open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hörmüz-2 (raket)

**Hörmüz-2 (raket)** ( fars . : موشک هرمز-2) — İran Silahlı Qüvvələrinin arsenalında yer alan dəniz bazalı ballistik raket sistemi. Məlum taktiki-texniki xüsusiyyətlərinə əsasən, sözügedən raket kompleksinin effektiv atış mənzili 300 kilometr təşkil edir. Raket sistemi ilk dəfə 11 may 2014-cü il tarixində müdafiə sənayesi sərgisində ictimaiyyətə təqdim edilmişdir.

Konstruktiv xüsusiyyətləri baxımından Hörmüz-2, Fateh-110 taktiki ballistik raketinin modifikasiya edilmiş anti-radar variantı hesab edilir. Əvvəlki modeldən fərqli olaraq, bu versiyada elektro-optik naviqasiya sistemi terminal idarəetmə sistemi ilə əvəz edilmişdir.

2017-ci ilin mart ayında mətbuatda yayımlanan məlumatlara əsasən, yerli istehsal məhsulu olan Hörmüz-2 adlı ballistik raketin sınaq buraxılışı həyata keçirilmişdir.

Qeyd olunur ki, Hörmüz-2 raketinin xarici konfiqurasiyası Fars Körfəzi (Xəlicə-Fars) raketinin konstruktiv parametrləri ilə əhəmiyyətli dərəcədə oxşarlıq təşkil edir. Fars Körfəzi raketi supersəs sürətinə malik, kvazi-ballistik tipli gəmiəleyhinə silah sistemi kimi təsnif edilir və texniki-taktiki xüsusiyyətlərinə əsasən, hərbi-dəniz qüvvələrinin döyüş gəmilərini hədəfə alma qabiliyyətinə malikdir.

## İstinadlar
Sergey Preminin

**Sergey Anatolyeviç Preminin** (; ) — SSRİ sualtı qayığı matrosu və SSRİ Şimal donanmasının 3-cü flotiliyasının 19-cu diviziyasının 667 AU layihəsindən olan К-241 strateji raket nüvə başlıqlı sualtı qayığının ilk heyətinin elektromexaniki döyüş hissəsinin hərəkət divizionunun maşın bölməsinin mexaniki. Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı (7 avqust 1997, ölümündən sonra).

## Həyatı
Sergey Voloqda vilayətinin Velikoustyuqsk rayonunun Skornyakovo kəndində fəhlə ailəsində anadan olub. O, Krasavino şəhərindəki məktəbdə oxuyub və bitirdikdən sonra Velikiy Ustyuqdakı çay donanmasının 4 saylı peşə məktəbində oxuyub.

24 oktyabr 1984-cü ildə SSRİ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə çağırılıb. 1984-cü ilin noyabr ayından Şimal Donanmasının 2-ci təlim dəstəsində təlim keçib. Məktəbi bitirdikdən sonra К-241 və K-219 nüvə başlıqlı sualtı qayıqlarının ekipajlarında anbar mühəndisi vəzifəsində çalışmışdır.

Matros Preminin 4 sentyabr 1986-cı ildə 2-ci dərəcəli kapitan İ. A. Britanovun komandanlığı altında SSBN K-219 ekipajının tərkibində Barens dənizindən Atlantik okeana yola düşdü. Sergey üçün bu ikinci "təcrübə" idi.

## Qəhrəmanlığı
3 oktyabr 1986-cı ildə Sarqas dənizində, Bermud adalarından 1000 km şimal-şərqdə, K-219 sualtı qayığının dördüncü raket bölməsində təzyiqin düşməsi nəticəsində yanğın baş verdi. O dövrün rəsmi məlumatlarından belə görünür: "Reaktorun nüvə təhlükəsizliyini təmin etmək üçün elektromexaniki döyüş başlığı bölməsinin mütəxəssisləri onun kompensasiya şəbəkələrini əl ilə endirmək üçün yeddinci bölməyə üç dəfə daxil edildi." 

Bu mütəxəssislərdən biri hərəkət diviziyasının anbar qrupunun komandiri baş leytenant Nikolay Belikov, digəri isə onun tabeliyində olan matros Sergey Preminin idi. Belikov və Preminin növbə ilə işləyirdilər. Dörd barmaqlıqdan üçünü endirdilər. Yüksək temperatur (təxminən 70&nbsp;°C) səbəbindən Belikov huşunu itirərək evakuasiya edilir, Sergey Preminin isə reaktor bölməsində qaldı. O, reaktoru bağladı, lakin bölmədən çıxa bilmədi: artan təzyiq arakəsməni bağladı və tıxanmış qapını kənardan açmağa çalışsalar da, heç bir faydası olmadı.

Oktyabrın 6-da səhər saatlarında şəxsi heyətin yaxınlaşan sovet gəmilərinə təxliyəsi barədə qərar qəbul edildi. Saat 11:03-də sualtı qayıq bazaya çəkilərkən batdı və öz döyüş postunda əbədi qalan Sergey Preminin və bir neçə digər ekipaj üzvünün cəsədini özü ilə götürərək 5500 metr dərinlikdə batdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Araqonlu Beatrisa (Macarıstan və Bohemiya kraliçası)

**Araqonlu Beatrisa** (; ; ) — Neapol kralı I Ferdinandın qızı, Macarıstan-Xorvatiya və Bohemiya kraliçası.

16 noyabr 1457-ci ildə Neapolda anadan olmuşdur. O, Neapol krallığını idarə edən Araqon sülaləsindən gəlirdi və atası I Ferdinand, anası isə Klermontlu İzabella idi. Beatrisa, İtaliya yarımadasının siyasi həyatında mühüm fiqur olan bir ailədən gəlmişdi və bu baxımdan onun gələcək evlilikləri siyasi məqsədlərlə təşkil olunurdu.

Beatrisanın ilk evliliyi Macarıstanın məşhur kralı Matthias Corvinusla olmuşdur. Matthias Corvinusun 1490-cı ildə vəfatından sonra Beatrisa dul qalmış və tezliklə daha bir siyasi ittifaq üçün II Vladislavla evlənmişdir. Bu evlilik 1490-cı ildə Budada baş tutmuşdur və o dövrün ən əhəmiyyətli siyasi ittifaqlarından biri hesab olunurdu.

Beatrisanın heç bir evliliyindən övladı olmadı. Onların münasibətləri qarşılıqlı hörmətə əsaslanırdı, lakin şəxsi və ya siyasi səbəblərdən, bu evlilik uzun sürməmiş və sonradan onlar ayrı yollara getmişdir. Beatrisa daha sonra Neapolda qalmış və 1508-ci ildə orada vəfat etmişdir.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* Alberto Berzeviczy, *Beatrice d'Aragona*, Milano, Dall'Oglio, 1962, trad. dall'ungherese di Rodolfo Mosca

### İstinadlar
Foks-Kandallı Anna (Macarıstan və Bohemiya kraliçası)

**Foks-Kandallı Anna** (; ; ) — Macarıstan-Xorvatiya və Bohemiya kraliçası.

1484-cü ildə Fransada, Foks-Kandal qraflığında anadan olmuşdur. O, fransız aristokratiyasının nüfuzlu ailələrindən birinə mənsub idi və həmçinin İberiya yarımadasında yerləşən Navarra kral ailəsi ilə qohumluq əlaqələri vardı. Bu mənsubiyyət ona Avropa siyasi arenasında xüsusi bir mövqe qazandırırdı. Atası Kandal qrafı Qaston Foks, anası isə Navarra kralının nəvəsi Yekaterina Foks idi.

1502-ci ildə Anna, Macarıstan və Bohemiya tacını daşıyan II Vladislav Yaqellon ilə evləndi. Bu evlilik, Avropa dövlətləri arasında siyasi ittifaqları gücləndirmək məqsədi daşıyırdı. Xüsusilə də Fransanın Macarıstan və Bohemiya üzərində təsirini artırmaq üçün bu alyans çox önəmli idi. Evlilik Budapeştdə keçirilmiş və o dövrün mühüm siyasi hadisələrindən sayılmışdır.

Anne və II Vladislavın iki övladı olmuşdur: Anna və Layoş. Bu uşaqlar Yaqellon sülaləsinin gələcək nəsilləri üçün əsas varis olmuşdular.

* Anna, Avstriya hersoginyası
* II Layoş, Macarıstan-Xorvatiya və Bohemiya kralı

Təəssüf ki, Foks-Kandallı Anna 1506-cı ildə, cəmi 22 yaşında, vəfat etdi. Ölümü həm ailəsi, həm də siyasi dairələr üçün böyük itkı olmuşdur. Lakin onun siyasətdəki rolu və gətirdiyi ittifaqlar uzun müddət təsirini qoruyub saxladı. Foks-Kandallı Annanın həyatı Avropa tarixində siyasi evliliklərin və diplomatik ittifaqların vacib nümunələrindən biridir. O, yalnız bir xanım olaraq deyil, həm də Avropanın siyasi xəritəsində əhəmiyyətli bir fiqur kimi xatırlanır.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 

### İstinadlar
Heckler & Koch HK416

**Heckler & Koch HK416** — NATO standartlarına müvafiq 5.56×45 mm çaplı patron növü üçün nəzərdə tutulmuş müasir hücum tüfəngi. Almaniyanın "Heckler & Koch" müdafiə sənayesi müəssisəsi tərəfindən dizayn edilmiş və istehsal olunur. 

Konstruksiyası AR-15 tipli atıcı silahlar əsasında formalaşdırılmış olsa da (konkret olaraq ABŞ Silahlı Qüvvələrinin təchizatında olan Colt M4 karabin modelləri bazasında), qeyd edilən silah sistemi "Heckler & Koch" şirkətinin daha əvvəl istehsal etdiyi G36 tüfəng ailəsindən implementasiya edilmiş xüsusi qısagediş qaz-porşen mexanizmindən istifadə edir.

HK416 avtomatik tüfəngi hazırda Norveç Silahlı Qüvvələrinin və ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusunun (M27 təyinatı ilə) əsas hücum silahı qismində istifadə edilməkdədir. Qeyd edilən silah sistemi Fransa Silahlı Qüvvələri tərəfindən FAMAS tüfəngini, Almaniya Quru Qoşunları tərəfindən isə G36 tüfəngini əvəzləmək məqsədilə standart xidməti silah kimi seçilmişdir. Sözügedən silah sisteminin digər istifadəçiləri sırasında İrlandiya Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin Reyncerlər bölməsi, həmçinin 2011-ci ildə Üsamə bin Ladenin məhv edilməsi əməliyyatını həyata keçirmiş ABŞ Hərbi Donanmasının "SEAL Team Six" xüsusi təyinatlı bölməsi də yer almaqdadır.

## İstinadlar
Pardachirus marmoratus

**Pardachirus marmoratus** — Ümumi adları ilə "finless sole" (üzgəcsiz daban balığı), "speckled sole" (ləkəli daban balığı) və ya "Red Sea Moses sole" (Qırmızı Dəniz Musa daban balığı), Hind okeanının qərb hissəsinə məxsus olan düz balıq növü.

## Təsvir

Yetkin "Pardachirus marmoratus" balıqları bilateral simmetriyaya malikdir və yetişdikcə sol gözləri başın sağ tərəfinə köçür. Yüksək dərəcədə sıxışdırılmış bədəni gözlü tərəfdən qabarıq, kor tərəfdən isə düzdür. Yumru quyruq üzgəci nə dorsal, nə də kloaka üzgəcinə birləşmir. Rəngi dəyişkəndir, tez-tez ağ, açıq qəhvəyi və ya açıq boz rəngdə olur və başda, bədəndə və üzgəclərdə qeyri-müntəzəm tünd qəhvəyi halqa şəkilli işarələr və çoxlu tünd qəhvəyi ləkələr var. Yan xətt boyunca adətən sarı ləkələr olan iki qəhvəyi nöqtə var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cirrhinus cirrhosus

**Cirrhinus cirrhosus** (*Mrigal karpı*) — Həmçinin "ağ karp" kimi tanınan, Cyprinidae fəsiləsinə aid olan şüaüzgəcli balıq növü. Bu növ geniş şəkildə akvakulturada yetişdirilir və təbii yayılma sahəsindən kənarda da tətbiq edilmiş populyasiyalar mövcuddur. Bu balıq maksimum 1 m (3,3 fut) uzunluğa çata bilir. "Cirrhinus cirrhosus" və "Cirrhinus mrigala" növləri fərqli hesab olunur.

## Yaşayış yeri və ekologiya

"Cirrhinus cirrhosus" bentopelajik və potamodrom plankton yeyən balıqdır. Sürətli axan çay və çaylarda yaşayır, lakin yüksək duzluluq səviyyələrinə dözüm göstərə bilir. Çoxalma su hövzələrinin kənar ərazilərində, 50–100 sm (20–39 düym) dərinlikdə, qum və ya gillə örtülü dibdə baş verir. 6 kq (13 funt) çəkisi olan bir dişi bir milyon yumurta qoya bilir. Bu balıq sürətli böyümə tempi ilə seçilir; iki yaşına qədər fərdlər 60 sm (24 düym) uzunluğa və 2 kq (4,4 funt) çəkiyə çata bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Esox masquinongy

**Esox masquinongy** (*Muskellunge*) — Şimali Amerikaya məxsus olan böyük şirin su yırtıcı balığı növü. Bu, Esocidae fəsiləsinin ən böyük üzvüdür.

## Mənşəyi

"Muskellunge" adı ocibve dilindəki "maashkinoozhe" ("böyük balıq"), "mji-gnoozhe", "maskinoše" və ya "mashkinonge" ("pis durnabalığı", "böyük durnabalığı" və ya "çirkin durnabalığı") sözlərindən gəlir. Alqonkvin dilindəki "maskinunga" sözü Kanada fransızcasına "masquinongé" və ya "maskinongé" kimi keçmişdir. İngilis dilində "muskellunge" ümumi adı qəbul edilməzdən əvvəl bu növ üçün ən azı 94 ümumi ad istifadə edilmişdir, o cümlədən "muskelunge", "muscallonge", "muskallonge", "milliganong", "maskinonge", "maskalonge", "mascalonge", "maskalung", "muskinunge" və "masquenongez".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dysomma anguillare

**Dysomma anguillare** — Ümumi adları ilə "shortbelly eel" (qısa qarın ilan balığı), "stout moray" (qalın moray), "mustard eel" (xardal ilan balığı) və ya "arrowtooth eel" (oxdiş ilan balığı), "Synaphobranchidae" (boğaz kəsmə ilan balıqları) fəsiləsinə aid olan bir ilan balığı növü. Bu növ 1923-cü ildə Keppel Harkurt Barnard tərəfindən təsvir edilmişdir. Tropik dəniz ilan balığı olan bu növə Qərb Atlantik okeanı və Hind-Qərb Sakit okeanında, o cümlədən ABŞ, Venesuela, Cənubi Afrika, Zənzibar və Yaponiya sularında rast gəlinir.

## Xüsusiyyətlər

30–270 metr (98–886 fut) dərinlikdə yaşayır və sahil suları ilə böyük çay mənsəblərindəki palçıq çöküntülərində məskunlaşır. Erkək fərdlər maksimum 52 sm (20 düym) uzunluğa çata bilir. Qısa qarın ilan balığı balıqçılıq üçün heç bir kommersiya əhəmiyyətinə malik deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Carcharhinus plumbeus

**Carcharhinus plumbeus** — həmçinin qəhvəyi köpəkbalığı və ya qalın dəri köpəkbalığı kimi tanınan, karxarinlər növü. Bu növ Atlantik okeanı və Hind-Sakit okeanında yayılmışdır. Onu yüksək birinci bel üzgəci və interdorsal yüksəkliyi ilə tanımaq olar. Bu növü, adına bənzər qum bəbiri köpəkbalığı *(Carcharias taurus)* ilə qarışdırmaq olmaz.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lepidogalaxias salamandroides

**Lepidogalaxias salamandroides** — Qərbi Avstraliyanın kiçik şirin su balığı növü.

## Morfologiya
Lepidogalaxias salamandroides kiçik bir balıqdır, dişilərin uzunluğu 7 sm-ə qədər çatır. Bu növün incə, uzunsov və silindrik bədəni var. Üst hissələri yaşıl-qəhvəyi rəngdədir, yan tərəfləri gümüşü nöqtəli və ləkəlidir, alt hissəsi çox açıq rəngdədir, üzgəc zarları isə şəffafdır. Qırmızı rəngli gözləri sabitdir, göz əzələləri yoxdur və ikinci dərəcəli göz qapağı ilə örtülüdür, lakin balıq boynunu istənilən istiqamətdə hərəkət etdirə bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cebidichthys violaceus

**Cebidichthys violaceus** — Həmçinin "monkeyface eel" (meymun üzlü ilan balığı) kimi tanınan, "Stichaeidae" fəsiləsinə aid bir balıq növü. Şimali Amerikanın Sakit okean sahillərinə məxsusdur.

## Təsvir

Bu növ maksimum 76 sm (30 düym) uzunluğa çata bilər və 18–19 il yaşaya bilər. İndiyə qədər qeydə alınmış ən ağır monkeyface prickleback 6 funtdan (2,7 kq) bir qədər çox idi. Onlar yavaş böyüyür və cinsi yetkinliyə 4–7 yaş arasında, təxminən 36–45 sm bədən uzunluğunda çatırlar. "C. violaceus"-un bəzi fərqləndirici xüsusiyyətlərinə rəngi daxildir ki, bu rəng qaradan yaşıl-qəhvəyiyə qədər dəyişir. Həmçinin gözlərinin altında iki qara zolaq və yan tərəfində və ya qarnında bir və ya daha çox qırmızımsı pas rəngli ləkələr var. Hər iki cinsin rəngləri oxşardır. Bu növün bədən forması ilan balığına bənzəyir, böyük pektoral üzgəcləri və anal üzgəcində iki tikanı var. Bundan əlavə, çoxalma dövründə erkəklərin başlarının üstündə böyük ətləşmiş bir şişlik olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avstraliya qutanı

**Avstraliya qutanı** (Pelecanus conspicillatus) — Pelecanidae fəsiləsinə aid böyük su quşu. Avstraliya və Yeni Qvineyanın daxili və sahil sularında geniş yayılmışdır, həmçinin Fici, İndoneziyanın bəzi hissələrində və Yeni Zelandiyada təsadüfi qonaq kimi müşahidə edilir.

## Taksonomiya
Avstraliya qutanı ilk dəfə 1824-cü ildə Hollandiyalı təbiətşünas Coenraad Jacob Temminck tərəfindən təsvir edilmişdir. Onun xüsusi epiteti Latınca "conspicere" (görmək) sözündən götürülmüşdür və quşun göz ətrafındakı nəzərəçarpan işarələrə istinad edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Brandenburqlu Barbara (Bohemiya kraliçası)

**Brandenburqlu Barbara** (; ) — Bohemiya kraliçası.

Alman əsilli Hohenzollern sülaləsinə mənsub olub, Brandenburq elektoru III Albrextin qızıdır. 30 may 1464-cü ildə Ansbaxda dünyaya gəldi.

11 oktyabr 1472-ci ildə hələ 8 yaşında ikən Berlində 37 yaşlı Qloquv hersoqu XI Henriylə evləndirildi. Tamamilə siyasi məqsədlərlə baş tutan bu evlilikdən cütlüyün övladı olmadı. Evlilik sazişinə görə, hersoq varisi olmadan vəfat etdiyi halda bütün Qloquv mülkü Barabaraya qalacaqdı. Ancaq hersoqun vəfat etdiyi 1476-cı ildən etibarən bölgədə çaxnaşma yarandı.

Qızının taxt iddiasını gücləndirmək məqsədilə III Albrext onu Bohemiya kralı II Vladislavla evləndirdi. 20 avqust 1476-cı ildə baş tutan bu evlilik tamamilə formal xarakterli idi. Belə ki, siyasi səbəblərlə Barbara heç vaxt Bohemiyaya getmədi. Bu səbəblə varis sahibi olmaq istəyən II Vladislav bu evliliyi ləğv etmək niyyətinə düşdü. 1490-cı ildə bu evliliyin ləğv edildiyini elan edərək yenidən evləndi. Uzun danışıqların ardından cütlüyün nigahı 1500-cü ildə papa VI Aleksandr tərəfindən rəsmi şəkildə ləğv edildi.

Hər iki evliliyindən də övlad sahibi olmayan Barbara qalan həyatını Ansbaxda ailəsiylə yaşadı və 4 sentyabr 1515-ci ildə burada vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Karl Adolf Constantin von Höfler: *Barbara, Markgräfin zu Brandenburg, verwittwete Herzogin in Schlesien, vermählte Königin von Böhmen, Verlobte Konrads Herrn zu Haydek: Ein deutsches Fürstenbild aus dem 15. Jahrhunderte*, Selbstverlag, 1867
* Gustav Adolf Harald Stenzel: *Geschichte des preussischen Staats: Vom jahre 1191 bis 1640*, F. Perthes, 1830, S. 241 f.
* Julius von Minutoli: *Das kaiserliche Buch des Markgrafen Albrecht Achilles*, Schneider, 1850, S. 488 ff.
Yaqellon sülaləsi

**Yaqellon sülaləsi** (; ) — XIV əsrdən XVI əsrin sonuna qədər Mərkəzi və Şərqi Avropanın siyasi taleyini formalaşdıran güclü bir xanədan olmuşdur. Sülalənin əsası Litvada qoyulub. Böyük Litva knyazı Yaqaylo Polşa kraliçası Yadviqa ilə evlənərək xristianlığı qəbul etmiş və 1386-cı ildə Polşa taxtına çıxmışdır. Bu evlilik həm də Polşa-Litva birliyinin təməlini qoymuşdur.

Yaqellonlar yalnız Polşa və Litvada deyil, həmçinin Macarıstan və Bohemiya (indiki Çexiya) kimi ölkələrin də taxtlarında oturmuş, beləliklə, nüfuzlarını geniş bir coğrafiyada yaymağı bacarmışlar. Bu sülalə müxtəlif mədəniyyətlərə və dinlərə malik əraziləri idarə etməklə çoxtərəfli bir dövlət modeli yaratmışdı. Onların hakimiyyəti həm katolik, həm də pravoslav və keçmiş paqan bölgələrini əhatə edirdi.

Sülalənin ən parlaq dövrlərindən biri, 1410-cu ildəki Qrunvald döyüşü ilə başlamışdır. Bu döyüşdə Polşa-Litva ittifaqı, Avropanın ən güclü hərbi qurumlarından biri olan Tevton cəngavərlərini ağır məğlubiyyətə uğratmışdır. Bu qələbə Yaqellonların nüfuzunu artırmaqla yanaşı, regionda siyasi tarazlığı da dəyişdirmişdir. Eyni zamanda bu dövrdə Polşada İntibah dövrünün təsiri artmağa başlamış, elm, təhsil və incəsənət sahələrində tərəqqi yaşanmışdır.

Yaqellonlar dövründə Polşa-Litva münasibətləri daha da dərinləşmişdir. Nəhayət, 1569-cu ildə imzalanmış Lyublin İttifaqı nəticəsində bu birlik rəsmi bir federativ dövlətə çevrilmişdir. Bu isə Yaqellonları sadəcə bir sülalə deyil, həm də çoxmillətli dövlət quruculuğunun öncüllərindən biri kimi tarixə yazmışdır.

Lakin yüksəlişləri kimi çöküşləri də diqqətəlayiqdir. 1572-ci ildə II Ziqmund Avqust uşağı olmadan vəfat etdikdən sonra sülalənin kişi şəcərəsi kəsildi. Bu hadisə Polşada seçkili monarxiya sisteminə keçidə səbəb oldu və Yaqellonlar dövrü sona çatdı. Onların mirası isə güclü hərbi qələbələr, diplomatik uğurlar və çoxmədəniyyətli bir imperiya arzusu oldu.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Gierowski, Józef Andrzej (1986). Historia Polski 1505–1764 *(History of Poland 1505–1764)*. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Polish Scientific Publishers PWN). ISBN 83-01-03732-6
* Stone, Daniel (2001). *The Polish-Lithuanian State, 1386–1795*. University of Washington Press. pp. 4, 52. ISBN 978-0-295-98093-5
* Wyrozumski, Jerzy (1986). Historia Polski do roku 1505 *(History of Poland until 1505)*. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Polish Scientific Publishers PWN). ISBN 83-01-03732-6

### İstinadlar
Hacırəhim Ağa Dilbazi Vahidi

**Hacırəhim Ağa Dilbazi Vahidi** () — XIX əsr Azərbaycan şairi, nəqşbəndi təriqəti xadimi və alim.

## Həyatı
Hacırəhim ağa Vahidi hicri-qəməri təqvimi ilə 1238-ci (miladi 1822-ci) ildə Qazax mahalının Xanlıqlar kəndində doğulmuşdur. Onun yaradıclıq nümunələri günümüzə gəlib çatmasa da, onun haqqında əsas məlumatları Firudin bəy Köçərli Hacı Səid əfəndiyə istinad etməklə cəmiyyətə çatdırmışdır. Firidun bəy Köçərli onu "Qazax şairlərinin mötəbər və müqtədirlərindən biri" adlandırmışdır. Hacı Səid əfəndi qeyd edirdi ki, Hacırəhim Ağa tərkidünya bir həyat yaşamış, qəlbi Tanrı eşqi ilə dolu, zahirən qəmgin və qüssəli biri kimi görünsə də əslində nikbin və həyatcanlı biri olmuşdur.

## Ədəbi irsi
* Firidun bəy Köçərli onu "Qazax şairlərinin mötəbər və müqtədirlərindən biri" adlandırmışdır.
* Əsasən təsəvvüfi (mistik) şeirlər yazmışdır.
* İbrahim Həqqi Ərzurumi və Mirhəmzə Nigarinin təsiri altında qalmışdır.

### Əsərləri
* Divan (Hacı Sədi əfəndi tərəfindən tərtib edilmişdir).
* Minacatlar (ilahi məzmunlu şeirlər).
* Müxəmməslər (ictimai ədalətsizliklərdən bəhs edən əsərlər).

### Ədəbi üslubu
* Nəqşbəndi təliminin rəmzləri, klassik Şərq poeziyası ənənələri və dini motivlərlə zəngindir.

## Həmçinin bax
* Dilbazilər

## İstinadlar
Dilnozaxon Kattaxonova

**Dilnozaxon Kattaxonova** (2 iyul 1991-ci ildə anadan olub) — özbək siyasətçisidir. 2020-ci ildən bəri Özbəkistan Respublikasının Gənclərlə İş üzrə Agentliyin birinci direktor müavini vəzifəsində çalışır. Kattaxonova daha əvvəl, 2018–2020-ci illərdə Özbəkistanın ən böyük məktəb şagirdləri birliyi olan Kamalak Uşaq Təşkilatının sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2021-ci ilin iyun ayında Kattaxonova, Özbəkistan Prezidenti tərəfindən "Do‘stlik" dövlət mükafatı ilə təltif edilmişdir. Həmçinin siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktorudur.

## Karyerası
Kattaxonova 2014-cü ildə Mirzo Ulugbək adına Özbəkistan Milli Universitetinin bakalavr dərəcəsini bitirmişdir. 2016-cı ildə həmin universitetdə magistr təhsilini tamamlamışdır. 2014–2016-cı illərdə Kamolot Gənclər Sosial Hərəkatının Mərkəzi Şurasının Sosial və Hüquqi Layihələr Şöbəsində aparıcı mütəxəssis kimi çalışmışdır. 2016–2017-ci illərdə Özbəkistan Qadınlar Komitəsinin Qeyri-Hökumət, Qeyri-Kommersiya Təşkilatlarına Dəstək və Beynəlxalq Əlaqələrin İnkişafı Şöbəsində baş mütəxəssis vəzifəsində işləmişdir.

2017-ci il iyulun 5-də Gənclər Məsələləri üzrə Respublika Şurasının iclasında o, Özbəkistan Gənclər İttifaqının Mərkəzi Şurası sədrinin müavini seçilmişdir. 2018–2020-ci illərdə Kamalak Uşaq Təşkilatının rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. 2018-ci ildən etibarən Özbəkistan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçiliyi Akademiyasında müstəqil tədqiqatçıdır. 2022-ci ilin mart ayında fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

2020-ci il iyulun 10-da yeni yaradılmış Özbəkistan Respublikası Gənclər İşləri Agentliyinin direktor müavini təyin edilmişdir. 2023-cü il dekabrın 20-də isə Agentliyin birinci direktor müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

## Təltifləri
Kattaxonova Zülfiyə Dövlət Mükafatı ilə təltif olunan ilk qadınlardan biridir.
2020-ci ildə dövlət qurumlarında çalışan perspektivli liderlərin "Top-40" siyahısına və dövlət və ictimai idarəetmədəki "Top-35" qadın siyahısına daxil edilmişdir. 2021-ci ildə isə dövlət strukturlarında, qurumlarda və iri ictimai təşkilatlarda fəaliyyət göstərən "Top-40" qadın siyahısında yer almışdır.

2021-ci ildə Özbəkistan Milli Qvardiyasının "Maʼnaviyat aʼlochisi" medalı və Özbəkistan hökuməti yanında Millətlərarası Münasibətlər və Xarici Ölkələrlə Dostluq Əlaqələri Komitəsi tərəfindən "Xalqlar do‘stligi" medalı ilə təltif olunmuşdur.
2021-ci il iyunun 30-da Özbəkistan Respublikası Prezidenti tərəfindən ona "Do‘stlik" ordeni təqdim olunmuşdur.

## İstinadlar
Cəsur Henri (1035-1074)

**Cəsur Henri** (; ) — Burqundiya hersoqu I Robertin oğlu.

Adı bilinməyən xanımından 7 övladı dünyaya gəldi.

* I Huqo, Burqundiya hersoqu
* I Odo, Burqundiya hersoqu
* Helia, rahibə
* Beatrisa
* Robert (1059-1111), yepiskop
* Reqinald (1059-1090), baş rahib
* Henri, Portuqaliya qrafı

## İstinadlar
Burqundiyalı Henri (Portuqaliya qrafı)

**Burqundiyalı Henri** (; ) — Burqundiya hersoqu I Robertin nəvəsi, Portuqaliya qrafı.

Təxminən 1066-cı ildə Dijonda dünyaya gəldi. Atası Burqundiya hersoqu I Robertin oğlu Cəsur Henridir. Əslən Fransa taxt-tacında əyləşən Kapetinqlərin bir qolu olan Burqundiya sülaləsinə mənsubdur. Gənclik illərində İberiya yarımadasındakı rekonkista əməliyyatları əsnasında bibisinin əri olan Kastiliya və Leon kralı VI Alfonsonun ordularında xidmət etdi. Ordudakı xidmətləri səbəbilə kral tərəfindən təltif edildi və onun nigahdan kənar qızlarından Tereza ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 4 övladı dünyaya gəldi.

* Urraka (1095-1173)
* Sança (1097-1163)
* Tereza (1098)
* Afonso, Portuqaliya kralı

Toy hədiyyəsi olaraq cütlük Leon krallığının tabeliyindəki Portuqaliya qraflığına yüksəldi. 1096-1112-ci illərdə bölgənin idarəsini əlində tutdu. Yerli zadəganlarla münasibətləri möhkəmləndirdi və müsəlmanlarla mübarizədə fəal iştirak etdi. Onun dövründə Portuqaliya bölgəsi siyasi və hərbi baxımdan daha da gücləndi. 1 noyabr 1112-ci ildə ölümünün ardından xanımı naibə olaraq bölgənin idarəsini ələ aldı. Ancaq cütlüyün yeganə oğlu Afonso anasını devirərək hakimiyyətə gəldi və 1139-cu ildə ilk Portuqaliya kralı oldu.

## Qalereya

Fayl:Henri de Bourgogne reçoit l'investiture du comté de Portugal, 1094 (Claude Jacquand, dit Claudius; 1841).png|Kastiliya və Leon kralı VI Alfonso tərəfindən Portuqaliya qrafı kimi təltif edilir
Fayl:Son of France, father of Portugal (29936488114).jpg|Braqa kafedralındakı məzarı


## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
Şakil Makkissik

**Şakil Makkissik** (; ) – əslən ABŞ-dən olan milliləşdirilmiş Azərbaycan basketbolçusu. O, Yunanıstan Basketbol Liqasında çıxış edən "Olimpiakos" klubunun oyunçusudur.

## İlk illəri
Makksik İndiana ştatında tənha bir ananın oğlu kimi doğulmuşdur. Bioloji atası ilə heç vaxt tanış olmamışdır. O, 12 yaşı olanda anası bir pastorla evlənmiş və Makkissik ailəsi ilə Sietl şəhərinə köçmüşdür. Anası boşandıqdan sonra İndiana ştatına qayıtsa da, Makkissik Vaşinqton ştatında qalmış və Kentdə yerləşən Kentric liseyinə daxil olmuşdur.

## Kollec karyerası
2009–10 və 2012–13 mövsümlərində Edmonds Kolleci üçün oynamışdır. 2013-cü ildə "Arizona Şteyt San Devils" komanda oynamağa başlamışdır. Komandadakı son mövsümündə ortalama 12,4 xal və 4,7 ribaundla çıxış etmişdir.

## Peşəkar karyerası
Makkissik 2015-ci ilin iyulunda İtaliyanın "Viktoriya Libertas Pesaro" klubu ilə müqavilə imzalamışdır. 7 dekabr 2015-ci ildə Cənubi Koreyanın "Çanvon LG Seykers" klubuna qoşulmuşdur. Cənubi Koreya karyerası zamanı yerli çempionatda ortalama 16,1 xalla çıxış etmişdir. 2016-cı ilin iyununda Türkiyənin "Muratbey Uşak Sportif" klubuna keçmişdir.

29 iyun 2017-ci ildə "Qran Kanariya" ilə birillik müqavilə imzalamışdır. İspaniya çempionatında ortalama 5,5 xalla çıxış etdikdən sonra məşqçi Luis Kasimiro ilə münaqişə yaşamış və klubdan ayrılmışdır. Altı gün sonra Rusiyanın "Avtodor Saratov" klubuna qoşulmuş və mövsümün axırına qədər klubda çıxış etmişdir.

5 iyul 2019-cu ildə Türkiyə çempionatında çıxış edən "Beşiktaş" klubu ilə birillik müqavilə imzalamışdır. O, Çempionlar Liqasında ortalama 16,6, Türkiyə çempionatında ortalama 17,6 xalla çıxış etmişdir. 10 fevral 2020-ci ildə "Olimpiakos" klubuna keçmişdir. 7 fevral 2021-ci ildə komanda ilə müqaviləsini 2 il uzatmışdır. 11 aprel 2023-cü ildə klubla müqaviləsini 2025-ci ilə qədər uzatmağa qərar vermişdir.

## Milli komanda karyerası
Makkissik 2017-ci ilin iyununda Azərbaycan vətəndaşlığı əldə etmiş və Azərbaycan milli basketbol komandasının üzvü olmuşdur.

## Mükafat və nailiyyətlər
**Olimpiakos Pirey**
* Avroliqa finalçısı: (2023)
* 4× Avroliqa Final Four iştirakçısı: (2022, 2023, 2024, 2025)
* 2× Yunanıstan Basketbol Liqası çempionu: (2022, 2023)
* 3× Yunanıstan Basketbol Kuboku qalibi: (2022, 2023, 2024)
* 3× Yunanıstan Basketbol Super Kuboku qalibi: (2022, 2023, 2024)

### Fərdi
* 3× Türkiyə Super Liqası All-Star: (2017, 2019, 2020)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şakil Makkissik Euroleague.net saytında
Asila Mirzayorova

**Asila Mirzayorova** (3 iyul 1999, Qarşi, Kaşkadərya vilayəti, Özbəkistan) — özbəkistanı təmsil edən yüngül atlet. 2020-ci ildə baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında gümüş medala sahib olub.

## Həyatı
Asila Mirzayorova 3 iyul 1999-cu ildə Qarşi şəhərində anadan olub. 15 yaşına qədər görmə qabiliyyətinə malik idi və musiqi məktəbində piano çalmağı öyrənib. Baş travmasından sonra görmə qabiliyyətini itirib. Sonra idmanla məşğul olmağa başlayıb.

Daşkənd Dövlət İqtisad Universitetindən (TDİU) məzun olub.

2021-ci ildə Özbəkistanın simvolu döş nişanı () ilə təltif edilib. 2021-ci ildə Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin fərmanı ilə "Özbəkistan Respublikasının Fexri İdmançısı" adına layiq görülüb.

## İstinadlar
Avropa Minifutbol Federasiyası

**Avropa Minifutbol Federasiyası** (, qısaca **EMF** olaraq da tanınır. Avropada minifutbolun 5 nəfərlik versiyasının idarəedici qurumudur. O, bu idman növünün qlobal idarəedici orqanı olan Dünya Minifutbol Federasiyasının beş qitə konfederasiyasından biridir. EMF tərkibinə 34 milli assosiasiya daxildir.

## Tarixi
EMF 23–25 mart 2012-ci il tarixlərində Çexiyanın Praqa şəhərində keçirilən iclasda təsis edilmişdir. EMF fəaliyyətə 11 üzvlə başlamışdır və hazırda 29 tamhüquqlu federasiya üzvünə malikdir.

## Üzvləri
EMF üzvləri aşağıdakı kimidir:

## İstinadlar
Xarici Təhlükəsizlik Ümumi İdarəsi

**DGSE** (fransızca: *Direction Générale de la Sécurité Extérieure* — Xarici Təhlükəsizlik Ümumi İdarəsi) — Fransanın xarici kəşfiyyat xidməti və milli təhlükəsizlik orqanıdır. Əsas vəzifəsi Fransanın xarici təhlükəsizliyini təmin etmək və xarici təhlükələri izləməkdir.

## Tarixi
DGSE 1982-ci ildə yaradılıb, qurumun yaradılmasında məqsəd Fransanın beynəlxalq səviyyədə kəşfiyyat fəaliyyətlərini modernləşdirmək və daha effektiv idarə etmək olub.

DGSE-nin əsas funksiyaları aşağıdakılardır:

* Xarici kəşfiyyat və informasiya toplama
* Xarici casusluq fəaliyyəti və əməliyyatları
* Terrorizmə qarşı mübarizə
* Xarici ölkələrdəki təhlükəsizlik və siyasi vəziyyəti izləmək
* Kibertəhlükəsizlik və kiberkəşfiyyat əməliyyatları

DGSE həmçinin Fransanın digər kəşfiyyat və təhlükəsizlik qurumları ilə, xüsusilə daxili təhlükəsizlik xidməti DGSI ilə əməkdaşlıq edir.

## Rəhbərləri

* Pierre Marion (17 iyun 1981 - 10 noyabr 1982)
* Pierre Lacoste (10 noyabr 1982 - 19 sentyabr 1985)
* René Imbot (20 sentyabr 1985 - 1 dekabr 1987)
* François Mermet (2 dekabr 1987-23 mart 1989)
* Claude Silberzahn (23 mart 1989 - 7 iyun 1993)
* Jacques Dewatre (7 iyun 1993 - 19 dekabr 1999)
* Jean-Claude Cousseran (19 dekabr 1999 - 24 iyul 2002)
* Pierre Brochand (24 iyul 2002 - 10 oktyabr 2008)
* Erard Corbin de Mangoux (10 oktyabr 2008 - 10 aprel 2013)
* Bernard Bajolet (10 aprel 2013 - 27 aprel 2017)
* Jean-Pierre Palasset ( *müvəqqəti*, 27 aprel 2017 - 26 iyun 2017)
* Bernard Émié (26 iyun 2017 - 8 yanvar 2024)
* Nicolas Lerner (9 yanvar 2024 - indiki zaman)

## İstinadlar
I Robert (Burqundiya hersoqu)

**I Robert** (; ) — Fransa kralı II Robertin oğlu, Burqundiya hersoqu.

Kapetinqlər sülaləsinin üzvü olan Robert 1011-ci ildə dünyaya gəldi. Atası Fransa kralı II Robert, anası isə onun üçüncü xanımı Arllı Konstansadır. 1025-ci ildə böyük qardaşı Henriylə birlikdə atasına qarşı ayaqlandı. Üstəlik bu üsyanda anaları Konstansa da onları dəstəkləyirdi. Bu üsyanın nəticəsində ataları II Robert Henrini ortaq kral olaraq elan etməyə məcbur edildi. 14 may 1027-ci ildə Reyms şəhərində baş tutan tacqoyma mərasimiylə Henri Fransa kralı elan edildi. Ancaq atasının öldüyü və tək monarx olduğu 1031-ci ilədək mühüm heç bir fəaliyyət göstərmədi.

Böyük qardaşı I Henrixin taxta çıxmasının ardından 1032-ci ildə Burqundiya hersoqu təyin edildi. I Robert səltənəti feodal parçalanmaları ilə təsvir edilir. Bu səbəblə hakimiyyəti boyunca mərkəzi hakimiyyəti gücləndirməyə çalışdı. Bu yolda o, həm yerli zadəganlarla, həm də kilsəylə münaqişələr yaşadı.

İlk evliliyi təxminən 1033-cü ildə Elya Seymurla baş tutdu. Cütlüyün bu nigahından 5 övladı olsa da, 1048-ci ildə boşandılar.

* Huqo (1034-1059), döyüşdə həlak oldu.
* Henri (1035-1074)
* Robert (1040-1113), zəhərlənərək öldürüldü.
* Simon (1045-1087)
* Konstansa (1046-1093), Kastiliya və Leon kraliçası

İkinci evliliyi isə 1046-cı ildə Anju qrafının qızı Blanşla baş tutdu. Bu nigahdan isə 1 qızı dünyaya gəldi.

* Hildeqard (1056-1104), Akvitaniya hersoginyası

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* Gwatking, H. M., Whitney, J. P., et al. *Cambridge Medieval History: Volume III—Germany and the Western Empire*. Cambridge University Press: London, 1930.

### İstinadlar
Leonlu Tereza (Portuqaliya qrafinyası)

**Leonlu Tereza** (; ) — Kastiliya və Leon kralı VI Alfonsonun nigahdan kənar qızı, Portuqaliya qrafinyası.

## Həyatı
Təxminən 1080-ci ildə dünyaya gəldi. Atası Kastiliya və Leon kralı VI Alfonso, anası isə onun məşuqələrindən Jimena Munozdur. 1096-cı ildə fransız əsilli zadəgan Burqundiyalı Henriylə evləndirildi. Cütlüyün bu nigahdan 4 övladı dünyaya gəldi.

* Urraka (1095-1173)
* Sança (1097-1163)
* Tereza (1098)
* Afonso, Portuqaliya kralı

Toy hədiyyəsi olaraq cütlük Leon krallığının tabeliyindəki Portuqaliya qraflığına yüksəldi. 1096-1112-ci illər boyunca əriylə birlikdə bögənin idarəsini əlində topladı. 1112-ci ildə ərinin ölümüylə 3 yaşlı oğlunun naibəsi olaraq bölgənin idarəsində əlində saxladı. Zaman keçdikcə muxtariyyət qazanmağa başlasa da, sevgilisi Fernando Perez de Trava ilə birlikdə dövləti idarə etməsi yerli zadəganların narazılığına səbəb olmuşdu. 1120-ci illərin sonlarında oğluyla münasibətləri pisləşdi. 1128-ci ildə baş tutan döyüşdə oğlunun dəstəkçiləri tərəfindən məğlub edildi və siyasətdən kənarlaşdırıldı. 1130-cu ildə Qalisiyada vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Koroğlu məbədi

**Koroğlu məbədi** — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun Daş Salahlı kəndində, Avey dağıda, Qarabulaqdan 300-500 metr şimalda yerləşən IV-V əsrlərə aid mağara-məbəddir.

Məbəd IV-V əsrlərə aid olunur. Məbədin giriş hissəsi bir qədər düzbucaqlı formada olub, hündürlüyü təxminən 5 metrə yaxındır. İçərisi uzunsov formalıdır.

## Tarixi və arxeoloji tapıntılar

Çöküntü qatları arasında ilk orta əsrlərə aid xeyli keramika nümunələri aşkar edilmişdir. Bunlar əsasən yaxşı hazırlanmış və təmiz gil tərkibli saxsı parçalarından ibarətdir.

## Sosial və tarixi əhəmiyyəti

Koroğlu məbədi Çar Rusiyası dövründə yerli qaçaqların sığınacaq yeri kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Əlverişli strateji sahədə qərarlaşması buranın hökümətdən narazı kəndli qaçaq nümayəndələrinin sığınacaq yeri kimi fəaliyyətinə şərait yaratmışdır.

## İstinadlar
Rafael Quzzo

**Rafael Qreqorio Quzzo** (; ) — Azərbaycan Premyer Liqasının klubu "Neftçi"də yarımmüdafiədə oynayan futbolçu. Sadəcə rezerv olaraq oynadığı "Benfica"da 70 Premyer Liqası oyununa çıxmış, eləcə də "Tondela" və "Vizela" klublarında 4 qol atmışdır. Həmçinin qısa müddət "Reus" və "Goias" klublarında oynamışdır.

## Beynəlxalq karyerası
Guzzo 2014 UEFA Avropa 19 yaşdan aşağı Çempionluğunda Portuqaliyanı təmsil etmişdir. Həmçinin 2015 FİFA 20 yaşdan aşağı Dünya Kubokuna qatıldı və 16-cı turda Yeni Zelandiyaya 2-1 qalib gələrək komandasında ilk qolunu atdı.

## Xarici keçidlər

* 
* 

## İstinadlar
Gavur qəbiristanlığı

**Gavur qəbiristanlığı** ― Qazax rayonunda yerləşən alban və xristian qəbiristanlıqları.

## Etimologiyası
Yerli əhali buradakı qəbirlərin qeyri-müsəlman qəbirləri olduğuna görə həmin qəbiristanlıqları “gavur qəbiristanlığı”, yəni “kafir qəbiristanlığı” adlandırmışdır.

## I Gavur qəbiristanlığı
I Gavur qəbiristanlığı Qazax rayonunun Daş Salahlı kəndində, Avey dağının digər tərəfində yerləşir.

VI–VIII əsrə aiddir. 1987-ci ildə aşkar olunmuşdur. Məzarlıq qədim Xal-Xal şəhərinin qərb tərəfindəki böyük əraziyə yayılmış və bu şəhərə aid olmuşdur. Qəbiristanlığın cənub hissəsindəki qəbir daşlarının çoxunda xaç yoxdur. Şimal tərəfdəki daşların isə ya üzərində xaç işarəsi var, ya da başdaşı özü da xaç formasında düzəldilmişdir. Bu xaçlar formasına görə alban xaçı olub bənzər formaları Avey monastırında və ətraf bölgələrdə də aşkar olunmuşdur.

Ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil edilmişdir. Hazırda "Avey" Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun nəzdindədir. İnventar nömrəsi 1265-dir.

## II Gavur qəbiristanlığı
II Gavur qəbiristanlığı Coğaz-Alpout yaşayış yerindən şimalda, Qazax-Əskipara şosse yolunun solundadır. Sahəsi kiçikdir. Burada cəmi yerüstü əlaməti bilinən 10-dək qəbir mövcuddur. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, burada xristian mənşəli adamlar dəfn olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Avey Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu
* Qazax rayonunun tarix-memarlıq abidələrinin siyahısı

## İstinadlar
Xidmətlərarası Kəşfiyyat

**Inter-Services Intelligence** (qısaca **ISI**; azərbaycanca: **Xidmətlərarası Kəşfiyyat** və **Xidmətlərarası Kəşfiyyat Müdirliyi**) — Pakistan Respublikasının əsas hərbi kəşfiyyat qurumudur.

## Struktur
ISI birbaşa Pakistanın Baş Qərargah rəisinin nəzarəti altındadır, lakin agentliyin əməliyyatları dövlət rəhbərliyi ilə sıx əlaqədə həyata keçirilir. Agentlikdə üç əsas şöbə fəaliyyət göstərir:

* Xarici Kəşfiyyat
* Daxili Təhlükəsizlik
* Texniki və Elektron Kəşfiyyat

### Əsas vəzifələr

* Xarici dövlətlərin fəaliyyətlərinin izlənməsi
* Daxili və xarici təhdidlərin təhlili və qarşısının alınması
* Antiterror əməliyyatlarında iştirak
* Rəqib ölkələrin hərbi və siyasi niyyətlərinin öyrənilməsi
* Kiberkəşfiyyat və texnoloji təhlükələrin aşkarlanması

## Beynəlxalq Əlaqələr
ISI-nin ABŞ-ın Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (CIA), Böyük Britaniyanın MI6 və digər region ölkələrinin xüsusi xidmət orqanları ilə zaman-zaman əməkdaşlığı olmuşdur.

## Həmçinin bax
Pakistan Silahlı Qüvvələri

Pakistanın dövlət quruluşu

## İstinadlar
Əli Rəhmanov

**Ələkbər Rəhmanov** () və ya daha çox tanınan adı ilə **Əli Rəhmanov** — keçmiş Sovet-Azərbaycan futbolçusu və məşqçisi. Mərkəz yarımmüdafiəçisi mövqeyində çıxış etmişdir. Bütün karyerasını "Neftçi"də keçirmiş (1967–1970 və 1973–1979), klubun kapitanı olmuşdur.

## Karyerası
Ələkbər Rəhmanov futbol ilə 1965-ci ildə məşğul olmağa başlamışdır. 27 iyul 1967-ci ildə "Dinamo" klubuna qarşı oyunda "Neftçi" klubundakı ilk oyununa çıxmışdır. 1968-ci ildə "Neftçi" klubunun əsas heyətinə cəlb olunmuşdur. SSRİ Çempionatındakı ilk qolunu 2 may 1967-ci ildə "Ararat"a qarşı oyunda vurmuşdur. Tezliklə klubun aparıcı oyunçularındna birinə çevrilmişdir. "Şaxtyor" klubu onu transfer etmək istəsə də, Bakıda qalmağa qərar vermişdir.

Əli Rəhmanov gizlicə valyuta saxladığı üçün 1970-ci ildə həbs olunmuş, 7 ay Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsində və 14 ay isə ciddi rejimli həbsxanada olmuşdur. Həbsdə olduğu üçün SSRİ olimpiya yığmasından gələn dəvəti qəbul edə bilməmişdir. Həbsdən çıxdıqdan sonra "Neftçi" klubunda çıxış etməyə davam etmiş və komandanın kapitanı olmuşdur. 1980-ci illərin əvvəlində futbolçu karyerasını başa vurmuşdur. Klubda 286 oyun keçirmiş və 32 qol vurmuşdur.

Məşqçilik karyerasına Naxçıvanın "Araz" klubunu çalışdırmaqla başlamışdır. "Göyəzən" klubunun baş məşqçisi kimi klubu SSRİ kubokunun 1/4 finalına çıxarmışdır. SSRİ dövründə "Avtomobilçi" və "Torpedo" klublarını çalışdırmışdır. "Neftçi"də Əhməd Ələsgərovun köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Müstəqillik illərində yenidən Naxçıvana qayıdaraq "Araz" klubunun məşqçisi olmuşdur. Lakin klubda yaşanan maliyyə böhranı və maaşların verilməməsi səbəbilə klubdan ayrılmışdır. Bir müddət olimpiya yığmasını da çalışdırmışdır.

## Ölümü və şəxsi həyatı
Əli Rəhmanov 2004-cü ildə ölmüşdür. Onun oğlu Elçin Rəhmanov da "Neftçi" klubunda yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmişdir.

## İstinadlar
Qazax Olimpiya İdman Kompleksi

**Qazax Olimpiya İdman Kompleksi** — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun Qazax qəsəbəsində olimpiya idman qurğusu.Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki təsərrüfathesablı qurumdur. Kompleks ölkədə idmanın inkişafı, gənclərin sağlam həyat tərzinə cəlb edilməsi və idmançıların peşəkar hazırlığı üçün yaradılmış obyektlərdən biridir. Bu kompleks Azərbaycanın regionlarında idman infrastrukturunun genişləndirilməsi siyasətinin tərkib hissəsi kimi inşa olunmuşdur.
## Tarixi və tikintisi

Qazax Olimpiya İdman Kompleksi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamına əsasən 2000-ci illərin əvvəllərində inşa edilməyə başlanmışdır. Kompleksin tikintisi dövlət büdcəsi və Gənclər və İdman Nazirliyinin nəzarəti ilə həyata keçirilmişdir. Layihə Azərbaycanın müasir memarlıq və mühəndislik standartlarına uyğun şəkildə hazırlanmış və bu region üçün mühüm bir idman bazasına çevrilmişdir.

## Strukturu
Qazax Olimpiya İdman Kompleksi müasir idman standartlarına cavab verən çoxfunksiyalı zallardan və meydançalardan ibarətdir. Kompleksin tərkibinə aşağıdakı obyektlər daxildir:
### Universal İdman Zalı
Voleybol, basketbol, mini-futbol və digər komanda idman növləri üçün nəzərdə tutulmuşdur. Zalda tribunalar və müasir işıqlandırma sistemi quraşdırılmışdır.
### Güləş və Cüdo Zalı
Peşəkar güləşçilər və cüdoçular üçün döşəklərlə təchiz olunmuş məşq və yarış zalıdır. Burada həm yerli, həm də regional turnirlər keçirilir.
### Üzgüçülük Hovuzu
Olimpiya standartlarına uyğun 25 metrlik qapalı hovuz mövcuddur. Hovuzda həm məşq, həm də yarış məqsədilə su idman növləri ilə məşğul olmaq mümkündür.
### Fitnes və trenajor zalı
Gənclər və peşəkar idmançılar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Müasir idman avadanlıqları ilə təchiz edilmişdir.
### Futbol meydançası
Açıq hava şəraitində fəaliyyət göstərən futbol meydançası süni örtüklə təmin olunmuş və standart ölçülərə cavab verir.
## Fəaliyyəti və idman həyatı

Qazax Olimpiya İdman Kompleksi bölgənin əsas idman mərkəzlərindən biri hesab olunur. Kompleksdə yüzlərlə gənc müxtəlif idman növləri üzrə məşq edir. Burada həm məktəblilər, həm də peşəkar idmançılar üçün bölmələr fəaliyyət göstərir. Müxtəlif idman federasiyalarının region üzrə yarışları, təlim-məşq toplanışları və seminarları da burada təşkil olunur.

## İstinadlar
Şəhriyar Əliyev

**Şəhriyar Abış oğlu Əliyev** () — Azərbaycan Premyer Liqasında Turan Tovuz klubunun müdafiəçisi kimi çıxış edən azərbaycanlı peşəkar futbolçudur .

## Karyera
Şəhriyar Əliyev 20 noyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Premyer Liqasında " Bakı" nın heyətində "Turan-Tovuz" a 5:0 hesabı ilə qalib gələrək debüt edib.

24 iyun 2020-ci ildə Əliyev Keşlə FK ilə bir illik müqavilə imzalayıb.

## Qalibiyyət
; Qarabağ

* Azərbaycan Premyer Liqası (1): 2014–15
* Azərbaycan Kuboku (1): 2014–15

; Bakı

* Azərbaycan Kuboku (1): 2011–12

## İstinadlar

## Xarici bağlantılar
* 
* Şəhriyar Əliyev – Peşəkar Futbol Liqası
Ayxan Hüseynov

**Ayxan İlhamoviç Hüseynov** (; ) — “Turan Tovuz” klubunda oynayan rus əsilli Azərbaycan peşəkar futbolçusu.

## Klub karyerası
O, Rusiya Peşəkar Futbol Liqasında "Leninqrad FK" heyətində 6 aprel 2019-cu ildə “FK Znamya Truda Orekhovo-Zuyevo” ilə oyunda debüt edib.

O, Rusiya Futbol Milli Liqasında "Nijni Novqorod"un heyətində 14 sentyabr 2019-cu ildə "Luç Vladivostok" ilə oyunda debüt etdi.

Ayxan 2022-ci ilin yay transfer pəncərəsində Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Turan Tovuz" klubuna transfer olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan PFL profili 
* Rusiya PFL profili
*
Tuqay Əlizadə

**Tuqay Faiq oğlu Əlizadə** (; ) — Azərbaycanlı peşəkar futbolçu. Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Araz-Naxçıvan" futbol klubunda hücuma meyilli yarımmüdafiəçi mövqeyində oynayır.

## Karyerası
Tuqay 2023-cü ilin iyul ayında Azərbaycan Premyer Liqasında mübarizə aparan "Araz-Naxçıvan" klubuna transfer olunub.

Tuqay Əlizadə Azərbaycanın U-17 və U-21 komandalarına da çağırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Molla Mahmud Zuyi

**Molla Mahmud Zuyi** (1843, Şamaxı – ?) — XIX əsr Azərbaycan şairi, müəllim, xəttat və maarifçi. “Beytüs-Səfa” ədəbi-mədəni mühitinin üzvlərindən biri olmuşdur.

#### Həyatı və təhsili
Molla Mahmud Zuyi haqqında ilk ətraflı məlumat Seyid Əzimin «Təzkirə»sində yer almışdır. Təzkirəyə əsasən, o, 1843-cü ildə Şirvanda anadan olmuşdur. Seyid Əzim təzkirəsində qeyd edir ki, yazıldığı dövrdə Zuyi artıq 25 yaşına qədəm qoymuşdu. Bu qeyddən yola çıxaraq təzkirənin 1867-ci ildə qələmə alındığı qənaətinə gəlmək olar.

Zuyi ilk təhsilini və tərbiyəsini Şamaxıda almış, bütün tələbələr içərisində şeir istedadı ilə seçilmişdir. O, fars və ərəb dillərini öyrənmiş, yalnız Azərbaycan və fars dillərində deyil, həmçinin ərəb dilində də şeirlər yazmışdır.

## Müəllimlik fəaliyyəti
Zuyi ömrünün bir hissəsini müəllimliklə keçirmişdir. F.Köçərlinin yazdığına görə, Zuyi bir zaman Ə.Nəbatinin yaşadığı Muğanın Xanlıq kəndində məktəbdarlıq etmişdir. Onun nə vaxt və hansı səbəbdən bu bölgəyə gəldiyi məlum olmasa da, Ağaəli bəy Nasehə göndərdiyi məktubda doğma şəhəri Şamaxını, “Beytüs-Səfa” məclisini və oradakı musiqili ədəbi mühitini həsrətlə xatırladığı qeyd olunur.

Zuyi məktəb uşaqları üçün bir neçə mənzum hekayələr də yazmışdır. Bunlardan “Düzd və qazi” (Oğru və qazi) və “Nəsihət-i Loğman” adlı kitabçalar 1913-cü ildə Tiflisdə Şərq mətbəəsində Mirzə Müzəffər Əfəndizadə tərəfindən nəşr edilmişdir.

## Yaradıcılığı
Seyid Əzimin təzkirəsində Molla Mahmud Zuyinin Füzulinin “Leyli və Məcnun” əsərinin bəhrində yazılmış bir məsnəvisi və on dörd qəzəli təqdim olunmuşdur. Təzkirədən məlum olur ki, bu şeirlər şairin gənclik illərinə aiddir.

Zuyinin şeirləri əsasən fəlsəfi düşüncələr və dəruni axtarışlarla zəngindir. Onun «Bilmədim» rədifli şeiri bu baxımdan xüsusilə diqqətəlayiqdir. Bu şeirdə şair dünyanın, təbiətdəki hadisələrin mənşəyini, həyatın sirli tərəflərini anlamağa çalışır. Onun bizə çatan qəzəllərinin məzmunu əsasən yarından şikayət edən aşiqin giley-güzarından ibarətdir.

F.Köçərlinin yazdıqlarından belə məlum olur ki, o, “Azərbaycan ədəbiyyatı materialları” üçün məlumat toplayarkən Zuyi hələ həyatda olmuşdur. Köçərli qeyd edir ki, şairin çoxlu sayda qəzəlləri mövcud idi. Lakin bu günə qədər onun ədəbi irsi tam şəkildə əldə olunmamışdır.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
*
Yana Doroşenko

**Yana Doroşenko** (; ) — İsrail Qadın Voleybol Liqasında  "Makkabi Hadera Hefer" komandasında və Azərbaycan qadın milli voleybol komandasında oynayan Ukrayna əsilli azərbaycanlı voleybolçudur.

## Həyatı və karyerası
Yana Kiyev Fiziki Mədəniyyət və İdman üzrə Regional Lisey-İnternatının yetirməsidir. O, KOLIFKS komandasının heyətində 2010-cu ildə qızlar arasında keçirilən Ukrayna çempionatında gümüş medal qazanıb. 2011/2012 mövsümündə Bila Tserkva şəhərinin “Sportlitsey” komandasında çıxış edib. 2011–2012-ci illərdə Ukraynanın gənclər yığmasının şərəfini qoruyub. Avropa çempionatının seçmə mərhələsində iştirak edib. Sloveniyada ukraynalı qızlar dörd oyundan üçünü qazanaraq qitə birinciliyinin final mərhələsinə vəsiqə qazanıblar.

Yana Doroşenko Azərbaycan milli komandasının heyətində 2018 Qadınlararası Dünya Voleybol Çempionatında və 2021 Qadınlar arasında Voleybol üzrə Avropa Çempionatında yarışmışdır.

## Klublar
* Rabitə Bakı (2013-2015)
* Lokomotiv Bakı (2015-2016)
* Telekom Baku (2016-2017)
* Abşeron (2017-2018)
* Azərreyl Bakı (2018-2019)
* Mübariz SK (2019-2020)
* Makkabi Hadera (2020-2022)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*CEV profili
*FIVB profili
* Volleybox profili
*AZE W: Yana Əzimova - Azərbaycan milli komandasının gizli silahı
Cəfərqulu Rüstəmov

**Cəfərqulu Namaz oğlu Rüstəmov** () — Azərbaycanlı tədqiqatçı alim, arxeoloq. 

## Həyatı
Cəfərqulu Namaz oğlu Rüstəmov 5 mart 1926-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun Daş Salahlı kəndində anadan olmuşdur. 1951-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Tarix fakültəsini bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Cəfərqulu Rüstəmov ilk elmi fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Tarix institutunun Paleolit-Arxeoloji ekspedisiyasında başlamışdır. Paleolit dövründən orta əsrlərə qədər aid edilən bir çox arxeoloji abidələrin qazıntı və tədqiqatında iştirak etmişdir. Qobustan qayaüstü təsvirlərini ilk dəfə aşkar etmiş və dünyaya tanıtmış arxeoloq, alim İshaq Cəfərzadənin işini davam etdirmişdir. O, həyat yoldaşı Firuzə Muradova ilə birlikdə 1965-ci ildən ömrünün sonuna qədər Qobustan ərazisində qazıntılar və tədqiqatlar aparmış, bu əraziləri qarış-qarış öyrənərək yeni abidələr və təsvirlər aşkar etmişdir.  
Cəfərqulu Rüstəmov 1966-cı ildə dövlət tərəfindən yaradılmış Qobustan Dövlət tarixi-bədii qoruğunda 1976-cı ilədək direktor vəzifəsində çalışmışdır. Onun rəhbərliyi ilə Qobustan qoruğunun yaxınlığında yerləşən Şıxqaya və Şonqar dağlarının ərazisində üst paleolit, neolit və eneolit dövrlərinə, orta əsrlərə aid yüzlərcə qayaüstü təsvirlər, qədim yaşayış məskənləri, kurqanlar aşkar edilmiş və dövlət mühafizəsinə götürülmüşdür. Cəfərqulu Rüstəmov 200-dən artıq məqalənin, kitabça və bukletin, "Qobustan dünyası" və 3 cildlik "Qobustan petroqlifləri" elmi əsərlərinin müəllifidir. Onun "Qobustan qayaüstü təsvirləri (Kiçikdaş)" monoqrafik əsəri 2008-ci ildə çap olunmuşdur. 

## İstinadlar
Qatlama (Qazax)

**Qatlama** (Qazax) -  Qazax mahalına məxsus, yağda bişirilən, kövrək və xırçıltılı şirin qoğal növüdür

## Haqqında

Qatdama və ya Qatlama —  Bu təam adını xəmirin qat-qat yayılaraq hazırlanmasından alır. Hazırlanma üsulu və görünüşü ilə fərqlənən qatlama, Azərbaycan mətbəxində özünəməxsus yer tutur. Xəmir əvvəlcədən yoğrulur, dəfələrlə açılıb qatlanır və bol yağda qızardılır. Bişdikdən sonra üzərinə şəkər kirşanı səpilir və bu, ona həm dad, həm də cəlbedici görünüş verir.
Qatdama əsasən bayram süfrələrində, toy və nişan mərasimlərində, Novruz bayramında, eləcə də qonaq qarşılamalarında hazırlanır. Bu şirniyyat Qazax mətbəxinin ən qədim və sevilən nümunələrindən biri hesab olunur. Onun hazırlanması həm zaman, həm də xüsusi bacarıq tələb edir. Ənənəyə görə, qatdama ailə böyüklərinin və bacarıqlı evdar qadınların əllərində bişirilir və nəsildən-nəslə ötürülən reseptlərlə qorunur.
Qazax bölgəsində bu şirniyyat "yağnan qo:rulufdu tuada" (Qazax ləhcəsində: yağda qızardılmış şirniyyat) kimi tanınır. Şəmkirdə isə “Anam qatdama yollamışdı” ifadəsi ilə onu sevgi ilə xatırlayırlar. Qatlama həm ləzzəti, həm də nostalji dəyəri ilə yadda qalır.
Bəzi ailələr qatdamanın içərisinə üyüdülmüş qoz, fındıq və ya darçın da əlavə edir, bu da şirniyyatın dadını daha da zənginləşdirir. Bəzən qatlama üzərinə bal və ya şərbət də tökülür, bu isə onun daha şirin və nəmli olmasını təmin edir.
Qatdama yalnız bir şirniyyat növü deyil, eyni zamanda Qazaxın mətbəx irsini yaşadan və nəsilləri birləşdirən simvolik bir yeməkdir. O, evlərdə sevgi və zəhmətlə hazırlanır və süfrəyə birlik, paylaşma və ailə dəyərləri ilə birgə gətirilir.

## İstinadlar