open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qəmər Topuriya

**Qəmər Topuriya** (əsl adı: Tamara Vissarionovna Topuriya; ) — Azərbaycan-sovet teatr aktrisası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).

## Həyatı
Qəmər Topuriya 15 avqust 1902-ci ildə Tiflisin Şeytanbazar adlı məhəlləsində anadan olub. Qonşuları azərbaycanlı ailəli olduğuna görə Azərbaycan türkcəsində danışa bilirdi. Rus dilində beş sinif həcmində təhsil alıb.

Əsl adı Tamara Vissarionovna Topuriya olan Qəmər xanım milliyyətcə gürcü olmuşdur. "Qəmər" onun təxəllüsüdür və səhnəyə çıxmasının ikinci ilindən tamaşaların proqramlarında adı belə (soyadsız) yazılıb. Aktrisalıq fəaliyyətinin dördüncü ilindən həm "Qəmər xanım", həm də "Qəmər Topuriya" imzaları ilə çıxış edib. Bəzi proqramlarda "Şəms Qəmər" kimi təqdim olunub. İlk dəfə dəfə 1917-ci ildə Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Bəxtsiz cavan" tamaşasında "Qulluqçu" obrazında səhnəyə çıxmışdır.

O, 1918–1920-ci illərdə Tiflisdə və Bakıda müxtəlif truppaların hazırladıqları tamaşalarda, 1922–1925-ci illərdə Tiflis Dövlət Azərbaycan Teatrında işləyib. 1925-ci ilin əvvəllərində Bakıya dəvət olunan Qəmər Topuriya ömrünün sonunadək Azərbaycan Dram Teatrında aktrisalıq etmişdir.

17 iyun 1943-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Qəmər Topuriya uzun sürən xəstəlikdən sonra 3 iyun 1947-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943
* "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

## İfa etdiyi əsas rollar

* "Arşın mal alan", Üzeyir Hacıbəyov — *Gülçöhrə* və *Asya
* "[[O olmasın, bu olsun (operetta)|Məşədi İbad]]", Üzeyir Hacıbəyov — *Gülnaz
* "Ər və arvad", Üzeyir Hacıbəyov — *Minnət xanım
* "Evliykən subay", [[Zülfüqar Hacıbəyov]] — *Pərzad
* "Əlli yaşında cavan", Zülfüqar Hacıbəyov — *Gülcahan
* "Müsibəti-Fəxrəddin", [[Nəcəf bəy Vəzirov]] — *Mələk xanım
* "Ölülər", Cəlil Məmmədquluzadə — *Nazlı* və *Zeynəb
* "Topal Teymur", [[Hüseyn Cavid]] — *Olqa
* "Səyavuş", Hüseyn Cavid — *Firəngiz
* "Dubrovski", [[Aleksandr Puşkin]] — *Anna Sovişina* və *Anna Qlobova
* "Tufan", Aleksandr Ostrovski — *Kabanixa
* "Cehizsiz qız", Aleksandr Ostrovski — *Oqudalova
* "Günahsız müqəssirlər", Aleksandr Ostrovski — *Korinkina
* "Göy quş", [[Moris Meterlink]] — *Gecə məlaikəsi
* "Məkr və məhəbbət", Fridrix Şiller — *Ledi Milford
* "[[Fiqaronun toyu]]", [[Pyer Bomarşe]] — *Qrafinya
* "Kral Lir", Uilyam Şekspir — *Reqana
* "Don Juan", [[Jan Batist Molyer]] — *Şarlotta
* "Gülən adam", Viktor Hüqo — *Hersoqinya Jozeanna
* "Müfəttiş", [[Nikolay Qoqol]] — *Anna Andreyevna
* "Dəmirçi Gavə", Şəmsəddin Sami — *Xubçöhr
* "Bakı müharibəsi", [[Cəfər Cabbarlı]] — *Fəridə
* "Sevil", Cəfər Cabbarlı — *Dilbər xanım
* "Aydın", Cəfər Cabbarlı — *Susanna
* "1905-ci ildə", Cəfər Cabbarlı — *Mariya Timofeyevna
* "Od gəlini", Cəfər Cabbarlı — *Gülgün
* "Yaşar", Cəfər Cabbarlı — *Tanya
* "Dönüş", Cəfər Cabbarlı — *Xurşud

## İstinadlar
Niau

**Niau** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). taiti dilindən tərcümədə *«Kokos palması»* mənasını verir. Fakarava atolundan 53&nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Coğrafiya
Dairəvi formaya malikdir. Diametri 8&nbsp;km-dir. Atollun sahəsi 20&nbsp;km²-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Laqunun sahəsi 32&nbsp;km²-dir. Okean sularından tam təcrid olunmuşdur. Bu səbəbdən suyu olduqca duzludur. Adadakı torpaqlar olduqca yaxşı məhsul vericidir. 
## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Fakarava kommunasına daxildir.
## Tarixi
Niau ilk dəfə 1820-ci ildə rus dənizçisi Faddey Bellinshauzen tərəfindən kəşf edilmişdir. O, adanı Qreyq adası olaraq adlandırır. 
## Əhali
2012-ci il məlumatına görə adada 226 nəfər yaşayır. *Tupuna* əsas yaşayış məntəqəsidir.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Stiven Nzonzi

**Steven Nzonzi** (), Konqo əsilli fransız yarımmüdafiəçi. İcarə əsasında Super Liqada "Qalatasaray" klubunda oynayır.

## İstinadlar
Əmrə Daşdəmir

** Emre Taşdemir ** () — sol cinah müdafiəçisi kimi çıxış edən türk milli futbolçu. Superliqa komandalarından olan "Qalatasaray"-dan icarə əsasında "Giresunspor"-da çıxış edir.

## İstinadlar
Firuzə Muradova

**Firuzə Ramazan qızı Muradova** () — vokalçı-aktrisa, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1958).

## Həyatı

Firuzə Muradova 23 mart 1929-cu ildə Bakıda anadan olub. 1940-cı illərin sonlarından Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına solist götürülüb.

Dramatik soprano səsinə malik olan aktrisa Qərb və Şərq ifaçılıq mədəniyyətinin sintez etmişdi. O, 1987-ci ildə Bakıda vəfat edib.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 26 aprel 1958 (teatrın 50 illik yubileyi münasibətilə)
* "Şərəf nişanı" ordeni — 9 iyun 1959

## İfa etdiyi əsas partiyalar

## İstinadlar
Şəhla Ağapur

**Şəhla Ağapur** və ya **Şəhla Ağapur-Benakohell** () — Almaniyada yaşayan azərbaycanlı rəssam, yazıçı və qalereya direktoru. O, həmçinin yazıçılıq və şairlikdən əlavə heykəltaraşlıqla da məşğuldur.

## Həyatı
Şəhla Ağapur Tehran şəhərində azərbaycanlı ailədə anadan olmuşdur. O, erkən yaşlarından incəsənət və ədəbiyyatla maraqlanmağa başlamışdır. O, həmçinin jurnalistika ilə də məşğul olmuşdur. İran İslam inqilabından sonra Ayandegan qəzetində çalışmışdır. Dissident jurnalist fəaliyyətinə görə İrandan Almaniyaya miqrasiya etməyə əcbur olmuşdur.

Berlinə köçdükdən sonra sərbəst iş formasında çalışmış və Almaniyada və başqa ölkələrdə öz əsərləri nümayiş etdirilən sərgilər təşkil etmişdir. and other countries. 2003-cü ildə Berlin İncəsənət Universitetində İncəsənət ixtisası üzrə magistr təhsilini başa vurmuşdur. Bundan sonra incəsənət müəllimi və rəssamlıq layihələrinin rəhbəri kimi çalışmışdır.

Şəhla Ağapur Almaniya Federal Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Həmçinin Almandilli ölkələrdə yaşayan sürgündəki yazıçıların PEN Mərkəzinin üzvüdür. Sürgündəki iranlı yazıçıların təşkilatı olan İranlı Yazıçılar İttifaqının 2007-ci ildən 2009-cu ilə qədər sədri olmuşdur.

## Fəaliyyəti
### Sərgiləri
* Milli Qalereya (İran)
* Ay Qalereyası (İstanbul)
* Azad Berlin İncəsənət Sərgisi (Almaniya)
* Küləyin oyuncaqları, Berlin-Hamburq-Münster-Zaqreb-Split-Vrqorak (səyahət sərgisi)
* Kulturministerium Brandenburq (Potsdam, Almaniya)
* Spandau Mədəniyyət Mərkəzi (Almaniya)
* Brandenburq Mədəniyyət Nazirliyi (Almaniya)
* Oppenheim Mədəniyyət Qalereyası forumu (Almaniya)
* Saviour kilsəsi (Almaniya)
* İncəsənət marketi (Almaniya)
* Brext-Haus (Almaniya)
* Rathaus Şöneberq (Almaniya)
* Qədim Od Stansiyası (Almaniya)
* Delft Mədəniyyət Mərkəzi (Niderland)
* Zürix Mədəniyyət Klubu (İsveçrə)
* Luqano Mədəniyyət İttifaqı (İsveçrə)
* Prussiya Landtaqı (Almaniya)
* "İran gecəsi" sərgisi (Almaniya. Almaniyanın o dövrki və ondan əvvəlki prezidentlərinin həyat yoldaşları da sərgiyə qatılmışdır)
* Hyuston Hilton oteli (ABŞ)
* Fars Mədəniyyət Mərkəzi (ABŞ)
* Sürgün salonu (Almaniya)
* Benakohell Qalereyası (Almaniya)

### Nəşrləri
* *Andishaje hessi* (  ), (farsca), Tehran, İran
* *Sarate garme hes* (  ), (farsca), Bohum, Almaniya
* *Ashovtegieh Djahan* (  ), (farsca), Bohum, Almaniya
* *Parvaze sorkhe tan* (  ) (farsca), Almaniya
* *Oliver Tvist Tehranda*,  Almaniya
* *Morvarid-e Siah* (  ), (farsca), Bohum, Almaniya

## Həmçinin bax
* Cənubi Azərbaycan

## İstinadlar
Masallı (dəqiqləşdirmə)

* Masallı rayonu
* Masallı (şəhər)
* Masallı (qəsəbə)
* Masallı bələdiyyəsi   
* Masallı CFK
Rəşid Əsgərxanov

**Rəşid Paşayeviç Əsgərxanov** () — məşhur cərrah-kardioloq, tibb elmləri doktoru, SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının müxbir üzvü (1974), Azərbaycan və Bolqarıstan cərrahiyyə cəmiyyətlərinin fəxri üzvü. Millətinə görə qumuqdur.

## Həyatı
Dağıstan Tibb İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Böyük Sovet Ensiklopediyasının ürək cərrahiyyəsi şöbəsində redaktor işləmişdir. 400-dən çox elmi məqalənin və 12 ayrı kitabın müəllifidir. 1958-ci ildə Dağıstanda malformasiyaya görə ilk ürək əməliyyatını etdi. İkinci Dünya Müharibəsinin iştirakçısıdır. 3 may 1987-ci ildə sağalmaz xəstəlikdən öldü.

## Mükafat və Təltifləri
* Dağıstanın və Rusiyanın əməkdar elm xadimi.
* Oktyabr inqilabı ordeni.
* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni.
* Azərbaycan və Bolqarıstan cərrahi cəmiyyətlərinin fəxri üzvüdür.
* Beynəlxalq Cərrahlar Cəmiyyətinin həqiqi üzvü.
* Beynəlxalq Damar və Ürək Cərrahiyyəsi Həkimləri Cəmiyyətinin həqiqi üzvü.
* Beynəlxalq Pleboloqlar Cəmiyyətinin fəxri üzvü.

## Xatirəsi
* Küçə (Maxaçqala, Qızılyurd)
* Cərrahiyyə Klinikası (Maxaçqala)
* Xəstəxana (Xasavyurt)

## İstinadlar
De-Qrup adaları

**De-Qrup adaları** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan adalar qrupu (Fransa Polineziyası). Arxipelaqın mərkəzində yerləşir. İnzibati baxımından Hikueru kommunasına daxildir.

## Coğrafiya
Taitidən 750&nbsp;km şərqdə yerləşir. Adalar qrupuna 2 atoll daxildir:

## Tarixi
Adalar qrupu 1768-ci ildə fransız səyyah Lui Antuan Bugenvil tərəfindən kəşf edilir. Növbəti il isə adada ingilis səyyahı Ceyms Kuk  olmuşdur.
## Mənbə
*Photos
Dərya-i-nur

**Darya-i-Nur**(Farsca: دریای نور mənası "işıq dənizi") dünyanın ən böyük kəsilmiş almazlarından biridir. 182 karat (yəni 36 qram) ağırlığında. Bu almazın keyfiyyəti qüsursuzdur. Dünyadakı ən böyük çəhrayı almazıdır. Almazda çox nadir olan açıq çəhrayı daşın arxa üzündə Fəth Şahın adı və 1834-cü il tarixi yazılmışdır. Darya-i-Nur Tehranda, İranın Mərkəzi Bankının daşlarından biridir.

## Tarix
Əvvəlcə Nader Şah Dərya-i Nurdan bəhs edir. Nader Şah 1739-cu ildə Hindistanla döyüşərkən Muğal xəzinəsindən almazı oğurlayır. 1747-ci ildə Nader Şahın ölümündən sonra almaz komandirlərindən birinin əlinə düşdü. Bu komandir eyni zamanda Xorasanın vəziri idi. Dərya almazı Xorasan əmrlərinin istəklərinə uyğun olaraq Məhəmmədhəsən Xan Qajara təqdim edildi.

## İstinadlar
Takapoto

**Takapoto** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan atoll (Fransa Polineziyası). Taitidən 560&nbsp;km şimal-şərqdə, Takaroadan 8&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir.

## Coğrafiya
Dairəvi formaya malikdir. Uzunluğu 20&nbsp;km, eni 6&nbsp;km təşkil edir. Atollun sahəsi 15&nbsp;km²-dir. Daxilində laqun vardır. Laqun okean sularından tam təcrid olunmuşdur.

## Tarixi
Ada ilk dəfə 1616-ci ildə holland səyyahları Villem Shouten və Yakob Lemer tərəfindən kəşf edilir.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Takaroa kommunasına daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 472 nəfər yaşayır. Fakatopatere əsas yaşayış məntəqəsidir. Yerli əhalinin əsas məşğuliyyəti Kopra istehsalı, mirvari toplamaq və balıqçılıqdır. Adada eniş-uçuş zolağı vardır.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Takaroa

**Takaroa** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan atoll (Fransa Polineziyası). Takapotodan 8&nbsp;km məsafədə yerləşir.

## Coğrafiya
Uzunluğu 24&nbsp;km, eni 8&nbsp;km təşkil edir. Atollun sahəsi 20&nbsp;km²-dir. Daxilində laqun vardır. Laqun okean sularından tam təcrid olunmuşdur.

## Tarixi
Ada ilk dəfə 1616-ci ildə holland səyyahları Villem Shouten tərəfindən kəşf edilir. 1765-ci ildə Takaroa və Takapoto birlikdə Kinq Corc adaları olaraq adlandırılır.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Takaroa, Takapoto və Tikei atolları birlikdə Takaroa kommunasını əmələ gətirir. O da Tuatomu-Qambe inzibati bölgüsünə daxildir. 

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 1105 nəfər yaşayır. Teavaroa əsas yaşayış məntəqəsidir. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti mirvari toplamaq və balıqçılıqdır. Turizm son zamanlar inkişaf etdirilir. Adada eniş-uçuş zolağı vardır.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Amjad Al-Saboory

**Amjad Al-Saboory** () — İraq kino redaktoru, kinorejissoru və prodüserdir.

## Həyatı
Ahmed Adel 2000-ci ildə Bağdadda, doğulub.

## İstinadlar
Kinq Corc adaları

**Kinq Corc adaları** (, ) — Tuamotu arxipelaqına daxil olan adalar qrupu (Fransa Polineziyası). Arxipelaqın şimalında yerləşir. İnzibati baxımından Takaroa kommunasına daxildir.

## Coğrafiya
Adalar qrupuna 3 atoll daxildir:

## Tarixi
Adalar qrupu 1616-ci ildə holland səyyahları Villem Shouten və Yakob Lemer tərəfindən kəşf edilir. Adalar müasir adını isə Con Bayron İngiltərə kralı III Qeorqın şərəfinə vermişdir.
## Mənbə
*GeoNames: Îles
*Origin of the name
Əjdər Əlizadə

**Əjdər Əlizadə** — şair, jurnalist. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1993). 2001-ci ildən “Kirpi” satira yumor jurnalının feiyeton şöbəsinin redaktorudur.

## Həyatı
Əlizadə Əjdər Cəbrayıl oğlu 1953-cü ildə Ağdam şəhərində anadan olmuşdur. 1970-1976-cı illərdə Kirovabad Baza İnşaat texnikumu, 1976-1981 İnşaat mühəndisləri institutunda təhsil almışdır. 1982-1984 Moskva Dövlət Universitetinin nəzdində "Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutu"nda Jurnalistika ixtisasına yiyələnmişdir. İxtisasca jurnalist, mühəndis, “Tibet” Şərq Təbabəti (Nəbzlə diaqnostika və təbii üsullarla müalicə) mütəxəssisidir. Beynəlxalq PULSE ACADEMY - nin üzvü, İSR PHARMACEUTİCALS Beynəlxalq Şirkətin 2009-dan bəri Azərbaycan Respublikası üzrə rəsmi nümayəndəsi.

## Yaradıcılığı

Yazıları “Trud”, “İnşaatçı”, “Xalq”, Ağdamın “Lenin Yolu” qəzetlərində dərc olunmuş, oçerk və reportajları Ağdam Yerli Radio Verilişləri Redaksiyasında mütəmadi səsləndirilmişdir. Gündəlik çıxan “İki Sahil” qəzetində işlədiyi 4 il ərzində 2 mindən çox məqalələri dərc  olunmuşdur. 2001-ci ildən “Kirpi” Satira Yumor Jurnalında feiyeton şöbəsinin redaktorudur. 1983-cü ildən SSRİ Jurnalistlər İttifaqının, 1993-cü ildən isə Azərbaycan Jurnalistlər birliyinin üzvüdür. Həsənbəy Zərdabi adına Diplom (2003) və “Qızıl Qələm” Fəxri Media Mükafatı (1983, 2003) laureatıdır. Tikinti sahəsində Səmərələşdirici təkliflər müəllifidir. “Sevgi də bir dünyadır” – adlı sevgi şeirləri kitabının müəllifidir. “Qəzəllər” – müəllifin sayca ikinci kitabıdır. Sayca üçüncü - “Vətənimi sevə-sevə yaşadım” adlı kitabı çapa hazırdır. 

## Kitabları
* "Sevgi də bir dünyadır" (şeirlər) - “Elm və Təhsil” nəşriyyatı, 2007, 200 səh.
* "Qəzəllər" - “Elm və Təhsil” nəşriyyatı, 2017, 104 səh.  
* “Vətənimi sevə-sevə yaşadım”                                                                               

## Mükafatları
*  Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin "Həsən bəy Zərdabi" mükafatı (2003)
*  Qızıl qələm mükafatı (1983, 2003)

## Xarici keçidlər
*  Qəzəl şairlərin ən az müraciət etdiyi sahədir
*  Ustac.az Əjdər Əlizadə 
* Əjdər Əlizadə - "ƏSRİN MÖCÜZƏSİ" şeiri
ISO 3166-2:ID

**İSO 3166-2: ID**  Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı (İSO) tərəfindən dərc olunan İSO 3166 standartının bir hissəsi olan İndoneziya ISO 3166-2 üçün girişdir,hansı ki ISO 3166-1-də kodlanmış bütün ölkələrin əsas bölmələrinin (məsələn, əyalətlər və ya dövlətlər) adlarının kodlarını müəyyən edir.

İndoneziya üçün ISO 3166-2 kodları iki səviyyəli bölmə üçün müəyyən edilmişdir:
* 7 coğrafi vahid (əsas adalar və ya ada qrupları)
* 32 əyalət, 1 paytaxt rayonu və 1 xüsusi bölgə
Hər kod iki hissədən ibarətdir, defislə ayrılır. Birinci hissə ID, İndoneziyanın ISO 3166-1 alfa-2 kodudur. İkinci hissə iki hərfdir.

## Mövcud kodlar
İnzibati adlar ISO 3166 Təminat Agentliyi (ISO 3166 / MA) tərəfindən dərc olunan ISO 3166-2 standartında olduğu kimi verilmişdir.

### Coğrafi vahidlər

## Dəyişikliklər
Girişə aşağıdakı dəyişikliklər ISO 3166 / MA tərəfindən 1998-ci ildə ISO 3166-2-nin ilk nəşrindən bəri bülletenlərdə elan edildi. ISO 2013-cü ildə bülletenlər verməyi dayandırdı.

## Xarici linklər
* ISO Online Browsing Platform: ID
* Provinces of Indonesia, Statoids.com
Adrian (ad)

**Adrian** — ad.

* Adrian — 117–138-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş XIV Roma İmperatoru.
* Adrian Frutiger — şrift dizaynerlərindən biri.
* Adrian Minune
* Adrian Krişan
* Adrian Mattene
* I Adrian —
* II Adrian —
* IV Adrian —
* VI Adrian —
* Uqliçli Adrian —
* Poşexonyeli Adrian —
* Ondrusovlu Adrian —
* Nikomediyalı Adrian —

## Həmçinin bax
* Adriana
## İstinadlar
Anna Pavlova

* Anna Pavlova (balerina) — rus balerina. 
* Anna Pavlova (gimnast) — gimnast.

## Həmçinin bax
* Anna 
* Pavlova
Ağviran

* Ağviran — 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Vedi nahiyəsində kənd adı. Zəncirli kəndinin yaxınlığında yerləşir.
* Ağviran (Çaldıran) — 
* Ağvirani-kəbir —
Buxara Sovet Sosialist Respublikası

**Buxara Sovet Sosialist Respublikası** (qısaldılmış **Buxara SSR** və ya **BSSR** ) cəmi 40 gün ərzində mövcud olmuş bu  dövlət Buxara Xalq Sovet Respublikasının (BXSR) varisidir. Buxara respublikanın adının özündən qaynaqlandığı dövlətin paytaxtı və ən böyük şəhəri idi. Respublikanın qalan ən böyük şəhərləri Qarşı, Termez, Cərco, Kulob, Düşənbə və Şahrisabzdır.

## Ədəbiyyat
*Бухарская Народная Советская Республика // = Большая советская энциклопедия. — Москва: Советская энциклопедия, 1926—1990.
*Бухоро Халқ Совет Республикаси // = Национальная энциклопедия Узбекистана. — Ташкент, 2000—2005.
*Ишанов А. И. Бухарская Народная Советская Республика. Ташкент, 1969 (библ. с. 381-390)            
*Путь Бухары и Хивы к социализму (История Бухарской и Хорезмской народных советских республик), М., 1967
Dezappuentman adaları

**Dezappuentman adaları** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan adalar qrupu (Fransa Polineziyası). Arxipelaqın şimalında yerləşir. İnzibati baxımından Napuka kommunasına daxildir.

## Coğrafiya
Adalar qrupuna 3 atoll daxildir:

## Tarixi
Adalar qrupu 1665-ci ildə ingilis səyyahı Con Bayron tərəfindən kəşf edilir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adalarda 472 nəfər yaşayır. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti Kopra istehsalı, mirvari toplamaq və balıqçılıqdır.

## Mənbə
* A Journey to the Disappointment Islands
* History
Raevski adaları

**Raevski adaları** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan adalar qrupu (Fransa Polineziyası). 

## Coğrafiya
Adalar qrupuna 19 atoll daxildir:

## Tarixi
Taunake və Hiti adaları 1820-ci ildə rus səyyahı Faddey Bellinshauzen tərəfindən kəşf edilir. Adalar qrupu Fransa-Rusiya müharibəsi iştirakçısı olan general Nikolay Raevskinin şərəfinə adlandırılır. Cənubi Tepoto adası isə 1768-ci ildə Lui Antuan Bugenvil tərəfindən kəşf edilmişdir.

## Mənbə
* Raeffsky Islands Map
Alfonso de Lamartin

**Alfonso Mariye Lüiz de Prat de Lamartini** (; ) — Fransız şair, yazıçı, siyasətçi. Poetik düşüncələr toplusunun müəllifi.

## İstinadlar
Kazım Ələkbərov (general-polkovnik)

**Kazım Ələkbərov** — Rusiya Federasiyası Federal İcra Hakimiyyəti Xidmətinin Moskva şəhəri üzrə rəisi, 1-ci dərəcəli Dövlət Ədliyyə müşaviri, Federal İcra Hakimiyyətinin əməkçisi, hüqüq elmlər namizədi, general-polkovnik.

## Həyat və fəaliyyəti
Kazım Ələkbərov 21 noyabr 1960-cı ildə Qərbi Azərbaycanın Vedibasar mahalının Kiçik Vedi kəndində anadan olmuşdur. Uşaqlıq və məktəb illərini doğma kəndində keçirdikdən sonra 16 yaşında ikən Bakıya daha sonra isə Moskvaya yola düşür. Əvvəl hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra Patris Lulumba adına Xalqlar Dostluğu Universitetinin tarix fakültəsini, daha sonra isə Moskva Dövlət Hüqüq Akademiyasının hüqüq fakültəsini bitirir. Kazım Ələkbərov qısa zamanda Moskvanın bir çox rayonlarında Məhkəmə İcraçıların rəisi vəzifəsinə yüksəlir.

## İstinadlar
Faysal Rerras

**Faysal Rerras** (,  – *Feyṣəl Ğərras* ) — Belçikada doğulmuş Mərakeşli peşəkar futbolçu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Reymon-Puankare xəstəxanası

**Reymon Puankare xəstəxanası** () — Garches-də yerləşən qədim fransız xəstəxanası; hal-hazırda universitet-xəstəxana kompleksidir.

*Assistance publique – Hôpitaux de Paris*-in bir hissəsi və Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelines Universitetinin tədris xəstəxanasıdır.

1936-cı ildə yaradılmışdır.

## İstinadlar
Lohi qoyunu

**Lohi qoyunu** və ya Parkanni qoyunu — Pakistanın Cənubi Pəncab bölgəsində yetişən qısa quyruqlu bir qoyun cinsdir. Həm ət, həm də yun istehsalı üçün uyğun bir cins. Bədən rəngi ağ, qulaqları qumral və ya qəhvəyi olur. Pəncabda istehsal olunan qoyunların 40% Lohi qoyun.

## Xüsusiyyətlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həsənağa Əliyev

**Həsənağa Novruz oğlu Əliyev** () — fəxri neftçi, əməkdar həkim, tibb elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Həsənağa Novruz oğlu Əliyev 1923-cü ildə Bakı şəhəri Binə kəndində anadan olmuşdur. O 1941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinə daxil olmuş, 1946-cı ildə isə oranı müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
1941–1945-ci illər müharibəsi qələbə başa çatdıqdan sonra Azərbaycan neft sənayesi daha böyük sürətlə başa çatdıqdan sonra Azərbaycan neft sənayesi daha böyük sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır. Nefçilərə tibbi yardım, həmçinin onların ümumi və peşə xəstəliklərinin müalicə məsələsi gənc həkim Həsənağa Əliyevə həvalə edilir. Onun fəaliyyəti kiçik tibb məntəqəsindən başlayır. İş şəraitinin ağırlığı və özünəməxsus dəniz şəraitində işləyənlər arasında peşə və yolxucu xəstəliklərin həcmini günü-gündən artırırdı. SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyinin rəhbərliyi qarşısında nefçilər üçün xüsusi xəstəxana və poliklinkanın tikilməsi məsələsini qaldırır. Həsənağa Əliyevin əzmkarlığı və gərgin əməyi nəticəsində 1956-cı ildə 100 çarpaylıq xəstəxana və poliklinika-SSRİ-də nefçilər üçün ilk müalicə profilaktika müəssisəsi istifadəyə verilir.1973-cü ildən etibarən onun ixtira etdiyi maqnitoterapiya aparatı xəstəxana şəraitində müalicə üçün geniş tətbiq olunmaqdadır.

Ömrünün sonuna kimi Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasının Baş həkimi vəzifəsində çalışıb. 20 fevral 2000-cü il tarixində vəfat edib.

## Mükafatları
* "Şərəf nişanı" ordeni
* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (Azərbaycan SSR)
* Xalqlar Dostluğu ordeni
* Əməkdar həkim
* Fəxri Nefçi
* BMT-nın Təhlükəsizlik və Əmək Gigiyenası Komitəsinin üzvü
* "Yunesko" və Avro Birliyinin Beynəlxalq Kadrlar Akademiyasının professoru

## Haqqında
* "Yeni ideyalar sorağında" Günay qəzeti, 22 iyul, 1997
* "Жизинь на благо общества" " Ежедневнıe новости" qəzeti, 12 fevral, 199-cu il
* "İмперия доктора Алиева" Бакинский рабосий qəzeti

## İstinad
Ümumdünya Stomotoloqlar Günü

**Beynəlxalq Stomatoloq Günü** (İng. *International Day of dentist*) - hər il dünyada 9 fevral tarixində qeyd olunan diş həkimləri üçün qeyri-rəsmi peşə bayramıdır. Rusiyada və bir çox ölkələrdə 6 Martda başqa bir peşə bayramı - "Beynəlxalq Diş Həkimi Günü" qeyd olunur. Bu bayram 9 Fevral və 6 Mart tarixlərində qeyd olunmasına baxmayaraq qeyri-iş günü deyildir.
## Tarixi və qeyd edilməsi
### Beynəlxalq Stomatoloq Günü
Diş həkimliyinin ən qədim tibb sahələrindən biri olmasına baxmayaraq (Pakistanın Bəlucistan əyalətində qazıntılar eramızdan əvvəl VI - IV əsrlərdə yaşamış insanların qalıqlarını aşkar etdi, onların dişlərində diametri 1–3&nbsp;mm və dərinliyi 3,5&nbsp;mm-ə qədər olan mükəmməl dəliklər qazılmışdır), "Beynəlxalq Stomatoloq Günü " nisbətən gənc peşə bayramıdır.
"Beynəlxalq Stomatoloq  Günü" qeyd edilmə tarixi təsadüfən seçilməmişdir. Bayram Katolik Kilsəsi ibadət günü olan, paqanizmlər tərəfindən dəhşətli işgəncəyə məruz qaldıqdan sonra xristianlıqdan imtina edən xristian şəhidi  Müqəddəs İskəndəriyyəli Appoloniyanın ölüm günündə qeyd olunur. Müqəddəs qadın bütün əzablara dözmüş və 249-cu il fevralın 9-da əzab verənlərin tələblərini yerinə yetirməsə alovda yandırılaraq edam ediləcəyi ilə təhdid edildiyi zaman, özünü atəşə ataraq diri-diri yanmışdır. Müqəddəs Apolloniyanın atributları, əzabının təbiətinə görə, diş və ya kəlbətin idi. O vaxtdan bəri, bir inanc var ki: "Santa Apollonia!" ("Müqəddəs Apolloniya!")  deyilir və diş ağrısı geri çəkilir.
Rusiya Federasiyasında "Beynəlxalq Stomatoloq Günü" 9 Fevralda son bir neçə ildə qeyd olunur, lakin bu bayram hər il  getdikcə daha çox populyarlıq qazanır.
### Beynəlxalq Diş həkimi Günü
Bir çox ölkələrdə "Beynəlxalq Stomatoloq Günü" qeyd edilməsindən əlavə, hər il 6 martda başqa bir peşə bayramı - "Beynəlxalq Diş Həkimi Günü" (stomatoloq ilə diş həkimi arasındakı fərq, diş həkiminin orta təhsili, stomatoloqun isə ali tibb təhsili var) qeyd edilir.
Bu tarixin seçilməsinin səbəbi isə  6 Mart 1790-cı ildə Corc Vaşinqtonun şəxsi diş həkimi Con Qrinvud (John Greenwood) tərəfindən stomatoloji alət olan Borʼun ixtirasıdır. Bu stomatoloji alətin köməyi ilə Qrinvud tərəfindən Corc Vaşinqton  üçün dörd protez diş hazırlanıb.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Bu gün Beynəlxalq Stomatoloq Günüdür.
Tofiq Əsgərov

**Tofiq Nəzir oğlu Əsgərov**-  1935-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

## Həyatı
Tofiq  Nəzir oğlu Əsgərov 1935-ci ildə bakı şəhərinin Binə kəndində anadan olub. 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsi başlananda, ailəsi ilə birlikdə QazaxıstanınSemipalatinsk vilayətinin Iasmin rayonuna sürgün olunmuşdur. 1952-ci ildə Tofiq Əsgərov Tükmənistan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olur. 1958-ci ildə institutu bitirdikdən sonra, təyinat ilə Krasnovdsk şəhər xəstəxanasında həkim -cərrah kimi fəaliyyətə başlayır və həmin xəstəxananın baş həkimi vəzifəsində çalışır.
## Fəaliyyəti
Bakıya qayıtdıqdan sonra 1965-ci ildə o, biliyini daha da artırmaq üçün Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin klinik ordinaturasına daxil olmuşdur. 1967-ci ildə ordinaturanı bitirərək Azərbaycan respublikası xəstəxanasında cərrah-uroloq kimi işləməyə başlayır. Həmin ilin noyabr ayında Sankt-Peterburq şəhərində həkimlərin təkmilləçdirilməsi institutunun uroloji aspiranturasına daxil olmuşdur. Tofiq Əsgərov 1971-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək tibb elmləri namizədi  alimlik dərəcəsi adını alır. Dissertasi müdafiəsindən sonra Azərbaycan respublikası Uroloji xəstəxanasında akademik M.D.Cavadzadənin rəhbərliyi altında cərrah-uroloq vəzifəsində çalışmağa başlamışdır. 15O-dən çox elmi əsərləri vardır.
## Həmçinin bax
Mirməmməd Cavadzadə
## İstinadlar
Məhcər ədəbiyyatı

**Məhcər ədəbiyyatı** yaxud **Köç ədəbiyyatı** () — XIX əsrin sonları və XX əsrin əvvəllərində Amerikaya mühacirlərin ərəbcə ədəbi cərəyanı.

Cübran Xəlil Cübran, Nəsib Ərizə, Mixail Nüeymə, Əmin ər-Reyhani, Əbdülməsih Həddad, İliya Əbu Mazi və Rəşid Əyyub Şimali Amerikada məhcərin ən görkəmli nümayəndələri hesab olunurlar.

## Məşhur qəzet və jurnalları
Mühacir ərəblər Amerika qitəsində, xüsusilə Argentina, Braziliyada ərəb dilində qəzet, ədəbiyyat jurnalları çap edirdilər. Bundan əlavə onlar ərəb şairləri, yazıçıları bir araya yığaraq mühacir ərəblərin bir-biriləri ilə əlaqə yaratmasına şərait yaratmaq üçün ədəbiyyat klubları təsis etmişdilər. 250-dən çox çap olunan qəzet və jurnallar bir çox ədəbi şəxsiyyəti bir araya gətirmişdi. İlk qurulan ədəbiyyat klubu "Ər Rabiatul Qalamiyya" (Qələm cəmiyyəti) və çap olunan jurnal da eyni adlı jurnal olmuşdur. Klub 1920-ci ildə Xəlil Cübran Xəlilin başçılığı ilə qurulmuşdur. Üzvlərinin ölümündən sonra  1933-cü ildə  zəifləmiş cəmiyyəti Sao Pauloda Şükrüllah əl Cur tərəfindən yaradılmış Əl Usbətul Əndəlusiyyə cəmiyyəti əvəz etmişdi.

## İstinadlar
Əbdülməsih Həddad

**Əbdülməsih Həddad** (; ) — məhcərin yazıçısı və jurnalist.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Taiaro

**Taiaro** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası).

## Coğrafiya
Tuamotu arxipelaqının şimal-qərbində yerləşir. Taenqa atolundan 53&nbsp;km şimal-şərqdə, Rarakadan 42&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. Ən yaxın materik sahilindən (Cənubi Amerika) 6200&nbsp;km məsafədədir. Ada ovalvari formaya malikdir. Atollun sahəsi 6&nbsp;km²-dir. Maksimal hündürlüyü 5 metrdir.  Daxilində olan laqunun dərinliyi 15 – 20 m arasında dəyişir. Ümumi sahəsi isə 12&nbsp;km²-dir.

Ərazisində tropik iqlim hökm sürür. Tropik siklon və sunamilərin təsirinə məruz qalır.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Fakarava kommunasına daxildir.

## Tarixi
Taiaro ilk dəfə 1835-ci ildə kapitan Robert Fisro () tərəfindən kəşf edilir. Bununlada Tuamotu arxipelaqında avropalılar tərəfindən kəşf edilən son ada olur. 1839-ci ildə adanı amerika səyyahı Çarlz Vilksın ekspedisiyası tərfindən ziyarət edilir. O, adanı *«Kinq adası»* () olaraq adlandırır.

1972-ci ildə adanın sahibi U. Robinson onu təbiət qoruğu elan edir. 1977-ci ildə isə UNESCO tərəfindən biosfer qoruğu statusu alır.

Hazırda (29.07.2015) ada € 6 900 000 qiymətində satışa çıxarılıb.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada yaşayış yoxdur.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya 
## İstinadlar
Cəvahir İsgəndərova

**Cəvahir Allahverdi qızı İsgəndərova** () — Azərbaycanın teatr aktrisası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1954).

## Həyatı
Cəvahir İsgəndərova 3 mart 1914-cü ildə Tiflisdə anadan olub. O, Gənc Tamaşaçılar Teatrının yaradıcılarından olmuşdur. Bakıda qız məktəbində təhsil alan Cəvahir İsgəndərova kiçik yaşlarından dram dərnəyinin üzvü olmuşdur. 1927-ci ildə oynanılan Lətif Kərimlinin "Fırtına" əsərinin tamaşasında Anna rolunu ifa etmişdir. Elə həmin gündən onun karyerası Gənc Tamaşaçılar Teatrı ilə bağlı olmuşdur.

Azərbaycan SSR xalq artisti, aktyor Əliağa Ağayevin həyat yoldaşı olmuşdur.

Cəvahir İsgəndərova 4 oktyabr 2003-cü ildə Bakıda vəfat edib.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 27 fevral 1954

## İfa etdiyi əsas rollar

## İstinadlar
İsa Musayev

**İsa Həsən oğlu Musayev** () — Azərbaycan teatr aktyoru və rejissoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1960).

## Həyat və yaradıcılığı
İsa Musayev 27 noyabr (bəzi mənbələrə görə 25 dekabr) 1912-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. Yeddinci sinfi bitirdikdən sonra Naxçıvan Pedaqoji Texnikumuna daxil olmuş, lakin 1927-ci ildə təhsilini yarımçıq qoyaraq Bakıya gəlmiş, burada Mirzə Fətəli Axundov adına Bakı Teatr Məktəbində təhsil almışdır. Təhsilini bitirdikdən sonra yenidən Naxçıvana qayıtmış və teatrda aktyorluq fəaliyyətinə başlamışdır.

İsa Musayev teatrda ilk dəfə Səməd Mövləvinin rejissorluğu ilə hazırlanmış "Sabirin məhkəməsi" pyesində Sabir obrazını yaratmışdır. 1930–1940 və 1943–1976-cı illərdə Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrının aparıcı aktyorlarından olmuşdur. O, 1940–1943-cü illərdə təyinatla Abbasqulu ağa Bakıxanov adına Quba Dövlət Dram Teatrında aktyor və rejissor işləmişdir.

İsa Musayev 1942-ci ildən ÜİK(b)P üzvü olmuş, 1943-cü ildən Naxçıvan MSSR Nazirlər Soveti yanında İncəsənət İşləri İdarəsinin rəisi işləmişdir. Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Peşəkar aktyorluq fəaliyyəti dövründə dramatik, faciə, həm də komediya rollarının ifaçısı kimi tanınan İsa Musayev 8 fevral 1976-cı ildə Naxçıvanda vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 24 may 1960
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943
* "Naxçıvan MSSR əməkdar artisti" fəxri adı
* "Şərəf nişanı" ordeni

## İfa etdiyi əsas rollar

* "Hacı Qara", Mirzə Fətəli Axundov — *Hacı Qara
* "[[Hekayəti Müsyö Jordan Həkimi-Nəbatat və Dərviş Məstəli Şah Cadükuni Məşhur|Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah]]", Mirzə Fətəli Axundov — *Məstəli şah
* "Müsibəti-Fəxrəddin", Nəcəf bəy Vəzirov — *Fəxrəddin
* "[[Pəri cadu]]", [[Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev]] — *Qurban
* "Nadir şah", Nəriman Nərimanov — *Nadir şah
* "[[Ölülər (pyes)|Ölülər]]", [[Cəlil Məmmədquluzadə]] — *İsgəndər
* "Eşq və intiqam", Süleyman Sani Axundov — *Çingiz* və *Əlimərdan
* "Fitnə", [[Abdulla Şaiq]] — *Bəhram şah
* "Vətən", Abdulla Şaiq — *Bilici baba
* "[[Sevil (pyes)|Sevil]]", [[Cəfər Cabbarlı]] — *Balaş
* "Od gəlini", Cəfər Cabbarlı — *Elxan
* "Aydın", Cəfər Cabbarlı — *Aydın
* "Oqtay Eloğlu", Cəfər Cabbarlı — *Oqtay
* "[[Şeyx Sənan (dram)|Şeyx Sənan]]", [[Hüseyn Cavid]] — *Şeyx Sənan
* "Səyavuş", Hüseyn Cavid — *Səyavuş
* "[[Vaqif (dram)|Vaqif]]", [[Səməd Vurğun]] — *Vaqif
* "Xosrov və Şirin", Səməd Vurğun — *Fərhad
* "Qatır Məmməd", [[Zeynal Xəlil]] — *Qatır Məmməd
* "Atayevlər ailəsi", İlyas Əfəndiyev — *Xostov Atayev
* "Həyat", [[Mirzə İbrahimov]] — *Süleyman
* "Çiçəkli dağ", Məmmədhüseyn Təhmasib — *Həkim
* "Yağışdan sonra", [[Bəxtiyar Vahabzadə]] — *Qədim bəy

## İstinadlar
Avqust qiyamı (Gürcüstan)

**Avqust qiyamı** () — Gürcüstan Demokratik Respublikasının Qızıl Ordu tərəfindən işğal edilməsindən sonra, ölkədəki ant-sovet rejiminə qarşı 1924-cü ilin 28 avqust — 5 sentyabr aralığında baş tutmuş qiyam. Hadisələr nəticəsində Kakutsa Çolokaşvili və Mixeil Cavaxişvili rəhbərliyi altında bolşeviklərə qarşı döyüşən gürcü birlikləri bir həftə ərzində məğlub olmuş və döyüşlər zamanı azı 3.500 nəfərə yaxın qiyamçı öldürülmüşdür. SSRİ xüsusi xidmət orqanlarının axtarışlarından sonra qiyamın təşkil olunmasında və iştirakda günahlandırılan daha 10 min nəfərə yaxın şəxs edam edilmişdir.

## Arxa plan

## Hazırlıq

## Reaksiya

## Nəticə

## Qiymətləndirilməsi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* ვალერი ბენიძე (Valeri Benidze) (1991), 1924 წლის აჯანყება საქართველოში (*1924 Uprising in Georgia*). Tbilisi: სამშობლო ("Samshoblo") (in Georgian)
* ლევან ზ. ურუშაძე (Levan Z. Urushadze) (2006), ქაიხოსრო (ქაქუცა) ჩოლოყაშვილის ბიოგრაფიისათვის (*For the biography of Kaikhosro (Kakutsa) Cholokashvili*).- "ამირანი" ("Amirani"), XIV–XV, მონრეალი-თბილისი (Montreal-Tbilisi), pages 147–166,  (in Georgian, English summary).
* Ariel Cohen (1998), *Russian Imperialism: Development and Crisis*. Praeger/Greenwood, .
* Raymond Duguet (1927), *Moscou et la Géorgie martyre. Préface de C. B. Stokes.* Paris: Tallandier.
* 
* Amy W. Knight (1993), *Beria: Stalin's First Lieutenant*, Princeton University Press, Princeton, New Jersey, .
* David Marshall Lang (1962). *A Modern History of Georgia*, London: Weidenfeld and Nicolson.
* 
* Ghia Nodia, Álvaro Pinto Scholtbach, coordinators-editors (2006), *The Political Landscape of Georgia*. Eburon Delft, .
* Roger William Pethybridge (1990), *One Step Backwards, Two Steps Forward: Soviet Society and Politics in the New Economic Policy*, Oxford University Press, .
* Rudolph J. Rummel (1990), *Lethal Politics: Soviet Genocide and Mass Murder Since 1917*. Transaction Publishers, .
* Boris Souvarine (2005), *Stalin: A Critical Survey of Bolshevism*, Kessinger Publishing, .
* Ronald Grigor Suny (1994), *The Making of the Georgian Nation: 2nd edition*, Indiana University Press, .
* Akaki Surguladze, Paata Surguladze (1991), საქართველოს ისტორია, 1783–1990 (*History of Georgia, 1783–1990*), Tbilisi: Meroni. (in Georgian)
*
2019 UEFA Millətlər Liqası finalı

**2019 UEFA Millətlər Liqası finalı** — UEFA Millətlər Liqası turnirinin 2018–19-cu il mövsümünün final mərhələsinin son matçıdır. Bu final matçı UEFA-ya üzv ölkələrin kişilərdən ibarət yığma komandalarını əhatə edən beynəlxalq futbol turnirinin ilk final matçıdır. Matç 9 iyun 2019-cu ildə Porto şəhərindəki Draqao stadionunda oynandı.

Oyunda Portuqaliya Niderland millisinə 1–0 hesabıyla qalib gələrək turnirin ilk qalibi oldu.

## Məkan
Final Portuqaliyanın ikinci ən böyük şəhəri olan Portodakı Draqao stadionunda oynandı. Stadion həm də "Porto" klubunun doğma məkanıdır.

## Arxa plan
Matçdan öncə FİFA Dünya Reytinqində Portuqaliya 7-ci, Niderland isə 16-cı yerdə dururdu.

Niderland A diviziyasının 1-ci, Portuqaliya isə 3-cü qrupunda mübarizə aparmışdı. 1-ci qrup turnirdəki ən çətin qrup hesab olunurdu. Bu qrupda Niderland son dünya çempionu Fransa millisini üstələyərək finallarda iştirak etmək hüququ qazandı.

## Finala gedən yol

*Qeyd: E–ev, S–səfər oyunu*

## Matç

### Hakimlər
7 iyun 2019-cu ildə UEFA finalı idarə edəcək hakimlər briqadasının tərkibini açıqlayıb. Oyunu İspaniyalı hakimlər briqadası idarə edib. Matçın baş hakimi Alberto Undiano Malenko oldu. Ona idarəetmədə Roberto Alonso Fernandez və Xuan Yuste Ximenes kömək etdi. Dördüncü hakim rolunu isə Antonio Mateu Laos oynadı. Alexandro Xose Hernandez isə video köməkçi hakim vəzifəsini icra etdi.

### Xülasə
Matçın ilk hissəsi sürətli hücumlar və qol şanslarının sayı baxımdan kasad keçdi. Niderland topa sahib olmada üstün tərəf olsa da Portuqaliya millisinin müdafiəsinə yaxınlaşa və zərbə endirə bilmirdi.

Birinci hissədə Portuqaliyanın əsas vuran ayağı Bruno Fernandes idi. 12-ci dəqiqədə Bruno Fernandes uzaqdan qapını yoxlasa da top Silesenin üstünə gəldi. 18 dəqiqə sonra yenə Bruno Fernandes cərimə meydançası kənarından zərbə vurdu. Bu dəfəki zərbəsi daha effektiv idi, lakin qapıçı Silesen güclə də olsa topu dəf etdi. 38-ci dəqiqədə bir daha qapını yoxlayan Fernandesin zərbəsi qapının azca üstündən keçdi. Beləcə, ilk hissə qolsuz heç-heçəylə yekunlaşdı.

İkinci hissə də eyni ssenari üzrə irəllədi. 57-ci dəqiqədə Niderland millisi əks-hücuma çıxsa da hesabı aça bilmədi. 3 dəqiqə sonra portuqallar gözəl kombinasiya qurdular. Bernardo Silvanın mərkəzə doğru pasını Qonçalo Quedeş qolla tamamladı.

Qoldan sonra Niderlandlılar hücumlarının kəsərini artırdılar. 65-ci dəqiqədə başla vurulan zərbə Rui Patrisioda qaldı. 82-ci dəqiqədə van de Bek qol şansını dəyərləndirə bilmədi. Matçın qalan dəqiqələrində başqa qol olmadı və beləliklə Portuqaliya UEFA Millətlər Liqasının ilk qalibi oldu.

### Detallar




### Statistika

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
* Final matçının qısa video-xülasəsi

## Həmçinin bax
Dağdağan (dəqiqləşdirmə)

* Dağdağan — çətənəkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
* Dağdağan (Xocalı) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Dağdağan aşırımı — Şahbuz rayonu ərazisində, Naxçıvançayın sol qolu Zərnətünçayın mənbə hissəsində aşırım.
* Dağdağan (Heris) —
B (dəqiqləşdirmə)

* B — Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasında 2-ci hərf. 
* B-3V yağı — sintetik yağ. 
* B-ağac — ağacşəkilli struktur. 
* B12 vitamini — Sianokobolamin.

## Həmçinin bax
* BF5 
* BFV
Babaylı

* Babaylı (Zəngilan) — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Babaylı (Kəleybər) — İranda kənd.
Balaban (dəqiqləşdirmə)

* **[[Balaban]]** — Azərbaycanın qədim xalq musiqi alətidir.
* Balaban (tayfa)
* Balaban (film, 1987) — qısametrajlı sənədli film.
* Balaban (Xoy) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Balaban (Piranşəhr) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Bağça

* Bağça (Bukan) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 
* Bağça (Behi-yi Feyzullah Bəyi) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bükan şəhristanı, Behi-yi Feyzullah Bəyi dehistanı ərazisinə daxil olan kənd. 
* Bağça (Mahnişan)
Biql (dəqiqləşdirmə)

* Biql boğazı — Çili ilə Argentinada boğaz.
* Biql gəmisi — Krallıq donanması gəmisi. 
* Biql (it cinsi) — ov itləri cinsi.
Blok

* Blok (mexanika) — oxa nəzərən fırlana bilən çarx.
* Blok (döyüş sənəti) — 
* Blok (geoloji termin) — 
* Blok başlığı — 
* Blok strukturu — 
* Blok şifri —
Borisovka

* Borisovka (Sisian) — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Sisyan rayonunda kənd.
* Borisovka (Şaran) — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. 
* Borisovka (Avurğazı)
Fakarava

**Fakarava** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası).

## Coğrafiya
Düzbucaqlı formaya malikdir. Atollun sahəsi 16&nbsp;km²-dir. Uzunluğu 60&nbsp;km, eni 25&nbsp;km-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Laqunun uzunluğu 56&nbsp;km, eni 20&nbsp;km-dir.

## Tarixi
Taiaro ilk dəfə 1820-ci ildə rus səyyahı Faddey Bellinshauzen tərəfindən kəşf edilir. O, adanı Vitqenşteyn şərəfinə adlandırır. Adada ilk katolik kilsə 1850-ci ildə meydana gəlir. XIX əsrdə adada Tuamotunun bir çox inzibati binaları yerləşirdi.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Fakarava, Aratika, Kauehi, Niau, Rapaka, Taiaro Toau atolları birlikdə Fakarava kommunasını əmələ gətirir. O da Tuatomu-Qambe inzibati bölgüsünə daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 855 nəfər yaşayır. *Rotoava* əsas yaşayış məntəqəsidir. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti mirvari toplamaq və balıqçılıqdır. Turizm son zamanlar inkişaf etdirilir.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Lockheed Martin RQ-170 Sentinel

**Lockheed Martin RQ-170 Sentinel**, Lockheed Martin şirkəti tərəfindən istehsal olunan ABŞ mənşəli və Amerika Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən istifadə olunan PUA. 5 dekabr 2011-ci ildə İran üzərində kəşfiyyat aparmağa çalışan zaman bir ədədi İran İslam Respublikasının Silahlı Qüvvələri tərəfindən xüsusi üsul ilə ələ keçirilmiş və sonralar İran tərəfi bu texnikanın xüsusiyyətləri əsasında Shahed 171 Simorgh adı verdiyi kopyasını istehsal etmişdir.
Kauehi

**Kauehi** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Atoll Fakaravadan 40 km şimal-şərqdə, Rarakadan isə 18 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Coğrafiya
Səthi hamardır. Atollun sahəsi 15 km²-dir. Uzunluğu 23 km, eni 17 km-dir. Daxilində böyük laqun vardır. Laqun okean suları ilə birləşir.

## Tarixi
Taiaro ilk dəfə 1835-ci ildə kəşf edilir. Bununla belə mirvari toplayanlar onun varlığından hələ çoxdan xəbərdar idi. Əvvəllər adanı Vinsent adlandırırdılar.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Fakarava kommunasına daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 552 nəfər yaşayır. *Tearavero * əsas yaşayış məntəqəsidir. Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti mirvari toplamaq və balıqçılıqdır. Adada eniş-uçuş zolağı vardır.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Bərdərəşan

*Bərdərəşan (Bükan) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bükan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 
*Bərdərəşan (Piranşəhr) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 
*Bərdərəşan (Soyuqbulaq) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Carabad

*Carabad (Mərgavar) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı, Mərgavar dehistanı ərazisinə daxil olan kənd. 
*Carabad (Urmiya) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Cəbrayıl Hüseynov

* Cəbrayıl Hüseynov (kimyaçı)
* Cəbrayıl Hüseynov (aqronom)

## Həmçinin bax
* Cəbrayıl (ad)
* Hüseynov
Cəlil Xəlilov

* Cəlil Xəlilov (paleontoloq)
* Cəlil Xəlilov (polkovnik)
* Cəlil Xəlilov (tərcüməçi)

## Həmçinin bax
* Cəlil
* Xəlilov
Umm-ən-Namil adası

** Umm-ən-Namil adası** () — Küveytə məxsus olan 9 adadan biri. Adanın sahəsi 0,569 km²-dir. Materik sahilindən 600 metr aralıda, Küveyt körfəzində  yerləşir. Sahəsinə görə Bubiyan, Faylaka, Varba və Maskan adalarından sonra beşincidir. Burada müxtəlif növ dəniz canlıları, yengəclər, krevetlər yayıəlmışdır. Bir çox dəniz quşları burada yuva qurur. Adanın şimal-şərqində mayak vardır. Metal bünövrə üzərində olan mayakın hündürlüyü 16 metrdir. Fənər özü 17 metr yüksəklikdə yerləşir. Mayak günəş panelləri ilə təmin edilmişdir. Hər 10 saniyədən bir fənərdən ağ rəngli işıq gəlir. Mayak Küveyt körfəzinin qərb hissəsindən Əl Cəhra limanına keçidi təmin edir.
## İstinadlar
Əlvida, Şmidt!

**Əlvida, Şmidt!** — Rejissor Əli-Səttar Quliyev tərəfindən 2019-cı ildə çəkilən Azərbaycan tammetrajlı tragikomediya janrlı filmi.

## Haqqında
Mədəniyyət Nazirliyinin sifarişi ilə “Mozalan” studiyasında tragikomediya janrında çəkilən film etnik almanların Azərbaycana köçürülməsinin 200 illiyinə həsr olunub.

## Məzmun
## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
***Ssenari müəllifi :** Rüstəm Babazadə
***Quruluşçu rejissor :** Əli-Səttar Quliyev
***Quruluşçu operator :** Nadir Mehdiyev
***Quruluşçu rəssam :** Əziz Məmmədov
***Rejissor :** Akif Rüstəmov
***Səs rejissoru :** – Seymur Əliyev
***Səs operatoru:** Sergey Netrunenko
***Rəssam:** Arif Niftiyev
***Qrim rəssamı:** İradə Gülbabayeva
***Montaj rejissoru:** Elşad Rəhimov
***İkinci operator:** Nurlan Ələkbərov
***Xətt prodüseri:** Arif Səfərov
***Trailer rejissoru:**Rüfət Kərimzadə
***Dizayner:** Pərviz Babayev, Gözəl Əliyeva
***Geyim rəssamı:** Aygün Maxmudova
***Rejissor köməkçisi:** Xədicə Qarayeva
***Döyüş səhnələrinin qurluşu:** Murad Abdullayev
***İnzibatçılar:** Fəhri Kərimoğlu, Allahverdi Cahangirov, Orxan Həsənəlizadə
***Grafist:** Ülvi Babayev
***Soundtrek:** Roman Şulqa
***Fotoqraf:** Səməd Ağayev
***Bədii rəhbər:** Lalə Kazımova
***Redaktor:** İlqar Fəhmi
*** Maliyyə meneceri:** Sevda Həsənova
***Co-prodüser:** Cəfər Axundzadə
***İçraçı prodüser :** Tərlan Babayev
***Prodüser :** Əli-Səttar Quliyev

### Rollarda
*Azər Aydəmir – Emil Şmidt (aşpaz)
*Rasim Cəfər — Rasim (taksi şoferi)
*Mariam Kitia– Nana (fotoqraf)
*Əlixan Rəcəbov – Tərlan (müdir)
*Günel Məmmədova – Emil Şmidtin həyat yoldaşı (tərcüməçi)
*Qurban İsmayılov – Famil dayı
*Rasim Balayev – Polis mayoru
*Rafiq Əliyev – Həkim
*Yeganə Hüseynli —  Emil Şmidtin xanımı
*Kamilla Quliyeva — Emil Şmidtin qızı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Əlvida, Şmidt!" — Tam Film (2019)
* Əlvida, Şmidt! – 26 sentyabrdan kinoteatrlarda! (Treyler)
* Əlvida, Şmidt! filminin qala gecəsi. 26 sentabr kinoteatrlarda
* "Əlvida Şmidt!" — Teaser
* http://medeniyyet.az/page/news/45941/Elvida--Smidt.html
* https://axsam.az/?name=xeber&news_id=102606
Çando (Vando)

**Çando** və ya **Çan adası** () — Koreya boğazında, Koreya yarımadası sahillərində yerləşən, Cənubi Koreya aid olan ada. Kvando adasının qərb sahillərinə yaxın ərazidə yerləşir. İki ada piyada körpüsü vastəsi ilə birləşir. Tarixi park 828–851-ci illərdə mövcud olmuş "dəniz hökmdarı" Çan Boqoya həsr edilmişdir. İnzibati baxımıəndan Vando vilayətinə daxildir.


Chunghaejin 01.jpg|Kvando adasından Çandoya açılan mənzərə.
Jangdo bridge.jpg|Çando körpüsü
Chunghaejin 02.jpg|Tarixi parkın maketi.


## Həmçinin bax
* Dənizlər imperatoru (teleserial, 2004)

## Qeydlər
Shahed 171 Simorgh

Shahed 171 Simorgh (Azərbaycan dili: “Simurq quşu” və ya “Zümrüd quşu”; bəzən **S-171**), Shahed Aviasiya Şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş olan, İranın reaktiv təyyarələrə dəstək məqsədilə istifadə etdiyi **“uçan qanad”** (**Flying wing**) dizayınına malik olan PUA-sıdır.

İran tərəfindən ələ keçirilmiş Lockheed Martin RQ-170 Sentinel Pilotsuz uçuş aparatının tam ölçülü kopyasıdır. Shahed 171 Simorgh Pilotsuz uçuş aparatı RQ-170 aparatına əsaslanan, İranın uçan qanadlı pilotsuz uçuş aparatlarından biri və Saegheh ilə birlikdə, istifadə edilən və eyni zamanda onunla tez-tez qarışıq salınan, Saegheh pilotsuz uçuş aparatının daha kiçik versiyasıdır. İlk uçuşunu 2014-cü ildə həyata keçirmişdir. Hal-hazırda İran Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən istifadə edilir.

## Dizayn

Simurq pilotsuz uçuş aparatının, eniş çarxlarına və şinlərə qədər olan hissəsi Lockheed Martin RQ-170 Sentinelin dəqiq bir nüsxəsidir. Əsasən fiberglas (şüşə lif) materialından istifadə edilərək istehsal olunduğu görünür. Bir tədqiqatçı iddia edir ki, çəkisi, mühərriki və dözümlülüyü RQ-170-dən zəifdir.

İran aparatın döyüş sursatları ilə silahlandırıla biləcəyini iddia etməsi Qərb analitikləri tərəfindən mübahisələrə səbəb olmuşdur.

## Statusu

2014-cü ildə Simurq “ucuz saxta” adlandırılmış və İranın yaydığı fotolar “xam örnəklər” hesab edilmişdir. Müstəqil analitiklər, məsələn, uçan qanad dizaynı üçün uçuşa nəzarət sisteminin çox tələbkar olduğuna işarə edərək Saegheh-ə ciddi şübhə etdiklərini ifadə etmişdirlər.

2014-cü ildəki məlumata görə ikisi istehsal mərhələsində idi. 2014-cü ildə İran tərəfi bildirmişdir ki, 2015-ci ilin mart ayına qədər dörd ədədi xidmətə qəbul ediləcək.

PUA ilk dəfə 2015-ci ilin may ayında görülmüşdür və 2016-cı ilin oktyabr ayında İranın dövlət televiziyasında aparatın uçuş kadrları göstərilmişdir. Ceynin (Jane) təhlili PUA-nı Kaşan Hərbi Hava Bazasına yerləşdirmişdir.

Simurqun faktiki olaraq hər hansısa bir əməliyyat zamanı istifadə edilməsi məlum deyil və ola bilər ki, 2018-ci ildən sonra layihəyə son verilmişdir.

Bəzi mənbələr bir ədəd Shahed 171-in 2018-ci ilin fevral ayında baş vermiş olan İsrail-Suriya münaqişəsi zamanı vurulmuş ola biləcəyini bildirirlər, lakin vurulmuş PUA, ehtimal ki, ona çox oxşar olan Saegheh olmuşdur.

## İstifadəçilər

;

* İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Hava Qüvvələri

## İstinadlar
Hərbi kəşfiyyat

**Hərbi kəşfiyyat** — hərbi əməliyyatlar zamanı bir ərazidəki təbii xüsusiyyətlər və düşmən haqqında məlumat əldə etmək üçün həyata keçirilən fəaliyyət.  

Hərbi kəşfiyyat nümunələrinə piyada əsgərlər, hərbi gəmilər və ya sualtı qayıqlar, pilotlu və ya pilotsuz uçuş aparatları və süni peyklər tərəfindən həyata keçirilmiş olan patrullar və ya gizli müşahidə nöqtələrinin qurulması daxildir.

Casusluq əsasən hərbi kəşfiyyat sayılmır, çünki bu iş əsas qüvvələrin qabağında işləyən hərbi təyinatlı xüsusi qüvvələr tərəfindən həyata keçirilir. Cəsuslar düşmən mövqelərinin arxasında mübarizə aparırlar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Halsall, Christine, *Women of Intelligence: Winning the Second World War with Air Photos*, The History Press, 2012. .
Dizac

* Dizac (Üskü)
* Dizac (Məlikan)
* Dizac (Germi)
* Dizac-i Büzürg (Nəqədə)
* Dizac-i Dövl (Urmiya)
* Dizac-i Fəthi (Urmiya)
* Dizac-i Herik (Xoy)
* Dizac-i Hətəmxan (Çaypara)
* Dizac-i Nəqalə (Urmiya)
* Dizac-i Rəhimpur (Urmiya)
* Dizac-i Təkyə (Urmiya)
* Dizac-i Ələnd (Xoy)
* Dizac-i Leylixani (Təbriz)
* Dizac-i Ağahəsən (Azərşəhr)
* Dizac-i Həsənbəy (Əcəbşir)
* Dizac-i Qurban (Mərənd)
* Dizac-i Mirhumay (Sərab)
* Dizac-i Rzaqulubəy (Həştrud)
* Dizac-i Səfid (Sərab)
* Dizac-i Şur (Sərab)
* Dizac (Miyanə)
* Dizac Əzim (Sərab)
* Dizacabad (Zəncan)
* Dizac Səfərəli (Vərziqan)
* Dizac Xəlil (Şəbüstər)
* Dizachüseynbəy (Mərənd)
* Aşağı Dizac (Mərənd)
Dibək

*Dibək (Xoy) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 
*Dibək (Maku) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.