəminin şeyxülislamlarından Mirzəzadə Şeyx Mehmed Əfəndi, anası isə II Süleyman və II Mustafa dönəmlərinin şeyxülislamlarından Seyid Feyzullah Əfəndinin qızıdır.

## Həyatı
1710-cu ildə dünyaya gəldi. Atası I Mahmud dönəminin şeyxülislamlarından Mirzəzadə Şeyx Mehmed Əfəndi, anası isə II Süleyman və II Mustafa dönəmlərinin şeyxülislamlarından Seyid Feyzullah Əfəndinin qızıdır. 1721-ci ildə ailəsinin nüfuzundan istifadə edərək müdərrislik rüyusu aldı. Patrona Xəlil üsyanının ardından şeyxülislamlığa yüksələn atasının istəyilə Süleymaniyə mədrəsəsinə müdərris təyin olundu. Atasının vəzifədən istehfa etməsinə baxmayaraq 5 il boyunca bu vəzifədə xidmət etdi. Ardından 1732-ci ildə İzmir, 1743-cü ildə isə Bursa qazılığına və Məkkə qazılığının namizədliyinə yüksəldi. 1748-ci ildə İstanbul qazısı, 1758-ci ilin aprelində Anadolu qazəsgəri, 1760-cı ilin iyununda və 1763-cü ilin oktyabrında isə 2 dəfə Rumeli qazəsgəri təyin edildi.

1761-ci ilin avqustunda naqibüləşraflığa gətirildi. 1765-ci ilin iyununda vəzifədən alınsa da, 1767-ci ilin oktyabrında ikinci dəfə bu vəzifəyə gətirildi. İstər naqibüləşraflığı, istərsə də qazəsgərliyi dönəmində saxta seyidlərlə mübarizə apardı. Naqibüləşrafın Kəmaliyə bölgəsi üzrə naibinin öldürülməsi hadisəsini araşdırmış, şeyxülislamdan aldığı fətvayla təqsirkarları ağır şəkildə cəzalandırmışdır.

3 mart 1770-ci ildə Pirizadə Osman Əfəndinin vəfatıyla boşalan şeyxülislamlığa təyin olundu. O əsnada xəstə olduğu üçün mərasimdə geyinməli olduğu *"fərveyi bəyza"* adlanan ağ xələt qapıçılar kəndxudasıyla köşkünə göndərildi. 4 il davam edən şeyxülislamlığı dönəmində üləma zümrəsindəki nizam-intizamı təmin etməsinə baxmayaraq səhhəti ağırlaşmışdı. Bir müddət icazə istəyib Üsküdardakı köşkünə çəkildi və müalicə olundu. Ancaq ağırlaşan səhhəti saraya və padşahın hüzuruna, hətta bayram mərasimlərinə çıxa bilməməsinə səbəb oldu. Nəhayət 20 avqust 1773-cü ildə öz istəyilə vəzifədən istehfa etdi. Uzun müalicədən sonra 19 fevral 1775-ci ildə vəfat etdi və cənazəsi Üsküdardakı ailə məzarlığına dəfn olundu.

## Mənbə
* Devhatü’l-meşâyih, s. 103–104.
* Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘, II, 9–10.
* Sicill-i Osmânî, III, 31–32.
* İlmiyye Salnâmesi, s. 538–540.
* Uzunçarşılı, Saray Teşkilâtı, s. 51.
* a.mlf., Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 493–494.
* Danişmend, Kronoloji2, V, 143.
* Öztuna, Devletler ve Hanedanlar, II, 782–783.
* Kāmûsü’l-a‘lâm, VI, 4510.

## İstinadlar
Bülbül (təxəllüs)

**Bülbül** — təxəllüs.
 
*Bülbül (müğənni) — Müğənni *Murtuza Məşədi Rza oğlu Məmmədov*un təxəllüsü.
*Molla Bəyməmməd Bülbül — şair, axund.
*Azər Bülbül — Türkiyə müğənnisi.
*Teymur Bülbül — Pyotr Çaykovski adına Dövlət Akademik Böyük Orkestrin (Rusiya) konsertmeysteri, Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti.
 
## Həmçinin bax
*Bülbül (dəqiqləşdirmə)
Çuxur (teleserial)

## Haqqında
"Çukur" serialı İstanbulun Çukur adlı məhəlləsindən bəhs edir. İstanbulun ən problemli məhəllələrindən biri olan Çukurun bütün nəzarəti Koçova ailəsindədir. Bu məhəllədə narkotika icazə verilmir. Amma zaman keçdikcə bir qrup meydana çıxır və məhəllədəki asayişi pozmağa çalışır. İllər sonra ailənin kiçik oğlu qaçdığı məhəlləyə qayıtmaq qərarına gəlir.

Onun məhəlləyə qayıtması ilə yeni nizam başlayacaq. Bu arada o, Sena adlı qızla tanış olur və ona aşiq olur. Tezliklə evlənirlər və çuxurda birlikdə yaşamağa başlayırlar. Amma indi çuxurda başqa bir həyat yaşanacaq. Sinan Öztürkün rejissorluq etdiyi Çukur serialının ssenari müəllifi Gökhan Horzumdur
## İstinadlar
İçəridə (teleserial, 2016)

**İçəridə** – 2016-cı ildə yayımlanmağa başlayan Türkiyə teleserialı.

## Haqqında
Sarp Yılmaz ilk olaraq polis məktəbini bitirib. Serial məktəbin buraxılış mərasimi ilə başlayır. Sarpın daha əvvəl qaçırılan əkiz qardaşı Umut Mertdə sonradan Mert adı ilə tanınan eyni polis məktəbində oxuyur. Həyatına qədəm qoyan Mələk sayəsində Mert küçələrdən qurtularaq polis məktəbinə başlayır. Sarp və Umutun illər əvvəl törətmədikləri cinayətə görə atalarının qandallanaraq götürülməsinə şahid olmaları həyatlarının ən böyük faciələrindən biri olub. Ataları həbs olunduqdan sonra Umutun qaçırılması iki qardaş arasındakı bağı tam pozmasa da, illər sonra hər ikisi polis olmağı seçmiş və bir-birindən xəbərsiz eyni məktəbdə tanış olmuşlar. Polis Akademiyasının buraxılış mərasimi gələndə Sarpın müəllimi Yusuf Kaya onun zərərli oyunlarını üzə çıxararaq atasına meydan oxuyur. Məktəbdən qovulacağını son anda öyrənən Sarp mərasimdə müəlliminə silah dartıb və daha sonra həbsxanaya düşüb. Sarpı müdafiə etməyə gələn vəkil həmin vaxt qardaşı Mertə kömək edən Mələkdir. Sarpın həbsi ilə Mert indi arxa plandadır və daha da görünür. Həbsdən çıxan Sarp bədxahların ən etibarlı adlarından birinə çevrilib

## İstinadlar
Jitvatorok müqaviləsi

**Jitvatorok müqaviləsi** — 11 noyabr 1606-cı ildə Osmanlı imperiyası ilə Avstriya hersoqluğu arasında 1593-1606-cı illər Osmanlı-Avstriya müharibəsinə son qoyan sülh müqaviləsidir.

Osmanlı imperiyası və Avstriya hersoqluğu 15 il davam edən uzun müharibədən sonra yorulmuşdular. Bundan əlavə, Osmanlı imperiyasında Cəlalı üsyanları başlamışdı. Danışıqlara Dərviş Paşa rəhbərlik edirdi. I Əhməd Avstriya kralının ona bərabər tutulmasını əvvəldən qəbul etməmişdi. Ancaq Cəlali üsyanları və bu şərtin yalnız kağız üzərində qalacağını düşündüyü üçün bu şərti qəbul etmişdi. Sultan I Əhməd və Avstriya adından hersoq II Rudolf tərəfindən, Esterqon və Komorin arasındakı Zsitva çayının Dunay çayına töküldüyü yerdə imzalanmışdır.

Müqaviləyə əsasən:

*Eqri, Esztergom və Kanije qalaları Osmanlıların, Raab (Yanikkale) və Komárom qalaları avstriyalıların əlində qalırdı.
*Avstriya Osmanlı imperiyasına birdəfəlik 200.000 qızıl müharibə təzminatı ödəməliydi.
*Avstriya hersoqu Osmanlı sultanı ilə bərabər sayılırdı. Osmanlı Sultanı Avstriya hersoquna Müqəddəs Roma İmperatoru (Kaiser və ya Kayzer) titulu ilə müraciət etməli və hər üç ildən bir qarşılıqlı hədiyyələr göndərilməli idi.
*Avstriyanın malik olduğu Macarıstan torpaqları üçün ödədiyi illik 30.000 duka vergisi ləğv edilirdi.

Zitvatorok müqaviləsi üzdə Osmanlı imperiyasının xeyrinə kimi görünsə də, bu müqavilə Osmanlı imperiyasının artıq əvvəlki qüdrətində olmadığını göstərirdi. Bu müqavilə ilə Osmanlı imperiyasının Mərkəzi Avropadakı üstünlüyünə son qoyuldu. 1533-cü il İstanbul müqaviləsi ilə əldə edilən protokol və hüquq sahəsindəki üstünlük Osmanlı imperiyası üçün sona çatmış və bu iki dövlət və onların hökmdarları hüquq və protokol baxımından bir-birinə bərabər sayılmışdırlar.

Bu müqavilədən sonra Osmanlı imperiyası Avropada əhəmiyyətli bir torpaq sahəsi əldə edə bilməmişdir. Hətta, XVII əsrin sonundan etibarən torpaq itirməyə başlamışdır. Osmanlı diplomatiyası baxımından dönüş nöqtəsidir. Durğunluq dövrünü diplomatiyadakı əksi bu müqavilə ilədir.
Eqer qalası

Eqri qalası (macar: Egri vár) — müasir Macarıstanın şimalında Eger (alm: Erlau, lat: Agria) şəhərində yerləşən Osmanlı qalasıdır. Qala 1552-ci ildə qalanı mühasirəyə alan Osmanlı ordusuna qarşı müdafiəsi ilə tarixi əhəmiyyət kəsb edir.

Eqri qalası ilk dəfə 1552-ci ildə Osmanlı ordusu tərəfindən mühasirəyə alınmış və ağır itkilərdən sonra mühasirə dayandırılmışdır. 1596-cı ildə yenidən mühasirəyə alınan qala bu dəfə qısa bir mühasirədən sonra 12 oktyabr 1596-cı ildə Osmanlılar tərəfindən ələ keçirilir. 90 il vilayət mərkəzi olaraq fəaliyyət göstərən qala, II Vyana mühasirəsindən və 1686-cı ildə Lotaringiya hersoqu V Karlın Budini ələ keçirməsindən sonra 1687-ci ildə Habsburq oordusu tərəfindən qala yenidən tutulmuşdur.
Büreydə ibn əl-Hüseyb

**Büreydə ibn əl-Hüseyb** (,  ) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri.

## Bioqrafiya
Büreydə ibn Hüseyb Bəni Əsləm qəbiləsindən idi. Onun Peyğəmbərlə tanışlığının tarixi Məhəmmədin və digər müsəlmanların Məkkədən Mədinəyə hicrət  dövrünə təsadüf edir. Məhəmməd Məkkədən çıxmağa müvəffəq olan gecə Qureyşlülər onu təqib edir, bu da nəticəsiz qalır. Məkkə yaxınlığında yaşayan bütün qəbilələrə, Məhəmmədi diri və ya ölü onlara çatdıra bilən hər kəsə yüz dəvə verməyə vəd edilir. Bu mükafat müqabilində onu tapıb Qureyşə təslim etmək istəyənlər arasında Büreydə də var idi. Bir gün Büreydə və adamları Məhəmməd peyğəmbəri Əbu Bəkrlə birlikdə görür. Görüşdən sonra onlarla söhbətə başlayır, Büreydə və qövmü İslamı qəbul edir. Bundan sonra hamısı Mədinəyə doğru yollanır və peyğəmbəri qoruyur. Peyğəmbərə onun Mədinəyə bayraqsız daxil olmasının arzuolunmaz olduğunu bildirən Büreydə başındakı sarğısını çıxardır və onu nizəyə sancaraq bayraqdar olur.

Bir müddət sonra Büreydə Mədinəyə köçür. Müsəlmanların düşmənlərinə qarşı on altı yürüş və döyüşlərdə iştirak etmiş və qəhrəmancasına vuruşmuşdur. O, Xeybərin alınması zamanı gedən döyüşdə xüsusilə fərqlənir. Məkkənin ələ keçirildiyi gün o, Əsləm qəbiləsindən bayraqdarlar arasında olur. Peyğəmbər də onu Əsləm və Gifar qəbilələrindən vergiyığan (zəkat) vəzifəsinə təyin edir.

Məkkənin fəthdən sonra Xalid ibn Vəlidin hərbi dəstəsinin tərkibində Yəmənə göndərildi. Sonra Usamə ibn Zeydin qoşunlarının Suriyaya yürüşündə iştirak etmişdir. Saleh xəlifələrin dövründə Büreydə müsəlman qoşunlarının Xorasan və digər bölgələrə hərbi yürüşlərində iştirakını davam etdirmişdir.

O, Xilafətin yeni vilayətlərində İslamı təbliğ etməklə məşhurlaşır. O, hədis nəql etməsi ilə tanınır. O, 164 hədis nəql etmiş, onlardan biri İmam əl-Buxarinin, on biri isə İmam Müslimin toplusuna daxil edilmişdir.

Büreydə Xəlifə Yezid ibn Müaviyənin dövründə Xorasanda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Özündə şey

**Özündə şey** (; ) — hissiyyatla qəbul edilən hadisələrdən fərqli olan, qavrayışımızdan asılı olmayan obyektləri ifadə edən fəlsəfi termin.

Qədim dövrlərdən filosoflar, xüsusilə Platon tərəfindən noumen adlandırılan başa düşülən hadisələr fərqləndirilmişdir. Ətraf aləmin hadisələrinin qavranılması ilə bu hadisələrin mahiyyəti arasındakı əlaqə məsələsinin kəskinləşməsi klassik fəlsəfə dövründə (18-19-cu əsrlərin sonlarında) alman filosofu İmmanuel Kant tərəfindən inkişaf etdirilmişdi.

## Həmçinin bax
*Noumen
Aşıq Əli

* Aşıq Əli İmamquliyev
* Aşıq Əli Şairov
* Aşıq Əli Tapdıqoğlu 
* Əli Quliyev (aşıq) 
* Aşıq Əli Zeynalabdinov

## Həmçinin bax

* Əli (ad)
Davud Məmmədov

**Davud Cəbrayıl oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR yerli sənaye naziri (1958–1963).

## Həyatı
Davud Məmmədov 1910-cu ildə hazırkı Gəncə şəhərində xırda qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1928-ci ildə orta məktəbi bitirərək Tiflis Politexnik İnstitutuna daxil olmuş, sonra isə Bakıdakı Azərbaycan Neft İnstitutuna keçərək həmin institutu 1933-cü ildə mühəndis-mexanik ixtisası üzrə bitirmişdir. Davud Məmmədov təhsil aldığı illərdə S. M. Kirov adına mexaniki zavodda mühəndis vəzifəsində çalışmış, təhsilini tamamladıqdan sonra da burada qalaraq əvvəlcə mühəndis-texnoloq, sonra növbə rəisi və mexaniki sexin rəis müəvini işləmişdir.

1935-ci ildə Davud Məmmədov Sovet Ordusu sıralarına hərbi xidmətə çağırılmış, tərxis olunduqdan sonra yenidən işlədiyi zavoda qayıtmışdır. Burada texnoloji proseslər üzrə qrupun rəhbəri, 1939-cu ilin avqustunda isə zavodun baş mühəndisi olmuşdur. Bundan sonra o, rəhbər işə irəli çəkilərək "Azərneftmaş" trestinə müdir təyin edilmişdir.

Davud Məmmədov Sovet İttifaqının sifariş etdiyi qazıma avadanlığını texniki cəhətdən yoxlayıb qəbul etmək üçün 1946-cı ildə mütəxəssis qismində Amerika Birləşmiş Ştatlarına göndərilmiş, ezamiyyətdən qayıtdıqdan sonra bir müddət Leytenant Şmidt adına maşınqayırma zavoduna başçılıq etmiş, sonra isə yenidən "Azərneftmaş" trestinin müdiri olmuşdur. 1957–1958-ci illərdə Davud Məmmədov Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasının sədr müavini, sonra isə Azərbaycan SSR yerli sənaye naziri olmuşdur.

Davud Məmmədov "Lenin", "Qırmızı əmək bayrağı", "Şərəf nişanı" ordenləri və medallarla təltif edilmişdir. O, dəfələrlə Bakı və rayon zəhmətkeş deputatları sovetlərinə deputat seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Tosya-Ladik zəlzələsi

**Tosya-Ladik zəlzələsi** — 1943-cü il noyabrın 27-də baş vermiş zəlzələ.

Zəlzələ zamanı 10 mindən artıq ev uçmuş, 7 mindən artıq insan tələf olmuşdur.

## İstinadlar
Aleut adalarında zəlzələ

**Aleut adalarında zəlzələ** — 1946-cı il aprelin 1-də baş vermiş zəlzələ.

Alyaska sahillərinin yaxınlığında, Aleut adaları rayonunda baş vermiş zəlzələ nəticəsində nəhəng dəniz dalğaları əmələ gəlib, Havay adalarına və Kaliforniyaya böyük ziyan vurmuşdur.

## İstinadlar
Meydzi Sanriku sunami və zəlzələsi

**Meydzi Sanriku sunami və zəlzələsi** — 1896-cı il iyunun 15-də baş vermiş zəlzələ və sunami.

Nonsyu adasının şimal-şərqində baş vermiş zəlzələ zamanı dəhşətli sunami əmələ gəlmişdir. Hündürlüyü 30 metrə çatan dalğalar 300 km məsafədə sahilə böyük ziyan vurmuşdur. Xonsyunun şimal sahilində və Xoqqaydo adasının cənub sahillərində 10 minə qədər ev uçmuş, yuyulub getmiş və 27 min adam həlak olmuşdur.

Zəlzələnin yaratdığı sunami bütün Sakit okeanda yayılmışdır. Avstraliya və Cənubi Amerika sahillərində də okeanın səviyyəsində nəzərə çarpacaq dərəcədə dəyişiklik olmuşdur.

## İstinadlar
Kudsi Erguner

**Kudsi Ergüner** () — türk musiqiçisi. O, ənənəvi Mövləvi təsəvvüf musiqisinin mahir ustasıdır və Ney alətinin tanınmış ifaçılarındandır.

## Bioqrafiya
Erguner 1952-ci ildə Diyarbəkirdə anadan olub. O, musiqi karyerasına 1969-cu ildə İstanbul Radiosunda başlayıb. Osmanlı musiqisinin köklərini tədqiq edib, və musiqilərində istifadə edib.

Yetmişinci illərdə Ergüner Parisə köçdü və burada səksəninci illərin əvvəllərində klassik sufi musiqisinin öyrənilməsi və tədrisi ilə məşğul olan Mövlana İnstitutunu qurdu. Kudsi Erguner Ansamblı ilə birlikdə o, mədəniyyətinin müxtəlifliyi ilə bağlı dərin anlayışlar inkişaf etdirdi. Qrup klassik Osmanlı ifa mədəniyyətinin həm orijinal, həm də indiyə qədər izlənilə bilən müasir və klassik əsərlərin hərtərəfli repertuarını dinləyiciyə çatdırır.

## Albomları

* *Meditation on the Ney* (Unesco Collection), 1978
* *Whirling Dervishes from Turkey*, with Kemal Evren, Tugrul Inancer, Aram Kerovpyan, Muzzffereddîn Ozak, Hafiz Kemâl Ozmutlu, Mahmud Tabrîzîzade, 1981
* *Turkey: Art of the Ottoman Tanbur*, 1989
* *The Mystic Flutes of Sufi: Preludes to Ceremonies of the Whirling Dervishes*, with Suleyman Erguner, 1988
* *Cérémonie des Derviches Kadiri*, 1989
* *Fasl Hidjaz Houmayoun*, 1990
* *Sufi Music of Turkey*, with Suleyman Erguner, Mahmoud Tabrizi Zadeh, Bruno Caillat, 1990
* *The Turkish Ney*, with Salih Dede, Suleyman Erguner, 1990
* *Gazel: Classical Sufi Music of the Ottoman Empire*, with Husnu Anil, Aziz Bahriyeli, Yusuf Bilgin, Mehmet Emin Bitmez, Suleyman Erguner, Hasan Esen, Fevzi Misir, Walter Quintus, Kurt Renker, 1991
* *Ottoman Classical Music*, with Gilles Andrieux, 1992
* *Peshrev & Semai of Tanburi Djemil Bey*, with Walter Quintus, 1994
* *L'Orient de L'Occident: Flamenco & Ottoman Sufi Music*, with Yusuf Bilgin. Mehmet Emin Bitmez, Bruno Caillat, Pedro Soler, 1995
* *The Sacred Flute of the Whirling Dervishes*, 1996
* *Works of Kemani Tatyos Efendi*, with Husnu Anil, Mehmet Emin Bitmez, Suleyman Erguner, Necip Gulses, Dogan Hosses, Sükrü Kabaci, Baki Kemanci, 1996
* *Vocal Masterpieces of Kemani Tatyos Efendi*, with Husnu Anil, Suleyman Erguner, Necip Gulses, Dogan Hosses, Sükrü Kabaci, Baki Kemanci, 1996
* *Psalms of Yunus Emre*, with Yusuf Bilgin, Bruno Caillat, 1997
* *Chemins*, with Pierre Rigopoulos, Martin Saint-Pierre, Derya Turkan, 1997
* *Music from the Arabian Nights*, with Bruno Caillat, Tabrizi Mahmoud Zadeh, 1999
* *Ottomania*, with Walter Quintus, 1999
* *Islam Blues*, with Bruno Caillat, Renaud Garcia-Fons, Nguyên Lê, Derya Turkan, Mark Nauseef, Yunus Balcioglu, Halil Neciboglu, Walter Quintus, 2001
* *Taj Mahal*, with Bruno Caillat, Sultan Khan, Fazal Qureshi, Derya Turkan, Ken Zukerman, 2001
* *Nazım Hikmet – Şair Cenazesi*, 2002
* *Gazing Point*, with Markus Stockhausen, Mark Nauseef, Walter Quintus, 2003
* *[[No Matter]]*, with Markus Stockhausen, Mark Nauseef, Bill Laswell, Walter Quintus, 2008

**With Anouar Brahem**

* *[[Conte de l'Incroyable Amour]]* (ECM, 1991)

## İstinadlar
Yeni il ərəfəsi

**Yeni il ərəfəsi** — qriqorian təqvimi ilə ilin son günü, Yeni ildən əvvəlki son gün. Bir çox ölkələrdə bayram zamanı fişəng və digər pirotexniki vasitələrdən istifadə olunur.
Muaz ibn Cəbəl

**Muaz ibn Cəbəl** (,  ) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri, fəqih, hafiz və mühəddis. Cuşamə ibn əl-Xəzrəc qəbiləsindən Bənu Əddə qəbiləsinin ənsarlarından biri.

## Bioqrafiya
Muaz ibn Cəbəl Mədinədə anadan olmuşdur. O, Xəzrəc qəbiləsindən idi. 18 yaşında İslamı qəbul etmiş, Akabedəki ikinci beyyətdə iştirak etmişdir. Müsəlmanlarla müşriklər arasında gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Bütün Quranı əzbər bilməsi ilə tanınırdı. Muaz ibn Cəbəl İslam hüququnun (fiqhinin) parlaq bilicisi idi, Peyğəmbərin sağlığında fətvalar verirdi. İslam ənənəsinə görə, Məhəmməd peyğəmbər Muazı Quranın ən yaxşı alimləri sırasına daxil etmişdir. O, İslama yaymaq üçün Peyğəmbər tərəfindən Yəmənə göndərilmişdir. O, saleh xəlifə Əbu Bəkr əs-Siddiqin dövründə Yəməndən qayıtmışdır. O, Suriyaya gedir, burada taun xəstəliyinə tutulur və 38 yaşında dünyasını dəyişir. Muaz 150-dən çox hədis nəql etmişdir.

## İstinadlar
Doyduk

**Doyduk** — Nevşəhər ilinin Kozaklı ilçəsində kənd. 

## Tarixi
Kənd 1907-ci ildən Doyduk adlanır. Nevşəhərdən 91 km, Kozaklıdan 10 km aralıda yerləşir.

## İstinadlar
Çadırlıhacıyusuf

**Çadırlıhacıyusuf** — Kırşəhər ilinin Mərkəz ilçəsində kənd. Kənd Kırşəhərin mərkəzindən 28&nbsp;km məsafədədir. Kaman ilçəsindən isə 28&nbsp;km məsafədədir.

## İstinadlar
Rüqəyya binti Məhəmməd

**Rüqəyya binti Məhəmməd** (, ) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin birinci həyat yoldaşı Xədicədən olan qızı.
## Bioqrafiyası
Rüqəyya Məhəmmədin təxminən 33 yaşı olanda anadan olmuşdur. Hələ atasının peyğəmbərlik missiyasına başlamamışdan əvvəl o, Əbu Ləhəbin oğlu Utbə ilə nişanlanmışdır. Məhəmmədin xütbələri başlayandan sonra Əbu Ləhəb oğlunun nikah müqaviləsini ləğv etməkdə israr edir, bundan sonra Məhəmməd qızını Osman ibn Əffana ərə verir.

Osmanla birlikdə Rüqəyya Efiopiyaya mühacirət etmişdir. Orada rəvayətlərə görə 6 yaşında vəfat edən oğlu Abdullanı dünyaya gətirir. Efiopiyadan Məkkəyə qayıdaraq Mədinəyə hicrət edir.

Bədr döyüşü ərəfəsində Rüqəyya ağır xəstələnir və peyğəmbər Osmanın xəstə arvadının yanında qalmasına icazə verir. O, müsəlmanların qələbəsi xəbəri Mədinəyə çatdıqdan sonra vəfat etmişdir. O, Məscidül-Nəbi yaxınlığındakı Bəqi qəbiristanlığında dəfn edilib. Rüqəyyanın vəfatından sonra Məhəmməd peyğəmbər ikinci qızı Ümmü Gülsümü Osmana ərə vermişdir.

## İstinadlar
Brey adası

**Brey adası** () — Kanada Arktik arxipelaqının bir hissəsidir. Adada hazırda yaşayış yoxdur (2012).

## Coğrafiya
Adanın sahəsi 689 km²-dir. Sahil xəttinin uzunluğu 166 km-dir.

Nisbətən kiçik olan Brey adası Foxs körfəzinin şimal hissəsində yerləşir. Onu Baffin Torpağı adasının cənub sahilindən yalnız 10 kilometrlik ensiz boğaz ayırır. Bu nəhəng adanın Berd yarımadası və Brey adası kiçik İkpik buxtasını təşkil edir. Kox adası Brey adasının şimal-qərbində və Rouli adasının cənub-qərbində yerləşir.

Brey adasının uzunluğu 36 km (şimaldan cənuba) və eni 26 km-dir. Adanın landşaftı alçaqdır, dəniz səviyyəsindən maksimum hündürlüyü nadir hallarda 20 metrdən çox olur. Adanın çox hissəsi şirin su gölləri şəbəkəsi ilə örtülüdür.

## Soyuq müharibə dövründə
Soyuq müharibə zamanı adada Alyaskadan Qrenlandiyaya qədər 4800 km uzanan Uzaq Erkən Xəbərdarlıq Xəttinin FOX-A radarı quraşdırılmışdır. Adada yaşayış olmamasına baxmayaraq, Şimal Xəbərdarlıq Sisteminin və Avtomatik Meteoroloji Stansiyasının bir hissəsi olan avtomatik erkən xəbərdarlıq radar stansiyası yerləşir.

## İstinadlar
Cuhudlar məhəlləsi

## Məhəllələr
* Cuhudlar məhəlləsi (Bakı) — Azərbaycanın Bakıda məhəllə
* Cuhudlar məhəlləsi (Gəncə) — Azərbaycanın Gəncəda məhəllə
* Cuhudlar məhəlləsi (Şamaxı) — Azərbaycanın Şamaxıda məhəllə
Anal qarmaq

**Anal qarmaq** — anal cinsi əlaqə və ya digər cinsi fəaliyyətlər üçün istifadə olunan, görünüşcə balıq qarmağına bənzəyən seks oyuncağı. Anal qarmaqlar daha çox paslanmaz poladdan hazırlansa da, müxtəlif materiallardan hazırlana bilər. Anal qarmağın dizaynı adətən bir ucunda metal top, digər tərəfində halqa olan əyri çubuqdur. Dildolar və anal muncuqlar kimi penetrasiya üçün nəzərdə tutulmuş digər oyuncaqlardan fərqli olaraq anal qarmaqlar daha sərt materiallardan hazırlandıqları üçün doğru istifadə olunmadıqları təqdirdə ciddi yaralanmalara səbəb ola bilər.

## İstinadlar
2022-ci ildə vəfat edənlərin siyahısı

**2022-ci ildə vəfat edənlərin siyahısı** — 2022-ci ildə vəfat edən ensiklopedik şəxslərin siyahısı.

## Dekabr

## Noyabr

## Oktyabr

## Sentyabr

## Avqust

## İyul

## İyun

## May

## Aprel

## Mart

## Fevral

## Yanvar

## Həmçinin bax
* 2021-ci ildə vəfat edənlərin siyahısı
* 2023-cü ildə vəfat edənlərin siyahısı

## İstinadlar
Ümmü Gülsüm binti Məhəmməd

**Ümmü Gülsüm binti Məhəmməd** (, ) — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin birinci həyat yoldaşı Xədicədən olan qızı.
## Bioqrafiyası
O, Məkkədə anadan olmuşdur. O, Əbu Ləhəbin ikinci oğlu Uteybə ilə nişanlanmışdır. Lakin Məhəmməd peyğəmbərlə əmisi Əbu Ləhəb arasında münasibətlər pisləşdiyindən, Əbu Ləhəb nikah münasibəti başlamamışdan əvvəl nikahın ləğvinə təşəbbüs göstərir. Ümmü Gülsüm ilk müsəlmanlardan idi. O, digər müsəlmanlarla birlikdə Məkkədən Mədinəyə hicrət etmişdir. 624-cü ildə bacısı Rüqəyya binti Məhəmməd vəfat etdikdən sonra Osman ibn Əffanın həyat yoldaşı olur. Ümmü Gülsüm və Osmanın övladları olmamışdır. Ümmü Gülsüm atasının ölümündən iki il əvvəl 630-cu ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Ax-Ox çay

**Ax-Ox çay** və ya **Ohox çay** — İsmayıllı rayonundan axan, Əyriçayın (Göyçayın qolu) sağ qollarından biri. Çay Qovdağ silsiləsindən 2000 metr yüksəklikdən başlayır. Çayın uzunluğu 25 km, hövzəsinin sahəsi 691 km² təkil edir. Suyundan suvarmada istifadə olunur. Axarı boyunca bəzi hissələrdə Dəvəbatan çayı da adlandırılır.
## Toponim

Qədim türk dilində *axlak* – “yüksəklik, zirvə”, oxlok – “su, çay, axar su” deməkdir. Axox “dağ çayı” mənasını ifadə edir.
## İstinadlar