open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
II Farnavaz

**II Parnavaz** — əslən erməni olan İberiya çarı. **Bartom** olaraq da tanınır. Publi Kanidi Krass ilə birlikdə Qafqaz Albaniyasına yürüş etmişdi. E.ə. 32-ci ildə Farnavazianlar nəslindən olan II Mirian İran ordusu ilə gələrək Parnavazı məğlub etdi, özünü və kürəkənini öldürdü. Qızı isə Ermənistana qaçdı və orda çarın nəvəsi Aderki doğuldu.
II Mirian

**II Mirian** — Farnavazianlar sülaləsindən səkkizinci İberiya çarı. İran ordusunun köməyi ilə hakimiyyəti geri almışdı. Yerinə oğlu II Artaksias keçdi.
I Farsman

**I Böyük Farsman** () — II Farnavazın qız nəvəsi idi. II Arşak erməni-gürcü ordusu ilə məğlub edib hökmdar olmuşdu. 35-ci ildə isə Ermənistanın özünü işğal etdi. Qardaşı Mihrdatı Ermənistana vali qoyaraq özü İberiyada çarlıq taxtına oturan Parazman Roma ilə yaxınlaşdı. IV Tiqranın qızı ilə evlənən Parazmanın 3 övladı var idi. İkinci oğlu Radamist 51-ci ildə əmisi Mihrdatı devirərək Ermənistan çarı olmuşdu. I Trdat tərəfindən devriləndən sonra atasının yanına qayıtsa da buna görə edam edildi. Parazman 58-ci ildə oğlu I Mitridat ilə əvəz olundu.
İlam

**İlam** — İranın İlam ostanının və İlam şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 155,289 nəfər və 34,549 ailədən ibarət idi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İlam Britannika Ensiklopediyası
Məşədi Məmməd

**Məşədi Məmməd; İsgəndər xan; İsgəndər bəy** — sonuncu Şəki xanı Hüseyn xanın oğludur. İranda yaşayırdı.

1837-ci ildə xəlvəti Nuxaya gəlmişdi və Rusiya əleyhinə üsyan hazırlamaq məqsədiylə başına adam toplayırdı. Çox keçmədən  Nuxada ruslar tərəfindən həbs edilir və hərbi məhkəmənin mühakiməsinə verilir. Lakin 20 avqust tarixində özü kimi iki başqa azərbaycanlı dustaq və iki sabiq əsgərlə birlikdə türmədən qaça bilir və Quba mahallarının dağlarında gizlənir. 1838-ci ilin iyun ayında isə rutullu Ağa bəylə Acınohur gölü ətrafına gəlir, burada başına çoxlu adam toplayır. O, əyalət əhalisinə xəbər göndərir ki,  şəkililəri özü ilə həmməzhəb və özünə dost hesab edir, onlara heç bir pislik etmək fikrində deyil, amma əvəzində şəkililəri dinsiz hökumətin zülmündən qurtarmaq istəyir və bütün rusları, erməniləri məhv edəcəkdir. 
Rus mənbələrində etiraf edildiyi kimi, həqiqətən də ləzgilər yerli əhalidən yeməkdən başqa heç nə istəmədilər.  Nəticədə, Nuxanın müdafiəsinin təşkil edilməsi üçün bura bir gün əvvəl − 12 sentyabr  tarixində, ruslar tərəfindən xeyli əlavə hərbi qüvvələrinin gətirilməsinə baxmayaraq, ertəsi gün – 13 sentyabr tarixində, əhalinin dəstəyini qazanmış İsgəndər xan ləzgi qoşunu ilə  Nuxanı tutdu və Nuxa qalasını  mühasirəyə aldı. Hansı ki cəmi bir rota əsgər tərəfindən müdafiə olunan bu qalada komendantın evi, əyalət idarəsi və xəzinə vardı. Həmçinin şəhər əhalisinin bir qismi - əsasən tacirlər və ermənilər də buraya sığınmışdı. Lakin elə həmin gün ruslar Nuxaya əlavə hərbi qüvvələr yeritdilər. İki günlük döyüşdən sonra - 16 sentyabr tarixində, gecə vaxtı İsgəndər xan gətirdiyi ləzgi qoşunu ilə Nuxadan geri çəkilməyə məcbur oldu. Bundan sonra  Məşədi Məmməd/İsgəndər xan yenidən İrana qayıtdı.

## İstinadlar və qeydlər

## Həmçinin bax
*Şəki xanlığı
*Şəki (tarixi ərazi)
Sartaq

**Sartaq xan** - Qızıl Ordanın 2-ci xanı idi.
## Həyatı
Sartaq xanın doğulduğu yer və tarix bilinmir. Batı xan və Borakçin xatunun ilk oğlu idi. 1252-ci ildə Aleksandr Nevski ilə tanış olmuş, dostlaşmışdı. 1254-cü isə xristian olmuşdu. II Monqol qurultayından qayıdandan sonra çox yaşamadı və qardaşı Ulaqçi xan oldu. Sartaqın qızı Teodora Beloozero knyazı Qleb Vasilkoviç ilə evlənmişdi.

## İstinadlar
Ulaqçi

**Ulaqçi xan** - Qızıl Ordanın III xanı idi. Qardaşının vaxtsız ölümündən sonra 10 yaşında taxta çıxdı. Əmisi Bərkə xanın xeyrinə taxtdan əl çəkdi və orduda sərkərdə oldu.
I Monqol qurultayı

**I Monqol qurultayı** — Çingiz xanın ölümündən sonra keçirilmiş qurultaydır. Qurultay 1229-cu ildə Kerulen sahilində keçirilmişdir. Qurultayda əsas namizədlər Tuluy və Ögedey idi. Yaşayan ən böyük qardaş Cığatay xanın Ögedeyi dəstəkləməsi qurultayın nəticəsini təyin etdi və Ögedey xan elan olundu.
XII Georgi

**XII Georgi** () — cəmi 2 il (12 yanvar, 1798 - 28 dekabr, 1800) hökmdarlıq etmiş Kartli-Kaxetiyanın son kralı .

## Gəncliyi
10.11.1746də Telavidə II İrakli və Anna Abaşidzenin ilk övladı olaraq dünyaya gəlmişdi. Böyük qardaşı Vaxtanq Baqartioniın 1756-cı ildə ölümündən sonra vəliəhd elan olunmuşdu. 1766-cı ildə Lori mahalı və Pəmbək mahalının idarəsi ona tapşırıldı. Qardaşı Levon Baqrationi ilə birlikdə 1777-ci ildə üsyan edan Ksani eristavlığını ələ keçirmişdi.

## Hakimiyyəti

Atasının ölümündən sonra 12 yanvar 1798-ci ildə çar elan olmuş, I Pavel tərəfindən 22 fevral 1799-cu ildə təsdiq edilmiş, 5 dekabr 1799-cu ildə isə tac qoymuşdu. Atasından fərqli olaraq o çox sevilən və hörmət edilən biri deyildi. Qardaşı Aleksandr Baqrationi onun taxtına iddia edirdi və Dağıstana qaçmışdı. İran şahı Fətəlinin təhdidlərindən çəkinən çar Rusiya ilə daha da yaxınlaşmış və taxtdan əl çəkmək fikrində idi. Onsuz da xəstə olan çarın yerinə kimin gələcəyi haqda indidən əyanlar müzakirə edir biri oğlu Davidi, digəri isə İulonu dəstəkləyirdi. 1799-cu ildə I Paveldən kömək istəyən çar Pyotr Kovalenski başçılığında gələn bölüyü xoş qarşılamışdı. Çar 28 dekabr 1800-cü ildə vəfat etdi. Rusiyanın yeni çarı olan I Aleksandr isə David Baqrationinin çarlığını tanımadı və Şərqi Gürcüstanı işğal etdi.

## Ailəsi

XII Georgi əvvəlcə Kotevan Andronikaşvili ilə sonra isə Mariam Çistişvili ilə evlənmişdi. Oğulları:

* David Baqrationi
* İoan Baqrationi
* Luarsab Baqrationi
* Baqrat Baqrationi
* Solomon Baqrationi
* Teymuraz Baqrationi
* Mişel, Cibrail, Elizbar, İosif, Spiridon Baqrationilər
* Okropir Baqrationi
* Svimeon və İrakli Baqrationilər
Qızları:
* Varvara (1769—1801)
* Sofio (1771—1840)
* Nino (1772—1847)
* Salome
* Ripsime (1776—1847)
* Qayana (1780—1820)
* Tamar (1788—1850)
* Anna (1789—1796)
* Anna (1800—1850)

## İstinadlar
II Teymuraz

**II Teymuraz** (; 1700 – 8 yanvar 1762) — Kaxeti çarı (1733–1736, 1737–1744), daha sonra Kartli çarı (1744–1762). Baqrationi nəslindəndir. Lirik şeirlər yazırdı. Kartli-Kaxeti çarı I İraklinin oğludur. 1744-cü ildə II Teymurazın oğlu II İrakli Kaxetiya çarı oldu və Şərqi Gürcüstanı birləşdirdi.

## Gənclik illəri
I İrakli Baqrationinin və Anna Çolokaşvilinin 12-ci övladı olaraq dünyaya gəlmişdi. 1709–1715-ci illərdə Teymuraz anası ilə birlikdə qardaşı II Davidin yerinə qəyyum olaraq hökm sürmüşdü. 1732-ci ildə Osmanlı ordusu digər qardaşı II Konstantin Baqrationini öldürüb Kaxetiyanı işğal etdikdən sonra Teymuraz dağlara qaçdı. 3 il sonra Nadir şahın Osmanlını məğlub etməsi münasibətilə geriyə dönən Teymuraz İrəvana, şahın iqamətgahına getdi. Müsəlman olmadığı üçün Nadir şah Kaxetiya dövlətini ləğv edərək, II Davidin oğlu Əli Mirzəni Kaxetiya valisi olaraq təyin etdi. 1735-ci ildə yenidən dağlara qaçan Teymuraz sonrakı il həbs edilərək şahın hüzuruna gətirildi. 1744-cü ildə Nadir şah onu gürcü üsyanını yatırtmaq üçün göndərdi və onu Kartli çarı olaraq tanıdı. 

## Hakimiyyəti
Nadir şahın ölümündən sonra Gəncə xanlığı, İrəvan xanlığı və Naxçıvan xanlığı ilə ittifaq quran çar İran ordusunu Qafqazdan qovmağa nail oldu. Rusiyadan kömək almağı özünə məqsəd qoyan Teymuraz Sankt Peterburqu ziyarət edərkən vəfat etdi və Həştərxan Kremlində qaynatası VI Vaxtanqın yanında basdırıldı. Yerinə oğlu II İrakli keçdi. O musiqi bəstələmiş, fars dilindən şeirlər tərcümə etmişdir.

## Ailəsi
Çar 3 dəfə evlənmişdi:
* Tamar — Araqvi eristavı II Bahadur Sidamonun qızı (1710-cu ildə boşandı)
* Tamara Baqrationi — VI Vaxtanqın qızı. Ondan olan övladları:
# II İrakli
# David
# İoan
# Solomon
# Kotevan
# Yelena
# Anna
* Anna Barataşvili — Bejana Barataşvilinin qızı. Ondan olan övladları:
# Tamara
# Yelizaveta

## İstinadlar
II Monqol qurultayı

**II Monqol qurultayı** — Ögedey xanın 1241-ci ildəki ölümündən sonra keçirilmişdir. Bu qurultay monqolların qərbə hücumunu dayandırmışdı. 1246-cı ildə keçirilən bu qurultayda əsas namizədlər Cuçi xanın oğlu Batı xan, Ögedey xanın oğlu Güyük xan və Çingiz xanın qardaşı Temüge idi. Batı xanın taxtdan imtina etməsi ilə Güyük xan seçilmişdi. Bu qurultayda İohan Karpini, VI David, VII David, II Yaroslav, Ermənistan çarı I Hetumun qardaşı Smbat, IV Qılınc Arslan və bir çox səfir iştirak edirdi. İohan Karpininin dediklərinə görə 4000dən çox xarici qonaq vardı. Bu qurultay Batı xanın gücünü artırmışdı.
Terabitiya körpüsü (film, 2007)

**Terabitiya körpüsü** () — 2007-ci ildə çəkilmiş fantastik dram filmi. Rejissoru Qabor Çupo olan filmin ssenari müəllifləri David L. Paterson və Jeff Stockwell-dir. Film Katerine Patersonun eyniadlı romanı əsasında ABŞ-da Walt Disney Pictures tərəfindən istehsal olunub. Filmin ulduzları sırasında Coş Hatçerson, Annasofiya Robb, Robert Patrick, Bailee Madison, Zooey Deschanel yer alıb. "*Terabitiya körpüsü*" filmi Terabitiya adlanan fantaziya dünyasını yaradan və tərk edilən ağac evində boş vaxtlarını birlikdə keçirən Cess Aarons və Lezli Burk adlı 10 yaşlı qonşulardan bəhs edir.

Orijinal roman müəllifin oğlunun uşaqlığındakı hadisələrə əsaslanır. Filmin istehsalı 2006-ci ilin fevralında başladı və noyabrında başa çatdı. Əsas çəkiliş Yeni Zelandiyanın Aukland adlı bölgəsində altmış günə baş tutub. Filmin montajına 10 həftə sərf olunmasına baxmayaraq, televiziya proqramının, musiqi və vizual effektlərin quraşdırılması bir neçə ay çəkdi.

"*Terabitiya körpüsü*" filminin buraxışılışı kifayət qədər uğurla nəticələndi və tənqidçilər tərəfindən uşaqlar üçün olan romanlara sadiq qalan bir layihə adlandırdı. Film üçün 7 mükafat təyin olundu, Cavan Artist Mükafatı nominasiyasında 5 mükafat qazandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
*
Üzük-qalxanabənzər əzələ

— qırtlağın xarici qrup əzələsi. Bu əzələ üzüyəbənzər qığırdaq qövsünün xarici səthindən başlayaraq lifləri yelpinc kimi yuxarı və arxaya doğru yayılır və qalxanabənzər qığırdağın aşağı kənarına, üzük-qalxanabənzər oynaq () kapsuluna və aşağı buynyza bağlanır. Öz liflərinin gedişinə görə iki hissəyə bölünür: düz hissə () şaquli istiqamətdə düz yuxarı qalxır və çəp hissə () yan və arxaya doğru gedir. Vəzifəsi qalxanabənzər qığırdağı üzüyəbənzər qığırdağa yaxınlaşdıraraq çalovabənzər qığırdaqların arasındakı məsafəni və qalxanabənzər qığırdaq bucağını böyüdür və səs bağlarını gərginləşdirir.

## Həmçinin bax
I Hetum

**I Hetum** — Konstantin Baberonun oğlu.

## Hakimiyyəti
Əslən Qafqaz albanı olan Hetum Kilikiya çarı olmuş, taxta çıxarkən Monqollardan yardım almış, qardaşı Smbatı II Monqol qurultayına göndərmişdi. 1247-ci ildə çar rəsmən Güyük xanın vassalı olmuşdu. 1254-cü ildə çar özü Qaraqoruma səyahət etmiş və Möngke xanla görüşmüşdür. Kirakos Gəncəli onun haqqında *"Kiçik Ermənistan çarı Hetumun Monqolustana və geriyə sərgüzəştləri"* əsərində məlumat vermişdir. 1259-cu ildə təkidlə VI Bohemundu da Monqol vassalı etmişdi. 1266-cı ildə Məmlüklərin hücumuna uğradı və oğlu Levon əsir düşdü. Buna görə də oğlunun azadlığı qarşısında torpağı verən çar daha sonra hakimiyyəti oğluna verərək rahib həyatı yaşadı.

## İstinadlar
Qalxan-çalovabənzər əzələ

**Qalxan-çalovabənzər əzələ** () — qırtlağın daxili qrup əzələlərindən biri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dal üzük-çalovabənzər əzələ

**Dal üzük-çalovabənzər əzələ** () — qırtlağın əzələsi. **Dal üzük-çalovabənzər**  əzələlər qırtlaqdakı kiçik, cütləşmiş daxili əzələlərdir, krikoid qığırdaq arasında qırtlaqdakı aritenoid qığırdaqlara qədər uzanır.
Larinqoskop

**Larinqoskop** ( qırtlaq + baxmaq) qırtlaq boşluğunu müayinə etmək və traxeyanın intubasiyasını icra etmək (qırtlağa işıqla baxmaq) üçün tibbi alət. Qırtlağa larinqoskopla baxdıqda əvvəlcə dilin kökünü, qırtlaq qapağını, qırtlaq girəcəyini və dəhlizini, dəhliz və səs büküşlərini, qırtlaq mədəciklərinə keçən dəlikləri və səs yarığını görmək mümkündür. Səs yarığı dərin nəfəs aldıqda xeyli genəlir, ancaq danışdıqda isə daralaraq xətt şəklini alır.

## Larinqoskop növləri
a) Magill, Miller (düz formalı) tiyələri ilə
b) Makintoş (qovs şəkilli) tiyəsi ilə
c) Mkkoy (idarəolunan hərəkətli dimdikli) tiyəsi ilə
d) Bullard larinqoskopu

## İstinadlar
Səs bağı

— qırtlağa məxsus bağ. Elastik konusu təşkil edən liflərdən bir dəstəsi həqiqi səs büküşlərində yerləşir ki, bunu da səs bağı adlandırırlar. Bu bağ elastiki liflərdən təşkil olunaraq qalxanabənzər qığırdaqdan başlayır və çalovabənzər qığırdağın səs çıxıntısına bağlanır.
Damaq

**Damaq** (, ) ağız boşluğunun damını, eləcə də burun boşluğunun dibini təşkil edir. Tağ şəklində olub, basıq səthi aşağı baxır və iki hissəyə bölünür: ön 2/3 hissəsi sərt damaq —  və arxa 1/3 hissəsi isə yumuşaq damaq —  adlanır.
Udlaq

**Udlaq** —  həzm kanalının ikinci hissəsini təşkil edərək burun, ağız boşluqları ilə qırtlağın arxasında, kəllə əsasının altında, onurğanın boyun hissəsinin ön səthində yerləşmişdir. Aşağıda VI–VII fəqərə cisimləri arasında qida borusuna keçir. Uzunluğu 12–15 sm və eni yuxarıda 4,5 sm-ə bərabərdir. Vəzifəsi qidanı ağız boşluğundan qida borusuna və havanı burun boşluğundan qırtlağa keçirməkdir. Burada həzm kanalı ilə tənəffüs yolları çarpazlaşır. Udlağın dal və iki yan divarı vardır.

                        

## Mənbələr
* Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
Dilaltı vəzi

**Dilaltı vəzi**  — ağız boşluğu dibinin selikli qişasının altında  üzərində yerləşmişdir. Uzunsov olub, uzunluğu 3-4 sm, eni və qalınlığı 1 sm və çəkisi 5q-dır. vəzin bir neçə axacağı vardır, bunlardan bəzisi —  ayrıca olaraq dilaltı büküşdə və bəzisi bir-birilə birləşərək —  adı ilə dilaltı ətciyi üzərində  ilə birlikdə xüsusi ağız boşluğuna açılır. Vəzifəsi şəffaf qələvi reaksiyalı, xüsusi çəkisi 1,006-1,008, tərkibində ptialin və salivin fermentlər olan ağız suyu  ifraz etməkdir. 

## İstinadlar
Qulaqaltı vəzi

**Qulaqaltı vəzi** (*glandula parotidea*) — ağız suyu vəzlərinin ən böyüyüdür. O, qulaq seyvanının aşağı ön tərəfində, çənəarxası çuxurda yerləşir. Qulaqaltı vəzi quruluşca mürəkkəb alveollu vəzilərə, vəzifəcə seroz vəzilərə aiddir. Vəzin çəkisi 30 qram olub, ayrı-ayrı paycıqlardan təşkil olunub. Çeynəmə əzələsinin fassiyasından əmələ gəlmiş kapsula ilə örtülmüşdür. Paycıqların ağız suyu vəziləri birləşərək paycıq axacaqlarını, onlar da birləşrək paycıqlararası axacaqları, onlar da öz növbəsində birləşərək qulaqaltı axacağı əmələ gətirirlər.

Qulaqaltı vəzin axacağı (*ductus parotidea*) 5-6 sm uzunluğunda və 2-3 mm diametrində olub, yuxarı ikinci böyük azı dişin bərabərində selikli qişadan əmələ gəlmiş qulaqaltı vəzin məməciyi üzərində, digər böyük ağız suyu vəzilərindən fərqli olaraq ağız dəhlizinə açılır.

Qulaqaltı vəzinin innervasiyası hissi, simpatik və parasimpatik sinirlərlə həyata keçirilir. Qulaqaltı vəzin cismindən üz siniri keçir.

## İstinadlar
Sebastien İzambard

***Sebastien İzambard*** (7 mart, 1973, Paris, Fransa) fransız pop müğənni və İl Divo qrupunun üzvü.

## Həyatı

Sebastien İzambard 7 mart 1973-cü ildə Parisdə kasıb ailədə dünyaya gəlmişdir. Atası İzambardın altı yaşı olanda anasını, İzambardın özünü və nənəsini evdə yalnız buraxıb qaçmışdı. Kasıbçılıq içində olduqlarından İzambard bir dəfə mağazadan yemiş oğurlamış və anasına aparmışdı. Anası isə onun yemişi oğurladığını öyrəndikdə İzambardın geri qayıdıb mağaza sahibindən üzr istəməsini tələb etmişdi. İzambard böyüdükcə musiqiyə olan sevgisi artırdı.

O ilk dəfə Fransada pop musiqiçi kimi fəaliyyətə başlamışdır, ilk olaraq Libre adlı albomu işıq üzü görmüşdü. Si Tu Savais adlı musiqisi isə Fransada ən çox dinlənilən mahnılar arasında birinci yerdə qərarlaşmışdı. Oxumaqdan əlavə İzambard həm bəstəkardı, həmçinin piano və gitarada çalmağı bacarır.

## [[İl Divo]]

2003-cü ilin dekabrında o dörd kişi müğənnidən ibarət beynəlxalq İl Divo qrupuna qoşuldu. Qrupda ondan başqa ispaniyalı bariton Karlos Marin, amerikalı tenor David Miller və isveçrəli tenor Urs Büler yer alırlar.

İl Divo qrupunun nəzdində iki arzusunun olduğunu qeyd etmişdi: dördlük üçün musiqi bəstələmək və fransızca oxumaq. Belə ki, qrupun Ankora adlı ikinci albomunda iki musiqi məhz fransız dilində səslənir:  "Je Crois en toi" və "Pour Que Tu M’Aimes Encore".

Qrupun ilk albomu İl Divo adlanır. Albom 2004-cü ilin noyabrında işıq üzü gördü və bir ildən də az bir vaxtda beş milyondan çox satış həyata keçirildi. İkinci albom - Ankora 7 noyabr 2005-ci ildə Birləşmiş Krallıqda, üçüncü albom Siempre isə 21 noyabr 2006-cı ildə ABŞ-də, 27 noyabr 2006-cı ildə isə beynəlxalq satışa çıxarıldı.

## Şəxsi həyatı

Sebastien İzambard 2005-ci ildə Avstraliyada turda olarkən tanış olduğu Renee Merfi ilə evlidir. 20 mart 2008-ci ildə onların Luka və Rouz adlı əkizləri dünyaya gəlmişdir. 23 may 2011-ci ildə isə onların üçüncü övladı Cud dünyaya göz açıb.

## Diskoqrafiya
#### Soloist
:2000 - Libre
#### Il Divo
:2004 - Il Divo
:2005 - Ancora
:2006 - Siempre
:2008 - The Promise
:2011 - Wicked Game
:2013 - A Musical Affair
:2015 - Amor & Pasión

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Continental AG

**Continental AG** — 1871-ci ildə Almaniyanın Hannover şəhərində qurulan təkər və avtomobil hissələri istehsal edən firmadır. Təkər istehsalı sayına görə Avropada 2-ci, dünyada 4-cü yeri tutur.

## İstinadlar
Robert Bosch GmbH

**Robert Bosch GmbH** (ümumi halda Bosch) — elektronika və mühəndislik firması. Şirkət 1886-cı ildə Almaniyanın Ştutqart şəhərində yaradılmışdır. Dünyanın ən böyük avtomobil hissələri istehsalçısıdır.

## İstinadlar
Şahzadə Əbülqasim türbəsi

**Şahzadə Əbülqasim türbəsi** — Azərbaycanın Lerik rayonunun Rvarud kəndində yerləşən türbə.

Şahzadə Əbulqasim "ariflərin sultanı, türbəti müqəddəs, taliblərin ən seçilmişi" kimi ad çıxarmış Nizaməddin Şahsəvar Gülani Kəsgərinin (Seyyid Babagil) sərkərdəsi, qoşun başçısı olmuşdur. Baba Gilani (Babagil) vəfat edəndən sonra yerini və qoşununa başçılığı Şahzadə Əbulqasimə vəsiyyət edir. Şahzadə Əbulqasim bir müddətdən sonra "seyidlər ocağı" kimi tanınan Rvaruda gəlmiş, burada yaşamış, hörmət qazanmış və müqəddəs bir şəxs kimi vəfat etmişdir. Elə o vaxtdan onun qəbri müqəddəs bir ziyarətgah kimi məşhurlaşmışdır. Türbə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınaraq dini turizm marşutuna daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Gəncə vilayəti

**Kirovabad vilayəti** — Azərbaycan SSR-də 1952—1953 illər arasında mövcud olmuş inzibati-ərazi. İnzibati mərkəzi Kirovabad şəhəri idi.

Kirovabad vilayəti 3 aprel 1952-ci ildə, Bakı vilayəti ilə eyni vaxtda təşkil edilmişdi. Bu vilayət Azərbaycan SSR ərazisinin şimal-qərb hissəsini əhatə edirdi və 28 rayona — Ağdam, Ağdaş, Ağcabədi, Ağstafa, Bərdə, Balakən, Dəstəfur, Gədəbəy, Göyçay, Xaldan, Xanlar, Şaumyan, Qax, Qazax, Qasım İsmayılov, Qutqaşen, Mirbəşir, Nuxa, Samux,  Səfərəliyev, Şamxor, Şaumyan, Tovuz, Ucar, Vartaşen, Yevlax, Zaqatala və Zərdab rayonlarına bölünürdü.

Vilayətin İcraiyyə komitəsinin sədri Sadıq Rəhimov, K(b)P vilayət komitəsinin sədri İmam Mustafayev idi.

Kirovabad vilayəti yaradıldıqdan 1 il sonra, 23 aprel 1953-cü ildə ləğv edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Bakı vilayəti
Bakı vilayəti

**Bakı vilayəti** — Azərbaycan SSR-də 1952–1953-cü illər arasında mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Bakı şəhəri idi.

Bakı vilayəti 3 aprel 1952-ci il tarixdə, Gəncə vilayəti ilə eyni vaxtda təşkil edilmişdi. O, Azərbaycan SSR ərazisinin bütün şərq və cənub hissəsini əhatə edirdi və 32 rayona — Əli Bayramlı, Astara, Astraxanbazar, Ağsu, Cəbrayıl, Dəvəçi, Jdanov, Zəngilan, İmişli, İsmayıllı, Qazıməmməd, Qaryagin, Qonaqkənd, Qubadlı, Qusar, Kürdəmir, Laçın, Lənkəran, Lerik, Mərəzə, Masallı, Puşkin, Saatlı, Sabirabad, Xaçmaz, Xızı, Xıllı, Xudat, Şamaxı və Yardımlı rayonlarına bölünürdü.

Vilayətin İcraiyyə Komitəsinin sədri Həsən Seyidov, K(b)P vilayət komitəsinin sədri Mirteymur Yaqubov idi.

Bakı vilayəti yaradıldıqdan 1 il sonra, 23 aprel 1953-cü ildə ləğv edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Gəncə vilayəti
Balanslaşdırılmış Göstəricilər Sistemi

**Balanslaşdırılmış Göstəricilər Sistemi** biznes əməliyyatlarını şirkətin strategiyasına uyğunlaşdıran, şirkətin strateji məqsədlərinə qarşı performansını yoxlayan, daxili və xarici kommunikasiyanı nizamlayan strateji planlama və idarəetmə sistemidir. Harvard Biznes Məktəbindən Robert Kaplan və David Norton tərəfindən 90-cı illərin əvvəllərində hazırlanan sistem şirkətlərin performansının balanslaşdırılmış şəkildə idarə edilməsi üçün ənənəvi maliyyə göstəricilərinə qeyri-maliyyə göstəricilərini əlavə etməyi nəzərdə tutur.

## İstinadlar
Şüvəlan mayakı

**Şüvəlan mayakı** — Abşeron arxipelaqında gəmilərə yol göstərmək məqsədilə sahil yaxınlığında inşa olunan hündür mərtəbəli tikili.

## Poçt markası üzərində

2013-cü ilin may ayında Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikası Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin "Azərmarka" şirkəti tərəfindən Abşeron arxipelaqının mayaklarına həsr olunmuş 5 ədəd poçt markası təqdim edilmişdir. Qiyməti 50 qəpik olan həmin markalardan biri Şüvəlan mayakına həsr olunmuşdur.

## İstinadlar
Sara Braytman

**Sara Braytman** — ingilis soprano, aktrisa, bəstəkar və rəqqasə. Sara Braytman dünyada ilk 66 milyon CD və 2 milyon DVD satışına nail olan sopranodur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* www.sarahbrightman.com
*
Voroşil Qukasyan

**Voroşil Levon oğlu Qukasyan** () — udiəsilli Azərbaycan dilçisi, türkoloq, qafqazşünas, udi dili və alban əlifbası üzrə mütəxəssis, filologiya elmləri doktoru (1973).

## Həyatı
Voroşil Qukasyan 1932-ci ildə Qəbələ rayonunun Nic kəndində udi ailəsində anadan olub. Bakı Dövlət Universitetini bitirib. Azərbaycan SSRİ Elmlər Akademiyasında çalışıb. 1965-ci ildə "Udi dilinin Nic dialektinin fonetik və morfoloji özəllikləri" mövzusunda namizədlik işini müdafiə edib. 1973-cü ildə "Azərbaycan və udi dilləri arasında əlaqələr" mövzusunda Dilçilik İnstitutunda doktorluq işini müdafiə edib. 1974-cü ildə dərc etdiyi "Udicə-Azərbaycanca-Rusca lüğət" indiyə kimi çağdaş udi dilinin hər iki dialektinin (Nic və Vartaşen) yeganə və ən böyük toplusu olaraq qalır. Ən son elmi işi V. İ. Aslanovla birgə yazdığı "Исследования по истории азербайджанского языка дописьменного периода" (1986) kitabı olub.

Elmi işlərinin çoxunu "Q.Voroşil" kimi imzalayırdı.

Nic kəndində torpağa basdırılıb.

## Əsərləri
### Kitabları:
* Udincə-azərbaycanca-rusca lüğət. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 1974. 
* Исследования по истории азербайджанского языка дописьменного периода. Баку: Издательство «Элм», 1986. 
* Qafqaz Albaniyası (tarixi-filoloji etüdlər). Bakı: "Öyrətmən" nəşriyyatı, 1993.

### Məqalələri:
* Voroşil Qukasyan. Udi dilində qohumluq terminləri (1961). 
* Voroşil Qukasyan. Qədim Ağvan əlifbası və udi dili haqqında (1962).
* В.Л. Гукасян. Ниджский диалект удинского языка (звуковой состав и некоторые фонетические процессы) (1963). 
* Voroşil Qukasyan. Azərbaycan və udi dillərinin qarşılıqlı əlaqələrinə dair (1966).
* В.Л. Гукасян. Удинские слова в «Истории Албан» (1968).  
* В.Л. Гукасян. К дешифровке албанских надписей Азербайджана (1968).  
* В.Л. Гукасян. Удинские слова в «Истории Албан» (1968).  
* В.Л. Гукасян. Опыт дешифровки албанских надписей Азербайджана (1969).  
* В.Л. Гукасян. Из истории изучения письменности Кавказской Албании (1969).  
* В.Л. Гукасян. Тюркизмы в «Истории Албан» Моисея Утийского (1971).  
* В.Л. Гукасян. К трехъязычию удин // Проблемы двуязычия и многоязычия (1973).

## Xarici keçidlər
* Ворошил Левонович Гукасян
Tehran universitetləri

İranın paytaxtı Tehran — Mərkəzi Asiyada əsas elm-təhsil mərkəzi sayılır. Tehranda ilk ali təhsil müəssisəsi — Darülfünun 1851-ci ildə yaradılmışdır. Tehran Universitetinin əsası isə 1933-cü ildə qoyulmuşdur. Bu, İranın ilk dövlət universiteti və ölkədə ən böyük universitetdir.

Şəhərdə 50-yə yaxın ali təhsil müəssisəsi var, onların sırasına aşağıdakılar daxildir:

İmam Əli Ordu Zabit Universiteti

Hərbi Tibbi Dövlət Universiteti

Ali Distansiyalı Təhsil İnstitutu “Fərabi”

Nəzəri Fizika və Riyaziyyat İnstitutu

Energetika İnstitutu

İran Polimerlər və Neft Məhsullarının Tədqiqatı İnstitutu

İran Telekommunikasiya Universiteti

Neft Tədqiqatı İnstitutu

Kərəc Müstəqil İslam Universiteti

Tibb Universiteti

“Bəkiyətulla” Tibb Universiteti

Polis Universiteti

Rey Müstəqil İslam Universiteti

Rudəhən Müstəqil İslam Universiteti

Tehran Beynəlxalq Universiteti

Tehran Müstəqil İslam Universiteti – Birinci Şöbə

Tehran Müstəqil İslam Universiteti – Mərkəzi Şöbə

Tehran Müstəqil İslam Universiteti – Şimal Şöbəsi

Tehran Müstəqil İslam Universiteti – Cənub Şöbəsi

Tehran Müstəqil İslam Universiteti – Tibb İnstitutu

Tehran Universiteti

Tehran Tibb Elmləri Universiteti

Tehran Tətbiqi Elm və Texnologiyalar Universiteti

“Xədit” Tehran Universiteti

Tehran Ekologiya Universiteti

“Əmirkəbir” Texnologiya Universiteti

“Tusi” Texnologiya Universiteti

“Şərif” Texnologiya Universiteti

“Əllamə Təbatəbai” Universiteti

“Əl-Zəhra” Universiteti

Aerodinamika Universiteti

“Bagir Əlolum” Universiteti

Yüksək Texnologiyalar Universiteti

Təsviri İncəsənət Universiteti

İmam Hüseyn Universiteti

İmam Səccad Universiteti

İmam Rza Universiteti

“Bəxəsti” Tibb Elmləri Universiteti

“Şaxəd” Tibb Elmləri Universiteti

Elm və Texnologiyalar Universiteti

Sosial Müdafiə Universiteti

“Təribat Müəllim” Universiteti

“Təribat Mədərəs” Universiteti

“Məlik Əştər” Texnologiyalar Universiteti

“Şaxəd” Universiteti

Şahid Bəxəsti Universiteti

Beynəlxalq Əlaqələr Məktəbi

İqtisadi Elmlər Məktəbi

Bütün İranda olduğu kimi, Tehran universitetləri də dövlət nəzarəti altındadır. Buna baxmayaraq, məhz tələbələr müxalifətin əsas hərəkətverici qüvvəsidir. Belə ki, 1979-cu il inqilabının ən fəal iştirakçıları tələbələr idi. Həmçinin, 1999-cu ilin yayında Tehran universitetinin tələbələri digər universitetlərə qarşı iğtişaş törətmiş və 6 gündən sonra bu qarışıqlıq yatırılmışdır.
Fermilab

**Fermilab** — ABŞ-də yaradılmış, Çikaqo yaxınlığında yerləşən hissəciklər fizikası laboratoriyasıdır. 1967-ci ildə əsası qoyulmuş, 1974-cü ildə Nobel mükafatı laureatı Enriko Ferminin şərəfinə adlandırılmışdır. Dünyanın ən böyük enerji fizikası laboratoriyası CERNdən sonra ikinci ən iri hissəcik sürətləndirici laboratoriyadır.

## Xarici keçidlər

* Fermi National Accelerator Laboratory
* ''Fermilab Today'' Daily newsletter
* Other Fermilab online publications
* A collection of fermilab facts and trivia 
* Fermilab Virtual Tour
* Architecture at the Fermilab campus
Ev

**Ev** ( ) — istirahət və yaşamaq yeri. Ev bir şəxs və ya ailənin yaşaması üçündür. Ümumiyyətlə evdə hamam, mətbəx, yataq otağı, vanna otağı, oturma otağı və s. mövcud ola bilər.

İndiki zamanda evlər üçün torpaq azlığı problemi mövcud olduğundan, mənzillər və binalar çoxmərtəbəli inşa edilir.

### Dairəvi evlər
Yaxın Şərq ölkələrində, habelə Cənubi Qafqaz və Orta Asiyada Eneolit və Erkən Tunc dövrləri üçün səciyyəvi olan yaşayış binaları. Azərbaycanda Kültəpə, Şomutəpə, Töyrətəpə və s. qədim yaşayış yerlərində aşkar edilmişdir. Daşdan və çiy kərpicdən tikilirdi. Dairəvi evlərə bitişik tikilən dördkünc otağı çox vaxt arakəsmə divarla iki hissəyə bölərək ondan anbar kimi istifadə etmişlər; evlərin divarları və torpaq döşəməsi saman qatışdırılmış gillə suvanırdı. Konusvarı və ya günbəz formalı damı saxlayan mərkəzi dirəyi bərkitmək üçün Dairəvi evlərin ortasında kiçik çuxura, ya da yastı daşa təsadüf olunur. Evi qızdırmaq üçün gil manqal, ocaq və ya kürədən istifadə etmişlər. Dairəvi evlərdə əkinçi-maldar tayfalar yaşamışlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Karvansara
* Ağ Ev
Şimali Nikosiya

**Şimali Nikosiya** və ya **Şimali Lefkoşa** (; ) — Şimali Kipr Türk Respublikasının paytaxtı. 2006-cı ilin məlumatına görə, Şimali Lefkoşa şəhərinin əhalisi 49.868 nəfərdir.

Bir çox və mühüm mağazalar, müasir ticarət mərkəzləri, restoranlar Şimali Lefkoşada yerləşib.

## Qalereya

Fayl:Cipro-Nicosia03.jpg|böyük xan məscidi
Fayl:Nikozja polnoc.jpg|Ərəb Əhməd məscidi
Fayl:Nicosia 01-2017 img20 View from Shacolas Tower.jpg|Səlimiyə məscidi
Fayl:Lefkoşa Türk Belediyesi (2).JPG|Türk Lefkoşanin Bəledəyəsı
Fayl:Nicosia 01-2017 img29 Kyrenia Gate.jpg|Kayryna qapısı
Fayl:University of Mediterranean Karpasia, Nicosia City Campus, Cyprus.jpg|Aralıq dənizi Karpasia Universiteti
Fayl:Rumi Museum - Northern Cyprus.jpg|Mövlana muzeyi
Fayl:Nicosia 01-2017 img33 AtatuerkSquare.jpg|Atatürk Meydanı
Fayl:Border between nort and south cyprus Nicosia.JPG|Şimali Lefkoşa və Lefkoşanin ayırmaq məhəlı
Fayl:TRNC Prime Ministry 1.jpg| Baş nazirin idarəsı
Fayl:Sign in Green line Nicosia.JPG|xoş gəlmək panelı
Fayl:North Nicosia Turkish Cypriot and Turkish flags and Atatürk monument.jpg|Bütün hissələri Türkiyə bayrağı , Kipr bayrağı göstərir


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Lefkoşa
* Şimali Kipr Türk Respublikası
Konstantin Çernenko

**Konstantin Ustinoviç Çernenko** (; ) — Sovet siyasətçisi və Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının beşinci Baş katibi olmuşdur. On üç ay sonra Sovet İttifaqına rəhbərlik etmişdir.

## Həyatı
Çernenko hazırkı Bolşaya Tes (Krasnoyarsk diyarı) kəndində yoxsul ailəsində anadan olub. 1929-cu ildə Komsomol sıralarına daxil olub. 1931-ci ildə Kommunist Partiyasının üzvüdür. Əsgərliyini tamamladıqdan sonra, Krasnoyarska qayıtdı. 1933-cü ildə Novosyolovsky rayon Partiya Komitəsində çalışmışdır. Çernenkonun karyerasında dönüş nöqtəsi tapşırıq əsasında 1948-ci ildən Moldova SSR Kommunist Partiyası təbliğat şöbəsinin rəhbəri olması idi. 1952-ci ildə gələcək lider Leonid Brejnev Moldova SSR-in birinci katibi olan Çernenkonun etibarını qazandı. Brejnev Ali Sovetinin (Sovet İttifaqı dövlət titullu rəhbəri) Rəyasət Heyətinin sədri seçildi sonra 1960-cı ildə, Çernenko heyətin sədri olmuşdur.

## Politbürodakı karyerası

1964-cü ildə Sovet lideri Nikita Xruşşov hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı etdi və Leonid Brejnev rəhbər seçildi. Partiya lideri kimi Brejnevin dövründə, Çernenko karyerasına uğurla davam etdi. O, Mərkəzi Komitənin Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsində 1965-ci ildə irəli sürülmüş və Siyasi Büronun gündəliyinə fərmanlarını və sərəncamlarını çoxsaylı Mərkəzi Komitəsinin layihəsini hazırlamaq üçün mandat kimi verilmişdir. Politbüronun üzvü seçilmişdir. O, həmçinin üst Partiya üzvlərinin müxtəlif ofis telefonlarını dinləmə cihazları nəzarət edirdi.

## Rəhbərlik dönəmi

Yuri Andropov ofisində yalnız 15 ay sonra, 1984-cü ildə vəfat etmişdir. Bu dönəmdə Çernenko sağlamlıq arayışı təqdim edərək, rəhbər postunun Qorbaçova verilməsini istəyib. Lakin onun bu xahişi yerinə yetirilməyib. Yegor Ligaçov xatirələrində yazır ki, axşam fevralın 12-də Çernenko rəhbər seçibibmiş. Fevralın 13-də Mərkəzi Komitəsinin plenar iclasında, Andropovun ölümümndən dörd gün sonra, Nazirlər Şurasının sədri, Premyer və Siyasi Büronun üzvü Nikolay Tixonovun Çernenkonun Baş katib seçiləcəyini bəyan edib, komitə lazımi qaydada yeni rəhbərə Kremldə iş otağı da verib.

## İstinadlar
II Konstantin Baqrationi

**II Konstantin** və ya **Mahmudqulu xan** — Kaxeti çarı (ö. 28.12.1732).

II Konstantin İslamı qəbul etmişdi. Məhəmmədqulu (Mahmudqulu) xan kimi tanınırdı.

## Həyatı
I İrakli Baqrationinin oğlu idi, İranda müsəlman olaraq böyüdülmüşdü. 1703-cü ildə İsfahan şəhərinin darğası olmuşdu. 1722-ci ildə Kaxeti çarı kimi hakimiyyətə başlamışdı. 4 may, 1723-cü ildə şahın əmri ilə VI Vaxtanqa hücum etmiş və Kartlini qısa müddətliyinə də olsa ələ keçirmişdi. Həmin vaxt Osmanlı ordusunun gözlənilməz hücumuna məruz qalan çar Gəncə-Qarabağ bəylərbəyi İbrahim paşa tərəfindən həbs olunmuşdu. 1725-ci ildə yenidən çarlığa qayıdan Konstantin Osmanlı ilə sülh bağladı. 28.12.1732də türklərə xəyanət edən çar öldürüldü və yerinə II Teymuraz gəldi.

İrəvanın hakimi olmuşdu.
II David

**II David** və ya **İmamqulu xan** () — Kaxeti çarı.

II David İslamı qəbul etmişdi. İmamqulu xan kimi tanınırdı.

## Həyatı
I İrakli Baqrationi və Anna Çolokaşvilinin oğlu olaraq 1678-ci ildə anadan olmuşdu. 1703-cü ildə vali, 1709-cu ildə çar olmuşdu. Dağıstan xalqlarına qarşı mübarizədə Balakən və Qaxı itirmişdi. Əvvəlcə Kartli çarı I Yese, 1719-cu ildən sonra VI Vaxtanq ilə müttəfiq olan çar yenə də qalib ola bilmirdi. 1722-ci ildə vəfat etdi və Qum şəhərində basdırıldı.

## Ailəsi
Çar II David Tarki şamxalının qızı Cahan bəyim ilə evlənmişdi. 3 övladı olmuşdu. Daha sonra siyasət gərəyi Sultan Hüseynin qızı Raziya Sultanla evlənmişdi. lkin bütün övladları birinci evliliyindən idi.
# Levan Baqrationi (Mahmud Rza Mirzə) — Gəncə bəylərbəyi (ö. 1734)
# Aleksandr Baqrationi (Əli Mirzə) — Kartli çarı
# Həsən Mirzə (ö. 1750) — Nadir şahın səfiri
Əli mirzə

**II Aleksandr** (Kartlidə)/**III Aleksandr** (Kaxetidə) və ya **Əli mirzə** () — Kartlinin və Kaxetinin çarı.

Aleksandr İslamı qəbul etmişdi. Əli mirzə kimi tanınırdı.

## Həyatı
II Davidin oğlu idi. Müsəlman olmuşdu. 1735-ci ilin avqustunda Nadir şahın Osmanlı üzərində qələbəsindən sonra Kaxetiya valisi olmuşdu. olmuşdu. Səfi xan ona nəzarət etmək üçün, Əli Qulu bəy isə vergi toplamaq üçün ona köməkçi təyin edilmişdi. Gələn il isə yerinə Arçil gətirilərək özü Kartli taxtında II Teymurazın yerinə keçdi. 1736-cı ildə Anna İoannovnaya məktub yazaraq ondan qorunmaq üçün kömək tələb etmişdi. 1737-ci ildə (bəzi mənbələrdə 1739) isə Qəndəharda, Nadir şahın Hindistan yürüşündə öldürülmüşdü.

## Ailəsi
Çar II Şansenin qızı Mariam ilə evlənmişdi. Onun 2 övladı olmuşdu:
# İvan Aleksandroviç Baqrationi (7 noyabr 1730 - 28 sentyabr 1795) - Pyotr adlı bir oğlu var idi, Rusiyada vəfat etmişdi.
# Anna Aleksandrovna Baqrationi (1723 - 19 mart 1780) - 1743-cü ildə Moskvada Pyotr İqoroviç Dadianovla evləndi.

## İstinadlar
Arçil

**II Arçil** və ya **Abdullah bəy** () — I Yesenin oğlu, Kartli naibi.

Arçil İslamı qəbul etmişdi. Abdullah bəy kimi tanınırdı.

## Həyatı

1713-cü ildə anadan olmuşdu. Müsəlman olduqdan sonra Abdullah bəy adını almışdı, 25 yaşında Nadir şahın naibi olan Arçil II Teymurazın dövründə Aşağı Kartli və Somxetinin hakimi oldu. 1747-ci ildə II Teymurazın yoxluğundan istifadə edərək Tiflisi ələ keçirən Arçil 1748-ci ildə məğlub olaraq dağlara çəkildi. 
## Ailəsi
Arçil I İrakli Baqrationinin qızı Kotevanla evlənmişdi. 5 oğlu və 1 qızı olmuşdu:
# Ağas (ö. 1765) - 1745-ci ildə Mariam Orbeliani ilə evlənmişdi.
# David (ö. 1767) - Elizbar Taktakişvilinin qızı Tinatin ilə evlənmişdi.
# Yese (ö. 30.11.1812) - Arsen adı ilə Tiflisdə rahib olmuşdu.
# Rüstəm Mirzə (ö. 1736–1755)
# Asan Mirzə (ö. 1736)
# Məryəm Bəyim - Azad xan Əfqan ilə evlənmişdi, sonra Revaz Andronikaşvili ilə evləndi.

## İstinadlar
I Yese

**Yese** () — Kartli çarı. Kartli kralı Levan şahzadə Tinatin Avalişvilinin oğlu, Kartli çarı "XI Georgi"nin qardaşı..

Yese İslamı qəbul etmişdi. Əvvəlcə şiə ikən **Əliqulu xan**, daha sonra sünni ikən **Mustafa paşa** kimi tanınırdı.

## Həyatı
Yese 1680-ci ildə qəyyum Levanın və ikinci həyat toldaşı Tinatin Avalişvilinin oğlu olaraq doğulmuşdu. Müsəlman olduqdan sonra Əliqulu xan adını götürən Yese 1708–1709-cu illərdə Kirman naibi, 1709–1711-ci illərdə isə Kirman bəylərbəyi olmuşdu. 1711–1714-cü illərdə isə Səfəvi ordusunun topçubaşı (artilleriya üzrə baş komandan) olmuşdu.

## Hakimiyyəti
1714-cü ilin martında VI Vaxtanq İslamı qəbul etmədiyi üçün onun yerinə çar olmuşdu. II David ilə ittifaq quran çar 1716-cı ilin iyunu çarlıqdan kənarlaşdırılaraq yerinə VI Vaxtanq gəldi.

## Həbs və dini dəyişiklik
Yesse Telaviyə köçdü və III Bakarın qəyyumluğu altında yaşamağa başladı. 1721-ci ildə VI Vaxtanq tərəfindən Kartli ədalət naziri təyin edildi. II Konstantin Baqrationinin hücuma hazırlaşdığını eşidən Yese 1723-cü ildə Osmanlıya qaçaraq sünni oldu və 1724-cü ildə Mustafa paşa adı ilə çar elan edildi. 1727-ci ildə öləndən sonra isə çarlıq institutu ləğv edildi.

## Ailəsi
Yese 2 dəfə ailə qurmuşdu:
* 1712-ci ildə Maryam Orbeliani (1692–1767) ilə: Georgi Allahverdi (1713–1762)
* Bir kənizlə:
** Arçil
** İshaq Aleksandr Baqrationi
** Levan Hüseyn Baqrationi
* I İrakli Baqrationinin qızı Yelena ilə:
# Teymuraz Baqrationi (1720–1788) — gələcək katolikos I Anton
# David (1716–1738)
# Nikolas
# İoane (ö. 1717)
# Xoreşan
# Anastasiya

## İstinadlar
VI Vaxtanq

**VI Vaxtanq** və ya **Hüseynqulu xan** () — XVIII əsr Kartli çarı, Gürcüstan dövlət xadimləri arasında ən məşhurlarından biri olmuş və ölkədə islahatlar etmişdir.

Vaxtanq İslamı qəbul etmişdi. Hüseynqulu xan kimi tanınırdı.

## Həyatı
15.9.1675də şahzadə Levanın və ilk həyat yoldaşı Tuta Qurielinin oğlu olaraq doğuldu. 1703-1714cü illər arasında qəyyum kimi hakimiyyətdə olmuşdu. 1707-1709cu illərdə "Vaxtanq qanunları" toplusunu yayımladı. 1714-cü ildə çar olmaq üçün İrana getsə də müsəlman olmadığı üçün qəbul olunmadı və həbs olundu. Qardaşı Yese yerinə çar qoyuldu.

## Həbs illəri
Sulxan-Saba Orbelianini həbsdə ikən Fransa kralı XIV Lüdovikə səfir göndərib yardım istəyən çar eyni yardımı papa XIII İnnokentivə VI Karldan da istəmişdi. Həbsdən qurtulmağın başqa yolu olmadığını görüb 1716-cı ildə müsəlman olaraq Hüseynqulu adını almışdı və Azərbaycan bəylərbəyi olmuşdu. Oğlu III Bakar isə Kartli qəyyumu olmuşdu.

## Hakimiyyəti
Çar titulu olsa da əslində Azərbaycan bəylərbəyi olan Vaxtanqın yerinə Kartlini oğlu idarə edirdi. 1719-cu ilə qədər vəziyyət dəyişmədi. I Pyotrun Xəzərsahili əyalətlərə yürüşü zamanı şaha xəyanət edən Vaxtanq 40.000 əsgər ilə Gəncədə rus ordusuna qoşulma üçün gözləməyə başladı. Lakin 1722-ci ildə fikrindən döndü və geri qayıtdı. 1723-cü ildə II Konstantin Baqrationi tərəfindən məğlub edilən Vaxtanq digər tərəfdən Osmanlı tərəfindən məğlub edildi. 1200 nəfərlə birlikdə Rusiyaya köməyə məcbur olan Vaxtanq 1724-cü ilin iyulunda Həştərxana gəldi. 25.3.1737də Həştərxanda vəfat etdi.

## Fəaliyyəti
Çar VI Vaxtanqın şairliyi vardı, çar şeir yazırdı və fars dilindən tərcümələr edirdi. Məşhur "Kəlilə və Dimnə"ni o, Sulxan-Saba Orbelianinin köməyi ilə gürcü dilinə çevirib. 1709-cu ildə ölkəyə çap maşınlarını gətirtmişdi. Onun dövrü həm də "Gürcü renesansı" adlanır. İncil də daxil olmaqla yüzlərlə xristian dini kitabını çap etdirmişdi.
 
## Ailəsi
1696-cı ildə çərkəz qızı Rusudan ilə evlənmişdi. Övladları:
# III Bakar
# Georgi Qruzinski
# Tamar - II Teymurazla evlənmişdi
# Anuka - Vaxuşti Abaşidze ilə evlənmişdi
Nigahdankənar övladları:
# Vaxuşti
# Paata

## İstinadlar
Xəzər lüğəti

**Xəzər lüğəti** — serb yazıçısı Milorad Paviçin ilk romanı, bestseller. 1984-cü ildə çap olunub, serb dilindədir, dünyanın bir çox dilinə çevrilib.

## Məzmun
Roman üç hissədən ibarətdir:

* **Qırmızı kitab** — xəzərlər haqqda xristian qaynaqları,
* **Yaşıl kitab** — xəzərlər haqqda islam qaynaqları,
* **Sarı kitab** — xəzərlər haqqda yəhudi qaynaqları.

Romanın kişi və qadın versiyası var: bir birindən yalnız bir abzasla fərqlənirlər.

Paviç əsərində xəzərlərin tarixini bədii şəkildə əks etdirən Yəhuda Halevinin "Kuzari" kitabının da adını çəkir.

## Xarici keçidlər
* Milorad Paviç — Xəzər lüğəti (kişi versiyası), rus dilində onlayn

## Həmçinin bax
* Xəzərlər
III Bakar

**III Bakar** () — Kartli çarı. VI Vaxtanqın oğlu. 1716–1719-cu illər arası atasının yerinə hökmdarlıq etmişdi. 1717-ci ildə Şah Sultan Hüseyn Səfəvi tərəfindən ona tac və qılınc göndərilmişdi. Həmin il müsəlman olaraq Şahnəvaz adını aldı və Azərbaycan general-qubernatorluğuna gətirildi. Osmanlı ordusunun işğalından sonra 1724-cü ilin iyulunda Rusiyaya köçmüşdü. 1743-cü ildə Moskvada gürcü dilində İncil çap etdirmişdi. Bakar Vaxtanqoviç Qruzinski kimi də tanınırdı. 1750-ci ildə Moskvada vəfat etdi.

5 övladı vardı:
# Aleksandr Qruzinski (1726–1791)
# Dimitri (1727–1745)
# Stefan (1729–1744)
# Leon (1739–1763)
# Elizabet (1712–1786)

## İstinadlar
Pəyam Sadiqiyan

**Pəyam Sadiqiyan** (, 29 fevral 1992) — İran futbolçusu, İran milli futbol komandasının oyunçusu.

## Həyatı
Pəyam Sadiqiyan 1992-ci ildə İranın Təbriz şəhərində anadan olub. Persepolis klubunun yarımmüdafiəçisidir

## İstinadlar
Milorad Paviç (yazıçı)

**Milorad Paviç** (; ) — Yuqoslaviya və Serbiya yazıçısı, şairi, postmodernizm və sehrli realizm nümayəndəsi, tərcüməçi və XVII–XIX əsr serb ədəbiyyatının tarixçisi.

## Qalereya

Fayl:Monument to Milorad Pavić (Belgrade).jpg|Belqraddakı Taşmaydan parkında Milorad Paviçin heykəli


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milorad Paviçin rəsmi saytı
* http://xezerjurnali.az/az/articles/id:43

## Həmçinin bax
* Xəzər sözlüyü
Keyxosrov (Kartli)

**Keyxosrov** — Kartli çarı, şahzadə Levanın oğlu idi. Çar olmasına baxmayaraq heç vaxt Gürcüstanda olmadı və İranda yaşadığı üçün qəyyum olaraq yerinə VI Vaxtanq hakimlik edirdi.

## Həyatı

1703-cü ildən bəri Səfəvi sarayında yaşayan Keyxosrov İsfahanın naibi və darğası kimi yüksək vəzifələrdə işləmişdi. 1709-cu ildə əmisi XI Georginin ölümündən sonra çar oldu. Çar həmin il Əfqanıstandakı Səfəvi ordusunun sipəhsaları, Bərdə və Təbrizin hakimi vəzifəsinə yüksəldildi. Mir Veys xandan intiqam almaq üçün 1709 və 1711-ci illərdə hücuma keçən çar məğlub olaraq öldürülmüşdü.

## Ailəsi
Giorgi adlı birinin qızı Ketevanla (ö. 3 may 1730) evlənmişdi. Övladları:
# David (1710-1738)
# Ana (ö. 1786)
# Xoreşan (ö. 1722) - Şah Sultan Səfəvi ilə evlənmişdi.
# Şahnəvaz

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Naturizm

|thumb|right|250px|Nudistlər üçün nəzərdə tutulmuş təbiət gəzintisi.

**Nudizm** - İnsanların çılpaq formada hərəkət etməsi. Nudizm əsasən Avropa ölkələrində geniş yayılmışdır. Almaniyada və digər ölkələrdə xüsusi nudist çimərlikləri, hotellər, kamplar, saunalar və idman zalları fəaliyyət göstərir ki, burada insanlar tam çılpaq formada gəzir, söhbətləşir və əylənirlər. Ölkələrin mentalitet qaydalarına uyğun olaraq nudizmə münasibət hər bir ölkədə fərqlilik təşkil edir.

## Xarici keçidlər

* Almaniyanın çılpaq həqiqəti - nudizm.
Müctəba Cəbbari

**Müctəba Cəbbari** (, 16 iyun 1983) — 1983-cü ildə İranın Tehran ostanının Rübat Kərim şəhərində anadan olub. Jəbbari əslən Ərdəbildəndir. Müctəba Cəbbari İstiqlal klubunun yarımmüdafiəçisidir.

## Klub karyerası

### Erkən illər
Atasının İran İslam Respublikası Dəmir Yolları işçisi olduğu üçün Cabbari klub futboluna Rah Ahan üçün oynamağa başladı. Klubdakı məşqçisi Əhədi tezliklə “İstiqlal” gənclər komandasına keçdi və Cabbarı da özü ilə apardı. Təcrübə qazanmaq üçün onu Aboomoslem-ə icarəyə verdilər. O, Aboomoslem ilə Hazfi Kubokunun finalına çıxan komandanın bir hissəsi idi.

### Esteğlal
Daha sonra 2005-06 mövsümündə möhkəm Esteğlala qoşuldu. [sitat lazımdır] O, həmin mövsüm komandaya çempionluq qazandırmağa kömək etdi.

2006-cı ildə zədələndi və 2006-07-ci il mövsümünün ikinci yarısına qədər oynamağa hazır deyildi, 2007-ci il yanvarın 27-də Saipa ilə qarşılaşmada 20 dəqiqəlik oyunda geri qayıtdı. O, klubun başlanğıcına qayıtdı 2007-08 mövsümü üçün heyət. O, Esteghlal'ın Həzfi Kubokunun final qələbəsində Pegah'ın atasını itirdiyi bir gündə 3-0 qalibiyyətində qol vuran və asistentlik edən əsas oyunçu idi. Keçmiş klubu Aboomoslem üzərində 2-0 qalib gələrək 2008-09 mövsümündə Esteğlalın ilk qolunu vurdu.

Cabbari, Fransa Liqa 1-in Grenoble Foot 38 ilə mühakimə olunurdu, lakin Grenoble Foot 38 maliyyə problemləri ilə üzləşdiyi üçün imzalanmadı. O, ilk AFC Çempionlar Liqasından sonra klub məşqçisi ilə müəyyən problemlər yaşayıb və klub tərəfindən cərimələnib. O, 2009-10 mövsümünə həmişə olduğu kimi zədə ilə başladı və mövsümün çox hissəsini kənarda saxladı və yalnız bir neçə matçda çıxış etdi, lakin 2010-11 mövsümündə adi oyunçulardan birinə çevrilə bildi. 16 sentyabr 2011-ci ildə Tehran derbisində qol vurdu və matçın ən yaxşı oyunçusu seçildi. O, bu mövsümdə ikinci dəfə Həzfi Kubokunu qazanıb. O, həmçinin dörd ildən sonra 2012-13 mövsümündə Esteghlalın liqa titulunu qazanmasına kömək etdi.

### Sepahan
Son bir neçə ildə klub rəhbərliyinə qarşı etdiyi çox sərt tənqidlərdən sonra, 2013-cü ilin iyul ayının əvvəlində müqavilənin uzadılması ilə bağlı bəzi uğursuz ilkin danışıqlardan sonra klubun sədri dedikləri üçün rəsmi üzr istəyənə qədər irəliləməmək qərarına gəldi. Eyni zamanda Cabbari 2 həftəyə yaxındır ki, klubdan üzrxahlıq gözlədiyini iddia edib. Nəhayət, üzr istəməyib və 2013-cü il iyulun 6-da “Sepahan”la bir illik müqavilə imzalayıb. “Sepahan”da cəmi 5 oyun keçirdikdən sonra o, “Sepahan”ın baş məşqçisi Zlatko Kranjçar tərəfindən qovuldu və məşqlərə qadağa qoyuldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official Website 
* Mojtaba Jabari  at TeamMelli.com
* Facebook Official Fan Page
XI Georgi

**XI Georgi** yaxud **II Şahnəvaz xan** (**Gurgin Xan)** — V Vaxtanqın böyük oğlu idi.

## Həyatı
1651-ci ildə anadan olmuşdu. 25 yaşında Kartlidə çar olmuşdu. XI İnnokenti ilə əlaqəyə keçən çar katolik olmaq haqda düşünürdü. 1688-ci ildə Şah Süleyman Səfəvi tərəfindən vəzifəsindən uzaqlaşdırılaraq yeri I İrakli Baqrationiyə verildi. Qardaşı I Arçilin yanına qaçan Georgi onu İmeretiya taxtına çıxardı.
 
## Hakimiyyət uğrunda mübarizə
Çarlıqdan uzaqlaşdırılmış II Şahnəvaz xan 4 il Nəzərəli xanla mübarizə aparsa da özbaşına heç nəyə nail ola bilmədi. Ona bu döyüşlərdə keçmiş Gəncə bəylərbəyi Abbasqulu xan kömək edirdi. 1699-cu ildə Georgi yeni şah olan Şah Sultan Hüseyn Səfəvi Kirman bəylərbəyliyi vəzifəsinə gətirildi. 1703-cü ildə yenidən çar oldu. Mir Veys xan üsyanını yatırmaq üçün Əfqanıstana gedən çar üsyanı yatıraraq Mir Veysi şah sarayına gətirdi. Lakin sarayda olan hərcmərclikdən və saray intriqalarından istifadə edən Mir Veys Məkkəni ziyarət etmək adı ilə şah sarayını tərk edir. Daha sonra geri qayıdan Mir Veys özünü yaxşı kimi qələmə verir və bir ziyafət təşkil edərək çar Georgini və onun silahdaşlarını dəvət edir və onun bütün adamlarını burada qətlə yetirir. Qətlə yetirilmiş çarın paltarlarını geyinib Qəndəhara daxil oldu.

## Gürgin xan kimi

XVIII əsrin əvvəllərində yaranmış ağır vəziyyət, halinin qarşılasdığı çətinliklər, İran tarixinin bu dövründə baş vermiş hadisələr bu tarixi əlamətdar etmişdir. Belə hadisələrdən biri Şah Sultan Hüseynin taxtdan salınması, onun və səfəvi sahzadələrinin öldürülməsi oldu. Aciz Sultan Hüseyn atasının vəsiyyətinə zidd olaraq, taxta əyləşdirildikdən sonra 1694-cü ildə Şahnəvaz xan ləqəbli gürcü Gürgin (Georgi) xanı Qəndəhara hakim göndərdi. Xristian olan bu səxs əhaliyə zülm etməyə və tamahkarlıqla məşğul olmağa başladı. Bu da sonralar təriqət ayrılığı cəhətdən çəkişmələrə yol açdı. Gürgin xan Qəndəharda 5 il hakim olmuş və bu müddətdə öz siyasətini heç dəyişməmişdi. Qəndəhar əhalisi onun əlindən bezmişdi.

## Ailəsi
Çar Baqrationi-Davidaşvili ailəsindən Tamara ilə evlənmişdi, bu evlilikdən 2 övladı: Baqrat və Mariam doğulmuşdu. Başqa bir evlilikdən olan qızı Rodami isə İmereti çarı VII Georgi ilə evlənmişdi.
V Vaxtanq

**V Vaxtanq** yaxud **I Şahnəvaz xan** — Muxrani qolundan ilk Kartli çarı.

Vaxtanq İslamı qəbul etmişdi. Şahnəvaz xan kimi tanınırdı.

## Həyatı
Çar I Rüstəm tərəfindən 1653-cü ildə vəliəhd təyin edilmişdi. II Abbas ona Şahnəvaz adını vermişdi. 1658-ci ildə çar elan olunmuşdu.

## Hakimiyyəti
1660-cı ildə Araqvi eristavı I Zaalı öldürtmüşdü. 1661-ci ildə oğlu I Arçili İmereti taxtına gətirmişdi. 1664-cü ildə I Arçili həm də Kaxetiya taxtına gətirdi. II Abbasdan sonra Səfəvi taxtına Şah Süleyman Səfəvi (II Səfi) çıxdı. Şah Süleyman (1666 - 1694) 1674-cü ildə yenidən Kaxetiyaya qayıdan İraklini yanına çağırtdırdı. Şahın İraklini Kaxetiyaya hakim təyin edəcəyindən qorxuya düşən Şahnəzər xan (I Arçil) atası Şahnəvaz xanla məsləhətləşmədən İmeretiyaya qaçdı. Hadisələri diqqətlə izləyən Süleyman şah, Şahnəvaz xanı təcili olaraq yanına çağırtdırdı. Şahnəvaz xan yolda vəfat etdi və onu Qumda, mənəvi atası Rüstəm xanın (I Rüstəm) yanında dəfn etdilər.

## Ailəsi
2 dəfə evlənmişdi. İlk həyat yoldaşı Rodam Orbeliani, ikinci həyat yoldaşı isə Mariam idi. Övladları:
# I Arçil - Kaxetiya və İmereti çarı
# XI Georgi - Kartli çarı
# Aleksandr (İsgəndər Mirzə) - İsfahan darğası
# Levan - Kartli qəyyumu
# Luarsab
# Solomon (Süleyman Mirzə)
# Anuka - II Abbasla evlənmişdi
Burberry

**Burberry Group Plc** — 1856-cı ildə İngiltərədə Tomas Börberi tərəfindən yaradılmış firma. Burberry geyim, parfümeriya və moda aksesuarları istehsalçısıdır.

Business Weekly'yə əsasən Burberry dünyanın 98-ci ən qiymətli brendidir.

## İstinadlar
Fenilalanin

Fenilalanin həyat üçün önəmli aminturşulardan biridir. Təbii halda məməlilərin südlərində mövcuddur. Süd və müxtəlif növ içki məhsulları istehsalında istifadə olunur. Antidepressiv təsiri vardır.
Qlutamin

**Qlutamin** — standart genetik kodlaşdırmada mövcud 20 aminturşulardan biri. Protein sintezi və böyrəklərin turşu mühitinin tənzimlənməsi kimi funksiyaları vardır.
I Rüstəm

**I Rüstəm** — Kartli-Kaxetiya kralı.

## Həyatı
1565-ci ildə XI Davidin kiçik oğlu olaraq dünyaya gəlmişdi. 1618-ci ildə İsfahan darğası olaraq fəaliyyət göstərmişdi. Marabda döyüşündə Georgi Saakadzenin ordusunun sağ cinahını idarə edirdi. 1630-cu ildə Səfəvi ordusuna komandanlıq edərək Bağdadı ələ keçirmişdi. 1633-cü ildə Kartli kralı təyin olunmuşdu. 1648-ci ildə I Teymurazı ağır məğlubiyyətə uğradaraq həm də Kaxeti kralı olmuşdu. Övladı olmadığı üçün 1653-cü V Vaxtanqı vəliəhd təyin etmiş, özü isə 1658-ci ildə vəfat etmişdi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar