open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Təhlükəsizlik dilemması

**Təhlükəsizlik dilemması** (ingiliscə: *security dilemma*) – beynəlxalq münasibətlərdə xüsusi termin olub, iki və ya daha çox dövlət arasında bir-birinə nəzərən daha çox təhlükəsizliyə nail olmaq məqsədilə başlayan, lakin sonda hərbi münaqişə və ya daha çox təhlükəsizliyə gətirib çıxaran rəqabəti ifadə edən paradoksa deyilir. Təhlükəsizlik dilemması beynəlxalq arenadakı anarxiyadan yaranır, çünki dövlətlər bir-birlərinin davranışlarının hansı mənaya gəldiyini — müdafiə və ya hücum meyilli olduğunu başa düşməkdə çətinlik çəkir. Anarxiya xarakterli beynəlxalq sistemdə hər bir səhvin dövlət suverenliyinin itirilməsi ilə nəticələnmə ehtimalına görə də dövlətlər digər dövlətlərə qarşı öz hərbi güclərini artırmağa çalışırlar. Məsələn, A ölkəsi öz təhlükəsizliyini artırmaq məqsədilə yeni silahlar əldə edir, lakin sistemin anarxikliyindən qaynaqlanan şəraitə görə B dövləti A dövlətinin silahları müdafiə, yoxsa hücum məqsədilə əldə etdiyini anlamaqda çətinlik çəkir və hər ehtimala qarşı B dövləti də A dövlətinin edə biləcəyi hər hansı bir hərəkətdə qorunmasız vəziyyətdə qalmamaq üçün silahlar əldə edir. B dövlətinin silahlandığını görən A dövləti də bunun özünə qarşı hazırlanmış təhlükləli addım olmasından qorxaraq daha da silahlanıb B dövlətinə qarşı gələ biləcək səviyyəyə çatmaq istəyir və beləcə qarşılıqlı silahlanma davam edir. Nəticədə hər iki dövlət ilk başda hər kəsin silahsız olduğu zamandan bəri daha təhlükəsiz şəraitlə baş başa qalırlar və bu, təhlükəsizlik dilemması adlanır. Bu termin ilk dəfə Con Herts tərəfindən 1951-ci ildə onun *"Siyasi realizm və siyasi idealizm"* kitabında elmi dövriyyəyə gətirilmişdir. Eyni zamanda həmin ildə britaniyalı tarixçi Herbert Batterfild özünün *"Tarix və insan şəraiti"* kitabında oxşar konsepsiyanı izah etmiş, lakin ona spesifik ad verməmişdir.

## Müdafiə meyilli realizm
Təhlükəsizlik dilemması müdafiə meyilli realizmin əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Kennet Uoltza görə vahid dünya dövləti olmadığına və sistemin anarxik olmasına görə həyatda qalmaq dövlətlərin əsas hərəkət motivasiyasıdır. Dövlətlər bir-birlərinə güvənmədiyindən öz güclərini artırmağa çalışırlar və buna görə də təhlükəsizlik dilemması kimi situasiyalar ortaya çıxır. Müdafiə meyilli realizmin hücum-müdafiə nəzəriyyəsi təhlükəsizlik dilemmasından ortaya çıxan təhlükənin miqyasını izah edə biləcək bir nəzəriyyədir. Müdafiə meyilli realistlər iddia edir ki, bəzi zamanlarda dövlətlər təhlükəsizlik dilemmasından qaça bilərlər.

## Hücum meyilli realizm
Hücum meyilli və müdafiə meyilli realizmlər hər ikisi struktural realizmin bölmələridir. Onlar sağ qalmaq, dövləti beynəlxalq arenanın əsas oyunçusu olaraq görmək, özünə kömək və anarxiya prinsiplərinə inanırlar. Lakin müdafiə meyilli realizmin əksinə, hücum meyilli realizm dövlətləri təhlükəsizlik artıran yox, güc artıran oyunçular olaraq qəbul edir. Con Mirşaymerə görə "Digər dövlətlərin niyyətləri haqqında əmin olmamaq qaçınılmazdır, bu o deməkdir ki, dövlətlər heç bir zaman digər dövlətlərin hücum meyilli qabiliyyətləri ilə hücum niyyətlərinin olmayacağından əmin ola bilməyəcəklər".

## Mənbələr
Nina Doroşina

**Nina Doroşina** () — aktrisa.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
* Onun böyük ürəyi (film, 1958)

## İstinadlar
Thirty Seconds to Mars

**Thirty Seconds to Mars** — 1998-ci ildə məşhur Amerikalı aktyor Jared Leto (vokal, gitara) və qardaşı Shannon Leto (baraban) tərəfindən qurulan alternativ rock qrupu, heyətinə Matt Wachter (bas, klaviatura) və Solon Bixler'i (gitar) daxil etdikdən sonra ilk albom işlərinə başladı. Cared Leto-nun gətirdiyi şöhrətdən uzaq bir şəkildə qrupun meydana gəlməsini təmin etməyə çalışan qrup, öz adlarıyla eyni adı daşıyan ilk albomlarını 2002-ci ildə Virgin Records vasitəsilə satışa çıxardı.
"30 Second To Mars" albomunun istehsal kreslosunda Bob Ezrin oturarkən, alboma gələn tənqidlər həm müsbət həm də mənfi oldu. Albomdan "Capricorn (A Brand New Name" və "Edge Of The Earth" sinql olaraq nəşr olundu, ancaq hər iki sinql da siyahılarda əhəmiyyətli bir müvəffəqiyyət əldə edə bilmədi.
2005-ci ildə satışa çıxarılan ikinci albom "A Beautiful Lie" ilə Amerika siyahılarında 36-cı sıraya yerləşən qrupda bu albomla gitarist dəyişikliyi baş verdi və Bixlerin yerinə Tomo Milişevic heyətə daxil oldu. Albomun sözlərində insanın hisslərinə toxunan qrup, sound olaraq da olduqca yüksək bir atmosferi yaxalamağı bacardı. Albomdan "Attack", "The Kill" və "From Yesterday" sinql olaraq nəşr olunarlarkən, "The Kill" və "From Yesterday", Amerika Müasir Rock siyahılarında müvəffəqiyyət əldə etdi.
2006-cı ildə MTV Video Musiqi Mükafatlarından "The Kill" mahnısına çəkdikləri video kliplə "MTV2 Mükafatı"-na layiq görülən qrup, eyni ilin Oktyabr ayında ‘Welcome To The Universe' turnesine çıxdı. Turnenin sponsorluğunu MTV2 üstlənərkən, qrupa turnede Head Automatica, The Receiving End Of Sirens və Cobra Starship kimi qruplar yoldaşlıq etdi. Turne əsnasında "From Yesterday" parçasına bir də video klip çəkən qrup, bu kliplə bir qanun imza ataraq ilk dəfə bir Amerikan qrupunu Çin Xalq Respublikasında göründürdü.
Yaxın zamanda Avropa turnesine The Used qrupuyla çıxmağı planlayan Thirty Seconds To Mars, ən son "A Beautiful Lie" albomunu yenidən bazara sürdü. Bu yeni təzyiqlə Björk parçası "Hunter"i başdan şərh edərək alboma daxil edən qrup, eyni zamanda xüsusi bir təzyiqlə pərəstişkarlarına bir də DVD təqdim etdi.

## Diskoqrafiya

### Albomları
* 2002 — 30 Seconds to Mars
* 2005 — A Beautiful Lie
* 2009 — This Is War
* 2013 — Lust, Love, Faith and Dreams
* 2018 — America
* 2023 — 

### Mini albomları
* 2007 — AOL Sessions Undercover
* 2008 — To the Edge of the Earth
* 2011 — MTV Unplugged

## Həmçinin bax
* A Beautiful Lie
Aktrisa (film, 2011)

***Aktrisa*** — rejissor Rövşən İsax tərəfindən 2011-ci ildə ekranlaşdırılmış Azərbaycan filmi. Film Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişilə "Pozitiv Media" Prodüser Mərkəzində istehsal edilmişdir. Kriminal-dram janrında çəkilmiş filmdə bir-birinin ardınca törədilmiş 3 qətl hadisəsindən bəhs edilir. Filmdə əsas rolları Fuad Poladov, Alesa Kaçer, İlham Hüseynov, Rövşən İsax və Şövqi Hüseynov ifa edirlər.

## Məzmun
Kriminal-dram janrında çəkilmiş filmdə bir-birinin ardınca törədilmiş 3 qətl hadisəsindən bəhs edilir. Peşəkar müstəntiq Eldar Əfəndiyev *(Rövşən İsax)* inanır ki, bu qətllərin üstünün açılması bir şifrənin tapılmasından asılıdır.

Bankir Vaqif Fətəliyev *(Fuad Poladov)* öz bağ evində qətlə yetirilir. Araşdırma zamanı bir-birinin ardınca daha iki qətl hadisəsi baş verir və bunlar qatilin tapılmasını daha da çətinləşdirir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Rövşən İsax
:**Əsər müəllifi:** İlqar Fəhmi
:**Ssenari müəllifi:** İlqar Fəhmi, Rövşən İsax
:**Operator:** Rövşən Quliyev
:**Rəssam:** Mustafa Mustafayev
:**Geyim rəssamı:** Gülnarə Xəlilova
:**Bəstəkar:** Vasif Arifoğlu, Nazim Əhmədov

### Rollarda
:Fuad Poladov — Vaqif Fətəliyev
:Alesa Kaçer — Lalə Fətəliyeva
:İlham Hüseynov — Rüfət Hüseynzadə
:Rövşən İsax — Eldar Əfəndiyev
:Şövqi Hüseynov — Murad Babayev
:Rəşad Səfərov — Səməd Orucov
:Məlahət Əhmədova — qulluqçu Zəhra Həsənova
:Hicran Nəsirova — aşpaz Xədicə Qulamova
:Salam İsmayılov — bağban Kərim Həsənov
:Aydın Əliyev — kriminalist
:Elay Xasıyev — Süleyman
:Günel Məmmədova — Rəna
:Natella Kərimova — katibə
:Elnar Qarayev — əməliyyatçı
:Yuri Baliyev — baş prokuror
:Vaqif Şərifov — mühasib
:Gülnarə Xəlilova — televiziya aparıcısı

### Filmi səsləndirənlər
* Mehman Məmmədov — Rüfət Hüseynzadə (İlham Hüseynov)
* Gülnarə Hüseynxanlı — Lalə Fətəliyeva (Alesa Kaçer)
*Rafiq Hüseynov — baş prokuror (Yuri Baliyev)
*Lətafət Məmmədova — müstəntiqin arvadı
*Məhərrəm Musayev — mühasib (Vaqif Şərifov)
*Lalə Kazımova —  katibə (Natella Kərimova)
*Ruslan Nəsirov — müstəntiqin telefonla danışdığı şəxs

## İstinadlar

## Mənbə
*Xəlilzadə, F. "Hörümçək toru"nun sirri: Yeni filmlər: [Teatr Xadimlər İttifaqında quruluşçu rejissoru Rövşən İsax olan "Aktrisa" bədii filminin təqdimat mərasimi keçirildi] //Azərbaycan.- 2011.- 12 mart.- S. 7.
*Zümrüd. “Aktrisa" bədii filminin təqdimatı: [Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə "Pozitiv Media" prodüser mərkəzində istehsal olunmuş eyni adlı film rejissor Rövşən İsaxın quruluşunda] //Səs.- 2011.- 4 mart.- S. 12.
*Məlikov, A. "Aktrisa"nın zühuru: [ssenari müəllifi İlqar Fəhmi, rejissoru Rövşən İsax olan eyni adlı film haqqında] //Pəncərə mədəniyyətə baxış.- 2011.- № 26.- S. 88-93.
Ruhullah Xomeyni

**Seyid Ruhullah Mustafavi Musəvi Xomeyni** () – İran İslam Respublikasının 1-ci Ali Rəhbəri və qurucusu olub (1979–1989). Seyid. Ayətullah əl-üzma.

## Həyatı
Ayətullah Xomeyni 1902-ci ildə sentyabr ayının 24-də İranın Xomeyn şəhərində anadan olmuşdur. 5 aylığında ikən atası Seyyid Mustafanı, 15 yaşında isə anasını itirmişdir.

Uşaq yaşlarından başlayaraq dini mədrəsələrdə ərəb dili və ədəbiyyatı, məntiq, fiqh, üsul və başqa elmləri öyrənmişdir.

1919-cu ildə Ərak Elmiyyə Mədrəsəsinə qəbul olunan Xomeyni burada bir müddət təhsil aldıqdan sonra Qum şəhərində Elmiyyə Mədrəsəsinə daxil olmuşdur. Fiqh və üsul dərslərində müvəffəqiyyət qazanaraq qısa zamanda ictihad (müctəhidlik) dərəcəsini əldə etmişdi.

Ayətullah Xomeyni fəlsəfə, təhzibi nəfs və əxlaq kimi fənlərdən dərs deməyə başlamış və tanınmış Qum alimləri arasında yer almış, sonralar isə fiqh və üsul dərslərinin məşhur müəllimlərindən biri olmuşdur. Xomeyni o dövrdə hökumət əleyhinə olan şəxslərlə əməkdaşlıq edərək Rza şaha və Pəhləvi sülaləsinə qarşı mübarizə aparırdı.

O, 1958-ci ildə əyalət və vilayət cəmiyyətlərinin qurulması və şahın qəbul etdiyi altı maddəlik qanunun qüvvəyə minməsi ilə şah rejimi əleyhinə ciddi şəkildə mübarizəyə başladı.

1961-ci il 5 iyunda baş verən qanlı hadisədən sonra rejim əleyhinə söylədiyi bir nitqinə görə həbs edilərək Tehrandakı İşretabad hərbi həbsxanasında saxlanılır.

1965-ci ilin 4 noyabrında Türkiyəyə sürgün edildi. İmam Xomeyni bir müddət orada qaldıqdan sonra İranın bu ölkəyə təzyiqindən sonra İraqa keçdi və Nəcəf şəhərinə yerləşdi. Burada 13 il sürgün həyatı keçirir.

İranın İraqa təzyiqindən sonra Xomeyni bu ölkədən Fransaya köçmüş və bir müddət Paris ətrafındakı Nofl-le-Şato şəhərciyində yaşamışdır. Ölkəsindən çox uzaqda olmasına baxmayaraq Xomeyninin səs yazıları hər həftə İrana gətirilərək müxtəlif məkanlarda dinlənilirdi.

1979-cu ildə İslam inqilabı nəticəsində şahın Tehranı tərk etməsindən sonra Ayətullah Xomeyni İrana qayıtmış və faktiki olaraq ölkənin liderinə çevrilmişdir. Bununla belə, Tehranda yaşamaq istəməyərək, ömrünün sonunadək dövləti Qumdakı kiçik mənzilindən idarə etmişdir.

Həyatı boyu Amerika Birləşmiş ştatları və İsrailə düşmən münasibətləri sərgiləmiş, İsrail zülmünə qarşı Fələstinə və Livana maddi və hərbi dəstək vermişdir.

1989-cu ildə 4 iyun tarixində Tehran şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İran İslam İnqilabı
* Vilayəti-Fəqih
* İran İslam Respublikası
* Əli Xamenei

## Xarici keçidlər
*  ,
Vulkan (mifologiya)

**Vulkan** — Roma mifologiyasında dəmirçilik tanrısı. Daimi məskəni Etna vulkanıdır.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
Həzrə

* Həzrə (Qəbələ) — Azərbaycanın Qəbələ rayonunda kənd.
* Həzrə (Qusar) — Azərbaycanın Qusar rayonunda kənd.
Fortuna (mifologiya)

**Fortuna** — Roma mifologiyasında bəxt tanrısı. Çox zaman rəsmlərdə gözübağlı və ayaqları altında təkər təsvir olunur.
Neptun (mifologiya)

**Neptun** () — Qədim Roma mifologiyasında dəniz və sel tanrısı. Ən qədim Roma tanrılarından biri sayılır. Sonralar yunan tanrısı Poseydon ilə eyniləşdirilmişdir. Saturnun və Opanın oğlu, Yupiterin, Plutonun, Sereranın, Yunonanın və Vestanın qardaşıdır. Tanrıça Salasiya (Fetida, Amfitrita) Neptunun arvadı idi.

23 iyulda qeyd olunan *[[Neptunalilər]]* bayramı Neptunun adı ilə bağlı idi. Bayram quraqlığın qarşısının alınması məqsədilə təşkil olunurdu. Bu bayram zamanı yarpaqlardan komalar tikilirdi.

## Həmçinin bax
Viktoriya (mifologiya)

**Viktoriya** — Qədim Roma mifologiyasında qələbə ilahəsi. Yunan mifologiyasında isə qələbə ilahəsi Nikadır.

## Həmçinin bax
Leyla Əliyeva (politoloq)

**Leyla Ağa qızı Əliyeva** (ingiliscə: *Leila Alieva*, 1959, Bakı) – elmlər doktoru, müstəqil siyasi təhlilçi və politoloq, Bakıda fəliyyət göstərən  Milli və Beynəlxalq Tədqiqatlar Mərkəzinin (ingiliscə: *Center for National and International Studies*) prezidenti.

Leyla Əliyeva həmçinin Strateji və Beynəlxalq Tədqiqatlar Mərkəzinin (1991-1997) qurucularından biri və prezidenti olmuşdur.

Leyla Əliyeva Harvard Universiteti (1993-1994), Vudro Vilson Mərkəzi – Kennan İnstitutu (1995), Kaliforniya Universiteti-Berkli (2000) və Con Hopkins Universitetində (2001) tədqiqatlar aparmış, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı Prezidentinin müşaviri, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İnkişaf Proqramının Azərbaycan üzrə Milli Koordinatoru (1999) olmuşdur. Tədqiqat sahələri post-Sovet məkanında konfliktlər, təhlükəsizlik, neft və siyasət məsələlərini əhatə edir.

## Xarici keçidlər
*Leyla Əliyeva Almaniyanın Körber Fondunun veb səhifəsində (ingiliscə)
*Leyla Əliyeva Almaniyanın Böll Fondunun veb səhifəsində (ingiliscə)
*Milli və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzi 

### Seçilmiş tədqiqatları

*Alieva, L. (2006). Integrative Processes in the South Caucasus and their Security Implications. ''NATO Defense College: NDC Occasional Papers Series''.
*Alieva, L. (2006). Azerbaijan's Frustrating Elections. ''Journal of Democracy. 17'', 147-160

### Seçilmiş kitabları

*Alieva, L. (2014). ''Political Party Regulation in the Republic of Azerbaijan Legal,political and economic factors of the party development'' (Revised/Expanded ed.). Saarbrücken: LAP LAMBERT Academic Publishing.
Zayəndə

**Zayəndə çayı** İranın mərkəzində çay adıdır. Zagros axan bu çay İsfahan şəhərinin ortasından keçərək qavxuni bataqlığına tökülür . Uzunluğu 405 kilometrdir .
## Xarici keçidlər
Leyla Əliyeva (dəqiqləşdirmə)

* Leyla Əliyeva — Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin qızı.
* Leyla Əliyeva (politoloq) — elmlər doktoru, müstəqil siyasi təhlilçi və politoloq.
* Leyla Əliyeva (cüdoçu) — Azərbaycan cüdoçusu.

## Həmçinin bax
* Leyla Əli — keçmiş peşəkar ABŞ boksçusu, boksçu Məhəmməd Əlinin qızı.
* Leyla (ad)
* Əliyeva
Eysaku Sato

– Yaponiyaın 61, 62 və 63. baş naziri Yapon siyasətçi. İlk dəfə 9 noyabr 1964 tarixində baş nazir seçilmişdir. 17 fevral 1967 və 14 yanvar 1970 tarixlərində yenidən seçilmiş və 7 iyul 1972 tarixinə qədər vəzifədə qalmışdır. Yapon tarixində ən uzun müddətlə baş nazirlik vəzifəsini ifa etmiş olan siyasətçidir.

## Həyatı
27 mart 1901-ci ildə Yamaquçi prefekturasının Tabusa şəhərində doğulmuşdur. Tokio Üniversitesisinde hüquq təhsili almış və Dəmiryolları Nazirliyində cəmiyyət vəzifəlisi olaraq çalışmışdır. 1948-ci ildə Çatdırma nazir köməkçisi şəklində adlandırılmaqda idi.

1949-cu ildə Liberal Partiyadan Yapon Milli Dietiına (parlament) girdi. Shigeru Yoshidanın və 1952-ci ildə də İnşaat Nazirinin baş kabinet sekretarı olaraq, Yapon siyasətində pilləli olaraq yüksəldi. Liberal Partiya, Demokratik Partiya ilə birləşərək Liberal Demokratik Partiya adını aldıqdan sonra, Sato Nobusuke Kişi və Hayato İkedaın hökumətlərində Maliyyə Naziri olaraq vəzifə yerinə yetirdi. İkeda, sağlamlığının pozulması səbəbindən istefa verincə, Sato baş nazir olaraq vəzifəyə başladı. Satonun hökuməti, əvvəlki hökumətlərin bir çoxundan daha uzun ömürlü oldu və 1960-ların sonunda Satonun bütün Yapon hökuməti üzərində tam bir idarəyə sahib olduğu görülürdü. Böyüyən iqtisadiyyat, Amerika Birləşmiş Ştatları və Çinın mənfəətlərini dengeleyen bir xarici siyasət icra etməsi Satonu sevilən bir baş nazir etmişdi.

Üç dövr baş nazirlik etdikdən sonra, Sato dördüncü dövr üçün namizəd olmamağa qərar verdi. İzləyən Diet seçkilərində Satonun halefi, Takeo Fukuda, Sato qrupunun dəstəyini aldığı halda; daha məşhur olan Beynəlxalq Ticarət və Sənaye Naziri, Kakuei Tanaka, Sato qrupunun hakimiyyətinə son verərək, seçkiləri qazandı.

## Nobel sülh mükafatı
Sato, 1974-cü ildə Nobel Barış Ödülüı Sean MacBride ilə paylaşdı. Mükafat, Yaponiyanın Nüvə Silahların Yayılmasını Tədbirə Antlaşmasını (NPT) imzalaması və barış sevən bir dünya gücü olaraq ortaya çıxması səbəbiylə verilmişdi. Sato ertəsi il Tokioda öldü.

## İstinadlar
Napalm bombası

**Napalm bombası** — müəyyən ədəddə yanıcı mayenin jeleləşdirilmiş benzin ilə qarışığı.

II Dünya müharibəsində, Harvard Universitetinden Louis Fieserin başçılıq etdiyi bir kimya qrupu tərəfindən inkişaf etdirildi. İlk olaraq Sakit Okeanda Tinian müharibəsində istifadə edildi. Vyetnam müharibəsi fotoqrafı olan Kim Phuc, demişdir ki, "Napalm təsəvvür edə biləcəyiniz ən qorxunc silahdır. Su 100 dərəcədə qaynayır, napalm isə 800–1200 dərəcə istilik yaradır." Bəzi vəziyyətlərdə, sürətli öldürdüyündən, qurbanlar çox ağrı çəkmir. Lakin sağ qalanlarda 3. və 2. dərəcəli yanıqlar yaranır.

ABŞ, Vyetnam müharibəsinin sonlarına doğru daha güclü bir Napalma ehtiyacı olduğunu, əsas napalm inhisarçısı DOW Chemicala bildirdi. Bundan sonra daha qorxunc Napalm-B silahı yaradıldı. Bu qarışıqda əsas yanıcı maddə, ənənəvi Napalmdan daha fərqli olaraq KEROSEN (Təyyarə Yanacağı jp-4 jp-8 vs.) istifadə edildi. Bu da daha yüksək bir istiliyin yaranmasını təmin etdi. 1968-ci il Cenevrə Sülh Razılığına əsasən, Napalm istifadəsi qəti surətdə qadağan edilsə də, hələ də Amerika, Fransa, İngiltərə və bir çox NATO-ya üzv ölkələr, kimyəvi silahları ən asan məhvetmə vasitəsi bəhanəsi ilə istifadə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Narıncı inqilab

thumb|250px|Viktor Yanukoviç tərəfdarlarının mitinqi

**Narıncı inqilab** — 2004-cü ilin noyabr-dekabr aylarında Ukrayna prezidentliyinə namizəd Viktor Yuşenkonun tərəfdarlarının digər namizəd Viktor Yanukoviçin qeyri-qanuni prezident elan edilməsinə qarşı keçirdikləri və kütləvi çıxış, mitinq, piket, tətil və digər vətəndaş itaətsizliyi ilə müşahidə edilən etiraz aksiyaları.

Petro Narıncı İnqilabın iştirakçısı olub. O deyir ki, Maydan müqəddəsdir: “Bütün dünya Kiyevdəki Narıncı İnqilab haqda bilir. Ancaq indi hər şey əvvəlki vəziyyətə qayıdıb. Hər şey dağılıb, köhnə qvardiya hər şeyi ələ keçirib

## İstinadlar
Osman Durmuş

**Osman Durmuş** () — Türkiyə siyasətçisi, həkim.

## Həyatı
1947-ci ildə Çanqırıda doğulub.

Ankara Universitetinin tibb kakültəsini bitirmişdir.

## İstinadlar
Su anbarı

**Su anbarı** — qədim zamanlardan bəri insanların su ehtiyacını ödəmək və əkinçilik sahələrinin sulanması məqsədiylə inşa edilən su strukturlarıdır.

Günümüzün müasir anbarları strateji əhəmiyyətə malikdirlər. Çünki;
* Enerji istehsalında inkişaf etməkdə olan ölkələrdə böyük pay sahibidirlər.
* Ölkənin əkinçilik həyatı üçün böyük əhəmiyyət daşıyarlar.
* Daşqın tədbirə məqsədiylə inşaya edildiklərindən, yıxılmaları halında böyük sahələrdə su basqınları yaşanmaqdadır.

Bir ölkənin enerji istehsalının ən təbii və ən ucuz yoludur. Hidroelektrik enerji çıxaran anbarlar, digər enerji istehsal növlərinə görə daha ətrafçıdırlar. Tək son zamanlarda böyük anbarların inşaaları dayandırılmışdır. Sahəsi çox böyük anbarlar, olduğu bölgənin iqlimini dəyişdirməkdə və ekoloji tarazlığı dəyişdirməkdədirlər.

Xüsusilə bol yağış alan yerlərdə daşqın tədbiri məqsədiylə məzmunalar, anbarlar və göletler inşaya edilməkdədir.

Əkinçilik ərazilərin sulanması üçün böyük əhəmiyyət daşıyarlar. Anbarlardan ərazilərə açılan kanallarla su daşınar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Mingəçevir Su Anbarı

## Mənbə
* http://tr.wikipedia.org/wiki/Baraj
Miyandoab

**Qoşaçay** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanında şəhər, Miyandüab şəhristanının inzibati mərkəzi.

Şəhər Tehranın 823&nbsp;km şimal-qərbində və Qərbi Azərbaycan ostanının cənub hissəsində, düzənlikdə yerləşir. Mülayim havası var.

Hazırkı rəsmi farsca adı olan **Miyandüab** adı isə **"miyan"** (*orta, ortasında*), **"dü"** (*iki*), və **"ab"** (*su*) sözlərindən ibarətdir.

Hər iki ad şəhərin *[[Zərrinəçay]]* (farsca adı Zərrinərud) *və Tatavu* (farsca adı Siminərud) *çayları arasında yerləşməsi* ilə bağlıdır.

## Görməli yerləri
* Miyandüab istirahət mərkəzi;
* Qaragöl qoruğu;
* Zindan Süleyman mineral su bulağı;
* Baxtak qəsri.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Miyandüab şəhristanı

## Xarici keçidlər
* Rəsmi dövlət Saytı- Farsca
* Miyandüabın Bələdiyə Saytı  - Farsca
* Miyandüab Azad Universiteti- Farsca
* Miyandüab Peyam nur Universiteti- Farsca
Nəqədə

**Nəqədə** – (Azərbaycan Türkcəsində: Sulduz; farsca: نقده) İranın qərbində, Qərbi Azərbaycan ostanında şəhərdir. 1967–ci ilədək şəhər rəsmi olaraq **Sulduz** adlanırdı. Urmu gölündən 70&nbsp;km cənub-qərbdə, dəniz səviyyəsindən 1300 metr hündürlükdə yerləşir. Nəqədə yaxınlığındakı Təpə-i Həsənli adlı yer qədim mannalıların məskəni idi. Bu gün orada qədim Manna şəhərlərindən birinin xarabaları mövcuddur. Soyuqbulaq (Məhabad), Xana (Piranşəhr), Üşnü (Üşnəviyə) və Urmu (Urmiya) ilə əhatə olunub.

Bu şəhərin tarixində çoxlu hadisələrin izi var. Arxeoloji qazıntılar Həsənlitəpədə şəhərin qədim tarixindən bəhs edir və şəhərin salınma tarixini eramızdan əvvəl 2000-ci ilə işarə edir. Assuriya, Manna və Türk tayfaları burada məskunlaşıblar. Nəhayət, Qacar sülaləsinin erkən vaxtında qarapapaq tayfaları Qafqazdan İrana köçür və Sulduz düzənliyində məskunlaşır. Onlar indiki Nəqədədə kənd təsərrüfatı ilə məşğuldurlar.

## Görməli yerləri

*Zindan və Baba Həsən məzarları; 
*Urmiya gölündən cənub-qərbdə tarixi epiqrafik yazılar; 
*Həsənlitəpə - Nəqədədən 12&nbsp;km. şimal-qərbdə; onun "Qızıl Fincanı" abidəsi məşhurdur.
*Yeddigöz parkı
*Qalabaşı
*Sulduz bölgəsinin tarix-diyarşünaslıq muzeyi
*Şıx Məruf qazlı su bulağı

## İqtisadiyyatı
Nəqədənin iqtisadiyyatının əsas hissəsini kənd təsərrüfatı məhsulları və qoyun-keçi təsərrüfatı təşkil edir. Bu heyvanların həm əti, həm də yunu ixrac edilir. Burada yaşayan fermerlər alma, üzüm, pomidor, soğan, armud, lobya və s. meyvələrin becərilməsi ilə də məşğul olurlar. Kənd təsərrüfatının belə yüksək inkişaf etməsinin səbəbi yeni texnikaların və elmi yeniliklərin tətbiq edilməsidir.

## Təhsil
Nəqədə şəhərində 3 universitet yerləşir:

* Payam Nur Universiteti
* Nəqədə Azad Universiteti
* Sulduz Azad Beynəlxalq Universiteti

## Əhali
1996-cı il hesablamalarına görə, şəhərin əhalisi 20,781 ailə olmaqla 110,257 nəfər təşkil etmişdir. 2016-cı il hesablamalarına görə isə,şəhərin əhalisinin sayı 82 min nəfərdir.

## Dil
Sulduz şəhərində yaşayanların böyük çoxluğu azərbaycanca (türkcə) danışan əhalidir. Şəhərin azərbaycanlı əhalisinin sayı ümumi əhalinin 75 faizdən çox hissəsini təşkil edir. Şəhərdə habelə, sonradan köçən kürdlər də yaşayır ki, onlar da ümumi əhalinin təxminən 20 faizini təşkil edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
*Yeddigöz bulağı
Aşağı Tala

**Aşağı Tala** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Coğrafiyası və iqlimi
Aşağı Tala kəndini rayon mərkəzindən Tala çayı ayırır. Şimali-şərqdən Yuxarı Tala kəndi, qərb tərəfdən Tala çayı, cənubdan isə Əli Bayramlı kəndinin bəzi hissələri ilə həmsərhəddir.

Kəndin ərazisi 3.327 hektardır.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən əhalisi 6.830 nəfərdir, milli tərkibcə əsasən azərbaycanlılar ibarətdir. Dini etiqadına görə kənd əhalisi müsəlmanlardan təşkil olunub.

Kənd RİHB-nın ərazi İcra nümayəndəsi və Aşağı Tala Bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik, tütünçülük, baramaçılıq, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

Burada "Azərtütün" MMC-nin illik istehsal gücü 3500 ton olan, MDB-də ən müasir olduğu iddia edilən tütün emalı zavodı yerləşir.

## Mədəniyyəti
Kənddə üç orta məktəb, bir texniki peşə məktəbi, həkim məntəqəsi, mədəniyyət evi, uşaq bağçası, klub, 3 kitabxana, 2 məscid binası, 3 hücrə, futbol meydançası var.

### Tarixi abidələri
* Ömər Əfəndi ziyarətgahı.

## Tanınmışları
* Qurban Qurbanov — keçmiş azərbaycanlı futbolçu, məşqçi.
* İlkin Qırtımov — azərbaycanlı futbolçu, Neftçi PFK nın müdafiəçisi.
* Sevil Qazıyeva — Azərbaycan SSR-də ilk qadın mexanizator.
* İsgəndər Dəmirbəyli — Qarabağ müharibəsidə qəhrəmancasına vuruşaraq şəhid olmuşdur
* Bədəlov Valeh Vahid oğlu -Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı

## İstinadlar
Hillari Klinton

**Hillari Dayan Rodham Klinton** (ing. *Hillary Diane Rodham Clinton*, d. ) — ABŞ siyasətçisi, 44-cü ABŞ Prezidenti Barak Obama administrasiyasında Dövlət katibi.

ABŞ Demokrat Partiyasının üzvü. 2001–2009-cu illərdə Nyu-York ştatından senator, 1993–2001-ci illərdə 42-ci ABŞ Prezidenti Bill Klintonun həyat yoldaşı olaraq, ABŞ-nin birinci xanımı olmuşdur. ABŞ-də 2008-ci il prezident seçkilərində Demokrat Partiyasından prezidentliyə namizədlik kampaniyasında ("praymariz") iştirak edir və Barak Obamadan sonra ikinci nəticə əldə edir.

## Erkən illəri və ailəsi
Hillari Klinton 1947-ci ildə İllinoys ştatında, Çikaqoda doğulub. Yel Universitetinin Hüquq fakültəsini 1969-cu ildə bakalavr, 1973-cü ildə isə hüquq doktoru dərəcəsi ilə bitirib. Hillari öz gələcək həyat yoldaşı Bill Klintonla da universitetdə tanış olur və onlar 1975-ci ildə evlənirlər. Bu evlilikdən Çelsi adlı qızları var.

## Karyerası
1976-cı ildən Rose Law Firm şirkətində hüquqşünas kimi işə başlayır. 1978-ci ildə isə ABŞ Prezidenti Cimmi Karter onu Hüquqi Xidmətlər Korporasiyasının İdarə Heyətinin üzvü təyin edir. Həmin il Bill Klinton Arkanzas ştatının qubernatoru seçilir. Onun qubernator olduğu dövrdə Hillari Arkanzas Təhsil Standartları Komitəsinə sədrlik edir, Arkanzas Uşaq və Ailə Vəkilliyinin əsasını qoyur, Uşaq Müdafiə Fondunu yaradır.

1992-ci ildə Bill Klinton ABŞ-nin prezidenti seçilir. Ölkənin birinci xanımı ictimai fəaliyyətini davam etdirir və ailə, uşaq problemlərinin aradan qaldırılmasına yardım edir. Övladlığa götürülmə, yeniyetmə hamiləliyi hallarının azaldılması ilə bağlı islahatların aparılmasına nail olur.

Hillari Klinton insan haqları və demokratiya haqda çıxışları ilə də yadda qalır. O, həmin illərdə Dövlət katibi işləyən xanım Madlen Olbraytla birlikdə hökumətin "Vital Voices Democracy Initiative" təşəbbüsünü irəli sürür. Bu təşəbbüs dünyada qadın liderlərin yetişdirilməsini nəzərdə tuturdu.

2000-ci ildə Hillari Klinton ABŞ Senatına seçilir. ABŞ tarixində ilk dəfə 1-ci xanım Senata üzv olurdu. Senator kimi o, daha çox iqtisadi imkanların artırılması, keyfiyyətli tibbi yardım kimi məsələləri dəstəkləməsi ilə yadda qalıb.

1998-ci ildə baş verən Monika Levinski qalmaqalına baxmayaraq, Hillari bəyan edir ki, o, ərini dəstəkləyir və bu hadisənin Billi gözdən salmaq üçün qurulduğuna inanır.

2006-cı ildə Hillari Klinton yenidən Senata seçilir və 2007-ci ildə prezidentlik uğrunda mübarizəyə başlayır. O, Demokratlar partiyasının digər namizədi Barak Obama ilə birlikdə praymerizə qalır. Barak Obama prezident seçkilərində qalib gəldikdən sonra Hillari Klintona öz administrasiyasında Dövlət katibi postunu təklif edir.

6 iyun 2012-ci ildə ABŞ Dövlət katibi kimi Azərbaycana rəsmi səfər edib.

## Yazıçılıq fəaliyyəti
Hillari Klintonun memuarları və uşaqlar üçün yazdığı *"It takes A Village"* ("Bir qəsəbə lazımdır") adlı kitabı bestsellerdir.

## Xarici keçidlər

*Hillary Rodham Clinton, rəsmi saytı 

## İstinadlar
İlya Qurin

## Həyatı

9 iyul, 1922-ci ildə Ukraynanın Xarkov şəhərində dünyaya göz açmışdır. Rusiyanın əməkdar incəsənət xadimidir(1974). ÜDKİ-nin "Rejissorluq" fakültəsini bitirmişdir.(1952). Mixail Rommun yaradıcılıq emalatxanasında təhsil almışdır. Böyük Vətən Müharibəsini iştirakçısı olan Qurin 1952-ci ildən Maksim Qorki Adın Kinostudiyada fəaliyyətə başlamışdır. Azərbaycan kinosunda da fəaliyyət göstərmişdir. 8 sentyabr 1994-cü ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
#Bir məhəllədən iki nəfər (film, 1957)

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.

## Xarici keçidlər
2004 Yay Olimpiya Oyunları

**XXVIII Yay Olimpiya Oyunları** — 2004-cü ilin 13–29 avqust tarixlərində Yunanıstanın paytaxtı Afina şəhərində keçirilmişdir. Bu yarışda 201 ölkədən 10 625 idmançı iştirtak etmişdir. 28 idman növündə 301 medal paylanmışdır. Bu olimpiya oyununda 3 875 479 nəfər tamaşaçı iştirak edib.

## Olimpiadanın açılışı
2004-cü il Olimpiadanın Vətəninə dönüş ili oldu. Antik dövrdə Olimpiya Oyunlarının əsasını qoymuş Yunanıstan 1896-cı ildə keçirilmiş ilk müasir Olimpiya Oyunlarına da ev sahibliyi etmişdi. Bundan bir əsrdən çox keçəndən sonra olimpiada üzünü Yunanıstana çevirdi. Uzun ayrılıqdan sonra "Olimpiada evinə xoş gəldin!" ifadəsi Afina Olimpiya Oyunlarınınən təsirli şüarı oldu.Afina Olimpiadanın gəlişini avqustun 13-də keçirilən açılış mərasimi ilə rəsmi şəkildə qeyd etdi. Bu mərasimi izləyən saysız-hesabsız insan yunanların qədim tarixini bir daha yada saldı, olimpiadanın necə böyük və möhtəşəm tədbir olduğunu hiss etdi.
 
Olimpiyadanı 202 ölkə təmsil edirdi. Afina 20 gün bütün dünyanın diqqət mərkəzinə çevrildi.

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı
* Ölkələr üzrə nəticələr (kəmiyyətə görə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qazma mağarası

**Qazma mağarası** — Şərur rayonu ərazisində 1983-cü ildə aşkarlanmış paleolit dövrünə aid düşərgə.

## Tarixi-coğrafi mövqeyi
O, Tənənəm kəndindən 3&nbsp;km  şimal-şərqdə, dəniz səviyyəsindən 1450 m yüksəklikdə yerləşir. Qazma dərəsində olduğundan bu cür adlandırılıb.

## Tədqiqi tarixindən
1987-1990-cı illərdə Ə.Q.Cəfərovun rəhbərliyi ilə Qazma mağarasında qazıntı işləri aparılmışdır. Qazıntı zamanı qalınlığı 3 m olan mədəni təbəqə aşkar edilmişdir. 6 mədəni təbəqə qeydə alınmışdır. 1-2-ci təbəqələrdən Orta əsrlər və Tunc-Eneolit dövrü maddi mədəniyyət qalıqları tapılmışdır.Düşərgənin aşağı təbəqələrindən isə Daş dövrü nümunələri aşkarlanıb.Qazma mağarasından aşkar olunmuş daş məmulatının hazırlanma texnikası və tipologiyası əsasında alimlər burada Mustye mədəniyyəti dövründə yaşayış olduğunu deyirlər.

## Aşkarlanmış maddi mədəniyyət nümunələri
Mədəni təbəqələrin üçündə IV, V və VI təbəqələrdə zəngin osteoloji material, ocaq yerləri və Mustye mədəniyyətinə aid daş alətlər aşkar edilmişdir. Mustye mədəniyyətinə aid təbəqələr tərkibcə eyni olub az miqdarda əhəngdaşı çınqılının qarışığı olan yüngül gil torpaqdan ibarətdir. Kəsiklərin birində bir neçə ocaq qeydə alınmışdır. Altıncı təbəqə müxtəlif maddi mədəniyyət qalıqları ilə zəngin olmuşdur. Bu təbəqədə daş alətlərdən başqa üç tərəfdən yastı daşlarla əhatələnmiş iki ocaq aşkar olunmuşdur. Ocaqlardan xeyli qaralmış sümük tapılmışdır. Əmək alətləri əsasən obsidiandan hazırlanmışdır. Bundan başqa çaxmaqdaşı (21 ədəd) və daşlı şistdən (5 ədəd) hazırlanmış alətlərə də təsadüf olunmuşdur. Əmək alətlərinin hazırlandığı bütün daş növləri yerlidir.  Xeyli miqdarda istehsal tullantısının – nukleus, qəlpə, obsidian və çaxmaqdaşı sınıqlarının aşkar edilməsi göstərir ki, daşın ilkin emalı mağarada olmuşdur.
Dördüncü təbəqədən daş alətlərlə bərabər sümük alətlər də aşkar edilmişdir. Onlar biz, bıçaq, kəsici və oyucu alətlərdən ibarətdir.

## Dövrləşdirilməsi
Aşkar olunmuş tapıntılar göstərir ki, Qazma mağarasında Mustye dövründə uzun müddət yaşayan qədim sakinlərin əsas təsərrüfat forması ovçuluq  olmuşdur.

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Tarixi (7 cilddə) Bakı, Elm, 1998. 1-ci cild
* Vəli Baxşəliyev. Naxçıvanın arxeoloji abidələri. Bakı: Elm, 2008

## İstinadlar
=
Əmircan (Qax)

**Əmircan** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Əmircan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
*Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Toponimikası
Əmircan oyk, sadə. 1. Bakı şəhəri Suraxanı r-nunda ştq. Abşeron yarımadasındadır. Yaşayış məntəqəsi XX əsrin əvvəllərinə qədər Xilə adlandırılmışdır. Tədqiqatçılar bu oykonimi ərəb işğalları dövründə İraqın Xilə əmirliyindən Azərbaycana köçürülmüş ərəb tayfasının adı ilə bağlayırlar. Əmircan oykonimini isə tədqiqatçılar orta əsrlərdə Şirvan dövlətində yüksək vəzifələrdən biri olan əmirhacla əlaqələndirirlər. Qəsəbədə XIV əsrə aid abidələrdən biri olan Nizaməddin məscidinin kitabəsində Şirvan dövlətində yüksək mənsəb sahibi olmuş Əmir Nizaməddin Əmirhac adlı şəxs haqqında məlumat verilir. Dövlət tərəfindən təsdiq olunan əmirhac vəzifəsinin sahibi Məkkəyə ziyarətə gedənlərə başçılıq edərmiş; 2. Dağətəyi ərazidədir. XIX əsrə aid mənbələrdə Əmircanlı variantında qeydə alınmışdır. Yaşayış məntəqəsi XVIII əsrdə İlisu və Sarıbaş kəndlərindən çıxmış ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Əmircanlı orada məskunlaşmış bir nəslin adıdır.

## Əhalisi
*1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin İlisu naibliyinə daxil olan Əmircan (mənbədə "Əmircalı") kəndində milli tərkibi ləzgilərdən, muğallardan və bəylərdən ibarət 78 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **muğallar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **ləzgilər** olaraq göstərilmişdirlər.
*Kənd əhalisini əsasən azərbaycanlılar, az bir qismini isə saxurlar təşkil edir.
*13–22 aprel 2009-cu il Azərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Ləkit kənd ərazi dairəsinə daxil olan yaşayış məntəqələrində 2603 nəfər (1274 nəfəri kişilər, 1329 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
*1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Əmircan kəndində 151 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 561 nəfər əhali yaşamaqdadır.
* Əhali əsasən maldarlıq və fındıqçılıqla məşğul olur.

## Həmçinin bax
*Qax rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyətin

## İstinadlar
Mingəçevir 1 nömrəli yaşayış yeri

**Mingəçevir 1 nömrəli yaşayış yeri** — Mingəçevir şəhərində Kür çayı vadisində Dəmir dövrünə aid abidə.

Abidənin ikinci təbəqəsindən 9 yaşayış binası və təsərrüfat xarakterli tikinti qalığı, dulus kürəsi aşkar olunmuşdur. Evlər dördkünc və ya oval formalı olub yarımqazmalardır. Divarlar qamışdan hörülmüş və gillə suvanmışdır. Otaqların içərisində xüsusi çökəklikdə ocaqlar düzəldilmişdir. Yalnız bir otaqda daşdan düzəldilmiş düzbucaqli ocaq vardır. Burdan həmçinin təsərrüfat quyuları da tapılmışdır.
Damcılı mağarası

**Damcılı mağarası** — mağara-düşərgə olub, Qazax rayonunun Daş Salahlı kəndindən Anaxatır çayına qədər uzanan Aveydağın cənub-şərqində, əhəng qayalığın altındadır.

Aveydağ mağaralar qrupundan ən irisidir. Sahəsi 360 m 2-dir. Yarımdairəvi şəkildədir. Qabaq hissəsi dağılmışdır. Qarşı tərəfdən hündürlüyü 4 metrdir. Təbii çatlardan süzülən su damcılarına görə damcılı adlandırılmışdır. Arxeoloji qazıntılar zamanı qarışıq təbəqədən nukleuslar, itiuclu, qaşov, bıçaqvari alətlər, lövhəşəkilli bıçaqlar, ox ucluqları, biz və s. tapılmışdır. 
left|thumb|240px|Damcılı mağarasından tapılan nukleuslar

Daş məmulatı 8000-dən çox olub 550-dən çoxu alət, qalanları isə qəlpədir. Mağaradan ocaq külləri, kömür qırıntıları, müxtəlif heyvan sümükləri aşkar edilib. Tapıntılar içərisində tünd qırmızı təbii boyalara da təsadüf edilir. Daş məmulatların hazırlanma texnikası,forması və müqayisəsinə görə Orta Paleolit dövrü, Üst Paleolit dövrü, Mezolit dövrü və Neolit dövrünə aiddir. Damcılı mağarası Qazax rayonunun Daşsalahlı kəndi yaxınlığındakı Avey dağının şərq ətəyində yerləşir. Bu ərazidə kəşfiyyat xarakterli arxeoloji tədqiqatlar ilk dəfə 1953-cü ildə keçirilmiş və 1956-cı ildən etibarən burada üç il ərzində arxeoloq M.M.Hüseynovun rəhbərliyi ilə əsaslı arxeoloji ekspedisiya təşkil olunmuşdur. Həmin illərdə təşkil olunan ekspedisiya Avey dağında daş dövrünə aid olan qədim insanların yaşadıqları 30-a yaxın mağara aşkar etmişdir. Dünyanın bir çox bölgələrində olduğu kimi burada da ibtidai insanlar təbii mağaralardan özləri üçün bir növ yaşayış yeri kimi istifadə etmişdilər. Onlar belə yerlərdə məskunlaşaraq uzun müddət ibtidai əmək fəaliyyəti ilə məşğul olub təbii qüvvələrdən, sərt hava şəraitindən və vəhşi heyvanlardan özlərini qoruya bilmişdilər. Avey dağı ərazisində aşkar olunan daş dövrü insan məskənlərindən ən irisi və önəmlisi Damcılı mağara düşərgəsidir. Bu mağara formasına görə yarımdairəvidir. Hündürlüyü - 4 m, ümumi sahəsi 17 x 27 m-dir. Disk formalı nüvə alətlər 100.000-80.000 il əvvəl Damcılıda məskunlaşmış Neandertal insanlara aid hesab olunur.

## Mənbə
* Məmmədəli Hüseynov, Azərbaycan arxeologiyası, Daş dövrü, Bakı, 1975.

## İstinadlar
Vitali Rəhimov

**Vitali Rəhimov** () — Azərbaycanlı Yunan-Roma güləşçisi.

## Həyatı
1984-ci il avqust ayının 27-də dünyaya gəlib.

## Uğurları

** 
* **Dünya çempionatı:**
** **Bürünc medal (2)** — 2009, 2010

## Həmçinin bax

* 2008 Yay Olimpiya Oyunları
Mövlud Mirəliyev

**Mövlud Mustafa oğlu Mirəliyev** () — Azərbaycanı təmsil edən sabiq cüdoçu, Azərbaycan Respublikası Xüsusi Olimpiya Komitəsinin prezidenti, hazırda məşqçi, DİN İdman Cəmiyyətinin sədri. Mövlud Mirəliyev, 2008-ci ildə Çinin Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanıb. Fransanın paytaxtı Parisdə keçirilən cüdo üzrə veteranlar arasında dünya çempionatında qızıl medal qazanıb

## Həyatı
Mövlud Mirəliyev 1974-cü il 27 fevralda Özbəkistanın Qaşqadərya vilayətinin Kitab şəhərində anadan olub.

## Karyerası

### XXIX Yay Olimpiya Oyunları

##### Dövlət təltifləri
* "Tərəqqi" medalı *(29 avqust 2008)* — 8 – 24 avqust tarixləri arasında Çinin Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında qazandığı bürünc medala görə.

25 dekabr 2025-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Azərbaycanda idmanın inkişafında xüsusi xidmətlərinə və yüksək peşəkarlığına görə “Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi” fəxri adı ilə təltif olunub.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan 2004 Yay Olimpiya Oyunlarında
* Azərbaycan 2008 Yay Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı

**Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı** — 1989-cu ildə yaradılmış Azərbaycan teatrı.

## Tarixi
Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrının əsası 18 oktyabr 1989-cu ildə Həsənağa Turabov və Vaqif İbrahimoğlu tərəfindən qoyulmuşdur. 2011-ci ilə qədər teatrın bədii rəhbəri Vaqif İbrahimoğlu olmuşdur. 2007–2017-ci illərdə teatrın direktoru Tərlan Rəsulov olmuşdur. 2017–2018-ci illərdə Rəşad Əhmədzadə teatrın direktoru vəzifəsini müvəqqəti icra edib. 2018-ci ildən İslam Həsənov teatrın direktorudur.

Yuğ teatrının yerləşdiyi bina tarixi əhəmiyyət daşıyır. Belə ki, binanın əsası 1888-ci ildə qoyulub. İstifadəyə verildiyi ilk dövrdə Hacı Fərəculla hamamı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Yaradıcı Heyəti
* Vidadi Həsənov (Xalq artisti)
* Məmməd Səfa (Xalq Artisti)
* Fərhad İsrafilov (Əməkdar Artist)
* Sonaxanım Mikayılova (Əməkdar Artist)
* Gülzar Qurbanova (Əməkdar Artist)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Yuğ"un gələcək aqibəti — Vaqif İbrahimoğlu yenə "Yuğ"da "yaşayacaqmı?"

## Həmçinin bax
* Azərbaycan teatrlarının siyahısı
Yuri Sorokin

**Yuri Valentinoviç Sorokin** - Sovet aktyoru və rejissoru.

## Həyatı

## Filmoqrafiya

#Od içində (film, 1978)

## İstinadlar
Tupak

**Tupak** — Kişi adı.

* Tupak Şakur — afro-amerikan hip-hop ifaçısı.
* Tupak Amaru — İnk hökmdarı.

;Digər
* Tupak (Əbyəlil) — Rusiyada kənd.
Vüqar Vəlixanov

**Vüqar Vəlixanov** () — Aktyor.

## Həyatı
Vüqar Vəlixanov 25 avqust, 1982-ci ildə Sumqayıtda dünyaya gəlmişdir. 2000-2004-cü illər arasında Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin "Dram və Kino Aktyorluğu" fakültəsində, aktyor Əliabbas Qədirovun kursunda təhsil almışdır. Bir müddət Sumqayıt teatrında fəaliyyət göstərdikdən sonra taleyini Bakı Bələdiyyə Teatrına bağlamışdır.

## Filmoqrafiya

#Cavad xan (film, 2009)
#Sovqat (film, 2009)
#Dolu (film, 2012)
#Qanlı Yanvar (film, 2015)
#Fədakar (film, 2015)
#Son nəfəsədək (film, 2018)

## İstinadlar

## Xarici keçid

### Video

* İzlə
Teymur Bədəlbəyli

**Teymur Bədəlbəyli** () — 5 iyul 1973-cü ildə Moskvada anadan olmuş azərbaycanlı aktyor. Teymurun atası, Azərbaycan şairi və tərcüməçisi İlham Bədəlbəyli Salyan şəhərindən Moskvaya köçmüşdür. Timur Fransız xüsusi məktəbini bitirmişdir. 1990–1994-cü illərdə Moskva Teatr Məktəbində təhsil almışdır.

24 iyul 2023-cü ildə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvlüyünə qəbul edilmişdir.

## Filmoqrafiya
# Əlvida, cənub şəhəri (film, 2006)
# Kabusun gözüylə (film, 2010)
# Qorxma, mən səninləyəm! 1919 (film, 2013)

## İstinadlar
Fenotip

**Fenotip**, genetik (genotip) və ekoloji faktorların yaratdığı xüsusiyyətlərin canlının xarici görünüşündəki əks olunması. Fenotip əksəriyyətlə genler tərəfindən təyin olunar ancaq bəzi şərtlərdə digər faktorlar, fenotipin genotipe yüzdə yüz uymasını maneə törədə bilər. Bu vəziyyətə ***hipomorfizm*** deyilir.

Fenotip, zaman içində dəyişə bilər. Birdən çox genlə nəzarət edilən xüsusiyyətlərin fenotipleri də komplekslik göstərər. Genlərin  vəziyyətinə görə müxtəliflik göstərən fenotip siniflərinə ***pleitropik*** fenotipler deyilir.

Bioloji təsnif etmənin primitiv mərhələsində istifadə edilən təsnif etmə üsulu, canlıların görünüşləri; yəni fenotipleri üzərinə qurulmuşdu. Ancaq genetika elminin inkişafı nəticəsində molekulyar səviyyədə təsnif etməyə keçilmişdir. Ortaq fenotipe sahib canlılar, hər vaxt təkamüllü olaraq ortaq atadan gəlməzlər. *kəsişən təkamül*, fenotiplerin bir-birlərinə bənzəməsini doğura bilər. Müasir genetika terminologiyasında, hər hansı bir mutasiyanın yaratdığı degişime də **mutant fenotip** deyilməkdədir.
Silent Hill 2

**Silent Hill 2** — "Team Silent" tərəfindən hazırlanan və "Konami" tərəfindən buraxılan qorxu oyunu. Oyun 2001-ci ildə PlayStation 2 oyun platformasında, daha sonra isə Windows və Xbox üçün də çıxmışdır. Məşhur oyunlar seriyasından sayca 2-ci olan bu oyunda oyunun baş qəhrəmanı Ceyms adlı şəxsdir. Son vaxtlar o 3 il əvvəl ölmüş arvadından məktublar almağa başlayır. Arvadı onu "Silent Hill" adlı dumanlı şəhərciyə gəlməyini istəyir. Lakin Ceyms şəhərə gəldikdə hər şeyin dəyişdiyini anlayır. Qəribə məxluqlar, qatı duman və itmiş insanlar...

## İstinadlar
Silent Hill

**Silent Hill** () — Keiichiro Toyama tərəfindən hazırlanan və **"**Konami" tərəfindən yayımlanan survival horror janrında olan oyun seriyası. İlk epizodu 31 yanvar 1999-cu ildə satışa buraxılmışdır. 2006-cı ildə oyun kinoekranizasiyası çəkilmişdir. Əsasən PlayStation platforması üçün buraxılan oyunun personal kompüter üçün emulyasiyasını da tapmaq mümkündür.

## Oyunlar
*Silent Hill (1999)
*Silent Hill 2 (2001)
*Silent Hill 3 (2003)
*Silent Hill 4: The Room (2004)
*Silent Hill: Origins (2007)
*Silent Hill: Homecoming (2008)
*Silent Hill: Shattered Memories (2009)
*Silent Hill: Downpour (2012)
Silent Hill 3

**Silent Hill 3** — "Team Silent" tərəfindən hazırlanmış və "Konami" tərəfindən yayımlanmış 2003-cü il qorxu oyunu. Oyun "Silent Hill 2" kimi böyük uğur qazanmasa da, bir çox gamer tərəfindən müsbət qiymətləndirilmişdir.

## İstinadlar
Silent Hill 4: The Room

**Silent Hill 4: The Room** — 2004-cü ildə "Team Silent" tərəfindən hazırlanmış və "Konami" tərəfindən satışa çıxarılmış survival horror janrında olan videooyun.

## Məzmun
Bu oyun digər Silent Hill oyunlarından fərqlənir. Ən əsas fərqlərdən biri hadisələrin Silent Hill şəhərində yox, Eşfild şəhərində cərəyan etməsidir. Oyunun baş qəhrəmanı Henri Touşland adlı gəncdir. O, Eşfild şəhərinin cənubunda yerləşən sakit məhəlləyə köçür. Burada 302 nömrəli evdə yaşamağa başlayır. İlk günlər hər şey qaydasında getsə də, bir anda vəziyyət dəyişir. Bir gün Henri yuxudan ayılanda evdə baş verən qəribəliklərdən şübhələnir. Evin bayır qapısı açılmır, onun üzərində qanla  yazılmış *çölə çıxma!* yazısını gördükdən sonra durumun ciddi olduğunu anlayır. Evdəki bütün çıxışlar hamam otağında olan dəlikdən başqa oyunun ilk bölməsində bağlıdır. Henri hamam otağına daxil olanda divarda diametri 50 sm olan dəliyin açıldığını görür. Dəliyə daxil olmaqdan başqa çarəsi olmayan Henri hamam otağında tapdığı dəmir borunu götürərək, dəliyə daxil olur. Bununla da Silent Hill 4-ün əsas süjet xətti başlayır. Oyun ərzində Henri tez-tez 302 nömrəli evə qayıdır. Bunun əsas səbəbi oyunu yaddaşa həkk etmək üçün yeganə yerin evdə olan telefon kitabçası olmasıdır.

## Personajlar
Henri Touşland baş qəhrəmandır. Eşfild şeherinde, 302 nömrəli evdə yaşayir. Bir müddətdən sonra evin qapisi möhkəm kilidlənir ve Henri cıxış yolu axtarmağa başlayır.
Metyu Foks

**Metyu Foks** (; ) —  ABŞ kino və televiziya aktyoru. Əsasən, "*[[Lost]]*" teleserialında ifa etdiyi baş roldan sonra populyarlıq qazanmışdır.

## İstinadlar
Hit Ledcer

**Hit Endrü Ledcer** () — Avstraliya aktyoru. O, 1990-cı illərdə bir çox Avstraliya istehsalı olan film və televiziya işlərində rol alaraq diqqətləri cəlb etmiş və karyerasını inkişaf etdirmək üçün 1998-ci ildə ABŞ-yə köçmüşdü. Prodüser və rejissor olduğu musiqi videoları da var idi. Kinorejissor olmağı arzulayırdı.

O, 2005-ci ildə eyniadlı hekayə əsasında ekranlaşdırılan "Qozbel dağ" filmində homoseksual münasibəti olan kovboyu canlandırmışdı. Bu filmdəki tərəf müqabili ABŞ aktyoru Ceyk Cillenhol idi. Hit, filmdəki performansına görə "BAFTA", "Qızıl Qlobus" və "Oskar" mükafatlarına namizəd göstərilmişdi. 

Hit Ledcer 2008-ci ilin yanvarında Kristofer Nolanın rejissoru olduğu, Betmen filmlər silsiləsinin ikinci hissəsi olan "Qara cəngavər" filminin çəkilişləri başa çatdıqdan bir müddət sonra öz yaşadığı SoHo-dakı mənzilində ölü vəziyyətdə tapılıb. Ölüm səbəbi kimi resept əsasında satılan dərmanların səhvən həddindən artıq dozada qəbul edilməsi göstərilir. O, "Qara cəngavər" filmində kriminal kloun olan Cokeri ifa etmişdi. Bu film onun ölümündən 6 ay sonra, 2008-ci ilin iyulunda ekranlara çıxıb. O, rolu ilə kino tarixində böyük iz buraxmış və ölümündən sonra "Oskar", "Qızıl Qlobus" və "BAFTA" kimi mükafatlara layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Talas abidələri

**Talas abidələri -** Qədim türklərə məxsus daş-yazı abidələridir. Talas çayı sahilində yerləşdiyinə görə bu cür adlandırılıb. 1896-cı ildə Övliya-ata (Talas)qəza rəisi V.A.Kallur həmin şəhər haqqında tədqiqat əsəri nəşr etdirir. Bu əsərdə o Akçı kəndinin Şərqində 8 km aralı Ayırtan-oy deyilən yerdə Orxon-Yenisey əlifbası ilə yazılmış bir daşın olduğunu göstərir. Bundan sonra daha bir neçə abidə tapılır. Abidələrin tapılmasında V.A.Kallurdan başqa fin arxeoloqları Q.Heykel, K.Münik və O.Donnerin də böyük rolu olub. Abidələrin ilk nəşri Q.Heykelə məxsusdur. Lakin Q.Heykeldən başqa V.V.Radlov, P.M.Melioranski, Y.Nemet, H.N.Orkun, S.Y.Malov və İ.A.Batmanov da abidələri tədqiq etmişlər. 1932–1933-cü illərdə hələlik yeganə olan Talas Çubuğunun tapılması, oxunması və nəşrində M.Y.Masson və S.Y.Malovun xidmətləri olub. Sonralar bu abidəni H.N.Orkun, C.Cumaqulov (S.Y.Malovun tərcüməsində) da nəşr etmişdir. Son zamanlar qırğız tədqiqatçıları Talas çayı hövzəsində daha bir neçə abidə aşkarlayıb.
Eva Mendes

**Eva Mendes** () — Kuba əsillli amerikalı aktrisa, model və müğənni. Sənətə 1990-cı ildə oynadığı TV serialları ilə gəlmişdir.

## Həyatı
5 mart 1974-cü ildə Mayami şəhərində anadan olmuşdur.

## Seçilmiş filmoqrafiya
* Kabus yarışçı 2: İntiqam atəşi (film, 2012)
* Hitç (film)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Keyt Bekinseyl

**Ketrin Romany Bekinseyl** və ya sadəcə **Keyt Bekinseyl** (; ) — İngiltərə kinoaktrisası.

## Həyatı

İngilis aktrisası Keyt Bekinseyl 26 iyul 1973-cü ildə Londonda, teatr və televiziya aktrisası Cudi Lo və məşhur televiziya aktyoru Riçard Bekinseylin ailəsində doğulub. Atası 1979-cu ildə, 31 yaşında vəfat edib. Keytin böyük bacısı Samanta da aktrisadır.

London məktəblərinin birində təhsil alan Keyt gənc yazarlar arasında birinci yer tutsa da, məktəbi bitirdikdən sonra valideynlərinin yolunu davam etdirərək aktyorluq karyerasına başlayır.

Aktrisa uzun müddət aktyor Maykl Şinomla görüşür və bu münasibətdən 1999-cı il yanvarın 31-də qızı Lili Mo Şin dünyaya gəlir. 2003-cü ildə Şinlə ayrılandan bir neçə ay sonra Bekinseyl rejissor Len Uayzmanla nişanlanır və cütlük 2004-cü il mayın 9-da Los-Ancelesdə evlənir.

## Yaradıcılığı

O, ilk rolunu "Tək küləyə qarşı" (1991) televiziya filmində oynayır. Bundan sonra Keyt Oksford Universitetinin yeni kollecində fransız və rus ədəbiyyatını öyrənsə də, elmi dərəcə ala bilmir. Amma onun xarici dillərlə tanışlığı rollarının əhatəli olmasına imkan verir. Aktrisa "FHM" jurnalında "Dünyanın 100 ən seksual qadını" (2006) siyahısında 78-ci, "Maxim" jurnalının "HOT 100" (2003) reytinq sorğusunda 16-cı, "Stiff" jurnalında 63-cü yerlərdə olsa da, "Hello" jurnalı 2002-ci ildə Keyti İngiltərənin birinci gözəli seçir.

Aktrisanın ilk böyük filmi olan "Dağıdılmış saray" (1999) kommersiya uğuru qazanmadı. Lakin aktrisa çox tezliklə "Pyörl-Harbor" (2001) filminə çəkilir və bu, ilin ən uğurlu filmi olur. Növbəti illərdə Keyt Amerikanın bahalı filmlərinə - "İntuisiya" (2001), "Başqa dünya" (2003) və "Van Helsinq"ə (2004) çəkilir. Maraqlı məqam budur ki, aktrisa "Aviator" filmindəki Ava Qardner roluna görə cəmi 20 funt qonorar alır.

## Filmoqrafiya

# Anna Li (1993)
# Emma (1996)
# Kələk (1997)
# Diskonun son günləri (1998)
# Pyörl-Harbor
# İntuisiya (2001)
# Başqa dünya (2003)
#Aviator (2004)
# Van Helsinq
# Qar mələkləri (2007)
# Həqiqətdən başqa heç nə (2008)
# Onlarda hər şey yaxşıdır (2009)