open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Molekulyar orbitallar nəzəriyyəsi

*Molekulyar orbitallar nəzəriyyəsi*(MON) -  molekullar çoxnüvəli hissəciklərdir və onların ətrafənda elektron örtüyünün olmasını göstərir.

## İzahı
Molekulyar orbitallar nəzəriyyəsi digər kvant mexaniki nəzəriyyələrdən prinsipcə tamamilə fərqlənməklə molekulda mövcud müxtəlif nüvələrə çoxmərkəzli bir nüvə kimi baxır və onda atomların orbitalları əsasında kvant ədədlərinin kompleksi ilə səciyyələnən molekulyar orbitallar sisteminin qurulmasını qəbul edir. Molekulyar orbitallar sisteminin elektronlarla tamamlanması prosesində Pauli prinsipinin şərtləri gözlənilir. Burada həmçinin Hund qaydasının şərtləri ödənildiyi üçün elektronlar əvvəlcə burada daha  aşağı enerjiyə malik olan orbitalları tutur. Lakin, molekulyar orbitallar nəzəriyyəsi elektronların atomdakı halı ilə molekuldakı halı arasında fərq olmasını qəbul edir. Doğrudan da, kimyəvi rabitənin əmələ gəlməsi zamanı qarşılıqlı təsirdə olan hər iki atomun xarici elektronlarının vəziyyəti bu və ya digər dərəcədə dəyişir. Bu dəyişiklik daxili elektronlara, demək olar ki, aid olmur. Lakin rabitənin əmələ gəlməsində bilavasitə iştirak edən xarici elektronlar nəticə etibarı ilə ayrı-ayrı atomlara deyil, molekula aid olduğundan, onların energetik halı molekulun bütün həcmi boyu yayılmış yeni orbitallarla təsvir edilir. Başqa sözlə, rabitənin əmələ gəlməsində iştirak edən elektronlar molekul həcminin bütün nöqtələrində yerləşə bilər. Lakin elektronların olma ehtimalı bu nöqtələrin hamısında eyni ola bilməz. Beləliklə, molekulyar orbitallar molekulun tərkibinə daxil olan bütün atomların nüvələrini əhatə edir. Bunlarla əlaqədar olaraq, molekulyar orbitallar nəzəriyyəsinin izah etdiyi əsas məsələlər silsiləsinə, götürülmüş müəyyən molekulda hansı molekulyar orbitalların olması, həmin orbitallarda elektron sıxlığının paylanma xarakteri və onların enerjisinin müəyyən edilməsi daxildir. Bütün bu sualların cavabı kvant mexanikasında tətbiq edilən riyazi metodlarla tapılır. molekulyar orbitallar atom orbitallarının qarşılıqlı təsiri nəticəsində ən ümumi halda aşağıdakı üç şərtin ödənilməsi şəraitində əmələ gəlir: atom orbitalların enerjisi yaxın olmalıdır; onların qapanması effektli getməlidir, onlar molekulda rabitə xəttinə görə eyni simmetriyaya malik olmalıdır.

## Tətbiqi
MON müxtəlif birləşmələrin öyrənilməsinə tətbiq edilir. O yalnız kompleks birləşmələrə tətbiq ilə məhdudlaşdıqda liqandların sahə nəzəriyyəsi adlanır.
## Mənbə
* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975.
Çatışmazlıq

**Çatışmazlıq** ( «yeterli deyil») — pulun olmasına baxmayaraq alıcıların ala bilmədikləri müəyyən mal və xidmətlərin çatışmazlığı.

Çatışmazlıq tələb və təklif arasındakı uyğunsuzluğu və qarşılıqlı qiymətin olmadığını göstərir.

## Çatışmazlıq yaranma səbəbləri
Bir məhsulun çatışmazlığı bu məhsula olan tələbin təklifdən artıq olmasının əlamətidir. Həm planlı həm də bazar iqtisadiyyatlarında əmtəə çatışmazlığı epizodları mümkündür. Bununla birlikdə, üzən qiymətlərlə bazar iqtisadiyyatı şəraitində ticarət kəsiri qeyri-tarazlıq vəziyyəti olaraq qəbul edilir və bu, bazar tərəfindən qiymətlərin artması, istehsalın artması və məhsula olan tələbin azalması ilə tez bir zamanda düzəldilir. Digər tərəfdən, planlaşdırılmış iqtisadiyyat qiymətlərin dövlət tənzimlənməsi ilə birlikdə bu təbii bazar düzəldici mexanizmdən məhrumdur və bu səbəbdən belə bir iqtisadiyyatda uzunmüddətli (və hətta qalıcı) əmtəə kəsiri halları mümkündür.

Planlı iqtisadiyyatda ticarət kəsirinin arxa tərəfi tənzimləyicinin şişirdilmiş qiymətləri və ya şişirdilmiş istehsal kvotalarını təyin etdiyi malların meydana çıxmasıdır. Bu cür mallar anbarlarda və ya mağaza rəflərində toplanmağa meyllidir - çox ehtiyat. SSRİ-də kəsir və likvid olmayan malların bir yerdə yaşaması, az malların yalnız likvid olmayan mallarla bir dəstdə alınmasına icazə verildiyi zaman "yük" fenomeninin ortaya çıxmasına səbəb oldu.

### İqtisadçıların rəyləri
Mərkəzləşdirilmiş planlaşdırmanın, xüsusən də planlaşdırılması planlaşdırılan çox sayda maddə olduğu üçün prinsipcə qeyri-mümkün olduğu fikri mövcuddur. İtalyan riyaziyyatçısı V. Paretonun XX əsrin əvvəllərində qeyd etdiyi kimi.

[planlaşdırmada] riyaziyyat iqtisadiyyata deyil, iqtisadiyyat riyaziyyata kömək edəcəkdir. Bütün bu tənlikləri həqiqətən bilsəydiniz, onda onları həll etməyin yeganə yolu bazarın verdiyi praktik həll yolunu müşahidə etməkdir.

Avstriya İqtisadiyyat Məktəbinin yaradıcılarından biri olan L. fon Mises ilk dəfə sosializm dövründə iqtisadi hesablama problemlərinə diqqət çəkdi. 1920-ci ildə nəşr olunan əsərində qeyd etdi

Bazar iqtisadiyyatında rasional hesablama imkanı, pul hesabında qiymətlərin məlum olmasına və belə bir hesablamanın aparılmasına imkan verməsinə əsaslanır.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Статистика на 1950-е годы
* Отоваренная мечта: советские фотографии о жизни в условиях дефицита
Ağyataq (dağ)

**Ağyataq** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun Kilsəli kəndi ərazisində, Kicik Qafqazda dağ. Hündürlüyü 2389 m. Oronim ağ (rəng) və yataq (burada faydalı material çıxarılan yer) sözlərindən düzəlib. Ağyataqda civə yatağı var. Ağyataq civə yatağı Moz çayı ilə Kilsəli kəndi arasındadır. Dağın adı da buradan götürülmüşdür.

## İstinadlar
Üçyüzotuzbeşillik müharibə

**Üçyüzotuzbeşillik müharibə** (, ) — Niderland və Birləşmiş Krallığın bir parçası olan Silli adaları arasında müharibə. Sülh müqaviləsi imzalanmadığından müharibə rəsmi olaraq bir dəfə də olsun atəş açılmadan 335 il davam etmiş, tarixin ən uzun müharibələrindən və ən az itki verən müharibələrindən biri olmuşdur. Tərəflər 1986-cı ildə sülh müqaviləsi imzalamışdır.

## Zəmin
Müharibənin mənşəyi 1642–1652-ci illərdə royalistlər və parlament tərəfdarları arasında baş tutmuş İngiltərə vətəndaş müharibəsinin hadisələrinə təsadüf edir. Oliver Kromvel İngiltərə krallığının kənarında royalistlərlə savaşır. Kornuoll royalistlərin Qərbi İngiltərədəki son qalası idi. Kromvel 1648-ci ildə Kornuollun bütün materik ərazilərini fəth edir. Beləliklə, royalist donanması Kornuoll sahillərindən Silli adalarına çəkilmək məcburiyyətində qalır.

## Müharibə
1651-ci ilin iyununda, müharibə elan edildikdən qısa müddət sonra, admiral Robert Bleykin komandanlığı altındakı parlament qüvvələri royalist donanmasını təslim olmağa məcbur edir. Artıq heç bir təhdid altında olmayan Niderland donanması bir dəfə də olsun atəş açmır. Hollandlar Silli adalarının kiçikliyinə görə sülh müqaviləsi imzalamağı unudur.

1985-ci ildə tarixşünas və Silli Şurasının sədri Roy Dunkan adaların hələ də Niderland ilə müharibə şəraitində olduğu anlayışından qurtulmaq üçün London şəhərində yerləşən Niderland səfirliyinə məktub yazır. Səfirlik işçiləri bunun texniki cəhətdən doğru olduğunu aşkar edirlər. Bunun nəticəsində, Dunkan Niderland səfirini adalara dəvət edir və bu iki tərəf 17 aprel 1986-cı il tarixində sülh müqaviləsi imzalayaraq 335 il davam edən müharibəni sona çatdırır.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* "Scilly peace". *[[The Times]]*, 19 April 1986.

## Xarici keçidlər
*
Qıpçaq aşırımı

**Qıpçaq aşırımı** — Kəlbəcər rayonu ərazisində dağ aşırımı. Murovdağ silsiləsində, Yanşaq kəndindən şimaldadır. Oronim **Qipçi** formasında da qeydə alınmışdir. Qipçiq/qipçix sözü “çarpanaq daş” mənasındadır. Dağın yamacları çarpanaq daşlarla örtüldüyünə görə ona bu ad verilmişdir.

Qipçi dağ aşirımı güman etmık olar ki, oronim Qıpçaq adının təhrif olunmuş formasıdır və etnonim mənşəlidir. Azərbaycan dilinin dialektlərində qipçaq sözu “kip”, “yigcam”, “bağlı” mənalarında da işlənir.

## İstinadlar
Qoçdağ

**Qoçdağ** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Tərtər çayı və onun qolu Tutqunçayın suayrıcındadır. Hündürlüyü 2540 m. Yerli əhali arasında Qoçdaş dağı, Qoçdağ yaylağı da adlanır. Dağın ətəyində daşdan yonulmuş qoç formalı qəbirüstü abidələr olan Qoçdaşlı adlı qədim qəbristan mövcuddur. Dağ bu abidələrə görə belə adlandırlmişdir.

## İstinadlar
Qonqurdağ

**Qonqurdağ** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Tərtər çayı ilə onun qolu Tutqunçayın suayrıcındadır. Hündürlüyü 2770 m. **Qonur** formasında da qeydə alınmişdir. Coğrafi ad qonur sözünün qədim “nq” qovuşuq səsli formasıdır. Dağın adı vulkan mənşəli olmasına görə qonura çalan şlakin rəngi ilə bağlıdır. Oronim qonqur (qonur) və dağ komponentlərinin birləşməsindən düzəlmişdir.

## İstinadlar
Laçın (dağ)

**Laçın** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Tərtər çayının sağ tərəfində (Tutqunçayın mənsəbində) yerləşir. Hündürlüyü 2262 m. dağ yerli əhali arasında **Laçıntaxtı** və ya **Laçınqaya**, dağdakı qədim Hovqalanın (XII əsr) adi ilə Levqala qayası da adlanır. Laçın oronimi türk dillərindəki yalçin (sıldırım) sözünun təhrif olunmuş fonetik forması hesab edilir. Dağın belə adlanması onun zirvəsinin sıldırım qayalıq olması ilə bağlıdır.

## İstinadlar
Qaragöl (göl, Kəlbəcər)

**Qaragöl** — Kəlbəcər rayonu ərazisində şirin sulu, axarlı göl. Toraçay çayı (Tərtərin qolu) hövzəsində, Gamış dağının (Murovdağ silsiləsi) yamacında 2500 m. yüksəklikdə yerləşir. Toraçayçay Qaragölü da adlanır. Gölün ətrafı qara rəngə çalan vulkanın süxurlarından ibarət olduğuna görə belə adlanmışdır.

## Həmçinin bax
* İşıqlı Qaragöl 

## İstinadlar
Saçxere

**Saçxere,** () – Gürcüstanın Saçxere bələdiyyəsinin mərkəzi

## ''' '''İdman
Şəhərdə futbol üzrə Gürcüstan Milli Futbol Çempionatda çıxış edən "Çixura" futbol klubu fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Gürcüstan kürdləri

**[[Gürcüstan]] [[kürdlər]]i** — Gürcüstan əhalisinin etnik qrupunun bir hissəsi. Gürcüstanda yaşayan kürdlərin 90% -dən çoxu yezidi-kürdlərdir. Gürcüstandakı kürdlər siyasi baxımdan bitərəfdirlər, lakin 1999-cu ildə Kürdüstan Fəhlə Partiyasının qurucusu Abdullah Öcalanın sərbəst buraxılmasını tələb edərək Tiflisdə böyük bir nümayiş təşkil etdilər. Gürcüstanda kürdlər kiril əlifbasından istifadə edirlər. Onlar 1920-ci ildə Latın əlifbasından istifadə edirdilər.

## Tarix
### Gürcüstan SSR
1944-cü ildə dövlət qurumları Türkiyənin Sovet İttifaqına düşmən münasibətini nəzərə alaraq müsəlman əhalini Türkiyə ilə həmsərhəd bölgələrdən çıxarılmasına qərar verir.

1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsi zamanı Ermənistan yezidilərinin bir hissəsi dolanışıqlarını təmin etmək məqsədi ilə Tiflisə üz tutur. Onlar burada işlə təmin olunurlar. 1979–1989-cu illər arasında Gürcüstanda kürd əhalisi təqribən 30 % artır.

### Müstəqil Gürcüstan
Müstəqil Gürcüstanda kürd əhalisi tədricən azalır. Hal-hazırda Gürcüstanda yezidi-kürdləri Tiflis, Rustavi, Telavi və Batumidə yaşayırlar. Sovet İttifaqının dağılması milli azlıqların mövqeyini kəskin şəkildə dəyişdirdi. Son on illikdə kürdlər evlərini tərk etdilər. Çətin iqtisadi vəziyyətə görə Zaqafqaziyanı tərk edərək Rusiya və Qərbə tərəf üz tutdular.

## Təhsil
Kürdlərin təhsili məsələsi Sovet rejimi üçün çətin məsələlərdən idi. 1922-ci ildə İrəvanda kürd əlifbası qəbul edilir və 1923-cü ildə Tiflisdə kürd dilində təhsilin verildiyi bir internat məktəbi açılır. 1920-ci illərdə oxuya və yaza bilən kürdlərin sayı bütün etnosun cəmi 1–2% -ni təşkil edirdi. Sovet dövründə kürdlər arasında təhsil məsələsi həll edilir, lakin savadsızlıq tamamilə aradan qaldırılmır. Gürcüstanda təhsilin ana dilində aparıldığı bir neçə etnik azlıq üçün məktəb var idi. Ancaq orada dərslər yalnız bir çoxunun fikrincə, praktik olaraq işləmədiyi sinifdənkənar sistem əsasında aparılırdı. Gürcüstanda yaşayan kürdlər fars dilinin bir hissəsi olan kürd dilinin — kurmanc dialektinin şimal-qərb ləhcəsində danışırlar. Kurmanc dilini öyrənmək yalnız evdəki ailə üzvləri vasitəsi ilə mümkün idi. Kürd gənclərinin çoxu yalnız şifahi şəkildə kürd dilini bilir. Bunun səbəbi kürd dilində ədəbiyyatın azlığıdır.

## Mənbə
* Cənubi Qafqaz kürdləri
* population in Georgia.pdf Gürcüstan kürdləri
* GÜRCÜSTAN XALQLARI — Kürdlər

## İstinadlar
Gürcüstan rusları

**[[Gürcüstan]] [[ruslar]]ı** — respublikanın tarixi etnik icmalarından biridir.

Gürcüstanın 2014-cü il siyahıya alınmasına görə respublikanın üçüncü böyük etnik azlığıdır. Çağdaş Rusiyadan kənarda MDB ölkələrindəki rus diasporlarından biridir. İqtisadi tənəzzül və etnik təmizlənmə 1990-cı illərin əvvəllərində rusların Gürcüstandan kütləvi şəkildə mühacirətinə səbəb olmuşdur. Bu öz növbəsində, ölkənin rus əhalisinin əhəmiyyətli dərəcədə qocalmasına və demoqrafik göstəricilərinin pisləşməsinə səbəb olur. Baxmayaraq ki, 2000-ci ildən sonra bir qədər sabitləşmə müşahidə olunmuşdur. Rusların ümumi əhali üzrə payı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb: 1960-cı illərin əvvəllərindəki 10,1% -dən 2014-cü ildə 0,7% -ə enmişdir.

## Yayılması
Çağdaş Gürcüstanın rus əhalisi tarixən şəhərlərdə, ilk növbədə Tiflisdə cəmləşmişdir. Baxmayaraq ki respublikada rus Molokan və Duxobor kəndləri var idi. Ruslar ən çox (bütün rusların demək olar ki, 1/2 hissəsi) ölkənin paytaxtı, Tiflis şəhərində yaşayır. Burada 1989-cu il siyahıyaalınmasına görə 1,7 milyon insandan ruslar əhalinin 10,0% -ni (124,825 min nəfər) təşkil edirdi. 2002-ci il siyahıyaalmasına görə isə əhalinin təxminən 3% (32,6 min nəfər) ruslardır. Rusların bir hissəsi Batumi (% 5,2) Poti (% 4,0) və Rustavi (% 3,1) şəhərlərində yaşayır. Əvvəllər rusların yaşadığı kənd yerlərində praktik olaraq heç bir rus qalmayıb (rus milli azlığını 1% -dən az). Respublikanın rus əhalisi ənənəvi olaraq pravoslavlığı qəbul edir, baxmayaraq ki ateistlərin sayı da az deyil.

; Gürcüstanda rus əhalisinin say dinamikası

## Tarixi
1841–1845-ci illərdə inzibati sərəncamla Duxoborlar Axalkalakinin cənubuna yerləşdirilirlər. 19-cu əsrin sonları — 20-ci əsrin əvvəllərində nəşr olunan Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətinə görə, Tiflis əhalisinin 4,4% -i və Kutaisi əyalətinin 0,53 % -ni ruslar təşkil edirdi. Tiflis qəzasında ruslar əhalinin 8,4 %-ni təşkil edirdi. Rus yaşayış yerlərinin əksəriyyəti təqaüdçü əsgərlərin gətirilməsi ilə meydana gəlirdi. Bundan əlavə 1886-cı ildə Qori qəzasında iki rus-osetin kəndi var idi. 1897-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə ruslar Tiflis əhalisinin 24,8% -ni təşkil edirdi.

## Dil
Gürcüstan rusları əsaə rus dilində danışırlar. Rus dilindən başqa gürcü dilidə istifadə edilir.

## Həmçinin bax
* Gürcüstan aysorları
* Gürcüstan ukraynalıları

## İstinadlar
Stesaqor

**Stesaqor** () — eramızdan əvvəl V əsrin sonunda Frakiya Xersonesosun tiranı.

Filaidlər nəslindən olan I Kimonun böyük oğlu. Əmisi Frakiya Xersonesosun tiranı Miltiadın yanında böyümüşdür.

Övladı olmayan Miltiadın varisi oldu və əmisinin Lampsak ilə başlatdığı müharibəni davam etdirdi və bu konflikt ərzində qətlə yetirildi. Özünü fərari göstərən lampsakiyalı onu Pritaneydə balta ilə öldürdü.

Hökmdarlıq etdiyi illər tam olaraq bilinmir. Ehtimal olunur ki, o, Kimonun vəfatından sonra yəni eramızdan əvvəl 528/527-ci ildən tez olmayaraq tiran oldu, vəfatı isə e.ə. 515/514-cü ilərdən gec olmayaraq baş vermişdir.

Onun əvəzinə Pisistratidlər kiçik qardaşı Miltiadı göndərdilər. Xersonesosa çataraq, Miltiad yarımadadakı yunan icmalarının liderlərini Stesaqorun dəfn edilməsinə çağırdı, sonra isə  onları ələ keçirdi və bütün Xersonesos üzərində tiran hökmranlığını qurdu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
*
Suspenziya

**Suspenziya** — qaba dispers sistemlərdə dispers mühiti maye, dispers fazanı isə həll olmayan bərk maddə hissəcikləri təşkil edir. Məsələn, natrium-karbonat məhluluna kalsium-xlorid məhlulu əlavə edilərsə, süd rəngdə maye- kalsium-karbonatın çox kiçik hissəciklərinin suda qarışığı alınır.

Na2CO3 + CaCl2 = CaCO3↓ + 2NaCl

Bu qayda ilə hazırlanmış suspenziya sakit qaldıqda bir müddət sonra kalsium-karbonat qabın dibinə çökür.

## Sedimentasiya
Narın əzilmiş gilin suda qarışığı çalxalandıqda, həmçinin suspenziya alınır. Suspenziyanın dispers fazası filtirləmə və ya onun bir yerdə sakit saxlanılması zamanı ayrılır. Suspenziyanın dispers fazasının belə ayrılmasına "sedimentasiya" deyilir. Bu prosesin sürəti hissəciklərin ölçüsündən asılı olaraq müxtəlif olur. Hissəciklər iri olduqda onların ayrılması da sürətlə gedir.

Mineral suspenziya (su-kömür suspenziyası) bir mayedə (adətən suda) bərk materialın hissəciklərindən əmələ gələn kompozit dispers sistemdir.

## Davamlılığı
Suspenziyanın davamlılığını artırmaq məqsədilə ona stablizator (elektrolitlər və səthi-aktiv maddələr) daxil edilir.

## Suspenziyanın özlülüyü
Süspansiyanın özlülüyü çəki verən maddənin həcm konsentrasiyasının və onun dispersiyasının artması ilə artır və çəki verən maddənin təbiətindən və onun sıxlığından asılı deyildir.

## Tətbiqi
Suspenziyalar bir sıra sahələrdə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Kənd təsərrüfatında kükürdün, arsen, mis və s. elementlərin birləşmələrinin suspenziyası insektisid və funksidlər kimi tətbiq edilir.
Əczaçılıqda istifadə edilən bir sıra dərman preparatları suspenziya şəklində olur.

Suspenziya torpağın və çökmə süxurların əmələ gəlməsində böyük rol oynayır.

## Mənbə
* Z. Qarayev "Qeyri-üzvi kimya" Maarif-1975
Emulsiya

*Emulsiya* — qaba dispers sistemlərdə həm dispers mühiti və həm də dispers fazanı bir-birində həll olmayan mayelər təşkil edir. Emulsiyanın tipik misalı süd ola bilər. Süddə kiçik yağ hissəcikləri maye mühitdə asılı vəziyyətdə olur..

## Davamlılığı

Emulsiyanın davamlılığı nisbətən az olur. Belə sistemdə kiçik damcılar tədricən bir-biri ilə qarışaraq iriləşir və emulsiyada təbəqələşmə gedir. Məsələn, süd bir müddət qaldıqda yağ hissəcikləri ayrılaraq onun üzərində qaymaq təbəqəsi əmələ gətirir. Emulsiyanın dağılması müəyyən vasitələrlə sürətləndirilə bilər. Məsələn, sentrifuqalama, elektrik sahəsinin təsiri, müəyyən elektrolit və qeyri-elektrolitlərin daxil edilməsi emulsiyanın dağılmasını sürətləndirir. Kifayət dərəcədə davamlı emulsiya yalnız stablizator adlanan müəyyən maddələrin iştirakı ilə alınır. Belə maddələr (onlara emulqatorlar da deyilir) hissəciklərin səthində adsorbsiya olunaraq, emulsiya aqreqativ davamlılıq aşılayır.

## Alınması
Emulsiya iki yolla alınır::
* damcıların dağılması
* plyonkaların əmələ gəlməsi və kiçik damlalara parçalanması ilə

## Tətbiqi

### Qida sahəsi
Suda yağ tipli emulsiyalar qida məhsullarında geniş yayılmışdır:
* Mayonez
* Homogenləşdirilmiş süd

Yağda su tipli emulsiyalar nisbətən az yayılmışdır:
* Yağ
* Marqarin

### Əczaçılıq sahəsi
Əczaçılıqda bir çox dərman preparatları emulsiya şəklində hazırlanır:
* Ağızdan qəbul edilən dərmanlar
* Kremlər, losyonlar, məlhəmlər
* Parenteral dərman vasitələri
* Göz dərmanları
* Burun spreyləri
* Peyvəndlər
* Kosmetik vasitələr

### Kimyəvi sintez
Emulsiyalardan polimer dispersiyalarının istehsalı üçün istifadə olunur – emulsiya "fazasında" polimer istehsalı məhsulun laxtalanmasının qarşısının alınması da daxil olmaqla bir sıra proses üstünlüklərinə malikdir. Bu cür polimerləşmələr nəticəsində istehsal olunan məhsullar emulsiya kimi istifadə edilə bilər (yapışqanlar və boyalar üçün əsas komponentlər daxil olmaqla). Bu proseslə sintetik kauçuklar da istehsal olunur.

## Emulsiyanın əsas növləri
Emulsiyanın növü onun maye fazasının tərkibindən və nisbətindən, emulqatorun miqdarından və kimyəvi təbiətindən, emulsifikasiya üsulundan və bəzi digər amillərdən asılıdır.

Emulsiyaların tərkibinin dəyişdirilməsivə birbaşa emulsiyanın tərs və ya əksinə çevrilməsinə səbəb ola bilər.

Emulsiya həmçinin **liofil** və **liofob** növlərinə bölünür:

* **Liofil emulsiyalar** öz-özünə əmələ gəlir və termodinamik cəhətdən sabitdir.
* **Liofob emulsiyalar** mexaniki, akustik və ya elektrik emulsifikasiyası (dispersiya) zamanı, həmçinin kondensasiya həddindən artıq doymuş [[ içində dispers faza damcılarının əmələ gəlməsi nəticəsində yaranır.

## Mənbə
* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975
* Эмульсия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Эмульсии / Перевод Н. В. Абрамова, Е. Малахова, Л. И. Дорофеева; Под ред. А. А. Абрамзона. — Химия, 1972. — 447 с. — 4600 экз.
* Основы физической и коллоидной химии / С.А. Балезин, Б.В. Ерофеев, Н.И. Подобаев. — М.: Просвещение, 1975. — 398 с.
* Курс коллоидной химии / Воюцкий С. С.. — 2 изд.. — М., 1975. — С. 367—81.
İstehlakçı etimad İndeksi

**İstehlakçı etimad İndeksi** () — əhalinin istehlak və yığımları ilə ifadə etdiyi iqtisadiyyatın vəziyyətinə dair nikbinlik dərəcəsi olaraq təyin olunan istehlakçı güvənini ölçmək üçün hazırlanmış bir göstərici.

## ABŞ İstehlakçı etimad İndeksi

ABŞ-də İstehlakçı Güvən İndeksi, qeyri-hökumət təşkilatı Konfrans Şurası tərəfindən hər ay dərc olunur və 5.000 ailənin nümunəsinə əsaslanır. Hədəf faiz dərəcəsi seçilərkən Federal Ehtiyat Sistemi tərəfindən istifadə olunur və eyni zamanda səhm qiymətlərinə təsir göstərir. İstehlakçı güvən indeksi 1967-ci ildə ölçülməyə başladı və 1985-ci il səviyyəsi 100-ə bərabərdir. İndeksin 40% -i iqtisadiyyatın mövcud vəziyyəti haqqında fikirlər, qalan 60% -i isə gələcək şərtlərin gözləntilərinə cavab verir. İstehlakçı güvən indeksi respondentlərin yaşına, gəlirinə və bölgəsinə görə mövcuddur.

İstehlakçı güvənini ölçən digər tanınmış bir göstərici, 1940-cı illərdən bəri Michigan Universiteti tərəfindən nəşr olunan İstehlakçı Hissləri İndeksidir. Hər iki indeks eyni uzunmüddətli trayektoriyanı izləyir, lakin ayrı aylarda əks siqnalları verə bilər.

## İstehlakçı Rəy İndeksi
Hesablama metodologiyasına görə istehlakçı hissləri indeksi  istehlakçı güvən indeksinə bənzəyir. Rusiyada ÜFE araşdırmaları 1993-cü ildən bəri aparılır. Bunu VTsIOM , 2003-cü ildən isə Levada Mərkəzi həyata keçirmişdir. Hal-hazırda, IIT sualları aşağıdakı formullarda anketlərdə verilir:

#“Son bir ildə ailənizin maddi vəziyyəti necə dəyişdi? (daha doğrusu, yaxşılaşdı; dəyişməz olaraq qaldı; daha da pisləşdi; cavab verməkdə çətinlik çəkirəm) ".
#“Gələn il ailənizin maddi vəziyyətinin necə dəyişəcəyini düşünürsünüz? (daha doğrusu, yaxşılaşacaq; dəyişməz olaraq qalacaq; daha da pisləşəcək; cavab verməyə çətinlik çəkirəm) ".
#“Ümumiyyətlə ölkədəki iqtisadi şərtlərdən danışırıqsa, önümüzdəki 12 ayın ölkə iqtisadiyyatı üçün yaxşı və ya pis olacağını düşünürsünüzmü? (yaxşı; yaxşı, amma hər şeydə deyil; yaxşı deyil, amma pis deyil; pis, lakin hər şeydə deyil; pis; cavab verməyə çətinlik çəkirəm) ".
#“Əgər önümüzdəki beş il haqqında danışsaq, onlar ölkə iqtisadiyyatı üçün yaxşı və ya pis bir zaman olacaqmı? (yaxşı; yaxşı deyil, amma pis də deyil; pis; cavab vermək çətindir). "
#“Ev üçün böyük satınalmalardan (məsələn, mebel, soyuducu, istehlakçı elektronikası, TV) danışırıqsa, indi bu cür alış-veriş etmək üçün yaxşı və ya pis vaxtın nə olduğunu düşünürsünüz? (yaxşı; yaxşı deyil, amma pis də deyil; pis; cavab vermək çətindir) ".
İEİ ildə iki dəfə hesablanır , bu da istehlakçı hissindəki dəyişikliklərə daha həssas olur.

## İstinadlar
Tunahan Quzu

**Tunahan Quzu**(; ) — Türk əsilli Niderland siyasətçisi

## Həyatı

1981-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur Kiçik yaşında Niderlandın  köçüb və orada böyümüşdür. 2001-ci ildən 2006-ci ilə qədər Erasmus Universitetində idarəçilik ixtisası üzrə oxumuşdur.
Anabad məscidi

**Anabad məscidi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda yerləşən orta əsrlərə aid məscid
## Coğrafi mövqeyi
Anabad məscidi Ordubad çəhərindən 4 km şimal-şərq tərəfdə, Gənzəçay çayının sol sahilində yerləşən Anabat kəndinin şimal-şərq tərəfində inşa olunmuşdur.
## Tarixi dövrləşdirilməsi
Məscidin içərisində üzərində yazı olan bir ədəd taxta parçası saxlanılır. Qara rənglə ərəb və kiril əlifbası ilə yazılan kitabə vaxtilə məscidin tavanında da olmuşdur. Hər iki kitabənin mətni belədir: "Tirlər dəyişdirilib 28.08.1960. Yusif Xudayar oğlu.
## İstinadlar
Meydançay (Kəlbəcər)

**Meydançay** — Kəlbəcər rayonu ərazisində çay. Qamışlı çayının qoludur.

## Ümumi məlumat
Murovdağda Meydan düzü adlı düzün yaxinlığında olduğuna görə onun adı ilə adlandırılmışdır. “Düzənlik”, “açıqlıq sahə” mənasında olan Meydan düzü maldarların mövsümi yaylaq yurdudur. Çay aşağı axıninda Yanşaq kəndinin yaxınligından keçdiyinə görə Yanşaqçay da adlandırılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Məmmədvəli (dağ)

**Məmmədvəli** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Şəmkir və Şamxor çayları arasında yerləşir. Hündürlüyü 2645 m. Oronim Məmmədvəli şəxs adı ilə bağlıdır. Görünür, dağın ərazisi həmin şəxsə məxsus yaylaq yurdu olmuşdur.

## İstinadlar
Oyuqludağ (Kəlbəcər)

**Oyuqludağ** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Tutqun və Xaçın çaylarının suayrıcısıdır. Hündürlüyü 2316 metrdir. Dağda təbii oyuqlar-mağaralar olduğu üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Rumbahar

**Rumbahar** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Seyidlər kəndindən cənub-şərqdədir. Hündürlüyü 2610 m. Yerli əhalinin dediyina görə, dağın əsl adı Rumbaxardır və bu ad onun qədimdə Rum adlanmış indiki Türkiyə səmtinə baxmasi ilə bağlıdır. Mənbələrdə dağın adı Rumbasar ("Ruma yaxın" mənasında) variantında da qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Yuvarlaqlaşdırmaq

**Yuvarlaqlaşdırmaq** iki ədədin cəminin,fərqin,hasilin və qismətin təxmini cavab deməkdir. 1***<u>2</u>***34 **altından xətt kəçilmiş rəqəmin yanındakı 5-dən aşağı rəqəmdirsə (1,2,3,4) həmin ədəd olduğu kimi qalır. Amma 5 və 5-dən yuxarı rəqəmdirsə (5,6,7,8,9) həmin ədəd bir vahid artır.**

Məsələn: 1234-678=556

1200-700=500

## İstinadlar
Sarımsaqlı (dağ)

**Sarımsaqlı** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. İstisu kurortundan qərbdə, Keçəldağ çayının (Tərtər hövzəsi) sahilində, Qarabağ yaylasındadır. Hündürlüyü 3344 m. Oronim mənşəcə dağ bitkisi olan yabanı sarımsaq (qarğa sarımsağı da adlanır) bitkisinin adından və mənsubiyyət bildirən -// şəkilçisindən ibarət olub, "sarımsaq bitən dağ" mənasındadır. Cənubi Altayda Sarımsaktı adlanan dağ silsiləsi var.

## İstinadlar
Siçanlıdağ

**Siçanlıdağ** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Lev çayının aşağı axarından solda yerləşir. Hündürlüyü 2289 m. Dağın ərazisində çoxlu çölsiçanı olduğuna görə bu adı almışdır. Oronim "siçan olan dağ" mənasındadır.

## İstinadlar
Susuzluq (dəqiqləşdirmə)

* **[[Susuzluq]]**
* Susuzluq (Kəlbəcər) — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində kənd.
* Susuzluq günü — Türgiş xaqanlığı ilə Əməvilər xilafəti arasında baş vermiş döyüşə verilən ənənəvi ad. 
* Suzluq — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ.
* Susuzluq faciəsi
Sarıbulaq (dağ)

**Sarıbulaq** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Tərtər və Tutqun çaylarının suayrıcında yerləşir. Hündürlüyü 3004 m. Dağ oradakı Sarıbulaq bulağının adı ilə adlanmışdır. Bulağın adı isə suyunun kükürdlü (sarı rəngdə) olması ilə bağlı yaranmışdır. Ermənistan ərazisində də Sarıbulaq adlı dağ (3050 m.) qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
İkinci aralıq dövr (Misir)

**İkinci aralıq dövr** — Qədim Misirdə Orta padşahlıq və Yeni padşahlıq arasındakı intervala verilən ad.

## Ümumi məlumat
XIII sülalənin süqutundan sonra Misir çoxlu müstəqil nomlara bölündü. Bu dövrdə mərkəzi hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan Ksois sülaləsi (XIV sülalə) Nil deltasının yalnız kiçik bir hissəsinə nəzarət edə bilirdi.

İkinci aralıq dövrün başlaması iqtisadi tənəzzülün dərinləşməsi ilə bağlı idi. XIII və XIV sülalələrin dövründə aclıq bütün Misiri bürüyür.

e.ə. 1700-cü ildə Nubiya Misirdən ayrılır. E.ə. 1675-ci ildə Ərəbistan yarımadasında, Fələstin bölgəsində yaşayan hiksoslar Misirə hücum edərək Nil deltasını ələ keçirir. Burada onlar Avaris şəhərinin əsasını qoyurlar. Hiksos hökmdarları firon titulunu götürərək Misirdə hakimiyyətə gəlirlər. XV və XVI sülalələrin hər ikisi bu xalqın nümayəndəlidirlər. Ancaq hiksoslar öz təsirlərini bütün Nil sahilində yaya bilmədilər və yalnız Aşağı Misir onların fironlarına tabe oldu. Araşdırmalara görə XIV sülalədən olan firon III Neferhotepin dövründə Misirdə yenidən aclıq yaranır.

Yuxarı Misirdə isə bu illərdə Tebes dövləti qurulur. e.ə XVII əsrdə firon Xian Tebesi Aşağı Misirə birləşdirir. Amma onun ölümündən sonra bu ərazilər yenidən müstəqilləşirlər. Tebes hökmdarları özlərinə firon titulunu götürürlər (XVII sülalə). Tebes fironu Kamos Yuxarı Misirə hücum edərək hiksosları Avarisə sıxışdırır. Ondan sonra taxta çıxan I Ahmos isə Avarisi də ələ keçirərək hiksosları deltadan qovur.

I Ahmos həm də XVIII sülalənin əsasını qoyur. e.ə. 1550-ci ildə Qədim Misirdə yeni padşahlıq dövrü başlayır.

## İstinadlar
Histiey

**Histiey** (; e.ə. 493-cü ildə edam edildi) — Lisaqorun oğlu, İran hökmdarı I Daranın hakimiyyətinin ilk illərində Histiey, Kiçik Asiyada yerləşən Yunanistanın Milet şəhərinin tiranı idi. Hökmdar və tiranın maraqları üst-üstə düşdüyündən, o, I Daranın skiflərə qarşı yürüşü zamanı İrana sadiq qaldı.

Miltiad İran ordusunu məhv etmək və bununla Kiçik Asiya yunanlarını iranlıların zülmündən qurtarmaq üçün Dunay üzərindəki körpünü dağıtmağı təklif edəndə, Hisitey buna qarşı çıxmış və tiranların yalnız iranlıların sayəsində şəhər hakimiyyəti əllərində saxladıqlarını xatırlatdı. Sonunda Miltiadın təklifi rədd edildi və Herodotun təsvir etdiyi kimi, "iranlılar xilas olundu". Daranın nədənsə Hisiteyə qarşı şübhəsi yarandı və onu sarayına çağırdı. Tezliklə o vətən həsrəti çəkməyə başladı və Şuş şəhərindən qaçmaq üçün kürəkəni və Miletdəki xələfi Aristaqoru Kiçik Asiya yunanlarını iranlılara qarşı qaldırmağa sövq etdi. Histiey ümid edirdi ki, Dara qiyamı yatırmaq üçün onu İoniyaya göndərəcək. O, həqiqətən də Kiçik Asiyaya göndərildi, lakin orada heçnəyə nail ola bilmədi, çünki Daranın qardaşı satrap I Artafern açıq şəkildə ona güvənmədiyini göstərirdi, Milet şəhərinin sakinləri isə onu düşmən kimi qarşıladılar. O, Bizantiona yollandı, daha sonra Xiosu özünə tabe etdi və iranlılara qarşı müharibə etməyə başladı, lakin əsir götürüldü və Artafernin əmri ilə e.ə. 493-cü ildə Sardisdə çarmıxa çəkildi.

## İstinadlar
Gürcüstan ukraynalıları

**[[Gürcüstan]] [[ukraynalılar]]ı** — Gürcüstan ərazisində yaşayan etnik azlıqlardan biri. 2014-cü ilin oktyabrında aparılan son siyahıyaalma məlumatlarına görə, etnik ukraynalıların sayı 6 min nəfərə çatır. Bunların yarısından çoxu (3.200 nəfər) Tiflisdə yaşayır.

1989-cu il siyahıyaalmasına görə Gürcüstanda 52.400 ukraynalı yaşayırdı. XX əsrin 90-cı illərindəki Gürcüstanın mürəkkəb ictimai-siyasi vəziyyəti ilə əlaqəli olaraq ukraynalıların ölkədən axını olur.

Ukraynalı icmasının hüquqlarının qorunması və etnomədəni, dil və digər ehtiyaclarının təmin edilməsi ilə əlaqəli bütün məsələlər 1993-cü il Ukrayna və Gürcüstan arasında Dostluq, Əməkdaşlıq və Qarşılıqlı Yardım Müqaviləsinin 9-cu maddəsi ilə tənzimlənir.
## Yayılması
Əhalinin siyahıya alınmasına görə Gürcüstanda etnik ukraynalıların sayı dinamikası:

Gürcüstandakı ukraynalılar, bir qayda olaraq gürcü dilində danışırlar və ölkənin ictimai həyatında fəal iştirak edirlər. Anketlərə görə Gürcüstanda ukraynalıların yarıdan çoxu (53,4 %) ukrayna dilini ana dili hesab edir. Bu göstərici Acarıstanda 55,3%, Tiflisdə 42,6%, Kutaisidə 49,3% təşkil edir.

Ukrayna diasporu nümayəndələrinin böyük əksəriyyətinin kompakt yaşayış yerləri yoxdur və ölkənin hər yerində bərabər paylanmışlar.

Borjomi rayonunun Bakuriani kəndində, eləcə də Axalsıx rayonunun kəndlərində yerli əhalinin bir hissəsi Ukrayna mənşəli Gürcüstan vətəndaşlarından ibarətdir. Bu yaşayış məntəqələrinin sakinləri Martınenko, Paşenko, Bandura, Qavva, Şevçenko, Ustimenko, Romanenko ailələrinə mənsubdurlar və Poltava və Çernigov bölgələrindən Borjomiyə köçürülmüş 200 ukraynalı ailəsinin nəslindəndirlər.
## [[Taras Şevçenko heykəli (Tiflis)|Taras Şevçenko heykəli]]
Abidə 2 mart 2007-ci ildə Gürcüstanda keçirilən Ukrayna ili çərçivəsində qoyulmuşdur. Açılış mərasimində Gürcüstanda rəsmi səfərdə olan Ukrayna Prezidenti Viktor Yuşşenko və Gürcüstan Prezidenti Mixeil Saakaşvili iştirak etmişdir. Dövlət başçıları Taras Şevçenkonun doğulduğu kənddən, Çerkassk rayonu Morins kəndindən gətirilmiş kapsuldakı torpağı abidənin təməlinə qoymuşlar.

Şairin vətənindən gətirilən tunc heykəl, Melikişvili küçəsində yerləşən parkda qoyulmuşdur. Abidədə Şevçenko üzündə ciddi bir düşüncə ilə böyük bir daş üzərində oturmuş vəziyyətdə təsvir edilir. Abidənin ölçüsü və yeri elə düşünülmüşdür ki, yaxınlaşan şəxs yazıçının yuxarıdan aşağı istiqamətlənmiş baxışını hiss edir. Bürüncdən hazırlanan abidə elə də hündür olmayan, düzülmüş daş plitəni xatırladan postament üzərinə qoyulmuşdur.

## Tanınmış şəxsləri
Mixail Qruşevski - Ukrayna tarixçisi, ictimai və siyasi xadim, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki, 1880-1886-cı illərdə Gürcüstanda yaşamış və Tiflis gimnaziyasında təhsil almışdır.

Lesya Ukrainka - mədəniyyət xadimidir, şair, yazıçı, tərcüməçi. Tiflisdə yaşayırdı, ömrünün son illərini Gürcüstanın Surami şəhərində keçirmişdir.
## İstinadlar
Okatse kanyonu təbiət abidəsi

**Okatse kanyonu təbiət abidəsi** (  ) — Gürcüstanın İmereti bölgəsinə daxil olan Xoni bələdiyyəsində, dəniz səviyyəsindən 520 metr yüksəklikdəki Zeda-Qordi kəndi yaxınlığında yerləşən, Okatse çayının eroziyası nəticəsində yaranmış kanyon.

## Morfologiya
Okatse kanyonu təbiət abidəsi 14 kilometr uzunluğundakı Okatse çayının 2 kilometrlik bir hissəsidir. Çay vadisindəki eroziya 3–6 metr, bəzi yerlərdə isə 15–20 metr enində bir kanyon yaratmışdır. Kanyonun dərinliyi 20 ilə 100 metr arasında dəyişir. Kanyonda Kinçxa şəlaləsi təbiət abidəsi də daxil olmaqla bir neçə şəlalə və bir neçə kiçik göl var. Onlardan biri olan Oskapo 60 metr uzunluğundadır. Bəzi yerlərdə kanyon divarları az qala birləşib təbii mağaralar əmələ gətirir. Bunlardan biri *Boqa* adlanır və bu mağaradan kanyonun dibi görünür. Boqadan aşağıda kanyonun dərinliyi 100 metrə qədər artır. Geoloqlar burada Yer qabığından yüksələn bir tektonik plüm müəyyən etmişdirlər. Bu səbəbdən də çay vadisinin aşağı seqmenti vadinin orta seqmentinə nisbətən bir neçə on metr yüksəkdir. Yaranmış tektonik qırılma vadinin önünü kəsmiş və gil-qum çöküntülərinin toplandığı *Qordi* *gölü* əmələ gəlmişdir. Kanyon boyunca karst sularının Okatse çayına töküldüyü bir neçə mağara mövcuddur.

## Flora
Kanyondakı bitki örtüyü davamlı su təminatından və kanyonun özünəməxsus mikroiqlimindən faydalanmış, vadinin meylli sahillərində olduqca böyük ağaclar böyümüşdür. Çay vadisi isə meşə-kolluqlarla örtülmüşdür. Ərazinin tarixə qədərki florası *Qordi gölünün* dərinliyindəki 27 metr və ya daha çox qalınlığı olan çöküntülərin analizi ilə tədqiq edilmişdir.Pleystosen dövrünə aid *Qordi gölünün* çöküntüləri mövsümi yağışların aydın sübutlarına malikdir. Çünki burada hər ilə aid bir cüt uyğun təbəqə mövcuddur. Ərazidə aparılan palinoloji tədqiqatlar zamanı hal-hazırda bölgədə nəsli kəsilmiş arxaik flora növlərinin qalıqları aşkarlanmışdır. Qordi gölü çöküntülərinin daha yüksək təbəqələrində isə iqlimin yaratdığı tektogenezlə bağlı olaraq bu bitkilərin izlərinə rast gəlinməmişdir.

## Turistik yerlər

Qordi kəndindəki Okatse kanyonu ziyarətçi mərkəzindən başlayan 6&nbsp;km uzunluğundakı bir piyada keçidi tarixi *Dadiani* meşəsindəki 2300 m uzunluğunda daş döşənmiş hissədən başlayır və 780 m uzunluğundakı asma piyada keçidi başladığı nəzarət nöqtəsinə aparır. Bura quşları izləmək və selfi çəkmək üçün ziyarətçilərin ən sevdiyi yerdir. 989 pilləli metal pilləkəndən ibarət 645 metr uzunluğundakı ikinci daş döşənmiş yol ziyarətçiləri Okatse çayına və kanyonun dibinə aparır. Burada kanyonun eni 4 metrdən çox deyil və dərinliyi 50 metrdir. Ziyarət mərkəzindən nəzarət məntəqəsinə avtomobil və ya velosipedlə də getmək mümkündür. Ziyarətçilər mərkəzində kafe, suvenir mağazası, geyim otağı və maşən dayanacağı mövcuddur. Okatse kanyonundakı əsas diqqət çəkən yerlərə Kinçxa şəlaləsi təbiət abidəsi, *Dadiani meşə parkı* və *Dadiani qalasının* xarabalıqları daxildir.

## İstinadlar
Henri Corc

**Henri Corc** (; ) — Burjua radikalizmi və ya sol libertarizm kimi təsnif edilən Amerikalı siyasi iqtisadçı, publisist və siyasətçi. Corcizmin banisi.

## Bioqrafiyası
Henri Corc Filadelfiya şəhərində ən kasıb orta sinif ailəsində anadan olub. Ailənin 10 uşağının ikincisi idi. 14 yaşındaykən Corc üçün məktəb dayanmış və 15 yaşında, 1855-ci ilin aprelində, "Hindoo" gəmisində kabin oğlanı olaraq Melburn və Kalkuttaya üzərək dənizə getmişdi. 14 aylıq səyahətdən sonra Filadelfiyaya qayıtdı və burada şagird çilingəri kimi işə başladı. Bir müddət sonra qızıl mədənlərində pul qazanmaq fikri ilə Kaliforniyaya köçdü, lakin uğursuz oldu və çap işinə qayıtmaq məcburiyyətində qaldı. Bir çapçı kimi çalışdıqdan sonra Henri Corc tezliklə özünü jurnalistikada sınamağa qərar verdi. Günlərinin sonuna qədər bu ərazidə qaldı, redaktor və qəzet sahibi kimi ömrünü başa vurdu.

## İqtisadi işləri

Henri Corc 1871-ci ildə iqtisadi nəzəriyyəyə dair ilk əsərini nəşr etdirdi; Bizim Torpaq və Torpaq Siyasəti adlı broşür idi. Kitab az diqqət çəkdi, amma müəllif torpaq məsələsinə olan marağını tərk etmədi. Bir neçə il ərzində George material toplamağa və çağdaş elmi ədəbiyyatı öyrənməyə davam etdi. Nəticədə yazdığı "Tərəqqi və Yoxsulluq" kitabı müəllifə sanki dünya şöhrəti qazandırdı. Maksim Kovalevskinin ifadəsinə görə, "bir zamanlar onunla olan cazibə İngiltərədə, Rousseau şəxsiyyəti və doktrinalarına olan cazibənin XVIII əsrdə ortaya çıxdığına yaxın ölçüləri aldı". Tərəqqi və Yoxsulluğun nəşrindən (1879) qısa müddət sonra demək olar ki, bütün Avropa dillərinə tərcümə edildi. Rus oxucu bunu 1884-cü ildə "Henri Corca görə Tərəqqi və Yoxsulluq" başlığı altında gördü.

## Silvio Qezellin corcizmə münasibəti
Alman təşəbbüskar, iqtisadçı, "sərbəst iqtisadiyyat" doktrinasının müəllifi Yohan Silvio Qezell, Henri Corcun ideyası haqqında fikirlərini "Natural Economic Order" adlı kitabında ifadə etmişdir:

Pulsuz torpaq, bir çoxunun nəticəsi olaraq dərman dərmanı deyil. Henri Corcun, azad torpaqların kapitala, iqtisadi böhranlara və işsizliyə olan faizlərin ləğvinə səbəb olacağına inanırdı.

Ancaq inancı, bütün düşüncələrinin hərəkətlərinin cəmini artıran çoxsaylı fikirlər tərəfindən dəstəklənmədi, bütün təşəbbüsü yalnız əsas ideyasını bütöv bir şəkildə dərk etməyin qeyri-kafiliyini göstərdi, bu səbəbdən də onun nəzəriyyəsi ilə bağlı bir çox şübhə yaranır. Üstəlik, şübhələri şagirdləri bölüşmür.

## İstinadlar
Suzluq

**Suzluq** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Murovdağ silsiləsinin cənubunda yerləşir. Hündürlüyü 2857 m. Ehtimal olunur ki, Suzluq türk dillərindəki suz/süz sözü ilə əlaqədar olub, "təmiz, aydın yer" deməkdir. Görünür, dağın üstündə bitki örtüyu bəsit olduğundan ona belə ad verilmişdir.

## İstinadlar
Timarri

**Timarri** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Xocavənd rayonu ilə sərhəddə yerləşir. Hündürlüyü 2336 m. Oronim **Timerri** variantında da qeydə alınmışdır. Dağın adının kürd dilindəki tdmiri (sönmüş) sözundən yaranması ehtimal olunur. Görünür, burada sönmuş vulkan olduğu üçün dağ belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Yüzbulaq

**Yüzbulaq** — Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər rayonunun ərazisində dağ. Ermənistanla sərhəddə zirvədir. Hündürlüyü 3320 m. dağ ərazisində çoxlu bulaqlar olduğu üçün belə adlanmışdır.

## İstinadlar
Dağıstan rusları

**[[Dağıstan]] [[ruslar]]ı** — 2002-ci il siyahıyaalmasına görə ruslar respublikanın beşinci və ya altıncı ən böyük əhali qrupudur. 2010-cu il siyahıyaalınmasına görə isə səkkizinci etnik qrupdur. Dağıstanda aparılan siyahıya alınmaya əsasən rusların sayı 104.020 nəfər və ya əhalinin 3.57%  olaraq qeydə alınmışdır. Dağıstanın ümumi şəhər əhalisinin 50%-dən az olmasına baxmayaraq rusların 80% -dən çoxu şəhərlərdə yaşayırlar.
## Tarixi
Çağdaş Dağıstan Respublikası ərazisindəki ilk rus məskəni 1588-1589-cu illərdə Terek çayının mənsəbində qurulmuş Terski qalası (Tersk şəhəri) idi. 1813-cü ildə bütün bölgənin Rusiya İmperiyasına daxil edilməsindən sonra ruslar Terekdən cənubda da yayılmağa başladılar. O dövrdən etibarən rus dili millətlərarası ünsiyyət dili olaraq bütün Dağıstan və Cənubi Qafqazda yayılmağa başladı. Kəndli rus əhalisi uzun müddət respublikanın bir hissəsi olmayan Terek deltasında cəmləşməyə davam dirdi. Sovet hakimiyyətinin ilk onilliklərində Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının digər bölgələrindən çox sayda rus mütəxəssisi Terekin cənubundakı şəhərlərə köç edir. Respublikadfakı rusların maksimum payı 1950-ci ildə, Dağıstan əhalisinin 20,1% -ni (213,8 min nəfər) ruslar təşkil etdiyi zaman qeydə alınır. Bu zaman Mahaçqalada rusların payı 60% -ə, Kaspiyskdə 65,5% -ə çatır. Bununla birlikdə, işçi və təhsil bazarlarında rəqabətin güclənməsinə paralel olaraq aşağı təbii artım, eləcə də dağ xalqlarının artan şəhərləşməsi, 1960-cı illərin sonlarından etibarən rus əhalisinin miqrasiya axınının artmasına və həm payının, həm də sayının sürətlə azalmasına səbəb olur. 21-ci əsrin əvvəllərində (2002-ci il siyahıyaalmasına görə) yalnız Qızılyar şəhərində (% 54) və ona tabe olan Komsomolski qəsəbəsində (81 %) ruslar əhalinin yarısından çoxunu təşkil etməyə davam edirlər. Mahaçqala və Kaspiysk şəhərlərində onların payı 17-18%-ə düşür. Dubki (% 16) və Sulak (% 12) kəndlərində onların sayları nəzərə çarpan qədər idi. Lakin sonradan saylarında tədricən azalma baş verdi. Rus və Terek kazaklarının Kizlyar şəhərindəki payı 1959-cu ildəki 83.0 %-dən (37 786 vətəndaşdan 31 350 nəfəir) 2010-cu ildə 40.49 %-ə (48 984 vətəndaşdan 19 835 nəfəri) qədər azalır. 2010-cu il əhalinin siyahıya alınmasına görə təkcə Komsomolskidə ruslar əhalinin yarısından çoxunu (50.9%) təşkil edirdi.
## Sayı və yaılması
### Rayonlara görə
Əhalinin siyahıya alınmasına görə 2010-cu il üçün rusların rayonlara görə payı:

### İllərə görə


## İstinadlar
E.ə. 499

## Hadisələr

### Roma respublikası
* Konsullar: Tit Ebutsi Helva və Publi Veturi Gemin Tsikurin
* Diktator: Avl Postumi Alb Regillen (digər mənbələrə görə bu vəzifəni eramızdan əvvəl 496-cı ildə tutmuşdur).
* Suvarilər rəisi: Tit Ebutsi Helva (digər mənbələrə görə bu vəzifəni eramızdan əvvəl 496-cı ildə tutmuşdur).
* 499 (496) — romalıların Regilla gölündə latınlar üzərində böyük qələbəsi. Mark Valeri Publikola öldürüldü, Tit Hermini və Oktavi Mamili döyüşdə vəfat etdilər.
* İoniyadan olan aristaqor, farslara qarşı dəstək tapmaq üçün Spartaya gəldi. Ancaq spartalılar kömək etməkdən imtina etdilər.
* Yunanlar tərəfindən Sardisin dağıdılması.

### Çin
* Lu hökmdarı Din-qun hökmdarlıq dövründən 11-ci il keçirdi.

## Vəfat
* Ferekid

## İstinadlar
Bitkilərin böyüməsi

**Bitkilərin böyümə və inkişafı** — hər bir orqanizm fasiləsiz olaraq kəmiyyət və keyfiyyət dəyişiklərinə məruz qalır. Bütün elm sahələrində böyümə termini həmişə hansısa prosesin, hadisənin, göstəricinin artması, yüksəlməsi kimi izah olunur. Biologiyada böyümə adı altında "canlı sistemlərin və onların hissələrinin quruluş və həcimcə dönməyən artımı" başa düşülür. Böyümənin bu tərifindən göründüyü kimi, onun yalnız inteqral və miqdarı keyfiyyəti nəzərə alınır. Burada orqanizimin quruluş elementlərinin əmələ gəlmə sürəti və istiqaməti, bu proseslərin əsasını təşkil eden mürəkkəb mübadilə reaksiyalarının xarakteri öz əksini tapmamışdır. Bəzi dərslik və dərs vəsaitlərində böyümə, orqanizmin ölçülərin və çəkisinin artması kimi götərilir..
XX əsrin əvvəllərində İost göstərirdi ki, orqanizimin ölçülərinin hər hansı artımı hələ böyümə deyil. Böyümə zamanı xarici mühitdəki, qeyri-üzvi birləşmələr canlı vəziyyətə keçir. Bir qədər sonra İ. M. Şmalhauzen canlı orqanizimlərin böyüməsinə belə tərif vermişdir: "canlı varlıqların böyüməsi, orqanizimin fəal hissəciklərinin kütləcə artımından ibarətdir. Bu zaman, orqanizimdə sərbəst enerjinin artımı yüksəlir". E. S. Bonder və bir sıra alimlər, o cümlədən, İ. M. Şmalhauzen böyümə adı altında, canlı protoplazmanın kütləsinin artmasını nəzərdə tuturdular. D. A. Sabinin böyümə prosesinə aşağıdakı tərifi verdi: "böyümə , orqanizimin quruluş elementlərinin yenidən əmələgəlmə prosesidir." Ümumiyyətlə, böyümə bir-birilə qarşılıqlı əlaqədə olan fizioloji proseslərin məcmusu sayəsində yaranan inteqral funksiyadır.

## İstinadlar
Ermənistan–Kipr münasibətləri

**Ermənistan—Kipr münasibətləri** — Kipr və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik əlaqələr həmişə yaxın olmuşdur. Kipr  Erməni Soyqırımının tanınması, iqtisadi sabitlik və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli məsələsində Ermənistanı dəstəkləyir. Ermənistan 1974-cü ildə Kipr Sülh Hərəkatından sonra birləşmiş Kiprin tərəfdarıdır və Kipr münaqişəsinin sülh yolu ilə həllini dəstəkləyir.

Bu gün Ermənistan və Kipr arasındakı münasibətlər ticarət, hərbi, kəşfiyyat xidmətləri, xarici siyasət və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığı əhatə edir.
## Çağdaş münasibətlər
### Ermənistan müstəqillik qazandıqdan sonra
#### Dağlıq Qarabağ müharibəsi

[thumb|240x240px|[Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasına dəstək nümayişi, Kipr (1993)]]
Dağlıq Qarabağ Vilayətinin parlamenti 20 fevral 1988-ci ildə vilayətin Ermənistana birləşdirilməsinə səs verməsindən az sonra Ermənistan və qonşu Azərbaycan arasında millətlərarası qarşıdurmalar başlayır. Ermənistanda 1980-ci illərin sonlarında Qarabağı Ermənistanla birləşdirmək tələbi Sovet İttifaqı dağıldıqca tədricən Dağlıq Qarabağdakı etnik qruplar arasında şiddətli qarşıdurmaya çevrildi. 2011-ci ilin yanvarında Kipr və Ermənistan arasında verilmiş ortaq bəyannamədə, Kipr Respublikasının Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsi və ölkələrin prezidentlərinin təklif etdiyi elementlər əsasında danışıqlar yolu ilə ATƏT-in Minsk Qrupu prosesi çərçivəsində Ermənistanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsini həll etmək üçün konstruktiv səylərini dəstəklədiyini ifadə etdiyi qeyd edildi.

## İddia olunan erməni soyqırımının tanınması
Kiprin Xarici iİşlər naziri Spiros Kuprianou 25 yanvar 1965-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisinin iclasında soyqırım məsələsini ilk dəfə qaldırır. 

Kipr eyni zamanda 24 aprel 1975-ci ildə Erməni Soyqırımını rəsmən tanıyan ilk Avropa ölkəsi (və Uruqvaydan sonra dünyada) olur. Daha sonra 24 aprel Kiprdə Erməni Soyqırımının Milli Anma Günü elan edilir.

left|thumb|Larnakada Qondarma erməni Soyqırımına abidə
1965-ci ildən bəri Kipr dövlət məmurları illik Erməni Soyqırımı anma tədbirlərində iştirak etməyə başladıqdan sonra, kiprli siyasi liderlər tez-tez soyqırımı anma tədbirlərində əsas məruzəçi oldular. Son illərdə adətən Lefkoşa mərkəzindən başlayaraq Strovolosdakı Müqəddəs Tanrı Anası Kilsəsində sona çatan bir yürüş baş tutur. Erməni Soyqırımı şərəfinə abidənin önündə anma tədbiri keçirilir.
## İki tərəfli əməkdaşlıq
### İqisadi əməkdaşlıq
Kipr və Ermənistan biznes forumları iki ölkə arasında ticarət və investisiyaların daha da stimullaşdırılması məqsədi ilə hər il ya Lefkoşa ya da İrəvanda keçirilir. Erməni şirkətlər Kipr şirkətləri ilə əməkdaşlıq edərək Avropa Birliyi və Yaxın Şərq bazarlarına daha təsirli şəkildə genişlənmə əldə edir. Bu əməkdaşlıq qarşılıqlı ola bilər çünki Ermənistan Kiprin iş dünyası üçün Qafqaz ölkələrinə giriş yoluna xidmət edə bilər.

## Humanitar əməkdaşlıq
1988-ci ilin dekabrında Ermənistanda baş verən Spitak zəlzələsindən sonra Kipr Respublikası dərman, həkim və maddi yardım şəklində yardım göndərən ilk ölkələrdən biri olur.
## İstinadlar
Kardiya (Qədim Yunanıstan koloniyası)

**Kardiya** (, ) — eramızdan əvvəl III əsrdə Lisimax tərəfindən dağıdılan qədim şəhər. O, Saros körfəzindəki Frakiya Xersonesosu yarımadasının şimal-qərb sahilində miletiyalılar və klazomenlər tərəfindən qurulmuşdur.

Tarixçi İyeronim Kardiyalı və diadoxlardan biri Evmen Kardiyalı bu şəhərdən idilər.

## Coğrafiyası
Bu qədim yunan koloniyasının yaranmasının təxmini tarixi barədə məlumat yoxdur, çünki bu məsələyə aid məlumat verən yazılı mənbələr yoxdur. Qədim yunan coğrafiyaçıların əsərlərində bu bölgə təsvir olunarkən həmişə Kardiya xatırlanır, belə ki Skilak "Məskun dənizin Peripli" əsərində bu koloniyanın adını çəkir. Strabon isə Kardiyanı Frakiya Xersonesosu yarımadasının ən böyük şəhəri adlandırır.

## Tarixi
Başlanğıcda Kardiya ərazisi miletiyalılar və klazomenlər tərəfindən müstəmləkələşdirildi. Bununla birlikdə, Miltiadın dövründə məskunlaşma daha aktiv oldu, çünki o, Afinadan bu bölgəyə mühacirləri cəlb etməyi bacardı. Herodot qeyd edir ki, İran kralı I Kserksin ordusu Yunanıstana yollanarkən Kardiyadan keçmişdir. Pavsaninin xəbər verdiyi kimi, Kardiya Lisimax tərəfindən dağıdılmışdır. O yazır ki, tarixçi Evmen Kardiyalı məhz buna görə Lisimaxı sevmirdi.

## İstinadlar