open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nur Fettahoğlu

**Asiye Nur Fettahoğlu** () — Türkiyə aktrisası, model.

## Həyatı
Nur Fettahoğlu 12 noyabr 1980-ci ildə Almaniyanın Duysburq şəhərində doğuldu. Sinan və Fatma Fettahoğlu cütlüyünün 3 qızından biridir. Bir qardaşı var. Bacılarının və qardaşının adları Rəmziyyə, Səlvinaz və Məhəmməd Mustafadır.

Beşiktaş Liseyində (indiki adıyla Beşiktaş Anadolu Liseyi) lisey təhsilini tamamladıqdan sonra işləməyə başladı. Müxtəlif banklarda vəzifə aldıqdan sonra Sky Türkdə birja spikerliyi etməyə başladı.

Fettahoğlu aktrisalığa "Məndən ata olmaz" filmi ilə başladı, ardınca "Könül yelləncəyi"ndə rol aldı və Aşk-ı Memnudakı Peyker Yöreoğlu rolu ilə karyerasında uğur əldə etdi. Bundan başqa Atasay, Dove, Luna kimi firmaların reklam filmlərində oynadı. Qurdlar Vadisi: Fələstin filmində Necati Şaşmazla baş rolu paylaşdı. Möhtəşəm əsr (teleserial, 2011) adlı serialda Mahidevran Sultanı canlandırdı.

## Filmoqrafiya

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Ərəb baharı

thumb|280px|Etiraz dalğasının əhatə etdiyi ölkələr
**Ərəb ölkələrində etiraz dalğası** — 2010-cu ilin dekabrından ərəb ölkələrində işsizlik, ərzaq qiymətlərinin yüksəlməsi, söz azadlığı, bürokratik əngəllər və aşağı həyat səviyyəsi ilə əlaqədar başlayan etiraz nümayişləridir. İlk qiyam 18 dekabrda Tunisdə başlamış və 1987-ci ildən hakimiyyətdə olan dövlət başçısı Zeynalabdin ben Əlinin ölkəni tərk etməsi və onun qurduğu siyasi sistemin çökməsi ilə nəticələnmişdir. Tunis İnqilabının qələbəsi digər ərəb ölkələrində — Misir, Yəmən, Əlcəzair və İordaniyada da nümayişlər dalğasına səbəb olmuşdur.

## Zaman cədvəli

## Siyahı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Арабский переворот  — портал  РИА Новости
* Арабская революция  /Рабкор.ру
* Египетская революция 2011 г.: структурно-демографический анализ //cliodynamics.ru
Cənab 420 (film, 1955)

**Cənab 420** () —1955-ci ildə Bollivud tərəfindən istehsal olunmuş film. Filmin prodüseri və baş rolun ifaçısı Rac Kapurdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rediff.com — Classics Revisited: Shree 420
*— Shree 420: film analysis at ''Let's talk about Bollywood''
Anturium

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Təbii yayılması
Antoriumlar tropik Amerikaya xas bir çiçəkdir. Uruqvay, Argentika, Meksika və digər bir çox tropik yağış meşələrində təbii yolla yayılırlar. Dibçəkdə fərqli ölkələrdə də yetişdirilə bilər.

## Anturiumların qulluğu
Anturiumlar baxılması asan olan bir güldür. Tropik ölkələrdə təbii yayıldığı üçün çox su sevmirlər. Ancaq rütubətli yerdə tez böyüyür. Qış aylarında həftədə 1 dəfə, yayda isə 2 dəfə sulamaq lazımdır. Dibçəyində çox su qalmamalıdır, süzülən suyunu atmaq lazımdır. Günəş işiğında çox sürətlə böyüyür və çiçək açır. Qaranlıq yerdə çiçək açması gecikir. Birbaşa gün işığı ilə təmasda yarpaqları yana bilər, işiqlı yer kifayət edir. Bir neçə gündən bir yarpaqlarını nəm dəsmal ilə silmək lazımdır. Aprel və ya may ayında orxideya maye gübrəsi vermək məsləhətdir. Dibçəyi 1 və ya 2 ildən bir dəyişilir. Çox böyük dibçək sevmirlər. Dərin əkmək məsləhət deyil. Yoxsa kökü çürüyər. Dibçəyin yerini çox dəyişmək olmaz.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Anthurium acaule
* Anthurium acutifolium
* Anthurium amoenum
* Anthurium atropurpureum
* Anthurium bonplandii
* Anthurium bredemeyeri
* Anthurium bromelicola
* Anthurium buganum
* Anthurium caucanum
* Anthurium chamulense
* Anthurium chiapasense
* Anthurium citrifolium
* Anthurium clidemioides
* Anthurium crassinervium
* Anthurium crassiradix
* Anthurium crystallinum
* Anthurium dominicense
* Anthurium ernestii
* Anthurium flexile
* Anthurium gaudichaudianum
* Anthurium harrisii
* Anthurium humboldtianum
* Anthurium incurvatum
* Anthurium interruptum
* Anthurium veitchii
* Anthurium wallisii
Bollivud

**Bollivud** (, , ) — Hindistan şəhəri Mumbayda (keçmiş Bombey) kinostudiya. Kinostudiyanın adı ABŞ-nin Kaliforniya ştatında məşhur Hollivud kinostudiyasının adına müvafiq yaradılmışdır.

## Həmçinin bax
*Hollivud
*Nollivud

## Xarici keçidlər
* «Bollywoodgate»
* «Bollywood’s Biggest Fans Club»
Cəbəci Əsri qəbiristanlığı

**Cəbəci Əsri qəbiristanlığı** () — Türkiyənin paytaxtı Ankarada, Altındağ ilçəsində, Plevne prospektində yerləşən qəbiristanlıq. Müsəlman qəbiristanlığından əlavə burada xristian və yəhudi qəbiristanlığı da var. 

Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin və ikinci xanımı Leyla Rəsulzadənin məzarları bu qəbiristanlıqda yerləşir. Leyla Rəsulzadə Cəbəci Əsri məzarlığının xristian bölməsində, 504-cü ada 55 parseldə dəfn edilmişdir.

## Qalereya

## İstinadlar
Altındağ

**Altındağ** — Ankara böyükşəhər bələdiyyəsinə bağlı ilçə. 1984-cü ildə ilçə statusu verilmişdir. Türkiyə Cumhuriyətinin elan edildiyi ilk Türkiyə Böyük Millət Məclisi bu ilçədədir.

## Həmçinin bax
* Altındağ (mifologiya)

## İstinadlar
1919 (film, 1985)

**1919** () — 1985-ci ildə istehsal olunmuş Böyük Britaniya filmi.

## Həmçinin bax
*Böyük Britaniya filmlərinin siyahısı
1919 (dəqiqləşdirmə)

*1919 — il
*1919 (ədəd) — ədəd
*1919 (film, 1985) — 1985-ci ildə istehsal olunmuş Böyük Britaniya filmi.
*E.ə. 1919 — il
1984 (film, 1956)

**1984** () — 1956-cı ildə istehsal olunmuş Böyük Britaniya filmi.

## Həmçinin bax
*ABŞ filmlərinin siyahısı
*Böyük Britaniya filmlərinin siyahısı
Cahangir Nağıyev

**Nağıyev Cahangir Musa oğlu** () — azərbaycanlı filosof və Azərbaycan Kommunist Partiyasının fəal üzvü.

## Həyatı
1903-cü il martın 31-də Gəncədə anadan olub. Atasını çox tez, 1905-ci ildə itirmişdir.

1929-cu il noyabrın 15-də C.Nağıyev və arvadı Rozaliya Nağıyeva faciəli surətdə həlak olmuşlar.

### Təhsili
1910-cu ildə Cahangir Nağıyev Gəncədə ikisinifli ibtidai rus-tatar məktəbinə daxil olmuş, 1912-ci ildə oranı müvəffəqiyyətlə bitirib, 1919-cu ildə Gəncə Kişi Gimnaziyasına daxil olmuşdur. Orada o, 6-cı sinifdən birbaşa 8-ci sinifə keçirilmiş və 1920-ci ildə həmin Gimnaziyanı əla qiymətlərlə bitirmişdir. 16 yaşlı C.Nağıyev Gimnaziyada oxuduğu illərdə dayısı Məmməd Xəlilovun vasitəsilə Kommunist partiyası sıralarına daxil olmuşdur.

1922-ci lin sonunda C.Nağıyev Azərbaycan KP göstərişi ilə Moskva Dövlət Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsinə oxumağa göndərilir. O, 1924-cü ilədək burada oxuyur və fəlsəfəyə xüsusi maraq göstərir. Bunu nəzərə alaraq Azərbaycan KP MK-i, habelə Moskvada nəşr olunan "Kommunist" jurnalının zəmanəti ilə C.Nağıyev universitetin iqtisadiyyat fakültəsindən Qırmızı Professorlar İnstitutunun fəlsəfə fakültəsinə köçürülür. Son kursda C.Nağıyev ağır xəstələnir. Buna baxmayaraq o, Qırmızı Professorlar İnstitutunun fəlsəfə fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirir və işləmək üçün Bakı şəhərinə göndərilir. Bakıya qayıtdıqdan sonra BDU-da fəlsəfədən mühazirə oxumuşdur.

## Fəaliyyəti
Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra C.Nağıyev əvvəlcə Gəncədə Quberniya Komitəsinin, sonra isə Gəncə Dairə Komitəsinin məsul katibi işləmişdir. 1922-ci ilin yanvar ayında o, Azərbaycan KP Bakı Komitəsinin təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Bakıya qayıtdıqdan sonra həkimlərin məsləhəti ilə müalicə almaq üçün Fransa və Almaniyaya göndərilir. Avropa səfərindən qayıtdıqdan sonra "Deşan fəlsəfi sistemi" adlı əsər yazmışdır. Nağıyev alman və fransız dillərini mükəmməl öyrənmiş, fars və ərəb dillərini mənimsəmişdi. Onun "Marksın materializmi", "Adam Smitin dəyər nəzəriyyəsi və ümumi metodoloji nisbət: Smit-Marks" əsərlərinin əlyazması qalmışdır. Bakıya qayıtdıqdan sonra o, yenicə təşkil olunmuş Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutunun fəlsəfə şöbəsinə başçılıq edir və Azərbaycan Dövlət Universitetində dialektik materializmdən dərs deyir, bir qədər sonra isə həmin universitetdə dialektik materializm kafedrasının müdiri olur.

## Mənbə
* Fəlsəfə ensiklopedik lüğəti. Bakı: Azərbaycan Ensiklopediyası NPB, 1997.

## İstinadlar
İvan Ostapenko

**İvan Qriqoryeviç Ostapenko** (1913—1990) – Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Həyatı
1913-cü ildə Kubanda Krosnadar diyarının Yeysk rayonundakı Qlafirofka kəndində anadan olmuşdur. Ata anasını çox erkən itirmiş Vanya 16 yaşında ikən Azərbaycana gəlmiş, rayonumuzdakı Nord-Ost Qoltuq kəndində balıqçılığa pənah gətirmişdir. Onun son döyüşü 1944-cü ilin şaxtalı dekabr gecəsində oldu. Tərkibində vuruşduğu batalyon Budapeşt yaxınlığında Dünay çayını keçmək və düşmən mövqeyini ələ keçirmək əmri almışdır. Güllə yağışı altında 25 qayıqdan qarşı sahilə yalnız iki qayıq çıxa bildi. 300 nəfərdən cəmi 40 nəfər sağ qalmışdı. Bölmə komandiri kiçik serjant İ.Q.Ostapenka da onların arasında idi. Düşmənlə əlbəyaxa vuruşda onlar qalib gəldilər. Bu döyüşdə İvan ağır yaralandı. Ruminyanın hərbi səhra qospitalının birində müalicə olunan Ostapenka ona Sovet İttifaqı adı verildiyini eşitsədə buna inanmadı və bunun başqa Ostapenka olduğunu düşündü. Evlərinə qayıdarkən arvadı Stepanida bu xəbərin doğru olduğunu bildirdi və ona göndərilmiş rəsmi sənədi ərinə verdi. İvan Qriqoriyeviç Ostapenka 1990-cı ildə vəfat etmişdir. Neftçala Mədəniyyət və İstirahət parkında onun büstü qoyulmuşdur.

Kuban-Krosnodar diyarının Jersk rayonunun Qlafirovka kəndində anadan olmuş 16 yaşında Neftçala rayonunun Z.O.Qoltuq kəndində məskunlaşmış, balıqçılıqla məşğul olmuş, buradan cəbhəyə getmişdir. Budapeşt şəhəri uğrunda gedən döyüşlərdə göstərdiyi igidliyə görə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adını almışdır. 50-ci illərin sonunda Kuban şəhərinə köçmüşdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Köpək Barbos və qeyri-adi qaçış

**Köpək Barbos və qeyri-adi qaçış** () — rejissor Leonid Qaydayın filmi.

## Məzmun
Bu, Stepan Oleynikin bir felyetonu əsasında çəkilmiş qeyri-adi və ekssentrik kinokomediyadır. Burada uğursuz brakonyer üçlüyü — Qorxaq, Axmaq və Çoxbilmişin balıqtutma zamanı dinamitlə olan sərgüzəştlərindən danışılır.

## Film haqqında
Filmin çəkilmiş hazır materialı 30 dəqiqə təşkil edirdi. Lakin filmin rejissoru Leonid Qayday hazır işi 10 dəqiqəyə qədər qısaldır. Beləcə filmdən bir çox trüklər çıxarılandan sonra bu kadrlar "Araq çəkənlər" filmində istifadə olundu.

Çəkilişlər üçün aktyor Yuri Nikulinin gözlərinə uzun kirpiklər yapışdırılmışdı. Filmin quruluşçu rejissoru Leonid Qayday Yuri Nikulinə demişdi: "Sizin olduqca gülməli simanız var. Burada yalnız bir detal fikirləşmək lazımdır. Siz sadəcə olaraq gözlərinizi qırpın. Əgər belə etmiş olsaq, sima ekranda daha gülməli və daha səfeh görünəcək".

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Əsərin müəllifi:** Stepan Oleynik
: **Ssenari müəllifi:** Leonid Qayday
: **Quruluşçu rejissor:** Leonid Qayday
: **Operator:** Konstantin Brovin
: **Rəssam:** Konstantin Stepanov
: **Bəstəkar:** Nikita Boqoslovski
: **Səs operatoru:** S. Litvinov

### Rollarda
: Yevgeni Morqunov — Çoxbilmiş
: Georgi Vitsin — Qorxaq
: Yuri Nikulin — Axmaq

## Xarici keçidlər
* '''Filmi bütöv izlə''' sayt  YouTube

## Həmçinin bax
1999 (film, 2009)

**1999** () — 2009-cu ildə istehsal olunmuş Kanada filmi.

## Həmçinin bax
* Kanada filmlərinin siyahısı

## İstinadlar
1999 (dəqiqləşdirmə)

*1999 — il
*1999 (ədəd) — ədəd
*1999 (film, 2009) — 2009-cu ildə istehsal olunmuş Kanada filmi.
*E.ə. 1999 — il
678 (dəqiqləşdirmə)

*678 — il
*678 (ədəd) — ədəd
*678 (film, 2010) — 2010-cu ildə istehsal olunmuş Misir filmi.
*E.ə. 678 — il
*+678 — Vanuatunun beynəlxalq telefon kodu.
Kirov rayonu

*Kirov rayonu — Bakı şəhərinin indiki Binəqədi rayonu.
*Kirov rayonu (Şimali Osetiya) — Şimali Osetiyada rayon.
*Kirov rayonu (Ufa) — Ufada rayon.
*Kirov rayonu (Stavropol diyarı) — Stavropol diyarında rayon.
1918 (film, 1957)

**1918** — 1957-ci ildə istehsal olunmuş Finlandiya filmi.

## Həmçinin bax
*Finlandiya filmlərinin siyahısı
26 Bakı komissarı (dəqiqləşdirmə)

* 26 Bakı komissarı — Bakı kommunasının inqilabçı xadimləri.
* 26 Bakı komissarı metrostansiyası — Sahil metrostansiyasının keçmiş adı.
* 26 Bakı komissarı rayonu — Səbail rayonunun keçmiş adı.
* 26 Bakı komissarı (Neftçala) — Neftçala rayonuda 1993-cü ilə qədər mövcud olmuş qəsəbə.
* 26 Bakı komissarı abidəsi — memorial kompleks.
* 26 Bakı komissarı cənazələrinin dəfni (film, 1920) — film
* 26 Bakı komissarının güllələndiyi yerə yürüş (film, 1933) — film
* 26 komissar (film, 1932) — film
1918 (dəqiqləşdirmə)

*1918 — il
*1918 (ədəd) — ədəd
*1918 (film, 1957) — 1957-ci ildə istehsal olunmuş Finlandiya filmi.
*E.ə. 1918 — il
Avqust de Morqan

**Avqust de Morqan** () — ingilis riyaziyyatçısı, məntiqçi. Müasir riyazi məntiqdə Morqanın adını məntiq cəbrinin aşağıdakı fundamental qanunları daşıyır:konyunksiyanın inkarı inkarların dizyunksiyasına bərabərdir;dizyunksiyanın inkarı inkarların konyunksiyasına bərabərdir.

## Biblioqrafiya
* First notions of logic, preparatory to study of geometry. London. 1839;
* A budget of paradoxes. London. 1872;
* Syllabus of a proposed system of logic. London. 1860.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://vpn.int.ru/index.php?name=Biography&op=page&pid=791
26 Bakı komissarı (Neftçala)

**26 Bakı komissarı** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Neftçala rayonunun 26 Bakı komissarı qəsəbəsi rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Göz xəstəlikləri

**Görmə orqanı** — Periferik görmə reseptoru - göz alması və onun əlavə aparatı, görmə yolları və baş beyinin görmə mərkəzindən ibarətdir. Göz alması - cüt orqanı olub, kəllənin göz yuvalarında - orbitalarda yer göz  düzgün kürə formasında deyil. Sağital oxunun uzunluğu - 24&nbsp;mm, üfüqü  - 23,6&nbsp;mm, şaquli - 23,3&nbsp;mm, göz almasının kütləsi 7-8 qrama bərabərdir. 3 qişası var: xarici və ya fibroz qişa, orta, damarlı qişa, daxili və ya tor qişa.

## Gözün xarici qişası
Xarici qişa gözün fibroz qişası adlanır. (tunika fibrosa bulbi) lakin möhkəm qişadır. O, gözün formasını yaradır , onun müəyyən turqorunu saxlayır, müdafiə funksiyasını yerinə yetirir və gözü hərəkət etdirən əzələlərin bağlanması üçün xidmət edir. Fibroz qişa 2 yerə bölünür: buynuz qişa və sklera.

Buynuz qişa - O, şəffafdır və səthi hamardır, parıltılıdır. Sındırma qüvvəsi 40 dptr. Horizontal diametri 11&nbsp;mm, şaquli 10&nbsp;mm. Mərkəzi hissədə qalınlığı 0,4 - 0,6 millimetr, periferiyada 0,8 - 1,0 millimetr. Əyrilik radiusu 7,8 millimetr. Buynuz qişanın skleraya keçən yarımşəffaf hissəsi limb adlanır eni 1,0&nbsp;mm-dir.

## Həmçinin bax
* Dueyn sindromu
* Foqt-Koyanaqi-Xarad xəstəliyi
* Akademik Z.Əliyeva adına Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mobil telefonlar gözdə katarakta yaradır - Necə qorunmaq olar?
1848 (dəqiqləşdirmə)

*1848 — il
*1848 (ədəd) — ədəd
*1848 (film, 1949) — 1949-cu ildə istehsal olunmuş Fransa filmi.
*NGC 1848 — Yeni Ümumi Kataloqda qeydə alınmış qalaktika.
Yenotlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Təsnifatı
Yenotlar fəsiləsinə 14 növü birləşdirən 6 müasir cins daxildir:

* **[[Yenot]]** (*[[Procyon]]*)
**  — 22 yarımnövü, o cümlədən
*** Tresmarias yenotu (*P. lotor insularis*)
*** Barbados yenotu (*P. lotor gloveralleni*)
*** Baqam yenotu (*P. lotor maynardi*)

** 
** 
* *[[Bassariscus]]*
** 
** 
* **[[İriburun yenot]]** (*[[Nasua]]*)
** 
**  — 4 yarımnövü, o cümlədən
*** Nelson iriburun yenotu (*N. narica nelsoni*)
* **[[Dağlıq iriburun yenotu]]** (*[[Nasuella]]*)
**  — 3 yarımnövü, o cümlədən
*** Şərq dağlıq iriburun yenotu (*N. olivacea meridensis*)
* **[[Olinqo]]** (*[[Bassaricyon]]*)
** 
** 
** 
** 
** 
* **[[Kinkaju]]** (*[[Potos]]*)
** 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yelkənqanadlılar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Təsnifatı
* Baroniinae yarımfəsiləsi
** *[[Baronia]]* cinsi
* Parnassiinae yarımfəsiləsi
** *[[Allancastria]]* cinsi
** *[[Archon (lepidoptera)|Archon]]*
** *[[Bhutanitis]]* cinsi
** *[[Hypermnestra]]* cinsi
** *[[Luehdorfia]]* cinsi
** *[[Parnassius]]* cinsi
** *[[Sericinus]]* cinsi
* Papilioninae yarımfəsiləsi
** *[[Atrophaneura]]* cinsi
** *[[Battus]]* cinsi
** *[[Cressida]]* cinsi
** *[[Euryades]]* cinsi
** *[[Eurytides]]* cinsi
** *[[Graphium]]* cinsi
** *[[Iphiclides]]* cinsi
** *[[Lamproptera]]* cinsi
** *[[Losaria]]* cinsi
** *[[Meandrusa]]* cinsi
** *[[Mimoides]]* cinsi
** *[[Ornithoptera]]* cinsi
** *[[Atrophaneura]]*, Pachliopta cinsi
** *[[Papilio]]* cinsi
** *[[Parides]]* cinsi
** *[[Pharmacophagus]]* cinsi
** *[[Protesilaus]]* cinsi
** *[[Protographium]]* cinsi
** *[[Teinopalpus]]* cinsi
** *[[Trogonoptera]]* cinsi
** *[[Troides]]* cinsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
23 (film, 1998)

**23** () — 1998-ci ildə istehsal olunmuş Almaniya filmi.

## Həmçinin bax
*Almaniya filmlərinin siyahısı
Şahmar Mövsümov

**Şahmar Arif oğlu Mövsümov** () — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının İqtisadi məsələlər və innovativ inkişaf siyasəti şöbəsinin müdiri.

## Həyatı
Şahmar Mövsümov 31 yanvar 1972-ci ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur. 1990-cı ildən 1995-ci ilədək Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun Beynəlxalq İqtisadi Əlaqələr fakültəsində bakalavr, 2003–2004-cü illərdə Harvard Universitetinin Con Kennedi adına Hökumət Məktəbində Dövlət İdarəçiliyi üzrə magistr təhsili almışdır.

1995–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankında beynəlxalq əlaqələr məsələlərinin təşkili, valyutanın idarə olunması və maliyyə bazarlarının inkişafı sahələri üzrə baş iqtisadçı, qrup rəhbəri, şöbə rəisi, departament direktorunun müavini, departament direktoru, İdarə Heyəti sədrinin baş müşaviri vəzifələrində çalışıb.

2005–2006-cı illərdə Mərkəzi Bankın Baş direktoru vəzifəsində, 2006−2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun İcraçı direktoru vəzifəsində işləyib.

2006–2017-ci illərdə Mədən Hasilatı üzrə Şəffaflıq Təşəbbüsünün Hökumət Komissiyasının sədri, 2006–2016-cı illərdə Mədən Hasilatı üzrə Şəffaflıq Təşəbbüsünün Beynəlxalq İdarə Heyətinin üzvü olub. 2013-cü ildən Bank VTB ASC-nin Müşahidə Şurasının müstəqil üzvü, 2014–2019-cu illərdə Cənub Qaz Dəhlizi QSC-nin Müşahidə Şurasının üzvü, 2016–2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Sabitliyi Şurasının üzvü olub. Şahmar Mövsümov 2018–2019-cu illərdə Suveren Fondların Beynəlxalq Forumunun idarə heyətinin üzvü olub.

2017–2019-cu illərdə Hasilat Sənayesində Şəffaflıq üzrə Komissiyanın sədri olub. 2018-ci il 14 mart tarixindən Azərbaycan Beynəlxalq Bankının Müşahidə Şurasının sədridir.

2019-cu 29 noyabr tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi − Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının İqtisadi məsələlər və innovativ inkişaf siyasəti şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilib.

2020-ci il 9 sentyabr tarixindən Azərbaycan Respublikasının İqtisadi Şurasının üzvüdür.

27 fevral 2026-cı ildə yeni yaradılan Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf Şurasına üzv təyin olunub.

## Mükafatları
* "Tərəqqi" medalı — 29 dekabr 2009

## İstinadlar
Ömər Süleyman

**Ömər Süleyman** () — Misir siyasətçisi, 2 iyul 1936-cı ildə Misirin Kərna şəhərində anadan olub, 29 yanvar 2011-ci ildən Misirin vitse-prezidenti, 1993-cü ildən Misirin Ümumi Kəşfiyyat Xidmətinin ( —
*аль-Мухабарат*) rəisi. General-leytenant.

## Həyatı
1954-ci ildə Misir Hərbi Akademiyasına qəbul edilib. Bir müddər Moskvada M.Frunze adına Hərbi akademiyada təhsil alıb. Şimali Yəməndəki vətndaş müharibəsində (1962–70), altıgünlük muharibədə (1967) və 1973-cü il Misir-İsrail müharibəsində iştirak edib.. 1980-cı ilin ortalarında Əyn-Şəms və Qahirə Universitetilərini bitirib.

## Kəşfiyyat xidmətində fəaliyyəti
1991-ci ildə Misir hərbi kəşfiyyatına, 1993-cü ildən isə Misir Ümumi Kəşfiyyat Xidmətinə rəhbər təyin edilib. 2000-ci ilin əvvəllərindən İsrail-Fələstin danışıqlarında vasitəçi kimi tanınmağa başlayıb.

29 yanvar 2011-ci ildə Misirdəki xalq etirazları zamanı vitse-prezident təyin edilib. 1981-ci ildən Məhəmməd Hüsnü Mübarək Prezident seçiləndən bu post boş idi..

## İstinadlar
Eldar Əliyev

* Eldar Əliyev (aktyor) — aktyor.
* Eldar Əliyev (balet ustası) — balet ustası.
* Eldar Əliyev (opera müğənnisi) — opera müğənnisi.

## Həmçinin bax
* Eldar
* Əliyev
Şərm əş-Şeyx

**Şərm əş-Şeyx** () — Misirin kurort şəhərdir.

Buranın gözəlliyi turistlərin simpatiyasını çoxdan qazanıb. Şərm əş-Şeyx nadir güllərin qeyri-adi, qəribə gözəlliyini, geniş çəmənliklərin yaşıllığını, hündür ağacların və palmaların bolluğunu özündə birləşdirir. Qızıl qumlu çimərliklər bütün il boyu Misirin qonaqlarını sevindirir. Hətta qışda belə dənizdə çimmək olar, belə ki suyun temperaturu +20-22 dərəcədən aşağı düşmür. Şərm əş-Şeyx qədim tarixə və çoxlu sayda abidələrə malik olan şəhərdir. Çoxlarında şəhərin adı ən maraqlı və çoxsaylı ekskursiyaların təşkil olunduğu Müqəddəs Yekaterina monastırı ilə bağlı assosiasiyalar oyadır. Şərm əş-Şeyx hərtərəfli istirahət üçün mükəmməl yerdir. Burada həm idmanla məşğul olmaq, həm dəniz faunasının gözəlliyinə tamaşa etmək, həm də məşhur mərcan parkı Ras-Məhəmməddə gəzintiyə çıxmaq olar.

İsrailin Sinay yarımadasını işğalı zamanı orada Ofira adlı yəhudi qəsəbəsi var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Информация про Шарм-эш-Шейх на сайте Египетской государственной информационной службы (ingiliscə)
* Отели Шарм-эш-Шейха и отзывы о них  (rusca)
Edvard Cenner

**Edward Jenner** (17 may 1749 – 26 dekabr 1823) — İngilis alimi, həkim.

## Fəaliyyəti
1796-cı ildə Edvard Cenner inək çiçəyinə tutulanların qovuqcuğundan çiçək əleyhinə vaksin kimi istifadə edilməsinin effektli olması haqqında məlumat verilmişdir. İlk dəfə 1779-cu ildə Edvard Cenner çiçəklə xəstə inəyin süd vəzisinin qovuqcuğundan maye götürüb, 8 yaşlı oğlanın əlinə dəri altına yeritmişdir. Peyvənd edildikdən 7 gün sonra oğlanda qoltuq altında ağrılar, yüngül qızdırma və baş ağrısı müşahidə edilmişdi. Sonrakı gün oğlanın şikayətləri olmamışdır. İki həftədən sonra həmin uşağa təbii çiçək yarasından möhtəviyyat heç bir xəstəlik əlamətləri müşahidə edilmədi. Beləlikə, ilk dəfə Cenner tərəfindən yüksək effektə malik vaksin yaradılmışdı. Həmin ildə Londonda çiçək peyvəndi məntəqələri açıldı. Edvard Cenner Londonun fəxri vətəndaşı adı aldı. Rusiyada İmperator I Aleksandrın arvadı II Elizabet bu üsulun əhali arasında geniş tətbiq edilməsi barədə göstəriş vermişdir. Həmin ildə İmperator Napoleon Fransa ordusunda əsgərlər arasından təbii çiçək əleyhinə peyvənd aparılmasını məcbur etmişdir.

## İstinadlar
Elvin Kristoffel

** Elvin Kristoffel ** ( ) — alman riyaziyyatçısı.

Bir alman riyaziyyatçısı olan Elvin Bruno Kristoffel 1829-cu ildə Reynlandda anadan olmuşdur. Əvvəllər Sürix Politexnikumunda,sonralar isə Berlin və Strasburq Universitetlərində riyaziyyat professoru olaraq işləmişdir. Xüsusilə, Abel funksiyaları, cəbri funksiyalar, törəməli tənliklər və differensial həndəsə üzərində çalışmaları vardır. Reymann ilə birlikdə riyaziyyata tensor anlayışını gətirdilər və tensor hesabı üzərində çalışdılar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Elie Kartan

** Elie Kartan ** (; ) — fransız riyaziyyatçısı.

Bir fransız riyaziyatçısı olan Elie Kartan, 1869-cu ildə Dolomiyada anadan olmuşdur. 1912-ci ildə SorbonUniversitetində professor olmuşdur. 1924–1940-cı illərdə ali həndəsədən dərslər vermişdir. İşlərinin çoxu qruplar nəzəriyyəsinin analizi sahəsindədir. Arasıkəsilməz və sonsuz qrupların daxili ilə əlaqədar nəzəriyyəni və yeni dünyaların varlığı ilə əlaqədar ümumiləşdirmələr və kainat nəzəriyəsini hazırlamışdır. 1922-ci ildə ortaya çıxartdığı,heç əyri olmayan tamamilə paralel bir kainat anlayışı ən məşhur kəşflərdən sayılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kartan

## Həmçinin bax
Eldar Əliyev (balet ustası)

**Eldar Əliyev** (1957, Bakı, Azərbaycan SSR) — Azərbaycanlı balet ustası, Budapeşt Opera və Balet Teatrının bədii rəhbəri.

## Həyatı və sənət fəaliyyəti
Eldar Əliyev 1957-ci ildə Bakı şəhərində doğulmuşdur. 1966–1975-ci illərdə Bakı Xoreoqrafiya məktəbində təhsil almışdır. 1974-cü ildən Bakı Opera və Balet teatrında çalışmağa başlamış, 1975-ci ildə Xoreoqrafiya məktəbləri məzunlarının Leninqradda keçirilən V Ümumittifaq müsabiqəsində 2-ci yeri tutmuşdur.

1979–1992-ci illərdə Leninqraddakı Kirov teatrının solisti olmuş, "Don Kixot", "Məhəbbət əfsanəsi", "Korsar", "Sonalar gölü" kimi klassik baletlərdə aparıcı partiyaları ifa etmişdir. 1988-ci ildə Yuri Qriqoroviçin dəvəti ilə Arif Məlikovun Moskvada, Böyük teatrın səhnəsində tamaşaya qoyulan "Məhəbbət əfsanəsi" baletində Fərhad obrazını canlandırmışdır. Dünyanın 40-dan çox teatrının səhnəsində çıxış etmişdir. 1991–1992-ci illərdə "Kirov teatrının və Böyük teatrın ulduzları" adlı 8 nəfərlik truppanın tərkibində ABŞ, Kanada və Meksikada 4 aylıq qastrol səfərində olmuşdur. 1992-ci ildə "Indianapolice Ballet Theatre"nin dəvəti ilə ABŞ-yə köçmüş və 1994-cü ildən 2005-ci ilədək "Ballet Internationale" adlı truppanın rəhbəri olmuşdur.

1996-cı ildə rəqqas kimi karyerasını başa vurmaq qərarına gələn Eldar Əliyev özünü xoreoqraf kimi sınadı və Fikrət Əmirovun "Min bir gecə" baletinə uğurlu quruluş verdi. Onun Şəhriyar rolunda çıxış etdiyi balet ABŞ səhnəsində müvəffəqiyyətlə nümayiş etdirildi.

1996–2005-ci illər arasında Eldar Əliyevin rəhbərliyi ilə "Ballet Internationale" 30-dan çox tamaşa hazırlamışdır. O, məsləhətçi, xoreoqraf, baletmeyster kimi indiyədək Buenos-Ayres, Sidney, Seul, Şanxay, Pekin, Banqkok, Madrid, Berlin, Ottava, Roma teatrlarında dünya klassikasının bir sıra nümunələrinin tamaşaya qoyulmasında iştirak etmişdir.

2007-ci ildə ABŞ-nin Boston Balet məktəbinin icraçı direktoru vəzifəsində çalışan Eldar Əliyev müxtəlif illərdə həm də dünyanın nüfuzlu balet müsabiqələrinin münsiflər heyətinə daxil edilmişdir.

2010-cu ildə Budapeşt Opera və Balet Teatrına balet üzrə bədii məsləhətçi vəzifəsinə dəvət edilmiş, 2011-ci ilin yanvarında isə qarşıdakı beş il ərzində teatrın balet üzrə bədii rəhbəri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Theatre-link: Master classes 
*Theatre-link: Eldar Aliev – 2
I Yarapolk

**I Yarapolk**, **Yarapolk Svyatoslaviç** (961 - 11 iyun 978) — Böyük Kiyev knyazı. Knyaz I Svyatoslavın böyük oğlu.

## Kiyav knyazı

Yarapolkun atası I Svyatoslav Bizans müharibəsinə gedişindən qabağ 970 ci ildə 9 yaşlı Yarapolka Kiyev üzərində hakimiyyəti verir. 972 ci ildə rus drujinasının qalığları Sveneldin başçılığı altında Kiyevə qayıdıb Svyatoslavın peçeneqlərlə döyüşdə həlak olduğunu bildirəndən sonra Yarapolk Kiyev Knyazı elan edilir. I Svyatoslavın digər iki oğlu Oleq və Vladimir isə Kiyev Knyazlığının digər hissələrini idarə edirdilər.

## Ədəbiyyat
**Tatişev. "Rusiya Tarixi". 1 ci hissə*
Jozef Furye

**Jan Baptista Jozef Furye** (; ) — fransız riyaziyyatçısı və fiziki.

## Həyatı
Bir dərzinin oğlu olan Jan Baptista Jozef Furye 21 mart 1768-ci il tarixində Fransanın Oser şəhərində anadan olmuşdur. Hələ 9 yaşında olarkən həm anasını,həm də atasını itirmişdir. Xeyriyyəçi Madam Moiton və Oser qəsəbəsinin baş rahibinə nə qədər təşəkkür edilsə yenə də azdır. Çünki bu xeyriyyəçi şəxslər yetim və kimsəsiz qalan Furyeni şəhərdəki hərbi məktəbə göndərdilər. Furye özünü bu məktəbdə çox yaxşı şəkildə inkişaf etdirdi. Riyaziyyatla ilk dəfə tanış olduqda sehrlənmiş kimi olmuşdur.

## Fəaliyyəti
1817-ci ildən Paris 1829-cu ildən Peterburq Elmlər Akademiyasının. üzvüdür. İlk elmi tədqiqatları cəbrə aiddir. O cəbri tənliyin verilmiş sərhədlər arasındakı köklərinin sayı haqqında teoremi isbat etmiş (Furye teoremi) Nyutonun verdiyi tənliyin təqribi həlli üsulunun tətbiq edilməsi şərtlərini araşdırmışdır. Füryenin əsas tədqiqat sahəsi riyazi fizika olmuşdur. 1807-1811-ci illərdə o  bərk cisimdə istiliyin yayılmasına aid ilk kəşflərini etmiş , 1822-ci ildə isə "İstiliyin analitik nəzəriyyəsi"  əsərini çap etdirmişdir. İstilikkeçirmə tənliyi üçün bu və ya digər sərhəd şərtləri daxilində dəyişənlərin ayrılmasını üsulunu  vermişdir. Onun "İstiliyin analitik nəzəriyyəsi" əsəri triqonometrik sıralar nəzəriyyəsi və analizin bəzi ümumi məsələlərinin işlənib hazırlanması üçün istinad mənbəyi olmuşdur.Müxtəlif sahələrdə verilmiş funksiyaların triqonometrik sıraya ayrılmasına aid ilk misalları Furye vermişdir. Onun istənilən funksiyanı belə sıraya ayırma cəhdi uğursuz olsa da, o həmin problemə aid böyük işlərin başlanğıcını qoymuşdur. Çoxluqlar nəzəriyyəsi və həqiqi dəyişənli funksiyalar nəzəriyyəsinin yaranması bu tədqiqatlarla bağlıdır.

## Xarici keçidlər
* Furye
Qabriel Kramer

** Qabriel Kramer ** — İsveçrə riyaziyyatçı

İsveçrəli bir riyaziyyatçı olan Qabriel Kramer, 1704-ci ildə Cenevrədə anadan olmuşdur. Cenevrədə riyaziyyat və fəlsəfə professoru olmuşdur. Berlin akademiyasına və İngiltərə Kraliyyət Akademiyasına üzv seçilmişdir. "Cəbri əyrilərin analizinə giriş" adlı kitabı 1750-ci ildə nəşr olunmuşdur. Kramerin bu kitabı, analitik həndəsə sahəsində yazılan ilk kitablardan biridir. Kramerin ən böyük xidmətlərindən biri də, Jan və Jak Bernullilərin bütün kitabları ilə, Leybnitsin "Commerciu Epistolcum" adını daşıyan məktublarını bir araya gətirərək toplu halda nəşr etdirməsi olmuşdur.Bu gün tənlik sistemlərinin həll edilməsində istifadə edilən Kramer qaydası riyaziyyatçılara olduqca çox kömək edir.

## İstinadlar
* Kramer
Afrika baobabı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Böyük baobab () Madaqaskarda olan 6 növdəki baobab ağacının ən böyüyü və ən məşhurudur. Adansoniya cinsi altında nəsli təhlükə altında olaraq təsnif edilmişdir.

Növ Madaqaskar adası üçün endemikdir. Adansoniya adını isə ilk dəfə onu təsnif və tətqiq edən, Fransız bioloq Alfred Grandidier (1836-1921) xatirəsinə ithaf olunub. Hünürlüyü 18 m-dir. Gövdəsinin həcmi 30 tona, diametri 9 m-ə çatır. Bu yumşaq və süngərvari nəhəng gövdə, bir su anbarı vəzifəsini yerinə yetirir, yarpaqlarına və budaqlarına nisbətdə bu gövdəsi kobud və şişmandır. Ağacın budaqları yuxarıdan aşağıya doğru sallandığından isə qübbəvarı çətir əmələ gətirir.

Qabığından və yarpaqlarından "adasoniya" adı verilən qızdırma salan maddə əldə edilən baobabın odunundan da kağız emal olunur. Portağal böyüklüyündə, yumurta formasında olan meyvəsinin turş lətli hissəsi yerli əhali tərəfindən şəkər tozu əlavə olunub məmnuniyyətlə yeyilir. Uzunömrlülük sırasında bitkilər arasında ilk beşlikdə qərar tutub.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Adansoniya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Por-Royal

**Por-Royal** — Paris yaxınlığında qadın monastrı. XVII əsrdə yansenizmin, Fransada maarifçiliyinin mərkəzi olmuşdur. Paskal burada yaşamış və işləmişdir. Por-Royal məktəbində müxtəlif dərsliklər, o cümlədən kartezian rasionalizmi ruhunda yazılmış məntiq dərsliyi (müəllifləri Arno və Nikol) tərtib edilmişdir. Dərslikdə hökmlərin müfəssəl təsnifatı verilmiş,həmçinin sintetik və analitik metodların fərqi məsələsi nəzərdən keçirilmişdir. Yansenistlər mübarizədə yezuitlərin tərəfinə keçmiş XIV Lüdovikin əmri ilə monastır yandırılmışdır (1712).

## Mənbə
*Fəlsəfə Ensklopedik Lüğəti. 1997 ci-il. Səh. 339-40
David Hilbert

**David Hilbert** (; ) — alman riyaziyyatçısı, XX əsr riyaziyyatın inkişafına əhəmiyyətli töhfə verməklə yanaşı, riyaziyyatın bir çox sahələrinin inkişaf yollarını göstərən məşhur riyaziyyatçı alim.

## Həyatı
David Hilbert 1862-ci ildə Köniqsberqdə anadan olmuşdur. 1895 və 1929-cu illər arasında Gettingen Universitetində professor olmuşdur. XX əsrin əvvəlində Alman riyaziyyat məktəbinin başçısı hesab edilir. 1897-ci ildə cisim anlayışını və cəbri rəqəmlər qurmuşdur. 1890-cı illərdəki ilk çalışmaları sırasında, cəbri həndəsə və müasir cəbrdə əhəmiyyətli rol oynayan invariantlar nəzəriyyəsinin əsas qanunlarını ortaya çıxarmağı bacarmışdır.

Aksiomatik nəzəriyyə, operatorlar nəzəriyyəsi, funksional analiz, nəzəri fizika və s. sahələrdə dərin nəticələr almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hilbert
Konsepsion

**Konsepsion** () - Çilidə şəhər. Əhalisi 216 061 nəfərdir (2002).

* Ərazi — 221,6 км², əhali sıxlığı — 975 nəfər/км² -dir.
* **[http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en&params=36_46_22_S_73_03_47_W 36° 46' 22" S 73° 03' 47" W]**

## Gallery

Fayl:Arco de Medicina UdeC.jpg|
Fayl:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
Fayl:Desembocadura del Biobío.jpg|
Fayl:Ex Catedral de Concepción.jpg|
Fayl:Biobus01.jpg|
Fayl:Hotel El Araucano.JPG|
Fayl:Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Həmçinin bax
* Böyük Konsepsion
* Konsepsion Universiteti
* Biobio Universiteti

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* Encyclopedia Britannica — Concepción
Antropogenez

**Antropogenez** ( - insan və  - mənşə) — insanın ictimai varlıq kimi meydana gəlməsi və inkişafı prosesi. Darvin, Haksli və Ernst Hekkel insanın üçüncü dövr ali meymunlarından əmələ gəldiyi fikirlərini irəli sürmüşlər. Engels göstərirdi ki, Antropogenezin hərəkətverici qüvvəsi qədim insanların ictimai əmək fəaliyyəti olmuşdur. Bu fəaliyyət səciyyəvi münasibətləri, mədəniyyəti yaratmış, insanın bədən quruluşunu formalaşdırmışdır. Bu,insanın Allah tərəfindən yaradılması haqqında dini-idealist fikirlərin əksi demək idi.

İnsanın meydana gəlməsi və inkişafı prosesi avstrolopiteklərin (insanın 5 milyon il bundan əvvəl yaşamış ən yaxşı əcdadlarının-qazıntı halında tapılan Cənubi Afrika meymunlarının)yer üzərində sürü halında yaşamağa,hər cür qida ilə qidalanmağa,təbii əşyalardan alət kimi (ov üçün)istifadə edilməsinə,sonra isə belə alətlərin uyğunlaşdırmağa və təsadüfən onları yenidən hazırlamağa keçmələri ilə xarakterizə olunur.Sələfləri olan paleoantroplar və yaxud neandertallar forma və vəzifəsinə görə daha mürəkkəb alətlər hazırlamış, ilk süni tikililər yaratmış,od əldə etməyi bacarmışlar. Meydana gəlmiş ictimai istehsal şüurun və nitqin yaranmasına səbəb oldu,insanın bədənini formalaşdırdı.İnsanın təşəkkülü yüz minlərlə il davam etmişdir (Cənub-Şərqi,Cənubi,Ön Asiya və Afrika). 3-cü mərhələ (ibtidai sürünün ibtidai cəmiyyətə,neandertalın müasir tipli insana çevrilməsi) 35-40 min il bundan əvvəl baş vermişdir.

## Mənbə
* Fəlsəfə Ensklopedik Lüğəti Bakı.1997 səh.35
Şeyxülislam

**Şeyxülislam** (; *Šayḫ al-Islām*) — qəbilə, tayfa başçılarına, görkəmli ilahiyyatçılara, dini fənlərin bilicilərinə və müdərrislərinə verilən fəxri ad, titul.

XIII əsrdən sonra şeyxülislam məmlüklərin hakimiyyəti dövründə Misirdə və Suriyada nüfuzlu din xadimləri və üləmaların yüksək dini rütbəsinə çevrilmişdir. XVI əsrdə İstanbul müftisi bu adı daşımışdır. Bəzi müsəlman ölkələrində (Türkiyə, Pakistan və s.) şəriətin mahir biliciləri şeyxülislam adlanır. Şiələrin yayıldığı müsəlman ölkələrində (İran, İraq və s.) ən ali dini rütbələr — "Məərci ət-təqlid" (Təqlid olunmağa layiq), "Ayətulla əl-üzma" (Böyük Ayətullah), "Höccətül-islam"(İslamın dəlili, sübutu), müctəhid (səy göstərən, müstəqil dini fikir yürütmək hüququ olan) kimi ən yüksək rütbə və adlardan sonra ən nüfuzlu dini rütbədir.

## Mənbə
* Fəlsəfə Ensklopedik Lüğəti. Bakı. 1997 səh. 501.

## Xarici keçidlər
Dördlər (Neftçala)

* Dördlər (Boyat, Neftçala) — Azərbaycanın Neftçala rayonunda Boyat bələdiyyəsinin tərkibində kənd.
* Dördlər (Xol Qarabucaq, Neftçala) — Azərbaycanın Neftçala rayonunda Xol Qarabucaq bələdiyyəsinin tərkibində kənd.

## Həmçinin bax
* Dördlər
Dördlər (Xol Qarabucaq, Neftçala)

**Dördlər** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Xol Qarabucaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Neftçala rayonunda bu adda iki kənd mövcuddur. Bala Kür çayının, yəni Akkuşa çayının sahilində yerləşən bu kənd Xol Qarabucaq bələdiyyəsinin tərkibindədir.

## İstinadlar
Hüsnü Mübarəkin Azərbaycandakı heykəli

**Hüsnü Mübarəkin Azərbaycandakı heykəli** — Abşeron rayonu Xırdalan şəhərinin "Misir" parkında Məhəmməd Hüsnü Mübarəkin şərəfinə ucaldılmış heykəl.

Xırdalan Misirin Qalubiyyə şəhəri ilə 2008-ci ildə qardaşlaşmış şəhər elan edilib. Parkın yerləşdiyi küçə də Qalubiyyə adlanır. Misir hakimiyyəti də öz növbəsində Qalubiyyə şəhərində küçələrin birinə "Abşeron" adını verib.

"Misir" parkında Hüsnü Mübarəkin heykəlinin yerləşdiyi qırmızı mərmər döşənmiş meydançanın ətrafı kəndirlə əhatələnib. Parkda Hüsnü Mübarəkdən başqa Misir fironu 3-cü Tutmosun da heykəli var. Ümumiyyətlə, Misir hakimiyyəti parkın salınmasında xəsislik etməyib. Parkda Misirdən gətirilmiş çox sayda heykəl qoyulub.

2007-ci ildə Xırdalan şəhərindəki Misir dostluq parkında Məhəmməd Hüsnü Mübarəkin heykəli qoyulmuşdur. 2011-ci il Misir iğtişaşları ilə əlaqədar 2011-ci il yanvarın 31-də Azərbaycan müxalifətinin təmsil olunduğu İctimai Palata bu heykəlin ləğvi üçün müraciət etmişdir.

Fevralın 6-sı 14:00 radələrində bəzi müxalif partiya və müstəqil gənclər təşkilatlarının 30-a yaxın fəalı  Xırdalandakı " Misir-Azərbaycan dostluq" parkında etiraz aksiyası keçiriblər. 

Aksiya iştirakçıları «Qaz, işıq, su qalxdı. Millət palçığa batdı», «Dictator Exit (Diktator get)», «İnqilabınız Mübarək»,  «Let Egyptians free and luck. Be off Hosni Mubark (Misirlilərin azad və xoşbəxt olmasına icazə ver. Çıx get Hüsnü Mübarək) kimi şüarlar səsləndiriblər.Aksiya iştirakçıları Hüsnü Mübarəkin heykəlini fitə də basıblar 

## İstinadlar
Qızardılmış şir kəllələri

**Qızardılmış şir kəllələri** — Kələm yarpaqlarının yanında olan qızardılmış ət parçaları şir kəlləsinə bənzədiyinə görə yemək belə adlanır. 

Rəvayətə görə, yeməyin müəllifi Yançjoudakı bir qadınmış.

## İnqradientlər

*mal əti - 500 qram
*iri çiy krevetkalar - 7-8 ədəd
*qurudulmuş "şiitake" göbələkləri - 10 ədəd
*balaca kələm - 1 ədəd
*toyuq bulyonu - 150-200 ml
*göy soğan - 3-4 ədəd
*zəncəfil kökü - 3 sm
*şəkər tozu  -1 xörək qaşığı
*ağ şərab - 1 xörək qaşığı
*küncüt yağı - 2 çay qaşığı
*nişasta
*duz
*istiot

## Hazırlanma üsulu

Şiitake göbələklərini qaynar suda 30-60 dəqiqə saxlayın, sonra xırda doğrayın. Krevetkalarıt iri tikələrlə doğrayın. Soğanı da bu formada doğrayın. Zəncəfili təmizləyin və xırda doğrayın.

Mal ətini kiçik tikələrə kəsib blenderdə farş vəziyyəti alana qədər doğrayın. Ora krevetka, göbələk, göy soğan, şəkər tozu, zəncəfil, ağ şərab, soya sousu və bir qədər nişasta əlavə edin. Duzlayın və zövqünüzdən asılı olaraq, istiot əlavə edin.

Farşı yaxşıca qarışdırıb yarım saatlığa soyuducuya qoyun.

Vaxt keçəndən sonra farşı çıxarın, əllərinizi soyuq suda isladıb farşdan hər birinin diametri 6 sm olan kürələr hazırlayın.

Onları nişastada çevirib tavanın içinə azacıq bitki yağı tökün və güclü odda qızardın. Küftə formalı kürələr qızarana qədər çevirib bişirin.

Kələm yarpaqlarını uzununa iki yerə bölün. Yarpağın yuxarı hissəsinə toxunmayın, aşağı və daha qaba hissəsini təxminən 3 sm enində zolaqlara doğrayın.

Qazana bir qədər bitki yağı tökərək kələmin aşağı hissəsini duzlayın və orada bir qədər qızardın. Sonra kürələri düzün. Oraya bulyonu elə tökün ki, məhlul kürələrin yarısından yuxarı qalxmasın.

Qazanı 20 dəqiqə sonra oddan götürün.

## Mənbə

*Günün təamı: Qızardılmış şir kəllələri
Cız-bız

**Cız-bız** () — Azərbaycan (o cümlədən, xüsusilə Güney Azərbaycanın Zəncan şəhərinə aid), Qırğızıstan və Özbəkistan mətbəxlərinə aid quru yemək. Bu yemək Zəncanda **Çağır-Bağır** və ya **Cığır-Bığır** da adlanır. Bu yemək qoyunun içalatından – qara ciyər, ağ ciyər, böyrək, ürəkdən bişirilir. Bağırsağdan da istifadə etmək olar.

## Lazım olan ərzaqlar
* Qoyunun içalatından – qara ciyər, ağ ciyər, böyrək, ürək
* Kartof
* Pomidor və ya Tomat pastası (istəyə görə)
* Bağırsaq (əgər varsa)
* Yağ ya da quyruq
* Duz, istiot.
* Yerkökü (istəyə görə)

## Hazırlanma üsulu
Orta həcmdə içalat doğranılır və yağda (quyruq da əlavə etmək olar) qızardılır. Ayrıca soğan və kartof qızardılır. Sonra bunlar qarışdırılıb bir yerdə qızardılır.

Cız-bıza bütöv bişmiş pomidor da əlavə etmək olar, kartof isə uzunsov doğranılıb qızardılmış süfrəyə verilə bilər.

Cız-bız süfrəyə şoraba, göyərti və qırmızı soğanla verilir.

## Mənbə
* Cız-bız. www.1001dad.com 

## İstinadlar
Saksofon

right|thumb|260px|Saksofon

**Saksofon** (*Sax* — ixtiraçının soyadı,  — "səs") — nəfəsli musiqi aləti.

Saksofonlar ailəsi 1842-ci ildə belçikalı musiqi sənətkarı Adolf Saks tərəfindən ixtira edilmiş və özü tərəfindən də 1846-cı ildə patentlənmişdir. XIX əsrin əvvəllərindən nəfəsli orkestrdə, ansambla müşayiət edən solo musiqi aləti olaraq və nadir hallarda simfonik orkestrdə istifadə olunur. Caz və ona yaxın digər musiqi janrlarının, eləcə də estrada musiqisinin əsas alətlərindən hesab olunur.Azərbaycanda tanınmış saksofon ustalarından biri də Hüseynağa İbadovdur.

## Video
* Saksofonda Vəli Qədimov - Gecələr - musiqi: Şəmsi Kərimov
* Saksofonda Vəli Qədimov - Bəlkə, bəlkə, bəlkə də - musiqi: Emin Sabitoğlu

## Xarici keçidlər
Yasəmən inqilabı

Tunisin paytaxtı Tunis şəhərində də kasıblar küçələrə çıxmağa başlayıblar. Paytaxtda, əsasən, fəhlələrin yaşadıqları Ettadamen məhəlləsində yüzlərlə gənc mağazalara hücum çəkib, bir bankı yandırıb. Polis onlara qarşı güc tətbiq edib.

Hökumət bu vaxta qədər baş verən qarşıdurmalarda 21 nəfərin öldüyünü açıqlayıb. Ancaq hüquq müdafiəçiləri ölənlərin sayının 50 nəfəri keçdiyini iddia edirlər.

Tunis hakimiyyəti ölkədə komendant saatı tətbiq edib. Lent.az-ın "Reuters" agentliyinə istinadən verdiyi məlumata görə, buna səbəb bir həftədən artıq ölkədə işsizliyə, qiymət artımına və korrupsiyaya etiraz edən yoxsulların aksiyalarının səngiməməsidir.

Komendant saatı 20:00-dan 06:00-a qədər insanların və nəqliyyatın hərəkətinin qadağan edilməsini nəzərdə tutur. Ölkədəki bütün məktəblər və universitetlər artıq bağlanıb.

Bu arada, Tunis prezidenti Zin əl-Abidin bin Əli ölkədə 300 min yeni iş yeri açılacağına söz verib.

Lent.az-ın "trt.net.tr" saytının Azərbaycan versiyasına istinadən verdiyi məlumata görə, komendant saatının tətbiq olunması və küçəyə çıxmağa qadağa qoyulmasına baxmayaraq, paytaxtda nümayişçilərlə təhlükəsizlik qüvvələri arasında qanlı toqquşmalar davam edir.

Nümayişçilər gecə saatlarında polisə və ətrafdakı binalara hücum edib. Atışmalarda ən azı 4 nəfərin vurularaq öldürüldüyü bildirilir. Müxalifət həftəsonundan bəri ən azı 50 nəfərin öldüyünü bəyan edib. Polis nümayişçilərin qarşısını ala bilmədiyi üçün paytaxta ordu qüvvələri yeridilib. Küçələrdə zirehli hərbi texnikalar gəzir.

Dövlət başçısı Zin əl-Abidin bin Əlinin daxili işlər nazirini vəzifədən uzaqlaşdırması, həbsdəkilərin azadlığa buraxılması barədə tapşırıq versə də, toqquşmalar ölkə ərazisinə yayılır. Yoxsulluq, korrupsiya və işsizliklə bağlı şüarlar sırasına indi fikir azadlığı, toplanma azadlığı kimi siyasi şüarlar da əlavə edilib.

Kütləvi aksiyalar nəticəsində yanvarın 14-də hakimiyyətdən kənarlaşdırılan və ölkədən qaçmağa məcbur olan Tunis prezidenti Zin əl- Abidin bin Əlinin ailəsi çevrilişdən sonra ölkədən 1,5 ton qızıl aparmağa nail olub. Lent.az-ın "Mond" qəzetinə istinadən verdiyi məlumata görə, prezident ailəsinin Tunis Mərkəzi Bankında qızıl ehtiyatının alınması üçün öncə prezidentin xanımı Leyla müraciət etsə də, ona rədd cavabı verilib.

Daha sonra Zin əl-Abidin bin Əli özü Tunis Mərkəzi Bankına müraciət edib. Bank əvvəlcə ona rədd cavab versə də, sonra qərarını dəyişib. Ehtimal olunur ki, 45 milyon dollar dəyərində qızılı ölkə sərhəddindən prezident təyyarəsi ilə prezidentin xanımı çıxarıb. Zin əl-Abidin in Əli özü Səudiyyə Ərəbistanına qaçıb və 2019-cu ildə Ciddə şəhərində dünyasını dəyişib.

## Həmçinin bax
* Çörək qiyamları
* Ərəb ölkələrində etiraz dalğası (2010-2011)
* Məhəmməd Buəzizi

## İstinadlar
Maruf əl-Baxit

**Maruf Baxit** (; ) — 1 fevral 2011-ci ildən İordaniya Haşimilər Krallığının baş naziri. O, əvvəlcə 27 noyabr 2005-ci ildən 25 noyabr 2007-ci ilə qədər, sonra isə yenidən 9 fevral 2011-ci ildən 17 oktyabr 2011-ci ilə qədər baş nazir vəzifəsində çalışıb. Baxit həmçinin İordaniyanın İsraildəki səfiri və milli təhlükəsizlik rəisi vəzifələrini icra edib. 2005-ci ildə Amman partlayışlarından üç həftə keçməmiş Kral II Abdullah tərəfindən baş nazir təyin edilən Baxitin əsas prioriteti İordaniyada təhlükəsizliyi və sabitliyi qorumaq idi. O, həftələrlə davam edən etirazlardan sonra 2011-ci il fevralın 1-də kral tərəfindən yenidən baş nazir təyin edilib.

Əl-Baxit 2011-ci il oktyabrın 17-də tutduğu vəzifədən istefa verib və oktyabrın 24-də onun yerinə Avn Şövkət Əl-Xəsevnə təyin edilib.

Maruf əl-Baxit 7 oktyabr 2023-cü ildə 76 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Məhəmməd Buəzizi

**Məhəmməd Buəzizi** () —

## Həyatı
29 mart 1984-cü ildə Tunisdə anadan olub.

## Fəaliyyəti
Tunisdə dövlət çevrilişdən sonra baş verən xalq qiyamı, 26 yaşlı işsiz bir universitet məzunu olan **Tariq ət Təyyib Məhəmməd Buəzizi**nin özünü yandırmasından sonra daha da güclənmişdi.

Buəzizi daha sonra ölmüşdü. İndi isə bölgədəki Misir, əl-Cəzair və Mavritaniya kimi digər ölkələrdə də etiraz nümayişlərində özünü yandıranların sayı artıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Bouazizi's funeral procession (Video). nos.nl, 6 January 2011.

## Həmçinin bax
* Tunis inqilabı
Konsorsium

**Konsorsium** ( — ortaqlıq, cəmiyyət) — kommersiya iştirakçılarının təşkilati-hüquqi formalarından biridir. Müxtəlif müstəqil şirkətlər tərəfindən hər hansı iri layihənin icrası məqsədilə müvəqqəti olaraq yaradılır.

Konsorsium son zamanlar inhisarın daha geniş yayılmış bir formasıdır. Bu forma bir qayda olaraq irimiqyaslı layihələrin həyata keçirilməsi üçün yaradılır. O, maliyyə, ticarət, texniki və ya başqa səbəblər üzündən bir neçə iştirakçıların qüvvəsini birləşdirməyi tələb edir. Konsersium iştirakçıları həm şəxsi, həm də dövlət təşkilatları və dövlətlər ola bilər. Konsersium iştirakçıları tam müstəqillik saxlayır. Birgə seçilmiş rəhbərliyə tabe olurlar. Hazırda Azərbaycanda neft müqavilələri üzrə neftin hasili və nəqli ilə əlaqədar Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti və Şimali Abşeron Əməliyyat Şirkəti yaradılmışdır. Bu konsorsiumların yaradılmasında xarici ölkələrin neft maqnatları da iştirak edir.
Kommersiya

**Kommersiya** — ( — birlikdə, əlaqəli  (mercisrı)) :
* qısa mənada — ticarət, ticarət əlaqəsi, ticarət-vasitəçilik fəaliyyəti və ticarət xidmətinin marketinqi mənasını verir;
* geniş mənada — sahibkarlıq fəaliyyəti deməkdir.

## Həmçinin bax
* .com
Şahan Natali

**Şahan Natali** (Haqop der Haqobyan) (; ) — erməni yazıçısı, "Nemezis əməliyyatı"nın təşkilatçılarından və rəhbərlərindən biri.

## Haqqında
1884-cü ildə Osmanlı imperiyasında (Elazığ ilində) anadan olmuşdur. Boston universitetində təhsil almışdır. Şahan Natali daşnakların Osmanlı və Azərbaycan rəhbərliyində olmuş, və ermənilər tərəfindən erməni soyqırımının təşkilində günahlandırdıqları şəxslərin qətli məqsədilə keçirilmiş "Nemezis əməliyyatı"nın ilhamvericilərindən və rəhbərlərindən biri olmuşdur. Şahan Natali əməliyyatın maddi təminatı ilə məşğul olan xüsusi fonda rəhbərlik edirdi. 1920-ci ildə Natalinin Daşnaksütunla münasibətləri korlanır və o, partiyanı tərk edir, bir sıra antidaşnak qazetlərinin redaktoru vəzifədində çalışır.

Şahan Natali "erməni məsələsi"nə dair bir sıra əsərlərin müəllifidir "Türklər və biz", "Ankaradan Bakıyacan türkçülük" "Yeni əlavə: "Necə" və "Niyə" Aleksondropol müqaviləsi" (1955 il).
1970–1980-ci illərdə Şaan Natali erməni terror dəstələrinin fəaliyyətini təqdir etmiş, və onlara bəraət qazandırmağa çalışmışdır.
1983-cü ildə Massaçusets ştatının (ABŞ) Vottertaun şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ШАГАН НАТАЛИ

## Həmçinin bax
* Erməni terrorizmi
* Nemezis əməliyyatı