open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yaşar Əliyev (güləşçi)

**Yaşar Əliyev** () — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

Onun qardaşı Hacı Əliyev də güləşçidir və üç qat Dünya, dörd qat isə Avropa Çempionatlarının qalibidir.

## Karyerası
Yaşar Əliyev 2006-cı ildə İstanbul şəhərində baş tutan yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib olmaqla beynəlxalq turnirlərdə birinci uğuruna imza atdı. Bir il sonra, 2007-ci ildə gənclər arasında Avropa Çempionatını beşinci pillədə başa vuran Yaşar Əliyev 2008-ci ildə həmin turnirin bürünc medalına sahib oldu. 2008-ci ildə Yaşar Əliyev həm də gənclər arasında Dünya Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu.

Yaşar Əliyev 2009-cu ildə Litvanın Vilnüs şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə aparmaqla Avropa Çempionatlarında debüt etdi. Turnirin bürünc medal uğrunda görüşündə məğlub olaraq çempionatı beşinci pillədə başa vuran Yaşar Əliyev həmin ilin avqustunda gənclər arasında Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. 2010-2012-ci illərdə nüfuzlu beynəlxalq turnirlərdə mübarizə aparmayan Yaşar Əliyev 2011-ci ildə Sofiya şəhərində D. Kolov - N. Petrov Turnirini, 2012-ci ildə isə Kiyev şəhərində Kiyev Turnirini bürünc medallarla başa vurdu.

Karyerasının ən uğurlu mövsümü 2013-cü ilə təsadüf edən Yaşar Əliyev həmin il əvvəl fevralda Yaşar Doğu beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib oldu, daha sonra isə martda Gürcüstanın Tbilisi şəhərində baş tutan Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vurdu. Yaşar Əliyev Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirində 2013-cü ildə bürünc medala, 2014-cü ildə isə bürünc medala sahib oldu. 2015-ci ilin yanvarında Fransada Paris Qran-Prisini də bürünc medalla başa vuran Yaşar Əliyev həmin ilin iyununda Birinci Avropa Oyunlarını beşinci pillədə başa vurdu. Yaşar Əliyev 2015-ci ildə 26 yaşında idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
BNC bağlayıcısı

**BNC bağlayıcısı **– koaksial kabelləri üçün istifadə olunan radio tezliyi bağlayıcısı növü. Kiçikölçülüdür, əsasən televiziya və radio siqnallarının ötürülməsində istifadə olunur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Ekoloji informatika

**Ekoloji informatika** — İnformasiya amilinin ekologiyada xüsusi əhəmiyyəti vardır. İnformasiya alınmasının səmərəli sistemi olmadan müasir cəmiyyətin ekoloji ziddiyyətlərinin həlli mümkün deyildir. İnformasiya dairəsi fəaliyyətin elə sahəsidir ki, yalnız onun vasitəsilə ekoloji ziddiyyətlərin qapalı dairəsini qırmaq olar.

## Ekoloji informatika
İnformatika (fr. information — informasiya və automatique — avtomatika) — elmi-texniki fəaliyyət sahəsi olub, informasiyanın (informasiya texnologiyası)almması xüsusiyyətlərini, ötürülmə texnologiyasını, təhlil və saxlanmasını öyrənirİnformasiya maddələr və eneıji ilə yanaşı ümumi xarakter daşıyır. Ekoloji problem müvafiq olaraq mövcud informasiya aspektinə malikdir. Bura aşağıdakı bir çox məsələlər daxildir:
* təbii mühitin dəyişdirilməsinin informasiya səbəblərinin öyrənilməsi, biosfer hadisə və proseslərində informasiya səbəblərinin pozulması;
* təbii mühitin vəziyyəti, ona antropogen təsir, mühitin çirklənməsi, ehtiyatların tükənməsi və s. haqqında informasiyanın alınması;
* cəmiyyətin davamlı inkişafını təmin etmək üçün yeni elmi və texnoloji informasiyanın axtarılması və i.a.
Sadalanan məsələlər bütövlükdə ekoloji informatikanın predmet sahəsini müəyyən edir. Ekoinformatikada geoekoinformatika və sosioekoinformatika bir-birindən fərqləndirilir.

Geoekoinformatika təbiətdən istifadənin səmərəliyini artırmaq və təbii mühitin vəziyyətinə nəzarət məqsədilə biosfer və ekoloji tədqiqatların informasiya təminatını yerinə yetirir.

Hazırda biosferə dair informasiyanın böyük hissəsi Yerin süni peykləri vasitəsilə alınır. Bu halda landşaftın elementləri, bitki örtüyü, çirklənmiş ərazilər və s. daha aydın görünür.

Lakin peyk məlumatları Yerdəki müşahidələri tamamlamalıdır. Yerdə müşahidələrin inkişafı üçün stasionar və ekspedisiya tədqiqatları vacibdir. Bundan ötrü bütün ölkə daxilində təbii mühitin vəziyyətini müşahidə edən, analiz və proqnozunu verən xüsusi informasiya sistemi, yəni milli monitorinq sistemi təşkil edilməlidir.
Qlobal səviyyədə təbii mühitin vəziyyəti üzərində nəzarət BMT strukturları vasitəsilə həyata keçirilir. BMT-nin ətraf mühitə dair proqramına — YUNEP — uyğun olaraq üç əsas bölmə — ətraf mühitin monitorinqinin qlobal sistemi (ƏMMQS), potensial toksiki kimyəvi maddələrin Beynəlxalq registri (PTKMBR) və ətraf mühitə dair beynəlxalq informasiya sistemi — (İNFOTERRA) müəyyən edilmişdir.
Cəmiyyətin təbii mühitlə ekoloji qarşılıqlı əlaqəsinin məzmun və forması təbiət haqqında əldə edilmiş biliklər və təbiətdən praktiki istifadə ilə müəyyən edilir. Bütün bunlar sosioekoinformatikanın məzmununu təşkil edir. Bura elmi informasiyanın inkişaf problemləri daxildir.

## Həmçinin bax
* Ekoloji hüquq

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Geoinformatikaya giriş
Xoşkeşin nekropolu

**Xoşkeşin nekropolu** — Culfa rayonu ərazisində, Xoşkeşin kəndinin şərqində, Əlincəçay vadisindən təqribən 100 metr yüksəklikdə arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Seyidova A.Q.Tarixdən səhifələr.Bakı.1999.

## Həmçinin bax
* Xoşkeşin
Heyvan qamçılıları

**** () —  aləminin  tipinə aid protozoy sinfi.

## Həyat tərzi
Heyvan qamçılıları (digər adları; zoomastiqinlər və rəngsiz qamçılılar) forma və quruluşuna görə suda və torpaqda yaşayan olurlar. Saprofit və ya animal yolla qidalanan heterotrof orqanizmlərdir. Zooflagellatların bir hissəsi parazit həyat tərzinə keçmişdir. Onlar onurğalı və onurğasız heyvanların, eləcə də bitki və insanların təhlükəli xəstəliklərinin törədiciləidir.

## Quruluşu
Bədənin ölçüsü 5–10 ilə 20–30 mkm (nadir hallarda 100-ə qədər) arasında dəyişir. Bir və ya bir neçə qamçısı və nüvəsi var. Bəzi formalarda bədən dəyişkəndir, psevdopodiyalar əmələ gətirə bilir. Çoxalma – qeyri-cinsi yolladır, iki yerə bölünməklə baş verir. Cinsi proses də məlumdur (polytoma). Yapışmış və plankton, tək və ya kolonial heyvanlardır. Aerob şəraitə üstünlük verirlər, ancaq anaerob qrupları da vardır (Diplomonadidae).

Heyvan qamçılıları sinfinə 7 dəstə daxildir:
* Choanoflagellida
* Bicosoesida
* Rhizomastigida
* Kinetoplastida
* Hypermastigida
* Opalinina
* Polymastigina

* Azərbaycanda 3 dəstənin — rhizomastigida, kinetoplastida və polymastigina dəstələrinin nümayəndələri qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ekologiya mühəndisliyi

*Ekologiya mühəndisliyinin məqsədi texnika ilə ətraf mühit arasında münasibətləri harmonizasiya etməkdir**.*

## Ekologiya mühəndisliyi
*Ekologiya mühəndisliyinin predmetini müəssisə, sənaye kompleksi və ya bütöv regionun texnosferi təşkil edə bilər.*

Ekoloji iqtisadiyyatın tələbi ilə yeni texnikanın layihələşdiril- məsi və yaradılmasının məqsədləri dəyişilir. Texniki obyekttlərə olan tələblərdən biri, onların "ekologiyalılığıdır. Bu anlayış texniki obyektlərin ətraf mühitlə (təbii və sosial) qarşılıqlı təsirini — (maddə, enerji, informasiya) səciyyələndirir.

Ekologiya mühəndisliyində ekoloji yanaşma texniki obyektlərin ətraf mühitlə əlaqəsini təsvir edən əsas vasitə kimi çıxış edir. Onun əsasında texniki sistemə və onunla qarşılıqlı əlaqədə olan ətraf mühitin ayn-ayn komponentlərinə vahid münasibət mümkündür. Ekoloji yanaşma texniki sistemlərin hərtərəfli sosial-ekoloji qiymətləndirilməsində vacib əhəmiyyət kəsb edir.

İndiyə kimi texniki sistemin onun üzərinə qoyulmuş funksiyanı nə dərəcədə yaxşı yerinə yetirməsi faydalı iş əmsalı (FİƏ) ilə ölçülürdü, lakin FİƏ sistemin itirdiyi enerjini xarakterizə edir və texniki sistemin qiymətləndirilməsinin obyektiv kriterisi kimi yararsızdır.

Texiniki məqsədə nail olmaqla mahiyyət etibarilə texniki sistemlərin effektinin mövcud olan göstəriciləri qiymətləndirilmir. Bununla əlaqədar olaraq texniki yeni tətbiq edilənlərin (yeniliyin) kompleks qiymətləndirilməsinin metodları işlənib hazırlanır. Texiniki yeni tətbiq edilən dedikdə elə metodlar başa düşülür ki, məhz bunun sayəsində hərtərəfli (texniki iqtisadi və sosial-ekoloji) olaraq yeni texnikanı qiymətləndirmək mümkün olsun və onların seçilməsini hərtərəfli həyata keçirsin. Belə qiymətləndirmə texniki inkişafa nəzarət etməyə və onu istiqamətləndirməyə imkan yaradır.

## Həmçinin bax
* Ekologiya

## İstinad
Samir Məsimov

**Samir İbrahim oğlu Məsimov** (25 avqust 1995-ci ildə Bakıda anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan AZAL klubunda hücuma meylli yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu. O, bir müddət Azərbaycan U-21 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## Klub karyerası
Samir Azərbaycanın Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Məsimov Lokomotiv Moskva akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. O, ölkənin ən istedadlı futbolçularından biridir.

Samir Məsimov 23 yanvar 2014-cü ildə Neftçi Bakı klubu ilə beş illik müqavilə imzalamışdır. O, 2014-cü ildə Neftçi Bakı klubunun heyətində 2013-14 UEFA Avropa Liqasının təsnifat mərhələsində iştirak etmək üçün əsas komandaya dəvət almışdır. 17 may 2014-cü ildə Samir Qəbələ klubu ilə Azərbaycan Kubokunun final oyununa əsas heyətdə start vermişdir. Neftçi 1-0 geridə olarkən Məsimov bərabərlik qolunun müəllifi olmuşdur. Oyun 1-1 hesabı ilə başa çatsa da, Neftçi penaltilər seriyasında qalib gələrək kubokun sahibi olmuşdur. Məsimov *Oyunun adamı* mükafatına layiq görülmüşdür.

9 fevral 2016-cı ildə Məsimov *Domjale* klubu ilə üç illik müqavilə imzalamışdır. Məsimov klubu ilə debütünü 6 mart 2016-cı ildə *Qoritsa* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, ikinci hissədə meydana daxil olmuş və komandası rəqibi ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Milli karyerası
Məsimov Azərbaycan U-19 milli futbol komandası ilə debütünü 2013-cü ildə etmişdir. O, 2014-cü ilin may ayında Azərbaycan U-21 milli futbol komandasına dəvət almışdır.

## Karyera statistikası

## Uğurları

### Klub
;Neftçi Bakı
* Azərbaycan Kuboku: (1) 2013–14

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль на Sports.ru 
* 
*
Müşkür mahalı

**Müskir mahalı** — Quba xanlığında mahal. İndiki Xaçmaz

Dərbənd mahalından cənubda Müşkür mahalı yerləşirdi. Bu mahal Xəzər sahilində Samurçay və Vəlvələçay arasındakı ərazini əhatə edirdi.
Müşkür mahalının naibi Yəhya bəy olmuşdur.
* Cəfərqulu ağa Bakıxanov - Müşkür mahalının naibi

## Kəndlər
* Dədəli (Xaçmaz)

## Tanınmışları
* Hacı Davud Müşkürlü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://az.strategiya.az/index.php?do=xeber&id=60201

## Həmçinin bax
Fiqurların bərabərliyi

**Fiqurların bərabərliyi** — Evklid həndəsəsində müstəvi üzərində yaxud fəzada verilən fiqurlar çoxluğunda əsas binar münasibətlərdən biridir.

Fiqurların bərabərliyi ekvivalentlik münasibətidir, yəni həm refleksiv, həm simmetrik, həm də, tranzitivdir. Bərabərlik fiqurların bərabər olmaq xassəsidir.

Əgər \varphi fiqurunu hərəkət çevirməsi ilə \varphi1 fiquruna çevirmək olarsa, bu fiqurlara bərabər fiqurlar deyilir.

Qeyd edək ki, fiqurların bərabərliyi onların nöqtələr çoxluğu kimi bərabər olması demək deyildir.

## Ədəbiyyat
1. M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I–X cild, Bakı 1976–1987.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
Xoşkəri körpüsü

**Xoşkəri körpüsü** — Culfa rayonu ərazisində, Xoşkəri çayının üzərində körpü.

## Ümumi məlumat

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Culfa rayonu
* Yaycı
* Ordubad rayonu
Ramin Quliyev

**Ramin Məsim oğlu Quliyev** (22 iyun 1981-ci ildə Bakıda anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Sabah klubunun baş məşqçisi

## Karyerası

### Milli komanda
Quliyev Azərbaycan milli futbol komandası ilə 17 oyunda iştirak etmişdir. O, milli komanda ilə debütünü 17 avqust 2005-ci ildə etmişdir.

## Karyera statistikası
### Klub

### Milli komanda

*2 Fevral 2008-ci il məlumatlarına əsasən.*

## Uğurları
;Şəfa Bakı
*Azərbaycan Kuboku (1): 2000-01
;Neftçi Bakı
*Azərbaycan Premyer Liqası (1): 2003–04
*Azərbaycan Kuboku (1): 2003-04
;Bakı
*Azərbaycan Premyer Liqası (1): 2005–06
*Azərbaycan Kuboku (1): 2004–05

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Şəmşəddil mahalı

**Şəmşəddil  mahalı** — Gəncə xanlığının mahallarından biri. 1747-ci ildə yaranmışdır. Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında mahal adı.

## Tarixi

1789-cu ilin əvvəllərində Fətəli xanın təklifi ilə Şamxorda (indiki Şəmkir) gürcü çarı II Irakli ilə görüş keçirilir. Quba xanlığı tərəfindən Gəncə və Şəki xanlarının da iştirak etdiyi bu görüşdə bir sıra mühüm siyasi və strateji məsələlər müzakirə olunur. Fətəli xan Iraklidən Şəmşəddil mahalının həmişəlik Gəncə xanlığına qatılmasına razılıq alır.

## Toponimiyası

Erməni mənbələrində Şəmsəddin formasında 1587-ci ildən məlumdur. Qızılbaşların Zülqədər tayfasının qollarından (Hacılar, Koruqlu, Mosul, Xəzərli və Şəmsəddinlu) Şəmsəddinlu elinin adını əks etdirir. Bu el 1515-ci ildə indiki Şəmşədil r-nu ərazisində məskunlaşmışdır. 1593-cü ilə aid mənbədə “Nahiyeye arani nehri Hasan” (“Həsən adlı şəxsin aranı, yəni qışlağı”) və “Nəhri Qazax”da Şəmşədilu tayfasının yaşadığı qeyd olunmuşdur . Tovuz r-nunda Göycəli kəndinin əvvəlki adı Şəmşədil olmuşdur. Erkən orta əsrlərdə bu mahal Albaniyanın Parisos əyaləti olmuşdur. Musa Kalankatlının “Alban tarixin”də Parisos (Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poemasında Pərisuz adı) çəkilir. XIX əsrə aid məlumata görə Şamxorçay Pərisuz şəhər xarabalığı içərisindən axır və sonra Paris çayının qolu ilə birləşir.

## Həmçinin bax
*Gəncə xanlığı

## İstinadlar
Müstəqillik Günü (ABŞ)

**Müstəqillik günü** ()— ABŞ-də  hər il iyulun 4-də keçirilən milli bayram.

Müstəqillik Günü azad və müstəqil ölkə kimi ABŞ-nin doğum günü hesab olunur. Əksər amerikalılar bu bayramı sadəcə tarixinə görə - "*4 iyul bayramı*" adlandırırlar. Bayram şənliyi atəşfəşanlıq, paradlar, manqallar, karnavallar, yarmarkalar, pikniklər, konsertlər, beysbol oyunları, ailə toplantıları, siyasətçilərin çıxışları və mərasimləri və ABŞ-də digər ənənəvi ictimai və özəl tədbirlərlə müşayiət olunur. Müstəqillik günü ABŞ-də əsas milli bayramdır.

## Tarixi
Müstəqillik günü 1776-cı il iyulun 4-də ABŞ elan edildiyi gün ilə əlaqədardır.
## Qalereya

Fayl:Miamifireworks.jpg|Atəşfəşanlıq nümayişinə əlavə olaraq, Mayami (Florida) özünün ən yüksək binalarından biri olan Müstəqillik Günü münasibətilə vətənpərvər qırmızı, ağ və mavi rəng sxemi ilə işıq saçır
Fayl:Independence Day, 1940 Promotion.ogv|4 iyul 1940-cı ildə teatrların birində göstərilən vətənpərvər çarx
Fayl:Fourth of July Cake.jpg|Dekorativ Müstəqillik günü tortu
Fayl:Yellow Lab at Cedar Lake, Howe, Indiana - 4 July, 2009.jpg|Göllər orta qərbdə iyulun dördü bayramı qeyd etmək üçün məşhur bir yerdir.

## Xarici keçidlər

* Fourth of July Is Independence Day  USA.gov, July 4, 2014
* U.S. Independence Day a Civic and Social Event U.S. State Department, June 22, 2010
* The Meaning of July Fourth for the Negro by Frederick Douglass
* Fourth of July Orations Collection  at the Division of Special Collections, Archives, and Rare Books, Ellis Library, University of Missouri
* The Fourth of July, Back in the Day  – slideshow by *[[Life (jurnal)|Life magazine]]*
* Fourth of July 2015 Fireworks in New York City on Youtube
Müşkür

**Müşkür** — bir neçə mənada işlənilə bilər:
* Məsqət — tarixi ərazi.
* Müskür sancağı
* Müşkür mahalı — Quba xanlığında mahal.
* Müşkür bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunda bir müddət mövcud olmuş bələdiyyə.
* Müşkür — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun kənd.
* Müşkür düzü — Quba və Xaçmaz inzibati rayonlarının ərazisindəki yerin adı.
## Həmçinin bax
* Məsqət
İohann Pestalotsi

**İohann Henrix Pestalotsi** (; ) — İsveçrə demokrat pedaqoqu.

## Həyat və fəaliyyəti

İohann Pestalotsi 1746-cı ildə Sürix şəhərində anadan olmuşdur. Karolinum kollekiumunun iki kursunu bitirmişdir. "Nyoyxofda yoxsullar üçün müəssisə"yə (1774–1780), Stansda yetimlər evinə (1798–1799), Burqdorfda (1800–1804) və İverdonda (1805–1825) institutlara başçılıq etmişdir. Pestalotsi uşaqlara hesabın, ölçülərin və nitqin ilkin öyrədilməsi metodikasını işləyib hazırlamış, ibtidai təhsilə həndəsə, coğrafiya, rəsm, nəğmə və gimnastikadan elementar məlumatlar daxil etməklə, onun məzmununu xeyli genişləndirmişdir.

## Maraqlı məlumatlar
* Qəm pəncərəsi filmində müəllim Həsənov (*[[Mərahim Fərzəlibəyov]]*) Pestalotsinin (o cümlədən Komenski və Uşinskinin) adını çəkmişdir:

Xudayar bəy, şallaq ilə elm olmaz. Bunu nə Pestalotsi, nə Komenski nə də Uşinski məqbul saya bilməzdilər. Adam gərək özü qana ki, uçenie svet, ne uçenie tıma. Yaşasın uçitel! (Kəndlilər bir ağızdan) — Qəm pəncərəsi filmi

## Həmçinin bax
* İsveçrədə təhsil
* Adolf Disterverq
* Konstantin Uşinski

## Xarici keçidlər

* 
* Encyclopaedic documentation about Pestalozzi  – Publisher: Swiss association "Verein Pestalozzi im Internet"
* PestalozziWorld biographical links  – A handful of short and longer biographies and references to his methods
* JHPestalozzi.org – An introduction to Pestalozzi and related links.
* "Wie Gertrud ihre Kinder lehrt" (PDF) 

## İstinadlar
Ucarud mahalı

**Ucarud mahalı** — Talış xanlığının mahallarından biri. İndiki Germi şəhristanı ərazisi.

Keçmiş Ucarud mahalının bir hissəsi hazırda Cəlilabad rayonuna daxildir.

Ucarud mahalı haqqında S. Kazımbəyoğlu yazır: "Ucarud mahalı beş hissəyə bölünür. 1. Adnabazar (həm də mahalın mərkəzi idi – Ə. M), 2.
Muranguh, 3. Alar, 4. Səfidəşt, 5. Dilağarda tayfası.

## Mahal hakimləri
* Şahsevən Məhəmmədcəfər sultan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://issuu.com/talish/docs/axbarnama/138
Villqodt Teofil Odner

**Villqodt Teofil Odner** () — rus əsilli isveç mexaniki, bütün dünyada məşhur olan portativ mexaniki Odner arifmometrinin ixtiraçısı. Arifmometrin ixtirasına görə o, dəfələrlə qızıl və gümüş medallarla təltif edilmişdir. Mühəndisliklə bərabər Odner ictimai və idarəçilik fəaliyyəti ilə də məşğul idi. O, ″Skandinaviya″ xeyriyyə cəmiyyətinin, həmçinin yaşlı qadınlar üçün sığınacağın idarə heyətinin üzvü idi. Təəssüflər olsun ki, Odner ürək xəstəliyi səbəbindən bütün planlarını həyata keçirə bilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
SDRAM

**SDRAM**(synchronous dynamic random access memory,синхронная динамическая память с произвольным доступом, eş zamanlı dinamik rastgele erişimli bellek, ixtiyari erişimli sinxron dinamik yaddaş)– kompüterdə operativ yaddaş kimi istifadə olunan yaddasaxlama qurğusu. Kütləvi istehsalına 1993-cü ildə başlanılıb. Verilənlərin asinxron mübadiləsinin istifadə olunduğu başqa növ DRAM yaddaşlardan fərqli olaraq, SDRAM qurğusuna daxil olan idarəedici siqnala cavab dərhal geri qaytarılmır, yalnız növbəti takt siqnalı alındıqdan sonra qaytarılır. SDRAM sinxron interfeysə malikdir ki, nəzarət girişlərində dəyişikliklər saat girişinin artan kənarından sonra tanınır. JEDEC tərəfindən standartlaşdırılmış SDRAM ailələrində, saat siqnalı gələn əmrlərə cavab verən daxili sonlu dövlət maşınının gücləndirilməsini nəzarət edir. Bu əmrlər, yeni əmrlər alınarkən daha əvvəl başlayan əməliyyatları tamamlayaraq, performansı artırmaq üçün boru şəklində ola bilər. Yaddaş bir neçə eyni ölçülü, lakin müstəqil bölmələrə bölünür. SDRAM geniş şəkildə kompüterlərdə istifadə olunur. Orijinal SDRAM-dan başqa, ikiqat məlumat dərəcəsi RAM-lərinin gələcək nəsilləri 2014-cü ilin ikinci yarısında yayımlanan ən son nəsil (DDR4) ilə — DDR (DDR1), DDR2, DDR3 və DDR4 kimi kütləvi bazarlara daxil olmuşlar.

]

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 755 s.

## Xarici keçidlər
* http://www.anandtech.com/show/3851/everything-you-always-wanted-to-know-about-sdram-memory-but-were-afraid-to-ask
* http://www.hardwaresecrets.com/understanding-ram-timings/
Xokgöl su anbarı

**Xokgöl su anbarı** — Şərur rayonunun Xok kəndi yaxınlığında su anbarı.

## Ümumi məlumat

## Həmçinin bax
* Şərur rayonu
* Araz su anbarı

## İstinadlar
Bağ hörümçək gənəciyi

**Bağ hörümçək gənəciyi** - () buğumayaqlılar tipinin gənəciklər dəstəsinin tor gənəcikləri fəsiləsinə aid olan növ

## Xarici quruluşu
İmaqo mərhələsində gənəcik 0,3–0,6&nbsp;mm ölçüdə olub, yaşılımtıl rəngdədir. Dişi fərdin uzunluğu 0,35–0,44&nbsp;mm-dir, erkək fərdin uzunluğu isə 0,29&nbsp;mm-dən çox olmur. Yumurta diametri 0,11&nbsp;mm. Hamar, sferikdir. Nimfanın uzunluğu 0,23–0,31&nbsp;mm olub sarımtıl-yaşıldır.

## Həyat tərzi
Gənəciklər yarpağın alt tərəfində hörümçək toru quraraq, orada yaşayır və inkişaf edir. Gənəciklər yoluxmuş yarpaqlarda sarı, qırmızı üzüm sortlarında isə çirkli qırmızı ləkələr əmələ gətirir. Yazda dişi fərdlər bir qədər qidalandıqdan sonra yumurta qoyur. Yumurtalardan 10-15 gün sonra sürfələr çıxır. Yay ərzində gənəcik 7-8 nəsil verir. Bağ hörümçək gənəciyinin normal inkişaf etməsi üçün 25-300C temperatur lazımdır. Sıx tüklü və tüksüz üzüm sortlarının yarpaqlarında gənəcik tor qura bilmədiyi üçün məhv olur.

## Yayılması
Qərbi Avropa, Şimali Afrika, İran, Şimali Amerika, Rusiya (Moskva və Sankt-Peterburq), Uzaq Şərq, Orta Asiya və Qazaxıstanın böyük hissəsində, Zaqafqaziyada yayılmışdır. Azərbaycanda Gəncədə, Qazaxda, Şirvanda, Qarabağda, Naxçıvan MR ərazisində rast gəlinir.

## Ədəbiyyat
* S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası. Bakı:  1986, -206 s.
* N.H. Səmədov taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri. Bakı: 1964.

## Xarici keçidlər
*Садовый паутинный клещ
* Садовый паутинный клещ
* Eotetranychus pruni (Oudemans) — Садовый паутинный клещ (виноградный паутинный клещ)

## Həmçinin bax
* Üzüm fır gənəciyi
* Qoz fır gənəciyi
Seçməli çeşidləmə

**Seçməli çeşidləmə** (selection sort, , seçmeli sıralama  – çeşidləmə alqoritmi; bu alqoritmə görə öncə massivin qiyməti ən kiçik olan elementi seçilir, sonra növbəti ən kiçik element seçilir və s. Təcrübədə, ən kiçik qiymətli element massivin axtarış aparılan hissəsinin birinci elementi ilə yerini dəyişir və bundan sonra axtarış massivin yerdə qalan hissəsində davam etdirilir.

 public static int[] selectionsort(int[] numbers){
    for (int i = 0; i < numbers.length-1; i++)
    {
        int index = i;
        for (int j = i+1; j < numbers.length; j++)
            if (numbers[j] < numbers[index]) //Finds smallest number
                index = j;  
 
        int smallerNumber = numbers[index];  //Swap
        numbers[index] = numbers[i];
        numbers[i] = smallerNumber;
 
    }
    return numbers;
}

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 761 s.

## Xarici keçidlər
*https://web.archive.org/web/20150307110315/http://www.sorting-algorithms.com/selection-sort
Sürüşən vektorlar

**Sürüşən vektorlar** — başlanğıc nöqtəsi düz xətt üzərində ixtiyari götürülə bilən vektordur.

Deməli, sürüşən vektoru yerləşdiyi düz xətt üzərində istənilən qaydada sürüşdürmək olar. Bu zaman vektorun istiqaməti dəyişməməlidir.

Sərbəst vektorlardan fərqli olaraq, sürüşən vektorlar bir düz xətdən başqa düz xəttə köçürülə bilməz.

Bərk cismə tətbiq olunan qüvvə Sərbəst vektora nümunədir. Sərbəst vektor anlayışı fizikada tətbiq olunur.

## Ədəbiyyat
1. M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I–X cild, Bakı 1976–1987.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
Sabit kəmiyyət

**Sabit kəmiyyət** — verilmiş prosesdə öz qiymətini dəyişməyən kəmiyyətdir. Sabit kəmiyyət kimi işarə olunur.
Məsələn, ideal qazı sıxanda Boyl-Moriott qanununa görə qazın həcminin onun təzyiqinə hasili sabit kəmiyyətdir.

## Ədəbiyyat
1. M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I–X cild, Bakı 1976–1987.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
Şteyner qurmaları

**Şteyner qurmaları** — müstəvi üzərində, təkcə, xətkeşlə yerinə yetirilən həndəsi qurmalardır(birtərəfli, riyazi xətkeşlə).

Şteyner qurmaları, əsasən, İsveçrə riyaziyyatçısı Y. Şteyner tərəfindən araşdırılmışdır.

Şteyner isbat etmişdir ki, əgər müstəvi üzərində çevrə və onun mərkəzi verilibsə, müstəvi üzərində pərgar və xətkeşlə həll oluna bilən istənilən qurma məsələsini təkcə xətkeşlə həll etmək olar.
Şteyner qurmaları proyektiv xarakter daşıyır.

## Ədəbiyyat
1. M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I–X cild, Bakı 1976–1987.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
Nitsa FK

**"Nitsa" Futbol Klubu** ,( və ya **OGC Nice**) — eyni adlı şəhəri təmsil edən Fransanın futbol klubu. Klub 1904-cü ildə yaradılıb və hazırda Futbol üzrə Fransa Çempionatında liqa 1 -də oynayır. Ev oyunlarını Alyans Rivyera stadionunda oynayır. Nitsa Futbol Klubu Lyusyen Favre tərəfindən idarə olunur və müdafiəçi Pavel Baysse klubun kapitanıdır.

Nitsa klubu*Gymnaste Club de Nice*adı altında yaradılıb və Fransa futbolunun birinci diviziyasında yaradıcılarından biridir. Klub dörd dəfə liqa 1 və üç dəfə Coupe de France turnirinin qalibi olmuşdur. Nitsa Nouma Andoire, İngiltərli Uilyam Berri və Jan Luçano kimi məşqçilər tərəfindən idarə olunan 1950-ci ildə mükafatların əksəriyyətini əldə edən klubdur. Klub ötən finalda penaltilər seriyasında Guingamp 4–3 hesab ilə məğlub olduqdan sonra sonra 1997-ci ildə Coupe de France turnirinin qlibi olub. Nitsa klubunun rəngləri qırmızı və qaradır.

1950-ci ildə klubun uğurlu çıxışı zamanı, Nitsa uğurla öz sıralarına futbolçular inteqrasiya edən ilk Fransa klublarından idi. Klubun sıralarına Héctor De Bourgoing, Pancho González, Victor Nurenberg and Joaquín Valle kimi məşhur oyunçular daxildir. Joaquín Valle klubun sol cinahda ən aparıcı oyunçularından olmuşdur.

## Nailiyyətləri

### Millilər
*  ** [[Futbol üzrə Fransa Çempionatı|Fransa çempionatı]] **
**  **Çempion** **(4)**: 1950/1951,1951/1952,1955/1956,1958/1959,
**  **Gümüş mükafatçı** **(3)**: 1967/1968,1972/1973,1975/1976
* **[[Liqa 2]]**
**  **Qalib** **(4)**: 1947/48, 1964/65,1969/70,1993/94.
** **2-ci yer** **(1)**: 1984/85.
* **Dvizion 3**
**  **Çempion** **(2)**: 1984/85, 1988/89.
* ** [[Futbol üzrə Fransa Kuboku|Fransa kuboku]] **
**  **Sahibi** **(3)**: 1951/52, 1953/54, 1996/97.
** **Finalçı** **(1)**: 1977/78.
* **[[Futbol üzrə Fransa Superkuboku|Fransa Superkuboku]] **
**  **Sahibi** **(1)**: 1970.
** **Finalçı** **(3)**: 1956, 1959, 1997.
* ** [[Futbol üzrə Fransa liqa Kuboku|Fransa liqa kuboku]] **
** **Finalçı** **(1)**: 2005/06.

## İstinadlar
Coberti Vinçenso

**Coberti Vinçenso** () — italyan filosofu, publisist, dövlət xadimi, Risorcimentonun başlıca ideoloqlarından biri.

## Həyatı
Turin Universitetinin ilahiyyət fakültəsini bitirmişdir (1823). 1825-ci ildən keşiş, 1826-cı ildən Pyemontda saray kapellanı olmuşdur. Gizli cəmiyyətlə əlaqədə şüb həli bilinərək 1833-cü ildə həbs edilmiş və Pyemontdan sürgün edilmiş, Parisdə və 1834–45-ci illərdə əsas əsərlərinin buraxıldığı Brüsseldə yaşamışdır. Onun İtaliyanın milli dirçəlişi və papanın başçılığı altında dövlətlər federasiyasında birləşməsi proqramından ibarət "İtalyanların mənəvi və sivil birinciliyi haqqında" (*"Del primato morale e civile degli Italiani", 1843*) və "Müasir yezuit" ("*Il gesuita moderno", vol. 1–7, 1846–47*) əsərləri, həmçinin dini-fəlsəfi kitabları çox geniş populyarlıq qazanmışdı.

## Fəaliyyəti

İtaliyaya zəfərlə qayıdışı Cobertinin Pyemontun deputatlar palatasına deputat seçilməsi (1848), onun prezidenti olması ilə başa çatmışdı; 1848-ci ilin dekabrından 1849-cu ilin fevralınadək nazirlər kabinetinə başçılıq etmişdir. Avstriya ilə müharibədə Pyemontun məğlubiyyətindən (1849) sonra Parisdə könüllü sürgündə olmuş, başlıca fəlsəfi əsəri "Protologiya"nın ("Della Protologia"; tamamlanmamışdır, 1857-ci ildə nəşr edilmişdir) üzərində işləmişdir. "İtaliyanın sivil bərpasına dair" (*"Del rinno vamento civile d`Italia", vol. 1–2, 1851*) siyasi traktatında gələcəyin İtaliyası unitar dünyəvi dövlət kimi təsəvvür edilmişdir. "Fəlsəfənin öyrənilməsinə giriş" (*"İn -troduzione allo studio della filosofia", vol. 1–4, 1840*) əsərində dində (*[[Protestantlıq|protestantizm]]*) və fəlsəfədə "psixologizm"in tənqidi ilə çıxış edən Coberti xristian platonizmi ənənəsinə əsaslanaraq "ontologizm" prinsipini ona qarşı qoymuşdur. Cobertinin fəlsəfi sisteminin mərkəzində yaratma ideyası durur, onun düsturu: "Var olan mövcud olanı yaradır" (*L`Ente crea l`esistente*). Var olanın (yəni Tanrının) mövcudiyyətlə eyniləşdirilməsi panteizmə, yaxud hətta materializmə aparıb çıxarır. "İkinci yaradıcı tsikl" insanın mənən başqa şəklə düşməsi prosesi və onun Tanrıya yetməsidir. Cobertinin əsərləri Vatikan tərəfindən "Yasaqlanmış kitablar indeksi"nə daxil edilmişdi. C. Centilinin aktual idealizminə və M. F. Şakkanın dini spiritualizminə Cobertinin təsiri olmuşdur.

## Əsərləri
* Epistolario. Firenze, 1927–1937. Vol. 1–11;
* Edizione nazionale delle opere… Mil.;Padova, 1938–1977. Vol. 1–31. 

## Həmçinin bax
* Din
* Panteizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bioqrafiyası 
* Coberti Vinçenso
Əməköməci güvəsi

**Əməköməci güvəsi** - () buğumayaqlılar tipinin kəpənəklər dəstəsinin saçaqlı qanadlı güvələr fəsiləsinə aid olan növ

## Xarici quruluşu
Əməköməci güvəsi kəpənəklərinin bədəni bozumtul-qəhvəyi olub, qabaq qanadlarının əsası açıq-qonur rəngdədir. Hər iki cüt qanadların kənarları tünd-qonur zolaqlıdır. Dal qanadlarının xarici boz saçaqlıdır. Kəpənəklərin bədənlərinin böyüklüyü 7-8 mm-dir. Qanadlar açıldıqda isə bədənin eni 14-16 mm-dir. Yumurtaları kiçik (0,5 mm) ovalvarı olub, üzərində uzununa və köndələninə uzanan torabənzər çıxıntılar vardır. Yeni qoyulmuş yumurtalar əvvəlcə ağ olur bir az keçdikdən sonra yaşılımtıl rəngə çalır. Tırtılların rəngləri yaşlarından asılı olaraq dəyişir. Kiçik yaşlı tırtılların bədəni ağımtıl-sarı, başı isə parlaq qara rəngdə, orta və iri yaşlı tırtılların bədəni yaşılımtıl-ağ olmaqla, döş halqaları bənövşəyi və ya albalı rəngdə olur. İri yaşlı tırtılların kürəciklərindəki tükcüklərin ətrafında sarımtıl qırmızı ləkələr vardır, və bədənlərinin uzunluğu, 12 mm-ə qədər çatır. Puplar açıq-qəhvəyi və ya tünd-qəhvəyi rəngdə olmaqla torpaq baramalar içərisində yerləşir. Nəhayətindən 4 qılcıq uzanır. Böyüklüyü 6-8 mm-dir.

## Həyat tərzi
Əməköməci güvəsi əsas etibarilə torpağın 3-5 sm dərinliyində tırtııl fazasında qışlayır. Bəzi hallarda pambıq çiyidlərinin daxilində və liflər arasında da qışlamaya təsadüf edilir. May ayının 3-cü ongünlüyünün əvvəllərindən etibarən qışlamış tırtıllar puplaşmağa başlayır. May ayının əvvəllərində puplardan kəpənəklərin uçmasına təsadüf edilir. Kəpənəklər ilk dövrlərdə yumurtalarını yabanı əməköməci bitkiləri üzərinə, sonra isə pambıqda qönçə əmələ gəldikdə onun üzərinə qoyur. Yumurtalar pambıq bitkisinin üst yaruslarında yerləşən yarpaqların alt səthinə, qönçələrə, çiçək yanlıqlarına və çiçəklərə qoyulur. Bir dişi kəpənək ömrü boyu 600-ə yaxın yumurta qoya bilir. Bu yumurtalardan 3-5 gündən sonra kiçik tırtıllar çıxır və dərhal qidalanmağa başlayır. Kiçik yaşlı tırtıllar cavan yarpaqlar, qönçələr, çiçəklər və meyvə başlanğıcları ilə qidalanaraq onları zədələyir. İri yaşlı tırtıllar qozaları, çiyidləri, nadir hallarda zoğları da zədələyir. Qidalanmalarını başa çatdıran tırtıllar torpağa düşür, onların bir hissəsi isə puplaşır.

## Yayılması
Azərbaycanda Qazax, Tovuz, Şəki, Lənkəran, Zaqatala, Cəlilabad, Şamaxı, Bərdə və s. rayonlarda yayılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kələki körpüsü

**Kələki körpüsü** — Ordubad rayonunun Kələki kəndi ərazisində, Vənəndçayın üzərində Dəstə-Dırnıs-Rumus avtomobil yolunun 21 kilometrliyində yerləşən körpü.

## Həmçinin bax
* Kələki

## İstinadlar
Qoz fır gənəciyi

**Qoz fır gənəciyi** - () buğumayaqlılar tipinin gənəciklər dəstəsinin fır əmələgətirənlər fəsiləsinə aid olan növ

## Xarici quruluşu
Qoz fır gənəciyinin yetkin fərdləri 220 mikron uzunluqda mikroskopik canlı olub, bədəni 60-yaxın  buğumdan ibarətdir. Onun ayaqları 2 cütdür. Bu əlamətinə görə tor gənəciklərindən fərqlənir. Onu sürfəsi xarici görünüşünə görə yetkin fərdə oxşayır. Yumurtası kürəvaridir. Gənəcik tərəfindən şirəsi sorulan yarpağın üst səthi qabarıq olur. yarpağın alt tərəfində çökəklik əmələ gəlir. Həmin çökəkliklər içərisində keçə kimi tellər yığımı olur. Gənəcik həmin tellər içərisində yaşayır. Yarpağın üst tərəfindəki fırlar əsasən tünd qəhvəyi rəngdə olur.

## Həyat tərzi
Qoz fır gənəciyinin Azərbaycanın ərazisində həyat dövriyyəsi və inkişafı tam öyrənilməmişdir.

## Yayılması
Respublikamızın qoz əkilən bütün rayonlarında təsadüf olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bəlgədağ

**Bəlgədağ** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda dağ.

## Toponimik izah
Dağı adı, ehtimal ki, türk dillərindəki "bəlgə" (nişan) sözündəndir. Bundan başqa bəlgə döyüşdə qalxanı əvəz edən əşyaya (ağaca) da deyilir.

## İstinadlar

## Xariçi keçidlər
* Yaz fəslinin elçisi – Kotam
Aerotop

**Aerotop** ekosistemin daxili atmosferi olub, Yer səthi hava qatının bir hissəsidir, onun tərkibi və rejimi vasitəsilə ekosistemin daxili komponentləri, hər şeydən əvvəl bitki örtüyü və torpağın təsiri altında müəyyənləşir.

## Aerotop
Aerotop həmçinin bütün atmosferin aşağı təbəqəsi olduğu üçün atmosferin xarici təsirlərinə güclü məruz qalır. Aerotopun kəmiyyət vəziyyətini və rejimini təsvir etmək məqsədilə geniş kompleks göstəricilərdən istifadə olunur:
* günəş radiasiyasının intensivliyi
* küləyin sürəti
* havanın temperaturu
* havanın rütubətliyi
* karbon qazının miqdarı və s.

## Xarici keçid
* Atmosfer havası

## Həmçinin bax
* Atmosfer

## İstinad
İlpinski yarımadası

**İlpinski yarımadası** () — Asiyanın şimal-şərqində Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisində yerləşən yarımada. Berinq dənizinin daxilinə 40 km məsafədə uzanır.
Yarımada Qoven yarımadasından qərbdə yerləşir. Yarımadada İlpinski, Balakıl, Lojno-İlpinski, Oria, Ara, Priatel burunları yerləşir. İri çayları: Navliqinmıvayam, Linqenmıvayam, Laparelamvayam, Alxovayam, Qatımınvayam, Xitavayam, Mitanravayam. Kənarlarında yerləşən körfəzlər: Anapka körfəzi, Korf körfəzi və Karaqin körfəzi. Şərq sahillərində Lequnmun və Qeka buxtaları yerləşir.

Yarımadanın səthi şimal-şərq hissədə hamar, cənub-şərqdə idə dağlıqdır. Ən hündür nöqtəsi 494 metrdir. Zirvə şərq sahillərində yerləşir. Üstəlik burada Kanqılkın (480 m), Vilnuy (403 m) və s. zirvələr vardır.

Yarımadanın sahillərində dərinlik 200 metrə çatır. Yarımadanın tektonik davamını Okean qayalıqları və Verxoturov adası təşkil edir.

## Xəritə
*  Google Maps

## İstinadlar
Drığ mahalı

**Drığ mahalı** — Talış xanlığının mahallarından biri.

Mahal cənubdan Zuvand mahalı, şərqdən Uluf mahalı, qərbdən və şimaldan isə Səfidəşt mahalı ilə həmsərhəd idi. Qоnçin mеşəsindən axan və Şiləvar kəndinə bitişən çay Drığ mahalının sərhədi hesab edilir. Bu çaya "Kəkuyə cu" dеyilirdi. Drığ mahalının sərhəddi оradan, Lənkəran çayından kеçmiş Velədi kəndinin Sоpеh-Xоy pirinə qədər uzanırdı. Əhalinin mütləq əksəriyyəti şiə idi. Drığ mahalında taxılçılıq inkişaf etmişdi. Buranın əhalisi döyüşkən və cəsarətli olmağı ilə seçilirdi. Hazırda kеçmiş Drığ mahalının çох hissəsi Lеrik rayоnu ərazisinə daхildir. Mahalın kiçik bir hissəsi isə hazırda Ərdəbil ostanına daxildir.

## İstinadlar
Sultanəli mirzə

**Sultan Əli Mirzə** () — I Təhmasibin gürcü şahzadəsindən olan 8-ci oğlu.

## Həyatı
1563-cü ildə Qəzvində anadan olub. 1570–1577-ci illərdə Gəncə və Bərdə hakimi olub. Lələsi Qarabağ bəylərbəyi İbrahim Sultan Ziyadoğlu-Qacar idi. II İsmayılın əmri ilə Qəzvinə çağırıldı. Burada II İsmayıl tərəfindən kor edilib və Ələmuta həpsə atıldı. I Abbasın dövründə həpsdən çıxarıldı və şahın himayəsinə alındı. 1642-ci ildə İsfahanda vəfat etdi.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Xacə Zeynalabidin Əli Əbdi bəy. Təkmilətül-əxbar (Səfəvi dövrü — şah İsmayıl və şah Təhmasib dövrlərinin tarixi). — Bakı: Elm, 1996–200s.
* Oqtay Əfəndiyev . Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı, "Şərq — Qərb " , 2007 , 344səh . + 8səh .
* İsgəndər bəy Münşi Türkman. Dünyanı bəzəyən Abbasın tarixi (Tarixe-aləmaraye-Abbasi). Bakı, "Şərq-Qərb Nəşriyyat evi, 2010, 1144 səh.
Arif Babayev (fizik)

**Arif Miri oğlu Babayev** () — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor

## Həyatı
Arif Babayev 1 dekabr 1959-cu ildə Ermənistan SSR Krasnoselo rayonunun Çaykənd kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə Çaykənd orta məktəbini bitirmişdir. Həmin ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1981-ci ildə Fizika fakültəsini bitirdikdən sonra Kosmik Tədqiqatlar Elm İstehsalat birliyidə mühəndis olaraq işə başlamışdır. O, 1992-ci ildə "Ümumiləşmiş izotrop Keyn modelində almaz tipli yarımkeçiricilərdə elektron və deşiklərin enerji spektrləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. A. M. Babayev 1994-cü ildən AMEA-nın Fizika İnstitutunda "Nanokristallar fizikası" laboratoriyasında çalışır. A. M. Babayev 2007-ci ildə "Kiçik ölçülü kvant sistemlərində elektron və deşiklərin enerji spektrləri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elmi adına layiq görülmüşdür.

* **Elmi əsərlərinin sayı**-87
* **Xaricdə dərc olunan əsərlərinin sayı**-33
* **Beynəlxalq bazalarda indeksləşən jurnallarda (Web of Science, Scopus və s.) dərc olunan əsərlərinin sayı**-29
* **Kadr hazırlığı**-2 müdafiə olunmuş fəlsəfə doktoru
* **Dil bilikləri**- Azərbaycan, Rus, Türk və İngilis

## Elmi fəaliyyəti
Tədqiqatları, əsasən, aşağı ölçülü yarımkeçirici və yarımmagnit kvant sistemlərində yükdaşıyıcıların enerji spektrlərinin və dalğa funksiyalarının araştdırılmasına, ballistik keçiriciliyə, spintronika sahəsinə aiddir. İlk dəfə olaraq Keyn tipli yarımkeçirici nanostrukturlarda Kleyn paradoksu araşdırılmışdır. Bir zonalı modeldən fərqli olaraq, potensial çəpərin yüksəkliyi sonsuz olan zaman çəpərdən keçmə ehtimalı sıfirdan fərqli olduğu göstərilmişdir.A^3B^5 və A^2B^6 -tipli yarımkeçiricilərin sferik kvant nöqtələrində yükdaşıyıcıların enerji spektrlərinin tapılması üçün yeni metod təklif etmişdir (AMEA –nın həqiqi üzvü Firudin Məmmədəli oğlu Həşimzadə ilə birlikdə).

## Əsas elmi əsərləri
1. Ballistic conductance in Kane type semiconductor quantum wire // Eur. Phys. J. B,2010, v.73, p. 133–138
2. Particle penetration in Kane type semiconductor quantum dots//Eur. Phys. J. B2009, v.72, p. 127–131

3. Rashba spin-orbit coupling effect on a diluted magnetic semiconductor cylinder surface and ballistic transport//Superlattices and Microstructures, 2009, v.46, 593–602

4. Rashba spin-orbit coupling effects in Cd1-xMnxTe quantum dots//PHYSICAL REVIEW B,2006, v. 73, 245321

5. Energy spectra of narrow-and zero gap semiconductor quantum dots// J. Phys. Cond. Matter,2000, v.12, 7923–7932

## İstinadlar
Verxoturov adası

**Verxoturov adası** — Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisində yerləşən ada. Ada Karaqin körfəzində yerləşir. Uzunluğu 3,5&nbsp;km, eni 500 metr təşkil edir. İlpinski yarımadasında yerləşən eyni adlı burundan 21&nbsp;km şimalda, Karaqinski adasında yerləşən Qolenişev burnundan isə 39.2&nbsp;km cənubda yerləşir. Ada zəngin faunaya sahibdir. Burada yayılmış Aethia psittacula növü qırmızı kitaba salınmışdır.
## İstinadlar
Ərdəbil livası

**Ərdəbil sancağı** və ya Ərdəbil livası — inzibati–ərazi vahidi 1725-ci ildə Osmanlı İmperiyasının Azərbaycan vilayətinin livası. İnzibati mərkəzi Ərdəbil idi.
Marağa sancağı

**Marağa livası** və ya **Marağa sancağı** —  Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin inzibati–ərazi vahidi.  İnzibati mərkəzi Marağa idi.

1725 ci ildə XVIII əsrdə bu ərazilərdə aparılmış təhrirə əsasən isə Marağa livasının tərkibinə Benacu, Səracu, Bukan , Kavdul maa′ Miyandoab (yəni, Kavdul ilə Miyandab birlikdə), Əcri, Leylan və Əkərtu nahiyələri, ibarətdir

Osmanlı üsul-idarə sisteminə uyğun olaraq hər iki əsrdə (XVI və XVIII əsrlərdə) aparılmış təhrirlərə nəzər saldıqda görürük ki, Marağa livasına Benacu və Bukan nahiyəsi əlavə edilmiş, yuxarı və aşağı olan Əcri nahiyəsi birləşdirilmiş, Soyuqbulaq livasına isə Suldus livalıqdan çıxarılaraq nahiyə kimi qatılmış, XVI əsrdə Marağa livasının tərkibində olan Axtaçı nahiyəsi vahid nahiyəyə çevrilərək Soyuqbulaq livasına daxil edilmişdir. 
 
## Xarici keçidlər
* “Dəftər-i müffəssəl liva-i Marağa”
* http://azkurs.org/i-turkoloji-qurultayn-90-illiyine-hesr-olunmus-beynelxalq-konf.html?page=89
Soyuqbulaq livası

**Soyuqbulaq livası** — Liva-i Soyuqbulaq (Soyuqbulaq livası) Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Soyuqbulaq kəndi (indiki Mahabad)

Müfəssəl dəftərin ikinci hissəsində mərkəzi Soyuqbulaq qəsəbəsi olmaqla Soyuqbulaq livası on üç nahiyəyə bölünmüşdür

Soyuqbulaq livasının tərkibinə Şəhri-viran, Dərbaz, Yıltimur, Kilas, Mirabad, Tərkeş, Telyuş, Alan (tədqiq olunan dəftərdə nahiyənin adı bu şəkildədir), Turcan, Axtaçı, Lacan, Suldus, Qıpçaq tabe-i Suldus (yəni, Suldusun tabeliyində olan Qıpçaq) nahiyələri daxil idi  

səh.1).  
## Mənbə

* “Dəftər-i müffəssəl liva-i Marağa”
* http://azkurs.org/i-turkoloji-qurultayn-90-illiyine-hesr-olunmus-beynelxalq-konf.html?page=89

## Həmçinin bax

* Çulundur mahalı

## İstinadlar
Korf körfəzi

**Korf körfəzi** — Berinq dənizində, Kamçatka yarımadasının şimal-şərqində yerləşir. 1885-ci ildə Priamur diyarının birinci general-qubernatoru Andref Korfın şərəfinə adlandlrılmışdır. İlkin adı isə Olyutorski körfəzi idi.

Qoven yarımadası ilə İlpinski yarımadası arasında yerləşir. Körfəz həmçinin Olyotorski və Karaqin körfəzləri ilə sərhədə malikdir. Materikin daxilinə 75&nbsp;km daxil olur. Eni 70&nbsp;km, maksimal dərinliyi isə 70 metrdir. Körfəzə tökülən çaylar:Vıvenka, Kultuşkaya. Şimalında buxtalar vardır: Skrıtaya, Sibir və Skobolev.

Körfəzdə morj, balina və sənaye əhəmiyyətli balıq növlərini müşahidə etmək mümkündür (qızılbalıq və Sakit okean siyənəyi).

Sahilində yerləşən yaşayış məntəqələri: Tiliçiki, Vıvenko və Olyutorka. Sahilində yerləşən Korf qəsəbəsi 21 aprel 2006-cı il zəlzələsindən zərər görmüşdür. İnzibati baxımından Rusiyanın Kamçatka diyarı ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Seymur Tağıyev

**Seymur Elman oğlu Tağıyev** () — Azərbaycan Birinci Liqası təmsilçilərindən olan Turan Tovuz klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu.

## Bioqrafiyası
Seymur Tağıyev 1992-ci ildə Tovuz şəhərində anadan olmuşdur. O, Tovuz futbol məktəbinin tələbəsidir.

## Klub karyerası
Seymur Tağıyev öz peşəkar futbolçu karyerasına 2008-ci ildə Azərbaycan Birinci Liqası təmsilçilərindən olan Turan Tovuz klubunda start vermişdir. O, Tovuz təmsilçisində №18 forma ilə çıxış etmişdir.

### Çempionat
Mövsümlər üzrə Azərbaycan çempionatında statistikası aşağıdakı kimidir:

### Kubok
Mövsümlər üzrə Azərbaycan kubokunda statistikası aşağıdakı kimidir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль игрока на сайте ПФЛ - Профессиональной Футбольной Лиги Азербайджана
* Seymur Tağıyev on www.football.com 

## Tarixçə
* Профиль игрока на soccerway.com
* ФК «Туран» заявил на сезон 24 футболиста
Antropogen maddə

**Antropogen maddə** — insanın fəaliyyəti nəticəsində Yerin sferlərinə qoşulan yeni kimyəvi birləşmələr.

## Ümumi məlumat
Antropogen maddələr insan fəaliyyəti sayəsində kimyəvi maddələrin yer sferinə daxil olması. Antropogen maddənin bir hissəsi təbii dövrana daxil olaraq tez-gec ekosistemdə utilləşir, təbiətə yad olan süni birləşmələr, canlı orqanizmlər və abiotik agentlər tərəfindən olduqca tədricən parçalanaraq təbii madələr mübadiləsindən kənarda qalır, onlar biosferdə toplanaraq həyat üçün təhlükəli sayılır. Bu kimyəvi elementlərə yerin dərinliklərindən səthinə çıxarılan ağır metalları və adətən təbii şəraitdə kiçik ərazilərdə və böyük olmayan konsentrasiyada yayılan radioaktiv maddələri misal göstənnək olar.

## Xarici keçid
* EKOLOGİYA, ƏTRAF MÜHİT VƏ İNSAN 

## Həmçinin bax
* Antropogenez

## İstinadlar
Kinooperator Xan Babayev (film, 2014)

**Kinooperator Xan Babayev** filmi rejissor Elvin Vəlimətov tərəfindən 2014-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film  görkəmli kinooperator, Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının katibi Xan Babayevin 95 illik yubileyinə həsr olunur.

## Məzmun
Film sovet kinooperatoru, Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının katibi Xan Babayevin həyatından bəhs edir.

Xan Babayev "Qırmızı Bayraq", "Qırmızı Ulduz", "Vətən müharibəsi" ordenləri və "Stalinqradın müdafiəsinə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## Film haqqında
Filmdə "Neft kəşfiyyatçıları" sənədli filminin, "Doğma xalqıma", "Qara daşlar", "Ögey ana", "Böyük dayaq", "Yenilməz batalyon" bədii filmlərinin kadrlarından istifadə olunur.

## Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Elvin Vəlimətov
:**Ssenarist:** Sevda Ağazadə
:**Operator:** Zaur Haşımov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Paranormal

**Paranormal** termini "normal olmayan" mənasını verib, telepatiya, telekinez kimi ekstrasens fenomenləri, bilinən fizikokimyəvi qaydalarla izah edilə bilməyən hadisələri və bu hadisələrlə əlaqəli olan ekstrasens qabiliyyətləri ifadə etmək üzrə parapsixologiyada istifadə edilən bir termindir. Supranormal termininin yerini almaq üzrə ingilis ekstrasens tədqiqatçı Ualter Uateli Kerinqton (1884-1947) tərəfindən irəli sürülüb.

Paranormal qabiliyyətlərə yoqa terminologiyasında Siddhilər adı verilir.

## Mənbə
* The Signet Handbook of Parapsychology, Martin Ebon
* Encyclopedia of The Unexplained, Richard Cavendish

## Həmçinin bax
* Metafizika
Biofil

**Biofillər** — ətraf mühitə nisbətən canlı orqanizmlərdə daha çoxlu miqdarda toplana bilən kimyəvi elementlər və ya maddələr (sink, oksigen, fosfor və digər elementlər, həmçinin bir vast; onun çox pestisidlər). Çox vaxt Biofillərin canlı orqanizmlərdə konsentrasiyası (toplanma əmsalı) ətraf mühitə nisbətən yüz dəfə, min dəfə (yüz min dəfə) çox olur. Biofillərin orqanizmdə həddən mütləq artıq toplanması toksikozların əmələ gəlməsinə və ya hətta orqanizmin məhv olmasına səbəb olur.

## Biofil elementlər
Orqanizmlərin geokimyəvi mühitdən (torpaq, su) udaraq həyat çirklənməsi, fəaliyyətində istifadə etdiyi elementlər. Biofil elementlər makroelementlərindən N, C, O, H, Ca, Mg, Na, К, P, S, Cl, Fe və mikroelementlərdən Си, Co,Mn, Zn, V, Ni, Mo, Se, F, Br, J və b. aiddir.

## Biofilota
Müəyyən arealın flora və faunası.

## Biofiltratorlar
Öz spesifik üsulu ilə qidalanaraq (fıltrasiya edərək) su mühitinin təmizlənməsində özünəməxsus rol oynayan su orqanizmləri. Məs. mikroskopik kalapus xərçəngciyi bir sutka ərzində 2 1 suyu təmizləyə bilir.

## İstinadlar
Creepypasta

**Creepypasta** - internetdə yayılan qısa qorxu hekayəsi ya da kopyalanıb yapışdırılaraq göndərilən şəkillərdir. Bir çox şəxs bu saytdakına oxşar hekayələr yaza bilər.

## Məşhur nümunələr
### Slendermen

Slendermen () qara kostyumlu, üzü olmayan, ağ rəngli, incə bir şəxs olaraq təsvir edilir. Əsasən uşaqları təqib edir. Bəzilərini də qaçırdır. Bir çox saxta şəkil və videoları vardır. Bu məxluqat son dərəcə populyar oldu.

### Qatil Cef
Qatil Cefin () hekayəsi on üçüncü ad günü şənliyində başlayır. Üç gənc onu sıxışdırır, Cef onlarla dava edir və sonunda gənclər onu paltaryuyan toz və benzin tökərək yandırır. Xəstəxanada sarğılarla sarılır. Sarğılar çıxarılanda üzü ağappaq olur. Sonra psixi vəziyyəti pozulur. Ağzını kəsir, göz qapaqlarını yandırır və anasını, atasını öldürür. Qardaşını yataqda **go to sleep (yatmağa get)** deyərək öldürür.

### Skvidvardın intiharı
Skvidvardın intiharı () Süngər Bob Kvadrat Şalvarın itmiş bölümüdür və Skvidvard qəhrəmanının intihar etməsidir. Bu bölümdəki arxa plan qorxuducu bir formada çəkilib və ölü bir uşaq şəkli gizlənib.

### Boğulmuş Ben
Boğulmuş Ben () *The Legend of Zelda: Majora's Mask* oyununu alan bir universitet tələbəsinin hekayəsidir. Oyunun adı BEN deyə yazılır və bunu oynayan tələbə şübhəli bir şəkildə ölür.

**HOODIE  (''Kafşonkalı)***

Əsasən Marble Hornets karekteridi daim sari Kafşonkalı paltar cins şalvar geyinir sifətində qara parca və üzərində qirmizi üzüntü bildirən ifadə var .

Dostu tərəfindən öldürüb . Adi *'Brain Tomasdir *rəssamdır 30 yaş var və kişi dir.***

Ölümundəisə Alex Kraile dostu öldürmusdur bogazindan bicaq zərbəsi alaraq ölmüşdür ikici dəfə isə Mərtəbədən yıxılaraq olub .

Hoodie **Slendrmanin *ikici proxy olaraq bilinir .*'''

İstifadə etdiyi silah isə tapança dir başqa rəvayətlərə görə isə ya Turba yada levyə istifadə edərək oldurur

Ən yaxin dostunu da o qatil eləmişdir.

Deyilə görə ən yaxin dostuyla bunun ag ciyərin də problem olduğu ucun Daim öskürür lər .

Onlar daim yaşadıqlarını Kameraya alırlar.

## İstinadlar