Carılqaç

**Carılqaç** — Ukrayna və Qara dənizin ən böyük və ən uzun ikinci adasıdır. Karkinitski körfəzi və ilə yuyulur.Sahəsi 62 km²-dir. Herson vilayətinin Skadovski rayonuna (Ukraynaya) istinad edir. Adanın ölçüsünə baxmayaraq, iqtisadi və ya strateji əhəmiyyətə malik deyil və yaşayı yoxdur. Ada ərazisində 2009-cu ildə yaradılan Carılqaç Milli Təbiət Parkı var.

## Coğrafiya
Adanın uzunluğu 42 km (əsas hissəsi 23 km, dar hissəsi 19 km), maksimum eni isə 4,8 km təşkil edir. Adanın bütün sahilləri akkumulyasiya tiplidir. Ən yüksək nöqtə 2.8 m, ada dəniz səviyyəsindən 0,4 m məsafədə yerləşir. Adanın orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən −0.4-dən 0.5 m-ə qədərdir.

Landşaft — Şərqi Avropa çöl düzənliyinə aid olan quru çay dənizi. Adaların torpaqları düz dənizə və liman dəniz ovasına aiddir. Daimi daxili sular adanın 8%-ni işğal edir.

Tektonik olaraq, ada Şərqi Avropa platformasının Kırım çayına aiddir.

Coğrafi baxımdan Kvoternar yataqları, mH (məsələn, qum) ilə təmsil olunur. Geomorfoloji quruluş müasir dəniz terasları ilə təmsil olunur. Ada süxurlarının yaşı 1.8–25 milyon ildir. Yerin məhsuldarlığı aşağıdır: 30 sm torpaq qatında humusun 1 faizə qədər olması. Adanın təxminən 10% -i zəif hörülmüş və yox edilmiş qumlar, 3% — qum çöküntüləri tərəfindən işğal olunur. 2003-cü ildə aparılan araşdırmalara görə, peloid yataqları (terapevtik palçıq) Sinə gölü üzərində yerləşir. Bu ada Qara dəniz-Krım neft və qaz bölgəsi ərazisində yerləşir. Adada qum yatağı var (inkişaf etdirilmir, xammalın istifadəsi: dəmir yolu lokomotivləri üçün).

İqlimi orta qurudur. Ortalama illik yağıntı 400 mm-dən azdır. Qışda orta temperatur −1–2 °C, yaz aylarında +23 °C-dir. Yaz aylarında hava çox quru, qışda isə mülayim bir bölgədir.

### Sahənin təsviri
Adanın şimalında çayır bitki örtüylə örtülü gölməçələr, bir çox duz gölləri (quru və olmayan) var. Ən böyük örgülər: Levkina, Durilova,və s.Cənubun bataqlıqları adanın mərkəzində yerləşən çöl ot bitkiləri ilə dəyişdirilir. Adanın cənubunda, sahil boyunca, qərbli bir silsilə (1.3 m yüksəklik, 1.3 m hündürlük) bir triangulyasiya nöqtəsi bir proses şəklində uzanır. Mərkəzdən şərqə Kutkova çayının şaquli cay əkilməsi və qamışa daxil olan ağacları (ağacın hündürlüyü 3–4 m, eni 0.07 m, ağaclar arasındakı məsafə 3 m) bitki örtüyüdur. Adada Qara dəniz artezian hövzəsinə aid 4 duz və 2 artezian quyusu var. Həddindən artıq şərqdə və qərbdə mayaklar var. Şərq mayakında qüllə tipli bir quruluş var. Adada 4 trianqulasiya nöqtəsi var. Adanın qərbdən dar və uzanan hissəsi 19 km uzunluğundadır. Orta hündürlük 0 m-dir.Maksimum işarələr (qərbdən şərqə):1.5, 1.2, 1.6 (son ikisi trianqulyasiya nöqtələri kimi xidmət edir). Orta hissədə kiçik bir yarpaqlı massiv var.Uzaq qərbdə kurqanlar var.

### Flora və fauna
Adanın şimalında çəmən, bataqlıq və bitki örtüyü, mərkəzdə — çöl və çayır var. Adanın mərkəzi və şərq hissəsində dar süni meşə ağacları yaradılmışdır. Qara dənizin sahillərində çimərlik bitki örtüyü formalaşır. Ən çox yayılmış bitki növləri:yovşan və s. Nadir bitki kimi qızıl gavalı, Rusanova kəndiri, səhləbkimilər qeyd olunur. Ada dəniz limanlarının biotopunun bir hissəsidir. Adada yaşayan quşlar: Ichthyaetus melanocephalus, Hydroprogne caspia və s. Carılqaç—ördəklərin qış üçün bir yer olduğu kimi, beynəlxalq əhəmiyyətli su və qrunt sularının bir hissəsidir. Adanın dəniz sahillərinin yaxınlığında yarımsəhra şaquli düzənliklərde Pulcuqqanadlılarin (Hipparchia statilinus) qrupunun nadir növlərindən biri var, Ukraynanın Qırmızı Kitabına düşmüşdür.

## Nəqliyyat
Qlubokaya tüpünün yaxınlığında adanın Herson vilayətinin materikinə — Skadovsk limanına bağlı olduğu bir iskele var.Ada həmçinin bir sıra torpaq yollarına malikdir, uzunluğu isə 27 kilometrdir.

## İstinadlar