open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yaşıl palıd yarpaqbükəni

**Yaşıl palıd yarpaqbükəni** ()-Buğumayaqlılar tipinin Pulcuqluqanadlılar dəstəsinin Yarpaqbükənlər fəsiləsinə aid olan növ

## Xarici quruluşu
Yarpaqbükənlər (Tortricidae) fəsiləsinə daxil olan kiçik olçülü kəpənəkdir.  
***İmaqo***: 
T.viridana yetkin fərdlərinin qanadlarının açıq vəziyyətdə ölçüsü 18–23&nbsp;mm-dir. Ön qanadları bulanıq-yaşıl, arxa qanadları qəhvəyi-boz və ya bozumtul rəngdə olub üzəri ağımtıl saçaqlıdır. ***Pup***: 
Pupları tünd-boz rəngli, ölçüsü 9–10&nbsp;mm-dir.
***Tırtıl***: 
Tırtıllar kiçik yaşlarında boz rəngli, böyük yaşlara keçdikcə bozumtul-yaşıl rəngdə olur. Böyük yaşlı tırtıllar 15–19&nbsp;mm uzunluqda olub, bədəni çox uzun tükcüklərə malik çoxsaylı qəhvəyi ziyillərlə örtülmüşdür.. Tırtıllar təbiətdə mart-aprelin əvvəllərində, tumurcuqların oyanması ilə bir vaxtda görünür.
***Yumurta*** 
Yumurtalarının diametri 0,7&nbsp;mm, forması daha çox dəyirmidir, dorzo-ventral tərəfdən yastılaşmışdır. Yumurtaları yeni qoyulduqda parlaq-sarı, sonradan açıq-qəhvəyi olur.. T.viridana yumurta mərhələsində qış diapauzası keçirir.

## Həyat tərzi
T.viridana – işıq və isti sevən növdür. Onun ilk ocaqları əsasən açıq sahələrdə bitən tək ağaclarda, parklarda, qoruyucu meşə zolaqlarındakı cavan bitkilərdə yaranır. Zərər vermə həddinin yüksək olduğu ərazilər xüsusən magistral yol kənarı yaxın  ərazilərdir. 
T.viridana adətən bitkilərin yeni açilmış uc yarpaqlarını bükərək onlarla qidalanır. Tırtılların inkişafı 20-35 gün çəkir. Bu müddətdə tırtıllar 5 yaş dövrü keçirirlər. Aprelin axırı mayın əvvəlində yarpaqların uc hissəsini qatlayıb torla yapışdırmaqla onun içərisində puplaşırlar. Pupun inkişafı 10-12 gün çəkir. Yetkin fərdlərin uçuşu mayın 1-ci ongünlüyündən başlayır. Kütləvi uçuş 10-15 maya təsadüf edir. 
Yetkin fərdlər iyunun axırlarına qədər üçürlar. Hər bir dişi fərd qida bitkisi üzərinə 90-120-dək yumurta qoyur. Yumurtaları yarpaq və ya gövdənin hamar olmayan səthlərinə biri-digərinin üzərində olmaqla 2-2 topa şəklində qoyur.  İldə 1 nəsil verir. 
***Parazitoidləri***:
Azərbaycanın şərqində T.viridana-nın təbiətdə 38 növ parazitoid yoluxdurur, bunlar Hymenoptera və Diptera (Tachinidae) nümayəndələridir. Parazi¬toid¬lər arasında Ichneumonidae (8 növ), Eulophidae (8) və Braconidae (11) növləri üstünlük təşkil edir.

## Yayılması
Albaniya, Almaniya, Avstraliya,  Belçika, Bosniya və Herseqovina, Britaniya, Bolqarıstan, Çexiya, Danimarka, Estoniya, Gürcüstan, Finlandiya, Fransa, Yunanıstan, İran, İrak, İrlandiya, İspaniya, İsveç, İsveçrə, İtaliya, Latviya, Litva, Moldova, Hollandiya, Norveç, Polşa, Portuqaliya, Rumıniya, Rusiya, Slovakiya, Türkiyə, Ukrayna, Azərbaycanda yayılıb.
Yaşıl palıd yarpaqbükəninin Azərbaycanın cənub-şərqində 8 cinsə aid 13 növ bitki (Quercus sp., Quercus castaneifolia, Tilia sp., Zelkova carpinifolia, Mespilus sp., Ulmus suberosa, Parrotia persica, Cydonia Mil., Crataegus sp., Caprinus caucasica, Populus hyrcana, Alnus barbata, Rumex confertus) ilə trofik əlaqələrinin olduğu təsdiq edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Matteuccia struthiopteris

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 40-130 sm olan, yeraltı zoğları yaxşı inkişaf etmiş iri bitkidir. Artıb törəyən yarpaqları artmayanlardan qısadır, novşəkilli qalın saplaqlıdır, lələkvari, xətvari sıx seqmentlidir,qonurdur. Artmayan yarpaqları yaşıldır, ayası enli, ikiqat-lələkvari-bölünmüşdür; birinci sıranın seqmentləri xətvari-neştərvaridir, sivriləşmişdir, ikinci sıranın seqmentləri oturaqdır, tamkənarlıdır, çəpinə əyilmişdir və 30 cütə yaxındır. Saplağı şırımlı-qanadlıdır. Sorusları dəyirmidir. Çoxillikdir. Avqust-sentyabr aylarında sporlayır.

## Azərbaycanda yayılması
BQ qərb, BQ şərq, Lənk. oval. Ovalıqdan, yüksək dağ qurşağına qədər.

## Yaşayış mühüti
Rütubətli qaranlıq meşələrdə rasr gəlinir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Kökümsovları xalq təbabətində qurdqovucu vasitə kimi istifadə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şimal sümürgəsi

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik kiçik bitkidir. Kökümsovu qısadır. Yarpaqları qalın dərilidir, çılpaqdır, uzun saplaqda rozetlə birgə kökümsovlardan çıxır. Yarpaqların saplağı nazikdir, şırımlıdır. Yarpaqlar saplağın orta hissəsindən yuxarıda 2-5 ədəd xətvari-dartıllmış saplaqcıq üzərində olan seqmentlərə bölünmüşdür; seqmentlər
sivriləşmiş, tamkənarlı və yaxud uc hissədə ensiz dilimli olub, çəngəlvaridir. Sorusları yarpaqların aşağı tərəfinin bütünlüklə örtür; örtükləri tamkənarlıdır; sporlar qonur rənglidir, oval-böyrəkşəkillidir. İyul-avqust aylarında sporlayır.

## Azərbaycanda yayılması
BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəzi, Nax. dağ., Lənk. dağ. Aşağı dağ qurşağından subalp qurşağına qədər.

## Yaşayış mühiti
Meşəli və meşəsiz rayonlarda, qayaların yarıq yerlərində, daşlı yerlərdə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çoxməqsədli qırıcı

thumb|273x273px|Su-35S, Su-34 və T-50 çoxməqsədli qırıcıları birlikdə
**Çoxməqsədli qırıcı** — müharibə zamanı fərqli məqsədlər üçün istifadə edilən döyüş təyyarələri. 

Bu cür qırıcılar havadan kəşfiyyat, hava sahəsinə nəzarət və radioelektron mübarizə, bombardman, yaxın hava dəstəyi kimi tapşırıqları yerinə yetirirlər.

[thumb|[Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin tərkibində olan Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə  məxsus olan bir çox funksiyalı General Dynamics F-16 Fighting Falcon təyyarəsi]]

## Nümunələr
[thumb|[Lockheed Martin F-35 Lightning II]]
[thumb|[Suxoy Su-30]]
[thumb|[Panavia Tornado]]

## Həmçinin bax
* MiQ-21
* Bombardmançı
* F-35

## İstinadlar
Klapa

**Klapa** () — Xorvatiyanın Dalmaçiya vilayətində ənənəvi a kapella oxuma forması. 2012-ci ildə klapa YUNESKO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısına salınıb.

## Haqqında
*"Klapa"* sözü *"dostlar dəstəsi"* kimi tərcümə olunur və onun kökləri sahilboyu kilsə oxumasına gedib çıxır. Ənənəvi klapa oxuması kilsə mərasimləri və sadə insanların gündəlik həyatı ilə bağlı olaraq, xorun köməyilə insanların daxili tələbatlarından yaranan ünsiyyətini səciyyələndirir. Adətən, bayram şəraitində kişilərdən ibarət heyət çıxış edir.

Klapa mahnılarında bayram, sevgi, şərab, vətən və dəniz kimi mövzular daha əsasdır. Bu istiqamətin əsas elementləri harmoniya və ahəngdarlıqdır. Ritm isə çox nadir hallarda vacib hesab olunur. Vəziyyətdən asılı olaraq, mahnı şən və şövqlü, yaxud da kədərli və sirli ola bilər.

Klapa festivalları bugünə qədər də keçirilir. Onlardan ən məşhuru Omiş şəhərindəki "Dalmatin Klapası"dır. Son dövrlərin ən tanınmış qruplarından biri *Klapa Šufit* hesab olunur. Qrup üç il ard-arda (2006-2008) festivalın əsas laureatı olmuşdur. 2013-cü ildə Xorvatiyanın Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi təmsilçisi kimi də məhz klapa qrupu seçildi. *Klapa s Mora* adlı qrup müsabiqədə *"Mižerja"* () mahnısı ilə çıxış etdi.

Musiqi elminə istinad etdikdə, klapa oxumasının a kapella kateqoriyasına aid olduğunu müşahidə etmək olar. Klapa oxuması zamanı səsdəki ahəngdarlığı və harmonik quruluşu asanlıqla duymaq mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hrvatska udruga klapa 
* Ministarstvo kulture RH: Rješenje o očuvanju klapskoga pjevanja kao nematerijalnoga kulturnog dobra
Aydın Şahsuvarov

**Aydın Ağa oğlu Şahsuvarov** () — Azərbaycan teatr aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1984).

## Həyatı
Aydın Şahsuvarov 19 yanvar 1931-ci ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur. 1954-cü ildən Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında fəaliyyət göstərmişdir. 1967–1968-ci illərdə Cəfər Cabbarlı adına İrəvan Azərbaycan Teatrının aktyoru olmuşdur. Naxçıvandakı "Cavid poeziya teatrı"nda da fəaliyyət göstərmişdir. Aydın Şahsuvarov 2 iyun 1986-cı ildə Naxçıvanda vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 4 oktyabr 1974
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 15 noyabr 1984

## Rolları
* Şeyx Əhməd ("Ölülər", C. Məmmədquluzadə)
* Şeyx Nəim ("Şeyx Sənan", H. Cavid)
* Altunbay ("Od gəlini", C. Cabbarlı)
* Şahbaz bəy ("Eşq və intiqam", S. S. Axundov)
* Vidadi ("Vaqif", Səməd Vurğun)
* Təhmas bəy ("Qaçaq Nəbi", S. Rüstəm)
* kor padşah ("Kor padşah", N. Hikmət)
* markiz ("Mehmanxana sahibəsi", K. Qoldoni)
* Topal Teymur ("Əlincə qalası", H. Arzulu)
* Xətib ("Məshəti", K. Ağayeva)

## Mənbə
*
Qlaukodot

** Qlaukodot – (Co, Fe) AsS** — Rombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir. 

## Xassələri
Rəng – bozumtul-ağdan qırmızımtıl-bozadək; Mineralın cizgisinin rəngi – bozumtul-qara; Parıltı – metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 5,92-6,22; S – 5; Kövrəkdir; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; Morfologiya – kristallar: prizmatik; İkiləşmə: {101} üzrə xaç şəkilli ikiləşmələr, {012} üzrə üçləşmələr; Mineral aqreqatları: sıx dənəvər kütlələr, püruzlar.

## Mənşəyi və yayılması
Tipik hidrotermal mineraldır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kobaltin, arsenopirit, pirit, safflorit, kvars, kalsit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Uasko (Çili); Hokansboda (İsveç); Pokrovski (Rusiya) və b. Azərbaycanda Daşkəsən dəmir, Şimali-Daşkəsən dəmir-kobalt, Katsdağ kolçedan-polimetal, Cixix-Saqator və Mazımçay mis-pirrotin filizləri yataqlarında qeyd edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər
* Glaucodot Mineral Data
Yodel It!

**Yodel It!** () — Rumıniyaın 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

İlinka və Aleks Florea "Yodel It!" mahnısı ilə Rumıniyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Mahnının sözləri Aleksandra Nikulaya, musiqisi isə Mihai Aleksandruya aiddir. Musiqi tənqidçilərindən qarışıq rəylər qazanan mahnı Avroviziyada Rumıniyaya finalda 7-ci yeri qazandırmışdır.

## İstinadlar
Safflorit

**Safflorit – Co As<sub>2</sub>** — Rombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

## Xassələri
Qalayı-ağdan qurğuşunu-bozadək, çox vaxt tünd-boz çalarlı oksidləşmə rəngləri alır; Mineralın cizgisinin rəngi – tünd-boz; Parıltı – metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 6,9-7,4; Sərtlik – 4,5-5,5; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə orta; Sınıqlar – qeyri-hamar; Morfologiya – kristallar: prizmatik, az hallarda uzunprizmatik; İkiləşmə: {011} üzrə beşləşmələr, {101} üzrə altışüalı ulduz tipli qarşılıqlı nüfuzetmə ikiləşmələri və üçləşmələr – «safflorit ulduzcuqları»; Mineral aqreqatları: nazik- və kobud çubuqlvari, radial-şüalı, lifli, konsentrik-zolaqlı, massiv.

## Mənşəyi və yayılması
Əsasən nikel-kobalt və gümüş-nikel-kobalt filizlərindən təşkil olunmuş hidrotermal damarlarda qeyd edilir. Gec hidrotermal minerallardan biri kimi peqmatitlərdə, skarn-dəmir filizi yataqlarında rast gəlir. Mineralın tək-tək tapıntıları çökmə süxurlarda aşkar edilmişdir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: arsenopirit, qlaukodot, alloklazit, xloantit, rammelsberqit, nikelin, şmaltin, kalsit, kvars və b. Yineralın tapıldığı yerlər: Kobalt (Kanada); Şneyeberq, Unter-Ramstadt (Almaniya); Yaximov (Çexiya); Nordmarken (Norveç) və b. Azərbaycanda Daşkəsən rayonunun dəmir və kobalt yataqlarında (Daşkəsən, Şimali-Daşkəsən, Şimal-Şərqi Daşkəsən) qeyd olunur. Saffloritin nadir rast gələn dənələri Balakən rayonunda kolçedan-polimetal (Filizçay) və mis-pirrotin (Cixix-Saqator və b.) yataqlarının filizlərində də aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər
* THE MINERAL SAFFLORITE
Aleks Florea

**Aleksandru Yonuts "Aleks" Florea** (;  15 sentyabr 1991, Konstansa, Rumıniya) — Rumıniya müğənnisi. O, İlinka ilə birlikdə Rumıniyanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Musiqi karyerası
Aleks Florea 2013-cü ildə Rumıniyanın *The X Factor* musiqi yarışmasında, 2014-cü ildə isə *The Voice* səs yarışmasında iştirak etmişdir.

Rumıniyanın TVR telekanalının Avroviziya 2017 üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda qalib gələn Aleks Florea İlinka ilə duet şəklində ifa etdiyi "Yodel It!" mahnısı ilə Rumıniyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Uzun məşqlərdən sonra Aleks və İlinka 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin yarımfinal mərhələsində 5-ci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə 174 xalla 6-cı yerdə qərarlaşaraq, final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdırlar. Müsabiqənin finalında bir daha "Yodel It!" mahnısını ifa edən Aleks və İlinka 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 282 xal toplayaraq, 7-ci yerdə qərarlaşmışdırlar.

## Diskoqrafiya

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Molibdenit

** Molibdenit – MoS<sub>2</sub>** — heksaqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

## Növ müxtəliflikləri
İordizit – dəmirli molibdenit.

## Xassələri
Rəng – mavi çalarlı qurğuşunu-boz; Mineralın cizgisinin rəngi – parlaq mavi çalarlı boz; Parıltı – metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,6-5; Sərtlik – 1; Nazik vərəqləri əyilgəndir, lakin elastik deyil; əllə toxunduqda yağlıdır; Ayrılma – {0001} üzrə tam mükəmməl; Başqa xassələr – zəif elektrikkeçiriciliyi qızdırıldıqda artır; elektrikkeçiriciliyi pinakoid üzrə c oxuna nisbətən 103 dəfə çoxdur; Morfologiya – kristallar: heksaqonal-lövhəvari, qısaprizmatik, çəlləkvari; İkiləşmə: nadir hallarda {0001} üzrə; Mineral aqreqatları: vərəqvarı, pulcuqlu, sıx, bəzən toz şəkilli ( iordizit ) kütlələr, püruzlar.

## Mənşəyi və yayılması
Tipik yüksək - və ortatemperaturlu hidrotermal mineraldır, turş püskürmə süxurlarla əlaqədardır. Ən böyük yığınları mis-porfir yataqlarında qeyd edilir. Bir sıra skarn tipli şeelit yataqlarında da geniş inkişaf etmişdir. Bəzən peqmatitlərdə, qreyzenlərdə və misli qumdaşlarında müşahidə edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, xalkopirit, bornit, volframit, şeelit, kassiterit, topaz, flüorit, apatit. Mineralın tapıldığı yerlər: Klaymaks (ABŞ); Sinovets, Krupka (Çexiya); Auerbax (Almaniya); Erdenet (Monqolustan); Qaraoba (Qazaxıstan); Tırnıauz (Rusiya); Qacaran (Ermənistan) və b. Azərbaycanda  damar və porfir tipli bir sıra mis-molibden yataqları – Paraqaçay, Qapıcıq, Urumıs, Misdağ, Qoşqarçay, Teymuruçandağ və b. məlumdur.

## Tətbiqi
Metallurgiyada yüksək keyfiyyətli polad növlərinin istehsalında geniş istifadə edilən molibdenin mühüm filizidir. Molibden habelə elektrotexnika, kimya və b. sənaye sahələrində tətbiq olunur. Molibdenitdən molibdenlə yanaşı renium da alınır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL MOLYBDENITE
BMT baş katibi

BMT-nin baş katibi Portuqaliyanın sabiq baş naziri Antoniu Quterreşdir. Antonio Guterres BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali komissarı vəzifəsini icra edir.

## Birləşmiş Millətlər Təşkilatının baş katibləri

## İstinadlar
Gagea fragifera

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 8-20 sm olan bitkidir. Soğanağı kiçik olub, yumurtaşəkillidir, tünd-qonur və ya açıq-qonur rəngli qınlarla örtülüdür, ikincisi çox kiçikdir. Kökətrafı yarpaqları bir (bəzən iki ədəd) ədəddir, dar xətvaridir, eni 2,5–3 mm-dir, adətən, çiçək qrupunu ötüb keçir. Çiçək qrupunun altındakı yarpaqlar demək olar ki, qarşı-qarşıya düzülmüşdür; onlardan aşağıda yerləşənlər neştərvaridir, qaidəsinə doğru genişlənmişdir, çiçək qrupu ilə eyni və yaxud onu ötüb keçir; çiçək qrupunun altındakı yerdə qalan yarpaqları kiçiləndir və çiçək qrupundan qısadır. Çiçək qrupu bərabər olmayan, çılpaq və ya tüklü saplaqda yerləşmiş 1-4 ədəd çiçəkdən ibarətdir. Çiçək yanlığının yarpaqcıqları 5–20 m uzunluqdadır, neştərvariellipsşəkili və ya demək olar ki, neştərvaridir, sivritəhərdir, nəzərə çarpan damarları vardır, yaşıl və ya sarımtıl-yaşıl rəngdədir. Erkəkcikləri çiçək yanlığının yarpaqcıqlarından qısadır. May-iyul aylarında çiçəkləyir.

## Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ qərb, KQ mərkəzi, Naxçıvanın dağlıq yüksək dağ qurşaqlarında, əsasən alp zonalarında.

## Yaşayış mühiti
Dağ çəmənlərində rast gəlinir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Təkqardaş zanbaq

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Qısa morfoloji təsviri
Hündürlüyü 1 m-ə çatan və ondan hündür olan bitkidir. Soğanağı enli-yumurtaşəkilli, xaricdən krem rəngli pulcuqla, qalın, düz, sıx yarpaqla örtülmüşdür. Aşağı yarpaqları enli-neştərşəkilli, yuxarı yarpaqları xətvari-neştərşəkillidir, aşağı tərəfdən kənarları və damarlar kirpikciyə oxşar yumşaq tüklüdür. Çiçəkləri piramidavari salxım çiçək qrupunda toplanmış və (1) 3-6 ədəd əyilmiş çiçəkdən ibarətdir; çiçəkləri iridir, qıfaoxşardır, qızılı-sarı rənglidir, ətirlidir və uzunluğu 8-10 sm-dir. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları neştərvaridir, qaidə hissəsinə doğru az daralmış, çiçəkləmənin sonuna yaxın azacıq geriyə qatlanmışdır. Qutucuq 4 sm-ə yaxın uzunluqdadır. İyun ayında çiçəkləyir, iyun-avqust aylarında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazın şərqində, qərbində, Quba sahəsində yuxarı dağ qurşağında və subalp qurşağında yayılmışdır.

## Yaşayış mühiti
Nəmli dərələrdə, meşənin yuxarı ətrafında, kolluqlarda, talalarda və rütubətli subalp çəmənliklərində rast gəlinir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Buxarest)

**Müqəddəs Nikolay Rus Kilsəsi** () – Rumıniyanın paytaxtı olan Buxarest şəhərinin mərkəzində, Universitet Meydanının yanında yerləşən və hazırda fəaliyyət göstərən kilsə. Kilsə, Buxarest Universitetinin məbədidir və bu səbəblə qeyri-rəsmi olaraq "*Tələbə Kilsəsi*" () adlandırılır.

## Tarixi
Rumıniyanın paytaxtında bir kilsənin tikilməsi fikri, Rumıniyanın Rusiya imperiyası səfiri olan Mixail Nikolayeviç Qirs tərəfindən təqdim edildi. Kilsənin tikilməsi 1905-ci ildə başlamışdır. İnşaatın xərci 600 min rubl olmuşdur. Layihə Mixail Timofeyeviç Preyobrazenski tərəfindən yaradıldı. Kilsə 1909-cu ilin Noyabr ayının 25-də təqdis edildi. Kilsə, Birinci Dünya müharibəsində Buxarestin ittifaq dövlətləri tərəfindən işğalından əvvəl bağlanıldı. Bütün əsərlər əvvəl Yaşa, sonra isə Petroqrada (İndiki Sankt-Peterburq) nəql edildi. Müharibədən sonra Rumıniyadakı rus icması kilsəni təmir etdirdi. Dini xidmətlər 1921-ci ildə yenidən başladı. 1934-cü ildə kilsə rumın şərqi-pravoslav kilsəsinin səlahiyyəti altına girdi və Buxarest Universitetinin tələbələrinə və işçilərinə verildi. Kilsə, 1947-ci ilin may ayının 5-də, 1948-ci ildə təmir edilən Moskva Patriarxlığına yenidən göndərilmişdir. Kilsə 1957-ci ildə Rumıniya şərqi-pravoslav kilsəsinin səlahiyyətinə keçdikdən sonra yenidən təmir edilmiş və 1967-ci ildə təqdis edilmişdir. 1977-ci ildəki zəlzələnin bir nəticəsi olaraq, kilsənin zəng qülləsində böyük bir çat əmələ gəlmişdir. Tikilidə möhkəmlətmə və təmir lazım idi. Bu işlər 2000-ci ildə başlamışdır. 1992-ci ildən bu günə qədər yenə Buxarest Universitetinin məbədi olmuşdur.

## Arxitextura
Daşdan hazırlanmış olan kilsə, Rus üslubunda tikilmişdir. Kilsənin yeddi qübbəsi var, bu qübbələr əvvələr qızıl ilə örtülmüşdü. Kilsənin girişi, kilsənin şimal-qərbi küncündə yerləşir. Kilsə kvadrat şəklindədir. Kilsənin uzunluğu 19,6 metr, eni 18,4 metr, yüksəkliyi isə 19 metrdir. Daxili, rəssam Vasiliyev tərəfindən Bizans üslubunda və Müqəddəs Manastır üslübunda boyanmışdır. Boyamanın ümumi sahəsi 1500 kvadrat metrdir.

## Həmçinin Bax
* Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Tallin)
* Buxarest
* Şərqi-pravoslav kilsəsi

## Xarici Keçidlər
* Православие. Ru **([[Rus dili]]ndə)**
* Buxarest Universiteninin Kilsəsinin Rəsmi saytı **([[Rumın dili]]ndə)**

## Qeydlər


## İstinadlar
Sistemli kataloq

**Sistemli kataloq** — biblioqrafik yazıların bilik sahələri üzrə sənədlərin müəyyən təsnifat sisteminə uyğun olaraq yerləşdiyi kitabxana kataloqudur.

Sistemli kataloq üçün əlifba-predmet göstəricisi (ƏPG) sistemli kataloq yardımçı aparat–sistemli kataloqda əks edilmiş sənədlərin məzmununu açıqlayan predmet rubrikalarının əlifba siyahısı və müvafiq təsnifat indeksləridir. ƏPG-nin hər bir sözü ayrıca kartlara yazılır. Bu kartlar sistemli kataloqun
məxsusi ayrılmış qutusunda əlifba sırası ilə düzülür.

Sistemli kataloq üçün əlifba-predmet göstəricisi sistemli kataloq üçün bir növ "açar" rolunu oynayır. O, sizə lazım olan kitabı harada, hansı bölmədə
və hansı indeks altında axtarmaq lazım olduğunu göstərir.

## Ədəbiyyat
* Kitabxana – informasiya terminlərinin qısa lüğəti. Bakı, "NURLAR" Nəşriyyat-Poliqrafiya mərkəzi, 2010. 144 s.
Referat

**Referat** (, ) – çıxış etmək, məlumat vermək, mühazirə etmək, xəbər vermək deməkdir.

Refero – bildirirəm, xəbər verirəm.

# İlkin sənədlə tanışlıq və ona müraciətin məqsədəuyğunluğunu müəyyən edən, həmin sənədin və ya onun bir hissəsinin qısa məzmununu, yəni əsas faktiki məlumatlarını və nəticələrini əks etdirən qısa təsvir.
# Hər hansı bir kitabın, məsələnin, mövzunun və ya elmi işin mahiyyətinin (məzmununun), elmi problemin öyrənilməsinin nəticəsi haqqında məlumatın yazılı və ya şifahi surətdə qısa şərhi (xülasəsi) – məzmunu.
# Mətbuat mənbələrin icmalı əsasında müəyyən bir məsələyə dair məruzə və ya məlumat.

Referativ nəşr referatlardan ibarət biblioqrafik yazıların nizamlanmış məcmusu şəklində informasiya nəşridir.

## Referatın növləri
* Məhsuldar:
** referat-məruzə;
** referat-icmal;
* Reproduktiv:
** referat-rezyume.

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
* Kitabxana – informasiya terminlərinin qısa lüğəti. Bakı, «NURLAR» Nəşriyyat-Poliqrafiya Мərkəzi, 2010. 144 s.
Andryu Tomas Mluqu

**Andryu Tomas Mluqu** (12 noyabr 1995) — Tanzaniyalı cüdoçu. Andryu Tomas Mluqu Tanzaniyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Andryu Tomas Mluqu birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 73 kq çəkidə, 1/8 final mərhələsində Avstraliyanın nümayəndəsi Ceyk Bensted ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Andryu Tomas Mluqu rəqibinə 0:100 hesabı ilə uduzdu. Mluqu *Ölkələrin Paradın*da Tanzaniyanın bayraqdarı idi.

## Mənbələr

## İstinadlar
Azğur

**Azğur** ( *Atskuri*) — Gürcüstannın Samtsxe-Cavaxeti bölgəsinin Axaltsixe bələdiyyəsində kənd.

## Toponimkası
Keçmişdə Axısqa türklərinin yaşayış məntəqələrindən idi. Görkəmli ictimai xadim Ömər Faiq Nemanzadənin doğulduğu kənddir. Budaqov və Qeybullayevin fikrincə, toponim Səlcuqi oğuzlarının Yazqur tayfasının adını əks etdirir.

## Kənddə doğulanlar
* Ömər Faiq Nemanzadə
* Məmmədzəki Dursunzadə
* Məmmədəmin Şeyxzadə
* Şəfiqə Əfəndizadə
* Fuad Əfəndiyev valideynləri Gürcüstanın Axıska bölgəsinin Azğur kəndindən olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* banker.az/gurcustan
Qarabağ vulkanik yaylası

**Qarabağ vulkanik yaylası** () — Qarabağ vulkanik yaylası Kiçik Qafqazın şərqində, Zəngəzur silsiləsi ilə Qarabağ silsiləsi arasında yerləşir. Qarabağ vulkanik yaylasından başlayan çaylar əsasən Araz çayı hövzəsinə aid olsa da, iri Tərtərçayı Kür çayı hövzəsinə aiddir. Ermənistan yaylasının tərkib hissəsini təşkil edir.

Yayla üzərində çoxlu sayda sönmüş vulkan konusları vardır. Yaylanın ən hündür nöqtəsi Dəlidağ zirvəsidir (3616 m). Əsasən vulkanik dağ süxurlarından təşkil olunmuşdur. Ərazisi palıd meşələri və dağ çölləri ilə örtülür. Azərbaycanın Laçın və Kəlbəcər rayonlarını əhatə edir. Burada əhali əsasən heyvandarlığın maldarlıq və qoyunçuluq sahələri ilə məşğul olurlar.

## İstinadlar
Mesila Doda

**Mesila Doda** (alb. *Mesila Doda*; ) — alban siyasətçi,  2001-ci ildən Albaniya Xalq məclisinin deputatı, Albaniya Demokrat partiyasının yaradıcılarından biri.

## Bioqrafiya
6 fevral 1971-ci ildə Kukes şəhərində anadan olub.

Mesila Doda Tirana universitetində iqtisadiyyatı, Roma universitetində isə fəlsəfəsini öyrənirdi. Siyasət karyerasına 1991-ci ildə tələbə etirazları zamanı başladı, bu etirazlar alban əmək partiyasının hakimiyyətdən getməsi ilə nəticələndi. Doda müxtəlif siyasi mövqelərdən çıxış edərək jurnalist və teleaparıcı kimi işləmişdi. O, Albaniya Demokrat partiyasını təsis etdi, 2001-ci ildə Albaniya Parlamentinə daxil oldu. 2016-ci ildə o, partiyanı tərk etdi və açıq məktub yazaraq bildirdi ki, 25 il bundan əvvəl yaratdığı partiyadan getməyinə təəssüflənir. 2016-ci ildən o, İnteqrasiya, ədalət və birlik uğrunda partiyasının üzvüdü və Çameriya albanlarının hüquqlarını qoruyur. Doda dindar katolikdi və ənənəvi dəyərlərin müdafiəçisidi. O, dəfələrlə marixuananın, fahişəliyin leqallaşdırılmasına, LGBT birliyinin hüquqlarının müdafiəsinə qarşı çıxış etmişdir. buna görə də hüquq müdafiəçiləri tərəfindən tənqid və töhmətlərə məruz qalmışdır.

## İstinadlar
Çay yatağı

Çayın bolsulu dövrləri arasındakı müddətdə çay dərəsinin su axan ən alçaq hissəsi.

## Həmçinin bax
* Çay (coğrafiya)
* Mənsəb
* Çay mənbəyi
* Meandr
* Delta (çay)
* Dəhnə (coğrafiya)

## İstinadlar
Vaçe Zela

**Vaçe Zela **(7 aprel 1939 – 6 fevral 2014) — Albaniyalı müğənni. xalq musiqisi, şanson və bədii filmlərdə mahnı ifaçısı olub. O, karyerasına gənc yaşda başlayıb və 1962-ci ildə birinci Alban mahnı müsabiqəsinin (*Festivali i Këngës*).qalibi olmuşdur. Festivalın 11 qat qalibi Vaçe Albaniyada kommunist erasının zamanı məşhurlaşıb və 1973-cü ildə "Albaniya Əməkdar artisti" mükafatına və 1977-ci ildə "Xalq artisti" mükafatına layiq görülmüşdür. O, 24 dekabr 2002-ci ildə Albaniya Prezidenti Alfred Moysiu tərəfindən "Millətin şərəfi" mükafatı ilə təltif edilmişdir. Ömrünün son illərini İsveçrədə keçirtdi və 2014-cü ildə vəfat etdi.

## İlk çıxışları
Zelanın istedadını birinci kəşf edən onun məktəb müəllimləri idi. O, təkçə musiqidə yox, həm də rəssamlıq və teatrda istedadlı idi. Zela Mizeki regionunun ənənəvi mahnılarını oxumağa başlayanda cəmi 10 yaşı var idi. O, çox vaxtı Luşni şəhərinin parklarında ifa eliyirdə, bununla da ətrafdakıların diqqətini cəlb edə bilirdi. Tezliklə o, şəhərində təşkil olunmuş kiçik konsertlərdə iştirak edəcək, halbuki onun valideynlərinə onların qızının bu yolla getməsi heç də xoşlarına gəlmirdi. Bununla belə, o, nüfuzlu Rəssamlıq Məktəbində oxumaq üçün Tiranaya gəlir, amma qəbul olunmur və Qemal Stafa orta məktəbinə daxil olur və burda gitara çalmağl öyrənir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Agolli, Nexhat (2001). Vaçe Zela: magjia e këngës shqiptare : monografi (albanca). Lisitan. .
* Routledge (2007–01-01). International Who's Who in Popular Music 2007. Routledge. .

## Xarici keçidlər
*  at the Internet Movie Database
* muzika.albasoul.com
* Vaçe Zela — Rrjedh ne kenge e ligjerime (en:Goes through songs and tales) YouTube
* Valsi i Lumturise (az:Xoşbəxtlik valsı) YouTube
* Vaçe Zela with "Natën vonë" (en:Late Night) and Lindita Sota with Vajzat(en:Girls) YouTube
Səməd Sadıqov

**Səməd Qurban oğlu Sadıqov** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Gürcüstan SSR ictimai xadimi. SSRİ-nin "Lenin" və "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenləri laureatı.

## Həyatı
Səməd Qurban oğlu Sadıqov 1903-cü ildə Tiflis quberniyası, Borçalı Qəzasının Qaçağan kəndində doğulub. Uşaqlığı və gəncliyi Qaçağan kəndində keçmişdir. 1920–1927-ci illərdə Qaçağan kənd ümüumtəhsil məktəbində oxuyub. Ömrünun sonuna qədər Qaçaəan kəndində yaşamışdır. 22 mart 1989-cu ildə Qaçağan kəndində dünyasını dəyişmiş və 23 mart 1989-cu ildə Qaçaəan kənd məzarlığında dəfn edilmişdir.

## Soykökü

## Fəaliyyəti
Səməd Qurbanov əmək fəaliyyətinə 1920-ci ildə başlamış Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra isə Qaçağanda yardılan kənd təsərüffatı artelində taxıl becərilməsi ilə məşğul olmuşdur.

1930-cu ildən Borçalı Qəzası "Kommunizm" kolxozunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Əvvəlcə texniki bitkilər manqasının işçisi daha sonra isə tərəvəzçilik briqadasında çalışmışdır.

1932–1937-ci illərdə "kommunizm kolxozunda təsərüffat briqadiri vəzifəsini tutmuşdur.

1938–1941-ci illərdə Qaçağan "Kommunizm" kolxozu İdarə Heyətinin sədr müavini işləmişdir. 1942-ci ilin yanvarında S.Sadıqov Borçalı qəzasının Təkəli kəndində 21 may" kolxozu İdarə heyətinin sədri seçilmiş və 1945-ci ilə qədər bu vəzifəni tutmuşdur. Böyük Vətən Müharibəsi illərini əhatə edən bu dövrdə S.Sadıqov "1 may" kolxozunun rəhbəri olaraq, həm Borçalı qəzasının Təkəli kəndi, o cümlədən qonşu Qaçağan və Xancıqazlı kəndlərinin əhalisinin işlə təmin edilməsində, Sovet Ordusuna tərəvəz, süd məhsulları, yağ, pendir və ət məhsulları ilə SSRİ Dövlət Müdafiə Komitəsi tərəfindən kolxozlar üçün məcburi təyin edilmiş planın yerinə yetirilməsi üçün ciddi əmək sərf etmişdir.

1945–1947-ci illərəd S.sadıqov Qaçağan "Kommunizm" kolxozuna anbar müdiri təyin edilir və o əmək fəaliyyətinin bu vəzifəsində 1947-ci ilədək davam etdirmişdir.

1947–1953-cü illərədə isə "Kommunizm" kolxozunda təsərüffat briqadasına rəhbərlik etmişdir. Bu briqadad işlədiyi dövrdə, əsasən də 1948-ci ildə yüksək məhsul əldə etməsinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3 mart 1948-ci il tarixli fərmanı ilə Sovet İttifaqı Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüşdür.

1960-cı ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra SÜəməd Sadıqov ömrünün sonuna qədər, 1989-cu ilə kimi Gürcüstan SSR marneuli rayonu Qaçağan kəndində yaşamışdır.

## Mükafatları
* Sovet İttifaqı sosialist Əməyi Qəhrəmanı (03.03.1948)
* SSRİ "Qızıl Oraq və Çəkic medalı" (03.03.1948)
* SSRi "Lenin ordeni" (1950)

## İstinadlar
Ahizadə Hüseyn Əfəndi

**Ahizadə Hüseyn Əfəndi** () — Osmanlı alimi və edam edilən ilk şeyxülislam.

## Həyatı
1572-ci ildə dünyaya gəlmişdir. Atası Ahizadə Mehmed Əfəndi II Səlim dövrünün qazılarından olmuşdur. İlk təhsilini aldıqdan sonra Xoca Sadəttin Əfəndinin himayəsinə girərək 1589-cu ildə təhsilini başa vurmuşdur. Ardından 1599-cu ildə Sahn-ı Səman, 1601-ci ildə Şahzadəbaşı və Süleymaniyyə, 1603-cü ildə Süleymaniyyə Darülhədis və Hakaniyyə-Vəfa mədrəsələrində müdərrislik etmişdir. Daha sonra qazı olaraq xidmət göstərən Hüseyn Əfəndi 1601–1632-ci illər ərzində bir dəfə Bursa, 3 dəfə İstanbul, 2 dəfə Anadolu və 3 dəfə Rumeli başqazısı olaraq təyin olundu. 1632-ci ildə baş verən sipahi üsyanı nəticəsində şeyxülislam Yəhya Əfəndi vəzifədən uzaqlaşmış və onun yerinə Ahizadə Hüseyn Əfəndi şeyxülislam seçildi.

İki il bu vəzifədə qalan Hüseyn Əfəndinin şeyxülislamlığı dövründə IV Murad Bursaya gedərkən xalqın şikayəti ilə heç bir araşdırma aparmadan İznik qazısını edam etdirmişdir. Bu hərəkəti elm sahəsinə vurulan böyük bir zərbə olaraq görən Ahizadə Hüseyn Əfəndi dövrün validə sultanı Kösəm Sultana bir məktub yazaraq üləmaya hörmət göstərilməsini və padşahın düz yola çağırılmasını ona məsləhət gördü. Bunun ardından Kösəm Sultan oğluna bir məktub yazaraq paytaxtda vəziyyətin gərgin olduğunu və dərhal geri qayıtmalı olduğunu bildirdi. Xəbəri alan IV Murad dərhal İstanbula geri döndü və şeyxülislamla İstanbul qazısı olan oğlu Seyid Mehmed Əfəndinin Kipr adasına sürgün edilməsi ilə bağlı fərman yazdı. Ahizadə Hüseyn Əfəndi və oğlu ayrı-ayrı gəmilərə mindirilərək yola çıxarılsa da, gənc sultan hirsini boğa bilmədi və bostançıbaşını sabiq şeyxülislamın ardınca yolladı. Gəmidən alınan Hüseyn Əfəndi dərhal edam edildi və cəsədinin tapılmaması üçün qumsala basdırıldı. Oğlu isə başqa bir gəmiylə getdiyi üçün xilas oldu.

Elm sahəsinə mənsub şəxslərə verilən ən böyük cəza sürgün olduğu halda, Ahizadə Hüseyn Əfəndinin edam edilməsi dövlət adamları arasında IV Murada qarşı kin yaratmışdı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Devhatü’l-meşâyih maa zeyl, s. 48–50;
* Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmî‘, I, 128;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 446–449;
* İ. H. Danişmend, Kronoloji, İstanbul 1972, III, 358;
* Câhid Baltacı, XV–XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri, İstanbul 1976, s. 332, 561;
* Uzunçarşılı, İlmiye Teşkilâtı, s. 223–224
Erman Eltemur

**Erman Eltemur** (11 may 1993) — Türkiyəli karateçi. Erman Eltemur Türkiyəni 2017-ci ildə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında təmsil etdi.

## Şəxsi həyatı
Erman Eltemur 1993-cü ildə Kocaeli ilinin Gölcük ilçəsində anadan olmuşdur. Hal-hazırda İstanbulda yaşayır. Eltemur *İstanbul Büyükşehir Belediyesi S.K.* komandasının üzvüdür.

## Karyerası
Erman Eltemur birinci dəfə İslam Həmrəyliyi Oyunlarına 2017-ci ildə qatıldı. O, Bakıda baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında kişilət kumite 75 kq çəki dərəcəsində, 1/8 final mərhələsində Azərbaycanın nümayəndəsi Rafael Ağayev ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Erman Eltemur rəqibinə 0:3 hesabı ilə uduzdu.

## Uğurları

;2014:
* Avropa Çempionatı – 4 May, Tampere, FİN – Komanda kumite,
* Dünya Çempionatı – 9 Noyabr, Bremen, ALM – Komanda kumite,

;2015:
* Avropa Oyunları – 13 İyun, Bakı, AZƏ – kumite 75&nbsp;kq,

;2016:
* Avropa Çempionatı – 7 May, Monpelye, FRA – kumite 75&nbsp;kq,

;2017:
*  Avropa Çempionatı – 6 May, İzmit, TÜR – kumite 67&nbsp;kq,

## Mənbələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Erman Eltemur at Turkish Karate Federation website
Milva Ekonomi

**Milva Ekonomi** (alb. Milva Ekonomi; ) — Albaniya siyasətçisi, Albaniya sosialist partiyasının üzvü. 2016-cı ildən Albaniya iqtisadiyyat naziri.

## Bioqrafiyası
Milva Ekonomi 1962-ci ildə Tiranada anadan olub. "Statistika və iqtisadiyyat" ixtisası üzrə Tirananın Kənd Təsərrüfatı universitetini bitirib. Tirana universitetində işgüzar inzibatçılıq üzrə magistr dərəcəsini alıb.

1994-dən 2005-ci ilədək Albaniyanın statistika institutunun direktoru idi. O, milli nomenaklatura komissiyasına başçılıq edib, iki müddət ərzində AİB/BMT Avropa Statistikləri Konfrans Bürosunun üzvü idi. 2006-cı ilin iyununda o, Tiranada iqtisadi və sosial məsələlər üzrə tədqiqat mərkəzini təsis etdi. O, 2007 və 2008-ci illərdə Kosovoda statistika layihəsi çərçivəsində yenidənqurma üzrə Avropa agentliyində işləyib. 2000–2011-ci illərdə Tirana bələdiyyəsinin şurasının üzvü idi. Albaniyada qadın hüquqları uğrunda hərəkatında iştirak etmişdir.

Nazirlər Şurasının sədri seçkilərində qalib gələndən sonra Edi Rama 2013-cü ilin sentyabrında Milva Ekonomini səhiyyə naziri təyin etdi. 2016-cı ilin fevralında hökumətdə dəyişikliklər nəticəsində o, Albaniyanın İqtisadiyyat, Ticarət və Energetika Nazirliyinə başçılıq etdi, onun bu postda sələfi Arben Ahmetay oldu.

Tirana Universitetində, Kənd Təsərrüfatı Universitetində və "Mater boni Consílii" universitetində dərs deyib. Gender məsələləri, iqtisadiyyat və statistikaya aid bir sıra məqalələrin müəllifi olmuşdur.

İki uşaq anası olan Milva Ekonomi alban dili ilə yanaşı, ingilis və italyan dillərində də sərbəst danışır, eləcə də franssız dilini bilir.

## Xarici keçidlər
* Milva Ekonomi  // kryeministria.al
Bərməkilər

**Bərməkilər** — Abbasilər vəzirləri, tanınmış irandilli soylardan biri.

## Soyadın  tarixi

**Bərməkilər** öz soyadlarını Bərməkdən alıblar. 
BərməkilərAbbasi xəlifələrinin zamanında Bərməkilər sülaləsindən olan vəzirlər 
Harun ər-Rəşid (786—809) xəlifə olanda Yəhya ibn Xalid əl-Bərməkiyi vəzir təyin etdi. Bərməkilər Abbasilər xilafətində 17 ildən artıq vəzirlik etdilər.
Xəlifə Harun ər-Rəşidin vəziri olmuş Cəfər Bərməkidir, hansı ki adına məşhur “Min bir gecə” nağıllarında təsadüf edirik.

Xızı mahalının əhalisinin tərkibi xuzi dilli bərməkilərdən ibarət idi

## Soyun tanınmış nümayəndələri

* Yəhya ibn Xalid əl-Bərməki
* İbn Xəllikan XIII əsr islam alimi və tarixçisi.
* İbn Fəzl — 739—805-ci illər arasında yaşamış ərəb alimi.

## Mənbə

http://www.anl.az/down/meqale/azadliq/2013/oktyabr/328785.htm
https://sites.google.com/site/fxxoyski/1

## Həmçinin bax
*Abbasilər

## Xarici keçidlər

* Bərməkilər kim olub?
* Azərbaycanın dövlətçilik tarixində vəzirlik
Çay sistemi

**Çay sistemi** — Eyni mənsəbə malik olan, ərazidə bütün suları toplayaraq vahid axın şəklində eyni dənizə, gölə və s.-yə çatdıran çayların cəmi.

Çay sistemi əsas çay və onun qollarından ibarətdir. Çay sistemi bölgənin çay şəbəkəsinin tərkib hissəsini təşkil edir. Dünyada ən böyük çay sistemi Amazondur.

thumb|267x267px

## Həmçinin bax
* Çay (coğrafiya)
* Çay mənbəyi
* Mənsəb
* Delta (çay)

## İstinadlar
Slovakiya əhalisi

**Slovakiya əhalisi** - Slovakiyada son siyahıya alınma 2011-ci ildə aparılmışdır.

### Slovakiya əhalisinin 1919-cu ildən 2016-cı ilə olan əhali dinamikası

## Mili tərkib

* Slovaklar 85,8 %
* Macarlar 9,7 %
* Qaraçılar 1,7 %
* Çexlər 0,8 %
* Ukraynalılar 0,6 %
* digərləri 1,4 %

## Ana dili

* Slovak 83,9 %
* Macar 10,7 %
* Qaraçı 1,8 %
* Ukrayn 1,1 %
* Çex 0,9 %
* digərləri 1,6 %

## İnanc
* Katolizm 68,9 %
* Lüteran 6,9 %
* Yunan-katolizmi 4,1 %
* Reformatçılar 2,0 %
* Provaslav 0,9 %
* Ateislər 13,0 %
* digərləri 4,2 %

## Milli azlıqlar

Slovakiya ərazisində yayılmış milli azlıqlar arasında macarlar üstünlük təşkil edir. Onlar əsasən ölkənin cənubunda yayılmışlar. İki rayonda isə əhalinin böyük hussəsini təşkil edirlər. Ümumi əhalinin isə 9% təşkil edirlər. 
Macarların sıx yaşadığı rayonlar:

* Dunayska-Streda rayonu 83 %
* Komarno rayonu 69 %
* Rimavska-Sobota rayonu 41 %
* Qalanta rayonu 39 %
* Nove-Zamki rayonu 38 %
* Malya rayonu 36 %
* Rojnyava rayonu 31 %
* Trebişov rayonu 29 %
* Lusenes rayonu 28 %
* Levişe rayonu 28 %
* Velki-Krtiş rayonu 27 %
* Revuşa rayonu 22 %
* Senes rayonu 20 %
* Koşise-Okole rayonu 13 %
* Mixalovse rayonu 12 %
* Nitra rayonu 7 %

Rusinlər isə Preşovski diyarı ərazində yayılmışlar.  
## İstinadlar
Sökmənabad nahiyəsi

**Sökmənabad mahalı** — Xoy xanlığının mahalı. Ələnd mahalının şimalında yerləşirdi. Uzun müddət Xoyb xanlığında hakimiyyətdə olan Dünbüli tayfa başçılarının ilk məskəni kimi tanınırdı.

## Mahal haqqında qısa bilgi
* Sahəsi —
* Əhalisi — 
* Yaranması — 1747-ci il
* Paytaxtı— Sökmənabad kəndistanı
* Sərhədləri —

## Etimologiyası
1725-ci ildə Osmanlı İmperiyasının Azərbaycan vilayətinin Xoy livasının nahiyəsi

Şərəf xan yazır ki, Şah I Təhmasib(1524—1576) Xoy və
Sökmənabad şəhərlərinin, eləcə də onların ətraf ərazilərinin
idarəçiliyini dümbülü tayfasına vermişdi və onların
hakimliyi atadan oğula keçirdi. Bu imtiyaz Şah Təhmasibin
oğlu Məhəmməd Xudabəndənin (1578—1587) dövründə
də davam etmişdir. Dümbülü tayfasının əmiri Hacı bəyin
vəfatından sonra Məhəmməd Xudabəndə onun oğlu Əli
bəyi bu vəzifəyə
təyin edir, Süleyman-Saray mahalını və
Abanay mahalının
yarısını da onun idarəsinə verir. Müəllif
yazır: “O, (Əli bəy-N.Ə.) həmin vilayətin əmiri olaraq
Şərurda bir neçə il yoxsulluq içində yaşadı. Çünki həmin
vilayət qarmaqarışıqlıqlar
nəticəsində süquta uğramış və
boşalmışdı, heç bir gəlir vermirdi. Naxçıvana tabe olan
Şərur və Dərəyi Əlkisin vergilərindən müəyyən məbləğ
alırdı və burada, Şərurda da öldü” (Ş.Bidlisi, “Şərəfnamə”,
I c., M, 1967, səh 362).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Moz (şəhər)

**Moz şəhəri** — Dərələyəz mahalında yerləşmiş şəhər.

Moz şəhəri 735-ci ildə zəlzələ nəticəsində dağılıb. O vaxtdan da bu dərənin adı "Vay dərəsi" kimi adlanmağa başlayıb. Moz şəhərinin xarabalıqları Məlikşah kəndi ilə Söylan qəsəbəsinin arasında, Arpaçayın sağ sahilində yerləşirdi, İrəvana gedən magistral yol buradan keçirdi.

## İstinadlar
Naxçıvan qəzası (Osmanlı imperiyası)

**Naxçıvan qəzası** — Osmanlı dövründə inzibati-ərazi vahidi. İrəvan əyaləti nin qəzalarından biri.Nahçıvan Kazası 7 nahiyeden ibarətdi. 
Naxçıvan qəzasına 34 kənd daxil idi.Kəndlərən bəzisi Bədəhşan, DərəElbaq, Dirabad, Geçit-i İslamiyə, Gire Yüren, Xəlilli, Qaraçuq, Şeyx Mahmudlu, Şeyx Yusifli,Türkən, Nehrəm Seyyid Sərav, Uzun oba, Yenicə, Sürəmerk, Yezdabad, Eznəberd, Cəhri, 

## Naxçıvan nahiyələri
* Naxçıvan, 
* Mülki-Arslan nahiyəsi, Arslanlı mülkü
* Dərəşam nahiyəsi
* Dərəşahbuz nahiyəsi
* Bazarçay,
* Qarabağlar nahiyəsi
* Məvaziyi-xatın,
* Azadciran nahiyəsi

## İstinadlar
Ordubad qəzası (Osmanlı imperiyası)

**Ordubad qəzası** — Osmanlı dövründə inzibati-ərazi vahidi. İrəvan əyaləti nin qəzalarından biri.
Ordubad Qazası ise Ordubad, Zar, Zəmin, Əlincə, Sisyan, Azadciran, Şorlut və Dərə Nürgüt Nahiyelerinden ibarətiydi.

## Ordubad nahiyələri
* Ordubad
* Çulha
* Azadciran nahiyəsi
*Şorlut
* Norküt

## İstinadlar
Şərur qəzası (Osmanlı imperiyası)

**Şərur qəzası** — Osmanlı dövründə inzibati-ərazi vahidi. İrəvan vilayətinin qəzalarından biri.
Ordubad qəzası beş nahiyədən ibarət idi.

## Ordubad nahiyələri
* Şərur nahiyəsi, 
* Sisyan nahiyəsi, 
* Əlincə nahiyəsi
* Zebil nahiyəsi, 
* Zar nahiyəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
http://cahij.com/Makaleler/162320202_M.%20ALAÜDDİN%20İSLAMOĞLU-132-166.pdf
Bəylərbəyi hadisəsi

**Bəylərbəyi hadisəsi** (*[[Türkcə]]*: *Beylerbeyi Vak‘ası*) — 2 aprel 1589-cu ildə maliyyə vəziyyətinin pis olması səbəbilə başlayan yeniçəri üsyanı. Osmanlı tarixində yeniçərilərin kəllə istədikləri ilk üsyandır.

## Üsyanın gedişi
Səfəvilərlə gedən müharibələr səngimiş və sülh danışıqları başlamışdı. İllərdir davam edən müharibə səbəbilə dövlət xəzinəsi boşalmış, bu səbəblə əsgərlərin maaşı gecikmişdi. Əsgərlərə ülufə divanında aşağı əyarlı sikkələrin verilməsi isə vəziyyətin nə dərəcədə çıxılmaz olduğunu göstərir.

Ancaq saraydan əhaliyə sızan bu xəbər yeniçəriləri qəzəbləndirdi. Bütün dövlət xadimləri divan məclisində ikən, yeniçərilər saraya doluşdu. Aşağı əyarlı sikkələrin həqiqi qızılla dəyişdirilməsini və bu işin baş təqsirkarı olaraq gördükləri Rumeli bəylərbəyi Mehmed Paşanın və baş dəftərdar Mahmud Əfəndinin kəllələrini istədilər. Tələb olunan dövlət adamlarını təslim aldıqdan sonra onları divanxana qapısında qətlə yetirən yeniçərilər sakitləşdi və dağıldılar.

## Mənbə
Qazaxıstanda nəqliyyat

**[[Qazaxıstan]]da nəqliyyat** böyük əhəmiyyət daşıyır. Böyük ərazi, yaşayış məntəqələrinin bir-birindən uzaqda yerləşməsi, kənd təsərrüfatı və sənaye sahələrini arasında əlaqələrin təşkili Qazaxıstanda olduqca vacibdir.

## Dəmir yol nəqliyyatı
Ölkənin dəmir yolları olduqca uzundur. Qazaxıstan dəmir yolları ilə yük daşımanın 68 %, sərnişin daşımanın isə 57 % özündə birləşdirir.

Qazaxıstan dəmir yollarının uzunluğu 15 min km-dir. Bu dəmir yolları Rusiya ilə 11, Özbəkistanla 2, Qırğızıstanla 1, Çinlə iki keçidlə birləşir. Rusiya ilə Qazaxıstanın dımir yolları bir-biri ilə sıx bağlıdır.

2017-ci il nəqliyyatın inkişafı layihəsi əsasında 1 400&nbsp;km yeni dəmir yol xətti çəkiləcək və 2 700&nbsp;km dəmir yolu elektrikləşdiriləcəkdir.

## Avtomobil nəqliyyatı
thumb|200px
thumb|
2011-ci ilin mayına olan məlumata ölədə 3 264 400 kiçik sərnişin avtomobili vardır. Qazaxıstanda ümumi yolların uzunluğu 96 min km-dir. Onların böyük hissəsinin təmirə ehtiyacı vardır.

Ölkədə yeganə yüksək sürətli avtomagistral A-1-dir onun uzunluğu 217&nbsp;km-dir və Astana ilə Suçinsk şəhərlərini birləşdirir.  
Ölkə ərazisindən 5 beynəlxalq maşrut keçir. Avtomobil magistralları:
* Almatı — Astana — Kostanay (Çelyabinskə çıxış)
* Almatı — Petropavlovsk (Omska çıxış)
* Almatı — Semey — Pavlodar (Omska çıxış)
* Almatı — Şimkənd (Daşkəndə çıxış)
* Daşkənd — Aktobe — Uralsk (Daşkəndə çıxış)

## Hava nəqliyyatı
right|220px|thumb
thumb|Almatı Beynəlxalq Hava Limanı

Böyük əraziyə sahib olması səbəbindən hava nəqliyyatının böyük əhəmiyyəti vardır. Qazaxıstanda 22 hava limanı vardır. Bunun 14 beynəlxalq hava limanıdır. Avropa və Asiya arasında dəhliz rolunu oynayır. Ölkənin ən böyük avia şirkət Air Astanadır.

## Su nəqliyyatı
Qazaxıstanda İrtış, Sırdərya, Ural, Kiqaç, İli və İşim çayları, Petropavlovskoe, Buxtarminskoe, Ust-Kamenoqorskoe, Şulbinskoe, Kapçaqay su anbarları və Balxaş, Zaysan göllərində su nəqliyyat vastələrinin hərəkəti mümkündür.

Xəzər dənizi vastəsi ilə isə Qazaxıstan Rusiya, İran, Azərbaycan, Türkmənistanla əlaqə qurulur. Kanallar vastəsi ilə Qara dəniz və Baltik dənizinə çıxış əldə edir.

Aktau limanı Qazaxıstanın donmayan yeganə limanıdır.

2007-ci ildə Qazaxıstan Rusiyaya yeni bir təkliflə müraciət etmişdir. Burada Xəzər dənizinin bir başa Azov dənizi ilə birləşdirilməsini nəzərdə tuturdu. Layihə  Avrasiya kanalı adını daşıyırdı. Bu layihə gerçəkləşsə Qazaxıstan Rusiyanın köməyi ilə güclü dəniz dövlətinə çevrilə bilər.

## İstinadlar

## Xəritələr
* UN Map
* reliefweb map
Buqanda

Buqanda — Uqanda daxilində Bantu krallığı. Baqanda krallığı, Buqanda Uqandanın paytaxtı Kampala da daxil olmaqla, Buqandanın Mərkəzi Bölgəsini əhatə edən müasir Şərqi Afrikadakı ənənəvi krallıqların ən böyüyüdür. 14 milyonluq *Baqanda* (*tək Muqanda;* tez-tez sadəcə kök söz və sifət olan *Qanda* adlandırılır) Uqanda əhalisinin təxminən 26,6%-ni təmsil edən ən böyük Uqanda bölgəsini təşkil edir.

## Tarixi
XIII əsrdə Şərqi Afrikada (Uqanda), Viktoriya gölünün şimal-qərb sahilində Yaranmış Buqanda dövləti XIX əsrin ortalarında çiçəklənmə dövrünü yaşayırdı. Bu dövrdə Buqanda Unyoqo və Ankole dövlətlərini özünə tabe etmişdir. Əhalisi, başlıca olaraq, əkinçiliklə məşğul olurdu. Sənətkarlıq yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmışdı. Buqanda dövlətinin ictimai həyatında kahinlər mühüm yer tuturdu. Buqanda hakimi(kabaka) həm də ali hərbi rəis, ali hakim və kahin hesab olunurdu. Bütün torpaqlar onun sərəncamında idi. 1890-cı ildə Buqanda dövləti İngiltərənin müstəmləkələrinə daxil edildi, 1900-cü ildən bu dövlət Uqanda protektoratının əyalətinə çevrildi. 1962-ci ildə Uqanda istiqlaliyyət qazandıqdan sonra Buqandaya müəyyən muxtariyyət verildi. 1967-ci ildə seperatçıların qiyamı yatırıldıqdan sonra Buqanda unitar Uqandanın vilayətinə çevrildi. Uqandanın 1995-ci ildə qəbul edilmiş yeni konstitusiyasına əsasən Buqanda vilayətində irsi ali hakim institutu ləğv edildi.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. V cild. Bakı,2014. səh.41
İrəvan əyaləti

**İrəvan əyaləti** — veya **Rəvan Bəylərbəyliği** (Osmanlıca:  ایالت  , "Eyalet-i Rəvan") Osmanlı İmperiyası tərkibində Cənubi Qafqazda inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi İrəvan şəhəri idi. 

Revan'a yönelik Osmanlı ilgisi XVI. yüzyılın ilk yıllarında başladı. Yavuz Sultan Selim, Çaldıran zaferinin (1514) ardından Revan şehri yakınında Sa'dçukuru'nda konakladı ve Revan şehrini yağmaladı.
Revan Şehri bir çok Osmanlı Sultanları tarafından yönetilmişdir,Yavuz Sultan Selim,Kanuni Sultan Süleyman,Sultan IV Murad,Sultan III Ahmet.

21 il (1583–1604) İrəvan 1583 Fərhad Paşa Tərəfindən tutulduqdan sonra qurulmuşdur.
İrəvan əyalətinə Hızır Paşa bəylerbəyi təyin olunmuşdur.Osmanlı toprağı içinde kaldığı tescil edildi.Tarihlerde Elayetin; Kırkbulak, Zengibazar, Garnibazar, Vedibasar, Şerur, Soran, Derek, Satlı, Tala, Seyitliağaç, Serdarâbâd, Gerni, Abran, Dereşişek ve Gökçe'den oluşan on beş vilâyeti vardı. Şehir giderek gelişti; kale içi kısmı Şehir, Topbaşı ve Demirbulak adlı üç mahalleye ayrıldı. Ayrıca sekiz cami ve yedi kervansaray mevcuttu. Han sarayı hariç bütün evler tek katlıydı. Şehirde ipek, renkli bez, kumaş, hububat, pirinç, şarap üretilmekte ve bunların bir kısmı da ihraç edilmekteydi.

## İrəvan əyaləti bəylərbəyləri

* Lələ paşa (1577)
* Xıdır paşa (1583)
* Xadım Həsən Paşa (1583)
* Cığalızadə Yusif Sənan Paşa (1583)
* Mustafa Paşa (-1590)
* Məhəmməd Şərif Paşa (1604-cü ilədək)Xıdır paşa oğlu

1590 tarixli mufassal dəftərdə, Rəvan əyaləti olaraq belə olmuşdur: 

## Osmanlılar ikinci İrəvan əyaləti bəylərbəyləri

Osmanlıar ikinci İrəvan əyaləti (1724-1734)

* Arif Əhməd Paşa (1724-15 iyun 1725)
* Rəcəb Paşa (1725-1726) ölümünə qədər
* Əhməd paşa (1726-14 noyabr 1726)
* Hüseyin Paşazade Mustafa Bey
* Vəzir Mustafa paşa (22 Noyabr 1727-1729)
* Vəzir İbrahim paşa (Fevral 1729-1733) ölümünə qədər
* Vəzir Hüseyn paşa (1734)
* Əli paşa dəftərdar (1734)
* Hacı Hüseyn paşa (1734) 
* Axund Hüseyn Bey (1862) sonuncu
İrəvan əyaləti 4 sancağa (livaya) bölünürdü. Naxçıvan livası (sancağı), Qapan livası (sancağı), Çavuldur livası (sancağı), Bərgüşat livası (sancağı). Sonradan Bərgüşat livası (sancağı) Gəncə Qarabağ əyalətinə verildi.

## Qəzaları

* Naxçıvan qəzası (Osmanlı)
* Ordubad qəzası (Osmanlı)
* Şərur qəzası (Osmanlı)

## İstinadlar

https://core.ac.uk/download/pdf/35314127.pdf