open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rüblük maliyyə hesabatı

**Rüblük maliyyə hesabatı** — səhmli kağızların emitenti tərəfindən fəaliyyəti barədə məlumatların məcburi şəkildə açıqlanması.

## Hesabat aparmağın səbəbləri
Məcburi hesabat tətbiq edilməzdən əvvəl investorlar qiymətli kağızları aldıqları emitentlərin şəffaf olmaması ilə qarşılaşdılar. 1990-cı illərin ortalarında xəbər agentlikləri, emitentlərin maliyyə hesabatlarının bir təşkilat üçün 50-100 dollardan satılması ilə məşğul idilər. Bundan əlavə, qeyri-rəsmi olaraq paylanmış hesabatlar etibarsız ola bilər. Bir çox şirkət bir neçə seçim hazırlamışdır: daxili istifadə üçün, vergi orqanı və digər maraqlı tərəflər üçün. Məcburi ictimaiyyətə açıqlama tətbiqi ədalətsiz hesabat satış tətbiqetmələrini dayandırdı. Emitentlərdən mənfəət və zərər hesabatları və balans hesabatları daxil olmaqla rüblük hesabatlar hazırlamaq və dərc etmək tələb olunur. Beləliklə, məlumatların vaxtında açıqlanması riskləri minimuma endirir və investorların hüquqlarının qorunmasına yönəlib.

## Qanuni tələb
"Qiymətli kağızlar bazarı haqqında" Federal Qanun, səhmdar qiymətli kağızlar emitentinin bir neçə formada məlumatları açıq şəkildə təqdim etməsini tələb edir:

* emitentin rüblük hesabatı (rüblük hesabat);
* emitentin konsolidə edilmiş maliyyə hesabatları;
* maddi fəaliyyət faktlarına dair mesajlar.

Qanuni tələb, xəbər agentliklərinin xəbər lentində yayımlandıqdan bir gün sonra mümkün olan bir neçə səbəbdən biri ilə qüvvəyə minir: qiymətli kağızlar buraxılışının etibarsız və ya etibarsız sayılması barədə qərarın qəbul edilməsi (qüvvəyə minməsi), prospektin qeydiyyatının etibarsız sayılması barədə qərarın qəbul edilməsi, Rusiya Bankının emitentin məlumatları açıqlama öhdəliyindən azad etməsi barədə qərarı ilə prospektin qeyd edildiyi buraxılışa dair bütün qiymətli kağızların geri alınması.

## Rüblük hesabatın tərkibi
Rüblük hesabata aşağıdakılar daxil edilməlidir:

* emitentin mühasibat (maliyyə) hesabatları (son tamamlanan hesabat ili üçün auditor hesabatı əlavə olunmaqla);
* başa çatmış hesabat dövrü üçün (dördüncü rüb istisna olmaqla) emitentin aralıq mühasibat (maliyyə) hesabatları;
* təmin edilmiş təminat (təminatlı istiqrazlar buraxıldığı təqdirdə) və təmin edən şəxslər barədə məlumat;

## Rüblük hesabatın nəşri
Rübün sonundan etibarən 45 gündən çox olmayan müddətdə, emitent rüblük hesabatı İnternetdə dərc etməyə borcludur. Nəşr, bir qayda olaraq, emitentin öz veb saytında həyata keçirilir.

Bundan əlavə, rüblük hesabatlara İnterfaks xəbər agentliyinin Korporativ Məlumatların Açıqlanması Mərkəzində də rast gəlmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnterfaks Agentliyinin Korporativ Məlumat Açıqlama Mərkəzi
Didaktik ədəbiyyat

**Didaktik ədəbiyyat** (yun. didaktos - nəsihət verən) — elmi, fəlsəfi, mənəvi-əxlaqi, dini görüş və ideyaları bədii formalarda əks etdirən nəsihətamiz xarakterli ədəbiyyat. Didaktik ədəbiyyatın ilk nümunələri sinkretizm dövrünə aiddir. Qədim Yunanıstanda Hesiodun əkinçi-əxlaqi görüşlərini əks etdirən "Zəhmətlər və günlər" eposu, Lukretsinin "Şeylərin təbiəti haqqında" fəlsəfi poeması, Çində Lao-Tszının "Dao de tszin" fəlsəfi poeması, Hindistanda "Pançatantra", "Kəlilə və Dimnə", Azərbaycanda, İranda, həmçinin Orta Asiyada "Avesta", Rusiyada "Vladimir Monomaxın öyüdləri" və s. əsərlərdə nəsihətamiz motivlər əsas yer tutur. Sonrakı dövrlərdə Nikola Bualo ("Poeziya sənəti"), Aleksandr Pop ("İnsan haqqında təcrübə"), Mixail Vasilyeviç Lomonosov ("Şüşənin faydası barədə məktub") və başqaları didaktik əsərlər yaratmışlar.

Didaktik ədəbiyyat Yaxın və Orta Şərqdə, o cümlədən Azərbaycanda da geniş yayılmışdır. Sufi lirikası və nəsrini bütövlükdə didaktik ədəbiyyat hesab etmək olar. Didaktik ədəbiyyatın təmsil, nəsihətnamə, öyüd, məsəl kimi spesifik janrları da vardır. “Qabusnamə”, Sədi Şirazinin “Gülüstan” və “Bustan” əsərləri, Cəlaləddin Ruminin “Məsnəvi”si didaktik ədəbiyyatın klassik nümunələridir. Xaqani Şirvani, Nizami Gəncəvi, Məhəmməd Füzuli və başqalarının şeir və poemaları, Azərbaycan xalq şeiri, aşıq poeziyası nümunələri bu qəbildəndir. Qasım bəy Zakir, Abbasqulu Ağa Bakıxanov, Seyid Əzim Şirvani, Mirzə Ələkbər Sabir və başqaları nəsihətamiz məzmunlu əsərlər yazmışlar.

XIX əsrdən etibarən  realist ədəbiyyatın inkişafı ilə əlaqədar “didaktik ədəbiyyat” anlayışı, əsasən, öz əhəmiyyətini itirməyə başlamışdır. Ədəbiyyatın ictimai-tərbiyəvi vəzifəsini yerinə yetirməsində realist əsərlərin rolunu ön plana çəkən Mirzə Fətəli Axundzadə insanların əxlaqi təkamülündə didaktik ədəbiyyatın təsirsiz olduğunu qeyd edirdi.

## Ədəbiyyat
*
Netizen

**Netizen**  -  [ing. net – şəbəkə və ing. citizen– vətəndaş] "şəbəkə vətəndaşı" və ya "net vətəndaşı" söz birləşmələrindən formalaşmış termindir.  Onlayn məkanlarda və ya ümumiyyətlə İnternetdə fəal şəkildə iştirak edən bir insanı təsvir edir.

Bu termin, ümumiyyətlə, İnternetin yaxşılaşdırılmasına, onu intellektual və sosial bir mənbəyə çevirməyə maraq və ya ətrafdakı siyasi strukturlara, xüsusən də açıq giriş, xalis bitərəflik və söz azadlığı ilə əlaqəli məna daşıyır.  Bu termin 1990-cı illərin ortalarında İnternetin yeni coğrafiyasında yaşayanları təsvir etmək üçün geniş şəkildə istifadə edilirdi. Bu termin internetin yaradıcıarından biri olan Maykl Hauber tərəfindən populyarlaşdırılmış dır.

## Müəyyənedici amil
Ümumiyyətlə, İnternetə çıxışı olan hər bir şəxs Netizen hesab edilə bilər. 21-ci əsrdə bu, İnternetin qlobal bağlantısı sayəsində mümkün olur. İnsanlar fiziki olaraq bir ölkədə yerləşə bilər, ancaq dünyanın əksəriyyətini qlobal bir şəbəkə ilə birləşdirə bilər. 

Netizenlərlə internetdən istifadə etmək üçün onlayn olan insanlar arasında açıq bir fərq var. Netizenlər İnternetin inkişafına fəal şəkildə töhfə verməyə çalışan bir şəxs kimi təsvir olunur. Netizenlər şəxsi qazancları və ya maraqları üçün internetə girənlər deyil, əksinə interneti dünyamızın bir hissəsi halına gətirməyə və daha yaxşı bir yerə çevirməyə çalışan insanlardır.

İnternetin inkişafına aktiv şəkildə töhfə verməyən İnternet istifadəçilərini təsnif etmək üçün isə "Lurker" terminindən istifadə edilir. Lurkerlər Netizen hesab   bilməz.Belə ki, Lurkerlər İnternet kontentlərin inkişafı aktiv şəkildə zərər verməmələrinə baxmayaraq, onlar da kömək etmirlər.
Məlumatların açıqlanması

**Məlumatların açıqlanması** () — qiymətli kağızlar bazarında səhmdarlara, dövlət qurumlarına və qiymətli kağızlar bazarının digər iştirakçılarına maliyyə və iqtisadi vəziyyəti, görülən tədbirlər və digər məlumatları qanunvericiliyi və səhmdar cəmiyyətləri, qiymətli kağızlar bazarı haqqında qaydalar və qiymətli kağızların emissiyası.

## İqtisadi mənası
Səhmdar cəmiyyətləri iqtisadi təbiətinə görə nizamnamə kapitalı onsuz da şirkətin qurulduğu mərhələdə yerləşdirdikləri qiymətli kağızların - səhmlərin ödənilməsi yolu ilə formalaşan qiymətli kağızlar bazarının iştirakçılarıdır. Bütün səhmdar cəmiyyətlərindən uzaq səhmlər açıq qiymətli kağızlar bazarında (fond birjasında) sərbəst satıla bilsə də, qanuni mahiyyəti, özgəninkiləşdirmə proseduru, verdikləri hüquqlar, emitentlərin normal fəaliyyəti və qiymətli kağızlar bazarının digər iştirakçıları ilə normal münasibətlər qurması üçün zəruri şərtdir. məlumat verən şəffaflıq və açıqlıqdır.

Bu məqsədlə, qanunla (və üstəlik, müqavilə və könüllü olaraq), emitentlər öz fəaliyyətləri barədə mütəmadi və tam məlumat verməyə borcludurlar; eyni zamanda, emitent fond bazarındakı fəaliyyətlərə nə qədər aktiv cəlb edərsə, verilən məlumatların sırası və həcmi o qədər yüksək olur. Məlumatların açıqlanması üçün ən böyük yük açıq bir abunə yolu ilə açıq kapital bazarında əlavə qiymətli kağızlar buraxan və birjaların kotirovka siyahısına daxil edilmiş səhmdar cəmiyyətlər tərəfindən götürülür.

## Açıqlama metodları
Məlumatların açıqlanması aşağıdakılar vasitəsilə həyata keçirilə bilər.

* Xəbər lentində, İnternetdə, mediada məlumatların yayımlanması
* Müvafiq dövlət orqanlarına məlumat göndərilməsi
* Emitentin səhmdarlarına, qiymətli kağızlar bazarı iştirakçılarına məlumat göndərilməsi
* Emitentin yerində və ya digər ünvanda saxlanılan məlumatlara girişin təmin edilməsi

## Açıqlama formaları
Məlumatların açıqlanması aşağıdakı formada aparılır:

* Şirkətin illik hesabatı
* Şirkətin illik / rüblük maliyyə hesabatları
* Rüblük hesabat
* Filialların siyahısı
* Ərizə və / və ya dövlət antiinhisar orqanının bildirişinə əlavə edilmiş məlumatlar
* Qiymətli kağızların buraxılması barədə qərar / hesabat
* Qiymətli kağızların prospekti (buraxılışı)
* Maddi fakt mesajları
* Qiymətli kağızların dəyərinə təsir göstərə biləcək məlumatlar haqqında mesajlar

## Açıqlamağa məsuliyyətli olanlar
Emitentin öhdəliyi nöqteyi-nəzərindən məlumatların açıqlanması o tərəfindən həyata keçirilir:

* İmicini yaxşılaşdırmaq, səhmdarların, investorların və qiymətli kağızlar bazarındakı digər iştirakçıların inamını artırmaq və s.
* Müəyyən bir dairənin istəyi ilə könüllü olaraq
* Müəyyən korporativ hərəkətləri yerinə yetirərkən, müəyyən şərtlərin meydana gəlməsi məcburidir
* Mütəmadi (dövri) əsasda məcburidir
* Səhmdarların, dövlət qurumlarının, şirkətin auditorunun və s. tələbi ilə məcburidir.

## Ədəbiyyat

* *Горохов А. А.* Раскрытие информации акционерными обществами на рынке ценных бумаг в форме ежеквартального отчета и сообщений о существенных фактах //Право и экономика. – 2009. – №. 7. – С. 36-42.
İnstitusional səhmdar

**İnstitusional səhmdar** () — fond sahibi (töhfə, pay şəklində) sahibi kimi fəaliyyət göstərən və mənfəət əldə etmək üçün qiymətli kağızlara, daşınmaz əmlaka (daşınmaz əmlak hüququ daxil olmaqla) investisiya qoyan bir hüquqi şəxs. İnstitusional investorlara investisiya fondları, pensiya fondları, sığorta təşkilatları, kredit ittifaqları (banklar) daxildir. İnstitusional investorlar, Nyu-York Fond Birjasında ticarətin təxminən yarısını təmin edirlər, ümumiyyətlə böyük hissə bloklarında ticarət edirlər. Amerika Birləşmiş Ştatları nitelikli bir institusional investor anlayışı var.

İnstitusional investorlar müasir qiymətli kağızlar bazarının ən vacib oyunçularından biridir və 1980-ci illərin sonlarından bəri xüsusilə aktivdirlər.

İnstitusional investorların artan əhəmiyyəti, bir tərəfdən, qiymətli kağızlar bazarlarında ayrı-ayrı investorların bu bazarlara girişinin əhəmiyyətli dərəcədə sadələşdirilməsi, şəbəkə strukturlarının çoxalması, maliyyə əməliyyatlarının ümumi inkişafı və bütövlükdə maliyyə bazarının daha yüksək etibarlılığı kimi yeni tendensiyalarla asanlaşdırıldı; Digər tərəfdən, dünyanın bir çox ölkəsində əhalinin gəlirlərində artım əmanətə investisiya qoymaq üçün bir motivasiya yaratmışdır.

İnstitusional investorlar, lazımi peşəkar bacarıq və təcrübənin olmaması səbəbindən fərdi investorların təmin edə bilmədikləri investisiya mənbələrinin daha səmərəli idarə edilməsini təklif edirlər. Bu idarəetmə, fərdi investorların vəsaitlərini maliyyə bazarının müxtəlif alətlərinə yatıraraq risklərin şaxələndirilməsini təmin edir.

Bundan əlavə, kiçik investorların əmanətlərini toplayan institusional investorlar əhəmiyyətli mənbələr toplayırlar ki, bu da qiymətli kağızlar bazarındakı əməliyyatların xərclərini azaltmağa imkan verir.

## Qarşılıqlı səhmdarlıq və onun iqtisadiyyata təsir
XX əsrin 80-ci illərindən bəri şirkətlərin nizamnamə kapitalında institusional investorların payı artmaqdadır.

2008-ci ildən etibarən Fidelity Investments Amerika şirkətlərinin 10% -nin ən böyük səhmdarı idi. Hal-hazırda (2016-2017-ci illər üçün) birlikdə "ABŞ-nin bütün ictimai şirkətlərinin 40% -ində və 88% -də ən böyük paya sahib olan" Böyük Üçlük ” Amerika investisiya şirkətləri (Vanguard, BlackRock, State Street Corporation) mövcuddur. S&P 500-ü təşkil edən şirkətlər (ən böyük kapitallaşmaya sahib 500 şirkət). Nəticədə, ən böyük Amerika şirkətlərinin səhmləri az sayda insanın əlində cəmləşdi. Böyük Üçlüyün nümayəndələri aktiv səhmdar olmaq və şirkətlərin idarə olunmasına müdaxilə etmək istədiklərini bildirirlər. İndiki dövrdə mülkiyyətin konsentrasiyası, bəlkə də "quldur baronları" dövründə müşahidə ediləndən daha böyükdür.

İnstitusional investorların eyni sənayedəki şirkətlərdəki paylara qarşılıqlı mülkiyyəti bu şirkətlər arasındakı rəqabəti azaldır və istehlakçılar üçün lazımsız qiymət artımları ilə əlaqələndirir . ABŞ-da institusional investorların payının artması iqtisadi bərabərsizliyin artması ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Sərkərtəpə yaşayış yeri

**Sərkərtəpə** - Xaçmaz rayonunun Sərkərli kəndi ərazisində yerləşən Tunc dövrünə aid yaşayış yeridir.

## Ümumi məlumat
1982-1986-cı illərdə Xaçmaz rayonu Sərkərli kəndi ərazisində yerləşən qədim yaşayış yerində aparılan qazıntılar zamanı Tunc dövrünə aid tikililərin arxitekturasını müəyyən dərəcədə bərpa etmək mümkün olmuşdur. Burada saman qarışığı olan çiy kərpicdən tikilmiş dairəvi planlı yaşayış binasının qalıqları aşkar olunmuşdur. Axtarışlar zamanı müəyyən edilmişdir ki, bütün evlərin içərisində gildən düzəldilmiş dairəvi formalı, yuxarıya doğru bir qədər genişlənən ocaqlar tikilirdi. Evlərin döşəməsi çiy kərpiclə düzülmüş və gillə suvanmışdır. Erkən Tunc dövrünə aid mədəni təbəqənin qalınlığı 4 metrdir. Yaşayış yerində aparılan araşdırmalar zamanı Erkən Tunc dövrünə aid ziyarətgah aşkar olunmuşdur.

Sərkərtəpədən aşkar olunan ziyarətgah İlk Tunc dövründə yaşayan insanların dini görüşlərinin öyrənilməsi üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Ziyarətgah daxili quruluşuna görə II Kültəpədən aşkar olunan ziyarətgahlara bənzəyir. Lakin Sərkərtəpə ziyarətgahı daha yaxşı saxlanması ilə fərqlənir.Onun mərkəzi hissəsində dairəvi ocaq, ocağın yaxınlığında dairəvi formalı altı buynuzşəkilli çıxıntısı olan manqal, şimal divarı yaxınlığında qurbangah, qurbangahın yaxınlığından isə buynuzşəkilli çıxıntılara malik sitayiş qurğuları aşkar olunmuşdur.

Tədqiqatçıların fikrinə görə, Sərkərtəpədən aşkar olunan keramik məmulatlar üzərindəki müxtəlif motivli naxışlar, o cümlədən Ay, Günəş, at təsvirləri qədim insanların ideoloji görüşlərini əks etdirmişdir. Aşkar olunan tapıntılar burda yaşayan qədim insanların həyatında məhsuldarlığın mənbəyi hesab olunan öküz kultu ilə bərabər, səma cismlərinə sitayişin də mühüm yer tutduğunu göstərir.

## İstinadlar
Sarıca-Minbərək abidələri

**Sarıca-Minbərək abidələr qrupu** — Qax rayonunda yerləşən E.ə. IV -III minilliklərə aid arxeoloji abidələr kompleksi

## Ümumi məlumat
Sarıca-Minbərək abidələr qrupu 1984-cü ildən elmi tədqiqata cəlb edilmişdir. AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu əməkdaşlarının apardığı arxeoloji qazıntı nəticəsində bu ərazidə 4 qədim yaşayış yeri, müvəqqəti dayanacaqlar, tunc dövrünə aid kurqanlar, 2 nekropol, qədim ziyarətgahlar, qala divarlarının qalıqları aşkar edilmiş və arxeoloji tədqiqata cəlb edilmişdir.Aparılmış elmi tədqiqat işlərinə əsasən bu ərazinin b.e.ə. IV minilliyin sonlarından daha sıx məskunlaşmış olduğununu qeyd etmək olar. Sarıca-Minbərək ərazisi Kür-Araz mədəniyyətinin yayıldığı, inkişaf etdiyi ərazi olmaqla kurqan altı dəfn adətini e.ə. III minillikdən e.ə. I minilliyin ortalarına qədər izləməyə imkan verir. Ümumilikdə kompleksə 200-dən çox kurqan daxildir.

Minbərək yaşayış yerində mədəni qatın qalınlığı 4 m-dən çoxdur. Burada Xocalı-Gədəbəy və Yaloylutəpə mədəniyyətinə aid abidələr də tapılmışdır. Arxeoloji qazıntı işləri zamanı əldə edilən maddi-mədəniyyət nümunələri bütün tunc dövrlərini, dəmir dovrünü izləməyə, bu uzun zaman məsafəsində aborogenlərin dəfn adətlərini, daşlara hopdurulmuş mənəvi mədəniyyyətini, mifik və fəlsəfi dünya görüşlərini öyrənməyə imkan verir.

## İstinadlar
Kəvir (Hurand)

**Kəvir** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 357 nəfər yaşayır (71 ailə).

## İstinadlar
Zazalı məbədi

**Zazalı məbədi** — Samux rayonunun Zazalı kəndində yerləşən məbəd. Son Tunc - Erkən Dəmir dövrünə aid edilən qədim bir abidədir. Bu məbəd Azərbaycanın dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidələri siyahısına daxildir. Təxminən 3000 ildən çox tarixi var. Ehtimal olunur ki, tikili ilkin dövrlərdə bütpərəst məbədi kimi istifadə olunmuş, daha sonra albanlar tərəfindən bərpa edilərək xristian məbədi kimi də fəaliyyət göstərmişdir.

## Ümumi məlumat
Rayon mərkəzindən 4&nbsp;km aralıda, Zazalı kəndində yerləşən məbəd Son Tunc - Erkən Dəmir dövrünə aid edilir. Məbəd təxminən 35-40 metr uzunluğunda və 4-5 metr enindədir. 

Ehtimal olunur ki, sonrakı dövrdə tikili albanlar tərəfindən bərpa edilərək xristian məbədi kimi də istifadə edilmişdir. 

Hazırda dağılmaq təhlükəsi altndadır. Torpağın altında qaldığından görünməz hala düşüb. Amma Zazalı kəndinin sakinləri deyirlər ki, bu məbəd yer səthindən təxminən 3 metr aşağıda tikilib və 40-50 il bundan əvvəl onun içərisinə girmək mümkün olub. Hələ 2011-ci ildə abidənin bərpası ilə bağlı Samux rayon MTŞ-dən verilən məlumata görə, nazirliyə müraciət ünvanlanmışdır. Ancaq nazirlikdən bildirilib ki, tarixi abidələrin bərpası növbə ilə həyata keçirilir və alban məbədinə də növbə çatanda bərpa işlərinə başlanılacaq.

## İstinadlar
Xocalı kurqanları

**Xocalı kurqanları** — Xocalı rayonu ərazisində yerləşən Tunc dövrünə aid arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat
Abidə Xocalı yaxınlığındakı Tunc dövrü aid qəbiristanlıqdan ibarətdir. Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin ən yaxşı öyrənilmiş abidələrindən biridir. Burada çox da böyük olmayan kurqanlar və kromlexlər aşkar olunmuşdur. Bu kurqanlarda tək və kollektiv dəfnlər həyata keçirildiyi müəyyən edilmişdir. Bəzi qəbrlərdə aparılan araşdırmalar əsəsan burda yaşayan insanların kremasiya adətinə malik olduqlarını qeyd etmək olar. Abidələrdən Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti üçün xarakterik olan keramika, silah və bəzək əşyaları aşkar edilmişdir. Xocalı kurqanlarından tapılan təsərrüfat küplərinin birinin qulpunda buğda təsviri vardır.

Xocalıda tədqiq edilən 11 №- li kurqan, xüsusilə əhəmiyyətli nəticələr vermişdir. Bu kurqandan Assuriya padşahı Adadnirarinin adı yazılmış muncuq tapılmışdır. İ. İ. Meşaninov bu muncuğu e.ə. VIII əsrə aid etmişdir. Lakin, sonrakı tədqiqatlarda alimlər bu muncuğu I Adadnirarinin yaşadığı dövrə, yəni təqribən e.ə. IX əsrin sonu və VIII əsrin əvvəlinə aid edirlər.

## İstinadlar
Perseus (casus)

**Perseus** real olduğu təqdirdə, Manhetten layihəsi inkişafı əsnasında Los Alamos Milli Laboratoriyasına soxularaq Birləşmiş Ştatların milli təhlükəsizliyini pozduğunu və nəticədə Sovetlər üçün Sovet İttifaqında mühüm rol oynayacağını ehtimal edən bir Sovet atom casusunun kod adı idi. nüvə silahlarının inkişafı.

Mövzunu tədqiq edənlər arasında Perseusun heç vaxt mövcud olmadığı və əslində Sovet kəşfiyyatının bir yaradılması olduğu barədə bir fikir birliyi var.

## Biblioqrafiya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## xarici linklər

* Los Alamos National Laboratory History
* Los Alamos National Laboratory: «The Project Y Spies: An Historical Perspective on a Perennial Threat» by Alan B. Carr
Daşkəsən Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

Daşəkəsən rayon Tarix Diyarşünaslıq Muzeyində hazırda 1035 dən artıq ekspanat mövcuddur. Bunlar 3 min il əvvəldən başlayaraq, müasir dövrümüzə qədər olan zamanı əhatə edir.

## Həmçinin bax
* Daşkəsən
* Daşkəsən rayonu
* Daşkəsən bələdiyyələri

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Hacıqabul Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Hacıqabul rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1989-cu ildə Hacıbaqbul razyonu ərazisində yaradılmış, eksponatlarının sayı 3000 keçmişdir.

## Muzeyin tarixi
Hacıqabul rayon Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinin əsası 1989-cu ildə, onun ilk direktoru olmuş Hüseyin Hənifə oğlu İsayev tərəfindən qoyulmuşdur. 1000-ə yaxın eksponatla iki kiçik otaqda yerləşmiş həmin muzey normal fəaliyyəti üçün şərait olmadığından 1993-cü ildə bağlanmış, 10 il sonra onun fəaliyyəti bərpa olunmuşdur.

## Muzey binası
Bina 1975-ci ildə tikilməyə başlamış, 1977-ci ilin aprel ayında istifadəyə verilmiş və hazırda istifadəyəqismən yararlı vəziyyətdədir. Binada muzeylə yanaşı Yeni Azərbaycan Partiyasının rayon təşkilatı, rayon Məşğulluq Mərkəzi (birinci mərtəbə), rayon Gənclər və İdman İdarəsi (ikinci mərtəbə), rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin 9 saylı filialı, rayon Arxivi, Hacıqabul qəzetinin redaksiyası yerləşir.

## Muzey ekspozisiyası
Muzey fəaliyyətini bərpa etdiyi 2003-cü ilin iyun ayından etibarən "Azərxalça" İstehsalat Birliyinin balansında olan və Hacıqabulşəhər İsmət Qayıbov küçəsi 4 ünvanında yerləşən üç mərtəbəli binanın ikincimərtəbəsində, ümumi sahəsi 220 m2 olan iki zalı (ekspozisiya sahəsi) və üç otaqda (direktorun digər işçilərin və fond otaqları) yerləşdirilmişdir. Muzeyin ekspozisiya sahəsi çox kiçik olduğundan əsas fondun yalnız az bir hissəsini nümayiş etdirməyə şərait vardır. 2003-cü ildə yenidən fəaliyyətə başlamış muzey iki böyük zal və üç köməkçi otaqda fəaliyyət göstərməklə, 4058-ə qədər eksponat 15 kolleksiyada (saxsı, bürünc, alüminium, parça, polad, kağız) toplanıb. Saxsı, mis və digər materiallardan hazırlanmış, əkinçilik, maldarlıq, toxuculuq (xalçaçılıq) kimi fəaliyyətlərə aid əşyalarla bərabər, elm, incəsənət, təhsil, hərb, dəmir yolu kimi sahələrlə bağlı sənəd, şəkil və digər eksponatlar rayonun tarixi, onun görkəmli adamları barədə kifayət qədər məlumat verir.

## Həmçinin bax
* Hacıqabul
* Hacıqabul rayonu

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Möhtəşəm cangüdənlər (film, 1978)

**Möhtəşəm cangüdənlər** (ing. *Magnificent Bodyguards*, çin. *飛渡捲雲山*) — 1978-ci ildə Lo Veinin rejissoru olduğu bir döyüş sənəti filmi. Bu film Honq Konq tarixində 3D şəklində çəkilən ilk filmdir.

= Məzmunu =
Döyüş sənətinin üç mütəxəssisi təhlükəli bir missiyanı qəbul edir. Onlar bir qıza və onun xəstə qardaşı üçün bir dərmanın olduğu "Fırtına Təpələri" deyilən yerə yollanırlar. Yolda, "Fırtına Təpələri" nə düşmələrini istəməyənlərin çox sayını qarşılayır və demək olar ki, hamısı ilə qəhrəmanlar döyüşməli olacaqlar …
 Qeyd:Filmin məzmunu çox qısadır əgər filmin məzmununu dahada artırmaq və mənalı etmək istəyirsənsə bu səhifəni redaktə et

= Rollarda =

* **[[Ceki Çan]]** — *Leonard Tin Çxun*
* **Ceyms Tyan** — *Cyen Moui*

= Həmçinin bax =

* Ceki Çan

= İstinadlar =

= Xarici keçidlər =

* "" Internet Movie Datebase saytında.

* "Möhtəşəm cangüdənlər" HKMDB saytında.
Luka Karboni

**Luka Karboni** (orig. *Luca Carboni*; ) — tanınmış İtalyan müğənnisi. O, həm də rəssam və dülgərdir.

## Həyatı
Luka Karboni İtaliyanın Bolonya şəhərində doğulub. Musiqi karyerasını 1981-ci ildə bəstəkar və qitaraçı kimi başlayan musiqiçi, solo ifaçı kimi 1983-cü ildən fəaliyyətdədir. Karboni İtaliyanın ən məşhur musiqiçilərindən biridir.

## Albomları
* 1984 — *…intanto Dustin Hoffman non sbaglia un film*
* 1985 — *Forever*
* 1987 — *Luca Carboni*
* 1989 — *Persone silenziose*
* 1992 — *Carboni*
* 1995 — *MONDO world welt monde*
* 1998 — *Carovana*
* 2001 — *LU*CA*
* 2006 — *…le band si sciolgono*
* 2009 — *Musiche ribelli*
* 2011 — *Senza titolo*
* 2015 — *Pop-up*
* 2018 — *Sputnik*

## İstinadlar
Kovenant (hüquqşünaslıq)

**Kovenant** () ingilis qanunvericiliyində —  borclu olan şəxs üçün qanuni məcburi olan hər hansı bir hərəkəti həyata keçirmək və ya hər hansı bir hərəkəti etməkdən çəkinmək öhdəliyi. Müqavilələr müxtəlif sahələrdə istifadə olunur: satış qiyməti təyin edilərkən, bir müqaviləni bağlamaq üçün bir şərt olaraq və s.

Müqavilələr maliyyələşdirmə əməliyyatlarının məcburi bir hissəsidir; olmadıqda, bir bankdan və ya bir institusional investordan borc almaq çox vaxt mümkün deyildir. Müqavilələr və veto səlahiyyətləri tez-tez müştərək müəssisələrdə, İngilis qanun səhmdar müqavilələrində  və birləşmələrdə istifadə olunur.

## Kovenant növləri
* Maliyyə müqavilələri öhdəlik götürən tərəfin iqtisadi göstəricilərinin müəyyən bir səviyyədə saxlanılmasını nəzərdə tutur. Məsələn, öz vəsaiti kapitalı, kapitalın adekvatlıq əmsalı, üçüncü şəxslərin girov qoyduğu əmlak payı, alacaq məbləği və s. Üçün minimum və ya maksimum dəyərlər təyin olunur. 
* Maliyyə olmayan kovenantlar
* Pozitiv kovenantlar () — bir hərəkət etmək öhdəlikləridir. Məsələn, lazımi maliyyə məlumatlarını verin və ya dəyişiklik, pozuntular barədə məlumat verin.
* Neqativ kovenantlar () — heç bir tədbir görməmək borclarıdır. Məsələn, varlıqları atmayın və s.
* Veto hüququ () — tərəflərdən birinin qəbulu üçün razılığının tələb olunduğu bir planı və ya qərarı dəstəkləməkdən imtina etmək hüququdur.
* Məhdudlaşdırıcı kovenantlar () — mənfi olanlara yaxındır, bir qayda olaraq, birləşmə və satınalma, müştərək müəssisələr, özəl kapital əməliyyatları və şirkətlərin satışında istifadə olunur. Məsələn: qeyri-maddi aktivlərin qorunması, əsas işçilərin, tədarükçülərin, müştərilərin və digər öhdəliklərin qanunsuz ovlanmasına qadağa. İngilis qanunlarına görə, bu əhdlərin müddəti və əhatə dairəsi və xarakteri məhdud olmalıdır.

## İstinadlar
Ambient

**Ambient janrı** (ing, *Ambient*) ənənəvi musiqi quruluşu və ya ritm üzərində ton və atmosferi vurğulayan bir musiqi növüdür. Instrumental musiqinin bir növü, xalis bəstə, ritm və ya quruluşlu bir melodiyadan məhrum ola bilər. Həm passiv, həm də fəal dinləməyi mükafatlandıra bilən və sakitlik və ya düşüncə hissini təşviq edə bilən səs qatlarından istifadə edir. Bu janr "atmosfer", "görmə" və ya "gözəgörünməz" bir keyfiyyət doğurduğu deyilir. Təbiət mənzərələri daxil edilə bilər və fortepiano, simlər və fleyta kimi akustik alətlərin səsləri bir sintezator vasitəsilə təqlid edilə bilər.

Bu janr 1960-70-ci illərdə, yeni musiqi alətlərinin sintezator kimi daha geniş bir bazara təqdim edildiyi dövrdə meydana gəldi. Erik Satie'nin musiqili konsert, minimal musiqi, Yamayka dub musiqisi və Alman elektron musiqisi kimi mebel musiqisi və üslubları ilə qurulmuşdu, lakin 1978-ci ildə İngilis musiqiçi Brian Eno tərəfindən *Ambient 1: Hava limanları üçün musiqi*; Eno mühit musiqisinin "maraqlı olduğu qədər cahil olmalı" olduğunu söylədi. 1980-ci illərin sonlarına doğru ev və texno musiqisinin qabarıqlığı ilə bir canlanma gördü və 1990-lardan sonra bir kütlə artırdı.

## İstinadlar
Azərbaycanda urbanizasiya

Dünyanın əksər ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycanda da əhali, əsasən, XX əsrdə sürətlə artmışdır. 1900-cü ildə Azərbaycanda əhalinin sayı 2 milyon nəfər idi. SSRİ dağılan ərəfədə (1900) təbii artım hər 1000 nəfərə 20 nəfər olmuş, sonra 2003-cü ildə 8 nəfərə düşmüşdür. Ən yüksək təbii artım Lənkəran, Naxçıvan və Kür-Araz ovalığının bir çox rayonlarında müşahidə olunur.

Azərbaycanda kənd yaşayış məntəqələri üstünlük təşkil edir. Son zamanlar ölkədə kəndlərin sayının azalması müşahidə olunur. Bu proses kənd əhalisinin şəhərlərə, xüsusilə paytaxta miqrasiyası ilə bağlıdır. Bu proses sosial, iqtisadi, siyasi və ekoloji problemlər yaradır, yol nəqliyyatı, komunal xidmətlər, təhsil müəssisələri və s. infrastrukturlarda həddindən artıq yüklənmə müşahidə olunur. Bakıdakı insan sıxlığını azaltmaq üçün ABŞ, Türkiyə, Rusiya, Çin və digər ölkələrdə olduğu kimi siyasi və iqtisadi paytaxtları ayırmaq effektiv həll yolu ola bilər. Son illərdə potensial siyasi paytaxt kimi Gəncə şəhərinin adı daha çox hallanır.

## İstinadlar

Y.Qəribov, O.Alxasov, Ş.Hüseynli, M.Babayeva - Ümumtəhsil məktəblərinin 10-cu sinif üçün coğrafiya fənni üzrə dərslik, Bakı, Bakı nəşr.- 2017.
Səlim İsmayılov

**Səlim Teymur oğlu İsmayılov ** () — Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Aprel döyüşləri iştirakçısı, İctimai–siyasi xadim, Azərbaycan ordusunun polkovniki, İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Vətən uğrunda medalı kovaleri, Naxçıvan Ali Məclisinin III çağırışı və IV çağırışı deputatı.

## Həyatı
Səlim İsmayılov 1968-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. İlk təhsilini doğma Naxçıvanda aldıqdan sonra Sovet Ordusu sıralarına daxil olmuşdur. Birinci Qarabağ müharibəsi başlayanda Azərbaycana qayıtmış və Hava Hücümundan Müdafə Qüvvələrinin zabiti kimi Milli Orduda xidmətə davam etmişdir. Atəşkəsdən sonra Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbində Hava Hücumundan Müdafiə kafedrasının yaradılmasında, bu ixtisas üzrə ilk milli kadrların formalaşdırılmasında xidmətlər göstərmişdir. İkinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş, xidmətləri Vətən uğrunda medalı ilə qiymətləndirilmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
O, Naxçıvan Ali Məclisinin III çağırışı və Naxçıvan Ali Məclisinin IV çağırışı deputatı kimi qanunvericilik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur.

## Təltif və mükafatları
*  (2001) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi" yubiley medalı — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində 10 illiyinə görə Azərbaycan Prezidentinin adından Müdafiə nazirinin əmri ilə təltif edilib;
*  (2005) — III dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində 10 il xidmətə görə Azərbaycan Prezidentinin adından Müdafiə nazirinin əmri ilə təltif edilib;
*  (2008) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi" yubiley medalı — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində 90 illiyinə görə Azərbaycan Prezidentinin adından Müdafiə nazirinin əmri ilə təltif edilib;
*  (2010) — II dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində 15 il xidmətə görə Azərbaycan Prezidentinin adından Müdafiə nazirinin əmri ilə təltif edilib;
*  (2013) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medalı — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində 95 illiyinə görə Azərbaycan Prezidentinin adından Müdafiə nazirinin əmri ilə təltif edilib;
*  (2015) — I dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində 20 il xidmətə görə Azərbaycan Prezidentinin adından Müdafiə nazirinin əmri ilə təltif edilib;
*  (2018) — "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalı — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində 100 illiyinə görə Azərbaycan Prezidentinin adından Müdafiə nazirinin əmri ilə təltif edilib.
*  (15.12.2020) — "Vətən uğrunda" medalı — Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarına yüksək peşəkarlıqla rəhbərlik etmiş, düşmənin canlı qüvvəsinin və döyüş texnikasının məhv edilməsində fədakarlıq və rəşadət göstərmiş, vəzifə borcunu ləyaqətlə və vicdanla yerinə yetirmiş Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qərarına əsasən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Homo rhodesiensis

Homo rhodesiensis, təsviri Rodeziyalı insan (Rhodesian Man) fosilindən götürülmüş mümkün bir hominini növüdür. Eyni və ya əvvəlki dövrlərin morfoloji baxımından müqayisə edilə bilən qalıqlarına Cənubi Afrika (Hopefield və Saldanha), Şərqi Afrika (Bodo, Ndutu, Eyasi, İleret) və Şimali Afrikada (Salé, Rabat, Dar-es-Soltane, Djbel Irhoud, Sidi Aberrahaman, Tighenif) rast gəlinir. Bu qalıqların yaşı 300.000 ilə 125.000 il arasındadır.

Adı Rodeziyalı insan sözündən götürülmüş bu növün fərdləri Zambiyada yaşayırdı və beyin həcmi təxminən 1300 sm³ təşkil edirdi.
Təkyə

* Təkyə (bina)
* Təkyə (Komican)
* Təkyə (Şabran)
* Təkyə-ye Süfla (Qürvə)
* Təkyə-ye Ülya (Qürvə)
Sapiens: Bəşəriyyətin qısa tarixi

**Sapiens: Bəşəriyyətin qısa tarixi** Yuval Noy Hararinin 2011-ci ildə nəşr olunan və 2014-cü ildə ingilis dilinə, 2015-də isə türkcəyə çevrilən kitabıdır. Harari kitabında Jared Diamondun Tüfəng, Mikrob və Polad kitabının onun üçün ən böyük ilham mənbəyi olduğunu bildirmiş və bunun səbəbini çətin suallara elmi cavab vermənin mümkün olması kimi göstərmişdir.

## Məzmunu

Sapiens: Bəşəriyyətin qısa tarixi, daş dövründən iyirmi birinci əsrə qədər qədim insan növlərinin təkamülünə diqqət ayırır. Müəllifin əsas ideyası, Homo Sapiensin iş birliyi bacarığı ilə dünyaya hakim olmasıdır. Bundan əlavə, Harari yazılı tarixdən əvvəlki Sapienslərin Neandertallar və digər insan növlərinə qarşı soyqırım həyata keçirdiyini və onları yer üzündən sildiyini bildirməsi ilə yanaşı, həmçinin Neandertalların və Homo Sapienslərin hər zaman mübarizə aparmadıqlarını və hətta cütləşdiklərini də vurğulamışdır. Kitabda Homo Sapiensin özünəməxsus tanrılar, millətlər, pul və insan hüquqları kimi uydurma şeylərə inanma qabiliyyəti sayəsində kütləvi şəkildə hərəkət edə bilmək qabiliyyəti olduğunu iddia etmişdir. Yazıçı, dinlərin, siyasi sistemlərin, ticarət şəbəkələrinin və hüququn qondarma olduğunu iddia edir. 

Pulun qarşılıqlı etimada əsaslanan bir sistem olması; kapitalizmin iqtisadi bir nəzəriyyədən çox dini bir fenomen olması; aqrar inqilabın rifah məqsədi ilə başlayıb və sonda insanların həyatını məhv etməsi; imperiya sisteminin son 2000 ilin ən yaxşı siyasi sistemi olması; pulun, imperatorluğun və dinlərin dünyanı birləşdirən qüvvələrə çevrilməsi iddiası; heyvanların əhliləşdirilməsinin tarixin ən böyük cinayətlərindən biri olduğu iddiası; bugünkü insanların qətiyyətlə keçmişdə yaşamış insanlardan daha xoşbəxt olmaması və insanların özlərini ilahiləşdirmə mərhələsinə keçirdikləri iddiası kitabdakı digər təəccüblü iddialar sırasındadır.

## Mükafatları

30-dan çox dilə tərcümə olunmuş kitab 2015-ci ildə Çin Milli Kitabxanasının Wenjin Kitab Mükafatını qazanmışdır.

## İstinadlar
İnsan inkişafı indeksinə görə ölkələrin siyahısı

**[[İnsan İnkişafı İndeksi|İnsan İnkişafı İndeksinə]] görə ölkələrin siyahısı** Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramının 2019-cu il təxminləri əsasında tərtib edilmiş və 15 dekabr 2020-ci ildə dərc olunmuş **[[İnsan İnkişafı İndeksi|İnsan İnkişafı]]** Hesabatına daxil edilmişdir  . Siyahıya 193 BMT üzv dövlətindən 187-si, həmçinin Hong Kong ( ÇXR- in xüsusi inzibati bölgəsi ) və Fələstin daxildir . 6 dövlət - BMT-yə üzv olan ölkələr ( Şimali Koreya, Monako, Nauru, San Marino, Somali və Tuvalu ) məlumat çatışmazlığı səbəbindən daxil edilmir. İnsan İnkişafı İndeksi (İİİ) dünya ölkələri üçün ömür, savad, təhsil və həyat standartlarının hərtərəfli müqayisəli ölçüsüdür. Bu indeks inkişaf etmiş, inkişaf etməkdə olan və az inkişaf etmiş ölkələri ayırmaq və iqtisadi siyasətlərin həyat keyfiyyətinə təsirini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. İndeks 1990-cı ildə Pakistanlı iqtisadçı   və Hindistanlı iqtisadçı Amartya Sen  . 2010-cu ildə indeksin hesablanması metodu bir qədər dəyişdirildi.

## Həmçinin
(hər şey əvvəlki hesabatla müqayisə olunur)

: ▲ — artırmaq;
: ▬ — qaydasında;
:  —azalma;

İndiki siyahıda eyni İİİ dəyərləri eyni reytinqə gətirib çıxarmır, çünki İİİ dərəcəsi altıncı ondalık yerə qədər İİİ dəyərləri istifadə edilərək təyin olunur.

### Çox yüksək HDI

### Yüksək HDI

### Orta İİM

### Aşağı HDI

## Ölkə və qitə üzrə İİİ

### Asiya

**Ən yüksək 10 İİİ**

**Ən aşağı 10 İİİ**

### Şimali Amerika

**10 самых высоких ИЧР**

**10 самых низких ИЧР**

### Cənubi Amerika

**10 самых высоких ИЧР**

**10 самых низких ИЧР**

### Afrika

**10 самых высоких ИЧР**

**10 самых низких ИЧР**

### Avropa

**10 самых высоких ИЧР**

**10 самых низких ИЧР**

### Avstraliya və Okeaniya

**Ən yüksək 10 İİİ**

**Ən aşağı 10 İİİ**

## Bölgələr və qruplar üzrə İİİ

## Hesabatda itkin düşən ölkələr

* Səhiyyə, təhsil və gəlir bölgüsündə bərabərsizliklər nəzərə alınaraq insan inkişafı indeksinə görə ölkələrin siyahısı
* Ömür uzunluğuna görə ölkələrin siyahısı
* İnsan inkişafı indeksinə görə Rusiya Federasiyasının subyektlərinin siyahısı

## Qeydlər

## Links

* Dünya miqyaslı hesabatların və statistik yeniləmələrin arxivi (İngilis dili). Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı. Müalicə tarixi: 11 dekabr 2019-cu il. Bəşəriyyətin müxtəlif səviyyələrdə inkişafına dair hesabatlarla axtarın (ingilis.). Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı. Müalicə tarixi: 11 dekabr 2019-cu il.
Aktivləri idarə edən şirkət

**Aktivləri idarə edən şirkət** (AİŞ) — peşə fəaliyyəti ortaq investisiya institutlarının (İF) aktivlərinin idarə edilməsi olan bir iş quruluşunu ifadə edən iqtisadi termin.

## AİŞ-nin idarəetmə funksiyaları
AİŞ ortaq investisiya qurumları yaradır və idarəetmə funksiyalarını yerinə yetirir:

# üçüncü tərəf yerləşdirmə agentlərini cəlb edən İF qiymətli kağızlarının yerləşdirilməsi;
# həm İF-nın qiymətli kağızlarının yerləşdirilməsi zamanı, həm də fondun fəaliyyəti nəticəsində alınan BKİ-nin aktivlərinin İnvestisiya Bəyannaməsinə uyğun olaraq idarə edilməsi;
# investisiya bazarlarının təhlili və investisiya obyektlərinin axtarışı;
# bazar qiymətlərinin dəyişməsinə uyğun olaraq fond fondlarının dövri yenidən qiymətləndirilməsi;
# İF-nın fəaliyyətinə dair hesabatların hazırlanması;
# İF-nın digər cari fəaliyyətlərinin həyata keçirilməsi.

## Ən böyük şirkətlər
Aşağıda, dünyanın ən aktiv menecerlərinin siyahısı (2020-ci ilədək), idarəetmə altındakı ümumi aktivlərə görə sıralanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Birja fondu
* FundMarket portaldakı investisiya fondlarının siyahısı
* İnvestisiya fondlarının ən tam siyahısı (portal Investfunds)
İslam Rzayev (icra başçısı)

**İslam Vahid oğlu Rzayev** () — Balakən Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.

## Həyatı
1965-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Göyçay rayonunda anadan olmuşdur. 1988-ci ildə Leninqrad Maliyyə İqtisad İnstitutunun Bakı filialını iqtisadçı ixtisası üzrə bitirmişdir.
Əmək fəaliyyətinə 1988-ci ildə Göyçay rayonu Maliyyə idarəsində böyük iqtisadçı kimi başlamış, Azərbaycan Respublikasının Vergilər Nazirliyinin Göyçay rayonu və Bakı şəhərinin Nizami və Əzizbəyov rayonları üzrə strukturlarında şöbə rəisi, müfəttişliyin rəisi, idarə rəisinin müavini işləmişdir.

"Azəriqaz" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində baş mütəxəssis vəzifəsində çalışmış, 2007-ci ildən 18 may 2011-ci ilədək Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin Audit Departamentində rəis müavini işləmişdir.

Ailəlidir, 3 övladı var. Qızı Fəridə Rzayeva Suraxanı Rayon Məhkəməsinin hakimidir.

## Siyasi fəaliyyəti
18 may 2011-ci ildə Balakən rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı təyin edilmişdir.

30 oktyabr 2025-ci ildə Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin keçirdiyi əməliyyat çərçivəsində saxlanılıb və həmin gün Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Balakən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad olunub.

31 oktyabr 2025-ci ildə barəsində 4 ay müddətinə həbs qətimkan tədbiri seçilib.

YAP-ın üzvüdür.

## İstinadlar
Elnarə Tofiqqızı

**Elnarə Niftəliyeva və ya Elnarə Tofiqqızı** (tam adı:*Niftəliyeva Elnarə Tofiq qızı*) — ədəbi tənqidçi, Milli Kitab Mükafatının ekspert qrupunun üzvü, 2012–2013-cü illərdə Bakı Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq fakültəsinin dekanı.

## Həyatı və təhsili
Elnarə Tofiqqızı 1977-ci il 24 dekabrda Yevlaxda anadan olmuşdur. Yevlax şəhərindəki 4 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bakalavr (1994–1998) və magistr (1998–2000) pillələri üzrə qırmızı diplomla bitirib.

E.Tofiqqızı 2013-cü il 20 sentyabrda "Medi Sina" klinikasında cərrahiyyə əməliyyatı zamanı həkim səhlənkarlığından vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Anar Niftəliyevlə ailəli olub. İki övladları var.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti
2001–2004-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Ədəbiyyat İnstitutunun folklor ixtisası üzrə aspirantı olub. 2000-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibliyində çalışıb, 2002-ci ildən AMEA Ədəbiyyat İnstitutunun Folklor Mərkəzində, daha sonra isə Folklor İnstitutunda elmi işçi olub. 2011-ci ildən Bakı Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq fakültəsinin dekan müavini, 2012-ci ildən isə dekanı olub.

### Elmi fəaliyyəti
"Koroğlu" dastanının toplanması və nəşri iqtiqamətində tələbə ikən çalışıb. 1996-cı ildə Abbas Rəcəblinin 30-cu illərdə dərc etdirdiyi müxtəlif qəzet və dərgilərdəki "Koroğlu" qollarını toplayaraq ön söz və izahla kitab halında dərc etdirib. E.Tofiqqızı 2000-ci ildə 1913-cü ildə Rza Zaki Lütfibəylinin "Orucov qardaşları" mətbəəsində dərc etdirdiyi, "Koroğlu" dastanının nəşri sahəsində ilk təcrübələrdən olan "Koroğlu" dastanını ərəb əlifbasından trasliterasiya edərək ön söz, lüğət və şərhlə dərc etdirib. Nəhayət, 2005-ci ildə "Koroğlu" dastanının 28 məclisdən ibarət olan ən böyük, mükəmməl və hələlik ən qədim variantı sayılan Təbriz variantını transliterasiya edərək ön söz və izahla dərc etdirib. Qeyd edək ki, bu versiya elmdə eyni zamanda Tiflis nüsxəsi kimi tanınır və 1990-cı ildə tanınmış alim Dilarə Əliyeva kitab üzərində işə başlamış, iki məclisi trasliterasiya etsə də, faciəli ölümü səbəbindən proses yarımçıq qalmışdı. E.Tofiqqızının 30-a yaxın elmi məqaləsi müxtəlif elmi dərgilərdə nəşr olunmuşdur. "Koroğlu" dastanının toplanması, nəşri təcrübəsi və müqayisəli təhlili" adlı dissertasiyası müzakirədən keçərək müdafiəyə buraxılsa da, dünyasını dəyişməsi səbəbindən müdafiə baş tutmamışdır. E.Tofiqqızı müasir ədəbi nümunələrlə bağlı tənqidi məqalələri ilə də tanınırdı. Onun xalq yazıçısı Kamal Abdulla, Pərviz Cəbrayıl, Kəramət Böyükçöl, Qan Turalı da daxil olmaqla, müasir yazarların yaradıcılığı ilə bağlı 20-dən çox məqaləsi işıq üzü görüb. E.Tofiqqızı Milli Kitab Mükafatının ekspert qrupunun üzvü idi.

## Anılması
24 dekabr 2013-cü ildə Bakı Slavyan Universitetində universitetin rektoru, yazıçı Kamal Abdulla, Rüstəm Kamal, Qan Turalı, Azad Qaradərəli, Sayman Aruz, tənqidçi Cavanşir Yusifli, Qəşəm Nəcəfzadə, Rəbiqə Nazimqızı və başqaları Elnarə Tofiqqızı haqqında xatirələrini, düşüncələrini bölüşüblər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nazirlik Elnarə Tofiqqızının ölüm səbəbini araşdıracaq
* Manera TV teqdim edir — Elnare Tofiqqizi 38
Marketmeyker

**Marketmeyker** ( — bazar yaradıcısı) —  broker / diler firması satışlarını təşkil etmək üçün müəyyən  emitentin qiymətli kağızlarını almaq və hesablarında saxlamaq riskini öz üzərinə götürür. Marketmeykerlər birjada və birjadan kənar bazarda əməliyyatların birbaşa iştirakçıları kimi çıxış edirlər. New York Fond Birjasında market-meykerlərə “mütəxəssislər” deyilir. Tipik olaraq marketmeykerlər hər iki tərəfdə - həm satıcılar, həm də alıcılarda fəaliyyət göstərirlər. Tipik olaraq, bir bazar istehsalçısı müştərilərinin hər birinə ən azı 1000 səhm satmaq məcburiyyətindədir (bazar istehsalçısı üçün təxminən 20-30). Əməliyyatlar telefon və ya İnternet üzərindən həyata keçirilir və saniyə çəkir.

Birjada bir bazar istehsalçısı, məsələn, birja ilə razılaşma əsasında, müəyyən bir müddətə (məsələn, ticarət vaxtının ən azı 90% -i) tutmağı öhdəsinə götürdüyü bir broker firması ola bilər (alış-satış qiymətləri arasındakı fərqlə eyni vaxtda sifariş verin). razılaşdırılmış məbləğdən çox deyil, bunun üçün mübadilə bazar istehsalçısına, məsələn, komissiya ödəməsi üçün müəyyən üstünlüklər verir.

Reuters məlumatlarına görə 2007-ci ildə valyuta bazarında dövriyyə baxımından ən böyük treyderlərin məlumatları:

# Deutsche Bank — 19,30 %
# UBS — 14,85 %
# Citi — 9,00 %
# Royal Bank of Scotland — 8,90 %
# Barclays Capital — 8,80 %
# Bank of America — 5,29 %
# HSBC — 4,36 %
# Goldman Sachs — 4,14 %
# JP Morgan — 3,33 %
# Morgan Stanley — 2,86 %

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Market Maker // US SEC 
* Market maker  InverstorWords, WebFinance 
* http://www.investopedia.com/terms/m/marketmaker.asp
*
UBS

**UBS Group AG** —  dünya miqyasında geniş maliyyə xidmətləri göstərən ən böyük İsveçrə maliyyə holdinq şirkəti. Bankın qeydiyyat yeri və baş ofisinin yeri Sürixdir .

Xüsusi Bankçılıqdan əlavə, UBS özəl, korporativ və institusional müştərilərə sərvət idarəçiliyi, aktivlərin idarəedilməsi və beynəlxalq investisiya bank xidmətləri göstərir. UBS, dünyanın ən böyük özəl sərvətini idarə edir və müştəriləri arasında dünya milyarderlərinin təxminən yarısını təşkil edir.

UBS, 1862-ci ildə İsveçrə bank sənayesinin gəlişi ilə Vinterturda  Bank olaraq quruldu. 1890-cı illər ərzində İsveçrə Bankı Korporasiyası (SBC) quruldu və İsveçrənin beynəlxalq bitərəfliyinə arxalanaraq fəaliyyətini genişləndirən özəl banklar sindikatını qurdu. SBC və UBS arasında on illərdir davam edən bazar rəqabətindən sonra, 1998-ci ildə birləşərək yalnız UBS kimi tanınan tək bir şirkət qurdular.

2011-ci ildə G20 ölkələri tərəfindən qurulan Maliyyə Sabitliyi Şurası UBS-ni dünyanın 29 sistem əhəmiyyətli bankları siyahısına daxil etdi . Bu qərara əsasən, UBS xüsusi nəzarət rejiminə tabedir və öz sərmayəsi üçün daha sərt meyarlara cavab verməlidir.

2014-cü ildə UBS AG bankının UBS Group AG holdinqinə çevrilməsinə başlandı , bu, bank sisteminin böhranlarına qarşı davamlılığı və dayanıqlılığı artırmaq üçün İsveçrə qanunvericiliyinin bank sektorundakı yeni tələblərinə riayət edilməsi zərurəti ilə əlaqələndirildi. UBS-nin yenidən qurulması 2016-cı ildə başa çatıb.

## Tarixi
### 1862—1912

İsveçrədəki ən böyük bankın tarixinin başlanğıcı 25 iyun 1862 - *Vinterturda Bank* qurulduğu gün hesab olunur . İsveçrə sənayesinin inkişafını maliyyələşdirmək məqsədi ilə Sulzer, Rieter, Reinhardt və Volkart daxil olmaqla ölkənin on üç aparıcı firması tərəfindən qurulmuşdur. Bankın ilkin kapitalı 5 milyon İsveçrə frankı idi. Vintertur Bank, tekstil sənayesini, dəmir yollarının tikintisini və Sen-Qotard dağ silsiləsindən keçən yeni bir dəmir yolu xətti üçün lokomotivlərin alınmasını maliyyələşdirdi. Daha sonra, bankın fəaliyyət dairəsi, xüsusən o dövrdə sürətlə inkişaf edən sığorta bazarının maliyyələşdirilməsi ilə genişləndirildi. 1906-cı ildə, Vinterturda Bank, 1880-ci ildə qurulan Sürix Fond Birjasına birbaşa çıxışı təmin edən və tezliklə ölkənin aparıcı qiymətli kağızlar bazarına çevrilən Sürixdə bir filial açdı.

1912-ci ildə *Vinterturda Bank*, Toqqenburq Bankı ilə birləşdi və nəticədə yeni bir maliyyə qurumu - İsveçrə Bankları Birliyi, *Schweizerische Bankgesellschaft* (SBG), *Union de banques suisses, Unione di Banche Svizzere*, və ya *Union Bank of Switzerland* (UBS) quruldu. İlkin nizamnamə kapitalı 35 milyon CHF idi. 1918-ci ildə SBG-nin mərkəzi mühasibat şöbəsi Sürixə verildi.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra müxtəlif şirkətlər əldə edərək yeni filiallar açaraq SBG, fəaliyyətini İsveçrənin bütün bölgələrində genişləndirdi və xaricdə, ilk növbədə Almaniya və Şərqi Avropada müvəffəqiyyətlə kreditlər verdi. 1929-1930-cu illərdəki Dünya İqtisadi Krizi və İkinci Dünya müharibəsi dövründə bank iyirminci illərdə yığılmış böyük maliyyə ehtiyatları sayəsində fəaliyyətini davam etdirdi.

## İstinadlar
Böyük qalaça (Söyüdlü)

**Böyük qalaça** — Gədəbəy rayonu, Söyüdlü kəndində yerləşən Son Tunc və Erkən Dəmir dövrünə aid arxeoloji abidə.
## Ümumi məlumat
Abidə dağ zirvəsində nəhəng daşlardan istifadə edilmişdir. Mütəxəssislərin fikrincə, ilk dəmir dövründə tikilən bu qala müdafiə məqsədi daşıyırmış. Onun yaşayış yeri olması haqqında da fikirlər var. Ərazidə ilk qazıntı işləri 1947-ci ildə aparılıb. Ancaq abidə geniş şəkildə öyrənilməmişdir.

## İstinadlar
Gülüstan məlik sarayı

**Gülüstan məlik sarayı** — Ağdərə rayonunun Talış kəndində yerləşən XVIII əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi. Kompleks Gülüstan məliyi titulunu daşımış Məlik-Bəyləryanlar sülaləsi tərəfindən inşa etdirilmişdir. Qəsr-saray həm də müdafiə xarakteri daşıyırdı. Qəsrin qarnizonu ondan bir qədər şimalda inşa edilmiş kiçik qalada yerləşirdi.
Kompleks qülləli qala divarları ilə əhatə olunmuş çoxsaylı tikililərdən ibarətdir. Qəsr, landa düzbucaqlı formasına malikdir. Qəsr ərazisindəki bütün tikililər şərq-qərb oxu üzərində iki sırada düzülmüşdür.

## Tarixi
Sarayın xarabalıqları Ürəkvəng monastırından 100–150 metr aralıda yerləşir. Kompleks Gülüstan məliyi titulunu daşımış Məlik-Bəyləryanlar sülaləsi tərəfindən inşa etdirilmişdir. Tikilinin inşaat kitabəsində onun inşasına XVIII əsrin əvvəlində başlanıldığı qeyd edilir.

Molla Vəli Vidadi bir müddət Gülüstan məlik sarayında yaşamışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Kompleks qülləli qala divarları ilə əhatə olunmuş çoxsaylı tikililərdən ibarətdir. Planda düzbucaqlı formasına malik qəsr binası, 42 metr uzunluğa və 36.5 metr enə malikdir. Qəsr ərazisindəki bütün tikililər şərq-qərb oxu üzərində iki sırada düzülmüşdür.
Cənubdakı sırada səkkiz zal vardır ki, onlardan da dördü bir ümumi qalereyaya malikdir. Uzun kolonnadaya malik iki orta zal funksional xüsusiyyəti ilə yanaşı həm də, saray-qalanın təşkilat sistemində əlaqələndirici funksiyasını yerinə yetirir.
Qalereyanın sağ və sol tərəflərində yerləşdirilmiş otaqlar hər biri pəncərə yerləri və buxarılara malikdir. Qalereya ilkin quruluşuna görə kvadrat formalı yeddi pilona dayanan silindrik qübbəyə malik idi. Qərb qanadının otaqları tağtavanlı tavana malik zal vasitəsilə kollonadalı zalla əlaqələndirilir.
Qərb qanadında yerləşən dörd otağın hər biri gizli qapı və buxarıya malikdir. Qəsrin daxili həyəti şimal və cənub zallarını əlaqələndirən element kimi istifadə olunub. Xarici dünya ilə əlaqə də həyət vasitəsilə həyata keçirilirdi. Qəsrin əsas girişi həyətin qərb tərəfindədir.
Qəsr-saray həm də müdafiə xarakteri daşıyırdı. Qəsrin qarnizonu ondan bir qədər şimalda inşa edilmiş kiçik qalada yerləşirdi. Hazırda həmin qalanın dörd qülləsi və qüllələri birləşdirən divarlar görünməkdədir. Gülüstan məlikliyinin əsas qalası isə Gülüstan kəndində yerləşən Gülüstan qalası olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Ə. Səfərli, X. Yusifli. "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (qədim və orta əsrlər)", Bakı, "Ozan", 2008, 696 səh.

## Həmçinin bax
* Xəmsə məliklikləri
* Üç körpə monastırı
* Ürəkvəng monastırı