open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhinoderma darwinii

**Rhinoderma darwinii** — Leptodactylidae fəsiləsinə aid qurbağa növü.
## Ümumi məlumat
Rhinoderma darwinii Çarlz Darvin tərəfindən HMS Beagle gəmisindəki səyahəti zamanı kəşf edilmişdir. 1841-ci ildə fransız zooloq Andre Mari Konstant Duméril və köməkçisi Qabriel Bibron Rhinoderma darwiniini təsvir edərək onu belə adlandırmışdır. R.darwiniinin qidası əsasən ot yeyən onurğasız heyvanlardan ibarətdir. R. darwinii hal-hazırda Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi tərəfindən nəsli kəsilmək təhlükəsində olan növ kimi təsnif edilir.
Rhinoderma darwiniinin qeyri-adi inkubasiya üsulu var, bu zaman erkək fərd öz səs kisəsində çömçəquyruqlarının inkişafını təmin edir.

Rhinoderma darwinii kiçik bir növdür, burun-çıxıntı uzunluğu 2,2 ilə 3,1 sm  arasında dəyişir. Burun ətlə örtülmüş bir proboscis şəklində uzanır və başı üçbucaq forması verir. Ətraflar nisbətən uzun və incədir. Ön ayaqlar pərdəsizdir, lakin arxa ayaqların bəzi barmaqları adətən pərdəlidir.

Bu növün üst hissələri müxtəlif çalarlarda qəhvəyi və ya yaşıl rəngdədir. Bəzi qəhvəyi fərdlərin belində zəif təyin olunmuş V şəkilli işarələr ola bilər, yan tərəflərdən daha açıq qəhvəyi rəngdə olan mərkəzi üst hissələrə və ya ağ ön ətraflara malik ola bilər. Dişilər adətən qəhvəyi rəngdədir və bu rəngə uyğun olan səthlərdə qalmağa meyllidirlər. Erkəklər daha dəyişkəndir və daha geniş səthlərdə mövcuddur; xüsusilə inkubasiya edən erkəklər tez-tez üst tərəfdən qismən və ya tamamilə yaşıl rəngdə olurlar. Boğaz qəhvəyi rəngdədir, qalan alt hissələr isə böyük ağ ləkələrlə qara rəngdədir və hər bir fərd üçün unikal bir naxışa malikdir. Əsarətdə erkək R. darwinii-lərin rəng dəyişdirdiyi müşahidə edilmişdir. Əvvəlcə qəhvəyi rəngdə olan bu qurbağalar bir il ərzində yaşıl rəngə çevrildi. Bu rəng dəyişikliyinin qurbağaların saxlandığı mühitin yaşıl rəngi ilə əlaqəli olduğu düşünülür.

Rhinoderma darwinii nəsli kəsilmək təhlükəsində olan bir növ kimi təsnif edilir və onun qorunması üçün tədbirlər görülür. Yaşayış mühitinin mühafizəsi, yırtıcıların nəzarəti və əsarətdə çoxaldılma proqramları bu növün qorunması üçün əsas strategiyalardır. İqlim dəyişikliyi və meşə yanğınları kimi təbii fəlakətlərlə mübarizə üçün daha genişmiqyaslı tədbirlər tələb olunur.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Crump, M.L. (2003). *Grzimek's Animal Life Encyclopedia, 2nd ed.*, Vol. 6 Amphibians, 175, Gale.
* Duellman, W.E., ed. (1999). *Patterns of Distribution of Amphibians: A Global Perspective*, 325, The Johns Hopkins University Press.
* Frost, D.R., ed. (1985). *Amphibian Species of the World: A Taxonomic and Geographical Reference*, 551, Allen Press, Inc. and the Association of Systematics Collections, Lawrence, Kansas.

## Xarici keçidlər
Ranoidea caerulea

**Ranoidea caerulea** — Ağacqurbağaları fəsiləsinə aid qurbağa növü.
## Ümumi məlumat
Bu növ ABŞ və Yeni Zelandiyaya da yayılıb. Lakin Yeni Zelandiyadakı populyasiyanın artıq nəsli kəsilmiş olduğu düşünülür. Bu qurbağa morfoloji cəhətdən cinsinin digər üzvlərinə, xüsusilə R. splendida və R. infrafrenata  ilə oxşardır.
Avstraliyanın əksər qurbağalarından daha böyük olan Ranoidea caerulea 10 sm və ya daha çox uzunluğa çata bilir. Əsarətdə orta ömür müddəti təxminən 16 ildir ki, bu da əksər qurbağalarla müqayisədə uzundur. Sakit təbiəti və insan yaşayış yerlərinə yaxın yaşamağa uyğunluğu səbəbilə, Ranoidea caeruleaları tez-tez pəncərə altlıqlarında və ya evlərin içərisində, işıq cəlb etdiyi həşəratlarla qidalanarkən tapılır. Yaşıl ağac qurbağası təhlükə hiss etdikdə düşmənini qorxutmaq üçün qışqırır və toxunulduqda cırıldayır. 

Ranoidea caerulea Hylidae fəsiləsinin üzvüdür və Pelodryadinae alt fəsiləsinə daxildir. Bu alt fəsilə Avstraliya və Yeni Qvineyaya endemikdir və Ranoidea və Nyctimystes cinslərində 100-dən çox növü əhatə edir. Növün ümumi adı olan "Uaytın ağac qurbağası", Con Uaytın 1790-cı ildə ilk təsvirinə şərəfə verilmişdir. Ranoidea caerulea elmi cəhətdən təsvir edilən ilk Avstraliya qurbağasıdır, ilk nümunə Ser Cozef Banksin kolleksiyasına daxil olmuşdur, lakin İkinci Dünya Müharibəsində Londonun Kral Cərrahlar Kollecindəki Hunterian Muzeyi bombalandıqda məhv olmuşdur.

Ranoidea caerulea kök, kifayət qədər iri bir ağac qurbağasıdır və uzunluğu 11,5 sm qədər çata bilər, tam yetişmiş dişilər erkəklərdən bir qədər böyükdür. Göz üzərində fərqlənən yağlı bir çıxıntı var və parotoid vəzi orta ölçüdədir. Gözün iris qatı qızılı rəngdədir və üfüqi şəkildə yarıq şəkilli gözbəbəyi var, timpanum gözün arxasında görünür. Ətraflar qısa və güclüdür, barmaq uclarında yapışqan disklər var ki, bu da dırmaşma zamanı yapışmağı təmin edir. Barmaqlar təxminən üçdə bir hissəsi pərdəlidir, ayaq barmaqları isə demək olar ki, dörddə üçü pərdəlidir. Bel rəngi temperatur və mühitin təbiətindən asılı olaraq qəhvəyi və ya boz-yaşıldan parlaq zümrüd yaşılına qədər dəyişir. Qurbağanın bəzən belində kiçik, nizamsız ağ ləkələr olur. Erkəklərin boğazının altında boz, qırışıqlı səs kisəsi var, dişilərin boğazı isə ağdır. Hər iki cinsin qarın hissəsi krem-ağ rəngdədir və kobud toxumaya malikdir.

## Qalereya

Australian green tree frog in Corinda, Queensland, 2020.jpg
Австралийская древесная лягушка.jpg
Litoria caerulea05.jpg|Çömçəquyruq

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
*
* Egerton, L. ed. (2005). *Encyclopedia of Australian wildlife*. Reader's Digest 
*
*

## Xarici keçidlər
Maliyyə uçotu

**Maliyyə uçotu** — bir müəssisənin maliyyə əməliyyatlarını qeyd edən, təsnifləşdirən, ümumiləşdirən və xarici istifadəçilər üçün hesabat şəklində təqdim edən uçot sahəsidir. Maliyyə uçotunun əsas məqsədi müəssisənin maliyyə vəziyyəti, gəlirləri, xərcləri və mənfəəti barədə etibarlı, obyektiv və müqayisə edilə bilən məlumatların təqdim olunmasıdır.

Maliyyə uçotunun əsas məqsədi müəssisənin fəaliyyətini xarici maraqlı tərəflərə (məsələn, investorlar, kreditorlar, dövlət orqanları və auditorlar) şəffaf şəkildə göstərməkdir. Bu sahə menecerlərdən çox, müəssisə ilə əlaqədə olan üçüncü tərəflərin qərar qəbuluna xidmət edir. Uçot məlumatları əsasında maliyyə hesabatları tərtib olunur ki, bu da iqtisadi qərarların əsasını təşkil edir.

## Tarixi
Maliyyə uçotu anlayışı qədim dövrlərdə, xüsusilə Mesopotamiya və Roma imperiyasında sadə qeyd sistemləri şəklində mövcud idi. Lakin müasir maliyyə uçotu sistemi XV əsrdə italyan riyaziyyatçısı Luka Paçolinin ikili yazılış prinsipi (*double-entry bookkeeping*) ilə formalaşmağa başladı.
XX əsrdə beynəlxalq ticarətin inkişafı və kapital bazarlarının böyüməsi maliyyə uçotunun beynəlxalq standartlara əsaslanmasını zəruri etdi.

## Prinsipləri
Maliyyə uçotu müəyyən prinsiplərə əsaslanır. Əsas prinsiplər aşağıdakılardır:
* Mühasibat balansı prinsipi () – müəssisənin aktivləri, öhdəlikləri və kapitalı arasında tarazlıq yaradılır. Bu prinsipə əsasən, aktivlər = öhdəliklər + kapital bərabərliyini qoruyur.
* Davamlılıq prinsipi () – müəssisənin fəaliyyətini gələcəkdə də davam etdirəcəyi fərz edilir. Bu prinsip, aktivlərin və öhdəliklərin uzunmüddətli dəyərləndirilməsinə imkan yaradır.
* Dönəmlik prinsipi () – bütün maliyyə əməliyyatları müəyyən dövrlər üzrə (aylıq, rüblük, illik və s.) qruplaşdırılır və hesabat dövrünə aid edilir.
* Qiymətləndirmə prinsipi () – bütün aktivlər, öhdəliklər və kapital göstəriciləri pul vahidi ilə ifadə olunur.
* Obyektivlik prinsipi () – uçotda istifadə olunan bütün məlumatlar obyektiv və yoxlanıla bilən faktlara əsaslanmalıdır.

## Maliyyə hesabatları
Maliyyə uçotu nəticəsində müəssisənin maliyyə vəziyyətini və fəaliyyət nəticələrini əks etdirən əsas hesabat formaları hazırlanır. Bu hesabatlar aşağıdakılardır:
* Balans hesabatı () – müəssisənin aktivlərini, öhdəliklərini və kapitalını müəyyən bir tarixə göstərir.
* Mənfəət və zərər hesabatı () – müəssisənin müəyyən dövrdə əldə etdiyi gəlirləri və çəkdiyi xərcləri əks etdirir, nəticədə xalis mənfəət və ya zərəri müəyyən edir.
* Pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat () – müəssisənin pul vəsaitlərinin daxilolması və xərclənməsi barədə məlumat verir. Bu hesabat əməliyyat, investisiya və maliyyə fəaliyyətləri üzrə bölünür.
* Kapitalda dəyişikliklər haqqında hesabat () – səhmdar kapitalında baş verən dəyişiklikləri, mənfəətin bölüşdürülməsini və yeni səhmlərin emissiyasını göstərir.

## İstinadlar
Həsən Lahıci

**Həsən Lahıci** () — Kaşefi və ya Mirzə Həsən kimi də tanınan Səfəvilər dövründə yaşamış ilahiyyatçı və filosof.

## Həyatı
Həsən Lahıci Molla Əbdül-Rəzzaq Lahıcinin oğlu, Molla Sədrə Şirazinin nəvəsi idi. Həyatının böyük hissəsini Qum şəhərində keçirmiş və orada vəfat etmişdir. Fəlsəfi baxışlarına görə, Həsən Lahıci "hikmət" (fəlsəfə) və "irfan"a (mistika) qarşı çıxmış, bunun əvəzinə Şiə kəlamını müdafiə etmişdir. O, əvvəlcə "hikmət"lə sufilik arasındakı münasibəti izah etməyə çalışmış, lakin bu səbəbdən bəzi dini alimlər tərəfindən tənqid olunmuşdur. Sonralar diqqətini əxlaq və kəlam məsələlərinə yönəltmişdir.

## Əsərləri
Onun əsərləri barədə Seyyid Cəfər Aştiyani, Seyyid Hüseyn Nəsr və Henri Korben kimi tədqiqatçılar məlumat vermişlər. Korbenin qeyd etdiyi kimi, onun bir çox əsərləri əlyazma halında qalır. Aşağıdakı əsərləri məlumdurː

* "Zəvahir əl-hikəm" (ərəbcə yazılmış, "Hikmətin zahirləri")
* "Ayine-yi hikmət" ("Fəlsəfənin aynası")
* "Rəvayi əl-hikmət"
* "İsbət ər-Rəcə" ("Rəcətin sübutu")
* "Şam əl-Yəqin"
* Atası tərəfindən qələmə alınmış *Şəvariq* əsəri ilə bağlı yazdığı qeydlər.

## İstinadlar

## Mənbələr
# **
# *Nasr, Islamic Philosophy from its Beginning to the Present, 2006.*
Leptocoma minima

**Leptocoma minima** (*Qırmızı arxalı günəş quşu* və ya *kiçik günəş quşu*) — Hindistanın Qərbi Qat dağları üçün endemik bir günəş quşu növü. Digər günəş quşları kimi, əsasən nektarla qidalanırlar, lakin xüsusilə balalarını qidalandırarkən həşəratlarla da qidalanırlar. Çox kiçik quşlardır və meşələrdə yaşayırlar, lakin xüsusilə meşə kənarlarında insanların uyğun çiçəkli bitkilər əkdiyi bağlara cəlb olunurlar. Nektar toplayarkən adətən budaqlara qonurlar.

## Təsvir

"Leptocoma minima" günəş quşları arasında belə çox kiçikdir, yalnız 8 sm uzunluğundadır. Orta uzunluqda incə, aşağı əyilmiş dimdikləri və fırça uclu boruşəkilli dilləri var ki, bu da nektarla qidalanmağa uyğunlaşdırılmışdır.

Yetkin erkək fərdlərin beli və qanad örtükləri tünd qırmızı rəngdədir və geniş qırmızı döş zolağı var. Kəlləsi parlaq yaşıl rəngdədir və boğazı ilə sağrısında bənövşəyi-çəhrayı ləkələr var. Döş hissəsindən aşağısı sarımtıldır. Boğazın qara kənarı alt hissənin sarı rəngini ayırır. Daha böyük olan bənövşəyi sağrılı günəş quşu çox oxşar görünə bilər, lakin bu günəş quşunun üst tərəfi daha tünd qəhvəyi-qırmızı, yan tərəfləri və quyruq altı isə ağ rəngdədir. Erkəyin çoxalma mövsümü olmayan "eclipse" lələkləri başda daha çox zeytun rəngindədir və tünd qırmızı rəng yalnız belin aşağı hissəsi və qanad örtüklərindədir. Dişi fərdlər zeytun-qəhvəyi rəngdədir, lakin sağrıları açıq şəkildə qırmızıdır. Onlar meşə kənarlarında və ya plantasiyalarda çiçəkli bağlara cəlb olunurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pyrrhura perlata

**Pyrrhura perlata** (*Qırmızıqarınlı parakit*) — Quşçuluqda "qırmızıqarınlı konur" adı ilə tanınan, "Psittacidae" fəsiləsinin, "Arinae" yarımfəsiləsinə aid bir quş növü. Boliviya və Braziliyada rast gəlinir.

## Təsvir

"Pyrrhura perlata" 24-25 sm (9,4-9,8 düym) uzunluğunda və 76-91 qram (2,7-3,2 ons) çəkisindədir. Cinslər eyni görünüşə malikdir. Yetkin fərdlərin başı tünd boz-qəhvəyi rəngdədir və açıq boz-bəzəkli lələklərlə örtülüdür. Qulaq örtükləri tünd qəhvəyi-boz, yanaqların üst hissəsi qızılı-yaşıl, alt hissəsi isə firuzəyi-mavi rəngdədir. Boynunun arxa hissəsində dar mavi zolaq var. Üst hissələri yaşıl rəngdədir və mavi çalarlara malikdir. Boğazı, döşünün üst hissəsi və boynunun yan tərəfləri boz-mavi rəngdədir və pulcuq görünüşünə malikdir, bəzən lələklərin ucları çəhrayı rəngdə ola bilər. Qarın və yan tərəfləri parlaq qırmızı, alt yan tərəfləri və quyruqaltı hissəsi isə yaşıl-mavi rəngdədir. Qanadları əsasən yaşıl rəngdədir, qanad ucları qara və kobalt mavisi, alt qanad örtükləri isə qırmızıdır. Quyruğunun üst tərəfi qırmızı-qəhvəyi, alt tərəfi isə qara-qəhvəyi rəngdədir. Gözləri tünd qəhvəyi, dimdiyi qara, ayaqları isə qara-boz rəngdədir. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin qarın hissəsi əsasən yaşıl rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Campephilus haematogaster

**Campephilus haematogaster** (*Qırmızıqarın ağacdələn*) — "Ağacdələnlər" (Picidae) fəsiləsinin, "Picinae" yarımfəsiləsinə aid bir quş növü. Boliviya, Kolumbiya, Ekvador və Peruda rast gəlinir.

## Təsvir

"Campephilus haematogaster" 33-34 sm uzunluğunda və 225-250 qram ağırlığındadır. Hər iki cinsin alnı, kəlləsi, boynun arxa hissəsi və ensəsi qırmızıdır, göz üstündə nazik qara xətt, göz arxasında nazik sarımtıl üz xətti, burun deliklərindən gözə qədər uzanan daha geniş qara zolaq və qara çənə və boğaz var. Erkəklərdə qara göz zolağı ilə çənə arasında sarımtıl zolaq var; dişilərdə bu zolaq boynun yan tərəfindən yuxarı döşə qədər uzanır. Hər iki cinsin çiyinləri və üst beli qara və ya qəhvəyi-qara, alt beli və sağrısı tünd qırmızı, quyruq üst örtükləri və quyruğu qara rəngdədir. Qanadların üst tərəfi qara rəngdədir və uçuş lələklərinin çoxunda iki ağ ləkə var. Qanadların alt tərəfi qaradır və açıq rəngli zolaqlara malikdir. Boğazın altından başlayaraq bütün alt hissələri qırmızıdır. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin daha solğun və qəhvəyi rəngdədir, alnı qurumlu və alt hissələrində daha az qırmızı rəng var.

## Həmçinin bax
* Campephilus leucopogon

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Susseks toyuğu

**Susseks** () — Həm ət, həm də yumurta istehsalı üçün yetişdirilən Britaniya mənşəli iki məqsədli bir toyuq cinsi. Həm standart ölçülü, həm də bantam quşlar üçün səkkiz rəng növü tanınır. 1903-cü ildə "Sussex Breed Club" adlı cins assosiasiyası yaradılmışdır.

## Xüsusiyyətlər

Susseks toyuğu zərif, uzun, geniş və düz bir arxaya, uzun və düz döş sümüyünə, geniş çiyinlərə və düzbucaqlı quruluşa malikdir. Quyruq bədəndən 45 dərəcə bucaq altında tutulur. Tünd rəngli növlərdə gözlər qırmızı, açıq rəngli növlərdə isə narıncıdır. İbikləri təkdir. Qulaq yumruları qırmızı, ayaqları və dəriləri isə bütün növlərdə ağ rəngdədir. Xoruzlar təxminən 4.1 kq, toyuqlar isə 3.2 kq çəkiyə malikdir.
Böyük Britaniya Quşçuluq Klubu tərəfindən səkkiz rəng növü tanınır: qəhvəyi, sarı, koronasiya, açıq, qırmızı, gümüş, xallı və ağ. Açıq Sussex növünün bədəni ağ, quyruğu qara, qanad lələkləri və qanad örtükləri qara rəngdədir; boyun lələkləri ağ olub qara zolaqlıdır. Sarı növ eyni naxışlara malikdir, lakin qızılı-sarı zəmində yaşıl-qara rənglər var. Gümüş növ açıq növlə oxşardır, lakin boz budları və gümüş zolaqlı tünd döşü var. Qırmızı növ açıq növlə eyni naxışlara malikdir, lakin əsas rəng zəngin tünd qırmızıdır. Xallı növ zəngin tünd maun rəngindədir, hər lələyin qara nöqtəsi və ağ ucu var. Ağ növ isə tamamilə ağ rəngdədir.
Koronasiya Sussex növü açıq növlə eyni naxışlara malikdir, lakin qara yerinə bənövşəyi rəngdədir. Bu növ VIII Eduardın tacqoyma mərasimi üçün yaradılmışdı – lakin bu mərasim heç vaxt baş tutmadı – və İkinci Dünya müharibəsi dövrünə qədər yoxa çıxdı. Bu növün Böyük Britaniya bayrağındakı qırmızı, ağ və mavi rənglərə malik olduğu düşünülürdü. 1980-ci illərdə koronasiya bantam növü yenidən yaradıldı.
Amerikan Quşçuluq Assosiasiyası üç rəng növünü tanıyır: açıq, qırmızı və xallı. Qırmızı və xallı növlər 1914-cü ildə, açıq növ isə 1929-cu ildə "Standart of Perfection" siyahısına əlavə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Punjuba

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mamalıq sənəti

**Mamalıq sənəti** ( — , ) digər adı ilə **povival sənət** — tibbin bir sahəsi olub, qadın orqanizmində mayalanma, hamiləlik və doğumla bağlı baş verən fizioloji və patoloji prosesləri öyrənir.

Mamalıq sənəti və ya povival sənət eyni zamanda doğuşayardım üsullarını, hamiləlik və doğuş fəsadlarının profilaktikası və müalicə yollarını, eyni zamanda dölün və yenidoğulmuş körpənin xəstəliklərinin diaqnostika və müalicəsini hazırlayır.

Tarixən mamalıq sənətinə həm də yenidoğulmuş körpənin qulluğu daxil idi, lakin müasir dövrdə bu sahə ayrılaraq neonatalogiya kimi müstəqil fənnə çevrilmişdir.

Baytarlıq mamalıq sənəti — klinik baytarlığın bir sahəsi olub, kənd təsərrüfatı heyvanlarının dişilərində mayalanma, hamiləlik, doğuş və doğuşdan sonrakı dövrlə bağlı fizioloji və patoloji prosesləri tədqiq edir.

## Mamalıq sənətinin predmeti

Mamalıq sənəti elmi terapiya və ya cərrahiyyənin bir hissəsi kimi qəbul edilməməlidir. Bu sahəni xüsusi şəkildə öyrənmək üçün yalnız həmin iki tibbi istiqamətdən əldə edilən biliklər kifayət etmir; mamalıq sənəti digər tibbi sahələrlə ümumi olmayan bir sıra xüsusi məlumatları da tələb edir. Buna görə də mamalıq sənətinin öyrənilməsi üçün xüsusi klinikanın mövcudluğu zəruridir. Bu klinikalarda tələbələr əvvəlcə terapiya və cərrahiyyə klinikalarında hazırlıq keçdikdən sonra doğuş dövrünün patalogiyası və terapiyası tədris olunur.

Universitet təhsilində mamalıq sənətinə dair hazırlıq zamanı Qeysəriyyə əməliyyatına xüsusi diqqət yetirilir. Bu əməliyyata göstəriş normal doğumun mümkün olmadığı və ya ana və uşağın həyatı üçün təhlükə yaratdığı hallarda verilir. Məsələn:
*doğuş edən qadının çanağının dar olması,
*dölün inkişaf qüsurları,
*çoxdöllü hamiləlik və s.

Beləliklə, mamalıq sənətinin predmeti yalnız doğum prosesini müşahidə və idarə etməklə məhdudlaşmır, həm də patoloji halların diaqnostikası, müalicəsi və fəsadların qarşısının alınmasını əhatə edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* Акушерство / Савельева Г. М. // Большая медицинская энциклопедия : в 30 т. / гл. ред. Б. В. Петровский. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — Т. 1 : А — Антибиоз. — 576 с. : ил.
* *Шмидт&nbsp;А.&nbsp;А.* Особенности военного акушерства и гинекологии // Мать и дитя (приложение к журналу «Акушерство и гинекология». ISSN 0300-9092).&nbsp;— 2016, №&nbsp;2 (5).
* Клинические протоколы (акушерство) / Под ред. А.&nbsp;А.&nbsp;Шмидта // С-Пб.: СпецЛит, 2016.&nbsp;— 256 с. ISBN 978-5-299-00839-5.
* 
* 
* 
* 
* 
* Акушерство // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907

## Xarici keçidlər

* Акушерство и гинекология&nbsp;— сборник материалов
* История акушерства в России
* Московский областной НИИ акушерства и гинекологии
* Неотложное акушерство при патологиях родовой деятельности.
Çabo

**Yapon Bantam toyuğu** və ya **Çabo** (yaponca: 矮鶏) — Yaponiyaya məxsus bəzək toyuğu cinsi. Bu, həqiqi bantam cinsidir, yəni onun böyük toyuq versiyası yoxdur. Çox qısa ayaqları və quşun başından daha yüksək olan böyük dik quyruğu ilə xarakterizə olunur.

## Xüsusiyyətləri

Çabo cinsinin çox qısa ayaqları var. Bu xüsusiyyət "creeper" geni ilə əlaqədardır ki, bu da resessiv letal allellərin standart davranışını nümayiş etdirir: qısa ayaqlı quşlar çarpazlaşdırıldıqda, embrionların 25%-i letal allel üçün homozigot olur və yumurta qabığında ölür. 50%-i heterozigot olur və qısa ayaqlı quşlara çevrilir, qalan 25%-i isə letal olmayan allel üçün homozigot olur və daha uzun ayaqlı quşlara çevrilir ki, bu da onları sərgilər üçün uyğun etmir. Uzun ayaqlı quşlar bir-biri ilə çarpazlaşdırıldıqda qısa ayaqlı balalar əldə edilə bilməz.
Qərb ölkələrində Yapon Bantam cinsinin bir çox rəng növü var. "Entente Européenne" 42 rəng növünü siyahıya almışdır, bunlardan 23-ü tanınır və standartlaşdırılmış rənglərə daxildir: birchen grey, qara, qara ləkəli, qara quyruqlu sarı, qara quyruqlu ağ, mavi, mavi ləkəli, mavi-qırmızı, qəhvəyi-qırmızı, sarı Kolumbiya, kuku, tünd boz, qızılı ördək qanadı, boz, lavanda, Miller's grey, kəklik, qırmızı, qırmızı ləkəli, gümüşü-boz, üç rəngli, buğda rəngli və ağ. Amerikan Quşçuluq Assosiasiyası isə doqquz rəng növünü siyahıya almışdır. Həmçinin frizzle-lələkli, Silkie-lələkli və toyuq-lələkli variantlar da mövcuddur, lakin bütün rənglərdə deyil.
Yaponiyada bir sıra növlər tanınır. Bunlara "Okina Chabo", iki növ "Higo-Chabo" və "Shinguro Chabo" daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Augochloropsis

**Augochloropsis** — "Halictidae" fəsiləsinə aid olan parlaq metalik, tez-tez mavi-yaşıl rəngli tər arılarının bir cinsidir. Bu cinsdə ən azı 140 təsvir edilmiş növ var.

## Təsvir və identifikasiya

"Augochloropsis" cinsinə aid növlər ümumiyyətlə 8–12 mm uzunluğunda və metalikdir, adətən parlaq yaşıl və ya mavi rəngdə olur, bəzi istisnalar qızılı, qırmızı və ya bənövşəyi rəngdə ola bilər.
"Augochloropsis" növləri digər "Augochlorini" tayfasından cins səviyyəsində D-formalı, daxəri əyilmiş və nöqtəli tequlaları ilə fərqlənir.

## Coğrafi yayılma

"Augochloropsis" cinsi yalnız Yeni dünyada yayılmışdır və növlərin əksəriyyəti tropik və subtropik regionlarda tapılır. Şimali Amerikanın mülayim regionlarında üç Augochloropsis növü (A. anonyma, A. metallica və A. sumptuosa) tapılsa da, heç bir növ subarktik zonada uğurla yaşaya bilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sceliphron

**Sceliphron** — "Qara palçıq eşşəkarısı" kimi tanınan, "Hymenoptera" dəstəsinin "Sphecidae" fəsiləsinə aid olan eşşəkarısı cinsidir. Onlar tək yaşayan palçıq eşşəkarılarıdır və palçıqdan yuva tikirlər. Yuvalar tez-tez kölgəli yerlərdə, məsələn, pəncərələrin daxili hissələrində və ya ventilyasiya açılışlarında tikilir və bir dişi fərd üçün bir yuva hücrəsi tikmək üçün onlarla palçıq daşınması tələb oluna bilər. Dişilər hər bir hücrəni təchiz etdikdən sonra yuvaya yeni hücrələr əlavə edirlər. Onlar bu yuvaları inkişaf edən sürfələr üçün qida kimi hörümçəklərlə, xüsusilə xərçəng hörümçəkləri, orb-hörümçəklər və tullanma hörümçəkləri ilə təchiz edirlər. Hər bir palçıq hücrəsi bir yumurta və bir neçə ov maddəsi ehtiva edir. Bəzi növlərin dişiləri ömürləri boyu orta hesabla 15 yumurta qoyurlar. Bu yuvalara müxtəlif parazitlər, o cümlədən bir neçə kuku eşşəkarısı növü hücum edir, əsasən yuva sahibi palçıq eşşəkarısı ov axtarışında olarkən yuvaya gizlicə daxil olurlar.
Bir çox həşərat cinsində olduğu kimi, "Sceliphron" cinsinin də bir çox tropik növü var. Bəzi mülayim iqlimli növlərə "S. caementarium" və "S. curvatum" daxildir.
Digər tək yaşayan eşşəkarıları kimi, "Sceliphron" növləri təhlükə hiss etmədikdə təcavüzkar deyillər. Onlar hörümçək populyasiyasını nəzarət etdikləri üçün bəzən faydalı hesab olunurlar, baxmayaraq ki, hörümçəklər özləri zərərverici həşəratları nəzarət etməklə faydalı ola bilərlər. "Sceliphron curvatum" kimi növlər Avropanın bəzi hissələrində invazivdir və son illərdə yayılma sahələrini sürətlə genişləndirdikləri müşahidə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Short discussion on genus ''Sceliphron''.
*  Discussion on an Australian species, ''Sceliphron formosum''
* Discussion on an American species, ''Sceliphron caementarium''
* Online guide to eastern North American Sphecidae "*Sceliphron caementarium*"u digər "*Sphecid*"lərdən necə fərqləndirəcəyimizi göstərən sənədlər
Ampulicidae

**Ampulicidae** (və ya *tarakan arıları*) — Əsasən tropik bölgələrdə yayılmış kiçik bir arı fəsiləsidir (təxminən 170 növ). Bu fəsilənin bütün növləri öz sürfələri üçün müxtəlif tarakanları ov kimi istifadə edir. Onlar sfekoid ovçu arılarının ən primitiv fəsiləsidir. Bu arılar adətən uzun çənələrə, başın arxasında qabarıq boyun bənzəri daralmalara, güclü petiolat qarıncıqlara və döş qəfəsində dərin yivlərə malikdirlər. Bir çoxu qarışqaya bənzəyir, bəziləri isə parlaq metalik mavi, yaşıl və çəhrayı rəngdə ola bilər.
Bu arıların əksər növləri tarakanı bir dəfədən çox və müəyyən bir şəkildə sancır. İlk sancıq tarakanın döş qəfəsindəki sinir qanqlionlarına yönəldilir və qurbanı bir neçə dəqiqəlik müvəqqəti iflic edir – bu, arının ikinci sancığı verməsi üçün kifayət qədər vaxtdır. İkinci sancıq tarakanın beyninin qaçma refleksini idarə edən hissəsinə yönəldilir. Tarakan birinci sancıqdan sonra özünə gəldikdə qaçmağa cəhd etmir. Arı mandibulaları ilə tarakanın antennalarını kəsir və bir qədər hemolimfa içdikdən sonra geriyə doğru yeriyərək tarakanı kəsilmiş antennaları ilə sürükləyir və onu bir yuva aparır, burada tarakanın üzərinə yumurta qoyur. Arı sürfəsi əsir alınmış və canlı tarakanla qidalanır.

## Təsvir

"Ampulicidae" arılarının antennaları üzlərinin aşağı hissəsində yerləşir və yuvaları frontal-klipital struktura yaxın və ya toxunur. Uzun prothorax adətən yüksək yaxalıqla tuberkulyatdır. Propodeum da uzundur və U-şəkilli ilə demək olar ki, üçbucaqlı arasında dəyişir. Orta tibiaların iki apical tikanı var və dırnaqların daxili dişi var. Ön qanadın kənar hüceyrəsi apical olaraq sivrilir və apendikulyatdır. Ön qanadda həmçinin iki ilə üç submarginal hüceyrə və iki təkrarlanan damar var. Qarıncıq sessil və ya sternum və tergumdan ibarət bir petiolaya malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rhacophorus malabaricus

**Rhacophorus malabaricus** (*Malabar süzülən qurbağası* və ya *Malabar uçan qurbağası*) — Hindistanın Qərbi Qat dağlarında rast gəlinən "Rhacophoridae" fəsiləsinə aid bir ağac qurbağası növü. Bu qurbağa, ağacların yuxarı hissələrindən tullanarkən ayaq barmaqları arasındakı pərdələri açaraq süzülmə qabiliyyəti ilə tanınır. Bu qurbağa 9-12 metr məsafəyə qədər süzülə bilir ki, bu da öz uzunluğunun təxminən 115 qatına bərabərdir.

## Yayılması

"Rhacophorus malabaricus" qurbağası Hindistanın Qərbi Qat dağlarında tapılır və Tamil Nadu, Kerala, Karnataka, Qoa və Maharashtra ştatlarında təsvir edilmişdir. Dəniz səviyyəsindən 43 metrdən 1894 metrə qədər yüksəkliklərdə qeydə alınıb. Bu növ əsasən ilkin meşələrdə, ikinci dərəcəli meşələrdə, plantasiyalarda və şəhər mühitlərində yaşayır. Çay və ya axar kənarlarındakı ağac yarpaqlarında tapıla bilir. Çoxalma mövsümündə isə su mənbələrinin üstündəki ağaclara köçürlər, burada yumurtadan çıxan tırtıllar suya düşür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://coorg.mampam.com/malabaricus.html 
* http://www.new-ecopsychology.org/en/amphibia/index-ar.htm#Miraculous_Legs
Toyota bZ7

**Toyota bZ7** - Toyota şirkətinin Çin Xalq Respublikasında GAC Toyota birgə müəssisəsi vasitəsilə istehsal etdiyi tam elektrikli,iri ölçülü sedan avtomobilidir.bZ (Beyond Zero) seriyasına daxil olan bu modelin istehsalına 2025-ci ildə başlanması planlaşdırılır.

## Ümumi Baxış

Toyota bZ7,sıfır emissiyalı nəqliyyat vasitələrindən ibarət Toyota bZ7 ("Beyond Zero") seriyasının ikinci sedanı və ümumilikdə beşinci modeli hesab olunur.Bu model bZ5 krossover SUV-dan sonra təqdim edilmişdir.Rəsmi təqdimatdan əvvəl bZ7-nin ilkin versiyası bZ Satisfied Space adlı tam elektrikli konsept sedan şəklində Auto Guangzhou 2023 sərgisində nümayiş etdirilmişdi.Avtomobil GAC Toyota tərəfindən hazırlanmışdır və onun dizaynı bZ Sport Crossover Concept modelindən ilhamlanmışdır.

Avtomobil modeli ilk dəfə 2024-cü ildə Pekində keçirilmiş "Auto China" sərgisində nümayiş etdirilmişdir.Noyabr 2024-cü ildə model bZ7 adı ilə 2024 Guangzhou Avtosalonunda təqdim edilmişdir.İstehsal versiyası isə 2025-ci ildə Auto Shanghai sərgisində debüt etmişdir.bZ7,şirkət tarixində Huawei-nin HarmonyOS əməliyyat sistemini inteqrasiya edən ilk nəqliyyat vasitəsi kimi diqqət çəkir.

## İstinadlar
Margerit Navill

**Margerit-İzabell Navill** (nikahdan öncə **de Purtales** (); ) — İsveçrə rəssamı, fotoqrafı və yazıçısı. 1873-cü ildə misirşünas Eduard Navill ilə evləndikdən sonra, o, Misirdəki 14 arxeoloji səfərdə ərini müşayiət etdi, onun tapıntılarını fotoşəkillər və rəsmlər formasında sənədləşdirdi. Onun geniş gündəlik kitabçaları və məktub yazışmaları 20-ci əsrin əvvəllərində Misirdəki həyat barədə ətraflı məlumat verir.

## Bioqrafiyası
14 avqust 1852-ci ildə Cenevrə kantonunun Versua şəhərində anadan olan İzabell-Margerit de Purtales Prussiya qrafı və artilleriya zabiti Aleksandr Jozef de Purtalesin (1810-1883) və onun həyat yoldaşı Avqusta Mari Elizabetin (nikahdan öncəki soyadı Saladin; 1815–1885) qızı idi. O, 1870-ci ildə Fransa-Prussiya müharibəsi zamanı ailəsinin almanlara olan pərəstişliyindən təsirlənsə də, Birinci dünya müharibəsi zamanı fransızların tərəfində oldu.

1873-cü ildə evləndiyi misirşünas Eduard Navill (1844-1926) ilə birlikdə beş övladı var idi. 1884-1914-cü illər ərzində o, ərini Misirə etdiyi 14 səfərdə  müşayiət etdi. Misirdə olarkən qazıntı sahələrini idarə edən, işçilərə qayğı göstərən və əldə edilən irəliləyişi diqqətlə izləyən məhz o idi. O, çəkdiyi fotoşəkillərə əlavə olaraq, tapıntıların detallı rəsmlərini də çəkmişdir. Eduard Navill həmin əl işlərini nəşr olunan əsərlərini təsvir etmək üçün istifadə etmişdir. Onun bir çox gündəlik yazı kitabçalarında qazıntı işləri barədə aparılan işlərdən savayı, Houard Karter də daxil olmaqla digər misirşünasların hekayələri də yer alır. O, yazılarında yevangelist dirçəliş hərəkatına dəstəyini əks etdirən dərin protestant inanclarını barədə də bəhs etmişdir.

Margerit Navill 14 dekabr 1930-cu ildə 78 yaşında Cenevrə yaxınlığındakı Malanyi adlı yerdə vəfat etdi. O, Jantod qəbiristanlığında ərinin yanında dəfn olundu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Margerit Navill tərəfindən çəkilmiş rəsm və fotoşəkillər nümunələri, Cenevrə şəhərinin İncəsənət və Tarix Muzeyi
Megophrys stejnegeri

**Megophrys stejnegeri** (*Mindanao buynuzlu qurbağası*) — "Megophryidae" fəsiləsinə aid olan və yalnız Filippinin Mindanao adasında tapılan bir amfibiya növü. Əvvəllər "Megophrys" cinsinə aid edilsə də, 2021-ci ildə "Pelobatrachus" cinsinə daxil edilmişdir. Bu növ subtropik və tropik rütubətli düzənlik meşələrində, dağ meşələrində, çaylarda və müvəqqəti axarlarda yaşayır. Yaşayış mühitinin itirilməsi səbəbindən təhlükə altındadır.

## Yaşayış mühiti

"Megophrys stejnegeri" qurbağası yalnız Mindanao adasında tapılır. Bu qurbağa əsasən təzə su mənbələri yaxınlığında, yumurta qoya biləcəyi yerlərdə və ya sıx kolluqlarda, yarpaq tullantılarında və ya yerə düşmüş digər əşyaların altında yaşayır. Bu ekoregionun iqlimi tropik rütubətlidir, lakin yüksəklik, temperatur və yağıntı miqdarını dəyişir. Bu ərazidə bitki örtüyü təpə dipterokarp meşələri, aşağı və yuxarı dağ meşələri, yosunlu meşələr və zirvə çəmənliklərindən ibarətdir. Bu ərazi həmçinin yağışlı mövsümlər və tez-tez mussonlarla üzləşir. İyun-oktyabr ayları musson/yağış mövsümüdür, dekabr-may aylarında isə "ticarət küləkləri" az yağıntı gətirir, bu da qurbağaların çoxalmaq üçün uyğun rütubətli yerlər tapmasını çətinləşdirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pelophylax esculentus

**Yeməli qurbağa** (*Pelophylax kl. esculentus*) — Həmçinin "adi su qurbağası" və ya "yaşıl qurbağa" kimi tanınır. Bu növ, xüsusilə Fransa, Almaniya və İtaliyada qurbağa budu mətbəx məhsulu kimi istifadə edilir.

## Yayılması

"Pelophylax esculentus" Avropaya endemikdir. Təbii arealı Fransa'nın şimal yarısından qərbi Rusiyaya, Estoniya və Danimarkadan Bolqarıstan və şimali İtaliyaya qədər uzanır. Yeməli qurbağa İspaniya, Norveç və Böyük Britaniyaya introduksiya edilmişdir. Onun təbii yayılma arealı demək olar ki, "P. lessonae" ilə eynidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ArchéoZooThèque : Edible frog skeleton drawing 
* Species account on HerpFrance.com 
* Video: Pool frogs and hybrid green frogs on YouTube. Hovuz qurbağası və yeməli qurbağanın qarışıq cütləşməsi; hovuz qurbağası ot yaşılı və daha kiçikdir.
Kaqutsuçi

, həmçinin **Kaqutsuçi-no kami** (), **Hi-no kaqutsuçi** () və ya *Homusuni* () — Yaponiya mifologiyasında od kamisi. "Kaqutsuçi" adı ateci prinsipi ilə, yəni heroqliflərin mənalarına yox, səslənməsinə əsaslanaraq yazılmışdır.

## Mifologiya

Rəvayətə görə, Kaqutsuçi doğulduğu anda onun alovları anası İzanamini yandırmış və o, həmin zədələrdən ölmüşdür. Dərin kədərə qapılan atası İzanaqi Ame-no Ohabari () adlı qılıncla oğlunun başını kəsmiş və bədənini səkkiz hissəyə bölmüşdür. Bu hissələr sonradan səkkiz vulkana çevrilmişdir. İzanaqinin qılıncından damlayan Kaqutsuçinin qanından isə bir sıra tanrılar, o cümlədən dəniz tanrısı Vatatsumi və yağış tanrısı Kuraokami yaranmışdır.

Kaqutsuçinin doğuluşu Yaponiya mifologiyasında dünyanın yaradılış dövrünün sonunu və canlı varlıqlar üçün ölümün başlanğıcını simvolizə edir. Mifi əhatə edən "*Enqişiki*" mənbəsinə əsasən, İzanaminin əzabları zamanı ona su gətirən tanrıça Micuhame məsləhət görür ki, əgər Kaqutsuçi qəddarlaşarsa, onu sakitləşdirmək lazımdır. Bu əfsanə ənənəvi yanğınsöndürmə vasitələrinə — su daşımaq üçün balqabaqlara, nəm gildən istifadə və yanğını söndürmək üçün qamışdan hazırlanan alətlərə istinadlar ehtiva edir.

## İbadət

Kaqutsuçi Yaponiyada od və dəmirçilik sənətinin tanrısı kimi sitayiş olunur. Ona Sizuoka prefekturasının Hamamatsu şəhərində yerləşən Akiba məbədində, həmçinin Kiotonun yaxınlığında yerləşən Ukyo-ku rayonundakı Ataqo məbədində — bu kultun əsas mərkəzi hesab edilən yerdə və Şimane prefekturasının Yasuqi şəhərindəki Odaki məbədində qurbanlar təqdim edilir. Keçmişdə Kaqutsuçi kultu son dərəcə güclü olmuş, yaponlar bu tanrıdan qorxmuş və onu yanğınlardan müdafiə üçün dua etmişdilər. Müasir dövrdə bu ənənədən yalnız yeni ilin əvvəlində qeyd edilən Hi-matsuri adlı bayram qalmışdır. Həmin mərasim zamanı inanclılar məbəddə rahib tərəfindən alovlandırılan müqəddəs oddan götürülmüş məşəlləri evlərinə aparırlar.

## İstinadlar
PlayStation Portable

**PlayStation Portable**və ya qısaca **PSP** — Sony Interactive Entertainment tərəfindən təkmilləşdirilən və satışa sunulan 7ci nəsil əl konsoludur.                  İlk dəfə 12 dekabr 2004də Yaponiyada, 24 mart 2005-də Şimali Amerikada, və ən son 1 sentyabr 2005-də PAL regionunda satışa çıxmışdır. PSP əgər PocketStation-u saymasaq Sony-nin ilk əl konsolu cəhdidir. 7-ci nəsil bir əl konsolu olaraq onun rəqibi Nintendo DS olub.
PSP-nin təkmilləşdirilməsi ilk dəfə E3 2003-də elan edildi və konsol 11 may 2004-cü ildə Sony mətbuat konfransında təqdim edildi. PSP təqdim olunduğu dövrün ən güclü əl konsolu idi və Nokia N-Gage kimi bir çox uğursuz rəqibdən sonra Nintendo-nun əl konsollarına ilk uyğun rəqib idi. PSP-nin iləri qrafiki imkanları onu məşhur bir əl konsoluna çevirdi.  O, PlayStation 2, PlayStation 3, USB çıxışı olan istənilən kompüterə, digər PSP-lərə və internetə qoşula bilir, həmçinin video oynatma, səs oynatma kimi xüsusiyyətlərə malikdir və portativ media pleyeri kimi hesab olunurdu. PSP, əl konsolları arasından optik disk formatından (UMD) istifadə edən yeganə konsoldur. Həm oyunlar, həm də filmlər bu formatda buraxılıb.

PSP həm tənqidçilər həm də istifadəçiləri tərəfindən müsbət qarşılandı və satışda olduğu 10 il müddətində 80 milyon ədəddən çox satıldı. Konsolun bir neçə modeli buraxılmışdır, lakin onun yerini əvvəlcə Yaponiyada 2011-ci ildə, bir il sonra isə bütün dünyada satışa çıxan PlayStation Vita tutmuşdur.

## Xarici keçidlər
Ateci

&nbsp;— yapon dilində sözlərin yazılışında istifadə olunan heroqliflər (kanci). Dar mənada bu anlayış yalnız onların onyomi oxunuşunu nəzərə alan yazı formasını ifadə edir. Geniş mənada ateci anlayışına mənaca əsaslanan birləşmələr, yəni cyukucikun formaları da daxil edilir. Atecilər dövlət adlarını, xarici şəxs adlarını, alınma sözləri və mənası dəqiq ifadə olunması çətin olan müxtəlif yaponca sözləri yazmaq üçün istifadə olunur. Bu yazı üsulu orta əsrlərə aid manyoqana sistemindən qaynaqlanmışdır. Ateci yazısında bir morfem bəzən bir neçə heroqlif vasitəsilə ifadə oluna bilər.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
Manyoqana

— yapon yazısının ilkin forması. Bu sistemdə yapon sözləri səslənməsinə görə oxşar olan Çin heroqlifləri ilə yazılmışdır. Manyoqana yazısından sonralar iki heca əlifbası — hiraqana və katakana yaranmışdır. "Manyoqana" adı  adlı yaponca poeziya antologiyasından götürülmüşdür. Bu əsər Nara dövrünə (710–794-cü illər) aiddir və sözün əsl mənasında "Manyoşu əlifbası" deməkdir.

## Tarixi

Manyoqana yazısı ehtimal olunur ki, VI–VII əsrlərdə meydana çıxmışdır. Bu yazının ən qədim nümunəsi 1998-ci ildə Tokuşima prefekturasında aşkar edilmişdir. Burada VII əsrin ortalarına aid "*Naniva körfəzi haqqında nəğmələr*" (vaka) şeirinin başlanğıcı yazılmış taxta mokkan tapılmışdır. Bu tapıntıdan əvvəl yazının ən qədim nümunəsi kimi Horyu-ci məbəd kompleksinin Qızıl zalında yerləşən "*Şəfa verən Budda*" (Yakuşi Nyorai) heykəlinin nimbi üzərindəki VIII əsrin əvvəllərinə aid yazı qəbul olunurdu.

Manyoqana yazısının ən böyük nümunəsi "*[[Manyoşu]]*" adlı poeziya toplusudur. X əsrə gəldikdə bu yazı sistemi tədricən hiraqana və katakana ilə əvəz edilmişdir. Eyni dövrdə Yaponiya alimi Minamoto-no Şitaqau (911–983) fonetik işarələr sistemi təklif etmiş və onları "*Manyoşu*" mətninə əlavə etmişdir.

Müasir Yaponiyada manyoqana yazısından məhdud şəkildəəsasən bəzi toponimlərdə, xüsusilə Kyuşu adasında istifadə olunur. Bundan əlavə, gündəlik yazıda səslənməsinə görə seçilmiş heroqliflərlə sözlərin yazılışı mənasında ateci () forması geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
İbn Muflih

**Əbu Abdillah Şəmsəddin Məhəmməd ibn Muflih ibn Məhəmməd əl-Məqdisi ər-Rəmini** (; ) — Hənbəli hüquqçusu və mühəddis. O, hənbəli məzhəbinin inkişafında böyük rolu olmuş İbn Muflih nəslinin ilk nümayəndəsidir.

## Bioqrafiyası
Beytül-Məqdisdə dünyaya gəldiyi güman edilir. O, İsa əl-Mötəimdən hədis, İbn Müsəlləmdən fiqh və qrammatika, Qazı əz-Züridən üsul, Cəmaləddin əl-Mərdavidən fiqh, Həccar, Mizzi və Zəhəbidən hədis, rical və tarix, İbn əl-Füveyrədən isə ərəb dili və ədəbiyyatı öyrənmişdir. Lakin onun fikirlərinin formalaşmasında müəllimi İbn Teymiyyənin mühüm rolu olmuşdur. Təhlisini başa vurduqdan sonra əsər yazmağa və tələbə yetişdirməyə başlamışdır. O, Dəməşqdəki Sahibiyyə, Şeyx Əbu Ömər, Salamiyyə, Sədriyyə və Darül-hədisil-alimə kimi mədrəsələrdə dərs demişdir. Bir müddət qayınatası Cəmaləddin əl-Mərdaviyə naiblik etmişdir. O, hicri 763-cü (1362) ildə Dəməşqdə vəfat etmişdir. Dərin biliyi və əxlaqı ilə diqqətləri özünə cəlb edən İbn Muflih, İbn Teymiyyə, İbn Qeyyim əl-Cövziyyə, Zəhəbi və Təqiyyəddin əs-Sübki tərəffindən təriflənmişdir.

## Əsərləri
İbn Muflihin qələmə aldığı əsərlər bunlardır:

* *Kitabül-Füru*. Əsər Hənbəli məzhəbinin orta həcmli fundamental füru mətinlərindən biridir. Asan oxunub əzbərlənməsi üçün sübutlara yer verilməmişdir. Əsərin müxtəlif nəşrləri vardır (I–III, Qahirə 1921; I–VI, Qahirə 1922; I–VI, Beyrut 1985).
* *əl-Ədəbüş-şəriyyə*. Əsər İslam əxlaqı ilə bağlı qələmə alınmışdır.
* *ən-Nükət vəl-fəvaidüs-səniyyə əla müşkilil-Muhərrər li-Məcdiddin İbn Teymiyyə*. İbn Teymiyyənin "əl-Muhərrər fil-fiqh əla məzhəbil-İmam Əhməd ibn Hənbəl" adlı əsərinin şərhidir (I–II, Qahirə 1950; Riyad 1984).
* *Üsulül-fiqh*. Əsər bir çox Hənbəli üsul kitablarında olmayan məsələləri özündə ehtiva edir.

Mənbələrdə onun "Şərhul-Muqni", "Haşiyə aləl-Muqni" və "Haşiyə aləl-Müntəqa" adlı əsərlərin müəllifi olduğu da qeyd edilib.

## İstinadlar
ORM

**ORM**   verilənlər bazalarını obyekt yönümlü proqramlaşdırma dilləri konsepsiyası ilə birləşdirən, “virtual obyekt verilənlər bazası ” yaradan proqramlaşdırma texnologiyasıdır.  

## ORM məqsədi

Verilənlər üzərində işi verilənlər bazasındakı cədvəllər vasitəsiə yox proqramdaxii obyektlər vasitəsi ilə aparmaqdır. Eyni zamanda proqramdaxili obyektəri veriənlər bazasında saxlmaq üçün müvafiq şəkildə məlumatlara çevirməkdir. Yəni əsas məqsəd birbaşa SQL sorğularının yazılması məcburiyyətindən azad olmaqdır.

## ORM realizasiyası

* Doctrine
* Tryton
* ActiveRecord
* EclipseLink
* Hibernate
* Entity Framework

## İstinadlar
 
* Scott W. Ambler: Mapping Objects to Relational Databases: O/R Mapping In Detail
* Core J2EE Design Pattern: Data Access Objects
* Citations from CiteSeer
* JPA Performance Benchmark&nbsp;— comparison of JPA ORM tools (Hibernate, EclipseLink, OpenJPA, DataNucleus]
* Apache Cayenne.
Çarhan bələdiyyəsi

**Çarhan bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunda bələdiyyə.

## Tarixi
1999-cu ildə yaradılmışdır.

Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikasının 25 noyabr 2024-cü il tarixli Qanunu ilə Çarhan və Məlikçobanlı bələdiyyələrinin əhatə etdiyi Adnalı, Çarhan, Məlikçobanlı, Nüydi və Sabirli kəndlərində Çarhan bələdiyyəsi bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yenidən yaradılmışdır.

25 noyabr 2024-cü ildə Məlikçobanlı bələdiyyəsi ləğv edilmiş, Çarhan bələdiyyəsinə birləşdirilmişdir.

## Tərkibi
Adnalı, Çarhan, Məlikçobanlı, Nüydi və Sabirli

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Petrarxizm

**Petrarxizm** (İtalyan dili. petrarchismo) XVI əsr, İtalyan şairi Françesko Petrarkanın (1304–1374) şeirlərinə və estetik prinsiplərinə əsaslanan ədəbi-poetik cərəyan. Bir çox ölkələrdə (Fransa, İngiltərə, İspaniya, Portuqaliya, Dalmatiya və daha sonra Almaniya) da yayılan əsas cərəyan idi. Petrarxizm adətən poeziyada Manyerizm bir forması hesab olunur.

## Petrarxizmin yaranması
Petrarka XIV–XV əsrlərdə romantik-lirikal şeir formalarını inkişaf etdirmiş və "Şeir Kitabı" kimi əsərləri ilə insanın daxili duyğuları-sevgi, kədər, tənhalıq, ilahi və maddi sevgi arasındakı əlaqə-poetikləşdirilmiş şəkildə təsvir etmişdir.

XVI əsr Renessans dövründə antik Roma və Yunan mədəniyyətinə, humanizmə yönəlmələr artmışdı. Petrarkanın klassik estetikası və hisslərin ifadəsinə verilən önəm bu dövrdə ideal sayılırdı.
Petrarka XV əsrlərdə İtaliyada təqlid olunsa da (o cümlədən Matteo Boiardo, Angelo Poliziano, Jacopo Sannazzaro və Lorenzo de' Medici), bu fenomen yalnız Cinquecento dövründə genişmiqyaslı və sistematik xarakter almışdır. Şairin bütün yaradıcılığından yalnız onun "Mahnılar kitabı" seçilir, şəksiz kanon kimi şərh olunur (əvvəllər bu əsər "Zəfərlər" sikli ilə rəqabət aparırdı).

## Petrarxizmin əsas xüsusiyyətləri
Sevgi lirikası: Adətən məhəbbət, insanın sevgisiylə olan münasibəti, maddi və ilahi sevgi, həsrət, xəyal, ümid və kədərlə dolu duyğular—bunlar Petrarqistin şeirinin əsas mövzularıdır. Sevgi tərifi ideal, yuxarıdakı saf və bəzən çatmaz bir sevgidir.

Qəlibləşmiş poetik simvollar və obrazlar: Gül, bülbül, ay, gecə, kölgə, alov, göz yaşı kimi klassik simvol və bənzətmələr tez-tez təkrarlanır.
Bu obrazlar Petrarkanın öz şeirlərində vacibdir və sonrakı Petrarxizm şairlərdə imitasiya edilir.
Petrarxizm—şeirdə sevgi duyğusunun idealizasiya olunması, formaya, obraz və simvolizmə diqqətin çox olması, klassik ənənəyə dönüklük və şairin daxili aləminin incəliklə nümayiş etdirilməsi ilə səciyyələnən poetik cərəyan.
Bu cərəyan həm poetik imkanlar yaratmışdır.

## Petrarxizmin Avropada yayılması
**[[Fransa]]da** Petrarkanın təsiri çevirələr və İtalyan şeiri ilə tanışlıqla müəyyənləşmişdir. Fransız şairləri (Lyon məktəbi, Pleyada məktəbi) Petrarkanın sevgi şeirlərinin motivlərini öz dillərində işlətmişlər.

**[[İspaniya]]** Petrarxizmin ispan dilində formada yayılması, sevgi şeirləri, sonetlər və "cancion" janrları vasitəsilə həyata keçirmişlər.
İspaniyada Petrarka təqlid edilməsinin ən erkən nümunəsi 1444-cü ildə yazılan Markiz Santillananın 42 sonetidir.

**Alman** poeziyasında Petrarka təqlid digər ölkələrə nisbətən xeyli gec yaranıb, barokko poetikasının inkişafı ilə üst-üstə düşür (Martin Opitz, Paul Fleming, Andreas Gryphius). Alman poeziyası Petrarxan ənənəsinin stoisizmlə birləşməsi ilə xarakterizə olunur. Lakin Petrarxizm orada sistemli xarakter almışdır.

**[[İngiltərə]]**, Fransa və İspaniyada olduğu kimi, İngiltərədə də Petrarxizm dəbi 1530-cu illərdə qurulmuşdur. İlk İngilis Petrarxistləri Tomas Wyatt və Henry Howard, Earl Surrey. Onların ölümündən sonra ənənə kəsildi və yalnız 1570-ci illərdə F. Sidney, E. Spenser, M. Drayton və Daniel ilə davam etdirildi.

## İstinadlar
Lithobates areolatus

**Lithobates areolatus** — Ranidae fəsiləsinə aid qurbağa növü.
## Ümumi məlumat

Lithobates areolatus ABŞ-nın mərkəzi ərazilərindəki çöllər və çəmənliklərdə yaşayan orta ölçülü qurbağadır. Bu qurbağa adını ildə böyük bir hissəsini xərçənglərin yuvalarında keçirməsindən alır. Bədənlərində qızılı və ya qara dairələr müəyyən edilmişdir. 

Lithobates areolatusun uzunluğu 5,6 ilə 7,6 sm arasında dəyişir. Rəngi sarıdan qəhvəyiyə qədər dəyişir, qarın hissəsi isə ağ rəngdədir. L. areolatusun belində çoxsaylı tünd qəhvəyi ləkələr var və hər bir ləkənin ətrafında açıq rəngli halqa mövcuddur. Belinin hər iki tərəfində aydın dəri qırışı var ki, bu qırışlar erkəklərdə dişilərə nisbətən daha qabarıqdır. Həmçinin nisbətən kiçik timpanum mövcuddur. 

Lithobates areolatuslara əsasən çöl və ya çəmənlik mühitində rast gəlinir, lakin otlaqlardan və böyümüş sahələrdən də istifadə edirlər. Bu növ ilin böyük bir hissəsini quru xərçəng yuvaları ilə əlaqədə keçirir. L. areolatus isti yay günlərində belə fəal olaraq yer üstündə vaxt keçirir, lakin heç vaxt yuvalarından uzaqlaşmır. Yuva onlar üçün yırtıcılardan qaçmaq, su mənbəyi, çöl yanğınlarından qurtulmaq və qışda don xəttinin altına enmək üçün vacib bir sığınacaqdır. Lithobates areolatuslar yuvalarının yanından keçən həşərat və digər kiçik onurğasızları fırsatçı şəkildə yeyirlər.

Lithobates areolatuslar əsasən mart ayının ortalarında yumşaq, yağmurlu havalarda çoxalır. Bu zaman erkəklər balıq olmayan müvəqqəti gölməçə və su bataqlıqlarını axtarır və çağırışlara başlayır. Aşağı tezlikli çağırış bir mil məsafəyə qədər eşidilə bilər və ətraf ərazilərdən dişiləri cəlb edir.

Bu növ əsasən xərçəng yuvalarının olduğu keçmiş çöl bölgələri ilə əlaqələndirilir, lakin mühit itkiləri və şəhərləşmə səbəbiylə bir çox populyasiya məhv olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rana areolata at CalPhotos
Əl-Qamusül-muhit

**əl-Qamusül-muhit** () — izahlı lüğət. Əsərin əsl adı "əl-Qamusül-muhit vəl-qabəsül-vasit əl-cami lima zəhəbə min lüğətil-Ərəb şəmatit"dir.

## Müəllif

Əsərin müəllifi ərəb dili, təfsir və hədis alimi olan Firuzabadidir.

## Əsər
Əsər hicri 810-cu (1410) ildə tamamlanıb. Okean mənasında olan "qamus" () sözü, əsərin məşhurlaşmasından sonra lüğət mənasında da işlədilməyə başlanıb. Əsərdə sözlər Cövhəri üslubunda düzülmüşdür. Lüğətdə sözlərin açıqlaması törədiyi həmin kökün altında verilmişdir. Müəllif, ərəb dili lüğətlərində ilk dəfə olaraq qısaltmalardan istifadə etmişdir: "ج" cəm, "ع" yer adı, "د" şəhər adı, "ة" kənd adı, "م" məruf və s. Əsər olduqca bəyənilmiş və istifadə edilmişdir.

## Nəşrlər
Əsər, Kəlkətada (I–IV, 1230–1232), Mumbayda (1272/1884), Tehranda (kənarında farsca tərcüməsi ilə birlikdə h.q. 1277), Bulaqda (1289), Ləknəvdə (1885) və İstanbulda (I–IV, 1304) dəfələrlə nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Hərb Akademiyaları

**Hərb Akademiyaları** Türkiyə Silahlı Qüvvələri nəzdində, yüksək səviyyədə ali təhsil və təlim keçən, ixtisaslı zabitlər yetişdirən ilk hərbi akademiyalar idi.
Onlar təlim və təhsil fəaliyyətlərini Yeniləvent şəhərciyində aparıblar.
31 iyul 2016-cı ildə 15 iyul dövlət çevrilişi cəhdindən sonra Fövqəladə Hal rejimi çərçivəsində elan edilən Fərman Qanunu ilə bağlandı.
Həmin fərmanla Milli Müdafiə Universitetinin nəzdində İnstitutlar adlı yeni struktur yaradıldı.
## Tarixi
1848-ci ildə qurulan *"Erkan-ı Harbiye Mektebi"* (Müharibə Akademiyaları) ilk məzunlarını 1849-cu ildə verdi.
XVIII əsrin birinci yarısında Osmanlı İmperiyası qlobal inkişafa paralel olaraq hərbi təşkilatlanma da daxil olmaqla, geniş spektrli islahatlar həyata keçirdi.
1845-ci ildə Kara Harp Okulu (Mekteb-i Harbiye) komandanı Mehmed Emin Dərviş Paşa, Xarici işlər naziri Keçecizade Mehmed Fuad Paşa və Şeyxülislam Arif Hikmətdən ibarət Hərbi Təlim Şurasının rəhbəri Sultan Əbdülməcidin inzibati əmri ilə hərbi lisey yaradıldı. Hərbi Akademiyasının təhsil müddəti dörd ilə qədər uzadıldı və Avropa ordularında olduğu kimi qərargah zabitlərinin hazırlanması üçün yeni kurslar açıldı.
Akademiya bu prosesdən sonra institusional kimlik qazandı.

Akademiya qurulması planlaşdırılan ilk kampus kimi İstanbul seçildi.
Hərbiyədəki bina 1854-cü ilin əvvəlində Osmanlının Krım müharibəsində müttəfiqi olan Fransız qoşunları üçün qonaq evi və xəstəxana olaraq ayrıldıqda Akademiya müvəqqəti olaraq indi "Taşkışla" kimi tanınan İstanbul Texniki Universitetinin binasına köçürüldü.
1858-ci ilin sonunda akademiya və baş qərargah kursları Gülhanə Hərbi Tibb Akademiyasına (GATA) köçürüldü.
1862-ci ildə Krım müharibəsi zamanı bina yandı və bərpa edilmiş Harbiyedəki köhnə kampusa geri qaytdılar.
İki il sonra bugünkü Deniz Harp Okulu Osmanlı İmperator Donanmasının kadr məktəbi olaraq quruldu.
Osmanlı Ordusunun yenidən qurulması səylərinin bir hissəsi kimi 1866-cı ildə kadr kollecləri və digər hərbi məktəblər üçün yeni qaydalar qəbul edildi.
Bu qaydalarla akademiya hazırlığı üç ilə qədər artırıldı və əlavə hərbi kurslarda təlimlər və praktiki təlimlər vurğulandı.
Qərargah zabiti olmaq əvvəlcə özlüyündə ayrıca bir qol hesab edilsə də, 1867-ci ildən etibarən piyada, süvari və artilleriya kimi bölmələrdə qərargah zabitlərinin hazırlanması üçün yeni proqramlar həyata keçirildi.
1899-cu ildə qərargah zabit kursları və namizəd zabitlərin hazırlanması ilə yanaşı, ali hərbi təhsilli zabitlərin hazırlanması ideyası qəbul edildi və sonradan qərargah zabiti kurslarına daha çox zabit qəbul olunmağa başladı.
Bu proses 1908-ci ilə qədər davam etdi.

Mustafa Kamal Atatürk, 57-ci dövr kadr kursunu müvəffəqiyyətlə tamamladı.
Atatürk 1902-ci ildə Hərbiyə akademiyasına qəbul edilmiş və 1905-ci ildə qərargah zabiti kimi məzun olmuşdur.
Akademiyanın Harbiyedəki köhnə binası hazırda Hərb Muzeyi kimi istifadə olunur.
## İstinadlar