open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elgaria kingii

**Elgaria kingii** (*Madrean alliqator kərtənkələsi*) — Həmçinin "Kral alliqator kərtənkələsi" və Meksika ispancasında "el lagarto de montaña" kimi tanınan, "Anguidae" fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ ABŞ-nin cənub-qərbində və bitişik şimal-qərbi Meksikada yayılmışdır.

## Etimologiya

Növün xüsusi adı "*kingii*", Cənubi Amerikanın sahilini tədqiq edən Avstraliya doğumlu Krallıq Donanması zabiti Filip Parker Kinqin şərəfinə verilmişdir.

## Coğrafi yayılma

"E. kingii" ABŞ-nin cənub-şərqi Arizona və cənub-qərbi Nyu-Meksiko ştatlarından cənuba doğru Meksikanın Xalisko, Kolima, Nayarit, cənub-şərqi Sakatekas və cənub-qərbi Aqvaskalyentes əyalətlərinə qədər rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elgaria multicarinata

**Elgaria multicarinata** (*Cənub alligator kərtənkələsi*) — Anguidae fəsiləsinə aid olan ümumi bir kərtənkələ növü. Bu növ Şimali Amerikanın Sakit okean sahilində yayılmışdır. Aşağı Kaliforniyadan Vaşinqton ştatına qədər olan ərazilərdə otlaqlar, çaparal, meşələr və hətta şəhər ərazilərində yaşayır. Quru iqlimlərdə rütubətli ərazilərdə və ya çayların yaxınlığında tapıla bilər. Beş yarımnövü tanınır.

## Təsvir

Cənub alligator kərtənkələsinin burnundan anal dəliyə qədər olan uzunluğu (SVL) 3 ilə 7 düym (8 ilə 18 sm) arasında dəyişir. Quyruq daxil olmaqla uzunluğu 1 fut (30 sm) çata bilər. Yumru və qalın bədəni, kiçik ayaqları və bədənindən iki qat uzun ola bilən bir qədər tutma qabiliyyəti olan uzun quyruğu var. Bir çox kərtənkələ kimi, bu növ də hücuma məruz qaldıqda quyruğunu ataraq qaçmaq fürsəti əldə edə bilir. Orta hesabla 10–15 il yaşayır və qapalı şəraitdə yaxşı yaşayır.
Bu növün rəngi dəyişkəndir və üst tərəfi qəhvəyi, boz, yaşıl və ya sarımtıl ola bilər, tez-tez belin ortasında qırmızı ləkələr olur. Adətən bel, yanlar və quyruq üzərində 9 ilə 13 arasında tünd eninə zolaqlar və bitişik ağ ləkələr var. Bu zolaqlar aydın ola bilər və ya qırmızı və ya sarı rənglə örtülə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Western Ecological Research Center: "''Elgaria multicarinatus'' ", the southern alligator lizard
*Nafis, G. / californiaherps.com "''Elgaria multicarinata multicarinata'' ", the Forest Alligator Lizard (California Alligator Lizard)
Hemidactylus brookii

**Hemidactylus brookii** — Ümumi adları ilə "Bruk ev gekkonu" və ya "xallı ev gekkonu", "Gekkonlar|Gekkonidae" fəsiləsinə aid geniş yayılmış bir kərtənkələ növü.

## Etimologiya

Növün elmi adı olan "*brookii*", britaniyalı macəraçı Ceyms Brukun şərəfinə verilmişdir.

## Təsvir

Burun hissəsi göz və qulaq açılışı arasındakı məsafədən bir qədər uzundur, orbitin diametrindən təxminən iki qat böyükdür, alın konkavdır, qulaq açılışı kiçik, oval, şaquli və gözün diametrinin təxminən üçdə biridir, ənsədə çox kiçik yumru tuberkullar var. Rostral dördbucaqlıdır və ortada yarıq var, burun dəliyi rostral, birinci üst dodaq və üç nazal tərəfindən əhatə olunub, üst nazal digəri ilə təmasda deyil. 8–10 üst və 7–9 alt dodaq; mental böyük, üçbucaqlı; 2–3 cüt çənə qalxanı var, orta hissə tikiş əmələ gətirir. Boğazın pulcuqları qranulyardır. Bədən kiçik qranullarla örtülüdür, böyük killi üçbucaqlı tuberkullarla qarışıq və 16–20 uzununa sıra halında düzülüb, xarici tuberkulların kili zəifdir; yanlardakı ən böyük tuberkulların diametri qulaq açılışının diametrindən böyükdür. Qarın pulcuqları boğazdakılardan daha böyükdür, siklik və üst-üstə düşəndir. Erkəklərin hər tərəfində 7–20 femoral por var. Quyruq yastılaşmış, halqalı və 8 və ya 6 sıra dikənə bənzər tuberkullarla örtülüdür, alt tərəfdə eninə genişlənmiş plitələr var. Ətraflar qranulyar, arxa ayaqların yuxarı hissəsində böyük killi tuberkullar var; barmaqlar sərbəst, genişlənmiş, sərbəst distal oynaq uzundur, daxili barmaqların altında 3–6, orta barmaqların altında 6–8 lamell var.
Üst tərəfi sarımtıl-qəhvəyi rəngdədir və qeyri-müntəzəm tünd ləkələr var, başın yan tərəfində bir və ya iki tünd xətt var və gözdən keçir, dodaqlarda tünd zolaqlar var. Alt tərəfi ağdır, bütün pulcuqlar tünd qəhvəyi nöqtələrlə örtülüdür. Cavan nümunələrdə belində ağ tuberkullardan ibarət eninə xətlər var; quyruqdakılar tamamilə ağdır.
Baş və bədən uzunluğu 58 millimetr (2.3 düym), quyruq uzunluğu 60 millimetr (2.4 düym).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Hemidactylus mabouia

**Hemidactylus mabouia** (*Tropik ev gekosu kərtənkələsi*) — Həmçinin "Afro-Amerika ev gekosu" və "kosmopolit ev gekosu" kimi tanınan, Gekkonidae fəsiləsinə aid olan bir ev gekosu növü. Bu növ ilkin olaraq Afrika'nın Sahara çölünün cənubunda yayılmışdır. Lakin, insanlar tərəfindən təsadüfən təqdim edildiyi Şimali, Mərkəzi və Cənubi Amerika ilə Karib hövzəsində də tapılır.

## Təsvir

"Hemidactylus mabouia" kiçik bir kərtənkələdir, orta ümumi uzunluğu (quyruq daxil olmaqla) 10–12,7 sm (3,9–5,0 düym) və orta çəkisi 4,6 qram (0,16 unsiya) təşkil edir. Dişilər orta hesabla erkəklərdən bir qədər böyükdür, erkəklərin orta burundan anal açıqlığa qədər olan uzunluğu (SVL) 51,56 mm (2,030 düym), dişilərin isə 54,47 mm (2,144 düym) təşkil edir. Normalda qara və qəhvəyi zolaqlı rəngdə olan bu geko, ətraf mühitin temperaturu və işıqlandırmasına əsasən tədricən rəngini dəyişə bilir, onun pulcuqlarının rəngi tünd qəhvəyidən açıq boz rəngə qədər dəyişir. Tropik ev gekosunun barmaqlarının alt xüsusilə pulcuqlu lamellalara malikdir, bu da ona şaquli səthləri tutmağa imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://www.researchgate.net/profile/Ruben_Regalado3/publication/252170251_Roles_of_Visual_Acoustic_and_Chemical_Signals_in_Social_Interactions_of_the_Tropical_House_Gecko_Hemidactylus_mabouia/links/580a5a9408ae74852b53031b.pdf
* Geckos May Be Famously Sticky, but Here's What Stumps Them
Botal qalası

**Botal qalası** Böyük Britaniyanın İngiltərə bölgəsində Nortamberlend qraflığında yerləşən tarixi qaladır. Qala Şimal-Şərqi İngiltərənin ən əhəmiyyətli orta əsr memarlıq abidələrindən biri hesab olunur. 

## Tarixi
XII-ci əsrdə qalanın əsaslı inşası 1340-1350-ci illərdə başa çatmışdır. Onun tikintisi İngiltərə ilə Şotlandiya arasında sərhəd müharibələri dövrünə təsadüf edir. Orta əsrlərdə qala həm müdafiə məqsədi daşıyır, həm də zadəgan ailələrinin iqamətgahı kimi xidmət edirdi.
XV-ci əsr qala Percy ailəsinin (Nortamberland qrafları) mülklərindən biri olmuşdur. Botal qalasını bir neçə dəfə təmir olunmuşdur.
Burada qotik üslubunun elementləri ilə yanaşı, Tudor dövrünün memarlıq xüsusiyyətləri də öz əksini tapmışdır. Qala klassik avropa üslubunda, daşdan tikilmişdir. 
Qala xüsusi ilə 14 iyun 1985-ci ildə imzalanan Şengen sazişi ilə məşhurdur.
Qala artıq müdafiə xarakterini itirmiş, aristokratların yaşayış məskəni kimi istifadə olunurdu. Ətrafında kiçik park və Mosel çayına açılan gözəl mənzərə yerləşir.

Berthamın qızı Helenin nigahı sayəsində qala 14-cü əsrdə Oqle ailəsinə keçdi. 

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Qala tipik orta əsr müdafiə istehkamı kimi tikilmişdir. Qüllələr və qala divarları hələ də öz formasını saxlayır. İçəridə böyük zal, yaşayış otaqları, mətbəx və müdafiə məqsədli keçidlər mövcuddur. Sonrakı dövrdə interyer yenilənmiş, daha çox yaşayış üçün hazırlanmışdır.
Botal qalası tarixi-mədəni irsi nümunəsi kimi Böyük Britaniya tərəfindən qorunur.
Qala Nortamberlandın zəngin feodal tarixinin canlı şahididir.

## İstinadlar
Şabaş

**Şabaş** — Toy məclislərində oynayanlara xanəndə və çalğıçılar üçün verilən pul, toy və nişan məclislərində rəqs edən şəxslərin başı üzərində havaya atılan, ayaqları altına səpilən, yaxud ağzına və əlinə verilən, həmçinin xanəndə və çalğıçılara həvəsləndirmək məqsədilə önünə atılan kağız pul adətidir. Şabaş adəti Azərbaycan xalqının toy və nişan mərasimlərinin mühüm tərkib hissəsidir və xalqın qonaqpərvərlik, sevinc və təntənə ənənələrinin canlı təzahürüdür.

## Təsviri
Bu söz, xüsusilə xanəndə (müğənni), çalğıçılar (musiqiçilər) və digər mərasim iştirakçılarına göstərilən təşəkkür və maddi mükafat anlamına gəlir. Şabaş adətən rəqs bitdikdən sonra toplanır və ya musiqiçilərə, ya da toy sahibinə çatır. Bu məsələ əvvəlcədən razılaşdırılır. Rəqs bitdikdə oynayanlar əllərindəki pulları çalğıçıların qabağında açıq qoyulmuş musiqi alətinin qabına — məsələn, dəf və ya qarmon qabına atırlar. Yerə səpələnmiş pulları da adətən bir-iki gənc yığıb həmin qutuya yığır. Bəzən isə qonaqlar onlara verilən şabaşı özlərində saxlayırlar.

Şabaş vermək rəqs edən qohumun, dostun və ya rəqqasın gözəl oyunu üçün minnətdarlıq və xoş arzu ifadəsidir. Hər iki tərəf — həm verən, həm alan — bunu sevinc və razılıqla qəbul edir. Əgər rəqs edənə pul verilməzsə, bu, onun üçün xəcalət sayılır. Adətə görə, rəqs edən şəxs tanışının qabağında bir müddət yerində oynayarsa, həmin tanış ona pul verməlidir.

Toy məclislərində bəzən "zirək" uşaqlar peyda olur, yerə səpələnmiş pullardan bir qədər toplayıb tez aradan çıxmağa çalışırlar. Bu uşaqları adətən fərraş qovur.

Bəy və gəlin öz toylarında ayrı-ayrılıqda rəqs etdikdə şabaş ən yüksək səviyyədə verilir. Qız toyunda gəlin rəqs edərkən yengəsi məclisdəkiləri pul verməyə təşviq edir və müxtəlif şüarlar səsləndirir:
*“Ay şabaş, gəlin başına verin a…”,*
*“Toy yiyəsinin başına, ay şabaş!”* və s.

Oğlan toyunda isə bəy rəqs etdikdə yaxınları ona pul verməyə çalışır. Bəzi qonaqlar pulu bəyin papağının altına və ya alnına yapışdırır, bəy isə bu pulları xanəndə və çalğıçılara atır və ya özü saxlayır.

## Tarixi
Keçmişdə bəyin boynuna xələt salmaqla kifayətlənirdilər. Varlı toylarında xanəndə və rəqqaslara pul atmaq təhqir sayılırdı. Əski ədəbi mətnlərdə bu adət "nisar" kimi tanınırdı və metal pul, qəpik-quruş, yaxud nazik qızıl təbəqələr şəklində həyata keçirilirdi.

Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən 1910-cu ildə yazılmış "O olmasın, bu olsun" operettasında dördüncü məclisdəki toy səhnəsində Məşədi İbad "Mirzəyi" rəqsini şabaş yığa-yığa ifa edir.

Azərbaycanda şabaş adətinin müxtəlif bölgələrdə fərqli tələffüzləri mövcuddur:
* Şəki bölgəsində "şabbaş", "şavaş", "şeyşavaş"
* Bəzi yerlərdə isə "haşşabaş" kimi deyilir.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan toy adətləri

## İstinadlar
Luis Bryus

**Luis Bryus** () — amerikalı fizik. Fiziki kimya və kvant nöqtələri sahəsində mütəxəssis. 2023-cü ildə Aleksey Yekimov və Munqi Bavendi ilə birlikdə kimya üzrə "Nobel" mükafatı almışdır.

## Həyatı
1943-cü ildə 10 avqustda Klivlenddə anadan olub. 1965-ci ildə Rays Universitetində bakalavr dərəcəsini və 1969-cu ildə Kolumbiya Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır. 1973–1996-cı illərdə Bell Laboratoriyasında çalışmışdır. 1996-cı ildən Kolumbiya Universitetində işləməyə başlayıb. 1984-cü ildə o, kolloid məhlullardakı yarımkeçirici mikrokristallar haqqında məqalə dərc etdirdi və iki ildən sonra onlar "kvant nöqtələri" adlandırıldı.
1998-ci ildə Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının, 2004-cü ildə ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü və 2009-cu ildə Norveç Elmlər Akademiyasının xarici üzvü seçilib.

## Mükafatları
* 2001-ci il-Irving Lengmuir mükafatı
* 2006-cı il -Vud Mükafatı
* 2008-ci il -Kavli Mükafatı
* 2009-cu il -Uillard Gibbs mükafatı
* 2010-cu il -Kimya Elmləri üzrə ABŞ MEA Mükafatı
* 2011-ci il -Peter Debay Mükafatı
* 2012-ci il -Bauer Mükafatı
* 2023-cü il -Kimya üzrə "Nobel" Mükafatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kamilo Duran

**Kamilo Duran** () – Kolumbiyalı peşəkar futbolçu. Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Qarabağ Futbol klubunda hücumçu və vinger kimi çıxış edir.

## Karyerası
Kamilo Duran futbola Kolumbiyanın Santa Marta şəhərindəki "Cozi Córner Niko" klubunun uşaq komandasında başlayıb. Daha sonra "Huracan La Oço" və Medelini təmsil edən "İnderpendyente" klublarının gənclik akademiyalarında çıxış edib.

2 sentyabr 2021-ci ildə Braziliyanın Flamenqo klubu satınalma opsiyonu ilə onu icarəyə götürür və futbolçu "Flaminqo"nun gənclər komandasına qoşulur. 2022-ci ildə icarə müqaviləsi başa çatan futbolçu "İnderpendyente" klubuna geri dönür və dərhal da Portuqaliyaya yollanır.

2022-ci ildə Portuqaliyanın bRegional Liqasında çıxış edən "Luzitaniya" klubuna keçir. Burada ilk mövsümündə 20 matçda meydana çıxaraq 19 qol vurur və komandasının yüksək liqaya çıxmasına kömək edir.

20 yaşlı gənc Kamilonun "Luzitaniya" klubundakı oyunu skautların diqqətini cəlb edir və 9 iyul 2023-cü ildə o, Portuqaliya Primeyra Liqasında iştirak edən "Eştrela" klubuna keçir. Ancaq klubun əsas komandasına daxil edilməyən futbolçu "Eştrela"nın ikinci komandasına göndərilir. Klubun ikinci komandası ilə Portuqaliya regional liqasında 3 oyunda meydana çıxaraq 3 qol vurur. Əsas komandada oynamaq imkanlarının olmamasına görə futbolçu "Eşttella"nı tərk edərək "Luzitaniya" klubuna qayıdır. 2023/24 mövsümündə "Luzitaniya" klubunun heyətində meydana çıxdığı 8 oyunda 12 qol vurur və komandanın Portuqaliya 3-cü Liqasına çıxmasında böyük pay sahibi olur.

2024-cü ildə "Luzitaniya" klubunun baş məşqçisi Rikardo Pessoanın "Portimonense" klubuna baş məşqçi təyin edilməsindən sonra "Portimonense" klubuna keçir. 2024/25 mövsümündə Portuqaliya ikinci Liqasında 28 matçda meydana çıxaraq 5 qol vurur.

25 avqust 2025-ci ildə Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Qarabağ" klubuna keçib. 26 avqustda Ağdam təmsilçisi futbolçu ilə 3 illik müqavilə imzalandığını və Kamilonun 17 nömrəli forma ilə çıxış edəcəyini elan edir. Transferin 200 min avroya baş tutduğu bildirilir. 30 avqust 2025-ci il tarixində, Azərbaycan Premyer Liqasında Karvan klubu ilə matçın 59-cu dəqiqəsində meydana girərək, "Qarabağ"ın heyətində debüt edir.

UEFA Çempionlar Liqasında debüt matçında, 16 sentyabr 2025-ci ildə Benfika üzərində 3–2 hesabı ilə qalib gəldikləri oyunda, "Qarabağ"ın heyətində qol vurur və assistlik edir.

## İstinadlar
Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III çağırış deputatlarının siyahısı

**Azərbaycan SSR Ali Sovetinin üçüncü çağırışı** 1951-ci ildən 1955-ci ilədək fəaliyyət göstərmişdir. Üçüncü çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinə seçkilər 1951-ci il fevralın 18-də keçirilmişdir. Ali Sovetə cəmi 310 deputat seçilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR Ali Soveti
Ardeola bacchus

**Ardeola bacchus** — Vağlar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Ardeola bacchus Ardeidae fəsiləsinə aid Şərqi Asiyanın şirin su quşudur. O, bu fəsiləyə aid altı quş növündən biridir. Qərbdə A. grayii və cənubda A. speciosa ilə parapatrik (və ya demək olar ki, parapatrik) yayılmışdır və bu üç növün supernöv əmələ gətirdiyi güman edilir. Bu qrup müxtəlif şəkildə A. ralloides və ya A. idae ilə əlaqələndirilir. 2011-ci ilin ortalarına qədər göl vağlarının qarşılıqlı əlaqələri ilə bağlı heç bir molekulyar təhlil nəşr edilməmişdir və osteoloji məlumatlar da bütün müvafiq müqayisə taksonları üçün təhlil edilməmişdir.

## Təsviri və ekologiyası
Ardeola bacchus adətən 47 sm uzunluğundadır, ağ qanadları, qara uclu sarı dimdiyi, sarı gözləri və ayaqları var. Çoxalma mövsümündə ümumi rəngi qırmızı, mavi və ağdır, digər vaxtlarda isə boz-qəhvəyi rəngdədir və ağ ləkələrlə örtülüdür.

Bu növ Çin və bitişik mülayim və subtropik Şərqi Asiyada dayaz şirin və duzlu su bataqlıqlarında və göllərdə rast gəlinir. Əsasən düzənlik quşudur, onun yayılma sahəsi şimalda subarktik bölgələrlə, qərb və cənubda isə dağ silsilələri ilə məhdudlaşır.

Növ bəzi səyyahlıq hallarına meyllidir. 8 aprel 1995-ci ildə Myanmanın Çin əyalətində, Qanqav yaxınlığındakı Bonzon çayı yaxınlığında, növün adi yayılma sahəsindən qərbdə, çoxalma lələkləri olan bir fərd müşahidə edilmişdir. 4–9 avqust 1997-ci ildə Alyaskanın Sent Pol adasında qalmış bir səyyah quş, bu növün Şimali Amerikada ilk qeydə alınmış halıdır.
Onun qidası həşəratlar, balıqlar və xərçəngkimilərdən ibarətdir. Ardeola bacchus tez-tez qarışıq növlü vağ koloniyalarında yuva qurur. 3–6 mavi-yaşıl yumurta qoyur.

## Qorunma statusu
Bu növ kifayət qədər geniş yayılmışdır və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Ardeola bacchusu "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib.
## Ədəbiyyat

Chinese Pond Heron (Ardeola bacchus) (5780798814).jpg
Chinese Pond-Heron head.jpg
Ardeola bacchus - Bueng Boraphet.jpg


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Jiří Felix: Tierwelt Asiens in Farbe. Erlangen 1991.
* Hermann Heinzel u.a.: Pareys Vogelbuch. Alle Vögel Europas, Nordafrikas und des Mittleren Ostens. Berlin 1992.

## Xarici keçidlər
Ketlin Blekşir

**Ketlin Blekşir** (; ) — Amerikalı rəssam, illüstrator və müəllim. Blekşir uzun illər "Chicago Art Institute"da dərs demiş və xeyli sayda yetirmələri olmuşdur.
## Həyatı
Ketlin Blekşir 1897-ci ildə Texasda anadan olub. Gənc yaşlarından sənətə maraq göstərmiş və bu sahədə təhsil almağa qərar vermişdir. O, 1914-cü ildə Navasota Liseyini bitirib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o, Baylor Universitetində oxuyub. 1917-ci ildə müasir dillər üzrə bakalavr dərəcəsi ilə məzun olub, sonra İncəsənət Tələbələri Liqasında təhsil almaq üçün Nyu-Yorka gedib. Orda onun müəllimləri arasında Solon Borqlum, Corc Bridqman və Frenk Vincent DuMond var idi. O, 1918-ci ildə Nyu-Yorku tərk edib və sonrakı altı ildə Texas, Kaliforniya və Avropaya səyahət edib. və Los-Ancelesdə filmlərin əl ilə rənglənməsi və film afişalarının dizaynı da daxil olmaqla müxtəlif işlərlə məşğul olub.

1924-cü ildə Ketlin Blekşir yenidən incəsənət təhsilinə başlayıb, bu dəfə o, Çikaqo İncəsənət İnstitutunun Məktəbində (SAIC) təhsil alıb. Burada Con Norton, Çarlz Fabens Kelli, Vilyam 
Ouen və sənət tarixçisi Helen Gardner ilə birlikdə təhsil alıb və onlar ömürlük dost olublar. O, rəssamlıq və qrafika üzrə təhsil alıb və daha sonra 1940-cı ildə burda magistr dərəcəsini alıb.

O, Çikaqo İncəsənət İnstitutunun Məktəbinda oxuyaraq sənət bacarıqlarını inkişaf etdirmişdir. Bu təhsil ocağı, onun gələcəkdə həm rəsmlərində, həm də pedaqoji fəaliyyətində mühüm rol oynayıb.

Blekşirin sənət üslubu modernizmin, regionalizmin və sosial realist yanaşmaların qarışığını özündə əks etdirirdi. Onun əsərlərində afrikalı-amerikalıların gündəlik həyatı və mədəniyyəti, kənd həyatının realist təsvirləri, ekspressiv formalar və güclü rəng istifadəsi ön plana çıxırdı. O, regionalist sənətçilərdən ilhamlansa da, daha çox sosial mövzulara və müxtəlif mədəni kimliklərin təsvirinə diqqət yetirirdi. O, "Chicago Art Institute"da uzun illər dərs demişdir. O, müxtəlif üslubları və sənət tarixini öyrətməklə yanaşı, müxtəlif irqlərin və mədəniyyətlərin sənətdə təmsil olunmasının vacibliyini vurğulayan ilk müəllimlərdən biri olmuşdur. Onun tələbələri arasında sonradan tanınmış bir çox sənətçi olmuşdur.
Ketlin Blekşirin əsərləri ABŞ-ın müxtəlif muzeylərində və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Onun işlərində regionalist üslub, güclü sosial mesajlar və Afrikalı-Amerikalı icmaya hörmət hiss olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Tormollan, Carole. *A Tribute to Kathleen Blackshear*. Chicago: School of the Art Institute of Chicago, 1990.
* Tormollan, Carole. "Kathleen Blackshear" In *Women Building Chicago: 1790-1990*, edited by Rima Lunin Schultz and Adele Hast, 84–86. Bloomington: Indiana University Press, 2001.
* Weininger, Susan. "Kathleen Blackshear" In Elizabeth Kennedy, ed. *Chicago Modern, 1893–1945: Pursuit of the New*, 92. Exh. cat. Chicago: Terra Foundation for the Arts, 2004.

## Xarici keçidlər
* Kathleen Blackshear and Ethel Spears Papers, 1920–1990 (finding aid)
Remiz consobrinus

**Remiz consobrinus** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Remiz consobrinus ilk dəfə 1870-ci ildə Robert Svino tərəfindən təsvir edilmişdir. Mancuriyaya endemikdir. "Remizidae" fəsiləsində 10 növ var. Onlar fərqli növlərə bənzəyir, lakin xarakterik asma yuvalar qururlar. Açıq sahələrdə və su-bataqlıq ərazilərində yaşayırlar. Dimdiklərinin ucları itidir və erkək və dişi fərdlər görünüş etibarilə oxşardır.

## Təsviri
Quşların uzunluğu 11 sm-dir. Kiçik, açıq rəngli quşlardır, nazik uclu dimdikləri var və tez-tez 10–20 fərddən ibarət qruplarda rast gəlinir.
* Erkək: Boz rəngli baş və ensə. Alnından başlayan qara üzü ağ kənarlıdır. Şabalıdı rəngli bel, yarım yaxalıq və qanad örtükləri uçuş zamanı tünd qanadlar və qara quyruqla ziddiyyət təşkil edir. Ağ alt hissələr qəhvəyi ləkələrlə işarələnmişdir.
* Dişi: Üzü qəhvəyi rəngdədir. Üst hissələri daha qəhvəyi rəngdədir və şabalıdı rəng yoxdur.

## Yaşayış mühiti və davranış
Remiz consobrinus xüsusilə Mancuriyada qamışlıqlarda və bataqlıqlarda rast gəlinir. Qışı Şərqi Asiyada (Xüsusilə Yanszı çayı vadisi boyunca) seyrək halda keçirir. Çoxalma və qışlama dövrlərində kənd təsərrüfatı otlaqları, bataqlıqlı və ya şor sulu sahələrdə yaşayır. Tez-tez 10–20 fərddən ibarət qruplarda rast gəlinir. Qışı Çinin cənubunda keçirir. Çin asmaquşu həşəratlarla qidalanır. Həşəratlar, sürfələr, hörümçəklər, tırtıllar və bəzən, xüsusilə qışda, kiçik toxumlarla qidalanır.
Quş akrobatik dırmaşma qabiliyyətinə malikdir, bir ayaq üstündə asılı qala bilir və digər ayağı ilə qidasını tuta bilir.

Erkək fərd 3–15 metr hündürlükdə olan ağacı seçir ki, yuva orada qurulsun. Remiz consobrinusun yuvası memarlıq möcüzəsidir. Armud şəkilli bir çanta görünüşündədir. Yuva boruşəkilli bir əlavə ilə uzadılır və yan giriş təqdim edir. Dişi fərd yuvanın içərisini tərtib etdikdən sonra adətən 5–10 yumurta qoyur və yumurtaları tək başına 12–15 gün müddətində qoruyur. Balalar uçmağa başladıqdan sonra yuva deformasiyaya uğrayır və qismən dağılır. Onlar 15–20 gün müddətində yatmaq üçün yuvanı ziyarət edir, sonra isə ərazini tərk edirlər.

## Qorunma statusu
Bu növ kifayət qədər geniş yayılmışdır və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Remiz consobrinusu "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lophophorus lhuysii

**Lophophorus lhuysii** — Qırqovullar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Lophophorus lhuysiinin populyasiyası Çinin mərkəzi dağlarında məhdudlaşmışdır. Lələkləri yüksək dərəcədə parlaq və parıltılıdır. Erkək fərdin böyük, sallanan bənövşəyi kəkili, metalik yaşıl başı, göz ətrafında mavi çılpaq dəri, qırmızı-qızılı mantiyası, mavi-yaşıl lələkləri və qara alt hissələri var. Dişi fərd tünd qəhvəyi rəngdədir və boğazında ağ ləkələr var.
Lophophorus lhuysii üç Qırqovul növündən ən böyüyüdür və kütləsinə görə ən böyük qırqovullardan biridir (hind toyuqları və yaşıl və hind tovuzquşlarından sonra). Erkəklərin uzunluğu 76–80 sm (30–31 düym), dişilərin uzunluğu isə 72–75 sm (28–30 düym) arasındadır. Orta çəki təxminən 3,18 kq (7,0 funt) təşkil edir.

Elmi adı olan "lhuysii", Fransa dövlət xadimi Eduard Druen de Luysin şərəfinə verilmişdir.

## Qorunma statusu
Davam edən yaşayış mühitinin itməsi və pozulması, məhdud yayılma sahəsi və qanunsız ovlanma səbəbilə Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Lophophorus lhuysiini "Zəif" kimi  qiymətləndirib. "CITES"-in 1-ci əlavə siyahısında qeyd edilmişdir. "London Zooparkı" və "Pekin Zooparkı" Lophophorus lhuysiini saxlayıb, lakin qapalı şəraitdə çoxalma populyasiyası yaratmaq cəhdləri uğursuz olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ARKive - images and video of the Chinese monal ''(Lophophorus lhuysii)''
* BirdLife Species Factsheet
Garrulax canorus

**Garrulax canorus** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat

Garrulax canorus Çin "hwamei"sidə adlanır "Hwamei" adı onun Çin dilindəki adı olan "huà méi"dən gəlir və "rəngli qaş" mənasını verir. Bu, quşun göz ətrafındakı fərqli işarəyə istinad edir. Növ, cəlbedici oxuması səbəbilə populyar qəfəs quşudur.

Çin "hwamei"si ilk dəfə 1758-ci ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərinin onuncu nəşrində təsvir edilmişdir. Linney onu qaratoyuqlarla birlikdə "Turdus" cinsinə aid etmiş və "Turdus canorus" binominal adını vermişdir. Linney tip lokalitetini Benqal və Çin kimi göstərsə də, sonradan bu, Çinin Futszyan əyalətindəki Amoy (indiki Syamen) şəhəri ilə məhdudlaşdırılmışdır. Növün epiteti latın dilində "melodik" mənasını verən "canorus" sözüdür (canere – "oxumaq"). Garrulax canorus indi 1831-ci ildə Rene Lesson tərəfindən təqdim edilən "Garrulax" cinsinə aid 14 qarğaquşu növündən biridir. 

İki yarımnövü məlumdur: "G. c. canorus" – Asiyada yayılıb və "G. c. owstoni" – Haynan adasında yayılıb. Tayvan "hwamei"si (Leucodioptron taewanum) əvvəllər Çin "hwameisi"nin yarımnövü hesab edilsə də, son zamanlar ayrı növ kimi təsnif edilmişdir.

## Təsviri
Garrulax canorus 21–25 sm uzunluğundadır, geniş və yuvarlaq qanadlara və fanşəkilli quyruğa malikdir. Lələkləri əsasən qırmızı-qəhvəyi rəngdədir, baş, bel və boğazda tünd zolaqlar var. Göz ətrafında ağ halqa var və bu halqa geriyə doğru ağ zolaq kimi uzanır. Dimdiyi və ayaqları sarımtıldır. Haynan adasında yaşayan fərdlər (L. c. owstoni) alt hissədə daha açıq rəngdədir və üst hissədə daha zeytun rənglidir. Tayvan hwameisi daha boz rəngdədir və daha çox zolaqlıdır, başında ağ işarələr yoxdur.

Oxuması yüksək, aydın, müxtəlif fit səsləridir və digər quşların səslərini təqlid edir. Çağırışı isə qısıq fit və ya cırıltı səsinə bənzəyir.

## Qorunma statusu
Bu növ kifayət qədər geniş yayılmışdır və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Garrulax canorusu "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Oriental Bird Images – hwamei
* Hwamei videos on the Internet Bird Collection
Laemanctus longipes

**Laemanctus longipes** (*Şərq kaskaqlıq iquana*) — "Corytophanidae" fəsiləsinə aid bir kərtənkələ növü. Bu növ Meksika və Mərkəzi Amerikaya endemikdir.

## Coğrafi yayılması

"L. longipes" Meksikanın cənub ştatları olan Kolima, Oaxaka, Veracruz və Yukatan-da, həmçinin Mərkəzi Amerika ölkələri olan Beliz, Qvatemala, Honduras və Nikaraquada rast gəlinir.

## Təsvir

Uzun və incə olan "L. longipes" ümumi uzunluğu 70 sm (28 düym) çata bilir, bunun üçdə ikisi incə quyruqdan ibarətdir.
Alın pulcuqları başın arxa hissəsindəki pulcuqlardan daha böyükdür. Başın arxa kənarında üçbucaq şəkilli çıxıntılı pulcuqlar yoxdur. Gular pulcuqları iki və ya üç killi olur. Cinsi dimorfizm mövcuddur, lakin müşahidə etmək çətindir. Erkəklərin quyruq kökü dişilərdən bir qədər qalındır və hemipenlər bəzən quyruq yumşaq şəkildə qaldırıldıqda görünə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xosroviyyə məscidi

**Xosroviyyə məscidi** ( *Camiet-ül Hüsrüviyye*) — və ya sadəcə olaraq Hələbin Xosrov Paşa Məscidi Suriyanın Hələb şəhərində yerləşən tarixi Osmanlı-Türk dini kompleksidir.

Kompleks 1546-cı ildə Qanuni Sultan Süleyman dövründə Hələb valisi Xosrov Paşa tərəfindən Hələb qalasının altındakı torpaq sahəsində inşa edilmişdir.
Kompleks İstanbulda baş memar Koca Sinan tərəfindən layihələndirilib və Sinanın Hələbə göndərdiyi şagirdlərindən biri tərəfindən inşa edilib.
Xosroviyyə Kompleksində bir məscid, bir mədrəsə və bir türbə variydi.
Həyətin qərbində səkkiz kiçik günbəzlə örtülmüş üçotaqlı tikili kompleksin mətbəxi kimi xidmət edirdi.
Ümumilikdə beş hektar ərazini əhatə edən kompleksin ətrafı mərkəzi birlik yaratmaq üçün məhəccərlər və alçaq divarla əhatə olunub. Kompleksin ətrafında müxtəlif mağazalar da var idi.
2011-ci ildə başlayan Suriya vətəndaş müharibəsi zamanı radikal islamçılar tərəfindən ələ keçirilən bölgədə olan Xosroviyyə Kompleksi 2014-cü ilin avqustunda sələfi-vəhhabilərin şirk əleyhinə siyasətləri nəticəsində tamamilə dağıdılıb
.

## Həmçinin bax
Böyük Hələb məscidi
## İstinadlar
Phrynosoma solare

**Phrynosoma solare** (*Reqal buynuzlu kərtənkələsi*) — Meksika və ABŞ-nin cənub-qərb bölgələrinə məxsus olan bir buynuzlu kərtənkələ növü.

## Təsvir

"Phrynosoma solare" kərtənkələsi kiçik, yastı bir kərtənkələdir və ölçüsü təxminən insan ovucu böyüklüyündədir. Bədəninin yan səthlərində dikənlər var. Tam yetişkin bir fərdin burunundan quyruğuna qədər uzunluğu 3–4 düym (117 mm) arasında dəyişir. Rəngi açıq bozdan sarı-qəhvəyi və ya qırmızımtıl ola bilər, üstəlik bədəni və beli boyunca tünd ləkələr var. Dörd ayağının hər birində beş barmaq və hər barmaqda bir dırnaq var. Bu növ yavaş qaçan bir canlıdır və yırtıcılardan qaçmaq üçün kamuflyajdan istifadə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Photos at reptilesofaz.org 
* Desertusa.com
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin prezidenti

**Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Prezidenti** (**‎) — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) dövlət başçısı.

## Təsviri
Prezident və vitse-prezidentlər hər beş ildən bir Federal Ali Şura tərəfindən seçilir və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin baş naziri  prezident tərəfindən təyin edilir. De-fakto, Əbu-Dabi Əmirliyinin hökmdarı Prezident, Dubay Əmirliyində Baş nazirdir. Prezident eyni zamanda BƏƏ Silahlı Qüvvələrinin baş komandanıdır.

## Tarixi
Şeyx Zeyd ibn Sultan Əl-Nəhyan yeddi əmirliyi bir Federasiyada birləşdirməklə tanınırdı. O, BƏƏ  yaranandan 2004-cü ilin noyabrına qədər BƏƏ-nin ilk prezidenti olub. 
Onun yerinə 13 may 2022-ci ildə oğlu Şeyx Xəlifə bin Zayed Əl Nəhyan keçdi. Onun ölümündən sonra Şeyx Məhəmməd ibn Zayed Əl Nəhyan 2022-ci ilin mayında Federal Ali Şura tərəfindən BƏƏ-nin üçüncü prezidenti seçildi.

## Siyahı

## Fərqlənmə nişanları

File:Flag of the President of the United Arab Emirates (1973–2008).svg|Prezident ştandartı, 1973-2008
File:Flag of the President of the United Arab Emirates.svg|Prezident ştandartı, 2008-


## Həmçinin bax

*Həmdan ibn Məhəmməd Əl Məktum
* Sultan ibn Məhəmməd Qasımi
* Əl Qasimi
* Əl Məktum

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Phrynosoma orbiculare

**Phrynosoma orbiculare** (*Meksika Yaylası buynuzlu kərtənkələsi*) — "Phrynosomatidae" fəsiləsinə aid olan bir buynuzlu kərtənkələ növü. Bu növ, həmçinin "Çiuaua səhrası buynuzlu kərtənkələsi" kimi də tanınır və yalnız Meksikaya endemikdir. Beş tanınmış yarımnövü mövcuddur. Növün xüsusi epiteti olan "*orbiculare*", latın sifəti olan "orbis" (dairəvi) sözündən götürülmüşdür.

## Təsvir

"P. orbiculare", xarakterik bir sıra yan qarın pulcuqlarına malikdir. Bu "buynuzlu quru qurbağa" həmçinin iki qısa ənsə buynuzuna sahibdir.

## Coğrafi yayılması

"P. orbiculare" yalnız Meksikanın mərkəzi yayla ərazilərində tapılır. Xüsusilə, Çiuaua, Duranqo, Morelos, Nuevo-Leon, Puebla və Verakrus ştatlarında yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tetrastes sewerzowi

**Tetrastes sewerzowi** — Qırqovullar fəsiləsinin Qarabağır cinsinin Tetralar tribasına aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Tetrastes sewerzowi ilk dəfə 1876-cı ildə Nikolay Prjevalski tərəfindən kəşf edilmiş və təsvir edilmişdir. Tetrastes sewerzowi yalnız Çində rast gəlinir və Çinin "Qırmızı Məlumat Kitabı" tərəfindən təhlükə altında olan növ kimi qəbul edilir. Quş, rus tədqiqatçısı və təbiətşünası Nikolay Alekseyeviç Severtzovun şərəfinə adlandırılmışdır.

Dişilərin orta çəkisi 270–407 qram, erkəklərin isə 279–390 qram arasındadır. Dişilərin orta bədən uzunluğu 327–384 mm erkəklərin isə 355–403 mm olur ki, bu da onu kəkliklərin ən kiçik növü edir. Tetrastes sewerzowi əsasən qəhvəyi rəngdədir, qarın hissələrində çoxlu ağ və qara naxışlar var. Erkəklərin çənəsində qara ləkə var, dişilərdə isə bu ləkə yoxdur. Tetrastes sewerzowi Tetrastes bonasiaya bənzəyir, lakin lələk rəngləri və naxışları bəzi fərqlərə malikdir. Həm erkək, həm də dişi fərdlərin gözləri üstündə qırmızı ibik var, lakin bu ibik erkəklərdə daha qabarıqdır.

Bütün kəkliklər "Phasianidae" fəsiləsinə aiddir ki, bu fəsiləyə həmçinin qırqovullar və hind toyuqları da daxildir. Müxtəlif mənbələr Tetrastes sewerzowi ya "Tetrastes" cinsinə (qoz kəkliyi ilə birlikdə), ya da "Bonasa" cinsinə aid edir və bu cinslərin filogenetik əlaqələri ilə bağlı hələ də qeyri-müəyyənliklər var.

Tetrastes sewerzowi qış aylarında əsasən söyüd ağaclarının (Salix spp.) tumurcuqları və budaqları ilə qidalanır. Çoxalma mövsümündə erkəklər əsasən söyüdlə qidalanmağa davam edir, dişilər isə yumurta qoymaq üçün lazım olan qida və enerjini artırmaq üçün qara şam (Picea asperata) toxumları, onurğasızlar və otlarla qidalanır.

Tetrastes sewerzowinin çoxalma mövsümü mart və may ayları arasında başlayır. Erkəklər dişilərdən daha tez çoxalma ərazilərinə qayıdır və səs çıxararaq və nümayişlərlə ərazilərini qoruyur. Erkəklər cütləşmək üçün bir-biri ilə rəqabət aparmalıdır, çünki populyasiyada dişilərdən daha çox erkək var. Dişi cütləşdikdən sonra cütlük çoxalma mövsümünün sonuna qədər erkəyin ərazisində birlikdə yaşayır. Çoxalma mövsümündə dişilərin çəkisi artır, erkəklərin isə azalır.

## Qorunma statusu
Çində təhlükə altında olan növ kimi qəbul edilir. Populyasiya illər ərzində azalmaqdadır. Bu azalmanın əsas səbəbi meşələrin qırılması və yaşayış mühitinin parçalanmasıdır. Hazırda Çində populyasiyanı sabitləşdirmək üçün meşə qırılmasının azaldılması kimi tədbirlər görülür. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Tetrastes sewerzowini "Təhlükəyə Yaxın" kimi qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*iNaturalist - Chinese grouse
*Macaulay Library (pictures, videos, and audio)
Eophona migratoria

**Eophona migratoria** — Vüroklar fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Eophona migratoria Rusiya, Çin və Koreyada geniş yayılmışdır. 2020-ci ildə ilk dəfə olaraq Rusiya Federasiyasının Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir. Onun iki yarımnövü məlumdur:
* "Eophona migratoria migratoria" – Şərqi Sibir, Mancuriya və Koreyada yayılıb.
* "Eophona migratoria sowerbyi" – Çinin şərq-mərkəzi hissəsində yayılıb.

## Yayılması və ekologiyası
Bu növ Rusiyanın Uzaq Şərqində, Çində, Mancuriyada və Koreyada rast gəlinir. Təpəlik və dağlıq ərazilərdə meşələrdə, qarışıq meşələrdə və bambuk meşələrində yaşayır. İnsanlardan qorxmur və bağlara və meyvə bağlarına da daxil olur.

Eophona migratoria 18–20 sm uzunluğunda, qanadları arası məsafəsi 23–24 sm və çəkisi 55–60 qramdır. Baltadimdiklərə xas olan kütləvi görünüşə malikdir, böyük başı var. Dimdiyi çox güclü və konik şəkildədir. Dimdiyinin rəngi sarıdır (buna görə "sarıdimdik baltadimdik" adlanır) və qara ucluğu var. Bədəni bircins boz rəngdədir, bel və qanadlarda daha tünd, qarın hissəsində isə daha açıq və gümüşü rəngdədir, yan tərəflərdə qəhvəyi çalarlar var. Qanadları qara rəngdədir və ucunda yuvarlaq ağ ləkə var. Quyruğu qara, ayaqları açıq çəhrayı rəngdədir və gözləri qəhvəyidir. Cinsi dimorfizm mövcuddur. Dişilərin baş maskası boz rəngdədir, erkəklərdə isə qara rəngdədir.

Eophona migratoria mülayim meşələrdə çoxalır və qışı Çinin cənub hissələrində, Yaponiyada, Tayvanda və Şərqi Asiyanın şimalında keçirir. Yuva fincan şəklindədir və dişi fərd tərəfindən ağaclar arasında, ən sıx bitkilərin içərisində qurulur. Adətən 4 mavi rəngli və qəhvəyi ləkəli yumurta qoyur, dişi fərd tək başına (erkək fərd ona qida gətirir) 12–13 gün müddətində yumurtaları qoruyur. Balalar hər iki valideyn tərəfindən qidalandırılır və 12–14 günlük olanda uçmağa başlayır, lakin valideynləri ilə daha 2–3 həftə qalır.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Eophona migratorianı "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib.

## Qalereya

File: Fringillidae - Eophona migratoria.JPG|Erkək Eophona migratoria 
File: BirdsAsiaJohnGoVGoul 0084.jpg| 1804-1881 ilustrasiyasında
File:Eophona migratoria MHNT 227 Tibet HdB.jpg|Eophona migratoria yumurtaları


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* Images at ADW
* Biolib
Egretta eulophotes

**Egretta eulophotes** — Vağlar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Egretta eulophotes ilk dəfə 1860-cı ildə Robert Svino tərəfindən təsvir edilmiş, Şərqi Asiyaya aid, təhlükə altında olan vağ növüdür.

Egretta eulophotesin orta boyu 68 sm-dir. Lələkləri həyatı boyu ağ rəngdədir və Egretta garzettaya bənzəyir. Çoxalma mövsümündən kənarda dimdiyi tünd rəngdədir, əsas hissəsi qəhvəyi-şaftalı rəngindədir, göz ətrafı və ayaqları sarı-yaşıl rəngdədir, gözləri isə sarıdır. Bütün fərdlər bu mövsümdə oxşar görünüşə malikdir. Egretta eulophotes Rusiyanın ucqar şərqində, Şimali Koreyada, Cənubi Koreyada və Çinin materik hissəsində kiçik adalarda çoxalır. Əvvəllər Tayvanda və Honkonqun yeni ərazilərində də çoxalırdı, lakin indi bu ölkələrə yalnız qışlamaq və ya miqrasiya zamanı gəlir.

Çoxalma mövsümündən kənarda Egretta eulophotes çəmənliklərdə və körfəzlərdə rast gəlinir, bəzən dərizi sahələrini və balıq hovuzlarını ziyarət edir. Son vaxtlar bütün çoxalma qeydləri sahil adalarından qeydə alınıb.

Cənubi Koreyada ilk Egretta eulophotes demək olar ki, həmişə tam çoxalma lələkləri ilə, aprelin ortalarında geri qayıdır. İlk görünüşləri kiçik sayda, xüsusilə fırtınalı havalarda sahil adalarında olur, immiqrasiya mayın ortalarına qədər başa çatır. Yaz miqrasiyası dövrü olduqca qısadır və əksər quşların Koreyanın çoxalma koloniyalarına Koreya sahillərində heç bir dayanacaq olmadan çatdığı güman edilir. Payız miqrasiyası daha rahatdır, bir çox vağ avqust və sentyabr aylarında qərb sahilində cənuba doğru hərəkət edir, sonra Koreyanı tərk edərək Yellou dənizindən keçir.

## Qorunma statusu
Egretta eulophotesin lələkləri digər vağlar kimi şlyapaları bəzəmək üçün istifadə edilirdi. Bu məqsədlə ən azı XVII əsrdən bəri istifadə edilsə də, XIX əsrdə bu böyük bir dəb oldu. Kütləvi qırılma bütün ağ Egretta növlərinin azalmasına səbəb oldu. Müasir dövrdə ən böyük təhlükə yaşayış mühitinin itməsi, cəridlərin və estuar ərazilərin bərpası və çirklənmədir.
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Egretta eulophotesi həssas növ kimi qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* «:ru:Жизнь животных» в 7 тт., т.6 «Птицы» М.: «Просвещение» 1986
* «Животные России. Красная книга» М.: «Росмэн» 2008

## Xarici keçidlər

* Chinese Egret ''Egretta eulophotes'' - BirdLife International
* Позвоночные животные России: Желтоклювая цапля
* BirdLife Species Factsheet.
Carpodacus davidianus

**Carpodacus davidianus** — Vüroklar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Carpodacus davidianus "Propasser" cinsinə aid ola biləcək mərciməkquşlarından biridir. Çin və Monqolustanda rast gəlinir. Təbii yaşayış mühiti mülayim kolluqlar və subtropik və ya tropik yüksək dağlıq kolluqlardır.

Carpodacus davidianus Himalay gözəl mərciməkquşu və çəhrayı bel mərciməkquşunun (C. w. waltoni) bir yarımnövü əvvəllər eyni növ kimi qəbul edilirdi və "gözəl mərciməkquşu" (C. pulcherrimus) adlanırdı. 2013-cü ildə aparılan bir araşdırmada, mərciməkquşları arasındakı filogenetik əlaqələr iki mitoxondrial gen və iki nüvə geni istifadə edilərək yenidən quruldu. Bu araşdırma göstərdi ki, "C. p. waltoni"," C. eos" ilə daha yaxındır və indi çəhrayı bel mərciməkquşu ilə, eyni növ kimi birləşdirilərək, elmi adı "C. waltoni" olaraq dəyişdirilmişdir. Carpodacus davidianus və Himalay gözəl mərciməkquşu isə, iki fərqli növ kimi ayrılmışdır. Birincisi "C. davidianus", ikincisi isə "gözəl mərciməkquşu"nun elmi adı olan "C. pulcherrimus" adlandırılmışdır. Taksonomik dəyişikliklərdən sonra Carpodacus davidianus tək növ kimi qəbul edilir.
## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Carpodacus davidianusi "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib.

## Həmçinin bax
* Carpodacus dubius
* Carpodacus ferreorostris

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Gill, F and D Donsker (Eds). 2011. IOC World Bird Names (version 2.9). Available at http://www.worldbirdnames.org/ [Accessed August 1, 2011].

## Xarici keçidlər
Bambusicola thoracicus

**Bambusicola thoracicus** — Toyuqkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Bambusicola thoracicus kiçik bir quşdur, ölçüsü "Coturnix" və "Perdix" növləri arasında orta hesab edilir, uzunluğu 31 sm-ə çatır, erkəklər dişilərdən bir qədər böyükdür. Sinəsi və beli qara, şabalıdı və krem rənglərində ləkəlidir, yan tərəflərində və üst hissəsində qara ləkələr var. Quşun üzü və boğazı zəngin qəhvəyi və qırmızımtıl rənglərə malikdir. Sinəsi sarı-okr rəngindədir, göz üstündən boynuna qədər açıq boz-mavi və tünd boz rənglər var. Uzun dimdikli kəklik kimi, bambuk kəklikləri də yaxşı inkişaf etmiş uçuş lələklərinə malikdir. Quyruqları geniş və kvadrat şəklindədir. Qanadları uzun və dar olur. Quşlar davamlı uçuş qabiliyyətinə malikdir və gün ərzində bir neçə dəfə dik yamaclı meşələrin alt qatından meşə döşəməsinə qədər hərəkət edir.  

Bir çox "Galliform" quş növü kimi, bu quşlar da uçuşdan daha çox gizlənməyi üstün tutur, lakin yaxınlaşdıqda asanlıqla qaçır və təqibçiləri səsli qanad vurmaları ilə qorxudur. Meşə daxilində Bambusicola thoracicusun yamac yuxarı uçduğu və ağaclar arasında manevr etdiyi müşahidə edilmişdir. Bu, yalnız qohum olmayan koklass quşlarında qeydə alınan qeyri-adi davranışdır. 

Bu quş Çinin şərq hissəsində yayılmışdır. İsti meşələrdə və çəmənliklərdə yaşayır və adına baxmayaraq, tamamilə bambuka asılı deyil. Bambusicola thoracicus əvvəllər yarımnöv kimi qəbul edilirdi.

Bambusicola thoracicus əsrlər boyu Çin quşçuluğunun bir hissəsi olmuşdur. Qapalı şəraitdə bu kiçik quşlar döyüşkən ola bilər və qarışıq növlü quş qəfəslərində hansı digər növlərlə saxlanılması barədə diqqətli olmaq lazımdır. Onlar qulaqlı qırqovullarla uyğun olsa da, cəngəllik toyuqları və ya frankolinlərlə uyğun deyil.
## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Bambusicola thoracicusu "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib.
## Qalereya

Bamboo partridge closeup.jpg|Bambusicola thoracicus
Partridges foraging japan.jpg|Cüt Bambusicola thoracicus
Chinese Bamboo Partridge chick.jpg|Bambusicola thoracicus cücəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Chinese Bamboo Partridge at gbwf.org
* Chinese Bamboo-Partridge at Avibase
Cenesi qraflığı (Nyu-York)

**Cenesi qraflığı** və ya **Cenesi dairəsi** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-York ştatında yerləşən bir qraflıq. Qraflığın əhalisi əhalinin 2010-cu ildəki siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən 60,079 nəfər təşkil etmişdir. Qraflığın inzibati mərkəzi isə Bataviya şəhəri hesab olunur.

## Tarix

Cenesi dairəsi 1802-ci ildə yaradılmışdır; adını "yaxşı vadi" mənasını verən Seneka dilindəki sözdən almışdır. Cenesi dairəsi, Ontario dairəsinin ərazisi əsasında təşkil olunmuşdur.

## Coğrafiya

Dairənin ümumi sahəsi 1282 km² təşkil edir.

## Demoqrafiya

2000-ci il siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən, Cenesi dairəsində 60 370 nəfər əhali yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun hesablamalarına əsasən, 2009-cu ilə qədər əhalinin sayı 4,1 % azalmış və 57 868 nəfərə düşmüşdür. Əhali sıxlığı isə hər kvadrat kilometrə 45,1 nəfər təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 

## Xarici keçidlər

* Genesee County Chamber of Commerce website, includes tourist and area information
* Local history source
* 504 Biographies from Genesee County
* Genesee County Histories
* Museum Dedicated to the History of Genesee County, NY
* Community Page, Genesee County, NY
Sin Çjiley

**Sin Çjiley** () — Çin aktrisası. "Ruyinin imperator sarayındakı eşqi" (2018), "Yaşam sevinci" (2019), "Şanxay qönçələri" (2023) televiziya əsərlərində çəkilmişdir. "Əks axın" (2016), "Qılınc qardaşlığı 2: Məhşər meydanı" (2017), "Günəş hamımız üçün doğur" (2025) filmlərində rol almışdır. 82-ci Venesiya Film Festivalında sonuncu filmdəki roluna görə "Volpi Kuboku" mükafatına layiq görülmüşdür. 

## Erkən illəri
Sin Heyluntszyan əyalətinin Heqan şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri xəstə olmuşlar. Anası ona Sin Ruy (辛蕊) adını vermişdir. Lakin əhali reyestrində qeydiyyata alınarkən anası Ruy heroqlifini yazmağı unutduğundan adı Sin Ley kimi yazılmışdır. Altı yaşından etibarən evdə təsərrüfat işləri görmüş, qardaş və bacısının qayğısına qalmışdır. Harbin Huade Universitetində moda dizaynı fakültəsində təhsil aldığı dövrdə atası iflic xəstəliyinə tutulmuşdur. Ailəni maddi cəhətdən təmin etmək məqsədilə yarımştat işləmişdir. Atası beş il iflic vəziyyətində yaşadıqdan sonra vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
 

## Şəxsi həyatı
2018–2024-cü illərdə Sin Çjay Tyanlin ilə şəxsi münasibətdə olmuşdur.

2023-cü ildə Sin "Weibo" sosial şəbəkəsində uşaq yaşlarında cinsi istismara məruz qaldığını bildirmiş və qeyd etmişdir: "*Sonrakı iyirmi il ərzində özümü bərpa etməklə məşğul olmuşam və həmin dövrdə beynimin özü bu ağır xatirəni silib atmağa çalışmışdır.*"

## Mübahisələr

### Müqavilə ixtilafı
İyun 2015-ci ildə maliyyə çətinlikləri və karyera durğunluğu səbəbindən Sin səkkiz il əməkdaşlıq etdiyi ilk agenti Lyan Tinlə müqaviləni ləğv etmək məsələsini qaldırmışdır. Səbəb kimi agent tərəfindən lazımi fəaliyyətin göstərilməməsi göstərilmişdir. Bu hal tərəflər arasında ictimai müqavilə mübahisəsinə gətirib çıxarmışdır. Həmin ilin sentyabrında Sin məhkəməyə müraciət etmiş, lakin məhkəmə prosesi nəticəsində uduzmuş və müqavilə şərtlərinin pozulmasına görə kompensasiya ödəməyə məcbur qalmışdır. 2025-ci ilin sentyabr ayında LXXXII Venesiya Beynəlxalq Kinofestivalında "Volpi Kuboku" mükafatını qazandıqdan sonra Sin Lyan ilə təmas yaratmış və tərəflər "Weibo" platforması vasitəsilə barışıq aktı imzalamışlar.

## Filmoqrafiya

### Filmlər

### Teleseriallar

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Uromastyx aegyptia

**Uromastyx aegyptia** (*Misir uromastiksi*) — "Agamidae" fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ Şimali Afrika və Yaxın Şərqə məxsusdur.

## Ümumi adlar

"U. aegyptia" üçün ümumi adlara "Misir mastiquru", "Misir tikanquyruq kərtənkələsi" və yarımnöv olan "Uromastyx aegyptia leptieni" üçün "Leptien mastiquru" daxildir.

## Təsvir

"U. aegyptia" öz cinsinin ən iri növlərindən biridir, erkəklərin ümumi uzunluğu (quyruq daxil olmaqla) orta hesabla 76 sm (30 düym) -dir.

## Coğrafi yayılması və qorunma statusu

"U. aegyptia" Nilin şərqindəki Misirdə, İsraildə, Suriyada, İordaniyada, Ərəb yarımadasında, İraqda və İranda tapıla bilər. Onun yayılması parçalıdır və ərazisinin çox hissəsində nadirdir. Yaşayış mühitinin itirilməsi və həddindən artıq istifadə səbəbindən populyasiyanın azalmaqda olduğu güman edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Egyptian Spiny-Tail Agama , Sea Dwellers & Friends.
Ontario qraflığı (Nyu-York)

**Ontario qraflığı** və ya **Ontario dairəsi** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-York ştatında yerləşən qraflıq. Əhalinin 2010-cu ildəki siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən dairənin əhalisi 107,931 nəfər təşkil edir. Dairənin inzibati mərkəzi Kanandeyqua şəhəri hesab olunur.

## Tarix

Ontario dairəsi 1789-cu ildə yaradılmışdır. Ontario dairəsi, Montqomeri dairəsinin ərazisi əsasında təşkil olunmuşdur.

## Coğrafiya

Dairənin ümumi sahəsi 1714,6 km² təşkil edir.

## Demoqrafiya

Əhalinin 2000-ci ildəki siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən, Ontario dairəsində 100 224 nəfər əhali yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun hesablamalarına əsasən, 2009-cu ilə qədər əhalinin sayı 5,4 % artmış və 105 650 nəfərə çatmışdır. Əhali sıxlığı hər kvadrat kilometrə 61,6 nəfər təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* 

## Xarici keçidlər

* Ontario County - Official website
* Best Place to Live in 2006 from the *Progressive Farmer* website
* Ontario County history page
Blanus cinereus

**Blanus cinereus** (*İber qurd kərtənkələsi*) — "Aralıq dənizi qurd kərtənkələsi" və ya "Avropa qurd kərtənkələsi" (Blanus cinereus), "Amphisbaenia" kladına aid olan "Blanidae" fəsiləsinin (qurd kərtənkələləri) bir sürünən növü.
"Blanus cinereus" yerli olaraq "*cobra-cega*" (portuqalca), "*culebrilla ciega*" (ispanca) və "*colobreta cega*" (katalanca) kimi tanınır, bu adların hamısı "kor ilan" mənasını verir. Son illərdə 47 təcrid olunmuş "B. cinereus" populyasiyasının mitoxondrial və nüvə genomik məlumatları üzərində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, iki aşkar klad arasında əhəmiyyətli genetik fərqlər var. Bu səbəbdən bəzi tədqiqatçılar İber qurd kərtənkələsinin iki ayrı növ kimi təsnif edilməsini təklif edirlər.leading some researchers to call for a division of the Iberian worm lizard into two species. Digər reptil növləri ilə müqayisədə "B. cinereus" haqqında məlumatlar az olsa da, bu primitiv və qədim reptil haqqında yeni məlumatlar artmaqdadır.

## Coğrafi yayılması

"Blanus cinereus" Portuqaliya və İspaniyanın mərkəzi və cənub ərazilərində rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Teratoscincus

**Teratoscincus** — Ümumi adı ilə "möcüzə gekkonları" və ya "qurbağa gözlü gekkonlar" kimi tanınan gekkonların bir cinsi.

## Taksonomiya

Bu cins "Sphaerodactylidae" fəsiləsinin "Teratoscincinae" alt fəsiləsi daxilində yeganə cinsdir. "Teratoscincus" cinsinə aid növlər Ərəbistan yarımadasında (Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Oman), qərbdə Cənubi Asiyada (İran, Əfqanıstan və Pakistan), şimalda Rusiya, Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistan və Tacikistandan Monqolustan və Çinə qədər olan ərazilərdə tapılır. Cins doqquz növdən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''Teratoscincus scincus'' captive care