open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jinvali su anbarı

**Jinvali su anbarı** () — Şərqi Gürcüstanda, Duşeti bələdiyyəsində, Tbilisidən 70 km məsafədə, Jinvali qəsəbəsinin şimalında yerləşən kompleks təyinatlı su anbarıdır. Aragvi çayının ortasında, Alevi, Gudamakari və Kartli silsilələri arasında yerləşir. Ümumi ərazisi 11,5 km². Suyun həcmi 520 mln. m³, faydalı həcmi 370 mln. m³. Maksimal dərinlik 75 m. 1985-ci ildə, Aragvi dərəsində Jinvali su elektrik stansiyasının tikintisi ilə əlaqədar yaradılmışdır. HES-in qazandıran elektrik enerjisi 130 min kilovatdır. Jinvali anbarı tikiləndə, Aragvi çayının bir hissəsi ləğv olundu və çayın keçmiş hissəsində ekosistem artıq mövcud deyil. Tbilisi su təchizatının tədarükündə Jinvali su anbarı çox vacibdir. Qeyd etmək lazımdır ki, anbar Tbilisi əhalisinin təxminən yarısı İçməli su ilə təmin edir. Jinvali su elektrik stansiyasının tikintisi zamanı, XII əsrdə tikilmiş kilsə su altında qalıb, hansı 6 ay ərzində su altında qalır və qalan 6 ay su üzünə çıxır.

## İstinadlar
Mixail Brijinski

**Mixail İvanoviç Brijinski** (doğum tarixi: 6 oktyabr 1951, SSRİ, Mordoviya MSSR, Novıe Turdaki k.) — mordoviya əsilli sovet yazıçısı, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü, Mordoviya Respublikasının xalq yazıçısı. 

## Bioqrafiyası
Mixail Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı, Mordoviya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası, Novıe Turdaki kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası İvan Serqeeviç Brijinski və anası Nadejda Andreevna Fatkino pedaqoq olmuşdur. O, 1968-ci ildə Movoturdakov orta məktəbini bitirmiş və Mordoviya Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuşdur. 1977-ci ildə hərbi xidməti bitirdikdən sonra öz doğma kəndində ana dili və ədəbiyyatdan dərs deməyə başlamışdır.

İlk povesti olan «Polovt» («Nabat») rus və mordva xalqlarının monqol-tatar hücumlarına qarşı birgə mübarizədən bəhs edir. Povest 1983-cü ildə dərc edilir. 1986-cı ildə yazıçının rus dilində «Qardaşlarının naminə» povesti çap edilir. Burada Stepan Razin üsyanları və Alyona Arzamanslayanın həyatından bəhs edilir. 1988-ci ildə dərc edilən «Poklonis Borozde» romanında kənd həyatından bəhs edilir. 1991-ci ildə Mordovayalılara aid olan "Eryamodo nadoviya" ("Həyatdan müalicə") adlı üç hekayənin əks olunduğu hekayələr toplusu işıq üzü görmüşdür («Zaku-un» və «Pinqel qayt» («Dövrlərin zəngi»). Brijinski yazıda Mordviya xalqının mənşəyini elmi sübutlara söykənərək, elmi şəkildə ortaya qoyur.  2008-ci ildə etnoqrafik «Kirdajt» («Həmyaşıdlar») povestində, sənət şəklində Mordoviya xalqının tarixini və gənc insanın kişiyə çevrilməsini izah edir. Ətraf mühit tam asılılıq dövründə bir insanın xarakteri və dünyəvi baxışının formalaşması şərtlərini göstərir. Üstəlik Brijinski «Rus-erzya məktəb lüğətinin» (2015) və Mordoviya ədəbiyyat üzrə dərsliyin müəllifi (həyat yoldaşı Nadejda Nikiforovna ilə birgə hazırlamışdır) olaraq tanınır.

1990-cı ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olmuşdur. RSFSR Əməkdar İşçisi. Mordaviya Respublikası Dövlət Mükafatı Lauriyatı (2004). Mordoviya Respublikasının Xalq Yazıçısı (2014).

## İstinadlar

## Mənbə
* Mordva Ədəbiyyat kitabxanası. Mixail Brijinski
Yolçuluq

**Yolçuluq** və ya **dilənmək** — bir şey üçün ciddi və ya təvazökarlıqla müraciət. Küçə dilənçiləri, nəqliyyat marşrutları, şəhər parkları və məşğul bazarlar kimi ictimai yerlərdə tapıla bilər. Puldan başqa, onlar ərzaq, içki, siqaret və ya digər kiçik əşyalar da istəyə bilər.

İnternet dilənçiliyi internetdən başqalarına pul vermək üçün yaranan müasir təcrübədir. İnternet dilənçiliyi adətən dilənçi ilə tanış olan insanlara yönəldilir, ancaq kənar adamlara da yönələ bilər.

## İstinadlar
Adi dəniz iynəbalığı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin   dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. 

Cinsə daxil olan balıqların uzunluqları 2,5–30 sm arasında dəyişir. Bədənləri uzunsov, iynəvaridir. Bel üzgəcləri 29–39 şüalıdır. Sinə və quyruq üzgəcləri də vardır. Dişiləri bir qayda olaraq erkəklərdən kiçik olur.

Adətən su bitkilərinə, dəniz yosunlarına dolanaraq dururlar. Kürüləmə yaz və yay mövsümləri baş verir. Dişi 200–400 kürü buraxır. Kürülərin inkişaf dövrü 5 həftədir. Ömür müddəti 2–3 ildir.

## Növləri
Cinsə 36 növ daxildir:

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kühl

**Kühl**, **Köhl** və ya **Sürmə** (); Yaxın Şərq və Afrika mədəniyyətlərində gözün üstünə çəkilən qara rəng. Göz üçün bir sıra xeyirli xüsusiyyətləri vardır.

## İslam dinində
[thumb|250 px|left|upright|Gözünə sürmə çəkmiş [Puştunlar|Puştun]] 
İslam inanclarına görə sürməni həm kişi, həm də qadın tibbi səbəblərə görə işlədə bilər və hətta məsləhət olunur. Bu, Məhəmməd Peyğəmbərin söylədiklərinə əsaslanır: "Göz üçün ən yaxşı olan şeylərdən biri sürmədir; o yaxşı görmək üçün xeyirdir və kirpikləri uzadır." İbn Abbas söylədi: "Peyğəmbərin axşamlar hər gözə üç dəfə gözə sürmə çəkmək üçün bir qabı var idi."

Ayrıca, müsəlman ölkələrində Ramazan ayında gözə sürmə çəkmək bir adətdir. Lakin bu məlumatın güclü qaynaqları yoxdur.

Hal-hazırda müsəlmanlar bunu Məhəmməd Peyğəmbər təcrübədən keçirtdiyinə görə işlədirlər. 

## Keçidlər
Zöhrə Abdullayeva

**Zöhrə Abdulla qızı Abdullayeva** () — Azərbaycanlı müğənni, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti (2011).

## Həyatı və fəaliyyəti
Zöhrə Abdullayeva 16 dekabr 1952-ci ildə Şuşada anadan olub. Azərbaycan Dövlət Texnologiya Universitetini bitirib. Sara Qədimova, Əbülfət Əliyev, Yavər Kələntərli kimi sənətkarlardan fərdi muğam dərsləri alıb. İlk müəllimi Rəhilə Həsənova olub. Peşəkar səhnəyə isə İslam Rzayev gətirib.

Əvvəl "Lalə qızlar anasmblının", sonralar isə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Zöhrə Abdullayeva daha çox Məmmədbağır Bağırzadə ilə ifa etdiyi duetlərə görə tanınmışdır. Bundan başqa, xalq və bəstəkar mahnıları, muğamlar da ifa etmişdir.

Dünyanın otuz ölkəsində Azərbaycan musiqisini tərənnüm edib. 1985-ci ildə "İstedadlar axtarılır" konsert müsabiqəsinin qalibi olub. 2000-ci ildə Bağdadda "Babil festivalı"nın diplomuna layiq görülüb.

Zöhrə Abdullayeva 16 yaşında ailə həyatı qurmuşdur. Bir oğlu, iki nəvəsi vardır. Oğlu 24 may 2018-ci ildə ağır xəstəlikdən vəfat etmişdir.

Zöhrə Abdullayeva 28 may 2021-ci ildə uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir. Xırdalanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Boxinsko gölü

**Boxinsko gölü** (, ) — Sloveniya ərazisində yerləşən sahəsinə görə ən böyük göl. Gölün sahəsi 3,18&nbsp;km²-dir. Əslində Şerknisa gölü 30&nbsp;km² əraziyə malik olsa da quraq mövsümdə ərazisi tamamən quruyur. Göl 525 m dəniz səviyyəsindən yuxarıda, Boxin icması ərazisində yerləşir. Triqlav Milli Parının ərazisinə də daxildir.

## Coğrafiya

Göl 4,2&nbsp;km məsafədə uzanır. Maksimal eni isə 1 kilometrə yaxındır. Buzlaq mənşəlli göldür. Buzların ekzarasiya fəaliyyəti nəticəsində meydana gəlmişdir.

Gölə tökülən ən böyük axar Savina çayıdır («Kiçik Sava»). Savina çayı , Qara göldən qidalanır (). Qara gölün özü də Triqlava göllər vadisində ən iri göldür. Boxinsko gölünün şərq hissəsindən Ozernisa çayı başlayır (). Bu çayda Mostniseylə birləşdikdən sonra Sava Bohinkanı meydana gətirir. Bu çayın özü də Sava-Dolinka ilə birləşərək Sava çayını əmələ gətirir. Təbiətşünas alim Baltazar Ake hələ XVIII əsrdə müəyyən edir ki, Boxinsko gölünə tökülən suyun miqdarından daha çox göldən su axır. Bu da olunla izah edilir ki, göl əlavə yeraltı enerji mənbələrlə qidalanır.

Gölün təmiz sularında Alabalıq, Nalim, Qafqaz enlibaşı, Adi enlibaş, Salvelinus alpinus, səkkiz növ molyusk, həmçinin çoxlu sayda yosun növü yayılmışdır. Göl məşhur turizm ərazisi sayılır. Gölə çimmək və digər idman növləri ilə məşğul olmaqdan ötrü gəlirlər. Sahilində şair Rudolf Baumbax tərəfindən tarixini ölümsüzləşdirən əfsanəvi Zlatoroq qarapaçasının heykəli vardır.

Boxinsko gölünün yerləşdiyi bölgədə çoxlu sayda dağ-xizək mərkəzləri vardır. Onlar arasında ən iriləri – Sorişka Platina, Voqel, Kolba.

## İstinadlar

## Mənbə
* Gölün veb saytı
Lipizan atı

**Lipizan atı** (*Lipisan*) — əsasən yürüş məqsədi ilə yetişdirilən at cinsi. Boyu 147—157 sm təşkil edir. Daha çox açıq boz rəngə sahib olurlar. Onlar cüssəli bədən quruluşuna malik olsalar da, istəlilən çətin hərəkətlərə alışma xüsusiyyətinə malikdirlər.

Cins 16-17-ci əsrlərdə Sloveniyanın Lipisa kəndində yetişdirilməyə başlanışdır. Öz adınıda bu kənddən almışdır. Cins qədim Vyana İspan atçılıq məktəbi ilə əlaqələndirilir.
## Xüsusiyyətləri
Bu cinsə daxil olan atların böyük qisminin boyu 147—157 sm təşkil edir. Baxmayaraq ki qoşquya qoşulan atların hündürlüyü 165 sm çata bilir.

Lipizan atları düz və ya bir qədər əyri profillə uzun başlara sahibdirlər. Çənəsi dərin, qulaqlar kiçik, gözləri böyük və ifadəli, burunları da şişirdilmiş olur. Onların əyilmiş sərt boyunları vardır. Əsasən geniş, dərin belə, əzələli çiyinlərinə malikdirlər. Ayaqları əzələli və güclü, sümükləri isə enlidir.

Adətən çox gec böyüyürlər və digər cisnlərdən uzun müddətə aktiv şəkildə yaşayırlar.

## Rəngi

Lipizan atlarının böyük qismi boz rəngdə olur, bəzən qara rənglilərinə də rastlanılır. Boz rəngdə olan digər at cinslərindən fərqli olaraq qara rəngli dəriyə və tünd gözlərə sahib olurlar. Onlar doğularkən tünd rəngdə olurlar. Ömürlərinin 6-10 ilində rəngləri tədricən açılır və boz rəngi alır. Onları *səhvən* ağ atlara daxil edirlər. Ancaq ağ atlar anadan olarkən belə açıq rəngdə olur və dəriləridə tünd olmur.

18-ci əsrə qədər müxtəlif rəngli üstünlük təşkil edirdi, lakin boz rəng dominant gen hesab edilirdi. Kral ailəsi əsasən boz rəngə meyil etdiyindən, at yetişdiriciləri daha çox boz rəngli atlara üstünlük verirdilər.

## İstinadlar
Anderson (Texas)

**Anderson County** — ABŞ-nin Texas əyalətindədir. 2010-cu ildə ABŞ-də əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, əhali 58,458 nəfərdir. Ən böyük şəhəri Palestindir. Anderson rayonu 1846-cı ildə yaranmış və 1845-ci ildə vəfat etmiş Texas Ştatının Baş vitse-prezidenti olmuş Kenneth L. Andersonun şərəfinə adlandırılmışdır.

Rayon tamamilə 430 – 903 bölgə kodları daxilində yerləşir.

## Coğrafiyası

### Əsas avtobanlar

*  U.S. Avtoban 79
*  U.S. Avtoban 84
*  U.S. Avtoban 175
*  U.S. Avtoban 287
*  Ştat Avtobanı 19
*  Ştat Avtobanı 155
*  Ştat Avtobanı 294

### Göllər
Rayonda 9 göl vardır:
* Cox Lake (Koks Gölü)
* Crystal Lake (Kristal Gölü)
* Hudson Lake (Hudson Gölü)
* Lake Dogwood (Doqvud Gölü)
* Lake Frankston (Frenkston Gölü)
* Lost Prairie Lake (Lost Preyr Gölü)
* Pineywoods Lake (Paynvuds Gölü)
* Spring Lake (Yaz Gölü)
* Williams Lake (Villiams Gölü)

## Hökumət, məhkəmə və siyasət

### Hökumət
Anderson rayonu komissiya heyəti tərəfindən idarə edilir. Komissiya heyəti, dörd komissardan ibarət bir heyətdir.

#### Rayon komissiya heyəti

#### Ştat həbsxanaları
Texas Cəza Ədliyyə İdarəsi mahalda kişilər üçün dövlət həbsxanaları fəaliyyət göstərir. Beto, Coffield, Michael və Powledge birimləri və Gurney vahidi köçürmə təsisi Fələstinin 7 mil qərbindəki etibarsız ərazidə yerləşir. Beto Vahidi Təşkilat İdarəsi Bölməsinin Region II xidmət mərkəzinə malikdir.

## İstinadlar
Leptodirus hochenwartii

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Avropanın endemik canlısı. İlk aşkarlanan troglobiont böcək növüdür. Növün aşkarlanması ilə üstəlik biospeleologiyanın əsasını qoymuşdur.

## Təsviri
Uzunluqları 1 sm-dir. Bığcıqları uzun və ensizdir. Ayaqları çox uzun olması, onların tez hərəkət etməsinə imkan verir. Qanad üzlükləri güclü, yarısferik, tamamilə qarını belə əhatə edə bilir. Bu isə ona fizoqrafik görünüş verir. Triqlobiontlar Cənubi-Şərqi Avropada, karst mağaralarında yayılmışdır (Dinar dağları: Sloveniya və Xorvatiya). Əsasən iri və sərin mağaralarda yaşayırlar. Burada havanın temperaturu 12 °C-dən yuxarı olmur.

## Açılış tarixi
Leptodirus hochenwartii böcəyi ilk dəfə 1831-ci ildə mayak köməkçisi *Luka Čeč* tərəfindən aşkarlanmışdır. O, Postoyska-yama mağaraları sistemini (; ) araşdırarkən böçəyi tapmışdır. O, böcəyi qraf Frans fon Hoenvarta verir. Ancaq Hoenvart onun təsnifatını müəyyən edə və təsnif edə bilmədiyindən bunu etmək üçün Lyublyanandan olan sloven naturalist Ferdinat Cozef Şmidtə (1791–1878) müraciət edir. Şmidt alınmış nümünəni elm üçün yeni bir növ olmasını müəyyən edir və bu haqda "Illyrisches Blatt" (1832) məqaləsində qeyd edir. Məqalədə elmi cəhətdən formalda olsa ilk dəfə mağara heyvanlarının təsvirini təqdim edilir. Şmidt tərəfindən aparılan sonrakı araşdırmalar elmə məlum olmayan və yeni aşkarlanan növlərin müəyyənləşdirməsinə imkan verdi. Bu biologlar arasında əhəmiyyətli dərəcədə maraq doğuran hadisə idi. Buna görə də *Leptodirus hochenwartiinin* kəşfi biospeleologiyanın başlanğıc nöqtəsi hesab edilir.

## Etimologiya
*Leptodirus hochenwartii* Lyublyanada Sloveniya Milli Muzeyinin təşkilatçısı, naturalist, etnomoloq və qraf Frans fon Hoenvartın şərəfinə adlandırılmışdır.

## Yarımnövləri
*L. hochenwartii* 6 yarımnövə bölünür:
* *L. hochenwartii hochenwartii* Schmidt, 1832
* *L. hochenwartii reticulatus* J. Müller, 1906
* *L. hochenwartii schmidti* (Motschoulsky, 1856)
* *L. hochenwartii croaticus* Pretner, 1955
* *L. hochenwartii velebiticus* Pretner, 1970
* *L. hochenwartii pretneri* Müller, 1926

## Qorunma statusu
Məhdud ərazidə yayılması və aşağı artım tempinə görə *L. hochenwartii*, bəzi mağaralarda hətta yüksək sıxlığına baxmayaraq, nadir və nəsli kəsilməkdə olan bir növ sayılır. Buna görə də *L. hochenwartii* nəsli kəsilməkdə olan bir növ olaraq Sloveniuyanın Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Butanın inzibati bölgüsü

Butan 4 dzonqdeyə () bölünmüşdür, tərkibinə 20 dzonqxaq daxildir(dzonq-ke རྫོ་ཁག།, ). Hər dzonqxaq öz növbəsində qevoqlara () bölünür, onlar isə dunqxaqlarla birləşir ().
thumb|left|485px|Butanın inzibati bölgüsü

## Dzonqdey

1988-ci ilə Butan dzonqxaqlar və dövlət arasında ara keçid yaratmaq üçün dörd dzonqdeylə birləşdi.

## Dzonqxaq

**Dzonqxaq** (dzonq-ke རྫོ་ཁག། ), dzonq-ke dilində birinci səviyyədə tabe olan Butanın inzibati-ərazi vahidi. Dzonqxaqlar qevoqlara () bölünür. Böyük dzonqxaqlardan bəziləri bir və ya daha çox ara bölmələrə sahibdirlər  və dunqxaq adlanırlar (), onlarda qevoqlara bölünür.

### Dzonqxaqların adlandırılması

1 used by Dzongkha Development Authority (reflects pronunciation)

### Tarixi
[thumb|485px|1987-ci ildən 1992-ci ilə qədər Butanın inzibati bölgüsü (18 dzonqxaq —  [Traşiyanqtse (dzonqxaq)|Traşiyanqtse və Qasa) yox idi]]

Əvvəllər Butanda 9 rayon mövcud idi: Byakar (), Dukye (), Xa (), Paro (), Punakha (), Taqana (), Tximbu (), Tonqsa () və Vanqdi-Pxodranq (). 9 rayon penloplar () tərəfindən idarə olunurdu. Ölkə daha sonra dzonqxaqlara bölündü. 1987-ci ildə dzonqxaq ərazisi Qasa Puankxa və Tximpxu dzonqxaqlar arasındı bölündü, Çukxa isə  Samtse, Paro, və Tximpxu dzonqxaqlar hissələrindən meydana gəldi. 

### Dzonqxaqların idarəsi
Hər dzonqxaq administrasiyanın rəhbərliyi başçılıq edir, *Dzonqdaq* () adlanır. İlk olaraq *Dzonqdaqlar* Butan kralı tərəfindən təyin olunurdu lakin 1982-ci ildə  Dövlət Xidmətinin Kral Komissiyası tərəfindən təyin olurdu. *Dzonqdaq* dzonqxaqın bütün inkişafını rəhbərliyinin köməyi ilə idarə edir. Ona inzibati tədbirlər həyata keçirmək üçün *Dzonqreb* () (idarə heyətinin köməkçisi) köməklik göstərir. 

## Dunqxaq

**Dunqxaq** () — Butanın inzibati-ərazi vahididir. Dunqxaqlar  dzonqxaqlara daxildi, qevoqlar ilə birlikdə  bir neçə qevoq birləşir. Dunqxaqlar dzonqxaq ərazisini tam bürümür (istisna — dzonqxaq Sarpanq). Altı əhali sayına görə dunqxaq və dzonqxaq Jemqanq birdən üçə qədər dunqxaq mövcuddur. Butan dunqxaq əhalinin ümumi sayı 15 ədəddir..

## Butanın inzibati bölgüsü haqqında statistik məlumatlar

## Qevoq

**Qevoq** () — Butanın inzibati-ərazi vahididir. Bir neçə kəndi və qəsəbəni birləşdirir həmçinin dzonqxaq və yaşayış məntəqələri arasında ara inzibati vahididir. Butanın 20 *dzonqxaqı*  206 *qevoqa* bölünür.

Hər*qevoqa* rəhbərlik  başçılıq edir , onlar öz növbəsində *[[Qap (başçı)|Qap]]* () adlanır. 1991-ci ildən *qevoqlar* rəsmi inzibati-ərazi vahidi kimi təyin edirdildi.

## Çivoq

**Çivoq** () — Butanın üçüncü səviyyəli inzibati vahididir. Həm də bir seçki məntəqəsidir. Ölkədə 1,044 çivoq hesablanmışdır. Bir qayda olaraq, hər qevoqda 5-6 çivoq vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Political Map of Bhutan   — Butanın inzibati bölgüsü xəritəsi 
* Administrative Map of Bhutan  — карта Бутана с обозначением границ дзонгхагов, населённых пунктов, дорог, рек, гор и т. д.
* Bhutan_ Districts, Major Cities & Towns — Statistics & Maps on City Population
Kazan metropoliteni

**Kazan metropoliteni** (; ) — Kazan şəhərinə xidmət edən metro sistemi. Metro sistemi Rusiyada açılmış yeddinci, keçmiş Sovet İttifaqı regionunda on beşinci metropolitendir. 27 avqust 2005-ci ildə açılan bu metropoliten, Rusiyada ən yeni sistemdir.

## Tarixi
### Planlaşdırma
Kazan, Orta Volqada tarixi və mədəniyyət mərkəzidir. Rusiya İmperiyasının dövründə sürətli nəqliyyat sisteminin ilk planları təklif olundu, lakin Oktyabr İnqilabından və Rusiyanın Mülki Müharibəsindən sonra dizaynı ləğv edildi. Buna baxmayaraq, 1930-cu illərdə, Kazan, ən görkəmli muxtar respublikalardan biri olan və bir sənaye mərkəzi kimi sürətlə inkişaf edən, Tatar ASSR-in paytaxtı olmağına baxmayaraq, gələcək üçün sürətli tranzit sistemi təklif etmək istəmişdi.

Ancaq İkinci Dünya müharibəsi belə cəhdlərə son qoydu və SSRİ-dəki respublikaların yalnız paytaxtlarında metro sistemi inşa edildi. 1983-cü ildə Tatarıstanda Sovet İttifaqının Ali Sovetinin bir metro sisteminin planlaşdırıldığı il idi.
Arbereşi

thumb|200px|Etnoqrafik xəritə 1859.
**Arbereşi** və **İtalya albanları** (, ) — albanların subetnik qrupu, orta əsrlərdə balkan albanlarından ayrılmış etnik qrup. Buna bənzər bir tarixi də Arnautlar keçmişlər. Onlarda Arbereşilərlə birlikdə albanların bir subetnik qrupudur. Müasir Arbereşilər əsasən İtaliya Respublikasının cənubunda (Cənubi İtaliya və Siçiliya) yayılmışdır. Dini baxımından böyük əksəriyyəti xristianlığın katolizm qolunda etiqad edirlər. Özünü Arbereşi hesab edənlərin sayı 40-80 min (2008) arasında dəyişir. Tam və ya qismən arbereşi-alban mənşəlilərin İtaliyada ümumi sayı 2 milyondan çoxdur. Onlar əsasən ölkənin cənubunda və böyük şəhərlərdə cəmləşmişlər. Doğma arabeşi dialekti əsas ünsiyyət vastəsidir. Üstəlik italyan dili də istifadə edilir.

## Tarixi
XIII-XVI əsrlərdə Balkanlarda baş verən qızğın siyasi hadisələrdən, Bizans imperiyasının zəiflədilməsi, müsəlman Osmanlı imperiyasının bölgədə hakim olması ilə mürəkkəb miqrasiya prosesləri zamanı alban etnik qrupundan iki böyük subetnik qrup ayrılmışdır. Onlar tədricən müstəqil xalqlara çevrilmiş və tarixi vətənləri ilə bağlılığı zəyifləmişdir. Bunlara daxildir:
* Arnautlar — Yunanıstanda yayılmış provaslav albanlar (Peloponnes, Attika, Beotiya, Afina, Evbeya və Andros adaları və s.). Doğma dilləri arnaut dilidir.
* Arabeşilər nisbətən sonrakı dövrlərdə meydana gəlmişlər. Onların İtaliyaya miqrasiyası XIV—XVII əsrlərə təsadüf edir. Konstantinopolun osmanlılar tərəfindən ələ keçirilməsi, albanların islamı qəbul etməsi, İskəndər bəy üsyanı bir qrupun İtaliyaya köçünə səbəb olmuşdur. Onların böyük qismi alban-stradiotlar və arnautlar olur ki, onlar da italya dili və mədəniyyətinə yaxın təmasları ilə seçilirdilər.

## Adətlər
Arbereşilərin böyük qismi Cənubi İtaliya və Siciliyanın əkin yerlərində cəmləşmişlər. Əsrlər boyu kənd arbereşiləri adət-ənənələrini və dillərini qoruya bilmişlər. Onların nəsillərinin böyük qismi italyanlaşdırmaya məruz qalmışlar. Bölgədəki bir çox kəndlərin ikidilli toponimləri arabeşilərin burada uzun müddət mövcudluğu sübut edir. Arbereş dialekti əsasən məyişətdə istifadə olunur, federal səviyyədə statusu ölkənin konstitusiyasına daxil deyil. Regional səviyyədə isə bir qədər məhdud, lakin rəsmi olaraq tanınmış dildir.
## İstinadlar
Dzerjinski dağı

**Dzerjinski dağı** (1958-ci ilə qədər **Svyataya dağı**) () — Belarus Respublikasının ən hündür nöqtəsi.

## Xüsusiyyətləri
Belə hesab edilir ki, dağın dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 345 metrdir (1933-cü ilə qədər tərtib olunan topoqrafik xəritələrdə 346,5 m, 1934-cü ildə tərtib olunmuş sovet xəritələrində 346,3 m, 1984-cü ildə tərtib olunmuş topoqrafik xəritələrdə isə 342,7 m). Dağ Minsk yüksəklikləri ərazisində (əsasəndə Belarus cərgəsində), Minsk şəhərindən 30 km qərbdə, Djerinskidən bir qədər aralıda, Skirmantovo aqrar şəhərciyindən şimalda yerləşir. Əvvəllər **Svayataya dağı** (Müqəddəs dağ) olaraq adlanırdı. 1958-ci ildə isə adı Dzerjinski dağı olaraq adlandırılmışdır. 1990-cı illərdə dağın zirvəsində belarus dilində qranit plitə üzərində dağ haqqında məlumat əks olunmuşdur: "*Dzerjinski dağı. Belarusun ən hündür nöqtəsi. Hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 345 metrdir*". Hazırda ərazi abadlaşdırılmışdır və bir abidədir.

Geoloji cəhətdən dağ Moskva buzlaqları dövründə Belarus ərazisində baş vermiş moren fəaliyyətin bir hissəsidir. Suxurları Valday buzlaqlarının son dövründə meydana gəlmişdir.

Əvvəllər Belarusun ən hündür nöqtəsi Şapalovı dağı hesab edilirdi (1933-cü ilə qədər ki, Polşa xəritələrində dağın hündürlüyü 350,1 m, 1950-ci illərdə tərtib edilən sovet xəritələrində 356 m, 1981-ci ildə tərtib edilmiş topoqrafik xəritələrdə isə artıq 334,6 m).

Müqayisə üçün qeyd etmək olar ki, Belarusiyada ən yüksək nöqtələr (2011-ci ilin avqustuna olan məlumat) Kolodişi, Uşaçı və Slonim teleqüllələrinin yerləşdiyi ərazilərlə birlikdə hündürlüyü 350 metrdir. Zirvədən baxdıqda düzənliyə açılan bir görünüş vardır. Cənub-qərb yamacları daha aydındır. Buradan 5 dərəcəlik baxış bucağı vardır. Zirvəni bildirən abidənin ətrafında park salınmışdır. Dağın yamacları isə meşələrlə örtülüdür.

## Həmçinin bax
* Belarus coğrafiyası

## Mənbə
* Skirmuntovo, Dzerjinski dağı
* Дмитрий Бартосик. Гара Сьвятая (Дзяржынскага) на Radzima.org

## Ədəbiyyat
* Горные вершины равнинной Беларуси / Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских, В. Э. Пасанен, С. Г. Стёпин. — Минск: ГУ "Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения", 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7.

## İstinadlar
Pinski bataqlığı

**Pinski bataqlığı** və ya **Priyatski bataqlığı** — bataqlıq Pripyat çayı boyunca ərazidə yerləşir. Priyat çayının Ukraynanın şimalından və Belarusun cənubundan keçən hissəsində formalaşır. Bataqlıq Belarusun Brest şəhəri ətrafından başlayır və Luninesə qədər olan ərazini əhatə edir. Onun ümumi sahəsi 98 419,5&nbsp;km² təşkil edir. İnqilaba qədərki ədəbiyyatda Priyatski olaraq adlandırılır. Ərazi Beynəlxalq Əhəmiyyətli Sulu Bataqlıq Yerləri Siyahısına daxil edilmişdir.

## Coğrafiya
Pinski bataqlığı əsasən Poless çökəkliyində yerləşir. Cənubi Belarusun böyük hissəsini, Ukraynanın isə şimal-qərbini əhatə edir. Bataqlıq vadisini Pripyat çayı və onun qolları olan Stır, Qorın, Ubort, Sloveçna (sağ tərəfdən tökülən qollar) və Yaselda, Çna, Sluç, Ptiç (sol tərəfdən tökülən çaylar) çayları tərəfindən kəsilir.

Torf və bitki örtüyünün qalınlığı bəzi yerlərdə 6 metrə çatır. Bu örtüyün altında Kvars qumu, onun altında isə granit təbəqəsi yerləşir. Qumlar da öz növbəsində gil suxurların üzərində yerləşir.

## Flora
Pinski bataqlığı üçün qamışla örtülmüş su-bataqlıq kolluqları farakterikdir. Bu qamışlıqlar da yaz gursululuq dönəmində suyun altında qalır. Bu səbəbdən yerli əhali bir yerdən digər yerə hərəkət etmək üçün qayıqlardan istifadə etmək məcburiyyətində qalır

Bataqlığın adacıqlar olan hissəsində enliyarpaqlı sıx meşələr yerləşir.

## Pinsk bataqlığının hissələri
İri bataqlıqlar: Xolça, Moroçno, Dedkovo, Qorodişen, Dubnik,Domaşnis, Çernevski-Lednejova.

## Tarixi

Konsepsiyalardan birinə görə Pinski bataqlığı Balto-Slavyan dil dillərinin parçalanmasına kömək edən təbii bir maneə rolunu oynamış, nəticədə balik və slavyan dilləri formalaşmışdır.

1874-cü ildə Pinski batraqlığının qurudulmasına təşəbbüs göstərilmişdir. Hətta 1889-cu ilə kimi 2827 verst uzunluğunda kanallar qazılmışdır.

Barbarossa əməliyyatını hazırlayan alman komandanlığı Pripyat bataqlığını təbii maneə kimi nəzərə almışdır: «Mərkəz» qrupu bataqlığın şimalından, «Cənub» qrupu isə onun cənubundan keçmək məcburiyyətində qalmışdır.

## İstinadlar
Gürcü kalliqrafiyası

200px|right|thumb|Gürcü skripti
**Gürcü kalliqrafiyası** () — üç Gürcü yazısını istifadə edən, Gürcü dilinin kalliqrafik və ya bədii yazı şəkli.

## Tarix
Gürcüstan əsrlik bir xəttatlıq məktəbi ənənəsinə sahibdir. Erkən əsrlərdən başlayaraq əl ilə yazılmış kitablar Gürcüstanda mədəni və milli bir hadisə oldu. Xristianlıq Gürcüstan ədəbiyyatının həyatında mühüm rol oynayıb, belə ki Gürcü pravoslav kilsəsi və onun keşişləri yazılı əsərləri və Gürcü xalqının tarixinin yazılı bilgilərini yaradaraq, Gürcüstanın yazılı həyatına yardım göstərdilər.

Hər il, aprelin 14-də Gürcüstanda "Gürcüstan dilinin günü" qeyd olunur. Bu gün xəttatlıq müsabiqələri keçirilir, qaliblər bəlirlənir və Gürcüstan Milli Əlyazmalar Mərkəzi ən yaxşı xəttatlara mükafatlar verir.

## Qalereya

Şəkil:ვეფხისტყაოსანი XVII საუკუნე.jpg
Şəkil:მარიამისეული ქართლის ცხოვრება.JPG
Şəkil:1798. გიორგი XII-ის წყალობის წიგნი ალექსანდრე მაყაშვილისადმი.jpg
Şəkil:George V of Georgia charter.jpg
Şəkil:Amilakhvari. Erekle.jpg
Şəkil:Charter of ErekleII 1789 copy.png
Şəkil:1745. მეფე თეიმურაზ II-ის წიგნი ქალაქში სახლ-კარის ნასყიდობის შესახებ.jpg
Şəkil:1597. კახეთის მეფე ალექსანდრე II-ის გუჯარი გარეჯის მეტოქი აკურის მონასტრისადმი.jpg
Şəkil:1712. ვახტანგ და ბაქარ ბატონიშვილების სითარხნის წიგნი სიონის მხატვარ გიორგისადმი.jpg
Şəkil:Shalva Kvenipneveli agape charter 1470.jpg
Şəkil:Document of donation by the eristavi Vameq Shaburisdze to Bodorna church. 1494.jpg
Şəkil:"Greek law", a Georgian MSS (1788).jpg
Şəkil:A donation charter to the Manglisi church. 1525.jpg
Şəkil:Mokvi gospel-2.JPG
Şəkil:Vani gospels filio 12 c.jpg
Şəkil:Bichvinta Gospel MSS Н 2120.JPG
Şəkil:MSS Geo-28, f. 21.jpg
Şəkil:Jruchi MSS.jpg
Şəkil:Martvili Gospels initial; 11th c..jpg
Şəkil:Georgian Letter ქ.jpg
Şəkil:Georgian Alphabet Letter ფ.jpg
Şəkil:Georgian Letter უ.jpg
Şəkil:Bagrat IV royal decree.jpg
Şəkil:Joseph Tbileli MSS.JPG
Şəkil:Surameli will.jpg
Şəkil:1785. ერეკლე II-ის გერბის დამტკიცების სიგელი ამბროსიანთ ოჰანეზასადმი.jpg
Şəkil:Автограф Гарсевана Чавчавадзе.jpg


## İstinadlar
Tanq (qevoq)

**Tanq** () — Butan qevoqu, Tanq çayının vadisində yerləşir. Tanq fərqli ənənələrə sahibdir, belə ki, Ura buddist monastırlarda tseçu illik bayram keçirilir.

Qevoqun ərazisində cəmi 32 kənd, 300 ev təsərrüfatı, 3 məktəb, 1 təcili yardım və 11 tibb işçisi vardır.

Qevoqda iki tseçu bayramı keçirilir, təqribən noyabr ayında.

* Namkxa Rabney
* Çocam Rabney

## Həmçinin bax
* Butanın inzibati bölgüsü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tang gewog Plan 2002–2007 
* Tanq vadisi
* Tang Gewog dzonqxaq saytında
Dağ Közbulaq

**Közbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Cəlilabad rayonun Dağ Közbulaq kəndi ərazisində 15-16-cı əsrə aid orta əsr qəbiristanlığı var.

## Toponimikası

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Həmçinin bax
*Cəlilabad rayonu

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Konik

**Konik** və ya **Polşa koniki** — Polşada yetişdirilən elə də iri olmayan atlar cinsinə daxildir. Belə hesab edilir ki, Polşa konikləri daha çox XIX əsrdə nəsli kəsilmiş Tarpanların təsirinə məruz qalmışdır.

## Tarixi
Polşada 20-ci əsrin əvvəllərində təsərrüfat işlərində "Konik" adlı cinsdən istifadə edilirdi. Hansı ki, bu cinsin ərsəyə gəlməsinə qədər Tarpandan istifadə olunmuşdur. Bu cins struktur baxımından (Fenotip) Tarpana bənzər idi. Tarpanın yox olmasından sonra, Polşanın Belovejskaya Puşa adlı bölgəsində kəndli təsərrüfatlarından atlar yığılırdı (onların çoxu ya Tarpan idi və ya onun törəmələri olurdu). Süni şəkildə də olsa belə demək olarsa Tarpanoid at cinsi bərpa edilir. Birinci Dünya müharibəsi dövründə bu atlar rus və alman qoşunları üçün mühüm nəqliyyat heyvanları hesab edilirdi və Panje atları adlandırılırdı. Onlar xarici görünüş baxımından Tarxanlara bənzəyir və Avropanın meşə-çöl şəraitinə uyğunlaşdırılmışdılar. Nümunələrin bir hissəsi təbiətə buraxılmışdır. Bəziləri hətta başqa ölkələrə aparılmış və Belarusun Belaruskaya Puşa bölgəsinə belə buraxılmışdır. Bir çox ekoloji təşkilatlar, o cümlədən Taurus Fondu və ya Avropa Yabanı Təbiəti təşkilatı DNT analizləri aparmışdır. Onlar koniklərin əcdadının Avropa yabanı atları olması barədə məlumatın şişirdilməməli olduğunu bildirmişdir.

Hal-hazırda koniklərə dünyanın bir çox zooparklarında rastlamaq mümkündür. 2011-ci ilin sonunda Ümumdünya Yabanı Təbiət Fondu koniklərin yabanı təbiətə qaytarılması proqramına start vermişdir.

## Eksteryer
Bədənləri əsasən açıq boz, yalı isə tünd və ya qara rəngdə olur. Bəzi heyvanlar qışda ağ rəng alır. Atların boyu 125—135 sm təşkil edir. Konik ibtidai atın xüsusiyyətlərinə malikdir və o tarpanı xatırladır. Çəkiləri 350-400 kq təşkil edə bilir.

## Ədəbiyyat
* Van Vuure, Cis, ''On the origin of the Polish konik and its relation to Dutch nature management. Lutra 57(2): 111-130.'', 2014.
* Van Vuure, Cis, *From kaikan to konik - Facts and perceptions surrounding the European wild horse and the Polish konik. Semper, Warszawa. p. 445.*, 2015, .  http://semper.istore.pl/en_US/p/From-kaikan-to-konik/23076145 [archive]

## Mənbə
* Polşa koniki
* yabanı atlar. 
## İstinadlar
Bütri-sür-Uaz

**Bütri-sür-Uaz** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Valle-dü-Sosseron. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 28&nbsp;km şimal-şərqdə, Serji belediyyənin 12&nbsp;km şimal-qərbdə  yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:360 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1954 text:1954
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1954 from:0 till:784
  bar:1962 from:0 till:818
  bar:1968 from:0 till:883
  bar:1975 from:0 till:997
  bar:1982 from:0 till:1646
  bar:1990 from:0 till:1878
  bar:1999 from:0 till:1969
  bar:2006 from:0 till:1987


## Qalereya

Fayl:Berges de l'Oise à Mériel vues depuis Butry.JPG
Fayl:Butry-sur-Oise (95), croix de chemin, rue de Parmain.JPG
Fayl:Charles-François Daubigny - Butry-sur-Oise - A I 524 - Finnish National Gallery.jpg
Fayl:L'Oise à Butry.JPG
Fayl:L'Oise à Butry-sur-Oise.JPG


## İstinadlar
Vallanqujar

**Vallanqujar** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Valle-dyü-Sosseron. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 37&nbsp;km şimal-şərqdə, Serji belediyyənin 13&nbsp;km şimalda  yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:700
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:265
  bar:1806 from:0 till:301
  bar:1821 from:0 till:264
  bar:1831 from:0 till:320
  bar:1841 from:0 till:389
  bar:1851 from:0 till:379
  bar:1861 from:0 till:323
  bar:1872 from:0 till:403
  bar:1881 from:0 till:397
  bar:1891 from:0 till:371
  bar:1901 from:0 till:352
  bar:1911 from:0 till:334
  bar:1921 from:0 till:280
  bar:1931 from:0 till:295
  bar:1946 from:0 till:258
  bar:1954 from:0 till:313
  bar:1968 from:0 till:334
  bar:1982 from:0 till:507
  bar:1990 from:0 till:564
  bar:1999 from:0 till:635
  bar:2006 from:0 till:651


## Qalereya

Fayl:Vallangoujard (95), monument aux morts.jpg
Fayl:Vallangoujard (95), plaque de cocher.jpg
Fayl:Vallangoujard mom.JPG
Fayl:Vallangoujard (95), rue de Marines - rue du Moulin.jpg
Fayl:Vallangoujard (95), rue de Marines 3.jpg


## İstinadlar
The Half

**The Half** () — Azərbaycan rok musiqi qrupu. 2017-ci il 14 mart tarixindən "Crambone Inventive League" leyblı daxilində fəaliyyətə başlamışdır. "The Half" musiqi qrupunun solo gitaraçısı və söz yazarı Nicat Gülməmmədov, ritm gitaraçısı Cahid Rəsullu, vokalisti isə Teymur Eyvazovdur.

## Tarixi
"The Half" musiqi qrupu Nicat Gülməmmədov və Cahid Rəsullu tərəfindən 2017-ci ilin yanvar ayında qurulub, daha sonra isə Teymur Eyvazovun da qrupa vokalist kimi qoşulması ilə tam fəaliyyətə başlamışdır. "''Balta''" cizgi serialının 5-ci seriyası üçün "*[[Andromeda qalaktikası|Andromeda]]*" mahnısını hazırlamışdılar. Qrup "Ey gözəl" sinqlı ilə daha çox tanınmış və sevilmişdir. 28 avqust 2018-ci il tarixində Nizami Kino Mərkəzində keçirilmiş "*Balta*" cizgi serialının 5-ci seriyasının qala gecəsində konsert vermişdir. Kreativ təqdimat formaları ilə seçilən qrup 2021-ci il 14 fevral tarixində sevgililər gününə xüsusi olaraq hazırladığı "Şablon sevgi" musiqi videosu ilə diqqət çəkmişdir. Eyni zamanda sözügedən mahnı daxilində 33 ədəd "sev" köklü sözdən istifadə edib Azərbaycan mahnıları arasında bu rekordu qıraraq yerli sevgi mahnılarına istehza etmişdir. Qrupun bir çox kliplərinin müəllifi Rəvan Muradovun rejissorluğu ilə hazırlanmış "Birdən ölsək" adlı animasiyalı musiqi videosu isə Animafilm festivalında 2023-cü ilin "Ən yaxşı Azərbaycan qısametrajlı animasiya filmi" mükafatına layiq görülmüşdür. Bu mükafat rejissora dünyanın ən nüfuzlu animasiya festivalı olan "Annecy" Beynəlxalq Festivalında iştirak haqqı qazandırmışdır. 

## Diskoqrafiya
### Sinqllar
* Səbəbsiz
* Ey Gözəl
* Mavi
* Neyniyim qardaş
* Sərxoş qadın
* Andromeda
* Xəzərin sahilində (ft. Vugarixx)
* Ölənə Qədər
* Sevdim
* Once upon time in Baku
* Necə Unudum Səni (Remake)
* Söhbətdən Kənar
* Bir Yalnızın Hekayəsi ll
* Düşünmə
* Eyni Səhifələr
*Şablon sevgi
*Həvəsim İtər
*Birdən Ölsək

## Albom
### Söhbətdən kənar
* Ölənə Qədər
* Necə Unudum Səni (Remake)
* Bir Yalnızın Hekayəsi II
* Düşünmə
* Söhbətdən Kənar
* Eyni Səhifələr
* Sevdim
* Once Upon A Time In Baku

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kazan Beynəlxalq Hava Limanı

**Kazan Beynəlxalq Hava Limanı** (; )  — Rusiyada, Kazan şəhərindən 25&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşən hava limanı. Tatarıstanda yerləşən ən böyük hava limanı, Rusiyada isə 15-ci ən işlək hava limanıdır. Hava limanı bölgədə 3,8 milyona yaxın insana xidmət edir.
## İstinadlar
Albaniyanın ətraf mühiti

**Albaniyanın ətraf mühiti** flora, fauna və müxtəlif formalı çayları ilə diqqəti cəlb edir. Ətraf mühit həm də müxtəlif ekoloji bölgələrdən ibarətdir ki, ölkənin təbii coğrafi ekosistemini təmsil edir. Bura həmçinin su tədcizatı sistemləri, bərpa olunan resurlar və s. daxildir. Dağlıq relyef Albaniyanın əsas hissəsinin təşkil edir. Digər ərazilər yüksəkliklərədən ibarət olub dərin dərələrlə parçalanmış. Bu ərazilər məhsuldar torpaqları ilə tanınır. Ümumən Albaniya ərazisinin 70 % -ni hündürlüyü 2751 metrə qədər olan dağlar və yüksəkliklər təşkil edir. Albaniyanın dağlıq landşaftı heç də İsveçrə və Avstriyadan geri qalmır. Dəniz sahilli çimərlikləri çox cəlb edicidir. Serbiya, Monteneqro, Makedoniya və Yunanıstanla olan sərhəd bölgələrində bir çox böyük göllər yerləşir: Şkoder, Oxrid, Prespa.

## İqlimi
Albaniya aralıq dənizi suptropik iqlim qurşağına daxildir. İsti yayı və rütubətli qışı ilə fərqlənir. İyul ayının orta temperaturu +24 və +28-dir. Yanvar ayında temperatur +4-dən aşağı düşür. Atmosfer yağıntıları əsasən payız və yaz aylarında düşür. Hündürlüklə əlaqədar ölkənin müxtəlif bölgələrdə fərqli iqlim müşahidə olunur. Dağlıq ərazilərdə temperatur rejimi normal göstəricilərdən fərqlənir. Qış aylarında temperatur bəzən −20 dərəcəyə qədər düşə bilir. İllik yağıntı miqdarı 2600 mm-dir.

## Ekologiyası
Albaniyanın əsas ekoloji problemlərinə suyun və havanın çirklənməsi, torpaq eroziyası, biomüxtəlifliyin azalması, eləcə də tulantıların düzgün emalı aildir. Urbaznizasiyanın sürrətlə artımı və təbii ehtiyatlara təlabatın artması nəticəsində deqradasiya səviyyəsi artmışdır. Təbii fəlakətlərin və iqlim dəyişikliyinin artma riski də Albaniyaya böyük problem yaradır. Müasir dövrdə Albaniyada şitillik effektinin az olmasına baxmayaraq yaxın zamanlarda onun artması gözlənilir (avtomobillərin sayının artması, kənd təsərrüfatının inkişafı proqnozu. Albaniya ekoloji təmiz və bərpa olunan enerji ehtiyatlarına malik bir ölkədir. Bu sahədə son illər yetərincə irəlləyiş qeydə alınmış.

## Biomüxtıliflik

Albaniyanın ekosistemi müxətəlifliyi ilə xarakterizə olunur. Daha çox bitki aləmi dıqqəti cəlb edir. Aralıq dənizi hövzəsinə aid olan flora daha çox qoruqların ərazisində geniş yayılmış. Albaniya ərazisində altı milli park, 24 qoruq və təbiət abidələri mövcuddur.

Heyvanat aləmi də yetərincə müxtəlifdir. Böyük göllər ərazisindən və sahil ərazilərindən ölkənin daxili zonalarına qışlamaq üçün köçəri quşlar miqrasiya edir. 70 dən çox quş növü (180 000) Albaniya ərazisində qışlayır.

## Mənbələr
* Albania country profile
* FIFTH NATIONAL REPORT OF ALBANIA TO THE UNITED. NATIONS CONVENTION ON BIOLOGICAL DIVERSITY (CBD)



## İstinadlar
Norbert Qönött

**Norbert Qönött** (; 23 iyul 1854, Paris, Fransa — 9 oktyabr 1894, Over-syür-Uaz) — fransız rəssam-impressionist,  illüstrator, ilk növbədə Emil Zolyanın «Dünya» (1889) romanın rəssam müəllifi kimi tanınır. 150-dən çox ofortların və litoqrafiyanın müəllifidir.

## Bioqrafiya
Paris şəhərində anadan olmuşdur. İzidor Pils adına İncəsənət məktəbində təhsil almışdır. Pilsin ölümündən sonra 1875-ci ildə Norbert təhsilini atır. Tezliklə Marselen Debuten ilə tanış olur daha sonra Renuar və Mane ilə görüşdüyü "Yeni Afina" () kafesinin tez-tez getdiyi bir yerə çevrilir.
### Ölümü

## Qalereya

Fayl:Norbert Gœneutte - Woman on a Balcony.jpg|Eyvanda qadın, 1880
Fayl:Norbert Gœneutte - Le Boulevard de Clichy par temps de neige.jpg|Klişi bulvarı qar işində, 1876, Teyt qalereyası, London
Fayl:Norbert Gœneutte - The First Tear.jpg|İlk çətinlik, 1884
Fayl:Norbert Gœneutte - On the Jetty, Le Havre.jpg| Qavr, 1887
Fayl:Norbert Gœneutte - Enfants jouant sur la plage.jpg|Uşaqlar 1881
Fayl:Norbert Gœneutte -The Pont de l'Europe and the Gare Saint-Lazare with Scaffolding.jpg|Avropa körpüsü Sen-Lazar vağzalı, 1888
Fayl:Norbert Gœneutte - Le Docteur Paul Gachet.jpg|Pol Qaşenin portreti, 1891, Orse muzeyi, Paris
Fayl:Norbert Gœneutte - Portrait of Anna Gœneutte Wearing a Beret.jpg|Anna Qönött, 1889


## Ədəbiyyat

### Rus dilində
# 

### Digər dillərdə
# 
# 
# 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Norbert Qönött
* Rəssamın bioqrafiyası
Vladimir Ryabov

**Vladimir Pavloviç Ryabov** (1 aprel 1900, Lobaski kəndi, Nijnenovqorod vilayəti — 22 may 1938, Saransk) — Mordoviyadan olan ilk aqronom alim, rus yazıçı və şairlərinin əsərlərini erziyan dilinə çevirən profesional tərcüməçi (SSRİ Konsitutsiyasını da erzyan dilinə çevirmişdir).

## Bioqrafiya
Vladimir Ryabov 1 aprel 1900-cu ildə Nijnenovqorod vilayəti, Lobaski kəndində (hazır ki, Mordoviya Respublikası, İşalkov rayonu) milliyyətcə erzyan olan, kəndli ailəsində doğulmuşdur. 1927-ci ildə Moskvada Pokrov İnstitutunun İşçi fakultəsini bitirmişdir.

Bundan sonra 1932-ci ildə Valdimir Ryabov K. AŞ Timiryazov adına Moskva Dövlət Kənd təsərrüfatı akademiyasını bitirir. Mordoviyaya qayıtdıqdan sonra N.P.Oqaryov adına Mordoviya Dövlət Universiteti dərs deməyə başlamışdır. 1933-1937-ci illərdə Mordoviya kitab nəşriyyatında kənd təsərrüfatı ədəbiyyatı şöbəsinin redaktoru vəzifəsində çalışmışdır. O vaxt Vladimir Pavloviç «Müxtəlif bitkilər və torpaqlarda tətbiq üçün mineral gübrələrin qarışdırılması qaydaları» adlı cədvəlin tərtibçisi olmuşdur.

Vladimir Ryabov aktiv şəkildə rus dilindən erzyan dilinə tərcümələr həyata keçirmişdir: onun tərcümə etdiyi əsərlərin müəllifləri arasında Aleksandr Sergeyeviç Puşkin, Mixail Yuryeviç Lermontov, Nikolay Alakseyeviç Nekrasov (,  1935) və bir çox digər rus klassiklərinin əsərləri. 1937-ci ildə Puşkinin «Balıqçı və balıq haqqında nağıl» adlı nağılını tərcümə etmişdir. Onun tərtib etdiyi alman-erzyan lüğəti 1978-ci ildə Hamburqda dərc edilmişdi.

Vladimir Ryabov qohum Fin-uqor dilləridə geniş yayılmış, Karel-fin eposu olan «Kalevala» eposunu tam dəqiq şəkildə tərcümə etmişdir. Halbuki, Erzya dili normaları yenicə formalaşmasına baxmayaraq, bu normativlərə kifayət qədər düzgün riayyət olunmuşdur.

1937-ci ildə Vladimir Raybov Mordoviya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi tərəfindən hələ 1936-cı ildə tətib olunan SSRİ Konsitutsiyasını mordoviya (erzyan) dilinə tərcümə etmək tapşırığı almışdır.

1937-ci ildə Mordoviya dövlət nəşriyyatının redaktoru, Saranskda yaşayan partiyasız olan Vladimir Ryabov sovet hakimiyyəti tərəfindən həbs edildi. O, 23 may 1938-ci ildə SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyası 1926-cı ildə qəbul edilən RSFSR-nin Cinayət Məcəlləsi 58-ci maddəsi ilə günahkar bilinərək, haqqında güllələnmə qərarı çıxarılmışdır. Elə o zamanda, 1938-ci ilin mayında, Sarkansk həbsxanasında hökm icra edilmişdir. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının XX qurultayından sonra Vladimir Pavloviç Raybova ölümündən sonra bəraət verilmişdir (23 mart 1957-ci il tarixli qətnamə).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Книга памяти Республики Мордовия
* Просветители и педагоги мордовского края. — Саранск, 1986.
* Мордовское просветительство: истоки, проблемы, направления развития: 2 ч. — Саранск, 1995.
* Мордовия. Кто есть кто: Энциклопедический словарь—справочник. — Ульяновск, 1997.
* *Зеткина И. А.* Национальное просветительство Поволжья (вторая половина XIX — начало XX в.). — Саранск, 2002.
Rahib Qarayev

**Rahib Qarayev** (*Rahib Arif oğlu Qarayev*; . 1986) — Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının Heykəltaraşlıq kafedrasının müəllimi, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, tanınmış heykəltaraş..

## Həyatı
**Qarayev Rahib Arif oğlu** 8 aprel, 1986-cı il Masallı rayonunun Qasımlı kəndində anadan olmuşdur. 1993-cü ildə Hakim Həsənov adına Qasımlı kənd tam orta məktəbinin 1-ci sinifinə başlamışdır. 2004-cü ildə Masallı rayonunun Yeddioymaq kənd T.M.Bayraməlibəyov adına orta məktəbini  bitirmişdir. 2000-2008-ci illərdə Masallı rayonun Qasımlı kəndində İlqar Balayevin emalatxanasında  heykəltaraşlıq dərsləri almışdır. Onun bu sahəyə olan marağı hələ uşaqlıq illərindən yaranıb. 2008-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının bakalavr pilləsinə daxil olmuş, 2012-ci ildə bakalavr pilləsini bitirib elə həmin ildə magistratura pilləsinə daxil olmuşdur. 2014-cü ildən Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının Heykəltaraşlıq kafedrasında müəllim kimi fəaliyyət göstərir. 2015-ci ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur. 2009-cu ildə "Bir millət, iki dövlət" , "Amerika mənim gözümlə ", 2011-ci ildə Türkiyədə Memar Sinan universtetində  keçirilən simpoziumda fəal iştirak etmiş, 2014-cü ildə "Lermontov",  "Əsrin müqaviləsi ", həmin  ildə keçirilən velosipedçilərə həsr olunmuş sərgidə 2-ci yer mükafatçısı, 2015-ci ildə "Xocalı", "Tolerant Azərbaycan Gənci" adlı sərgidə iştirak etmişdir. 2016-cı ildə  Aprel döyüşlərində Şəhid olmuş Samir Kaçayevin memorial abidəsinin  müəllifidir., 2017-ci ildə  Təzəkənd kənd məktəbi üçün Rövşən Nəbiyevin büstünü hazırlamışdır. 2019-cu ildə Hakim Həsənov adına Qasımlı kənd tam orta məktəbində qoyulan Hakim Həsənovun heykəlinin müəllifidir. Eyni ilin sentyabr ayında Azərbaycanın yəhudi əsilli Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Albert Aqarunova Bakı şəhərində qoyulmuş heykəlin müəlliflərindəndir.

## Qalereya

## İstinadlar
Zla Kolata

**Zla Kolata** (; ) — 2534 metrə malik olan Albaniya ilə Monteneqro arasında yerləşən zirvə. Prokletie dağları massivində yerləşir. Zla Kolata Monteneqronun ən hündür zirvəsidir.

## Fiziki-coğrafi göstəriciləri

Zla Kolata Albaniya ilə Monteneqro arasındakı sərhəddə yerləşir. Albaniya tərəfdən Tropoya dairəsi, Monteneqro tərəfdən isə Kukes vilayəti ərazisinə daxildir. Albaniya tərəfdən zirvəyə ən yaxın yaşayış məntəqəsi Valbona şəhəridir. Şəhər zirvədən 4&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Monteneqro tərəfdən isə ən yaxın yaşayış məntəqəsi Qusine şəhəridir ki, oda zirvədən 10&nbsp;km qərbdə yerləşir. Qusine adətən dağa çıxışın start nöqtəsi hesab edilir.

Zla Kolata Kolata massivinin ən hündür ikinci zirvəsidir. Massivin ən hündür zirvəsi Maya Kolatadır ki (*Maja e Kollatës* və ya montenqroca *Ravna Kolata*) onun hündürlüyü 2552 metrdir. Bu zirvə bütünlüklə Albaniya ərazisində yerləşir. Sərhəddən 1&nbsp;km aralıdadır. Zla Kolata Valbonatals çayının (* Valbonatals *) şimalındakı ərazidə yerləşir.

Zirvə adının tərcüməsi «Pis (Hirsli) Kolata» mənasını verir. Digər zirvə olan «Kolata Dobra» Zla Kolata zirvəsindən 100 metr şimal-şərqdə yerləşir. 2526 m hündürlüyü olan zirvə Monteneqronun ikinci ən böyük dağıdır. Bu zirvə çox vaxt ayrı götürülmür. Zla Kolatanın bir parçası hesab edilir. Beləki onun nisbi hündürlüyü 110 metrdir.

Bəzən Monteneqronun ən hündür zirvəsi Bobotov-Kuk dağı götürülür. Zirvə Durmitor Milli Parkı ərazisində 2523 metr yüksəklikdə yerləşir. Görünür bu onunla əlaqəlidir ki, Zla Kolatadan fərqli olaraq Bobotov-Kuk dağı bütünlüklə Monteneqro ərazisində yerləşir. Bəziləri isə Zla Kolatanın bu dağdan kiçik olasını düşünməsi ilə əlaqədardır. Alpinistlər tərəfindən aparılan son ölçmələr onu göstərir ki, Zla Kolata Bobotov-Kuk dağından 11 m hündürdür.

## Təbiəti qoruma
2009-cu ildə Monteneqro hökuməti Prokletie Milli parkının təşkili haqqında bəyan edirlər. Bura eyni adlı massivin ərazisi daxil olacaqdır. Park ərazisinə Zla Kolata və Dobra kolata zirvələri də daxildir.

## Qəza
2012-ci ilin avqustunda Zla Kolata zirvəsinə çıxmaq istəyən iki çex alpinist 400 metr yüksəklikdən düşərək həlak olmuşlar.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Rol videooyunu

**Rol videooyunu** ( *RVO*, ; adətən **rol oyunu** adlanır, ,  *RPG*) və ya **Rol kompüter oyunu** ( *RKO*, ,  *CRPG*) — oyunçunun ətraflı şəkildə hazılanmış bir dünyada bir və ya bir neçə personajın hərəkətlərini idarə etdiyi videooyun janrı. Rol videooyunlarının əksəriyyətinin mənşəyi stolüstü rol oyunlarına əsaslanır və demək olar ki, eyni terminologiyadan, mövzudan və mexanikalardan istifadə edir. Janrın stolüstü rol oyunlarıyla olan digər əsas bənzərliklərinə təkmilləşdirilmiş süjet elementləri, oynanıla bilən personajın inkişaf edilməsi, mürəkkəbliyi, eləcə də yenidən oynanıla bilərliyi və daldırıcı xarakteristikası daxildir. RVO-lar mətnə əsaslanan sadə qapalı pəncərəli oyunladan vizual baxımdan zəngin olan üçölçülü təcrübələrə çevriliblər.

## Populyarlıq
### Əsas istehsalçılar
Əsas erkən RVO istehsalçılarına ilk rol videooyununu olan "*[[Dungeon (videooyun)|Dungeon]]*" (1975) videooyununu yaradan Don Daqlou, "*[[Dragon Quest]]*" seriyasını yaradan Yuci Horii, "*[[Final Fantasy]]*" seriyasını yaradan Hironobu Sakaquçi, "''Ultima''" seriyasını yaradan Riçard Gerriot və "*[[Wizardry]]*" seriyası üzrə dizaynerlik və ssenaristlik edən Brenda Romero var. Əsas müasir RVO istehsalçılarına "*[[Fallout 3]]*" və "*[[Fallout 4]]*", eləcə də "''The Elder Scrolls''" seriyasının müəllifi olan "Bethesda Game Studios", "BioWare" studiyasını təsis edən Rey Muzıka və Qreq Zeşyuk və "*[[The Witcher (videooyun seriyası)|The Witcher]]*" seriyasının müəllifi olan "*[[CD Projekt]]*" şirkəti var.

## Xarici keçidlər

* The History of Computer Role-Playing Games — "*[[Gamasutra]]*" saytında. 
*