open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aydın (yazıçı)

**Aydın **, əsl adı **Mənzurə Sabirova** (; ) — Özbəkistan və sovet qadın şairi. İlk qadın özbək sovet yazıçısı, şairi və dramaturq, redaktor, jurnalist. XX əsr Özbəkistan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi.
## Həyatı
Mənzurə Sabirova 1919-1923-cü illərdə Qadın Maarif İnstitutunda təhsil alıb. 1933-cü ildə Özbəkistan Pedaqoji Akademiyasını (hazırda Səmərqənd Dövlət Universiteti) bitirib.

Jurnal redaksiyasında işləyib. “Yanqi yul” (“Yeni yol”) qəzetinin baş redaktor müavini, (1938-1941), redaktor, Özbəkistan radiosunda ədəbi proqramlar şöbəsinin müdiri (1941-1945), "Oʻzbekiston xotin-qızları" jurnalının baş redaktoru (1946-1953) olub.

Özbəkistan Yazıçılar İttifaqının katibi (1932-1937). 1940-cı ildən Ümumittifaq Kommunist Partiyasının (bolşeviklər) üzvü olub.

## Yaradıcılığı
Mənzurə Sabirova 1920-ci illərdə nəşr edilməyə başlanıb. O, “aydın” mənasını verən “Aydın” ədəbi təxəllüsünü götürüb.

Aydın öz yaradıcılıq motivlərini həyatdan götürüb. Onun yaradıcılığı əsasən bəylərin, xanların əsarəti altında əziyyət çəkən fəhlələrin iztirabları, sosialist Özbəkistanının işıqlı həyatına həsr olunub.

1925-ci ildə o, qadınların azadlığından bəhs edən “Yeniliyə gedən yol” pyesini nəşr etdirib.

Poemalar, şeirlər (“Sübh nəğməsi”, 1931, “Macar əllər”, 1932, “Şeirlər”, 1937), hekayələr (“Zümrad, ya töhmət”, 1934, “Qızlar”, 1943, “Şirin gəldi”, 1949-cu il, “Əsər” , Fəhlə getdi”, 1949, “Əziz komandir”, 1950, “Hekayələr”, 1954), özbək qadınları, iş, sevgi və ailə haqqında pyeslər yazırdı. Yazıçı keçmişdən bəhs edən hekayələrində insan şəxsiyyətindən sui-istifadəni ehtirasla pisləyirdi.

Mənzurə Sabirova özbək qadınının keçmiş həyatından, sovet adamlarının əməyindən, vətənpərvərliyindən bəhs edən povest və oçerklərin (“Çəkməçi gəldi”, “Kelin oğul doğdu”, “Gülsənəm”, “İgidlik-əbədiyyət”, 1947) tənqidi və publisistik məqalələrin müəllifidir.

Ədəbiyyata Aydın adı ilə qədəm qoyan Mənzurə Sabirova qısa, lakin ifadəli hekayələri, bədii sözləri ilə Sovet Özbəkistanının yeni, azad və xoşbəxt həyatını, onun şanlı qızlarını tərənnüm edirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Литературный энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией В. М. Кожевникова, П. А. Николаева. 1987.
* Айдын // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962. — Т. 1. Аарне — Гаврилов.

## Xarici keçidlər
Tarsus Universiteti

**Tarsus Universiteti** — Türkiyənin Mersin vilayətinin Tarsus rayonunda yerləşən dövlət universitetidir. Rəsmi olaraq 18 may 2018-ci ildə qəbul edilmiş 7141 saylı qanunla yaradılmışdır.

Universitetin təməli 1992-ci ildə, Mersin Universitetinə bağlı olaraq fəaliyyət göstərən Tarsus Peşə Məktəbinin qurulması ilə qoyulmuşdur. Tarsus Universiteti bu təməl üzərində formalaşaraq, regionda ali təhsilin inkişafına töhfə verən mühüm təhsil ocaqlarından birinə çevrilmişdir. Universitet müxtəlif fakültə və proqramlarla elmi-tədqiqat və akademik fəaliyyətini davam etdirir.
Çauzi pişiyi

**Çauzi** — Ev pişiklərinin bir növüdür və qeyri-ev pişik növü olan qamışlıq pişiyi (Felis chaus) ilə ev pişiklərinin (Felis catus) cütləşdirilməsi nəticəsində yaranmışdır.

## Tarix
Qamışlıq pişiyi (Felis chaus) və ev pişiyi (Felis silvestris catus) arasında ilk hibridlər bir neçə min il əvvəl Misirdə dünyaya gələ bilib. Çöl pişiyi Cənub-Şərqi Asiya, Hindistan və Yaxın Şərq ərazilərində geniş yayılmışdır. Əsasən Asiyada çay və göl kənarlarında yaşayan vəhşi pişik növüdür. Lakin bu növ Şimali Afrikanın kiçik bir hissəsində, Nil deltasında da rast gəlinir. Qədim misirlilərin ev pişiklərini ev heyvanı kimi saxladıqları məlumdur. Misir məbədlərində çoxlu sayda ev pişiyi mumiyaları tapılmışdır. Daha az məlum olan isə, çöl pişiyinin də bəzən mumiyalaşdırıldığıdır. Çöl pişiyi qorxaq bir növ deyil; onlar tərk edilmiş binalara köçüb və kənd təsərrüfatı kanalları yaxınlığında yaşamağı sevirlər, şərt ki, kifayət qədər ov və gizlənmək üçün kolluq olsun. Ev pişikləri Nil boyunca tez-tez çöl pişikləri ilə qarşılaşdıqları üçün, bu iki növün hibridləri çox güman ki, tez-tez dünyaya gəlirdi.
Çauzilər indi həm Şimali Amerikada, həm də Avropada yetişdirilir. Bu növ "World Cat Federation" (WCF) tərəfindən yeni növ kimi tanınma prosesinə başlayıb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
*Bird, C. "The Chausie: The Cat That Came Up From the Reeds." In: *TICA Trend*. Harlingen, TX: The International Cat Association, Inc., Dec. 2009/Jan. 2010, Vol. 31 No. 1.
*
*
*
*
*

## Xarici keçidlər
Yeni Cümə məscidi

**Yeni Cümə məscidi** və ya **Hagiya Yevgeniya kilsəsi** Trabzonun Yeni Cümə məhəlləsində yerləşən tarixi bina. Keçmişdə kilsə və məscid kimi istifadə olunmuş tikilidən bu gün məscid kimi istifadə olunur.

1461-ci ildə Fateh Sultan Mehmed tərəfindən ələ keçirilən Trabzonda, bir çox kilsə kimi Hagiya Yevgeniya kilsəsi də, məscidə çevrildi.
## Tarixi
Kilsə Diokletian dövründə Trabzonda gedən döyüşdə şəhid olan, şəhərin xilaskarı və himayədarı sayılan Yevgeniyaya ithaf edilib. Kilsənin tikilmə tarixi dəqiq məlum deyil. Jan Olof Rosenqvist Minthrion (indiki Boztəpə) dağındakı kilsə və divarlar içərisindəki metoxion (monastırın peyk-kasid kilsəsi) ilə əlaqəli bir tikilini təsvir edir. Monastırın ən azı IX əsrdə mövcud olduğuna dair sübutlar var. 1346-cı ildə yazılmış tipikonda monastır icmasının həyatından bəhs edilir.

1461-ci ildə şəhər Osmanlı imperiyası tərəfindən fəth edildikdən sonra II Mehmed burada ilk namazını qılmış və binaya Yeni Cümə adı verilmiş, kilsə məscidə çevrilmiş, şimal girişinə minarə əlavə edilmişdir.
## İnşası
Tədqiqatçılar bu binanın çarpaz planla tikilmiş bazilika olduğunu ehtimal edirlər. Divarlar relyef xaçlarla və xaricdən bitki ornamentləri ilə bəzədilmişdir. Binanın quruluşu üç nefli və üç apsisdən ibarətdir. 1291-ci ilə aid kitabə də mövcuddur. Ortadakı apsis daxili tərəfdən dairəvi, xaricdən isə beşbucaqlıdır. Bu bölmədə qartal və göyərçin relyeflərindən də istifadə edilib. Digər apsislərdə isə daxildən at nalı formaları, xaricdən isə dairəvi xətlər vardır. Yan neflər isə tağlarla örtülmüşdür.
## Qalereya


Hagios Eugenios Trabzon.JPG|Məscidin xaricdən görünüşü
Trebisonda, ex-chiesa di sant'eugenio, oggi nuova moschea del venerdì, interno 02.jpg|Məscidin daxili
Trebisonda, ex-chiesa di sant'eugenio, oggi nuova moschea del venerdì, esterno, rilievo con uccelli alla fonte, xiii secolo.jpg|Xarici divardakı motiv
Hagios Eugenios decor.JPG|Xarici divardakı dekor



## İstinadlar
Mavi rus pişiyi

**Mavi rus pişiyi** — Rəngi açıq gümüşü parıltıdan tünd boz-maviyə qədər dəyişən pişik növü.

## Təsvir
Mavi rus pişikləri qısa tüklü, parlaq açıq mavi-boz rəngli və zümrüd yaşıl və ya sarı gözləri olan pişiklərdir. Tüklərinin ucları gümüşü rəngdədir, bu da pişiyə gümüşü parıltı verir. Onlar məhdud şəkildə Havana Qəhvəyi kimi digər növlərin yaradılması və ya Nebelunq kimi mövcud növlərin dəyişdirilməsi üçün istifadə edilmişdir. İtaliyada Şərq Qısa Tüklü pişikləri daha sağlam və güclü etmək üçün istifadə olunur və "FIFe"-də RUS4OSH adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Breed profile and Russian Blue Breed Standard  at Cat Fanciers' Association
* Interactive CFA Russian Blue Standards and scoring
* CFA Russian Blue Breed Council
* Russian Blue Information
* Russian Blue Cattery
* Russian Blue Cat Breed Guide
Bərabər imkanlar

**Bərabər imkanlar** () — bütün fərdlərin cinsindən, irqindən, etnik mənsubiyyətindən, dinindən, fiziki imkanlarından, sosial statusundan və digər fərqləndirici xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq, eyni hüquq və imkanlara malik olması prinsipidir. Bu prinsip, demokratik cəmiyyətlərin təməl dəyərlərindən biri hesab olunur və müxtəlif sahələrdə — təhsil, əmək bazarı, hüquq sistemi, siyasi iştirak və sosial xidmətlərdə tətbiq olunur.

## Mahiyyəti
Bərabər imkanlar prinsipi sosial ədalətin və insan hüquqlarının qorunmasına yönəlmişdir. Bu prinsipə əsasən, heç bir şəxs doğulduğu mühitə və ya ona xas olan xüsusiyyətlərə görə ayrı-seçkiliyə məruz qalmamalıdır. Məqsəd, insanların potensialını tam reallaşdırmaları üçün ədalətli şərtlər yaratmaqdır. Bərabər imkanlar ideyası müasir formada ilk dəfə Avropa maarifçiliyi dövründə formalaşmağa başlamış, daha sonra XX əsrdə vətəndaş hüquqları hərəkatları ilə daha geniş yayılmışdır. 1948-ci il Birləşmiş Millətlər Təşkilatının **Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi**, eləcə də müxtəlif beynəlxalq və milli qanunvericilik aktlarında bu prinsipin tətbiqi təmin edilmişdir.

Bərabər təhsil imkanları uşaqların və gənclərin bacarıq və maraqlarına uyğun olaraq, keyfiyyətli təhsilə çıxışını təmin etməyi nəzərdə tutur. İşə qəbul, əmək haqqı və karyera inkişafında ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi bərabər imkanların vacib aspektidir.

Siyasi təmsilçilikdə gender balansı, əlilliyi olan şəxslərin və etnik azlıqların iştirak hüququ bu sahədə bərabər imkanların əlamətidir. Ədalətli mühakimə hüququ, hüquqi yardıma çıxış və qanun qarşısında bərabərlik də bu prinsipin tərkib hissəsidir.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası və digər normativ-hüquqi aktlar vətəndaşların hüquq bərabərliyini və ayrı-seçkiliyin yolverilməzliyini təmin edir. Həmçinin, *Gender bərabərliyi haqqında* və *Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında* qanunlar da bu sahədə mühüm rol oynayır.

Bəzi hallarda bərabər imkanlar formal olaraq mövcud olsa da, real şəraitdə sosial maneələr və gizli ayrı-seçkilik halları müşahidə olunur. Bu səbəbdən tədqiqatçılar və hüquq müdafiəçiləri yalnız hüquqi tədbirlərlə deyil, həm də maarifləndirmə və sosial siyasətlə bu fərqlərin aradan qaldırılmasının vacibliyini vurğulayırlar. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Dias Pereira, Rita (2022). "Genetic Advantage and Equality of Opportunity in Education: Two Definitions and an Empirical Illustration." *Tinbergen Institute Discussion Paper*, No. TI 2021-108/V, Tinbergen Institute, Amsterdam and Rotterdam. 

## Xarici keçidlər

* Böyük Britaniya
** UK Government Women & Equality Unit
* ABŞ
** U.S. Equal Employment Opportunity Commission (EEOC) (US) – ABŞ hökumətinin iş yerlərində bərabər imkanlar qanunlarını tətbiq edən qolu
** Department of the Interior Office for Equal Opportunity (US)
* Stanford Encyclopedia of Philosophy entry on Equality of Opportunity
Dovşan sindromu

**Dovşan sindromu** () — Nadir görülən ekstrapiramidal yan təsir. Dovşan sindromu əsasən antipsixotik dərmanların uzunmüddətli istifadəsi ilə əlaqədardır. Xəstənin üz əzələlərində, xüsusilə dodaqlarında, davamlı və ritmik titrəmələrlə xarakterizə olunur. Bu titrəmələr, bir dovşanın yemək zamanı dodaqlarını hərəkət etdirməsinə bənzədiyi üçün "Dovşan sindromu" adlandırılmışdır.

## Müalicə

Dovşan sindromunun müalicəsi aşağıdakı yanaşmaları əhatə edə bilər:
* Dərmanın dəyişdirilməsi: Əgər Dovşan sindromu antipsixotik dərmanların istifadəsi ilə əlaqədardırsa, dərmanın dozasının azaldılması və ya daha az ekstrapiramidal yan təsirə səbəb olan atipik antipsixotiklərə keçid tövsiyə edilə bilər.
* Antikolinerjik dərmanlar: Dovşan sindromunun simptomlarını azaltmaq üçün biperiden kimi antikolinerjik dərmanlardan istifadə edilə bilər.
* Simptomatik müalicə: Xəstənin rahatlığını təmin etmək və titrəmələri azaltmaq üçün müvafiq dərmanlar təyin edilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kurtus

**Kurtus** — perkomorf balıqların bir cinsidir və "kərtənkələ balıqları", "alın balıqları" və ya "inkubator balıqları" kimi tanınır.

## Ekologiya

Bu balıqlar Hindistandan başlayaraq Cənub-Şərqi Asiya, Yeni Qvineya və Şimali Avstraliyaya qədər olan şirin, acı və sahil dəniz sularında yaşayır. Kurtus hal-hazırda "Kurtidae" fəsiləsində tanınan yeganə cinsdir və bu fəsilə, "Kurtiformes" dəstəsindəki iki fəsilədən biridir. Bu balıqlar erkəklərin alnından çıxan qarmaqlar üzərində yumurta dəstələri daşıması ilə məşhurdur, lakin bu yalnız "K. gulliveri" növündə sənədləşdirilmişdir və mövcud dəlillər göstərir ki, "K. indicus" növü bunu etmir (çünki onun qarmağı yumurtaları daşımaq üçün çox kiçikdir). Dişilərdə isə belə bir qarmaq yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Buteogallus woodwardi

**Buteogallus woodwardi** və ya **Amplibuteo woodwardi**— Şimali Amerika və Karib hövzəsində Son Pleistosen dövründə yaşamış qara şahin növü.

## Təsvir
Vudvard qartalı indiyə qədər tapılmış ən böyük yırtıcı quşlardan biridir. Təxminən 95,6–110,2 sm uzunluğa malik olan bu quş, Harpi qartalından bir qədər böyükdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Türkiyədə prezident seçkiləri (1935)

**1935-ci il Türkiyə prezident seçkiləri** — 1 mart 1935-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilən Prezident seçkiləri. TBMM-nin V Dönəminin üzvləri seçildikdən dərhal sonra qanunvericiliyə uyğun olaraq keçirilən seçkilərdə 399 deputatdan 386-sı iştirak edib. Mustafa Kamal Atatürk ilk turda yenidən prezident seçildi.

## Seçkilər

## Həmçinin bax

* Türkiyədə prezident seçkiləri
* Türkiyə Prezidenti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mustafa Kamal Atatürkün həyatı
* Atatürk Araşdırma Mərkəzi
* [Mustafa Kamal Atatürk](https://openlibrary.org/subjects/person:kemal_atat%C3%BCrk_(1881-1938))
Kipr dilləri

**Kipr dilləri** — Kipr adasında danışılan dillərin ümumi məcmusunu əhatə edən anlayış. Bu dillər adanın tarixi, etnik tərkibi, dini mənsubiyyəti və müstəmləkə keçmişi ilə sıx bağlı şəkildə formalaşmışdır. Müasir dövrdə Kiprdə əsasən yunan və türk dilləri rəsmi statusa malikdir, lakin adada bir sıra azlıq dilləri və gündəlik istifadə olunan digər dillər də mövcuddur.
## Rəsmi dillər
Kipr Respublikasının Konstitusiyasına əsasən dövlətin iki rəsmi dili vardır:
* Yunan dili (Standard Modern Greek) – Kipr yunanlarının əsas dili. Rəsmi və təhsil sistemində standart yunan dili, gündəlik ünsiyyətdə isə Kipr yunancası istifadə olunur.
* Türk dili (Standard Turkish) – Kipr türkləri tərəfindən istifadə olunur. Əsasən şimal bölgəsində yayılmışdır. Gündəlik danışıqda Kipr türkcəsi istifadə olunur.

## Əsas dialektlər
### Kipr yunancası
Kipr yunancası — yunan dilinin Kiprə xas olan dialektidir. Arxaik və orta yunan dilindən izlər daşıyır, fonetik və qrammatik xüsusiyyətlərinə görə standart yunan dilindən fərqlənir.

### Kipr türkcəsi
thumb|left|150px|Pile xaricində yol nişanı, Yunan dilində Kipr (böyük hərflərlə, yuxarı), türkcə (orta) və ingiliscə (aşağıda)
Kipr türkcəsi — Osmanlı türkcəsinin Kiprdə formalaşmış variantıdır. Türkiyə türkcəsindən bəzi leksik və fonetik fərqləri ilə seçilir.

## Azlıq dilləri
Kipr ərəb dili və ya Kipr maronit ərəbcəsi – Maronitlər tərəfindən istifadə olunur. Nadir bir dildir və bəzi kəndlərdə hələ də danışılır.
Kurbet dili — Kipr romalarının istifadə etdiyi dildir. Romani dili ilə Türk dilinin qarışığından yaranmışdır. Rəsmi statusa malik deyil.

## Digər dillər
### İngilis dili
Kipr uzun müddət Böyük Britaniyanın müstəmləkəsi olduğuna görə İngilis dili geniş yayılmışdır. Turizm, təhsil və hüquq sahələrində geniş istifadə olunur.
### Miqrant dilləri
Son illərdə Rus dili, Rumın dili və Bolqar dili də Kiprdə geniş yayılmışdır. 2011-ci ildə aparılan siyahıyaalma nəticələrinə əsasən bu dildə danışanların siyahısı qeydə alınmışdır:
* Rus dili – 20,984 nəfər
* Rumın dili – 24,270 nəfər
* Bolqar dili – 18,388 nəfər

## Coğrafi və siyasi bölgüsü
1974-cü il Kipr münaqişəsindən sonra ada iki hissəyə bölünmüşdür:
* Cənub (Kipr Respublikası) — əsasən yunan dilli əhali yaşayır.
* Şimal (Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti) — əsasən türk dilli əhali yaşayır.

## Dillərlə qarşılıqlı təsirləri
Kiprdəki dillər qarşılıqlı təsirə məruz qalmışdır:
* Kipr yunancası və Kipr türkcəsi bir-birindən leksik və fonetik elementlər mənimsəmişdir.
* Kipr ərəb dilinin fonetik quruluşuna Kipr yunancası ciddi təsir göstərmişdir.

## Statistik göstəricilər (2011)

Kipr dilləri adanın mədəni və etnik mozaikasının ayrılmaz hissəsidir. Rəsmi dillərlə yanaşı, azlıq dilləri və digər geniş yayılan dillər də Kiprin çoxdilli cəmiyyət strukturunu formalaşdırır. Bu dillər həm tarixi qarşılıqlı əlaqələrin, həm də müasir sosial və siyasi reallıqların əksidir.

## Həmçinin bax
* Kipr
* Kipr münaqişəsi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Avropa Şurası – Regional və ya Azlıq Dilləri üzrə Xartiya
* Kipr Statistika Departamenti – Rəsmi məlumatlar
Konsilyer

**Konsilyer** (  ) Siciliya, Kalabriya və İtalyan-Amerika mafiyasının rəhbərlik strukturunda bir vəzifədir. Bu söz *[[Xaç atası (roman)|“Xaç atası”]]* (1969) romanı və onun filmə uyğunlaşdırılması ilə populyarlaşdı. Romanda konsilyer (Tom Hagen) şefin məsləhətçisi və ya müşaviridir və həm müdirin ailə daxilində, həm də digər cinayət ailələri ilə mühüm görüşlərdə şefi təmsil etmək kimi əlavə məsuliyyət daşıyır.

Konsilyer yaxın, etibarlı dost və sirdaşdır, yaşlı dövlət xadiminin mafiya quruluşundakı roludur. Mafiya ailəsində şefin məsləhətçisi və əksər hallarda da “sağ əli” vəzifəsini daşıyır. İşin mahiyyətinə görə konsilyer ailədə şeflə mübahisə edə bilən azsaylı insanlardan biridir və sonrakı planların qüsursuz olmasını təmin etmək üçün lazım gəldikdə tez-tez şefin qərarlarını yalnız şeflə mühakimə edir. Bəzi təsvirlərdə o, maraqsız məsləhətlər verir. Konsilyerin bu təsviri real həyatdakı konsilyerlərə uyğun gəlmir.

## Etimologiya

Konsilyer, "köməkçi" və ya "müşavir" mənasını verən italyan, əsasən də İtaliya və İsveçrədə şəhər şurası üzvləri üçün ümumi bir addır. Bu latın consiliarius (məsləhətçi) və consilium (məsləhət) sözlərindəndir.

## Ətraflı məlumat

* Capeci, Jerry. *[https://books.google.com/books?id=t1u4Ci4yM2IC Tam İdiotun Mafiya Bələdçisi]* . Indianapolis: Alpha Books, 2002. ISBN&nbsp;0-02-864225-2 .
Kokoni

**Kokoni** — Yunanıstana aid olan kiçik ev itidir və son zamanlar standartlaşdırılmış bir cins olaraq təsdiq edilmişdir.

## Tarix
Bu it növünün qədim mənşəyi var və onu qədim artefaktlarda, məsələn, vazalarda, heykəllərdə, fiqurlarda və sikkələrdə görmək olar. Bu növ Maltada yaranmış və yunanlar tərəfindən digər yunan iti olan "Alopekis" ilə birlikdə inkişaf etdirilmişdir. Onların tarixi çox qədim olduğu üçün bu itin əcdadlarının hansı it olduğunu və ya dəqiq mənşə tarixini müəyyən etmək mümkün deyil. İnanılır ki, onlar müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edilmişdir. Kiçik heyvanların ovu, mal-qara otarmaq və keşikçilik bu məqsədlərə aiddir.
Kokoni növü üçün heç vaxt ciddi yetişdirmə məhdudiyyətləri olmayıb, buna görə də onlar görünüşlərinə görə bir-birindən fərqlənə bilərlər. Son dövlərdə müxtəlif qruplara daxil edilməsi bəzi məhdudiyyətlər yaratmağa başlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Stiqmata

**Stiqmata** — İsanın çarmıxa çəkilməsi zamanı bədənindəki yaraların, izlərin və ağrının yaratdığı həssaslığa verilən ad. Bu terminin mənşəyi Həvari Pavelin Qalatiyalılara yazdığı məktublardandan birinə əsaslanır. Bu məktubda Pavel «İsanın aldığı yaraları bədənimdə daşıyıram» demişdir. Stiqmata Yunan dilindəki stiqma sözünün cəm formasıdır. Stiqma isə heyvanların və ya əsirlərin bədənlərində onları fərqləndirmək üçün qoyulmuş işarədir. Bədənində stiqma olan insanlara isə “Stiqmatik” deyilir.

Stiqmata Roma Katolik inancı ilə sıx bağlıdır. “Stiqmatiklərin” daha çox katolik və qadın olduqları yazılmışdır.

## Assizli Fransisk

Assizli Fransisk ölümündən iki il əvvəl — 1226-cı ildə Alverna dağına qırx günlük səyahət etmişdir. Bu səyahət zamanı bir səhər Fransisk dua edərkən altı qanadlı bir müqəddəs mələk onun gözünə görünür. Mələk yaxınlaşdıqca Fransisk onun çarmıxa çəkilmiş olduğunu başa düşür və mələyin İsa olduğuna qərar verir. Belə bir mənzərənin şahidi olan Assizli Fransisk sevinclə yanaşı ağrı və kədər də hiss etmişdir. Mələk ondan ayrılandan sonra Fransiskin əllərində, ayaqlarında və bədəninin yan tərəflərində İsada olduğu kimi yaralar meydana gəlmişdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* Biot, René. (1962). *The Enigma of the Stigmata*. Hawthorn Books.
* Robert Todd Carroll. (2003). ''Stigmata''. In *The Skeptic's Dictionary*. Wiley. 
* Harrison, Ted. (1994). *Stigmata: A Medieval Phenomenon in a Modern Age*. St Martins Press. 
* Mazzoni, Cristina. (1996). *Saint Hysteria: Neurosis, Mysticism, and Gender in European Culture*. Cornell University Press. 
* Joe Nickell. (1993). *Looking for a Miracle: Weeping Icons, Relics, Stigmata, Visions & Healing Cures*. Prometheus Books. 
* Benjamin Radford. (2014). ''What is Stigmata?''. LiveScience. Retrieved 12 May 2016.
* Ian Wilson (author) (1988). *The Bleeding Mind: An Investigation into the Mysterious Phenomena of Stigmata*. Weidenfeld & Nicolson. 
* Yarom, Nitza. (1992). *Body, Blood, and Sexuality: A Psychoanalytic Study of St. Francis' Stigmata and Their Historical Context*. Peter Lang Publisher.
* 

## Xarici keçidlər

*
Anand Panyaraçun

**Anand Panyaraçun** ( ; ) — 1991-ci ildən 1992-ci ilə qədər və 1992-ci ilin ikinci yarısında qısa müddət ərzində iki müddət Tailandın Baş Naziri vəzifəsində çalışmış Tailandlı təqaüdçü siyasətçidir.

## İstinadlar
"Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı

**[["Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı]]** ilə 2020-2022-ci illərdə olmaqla 22 797 nəfər təltif edilib.

## Siyahı
### 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncam
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli 2358 nömrəli Sərəncamına əsasən 433-ü ölümündən sonra olmaqla 12 522 nəfər "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

### 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncam
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli 2714 nömrəli Sərəncamına əsasən 260-ı ölümündən sonra olmaqla 10 210 nəfər "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

### 17.08.2021-ci il tarixli Sərəncam
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 17.08.2021-ci il tarixli 2860 nömrəli Sərəncamına əsasən 12 nəfər "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

### 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncam
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli 2987 nömrəli Sərəncamına əsasən 27 nəfər "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

### 25.06.2022-ci il tarixli Sərəncam
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.06.2022-ci il tarixli 3341 nömrəli Sərəncamına əsasən 3 nəfər ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

# Bayramov Cəlal Yaqub oğlu – əsgər (ölümündən sonra)
# Manafov Cavid Faiq oğlu – əsgər (ölümündən sonra)
# Məhərrəmov Elməddin Şahlar oğlu – əsgər (ölümündən sonra)

### 17.08.2022-ci il tarixli Sərəncam
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 17.08.2022-ci il tarixli 3425 nömrəli Sərəncamına əsasən 1 nəfər "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

# Salahov Ərəstun İxtiyar oğlu – baş leytenant

### 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncam
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2020-ci il tarixli 3573 nömrəli Sərəncamına əsasən 22 nəfər ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.
Almaniya Texnologiya Muzeyi

**Almaniya Texnologiya Muzeyi** (alm. *Deutsches Technikmuseum Berlin*) — Almaniyanın Berlin şəhərində yerləşən, texnologiya və sənaye tarixinə həsr olunmuş aparıcı elmi-texniki muzey.

## Əhəmiyyəti
Almaniya Texnologiya Muzeyi Avropanın ən böyük texnologiya muzeylərindən biri hesab olunur, və əsasən prinsipi Almaniyanın texniki və sənaye irsini qorumaq və ictimaiyyətə çatdırmaqdır.

## Tarixi
Almaniya Texnologiya Muzeyi 1982-ci ildə Berlində yaradılmış texnologiya muzeyidir.

## İstinadlar
Kurtidae

**Kurtidae** — Kurtoidei alt dəstəsinə aid olan heyvan fəsiləsi.

## Taksonomiya
**Kurtidae** ailəsinə aid olan cinslər (2022):

# *[[Kurtus]]* - Bloch, 1786 

## İstinadlar
İşdən çıxarılma

**İşdən çıxarılma** () — işəgötürən və ya işçi tərəfindən əmək münasibətlərinin qanuni şəkildə dayandırılması prosesidir. İşdən çıxarılma könüllü və ya məcburi ola bilər. Bu proses əmək qanunvericiliyi çərçivəsində müəyyən qaydalara əsasən həyata keçirilir.

## Növləri
### Könüllü işdən çıxma
Könüllü işdən çıxma işçinin öz arzusu ilə əmək müqaviləsinə xitam verməsidir. İşçi bu barədə əvvəlcədən yazılı şəkildə məlumat verməlidir. Əksər ölkələrin qanunvericiliyində bu müddət xəbərdarlıq müddəti (məsələn, 2 həftə) kimi müəyyən edilir.

### İşəgötürən tərəfindən işdən çıxarılma
İşəgötürən müəyyən əsaslara görə işçini işdən çıxara bilər. Bu əsaslara aşağıdakılar daxildir:
* İntizam pozuntuları
* İş rejiminin pozulması
* Etibarsızlıq
* Struktur ixtisarlar
* İqtisadi səbəblər
* Əmək qabiliyyətinin itirilməsi

## Hüquqi tənzimləmə
Əgər əmək müqaviləsi müddətli bağlanıbsa, onun müddəti başa çatdıqda müqavilə avtomatik olaraq ləğv edilir və bu da işdən çıxma sayılır. İşdən çıxarılma prosesi ölkələrin əmək qanunvericiliyi ilə tənzimlənir. Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsi işəgötürən və işçinin hüquq və vəzifələrini, işdən çıxma hallarında xəbərdarlıq müddətini, son haqq-hesabın verilmə qaydalarını və kompensasiyaların ödənilməsini müəyyən edir. İşdən çıxarılan şəxsə əmək haqqı, istifadə olunmamış məzuniyyət günlərinə görə ödəniş, bəzi hallarda isə ixtisar və ya digər əsaslara görə kompensasiya verilir. Əgər işçi işdən çıxarılmanı qanunsuz hesab edirsə, o, əmək mübahisələrinin həlli üçün məhkəməyə və ya müvafiq dövlət qurumlarına müraciət edə bilər. Qanunsuz işdən çıxarılma halında bərpa, kompensasiya və ya digər hüquqi tədbirlər tələb oluna bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*Chartered Institute of Personnel and Development resources on dismissal  in the UK
* Увольнение за прогул, 2007
* Увольнение по собственному желанию: опасные моменты, 2011
* Увольнение беременной женщины
* Трудовой Кодекс — Глава 13. Прекращение трудового договора
* Julia Kagan Termination of Employment Investopedia 
* Dr. Barbara Kresal, Termination of Employment Relationships Legal situation in the following Member States of the European Union: Bulgaria, Cyprus, the Czech Republic, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Malta, Poland, Romania, Slovakia and Slovenia, March 2007
Akif Pirverdiyev

**Akif Səməndər oğlu Pirverdiyev** — Azərbaycan hərbi xadimi, general-mayor (2022), Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi Quru Qoşunlarının 4-cü Ordu Korpusunun komandiri (2025-ci ildən), Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr komandanının birinci müavini — qərargah rəisi (2023–2024) və XTQ komandanı vəzifəsini müvəqqəti icra edən (yanvar–iyun 2024).

## Həyatı
Akif Səməndər oğlu Pirverdiyev hazırkı Goranboy rayonunun Qaramusalı kəndində anadan olmuşdur. Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısıdır.

Akif Pirverdiyev 2004-cü ildən Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrində (XTQ) xidmət etmişdir. 28 iyul 2023-cü ildə XTQ komandanının maddi-texniki təminat üzrə müavini vəzifəsindən azad edilərək XTQ komandanının birinci müavini — qərargah rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2024-cü ilin yanvar ayından iyun ayınadək Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr komandanı vəzifəsini müvəqqəti icra etmişdir. 6 iyun 2024-cü ildə bu vəzifədən azad edilmişdir.

Akif Pirverdiyev polkovnik rütbəsində İkinci Qarabağ müharibəsində iştirak edərək cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində döyüşmüşdür. Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin silah, ərzaq və digər təminatı onun rəhbərlik etdiyi bölmələr tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 iyun 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə Akif Pirverdiyevə general-mayor ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

2025-ci ilin aprel ayında Akif Pirverdiyev Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi Quru Qoşunlarının 4-cü Ordu Korpusunun ("Bakı Korpusu"nun) komandiri təyin olunmuşdur.

## Təltifləri
* "Zəfər" ordeni (9 dekabr 2020)
* 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (24 iyun 2021)
* "Vətən uğrunda" medalı (25 iyun 2018)
* "İgidliyə görə" medalı (25 iyun 2025)
* "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı (29 dekabr 2020)
* "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı (25 dekabr 2020)
* "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı (24 dekabr 2020)

## İstinadlar
Kurtoidei

**Kurtoidei** — Xanıkimilər dəstəsinə aid olan balıqların alt dəstəsidir.

## Taksonomiya
**Kurtoidei** ailəsinə aid olan cinslər (2022):

# *[[Kurtidae]]* - Bloch, 1786 

## İstinadlar
Mediafranşiza

**Mediafranşiza** () və ya **mediafrançayz** () — ədəbiyyat əsərləri, filmlər, televiziya şouları, kompüter oyunları və s. kimi media məhsullarının silsiləsidir. Bu məhsullar ümumi personajlar, mühit və ticarət markası ilə bir-birinə bağlanır və orijinal əsər və onun törəmələrindən ibarət olur. Bu əqli mülkiyyət digər tərəflərə və ya partnyorlara törəmə əsərlərin yaradılması və/və ya məhsulların kommersiya məqsədilə istifadəsi (merçandayzinq çərçivəsində) üçün lisenziyalaşdırıla bilər.

Mediafrançayzlar adətən əsərin bir formadan başqa bir formaya keçməsi nəticəsində meydana gəlirlər. Məsələn, ədəbi əsərlər tez-tez ekranlaşdırılır, seriallar bəzən bədii filmlərə çevrilir, filmlər isə bunun əksinə olaraq serial şəklində davam etdirilir. Bəzi kitablar məşhur filmlərin və televiziya şoularının süjetləri əsasında yazılmışdır (məsələn, «Ulduz yolu», «Doktor Kim», «Ulduz müharibələri», «Babilon-5» və s.). Bundan əlavə, franşiza obyektləri pərəstişkarlar üçün istənilən əşya ola bilər: geyim və aksesuarlar, oyuncaqlar, interyer əşyaları, bəzək əşyaları, yazı ləvazimatları və s.

## Ədəbiyyat
*Marc Steinberg, *Anime's Media Mix: Franchising Toys and Characters in Japan.*

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
*Mizuko Ito:
**"The Gender Dynamics of the Japanese Media Mix"
**"Mobilizing the Imagination in Everyday Play: The Case of Japanese Media Mixes"
**"Technologies of the Childhood Imagination: Yugioh, Media Mixes, and Everyday Cultural Production"

## Xarici keçidlər

* ''Slate'': "The Midas Formula (How to create a billion-dollar movie franchise)"
* ''Box Office Mojo'': Film franchise earning comparison
Metilcivə

**Metilcivə** — [CH3Hg]+ kimyəvi formulu ilə təmsil olunan orqanometalik kation. Bu, ən sadə orqanocivə birləşməsidir. Metilcivə son dərəcə zəhərlidir və onun törəmələri insanlar üçün üzvi civənin əsas mənbəyidir. Metilcivə bioakkumulyativ ətraf mühit toksinidir və yarımparçalanması 50 gündür. Bioloji olaraq dimetilcivədən əmələ gələn metilcivə, məşhur Minamata xəstəliyinin səbəbkarıdır.

## Quruluş və kimyəvi xüsusiyyətlər

"Metilcivə" termini, "metilcivə kationu" üçün qısaldılmış ad kimi istifadə olunur. Bu funksional qrup metil qrupunun civə atomuna birləşməsindən ibarətdir. Kimyəvi formulu CH3Hg+ (bəzən MeHg+ kimi də yazılır) şəklindədir. Metilcivə müsbət yüklü ion kimi xlorid (Cl−), hidroksid (OH−) və nitrat (NO3−) kimi anionlarla asanlıqla birləşir. Xüsusilə kükürd tərkibli anionlara, o cümlədən tiollara (RS−) yüksək afinitet göstərir. Tiollar, sistein amin turşusu və qlutation peptidi ilə metilcivə arasında güclü komplekslər yaradır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ATSDR - ToxFAQs: Mercury
* ATSDR - Public Health Statement: Mercury
* ATSDR - ALERT! Patterns of Metallic Mercury Exposure, 6/26/97
* ATSDR - MMG: Mercury
* ATSDR - Toxicological Profile: Mercury
* National Pollutant Inventory - Mercury and compounds Fact Sheet
* Methylmercury-in-fish exposure calculator provided by GotMercury.Org, which uses FDA mercury data with the EPA's calculated safe exposure levels.
* Methylmercury Contamination in Fish and Shellfish 
* nytimes.com, Tuna Fish Stories: The Candidates Spin the Sushi
* U.S. Environmental Protection Agency's mercury site
* U.S. Geological Survey's mercury site 
* Environment Canada's mercury site
* Health Canada's mercury site
* International Conference on Mercury as a Global Pollutant 2006-Madison, WI USA   2009-Guizhou, China  2011-Halifax, NS Canada
Nazim Muradov

**Nazim Muradov** () — tədqiqatçı, müəllif və təmiz enerji texnologiyası sahəsində ixtiraçı. O, Mərkəzi Florida Universitetində professordur.

Nazim Muradov termokatalitik və fotokatalitik hidrogen istehsalı sistemləri, günəş enerjisi ilə işləyən suyun parçalanması dövrləri, yanacaq elementlərinin tətbiqi üçün sıfır emissiyalı reformatorlar və hidrogen sensorları üzrə tədqiqatlar aparıb. O, Hidrogen Enerjisi üzrə Beynəlxalq Assosiasiyanın və Milli İxtiraçılar Akademiyasının üzvüdür.

## Həyatı
O, Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda neft-kimya mühəndisliyi ixtisası üzrə bakalavr/magistr pillərinni bitirib, sonra 1975-ci ildə kinetika və kataliz üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini alıb. 1990-cı ildə Sovet İttifaqının Semenov adına Moskva Kimya Fizika İnstitutunda fizika-kimya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi alıb.

## Araşdırmaları
Muradov 1970-ci illərin sonunda qoşulduğu Hidrogen Hərəkatının ilk iştirakçılarından biri olmuşdur. O, 1980-ci illərin sonlarında o, birbaşa metanın parçalanması (DMD) prosesi vasitəsilə CO₂-siz hidrogen istehsalı konsepsiyasını təklif edib.

Muradovun elmi-tədqiqat qrupu müxtəlif növ konusvari və üçölçülü karbon nanostrukturlarını və onların istehsal üsullarını tədqiq edib. O, NASA-nın kosmik proqramı üçün Floridanın yerli biokütlə xammalından hidrogen istehsalı prosesinin inkişafı üzrə tədqiqat layihəsinə rəhbərlik etmişdir.

Muradov hidrogen enerjisi və texnologiyası, nanostrukturlu karbon materialları, qabaqcıl bioyanacaq və ətraf mühitin bərpası sahələrində 44 ABŞ patenti və 6 xarici patentə sahibdir.

## İstinadlar
Tyto furcata

**Tyto furcata** (*Amerika anbar bayquşu*) — Adətən yarımnöv qrupu kimi qəbul edilir və "qərb anbar bayquşu" qrupu, "şərq anbar bayquşu" qrupu və bəzən "Andaman maskalı bayquşu" ilə birlikdə geniş yayılmış anbar bayquşu qrupunu təşkil edir.

## Taksonomiya

"Tyto furcata" əksər taksonomik mərkəzlər tərəfindən tanınır. Bəzi mənbələr (o cümlədən Beynəlxalq Ornitoloqlar Birliyi) onları ayrı-ayrı növlər kimi təsnif edir. Amerika anbar bayquşu Şimali və Cənubi Amerikaya məxsusdur və Havay adalarına introduksiya edilmişdir. Külüzlü bayquş (T. glaucops) bir müddət "T. alba" növünə daxil edilmişdir və bəzi müəlliflər onun Kiçik Antil adalarındakı populyasiyalarını hələ də bu növə aid edirlər. DNT sübutlarına əsaslanaraq, König, Veyk & Bekinq (2009) Amerika bayquşunu (T. furcata) və Curaçao bayquşunu (T. bargei) ayrı növlər kimi tanıdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lampris guttatus

**Lampris guttatus** (*Opah balıqları*) — Əsasən "opah", "kravo", "ay balığı", "kral balığı" və "Yerusəlim mezgit balığı" kimi tanınan, "Lampris" cinsinə daxil olan "Lampridae" fəsiləsinə aid iri, rəngli, dərin gövdəli pelagik lampriform balıq.

## Taksonomiya

Danimarkalı zooloq Morten Trane Brünnix növü 1788-ci ildə təsvir etmişdir. "Lampris" cinsinin adı qədim yunan dilində "parlaq" və ya "aydın" mənasını verən "*lampros*" sözündən, növünün adı "*guttatus*" isə latınca "xallı" deməkdir və bu balığın xallı bədəninə aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amerika dovşanı

**Amerika dovşanı** — "Amerikan Dovşan Yetiştiriciləri Birliyi" (ARBA) tərəfindən 1917-ci ildə tanınmış dovşan növü.

## Tarix

Amerika dovşanı Kaliforniyanın Pasadena şəhərində Luis H. Solsberi tərəfindən yetişdirilmişdir. 1918-ci ildə "Milli Yetiştiricilər və Həvəskarlar Assosiasiyası" (ARBA-nın sələfi) tərəfindən tanınmışdır. Bəzi mənbələrə görə, Amerika dovşanı ABŞ-də yetişdirilən ilk dovşan növü olsa da, "Yeni Zelandiya dovşanı" bu növdən bir neçə il əvvəl ortaya çıxmışdır.
Solsberi bu növü yaratmaq üçün hansı növlərdən istifadə etdiyini açıqlamamışdır. Lakin bədən quruluşu, mavi "Vyana", "Beveren", "Mavi İmperial" və "Flandriya nəhəngləri" kimi növlərdən törədildiyini göstərir. "Mavi İmperial" növünün nəslinin kəsilməsi səbəbilə bu növün yenidən yaradılması mümkünsüzdür.
Ağ rəngli növ 1925-ci ildə "ARBA" tərəfindən rəsmi olaraq tanındı. Bu növ, Amerika Mavi dovşanlarının mutantları ilə Ağ Flandriya nəhənglərinin çarpazlaşdırılması nəticəsində yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Brayan Vilson

**Brayan Vilson** (; ) — amerikalı musiqiçi, müğənni, bəstəkar və səsyazma prodüseri. Beach Boys qrupunun həmtəsisçisi. O, 1988-ci ildə Rok-n-Roll Şöhrət Zalına və 2000-ci ildə Mahnı Müəlliflərinin Şöhrət Zalına daxil edilib.

## Həyatı
20 iyun 1942-ci ildə Kaliforniya ştatının İnqlvud şəhərindəki Centinela Xəstəxanası Tibb Mərkəzində Odri Neva və Murri Vilsonun ilk övladı olaraq anadan olub.

11 iyun 2025-ci ildə vəfat edib.

## Mükafatları
* İki dəfə Qremmi mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar
Ekzotik qısa tüklü pişik

**Ekzotik qısa tüklü pişik** () — Fars pişiyinin qısa tüklü versiyası kimi inkişaf etdirilmiş bir pişik növü. Ekzotik pişik, görünüş etibarilə Fars pişiyinə bənzəyir, lakin qısa və sıx tükləri ilə fərqlənir.

## Təsvir
Ekzotik qısa tüklü pişik, fars pişiyi kimi orta və ya iri ölçülü bir növdür. Ekzotikin başı yuvarlaq və böyükdür. Qulaqları kiçik və yuvarlaq uclu olub, başın aşağı hissəsində yerləşir. Yanaqları dolğun və yuvarlaqdır. Gözləri böyük və yuvarlaqdır. Quyruq bədənin uzunluğuna nisbətən qısadır. Britaniya qısa tüklü və Fars pişiyi kimi, Ekzotik qısa tüklü pişik də müxtəlif rəng variantlarında olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şərq qısa tüklü pişiyi

**Şərq qısa tüklü pişiyi** () — Siam pişiyindən inkişaf etdirilmiş və onunla yaxından əlaqəli olan ev pişiyi növü.

## Taksonomiya
Şərq qısa tüklü pişiyi Siam pişikləri ailəsinin üzvüdür və müxtəlif tək rənglərdə, həmçinin tüstü, kölgəli, tısbağa qabığı, naxışlı və iki rəngli (yuxarıda qeyd olunan rənglərə ağ əlavə olunması) kimi naxışlarda mövcuddur. Bütün variantlar bu növü tanıyan bütün təşkilatlar tərəfindən qəbul edilmir. Şərq qısa tüklü pişikləri, Siam tipli pişiklər kimi, badamşəkilli gözlərə və böyük qulaqları olan pazşəkilli başa malikdirlər. Onların bədənləri adətən "incə" lakin əzələlidir. Uzun tüklü versiya, Şərq uzun tüklü pişiyi (1995-ci ildən CFA tərəfindən tanınır), sadəcə resessiv uzun tük genlərini daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şərq uzun tüklü pişiyi

**Şərq uzun tüklü pişiyi** () — Şərq qısa tüklü pişiyi ilə yaxından əlaqəli olan ev pişiyi növü.

## Təsvir
Şərq uzun tüklü pişikləri, müasir Siam pişikləri kimi, pazşəkilli başa malikdirlər. Şərq uzun tüklü pişikləri uzun, silindrik, Şərq tərzi bədən quruluşu və uzun, ipək kimi tüklərə malikdirlər. Tüklərinin rəng aralığı tək rəngli (qara, mavi, şokolad, bənövşəyi, darçını, karamel, saman, qırmızı, krem və ərik rəngi), tısbağa qabığı, tüstü (gümüşü alt tüklər), kölgəli və ya uclu, təbii naxışlı və ya ağ ola bilər. Gözləri badamşəkilli olur. Şərq uzun tüklü pişikləri üçün üstünlük verilən göz rəngi yaşıl olur; ağ rəngli pişiklər istisna olmaqla, onların gözləri yaşıl və ya mavi ola bilər, həmçinin heteroxromiya (iki müxtəlif rəngli göz) də müşahidə edilə bilər.
Əgər Şərq uzun tüklü pişiyi Şərq qısa tüklü pişiyi və ya Siam pişiyi ilə cütləşdirilsə, balaların hamısı qısa tüklü olacaq. Bunun səbəbi uzun tük geninin resessiv olmasıdır. Lakin balalar uzun tük geninin daşıyıcı olacaqlar. Əgər belə bir "daşıyıcı" uzun tüklü pişik və ya başqa bir daşıyıcı ilə cütləşdirilsə, nəticədə həm qısa, həm də uzun tüklü balalar dünyaya gələ bilər. Daşıyıcıların tükləri Şərq qısa tüklü pişiklərinə nisbətən bir qədər uzun ola bilər, lakin bu həmişə belə olmur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
MIME

**MIME** — ASCII- dən başqa simvol dəstlərindəki mətnləri , həmçinin audio, video, şəkillər və tətbiq proqramlarının əlavələrini dəstəkləmək üçün e-poçt mesajlarının formatını genişləndirən standartdır.

## Tarixi
Karnegi Mellon Universitetində (CMU) hazırlanmış Andrew Layihəsinin bir hissəsi olan Endryu Mesajlaşma Sistemindən, Andrew-a məxsus məlumat formatına çarpaz platforma alternativi olaraq yaradılmışdır.

## Çoxhissəli mesajlar
MIME çoxhissəli mesaj başlıq sahəsində ; ehtiva edir ; hissələrin heç birində baş verməməli olan bu sərhəd hissələr arasında və mesajın gövdəsinin əvvəlində və sonunda aşağıdakı kimi yerləşdirilir:


```mime
MIME-Version: 1.0
Content-Type: multipart/mixed; boundary=frontier

This is a message with multiple parts in MIME format.
--frontier
Content-Type: text/plain

This is the body of the message.
--frontier
Content-Type: application/octet-stream
Content-Transfer-Encoding: base64

PGh0bWw+CiAgPGhlYWQ+CiAgPC9oZWFkPgogIDxib2R5PgogICAgPHA+VGhpcyBpcyB0aGUg
Ym9keSBvZiB0aGUgbWVzc2FnZS48L3A+CiAgPC9ib2R5Pgo8L2h0bWw+Cg==
--frontier--
```


## forma-data
MIME verilənləri forma vasitəsilə təqdim olunan dəyərləri ifadə etmək üçün istifadə olunur. Əvvəlcə HTML 4.0- ın bir hissəsi kimi müəyyən edilmişdi , ən çox HTTP ilə faylları təqdim etmək üçün istifadə olunur . O, RFC 2388-i əvəz edən RFC 7578-də göstərilmişdir.
## İstinadlar
Yoqa müəllimi hazırlığı

** Yoqa müəllimi hazırlığı** – yoqa müəllimlərinin, əsasən, yoqa asana təcrübəsindən ibarət olan, sertifikatlaşdırılmaya qədər davam edən hazırlıq məşqi. Bu cür təlim Amerikada Yoqa Alyansı, Böyük Britaniyada Britaniya Yoqa Çarxı (BWY) və Avropa Yoqa İttifaqı tərəfindən akkreditə olunub. Yoqa Alyansı ABŞ və digər ölkələrdə qəbul edilən 200 saatlıq və 500 saatlıq Tanınmış Yoqa Müəllimi səviyyələri üçün standartlar müəyyən edir.

## Standartlar
Amerikada Yoqa Alyansı 200 saatlıq və 500 saatlıq tanınmış yoqa müəllimi səviyyələrini (RYT-200 və RYT-500) təyin edir. Səviyyələrə uyğun olmaq üçün təlim kursları (əvvəlcə RYT-200 üçün 200 saat, sonra isə RYT-500’ə çatmaq üçün 300 saat) həm Amerikada, həm də Britaniya da daxil olmaqla, müxtəlif yoqa üslublarını öyrədən bir çox müstəqil yoqa məktəbləri tərəfindən təmin edilir. Beynəlxalq Yoqa Federasiyası qeyd edir ki, qurulmuş yoqa studiyaları tez-tez müəllimlərindən studiyalarında təlim kursları keçmələrini tələb edirlər.

Birləşmiş Krallıqdaki "British Wheel of Yoga (BWY)" 4-cü səviyyə kvalifikasiyaları təklif edir, (Yoqa Tədrisi Sertifikatı, Yoqa Tədrisi üzrə Diplom), HNC və ya universitet dərəcəsinin birinci ilinə bərabər hesab edilir. Təlim BWY tərəfindən həyata keçirilir. Akkreditasiya 2009-cu ildə BWY-dən ayrılan ayrı bir təşkilat olan BWYQ tərəfindən həyata keçirilir. BWY qərarları icra etmək səlahiyyətinə malik olmasa da, İngiltərədə və Şimali İrlandiyada yoqa üzrə rəhbər orqan kimi "Sport England" tərəfindən tanınır. Kvalifikasiyalar öz növbəsində ixtisas standartlarının tənzimləyicisi tərəfindən tənzimlənir.

Bütün Avropada standartlar Avstriya, Belçika, İngiltərə, Finlandiya, Fransa, Almaniya, İrlandiya, İsrail, İtaliya, Hollandiya, Portuqaliya,Ruminiya, Slovakiya, İspaniya və İsveçrə də daxil olmaqla ən azı 15 ölkədə 24 üzvü olan Yoqa üzrə Avropa İttifaqı(EUY) tərəfindən müəyyən edilir. EUY standartları şifahi imtahan, yazılı imtrahan və praktiki tədris nümayişi ilə qiymətləndirilən 4 il müddətində minimum 500 saat dərs tələb edir. Almaniyanın Yoqa Müəllimlər Birliyi, BDY’də üzv təşkilatları EUY standartlarına uyğun olaraq öz təlimlərini təşkil edirlər.

## Dərs proqramları
Təcrübəçi müəllimlərə tədris olunan proqramlar məktəbdən asılı olaraq dəyişir, lakin Hatha yoqanın komponentlərini, yəni Asana, Pranayama və Bandhaları, bəzən isə çakralar incə bədənin təfərrüatlarını ehtiva edir : meditasiya, anatomiya və fiziologiya, yoqa psixologiyası və yoqa fəlsəfəsi, tədris üsulları, yoqa biznesini idarə etməyin praktiki cəhətlərini özündə cəmləşdirir. Bərpaedici yoqa və Yoqa Nidra kimi xüsusi texnikalara bəzi diqqət yetirilə bilər. Yoqa Alyansından qeydiyyatdan keçmək üçün proqramlar daha sərt şəkildə məhdudlaşdırılır.

## Kurslar
Yoqa müəllimi hazırlığı 2017-ci ildən etibarən 2000–5000 dollar arasında başa gəlir. Müəllimlik sertifikatı almaq üçün 3 ilə qədər vaxt lazımdır. Hindistanda, xüsusən Rişikeş və Mysore yoqa mərkəzlərində daha qısa kurslar təklif edilir və bir çox əcnəbilər Hindistana "əsl " yoqa öyrənmək ümidi ilə səyahət edirlər.

## İstinadlar
Base64

**Base64** — ikili məlumatları 64 unikal simvol dəsti ilə məhdudlaşan çap edilə bilən simvollar ardıcıllığına çevirən ikili-mətnə kodlaşdırma sxemləri qrupudur. Bütün ikili-mətnə kodlaşdırma sxemlərində olduğu kimi, Base64 ikili formatlarda saxlanılan məlumatları yalnız mətn məzmununu etibarlı şəkildə dəstəkləyən kanallar arasında daşımaq üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## URL tətbiqləri
Base64 kodlaşdırması HTTP mühitində kifayət qədər uzun identifikasiya məlumatı istifadə edildikdə faydalı ola bilər. Məsələn, Java obyektləri üçün verilənlər bazası davamlılığı çərçivəsi, HTTP formalarında və ya HTTP GET URL-lərində HTTP parametri kimi istifadə etmək üçün nisbətən böyük unikal identifikatoru (ümumiyyətlə 128-bit UUID-lər ) sətirdə kodlaşdırmaq üçün Base64 kodlaşdırmasından istifadə edə bilər . Həmçinin, bir çox proqramlar ikili məlumatları URL-lərə, o cümlədən gizli veb forma sahələrinə daxil etmək üçün əlverişli şəkildə kodlamalıdır və Base64 onları kompakt şəkildə göstərmək üçün əlverişli kodlaşdırmadır.

## Javascript (DOM Veb API)
HTML5 layihə spesifikasiyasında müəyyən edilən atob və JavaScript metodları  veb səhifələrə Base64 kodlaşdırma və deşifrə funksiyasını təmin edir. Metod doldurma simvollarını verir, lakin bunlar metodun daxil edilməsi istəyə bağlıdır.`atob()`.

## İstinadlar
Plesiodryas albonotata

**Plesiodryas albonotata** (*Qaraboğaz robin*) — "Petroicidae" fəsiləsinə aid olan Avstralasiya robin növü. Yeni Qvineya adasında yaşayır. Təbii yaşayış mühiti dəniz səviyyəsindən 1.150–2.750 metr yüksəklikdə yerləşən subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələridir.

## Taksonomiya

Qaraboğaz robin ilk dəfə 1875-ci ildə italyan zooloqu Tommazo Salvadori tərəfindən Yeni Qvineyanın Arfak dağlarında toplanmış nümunə əsasında təsvir edilmişdir. O, bu növə "Megalestes albonotatus" binominal adını vermişdir. 1879-cu ildə ingilis zooloqu Riçard Boudler Şarp tərəfindən "Poecilodryas" cinsinə daxil edilmişdir. 2011-ci ildə aparılan molekulyar filogenetik tədqiqat göstərdi ki, qaraboğaz robin "Poecilodryas" cinsinin ən fərqli üzvüdür. Hazırda bu növ, 1820-ci ildə Avstraliyalı ornitoloq Qreqori Metyus tərəfindən təqdim edilmiş "Plesiodryas" cinsinə daxil edilən yeganə növdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cenis Qeyts

** Cenis Qeyts ** (; ) — yoqa mütəxəssisi. Qeyts öz tədris metodologiyasında yoqini ənənələrini, qadınların yoqadakı xüsusi təcrübələrini və yoqa terapiyasının effektivliyini əsas istiqamət kimi qəbul edib. Onun peşəkar fəaliyyətində yoqa terapiyasının müalicəvi aspektləri və qadınların yoqa təcrübəsinin gücləndirilməsi məsələləri prioritet təşkil edib.

## Həyatı
Cenis Qeyts akademik təhsilini Sirakuz Universitetində alıb və 1987-ci ildə Beynəlxalq Münasibətlər ixtisası üzrə məzun olub. 1988-ci ildə Tayland səfəri zamanı meditasiya və Hatha yoqa ilə tanış olan Gates, bu sahələrə dərin maraq göstərib. San-Fransiskoya qayıtdıqdan sonra Larry Schultz, Tim Miller, Danny Paradise və Richard Freeman kimi tanınmış təlimçilərdən Ashtanga (vinyasa) yoqa təlimi alıb. 1989-cu ildə Ashtanga Yoqa təlimçisi səviyyəsinə yüksəlib. Ashtanganın Üçüncü Seriyasını mənimsəyərkən aldığı bel travması onu terapevtik yoqaya yönəldib. Sonrakı dövrdə şiroterapist Steve Katz və yoqa təlimçiləri John Friend (Anusara Yoqanın yaradıcısı) və Angela Farmer ilə birgə təhsilini davam etdirib.

## Fəaliyyəti
Cenis Qeyts peşəkar fəaliyyətini Kaliforniyanın San-Anselmo şəhərində "The Yoga Garden" studiyasının rəhbəri kimi həyata keçirib. Woodacre şəhərindəki "Spirit Rock Meditation" Mərkəzində və beynəlxalq səviyyəli istirahət mərkəzlərində yoqa və meditasiya təlimləri aparıb. 2006-cı ildə müəllif yoqa sahəsində tanınmış qadın mütəxəssislərin fəaliyyətini əhatə edən "Yogini" adlı fundamental tədqiqat əsərini nəşr etdirib. Əsərdə Nischala Joy Devi, Donna Farhi, Angela Farmer, Lilias Folan, Jivamukti Yoga təsisçilərindən Sharon Gannon, Gurmukh Kaur Khalsa, Judith Hanson Powers, Rayot Renon və Saraima kimi görkəmli yoqa ustadlarının fəaliyyəti araşdırılıb. Qeyts "Yoga Journal" və "Oprah Magazine" kimi nüfuzlu nəşrlərdə yoqa metodologiyası və meditasiya texnikaları barədə elmi-metodiki məqalələrlə müntəzəm çıxışlar edib. O, Beynəlxalq Yoqa Terapevtləri Assosiasiyasının rəhbəri vəzifəsində çalışıb və Mindfulness Meditation Teacher Sertifikatlaşdırma Proqramında mentor qismində fəaliyyət göstərib. Bundan əlavə, səhiyyə işçiləri və yoqa təlimçiləri üçün yoqa terapiyası sahəsində ixtisasartırma kursları təşkil edib.

Qeyts yoqanı yeni bir aspektdən açıb göstərib. Onun fikrincə, yoqa sadəcə duruşlardan ibarət deyil - nəfəs, səs, vizuallaşdırma və meditasiya kimi vasitələr hər kəsin özünəməxsus sağlamlıq durumuna adaptasiya edilməlidir. "Yoga Journal"da bu yanaşma xüsusi vurğulanıb və Qeyts zehinliliyi asana ilə birləşdirən pionerlərdən sayılıb. Bu axtarışlar "diqqətli yoqa" deyilən yeni istiqamətin əsasını qoyub.

## Şəxsi həyatı
Qeyts evli idi və bir qızı var idi. Onlar Kaliforniyanın Fairfaks şəhərində yaşayırdılar. O, 11 oktyabr 2022-ci ildə 57 yaşında vəfat etdi.

## İstinadlar
Sevastopol qazı

**Sevastopol qazı** — Avropa Boz qazından (Greylag goose) törəmiş ev qazı növü.

## Tarix

Bu növün Mərkəzi Avropada Dunay çayı və Qara dəniz ətrafında yetişdirildiyi iddia edilir. Lakin sənədləşdirilmiş məlumatlara görə, bu quşlar ilk dəfə Krımda görülmüş və adından da göründüyü kimi Sevastopol limanından göndərilmişdir. 1860-cı ildə İngiltərəyə gətirilmişdir. 19-cu əsrdə Qara dənizi əhatə edən bütün ölkələrdə tapılırdı. Alternativ ad olan "Danubian" onların Dunay çayı ətrafında yayılmasını əks etdirirdi. Əvvəlcə bu qazlar qıvrım lələkləri yastıq və yorğanlarda istifadə etmək üçün yetişdirilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər