Məsih (III hissə)

**[[Məsih (Hendel)|Məsih]]** (HWV 56) — Georq Fridrix Hendel tərəfindən 1741-ci ildə yazılmış, üç hissəli ingilis dilli oratoriyadır. Bu məqalə oratoriyanın ikinci hissəsi və onun musiqisinin Çarlz Cennens tərəfindən yazılmış mətnlə uyğunlaşdırılması haqqındadır. Birinci hissədə Məsih haqqında peyğəmbərlik, çobanların müjdələnməsi və Məsihin yer üzərində əməlləri göstərilir. İkinci hissədə yeddi səhnədə İsanın əziyyətləri təsvir olunur. Oratoriyanın ən uzun səhnəsi olan *"O, xor görüldü"* səhnəsindən sonra İsanın ölümü, dirilməsi, yerə enməsi, İncillərin bu haqqda məlumatları səsləndirilir. Bu hissəyə həmçinin "*Haleluya*" xoru ilə başa çatan "Tanrının triumfu" hissəsi daxildir. Üçüncü hissədə isə Pavelin İsanın dirilməsini öyrənməsi və İsanın Cənnətdəki mövqeyindən bəhs olunur.

## Məsih oratoriyası
Oratoriyanın librettosu Çarlz Cennens tərəfindən yazılmış, əsasən Kral Ceymsin Bibliyasının Əhdi-Ətiq hissəsinə, bəzi psalmlarda isə Ümumi İbadət Kitabına istinad edilmişdir. Mətni şərh edərkən Cennes qeyd edir: *"…Mətnin subyekti digər bütün subyektlərdən üstündür. Mətnin subyekti Məsihdir…"*

Digər mənbələrlə əhatə olunması baxımından Məsih, Hendelin digər oratoriyalarından fərqlənir, bunun yerinə oratoriyada xristian Məsih təsvir olunur:

### Struktur və qavram
Oratoriyanın strukturu liturgik il əsasında təşkil olunub; Birinci hissədə Advent, Milad və İsanın həyatı, ikinci hissədə Lent, Pasxa, Yüksəliş və Pentekost, üçüncü hissəədə kilsə ilinin tamamlanması, Məsihin dirilməsi və Cənnətdəki mövqeyi təsvir olunur. İstifadə olunmuş əsas mənbə Əhdi-Ətiq kitablarıdır. İsanın doğulması hadisəsi oratoriyada peyğəmbər Yesayanın (libretto üçün daha çox qəbul edilən mənbə olaraq) sözlərinə əsasən təsvir edilir. Bu səhnədə yalnız Çobanların müjdələnməsi səhnəsində Lukanın İncilinə istinad edilmişdir. Çobanlar və quzu səhnəsi oratoriyanın bir çox səhələrində görünür, məsələn: *"O öz sürüsünü çoban kimi bəsləməlidir"* ariyasında (yeganə uzun hissədir ki, İsanın yerdəki işlərindən danışırlır), İkinci hissənin açılışında (*"Tanrının quzusuna nəzər yetir"*), *"Hamımız çobana bənzəyirik"* xorunda və əsərin bağlanış xorunda (*"Quzuya layiq"*). Bəzən müxtlif Bibliya kitablarından olan məlumatlar bir səhnədə birləşdirilib, lakin əksərən birinci səhnədə — Xristian inancının elanı, ardıcıl üç hissə, reçitativ, ariya, xor — olduğu kimi, müxtəlif ardıcıl hissələr rabitəli mətn vasitəsiylə birləşdirilir.

### Musiqi
Hendel Londonda Məsih oratoriyasını yazdığı zaman, artıq sevilən italyan dilli operaların müəllifi kimi məşhur idi, həmçinin ingilis dilli dini mətnlər əsasında 1713-cü ildə yazılmış *"[[Utrext Te Deum və Yubilate]]"* əsərinin və bir neçə oratoriyanın müəllifi idi. Məsih oratoriyasını da yazarkən o, eyni musiqi texnikasından istifadə etmişdir və bu texnika solo və xor ifasının növbələşməsinə əsaslanır. Çox az səhnələr duet və ya solo və xorun kombinasiyası şəklində yazılmışdır. Sololar tipik reçitativ və ariya kombinasiyasıdır. Ariyalar hava və ya nəğmə adlandırılır, onlardan bəziləri da capo formasına malikdir, lakin bəzən birinci hissə orta hissə arasında təkrarlanaraq maraqlı kontrast yaradır. Hendel, mətni çatdırmaq üçün formatdan azad istifadənin müxtəlif yollarını tapır. Reçitativ (Rec.) şəklində qeyd edilmiş üç "secco" hissəsi yalnız basso continuo ilə müşayiət olunur. "Accompagnato" (Acc.) şəklində qeyd edilmiş reçitativlər isə əlavə simli alətlər vasitəsiylə müşayiət olunur. Hendel həm solo, həm də xor hissələrdə dörd səsli sistemdən istifadə edir — soprano (S), alto (A), tenor (T) və bass (B). Yalnız bir yerdə xor aşağı və yuxarı olmaqla iki hissəyə bölünür və burada SATB başqa yolla qurulur. Orkestrın not düzümü sadədir: qoboylar, simlilər və basso continuo klavesin, violançel, viola və faqot. İki truba və litavr ikinci hissənin bağlanış xoru olan "Haleluya"da olduğu kimi, bəzi hissələrdə yüksəsk səs vurğularını qeyd etmək üçün istifadə edilir. Tanrının nitqini və Haleluya xorunda "Krallar Kralı"nın sözlərini qeyd etmək üçün Hendel uzun təkrarlanan notlarda cantus firmus istifadə edir. 

### Ümumi qeydlər
Aşağıdakı cədvəldə əsərin hissələri nömrələrlə göstərilmişdir. Məsihin hissələrinin nömrələnməsi üçün iki əsas sistem vardır: 1959-cu ilə aid tarixi Novello nəşri (əvvəlki nəşrlərə əsasən hazırlanmış 53 hissəli) və Hallische Händel-Ausgabe tərkibinə daxil olan Barenreiter nəşri. Müxtəlif hissələrdəki qısa reçitativlər nəzərə alınmasa, ümumilikdə əsər 47 hissədən ibarətdir. Aşağıdakı cədvəldə Novello nömrələri (Nov) birinci göstərilmişdir və hər hissənin qeydlər hissəsində individual Bärenreiter (Bär) nömrəsi də göstərilmişdir.

Qoboy və az halda trubaların istifadə olunduğu hissələrdə bass və ya simli açarın göstərilməsi ümumi mətnə təsir etmir. Açarların inkişafı və müxtəlif tempolar hər hissənin qeydlərində individual olaraq göstərilir. Hissələrin adları oriinal italyan dilində göstərilmişdir. Reçitativ və xor səhnə xüsusiyyətləri vurğulanmışdır.

## Üçüncü hissənin mövzusu

## Üçüncü hissənin bölmələri

### Səhnə 1
Səhnə 1-də Eyyubun kitabı (Eyyub 19:25–26) və Pavelin Korinflilərə birinci məktubu (1 Korinflilər 15:20–22) əsasında İsanın dirilməsinin messianik təsviri verilir.

#### 45
**Bilirəm ki Xilaskarımız sağdı**

"Bilirəm ki Xilaskarımız sağdı" soprano ariyası həm Eyyub, həm də Pavelin məlumatları əsasında yazılmışdır. Ariya musiqişünas Rudolf Steqliçin oratoriyanın birləşdirici motivi hesab etdiyi "artan dördlük" sırlaması ilə başlayır və "Mən bilirəm" ifadəsi dəfələrlə təkrarlanır. "İndi Məsih dirilmişdir" hissəsi aktavadan daha çox artan melodiya ilə verilmişdir.

#### 46
**İnsana ölüm gəldiyindən bəri**

"İnsana ölüm gəldiyindən bəri" xorunun Pavelin məlumatlarından götürülmüş mətnində iki dəfə ölmə və dirilmə təqdim edilir. Ümumiyyətlə Hendelin xromatik xəttlərlə A minorda yazdığı Grave a kapellasını orkestrın müşayiəti ilə C majorda ifa olunan Allegro ilə kəskin təzad yaradır.

### Səhnə 2
Səhnə 2-də Pavelin Korinflilərə birinci məktubunun mətni əsasında Böyük məhkəmə günü Bədənin dirilməsi təsvir olunur. Accompagnato və Ariyada 1 Korinflilər 15:51–53-dən olan üç ayə verilir. Ariyanı *"trubalar səslənəcək"* musiqi ideyası ilə başlamaq üçün Hendel mətni ikinci ayənin ortasında bölür. Bu səhnə ilk dəfə Çıxış 19-da səslənir və trubaların səslənməsi kralın zala daxil olmasını göstərir. Korinflilər 15 ayəsi Brams tərəfindən də alman dilinə tərcümədə Alman rekviyemi əsəri üçün də istifadə olunmuş, lakin Brams trubalardan yox, trambonlardan istifadə etmişdir.

#### 47
**Bildirirəm, sizə sirr açıram**

"Bildirirəm, sizə sirr açıram" D majorda yazılmış bass accompagnatodur. Hissənin sonuna yaxın səslənən trubaların siqnalı kimi motivlər və "son trubadan əvvəl" ifadəsi hissəni oratoriyanın ümumi musiqi məzmunu ilə əlaqələndirir.

#### 48
**Truba səslənməlidir**

"Truba səslənməlidir" bass ariyası "Pomposo, ma non allegro" da capo aria forması ilə qeyd edilir. Oratoriyanın yeganə solo instrumental hissəsi olan bu musiqi hissəsində trubaların səsləndirdiyi motivi bass səslər daha da gücləndirir. "Və biz dəyişəcəyik" ifadəsində "dəyişəcəyik" sözü altı ölçüyə qədər dəyişən melizmalarla təsvir edilir. Orta hissədə "ölümsüzlük" sözü doqquz ölçüdə səkkiz melizmadan ilki kimi təqdim olunur.

### Səhnə 3
Səhnə 3-də Səhnə 2-dəki mətn (Korinflilər 15:54–57) reçitativ, duet və xor şəklində davam etdirilir, daha sonra isə Pavelin Romalılara məktubundan (Romalılar 8:31, 33–34) "Xilasın zəmanəti" hissəsi əsasında yazılmış ariya ilə tamamlanır.

#### 49
**Sonra keçmək gərəkir**

"Sonra keçmək gərəkir" alto reçitativi "ölüm qələbəsini qeyd edir" ifadəsi ilə bitir.

#### 50
**Ah ölüm, sənin mərhəmətin hanı?**

"Ölüm, sənin mərhəmətin hanı?" nəğməsi alto üçün E flat major və tenor üçün continuo bass xəttli səs üçün yazılmış simli alətlərsiz duetdir. Bu hissə soprano və alto üçün yazılmış *"Se tu non lasci amore"* (HWV 193, 1722) duetinə əsaslanır. Beləcə bölmənin London dinləyicilərinə Yuli Sezar operasının final səhnəsindəki sevgi duetini xatırlatmalı idi.

#### 51
**Tanrıya şükranlıq**

Xor oxşar açar və tempo ilə "Tanrıya şükranlıq" ayəsini ifa edir.

#### 52
**Əgər Tanrı yanımızda olsa, kim bizə qarşı çıxa bilər**

Üçüncü səhnə "Əgər Tanrı yanımızda olsa, kim bizə qarşı çıxa bilər" hissəsi ilə tamamlanır. Oratoriyanın əvvəlki xor sıralamasından fərqli olaraq bu hissə solo soprano tərəfindən ifa olunur. Sona yaxın Hendel Martin Lüterin xor üçün yazdığı "Dərin kədərlə sənin üçün fəryad edirəm" himninin xarakterik intervallarından bir neçə dəfə istifadə edir və musiqini final xoruna istiqamətləndirir.

### Səhnə 4
Dördüncü səhnədə Açılış kitabından uzun şerlə səmadakı varlıqların şükranlığı (Açılış 5:12:13) və genişləndirilmiş Amin duası ilə oratoriya tamamlanır.

#### 53
**Quzuya ölüm yaraşar**

Trubalar və litavrların da iştirakı ilə böyük orkestrın müşayiəti ilə xorun ifa etdiyi təntənəli Largo olan "Quzuya ölüm yaraşar" hissəsi "hakimiyyət – zənginlik – müdriklik – güc – şükranlıq və xeyir-dua aldı" Andantesi ilə davam etdirilir. Largo və Andatne ardıcıllıqla davam etdirilsə də eyni musiqi kimi səslənmir. Fuqa "şükranlıq, şərəf, xeyir və güc onunla olacaq" ifadəsini saxlayır. Kişilərin səsləri və continuo unisondan başlayır, sadə mövzu doqquz dəfə təkrarlanaraq düşən nota kimi qalxır, not "Və şöhrəti, hökmdarın şanı" və "Haleluya" hissələrini xatırladır. Bəzi kontrmövzuların hissəyə canlılıq gətirməsi fonunda "for ever – and ever" ifadəsinə kimi instrumentləşmə zənginləşərək daha çox musiqi aləti ifaya qoşulur. Bu sözlər "Haleluya" xoru ilə eyni ritmdə lakin bir qədər aşağı tempdə müşayiət olunur və sonra geniş Adagioya keçir. "Amin" duası sadə bass və continuo ilə başlayır. Qarışıq musiqi dörd ölçü və bir oktava qədər qalxır. Hər bir digər səs tenor, alto, soprano eyni mövzunu ifa edir. Daha sonra gözlənilmədən solo skripka mövzunu ifa edir, əvvəlcə dəstəklənməsə də, sonradan continuo mövzuya daxil olur. Daha iki instrumental ölçüdən sonra getdikcə daha çox azad səsin qoşulması ilə musiqi geniş həcmli forma alır. Sonda Amin Adagionun müşayiəti ilə iki və ya daha çox dəfə təkrarlanır.

Oratoriyalarda reçitativlər, uzun ritornellolar və bəzəkli vocal xəttlər kimi opera xüsusiyyətlərinə qarşı çıxan müasir musiqi tənqidçisi Con Braun Hendelin musiqi ixtiraçılığının nümayişi və "kontrapunktal bacarığı"nı qiymətləndirir: "Fuqa və Amin tamamilə absurd və yersizdir: ən yaxşı halda Amin yalnız dini xüsusiyyət daşıyır və burada gərəksiz görünür." Lakin Hendelin ilk bioqrafı Con Meinvarinq 1760-cı ildə qeyd edirdi ki, bəstəkara bu xorun "Haleluya xoru qədər yüksələn dahilik nümunəsi" olduğu bildirilmişdi. Kristofer Hoqvud qeyd edir ki, "trubaların girişi cənnətdə sonuncu fırtınanı qeyd edir." Deniel Blok 1997-ci ildə bildirir ki, "bu hissədə bizlər qədim yəhudi teologiyası və Bibliya həqiqətlərinin, italya operası, ingilis şeriyyəti və alman ruhaniyyəti ilə birləşməsini görürük".

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Məsih (I hissə)
* Məsih (II hissə)
* Məsih oratoriyasının strukturu

## Xarici keçidlər

* Georg Friedrich Händel / Messiah (1742) / A Sacred Oratorio / Words by Charles Jennens opera.stanford.edu
* George Frideric Handel (1685–1759) / Messiah Simon Heighes, for The Sixteen recording, 1997