open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şərab ölkəsi

**"Şərab ölkəsi"** () — Çinli yazar Mo Yan tərəfindən satirik üslubda yazılmış əsər.

## Süjet
Çin. XX əsrin 90-cı illərinin əvvəlləri. Çzyüqo adlı şəhərə detektiv Din Qouer təşrif buyurur ki, yayılmış bəzi xəbərlərin doğru olub olmadığını araşdırsın. Belə ki, deyilənə görə yerli məmurlar aşbazlara balaca uşaqları bişirtdirərək yeyirlər. Bununla əlaqədar Çzyüqoda artıq "ətlik körpə" sənayesi əməlli başlı inkişaf etməkdədir. Din Qouerlə paralel olaraq yazıçı Mo Yan Çzyüqonun yerli yazıçısı və şərabçı Li İdou adlı bir nəfərlə yazışır. Li İdou da öz növbəsində yazıçıya poçt vasitəsiylə Mo Yanın personajı olan Din Qouerlə əlaqəli, lakin reallığı qeyri-müəyyən, absurd və mistik olan müxtəlif kiçikhəcmli hekayələr göndərir. Nəticədə romanda müxtəlif maraqlı obrazlar və hadisələr yaranır.

Romanda ifrat dərəcədə yemək, şərab içmək və bütün bunları icra etmək üçün sərf olunan qəddarlıqdan bəhs olunur. Bütün bunların vəhdəti bizə absurd və hallüsinasiyalı əbədiyyət təqdim edir. Bu elə bir əbədiyyətdir ki, hər dəqiqə müxtəlif obrazlar yaranır və məhv olur. Hər şey sehrli folklor, romantik inqilab, mistik maostizm fonunda baş verir. Romanı satirik adlandırmaq mümkündür, lakin bu satira Qoqolun və Pelevinin satirasından fərqli olub, göz yaşları ilə gülmək kimi üslubda deyil. Ümumiyyətlə isə onu qeyd etmək lazımdır ki, Mo Yanın "Şərab ölkəsi"ndə yaratdığı kimi ədəbi konstruksiya yaradıb sona qədər onun tamlığımı qorumaq çox böyük istedad və bacarıq tələb edir.

## Üslub
Ümumi olaraq roman iki yazıçı arasında olan yazışmanı nümayiş etdirir. "Li" çin dilində 10 litrlik deməkdir. Bu baxımdan əslində Li İdou yazıçı Mo Yan tərəfindən uydurulmuş insan obrazı deyil, əslində şərabın özüdür. Başqa sözlə, yazıçı əslində şərabla danışır. Romanın sonlarına doğru yazıçı özünü də romanın personajı kimi romana daxil edir və beləliklə də biz əslində romanın yazılış üslubu haqqında daha dolğun təsəvvürlərə yiyələnirik.

Roman şəraba olan eşqdən ilhamlanan insanın məhsuludur. O, şərabı o qədər çox sevir ki, onun təfəkkürünün bir hissəsinə çevirərək, onun haqqında hər şeyi öyrənərək, roman vasitəsiylə obraz miqyasınadək kiçildərək müəyyən yaradıcıllıq nümunəsi ortaya qoymuşdur. Bu nümunə öz növbəsinə inqilabi romantizm və inqilabi realizm kimi dəyərləndirilər bilər. Əslində konkret janr baxımından tam və dolğun fikir söyləmək mümkün deyil.

Din Qouer isə bir obraz kimi təmiz ideologiyanın hakim olduğu ölkənin vicdanlı, təmiz və şəffaf üzvü - işçisidir. Din Qouer obrazı mükəmməl deyil. Doğrudur o, insan təbiətinin zəifliklərinə sahib olsa da, tərkib hissəsi olduğu sistemə sadiqdir və vəzifəsinin öhdəsindən layiqincə gələcək, amma sistemin özü elə onu ləkələmək qərarına gəlir. Yazıçı bu ssenari ilə satirik fikirlərini ortaya qoyur. Ümumiyyətlə "Şərab ölkəsi" adı çox simvolikdir. Yazıçı əslində birbaşa Çin haqqında yazır.

## Mənbə
* N.İbrahimin bloqu - Şərab ölkəsi.
Döyüşçü klubu (roman)

**Döyüşçü klubu** () – Çak Palanik tərəfindən 1996-cı ildə yazılmış roman.

## Məzmun
Romanın mərkəzində istehlak cəmiyyətinin aktiv nümayəndəsi lakin, yuxusuzluqdan əziyyət çəkən şəxsdir. Həkiminin məsləhəti ilə müxtəlif ağır xəstəliklərdən əziyyət çəkən insanların dəstək qruplarında iştirak etməyə başlayır və orada meditativ proseduraların iştirakçısı olur. Praktiki olaraq ölümə məhkum olan və sadəcə onu gözləyən insanlarla özünü müqayisə edən qəhrəman müəyyən qədər yuxusuzluq problemi həll olunsa da, bir müddət sonra bu kifayət etmir. Şəxsiyyət ikiləşməsi yaşayan əsərin qəhrəmanı Tayler Darden vasitəsiylə özünəməxsus psixoterapiya forması olan Döyüşçü klubunu yaradır.

## Əsərin yazılması
Yazıçı qeyd edir ki, "Döyüşçü klubu"nu yazmaq ideyası onda yay düşərgəsi zamanı iştirak etdiyi bir əlbəyaxa döyüşdən sonra yaranıb. Dostları ondan sifətindəki yaraların səbəblərini soruşmayıblar. Vaxt keçdikcə yazıçının arzusu daha da möhkəmlənib, amma birinci dəfə "Görünməzlər" romanını nəşr etdirmək istəyir. Nəşriyyat isə romana biabırçı statusu verərək nəşrindən imtina edir. "Xoşbəxtlik sorağında" adlı hekayələr toplusunda kiçik hekayə kimi ilk dəfə işıq üzü görən "Döyüşçü klubu" haqqında sonradan yazıçının planları daha da böyüyür və üzərində işləyərək çap etdirməyə müvəffəq olur. Bir neçə dəfə təkrar və təkrar nəş olunan kitab, yazıçının dediyinə görə kişilər üçün müəyyən sosial model təqdim edir. Həqiqətən də həmin dövrə qadınlar üçün sosial model və təsəlli təklif edən bir çox kitab var idi, lakin kişilər diqqətdən kənar qalmışdılar.

## Mənbə
* N.İbrahimin bloqu - Döyüşçü klubu
Ne mutlu Türküm diyene

**Ne mutlu Türküm diyene** — Türkiyə dövlətinin əsas prinsiplərindən biri, təhsil sahəsində istiqamət verici ideoloji ifadə. İlk dəfə olaraq 1933-cü ildə 10-cu il nitqində Mustafa Kamal Atatürk tərəfindən səsləndirilmişdir. Atatürkçülükün əsas devizi hesab olunur. Sonradan, 1972-ci ildən Türkiyə Təhsil Nazırliyi tərəfindən şagird andına daxil edilmişdir. 2013-cü ildən isə bu and ləğv edilmişdir.
## Bütün mətn

## İstinadlar
Alman səlib yürüşü

**Alman səlib yürüşü**, həmçinin **Reynland qırğınları** () — tarixdə Birinci səlib yürüşünün ilk mərhələsi kimi xatırlanır.

Hadisə 1096-cı ildə fransız və alman kəndlilərinin cəngavərlərlə əlbir olub Avropada yəhudi icmalarına qarşı talanlara başlamasına müvafiq olaraq adlandırılmışdır. Tarixdə bu hadisə ilk antisemitizm kütləvi xalq hərəkatı kimi tanınmaqdadır. Bu hərəkat sonrakı əsrlər boyu geniş yayılaraq yekunda Holokostla nəticələnmişdir.

## Tarixi
Yəhudilər əleyhinə əhval-ruhiyə Avropada yüzilliklərlə mövcud olmuşdur. VII əsrdə katoliklər tərəfindən yəhudilərin kütləvi xristianlaşdırılması, 888-ci ildə Fransanın Meç şəhərində baş vermiş, 1000-ci ildə Miladın minillik yubileyində olan iğtişaşlar, 1066-cı ildə Trir şəhərindən yəhudilərin qovulması kimi hadisələr buna misaldır. Lakin xristian dünyası tarixçiləri tərəfindən bütün bunlar ənənəvi olaraq yəhudi icmasının qanundan kənar, hüquqsuz olması ilə izah edilir.

İspaniyada VIII əsrdə Rekonkista getdiyi bir dövrdə Pireneyə gəlmiş xaçlı cəngavərlər müsəlmanlarla yanaşı, yəhudiləri də qanına qəltan edirdilər. Cəngavər özbaşınalığı elə bir həddə çatmışdı ki, 1063-cü ildə papa II Aleksandr buna — yəhudilərin öldürülməsinə, eləcə də 1007–1012-ci illərdə geniş vüsət almış, yəhudilərin Fransada kral II Robert və Almaniyada II Henrix tərəfindən məcburi xristianlaşdırılmasına qarşı çıxmağa məcbur olmuşdur.

Lakin 1095-ci ildə papa II Urbanın Klermon məbədində etdiyi "Müqəddəs Torpaq" uğrunda nəinki müsəlmanları, eləcə də yəhudiləri qılıncdan keçirmək çağırışlarından sonra ehtiraslar yenidən qızışmağa başlayır.

XI əsrdə islamın böyük bir sürətlə yayılması, müsəlmanların Suriya, Fələstin və Anadoluya hakim olaraq yeni bir dövlət qurması xristian aləminin dini lideri papanı və xristianlığın hamisi hesab edilən Bizans imperatorunu ciddi narahat edirdi. Buna görə həm islamın yayılmasının qarşısını almaq, həm də sosial və iqtisadi cəhətdən böhran keçirən Avropanı bu vəziyyətdən qurtarmaq üçün Vatikan kilsəsi geniş fəaliyyətə başlayır. Bu məqsədlə 1095-ci ildə 18–28 noyabr tarixləri arasında Fransanın Klermon şəhərində Avropanın siyasi və dini başçılarının iştirakı ilə yığıncaq keçirilir. Klermon yığıncağında minlərlə cəngavər, yüksək rütbəli dini şəxslər, sadə camaat iştirak edirdi. Nümayəndələrin çoxluğu səbəbindən yığıncaq şəhər ətrafındakı düzənlikdə keçirilir. Bəzi mənbələrə görə yığıncaqda 200 nəfərdən çox yepiskop və 400 abbat iştirak edirdi. Klermon yığıncağı barədə əsasən Fulxeriyen Şartrski, Nojanlı Qvibertom kimi səlnaməçilərinin əsərlərində məlumat verilir. Yığıncaqda Papa II Urban çıxış edir və xristianları Aralıq dənizi sahillərinə qədər gəlib çatmış türklərə qarşı mübarizəyə çağırır. Xronist Reymsli Robertin "Yerusəlim tarixi" əsərində deyilir;

Mənbələrdə verildiyi kimi Papa II Urban çıxışında Həzrəti İsanın doğum yeri olan Qüdsün müsəlmanlar tərəfindən təhqir edildiyini, Qüdsə gedən xristian ziyarətçilərinin zülm və işgəncəyə məruz qaldığını bildirir, bu müqəddəs bölgəni müsəlmanların əsarətindən qurtarmaq üçün bütün xristianları din uğrunda müharibəyə çağırırdı.
Bu çagırışa səs verənlər təsdiqləyərək;

## İstinadlar
Dis boğazı

**Dis boğazı**  -Şimal Buzlu okeanında yerləşən Kanada ərazisində Viktoriya (ada)sını (şimal) Kend yarımadasını (cənub) ayırır. Kanadanın şimal-qərbində Nunavut vilayəti ərazisində yerləşir. Qərbdə Kuin-Mod körfəzi ilə şərqdə Voroneysen körfəzini birləşdirir. Boğazın maksimum eni 62&nbsp;km, ən dar yerdə eni isə 19&nbsp;km təşkil edir. Uzunluğu 160&nbsp;km-dir. Boğaz daxilində 4-5 kiçik adalar istisna olmaqla  böyük adalar yoxdur. Qütb dairəsi daxilində yerləşməsi onun ilin böyük qismi buzla örtülü olmasına səbəb olur. Buzdan yalnız iyulun üçüncü həftəsi azad olur və avqustun əvvəllərinə kimi davam edir. Sentyabrın sonu oktyabrın əvvəlləri yenidən buzla örtülür. Şərq hissəsi isə dekabrda buzla ortülür. Boğaz Tomas Simpson və Piter Varren Dis  tərəfindən qütb ərazilərinə (1837-1839) təşkil edilən ekspedisiya zamanı kəşf edilir. Bu ekspedisiyanın qeyri-adi xüsusiyyəti ondadır ki, üzvlər gəmi ilə deyil qayıqlarla hərəkət edirdilər.

## İstinad
Sultaniyə şəhristanı

**Sultaniyə şəhristanı** () — İranda, Zəncan ostanında inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Sultaniyə şəhəridir.

2014–cü ilədək Əbhər şəhristanının bir hissəsi olaraq bəxş statusu daşıyırdı idi və Sultaniyyə bəxşi adlanırdı. Həmin ildən inzibati cəhətdən statusu şəhristan olaraq yüksəlmişdi.

## Əhalisi

24 oktyabr-13 noyabr  2011-ci il siyahıyaalınması yekunlarına əsasən şəhristanın əhalisi:

## Sultaniyə şəhristanının inzibati bölgüsü

* **<u>Mərkəzi bəxşi</u>**
** İnzibati mərkəzi: Sultaniyə
** DEHİSTANLARI:
*** **Sultaniyə dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Əlməki, Əmirabad, Ərcin, Baranqur, Buci, Çəpdərə, Kabudgünbəd, Kakaabad / Kəkabad / Kəkvə / Kukava, Mehman-i Şəhr Sultaniyə, Müşkabad, Nadirabad, Üləng, Pərəngin, Qala / Qala-i Sultaniyə, Təhmasibabad
*** **Sünbülabad dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Əsədabad, Buyin, Dosəngan, Hüseynabad, Qiyasiyə, Şalvar, Sünbülabad, Türkandeh, Valayiş, Vik, Viyar
* **<u>Bağhelli bəxşi</u>**
** İnzibati mərkəzi: Gözəldərə
** DEHİSTANLARI:
*** **Gözəldərə dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Gözəldərə-i Süfla, Kordərə, Xürrəmdərə, Kürdənab, Səbzdərə, Salmankəndi, Sarıcalı, Şakurabad *(Şükürabad)*
*** **Qarabulaq dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Abbasabad, Ağzıc, Çamrud, Çəmmə, Kəngə, Xeyrabad, Qarabulaq, Qışlaq, Sürxədizac, Vənunan, Yusifabad

## İstinadlar
Çəkmə (texnika)

thumb|Almaiyada paslanmayan polad məftilin çəkilməsi

**Çəkmə** en kəsiklərinin ölçülərini kiçiltmək və ya daha hamar səth almaq məqsədilə, tökülmüş və ya preslənmiş çubuq şəkilli pəstahların deşikdən keçirməklə deformasiyaya uğradılması ilə aparılan emal üsuludur. Pəstahın çəkmə gözlüyündən (alətin deşiyindən) keçərək digər tərəfdən çıxan ucu xüsusi tutqaclarla tutularaq müəyyən qüvvə ilə dartılır. Nəticədə pəstah deşiyin formasını və ölçüsünü alır, onun en kəsiyi kiçilir və eyni zamanda uzunluğu artır. Çəkmə gözlüyünün profili dəyişən olub, dörd zonadan ibarətdir: yağlama, deformasiyaedici, kalibrləyici, buraxıcı və ya çıxarıcı. Deformasiyaedici zonanın mailliyi 6÷24° arasında dəyişir. Birinci zona sürtünməni azaltmağa, ikinci zona pəstahı sıxmağa, üçüncü zona sıxılmış pəstaha lazımi ölçünü verməyə, dördüncü zona pəstahın gözlükdən asanlıqla çıxmasına xidmət edir. Çəkmə gözlüyü alət poladlarından, bərk xəlitə və süni almazdan hazırlanır.

Çəkmədə ölçüsü 0,01&nbsp;mm-dən də kiçik olan məftilləri hazırlamaq mümkündür. Sürtünməni 
azaltmaq üçün pəstah qalın yağla örtülür. Boruların çəkilməsi 3 üsulla aparılır: sağanaqsız, qısa hərəkətsiz sağanaqda və uzun hərəkətli sağanaqda. Birinci halda borunun yalnız diametri, ikinci və üçüncü halda isə diametr və divarın qalınlığı kiçilir. Çəkmə çubuq metalların, məftillərin, boruların və en kəsiyi sabit olan digər məmulların istehsalında tətbiq tapmışdır.

## Mənbə
*Əliyev, R.R. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Apostroff, I hissə, 2012.427 s
Mərkəz bəxşi (Əbhər şəhristanı)

**Mərkəz bəxşi** — İranda, Zəncan ostanının Əbhər şəhristanında inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Əbhər şəhəridir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Məftil

[thumb|[Paslanmayan poladdan hazırlanmış mətil dolağı]]

**Məftil** adətən nazik, uzun və əyiləbilən, en kəsiyi dairəvi olaraq hazırlanmış metal və ya süni materialdır. Digər en kəsik formaları dördbücaqlı,altıbucaqlı,və ya oval şəklində ola bilir. 
Uzun olduğundan məftillər dolağa yığılır və dəst şəklində saxlanır.
Məftillərin hazırlanması üçün tətbiq olunan materiallar polad, mis, bürünc, alüminium, gümüş, qızıl və paslanmayan poladdır. Son vaxtlar kiçik miqdarda avtomobil və aviasiya sənayesində maqnezium məftillərdən də istfadə olunur.   

## Hazırlanması
Məftil hazırlama texnologiyası çəkmə üsuluna əsaslanr. Emal zamanı dartma-sıxma prosesində yonqar ayrımadığndan metalda baş verən deformasiya istiliyin ayrılması ilə müşqaiyət olunur. Proses zamani soyuq və isti çəkmə, yayma və elektrolit emalı fərqləndirilir. Məftilin çəkilməsində öncə ştamplama və ya yayama yolu ilə hazırlanmış pəstah çəkmə daşının deşiyindən keçirilir və çəkilir. Çəkmə zamanı pəstah material itkisi olmadan uzanır və nazilir. Proses ərəfəsində pstah lazımi ğlçü əldə edilənə qədər daha da kiçik deşikdən keçirilir və çəkilir. Qədimdə məftil əzələ qüvvəsi ilə çəkilərdi. Sənaye inqilabından sonra çəkmə prosesi maşınlarla aparılmağa başlayır.
Sultaniyə dehestanı

**Sultaniyə dehestanı** () — İranda, Zəncan ostanının Sultaniyə şəhristanının Sultaniyə bəxşində inzibati ərazi vahidi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən dehestan inzibati cəhətdən 26 kəndi əhatə edir, onlardan birində əhali yaşamır.
## Əhalisi

## Kəndləri

## İstinadlar
Deepwater Horizon

**Deepwater Horizon** – Transocean'a məxsus olan ultra dərin bir suları, dinamik mövqe tutmuş, yarı sualtı dəniz qazma qurğusu idi. 2001-ci ildə Cənubi Koreyada Hyundai Heavy Industries tərəfindən inşa edilmiş, [8] qurğu R&B Falcon (sonradan Transocean-ın aktividir) tərəfindən istismara verilmiş, Majuroda qeydiyyatdan keçmiş və 9 ildən 2001-ci ilə qədər BP-yə icarəyə verilmişdir. [10] 2009-cu ilin sentyabr ayında qurğu, tarixin ən dərin neft quyusunu şaquli dərinlikdə 35,050 fut (10,683 m) qazdı və Keathley Canyon 102-dəki Tiber neft yatağında 35.055 fut (10,685 m) [11] dərinlikdə qazıldı, təxminən 250 Hyustondan cənub-şərqdə 400 km məsafədə, 4.132 fut (1.259 m) su içində.

20 aprel 2010-cu ildə Macondo Prospektində qazma işləri apararkən, partlayış 11 ekipaj üzvünün ölümünə səbəb olmuş və 40 mil (64 km) məsafədən görünən bir atəş otağını alovlandıran qurğuda partlayışa səbəb oldu. [13] Yanğın söndürülməz idi və iki gün sonra, 22 apreldə Horizon quyunu dənizin dibinə ataraq tarixin ən böyük dəniz neftinin tökülməsinə səbəb oldu.
Səkkizinci Dərəcə boğazı

**Səkkizinci Dərəcə boğazı** - Hind okeanınında yerləşən Lakkadiv adalarını (Mininoy adası) Maldiv adalarından ayırır. Boğaz 8 dərəcədə yerləşir. Lakkadiv dənizini Hind okeanı ilə birləşdirir. Eni 150&nbsp;km yaxındır. Qedim fransız xəritələrində boğazı Courant de Malicut, Maldiv dilində isə Maliku-Kandu adlandırılırdı.

## Mənbə
Gelibolu yarımadası

**Gelibolu yarımadası** () -  Dardanel boğazının qərb tərəfində, Dardanel ilə Saros körfəzi arasında, cənuba doğru uzanan yarımadadır. Yarımadanın qədim adı Xersonesosdur.

## Coğrafi mövqeyi
Gelibolu yarımadası Çanaqqala əyalətinə daxil olan Gelibolu və Eceabat rayonlarının ərazilərində yerləşməkdədir. Çanaqqala boğazı III geoloji dövrün sonunda meydana gələn çöküntülərlə yaranmışdır. Uzunluğu 65&nbsp;km-dir. Boğazın ən geniş yeri 5800 m, ən dar yeri isə 1250 kmdir. Ən dərin yeri 106 m-dir. Boğazın çevrəsi dağ xarakterindədir. 
Türkiyənin şimal-qərbində yer alan yarımada və eyni zamanda Türkiyə Respublikası, Şimal yarımkürəsində, Avropa və Asiya qitələrinin kəsişmə nöqtəsindədir. Şimalda dar Bolayır keçidi ilə Trakyaya bağlanır. Kiçik Asiyanın qərbdəki ən son ərazisidir.

## Tarixi
Martın 1354-cü ildə Osmanlı və Bizans arasında qarşıdurmada gelibolu yarımadasında qələbə çalan osmanlı gelibolu yarımadasına nəzarə 

t edirdi 1915-ci ildə 19 fevral-18 mart arası dənizdən, 25 aprel-9 yanvar arası isə qurudan Çanaqqala döyüşü baş vermişdir. Türkiyə tarixində əhəmiyyətli yerə malik olan bu böyük döyüşdə Türkiyə qələbə qazanmışdır. 
## Coğrafiyası
### İqlim
Trakya və Egey iqlim bölgələri arasında yerləşir. Şimalda yerləşən Qorudağı sərt Trakya iqliminin təsirini zəiflədir. Çanaqqala boğazı sahillərində yerləşməsi ilə il ərzində daimi hava axınlarının təsiri altındadır. Bu səbəblə yaz fəsli çox qısadır. Yağışlar payızda çoxalır, yazda azalır. Qış fəslində isə şimaldan sərt Poyraz küləkləri Geliboluya daxil olur.
### Dağlar
Təkirdağına uzanan Ganos dağının bir qolu Mərmərə dənizi sahillərini izləyərək Mürəftə üzərindən Çanaqqala boğazı boyunca Seddülbahirə qədər davam edir. Digər bir qolu isə Kadıköy bucağının arxasından Bayramiş kəndinin üstündən Meriç istiqamətində hərəkət edir. Bir çox yerləri 200–400 m yüksəklikdə dəyişən hissələri, Gelibolu Kəşan arasında 725 m-dir. Bu yüksəkliyin adı Qorudağı adlanır. 
Düzənliklər
Geliboluda sadəcə olaraq kiçik Evreşe, Karainbeyli, Sütlüce və İlgardərə kimi düzənliklər var.

Bölgədə əhəmiyyətli çay və göl yoxdur. Bölgənin ən böyük çay və dərələri aşağıdakılardır:
* Kavak çayı: Ən uzun çayıdır. Çokal kəndi yanından keçir, şimaldan gələn bir qolla biləşir və Saroz körfəzinə tökülür. Uzunluğu 50&nbsp;km-dir.
* İlgar dərəsi: Əşikçi dağından başlayaraq Üveyik dağı ilə Pazarlı kəndi arasından keçərək Bakacak təpəsi yaxınlığından Çanaqqala boğazına tökülür.
* Çokalcı dərəsi: Qaynarcadan keçərək Çanaqqala körfəzinə tökülür.

## İstinadlar
Doqquzuncu Dərəcə boğazı

**Doqquzuncu Dərəcə boğazı** - Hind okeanınında yerləşən Lakkadiv adalarının cənubunda yerləşən Mininoy adasını şimalda kiçik  adalardan ayırır. Boğaz 9 dərəcədə yerləşir. Hind okeanın Lakkadiv dənizi hövzəsinə daxildir. Eni 200&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 2597 m təşkil edir.

## Mənbə
Paris sülh müqaviləsi (1801)

**Paris sülh müqaviləsi** — Parisdə Pusiya ilə Fransa arasında 26 sentyabr (8 oktyabr) 1801-ci ildə rus səfiri qraf A.İ. Morkov və Fransanın xarici işlər naziri Taleyran arasında bağlanmış sülh müqaviləsidir. Müqavilə Rusiyanın Fransaya qarşı müharibədə Rusiyanın İkinci koalisiyanın tərkibində iştirakını rəsmiləşdirdi.

## Müqavilənin bağlanması səbəbləri
Öz müttəfiqlərindən - İngiltərə və Avstriyadan narazı olan Rusiya imperatoru I Pavel fransızlara qarşı vuruşan rus ordusunu geri çağırmaqla faktiki olaraq Fransa əleyhinə olan ikinci koalisiyanın tərkibindən çıxdı. Fransanın I konsulu Napoleon Rusiyanın simasında İngiltərəyə qarşı müharibədə özünə müttəfiq qazanmaq üçün I Pavellə sülh və müttəfiqlik haqqında danışıqlara başladı. I Pavelin sui-qəsd nəticəsində öldürülməsi Napoleonun Rusiya ilə müttəfiqlik münasibətlətinin yaratmaq ümidlərini heçə endirdi, Lakin I Paveli əvəz edən I Aleksandr Fransa ilə sülh danışıqlarını davam etdirdi.

## Sülhün şərtləri
Hər iki tərəf bağlanmış müqavilənin şərtlərindən narazı idi. Rusiya fransız qoşunlarının İtaliyadan tamamilə çıxarılmasına və Almaniya imperiyasının daxili işlərinə qarışmaq sahəsində öz üstünlüyünü saxlaya bilmədi. Fransa hökumətinin İtaliya ilə bağlı üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməkdən yayınması və onun Almaniya məsələsində birtərəfli fəaliyyəti Paris ilə Peterburq arasında münasibətlərdə soyuqluğu daha da artırdı. Napoleon Bonapartın hərəkətlərini ehtiyatla izləyən I Aleksandr İngiltərənin Fransa əleyhinə ittifaq bağlamaq təklifinə meyil göstərdi.

1804-cü ildə Fransa ilə Rusiya arasında diplomatik münasibətlər pozuldu, sonralar isə Rusiya Fransa əleyhinə olan üçüncü koalisiyaya qoşuldu.

## Mənbə
*Дипломатический словарь. Парижские Мирные Договоры
Onuncu Dərəcə boğazı

**Onuncu Dərəcə boğazı** () - Hind okeanınında yerləşən Andaman adalarını (Kiçik Andaman) Nikobar adalarından ayırır. Boğaz 10 dərəcədə yerləşir. Hind okeanında yerləşən Andaman dənizini Benqal körfəzi ilə birləşdirir. Eni 140&nbsp;km, dərinliyi 1280 m təşkil edir.

## Mənbə
Paris sülh müqaviləsi (1814)

**Paris sülh müqaviləsi** — Bu müqavilə bir tərəfdən Fransa əleyhinə altıncı koalisiya (Rusiya, Böyük Britaniya, Avstriya və Prussiya) ilə, digər tərəfdən Fransa kralı XVIII Lyudovik arasında bağlanmışdır. 30 may 1814-cü ildə bağlanmışdır. Sonralar bu müqaviləyə İsveç, İspaniya və Portuqaliya da qoşulmuşdur.

## Mənbə
* *Дебидур А.* Дипломатическая история Европы. — Ростов-на-Дону: Феникс, 1995. — Т. 1.

## Xarici keçid
* Текст договора (без секретной части)
Azərbaycanın 9 möcüzəsi

**"Azərbaycanın 9 möcüzəsi"** — IDEA-nın layihəsi; Azərbaycanın 9 milli parkı haqqında geniş sənədli filmlərdən ibarət silsilə.

## Məqsədi
Layihənin məqsədi Azərbaycanın əsrarəngiz təbii gözəlliklərini təbliğ etmək və onların mühafizəsinin vacibliyini diqqətə çatdırmaqdır.

## Filmlər
Bu layihə çərçivəsində "Şirvan Milli Parkı" adlı ilk film 2014-cü ildə ictimaiyyətə təqdim olunmuşdur. Film Azərbaycanın yerli telekanallarında, habelə beynəlxalq film festivallarında, "Rossiya-Kultura" telekanalında nümayiş olunmuşdur.

2015-ci il aprelin 24-də Bakıda, "Nizami" Kino Mərkəzində "Azərbaycanın 9 möcüzəsi" silsiləsindən ikinci filmin – "Quşlar cənnəti — Ağgöl Milli Parkı" adlı sənədli filmin təqdimat mərasimi keçirilmişdir.

Növbəti illərdə Göygöl, Şahdağ, Hirkan, Altıağac, Zəngəzur, Abşeron və Samur-Yalama milli parklarından bəhs edən 7 filmin filmin çəkilişi planlaşdırılır.

## İstinadlar
Fedde Skurer

**Fedde Skurer** (d. 25 iyul 1898, Draxten – ö. 19 mart 1968, Herenven) — Niderlandlı yazıçı, jurnalist və siyasətçi.

## Həyatı
İkinci dünya müharibəsi zamanı Amsterdamda, Hollandiya müqavimət hərəkatında iştirak etmişdir.

O, 1935-1936-cı illərdə Şimali Hollandiyada bir il müddətində əyalət məclisinin üzvü vəzifəsində çalışıb.

Müharibədən sonra o Frislandda qayıdır və jurnalistlik fəaliyyəti ilə məşğul olmağa başlayır. Frieslanddan olan əksər insanlar kimi, onun da ana dili friz dili idi..

## İşləri

### Friz dili
* *Fersen* (1925)
* *Utflect* (1930)
* *Lof fen alle tiden* (Bütün vaxt Glory, 1934)
* *Op alle winnen* (Bütün iyirmi, 1934)
* *Fen twa wâllen* (1940)
* *Bonifatius* (1954)
* *Opheind en trochjown* (1966) 
* *Simson* (Samson, 1942)
* *De gitaer by it boek* (1966-1969)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Fedde Schurer, sosializm Bioqrafiya Lüğət və Hollandiya fəhlə hərəkatı
* Fedde Schurer, (1898-1968), Hollandiya Tarix İnstitutu
* "Holland Digital Kitabxana haqqında" Tərcümeyi-hal
La-Sota vağzalına qatarın gəlməsi

**La-Sota vağzalına qatarın gəlməsi** () — 1895-ci ildə Lümyer qardaşlarının rejissorluğu və prodüserliyi ilə çəkilmiş ağ-qara, qısametrajlı, səssiz, sənədli film. Filmin ilk ictimai nümayişi 1896-cı ilin yanvarında baş tutub. Lümyer qardaşlarının ən məşhur filmi kimi bu film rusdilli mənbələrdə "Qatarın gəlməsi" və "Poçt qatarının gəlməsi" kimi də hallanır.

## Süjet
Süjetin sadəliyinə baxmayaraq film geniş şöhrət qazanıb (ekranda yalnız qatarın gəlməsi, şəhər boyunca hərəkət edən sərnişinlər və La-Sota vağzalının dəmir yolu platforması nümayiş etdirilir). Filmdə bəzi nümayişlər əsasən qatarın hərəkətini təsvir edən hissələr psixoloji cəhətdən bunu qəbul etməyə hazır olmayan insanlar arasında vahimə doğururdu.

## İstehsal
Bu 50 saniyəlik film Fransanın Buş-du-Ron departamentində, La-Sota kommunasında çəkilib. Film kinoaparat və çap dəzgahının köməyi ilə kinematoqraf vasitəsilə çəkilib. Lümyer qardaşlarının ilk filmlərinin hamısındakı kimi bu film də 1.33:1 nisbətində olan  35 mm-lik kino lentdə hazırlanmışdı.

## Reaksiya
Film kino dünyasında məşhur olan  şəhər əfsanəsi ilə bağlıdır. Belə əhvalatlar söylənir ki, film ilk dəfə nümayiş etdirilən zaman, tamaşaçılara elə gəldi ki, təbii-ölçülü qatar düz onların üstünə gəlir və buna görə də onlar qışqıraraq, otağın arxa tərəfinə qaçdılar. Alman Der Spiegel xəbərlər jurnalında *Helmut Karasek* bu film haqqında yazmışdı:   Düzdür, bəzi film elmi işçiləri bu hadisənin doğruluğuna şübhə edirdi. Tarixçi Martin Lioperdinqer öz oçerkində yazırdı: "*Lümyerlərin Qatarın Gəlməsi: Kinonun Əsas Əsatiri.*" Bu filmdə bu hadisələr faktiki olaraq baş verib ya yox ancaq, şübhəsiz ki, hərəkət edən şəkillərin yaratdığı son dərəcə realist illüziyalar belə hallara adət etməmiş insanları təəccübləndirib.

## Faktlar
*Film 1895-ci ildə çəkilib və  ilk dəfə 1896-ci il yanvarın 6-də böyük auditoriya qarşısında nümayiş etdirilmişdir.
*Film həmçinin 2011-ci ildə Hüqo filmində təsvir edilmişdir. 
*Bu filmdən olan fraqmentlər  sovet filmində də yer alıb.
*Rus yazıçısı Maksim Qorki, "*Kölgələr Səltənəti*" adlı məşhur oçerkində bu tarixi məqamı belə təsvir edir:

## İstinadlar
Polk boğazı

**Polk boğazı** - Hind okeanınında yerləşən  Şri-Lankanı Hindistandan ayırır. Lakkadiv dənizini Benqal körfəzi ilə birləşdirir. Eni 55&nbsp;km, uzunluğu 150&nbsp;km, dərinliyi 2–9 m təşkil edir. Boğazın şimal qutaracağında Cafna yarımadası yerləşir. Boğaz daxilində kiçik adacıqlar və dayazlıqlar vardır. Bu dayazlıqlar əfsanəyə görə Adəm peyğəmbərin saldığı yoldur və Adəm körpüsü adlanır. Boğaz Britaniya Hindistanının Madros vilayyətinin rəhbəri, dövlət adamı Robert Polkun şərəfinə adlandırılıb.

## Mənbə
Viktorian stili

**Viktorian stili** — kraliça Viktoriyanın (1837–1901) şərəfinə adlandırılsa da, həmin dövrdə kraliça Anna stili, kral Yakov stili, italyan və neoqotika stilləri yayılmışdı. Bunlardan başqa, memarlar materiallarla eksperimentlər edərək, müxtəlif stillərin elementlərini qarışdırırdılar – məsələn, dik tyudor damları ilə qotik oxvari tağlar. Viktorian stili Avstraliya istisna olmamaqla, bütün Britaniya imperiyasında geniş yayılmışdı. 1885-ci ildə memar Harri Kent, Çarlz B. Feyrfaks üçün, hazırda Sidneydə tarixi abidə sayılan Kaerleon evini layihələndirdi. 45 dərəcə bucaqlıq dam, erker kimi detallar və daş astarlı qırmızı kərpic divarları, vitraj şüşələr və verandanın XIX əsrin ikinci yarısında Avstraliyada yayılmış kraliça Anna stilinə işarə edən çuqun dayaqları tamamlayır.

Viktorian stilini yerli xüsusiyyətlərlə adaptasiya etmək asan idi. Bu stilin dəyişkən elementləri var idi və o, müxtəlif miqyaslı və müxtəlif tipli binaların layihəsi üçün uyğun idi. Memarların əvvəlki stillərin konstruktiv məhdudiyyətlərindən yan keçmələri ictimaiyyətin o qədər xoşuna gəldi ki, viktorian dizaynı demək olar ki, universal oldu.
San Fransiskoda XIX əsrin ortalarında və ikinci yarısında tikilən viktorian evləri buna nümunə ola bilər. Britaniyalı memarlar, bir qayda olaraq, qırmızı kərpic və ağ daş astardan istifadə etmişdilərsə, onların amerikan kolleqaları bəzi detalları ağ rənglə ayırdılar və onların aralarındakı panelləri müxtəlif rənglərlə boyadılar. Nəticə birmənalı qarşılanmadı. Kimsə onu tərifləyir, kimsə tənqid edirdi. Hər halda, "Rənglənmiş ledilər" adlandırılan həmin evlər diqqəti cəlb edir.

1890-cı illərdə, Modernizm dövründə, bu stilə olan kritik yanaşma edvardian neoklassisizmini yaratdı.

## Həmçinin bax
* Neoklassisizm
* Neoqotika
* Qotik memarlıq
Qubal boğazı

**Qubal boğazı** - Hind okeanınında yerləşən  Sinay yarımadasını Qırmızı dənizin daxilində yerləşən mərcan rifləri ilə Ras-Məhəmməd burnu arasında yerləşir. Ümumən dayazdır və dərinliyi 40-50 arası dəyişir. Hal-hazırda boğaz əsasən batmış gəmiləri tətqiq edənləri (Dalğıclıq) bu əraziyə cəlb edir.

## Mənbə
Kaşık adası

**Kaşık adası** (; ) və ya **Pita adası** — Türkiyənin şimal-qərbində, Mərmərə dənizində yerləşən ada.

## Haqqında
Ada Mərmərə dənizində yerləşmiş olub Şəhdazə adalarının bir hissəsidir. Adaya ən yaxın yerləşən ada qərbindəki Burqazadadır. 600–700 metr uzaqlığında Heybəli ada yerləşir. İnzibati cəhətdən İstanbulun Adalar bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur. Adaya bərə ilə səyahət etmək mümkün deyil. Sahəsi 0,008 km2-dır. Əvvəllər adadan sürgün yeri kimi istifadə olunub.

Ada ilk əvvəl Pita və ya Pidə adası kimi tanınıb. Amma daha sonra formaca qaşığa bənzədiyinə görə Kaşık adası adlandırılmışdır. Burada hətta Osmanlı dövründə məskən salınmamışdır. 1950-ci illərdə bu ada Danon adlı yunan ailəsinə aid olsa da, daha sonra ailə tərəfindən bir turizm şirkətinə (Dicköklər ailəsi) satılmışdır. Şirkət adanın xüsusiyyətlərini dəyişdirəvək inşaat işlərinə başlamış, Burqazadaya baxan hissədə beton dalğaqıran tikmək istəmiş, amma Ada Dostları Dərnəyinin etirazları nəticəsində inşaat işləri İstanbul bələdiyyəsi tərəfindən dayandırılmışdır.

Adada heç bir tarixi əsər və ya abidə yoxdur və burada iki kiçik ev, sadə liman yerləşir.

## İstinadlar
Ekvatorial keçidi (boğaz)

**Ekvatorial keçidi** — Maldiv adaları arasında yerləşən Suradiv və Addu atolları arasında yerləşir. Adı ekvator xətti üzərində yerləşməsi ilə əlaqədardır. Qədim fransız xəritələrində "Courant de Addoue" adlanır. Maldiv dilində isə Addu-Kandu adlandırılır. Eni 85&nbsp;km, dərinliyi 2421 m təşkil edir. Boğaz ərazisində axınlar qışda qərbə, yayda isə şərqə istiqamətlənir. Axının sürəti 2&nbsp;km/s təşkil edir.

## Ədəbiyyat
* Divehiraajjege Jōgrafīge Vanavaru. Muhammadu Ibrahim Lutfee. G.Sōsanī.
* Xavier Romero-Frias, *The Maldive Islanders, A Study of the Popular Culture of an Ancient Ocean Kingdom.* 1999, ISBN 84-7254-801-5
Dunkan boğazı

**Dunkan boğazı** - Hind okeanınında yerləşən Böyük Andaman arxipelaqına daxil olan Rutland asını Kiçik Andaman adalarından ayırır. Hind okeanında yerləşən Andaman dənizini Benqal körfəzi ilə birləşdirir. Boğaz daxilində kiçik adalar arası Bacılar, Şimal Qardaş və Cənub Qardaş boğazları vardır.

## Mənbə
Azərbaycan-Fransız Universiteti

**Azərbaycan-Fransız Universiteti** və ya qısaca **UFAZ** — Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Fransa Prezidenti Fransua Ollandın təşəbbüsü ilə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin (ADNSU) və Strasburq Universitetinin (Unistra)  rəhbərliyi altında həyata keçirilən birgə layihədir.

## Yaradılması
12 may 2014-cü ildə Fransa Prezidenti Fransua Ollandın Azərbaycana səfəri zamanı Fransa və Azərbaycan təhsil nazirləri arasında iki ölkə arasında elmi əlaqələrin gücləndirilməsi məqsədilə universitetlər arasında əməkdaşlığa dair niyyət memorandum imzalanmışdır.

İki ölkənin təhsil nazirlikləri arasında növbəti razılaşma 25 aprel 2015-ci ildə president Fransua Ollandın Azərbaycana növbəti səfəri zamanı imzalanmışdır. Həmin il mayın 15-də əməkdaşlığa dair təklif Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 1242 saylı fərmanı ilə qəbul edilmiş, 9 iyun 2016-cı ildə isə Azərbaycan-Fransız Universitetinin (UFAZ) yaradılmasına sərəncam verilmişdir.

15 sentyabr 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Naziri Mikayıl Cabbarovun və Fransanın Azərbaycandakı Səfiri Aurelia Buşenin iştirakı ilə UFAZ-ın açılışı baş tutmuşdur. İlk tədrisi ili ADNSU-nun Azadlıq prospektində yerləşən əsas binasında baş tutmuşdur.

15 sentyabr 2017-ci ildə UFAZ-ın Nizami küçəsi, 183-də yerləşən yeni tədris binasının açılış mərasimi baş tutmuşdur. Bina 20-ci əsrin əvvəllərində inşa edilmiş və Təhsil Nazirliyinin qərarına əsasən restavrasiya edilmişdir.

## Tədris

Yalnız Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) tərəfindən təşkil olunmuş 1-ci ixtisas qrupu üzrə imtahanlarda mümkün 700 baldan ən az 450 və daha çox bal toplamış abituriyentlər Strasburq Universiteti tərəfindən təşkil olunmuş və iyul ayının sonlarında keçirilən UFAZ-a qəbul imtahanında iştirak edə bilərlər.

UFAZ-da tədris Strasburq Universitetinin və Renn-1 Universitetinin (Neft-qaz mühəndisliyi) tədris proqramı üzrə ingilis dilində aparılır.

Fransada bakalavr təhsili 3 il, Azərbaycanda isə 4 il davam etdiyinə görə UFAZ-da tədrisin ilk ili hazırlıq ili hesab olunur. Universitetdə təhsil yüksək ixtisaslı fransız və azərbaycanlı müəllimlərindən ibarət beynəlxalq tədris heyəti tərəfinən aparılır. UFAZ məzunları ADNSU-nun və tərəfdaş fransız universitetlərinin diplomlarını əldə edir.

Hal-hazırda UFAZ-da 5 ixtisas tədris edilir: kimya, kimya mühəndisliyi, geofizika mühəndisliyi, kompüter elmləri və neft-qaz mühəndisliyi.

UFAZ tələbələrinin 80%-dən çoxu Azərbaycan hökumətinin maliyyə dəstəyi sayəsində ödənişsiz əsaslarla təhsil alır.

UFAZ 2024/2025 tədris ilində 4 istiqamət üzrə magistratura mərhələsi üzrə ixtisaslar təklif edəcək: Kimya mühəndisliyi / Fiziki kimya, Yer elmləri , Tətbiqi Kompüter Elmləri (Böyük verilənlər və süni intellekt) və Su Ehtiyatlarının İdarə Edilməsi.

## Həmçinin bax
*Azərbaycanda Fransız İnstitutu
*Bakı Fransız Liseyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Rəsmi "Facebook" səhifəsi
Huvadu boğazı

**Huvadu boğazı** (, Maldiv dili Huvadu Kandu)- Maldiv adaları arasında yerləşən Xaddummati və Suvadiv atolları arasında yerləşir. Qədim fransız xəritələrində "Courant de Souadou" adlanır. Boğaz ərazisində Kaşalotların su səhinə çıxması müşahidə edilir.

## Ədəbiyyat
* Divehiraajjege Jōgrafīge Vanavaru. Muhammadu Ibrahim Lutfee. G.Sōsanī. 
*Xavier Romero-Frias, *The Maldive Islanders, A Study of the Popular Culture of an Ancient Ocean Kingdom.* 1999,
Nepal zəlzələsi (2015)

**Nepal zəlzələsi** — 25 aprel 2015-ci ildə Nepal standart vaxtı ilə 11:56-da (Ümumdünya vaxtı ilə 6:11:26) baş verən zəlzələ. 7.8 bal gücündədir. Episentr Nepal, Lamcunqun təqribən 34 kilometr şərqi cənub-şərqidir və hiposentr təqribən 15 kilometr dərinlikdədir. 1934-cü il Nepal-Bihar zəlzələsindən sonra bu Nepalda baş verən ən güclü zəlzələdir.
Zəlzələnin nəticəsi kimi 7300-dən çox insanın ölməsi məlumdur. Everest dağında ölənlərin sayı 2014 Everest uçqununda ölənlərin sayını keçir. Katmandu dərəsində, bəziləri Katmandu Durbar Meydanında olmaqla, UNESCO Ümumdünya irsi yerlərində əsrlərcə yaşı olan tikililər dağılıb.

## Zəlzələ

Zəlzələ 25 aprel 2015-ci ildə, Nepal standart vaxtı ilə 11:56-da təqribən 15 kilometr dərinliyində baş verib. Episentr Nepal, Lamcunqun təqribən 29 kilometr şərqi cənub-şərqidir. Təqribən iyirmi saniyə davam edib. Zəlzələ *United States Geological Survey* tərəfindən 7.5 bal gücündə qiymətləndirilib. Daha sonra 7.9 bala yüksəldilib və axırda 7.8 bala düşüb. Çin Zəlzələ Şəbəkələri Mərkəzi zəlzələni 8.1 balında qeyd edir. Hindistan Metereologiya Departamenti deyib ki, iki güclü titrəmə Nepalda Ümumdünya vaxtı ilə müvafiq olaraq 06:11 və 06:45-də qeydə alınıb. Birinci titrəmə Rixter şkalası ilə 7.9 bal gücündə ölçülüb və episentri paytaxt Katmandudan 80 kilometr şimal-qərbində olub. İkinci titrəmə Rixter şkalası ilə 6.6 bal olub. Seysmik fokus Yer səthindən 10 kilometr aşağıda yerləşir. Bharatpur zəlzələyə ən yaxın böyük şəhərdir, episentrdən 53 kilometr məsafədədir. Bu ikinci titrəmə Katmandudan 81 kilometr şimal-qərbdə baş verib.

4.5 balında və ya daha böyük olan iyirmidən çox afterşok baş verib. Onlardan ən böyüyü 26 apreldə baş verib, 6.76 bal gücündədir.

### İntensivlik
USGS vebsaytında "Sən onu hiss etdin?" cavablarına görə Katmanduda intensivlik IX (Şiddətli) olub. Titrəmələr Hindistanın Bihar, Uttar Pradeş, Assam, Qərbi Benqal, Sikkim, Uttarakxand, Orissa, Andhra Pradeş ştatlarında və Yeni Dehlidə hiss edilib. Orissada evlərin divarlarında kiçik çatlaqlar qeydə alınıb. Kiçik zəlzələlər Koççi kimi uzaq yerlərdə qeydə alınıb. Patnada intensivlik V (Mülayim) idi. USGS vebsaytında"Sən onu hiss etdin?" cavablarına görə Dəkkədə intensivlik IV (Yüngül) idi. Zəlzələ həmçinin Tibet, Pakistan və Butanda hiss edilib.

### Təsiri

Yalnızca Nepalda 7000-dən çox adam ölüb və 14000-dan çox adam yaralanıb.

Zəlzədə Everest dağında qar uçqununa səbəb olub, ən azı 19 nəfər ölüb.

UNESCO Ümumdünya irsi olan Katmandu Dubar meydanının, həmçinin 1832-ci ildə tikilən Dxaraxara qülləsinin və Qorkhadakı Manakamana məbədinin dağıldığı xəbər verilir. Canaki Mandirin şimal hissəsi və Patan Durban meydanının da dağıldığı məlumat verilir. Bütün beynəlxalq hava nəqliyyatı təxirə salınıb. Ancaq Tribxuvan Beynəlxalq Aeroportunda heç bir ölüm halı qeydə alınmayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* USGS Earthquake Hazards Program
Cohor boğazı

**Cohor boğazı** — Cənub Şərqi Asiya bölgəsində Sinqapur adasını (cənub), Malayziyanın Cohor vilayətindən ayırır. Vilayəti Sinqapurla birləşdirən damba tipli körpü inşa edilmişdir. Bu da boğazı iki hissəyə ayırır. Üstəlik əlavə körpü də fəaliyyət göstərir. Gələcəkdə dambanın körpü ilə əvəzlənməsi planlaşdırılır. Cənubi Çin dənizini Hind okeanı ilə birləşdirir.

## Mənbə
Bədii şüşə

**Bədii şüşə** — dekorativ əşyaların, vitrajların interyerdə öz əksini tapmasıdır. Təsviri sənətin qədim nümunələri arasında Mingəçevirdən, Şamaxıdan tapılmış müxtəlif tipli və formalı bədii şüşə məmulatı nümunələri - dekorativ qablar, piyalələr, qadın bəzəkləri Azərbaycanda şüşə istehsalının da mövcud olduğunu göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Bədii şüşə nümunələri 

## Həmçinin bax
*Qafqaz Albaniyasının incəsənəti
Ruhi xəstəxana

**Ruhi xəstəxana** və ya **dəlixana** — ruhi-əsəb xəstəliklərindən əziyyət çəkən şəxslərin saxlanıldığı və onların müalicəsi üçün nəzərdə tutulmuş xəstəxana. Baş verən ruhi-əsəb (depressiya, şizofreniya, bipolyar pozuntu və ağıl xəstəliyi) xəstəliklərinin növündən aslı olaraq ruhi xəstəxanaların təyinatı dəyişə bilər. Bəzi xəstəxanalar qısa müddətlik müalicə və reablitasiya xidmətləri üçün nəzərdə tutulsada, bir digər növ xəstəxanalarda isə ruhi xəstəliklərdən əziyyət çəkən şəxslər həyatlarının sonlarına kimi saxlanılırlar.

## Tarixi
Ruhi xəstəxanaların tarixi şərq ölkələrindən başlanır. Ruhi xəstəxana tipli ilk mərkəz 705-ci ildə Bağdad şəhərində açılmışdır. VI Əməvi xəlifəsi I Vəlidin öndərliyi ilə açılan xəstəxana ruhi-əsəb xəstəliklərindən əziyyət çəkən şəxslərin bir yerdə toplanması və saxlanılması üçün nəzərdə tutulmuşdu. Növbəti bu tip xəstəxana da 800-cü ildə Qahirə şəhərində açılmışdır. 1270-ci ildə Dəməşq şəhərində isə ruhi-əsəb xəstəliklərindən əziyyət çəkən şəxslərin vəziyyətlərinin öyrənilməsi məqsədilə ilk institut yaradılır. Dəməşqdə açılan xəstəxana daxili imkanlarına görə əvvəlkilərə nisbətən daha böyük və geniş olmuşdur. Şərq tibb dünyasında ruhi xəstələrin meditasiya, musiqi terapiyası və dərmanlarla sağaldıda biləcəyinə inanılırdı.

Avropada ruhi xəstəxana tipli mərkəzlərin yaradılması XV əsrə təsadüf edir. 1642-ci ildə Paris yaxınlığında Filip Pinel rəhbərliyi altında açılmış Bisetre xəstəxanası Avropa ərazisində açılmış ilk peşəkar mərkəz olmuşdur. Yaradılan xəstəxanalar əsasən qapalı şəkildə fəaliyyət göstərirdi və xəstəxanalara kənar şəxslərin daxil olması, xəstələrin nəzarətsiz bayıra çıxmaları qadağan idi. Bu baxımdan ilk ictimai xəstəxananın Böyük Britaniyada açıldığını qeyd etmək lazımdır. Həmin xəstəxana Nottinqemşir əyalətində 1812-ci ildə açılıb.
Belovejskaya Puşça Milli Parkı

**Belovejskaya Puşça Milli Parkı** (; ) — Belarusun Brest regionunun Kamyanyets və Prujani rayonlarında, Qrodno regionunun Sviçlaç rayonunda yerləşən milli park. Milli park Polşa ilə sərhəddədir. Bu ərazidə Avropanın qədim meşələrindən Byaloveşa meşəsi mühafizə olunur. Belarus-Polşa sərhədini bu meşə müəyyən edir və Polşa tərəfində Byaloveşa Milli Parkı yerləşir. Sərhəddə turistlər və velosipedçilər üçün keçid vardır. Milli parkda Avropa qitəsinin ən ağır quru heyvanları — Avropa bizonu yaşayır.

## Coğrafiya
Belovejskaya Puşça Biosfer Qoruğunun sahəsi 1.171&nbsp;km2-dır. Əsas hissəsinin sahəsi 157&nbsp;km2, bufer zonasının sahəsi 174&nbsp;km2, tranzit zonasının sahəsi 700&nbsp;km2, Dünya irsi bölgəsinin sahəsi isə 876&nbsp;km2-dır. Milli park Brest şəhərinin 40&nbsp;km şimalındadır və Brest regionunun 2,7 %-ini təşkil edir.

## Tarixi

Bu ərazilər haqqında ilk qeydlər 983-cü ilə aiddir. Milli parkın adı XIV əsrdə qurulmuş Belaya Veja şəhərindən və XV əsrdə Polşa və Litva tarixi sənədlərində qeyd olunan Puşça sözündən almışdır.

İkinci Polşa Respublikası dövründə Byaloveşa meşəsinin böyük hissəsi 11 avqust 1932-ci ildə milli park elan olunmuşdur. İkinci dünya müharibəsindən sonra bağlanmış müqaviləyə əsasən Byaloveşa meşəsi Polşa ilə Belarus SSR arasında bölüşdürülmüşdür. 1947-ci ildə Polşada Byaloveşa Milli Parkı qurulmuşdur.

Milli parkın idarəetmə orqanı Kamyanyukidədir. Orada kiçik muzey, restoran, bar, hotellər (SSRİ dövründə tikilmiş və baxıma möhtacdırlar) yerləşir.

## Flora və fauna
Milli park Belarusun ən əhəmiyyətli ekosisteminə sahibdir. Burada 900 bitki növü (zanthoxylum, şam ağacı, Avropa ağ şamı, nadir ot növləri) və 250 heyvan növü (Avropa bizonu, canavar, adi vaşaq, susamuru, böyük xallı qartal, durna, ağacdələn, adi yapalaqca) yaşayır.

## Şəkillər

BelarusBNP04.JPG
Bialowieza Forest - Bison (silver) rv.png
Белы Лясок — Beły Liasok zubar.Jpg
Белы Лясок — Beły Liasok szlagbaum.Jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Təbiət saytı
* Səyahət  
* Rəsmi sayt
Belqorod knyazlığı

**Belqorod knyazlığı** (; X—XIII əsrlər) — Rusiyanın feodal torpaqlara bölündüyü dövrdə mövcud olmuş qədim rus udel knyazlığı. Knyazlığın paytaxtı Belqorod-Kiyev olmuşdur — o vaxtlar şəhərin adı sadəcə Belqorod idi.

## Tarixi
991-ci ildə böyük knyaz Vladimir Svyatoslaviç İrpen çayının sahilində bir qalanın əsasını qoydu və onu Belqorod adlandırdı. Belqorod knyazlığı müstəqil deyildi, onun paytaxtı Kiyevə aparan yolda forpost rolunu oynayırdı. Belqorod Kiyev knyazlarının iqamətgahı, daxili çəkişmələr zamanı sığınacaq yeri idi. 1117-ci ildə Vladimir Monomax Belqoroda öz böyük oğlu Mstislavı rəhbər təyin edir.

1240-cı ildə Belqorod-Kiyev Monqolların Rusiyaya hücumu zamanı darmadağın edilir. Bundan sonra tarixi salnamələrdə nə knyazlığın, nə də şəhərin adı çəkilir. Bu gün Beloqorodka kəndinin yaxınlığında tarixi şəhərin xarabalıqları qalmışdır.

## Tanınmış knyazları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Belqorod knyazlığı. *Rus zadəganlarının genealogiyası*
* http://www.allmonarchs.net/russia/other/belgorod-kievskiy.html  *Dünyanın bütün monarxiyaları*
Laləzar Hüseynova

**Laləzar Ramil qızı Hűseynova** — Tanınmış teatr rejissoru və aktrisası. "Dağıstan Respublikasinin əməkdar artisti", "Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət ișçisi", Lənkəran Dövlət Dram Teatrının direktoru

## Həyatı
Laləzar Ramil qızı Hűseynova 1964-cü ildə anadan olmușdur. Bakı şəhəri mədəni maarif texnikomunu" bədii yaradıcılıq kollektivinin rəhbəri" fakultesini ferqlenme diplomu ilə bitirib. Azərbaycan Mədəniyyət və Incəsənət Univerisitetinin "Musiqi teatr rejissoru" ixtisasını fərqlenmə diplomu ilə bitirib. 1995-ci ildən Dərbənd teatrında aktrisa vəzifəsində fəaliyyətə başlamişdır. 2004-cü ildə rejissor köməkçisi 2007-ci ildə qurulușçu rejissor 2011-ci ildən bu gunə qədər teatrda baş rejissor vazifəsinde çalışır. 2008-ci ildə Dagıstan Respublikasının əməkdar artisti fexri adina layiq görŭlmŭşdŭr. 2013-cŭ ildə Azerbaycan Respublikasinin əməkdar mədeniyyət ișçisi fexri adina layiq görŭlmŭșdŭr.

Heydər Əliyevin 80 illik yubileyi műnasibəti ilə ədəbi-musiqili kompozisiya Novruz bayrami və s. 2007–2013-cü illərdə teatr hər il L. Hüseynovanin tamașaları ilə Azerbaycan Respublikasında (Bakıda, Sumqayıtda, Gəncədə, Ağsu,Șamaxı, Qəbələ, Oguz,Șəki, Quba, Qusar, Xaçmaz, Xızı)qastrol səfərində olmușdur.

Hal-hazırda Qusar Ləzgi dram teatrinda baș rejissor vəzifəsində çalıșır.

9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə və 7 may 2020-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Yaratdığı rollar
Sara-"Solğun cicəklər", C. Cabbarlı; Telli-Arșin mal alan", Ü. Hacibeyov; Hafizə-"Pəri cadu", Ə. Haqverdiyev; Nisə-"Bankir adaxlı", T. Veliyeva; Patimat-"Kimdir muqəssir", H. Salixov; Qozbel-"Sonuncu məhəbbət", Konstantinov və Racer; Xanuma-"Xanuma" A. Saqareli və s.

## Quruluş verdiyi tamaşalar
"Aydın"(C Cabbarlı),"Ulduz"(S. Rüstem), "Xanuma"(A.saqareli),"O olmasın bu olsun"(Ü. Hacıbeyov),"Yad qızı"(O. Kamal),"oğru"(R. N. Güntəkin),"Taleyin oyunu"(R Tohidoglu), "Qaynana"(M. Samxalov),"Sönmüş talelər"(R. Rəhimli)"Göyçək Fatma"xalq nağılı,"Xoşbəxtlik quşu"(E. Huseynov),"Çal-oyna"(I. Coșqun).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pəri Cadu tamaşasının premyerası olub
Kəvər

**Yaşayış məntəqələri**
* Kəvər (şəhər) — Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistan Respublikası) Göyçə gölü sahilindən bir neçə km aralıda yerləşən şəhər.
* Kəvər rayonu — Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistan Respublikası) Göyçə gölü sahilində rayon.
* Kəvar — İranın Fars ostanının şəhərlərindən və Kəvar şəhristanının mərkəzi
* Gavar (Təbriz)

**Bitkilər**
* Kəvər (bitki) — kəvərkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
* Tikanlı kəvər — kəvərkimilər fəsiləsindən bitki növü.

**Digər**
* Kabar — Xəzər tayfalarının tərkibinə daxil olan tayfa.
Sintel (cizgi filmi, 2010)

**Sintel** - 2010-cu ildə istehsal olunmuş qısametrajlı Niderland animasiyasıdır. Cizgi filmin ditribüteri Niderlandın Blender Foundation adlı təşkilatıdır.

## Film haqqında
Bir gün filmin qəhrəmanı olan Skalesin qarşısına yaralı əjdaha balası çıxır,o bu əjdaha balasının götürüb bəsləyir və yarasını sağaldır.Beləliklə bu bədheybət balasına öyrəşən Skales onun adını "Sintel" qoyur.

Bir gün çarşıda oynayan Sintel və Skarles quşların səmada ötdüyünü görüb dama çıxırlar,bu zaman daha böyük bədheybət Sinteli caynağına alıb aparır.Əlacsız qalan Skarles onun dalınca getməyə məcbur olur,uzun müddət yol qət edən qarlı aşırımlar keçən Skarlas bir şamanın komasına gəlir və ona başına gələn hadisə barədə məlumat verir.Şaman onun Sinteli tapacağına yol göstərəcəyinə söz verir və ona böyük qılınc verərək yolu tərif edir.Nəhayət təhrif edilən əjdaha mağarasına gələn Skarles əjdahanın qidalandığını görür və ondan bir az aralıda yuvada balaca əjdahanın yatdığını görür və onun Sintel olacağını təxmin edib ona yaxınlaşır,lakin balaca bədheybət çığıraraq qaçır və bunu görən böyük əjdaha Skarlesə hücum edir.Əlindəki qılıncla əjdahanı ölümcül yaralayan qəhrəman qız kənara çəkilir yerə yıxılan əjdaha ona Sintelin gözləri ilə baxır bu baxışlar Skarlesə tanış gəlir və əjdahanın qanadına baxanda onun qanadında yara olduğunu görür və bu yara Sinteli tapandada onun qanadında var idi,bu yaranı Skarles özü sağaltmışdı.Artıq hər şey gec idi Skarlesin öldürdüyü körpəlikdən öz balası kimi sevdiyi,hər qayğısını çəkdiyi Sintel idi.

## Film
thumb|center|thumbtime= 2:00|500px|''Sintel''

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt 
*
Latviya coğrafiyası

**Latviya coğrafiyası** —

## İqlimi
İqlimin dəniz və kontinental iqlimi arasında keçid xarakteri var. 500–800 mm — üstünlük təşkil edən cənub-qərb küləkləri Atlantik tərəfindən 500–800 mm miqdarda yağıntı gətirir. Hər il yalnız 30–40 gün hava buludsuz olur, qalan günlər hava buludlu ən isti və quru ay May ayıdır.
Yay tez-tez sərin və yağışlı keçir, temperatur bir il ərzində 125–155 gün sıfırdan yuxarı olur. İyulun orta temperaturu — 15–17 ° C, bəzən 1990-cı illərdəki kimi anomaliyalar olur(32 °C). Qış dekabrın ortalarından mart ayına kimi davam edir. Yanvar ayında orta temperatur −3 −7 ° C arasında dəyişir, bəzən isə-40 °C qədər düşür.

## İstinadlar
Qaraxozu

**Qaraxozu** — Qazax rayonunun Qaymaqlı kəndindən olan qoçu. Qaraxozunun əsl adı **Məhəmməd Nəsib oğlu**dur. *"Qaraxozu"* ləqəbi qonşuluq ərazilərdə yerləşən erməni kəndlərində yaşayan kəndlilər tərəfindən qoyulub. *"Xozu"* sözü erməni dilində olan *"khoz"* () sözündən yaranıb və tərcüməsi *"donuz"* deməkdir. Ermənilərə qarşı olan münasibətinə görə onların nifrətini qazanan Qaraxozu hər zaman mənsub olduğu toplumun maraqlarını qorumağa çalışırdı. Qaymaqlı kəndində 1902-ci ildə doğulan Qaraxozu 1977-ci ildə elə bu kənddə də vəfat edib. Onun barəsində olan əhvalatların bir çoxu bütün Qazax mahalında məşhurdur. Qaraxozu əsasən kəndli həyatı sürmüş və eyni zamanda aktiv bir şəkildə qoçuluq fəaliyyət ilə məşğul olmuşdur.

;*Qaraxozu barədə məşhur olan əhvalatların birində deyilir:*