open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Piyada keçidi

**Piyada keçidi** — piyadaların yolun və ya küçənin digər tərəfinə təhlükəsiz keçməsini təmin etmək üçün yolun üzəri ilə müəyyən edilmiş və ya yeraltı və yerüstü tikilmiş yer. Yol hərəkəti haqqına qanuna əsasən, piyada keçidi xüsusi yol nişanları ilə göstərilməlidir.

Piyada keçidləri əsasən, ictimai nəqliyyat dayanacaqlarına yaxın, həmçinin, piyada axınının intensiv olduğu yerlərdə piyadaların hərəkətini tənzimləmək üçün qurulur. Qanunvericiliyə əsasən yolda istənilən hərəkətin təhlükəsizliyi yol-müfəttişi tərəfindən tənzimlənir.

## Piyada keçidlərinin təsnifatı

### Yolun üzərində
Yolun üzərində olan piyada keçidi (zebr) — yolun (və ya dəmiryolun), piyadaların keçidi üçün nəzərə alınmış hissəsi. Yol üzərində zolaqlarla çəkildiyi üçün zebr da adlandırılır.

#### Nizamlanmayan
Nizamlanmayan piyada keçidi — ən sadə piyada keçididir. Belə keçidlərdə avtomobil və digər nəqliyyat vasitələrinin sürücüləri piyadalara yol verməlidir. Nizamlanmayan piyada keçidləri hərəkət intensivliyi nisbətən zəif olan yollarda (və ya küçələrdə) salınır. Bu cür keçidlər Azərbaycan Respublikası yol nişanlarına əsasən 5.16.1, 5.16.2 və 5.17.1, 5.17.2 "Piyada keçidi" nişanları ilə göstərilir. Nizamlanmayan piyada keçidlərinə, həmçinin işıqforla təchiz edilmiş piyada keçidləri də aiddir lakin bu halda yolu keçən zaman işıqforun göstəricisi nəzərə alınmalıdır.

#### Nizamlanmış
Nizamlanmış piyada keçidləri — tam təchiz edilmiş, ştat rejimində işıqforla işləyən keçidlərdir.

Nizamlanmış piyada keçidləri əksər hallarda dörd yol ayırıcında salınır. Bu yollar xətlər ilə nişanlanmış və piyada və avtomobil işıqforlarını nizamlanmış olur.

Dörd yol ayırıcından kənarda nizamlanan piyada keçidləri mövcuddur, bu halda tələbə görə işıqforun işıqlarının dövrü intervalı azaldılmışdır.

### Yoldan kənar
Bu cür keçidlərə yeraltı və yerüstü piyada keçidləri aiddir. Bu keçidin salınması digərlərinə nisbətən çətindir. Buna görə də yeraltı və yerüstü piyada keçidləri nəqliyyatın daha sıx olduğu küçələrdə tikirlər. Yerüstü və yeraltı piyada keçidləri piyadaların yolu daha təhlükəsiz keçməsini təmin edir.

#### Yeraltı
Avtomobil yolları və ya dəmiryol yatağının keçid hissəsinin altında tikilir.

#### Yerüstü

Yerüstü keçid (viaduk şəklində olan körpü) avtomobil yollarının və ya dəmiryol yatağının keçid hissəsinin üstündə tikilir.

## Qayda pozuntusu
Əgər piyada *yolun hərəkət istiqamətinin və ya dəmiryol keçidinin müəyyən edilmiş yerindən keçməzsə*, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar məcəlləsinin **153.1–1** maddəsinə əsasən həmin piyadaya iyirmi manat məbləğində cərimə yazılır.

## "Piyada keçidi" yol nişanı

File:5.19.1 Russian road sign.svg|Azərbaycan, Rusiya, Ukrayna, Qazaxıstan
File:Australia road sign R3-1.svg|Avstraliya
File:NZ road sign W16-2-FYG.svg|Yeni Zellandiya
File:Japan road sign 407-A.svg|Yaponiya


## Həmçinin bax
* Yol nişanları

## İstinadlar
Taruh

thumbnail

**Taruh** — İbrahim peyğəmbərin atasının adıdır. İncil və Qədim Ahiddəki adı Terahtır. Taruh öləndə İbrahimin anası Azər ilə evləndi. Quranda adı Azər olaraq keçməkdə olub oğlu İbrahimin əksinə bütpərəst idi.

= Taruh İslamda =

## İstinadlar
Berkeley Software Distribution

**BSD** – (**B**erkeley **S**oftware **D**istribution) günümüzdə dəstəklənməyən, Unix əməliyyat sistemi. Bu sistem 1977-1995-ci illərdə Berkli Kaliforniya Universiteti tərəfindən dəstəklənib.

ArchBSD, BSDBox, BSDeviant, BSDLive, Bzerk CD kimi bir çox əməliyyat sistemi BSD üzərində qurulub.
Birlik dənizi

**Birlik dənizi** - Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın şərqində  yerləşir.
Sahəsi 258.000&nbsp;km², cənub hissədə dərinliyi 500 m, şimalda dərin yeri 3000 m təşkil edir. Suları hərəkət edən buzlar və Aysberqlərlə zəngindir. Sahilində Avstraliyaya məxsus Mayson və Deyvis elmi-tədqiqat stansiyası fəaliyyət göstərir. 1964-ci ildə Eymeri buzlağından nəhəng aysberq qoparaq Pryado körfəzinə düşmüşdür. Dəniz 1962-ci ildə antraktidaya təşkil edilən sovet ekspedisiyasının şərəfinə adlandırılmışdır. Belə ki, bu ekspedisiya üzvləri əsasən müxtəlif ölkələrin nümayəndələrindən təşkil edilmişdi. 
## Mənbə
*Antarktida və onun sahillərində olan dənizlərin xəritəsi
I Drest

**Eripin oğlu Drust** () — müasir Şotlandiya ərazisində V əsrin əvvəlləri–843-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş piktlər sülaləsinin əfsanəvi kralı. Onun adı ilk dəfə "Piktlərin xronikası" adlandırılan tarixi sənəddə xatırlanır.

## Həyatı
"Piktlərin xronikası"nda verilən məlumata əsasən Eripin oğlu Drust və ya I Drest yüz il hökmranlıq etmiş və döyüşlərdə yüz qələbə qazanmışdır. Lakin bu məlumat tarixi fakt kimi deyil, əfsanə kimi qəbul edilir. "Piktlərin xronikası"nda qeyd olunur ki, müqəddəs Patrik V əsrin ortalarında, Eripin oğlu Drustun hakimiyyətinin 20-ci ilində İrlandiyaya gəlmişdir. I Nexton Eripin oğlu Drust və ya I Drest tərəfindən İrlandiyaya sürgün olunmuşdur. İohann Fordunskinin qeydlərinə əsasən Eripin oğlu Drust Palladiya dövründə qırx il hakimiyyətdə olmuşdur. I Drestin ölümündən sonra I Talorq piktlərin kralı olmuşdur.

## Ədəbiyyat
*Anderson A.O. Early Sources of Scottish History, Vol. I. — 1922.
*Anderson M.O. Kings & Kingship in Early Scotland. — 1973. 
*Chadwick H.M. Early Scotland. — 1949.
*Hudson B.T. Kings of Celtic Scotland. — 1994.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Хроника пиктов
I Talork

**Anielin oğlu Talorq** () — müasir Şotlandiya ərazisində V əsrin əvvəlləri - 843-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Piktlər sülaləsinin kralı.

## Həyatı
V əsrdə anadan olmuş, V və ya VI əsrin əvvəllərində vəfar etmişdir. Родился в V веке. "Piktlərin xronikası"na əsasən Anielin oğlu və I Nextonun qardaşı olmuşdur. Piktlərin kralları I Drestlə I Nexton arasındakı dövrdə 2 və ya dörd il müddətində? 480-484 və ya 513-516-c; illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

## Mənbə
*Anderson A.O. Early Sources of Scottish History, Vol. I. — 1922.
*Anderson M.O. Kings & Kingship in Early Scotland. — 1973. 
*Chadwick H.M. Early Scotland. — 1949.
*Hudson B.T. Kings of Celtic Scotland. — 1994.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Хроника пиктов
II Drest

**Drust Qurdinmox** və ya **II Drest** — müasir Şotlandiya ərazisində V əsrin əvvəlləri - 843-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Piktlər sülaləsinin kralı.

## Həyatı
"Piktlərin xronikası"na əsasən Drust Qurdinmox və ya II Drest VI əsrdə I Nextanla Qalanan arasında on üç il hakimiyyətdə olmuşdur.  Bu tarixi mənbəyə görə  o, mənası bu vaxta qədər dəqiqi məlum olmayan "Gurthinmoch" epitetini daşıyırdı, lakin bu sözün birinci hissəsini Valliy (Uels) dilindəki "gwrdd" sözü ilə izahına cəhd göstərildikdə "Böyük" mənasında işlənildiyi ehtimal olunur.

## Mənbə
*Хендерсон Изабель. Пикты. Таинственные воины древней Шотландии / Перевод с англ. Н. Ю. Чехонадской. — М.: ЗАО Центрополиграф, 2004
*Anderson A.O. Early Sources of Scottish History, Vol. I. — 1922.
*Anderson M.O. Kings & Kingship in Early Scotland. — 1973. 
*Chadwick H.M. Early Scotland. — 1949.
*Hudson B.T. Kings of Celtic Scotland. — 1994.

## Xarici keçid
* Хроника пиктов
Şəxsi kitabxana

**Şəxsi kitabxana** — bir şəxs tərəfindən əsasən öz istifadəsi üçün yaradılmış kitabxana. Şəxsi kitabxanalar həcm etibarilə digər tip kitabxanalardan bir necə dəfə kiçik olur və kitabların çeşidi həmin şəxsi maraq dairəsi ilə məhdudlaşır.

## Tarixi
Tarixdə məlum olan ilkin şəxsi kitabxanalar məbədlərin və elm mərkəzlərinin daxilində yerləşirdi. Şəxsi kitabxana sahibi olan şəxslər bir mənalı şəkildə yüksək təbəqənin nümayəndələri idilər. Tarixə məlum olan ilk şəxsi kitabxana Assuriya hökmdarı Aşşurbanipala aid olmuşdur. Nineviya şəhərində yerləşən həmin kitabxanada hökmdarı maraqlandıran müxtəlif tipli kitablar saxlanılırdı.
Yohan Kroyf Arena

**Yohan Kroyf Arena** () — Hollandiyanın Amsterdam şəhərində yerləşən stadion. Ayaks futbol klubu bu stadiondan istifadə edir. 1997–2007-ci illər arasında Avropa Amerika Futbol Liqası (NFL) komandalarından biri olan "Amsterdam Admiralları" bu stadiondan istifadə edib.

## Tarixi

Bu stadionun tikilməsi ilk dəfə 1992-ci ildə Amsterdamın Yay Olimpiya Oyunlarına namizəd olduğu zaman gündəmə çıxmışdı. Amma bu haqqı Barselona şəhəri qazandıqdan sonra bu layihə unudulmuşdur. Daha sonra bu layihə yenə gündəmə gəlmiş və 1993-cü ildə stadionun təməli atılmışdır. Kraliça Beatriks stadionun açılışını 14 avqust 1996-cu ildə etmişdir.

## Haqqında

Stadionda futbol və Amerikan futbolu müsabiqələri, konsertlər də keçirilir. İçində həmçinin restoranlar, konfrans otaqları və azarkeşlərin tələblərini ödəyən digər müəssəsələr vardır. Ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti damının açılıb-bağlana bilməsidir. Tikilməsinə 96 milyon avro xərclənmişdir. Hazırkı dəyəri isə 140 milyon avro-dur. 2000-ci ildə futbol üzrə Avropa çempionatına ev sahibliyi etmişdir. Stadionun ot örtüyü fırtına, yağış, qar kimi hadisələrə davamlıdır, amma dam bağlı olduğuna görə gün işığı görməyən otlar hər ay dəyişdirilməlidir. 8 dəqiqə ərzində boşaldıla bilən stadionda siqaret çəkmək qadağandır. UEFA-nın 5 ulduzlu stadionudur. Maykl Cekson, Tina Torner, Devid Boui, Eminem, Robbi Vilyams, Selin Dion ve Madonna kimi müğənnilər burada konsert vermişdirlər. 1998-ci ildə UEFA Çempionlar Liqasının finalı bu stadionda oynanmışdır. 2005-ci ildə məşhur futbol adamı Rinu Mişelsin ölümündən sonra ölümündən sonra Ayaks azarkeşləri bu stadionun Rinu Mişels stadionu olmasını istəmişdilər.

## Avropa çempionatı - 2000

## Qalereya


2012-13 Europa League final - Chelsea FC vs. SL Benfica, Amsterdam ArenA, kick-off.jpg|Çelsi-Benfika (2:1) oyunundan görüntü, 2013 Avropa Liqasının finalı.
Vak410 Ajax Excelsior.JPG|Ayaks-Ekselsior oyununda tribuna
Sensationwhite02 2006.jpg|Stadionda konsert
Ajax Arena.jpg|Yandan görünüş


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Rəsmi sayt
*Ayaks muzeyi 
*Amsterdam ArenA Stadion bələdçisi
Günəş tutulması (20 mart 2015)

**Günəş tutulması** - 2015-ci ilin 20 mart (cümə) tarixində baş vermiş tam günəş tutulması. Günəş tutulması Ayın Yer və Günəş arasında olduğu zaman baş verir. Bunun vasitəsilə Ay Yerdən baxan izləyicinin Günəşin təsvirini görməsini tam və qismən olaraq dayandırır. Tam günəş tutulmas Ayın görünən diametri Günəşinkindən böyük olanda baş verir. Ay bütün istiqamətlənmiş günəş şüalarını dayandırır və gündüzü qaranlıq edir. Tam tutulma Yerdə dar bir trayektoriyada baş verir, ancaq natamam günəş tutulması minlərlə kilometr uzunluğunda ərazidə görünür.

Bu tutulmanın dərəcəsi 1.045-dir. Tam tutulmanın ən uzun müddəti Farer sahillərində olmuşdur, 2 dəqiqə 47 saniyə davam etmişdir. Günəş tutulması 12 avqust 2026-cı ildə baş verəcək tutulmaya qədər Avropada görülən ən axırıncı tam günəş tutulmasıdır.

Öz trayektoriyasının sonunda Ayın kölgəsi şimal qütbündə Yerin səthindən kosmosa qalxır. Martın 20-i yaz gecə-gündüz bərabərliyidir və tutulma Günəş altı aydan sonra Şimal yarımkürəsində qalxanda baş verib.

Tam tutulmanın göründüyü məskunlaşılmış ərazilər yalnız Farer və Şpitsbergendir.

## Müşahidəsi
Günəş tutulması 08:30GMT-də cənub-qərbdə başladı və şimal-şərqə tərəf hərəkət etdi. Tutulma Şimali Atlantik və Arktik okeanlarında (Qrenlandiya, İslandiya, İrlandiya, Birləşmiş Krallıq, Farer adaları, şimali Norveç və Murmansk vilayəti) yaxşı görünürdü. Kölgə öz yoluna Qrenlandiyanın cənub sahilində başladı, daha sonra şimal-şərqə hərəkət etdi, İslandiya və Birləşmiş Krallıq arasında keçdi və Farer adları və Norveçin ən şimalındakı adalar üzərindən hərəkət etdi. Tutulmanın kölgəsi Avropada müxtəlif dərəcələrdə görünüb. Cənub-şərqi ərazilər yalnız natamam günəş tutulmasını müşahidə ediblər. Məsələn, London 85% günəş tutulmasını görüb, ancaq Norveç dənizindəki Farel adalarının şimalı bütöv günəş tutulmasını görə bilib.

### Təsiri
Avropa Birliyinin təqribən 90 Gigavatt günəş gücü və istehsalı var və bu səmanın aydınlığından asılı olduğu üçün müvəqqəti olaraq 34 GW-a qədər enib. Bu ilk dəfə idi ki, tutulma elektrik stansiyalarına böyük təsir edirdi və təsiri azaltmaq üçün elektrik sektoru ölçü götürdü. Gücdə dəyişiklik −400 MW/dəq və +700 MW/dəq ola bilər.Temperatur 3&nbsp;°C düşə bilər və külək gücü küləklər 0.7&nbsp;m/s azaldığına görə düşə bilər.
### Hadisələrin toqquşması
20 mart 2015 tarixi həm də yaz gecə-gündüz bərabərliyidir. Əlavə olaraq, 2015-ci il üçün altı super ay gözlənilirdi və 20 mart 2015-ci il super ayı ilin üçüncüsü idi. Ancaq o, hilal olduğuna görə yalnız kölgəsi görünürdü.
### Coğrafi inkişaf

## Əlaqəli tutulmalar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* NASA graphics
** Google interactive map of the eclipse from NASA
** NASA Besselian Elements&nbsp;– Partial Solar Eclipse of 2007 September 11

## Xarici keçidlər
*
III Drest

**Fudrusun oğlu Drust** və ya **III Drest** () — müasir Şotlandiya ərazisində V əsrin əvvəlləri — 843-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Piktlər sülaləsinin kralı.

## Həyatı
Piktlərin xronikasına əsasən Fudrusun oğlu Drust və ya III Drest Qiromun oğlu Drust və ya IV Derstlə eyni vaxtda hakimiyyətdə olmuşdur. Müxtəlif mənbələrə əsasən onun hakimiyyəti bir ildən on beş ilədək davam etmişdir.

## Mənbə
* Хендерсон Изабель. Пикты. Таинственные воины древней Шотландии / Перевод с англ. Н. Ю. Чехонадской. — М.: ЗАО Центрополиграф, 2004
* Anderson A. O. Early Sources of Scottish History, Vol. I. — 1922.
* Anderson M. O. Kings & Kingship in Early Scotland. — 1973.
* Chadwick H. M. Early Scotland. — 1949.
* Hudson B. T. Kings of Celtic Scotland. — 1994.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Хроника пиктов
IV Drest

**Qiromun oğlu Drust** və ya **IV Derst** - müasir Şotlandiya ərazisində V əsrin əvvəlləri - 843-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Piktlər sülaləsinin kralı.

## Həyatı
Qiromun oğlu Drust və ya IV Derst Qiromun üç oğlundan biridir. "Piktlərin xronikası"nda xəbər verildiyi kimi IV Drest III Drestlə eyni vaxtda hakimiyyətdə olmuşdur. Müxtəlif mənbələrə görə o, bir ildən on beş ilədək hakimiyyətdə olmuşdur.

Qiromun oğlu Drust və ya IV Derstin iki qardaşı I Qartnark və Keyltran sonralar Piktlər krallığının davamçıları olmuşdur. Onların başçısı Qvined krallığının hökmdarı Maylquna ərə getmişdir.
 
## Mənbə
*Хендерсон Изабель. Пикты. Таинственные воины древней Шотландии / Перевод с англ. Н. Ю. Чехонадской. — М.: ЗАО Центрополиграф, 2004
*Anderson A.O. Early Sources of Scottish History, Vol. I. — 1922.
*Anderson M.O. Kings & Kingship in Early Scotland. — 1973. 
*Chadwick H.M. Early Scotland. — 1949.
*Hudson B.T. Kings of Celtic Scotland. — 1994.

## Xarici keçid
* Хроника пиктов
Faberje yumurtası

**Faberje yumurtası** — Faberje Evi tərəfindən 1885–1917-ci illər ərəfəsində Rusiya çarları üçün hazırlamış olduğu silsilə şəkilli zərgərlik məmulatı. Faberje yumurtalarından 71 nüsxəsi məlumdur ki, bunlardan 52-si imperator yumurtası sayılır.

"Faberje yumurtası" söz birləşməsi çar sarayının ümumiyyətlə Rusiya imperiyasının dəbdəbə və zənginlik embleminin sinoniminə çevrilmişdir.

Faberje ailəsinin tarixi Favri soyadı altında XVII əsr Fransasına qədər gedib çıxır. Favrilər ailəsi Fransanın şimalındakı Pikardiya əyalətində yaşamışlar. 1685-ci ildə onlar Fransanı dini ayrı-seçkilik ucbatından tərk etməli olurlar. İlkin sənədlərə əsasən ailə öz soyadını Fabri, sonralar isə Fabryer, 1825-ci ildən isə Faberje olaraq dəyişmişdir. O da məlumdur ki, XVIII əsrin ortalarında Jan Favri tütün plantajı sahibi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Karl Faberje 1885-ci ildə ilk olaraq "Toyuq" adlanan yumurtanı hazırlayır. Bu yumurta imperator III Aleksandr tərəfindən pasxa sürprizi olaraq arvadı Mariya Fyodorovna üçün sifariş olunmuşdur. "Toyuq" adlanan bu yumurta klassik yumurta şəklində hazırlanmışdır. Onun içərisindəki sarısı gözləri yaqut qaşı ilə işlənilmiş toyuq formasında olub, qızıl külçəsindən hazırlanmış, onun içərisində isə yaqut daşlı tac yerləşdirilmişdir.

#### [[III Aleksandr]]ın çarlığı

#### [[II Nikolay]]ın çarlığı (XIX əsr)

## İstinadlar
Riser-Larsen dənizi

**Riser–Larsen dənizi** — Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın şərqində Şahzadə Mod Torpağı bölgəsində yerləşir. Lazarev dənizi və Kosmonavtlar dənizi ilə əhatələnmişdir.
Sahəsi 1.113.300 km², böyük hissəsində dərinlik 3000 m təşkil edir. Suları hərəkət edən buzlar və Aysberqlərlə zəngindir. Dəniz haqqında ilk məlumatlar F. F. Velinhauzenə məxsusdur. Bu dənizin öyrənilməsində Sovet arktik ekspedisiyası böyük rol oynamışdır. Cənub okeanın bu hissəsi məhz onlar tərəfindən 1962-ci ildə müstəqil dəniz olması təstiqlənmişdir. Sahillərində elmi stansiya yoxdur. Daxili rayinlarda isə Yaponiyaya məxsus Asuk elmi-tədqiqat stansiyası fəaliyyət göstərir. Dəniz Antarktida araşdırmaçısı olan norveçli Y. Riser-Larsenin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İqlimi
İlin böyük qismi buzla örtülü olur. Qısa yay mövsümü ərzində hərəkət edən buzlar və iri aysberlərlə dolur. Buzlar əsasən dəniz daxilində hərəkət edir. Burada güclü küləklər əsir. İl boyu temperatur 0 °C yuxarı qalxmır. O hissələrdə ki, dəniz buzdan azad olur (şimalda) orada temperatur 0 °C yüksək ola bilir.

## Canlılar aləmi
Dəniz sahilin genişliyi canlılar özünə cəlb edir. Burada çoxlu sayda quş dəstələri məskən salır. Onlar əsasən Avstraliya, Cənubi Amerika və Afrikadan gələn quşlar təşkil edir. Bunlara misal kimi Albatrosları və sahil göyərcinlərini miisal göstərmək olar. Sularında bir sıra balıq növlərinə rast gəlmək olar. Məməlilərdən dəniz bəbiri, dəniz fili və yengəcyeyən suitilərinə rast gəlinir. Bəzən burada Balina ailəsidə görünür.

## İstinadlar

* Antarktida və onun sahillərində olan dənizlərin xəritəsi
* Riser-Larsen dənizi
Həft sin

**Həft Sin** (başqa cür Həft Sīn (Yeddi S)) () yaxud **yeddi s** adlanan Novruzun ənənəvi süfrə bəzədilməsidir. "Yeddi S" süfrəsi hər biri fars əlifbasında *[[Sin (hərfi)|sīn]]* ()  ilə başlayan yeddi əşyanı özünə daxil edir.

*Yeddi S* əşyaları bunlardır:
#*Sabzeh* () — qabda böyüdülən buğda, arpa, paxla yaxud mərcimək cücərtisi olan səməni. Yenidən doğuluşu simvolizə edir.
#*Samanu* () — şirin pudinq buğda dənindən hazırlanır. Rifahı simvolizə edir.
#*Senjed* () — qurudulmuş iydə. Sevgini simvolizə edir.
#*Sir* () — sarımsaq. Tibbi simvolizə edir.
#*Sib* () — alma. Gözəllik və sağlamlığı simvolizə edir.
#*Somāq* () — Sumaq. Günəşin doğuşunun rəngini simvolizə edir.
#*Serkeh* () — sirkə. Qocalığı və səbri simvolizə edir.

Digər süfrə atributları:
*Güzgü
*Lampa
*Nar
*Rənglənmiş yumurtalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Haft-Seen-in daxil olduğu İranın ənənəvi süfrəsi 
* farsca haft-seen, foto və tarix
* شمارش معکوس تا تحويل سال 1394 شمسی Novruz geri sayımı 20 Mart, 2015-ci ilə kimi
*  MTO Haftseen 2010
Kosmonavtlar dənizi

**Kosmonavtlar dənizi** - Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın şərqində, Enderbi Torpağı ilə Riser-Larsen dənizi arasınnda yerləşir. Dənizləri bir-birindən sualtı Qunnerus dağları ayırır. Enderbi Torpağının şərq sahilləri Kosmanavtlar dənizi ilə Birlik dənizi arasında sərhədi təşkil edir. 
Sahəsi 698,600&nbsp;km² ,ən dərin yerdə dərinliyi 4798 m  təşkil edir. Suları hərəkət edən buzlar və Aysberqlərlə zəngindir. Dəniz 1962-ci ildə Rus Antarktik Ekspedisiyası tərəfində ilk kosmanavtların şərəfinə adlandırılmışdır. Dayaz sahil xəttdi şimal hissədə birdən-birə  4798 m dərinliyə enir. Dənizin şimalında Afrika-Antarktida sınma xətti keçir. Dənizin şərqində Riser-Larsen yarımadası, Şahzadə Ulaf sahili, Şahzadə Harald sahili, Enderbi Torpağı və Midzuxo ərazisi yerləşir. Burada Lyotsa-Holmdikta körfəzi yerləşir. İlin isti vaxtları Kraliça Mod Torpağı hissədən dənizə çay axır. Qışda səthi buzla tamamən örtülür. Cənub okeanın digər dənizləri kimi bu dənizdə üzmək çox təhlükəlidir. Havasının temperaturu 0 s-dən yuxarı qalxmır. Sularında və sahillərində canlılar aləmi ilə zəngindir. Sahillərində qütb və köçəri quşlarlar vardır:Pinqivinlər və qağayılar. Məməlilərdən ueddell suitisi, dəniz bəbiri, yengəcyeyən suitilər, qozbel balinalar və digər balinalara rast gəlinir. 1962-ci ildən burada > stansiyası fəaliyyət göstərir. 1957-ci ildən burada Yaponiyaya məxsus Seyva hidroloji stansiyası fəailyyət göstərir. 1966-cı ildən daimi fəaliyyətə başlamışdır. 2008-ci ildən > stansiyası yaxınlığında Belarusun yeni stansiyası fəaliyyətə başlamışdır. Onlar ruslarla müştərək fəaliyyət göstərirlər. 
## Mənbə
*Antarktida və onun sahillərində olan dənizlərin xəritəsi
*Kosmanavtlar dənizi
Bakirəlik

**Bakirəlik** (kişilər üçün: **bakirlik**) – heç vaxt cinsi əlaqədə olmayan insanın vəziyyəti. Bakirə termini əvvəlcə yalnız cinsi cəhətdən təcrübəsiz qadınlara aid edilmiş, lakin ənənəvi, müasir və etik anlayışlarda tapıldığı kimi bir sıra tərifləri əhatə etmək üçün inkişaf etmişdir. Heteroseksual fərdlər bakirəliyin itirilməsinin yalnız penis-vaginal penetrasiya yolu ilə baş verdiyini hesab edə bilər və ya hesab etməyə bilər, digər cinsi oriyentasiyalı insanlar isə bakirəliyini itirmə təriflərinə tez-tez oral seks, anal seks və ya qarşılıqlı masturbasiya daxildir.

Bu hala xüsusi dəyər və əhəmiyyət verən, əsasən subay qadınlara münasibətdə şəxsi təmizlik, şərəf və dəyər anlayışları ilə əlaqəli mədəni və dini ənənələr var. İffət kimi, bakirəlik anlayışı da ənənəvi olaraq cinsi əlaqədən çəkinməyi əhatə edir. Bakirəlik anlayışı adətən əxlaqi və ya dini məsələləri əhatə edir və sosial status və şəxsiyyətlərarası münasibətlər baxımından nəticələri ola bilər. Baxmayaraq ki, bakirəlik sosial təsirlərə malikdir və keçmişdə bəzi cəmiyyətlərdə əhəmiyyətli hüquqi təsirlərə malik olsa da, bu gün əksər cəmiyyətlərdə bunun heç bir hüquqi nəticəsi yoxdur. Bakirəliyin sosial nəticələri hələ də bir çox cəmiyyətlərdə qalmaqdadır və fərdin sosial agentliyinə müxtəlif təsirlər göstərə bilər.

## Mədəniyyət
### Anlayış
Bakirəlik anlayışı yalnız müəyyən sosial, mədəni və ya əxlaqi kontekstdə əhəmiyyət kəsb edir. Hanne Blankın fikrincə, "bakirəlik heç bir məlum bioloji imperativi əks etdirmir və sübut edilə bilən təkamül üstünlükləri vermir".

Orta əsrlər heyvandarları bildirdilər ki, təkbuynuzlunu tutmağın və ya əhliləşdirməyin yeganə yolu, onun nəzərdə tutulan saflığına görə bakirədən cazibə kimi istifadə etməkdir. Mövzu Renessans rəsmlərində məşhurdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mouson dənizi

**Mouson dənizi** — Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın şərqində, Vize burnu və Poynsett burnu arasında yerləşir.
Sahəsi 333,000 km², sahil xəttdinin uzunluğu 800 km, maksimal dərinliyi 1000 m təşkil edir. Suları il boyu hərəkət edən buzlar və Aysberqlərlə zəngindir. Burada Selkton şelf buzlağı yerləşir. Dənizin öyrənilməsində Sovet Antartik ekspedisiyasının böyük rolu olmuşdur. 1962-ci ildə ekspedisiya Cənub okeanının bu hissəsinin müstəqil bir dəniz olmasını isbat etmişdir. Dəniz Avstraliya antarktik ekspedisiya rəhbəri Duqlas Mousonun şərəfinə adlandırılmışdır. Seklton şelf buzlağı gəmilər, üçün təhlükəlidir. Sahilində Vaqner vahəsində 1956–1958-ci illərdə "Oazis" elmi-tədqiqat stansiyası fəaliyyət göstərirdi. Hal-hazırda burada Avstraliyaya məxsus "Keysi" stansiyası fəaliyyət göstərir.

## Canlılar aləmi
Dəniz sularında 2 növ plankton vardır: Diatomeya və dinoflaqelyatta. Burada molyuskalara, xərcənglərə və kiçik dəniz ulduzuları rast gəlinir.

## Mənbə
* Antarktida və onun sahillərində olan dənizlərin xəritəsi
* Mauson dənizi

## Həmçinin bax
Dürvil dənizi

**Dürvil dənizi** — Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın şərqində, Adeli Torpağı sahilində yerləşir. Cənub hissədə dərinlik 500 m şimalda isə dərinlik 3610 m təşkil edir. İlin böyük hissəsi hərəkət edən buzlarda örtülü olur. Duzluğu 33,7-33,8 ‰ təşkil edir. Dənizin sahilləri yarıya qədər buzla örtülür. Bu ərazilər V Georq sahili və Adel Torpağı ilə birlikdə Viktoriya adlandırılır. Sahillərinə yaxın buz qayaları vardırki, onlar ilin isti vaxtı cəmi bir necə on günlərlə buzdan azad olur Aysberqlər digər dənizlərə nisbətən azdır. Dənizin temperaturu yayda 0 C, qışda -17 C təşkil edir. Burada güclü küləklər əsir və qasırğalar baş verir.

## Kəşfi və örgənilməsi
Dəniz sahillərinə ilk ayaq basan fransız J. Dümon-Dürvil (1837) olmuşdur. Dənizin sahilini öz arvadının şərəfinə Adel Torpağı adlandırmışdır. 1914-cü ildə Duqlas Mouson buranın müstəqil dəniz olmasını sübut edir. Avstraliya antarktik ekspedisiyası 1911-1914-cü illərdə təşkil edilir. 1956-cı ildən Adeli torpağı sahilində Dyumon-Dyurvil stasiyası fəaliyyət göstərir. 

## Canlılar aləmi
Dəniz sularında müxtəlif növ pinqivinlərə rast gəlinir:İmperator pinqivini və adeli pinqivini. Dəniz kiçik balıqları və molusklarla zəngindir. Onlar öz növbəsində planktonlarla qidalanırlar. Balıqlar öz növbəsində suitilərinin və dəniz bəbirlərinin qidasını təşkil edir. Burada karlin kiti və butulkaburuna rast gəlinir. Dənizin dibində dəniz ulduzu, dəniz kirpisi, dəniz xiyarı, xərcəngkimilər  vardır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Antarktida və onun sahillərində olan dənizlərin xəritəsi
* Dürvil dənizi

## Həmçinin bax
Kaliko pişiyi

thumbnail|right
Basqın bir ağ rəngin üstündə sarı və qara rəngli nöqtəciklər və ya desenlerin olduğu pişiklər Calico pişiyi olaraq adlandırılır. Bir pişik cinsini deyil rəng şablonunu təyin.

ABŞ-da Calico pişiyi olarakanılan bu cür, İngiltərədə isə "tortoiseshell və ağ" olaraq adlandırılmışdır.

CALICO tipində pişiklər əksəriyyətlə dişidir. Çünki pişiklərin rənglərini təyin X xromosomlarının və dişilərdə X xromosomundan iki ədəd var. Kişi pişiklərdə bir ədəd X və Y xromosomu vardır və Y xromosomundan rəng xüsusiyyəti yoxdur. Bunun istisnası xxy kromozomlarına sahib pişiklərdir. Ancaq bu pişiklərin də demək olar ki, hamısı, qısırdır.

Başda Van pişiyi və Ankara pişiyi olmaq üzrə 40-a yaxın pişik irqi mənsubları, CALICO pişiyi tipində tük rəng və naxışlarını sahib ola bilməkdədir.
Əbu Bəkr məscidi (Sumqayıt)

**Əbu Bəkr məscidi** və yaxud **Sumqayıt Əbu Bəkr məscidi** — Sumqayıt şəhərində yerləşən, yerli sakinlər arasında **"Ərəblər"** adı ilə tanınan məscid.

## Tarixi
Tikintisinə 1993-ci ildə başlanan məscid Azərbaycan müstəqilliyini elan edəndən sonra ölkə ərazisində tikilən ilk məscid hesab edilir. Məscid 
Səudiyyə Ərəbistanın "İslami Nicat" təşkilatının yardımıyla Sumqayıtda - 15-ci məhəllədə inşa edilib.

"İslami Nicat" təşkilatının yardımıyla 1998-ci ildə Bakıda da eyni adlı daha böyük *"Əbu Bəkr məscidi"* inşa edilib.

## Adı
İslam peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərdən sonra 632-634-cü illər arası xəlifəlik edən ilk xəlifə Əbu Bəkrin adını daşıyan məscid Sumqayıt sakinləri arasında *"Ərəblər"* adı ilə tanınır. Məscidin *"Ərəblər"* adı ilə tanınmasına səbəb məscidin ərəblərin yardımıyla tikilməsiylə yanaşı, məscidin imamının milliyətcə ərəb olmasıdır.

## Bağlanması
Məscidin bağlanmasının əsas səbəbi İkinci Rus-Çeçen Müharibəsinin başlamasıyla çeçenlər tərəfdən vuruşmaq üçün məsciddən xeyli sayda insanın müharibədə iştirak üçün Çeçenistana getməsi və məscidin Çeçenistan "yolu"nda önəmli yeri tutması idi. Bu və bu kimi səbəblərdən məscid 2001-ci ildə bağlandı.

Məscid imamı milliyətcə ərəb, əslən Fələstindən olan Əmir Fəhmi ölkəni tez bir zamanda  tərk etsə də, Çeçenistanda aktiv  döyüş yolu keçmiş 40-a yaxın məscid əhli olan şəxs daha sonralar həbs olundu.

Məscidin bağlanması ərəfələri ərəb təşkilatlarının ölkədən qovulması və üzvlərinin həbsləri ilə də yadda qaldı. Həmin təşkilatlardan biri də məscidin tikintisində rolu olan 
"İslami Nicat" təşkilatı idi.

## İstinadlar
Türk dilindəki ən uzun söz

**Türk dilindəki ən uzun söz** — Türk dilində ən çox hərfə sahib olan söz.

Türk dilində ən uzun söz 70 hərfli *"muvaffakiyetsizleştiricileştiriveremeyebileceklerimizdenmişsinizcesine"* sözüdür. Türk dili şəkilçili dil olduğundan bu cür sözlərin yaradılması çətin deyil. Amma eyni şəkilçi birdən çox istifadə olunduğunda sözün mənası itməkdədir. Buna görə ən uzun söz dedikdə başa düşülən olması da nəzərə alınır. *"Muvaffakiyetsizleştiricileştiriveremeyebileceklerimizdenmişsinizcesine"* ən uzun söz olsa da başında 15 hərfdən ibarət "muvaffakiyetsiz" hissəsini mənası pozulmadan 20 hərflik sözlərlə dəyişdirmək mümkündür. Çünki türk lüğətində adı keçən ən uzun sözlər 20 hərflidir: "kuyruksallayangiller", "ademimerkeziyetçilik"," egzistansiyalizm" və ya "elektroansefalografi". Məsələn, *"kuyruksallayangillersizleştiricileştiriveremeyebileceklerimizdenmişsinizcesine"* kimi söz həm anlaşılır, həm də 70 hərfdən daha uzun (78 hərfli) olmasına baxmayaraq mədəniyyətdə *"kuyruksallayangiller"*, *"ademimerkeziyetçilik"* və ya *"elektroensefalografi"* kimi sözlər işlədilmir.

## Tarix
Bu sözdən əvvəl *"Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdan mıymışsınız?"* sözü ən uzun söz hesab olunurdu.

Çexoslovakiya dağıldıqdan sonra türk dilində *"[[Afyonqarahisar]]lılaştırabildiklerimizdenmişsinizcesine"* sözü ən uzun hesab olunmuşdur. Bu sözdən də uzunu tapılınca əhəmiyyətini itirmişdir.

## Cümlədə istifadəsi
Aşağıda türk dilindəki mətndə "muvaffakiyetsizleştiricileştiriveremeyebileceklerimizdenmişsinizcesine" sözünün istifadə nümunəsi verilmişdir. (mətn türk dilindədir.)

*Kötü amaçların güdüldüğü bir öğretmen okulundayız. Yetiştirilen öğretmenlere öğrencileri nasıl *'muvaffakiyetsizleştir**ecekleri öğretiliyor. Yani öğretmenler birer **muvaffakiyetsizleştirici** olarak yetiştiriliyorlar. Fakat öğretmenlerden biri **muvaffakiyetsizleştirici** olmayı, yani **muvaffakiyetsizleştiricileştirilme**yi reddediyor, bu konuda ileri geri konuşuyor. Bütün öğretmenleri kolayca **muvaffakiyetsizleştiricileştiriverebileceğ**ini sanan okul müdirü bu duruma sinirleniyor, ve söz konusu öğretmeni makamına çağırıp ona diyor ki: "**Muvaffakiyetsizleştiricileştiriveremeyebileceklerimizdenmişsinizcesine*' laflar ediyormuşsunuz ha?"*


## Sözün quruluşu

## İstinadlar
Somov dənizi

**Somov dənizi** - Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın şərqində, Ross dənizi ilə Dürvil dənizi arasında yerləşir. Qərbdə dərinliyi 3.000 metrdir.

Sahəsi 1.150.000&nbsp;km² təşkil edir. Orta temperatur yayda 0,1 C, qışda -8 (-10) C-dir. Sahilə yaxın Ballen adası yerləşir. Sahilində antarktik stansiyası olan Leninqradskaya fəaliyyət göstərir. Dəniz Sovet Antartik ekspedisiyasının rəhbəri olan Mixail Somovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İqlimi
Dəniz bütünlüklə cənub qütb en dairəsinin daxilində yerləşir. Bu səbəbdən ilin böyük qismi buzla örtülü olur. Bir necə ay ərzində buzlar kövrəlir və aysberlər əmələ gəlir. Sahilində havanın temeratur 1-3 s-dən aşağı olur. Şimal hissələrdə isə 1-2 dərəcə yüksək olur. Sahilinə küləklər saat istiqamətində əsir. Burada bir sıra balıq və plankton növləri vardır. Xüsusi məhz bu dənizə məxsus plankton növü ilə seçilir.

## Mənbə
* Antarktida və onun sahillərində olan dənizlərin xəritəsi
Çarabad

**Çarabad** () — ipəkçiliyin inkişaf etdirilməsi məqsədilə 1841-ci ildə indiki Şəki şəhəri yaxınlığında salınmış və rus koloniyasının məskunlaşdığı ipəkçilər məhəllələsi. Digər məlumata əsasən, Azərbaycan ərazisində ilk olaraq 1829-cu ildə  Nuxada fəaliyyətə başlamış baramaaçan fabrik (manufaktura) "Çarabad fabriki" adlanmışdır.

Çarabadda ancaq ruslar yaşayırdılar. İpəkçilik cəmiyyətinin bütün binaları, idarələri burada cəmləşmişdi. Bir qədər vaxtdan sоnra məhəllədə Çarabad ipəkçilik məktəbinin əsası qоyuldu. Bu məktəb 1863-cü ilə qədər Çarabad koloniyası nəzdində fəaliyyət göstərmişdi.

Çarabad tut plantasiyası 802X158 sajen ölçülü sahəni (13 887 kv sajen) əhatə edirdi və burada 40 000 tut ağacı vardı.

## İstinadlar
Qazaxıstan vilayətləri

**Qazaxıstan əyalətləri** — Qazaxıstan Respublikasının 14 vilayətinə verilən ümumi ad.

Qazaxıstan Respublikası inzibati cəhətdən 14 vilayətə ayrılır.(, ). Əyalətlər özləri də rayonlara bölünür. (, ).

## Siyahı


Qeydlər:
* (1) Almatı və Astana "Dövlət əhəmiyyətli şəhər" statusuna sahibdirlər və heç bir vilayətə aid deyillər.
* (2) Baykonur şəhərinin xüsusi stausu vardır, çünki Rusiya Baykonur Kosmodromunu 2050-ci ilə qədər icarəyə götürmüşdür.
* (3) Qərbi Qazaxıstan və Atirau vilayətləri qismən Şərqi Avropa yerləşir.


## Demoqrafiya

 Baykonur 2050-ci ilə qədər Rusiyaya icarəyə verilib.
Kral VII Haakon dənizi

**Kral VII Haakon dənizi** () - Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın şərqində  yerləşir. Dəniz Ueddell dənizi ilə Lazarev dənizi arasında qərarlaşır. Sahilində Şahzadə Marta sahili və Fimbul Şelf buzlağı yerləşir. İlin böyük qismi buzla örtülü olur. Dəniz 27 yanvar 1820-ci ildə F.F.Velinhauzen tərəfindən kəşf edilmişdir. Dəniz Norveçin İsveçdən ayrılmasından sonra ilk kral olmuş VII Haakonun şərəfinə adlandırılmışdır.
## Xarici keçidlər
*Antarktida və onun sahillərində olan dənizlərin xəritəsi
*Dənizin mənzərəsi
Sudoku

thumb|right|250px|Sudoku siyahısı
**Sudoku** Yaponiyaya aid olan bir oyundur. Yapon dilindən tərcümədə "Saylar tək olmalıdır" mənası verən "Suuji wa dokishin ni kagiru" sözlərin qısaldılmış formasıdır. ABŞ-də "Number Place" yəni "Rəqəm yerləşdirmə" adı ilə bilinir. Bu oyunu oynamaq üçün riyazi məlumatlara ehtiyac yoxdur. Ən geniş yayılmış Sudoku oyunu 9x9 kvadratdan ibarət bir sahədə oynanılır. 9x9-luq sahənin içində 3x3-lük bölgələr olur. Sudoku təqdim edilərkən xanalardan bir neçəsində rəqəmlər yazılır və sizdən boş xanalara uyğun rəqəmləri yazmağınız istənir. Bu oyunda yalnız 1-dən 9-a qədər olan rəqəmlərdən istifadə olunur.
Kampora San Covanni

**Kampora San Covanni** (; Neapolitan dili: *Campura San Giuvanni*; Siciliya dili: *Campura Santu Janni*) — İtaliya cənubunda yerləşən edən Kalabriya regionunun Kozentsa vilayətində Amantea kommununda Katanzaro ilinə bitişik selo dairəsi və liman.
İvan Puni

**İvan Puni** (, ; ) — rus əsilli avanqard rəssam (Suprematist, Kubist).

## Həyatı
İvan Puni 20 fevral (4 mart) 1894-cü ildə Kuokkalada (indiki Rusiyada Repino) İtalyan mənşəli bir ailədə anadan olub. O, görkəmli İtalyan bəstəkarı, Cesare Puninin nəvəsidir.

1909–1910-cu illərdə Parisdə Julian Akademiyasında və müxtəlif atelyelərdə təhsil aldı. İvan Puni 1915-ci ildə Kazimir Moleviçin təsis etdiyi, avanqard rəssamların (Aleksandra Ekster, Lübov Popova, İvan Kliun, Kseniya Boquslavskaya, Olqa Rozanova, Nadejda Udaltsova, Nina Genke və başqaları) olduğu, Supremus qrupuna qatıldı.

1915–1916-cı illərdə İvan Puni digər suprematist rəssamlar ilə Verbovka Kəndi Xalq Mərkəzində işləyib.

1919-cu ildə o, Vitebsk İncəsənət Məktəbində dərs verdi.

İvan Puni Kseniya Boquslavskaya ilə evləndi.

1920-ci ildə İvan Puni və Kseniya Boquslavskaya Almaniyaya və 1923-cü ildə Fransaya mühacirət etdilər. İvan Puni adını dəyişib Jean Pougny qəbul etmişdir. O, 1946-cı ildə Fransa vətəndaşı oldu.

Ivan Puni (Jean Pougny) 1956-cı ildə Parisdə vəfat edib.

## İstinadlar
Böyük Pyotr (Faberje yumurtası)

**“Böyük Pyotr”** () — Faberje Evi tərəfindən hazırlanmış 52 imperial yumurtasından biri. Yumurta II Nikolayın sifarişi əsasında 1903 cü ildə pasxa yumurtası qismində arvadı Aleksandra Fyodorovnaya hədiyyə edilmək üçün hazırlanmışdır. Bu yumurta eyni zamanda I Pyotr tərəfindən Sankt-Peterburqun salınmasının 200 illiyinə həsr edilmişdir.
Yumurtanın hündürlüyü 11ç1 sm, eni isə 7.94 sm-dır. Sürprizi qızıldan hazırlanmış I Pyotrun heykəlciyidir. Qəzəl, almaz, yaqut, daö bülluru və emaldan hazırlanmış bu zərgərlik əsərinin ustası Mixayıl Perxindir.

## İstinadlar
Toyuq (Faberje yumurtası)

**"Toyuq"** (   — “İlk imperator pasxa yumurtası”) — Faberje Evi tərəfindən hazırlanmış 52 imperial yumurtasından biri.  Karl Faberje 1885-ci ildə ilk olaraq “Toyuq” adlanan yumurtanı hazırlayır. Bu yumurta imperator III Aleksandr tərəfindən pasxa sürprizi olaraq arvadı Mariya Fyodorovna üçün sifariş olunmuşdur. “Toyuq” adlanan bu yumurta klassik yumurta şəklində, onun içərisindəki sarısı isə qızıldan hazırlanmışdır. Yumurta sarısının içində isə  onun surprizi olan gözləri yaqut qaşı ilə işlənilmiş toyuq fiquru,  onun içərisində isə yaqut daşlı tac yerləşdirilmişdir. Hündürlüyü 64&nbsp;mm eni isə 35&nbsp;mm olan bu yumurtanın ustası Erik Kollindir.

## İstinadlar
E.ə. 326

## Hadisələr

## Doğumlar
* I Parnavaz — İberiyanın ilk tarixi hökmdarı.

## Vəfatlar
* Bukefalos — Makedoniyalı İsgəndərin sahibi olduğu və antik dövrün ən tanınan əfsanəvi müharibə atı.
Ağstafa Hava Limanı

**Ağstafa Hava Limanı** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunda yerləşən fəaliyyətini dayandırmış mülki hava limanıdır. 1970-1991-ci illərdə də fəaliyyət göstərmiş hava limanı əsasən Bakı istiqaməti üzrə uçuşların(Bakı-Ağstafa, Bakı-Ağstafa-Gəncə, Ağstafa-Sumqayıt və s.) yerinə yetirildiyi aerodrom olmaqla yanaşı, paytaxtdan ən uzaq hava limanlarından biri sayılırdı. SSRİ zamanında ən çox istifadə edilən, yaxın məsafəli uçuşlar üçün məsləhətli təyyarələrdən olan və təxminən 40-50 nəfərlik sərnişin tutumuna malik Yakovlev Yak-40 və Antonov An-24, bundan əlavə də həmin ərazilərdə, əkin sahələrində yenə SSRİ-də çox istifadə edilən Antonov An-2 Kukuruznik təyyarələrinin geniş istifadə edildiyi hava limanı idi. Bağlanma səbəbi 1990-1994 hadisələri zamanı Ermənistanın Azərbaycan üzərindəki təhdidkar davranışları olaraq qeyd edilir. Ağstafa Rayonu Ermənistanla şərti dövlət sərhəddində yerləşdiyi üçün, hava limanının da ciddi təhlükələrə səbəb olacağı düşünülürdü. 

## İstinadlar
Naim Fraşeri

**Naim Fraşeri** (; ) — Osmanlı dövründə yaradıb-yaratmış alban şairi və yazıçısı. Qardaşı Əbdül və Sami Fraşeridir. Naim Fraşeri Albaniya milli intibah dövrünün tanınmış nümayəndəsidir.

## Həyatı

Naim Fraşeri Halid bəyin (1797–1859) və Əminə İmrahorın (1814–1861) 8 uşağından biri kimi Osmanlı İmperiyasının Delvina sancağında, indiki Albaniyanın cənubunda yerləşən dağlıq Fraşeri şəhərində anadan olmuşdur. Naim Fraşeri Bəktaşi təriqəti təhsili görmüşdür. O, uşaqlığını Fraşeridə keçirmiş və burada türk, fars, ərəb dillərini öyrənmişdir. Hər iki valideynin ölümündən sonra ailənin başına 22 yaşlı ən böyük qardaşı Əbdül (doğum 1839) keçmişdir. Əbdül tacir idi. 1865-ci ildə ailə Yanya sancağının Yanya şəhərinə köçmüşdür. Burada o, qardaşı Sami ilə Zosimaya məktəbinə getmişdir.

Naim daha sonra Yanya, Bərat və Saradadada Osmanlı rəsmisi olmuş və 1882-ci ildə İstanbula gedərək Osmanlı mədəniyyət nazirliyində işləməyə başlamışdır.

## Yaradıcılığı
21 əsərin və "Albaniya tarixi" (1895) ilə "İsgəndər bəy tarixi" tarixi əsərlərinin müəllifidir. Ölkəsinin dünyada tanınmasında rol oynamışdır. "İliada"nı tərcümə etmiş və jurnalist kimi də fəaliyyət göstərmişdir. 1886-cı ildə "Albanların əsl arzusu" ideoloji əsərini yazmışdır. "Drita" jurnalının çıxarılmasında pay sahibi olmuşdur.

Şair müasir Albaniya ədəbiyyatının qurucusu hesab olunur.

## Əsərləri
# Kavâid-i farisiyye dar tarz-i nevîn (), İstanbul, 1871.
# Ihtiraat ve kessfiyyat (), İstanbul, 1881.
# Fusuli erbea (), İstanbul, 1884.
# Tahayyülat (), İstanbul, 1884.
# Bagëti e Bujqësi (), Buxarest, 1886.
# E këndimit çunavet (), Buxarest, 1886.
# Istori e përgjithshme për mësonjëtoret të para (), Buxarest,1886.
# Vjersha për mësonjëtoret të para (), Buxarest, 1886.
# Dituritë për mësonjëtoret të para (Birinci dərəcəlilər üçün ümumi bilik), Buxarest, 1886.
# O alithis pothos ton Skypetaron (, ), Buxarest, 1886.
# Luletë e Verësë (), Buxarest, 1890.
# Mësime (), Buxarest, 1894.
# Parajsa dhe fjala fluturake,() Buxarest, 1894.
# Gjithësia (), Buxarest, 1895.
# Fletore e bektashinjët, () Buxarest, 1895.
# O eros (, ), İstanbul, 1895.
# Iliadh' e Omirit, , Buxarest, 1896.
# Histori e Skënderbeut (), Buxarest, 1898.
# Qerbelaja, Bucharest, (), 1898.
# Istori e Shqipërisë (), Sofiya, 1899.
# Shqipëria (), Sofiya, 1902.

## Xarici keçidlər

* İngiliscə yaradıcılığı 
* Albanca bəzi şeirləri
Qızılirmaq (Çanqırı)

**Qızılirmaq**: Çanqırı ilinin bir ilçəsidir. Çanqırı şəhər mərkəzinə olan uzaqlığı 56 km-dir.
Yarpaqlı (Çanqırı)

**Yarpaqlı** Çanqırı ilinin bir ilçəsidir. Mərkəz bələdiyyəsi xaricində 3 diyar, 39 kənd və 3 məhəllədən ibarətdir.
Azər Kərimov (riyaziyyatçı)

**Azər Əli oğlu Kərimov** () — tanınmış azərbaycanlı riyaziyyatçı, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, Türkiyə Riyaziyyat olimpiya komitəsinin sədri.

## Həyatı
Azər Kərimov 5 yanvar 1961-ci ildə Bakı şəhərində tanınmış şair Əli Kərimin ailəsində anadan olub. Orta təhsilini Moskvada Fizika-riyaziyyat məktəbində alıb. Moskva Dövlət Universitetinin Riyaziyyat fakültəsini bitirib. Bilkənt Universitetinin professoru, Türkiyə Riyaziyyat olimpiya komitəsinin sədridir.

* Filologiya elmləri doktoru Paşa Kərimovun qardaşıdır.
* Şair Əli Kərimin oğludur.

## Elmi əsərləri
# A. Kerimov, One-dimensional long-range ferromagnetic Ising model under weak and sparse external field, Inter. J. Modern Phys. 23, 32, pp. 5899–5906 (2009).
# A. Kerimov, A block effect of external field in the one-dimensional ferromagnetical Ising model with long-range interaction, J. Phys. A: Math. Gen. 40 pp. 10407–10414 (2007).
# A. Kerimov, One-dimensional non-symmetric Widom-Rowlinson model with long-range interaction, Modern Physics Letters B, 21, 9, pp. 559–566 (2007).
# A. Kerimov, On the uniqueness of Gibbs states in the Pirogov-Sinai theory, Inter. J. Modern Phys. 20, pp. 2137–2146 (2006).
# A. Kerimov, Phase diagrams of one-dimensional models under strong random external field, Inter. J. Modern Phys. 17, 30, pp. 5781–5794 (2003).
# A. Kerimov, The relationship between phase transitions and percolation in models with ground-state degeneracy, J. Phys. A: Math. Gen. 35 pp. 5365–5378 (2002).
# A. Kerimov, Uniqueness of Gibbs states in one-dimensional antiferromagnetic model with long-range interaction, J. Math. Phys. 40 pp 4956–4974 (1999).
# A. Kerimov and S. Mallak, 'Density Gibbs states and uniqueness condition in one-dimensional models, J. Phys. A: Math. Gen. 32 pp. 3711–3716 (1999).
# A. Kerimov and M. A. Sahin, A one-dimensional model exhibiting phase transition, Physica A 265, pp. 169–175 (1999)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azer Kerimov. Biography | Bilkent University
* Bilkent University Online Academic Catalog
Aleksandra Ekster

**Aleksandra Aleksandrovna Ekster** (Александра Александровна Экстер) (6 yanvar 1882 - 17 mart 1949) - rus suprematist, kubist rəssam.

## Həyatı
6 yanvar 1882-ci ildə Rusiya imperiyasının Belostok şəhərində (indi Polşa ərazisi) varlı Belarus ailəsində anadan olub. Onun atası Aleksandr Qriqoroviç varlı Belarus iş adamı, anası isə yunan idi. Gənc Aleksandra dil, musiqi və özəl rəsm dərsləri aldı. Tezliklə valideynləri Kiyevə köçdü. O, Kiyev gimnaziyasında və Kiyev Rəssamlıq Məktəbində Aleksandr Boqomazov və Aleksandr Arxipenko ilə təhsil aldı. Onun müəllimləri arasında  Mikola Pimonenko var idi. Aleksandra 1906-cı ildə Kiyev Rəssamlıq Məktəbini bitirmişdir.

1908-ci ildə Aleksandra Qriqoroviç əmisi oğlu Kiyev vəkili Nikolay Evqenieviç Ekster ilə evlənmişdir. 1908-1924-cü illərdə o fasilələrlə Kiyev, Sankt-Peterburq, Odessa, Paris, Roma və Moskvada yaşadı.

Onun Kiyevin 27 Funduklievskaya küçəsindəki rəsim studiyası, Kiyev elitası üçün bir toplanma yeri idi. 1908-ci ildə o, Kiyevdə David Burlyuk, Vladimir Burlyuk tərəfindən tərəfindən yaradılan "Zveno" qrupunun üzvləri və başqaları ilə eyni sərgidə iştirak etmişdir.

Parisdə Aleksandra Ekster Pablo Pikasso və Corc Brak ilə tanış oldu. O, 1912-ci ildə Parisdə “Salon de la Section d'Or” və “Galerie La Boétie”də 6 işini sərgilədi. 1914-cü ildə Aleksandra Ekster Kazimir Moleviç, Aleksandr Arçipenko, Vadim Meller, Sonya Delone və başqa fransız və rus rəssamlar ilə Parisdə “Salon des Indépendants”da sərgidə iştirak etdi. Həmin il o, Romada Beynəlxalq Futurist sərgisinə Arçipenko, Koulbine və Rozanova ilə iştirak etdi. 1915-ci ildə o, Kazimir Moleviç tərəfindən qurulan, avanqard rəssamlar birliyi olan,  Supremus (Suprematizm) qrupuna qatıldı.

1924-cü ildə Aleksandra Ekster və onun həyat yoldaşı Fransaya mühacirət etdi və o, Parisdə Modern Akademiyasında professor oldu. 1926-1930-cu illərdə Aleksandra Ekster Fernand Lejenin “Académie d'Art Contemporain”da professor oldu. 1933-cü ildə o, həyatının son mərhələsinin bəlkə də ən əhəmiyyətli əsərlərini yaratmağa başladı. "Callimaque" əlyazması (kağız üzərində quaş ilə) onun şah əsəri hesab olunur. 1936-cı ildən Parisdə Flammarion nəşriyyat şirkəti üçün bir kitab rəssamı idi.

Aleksandra Ekster 17  mart 1949-cu ildə Paris yaxınlığında, Fontenay-aux-Rosesdə vəfat etdi.

## İstinadlar
Huan Karreno de Miranda

**Huan Karreno de Miranda** (isp. Juan Carreño de Miranda, ) — Barokko dövründə yaşamış ispan rəssam.

## Həyatı
Huan Karreno de Miranda, Avstriyadakı Aviles şəhərində özü ilə eyni ada malik bir atanın oğlu olaraq doğuldu. Ailəsi 1623-cü ildə Madridə köçdü. Rəssam, Pedro de Las Kuevas ve Bartolomeo Romanın şagirdi olaraq 1620-ci ilin sonuna qədər bu şəhərdə təhsil aldı. İşləri ilə Velaskesin marağına səbəb oldu. 1658-ci ildə Alkasar sarayındakı freskləri boyamaq üçün saray komissiyası tərəfindən köməkçi seçildi. 1671-ci ildə Sebastyan de Herreranın vəfatı ilə kraliçanın saray rəssamı oldu və portretlər çəkməyə başladı.

Daha çox portretler rəssamı olaraq tanınan Miranda, Madriddə vəfat etdi. Tələbələri arasında Mateo Cerezo, Kabezalero, Donoso ve Ledesma Sotomayor olmuşdur.

Əsərlərinin çoxunu sarayda çəkmiş olsa da, kilsə ilə bağlı çəkdiyi rəsmlər də vardır.

## Qalereya
 
Fayl:Carreno de Miranda Pastrana.jpg| Miranda Pastrana  (1649-1693)
Fayl:Carlos II; Koning van Spanje.jpg| II Karlos
Fayl:P.Potemkin by J.Carreno de Miranda (1681-2, Prado).jpg| Rusiya səfiri Pyotr Potyomkinin portreti (1681-1682)
Fayl:Juan CARREÑO DE MIRANDA - Queen Mariana de Austria as a Widow.JPG| Avstriya kraliçası Mariana
Fayl:Infanta Maria Teresa (1638-1683, future Queen of France) by Juan Carreño de Miranda.jpg| Mariya Tereza
Fayl:Doña_Inés_de_Zúñiga,_Condesa_de_Monterrey.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Catholic Encyclopedia article
* ARTEHISTORIA 
* Juan Carreño de Miranda on artcyclopedia
* ''Velázquez ''
Təbii fəlakət filmi

**Təbii fəlakət filmi** - film qəhrəmanları qəzaya düşdüb və xilas olmağa çalışırlar. Spesifik növ triller və dram.Söhbət təbii fəlakət (qasırğa, zəlzələ, vulkan püskürməsi və s) barədə məlumat, həm də texnogen qəza (təyyarənin qəzaya uğraması, məsələn) barədə gedə bilər.
1990-cı illərdən başlayaraq inkişaf edən kompüter effektlərinin nəticəsində daha canlandırıcı və baxımlı filmlər çəkilməyə başladı,bunlara " Sürət ",Armageddon (film, 1998), tarixi fəlakət filmlərindən Titanik (film, 1997) kimi filmləri misal göstərmək olar.
Deyvis dənizi

**Deyvis dənizi** -Cənub okeanının akvatoriyasında ,Antarktidanın şərqində , Həqiqət Sahili və Kraliça Meri torpağı sahillərində  yerləşir. Qərb sahili Manisov burnu, şərqində Qərb şelf buzlağı ,cənubda isə Həqiqət sahili və Vise burnu vardır. İl boyu buzla örtülü olur. Dənizin sahəsi 21.000&nbsp;km², orta dərinliyi 571 m, ən dərin yeri 1369 m təşkil edir. Duzluğu 33,0-33,5 ‰-dir. Dənizin daxilində Driqalskoy adası yerləşir. Onun ərazisi 204&nbsp;km² təşkil edir. Dəniz 1912-ci ildə Avstraliya Antarktika ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilir. D.Mauson > gəmisinin kapitanı D.K.Deyvisin şərəfinə adlandırmışdır. O ekspedisiyada ikinci şəxs olmuşdur. 13 fevral 1956-cı ildən burada Sovet > stansiyası fəaliyyət göstərir. Dənizin dib relyefinə gəldikdə sahilə yaxın yerlərdə şelf ,şimala doğru getdikcə isə okean qabığına keçir. Cənub artik qurşağı daxilində yerləşir. İqlimi qışda çox sərt olur. Qışda temperatur -12,-16 s təşkil edir. Ən sərt temperatur -28,-32 s  olur. Bu zaman buludlu və qarlı hava olur. Yanvar ayında şimalda 0 C, mərkəzdə -2 c, sahildə isə -4 C olur.
## Mənbə
*Antarktida və onun sahillərində olan dənizlərin xəritəsi
*Deyvis dənizi
San Andreas qırığı

**San Andreas qırığı** — təxminən 810 mil Kaliforniya vasitəsilə yayılan qitə qırığına çevirir. Bu, Sakit okean plitəsi və Şimali Amerika plitəsinin arasında tektonik sərhəd formalaşdırır və üfüqi yayılır. Qırılma Los-Anceles təxminən 35 kilometr daxilində gedən üç seqmentləri, müxtəlif xüsusiyyətləri hər və zəlzələ riskinin müxtəlif dərəcəsi, ən əhəmiyyətli varlığa cənub seqmentinə bölüşür.

Farallon plitəsi demək olar ki, tamamilə Şimali Amerika plitəsinin qərb hissəsinin altına subduksiya olunub və həmin ərazini San-Andreas qırılması boyunca Sakit okean plitəsi ilə əlaqədə saxlayır. Xuan de Fuka, Kəşfiyyatçı (Explorer), Qorda, Kokos və Naska plitələri Farallon plitəsinin qalıqlarıdır. Kaliforniya körfəzi böyük və paralel qırılma zonaları arasında yerləşir. Bu mürəkkəb qırılma zonasıdır və körfəzin dəniz dabanının qalxması qərbdəki Baxa Kaliforniya dağları və şərqdəki Sierra Madre qalxmaları arasındakı fərq 3000 km-dən böyükdür. Plitədə bir neçə ocaqlar var. Əsas ocaqlar Yelloston, Raton və Anaxim ocaqlarıdır. Yellouston və Anaxim ocaqlarının Mioken periounda yaranması güman edilir. Onlar hələ də aktivdir və zəlzələlərə, vulkanlara səbəb olurlar. Əsasən Şimali Amerika hissəsi Orta-Atlantik dağ silsiləsindən cənub-şərqə doğru hərəkət edir. Plitənin hərəkətinə subduksiya səbəb ola bilməz, çünki Şimali Amerika plitəsinin Puerto-Riko çökəkliyindəki kiçik ərazisi istisna olmaqla, heç bir hissəsi subduksiya olunmur.

Qırıq ilk şimal zonasının müəyyən edən Kaliforniya Universitetinin professoru Andrey və oğulları tərəfindən 1895-ci ildə aşkar edilib. Bu San Andreas Gölü, iki piltə arasında vadinin adını daşıyır. Aşağıdakı San-Fransisko zəlzələsi (1906), Louson bu qənaətə gəlib ki, qırılma cənubi Kaliforniyaya bütün yol boyu uzanıb.

## Həmçinin bax
* Plitələrin tektonikası
* Loma Priyeta zəlzələsi (1989)
* San-Fransisko zəlzələsi (1906)