open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abelmoş

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Suraxanı (dəqiqləşdirmə)

* Suraxanı — Suraxanı rayonuda qəsəbə. Köhnə Suraxanı adı ilə də tanınır.
* Suraxanı rayonu — Bakıda rayon.
* Suraxanı atəşgahı — Suraxanıda yerləşən atəşgah.
* Suraxanı (Ağsu) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Suraxanı bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunda bələdiyyə.
* Suraxanı (içki) — müalicəvi mineral süfrə suyu.
* Suraxanı — 1914-cü ildə istifadəyə verilən tanker. Daha sonra Valerian Kuybışov tankeri olaraq adlandıtrılmışdır. Suraxanı rayonunun qaraçuxur qəsəbəsində zəngin qəsəbə kimi adlandırmaq olar.
Anadolu yaylası

**Anadolu yaylası** - Türkiyədə yayla. Kiçik Asiya yaylasının daxili hissəsidir. Şimaldan Pont dağları, cənubdan Tavr dağları ilə əhatə olunmuşdur. Yüksəkliyi 900–1500 m. Ən hündür zirvəsi yatmış Ərciyəs vulkanıdır (3770 m). Yaylanın uzunluğu 700&nbsp;km (şərqdən qərbə)eni 400&nbsp;km (şimaldan cənuba). Şimal hissəsindən Qızılirmaq, Sakarya və s. çaylar axır. İqlimi yarı quraq kontinentaldır. İllik yağıntı mərkəzi hissədə 300&nbsp;mm. ucqar hissələrdə isə 350–500&nbsp;mm. Çoxlu şor göl var (Tuz gölü və s.). Boz və qonur torpaqlar geniş yer tutur. Bitkisi yastığabənzər tikanlı kolluqlardır.

## Qalereya
Amazon ovalığı

**Amazon ovalığı** — Cənubi Amerikada Amazon çayı hövzəsində Yer kürəsinin ən böyük allüvial ovalığı. Sahəsi 5 mln. km²-dan artıqdır. Qərbi Amazoniyanın (eni 1600 km) iqlimi ekvatorialdır. Meşələrində qiymətli ağaclar bitir: süd ağacı, qırmızı ağac, heveya və s. Heyvanlar aləmi zəngindir. Şərqi Amazoniyanın (eni 350 km) iqlimi subekvatorialdır. Seyrək meşələri və savannaları var. Əhalisi hindilər və metislərdir. Amazon ovalığında kakao, tütün, qəhvə, banan, şəkər qamışı və s. becərilir; neft, qızıl, almaz, hematit, manqan filizi çıxarılır. Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Peru və Venesuelanı əhatə edir. Daxilində Amazon çayı, Madeyra və Tapajos çayları yerləşir.

## İstinadlar
Science Channel

**Science Channel** texnologiya, elm və planetlər ilə əlaqədar sənədli filmləri yayımlayan kanal.

## Xarici keçidlər
* Discovery Science'ın Rəsmi veb saytı
Discovery World

**Discovery World** sivilizasiya tarixi, mədəniyyətlər, döyüşlər, tarixin sirləri mövzu edilən, sənədli filmlər yayımlayan kanal.

Discovery World kanalında yayımlanan və səs gətirmiş bəzi proqramlar:

*
* Amazing Medical Stories
* Discovery Atlas
* Dr. G: Medical Examiner
* Everest: Beyond the Limit
* Final 24
* Monarchy (TV series)|Monarchy
* More Industrial Revelations Europe
* Most Evil
* Weaponology
* Himalaiści (TV series)|(Polish Mountaineers in the
Himalayas
* Polish Socialist Films (Socjalistyczna Filmoteka Powiatowa
* Criminal procedure|Crime Investigations
* Biographies
* Psychic Witness
* Survivorman
* Zero Hour (TV series)|Zero Hour*
Yeni Vəfd Partiyası

**Yeni Vəfd Partiyası**  — Misir Ərəb Respublikasında siyasi partiya.

## Həmçinin bax
*Vəfd partiyası
Qara qu quşu (film)

**Qara qu quşu** () — psixoloji triller filmi.

## Məzmun
Bakirə, saf və gözəl qız. Bir qu quşunun bədəninə sıxışıb qalıb. Azad olmağa can atır. Sadəcə həqiqi və güclü məhəbbət bu tislimi qıra bilər. Arzusu çin olmağa az qalıb deyərkən şahzadəni qara qəlbli əkizi- Qara Qu quşu yoldan çıxarır. Qu Quşuna vurulan şahzadə daha çıxış yolu olmur. Arzuları qırılan Ağ qu quşu uçurumun təpəsinə çıxıb özünü aşağı atır. Ölüm onu azadlığa qovuşdurur.

Bu bəstəkar Pyotr Çaykovskinin məşhur "Qu gölü" baletinin qısa məzmunudur. "Qara Qu quşu" filminə girişi də məşhur rejissor Darren Aronofski məhz bu baletdəki rəqslə başlayır. Filmin qəhrəmanı Nina (*[[Natali Portman]]*) adlı balerin qızdır. O öz rəqibləri arasında hər zaman birinci olmağa can atır. Baletdə baş rolu ifa etmək üçün dəridən –qabıqdan çıxır. Amma o heç ağlına belə gətirə bilmir ki, bu rolu alandan sonra o özündə bu obrazın bütün keyfiyyətlərini tapacaq. O saf, təmiz qızın içində qəddar, amansız biri peyda olacaq. Hadisələr daha da gərginləşməyə başlayır. Çünki Ninanın həqiqi və dəyərli rəqibi Lili (*[[Mila Kunis]]*) meydana çıxır. Nina bütün şər qüvvələrin ondan gəldiyinə əmindir ta ki filmin son akkordlarına qədər. Filmin digər dramatik nöqtəsi Ninanın anası (Barbara Xerşi) ilə olan münasibətləridir. Anası da bir vaxtlar balerina olub amma heç vaxt məşhur səhnələrdə çıxış etməyib. Bunu hər nə qədər arzulasa da, nə cəsarəti, nə də istedadı buna imkan verir. Karyerasını bitirib özünü qızına həsr edir və Ninanın peşəkar balerina olması üçün hər cür fədakarlıq edir. Amma eyni zamanda o bir balerina kimi qısqancdır … içində gizli-gizli, bilmədən, bildirmədən böyüyən qısqanclıq… Rejissorun bütün obrazları kimi Barbara Xerşinin obrazı da təzadlı və sual doludur. Natali Portman Nina obrazı ilə 2010-cu ilə damğasını vurdu. Aldığı mükafatlar bunun ən yaxşı sübutudur. Film boyu onun oyununa, balet rəqsinə heyran qalmamaq mümkün deyil. Bununla yanaşı, filmin möhtəşəm ssenarisi, rejissor baxışı, operator işi də onun uğurunda müəyyən rol oynayır. Ninanin içindəki xeyirlə-şərin bir–birilə mübarizəsi o qədər gözəl, incə və peşəkarcasına çəkilmişdi ki, bəzən hansının həqiqi olduğunu sual etməli olursan. Filmin sonu isə bütün suallara cavab verir. Bir teatr səhnəsində balet oyununu qurmaq asan deyil, Tomas (*[[Vensan Kassel]]*) bunu bacardı. Ninanı bir az vadar, bir az təşviq etməklə. O öz baletinin qəhrəmanını yarada bildi. Bir teatr səhnəsində qurulan balet oyununu kinoya gətirmək də asan bir iş deyil. Çünki ssenarinin daha çox mesaj vermək və vurucu olması vacibdir. Səhnə dekorasiyasının, aktyor oyununun inandırıcı olması əsas məsələdir. Amma Darren Aronofski bunu sözün həqiqi mənasında bacardı. Natalia Portman bu filmdəki roluna görə 2011-ci il 27 fevral tarixində keçirilmiş 83-cü Akademiya mükafatlarının verilməsi mərasimində, Ən yaxşı qadın aktrissa nominasiyasına layiq görüldü.

## İstinadlar
Şuşa (dəqiqləşdirmə)

* Şuşa şəhəri — Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonunda şəhər, Şuşa rayonunun mərkəzi.
* Şuşa rayonu — Azərbaycanda 1930-cu ildə təşkil edilmiş rayon.
* Şuşa qəzası — Azərbaycanın Rusiya tərəfindən işğalından sonra mərkəzi Şuşa şəhəri olmaqla yaradılmış ərazi bölgüsü.
* Şuşa qalası — Azərbaycanın Şuşa şəhərini əhatə edən qala divarlarıdır.
* Şuşa (qəzet) — Sovet dövründə Şuşada nəşr olunmuş qəzet.
* Şuşa (kənd) — Əfqanıstanda kənd

## Film

* Şuşa (film, 1973) — sənədli film.
* Şuşa (film, 1978) — sənədli film.
* Şuşa (film, 2001) — sənədli film.

## Mahnı
* Şuşa (mahnı) — Azərbaycanlı bəstəkar-müğənni Aysel Məmmədovanın mahnısı.
Luara çayı

**Luara çayı** (, , ) — Fransada ən uzun çay. Uzunluğu 1012 км, çay basseynin sahəsi 117 min км². Başlanğıcını Fransanın cənubundakı Ardeş departamentindəki Jrebye-dö-Jonk (*Mont Gerbier de Jonc*) dağından götürür. Şimlala Orleana qədər axır, sonradan qərbə çevrilir. Nant şəhəri yaxınlığında Atlantik okeanına tökülür.

Lura çayı sahillərində Roann, Never, Orlean, Blua, Tur, Anje, Sen-Nezer şəhərləri yerləşir. Çayın qərb sahili Luara ölkəsi regionu adlanır.

thumb|400px|right| Luara çayi
Erkən padşahlıq (Misir)

**Erkən padşahlıq** (e.ə. təq. 3000-2800 ci illər) dövründə ilk iki sülalə hökmranlıq etmişdir. Misirin birinci fironu Narmer (Qədim Misir tarixçisi kahin Manefonun məlumatına görə adı Mina idi). Aşağı Misir üzərində qələbə çalaraq ölkəni vahid dövlətdə birləşdirdi.  Birinci Misir sülaləsinin hakimiyyəti dövründə süni suvarma əkinçiliyi inkişaf etmiş, daş və mis alətlər təkmilləşdirilmiş, Nil çayının sol sahilində Misirin dini, siyasi, mədəniyyət və sənətkarlıq mərkəzi sayılan  Memfis şəhərinin əsası qoyulmuşdur. Mərkəzləşdirilmiş dövlət yaradılmış və işğalçılıq müharibələrinə başlanılmışdır.

## Mənbələr
* Б. А. Тураев, Древний Египет, Издательство: Огни, 1922 г.
*Azərbaycan Sovet EnsiklopediyasıVI cild, səh. 596-599, Bakı, 1982

## İstinadlar
Luçano Pavarotti

**Luçano Pavarotti** (; ) — italyan opera ifaçısı, lirik-dramatik tenor, XX əsrin ikinci yarısının ən məşhur opera ifaçısı.

## Həyatı
Luçano Pavarotti İtaliyanın şimalındakı Modena şəhərində çörəkçi və müğənni Fernando Pavarotti və siqar fabrikinin işçisi Adel Venturanın ailəsində anadan olmuşdur. Ailə çox kasıb yaşamasına baxmayaraq, ifaçı öz uşaqlığını sevgiylə xatırlayırdı. İkinci Dünya müharibəsi vaxtı, 1943-cü ildə ailə şəhərdən köçməyə məcbur olur və qonşu kənddə 1 otaqlı ev kirayəyə götürür. Burada Pavarotti əkinçiliklə maraqlanmağa başlayır.

9 yaşlı Luçano atası ilə birlikdə kilsə xorunda oxumağa başlayır. Bundan başqa gənclik illərində professor Dondi və həyat yoldaşından bir neçə musiqi dərsi alır, lakin musiqi peşəsini davam etdirmək istəmir.

Məktəbi bitirdikdən sonra özünə daimi peşə seçmək istəyir. Futbolla çox maraqlanır, hətta qapıçı olmaq istəyir, ancaq anası onu müəllim olmağa inandırır. Nəticədə Pavarotti 2 il ibtidai məktəbdə dərs deyir, lakin musiqiyə olan istək sonda qalib gəlir və musiqi təhsili almağa qərar verir.

1954-cü ildə Modenada 19 yaşı olarkən tenor Arriqo Pola onun təhsil almağa imkanının olmadığını bilərək təmannasız dərs deməyə başlayır. Təhsil aldığı müddətdə Pavarotti Adua Veoni adlı opera ifaçısı ilə tanış olur və onlar 1961-ci ildə ailə həyatı qururlar. İki il Polanın yanında dərs aldıqdan sonra müəllimi Yaponiyaya gedir və Pavarotti təhsilini Ettori Kampoqallianinin yanında davam etdirir. Təhsil ala-ala o, həm də ibtidai məktəbdə müəllim və sonra sığorta agentliyində çalışır.

İlk altı illik təhsil heç bir nəticə vermədiyindən Pavarotti hətta ifaçılıqdan imtina etmək istəyir, lakin sonradan bu fikrindən daşınır.

## Karyerası

### 1960–1980
Pavarottinin yaradıcılıq karyerası 1961-ci ildə Beynəlxalq Vokal Müsabiqəsində qələbə ilə başlamışdır. Həmin il Pavarotti Redjio-Emiliya Teatrında Cakomo Puççininin "Bohema" operasından Rudolfun partiyasını ifa edir. Həmçinin, bu partiyanı o, 1963-cü ildə Vyanada və London Kral Opera Teatrında ifa edir.

Pavarottinin Amerikadakı debütü 1965-ci ildə Mayami operasında baş tutur.

1971-ci ildən Pavarotti "Arena di Verona" festivalında müntəzəm çıxış edir. Həmçinin, konsertlərdə iştirak edir, "La Skala" teartrı ilə Moskvaya qastrola gəlir.

### 1980–1990
1980-ci illərin əvvəllərində Pavarotti gənc ifaçıların beynəlxalq müsabiqəsini təsis edir.

1980-ci illərin ortalarında Pavarotti Vyana Dövlət Operası və La Skala ilə əməkdaşlığı yenidən bərpa edir. Bu illərdə Pavarotti La Skalada "Aida", Berlindəki Doyçe operada, San-Fransiskoda "Bohema" operalarında uğurla çıxış edir. 1992-ci ildə Pavarotti La Skala səhnəsində sonuncu dəfə "Don Karlos" operasında çıxış edir. Bu çıxış tənqidçilər tərəfindən neqativ qarşılanır və o bundan sonra La Skalada bir daha ifa etmir.

## Ölümü
Luçano Pavarotti 2007-ci il 6 sentyabr, 71 yaşında, xərçəng xəstəliyindən Modenadakı evində vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nine Inch Nails

**Nine Inch Nails** (qisaca NIN) — 1988-də ABŞ-də qurulmuş indastrial rok qrupudur. Nine Inch Nails musiqiçi, mahnı yazıçısı, prodüser Trent Reznor tərəfindən qurulmuş və albomlar onun tərəfindən yazılmışdır. Konsertlərdə isə Reznor, qrup işçiləri ilə birlikdə səhnədə olur.

## Haqqında
1980-cü illərdə Trent Reznor Right Track studiyalarında çalışan bir proqramçı olaraq işləyirdi. 1988-də studiyada bir mahnı yazmaq üçün icazə alır ancaq öz beynindəki planlara uyğun bir qrup tapa bilmədiyi üçün bütün alətləri özü çalmağa qərar verir. Bu ilk etdiyi qeydlər daha sonra 1994-cü ildə Purest Feeling olaraq icazəsiz şəkildə nəşr olunur. Bir çox mahnıda ilk albom olacaq Pretty Hate Machine mahnılarına çevrilir. Reznor, bu musiqi proyektinin adını isə Nayn Inç Neylz qoyar. Trent Reznor qrupun adını asanca qısaldıla bildiyi üçün seçdiyini deyir.

1989-cu ildə ilk albom Pretty Hate Machine nəşr olunur. Albom ağılda qalan melodiyalarla olduğu qədər qaranlıq sözləriylə də diqqət çəkirdi. Onsuz da Reznor ilk albom təşəkkürlərində qorxu yazıçısı Kliv Barkerə təşəkkür edir. "Down in It" və "Head Like a Hole" klipləri MTVdə göstərilir. Albom "Platnium Val" mükafatı alır və təxminən iki il siyahılarda qalır.

İkinci NIN albomu The Downward Spiral 1994-cü ildə nəşr olunur və siyahılara ikinci sıradan girər. Albom ana xarakterini keçirdiyi mənəvi problemləri izah edən bir konsept albomdur və albom NIN-in bu vaxta qədər ən çox satan albomudur. Albomun ən mühüm mahnılarından "Closer" klipi MTV tərəfindən bəzi yerləri kəsilərək nəşr olunur və çox maraq görür. Albomdakı "Hurt" mahnısıda maraq çəkmiş, daha sonra Reznor və David Bowie tərəfindən birgə konsertdə oxunmuşdur. 2002-ci ildə isə Johnny Cash tərəfindən kover olunur, sənətçinin ən böyük müvəffəqiyyətini əldə etməsinə səbəb olur.

## Qrup üzvləri
* Trent Reznor

### Konsert heyəti
* Aaron North
* Jeordie White
* Alessandro Cortini
* Josh Freese
 
### Keçmiş üzvləri
* Jeff Ward
* Richard Patrick
* James Woolley
* Chris Vrenna
* Robin Finck
* Danny Lohner
* Charlie Clouser
* Jerome Dillon
* Alex Carapetis

## Diskoqrafiya
* 2025 Tron: Ares
* 2020 Ghosts VI: Locusts
* 2020 Ghosts V: Together
* 2018 Bad Witch
* 2013 Hesitation Marks
* 2009 NINJA
* 2008 The Slip
* 2007 Year Zero
* 2005 With Teeth
* 2004 The Downward Spiral – Deluxe Edition
* 2000 Things Falling Apart
* 1999 The Fragile
* 1995 Further Down The Spiral 
* 1994 The Downward Spiral
* 1989 Pretty Hate Machine

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Şərqi Avropa

**Şərqi Avropa** — Avropanın şərqində şərti tarixi-geosiyasi bölgə. Şərqi Avropada eyniadlı düzənlik yerləşir. Şərqi Avropa düzənliyi Karpat dağlarından Ural dağlarınadək uzanır.Şərqi Avropada çıxarılan təbii resurslar daş kömür, aliminum,meşə kimi təbii ehtiyatları var. 

Şərqi Avropa Avropa qitəsinin subregionudur. Əsasən qeyri-müəyyən bir termin kimi geniş geosiyasi, coğrafi, etnik, mədəni və sosial-iqtisadi anlamlara malikdir. Əksər təriflərə Belarus , Rusiya , Ukrayna , Moldova və Rumıniya ölkələri daxildir,  digər təriflər isə Baltikyanı ölkələri, Balkanlar və Qafqazı da əhatə edə bilər.  Şərqi Avropada yerləşən xalqların əksəriyyəti Sovet İttifaqının keçmiş sosialist respublikalarıdır .

Region Avropa mədəniyyətinin əhəmiyyətli bir hissəsini təmsil edir; Şərqi Avropanın əsas sosial-mədəni xüsusiyyətləri tarixən slavyanların və yunanların adət-ənənələri, eləcə də Şərqi Roma İmperiyası və Osmanlı İmperiyasının təsiri ilə müəyyən edilmişdir.  

Başqa bir tərif Soyuq Müharibə tərəfindən yaradılmışdır, çünki Avropa ideoloji cəhətdən Dəmir Pərdə ilə bölünmüşdü, "Şərqi Avropa" Sovet İttifaqının təsiri altında Şərq Blokunu təşkil edən kommunist dövlətlərinin sinonimi idi.

Şərqi Avropanın Qərbi Avropadan aşağı (daha kasıb, az inkişaf etmiş) səviyyədə olması ilə bağlı stereotiplər vasitəsilə bu termin bəzən aşağılayıcı hesab olunur. Mərkəzi və Şərqi Avropa termini bəzən neytrallığı qorumaq üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Anakardium

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* *[[Anacardium corymbosum]]* Barb.Rodr.
* *[[Anacardium excelsum]]* L.
* *[[Anacardium giganteum]]* (Bertero & Balb. ex Kunth) Skeels 
* *[[Anacardium humile]]* Hance ex Engl.
* *[[Anacardium nanum]]* A.St.-Hil.
* *[[Anacardium negrense]]* Pires & Froes
* *[[Anacardium occidentale]]* L.
* *[[Anacardium spruceanum]]* Benth. ex Engl.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Keşyu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 

Keşyunun təbii çeşidi nisbətən kiçikdir və əsasən Braziliyanın şərqini əhatə edir. Sonradan onun becarildiyi ərazilərə, ilk növbədə, bütün Hindistan , Qərbi Afrika, Cənub-Şərqi Afrika, Cənub-Şərqi Asiya (ilk növbədə Vyetnam ) aid edildi. Həmçinin, anakardiya İranda, və Azərbaycanın cənubunda becərilir.

İnsanların təxminən 6% -ində keşyu və ya anakardiya həyatı üçün təhlükə yarada biləcək ağırlaşmalara və ya allergik reaksiyalara səbəb ola bilər. Bu allergiyaya keşyu tərkibində olan zülallar səbəb olur və keşyunu qovurmaqla bu zülalları məhv olmur. Anakardiyaya reaksiyalar həmçinin qida emalı və ya istehsal zamanı təsadüfən daxilə qəbul edilmiş gizli inqrediyentlər nəticəsində baş verə bilər, xüsusən də Avropa mənşəli insanlarda.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yakobeya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Discovery Travel & Living

**Discovery Travel & Living** Discovery Communications-ın bir kanalıdır.Kanal Bu adı Avropa, Latın Amerika və Asiyada istifadə edir. Dünyanın digər yerlərində isə kanal Travel Channel olaraq adlanır. Kanalda Discovery Science-dakı kimi sənədli filmlər yerinə daha çox gəzinti,tətil proqramları nəşr olunar.

## Proqramlar
* *[[Amazing Vacation Homes]]*
* *[[American Chopper]]*
* *[[Anthony Bourdain: No Reservations]]*
* *[[Chic Eats]]*
* *[[Groomer Has It]]*
* *[[Overhaulin']]*
* *[[The Thirsty Traveler]]*
* *[[Travel Gear]]*
* *[[World Cafe Asia]]*
* *[[Nigella Bites]]*

## Xarici keçidlər
*Travel & Living Asia
*Travel & Living Australia and New Zealand
*Travel & Living Brazil 
*Travel & Living India 
*Travel & Living China
*Travel & Living Europe 
*Travel & Living Español
*Travel & Living Taiwan
*Travel & Living UK
*Travel & Living Italy
Hepard (cins)

**** () —  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Sinonimləri
*  de Beaumont, 1964
*  Gloger, 1841
*  Wagner, 1830
*  Lesson, 1842
*  Boitard, 1842
*  Gray, 1843
*  Duvernoy, 1834
*  Kretzoi, 1929

## Növləri
* †*[[Acinonyx aicha]]* Geraads, 1997
* †*[[Acinonyx intermedius]]* Thenius, 1954
*  Schreber, 1775 &ndash;
* *[[Acinonyx kurteni]]* Christiansen and Mazák, 2008
* †*[[Acinonyx pardinensis]]* Croizet e Joubert, 1828

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Natiq Məmmədov

* Natiq Məmmədov (hərbçi) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Natiq Məmmədov (dövlət xadimi) — Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində nazir müavini (2006-2018).
* Natiq Məmmədov (hüquqşünas) — Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti Aparatının rəhbərinin müavini, 3-cü dərəcəli dövlət müşaviri.

### Digər
* Natiq Məmmədli

## Həmçinin bax
* Natiq
* Məmmədov
Karl-Teodor tsu Quttenberq

**Karl-Teodor Mariya Nikolaus İohann Yakob Filipp Frants İosif Silvestr Bul-Frayherr fon und tsu Quttenberq** — Almaniyanın müdafiə naziri (2009–2011)

Almaniyanın müdafiə naziri Karl-Teodor 2011-ci il martın 1-də istefa verib. Xristian Sosial Birlik Partiyasının üzvü olan Karl-Teodorin istefasına onun doktorluq dissertasiyasının saxta olması ilə bağlı mübahisələr səbəb olub. Karl-Teodor elmi işinin bir hissəsini başqa müəlliflərdən köçürməkdə və onlara istinad etməməkdə günahlandırılmışdı. Mübahisələr onun doktorluq dərəcəsindən məhrum edilməsi ilə nəticələnmişdi.

## İstinadlar
Bülbüllər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Sinonimləri
*  Swainson, 1831
*  Swainson, 1831
*  Bonaparte, 1838
*  Bonaparte, 1854
*  Bonaparte, 1854 (1831)
*  Milne-Edwards & Grandidier, 1879
*  Oberholser, 1917
*  Oberholser, 1919

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mixail Vorontsov

**Mixail Semyonoviç Vorontsov** (; ) — Qafqaz canişini, general-feldmarşal
## Həyatı
1844-cü ildə Baş hakimlik ləğv edildi və Qafqaz canişinliyi yaradıldı. Qafqazın bütün hərbi və mülki hakimiyyəti canişinə məxsus idi. O, yalnız çarın qarşısında hesabat verirdi. Qafqazın ilk canişini qraf S.M.Vorontsov oldu. S. M. Vorontsov öz vəzifəsinin icrasına başlayan kimi mülki işlər üzrə idarə rəisi P. A. Ladinskinin köməyi ilə bəy və ağaların torpaq hüquqları haqqında layihə hazırlayıb İ. Nikolaya göndərdi. İki illik müzakirədən sonra 1846-cı il 6 dekabrda bəy və ağaların hüquqları haqqında reskript (qanun gücündə olan rəsmi dövlət sənədi) imzalandı.

1847-ci ildə Qafqazın canişini (sərdarı) Qraf Mixail Semyonoviç Vorontsov əmr edir ki, Gəncədə möhtəşəm bir bağ salsınlar. Vaxtında bütün cənubi Rusiyada ən gözəl bağ hesab olunan bu yeri də gəncəlilər müvafiq olaraq Sərdar bağı, ya da Rus Sərdarının bağı adlandırırlar.

1849-cu ildə Qafqaz canişini knyaz Vorontsovun tapşırığı ilə xarici işlər nazirliyinin əməkdaşı N.Xanıkov "Məhəmmədi ruhanilərin təşkili barədə əsasnamə" layihəsini hazırladı. Layihə  bütövlükdə bəyənilsə də Krım müharibəsi onun həyata keçirilməsini ləngitdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Биографическая статья на портале "Русская цивилизация"
* Переписка с А. П. Ермоловым
* Перезахоронение Воронцовых. Одесса, 2005
* Виртуальный музей и архив семьи Воронцовых 
* Имение князя Воронцова на территории парка "Салгирка"
Boris Ebzeyev

**Rəşid Temrezov** — Rusiya Federasiyası Qaraçay-Çərkəz Respublikasının prezidenti (2008-2011)

Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev onu Qaraçay-Çərkəz Respublikasının prezidenti vəzifəsindən 2011-ci il fevralın 26-da  öz xahişi ilə azad edib.

## İstinadlar
Convolvulus corymbosus

*  — Ipomoea corymbosa bitki növünün sinonimi.
*  — Jacquemontia verticillata bitki növünün sinonimi.
Rivea

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rəşid Temrezov

**Rəşid Temrezov** () — Rusiya Federasiyası Qaraçay-Çərkəz Respublikasının prezidenti.

1976-cı il təvəllüdlü Temrezov Qaraçay-Çərkəz Respublikasının prezidenti olana qədər parlamentin deputatı olub və “Rosavtodor”un Qaraçay-Çərkəz idarəsinə başçılıq edib.

## İstinadlar
Ştefani fon Bismark-Şönhauzen

**Ştefani Frayfrau fon und tsu Quttenberq** (, əsl soyadı - *Ştefani Grefin fon Bismark-Şönhauzen;* ) — alman aktivisti, uşaqlara qarşı zorakılıq hərəkatının fəalı. Bu sahədə bir neçə kitab müəllifidir.

Almaniyanın keçmiş müdafiə naziri Karl-Teodor tsu Quttenberqin həyat yoldaşıdır. Kansler Otto fon Bismarkın kötücəsi, keçmiş xarici işlər naziri Herbert Bismarkın nəticəsidir. O, həmçinin torpedonun ixtiraçısı Robert Uaythedin və diplomat qraf Oyosun nəslindəndir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Nissa

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çapay Sultanov

**Çapay Əli oğlu** **Sultanov** () — geologiya-mineralogiya elmlər doktoru, professor, Beynəlxalq Şərq Neft Akademiyasının vitse-prezidenti, Dövlət Mükafatı laureatı, Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman xadimi, Şahmat üzrə əməkdar məşqçisi, Beynəlxalq Şahmat Federasiyasının üzvü

## Həyatı
Çapay Əli oğlu Sultanov 5 mart 1936-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) geoloji-coğrafiya fakültəsini bitirmişdir. 1960–1989-cu illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Dərin Neft və Qaz Yataqları Problemləri İnstitutunda işləmiş və kiçik elmi işçi vəzifəsindən neft-mədən geologiyası şöbəsinin rəhbəri vəzifəsinə qədər yol keçmişdir. 1964-cü ildə Sultanov Ç. Ə. "Azərbaycanın qazkondensatneft, qazkondensat və qaz yataqlarının tükənməyə işlənməsində geoloji-mədən tədqiqatları" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1982-ci ildə Sultanov Ç. Ə. bir qrup alimlərlə birlikdə "Ehtiyatların qiymətləndirilməsinin elmi metodlar kompleksinin işlənməsi və istehsalata tətbiqi və Azərbaycanın dənizdəki qazkondensat yataqlarının işlənməsinin layihələşdirilməsi" işinə görə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı adına layiq görülmüşdür. 1986-cı ildə Sultanov Ç. Ə. "Neft yataqlarının ehtiyatlarının hesablanması, layihələşdirilməsində və işlənməsinin analizində geoloji-mədən deformasiyaların istifadəsinin elmi əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 4 aprel 2018-ci ildə vəfat etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Ç. Ə. Sultanovun elmi tədqiqat sahəsi neft-mədən geologiyası, xüsusilə də geoloji və texnoloji faktorların təsirini nəzərə almaqla layların neftverməsini qiymətləndirmək və proqnozlaşdırmaq məqsədilə ilə statistik üsulların tətbiqidir. Çapay Sultanov Elmlər Akademiyasında işlədiyi dövrdə neft və qaz ehtiyatlarının hesablanmasının elmi əsaslarını hazırlayaraq, Azərbaycanda iri neft və qaz yataqlarının kəşfi və işlənməsində iştirak edib.

0, 150 elmi işin, o cümlədən 3 monoqrafiyanın, 1 ixtiranın və 4 səmərələşdirici təklifin müəllifidir. 10 elmlər namizədi hazırlamışdır.

Ç. Sultanov 16 il ərzində respublika Şahmat Federasiyasına başçılıq edib. Son 10 il ərzində onlarla kitabı çap olunub.

## Mənbə
* *"Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004, 362 s.*
* Azərbaycanlı professorun 75 yaşı tamam olur 

## İstinadlar
Fuad Quliyev

**Fuad Xəlil oğlu Quliyev** () — Azərbaycan dövlət və siyasi xadimi, Azərbaycanın 5-ci Baş naziri (1995–1996), Azərbaycan Baş nazirinin birinci müavini (1994–1995), Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin I çağırış deputatı.

## Həyatı
Fuad Quliyev 1941-ci il iyulun 6-da anadan olub. Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunda ali təhsil alıb.

Fuad Quliyev ailəlidir, 2 övladı var.

## Fəaliyyəti
Fuad Quliyev Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 5 mart 1994-cü il tarixli 114 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan Baş nazirinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilib. Surət Hüseynovun 1994-cü il oktyabrın 7-də vəzifəsindən azad edilməsindən sonra Fuad Quliyev Azərbaycanın Baş naziri vəzifəsinin müvəqqəti icraçısı olmuşdur.

1995-ci il mayın 2-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri Rəsul Quliyevin Qərarına əsasən Azərbaycanın Baş naziri vəzifəsinə Fuad Quliyevin namizədliyi təsdiq edilmişdir. Bununla da Fuad Quliyev Azərbaycanın 5-ci Baş naziri olmuşdur.

1995-ci il noyabrın 12-də baş tutan parlament seçkilərində Yeni Azərbaycan Partiyasının siyahısı üzrə 3-cü sırada olan Fuad Quliyev I çağırış Milli Məclisin deputatı seçilib. 1995-ci il noyabrın 24-dən səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Fuad Quliyev Milli Məclisin Mədəniyyət məsələləri Daimi Komissiyasının və Azərbaycan—Estoniya, Azərbaycan—Latviya, Azərbaycan—Litva parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun üzvü olub.

1996-cı il iyulun 20-də Fuad Quliyev Azərbaycanın Baş naziri vəzifəsindən azad edilmişdir.

Fuad Quliyevə "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilmiş və 26 aprel 1986-cı ildə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı olmuşdur.

## İstinadlar
Miri Qənbərov

**Miri Əhəd oğlu Qənbərov** () — Azərbaycan Respublikasının ticarət naziri.

## Həyatı
Miri Qənbərov 1935-ci il mayın 25-də Lerik rayonunun Siyov kəndində anadan olmuşdur.

Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1952–1954-cü illərdə Lənkəran kərpic zavodunda texnik-nəzarətçi və komsomol təşkilatının katibi işləmişdir.1956-cı ildə Bakı Kooperativ Texnikumunu, 1964-cü ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) sənaye mallarının əmtəəşünaslıq fakültəsini bitirmişdir.

1956–1961-ci illərdə "Azərittifaq"-ın mərkəzi ticarət idarəsində əmtəəşünas, baş əmtəəşünas, 1961–1971-ci illərdə "Azərittifaq"-ın tikinti və təsərrüfat malları idarəsinin direktor müavini, 1971–1978-ci illərdə həmin idarənin baş direktoru, 1978–1979-cu illərdə "Azərittifaq"-ın baş mütəxəssisi, 1979–1981-ci illərdə Bakı şəhər Ticarət idarəsinin şöbə müdiri, Oktyabr (indiki Yasamal) rayon yeyinti idarəsinin direktoru, 1981–1994-cü illərdə Respublika "İdman Malları" topdan-pərakəndə satış birliyinin baş direktoru işləmişdir.

1994–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Ticarət naziri vəzifəsində çalışmışdır. 1997-ci ilin iyun ayından "Azərkontrakt" Səhmdar Cəmiyyətinin sədridir.

İkinci və üçüncü çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. Parlamentdəki fəaliyyəti dövründə Milli Məclisin Aqrar siyasət daimi komissiyasının üzvü, Azərbaycan-Misir parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Azərbaycan-Estoniya, Azərbaycan-Kanada parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının, İslam Konfransı Təşkilatının Parlament Məclisində Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü olmuşdur.

2005-ci ildə "Şöhrət" ordeni, 2010-cu idə isə "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu" ilə təltif edilmişdir. Bir çox mükafatlara layiq görülmüşdür. Ailəlidir, 4 övladı var.

Miri Qənbərov 11 fevral 2020-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Torlu piton

**** () –  fəsiləsinin əsl pitonlar cinsinə aid heyvan növü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Reticulated python life history  at Reticulatedpython.info  . Yoxlanılıb 01.03.2011
* ''Python reticulatus''  at  Exotic-pets.eu. Accessed Yoxlanılıb 01.03.2011.
Python (dəqiqləşdirmə)

* Python — Əsl pitonlar
* Python (proqramlaşdırma dili) — 
* Python regius — 
* Pythones — Pitonlar
Mayak (dəqiqləşdirmə)

* Mayak — Gəmilərə yol göstərən qurğu.
* Mayak (Beyləqan) — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Mayak bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunda bələdiyyə..
* Mayak (qəzet) — Sovet dövründə Əli Bayramlıda nəşr olunmuş qəzet.
* 1 №-li Mayak — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* 2 №-li Mayak — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Mayak (Rostov vilayəti) —
* Mayak (film)
Mayak

**Mayak** — gəmilərə yol göstərmək məqsədilə sahil yaxınlarında inşa olunan hündürmərtəbəli tikiliyə verilən ad.

## Poçt markalarında mayak

Şəkil:Russia stamp 2005 CPA 1041 Mudjugh lighthouse.jpg|Mudyuk mayakı
Şəkil:Russia stamp 2005 CPA 1042 Solovetsky lighthouse.jpg|Solovet mayakı
Şəkil:Russia stamp 2005 CPA 1043 Sviatonossky Mis lighthouse.jpg|Svyatonos mayakı
Şəkil:Russia stamp 2006 CPA 1136 Kaninskiy lighthouse.jpg|kanin mayakı
Şəkil:Russia stamp 2006 CPA 1137 Kildinsky-North lighthouse.jpg|Şimal mayakı
Şəkil:Russia stamp 2006 CPA 1138 Vajdaghubsky lighthouse.jpg|Baydaqub mayakı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ukrayna mayakları 
* Ukraynada mövcud olan mayaklar
* «Школы Яхтенного Капитана». 
* Saxalin mayakları
* Estoniya mayakları
* Dünya mayakları 
* Mayak növləri
* Mayak fotoları

## Həmçinin bax
* Abşeron mayakı
Şirvan

**Şirvan** bu mənaları ifadə edə bilər:

## Tarixi yaşayış məntəqələri
* Şirvan (tarixi ərazi) — Azərbaycanın şərqində, Xəzər dənizinin qərb sahili ilə Kür çayı arasında yerləşən tarixi ərazi.
* Şirvan (qədim şəhər) — Azərbaycan ərazisində qədim şəhər, Şirvan vilayətinin mərkəzi olmuşdur.
* Şirvan xanlığı — 1747-ci ildən 1820-ci ilədək Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş dövlət.
* Şirvan bəylərbəyliyi və ya Şirvan vilayəti — Səfəvilər tərəfindən Şirvanşahlar dövlətinin varlığına son qoyulduqdan sonra yerində yaratdıqları inzibati-ərazi vahidi.
* Şirvan əyaləti — Osmanlı imperiyasının tərkibində Cənubi Qafqazda inzibati ərazi vahidi. 
* Şirvan bəyliyi — Osmanlı imperiyası daxilində bir kürd bəyliyi.

## Müasir yaşayış məntəqələri
* Şirvan (şəhər) — Azərbaycanda şəhər.
* Şirvan düzü — Kür-Araz ovalığının Kür çayından sol tərəfdə, Mingəçevir su anbarı ilə Xəzər dənizi arasında yerləşən ərazi.
* Şirvan (Şamaxı) — Azərbaycanın Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Şirvan bələdiyyəsi — Azərbaycanın Şirvan şəhərində bələdiyyə.
* Şirvan (İran) — İranın Şimali Xorasan ostanının şəhərlərindən və Şirvan şəhristanının mərkəzi.
* Şirvan (Siirt) — Türkiyənin Siirt ilinin bir ilçəsi.

## Digər
* Şirvan Dövlət Təbiət Qoruğu — Şirvan düzənliklərinin cənub-şərq hissəsində Salyan və Neftçala rayonlarının ərazisində yerləşən qoruq.
* Şirvan Milli Parkı — Cənub-şərqi Şirvan düzündə Salyan və Neftçala rayonları ərazisində yerləşən park.
* Şirvan xalçaları — Şirvan xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.
* Şirvan tənburu — armudşəkilli olub, saz tipli alətlər ailəsinə mənsubdur.
* Şirvan (pul vahidi) — Azərbaycan Xalq Respublikasında istifadə olunmuş pul vahidi.
* Şirvani — təxəllüs.

## Futbol klubları
* Şirvan Şamaxı — 1990-cı ildə Şamaxıda yaradılmış futbol klubu.
* Şirvan Kürdəmir — 1990-cı ildə Kürdəmirdə yaradılmış futbol klubu.
* Şahdağ-Şirvan QVK — 2010-cu ildə yaradılmış Azərbaycan voleybol klubu
Chloridoideae

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Luffa

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zülfiyyə Xanbabayeva diskoqrafiyası

Zülfiyyə Xanbabayevanın 2000-ci ildən bu günə kimi 7 albomu işıq üzü görüb. İlk albom az tirajla satışa çıxarıldı, tez bir zamanda alındı, mahnılar sevildi. Gecə albomundan iki klip çəkilib efirə verildi. Sentyabr ayında Fidan və Xuraman Qasımovalar ilə yazılan duetə video efirə çıxır, bu proyektə görə Zülfiyyə "''Humay''" mükafatına layiq görülür. Elə həmin ilin sonunda Zülfiyyə ilk alboma daxil olan və albom satışa çıxdıqdan sonra yazdırdığı mahnılardan ibarət canlı konsert verdi. 2001-ci ilin sonunda növbəti albom çıxdı. Albomla eyni adı daşıyan mahnıya çəkilən klip *İlin Ən Yaxşı Klipi* kimi Humay mükafatı alır. 2002-ci il mayın 31-i tarixində indiki adı ilə Heydər Əliyev adına Sarayda solo konsertlə çıxış edir, bu konsertə görə üçüncü dəfə "*Humay"* mükafatına layiq görülür, *İlin Ən Yaxşı Konserti*. Sonra ard-arda **[[Qəlbinə yol (albom)|Qəlbinə Yol]]** və **[[Sənsiz (albom)|Sənsiz]]** albomları dinləyicilərin ixtiyarına verilir. Zülfiyyə xanımın "Dəniz" adlı albomu onun qızının adını daşıyır.

## Studiya albomları

## Heç bir alboma daxil olmayan mahnılar
:1988: ***Səni Xatırlayarkən''' (mus: Vaqif Gərayzadə)''
:1999: ***Dəyişir Dünya*** - bu mahnı həm də ''[[Qəlbinə Yol (Zülfiyyə Xanbabayeva albomu)|Qəlbinə Yol]]'' albomuna ''Popurri''nin bir parçası kimi daxil olub. Mahnı türk müğənnisi [[Nilufər (müğənni)|Nilüfər]]in repertuarındandır.
:2006: ***Sevgilim, Süz** (mus: Vaqif Gərayzadə, söz: Teymur Məmmədov)'' - ''[[Aygün Kazımova]]nın'' ''Son Söz'' albomundan bir mahnı. Mahnını Zülfiyyə xanım ''Sual'' qrupu ilə birlikdə Aygün Kazımovanın ad günü üçün hazırlamışdılar.
:2007: ***Səni Gəzəcəyəm*' (mus: Hüseyn Abdullayev)* - demo versiya olaraq piratlar tərəfindən internet vasitəsilə yayıldı. Zülfiyyə xanım tərəfindən mahnı ilə bağlı heç bir rəsmi məlumat səslənmədi. Sonradan bu mahnını *Sevəcəyəm* adı ilə *Nadir Qafarzadə* ifa etdi və sonuncu albomuna da daxil etdi.
:2008: ***Məhrəm*** - Lider telekanalında yeni il gecəsində hazırlanan şounun bir hissəsi kimi Zülfiyyə xanım *Ququşun* repertuarından bu mahnını ifa etmişdi, mahnı ele Ququşun da baş rolunu oynadığı *Uzun Gecə* filmindəndir.
:2011: ***Sənin üçün*** - [[Samir Bağırov]] ilə duet (mus: Muxtar, söz: Leyli).
:2020: ***İstərdim*** - [[Javid]] ilə duet.( *mus. Javid - Cavid Məmmədov).''  

## Musiqi klipləri

## Konsert turneləri
* 2005: Canım Məmləkətim

## Xarici keçidlər
* zulfiyya.com/albomlar
* Zülfiyyə Xanbabayevanın rəsmi Youtube səhifəsi
Kinokameralı insan (film, 1929)

**Kinokameralı insan** () — rejissor Dziqa Vertovun sənədli filmi.

## Məzmun
Filmin süjet xətti müxtəlif sənədli epizodların maraqlı yığımından ibarətdir. Filmdə şəhər həyatının təsviri: nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti, insanlar, sənaye müəssisələri işçilərinin əməyi, görülən mədəni tədbirlər, tibbi idarələr və s. göstərilir. Bu sənədli filmdə montaj prosesinin müxtəlif texnikalarından istifadə olunmuşdur. Məsələn: kadrların sürətli hərəkəti, eləcə də asta hərəkəti, iki və daha çox görüntünün bir kadrda yerləşdirilməsi və s. Bütün bunlar filmə xüsusi özəllik qatan amillərdir.

## Film haqqında
Film 1929-cu ildə səssiz istehsal olunmuşdu və kinoteatrlarda film gedə-gedə canlı musiqi çalınırdı. Filmə sonradan bir neçə dəfə müxtəlif musiqi nümunələri yazılmışdır. Biosphere (1996), The Cinematic Orchestra (2002), Maykl Nayman (2002) sonradan bu filmin üzərində işləyən musiqiçilərdən olmuşlar.

Başlanğıcda titrlər vasitəsilə filmin müəllif xarakteristikası verilir: "Tamaşaçıların nəzərinə: Əslində film özü ilə kino-veriliş təcrübəsinin görüntülərini təqdim edir. Özü də yazının köməyi olmadan: ekranda heç bir yazı verilmir, film titrsizdir. Ssenarinin köməyi olmadan: filmin ssenarisi yoxdur. Teatrın köməyi olmadan: filmdə dekorasiya, aktyor və s.-dən istifadə olunmamışdır. Bu təcrübi iş həqiqətən, beynəlxalq kino dilinin yaranmasına istiqamətlənmişdir ki, onun da əsasında teatr və ədəbiyyat dili tamamilə ayrılmışdır".

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Dziqa Vertov
:**Operator:** Mixail Kaufman
:**Montaj üzrə assistent:** Yelizaveta Svilova

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 72.

## Xarici keçidlər
* '''Filmi izlə'''
Yunan-Roma dövrü (Misir)

**Yunan-Roma dövrü** e.ə.332 – b.e 395-ci illərini əhatə edir. E.ə. 323-cü ildə Makedoniyalı İsgəndərin vəfatından sonra Misir ellinizm dünyasının bir hissəsinə çevrilir və burada Ptolomeylər sülaləsi hakimiyyətə gəlir. Misirin İsgəndəriyyə şəhəri ellinizmin ən böyük ticarət və mədəniyyət mərkəzinə çevrilir. Lakin Ptolomeylər sülaləsi dövründə işğalçıların həyata keçirmiş olduqları ağır vergi siyasəti yerli əhalini var yoxdan çıxardı, əkinçilər və sənətkarlar yaşadıqları yerləri tərk etməyə  məcbur oldular. E.ə. II əsrin sonunda istehsal xeyli azalmış, bazar məhdudlaşmış və iqtisadi böhran başlanmış olur. E.ə. Misir yenidən Aralıq dənizindəki mövqelərini ələ almış olur, lakin e. ə. I əsrin əvvəllərində Selevkilərlə və Makedoniya ilə müharibələrdə yenidən itirmiş olur.  Sonuncu ptolomeylər dövründə Misirə Roma təsirləri güclənmiş olur, nəhayət e.ə. 30-cu ildən Roma əyalətlərindən birinə çevrilərək, b.e 395-ci ilə qədər tamamilə Roma imperiyasının tərkibinə qatılmış olunur. Roma imperiyasının süqutundan sonra Bizansın əyalətinə çevrilir.  619-cu ildə Misiri İran şahı II Xosrov, 639-642-ci illərdə isə ərəblər işğal etmiş olur.

## Mənbələr
* Б. А. Тураев, Древний Египет, Издательство: Огни, 1922 г.
*Azərbaycan Sovet EnsiklopediyasıVI cild, səh. 596-599, Bakı, 1982

## İstinadlar
Sonrakı dövr (Misir)

**Sonrakı (Liviya-Sais, İran) dövr** e.ə. təqr. 1070–332-ci illərdə XXI–XXVI sülalələr hakimiyyət dövrü. Bu dövrdə Misirin xarici qüdrətinin zəiflənməsi və qonşu ölkələrin siyasi hakimiyyəti altına düşməsi ilə saəciyyələnir. E.ə. X əsrin sonunda (e.ə. təqr. 950–920-ci illərdə) Liviya mənşəli Şeşonk Misirdə hakimiyyəti ələ keçirərək XXII sülalənin əsasını qoymuş olur. Bu sülalənin fironlarının Asiyada fəal hərbi siyasət yeritmək və Misiri vahid dövlətdə birləşdirmək cəhdləri boşa çıxdı. E.ə. VIII əsrin ikinci yarısında efiop hökmdarı Pianhi Misiri ələ keçirdi və e.ə. təqr. 715–664-cü illərdə hökmranlıq etmiş XXV sülalənin əsasını qoyur. Bu sülalənin fironu Şabaka Misiri vahid dövlətdə birləşdirməyə nail olur. E.ə. 671-ci ildə Misiri Assur hökmdarı Asarxaddon işğal edir. Sais hökmdarı I Psammetik e.ə. təqr. 663–610-cu illərdə Misir öz hakimiyyəti altında birləşdirərərk XXVI sülalənin əsasını qoydu və ölkəni Assuriya əsarətindən qurtardı. Bu dövr Misir dövləti və mədəniyyəti özünün son çiçəklənmə dövrünü yaşadı. Bu zaman məhsuldar qüvvələr, kənd təsərrüfatı, sənətkarlıq, ticarət daha da inkişaf etdi, dəmir əmək alətləri və silahları daha geniş yayıldı. Firon II Nehonun dıvründə e.ə. təqr. 610–595-ci illərdə Nil çayını Qırmızı dənizlə birləşdirən ilk kanalın inşasına başlanıldı. Fironun göstərişi ilə Finikiya dənizçiləri Afrika ətrafına səyahət etdilər. II Yaxmosun dövründə (e.ə. təqr. 569–525-ci illərdə) e.ə. 525-ci ildə Əhəməni hökmdarı Kambiz Misiri zəbt etdi və onu İranın satraplığına (vilayətinə) çevirdi. E. ə. 404–392-ci ildə Misir müvəqqəti istiqlaliyyət qazandı. Lakin e.ə. 341-ci ildə farslar Misirdə öz hakimiyyətlərini yenidən bərpa etdilər. E.ə. 332-ci ildə Misir Makedoniyalı İsgəndər tərəfindən zəbt edilir.

## Mənbələr
* Б. А. Тураев, Древний Египет, Издательство: Огни, 1922 г.
* Azərbaycan Sovet EnsiklopediyasıVI cild, səh. 596–599, Bakı, 1982

## İstinadlar
Ksenofon

**Ksenofon** () — Afina əsilli qədim yunan tarixçisi və yazıçısı, siyasi xadim və mütəfəkkiri.

## Həyatı
Ksenofon bizim eradan əvvəl 430-cu ildə Afina şəhərində zəngin ailədə doğulmuşdur. Gənc yaşlarından Sokrat ardıcıllarından olmuşdur.

İqtisadi fikir tərixinə Ksenofon əmək bölgüsünü ilk təhlil edən alim kimi daxil olmuşdur. Özünün "Kiropediya" adlı əsərində o, aşağıdakı müddəanı ifadə etmişdir: "Ən sadə iş görən şəxs onu ən yaxşı yerinə yetirir".

Ksenofon eləcə də bazarın ölçülərindən asılı olaraq əmək bölgüsünün dərəcələri üzrə dərk edilməsinə yanaşmışdır. Ksenofon pulun bütün funksiyalarından iki funksiyasını tədavül vasitəsi və yığım vasitəsi funksiyasını qəbul etmişdir. Bununla yanaşı o, sələmçiliyi, deməli, borc kapitalı kimi puldan istifadə edilməsini pisləmişdir.

### Tarixi və bioqrafik əsərləri
* *Anabazis*
* *[[Cyropaedia]]*
* *[[Yunan tarixi (Ksenofon)|Hellenica]]*
* *[[Agesilaus]]*

### Sokratik çalışmaları və dialoqları
* *[[Memorabilia]]*
* *[[Oeconomicus]]*
* *[[Symposium]]*
* *[[Apology]]*
* *[[Hiero]]*

### Qısa elmi
* *[[On Horsemanship]]*
* *[[The Cavalry General]]*
* *[[Hunting with Dogs]]*
* *[[Ways and Means]]*
* *[[Constitution of Sparta]]*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Wikisource daki eserleri
* Тексты и английские переводы всех сочинений
* Hellenica  by Xenophon
* Анабасис, Ксенофонт
* http://lib.ru/POEEAST/KSENOFONT
* Ксенофонт, Книга 2.6, биография по Диогену Лаэртскому
* Киропедия 
* Агесилай
Zağca

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Bədəninin uzunluğu 45-50 sm, çəkisi 350-450 q olur. Rəngi qara, bənövşəyi-göydür. Əsasən Mərkəzi Avropa və Asiyada yayılmışdır. Köçəri quşdur. Lakin Azərbaycanda oturaq həyat sürür. Hündür ağaclarda düzəltdiyi yuvaya 3-7 yumurta qoyur; 19-21 gün kürt yatır. Zərərli həşəratı məhv etməklə fayda,tarlada toxumu cücərtini yeməklə zərər verir.

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası IV cild, Bakı 1980, səh. 288

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Françesko Petrarka

**Françesko Petrarka** (*Francesco Petrarca*, ) — İtaliya intibahının görkəmli nümayəndəsi, şair.

Bu şairi 1341-ci ildə bütün şairlərin və təhsilli adamların kralı adlandırdılar.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Francesco Petrarca.
* ''De remediis utriusque fortunae'', Cremonae, B. de Misintis ac Caesaris Parmensis, 1492.
Devid Yum

**Devid Yum** (; ) — məşhur şotland filosofu, empirizm və aqnostisizmin nümayəndəsi, ingilis maarifçiliyinin ən məşhur xadimlərindən biri.

## Həyatı
Yum 1711-ci ildə Şotlandiyanın Edinburq şəhərində bir hüquqşünas ailəsində anadan olmuşdur. O, Edinburq Universitetində mükəmməl təhsil almış, İngiltərənin Avropadakı diplomatik missiyalarında işləmişdir. Fəlsəfi fəaliyyətə Yum "İnsan təbiəti haqqında traktat"-ın ilk iki hissəsini nəşr etməklə 1739-cu ildə başlamışdır. Bir ildən sonra traktatın ikinci hissəsi işıq üzü görmüşdür. Sonralar Yum bu ideyaların üzərində işləmiş və "İnsan idrakı haqqında" adı altında ayrıca bir kitab da nəşr etmişdir. Bir çox əsərin, o cümlədən, 8 cildlik "İngiltərə tarixi"nin müəllifidir. D. Yumun həyatında ən parlaq və məhsuldar dövr onun Şotlandiyanın Milli Kitabxanasında çalışdığı dövrdür. Belə ki, az maaş almasına baxmayaraq kitabların içərisində olmaq ona bir sıra gələcək əsərləri üçün material toplamaq imkanı vermişdi.

## Fəlsəfəsi
Devid Yum empirizmin nümayəndəsidir və skeptik mövqeyi ilə seçilir. Onun məşhur fikirlərindən biri budur ki, insan heç bir halda səbəblə nəticə arasında zəruri əlaqənin olduğunu sübut edə bilməz, bizdə hansısa səbəbin hansı nəticə doğuracağı və ya hansısa nəticənin səbəbinin nə olacağı barədə düşüncə vərdiş və assosiasiyanın nəticəsində yaranır.

"Yum aqnostisizmi" dedikdə, duyğuların əsasında nəyin dayanması məsələsinin atılması və ya idrak üçün əlçatmaz olması başa düşülür.

## Azərbaycan fəlsəfi düşüncəsindəki yeri
D. Yum Azərbaycan oxucusuna M. F. Axundovun təqdimatında səbəbiyyət təliminin və marksizm fəlsəfəsinin təqdimatında aqnostisizmin görkəmli nümayəndəsi kimi bəllidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Статья о Давиде Юме из Энциклопедии Кругосвет
* '''Давид Юм.''' Исследования, касающиеся человеческого познания — текст на русском и английском языках
* '''Дэвид Юм''' "Трактат о человеческой природе"
Müvazinət-eşitmə üzvü

**Müvazinət-eşitmə üzvü** — İnsanlar eşitmə sayəsində özlərinin əmək və ictimai fəaliyyətində bir biri ilə əlaqə saxlayır, başqalarının təcrübəsini şifahi nitq vasitəsilə öyrənirlər. Onlar daim müxtəlif səslər aləmində yaşayırlar. İnsanın eşitmə analizatoru saniyədə 16-20 min dəfəyədək dəyişən, yəni 16-20 min hersə bərabər səs dalğalarını ayırd etmək qabiliyyətinə malikdir. 20 min hersdən yuxarı səs dalğaları ultrasəs sahəsinə 16 hersdən aşağı səs dalğaları isə infrasəs dalğaları sahəsinə aiddir. 1000-3000 hers hədlərində insan qulağı maksimal həssalığa malikdir. 

Eşitmə analizatoru aşağıdakı üç hissədən təşkil olunmuşdur: daxili qulağın reseptor sahəsi, eşitmə siniri və beyin qabığının eşitmə nahiyəsi.
Daxili qulaqda eşitmə reseptorları ilə yanaşı, müvazinət hissiyatının reseptorları ilə yanaşı, müvazinət hissiyatının reseptorları da yerləşmişdir. Xarici qulaq-qulaq seyvanından və xarici qulaq keçəcəyindən ibarətdir. Xarici qulaqla orta qulaq arasında təbil pərdəsi yerləşmişdir.
Orta qulaq kiçik kamera şəklindədir. Orta qulaqda və ya təbil boşluğunda biri digəri ilə mütəhərrik birləşmiş üç qulaq sümükcüyü-çəkic, zindan və üzəngi yerləşmişdir. Atmosfer təzyiqinin xarici və orta qulaqda bərabərləşməsini təmin edən Yevstax borusu orta qulaqdan başlanıb, udlağa açılır.
Daxili qulaq-mürəkkəb reseptor orqanıdır. Burada ilbiz və qıvrım kanalcıqlar vardır ki, birlikdə labirint adlanır. Bu, eşitmə-müvazinət (vestibulyar) sinir liflərindən əmələ gəlmişdir. Hər bir sinir lifi bir və iki tükcüklü hissi hüceyrədən sinir impulsu şəklində özünə məxsus səs dalğasını qəbul edir və ona uzunsov və ara beyində yerləşən  ilkin eşitmə neyron toplularına çatdırır. Oradan sinir impulsu böyük yarımkürələrin qabığındakı ali eşitmə mərkəzinə ötürülür. Mərkəz qabığın gicgah nahiyəsindədir.

Fəzada gövdənin yerləşməsinin müəyyənləşdirilməsində və yerin cazibə qüvvəsinə qarşı müqavimətin göstəriməsi prosesində, insanın səmada davranış fəaliyyətinin təşkilində vestibulyar aparat əsas yer tutur. Bu reaksiyaların yerinə yetirilməsində daxili qulağın müvazinət aparatı, görmə və dəri analizatorları, eləcə də skelet əzələrində, oynaq və vətənlərdə yerləşən proprioreseptorlar, yəni hərəki analizator iştirak edir.

## Həmçinin bax
*Qulaq
Mədəniyyət TV

**Mədəniyyət Televiziyası** — Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin nəzdində fəaliyyət göstərən kanal. Kanal 14 fevral 2011-ci il, saat 20:30-da yayıma başlamışdır. "Mədəniyyət" kanalının əsas məqsədlərindən biri Azərbaycan mədəniyyətinin dəyərlərini dünyaya çatdırmaq, həmçinin dünya mədəniyyət incilərini Azərbaycanda təbliğ etməkdir. "Mədəniyyət" kanalı ölkədə təşkil olunan mədəniyyət tədbirləri ilə bağlı bütün layihələrin də ekskluziv yayım hüququna malikdir.

6 noyabr 2013-cü il tarixində 16:9 təsvir formatlı yayıma keçmişdir.

14 fevral 2018-ci tarixindən 24 saatlıq yayım rejiminə başlamışdır.

31 may 2021-ci ildən etibarən Azərbaycan Televiziyası, İdman TV və "Mədəniyyət" kanalı HD yayıma başlayıb.

Böyük vəsait tələb edən bu proses Prezident İlham Əliyevin 2019-cu ildə imzaladığı "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında sərəncamına əsasən həyata keçirilidi.

28 yanvar 2022-ci ildə "Azerspace-1" peykində HD yayım formatına keçib.

## Rəhbərlik

### Baş direktorlar
* Mədəniyyət kanalının baş direktoru – Dilarə Səlim
* 19.10.2021 direktor vəzifəsinə Ülviyyə Könül təyin edilib.
* 10.01.2024-cü il tarixində Dilarə Səlim direktor vəzifəsinə təyin edilib.

### Direktor müavinləri
* Direktor müavini — Riad Quliyev.
* Direktor müavini — Bəhruz Niftəliyev.
* Direktor müavini — Lamiyyə Ələkbərova.

## İstinadlar
Buslar

**Buslar** – Midiya tayfa ittifaqına daxil olan tayfalardan biri.

E. A. Qrantovskiyə görə, bu tayfanın adı İran dillərində buza – bihuşedici içki(pivə) sözündəndir. Q. Qeybullayev isə qeyd edir ki, buza sözü farsca yox, qədim türkcədir. *"Müəllif fikirləşməmişdir ki, buza (pivə, şərab) adından heç vaxt etnonim yaranmaz. Buza düzəldən bu tayfanın adı yoxdumu? Əslində Herodotun bus kimi yazdığı etnonim qədim yunan dilində ç və ş səsləri olmadığına görə buş və ya buç olmuşdur. Qıpçaqlarda erkən orta əsrlərdə buşman, indiki başqırdlarda və özbəklərdə buçman, keçən əsrdə Sibir türklərində buzman adlı tayfalar məlumdur. Onların adları buz, buç, buş komponentindən və bəzi qədim türk etnonimləri (məsələn, qaraman, nayman, türkmən və b.) üçün səciyyəvi -man şəkilçisindən ibarətdir."* Yaqut Həməvi Cənubi Azərbaycan ərazisində Muşil toponimini qeyd edir. Ehtimal ki, bu ad türk dilləri üçün səciyyəvi b – m əvəzlənməsinə görə bus etnonimindən və el, il – el, tayfa sözlərindən ibarətdir. Cənubi Azərbaycanın Üskiyə mahalında Çiraqil (çiraq tayfasının adından və el, il sözündən), Orta əsrlərdə indi Ermənistan adlanan ərazidə Şirakel (Şirak tayfasının adından və el sözündən) yaşayış məntəqələri məlumdur.

## Həmçinin bax
* Midiya

## İstinadlar