open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reynrassiq

***Reynrassiq*** (; mənası – "cins, safqanlı") — alman dilində zooloji termin, Nasist Almaniyasında insan irqlərinə şamil edilən termin.

Nasist Almaniyasının irqi siyasətinə görə, ari əcdadını ən azı dörd nəsildən sonra izləyə bilməyən şəxslər "**" və ya "safqanlı olmayan" hesab edilə bilərdi. Etnik mənsubiyyətindən asılı olaraq, bu status çox cüzi narahatlıqdan tutmuş həyati təhlükəyə qədər müxtəlif nəticələr doğururdu.

## İstinadlar
Cinayətkarlar, qurbanlar və müşahidəçilər

**Cinayətkarlar, qurbanlar və müşahidəçilər** soyqırımşünaslıqda soyqırımın iştirakçıları və müşahidəçilərini təsnif etmək üçün tipologiya. İlk dəfə Raul Hilberq tərəfindən 1992-ci ildə "*Perpetrators Victims Bystanders: Jewish Catastrophe 1933–1945*" kitabında təklif edilmişdir. Bu, soyqırımşünaslığın əsas elementi hesab edilsə də, həmçinin qeyri-müəyyənliyə və həddindən artıq ümumiləşdirməyə səbəb olduğu üçün tənqid edilmişdir. Yan Qross xilaskarlar və benefisiarların təsnifata əlavə edilməsini təklif etmişdir. Robert Erenreyx təklif etdi ki, cinayətkar, müşahidəçi və ya qurban olmaq diskret təsnifat deyil, sürüşmə miqyasındadır. Triada soyqırım psixologiyasının öyrənilməsində də istifadə olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* Robben, Antonius C.G.M. and Alexander Laban Hinton (2023). *Perpetrators: Encountering Humanity’s Dark Side*. Stanford: Stanford University Press. ISBN 978-1-503-63427-5.
Xilaskar (soyqırımı)

**Xilaskar** — soyqırımı zamanı soyqırımı qurbanlarının sağ qalmasına kömək etməyə çalışan şəxs. Bir çox hallarda, bu, altruizm və/yaxud humanitarianizmdən irəli gəlir. Bu fenomenin ən yaxşı tədqiq edilmiş nümunəsi Holokost zamanı yəhudilərin xilas edilməsidir.

## İstinadlar
Çex məsələsində son həll

**Çex məsələsində son həll** () — Nasist Almaniyasının Bohemiya və Moraviya protektoratını tamamilə almanlaşdırmaq haqqında planı. Almaniya sosioloqu və antropoloqu Karl Valentin Müller Çexiya xalqının böyük bir hissəsinin ari irqinə mənsub olduğunu və almanlaşdırıla biləcəyini iddia etmişdi. Bu, Almaniyanın yəhudi məsələsinin son həlli ilə tamamilə ziddiyyət təşkil edirdi. Bununla belə, Müller iddia edirdi ki, almanlaşma məcburiyyət olmadan həyata keçirilməlidir və bunun əvəzinə sosial həvəsləndirmə sistemini təklif etmişdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 

## Xarici keçidlər
* Допрос подсудимого Нейрата  (Из стенограммы заседания Международного Военного Трибунала от 25—26 июня 1946 г.)
Intelligenzaktion

"***Intelligenzaktion***" (, ; həmçinin **' və **') — 1939–1940-cı illərdə Nasist Almaniyasına birləşdirilən Polşa torpaqlarının ərazisində və qismən də Almaniyanın nəzarətində olan digər ərazilərdə Polşa elitasına, əsasən ziyalılara qarşı həyata keçirilən repressiyaların ümumi adı. Əməliyyat etnik təmizləmə və soyqırım xarakteri daşıyır, bəzi hallarda yəhudi əhalisinin məhvi ilə müşayiət olunurdu.

"*Intelligenzaktion*" zamanı 50 minə yaxın müəllim, keşiş, azad peşələrin nümayəndələri və yerli zadəganlar, ictimai-siyasi xadimlər, habelə istefada olan hərbçilər və vətənpərvər təşkilatların üzvləri metodik şəkildə edam edilmişdir. Daha 50 min nəfər həbs düşərgələrinə sürgün edilmiş, burada onların yalnız cüzi bir hissəsi sağ qalmışdır. 1939-cu ilin sentyabrından 1940-cı ilin aprelinə qədər Polşanın müxtəlif regionlarında edamlar həyata keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* Maria Wardzyńska, *"Intelligenzaktion" na Warmii, Mazurach oraz Północnym Mazowszu*. Główna Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej nr. 12/1, 2003/2004, ss. 38-42. ceeol.com
* 

## Xarici keçidlər
* Elżbieta Grot, *Ludobójstwo w Piaśnicy z uwzględnieniem losów mieszkańców powiatu wejherowskiego* ("Genocide in Piaśnica with a discussion of the fate of the inhabitants of Wejherow county"), Public Library of Wejherowo, https://web.archive.org/web/20100209125956/http://bpgw.org.pl/?s=akt
* Tadeusz Piotrowski, *Poland's holocaust: ethnic strife, collaboration with occupying forces and genocide in the Second Republic, 1918-1947*, McFarland, 1998, p.&nbsp;25, 
*  ''Intelligenzaktion'' , Encyklopedia WIEM
*  ''Intelligenzaktion'', Encyklopedia PWN
* Testimonies concerning genocide of Polish elites during WWII in 'Chronicles of Terror' collection
Cek Şiray

– yaponəsilli amerikalı aktivist və əsgər. O, İspaniya vətəndaş müharibəsində döyüşmüş yeganə yapon olmuşdur.

## Həyatı
Cek Şirayın erkən həyatı haqqında məlumatlar azdır. Onun dəqiq doğum tarixi bilinmir. O, çox güman ki, XX əsrin əvvəllərində doğulmuşdur. Yaponiyanın Hakodate şəhərində yerləşən Tobetsu trappist monastırında yetim kimi böyümüşdür. Monastırı tərk etdikdən sonra Yaponiya donanmasına qatılmış, təxminən 1930-cu ildə ABŞ-yə miqrasiya etmişdir. O, əvvəlcə San-Fransiskoda yaşamış, daha sonra qısa müddət Nyu-Yorkdakı yapon restoranlarında aşpaz kimi işləmişdir. ABŞ-da kommunistlərin təqib olunmasına baxmayaraq kiçik kommunist işçi qruplarının fəaliyyətlərinə qatılmışdır. Nyu-Yorkda solçu rəssam Eytaro İşiqaki və onun həyat yoldaşı Ayako İşiqaki ilə dostlaşmışdır.

### İspaniya vətəndaş müharibəsi
1936-cı ildə başlayan İspaniya vətəndaş müharibəsində respublikaçılara kömək etmək üçün könüllülərdən ibarət Beynəlxalq briqadalar yaradılmışdır. Faşistlərə qarşı döyüşmək istəyən Şiray digər kommunistlərlə birlikdə könüllü olmuşdur.

Şiray 6 yanvar 1937-ci ildə İspaniyaya gəlmiş və Abraham Linkoln briqadasına qoşulmuşdur. Bu briqada əsasən işçi sinfindən olan könüllülərdən ibarət idi. Şiray briqadanın baş aşpazı olmaqla yanaşı pulemyotçu da olmuşdur. O, 6 fevral 1937-ci ildə başlayan Xarama döyüşündə iştirak etmiş və faşistlərin geri püskürdülməsinə kömək etmişdir. Şiray bir neçə ay ərzində briqadanın digər üzvləri ilə, xüsusilə, Mel Offsink və Maks Krauthamer ilə güclü dostluq münasibətləri qurmuşdur. Onlar müharibədən sonra birlikdə restoran açmağı və İspaniyada döyüşmüş şəxslərə bu restoranda pulsuz yemək verməyi planlaşdırmışdılar. Şiray Xaramada yerləşən xəstəxanada xəstə və yaralı şəxslər üçün yemək bişirmişdir. Əsgər yoldaşı David Martin Şiray üçün bir şeir yazmışdır.

Şiray 8 iyul 1937-ci ildə Brunete döyüşündə iştirak edərkən alnına dəyən güllə nəticəsində ölmüş və həmin günün gecəsi dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Şərqi Türküstan milli futbol komandası

**Şərqi Türküstan milli futbol komandası** — Şərqi Türküstanı təmsil edən futbol komandasıdır. Əvvəllər **"Uyğur" ("Uyghur")** kod adı ilə qeydiyyatdan keçən komanda Müstəqil Futbol Assosiasiyaları Konfederasiyasının (KONİFA) üzvüdür.

## Tarixi
Şərqi Türküstan milli futbol komandası yarandıqdan sonra ilk beynəlxalq oyununu 19 oktyabr 2019-cu ildə Haaqada Qərbi Papua milli futbol komandası ilə keçirdi. Komanda Qərbi Papua komandası üzərində 8–2 hesablı qalibiyyət əldə etdi. 14 dekabr 2019-cu ildə Şərqi Türküstan 2020 KONİFA Dünya Kubokunun seçmə mərhələsi Fransanın Serji şəhərində Tamil İlam milli futbol komandası ilə oyun keçirdi və komandaya 3:0 hesabı ilə uduzdu.

## Şərqi Türküstan Futbol Assosiasiyası
Şərqi Türküstan Futbol Assosiasiyasının yaradılması fikri futbol komandası hələ qurulmazdan əvvəl, 2014-cü ildə irəli sürülmüşdür.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Şərqi Türküstan Futbol Federasiyasının saytı.
Ələkbər İmaməliyev

**Ələkbər** **Əbdülbağı oğlu** **İmaməliyev** (3 dekabr 1966) — Azərbaycanı təmsil edən taekvondoçu və məşqçi.

## Karyerası
Ələkbər İmaməliyev 1996-cı ildə Finlandiyada baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. Bununla da o, bu idman növü üzrə Avropa Çempionatının medalına sahib olan birinci azərbaycanlı idmançı oldu.

Karyerasını başa vurandan sonra məşqçi olaraq çalışan Ələkbər İmaməliyev 2015-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu ilə, 2016-cı ildə isə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

25 dekabr 2025-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Azərbaycanda idmanın inkişafında xüsusi xidmətlərinə və yüksək peşəkarlığına görə “Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi” fəxri adı ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Yeremi Pino

**Yeremi Pino** () — İspaniya La Liqasında çıxış edən Vilyarrealın və İspaniya milli komandasının futbolçusu.

## Klub karyerası
### [[Vilyarreal FK|Vilyarreal]]
"Vilyarreal"ın heyətində ilk matçına 22 oktyabr 2020-ci ildə keçirilən "Vilyarreal" – "Sivasspor" matçının 79-cu dəqiqəsində çıxıb. Matç "Vilyarreal"ın 5–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Vilyarreal"ın heyətində ilk qolunu 29 oktyabr 2020-ci ildə keçirilən "Qarabağ" – "Vilyarreal" matçında vurub.Matçın 74-cü dəqiqəsində meydana çıxan **Pino** 80-ci dəqiqədə fərqlənməyi bacarıb. Matç "Vilyarreal"ın 1–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

## Uğurları
### Klub
 Vilyarreal

* Avropa Liqası
** Qalib (1): 2020-21

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kral: Əbədi monarx

**The King: Eternal Monarch** () — Li Min-ho, Kim Qo-un, Vu Dohvan, Kim Kyon-nam, Cun Un-çe və Li Cunçin-nin baş rollarda oynadığı 2020-ci il romantik-fantastik Cənubi Koreya televiziya serialıdır. Kim Un-suk tərəfindən yazılmış, Hwa&Dam Pictures və onun əsas şirkəti Studio Dragon tərəfindən hazırlanmış serialın premyerası 17 aprel 2020-ci ildə SBS TV və Netflix-də qlobal tamaşaçı üçün yayımlanmışdır.

İki paralel dünyada qurulan serial, krallığın əvəzinə Koreya Respublikasının mövcud olduğu ögey əmisi Li Limin açdığı mifik qapını keçdikdən sonra alternativ reallığa çıxışı kəşf edən Koreya Krallığının İmperatoru Li Qon haqqındadır. O, Li Limin vəhşiliklərinə son qoymaq və iki dünya arasında portal kimi istifadə edilən Manpasikcokun digər yarısını geri götürmək üçün yola çıxır.

Serialın heyəti, ssenari müəllifi, geniş reklamı və istehsal büdcəsi ilə 2020-ci ilin ilk yarısında ən çox gözlənilən seriallardan biri kimi qarşılanan serial, SBS-in 2020-ci ilin cümə-şənbə dram premyeralarının ən yüksək reytinqlərinə görə rekord vurdu.

O, həmçinin səkkiz həftə ardıcıl olaraq həftəlik "Wavve" dram cədvəlində 1-ci yeri qorudu və Hindistan, Malayziya, Filippin və Sinqapurda Netflix-də ən populyar Koreya dram serialı və ABŞ-da ilk iki serialdan biri kimi siyahıya alındı. Sonrakı epizodlarda qarışıq rəylər və gözləniləndən aşağı yerli televiziya tamaşaçı reytinqi aldı, xəbər mediası bunu axın platformalarından gələn rəqabətlə əlaqələndirdi və onun ssenarisi, istehsalı və müxtəlif mübahisələri tənqid etdi.

## Süjet
Koreya Krallığının müasir imperatoru Li Qon səddi keçərək Krallığın əvəzinə Koreya Respublikasının mövcud olduğu alternativ reallığı tapır. O, uşaqlığının dönüş nöqtəsi olan atasına sui-qəsd zamanı aldığı şəxsiyyət vəsiqəsindən tanıdığı detektiv Con Te-ul ilə qarşılaşır. Əvvəlki padşah Li Honu (Li Qonun atası) öldürən Li Qonun ögey əmisi Li Lim gizlənir və iki paralel dünya arasında irəli-geri keçərkən ordular toplayır.

## Mükafatlar

## İstinadlar
Şirvanda 2010-cu il Azərbaycan parlament seçkiləri

IV çağırış Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi üçün **[[Azərbaycanda parlament seçkiləri (2010)|2010-cu ildə Azərbaycanda keçirilmiş parlament seçkiləri]]**. Bu seçkilərdə Şirvan şəhəri üzrə 1 seçki dairəsi təşkil olunmuş və 1 deputat seçilmişdir. Seçki nəticələri Mərkəzi Seçki Komissiyasına istinadən yerləşdirilmişdir.

## Əvvəlki seçkilər
2010-cu il parlament seçkiləri Şirvan şəhəri üzrə 1 seçki dairəsində keçirilmişdir. Seçilmiş 1 deputat bitərəf olmuşdur.

## Ümumi nəticələr
Ölkə üzrə seçkilərdə iştirak edən AXCP-Müsavat, İnsan Naminə, İslahat və Demokratiya seçki blokları bu seçki dairəsi üzrə namizəd göstərməmişdir.

### Partiyalar üzrə

### Bloklar üzrə

## Dairə üzrə

## İstinadlar
Multikopter

**Multikopter** və ya multirotor ən azı iki mühərriki olan helikopter növüdür. Multikopterlərin müxtəlif sayda mühərrikləri ola bilər.

Ən çox istifadə edilən multirotor versiyaları bunlardır:

* T Copter (2 mühərrikli)

* Y Kopter (3 mühərrikli)

* Quad Copter (4 və ya x4, yəni 8 mühərrikli)

* Hexa Copter (6 mühərrikli)

* Octo Copter (8 mühərrikli)

* Dedoca copter (x6, yəni 12 mühərrikli)

* Coaxial copter (x8, yəni 16 mühərrikli)

Bu sistemlər təkrar doldurulabilən litium polimer akkumulyatorlarla işləyirlər. Multikopterlərin havada tarazlığını saxlaması üçün nəzarətçiyə ehtiyacı vardır. Bu nəzarətçilərin içərisində müxtəlif sensorlar olur. Nümunə kimi giroskop, sürətlənmə sensoru, maqnit sahəsi sensoru, qlobal yerləşmə sistemi, Ultrasəs sensoru və təzyiq sensoru göstərilə bilər. Bu tipdə olan hava dronları havadan çəkiliş və video çəkilişlər üçün istifadə olunurlar. çəkilişlər zamanı havada kameraların sabit və titrəməsiz görüntü keyfiyyətinə nail olmaq üçün gimbal kimi Elektromexaniki sistemdən istifadə edirlər.
Nikola Zalevski

**Nikola Zalevski** () — "Roma" klubundan icarə əsasında "İnter Milan"da və Polşa millisində çıxış edən futbolçu.

## Klub karyerası

### [[Roma FK|Roma]]
"Roma"nın heyətində ilk matçına 6 may 2021-ci ildə keçirilən "Roma" – "Mançester Yunayted" matçının 76-cı dəqiqəsində çıxıb. Matç "Roma"nın 3–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Roma"nın heyətində ilk qolunu 12 mart 2023-cü ildə keçirilən "Roma" – "Sassuolo" matçının 26-cı dəqiqəsində vurub. Matça start heyətdə başlayan **Zalevski** matçın 77-ci dəqiqəsində əvəzlənib. Matç "Sassuolo"nın 3–4 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

### İnter Milan
1 fevral 2025-ci ildə "Roma" Zalevskini mövsümün sonunda daimi transfer hüququ ilə "İnter Milan"a icarəyə verdi. İlkin icarə haqqının 600 000 avro, satınalma opsiyasının isə 6,5 milyon avro olduğu bildirildi. Ertəsi gün Zalevski Milan derbisində debüt etdi və 76-cı dəqiqədə Federiko Dimarkonun əvəzinə meydana daxil oldu. O, daha sonra əlavə vaxtda Stefan de Vreyin hesabı bərabərləşdirən qoluna assist etdi.

## Şəxsi həyatı
Zalevski Tivolidə Polşalı ailədə anadan olub və Polidə böyüyüb. Onun 1992-ci il təvəllüdlü Cessika adlı bacısı var Onun atası Kşiştof Zalevski 24 sentyabr 2021-ci ildə vəfat etmişdir

## Karyera statistikası
### Klub

### Milli

## Uğurları

### Klub
 Roma
* Avropa Konfrans Liqası
** Qalib (1): 2021/22

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qradişka–Banya Luka avtomagistralı

**Qradişka–Banya Luka avtomagistralı** () — Bosniya və Herseqovinadakı avtomobil yolu, Qradiska şəhərini Banya Luka şəhəri ilə birləşdirən E661 Avropa marşrutunun bir hissəsidir. Buraya dörd qovşaq (Maxovlyanska, Krnete, Berek və çatrne) və iki tunel (Laktaşi və Klaşniçe) daxildir. Ümumi uzunluğu 32,1&nbsp;km-dir. Maxovlyanskaya döngəsi 15 may 2012-ci ildə nəqliyyat üçün açılıb, onun Doboya əlavə çıxışı var. Qovşağındakı Krnete döngəsində Aleksandrovas, Berek döngəsində Novu Topolaya, Çatrne döngəsində Kozarska-DubiKa-Qradiska avtomobil yoluna çıxış var. 16 mart 2015-ci il tarixindən etibarən yolda gediş haqqı ödənişlidir. Gediş haqqı 2 ilə 10 konvertasiya markası (1 avrodan 5 avroya qədər) dəyişir.

## Tikinti
Avtomobil yolunun tikintisinə 2004-cü il sentyabrın 8-də başlanılıb. Planlaşdırılan tamamlama tarixi əvvəlcə 2008-ci il olub, lakin Klaşnikadan Maxovlyana qədər olan yolun 5,6&nbsp;km hissəsi yalnız 2011-ci ildə açılıb. Qradişkadan 26,5&nbsp;km-lik hissə 30 noyabr 2011-ci ildə açılmışdır.

Maxovljanska döngəsinin və qovşağının tikintisinə 15 milyon avro xərclənib; Bu pulla 30 min m³ beton, 40 min ton asfalt, 3 min ton polad alınıb, 600 min m³ torpaq tökülüb. Hasarların uzunluğu 15&nbsp;km-dir. Qovşağın uzunluğu 7360 m, sahəsi 1,5&nbsp;km²; tikintini Brnodan olan OHL ŽS və Laktasidən olan Niskogradnja çex şirkəti həyata keçirib. Döngənin tikintisi 2010-cu ilin martında başlanmış, iki ildən çox davam etmiş və 2012-ci ilin ortalarında açılmışdır. Maxovlyana döngəsinin rəsmi açılışı 2012-ci il mayın 15-də baş tutub.

## Adı
Bosniya və Herseqovina Federasiyası ilə Serb Respublikası avtomobil yolu arasında ciddi siyasi mübahisə səbəbindən hazırda nomenklaturaya görə rəsmi nömrə yoxdur, lakin magistral yolda ümumi Avropa E661 nömrəsindən istifadə olunur. Brçko və Tuzla şəhərləri arasında eyni adlı avtomobil yolu tikildiyi üçün avtomobil yoluna A2 nömrəsinin verilməsi məsələsi açıq qalır.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Radio televizija Republike Srpske: Otvorena dionica autoceste Mahovljani — Gradiška 
* Tijana Veselinović, Blic online: Srpski povezana s Europom, 1. decembra 2011. 
* JP Autoputovi Republike Srpske 
* Informacije u autoputevima i brzim cestama u Bosni i Hercegovini
Krım əfsanələri

**Krım əfsanələri** Krım tatarlarına məxsus folklor ədəbiyyatında yer alan əfsanələr toplusuna verilən addır. Krım əfsanələrinə maraq 19-cu əsrin sonlarından etibarən oyanmışdır. Əfsanələr turizmi təşviq etmək məqsədilə nəşr edilirdi. Krım xalq ədəbiyyatı nümunələrinin toplanması və nəşri üzrə fəaliyyətlər daha çox qeyri-peşəkarlar tərəfindən həyata keçirilirdi. Buna görə də əksər vaxtlarda toplanmış materialların təsnifat prinsipləri və əfsanələrin milli mənşəyi naməlum olaraq qalır.

## Tarix
Sırf Krım tatarlarına aid olan əfsanələrin nəşrinə əsas etibarilə 1937-ci ildən start verilmişdir. Digər bir qism əfsanalərin isə Yunan və Yəhudi Krım Türk xalqı olan Kəraimlərə aid olduğu deyilir. Əfsanələrin əksəriyyəti öz orijinal dillərində toplanmış və nəşr olunmaq üçün rus dilinə tərcümə edilmişdir. Əfsanə mətnlərinin məzmunu bəzi hallarda tərcüməçilərin və ya onları toplayanların şəxsi və aid olduqları mədəniyyətin təsirlərinə məruz qalmışdır.

Əfsanələrin toplanmasına ən elmi yanaşma 1920–1930-cu illərdə hakimiyyətə yenicə gəlmiş və milli azlıqların mədəni inkişafına dəstək verməyə başlayan Kommunist Partiyasının elmi ekspedisiyaları dəstəkləməyə başlamasından sonra müşahidə edilmişdir. Lakin Stalinin repressiyalarından və Krım tatarlarının deportasiyasından sonra folklor da o dövr hakimiyyətin ideoloji mahiyyətinə uyğun olan dəyişikliklər və təhriflərə məruz qalmışdır.

Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı (SSRİ) dağıldıqdan sonra Krım əfsanələrinin nəşrinə yenidən başlanılmışdır. Lakin bu dəfə əfsanələr kommersiya məqsədilə buraxılırdı. Ticari məqsədli nəşrlərdən başqa, tatar cəmiyyəti də əfsanə toplularını nəşr etməyə başlamışlar.

## Əlaqəli məqalələr
* Krım tatarları
* Krım tarixi
* Krım qotları
* Kəraimlər

## İstinadlar
Mika Todoroviç

**Mika Todoroviç** () — Bosniyalı rəssam. Bosniya və Herseqovina Rəssamlar Assosiasiyasının qurucularından biri.
## Bioqrafiya
Mika Todoroviç 1900-cü ildə Sarayevoda anadan olub. Orada qızlar üçün orta məktəbi bitirmiş və 1920-ci ildə Zaqrebdəki Rəssamlıq Akademiyasına daxil olmuşdur. Sinfində oxuyan yeganə qız idi. 1926-cı ildə təhsilini başa vuraraq, bütün təsviri sənət növlərinin mərkəzi olan Sarayevoya qayıdır. Sonra Mika İtaliyaya gedir və burada İntibah sənətini öyrənir.

İkinci Dünya müharibəsi illərində Stara Qradişka həbs düşərgəsində həbs edilir, sonra məcburi əmək üçün Avstriyaya göndərilir. 1945-ci ildə Mika Todoroviç Bosniya və Herseqovina Rəssamlar Assosiasiyasının qurucularından biri olur. O, həmçinin Boşnak Elmlər və İncəsənət Akademiyasının və Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının həqiqi üzvü olan ilk qadın olur.

Mitsa Todoroviç Sarayevodakı Tətbiqi Sənətlər Məktəbinin ilk professorlarından biri olub və təqaüdə çıxana qədər burada çalışıb. O, 1981-ci ildə dünyasını dəyişir və Hole qəbiristanlığında dəfn edilir.
## Fəaliyyət
1930-cu ildə Böyük Britaniyada Todoroviçin ilk sərgisi keçirilir. Sosialist kimi o, Lyublyana və bütün Avropada əsərlərini sərgilədiyi Zaqreb Zemlya kollektivi ilə əlaqə saxlayır. Qrup fəhlə sinfinin həyatını təsvir etmək istəyən rəssamlardan ibarət idi. 1932-ci ildə Todoroviç Sarayevoya qayıdır və Yuqoslaviya Kommunist Partiyasının üzvü olur. 1937-ci ildən o, əsasən boyalarla işləyir, bu səbəbdən güclü rəng qavrayışını inkişaf etdirir.

1945-ci ildə Mitsa Todoroviç Belqradda Hərbi Cinayətlərə Qarşı Mübarizə üzrə Dövlət Komissiyası qarşısında ifadə verən yeganə rəssam idi, burada onun konsentrasiya düşərgələrində həyatı əks etdirən “Yasenovac və Qradişkanın son qurbanları” rəsm silsiləsi sübut kimi istifadə edilmişdir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra insanlar rəssamın yaradıcılığının bir hissəsi olmaqdan çıxdılar və o, ətrafındakı əşyalardan ilham almağa başlayır. Yuqoslaviyada kollektiv sərgilərə və Avropada müstəqil sərgilərə baxmayaraq, Mika Todoroviçin Belqradda ilk fərdi sərgisi yalnız 1954-cü ildə baş tutur. Sonrakı sərgiləri 1962 və 1975-ci illərdə Sarayevoda, 1968-ci ildə isə yenidən Belqradda olmuşdur.

1959-cu ildə əsasən ağ çalarlarda çəkilmiş "Venesiya" rəsm əsəri Mika Todoroviç üslubunda dönüş nöqtəsi olur, o, "karyerasının ağ mərhələsinə" qədəm qoyur. 1980-ci ildə Bosniya və Herseqovina Milli Qalereyasında onun işinin retrospektivi keçirilmişdir.

1992-ci ildə Oslobođenje qəzetinə məxsus on mərtəbəli bina sökülür. İtkilər arasında Mika Todoroviçin çəkdiyi fotoşəkillər də var idi.

2019-cu ildə Todoroviçin 1929-1933-cü illər arasında çəkdiyi rəsmləri də Bosniya və Herseqovina Milli Qalereyasında sərgilənir. Qalereya kolleksiyasında onun 300-dən çox əsəri var. Onlardan bəziləri daimi nümayiş etdirilir.
## Xatirəsi
Qoritsada Mika Todoroviçin yaşadığı küçə onun şərəfinə adlandırılıb.

## İstinadlar
Suzada toy mərasimi

**Suzada toy mərasimi** — e.ə. 324-cü ildə Əhəmənilər imperiyasının Suza şəhərində Makedoniyalı İsgəndərin təşəbbüsü ilə təşkil olunan ellin əyanlarının yerli zadəgan qızları ilə, həmçinin makedoniyalı əsgərlərin yerli qızlar ilə kütləvi izdivac mərasimi.  Cəmi 80 (bəzi məlumatlara görə 90) izdivac bağlandı. Makedoniyalı İsgəndərin özü 2 xanımla ailə qurub - III Daranın qızı Statira ilə və III Artakserksın qızı Parisatida ilə. Qeyd etmək lazımdır ki, bir az öncə İsgəndər Baktriya hökmdarının qızı Roksana ilə izdivac bağlamışdı. Çoxevliliklə İsgəndər özünü fars hökmdarlarına bənzətmək istəyirdi. Ümumilikdə isə, makedoniyalı hökmdar bu mərasimlə iki mədəniyyət arasında möhkəm əlaqə yaratmaq niyyətində idi.

Bu mərasimdə tarixi Azərbaycan dövləti Atropatena üçün mühüm bir hadisə baş verib. Atropatena dövlətinin banisi hesab olunan Atropat öz qızını Makedoniyalı İsgəndərin yaxın silahdaşı Perdikkaya ərə verib. Bu nikah diplomatiyası müqabilində Atropat yaxın gələcəkdə öz ölkəsinin müstəqilliyini təmin edib.
## Mərasim
Toy mərasimi 5 gün davam etdi. Mərasim üçün nəhəng çadır qurulmuşdu. İçəridə bir tərəfdən gəlinlər üçün, digər tərəfdə xüsusi qonaqlar üçün oturacaqlar qurulub. Bayırda yemək masaları salınıb. 
İlk izdivac İsgəndərin izdivacı oldu. 
Mərasimin gedişatında gəlinlər bir-bir zala daxil olurdu, bəylər onlara yaxınlaşıb əlindən öpürdü. Bəylər ilahələrə qurban kəsirdi. Qonaqları musiqiçilər, müğənnilər və sehrbazlar əyləndirirdi. İsgəndər gəlinləri öz adından dəyərli cehiz ilə təmin edirdi, bundan başqa hər qonağa bir qızıl kubok bağışladı.
## Həmçinin bax
* Makedoniyalı İsgəndər
* Perdikka
* Atropat
* III Dara
* Statira
* Atropatena
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Царские свадьбы в Сузах
* Александр Великий
İrəvan FK

**İrəvan Futbol Klubu** və ya qısaca **İrəvan** — Bakı şəhərini təmsil edən Azərbaycan futbol klubu. 2019-cu ildə yaradılmışdır. 

## Tarixi
2019-cu ildə yaranan klub ilk illərdə Azərbaycan Region Liqasında Paytaxt və Şimal qrupunda mübarizəyə qoşuldu. Bu klubun yaradılmasında Qərbi Azərbaycan İcması və bir qrup iş adamı yaxından dəstək göstərdi. Bakıda məskunlaşmağına baxmayaraq, klubun əsas auditoriya hədəfi 1980-ci illərin sonunda Ermənistandan köçürülən Ermənistan azərbaycanlılarıdir. Klub həvəskar fəaliyyəti dövründə öz ev oyunlarını Abşeron Olimpiya İdman Kompleksi və Şağan Olimpiya İdman Kompleksində keçirsə də, peşəkar klub kimi öz rəqiblərini hazırda ASK Arenada qəbul edir. 2024-cü ildə komanda Azərbaycan 1.ci Liqasında mövsümü 8.ci bitirməyinə baxmayaraq bir neçə futbolçusunun və komandanın danışılmış oyunlarda iştirakından və maliyyə problemlərindən dolayı AFFA tərəfindən bütün turnirlərdən kənarlaşdırılıb.

## Mövsümlər
Klub 2021/2022-ci il mövsümündən etibarən Azərbaycan Region Liqasında mübarizəyə başlamışdır. Həmin mövsüm Paytaxt Zonası B qrupunda mübarizə aparan klub Şahdağ Qusar FK, Cəbrayıl FK və Bakının Davam FK klubları ilə oyunlarda zəif nəticə göstərərək sonuncu pillədə qərarlaşmışdır.

Azərbaycan Region Liqası 2022/2023 mövsümündə yenidən Paytaxt zonası B qrupunda oynamış, yekunda 3 qələbə və 9 məğlubiyyətlə pley-off mərhələsində qrupu 7 komanda arasında 5-ci bitirmişdir.

Klub Azərbaycan I Liqasının 2023/2024-cü illər mövsümündə çıxış etsə də, mövsümün sonunda liqadan kənarlaşdırılmışdır.

## İdarə heyəti
* **Prezidenti** — Zahid Niyazəliyev
* **İdarə Heyətinin sədri və 1-ci vitse-prezident** — Zülfüqar Kazımov
* **Vitse-prezident** — Oqtay Camalov
* **Mətbuat katibi** — Mübariz Süleymanlı
* **İdarə Heyətinin üzvləri** — Canbaxış Hüseynov, Həsən Həsənov, Namiq Ramazanov
* **Lisenziyalaşdırma və FSM üzrə Menecer-** Elsevər İsayev

## İstinadlar
Ana Maria Savu

** Ana Maria Savu ** — SCM Gloria Buzau (qadın həndbolu) və Rumıniya milli komandasının həndbolçusu. 

## Klub komandalarında

Ana Maria Draqut Darabanidə həndbolu əsaslarını öyrəndi , və ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra, məktəblərarası idman tədbirində diqqət çəkdikdən sonra Botosanda idman şöbəsi ilə liseydə təhsilini davam etdirdi. Ana Maria Savu LPS Botosani komandasında o qədər yaxşı çıxış etdi ki, o, Rumıniyanın yaş qrupu üzrə milli komandasına da dəvət edildi. O, 11-ci sinifdən Brasovda oxuyub və CS Urban Brasov-da çıxış edib. 2008-ci ildə o, CSM Roman ilə müqavilə bağladı və burada özünü böyüklər arasında göstərə bildi.  Bir ildən sonra o, Dunărea Brăila tərəfindən təsdiqləndi, burada o, Neptun Constanța-da bir icarə də daxil olmaqla beş mövsüm keçirdi. 2014 və 2016-cı illər arasında o, Unirea Slobozia-nın oyunçusu idi və sonra iki il HC Zalău-da keçirdi. 2018-ci ilin yayında o, Macarıstana, Kisvárdai KC komandasına keçid etdi.

## Milli komanda

2009-cu ildə Macarıstanda təşkil olunmuş gənclər arasında dünya çempionatında iştirak etmişdir. O, Rumıniya millisində 2017-ci ildə debüt edib. 2017-ci il dünya və 2018-ci il Avropa çempionatlarında iştirak edib.

## Klub karyerası
***EHF Qadın Çempionlar Liqası**:
***Qruplar*: EHF Qadın Çempionlar Liqası 2019-2020

***Qadınlar EHF Kuboku Kuboku**:
***Round 4*: EHF Qadınlar Kuboku Kuboku 2009-2010

***EHF Qadınlar Avropa Liqası**:
***Round 3*: Qadınlar EHF Avropa Liqası 2021-2022

***Qadınlar EHF Kuboku**:
***Dörddəbir finalçı*: EHF Qadınlar Kuboku 2017-2018
***Optimi*: EHF Qadınlar Kuboku Kuboku 2010-2011

***Milli Liqa (qadınlar arasında həndbol)**:
** *Bürünc medal*: Qadınlar Milli Həndbol Liqası 2013-2014, Qadınlar Milli Həndbol Liqası 2016- 2017

***Rumıniya Kuboku (qadınlar arasında həndbol)**:
***Yarıfinalçı*: Rumınya Qadın Həndbol Kuboku 2010-2011, Rumıniya Qadın Həndbol Kuboku 2013-2014

***Rumıniya Superkuboku (qadınlar arasında həndbol)**:
** *Qaliblər*: Qadınlar arasında həndbol üzrə Rumıniya Superkuboku 2020-2021
** *Finalçı*: Qadınlar arasında həndbol üzrə Rumıniya Superkuboku 2018-2019

## İstinadlar
Ruhsar Pekcan

**Ruhsar Pekcan** () — Türkiyəli bürokrat və Türkiyənin keçmiş Ticarət naziri.
## Həyatı
Ruhsar Pekcan 1958-ci ildə Manisanın Dəmirçi rayonunda anadan olub. İstanbul Texniki Universitetinin Elektrik fakültəsini bitirdikdən sonra magistratura təhsilini də burada tamamlayıb.

## Karyerası
Əmək fəaliyyətinə 1981-ci ildə Türkiyə Sənaye İnkişaf Bankında başlamış və özəl sektorda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 2005-ci ildə o, Karon Engineering-in qurucu ortaqlarından biri oldu. O, nazirliyə gələnə qədər bu şirkətin icraçı direktoru olub.

Pekcan üç dövr DEİK-Türkiyə-Suriya İş şurasının sədri vəzifəsində çalışıb. O, həmçinin Xarici İqtisadi Əlaqələr şurasının Türkiyə-İordaniya İş şurasının sədri və Türkiyə-İraq və Türkiyə-Liviya İş şuralarının icraçı heyətinin üzvü kimi fəaliyyətini davam etdirib.  O, 9 iyul 2018-ci ildə Ruhsar Pekcan ticarət naziri təyin edilib. Pekcan Zehra Zümrüd Səlcuqla qurulan yeni hökumətdə iki qadın nazirdən biri olub.

## Korrupsiya və işdən çıxarılması
16 aprel 2021-ci il tarixində məlum olub ki, Ruhsar Pekcan və həyat yoldaşı Həsən Pekcana məxsus *Nanoksia Biotexnologiya* şirkəti 2020-ci ildə Ticarət Nazirliyinə bazar qiymətindən 3-4 dəfə baha  dezinfeksiyaedici maddələr satıb. 20 aprel 2021-ci ildə Ticarət Nazirliyi dezinfeksiyaedici maddələrin alınmasını qəbul edərək, bu iddiaların rəsmi bəyanatında təhrif edildiyini bildirib. Açıqlamada o, Pekcan və həyat yoldaşına məxsus *Nanoksia Biotechnology* şirkətindən aldığı məhsulların qiymətlərinin bazar şərtlərindən aşağı olduğunu, şirkətin və ya sahibinin adına görə alışın edilmədiyini bildirib.  Pekcan prezident Ərdoğan tərəfindən 21 aprel 2021-ci ildə vəzifəsindən azad edilib. Xalq Qurtuluş Partiyası vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə maddəsi ilə Ruhsar Pekcana qarşı cinayət işi qaldırıb. Məlum olub ki, gömrük 2016-cı ildə Ruhsar Pekcan haqqında “Əminə Ərdoğanla yaxın olduğunu deyərək rüsumsuz idxal etməyə cəhd edə bilər” xəbərdarlığını bildirib. CHP və HDP-nin Ruhsar Pekcana qarşı iddiaları araşdırmaq üçün mayın 18-də təqdim etdiyi ayrı-ayrı vəsatətlər və parlamentdə 3 ayrı istintaq komissiyasının yaradılması təklifləri, o cümlədən mayın 4-də verilən qanun pozuntuları və korrupsiya ilə bağlı artan iddiaların araşdırılması üçün təqdim edilən vəsatət, İYİ Partiyasının son zamanlar nüfuz və səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməsi 2021-ci ilin mayında keçirilən parlament iclaslarında müzakirə olunub, lakin bu təkliflər AKP və MHP millət vəkillərinin səs çoxluğu ilə rədd edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kursiç

**Kursiç, Kursiq** və ya **Kürsiq** (d. ? - ö. 395-ci ildən sonra) — Hun imperiyasının generalı və xaqan ailəsi üzvü. O, Hun ordusunun Sasani imperiyasına yürüşü zamanı orduya komandanlıq etmiş və müasir Azərbaycan ərazisində döyüşmüşdür.

## Etimologiya
Omeljan Pritsak Kursiçin adının mənasını türk sözü kimi verməkdədir. Müəllifə görə, Kursiç sözü türk dilində *cəsur, əsilzadə, güclü* mənalarını verən *kür-kür+ä* sözü ilə, *bənzər, oxşar* mənalarını verən *siğ* şəkilçisinin birləşməsindən yaranmışdır. Otto Maenchen-Helfen isə adın qarışıq olduğunu, türkdilli ilə bir başqa dilin qarışığından əmələ gəldiyini yazır. Gerhard Doerfer adın saf Hun adı olduğunu bildirsə də, onu hər hansısa müasir dillə əlaqələndirmir. Tarixçi Hyun Jin Kim iddia edir ki, bu ad türk sözündən yaranmışdır.

## Həyatı
395-ci ildən etibarən hunlar Şərqi Roma imperiyasını ciddi şəkildə narahat etməyə başladılar. Elə həmin ildə Qafqaz dağlarını aşan Hun ordusu müasir Azərbaycan da daxil olmaqla geniş bir əraziyə yayıldılar. Növbəti il bir başqa Hun ordusu Frakiya və Dalmatiyanı təhdid etməyə başladı. Sasani imperiyasının böyük bir hissəsini (müasir Azərbaycan da daxil olmaqla) ələ keçirən Hun ordusu Roma imperiyasının Asiya vilayətlərini də yağmaladı. Kursiç və digər komandan Basiç Hun ordusunu Fərat çayını keçərək aşağıya doğru irəlilətdi və bununla da, Sasani imperiyasının paytaxtı Ktesifonu təhdid etməyə başladı. Hun ordularından biri Sasani ordusu tərəfindən məğlub edilsə də, bir digər ordu uğurlu şəkildə Dərbənd keçidinə gedə bildi.

Hun düşərgəsində olmuş elçi Priskus yazır ki, Kursiç daha sonra Roma şəhərinə sülh imzalamaq üçün gəldi. Maenchen-Helfen Kursiçlə Basiçin Roma şəhərinə 404 və ya 407-ci ildə gəldiyini, amma muzdlu döyüşçü kimi döyüşmək üçün gəldiyini yazır.
## Həmçinin bax
* Basiç
## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
*
Basiç

**Basiç, Barssiq, Basiq** və ya **Başix** (yunanca:*Βασίχ*; d. ? - ö. 395-ci ildən sonra) — 395-ci ildə Sasani imperiyasına yürüş edən Hun ordusunun iki komandanından biri. O, bu yürüş zamanı böyük Hun tayfaları ilə birlikdə Azərbaycan ərazisindən də keçmişdir. Bəzi qaynaqlara görə, bu yürüş zamanı xeyli Hun ailəsi müasir Azərbaycan ərazisində məskunlaşmışdır.

## Etimologiya
Otto Maenchen-Helfen  Basiç və ya Basix sözünün sonundakı hissəsinin *iq* şəkilçisi olduğunu iddia edir və təklif edir ki, basiq *kiçik başçı* anlamına gəlməkdədir. Omeljan Pritsak isə sonluqdakı hissənin əslində *siq* şəklində olduğunu, bu hissənin nəyəsə bənzər anlamına gəldiyini, bu adın türk dilində *bars-siq*, yəni *barsa (bəbirə) bənzər* anlamına gəldiyini bildirir. Gerhard Doerfer adın Hun kökənli olduğunu bildirsə də, lakin hər iki türk izahını mövcudluğu asanlıqla sübuta yetirilməyən qeyri-məhsuldar şəkilçilərə əsaslandığına görə tənqid etmişdir.

## Bioqrafiya
Qaynaqlar Barssiq və Kursiqi hunların kraliyyət ailəsindən olan şəxslər kimi təqdim edirlər. Onların hər ikisi qədim qaynaqlardan müəyyənləşdirilə bilən ilk hunlardırlar. O, çox güman ki, Hun tayfasının rəhbəridir. Həmçinin onların hər ikisinin hunların ikili kralları olması ehtimalı da mümkündür. Bu adət Attilanın dövründən məlumdur və hunların sələfi olan xionqnularda da olmuşdur. 

### Sasani imperiyasının ələ keçirilməsi
395-ci ildə hunlar özlərinin romalılar üzərinə təşkil edilmiş ilk hücumlarına başladılar və həmin ilin yayında Qafqaz dağlarını keçdilər. Qafqaz dağlarını keçdikdən sonra onların daxil oldiğu ərazilər içində müasir Azərbaycan əraziləri də var idi. 395-ci ilin qışında bir digər Hun ordusu dönmuş Dunay çayını keçərək Frakiyanı yağmaladı və Dalmatiyaya yaxınlaşdı. Bu zaman Qafqazdakı Hun ordusu Romanın buradakı vilayətlərini və Sasani əyalətlərini ələ keçirməkdə idi. 

Bir qrup Fərat çatını keçsə də, Roma ordusu tərəfindən məğlub edildi. Bundan sonra Barssiq və Kurssiqin komandanlıq etdiyi başqa bir Hun ordusu da Fəratı keçərək Sasani paytaxtı Ktesifonu təhdid etməyə başladı. Lakin onlar farslar tərəfindən məğlub edildilər və Dərbənd keçidinə geri çəkildilər. 

Priskus qeyd edir ki, Barssiq Kurssiq ilə birlikdə Romaya gələrək onunla ittifaq bağlamışdırlar. Otto Maenchen-Helfen onların Romaya 404 və ya 407-ci ildə gəldiklərini və muzdlu döyüşçü kimi xidmətə başladıqları ehtimalının həqiqətə daha uyğun ola biləcəyini yazır.
## Həmçinin bax
* Kursiç

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Gender kimliyi

**Gender kimliyi** — gender mənsubiyyəti ilə bağlı daxili qənaət. Bu məfhum şəxsin bioloji xüsusiyyətlərindən daha çox, mənəvi-psixoloji özünüdərk prosesini əhatə edir.

## İstinadlar
Mirəli Ağa türbəsi

**Mirəli Ağa türbəsi və ya Miryaqub Ağa türbəsi** — Göyçə mahalının Çəmbərək (31.12.1937-ci ildən Krasnoselo) rayonunun Ağbulaq (19.04.1991-ci ildən Axperek) kəndinin şərq tərəfində qəbiristanlıqda yerləşən türbədır.

## Haqqında
Bütün Göyçə, Qazax, Tovuz, Gədəbəy, Şəmkir, Gəncə bölgələrində məşhur olan türbənin önündə hər gün qurbanlar kəsilər, nəzir paylanardı. 1988-ci il hadisələrində (Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi) bu ziyarətgah ermənilər tərəfindən dağıtdılmışdır.

## Həmçinin bax
Qərbi Azərbaycan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Kəkilli pir

**Kəkilli pir** — Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Yuxarı Girətağ kəndi ərazisində yerləşən ziyarətgahdır.

## Haqqında
Şərqmeşəyə tərəf uzanan yolun üstündə, təpənin başındakı üç böyük palıd ağacı qədimdən yerli sakinlərin inam yerinə çevrilmişdi. Buradakı meşəliklər əhali tərəfindən qırılıb, tükənsə də, Kəkilli pirin palıdlarına toxunmağa heç kəs cürət etməmişdir. 1930-cu illərdə belə bir rəvayət də yayılmışdır ki, Səlimə adında bir qadın Quranı palıdın koğuşunda gizlətmiş, bir gecənin içində kitab koğuşa qovuşmuşdur. Həmin palıd ağaclarından ən ucasının  qəribə bir budağı vardı. Bu budaqdakı yarpaqlar dəfnə ağacı yarpağına oxşayırdı. Görünür, həmin budağı adamlar, nə vaxtsa, ağacın kəkili hesab etmişlər və pirin Kəkilli adı da buradan yaranmışdır. Kəndin sakinləri bura dilək diləməyə gələr, qurbanlar kəsər, palıd ağaclarının koğuşlarında çıraq yandırardılar. Pirin ərazisində Zəngilan bölgəsinin hörmətli din xadimlərindən hesab edilən Seyid Mir Əhməd ağanın, bir neçə qohumlarının məzarları vardı. 1950-ci illərdən sonra ermənilərin Qafanın Pirdavdan kəndində dağıtdıqları sərdabədən Mir Əhməd ağanın qəbrini də bura köçürdülər və oğlu Mir Əli ağa atasının məzarı üstündə sərdabə tikdirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Epizodik rol

**Epizodik rol** () — aktyorluq sənətində baş qəhrəmanlarla birbaşa ünsiyyətin olduğu və dialoqun beş cümlədən çox olmadığı rollardır; bu cür rollar ABŞ-da tez-tez "beş-və-ya-daha-az" və ya "beşin-altında", Britaniya televiziyasında "altının-altında", dialoqsuz olduqda isə "sözsüz rol" adlandırılır.

Epizodik rol, kütləvi səhnə iştirakçısından (ekstra) daha yüksək, lakin köməkçi aktyordan daha aşağı mövqedə qərarlaşan və adı titrlərdə qeyd olunan roldur. Hobbi olaraq və ya dolanışıq naminə mütəmadi olaraq belə rollarda çıxış edən aktyor epizodik rol aktyoru adlanır; bu termin həm də hələ köməkçi və ya baş rollara keçid edə bilməmiş gənc aktyorları təsvir etmək üçün istifadə olunur.

Baş qəhrəmanlarla adətən ünsiyyətdə olmayan kütləvi səhnə iştirakçılarından fərqli olaraq, epizodik rollardakı aktyorlar bəzən titrlərdə qeyd edilirlər. Tanınmış bir aktyorun və ya məşhurun epizodik rolda göründüyü kameo çıxışları bu təcrübədən istisnadır; belə çıxışlarda adın titrlərdə qeyd olunmaması geniş yayılmış bir haldır.

MGM studiyasının 1951-ci ildə ekranlaşdırdığı "Şou qayığı" musiqili filmində aşpaz Kuini (Fransis E. Vilyams) rolu səhnə versiyasındakı əhəmiyyətli köməkçi roldan filmdəki epizodik rola qədər ixtisar edilmişdi. Çıxışı kameo kimi nəzərdə tutulmayan Vilyamsın adı titrlərdə ümumiyyətlə qeyd olunmamışdı. Digər tərəfdən, Kuininn əri Co rolunu canlandıran Vilyam Varfildin rolu da orijinal səhnə variantı ilə müqayisədə kəskin şəkildə qısaldılsa da, "Ol' Man River" mahnısını oxuduğu üçün adı ekranda, titrlər hissəsində verilmişdi.

Epizodik rollar süjet xəttində çox vaxt əhəmiyyətli və bəzən həlledici olur; buna nümunə kimi Cek Albertsonun 1947-ci ildə çəkilmiş "34-cü küçədə möcüzə" bədii filmindəki poçt işçisi rolunu göstərmək olar. Epizodik rolu olan bəzi personajlar böyük diqqət cəlb edirlər. Konstantin Stanislavski qeyd edirdi ki, "kiçik rol yoxdur, kiçik aktyor var".

Epizodik rol aktyoru Dabbs Qrir bir dəfə demişdi: "Hər bir xarakter aktyoru, öz kiçik sahəsində baş roldadır.

## Həmçinin bax
* Kameo

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elnur Amanov

**Elnur Amanov** () — Azərbaycanı təmsil edən taekvondoçu və məşqçi.

## Həyatı
Elnur Amanov 1977-ci il iyulun 13-də anadan olub.

## Karyerası
Elnur Amanov 2002-ci ildə Samsun şəhərində (Türkiyə) baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

2004-cü ildə Lillehammer şəhərində (Norveç), 2005-ci ildə isə Riqa şəhərində (Latviya) Avropa Çempionatlarının final görüşündə məğlub olan Elnur Amanov 2008-ci ildə Roma şəhərində (İtaliya) Avropa Çempionatının qalibi oldu.

Karyerasını başa vurandan sonra məşqçi olaraq çalışan Elnur Amanov 2015-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomu ilə, 2016-cı ildə isə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Fəqan Umudov

**Fəqan Umudov** () — Azərbaycanı təmsil edən taekvondoçu.

## Həyatı
Fəqan Umudov 1979-cu il aprelin 1-də anadan olub.

## Karyerası
Fəqan Umudov 1998-ci ildə Eyndhoven şəhərində, 2002-ci ildə isə Samsun şəhərində baş tutan Avropa Çempionatlarının final görüşündə məğlub oldu və gümüş medallara sahib oldu.

## İstinadlar
Şəhrun Yusifova

**Şəhrun Yusifova** () — Azərbaycanı təmsil etmiş taekvondoçu və karateçi. Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Xüsusi Riskli Xilasetmə Xidmətinin xilasedicisi.

## Həyatı
Şəhrun Yusifova 1984-cü il martın 23-də anadan olub.

2005-ci ildə Riqa şəhərində baş tutmuş Avropa çempionatında bürünc, bir il sonra isə Bonn şəhərində baş tetmuş Avropa çempionatında gümüş medal qazanıb.

## İstinadlar
Mikayıl Əliyev

**Mikayıl Əliyev** (26 yanvar 1994) — Azərbaycanı təmsil edən taekvondoçu.

## Həyatı
Mikayıl Əliyev 1994-cü il yanvarın 26-ad anadan olub.

## Karyerası
Mikayıl Əliyev 2012-ci ildə Mançester şəhərində (İngiltərə) baş tutan Avropa Çempionatının final görüşündə məğlub oldu və gümüş medalın sahib oldu.

## İstinadlar
Payam Qobadi

**Payam Qobadi** (17 may 1989, Tehran, İran) — Azərbaycanı təmsil edən taekvondoçu.

## Həyatı
Payam Qobadi 1989-cu il mayın 17-də İranın Tehran şəhərində anadan olub.

## Karyerası
Payam Qobadi 2016-cı ildə Montrö şəhərində (İsveçrə) baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

## İstinadlar
Zəhra Sayers

**Zəhra Sayers** (; ) — Molekulyar biologiya, struktur biologiya və biofizika sahələrində çalışan türk-ingilis alimi. Sabancı Universitetinin Molekulyar Biologiya, Genetika və Biomühəndislik proqramının qurucu üzvü olan Sayers bir müddət Sabancı Universitetinin rektoru vəzifəsini də icra edib. Eyni zamanda, Elm Məsləhət Şurasının sədri kimi Yaxın Şərq Sinxrotron Radiasiya Təcrübə Elmi və Tətbiqləri (SESAME) layihəsində iştirak edib. O, 2019-cu ildə AAAS Diplomacy in Science Award mükafatına layiq görülüb.

## Təhsil
Sayers 1974-cü ildə Boğaziçi Universitetinin Fizika fakültəsini bitirmiş və 1979-cu ildə London Universitetində biofizika üzrə doktorluq dərəcəsini tamamlamışdır. Daha sonra Open Universitetində və Uppsala Universitetində doktoranturadan sonrakı tədqiqatçı kimi çalışmışdır. 1986-cı ildə Avropa Molekulyar Biologiya Laboratoriyasında (EMBL) çalışmışdır. 1996-cı ildə Almaniyanın Hamburq Universitetində habilitasiya diplomu almışdır.

## Karyera
1998-ci ildə Türkiyəyə qayıdan Sayers Sabancı Universitetinin qurucu professoru olur, 2011-ci ildə Vəqflərin İnkişafı Proqramının direktoru, 2018-ci ildə isə rektor seçilir. Onun araşdırmaları: molekulyar biofizika, bioloji makromolekulların rentgen strukturu təhlili, sinxrotron şüalanma tətbiqləri, rekombinant zülal istehsalı və zülal kimyası sahələrini əhatə edir. O, Sabancı Universitetində biofizika, struktur biologiya və hüceyrə biologiyası kurslarını tədris edir və Türkiyədə fənlərarası kurrikulumun dizaynı və inkişafı üzərində işləyən müasir pedaqoji yanaşmalarla maraqlanır.

2000-ci ildən Yaxın Şərq Sinxrotron Radiasiya Təcrübə Elmi və Tətbiqləri (SESAME) layihəsində iştirak etmiş və 2001–2018-ci illərdə SESAME Laboratoriyasının Elmi Məsləhət Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. 2013-cü ildə o, TEDxCERN-də layihədə iştirak edən beynəlxalq əməkdaşlıqlar haqqında məruzə edir. 2017-ci ildə SESAME layihəsinə verdiyi töhfələrə görə EuroScience Rammal Mükafatına layiq görülüb. O, 2019-cu ildə AAAS Elmdə Diplomatiya Mükafatına layiq görülən ilk türk olur və elə həmin il BBC-nin 100 Qadın siyahısına daxil olur.

## İstinadlar
Artim Şakiri

**Artim Şakiri** (; ) — yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş Şimali Makedoniya futbolçusu. Məşqçi. Şimali Makedoniya milli futbol komandasının keçmiş üzvü və kapitanı.

## Futbolçu karyerası

### Klub karyerası
Artim Şakiri 23 sentyabr 1973-cü ildə Struqa yaxınlığındakı Livada kəndində alban ailəsində anadan olmuşdur. Livadanın "Dinamo" komandasının yetirməsidir. Peşəkar karyerasını 1991-ci ildə Struqa şəhərini təmsil edən "Karaorman" klubunda başlayıb. 1992/93 mövsümündə bu komandanın heyətində birinci diviziondan yüksək liqaya vəsiqə qazanıb. Yüksək liqada öz oyunu ilə diqqət çəkməyi bacaran futbolçunu mövsümün sonunda ölkənin aparıcı klubu olan "Vardar" heyətinə qatıb. Vardarın heyətində ölkə çempionatının qızıl (1994/95), gümüş (2000/01) və bürünc (1995/96) mükafatçısı, Makedoniya Kubokunun isə ikiqat (1994/95, 1998/99) qalibi olmuşdur.

1997 və 1998 mövsümlərini icarə əsasında İsveçin "Halmstad" komandasında keçirib. Buradakı ilk mövsümündə ölkə çempionatının qalibi olub. 2000-2001-ci illərdə Sloveniyanın "HİT-Qoritsa" və "Korotan" komandalarında forma geyinib. 2001/02 mövsümünü Türkiyə Super Liqası təmsilçisi olan "Malatyaspor" komandasında keçirib. Burada 23 oyun keçirib, 3 qol vurub. 2002/03 mövsümündə Bolqarıstanın "MOİK Sofiya" klubu ilə ölkə çempionluğu qazanıb. Lakin buna baxmayaq, növbəti mövsüm komandanı tərk edib və Çempionşipdə mübarizə aparan "Vest Bromviç Albion" komandasına keçib. Komanda Çempionşipdə ikinci yeri tutaraq növbəti mövsüm Premyer Liqada çıxış etmək hüququnu qazanıb. 2004/05 mövsümündə əsas heyətə düşməkdə çətinlik çəkib və cəmi 3 oyunda forma geyinib.

2003-2008-ci illər aralığında müvafiq olaraq "Olborq", "İnter Turku", "Vaduts", "Şkendiya" və "Besa Kavaya" komandalarında forma geyinib. 2008-ci ilin yayında Azərbaycanın "Qarabağ" komandasına transfer olunub. Ağdam təmsilçisi mövsümün yekununda ölkə Kubokunun qalibi olub, çempionatı isə beşinci pillədə başa vurub.

### Milli karyerası
28 may 1996-cı ildə Bolqarıstan milli komandasına qarşı keçirilmiş yoldaşlıq oyununda Şimali Makedoniya milli futbol komandasının heyətində debüt edib. Şakiri 1996–2006-cı illər aralığında formasını geyindiyi Şimali Makedoniya milli futbol komandasının heyətində ümumilikdə 73 oyun keçirib və 15 qol vurub.

Artim Şakiri Şimali Makedoniya milli futbol komandasının heyətində ən çox oyun keçirmiş altıncı, ən çox qol vurmuş isə dördüncü futbolçudur.

## Məşqçi karyerası
Artim Şakiri müxtəlif illərdə Şimali Makedoniyanın "Şkendiya", Albaniyanın "Kukesi", Maltanın "Pembruk Atletik" və Kosovonun "Flamurtari" komandalarında baş məşqçi işləyib. "Kukesi" 2014/15 mövsümündə onun rəhbərliyi altında Albaniya çempionatının və Kubokunun gümüş mükafatçısı olub.

## Mükafatları
;  Vardar
*Makedoniya çempionatı: 1994/95
*Şimali Makedoniya Kuboku: 1994/95, 1998/99

;  Halmstad 
*İsveç çempionatı: 1997

;  MOİK Sofiya
*Bolqarıstan çempionatı: 2002/03

;  Qarabağ
*Azərbaycan Kuboku: 2008/09

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Artim Şakiri ''Footballfacts.ru'' saytında
* Artim Şakiri ''Macedonianfootball.com'' saytında
* Artim Şakiri "Qarabağ" komandasının heyətində
Elvin Məmmədov (taekvondoçu)

**Elvin Məmmədov** (8 iyun 1989) — Azərbaycanı təmsil edən taekvondoçu.

## Həyatı
Elvin Məmmədov 1989-cu il iyunun 8-də anadan olub.

## Karyerası
Elvin Məmmədov 2010-cu ildə St. Peterburq şəhərində (Rusiya) baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

## İstinadlar
Cırtdan boy

**Cırtdan boy** () – anomal kiçik boy, ən çox xondrodistrofik mənşəli olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ormand xəstəliyi

**Ormand xəstəliyi**, *idiopatik retroperitoneal fibroz* – idiopatikdir, izoləolunmuş aortitin növüdür. Klinika: daha çox kişilər, 40–60 yaş, 90% halda ağrı (fəqərə sütununun aşağı hissəsi, qarın, xaya, gövdənin yanı). Bəzi hallarda – arterial hipertenziya, sistem əlamətləri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Raxit

**Raxit** () – osteomalyasiyada olduğu kimi sümük və qığırdağın mineralizasiyasının qazanılmış və ya anadangəlmə səbəbdən pozulması və qeyri-mineral sümük matriksin (osteoid) toplanması baş verir. OP-dən fərqli olaraq mineral sümüyün sümük matriksinə nisbəti enir. Epifizlərin bağlanmasına qədərki dövrdə yaranan patologiyadır və bu böyüklərin osteomalyasiyasına uyğundur. Etioloji səbəblər (Vit D defisiti və ya rezistentliyi, və ya parathormonla bağlı olmayan fosfatların böyrəklərdə mübadiləsinin pozulması). Klinika: sümüklərdə ağrı və deformasiya, proksimal əzələrdə zəiflik, "ördək" yerişi, boyun ləngiməsi, hipotoniya, apatiya, normal əzələ fermentləri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elşad Əkbərov

**Elşad Əkbərov Surxay oğlu** — Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
1967-ci il 27 aprel Yevlax rayonu Dəmiryolçular qəsəbəsində anadan olmuşdur. 2 il Rusiyada hərbi xidmətdə olub. 1994-cü il aprelin 24-də Ağdam rayonu Güllücə kəndini ermənilərdən müdafiə etmək üçün əmr alıb və həmin yerdə şəhid olub.

## Həmçinin bax
* Rafiq Əliyev
* Mübariz Pənahov (şəhid)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər