open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rəqqan

**Rəqqan** və ya **Zaviyyət-Rəqqan** () — Əlcəzairin cənubunda, Adrar vilayətində şəhər və kommuna. Rəqqan dairəsinin inzibati mərkəzidir.

## Tarixi
Fransa müstəmləkəçiliyi dövründə şəhərin cənub ətraflarında dörd nüvə silahı sınağı (1960-cı ildə üç, 1961-ci ildə bir) həyata keçirilmişdir. İlk dəfə 13 fevral 1960-cı ildə fransızlar tərəfindən 70 kiloton trotil tutumu olan "Mavi ərəbdovşanı" kod adlı nüvə partlayışı həyata keçirmişdir.

## İqlimi
Şəhərin iqlimi quraq kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı – 7 mm). Orta illik temperatur 26,7 °C-dir.

## Əhali
2008-ci ilin rəsmi siyahıyaalınmasına əsasən, kommunanın əhalisi 21,723 nəfər idi. Əhalinin 51,24%-i kişilərdən, müvafiq olaraq 48,76%-i qadınlardan ibarət idi. Rəqqan sakinlərinin 6%-i ali, 15,6%-i orta təhsilli idi.

## İstinadlar
Ruysat

**Ruysat‎** () — Əlcəzairin şərqində, Uarqla vilayətind' şəhər və kommuna. Uarqla dairəsinə daxildir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin qərbində, Böyük Səhranın şimal vahələrindən birinin ərazisində, Uarqla şəhərindən cənub-şərqdə, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 562 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 138 metrdir.

Ruysat kommunası Uarqla, ƏynBəyda və Hassi-Məsud kommunaları, həmçinin Qardaya vilayətinin ərazisi ilə həmsərhəddir. Sahəsi 7331 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində çox az yağıntı düşür (orta illik miqdarı 45 mm-dir). Orta illik temperatur 22,4 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,8 °C, ən isti ay (iyul) 34,2 °C-dir.

## İstinadlar
Tsabit

**Tsabit** () — Əlcəzairin mərkəzi hissəsində, Adrar vilayətində şəhər və kommuna. Eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin şimalında, Böyük Səhranın şimal-qərbindəki vahələrindən birinin ərazisində, paytaxt Əlcəzairdən təxminən 971 kilometr cənub-cənub-qərbdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 252 metrdir.

Tsabit kommunası Bəşar vilayətinin Sbaa, Metarfa, Şəruin, Talmin, Xabi və Tabelbala kommunaları ilə həmsərhəddir. Sahəsi 13,263 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı – 17 mm). Orta illik temperatur 24,3 °C-dir. Ən soyuq ayın (dekabrın) orta temperaturu 11,5°C, ən isti ayın (iyul) orta temperaturu 36,8°C-dir.

## İstinadlar
Sultan Rayev

**Sultan Akimoviç Rayev** (; ), Qırğızıstanlı dövlət xadimi, yazıçı. 31 mart 2022 tarixindən bəri Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatının (TÜRKSOY) baş katibi.

## İstinadlar
Nəama

**Nəamə** () — Əlcəzairin şimal-qərbində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şərq hissəsində, yüksək dağ yaylasında, dəniz səviyyəsindən 1,176 metr yüksəklikdə yerləşir.

Nəamə ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 490 kilometr cənub-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
Siyahıyaalmaya əsasən, 2008-ci ildə əhalinin sayı 16,251 nəfər idi. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:

## İstinadlar
Nasiriyyə (Əlcəzair)

**Nasiriyyə** (, ) — Əlcəzairin şimalında, Bumerdes vilayətinin ərazisində kommuna .

## Coğrafi mövqe
Kommuna vilayətin cənub-şərq hissəsində, dəniz səviyyəsindən 158 metr yüksəklikdə yerləşir.

Kommuna paytaxt Əlcəzairdən təqribən 77 kilometr şərqdə və Bumerdes vilayətinin inzibati mərkəzindən 43 kilometr şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 22,431 nəfər idi. Kommuna əhalisinin illər üzrə dinamikası:

## İstinadlar
Nəqusa

**Nəqusa** () — Əlcəzairin şərqində, Uarqla vilayətində şəhər və kommuna. Eyniadı dairənin inzibati mərkəzidir və buradakı yeganə kommunadır.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal-qərb hissəsində, Böyük Səhranın şimalındakı vahələrindən birinin ərazisində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 540 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 125 metr yüksəkdir.

Ngusa kommunası Uarqla, Əl-Aliyə, Əl-Həcirə, Hassi-Ben-Abdullah və Sidi-Xuiled kommunaları ilə həmsərhəddir. Sahəsi 2907 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində çox az yağıntı düşür (orta illik miqdarı 45 mm-dir). Orta illik temperatur 22,3 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,7 °C, ən isti ay (iyul) 34,3 °C-dir.

## İstinadlar
Fəqarət-əz-Zua

**Fəqarət-əz-Zua** () — Əlcəzairin cənub-mərkəz hissəsində, Tamanrasset vilayətində şəhər və kommuna. İn-Salah dairəsinə daxildir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimalında, Böyük Səhranın mərkəzi hissəsində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1030 kilometr cənubda yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 301 metrdir.

Fəqarət-əz-Zua kommunası İn-Salah, Abalessa, İn-Amgel və İdles kommunaları, həmçinin Qardaya və İllizi vilayətlərinin əraziləri ilə həmsərhəddir. Sahəsi 61,313 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı - 19 mm). Orta illik temperatur 25 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvarda) orta temperaturu 13,1°C, ən isti ayda (iyulda) 36,2°C-dir.

## İstinadlar
Şəəba əl-Əmr

**Şəəba əl-Əmr** () və ya **Şavet-el-Amör** () — Əlcəzairin şimalında, Bumerdes vilayətində kommuna.

## Coğrafi mövqe
Kommuna vilayətin şimal hissəsində, dəniz səviyyəsindən 187 metr yüksəklikdə yerləşir, 73 km2 ərazini əhatə edir.

Kommuna ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təqribən 73 kilometr şərqdə və Bumerdes vilayətinin inzibati mərkəzindən 39 kilometr cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 33.459 nəfər idi. Kommuna əhalisinin illər üzrə dinamikası:

## İstinadlar
Şərüin

**Şərüin** () — Əlcəzairin cənubunda, Adrar vilayətində şəhər və kommuna. Eyniadlı rayonun inzibati mərkəzidir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal-qərb hissəsində, Böyük Səhranın şimal-qərbindəki vahələrdən birinin ərazisində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 903 kilometr cənub-qərbdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 266 metrdir.Şərüin kommunası Talmin, Uled-Ayşə,Deldul, Metarfa və Tsabit kommunaları ilə həmsərhəddir . Sahəsi 3080 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı - 19 mm). Orta illik temperatur 24,2-dir&nbsp;°C.

## Əhali
2008-ci ilin rəsmi siyahıyaalınmasına əsasən, kommunanın əhalisi 11,347 nəfər idi. Əhalinin 50,6%-ni kişilər, müvafiq olaraq 49,4%-ni isə qadınlar təşkil edirdi. Əhalinin savadlılıq səviyyəsi 54,2 faiz təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Şərşal

**Şərşal** () — Əlcəzairdə, Tipaza vilayətinin ərazisində liman şəhəri. Paytaxt Əlcəzairdən 90&nbsp;km aralıda yerləşir.

## Tarixi
Əvvəlcə şəhər İol adlanırdı. Mavritaniya çarı II Yuba onu imperatorun şərəfinə Qeysəriyyə adlandırmışdır. İmperator Klavdinin dövründə Mavritaniya Roma əyalətinə çevrilmiş, beləliklə şəhər Roma koloniyası olmuşdur.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1942-ci il oktyabrın 21–22-də burada "Məşəl" əməliyyatının planlaşdırılması üzrə İngiltərə–Fransa konfransı keçirilmişdir.

## Qalereya

Fayl:CherchellsPort.JPG|alt=|Liman.
Fayl:Route vers Tizirine cherchell2.JPG|alt=|Şərşala aparan yol.


## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Фотографии Шаршала
Hamədi

**Hamədi** (, ) — Əlcəzairin şimalında, Bumerdes vilayəti ərazisində kommuna.

## Coğrafi mövqe
Kommuna vilayətin şimal hissəsində, dəniz səviyyəsindən 32 metr yüksəklikdə yerləşir.

Kommuna ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təqribən 25 kilometr şərqdə və Bumerdes vilayətinin inzibati mərkəzindən 27 kilometr qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 40,546 nəfər idi. Kommuna əhalisinin illər üzrə dinamikası:

## İstinadlar
Hasi-Bəhbəh

**Hasi-Bəhbəh** () — Əlcəzairin şimalında, Cəlfa vilayətinin ərazisində şəhər. Eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal hissəsində, Atlas dağlıq ərazisində, dəniz səviyyəsindən 900 metr yüksəklikdə yerləşir.

Hasi-Bəhbəh ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 185 kilometr cənubda yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən, əhalinin sayı 86,421  nəfər idi. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:

## Nəqliyyat
Transsəhra magistralı şəhərdən keçir. Ən yaxın mülki hava limanı Bu-Sadə şəhərində yerləşir.

## İstinadlar
Hasi-Ben-Abdullah

**Hasi-Ben-Abdullah** () — Əlcəzairin şərqində, Uarqla vilayətində şəhər və kommuna. Sidi-Huiled dairəsinə daxildir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin qərbində, Böyük Səhranın şimali vahələrindən birinin ərazisində, Uarqla şəhərindən şimal-şərqdə, ölkənin paytaxtı Əlcəzair şəhərindən təxminən 558 kilometr cənub-şərqdə yerləşir.

Hasi-Ben-Abdullah kommunası Əyn-Bəda, Sidi-Huiled, Nəqusa, Əl-Həcirə və Haso-Məsud kommunaları ilə həmsərhəddir. Sahəsi 3060 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində çox az yağıntı düşür (orta illik miqdarı 45 mm-dir). Orta illik temperatur 22,1 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,6°C, ən isti ay (iyul) 34°C-dir.

## İstinadlar
Hasi-Məsud

**Hasi-Məsud** () — Əlcəzairin şərq hissəsində, Uarqla vilayətində şəhər və kommuna. Eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir və dairədəki yeganə kommunadır. Əlcəzairdə neft sənayesinin mərkəzlərindən biridir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsində, Böyük Səhranın şimal hissəsində, Hasi-Məsud neft yatağının ərazisində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 609 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 152 metrdir.

Hasi-Məsud kommunası Ruysat, Əyn-Bəyda, Hasi-Ben-Abdullah, Əl-Həcirə, Mnager, Taybet və Bəl-bURDA kommunaları və İllizi, Tamanrasset və Qardaya vilayətlərinin əraziləri ilə həmsərhəddir . Sahəsi 71,237 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində çox az yağıntı düşür (orta illik miqdarı 40 mm-dir). Orta illik temperatur 22,4 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,5 °C, ən isti ay (avqust) 34,3 °C-dir.

## Nəqliyyat
Şəhər ərazisindən 3 nömrəli respublika əhəmiyyətli avtomobil yolu keçir. Hasi-Məsud şəhərinin şərqində eyniadlı havalimanı yerləşir.

## İstinadlar
Xəms-əl-Xəşna

**Xəms-əl-Xəşna** (, ) — Əlcəzairin şimalında şəhər, Bumerdes vilayətinin ərazisində kommuna.

## Coğrafi mövqe
Kommuna vilayətin qərb hissəsində, dəniz səviyyəsindən 77 metr yüksəklikdə yerləşir.

Kommuna ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təqribən 35 kilometr cənub-şərqdə və Bumerdes vilayətinin inzibati mərkəzindən 27 kilometr cənub-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 76,474 nəfər idi. İllər üzrə kommuna əhalisinin dinamikası:

## İstinadlar
Xənşəla

**Xənşəla** () — Əlcəzairdə şəhər, eyniadlı vilayətin və eyniadlı dairənin inzibati mərkəzi. 2005-ci ilin məlumatlarına görə, əhalisi 110 min nəfərdir.

## Coğrafiya
Şəhər Əlcəzairin şimal-şərqində, Ores dağlarında, dəniz səviyyəsindən 1200 m yüksəklikdə yerləşir. Əyn-Bəyda 50 km şimalda, Batna 100 km qərbdə və Tebessa 120 km şərqdədir.

Şərqdən 150 km-dən az məsafədə Əlcəzairin Tunislə sərhədi var.

## Qalereya

Fayl:Khirenne-9.jpg|Şəhərin yaxınlığında qədim qalanın xarabalıqları.
Fayl:Mosquée Ben Badis à Khenchela, (Algérie).jpg|Qar yağışı zamanı şəhər məscidi.
Fayl:Statue of Dyhia in Khenchela (Algeria).jpg|Xənşəla hökmdar Kahinə heykəli.


## İstinadlar
Amorphophallus titanum

***Amorphophallus titanum***, titan arum, Araceae fəsiləsinin çiçəkli bitkisidir. Bu, dünyada ən böyük budaqsız çiçəklənməyə malikdir. Talipot xurma, Corypha umbraculifera, çiçəklənməsi daha böyükdür, lakin budaqsız deyil, budaqlanmışdır. A. titanum Sumatra üçün endemikdir.

## Etimologiya
*A. titanum* adını Qədim Yunandan götürüb ( amorfos, "formasız, forması pozulmuş" +  phallos, "phallus" və  *Titan (mifologiya)*, "titan, nəhəng").

## Təsvir
Titan arumun çiçəklənmə hündürlüyü 3 m-dən (10 fut) çox ola bilər. Əlaqədar kuku pinti və kalla zanbağı kimi, böyük bir ləçək kimi bükülmüş çiçəklərdən ibarət ətirli spadiksdən ibarətdir. Titan arum vəziyyətində, spathe kənarda tünd yaşıl, içəridə isə tünd tünd qırmızı, dərin şırımlı teksturaya malikdir. Həm erkək, həm də dişi çiçəklər eyni çiçəklənmədə böyüyür. Əvvəlcə dişi çiçəklər açılır, sonra bir-iki gün sonra erkək çiçəklər açılır. Bu, adətən çiçəyin öz-özünə tozlanmasının qarşısını alır. Çiçək yenidən öləndən sonra yeraltı budaqdan kiçik bir ağac ölçüsünə qədər tək bir yarpaq böyüyür. Yarpaq yuxarıda üç hissəyə bölünən bir az yaşıl sapda böyüyür, hər birində çoxlu vərəqlər var. Yarpaq strukturunun hündürlüyü 6 m (20 fut) və eni 5 m (16 fut) ola bilər. Hər il köhnə yarpaq ölür və yerində yenisi böyüyür. Corm kifayət qədər enerji saxladıqda, təxminən dörd ay ərzində hərəkətsiz qalır. Sonra proses təkrarlanır.

## İstinadlar

* https://www.nybg.org/garden/the-corpse-flower-amorphophallus-titanum/
Dendrophylax lindenii

***Dendrophylax lindenii*** və ya **kabus səhləbi** – orxideya ailəsindən (Orchidaceae) çoxillik epifitdir. Onun vətəni Florida və Kubadır. Digər ümumi adlara palma polly və ağ qurbağa orkide daxildir.

## Adı
Xüsusi "lindenii" epiteti onun kəşfçisi, Belçikalı bitki kolleksiyaçısı Jean Jules Lindendən götürülüb. Dendrophylax cinsi əvvəllər Polyrrhiza kimi tanınırdı.

## Biologiya
Dendrophylax lindenii Epidendroideae yarımfəsiləsində vandeae qəbiləsinin yarpaqsız epifitidir. Bitki əsasən ağac gövdəsində yerləşən fotosintetik köklər şəbəkəsindən ibarətdir. Yaşayış yeri Floridanın cənub-qərbindəki nəmli, bataqlıq meşələri və Kuba kimi Karib adalarıdır. Bu səhləb monokotlar arasında müstəsnadır, çünki çox azaldılmış gövdədən ibarətdir və yarpaqları pulcuqlara qədər azalmışdır. Düz, şnurvari yaşıl köklər yetkin bitkinin əsas hissəsini təşkil edir. Onlar fərqli ağ "iz işarələri" daşıyırlar, bunun üçün texniki termin pnevmatodlardır və onların qismən stomata kimi fəaliyyət göstərdiyinə inanılır və fotosintetik köklərə tənəffüs və fotosintez üçün lazım olan qaz mübadiləsini həyata keçirməyə imkan verir. Bu yastı köklərdəki xloroplastlar bitkinin demək olar ki, bütün fotosintezini yerinə yetirir. Onların xarici təbəqəsi əksər epifitik səhləblərə xas olan velamen nümunəsidir. Onun funksiyalarına qida və suyun udulması və fotosintez üçün işığın qəbulu daxildir.

## Haqqında
Bu qəribə görünüşlü bitki kollarında asılmış kiçik xəyalların formasına bənzəyir. Digər səhləblər kimi, bu növ orkide heç bir yarpaqsız və alma qoxusuna malikdir. Bu, dünyada rast gəlinən ən nadir səhləb növlərindən biridir və solğun çiçəkləri və nazik gövdələri var. Florida və Kubanın ucqar əraziləridir.

## İstinadlar

* .Dendrophylax lindenii — 'The Ghost Orchid' 
* .Dendrophylax lindenii (Lindl.)
Əjdaha qanı ağacı

***Əjdahan qanı ağacı*** və ya **Dracaena cinnabar** – Ərəb dənizində yerləşən Yəmənin bir hissəsi olan Sokotra arxipelaqına mənsub əjdaha ağacıdır. Ağacların çıxardığı qırmızı şərbətin qan kimi rənginə görə adını almışdır.

## Haqqında
Bu Əjdaha qanı ağacı aşağıdan baxanda göbələk şəklinə bənzəyir. Bu nadir ağacı görmək istəyirsinizsə, Yəmənə səyahət etməli, gəmi icarəyə götürməli və Sokotra adasını ziyarət etməli olacaqsınız. Bu ağacın şirəsi qan kimi qırmızıdır və bu ağac bütün dünyada Yəmən sahillərində yalnız bir adada rast gəlinir.

## Taksonomiya
D. cinnabar-in ilk təsviri 1835-ci ildə Şərqi Hindistan şirkətindən leytenant Uellstedin başçılıq etdiyi Sokotrada aparılan tədqiqat zamanı verilmişdir. O, ilk dəfə Pterocarpus draco adlandırılmışdır, lakin 1880-ci ildə Şotland botanisti İsaak Bayley Balfour növlərin rəsmi təsvirini vermişdir. və onu Dracaena cinnabar olaraq dəyişdirdi. 60–100 Dracaena növündən D. cinnabar ağac kimi böyüyən yalnız altı növdən biridir.

## Biologiya
Əjdaha qanı ağacı adətən çiçəklərini mart ayında verir, baxmayaraq ki, çiçəkləmə yeri ilə fərqlənir. Çiçəklər budaqların sonunda böyüməyə meyllidir. Bitkilər inflorescences var və ətirli, ağ və ya yaşıl çiçəklərin kiçik salxımlarını daşıyır. Meyvələr tam yetişmək üçün beş ay çəkir. Meyvələr ətli giləmeyvə kimi təsvir olunur, tədricən yetişdikcə yaşıldan qaraya dəyişir. Ətli giləmeyvə meyvəsi bir-üç toxum ehtiva edən narıncı-qırmızı rəngə çevrilir. Giləmeyvə adətən quşlar və digər heyvanlar tərəfindən yeyilir və yayılır.
Əjdaha qanı ağacının fərqli forması dağların zirvələri kimi az miqdarda torpağı olan quraq şəraitdə yaşamaq üçün uyğunlaşmadır. Böyük, qablaşdırılmış tac kölgə verir və buxarlanmanı azaldır. Bu kölgə həm də yetkin ağacın altında böyüyən şitillərin sağ qalmasına kömək edir və ağacların niyə bir-birinə daha yaxın böyüməyə meylli olduğunu izah edir.

## İstinadlar
Korabl Sputnik 3

**Korabl Sputnik 3** (*[[Rus dili|rus]]*. Корабль-Спутник 3, Gəmi Peyk 3 deməkdir) — və ya Qərbdə Sputnik 6 kimi tanınan Vostok-1K No.3, 1960-cı ildə buraxılmış Sovet kosmik gəmisi idi. Bu, iki iti daşıyan "Vostok" kosmik gəmisinin sınaq uçuşu idi.

Korabl-Sputnik 31 dekabr 1960-cı il tarixində saat 07:30:04 UTC-də Baykonur Kosmodromundan uçan "Vostok-L" daşıyıcı raketinin üstündə buraxılmışdır. O, müvəffəqiyyətlə aşağı Yer orbitinə yerləşdirildi. Uçuş bir gün davam etdi, bundan sonra kosmik gəmi planlaşdırılan bərpadan əvvəl orbitdən çıxarıldı. Deorbitin yanması dekabrın 2-də UTC saat 07:15-də başladı, lakin yanmanın sonunda mühərrik planlaşdırıldığı kimi sönmədi və əvəzində kosmik gəminin yanacağı tükənənə qədər yandı. Bu, xarici güclərə kapsulu yoxlamağa icazə verə biləcək bir trayektoriya üzrə atmosferə yenidən daxil olması ilə nəticələndi. Bunun qarşısını almaq üçün yenidən giriş zamanı partlayıcı işə salındı. Həm Pçyolka, həm də Muşka nəticədə parçalanaraq öldü. Onlar, heç vaxt Sputnik 2 uçuşundan sağ çıxa bilməyən Laika və "Korabl Sputnik" kosmik gəmisini daşıyan raketin uçuşdan 20 saniyə sonra parçalanmasından sonra həlak olan Çayka və Lisiçkadan sonra Sovet kosmik missiyasında ölən son itlər idi.

Üç həftə sonra Korabl Sputnik 3-ün növbəti buraxılışı da uğursuz oldu. Dekabrın 22-də Damka və Krasavka itləri LC-1-dən əvvəlki modeldən daha çox təkan verən gücləndirilmiş Blok E pilləsi olan gücləndiricidən istifadə edərək havaya qalxdılar. Bu variant (8K72K) idarə olunan Vostok buraxılışları üçün istifadə olunacaq. Gücləndiricinin qayışları və əsas pilləsi normal fəaliyyət göstərdi, lakin sınaqdan keçirilməmiş yeni Blok E qaz generatoru nasaz olduqda alovlandıqdan bir neçə saniyə sonra uğursuz oldu. Mühərrik orbital sürətə nail olmaq üçün kifayət qədər təkan verə bilmədiyi üçün missiya dayandırılmalı oldu. "Vostok" gəmisi Blok E ilə atıldı və itlər dondurucu qış havasında yenidən girişə məruz qaldılar. Bərpa ekipajları çılğın şəkildə enmə modulunun avtomatik özünü məhvetmə mexanizmini işə düşməmişdən sonra axtarıblar və bir neçə saatdan sonra mexanizmi zərərsizləşdirərək itləri geri qaytarmağa müvəffəq olublar və onlar Baykonur kosmodromuna diri-diri qaytarılıblar.

## İstinadlar
Erisimo Mencisius

***Erisimo Mencisius*** –Menzies' wallflower ümumi adı ilə tanınan Erysimum növüdür.Bu nadir bitki Kaliforniyaya endemikdir. O, yalnız Kaliforniya sahil zolağında Humboldt, Mendocino və Monterey qraflıqlarında üç ərazidə azalan çimərlik qum təpələrinin yaşayış yerində rast gəlinir. Kaliforniya ştatında və federal səviyyədə nəsli kəsilməkdə olan növlər siyahısındadır. Səlahiyyətdən asılı olaraq üç-dörd alt növ var və hər biri nadirdir.

## Təsvir
Erisimo Mencisius xardalvari ikiillik və ya çoxillik ot bitkisidir, boyu qısadır, hündürlüyü adətən 15 santimetrdən çox deyil. Yarpaqları gövdə boyu uzun və düzdür, çox vaxt daha qalın, tüklü və kökündə loblu olur. Sapın yuxarı hissəsini parlaq sarı, yuvarlaq ləçəkləri olan qalın bir çiçək dəstəsi tutur. Çiçəklər düz yapışan çox uzun silikalar olan meyvələri geridə buraxmaq üçün düşür. Bitki, xüsusən də alt növlərə görə fərqli ola bilər.

Ən azı bir alt növ, eyni dərəcədə əziyyət çəkən Emphoropsis miserabilis arısı tərəfindən tozlanır. Bitki yüksək məhsuldarlığa malikdir, lakin şitillərin 98%-dən çoxu birinci il ərzində tələf olur.Ən azı bir yarımnöv adətən ağ pas göbələyi Albugo canadensis ilə yoluxur.

## İstinadlar
Korabl-Sputnik 4

**Korabl Sputnik 4** (*[[Rus dili|rus]]*. Корабль-Спутник 4, Gəmi Peyk 4 deməkdir) — və ya Qərbdə **Sputnik 9** kimi tanınan **Vostok-3KA № 1**, 1961-ci ildə buraxılmış Sovet kosmik gəmisi idi. Maneken İvan İvanoviçi, Çernuşka adlı iti, bir neçə siçanı və qvineya donuzunu daşıyan bu, Vostok kosmik gəmisinin sınaq uçuşu idi.

Korabl Sputnik 4, 9 mart 1961-ci ildə saat 06:29:00 UTC-də Baykonur Kosmodromundan buraxıldı. O, müvəffəqiyyətlə aşağı Yer orbitinə yerləşdirildi. Kosmik gəmi yalnız bir orbiti tamamlamaq üçün nəzərdə tutulmuşdu, ona görə də buraxıldıqdan qısa müddət sonra orbitdən çıxarıldı və yenidən orbitə daxil oldu. O, 08:09:54 UTC-də yerə endi və uğurla bərpa edildi. Eniş zamanı maneken kosmik gəmidən atma oturacağı vasitəsilə çıxarıldı və öz paraşütü ilə ayrıca endi.

## İstinadlar
Binqenli Hildeqard

**Binqenli Hildeqard** (    ;    ; 17 Sentyabr 1179), həmçinin **Müqəddəs Hildeqard** və **Reyn Sibli** – Alman Benediktin başrahibəsi və polimatı idi, yazıçı, bəstəkar, filosof, mistik, peyğəmbər və Yüksək Orta Əsrlərdə tibb yazıçısı və praktiki olaraq fəal.   O, müqəddəs monofoniyanın ən tanınmış bəstəkarlarından biri və həm də müasir tarixdə ən çox qeydə alınmış olandır.  Alimlər onu Almaniyada elmi təbiət tarixinin banisi hesab edirlər. 

Hildegardın monastırı onu 1136-cı ildə *magistra* (Monastr anası) seçdi. 1150-ci ildə Rupertsberg və 1165-ci ildə Eybingen monastırlarını qurdu. Hildegard teoloji, botanika və dərman əsərləri , həmçinin liturgiya üçün məktublar, ilahilər və antifonlar yazdı. O, ilk əsəri *Scivias* -ın Rupertsberg əlyazmasında şeirlər yazdı və miniatür işıqlandırmalara nəzarət etdi.  Hildegardın bütün orta əsrlərdəki hər hansı digər bəstəkardan daha çox sağ qalan mahnıları var və o, həm musiqini, həm də sözləri yazan azsaylı tanınmış bəstəkarlardan biridir.  Onun əsərlərindən biri olan *Ordo Virtutum* liturgik dramın erkən nümunəsidir və şübhəsiz ki, sağ qalmış ən qədim moralitedir. O, *Lingua Ignota* kimi tanınan süni dilin ixtirası ilə məşhurdur.

Onun rəsmi kanonizasiyasının tarixi mürəkkəb olsa da, Roma Katolik kilsəsinin regional təqvimləri onu əsrlər boyu müqəddəs kimi qeyd etmişdir. 10 may 2012-ci ildə Papa XVI Benedikt Hildegard liturgik kultunu "ekvivalent kanonizasiya" kimi tanınan bir proseslə bütün Katolik Kilsəsinə genişləndirdi. 7 oktyabr 2012-ci ildə Papa, "həyatının müqəddəsliyi və təliminin orijinallığı" nəzərə alınaraq ona Kilsə Doktoru rütbəsini verdi. 

## İstinadlar
Kilsə doktoru

**Kilsə doktoru** — Kilsə doktoru fəxri bir ünvandır. Katolik Kilsəsi tərəfindən teologiya sahəsində ən yüksək səlahiyyətə sahib olduğu qəbul edilən istər kişi, istərsə də qadın vəftizli şəxsdir. İmanlarının dərinliyi və müqəddəs, nümunəvi yaşayışları, onların təlimlərinin düzgünlüyü ilə birlikdə, yazılarına və təlimlərinə xristian doktrinasında uzunmüddətli və diqqətəlayiq bir çəki və təsir qazandırır.

## İstinadlar
Manzanita

**Manzanita** — ayıqulağı cinsinin bir çox növlərinin ümumi adı. Onlar Cənubi Britaniya Kolumbiyası və Vaşinqtondan ABŞ-nin Oreqon, Kaliforniya, Yuta, Arizona, Nyu-Meksiko və Texas ştatlarına və bütün Meksikaya qədər baş verən Şimali Amerikanın qərbindəki chaparral biomunda mövcud olan həmişəyaşıl kol və ya kiçik ağaclardır. Manzanitalar zəif torpaq və az su olan yerlərdə yaşaya bilər. Onlar hamar narıncı və ya qırmızı qabıq və sərt, burulma budaqları ilə xarakterizə olunur. Manzanitanın 105 növü və yarımnövü vardır, bunlardan 95-i Aralıq dənizi iqlimində və Kaliforniyanın daha soyuq dağlıq bölgələrində yerləşir. Manzanitalar qışda erkən yaza qədər çiçək açır və yazda və yayda giləmeyvə daşıyır. Əksər növlərin giləmeyvə və çiçəkləri yeməli olur.

Manzanita sözü manzananın (alma) ispanca kiçildilməsidir. Hərfi tərcümə kiçik alma olardı. Manzanita adı bəzən ağacın Kanada ərazisində bu adla tanınan, lakin daha çox ABŞ-də madroño və ya madrone kimi tanınan əlaqəli Arbutus cinsinə aid növlərə istinad etmək üçün istifadə olunur.

## Haqqında
Bu nadir bitki Şimali Amerikada, əsasən Britaniya Kolumbiyası, Vaşinqton və Kaliforniya, Meksika və s. ərazilərdə bitir. Bitki örtüyünün bükülmüş budaqları və qabıqları hamardır. Bitkinin başqa bir gözəl xüsusiyyəti, qabıq və ya budaqlarının ya narıncı, ya da qırmızı rəngdə olmasıdır. Yerə sarılanlardan altı metr hündürlüyündə ağaclara qədər bu kollar müxtəlif hündürlüklərdə olur. Bu növlərdən bəziləri kulinariya üçün istifadə olunur, digərləri isə landşaft bağçılığının hissələrini təşkil edir.

## İstinadlar
Pennantia baylisiana

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Areealı
Yeni Zelandiyanın Cape Reinga şəhərindən təxminən 55 kilometr (34 mil) şimal-qərbdə, Manavatawahi / Üç Kral Adalarına endemikdir. 

## Botaniki xarakteristikası
Onun kəşfi zamanı yalnız bir bitki qalmışdır. Bu tək ağac gəzən keçilərin əlçatmaz olduğu yamacda böyüyür və "dünyanın ən tənha ağacı" adlanır. Növ 1945-ci ildə botanik Geoff Baylis tərəfindən kəşf edilmiş və 1948-ci ildə təsvir edilmişdir, baxmayaraq ki, Pennantia'nın fərqli bir növü kimi tam olaraq qəbul edilməsinə onilliklər keçməsinə baxmayaraq. Yeganə vəhşi ağac dişi olsa da, 1950-ci illərdə şlamlardan uğurla çoxaldılmış, onlardan biri 1985-ci ildə öz-özünə tozlanmağa başlamışdır. Sonrakı toxumla yetişən bitkilər özləri toxum qoymuş və növlər adada yenidən əkilmişdir. bitişik materikdə və Yeni Zelandiya ətrafındakı ictimai və özəl bağlarda.

Pennantia baylisiana, dünyanın ən nadir bitkiləri siyahısında yer alan və Ginnesin Rekordlar Kitabında öz yerini qoruyan başqa bir addır. Yeni Zelandiya sahillərindəki Üç Kral Adalarında yalnız bir ağac sağ qalıb. Onun cinsi ilə bağlı bir çox mübahisəli tapıntılar var. Bəzi botaniklər bunun dişi növ olduğunu düşünsələr də, bəziləri bunun əksini bildirir. Bu bitkini çoxaltmaq üçün botaniklər diqqətlə yerə toxum səpdilər. Bununla belə, ən böyük problem odur ki, əlverişsiz iqlimi və zamanın dağıdıcılığını keçmək şərti ilə yetkin bir bitkiyə çevrilmək üçün on ilə yaxın vaxt lazımdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tualetdə ölən şəxslərin siyahısı

Tarixdə bir çox şəxs defekasiya və sidik ifrazı prosesi zamanı tualetdə ölmüşdür. Tualetdə ölən şəxslərin siyahısına Dəmirböyürlü Edmund kimi tarixi şəxslər, eləcə də, Cudi Qarlend və Elvis Presli kimi tanınmış simalar daxildir.

## XX əsrdən əvvəl

## XX əsr

## XXI əsr

## Uydurmada ölümlər
* 1993-cü il istehsalı "Yura dövrünün parkı" filmində Donald Gennaro personajı tualetdə əyləşərkən tirannozavr tərəfindən yeyilir.
* Corc Martin tərəfindən 2000-ci ildə yazılmış "Qılınclar fırtınası" kitabında Tivin Lannister personajı tualetdə ikən öldürülür.
* "Sopranolar" serialında Toni Sopranonun kapolarından biri olan Cici Çestone liderlik rolunun gətirdiyi stresdən tualetdə ölür.
* Stiven Kinqin eyniadlı romanı əsasında çəkilən "Yuxu tələsi" (2003) filmində Rik Makkarti yadplanetli ilə mübarizə aparkən tualetdə ölür.
* "Cənubi Park" animasiya serialının "Tərs kovgörl" adlı seriyasında (2012) Klayd Donovanın anası tualetin içinə düşərək ölür.
* 2020-ci il istesahlı "Xilasetmə" filmində əsas personajlardan biri olan Amir Asif tualetə daxil olduqdan sonra vurulur.

## İstinadlar
Məlaikə namazı

**Məlaikə namazı, Rəbbin Mələyi duası** və ya **Angelus** ( ; Latın dilində "mələk" deməkdir) – Mücəssəmə və Müjdəni xatırladan bir katolik sədaqəti. Bir çox katolik dualarında olduğu kimi, *Angelus* adı da onun başlanğıcından — mətnin ilk bir neçə sözündən götürülmüşdür:  (" Rəbbin mələyi Məryəmə xəbər verdi"). Sədaqət sirri izah edən üç Bibliya ayəsini oxumaq və cavab olaraq " Salam Məryəm " duası ilə əvəz etməklə həyata keçirilir. Angelus, "abid duası" adlanan bir növ dua nümunəsidir.

İbadət ənənəvi olaraq Roma Katolik kilsələrində, monastırlarda, şapellərində və möminlər tərəfindən gündə üç dəfə oxunurdu: səhər, günorta və axşam (adətən Vespersdən əvvəl və ya sonra). Sədaqət bəzi Anqlikan, Qərb Riti Ortodoks və Lüteran kilsələri tərəfindən də icra edilir.

Angelus adətən dua çağrısı və hər kəsə xoş niyyət yaymaq üçün çağırış olan Angelus zənginin çalınması ilə müşayiət olunur. Duada bəhs edilən mələk Allahın Oğlu olan İsaya hamilə qalacağını Məryəmə vəhy edən Allahın elçisi Cəbrayıldır (Luka 1:26–38).

## Mətn

### Latın dilində
*Ave Maria, gratia plena, Dominus tecum.* *Benedicta tu in mulieribus, et Benedictus fructus ventris tui, Iesus.* ** Sancta Maria, Mater Dei, ya da heç bir sıçrayış, ləzzət və ölümsüzlük.* *Amin.*

*℣* . *Ecce ancilla Domini.* *℟* . *Fiat mihi secundum verbum tuum.*

*Ave Maria, gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu in mulieribus, et benedictus fructus ventris tui, Iesus. * Sancta Maria, Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus, nunc et in hora mortis nostræ. Amen.*

*℣* . *Et Verbum caro factum est.* *℟* . *Et habitavit in nobis*

*Ave Maria, gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu in mulieribus, et benedictus fructus ventris tui, Iesus. * Sancta Maria, Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus, nunc et in hora mortis nostræ. Amen.*

*℣* . *Ora pro nobis, Sancta Dei Genitrix.* *℟* .*Ut digni efficiamur promissionibus Christi*

*Oremus* .
*Gratiam tuam, quæsumus, Domine, mentibus nostris infunde; ut qui, Angelo nuntiante, Christi Filii tui incarnationem cognovimus, per passionem eius et Crucem ad resurrectionis gloriam perducamur. Per eundem Christum Dominum nostrum.* *℟*: *Amen.*

### Azərbaycan dili
Rəbbin mələyi Məryəmə xəbər verdi
– və O, Müqəddəs Ruhdan dölləndi.

*Salam, mübarək Məryəm! Rəbb Səninlədir.*

*Sən qadınlar arasında bəxtiyarsan və Sənin bətninin Səmərəsi İsa bəxtiyardır.*

*Müqəddəs Məryəm, Allah Anası, indi və ölüm saatımızda*

*biz günahkarlar üçün dua et. Amin.*

Budur, mən Rəbbin quluyam

– mənə söylədiyin kimi olsun.

*Salam, mübarək Məryəm …*

Kəlam cism oldu

– və bizimlə yaşadı.

*Salam, mübarək Məryəm …*

Ey müqəddəs Allah Anası, bizim üçün dua et ki,

– Məsihin vədlərinin yerinə yetirilməsinə layiq görülək.

Dua edək:

Ya Allah, qəlblərimizi Öz lütfünlə doldur ki, mələyin xəbəri vasitəsilə biz Oğlunun cism olmasını bilək, çarmıxda Onun əzabları və ölümü ilə dirilmənin izzətinə çataq. Bunu Səndən, Rəbbimiz İsa Məsihin adına diləyirik. Amin

## İstinadlar
Katolik sədaqət aktları

**Katolik sədaqət aktları** – Katolik Kilsəsinin liturgiyasına əlavə olaraq, Allaha və ya müqəddəslərin şərəfinə ibadət etmək üçün xüsusi adətlər, ayinlər və aktlar. Birləşmiş Ştatlar Katolik Yepiskoplarının Konfransı sədaqət aktlarını "öz imanının, mədəniyyətinin və İsa Məsihin İncilinin kəsişməsindən yaranan sevgi və sədaqət ifadəsi" kimi təsvir edir.  İbadətlər kilsədə yerinə yetirilsə və ya bir keşiş tərəfindən idarə olunsa da  liturgik ibadətlərin bir hissəsi hesab edilmir, əksinə paraliturgiyadır. Vatikanda İlahi İbadət *İcması Populyar Dindarlıq və Liturgiya haqqında Kitab* nəşr edir. 

Katolik sədaqət aktlarının müxtəlif formaları var: novenalar kimi rəsmiləşdirilmiş, çoxgünlük dualardan tutmuş, yürüşlər və ya Evxaristik pərəstiş kimi fəaliyyətlərə,  skapulyarların taxılmasına,  müqəddəslərin ehtiramına, müqəddəslərin kanonik tacqoymalarına Marian və ya Xristoloji təsvirlər və hətta Məryəm bağını salmaq kimi bağçılıq aktları da daxildir. 

Katolik ibadətlərinin məşhur nümunələri Xaç Yolu, Rozariya, müxtəlif litaniyalar, Məryəmə,  Müqəddəs Qəlbə , Məlaikə namazı, Məryəmin Ləkəsiz Qəlbi və İsanın Müqəddəs Simasına sədaqət, həcc ziyarətləri,  Oktyabrda rozariya, may ayında isə Məryəm ayının müşahidəsidir.

Katolik Kilsəsi liturgiyanı kilsənin həyatında və missiyasında mərkəzi hesab etsə də, *Sacrosanctum Concilium* -da qeyd edir ki, Sədaqət aktlarının əhəmmiyyəti böyükdür.

## İstinadlar
T-35

**T-35** — SSRİ istehsalı çoxqülləli ağır tank. Ekipaj 10 nəfərdən ibarətdir. Ümumilikdə 61 ədəd istehsal olunmuşdur(2 prototip və 59 döyüş maşını).

## Məhv olunmamış nüsxələr
Yalnız 1 ədəd T-35 tankı günümüzə qədər salamat qalmışdır. Həmin nüsxə Moskva şəhərində Kubinka Tank Muzeyində yerləşdirilib.

2016-cı ildə real çertyojlar əsasında hazırlanmış hərəkətsiz nüsxə, 2018-ci ildə isə hərəkət edə bilən nüsxə hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Rozari

**Müqəddəs Rozari** (; , "gül tacı" və ya "gül çələngləri" mənasında), **Dominikan Rozari** və ya sadəcə **rozari**  – Katolik Kilsəsində istifadə edilən dualar toplusuna və komponent dualarını saymaq üçün istifadə edilən düyünlər və ya muncuqlar silsiləsi. Duaya istinad edərkən söz adətən böyük hərflə yazılır (" Rəbbin duası ", " Salam Məryəm " kimi duaların digər adları üçün adət olduğu kimi "Rozari"); təsbehə istinad edildikdə, kiçik hərflə ("rozari təsbehi") yazılır.

Rozarini təşkil edən dualar onluqlar adlanan on Salam Məryəmdən ibarət dəstələrdən ibarətdir. Hər onluqdan əvvəl bir Rəbbin Duası ("Atamız") və ənənəvi olaraq bir Doksologiya oxunur.

Bəzi katoliklər həmçinin Doksologiyadan sonra yeddi Fatima dualarından ən məşhuru olan "Ey İsam" duasını oxumağı seçirlər.

Hər dəsti oxuyarkən İsa Məsihin və Məryəmin həyatındakı hadisələri xatırladan Rozari Sirlərindən birinə diqqət yetirilir. Hər təsbehdə beş onluq oxunur. Təsbeh muncuqları bu duaları düzgün ardıcıllıqla deməyə kömək edir.

Papa V Pius (1566–1572-ci illərdə) çoxdan mövcud olan adətlərə əsaslanan standart 15 Təsbeh sirrini qəbul etdi. Bu, sirləri üç dəstdə qruplaşdırır: Sevincli Sirlər, Kədərli Sirlər və Şanlı Sirlər. 2002-ci ildə Papa II İohann Pavel sirlərin ümumi sayını 20-yə çatdıraraq, Nurlu Sirlər adlanan beşdən ibarət yeni bir dəstin əlavə edilməsinin məqsədəuyğun olduğunu söylədi. Şanlı sirlər bazar və çərşənbə günləri, Şənlər bazar ertəsi və şənbə günləri, Kədərli sirlər çərşənbə axşamı və cümə günləri, nurlular cümə axşamı günü dua edilir. Bir seansda adətən beş onluq oxunur.

Dörd əsrdən çox müddət ərzində bir neçə papa , Katolik Kilsəsində Məryəmin ehtiramının bir hissəsi kimi və əsasən Məsihin həyatı üzərində düşünməkdən ibarət olduğundan Rozarini təbliğ etmişdir. Rozari eyni zamanda katoliklərin "Məryəmin həyatında iştirakı, onun diqqət mərkəzində Məsihin həyatında iştirakı" və "Məryəm vasitəsilə Məsihdə iştirakı deyiləm " Mariologiya mövzusunu təmsil edir.

## İstinadlar
İğil-Əli

**İğil-Əli** (, ) — Əlcəzairdə şəhər, Becayavilayətinin eyniadlı rayonunun inzibati mərkəzi.

Ölkənin şimalında, vilayət mərkəzi Becayadan 80 km cənub-qərbdə yerləşir.

2008-ci ildə əhalinin sayı 9,526 nəfər idi.

## Xarici keçidlər
* Игиль-Али
* Ighil Ali
Ədləs

**Ədləs** () — Əlcəzairin cənub-şərq hissəsində, Tamanrasset vilayətində kiçik şəhər və kommuna. Təzruk dairəsinə daxildir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin cənub-şərqində, Böyük Səhranın mərkəzi hissələrində, Əhəqqar Milli Parkında, paytaxt Əlcəzairdən təxminən 1450 kilometr cənub-cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1391 metrdir.

Ədləs kommunası Fəqarət-əz-Zua, İn-Amgel, Tamanrasset, Təzruq kommunaları, həmçinin İllizi vilayətinin ərazisi ilə həmsərhəddir. Sahəsi 54,125&nbsp;km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı – 38&nbsp;mm). Orta illik temperatur 21,1&nbsp;°C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 10,8&nbsp;°C, ən isti ayın (iyul) isə 29,2&nbsp;°C-dir. .

## İstinadlar
İllizi

**İllizi** () ‎ — Əlcəzairin cənub-şərqində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi. Şəhərin cənubunda Tassilin Accer Milli Parkı yerləşir .

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsində, Böyük Səhrada, Tassilin Accer yaylasının şimalında yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 597 metr yüksəkdir.

İllizi ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1250 kilometr cənub-şərqdə yerləşir.

## Tarixi
Əlcəzair müstəqillik qazanmazdan əvvəl şəhər Fort-Polinyak olaraq tanınırdı.

## Demoqrafiya
2008-ci il siyahıyaalınmasında əhalinin 17,252 nəfər olduğu bildirilmişdir. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:

## İstinadlar
Venerasiya

**Venerasiya** (;   ) və ya **müqəddəslərə** ehtiram – yüksək dərəcədə müqəddəsliyə malik olduğu müəyyən edilmiş bir müqəddəsə hörmət etmək aktı. Bir çox dinlərdə mələklərə də oxşar ehtiram göstərilir.  Etimoloji olaraq, "ehtiram etmək" latın felindən,  , 'ehtiram və hörmətlə qarşılamaq' mənasını verir. Müqəddəslərə ehtiram rəsmi və ya qeyri-rəsmi olaraq bütün əsas dinlərin bəzi qolları, o cümlədən xristianlıq, yəhudilik,  hinduizm,  islam,  buddizm  və caynizmin tərəfdarları tərəfindən həyata keçirilir.

Xristianlıq daxilində ehtiram, Şərqi Pravoslav Kilsəsi, Roma Katolik və Şərqi Katolik Kilsələri kimi qruplar tərəfindən tətbiq olunur, bunların hamısı müxtəlif növ kanonizasiya və ya tərifləmə prosedurlarına malikdir. Katolik və Pravoslav Kilsələrində ehtiram zahirən müqəddəsin simvolu, qalıqları və ya heykəli qarşısında ehtiramla baş əyməklə və ya xaç işarəsi çıxarmaqla və ya müqəddəslərlə əlaqəli yerlərə ziyarətə getməklə göstərilir. Ümumi olaraq ehtiram protestantlar və Yehovanın Şahidləri tərəfindən tətbiq edilmir.

## İstinadlar
İn-Əmgəl

**İn-Əmgəl** () —Əlcəzairin cənub hissəsində, Tamanrasset vilayətində şəhər və kommuna. Tamanrasset dairəsinə daxildir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin cənub-şərqində, Böyük Səhranın mərkəzi hissəsində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1450 kilometr cənub-cənub-şərq məsafəsində yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 972 metrdir.İn-Əmgəl komunnasının sahəsi 93,438 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı – 28 mm). Orta illik temperatur 23,3 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvarda) orta temperaturu 13°C, ən isti ayda (iyulda) 31,3°C-dir.

## İstinadlar
İn-Əmnas

**İn-Əmnas** () — Əlcəzairdə İllizi vilayəti ərazisində şəhər.

## Tarixi
16 yanvar 2013-cü il tarixlərində 20-yə yaxın islamçı üç avtomobillə hərəkət edərək İn-Əmnas şəhərinə daxil olaraq Britaniya konserni "BP", Norveçin "Statoil" və Əlcəzairin "Sonatrach" şirkəti tərəfindən hazırlanmış qaz yatağına işçiləri aparan avtobusa hücum etmişdir. Bundan sonra obyektin özü ələ keçirilmişdir.

## Coğrafi mövqe
Şəhərin mərkəzi dəniz səviyyəsindən 556 metr yüksəklikdə yerləşir.

## Əhalisi
İllərə görə şəhər əhalisi:

## Nəqliyyat
Şəhərin hava limanı var.

## İstinadlar
İn-Qar

**İn-Qar** () — Əlcəzairin cənub hissəsində, Tamanrasset vilayətində şəhər və kommuna. Eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir və oradakı yeganə kommunadır.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal-qərb hissəsində, Böyük Səhranın mərkəzi vahələrindən birinin ərazisində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1060 kilometr cənub-cənub-qərbdə məsafədə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 284 metrdir.İn-Qar kommunasının sahəsi 28,969 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı 12 mm-dir). Orta illik temperatur 25,6 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 13,7°C, ən isti ayın (iyul) orta temperaturu 36,9°C-dir.

## Nəqliyyat
52 nömrəli respublika əhəmiyyətli avtomobil yolu şəhərdən keçir. Ən yaxın hava limanı İn-Salah şəhərində yerləşir.

## İstinadlar
Müqəddəs

Dini inancda **müqəddəs** – müstəsna dərəcədə müqəddəslik, Allaha yaxınlıq və ya bənzərlik dərəcəsinə malik olan şəxs. Ancaq *müqəddəs* termininin istifadəsi kontekstdən və məzhəbdən asılıdır. Katolik, Şərqi Pravoslav, Anqlikan, Antixalkidon Kilsələri və Lüteran doktrinasında Cənnətdəki bütün imanlı mərhumlar müqəddəs sayılır, lakin bəziləri daha böyük şərəfə və ya izzətə layiq hesab edilir. Rəsmi kilsədə tanınması və nəticədə ictimai ehtiram kultu, bəzi məzhəb müqəddəslərinə onların təsdiqindən sonra Katolik Kilsəsində kanonizasiya və ya Şərqi Pravoslav Kilsəsində izzətləndirmə prosesi vasitəsilə verilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Təqvim üzr günün müqəddəsi
* Müqəddəslərin kitabları kitabxanası
İn-Qəzzam

**İn-Qəzzam** () &#x200E; — Əlcəzairin cənub hissəsində, Tamanrasset vilayətində şəhər və kommuna.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin cənubunda, Böyük Səhranın mərkəzi hissəsində, Niger ilə dövlət sərhədinin yaxınlığında, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1910 kilometr cənub-cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 399 metr yüksəkdir.İn-Qəzzam kommunasının sahəsi 46,813 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı 43 mm-dir). Orta illik temperatur 27,9 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 18,6°C, ən isti ayın (iyun) orta temperaturu 34,6°C-dir.

## Nəqliyyat
Transsəhramagistralı şəhərdən keçir. Cənub-qərb kənarında eyni adlı hava limanı yerləşir.

## İstinadlar
İn-Salah

**İn-Salah** və ya **Əyn-Salah** ( ) —  Əlcəzairin mərkəzində, Tamanrasset vilayəti ərazisində yerləşən vahə şəhəri. Şəhər bir vaxtlar Transsəhra ticarət yolunun ən vacib halqası idi. Təxmin edilir ki, şəhərin əhalisi 43.680 nəfərdir. İn-Salahın ərazisi böyük miqdarda neft və qaz ehtiyatlarına malikdir. Həmçinin ,şəhərin ərazisində çoxlu sayda zavodlar var. Şəhər Afrikanın şimalında, Böyük Səhranın mərkəzində yerləşir. "İn-Salah" adı "yaxşı bulaq" ifadəsindən gəlir.

## Coğrafiya
Şəhərin qərb hissəsindəki dyunların dəyişkən qumları İn-Salahda yuyulur. Qum hər beş ildən bir təxminən bir metr sürətlə hərəkət edir. Qabaqdakı binalar arxadakı binalar tərəfindən qorunsa da, arxadakı binalar qum müdaxilələrinə həssas olaraq qalır. Vahədə dörd qırmızı və bənövşəyi rəngli gil ksar aşkar edilmişdir. Onların hər birinin öz qalası var idi.

## Nəqliyyat
Hava əlaqəsi paytaxt Əlcəzair şəhəri ilə İn-Salah hava limanı vasitəsilə həyata keçirilir. İn-Salah Avtovağzalı şimala və cənuba gedən avtobuslara xidmət edir. Şəhərdə mehmanxana, restoran, internet kafe var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Google Maps World Gazateer
*
Yəsr

**Yəsr** (, ) — Əlcəzairin şimalında şəhər, Bumerdes vilayətinin ərazisində kommuna.

## Coğrafi mövqe
Kommuna vilayətin orta hissəsində, dəniz səviyyəsindən 35 metr yüksəklikdə yerləşir.

Kommuna paytaxt Əlcəzairdən təqribən 68 kilometr şərqdə və Bumerdes vilayətinin inzibati mərkəzindən 30 km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008 -ci ildə əhalinin sayı 32 580 nəfər idi. Kommuna əhalisinin illər üzrə dinamikası:

## İstinadlar
Mədiya

**Mədiya** () — Əlcəzairdə şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

## Coğrafi mövqe
Medeya ölkənin paytaxtı Əlcəzair şəhərindən təxminən 80&nbsp;km cənub-qərbdə və Blida şəhərindən 40&nbsp;km cənubda, dəniz səviyyəsindən 880 metr yüksəklikdə yerləşir.

## Əhalisi
İllərə görə şəhər əhalisi:

## Nəqliyyat
Ən yaxın hava limanı Blida şəhərində yerləşir.

## İstinadlar
Məruana

**Məruana** () — Əlcəzairin şimal-şərqində, Batna vilayətində şəhər. Əhalinin əhəmiyyətli bir hissəsi bərbərlərdir.

## Coğrafiya
Məruana şəhərinin ərazisi Batna vilayətinin mərkəzində yerləşir. Şəhər seysmik cəhətdən təhlükəli ərazidədir.

## Tarixi
Şəhərin əsası b.e. 127-ci ildə romalılar tərəfindən qoyulmuşdur və o dövrdə Lamazba adlanmışdır. Qədim xarabalıqlar 1877-ci ildə aşkar edilmişdir.

## İstinadlar
Məsəd

**Məsəd** () — Əlcəzairin şimal-mərkəz hissəsində, Cəlfa vilayəti ərazisində şəhər. Eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsində, Böyük Səhranın Atlas dağlarına düşən yüksəkliklərindən, dəniz səviyyəsindən 761 metr yüksəklikdə yerləşir.

Məsəd ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 290 kilometr cənubda yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən, əhalinin sayı 102,453 nəfər idi. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:

## İstinadlar
Mətarfa

**Mətarfa** () — Əlcəzairin cənubunda, Adrar vilayətində şəhər və kommuna. Auqrut mahalına daxildir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin şimalında, Böyük Səhranın mərkəzi vahələrindən birinin ərazisində, paytaxt Əlcəzairdən təxminən 943 kilometr cənub-cənub-qərbdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 252 metrdir.

Mətarfa kommunasının sahəsi 1417 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı 16 mm-dir). Orta illik temperatur 24,4-dür °C.

## İstinadlar
Mila (şəhər)

**Mila** () — Əlcəzairin şimal-şərqində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal hissəsində, Atlas dağlarının yüksəkliklərində, Ued-Qumel çayının cənubunda yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 486 metr yüksəkdir.

Mila ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 285 kilometr şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci il siyahıyaalınmasında əhalinin 69,052 nəfər olduğu bildirilmişdir. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:

## Nəqliyyat
Ən yaxın hava limanı Telerqma şəhərində yerləşir.

## İstinadlar
Məstağanəm

**Məstağanəm‎** () ‎ — Əlcəzairdə şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

## Coğrafi mövqe
Şəhər Aralıq dənizi sahilində, Vəhrandan təxminən 89&nbsp;km şimal-şərqdə, Məskər şəhərindən 81&nbsp;km şimalda və Əlcəzair şəhərindən 363&nbsp;km cənub-qərbdə, dəniz səviyyəsindən 97 metr yüksəklikdə yerləşir.

## Əhalisi
İllərə görə şəhər əhalisi:

## Nəqliyyat
Məstağanəm‎ şəhəri öz hava limanına malikdir.

## İstinadlar
Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçılarının siyahısı

## 1960-cı illər
### 1960
* Cəmil Ibrahim oğlu Musai — Azərbaycanlı memar-mühəndis, Cümhuriyyət tələbəsi. "Azərdövlətsənayelayihə"nin baş memarı. 
### 1962
**11 avqust 1962-ci ildən:**
* Ağakişiyev Yəhya Məhərrəm oğlu — Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasının tikinti materialları sənayesi şöbəsinin rəisi
* Axundov Rifaət Ələkbər oğlu — Kür-Araz Su Qurğuları Tikintisi Baş İdarəsinin baş mühəndisi
* Qənizadə Rza Ağababa oğlu — Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Dövlət Tikinti və Arxitektura İşləri Komitəsi sədrinin müavini
* Qolyak Yefim Davıdoviç — Bakı Baş Tikinti İdarəsinin 1 nömrəli tikinti idarəsinin rəisi
* Hüseynzadə Əlimuxtar Əliqulu oğlu — Bakı Baş Tikinti İdarəsinin 3 nömrəli tikinti idarəsinin rəisi
* Kabakov Moisey Boruxoviç — Azərbaycan SSR Tikinti Nazirliyinin 1 nömrəli trestinin baş mühəndisi
* Məmmədov Məmmədağa Əbdülhüseyn oğlu — Azərbaycan SSR Tikinti Nazirliyi 4 nömrəli trestinin 42 nömrəli tikinti idarəsinin baş iş icraçısı
* Nəzirov Rzaqulu Məsi oğlu — Dəniz Neft Qurğularını Layihələşdirmə İnstitutunun direktoru

## 1970-ci illər

## 1980-ci illər

## 1990-cı illər

## İstinadlar

;Sənədlər
Məhəmmədiyyə (Məskər)

**Məhəmmədiyyə** () — Əlcəzairdə Məskər vilayətində şəhər və kommuna. Məhəmmədiyyə Məskər şəhərinin şimalında və Məstağanəm şəhərinin cənubunda yerləşir. Şəhərdə elektrotexnika və elektronika istehsalı üçün maşınqayırma zavodu var. Məhəmmədiyə Fransanın müstəmləkəsi olduğu dövrdə **Perreqo** adı ilə Roma dövrünə aid Kastra-Nova şəhərinin xarabalıqları üzərində qurulmuşdur.

## İstinadlar
Msila

**Msila** () — Əlcəzairin şimalında şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal hissəsində, Atlas dağlarının ətəklərində, dəniz səviyyəsindən 467 metr yüksəklikdə yerləşir.Msila ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 175 kilometr cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən, əhalinin sayı 156,647 nəfər idi. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:

## Nəqliyyat
Ən yaxın hava limanı Bu-Sadə şəhərində yerləşir.

## İqtisadiyyat
Msila əhəmiyyətli regional kənd təsərrüfatı, eləcə də ticarət mərkəzidir.

## İstinadlar
Ayssa Layduni

**Ayssa Bilal Layduni** () ()  — Tunis futbolçusu, futbol üzrə Macarıstan çempionatında çıxış edən "Ferentsvaroş" GK-nın və Tunis milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.

## Klub karyerası
Layduni Liqa 1-də çıxış edən "Trua" FK-nın heyətində klubun gənc oyunçusu kimi 2 aprel 2016-cı ildə debüt etmişdir.

## Beynəlxalq karyera
Laydouni Fransada anadan olub, Əlcəzair və Tunis əsillidir. O, 19 mart 2021-ci ildə Tunis milli komandasını təmsil etmək üçün çağırılmışdır. Laydouni 25 mart 2021-ci ildə Liviyaya qarşı AFCON 2021 seçmə oyununda debüt etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Giorqos Merkis

**Giorqos Merkis** (; ) — Kipr futbolçusu, futbol üzrə Kipr çempionatında çıxış edən "APOEL" FK-nın və Kipr milli futbol komandasının müdafiəçisi.

## Karyera

### Apollon Limassol
Merkis "Apollon Limassol" akademiyasının yetirməsidir. O, 2001/2002 mövsümündə, 17 yaşında debüt etmişdir. Karyerasının böyük əksəriyyətini "Apollon"da keçirmiş və burada bir çempionluq, iki kubok və bir super kubok qazanmışdır. Klubda on beş il çıxış etdikdən sonra onun müqaviləsi 12 yanvar 2016-cı ildə qarşılıqlı olaraq ləğv edilmişdir.

### APOEL
Merkis 12 yanvar 2016-cı ildə başqa bir Kipr klubu olan "APOEL" ilə 18 aylıq müqavilə imzalamışdır. O, 17 yanvar 2016-cı ildə "Enosis Neon Paralimni" ilə ev oyununda rəsmi debüt etmişdir. Oyun 3:0 hesablı qəbələ ilə başa çatmışdır. O, "APOEL"də ilk qolunu 2 aprel 2016-cı ildə keçmiş komandası "Apollon Limassol"a qarşı vurmuşdur. Merkis klubun heyətinə qoşulduqdan bir neçə ay sonra komandası ardıcıl dördüncü dəfə Kipr çempionu olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* APOEL official profile 
* 
* 
*