open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artana

**Artana** Telavi rayonunda kənd adı.

## Toponimkası
Artana- Telavi rayonunda kənd adı. XI əsrə aid gürcü mənbəyində Artaani kimidir. Bu məlumatı şərh edn Q.V.Sulaya yazır ki, hazırda bu yaşayış məntəqəsi Ardaqanidir. İlk dəfə olaraq VII əsrə aid mənbədə Quqar əyalətinin mahallarından birinin Ardaqan adlandığı yazılmışdır. Qars əyalətinin Ardaqan (Ərdəhan) mahal adı ilə müqayisədə aydın olur ki, bu ad da türkcə Ər-toqan şəxs adındandır.

## Həmçinin bax
Telavi rayonu

## İstinad
Keti Perrinin mahnılarının siyahısı

**Keti Perrinin mahnılarının siyahısı** — ABŞ müğənnisi Keti Perri, indiyədək üç studiya albomu çıxartmış və müxtəlif müğənnilər ilə əməkdaşlıq layihələri etmişdir. 15 yaşında olarkən *"[["Pamplin music" (şirkət)|Red Hill Records]]"* şirkəti ilə müqavilə imzaladı və 2001-ci ildə Gospel tərzindən istifadə edərək hazırlamış ilk studiya albomu *"[[Katy Hudson (albom)|Katy Hudson]]"* işıq üzü gördü. Lakin, albom çıxarıldıqdan qısa müddət sonra şirkət bağlandı. İki müvəffəqiyyətli olmayan albom müqaviləsindən sonra Keti Perri, 2007-ci ildə *"[[Capitol Records]]"* və *"[[Virgin Records]]"* şirkətləri ilə müqavilə imzaladı.

Perri, *"[[Capital Records]]"* ilə müqavilə imzasından sonra 2008-ci ildə ikinci studiya albomu *"[[One of the Boys (Keti Perri albomu)|One of the Boys]]"*-u irəli sürdü. Albomun ilk mahnısı *"[[I Kissed a Girl]]"* ilə ikinci sinql mahnısı *"[[Hot n Cold]]"*-da Dr. Luke və Maks Martinlə çalışdı. *"[[I Kissed a Girl]]"* Billboard Hot 100 siyahısında birinci sıraya, *"[[Hot n Cold]]"* isə üçüncü sıraya qədər yüksəldi. Perri, albomda olan *"[[Lost]]"* və *"[[A Cup of Coffee]]"* mahnılarının sözlərini Ted Bruner ilə birlikdə, *"[[Ur So Gay]]"* və *"[[Fingerprints]]"* mahnılarının sözlərini isə Qreq Uells ilə birlikdə yazmışdır. *"[[Thinking of You]]"*, *"[[One of the Boys]]"* və *"[[Mannequin]]"* mahnıları isə yalnız Perri tərəfindən yazılan mahnılar olaraq albomda yer aldı.

## İstinadlar
Bolorkont

**Bolorkont** Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Bolorkont- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı. Mənası məlum olmayan *"Bolar" və [[farsca]] kund - "[[təpə]]"* sözlərindən ibarətdir. 

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
lib.az/maps

## İstinad
Tmutarakan

**Tmutarakan** (, ) ya **Tüməntərxan** () — Taman yarımadasında yerləşən antik şəhər. Rusiyanın Krasnodar diyarında yerləşir.

Orta əsrlərdən əvvəl *"Hermonassa" və "Phanagoria"* adlarıyla tanınırdı və önəmli ticarət mərkəzi idi. Şəhər 704-cü ildə Xəzər xaqanlığının tərkibinə daxil edilmişdi. Ərəblər isə şəhərə *"Samkarş al-Yahud"* adını vermişdilər. 988-ci ildə isə şəhər Kiyev knyazı Mstislav tərəfindən ələ keçirildi və 1094-cü ilə qədər Kiyev knyazlığının tabeliyində qaldı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rays-Ekkls (stadion)

**Rays-Ekkls stadionu** — Solt-Leyk-Siti şəhərinin *Yuta Universitetində* yerləşir . Rays- Ekkls , 2002 Qış Olimpiadalarının əsas stadionu idi. Stadion 2002-ci Qış Paralimpiya Oyunlarına  və 2005-ci ildən 2008-ci ilədək MLS Real Solt Leyk komandasına ev sahibliyi etdi.

## Tarix
Solt-Leyk-Siti , 1995-ci ilin iyun ayında Qış Olimpiya Oyunlarına layiq görüldükdə, Solt-Leyk-Sitidəki ən böyük açıq stadionun Rays Stadionunun əsas stadion olaraq xidmət etməməsi aydın oldu.  1996-cı ildə idman direktoru Kris Hill, Rays Stadionunun Olimpiya standartlarına uyğun olacağı yeni bir quruluşa çevrilməsi planlarını açıqladı. İlkin olaraq müəssisəni tamamilə əsaslandırmaq üçün üç il vaxt keçirməsi gözlənilirdi.

1997-ci ildə Yuta şagirdi və Yutanın ən böyük bankı olan  (indi  hissəsi) sədri *Spenser Ekkls, George S. və Dolores Dore Ekkls* Fondu layihəyə 10 milyon dollar bağışlayacağını açıqladı. Bu hədiyyə sayəsində universitet Ekkls ailəsindən 1972-ci ildə Rays Stadionuna orijinal yeniləmə layihəsini maliyyələşdirən Robert L. Rays ilə birlikdə George Ekkls adını stadiona əlavə etmək üçün icazə aldı}} . 1972-ci ildən əvvəl Uen stadionu 1927-ci ildə Kolorado Mines-in Utah qazanması ilə açılmışdı.

## Xüsusiyyətləri

### Səth üstü
2002-ci ildən başlayaraq, Rays-Ekkls Stadionundakı oyun sahəsi, ən son 2009-cu ildə əvəzlənmiş yeni nəsil şişirdilmiş sintetik çəmənlik olan otluq olmuşdur.

Stadion 1998-ci ildə yenidən açıldığı zaman, onun sahəsi  idi, təbii çəmən və süni çəmən hibrididir. Daha əvvəl, Rays Stadionu  istifadə etmək üçün ilk imkanlar arasında idi. 2000-ci ildə iki mövsüm üçün tam təbii çim quruldu, sonra fevral ayında 2002 Qış Olimpiya Oyunlarının Açılış və Qapanış Mərasimləri üçün asfalt örtüklə örtülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Continuum Winter 1998: History of Utah's football stadiums 
* Utah Utes.com – official athletics site – Rice–Eccles Stadium
* Google Maps
Aleksey Qay

**Aleksey Anatolyeviç Qay** (; ) — ukraynalı futbolçu.

## Karyera

### Klub karyerası
Aleksey Qay Futbol üzrə Ukrayna çempionatında 136 oyun keçirmiş və 22 qol vurmuşdur. O, Futbol üzrə Ukrayna Kubokunda 27 oyun keçirmiş və 6 qol vurmuşdur. Aleksey Qay UEFA turnirlərində 17 oyun keçirmişdir.

Aleksey Qay 15 iyun 2013-cü ildə "Çyernomorest" FK ilə iki illik bir müqavilə imzalamışdır. Müqavilə 1 iyul tarixində qüvvəyə minmişdir. O, 10 nömrəli forma ilə çıxış etmişdir.

Aleksey Qay 2015-ci ilin yanvar ayında Azərbaycanın "Qəbələ" FK ilə bir il yarımlıq müqavilə imzalamışdır. Buna əlavə olaraq, "Qəbələ" FK-nun yeni baş məşqçisi Qayın "Çyernomorest" FK-dakı keçmiş baş məşqçisi Roman Qriqorçuk təyin edilmişdir.

Aleksey Qay Futbol üzrə Azərbaycan Çempionatında 51 oyun keçirmiş və 14 qol vurmuşdur. O, Futbol üzrə Azərbaycan Kubokunda 5 oyun keçirmiş və 4 qol vurmuşdur. Aleksey Qay UEFA turnirlərində 14 oyun keçirmişdir.

Aleksey Qay 5 avqust 2016-cı ildə "Kuban Krasnodar" FK ilə iki illik bir müqavilə imzalamışdır. Komanda 19 mart 2017-ci ildə, Rusiya Peşəkar Futbol Liqasının 27-ci turunda "Mordoviya" FK-ya qarşı oyun keçirmişdir. O, rəqib komandanın oyunçusu olan Aleksandr Alxazova təcili yardım göstərmişdir. Aleksey bu hərəkətinə görə, Rusiya Milli Futbol Liqası Çempionatından xüsusi bir mükafat almışdır.

### Beynəlxalq karyerası
O, Ukrayna U-19 milli futbol komandasında 25 oyun keçirmiş və 3 qol vurmuşdur. Aleksey Qay 2002-ci ilin fevral ayında Ukrayna U-21 milli futbol komandasının baş məşqçisi Anatoli Kroşenko tərəfindən çağırılmışdır. O, bu dövrdə 13 oyun keçirmiş və sadəcə 1 qol vurmuşdur. O, Ukrayna milli futbol komandasında 29 oyun keçirmişdir.

## Uğurları
* UEFA Kubokunun qalibi (1): 2008/09
* Ukrayna çempionu (6): 2001/02, 2007/08, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13
* Ukrayna çempionatının gümüş mükafatçısı (2): 2002/03, 2006/07
* Azərbaycan çempionatının bürünc mükafatı (2): 2014/15, 2015/16
* Ukrayna Kubokunun qalibi (7): 2000/01, 2001/02, 2003/04, 2007/08, 2010/11, 2011/12, 2012/13
* Ukrayna Kubokunun finalçısı (1): 2008/09
* Ukraynanın əməkdar idman ustası: 2009
* III dərəcəli "Cəsarət" ordeni (2009)

## Karyera statikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
İrbis (Xəzər xaqanı)

**İrbis** (650 - 652) — Rus mənbələrinə görə ilk xəzər xaqanı və xaqanlığın təsisçisidir. Onun mənşəyi Türk-Aşina sülaləsinə söykənirdi.

## İstinadlar
Busir

**Busir** — 7-ci əsrin sonundan 8-ci əsrin əvvəllərinə qədər Xəzər xaqanlığına hökmdarlıq etmişdir.

Xəzər xaqanlığı VII əsrdə Krım qotlarını özünə tabe etdi. 787-ci ildə isə Cənubi Krımdakı Doros (indiki Manqup) qalasını da ələ keçirən xəzərlər, qotların Krımdakı hakimiyyətlərinə tamamilə son qoydular. Qara dənizin şimal hssəsinin və Krımın Xəzər xaqanlığı tərəfindən tutulması, Xəzər xaqanlığı və Bizans arasındakı əlaqələrin daha da sıxlaşmasına gətirib çıxarmışdır. Xəzərlərin Krımı tutmasından əvvəl, 695-ci ildə taxtdan salınmış Bizans imperatoru II Yustinian Krım qotlarına sığınmışdı. Qotlar da II Yustinianı Xəzər xaqanı Busirə təhvil verdilər. 704-cü ildə Busir xaqan öz bacısını II Yustinian ilə evləndirdi. Yenidən Konistantinopola dönən II Yustinian hakimiyyəti ələ keçirsə də yenidən taxtdan salındı və öldürüldü.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Togan, Zeki Velidi. Hazarlar md. İslam Ansiklopedisi, Cilt V, İstanbul, 1970
*Kurat, Akdes Nimet. IV-XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri, Murat Kitabevi, Ankara, 1992. ISBN 975-7734-00-4
*Vasiliyev, Aleksandr Aleksandroviç. Bizans İmparatorluğu Tarihi I, İstanbul, 1943.
Prisbit

**Prisbit** və ya **Parsbit** — Xəzər xaqanlığının qadın hökmdarı. Bəzi qaynaqlarda adı *Barsbek* kimi yazılır.

## İstinadlar
Zəkəriyyə (Xəzər xaqanı)

**Zəkəriyyə** — Kiril və Metodiusun Xəzər xaqanlığı ərazisində səfərləri dövründə Xəzər xaqanı kimi mənbələrdə adı çəkilir. Kiril və Metodius ölkədə olduqları dövründə İudaizmi qəbul etdiyi iddia edilir.

## Ədəbiyyat
* Иванов С. А. Древнеармянское житие Стефана Сурожского и хазары // Хазары . — М. — Иерусалим, 2005. ISBN 5-93273-196-6
*Kevin Alan Brook. The Jews of Khazaria
Hizqiya

**Hizqiya** — onun haqqında məlumat az olduğu üçün hökmdar yoxsa bəy olduğuna aid dəqiq məlumat əldə edilməmişdir. Mənbələrdə onun adı Bulan xaqanın nəvəsi yaxud Obadiyahın oğlu kimi çəkilir. Mənbələrdə ailəsindən I Mənassehin adı çəkilir.

## Mənbələr

* Kevin Alan Brook. *The Jews of Khazaria.* 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.
* Douglas M. Dunlop, *The History of the Jewish Khazars,* Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1954.
* Norman Golb and Omeljan Pritsak, *Khazarian Hebrew Documents of the Tenth Century.* Ithaca: Cornell Univ. Press, 1982.

## İstinadlar
Benyamin (Xəzər xaqanı)

**Benjamin** və ya **Benyamin** — 9-cu əsrin sonlarında və 10-cu əsrin əvvəllərində hökmdarlıq edən Xəzər xaqanı (ehtimal ki, xaqan bəy).

Haqqında məlumat "Schechter Letter" adlı bir sənədlə əldə edilmişdir. Peçeneq, burtas, onogur və bulqarların birliyinə qarşı mübarizə aparmışdı. Ondan sonra hakimiyyətə II Aaron keçdi.

## Mənbələr
* Иванов С. А. *Древнеармянское житие Стефана Сурожского и хазары* // Хазары . — М. — Иерусалим, 2005. ISBN 5-93273-196-6
* Kevin Alan Brook. *The Jews of Khazaria*. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.

## İstinadlar
Nordostrunningen burnu

**Nordostrunningen burnu** () — Qrenlandiyanın ucqar şərq nöqtəsi. Həmçinin şimali Amerikanın ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir. 

Qrenlandiya siyasi baxımından Şimali Amerikaya aid olmaması səbəbindən onun şərq qutaracağı Nyufaundlend adasında yerləşən Kopya burnudur. Əslində isə materikin ucqar şərq nöqtəsi Sent-Çarlz burnudur. Burun Labrador yarımadasında yerləşir. 
## İstinadlar
Taras Dutko

**Taras Dutko** (tam adı: *Тарас Романович Дутко*; 27 yanvar 1982) — Ukrayna paralimpiyalı futbolçu, üçqat Paralimpiya Oyunları çempionu (2004, 2008, 2016)

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Zlatan İbrahimoviçin milli komandada vurduğu qolların siyahısı

**Zlatan İbrahimoviçin milli komandada vurduğu qolların siyahısı** — 2001–2016-cı illər aralığında beynəlxalq səviyyədə İsveç millisində oynamış peşəkar futbolçu. O, həmçinin Bosniya və Herseqovina və ya Xorvatiya millisinin şərəfini qoruya bilərdi. İsveç millisində debüt matçı 2001-ci ilin 31 yanvar tarixində, 0–0 hesabı ilə başa çatmış Farer adaları yığmasına qarşı oyun olmuşdur və İbrahimoviç ilk beynəlxalq qoluna məhz həmin il Azərbaycan millisinə qarşı keçirdiyi oyunda imza atmışdır. 2009-cu ilin oktyabr ayında İsveç millisi 2010-cu il FİFA Dünya Kuboku turnirindən kənarda qaldıqdan sonra o, millidə çıxışını başa vurduğunu elan etsədə, növbəti ilin avqust ayında millinin kapitanı kimi yenidən komandaya geri qayıtmışdır. Beynəlxalq karyerası dövründə o, meydana çıxdığı 116 matçda ümumilikdə 62 qola imza ataraq İsveç yığmasında ən çox qola imza atan futbolçu olmuşdur ki, 2014-cü ildə Frends Arena stadionunda Estoniya yığması ilə keçirilən yoldaşlıq oyununda 2 qol vuraraq Sven Ryüdellin rekordunu qırdı. 2016-cı ilin iyunun 21-də UEFA Avro 2016 turnirindən sonra İbrahimoviç milli səviyyəsində karyerasını bitirdiyini bəyan etdi və növbəti gün sonuncu dəfə Belçika yığması ilə oyunda milli formasını geyindi.

İbrahimoviç millidə ilk het-trikə 2004-cü ilin 4 sentyabr tarixində imza atmışdır ki, Malta millisinə qarşı keçirdiyi bu oyunda o, ümumilikdə dörd qol vura bilmişdi. Yekunda isə İbrahimoviç milli karyerasında ən çox qolu (6) məhz Malta yığmasının qapısından keçirmişdir. O, milli karyerasında ümumilikdə 4 dəfə het-trikə imza atmışdır ki, bunlardan biri Malta millisinə qarşı, ikincisi 2012 UEFA Avropa Kubokunun seçmə mərhələsi çərçivəsində Finlandiya millisinə qarşı dörd qolu, 2012-ci ildə yoldaşlıq oyunu çərçivəsində İngiltərə millisinə qarşı və sonuncu het-trik isə 2013-cü ildə Norveç millisinin qapısından keçirmişdi. İbrahimoviç millidə vurduğu qolların yarıdan çoxuna məhz ev oyunlarında imza atmış, 12 qolu yoldaşlıq oyunlarında, 11 qolu Rasunda stadionunda, 5 qolu Ullevi stadionunda, 2 qolu Svedbank stadionunda, birini isə Qamla Ullevi stadionunda rəqib qapısından keçirmişdir.

İbrahimoviç millidə vurduğu qolların böyük hissəsi seçmə mərhələlərdə vurulmuşdur. O, 19 dəfə UEFA Avropa Çempionatının seçmə mərhələləsində fərqlənmişdir ki, bu topların 11-i 2016-cı il seçmə mərhələlərində qeydə alınmışdır və yekunda o, qol sayına görə Polşa millisinin hücumçusu Robert Levandovskidən 2 qol geri qalmışdı. İbrahimoviç həmçinin FİFA Dünya Kuboku seçmə mərhələlərində 19 dəfə fərqləndi. O, Avropa Çempionatı turnirlərində 6 dəfə fərqlənməyi bacarsada FİFA Dünya Kuboku turnirində fərqlənə bilmədi. Digər 18 qolu isə İbrahimoviç yoldaşlıq oyunları çərçivəsində rəqib qapısından keçirmişdir.

## Beynəlxalq qollar
*İsveçin qolları və nəticələri siyahıda birinci göstərilmişdir*

## Statistikalar

## İstinadlar
Andriy Vorobey

**Andriy Vorobey** () — ukraynalı futbolçu. Futbolçu kimi hücumçu mövqeyində oynamışdır.

## Karyerası

### Klub
*22 Aprel 2013-cü ilə qədər ki*

### Beynəlxalq

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Maszu adaları

**Maszu adaları** () — tayvan boğazənın şimalında, Çin Xalq Respublikasının Fuszyan vilayəti yaxınlığımnda yerləşən Çin Respublikasına məxsus olan ada.

inzibati cəhətdən Çin Respublikasının Fuszyan vilayəti, *Lyanszyan qəzası* () ərazisinə daxildir.

## Əhalisi
2010-cu il siyahıya alınmasına görə adalarda 9944 nəfər yaşayır.

## İstinadlar
Lanyu adası

**Lanyu adası** (, ) — Tayvan adası ilə  Batanes arxipelaqı arasında yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Çin Respublikasının Taydun qəzasına daxildir. Sahəs 45&nbsp;km²-dir. Ən hündür nöqtəsi 552 metrdir. Burada hündürlüyü 400 metr olan 8 zirvə vardır.

Adada yam adlı xalq yaşayır. Onlar 800 il öncə Batanesdən köç etmişlər. Adad ümumilikdə 4000 insan yaşayır. Onların 2400 nəfəri yamlılar, 1600 bəfəri isə çinlilərdir. Tayvandan bura *Daily Air* şirkəti uçuşlar təşkil edir.

1982-ci ildə adada nüvə tullantılarının saxlandığı anbar inşa edilmişdir. Buraya Tayvanın üç atom elektrik stansiyasından tullantılar gətirilir.
## İstinadlar
Vudi adası

**Vudi adası** () — Cənubi Çin dənizində yerləşən Parasel adalarına daxildir. Adaya nəzarəti Çin tərəfi 1974-cü ildə Parasel adaları döyüşü sonrasında əldə etmişdir. Adaya Çin Respublikası və Vyetnam iddia edir.

Ada Sanşa şəhər dairəsinə daxildir. Adada çinlilərə məxsus olan hərbi qarnizon yerləşir.. Burada xilasetmə məntəqəsi, hava limanı belə vardır. Uçuş-eniş zolağının uzunluğu 2350 metrdir.

Adada tullatı zavodu inşa edilmişdir.
## İstinadlar
Aleksandr Kleşenko

**Aleksandr Aleksandroviç Kleşenko** (; ) — Rusiya futbolçusu, Rusiyanın "Kuban Krasnodar" FK-nun müdafiəçisi.

## Karyera

### Klub karyerası
Aleksandr Kleşenko 2012-ci ildən 2013-cü ilə qədər "Alaniya Vladiqafqaz" FK-da oynamışdır. O, 2013-2014-cü illərdə Rusiya Peşəkar Futbol Liqasında "Alaniya-D" FK-da çıxış etmiş və 17 oyun keçirmişdir.

Kleşenko 2014-cü ilin avqust ayında "Kuban Krasnodar" FK-nun gənclər komandasında debüt etmişdir. O, 2014/15 mövsümündə 29 oyun keçirmiş və 3 qol vurmuşdur.

Kleşenko "Kuban Krasnodar" FK-nun əsas hissəsindəki karyerasına 23 sentyabr 2015-ci ildə başlamış, debütünü "Şinnik Yaroslavl" FK-a qarşı etmişdir. Həmin ilin 23 sentyabr tarixində Kleşenko "Morodoviya Saransk" FK-a qarşı keçirilən oyunda Premyer Liqa debütünü etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rusiya Premyer Liqasındakı profili
* 
* sportbox.ru saytındakı profil
* transfermarkt.de saytındakı profili
* "Kuban Krasnodar" FK-nun rəsmi saytındakı profili
Astraxanovka

* Astraxanovka — Azərbaycanın Oğuz rayonunda kənd. 12 iyun 2018-ci ildən Çaldaş adlanır.
* Novoastraxanka — Azərbaycanın Şamaxı rayonunda kənd. 5 oktyabr 1999-cu ildən Yeni Qızmeydan adlanır.
Çunmindao

**Çumindao adası** () — Yanszı çayının mənsəbində yerləşən, sahəsinə görə Çinə məxsus 3-cü ən böyük ada (Tayvan və Haynan adalarından sonra).

## Coğrafiyası

Ada şərqdən qərbə 80 km, şimaldan cənuba 13–18 km məsafəsə uzanır. Sahəsi 1225 km²-dir. Çayın gətirdiyi lil hesabına meydana gəldiyindən hakim yüksəklik yoxdur. Aadnınn maksimal hündürlüyü 3–4 metrdir.

## Tarixi
618-ci ildə Yanszı çayının məsəbində iki ada vardı: Sişadao ("Qərbu qum adası") və Dunşadao ("Şərqi qum adası"). XVII əsrdə bu iki ada birləşmiş və Çunmindaonu əmələ gətirmişdir.

## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən Çunmin şəhər rayonu ərazisinə daxildir. (Çin).

## Mənbə
* official English-language website 
* 
*
Elnur Hüseynov (dəqiqləşdirmə)

* Elnur Hüseynov — azərbaycanlı müğənni
* Elnur Hüseynov (aktyor, 1978) — azərbaycanlı aktyor
* Elnur Hüseynov (aktyor, 1977) — azərbaycanlı aktyor, ssenari müəllifi

## Həmçinin bax
* Elnur
* Hüseynov
Hurand şəhristanı

**Hurand şəhristanı** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının 21 şəhristanından biri və bu ostanda inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Hurand şəhəridir.

İndiki Hurand şəhristanının ərazisi 2013-cü ilədək Əhər şəhristanının tərkibində (Hurand bəxşi olaraq) yerləşirdi. 2013-də keçmiş Hurand bəxşinin ərazisi Əhər şəhristanının tərkibindən çıxdı və ayrıca bir şəhristan olaraq təyin olundu.

## Hurand şəhristanının inzibati bölgüsü

* **<u>Mərkəzi bəxşi</u>**
* İnzibati mərkəzi: Hurand
** DEHİSTANLARI:
*** **Çahardəngə dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Alçalı, Ağbəraz, Ərmək, Ərnan, Əsgərli, Əzizli, Əznab-i Xaləsə, Əznab-i Ülya, Əznab-i Süfla, Baldağı, Davudlu, Gürumdərə, Helan-i Səfərəli, Hovin, Kəvir, Xankəndi, Xoysüruq, Mərdili, Mülk-i Dərə *(Mülkdərə)*, Mollalı, Pirasmilli, Qalakəndi, Qamışlı, Qaraqaya-i Şəkərli, Qayadibi, Qışlaq-i Ərzbəy, Şeyxboran, Sufi, Təbistanəq, Təzəkənd-i Davudlu, Tin, Tömbəkuluq, Tubin, Verəvcən-i Ülya, Verəvcən-i Süfla, Ziyarlı
*** **Diklə dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Ağdərə, Ampar, Aydınlı, Çinab, Həlili, Huridərə, Caban, Kandeh, Xəlifəli, Loğman, Lorum, Məcidabad, Məzrayə-i Cahangir, Muradlı, Nəvansər, Qalacıq, Səngərabad, Seyidbunə, Soltanabad, Təzəkənd-i Nəsirabad
*** **Düdəngə dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Avalan, Büzinan, Çarmadaş, Dehrud, Dilqanab, Gavlan, Harasban, Havay, İncar, Caban, Cəfərabad, Cərzəng, Kali-i Süfla, Kanbidan, Karəmeydan, Kərgəs, Xudaqulu, Kucan, Kuran, Leğlan, Malahuni, Məzrayə-i Gura, Milxas, Mincab-i Cədid, Mincab-i Qədim, Meydanlar, Məhəmmədabad, Niq, Nüğədi, Pərican, Pəştab, Qaradərviş, Qotanlı, Şağlan, Şalvari, Tağıkəndi, Təzəkənd-i Niq, Təzəkənd-i Yəft, Viyəq, Vizanab, Yeddibulaq

## Xarici keçidlər
* Şərqi Azərbaycan ostanının rəsmi saytı 

## Həmçinin bax
Həmid Vəkilov

**Həmid Şamil oğlu Vəkilov** () — Azərbaycan tarzəni, professor, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1987).

## Həyatı
1949-cu il yanvarın 23-də Bakıda anadan olub. Erkən yaşlarından tara olan məhəbbəti Bülbül adına musiqi məktəbində oxuyarkən daha da artır və bu məhəbbət onun tarla əbədi dostluğunun təməli olur. 1967–1972-ci illərdə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhsil alaraq solist ifaçı, xalq çalğı alətləri orkestrinin dirijoru ixtisaslarına yiyələnir. 

Həmid Vəkilovun tar ifaçılığının tədrisində də mühüm xidmətləri var. 1973-cü ildən Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində müəllimlik fəaliyyətinə başlayan sənətkar 1978-ci ildən Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) da tar alətini tədris etmişdir. 1990-cı ildən konservatoriyanın dosenti olan tarzən 1992-ci ildə Türkiyəyə dəvət olunur və orada 17 il ifaçı və pedaqoq kimi fəaliyyət göstərir. 2010-cu ildə vətənə qayıdan Həmid müəllim Milli Konservatoriyada fəaliyyət göstərib, professor elmi adına layiq görülüb.

Bütün deyilənlərdən bəlli olur ki, Həmid Vəkilovun Azərbaycan tar alətinin təkmilləşməsində və tar ifaçılığının inkişafında mühüm rolu var. Bu mənada onun köçürmələri əsasında bir neçə tədris proqramlarını (N.Əliverdibəyovun "Vals-skertso", P.İ.Çaykovskinin "Sentimental vals", T.Quliyevin "Qaytağı" əsərlərindən ibarət "Pyeslər" məcmuəsi) da qeyd edə bilərik. Həmid müəllimin "Azərbaycan tarı və onun ifaçılıq problemləri haqqında təkliflər" metodik-tövsiyəsi də gənc tarzənlər üçün dəyərli mənbədir.

Novator tarzən Həmid Vəkilovu həmkarlardan fərqləndirən cəhətlərdən biri də bəstəkarlıq qabiliyyətidir. Onu bu sahədə püxtələşdirən unudulmaz bəstəkarımız Zakir Bağırov olub. Bəstəkarın tar ilə simfonik orkestr üçün yazdığı konsertin yaranma tarixində onun da mühüm rolu var. Həmin konsert məhz Həmid Vəkilova həsr olunub və 1985-ci ildə özünün ifasında SSRİ Xalq artisti Nikolay Nekrasovun rəhbərliyi ilə Ümumittifaq Televiziya və Radiosunun xalq çalğı alətləri orkestrinin müşayiəti ilə lentə yazılıb və "qızıl fond"a daxil edilib. Sonralar Həmid müəllim özü tar ilə simfonik orkestr üçün bir neçə əsərlər yazıb. Bunlardan simfonik orkestr üçün "Şıdırğı" və "Çılğın" adlı əsərlər, 3 hissəli "Konsert" və başqalarını qeyd etmək mümkündür.

Həmid Vəkilov 2020-ci il 16 noyabrda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Henşadao

**Henşadao adası** () — Yanszı çayının mənsəbində yerləşən ada. Adanın sahəsi 49 km²-dir.

## Tarixi
Ada təqribi olaraq XIX əsrin ortalarında əmələ gəlmişdir. ilk əvvəllər Çaunş qəzasına daxil idi. 1958-ci ildə isə Baoşan qəzasın verilmişdir. 2005-ci ildən isə Çunmin qəzasına daxildir. Gələcəkdə adada hava limanının, Şanxayın materik hissəsi ilə birləşdiriləcək tunellərin inşası planlaşdırılır.

## İncəsənətdə
* Adada Deus Ex: Human Revolution oyununun böyük hissəsi baş verir.

## Mənbə
* official English-language website 
* 
*
Ştabs-kapitan

**Ştabs-kapitan**  — çar ordusunda piyada, topçu və texniki hissələrdə Poruçik ilə Kapitan (hərbi rütbə) arasında zabit rütbəsi

## Həmçinin bax
* Kornet

## İstinadlar
Rotmistr

**Rotmistr**  — çar ordusunda rütbə

## Rusiya
XVII əsrdə rus ordusunda rotmistrlər yeni sistemin sipərlərində çıxdı. Rusiya imperiyasında rotmistr - yüksək vəzifəli zabitdir. 1730-1731-ci illərdə alman modeli əsasında ağır süvari yaradıldı, rotmistrin ortaya çıxması ilə yeni sıralar da meydana çıxdı. Rotmistr bəzən don kazakı ordusunun hərbi atamanında idi. 1798-1800-ci illərdə kazak məmurlarının xüsusi adları ordunun zabitlərinə əvvəlki adlarını saxlayaraq ordunun sıralarına bərabər idi. Beləliklə, rotmistr sərkərdə ilə bərabər idi. 1884-cü ildən etibarən rotmistr cədvəldə VIII sinifə yüksəlir. 
## Polşa ordusu
**Rotmistr** - XV-dən XX əsrə qədər Polşada hərbi rütbə. Ilk növbədə rotmistr piyada və atçılıq birləşmələrinə başçılıq etdi. Sonra rotmistr komandir adlandırıldı və bu forma 1947-ci ilə qədər davam etdi.
## Almaniya və Avstriya ordusu
Almaniya və Avstriya-Macarıstanda rotmistr kapitan rütbəsinə uyğun gəldi. Birinci Dünya müharibəsində rotmistr komandaya və bəzən bir alay komandirinə əmr etdi. Rotmistr 1945-1978-ci illərdə Avstriyada kapitan jandarma və polis rütbəsidir. 
## Digər ordularda
*Norveç ordusunda rotmistr var.
*İsveç ordusunda rotmistr var.
*Rotmistr çexiya ordusundada var.
*Danimarkada 1951-ci ilə kimi rotmistr olub.
## Məşhur rotmistrlər
*Platon Voyeykov
*Yozef Qabcik
*Roman Zarudniy
*Kernozickiy
*Vladimir Littauer
*İvan Mazepa
*Votold Pilecki
*Yan Sobeskiy
*Manfred Fon Rixtqofen
## Həmçinin bax
*Hərbi rütbə

## Mənbə
#http://militera.lib.ru/research/shepelev1/02.html
#http://www.austro-hungarian-army.co.uk/badges/badges.htm
#http://pynop.com/ranks.htm
Kristal qəfəslər

**Kristal qəfəsləri** — kristal qəfəsinin düyünlərində hansı hissəciklərin yerləşməsindən asılı olaraq 4 tip-ion, atom, molekul və metal kristal qəfəsi olur.

## İon kristal qəfəsləri
Düyünlərində ion rabitələrlə birləşmiş müsbət və mənfi yüklü ionlar olan kristal qəfəslərinə ion kristal qəfəsləri deyilir.
İon kristal qəfəsli birləşmələrin tipik nümayəndələri duzlardır. Məsələn, natrium-xloridin

{NaCl} kristal qəfəsi kub şəklindədir və onun düyünlərində müsbət yüklü natrium və mənfi yüklü xlorid ionları yerləşir.
İon birləşmələrində ionlar arasındakı cəzbetmə qüvvələri yüksək olduğundan, bu maddələr nisbətən çətinəriyən, az uçucu və müəyyən bərklikdə olur.

## Atom kristal qəfəsləri
Düyün nöqtələrində bir-birilə kovalent rabitələrlə əlaqələnmiş atomlar olan kristal qəfəsinə atom kristal qəfəsləri deyilir.
Atom kristal qəfəsi olan maddələrə:

▪️ B 

▪️ C (almaz, qrafit)

▪️ Si

▪️ SiO2 (kvars)

▪️ SiC

▪️ qara və qırmızı fosforu 

kimi maddələri misal göstərmək olar. Bu maddələrin əksəriyyəti çox bərk olur və onlar üçün yüksək ərimə temperaturu xarakterikdir.

## Molekul kristal qəfəsləri
Düyün nöqtələrində molekullar olan kristal qəfəslərinə molekul kristal qəfəsləri deyilir.
Molekulyar maddələr molekul tipli kristal qəfəsi əmələ gətirir. Qeyri-polyar kovalent rabitəli maddələrin (H2, N2, O2, F2, Cl2, Br2, J2, P4, S8 və s) molekul kristal qəfəslərində molekullararası rabitəni yalnız zəif molekullararası qüvvələr yaradır. Buna görə də onların ərimə temperaturları çox aşağı olur. Polyar kovalent rabitəli maddələrin (HF, HCl, HBr, HJ, SO2, CO2, H2S, CH4, NH3, H2SO4, H3PO4 və s.) kristal qəfəslərində düyünlər arasında həm molekullararası qüvvələr, həm də elektrostatik cazibə qüvvələri təsir göstərir. Ona görə də bu maddələrin ərimə temperaturu ion kristal qəfəsli birləşmələrinkindən aşağı, qeyri-polyar kovalent rabitəli molekul kristal qəfəsi olan birləşmələrinkindən isə yuxarı olur.
P4, İ2, S8, HPO3, H4P2O7, H3BO3, fenollar, karbohidratlar və s. adi şəraitdə molekul kristal qəfəs əmələ gətirir.

## Metal kristal qəfəsləri
Düyünlərində bir-birilə ümumiləşmiş elektronlarla əlaqələnmiş ayrı-ayrı atomlar və ya metal ionları olan kristal qəfəslərinə metal kristal qəfəsləri deyilir. Metallar (Na, Ca, Fe, Al, Cu və s.) və bir çox ərintilər metal kristal qəfəsi əməıə gətirir.

## Həmçinin bax
* Miller indeksləri
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* (English: Memoir 1, Crystallographic Society of America, 1949.)
*
Ştabs-rotmistr

**Ştabs-rotmistr**  — çar ordusunda rütbə.

## Həmçinin bax

* Kornet

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Rusiya imperiyasında, SSRİ-də və Rusiyadakı hərbi və mülki rütbələr və titullar və onların fərqləndirmə işarələri
Məmmədhəsən bəy Talışxanov

**Məmmədhəsən bəy Mirəlixan oğlu Talışxanov** — Rusiya İmperator Ordusunda general. Mirkazım bəy Talışxanov qardaşı.

## Həyatı
1861-ci ilin yanvarın 7-də Lənkəranda hərbçi ailəsində anadan olmuşdur. Atası Əli bəy Azərbaycanın ilk general-leytenantı, Talış Xanı Mir Mustafa Xanın nəvəsidir.

İlk təhsilini Lənkəran üçsinifli gimnaziyasında alan Məmmədhəsən bəy sonradan ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçmüş, təhsilini Bakıda davam etdirərək realnı məktəbin tam kursunu əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1882-ci ilin yanvarın 20-də Teymurxan-Şura realnpı məktəbinə daxil olur, o, məktəbdə oxuya-oxuya, həm də 81-ci piyada Abşeron polkunda da xidmət edirdi.

1882-ci il sentyabrın 2-də 15-ci Minqrel Qrenadyor polkuna köçürülür. 1883-cü ilin avqustun 25-də Unter-ofiser rütbəsinə yüksəlir. 1883-cü ilin sonlarında Tiflisdə yerləşən Piyada Yunkerler məktəbinə daxil olur, 1885-ci ildə oranı əla qiymətlərlə qutaran Məmmədhəsən bəy elə həmin il Pyatiqorsk polkuna podpraporşik təyin olunur. 1900-cı ildə 16-cı Minqrel Qranadyor polkuna komandan təyin olunur. 16-cı Minqrel Qranadyor polkunda xidmət edərkən, 1905-ci il yanvarın 16-da kapitan rütbəsinə yüksəlir.

1906-cı il fevralın 19-da III dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni ilə təltif olunur. 1911-ci ildə isə general rütbəsinə yüksəlir və elə həmin il III dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif olunur. 1913-cü ildə Qafqaz Müsəlmanları Xeyriyyə Cəmiyyətinin komissiya üzvü olur. Müsəlmanlar Xeyriyyə Cəmiyyəti 1914-cü ildə dagıdılır, lakin 1916-cı ildə Məmmədhəsən bəyin qardaşı general-mayor Kazım bəy Talışxanov təzədən İbrahim bəy Vəkilovla birgə bu cəmiyyəti yaradırlar.

1914-cü ildə Birinci Dünya müharibəsi başlayır və Məmmədhəsən bəy öz polku ilə müharibəyə gedir. 1914-cü il sentyabrın 24-də Avstiya-Macarıstan ordusuna qarşı döyüşdə qəhrəmancasına həlak olur.

## Ailəsi

## Həmçinin bax

*Mirkazım bəy Talışxanov

## Mənbə
II Aaron

**II Aaron** — Benjamin xaqanın oğlu X əsrin əvvəlləri boyunca Xəzər xaqanlığının hökmdarı.

Kiyev knyazı I İqor Tmutarakana hücum etdiyi dövrdə, Bizans da rusların köməyi ilə Krımdakı Xəzər xaqanlığının torpaqlarına hücum etdi. Aaron rusların hücumlarının qarşısını almış və həmçinin əks hücumla Krımdakı Bizans ordusunu məğlub etmişdi.

## Mənbələr
* Иванов С. А. *Древнеармянское житие Стефана Сурожского и хазары* // Хазары . — М. — Иерусалим, 2005. ISBN 5-93273-196-6
* Kevin Alan Brook. *The Jews of Khazaria*. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.

## İstinadlar
Yusif (Xəzər xaqanı)

**Yusif** və ya **Cosef** — II Aaronun oğlu və 940–960-cı illərdə hakimiyyətdə olmuş Xəzər xaqanıdır.

Yusif Kiyev knyazlığı və peçeneqlərlə müharibələr aparmışdır. Xəzərlərdən dövrümüzə qədər 2 sənəd çatmışdır. Bu sənədlər İvrit dilindədirlər. Sənədlərdən biri Yusif xaqan tərəfindən 960-cı ildə Əməvilərin Kordova əmiri III Əbdürrəhmanın vəziri Hasday ibn Şapruta yazılmışdır. Digərinin qalıqları isə Misirdə tapılmışdır və bu sənəd də Yusif xaqanın dövrünə aiddir.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Kevin Alan Brook. *The Jews of Khazaria.* 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.
* Douglas M. Dunlop. *The History of the Jewish Khazars*. Princeton, N. J.: Princeton University Press, 1954.
* Osman Karatay, Muvaffak Duranlı. Hazar Kağanı Yusuf’un Endülüs’e Mektubu: http://yayinlar.yesevi.edu.tr/files/article/633.pdf
Sarata

**Sarata** (; keçmişdə – **Qura-Kuruder**) — Ukraynada şəhər tipli qəsəbə, Odessa vilayətinin Sarata rayonunun inzibati mərkəzi.

## Etimologiya
Sarata () adı eyniadlı bir çaydan törəyir. Əvvəllər qəsəbənin adı Qura-Kuruder idi. Bu qəsəbə tatarlar tərəfindən qurulmuşdur.

## Coğrafiyası
Qəsəbə şurasının ərazisinin ümumi sahəsi 2187 hektardır, qəsəbənin ərazisinin ümumi sahəsi isə 1132 hektardır.

## İnfastruktur
Qəsəbədə 1,022 fərdi ev və 2,193 mənzil var. Kənd ərazisində regional əhəmiyyətli büdcə təşkilatları var. Qəsəbədə müxtəlif istiqamətlərdə fəaliyyət göstərən bir neçə istehsal müəssisəsi də fəaliyyət göstərir.

## Turizm
Sarata köhnə alman müstəmləkəçilərin yaxınları tərəfindən ziyarət edilir. Almaniyadan gələn turistlər keçmiş alman müstəmləkəçilər tərəfindən tikilmiş tikililər – ibadət evi, kirxalar və başqa memarlıq abidələrini ziyarət edirlər.

## Əhali
Qəsəbədə qırx səkkiz millətin nümayəndələri yaşayır. Qəsəbə əhalisinin 58%-i ukrayın, 32%-i rus, 4%-i bolqar, 3%-i isə digər millətlərin nümayəndələrindən ibarətdir.

## Təhsil
Saratada iki məktəb – ibtidai siniflər üçün məktəb (1-5 siniflər) və orta məktəb (5-11 siniflər) var.

## Tanınmış sakinləri
Saşa Qrossman (1907–1976) — Çexoslovakiya yazıçısı, trombonçu.

## İstinadlar
Maykl Ceksonun son günləri

**Maykl Ceksonun son günləri** () — 24 may 2018-ci ildə ABC telekanalında yayımlanmış iki saatlıq sənədli film. Xüsusi televiziya buraxılışında Maykl Ceksonun uşaqlığından həyata keçirilməmiş *"[[This Is It (konsert turu)|This Is It]]"* adlı sonuncu konsert turuna kimi olan bütün hadisələrdən, sənətkarın yaradıcılığı və irsindən bəhs edilir. Filmdə sənətkarın əvvəl heç yerdə yayımlanmamış Barbara Uolters və Dayan Soyerlə olan müsahibələrindən, həmçinin yaxınları və dostları ilə olan söhbət yazışmalarından da istifadə edilmişdir. Film 5.56 milyon nəfər tərəfindən canlı izlənilmiş və əsasən mənfi qarşılanmışdır.

Maykl Ceksonun varisləri yayım gününün elan edilməsindən bir gün əvvəl onu tənqid edərək, filmin Maykkl Ceksonun varisləri tərəfindən sifariş və ya sponsorluq edilmədiyini, varislərdən heç bir razılığın alınmadığını və ehtimal ki, onların intellektual hüquqlarının pozulduğunu bildirmişlər.

## Rollarda

* Maykl Cekson (arxiv kadrları)
* Karen Faye (arxiv kadrları)
* Dayan Soyer (arxiv kadrları)
* Barbara Uolters (arxiv kadrları)
* Frenk Kaskio (arxiv kadrları)
* Kris Konnelli
* Co Cekson (arxiv kadrları)
* Marqo Cefferson
* Stiv Knopper	
* Kim Mazell
* Navi	
* Kenni Orteqa (arxiv kadrları)
* Rendi Fillips
* Rayan Smit	
* J. Rendi Taraborrelli	
* Tomi R. Tomi
* Ture	
* Mayk Uolters

## Çıxarılması

*Maykl Ceksonun son günləri* filminin ilk treyleri 18 may 2018-ci ildə çıxarılmışdır. Film, ABŞ televiziya şəbəkəsi ABC tərəfindən 24 may 2018-ci ildə efirə verilmişdir.

## Qəbulu
### İzləyicilər

Premyera efiri zamanı film, 5.56 milyon nəfər tərəfindən izlənmişdir.

### Reaksiyalar

Sənədli film, yer verilmiş çoxsaylı qeyri dəqiqliklərə, papparazilər, tabloid müxbirləri və Popun kralı ilə heç vaxt görüşməmiş insanların fikirlərinə istinad edildiyinə görə həm fanatlar, həm də tənqidçilərin mənfi rəylərini almışdır. Filmdə Ceksonun əziyyət çəkdiyi Vitiliqo xəstəliyinin, körpə yaşlarından atası tərəfindən istismar edilməsi, həyata keçirdiyi humanitar və xeyriyyə fəaliyyətinin tamamilə unudulması tənqid hədəfinə çevrilmişdir.

## Məhkəmə işi

Maykl Ceksonun varisləri federal müəllif hüquq pozuntusu iddiası ilə The Walt Disney Company və ABC telekanalını məhkəməyə verərək, iki saatlıq yayım ərzində onlarla müəllif hüququ ilə qorunan materialdan icazəsiz istifadə olunduğunu bildirmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Lilit Hovhannisyan

**Lilit Hovhannisyan** () — erməni müğənni.

## Həyatı və karyerası
2006-cı ildə "Hay Superstar" mahnı müsabiqəsində 4-cü olmuşdur. 2011-ci ildə çıxartdığı sinqlları ilə uğur qazanmışdır. 29 iyun 2011-ci ildə musiqiçi Vahram Petrosyan ailə həyatı qurmuşdur.

## Diskoqrafiya
### Albom
* Nran (2011)
*Nakaman lilit! naso!! (2021) 

### Sinql
* "Voch-Voch" (2011)
* "Nran" (2011)
* "Mayrik" (2011)
* "Im Srtin Asa" (2012)
* "Too-Too-Too" (2012) 
* "Te Aghjik Lineir" (2012)
* "Es Em Horinel" (2012)
* "Qez Mi Or Togheci" (2013)
* "Requiem" (2013)
* "Gnchu" (2013)
* "Eli Lilit" (2013)
* "Elegia" (2013)
* "Qez Khabel Em" (2014)
* "Armenian Girl" (2014) 
* "Indz Chspanes" (2014)
* "De El Mi" (2014)
* "Im tiknikn es" (2015)
* "Mexican" (2015) (ermənicə, ispanca)
* "Im Ser,Atum Em Qez" (2015)
* "Im bajin sere" (2016)
* "HETDIMO" (2016)
* "Hin Chanaparhov" (2016)
* "Avirel Es" (2017)
* "Balkan Song" (2018)
*"Berlac Dimo amenda" (2021) 

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Veb Saytı
*Rəsmi Facebook Səhifəsi
Vanşan

**Vanşan adaları** () — Cənubi Çin dənizində yerləşən adalar qrupu. Adalar Çjuszyan çayının mənsəbindən və Honkonqdan cənubda yerləşir. Arxipelaqın adı tərcümədə «Doqquz min dağ» məasını verir. Əslində izə arxipelaa104 ada daxildir. Adalar Quandun vilayətinin Çjuxay şəhər-perefekturasına daxildir.

## Tarixi
Adalar Çin vətəndaş müharibəsi zamanı Homindan partiyasının əlində olan Quandun vilayətinin son parçası olmuşdur. Adalar Homindan hakimiyyətinin son istinadgahı idi. Onlar burdan Çjuszyan çayının mənsəbini nəzarətdə saxlamaq istəyirdilər. Arxipelaqın Çin xalq Respublikası tərəfindən ələ keçirilməsi ancaq (8 may — 7 avqust) 1950-ci ildə mümkün olmuşdur.
## İstinadlar
2018 FİFA Dünya Kuboku A qrupu

**  [[2018 FİFA Dünya Kuboku]] A qrupu**nda oyunlar 14-25 iyun 2018 tarixlər arasında oynanıldı. Qrupdakı komandalar Rusiya, Səudiyyə Ərəbistanı, Misir və Uruqvay millilərindən ibarətdir.Qrupda ilk iki yeri tutan Uruqvay və Rusiya milliləri 1/8 final mərhələsinə yüksəldi.

## Komandalar

; Qeydlər

## Turnir cədvəli

1/8 Final mərhələsində:
* A qrupu birincisi Uruqvay, B qrupu ikincisi Portuqaliya millisi ilə oynadı.
* A qrupu ikincisi Rusiya, B qrupu birincisi İspaniya millisi ilə oynadı.

## Oyunlar
Məqalədəki bütün oyunların vaxtı Rusiya vaxtı ilə verilib.

### Rusiya - Səudiyyə Ərəbistanı
İki komanda yalnız bir dəfə üz-üzə:1993-cü ildə yoldaşlıq oyununda üz-üzə gəlib.Oyunda Səudiyyə Ərəbistanı rəqibinə 4 - 2 hesabıyla qalib gəlmişdi.
 

### Misir - Uruqvay
İki komanda yalnız bir dəfə-2006-cı ildəki yoldaşlıq oyununda üz-üzə gəliblər və Uruqvay millisi oyunda 2 - 0 hesabı ilə rəqibinə qalib gəlmişdi.


### Rusiya - Misir


### Uruqvay - Səudiyyə Ərəbistanı


### Uruqvay - Rusiya


### Səudiyyə Ərəbistanı - Misir


## İntizam
Fair play xalları:
*ilk sarı kart: -1 xal
*ikinci sarı kart ( və nəticədə qırmızı kart): -3 xal
*birbaşa qırmızı kart: -4 xal
*sarı kart və birbaşa qırmızı kart: -5 xal

Yuxarıdakı qaydalar komandada oynayan hər oyunçuya tətbiq olunur

## İstinadlar
Taypa adası

**Taypa adası** () — Makao adaları daxildir.  Makao yarımadasından 2&nbsp;km cənubda yerləşir və ona 3 körpü ilə birləşir:Dostluq körpüsü, san Van körpüsü, Qobernator Nobre de Karvalo. Adanın sahəsi 6,33&nbsp;km²-dir. Müqəddəsana Karmel ada bələdiyəsinə daxildir. 
## Tarixi
Ada XII əsrdən çinlilər tərəfindən mənimsənilmişdir. 1851-ci ildə isə adanı portuqallar ələ keçirmişdir. Ada uzun müddət az əhalili olmuşdur. 1974-cü ildə Qobernator Nobre de Karvalho körpüsünün inşası ilə adada yaşayanların sayı artmışdır.

## Əhali
Hazırda adada 7 nəfər yaşayır.

## Nəqliyyat
Adada yerləşir:

* Makao Beynəlxalq Hava Limanı
* Dəniz sərnişin terminalı

## Təhsil
* Makao Universiteti 
* Makao Elm və Texnologiya Universiteti 
## Mənbə
* Heritage on Taipa
* Satellite image of Taipa by Google Maps
Fermín IV

**Fermín IV** () — Meksika reperi.

## Diskoqrafiya

* 2002: "Boomerang" 
* 2017: "Odio/Amor" 
* 2018: "Laberinto"

## Xarici keçidlər
2026 FİFA Dünya Kuboku

**2026 FİFA Dünya Kuboku** — FİFA üzvü olan federasiyaların milli komandalarının qatıldığı və dörd ildə bir təşkil edilən futbol üzrə XXIII Dünya Çempionatıdır. Turnir 11 İyun - 19 İyul 2026 tarixləri aralığında təşkil ediləcəkdir. Çempionat ABŞın 11, Meksikanın 3 və Kanadanın 2 şəhəri olmaqla ümümilikdə 16 şəhərdə keçiriləcək. 2026 FİFA Dünya Kuboku üç ölkə tərəfindən ortaq təşkil edilən və iştirakçı sayı 32 komandadan 48ə yüksəldilən ilk turnir olacaq.

## Ev sahibləri
2026-cı ildə ABŞ, Meksika və Kanadada keçiriləcəkdir. Bu barədə qərarı FİFA prezidenti Canni İnfantino 12 iyun 2018-ci ildə təşkilatın Moskvada keçirilən konqresində elan etmişdir. Planlaşdırılmış 80 oyundan 60-ı ABŞ-də, digər 20 oyun isə Meksika və Kanadada baş tutacaq.

## Format
2026-cı ildə keçiriləcək Dünya Kuboku 48 komandanın yarışdığı ilk Dünya Kuboku olacaq.

## İstinadlar
Mund döyüşü

**Mund döyüşü** — Qədim Romada vətəndaş müharibəsinin gedişində, e.ə.45-ci il 17 martda müasir İspaniyanın cənubunda yerləşən Mund vadisində Qay Yuli Sezarın respublikaçılara qarşı son döyüşü.

## Döyüş və nəticələri
E.ə.49–45-ci illərdə Qədim Romada baş vermiş vətəndaş müharibəsinin sonlarında İspaniyada, Pompeyin oğlanları Qney və Sekstə qarşı müharibələr gedirdi. Qay Yuli Sezarın canişini Kassi Lonqinin İspaniyadakı özbaşnalığından narazı olan yerli əhali də Pompeyin oğlanlarına köməklik göstərirdilər. Mund şəhəri yaxınlığında e.ə.45-ci il 17 martda baş vermiş həlledici döyüşdə Sezar qələbə qazandı. Pompeyin böyük oğlu Qney bu döyüşdə həlak oldu. Mund döyüşü Pompeyin tərəfdarlarına qarşı Sezarın son döyüşü idi.

## Xarici keçidlər
* Sezarın son döyüşü

## Mənbə
* Y. Həsənov. Qədim Roma tarixi. Bakı, 1975, səh.161
* Appian. Roma tarixi:Vətəndaş müharibələri(II, 103–105).
* Dian Kassi. Roma tarixi (XLVII, 28–42).
* Qay Yuli Sezar. İspaniya müharibələri haqqında qeydlər (1–42).
* Plutarx. Həyat Salnaməsi:Sezar (56).
Biszyaşan adası

**Biszyaşan adası** () — Çinin şimal-şərqində, Lyaodun körfəzində yerləşən ada. İnzibati baxımdan Lyaonin vilayəti, Szinçjou şəhər dairəsinə daxildir. Ada adlanması şərti xüsusiyyət daşıyır. Belə ki, çəkilmələr zamanı eni 100 metr, uzunluğu 1,6 km olan dayazlıqla materikə birləşir.

## Coğrafiyası
Adanın maksimal hündürlüyü 78,3 metrdir. Zirvə sıldırımlıdır. Üzəri meşə ilə örtülüdür. Adanın sahəsi 1,2 km²-dir.

## Görməli yerləri
Şimalına gözəl mənzərə açılır. Cənubunun ziyarətinə isə qadağa qoyulmuşdur. Zirvədə tikinti işləri aparılır. Turistləri də bura cəlb edən bu zirvədir.

Zirvə adanın sahilində yerləşir. Çəkilmə zamanı bura piyada belə gəlmək mümkündür. Adanın sahilində istirahət məkanları, çimərliklər vardır.

## Mənbə
* 
* 
*
Lyaodun körfəzi

**Lyaodun körfəzi** — Sarı dəniz akvatoriyasına aid olan körfəz. Körfəz Lyaodun yarımadası ilə materik arasında yerləşir. Çin və Şimali Koreya sahillərini yuyur. körfəz materik daxilinə 220&nbsp;km daxil olur. Çıxacaqda eni 185&nbsp;km-dir. Dərinliyi isə 10 - 50 metr arasında dəyişir. Qabarmmanın maksimal hündürlüyü 4,4 metrdir.

Çinin Hebei və Lyaonin vilayətlərinin sahillərini yuyur. Körfəzin şimal-şərqində İnkou limanı yerləşir.

Körfəzin ərazisində dərinlik 50 m təşkil edir. sahilləri dayaz və sıldırımlı adalarda zəngindir. Axınlar gündəlik olur və 10&nbsp;m/s təşkil edir.

## Mənbə
* Lyaodun körfəzi
Kanev təbiət qoruğu

**Kanev təbiət qoruğu** () — Ukraynada Dnepr çayının sağ sahilinin bir hissəsini və çayda yerləşən iki kiçik adanı əhatə edən təbiət qoruğu. Qorunan təbiət ərazisi Ukraynanın mərkəzində, Dnepr yüksəkliyinin şimal-şərq yamacları boyunca uzanır. Qoruq qiymətli meşə çöl və daşqın yaşayış mühitini qorumaq üçün yaradılmışdır. Ərazi Paleolit dövrünə qədərki mədəniyyətlərin qalıqlarının bolluğu ilə tanınır. Qoruq Kiyevin Taras Şevçenko adına Milli Universitetinin bir hissəsidir və Çerkassi vilayətində yerləşir.
## Tarixi

Qoruq Ukrayna SSR Kənd Təsərrüfatı Xalq Komissarlığının 1923-cü il 30 iyul tarixli qərarı ilə yaradılmışdır. Ukrayna SSR Nazirlər Sovetinin 1986-cı il 22 dekabr tarixli, 717-nömrəli fərmanı ilə qoruq ərazisi 2 027 hektara qədər artırılmışdır.

## Flora və fauna
Qoruğun 85%-i meşə sahəsidir və ən çox yayılmış ağaclar qarağac və palıddır. Ərazidə cüyür və dələ də daxil olmaqla əsasən meşə çölünə xas olan heyvanlar mövcuddur. Qoruqda 233 quş növü qeydə alınmışdır.

## İqlim
Ərazinin iqlimi böyük illik amplituda və isti yay ilə xarakterizə olunur. (ən azı dörd ay ortalama -dən yuxarı) Lakin heç bir ayda ortalama temperatur -dən yuxarı qalxmır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Каневский природный заповедник ННЦ "Институт Биологии" — официальная страница
* Информация на сайте Украина Инкогнита
* https://ru.wikipedia.org/wiki
2018 FİFA Dünya Kuboku B qrupu

**  [[2018 FİFA Dünya Kuboku]] B qrupu **nda oyunlar 15-25 iyun 2018 tarixlər arasında oynanıldı.Qrupdakı komandalar Portuqaliya, İspaniya, Mərakeş və İran millilərindən ibarətdir.Qrupda ilk iki yeri tutan İspaniya və Portuqaliya milliləri 1/8 final mərhələsinə yüksəldi.

## Komandalar

; Qeydlər

## Turnir cədvəli

1/8 Final mərhələsində:
* B qrupu birincisi İspaniya, A qrupu ikincisi Rusiya millisi ilə oynadı.
* B qrupu ikincisi Portuqaliya, A qrupu birincisi Uruqvay millisi ilə oynadı.

## Oyunlar
Məqalədəki bütün oyunların vaxtı Rusiya vaxtı ilə verilib.
### Mərakeş - İran



### Portuqaliya - İspaniya



### Portuqaliya - Mərakeş


### İran - İspaniya


### İran - Portuqaliya


### İspaniya - Mərakeş


## İntizam
Fair play xalları:

*ilk sarı kart: -1 xal
*ikinci sarı kart ( və nəticədə qırmızı kart): -3 xal
*birbaşa qırmızı kart: -4 xal
*sarı kart və birbaşa qırmızı kart: -5 xal

Yuxarıdakı qaydalar komandada oynayan hər oyunçuya tətbiq olunur

## İstinadlar
Herbisidlər

**Herbisidlər** (lat. *herba* — ot və *caedo* — öldürürəm) —- Məhv etmək üçün tətbiq olunan kimyəvi maddələr. Herbisidlər bütün hərəkətləri üçün fəaliyyət xarakterinə görə bu bitkilər bölünür, bitkilərin hər növün öldürür və selektiv hərəkətin herbisidləri müəyyən bitki növlərinə təsir edir və başqalarına zərər vermir. Birinci-köhnə sənaye sahələri, bitki örtüyünün, aerodromların, dəmir yollarının və magistral yollarının, yüksək gərginlikli ötürmə xətlərinin altında, drenaj kanallarında, göllərdə və göllərdə bitki örtüyünü məhv etmək üçün; ikinci — əkin bitkilərini alaq otlarından qorumaq üçün istifadə olunur.
Herbisidlər də çətənə və koka plantasiyaları ilə mübarizə üçün istifadə edilmişdir. Belə bölünmə şərtidir, çünki əksər hallarda eyni maddə onun konsentrasiyasına, normal istehlakına və tətbiq şərtlərindən asılı olaraq, özünü davamlı və ya selektiv hərəkətdə bir bitki qidası kimi göstərə bilər. Məsələn, 1 hektar başına 1,2–1,6 kq aktiv maddələr dozasında monuron və diuron pambıq bitkilərində, yüksək dozalarda — bütün bitki örtüyündəki yabanı otları məhv edir. Bəzi herbisidlər, məsələn, 2,4-diklorofenoksiasetik turşusu kiçik dozalarda bitki artımının stimulantlarıdır.
Hərbi məqsədlər üçün herbisidlərin sistematik şəkildə istifadə edilməsi halları mövcuddur (məsələn, Vyetnam müharibəsində "Agent Orange" -dan Amerika Birləşmiş Ştatlarının istifadə edilməsi).
2015-ci ildə Beynəlxalq agentlik kimi 2,4-D qlifosat və xərçəngin öyrənilməsi üzrə "mümkün kanserojenlər" herbisidlər müəyyənləşdirib.

## İstinadlar
Ukrayna himni

**Ukrayna marşı** — Ukrayna Respublikasının rəsmi dövlət himni. Himnin sözlərini 1862-ci ildə Pavlo Çubinski yazmışdır. 1863-cü ildə Mihailo Verbitski Pavlo Çubinskinin sözlərinə himni yazmışdır. Himn Ukrayna Xalq Respublikası, Carpatho-Ukrayna və müasir Ukrayna Respublikasının himni olmuşdur.
thumb|left|200px|Bəstəkar Mihailo Verbitski

## Həmçinin bax

* Marş
* Pavlo Çubinski
* Mihailo Verbitski

## Xarici keçidlər
* **HD Video:** Ukrayna Respublikasının Dövlət Himni

## İstinadlar
Sergey Skaçenko

**Sergey Skaçenko** (tam adı: *Sergey Viktoroviç Skaçenko*, ; ) — keçmiş SSRİ və Ukrayna futbolçusu. Futbolçu kimi hücumçu mövqeyində oynamışdır.

## Karyerası
1989-cu ildə Qazaxıstanın İrtış Pavlodar FK karyerasına başlamışdır.
### Klub

## Xarici keçidlər
* СЕРГЕЙ СКАЧЕНКО: «НЕМАЛО ПОВИДАЛ ТРЕНЕРОВ, КОТОРЫЕ СТАВЯТ ИГРОКОВ ПО БЛАТУ»
* Сергей СКАЧЕНКО: «Карьера в сборной закончилась с приходом Лобановского»
* 
*
* 

## İstinadlar
Leonid Kadenyuk

**Leonid Kadenyuk** (; ) — sovet kosmonavtı və kosmosa uçan ilk ukraynalı.
 
## Həyatı
 28 yanvar 1951-ci ildə doğulub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
2018 FİFA Dünya Kuboku C qrupu

[thumb|2018-də Rusiyada istifadəyə verilmiş [2018 FİFA Dünya Kubokunda C qrupunu təsvir edən poçt markası.]]
**  [[2018 FİFA Dünya Kuboku]] C qrupu **nda oyunlar 16-26 iyun 2018 tarixlər arasında oynanıldı.Qrupdakı komandalar Fransa, Avstraliya, Peru və Danimarka millilərindən ibarətdir.Qrupda ilk iki yeri tutan Fransa və Danimarka milliləri 1/8 final mərhələsinə yüksəldilər.

## Komandalar

; Qeydlər

## Turnir cədvəli

1/8 Final mərhələsində:
* C qrupu birincisi Fransa, D qrupu ikincisi Argentina millisi ilə oynadı.
* C qrupu ikincisi Danimarka, D qrupu birincisi Xorvatiya millisi ilə oynadı.

## Oyunlar
Məqalədəki bütün oyunların vaxtı Rusiya vaxtı ilə verilib.
### Fransa - Avstraliya
İki komanda sonuncu dəfə,2013-cü ildəki yoldaşlıq oyununda qarşı-qarşıya gəldilər və bu oyunda Fransa rəqibinə 6 - 0 hesabı ilə qalib gəlmişdi.



### Peru - Danimarka
İki komanda ilk dəfədir ki qarşı-qarşıya gəlirlər.



### Danimarka - Avstraliya


### Fransa - Peru


### Danimarka - Fransa


### Avstraliya - Peru


## İntizam
Fair play xalları:

*ilk sarı kart: -1 xal
*ikinci sarı kart ( və nəticədə qırmızı kart): -3 xal
*birbaşa qırmızı kart: -4 xal
*sarı kart və birbaşa qırmızı kart: -5 xal

Yuxarıdakı qaydalar komandada oynayan hər oyunçuya tətbiq olunur

## İstinadlar
Yeləqarşı (dəqiqləşdirmə)

* **Yeləqarşı** — Şərqi Azərbaycan ostanındakı Bostanabad şəhristanının Tikmədaş bəxşinin Abbas-i Şərqi dehistanında yerləşən kənd.
* **Yeləqarşı** — Şərqi Azərbaycan ostanındakı Həştrud şəhristanının Nəzərkəhrizi bəxşinin Nəzərkəhrizi dehistanında yerləşən kənd.
* **Yeləqarşı** — Şərqi Azərbaycan ostanındakı Miyanə şəhristanının Mərkəzi bəxşinin Gərmə-i Cənubi dehistanında yerləşən kənd.
* **[[Yuxarı Yeləqarşı (Marağa)|Yuxarı Yeləqarşı]]** — Şərqi Azərbaycan ostanındakı Marağa şəhristanının Saracu bəxşinin Quruçay-i Qərbi  dehistanında yerləşən kənd.
Cənubi Andaman

**Cənubi Andaman adası** () — Böyük Andaman adaları qrupuna daxil olan ada. Öz növbəsində Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir.

Adanın cənub-şərqində ərazinin inzibati mərkəzi Port Bler yerləşir. Adanın digər hissələri isə bütünlüklə meşə ilə örtülüdür. Cənub sahillərində isə carava xalqının 100 nəfərlik bir icması yaşayır. Onlar Andaman dillərinin birində danışırlar.

Ada turistlər arasında məşhurdur.. Adanın bəzi hissələrinə giriş qadağandır. Ora ancaq xüsusi insanları buraxırlar.

Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsindən sonra bölgə böyük zərər görmüşdür.

## İstinadlar
Ukrayna gerbi

**Ukrayna Respublikasının Dövlət Gerbi** — Ukrayna Respublikasının Dövlət gerbi Ukrayna dövlətinin müstəqilliyi rəmzidir. Mavi qalxan və 3 dişli sarı nizədən ibarətdir.

## Həmçinin bax
*Ukrayna bayrağı
*Ukrayna himni

## İstinadlar