Kimya fəlsəfəsi

**Kimya fəlsəfəsi** — fəlsəfənin əsas anlayışları, inkişaf problemlərini və elmin bir hissəsi kimi kimya metodologiyasını öyrənən bir bölməsidir. Elm fəlsəfəsində kimyəvi problemlər fizika fəlsəfəsi və insan biliyinə gətirib çıxaran həddindən artıq idrak vəziyyətlərinin təzahür etdiyi riyaziyyat fəlsəfəsindən daha təvazökar bir yer tutur.

Kimyəvi biliklərin inkişafı və kimya təməl konsepsiyalarının təkamülünün fəlsəfi təhlili kimya fəlsəfəsində mühüm rol oynayır. Bu analizdə mühüm rolu kimya elminin inkişafı üçün konseptual sistemlər nəzəriyyəsini yaradan və inkişaf etdirən görkəmli rus kimyaçısı və filosofu V.İ.Kuznetsov oynamışdır.

Mütləq ideyanın formalaşma tarixini təsvir edən Hegelin “Məntiq” də üç növ “obyektivlik” — mexanizm, kimya və orqanizm qeyd olunur.

## Kimya ilə fizika arasındakı əlaqənin fəlsəfi problemləri
Kvant mexanikası faktiki olaraq kimya problemlərini tətbiqi riyaziyyat problemlərinə qədər azaldır. Q.M. Şvab bu vəziyyəti kimyanın nəzəri və idrak böhranı adlandırdı. Bununla birlikdə, kimyəvi fenomenlər mürəkkəbliyinə görə fiziki hadisələrlə azaldır.

“Bir fizik üçün bir maddə ən çox sadəcə maraq fəaliyyətinin baş verdiyi arenadır; fərqli maddələrə yalnız müşahidə olunan fenomen tamamilə fərqli yollarla davam etdiyi təqdirdə, prosesin fərqli modellərinin yaradılması tələb olunduqda müraciət edəcəkdir. Kimyaçı maddə ilə və xüsusilə vacib olan maddələr seriyası ilə maraqlanır. Hidrogen atomu metil, etil, propil və s. və ya kalium, rubidium, sezyum ilə əvəz olunduqda mülkiyyətə (reaktivlik, ərimə nöqtəsi, elektrik keçiriciliyi və s.) Nə olur? - bu bir kimyaçı üçün hər zaman vacib olan və ümumiyyətlə fiziki bir yanaşmada ortaya çıxmayan bir sualdır ”(PM Zorkiy).

“Kimyanın müstəqilliyi, bu və ya digər dərəcədə təməl fiziki qanunlarla uyğun olsa da, bunlardan qəti şəkildə əməl etməməsinə baxmayaraq, muxtar modellərdən istifadə etməsinə əsaslanır. Vəziyyətin mürəkkəbliyi, müasir kimya elmində fərqli, zəif koordinasiya edilmiş və bəzən hətta birbaşa zidd olan model və anlayışların bir arada olması ilə daha da ağırlaşır ”(P. M. Zorkiy).

Kimyada, yalnız fiziki dinamik və statik qanunlara endirilə bilməyən kimyəvi çevrilmələr zamanı aşkar olunan yeni səbəbkarlıq formaları özünü göstərir. Bu səbəbkarlıq formaları kimyəvi çevrilmələr səviyyəsində özünü göstərir. Məsələn, kimya, tarazlıq vəziyyətini pozmadan prosesi sürətləndirə və ya ləngidə bilən reaksiyaların katalitik nəzarəti mümkündür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

### Məqalə
*Philosophy of Chemistry article on the Stanford Encyclopedia of Philosophy

### Juranallar
*Foundations of Chemistry, an international peer-reviewed journal for History and Philosophy of Chemistry as well as Chemical Education published by Springer.
*Hyle: International Journal for Philosophy of Chemistry, an English-language peer-reviewed journal associated with the University of Karlsruhe, Germany.

### Kitablar

**[http://upers.kuleuven.be/nl/book/9789058670632 Philosophy of Chemistry] *, J. van Brakel, Leuven University Press, 2000. 
**Philosophy of Chemistry: Synthesis of a New Discipline*, Davis Baird, Eric Scerri, Lee McIntyre (eds.), Dordrecht: Springer, 2006. 
**The Periodic Table: Its Story and Its Significance*, E.R. Scerri, Oxford University Press, New York, 2006. 
**Collected Papers on Philosophy of Chemistry*, E.R. Scerri, Imperial College Press, London, 2008. 
*''Of Minds and Molecules: New Philosophical Perspectives on Chemistry'', Nalini Bhushan and Stuart Rosenfeld (eds.), Oxford University Press, 2000, Reviewed by Michael Weisberg
**Philosophy of Chemistry : Growth of a New Discipline*, Eric Scerri, Lee McIntyre (eds.), Heidelberg: Springer, 2015. 

## Xarici keçidlər
*  Reduction and Emergence in Chemistry, *Internet Encyclopedia of Philosophy*
* International Society for the Philosophy of Chemistry
* International Society for the Philosophy of Chemistry Summer symposium 2011
* International Society for the Philosophy of Chemistry Summer symposium 2016
* Website for Eric Scerri, author and founder-editor of Foundations of Chemistry