Kalium xlorat

**Kalium xlorat** — (*Bertol duzu* , *kalium perklorat*) — perklor turşusunun kalium duzu.

## Tarixi
Əvvəlcə Klod Lui Bertolle ( Bertol duzu buradan adlanır) tərəfindən 1786-cı ildə xlorun kalium hidroksidinin isti bir konsentrasiyalı məhlulu ilə keçməsi zamanı əldə edildi:

:: \mathsf{6KOH + 3Cl_2 \rightarrow KClO_3 + 5KCl + 3H_2O}

## Alınması
Ümumiyyətlə xloratın sənaye istehsalı (və xüsusən kalium xloratı) hipokloritlərin nisbi reaksiyasına əsaslanır və bu da öz növbəsində xlorun qələvi məhlulu ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində əldə edilir:

:: \mathsf{Cl_2 + 2OH^- \rightarrow ClO^- + Cl^- + H_2O}

:: \mathsf{3ClO^- \rightarrow ClO_3^- + 2Cl^-}

Prosesin texnoloji dizaynı fərqli ola bilər: ən yüksək tonnajlı məhsul kalsium hipoklorit olduğundan (ağartmanın bir hissəsidir), ən çox yayılmış proses nisbətən az həllolma qabiliyyətinə görə ana liköründən kristallaşan kalsium xlorat (istilik yolu ilə kalsium hipokloritdən əldə edilir) ilə kalium xlorid arasındakı mübadilə reaksiyasındadır.

Kalium xloratı, kalium xloridinin diafraqma olmayan elektrolizi vəziyyətində dəyişdirilmiş Bertoll üsulu ilə alınır, elektroliz zamanı əmələ gələn xlor kalium hipokloritini yaratmaq üçün kalium hidroksidi ilə yerində (təcrid olunmuş anda "yerində") qarşılıqlı təsir göstərir,bu da kalium xlorat və orijinal kalium xlorid nisbətini artırır. Qrafit anodlarından istifadə edərkən daha əlverişli bir üsul, natrium xloratın çıxarılması üçün sodium xloridin elektrolizi və kalium xloru ilə mübadilə reaksiyasıdır. Bu, anod çamurundan natrium xloratın bir həllini təmizləməyinizə imkan verir, bu, kalium xloratından qat-qat çox həllolma qabiliyyətinə malikdir və beləliklə süzülmək üçün daha əlverişlidir.

## Kimyəvi xassələri
* ~ 400 ° C temperaturda kalium perxloratın aralıq meydana gəlməsi ilə oksigen buraxılmaqla parçalanır:
:: \mathsf{4KClO_3 \xrightarrow[]{400^oC} 3KClO_4 + KCl}

:: \mathsf{KClO_4 \xrightarrow[]{550-620^oC} KCl + 2O_2}

* Katalizatorların iştirakı ilə (MnO2, Fe2O3, CuO və s.) parçalanma istiliyi əhəmiyyətli dərəcədə azalır (~ 200 ° C-ə qədər).
:: \mathsf{2KClO_3 \xrightarrow[]{150-300^o} 2KCl + 3O_2}

* Ammonium xloratın meydana gəlməsi ilə su-spirtli bir həllində ammonium sulfat ilə reaksiya verir:
:: \mathsf{(NH_4)_2SO_4 + 2KClO_3 \rightarrow 2NH_4ClO_3 + K_2SO_4}

## Tətbiqi
Kalium xlorat katalizator iştrakı ilə qızdırıldıqda maddənin bir qismi parçalanır. Bu zaman normal şəraitə hesablanmaqla 6,72 litr qaz və 16 q bərk qalıq əmələ gəlir. Qalığa 170 q 30%-li gümüş nitrat məhlulu əlavə olunur. Son məhlulda gümüş nitratın kütlə payını hesablayın.

Nəzərə alın ki, kalium xlorat KClO3və gümüş xlorat AgClO3 suda həll olur.

### Partlayıcı maddələr
Kalium xloratın azaldıcı maddələrlə qarışıqları (fosfor, kükürd, alüminium, üzvi birləşmələr) partlayıcı və sürtünmə və şoka həssasdır,bromatlar və ammonium duzlarının iştirakı ilə həssaslıq artır.

Bertol tuzu ilə birləşmələrin yüksək həssaslığı səbəbindən sənaye və hərbi partlayıcı maddələrin istehsalı üçün praktik olaraq istifadə edilmir.

Bəzən pirotexnikada rəngli alov kompozisiyaları üçün xlor mənbəyi kimi,kibrit başının yanan materialının bir hissəsidir və nadir hallarda baş verən partlayıcı kimi istifadə olunur.

### Tibbdə
Bir müddət kalium xlorat məhlulları zəif antiseptik, qarqara üçün xarici dərman kimi istifadə edilmişdir.

### Oksigenin alınmasında
XX əsrin əvvəllərində laboratoriyada oksigen istehsalı üçün istifadə edilmişdir.Lakin az olması səbəbindən istifadə etməyi dayandırdılar.

### Xlor qazının alınmasında
Laboratoriya şəraitində xlor qazının çıxarılması üçün kükürd turşusu əlavə edildikdə kalium xloratın oksalik turşu ilə azaldılması reaksiyasından istifadə olunur:

:: \mathsf{2KClO_3 + H_2C_2O_4 + H_2SO_4 \rightarrow K_2SO_4 + 2ClO_2 + 2CO_2 + 2H_2O}

Kalium xloratı sulfat turşusunun iştirakı olmadan oksalik turşu ilə reaksiya göstərə bilər, lakin bu reaksiya xlor dioksidinin hazırlanması üçün istifadə edilmir:

:: \mathsf{2KClO_3 + H_2C_2O_4 \rightarrow K_2CO_3 + CO_2 + 2ClO_2 + H_2O}

## Zəhərliliyi
Zəhərlidir. Kalium xloratın öldürücü dozası 1 q / kq təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Kalium
* Kalium permanganat

## İstinadlar

## Ədəbiyyat