open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan Şmidt

**Jan Şmidt** (ing: *Jeannette Marie Hoffman Schmidt*, 29 noyabr, 1951) — ABŞ Konqresinin üzvü.

ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının üzvü, Ohayo ştatından seçilmiş Jan Şmidt uydurma "erməni soyqırımı"nı tanımadığı üçün ermənilərin qəzəbinə tuş gəlmişdir. J. Smidt bildirib ki, 1915-ci il hadisələrini soyqırım kimi qiymətləndirmək doğru deyil: "Konqresin üzvü kimi heç vaxt "erməni soyqırımı" haqqında layihələrə səs verməmişəm. Hər zaman hesab etmişəm ki, bu məsələ Konqresin problemi deyil. Bu problemin birdəfəlik həlli üçün mütəxəssislərdən ibarət müstəqil beynəlxalq komissiyanın yaradılması fikrini dəstəkləyirəm".

J. Şmidt xatırladıb ki, ABŞ-nin bir sıra nüfuzlu alimləri də 1915-ci ildə baş vermiş faciəvi hadisələr üçün "soyqırım" ifadəsinin istifadəsinin doğru olmadığını bəyan ediblər. Bu alimlər arasında Prinston Universitetindən məşhur tarixçi Bernard Levis və Norman İtzkovits, Kaliforniya Universitetindən Stenford Şav, Lusvill Universitetindən Justin Makkarti, Massaçusets Universitetindən Günter Levi və Brayan Vilyams, Boston Universitetindən David Fromkin, Brandis Universitetindən Aviqdor Levi, Tennessi Texniki Universitetindən Maykl Günter, Corc Vaşinqton Universitetindən Roderik Davidson, "Hunter" Kollecindən Pyer Oberlinq, Xarici Siyasət Araşdırmaları İnstitutundan Maykl Radu və hərbi tarixçi Edvard Erikson kimi nüfuzlu elm adamları vardır.

J. Şmidtin bu mövqeyinə görə D. Qriqoryan adlı bir erməni millətçisi onun seçki kampaniyasına dəstək vermiş şəxslərin Türkiyə hökuməti ilə əlaqəsi olduğu iddiasını irəli sürüb. J. Şmidt D. Qriqoryanı məhkəməyə verərək bunun belə olmadığını göstərən sənədləri də şikayətinə əlavə edərək ona böhtan atanın seçki qanunlarını qəsdən pozduğunu bildirib və cəzalandırılmasını istəyib.

## Həmçinin bax
* Erməni Soyqırımı iddiası

## İstinadlar
Fələstin milli futbol komandası

**Fələstin milli futbol komandası** — 1998-ci ildən yaradılan Fələstin milli komandasını ilk dəfə argentinalı Rikardo Karuqati çalışdırıb. Əvvəllər Səudiyyə Ərəbistanı, Mərakeş, Misir, İran, Lixtenşteyn, Vyetnam və Küveyt yığmalarını çalışdıran avstriyalı Alfred Ridl də Fələstin millisində çalışmaq imkanı əldə edib. Fələstin Futbol Federasiyası (FFF) 1998-ci ildən FİFA-nın üzvüdür. Bu ölkənin əsas komandası ilk oyununu İordaniya millisinə qarşı keçirib və həmin görüş 1:1 hesabı ilə başa çatıb. Fələstin milli komandası ilk dəfə Asiya qitəsinin 2006-cı ildə təşkil olunan dünya çempionatının seçmə mərhələsində iştirak edib. Bölgədə müharibə səngimədiyindən, komanda hazırlıqlarını Misirdə, oyunlarını isə Qətərdə keçirirdi.

Fələstin milli komandasının yaranması isə yerli iş adamlarının köməkliyi ilə olub. Bununla bağlı yığmanın sabiq çalışdırıcısı Ridl deyir: "Təxminən 10 nəfərə yaxın iş adamı Fələstin yığmasının maliyyə xərclərini öz üzərlərinə götürdü. Mənə də sərfəli təklif irəli sürdülər. Tərəddüd etmədən qəbul etdim. Biz də dünyada bir neçə qəzetə elan verərək Fələstin əsilli futbolçuları üzə çıxarmağa çalışdıq. Çilinin "Palastin"a klubunun fələstinli futbolçuları oynamağa razı oldular. Fələstindən də bəzi oyunçuları seçdik. Məşqlərimizi Fələstində keçə bilməməyimiz isə ölkədə davam edən müharibə ilə bağlı idi. Məhz buna görə hazırlığımızı Misirdə keçirdik". Maraqlıdır ki, Ridl kimi, Fələstin millisinin baş məşqçisi işləmiş digər çalışdırıcıların da ən böyük arzuları İsrail yığmasıyla yoldaşlıq görüşü keçirmək olub.

Hazırda Fələstin yığmasına 52 yaşlı Əlcəzayir əsilli Fransa vətəndaşı Musa Bazaz başçılıq edir.

## İstinadlar
Fortaleza FK

**Fortaleza** – Braziliyanın futbol klubu

18 oktyabr 1918-ci ildə yaranmış bu komanda 39 dəfə Seara ştatının çempionu olan bu komandanın direktoru Serjio Papeldir.

Son üç ildə ştatın dəyişməz çempionu olmasına baxmayaraq, Braziliya çempionatının B seriyasında mübarizə aparır.
Herbert Corc Vells

**Herbert Corc Uells** () — Dünyaların müharibəsi, Görünməz adam, Doktor Moronun adası və Zaman maşını adlı fantastik romanları ilə tanınan, amma demək olar ki, ədəbiyyatın hər şaxəsində bir çox əsər yazmış ingilis yazıçı. Sosialist olduğunu açıqca söyləyən H. G. Wellsin çox əsərində əhəmiyyətli ölçüdə siyasi və ictimai şərh edənlər vardır. Jül Vern kimi gələcəkdəki texnoloji inkişafları izah etdiyi kitablarıyla fantastik şaxənin qabaqcıllarından hətta, yaradıcılarından sayılır.

Uellsin fantastik romanlarında texnologiyanın müşahidə edilməsinin gətirəcəyi imkanlar bir kənara qoyulur. Uellsdə fərziyyə bir ədəbiyyat formasına çevrilir və texnologiyanın deyil, onun ictimai təməllərinin araşdırılmasına yönəlmiş bir ölçü qazanılır.

Uells yalnız fantastik içindəki utopiya əleyhdarı düşüncələrin müdafiəçisi olaraq bu növə damğasını vurmaqla qalmayıb, cəmiyyətin şiddət və çətin yoluyla, qədərindən sürətli bir müddət içində sosialist bir cəmiyyətə malik olmaq istəyirdi.

1946-cı ildə 13 avqustda Londonda vəfat etmişdir.

## Əsərləri

### Romanlar
* Görünməz adam (roman)
* Zaman maşını
* Doktor Moronun adası
* Ayda ilk insanlar

### Hekayələr
* Sehrli dükan
* Büllür yumurtası
* Almaz düzəldən adam
* Pərilər ölkəsində
* Meşədə dəfinə
* Görünməz adam

## İstinadlar
Notrdam kilsəsinin qozbeli (film, 1996)

***Notrdam kilsəsinin qozbeli*** () — 1996-ci ildə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi filmi, Disney studiyası tərəfindən yaradılmış sayca 34-cü cizgi filmi. İlk nümayişi 21 iyun 1996-ci ildə olmuş və 100 milyon dollardan artıq gəlir gətirmişdir. Viktor Hüqoin eyniadlı romanının ekranlaşdırmasıdır. Bəstəkarları Alan Menken və Stiven Shvarts.

19 mart 2002-ci ildə "Notrdam kilsəsinin qozbeli" DVD-də yenidən satışa çıxarılmışdır, və eyni tarixi Disney studiyası filmin sikvelini — "Notrdam kilsəsinin qozbeli 2" cizgi filmini təqdim etmişdir. 12 mart 2013-ci ildə "Notrdam kilsəsinin qozbeli" Blu-ray-də yenidən satışa çıxarılmışdır.

## Rollarda
* Tom Hulce — Quasimodo
* Demi Mur / Haĭdi Mollenhauer — Esmeralda
* Toni Jai — Frollo
* Kevin Kline — Phoebus
* Paul Kandel — Clopin
* Jason Aleksandr — Hüqo
* Çarlz Kimbro — Viktor
* Meri Uikes — Laverne
* Devid Oqden Stirz — Archdeacon
* Meri Key Berqman — Ana Quasimodo
* Kori Börton — Brutish Guard
* Bill Faqerbeyk — Oafish Guard
* Cim Kamminqs / Patrik Pinney — Guard / Qaraçı
* Qeri Trusdeyl — The Old Heretic
* Frenk Uelker — Gənc Quşlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
*
Ancela Devis

**Ancela İvonna Devis** (; ) — Amerikalı hüquq müdafiəçisi, kommunist hərəkatının nümayəndəsi, sosioloq, yazıçı, Qara Pantera partiyası və Tələbə Qeyri-zorakı Koordinasiya Komitəsi ilə əlaqələri olan siyasi aktivist və universitet professoru. Devis Mülki Hüquqlar Uğrunda Hərəkat dövründə tanınmış aktivistlərdən biri, ABŞ Kommunist Partiyasının üzvü və onun siyasi namizədi olmuşdur. 90-cı illərin əvvəllərində Kommunist Partiyasını tərk etdikdən sonra özünü demokratik sosialist kimi tanıdır və hal-hazırda Demokratiya və Sosializmə Uyğunluq Komitələrinin üzvüdür.

## Fəaliyyəti
O, ümumdünya şöhrətini 7 avqust 1970-ci ildə 17 yaşlı Conatan Ceksonun 2 yoldaşı ilə birlikdə öz qardaşı da daxil olmaqla 3 qaradərili cinayətkarı azad etmək məqsədilə məhkəmə zalına etdiyi hücum və polisin bundan sonra həyata keçirdiyi azadetmə əməliyyatı nəticəsində hakim Harold Heylinin qətli ilə bağlı qazanmışdı. Belə ki, cinayətdə istifadə olunan odlu silah Devisin adına qeydə alınmışdı və cinayətin baş verdiyi Kaliforniya qanunlarına görə silahın sahibi cinayətin iştirakçısı hesab olunurdu.

Devis polisdən qaçmağa çalışsa da, 2 ay sonra gərgin axtarışlar nəticəsində Nyu-Yorkda yaxalandı, həbs edildi və məhkəməyə cəlb olundu. Sonda isə müasir ABŞ tarixindəki ən məşhur məhkəmə proseslərindən birində bəraət qazandı. Onun Kommunist Partiyasının üzvü olması başda SSRİ olmaqla bütün dünyadakı Kommunist partiyası fəallarının kəskin etirazlarına və nümayişlərə səbəb olmuşdu.

Həbsdən azad olunduqdan sonra Ancela Devis ABŞ Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinə üzv seçilmiş və 1980, 1984-cü illərdə bu partiyadan ABŞ vitse-prezidenti vəzifəsinə namizəd kimi irəli sürülmüşdür. O, SSRİ-də səfərdə olmuş və Leonid Brejnevlə görüşmüşdür.

2008-ci ilin yazında Kaliforniya Universitetindəki vəzifələrindən ayrılmışdır. Hal-hazırda irqi, cinsi bərabərlik və həbsxanaların ləğvi uğrunda mübarizə sahəsində fəaliyyət göstərir.

## Maraqlı faktlar
* Con Lennon 1972-ci ildə *Some Time in New York City* albomundakı *Angela* mahnısını Ancela Devisə həsr etmişdir.
* Həmçinin, onun şərəfinə Rolling Stones qrupu *Sweet Black Angel* sinqlini bəstələmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Independent Paper Editorial "Davis Inspires Student to Reflect on Agenda"
* The Guardian interview with Angela Davis, November 8, 2007
* Angela Davis entry in the Encyclopedia of Alabama
Maykl Radu

**Maykl Radu**(ingiliscə:Michael S. Radu )(29 aprel 1947, 25 mart 2009) ABŞ-dəki Xarici Siyasət Araşdırma İnstitutu terror mütəxəssisi.

## Həyatı
Maykl Radu Rumıniyada anadan olub və Rumıniyada böyüyüb. O, Birləşmiş Ştatlara gəldikdən sonra 1981-ci ildə Kolumbiya Universitetindən beynəlxalq münasibətlərdə onun doktoranturasını aldı (qəbul etdi). O müəllif, həmmüəllif və ya 15 kitabın redaktoru, idi. O bütün dünyada terrorist qrupların ensiklopedik biliyinə sahib idi və yerli, milli və beynəlxalq mediada müntəzəm meydana çıxdı 

## Seçilən nəşrlər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Erməni Soyqırımı iddiası
Zəm-zəm

**Zəm-zəm suyu** () — Məkkə şəhərində, Məscidül-həramın ərazisində, İslam dininin ən müqəddəs yeri sayılan Kəbədən 20 metr şərqdə yerləşən bulaqdır. İslam inanclarına görə, bu bulaq min illər əvvəl, İbrahim peyğəmbərin körpə oğlu İsmayıl susuzluqdan ağladığı vaxt möcüzəvi şəkildə Allah tərəfindən yaradılmışdır. Hər il milyonlarla zəvvar Həcc və ya Ümrə ziyarətləri zamanı bu bulağın suyundan içir və özü ilə götürür.

## Yaranması
İslam tarixində qeyd olunur ki, İbrahim peyğəmbər Allahın əmri ilə öz körpə oğlu İsmayılı və onun anası Həcəri Hicazda qoyub gedir. Həcər susuzluqdan əziyyət çəkən oğlu üçün su axtarsa da, tapa bilmir. Çünki Məkkə isti və quru havası və çox az su mənbəyi olan yerdə yerləşir. Həcər su axtarışında 7 dəfə Səfa və Mərva dağları arasındakı məsafəni gedib gəlir. Susuzlayan İsmayıl ayaqları ilə yeri sürtdükdə həmin yerdən su çıxmağa başlayır. Bu hadisənin başqa bir versiyasında Allah Cəbrayılı göndərir və o öz əsası (digər versiyada qanadı) ilə yerə toxunur və həmin yerdən su çıxır.

Zəm-zəm sözü ərəbcə "dayan" mənasını verən *Zome* sözündən yaranmışdır. Belə ki, bu sözü Həcər bulaqdan su doldurduqdan sonra onun dayanmasını istəyərkən təkrarlamışdır.

## Texniki məlumatlar
Zəm-zəm quyusunun dərinliyi 30m, diametri 1,08 metrlə 2,66 metr arasında dəyişir.

Yüz illərdir ki, bu su öz keyfiyyətini itirmir, qurumur, suyun həcmi azalmır, tükənmir, onun tərkibinə heç vaxt xlor əlavə edilmir. İllərlə saxlansa belə xarab olmur, öz keyfiyyətini quyudan təzə çıxmış kimi saxlayır. Başqa quyulardan fərqli olaraq onun divarlarında mamır və başqa bitkilər bitmir.

## İstinadlar
Bəylər Ağayev

**Bəylər Tapdıq oğlu Ağayev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Bəylər Ağayev 3 fevral 1969-cu il Qubadlı rayonunun Qarağac kəndində doğulmuşdur. O hərbi xidmətini Almaniya Demokratik Respublikasında başa çatdıraraq doğma kəndlərinə qayıtmışdır. 1990-cı ildə Azərbaycan Dövlət İnşaat Mühəndisləri İnstitutuna daxil olur. 1992-ci ildə təhsilini yarımçıq qoyan Bəylər könüllü olaraq Milli Ordu sıralarına yazılır.

## Döyüşlərdə iştirakı
Bəylər Ağayevin yüksək bacarığı ilk günlərdən diqqəti cəlb edir və o bölmə komandiri təyin edilir. Bəylər Ağayev Laçın rayonu uğrunda gedən döyüşlərdə fəal iştirak edir. O, Səfiyan, Yuxarı Fərəcan və Aşağı Fərəcan, Mazutlu, Türklər və Suarası kəndlərində düşmənin xeyli canlı qüvvəsini və hərbi texnikasını məhv etmişdir.

1992-ci ilin avqust ayının 6-sında Bəylər yoldaşları ilə mühasirəyə düşür. Vuruşur və qarşı tərəfi də itkilərə uğratmasına baxmayaraq həlak olur.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan respublikası prezidentinin 7 dekabr 1992-ci il tarixli 350 saylı fərmanı ilə Bəylər Tapdıq oğlu Ağayevə ölümundən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir. Qarağac kənd tam orta məktəbi onun adını daşıyır.

Qubadlı rayonunun Qarağac kəndində dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ağayev Bəylər Tapdıq oğlu: (1969–1992) //Qubadlının Milli Qəhrəmanları: (Plakat).- B.: İşıq, 1993.
* Əsgərov V. Ağayev Bəylər Tapdıq oğlu //Əsgərov V. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları.- B., 2005.- S.13.
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 21–22.

## Xarici keçidlər
*  Ağayev Bəylər
*  Bəylər Ağayev
Faiq Ağayev (hərbçi)

**Faiq Ağayev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
1969-cu il 6 iyun tarixində Ağdam rayonunun Papravənd kəndində doğulmuşdur. 1990-cı ilin sentyabr ayında Ağdam rayon polis şöbəsinin tərkibində yaranmış polis alayına daxil olur.
 
## Döyüşlərdə iştirakı
1991-ci il 23 dekabr tarixində Xocalı rayonunun  Meşəli kəndi erməni silahlılarının hücumuna məruz qalır. Erməni quldurları günahsız, silahsız insanları körpələrə, yaşlılara məhəl qoymadan onları vəhşicəsinə qətlə yetirirdilər. Azərbaycanlı hərbçilər  yerli əhalini xilas etməyə çalışırdılar. Uçurulmuş evlərdən birini özünə istehkam seçən Faiq dəqiq atəşlərlə azğınlaşmış erməni quldurlərını məhv edirdi. Faiq düşmənin atəşini özünə cəlb etməklə onlarla qadını, uşağı xilas etdi.

O son ana qədər mövqeyini tərk etmədi və son nəfəsinə qədər vuruşdu. Vətənimizin igid oğlu başqalarının həyatını xilas edərək öz həyatını qurban verdi.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı fərmanı ilə Ağayev Faiq Alış oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verildi.

Ağdam rayonunun Papravənd kəndində dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Abbasoğlu B. Meşəli əfsanəsi //Abbasoğlu B. Ölərkən dünyaya qələn oğullar.- B., 2004.- S. 223-234.
* Ağayev S. Faiq Alış oğlu Ağayev //Ağayev S. Şəhid şəhərin şəhid övladları.- B., 1994.- S.11-12.
* Əsgərov V. Ağayev Faiq Alış oğlu //Əsgərov V. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları.- B., 2005.- S.14.
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 25.
* Əlizamin. Faiq Alış oğlu Ağayev. Polis serjantı. Ellərin sinə dağı //Əlizamin. Vətən fədailəri.- B., 1994.- S.25-26.
* Faiq Alış oğlu Ağayev //Qarabağ.- 1993.- 26 mart.- S.3.
* Nazim N. Ağayev Faiq Alış oğlu: (1969-1991) //Nazim N. İstiqlal ulduzları.- B., 1995.- S.16-18.
* Zeynalov R. Ağayev Faiq Alış oğlu: (1969-1991)//Zeynalov R. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları.- B., 1996.-S.92.

## Xarici keçidlər
*Ağayev Faiq 
* Ağayev Faiq Alış oğlu
Rövşən Abdullayev

**Rövşən Abdullayev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, polis leytenantı, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
Rövşən Abdullayev 1969-cu il 16 yanvarda Lerik rayonunda doğulmuşdur.

Orta təhsilini Astara şəhər 1 saylı orta məktəbdə başa vurduqdan sonra ailəsi ilə birlikdə Lənkərana köçmüşdür.

Rövşən 1987-ci ildə Sankt-Peterburq Ali Hərbi-Siyasi məktəbinə daxil olur. 1991-ci ildə ali məktəbi əla qiymətlərlə bitirən gənc leytenantın təyinatını Rostov şəhər Daxili İşlər Şöbəsinə verirlər. O, Azərbaycana qayıdan kimi DİN-in əməkdaşı olaraq daxili qoşunların tərkibinə qatılır. Gənc zabit bir müddət sonra Zəngilana göndərilir. Rövşən 70 nəfərdən ibarət taqımın komandiri təyin edilir. Onun başçılıq etdiyi taqım göstərdiyi şücaətə görə cəbhədə ad çıxarmışdı.

## Döyüş yolu
Rövşənin köməkliyi ilə düşmənin Qafan rayonunda yerləşən obyektləri məhv edildi. 13 sentyabr 1992-ci il Rövşənin son döyüşü oldu. Erməni faşistləri Zəngilan rayonunun Qazançı kəndinə hücum etmişdi. O, döyüş yoldaşları ilə "QAZ-66" markalı avtomobilə əyləşib Qazançıya yollanır, onlar kəndin yaxınlığında düşmənin PDM-i və piyadaları ilə üzbəüz çıxdılar, güclü atəşə maruz qalan vətənimizin igid oğulları ölüm dirim savaşına girdilər. Rövşən yoldaşlarına meşəyə çəkilməyə əmr etdi özü isə ağır yaralansada silahı yerə qoymurdu. Yoldaşları onu xəstəxanaya çatdırsalar da artıq gec idi.

Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 yanvar 1995-ci il tarixli 262 saylı fərmanı ilə Rövşən Əbdülhüseyn oğlu Abdullayev ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Lənkəran şəhər qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. Lənkəran şəhərində abidəsi və parkı mövcuddur. Adına Lerik şəhərində mədəniyyət evi və küçə var.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Əmənullayev N. Rövşən //Xalq qəzeti.- 1992.- 24 oktyabr.-S.3.
* Əsgərov V. Abdullayev Rövşən Əbdülhüseyn oğlu //Əsgərov V. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları.- B., 2005.-S.11.
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 17–18.
* Həsənli A. "Ölərəm, bir ovuc torpağın artsın" //Azərbaycan.-1995.- 1 fevral.- S.3.
* Milli qəhrəmanlarımızın sayı artır //Əsgər.- 1995.-3 fevral.- S.2.
* Rövşən Abdullayev adına mükafat //Azərbaycan.- 1995.-19 may.- S.3.
* Şükürlü İ. Düşmən qarşısında çəpər //Şükürlü İ. Ölsəm inanma.- B., 1996.- S. 10–11.
* Şükürlü İ. Abdullayev Rövşən Əbdülhüseyn oğlu //Şükürlü İ. Ölsəm inanma.- B., 1996.- S.25.
* Tunc büstə dönmüş qəhrəman: [Lənkəran Şəhər Polis İdarəsinin həyətində büstün açılışı haqqında] //Azərbaycan.-1996.- 15 iyun.- S.4.
* Vahabova K. Uca dağlar qoynunda: [Hekayə] //Vahabova K. Uca dağlar qoynunda.- B., 1999.- S. 5–8.
* Fəxrəddin Quliyev, "Milli qəhrəmanlar", "Məktəb" qəzeti, № 39(304), 20 oktyabr 2014-cü il. səh.1
Namiq Abdullayev (hərbçi)

**Namiq Vahid oğlu Abdullayev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Namiq Vahid oğlu Abdullayev 10 may 1974-cü ildə Ağcabədi rayonunun Avşar kəndində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Avşar kənd orta məktəbini bitirən Namiq orduya getmək istədiyini bildirir. Lakin yaşı çatmadığına görə onu cəbhəyə göndərmirlər.

## Döyüşlərdə iştirakı
Namiq 1992-ci ilin dekabr ayında cəbhəyə yola düşür. 1993-cü il 9 fevralda erməni silahlı dəstələri Xocavənd rayonunda mövqe tutmuş döyüşçülərimizin üzərinə böyük qüvvə ilə hücuma keçirlər, düşmənin güclü hərbi texnikası qarşısında bu kiçik dəstəmiz tab gətirə bilməzdi. Amma onlar ölümün gözünə dik baxdılar və hücumu dəf etməyə çalışdılar. N.Abdullayev bu döyüşdə xüsusilə fərqlənir. Onlarla erməni quldurunu məhv edən Namiq son anda əlindəki qumbaranı sinəsinə sıxaraq özünü tankın altına atdı. Zirehli texnikanın heyəti məhv edildi və vətənimizin bu cəsur oğlu əbədiyyətə qovuşdu.

## Ailəsi
Subay idi.

## Xatirəsi
Azərbaycan respublikası prezidentinin 16 sentyabr 1994-cü il tarixli 202 saylı fərmanı ilə Abdullayev Namiq Vahid oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Avşar kəndində dəfn edilib.

Avşar kənd orta məktəbi onun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Əsgərov V. Abdullayev Namiq Vahid oğlu //Əsgərov V. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları.- B., 2005.- S.10.
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 16.

## Xarici keçidlər
*http://zengilan.com/qehreman.php?subaction=showfull&id=1200928585&archive=&start_from=&ucat=10&
* Abdullayev Namiq
Rəfael Həbibov

**Rəfael Sərafət oğlu Həbibov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Rəfael Şərafət oğlu Həbibov 1964-cü il aprel ayının 2-də Əli Bayramlı şəhərində anadan olmuşdur. Rəfael təhsil illərində özünü bacarıqlı bir şagird kimi göstərmiş, yoldaşlarının və müəllim kollektivinin dərin hörmətini qazanmışdır.

Təhsil illərində idmana və ibtidai hərbi hazırlıq fənninə böyük maraq göstərmişdir. O, hərbi xidmətini Baltik ətrafında keçirmiş, gizir rütbəsinə kimi yüksəlmişdir. Sonra isə Leninqradda (Sankt–Peterburqda) hərbi məktəbi qurtarmış, leytinant rütbəsinə layiq görülmüşdür. O, qardaşı Cəbrayılla Əfqanıstan döyüşlərinin iıtirakçısı olubdur.

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün qorunmasında iştirak etmək məqsədilə 1992-ci ildə Qarabağa göndərilir. İlk günlrədən təcrübəli zabit kimi döyüşlərə atılır. Təzəkənd, Narıncılar, Zodqızıl, Mədəni Ala Qala, Ağdaban, Çörəkdar, Çapar və s. kəndlər uğrunda gedən gərgin döyüşlərdə iştirak edir. Bu kəndlərin çoxu erməni quduzlarından azad edilir. R.Həbibov Kəlbəcər uğrunda gedən döyüşlərdə böyük qəhrəmanlıq göstərmişdir. Mühasirəyə düşən kəşfiyyatçıları xilas edərkən dümənlə qarşı–qarşıya çıxır və düşmənin PDM-24 maşınının heyəti ilə birlikdə məhv edir.

1992-ci il iyulun 6-da Çörəkdar və Tozlukörpü istiqamətində cəbhədə həlak olanların cəsədlərini gətirmək üçün yoldaşları ilə yola düşür. Döyüşdə aldığı yaradan 1992-ci il iyulun 7-də gözlərini əbədi yumur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1994-ci il avqustunda verilən fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə Rəfael Şərafət oğlu Həbibova Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adı verilmişdir. Vaxtı ilə oxuduğu 14 saylı tam orta məktəb indi onun adını daşıyır.

## İstinadlar
Tahir Bağırov (hərbçi)

**Tahir Bağırov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Tahir Bağırov 14 iyul 1957-ci ildə Türkmənistan Respublikasının Krasnovodsk (indiki Türkmənbaşı) şəhərində anadan olmuşdur. Milliyətcə azərbaycanlıdır. Şirvan şəhərində 1974-cü ildə 8-ci sinfi bitirmiş, həmin ildə sürücülük sənətinə yiyələnmişdi. 1977-ci ilin may ayıdan 1979-cu ilin sentyabr ayınadək keçmiş Sovet Ordusu sıralarında həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur. Ordudan tərxis olunduqdan sonra Azneft-1 istehsalat birliyində İES-də nəqliyyat sexində işləmişdir.

## Döyüşlərdə iştirakı
Tahir Bagırov Milli Ordu hissələri təşkil edilməyə başlananda onun sıralarına qoşulmuşdur. 1992-ci ilin 1 mart tarixində 843-cü hərbi hissənin komandirinin əmri ilə Tahir təlim komandirinin müavini təyin olunmuş, sonra isə Azərbaycan Respublikası hərbi hava qüvvələrinin Mİ-24 helokopterində bort atıcısı vəzifəsinə keçirilmişdi. Qarabağda Ermənistan ekspedisiya korpusuna qarşı keçirilən hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.

1992-ci il 11 oktyabrda gedən döyüşlərdə gizir T. Bağırov qəhrəmancasına həlak olmuşdur.

## Ailəsi
Ailəli idi. İki oğlu və bir qızı yadigar qaldı.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 fevral 1993-cü il tarixli fəmanı ilə Tahir Əminağa oğlu Bagırova Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adı verilmişdir.

Bakı şəhərində Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilib.

Şirvan şəhərində yaşadığı küçəyə, 11 saylı və 59 saylı orta məktəbə onun adı verilib.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 51.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Tahir Əminağa oğlu Bagırov 
*  Tahir Bağırov
Fərhad Ağayev

**Fərhad İslam oğlu Ağayev** () — Azərbaycan Milli Ordusunun sıravi əsgəri; Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

## Həyatı
Fərhad İslam oğlu Ağayev 4 avqust 1975-ci ildə Sabirabad rayonunun Əliləmbəyli kəndində anadan olub. 1992-ci ildə Əliləmbəyli kənd orta məktəbini bitirib.

Subay idi.

## Birinci Qarabağ müharibəsi
8 oktyabr 1993-cü ildə Sabirabad Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb və Milli Ordu sıralarına həqiqi hərbi xidmətə göndərilib.

24 yanvar 1994-cü ildə cəbhə zonasına göndərilib. Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı o, əvvəlcə Seyidəhmədli (Füzuli rayonu) istiqamətində gedən döyüşlərə qatılıb. Füzuli rayonu ərazisində bir neçə döyüş əməliyyatından sonra isə Murovdağ, Ömərdağ, Güzgü adlandırılan müdafiə əməliyyətli ərazi döyüşlərində fərqlənib.

1995-ci ilin fevralında Goranboy rayonuna – cəbhə bölgəsinə göndərilir.

1995-ci ilin 12–18 martında baş verən dövlət çevrilişinə cəhd zamanı silahlı dəstələrin zərərsizləşdirilməsi əməliyyatlarına göndərilib. Fərhad Ağayevin daxil olduğu batalyon dövlət çevrilişinə cəhdin qarşısını almaq üçün Ağstafa rayonuna ezam olunub. Martın 13-də döyüşlər zamanı ağır yaralanıb, martın 15-də isə müalicə aldığı xəstəxanada dünyasını dəyişib. Sabirabad Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 nömrəli Fərmanı ilə Fərhad İslam oğlu Ağayeva ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adı verilib.

## Xatirəsi
Sabirabad rayonunda Ələmbəyli kənd tam orta məktəbi Fərhad Ağayevin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Döyüşçü Fərhad İslam oğlu Ağayev //Azərbaycan.-1993.- 23 iyun.- S.3.
* Şükürlü İ. Dağlar kimi uca //Şükürlü İ. Ölsəm ağlama.-B., 1996.- S.11–12.
* Xalid Mahmud. "Əbədiyyət yolçuları". UniPrint 2020. "Fərhad Ağayev" S. 9–10
Səfa Axundov

**Səfa Fətulla oğlu Axundov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Səfa Axundov 19 iyun 1958-ci ildə Masallı rayonunda anadan olmuşdur. İlk təhsilini Saatlı rayonunda almışdır, sonra Cəlilabad rayonuna köçdüklərindən təhsilini burada davam etdirmişdir. Səfa uşaqlıq vaxtlarından təyyarəçi olmaq arzusunda idi, bu istəyi onu Bakı Aeroportuna gətirir. Daha sonra isə Orenburq Mülki Aviasiya Məktəbinə daxil olur. 1979-cu ildə bu məktəbi bitirərək Yevlax rayonundakı aeroportda pilot təyin edilir.

### Ailəsi
Evli idi, iki oğlu yadigar qaldı.

## Döyüşlərdə iştirakı

1987-ci ildə Riqada yaşayan Səfa Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğal etməsinə biganə qalmayaraq Azərbaycana dönür. 1989-cu ildə Zabrat "Azal-aero" Aviaşirkətinə məxsus Mİ-8 helikopterinə 2-ci pilot təyin edilir.

1992-ci il 28 yanvar Şuşaya iki uğurlu uçuş etmişdi. Yenidən Şuşa istiqamətində uçuş edərkən Xankəndi istiqamətindən atılan raket helikopteri parçaladı. Üç heyət üzvü və 47 nəfər sərnişin faciəli surətdə həlak oldu.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 25 noyabr 1992-ci il tarixli 337 saylı fərmanı ilə Axundov Səfa Fətulla oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Bakıda Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib. Cəlilabad şəhərinin mərkəzində büstü qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax
* Şuşa yaxınlığında Mi-8 vertolyotunun vurulması

## Ədəbiyyat
* Əbədiyyət yolçuları //Səhər.- 1992.- 27 noyabr.- S.2.
* Əsgərov V. Axundov Səfa Fətulla oğlu //Əsgərov V. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları.- B., 2005.- S.16–17.
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 27–28.
* Qəhrəmanın büstü açılmışdır: [Cəlilabadda] //Azərbaycan.-1996.- 15 may.-S.3.
* Mehdiyev S. Qorxmaz təyyarəçi //Odlar yurdu.- 1993.-11 fevral.- S.2.
* Səfərli M. Qəlblərdə yaşayır: [Şəhid təyyarəçi haqqında]//Azərbaycan.- 1998.- 11 iyul.- S.3.
* Süleymanov M. Sonuncu reys //Süleymanov M. Azərbaycanın səma şahinləri.- B., 1994.- S. 25.
* Şahmar E. İgidə el ağlayar //Şahmar E. Kövrək məhəbbətim Qubadlı.- B., 1994.- S.141–146.
* Zeynalov R. Axundov Səfa Fətulla oğlu: (1958–1992)//Zeynalov R. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları.- B., 1996.-S.11.

## İstinadlar
Nofəl Quliyev

**Nofəl Quliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Nofəl Quliyev 4 oktyabr 1963-cü ildə Əli Bayramlı şəhərində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə orta məktəbi bitirmişdir. 1982–1983-cü illərdə orduda xidmət etmişdir. Xidmətdən sonra 1984-cü ildən 1990-cı ilə kimi Tumen şəhərində işləmişdir.

### Ailəsi
Ailəli idi, bir oğlu var.

## Hərbi xidməti
1990-cı ilin dekabr ayında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün qorunmasında iştirak etmək üçün DİN xüsusi təyinatlı milis dəstəsinə daxil olmuşdur.

### Birinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Nofəl Quliyev Füzuli, Goranboy, o cümlədən Dağlıq Qarabağın müxtəlif istiqamətlərində döyüşlərdə iştirak etmiş və fərqlənmişdir. 1991-ci il iyul ayının 15-də Goranboy rayonunun Todan kəndinə erməni silahlılarının hücumu zamanı mülki əhalini kənddən çıxararkən şəhid olmuşdur.

## Təltif və mükafatları
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 iyun 1992-ci il tarixli 831 saylı fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının suverenliyini və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, dinc əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində göstərdiyi şəxsi igidlik və şücaətə görə Nofəl Zahid oğlu Quliyevə "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.

Şirvan şəhərində Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

## İrsi
Vaxtı ilə təhsil aldığı Əli Bayramlı şəhər 9 saylı orta məktəbə onun adı verilmiş, məktəbin həyətində büstü qoyulmuşdur.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 173.

## İstinadlar
Fermopil döyüşü

[thumb|[Jak-Lui David. Leonid Fermopildə]]
**Fermopil döyüşü** (e.ə. 480) — Yunan-İran müharibələri zamanı Fessaliyanı Orta Yunanıstanla birləşdirən dağ keçidində yunanlarla iranlılar arasında döyüş. Sparta sərkərdəsi Leonid qoşunun əsas hissəsini Afinanın müdafiəsinə göndərmiş, özü isə 300 spartalı ilə keçidi qorumuş, lakin qeyri-bərabər mübarizədə dəstəsi ilə birgə məhv olmuşdur. Sonralar spartalılar burada Fermopil vuruşması qəhrəmanlarına abidə qoydular.Son dövrlərin ən məşhur kinolarından olan "300 spartalı" filmi məhz bu döyüş haqdadır.

## Həmçinin bax

* 300 spartalı

## Xarici keçidlər
Genetik mühəndisliyi

**Genetik mühəndisliyi** — genetik maddənin qurulşunda və funksiyasında, həmçinin onların əldə edilməsində və hüceyrələrə, yaxud nuklein turşuları molekullarına köçürülmə üsullarını bilməklə onların üzərində müxtəlif manipulyasiyalar aparmaq. Genetik mühəndisliyinin əsasında ayrı ayrı nukleotid ardıcıllıqlarına parçaladıqdan sonra DNT-nin bakteriya plazmidləri və faqların genomu vasitəsilə prokariot və eukariot hüceyrələrə köçürülməsi durur. Nəticədə əmələ gəlmiş belə hüceyrələr – hibridlər yad gen fraqmentlərinə malik olmaqla köçürülmüş genin ekspressiyasını təmin edir.

Gen mühəndisliyi son məqsədlərindən biri müəyyən genin kodlaşdırıldığı məhsulun və ya əlameətin resipient orqanizmdə təmin edilməsindən ibarətdir. Bunun üçün əvvəlcə həmin məhsulu, yaxud əlaməti kodlaşdıran gen seçilir. Göstərilən DNT molekuluna müəyyen orqanizmdən almaq, yaxud onu kimyəvi və ya fermentativ yolla sintez etmək mümkündür.

Son dövrdə genetikanın uğurlariından biri də genetik klonun, yəni genetic surətlərin yaradılmasıdır. Genetik klon ilk dəfə keçen əsrin sonlarında Şotland alimləri Yan Velhmut və Ken Kembpell tərəfindən yaradılmısdır. Onlar yetkin qoyunun somatik huceyrəsinin nüvəsini digər qoyun nüvəsiz yumurtahüceyrəsinə köçürməklə somaktik hüceyrə nüvəsinə malik ziqota əldə etmişlər. Bu yolla alınmış ziqotanın üçüncü qoyunun balalığında inkişafını təmin etməklə onlar ilk dəfə olaraq onunla tam indentik genotipə malik olan Dolli adlı qoyun bütün dünya ictimaiyyətinin diqqətini cəlb etmişdir. Tezlikle genetik klonların yaradılması üçün çoxsaylı tədqiqatlar, muüxtəlif heyvanların, hətta insanın genetik klonlarının yaradılması qadağan edən qərarların qəbul edilməsi tələbləri səslənməyə başlandı. Lakin hər hansı bir orqanizmin genetik klonun tam indentik genotipə malik olması, bu kəşfdən orqan və toxuma köçürülməsi üçün istifadə etməyin perspektivliyini göstərir. Mikrobiologiyanın müayinə usulları arasında molekulyar — genetik üsullar getdikcə daha çox tətbiq edilməkdədir. Bu üsullar xəstələrdən alınmış patoloji materiallarda bilavasitə törədici- mikrobu deyil, onun nuklein turşularını aşkar etməyə imkan verir, ona görə də yüksək spesifikliklə fərqlənirlər. Molekulyar-genetik üsulların spesifikliyi hər bir orqanizmin genomunun son dərəcə fərdi olması ilə izah edilir.

## İstinadlar
Sabunçu rayonu

**Sabunçu rayonu** (əvvəlki adı: **Lenin rayonu**) — Bakı şəhərinin rayonu. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının 29 aprel 1992-ci il tarixli, 112 saylı Qərarı ilə Bakı şəhərinin Lenin rayonu Sabunçu rayonu adlandırılmışdır.

## Tarixi
29 aprel 1992-ci ildə Lenin rayonu adı dəyişdirilərək Sabunçu rayonu adlandırılmışdır. Həmçinin Sabunçu rayonunun mərkəzi olan Bakıxanov qəsəbəsi 1936-cı ildə qəsəbə statusu almış, Razin qəsəbəsinə adı verilmiş və 1992-ci ildə Bakıxanov qəsəbəsi adlandırılmışdır.

## Mədəniyyəti
Sabunçu rayonu 10 qəsəbədən ibarətdir. Rayonda 5016 ailə olmaqla 20859 nəfər məcburi köçkün və 1635 ailə olmaqla 8318 nəfər qaçqın məskunlaşmışdır.

Rayonda 46 məktəb, 3 internat və 25 səhiyyə müəssisələri fəaliyyət göstərir.
Sabunçu rayonu ərazisində müxtəlif mülkiyyət hüququna məxsus 75 sənaye, 53 tikinti, 9 nəqliyyat, 2 kənd təsərrüfatı və 370 ticarət obyekti və sair fəaliyyət göstərir.

## Əhalisi
**[[Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi|AzStat]]**-ın 1 yanvar 2013-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən rayonda 231.271 nəfər əhali yaşayır.

## Etnik tərkib

## İqtisadiyyatı
Məşğul əhalinin əsas hissəsi mədənçıxartma sənayesindən, rayonda fəaliyyət göstərən neft avadanlıqlarının istehsalı müəssisəsindən, çörək, fındıq və digər istehsal, ticarət, ictimai iaşə xidmət sahələrində çalışır.Hazırda rayon üzrə məşğul əhalinin sayı 30273 nəfər, o cümlədən sənayedə çalışanların sayı 8777 nəfər, tikintidə 1378 nəfər, büdcə təşkilatlarında 1210 nəfər, təhsildə 4860 nəfər, səhiyyədə 4296 nəfər, digər sahələrdə 9752 nəfərdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Sabunçu Rayon İcra Hakimiyyəti
İşəgötürən

**İşəgötürən** — tam fəaliyyət qabiliyyəti olub işçilərlə əmək müqaviləsi bağlamaq, ona xitam vermək, yaxud onun şərtlərini dəyişdirmək hüququna malik mülkiyyətçi və ya onun təyin (müvəkkil) etdiyi müəssisənin rəhbəri, səlahiyyətli orqanı, habelə hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxsdir. İşəgötürən əmək müqaviləsinin tərəfi olaraq, əmək hüquq münasibətinin məcburi iştirakçısı qismində çıxış edir. 15 yaşına çatmış şəxslər işəgötürən ola bilər.

## Termin haqqında

BƏT-nın qəbul olunmuş nizamnaməsində, konvensiya və tövsiyələrində işçi-sahibkar terminindən istifadə olunur. Bu termin əmək qanunvericiliyi çərçəvəsində xüsusiləşmə tələb edir. Köhnə postsovet respublikalarında əvvəllər "işəgötürən" anlayışından istifadə olunsada, sonralar bu ümumilləşdirici anlayışdan imtina edilmiş, "müəssisənin, təşkilatın, idarənin müdiriyyəti" və yaxud sadəcə olaraq "müəssisələr, təşkilatlar, idarələr" anlayışı tətbiq edilmişdir. Respublikamızda 1996-cı ildən etibarən normativ aktlarda "işverən" anlayışından istifadə olunmuş, 1998-ci ildən isə başqa şəxsə iş təqdim edən şəxslərin barəsində "işəgötürən" anlayışından istifadə edilməyə başlanmışdır.

## İşəgötürənlərin əmək qanunvericiliyi
 
Əmək qanunvericiliyində işəgötürənlərin vəzifələri, hüquqları, məsuliyyəti nəzərdə tutulmuş və işəgötürənlər bunlara tam riayət etməklə fəaliyyət göstərməlidirlər. İşçilərin hüquqlarını pozan, əmək qanunvericiliyinin tələblərinə əməl etməyən, əmək müqaviləsi üzrə öhdəlikləri yerinə yetirməyən işəgötürən qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada müvafiq məsuliyyətə cəlb oluna bilərlər. İşəgötürənlərin əmək qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulan müəyyən hüquqları vardır və bu hüquqların həyata keçirilməsinə, işəgötürənlərə vəzifələrini icra etməyə hər cür müdaxilə olunması, manelər yaradılması qadağandır. İşəgötürənlərin hüquqlarını pozan hər bir şəxs qanunvericiliklə nəzərdə tutulan qaydada məsuliyyət daşıyır.

## İstinadlar
Abdallar

* Abdallar (Karpibasar) — Karpibasar mahalında kənd.
* Abdallar — 1923-cü ilədək Laçın şəhərinin adı.
* Abdallar — Laçın rayonunda ləğv olunmuş kənd.
*Əynular (Abdallar)
Möcüzəsiz möcüzə (kitab)

**Möcüzəsiz Möcüzə (kitab)** — Ərşad Əzimzadə tərəfindən qələmə alınmış kitab.

Kitabda müxtəlif növ xəstəliklərin müalicəsinin qarşısını almaq üçün qidalanma normaları barədə məlumat verilir. Müəllif şəxsən bu normalara əməl edərək özünü ağır xəstəliklərdən müalicə etmişdir. Qidalanma sistemi yapon alimi Nişşinin tədqiqatları əsasında formalaşdırılmışdır. Azərbaycanda bu qidalanma sisteminin kifayət qədər davamçısı var. Kitab 2002-ci ildə Bakıda Sabah Nəşriyyatı tərəfindən çap olunub.

## İstinadlar
Maşalla Əhmədov

**Maşalla Əhmədov** (tam adı:*Maşalla Əhməd oğlu Əhmədov*; ) — SSRİ futbolçusu, SSRİ idman ustası (1986).

## Həyatı
Azərbaycan futbolunun ən güclü hücumçularından olan Maşalla Əhmədov 1959-cu ildə Gəncədə anadan olub.

1977-ci ildən Neftçi Bakı klubunda oynayıb.

XX əsrin 80-ci illərində "Neftçi"də yeni "üçlük" yarandı. İsgəndər Cavadov, Maşallah Əhmədov və İqor Ponomaryovdan ibarət trio nəinki Azərbaycanda, hətta bütün SSRİ-də məşhur idi. Bu möhtəşəm "üçlük" istənilən oyunun taleyini həll etməyə qadir idi.

1986-cı ildə SSRİ-nin qeyri-rəsmi Olimpiya komandası bir matç oynayıb.. 1995-ci ildən 2008-ci ilədək AFFA-dan kənarda qalıb.

Maşallah Əhmədov 1995-ci ildə əsas milli komandada məşqçi, U-21-də isə baş məşqçi funksiyasını yerinə yetirib. O, 2008-ci ilin dekabrından etibarən İsgəndər Cavadovun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Regional Futbol Federasiyaları Assosiasiyasının vitse-prezidenti postunu daşıyır.

Əhmədov 2015-ci ilin dekabr ayının 14-də Binəqədi Rayon Polis İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən saxlanılıb. Rəsmi məlumata görə, bizneslə məşğul olan "Neftçi"nin keçmiş futbolçusu Bakıda bir neçə nəfərə 150 min manatdan artıq dəyərdə xaricdən daş plitə gətirəcəyini vəd edib. Lakin M.Əhmədov sözünə əməl etməyib, həmin şəxslərin pulunu da qaytarmayıb. Dekabrın 16-da Binəqədi Rayon Məhkəməsində M.Əhmədov barəsində üç ay müddətinə həbs qətimkan tədbiri seçilib. Qərardan narazı qalan veteran futbolçu apelyasiya şikayəti ilə Bakı Apelyasiya Məhkəməsinə müraciət edib. Lakin apelyasiya şikayəti təmin edilməyib. Dekabrın 30-da isə Binəqədi Rayon Məhkəməsi M.Əhmədov barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbirini ləğv edib. Tanınmış futbolçu ev dustaqlığına buraxılıb.

2015-ci il avqust ayında isə M.Əhmədovun işi üzrə ibtidai istintaq yekunlaşaraq Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinə göndərilib. Amma prokurorluq cinayət işini ibtidai istintaqa qaytarılması barədə qərar çıxarıb. İş yenidən ibtidai istintaqda araşdırılıb.

2017-ci il 30 yanvarda məhkəmə heyəti müşavirəyə yollanıb. Müşavirədən sonra M.Əhmədova hökm oxunub. Hökmə əsasən, M.Əhmədov 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. O, məhkəmə zalında həbs olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Maşallah (ARB Aranfilm 2019)
Əhəmənilər dövləti

**Əhəmənilər imperiyası** — e.ə. VI əsrin ortalarından e.ə. 330-cu ilədək Yaxın və Orta Şərqin bir çox ölkəsini hakimiyyəti altında birləşdirən qədim İran dövləti.

E.ə. 550-ci ildə sonuncu Midiya hökmdarı Astiaq üzərində qələbə çalmış İran şahı tərəfindən yaradılmışdır.

Əhəmənilər (Haxamanişilər) qədim İran hökmdarları sülaləsi idi. Nümayəndələri: II Böyük Kuroş, II Kambiz, I Dara, I Kserks, I Artakserks, II Kserks, Soqdian və ya Sekudian, II Dara, III Artakserks, Arses, III Dara.   

Əhəmənilər imperiyası III Daranın hakimiyyəti dövründə Makedoniyalı İskəndərin Şərqə yürüşü nəticəsində e.ə. 330-cu ildə süqut etdi.

## Tarix
E.ə 558-ci ildə İran tayfaları ittifaqına başçılıq etmişdir. Bu ittifaqın başçılığı altında e.ə 553-cü ildə dövlətinə qarşı üsyan baş verdi. Üsyanın mərkəzi Parsua (Fars) vilayəti idi. Midiya hökmdarı Astiaq Parsuadakı qiyamın qarşısını ala bilmədi. Nəticədə e.ə. 553-550-ci illərdə Midiya-Əhəməni müharibəsi baş verdi. Bəzi Midiya əyanları II Kirin ətrafına yığıldı. Beləliklə,Midiya süqut etdi. Torpaqlarında Əhəməni dövləti yarandı.

## Qavqamela döyüşü
Misirin fəthindən sonra Əhəmənilərlə yenidən müharibəni davam etdirən İsgəndər e.ə 331-ci ildə həlledici döyüş olan Qavqamela döyüşündə III Daranın qoşunlarına qalib gəldi.III Dara ölkənin şərqinə qaçdı.E.ə 330-cu ildə III Dara özünün Baktriya satrapı Bess tərəfindən öldürüldü.Beləliklə, İsgəndərin Şərqə yürüşü nəticəsində Əhəməni imperiyası süqut etdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* II Kir
* Fermopil vuruşması
*Qavqamel döyüşü
* Marafon döyüşü
* Salamin döyüşü
Göyəm

* Göyəm (bitki) — 
* Göyəm (Zaqatala) — Azərbaycanın Zaqatala rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Göyəmli 
* Göyəmtala
Göyəm (Zaqatala)

**Göyəm** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Mədəniyyəti
Ərazidə 3 orta məktəb, 1 həkim məntəqəsi, 2 feldşer-mama məntəqəsi, 1 klub, 4 kitabxana, 2  mədəniyyət evi, 1 körpələr evi-uşaq baxçası, 4 məscid, 1 futbol meydançası vardır.

Tarixi abidələr: 4 məscid, qədim qəbristanlıq.

## Coğrafiyası və iqlimi
Göyəm ərazi nümayəndəliyi, rayon mərkəzindən cənubda, Tala çayın sağ sahilində yerləşir və dörd kəndi (**Göyəm**, Çökək, Sumaylı, Dardoqqaz) özündə birləşdirir.

Nümayəndəliyin ərazisi 3368,6 hektardir.

## Əhalisi
Əhalisi 4157 (Göyəm - 1914, Çökək - 935, Sumaylı - 656, Dardoqqaz - 652) nəfər, əsasən azərbaycanlılar, avarlar, saxurlardır. Dini mənsubiyyəti müsəlman.

Ərazi nümayəndəliyi, RİHB-nin ərazi İcra nümayəndəsi və Göyəm Bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur.

Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

## Din
Kənddə Göyəm kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Uzuntala (Qax)

**Uzuntala** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qax İngiloy kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 39 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 140 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar
Uzuntala (Zaqatala)

**Uzuntala** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Coğrafiyası
Kənd rayon mərkəzindən 26 km cənubda, Katex çayının sağ sahilində yerləşir. Şimaldan Balakən rayonunun Qamış Tala, qərb tərəfdən Balakən rayonunun Püştətala, Qaracıl, Kortala, cənubdan və şərqdən Katex çayı ilə həmsərhəddir.

Kəndin ərazisi 622 hektardır.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən əhalisi 657 nəfərdir, milli tərkibcə əsasən avarlardan ibarətdir. Dini etiqadına görə kənd əhalisi müsəlmanlardan təşkil olunub.

Kənd, RİHB-nın ərazi İcra nümayəndəsi və Uzuntala Bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik, tütünçülük, fındıqçılıq və maldarlıqdır.

## Mədəniyyəti
Kənddə 1 orta məktəb, feldşer-mama məntəqəsi, klub, məscid, futbol meydançası, poçt, ATS vardır.

### Tarixi abidələri
Kənd XIX əsrdə tikilmiş məscid vardır.

## Din
Kənddə Uzuntala kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Car

**Car** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Car kənd Zaqatala şəhərinin şimalında, Böyük Qafqaz dağlarının cənub ətəklərində yerləşir. Kəndin ərazisindən 2 dağ çayı (Bəkməz çayı və Zilban çayı) axır.

## Mədəniyyəti
Car kəndi 5 obadan (Kiqooba, Laçıntaxta, Laçındərə, Cinitaxta, Kusataxta) ibarətdir. Kənddə bir orta və bir əsas məktəb, həkim məntəqəsi, 35 yerlik uşaq baxçası, məscid binası, 3 hücrə, Axaxdərə kəndində 1 ibtidai məktəb vardır.

Tarixi abidələr: 1 məscid (XVII əsr), 3 hücrə, 2 qədim qəbiristanlıq. Ərazidə "Gülüstan" turist bazası yerləşir. Hazırda turist bazasında məcburi köçkünlər yerləşdirilib.

### "Cingizqala" abidəsi
Kənddə XVI əsrə aid və müdafiə məqsədləri üçün tikilmiş, hündürlüyü 10–12 metr olan Cingizqala vardır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Car ərazi nümayəndəliyi rayon mərkəzindən 1 km şimalda, Böyük Qafqaz sıra dağlarının ətəklərində yerləşir. Şərq tərəfdən Tala çayı, şimaldan Qafqaz dağları, qərb tərəfdən Kebeloba kəndi, cənubdan isə Zaqatala şəhəri ilə həmsərhəddir. Nümayəndəlik özündə üç kəndi (Car, Zilban, Axaxdərə) birləşdirir.

Nümayəndəliyin ərazisi 1314 hektardır.

## Əhalisi
Əhalisi 3245 (Car — 2405, Zilban — 551, Axaxdərə — 289) nəfər, əsasən avarlardır. Dini mənsubiyyəti müsəlman.

Nümayəndəlik, RİHB-nin ərazi İcra nümayəndəsi və Car Bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur.

Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

## İstinadlar
Əliabad (Zaqatala)

**Əliabad** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Zaqatala rayonunun Əliabad kəndi şəhər tipli qəsəbələr kateqoriyasına aid edilmiş, Əliabad kənd Soveti ləğv edilərək, Əliabad şəhər tipli qəsəbəsi mərkəz olmaqla Əliabad qəsəbə Soveti yaradılmışdır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Tarixi abidələr: Pəri qala, qədim qəbristanlıq, Cümə məscidi, Mada Əlinin evi, 1000 yaşlı palıd ağacı.

## Coğrafiyası və iqlimi
Əliabad qəsəbəsi, rayon mərkəzindən 18&nbsp;km aralı, Zaqatala-Balakən şose yoluna bitişik bir ərazidə yerləşir. Qəsəbə Qımır, Suvagil, Lahıc, Bəhmədli, Mosul, Yengiyan, Qandax, Əli Bayramlı kəndləri ilə həmsərhəddir. Ərazisi 6089 hektardır.

## Əhalisi
14 may - 17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Zaqatala dairəsi, Əliabad şöbəsi, Əliabad kənd cəmiyyəti tərkibinə daxil olan Əliabad kəndində 790 evdə sünni etiqadlı müsəlman ingiloylardan ibarət **4.351** nəfər (2.223 nəfəri kişilər, 2.128 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.

13-22 aprel 2009-cu il Ümumazərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən qəsəbədə 10.394 nəfər (5.147 nəfəri kişilər, 5.247 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən qəsəbə əhalisi 10.586 nəfər, 1 yanvar 2013-cü il tarixinə isə 10.7 min nəfərdir. Rəsmi məlumata əsasən qəsəbə əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardır. Qeyri-rəsmi məlumatlara əsasən isə qəsəbə əhalisinin 95 %-ni etnik ingiloylar təşkil edir. Dini mənsubiyyəti, əsasən müsəlman.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşguliyyəti əkinçilik, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

## Mədəniyyəti
Qəsəbədə 1 mədəniyyət evi, 3 klub, 4 kitabxana, 2 rabitə şöbəsi, 1 elektron ATS, 1 yanğınsöndürmə məntəqəsi vardır.

## Təhsil
Qəsəbədə 4 ümümtəhsil məktəbi və 3 uşaq bağçası fəaliyyət göstərir.

## Səhiyyə
Qəsəbədə 75 çarpayılıq xəstəxana və doğum evi, 6-dan çox aptek mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bəhmətli

**Bəhmətli** (əvvəlki adları: **Verxiyan**; **Bəhmənli**) — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Zaqatala rayonunun Verxiyan kəndi Bəhmənli kəndi adlandırılmışdır.

## Mədəniyyəti
Kənd 5 obadan ibarətdir. Kənddə 1 orta, 1 əsas məktəb, 3 kitabxana, kənd  xəstəxanası, körpələr evi-uşaq baxçası, aptek, məscid, kənd mədəniyyət evi, futbol meydançası və poçt məntəqəsi  vardır.

Tarixi  abidələr: 1  məscid, 1  hücrə  vardır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Bəhmətli kəndi, rayon mərkəzindən 18&nbsp;km məsafədə yerləşir. Şərq tərəfdən Lahıc, cənub-şərqdən Qındırğa, şimal və qərbdən  Əliabad, cənub-qərbdən Mosul kəndləriylə, cənubdan isə Alazan çayı boyunca Gürcüstan Respublikası ilə həmsərhəd olmaqla iki kəndi (Bəhmətli və Kürdəmir) birləşdirir.

Kəndin ərazisi 3697 hektardir.

## Əhalisi
Əhalisi 4286 nəfər (Bəhmətli - 4098 və Kürdəmir - 187), əsasən azərbaycanlılardır. Dini mənsubiyyəti müsəlman.

Kənd, RİHB-nin ərazi İcra nümayəndəsi və Bəhmətli Bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur.

Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

## Görkəmli şəxsləri
* Faiq İsfəndiyar oğlu Əmirov - Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sergey Alekseyev

**Sergey Alekseyev** — futbolçusu.

Moldova milli komandasının hücumçusu Sergey Alekseyev əsas yığmada keçirdiyi 4 oyunda 3 qol vurub. "Şerif"in yetirməsi olan Sergey bu klubda keçirdiyi (2002-2004, 2007-2009) 66 görüşdə 22 qol vurub. "Tiraspol"da (48 oyun, 13 qol) iki il yarım oynayan hücumçu 2008/2009 mövsümünün ikinci dövrəsini "İskra-Stal"da (8 oyun) keçirib.

Alekseyev həm "Şerif", həm də "Tiraspol"la komandalarımıza qarşı oynayıb. İmişlinin "MKT-Araz" klubu 2006-cı ildə İntertoto kubokunda çıxış etdiyi zamanı Sergey hər iki görüşdə "Tiraspol"un əsas heyətində meydana çıxıb. İmişlililərin avrokuboklarda debüt mövsümündə ilk mərhələdə mübarizənin dayandırmasının baiskarı elə Alekseyev olub.

Belə ki, Tiraspoldakı matçda məhz onun dublu (16 və 36-cı dəqiqələr) ilə meydan sahibləri 2:0 hesablı qələbə qazanaraq, "MKT-Araz"ı turnirdən kənarlaşdırıb. Alekseyev 2008-ci ilin qışında "Xəzər-Lənkəran" "MDB və Baltikyanı ölkələrin çempionlarının Birlik kuboku"nu qalibi olduğu turnirin 1/4 finalında "Şerif"in heyətində olub. 68-ci dəqiqədə meydana daxil olan Sergey komandasının oyun sonrası penaltilərlə uduzması ilə barışıb. O, bu zərbələri yerinə yetirən futbolçular sırasında olmayıb.

Sergey Alekseyev "Şerif"lə bir neçə dəfə ölkə çempionu olub.

O, 2010-cu ilin qış fasiləsində Neftçi Bakı klubuna transfer oldu və yeni klubunda 28 nömrəli forma ilə çıxış edəcək.

2010 - cu ildə Bakıda MTV Azərbaycan telekanalının açılış mərasimində o azərbaycanlı Dj Sinedd ilə bir neçə trek ifa edəcək.