open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belarus universitetlərinin siyahısı

**Belarus universitetlərinin siyahısı** — Belarusda 2010-cu ilə 43 dövlət və 10 özəl ali məktəb vardır. Onlarda 350 ixtisas və min ixtisaslaşma almaq mümkündür..

Ölkədə ali məktəblər:
* profil universitetləri – akademiya, konservatoriya;
* klassik universitetlər;
* texniki və texnoloji universitetlər;
* institut;
* ali kollec tipində mövcuddur.

Əsas universitetlər:
* Belarus Dövlət Universiteti — http://www.bsu.by
* Belarus Respublikası Prezidenti yanında İdarəçilik Akademiyası (Minsk) — http://www.pac.by
* Belarus Texnoloji Universiteti (Minsk) — http://www.bstu.unibel.by 
* Belarus Milli Texniki Universiteti (Minsk) — http://www.bntu.by
* Belarus Dövlət İqtisad Universiteti (Minsk) — http://www.bseu.by
* Belarus Dövlət Tibb Universiteti (Minsk) — http://www.bsmu.by
* Maksim Tank adına Belarus Dövlət pedaqoji Universiteti (Minsk) — http://new.bspu.unibel.by
* (özəl) Avropa Humanitar Universiteti (Vilnüs, Litva, 2004-cü ilə qədər — Minsk) — http://lt.ehu.lt
* Belarus Dövlət İnformatika və Radioelektronika Universiteti
* Brest Dövlət Texniki Universiteti

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Psevdomembranoz kolit

**Psevdomembranoz kolit** bağırsaq florasının müvazinətinin yatrogen olaraq antibiotik vasitəsilə pozulması nəticəsində  bakteriyalarının həddsiz çoxalmasından və onların ifraz etdiyi zəhərli toksinlərinin təsirindən meydana çıxmış bir hal, hərarətin qalxması, kəskin qarın ağrıları və ishal, dehidrotasiya (maye itirmə) ilə özünü büruzə verən bağırsaq iltihabıdır.

## Törədicisi
 qrammüsbət, anaerob, adətən bağırsaq florasına aid olmasa da müayinə materialında rast gəlmə tezliyi böyüklərdə 5%, uşaqlarda 50% təşkil edir. İstənilən antibiotiklə xüsusilə də *Penicillin, Ampicillin, Cephalosporin, Clindamycin, Lincosamid* preparatları ilə uzun müddətli müalicə dezbaktriyoz hallarına səbəb ola bilər.
 tərəfindən ifraz olunan toksinlər bağırsaq divarının selikli qişasını zədələyərək "vulkan püskürməsi" şəkilli fibrin ifrazına səbəb olur ki,  maye itkisi ilə nəticələnən kəskin qarıngetmələrə – qanlı ishallara gətirib çıxardır. Adətən tibbdə kolonoskopiya zamanı görünən bu mənzərəni "küçə döşəmə daşlarına" bənzədirlər.

## Diaqnostikası
Xəstənin şikayətləri qarın sancılarından, bəzən qanlı ishaldan, yüksək hərarətin olmasından,  məye itirilməsi nəticəsində meydana çıxan halsızlıqdan ibarət olur.

Ultrasəs və kompyutertomoqrafiya müayinəsində yoğun bağırsağın divarının qalınlaşması aydın müşahidə edilir. Endoskopik müayinədə yoğun bağırsağın selikli qişasının fibrinlə örtüldüyünü görmək mümkündür. Nəcis materialı  bakteriyasına və onun toksinə görə müayinə olunur. Bağırsaq divarından götürülmüş materialın biopsiya müayinəsində selikli qişanın kəskin iltihabını görmək mümkündür. Qanda iltihab göstəricisi C-reaktiv zülal (CRP) artmış olur.

## Müalicəsi
Su-duz müvazinətini nizamlamaq üçün elektrolit məhlulların infuziyası ilə yanaşı metronodazol və ya rifaksimin preparatlarının daxilə qəbulu təyin edilir. Digər antibiotiklərin təyinatı ləğv edilməlidir. Bunlardan əlavə qida rasionunda bağırsaq florasını bərpa etmək üçün yoğurt ya qatıq qida məhsulundan istifadə edilə bilinər.  
## Fəsadlar
Psevdomembranoz kolit maye itirilməsi hesabına Hipovolemik şok,  toksininin orqanizmi zəhərlənməsindən septik şok, böyrək çatışmazlığı, bağırsaq divarının deşilməsi hesabına peritonit kimi hallarla fəsadlaşa bilir.

## Xarici keçidlər
*http://info.multimedica.de/public/html/gufischer/KLF/KHFBI000F/0013/0004/KHFBI013FXXFF00406.html
*http://www.med-serv.de/ea-t2-e7-u30.html (mit endoskopischen Bildern)
*http://www.endoskopischer-atlas.de/k38.htm  (mit endoskopischen Bildern)
*http://alf3.urz.unibas.ch/hipaku-permalink/037.htm  (mit histologischen Bildern)
Eqoizm

**Eqoizm** ( - mən) — insanın cəmiyyətə və digər insanlara münasibəti baxışından səciyyələndirən həyat prinsipi və əxlaqi keyfiyyət.
## Haqqında

[thumb|right|300px|"Eqoist" jurnalı ([London)]]
Eqoizm fərdiyyətçiliyin təzahür formalarından biridir. Eqoizm xüsusi mülkiyyətçilik münasibətləri üçün daha səciyyəvidir. Əxlaqi keyfiyyət kimi eqoizm bəşəriyyətin əxlaqi şüuru tarixində adətən mənfi qiymətləndirilmiş, lakin mübarizə dövründə hər bir fərdin xoşbəxtliyə səy göstərmə hüququnun əsaslandırılmasında müəyyən rol oynamışdır. Eqoist insan öz davranışında yalnız özünün mənafeyini əsas tutur, cəmiyyətin və ətrafdakıların mənafeyi ilə hesablaşmır. 

Kapitalist münasibətlərinin bərqərar olması ilə eqoizmi təbliğ edən nəzəriyyələr getdikcə daha çox antisosial istiqamət almış (Ştirner), sonra isə əsasən mürtəce məna kəsb etmişdir (Nitsşe);
## Həmçinin bax

## İstinadlar
Əkin qazı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Əkin qazı boz çalarlı olub boz qaza bənzəyir. Dimdiyi qara rəngdə olub ortasında narıncı zolağı var. Erkək və dişi fərdlər rənglərinə görə fərqlənmirlər, lakin dişilər bir qədər kiçik olur. Kütləsi adətən 2,5-4,5 kq, bəzən isə bir qədər də yuxarı olur.

Əkin qazı Avrasiyanın Qrenlandiyadan Uzaq Şərqə qədər olan tundrada və tayqa hissəsində yaşayır. Orta Avropa və Asiyanın Qara dəniz və Aralıq dənizi sahillərində, bir hissəsi də Orta Asiya, Yaponiya və Cənub-Şərqi Çində qışlayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Karvan (dəqiqləşdirmə)

**[[Karvan]]** — heyvanlarla birgə quruda səyahət edən bir qrup insan.

**Karvan** həmçinin aşağıdakı mənalara da gələ bilər:

## Musiqi
* ''Karvan'' (simfonik lövhə) — Soltan Hacıbəyovun 1945-ci ildə bəstələdiyi simfonik lövhə.
* ''Karvan'' (qrup) — Azərbaycan musiqi qrupu.
* ''Karvan'' (Miri Yusif albom) — Miri Yusifin 2011-ci ildə yayımlanmış minialbomu.

## Digər
* ''Karvan'' (film, 1995) — qısametrajlı cizgi filmi.
* Karvan (nəqliyyat) — birgə səyahət edən bir qrup nəqliyyat vasitəsi.
* ''Karvan'' İK — Yevlax şəhərinin futbol klubu.
Qaz (dəqiqləşdirmə)

* Qaz —  maddənin aqreqat halı
* Qaz (quş) — quş cinsi.
* QAZ — Qorki Avtomobil Zavodu
* Qaz (film, 1931) — Azərbaycanda təbii qazın çıxarılması haqqında təbliğat filmi.
* QAZ (film, 2005) — Qeyri-Adi Zarafat komediya filmi.
Hüseynqulu xan Qovanlı-Qacar

**Hüseynqulu xan Qovanlı-Qacar** (1751-1775) — Qacar sərkərdəsi, Fətəli şahın atası.

## Həyatı
Məhəmmədhəsən xanın ikinci oğlu Hüseynqulu xan 1751-ci ildə Astrabad civarında dünyaya gəlmişdir.

Hüseynqulu xan Kərim xan Zənd tərəfindən Damğanın hakimi olmuşdu. Sonra qiyam qaldırıb müstəqilliyini elan etmişdi.

Polkovnik Qold Smit Hüseynqulu xanın öldürülməsi barədə belə yazır: "Kərim xan Zənd gördü ki, Cahansuz şahın öhdəsindən gələ bilmir. Onun üstünə qoşun çəkəsi olsa, gərək milyonlarla pul xərcləyə və özü də Astarabada gedə. Ona görə qərara gəldi ki, bir nəfər qatil göndərsin. Ona görə Əli xan Dəvəlini hüzuruna çağırıb ona dedi: "Nə qədər pul istəsən, sənə verəcəyəm, bu şərtlə ki, Hüseynqulu xanı öldürəsən. Ona tapşırdı ki, Astarabada çatanda özünü ipək taciri kimi qələmə versin".

Əli xan Dəvəli-Qacar Hüseynqulu xanın qan düşmənlərini tapıb başına topladı.

Hüseynqulu xan Cahansuz 1775-ci ildə qisasçı Artuq Köklən-Türkmən tərəfindən öldürüldü.

## Ailəsi
Hüseynqulu xan Məhəmməd xan İzzəddinli-Qacarın Məhdiülya ləqəbli qızı Ağabacı xanımla ailə qurmuşdu. Baba xan (Fətəli şah), Hüseynqulu xan, Məhəmmədsadıq xan adlı oğulları vardı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar
Kabar

**Kabar** — Xəzər tayfalarının tərkibinə daxil olan tayfa.

Kabar tayfasının adı əsasında yaranmış etnotoponimlər Azərbaycan və indiki Ermənistan ərazisində kifayət qədər yayılmışdır. Bu tayfa haqqında ilk məlumatı  Konstantin Baqranarodnı vermişdir. O, bu tayfanın xəzərlərdən çıxdığını bildirmişdir.

Q.Qeybullayev bu etnonimin tərkibində ar sözünü ayırır. ar(ər) türk sözü kişi, ər, 
qəhrəman mənasındadır. Kabarlar Azərbaycanda kabarli və ya  kəbirli adları altında yaşamışlar. Onların yaşadığı əsas areallardan biri də Qarabağ olmuşdur.

Azərbaycanda Balakən və Tərtər rayonlarında Kəbirli adlı iki kənd vardır. Ermənistanın yeni Bəyazid uyezdində Kalar, Şərur-Dərələyəzdə Kəbirli (Kəbirlidağ), Dağlıq Qarabağda X1X əsrdə  Kabirli –qışlaq adı, Kabarrı yeri toponimləri qeydəalınmışdır.

Azərbaycan tarixçisi Mirzə Adıgözəl Bəy kabarları Qarabağın qədim sakinlərindən biri saymışdır. Qarabağ xanlığı dövründə kabarların yaşadıqları yerlər Kabarlı mahalı adlanmışdır 

Urartu yazısında Kuarli Q.A.Melikişviliyə görə Kuarli Eçmiədzin və İrəvan yaxınlığında Karmir–blur (azərbaycanca Qızıl-təpə toponiminin ermənicə tərcüməsi) arasındakı vadidə lokalizə olunur. XIX əsrin ortalarına qədər Ermənistanda əhalisi azərbaycanlılardan ibarət Kəvər (XIX  əsrin ortalarından NovoBayazit, indi Kamo) adı ilə məlumdur. Demək, Kuarli toponimi zaman keçdikcə –"li"  şəkilçisi qəbul etmiş Kəvər formasından 
düzəlmişdir 
  
Zaqafqaziyada kabar etnonimli etnotoponim XII  əsrə aid mənbədə Kabri formasında əksini tapmışdır. Bu kabar sözünün qədim erməni dilindəki deyilişidir. Buradakı  – i  şəkilçisi mənsubiyyət  şəkilçisi ola bilər. Bu etnotoponim  Albaniyadakı Tavus (indiki Berd) qalasının   ətrafındakı yaşayış
məntəqələrinin 1139-cu il siyahısına daxil edilmişdir.

## Mənbə
Ezoterizm

**Ezoterizm** (-daxili) — "populyar", mütəxəssis olmayana aydın olmayan ideya, nəzəriyyə. Hadisələrin daxili, mühüm (ezoterik) və xarici (ekzoterik) əlaqələrinin ifadəsi üçün də tətbiq edilir.

## Haqqında
Ezoterik bilik aşkar və gizli qanunların vahidliyinin sirrini daşıyan və həyatın, kainatın həqiqi mahiyyətini özündə əks etdirən bilikdir. Ezoterik biliklərin toplusu, sistemi ezoterizm adlanır. Ezoterizm (yunanca ezoterikosdaxili, batini) dini, fəlsəfi, yaxud da hər hansı digər təlimlərin batini doktrinalarını özündə təcəssüm etdirən ümumiləşdirici addır. O, həmçinin kosmosun gizli qüvvələri ilə təması və kosmik inkişafı özündə ehtiva edən biliklər toplusudur. Ezoterizmi insanın təfəkkürünün və dünyaya baxışının alternativ formalarından biri kimi də müəyyən etmək olar. Ezoterik reallıq ruhi və vital reallıqdır. Ezoterik həqiqət, hər şeydən əvvəl, insanın özünə ünvanlanıb, yalnız özündən keçirəndən sonra o, zahiri aləmə yönəlir.

Fəlsəfi aspektdə ezoterizm dərk olunan və olunmasının mümkünlüyü qəbul edilmiş konsepsiyaya hörmət edildiyi kimi (burada maddi dünyanın qanunlarına elmi münasibətdən söhbət gedir), rasional təfəkkürlə dərk olunmayan və dərk olunması qeyri-mümkün sayılan konsepsiyaya da hörməti və ona ciddi elmi münasibəti nəzərdə tutan dünyagörüşü ifadə edir.

Praktik aspektdə ezoterizm görünən və görünməyənlərin, ağılla dərk olunan və dərk olunmayanların tabe olduqları vahid qanunların təcəssüm üsulları ilə məşğuldur. Görünən və görünməyənlər, dərk olunan və olunmayanlar uyğun olaraq, rasional və irrasional idrak məsələlərini özündə ehtiva edir. Xarici forma və məzmun rasional bilikdə təcəssüm olunursa, batini mahiyyət irrasionalda təcəssüm olunur. Bunların vəhdət şəklində dərki varlıq haqqında bütöv mənzərəni yaradır ki, bu da idrak nəzəriyyəsinin təməlini təşkil edir. Rasional bilik intellekt, mühakimə, analiz və s. kimi ağıl kateqoriyaları ilə öyrənilən subyekt-obyekt münasibətlərinin özünə və onların zahiri tərəfinə aiddir. İrrasional bilik varlığın subyekt və obyekt haçalanma-Fəlsəfə tarixi sına qədərki təcrübəsi, həmçinin belə haçalanmadan yaranan münasibətlərin batini tərəfidir. Varlığın dərk edilməsində irrasionala tam üstünlük verən dini filosof N.A.Berdyayev (1874–1948) bu işdə ağılla ruhun vəhdətini vacib sayaraq belə yazır: "Canlı həqiqət, bütöv həqiqət yalnız intellektual yolla, mühakimə yolu ilə açıla bilməz; onunla ancaq ruhani həyat təcrübəsində təmasda olmaq mümkündür. Ağıl özünün təcrid olunmuş, ayrılmış mövcudluğuna son qoymalı və ruhun dolğun, tam həyatı ilə üzvi surətdə yenidən birləşməlidir. O zaman şüurlu dərketmə mümkündür. Varlığı dərketmə təcrübədə verilir, lakin o, heç vaxt rasionallaşdırılmış təcrübədə bəlli olmur. Subyekt və obyektə parçalanma mərhələsinə qədərki dövrdə varlıq yalnız dini, mistik təcrübədə bəlli olur. Fəlsəfə üçün qidanı, materialıyalnız orada axtarmaq lazımdır".

## Xarici keçidlər
* Deni Qril. Ezoterizm bidətə qarşı, Əbdürrəhman əl-Bistami
Dağ qazı

+video #WPWP

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xüsusiyyətləri
Çox vaxt onu ayrıca Eulabeia cinsinə aid edirlər. Bədən quruluşu qəşəngdir Uzunluğu 70–76 sm, kütləsi 1,9–3,2 kq olur. Boynu uzun və nazik, dimdiyi kiçikdir. Lələkləri qonurumtul-bozdur; açıq rəngli bədəninin yanlarında tünd zolaqlar var; başı, boynunun yanları, qarıncığı, quy ruğunun altı və üstü ağdır; təpəsində və peysərində eninə qonurumtul-qara zolaqlar var. Dimdiyi sarı, burunüstü sümüyü və burun dəlikləri qara, ayaqları narıncıdır. Orta və Mərkəzi Asiya dağla rın da, Cənub-Şərqi Altaydan Qərbi Mancuriyaya qədər, cənuba doğru Pamirə, Ladakx və Tibetə qədər məskunlaşmışdır. Dağ göllərinin sahillərində və onlara yaxın, 1000 m-dən 5000 m-ədək yüksəklikdə yerləşən çay vadilərində, həmçinin sarların və çalağanların yuvalarını tuta raq qayalarda, yaxud ağaclarda koloniyalarla yuvalayır. Hindistanın şimalında, Banqladeşdə və Myanmada qışlayır; Himalay dağları üzərindən, 9000 m-ədək yüksəklikdə uçub keçirlər. Bərk qaçır, yaxşı üzür və suya baş vurur. Əsasən quruda və suda tapdığı bitki mənşəli yemlə qidalanır. Monoqamdır. 3–5 (bəzən 7–8) yumurta qoyur; dişi fərd 28–30 gün kürt yatır. Balaları hər iki valideyn gəzdirir. Ət cəbalalar təqribən 2 aylığında uçmağı öyrənirlər. Dağ qazı asan əhliləşir və yaxşı çoxalır. BTMİ-nin "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Desert Eagle

**Desert Eagle** () — Böyük kalibrli özüdolan tapança. 1983-cü ildə ABŞ-də Magnum Research şirkəti və İsraildə Israel Military Industries şirkəti tərəfindən yaradılıb.

## Populyar mədəniyyətdə
Desert Eagle 600-dən çox film, televiziya şousu və video oyununda nümayiş etdirilərək populyar mədəniyyətdə geniş rol alıb.  CEO-su John Risdallın sözlərinə görə tapançanın kommersiya uğuru qismən onun filmlərdə istifadəsi ilə bağlıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
# ↑ U. S. Patent 4619184 (İngiliscə)
# ↑ 1 2 3 4 5 6 Magnum Research, Inc. Frequently Asked Questions on Desert Eagle Pistols  (İngiliscə)

## Xarici keçidlər

* Official Magnum Research Desert Eagle page 
* The Desert Eagle Pistol Knowledge Database
Clostridium difficile

qrammüsbət, anaerob, sporlu adətən bağırsaq florasına aid olmasa da müayinə materialında rast gəlmə tezliyi böyüklərdə 5%, uşaqlarda 50% təşkil edən,  tipinə aid   sinifinin,  dəstəsindəki,  cinsindən olan bakteriya növü, psevdomembranoz kolit xəstəliyinin törədicisi.

## Xarici keçidlər
*  Forschung aktuell, Deutschlandfunk, 4. November 2009
* Epidemiologie und Prävention von Clostridium difficile (Schweiz) 
* Centers for Disease Control and Prevention: Overview of Clostridium Difficile Infections (USA)
Sarıcalı

**Sarıcalı** — bir neçə mənada istifadə oluna bilər:

## Toponim

### [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikası]]

* Sarıcalı — Ağcabədi rayonununda kənd.
* Sarıcalı (Ağdam)— Ağdam rayonunda bir neçə yaşayış məntəqələrinin adı:
** Sarıcalı — Çəmənli inzibati ərazi dairəsində kənd.
** Sarıcalı — Sarıcalı inzibati ərazi dairəsində kənd.

* Sarıcalı — Tərtər rayonunun Sarıcalı kənd inzibati ərazi vahidində kənd.
* *Sarıcalı* — Tərtər rayonunun Düyərli kənd inzibati ərazi vahidindəki Yuxarı Sarıcalı kəndinin əvvəlki adı.
* *Sarıcalı* — Cəbrayıl rayonunun Sarıcallı kəndinin adının əvvəlki forması.

### [[İran|İran İslam Respublikası]]

* Sarıcalı — Qərbi Azərbaycan ostanının Takab şəhristanının inzibati ərazi vahidində kənd.
* Sarıcalu — Zəncan ostanının Əbhər şəhristanının Sultaniyə bəxşinin Gözəldərə dehestanında kənd.
* Sarıcalı (Urmiya) —
* Sarıcalı (Takab) —
* Sarıcalı (Sultaniyə)

## Tayfa quruluşu
* Sarıcalı oymağı — Cavanşir elinin qollarından biri.

## Həmçinin bax
* Sarıca
* Sarıcalar
Əbülhəsən Anaplı

**Əbülhəsən Anaplı** — Azərbaycan teatrının komiklərindən biri, aktyor.

## Həyatı
"Anaplı" təxəllüsü ilə tanınan Əbülhəsən Məmmədov, 1894-cü ildə Qubada doğulub. Uşaqlığı Bakıda keçib, səhnəyə ilk dəfə 1911-ci ildə çıxıb. "Nicat", "Səfa" mədəni-maarif cəmiyyətlərinin teatr truppalarında, Hüseynqulu Sarabskinin "Müsəlman opera artistləri", Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyov qardaşlarının "Hacıbəyli qardaşlarının opera-operetta artistləri dəstəsi"ndə faciə, dram, əsasən komediya tamaşalarında cazibəli səhnə surətləri yaradıb. Soyadı bəzi afişa və proqramlarda "Anaplinski" kimi də göstərilib.

## Yaradıcılığı
Əbülhəsən Anaplı Azərbaycanın ilk parodiya aktyorlarından biridir. O, sənət dostu Rza Darablı ilə birgə böyük maraqla qarşılanan konsertlər vermiş, burada faciə aktyorlarından Hüseyn Ərəblinskinin, Abbas Mirzə Şərifzadənin, komiklərdən Mirzağa Əliyevin, Hacıağa Abbasovun, opera ustası Hüseynqulu Sarabskinin, qadın rollarının mahir ifaçısı Əhməd Ağdamskinin və başqalarının oyun tərzlərinə maraqlı parodiyalar etmişdir. Yaradıcılığı qaravəlli oyun prinsipləri, çevik improvizə bacarığı ilə seçilib. Gözəl və məlahətli səsi, zərif plastikası aktyorluq imkanlarına genişlik verib.

## Çıxış etdiyi tamaşalar və oynadığı rollar
Qafqazın, İranın bir çox şəhərində qastrol səfərlərində olmuşdur. Komik aktyor olan Anaplı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə (1918–1920) Azərbaycan dramaturgiyasının ən yaxşı nümunələrində — Mirzə Fətəli Axundzadənin "Hacı Qara" tamaşasında Kərəməli, Zülfüqar Hacıbəylinin "Evliykən subay" tamaşasında Qaraçı, Üzeyir Hacıbəylinin "Arşın mal alan" və "Məşədi İbad" tamaşalarında Vəli, Hambal, Nəcəf bəy Vəzirovun "Keçmişdə qaçaqlar" tamaşasında Pirverdi, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Pəri cadu" tamaşasında Niyaz və Əmrah, "Dağılan tifaq" tamaşasında Gənc, Əbdül, İmamverdi, "Ac həriflər" tamaşasında Həsən, Nəriman Nərimanovun "Nadir şah" tamaşasında Cavad, Cəfər Cabbarlının "Ədirnə fəthi" tamaşasında Molla Hacı, Rza Zakinin "Sultan Əbdülhəmidin xəli" tamaşasında Abdulla bəy, Mirzəbala Məmmədzadənin "Bakı uğrunda müharibə" və ya "Nuru paşanın igidliyi" tamaşasında Samson, İsa bəy Aşurbəylinin "Azərbay və Can" tamaşasında İvan, Fridrix Şillerin "Qaçaqlar" tamaşasında Papas, Vilyam Şekspirin "Kral Lir" tamaşasında Təlxək, İvan Turgenevin "Pulsuzluq" tamaşasında Kərbəlayı Vəli, İsmayıl Rüstəmbəyovun "Dövləti-bisəmər" tamaşasında isə Abdulla rollarını ifa etmişdir.

## Cəfər Cabbarlının onun haqqında yazdıqları

## Ölümü
1921-ci ildə Əbülhəsən Anaplı sənət yoldaşı Mirpaşa Sadıqovla birlikdə kiçik təbliğat dəstəsinin tərkibində Qarabağın Keşiş kəndində (indiki Xocalı rayonunun Təzəbinə kəndi) çıxış edib. Lakin fevralın 13-dən 14-nə keçən gecə hər iki aktyor erməni daşnakları tərəfindən amansızcasına qətlə yetirilib. Onların nəşi Bakıya gətirilərək dəfn olunub.

## Xatirəsi
Bakı şəhəri Sabunçu rayonu, Bakıxanov qəsəbəsində Əbülhəsən Anaplının adını daşıyan küçə mövcuddur.

## Həmçinin bax
* Rza Darablı
* Hacıbəyli qardaşlarının opera-operetta artistləri dəstəsi

## İstinadlar
Murtuza Axundzadə

**Murtuza Axundzadə** və ya **Murtuza Axundov** () — Azərbaycan milli azadlıq hərəkatının fəal iştirakçılarından biri. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü.

## Həyatı
Murtuza Axundzadə 1877-ci ildə Quba qəzasında tacir ailəsində anadan olub. O, Qubada seçilən, fəallığı ilə diqqətçəkən ziyalılardan idi. Buna görə, 1918-ci ildə Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulanda, Quba sakinləri onu parlament üzvlüyünə layiq bilmişdilər. Murtuza bəy "Müsavat" fraksiyasına daxil olmuş və parlamentin 96 üzvündən birinə çevrilmişdi. Bu zaman onun 41 yaşı vardı.

## Parlamentdəki çxışları
Quba məsələsi ilə bağlı parlamentdə 1919-cu il fevralın 5-dəki çıxışında bildirirdi:

Sonrakı çıxışlarının birində isə qeyd edir ki:

## Ailə üzvlərinin xatirələri
Oğlu Yusifin xatirələri:

1918-ci ilin iyunun 15-də Murtuza bəy həbs olunur həmin günlə bağlı qızı Minanın xatirəsi:
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1923-cü ildə yazdığı "Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti" kitabında Murtuza Axundzadəni Azərbaycanın istiqlal şəhidi adlandırıb.

## Ölümü
1920-ci ilin aprelin 28-də Cümhuriyyət Parlamenti müəyyən şərtlərlə hökuməti bolşeviklərə verdi. Ancaq az sonra məlum oldu ki, onlar heç bir şərtə əməl etməyəcəklər. Artıq hakimiyyət tamam bolşeviklərin əlində idi. Belə olunca, yeni hakimiyyət əvvəlki iqtidarın izlərini silməyə başlayır. Cümhuriyyətlə bağlı hər kəs ya yenidən qayıdıb nəyisə dəyişə bilmək üçün gizli yolla Türkiyəyə keçir, ya da Nargin adasında "xalq düşməni" damğası ilə güllələnərək Xəzər sularına qərq olurdu. 1920-ci ildə Murtuza Axundov "xalq düşməni" kimi güllələnmiş və yalnız 72 il sonra bəraət almışdı.

## Ailəsi
Murtuza Axundzadə və xanımı Nəcimə Axundzadənin 9 övladı olub: Məmmədağa, Ələkbər, Xanım, Mina, Ağaəli, Yusif, Dürsədəf (ikisi körpə ikən vəfat etmişdi). Murtuza Axundzadə Bakı şəhərində Mirzə Ağa Əliyev küçəsi (əvvəllər "Çadrovaya" adlanan küçə), ev 199 ünvanda yaşayırdı. 

## İstinadlar
Bədri Seyidzadə

**Bədri Seyidzadə** (tam adı: **Bədrəddin Kərbəlayı Mir Cavad oğlu Seyidzadə**; ) — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
İlk təhsilini kənd məktəbində, sonra mədrəsədə almışdır. "Seyid" təxəllüsü ilə şeirlər yazan dayısı onu da yazmağa həvəsləndirmiş, klassik poeziya ilə tanış etmişdir. Bədri Seyidzadə 1909 ildə "Nəşri-maarif‖in darülmüəllimində təhsilini davam etdirmişdir. 1910-cu illərdən başlayaraq, "Tuti", "Övraqi-nəfisə", "Məzəli", "Babayi-Əmir" məcmuələrində "Bərqi-əyyar", "İgnə", "Sancaq", "Bayquş" imzaları ilə şeirlər çap etdirmişdir. Şeirlərində ("Bizə nə!..", "Şükür, xudaya" və s.) Sabir satiralarının ideya və bədii xüsusiyyətlərindən bacarıqla bəhrələnmişdir. Bədri Seyidzadə əruzun müxtəlif bəhrlərində qəzəl, müxəmməs, tərkibbənd və s. yazmış, Nizami, Sədi və Füzulidən təxmislər etmişdir. 1918 ildə Azərbaycanda milli istiqlal hərəkatının qələbəsindən sonra Bədri Seyidzadənin yaradıcılığında sosial-demokratiya ideallarını tərənnüm edən poetik nümunələrə rast gəlinir. Dövrün poeziyasında olduğu kimi, şairin yaradıcılığında da azad Vətən, müstəqillik rəmzi olan üçrəngli milli bayrağın tərənnümü mühüm yer tutur. Şair "Vətən" ("Azərbaycan" qəzeti, 1919, 7 avqust) şerində də vətəni yüksəkdə duran və əbədiyyətədək enməyəcək bayraqlı bir diyar kimi vəsf etmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan ədəbiyyatı
Davud Ağamirzadə

**Ağamirzadə Davud Əsgər oğlu** (? – ?) — Azərbaycan şairi. 1918–20 — illər milli istiqlal poeziyasının nümayəndələrindən biri.

## Həyatı
Bu dövrdə "Azərbaycan" qəzeti öz ətrafında Cümhuriyyəti ruh yüksəkliyi, sevinclə qarşılayan görkəmli sənətkarlarla yanaşı, gənc ədəbi qüvvələri də birləşdirirdi. Davud da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü ədəbi mühitində seçilən şairlərdən idi. Yaradıcılığında əsgər şeirləri, azad vətəni, milli bayrağı tərənnüm, xalqı birliyə çağırış ruhlu şeirlər mühüm yer rutur. Şair Azərbaycan bayrağını, onun üzərində parlayan ay-ulduzu belə vəsf edirdi: Üzərində göründükcə ulduzun Şeir söylər sənə nazlı tiirk qızı Sən çırpındın, sən yüksəldin, göründün Və tanıtdın millətlərə sən bizi Davudun əsgər şeirlərində ("Əsgər şərqisi", "Məqsədimiz", "Bir əsgərin dilindən", "Azərbaycan ordusuna", "Əsgər") vətənə sonsuz sevgi, torpağımızın hər qarışı uğrunda canını qurban verən Azərbaycan əsgərinin şücaəti, milli istiqlalımızın qorunması tərənnüm edilir. Davud müstəqillik rəmzi kimi tərənnüm etdiyi üçrəngli milli bayrağı xalqın əsarət və köləliyinə qoyulan nöqtə kimi mənalandırır.

## Mənbə
* Azərbaycan Xalq Cürnhuriyyəti (ədəbiyyat, dil, mədəniyyət quruculuğu), B., 1998;
* Ağayev İ., XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan şeri, B., 2002.
Fədaiyan-i İslam

Fadā'iyān-e İslam (fars: فدائیان اسلام, həmçinin Azərbaycan dilində "Islam fədailər" yazıldığına), bir xarizmatik 21 yaşlı İlahiyyat tələbə Nəvvab Səfəvi adına tərəfindən 1946-ci ildə İslam fundamentalist gizli cəmiyyət olarak, İranda təsis edilib.
Vakuol

**Vakuol** ( – boş) — əsasən bitki hüceyrələri üçün xarakterikdir. Onlar iri və kiçik ölçülü olur. Mərkəzi vakuol sitoplazmadan tək membranla – tonoplastla ayrılır.

İri mərkəzi vakuol endoplazmatik şəbəkədən ayrılan kiçik qovuqcuqlardan əmələ gəlir. Vakuolun boşluğu suda həll olan qeyri-üzvi maddələr, üzvi turşular və digər maddələrlə dolur.

Mərkəzi vakuol hüceyrədə turqor təzyiqini tənzimləmək funksiyasını yerinə yetirir. Vakuolda fotosintez üçün lazım olan su və maddələr mübadiləsi nəticəsində əmələ gələn çöküntü maddələri toplanır. Lakin çöküntü maddələri hüceyrədən xaric olunur. Vakuollarda həmçinin, rəngləyici maddələr olan antosianlar da toplanır. Bəzi vakuollar isə lizosomları xatırladır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.dissland.com/catalog/videlenie_svoystva_i_stroenie_membran_vakuoley_rasteniy.html
Qayğusuz Abdal

**Qaygusuz Abdal** ( 1341-  1444) əsl adı **Əlaəddin Qeybi** olan Ələvi və Bəktaşi xalq ozanı.

## Həyatı

Babası Əlaəddin bin Yusif, atası isə Alaiyə bəyi Hüsaməddin Mahmud olduğu söylənilir. Bəktaşi böyüyü Abdal Musaya bağlanaraq təsəvvüf yoluna girdi. Misirə gedərək Bəktaşiliyi yaymaya çalışdı və orada vəfat etdi.

Didaktik janrdakı əsərlərində açıq və aydın bir dil işlətdi. İncə və iynəli bir üslubu vardı. Ələvi və Bəktaşi şeir ənənələrini yaşatdı. Bəzi şeirlərində Yunus Əmrənin təsiri görünür.

## Əsərləri

* *Divan*
* *Saray-name*
* *Minber-name*
* *Dil-güsa*
* *Gevher-name*
* *Budala-name*
* *Məsnəvi*
* *Muglata-name*
* *Əsrar-i Hurûf*
* ''Vücûd-name'

## Mənbə

*Prof. Dr. Abdurrahman Güzel, Kaygusuz Abdal, Ankara 1981

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* "Türk Halk Şiiri", Asım Bezirci, Say Yayınları, 1993
Qul Hümmət

**Qul Himmət** — XVI əsrdə yaşamış ələvi xalq ozanı.

## Həyatı

Məzarı, doğulduğu yer olan Tokat ilinə bağlı Almus ilçəsinin Görümlü (Varzıl) kəndindədir. Ələvi-Bəktaşi məzhəbinin Ərdəbil təkkəsinə bağlı Səfəviyyə qolundan olduğu önə sürülür.

Yaşadığı dönəmdə, Pir Sultan Abdal və Şah İsmayıl Xətai ilə adı anılmışdır və Yeddi Ulu Ozandan biridir. İnancından dolayı çiləli bir həyat keçirdiyi, zindanlarda yatdığı söylənilir.

Ölümüylə ilgili vacib bilgilər olmamaqla bərabər, Pir Sultanın 1560-cı ildə asılmasından sonra uzun müddət qaçaq yaşayıb kəndində vəfat etdiyi sanılır. Sevgi, sülh, dostluq təmli nəfəslər söyləmişdir.

## Həmçinin bax

*Ələvi
*Bəktaşilik

## Xarici keçidlər

*  
* www.kulhimmet.com
Türk Milli Hərəkatı

**Türk Milli Hərəkəti** — keçmiş Osmanlı İmperiyası və müasir Türkiyədə baş vermiş milli hərəkat. Birinci Dünya müharibəsinin pis nəticəsindən sonra Osmanlı İmperiyasının bölünməsi və Türkiyə Cümhruriyyətinin yaradılması dövrünü əhatə edir. Hərəkata Mustafa Kamal Atatürk liderlik etmişdir.

Türk Milli Hərəkatı həm hərbi həm də siyasi hərəkat olaraq türk inqilabçılarını bir məqsəd altında birləşdirməyə nail olmuşdur.

Bu hərəkət, Osmanlı İmperiyasının süqutundan sonra onun Türkiyə Respublikası simasında yenidən yaranmasına imkan vermiş və onu bölünmədən xilas etmişdir.  Məhz bu hərəkatın üzvlərinin təşəbbüsü ilə daha sonra Misak-i Milli adı ilə anılan "Əhd-i Milli Bəyannaməsini" hazırlamışdılar. Bəyannamə sonradan Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinin manifesti olub.

## Həmçinin bax
*Türkiyə Qurtuluş Savaşı
Birinci İnönü döyüşü

**Birinci İnönü döyüşü** — Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsindəki Türk-Yunan müharibələrində yunan ordusu ilə türk Ankara Hökumətinin ordusu arasında 6-11 yanvar 1921-ci il tarixlerində baş vermiş bir döyüş.

## Tarix
15 may 1919-cu ildə yunan orduları İzmir şəhərini işğal edir. 10 avqust 1920-ci ildə isə türk sultanının nümayəndəsi Sevr sülh sazişini imzalayır ki, bu anlaşmaya görə Yunanıstana Şərqi Frakiya (bəzi mənbələrdə Trakiya), bütün İzmir vilayəti, İmbros və Tenedos adaları keçirdi. Yunan ordusu bu ərazilərə öz ordularını yeridərək qarşılarındakı bütün partizan və üsyançı türk dəstələrini əzirdi.

Yunan ordusunun hərəkətləri Türkiyə Böyük Millət Məclisini qəti addımlar atmağa vadar etdi. Böyük Millət Məclisi sultan hökumətini vətən xaini və satqın elan edir və Sevr müqaviləsini tanımır. Mustafa Kamal Atatürk və onun silahdaşları təcili olaraq şərq cəbhəsindəki qoşunları qərbə ataraq yeni dəstələr yığmağa başlayır.

## Döyüş
Yanvar ayının əvvəlində general Papulasın başçılığı altında olan yunan ordusu Bursadan Əskişəhər istiqamətində hərəkət etməyə başlayır. 6–9 yanvar 1921 tarixləri arasında döyüşlər örtmə və təhlükəsizlik qüvvələri əməliyyatı şəklində reallaşdı. 9 yanvarda onlar ilk türk qoşunları ilə rastlaşır və İnönü dəmir yolu stansiyasında döyüşə girirlər. Döyüş axşam saatlarınadək davam edir ancaq türklərin müqavimətini qıra bilmir.

10 yanvar yunan diviziyası Kovalca-Aknınar xətti, digəri isə Yeniköy-Teke-Hayriye istiqamətində hücuma keçir. İlk həmlə uğurlu alınır və Mustafa Fevzinin başçılıq etdiyi türk müdafiə korpusu geri çəkilərək, qərb cəbhəsinin komandanı İnönünün məsləhəti ilə Çuxurhisarda cəmləşir.

Yunanların Kovalca-Aknınar xəttini almaqlarına baxmayaraq yardıma gələn əlavə türk dəstələrini görüb anlayırlar ki, türklər bu hissədən çıxmayacaqlar. Əlavə döyüşə hazır olduqlarını görməyən yunanlar 11 yanvar İnönü stansiyasından çəkilir.

## Nəticəsi
Bu döyüş digərlərindən elə də mürəkkəb olmadığına baxmayaraq göstərdi ki, türk inqilabçıları hesablaşmağa vadar edən bir qüvvədir. Yüksək taktiki göstərişlərinə görə polkovnik Mustafa İsmət İnönüyə general rüstbəsi verilir. Bu döyüşdə qazanılan prestij türklərin öz konstitusiyalarını qurmağa və RSFSR ilə Moskva sazişini bağlamağa imkan yaratdı. Hərbi uğurdan istifadə edərək Mustafa Kamal Atatürk italyan hökuməti ilə danışıqlara başlayır və artıq 13 mart italyan ekspedisiya korpusu Anadolunu tək edir.

## Həmçini bax
* İnönü
* İkinci İnönü döyüşü

## Mənbə
* И. Г. Дроговоз "Турецкий марш: Турция в огне сражений", — Минск: "Харвест", 2007. ISBN 978-985-16-2075-9
Türkiyə dilləri

**[[Türkiyə]]də** rəsmi dövlət dili türk dilidir. Danışılan çoxlu sayda dil olmasına baxmayaraq əhalinin 80%-dən çoxu məhz bu dildə danışır, yazır və ünsiyyət qurur. Dil ilə bağlı Türkiyə konstitusiyasının 42-ci maddəsində deyilir:

Türkiyə vətəndaşları üçün istənilən təhsil müəssində türk dilindən əlavə heç bir dil ana dili kimi tədris edilməməlidir. Maarif və təhsil müəssisələrində xarici dilin keçirilməsi qaydaları qanunla tənzimlənir. Beynəlxalq müqavilələrin qüvvəsi saxlanılır.





## İstinadlar
Məkarim Şirazi

**Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi** () — İran din xadimi, müctəhid, ayətullah.

## Həyatı
1924-cü ildə Şiraz şəhərində dindar bir ailədə dünyaya göz açmışdır. Bu ailə öz əxlaqi üstünlükləri ilə tanınmışdır. Cənab ustad ibtidai təhsilini Şirazda başa çatdırmışdır. Onun güclü yaddaşı və misilsiz istedadı şagirdlər arasında seçilməsinə səbəb olmuşdur. Baxmayaraq ki, ailədə heç kim ruhani olmamişdır onun İslam maarifinə olan eşqi onu iftixarla dolu olan bu yola gətirmişdir. O böyük şəxsiyyət təxminən 14 yaşlarında rəsmən dini dərslərini "Ağa Babaxan Mədrəsəsi " -ndə başlamışdır. O qısa zamanda sərf, nəhv, məntiq, mə"na, bəyan elmlərini əxz etmişdir. O 18 yaşinda Şirazdan Qum elmi hövzəsinə gəlir və 5 il ərzində Ayətullah Burucerdi və digər böyük üləma və ustadlardan dərs almışdır.

## Əsərləri
# "Qur’ani-məcidin aydın və rəvan tərcüməsi";
# "Təfsiri-nümunə"; 1–28.
# "Qur’an bəyanının mövzu təfsiri"; 29–38.
# "Təfsirul-mizan"ın tərcüməsi; 39, 40.
# "Qur’anda əxlaq"; 41–43.
# "Filosofnümanlar";
# "Haqq cilvəsi";
# "İslamda müdiriyyət və komandanlıq";
# "Dünyanın ən üstün xanımı Zəhra (s. ə.)";
# "Əxlaq işığında həyat";
# "İslam iqtisadiyyatının əsas yönümləri";
# "Allahı necə tanıyaq?";
# "Böyük rəhbərlər və məsuliyyətlər";
# "Unudulmuş dəyərlər";
# "Marksizmin süqutu";
# "Təkamülün son fürsətləri";
# "Bizim ainlərimiz";
# "Gənclər üçün 50 əqidə dərsi";
# "Təhlükəli əyləncələr";
# "Namaz ali tərbiyə məktəbidir";

## Həmçinin bax
* Cəfər Sübhani

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mənbə: makarem.ir
*
Yatrogen

**Yatrogen** ( — həkim +  — doğulmaq, törəmək) 1925-ci ildə ilk olaraq alman psixiatoru Bumke (Oswald Conrad Edouard Bumke) tərəfindən təklif olunmuş və xəstənin vəziyyətinin həkimin ehtiyatsız davranışından (fikirin xəstənin anlamayacaq xüsusi leksikondan istifadə etməklə) pisləşməsi mənasını verən tibbi termin. Yatrogen -zay tibbi iş deməkdir. Platonov qeyd edir ki, hansı sahədə çalışmasından asılı olmayaraq həkim yadında saxlamalıdır ki, onun hər bir sözü xəstəyə nalayiq (suggestiv) görünə bilər. Sonradan bu termin tibbdə geniş tətbiqini taparaq, həkimin ehtiyatsızlığı, savadsızlığı, səriştəsizliyi, səhlənkarlığı ucbatından xəstənin səhhətinə əlavə vurulmuş ziyan yartogen hal kimi qiymətləndirilməsinə qərar verilmişdir. Yatrogen hal ya reaksiya bəzən xəstənin bir neçə mütəxəssis tərəfindən müalicə olunmasından da yarana bilər. Qədim bir aforizimdə deyildiyi kimi: "Bir həkim yaxşıdır, iki pis, üç təhşətlidir".
Yatrogen xəstəliklər ya arzuolunmaz hallar həkim tərəfindən xəstəyə təyin olunmuş dərman preparatlarının əlavə təsirlərindən də yarana bilər. Hər il dünyada 7 milyon xəstə yatrogen fəsadlardan əziyyət çəkir. ABŞ da Beynəlxalq səhiyyə təşkilatı tərəfindən apardığ tədqiqatlar göstərmişdir ki, bu halların yarısı qaçılmaz olsa da yarısından qaç mümkündür. Böyük Britaniya xəstəxanalarının 1/10-i bu cür xətalara malikdir. Ali tibbi şuranın gəldiyi qənaət bundan ibarətdir ki, bura əsasən təcrübəsiz – assistent həkimlərin ilk illər buraxdıqları səhvlər aiddir. Təcrübəli mütəxəssis həkimlərin səhvləri halların kiçik bir qismini təşkil edir. Bu tədqiqat zamanı bir həftə ərzində 19 xəstəxana üzrə 120000 təyinat yoxlanılmış, bunlardan 11000-dən çoxunda (8,9%) səhv və yanlışlıqlara rast gəlinmişdir. Bundan da hər 1/60 -i isə potensial olaraq öldürücü xarakter daşımışdır. Demək olar ki hər 10 təyinat planından biri səhv olmuşdur. Daha maraqlısı odur ki, hər 20 baş həkimin təyinatlarından biri xətalı olmuşdur. Bu səhv və səhlənkarlıqların əksəriyyəti də xəstəxanalardakı tələm-tələsik və qaça-qaç iş rejimindən irəli çıxır. Buna görə də müəllifin fikrincə xəstəxanaların yeni yanaşma tərzlərinə ehtiyacları vardır.

## İstinadlar
Lernu!

right|thumb|150px|Saytın loqosu
**Lernu!** (və ya *lernu.net*) — esperanto dilini öyrənmək üçün beynəlxalq, pulsuz sayt. Saytda esperanto dili üzrə informasiya, çoxlu sayda kitab və dərsliklər var. Bundan başqa interaktiv təlimlər və imtahanlar, fleş-oyunlar, esperanto dilində hekayələr, qısa filmlərlə tanış olmaq, forumda müzakirələrə qoşulmaq olar.  

"Lernu" sözu esperanto dilindən "öyrən" kimi tərcümə olunur.

Saytın Azərbaycan dilində versiyası da fəaliyyət göstərir.

## Xarici keçidlər
(ru) Lernu! 

Saytın Azərbaycan dilində versiyası
Sergey Vitte

**Vitte Sergey Yuliyeviç** (; ) — alman mənşəli rus dövlət xadimi, qraf (1905).

## Həyatı
1892-ci ildə Rusiya imperiyasının Yollar və maliyyə naziri, 1903-cü ildə Nazirlər Kabinetinin, 1905–1906-cı illərdə Nazirlər şurasının sədri olub. Şərab inhisarının tətbiqinin (1894), qızıl monometalizminin tətbiqi ilə nəticələnən pul islahatının (1897), Sibir dəmir yolu tikintisinin təşəbbüskarı olub. Stolıpinin aqrar islahatlarının bəzi müddəalarını işləyib, 17 oktyabr 1905-ci il manifestinin müəllifidir.

## Əsərləri
# Витте С. Ю. Принципы железнодорожных тарифов по перевозке грузов Киев : журн. "Инженер", 1883.
# Витте С. Ю. Речь министра финансов в заседании Совета государственных кредитных установлений, 21 декабря 1892 года Санкт-Петербург : тип. М-ва вн. дел, [1893].
# Витте С. Ю. Вынужденные разъяснения по поводу отчета ген.-ад. Куропаткина о войне с Японией. Москва : Т-во И. Д. Сытина, 1911.
# Витте С. Ю. Конспект лекций о народном и государственном хозяйстве, читанных его императорскому высочеству великому князю Михаилу Александровичу в 1900–1902 гг. Санкт-Петербург : Тип. АО Брокгауз-Ефрон, 1912.
# Витте С. Ю. Воспоминания. М., 1960
# Витте С. Ю. Всеподданнейший доклад министра финансов…февраль 1899 г. 
# Протокольная запись выступлений министра финансов С. Ю. Витте и министра иностранных дел М. Н. Муравьева на совещании министров под председательством Николая II 

## Ədəbiyyat
# Степанов С. ''С. Ю. Витте (исторический портрет)'' 
# Игнатьев А. В. *С. Ю. Витте — дипломат*. М., 1987.
# Корелин А. П. *Сергей Юльевич Витте*. // *Россия на рубеже веков: исторические портреты*. М., 1991.
# Тарле Е. В. ''Граф С. Ю. Витте. Опыт характеристики внешней политики''
# Троцкий Л. ''Граф Витте''
# Ананьич Б. В., Ганелин Р. Ш. С. Ю. Витте — мемуарист. СПб., 1994.
# *Векшина Ю. А.* Граф В. Н. Коковцов — государственный деятель Российской империи. — СПб.: Нестор-История, 2008.

## İstinadlar
Marc Simpson

**Marcori "Marc" Simpson** ( qızlıq familiyası — **Buvye** ()) — Simpsonlar cizgi serialının əsas personajlarından biri.

## İstinadlar
Pyotr Stolıpin

**Stolıpin Pyotr Arkadyeviç** (d. 1862 - ö. 1911) — rus dövlət xadimi, Rusiya imperiyası daxili işlər naziri.

## Həyatı
1885-ci ildə Sankt-Peterburq universitetini bitirərək Torpaq nazirliyində işə düzəlib. 1905-ci ildə 1-ci dövlət dumasının buraxılmasından sonra çar onu daxili işlər naziri təyin edir və həmin ilin 8 iyununda nazirlər sovetinin sədri olur. Bu vəzifədə o bir çox qanun layihələrini qəbul etdirir. 9 noyabr 1906-cı ildə qəbul edilmiş "kəndli torpaq sahibkarları və torpaqdan istifadə haqqında" qanuna əsasən icmalar ləğv olunurdu və kəndlilərə şəxsi istifadə üçün torpaq sahələri verilirdi. 31 mart 1908-ci ildə dövlət duması qarşısında Amur dəmir yolunun tikintisi məsələsini qaldırmışdı.
## Faəliyyəti

## İstinadlar
Corc Kerzon

**Corc Nataniel Kerzon** (; ) – Böyük Britaniya dövlət xadimi, diplomat, markiz.

## Həyatı
Oksford Universitetini bitirmişdir. 1891–1892-ci illərdə Hindistanın işləri üzrə nazir müavini, 1898–1905 illərdə Hindistanın vitse-kralı, 1919–1924-cü illərdə B. Britaniyanın xarici işlər naziri olmuşdur. 1911-ci ilden parlamentin lordlar palatasının üzvü idi. Sovet-Polşa sərhədlərini müəyyənləşdirən "Kerzon xətti"ni 1920 ildə Antanta adından təklif etmişdir. Birinci dünya müharibəsindən (1914–18) əvvəl Qafqazda olmuş və regionu dərindən öyrənmişdir. 1920 il yanvarı 10-da Paris Sülh Konfransı (1919–20) Ali Şurasının iclasında Azərbaycan və Gürcüstan hökumətlərinin Antanta ölkələrindən kömək istəmələri haqqında məlumat vermiş, bu respublikalarm müstəqil dövlətlər kimi dərhal de-fakto tanıması təklifıni irəli sürmüşdür. Onun təklifi ilə yanvarın 11-də Antanta Ali Şurası Azərbaycan və Gürcüstan respublikalarının de-fakto tanınması barədə qərar qəbul etmişdir. Kerzon Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini qorumaq məqsədilə ona yardım göstərilməsini təklif etmiş, müttəfiq ordularının çıxarılmasının əleyhinə olmuşdur. Kerzon 1920 ilin əvvəllərində İngiltərə parlamentində azərbaycanlılara və Anadolu türklərinə qarşı soyqırımları törətmiş ermənilər barədə belə demişdi:

"Mənə elə gəlir ki, siz erməniləri səkkiz yaşında təmiz və məsum bir qız kimi zənn edirsiniz. Bu fikirdə çox yanılırsınız, halbuki ermənilər özlərinin son vəhşi davranışları ilə nə qədər qantökən olduqlarını büsbütün isbat etmişlər."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Analysis of George Curzon as Viceroy '' 
* India under Curzon and after, By Lovat Fraser, Published by William Heinemann, London – 1911.Digital Rare Book :
* ''Problems of the Far East: Japan – Korea – China '' by George Curzon, 1st Marquess Curzon of Kedleston at archive.org
* ''Modern parliamentary eloquence; the Rede lecture, delivered before the University of Cambridge, 6 November 1913 '' by George Curzon, 1st Marquess Curzon of Kedleston at archive.org
* ''Russia In Central Asia In 1889'' by George Curzon, 1st Marquess Curzon of Kedleston at archive.org
* ''War poems and other translations '' by George Curzon, 1st Marquess Curzon of Kedleston at archive.org
* ''George Nathaniel CURZON was born 11 Jan 1859. He died 20 Mar 1925. George married Mary Victoria LEITER on 22 Apr 1895 ''
Qurnik Zabje FK

**Qurnik** — Polşanın futbol klubu.

## Uğurları

### Ölkədaxili turnirlərdə
;Polşa çempionatı:
** **Qızıl medal (14)** — 1957, 1959, 1961, 1962/63, 1963/64, 1964/65, 1965/66, 1966/67, 1970/71,1971/72, 1984/85, 1985/86, 1986/87, 1987/88.
** **Gümüş medal (4)** — 1962, 1968/69, 1973/74, 1990/91.
** **Bürünc medal (7)** — 1958, 1960, 1967/68, 1969/70, 1976/77, 1988/89, 1993/94.

;Polşa Kuboku:
** **Qalib (6)** — 1964/65, 1967/68, 1968/69, 1969/70, 1970/71, 1971/72. 
** **Finalçı (7)** — 1955/56, 1956/57, 1961/62, 1965/66, 1985/86, 1991/92, 2000/01.

;Polşa Superkuboku:
** **Qalib (1)** — 1988.

### Beynəlxalq arenada ən yaxşı nəticələri
;UEFA Kuboklar Kuboku:
* **Finalçı (1)** — 1969/70

## Komandanın heyəti
* Komandanın heyəti 2022

## Komandanın keçmişində əməyi olanlar

### Keçmişindəki məşhur futbolçular
*   Lukas Podolski

## Qaynaq

## Həmçinin bax
* Polşa Futbol Federasiyası

## Xarici keçidlər
* Qurnik Peşəkar Futbol Klubu Rəsmi Saytı (gornikzabrze.pl)
* Qurnik (90minut.pl)
Qazma ev

**Qazma** — Azərbaycanın ən qədim məskən tiplərindən biri. Mağara tipli yaşayış evlərinin sonrakı mərhələsini qazma, yarımqazma adlandırırdılar. Azərbaycanın Kiçik Qafqaz, Gəncəbasar və qərb bölgələrində bu tip evləri pəyə evlər kimi də adlandırıblar.

## Qazmanın inşaatı

Planda düzbucaqlı olan bu tip evlər, onun sahibinin maddi vəziyyətindən asılı olaraq müxtəlif ölçülərdə tikilirdi. Dağlıq ərazilərdə son zamanlara qədər qalmaqda olan qazma (pəyə) tipli evlərin inşaqaydası bəsit olduğundan, onları hər kəs özü tikə bilirdi. Bunun üçün yamacın gündöyən səmtində (güney) tikiləcək ev üçün ilk növbədə yer müəyyənləşdirib kalafa qazılırdı. Kalafanın arxa və ya iki yan divarları yamacın dik çapılmış torpaq divarından, açıq qalmış qabaq tərəfi isə daş hörgüdən ibarət olur və burada giriş yolu qoyulurdu. Düzənlik yerlərdə inşa edilən belə qazmalarda divarların dördü də torpaqdan olurdu. Kalfa qazılıb başa çatdıqdan sonra qazmanın (pəyənin) dam örtüyü qurulurdu. Bunun üçün evin uzunu boyunca bir-birindən 1,5-1, 7 m aralı dirəklər basdırılır, üzərinə yoğun tir (kərən) atdıqdan sonra kalafa divarlarının üstünə "hərmə" (pasna) adlanan yastı ağaclar uzadılırdı. Hərmənin qoyulması dam örtüyünü ağırlığı altında torpaq divarın uçulub-tökülməsinin qarşısını alırdı. Bir ucu hərmənin, digər bir ucu isə kərənin üzərinə qoyulan pərdilər
vasitəsi ilə dam çardağı qurulur, üstünə carcı, avar döşəndikdən sonra kalafanın içərisindəki torpaq dam örtüyünün üstünə atılıb möhkəm tapdalanırdı.

Qazma (pəyə) tipli yaşayış evləri ictimai inkişafın sonrakı mərhələrində inşaat ənənələrinin zənginləşməsi nəticəsində təkmilləşərək yeni variantlarda təzahür etmişdir. Bu təkmilləşdirilmiş
formalardan biri ondan ibarətdir ki, dik çapılmış divarın qarşısında hərmə (pota) dirəkləri basdırılır, hərmə ağacları həmin dirəklərin üstünə qoyulurdu. Belə olduqda qazmanın davamlılığı artır, torpaq divara dam örtüyünü təzyiqi azalırdı.

Digər formada isə, divarboyu basdırılmış hərmə dirəklərin arası çubuq və ya qarğı ilə hörülür, üzəri suvanırdı. Sonralar onu daş hörgüsü əvəz etmişdir. Ayrımlara məxsus yaşayış evi tiplərindən qazma evlərin inkişafının sonrakı mərhələsi pəyəbaşı, daha sonra şeşə öylük və ya qaradamolmuşdur.

## Mənbə
* **Azərbaycan etnoqrafiyası** AMEA ARXEOLOGİYA VƏ ETNOQRAFİYA İNSTİTUTU, ŞƏRQ-QƏRB BAKI 2007, 

## Həmçinin bax
* Qaradam
Rondavel

thumb|250px|Adi Rundavel
thumb|250px|Rundavelin damının içəridən görünüşü

**Rondavel**,  rondavelle — Afrikanın cənubununda yerləşən banta xalqlarının (camaatların) ənənəvi yumru evi.

## Rondavelin inşaası

Rondavel adətən yumru formaya malikdir və ənənəvi olaraq təbiətdə əlçatan materiallardan hazırlanır. Divarları adətən daşdan hazırlanır. Sement məhlulu qumdan ibarət ola bilər. Torpaqlar və ya peyinin qarışığından da istifadə edilir. Rondavelya damının əsas elementləri: yumru meşə materialından tikir və ya uzunluğuna görə kəsilmiş ağacların budaqlarından şüvüllərdirlər. Dam qamışla örtülür və tirlərlə ot kanatlarıyla möhkəmləndirilirdi. Damın istehsalı konstruksiyasının çətinliyindən asılı olaraq 1-2 günə baş verirdi.
Devid Lloyd Corc

**Devid Lloyd Corc** (; ) – britaniyalı siyasətçi, 1916-1922 illərdə baş nazir. 1945-ci ildə ölümündən qısa bir müddət əvvət Dvifor qrafı rütbəsi verildi.

Liberal Partiyasından seçilən sonuncu baş nazirdir. Birinci Dünya müharibəsi ərzində ölkəsini idarə etdi, müharibədən sonra Avropanın yenidən dirçəlməsində baş rol oynadı. Osmanlı İmperiyasını parçalama siyasətini dəstəklədi, İstiqlaliyyət Müharibəsi boyunca İngilis hökumətini idarə etdi. Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulmasına səbəb olan türklərə qarşı açılmış müharibənin baş memarı oldu.

## Gənclik illəri
1863-cü ildə Mançesterə bağlı Korlton-on-Medlokda doğulan Lloyd Corc, fəhlə ailəsindən olan ilk ve əslən Uelsdən olan yeganə Böyük Britaniya baş naziridir.

Hüququ bitirdi. 1885-ci il seçkilərində Austen Çamberlainın islahat programından təsirlənərək Liberal Partiyaya qatıldı. İrlandiyanın muxtariyyəti (Home Rule) üçün mübarizə aparan baş nazir William E. Gladstoneun təqibçisi oldu. Uels üçün oxşar bir muxtariyyət programı təşkil etməyə çalışdı. 1890-cı ildə parlamentə girdi. Parlamentdə xüsusilə Anqlikan Kilsəsinin rəsmi statusuna ve Bor Müharibəsinə qarşı çıxışları ilə tanındı.

1905-ci ildə Nazirlər Kabinetinə daxil oldu. 1908-ci ildə maliyyə naziri oldu. İngiltərədə sosial təhlükəsizlik sisteminin qurulmasında baş rol oynadı. İşçi hüquqlarını müdafiə etdi. Lordlar Palatasının ayrı-seçliliklərinə qarşı mübarizə apararaq aristokratiyasın ingilis siyasətindəki ağırlığının azaldılmasını təmin etdi.

## Baş Nazirliyi
Baş Nazir Asquith liderliyindəki Liberal Partiya 1916-cı ildə bölündükdən sonra, Lloyd Corc partiyanın bir qanadı ilə birlikdə ayrılaraq Muhafizəkar Partiyanın dəstəklədiyi bir koalosiya hökuməti qurdu. 6 dekabr 1916-cı ildə baş nazir oldu. Birinci Dünya müharibəsinin son iki ilində, beş nəfərlik "Savaş Kabineti" ilə ingilislərin müharibə siyasətini idarə etdi.

Müharibədən sonra toplanan Paris Sülh Konfransı Lloyd Corcun karierasının zirvəsi idi. Parisdə qaldığı beş ay ərzində Fransa baş naziri Clemenceau və ABŞ baş naziri Vilson üzərində üstünlüyə sahib oldu. Müharibədən sonra başda Almaniya və Osmanlı İmperiyası olmaqla, yeni qurulacaq dünya nizamını müəyyən etməkdə mühüm rol oynadı.
## İstinadlar
Tunika

**Tunika** () — Ağ yundan və kətandan qədim Roma geyimi.

Qısa qollu uzun köynək idi. Üst paltarın altından geyilirdi. E.ə. 1-ci minilliyin əvvəllərinə aid aşşur təsvirlərində midiyalılar üstdən heyvan dərisi bərkidilmiş tunika ilə təsvir edilirdilər.

## Mənbə

*ASE, "Tunika", Bakı, 1986, səh. 373.
Türkiyə Kommunist Partiyası (1920)

**Türkiyə Kommunist Partiyası** (TKP; ) — Türkiyədə siyasi partiya

## Tarixi
1920-ci il sentyabrın 10-16-da Bakıda keçirilən təsis qurultayında İstanbul kommunist və sosialist təşkilatlarının, Anadolu kommunist təşkilatının və Rusiyada türk siyasi mühacir və hərbi əsirlərin yaratdığı kommunist təşkilatının birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. Qurultay TKP-nin Proqram və Nizamnaməsini qəbul etdi, Kominternin qərarları ilə tam razı olduğunu bildirdi. TKP MK bürosuna Mustafa Sübhi (sədr), Ehtəm Nəcad (baş katib), Süleyman Nuri, İsmayıl Haqqı, Məhəmməd Emin və b. seçildilər.

TKP türk xalqının 1918-1922-ci illər milli azadlıq mübarizəsində fəal iştirak etdi. 1921-ci ilin yanvarında partiya ağır zərbəyə məruz qaldı; Trabzon limanı yaxınlığında, açıq dənizdə Mustafa Sübhi başda olmaqla TKP-nin 15 nəfər rəhbər xadimi vəhşicəsinə öldürüldü.

1922-ci il avqustun 15-də Ankara yaxınlığında TKP-nin 2-ci qurultayı keçirildi. Qurultay ölkənin iqtisadi və siyasi vəziyyəti, siniflər və sinfi mübarizə və s. məsələlərə dair mühüm qərarlar qəbul etdi. Partiyanın qərarlarının təbliğində "Yeni həyat", "Doğru səs" məcmuələri və "Oraq və çəkic" qəzeti böyük rol oynayırdı. TKP-nin fəaliyyətinin genişlənməsindən qorxuya düşən türk irticası 1923-cü ilin mayında ölkə daxilində partiyanın fəaliyyətinin qanundankənar elan edilməsinə nail oldu. TKP həmin vaxtdan gizli fəaliyyət göstərməyə başladı.

İkinci dünya  müharibəsi dövründə partiya Türkiyə hökumətinin faşist Almaniyası ilə əməkdaşlıq siyasətinin dərhal dayandırılması, SSRİ ilə dostluq münasibətlərinin yaradılması uğrunda mübarizə aparmışdır. TKP-yə qarşı dəfələrlə ağır cəza tədbirləri görülmüş, 1944, 1951, 1980-1981-ci illərdə onun fəal üzvlərinin əksəriyyəti həbs edilmişdir.

1983-cü ilin noyabrında TKP-nin 5-ci qurultayı keçirilmişdir. Qurultayda sülh uğrunda, müharibə təhlükəsinə qarşı mübarizə problemlərinə xüsusi diqqət yetirilmiş, ölkədə milli demokratik quruluş yaradılmasının zəruriliyi qeyd edilmiş, partiyanın yeni Proqram və Nizamnaməsi, konkret siyasi vəzifələrə dair qərar qəbul olunmuşdur.

TKP nümayəndələri Kommunist və fəhlə partiyalarının Beynəlxalq Moskva müşavirələrində (1957, 1960, 1969) iştirak etmiş, müşavirələrdə qəbul olunmuş sənədləri bəyənmişdir. TKP demokratik mərkəziyyət prinsipi əsasında qurulmuşdur. Ali rəhbər orqanı qurultayıdır. TKP-nin mətbuat orqanı "Atılım" (ilk nömrəsi 1974-cü ildən çıxmışdır) qəzetidir.

## Mənbə

*
*Шамсутдинов А.М., "Первый сьезд Коммунистической партии Турции", КСИНА, 1961. 
*Khan Darendelioglu, "Türkiyede komunist hareketleri", İstanbul, 1962. 
*Tuncay M., "Türkiye’de sol akımlar. 1908-1925", Ankara, 1967.