open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hind vadisi mədəniyyəti

**Hind vadisi mədəniyyəti** və yaxud **Hind vadisi sivilzasiyası**—Hindistanda Hind çayı vadisində yerləşən qədim mədəniyyət ocağı.

Harappa Sivilizasiyası kimi də tanınan Hind Vadisi Sivilizasiyası Cənubi Asiyanın şimal-qərb bölgələrində eradan əvvəl 3300-cü ildən 1300-cü ilə qədər davam edən Tunc dövrü sivilizasiyası idi və yetkin formada eradan əvvəl 2600-cü ildən 1900-cü ilə qədər davam etmişdir. Qədim Misir və Mesopotamiya ilə birlikdə Yaxın Şərq və Cənubi Asiyanın üç erkən sivilizasiyasından biri və ən geniş yayılmış üç sivilizasiyadan biri idi. Onun əraziləri indiki Pakistanın böyük bir hissəsindən, Əfqanıstanın şimal-şərqinə, Hindistanın şimal-qərb və qərbinə qədər əraziləri əhatə edirdi. Sivilizasiya həm Hind çayının allüvial düzənliyində, həm də vaxtilə Hindistanın şimal-qərbində mövsümi çay olan Qaqqar-Hakranın yaxınlığında axan çoxillik mussonla qidalanan çaylar sistemi boyunca inkişaf etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Musa (ad)

**Musa** — kişi adı.

## Etimologiya
*Musa* ərəb mənşəyi addır. Mənası suya batmaqdan qurtulmuş, sudan xilas olmuş ("Bibliya"da adı çəkilmiş əfsanəvi Moşa peyğəmbərin qədim y. adının ə. forması) anlamına gəlir.

* Musa — peyğəmbər. 
* **[[Musa Musayev]]**
:* Musa Musayev (alim) — baytarlıq elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının biologiya elmləri bölməsinin akademik-katibi, AMEA Zoologiya İnstitutunun direktoru.
:* Musa Musayev (siyasətçi) — Milli Məclisin deputatı (2000–2005), Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı (2006–2010).

* Musa Urud — şair, tibb elmləri namizədi, 1994-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Musa Ağayev — dövlət xadimi.
* Musa Dasxuranlı — Orta əsrlərdə yaşamış alban tarixçisi.
* Musa Haşımov
* Musa Ələsgərov

## Həmçinin bax
* Musa (dəqiqləşdirmə)
* Musalı
* Musayev
* Musazadə
Sayalı Tağıyeva

**Sayalı Abdulla qızı Tağıyeva** () — tibb elmləri doktoru (1969), professor (1969).

## Həyatı
1942-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir. 1942-ci ildən Tibb İnstitutunun daxili xəstəliklərin hospital-terapiya kafedrasında ordinator, 1944-cü ildən assistent, 1955-ci ildən dosent, 1969-cu ildən professor olmuşdur. 1980-ci ildən 1992-ci ilə qədər pediatriya fakültəsinin daxili xəstəliklər kafedrasının müdiri işləmiş, 1992-ci ildən isə kafedranın professorudur.

130-dan çox elmi əsərin, o cümlədən 2 monoqrafiya, 3 metodiki vəsait, 2 ixtira və s. müəllifidir.

## Təltifləri
* "Şöhrət" ordeni — 20.09.2010

## Ailəsi
Bəstəkar Elnarə Dadaşovanın anasıdır.

## Həmçinin bax
* Sayalı (balet)
* Tağızadələr

## İstinadlar
Tağızadələr

**Tağızadələr** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması
Hacı İmamqulunun üçüncü oglu Tağı 1808-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Rastabazarda baqqal dükanı işlədirdi. Müqəddəs Kərbəla torpağını ziyarət etmişdi.

Kərbəlayı Tağı Şahnisə ilə ailə qurmuşdu. Şirin, Zeynalabdin, Adıgözəl, Qasım adlı oğlanları, Şəhri adlı qızı vardı.

Kərbəlayı Tağının törəmələri Tağızadə soyadını daşıyırdılar.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
* Sayalı Tağıyeva — həkim, professor.
* Zeynal Tağızadə — filologiya elmləri doktoru, professor, dilçi.
* Aida Tağızadə — musiqişünas, professor.

## Şəkillər

Fayl:Sayalı Tağıyeva.jpg|Sayalı Tağıyeva — həkim, professor
Fayl:Zeynal Tağızadə.jpg|Zeynal Tağızadə — dilçi, professor
Fayl:Aida Tağızadə.jpg|Aida Tağızadə — musiqişünas, professor 


## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Hacı İmamqulu uşağı. "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2008, № 11, səh.22–25
* Ənvər Çingizoğlu. Şuşa: Təbrizli məhəlləsi. Bakı: Şuşa, 2011,
* Zeynal Tağızadə. Ömrün üfüqləri. Bakı: Səda, 2011, 128 səh.

## Həmçinin bax
Zeynal Tağızadə

**Tağızadə Zeynal Xuduş oğlu** (1905, Şuşa-1975, Bakı) — dilçi, alim, filologiya elmləri doktoru (1968) pofessor (1968).

## Həyatı
İbtidai təhsililnin "Nəşri-maarif" məktəbində almiş, bir müddət Şuşa Real Məktəbində oxumuş, Şuşa Müəllimlər Seminariyasının (1925) bitirmişdir. Həmin ildən pedaqoji fəaliyyətə başlayan gənc müəllim 1928-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinə daxil olmuş, 1932-ci ildən başlayaraq Bakının müxtəlif orta məktəblərində, ali həmkarlar məktəbində, fəhlə fakültəsində dil və ədəbiyyat dərsi demişdir.

Zeynal Tağızadə 1945-ci ildə V. İ. Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedoqoji İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, burda oxumaqla yanaşı, Azərbaycan dilçiliyi kafedrasında asstent, baş müəllim, dil-ədəbiyyat fakültəsində dekan müavini, aspirantura müdiri vəzifələrində çalışmışdır. XIX–XX əsrlərdə Azərbaycan nəsrində tabeli mürəkkəb cümləsinin inkişafı mövzusunda namizədlik disertasiyasi müdafiə edən (1949) genc alim 1950-ci ildə Azərbaycan dilçiliyi kafedrsında dosent vəzifəsinə keçmiş, sonra uzun müddət Azərbaycan dili kafedrasının müdiri olmuş, eyni zamanda Azərbaycan qiyabi Pedoqoji İnstitutunda, H. Zərdabi adina Kirovobad Pedaqoji İnstitutunda dilçilik kafedralarına rəhbərlik etmişdir. "Müasir Azərbaycan ədəbi dilində mürəkkəb cümlə" mövzusunda uğurla direktorluq dissertasiyası müdafiə edən (1968) alim son illərdə M. F. Axundov adına Azərbaycan Pedoqoji Dillər İnstitutunda eksperimental fonolaborotoriya elmi rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.

Professor Moskva, Leninqrad, Kiyev, Daşkənd, Alma-Ata, Aşqabad, Kazan, Frunze, Tiflis, İrəvan kimi şəhərlərdə dilçilik problemlərinə həsr olunmuş SSRİ miqyaslı simpozium və konfranslarda iştirak etmiş dilçiliyin bu ali məclislərində çıxış etmişdir. Onun elmi və pedoqoji kadrların hazırlanmasında mühüm xidmətləri var. Görkəmli alimin respublika və Ümumittifaq mətbuatında əllidən artıq elmi məqaləsi, "Müasir Azərbaycan dilinin sintaksisi" (1960), "Müasir Azərbaycan dilində mürəkkəb cümlə (1961), "Müasir Azərbaycan dilində felin quruluşu" (1962) kitabları nəşr olunmuşdur.

## Ailəsi
Zeynal Sayalı Hüseynəli qızı Hacıyeva ilə ailə qurmuşdu. Rafiq adlı oğlu, Aida adlı qızı var.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Şuşa şəhəri: Təbrizli məhəlləsi, Bakı, "Zərdabi LTD", 2012, səh. 322

## Həmçinin bax
* Tağızadələr
System of a Down

**System of a Down** (SOAD) — 1994-cü ildə Los-Ancelesdə yaradılmış, Amerika ermənilərindən ibarət Hevi metal qrupu. 1997-ci ildən etibarən qrup üzvləri: Serj Tankyan, Con Dolmayan, Daron Malakiyan, Şavo Odacyan. Toplamda 4 dəfə Qremmi mükafatına namizəd olan System of a Down, 2006-cı ildə "B. Y. O. B" mahnısı ilə, "Ən yaxşı Hard Rok Performansı" nominasiyası üzrə Qremmi mükafatı qazanıb. Eyni ildə dağılan qrup üzvləri, 2010-cu ildə yenidən bir araya gəlib. 2020-ci ildə iki yeni mahnıları xaric ("Protect the Land" və "Genocidal Humanoidz"), System of a Down 2005-ci ildə Mezmerize və Hypnotize albomlarından sonra heç bir yeni material təqdim etməyiblər.

## Diskoqrafiya
* *System of a Down* (1998)
* *[[Toxicity]]* (2001)
* *Mezmerize* (2005)

* *Hypnotize* (2005)
Maqdalena Noyner

**Maqdalena Noyner** () — Almaniya biatlonçusu

## Nailiyyətləri
* Onqat dünya çempionu
* İkiqat Olimpiya çempionu

## Şəkilləri

Fayl:Magdalena Neuner Mittenwald 2011 (6).jpg|
Fayl:Magdalena Neuner Mittenwald 2011.jpg|
Fayl:Magdalena Neuner Wallgau 2011 (2).jpg|
Fayl:Magdalena Neuner Antholz 2006.jpg|
Fayl:Neuner- Trondheim09 -1 (cropped).jpg|
Fayl:Magdalena Neuner Wallgau 2009.jpg|
Fayl:|
Fayl:|


## Xarici keçidlər

* Dünyanın ən gözəl qadın idmançılarından biri gözlənilmədən karyerasını bitirdi.

## Həmçinin bax
Diş fırçası

**Diş fırçası** — dişləri diş pastası ilə təmizləmək üçün istifadə edilən fırça növü. Bir diş fırçasında qırx ədəd tük dəstəsi və hər dəstədə orta hesabla 40-50 ədəd tük vardır.

## Tarixi
Tarixin əvvəlki dövrlərindən etibarən ağız təmizliyi üçün müxtəlif tədbirlər görülmüşdür. Ağız təmizliyində budaq, quş tükü, heyvan sümükləri, kirpi tikanları və s. vasitələr istifadə edilmişdir. Tarixdən məlum olan ilk diş fırçası qədim Misirdə qələm boyunda ağac budaqlarından hazırlanmışdır.Romada diş fırçaları təbii maddələrdən düzəldilən qurdalayanlardan meydana gəlirdi. İslam dünyasında ərak (misvak) ağacının budaqlarından diş fırçaları yaradılmışdır. Misvakdan istifadə, buna liderlik edən Peyğəmbər Məhəmmədin dövrünə qədər gedir.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
*Elektrik diş fırçası
Elektrik diş fırçası

**Elektrik diş fırçası** bir diş fırçasıdır ki elektrik enerjisindən istifadə edir və sürətlə fırça başı hərəkət etmək üçün ya salınan yan tərəfdən və ya fırlanma-salınım, adətən bir batareya ilə təchiz edilmişdir.

## Mənbə
* Elektrik diş fırçası
Buça

**Buça** () — Ukraynanın Kiyev vilayətində şəhər.

## Qardaş şəhərlər
*  Kovel, Ukrayna
*  Tiachiv, Ukrayna
*  Tuszyn, Polşa
*  Jasło, Polşa

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Buça
Fəzlulla Zahidi

**Fəzlulla Zahidi** () — İran Kazak diviziyasının generalı, İranın Baş naziri.

## Həyatı
Hərbi məktəbi bitərəndən sonra İran Kazak diviziyasında xidmət etməyə başladı. Naib (leytenant) rütbəsindən sərtibi-əvvəl (general-mayor) rütbəsinədək yüksəldi. 1925–1926-cı illərdə Gilan əyalətinin Rəşt şəhərində diviziyanın briqadasına rəhbərlik etdi. 1927–1935-ci illərdə İran jandarmeriyasının rəisi oldu. 1941-ci ildə İsfahan diviziyasına başçılıq etdi.

Fəzlulla Zahidi II Dünya müharibəsində alman faşistləri ilə əməkdaşlıq etdiyi üçün 1943-cü ildə ingilislər tərəfindən tutulub Fələstinə sürgün edildi. Burada 3 il sürgün çəkdi. 1947–1949-cu illərdə Fransada yaşadı.

Fəzlulla Zahidi 1949-cu illərdə İranın polis rəisi təyin olundu. 1951-ci ildə İranın daxili işlər naziri vəzifəsinə irəli çəkildi. 1953-cü ildə baş nazirə qarşı qiyamda iştirak etdi. Məhəmməd Müsəddiq devrildi.

Fəzlulla Zahidi 1953–1955-ci illərdə İranın baş naziri oldu. Sonra İranın Avropada BMT-dəki nümayəndəsi vəzifəsinə göndərildi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İranın baş nazirlərı
* İran Kazak diviziyası

## Xarici keçidlər
Diş ipi

**Diş ipi**, ağız və diş sağlamlığı alətlərindəndir.Diş fırçasının təmizləyə bilmədiyi ara üzləri və sabit protezləri (körpü deyə ifadə edilən diş qapaqlarlarının) gövdə hissələrinin diş ətində baxan hissələrinin təmizlənməsini təmin edən bir vasitədir.Dişəti xəttinin altındakı və dişlər arasındakı yerlərdəki plak yemək artıqları diş ipiylə çıxarıla bilər.

## Qaynaqlar
* Great Moments in Science: Dental Floss
Kristallar

**Kristallar** — atom və ya molekulları müəyyən nizamlı vəziyyət tutan bərk cisimlərdir.
Monokristallar — eyni bir elementar qəfəsin(struktur elementinin) bütün istiqamətlərdə təkrarlanması ilə yaranan kristala deyilir. Bu nizamlı düzülüş kristalın xarici formasında da özünü büruzə verir. Təbiətdə rast gəlinən bütün monokristalları eiementar qəfəsin formasına görə yeddi sinqoniyaya, malik olduqları simmetriya elementlərinin dəstinə görə 32 kristalloqrafik sinifə ayırmaq olar. Monokristalları digər bərk cisimlərdən fərqləndirən əsas əlamət onların fiziki xassələrinin istiqamətdən asılı olmasıdır.

* Anizotropluq — fiziki xassələrin istiqamətdən asılı olmasına deyilir. Monokristalların elektrik keçiriciliyi , istilik keçiriciliyi, optik xassələri, mexaniki xassələri və s. istiqamətdən asılıdır.
* Polikristallar — çoxlu sayda kiçik və müxtəlif istiqamətlərdə yönəlmiş monokristallardan yaranmış bərk cisimlərdir. Polikristallardan məsələn metallardan istənilən formalı cisimlər düzəldilir.
* Amorf cisimlər — atom və ya molekulları müəyyən nizamlı vəziyyət tutmayan bərk cisimlərdir.
Bəzən eyni bir cisim (məsələn kvars) həm amorf həm də kristal şəklində ola bilər.

## Həmçinin bax
* 1,2-Dioksetan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əmir Yağıbasdı Sulduz

*Əmir Yağıbasdı Sulduz*'(?-1344)— Əmir Çoban Sulduzun oğlu, Çobanlılar sülaləsindən sərkərdə, Xorasan və Mazandaranın naibi.

## Həyatı
O, Əmir Çobanın çoxsaylı oğullarından biri idi.

## Fəaliyyəti
Çobanlılar hakimiyyət uğrunda mübarizəyə qoşulan ən qüdrətli feodal qruplarından idi. Məlik Əşrəf Sulduz tərəfindən öldürüldü.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Sulduz eli, "Soy" dərgisi, Bakı, 2010.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Çobanlılar sülaləsi

## Xarici keçidlər
*Encyclopædia Iranica - Chobanids
Top Volley International

**Top Volley International** () — İsveçrənin Bazel şəhərində qadın voleybolçular arasında hər il keçirilirən beynəlxalq turnir.

## Tarixi

1989-cu ildən dünyanın bir neçə qitəsindən kifayət qədər güclü klubların iştirak etdiyi bu yarış “kiçik dünya çempionatı” adlandırılır.

## Format

Komandalar 2 qrupda mübarizə aparır. Qrup qalibləri finalda qarşılaşır.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı   
* Rumıniya klubu Azərbaycan çempionuna rəqib oldu
Kepler-22b

**Kepler-22b** — Yer planeti kimi yaşayış üçün yararlı olan planet.

Planet NASA-nın "Kepler" kosmos teleskopu tərəfindən 2011-ci ildə tapılmışdır.

Kepler-22b indiyə qədər kəşf edilən planetlər arasında Yerə ən çox oxşayan planetdir. Yerdən 600 işıq ili uzaqlığındadır.

Günəşin ölçülərinə bərabər olan bir ulduzun ətrafında fırlanır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kepler-20e
* Kepler-20f

## Xarici keçidlər
* Yer planetinin "əkiz"i tapıldı
Kamillo Qolci

**Kamillo Holci** () — italyan alimi, histoloq, Nobel mükafatı laureatı

## Həyatı
Məşhur italyan histoloqu (toxumaları öyrənən elm sahəsi) Kamillo Qolci 1843-cü il iyul ayının 7-də İtalyanın Korteno şəhərində doğulmuşdur. Paviya Universitetində məşhur botanik Eusebio Oelanın rəhbərliyi altında tibb təhsili alan Qolci 1865-ci ildə həmin universiteti bitirərək, Paviyadakı San-Matteo xəstəxanasının psixatriya klinikasında fəaliyyətə başlamışdır. Universitetdə müəllimi Culio Bissoseronun laboratoriyasında isə beyinin quruluşu və sinir sistemi sahəsində tədqiqatlarını davam etdirmişdir.

## Tədqiqatı
XIX əsrdə mikroskopun texniki imkanlarının inkişafı ilə əlaqədar alimlərin hüceyrə və toxumalar sahəsindəki nəzəri bilikləri xeyli artmış, 1850-ci ildə alman alimi Rudolf Virxovun çapdan çıxmış "Hüceyrə patologiyası" kitabından sonra isə bu sahədəki tədqiqatlar daha da genişlənmişdir. Digər tərəfdən isə beyin hüceyrələrinin (neyronların) araşdırılması zamanı ənənəvi üsullara müraciət edilməsi düzgün elmi nəticələrin alınmasına çətinlik törədirdi.

Kamillo Qolcinin mikroskopik neyroanatomiya sahəsində ilk tədqiqatları 1860-cı illərin sonlarında nəşr olunmuşdur. 1872-ci ildə Abyateqrasso şəhər xəstəxanasının baş sanitar müfəttişi vəzifəsinə təyin edildikdən sonra laboratoriya təcrübələri aparmağa vaxtı və imkanı məhdudlaşdığından tədqiqatlarını evinin mətbəxində davam etdirmiş və neyron toxumalarının azotlu gümüşə batırıldıqda qara rəngə boyandığını aşkar etmişdir.

Bu üsul elm aləmində əvvəlcə ehtiyatla qarşılansa da, 1880-ci illərdən etibarən məşhurlaşmağa başlamışdı. Qolci 1898-ci ildə neyronlar üzərində apardığı tədqiqat zamanı onların arasında incə saplarla hörülmüş tor müşahidə etmiş və buna "Holci kompleksi" adını vermişdir. Bu toxumanın öyrənilməsi yalnız elektron mikroskopun kəşfindən sonra mümkün olmuşdur.

## Nobel mükafatı alması
Kamillo Qolci 1906-cı ildə Santyaqo Ramon-i-Kaxalla bərabər "Sinir sisteminin strukturunun öyrənilməsi sahəsindəki fəaliyyətlərinə görə" tibb və fiziologiya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Digər işləri
Qolci, malyariya xəstəliyi ilə bağlı tədqiqatlar da aparmış və gəldiyi qənaət bu sahədə Nobel mükafatının digər laureatı Ronald Rossun fikirlərinə əks olmuşdur. 
Alim 1900-cü ildə Paviya Universitetinin rektoru, tibb fakültəsinin dekanı təyin olunuş, İtaliya Kralı I Umberto tərəfindən "senator" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Ölümü
Kamillo Qolci 1926-cı il yanvar ayının 21-də Paviya şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kamillo Qolci
Qaranlıq mələyi: Oyanış

**Qaranlıq mələyi: Oyanış** — 1994-cü ildə istehsal olunmuş ABŞ və Rumıniya filmi.

## Məzmun
Demonessa Veronika cəhənnəmdən Yerə qaçır və burada baş verən qəddarlıqları görür. Bu səbəbdən Veronika onlarla mübarizə aparmağa hazırlaşır. Macəralar boyu Veronika onun yaralarını sağaltmış Maks Barrisə aşiq olur...

## Maraqlı faktlar
*Filmin bütün çəkilişi Rumıniyada aparılmışdır.
Ernst Qotlib Şteydel

**Ernst Gottlieb von Steudel** () (1783–1856) — alman həkimi və botaniki (XIX əsrin birinci yarısı).

## Mənbə
* Johann Gottlob Kurr: Vorträge. In: Verein Vaterländische Naturkunde Württemberg (Hrsg.), Jahresheft Nr.13, S. 17–24, Stuttgart 1857.
* Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck: Dr. Ernst Gottlieb von Steudel. In: Bonplandia, Band 4, Seite 176, 1856

## Xarici keçidlər
* Ernst Qotlibin çap olunmuş əsərlərinin kataloqu
Con Kunkel Smol

**Con Kunkel Smol** () (31 yanvar 1869, Harrisburq, Pensilvaniya — 20 yanvar 1938, Manhetten, ABŞ) — botanik. ABŞ florası (xüsusilə də Florida ştatı) taksonu üzrə ixtisaslaşmışdır..

## İstinadlar
Yevda Abramov

**Yevda Sasunoviç Abramov** () — yəhudi əsilli Azərbaycan siyasətçisi, Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı (2005–2019), "Şöhrət" ordeni laureatı (2018).

## Həyatı
Yevda Abramov 12 iyun 1948-ci ildə Quba rayonunun Qırmızı Qəsəbəsində anadan olmuşdur. Milliyətcə yəhudidir.

"Azərbaycan DNT" layihəsinin məlumat bazasında mövcud olan genetik nəticələrə əsasən, Yevda Abramovun Y-DNT nümunəsinin J1 haploqrupunun Z18271 subkladına, daha dəqiq – ZS2458 alt qoluna aid olduğu müəyyən edilmişdir. Filogenetik analizlər göstərir ki, Yevda Abramovun ata xətti təxminən 1000–1400 il əvvəl iraqmənşəli, Kohen nəslinə aid olan iki fərqli yəhudi paternal xətti ilə birləşir. Müəyyən edilmiş J1-Z18271 üst subkladı beynəlxalq elmi ədəbiyyatda "Kohen Modal Haplotipi" kimi tanınan və ənənəvi olaraq Harunun soyundan gəldiyi qəbul edilən kohenlər arasında geniş şəkildə aşkarlanır. Bu genetik göstəricilər Yevda Abramovun ata xəttinin Kohen ənənəsi ilə və Harunun nəsli ilə əlaqələndirildiyini göstərir. Test edilmiş nümunə birbaşa Yevda Abramova məxsus olmuş və fərdi xarakter daşımışdır.

Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Tarix fakültəsini bitirib və pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmağa başlayıb.

7 dekabr 2019-cu ildə vəfat etmişdir.

Azərbaycan, türk, rus və fars dillərini bilirdi.

### Ailəsi
Ailəli idi, 4 övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti
Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan Milli Məclisinin III, IV və V çağırış deputatı seçilmişdir.

## Mükafatları
* 11 iyun 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə Yevda Sasunoviç Abramov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Müəllim-tələbə

**Müəllim-tələbə** () — 1973-cü ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilən ABŞ filmi. Filmin rejissoru Conatan Kaplandır.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Təkin qüvvəsi (film, 1979)

**Təkin qüvvəsi** () — 1979-cu ildə çəkilmiş ABŞ filmi..

## Filmin şüarı
*O sakitliyi eşidir. O qaranlıqda görür. O qətllərin qarşısına ala biləcək yeganə şəxsdir. ()

## Süjet xətti
Kaliforniya ştatının bir şəhərində norkotik alış-verişi ilə məşğul olan bir qrup polis tərəfindən zərərsizləşdirilə bilmir. Onların köməyinə karate üzrə çempion Matt Logan gəlir. Onun narkotik alverçiləri ilə bəzi şəxsi ədavətlərinin də olması onu buna sövq edir. Çünki həmin dəstə onun ögey oğlunu və şagirdlərindən birini qətlə yetirib. Buna görə də o dəstənin üzvlərini bir-bir aradan götürməyə başlayır və sonda əzəli rəqibi ilə qarşılaşır. Bu rəqib onun həm yarış meydanındakı rəqibi, həm də düşmənidir. 
 
## Rollarda

## İstinadlar
İtkin düşmüşlər 2: Başlanğıc

**İtkin düşmüşlər 2: Başlanğıc** – 1985-ci ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilən ABŞ filmi.

## Məzmun
1972-ci il, Vyetnam müharibəsi. Tapşırıq əsnasında Ceyms Breddok başda olmaqla ABŞ əsgərləri əsir düşür və onlar itkin düşmüşlərdən hesab edilirlər. Polkovnik Vin əsir götürülmüş əsgərlərin hesabına bir sıra yuxu xaşxaşı adlı bitki növləri yetişdirtdirir. Ceyms Breddok əsgər yoldaşlarını xilas etmək üçün bir sıra plan hazırlayır...
 
## Rollarda

## İstinadlar

## Həmçinin bax
ABŞ filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər

Filmi izlə (azərbaycan dilində)
*
Cüt zərbə (film, 1992)

**Cüt zərbə** — 1992-ci ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilən ABŞ filmi. İstehsalçı qurum Triumph Films şirkətidir.

## Məzmun
Barri atası ilə Texasda yaşayır. Onun məktəbdə dostları yoxdur və hamı onu ələ salır. Barri isə əslində öz aləmində fanatı olan Çak Norris ilə birgə döyüşür. Fantaziyalarında Barri Çak Norrisin düşmənləri ilə vuruşur. Bu düşmənlər isə bəzən onu ələ salan adamların sifətinə dönür. Cənab Li ona kunq fu öyrətmək üçün yanına tələbə olaraq götürür. Bir müddətdən sonra Barri turnirə qatılacaq, turnirdə isə fanatı Çak Norris olacaqdır…

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Henle ilgəyi

**Henle ilgəyi** – nefronun bir hissəsi, proksimal və distal böyrək kanalıqlarını birləşdirən ilgək.
Henle ilgəyinin əsas funksiyası su və ionların reabsorbsiysı və sidik cövhərinin mübadiləsini təmin etməkdir. Henle ilgəyi iki ayaqcıqdan ibarətdir: enən ayaqcıq () və qalxan ayaqcıq (); bunların ən dar hissəsinə boğaz –  deyilir. Bu boğaz əksərən enən ayaqcığın qalxan ayaqcığa keçən yerində olur; bəzən isə enən və ya qalxan ayaqcıqda təsadüf olunur. Alman anatomu və həkimi Yakob Henle (19 iyul 1809, Fürt; † 13 may 1885, Göttingen) nefronun quruluşunu tədqiq edərkən kəşf etdiyi ilgək onun adı ilə Henle ilgəyi adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Prof. K. Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979

## Həmçinin bax
* Yakob Henle
* Böyrək daşları
* İfrazat
Oktaqon (film, 1980)

**Oktaqon** – 1980-cı ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilən ABŞ filmi.

## Məzmun
Varlı qadın Castin bandanın təhdidlərinə məruz qalır. Bu səbəbdən özünə ən yaxşı cangüdən tapmaq istəyir. Castin karate üzrə keçmiş dünya çempionu Skott Ceymsi onu qoruması üçün təyin etmək istəyir. Amma Skott Ceyms əvəlcə onunla razılaşmaq istəmir. Bir müddətdən sonra Skott öyrənir ki, həmin nindza bandanın başçısı Seykuradır. Skott uşaqlıq vaxtlarında onunla birlikdə döyüş sənətini bir müəllimdən öyrənmişdir. Skott həmin müddətdə döyüş qabiliyyətinə görə Seykuradan fərqlənirdi. Bu isə Seykuranın ona paxıllıq etməsinə gətirib çıxarırdı. Bir neçə müddət keçdikdən sonra Castin gecə vaxtı yolda gedərkən ona atəş açılır və Castin ölür. Ona yetişən Skott Castinin öldüyünü görür. Həmin müddətdən etibarən Skott üçün vəziyyət daha da gərginləşir...

## Rollarda

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
* Filmin resenziyası
Çin qəsəbəsi

**Çin qəsəbəsi** () — Çindən kənarda Çinlilərin kompakt yaşadığı yerlərə verilən ad. Çox zaman bu məhəllələri "Çayna-taun" da adlandırırlar.

Çin məhəlləri Amerika Birləşmiş Ştatlarında geniş yayılmışdır. Burada bir neçə ştat istisna olmaqla, qalan bütün ştatlarda çin məhəllələri vardır. Nyu-York, London və San-Fransisko şəhərlərində yerləşən çin məhəlləri, böyük tipli yaşayış sahəsi hesab olunur. Çin məhəllərində əsasən Çindən yeni gəlmiş miqrantlar məskunlaşır. Bu məhəllələrdə  əsasən Çin dilindən istifadə edilir. Çin məhəlləsində ingilis dilini bilmədən yaşayan çinlilərin sayıda çoxdur. Onlar gündəlik həyatlarında çin dilindən istifadə edirlər.
Nyu-Yorkda yerləşən Çin məhəlləsi digərlərinə nisbət böyük olduğundan burada, çin dilində qəzet nəşr edilir və orta məktəbdə çin dilində təhsil verilir.San-Fransiskoda yerləşən Çin qəsəbəsində məşhur karate ustası ,aktyor Brüs Li anadan olub.

## Qalereya


Fayl:San Francisco Chinatown.jpg|
Fayl:San Francisco China Town MC.jpg|
Fayl:ChinatownGatePortland.jpg|
Fayl:Chinatown, London.jpg|
Fayl:Chinatownsyd.jpg|
Fayl:Paifang Boston Chinatown 1.jpg|
Fayl:China Gate, Philadelphia.jpg|
Fayl:Chinatown manhattan 2009.JPG|Nyu-York şəhərinin Manhetten səmtində yerləşən çin qəsəbəsi



## Həmçinin bax
* Kiçik İtaliya
Kiçik İtaliya

**Kiçik İtaliya** () - Kiçik İtaliya anlayışı XIX əsrdə Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaranmışdır. Həmin dövrlərdə İtaliyadan minlərlə miqrant, gəmilər vasitəsilə Amerika Birləşmiş Ştatlarına miqrasiya edirdi. Amerika dövlət idarəsi, italyanların kompakt yaşaması məqsədilə şəhərlərdə yeni qəsəbələrin təşkil edilməsinə qərar vermişdi. Gəlmə italyanlar arasında qanuna qarşı itəatsizlik, işsizlik və mifia əlaqləri güclü olduğundan, dövlətin İtaliyalı miqrantları vahid 
ərazidə çəmləməsində maraqlı idi. Müasir dövrdə Kanada, Avstraliya və ABŞ-də Kiçik İtaliyalar mövcuddur. Çin məhəllələridən fərqli olaraq, kiçik italiya etnik italyanlar azlıq təşkil edir.
Zaxariya Sitçin

**Zaxariya Sitçin** (; ) — şumerşünas, yazıçı, şumeroloq-alim və astrofizik.

## Həyatı
1920-ci il iyunun 11-də Bakıda anadan olub. Onun müəllifi olduğu "Dünya tarixçəsi" adlı kitab böyük qalmaqala səbəb olub. Yazıçı kitablarında iddia edir ki, Anunnaki adlı yadplanetlilər yer kürəsini işğal edib və qızıl mədənlərdə işlətmək üçün insanları yaradıblar. Onun bütün yaradıcılığı yadplanetlilərlə insanlar – Yer kürəsi arasındakı münasibətlərin araşdırılmasından ibarət olub.

Z. Sitçin 2010-cu il oktyabrın 9-da ABŞ-də vəfat edib.

Zaxariya Sitçin on cildlik "Dünya Tarixçəsi" adlı kitabı ilə böyük qalmaqal yaratmışdır. Sitçin pre-astronomiyanın tanınmış bir nümayəndəsidir. Kitablarında, xristianlıqdan əvvəli antik Sümer mixi yazılı mətnlərin tərcüməsinə söykənən nəzəriyyəsində, tarix əvvəli çağlardakı güman edilən bir on ikinci planet olan Nibiru tərəfindən Anunaki adındakı yadplanetlilər dünyamız torpaqlarını işğal edib mədənlərdə işlətmək üçün kölə əmək olaraq insanı yaratmışdı. Yadplanetlilər öz planetlərini ətraf problemləri üzündən 432 000 il əvvəl tərk etmişdilər və misir piramidaları kosmos gəmilərinə eniş köməkçiləri olaraq xidmət etmişdi.

Zamanla yadplanetlilər insan qadınları ilə cütləşib qarışmışlar. 13.000 il əvvəl nəhayət böyük bir sel oldu, çox sayda adam öldü və bu səbəbdən insanlar və yadplanetlilər arasında döyüş çıxdı.

Sitçinin bu nəzəriyyələri dövrün elm adamları tərəfindən tənqid olunsa da, günümüz arxeleoloqlarına ilham qaynağı olmuş və köhnə mədəniyyətlərə baxış bucağını dəyişdirmişdir.

## Kitabları
* On ikinci planet, insanlığın xronikası. Moskva, "EKSMO", 2005.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
The Plant List

***The Plant List*** (ingiliscədən tərcüməsi "Bitkilərin Siyahısı") — bitkilər aləminə aid müasir taksonların bioloji adlarının daxil olunduğu ensiklopedik internet-layihə.
## İstinadlar
Missuri Botanika Bağı

**Missuri Botanika Bağı** () — ABŞ-nin Missuri ştatındakı Sent-Luiz şəhərində yerləşən botanika bağı. Bağın sahəsi 32 ha-dır.
## Xarici keçidlər
*Missuri Botanika Bağı saytı
Komsomol

**Komsomol** (qısaca **Ком**мунистический **со**юз **мол**одежи), tam adı — **Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı (ÜİLKGİ)** — SSRİ-də yeganə siyasi gənclər təşkilatı.

İlk kommunist gənclər təşkilatı "Rusiya Kommunist Gənclər Təşkilatı" ( Российский коммунистический союз молодёжи) ,  (РКСМ) 29 oktyabr 1918-ci ildə yaranıb, 1924-cü ildə ona V.İ.Leninin adı verilib — **Российский Ленинский коммунистический союз молодёжи (РЛКСМ)**. 1922-ci ildə SSRİ-nin yaranması ilə əlaqədar komsomol  1926-cı ildə Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı (ÜİKGİ) adını alır.

## İstinadlar
Adalar sahildə yaranır (film, 1988)

***Adalar sahildə yaranır*** filmi rejissor Rais İsmayılov tərəfindən 1988-ci ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycantelefilmdə istehsal edilmişdir. Film Bakı Dərin Özüllər Zavodunun fəaliyyətindən, fəhlələrin çətin və təhlükəli əməyindən bəhs edir. Zavod filmin adından da göründüyü kimi Xəzərdə yaradılan dəmir adaların mənbəyini təşkil edir. Həmçinin, zavodun yanında fəaliyyət göstərən, peşəkar qaynaqçılar yetişdirən peşə-texniki məktəbinin fəaliyyəti filmdə öz əksini tapmışdır.

## Məzmun
Film Bakı Dərin Özüllər Zavodunun fəaliyyətindən, fəhlələrin çətin və təhlükəli əməyindən bəhs edir. Zavod filmin adından da göründüyü kimi Xəzərdə yaradılan dəmir adaların mənbəyini təşkil edir. Həmçinin, zavodun yanında fəaliyyət göstərən, peşəkar qaynaqçılar yetişdirən peşə-texniki məktəbinin fəaliyyəti filmdə öz əksini tapmışdır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Zoya Omelyan
Rejissor: Rais İsmayılov
Operator: Çinar Məcnunbəyov

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1988-ci ilin Azərbaycan filmləri
1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Voyacer 1

**Voyacer 1** — kosmik gəmi. 1977-ci ildə ABŞ-nin Voyacer proqramı çərçivəsində ABŞ Milli Aeronavtika və Kosmik Tədqiqatlar Agentliyi tərəfindən kosmosa göndərilmiş insansız kosmik gəmidir. Raket Voyacer qızıl plastinkasının daşıyıcısı olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Voyacer 2

## Xarici keçidlər
* Bəşəriyyət tarixində ilk dəfə – FOTO+VİDEO
Adam cinsi arasında cins adam

**Adam cinsi arasında cins adam** — qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Vahid Mustafayev 1998-ci ildə çəkilmişdir. Film ANS televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanın milli qəhrəmanı, reportyor Çingiz Mustafayev haqqında kinoxatirədir. Müəllifin Çingiz haqqında xatirələri üzərində qurulan filmdə onun vaxtilə İnşaat Mühəndisləri İnstitutunda baş həkim işlədiyi dövrlər, cins geyimdə dramatik qaynar süjetlərə əsaslanan reportyorluq fəaliyyəti ilə qəhrəmanlıq zirvəsinə yüksəlməsi bir daha xatırlanır.

## Məzmun
Film Azərbaycanın milli qəhrəmanı, reportyor Çingiz Mustafayev haqqında kinoxatirədir. Müəllifin Çingiz haqqında xatirələri üzərində qurulan filmdə onun vaxtilə İnşaat Mühəndisləri İnstitutunda baş həkim işlədiyi dövrlər, cins geyimdə dramatik qaynar süjetlərə əsaslanan reportyorluq fəaliyyəti ilə qəhrəmanlıq zirvəsinə yüksəlməsi bir daha xatırlanır.

Çingiz söz adamı deyildi, şəkil adamıydı. Onun işləməsinə hər şeydən əvvəl vətənpərvərliyi mane olurdu. (müəl. M. Şahin)

## Filmin üzərində işləyən
:**Rejissor:** Vahid Mustafayev
:**Ssenari müəllifi:** Mir Şahin

## Həmçinin bax
* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 1998-ci ilin Azərbaycan filmləri
* 1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Xristof Yakob Trev

**Xristof Yakob Trev** ( və ya , 16 aprel 1695 — 18 iyul 1769) — alman botaniki, anatomu, həkim, tibb elmləri doktoru, arxiyatr.

Karl Linney südləyənkimilər fəsiləsinə aid olan   bitki cinsini Xristof Yakob Trevin şərəfinə adlandırmışdır.

## Elmi əsərləri
* *Hortus nitidissimus*. 1750—1786. 
* *Plantae selectae*. 1750—1773.
* *Plantae rariores*. 1763.
* *Uitgezochte Planten*. 1771.
* *Herbarium Blackwellianum*. 1757—1773.
* ''Tabvlae Osteologicae Sev Omnivm Corporis Hvmani Perfecti Ossivm Imagines Ad Dvctvm Natvrae Tam Sigillatim Quam In Ordinaria Connexione Secvndvm Habitvm Svvm Externvm Magnitvdine Natvrali.'' 40 şəkillər. Nürnberq 1767

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek: Christoph Jakob Trew
* Forscher, Gelehrte und Erfinder
* Briefsammlung Trew: Christoph Jakob Trew (1695 — 1769) 
* Allgemeine deutsche Biographie & Neue deutsche Biographie (Digitale Register): Christoph Jacob Trew
* 693—694 (Nordisk familjebok / Uggleupplagan. 29. Tidsekvation — Trompe): Christoph Jakob Trew
Breddok: İtkin düşmüşlər 3

**Breddok: İtkin düşmüşlər 3** — 1988-ci ildə Çak Norrisin iştirakı ilə çəkilmiş ABŞ filmi.

## Məzmun
Ceyms Breddoka xəbər çatır ki, onun ailəsi sağdır. Breddok ailəsini axtarmaq məqsədilə Vyetnama yola düşür. Həyat yoldaşını və oğlunu tapsa da, onları əsir götürürlər. Onun həyat yoldaşını öldürürlər. Breddok intiqam almaq üçün əsirlikdən qaçır...

## Rollarda

## İstinadlar

## Həmçinin bax
ABŞ filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər

Filmi izlə (azərbaycan dilində)
*
Dəniz xan

**Dəniz Xan** - türk və altay mifologiyasında dəniz xaqanı. **Tengiz (Dengiz, Teniz) Xan** olaraq da deyilir. Monqollar isə **Tengis Xan** şəklində xatırlayarlar. Oğuz xanın ilk yoldaşından olan oğullarından biri. Türk Dövlətinin dənizlərdəki suverenliyinə və genişliyinə işarədir. Onqonu "tetraçalan" kuşudur. Bu quş maviyə çalan rəngi səbəbiylə dənizi xatırladar. Bundan başqa dastandakı göydən enən qurd mavi bir işığın içindədir və bu eyni zamanda göyün rəngidir. Çingiz Xanın adını bu söylenceye (və ya bu anlayışdan) ilhamlanaraq etdiyi deyilər. Çünki Çingiz gerçək adı deyil, bir ünvan olaraq verilmişdir. Sonsuzluğu, qurduğu dövlətin genişliyini və özünün böyüklüyünü işarələr. Türk mifologiyasında əzəldə heç bir şey yoxkən ucsuz-bucaqsız bir dəniz vardır. Daluy/Taluy sözləri nağıllarda və əfsanələrdə okean mənasında istifadə edilər.

## Etimologiya
(Dən/Den/Deng/Teng) kökündən törəmişdir. Qitələrin daxili seqmentlərində olan və okeanların davamı olan su kütlələri. Yer qabığının çuxur qisimlərini doldurar. Dəniz sözünün köhnə forması olan Tengiz və monqolcadaki Çingiz bir-biriylə əlaqəli iki anlayışdır. Çingiz, okean deməkdir. Mecazen ənginlik və müdrikliyi da işarələr.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Həmçinin baxın
***[[Oğuz xan ]]**
* Dağ xan
* Ay xan
* Ulduz xan
* Göy xan
* Gün xan
Ulduz xan

**Ulduz Xan** — türk və altay mifologiyasında ulduz xaqanı. **Uldız (Yulduz, Yolduz, Ildız) Xan** olaraq da deyilir. Oğuz Xanın səmavi yoldaşından olan oğullarından biridir. Yol göstərici, istiqamət tapan xüsusiyyətləri olan və parlaqlıqları səbəbiylə daim diqqət çəkmiş olan ulduzların simvolik olaraq şəxsiyyətə büründürülməsidir. Bundan başqa ulduzlar yaradılışın başlanğıcını təmsil edir. Onqonu qırğıdır.

## Etimologiya
(İl/Yıl/Ul/Yul) kökündən törəmişdir. Özbaşına işıq yayan göy cisimi. İşıq yaymaq mənası vardır. İldırım sözü də eyni kökdən gəlir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Həmçinin baxın
***[[Oğuz xan ]]**
* Dağ xan
* Ay xan
* Dəniz xan
* Göy xan
* Gün xan

## Xarici keçidlər
* Türk Mifologiya Temaları
Göy xan

**Göy Xan** - türk və altay mifologiyasında səma xaqanı. **Gök (Kök, Kük) Xan** olaraq da bilinir. Oğuz Xanın ikinci yoldaşından doğulan oğludur. Türk yurdunun sonsuzluğunu və genişliyini işarələyir. Göyün ənginliyi və sonsuzluğu böyük əhəmiyyətə malikdir. Göy xanın onqonu bataqlıq belibağlısı quşudur. Maviyə çalan bir rəngi vardır. Digər quşları ovlamaqda istifadə edilər. Göy Xan 3 ox qolunun oğullarınındır . Göy Xanın 4 oğlu var : Bayandır , Peçeneq , Çavuldur , Çəpni.

Bayandırdan 11 qol yaxud ölkə : Xıdır bəy , Kanqalı , Qaradaşlı , Tarank , Yazlıq , Qısır, Axqayı , Qarayalı , Qalayı , Yapanqı , Ağqoyunlu . 
[thumb|Göy Xanın Oğlu [Çəpni boyu|Çəpninin emblemi .]] 
[thumb|Göy Xaqanın Oğlu [Bayandur eli|Bayandırın emblemi .]]
thumb|Göy Xaqanın Oğlu Çavuldurun emblemi .
[thumb|Göy Xaqanın Oğlu [Peçeneqlər|Peçeneqin emblemi .]]

## Tarixtə Göy Xan kimdir ?
**Laoşan** (e.ə. 174-161), Mete Xandan sonra Laoshan'ı (Gök Xan) idarə etdi. Bəzi tarixi mənbələrdə ad Kiuk və Kiok (Mavi) şəklində qeyd edilmişdir. Laoşa (Gök Xan) dövründə Mete Xanın qurduğu imperiya qaydaları müəyyən bir şəkildə davam etdi. Hun imperatorluğunun ərazisi çox geniş olsa da, sərhədlər yenidən genişləndirildi və keçmiş sərhəd qonşu tayfalar təhdid olunmağa davam etdilər. Laoshan, Mete Khan'ın tarixi səhnəsinin dağıdılması və yox olma təhlükəsi ilə üzləşən Oğrularını təhlükəyə atmaq üçün mübarizə apararaq mücahidləri tarix səhnəsindən uzaqlaşdırdı. Hun İmparatorluğu Lao Şan dövründə işğalını davam etdirdikcə, Çin Hunlarla yarışdı və onları məğlub etdi və azalmış coğrafi mövqeyində lazımi islahatlara başladı. Məhz bu dövrlərdə əsgərlər Hun əsgərləri sisteminə görə strateji qaydalarına riayət etməyə başladılar. Eyni zamanda Hunların birliyini dağıtmaq və Hun imperiyasındakı türk olmayan qrupları Hunların gücünü azaltmaq və qaladan istifadə etmək üçün təhrik etmək üçün siyasi və hərbi rafineri ilə birlikdə Beşinci Siqnal Hərəkatını idarə etməyə başladı. Daxilindən, içərisindən, dərinliklərindən. Bu piramidalar Lao Şan dövründə müvəffəq olmasa da, son əsrlərdə bəhrəsini vermiş və Çinə şöhrət qazandırmışdır. Laoşanın ölümündən sonra onun hakimiyyətinə Kunchin rəhbərlik etdi (Sun Khan). Böyük Hun İmperiyası Kunchin (Sun Khan) dövründə gücünü itirməyə başladı. Çin (Çin-Maşın) Xanlığı içindəki islahatlar və Hun dövlətindəki hökmlər qüvvəyə minməyə başladı ki, bu da Hun imperiyasının zəifləməsinə səbəb oldu. 

## Mənbə :
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Xarici keçidlər :
* Türk Mifologiya Temaları

## Həmçinin baxın :
***[[Oğuz xan ]]**
* Dağ xan
* Ay xan
* Dəniz xan
* Ulduz xan
* Gün xan
Ay xan

**Ay Xan** — türk və altay mifologiyasında ay xaqanı. Monqolcada **Sara Xan** və ya **Hara Xan** olaraq bilinir. Oğuz Xanın ikinci yoldaşından olan oğludur. Onqonu qartaldır. Qartal hökmranlığı işarələr. Buryatçada Hara sözcüyü Ay deməkdir (monqolca Sara), bəzi qeydlərdə Oğuz Xanın atasının adı Qara Xan ikən bəzi qaynaqlarda Ay Xan olaraq göstərilməsi bu söz bənzənəmlər səbəbiylə ola bilər, halbuki gerçəkdə Ay Xan, Oğuz Xanın oğlunun adıdır. Ay bir çox mədəniyyətdə dişi bir varlıqdır, ancaq türklərdə həm dişi həm də kişi ay ilahı mövcuddur, lakin xüsusilə vurğulanması lazım olan xüsus, Ay Xanın bir Tanrı deyil, müqəddəs bir adam olaraq qəbul edildiyidir. Ay sözü burada xüsusiyyət deyil bir sifətdir. Ay Ata ilə qarışdırılmamalıdır.

## Etimologiya
(Ay/Ağ) kökündən törəmişdir. Dünyanın peyki olan göy obyekti. Parlaqlığı, işığı və gözəlliyi simvollaşdırma edər. Əgər söz kökündə də şüur, işıq, parlaqlıq kimi mənalar vardır.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Həmçinin baxın
* **[[Oğuz xan ]]**
* Dağ xan
* Dəniz xan
* Ulduz xan
* Göy xan
* Gün xan

## Xarici keçidlər
* Türk Mifologiya Temaları
Qaraquş xan

**Qaraquş Xan** - türk və altay mifologiyasında quşlar tanrısı. **Karaguş** və ya **Harahus** olaraq da xatırlanır. **Karağuş** şəklində də deyilər. Quşlara hökm edər. Tanrı Ülgənin oğludur.

## Türk mədəniyyətində qaraquş
Karakuş (Qaraquş) Anadoluda türklərdə böyük və yırtıcı quşları təyin etməkdə istifadə edilən ortaq bir təbirdir. Bundan başqa, kamın ayin əsnasında etdiyi hərəkətlərin, bəzi bölgələrdə rast gəlinən qartal oyunu ilə təmsil edildiyi görülməkdədir. Qartal oyunu Siirtdə "Harahusta", Urfa və Adıyamanda "Karakustana" şəklində deyilir. Hınısda isə "Yarkusta" oyunu deyilir. Bu oyunun Qaraquş Xana bir hörmət ehtiva etməsi də olabiləcəkdir.Türk şamanları qara quşlara köməkçi ruhlar gözüylə baxardılar. A. Divayev'in qələmə aldığı şaman mahnılarında  "karakuş" dan kömək istəməsinə rast gəlinər. Teleğüt şaman barabanlarında "dəmir dırnaqlı qaraquş" rəsmi yerləşirdi. Manas dastanında Qaraquş, Er Töştük'ü udar. Qaraquş balaları analarına nəhəng bir ilanın ağzından özlərini onun qurtardığını söyləyincə qaraquşun qarınından sağ xilas olar. "Qaraquş" məna olaraq "Simurg'la eyni məzmunu daşıyar. Yaxşı şamanların ruhu qırmızı şam üzərindəki qırmızı yumurtadan, pis olanlar isə qara qayın üzərindəki qara yumurtadan çıxarlar. Bu qartal bütün ömrü boyu o samanı qoruyar və köməkçi olar. Bu quş o qədər böyükdür ki, ay onun sol qanadını, günəş də sol qanadını ancaq bağlayar. Sibir inanclarına görə Tanrı insanlara kömək etməsi üçün qartalı göndərmişdir. Qartal şamana özündən keçərək etdiyi səfərdə yoldaşlıq edər.
Türklərdə qartal və ona bənzəyən sungur, şahin, qırğı, laçın kimi quşlara ümumi olaraq qaraquş adı verilər. Bu quş növü eyni zamanda görünməz aləmlə olan əlaqəni təmsil edən bir ruh olaraq da görülər. Şamanlar onun köməyinə müraciət edir. Qaraquş bəzən igidləri bütöv udar və onlarda onun bətnindən təkrar sağ olaraq çıxmaq üçün bir yol tapırlar. Anadoluda aşiqlər ancaq özlərinə bir quş qılığına girən Cəbrayıl və ya Mikayıln yuxularında görünməsiylə birlikdə aşiqlıq xüsusiyyətini qazanarlar.

## Etimologiya
Qara (Hara) və Quş (Kuş) sözlərinin mürəkkəb halıdır. Qartal mənasını verər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 
* Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi
* Pertev Naili Boratav, Türk Mitolojisi, Oğuz-Anadolu-Azeri-Türkmen, Bilgesu Yayınları, 2012, Çeviri: Recep Özbay ("Kartal" maddesi)

## Həmçinin baxın
* Ağ oğlanlar
Dənizə çıxışı olmayan ölkələr

**Dənizə çıxışı olmayan dövlətlər** — coğrafi vəziyyətinə görə dünya okeanına birbaşa çıxışı olmayan ölkələr qrupu. Dünyada hazırda 44 belə dövlət vardır. Onlardan 16-sı Afrikada, 14-ü Avropada, 12-si Asiyada, 2-si Cənubi Amerikada yerləşir. Azərbaycanın da dünya okeanına birbaşa çıxışı yoxdur. Dənizə çıxışı olmayan Özbəkistan və Lixtenşteyn dənizə çıxışı olmayan ölkələrlə əhatə olunublar. Dənizə çıxışı olmayan ölkələr arasında ərazisinə görə ən böyük Qazaxıstan, ən kiçik isə Vatikandır.

## Tarix
1990-cı ildə dünyada dənizə çıxışı olmayan cəmi 30 ölkə var idi. Yuqoslaviyanın parçalanması; Sovet İttifaqı və Çexoslovakiyanın dağılması; Cənubi Osetiya, Eritreya, Monteneqro, Cənubi Sudan və Luqansk Xalq Respublikasının müstəqillik referendumları; və Kosovonun birtərəfli müstəqillik elanı 15 yeni dənizə çıxışı olmayan ölkə və 5 qismən tanınan dənizə çıxışı olmayan dövlət yaratdı, keçmiş dənizə çıxışı olmayan Çexoslovakiya isə 1 yanvar 1993-cü ildə mövcudluğunu dayandırdı.

## Dünya okeanına çıxışı olmayan dövlətlərin siyahısı

### Asiya
# Azərbaycan
# Butan
# Ermənistan
# Əfqanıstan
# Qazaxıstan
# Qırğızıstan
# Laos
# Monqolustan
# Nepal
# Özbəkistan
# Tacikistan
# [Türkmənistan<sup>[1]</sup>](https://az.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrkm%C9%99nistan)

Bu dövlətlərin birbaşa okeana çıxışı yoxdur.

### Afrika
# Botsvana
# Burkina Faso
# Burundi
# Zambiya
# Zimbabve
# Lesoto
# Malavi
# Mali
# Niger
# ruanda
# Esvatini
# Uqanda
# Mərkəzi Afrika Respublikası
# Çad
# Efiopiya
# Cənubi Sudan

### Avropa
# Andorra
# Avstriya
# Belarus
# Çexiya
# İsveçrə
# Kosovo — qismən tanınan ölkə
# Lixtenşteyn
# Lüksemburq
# Macarıstan
# Moldova
# San-Marino
# Serbiya
# Slovakiya
# Şimali Makedoniya
# Vatikan

### Cənubi Amerika
# Boliviya
# Paraqvay

Onları aşağıdakı kimi bitişik qruplarda qruplaşdırmaq olar:

* Şərq, Orta və Qərbi Afrika klasteri (10): Burkina Faso, Burundi, Mərkəzi Afrika Respublikası (MAR), Çad, Efiopiya, Mali, Niger, Ruanda, Cənubi Sudan və Uqanda

* Şərqi, Cənubi və Qərbi Avropa klasteri (15): Avstriya, Çexiya, Macarıstan, Kosovo (qismən tanınan), Lixtenşteyn, Şimali Makedoniya, Serbiya, Slovakiya, İsveçrə,Vatikan, San Marino,
Lüksemburq, Moldova,
Belarus, Andorra

* Mərkəzi və Cənubi Asiya klasteri (6): Əfqanıstan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan

* Şərqi və Cənubi Afrika qrupu (4): Botsvana, Malavi, Zambiya və Zimbabve

* Cənubi Amerika qrupu (2): Boliviya və Paraqvay

* Qərbi Asiya (Qafqaz) qrupu (2): Ermənistan və Azərbaycan

## İstinadlar
İmperiya

**İmperiya** ( — *hakimiyyət*) ya da **İmperatorluq**:
*  bir mərkəzdən idarə edilən böyük çoxmillətli dövlət. 
* müstəmləkə dövləti, ondan asılı olan və onun maraqlarına xidmət edən böyük ərazi birliyi.
* Bir qrup millətlər və ya xalqların imperator (imperatriça) və ya başqa güclü suveren və ya hökumət tərəfindən idarəsi.
* Bir imperatorluq bir dövlətin başqa bir dövlət və ya dövlətlərin üzərində hakim olduğu siyasi bir quruluşdur.

İmperiyaya imperator rəhbərlik edir. Hal-hazırda yeganə rəsmi imperator Yaponiya imperatorudur. Ancaq onun adı daha çox simvolik xarakter daşıyır.

## Xüsusiyyətləri

* **Daimi mübarizə** - imperiyaların mövcud olduğu dövr ərzində, adətən, imperator və digər qruplar (bürokratlar, aristokratlar və s.) arasından mübarizə müşahidə olunur və bu mübarizənin  başda siyasi olmaqla dini, tarixi, iqtidadi və ya mədəni əsasları ola bilər.

## Mənbə
* Георгий Федотов. Судьба империй 
* Доминик Ливен. Российская империя и её враги с XVI века до наших дней
* Сергей Гавров. Модернизация во имя империи. Социокультурные аспекты модернизационных процессов в России
* Империя: Тирания или Правовое государство
## Həmçinin bax
* https://www.youtube.com/watch?v=sPeRba-dZj4 Tarixdə mövcud olmuş 100 ən böyük imperiya

## İstinadlar
Martin Henrix Klaprot

**Martin Henrix Klaprot** (; d. 1 dekabr 1743, Uerniqerode – 1 yanvar 1817, Berlin) — Alman kimyaçısı. Uran və Sirkoniumu kəşf edibdir. Bundan başqa Titanium elementinə Yunan mifologiyasındakı Titana istinad edilən bu adı vermişdir. Analıdıq kimya və mineralogiyanın inkişafında mühüm rol oynamışdır. Ayda bir kraterə adı verilmişdir.

## Qaynaqlar

*
*Britannika Ensiklopediyası

## Xarici keçidlər
*Publication list of Klaproth
Verniqerode

**Verniqerode**() — Almaniyanın Zakson Anhalt əyalətinin Harz rayonunda bir şəhərdir.

## Qardaş şəhərlər
*  Çisandie, Rumıniya
*  Noyştat ander vaynştraye, Almaniya
*  Karpi, Emiliya-Romaniya, İtaliya

## İstinadlar

## Mənbə
*UerniqerodeBritannika Ensiklopediyası

## Xarici keçidlər
*Municipal website
Beynəlxalq təşkilat

**Beynəlxalq təşkilat** — müəyyən məqsədlər üçün bağlanmış sazişlərə görə yaradılmış dövlətlərarası və qeyri-dövlət xarakterli beynəlxalq birliklərdir. Bəziləri nizamnaməsiz (məsələn, ATƏT) fəaliyyət göstərir. Beynəlşkilatlar *beynəlxalq hökumətlərarası təşkilatlar*a və *beynəlxalq [[Qeyri-hökumət təşkilatı|qeyri-hökumət təşkilatları]]*na bölünür.

Beynəlxalq hökumətlərarası təşkilat dedikdə (BHT), suveren dövlətlər (üzv dövlətlər) və ya digər hökumətlərarası təşkilatlar tərəfindən yaradılan qurumlar başa düşülür.

## Mənbə
* Консультант Плюс: Международные организации. Список Интернет-ссылок на сайты МО
* Мошняга В. П. Международные организации как важный фактор мирового социального прогресса и развития
Sentrokaspi Diktaturası

**Sentrokaspi Diktaturası** () — 1 avqust 1918-ci ildə Bakı şəhərində daşnaklar və menşeviklər tərəfindən qurulmuş tanınmamış dövlət. Bakı Kommunasını devirən diktatura cəmi 45 gün hakimiyyətdə qalmışdır.

## Hökumət
Sentrokaspi Diktaturası 5 nəfər diktatordan ibarət idi. Bakı Kommunasını devirən əsas şəxslər Xəzər donanmasından H. Tuşov (diktatorlardan biri), Peçenkin, M. Tyuşkov, Buşev, Lemley (diktatorlardan biri), Yermakov (diktatorlardan biri), eserlərdən Lev Umanski, Abram Veluns (diktatorlardan biri), menşeviklərdən Qriqori Ayollo, M. Sadovski, daşnaklardan A. Arakelyan və S. Məlik-Elçiyan idi.

## Britaniya dəstəyi
Lionel Denstervil tərəfindən göndərilən polkovnik C. B. Stokes başçılığında ilk 44 nəfərlik hərbi hissə avqustun 4-ü Bakıya çıxdı. Həmin gün bir alman diplomatik missiyası "Kursk" gəmisində Həştərxandan Bakıya gəldi və "Türk qərargahı"nın yerini soruşdu. Lakin şəhər hələ türklərin əlində deyildi. Bundan şübhələnən diktatura missiyanı həbs etdi. Sonrakı hərbi hissə polkovnik R. Keyworth başçılığında gəlib Bakıya çatdı. Diktatura bu qədər az əsgərin gəlməsini xoş qarşılamamışdı. Bunu Daşnaksütun nümayəndəsi doktor Aratyan vasitəsilə Denstervilə çatdırmışdılar. Diktatura "Kursk" və "Abo" gəmilərini britaniyalıların ixtiyarına vermişdi. Lionel Denstervil özü isə "Prezident Krüger" gəmisi ilə Serbiya bayrağı altında Bakıya yol almışdı.
Diktatura isə şəhərdə hakimiyyəti ələ ala bilməmişdi. 15 avqust 1918-ci ildə polkovnik R. Keyworth şəhərdə özbaşınalıq olduğunu, əsgərlərin istədiyi vaxt hərbi hissəni tərk edib şəhərə getdiyini, sanitar vəziyyətin acınacaqlı halda olmasını, aclığın başladığını yazırdı. Denstervil özü artıq 17 avqustda Bakıda idi. Erməni polkovnik Avetisyanı Muğan Müvəqqəti Hərbi Diktaturasına köməyə göndərərək əsas gücü özü əlinə aldı. Diktatorlar özləri ancaq ofisdə otururdular və cəbhə xəttinə getmirdilər.

## Bakının ələ keçirilməsi
14 sentyabrda Qafqaz İslam Ordusunun yekun hücumlarından sonra, britaniyalılar Bakıda qalmağın mümkün olmaması haqqında mərkəzə məlumat vermişdilər. Diktatorlar Lemley və Sadovski Denstervilə geri qayıtmaq əmri versə də Britaniya ordusu çoxdan şəhəri tərk etmək qərarına gəlmişdi. 1918-ci il 15 sentyabr tarixində Bakı döyüşü nəticəsində Sentrokaspi Diktaturası məğlub olmuş və Bakı şəhəri Azərbaycan Demokratik Respublikasının nəzarəti altına keçmişdir.

## İstinadlar
İmplantat kardioverzion-defibrilyator

**İmplantat kardioverzion-defibrilyator** (ICD) 1980-ci ildə Mişel Mirovski tərəfindən icad edilmiş, qəfləti ölümə səbəb olan ürək ritm pozğunluqlarında mədəciklər taxikardiyası və fibrilyasiyasını aradan qaldırmaq üçün 10–40 J gücündə elektrik cərəyanı verən elektrokardiostimulyator kimi insan bədəninə implantasiya edilə bilən bir tibbi cihaz. Cihaz özü iki hissədən: diaqnostik və terapevtik hissədən ibarətdir. Diaqnostik hissənin vəzifəsi meydana çıxan potoloji ritm pozğunluğunu aşkar etmək, tanımaq, terapevtik hissə isə tanınıb analiz olunduqdan sonra ritm pozğunluğuna müvafiq 10–40 J gücündə cərəyan ötürməkdən ibarətdir. Bu cihazın köməyi ilə bədxassəli ritm pozğunluğundan əziyyət çəkən insanları qəfləti ölümün pəncəsindən qurtarmaq mümkündür. İmplantat kardioverzion-defibrilyator kiçik cərrahi müdaxilə ilə döş qəfəsi, körpücükaltı nahiyəyə dəri altına implantasiya olunur. Onun ürək daxili naqilləri isə körpücükaltı venadan daxil edilməklə aşağı boş venadan keçməklə ürək daxilinə yeridilərək ürək əzələsinə sancılır. İmplantat kardioverzion-defibrilyatorlu pasientlərin maqnit dalğalarının təsirindən cihazın iş rejimi pozulduğundan nüvə-maqnit rezonans müayinəsi qəti qadağandır.

## Həmçinin bax
* elektrokardiostimulyator
* Kardiogen şok