Laçın Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Laçın Tarix və Diyarşünaslıq Muzeyi** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunda 1974-ci ildən 1992-ci ilin may ayına qədər fəaliyyət göstərmiş, işğal olunmuş muzeylər siyahısına daxil olan yüksək bədii və tarixi səciyyə daşıyan eksponatlarla zəngin olan ən əhəmiyyətli muzeylərdən biri.

## Memarlıq quruluşu
Muzeyin yerləşdiyi bina tarix və mədəniyyət abidəsi kimi qiymətləndirilirdi. Bu biina Sovet Hakimiyyətinin ilk illərində Pedoqoji Texnikom üçün nəzərdə tutulsada sonralar burada şəhər VIII illik məktəb kimi də fəaliyyət göstərmişdir.

Müzeyin ümumi sahəsi 1200 kv/metr-dən  çox idi. Müzey  bir dəhlizdən, 24 otaqdan, 1 nümayiş salonundan və 72kv/metrlik bir fonddan ibarət idi. Muzeyin həyətində müxtəlif əsrlərdə hazırlanmış bədii daş nümunələri, sujetli oymalar, at və qoç heykəlləri və bir çox  məişət əşyalar açıq havada nümayiş etdirilirdi.

1983-cü ildən 1992-ci ilə qədər muzey tərəfindən geniş şəkildə ekspoziyalar təşkil olundu. Muzeyin əsas fondunda 5 mindən artıq eksponatlar toplandı. Yardımçı fondla birlikdə muzeydə ümumilikdə 10 minə yaxın əşya olmuşdur. 1989-cu ildə Laçın Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi Ümumittifaq Muzeylərə baxış müsabiqəsində qalib seçilmiş və direktoru ilə birgə xüsusi medalla təltif olunub. 1992-ci ildə Laçın rayonu işğal olunarkən muzeyin eksponatlarını çıxarmaq mümkün olmayıb.

## Statusu
Laçın Muzeyi 1974-1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi nəzdində fəaliyyət göstərirdi.

## Muzey işğal altında
Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən 1992-1994-cü illardə Azərbaycan ərazilərini işğal etdikdən sonra Laçın muzeyi tamamilə dağıdıldı, eksponatları talan edilərək Ermənistan Respublikasının İrəvan şəhərinə aparıldı. Muzeyin ərazisində arxeoloji qazıntılara start verildi.

Muzey 1992-ci ildən Bakı şəhərində məskunlaşib və yenidən eksponatların toplanması işi aparır. Muzey rəhbərliyinin verdiyi məlumata görə, xalqımızın maddi mədəniyyətinə dair çox qiymətli əşyalar olub. Eyni zamanda bu eksponatlar bölgənin özünəməxsus xüsusiyyətlərini özündə əks etidirib. Muzeydə müharibə, əmək veteranları ilə görüşlər keçirilib. Hələ o dövrdə muzeyin fəaliyyəti geniş şəkildə işiqlandirilib. Laçın rayonu işgal olunduqdan sonra muzey ermənilər tərəfindən dağıdılıb və eksponatlar erməniləşdirilərək turistlərə nümayiş etdirlir. Mövcud vəziyyətlə bağlı muzey rəhbərliyinin bu faktla bağlı abidələrin qorunması ilə bağlı beynəlxalq təşkilatlara müraciət etməsinə baxmayaraq, bu günədək məsləyə aydınlıq gətirilməyib.

## İşğalın fəsadları
* Muzey kompleksi tamamilə dağıdılaraq yerlə yeksan edildi. 
* Beş mindən çox qiymətli eksponat, talan edilərək Ermənistan Respublikasına aparıldı.
* Muzeyin həyətində müxtəlif əsrlərdə hazırlanmış bədii daş nümunələri, sujetli oymalar, kənd təsərrüfatı alətləri, müxtəlif heyvan  fiqurları, at və qoç heykəlləri, nehrə, qazan, tuluq və bir çox digər məişət əşyalar sındırılaraq məhv edildi.
* 2009-cu ildən muzeyin ərazisində arxeoloji qazıntı işlərinə başlandı, hal-hazırda da davam etdirilir.

## Milli-mədəni dəyərlərin qorunmasını və mühafizəsini təmin edən hüquqi sənədlər
* "Silahlı münaqişə baş verdikdə mədəni dəyərlərin qorunması haqqında" 1954-cü il Haaqa Konvensiyası.
* "Ümumdünya mədəni və təbii irsin mühafizəsi haqqında" YUNESKO-nun 1972-ci il konvensiyası.
* YUNESKO-nun Ali Konvensiyası tərkibinə daxil olan ölkələrə mədəni tarixi dəyərlərin qorunması haqqında tövsiyələri. 1972-ci il.
* "Arxeoloji irsin mühafizəsi haqqında" 1992-ci il Avropa Konvensiyası.
*"Tarix və Mədəniyyət abidələrinin qorunması haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanunu Bakı şəhəri, 10 aprel 1998-ci il.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mədəniyyəti
* Bakı muzeylərinin siyahısı

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Maddi və mənəvi ziyan
* Təbii ehtiyat potensialı