Kontekstual məlumatlılıq

**Kontekstual məlumatlılıq**  () — informatika və texnologiya sahəsində cihazların istifadəçi və ətraf mühitlə bağlı məlumatları toplayaraq onlara uyğun cavab vermə qabiliyyətini ifadə edir. Bu, kontekstə əsaslanan bir yanaşmadır və cihazların real vaxt rejimində mühitdəki məlumatları təhlil etməsinə imkan verir. Kontekstual məlumatlılıq xüsusilə universal hesablama () sahəsində önəmli yer tutur, çünki bu yanaşma texnologiyanın daha intuitiv, şəffaf və istifadəçi ehtiyaclarına uyğun bir şəkildə işləməsini təmin edir.

## Əsas elementləri
Kontekstual məlumatlılıq texnologiyaları bir çox fərqli məlumat növünə əsaslanaraq istifadəçiyə daha yaxşı xidmət göstərir. Bu elementlərə daxildir:

# İstifadəçinin yeri — cihazlar istifadəçinin olduğu yeri təyin edərək həmin məkana uyğun məlumatlar və funksiyalar təmin edə bilir. Məsələn, ağıllı telefonun GPS funksiyası ilə istifadəçinin lokasiyası müəyyən edilə və ən yaxın restoranlar haqqında məlumat verə bilər.
# Zaman — günün hansı vaxtında olduğuna əsasən cihazlar fərqli məlumatlar təmin edə bilər. Məsələn, səhər saatlarında istifadəçiyə hava proqnozu və yol məlumatları verilməsi.
# İstifadəçinin davranışı — istifadəçinin hərəkət və davranışlarına əsaslanaraq cihazlar ona uyğun təkliflər təqdim edə bilər. Məsələn, bir ağıllı saat istifadəçinin aktiv olduğunu təyin edərək onun fiziki fəaliyyətini qeyd edə bilər.
# Ətraf mühit — temperatur, işıq, səs səviyyəsi kimi ətraf mühit məlumatları cihazlara istifadəçinin hansı şərtlərdə olduğunu başa düşməyə kömək edir. Məsələn, işıqlı bir otaqda cihazın ekran parlaqlığını avtomatik azaltması.
# Cihazlararası əlaqə — cihazlar bir-biri ilə məlumat paylaşaraq daha zəngin bir kontekst yarada bilirlər. Məsələn, bir ağıllı ev sistemi bütün evdəki cihazların vəziyyətini izləyərək istifadəçinin rahatlığını artırır.

## Texnologiyaları və tətbiq sahələri
Kontekstual məlumatlılıq texnologiyaları, müxtəlif sahələrdə istifadəçi təcrübəsini təkmilləşdirmək üçün geniş tətbiq olunur:

* Ağıllı ev sistemləri — cihazlar istifadəçinin evdə olub-olmamasını təyin edərək işıqları, temperaturu və təhlükəsizlik sistemini avtomatik tənzimləyə bilir.
* Səhiyyə və geyilə bilən texnologiyalar — geyilə bilən cihazlar (ağıllı saatlar, sağlamlıq monitorları) istifadəçinin fiziki vəziyyətini izləyərək, sağlamlıq vəziyyətinə dair real vaxt məlumatları təqdim edir.
* Ağıllı avtomobillər — avtomobillər sürücünün yorğunluq səviyyəsini, sürətini və digər vəziyyətlərini təyin edərək təhlükəsizlik tədbirlərini həyata keçirə bilər.
* Marketinq və reklam — kontekstual məlumatlılıq, istifadəçinin olduğu yer, maraq dairələri və davranışları əsasında ona uyğun reklamlar və təkliflər təqdim edə bilər.

## Əhəmiyyəti
Kontekstual məlumatlılıq, texnologiyanın daha fərdiləşdirilmiş və istifadəçi mərkəzli olmasını təmin edir. Bu, istifadəçilərin gündəlik ehtiyaclarını öncədən təxmin etməklə onların həyatını asanlaşdırır və texnologiya ilə daha təbii bir əlaqə qurmasına imkan yaradır. Eyni zamanda, kontekstual məlumatlılıq məxfiliyin qorunması məsələsini də ortaya qoyur, çünki bu məlumatların toplanması və işlənməsi şəxsi məxfilik üçün müəyyən risklər yarada bilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* A design methodology for acceptability analyzer in context aware adaptive mobile learning systems development
* Capturing Ambient Intelligence for Mobile Communications through Wireless Sensor Networks (Research Project)
* Bring advances in mobile applications and services within the reach of users (Research Project)
* Middleware for context collection and personal profile exchange(Invalid)

## Xarici keçidlər
* Peer-reviewed encyclopedia chapter on Context Awareness and Computing