open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andrey Popoviç

**Andrey Popoviç** () — Qırğızıstan Premyer Liqası klubu "Qırğızaltın"da qapıçı kimi çıxış edən Ukrayna əsilli azərbaycanlı futbolçu.

## Həyatı
1992-ci ilin mart ayında Ukraynanın Zakarpatya vilayətində yerləşən Çop şəhərində dünyaya göz açmışdır. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Ujqorod şəhəri Dövlət Universitetində bakalavr səviyyəsində ali təhsil pilləsini bitirmişdir. 2008-ci ilədək Donetsk şəhərində yaşamış və yerli Metallurqun aşağı yaş qruplarında oynamışdır. Yeniyetmə yaşlarından futbolla məşğul olmağa başlayan Andrey Azərbaycana gəldikdən sonra peşəkar karyerasına qədəm qoymuşdur.

## Karyerası
Azərbaycandakı peşəkar karyerasına Bakı FK-da başlamışdır. Burada daha çox əvəzedici heyətdə oynayan və öz potensialını tam üzə çıxara bilməyən gənc oyunçu tezliklə Abşeron PFK-a icarəyə verilir. "Abşeron"un heyətində 26 qarşılaşmaya çıxan qolkiper klubun birinci divionda qızıl medala yiyələnməsində böyük pay sahibi olur. Beləcə elita klublarının diqqətini cəlb edən qapıçı müxtəlif vaxtlarda Sumqayıt Şəhər FK və Turan FK-nun şərəfini qoruyub. 2013-cü ildə Türkiyənin PTT 1-ci liqasında mübarizə aparan *Tavşanlı Linyitspor*a transfer olub. 2016-cı ildə Qəbələ FK-də ikinci qapıçı kimi çıxış edən Popoviç iyulun 6-sı klubdan ayrılıb.

10 fevral 2025-ci ildə Popoviçin Qırğızıstanın "Qırğızaltın" klubu ilə bir illik müqavilə imzaladığı bildirilib.

## Milli Karyerası
Müxtəlif vaxtlarda Azərbaycanın fərqli kateqoriyalardan olan aşağı yaş qrupu üzrə seçmə komandalarında çıxış edən qolkiper 2011-ci ildə Berti Foqtsun dəvəti ilə Azərbaycanın əsas milli komandasında debüt etmək imkanı qazanıb. Albaniyaya qarşı keçirilən yoxlama oyunu Azərbaycan millisinin 1-0 hesablı qələbəsi ilə yekunlaşdı. O bundan sonra daha bir dəfə millinin formasını geymə fürsəti əldə edib.

## İstinadlar
Yu-çenq xəstəliyi

**Yu-çenq xəstəliyi** — yağ xəstəliyi kimi tanınır.

## Ümumi məlumat
Bu yağ xəstəliyi olub, ilk dəfə 1979-cu ildə Tayvan adasında qeydə alınmışdır. Qida çeşidli PXB ilə çirklənmiş düyü yağından istifadə etməklə 2 mindən artıq insan ziyan çəkmişdir. 1979–1986-cı illər ərzində doğulan uşaqlarda qaraciyərin funksiyasında pozuntular müşahidə edilmiş, 1000 doğulan uşaqda ölümün sayı 26 nəfər olmuşdur.

## Öyrənilməsi
Rusiyada Serpixovda 1967-ci ildən PXB ilə doldurulan kondisionerlər buraxılmışdır. Onun əhalinin sağlamlığına nə dərəcədə təsir etməsi dəqiq öyrənilmişdir. 1988-ci ildən artiı PXB tərkibli kondisionerlərin buraxılışı dayandırıldı. Ancaq bu müəssisələri əhatə edən ərazilərdə torpaq, qar və havada onunla yüksək səviyyədə çirklənmə aşkar edildi. Torpağın 10 sm-lik üst qatında (zavoddan 300 metrlik məsafədə) PXB-in konsentrasiyası quru çəki hesabı ilə 35,7 mq/kq-a çatması aşkar edildi. Kondensioner zavodunun qadın fəhlələrində və zavodun ətrafında yaşayan qadınların südündə PXB-in yüksək konsentrasiyası (2000 mkq/l-ə qədər), zavodda işləyən kişilərin qanında (1000 mkq/l-ə qədər), həmçinin süd məhsullarında, yumurtada və s.-də aşkar edilmişdir. Hətta PXB tərkibli kondensionerlərin istehsalı dayandırıldıqdan 10 il sonra da torpaqda, uşaq bağçalarında, həyətyanı sahələrdə bu maddələrin miqdarı YVK-dan artıq olmuşdur. Serpuxovda PXB-nin təsiri nəticəsində əhalinin reproduktiv sağlamlığında həm spesifik nəticələr, həm də spesifik olmayan effektlər aşkar olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Emboliya
* Xəstəliklər

## İstinadlar
Rinat Abdaşov

**Rinat Abdaşov** - Azərbaycan əsilli veteran futbolçu. Karyerası ərzində mərkəz müdafiəçisi mövqeyində çıxış etmişdir.
Svinq

**Swing musiqisi **yaxud sadəcə **swing **1930–40-cı illərdə ABŞ-də yayılmış məşhur musiqi növüdür. Swing kəliməsi 'swing feel' ifadəsindən yaranmışdır ki, musiqidə vurğusuz və zəif taktı təmsil edir. Swing'ə müraciət edən qruplarda adətən melodiyanı aranjemana uyğun olaraq improvizasiya edə bilən solo ifaçısı olur. Benni Qudmen kimi biq-bend və bendliderlərin rəqsediləbilən swing tərzi 1935–46-cı illərdə Amerikada populyar musiqinin dominant növündən olmuşdur. Təsadüfi deyil ki, həmin dövrü swing erası adlandırmışdılar. İngiliscə fel kimi "to swing" yüksək dərəcədə oynaq olan ifanı daha da güclü ifadə etmək üçün işlədilir. Lui Armstronq, Duke Ellinqton, Count Basie,Benny Qudmen, Artie Shaw, Qlenn Miller, Vudi Herman və Cab Calloway swing erasının önəmli ifaçılarıdır.

Swing'in yaranma tarixi 1920-ci illərdəki böyük musiqi ansambllarının yeni aranjemanlar etməsinə dayanır. Swing tərzində ifa edilən musiqi misdən hazırlanmış, eyni zamanda da nəfəsli musiqi alətlərindən istifadədə sərbəst olub, sıx ritmə malik olur. Ən geniş yayılmış tərzi qrup üzvlərinin müşayiəti altında ifa olunan xorlardan və solosu improvizasiya edilmiş xorlardan ibarət olur. Swing bir çox səbələrdən asılı olaraq İkinci Dünya Müharibəsindən sonra populyarlığını itirməyə başladı. Swing özündən sonra gələn pop, bebop və jump blyuz kimi tərzlərə də təsir göstərmişdir. Musiqi 1950–60-cı illərin sonunda Count Basie və Duke Ellinqtonun orkestraları, eyni zamanda Frenk Sinatra və Net Kinq Kol kimi vokalistlər sayəsində yenidən məşhurlaşmışdır. 

Swing digər janrlar ilə miks edilərək, yeni tərzlərini yaratmışdır. Kantri musiqisində,Cimmi Rodcers, Mun Mullikan və Bob Uillis kimi sənətçilər blyuz ilə yanaşı swing'in bir çox elementlərini təqdim edərək western swing adlı yeni janr yaratmışdılar. Gypsy swing Venuti və Lanq kimi musiqiçilərin caz violençel swing'ini daha da irəli aparmasıyla yaranan janr idi. Swing'in dirçəlişi 1960-cı illərin sonundan 2000-cı illərə qədər davam etmişdir. 1980-lərin sonunda (1990-ın əvvəlinə qədər) daha müasir olan və Teddi Rayli tərəfindən önə çıxarılan new jack swing adlı janr yaranmışdır. 90-ların sonu və yeni əsrin əvvəllərində Squirrel Nut Zippers, Brian Setzer, Biq Bəd Vudu Dədddi və Lavey Smis'in öncülük etdiyi yeni bir swing dirçəliş dalğası baş vermişdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sergey Boçkov

**Sergey Boçkov** () — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet.

## Karyerası
Sergey Boçkov Azərbaycanı 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, uzunluğa tullanma turnirində 16.02 saniyə nəticə göstərdi və təsnifat mərhələsini 30-cu pillədə başa vuraraq mübarizəsini dayandırdı.

Daha sonra Sergey Boçkov Azərbaycanı 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Amma olimpiadada məşq zamanı zədə aldığına görə o, turnirdə mübarizə apara bilmədi.

## İstinadlar
Milli Qvardiya

**Milli Qvardiya** — fərqli ölkələrdə çox növlü müasir və tarixi formalı təşkilatlar tərəfindən istifadə edilən ad. İlk Milli Qvardiya Fransa inqilabı dövründə yaradılmışdır.

**Milli Qvardiya** ifa edə bilər:

* Azərbaycan Milli Qvardiyası
* Milli Qvardiya (Fransa)
* Milli Respublika Qvardiyası (Portuqaliya)
* ABŞ Milli Qvardiyası
* Gürcüstan Milli Qvardiyası
* Rusiya Milli Qvardiyası
* Səudiyyə Ərəbistanı Milli Qvardiyası
* Tunis Milli Qvardiyası
* Ukrayna Milli Qvardiyası
* Venesuela Milli Qvardiyası
* Özbəkistan Milli Qvardiyası
Bikini

**Bikini** — qadınlar üçün nəzərdə tutulan və üzgüçülükdə istifadə edilən çimərlik geyimi növüdür.

## İstinadlar
Aphanopleura

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Arealı
Bu cinsə daxil olan növlər əsasən Asiya qitəsində yayılmışlar. Əsasən endemik növlərdir.

## Növləri
* *[[Aphanopleura capillifolia]]*
* *[[Aphanopleura fedtschenkoana]]*
* *[[Aphanopleura leptoclada]]*
* *[[Aphanopleura trachysperma]]*
* *[[Aphanopleura zangelanica]]* Gogina & Matsenko (Zangelanian aphanopleura)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çiy

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xuan Mata

**Xuan Manuel Mata Garsia** () — ispan futbolçu. Türkiyə Super Liqa komandası "Qalatasaray FK"nın və İspaniya milli futbol komandasının şərəfini qoruyur. O, yarımmüdafiəçidir.

## Klub karyerası

### Real Ovyedo və Real Madrid
Mata futbol həvəskar karyerasına atasının da tanındığı "Real Ovyedo" klubunda başlayıb. 15 yaşındaykən "Real Madrid" klubuna transfer olunmazdan əvvəl bu klubda 3 sezon çıxış etdi . 2006-cı ildə isə "Real Madrid"in əsas heyətinə qatıldı və burada cəmi bir mövsüm çıxış etdi.

### Valensiya
Mata "Real Madrid"lə olan sözləşməsinin 1-ci maddəsinə əsaslanaraq 2006-cı ilin mart ayında "Valensiya" ilə 2007–2008 sezonu başlamaq üzrə olarkən bir müqavilə imzaladı. Müqavilənin müddəti 4 il idi. Burada 4 sezonda 129 oyuna 33 qol vura bilmişdir.

### Çelsi
21 avqust 2011-ci ildə "Çelsi" Matanı 23.500.000 avroya transfer etdi. Müqavilənin şərtinə görə Mata bu klubda 5 il çıxış edəcəkdi. 3 mövsümdə cəmi 82 matça çıxdı və rəqib qapılarına 18 qol vurdu .

### Mançester Yunayted
Xuan Mata 23 yanvar 2014-cü ildə "Mançester Yunayted"ə transfer olunmuşdur.

### Qalatasaray
Xuan Mata 8 sentyabr 2022-ci ildə "Qalatasaray FK"ya transfer olunmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub
Son yeniləmə: 21 oktyabr 2017

### Milli komanda
Son yeniləmə: 15 noyabr 2016

### Milli komandada qollar

## Həmçinin bax
* Qalatasaray FK
* İspaniya milli futbol komandası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Hipogen minerallar

**Hipogen minerallar** — yer qabığıdərinliklərində əmələ gələn minerallardır.

## Ümumi məlumat
Hipogen minerallara slikatlı və sulfitli-oksidli maqmatik ərintilərin soyuması zamanı kristallaşan bütün minerallar (çöl şpatları, pirokesenlər, olivin, xromit və s.), qazabənzər birləşmələrlə zəngin qalıq (parmatili) ərintilərin mineralları (mikalar, topaz, berill və s.) kontakt-metasomatik proseslərin mineralları (qranatlar, vezuvian, maqnetit, piroksenlər, şeyelit və s.) hidrotermaln filiz damarlarının mineralları (flüorit, volframit, dəmir, sink, qurğuşun, mis və s.) və s.daxildir. Yer səthində Hipogen minerallaın çoxu davamsızdır, aşınma prosesinin təsiri ilə parçalanaaq Hiporgen minerallara çevrilir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Hipogen minerallar
Pedosfer

**Pedosfer** ( "torpaq" +  "kürə") — Yer kürəsinin torpaq örtüyü, torpaq, onun altında yerləşən torpaqəmələgətirən süxur və aşınma (canlı orqanizmlərin yaşayış mühiti hesab olunan), yerin torpaqəmələgəlmə prosesi gedən qatı, digər qatlara — geosferlərə (litosfer, hidrosfer, atmosfer) bənzər qat, litosfer, hidrosfer və yerin canlı qabığının birbirilə əlaqəli olan zonası.

## İstinadlar
Nikolayevka

* Nikolayevka (Loru) — 
* Nikolayevka (Quba) — 
* Nikolayevka (Masallı) — Masallının Viləş kəndinin keçmiş adlarından biri
* Nikolayevka — Saatlının Qara Nuru kəndinin ilk adı.
* Nikolayevka (Auırqazı) —
* Nikolayevka (Arxangel) — 
* Nikolayevka (Bakalı)
Radiogeoekologiya

**Radiogeoekologiya** — litosferdə (su və qaz tərkib hissələri ilə birlikdə) təbii və texnogen amillərin təsiri altında radioaktiv sahələrin yaranmasının zaman-məkan qanunauyğunluqlarını öyrənir.

İnsanın sağlamlığının mühafizəsi və biotun qorunub saxlanılması məqsədilə təbiətdən və Yer təkindən istifadənin sosial-iqtisadi prinsipləri və normativ-hüquqi mexanizmini əsaslandırır. Bu halda daima insana təsir edən və eyni zamanda ondan asılı olan litosfer, su və qaz tərkib hissələri ilə birlikdə insanın mühüm fəaliyyəti sahəsinə çevrilir.

## Xarici keçid

## Həmçinin bax

## İstinad
Rizosfer

**Rizosfer** - bilavasitə bitki köklərinə yapışmış və yüksək miqdarda mikroorqanizmlərə malik olan qatı (2-3 mm). Rizosferin mikroflorasının tərkibi torpaq tipindən, bitkinin növü və yaşından asılıdır. 

## Rizosferin mikroorqanizmlərə təsiri müxtəlifdir:
* Onlar torpaqda bitki tərəfindən çətin mənimsənilən birləşmələəri asan mənimsənilən hala çevirir

* Bioloji aktiv maddələrin sintez edir, bitkilərlə simbioza girir, toksinlər ayırır, denitrifikasitada iştirak edir və s.

## Xarici keçid
* Rizosfer nedir?

## Həmçinin bax
* Atmosfer
* Hidrosfer

## İstinad
Boyaq bitkiləri

**Boyaq bitkiləri** — kök, gövdə, budaq, qabıq, yarpaq, çiçək, meyvə və ya toxum hissələrindən boyaq məhlulu hazırlayıb yun, ipək və pambıq məmulatlarını boyamaq üçün istifadə olunan bitkilər.

M. Qasımova (1980) görə, respublikamızda rast gəlinən boyaq bitkiləri 110 fəsilə və 358 cins daxilində birləşərək ümumi floramızın 36%-ini təşkil edir. Boyaçılıq sənayəsi üçün geniş istifadəsi mümkün olan bitkilərdən boyaqotu, sarağan, sumaq, dəli çətənə, sarı kol, yapon stifnolobiumu, qoz, nar, zirinc, palıd, şabalıd, murdarça, tut, qızılağac, çaytikanı, zəfəran, əvəlik, dazı, gəndəlaş, ətirşah, söyüd, andız, qaraqınıq, yemişan, heyva və s-ni göstərmək olar.

## Həmçinin bax
* Boyaqotu
* Boyaq ulaxqanqalı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bitki xammalımızdan hələ də düzgün istifadə edə bilmirik
İnokulyasiya

**İnokulyasiya** —  peyvənd deməkdir.

## İnokulyasiyanın növləri
# Torpağı zənginləşdirmək və onun normal mikroflorasını bərpa etmək məqsədilə fayadalı bakteriya və göbələklərin (mikoriza) verilməsi
# Dəri altına maddənin inyeksiyası (tibb)
# Canlı mikroorqanimzlərin, infeksiyalı materialların, zərdabların və s. maddələrin bitki, heyvan yaxud insan toxumlarına yeridilməsi.
İnokulyasiya edilmiş maddələr sağlam orqanimzdə zəif formada xəstəlik törətməklə həmin orqanizmdə immunitet əmələgəlməsinə səbəb olur. İnokulyasiya müalicə və praktik əhəmiyyət daşıyır.

## Xarici keçid
* Uşaqların peyvənd təqvimi

## Həmçinin bax
* Peyvənd

## İstinad
Muradtəpə

**Muradtəpə** (*Kanakerovan*) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Ellər (Kotyak, Abovyan) rayonunda kənd.

## Tarixi
15 avqust 1964-cü ildə tarixində adı dəyişdirilərək, kənd ermənicə Kanakerovan adlandırılmışdı. Kənd "Muradtəpə"nin adını əks etdirir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 1948-ci illərdə  Azərbaycana köçürülmüşdü.

2011-ci ildə kənddə rəsmən 3071 nəfər, faktiki 3076 nəfər yaşayırdı.

## İstinadlar
Efemeroidlər

**Efemeroidlər** — illik vegetasiyanı qısa müddətə (payızdan yaza kimi) başa vuran və yerüstü hissəsi yayda quruyub məhv olan çoxillik ot bitkiləri qrupu.

## Ümumi məlumat
Yeraltı hissəsi (kök yumruları, soğanaq və kökümsov) ilin çox hissəsini sakitlik halında keçirir və bir neçə il qalır. Quraqlıq efemeroidləri səhra, yarımsəhra və bozqırlarda bitərək, həmin regionlarda otlaqların əsas yem bitkidir. Efemeroidlərə həm də kifayət qədər rütubətli meşə və subalp (alp) zonalarında rast gəlinir. Onlar əsas meşə və subalp bitkiləri inkişafa başlayanadək öz vegetasiyasını tamamlayır. Bütün Efemeroidlər vegetativ çoxalır. Onların əksəriyyəti otlaq yemi kimi təsərrüfat əhəmiyyətinə malikdir, həmçinin dekorativ gülçülükdə istifadə edilir (lalə, nərgiz və digər zanbaqkimilər). Zəfəran bitkisi də Efemeroidlərə aiddir.

## Xarici keçid
* Bitki örtüyü 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan florası
* Buassiye tovlu qulağı

## İstinad
Fırlar, sesidilər

**Fırlar**, *sesidilər* — xüsusi növ törədicilərin bitki orqanlarında əmələ gətirdiyi yerli patoloji yeni törəmələr.

## Ümumi məlumat
Onurğasızların törətdiyi fırlar bəzən zoosidi, göbələklərin törətdiyi fırlar isə mikosesidi adlanır. Fırların meydana gəlməsi hallogenez, törədicisi isə hallogenlər adlanır. Viruslar, bakteriyalar, göbələklər, nematodlar, parazit həyata keçirən cücülər fırların törədiciləridir. Bir çox fırların törədiciləri kənd təsərrüfatına və meşə təsərrüfatına böyük zərər vurur. Bəzi fırların törədiciləri alaqlara qarşı bioloji mübarizədə istifadə olunur.

## Xarici keçid
* Ekoloji lüğət

## Həmçinin bax
* Heyvanlar
* Həşəratlar

## İstinad
Fitobentos

**Fitobentos** — bitki və bentos deməkdir. Bitki bentosu — su hövzələrini dibində həmçinin dibdə yerləşən əşyaların üzərində olan bitkilərin məcmusudur

## Ümumi məlumat
Fitobentosa çiçəkli bitkilər, az miqdarda ayıdöşənəyikimilər, mamırlar, göbələklər və yosunlar daxildir. Dərin olmayan saf su hövzələrində fitobentos bütün dic hissəni, dərin və ya saf olmayan su hövzələrində isə dayaz yerləri tutur. Fitobentosun tərkibi suyun axar vəziyyətindən, temperaturundan, saflığından və digər faktorlarda asılıdır. Fitobentosin bir sıra nümayəndələrinsən sənaye üçün xammal (məs. yod istehsalında) həmçinin qida mənbəyi (dəniz kələmi) kimi istifadə olunur.

## Xarici keçid
* 

## Həmçinin bax
* Bitkilər
* Göbələklər
* Bentik orqanizmlər

## İstinad
Yelqovan

**Yelqovan**— İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Ellər (Kotyak, Abovyan) rayonunda kənd.

## Tarixi
1590-cı ildən mə'lumdur1965-ci ildə kənd ermənicə Kotayk adlandırılmışdır.

## Əhalisi
1829-cu ildə kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşmişlər. 1948-ci ildə kəndin Azərbaycanlı əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür.

## İstinadlar
Kaustobiolitlər

thumb|FaserbueschelimTorf
thumb|Coal
thumb|Oilshale

**Kaustobiolitlər** ( - yanar,  - həyat,  - daş) — orqanizmlərin qalıqlarından və çürüntü məhsullarından əmələ gəlmiş bərk və maye süxurlar.

## Ümumi məlumat
Təbii kaustobiolitlər humus, sapropel və neft bitumlarına ayrılır: 
# Humus tipli Kaustobiolitlər - torf, boz və daş kömür
# Sapropel Kaustobiolitlər - sapropellər, sapropel kömürü və yanar şistlər
# Neft bitumlu kaustobiolitlərə - qaz, neft, parafinli bitumlar, asfalt və pirobitumlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ekoloji lüğət

## Həmçinin bax
* Çökmə süxurların təsnifatı
Sesar Azpilikueta

**Sesar Azpilikueta Tanqo** ()- İspaniyalı futbolçu. Cinah müdafiəçisi kimi çıxış edir.

## İstinadlar
Cihan Özkara

**Cihan Özkara** () — Azərbaycan milli futbol komandasının oyunçusu. Hazırda Alamaniya 3-cü liqasının "Proyssen" klubunda oynayır. Hücumçu mövqeyində çıxış edir.

## Karyerası

### Klub karyerası
Karyerası ərzində Azərbaycan, Almaniya və Türkiyə klublarının heyətində çıxış etmişdir.

### Milli komanda karyerası
2012-ci ildə Azərbaycan milli futbol komandasına dəvət olunmuş və indiyə kimi 18 oyunda meydana çıxmış və 1 qol vurmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Vadim Abramov

**Vadim Abramov** (; 5 avqust 1962, Bakı) — Sovet və Özbəkistan futbolçusu və futbol məşqçisi.

## Həyatı
Vadim Karlenoviç Abramov 1962-ci ildə Azərbaycanın paytaxtı olan Bakı şəhərində dünyaya gəlmişdir. O, 2010–2012-ci illərdə Özbəkistan milli futbol yığmasının baş məşqçisi vəzifəsində olmuşdur.

## Karyera
Abramov, 2003–2005-ci illər ərzidə Trantor Daşkənd futbol klubunun baş məşqçi vəzifəsində çalışıb. Futbol klubu 2004-cü ildə Özbəkistan Kubokunda finala çıxmış və bir il sonra Liqada 4-cü yerdə qərarlaşmışdır. O, 2006-cı ildə Lokomotiv Taşkənd futbol klubuun baş məşqçisi olmuşdur. Klub 2009 mövsümünü 6-cı sırada tamamlamışdır. Abramov 6 aprel 2010-cu ildə Mirjalol Qasımovu əvəzləyərək Özbəkistan Milli Komandasının baş məşqçisi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
Abramov 28 noyabr 2013-cü ildə Astananın yeni baş məşqçisi seçildi. 13 fevral 2014-cü il tarixdə onun lideri Hakim Füzaylovun vəzifəsindən azad edildikdən sonra "Lokomotiv Taşkent" in yeni baş məşqçisi təyin edilmişdir. 17 oktyabr 2015-ci ildə liqa matçlarında bir neçə qeyri-kafi nəticədən sonra vəzifəsindən azad edilmişdir.

## İstinadlar
Ala-Too meydanı

**Ala-Too meydanı** (, Ala-Too ayanty) — Qırğızıstanın paytaxtı Bişkek şəhərinin mərkəzi meydanıdır. Meydan 1984-cü ildə Qırğızıstan Sovet Sosialist Respublikasının 60 illiyini qeyd etmək münasibətilə tikilmiş və meydanın mərkəzində Leninin heykəli ucaldılmışdır. Meydanda yerləşdirilmiş bu heykəl 2003-cü ildə buradan götürülərək daha kiçik olan bir meydana qoyulmuş və onun yerinə Erkindik (Azadlıq) adlanan yeni heykəl qoyulmuşdur. Daha sonra 2011-ci ildə bu heykəli Qırğızıstanın müstəqilliyinin 20-ci ilinə xitabən hazırlanmış, Manas adlanan digər heykəl əvəz etdi.

Meydanda həmçinin dövlət tədbirləri və bayramları keçirilir. 2008-ci ildə dünya şöhrətli qırğız yazıçı Çingiz Aytmatovun xatirə mərasimi burada keçirilmişdir.

2005-ci il martın 25-də meydanda Qırğızıstan tarixinin ən böyük, "Zanbaq inqilabı" adlanan hökumət əleyhinə üsyanları başladı. Bir neçə həftədən sonra üsyan bütün ölkə boyunca yayıldı və 15.000-dən çox insanın etirazı nəticəsində növbədənkənar parlament seçkiləri keçirildi. Üsyançıların hökumət qüvvələriylə toqquşması nəticəsində 2 insan qətlə yetirildi və yüzlərlə insan yaralandı. Lakin tezliklə üsyançılar mərkəzi meydanı nəzarət altına aldı və paytaxtda yerləşən Ağ evə hücum olundu.  Nəticədə 1990-cı ildən bəri prezidentlik vəzifəsində çalışan Əsgər Akayev qaçdı və tezliklə vəzifəsini buraxdı.

## İstinadlar
Rabati qalası

**Akhaltsikhe qalası** () — Gürcüstanın Axaltsixe bölgəsində yerləşən orta əsrlərə aid qaladır. Doqquzuncu əsrdə tikilmiş bu qala Osmanlı İmperiyasının buranı zəbt etməsinə qədər yerli insanlar tərəfindən **Lomisa qalası** kimi adlanırdı.
## Tarix

Kartlis tsxovrebaya görə şəhərin əsası 9-cu əsrdə Tao kralının oğlu sayılan Quaram Mampal tərəfindən qoyulmuşdur. 13-cü əsrdən 14-cü əsrin sonuna kimi şəhər Mesxeti prinsliyinin paytaxtı idi. 1393-cü ildə şəhər Əmir Teymurun hücumlarına məruz qalmışdır. Türk-Moğol işğallarına baxmayaraq qala müqavimət göstərməyə davam etmişdir. 1550-ci ildə İstanbul sülh müqaviləsinə görə Mesxeti prinsliyi bütünlüklə Osmanlı İmperiyasının ərazisinə qatılmışdır. Türklər qalanı ən çox müdafiə məqsədilə istifadə etmişdir. 1752-ci ildə Rabatidə ilk məscid tikilmişdir.

18-ci əsrin sonlarından etibarən böyük şəhərdə yaşayan Con belə yazırdı "baxmayaraq ki, burada yaşayan əhalinin böyük hissəsi müsəlmanlaşdırılıb, amma burada ortodox kilsəsi fəaliyyətini hələ də davam etdirirdi". 1783-cü ildə Kartli çarlığı və Rusiya imperiyası arasında imzalanmış Georgiyevsk müqaviləsi ilə Axaltsixe bölgəsinin taleyinə aydınlıq gəlmişdir. Qalanın tutulması ilə bağlı olan ilk hücum 1810-cu ildə uğursuzluqla başa çatmışdır. Ruslar şəhəri yalnız 18 il sonra, 1828-ci ildə işğal edə bildilər. 1829-cu ildə bağlanmış Ədirnə müqaviləsindən sonra Osmanlı ordusu buranı tərk etdi.

## Panorama

## İstinadlar
Məlik İsay

**Məlik İsay** (1720,Tuğ, Qarabağ bəylərbəyliyi,
Səfəvilər dövləti – 2 oktyabr 1781,Tuğ, Dizaq mahalı, Qarabağ xanlığı) — Dizaq Məlikliyinin bilinən 3-cü məliyi, Məlik Yeqanın ikinci oğlu. 

## Həyatı
Məlik İsay 1745-ci ildə qardaşı Məlik Aramın ölümündən sonra məliklik vəzifəsinə keçmişdir. Məlikliyi dövründə Qarabağ xanı İbrahimxəlil xan ilə çəkişməyə girir və 1781-ci ildə öldürülür. Onu Dizaq Məlikliyinin son xristyan məliyi hesab etmək olar.

## Ailəsi
Övladları : Bağdad bəy (1757 – 1809), Səfər bəy, Qarçıqay bəy

## Şəcərə



## Həmçinin bax
* Tuğ
* Dizaq qəzası
* Dizaq mahalı

## Mənbələr
* *N. A. Cavanşir*. Məlik-Aslanovların soyağacı haqqında, Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri, İkinci Buraxılış, "Səda", Bakı, 2001, səh. 24–26 ISBN 5-86871-204-4
**[[Ənvər Çingizoğlu]]*. Dizaq mahalı, "Soy" dərgisi, 12 (24), 2009, səh. 48–57.
**[[Ənvər Çingizoğlu]]*. "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 3, səh. 23–34.

## İstinadlar
Həsən İmanov

**İmanov Həsən Həşim oğlu** (1901–1937) — tarixçi, jurnalist, tərcüməçi.

## Həyatı
* 1901-ci ildə Şuşada anadan olub.
* İbtidai təhsilini mədrəsədə almış, daha sonra Şuşa realnı məktəbinə qəbul olaraq 1919-cu ilə qədər təhsil almışdır.
* 1920-ci ildə Bakıya gəlmişdir.
* 1921–1926-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərq fakültəsində təhsil almış və tarixçi ixtisasına yiyələnmişdir. Eyni vaxtda Yeni Türk Əlifbası Komitəsində işləmişdir.
* 1928-ci ildə Şərq Xalqları İnstitutunun aspiranturasında təhsil almaq üçün Moskvaya Xalq Maarif Komissarlığına göndərilmişdir.

## Fəaliyyəti
* 1931-ci ildə İnstitutu başa vurduqdan sonra Bakıya qayıtmış və Azərbaycan Dövlət Elmi Tədqiqat İnstitutunda I kateqoriyalı elmi əməkdaş kimi işə başlamışdır.
* Ali Pedaqoji İnstitutun "Zaqafqaziyada sinfi mübarizə tarixi" kafedrasının dosenti olub. Eyni zamanda Dövlət Muzeyində elmi katib və direktor müavini işləyib.
* 1932-ci ildə Azərbaycan Dövlət Elmi Tədqiqat İnstitutunun yenidən təşkilindən sonra Dövlət Arxinidə elmi əməkdaş işləmişdir.
* 1933-cü ildə Dövlət Elmi Şurasına seçilmiş və tarix-fəlsəfə şöbəsinin katibi olmuşdur.
* 1934-cü ilin yanvarından isə Elmlər Akademiyasının Zaqafqaziya Filialının Azərbaycan şöbəsində işə qəbul olunmuş əvvəlcə məsləhətçi, daha sonra ədəbiyyat şöbəsində elmi əməkdaş işləmişdir.
* 1935–1937-ci illərdə SSRİ EA-nın Azərbaycan filialının arxeoqrafiya şöbəsinin elmi əməkdaşı və müdiri olub.
* 1937-ci ilin martında Azərbaycan SSR-in Xalq Daxili İşlər Komissarlığı orqanı tərəfindən həbs olunaraq güllələnmişdir.

## Əsərləri
Azərbaycan tarixşünaslığı üzrə bir neçə əsər yazmışdır, lakin tədqiqatları yalnız tarixi istiqamətlə məhdudlaşmayıb:
# Hökumət Türk Dram Tiyatrosunun bir illiyi. Yeni yol, 27 yanvar, 1923, № 4;
# "Ölülər" qəhrəmanı İsgəndərin məhkəməsi münasibətilə. Yeni yol, 10 mart, 1923, № 9
# Tənqid və biblioqrafiya. Türküstan kitabları. Yeni yol, 31 mart, 1923,№ 11
# Tənqid tiyatrosunda. Yeni yol, 19 aprel, 1923, № 14
# Acınacaq bir hal (baş məqalə), Yeni yol, 24 aprel, 1924, № 9
# Крымский фонетический алфавит. Изв. Общества обследования и изучения Азербайджана. Баку, 1926, № 2
# Yeni ərəb əlifbası, Kommunist qəzeti, 18 şubat (fevral), 1926, № 42, s. 4–5
# N. B. Vəzirov (nekroloq). Yeni yol, 12 iyul, 1926, № 159
# Birinci Türkoloji Qurultay, Yeni yol qəzetinə əlavə, 7 noyabr, 1927, s. 13–14
# Вопросы историографии Азербайджана: наши достижения и ближайшие задачи. Труды АзФАНф. ХХХ том. Баку, 1936, с. 161–164
# Вопросы историографии Азербайджана. Наука АзССР за 15 лет. Б, 1936

## Mənbələr
# Ə. Tahirzadə. Dosent Həsən Həşim oğlu İmanov. 525-ci qəzet, 11 dekabr, 2004, s. 27; 14 dekabr 2004, s. 27
# ЦА НАНА, ф. 39, оп. 1
# Гос. Истор. архив Азерб. ф. 103, оп. 1
# Архив МНБ АР, архивно-следственное дело № ПР 19087

## İstinadlar
Lycosoides lehtineni

***Lycosoides lehtineni*** —  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.. Azərbaycanın endemik canlısıdır.

## Məlumat
Kiçik ölçüyə malik hörümçəkdir. Dişilərin uzunluğu 12,5&nbsp;mm təşkil edir.  *Lycosoides lehtineni* növü ilk dəfə 2003-ci ildə  Arаxnоlоq Elçin Hüseynov (*Elchin F. Guseinov*, Zoologiya İnstitutu AMEA, Bakı, Azərbaycan), Yuri М. Marusik (Институт биологических проблем Севера ДВО РАН, Maqadan, Rusiya) tərəfindən aşkarlanmışdır.
*Lycosoides lehtineni* növü  *Lycosoides* cinsinə daxil edilmişdir. Pekka T. Lehtinenin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Lycosoides

*Lycosoides* —  Agelenidae fəsiləsinə daxil olan cins. 

## Növləri
* *[[Lycosoides caparti]]* (de Blauwe, 1980)
* *[[Lycosoides coarctata]]* (Dufour, 1831)
* *[[Lycosoides crassivulva]]* (Denis, 1954)
* *[[Lycosoides flavomaculata]]* Lucas, 1846
* *[[Lycosoides instabilis]]* (Denis, 1954)
* *[[Lycosoides lehtineni]]* Marusik & Guseinov, 2003
* *[[Lycosoides leprieuri]]* (Simon, 1875)
* *[[Lycosoides parva]]* (Denis, 1954)
* *[[Lycosoides subfasciata]]* (Simon, 1870)
* *[[Lycosoides variegata]]* (Simon, 1870)

## Mənbə
* Lucas, 1846 : *Histoire naturelle des animaux articules.* Exploration scientifique de l'Algerie pendant les annees 1840, 1841, 1842 publiee par ordre du Gouvernement et avec le concours d'une commission academique. Paris, Sciences physiques, Zoologie, vol.1, p.89-271.
Raveniola hyrcanica

***Raveniola hyrcanica*** — növ Nemesiidae fəsiləsinə, *Raveniola* cinsinə aiddir. Azərbaycanın endemik canlısıdır.

## Mənbə
* Dunin, 1988 : *Mygalomorphic spiders (Aranei, Mygalomorphae) of Azerbaidjan.* Zoologicheskii Zhurnal, vol 67, 8, p.1245–1248.

## İstinadlar
Raveniola

*Raveniola* —  Nemesiidae fəsiləsinə daxil olan cins. 

## Növləri
* *[[Raveniola alpina]]* Li & Zonstein, 2015
* *[[Raveniola arthuri]]* Kunt & Yagmur, 2010
* *[[Raveniola bellula]]* Li & Zonstein, 2015
* *[[Raveniola caudata]]* Zonstein, 2009
* *[[Raveniola chayi]]* Li & Zonstein, 2015
* *[[Raveniola concolor]]* Zonstein, 2000
* *[[Raveniola fedotovi]]* (Charitonov, 1946)
* *[[Raveniola ferghanensis]]* (Zonstein, 1984)
* *[[Raveniola gracilis]]* Li & Zonstein, 2015
* *[[Raveniola guangxi]]* (Raven & Schwendinger, 1995)
* *[[Raveniola hebeinica]]* Zhu, Zhang & Zhang, 1999
* *[[Raveniola hyrcanica]]* Dunin, 1988
* *[[Raveniola kopetdaghensis]]* (Fet, 1984)
* *[[Raveniola mazandaranica]]* Marusik, Zamani & Mirshamsi, 2014
* *[[Raveniola micropa]]* (Ausserer, 1871)
* *[[Raveniola montana]]* Zonstein & Marusik, 2012
* *[[Raveniola niedermeyeri]]* (Brignoli, 1972)
* *[[Raveniola pontica]]* (Spassky, 1937)
* *[[Raveniola recki]]* (Mcheidze, 1983)
* *[[Raveniola redikorzevi]]* (Spassky, 1937)
* *[[Raveniola rugosa]]* Li & Zonstein, 2015
* *[[Raveniola shangrila]]* Zonstein & Marusik, 2012
* *[[Raveniola songi]]* Zonstein & Marusik, 2012
* *[[Raveniola spirula]]* Li & Zonstein, 2015
* *[[Raveniola virgata]]* (Simon, 1891)
* *[[Raveniola vonwicki]]* Zonstein, 2000
* *[[Raveniola xizangensis]]* (Hu & Li, 1987)
* *[[Raveniola yajiangensis]]* Li & Zonstein, 2015
* *[[Raveniola yunnanensis]]* Zonstein & Marusik, 2012
* *[[Raveniola zaitzevi]]* (Charitonov, 1948

## Mənbə
* Zonstein, 1987 : A new genus of mygalomorph spiders of the subfamily Nemesiinae (Aranei, Nemesiidae) in the Palaearctic fauna. Zoologicheskii Zhurnal, vol. 66, no 7, p.&nbsp;1013-101
Orduyurdu yaşayış yeri

** Orduyurdu yaşayış yeri** — Şahbuz rayonunda Mahmudoba kəndinin şimal-qərbində VII–VIII əsrlərə aid yaşayış yeri.

## Ümumi məlumat
Sahəsi 5 hektardır. Hər iki tərəfdən quru çay vadisi ilə əhatə olunmuş alçaq təpələr üzərində yerləşir. Mədəni təbəqə saxlanmamışdır. Yerüstü axtarışlar nəticəsində çəhrayı rəngli gil qab qırıqları toplanmışdır. Yaşayış yerinin "Qərincə" adlanan hissəsində divar qalıqları var. Təpənin yamacı boyunca təqribən 30 metrlik məsafədə salamat qalan divarın eni 1 metrdir. Hazırda yaşayış yeri hər tərəfdən əkin sahələri ilə əhatə olunmuşdur.

## İstinadlar
Ağtala

* Ağtala (Xaçmaz) — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Ağtala (Qaraqoyunlu) — Çəmbərək rayonunda kənd.
* Ağtala — Qax rayonunun Qoşaqovaq kəndi ərazisində duz.  

## Həmçinin bax
* Axta
* Axtala
Girampa

**Girampa** — Körpübasar mahalında İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, kənd. Kənd 1918-ci ildə dağdılmışdır.

## İstinadlar

* http://genocide.preslib.az/az_s1.html
Mahmud Toğrul xan

** Mahmud bin Yusif xan Qaraxani** - 
Şərqi Qaraxanilər dövlətinin  xaqanı. 1059. ildə  qardaşı oğlu I İbrahim Buğra xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.
Gödəkli

* Gödəkli (Xaçmaz) —
* Gödəkli (Üçkilsə) —
* Gödəkli (Sayınqala) —
* Gödəkli (Məlikan)
* Aşağı Gödəkli —
* Yuxarı Gödəkli —
* Gödəkli (Aralıq) —
Ömər Toğrul xan

** Ömər bin Mahmud xan Qaraxani** - 
Şərqi Qaraxanilər dövlətinin  xaqanı. 1074. ildə  atası Mahmud Toğrul xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.
Şorkənd (Üçkilsə)

**Şorkənd ** — Körpübasar mahalında İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında kənd. Kənd 1918-ci ildə dağdılmışdır.

## İstinadlar
Qatırabad

**Qatırabad**, **Abdulabad** — Bəzi mənbələrdə Əbdülabad olaraq keçir Sərdarabad mahalında İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, kənd. Kənd 1905-ci ildə dağdılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*http://genocide.preslib.az/az_s1.html
Ordubad düzü

**Ordubad düzü** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonu ərazisində düzənlik.

## Ümumi məlumat
Arazboyu düzənliklərdən biri. Arazın sol sahilindədir. Şimalda Aşağı Əylis kəndinədək davam edir. Cənub-şərqdən başlayaraq şimal-qərb istiqamətində Dəstə kəndinədək 9 kilometr məsafədə uzanır. Səthi parçalanmış maili düzənlikdir. Əylisçay, Ordubadçay, Gənzəçay çaylarının gətirmə konuslarından təşkil olunmuşdur. Qərb hissəsi Yuxarı Əylis kəndindən başlayaraq Araz çayına qədər struktur sel çöküntüləri ilə örtülmüşdür. Ordubad düzünün şimal hissəsində Ordubad şəhəri ətrafında, həmçinin Yuxarı Əylisdən cənuba doğru əkinçilik üçün yararlı dağ-qəhvəyi torpaqlar, şərqində isə dar zolaq şəklində dağ-açıq şabalıdı torpaqlar yayılmışdır.

## İstinadlar
II Harun Buğra xan

** Harun bin Süleyman xan Qaraxani** - 
Şərqi Qaraxanilər dövlətinin  xaqanı. 1075. ildə  əmisi oğlu Ömər Toğrul xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.
Kətran

**Kətran** — İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında,  kənd.

Erm. SSR AS RH-nin 21.06.1948-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Getameç qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Züleyxa İsmayılova

**Züleyxa İsmayılova** və ya **Zuzu** ( 13 iyun 1985, Tallin, Estoniya SSR, SSRİ) — estoniyalı siyasətçi, eko-aktivist, fotoqraf və jurnalist, Tallin şəhərinin keçmiş vitse-meri.

## Siyasi karyerası
2017-ci ilin martında Estoniya Yaşılları partiyasının yeni lideri seçilib. Bu partiyaya 2015-ci ildə üzv olub. Buna qədər isə o, 2005–2012-ci illərdə Sosial-demokrat partiyasının üzvü idi. 2017–2019-cu illərdə Tallin şəhərinin vitse-meri vəzifəsini yerinə yetirib. 2020-ci ilin sentyabrında Estoniya Yaşılları partiyasının həmsədri seçilib və ona ətraf mühitin qorunması məsələləri həvalə edilib.

## Şəxsi həyatı
İsmayılovanın atası azərbaycanlı, anası isə estondur. O, atasının vəfatınadək Azərbaycanda yaşayıb, sonra Estoniyaya qayıdıb. İki qız övladı var. Həyat yoldaşı Yoonas Laks yol tikintisi ilə məşğul olan TREV-2 firmasında iri layihələrin satış rəhbəridir.

## Mükafatları
* 2016 – Anne & Stiil jurnalının versiyasına görə, Estoniyada "İlin qadını"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Migel Anxel Moya

**Migel Anxel Moya** - "Atletiko Madrid"in ehtiyat qapçısı.

O, 2 aprel 1989-cu ildə İspaniyanın Bnissalem şəhərində dünyaya gəlib. Qapıçı kimi peşəkar karyerasında 6 klbda çıxış edib. Gənc ikən isə 1 klubda çıxış edib.
Xuanfran (futbolçu)

**Xuan Françesqo Torres Belen** qısaca **Xuanfran** - "Atletiko Madrid"in sol çinah müdafiəçisi. Xuanfran 9 yanvar 1985-ci ildə İspaniyanın Krefild şəhərində doğulub. Hal-hazırda həm "Atletiko Madrid"in həm də İspaniya milli futbol komandasının şərəfini qoruyur. 32 yaşı var. "Atletiko Madrid"də 20 nömrə ilə çıxış edir. İspaniya milli futbol komandasında isə 16 nömrə ilə çıxış edir .
Minkir və İnkir

**Minkir və İnkir** () - İslam inancına görə insanlar öldükdən sonra məzarda onları sual-cavab edəcək mələklər.

## İstinadlar
Qəbir əzabı

**Qəbir əzabı** ( *ʿAdhāb al-Qabr*, həmçinin **Qəbirsıxma**) — İslam inancına görə insanı öldükdən sonra gözləyən əziyyət. Qəbir əzabı ilə bağlı Quran kitabında heç bir məlumat göstərilməmişdir. Quranda ondan çox ayədə qəbirlərlə bağlı ifadə keçdiyinə baxmayaraq, qəbir əzabından bəhs edilmir.
Bərzəx aləmi

**Bərzəx aləmi** () - İslam inancına görə insanların öldükdən sonra qaldığı müvəqqəti yer. İslama görə insanlar öldükdən sonra bir başa cənnət və ya cəhənnəmə yox, Bərzəx aləminə gedirlər. Qiyamət günündən sonra insanların əməllərinə görə hara getdiyi müəyyənləşir. Bərzəx sözünün əsl mənası *iki şey arasında yerləşən* deməkdir. Elə ona görə də o aləm ki, dünya və axirət aləmi arasında yerləşir - *Bərzəx* adlanır. Bəzən bu aləmi qəbir aləmi, bəzən də ruh aləmi kimi adlandırırlar. Qurani-Kərim kitabının 23-cü surəsi olan Muminun surəsisinin 100-cü ayəsində mövzu ilə bağlı deyilir;
Hacıqabul-Astara-Abadan qaz kəməri

**Hacıqabul-Astara-Abadan** Azərbaycanın Hacıqabul rayonundan İrana doğru uzanan təbii qaz kəməri.

## Tarixi

Qaz kəmərinin təməlinin atılması barədə 1965-ci ildə SSRİ və İran arasında qarşılıqlı razılaşma əldə olunmuşdur. Layihənin açılışı 1970-ci ildə Astarada İran şahı Məhəmməd Rza Pəhləvi və həmin vaxt SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sədri funksiyasını icra edən Nikolay Podqornı olmuşdur. 1971–79 illəri aralığında Cənubi Qafqaz ölkələri bu kəmər vasitəsilə Irandan gələn təbii qaz ehtiyatı ilə təmin olunmuşdur. Sonradan İranda baş verən İslam İnqilabı SSRİ ilə əməkdaşlığın sonuna, dolayısı ilə layihənin ləğvinə gətirib çıxarmışdır.

2006-cı ildə Azərbaycan və İran tərəfi arasında gerçəkləşmiş qarşılıqlı anlaşmaya əsasən Azərbaycan İranı Bakı-Astara istiqaməti üzrə qazla təmin etməyi öhdəliyinə götürmüş, İran isə öz növbəsində Naxçıvan Muxtar Respublikasını qazla təmin etməyi qəbul etmişdir.

2011-ci ilin noyabr ayında Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti və **İran Milli Neft-Qaz Səhmdarlığı** arasında bağlanan memorandumda 2010-cu ildən etibarən Azərbaycanın qarşı tərəfə 500 milyon kub metr illik qaz hasilatı etməsi göstərilmişdir.

## Texniki xüsusiyyətləri
Qaz kəmərinin ümumi uzunluğu 1474.5 km-dir. Bəhsi keçən diapazonun 296.5 km-i Azərbaycanın payına düşür. Kəmərin ümumi diametri 1020 mm-dir və standard fəaliyyət rejimində hər il 10 milyon kub metr qaz hasilatı gücünə sahibdir. Kəmərin İrandakı bölümü **IGAT1** adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anacyclus ciliatus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın endemik növüdür. Qobustan Milli Parkı və Kürdəmir, Hacıqabul və Yevlax rayonları ərazisində, quru gil; və çınqıllı yamaclarda yayılır. Əhatə dairəsi genişdir və vəziyyəti sabitdir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sipərdağ

**Sipərdağ** — Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 3117,0 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcısında zirvə. Küküçayın mənbə hissəsində, Küküdağdan 1&nbsp;km şimal-şərqdədir. Erkən pliosen maqmatizminin törəmələri olan andezit, andezit-dasit və dasitlərdən ibarət subvulkanik kütləyə uyğun gələn günbəzvari yüksəklikdir. Yamaclarında eyniyaşlı Biçənək lay dəstəsinin andezit, andezit-dasit lavaları və piroklastolitləri və onları yarıb çıxan eyni tərkibli kiçik ölçülü subvulkanik kütlələr açılır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Batabat-Qanlıgöl maili əyilməsinin hüdudlarında şimal-qərb istiqamətli Kükü antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir.

## İstinadlar
Sırtmışan dağı

**Sırtmışan dağı** — Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 3102,0 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Qapıcıq yüksəkliyindən (hünd. 3905,2 m) cənub-qərbə ayrılan Xəzəryurd qolunda zirvə. Ağdərə kəndindən 2,5&nbsp;km şimal-şərqdə, Qaranquş dağından 500 m-dək cənub-qərbdədir. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə suxurlarını yarıb çıxan andezit-dasit tərkibə malik Orta Eosen yaşlı  Qaranquş  subvulkanik intruziyanın əmələ gətirdiyi sıldırım yamaclı piramida formalı  yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasını  Ordubad qarılma zonasının  Paradaş seqmentindən ayıran Şərqi Ordubad dərinlik qırılma zonasında yerləşir.

 **BİBQƏTƏL** – Ordubad rayonu ərazisində Sırtmışan  dağının (hünd. 3102,0 m) *yerli əhali arasında işlədilən başqa adı.* 

## Həmçinin bax
* Elti dağı
* Qapıcıq dağı
* Alçalan dağı

## İstinadlar
Qırğızıstan Prezidenti

**Qırğızıstan prezidentlərinin siyahısı** — 1991-ci ildə Sovet İttifaqından müstəqilliyini qazanan Qırğızıstanın, dövlət başçılarının siyahısı. Qırğızıstan Prezidenti, Qırğızıstan Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanıdır. Qırğızıstan Prezidenti vəzifəyə, Qırğızıstan Konstitusiyasının müvafiq maddələri ilə təyin olunur.

2021-ci ilin 28 yanvar tarixində vəzifəni Sadır Japarov icra edir.

## Qırğızıstan prezidentlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sipahi aşırımı

**Sipahi aşırımı –** Ordubad rayonu ərazisində dağ aşırımı (hünd. 1825,0 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Qapıcıq yüksəkliyindən (hünd. 3905,2 m) cənub-qərbə ayrılan Xəzəryurd qolunun suayrıcısında zirvə. Parağa kəndindən 1,5&nbsp;km şimal-şərqdədir. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinin üst hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarının aşınması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının  Paradaş seqmentinin şimal-şərq cinahında yerləşir. 

## Həmçinin bax:
* Almalıdağ
* Xarxat dağı
* Keçəltəpə
* Arısu
* Güllüdağ
* Gədikdağ

## İstinadlar
Soyuqdağ

**Soyuqdağ** – Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 4000,5 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında zirvə. Gənzəçayla Kotamçayın mənbə hissəsində, Gənzə kəndindən 4,8&nbsp;km şərq-şimal-şərqdədir. Mehri-Ordubad batolitinin Orta Eosen yaşlı  qranodiorit-porfir, diorit və diorit-porfirlərindən təşkil olunmuş sıldırım yamaclı konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-şərq cinahında yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Almalıdağ
* Alçalıdağ
* Elti dağı
* Qız-gəlin dağı

## İstinadlar
Havuş qız qalası

**Havuş qız qalası** — Şərur rayonunun Havuş kəndinin şərqində sıldırım qayalar üzərində abidə. Qayanın içərisində oyulmuş tacvari sonluqdan ibarətdir. Xalqa arasında "Qız evi", "Qız qayası"da deyirlər. Abidənin orta əsrlərə aid olması ehtimal edilir. 

## Həmçinin bax
* Havuş piri
* Havuş
* Havuşçay

## İstinadlar
Soltanbud dağı (Culfa)

**Soltanbud dağı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 2287,0 m). Zəngəzur silsiləsinin Kolanısu qolunun suayırıcısında zirvə. Əlincəçayın sağ qolları Gədikçay və Kolanısuçay çayları arasında, Ləkətağ kəndindən 3&nbsp;km-dək şimal-şərqdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinin orta hissəsinə aid Biləv lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-şərq qurtaracağında müşahidə edilən Kolanısu antiklinalının tağ hissəsində yerləşir. Cənub-qərb yamaclarından şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılmaları keçir. Zirvə hissəsində Orta Eosen yaşlı dioritli porfirit daykası açılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sürəməlik dağı

**Sürəməlik dağı** — Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 1477,6 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyini şimal-şərqdən hüdudlandıran Qaracalal-Qızılboğaz tirəsinin suayırıcısında sıldırım yamaclı zirvə. Qahabçayın sol sahilində Nəhəcir dağından 2 km şimal-qərbdədir. Üst Oliqosenin Xatt mərtəbəsinə aid Darıdağ lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarını yarıb çıxan alt miosen yaşlı Sürəməlik qrupu subvulkanik kütlələrindən biri olan andezit-dasit tərkibli ekstruziv günbəzdir. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq kənarında müşahidə edilən Sirab sinklinalını şimal-şərqdən hüdudlandıran Naxçıvan dərinlik fay qırılmasının yatan qanadında yerləşir.

"Qaracalal dağı" Babək rayonu ərazisində Sürəməlik dağının əhali arasında işlədilən bir başqa adıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Soltanbud dağı (Şahbuz)

**Soltanbud dağı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz və Culfa гayonlarının sərhədində dağ (hünd. 2277,2 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Aracı yüksəkliyindən (3071,6 m) cənub-qərbə ayrılan Dibəkli qolunun suayırıcısında zirvə. Əlincəçayın yuxarı axınındakı sağ Dəmirlisuçay qolunun mənbə hissəsində, Milax kəndindən 5,5&nbsp;km şimal - şimal-şərqdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinin orta hissəsinə aid Biləv lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-şərq qurtaracağında müşahidə edilən Boyəhməd-Dəvəboynu antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir. Yamaclarından şimal-şərq və şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılmaları keçir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sürəməlik (dəqiqləşdirmə)

* Sürəməlik yaşayış yeri - Culfа rayonunun yaşayış yeri
* Babək rayonunun mineral bulaqları - Sürəməlik mineral bulağı
* Sürəməlik dağı - Babək rayonu ərazisində dağ
Şahbuztəpə dağı

**Şahbuztəpə dağı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 1621,7 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Aracı yüksəkliyindən (3071,6 m) cənub-qərbə ayrılan Dibəkli qolunun eyni istiqamətli Qırxlardağ şaxəsindən qərbə uzanan Qarabaş ayrılmasının şimal yamacında zirvə. Şahbuzçayın sol sahilində, Şahbuzkənddən 1,5&nbsp;km-dək cənub-qərbdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəszinə aid Biləv lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş sıldırım yamaclı günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Türkeş-Milax antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şıxyurdu dağı

**Şıxyurdu dağı –** Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 3575,7 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında, Ordubadçayın  mənbə hissəsindədir. Mehri-Ordubad batolitinin Üst Oliqosen-Alt Miosen yaşlı siyenitdiorit, qranosiyenit və qranodioritlərindən təşkil olunmuş yamacları sıldırımlı, günbəzvari yüksəklikdir.  Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb cinahında yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Abdal (dağ)
* Ağsal dağı
* Quşqayası
* Bağırsaq dağı
* Elti dağı

## İstinadlar
Şoralı mağarası

**Şoralı mağarası** — Şəгuг rayonunun Axura kəndindən şərqdə, Pisdər mağarasının qərb tərəfində mağara. Qövsvari formalıdır. Uzunluğu 15 m-dən artıqdır. Alt Triasın Qarabağlar lay dəstəsinin əhəngdaşılarından təşkil olunmuş yüksəkliyin yamacındadır. Mağaradan ibtidai insan məskəni kimi istifadə olunduğu ehtimal edilir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin mərkəzi hissəsində, Tənənəm antiklinalının nüvə hissəsində yarləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Alməmməd mağarası
* Əshabi-Kəhf (mağara)
Tazıuçan dağı

**Tazıuçan dağı** – Вabəк rayonu ərazisində dağ (hünd. 935 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyinin mərkəzi hissəsində, Arazın sol sahilində, Böyükdüz düzənliyinin qərb kənarını hüdudlayan silsilənin suayırıcısında zirvə. Böyükdüz kəndindən 5,7&nbsp;km qərbdə, Qarğalıq dəmiryol stansiyasından 900 m şimaldadır. Üst Miosenin Sarmat regiomərtəbəsinə aid Duzdağ lay dəstəsinin duzsaxlayan terrigen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş yastı təpəli, günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin mərkəzi hissəsində müşahidə edilən eyniadlı sinklinalın şimal-qərb qanadında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mədrəsə Kukeldaş (Daşkənd)

**Mədrəsə Kukeldaş** () — Daşkənddə yerləşən Çorsu Bazar və Çorsu metro stansiyasına yaxın yerləşən, orta əsrlərə aid mədrəsədir. Mədrəsə təqribən 1570-ci ildə Şeybani xanlığı tərəfindən tikilmişdir.

Mədrəsə sarı kərpicdən tikilmiş və ənənəvi olaraq böyük giriş qapısından həmçinin daxili həyətdən ibarətdir. Qapının hündürlüyü 20 metrdir və hər iki tərəfində qüllə yerləşir. Mədrəsənin hər bir otağının eyvana çıxışı var.

1830-1831-ci illərdə mədrəsənin birinci mərtəbəsi dağıdılmış və buradakı kərpiclər yaxınlıqdakı Beklarbeqi mədrəsəsinin tikintisində istifadə edilmişdir. Sonradan bura yenidən bərpa edilmişdir.  1868-ci ildə mədrəsə zəlzələ nəticəsində zərər çəkmiş və 1902-1903-cü illərdə yenidən bərpa edilmişdir. 1950-ci illərdə isə burada yenidən bərpa işləri aparılmış və bir çox dini abidələr kimi 1966-cı ildə baş vermiş Daşkənd zəlzələsindən zərərsiz xilas edilmişdir.

Mədrəsə 18-ci əsrdə karvansara kimi də fəaliyyət göstərmiş və sonradan qala kimi istifadə edilmişdir. 20-ci əsrdən etibarən bura muzey kimi fəaliyyət göstərir, həmçinin burada ateizm və sonradan xalq musiqiləri ifa olunmağa başladı. 1990-cı illərdə bura yenidən mədrəsə kimi istifadə olunurdu.

## İstinadlar
Tavaradağ

**Tavaradağ** — Şərur rayonu ərazisində, Dərələyəz silsiləsindən şimal-qərbə ayrılan Saraybulaq qolunun suayırıcısında dağ (hünd. 1652,6 m). Yuxarı Yaycı kəndindən 4 km şərq-cənub-şərqdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinin aşağı hissəsinə aid Dərəlik lay dəstəsinin bazal koqlomeratlarından təşkil olunmuş dairəvi yastı təpədir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Bəysal sinklinalının Orta Eosenin konqlomeratları altında basdırılmış nüvə hissəsində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
M7 (Azərbaycan)

**[[Naxçıvan]]-[[Sədərək]] magistral yolu** — Azərbaycanı Türkiyə ilə birbaşa birləşdirən yeganə quru avtomobil yolu.

## İnşa tarixindən
Naxçıvan-Sədərək magistralının tikintisinə 2008-ci ilin martında başlanmışdır. Yolun tikintisi 2010-cu ilə qədər mərhələli şəkildə aparılmış və 2010-cu ilin oktyabrından Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə istifadəyə verilmişdir.

## Texniki göstəriciləri
Dördzolaqlı yolun ümumi uzunluğu 87 kilometr, eni 23 metr, asfalt qatının eni 17,2 metrdir. Böyük İpək yolunun bir hissəsi sayılan bu magistral muxtar respublikanın Kəngərli, Şərur və Sədərək rayonlarını birləşdirir.

Azəravtoyolun rəsmi saytında verilən məlumata görə yolun indeksi M-7-dir.

## Həmçinin bax
* M8 şossesi (Azərbaycan)

## İstinadlar
Taxtaxanı dağı

**Taxtaxanı dağı –** Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1651,2 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Səfərdərə yüksəkliyindən (3826,4 m) cənub-qərbə ayrılan Xoşkesin qolunun qərbə istiqamətlənmiş Elti şaxəsinin cənub yamacında zirvə.  Biləv kəndindən 2,75&nbsp;km cənub-şərqdədir.  Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Biləv lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş sıldırım yamaclı, kəsik konusa bənzər yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin mərkəzi strukturu olan Şurud-Vənənd sinklinalının cənub-qərb  qanadını mürəkkəbləşdirən ikinci dərəcəli Daşbaşı asimmetrik antiklinalının tağ hissəsində yerləşir. Cənub-qərb yamacından  antiklinalın tağını yaran şimal-qərb istiqamətli əks-fay qırılması keçir. 
## Həmçinin bax:
* Abdal (dağ)
* Acıçeşmə dağı
* Ağaverdi dağı
* Xarxat dağı
* Cindağ
* Dərələyəz silsiləsi

## İstinadlar
Kamal (Qırxbulaq)

**Kamal** — İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, kənd.

## Tarixi
Kənd 1918-ci ildə dağıdılmışdır.

## İstinadlar