Pascal (proqramlaşdırma dili)

**Pascal** və ya **Paskal** — 1971-ci ildə professor Niklaus Virt tərəfindən yaradılmış proqramlaşdırma dili. Dil fransız riyaziyyatçısı və filosofu Blez Paskalın şərəfinə adlandırılmışdır və qısa zaman içində universitetlərdə istifadə edilən proqramlaşdırma dili halına gəlmişdir.

Paskal dilinin bir sıra xüsusiyyətləri onun biznes və sənaye sahələrində geniş tətbiqinə gətirib çıxarmışdır. Modula və Modula-2 dilləri Paskal dili əsas götürülərək inkişaf etdirilmişdir.

**Lazarus** – Free Pascal kompilyatoruna proqram təminatı hazırlamaq üçün ödənişsiz yayılan proqramlaşdırma mühiti. Qrafik interfeysli Delphi-proqramlarını Linux, FreeBSD, Mac OS X, Microsoft Windows əməliyyat sistemlərinə asanca keçirməyə imkan verir.

## Dilin xüsusiyyətləri
Paskal dili yeni başlayan şəxslər üçün daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.Proqramlaşdırmaya yeni başlayan şəxslərin bu dildən başlamaları məsləhət görülür.
# Paskal dilinin sintaksisi çox sadə və asan başadüşüləndir.
# Sistem və qurğu tələbləri çox azdır. Həm kompilyator, həm də onda yazılan proqramlar üçün.
# Paskalda istənilən proqramı yazmaq olar.

### Sintaksisi

```
program proqram_adı(output);
  { dəyişənlərin elan edilməsi }
 begin
  { operator hissə }
 end.
```


**Program** sözü ilə proqramın adı elan olunur. Bu Paskal dili üçün çox da əhəmiyyətli deyil. Bu barədə bir az daha sonra. **begin** sözü ilə proqramın icrasına başlayırıq və **end** ilə bitiririk. İndi isə sadə bir proqram yazaq.


```
program MyFirstProgram(output);

 var 
   name:string;

 begin

  write('Adınızı daxil edin: ');
  read(name);
  write('Salam, '+name+'!');

 end.
```


İndi isə izah edək. Artıq sizə aydındır ki, **proqram** sözü ilə proqramımıza ad veririk. Və sonra dəyişənləri elan edirik. Bizim misalda *name* dəyişənini elan edirik. Dəyişənlərin elan edilməsi, onların tipi, identifikatorlar haqqında daha geniş məlumat sonra. Deməli *name* dəyişənini elan edirik. Daha sonra **begin** sözü ilə proqrama başlayırıq. Və **write();** operatoru ilə *Adınızı daxil edin:* ekranda çap olunur. Bundan sonra **read();** operatoru ilə isə ekranda daxil etdiyimiz məlumatları *name* dəyişəninə mənimsədirik. Daha sonra artıq sizə məlum olan **write();** operatoru ilə əvvəlcə *Salam,* sonra isə *name* dəyişənində olan məlumat, yəni sizin daxil etdiyiniz məlumat(adınız) çap olunur. Sonra isə *!* işarəsi. Bura qədər aydın oldusa, artıq bu sizin Paskaldakı ilk proqramınızdır.

## Dəyişənlər
### Dəyişənlərin və onların tipinin elan edilməsi
Paskal dilində dəyişənləri elan etmək üçün **var** operatorundan istifadə olunur. Bu zaman onun tipini yazmaq vacibdir:

```
var 
   i : integer;
  ch : char;
```

Paskal dilində dəyişəni elan edərkən mütləq onun tipi də müəyyən olunmalıdır. Bizim misalda *i* dəyişəni tam tipli, *ch* isə simvol tiplidir.

Bundan başqa bir neçə eyni tipli dəyişənləri etmək üçün onları vergül ilə də birləşdirmək olar.

```
var 
     i, j, k : integer;
  letter, ch : char;
```

Bu misalda *i, j, k* dəyişənləri tam tipli, *letter, ch* isə simvol tipli olur.

Paskal dilində bir çox dəyişən tipi var. Hələ ki bunların hamısını deyil, daha çox lazım olanları barədə yazacağam. Daha sonra hamısı barədə ətraflı məlumat verərəm. 
Paskalda dəyişənin tipini elan etməyin bir yolunu artıq bilirsiniz.


```
var
  x,y,z : integer;
```


Bunu başqa cür də etmək olar.


```
type
  number=integer;
  
 var
  x,y,z : number;
```


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Роберт В Себеста, Concepts of Programming Languages, 2001.
* Turbo Pascal VideoDərsləri 

## Xarici keçidlər
* Definition of "Computer Program" at dictionary.com
* Turbo Pascal VideDərsləri
* Lazarus proqramlaşdırma mühiti

## Həmçinin bax
* Kompüter proqramları
* Proqramlaşdırma dilləri