open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vampirin gündəlikləri (V mövsüm)

**[[Vampirin gündəlikləri]]** teleserialının V mövsümünün çəkiləcəyi CW tərəfindən 11 fevral 2013-cü ildə elan edilmişdi. Beşinci mövsümün premyerası 3 oktyabr 2013-cü ildə baş tutmuş və mövsümün final seriyası 15 may 2014-cü ildə efirə verilmişdir.

## Məzmunu
Beşinci mövsümdə hadisələr ABŞ-nin Virciniya ştatındakı uydurma Mistik Folls şəhərində baş verir. Mövsümdə əsas diqqət Yelena Gilbert (Nina Dobrev), Stefan (Pol Uizli) və Deymon (Yan Somerhalder) Salvatore qardaşları arasındakı sevgi üçbucağına ayrılmışdır.

## Rollarda

### Əsas heyət

* Nina Dobrev — Yelena Gilbert və Ketrin Pirs
* Pol Uizli — Stefan Salvatore/Saylas
* Yan Somerhalder — Deymon Salvatore
* Stiven R. Makkuin — Ceremi Gilbert
* Ketrin Grehem — Boni Bennet
* Kendis Akkola — Keralayn Forbs
* Zak Roerig — Mett Danovan
* Maykl Trevino — Tayler Lokvud

### İkinci heyət

* Olqa Fonda — Nadya Petrova
* Rik Kosnett — Dr. Ues Maksfild
* Maykl Malarkey — Enzo Sent-Con
* Şaun Sipos — Aaron Uitmor
* Penelopa Mitçell — Oliviya "Liv" Parker
* Kris Broşu — Lyuk Parker
* Marqarit Makİntir — Şerif Elizabet "Liz" Forbs
* Kendrik Sempson — Cessi
* Canina Qavankar — Qetsiya "Tessa"
* Keytlin MakHyu — Sloan
* Raffi Barsumyan — Markos

### Xüsusi qonaq
* Jasmin Qay — Şeyla Bennett

### Xüsusi görüntü

* Devid Anders — Con Gilbert
* Sara Kanninq — Cenna Sommers
* Daniel Gillies — Elayca Mayklson
* Bianka Lavson — Emili Bennett
* Cozef Morqan — Klaus Mayklson

### Qonaq

* Rik Vorti — Rudi Hopkins
* Metyu Devis — Alarik Zoltsman
* Kayla Evell -Viki Donovan
* Klayr Holt — Rebeka Mayklson
* Sabrina Mayfild — Diana Friman
* Hans Obma — Qreqor
* Ceyson MakDonald — Qreyson Gilbert
* Heyli Kiyoko — Meqan Kinq 
* Nataniel Buzoliç — Kol Mayklson
* Hezer Hemmens — Meggi Ceyms
* Ariel Kebbel — Aleksiya "Leksi" Brenson
* Lana Yanq — Mrs. Duqlas
* Tamara Ostin — Mariya

## Seriyalar



## İstehsal

### İnkişaf
11 fevral 2013-cü ildə serialın beşinci mövsümünün çəkiləcəyi elan edilmişdir. Beşinci mövsümün ssenarisinin işlənməsi üçün yazıçıların ilk görüşü 15 aprel 2013-cü ildə baş tutmuşdur. Çəkilişlərə 10 iyul 2013-cü ildə start verilmiş, 10 aprel 2014-cü ildə isə çəkilişlər tamamlanmışdır.

### Aktyor seçimi
Beşinci mövsümdə Nina Dobrev Yelena Gilbert, Ketrin Pirs və Amara; Pol Uizli Stefan Salvatore, Saylas və Tom Everi; Yan Somerhalder Deymon Salvatore; Stiven R. MakKuin Ceremi Gilbert; Kendis Akkola Kerolayn Forbs; Zak Roeriq Mett Donovan; Ket Qreham Boni Bennett; Maykl Trevino isə Tayler Lokvud obrazlarını canlandırmışdır.

Mövsümün ilk üç seriyasında dörd yeni personaj təqdim edilmişdir: qisas almaq üçün dünyanı gəzən qız Nadya; Cessi kollecdə təhsil alan oğlan. Aktyorlar Olqa Fonda və Kendrik Sempson müvafiq olaraq bu rolları canlandırmaq üçün seçilmişlər. 2 avqust 2013-cü ildə Canina Qavankarın Tessa rolunu canlandıracağı elan edilmişdir.

## İstinadlar
Lua

**Lua** — yüngül, multi paradiqmalı, proqramlaşdırma dili olub qurulan sistemlərdə istifadə üçün dizayn edilmişdir. Lua, interpretatoru ANSI C dilində yazıldığı üçün kross platformdur və nisbətən sadə C APİsinə malikdir.

Lua ilkin olaraq 1993-cü ildə həmin dövrün artan proqram nizamlama tələbini qarşılamaq üçün tətbiqi proqramları genişləndirən dil kimi dizayn edilmişdi.

İdeologiya və tətbiqinə görə Lua JavaScript-ə daha yaxın olsa və prototipli OOP modelini tətbiq etsə də, Paskala-bənzər sintaksisi, daha güclü və çevik konstruksiyaları ilə fərqlənir. Luanın xarakterik xüsusiyyəti minimum sintaksis ilə çox sayda proqram obyektini tətbiq edə bilməsidir. Belə ki, bütün əsas istifadəçi məlumat növləri (massivlər, strukturlar, çoxluqlar, sıralar, siyahılar) *cədvəl* mexanizmi ilə, obyekt yönümlü mexanizmlər isə *meta cədvəllər* ilə reallaşdırılır.

## Tarixi
Dil 1993-cü ildə Braziliyada Rio-de-Janeyro Katolik Universitetində Kompüter Qrafikası Texnologiyası Qrupu (Tecgraf) üzvləri olan Robertu İerusalimşi, Luiz Enrike de Fiqueiredo və Valdemar Celes tərəfindən yaradılmışdır.

## Nümunə

```lua
#!/usr/bin/lua
print("Hello World!")
```


### Dəyişən təyin etmək

```lua
#!/usr/bin/lua
a = "Hello World!"
print(a)
```


### Faktorial

```lua
function factorial(n)
    local x = 1
    for i = 2,n do
        x = x * i
    end
    return x
end
```


### Dövr operatorları
Luada 4 dövr operatoru var. While, Repeat, for, generik for.

#### While

```lua
local condition = true
while condition do
    --Statements
end
```


#### Repeat

```lua
local condition = false
repeat
    --Statements
until condition
```


until dən sonra verilmiş şərt(condition) true olana qədər dövr davam edir.

#### For

```lua
for index = 1,5 do
    print(index)
end
```


dövr 5 dəfə icra olunur və hər dəfə 1-dən 5-ə qədər rəqəmlər ekrana verilir.

#### Generik for

```lua
for key,value in pairs(_G) do
    print(key,value)
end
```


### Funksiyalar

```lua
do
  local oldprint = print   -- Store current print function as oldprint
  function print(s)        -- Redefine print function, the usual print function can still be used
    if s == "foo" then
      oldprint("bar")
    else
      oldprint(s)
    end
  end
end
```


* C dilindən Lua funsiyasının çağrılması


```c
#include <stdio.h>
#include <stdlib.h>
#include <lua.h>
#include <lauxlib.h>

int main()
{
    lua_State *L = luaL_newstate();
    if (luaL_dostring(L, "function foo (x,y) return x+y end")) exit(1);
    lua_getglobal(L, "foo");
    lua_pushinteger(L, 5);
    lua_pushinteger(L, 3);
    lua_call(L, 2, 1);
    printf("Result: %d\n", lua_tointeger(L, -1));
    lua_close(L);
    return 0;
}
```


yuxarıdakı nümunənin nəticəsi


```
$ gcc -o example example.c -llua
$ ./example
Result: 8
```


### Kitablar

* 
* 
*  (The 1st ed. is available online.)
* 
* 
*  Chapters 6 and 7 are dedicated to Lua, while others look at software in Brazil more broadly.
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* lua-users.org
* Luada Proqramlar 
* Lua əməliyyat sistemi layihəsi
Vudi Herman

**Vudi Herman** (; ) — Amerika cazmeni.

## Həyatı
V.Herman 1913-cü il mayın 16-da Viskonsin ştatının Miluoki şəhərində dünyaya gəlib. 6 yaşı olanda kiçik məclislərdə çıxış etməyə başlayıb. Artıq 9 yaşında Vudi saksofonda ifa etməyi bacarırdı. 11 yaşında isə əlinə klarnet götürdü.

Dörd ildən sonra Vudi yaxşı musiqiçilərdən sayılırdı. Lakin Vudi bununla kifayətlənmək istəmirdi və 1933-cü ildə öz şəxsi orkestrini yaratmağa cəhd etdi. Ancaq onun bu cəhdi uğursuz alındı. 20 yaşlı gənc musiqiçiləri ilə bacara bilmədi.

1934-cü ildə tanınmış musiqiçi İşem Consun orkestrinə dəvət etdilər. 1936-cı ildə o yenidən cəhd etdi və ən yaxşı musiqiçiləri ətrafına yığaraq öz orkestrini yaratdı. Az müddətdə orkestr böyük populyarlıq qazandı və hətta “Decca” studiyası ilə müqavilə də bağladı. Məhz orada orkestrin birinci böyük hiti yazılır.

Qısa müddət ərzində orkestr ABŞ-də ən yaxşı orkestr sayılmağa başlanır. Lakin 1946-cı ildə Herman orkestri buraxmalı olur. Cəmi bir il sonra isə yeni orkestr yaradır. Lakin maliyyə problemləri üzündən 1949-cu ildə Herman bu orkestri də buraxmalı olur. Lakin sonrakı illərdə də Herman bir neçə dəfə orkestr qurur və müvəffəqiyyətlə ona rəhbərlik edir.

Həyat yoldaşının ölümü Hermana pis təsir etdi və 1987-ci il oktyabrın 29-da Herman Los Ancelesdə dünyasını dəyişdi. Hazırda məşhur musiqiçinin adını daşıyan Vudi Herman Orkestri musiqisevərləri ovsunlamaqda davam edir.

## Ədəbiyyat

* George Simon *The Big Bands*, Schirmer Books 1981 (с интервью В.Германа)
* Gene Lees *Leader of the Band- life of Woody Herman*, Oxford 1997

## Həmçinin bax
*Caz

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dinuzulu

**Dinuzulu** (; 1868 — 18 oktyabr 1913) — Zulusların əfsanəvi başçısı.

## Həyatı
Dinuzulu 1868-ci ildə anadan olub. Müstəqil zulusların sonuncu hökmdarı Keçvayonun oğludur.

1884-cü ildə atası rəqibi Zibebu ilə döyüşlərdə məğlub olduqdan sonra Dunuzulu burlarla ittifaqa girir və onların köməkliyi ilə Zibebuya qalib gələr. Əvəzində isə 10,4 min km²-lik ərazini bunlara verir.

Hadisələrin belə gedişi ingilisləri narahat etməyə başlayır. Çünki onlar bütünlüklə Zululend üzərində hakimiyyətlərini itirəcəklərindən ehtiyat edirdilər. Buna görə də ingilislər şərqi Zululenddə Britaniya protektoratlığını elan edirlər. Dinuzulu ingilislərə qarşı üsyan etsə də məğlub olur və Transvaala qaçmağa məcbur olur. Lakin az sonra ingilislərə əsir düşür və məhkəmənin qərarı ilə 10 il müddətinə Müqəddəs Yelena adasına həbsə göndərilir.

Yeddi ildən sonra Dinuzulu sürgündən qayıdır. Lakin az sonra bambatların ingilislərə qarşı üsyanına dəstək verməkdə günahlandırılaraq 1908-ci ildə yenidən 4 il müddətinə həbs edilir.

1910-cu ildə Dinuzulunun köhnə dostu Luis Bota Cənubi Afrika İttifaqının başçısı seçilir və onu həbsdən azad edir.

Transvaala gedən əfsanəvi lider 1913-cü ildə burada dünyasını dəyişir.

## İstinadlar
I Georq (Yunanıstan kralı)

**I Georgi** (; ) — Yunanıstan kralı.

## Həyatı
I Georq 1845-ci il dekabrın 24-də Danimarkanın paytaxtı Kopenhagendə dünyaya gəlib. Tam titulu və adı Şlezviq-Holşteyn-Zonderburq-Qlüksburq şahzadəsi Kristian-Vilhelm-Ferdinand-Adolf-Georqdur. Danimarka kralı IX Kristianın ikinci oğludur. 30 mart 1863-cü ildə 17 yaşında Yunanıstan kralı seçilib.

I Georq başda olmaqla kral ailəsi Böyük Britaniya və Rusiya ilə geniş əlaqələrə malik idi. Belə ki, I Georqun doğma bacısı Aleksandra Böyük Britaniya kralı VII Eduardın həyat yoldaşı və gələcək kral V Georqun anası idi. Digər bacısı Mariya isə Rusiya çarı III Aleksandrın həyat yoldaşı, gələcək çar II Nikolayın isə anası idi. I Georqun özü isə II Aleksandrın yaxın qohumu Olqa Konstantinovna ilə evlənmişdi.

1912–1913-cü illər Birinci Balkan Müharibəsində türklərin Balkan yarımadasındakı torpaqları hesabına Yunanıstanın ərazisi iki dəfə genişləndi. Osmanlı imperiyasına qarşı hərbi əməliyyatları genişləndirən I Georq 1913-cü il martın 5-də Salonikidə anarxist Aleksandros Sxinas tərəfindən qətlə yetirildi.

## İstinadlar
Alexa

**Alexa Internet** — San-Fransiskoda yerləşən veb-trafik təhlili şirkəti. Amazonun törəmə şirkəti idi. Alexa 1996-cı ildə müstəqil şirkət kimi yaradılıb və 1999-cu ildə Amazon tərəfindən 250 milyon dollara satın alınıb. Alexa 30 milyondan çox veb-saytda veb-trafik məlumatları, qlobal reytinqlər və digər məlumatları təqdim edirdi. Alexa, brauzer uzantılarından istifadə edən milyonlarla İnternet istifadəçisi, eləcə də Alexa skripti quraşdırmağı seçmiş saytlar əsasında veb-sayt trafikini təxmin edir. 2020-ci ilə kimi onun veb-saytını hər ay 400 milyondan çox insan ziyarət edib.

2021-ci ilin dekabrında Amazon, Alexa İnternet törəmə şirkətini bağlayacağını açıqladı. Daha sonra xidmət 1 may 2022-ci ildə dayandırıldı.

## Tarixi
### 1996–1999
Alexa Internet 1996-cı ilin aprelində Brewster Kahle və Bruce Gilliat tərəfindən təsis edilib. Şirkətin adı Ptolemey Misirindəki İsgəndəriyyə kitabxanasına hörmət əlaməti olaraq seçilmişdir və bu, qədim dünyanın ən böyük bilik anbarı ilə internetin oxşar bilik anbarına çevrilmə potensialı arasında paralellik yaradır. Alexa əvvəlcə internet istifadəçilərinə istifadəçi cəmiyyətinin trafik nümunələri əsasında sonrakı addımda hara getmələri barədə təkliflər verən alətlər paneli təklif edirdi. Şirkət həmçinin ziyarət edilən hər bir sayt üçün bunları təklif edirdi: kimdə qeydiyyatdan keçdiyi, neçə səhifəsi olduğu, neçə başqa saytın ona istinad etdiyi və nə qədər tez-tez yeniləndiyi.

Alexa-nın əməliyyatları veb-səhifələrin arxivləşdirilməsini də əhatə etməyə başladı, çünki onlar "axtarılan" və avtomatlaşdırılmış kompüter proqramı ("bot" və ya "veb axtarış" ləqəbli) tərəfindən yoxlanılır. Bu verilənlər bazası Wayback Machine vasitəsilə əlçatan olan Internet Archive-in yaradılması üçün əsas rol oynadı. 1998-ci ildə şirkət iki terabaytlıq arxivin bir nüsxəsini Konqres Kitabxanasına bağışladı. Alexa Internet Archive-i veb-axtarışlar ilə təmin etməyə davam etdi. 1999-cu ildə şirkət "ağıllı" axtarış sistemini təmin etmək kimi orijinal baxış bucağından uzaqlaşdıqca, Alexa Amazon.com tərəfindən 250 milyon ABŞ dollarına satın alındı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
* ''Alexa''da azərbaycanca saytların reytinqə görə sıralanması
Katsura Taro

**Kaçura Taro** (1848-1913) — Yaponiyanın İmperator ordusunun generalı, siyasi xadim, Yaponiyanın 11-ci baş naziri.

## Həyatı

Samuray sinfinə mənsub olan K.Taro 1848-ci il yanvarın 4-də dünyaya gəlib. 1868-ci il çevrilişi zamanı imperatorun tərəfində durdu və Kiotoda onun sarayını müdafiə etdi. Sonra isə Yaponiyanın şimalında syoqunluğun tərəfdarları ilə müharibədə iştirak etdi.

1870-1873-cü illərdə Berlində hərbi məktəbdə təhsil alıb. 1875-1878-ci illərdə Yaponiyanın Berlində hərbi attaşesi vəzifəsini icra edib.

1894-1895-ci illər Yapon-Çin müharibəsində fərqlənib və 1898-ci ildə müdafiə naziri təyin edilir.

1900-cü ildə qraf İto Xirobuminin hökuməti təşkil olunan zaman K.Taro vəzifəsindən gedir. 1901-ci ildə İtonun istefasından sonra isə yeni hökumət qurdu.

K.Taro 1913-cü il oktyabrın 10-da vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Yusif Axundzadə

**Axundzadə Yusif Yevgeniyeviç** (, 1946, Bakı) — Azərbaycanın Xalq artisti (1998). Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi Şəxsi Həyət Baş İdarəsi Hərbi Orkestr xidmətinin sabiq rəisi. Professor. General-mayor.

## Həyatı
1946-ci il fevralın 6-da Bakı şəhərində anadan olub.

1969-ci ildə fleyta sinfi üzrə Bakı Musiqi Akademiyasını bitirir. Moskvada Qızıl meydanda hərbi paradlarda iştirak edib və Moskvada 1971 və 1983-cü illərdə 1989-ci ildən BMA-nın  nəfəsli və zərb alətləri kafedrasında müəllimlik edib. 

2008-ci ildə Bakı Musiqi Akademiyası nəfəs və zərb alətləri kafedrasının müdiridir.

Əməkdar incəsənət xadimi polkovnik Rüfət Axundzadənin atasıdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyun 2015-ci il tarixli 1292 nömrəli Sərəncamı ilə xundzadə Yusif Yevgeniyeviçə general-mayor ali hərbi rütbəsi verilmişdir. 

## Mükafatlar və adlar
*   "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adı.(1979)
*   "Əməkdar İncəsənət Xadimi" fəxri adı.(1988)
*  "Xalq Artisti" fəxri adı.(1998)
*   "Hərbi xidmətlərə görə" medalı(2003)
*   "Azərbaycan Bayrağı" ordeni(2006)
*   General-Mayor - Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ali hərbi rütbəsi (2015)
*   "Şöhrət" ordeni(2021) (Azərbaycanda musiqi sənətinin inkişafında xidmətlərinə görə ) 

## Müəllif olduğu kitablar
Hazırlanmasında və nəşrində redaktor qismində iştirak edib:

1996-cı il
*Azərbaycan himni (nəfəsli orkestr üçün partitura)
*Azərbaycan bəstəkarlarının (əlyazması) hərbi marşlar

1998-ci il
*"Bakalavr" dərəcəsi ilə bitirən üçün dirijorluq etməyə dair proqram
*"Magistr" dərəcəsi ilə bitirən üçün dirijorluq etməyə dair proqram

2000-ci il
*Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri (əlyazması)

## Filmoqrafiya
#Nəfəs alətləri (film, 2004)

## İstinadlar
Mancanaq dəzgahı

**Mancanaq dəzgahı** — yerdən neft çıxarmaq üçün istifadə edilən nasoslu qurğu.

Mancanaq dəzgahı dərinlik nasoslarını işlətmək üçün tətbiq olunan aqreqatdır. Nasosun porşeni dəzgahın →balansiri ilə əlaqələndirilir. Mancanaq dəzgahının rəqs edən qolu-balansir yuxarı-aşağı hərəkət etməklə nasosla mayeni yuxarıya sormağa imkan verir.  Dəzgahın mexanizmlərini işə salmaq üçün reduktorun valı ilə əlaqəli olan elektrik mühərrikinə cərəyan verilir. Reduktor öz növbəsində çarxqollu sürüngəc mexanizminin köməyi ilə balansiri yuxarı-aşağı hərəkət etdirir.

## İstinadlar
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.

## Həmçinin bax

* Mancanaq

## Xarici keçidlər

* Станок-качалка балансирного типа (rus dilində)
Necefet-henetet (nom)

**Necefet-henetet** ( — "Terebint ağacı",  — "Canavar (çaqqal)şəhəri") Yuxarı Misirin XIII nomu (əyaləti). Nomun mərkəzi () şəhəri olmuşdur. Həmin ərazinin totemi canavar ya çaqqal sayılır. Əsas tanrısı canavar (çaqqal) başlı Anubisdir.
Xalid Kazımov

**Kazımov Xalid Vahid oğlu (Xalid Vahidoğlu)** — Regional İnsan Hüquqları və Media Mərkəzinin sədri.

## Həyatı
Xalid Kazımov 1978-ci il oktyabrın 2-də dünyaya gəlib. 1996-cı ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olub, 2000-ci ildə bu fakültəni bitirib. 2008-ci ildə Bakı Dövlət Universitetində Azərbaycan dili ixtisası üzrə magistr dərəcəsi alıb. Tələbəlik illərindən ictimi-siyasi proseslərdə fəallıq göstərib. 1998-ci ildən mətbuatda çalışır. Mətbuatda yüzlərlə araşdırma yazısının müəllifidir. Apardığı jurnalist araşdırmalarına görə dəfələrlə mükafatlandırılıb. 2008-ci ilin sentyabrında Regional İnsan Hüquqları və Media Mərkəzini (http://regionalhumanrights.org ) təsis edib və hazırda həmin mərkəzə rəhbərlik edir. Onun rəhbərliyi ilə təşkilat beynəlxalq və yerli donorların dəstəyi ilə 10-dək layihəni uğurla icra edib.

Üç elmi, 150-dən çox publisistik məqalənin müəllifidir.

Evlidir, 2 övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti
2000-ci il parlament seçkilərində Xalid Kazımov Müsavat Partiyasının proporsional seçki üzrə vahid namizədlər siyahısında partiya daxili keçirilmiş praymerizə əsasən 24-cü sırada olmuşdur. Müsavat Partiyası proporsional seçkilər üzrə 140 546 səs (ümumi səslərin 4,85%-i) toplamış, lakin 6%-lik seçki həddini keçə bilmədiyi üçün mandat qazana bilməmişdir. Beləliklə, Xalid Kazımov deputat seçilə bilməmişdir.

## Kitabları
* "Başlıbel faciəsi: erməni vəhşilikləri şahidlərin dili ilə".

## İstinadlar
* http://www.azadliq.org/content/article/1984515.html
* http://www.azadliq.org/content/article/2014802.html
* http://regionalhumanrights.org/?p=521 
* http://regionalhumanrights.org/az/?p=806
Necefet-pehtet

**Necefet-pehtet** ( — "Aşağı terebint ağacı", — "Canavar (çaqqal) şəhəri") — Yuxarı Misirin XIV nomu (əyaləti). Nomun mərkəzi Kus şəhəri olmuşdur. Həmin ərazinin totemi inək sayılır. Əsas tanrısı inək buynuzlu (sonradan tac kimi təqdim edilən) gözəl cazibədar qadın obrazında təsvir edilmiş Hathordur. Hathor kultunun mərkəzi Dendera şəhəri olmuşdur və buradan da "Denderanın sahib(əs)i" epiteti yaranmışdır. İlk əvvəl regional əhəmiyyət kəsb etsə də sonradan bu kult bütün Misiri əhatə etmişdir.
Taksometr

**Taksometr** və ya **taksi sayğacı** — taksi minik avtomobili üçün nəzərdə tutulmuş onun işinin maliyyə və daşınma göstəriciləri uçotunun aparılmasını, gediş haqqının müəyyən edilməsini və gediş haqqının məbləği haqqında sərnişinin məlumatlandırılmasını təmin edən xüsusi ölçü cihazı.

## Mənbə
*Çingiz Rəhimov, Bakı şəhərində avtobus sərnişin daşımalarının təşkilində müasir üsulların tətbiqi
* Chingiz Rehimov МЕТОДЫ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ТРЕБУЕМОГО КОЛИЧЕСТВА ЛЕГКОВЫХ АВТОМОБИЛЕЙ ТАКСИ И ПРАКТИКА МИРОВЫХ СТРАН В ЭТОЙ ОБЛАСТИ
Terror (dəqiqləşdirmə)

**Terror** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Terrorizm — qeyri-qanuni zorun, gücün, hədənin tətbiq olunması.
* Terror vulkanı — Antarktida ərazisində yerləşən vulkan.
* Terror təşkilatı
* Bioloji terror — siyasi və maddi xarakterli məqsədlərə çatmaq üçün təhlükəli bioloji aqentlərdən istifadə edərək insanların həyat və sağlamlıqlarına vurulan ziyan.
Uaset (nom)

**Necefet-pehtet** (, , ) — Yuxarı Misirin IV nomu (əyaləti). Nomun mərkəzi və Yuxarı Misirin paytaxtı Teben şəhəri olmuşdur. Əsas tanrısıları Amon, Mut, Xonsudur.
İfriqiyyə

**İfriqiyə** — müasir Şimali Afrikada Tunis, Əlcəzair qismən də Liviya ərazisini əhatə etmiş keçmiş Qədim Roma əyaləti Afrikanın Orta Əsrlərdə ərəbcə tələffüzü. Sonradan Afrika sözü bütün qitəyə aid edilməyə başlandığından ərəbcə bütün qitə İfriqiyə adlandırılmağa başlandı.

**İfrikiya** (إفريقية) — Afrikanın müasir ərəb adı. Tarixi baxımdan İfrikiya ərazisinə Roma İmperiyasının Afrika əyalətinin tərkibinə daxil olan və Aqlabidlər sülaləsi tərəfindən idarə olunan ərazilər daxil idi. Orta əsrlərdə mövcud olmuş İfrikiyanın ərazisi müasir dövrdə Tunisin, qərb hissəsi Əlcəzairin, şərq hissəsi Liviyanın ərazisini əhatə edir. Ərəb İfrikiyasının paytaxtı Kaypuan idi İfrikiyanın cənub hissəsi Cerid knyazlığının tərkibinə daxil edilmişdi.

## İstinadlar
Məğrib

**Məğrib** — Şərq islam dünyasının (məşrik) sərhədi qəbul olunan Misirdən Atlantik okenına qədər Şimali Afrika və Cənubi Səhra ərazisi islam mənbələrində məğrib adlanır. Məğrib ərəbcə qərb, günəşin batdığı yer deməkdir.

Tarixi Ərəbistana nisbətən şimal-qərbi Afrikada yerləşdiyindən ərəb, sonradan isə Orta Əsr müsəlman ənənəsinə görə buralara Məğrib deyirdilər. Əsasən Əlcəzair, Mərakeş, Tunis qismən Mavritaniya Məğrib adlandırılırdı.
## Region ölkələri
Hal-hazırda region 2 yerə ayrılır:Böyük və Kiçik Məğrib.
Kiçik Məğribə Mərakeş,Əlcəzair,Tunis daxildir. Böyük Məğribə Kiçik Məğrib regionundakı ölkələrdən (Mərakeş,Əlcəzair,Tunis) əlavə olaraq Qərbi Səhra, Mavritaniya, və Liviya daxildir.

## Tarixi

### İslam dövrü

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Bəndi-Türküstan

**Bəndi-Türküstan** — Əfqanıstanda dağ silsiləsi. Tarixi-coğrafi Türküstan ərazisinin cənub sərhədi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Beşbarmaqlı cırtdan ərəbdovşanı

**Beşbarmaqlı cırtdan ərəbdovşanı** *(Cardiocranius paradoxus Satunin)* — nadir növdür.

Xırda ölçülü ərəbdovşanı. Bədəninin uzunluğu 5,8–7,5 sm. Quyruğun uzunluğu 7,3–7,7 sm. Özünəməxsus quyruğu var: əsasında incə, ən yoğun yeri ortasında(8–12 mm diametrdə) və tədricən, kiçik fırçası olan ucuna yaxın, incələşir. Quyruğun yoğunlaşması piy qatları hesabına baş verir. Başı qeyri-mütənasib böyükdür. Gözləri iridir. Vibrissaları çox inkişaf edib. Ön və geri əzaları beşbarmaqlıdı. Daban altında sərt tükləri var. Tük örtüyü nisbətən hündür, sıx və yumşaqdır. Beli qum rəngindədir, qarnı isə ağ. Quyruğu üst tərəfdə açıq-palıdı, altda ağdır.

Çinin şimal-qərbində, Şimali Qobidə, Cunqar Qobisində, Rusiya Federasiyasında Tuvada, Qazaxıstan yaylasında Balxaşdan 60 km. şimalda, iki sahəsi Bektausun şimal dağətəklərində, və ola bilər Krakenelidə yaşayır. Əsasən xırda-şeben səhralarda yaşayır. Adda-budda bitən yovşanlı ot örtüyü olan bərk qruntda olmağa üstünlük verirlər. Axşam, gecə və səhər tezdən fəaldırlar. Özlərinin ya da başqa gəmiricilərin qazdıqları(dərinlikləri 45 sm, uzunluğu 1 metr olan) yuvalara sığınırlar. Yuvanın girişini qruntdan olan tıxacla bağlayırlar. Sentyabrdan aprelin ortasına qədər qış yuxusuna gedirlər.

Əsasən taxılın dənləri ilə qidalanırlar.

Çoxalmaları öyrənilməyib. Ola bilər dişilər ildə bir dəfə yayın əvvəlində balalayırlar. Laktasiya iyulun əvvəlində qeyd olunub (Tuva). Gənc ərəbdovşanları gələn yaza cinsi yetkinliə çatırlar.

Düşmənləri: bütün gecə yırtıcılarıdır.

Çox nadirdir. Qazaxıstan dağlıqında 27 km. marşrutda biri rast gəlinir.

## İstinadlar

## Mənbə
* В.Е. Соколов. Редкие и исчезающие животные. Млекопитающие. Москва "Высшая школа" 1986 səh. 215–216
Məzrə çayı

**Məzrə çayı** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Basarkeçər (Vardenis) rayonundakı Məzrə kəndində çay.

Hidronim «əkin yeri» mənasında işlənən məzrə sözündən əmələ gəlmişdir. Oykonim əsasında yaranan hidronimdir. Çayın suyundan əkin yerələrini, tarlalan suvarma məqsədi ilə istifadə edildiyi üçün Məzrə çayı adlarıdırılımışdır. Mürəkkəb quruluşlu hidronimdir.

## İstinadlar
Pəmbək çayı

**Pəmbək çayı** () — Ermənistanda çay, Tona ( (*Debed qeti*), ( (*Debeda*)) çayının sağ qolu.

Pəmbək çayı İrəvan quberinyasının Aleksandropol qəzasında, indi Quqark rayonu ərazisində çaydır. Uzunluğu 86&nbsp;km-dir. Hidronim türk dilində «dar çay vadisində hündür, dik qayalıq bənd», «çayın içərisinə doğru uzanmış hündür, sıldırım burun və sahil boyu çətinləşdirilmiş yer», «çay içərisində qırılmış qayalıq» mənasında işlənən bom // boom sözü ilə, «hündür, yüksəklik, başlanğıc» mənasında işlənən bak sözünün mənasında işlənən bom // boom sözü ilə birləşməsindən əmələ gəlib.

*Sağ qolları: Qoçqara, Hallavar, Vəng-dzor, Karpi, Sisimədən, Çanaxçı
*Sol qolları: Çaçxan, Çələbi, Zamanlı, Kolagirən,

## İstinadlar
391 (ədəd)

**Üç yüz doxsan bir** — say sistemində ədədlərdən biri. Üç yüz doxsandan sonra,  üç yüz doxsan ikidən əvvəl gəlir.
## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* Üç yüz doxsan bir ədədi —tək ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir.
* Üç yüz doxsan bir ədədinin rəqəmlərinin cəmi — 13.
* Üç yüz doxsan bir ədədinin rəqəmlərinin hasili — 27.
* Üç yüz doxsan bir ədədinin kvadratı — 152 881.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Mirzə Zeynalabdin Təbrizi

**Mirzə Zeynalabdin Təbrizi** (?-?) — İranda mətbəənin banisi.

## Həyatı

Mirzə Zeynalabdin Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.

İranda çap işlərinin ilk addımlarını bir azərbaycanlı olan Mirzə Zeynalabdin etmişdi. Müxtəlif qaynaqlarda birinci Tipoqrafik çapxana Abbas mirzə Qovanlı-Qaçaın sifarişi ilə 1817-ci ildə Mirzə Zeynalabdin tərəfindən Rusiyadan İrana gətirilmişdi.

## Həmçinin bax
* Zeynalabdin Elmiyyə
Mirzə Yəhya xan Qəzvini

**Mirzə Yəhya xan Mirzə Nəbi xan oğlu Qəzvini** (1832-1888) — İranın ictimai xadimi.

## Həyatı

Mirzə Yəhya xan Mirzə Nəbi xan oğlu 1832-ci ildə Qəzvin şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai və orta təhsilini İranda alandan sonra Fransaya, Paris şəhərini yollanmışdı. Fransız dilini mükəmməl öyrənmişdi. 1856-cı ildə Tehrana döndükdən sonra Xarici İşlər nazirliyində işə düzəlmilş, əvvəlcə tərcüməçi işləmişdi. Sonra Sankt-Peterburqda səfir müavini kimi çalıpşmışdı.Orda bir il çalışdıqdan sonra Nasirəddin şah Qacarın baş naziri Mirzə Ağa xan Nurinin adyutantı təyin olunmuşdu. Sədr-Əzəm işdən çıxarıldıqdan sonra şahın şəxsi adyutantı və tərcüməçisi vəzifəsinə dəyişilmişdi.

Mirzə Yəhya xan Qəzvini şahın əmri ilə xarici dövlətlərə gedir, diplomatik missiyanı uğurla yerinə yetirirdi.Gördüyü işlərin müqabilində Nasirəddin şah ona Mötəmədülmülk ləqəbini əta etdi.

Mirzə Yəhya xan Qəzvini Nasirəddin şah Qacarın Avropaya birinci səfəri zamanı qardaşı  Mirzə Hüseyn xan ilə nümayəndə heyətinin tərkibində olmuş, qayıtdıqdan sonra əvvəlcə Yəzdin, sonra Fars əyalətinin hakimi olmuşdu. O, daha sonra 1877-ci ildə Mazandaran əyalətinin valisi vəzifəsini icra etmişdi. 
Mirzə Yəhya xan Qəzvini Nasirəddin şah Qacarın Avropaya ikinci səfəri zamanı xarici işlər və hərbi nazir olan qardaşı ilə bərabər şahı müşayiət etmişdi.  
 
Mirzə Yəhya xan Qəzvini 1882-ci ildə Müşirəddövlə ləqəbini daşıyırdı və İranın Ədliyyə naziri idi.
Mirzə Yəhya xan Qəzvini qardaşı zəhərlənib öldürüldükdən sonra qardaşının tutduğu xarici işlər naziri vəzifəsini əldə etmişdi. Lakin düşmənləri onu həmin vəzifədən uzaqlaşdırmışdılar.

## Ailəsi
Mirzə Yəhya xan Qəzvini İzzətəddövlə xan Nasirəddin şah qızı Qacarla ailə qurmuşdu.

## Mənbə

*Ənvər Çingizoğlu, Qəzvinilər, "Soy" dərgisi, Bakı, 2010, 34-39.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Mirzə Hüseyn xan Sipəhsalar
Cavad Təbatəbai

**Cavad Təbatəbai** () — professor emeritus və Tehran Universitetinin Hüquq və Siyasi elmlər Fakültəsinin Dekanı.

## Həyatı
Cavad Təbatəbai 1945-ci ildə Təbrizdə anadan olub. Teologiya, hüquq və fəlsəfə işlər həyata sonra o, Hegel siyasi fəlsəfəsi mövzusunda dissertasiya ilə Paris 1 Pantheon-Sorbonne Universitetində siyasi fəlsəfə elmləri namizədi (Doctorat d’État) qazandı. O, qonaq Wissenschaftskolleg zu Berlin fellow, habelə Sirakuz Universiteti Global İşlər Moynihan İnstitutunda olmuşdur. Dr Təbatəbai Avropa və İranda siyasi fikir tarixi haqqında bir çox kitab nəşr edib. iyul 1995 14 o ordre des Palmes Académiques bir Knight kimi təltif edilmişdir.

İrana gəldikdən sonra Tehran Universitetinin hüquq və siyasi elmlər fakültəsinin professoru və dekan müavini olub. 1990-cı illərdə o, İran hökumətinin ideologiyasını tənqid etdiyinə görə professor və hüquq fakültəsinin dekan müavini vəzifəsindən azad edilib. Sonra o, tədqiqatlarını Fransa, İngiltərə, Almaniya və ABŞ kimi digər ölkələrdə davam etdirdi. Təbatəbai Avropa və İranda siyasi ideyalar tarixinə dair iyirmiyə yaxın kitab nəşr etdirmişdir. 14 iyul 1995-ci ildə Fransada o, Palmes Akademik Ordeninin Cəngavəri kimi təltif edilmişdir. Tabatabai 28 fevral 2023-cü ildə Kaliforniya'nın İrvin şəhərində 77 yaşında vəfat edib.
## İstinadlar
Torkvetum

**Torkvetum** — astronomik alətdir, fəza koordinat sistemində müxtəlif — horizontal, ekvator və ekliptik ölçmələr etmək olar. Onun köməyilə həmçinin bu kimi koordinat sistemlərinin arasında keçid etmək olar, ona görə torkvetum analoq hesablama qurğusu kimi sayıla bilər. Ərəb astronumu Cabir ibn Əflah tərəfindən ixtira edilmişdir. (XII əsrin birinci yarısında).

## Ədəbiyyat
* Lorch R. P. The astronomical instruments of Jabir ibn Aflah and the torquetum. *Centaurus*, 20, 1976, p. 11 – 34.

## İstinadlar

* http://users.humboldt.edu/rpaselk/EarlySciInstSite/Instruments/Torquetum/Turq.html  Paselk R. A. The Torquetum
Su və atəş (film, 2013)

**Su və Atəş** — 2013-ci ildə Özcan Dəniz tərəfindən çəkilən Türkiyə filmi.

## Məzmunu
Təsadüf əsəri Londona uçan bir təyyarədə rastlaşan Yağmur və Kamal bir-birlərinə aşiq olurlar. Londonda nağıl kimi günlər keçirən cütlüyün xoşbəxt günləri çox sürməyəcək. Yağmurun saf duyğularına qarşılıq Kamalın qaranlıq sirləri vardır. Gerçek adı Haşmet olan Kemal büyük bir kan davasının içindedir. Hamile kalan Yağmur'un da davaya dahil olması çok sürmeyecektir.

## Film haqqında
## Filmin heyəti
### Filmin üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Özcan Dəniz
:**Quruluşçu rejissor:**
:**Quruluşçu operator:**
:**Quruluşçu rəssam:**
:**Bəstəkar:**
:**Səs operatoru:** 
:**Dirijor:** 
:**Rejissor:** Özcan Dəniz
:**Operator:** 
:**Montaj edən:** 
:**Qrim edən:** 
:**Geyim rəssamı:** 
:**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** 
:**Məsləhətçi:** 
:**Redaktor:** 
:**Filmin direktoru:** 
:**Rejissor assistenti:**

### Rollarda

* Özcan Deniz
* Yasemin Allen
* Kaan Çakır
* Pelin Akıl
* Yusuf Akgün
* Cem Uçar
* İrem Candar
* Burçin Birben
* Burcu Kıratlı
* Şefika Tolun
* Sera Tokdemir

## Mənbə
Cabir ibn Əflah

**Əbu Məhəmməd Cabir ibn Əflah əl-İşbili** () () — ərəb riyaziyyatçısı və astronumu. Sevilyada yaşamışdır. Orta əsrlərdə Qərbi Avropada **Geber Hispalensis** adıyla məşhur idi.

"Almaqesta təkmilləşdirilməsi" və "Fiqurlar haqqında traktat" yazıb. Cabirin bu traktatları, Kremon Gerard tərəfindən latın dilinə tərcümə edilib və Qərbi Avropada triqonometriyanın inkişafına gözə çarpan təsiri göstərib. Cabir ilk dəfə düzbucaqlı sferik üçbucağın iki bucaq və onlar arasındakı katet nisbətini isbat etmişdir (Qebera qaydası):

: ~\cos \alpha= \cos a\sin \beta.

Cabir ibn Əflah torkvetumun (astronomik alət) ixtiraçısıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Матвиевская Г. П., Розенфельд Б. А. *Математики и астрономы мусульманского средневековья и их труды (VIII–XVII вв.).* В 3 т. М.: Наука, 1983.
* Матвиевская Г. П. *Очерки истории тригонометрии.* Ташкент: Фан, 1990.
Kulfi

**Kulfi** (həmçinin **xulfi** və ya **qulfi** kimidə yazılır; Hindistanicə: क़ुल्फ़ी və ya قلفی) — Hindistan yarımqitəsində məşhur dondurulmuş süd məhsullarından hazırlanan desert. Adətən "Hindistan yarımqitəsinin ənənəvi dondurması" kimi təsvir olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alternativ tarix

Bu janr bəzən fantastika janrı ilə səhv salınır. Tarixi romanda bir hadisə müəllifin öz təsəvvürü və ya fantastik detallar qatılarsa bu Alternativ tarix (Alternative history) janrına çevrilir. Əsasən fantastik janrın alt janrı kimi qəbul edilir və yaranması haqda dəqiq bir məlumat olmur. Çünki fantastikanın yarandığı tarix kimi qəbul edilən E. Ə. 3000-ci ildə yazılan Homerin "Odissey" və "İlliada" əsəri də bəzi kritiklərə görə alternativ tarix janrında yazılıb.

Philip K. Dick, Harry Turtledove, bu janrın ən böyük ustaları olaraq qəbul edilir.
Hindistani dili

**Hindistani dili**, **Hindistan dili**, **Hindistani**, **Hindustani** və ya **Hindi-Urdu** və tarixən **Hindavi**, **Urdu** və **[[Rexta]]** kimi tanınan, Şimali Hindistan və Pakistanın çoxunun linqva frankasıdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Koordinat başlanğıcı

**Koordinat başlanğıcı** — Evklid fəzasında hesablamanın başlanğıcı — *O* hərfiylə adətən ifadə edilən xüsusi nöqtədir. Bütün qalan nöqtələr üçün hesablama nöqtəsi kimi istifadə olunur. Evklid həndəsəsində koordinatların başlanğıcı istənilən sərbəst seçilmiş nöqtə ola bilər.

Koordinatların başlanğıcından keçirilmiş vektor başqa nöqtəyə nəzərən radius-vektor adlanır.

## Dekart koordinat sistemi
Dekart koordinat sistemində, koordinat başlanğıcı — bütün koordinat oxlarının kəsişdiyi nöqtədir. Bu isə o deməkdir ki, bu nöqtənin bütün koordinatları sıfıra bərabərdir. Məsələn, səthdə o (0,0) koordinatlarına malikdir, amma üçölçülü sahədə isə — (0,0,0).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bozun əlli çaları

**Bozun Əlli Çaları** () — Britaniyalı yazıçı E. L. Ceymsin (əsl adı Erika Leonarddır) trilogiyasından birinci kitabdır. Son illərin ən oxunan erotik romanı. Hazırda dünyanın bir çox ölkələrində satış rekordları qıran bu əsəri bir çox tənqidçilər "analar üçün porno" adlandırıblar.

## Qısa məzmunu
Erotik məzmunlu "Bozun Əlli Çaları" 22 yaşlı universitet məzunu Anasteyşa Stilin hekayətidir. Təsadüfən 27 yaşlı biznes-maqnat Kristian Qreydən müsahibə almağa yollanan qız az sonra mürəkkəb intim münasibətlərə cəlb olunur. Bəyəndiyi yaraşıqlı kişini sadomazoxist meyillərdən uzaqlaşdırmağa çalışan Anasteyşa Stil tədricən onun seksual köləsinə çevrilir, lakin daha sonra normal eşq istəyi onu bu əsarətdən qurtulmağa sövq edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yazıçının rəsmi saytı
Liqvan

**Liqvan** və ya **Liğvan** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanının Mərkəzi bəxşinin Meydançay dehestanında yerləşən kənd. Bu kənd pendirinə görə məşhurdur. Bu kənd "Livan" və "Levan" kimi də adlanır. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına görə əsasən, kəndin əhalisi 5,359 nəfərdən ibarət idi.

## İstinadlar
İsmayıl Cəm

**İsmayıl Cəm** () — Türkiyənin siyasi və ictimai xadimi, 1997–2003-cü illərdə Türkiyə Respublikasının Xarici İşlər naziri vəzifəsində işləmişdir. Türkiyə-Yunanıstan münasibətlərinin yaxşılaşmasında mühüm rolu olmuşdur.

## Həmçinin bax
İsmayıl Cəm 1940-cı ildə doğulub.

2007-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Hüseyn Kıvrıqoğlu

**Hüseyn Kıvrıqoğlu** () — Türkiyə hərbi xadimi, ordu generalı. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş qərargah rəisi olmuşdur.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mirzə Abdulla xan Qəzvini

**Mirzə Abdulla xan Mirzə Nəbi xan oğlu Qəzvini** (1834-1891) — İranın ictimai xadimi.

## Həyatı

Mirzə Abdulla xan Mirzə Nəbi xan oğlu 1835-ci ildə Qəzvin şəhərində anadan olmuşdu. Anası Fətəli şah Qacarın 36-cı qızı Mahnuşləb xanımdır. İbtidai və orta təhsilini Tehranda almışdı. Maliyyə nazirliyində işə başlamışdı. 

Mirzə Abdulla xan Qəzvini bir müddət Qəzvin hakimi, şahzadə Əbdüssəməd mirzə Salurun vəziri olmuşdu. (1857)

Mirzə Abdulla xan Qəzvini 1862-ci ildə Həmədan əyalətinin hakimi vəzifəsinə təyin olunmuşdu. 

Mirzə Abdulla xan Qəzvini 1876-cı ildə qardaşı Mirzə Hüseyn xanın yanında hərbi işlər üzrə idarənin rəisi işləyirdi.

Mirzə Abdulla xan Qəzvini bir müddət Şahrud və Bistamın hakimi vəzifəsində çalışmışdı. Sonra Mirzə Məhəmməd Qəvamüddövlənin əvəzinə Vəzifələr naziri təyin olunmuşdu. 1884-cü ildən Dövlət İnşaat sahəsinin maliyyə işlərinə rəhbərlik etmişdi. Elə həmin vaxtdan da Böyük Darülşuraya üzv seçilmişdi.

Mirzə Abdulla xan Qəzvini yanvar 1891-ci ildə vəfat edir.

## Ailəsi

## Mənbə

*Ənvər Çingizoğlu, Qəzvinilər, "Soy" dərgisi, Bakı, 2010, 34-39.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Mirzə Hüseyn xan Sipəhsalar
*Mirzə Yəhya xan Qəzvini
Sənubər Kərimova

**Sənubər Kərimova** () — Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin 10–11-ci çağırış deputat, NMR Sosial Təminat naziri.

## Həyatı
* Kərimova Sənubər Ağa qızı doğum tarixi 13.01.1935 Naxçıvan şəhəri. 1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universiteti (indiki BDU) filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsini bitirmişdir.
* 1965–1975 illərdə "Şərq qapısı" qəzetində şöbə müdiri.
* 1975–1976 illərdə redaktor müavini və 1976–1985 illərdə redaktor.
* 1976–1985 illərdə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin katibi və Naxçıvan vilayət təşkilatının sədri olmuşdur.
* 1980-ci ildən etibarən "Şərq qapısı" qəzetinin bazasında yaradılan böyük formatlı, gündəlik rus və Azərbaycan dillərində nəşr edilən "Sovet Naxçıvanı" – "Советская Нахичевань" qəzetlərinin baş redaktoru olmuşdur.
* 1985–1993 S. Kərimova Naxçıvan MSSR Sosial Təminat naziri, həmin nazirlik ləğv olunduqdan sonra isə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində nazirin birinci müavini vəzifəsini daşımışdır.
* 1993–2000 illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin birinci müavini vəzifəsində çalışmışdır.
* 1975–1990 illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası qadınlar şurasının sədri olmuşdur.
* 2000-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu "Folklor sarayı"nın nəşri olan "Dədə Qorqud" almanaxının əməkdaşıdır. Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin 10–11-ci çağırış deputatı seçilmişdir.

## Mükafatları
* 1981-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adı verilmişdir.(Jurnalist)
* 1984-cü ildə S. Kərimova uzun illər vicdanlı əməyinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyəti adından "Əmək veteranı" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## Ailəsi
Kəngərli nəslinin davamçılarından olan Kərimova Sənubər Ağa qızı Kərim Sultan Kəngərlinin nəticəsidir.

## İstinadlar
Sferik üçbucaq

**Sferik üçbucaq** — üç böyük çevrənin kəsişməsiylə sferanın səthində yaranmış həndəsi fiqur.

Sfrenanın səthində bir nöqtədə kəsişməyən   üç böyük çevrə səkkiz sferik üçbucaq yaradır.

Sferik üçbucağın tərəfi ona söykənən mərkəzi bucağın qiyməti ilə hesablanır. Sferik üçbucağın bucağı səthlərin arasında qalan bucağın qiymətinin ikimislinə bərabərdir. Sferik üçbucaqların elementləri arasında münasibətləri riyaziyyatın sferik triqonometriya bölməsi öyrənir.

## Xüsusiyyətlər

* Üçbucaq bərabərliyinin üç əlamətindən başqa, sferik üçbucaqlar üçün daha bir əlamət doğrudur: iki sferik üçbucaq bərabərdirsə, onların uyğun bucaqları da bərabərdir.
* Sferik üçbucağın tərəflərini tapmaq üçün üçbucağın bərabərsizliyinin 3 əlamətindən istifadə edilir:
hər bir tərəf qalan tərəflərin cəmindən böyük, fərqindən kiçik qiymət almalıdır.a a>b-c
* Bütün tərəflərin cəmi a+b+c  olmalıdır.
** 2\pi - (a+b+c)  hesablanma düsturu **sferik defekt** adlanır..
* Sferik üçbucağın bucaqlarının cəmi  \pi> \alpha + \beta + \gamma olmalıdır.
.
** s - \pi = \varepsilon düsturu sferik qalıq və ya sferik israf adlanır.
** Sferik üçbucağın sahəsi bu düstur ilə təyin edilir S=R^2 \varepsilon.
* Əgər sferik üçbucağın iki bucağından istifadə edib üçüncü tapmaq lazımdırsa, həmin bucağı\pi-dən kiçik götürmək lazımdır.
* Bərabəryanlı üçbucaqdan fərqli olaraq, sferik üçbucaqda iki və ya üç düz və ya kor bucaq ola bilər.
## İstinadlar
Caml

**Caml**(Categorical Abstract Machine Language)- 1985-ci ildə Fransız bir qurum olan İNRİA tərəfindən yaradılmış funksional və obyektyönümlü proqramlaşdırma dilidir. Digər adı ilə də **Objective Caml**da adlanır.

## Nümunələr
### Hello World


```ocaml
print_endline "Hello World!";;
```


### Faktorial


```ocaml
let rec fact n = if n=0 then 1 else n * fact(n - 1);;
```


alternativ olaraq bu cür də yazıla bilər


```ocaml
let rec fact = function
  | 0 -> 1
  | n -> n * fact(n - 1);;
```


### Fibonaççi ədədləri


```ocaml
let rec fib n =
  if n < 2 then 1 else fib (n - 1) + fib (n - 2)
;;

let main () =
  if Array.length Sys.argv <> 2 then begin
    print_string "Usage: fib <number>";
    print_newline()
  end else begin
    try
      print_int (fib (int_of_string Sys.argv.(1)));
      print_newline ()
    with Failure "int_of_string" ->
      print_string "Bad integer constant";
      print_newline ()
  end
;;
if !Sys.interactive then () else main ();;
```

## Xarici keçidlər
rəsmi saytı

Proqram Nümunələri
Emil Yanninqs

**Emil Yanninqs** (, əsl adı *Teodor Emil Yanents*, ) — alman aktyor və prodüser.

## Həyatı
Teodor Fridrix Emil Yanents 23 iyul 1884-cü ildə İsveçrənin Sankt-Qallen kantonunun Rorşax şəhərində alman-amerikan mənşəli tacir Emil Yanentsin və onun həyat yoldaşı Marqareta Şvabın ailəsində dünyaya gəlib; uşaqlığı Leyptsiq və Görlitsdə keçib. Gimnaziyadakı təhsilini yarımçıq qoyub gəmi şagirdi kimi xidmətə başlayıb. 1900-cü ildə Görlitsdə şəhər teatrında könüllü olaraq çalışıb, 1901–1914-cü illərdə əyalətdə aktyor olub. 1914-cü ildə Berlinə köçüb və Maks Reynhardtın teatrının truppasına qəbul edilib. 1916-cı ildə Alman teatrında müstəqil olaraq ilk tamaşasını səhnəyə qoyub. 1917-ci ildən böyük rollar oynamağa başlayıb. 1918-ci ilin yayında Kral teatrına keçib. 1918-ci ilin sonunda Reynhardtın teatrına qayıdıb və 1920-ci ilin sonuna qədər burada çalışıb.

## Aktyor işləri
* 1945 — Cənab Bellinq hardadır? — *Eberhard Bellinq*
* 1943 — Altes Herz wird wieder jung — *direktor Hoffman*
* 1942 — İstefa — *[[Bismark]]*
* 1941 — Kryuger dayı — *Kryuger*
* 1939 — Robert Kox — ölümü yenən — *həkim Robert Kox*
* 1937 — Der zerbrochene Krug — *Adəm*
* 1937 — Der Herrscher — *Matias Klauzen*
* 1936 — Traumulus — *professor Niyemer*

## Xarici keçidlər
Seyid Mustafa Zülqədər

**Seyid Mustafa Zülqədər** () — İranın İslami Şura Məclisinin ikinci dövründə Bəndər Abbas, Hacıabad, Əbumusa və Qeşmin nümayəndəsi idi.

## İstinadlar
Meymənət Zülqədər

**Meymənət Mir Sadiqi Zülqədər** () — Həbibullah Zülqədər və Zaman Zülqədərin qızı, 1937-ci ildə İstəhban şəhərində dünyaya gəlibdir. Şeirlərində Azadə təxəllüs edir.

## Mənbə
* *İranın ən məşhur şairlərinin bioqrafiyası*, Çəngiziyan, Fazil, Sərçişmə nəşrləri, 2006

## Həmçinin bax
* Həbibullah Zülqədər

## İstinadlar
Zülqədər eli

**Zülqədər eli** — Qızılbaşlar tayfa ittifaqına daxil olan ellərdən idi (həmçinin bax: Dulqədiroğulları bəyliyi).

Zülqədirlilər əvvəlcə Diyarbakırdə sakin idi. Sonra Səfəvilərə xidmət üçün indiki İranda məskunlaşıblar. Qarabağ, Kəlbəcər, Aran, Ağcabədi tərəfdə məskunlaşmışlar.Əsasən Qax rayon Armudlu kəndində törəmələri var.

## Genetik mənşə
2025-ci ildə "Azərbaycan DNT" layihəsinin bazasında yer alan genetik nəticələrə əsasən, Tovuz rayonundan olan Zülqədərovlar nəslinin bəy qoluna mənsub və ata xətti üzrə birbaşa oğul törəməsindən götürülmüş nümunənin Y-DNT nəticəsinin O haploqrupunun MF15000 alt subkladına aid olduğu müəyyən edilmişdir. Mövcud genetik və filogenetik məlumatlara görə, O-MF15000 altqolu Azərbaycanda müşahidə olunan türkmənşəli paternal xətlərdən biri kimi qiymətləndirilir. "Discovery" və "YFull" DNT interpretasiya platformalarında aparılan müqayisələr göstərir ki, bu subkladın daşıyıcıları əsasən Çinin müxtəlif bölgələrində yaşayan mancurlar, bir sıra monqol tayfaları, Koreyanın tarixi zadəgan ailələri, eləcə də Yaponiyaya köç etmiş qollar arasında qeydə alınmışdır. Analiz edilmiş nümunə fərdi xarakter daşıyır və N57660 elmi kit nömrəsi ilə layihənin məlumat bazasına daxil edilmişdir. Elmi tədqiqatlara əsasən, O-MF15000 subkladının formalaşma yaşı təxminən 4500–5000 il olaraq qiymətləndirilir. Bu mutasiyanın aşkarlandığı nümunələrin coğrafi yayılma arealı əsasən Çin, Monqolustan və Yaponiya ətrafındakı bölgələri əhatə edir. Genetik əlaqələrin daha dəqiq müəyyən edilməsi və filogenetik boşluqların aradan qaldırılması üçün xüsusilə Zülqədər tayfasına mənsub şəxslər arasında, həmçinin Tovuz, Şəmkir və Gədəbəy rayonlarından olan nümunələr üzrə testlərin artırılmasının zəruri olduğu qeyd olunur.

Zülqədərovların 34.278 desyatin torpağı olub. Həmin torpaqlarda dəfələrlə silahlı kəndli üsyanları baş verib. Qatır Məmmədin rəhbərliyi ilə kəndli hərəkatı Zülqədərovların torpaqlarını da bürüyüb və 1918-ci il yanvarın 5–6-da baş verən üsyan zamanı nəslin başçısı kimi tanınan məşhur Allahyar bəy Zülqədərov öldürülüb. Arxiv sənədləri əsasında hesablanıb ki, 1918-ci ilin 5–6 yanvar günlərində Allahyar bəyin üç qardaşı, oğlu Məmməd bəy, kiçik qızı Şahbanu xanım və arvadı Seyidnisə xanım da daxil olmaqla Zülqədərovlar nəslindən 20 nəfər qətlə yetirilib.

## Mənbə
*Zülqədər tayfası Rüşd Ensiklopediyası

## Həmçinin bax
*Fəsa
*İstəhban
Fikus (dekorativ bitki)

thumb
**Fikus** — otaq şəraitində becərilən ağac.
Abşeronda geniş yayılmış əncir ağacı fikusun xarici gorünüşündə böyük fərq olsa da, onların əcdadı birdir. Hindistan cəngəlliklərində bitən tropik bitki sonralar Asiya, Avrasiya və Qərbi Afrikada  da yayılmışdır. Otaq bitkisi kimi tanıdığımız fikus öz vətənində çox nəhəng bitkidir. 

## Çoxalması
Fikus qələmlə çoxaldılır. Hər qələmin üzərində bir yarpaq və bir tumurcuq olmalıdır. Tez kök atması üçün qələmin əkilən ucunda bir-iki kəsik edilir, bir neçə saat ilıq suda saxladıqdan sonra onu dənəvər quma basdırılır və 23-25ºC temperaturu olan yerə qoyulur.

## Saxlama qaydası

250px|thumbnail|left|Fikus
Fikus dəyişikliyi, çox yerdəyişməsini sevən bitki deyil, ona görə də evə gətirməzdən əvvəl onun daimi yeri barədə fikirləşmək lazımdır. Fikusun əkildikdən sonra yeri dəyişdirilməməlidir. Yay fəslində onu eyvana və ya təmiz hava olan yerə keçirmək olar. Fikus oktyabr və fevral aylarında sakitlik dövrü keçirir. Fikusun  yeri işıqlı, lakin gün işığından kölgəli  olmalıdır. Ətrafda tempraturun 18ºC-dən aşağı olmamasına nəzarət edilməli, mütəmadi yeri dəyişdirilməlidir. Yaşılyarpaqlı növlərini bir qədər günəş altına qoymaq olar. Yay fəslinda fikus üçün optimal temperatur 25-30ºC, qışda isə 16-20ºC-dir.Bitkinin yaxşı qışlaması üçün isti və yaxşı işıqlandırılmış otaqda saxlanmalı, yelçəkəndə yerləşdirilməməlidir. Fikus yetərincə işıq almadıqda yarpaqlararası məsafələri böyümür, zəif boy atır və yarpaqları tez tökülməyə başlayır. Çünki bitki kəskin hava dəyişilmələrinə qarşı çox həssasdır. Satış məqsədilə fikusları əvvəlcə işıqda yetişdirir və satışa bir neçə ay qalmış onu kölgəli yerə keçirirlər. Fikus olan otağa lüminessent civə və ya natrium lampaları taxmaq lazımdır.

İstənilən növ fikusun suya olan təlabatı onun yaşından, vəziyyətindən və inkişaf fazasından, ilin fəslindən, bitdiyi torpağın xüsusiyətlərindən və s. asılıdır. Bitkini yenidən sulamaq lazım olub-olmadığıını bilmək üçün barmaq 2-3 sm bitkinin bitdiyi torpağa batırılır, əgər palçığa batarsa, onu sulamaq lazım deyil, əgər qurudursa, sulanmalıdır. Fikusu suladıqdan 30 dəqiqə sonra altına qoyulmuş qabı götürmək lazımdır. Otaqda fikusu parıldatmaq üçün onun yarpaqları pivə və su qarışığı süngərlə silinir. Yaxşı olar ki, yay fəslində  yarpaqlarına su püskürdəsiniz. Bunun üçün ilıq su  seçmək kifayətdir. Fikusun yarpaqları üzərində toz qatı heç də yaxşı görünmür, bunun üçün bitki hamam otağına aparılır və dibçəyin səthi sellofanla örtülür ki,  su tokülməsin. Bundan sonra yarpaqlar bir- bir təmiz su ilə yuyulur.Orta ölçülü fikuslar üçün plastik və keramik  dibçəklər daha yaxşıdır. Fikusun yerləşdiyi dibçək hər il dəyişdirilib diametri əvvəklindən 2-3 sm böyük olanla əvəz edilir. Boyük ölçülü  fikusu isə  2-3 ildən bir diametri əvvəlkindən 3-4 sm boyük olan dibçəyə yerləşdirilir. Bitkinin qabını dəyişmək çətinlik törədirsə, torpağının üst qatı ildə və ya iki ildə bir dəfə dəyişdirilir. Fikusun gübrələnməsi yaz və ya yay aylarında həyata keçirilir. Gübrələmə 10-14 gün davam edir

## İstinadlar