open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pfals kürfürstlüyü

**Pfals kürfürstlüyü** () və ya **Pfals** () — Müqəddəs Roma İmperiyasının bir hissəsi olan dövlət. O, Yuxarı Reynin sol sahilindən, Almaniyanın müasir Reynland-Pfalz federal əyalətində bugünkü Pfalz bölgəsindəki Hunsrük dağ silsiləsi və Fransanın Elzas və Lotaringiya bölgələrindən Reynin şərq sahilində, indiki Hessen və Baden-Vürtemberqdə Odenvald silsiləsi və Heydelberq və Manhaym paytaxtlarını əhatə edən cənub Krayxqau bölgəsinə qədər uzanırdı.

Pfals kürfürstləri Frank qanunlarına tabe olan ərazilərdə (Frankoniya, Şvabiya və Reynlandda) imperator vəkili vəzifəsini icra edirdilər və Müqəddəs Roma İmperiyasının ən əhəmiyyətli dünyəvi knyazları arasında yer alırdılar. 1541-ci ildə kürfürst Otto Henri lüteranlığı qəbul etmişdi. Kürfüstlüyün kulminasiya nöqtəsi və tənəzzülü 1619-cu ildə Bohemiya kralına çıxması Otuzilik Müharibəyə səbəb olan kürfürst V Frederikin hakimiyyətinə rast gəlir. 1648-ci il Vestfaliya Sülhündən sonra Fransa kralı XIV Lüdovik tərəfindən başladılan və Doqquzillik müharibə (1688–97) ilə yekunlaşan "Yenidən birləşmə" müharibələri dağıdılmış torpaqları daha da çətin vəziyyətə saldı. 1777-ci ildən Bavariya kürfürstlüyü ilə fərdi birlikdə idarə olunan Pfals nəhayət, 27 aprel 1803-cü ildə Baden tərəfindən ilhaq edildi.

## Kürfüstləri
# I Ruprext (10 yanvar 1356 – 16 fevral 1390)
# II Ruprext (16 fevral 1390 – 6 yanvar 1398)
# III Ruprext (6 yanvar 1398 – 18 may 1410)
# III Lüdviq (18 may 1410 – 30 dekabr 1436)
# IV Lüdviq (30 dekabr 1436 – 13 avqust 1449)
# Filipp (13 avqust 1449–1451)
# I Fridrix (1451 – 12 dekabr 1476)
# (yenidən) Filipp (12 dekabr 1476 – 28 fevral 1508)
# V Lüdviq (28 fevral 1508 – 16 mart 1544)
# II Fridrix (16 mart 1544 – 26 fevral 1556)
# Otto Henri (26 fevral 1556 – 12 fevral 1559)
# III Fridrix (12 fevral 1559 – 26 oktyabr 1576)
# VI Lüdviq (26 oktyabr 1576 – 22 oktyabr 1583)
# IV Fridrix (22 oktyabr 1583 – 19 sentyabr 1610)
# V Fridrix (19 sentyabr 1610 – 23 fevral 1623)
# I Maksimilian (23 fevral 1623 – 24 oktyabr 1648)
# I Karl (24 oktyabr 1648 – 28 avqust 1680)
# II Karl (28 avqust 1680 – 26 may 1685)
# Filipp Vilhelm (26 may 1685 – 2 sentyabr 1690)
# İohann Vilhelm (2 sentyabr 1690 – 8 iyun 1716)
# III Karl (8 iyun 1716 – 31 dekabr 1742)
# IV Karl (31 dekabr 1742 – 30 dekabr 1777)
# II Maksimilian (16 fevral 1799 – 6 avqust 1806)

## İstinadlar
Kürreyn dairəsi

**Kürreyn dairəsi** () 1512-ci ildə yaradılmış Müqəddəs Roma İmperiyasının imperiya dairələrindən biri. Dairə öz adını Orta Reyn boyunca ərazisinin böyük əksəriyyətini təşkil edən yeddi kürfürstdən dördünün adından götürmüşdür.

## Üzvləri
Dairə aşağıdakı dövlətlərdən ibarət idi:

## İstinadlar
Yaponiyada dərslik qalmaqalı (1902)

– 1902-ci ildə Yaponiyada dərsliklərlə bağlı baş vermiş rüşvət qalmaqalı. Qalmaqal 1903-cü ilə qədər davam etmişdir.

## Haqqında
Dərslik qalmaqalı 1902-ci ildə ibtidai və orta məktəblər üçün keçirilən dərslik seçimlərində rüşvətdən istifadə edilməsinin aşkarlanması ilə başlamışdır. Yaponiyada dərsliklər özəl şirkətlər tərəfindən hazırlandıqdan sonra Yaponiya Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq olunur, daha sonra prefektura komitələrinin qiymətləndirilməsinə təqdim olunurdular.

Şirkətlər dərslik seçimləri üçün kəskin rəqabət apardıqları üçün bəzi şirkətlərin rüşvət təklif etməsi barədə şayiələr yayılmağa başlamışdır: bir şirkətin 2 il boyunca 360 min yen məbləğində rüşvət verdiyi iddia edilirdi. 1902-ci ilin dekabrında Yaponiya Ədliyyə Nazirliyi gizli təhqiqatlar başlatmışdır. Aparılmış təhqiqatlar nəticəsində 1903-cü ilin martına qədər 200-dən çox şəxs həbs edilmişdir. Həbs edilənlərin sırasına məktəb müfəttişləri, keçmiş prefektura qubernatorları və dərslik şirkəti prezidentləri də daxil idi. 

## Nəticə
Qalmaqal nəticəsində həbs edilənlərin 116 nəfəri günahkar hesab edilmişdir. Təhsil naziri Kikuçi Dayroku məsuliyyəti öz üzərinə götürərək istefa vermişdir. Qalmaqaldan sonra Təhsil Nazirliyi dərsliklərin seçimini mərkəzləşdirmək qərarına gəlmişdir. 1903-cü ildə Yaponiyada ilk milli dərsliklər nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Rudolf Abel

**Rudolf İvanoviç Abel** (; əsl adı **Vilyam Henrixoviç Fişer**; , ; ) — SSRİ kəşfiyyatçısı, polkovnik. O, 1948-ci ildən ABŞ-də fəaliyyət göstərmiş, 1957-ci ildə həbs olunmuşdur.  Abel 10 fevral 1962-ci ildə SSRİ üzərində vurulmuş ABŞ kəşfiyyat təyyarəsinin pilotu Frensis Geri Pauers və 1961-ci ilin avqustunda Şərqi Berlində casusluğa görə həbs edilən amerikalı iqtisadiyyat tələbəsi Frederik Prayorla dəyişdirilmişdir.

## Təltif və mükafatlar
Vilyam Fişer "SSRİ-nin dövlət təhlükəsizliyinin təmin edilməsində görkəmli xidmətlərinə görə" aşağıdakılarla mükafatlandırılmışdır:

* üç "Qırmızı bayraq" ordeni
* "Lenin" ordeni – İkinci Dünya müharibəsi illərindəki fəaliyyətlərinə görə
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni
* "Qırmızı ulduz" ordeni
* çoxlu medallar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Николай Долгополов*. Абель-Фишер. ЖЗЛ, выпуск 1513, Москва, Молодая гвардия, 2011 ISBN 978-5-235-03448-8
* *Владимир Карпов* (составитель). Рассекречено внешней разведкой//Б.&nbsp;Я.&nbsp;Наливайко. ОПЕРАЦИЯ «АЛЬТГЛИННИКЕ-БРЮККЕ». М.:ОЛМА-ПРЕСС Образование, 2003. ISBN 5-94849-084-X .
* Рудольф Абель (В. Г. Фишер). Тайный архив советского разведчика-нелегала. / Евгения Ларина. — Письма из американской тюрьмы и воспоминания соратников. — Москва: АСТ, 2020. — 288 с. — ISBN 978-5-17-134617-1.

## Xarici keçidlər
* 
* Фото могилы
* Как разведчик-нелегал Абель руководил советской атомной разведкой
*
Raynek burqqraflığı

**Raynek burqqraflığı** () — Müqəddəs Roma İmperiyasına daxil olan feodal qurumlardan biri idi. 1794-cü ildə burqqraflıq 165 hektar ərazini əhatə edirdi və 100-ə yaxın əhalisi var idi.

## Tarixi
Raynek qalası 11-ci əsrdə Pfals hakimləri tərəfindən tikilmiş Reyn çayın sahilindəki bir təpənin üstündə yerləşən bir qala idi (indiki Bad Brayziq, Reynland-Pfalts). XII əsrdə Salm qrafı Otto fon Salm ilk dəfə özünü *Raynek qrafı* adlandırmışdı. 1150-ci ildə Otto döyüşdə öldürüləndən sonra qala 1151-ci ildə imperator Barbarossanın əmri ilə dağıdıldı.

Strateji cəhətdən yaxşı yerləşən qala Köln arxiyepiskopu tərəfindən tezliklə yenidən quruldu. Qala, ehtimal ki, 1180-ci ildə Ulmen cəngavərlər ailəsinə verildi və tezliklə bu ailə fon Raynek adını aldı. 1539-cu ildə ailənin nəsli kəsildikdə, qala Varsberq baronlarına keçdi (1576-cı ildən burqqraflıq titulu aldılar), onlar da öz növbəsində qalanı 1654-cü ildə Avstriyanın Zinsendorf qraflarına satdılar.

Reynek burqqrafları Reyxstaq knyazlarının imperiya şurasının Vestfaliya imperator qraflıqlar şurasında yer və səs hüququna malik idi və Kürreyn dairəsinə aid idi. Onlar yalnız kiçik ərazi üzərində olsa da faktiki tam suverenliyə malik olduqlarından, Köln kürfürstünün vassalı kimi Reyxstaqda iştirak etmək məcburiyyətində idilər.

1785-ci ildə Raynek qalası yanğın zamanı yaşayış üçün yararsız hala düşmüşdü.

## Fransada
Birinci Koalisiya Müharibəsi zamanı Reyn çayının bütün sol sahili kimi, 1794-cü ildə Fransız qoşunları tərəfindən işğal edilmiş və 1798-ci ildə ilhaq edilmişdir. Artıq Bazel və Kampo Formio sülh müqavilələrindən sonra Fransa Almaniyanın Reynə qədər bütün torpaqlarını birbaşa ilhaq ediləcəyinə o qədər əmin idi ki, 1798-ci ilin əvvəlində Reynland üçün də Fransız inzibati quruluşunu tətbiq etmişdi. Brayziq ərazisi Raynek burqqraflığı ilə birlikdə Reyn və Mozel departamentindəki Arvayler kantonuna (Bonn rayonu) birləşdirilmişdi.

Nəhayət 1801-ci ildə Lunevil müqaviləsi nəticəsində ərazi Fransaya verildi. 1842-ci ildə vəfat edən Zinsendorf qrafının ailəsi hakimiyyətini itirdiyi üçün sürgün edildi. Fransa tərəfindən fəth edilən ərazilərdəki imperiya mülklərinin malları müsadirə edildi və ən yüksək qiymət təklif edənə satıldı. Bu, 1805-ci ildə tövlələri, şərabı, maşın evi, iki kiçik bağı, 2550 franklıq çəmənliyi, həmçinin 1320 franklıq 9 hektar üzüm bağı olan Raynek qəsri də belə idi. Alıcı uzun müddət qalanın idarəçisi olmuş komandirin oğlu Venzel Şurp idi.

1815-ci ildə Vyana Konqresinin şərtlərinə Prussiya Krallığına keçdi.

## Ədəbiyyat
* Gerhard Köbler: *Historisches Lexikon der deutschen Länder. Die deutschen Territorien und reichsunmittelbaren Geschlechter von Mittalter bis zur Gegenwart.* 6., vollständig überarbeitete Auflage. C. H. Beck, München 1999, ISBN 3-406-44333-8, S. 503.
* Wilhelm Fabricius: *Die Karte von 1789.* In: *Erläuterungen zum geschichtlichen Atlas der Rheinprovinz.* Zweiter Band, 1898 (Nachdruck: Bonn 1965)
* Jakob Rausch: *[https://www.kreis-ahrweiler.de/kvar/VT/hjb1955/hjb1955.21.htm Die Burg Rheineck].* In: *Heimatjahrbuch Ahrweiler.* 1955, S. 82
Burqqraf

**Burqqraf** () — Müqəddəs Roma İmperiyası ərazisindəki orta əsr şəhərlərində və qalalarında kral (və ya yepiskop — şəhərin hakimi) tərəfindən təyin olunan məmurdur. Burqqrafların inzibati, hərbi və məhkəmə hakimiyyəti var idi. Burqraf qrafa bərabər mövqe tuturdu. Eyni zamanda, o, Reyxsqraf ola bilər (birbaşa imperatora tabe ola bilər) və ya başqa bir hökmdarın subyekti ola bilərdi.

Zaman keçdikcə burqqraflar müəyyən bir sahəyə sahib olan irsi hökmdarlara çevrildilər. Beləliklə, məsələn, Nürnberq burqraflarının ərazisi sonradan Bayroyt və Ansbax knyazlıqlarını təşkil edən Frankoniyanın geniş hissələrini əhatə edirdi.
Frederik Avqust Abel

**Frederik Avqust Abel** (; ) — İngiltərə kimyaçısı.

## Həyatı
Frederik Avqust Abel 17 iyul 1827-ci ildə Vulviçdə anadan olmuşdur. O, Kral Politexnik İnstitutunu bitirmişdir. 1862-ci ildə Vulviçdəki Britaniya Müharibə İdarəsinin kimyəvi laboratoriyasının direktoru kimi Abelə təhlükəsi səbəbindən bu yaxınlarda kontinental Avropanın bütün dövlətlərində rədd edilmiş piroksilinlə bağlı yeni hərtərəfli tədqiqatlar aparmaq tapşırılmışdır.

Çox geniş proqram üzrə aparılan tədqiqatlar nəticəsində Abel bu maddənin xassələrini təfərrüatı ilə öyrənə bilmiş, həmçinin onun fabrikdə istehsal üsulunu xeyli təkmilləşdirmişdir. Bunun sayəsində piroksilin dünyada yenidən hərbi məqsədlər üçün istifadə edilmişdir.

1883-cü ildə Abel Vyanada elektrik sərgisində hökumət komissarı idi və oradan qayıtdıqdan sonra zadəgan rütbəsinə yüksəlmişdir. 1877-ci ildə alim London Kral Cəmiyyətinin Kral Medalına layiq görülmüşdür.

Frederik Avqust Abel 6 sentyabr 1902-ci ildə Londonda vəfat etmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* "On recent investigations and explorations of explosive agents" (1871);
* "Researches on explosives" (1875);
* "The modern history of gunpowder" (1877);
* "Electricity as applied to explosive purpose" (1884);
* "Gun-cotton" (1886).
* "Handbuch der Chemie" (совместно с Bloxam’ом)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Долголенко В. Абель, Фредерик-Август // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.
Abbarik (Bicar)

**Abbarik** () — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 187 nəfər yaşayır (40 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.

## İstinadlar
Tecime

və ya  – Yaponiyada tədbirin sonunda ritmik əl çalmaq adəti. Tədbirin problemsiz başa çatdığını bildirmək üçün yerinə yetirilir. Festivallarda, mərasimlərdə, işgüzar görüşlərdə və ümumi görüşlərdə istifadə olunur.

## Xüsusiyyətlər
Tecime adətinin əsas məqsədi tədbirin uğurla başa çatmasından ötrü iştirakçılara təşəkkür etməkdir. Ona görə də tecimeni tədbiri təşkil edən şəxs aparır. Bu adətin şintoizmdə mövcud olan kaşivade adətindən yarandığı güman olunur. Kansay regionunda tecime əvəzinə teuçi sözü daha çox işlədilir. 

Tecime səsi "şan-şan" ilə ifadə olunur. Soğrusuz-sualsız və qısa müddətdə başa çatan şirkət görüşlərini lağa qoymaq üçün "şan-şan görüşü" ifadəsindən istifadə olunur. 

## Üslublar
Tecimenin bir neçə üslubu var. *Edo-cime* və *Osaka-cime* əsas tecime üslubları olsa da, Edo-cime ən çox istifadə olunan tecime hesab olunur. Edo-cimenin *ippon-cime* və *sanbon-cime* kimi iki növü var. İppon-cime üç dəfə üçlük əl çalmadan və axırda tək əl çalmadan ibarətdir (3-3-3-1). Üç dəfə üçlük əl çalmaq "doqquz" heroqlifini (九), axırda bir əl çalma isə "dairə" heroqlifini (丸) əmələ gətirir. Bu isə dostluq içərisində oturmağı təmsil edir. 

Sanbon-cime üç dəfə yerinə yetirilən ippon-cimedən ibarətdir. Əl çalmalar arasında "iyoo", "yo", "moiçho" kimi nidalar səsləndirilir. İppon-cimenin bir növü *içço-cime* adlanır. Bu, bəzən *Kanton ippon-cime* adlandırılır. İçço-cime sadəcə bir əl çalmadan ibarətdir. 

Yaponiyanın digər regionlarının özünəməxsus tecime üslubları mövcuddur. Fukuoka şəhərində keçirilən Hakata-Qion Yamakasa festivalında yerinə yetirilən tecime *Hakata teippon* adlanır. Hakata teippon Fukuoka birja bazarının açılış və bağlanış mərasimlərində və yerli mərasimlərdə də yerinə yetirilir. *Date no ippon-cime* isə Date Masamune ilə əlaqədar yaranmış tecime üslubudur. Date Masamune "üç əyalətin ən yaxşı komandiri" hesab edildiyi üçün bu tecime üç və bir əl çalmadan ibarətdir ("üç əyalət, bir komandir"). Bu tecime ilk dəfə Masamunenin qızı Şahzadə İrohanın toyunda və Hasekura Tsunenaqanın Avropaya gedişi zamanı yerinə yetirilmişdir. Hazırda isə Senday şəhərində populyardır. 

Tokionun Tama rayonunda, Saytama prefekturasının qərbində və Qunma prefekturasının qərbində tecimenin unikal formaları yerinə yetirilir. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Mədək

*Mədək çökəkliyi — Quba rayonu ərazisində çökəklik.  
*Mədək (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Kutan

*Kutan (Sərdəşt) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
*Kutan-i Süfla (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əli Əkbərxan

* Məhəmmədabad-i Əli Əkbərxan (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
* Ağbulaq-i Əli Əkbərxan (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Həmçinin bax
* Əkbərxan
Abbarik

* Abbarik (Qəzvin) — İranın Qəzvin ostanında kənd.
* Abbarik (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
* Abbarik (Həmədan) — İranın Həmədan ostanında kənd.
* Abbarik (Qürvə)
Mezoamerika

**Mezoamerika** (qədim yunana μέσος "orta") — təxminən Meksikanın mərkəzindən Honduras və Nikaraquaya qədər uzanan tarixi-mədəni bölgədir (Mərkəzi Amerika ilə qarışdırılmamalıdır). Bu termin 1943-cü ildə alman filosofu və antropoloqu Paul Kirxhoff tərəfindən irəli sürülüb. 

"Mezoamerika" termini yunan dilindən hərfi mənada Mərkəzi Amerika kimi tərcümə olunur. Konkret halda tərif ortaq dini və mədəni xüsusiyyətlərə malik yüksək inkişaf etmiş mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların mövcud olduğu Mərkəzi Amerika ərazisinə aiddir. Mezoamerikanın sərhədləri həmişə dəyişib və bəzi Mezoamerikan dövlətlərinin ekspansionist siyasətindən asılı olub. İlk dəfə bu anlayışdan Kolumbaqədərki mədəniyyətləri tədqiq edən alman antropoloqu Paul Kirxhoff istifadə etdi və mədəniyyətlərin Meksikanın cənubunda, Qvatemalada, Belizdə, Salvadorda, Honduras qərbində, Nikaraqua Sakit okean ovalığında və Kosta Rikanın şimal-qərbində yerləşdiyini qeyd etdi. Onlar bir sıra ümumi xüsusiyyətlərə malik idi. Toplanmış məlumatlar əsasında antropoloq belə qənaətə gəldi ki, bu sivilizasiyalar minilliklər boyu qonşuluq və qarşılıqlı mədəni-ticarət təsiri nəticəsində ümumi mədəni klaster təşkil edib. Bu termin hələ də elmi ictimaiyyətdə rəsmi olaraq qəbul edilir, baxmayaraq ki, ümumiyyətlə Mezoamerikanın bir hissəsi sayılmayan Aridoamerika və Oazisamerika mədəni qruplarına aid sivilizasiyaları ayırmaq adətdir.

Kolumbaqədərki dövrdə Mezoamerikanın əhalisi aşağıdakı xüsusiyyətlərə görə fərqlənirdi:

*mürəkkəb hökumət strukturlarına malik əkinçilik və qarğıdalı cəmiyyətləri;
*geniş mərasim mərkəzləri və ya hətta böyük daş strukturları olan şəhərlər (piramidalar, saraylar, müqəddəs top oyunu üçün arenalar);
*sənətkarlığın yüksək inkişaf səviyyəsi: daş, keramika, ağac, toxuculuq, metal, rəsm (rəssamlığa qədər);
*astronomik biliklər, qeyri-adi dəqiq təqvim, özünəməxsus yazı sistemlərinin inkişafı.
*iki təqvimin, bir dini 260 günlük təqvimin və günəş ilinə əsaslanan 365 günlük təqvimin istifadəsi.
*vigesimal say sistemindən istifadə
*yazı, piktoqrafik və heroqlifin olması və ritual məqsədlər üçün amatl kağızından istifadə
*qan kultu, ölüm, insan da daxil olmaqla geniş yayılmış qurbanlar
şamanizm əlamətlərini özündə birləşdirən dini panteonlar, təbiət tanrılarına sitayiş, simvollar.
*dinlərə, mədəniyyətə, siyasətə və gündəlik həyata nüfuz edən dualizm inancı. Hindlilər inanırdılar ki, hər hansı canlı varlıq, əşya və ya hadisə onun əks hipostazına malikdir.
*Mezoamerika xalqlarının dillərində ümumi sintaktik, leksik və fonoloji xüsusiyyətlərin olması
Respublika Süni Mayalanma Mərkəzi

**Respublika Süni Mayalanma Mərkəzi** *()* — Cənubi Qafqazda analoqu olmayan bir mərkəzdir. Azərbaycanda ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində görülən tədbirlər çərçivəsində ölkədə heyvan mənşəli məhsulların istehsalını artırmaq, mal-qaranın cins tərkibini yaxşılaşdırmaq, süni mayalanma tədbirlərinin həyata keçirilməsini sürətləndirmək baxımından bu mərkəzin müstəsna rolu var.

## Tarix
Süni mayalanma işinin daha da genişləndirilməsi məqsədi ilə  Respublika Süni Mayalama Mərkəzi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin “Azərbaycan Respublikasında heyvandarlığın inkişaf etdirilməsinə dair əlavə tədbirlər haqqında “ 14 fevral 2006-cı il tarixli 46 nömrəli qərarı ilə yaradılmışdır. 

Prezident İlham Əliyev Göygöl rayonuna səfəri çərçivəsində Respublika Süni Mayalanma Mərkəzinin açılışında iştirak edib.  

## Ümumi məlumat

Respublika Süni Mayalanma Mərkəzinin ümumi ərazisi 3,26 hektardır. 

Ərazidə enerji təchizatı obyektləri, su hovuzları və nasosxana, kanalizasiya şəbəkəsi, yanğınsöndürmə sistemi, kənd təsərrüfatı texnikalarının saxlanması üçün qaraj, silos anbarı və digər yardımçı binalar tikilib. 

Üçmərtəbəli inzibati-laboratoriya binasının ümumi sahəsi 2320 kvadratmetrdir. Laboratoriyada Fransanın bu sahədə aparıcı şirkətinin istehsal etdiyi ən müasir avadanlıq quraşdırılıb. Bundan başqa, bu avadanlıqla işləmək üçün laboratoriya heyətinə təlimlər də keçirilib. Burada temperatur və havada azotun miqdarının təyini avtomatik idarə olunur. Laboratoriya bölməsinin bir hissəsində genetik materialın satış mərkəzi yerləşir. Kompleksdə azot çəni və azot təchizatı şəbəkəsi qurulub. Regionlardakı süni mayalanma məntəqələrinə azot xüsusi avtomobillərlə daşınır. Binanın ikinci mərtəbəsində isə təlim mərkəzi və təlimdə iştirak edənlər üçün yataqxana, mətbəx, camaşırxana və 60 nəfərlik toplantı zalı yerləşir. Binada mərkəzləşdirilmiş kompüter və videobaxış sistemləri quraşdırılıb. Bu sistem istənilən zaman Bakıdan, eləcə də digər bölgələrdən Respublika Süni Mayalanma Mərkəzində aparılan işləri müşahidə etməyə imkan yaradır. 

## Texnologiyalar

Məlumatda qeyd olunur ki, Mərkəzin layihələndirilməsində Türkiyə, Fransa, Almaniya və Hollandiyanın təcrübəsindən istifadə edilib. Bu olkələrdən dəvət edilmiş mütəxəssislər layihənin hazırlanmasında və inşaatın gedişində iştirak ediblər. İnşaat işləri və Mərkəzin funksional planı FAO-nun ekspertləri ilə müzakirə edilmiş və onların tövsiyələri nəzərə alınıb.

Hazırkı mərhələdə RSMM-in laboratoriyası, karantin izolyatoru və klinikası xüsusi təyinatlı avadanlıqlarla təchiz edilir. Laboratoriya avadanlıqları bu sahədə dünyada liderlik edən Fransanın “İMV technologies” şirkətinin istehsalıdır.

## İstinadlar
Ernst (Köln kürfürstü)

**Bavariyalı Ernst** (; ) — 1583–1612-ci illərdə qovulmuş Qebhard fon Valdburqun xələfi kimi Köln arxiyepiskopluğunun kürfürst-arxiyepiskopu idi. O, həmçinin Münster, Hildeshaym, Frayzinq və Lyej yepiskopu idi.

## Həyatı
Ernest 17 dekabr 1554-cü ildə Bavariya hersoqu V Albert və Avstriyalı Annanın ailəsində, Münhendə anadan olub. Albert üçüncü oğlu Ernest üçün kilsə karyerasını məqsəd qoymuşdu. Ona gəncliyində yezuitlər tərəfindən təhsil və təlim keçilmişdi. 1565-ci ildə Zalsburqda, daha sonra isə Köln, Trir və Vürzburqda dini xidmətdə oldu; 1565-ci ilin payızında, hələ on iki yaşında o, Frayzinq yepiskopu seçildi. Albertin istəkləri qonşu Zalsburq arxiyeparxiyasına hədəflənmişdi. 1569-cu ildə İzenburq-Qrenzau qrafı VII Salentin istefa vermək barədə düşünürdü, Albert isə oğlu Ernsti yeni arxiyepiskop kimi görürdü. Lakin Salentin tezliklə bu fikirdən daşındı. Ernst əvəzində 19 yaşında Hildeshaym knyaz-yepiskopu oldu.

Ernst 1574-cü ildə Romaya, Papanın yanına göndərildi və orada 2 il qaldı. Romada o, Papanın xüsusi dəstəyini qazandı, belə ki, XIII Qriqori Ernestin Salentinə köməkçi təyin edilməsini tam gücü ilə dəstəkləməyə qərar verdi; əslində, Vittelsbax sülaləsinin maraqlarının yüksəldilməsi Aşağı Almaniyada Roma Katolik Kilsəsinin mövqelərini bərpa etməyin yeganə mümkün yolu kimi görünürdü. Ernestin Hildeshayma təyin edilməsi ilə əldə edilən status, hələ ki, tək başına çox etibarlı dəstək verə bilməzdi.

Lakin 1577-ci ildə Salentin istefa verəndə, Ernst Köln arxiyeparxiyası üçün keçirilən yeni seçkidə protestantlar tərəfindən dəstəklənən Qebhard fon Valdburqa 10 səsə qarşı 12 səslə məğlub oldu. Albert, eləcə də Kölndəki Papalıq nümayəndəsi Bartolomeo Portia seçkiyə etiraz etdilər; lakin həm imperator, həm də seçicilər Qebhardın iddiasını dəstəklədiklərinə görə və o, kardinallar şurası Bavariyanın etirazına məhəl qoymadı və 1580-ci ilin martında seçkini təsdiqlədi. 1581-ci ildə Ernst Lyej yepiskopu seçildi.

## Köln müharibəsi
Qebhard 1583-cü ildə kalvinizmi qəbul edib arxiyeparxiyanı dünyəviləşdirmək istəyəndə Köln müharibəsi başladı. Ernst 22 may 1583-cü ildə Qebhardın rəqibləri tərəfindən Köln arxiyepiskopu seçildi. İspan və Bavariya qoşunlarının dəstəyi ilə Ernst tezliklə Qebhardı Verlə çəkilməyə məcbur etdi. 1584-cü ildə Münster yepiskopu seçildi. Köln kürfürstlüyü postu Kilsə üçün vacib idi, çünki o, Müqəddəs Roma İmperatorunun yeddi İmperator seçicisindən biri idi və onlardan üçü artıq protestant idi, əgər Köln protestant tərəfindən idarə olunarsa, Müqəddəs Romanın yeni imperatoru bir protestant ola bilərdi. 1588-ci ildə Köln müharibəsi Bavariya üçün qələbə ilə nəticələndi. Bu, Almaniyada əksreformasiyanın ilk böyük uğuru idi.

## Ölümü
1595-ci ildə o, qardaşı oğlu Ferdinandı yepiskopluğun köməkçisi təyin etdi və əksər dünyəvi işlərdən əl çəkdi. 1612-ci ildə Vestfaliyanın Arnsberq şəhərində vəfat etdi və Köln Kafedralında dəfn edildi. Onun yerinə Ferdinand keçdi.

## İstinadlar
Trir kürfürstlüyü

**Trir kürfürstlüyü** ( və ya ; ) IX əsrin sonundan XIX əsrin əvvəllərinə qədər mövcud olmuş Müqəddəs Roma İmperiyasının knyaz-yepiskopluğu idi. Bu kürfürstlük avtomatik Trir yeparxiyasının arxiyepiskopuna verilirdi. İmperiyada Trir kürfürstündən başqa iki ruhani kürfürst də var idi: Mayns kürfürstlüyü və Köln kürfürstlüyü.

Kürfürstlərin paytaxtı Trir idi; XVI əsrdən etibarən isə kürfürstün əsas iqamətgahı Koblensdə idi. 1803-cü ildə alman vasitəçiliyi zamanı kürfürstlük dünyəviləşdirildi. Trir kürfürstü arxiyepiskop kimi ərazisi kürfürstlüyə uyğun gəlməyən Trir yeparxiyasını da idarə edirdi.

## İstinadlar
Müqəddəs Maksimin abbatlığı

**Müqəddəs Maksimin abbatlığı** () Almaniyanın Reynland-Pfalz bölgəsində, Trirdə suveren hakimiyyətə malik Benediktin ordeni monastırı idi.

## Tarixi
Ənənəvi olaraq Qərbi Avropanın ən qədim monastırlarından biri hesab edilən abbatlığın əsasının IV əsrdə Trirli Müqəddəs Maksimin tərəfindən qurulduğuna inanılırdı. Maksimin və Tririn digər yepiskopları, köhnə xristian qəbiristanlığında yerləşən kilsədə dəfn edilmişdi və öncələr Müjdəçi Yəhyaya həsr olunmuş kilsə sonradan Maksimin adını aldı. VI əsrdə Benediktin ordeni burada bir monastır tikdi. 882-ci ildə normanlar tərəfindən dağıdılmış və 942–952-ci illərdə yenidən tikilmişdir. 13-cü əsrdə yanğın nəticəsində dağılmış və əvvəlki tikililərin planı əsasında yenidən tikilmişdir.

Trir arxiyepiskopu Albero de Montroy (h. 1131–1152), XII əsrin əvvəllərində abbatlığı öz yurisdiksiyasına tabe etmək istəsə də bacarmadı. Abbatlığın bilavasitə imperatora tabe olmaq məsələsi () əsrlər boyu mübahisə məsələsi olmuşdu. Bu mübahisə 1669-cu ildə abbatın rəsmi olaraq Trir kürfürstünü öz senyoru kimi tanıması ilə bitdi.

1674-cü ildə monastır fransız qoşunları tərəfindən tamamilə dağıdıldı. 1680–1684-cü illər arasında yenidən qurulmuşdu, lakin o dövr üçün qeyri-adi olaraq hələ də qotik formada idi. Monastır 1802-ci ildə dünyəviləşdirildi. Monastır binaları müxtəlif dünyəvi məqsədlər üçün istifadə edildi — kazarma, həbsxana, məktəb və s. Müstəqil giriş qapısı istisna olmaqla, İkinci Dünya müharibəsində tamamilə məhv edilmişdi. Hazırda onun yerində bir məktəb yerləşir. Müqəddəs Maksimin kilsəsi müharibədən salamat çıxdı, lakin konsekrasiyası ləğv edildi və 1979–1995-ci illər arasında dünyəvi istifadəyə verildi. 1995-ci ildən bəri o, akustikası ilə məşhur olan konsert zalı kimi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Münxen və Frayzinq arxiyeparxiyası

**Münxen və Frayzinq arxiyeparxiyası** (, ) — Almaniyanın Bavariya əyalətindəki Roma Katolik Kilsəsinin inzibati vahidi. Münxen və Frayzinq arxiyepiskopu tərəfindən idarə olunur. Onun iki inzibati baş kafedralı var — Münxen kafedralı və Frayzinq kafedralı.

İnzibati vahid kimi təxmini 739-cu ildə Frayzinq yeparxiyası kimi Müqəddəs Bonifatsi tərəfindən yaradılmış və daha sonra knyaz-yepiskopluq olmuşdur. Yeparxiya 1803-cü ildə Müqəddəs Roma İmperiyasının dağılmasından sonra ləğv edildi, buna baxmayaraq yepiskop titulyar olaraq hakimiyyətə iddia edirdi. 1818-ci il aprelin 1-də Papa VII Piy yeparxiyanı Frayzinq deyil, Münxendəki yeni iqamətgahı ilə arxiyeparxiyaya yüksəltdi.

Baş yeparxiya 758 prixoda və ilə qırx dekanlığa bölünür. Onun suffraqan yepiskopları Auqsburq yepiskopu, Passau yepiskopu və Regensburq yepiskopudur. Arxiyeparxiyanın ən məşhur arxiyepiskopu, Papa XVI Benedikt seçilən Jozef Ratzinger idi. Münxen və Freising arxiyepiskoplarının iqamətgahı Münxendəki Holnşteyn sarayıdır.

## İstinadlar
Somalilend bayrağı

**Somalilend bayrağı **(, ) — Afrika qitəsində yerləşən, de-fakto müstəqil dövlət Somalilendin 14 oktyabr 1996-cı ildə qəbul edilmiş bayrağı. Yaşıl, ağ və qırmızı üç üfüqi zolaqdan ibarətdir. Ağ zolağın ortasında qara ulduz təsviri yerləşir. Yaşıl zolağın üzərində ağ rəngdə Lə İlahə İlləllah, Məhəmmədən Rəsulallah (, Allahdan başqa ilah yoxdur və Məhəmməd Allahın elçisidir) yazılmışdır.
Lütf Kapellası

**Lütf Kapellası** () Bavariyada Müqəddəs Məryəmə həsr olunmuş milli ziyarətgahdır.

Məryəmin şəklinin yerləşdiyi səkkizguşəli ibadətgah təxminən 660-cı illərə aiddir və Almaniyadakı ən qədim Məryəmə həsr edilmiş ziyarətgahdır. Məryəmin siması cökə ağacından oyulmuş antik dövrə aid Qara Madonnadır (ehtimal ki, təxminən 1330). Ziyarətgah 1489-cu ildə boğulan gənc bir oğlan uşağının anası cəsədini heykəlin qarşısına qoyub Məryəmdən möcüzə üçün dua etdikdən sonra möcüzəvi şəkildə sağalması ilə məşhurlaşıb.

Əsrlər boyu ziyarətgaha verilmiş adaqların çoxu kilsəni əhatə edən eyvanda nümayiş etdirilir. Burada müxtəlif alman zadəganlarının, həmçinin Bavariya kralı III Lüdviqin ürəkləri kiçik gümüş qablarda saxlanılır.

Kapella əsrlər boyu Kapuçin keşişləri tərəfindən xidmət edilmişdir. Ordenin bir üzvü, Parcamlı Konrad (1818-1894) 40 ildən çox orada xidmət etmişdir. Xidmət etdiyi müddətdə o, müqəddəslik və möcüzəvi şəfaları üçün şöhrət qazanlb və Katolik Kilsəsi tərəfindən müqəddəs elan edilib

Kapella 1980-ci ilin noyabrında Papa II İohann Pavel tərəfindən ziyarət edilib. Onu yaxınlıqdakı şəhərdə anadan olmuş kardinal Jozef Ratzinger müşayiət edirdi. 11 sentyabr 2006-cı ildə yenicə Papa XVI Benedikt seçilən Ratzinger ziyarətgaha qayıtdı və Münhen arxiyepiskopu olarkən taxdığı yepiskop üzüyünü bağışladı. Üzük indi Müqəddəs Məryəmin əlində olan əsanın bir hissəsidir.

## İstinadlar
Avqusta Ferdinanda

**Avqusta Ferdinanda** () — Toskana knyazı II Leopold və onun birinci həyat yoldaşı Saksoniyalı Mariya Anna yetkinlik yaşına gəlib çıxmış yeganə qızı idi. Avqustanın yetkin yaşa gəlib çıxmış iki qardaşı vardı. Onlardan biri, IV Ferdinand Toskana knyazı idi. Ciddi katolik tərbiyəsindən sonra o, erkən yaşlarında incəsənətə və elmlərə maraq göstərmişdi. Müasirləri onu hündürboy, gözəl və özünə inamlı biri kimi təsvir edirdilər.

## Evliliyi və ailəsi
15 aprel 1844-cü ildə Florensiyada Bavariya şahzadəsi Luitpoldla evlənmişdi. Luitpoldun atası Bavariya kralı I Lüdviq əvvəlcə Luitpoldun evlilik planlarına qarşı çıxdı, çünki Avquste nikahdan əvvəl artıq vərəmin əlamətlərini göstərirdi (bu xəstəlikdən o, nəhayət 39 yaşında ölmüşdü). Bunlara baxmayaraq onun dörd övladı olmuşdu və onlarla həmişə italyanca danışırdı. Luitpolda bütün siyasi fəaliyyətlərində böyük dəstək olmuşdu. Belə ki, 1848-ci il inqilabı zamanı o, qaynatasının məşuqəsi Lola Montezin əleyhinə danışmışdı və monarxiyanın əleyhdarlarını təcrid etməyə çalışırdı.

Övladları:

# III Lüdviq (1845–1921)
# Şahzadə Leopold (1846–1930)
# Şahzadə Tereza (1850–1925)
# Şahzadə Arnulf (1852–1907)

Ölümündən sonra o, Münhendəki Teatin kilsəsinin Vittelsbax ailə məzarlığında dəfn edilmişdi. Luitpold ondan sonra heç vaxt yenidən evlənməmişdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* Karl Möckl: *Auguste Ferdinande*. In: Brigitte Hamann (Hrsg.): *Die Habsburger. Ein biographisches Lexikon*. Ueberreuter, Wien 1988, ISBN 3-8000-3247-3, S. 62 f.
Çarlz Hermans

**Çarlz Hermans** () — janr səhnələrinin, portretlərin, mənzərələrin və bəzi natürmortların müəllifi, belçikalı rəssam. Bir sıra monumental janrlı rəsmləri ilə o, Belçika incəsənətində realizmin tanınmasında mühüm rol oynamışdır.

## Həyat
Hermans Brüsseldə imkanlı burjua ailəsində anadan olub. O, kiçik yaşlarından sənətə maraq göstərib. Hermans rəssam Lui Qalaitdən bir neçə sənət rəhbərliyi almışdı.

Hermans 7 dekabr 1924-cü ildə Mentonada vəfat etdi.

## Yaradacılığı
Hermans karyerası boyunca bir çox janrda təcrübə keçirmiş məhsuldar bir rəssam idi: tarix rəssamlığı, janr sənəti, portretlər və mənzərə rəsmləri. O, əvvəlcə rahiblərin janr səhnələrini çəkirdi. Daha sonra o, bibliya mövzularına janr sənəti kimi baxaraq janr rəssamlığını yüksəltməyə çalışdı.

Onun janr sənətinin ən böyük nailiyyəti 1875-ci il *Sübh çağı* işi idi. Bu, səhər saatlarında əllərində fahişələrlə restorandan çıxan bir qrup sərxoş əylənmənin və bir qrup kasıb fəhlənin işə gedərkən qarşılaşmasını əks etdirən realist və mənəviyyatverici bir rəsmdir. Əsər vicdanlı, sadə işçiləri azğın burjuaziyaya qarşı qoymaqla sosial tənqid əsəri kimi şərh olunurdu.

Hermansın geniş formatlı realist əsərləri Eugene Laermans və Leon Fridrix kimi Belçika rəssamlarının gələcək nəslinə təsir göstərmişdir.

## Qalereya


File:Charles Hermans - The connoisseur.jpg|*The connoisseur*
File:Charles Hermans - The flower seller.jpeg|*The flower seller*
File:Charles Hermans - Portrait of a lady.jpg|*Portrait of a lady*
File:Charles Hermans - The onion sellers.jpeg|*The onion sellers*
File:Charles Hermans - A secret admirer.jpg|*A secret admirer*
File:Charles Hermans - Two dancers.jpg|*Two dancers*
File:Charles Hermans - Sketch for the Masked Ball.jpg|*Sketch for the Masked Ball*


## İstinadlar
Əkbər Xamuş oğlu

**Əkbər Xamuş oğlu** (əsl adı: *Əkbər Əhəd oğlu*; ) — XIX–XX əsr Azərbaycan müğənni-xanəndəsi, Qarabağ muğam məktəbinin nümayəndəsi.

## Həyatı
Əkbər Əhəd oğlu 1873-cü ildə Şuşa qəzasının Bağbanlar kəndində anadan olmuşdur. Yerli əhali ona atasına görə "Xamuş oğlu", bəzən də Bağbanlar kəndindən olduğuna görə "Bağban Əkbər" deyə müraciət etmişdir.

Əkbər gənc yaşlarından yaxın qohumu Qurban Pirimovla birlikdə Qarabağ, eləcə də Şuşa məclislərində xanəndə kimi çıxış etmişdir. O, əsasən, sadə qəzəllər oxumuş, Molla Pənah Vaqif və Qasım bəy Zakir yaradıcılığına üstünlük vermişdir. "Şüştər", "Simayi-şəms", "Üzzal", "Hicaz" kimi muğamları özünəməxsus şəkildə ifa etmişdir.

Əkbər Xamuş oğlu 1914-cü ildə Cabbar Qaryağdıoğlunun təklifi ilə Tiflis şəhərinə gedərək səsini qrammofon vallarına yazdırmışdır. O, Qurban Pirimovun müşayiəti ilə "Mənsuriyyə", "Bayatı-Əcəm", "Kürdü-Şahnaz", "Şüştər", "Qatar", "Hisar", "Müxalif" muğamlarını, "Axşam oldu", "Cüt sona" kimi təsnifləri ifa etmişdir. Əkbər Xamuşoğlu Cabbar Qaryağdıoğlu ilə birlikdə "Kərəmi", "Kürdü", "Təsnif əsli" duetlərini ifa etmişdir. Onun oxuduğu "Hisar" və "Müxalif" muğamlarının qrammofon valları var.

Əkbər Xamuş oğlu 1928-ci ildə Ağdamda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarının xatirə kompleksi (Şuşa)

"**Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarının xatirə kompleksi**" — Azərbaycanın Şuşa şəhərində, Xəlil Məmmədov küçəsində yerləşən abidə. İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçılarına həsr olunmuşdur. Şuşa şəhərinin Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilməsindən sonra pis vəziyyətə düşmüşdür. 2020-ci ilin noyabrında kompleks ərazisi şəhər ilə birlikdə işğaldan azad edilmişdir. Kompleksin bərpa edilməsi planlaşdırılır.

## Tarixi
"Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarının xatirə kompleksi" SSRİ hakimiyyəti dövründə salınmışdır və İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçılarına həsr olunmuşdur. Kompleksin tərkibində sovet əsgərlərinin barelyefləri, park və "Analar heykəli" daxildir. Şuşa şəhəri 1992-ci ilin mayında Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir və bu zaman kompleks vandalizmə məruz qalmışdır. Kompleksdə olan əsgərlərin barelyefləri güllələnmiş, "Analar heykəli" vandalizmə uğramış, əbədi məşəl söndürülmüşdür.

2020-ci ilin noyabrında kompleks ərazisi şəhər ilə birlikdə işğaldan azad edilmişdir. Kompleksin bərpa edilməsi planlaşdırılır. 2021-ci ilin aprel ayında Şuşa şəhərinin sakinləri rus sülhməramlıları ilə birlikdə 1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarına monumental kompleksin elementlərinin təmizlənməsi və rənglənməsi, eləcə də bitişik ərazinin nizamlanması işlərini aparmışdılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Üçgöl (Bicar)

**Üçgöl** () — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 122 nəfər yaşayır (22 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.

## İstinadlar
Karl Teodor

* Karl Teodor (Bavariya kürfürstü) — 1742-ci ildən Pfals kürfürstü, 1742-ci ildən Yüliç və Berq hersoqu.
* Karl-Teodor tsu Quttenberq — Almaniyanın müdafiə naziri (2009–2011).
* Dreyer Karl Teodor — Danimarka rejissoru, ssenarist.

## Həmçinin bax
* Karl
* Teodor
Cəzirət-Havar

**Cəzirət-Havar adası** () — Fars körfəzindəki Havar arxipelaqının ən böyük adası. İnzibati cəhətdən Bəhreynin Cənub muxafazasına aiddir.

Ada meridional istiqamətdə uzanır. Adanın uzunluğu 18 km, eni isə 0,9-5,2 km arasında dəyişir. Sahəsi 40 km²-dir. Qrupun digər adalarından dar boğaz (3–4 km) ilə ayrılır. Cəzirət-Havar adası düzən relyefə malikdir (maksimum hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 19 m-dir). Qumlu və susuz adadır. Onun şimal-qərb və cənub-şərq ucqarlarını şoranlıqlar tutur. Sahil xətti girintilidir. Hər tərəfdən dayazlıqlarla əhatə olunub, yerlərdə mərcan rifləri də var. Belə qayaların ən çoxu onun şimal hissədə cəmləşmişdir.

Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi 16 mart 2001-ci il tarixli qərarında Qətər və Bəhreyn arasında dəniz sərhədlərinin müəyyən edilməsi və ərazi məsələləri ilə bağlı işin mahiyyəti ilə bağlı qərar verib. O, Bəhreyn Dövlətinin Havar adaları üzərində suverenliyə malik olduğuna hökm verir.
## İstinadlar
Konstanz Universiteti

**Konstanz Universiteti** () — Konstanz şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## İstinadlar
Xocəsən metrostansiyası

**Xocəsən metrostansiyası** — Bakı metrosunun 23 dekabr 2022-ci ildə istifadəyə verilmiş yerüstü stansiyası. Metropolitenin sayca 27-ci stansiyası və 2-ci yerüstü stansiyası kimi istifadəyə verilmişdir. Bənövşəyi xəttin isə sayca 4-cü stansiyasıdır.

## Tarixi
"Xocəsən" stansiyasının tikintisi üçün hazırlıq işləri 2014-cü ildə başlamışdır. Stansiyada tikinti işləri 3 mərhələli şəkildə təşkil olunmuşdur. Stansiyaya aparan tunellərin qazıntısı ağır hidrogeoloji şəraitdə aparılmışdır. Çünki tunellərin yerləşdiyi ərazi torpaq qatının dayanıqsızlığı və qrunt sularının zənginliyi ilə seçilir. Sağ tunelin qazıntı işləri 2018-ci ilin aprelində, sol tunelin qazıntı işləri isə 2022-ci ilin aprelində başa çatmışdır. 2022-ci ilin oktyabr ayında sınaq işləri aparılmışdır.

Tikinti işlərinin birinci mərhələsi və stansiyasının tikintisi 2022-ci ilin sonunda başa çatdırılmışdır. Seyfulla Vəliyev stansiyanın birinci rəisi təyin olunmuşdur. Stansiyanın açılışı 23 dekabr 2022-ci ildə baş tutmuşdur. Açılışda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev iştirak etmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Stansiya Bakının Binəqədi rayonunun Xocəsən qəsəbəsində yerləşir və Bənövşəyi xətt üçün depo rolunu oynayır. "Bakmil" stansiyasından sonra Bakı metropoliteninin sayca 2-ci yerüstü stansiyasıdır. Stansiyanı "Avtovağzal" stansiyası ilə birləşdirən sol tunel 1182 metr uzunluğunda, sağ tunel isə 1112 metr uzunluğundadır. Platformanın uzunluğu 144 metrdir. Stansiyada Almaniyanın *"ThyssenKrupp Fahrtreppen"* şirkətinin istehsalı olan iki eskalator quraşdırılıb.

## Qalereya

Ilham Aliyev attended opening of “Khojasan” station and electric depot of Baku Metro 13.jpg|Platforma.
Ilham Aliyev attended opening of “Khojasan” station and electric depot of Baku Metro 11.jpg|İçərisi.
Ilham Aliyev attended opening of “Khojasan” station and electric depot of Baku Metro 12.jpg|Eskalatorlar.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mirəliyev

**Mirəliyev** — Azərbaycan soyadı.

* Əli Mirəliyev (d. 1949) — Azərbaycan müğənnisi, bəstəkar.
* Mövlud Mirəliyev (d. 1974) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu, məşqçi.

## Həmçinin bax
* Mirəli
Bağırabad

*Bağırabad (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 	
*Bağırabad (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Daşaltı körpüsü

**Daşaltı körpüsü** — Azərbaycanın Şuşa rayonunda, Şuşa şəhərindən  şimal-şərqdə, Daşaltı dərəsi boyunda axan Qarqarçayın üzərində yerləşən körpü. 

## Tarixi
Daşaltı körpüsü 1720-ci ildə tikilmişdir. 1992-ci ildə Şuşanın işğalı ilə ermənilərin nəzarətinə keçmişdir. 2020-ci ildə Şuşanın azad edilməsindən sonra imzalanan üçtərəfli bəyanata əsasən, rus sülhməramlılarının nəzarətinə keçmişdir. Körpü indiki dövrdə də çayı keçmək üçün önəmli vasitə kimi xidmət edir. 2021-ci ildə rus sülhməramlıları körpünün təmirini həyata keçirmişdir.

## Memarlığı
Körpü tağlıdır. Tağın künc hissələri yonulmuş daşlardan ibarətdir. Bundan başqa, körpünün qalan hissələri çay daşı, əhəngdaşı və əhəng məhlulu ilə üzlənmişdir. Körpünün aşırımının uzunluğu , keçidin eni , su səviyyəsindən hündürlüyü  qədərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Üçgöl

* Üçgöl (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.  
* Üçgöl dağı — 
* Üçgöl filiz təzahürü — Üçgöl dağının şimal yamacında yerləşir.
Teatin kilsəsi

**Müqəddəs Kayetan və Adelaida adına Teatin kilsəsi** () — Almaniyanın cənubunda, Bavariyanın Münhen şəhərində yerləşən katolik kilsəsidir. 1663-cü ildən 1690-cı ilə qədər tikilmiş kilsənin əsası 1662-ci ildə Bavariya kürfürstü Ferdinand Mariya və onun həyat yoldaşı Savoyyalı Henrietta Adelaida tərəfindən, çoxdan doğulmasını gözlədikləri oğulları Maksimilianın şərəfinə qoyulub. İndi Dominikan keşişləri tərəfindən idarə olunan kilsə həm də Müqəddəs Kayetanın Dominikan monastırı kimi tanınır.

Kilsə Romadakı Sant Andrea della Valledən ilhamlanaraq, italyan memar Aqostino Barelli tərəfindən dizayn edilmiş, barokko üslubunda inşa edilmişdir. Memar Enriko Zukkalli kilsəyə əvvəlcə planlaşdırılmayan 66 metr hündürlüyündə iki qüllə əlavə etdi və sonra 1690-cı ildə 71 metr hündürlüyündəki günbəzi bitirdi. Kilsə 72 metr uzunluğunda və 15,5 metrdir. Rokoko üslubunda fasad 1768-ci ildə Fransua de Küvilye tərəfindən hazırlandı. Onun Aralıq dənizi stilindəki görünüşü və sarı rəngi şəhərin məşhur simvoluna çevrildi və Cənubi Alman Barokko memarlığına çox təsir etdi.

## İstinadlar
2022-ci il mart ayında vəfat edənlərin siyahısı

**2022-ci il mart ayında vəfat edənlərin siyahısı.**

### 28 mart
* Vəhdət Sultanzadə — 86 yaşında vəfat edib.

### 27 mart
* Şakir Həsənov — 74 yaşında vəfat edib.
* Enrike Pinti — 82 yaşında vəfat edib.
* Ayaz Mütəllibov — 83 yaşında vəfat edib.

### 25 mart
* Rza Bərahəni — 86 yaşında vəfat edib.
* Kathryn Hays — 88 yaşında vəfat edib.

### 23 mart
* Madlen Olbrayt — 84 yaşında vəfat edib.
* Raven Aleksis — 35 yaşında vəfat edib.

### 18 mart
* Adiz Kusayev — 84 yaşında vəfat edib.

### 17 mart
* Musa Məmmədov (geoloq) — 82 yaşında vəfat edib.

### 13 mart
* Əjdər İsmayılov — 83 yaşında vəfat edib.
* Vilyam Hört — 71 yaşında vəfat edib.

### 10 mart
* Rüstəm İbrahimbəyov — 83 yaşında vəfat edib.

### 7 mart
* Məhəmməd Rafiq Tarar — 92 yaşında vəfat edib.

### 4 mart
* Albert Mustafayev — 91 yaşında vəfat edib.

### 3 mart
* Zəhmət Şahverdiyev — 79 yaşında vəfat edib.
* Vüsal Kazımov (əsgər) — 21 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Baladeh

* Baladeh (Fars) — İranın Fars ostanının Kazerun şəhristanının Cereh və Baladeh bəxşində şəhər.
* Baladeh (Gilan) — İranın Gilan ostanında kənd.
Okan

**Okan** — ad.

* Okan Buruq — futbolçu, futbol məşqçisi.
* Okan Yeşilot — tarixçi.
* Okan xan — türk və altay mifologiyasında sülh ilahı.
Otto Henri (Pfals kürfürstü)

**Otto Henri** (; ) — Vittelsbax sülaləsindən alman zadəgan. 1505–1559-cu illərdə Pfals-Noyburq hersoqu, 1556-cı ildən 1559-cu ilədək Pfals kürfürstü olmuşdur.

## Həyatı
O, 10 aprel 1502-ci ildə, Amberq şəhərində, Frayzinq yepiskopu Ruprextin oğlu (Pfals kürfürstü Səmimi Filippin üçüncü oğlu) və Landsxutlu Elizabetanın (Bavariya-Landsxut hersoqu I Georqun qızı) ailəsində doğulmuşdu. Otto Henri 2 yaşı olanda atasını itirdi, növbəti il isə Landsxut varislik müharibələri başladı. Müharibəni uduzan Pfals kürfürstlüyündə 1505-ci ildə Köln hökmündən () sonra Dunaydan şimalda yerləşən ərazilərdən Otto Henri və qardaşı Filipp üçün Pfals-Noyburq hersoqluğu yaradıldı. Onlar hələ yetkinlik yaşına çatmadığı ikən babaları Filipp 1508-ci ildə ölümünə qədər hersoqluğu onların yerinə idarə etdi, sonra isə onu oğlu II Fridrix əvəz etdi.

1541-ci ildə Otto Henri lüteranlığı qəbul etdi və onun Noyburq qəsrindəki saray ibadətgahı, islahatçı ilahiyyatçı Andreas Osiander tərəfindən 25 aprel 1543-cü ildə təqdis edilən ilk yeni tikilmiş protestant kilsəsinə çevrildi. Otto Henri Noyburq qəsrinin təkmilləşdirilməsi işləriylə məşğul olmuş, incəsənətə himayədarlıq etmişdi və bir sıra müharibələrdə iştirak etmişdi. Saraydakı xərclərin çox olması səbəbindən böyük borc yükünün altında əzilən Ottonun 1556-cı ildə Pfalsı miras alana qədər iflas olmuşdu.

Ottonun protestant liqasını dəstəkləməsi və Şmalkalden ittifaqına daxil olması 1546-cı ilin sentyabrında Noyburqun Müqəddəs Roma İmperatoru V Karlın qoşunları tərəfindən işğal edilməsi ilə nəticələndi. Ancaq 1552-ci ildəki Passau sülhündən sorna hersoq Noyburqa qayıda bildi. 1556-cı ildən kürfürst olaraq o, yenidən Reformasiyanı dəstəkləməyə başladı.

## Ailəsi
Otto Henri 1529-cu il oktyabrın 16-da paytaxtı Noyburq an der Donau şəhərində Bavariya hersoqu IV Albertin qızı Bavariyalı Süzanna (1502–43) ilə evləndi. Otto, Brandenburq-Bayroyt markqrafı Kasimirdən sonra onun ikinci əri idi. Onların öz övladları olmasa da Kazimirin uşaqları Otto Henrinin sarayında böyüdülər. Süzanna bu evlilikdən 14 il sonra 1543-cü ildə vəfat etdi. Otto Henri özü də 1559-cu ildə Heydelberqdə vəfat etdi və Müqəddəs Ruh kilsəsində basdırıldı.

## İstinadlar
Otto Henri

* Otto Henri (Pfals kürfürstü) 
* Otto Henri (Pfals-Sulzbax hersoqu)

## Həmçinin bax
* Otto
* Henri
Elifalet Braun Cunior

**Elifalet Braun Cunior** (; ) – ABŞ fotoqrafı, dagerotipisti, litoqrafı və rəssamı. Yaponiyaya göndərilmiş Perri ekspedisiyasının rəsmi fotoqrafı olmuşdur. Yaponiyada çəkilmiş ilk fotoların müəllifidir.

## Həyatı

### Yaponiya səyahəti
Elifalet Braun 1816-cı ildə ABŞ-də doğulmuşdur. 1846–48-ci illərdə Nyu-York şəhərində dagerotipist qardaşı Ceyms Sidni Braunla işləmişdir. 1848-ci ildə litoqraf Çarlz Severinə qoşulmuşdur. "Currier and Ives" şirkəti üçün işləyərkən 1852-ci ildə Perri ekspedisiyasının fotoqrafı seçilmişdir. O, ekspedisiya boyunca rəssam Vilhelm Heyne və teleqrafdan məsul olan Vilyam Dreyperlə əməkdaşlıq etmişdir.

Metyü Perri 1853-cü ilin avqustunda Makaoda yazdığı jurnal qeydlərində Braundan bəhs etmiş və onun kalotipiya təcrübələri apardığını qeyd etmişdir. Perri ekspedisiyası Yaponiyaya çatmazdan öncə 26 may 1853-cü ildə Okinavanın paytaxtı olan Naha şəhərində dayanmışdır. Ekspedisiya üzvlərindən biri olmuş Teylor Beyyard 1887-ci ildə yazdığı *"1853-cü ilin Hindistan, Çin və Yaponiya ziyarətləri"* kitabında Braunun Okinavadakı fəaliyyətini təsvir etmişdir. Braun və Dreyper üç həftələrini bir məbəddə keçirərək fotoqrafiya ilə məşğul olmuşdurlar. Bir çox yerli şəxs onları ziyarət edərək fəaliyyətlərini maraqla izləmiş, hətta bəziləri fotoportret üçün əyləşmişdir.

Braun ekspedisiya zamanı dagerotipiya üsulu ilə 400-dən çox foto çəkmişdir. Bu fotoların bəziləri Perri tərəfindən yaponlara verilmiş, bir çoxu isə 1856-cı ildə Filadelfiyadakı çap evində baş vermiş yanğın zamanı məhv olmuşdur. Yanğında salamat qalmış 20 foto həmin il nəşr olunmuş *"Amerika eskadrasının Çin dənizlərinə və Yaponiyaya ekspedisiyasının hekayəsi"* kitabında təsvir edilsə də, ancaq altı foto müasir dövrə qədər çata bilmişdir. Fotoların çoxunun yanğında məhv olduğu iddia güman edilsə də, Rob Eksle 1987-ci ildə yazdığı kitabında fotoların başqa çap evlərinə də göndərildiyi üçün böyük qisminin salamat qaldığını iddia etmişdir. Braunun Yaponiyada çəkdiyi fotoların bir çoxunun mövzusu demək olar ki, naməlumdur. Sadəcə 60 fotonun mövzusu identifikasiya edilə bilmişdir.

### ABŞ-yə qayıdışı
Braun Yaponiyadan qayıtdıqdan sonra fotoqrafiya ilə məşğul olmaqdan əl çəkmişdir. Lakin Yaponiyada çəkdikləri əsasında böyük litoqraf vərəqləri nəşr etdirmişdir. 1860-cı ildə Perri ekspedisiyası zamanı xərclədiyi pul üçün ABŞ Konqresindən təzminat tələb etsə də, tələbi yerinə yetirilməmişdir.

Braun donanmaya qoşulmağa qərar vermiş və növbəti 20 ilini hərbi xidmətdə keçirmişdir. ABŞ Vətəndaş müharibəsində master və gizir kimi döyüşmüşdür. Müharibədən sonra kargüzarlıq vəzifəsinə keçmişdir. Aralıq dənizi eskadrasında admiralın katibi olmuşdur. 1875-ci ildə təqaüdə çıxaraq evlənmişdir. Üç ay davam edən xəstəlikdən sonra 23 yanvar 1886-cı ildə Nyu-Yorkda ölmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Bavariya-Münxen hersoqluğu

**Bavariya-Münhen** () 1392-1505-ci illərdə Müqəddəs Roma İmperiyasının tərkib hissəsi olan hersoqluq idi.

## Tarixi
Hersoqluq 1375-ci ildə Bavariya hersoqu Stefanın ölümündən sonra yaradılmışdı. Stefanın vəsiyyətinə görə oğulları Stefan, Fridrix və İohann dövləti birgə idarə etməliydilər. On yeddi ildən sonra qardaşlar miraslarını rəsmi şəkildə bölüşdürmək qərarına gəldilər və Bavariya-Münhen İohannın əlinə keçdi. 1429-cu ildə Bavariya-Ştraubinqin bəzi hissələri, o cümlədən Ştraubinq Bavariya-Münhenin əlinə keçdi. Hersoqluq, Bavariya hersoqu IV Albert tərəfindən Landsxut varislik müharibəsindən sonra Bavariya torpaqları yenidən birləşənədək hardasa 1 əsr mövcud olmuşdu.

## Hersoqları

# II İohann (1375–1397)
# Ernst (1397–1438) və Vilhelm (1397–1435)
# III Albert (1438–1460)
# IV İohann (1460–1463) və Sigizmund (1460–1463)
# Sigizmund (təkbaşına) (1463-1465)
# Sigizmund (1465-1467) və IV Albert (1465-1467)
# IV Albert (təkbaşına) (1467-1505)

## İstinadlar
Yuxarı Bavariya hersoqluğu

**Yuxarı Bavariya hersoqluğu** () — Müqəddəs Roma İmperiyasının tərkib hissələrindən biri. 1255-ci ildə ilk Bavariya bölgüsündən 1340-cı ildə Bavariyanın yenidən birləşməsinə qədər və 1349-cu ildən ikinci Bavariya əyalət bölgüsündən 1363-cü ildəki hersoq Maynhardın ölümünə qədər mövcud olmuşdur. Bundan sonra əvvəlcə Aşağı Bavariya hersoqluğu Bavariya-Landsxuta, Yuxarı Bavariya isə Bavariya-Münhen və Bavariya-İnqolştadta bölündü.

## Tarixi
Landsxut varislik müharibəsindən sonra Bavariyanın yenidən birləşməsinə qədər olan dövrdə müstəqil qismən hersoqluq kimi mövcud olan Bavariya-Münhen hersoqluğu, xüsusən də Bavariya-İnqolştadtın birləşməsindən sonra tez-tez Yuxarı Bavariya Hersoqluğu kimi xatırlanırdı. Yuxarı Bavariya hersoqluğu termini 1808-ci ilə qədər I Maksimilianın tapşırığı ilə qraf Maks İosif fon Monjela tərəfindən yenidən təşkil edilənə qədər Bavariya kürfürstlüyünün Münhen və Burqhauzen ərazisi üçün istifadə edildi. Daha sonra I Lüdviq tərəfindən "dövlətin ayrı-ayrı əsas hissələrinin adlarının qaytarılması" üçün 1837-ci ildən bəri Yuxarı Bavariya inzibati dairəsi yaradıldı.

## Hersoqları
# II Lüdviq (1255–1294)
# I Rudolf (1294–1317)
# IV Lüdviq (1294/1301–1340)
# V Lüdviq (1349–1361)
# VI Lüdviq (1349–1351)
# V Otto (1349–1351)
# Maynhard (1361–1363)

## Mənbə
* Max Spindler, Andreas Kraus (Hrsg.): . 2. Auflage. 2. Band. C. H. Beck, München 1988, .