open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olumla ölüm arasındakı ömür. Hamlet Qurbanov (film, 2015)

**Olumla ölüm arasındakı ömür. Hamlet Qurbanov** — rejissor Sənan Sultanovun 2015-ci ildə Azərbaycan Televiziyasında çəkdiyi sənədli film.

## Məzmun
Filmdə görkəmli teatr və kino aktyoru, Azərbaycanın əməkdar artisti Hamlet Qurbanovun həyat və yaradıcılığına həsr olunur.

## Film haqqında
Filmdə Azərbaycan radiosunda radio müsahibədən, "Dəli yığınacağı", "Əliqulu evlənir" teatr tamaşalarının, Azərbaycan Televiziyasında "Mehmanxana sahibəsi", "Yollar görüşəndə...", "Atayevlər ailəsi", "Evləri köndələn yar", "Topal Teymur", "Qapalı orbit" televiziya tamaşalarının, eləcə də "Dağ meşəsindən keçərkən...", "Sevil", "Dədə Qorqud", "Anlamaq istəyirəm", "Babamızın babasının babası", "Cin mikrorayonda", "Bağ mövsümü", "O dünyadan salam" filmlərinin kadrlarından istifadə edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Müəllif:** Yaqub Əlioğlu
:**Rejissor:** Sənan Sultanov
:**Operator:** Elşən Bədəlov
:**Montaj:** Rəşad Rəhimov, Araz Əjdərov
:**Rejissor assistenti:** Mikayıl Əjdəroğlu, Samir Məlikov
:**Qrafika:** Təkin Əfəndiyev
:**Musiqi tərtibatı:** Əliabbas Qasımov
:**Geyim:** İradə Həyatova
:**Videomateriallar:** Cavid Babayev
:**Mətni oxuyan:** Ədalət Məmmədov (əməkdar artist)
:**İnzibatçı:** Etibar Almazov
:**Redaktor:** Səyavuş Məmmədov

### Rollarda
:Mahir Mirişov
:Zülfəli Adıgözəlov
:Gülxar Şamxalova

### Filmdə iştirak edənlər
:Hamlet Qurbanov (şəkil; əməkdar artist)
:Ağadadaş Qurbanov (şəkil; xalq artisti)
:Gülxar Həsənova (şəkil; opera müğənnisi)
:İlyas Əfəndiyev (arxiv; xalq yazıçısı)
:Elçin (şəkil; xalq yazıçısı)
:Tofiq Tağızadə (arxiv; kinorejissor)
:Oqtay Mirqasımov (şəkil; kinorejissor)

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Sport Express (qəzet)

***Sport-Express*** () — Vladimir Kuçmi tərəfindən əsası qoyulmuş gündəlik idman qəzetidir. Rusiyanın 31 şəhəri də daxil olmaqla, həmçinin Latviya, Belarus, Ukrayna, Qazaxıstan və Amerika Birləşmiş Ştatlarında dərc edilir. Bu, Rusiyada ən çox satışı həyata keçən və gündəlik olaraq, təxminən 700,000 oxucu tərəfindən oxunan idman qəzetidir.

Sport-Express 1991-ci ildən etibarən çap edilir. Həmçinin qəzet Avropa İdman Jurnalları birliyinin üzvüdür.

## Xarici keçidlər
* Official website 
* Covering All the Games
Saday Əliyev

## Həyatı
Saday Əliyev 1948-ci il iyulun 1-də Hacıqabul rayonunun Navahı kəndində, ziyalı ailəsində dünyaya göz açmışdır. 1966-cı ildə Nizami adına Navahı kənd orta məktəbinin 11-ci sinfini qızıl medalla bitirmişdir. Elə həmin il N. Nərimanov adına Azərbaycan Tibb Universtetinin müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olmuş, 1972-ci ildə ali təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuşdur.

## Fəaliyyəti
Saday Əliyev 1972–1974-cü illərdə Almaniyadakı Sovet Qoşun qruplarının tərkibində hərbi həkim, 1974–1978-ci illərdə Bakı şəhəri, Qaradağ rayonunun 23 saylı birləşmiş xəstəxanasında cərrah işləmişdir. Lakin, Saday Əliyev həkim işləməklə yanaşı, elmin sirlərinə yiyələnmək arzusu ilə yaşayırdı. Bu istəklə o,1978-ci ildə ATU-nun "Cərrahiyyə" ixtisası üzrə kliniki ordinaturasına daxil olmuş,1980-ci ildə oranı bitirdikdən sonra I hospital cərahiyyə kafedrasında baş laborant vəzifəsində saxlanmışdır. 1988-ci ilədək I cərrahi xəstəliklər kafedrasının assisenti, 1996–2006-cı illərdə dosent vəzifələrində işləmişdir.
1988-ci ildə "Yüksək risk qrupundan olan xəstəliklərdə öd daşı xəstəliyinin müasir operativ müalicəsinin təhlili" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 2001-ci ildə isə "Çənbər bağırsağın şiş mənşəli obturasion keçməzliyinin cərrahi müalicəsinin nəticələrinin yaxşılaşdırılması yolları" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Saday Ağalar oğlu Əliyev 2006-cı ildə ATU-nun Elmi şurasının qərarı ilə I cərrahi xəstəliklər kafedrasının professoru seçilmişdir. O, Tibb Universitetinin Elmi şurasının üzvü, Doktorluq Dissertasiya Şurasının Elmi katibidir. Yerli və müxtəlif ölkələrin mətbuatında dərc olunmuş 230 elmi məqalənin, 5 metodik tövsiyənin, 7 səməriləşdirici təklifin, 3 tədris-metodik vəsaitin, 3 monoqrafiyanın,1 dərsliyin və ixtira patentinin müəllifidir.
Bu fədakar insan Vətənin ağır günlərində 1992–1994-cü illərində könüllü olaraq cəbhə bölgəsinə yollanmış, Qazax rayonunun Ermənistanla sərhəd bölgəsində yaralı əsgərlərmizə tibbi yardım göstərərək, önəmli əməliyyatları birbaşa cəbhə bölgəsində həyata keçirmişdir.
Professor Saday Əliyev tək vətəndə deyil, xaricdə də çox tanınmışdır. O,1995-ci ildən Nyu-York Elmlər Akademiyasının və 1998-ci ildən N. Piroqov adına Rusiya Cərrahlar Assosiasiyasının üzvüdür. 2007-ci ildə professor Saday Əliyevin adı Amerika Biblioqrafiya İnstitutunun Baş Redaktorlar İdarəsinin geniş tirajla planlaşdırdığı "XXI əsrin böyük zəkaları"seriyasından olan kitaba salınmışdır. Topluda öz elmi və ictimai-siyasi nailiyyətləri ilə tanınmış Albert Eynşteyn, Mark Tven, Martin Lüter Kinq, Dalay Lama, Mahtama Qandi, Tereza Ana, Marqaret Tetçer, Con Kennedi kimi şəxsiyyətlərin siyahısı dərc olunacaqdır. Bu siyahıya baxanda ürəyin fərəhlə döyünür, çünki həmyerlimizin adı dünyanın böyük şəxsiyyətləri ilə bir cərgədə durur. Nyu-York Biblioqrafiya İnstitutu keçən il və bu il professor Saday Əliyevi "ilin adamı " elan etmişdir.
2010-cu ildə bu görkəmli elm adamı Nyu-York Elmlər Akademiyasının qızıl medalına layiq görülmüşdür. Professor Saday Əliyev təcrübəli klinisist, yüksəkixtisaslı və geniş diapazonlu cərrah kimi ölkəmizdə şöhrət qazanmışdır.
Çapacaq nekropolu

**Çapacaq nekropolu** — Sədərək rayonunun Sədərək qalasının şərqində, müasir suvarma kanalının ərazisində arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat
Nekropoldakı kurqanların biri N. Müseyibli tərəfindən tədqiq edilmişdir. Kurqanaltı qəbir kamerası daş qutu tipli olub orta həcmli daşlardan hörülərək qurulmuşdur. Qəbirin uzunluğu 1.85 metr, eni 1.5 metr, dərinliyi 0.6 metrdir. Qəbir kamerasında insan skeletinin qalıqlarına rast gəlinməmişdir. Tədqiqat zamanı qonur rəngdə bişirilmiş gil qabların parçaları, obsidian qəlpəsi və daşdan hazırlanmış bir ədəd yağdan aşkar olunmuşdur. Çapacaq kurqanı aşkar olunmuş arxeoloji materiallara əsasən əsasən eradan əvvəl 14–13-cü əsrlərə aid edilişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çalxan kənd yaşayış yeri

**Çalxan kənd yaşayış yeri** — Kəngərli rayonunun Kəngərli kəndi yaxınlığında yaşayış yeri.

## Ümumi məlumat
Qala təbii cəhətdən əlverişli mövqedə,hündür təpənin üzərindədir. О, planda dördünc formada olub, 0.7 hektar sahəni əhatə edir. Qala divarları bir cərgə iri daşlardan hörülmüşdür. Divarların qalmış hissəsinin hündürlüyü 0.5-1.2 metr, qalınlığı 1 metrdir. Qala divarları kontrforslarla möhkəmləndirilmişdir. Qala tikinti texnikasına görə Oğlanqala, Qazançıqala və Çalxanqala ilə oxşardır. Çalxan yaşayış yeri eradan əvvəl 1-ci minilliyə aiddir. Tədqiqatçıların fikrincə, buradan Tunc dövrü üçün xarakterik olan boyalı qablar tapılmışdır.

## İstinadlar
Yolkənarı meşə zolaqları

**Yolkənarı meşə zolaqları**- Dəmiryolları və şose yollarını qardan,qum və tozlardan, yuyulmadan qorumaq üçün, həmçinin dekorativ məqsədlə zolaq şəklində meşəliklər.

## Ümumi məlumat
Bu meşələr həm də sanitar-sağlamlaşdırıcı funksiyası daşıyır.Dəmir yolları boyu meşə zolaqları kənar yoldan 15–20 m aralı yerləşdirilir. Meşəlik bir və ya çoxzolaqlı ola bilər. Bir zolağın eni 1025 metr,2–7 cərgəli götürülür.Avtomobil yolları boyu meşə zolaqları yoldan 15–50 metr kənarda yerləşdirilib, eni 4–20 metr, adətən 2–4 cərgəli olur. Yolboyu meşə zolaqları uzunömürlü, küləyə, qara və qaza davamlı ağac cinslərindən salınır.

## Həmçinin bax
* Meşə
* Meşələrin ekocoğrafi problemləri
* Azərbaycan meşələri

## İstinadlar
Utanc (teleserial, 2015)

**Skam** ( Shame, az. Utanc) Froqner və Vest End Osloda gimnaziya kimi fəaliyyət göstərən Hartviq Nissen Məktəbində oxuyan yeniyetmələrin həyatından bəhs edən dram janrında Norveç istehsalı tele-serialdır. NRK qrupunun bir hissəsi olan NRK P3 tərəfindən istehal olunur. Serial onlayn xaratkter daşıyır və birbaşa NRK-nın vebsaytında yayımlanır.

## Mükafatlar və nominasiyalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* R əsmi sayt
* R əsmi epizod arxivi
*
Santos FK

**Santos Futbol Klubu** — Braziliyada futbol klubu.1912-ci ildə yaranmışdır. 2023-cü ildə 2-ci liqaya düşmüşdür.

## Uğurları

### Brazilya
* **Brazilya A Seriyası** 8 dəfə: 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1968, 2002, 2004
* **Sao Paulo Çempionatı** 19 dəfə: 1935, 1955, 1956, 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973, 1978, 1984, 2006, 2007, 2010, 2011
* **Rio-Sao Paulo Turniri** 5 dəfə: 1959, 1963, 1964, 1966, 1997

### Beynəlxalq
* **Çempionlar kuboku** — 1962, 1963
* **Libertadores kuboku**: **3 dəfə** — 1962, 1963, 2011
* **KONMEBOL Kuboku**: **1 dəfə** — 1998
* **Sudamerikana kuboku**: **1 dəfə** — 1968
* **Qitələrarası kubok**: **1 dəfə** — 1962, 1963
Don Balón

***Don Balón*** İspaniya və beynəlxalq futbol sahəsində ixtisaslaşmış həftəlik idman qəzeti idi. Jurnal 1975 və 2011-ci illər aralığında Barselona şəhərində çap edilirdi. Həmçinin qəzetin 5 qitədə satışı həyata keçirilirdi.

## Tarix və Profil
Jurnal 1975-ci ildə tanınmış ispan idman jurnalisti olmuş Xose Maria Kasanovas tərəfindən təsis edilmişdir. Həmin ildə o, həmçinin Barselona haqda gündəlik idman qəzetini təsis etmişdir.

*Don Balón* nəşrinin qərargahı İspaniyanın Barselona şəhərində yerləşirdi. Jurnal digər tanınmış idman nəşrləri olan World Soccer, Kicker, A Bola kimi Avropa İdman Jurnalları birliyinin üzvüdür və həftəlik olaraq dərc edilirdi.

1976-cı ildən etibarən jurnal ilin ən yaxşı ispan və əcnəbi futbolçusuna, məşqçisinə, baş hakiminə Don Balón qəzetinin özəl mükafatını təqdim edirdi.

Jurnal həmçinin illik olaraq dünyada 100 ən yaxşı gənc futbolçunun siyahısını hazırlayırdı.

2011-ci ilin sentyabr ayında jurnal iqtisadi böhran səbəbiylə və baş redaktor olan Rocelio Rengelin sonda həbsi ilə yekunlaşmış dava ilə əlaqədar fəaliyyətini dəyandırmışdır.

## İstinadlar
Edafik

## Edafik amillər
Edafik amillər- canlı orqanizmlərin həyatına və yayılmasına təsir göstərən torpaq şəraiti. Torpağın su, hava və temperatur rejimi, onun kimyəvi tərkibi və strukturu edafik amillərə daxildir.

## Edafik faktor
Edafik faktor-torpağın xüsusiyyətləri ilə təyin olunan faktor.

## Edafik faktorlar
Edafik faktorlar-canlı orqanizmlərin həyatına və yayılmasına təsir göstərən torpaq şəraiti. Aşağıdakılara bölünür: kimyəvi-torpağın reaksiyası, duz rejimi (faydalı və zərərli duzlar), torpağın elementar ümumi tərkibi, torpağın uducu kompleksi və udma qabiliyyəti; fiziki xassələri su, hava və istilik rejimi, torpağın sıxlığı, mexaniki tərkibi, strukturu, rəngi, qalınlığı, qrunt suyunun dərinliyi, ana süxurun xarakteri;torpaqda bioedafik-torpaqda olan bitki və heyvan orqanizmləri. Edafik faktorlar bitki örtüyünün xarakterinə təsir göstərir, bu baxımdan bitkiləri spesifik ekoloji qruplara bölünür: kalsiyefil, kalsiyefob, holofit, hipsofit, psammofit, litofit və s.

## Edafik irq
Edafik irqsubstrat (torpaq) faktorlarının təsiri altında xüsusiyyətlər yaranan irq.
 
## Edafik klimaks
Edafik klimaks-pedoklimaks -iqlim və təkamül səbəblərindən başqa ekosistemin son (final), nisbi davamlı inkişaf fazası, həmçinin torpaq şəraiti ilə müəyyən edilir (nəzarət edilir).

## Edafik klimaks
Edafik klimaks (pedoklimaks) - 1) bitki örtüyünün «final», nisbətən davamlı inkişaf fazası; iqlimlə yanaşı, həmçinin torpaq bitmə şəraitini (çökək yerlərdə izafi rütubətlənmə, daşlılıq dərəcəsi və s.) ilə müəyyən edilir.

## Effektli doza
Effektli doza-ionlaşdırıcı gücə malik şüalanma, insan orqanizminin və onun ayrı-ayrı orqanlarının şüalanmaya həssaslığını nəzərə almaqla şüalanmanın mənfi təsirinin mümkün risk dərəcəsini və nəticələrini ifadə edir.

## Xarici keçidlər
* Edafik nedir?-Edafik faktörler nelerdir?
İbadulla Ağayev

**İbadulla Əliağa oğlu Ağayev** () — Azərbaycan alimi, tibb elmləri doktoru (1991), professor (1992). Səhiyyə Nazirliyinin Baş epidemioloqu (1992–2020), Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi (2000), Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2007). Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının (1999), Beynəlxalq Ekoenerji Akademiyasının (2001) və Azərbaycan Epidemioloqları, Mikrobioloqları və Parazitoloqları Cəmiyyətinin sədridir.

## Həyatı
İbadulla Ağayev 1950-ci il yanvar ayının 17-də Sabirabad rayonunun Muğan Gəncəli kəndində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə Muğangəncəli kənd orta məktəbini bitirib. 1967-ci ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olub və 1973-cü ildə oranı bitirib. 1973–1974-cü illərdə E. Əfəndiyev adına 2 saylı Bakı şəhər klinik xəstəxanasında cərrahiyə ixtisası üzrə internatura keçmişdir.

1974-cü ildən 1976-cı ilin mart ayına qədər Bakı şəhər mərkəzi təcili tibbi yardım stansiyasında həkim işləmişdir. 1976-cı ilin mart ayında N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun epidemiologiya kafedrasına müsabiqə yolu ilə assistent vəzifəsinə seçilmişdir.

1979-cu ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş və 1982-ci ildə kafedraya dosent vəzifəsinə seçilmişdir. 1991-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək tibb elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. 1992-ci ildə epidemiologiya kafedrasına müdir vəzifəsinə müsabiqə yolu ilə seçilmiş və həmin ildə də professor vəzifəsi təsdiq olunmuşdur.

Hal-hazırda Azərbaycan Tibb Universitenin Epidemiologiya və biostatistika kafedrasının müdiridir. Rəhbərliyi altında 40 nəfər namizədlik, 2 nəfər isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 270 elmi əsərin, o cümlədən 5 dərsliyin, 15 tədris vəsaitinin, 10 metodik göstərişin müəllifidir.

1992-ci ildən 2020-ci ilə qədər Səhiyyə Nazirliyinin baş epidemioloqu olmuşdur. Eyni zamanda ATU-nun gigiyenik fənlər üzrə metodik və epidemiologiya, mikrobiologiya və yoluxucu xəstəliklər üzrə problem komissiyalarının sədridir.

1999-cu ildə Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının, 2001-ci ildə isə Beynəlxalq Eko-enerji Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

2025-ci ildə "Dədə Ələsgər Ocağı" İctimai Birliyinin təşkilatçılığı ilə Rəşid Behbudov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrında İbadulla Ağayevin 75 illik yubileyi keçirilmişdir.

Haqqında şair Yusif Ağbulaqlı "Bir alim var" (Bakı, "Təbib", 2025) və yazıçı Məlahət İsmayılqızı "Kişilər himməti dağ qoparır… Kişi ol, dağ qopar həmmiytət ilə!" (Bakı, "Təbib", 2025) adlı kitab yazmışdır.

## Təltifləri
1999-cu və 2006-cı illərdə Səhiyyə Nazirliyinin fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

2000-ci ildə Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının İ. P. Pavlov adına gümüş medalı ilə təltif olunmuşdur.

2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin fərmanı ilə "Əməkdar müəllim" fəxri adı verilmişdir.

2007-ci ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamı ilə "Əməkdar elm xadimi" adına layiq görülmüşdür.

27 mart 2024-cü ildə "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çıldır gölü

**Çıldır gölü** — Araz hövzəsinin ən böyük gölü.

## Ümumi məlumat
Şərqi Anadoluda 1959 m yüksəklikdə yerləşir və Qərbi Arpa çayın mənbəyini təşkil edir. Sahəsi 123 kvadrat kilometrdir.Kısır və Akbaba dağları arasında vulkan mənşəli çuxurda yerləşən gölün uzunluğu 18,3 kilometr, maksimal eni isə 16,2 kilometrdir. Əsasən qar suları, bulaqlar, kiçik çaylarla qidalanan Çıldır gölünün orta dərinliyi 30 metrə,ən dərin yeri 130 metrə, həcmi isə təxminən 1,2 kub kilometrə çatır. Çıldır hövzəsinin illik orta temperaturu təxminən 3,5 dərəcədir.

## Həmçinin bax
* Türkiyə
* Şərqi Anadolu
* Araz çayı

## İstinadlar
Eyvaz nekropolu

**Eyvaz nekropolu** — Ordubad şəhərinin cənub-şərq hissəsində arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat
Abidə XX əsrin 80-ci illərinin əvvəllərinə qədər mövcud idi. Orada mərmərdən hazırlanmış çoxlu başdaşı tipli qəbirüstü xatirə abidələri var idi. Bu abidələrin üzərində ərəb və fars dillərində kitabələr olmuşdur. Qəbiristanlıq sufi şeyxi Pir Eyvazın vəfatından sonra yaranmışdır. Sonralar bu sufi şeyxinə hörmət əlaməti olaraq onun qəbri ətrafında dəfn mərasimləri keçirilmiş və böyük bir qəbiristanlıq yaranmışdır. Qəbiristanlıqdakı məzar kitabələrinin tarixləri orada 16-18-ci əsrlərdən başlayaraq dəfn mərasimləri keçirildiyini söyləməyə əsas verir. XX əsrin 80-ci illərində dağıdılıb, yerində avtovağzal inşa edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əjdahan mağarası

**Əjdahan mağarası** — Sədərək rayonunun Sədərək kəndindən şimalda, qayalığın içərisində arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat
Yaxınlığında yeddi ildən bir qaynayıb çıxan Cincili bulaq var.mağaranın uzunluğu 12 metr, eni 3–4.5 metr, hündürlüyü 2–2.5 metr arasındadır. Mağaranın üzərinə mərmi düşdüyündən onun tavanının bir qismi dağılaraq girişi tutmuşdur. Tavanı ocaq yanmasından qaralmışdır. Mağaranın ön tərəfi kiçik meydan şəklindədir. İçərisi nəm torpaq qatı ilə örtülmüşdür. Araşdırmalar zamanı mağaranın girişindən erkən orta əsrlərə aid keramika məmulatı aşkar olunmuşdur. Araşdırmalar mağaradan müəyyən müddət yaşayış məskəni kimi istifadə edildiyini göstərir. Burada qədim mədəniyyət izlərinin olmasının müəyyənləşdirilməsi arxeoloji araşdırmalar tələb edir. Yaşayış yerini 3–8-ci əsrlərə aid etmək olar.

## Həmçinin bax
Sədərək rayonu
Qazma mağarası
Kilit mağarası

## Xarici keçidlər
* Naxçıvan abidələri

## İstinadlar
Yarus (geobotanika)

**Yarus** – biosenoz və aqrosenozda həm assimlyasiya edən (yarpaq və budaqları), həm də adsorbsiya edən və ehtiyat toplayan (kökləri, kökümsovu, kök yumrusu, soğanağı) hissələrinin yerləşdiyi qat (mərtəbə). Əsas qat (mərtəbə) əsas yarus, alt qatlar isə ikinci, üçüncü yarus adlanır. Yaruslarda çətirlər və biohorizontlar ayrıla bilər. Ot örtüyü, kol və ağac yarusları ayrılır. Yarus termini meşəçilikdə daha çox işlənir.

## Yarusluq
Biosenoz və aqrosenozun müxtəlif örtmə dərəcəsi və hündürlüyü olan, assimlyasiyada, həmçinin maddələrin və enerjinin toplanmasında müxtəlif dərəcədə iştirak edən qatlara, yaruslara, çətirlərə, biohorizontlara və s. ayrılması.

## Xarici keçid

## Həmçinin bax
* Biosenoz

## İstinad
Əlibəy kəhrizi

**Əlibəy kəhrizi**- Ordubad şəhərinin Təbriz küçəsində tarixi abidə.

## Ümumi məlumat
Kəhriz Əli bəy tərəfindən inşa edilmişdir.O,Ordubad çayının gətirmə çöküntülərində qazılmış və öz təbiiliyini saxlayan sadə formalı kəhriz abidəsidir.Abidənin pillələri kəhrizin axını xəttinə perpendikulyar istiqamətdə enir.Tez xarab olan ərzaq məhsullarını saxlamaq üçün xüsusi yer vardır.Onun divarları səliqəli şəkildə qazılmış,yalnız üst hissədə iri qaya parçası olduğu kimi saxlanmışdır.Abidənin plan üzrə uzunluğu 4.93 metr,eni 1.5 metr,yer səthindən dərinliyi 4.56 metrdir.Çıxışın yer səthindən hündürlüyü 1.9 metrdir.Onun suyundan içmək və məişət məqsədilə istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Ordubad şəhəri
* Kəhriz
* Naxçıvanda kəhrizlər

## İstinadlar
Zəhərli bitkilər

**Zəhərli bitkilər** – tərkibində zəhərləyici maddələr olan bitkilər. Zəhərli bitkilərin tərkibində olan zəhərli maddələr mərkəzi sinir sisteminə (oyadıcı, iflicedici və s.), tənəffüs və həzm orqanlarına, ürək-damar sisteminə, qaraciyər, böyrəklərə və s. təsir edir. Zəhərli bitkilərin faydalı xüsusiyyətləri də var. Onların bəzilərindən (xaş-xaş, acılıq, dəlibəng, batbat və s.) müxtəlif dərman maddələri, bir qismindən (öldürgən, tütün, asırqal, kəpənəkçiçək, mahmızçiçək) intektisid alınır. 

## Respublikamızda yayılan zəhərli bitkilər
Azərbaycan Respublikasında Zəhərli bitkilərdən öldürgən, acılıq, qatırquyruğu, rapontikum, çobanyastığı, cil, acı yonca, qızıl-sarmaşıq, yapıqqanotu, canavargiləsi, batbat, dəlibəng, mahmızçiçək, ayıdöşəyi, südləyən, acı biyan, süsən, xaşxaş, üzərlik, qaymaqçiçəyi, qaytarma, asırqal, həlməl, dəmirtikan, xaçgülü, ardıc, sarıkol, qaraçöhrə, gərməşov, şümşad və s. daha geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zəhərli bitkilər bağı

## Həmçinin bax
* Naxçıvanın zəhərli bitkiləri 
* Zəhərli fizostiqma
Zəhərli kimyəvi maddə

**Zəhərli kimyəvi maddələr** — kənd təsərrüfatı bitkilərinin xəstəlik törədicilərinə və zərərvericilərinə qarşı mübarizə aparmaq, həmçinin insan və heyvan ektoparazitlərini məhv etmək üçün istifadə olunan mineral və ya bitki mənşəli, ya da sintetik kimyəvi maddələr. Fosfor-üzvi və xlor üzvi birləşmələr, karbonatlar, müxtəlif mis, sink, kükürd və ftor birləşmələri zəhərli kimyəvi maddələrdəndir.

## Zəhərli kimyəvi maddələrin maksimum yolverilən səviyyəsi
Ərzaq məhsullarında zəhərli maddələrin (məs., pestisidlərin) maksismum yol verilən səviyyəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Radioaktiv və kimyəvi maddələrin zərərsizləşdirilməsi zamanı görülən tədbirlər
Loqyoya adası

**Loqyoya** () — Şpitsbergen arxipelaqına daxil olan, Şimal-Şərq Torpağından qərbdə yerləşən ada. Adanın sahəsi 103,5&nbsp;km² təşkil edir. Ada insanlar tərəfindən nadir halda ziyarət olunur. Ada ilk dəfə 1925-ci ildə Moskva şirkəti tərəfindən xəritəyə salınmışdır. Adaya adı məşhur araşdırmaçı Uilyam Skorbski 1920-ci ildə vermişdir.

## Mənbə
* Place names in Norwegian polar areas
Məmə zəlzələsi

**Məmə zəlzələsi** () — İranda dəhşətli zəlzələ meydana gəldikdən sonra 2010-cu ildə iranlı din alimi höccətülislam Kazım Siddiki zəlzələlərə qadınların dekolteli geyinməsi səbəb olduğunu bildirmişdi. Bunun ardınca 26 aprel 2010-cu ildə 200.000 qadın dekolteli geyinərək zəlzələ yaratmağa çalışdı, ancaq buna müvəffəqiyyətli ola bilmədilər. Nəticədə tarixə bu hadisə **"boobquake"** – yəni **"məmə zəlzələsi"** kimi düşdü.

## Səbəbləri
2010-cu ilin aprel ayında Tehranda cümə namazı zamanı höccətülislam Kazım Siddiki dindarlara deyirdi:

*"Ədəblə geyinməyən qadınların çoxu cavan oğlanları yoldan çıxarır, onları pis yola çəkir, cəmiyyətdə xəyanət yayırlar. Bu da nəticədə zəlzələlərin artmasına gətirib çıxarır".*

[thumb|[Cennifer Makkreyt]]
Bundan sonra ABŞ-dən olan 22 yaşlı tələbə Cennifer Makkreyt () internetdə sosial şəbəkələrdə təklif etdi ki, aprelin 26-sı "Məmə zəlzələsi günü" qeyd olunsun. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən minlərlə qadın aprelin 26-da döşlərinin yarıaçıq şəklini yayaraq *"Görək, zəlzələ olacaqmı"* deyə zarafat edirlər.

Cennifer Makkreyt o zamandan bəri statistika da aparıb. Bu məmələr dünyada zəlzələlərin sayına elə də ciddi təsir etməyib. Əksinə, aprelin 26-dan bu yana dünyada yeraltı təkanların sayı bir az da azalıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Jennifer McCreight personal blog
*Jennifer McCreight: What I learned from Boobquake, The Guardian
İkram Kərimov

* İkram Kərimov — azərbaycanlı seysmoloq.
* İkram Kərimov — azərbaycanlı hüquqşünas.

## Həmçinin bax
* İkram
* Kərimov
Gəmiqaya nekropolu

**Gəmiqaya nekropolu** — Ordubad rayonunun Nəbiyurdu yaylasında arxeoloji abidə. Kiçik Qafqazın Ordubad dağlarında, Qapıcıq dağının cənub və şərq yamaclarındakı Nəbi yurdunda, Qaranquş yaylaqlarında yerləşən qayalarda çəkilmiş petroqlif-piktoqramlar, Azərbaycan mədəniyyətinin ən qədim nümunələrindən biri.

## Ümumi məlumat
Burada qəbirlər daş qutu tiplidir. Tədqiqat zamanı dağıdılmış qəbirlərin birindən isə Kür-Araz mədəniyyətinə aid keramika parçaları tapılmışdır. Araşdırmalar zamanı nekropolda həmçinin dəmir dövrünə aid qəbirlər aşkar olmuşdur. Dəmir dövrünə aid olan qəbir abidəsi qaya parçalarından dördkünc formada hazırlanmış, üzəri ağır sal daşlarla qapadılmışdır. Qəbirin içərisinə şimal tərəfdə yerləşən ensiz dromoslardan girilir. Qəbirin sağ divarında bir üçbucaq şəkilli taxça vardır. Abidə kanal qazılarkən dağıntıya uğramışdır və talan edildiyindən maddi-mədəniyyət nümunələri aşkar olunmamışdır. Nekropol tikinti texnikasına və quruluşuna görə onu eradan əvvəl 4-1-ci minilliklərə aid edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Təbiətin möcüzəsi – Gəlinqayalar 

## Həmçinin bax
Momotombo

**Momotombo** — Nikaraquada yerləşən stratovulkan, Manaqua gölünün şimal-qərb sahilindədir. Kordilyera Los Maribios sıra dağlarının cənub-şərq sonluğunda yerləşir. Leon şəhəri 36 kilometr qərbdə yerləşir; vulkanın 1610-cu ildə püskürməsi erkən ispan yaşayış məskəninin sakinlərini məcbur etdi ki, şəhəri indiki yerinə köçürsünlər. Əvvəlki yerdə Köhnə Leonun (Leon Viexo) xarabalıqları qalıb.

Konus, simmetrik formadadı.Vulkan Nikaraquanın rəmzlərindən biridir. Onun təsvirini açıqcalar, poçt markaları, reklam prospektlərinin üstündə tez-tez görmək olar. O, Nikaraquanın 1854-cü ilki gerbində əks olunub.

2015-ci il dekabrın 1-də (yerli vaxtla 30 noyabrdan 1 dekabra keçən gecə) vulkanın 110 il ərzində ilk püskürməsi başlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Global Volcanism Program Momotombo (ingiliscə)
* Volcano Live (ingiliscə)
* Momotombo vuklanın şəkili (ingiliscə)
* Momotombo poçt markalarında  (ingiliscə)
Gərməşovlu nekropolu

**Gərməşovlu nekropolu** — Culfa rayonunun Göynük kəndindən şimalda, Xornu çayının yuxarı axarında, hündür təpənin yamacında arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat
Nekropol Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Naxçıvan bölməsinin arxeoloji ekspedisiyası tərəfindən qeydə alınmışdır. Nekropol yamacda yerləşdiyindən qəbirlər aşınma nəticəsində üzə çıxmış və dağıdılmışdır. Qəbirlər dördkünc, bəzən isə oval formalı olub müxtəlif istiqamətlərə yönəldilmiş vəziyyətdədir. Onlar yanlarda iri sal daşlarla qapadılmışdır. Ətrafa səpələnmiş skelet qalıqları inqumasiya üsulu ilə dəfn adətinin olduğunu göstərir. Qəbirlərdən aşkar olunan gil qablar qırılmış və ətrafa səpələnmişdir. Boz və çəhrayı rəngdə bişirilən keramika məmulatı 1–2-ci əsrlərə aiddir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əyriarx yaşayış yeri

**Əyriarx yaşayış yeri** — Babək rayonunun Cəhri kəndindən cənubda, Qoşatəpədən şimalda, düzənlik ərazidə arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat
Yaşayış yerinin ərazisi bir neçə dəfə şumlanaraq ilkin görkəmini itirmişdir. Bəzi yerlərdə kül yığınları və bad qırıqlarına rast gəlinir. Sel sularının yuyub açdığı yarğanlarda, həmçinin Xor arxının keçdiyi ərazidə, bəzi yerlərdə mədəni təbəqənin 0.5 metr qalınlığında olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Araşdırmalar zamanı aşkar olunan yerüstü tapıntılar müxtəlif dövrlərə aid keramika parçalarından, həmçinin kir-kirə və s. ibarətdir. Keramika məmulatı başlıca olaraq çəhrayı rəngdə bişirilmiş, onların bəzisi qırmızı boya ilə örtülərək cilalanmışdır. Yaşayış yerini 1–10-cu əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Lesya Nikityuk

**Lesya İvanovna Nikityuk** (; ) — Ukrayna teleaparıcısı. Daha çox "Oryol i Reşka" () verilişinin aparıcısı kimi tanınır.

## Həyatı
Lesya Nikityuk 19 oktyabr 1987-ci ildə Xmelnitski şəhərində anadan olmuşdur. Anası Yekaterina Petrovna Nikityuk və atası İvan İvanoviç Nikityuk "Ukrelektroapparat" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin işçiləri olub. Məktəbi bitirdikdən sonra Lesya Xmelnitski humanitar-pedaqoji akademiyasında ali təhsil alıb. Təhsil aldığı illərdə gənc qız "Tornado Lüks" KVN komandasının iştirakçısı olmuşdur. "Qalya, mən marşrutdayam" səhnəciyi YouTube portalında 4 milyondan artıq baxış toplamışdır.

2009-cu ildə Lesya yaxın rəfiqəsi Olqa Panasenko ilə birlikdə "Biqudi şou"da çıxış etməyə başlayıb. 2011-ci ildə Lesya və Olqa "*Рассмеши комика*" şousuna qatılıb və 10.000 qrivna qazanıblar. 2012-ci ildə onlar yenidən həmin şouda iştirak edib və bu dəfə 50.000, ardınca isə 20.000 qrivni əldə ediblər.

2012-ci ildə Lesya "Oryol i Reşka" () səyahət verilişinin aparıcısı oldu. 2013-cü ildə K1 kanalında onun müəllif proqramı olan "*Леся-ЗдЄся*" yayımlanmağa başlayıb.

8 fevral 2015-ci ildə "Oryol i reşka"nın 10-cu yubiley mövsümünün nümayişi başlanmışdır. Orada Lesya Nikityuk da digər həmkarları ilə birlikdə iştirak edib.

2015-ci ildə Lesya Nikityuk, Andrey Bednyakov, Regina Todorenko və Janna Badoyeva Svetlana Lobodanın "Пора домой" () klipində çəkiliblər. Aparıcı, eləcə də, əyləncəli proqram aparıcısı kimi milli televiziya mükafatı "Teletriumf"a namizəd olub.

10 dekabr 2015-ci ildə Lesya Nikityuk "Oryol i reşka" proqramı ilə dünya səyahətinə çıxmışdır. Lakin 24-cü buraxılışdan sonra "Dünya səyahəti"ni yeni şou naminə tərk etmişdir. *Интер* Ukrayna telekanalındakı həmin şou "*Вокруг М*" adlanırdı, *Пятница* rus telekanalında isə "*Леся здеся*" adı almışdı. Bu dəfə veriliş şou-biznesə yox, bütün dünyadakı kişilərə həsr olunmuşdu. Şounun premyerası 10 sentyabr 2016-cı ildə oldu.

2016-cı ilin dekabrında "XXL" kişi jurnalının açıq fotosessiyasında iştirak etmişdir.

2016-cı ilin sonunda Lesya Regina Todorenko ilə birlikdə "Oryol i reşka"nın "Dünyanın ən cənnət və cəhənnəm yerləri" adlanan 13-cü mövsümünün çəkilişinə yollanıb. Mövsümün premyerası 2017-ci ilin fevralında baş tutub.

## Televiziya fəaliyyəti
* *Рассмеши комика* — iştirakçı
* *Орёл и решка* — aparıcı (4–5, 10–13-cü mövsümlər)
* *Леся-ЗдЄся* ("К1" telekanalı) — aparıcı
* *Вокруг М* ("Интер" telekanalı) / *Леся здеся* ("Пятница!" telekanalı) — aparıcı

## Mükafat və nominasiyalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Xoy döyüşü

* Xoy döyüşü (1468) — Uzun Həsən ilə Həsənəli mirzə arasında baş vermiş döyüş.
* Xoy döyüşü (1478) — Ağqoyunlu şəhzadələri, Yaqub və Xəlil arasında baş vermiş döyüş.
Antiqlobalizm

[thumb|[Edinburqda anti-qloballaşma tərəfdarlarının nümayişi]]

**Anti-qloballaşma** — kapitalizmin qloballaşmasına qarşı tənqidi ictimai hərəkatdır.

## İstinadlar
Bhatpara

**Bhatpara** — Hindistanın şərqində, Qərbi Benqaliya ştatında şəhər.

## Əhalisi
Əhalisi 493,7 min (2006).

## Coğrafiyası
Huqli çayının sol sahilindədir. Dəmiryol stansiyası.

## Tarixi
1899-cu ildən şəhərdir.

## Sənayesi
Sanskrit dilinin öyrənilməsi üzrə qədim mərkəzdir. Kəlkətə sənaye zonasında mühüm nəqliyyat qovşağı və sənaye mərkəzidir. Cut, pambıq parça sənayesi müəssisələri var. Kağız istehsal olunur.

## Həmçinin bax
* Bhaktapur
* Bhaqalpur

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi
Bhavnaqar

**Bhavnaqar** — Hindistanın qərbində, Qucarat ştatında şəhər.

## Əhalisi
Əhalisi 566 min (2006) nəfərdir.

## Coğrafiyası
Kathiyavar yarımadasının cənub-şərqində, Ərəbistan dənizinin Kambey körfəzi sahilində port (*aztonnajlı gəmilər üçün*). Bhavnaqarın 10 *km*-liyində iritonnajlı gəmilər üçün yeni liman (*yük dövriyyəsi ildə 1,8 milyon t*) inşa edilmişdir.

## Tarixi
Şəhər 1723-cü ildə salınmışdır. 1947-ci ilədək Bhavnaqar knyazlığının paytaxtı olmuşdur.

## Memarlığı
Dəniz Kimyəvi Maddələri və Duzları Mərkəzi Elmi Tədqiqat İnstitutu *([[1951]]; [[1954]]-cü ildən Bhavnaqardadır*), universitett (1979), Samaldas kolleci (*M.K. [[Qandi]] bu kollecdə oxumuşdur*), Barton kitabxanası (1895), M.K. Qandi memorialı (“*[[Qandi Smriti]]”; [[1955]]; nəzdində kitabxana və muzey*) var.

## Sənayesi
Kənd təsərrüfatı rayonunun ticarət mərkəzidir (əsasən, pambıq). Toxuculuq (pambıq parça, ipək), yeyinti, kimya (*o cümlədən [[mineral gübrələr]]*) sənayesi, maşınqayırma müəssisələri fəaliyyət göstərir. Gəmi təmiri; sahildə duz çıxarılır.

## Qalereya

Ghogha Circle.JPG|Qoqa dairəsi
Nilambagh Palace, Bhavnagar.jpg|Nilambaq Sarayı
Takhteshwar Temple 01.jpg|Taxteşvar məbədi
Shri Swaminarayan Mandir, Bhavnagar 01.jpg|Şri Svaminarayan Mandir



## Həmçinin bax
* Bhaktapur
* Bhaqalpur
* Bhatpara

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bhavnagar Ərazi İnkişafı İdarəsi
Biaknabat müqaviləsi

**Biaknabat müqaviləsi** (1897) — Filippin milli azadlıq inqilabı (1896–98) zamanı filippinli üsyançıların İspaniya hakimiyyətinə qarşı silahlı mübarizəsinin dayandırılması haqqında saziş.

## Haqqında
Noyabrın 18-də Manilada imzalanmışdır; inqilabi hökumətin başçısı E. Aginaldonun qərargahının yerləşdiyi Biaknabato şəhərinin adındandır. İspaniya hakimiyyət orqanları ilə danışıqlar zamanı Aginaldonun burjua-mülkədar qruplaşması müstəmləkiçilərlə kompromisə hazır olduğunu bildirərək, yalnız islahatların (*filippinlilərin ispanlarla hüquq bərabərliyi, [[Filippin]]in korteslərdə təmsil edilməsi, rahib ordenlərinin fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması və s.*) keçirilməsini tələb edirdi. General-qubernator Primo de Rivera islahatlarla bağlı şifahi vəd verməklə kifayətləndi. Biaknabat müqaviləsinə görə, üsyançılar silahı yerə qoymalı, onların liderlərinə isə 800 min peso məbləğində “kompensasiya” ödənilməli idi. 1897-ci il dekabrın 16-da Aginaldo mübarizənin dayandırılması haqqında bəyanat verdi, inqilabi hökumət özünü buraxdı. İspaniya hakimiyyət orqanları Biaknabat müqaviləsinin imzalanması zamanı verdikləri vədləri yerinə yetirmədi. Bir müddət sonra (1898-ci ilin fevralından) silahlı mübarizə yenidən vüsət aldı.

## Həmçinin bax
* Filippin

## İstinadlar

## Xarici keçdilər
* Biaknabat müqaviləsi
Plank zamanı

**Plank zamanı** — Fizikada Plank zamanı (t_P) natural vahıdlər sistemində Plank vahidi kimi tanınan zaman vahididir. İşığın bir vakumda bir Plank uzunluğu məsafəni qət ediyi zamandır, təqribən 5,39\cdot 10^{-44}s   Bu vahid onu ilk dəfə istifadə edən alim- Maks Plankın şərəfinə Plank zamanı adlandırılmışdır. 

Plank zamanı aşağıdakı düsturla hesablanır:

t_P\equiv \sqrt

Burada:

\hbar=\operatorname h/\operatorname 2\pi Plank sabiti (bəzən bu ifadədə ħ əvəzinə h da istifadə edilir)

G- Qravitasiya sabiti

c-işığın vakumdakı sürəti

S- zamanın BS-dəki vahidi saniyədir.

t_P \approx 5,39116(13)\cdot 10^{-44} s

Mötərizə içərisindəki iki rəqəm təxmini qiymətin standart xətasını ifadə edir.

## Fiziki mənası
Plank zamanı qravitasiya sabiti G-in, xüsusi relyativistik sabit-işıq sürətini c-in və kvant sabiti-Plank sabiti ħ-ın unikal kombinasıyasından ortaya çıxan sabit bir zaman vahididir. Çünkı Plank zamanı ölçü analizindən  irəli gəlir. 

1 Plank zamanı işıq sürəti ilə hərəkət edən bir fotonun bir Plank uzunluğundakı məsafəni qət etmə müddətidir. Nəzəri olaraq bu ölçülməsi mümkün olmayan ən kiçik zamandır.
## İstinadlar
Anafilaksiya

**ANAFİLAKSİYA** – orqanizmə çox vaxt zülal təbiətli yad maddələrin – antigenlərin (anafilaktogenlərin) yeridilməsi nəticəsində inkişaf edən patoloji proses. Allergiya formalarından biridir. Anafilaktogeni ilk dəfə orqanizmə yeritdikdə qanda həmin anafilaktogenə məxsus anticism yaranır və bu zaman orqanizmdə heç bir klinik dəyişiklik olmur. Anafilaktogen orqanizmə yeridiləndən 6–12 gün sonra onda həmin anafilaktogenə qarşı uzun müddət (bəzən ömürlük) qalan yüksək həssaslıq– sensibilizasiya halı əmələ gəlir. Sensibilizasiyadan sonra həmin anafilaktogeni orqanizmə təkrar yeritdikdə tez bir zamanda (bir neçə saniyə və ya dəqiqə ərzində) hemodinamikanın pozulması, bronxospazm, şişkinlik və s. ilə müşayiət olunan anafilaktik reaksiya baş verir. Ən qabarıq reaksiyaya anafilaksiya şoku adı verilmişdir. Anafilaksiya şokunun əsas əlamətləri kəskin şəkildə tənəffüsün çətinləşməsi, qan təzyiqinin aşağı düşməsi və bəzən, hətta şüurun itməsidir. Müalicə simptomatikdir.

## Mənbə
DART layihəsi

**DART** () — NASA tərəfindən həyata keçirilən bir kosmik missiyadır. Bu layihə Yerə potensial təhlükə törədə biləcək asteroidlərin trayektoriyasını dəyişdirmək üçün hazırlanmış ilk sınaq missiyasıdır. DART missiyası, asteroidlərin trayektoriyasını dəyişdirmək üçün bir kosmik aparatın məqsədli şəkildə toqquşdurulması üsulunun işləkliyini yoxlamaq məqsədini daşıyır.

DART layihəsi texnologiya və planetar müdafiədə inqilabi addımlardan biridir. Bu uğurlu sınaq, gələcəkdə asteroid təhlükələrinin qarşısını almaq üçün daha böyük missiyaların yolunu açır.

## Əsas məqsədi
DART, asteroidlərin trayektoriyasını dəyişdirərək Yerin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hazırlanmış ilk praktiki texnologiyadır. Kosmik aparatın yüksək sürətlə asteroidə toqquşdurulması ilə onun orbitində dəyişikliyə nail olmaq.
Asteroidlərin Yerlə toqquşmasının qarşısını almaq məqsədi ilə gələcəkdə asteroid təhlükəsi yaranarsa, bu texnologiyanın tətbiq edilməsi planlaşdırılır.

## Hədəf Asteroid: Didymos Sistemi
DART layihəsi, iki asteroidin təşkil etdiyi Didymos sistemini hədəf aldı:
# Didymos (ilk asteroid)
#* Diametri təxminən 780 metr təşkil edirdi.
#Dimorphos (kiçik peyk)
#* Diametri təxminən 160 metr təşkil edirdi.
#* DART bu kiçik asteroidə yönləndirildi.

Dimorphos, Didymos ətrafında dövr edən bir peykdir və DART layihəsində kinetik təsirin sınağı üçün seçilmişdir.

## DART və beynəlxalq əməkdaşlıq
DART missiyasının bir hissəsi olaraq Avropa Kosmik Agentliyi (ESA), Hera adlı müşahidə missiyasını həyata keçirəcək. Hera, 2024-cü ildə buraxılacaq və Dimorphosun orbitini, toqquşmanın təsirlərini və kraterin ölçüsünü daha dəqiq analiz edəcək.

## Missiyanın təfərrüatları
DART, təxminən 610 kq ağırlığında, kiçik və sadə bir dizayna malik kosmik zond idi. Aparatda DRACO adlı yüksək keyfiyyətli kamera yerləşdirilmişdi. DART, 24 noyabr 2021-ci ildə SpaceX Falcon 9 raketi vasitəsilə Kaliforniyadakı Vandenbeq Hava Qüvvələri Bazasından buraxıldı. 26 sentyabr 2022-ci ildə, DART 24,000 km/saat sürətlə Dimorphosa toqquşdu.

## Missiyanın uğurları
DART toqquşması Dimorphosun orbital periodunu təxminən 32 dəqiqə azaltdı. Bu, gözləntilərdən daha böyük bir dəyişikliyi göstərdi. Didymos sistemi Yerə təhlükəsiz bir məsafədə yerləşdiyindən sınaq real təhlükə yaratmadan həyata keçirildi. Təsir nəticəsində asteroiddən çıxan materialın (ejekta) analizi elmi araşdırmalara böyük töhfə verdi. Toqquşmanın trayektoriyaya təsiri ölçüldü və bu texnologiyanın gələcəkdə effektiv istifadə edilə biləcəyi sübut edildi. DART, planetar müdafiə üçün praktik bir texnologiyanın inkişafını sübut edən ilk layihədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Double Asteroid Redirection Test (DART) Mission – NASA's Planetary Defense page on DART
* DART's Mission to Bump an Asteroid – NASA Blog
* NASA's DART Mission Launch, 24 November 2021 – Official Broadcast/Stream
* DART's Impact with Asteroid Dimorphos (Official NASA Broadcast)
Pilələr silsiləsi

**Pilələr silsiləsi –** Culfa rayonu ərazisində dağ silsiləsi. Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb ətəyində, Dəmirlidağ-Göydağ qolunun davamında yerləşən Darıdağ (Dağüstü) silsiləsinin cənub-şərq istiqamətli yamaclarının sıldırımlı qoludur.  Uzunluğu 10&nbsp;km-dən artıq, ən yüksək zirvəsinin hündürlüyü 1562,6 m-dir. Paleosen-Üst Oliqosenin çökmə və vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Darıdağ-Aza qalxımının qırışığa məruz qalmış şimal-şərq qanadında yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Qız-gəlin dağı
* Abdal (dağ)
* Elti dağı
* Ağaverdi dağı
* Qapıcıq dağı

## İstinadlar
Analgetik maddələr

**Analgetik maddələr** – ağrı hissini aradan qaldıran və ya zəiflədən dərman preparatları.

Analgeziya (ağrıkəsən) təsirinə müxtəlif farmakoloji qrup preparatları malikdir. Bu, daha çox opioid reseptorlarla qarşılıqlı əlaqədə olan narkotik, opioid Analgetik maddələrdə təzahür edir. Analgetik maddələr anesteziologiyada, əsasən, ümumi anesteziya və cərrahiyə əməliyyatından sonrakı ağrını götürmək üçün istifadə edilir. Bu qrup Analgetik maddələrin əsas nümayəndələri morfin, fentanil (remifentanil), omnopon, promedol, trimeperidin, prosidol, butorfanol, moradol, stadol, nalbufin, tramadoldur. Analgetik aktivliyinə görə buprenorfin (tebain alkaloidinin yarımsintetik törəməsi) morfindən 20–50 dəfə üstündür və kiçik cərrahi əməliyyatlardan sonra intensiv ağrıları götürmək üçün təyin edilir. Opioid Analgetik maddələrin universal antaqonisti naksolondur; opioidlərin təsirini tez dayandırmaq və onları bütün opioid reseptorlardan xaric etmək üçün istifadə olunur. Qeyri-narkotik Analgetik maddələrə pirazolonun (amidopirin, analgin, antipirin, butadion), anilinin (antifebrin, parasetamol, fenasetin), salisil turşusunun törəmələri (asetilsalisil turşusu, natrium-salisilat, salisilamid) aiddir. Ağrı götürmə aktivliyinə görə onlar narkotik Analgetik maddələrdən xeyli geri qalır. Bundan əlavə onlar ancaq bəzi növ ağrılar (nevralgik, baş, diş və s.) zamanı effektlidir. Qeyri- narkotik Analgetik maddələrin yuxugətirici təsiri yoxdur, tənəffüs və öskürək mərkəzlərinə, şərti-reflektor fəaliyyətə təsir göstərmir, eyforiya törətmir.

## İstinadlar
Azərbaycan mənşəli sözlər

**Azərbaycan mənşəli sözlər** — (  ) müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan dilindən və ya Azərbaycan dili vasitəsilə digər dillərə keçən sözlər. Azərbaycan sözləri digər dillərə həmin dillərdə danışan xalqların Azərbaycan dilinin daşıyıcıları ilə sıx mədəni-tarixi, sosial-iqtisadi və ticari əlaqələrinin nəticəsində keçirdilər. Azərbaycan mənşəli sözlər rus, gürcü, erməni, Nax-Dağıstan (ləzgi, avar, lak və s.) və İran (fars, tat, talış, kürd və s.) dillərində yer alıb.

## Rus dilində
Etimoloji lüğətlərin materiallarına görə rus dilindəki türk elementləri arasında yüzdən artıq söz azərbaycanca ola bilər. Məsələn, Maks Vasmerin "Rus dilinin etimoloji lüğətində" yüz yeddi söz türk mənşəli sözlər kimi verilmiş, ardınca isə Azərbaycan dilinin də göstərildiyi türk dillərinin siyahısı verilmişdir (məsələn, *ağsaqqal* sözü tatar, türk, çağatay və azərbaycan dillərindən alınma kimi verilmişdir).

Rusların Azərbaycana köçürülməsindən sonra qeyri-ruslarla söhbətdə ilkin olaraq Azərbaycan müraciət formalarından istifadə edirdilər və bununla da nitqlərini Azərbaycan sözləri ilə zənginləşdirirdilər. Bu hal rus nitqinə azərbaycan sözlərinin keçməsi üçün stimul ola bilərdi. Məsələn, azərbaycanca olan qaraçı sözü "*karaçi"* olaraq rus nitqində yerləşmişdir.

## Gürcü dilində
Gürcü dilində də Azərbaycan mənşəli sözlər müəyyən edilib. Belə ki, 1983-cü ildə Nuriyev gürcü dilində bəzi Azərbaycan sözlərini müəyyənləşdirib təsvir etmişdir. Bundan əlavə, gürcü dilindəki Azərbaycan ifadələri Jikianın (1957) məqaləsində, eləcə də Aslanovun (1989) monoqrafik tədqiqatında verilmişdir.  Azərbaycan mənşəli sözlər bütün semantik lüğət qruplarında və gürcü dilinin ingiloy dialektinin Kax ləhcəsində kök salmışdır.

## İstinadlar


## Ədəbiyyat
* *Əsgərova Q. İ.* Dünya dillərində Azərbaycan mənşəli sözlər // Filologiya məsələləri. — Bakı, 2015. — No 4.
* *Асланов Г. Н.* Функционирование азербайджанских элементов в русском языке // Научные труды Азербайджанского педагогического института русского языка и литературы. — 1979. — № 1. — С. 19–27.
* *Асланов А. М.* Азербайджанский язык в орбите языкового взаимодействия: социально-лингвистическое исследование. — Б.: Элм, 1989. — 198 с.
* *Джидалаев Н. С.* Тюркизмы в дагестанских языках: опыт историко-этимологического анализа. — М.: Наука, 1990. — 251 с. — ISBN 5-02-011019-1.
* *Исаев М. Г.* Азербайджанские заимствования в Тлянандском говоре аварского языка // Материалы пятой региональной научной сессии по историко-сравнительному изучению иберийско-кавказских языков. — Орджоникидзе, 1977.
* *Хатунцева Е. Б.*, Ахмедова Г. Н. Азербайджанские частицы в русской разговорной речи // Научные труды Азербайджанского педагогического института русского языка и литературы. — 1979. — № 3. — С. 11–17.
* *Зәринәзадә Һ. Һ.* Фарс дилиндә Азәрбајҹан сөзләри — Bakı, 1962.
Biarrits

**Biarrits** () — Fransanın cənub qərbində dənizsahili iqlim və balneologiya kurortu.

## Əhalisi
Əhalisi 33,2 min (2005).

## Coğrafiyası
Atlantika okeanının Biskay körfəzi sahilində, Pireney dağlarının ətəklərində, Gümüş sahildə, Bayonna şəhərindən qərbdə yerləşir. Aeroport.

## Tarixi
12-ci əsrdən məlumdur. Kurort kimi 19-cu əsrin ortalarından inkişaf edir.

## Kurort xüsusiyyətləri

Çox mülayim qışı (*yanvarın orta temperaturu təqribən 5°C*) və ilıq yayı (*iyulun orta temperaturu təqribən 20°C*) olan dəniz iqlimi hakimdir. Geniş qumlu çimərliklər, həmçinin Briskudakı ( *Biarritsin təqribən 20 km-liyində*) xloridli–natriumlu mineral sular tənəffüs yolları, dayaq və hərəkət orqanları, periferik sinir sistemi xəstəliklərinin, maddələr mübadiləsi pozuntularının müalicəsi üçün əlverişlidir. Talassoterapiya mərkəzidir. Dəniz muzeyi, miniatür avtomobillər muzeyi, kazino var. Dəniz məməlilərini öyrənən mərkəzdir. Yaxınlığında Sen-Jan-de-Lüz kurortu var.

## Qalereya

Édouard Zier - Les baigneuses à Biarritz.jpg|Biarritsə bənzər kampaniyalar
Hôtel du Palais. Bearritz, France.(2).JPG|Palais oteli
Biarritz Marché.jpg|Biarrits bazarı
Grande Plage de Biarritz.jpg|Şəhərin ən böyük çimərliyi
Biarritz Sainte Eugenie Church 001.jpg|Müqəddəs Yevgin kilsəsi
Pedestrian street in Biarritz.jpg|Şəhər kafeləri
Plage Miramar Hotel du Palais.jpg|Plage Miramar
Affiche PO Midi Biarritz.jpg|Dəmiryolu posteriExample.jpg|Dəmiryolu posteri


## Həmçinin bax
* Balneologiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhərin rəsmi  internet səhifəsi
2015 Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalı

**2015 Avropa Yeniyetmələrinin Yay Olimpiya Festivalı** və ya rəsmi adı ilə **XIII Avropa Yeniyetmələrinin Yay Olimpiya Festivalı** — 2015-ci il iyulun 26-dan avqustun 1-nə qədər Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərində baş tutan Avropa Yeniyetmələrinin Yay Olimpiya Festivalı.

## Ümumi məlumat

### İdman növləri
### Medal sıralanması

## İstinadlar
Xalid Tanrıverdiyev

**Xalid Kazım oğlu Tanrıverdiyev** () — coğrafiya elmləri doktoru.

## Həyatı
Xalid Tanrıverdiyev 15 yanvar 1936-cı ildə Gürcüstan SSR-in Marneuli rayonunun Böyük Muğanlı kəndində anadan olmuşdur. O, 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirərək əvvəlcə, Bakı Dövlət Torpaq Ekspedisiyasında, 1966-cı ildən etibarən isə AMEA-nın Coğrafiya İnstitutunda kiçik elmi işçi kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1968-ci ildə "Həkəri çayı hövzəsinin geomorfologiyası" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək elmlər namizədi adına layiq görülmüşdür. 1994-cü ildə "Son Kaynazoyda Kür dağarası çökəkliyinin paleogeomorfologiyası (Azərbaycan daxilində)" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək coğrafiya elmləri doktoru adına layiq görülmüşdür. Coğrafiya İnstitutunun Elmi şurasının üzvü olmuşdur. Uzun müddət BDU-nun Fiziki coğrafiya kafedrasında, bakalavr və magistr pilləsində ixtisas fənlərindən dərs demiş, Dövlət imtahan komissiyasının rəhbəri olmuşdur. Tanrıverdiyev Xalid Kazım oğlu 2016-cı il mayın 29-da vəfat etmişdir.

## Əsas elmi nailiyyətləri
* Azərbaycan Respublikasının ərazisinin geomorfoloji xəritəsi.
* Azərbaycanın paleogeomorfologiyası.
* Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti (üç dildə).
* Azərbaycan Respublikasının ərazisi üçün irimiqyaslı (1:50000) geomorfoloji xəritələrin tərtibi. Azərbaycanda paleocoğrafi təkamülün dinamikası haqqında elmin əsasını qoymuşdur. Ümumi geomorfologiya, geomorfoloji xəritələşdirmə, paleogeomorfologiya, mofostruktur təhlil, yeni tektonik hərəkətlərin geomorfoloji metodla öyrənilməsi, müasir ekogeomorfologiya, o cümlədən geomorfologiyanın nəzəri və təcrübi məsələlərinin sistemli tədqiqatçısı idi. 170-dən çox elmi əsərin, monoqrafiya və metodik vəsaitin müəllifi olmuşdur. Xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı — 30.

## Elmi əsərlərinin adları
# Kür dağarası çökəkliyinin paleogeomorfologiyası (Azərbaycan daxilində).
# Kür çökəkliyinin relyefinin inkişafında əsas epoxalar və mərhələlər.
# Paleogeomorfoloji tədqiqatlar və qeyri struktur neft yataqlarının axtarışı.
# Ekogeomorfologiyada insan amili.
# Azərbaycan Respublikasının konstruktiv coğrafiyası.

## Təltif və mükafatları
2016-cı il mayın 29-da "Tərəqqi medalına" layiq görülmüşdür.

## Xarici keçidlər
* http://gsaz.azn
2019 Avropa Yeniyetmələrinin Qış Olimpiya Festivalı

**2019 Avropa Yeniyetmələrinin Qış Olimpiya Festivalı** və ya rəsmi adı ilə **XIV Avropa Yeniyetmələrinin Qış Olimpiya Festivalı** — 2019-cu il fevralın 9-dan fevralın 16-na qədər Bosniya və Herseqovinanın paytaxtı Sarayevo, habelə Şərqi Sarayevo şəhərlərində baş tutması nəzərdə tutulan Avropa Yeniyetmələrinin Qış Olimpiya Festivalı.

## Ümumi məlumat

### İdman növləri
XIV Avropa Yeniyetmələrinin Qış Olimpiya Festivalının proqramına 7 idman növü daxil edilib.

## İstinadlar
2022 Avropa Yeniyetmələrinin Qış Olimpiya Festivalı

**2022 Avropa Yeniyetmələrinin Qış Olimpiya Festivalı** və ya rəsmi adı ilə **XV Avropa Yeniyetmələrinin Qış Olimpiya Festivalı** — 2022-ci il martın 20-dən 25-nə qədər Finlandiyanın Vuoqatti şəhərində baş tutan nAvropa Yeniyetmələrinin Qış Olimpiya Festivalı.

## Ümumi məlumat

### İdman növləri
XV Avropa Yeniyetmələrinin Qış Olimpiya Festivalının proqramına 9 idman növü daxil edilib.

## İstinadlar
2019 Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalı

**2019 Avropa Yeniyetmələrinin Yay Olimpiya Festivalı** və ya rəsmi adı ilə **XV Avropa Yeniyetmələrinin Yay Olimpiya Festivalı** — 2019-cu il iyulun 20-dən iyulun 28-nə qədər Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində baş tutmuş Avropa Yeniyetmələrinin Yay Olimpiya Festivalı.

## Ümumi məlumat

## İstinadlar
2021 Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalı

**2022 Avropa Yeniyetmələrinin Yay Olimpiya Festivalı** və ya rəsmi adı ilə **XVI Avropa Yeniyetmələrinin Yay Olimpiya Festivalı** — 2022-ci il iyulun 24-dən 30-a qədər Slovakiyanın Banska-Bistritsa şəhərində baş tutan Avropa Yeniyetmələrinin Yay Olimpiya Festivalı.

## Ümumi məlumat

## İstinadlar