open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bonn kafedralı

**Bonn kafedralı** (alm.*Das Bonner Münster*) — Almaniyanın Bonn şəhərində yerləşən kafedral.

## Haqqında
Kafedral XI-XIII əsrlərdə tikilmişdir və Almaniyanın ən qədim kafedrallarından biridir. Bir zamanlar Köln Arxiyepiskopunun kafedralı olsa da, indi papalığa bağlı bazilikadır. Kafedral Bonn şəhərinin simvolu sayılır. Bonn kafedralı 1583–1589 və 1689-cu illərdə zərər gördü, 1883–1889-cu illərdə isə təmirdən keçdi. 1934-cü ildə və İkinci dünya müharibəsindən sonra kafedralda yenidənqurma işləri keçirilmişdir.

## Qalereya

Fayl:KRYPTA Bonner Muenster.jpg|Binanın şərq cəbhəsi
Fayl:Bnmst1.jpg|Daxili görünüşü
Fayl:Bonner Muenster 2.jpg|Orqan
Fayl:Bonner Muenster 1.jpg|Daxidən görünüş


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Bazilika

**Bazilika** – adətən dini əhəmiyyəti olmayan, sadəcə toplanma funksiyası daşıyan dini tikililər üçün istifadə olunan memarlıq planı. Bazilika düzbucaqlı, uzunsov bina olub, üç, beş yaxud daha artıq aşırıma bölünürdü. Orta aşırım kənardakılardan nisbətən daha geniş və hündür olurdu. Bazilikanın şərq tərəfində mehrab, qərb hissədə isə giriş yerləşirdi.

Bazilikalar əsasən Xristianlıq və orta əsrlər memarlığında istifadə olunmuşdur. Bazilikalardan Bonn kafedralını misal göstərmək mümkündür.

## Bazilika tipləri

* Mərkəz tipli bazilikalar
* Qübbəli bazilikalar
* Xaçvari bazilikalar
* Yunan xaçı tipli bazilikalar
* Miks tipli Bazilikalar
Bünyadlı (Xocavənd)

**Bünyadlı** — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Arakül kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildən 23 oktyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Bünyadlı kəndi 23 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Kənd 1840-cı ildə Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalından köçüb gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir. 1917-ci ildə Binyatlı variantında qeydə alınmış bu yaşayış məntəqəsi ilə yanaşı Lənkəran qəzasında Bunyalallar kəndinin olması haqqında da məlumat verilir.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Bünyadlı kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Ovdan

**Ovdan** — yağış, süxur və kəhriz sularını yığıb saxlamaq üçün xüsusi hidrotexniki qurğu. Ovdan bir sıra Yaxın Şərq ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda geniş yayılmışdır.

Ovdanlar yerüstü və yeraltı hissələrdən ibarətdir. Yerüstü hissə adətən bəzədilmiş tağ formasında tikilən girişdən ibarətdir. Müəyyən dərinlikdə su olan yeraltı hovuz yerləşir və həmin yerə maili pilləkənlə enilir.

## Qalereya

Fayl:Balaxanı ovdanı (5).jpg|Balaxanı ovdanı
Fayl:Şirvanşahlar sarayının ovdanı.jpg|Şirvanşahlar sarayının ovdanı
Fayl:Mashtagha ovdan (cropped).jpg|Maştağa ovdanı
Fayl:Mashtagha ovdan stairs.jpg|Maştağa ovdanının pilləkənləri
Fayl:Ovdan by UZEYİR A MİKAYİL 3.jpg|Səngəçal ovdanı
Fayl:Ovdan by UZEYİR A MİKAYİL5.jpg|Səngəçal ovdanı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Aaxen kafedralı

**Aaxen kafedralı** () – Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya əyalətində, Aaxen şəhərində yerləşən kafedral. Şimali Avropanın ən qədim kafedralıdır. Orta əsrlərdə "Müqəddəs Məryəm kilsəsi" adlanırdı. 936–1531-ci illəri arasında bu kafedralda 30 alman kralının və 12 kraliçanın tacqoyma mərasimi keçirilib.

## Tarixi
Böyük Karl 976-cı ildə Palatin kapellasının tikintisini başlatmışdır. Tikinti layihəsinin müəliffili Metsli Odo olmuşdur. Tamamlanma tarixi dəqiq bilinməsə də, 798-ci ilə aid bir məktubda tamamlanmağa yaxın olduğu qeyd edilmişdir. 1355-ci ildə struktura qotik xor zalı əlavə edilmişdir. 1881-ci ildə kafedralda təmir-bərpa işləri aparılmışdır.

## Struktur
Kafedralın mərkəzi oktaqon formasında tikilmişdir. Tikilinin vestverki isə Karolinq üslubundadır. 1355–1414-cü illərdə Oktaqonun şərqində qotik xor tikilmişdir. Qotik xor 25 metr uzunluğunda, 13 metr enində və 32 metr hündürlüyündədir. Kafedralın struktruna Müqəddəs Matvey kapellası və Macarıstan kapellası kimi yan kapellalar daxildir.

## Qalereya

AachenerDomVomMuensterplatz.jpg|Macarıstan kapellası.
Aachen Dom 8.1.jpg|Müqəddəs Anna kapellası.
Aachen cathedral 006.JPG|Pala d'Oro.
Aachen Cathedral Octagon1.jpg|Oktaqon.


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Kafedral musiqisi
Raceş Xanna

**Raceş Xanna** (,  — əsl adı , , ; ) — Hindistanlı aktyor, prodüser və siyasətçi.

## Filmoqrafiya
Raceş Xanna bütün aktyorluq karyerası boyunca 163-ü tammetrajlı, 17-si isə qısametrajlı olmaqla 180 bədii filmdə rol almışdır.

## İstinadlar
Vladimir Kolesniov

**Vladimir Kolesniov** () — Rusiya Federasiyasının Əməkdar elm xadimi, fizika elmləri doktoru, "Dostluq" ordeni laureatı

## Həyatı və fəaliyyəti
Vladimir İvanoviç Kolesniov 1941-ci il noyabrın 5 — də Rostov-na-Donu şəhərində anadan olmuşdur.1966-cı ildə Rostov Dovlət Universitetinin fizika riyaziyyat fakültəsini,1994-cü ildə isə Rusiya Federasiyası nəzdində Kənd təsərrufatı akademiyasının idarəetmə fakültəsini bitirmişdir. 1975-ci ildə elmlər namizədi dərəcəsini almış, 1987-ci ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1966–1969-cu illərdə Elmi-tədqiqat İnstitutunda sənaye müəssisələrinin avtomatlaşdırılması üzrə mühəndis, 1969–1970-ci illərdə Elmi-tədqiqat sektorunun (DMRİ) baş mühəndisi olmuşdur, 1970–1977-ci illərdə isə "Fizika" kafedrasının (DMRİ) assistantı olmuşdur. 1977–1987-ci illərdə isə "Fizika" kafedrasının dosenti, DMRİ-nin baş elmi işci vəzifəsində çalışmışdır. 1987–1992-ci illərdə "Nəzəri mexanika" kafedrasının DMRİ-nin başçısı olmuşdur.1992–1996-cı illərdə "İnşaat və Nəzəri mexanika" kafedrası DMRİ-nin başçısı və 1996-cı ildə isə Ali Federal hökumət büdcə təhsil müəssisəsi Rostov Dovlət Nəqliyyat Universitetinin rektoru, "Nəzəri mexanika" kafedra başçısı olmuşdur.

## Təltifləri
"Şərəf" ordeni, "Rusiya patriotu" medalı və "Dostluq" ordeni ilə təltif olunmuş, Rusiya Federasiyasının Əməkdar elm xadimi, Rostov-na-Donu şəhərinin fəxri vətəndaşıdır. 24 monoqrafiyanın, 14 metodik vəsaitin, 22 ixtira və patentin muəllifidir.2011-ci il iyulun 4-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsi sahəsindəki xidmətlərinə görə "Dostluq" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Vidadi Salahov

**Vidadi Salahov** (*Vidadi Koroğlu oğlu Salahov *; 31 dekabr 1957 – 14 oktyabr 2018) — tarix üzrə fəlsəfə doktoru, "Turan-exspress" qəzetinin baş redaktoru,"Tərəqqi" medalı laureatı, Tarix elmləri doktoru, professor, Qazaxıstan hökuməti yanında Dövlət Tarixi İnstitutunun Tarix Akademiyasının akademiki, Qazaxıstanın Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzləri Birliyinin rəhbəri.

## Həyatı və fəaliyyəti
Vidadi Koroğlu oğlu Salahov 1957-ci il dekabrın 31-də Kəlbəcər rayonunun Bağlıpəyə kəndində anadan olmuşdur.
* 1978–1983-cü illərdə Voronej Dovlət Universitetinin tələbəsi olmuşdur. Tarix üzrə fəlsəfə doktorudur.
* 1983–1987-ci illərdə Tselinoqradda 23 saylı orta məktəbin tarix muəllimi kimi calışmışdır. *Beynəlxalq Ekologiya və Energetika Akademiyasının* müxbir üzvüdür.
* 1987–1992-ci illərdə Kemerov vilayəti Tastaqol rayonunun Kondama kəndinin orta məktəbinin tarix muəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
* 1994–1997-ci illərdə Akmola vilayətinin Tselinoqrad rayonunun *"Priziv"* qəzetində muxbir vəzifəsində işləmişdir.
* 1997–2004-cü illərdə *"Akmola"* Astana şəhərində fəaliyyət gostərən *"Azamat"*, *"Times"* qəzetinin müxbiri olmuşdur.
* 2004-cü ildə *"Turan-exspress"* qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində calışmağa başlamışdır.

### Ailəsi
Ailəlidir

### Ölümü
14 oktyabr 2018-ci ildə vəfat edib.

## Təltifləri
Qazaxıstan Prezidentinin 2 minnətdarlıq məktubu, "Qızıl qartal" ordeni ilə (Qonover),16 diplom və fəxri fərmanlar, 2011-ci il iyulun 4-də isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə xalqlar arasında dostluğun mohkəmləndirilməsi və Azərbaycan diasporunun inkişafı sahəsindəki xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Переход казахского алфавита на латинскую графику вызвал интерес тюркских государств — Видади Салахов Все права защищены. Используйте активную ссылку на
* Дружба народов Вивади САЛАХОВ
* Vidadi Salahov: "Azərbaycanlılar Qazaxıstanın bütün dövlət orqanlarında çalışırlar"
Toyama

**Toyama** () — Yaponiyanın Honşu adasında olan Çubu regionunda yerləşən Toyama prefekturasının eyniadlı paytaxtı.

## Qardaş şəhərləri
* , , Duram

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mara çayı

**Mara** — Keniya və Tanzaniyada çay. Uzunluğu 395&nbsp;km-ə yaxındır. Mənbəyi Tanzaniyanın mərkəzi hissəsindədir. Çay öz adını Masayi-Mara qoruğuna verib.

## Xarici keçidlər
* gabepalacio.com: Виртуальный тур по реке Мара  (требует Quicktime plugin)
Masai Mara

**Masai Mara**— Cənubi-qərbi Keniyada yerləşən qoruq.

## Coğrafiyası

Sahəsi 1800&nbsp;km² olan Masai-Mara Milli Qoruğu Keniyada yerləşir. Masai-Mara Keniyanın ən məşhur qoruğudur. Onun ərazisi aksiyaların geniş yayıldığı savannalardan və bu savannalarda otlayan saysız-hesabsız heyvanlardan ibarət düzənliklərdir. Burada qnu-antilopları, ceyranlar, zürafələr, aslanlar, kaftarlar, begemotlar və timsahlar vardır.

## Fauna

## Ekoloji problemləri

## Qalereya
Kimberli yaylası

**Kimberli yaylası**—Avstraliyanın şimal-qərbində yerləşən yayla. Hündür nöqtəsi - Ard dağı (9363963637444427m).

## Ümumi məlumat

Kimberli yaylası Avstraliyanın şimalında yerləşir. Bu, qurunun kanyonlarla parçalanmış, şəlalələrlə, yarımsəhra və yağışlı meşələrlə zəngin olan, demək olar ki, düzgün kvadrat formalı ərazidir. Arxeoloji tədqiqatlar sübut edir ki, insanlar burada hələ 18 min il bundan əvvəl yaşamışlar, lakin bu ərazidə əhalinin sıxlığı heç vaxt yüksək olmamışdır. Kimberli yaylasında yerləşən Banql-Banql silsiləsinin ərazisi Purnululu parkı tərəfindən mühafizə olunur. Ölkənin bu ərazisi Avstraliya əhalisinə təxminən XX əsrin 80-ci illərinə qədər demək olar ki, məlum deyildi. Milli park ərazisində turistlərə bir çox marşrutlar təklif olunur. Yumşaq qumdaşından əmələ gəlmiş və hündürlüyü 250 m olan dağları səyahət etmək üçün xüsusi cığırılar və çayların qurumuş dərələrindən istifadə olunur; Pikkaninni kanyonu boyu 2 günlük səyahət dərin, su ilə doldurulmuş quyu və müxtəlif qaya törəmələri boyunca davam edir.
      
Kimberli ərazisinin bir hissəsi 350 mln. il bundan əvvəl dəniz dibi olmuş və çəkilərək, özündən sonra uzunluğu 1000 km olan nəhəng əhəngdaşı rifi qoymuşdur. Çaylar əhəngdaşında yarğanlar əmələ gətirmiş, daşları yonmuş və aborigenlərin məskunlaşdığı mağaralar əmələ gətirmişdir. Bu landşaftlar 3 milli parkda; Qeyki-Qorj, Tanel-Krik və Uindyana-Qorj Milli Parklarında mühafizə olunur. Parkların adları turistlərin səyahət edərək qayaları, aborigenlərin incəsənət nümunələrini, yallı timsah, quşlar və müxtəlif heyvanları müşahidə edə biləcəkləri kanyonların adlarından götürülmüşdür. Tanel-Krik Milli Parkı öz mağaraları ilə məşhurdur, belə ki, bu mağaralarda gəzinti şirin suda yaşayan timsahların da yayıldığı buz kimi soyuq su üzrə həyata keçirilərək, turistdən xüsusi fiziki dözüm tələb edir.
Madaqaskar coğrafiyası

**Madaqaskar coğrafiyası** — Dünyanın dördüncü böyük adası. Hind okeanında yerləşir.

## Ümumi məlumat
Madaqaskar adası – dünyanın sahəsinə görə 4-cü adası olub (590 min km2
), "Böyük Qırmızı Ada" adlandırılır. Ada Afrikadan 100 mln. il bundan əvvəl ayrıldığından, fauna və floranın ¾-ü endemikdir. Ada əsasən lemurlar və növlərinin sayı 1000-ə yaxın olan orxideyaları ilə məşhurdur. Dünyada rast gəlinən buqələmunların təxminən yarısı, kəpənəklərin isə 3000-ə yaxın növü burada məskunlaşıb. Madaqaskar ərazisində 13 milli park və qoruq var, lakin onlardan cəmi 7-də təbiəti mühafizə normaları yerinə yetirilir. Ən əlçatan parkı Perine-Analamazoatradır. Burada rütubətli tropik meşələr və meşələrdə yaşayan ən iri lemur-indrilər mühafizə olunur.

Madaqaskarın şimal sahili başdan-başa vəhşi çimərliklərdən təşkil edilmişdir. Burada Antsirabe şəhəri yaxınlığında leykemiyaya qarşı dərman hazırlanmasında istifadə olunan Cəzayir bənövşəsi plantasiyaları vardır. Ranomafana Milli Parkı Antananarivudan cənuba gedən yol üzərində yerləşərək, meşələri mühafizə edir. Adanın cənub-şərqində qədim fransız limanı Taulantru yerləşir. Ondan 80 km qərbdə sahəsi 32 ha. olan Berenti qoruğu yerləşir. Onun sahibi Jan de Olmdur. Sahibin atası vaxtilə buranı aqava yetişdirmək üçün almış, lakin sonda meşələri qırmamışdır, buna görə 1985-ci ildə təbiəti mühafizəyə görə Getti mükafatına layiq görülmüşdür. Madaqaskar adası Afrika yaxınlığında yerleşir ve materik menşeli ada hesab olunur. Adanin menseyi materik menselidir.

### Bitki örtüyü
Madaqaskarda bitki zonaları qərbdən şərqə bir-birini əvəz edir. Çox rütubətli şərq sahilboyunda və dağların şərq yamacında rütubətli tropik meşələr inkişaf etmişdir (səyahətçi ağacı, tamarind, müxtəlif palmalar), orta zonada otlu savanna, şərqdə isə tikanlı kolluqlar zonası yerləşir. Adanın şərq sahilində ensiz düzənlik sahənin dövrü rütubətlənən tropik meşələri altında əsasən qırmızı-laterit torpaqlar, dağların şərq yamacının daima rütubətli tropik meşələri altında humuslu dağ lateritləri inkişaf etmişdir. Şərq yamaclarda, yaylanın dövrü rütubətlənən tropik meşələrində və hündür otlu savannalarında dağ qırmızı torpaqlar, qərb və cənub sahil ovalıqlarında və dağətəyində kserofit tropik meşələrin qəhvəyi-qırmızı, quru savannaların qırmızı-qonur torpaqları inkişaf etmişdir. Madaqaskar ərazisində temperatur şəraitinin eyni olmasına baxmayaraq şərqdən qərbə yağıntıların miqdarının kəskin azalması coğrafi zonaların meridian istiqamətində uzanmasına səbəb olmuşdur. Burada coğrafi zonallıq eyni zamanda oroqrafik şəraitlə sıx əlaqədardır.

## Həmçinin bax
* Madaqaskar
Qəzvin xanlığı

**Qəzvin xanlığı** — 1747-ci ildə yaranmış və Cənubi Azərbaycanda (indiki İran ərazisində) feodal dövlət olmuşdur. Mərkəzi Qəzvin şəhəri idi. Qərbdən Ərdəlan, şərqdən Xalxal, cənubdan Kərəc və Həmədan xanlıqları ilə həmsərhəd idi.

## Tarixi
Qəzvin hakimi Pənah xan Əmmərlu çoxsaylı bir qoşun tərtib edib şahlıq həvəsinə düşmüşdü. İlk öncə Təbrizi alıb, paytaxt etmək istəyirdi. Qoşunla gəlib, Təbrizin 6 ağaclığında oturaq etdi. Azad xan Əfqan Fətəli xan Araşlı-Avşara göstəriş verdi ki, 4 min nəfərlik qoşunla onu dəf etsin. Fətəli xan böyük şücaətlə, şəhamətlə onu yenib, darmadağın etdi.

### Xanları
* Pənah xan Əmmarlı (1747-1764)
* Rüstəm xan Əmmarlı (1764- 1788), O, Tonekabun hakimi olmuşdu.
* İbrahim xan Əmmarlı

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xanlıqları
* Qəzvin
* Qəzvin vilayəti

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qəzvin xanlığı. Bakı, "Mütərcim", 2014.–  192 səh.
Təkfur

**Təkfur** — Bizans İmperatorluğu zamanında qubernator səviyyəsində olan idarəçilərlə Anadolu və Rumelidəki xristian bəylərinə verilən ümumi addır.

Təkfur erməni dilindən götürmə bir söz olub Osmanlı türkcəsində Xristian hökmdarlara verilən bir şandır. Əsli Takavor, mənası isə "tac daşıyan" dır. Bizans İmperatorluğunda mərkəz xaricindəki şəhərlərin müstəqil valilərinə Təkfur deyilərdi. Bunların inzibati və hərbi vəzifələri vardı. Türkiyə Səlcuqlular və Osmanlı Dövlətinin ilk zamanlarında Təkfurlarla çox möhkəm münasibət quruldu. Təkfurlar Türk axınlarından qorunub, müstəqilliklərini mühafizə etmək üçün Türklərə çox miqdarda vergi verərdilər.

Təkfurların bəziləri vəziyyətlərini mühafizə edə bilmək üçün Türk komandan və bəylərilə qohum olma yollarına üstünlük verərdilər. Bu səbəbdən əksəriyyəti qızlarını Türk komandan və ya oğullarına gəlin verərdilər. Bu təkfurların içindən Müsəlman olanlar da oldu. Bunlardan Harmankaya Təkfuru Kosa Mihali ən məşhurudur. Osmanlı Dövlətinə və İslamiyyətə xidmətləri oldu.

Bizans İmperatorluğu dağılandan sonra təkfurluq da tamamilə tarixə qarışdı.
Seyşel Kreol dili

**Seyşel Kreol dili** - maskaren kreol dilinə məxsus danışıqdır. Bu dil İngilis və Fransız dilləri ilə bərabər Seyşel adaları ölkəsinin rəsmi dilidir. 1976-cı ildə bu dilin ilk qrammatik qaydaları tətbiq edilmişdir. İlk lüğət isə 1982-ci ildə çap olunmuşdur.

Hal-hazırda Seyşel Kreol dili insanların gündəlik tələbatını (radio, televiziya, məktəb, mağzada və s. yerlərdə)  ödəyəcək səviyyədə inkişaf etmiş dil hesab olunur.

## İstinadlar
Sərdar Zeynalov

**Zeynalov Sərdar Bahadur oğlu**  (2 fevral, 1952, Bakı) — kimya elmləri doktoru, professor. Kimya Problemləri İnstitutunun Bioloji aktiv maddələr sektorunun müdiri. 

## Həyatı
Sərdar Bahadur oğlu 2 fevral 1952-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. V.İ.Lenin adına Azerbaycan Müəllimlər İnstitutunu bitirib.  Kimyaçıdır.

AMEA akad.M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun "Biomimetik kataliztorlar üçün üzvi liqadların sintezi" laboratoriyasının müdiri vəzifəsində çalışan Sərdar Bahadur oğlu Zeynalov 29.12.2021-ci ildə vəfat etmişdir.
 
## Əsas elmi nailiyyətləri
Alitsiklik sırasının sadə-mürəkkəb və gilcidil efirlərin alınma prosesi işlənmişdir. Onların alınma mexanizmi və kinetikası tədqiq edilmişdir. sintez edilmiş maddələr sintetik yağların aşkarlar, plastifikatorlar ətirli maddələr, lak boyalar və yapışqan kompoziya kimi istifadə olunmuşdur. Epixlorhidridlərin aromatik turşularla oksiturşularla, aminlərlə və aminoturşularla reaksiyasının mexanizmi və kinetikası tədqiq olunmuşdur. Bioaktiv maddələrin və maye kristalların xassələrinə malik olan çoxfunksional birləşmələr sintez edilmişdir.

AMEA Akademik M.F.Nağıyev adına Kimya Problemləri İnstitutunda elmi fəaliyyətini davam etdirir.
 
## Əsərləri

203 elmi əsər və 2 monoqrafiyanın müəllifidir.

### Kitabları:
*С.Б.Зейналов, Т.Н.Кязимова, С.К.Шарифова. Эпихлоргидрин. Изд-во "Элм", 2000.  
*S.B.Zeynalov, S.Bağırzadə, Qasımova, İ.Ş.Hüseynov. Patent İxtira i 20080133. Aminturşuların aminlərinin alınma üsulu. 
*И.Ш.Гусейнов, С.Б.Зейналов, С.К.Шарифова. О механизме реакции эпихлоргидрина с параамино- салициловой кислотой.  Azərbaycan Texniki Universiteti, Elmi Əsərlər, Fundamental Elmlər, Bakı, 2007, №2, cild VI (22), s.79. 
*И.Ш.Гусейнов, С.Б.Зейналов. Исследование антиокислительной активности эпоксиаминов и биологической активности 1,3-диаминопропанолов-2. Kimya Problemləri Jurnalı, Bakı, 2008, №1, с.65.

## İstinadlar
Topxana meşəsi

**Topxana meşəsi** — Şuşa şəhəri yaxınlığında yerləşən meşə və dövlət qoruğu. 1988-ci ildə dağıdılması Dağlıq Qarabağın siyasi gələcəyi ilə bağlı gərginliyə səbəb oldu, Dağlıq Qarabağ müharibəsi ilə nəticələnən sivil və inter-etnik iğtişaşlara gətirib çıxardı.

## Tarixi
Topxananın adı 1795-ci ildə Ağa Məhəmməd şah Qacar Şuşanı mühasirə etdiyi zaman topların yerləşdirildiyi yer olması ilə bağlıdır. Meşənin adı yazıçı Anarın 1970-ci ildə çap edilmiş "Keçən ilin son gecəsi" əsərində çəkilir. SSRİ İdman Ustası və atletik turizm üzrə mütəxəssis Yevgeni Kotlyarov Qarabağda dağ turizmi ilə bağlı 1978-ci il nəşrində "Şuşada Topxana yaylasının meşəli yaylası"nı təsvir edir. Gənclik dövrünü Şuşada keçirmiş yazıçı Elçin Əfəndiyev 1985-ci ildə nəşr edilən Sovet ədəbiyyatının tənqidi rəyi ilə bağlı kitabında gəncliyində Topxana meşəsinin tünd göy dərinliyinə baxıb ilk hekayəsinin çap edilməsini arzuladığını bildirir.

### Dağıdılması

Qarabağda Topxana meşəsinin qırılması 1988-ci ilin anti-sovet mitinqlərinin alovlanmasına səbəb oldu və beləliklə, 17 noyabr 1988-ci ildə Meydan hərəkatı başladı.

## Haqqında

Qədim tarixə malik Topxana meşəsi Şuşanın nadir sərvətlərindən biridir. Şuşa ətrafındakı torpaqların 20 faizini əhatə edən meşədə palıd, fıstıq, qarağac kimi ağaclar vardı. Topxana əsl təbiət möcüzəsi idi. Topxananın heyvanat aləmi ayı, canavar, tülkü, dovşan, cüyür və digər heyvanlardan, kəklik, turac, göyərçin kimi gözəl quşlardan ibarət idi. Topxana meşəsində subalp və alp çəmənləri, dərin dərələrində bulaqlar olub.

İşğalçı ermənilər sərvətlərimizi talan edir, meşələrimizi qırıb daşıyırlar. Təxmini məlumatlara görə, Topxanadan 2000 ədəddən çox palıd və digər qiymətli ağaclar kəsilərək Ermənistana daşınıb. Şuşanın Cıdır düzündə, "Ağzı yastı" kaha adlanan yerin qarşısında Topxana meşə qoruğu zonasında, meşənin lap hündür yerində geniş düzənlik açılıb, orada müxtəlif adda qiymətli ağaclar qırılaraq tikinti işlərində istifadə edilib.

28 il 7 ay ərzində işğal altında qalmış Topxana meşəsi demək olar ki, dağıdılmış, bitki örtüyü, heyvanat aləmi məhv edilmişdir.

## İstinadlar
Azneft meydanı

**Azneft meydanı** — Bakı şəhərinin Səbail rayonunda meydan.

## Tikililəri
### Seyid Mirbabayevin sarayı

Azneft meydanında yerləşən və vaxtilə Azərbaycanın neft milyonçularından biri olan Mirtağı Babayevə məxsus olmuş saraydır.

### Four Seasons Hotel Baku

Azneft meydanında yerləşən və gözəl memarlıq üslubuna malik tikililərdən biri də dəbdəbəli Four Seasons otelidir.
### Heydər Əliyev Fondu

### Bakı bulvarı

Azneft meydanının cənub hissəsi Bakı bulvarına açılır.

## İstinadlar
Senzo Meyiva

**Senzo Meyiva** — CAR futbolçusu; Cənubi Afrika Respublikasının futbol üzrə milli komandasının qapıçısı

## Ölümü
26 oktyabr 2014-cü ildə Meyivanın evinə 3 nəfər naməlum şəxs hücum çəkərək ona odlu silahdan atəş açıblar. 27 yaşlı futbolçu hadisədən sonra xəstəxanaya aparılsa da, həyatını xilas etmək mümkün olmamışdır.

## İstinadlar
Topxana meşəsinin qırılması (1988)

**Topxana meşəsinin qırılması (1988)** — Azərbaycan SSR-də baş verən Meydan hərəkatını (1988-ci il 17 noyabr – 5 dekabr) başladan ictimai-siyasi hadisə.
 
1988-ci ilin noyabrın 17-də Şuşada yerləşən məşhur, əzəmətli  palıd, çinar meşəsi - Topxana meşəsinin qırılmasına etiraz əlaməti olaraq Azərbaycan xalqı Azadlıq meydanında (keçmiş Lenin meydanı) ilk mitinq keçirdi. Mitinqin təşkil olunmasında məqsəd xalqın səsini Mərkəzə - Moskvaya çatdırmaq idi. O dövrün respublika hakimiyyətinin qarşısında xalqın adından əsasən üç tələb qoyulmuşdu:
* Topxana meşəsinin qırılması dayandırılsın;
* Dağlıq Qarabağ muxtar vilayəti ərazisində respublika hakimiyyətinin səlahiyyətləri bərpa olunsun;
* SSRİ Ali Sovetinin növbəti sessiyasında Qarabağ məsələsi müzakirə olunsun, olunmazsa bizim deputatlar geriyə – Respublikaya qayıtmasınlar.
 
1988-ci il noyabrın 17-də Bakının əsas meydanında – Azadlıq meydanında (keçmiş Lenin meydanı) Topxana meşəsinin qırılmasına  və Azərbaycan SSR-in sosial siyasətinə etiraz əlaməti olaraq Azərbaycan xalqının mitinqi başlandı. Xalq hərəkatı Bakının ən böyük meydanına yüz minlərlə insanın toplaşması ilə başladı.

Topxana meşəsi ilə bağlı başlanan 1988-ci ilin Meydan hadisələri daha sonra Azərbaycan Milli-Azadlıq Hərəkatına çevrildi. 1988-1991-ci illərin Milli-Azadlıq Hərəkatı Azərbaycanda müstəqillik aktının (18 oktyabr, 1991-ci il.) qəbul olunması ilə nəticələndi və Azərbaycan ikinci dəfə müstəqil dövlət olaraq öz varlığını dünyaya elan etdi.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* [Azadlıq meydanı (Bakı)](https://az.wikipedia.org/wiki/Azadl%C4%B1q_meydan%C4%B1_(Bak%C4%B1))
* Topxana meşəsi
* Milli Dirçəliş Günü

## Xarici keçidlər
* Topxana meşəsi harada yerləşir?
* Ən Yeni Tarix - Meydan Hərəkatı.
Qalib İmanov

**Qalib Gəncəvi oğlu İmanov** () — tibb üzrə fəlsəfə doktoru (11 aprel 2012), invaziv və pediatrik kardioloq, Azərbaycan Tibb Universiteti Tədris Cərrahiyyə Klinikasında Kardiologiya şöbəsinin müdiri.

## Həyatı
Qalib İmanov 8 avqust 1974-cü ildə Göyçə mahalının Qoşabulaq kəndində anadan olub. 1977-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Zaqatala rayonuna köçmüşdür. 1981-ci ildə Zaqatala şəhər Şıxəli Qurbanov adına 3 saylı orta məktəbin I sinfində təhsil almağa başlamış və 1991-ci ildə həmin orta məktəbi medalla bitirmişdir.

1992-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin "Müalicə-profilaktika" fakültəsinə daxil olmuş, 1998-ci ildə ali təhsilini başa vurmuşdur. 1998–1999-cu illərdə 1 saylı Bakı Şəhər Kliniki Xəstəxanasında həkim-interna olaraq "Anestezoloq-reanimotoloq" ixtisasına yiyələnmişdir.

Qalib İmanov 1999–2001-ci illərdə Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyi C. Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunun "Reanimasiya və İntensiv Terapiya şöbəsi"ndə həkim-reanimotoloq işləmişdir. Həmçinin Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunda klinik ordinator olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

2001–2009-cu illər ərzində Mərkəzi Klinik Xəstəxanada "Ürək Mərkəzi"nin Kardiologiya bölümünün həkimi işləmişdir. 2009-cu ildən 2014-cü ilə qədər Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi Tibbi Xidməti İdarəsinin Mərkəzi Gömrük Hospitalının "Kardiologiya şöbəsi"ndə invaziv kardioloq və pediatrik kardioloq olaraq fəaliyyət göstərib.

Qalib İmanov Ukrayna Tibb Elmləri Akademiyasının M.D.Strajeska adına Kardiologiya İnstitutunda "ürək çatışmazlığı və exokardioqrafiya" üzrə kurs (18 fevral 2000 – 18 aprel 2000), Türkiyə Cümhuriyyətinin İstanbul şəhərindəki Koşu Yolu Ürək Elmi Araşdırma Mərkəzində invaziv kardiologiya üzrə kurs (1 may 2002 – 28 iyun 2002), Bursa şəhərinin Uludağ Universitetində invaziv kardiologiya kursu (3 noyabr 2003 – 28 yanvar 2004) və həmin universitetdə pediatrik kardiologiya kursu (12 sentyabr 2006 – 8 dekabr 2006) keçmişdir.

2009-cu ilin mart ayında Azərbaycan Tibb Universitetinin I Daxili Xəstəliklər və Reanimasiya kafedrasının assistenti olub. 11 aprel 2012-ci ildə tibb üzrə fəlsəfə doktoru elmi adına layiq görülmüşdür. 50-yə qədər elmi məqaləsi yerli və xarici jurnallarda çap olunmuşdur.

2014-cü ildən hal-hazıra qədər Azərbaycan Tibb Universitetinin Tədris Cərrahiyyə Klinikasında invaziv və pediatrik kardioloq və Kardiologiya şöbəsinin müdiri olaraq fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* ATU TCK. Qalib İmanov. Koronar angioqrafiya nədir və necə icra olunur?. Video Reportaj. — YouTube saytı
Andrea Palladio

**Andrea Palladio** () — italyan memarı və memarlıq nəzəriyyəçisi

## Həyatı
Andrea Palladio əsasən Viçensa və Venesiyada yaşayıb yaratmışdır. Onun sənəti son intibah mədəniyyətinin zirvələrindən birini təşkil edir. Memarlıq irsi Avropa memarlığının sonrakı inkişafına təsir göstərmişdir.

Palladionun memarlığa gətirdiyi yeniliklər artıq XVII–XVIII əsrlərdə Avropa klassisizminin palladioçuluq adını daşımasına səbəb oldu. Bu memar öz nəzəri ideyalarını "Memarlıq haqqında dörd kitab" (1570) adlı əsərində təzahür edir. Onun kompozisiyaları öz təbiiliyi, rahat və sakitliyi, kamilliyi, ciddi nizamlılığı, ətraf mühitlə vəhdətinə görə fərqlənirdi. Onun tikdiyi memarlıq nümunələri Viçentsa və Venesiya şəhərlərini bəzəyir.

Viçentsa şəhəri Palladionun şəhəri hesab edilir. Bu şəhərdəki memarlığın ən böyük binası 1549-cu ildə tikilən Bazilikadır. 1580-ci ildə tikdirdiyi "Olimpiko" teatrı İtaliyada ən ilk monumental teatr binası hesab edilir. Memar burada Roma teatr tipindən istifadə etmiş, tamaşaçı zalına dairəvi deyil, ellips forması vermişdi. Palladionun memarlıq ideyaları sonrakı tarixi mərhələlərə, xüsusilə, İngiltərə, Fransa, Rusiya memarlıq sənətinə yüksək dərəcədə təsir göstərir.

## Kitabları
* Memarlıq haqqında dörd kitab, 1570

## Layihələri
* Tyene sarayı — 1550
* Kyerikati sarayı — 1550
* Valmarna sarayı — 1566
* Del Kapitanio lociyası — 1571
* Olimpiko teatrı — 1580 (tamamlama: memar V.Skamotsi)
* Rotonda villası — 1561 (tamamlama: memar V.Skamotsi)
* Barbaro-Volpi villası — 1560
* San-Corco Macore kilsəsi — 1565


Monument to Andrea Palladio (Vicenza).jpg|Andrea Palladio
Basilica Palladiana (Vicenza) - facade on Piazza dei signori.jpg|Basilica Palladiana
Palazzo del Capitanio (Vicenza).jpg|Palazzo del Capitanio
Palazzo Chiericati (Vicenza).jpg|
Interior of Teatro Olimpico (Vicenza) scena .jpg|Teatro Olimpico
Basilica di San Giorgio Maggiore (Venice).jpg|San Giorgio Maggiore


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Mədəniyyət tarixi və nəzəriyyəsi. Ali məktəblər üçün dərslik (M.J.Manafova, N.T.Əfəndiyeva və S.A.Şahhüseynovanın ümumi redaktəsilə). Bakı: Sabah nəşriyyatı (2008), 2010 İSBN 5-86106-104-1

## Xarici keçidlər
Komarov şorgiləsi

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqaz, Rusiya (Aşağı Volqa), Qazaxıstan, Türkmənistan, Avstraliya, Mərkəzi Asiya, Afrika, Ərəbistan və Fələstində yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
1-1,4 m hündürlükdə, yarpağını tökən  koldur. Yarpaqları növbəli, sadə, ətlidir. Çiçəkləri sarımtıl və ya ağdır, qısa ayaqlarda, yumşaq, qoltuq qıvrımlarda yerləşir. May ayında çiçəkləyir, meyvəsi avqustda yetişir. Meyvəsi giləmeyvə, sulu, oval çəyirdəkdir.

## Ekologiyası
İşıqsevən  bitkidir. Şorgilə növləri qumluqların təbii bərkidiciləri kimi istifadə edilə bilər. Təbiətdə dağətəyində və zərif bitkilər üçün az yararlı olan sahələrdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda rast gəlinir. Azərbaycanın nadir növüdür.

## İstifadəsi
Tərkibi qələvi ilə zəngindir – sabun istehsalı üçün istifadə edilir. Bitkinin külündə karbon kaliumu (potaş) vardır, qumluqlarən təbii bərkidiciləri kimi istifadə edilə bilər.

## Ədəbiyyat
*Деревья и кустарники. СССР. т. 4. 1958; 
*Флора Азербайджана т.6. 1955; Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; 
*Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl kitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; *Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər.  2005; 2006; 2008.
## İstinadlar
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
http://dendrologiya.az/?page_id=112
Om (ölçü vahidi)

thumb|right|200px|Laboratoriyada bir Om standart rezistoru.
**Om** (beynəlxalq işarəsi: **Ω**, rusca işarəsi: **Om**) – 1960-cı ildə rəsmi olaraq BS-də Elektrik müqavimətinin vahidi kimi qəbul edilmişdir. Om elə naqilin müqavimətidir ki, bu naqilin uclarına 1 V gərginlik tətbiq etdikdə ondan 1 A cərəyan keçsin. Om ölçü vahidi alman alimi Georq Simon Omun şərəfinə adlandırılmışdır. Omun tərsi olan ölçü vahidi elektrik keçiriciliyin vahidi olan Simensdir.

## Vahidlərlə ifadə olunması
: \mbox{Ohm} = \frac { \mbox{Volt}}{ \mbox{Amper}} = \frac {1}{ \mbox{Siemens}}

## İstinadlar
Yamaqata (şəhər)

**Yamaqata** () — Yaponiyanın Honşu adasında olan Tohoku regionunda yerləşən Yamaqata prefekturasının eyniadlı paytaxtı.

## Qardaş şəhərləri
* , İzu Oşima
* , Kami
* , Tirol, Kitzbüel
* , Viktoriya, Suon Hill
* , Cilin, Cilin
* ,  Buryatiya, Ulan Ude
* , , Boulder
* , Xürrəmabad

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Paskal (ölçü vahidi)

**Paskal** (beynəlxalq işarəsi: **Pa**, rusca işarəsi: **Па**) – BS-də Təzyiqin vahididir. Paskal ölçü vahidi fransız alimi Blez Paskalın şərəfinə adlandırılmışdır.

## Əsas vahidlərlə ifadə olunması
1Pa =\frac{1N}{m^2} =\frac{1kg}{m. san^2} 

## İstinadlar
 

]
Kofu

**Kofu** () — Yaponiyanın Honşu adasında olan Çubu regionunda yerləşən Yamanaşi prefekturasının paytaxtı.

## Qardaş şəhərləri

* , , De Moyn
* , Po

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hacı Möhsün xan Əmini

**Hacı Möhsün xan Hacı Əli xan oğlu Əmini** (?-?)— İran siyasətçisi.

## Həyatı
Hacı Möhsün xan bin Hacı Əli xan bin Mirzə Məhəmməd xan Ləvasani Qacarlar dövrünün məşhur şəxslərindən biridir. Atası Mirzə Əli xan Əminəddövlə Qacarlar dövlətinin baş naziri olmuşdu. Maarifpərvər şəxs olduğundan məmləkətdə çoxlu məktəblər açmışdı. Möhsün xan da mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. O atasının dövründə siyasi həyata atılmışdı. Bir müddət maliyyə idarəsində içləmişdi.

Hacı Möhsün xan Əmini Məşrutə hərakatı dönəmində fəal rol oynamışdı.

## Ailəsi
Hacı Mirzə Möhsün xan Əminəddövlənin övladları Əmini sоyadını daşıyırlar.

Mirzə Möhsün xan Əminəddövlə Fəxrəddövlə Əşrəf xanım Müzəffərəddin şah qızı Qovanlı-Qacar ilə ailə qurmuşdu.  Əli xan, Məhəmməd xan, Əhməd xan, Rza xan adlı оğulları, Məsumə xanım adlı qızı vardı.
Füzuli meydanı

**Füzuli meydanı** (əvvəlki adları: ***Quba meydanı, Dimitrov meydanı***) — Bakının mərkəzi meydanlarından biri. Meydan Dram Teatrının önündə, Şıxəli Qurbanov küçəsinin Mirzəağa Əliyev küçəsi ilə kəsişdiyi yerdə yerləşir. Meydanın mərkəzini Füzulinin heykəl kompozisiyası bəzəyir. Meydan ön tərəfdən Qış Bulvarına açılır, arxası isə Dram Teatrına söykənir.

## Tarixi
Bakı şəhərinin Yasamal rayonu ərazisində yerləşən tarixi "Füzuli meydanı" XIX əsrin ortalarında, Bakı forştadtının (şəhərətrafı) formalaşmağa başladığı dövrdə salınmışdır və XX əsrin əvvəllərində Bakının baş meydanı sayılırdı.

Meydan Şamaxı (hazırda Cəfər Cabbarlı küçəsi) və Balaxanı (hazırda Füzuli küçəsi) yollarının kəsişməsində yerləşməklə şəhərin ən canlı nöqtələrindən biri hesab olunurdu. İlkin dövrlərdə burada "Quba bazarı"nın yerləşməsi və Qubinskaya küçəsinin (hazırda Zivər bəy Əhmədbəyov küçəsi) başlanğıcının bu əraziyə düşməsi səbəbindən meydan xalq arasında "Quba meydanı" kimi tanınmışdır.

Meydanın erkən memarlıq siması əsasən dükan və mağazaların yerləşdiyi birrtəbəli tikililərdən ibarət idi. Şəhər hakimiyyətinin diqqətindən kənarda qalan bu ərazi XX əsrin əvvəllərinə qədər antisanitar vəziyyəti və nizamsız tikililəri ilə seçilirdi. 1903-cü ildə meydanın abadlaşdırılması və "bazar basırığının" aradan qaldırılması məqsədilə burada olan kənd təsərrüfatı obyektlərinin sökülməsinə qərar verilmişdir.

1929-cu ildə burada "beş mərtəbə" adlanan bina tikildi. 1930-cu illərin əvvəllərində meydan Bolqarıstan kommunist lideri Georgi Dimitrovun şərəfinə adlandırılmışdır. 1960-cı illərdən etibarən meydanın funksional təyinatı köklü şəkildə dəyişmişdir. Memar Qəzənfər Əlizadənin layihəsi əsasında Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının binası inşa edilmişdir. 1962-ci ildə meydanda heykəltəraşlar Tokay Məmmədov və Ömər Eldarovun, eləcə də memar Hacı Muxtarovun birgə işi olan dahi şair Məhəmməd Füzulinin möhtəşəm abidəsi ucaldılmışdır.

Abidənin qoyulmasından sonra meydan rəsmən "Füzuli meydanı" adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Berlin kafedralı

**Berlin kafedralı** (*[[Alman dili|alm.]]*) - Almaniyanın Berlin şəhərində yerləşən kafedral. İçində heç bir zaman yepiskop yaşamadığı üçün əsil kafedral deyildir.

## Tarixi

Kafedral XVIII əsrin əvvəllərində memar Yohan Bouman tərəfindən Barokko üslubunda inşa edilmişdir. 1822-ci ildə tikili başqa memar - Karl Frederik Şinkel tərəfindən neo-klassik üslubda yenilənmişdir. 1894-cü ildə Almaniya imperatoru II Vilhelm kafedralın sökülməsini və yenidən tikilməsinə əmr vermişdir. Memar Julios Raşdorfın neo-barokko dizaynı əsasında tikilməyə başlanılan yeni kafedral 1905-ci ildə tamamlanmışdır . İkinci dünya müharibəsində böyük zərər görən kafedral 1975-1981-ci illərdə memar Günter Stan tərəfindən bərpa edilmişdir.

## Qalereya


Fayl:Berliner Dom - Berlin Cathedral (2012).JPG|2012-ci ildə kafedral
Fayl:Berliner Dom November 2013 02.jpg|
Fayl:Berliner Dom Festival of Lights.jpg|Kafedralın gecə görünüşü
Fayl:Dom Berlin abends.JPG
|Berlin İşıq Festivalında


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt
*Panorama
*Kafedralın təmiri
*Kafedralı görən kamera 
*3D görüntü
Keşik

**Keşik** (; — «hökmdarın yaxın və sadiq qulları») — Çingiz xan tərəfindən yaradılmış Böyük Monqol imperiyasında xanın şəxsi qvardiyası.

## Tarixi

Böyük Monqol imperiyasında ayrıca cangüdənlər dəstəsi- keşik yaradıldı. Keşik iki hissədən ibarət idi. Kebtaul- axşam qoruyucuları və turxaud-gündüz qoruyucuları. Keşik monqol qvardiyasını təşkil edirdi.

Temuçinin yaratdığı bu idarəetmə aparatı köhnə qəbilə institutlarından fərqlənirdi. Bu aparat xanın iradəsi ilə yaradılmışdı, onun nökərləri, sadə xalqın- aratların üzərində ağalığını təmin edirdi. Bu dövlət qurumuna bənzəyən aparat xanın maraqlarını müdafiə edirdi.

Qvardiyaçı-keşikçilər nizam-intizamın pozulmasına görə çox ağır cəzaya məhkum edilirdilər. Keşik təkcə Çingiz xanın şəxsi mühafizəsi deyildi, o həm də sıravi aratlar-maldarlar və ovçular üzərində çöl (səhra) aristokratiyası hakimiyyətinin saxlanmasını təmin edən əsas qüvvə idi. Sərkərdələr və dövlətin görkəmli mənsəb sahibləri məhz qvardiyadan seçilirdi.

“Gizli tarix”in 10-cu bölümü yenə “Növbət və xidmətçilərinin düzənlənməsiylə, qarluq və uyğurların öz istəkləriylə tabe olmaları” bəhsini ehtiva etmektedir. Burada Çingiz xanın bir vəsiyəti vardır: “Bundan önce doxsan bes minliyin içərisindən seçilmək surətiylə bizə gələrək iltihaq edib, bir tümən təşkil etmiş olan "yençu kesiktenlər"imə (əməkdar mühafizlərimə),
bizdən sonra nəsildən-nəsilə gələcək olan oğullarımız yaxşı yanaşsınlar,  onlara mənim vəsiyətim kimi baxsınlar və azarlamasınlar. Bir tümənlik bu mühafiz dəstəsi, məni həqiqətən bir mələk kimi qorumuşdular”, deyirdi.

## Turqautlar

“Monqolların Gizli Tarixi”nde qarsımıza çıxan turqak kəlməsi hər halda Türkcədir. Tərcüməçi Asım əfəndi, türk dilindən fars dilinə keçmis olan bu sözü "gecə qarovulçusu" olaraq interpretasiya etmişdir. Əbülqazi Bahadır xana göre, “padışahı qoruyan şəxslərə turqaklar deyirdilər”. Yene Türk ədəbiyyatının bir başqa şah əsəri olan "Kutadgu Biligdə “qapıçı, növbətçi” deməkdir. Türk dilinin ən əski kəlimələrindən biri olan bu söz, Çingiz xan ilə elxanlılar çağında böyük bir önəm daşımağa başladı. Cüveyni də, turğak sözünü mühafiz mənasında bildirir. F. Rəşidəddinə görə, bu “gündüz növbətçisi” deməkdir.

## İstinadlar
Georgi Orlov

**Georgi Mixayloviç Orlov** (; d. 1901, Kursk – ö. 16 aprel 1981 və ya 1985, Moskva, SSRİ) — sovet memarı, SSRİ xalq memarı (1970). SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1979), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1951), SSRİ Memarlar İttifaqı İdarə Heyətinin 1-ci katibi (1963 – ?), Beynəlxalq Memarlar İttifaqının Prezidenti (1972 – ?).

## Həyatı
Georgi Orlov 26 mart (8 aprel) 1901-ci ildə Rusiya imperiyasının Kursk şəhərində anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Georgi Orlov Dneprosesin (1927 – 1932) və Zaporojyenin yaşayış rayonlarının (1930 – 1936) layihləndirilməsi və inşasında, eləcə də Dneprosesin bərpasında (1944 – 1952) iştirak etmişdir.

Georgi Orlov Kaxovka (1951 – 1955) və Bratsk (1960 – 1968) SES-lərinin memarlıq layihələrinin də müəllifidir.

## Mükafatları
* "Lenin" ordeni — 2 dəfə
* "Oktyabr inqilabı" ordeni —

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Советская архитектура. Творческие проблемы, М., 1977 (совместно с К.А.Держинским).
* "Популярная художественная энциклопедия" Под ред. Полевого В.М.; М.: Издательство "Советская энциклопедия", 1986.

## Xarici keçidlər
* Орлов Георгий Михайлович — '''dic.academic.ru''' saytı
Hərbi kommunizm

**Hərbi kommunizm** — 1918–1920-ci illərdə vətəndaş müharibəsi və xarici hərbi müdaxilə dövründə RSFSR-in iqtisadi siyasətidir.

## Haqqında
"Hərbi kommunizm" siyasətinin ən mühüm tədbirləri: iqtisadiyyatın hərbi tələbat üçün yenidən qurulması, iri, orta və qismən də xırda sənayenin milliləşdirilməsi, xüsusi ticarətin qadağan edilməsi, ərzaq sapalağının (yəni kəndlilərin artıq ərzaq məhsulunu möhkəm qiymətlərlə dövlətə məcburi qaydada təhvil verməsi) tətbiqi, bölüşdürmənin mərkəzləşdirilməsi (kartoçka sistemi), ümumxalq əmək mükəlləfiyyəti və əmək haqqının ödənilməsində bərabərçiliyin gözlənilməsi. 1921-ci ildə "Hərbi kommunizm" siyasəti yeni iqtisadi siyasətlə (YİS) əvəz olunmuşdur.

## Mənbə
* Məktəblinin tarix lüğəti.
E.ə. 388

## Hadisələr
* Afinada Platon tərəfindən Akademiya adlandırılan fəlsəfi məktəbin əsası qoyuldu.

## Doğumlar

## Vəfatlar
Toledo kafedralı

**Toledo kafedralı** (isp.*Catedral de Santa María de Toledo*) - İspaniyanın Kastiliya-La Mança bölgəsində, Toledo şəhərində yerləşən kafedral. Müqəddəsi Məryəmdir. Hündürlüyü 120 metr, genişliyi 59 metrdir.

## Haqqında

Kafedral qotika üslubunda inşa edilmişdir. Kafedralın oxşarı Fransada yerləşən Burqs kafedralıdır. Kafedralın əsasını 1226-cı ildə Kastiliya və Leon kralı III Ferdinand tərəfindən qoyulmuş, inşası isə 1493-cü ildə tamamlanmışdır. 1986-cı ildə Toledo kafedralı şəhərin qədim hissəsi ilə birlikdə YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına salınmışdır.

## Qalereya

Fayl:Catedral de Toledo Torre.JPG
Fayl:Cathedral of Toledo.jpg
Fayl:Puerta Perdon Toledo.jpg
Fayl:Catedral de Toledo - Puerta.jpg
Fayl:Toledo Cathedral interior, August 2012.JPG
Fayl:Toledo's Cathedral.jpg
I Alarix

**Alarix** () — Vestqot hökmdarı və sərkərdəsi.

## Haqqında
Alarix germanların tanınmış varlı Balt nəslindəndir. O, german tayfalarından biri olan vestqotların bacarıqlı və uzaqgörən rəhbəri idi. 395-ci ildə vestqotlar Balkan yarımadasında Alarixin başçılığı ilə üsyan etdilər və onu konunq - kral seçdilər. Alarix Frakiyaya, Makedoniyaya və Yunanıstana soxuldu, Afinanı tutdu. Korinfi, Arqosu və Spartanı talan etdi. Roma imperatoru onunla sülh bağlamaq, Balkan yarımadasının qərbində zəngin İlliriya əyalətini vestqotların məskunlaşması üçün ayırmaq məcburiyyətində qaldı. 401-ci ildən vestqotlar Qərbi Roma imperiyasına hücumlarını artırmağa başladılar. Bir neçə il ərzində vestqotların romalılara qarşı müharibələri ittifaq haqqında sazişlərlə əvəz olunmuşdu. Roma qoşunlarında xidmət edən xeyli germanlar, habelə çoxlu sayda Roma qalları Alarixin tərəfinə keçdilər. Alarix üç dəfə Romaya yaxınlaşıb onu mühasirəyə almışdır. 410-cu il 24 avqustda "əbədi şəhər" Alarixin başçılıq etdiyi vestqotlar tərəfindən tutuldu və üç gün talan edildi. Alarix Cənubi İtaliyada - Siciliya ya və Şimali Afrikaya yürüşə hazırlaşdığı zaman ölmüşdür.

## Ədəbiyyat
* Məktəblinin tarix lüğəti. Bakı, 2011.

## İstinadlar
Bernar Büffe

**Bernar Büffe** (; ) — fransız rəssamı.

## Həyatı
Bernar Büffe 1928-ci il iyunun 10-da Parisdə anadan olub. Rəssam melanxolik, monoxrom əsərləri ilə məşhurlaşıb. О, "Fəxri Legion", "İncəsənət və Ədəbiyyat" ordenlərinin kavaleri olub. 1973-cü ildə Yaponiyada Bernar Büffe Muzeyi yaradılıb. Parkinson xəstəliyindən əziyyət çəkən rəssam 1999-cu ildə 71 yaşında intihar edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Musee Bernard Buffet
* Artnet.com
* Portrait of Bernard Buffet by Reginald Gray. Paris 1963.
Cozef Pristli

**Cozef Pristli** (; ) — Böyük Britaniya kimyaçısı, filosofu.

## Həyatı
İngilis kimyaçısı Cozef Pristli 13 mart 1733-cü ildə anadan olmuşdu.

Qazlı içkiləri ilk dəfə britaniyalı kimyaçı Cozef Pristli kəşf edib. O çox hərtərəfli insan idi: təbii elmlərdən əlavə fəlsəfə, ruhaniliklə də maraqlanırdı. Cozef Pristli fotosintez prosesini öyrənib, "şənləndirici" qaz və oksigeni kəşf edib. Bu kəşflərin əksəriyyəti digər tədqiqatçıların əhəmiyyət vermədikləri prosesləri izləməklə baş verib. Qazlı içkilərin kəşfi də bu qəbildəndir. Pivə istehsalı ilə məşğul olan yerli sexdə Pristlini belə bir sual düşündürürdü: qıcqırdılma zamanı yaranan köpüklərin tərkibi nədən ibarətdir? O təxmin edir ki bu qaz suda yaxşı həll olmalıdır və buna görə də hazırlanan pivə üzərində su qabları yerləşdirir. Su doğrudan da bu köpüklərlə "yüklənir" və alim müəyyən edir ki bu köpükləri yaradan qaz karbon qazıdır. Cozef karbon dioksid məhlulunun dadına baxır, bəyənir və nəticə etibarıyla 1767-ci ildə dünyada ilk dəfə bir şüşə qazlı su içkisi hazırlayır. Maraqlı fakt: Cozef Pristlinin bir çox ixtiraları təqdirəlayiqdir, lakin 1772-ci ildə fransız Elmlər Akademiyasına məhz qazlı içkiləri kəşf etdiyi üçün qəbul edilib. Növbəti 1773-cü ildə isə alimə bu ixtiraya görə Kral Cəmiyyətinin medalı təqdim edilib.

Cozef Pristli 6 fevral 1804-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Müqəddəs Georgi kafedralı (Əddis-Əbəbə)

**Müqəddəs Georgi kafedralı** — Efiopiyanın paytaxtı Əddis-Əbəbə şəhərində yerləşən kafedral. Kafedral səkkizguşəli forma şəklindədir. Şəhərin Çörçil yolu yaxınlığında yerləşir.

## Haqqında
Kafedral memar Sebastyon Kastaynanın layihəsi və 1896-cı ildə Adova döyüşündə ələ keçirilmiş italyan əsirlərin qüvvəsi əsasında ucaldılmışdır. Kafedral bir çox Avropa memarlığı elementlərini özündə saxlayır. 1937-ci ildə İkinci İtaliya-Efiopiya müharibəsində kafedral yandırılmişdır. 1941-ci ildə müstəqilliyini yenidən qazanan Efiopiyanın imperatoru Hayle Selasiyye tərəfindən bərpa edilmişdir. 1917-ci ildə Efiopiya imperatriçası I Zevditu, 1941-ci ildə imperatoru Hayle Selasiyyenin tacqoyma mərasimləri bu kafedralda keçirilmişdir.

Hazırda kafedralda muzey fəaliyyət göstərir.
ABŞ Siyahıyaalma Bürosu

**ABŞ Siyahıyaalma Bürosu** () — ABŞ-də əhali və iqtisadiyyat haqqında məlumat hazırlayan Federal Statistika Sisteminin əsas agentliyi.

Siyahıyaalma Bürosunun əsas vəzifəsi hər on ildə bir ABŞ əhalisinin sayını müyyənləşdirməkdir, hansı ki bu məlumat əsasında ABŞ Nümayəndələr Palatasına üzvlərin sayı müəyyənləşir. Əhalinin onillik siyahıyaalmadan əlavə, Siyahıyaalma Bürosu Amerika İctimaiyyət Sorğusu, ABŞ İqtisadi Siyahıyaalması və Cari Əhali Sorğusu kimi digər növ siyahıyaalma və sorğular da həyata keçirir. Bundan başqa büro iqtisadiyyat və xarici ticarət göstəriciləri haqqında da məlumat hazırlayır. Siyahıyaalma Bürosu rəhbərliyində federal fondlar hər il müxtəlif siyahıyaalma və sorğular həyata keçirir və bunun nəticəsində ştatlar, yerli idarə etmə orqanları və biznesmenlər daha düzgün qərar qəbul edə bilirlər.

Ticarət Departamentinin tabeçiliyində olan Siyahıyaalma Bürosunun direktorunu ABŞ Prezidenti təyin edir.

## Məlumatın toplanması

### Siyahıyaalma rayonları və dairələri

Siyahıyaalma Bürosu 4 statistika rayonu və 9 dairədən ibarətdir :
* 1-ci rayon: Şimal Şərq
** 1-ci dairə: Yeni İngiltərə (Konnektikut, Men, Massaçusetts, Nyu-Hempşir, Rod-Aylend və Vermont)
** 2-ci dairə: Orta Atlantik (Nyu-Cersi, Nyu-York (ştat) və Pensilvaniya)
* 2-ci rayon: Orta Qərb
** 3-cü dairə: Şərq Şimali Mərkəz (İllinoys, İndiana, Miçiqan, Ohayo və Viskonsin)
** 4-cü dairə: Qərb Şimali Mərkəz (Ayova, Kanzas, Minnesota, Missuri, Nebraska, Şimali Dakota və Cənubi Dakota)
* 3-cü rayon: Cənub
** 5-ci dairə: Cənubi Atlantik (Cənubi Karolina, Corciya, Delaver, Florida, Kolumbiya Dairəsi, Merilend, Qərbi Virciniya, Şimali Karolina və Virciniya)
** 6-cı dairə: Şərq Cənubi Mərkəz (Alabama, Kentukki, Missisipi və Tennessi)
** 7-ci dairə: Qərb Cənubi Mərkəz (Arkanzas, Luiziana, Oklahoma və Texas)
* 4-cü rayon: Qərb
** 8-ci dairə: Dağ (Arizona, Colorado, Idaho, Montana, Nevada, New Mexico, Utah, and Wyoming)
** 9-cu dairə: Pasifik (Alaska, Kaliforniya, Hawaii, Oreqon, and Washington)

2006-cı ildə büroda 5593 nəfər işləyirdi.

## Xarici keçidlər
* ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu (rəsmi sayt)

## İstinadlar
Sirkanvari həlməl

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Ümumi yayılması
Azərbaycan, Оrta Аsiya (Tyan-Şan, Pamir-Alay Kopetdağ), İran və Ermənistanda təbii arealları vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan düzənliyində, aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına qədər olan sahələrdə yayılmışdır.

## Statusu
Аzərbaycanın nadir, relikt bitki növüdür. VU A2c+3c.

## Bitdiyi yer
Naxçıvan MR-nın quru daşlı olan ərazilərində rast gəlinir.

## Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

## Bioloji xüsusiyyətləri
Təbiətdə 80-100 sm hündürlüyündə dağınıq budaqlı, qabığı ağımtıl-boz rəngdə olan kolcuqdur. İkievli bitkidir. Yarpaqları cüt lələkvarı, tərs yumurtavarı və ya uzunsov, qaidəyə doğru daralır. Çiçəkləri ikicinsli, bəzən də bircinslidir. İkili çiçəkyanlığının yarpaqları sərbəst, kasayarpaqları isə bünövrədən bitişikdir və meyvələrin üzərində qalır.

Çiçəkləri sarıdır. Ləçəkləri kasayarpağından 1,5 dəfə uzundur. Erkəkcik saplağının bünövrəsində dilcikşəkilli çıxıntılar olur. Çiçək tacı çox vaxt ağ və ya sarı, bəzən mavi, qırmızı və ya bənövşəyi rəngdə olur. Qutucuğu dəyirmi, qanadvarı çıxıntılı, hər yuvada 1-2 toxumu vardır. Toxumu kiçik, dəyirmi, qonur rənglidir, aprel-may aylarında çiçək açır, iyun ayında meyvəsi yetişir.

## Çoxalması
Təbiətdə əsasən generativ yolla çoxalır.

## Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

## Becərilməsi
Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

## Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilmişdir.

## Zəruri qoruma tədbirləri
Bitkinin yayıldığı bölgələrdə yasaqlıqların təşkil edilməsi vacibdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax