open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fatma Turqut

**Fatma Turqut** () – türk müğənni və bəstəkar.

## Bioqrafiya
İbtidai təhsilini Atatürk İbtidai məktəbində, orta təhsilini isə Söke Hilmi Fırat Anadolu Liseyində tamamlayıb. 2003-cü ildə Doqquz Sentyabr Universiteti Musiqi fakültəsi Klassik Gitara ixtisasına daxil olub. 2010-cu ildə buradan məzun olub. Bu müddət ərzində aldığı təhsil çərçivəsində; Polifonik xor, xanəndəlik, türk musiqisi harmoniyası, qərb musiqisi harmoniyası kimi sahələrdə işləmək imkanı qazanıb. Eyni zamanda müxtəlif həvəskar rok qrupları ilə səhnə fəaliyyətini davam etdirib. 2005–2008-ci illər arasında İzmirdə özəl musiqi sinfində klassik gitara və xordan dərs deyib.
2007-ci ildə o, daha sonra Model olacaq "A Due Carmen" rok musiqi qrupuna qoşulub. Model qrupu ilə birlikdə üç albom çıxardı: Pərili sirk (2009), Digər nağıllar (2011) və Levlanın hekayəsi. (2013). Xüsusilə Sərtab Erener və Dəmir Dəmirkanla işləmək fürsəti tapdığı "Digər nağıllar" albomundan çıxan "Buz qəsri" və "Toxunmasın əllərimiz" mahnıları ölkə daxilində böyük marağa səbəb olub. Bir çox şəhərlərdə çıxış etmək imkanı qazandı. Bu illər ərzində o, Model qrupu ilə bir çox sinql və kommersiya musiqisi səsləndirdi. 2013-cü ilin noyabr ayında Levlanın Hekayəsi albomu paylaşıldı. Fatma Turqut 28 dekabr 2016-cı ildə Twitter-də verdiyi açıqlama ilə Model qrupundan ayrıldığını açıqladı. Hal-hazırda solist kimi musiqi karyerasını davam etdirən Turqut 2019-cu ildə ilk solo albomu Əlimdə Dünya-nı təqdim etdi.

## Diskoqrafiya

### Model ilə birlikdə

#### Albomlar
* Pərili sirk (2009)
* Digər nağıllar (2011)
* Levlanın hekayəsi (2013)

#### Sinqllar
* Bir bazar səhər yeməyi feat. Əmrə Aydın (2014)
* Mey (2016)

### Solo

#### Albomlar
* Əlimdə dünya (2019)

#### Sinqllar
* Mənsiz sən (feat. You May Kiss The Bride) (2016)
* Yazda qiyamət (2016)
* İllər sonra (Biz sizə qayıdarıq soundtrek 2017)
* Eşq dadında (2018)
* Əfsanəyik (Fərman Akgül ilə birlikdə) (2018)
* Həyat belədir (Keti ilə birlikdə) (2018)
* Biri vardı, biri yoxdu (2019)
* Yanğın yeri (Can Baydar ilə birlikdə) (2019)
* Dünya tək, biz ikimiz (Rap versiyası) (feat. Ayben) (2020)
* Mən vardım (2021)
* Dünyalar sənin olsun (2021)
* Aramızda uçurumlar (Suat Suna ilə birlikdə) (2021)
* İkimizdən biri (2022)
* Qəlbə zərər (2022)

#### Hörmət albomlarında oxuduğu mahnılar
* Gop (Fikrət Senes Mahnıları) (2019)

## İstinadlar
Avstriya Azadlıq Partiyası

**Avstriya Azadlıq Partiyası** (AAP; , **FPÖ**) — Avstriyada siyasi partiya. Partiya sağ populist və milli-mühafizəkar kimi xarakterizə olunur. 1955-ci ildə təsis edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Country Studies — Austria
Avstriya əhalisi

**Avstriya əhalisi** — Avstriya Respublikası əhalisinin demoqrafik xüsusiyyətləri.

## Xüsusiyyərlər
Avstriyanın əsas əhalisi avstriyalılardır. Avstriyada slovenlər, xorvatlar, macarlar, çexlər və başqa xalqlar da yaşayır. Dövlət dili alman dilidir. Dindarlarının əksəriyyəti katolikdir. Böyük şəhərləri: Vyana, Qrats, Lins, Zalsburq.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Statistik Austria – Census 2001
* Statistik Austria – Monthly Statistical Tables – Vital Statistics
* Statistik Austria – Quarterly Population Estimates
* Website of the VID (Vienna Institute of Demography)

## Xarici keçidlər

* Population cartogram of Austria
Avstriyada səhiyyə

**Avstriyada səhiyyə** — Avstriyada qeyri-infeksion xəstəliklər üstünlük təşkil edir. İnfeksion xəstəliklərdən vərəm, viruslu hepatit, skarlatin və s. qeydə alınmışdır. Avstriyada xəstələrin əksəriyyəti dövlət hesabına və ya ictimai sığorta ilə müalicə edilirlər.

## İstinadlar
Avstriya memarlığı

**Avstriya memarlığı** — Avstriya Respublikasının memarlıq sənəti.

## Tarixi
XII–XIII əsrlərdə Avstriya memarlığında roman üslubu bazilikalar, XIII–XV əsrlərdə qotik üslub (Vyanadakı Müqəddəs Ştefan kafedralı), XVII əsrin sonu XVIII əsrin birinci yarısında isə barokko üslubu (Vynada Karl Borromey kilsəsi, Şenbruin, Trautzon, Şvartsenberq sarayları) geniş yayılmışdır. XIX əsr Avstriya memarlığında eklektizm modernizmlə (memar V. Vaqner, A. Looz və başqaları) əvəz olunmuşdur. 1920–1930-cu illərdə Avstriya memarlığında, memar Klemens Holtmeysterin yaradıcılığında milli romantik istiqamət inkişaf etmişdir. 1945-ci ildən sonra Avstriyada müasir üslubda binalar (Vyanada Ştadthalle universal şəhər zalı, 1955–1958, memar Roland Rayner; internat məktəb, 1966, memar Q. Peyxl; Linsdə A. Brükner adına konsert zalı. 1972, memar X. Siren və s.) yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Hielscher K., Gube R. *Österreich. Landschaft und Baukunst*, Berlin, 1928.
* Riehl H. *Barocke Baukunst in Österreich*, München, 1930.
* Sedlmayer H., *Österreichische Barockarchitektur 1690—1740*, Wien, 1930.
* Краткая художественная энциклопедия. Искусство стран и народов мира, Т. 1. М., 1962.
Avstriya kinosu

**Avstriya kinematoqrafı** — Avstriya mədəniyyət və iqtisadiyyatının film istehsalı və onların auditoriyaya nümayişi ilə əlaqədar qolu.

## Tarixi
Avstriyada ilk bədii film 1908-ci ildə çəkilmişdir ("*Pillədən pilləyə*", rejissor X. Hanus). 1920-ci illərdə Avstriyada işləyən macar rejissoru Aleksandr Kordanın "*[[Şahzadə və dilənçi (film, 1920)|Şahzadə və dilənçi]]*" (1920), "*Samson və Dalila*" (1923), Robert Vinenin "*[[Orlakın əlləri (film, 1924)|Orlakın əlləri]]*" (1924) filmləri ilə Avstriya kinosunda müvəqqəti yüksəliş başlamışdı. Nasist ağalığı dövründə Avstriya kinematoqrafiyası tənəzzülə uğramışdı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra antisemitizm əleyhinə çəkilmiş "*[[Mühakimə (film, 1948)|Mühakimə]]*" (1948, rejissor Georq Vilhelm Pabst) filmi Avstriya kinosunun nailiyyətidir. Avstriya kinosunda revü janrı ("*[[Dünay övladı (film, 1951)|Dünay övladı]]*", 1951, rejissor Georq Yakobi; "*Qızıl simfoniya*", 1956, rejissor E. Bordozi), milli və xarici bəstəkarların həyatından alınmış bioqrafik filmlər – "*Frans Şubert*" (1953, rejissor V. Kilm-Velte), Motsartın həyatının son illərindən bəhs edən "*Ver əlini, mənim həyatım*" (1956, rejissor K. Xartl), pyes ("*Uzaq ölkə*", 1973, Artur Şnitslerin pyesi üzrə), opera ("*Vindzor cici bacıları*", 1965) və operettaların ekranlaşdırılması əsas yer tutur. 1950-ci illərin axırlarından etibarən Almaniya, ABŞ, Birləşmiş Krallıq, İtaliya, Fransa və başqa ölkələrin kino prokatları Avstriya kinosuna böyük təzyiq göstərməyə başlamışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Г. С. Паповян. Австрийская кинематография // Кино: Энциклопедический словарь / С. И. Юткевич. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — 640 с.
Timoti Makvey

**Timoti Ceyms MakVeiq** () — 1995-ci ildə 19-u uşaq olmaqla 168 nəfərin öldüyü, 680-dən çox insanın yaralandığı və Alfred Marreh Federal Binasının üçdə birinin məhv edildiyi Oklahoma şəhərinin bombalanmasına görə məsuliyyət daşıyan bir Amerikalı idi. Partlayış 11 sentyabr hücumlarından əvvəl ABŞ-də törədilən ən ölümcül terror aktı idi. Bu, ABŞ tarixində ən ölümcül daxili terror aktlarından biri olaraq qalır.

Körfəz Müharibəsi veteranı olan Makvey 1993-cü ildə çoxu uşaq olan 86 nəfərin ölümü ilə nəticələnən Vako mühasirəsi, həmçinin 1992-ci ildə Ruby Ridge hadisəsi və Amerikanın xarici siyasətinə görə federal hökumətdən qisas almağa çalışırdı. O, federal hökumətə qarşı inqilabı ruhlandırmağa ümid edirdi və zalım bir hökumət olaraq gördüklərinə qarşı qanuni bir taktika kimi bombardmanı müdafiə etdi. O, partlayışdan qısa müddət sonra həbs edilib və kütləvi qırğın silahından istifadə də daxil olmaqla 160 əyalət cinayət maddəsi və 11 federal cinayət maddəsi ilə ittiham olunub. O, 1997-ci ildə bütün maddələr üzrə təqsirli bilinib və ölüm cəzasına məhkum edilib. MakVeyq 11 iyun 2001-ci ildə İndiana ştatının Terre Haute şəhərindəki Federal İslah Kompleksində öldürücü inyeksiya ilə edam edilib. Onun cinayətdən cəmi altı ildən sonra həyata keçirilən edamı ölüm cəzasını gözləyən əksər məhbuslardan xeyli qısa müddətdə həyata keçirilib.

## İstinadlar
Avstriya irsi uğrunda müharibə

**Avstriya irsi uğrunda müharibə** () — Avropa dövlətlərinin 1740–1748-ci illərdə Avstriya irsi üstündə apardığı müharibə.

## Zəmin
İmperator VI Karl və əksər Avropa dövlətləri tərəfindən 1713-cü ildə qəbul edilmiş Praqmatik sanksiyaya görə, Avstriya Habsburqlarının geniş torpaqları (Avstriya, Çexiya, Macarıstan, Cənubi Niderland, habelə İtaliyadakı torpaqlar) VI Karlın qızı Mariya Terezanın ixtiyarına keçməli idi, ancaq Karlın ölümündən sonra Fransa tərəfindən müdafiə olunan Prussiya, Saksoniya, İspaniya Mariya Terezanın varislik hüququnu tanımaqdan imtina etmişdir.

## Hərbi əməliyyatlar
Avstriya torpaqlarını bölüşdürmək uğrunda Fransanın kömək etdiyi Prussiya, Bavariya, Saksoniya, İspaniya və Sardiniyadan ibarət koalisiya Britaniya, Hollandiya və sonralar Rusiya tərəfindən də müdafiə olunan Avstriyaya qarşı müharibəyə başlamışdır. Hərbi əməliyyatlar Avropa, Amerika və Hindistanda aparılırdı. Rusiya ordusunun Reynə çıxmasından qorxan Fransa sülh danışıqlarına razılıq vermişdir. Müharibə 1748-ci ildə imzalanmış Axen sülhü ilə başa çatmışdır. Beləliklə, Habsburqlar ərazilərinin böyük hissəsini əldə saxlamışdır (Mariya Terezanın varislik hüququ tanındı), lakin Sileziyanın çox hissəsi Prussiyaya verilmiş və İtaliyadakı torpaqların bir hissəsi itirilmişdi (bu torpaqlar İspaniyaya qaytarılmışdır). Sülh Avropa dövlətləri arasındakı ziddiyyətləri həll etmədi. Avstriya irsi uğrunda müharibə ilə Yeddiillik müharibə araasında ancaq qısa fasilə olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  online pp. 416–439
* 
* 
*
Nasional-Demokrat Partiyası (Avstriya)

**Nasional-Demokrat Partiyası** (; **NDP**) — Avstriyada siyasi partiya. 1967-ci ildə yaradılan NDP neonasist partiyası idi. Partiya ölkənin antinasist qanunvericiliyini pozduğuna görə 1988-ci ildə ləğv edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* VfGH-Erkenntnis B999/87
Avstriya Həmkarlar İttifaqı Birliyi

**Avstriya Həmkarlar İttifaqı Birliyi** () — Avstriyada həmkarlar ittifaqı. 1967-ci ildə yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Elodeya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Şimali və Cənubi Amerikada 10 növü var. Keçmiş SSRİ-də 2 növü - sıx elodeya və Kanada elodeyası (gətirilmiş bitkidir), o cümlədən Azərbaycanda bir növü bitir. Su hövzələrində kütləvi surətdə çoxaldıqda gəminin hərəkətini çətinləşdirir (buna görə elodeyaya "su taunu" deyirlər). Bitki hüceyrəsinin quruluşunu öyrənmək üçün elodeya qiymətli obyektdir. Akvariumlarda da yetişdirilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bədəxşan xanlığı

**Bədəxşan xanlığı** () — XVII—XIX əsrlərdə Əfqan Türkistanında mövcud olmuş, sonradan Əfqanıstan Əmirliyinə birləşdirilən özbək dövlətidir. İlk hökmdar Yarbek xan, sonuncu özbəklərin Yaridlər sülaləsindən olan Cahandar şah idi.

## Tarixi
XV əsrdə Bədəxşan Teymurilər imperiyasının tərkibində idi. XVI əsrdə Şeybanilərin özbək sülaləsinin nümayəndələri bu əraziyə iddia etməyə başladılar. Şeybanilərin Teymurun nəsli ilə sonrakı mübarizəsi burada gah birinin gah digərinin uğuru ilə keçdi. Bədəxşan, nəhayət, II Abdulla xan (1583-1598) tərəfindən sonunculardan geri alındı .

## Özbək hakimiyyəti altında
1584-cü ildə II Abdulla xan Bədəxşanın yalnız qərb hissəsini ələ keçirə bildi. Geri alınan ərazi Əbdülmömin xanın mirasına daxil edildi. Lakin Bədəxşanın şərq hissəsi hələ də Süleyman-şah və onun övladlarına məxsus idi.

XVII əsrdə böyük Bədəxşan vilayəti Bəlx xanlığının tərkibinə daxil idi. Məlumdur ki, 1633-cü ildə Baburi Şahcahan (1627-1658) Bədəxşan və Qarçistanı Bəlx xanlığından qoparmaq üçün onları işğal etmək niyyətində idi.

XVI-XVII əsrlərdə Bədəxşanın paytaxtı Kişm şəhəri olmuşdur. Məlumdur ki, tarixçi II Abdullah xan Talkanı Bədəxşanın ən yaxşı vilayəti adlandırmışdır.

## Müstəqil dövlətin yaranması

1650-ci illərin sonundan 230 il ərzində Bədəxşanı özbək Yaridlər sülaləsinin nümayəndələri idarə edirdilər ki, onların da yaradıcısı Yarbek xan Səmərqəndi (1658-1706) idi. Akademik V.V.Bartoldun fikrincə, özbək sülalələrinin nümayəndələri “Əfqanlar Amudəryanın cənubundakı bütün özbək mülklərini fəth edənə qədər” ərazidə hökmranlıq edirdilər. Yarbek 1657-1658-ci illərdə Bədəxşanlılar tərəfindən Kataqan özbəklərinin hakimiyyətinə qarşı əmir təyin edilmişdir. Yarbek və onun övladları tərəfindən Bəlx və Buxara xanlıqlarının özbək hökmdarlarının ali hakimiyyətini formal olaraq tanınırdı.

XVIII əsrin birinci yarısında Yaridlərlə Kataqan özbəkləri arasında bir neçə döyüş baş vermişdi.

## Əfqanıstanın tərəfindən işğalı
1873-cü ildə Bədəxşan əfqanlar tərəfindən işğal edildi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ахмедов Б. А. История Балха (XVI—первая половина XVIII в.) / Ганковский Ю. В.. — Ташкент : «ФАН» Узбекской ССР, 1982. — 295 с.
* Бартольд В. В. Общие работы по истории Средней Азии // Сочинения : в 9 т. / Гафуров Б. Г.. — Москва : Из-во Восточной литературы, 1963. — Т. 2, кн. 1. — 1024 с.
* Бартольд В. В. Работы по исторической географии // Сочинения : в 9 т. / Беленицкий А. М.. — Москва : Из-во «Наука» Главная редакция Восточной литературы, 1965. — Т. 3. — 713 с.
Məhəmmədcəfər Qaracadaği

**Məhəmmədcəfər Qaracadaği** () — Azərbaycan maarifçisi, tərcüməçi. 

## Həyatı
Məhəmmədcəfər Qaracadaği ehtimallara görə 1835-ci ildə anadan olmuşdur. M.F.Axundovun komediyalarını, "Aldanmış kəvakib" povestini fars dilinə çevirmiş, 1871-1874-cü illərdə əvvəlcə parça-parça, 1874-cü ildə isə Tehranda kitab şəklində nəşr etdirmişdir. Onun tərcümələri fars nəsrinin sadələşməsində, İranda dramaturgiyanın yaranmasında, demokratik ideyaların inkişafında mühüm rol oynamışdır. QƏrbi Avropa şərqşünasları M.F.Axundovun əsərləri ilə ilk dəfə, əsasən, həmin tərcümələr vasitəsilə tanış olmuşlar. M.F.Axundov Məhəmmədcəfər Qaracadağiyə məktubunda onun tərcümələrini yüksək qiymətləndirmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Axundov M.F. Fars dilində yazılmış məktubların mətni. B.: 1963
* Məmmədzadə H. Mirzə Fətəli Axundov və Şərq. B.: 1971
Helme

**Helme** () — Estoniyanın cənubunda Valqa qraflığı tərkibində kənd bələdiyyəsi; əhalisi 2,525 nəfər (1 yanvar 2009-cu il tarixinə olan məlumata görə), ərazisi 312.73 km2. 

## Coğrafiya

### Yaşayış məntəqələri
Helme kiçik rayon () və 14 kənddən () ibarətdir. Həmin kəndlər aşağıdakılardırː Ala, Holdre, Yıqeveste, Kyahu, Kalme, Karyatnurme, Kirikukyula, Koorkyula, Linna, Möldre, Patkula, Pilpa, Roobe və Taagepera.

## Qalereya

Fayl:Helme-caves.jpg|Helme mağaraları
Fayl:Taagepera mõisa peahoone2.jpg|Taagepera qəsri
Fayl:Holdre mõisa peahoone.jpg|Holdre malikanəsi
Fayl:Taagepera kirik.jpg|Taagepera kilsəsi
Fayl:DeTollyMausoleum.jpg|Yıqevestedə Barklay de Tollinin mavzoleyi


## Xarici keçidlər
* Helmenin rəsmi veb saytı
*Riigi teataja: Riigikogu, vabariigi presidendi ja vabariigi valitsuse õigusaktid. I osa, Issues 105-126. Eesti Vabariigi Riigikantselei, 1999
*Helme Parish (Helme vald)

## İstinadlar
Şahzadə Murad

**Şahzadə Murad** (Osmanlıca:*شہزادہ مراد*‎; ) — Osmanlı şahzadəsi, Şahzadə Əhmədin övladı. II Bəyazidin (1481–1512) ölümündən sonra Osmanlı taxtı uğrunda baş vermiş toqquşmalarda iştirak etmişdir.

## Həyatı
Muradın atası Əhməd Osmanlı taxtının hüquqi varisi idi. Lakin taxt-tac uğrunda mübarizədə qardaşı Şahzadə Səlimə məğlub olmuş Əhməd Səfəvi hökmdarı I Şah İsmayıldan yardım almışdır. Şahzadə Əhmədin Səlim tərəfindən öldürülməsindən sonra onun oğlu Murad Şah İsmayıldan yardım almağa və taxt iddiasını davam etdirməyə çalışmışdır. Şah İsmayıl ondan istifadə eədərk Səlimə qarşı olan müxalifəti mobilizasiya etmək istəyirdi. 1512-ci ildə Nurəli Xəlifənin Anadoluya doğru baş tutmuş böyük ölçülü yürüşündə Murad da ona qatılmış və hətta səfəvilərdən Qızılbaş börkü almışdır. Səlimin xəfiyyələrinin ona verdiyi məlumata görə, Şah İsmayılın məqsədi Anadolunu ələ keçirmək və bəylərbəyilik kimi Murada vermək idi. Yerdə qalan torpaqlar isə qızılbaşlar tərəfindən idarə edilməli idi. Hər bir halda, Qızılbaşların Murada verdikləri dəstək nəticəsiz qaldı və Murad Səfəvi sarayına sığınmağa məcbur oldu. 

Muradln taxt-tac iddiası zamanı Şah İsmayılın onu dəstəkləməsi Sultan Səlim üçün əsas casus belli (savaş bəhanəsi) olmuş və Çaldıran döyüşü ilə nəticələnmişdir.

O, Kaşanda və ya İsfahanda vəfat etmişdir.

## Övladları
* Şahzadə Mustafa
* Şahzadə Mehmed
* Asitanşah Sultan

## Həmçinin bax
* Çaldıran döyüşü
* Şahzadə Bəyazid

## Mənbə
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Avstriya ilə dövlət müqaviləsi

**Avstriya ilə dövlət müqaviləsi** () və ya **Müstəqil və demokratik Avstriyanın bərpası haqqında dövlət müqaviləsi** () — Avstriyanın dövlət müstəqilliyini bərpa edən müqavilə. Bu, İkinci Dünya müharibəsində antihitler koalisiyasına daxil olan dörd böyük dövlət – SSRİ, ABŞ, Birləşmiş Krallıq və Fransa ilə Avstriya arasında 15 may 1955-ci ildə Vyana şəhərində imzalanmışdır. Müqavilə Avstriyanın dörd böyük dövlət tərəfindən işğalına son qoymuşdu. Böyük dövlətlər Avstriyanın müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət edəcəyi, Avstriya isə Almaniya ilə hər hansı bir şəkildə siyasi, iqtisadi ittifaqa girməyəcəyi, ölkədə demokratik azadlığı təmin edəcəyi, nasist və faşist təşkilatların fəaliyyətinə imkan verməyəcəyi barədə öhdəlik götürmüşdür. Müqaviləyə anşlussu qadağan edən maddə də əlavə edilmişdir Avstriya ilə dövlət müqaviləsi beynəlxalq gərginliyin zəiflədilməsi və Avropada sülhün möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynamış, müstəqil Avstriyanın inkişafına zəmin yaratmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Müqavilənin tam mətni 
* Müqavilə ilə bağlı veb-sərgi 
* Austria is free 
* 2005 yubiley ilinin saytı
Erməni-friqiyalılar

**Erməni-friqiyalılar** — ibtidai icma quruluşu dövründə Anadoluda yaşadıqları güman edilən hipotetik insanlardır

Bu hipotetik cəmiyyətin mənşəyi ilə bağlı iki növ ziddiyyətli fikir və iddialar mövcuddur.

Qədim yunan tarixçisi Herodotun yazdığına görə Anadoluya köçüb məskunlaşan Frigiyalılar, Bryges və ya Briges kimi tanınan qədim Balkan xalqının bir qolu olub, klassik antik dövrdə Anadoluda yaratmış olduqları Frig Krallığı və ya Frigiya Krallığının eramızdan əvvəl VII əsrin sonlarında Kimmer işğalçıları tərəfindən dağıdılmasından sonra frigiyalıların bir qismi Şərqə – Ermənistana köç etmiş və orada erməni xalqının etnogenezini formalaşdırmışdırlar.
Herodotdan fərqli olaraq bəzi müasir alimlər “protoerməni/friqiya” əhalisinin Erməni dağlarında meydana gəldiyini və sonradan Frigiyalıların qərbə köç etdiklərini düşünürlər.
Erməni-Friqiya adı həmçinin bu cəmiyyətin hipotetik dilini əhatə edən Hind-Avropa dil ailəsinin bir qolunu və yaxud da mübahisəli olsa da, linqvistlər tərəfindən irəli sürülmüş hipotetik “yunan-erməni-ari” və ya “erməni-ari” dil bölməsinin və ya budağının bir alt budağını təşkil edən hipotetik dil qrupunu kimi göstərmək üçün istifadə olunur. Təsnifatlandırma olduqca çətindir, çünki bu gün Friqiya dili haqqında çox az şey məlumdur. Həmçinin, proto-erməni dili, mübahisəli olaraq yunan və ya proto-hind-İran alt qrupunda yerləşdirilir.

Sözügedən erməni-friqiya fərziyyəsi ilə əlaqədar olaraq, Dəmir dövründə Anadoluda yaşamış və Het mənbələrində deyil, Assuriya mənbələrində rast gəlinən Muski və ya Müşkilər adlı icmanın həm proto-ermənilər, həm də frigiyalıları nəzərdə tutması ehtimal edilir. Bu istinadlar müxtəlif mənbələrdə və müxtəlif dövrlərdə istifadə edilmişdir. Muşki sözünün üçüncü və bəlkə də orijinal istifadəsi Qafqaz zonasından köçərək Anadoluda məskunlaşmış insan cəmiyyətini ifadə etməsidir.

## Tənqidlər

Müasir tədqiqatlar göstərir ki, erməni və friqiya dillərinin yaxınlığı haqqında nəzəriyyələr əsassızdır. Erməni dilinin hind-iran dillərinə yaxınlığının yunan və frig dilləri ilə eyni olduğu vurğulanır. Kembric Universitetinin linqvisti və Hind-Avropa eksperti, tədqiqatçı Ceyms Klakson yunan və erməni dilləri arasındakı yaxınlıq əlaqələrinin mövcud olduğunu inkar etmişdir.

Protoerməni dilinin mənşəyi ilə bağlı bir vaxtlar təklif edilən Paleo-Balkan fərziyyəsi tarixi linqvistiklər; Russell Gray və Quentin Atkinson tərəfindən aparılan müasir Qlottoxronologiya tədqiqatları tərəfindən tamamilə rədd edilmişdir . Bu nəzəriyyəyə görə, erməni dili Anadolu torpaqlarında və ona bitişik ərazilərdə istifadə edilir və eramızdan əvvəl 7300-cü ildən regionda mövcuddur.

## Həmçinin bax

Erməni hipotezi

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
İkinci İtaliya İstiqlaliyyət müharibəsi

**İkinci İtaliya İstiqlaliyyət müharibəsi**, **Avstriya-İtaliya-Fransa müharibəsi**, **Fransa-Avstriya müharibəsi**, **Avstriya-Sardiniya müharibəsi** və **1859-cu il İtaliya müharibəsi** (; ) — 1859-cu ildə İkinci Fransa imperiyası və Sardiniya krallığının Avstriya imperiyasına qarşı apardığı müharibə. Bu, İtaliyanın birləşməsi prosesində həlledici rol oynamışdır.

## Müharibə
İtalyan xalqı üçün İtaliyanı birləşdirmək uğrunda (Lombardiya və Venesiya Avstriyanın tabeliyində idi) milli azadlıq müharibəsi olan bu müharibə 29 aprel 1859-cu ildə başlamışdır. Müttəfiqlər Avstriya qoşunlarını bir neçə dəfə məğlub etmiş, lakin Prussiyanın Reynə qoşun toplamasından, İtaliyada milli azadlıq hərəkatının genişlənməsindən qorxan, vahid və qüvvətli İtaliya dövlətinin yaranmasını istəməyən III Napoleon müvəffəqiyyətli döyüş əməliyyatlarını dayandırmış və 1859-cu ildə Avstriya ilə separat Villafranka barışığı imzalamışdır. Lombardiya Sardiniyaya birləşdirilmiş, Venesiya Avstriyanın hakimiyyətində qalmışdır. 1860-cı ildə Sardniya bağlanmış Turin müqaviləsinə görə, İtaliyanın Savoyya və Nitsa vilayətləri Franasaya verilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Blumberg, Arnold. *A Carefully Planned Accident: The Italian War of 1859* (Susquehanna University Press. 1990). Pp.&nbsp;238.
* Bossoli, Carlo . *The War in Italy: the Second Italian War of Independence, 1859* (1860), illustrated; online free
* Carter, Nick. "Hudson, Malmesbury and Cavour: British Diplomacy and the Italian Question, February 1858 to June 1859." *Historical Journal *40#2 (1997): 389–413. in JSTOR
* Coppa, Frank J. *The origins of the Italian wars of independence* (1992).
* Schneid, Frederick C. *The Second War of Italian Unification 1859–61* (Bloomsbury Publishing, 2012).
*  old interpretations but useful on details; vol 1 goes to 1859; volume 2 online covers 1859–62
Avstriyalılar

**Avstriyalılar** () — Avstriyanın əsas əhalisi, millət. Avstriyalıların əksəriyyəti şəhərlərdə yaşayır, lakin mövcud kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq və əkinçilikdir. Ədəbi dil alman dilidir. Yerli dialektlərin öz xüsusiyyətləri var. Dindarlarının əksəriyyəti katolik, kiçik bir hissəsi isə protestantdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Punuk adaları

**Punuk adaları**  () — Müqəddəs Lourens adasının şərq ucunda Berinq dənizində üç kiçik adadan ibarət adalar qrupu. Adalar Apavavuk burnundan 8,5 km cənub-şərqdə və Niiqhapak burnundan 18 km cənub-qərbdə yerləşir.

Bu adaların xəritəsi 1849-cu ildə Rusiya İmperator Donanmasının kapitanı Mixayıl Tebenkov tərəfindən yupikcə olan adı ilə adlandırılır. Onlar həmçinin "Pinik adaları" və "Punquk adaları" adları ilə tanınırlar.

Punuk adaları morjlar və dəniz quşları üçün təbii yaşayış yeridir. Adada yaşayan İqtisadçı-tarlasiçanının endemik yarımnövü (Microtus oeconomus punukensis) yaşamaqdadır.

Punuk mədəniyyətinin mühüm arxeoloji sahəsi olan Okvik ərazisi adalarda Otto Vilyam Geist tərəfindən aşkar edilmişdir. 1931-ci ildə Geist və İvar Skarland 1934-cü ildə ərazidə qazıntı apararaq, daşlaşmış morj sümüyü artefaktları tapır, onların çoxu hazırda Alyaska Universitetinin kolleksiyasındadır. 
## İstinadlar
 
## Mənbə
* USGS-GNIS
* Массовая естественная смертность моржей на островах Пунук
* Артефакты с островов Пунук
Erməni hipotezi

**Erməni hipotezi** — proto-hind-avropa xalqının birinci vətəninin "Şərqi Anadolu, Şimali Mesopotamiya və Qafqazın cənub hissələri" olduğunu və proto-Hind-Avropa dilinin (PHA) təxminən eramızdan əvvəl V-IV minillikdə bu regionlarda danışıldığını göstərən bir hipotez. Bu hipotez 1985-ci ildə gürcü Tamaz Qamkrelidze və rus filoloqu Vyaçeslav İvanov tərəfindən irəli sürülmüşdür. Termindəki "erməni" adı bir toponimə, yəni Ermənistan yaylasına aiddir.

Kurqan fərziyyəsi proto-hind-avropalıların mənşəyini və vətənlərini izah etmək üçün ümumi qəbul edilmiş fərziyyə olsa da, yeni DNT tədqiqatları bu xalqların mənşəyini Qafqaz regionuna bağlayan fərziyyələrə marağı artırmışdır. Fərziyyəyə görə, proto-Anadolu dilləri eramızdan əvvəl 4000-ci ildə PHA-nı tərk edərək Anadoluya köç etmiş və sonrakı mərhələlərdə yunan-erməni-hind-iranlılar, kelt-italik-toharlar və balt-slav-germanlar adlı üç fərqli Hind-Avropa dillərinin Avrasiyada yayılmasına şərait yaratmışdırlar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 

* 
* 
* 

*
* 
*
* 
* 

* 
* 

* Martiros Kavoukjian, *Armenia, Subartu, and Sumer : the Indo-European homeland and ancient Mesopotamia*, trans. N. Ouzounian, Montreal (1987), 
* 
* 

* 
* 

* 
* 

* 

* 

* 

## Xarici keçidlər

*Very rough map of Indo-European migrations according to the hypothesis
*Indo-European family tree, showing Indo-European languages and sub branches
Slec adası

**Slec adası** () — Berinq dənizində yerləşən ada. Sevard yarımadasının cənub-qərb sahilindən 8,5&nbsp;km məsafədə, Alyaska sahillərində yerləşir. Adanın uzunluğu təxminən 2,8&nbsp;km, eni isə 1,5&nbsp;km-dir. Adanın ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 11 m yüksəklikdədir. İnzibati cəhətdən ABŞ-nin Alyaska ştatı Nom siyahıyaalma sahəsinə aiddir.

Ada öz adını 5 avqust 1778-ci ildə ingilis səyyahı Ceyms Kukdan almışdır. Adanın inuitcə adı “Ayaaq”-dır. Alyaska Milli Dəniz Qoruğunun bir hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avstriya–Osmanlı müharibələri

**Avstriya–Osmanlı müharibələri** — Avstriya Habsburqları ilə Osmanlı imperiyası arasında, başlıca olaraq, Balkan yarımadasının şimal hissəsindəki və Macarıstandakı torpaqları ələ keçirmək uğrunda aparılan müharibələr. Osmanlının Şərqi Avropa ölkələrinə yürüşü nəticəsində başlamışdır. XIV–XV əsrlərdə Balkan yarımadasının xeyli hissəsini ələ keçirən Osmanlı ordusu Serbiya və Macarıstana hücuma başlamış, 1521-ci ildə Belqradı almış, 29 avqust 1526-cı ildə Mohaç döyüşündə macar-çex ordularına qalib gəlmişdi. 15 oktyabr 1529-cu ildə Osmanlı ordusu Vyana şəhərini mühasirəyə almış, lakin şəhəri tuta bilməmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Кэролайн Финкель «История Османской империи: Видение Османа» — Москва: АСТ, 2010. ISBN 978-5-17-043651-4
Avstriya–Osmanlı müharibəsi (1529–1533)

**Avstriya–Osmanlı müharibəsi** — Avstriya ilə Osmanlı imperiyaları arasında uzun sürən müharibələrin birincisi.

## Müharibə
15 oktyabr 1529-cu ildə Osmanlı ordusu Vyana şəhərini mühasirəyə almış, lakin şəhəri tuta bilməmişdir. 1530-cu ildə Avstriya ilə Osmanlı arasındakı danışıqların pozulmasından sonra yenidən vəziyyət gərginləşmişdir. Sultan I Süleyman yürüşə keçmiş, lakin V Karlın ordusu Osmanlı qoşunlarının qarşısını almışdır.

## Sülh
23 iyul 1533-cü ildə İstanbulda Avstriya–Osmanlı müqaviləsi bağlanmışdır. Bu müqaviləyə görə Macarıstan krallığının qərbi və şimal-qərbi hissəsi Avstriyaya keçmişdir. Əvəzində Avstriya hər il sultana xərac verməli idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Buchmann B. M.* Österreich und das Osmanische Reich. Eine bilaterale Geschichte. — Wien: WUV-Universitätsverlag, 1999. — ISBN 978-3851144796
* *Hammer-Purgstall J. von.* Histoire de l'empire ottoman. T. I. — P.: Bethune et Plon, 1844
* *Hammer-Purgstall J. von.* Histoire de l'empire ottoman. T. II. — P.: Bethune et Plon, 1844
* Габсбурги, Венгрия, Трансильванское княжество и Османская империя в XVI в. // Османская империя и страны Центральной, Восточной и Юго-Восточной Европы в XV—XVI вв. — М.: Наука, 1984
* История Венгрии. Т. I. — М.: Наука, 1971
* *Шлоссер Ф.* Всемирная история. Т. IV. 2-е издание. СПБ.—М.: М. О. Вольф, 1870
Mozambikdə COVID-19 pandemiyası

**Mozambikdə COVID-19 pandemiyası** ağır kəskin tənəffüs sindromu coronavirus 2-nin (SARS-CoV-2) səbəb olduğu dünya miqyasında 2019-cu il (COVID-19) koronavirus xəstəliyi pandemiyasının bir hissəsidir. Virusun 2020-ci ilin martında Mozambikə çatdığı təsdiqlənib.

## Fon
12 yanvar 2020-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) 31 dekabr 2019-cu ildə ÜST-ə bildirilmiş Çinin Hubey əyalətinin Uhan şəhərində bir qrup insanda yeni bir koronavirusun tənəffüs xəstəliyinə səbəb olduğunu təsdiqlədi.

30 yanvar 2020-ci ildə Beynəlxalq İctimai Səhiyyə Fövqəladə Vəziyyəti elan olundui və və 11 martda pandemiya kimi qəbul edildi.

COVID-19-dan ölüm halları 2003-cü ildəki SARS ilə müqayisədə xeyli aşağıdır, lakin yoluxma əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir və əhəmiyyətli ümumi ölüm nisbəti var. Mozambik üçün model əsaslı simulyasiyalar göstərir ki, zamanla dəyişən reproduksiya nömrəsi *R<sub> t</sub>* üçün 95% inam intervalı 2020-ci ilin dekabrında və 2021-ci ilin yanvarında 1.0-ı keçib.

## Statistika

### Günlük yeni hallar

### Günlük ölümlər

## Həmçinin bax
* Afrikada COVID-19 pandemiyası
* Ölkə və ərazi üzrə COVID-19 pandemiyası

## İstinadlar
Avstriya–Osmanlı müharibəsi (1540–1547)

**Avstriya–Osmanlı müharibəsi** — Avstriya ilə Osmanlı imperiyaları arasında aparılan müharibələr ardıcıllığından ikincisi. Bu müharibə Macarıstan uğrunda getmişdir.

## Müharibə
Sultan I Süleymanın ordusu Macarıstanda 1541-ci ildə Budanı və 1543-cü ildə Esterqom qalasını almışdır. Müharibə 1547-ci il İstanbul müqaviləsinə əsasən nəticlənmiç, Macarıstan krallığı üç hissəyə bölünmüşdür. Qərb və şimal hissəsi Habsburqların hakimiyyətində, mərkəzi hissəsi sultan canişinlərinin idarəsində qalmış, şimal hissəsinin hakimləri isə Osmanlının vassalları hesab olunmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Hammer-Purgstall J. von.* Histoire de l’empire ottoman. T. II. — P.: Bethune et Plon, 1844
* Габсбурги, Венгрия, Трансильванское княжество и Османская империя в XVI в. // Османская империя и страны Центральной, Восточной и Юго-Восточной Европы в XV—XVI вв. — М.: Наука, 1984
* История Венгрии. Т. I. — М.: Наука, 1971
* История Словакии. — М.: Институт славяноведения РАН, 2003. — ISBN 5-93442-005-0
Avstriya–Osmanlı müharibəsi (1566–1568)

**Avstriya–Osmanlı müharibəsi** — Avstriya ilə Osmanlı imperiyaları arasında aparılan müharibələr ardıcıllığından üçüncüsü. Bu müharibə Transilvaniya uğrunda getmişdir. 1562 və 1568-ci illərdə bağlanan sülh müqavilələrinə görə, Osmanlı imperiyası ilə Habsburqlar imperiyası arasındakı sərhəd olduğu kimi qalmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Hammer-Purgstall J. von.* Histoire de l'empire ottoman. T. II. — P.: Bethune et Plon, 1844
* Габсбурги, Венгрия, Трансильванское княжество и Османская империя в XVI в. // Османская империя и страны Центральной, Восточной и Юго-Восточной Европы в XV—XVI вв. — М.: Наука, 1984
* История Венгрии. Т. I. — М.: Наука, 1971
* *Контлер Л.* История Венгрии. Тысячелетие в центре Европы. — М.: Весь Мир, 2002. — ISBN 5-7777-0201-5
Avstriya–Osmanlı müharibəsi (1663–1664)

**Avstriya–Osmanlı müharibəsi** — Avstriya ilə Osmanlı imperiyaları arasında aparılan müharibələr ardıcıllığından dördüncüsü.

## Müharibə
1 avqust 1664-cü ildə Sentqothard döyüşündə Avstriya və Macarıstan ordusu Osmanlı qoşunlarını məğlub etmişdir. 1664-cü ildə imzalanan Vaşvar sülh müqaviləsinə əsasən Osmanlı qoşunları Transilvaniyadan çıxarılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Kalium nitrat

**Kalium nitrat** (KNO3) - qeyri -üzvi bir  birləşmədir, nitrat turşusunun kalium duzuna deyilir.

## Təbiətdə tapılması
Təbiətdə nitrokalit mineralı kimi tanınır. Təbii kalium nitrat azot tərkibli maddələrin parçalanması nəticəsində tapılır. Bitkilərdə və heyvanlarda çox az miqdarda olur.

## Fiziki xassələri

Suda yaxşı həll olunur, orta dərəcədə qliserində, maye ammonyakda, hidrazində, təmiz etanolda və efirdə həll olunmur.

## Alınması

Gübrənin çürüməsi nəticəsində azot əmələ gəlir və saman qatlarında toplanaraq nitrifikasiyaya məruz qalır və əvvəlcə azotlu, sonra isə nitrat turşusuna çevrilir. Nitrat turşusu əhəngdaşı ilə qarşılıqlı təsir göstərərək, su ilə yuyulmuş Ca(NO3)2 alınırdı. Odun külünün əlavə edilməsi CaCO3 çökdürdü və kalium nitrat məhlulu əmələ gətirdi. Çox zaman əhəng daşı əvəzinə yığına dərhal kül əlavə edilir və kalium nitrat alınır.
: \mathsf{Ca(NO_3)_2 + K_2CO_3 \longrightarrow 2\ KNO_3 + CaCO_3\downarrow}

1854-cü ildə alman kimyaçısı K. Nöllner daha əlverişli və daha ucuz kalium xlorid və natrium nitratın reaksiyasına əsaslananaraq kalium nitrat istehsal etdi:
: \mathsf{KCl + NaNO_3 \longrightarrow KNO_3 + NaCl}
Kalium nitratın alınmasının bir neçə başqa yoluda var. Bu, ammonium nitratın kalium xlorid ilə reaksiyası nəticəsində baş verir, kalium nitrat və ammonium xlorid alınır, sonuncu asanlıqla ayrılır:
: \mathsf{Ca(NO_3)_2 + K_2SO_4 \longrightarrow 2\ KNO_3 + CaSO_4\downarrow}.

Kalium hidroksidin və ya kalium karbonatın reaksiyası nəticəsində:
: \mathsf{2 \ KOH + N_2O_5 \longrightarrow 2 \ KNO_3 + H_2O},

: \mathsf{NH_4NO_3 + KOH \longrightarrow NH_3\uparrow + KNO_3 + H_2O},

: \mathsf{K_2CO_3 + 2 \ HNO_3 \longrightarrow 2 \ KNO_3+ H_2O + CO_2 \uparrow}.

## Kimyəvi xassələri
400-520&nbsp;°C temperaturda parçalanır və nəticədə kalium nitrit KNO2 və oksigen O2 alınır (oksigenin ayrılması kalium nitratın yanğın təhlükəsini artırır):
: \mathsf{2KNO_3 \longrightarrow 2KNO_2 + O_2\uparrow}

Güclü osidləşdiricidir. Kalium nitratın qarışıqları üzvi maddələrlə birləşəndə partlayış baş verə bilər.
Ayrılma zamanı hidrogenlə reduksiya olunur ( duru xlorid turşusudur):

: \mathsf{Zn + 2HCl \longrightarrow ZnCl_2 + H_2^0},

Kalium nitratın əriməsi ilə kalium metalını elektroliz yolu ilə əldə etmək olar, lakin kalium nitratın yüksək oksidləşdirici qabiliyyətinə görə kalium hidroksidinə üstünlük verilir.
: \mathsf{KNO_3 + H_2^0 \longrightarrow KNO_2 + H_2O}.

## Tətbiqi
Kalium nitratın əsas tətbiqi, qiymətli bir gübrə olaraq qalmasıdır. Elektrovakuum sənayesində və optik şüşəqayırmada texniki şüşələrin rəngini dəyişmək və aydınlaşdırmaq və şüşə məmulatlarına möhkəmlik vermək üçün istifadə olunur. Metallurgiyada, xüsusən nikel filizlərinin emalında güclü oksidləşdirici vasitə kimi istifadə olunur. Qida sənayesində kalium nitrat E 252 konservantı kimi istifadə olunur.

## Mənbə
# Химия и технология редких и рассеянных элементов / Под ред. Большакова К. А.. — М.: Высшая школа, 1976. — Т. 1. — 91 с.
# Лидин Р. А., Молочко В. А., Андреева Л. Л. Реакции неорганических веществ: справочник. — 2-е изд— С. 251.
Avstriya–Osmanlı müharibəsi (1716–1718)

**Avstriya–Osmanlı müharibəsi** — Avstriya ilə Osmanlı imperiyaları arasında aparılan müharibələrdən biri.

## Müharibə
Avstriya–Osmanlı müharibəsi 1716-cı ildə Avstriya Venesiyanın tərəfində Osmanlıya qarşı müharibə elan etməsi ilə başlamışdır. 1718-ci ildə imzalanmış Pojarevas sülh müqaviləsinə görə Belqrad, Şimali Serbiya, Şimali Bosniya və s. ərazilər Avstriyaya keçmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Кэролайн Финкель «История Османской империи: Видение Османа» — Москва: АСТ, 2010. ISBN 978-5-17-043651-4
* ПОХОДНЫЙ ЖУРНАЛЪ 1716 ГОДА — Санктпетербургъ,1855 год.
Marketinqin idarəolunması

**Marketinqin idarəolunması** ( ) — müəssisə və təşkilatlarda marketinq yönümünün, onun texnika və üsullarının praktiki tətbiqinə, həmçinin marketinq resurslarının və firmanın fəaliyyətinin idarə edilməsinə yönəlmiş təşkilati intizam.

## Strukturu
Marketinq menecmenti firmanın fəaliyyət göstərdiyi sənaye kontekstini təhlil etmək üçün iqtisadiyyat və rəqabət strategiyası alətlərindən istifadə edir. Bunlara Porterin beş qüvvəsinin təhlili, rəqiblərin strateji qruplarının təhlili, dəyər zəncirinin təhlili və başqaları daxildir.

Rəqib təhlilində marketoloqlar SWOT təhlilindən istifadə edərək onların nisbi rəqabət üstünlükləri və çatışmazlıqlarına diqqət yetirərək bazarda hər bir rəqibin ətraflı profillərini qururlar. Marketinq menecerləri hər bir rəqibin xərc strukturunu, gəlir mənbələrini, resurslarını və səriştələrini, rəqabətli mövqeləşdirməni və məhsulun fərqləndirilməsini, şaquli inteqrasiya dərəcəsini, sənayenin inkişafına tarixi reaksiyalarını və digər amilləri araşdırır.

Marketinq menecmenti tez-tez marketinq təhlili aparmaq üçün bazar araşdırması və marketinq araşdırması aparır. Marketoloqlar marketinq araşdırması aparmaq üçün müxtəlif üsullardan istifadə edirlər, lakin daha çox yayılmış olanlardan bəziləri bunlardır:

* Fokus qrupları və müxtəlif növ müsahibələr kimi keyfiyyətli marketinq tədqiqatları
* Statistik tədqiqat kimi kəmiyyət marketinq tədqiqatı
* Bazarları sınaqdan keçirmək kimi eksperimental üsullar
* Etnoqrafik (yerli) müşahidə kimi müşahidə üsulları

Marketinq menecerləri həmçinin tendensiyaları müəyyən etməyə və şirkət üçün marketinq təhlilini təmin etməyə kömək etmək üçün müxtəlif ətraf mühitin skan edilməsi və rəqabətli kəşfiyyat proseslərini tərtib edə və onlara nəzarət edə bilərlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
*
Azərbaycan–Ermənistan sərhəd toqquşması (noyabr, 2021)

**Zəngəzur döyüşləri** — 2021-ci il noyabrın 16-da, Azərbaycan və Ermənistan Respublikaları sərhədində baş verən döyüşlərdir. Döyüşlər əsasən Azərbaycanın Şərqi Zəngəzur bölgəsinin Laçın və Kəlbəcər rayonlarının Ermənistanın Zəngəzur bölgəsi ilə həmsərhəd ərazilərində baş verib. Döyüşlər zamanı Ermənistan silahlı qüvvələrinin döyüş vasitələri, tank əleyhinə qurğu və minaatan məhv edilib.

## Zəmin
Noyabrın 13-də saat 07:12-də Azərbaycanın Xankəndi şəhərindən Xankəndi-Laçın şose yolu ilə avtomobillə Laçın şəhəri istiqamətində hərəkətdə olan Ermənistan vətəndaşı "RQD-5" markalı əl qumbarası ilə Azərbaycan Respublikasının ərazisində terror aktı törədir. Belə ki, qəsdən adam öldürmək məqsədilə idarə etdiyi avtomobildən düşərək Şuşa şəhərinin Daşaltı kəndi yaxınlığında xidmət aparan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının həyatını təhlükəyə atmaqla əl qumbarasını onların istiqamətində atıb. Nəticədə 3 hərbçi müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri alıb. Terrorçu Rusiya sülhməramlıları tərəfindən tutulsa da, tezliklə azadlığa buraxılıb və Ermənistanda qəhrəman kimi qarşılanıb. Bu hadisədən sonra Azərbaycan və Ermənistan hərbçiləri arasında sərhəd boyunca qarşılıqlı atışmalar güclənib.

## İstinadlar
Yarışlı gölü

**Yarışlı gölü** — Burdurun Yaşılova vilayətində göl. Sahəsi 16 km2 olan karstik göl Harmanlı, Yarışlı, Kocapınar, Sazaq və Düğer kəndləri arasında yerləşir. Göl içində balaca ada da var. Göl natrium fosfat, natrium xlorid və natrium sulfatla zəngin olduğundan suları şordur. Kümbet, Yarışlı, Kilsə bulaqları, Qadınca suyu, Başquyu çayı və yağıntılarla qidalanır.

Qidalanma mənbələri zəif olan göl xaricə çıxışı olmayan Buldur gölündən alçaq təpələrlə ayrılır. Axarların gölə qarışdığı sahələrdə bitki örtüyü inkişaf etmişdir. Göl bioloji müxtəliflik baxımından kasıbdır. Dərə ağızlarında ancaq dişi sazan balığı yaşayır. Göl suları yayda quruyaraq duzlu bataqlığa çevrilir.

Yarışlı gölünün şərqindəki yarımadada eradan əvvəl 6-cı əsrdən qalma antik şəhər yerləşir.

Yarışlıda təhlükə altındakı dikquyruqlar qışlayır. Bundan başqa, anqutlar qışlamaq üçün, flaminqolar isə köç əsnasında müvəqqəti destinasiya kimi istifadə edir. Təbiət Dərnəyi tərəfində (Doğa Derneği) önəmli təbiət sahəsi kimi elan edilən ərazidə qoruma fəaliyyəti ya yoxdur, ya da istənilən səviyyədə deyil.

## İstinadlar
Avstromarksizm

**Avstromarksizm** — XX əsrin əvvəllərində Avstriya Sosial-Demokrat Partiyasında yaranmış cərəyan. Liderləri Otto Bauer, Karl Renner, Maks Adler, Fridrix Adler və başqalarıdır. Neokantçılıqla marksizmin bir növ birləşməsi olan avstromarksizm mədəni-milli muxtariyyət nəzəriyyəsini də irəli sürmüşdür.

Bu cərəyan millilik və milliyyətçilik nəzəriyyəsi, onu imperiya kontekstində sosializmlə barışdırmaq cəhdinə görə tanınır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Bauer, Otto (2000). *The Question of Nationalities and Social Democracy*. Translated by Joseph O'Donnell, edited by Ephraim J. Nimni. Minneapolis & London: University of Minnesota Press. . Originally published in German as ''Die Nationalitätenfrage und die Sozialdemokratie''. Vienna: Verlag der Wiener Volksbuchhandlung Ignaz Brand, 1907. .
* Bottomore, Tom and Goode, Patrick, trans. & eds. (1978). *Austro-Marxism*. Oxford: Clarendon Press. .
* Czerwińska-Schupp, Ewa (2017). . Translated by Maciej Żurowski. Leiden & Boston: Brill. . Originally published in German as *Otto Bauer: Studien zur Social-Politischen Philosophie*. Frankfurt: Peter Lang, 2005. .
* Gruber, Helmut (1991). ''Red Vienna: Experiment in Working-Class Culture 1919-1934''. New York & Oxford: Oxford University Press. .
* Krätke, Michael R. (1997). "Otto Bauer (1881-1938): Die Mühen des Dritten Wegs Die Linke &#91;Otto Bauer (1881-1938): The Trouble of the Left's Third Way&#93;". *spw – Zeitschrift für sozialistische Politik und Wirtschaft*. No. 97: 55–59. Also available in PDF format.
* Leser, Norbert (1968). *Zwischen Reformismus und Bolschewismus. Der Austromarxismus als Theorie und Praxis [Between Reformism and Bolshevism: Austromarxism in Theory and Practice]*. Vienna; Frankfurt; Zürich: Europa-Verlag. .
* Loew, Raimund (November–December 1979). The Politics of Austro-Marxism . *New Left Review*. No. I/118.
* Máiz, Ramón; Pereira, María (8 June 2020). "Otto Bauer: The Idea of Nation as a Plural Community and the Question of Territorial and Non-Territorial Autonomy". *Filozofija i drustvo*. Vol. 31, No. 3: 287–300. .
* Nin, Andrés (1935). "Austro-Marxism and the National Question (1935)". *Marxists Internet Archive*. Retrieved 2021-04-12.
* ''Otto Bauer - Austromarxismus und Internationale zweieinhalb &#91;Otto Bauer - Austromarxism and the Second-and-a-Half International&#93;''. Last accessed 2021-09-02.
* Rabinbach, Anson, ed. (1985). *The Austrian Socialist Experiment: Social Democracy and Austromarxism, 1918-1934*. Boulder & London: Westview Press. .
* Julius Deutsch (2017). ''Antifascism, Sports, Sobriety: Forging a Militant Working-Class Culture. Selected Writings''. Edited and translated by Gabriel Kuhn. Oakland, California: PM Press. .
Temik Avtandilyan

**Temik Avanesoviç (Oqanesoviç, Aqanesoviç) Avtandilyan** (, ; ) — erməni əsilli sovet hərbçisi, baş leytenant.

## Həyatı
Temik Avanesoviç Avtandilyan 20 avqust 1922-ci ildə SSRİ tərkibindəki Azərbaycan SSR-nin Cavanşir qəzasındakı Ağdərə kəndində anadan olmuşdur. O, Bakıda hərbi məktəb bitirmiş, 1941-ci ildən Sovet Ordusunda xidmət etmişdir. 1943-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olan Avtandilyan Qafqaz, Ukrayna və Polşada gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. O, 1945-ci ildə Polşanın Qloquv şəhərində hücum zamanı rədaşət göstərmiş və həlak olmuşdur.

## Mükafat və təltiflər
Temik Avtandilyan "Qırmızı Bayraq", "Qırmızı Ulduz" ordenləri və medallarla təltif edilmiş, 27 iyun 1945-ci ildə, ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
* Амирханян М. Д. Армяне — Герои Советского Союза. Ер., 2005. — 202 с.: ISBN 99930-4-342-7
* Саркисян С. Т. Энциклопедия Арцах-Карабаха. Спб., 2005. — 312 с.: ил. ISBN 5-9676-0034-5

## Xarici keçidlər
* Темик Аванесович Автандылян. Сайт «Герои страны».
Avtovağzal

**Avtovağzal** — şəhərlərarası və şəhərətrafı avtobus marşrutları sərnişinlərinə xidmət göstərmək üçün şəhərlərdə yaradılan tikililər kompleksi. Avtovağzal sərnişin binası, daxili nəqliyyat ərazisi və vağzalyanı sahədən ibarətdir. Avtovağzal binasında bilet kassaları olan sərnişin zalı, uşaqlı sərnişinlər üçün otaq, əl yüklərinin saxlanması üçün kamera, kafe, sanitariya qovşağı, həmçinin inzibati otaqlar olur. Avtovağzalın daxili nəqliyyat ərazisində sərnişinlərin minib-düşməsi üçün perronlar, reysarası müddətlərdə avtobuslar üçün dayanacaq maşının nəzərdə keçirilməsi və kuzovunun yuyulması üçün meydança (zəruri hallarda) var. Avtovağzal ərazisində avtobusların hərəkəti dispetçer pultundan işıq siqnalları və avtomatik qurğular (avtobuslara miniyin başlanmasını və qurtarmasını qeydə alan) vasitəsilə idarə olunur. Böyük avtovağzalların dispetçer məntəqəsində televiziya qurğusu da qoyulur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Qreyder

**Qreyder** və ya **avtoqreyder** — avtomobil yollarının, aerodrom örtüklərinin salınması, suvarma kanalları və s.-nin çəkilməsi və təmiri zamanı tökülmüş torpağa profil vermək, torpağın və yol inşaat materiallarının yerini dəyişdirmək, yaxud yaymaq üçün özügedən maşın. Əyrixətli profili olan və tam dönən gavahın əsas işlək orqanıdır. Qreyder həmçinin buldozer, yükləyici, qartəmizləyən və s. maşınların avadanlıqları ilə təchiz olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 'Lembit Juksaar''. Lugu Talleksist ja Talleksi erastamisest. — Tallinn, 2012. — том 1, стр. 179—183 (на эстонский языке)
Avtodrom

**Avtodrom** — avtomobil sınaqları və yarışları üçün lazımi avadanlıqla təchiz edilmiş xüsusi sahə. Motosikl və avtomobillərin sınaq və yarışları avtodromlarda keçirilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Военный энциклопедический словарь/ В 2 томах. Том 1. — Редкол.: А. П. Горкин, В. А. Золотарев, В. М. Карев и др. — М.: Большая Российская энциклопедия, «Рипол Классик», 2001. — 848 с.
Arin gölü

**Arin gölü** — Bitlis ilinin Adilcevaz ilçəsinin sərhədləri daxilində, Van gölünün şimal sahilində yerləşən göl. Göl Van gölünün 5 metr daha yüksək olduğu dövrdən qalmadır (qalıq göldür). Van gölündən dalğa və axıntıların əmələ gətirdiyi 1000 metr genişlik və 4 metr yüksəklikdə sahil kolidoru ilə ayrılır.

1657 hektar sahəyə sahib göl dəniz səviyyəsindən 1650 metr yüksəklikdədir. Dünya miqyasında təhlükə altında olan dikquyruqların çoxalma sahəsi olan göl köçəri quşların önəmli köç yolları üzərindədir. Boz ördək və macar ördəyi də bu sahədə nəsil artırır.

Sübhan dağında yerləşən sodium resursları dərələrlə gölə daşındığından dolayı göl suları sodalıdır. Göl sahillərində Əsənqaya, Qarşıyaxa, Göldüzü kəndləri yerləşir. Çaylarla bəslənən gölün çıxışı yoxdur, yəni qapalı hövzədir. Dayaz olan göl yayda yarıya qədər quruyur. Soda gölündə heç bir balıq yaşamır və bitki örtüyü yalnız çayların gölə töküldüyü yerlərdə kiçik qruplarda mövcuddur. Arin gölündən 1.000.000 ton sodium karbonat istehsal oluna biləcəyi təxmin edilir.

## İstinadlar
Sanak adaları

**Sanak adaları**  () — Alyaska körfəzindəki yaşayış olmayan adalar qrupudur və Şərqi Aleut adalarının bir hissəsidir. İnzibati cəhətdən onlar Alyaska ştatının bir hissəsidir.

Qrupun ən böyük adası Sanakdır. Ən kiçik adası isə Katon adasıdır. Qrupa həmçinin kiçik Long adaları (Sanakın qərbində), Elma (Sanak və Katon arasında) və bir sıra çox kiçik adalar və riflər daxildir.

Adalar qrupunun ümumi sahəsi 157,617 km²-dir 

## Mənbə
* Sanak Islands: Block 1074, Census Tract 1, Aleutians East Borough, Alaska Бюро переписи населения США
* Sanak Islands в GNIS
Doktorantura məsləhətçisi

Doktorantura məsləhətçisi (həmçinin dissertasiya rəhbəri, dissertasiya məsləhətçisi və ya doktorantura nəzarətçisi)  universitetin professor-müəllim heyətinin üzvü olub, əsas vəzifəsi doktoranturada təhsil almaq istəyən aspirantlara rəhbərlik etmək, onlara kurs seçimində köməklik etmək, tələbələrin seçimini formalaşdırmaq, təkmilləşdirmək və istiqamət verməkdir. Tələbələr ümumiyyətlə öz fənləri üzrə maraqlarına, seçilmiş məzun fakültə üzvləri ilə yaxından işləmək istəyinə və bu fakültələrin onlarla işləmək istəyinə əsasən məsləhətçi seçirlər.
Çisuvell adaları

**Çisuvell adaları**  () — ABŞ-nin Alyaska ştatının Kenay səmtindəki bir qrup qayalı, yaşayış olmayan adalar. Adaların rusca adı yerli adla eyniləşdirilmişdir - Ayyaliki adaları. Adalar Süarddan 35 mil cənubda yerləşir, Alyaska Dəniz Milli Qoruğunun bir hissəsidir. Ərazidə müxtəlif quş növləri yuva qurur. Adaların yerləşdiyi ərazi seysmik cəhətdən aktivdir, bu da relyefə təsir edir. Adalar sudan qalxaraq yüksək şəffaf qayaları üzə çıxarır. Belə bir relyef adaların növ müxtəlifliyini müəyyən edir.

Hər il adalarda çoxlu sayda müxtəlif növ quşlar yuva qurur. Onların arasında müxtəlif faunanın nümayəndələri var: Ptychoramphus aleuticusi və Aethia pygmaea. Nəsli kəsilməkdə olan dəniz şirlərindən ibarət kiçik bir koloniya vardır.

## İstinadlar
Avtomatizm (psixologiya)

**Avtomatizm** — şüur nəzarəti olmayan hərəkət. Əzəli qeyri-iradi olan fizioloji proseslərdən (tənəffüs, ürək fəaliyyəti və s.) fərqli olaraq, psixi hərəkətlər əvvəlcə şüurun nəzarəti altında icra olunur və yalnız tədricən, mümarisə sayəsində vərdiş halına keçdikdən sonra avtomatlaşır (məsələn, yerimək, danışmaq, yazmaq və s.).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər