open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fəttah Heydərov

**Fəttah Səməd oğlu Heydərov** () — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, Milli Məclisin Hesablayıcı Komissiyasının sədri, Regional Məsələlər Komitəsinin sədr müavini, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının sədri.

## Həyatı
Fəttah Heydərov 1938-ci il fevralın 23-də Naxçıvan MSSR Babək rayonunun Çeşməbasar kəndində anadan olmuşdur. 1955-ci ildə Nehrəm kənd orta məktəbini, 1959–1964-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsini, 1975-ci ildə Bakı Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1955-ci ildə Babək rayonu Güznüt kənd klubunun müdiri kimi başlamışdır. 1958-ci ildən Çeşməbasar səkkizillik məktəbinin müəllimi, 1968-ci ildən Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin təlimatçısı, 1970-ci ildən Ordubad Rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi işləmiş, 1970–1990-cı illərdə Naxçıvan şəhər və Ordubad Rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilmişdir.

1976–1978-ci illərdə Naxçıvan MSSR əhaliyə məişət xidməti naziri işləmişdir. 1978-ci ildən Ordubad, 1980-ci ildən Culfa Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1983–1995-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının mədəniyyət naziri işləmişdir.

1990–1995-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I (1995–2000), II (2000–2005), III (2005–2010), IV (2010–2015), V (2015–2020), VI (2020) çağırış deputatı olmuşdur. Milli Məclisin Hesablayıcı Komissiyasının sədri, Regional Məsələlər Komitəsinin sədr müavini olmuşdur. Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının sədri vəzifəsində işləmişdir.

4 avqust 2020-ci ildə vəfat etmiş, I Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## Mükafatları
* SSRİ-nin "Şərəf nişanı" ordeni (1975) və medallarla təltif edilmişdir.
* 20 fevral 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının mədəni və ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə Fəttah Səməd oğlu Heydərov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir
* 22 fevral 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə Fəttah Səməd oğlu Heydərov "Şərəf" ordeni ilə təltif edilmişdir.
* 22 fevral 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə Fəttah Səməd oğlu Heydərov "İstiqlal" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Ailəsi
* 5 övladı olmuşdur.
* Azərbaycan Respublikasının fövqəladə hallar naziri, general-polkovnik Kəmaləddin Heydərovun atasıdır.
* "Avropa-Azərbaycan Cəmiyyəti"nin sədri, "Qəbələ" Futbol Klubunun keçmiş prezidenti Tale Heydərovun babasıdır.

## İstinadlar
Kolontitul

**Kolontitul** ( "colonne" – sütun və  "titulus" – başlıq, yazı) — səhifənin yuxarı və aşağı sahələrində yerləşdirilən xidməti informasiyadır.

Məsələn, bu müəllifin adı, əsərin, bölmənin, fəslin, paraqrafın adı, tarix, səhifənin nömrəsi və s. ola bilər. Belə elementlər böyük həcmli sənədlərlə işi asanlaşdırır və çap olunandan sonra kitabın rahat oxunmasını təmin edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Kompüter proqramları
Cəmşidqulu bəy Baranlı

**Cəmşidqulu bəy Baranlı** — Qütbşahlar sülaləsindən Qalkondanın ikinci hökmdarı.

## Həyatı
Sultanqulu bəy Baranlının oğlu olan Cəmşidqulu bəy 2 sentyabr 1543-cü ildə atasını öldürərək taxta çıxıb. Hakimiyyət dövründə Bidər sultanlığı ilə müharibə aparıb. Yaxşı təhsil almış və ədəbiyyatı sevirdi. 1550-ci ildə xəstəlikdən vəfat etmişdi.

## Ailəsi
Sübhanqulu şah adlı oğlu vardı. Onu əvəz etmişdir.

## İstinadlar
Poema

**Poema** — İri həcmli nəzm əsəri poema adlanır. Poemada, adətən, müəyyən bir hadisə və ya əhvalat təhkiyə üsulu ilə təsvir olunur. Poemada isə təsvir olunan hadisələrin gedişində lirik lövhələrə də geniş yer verilir. Məsələn, Füzulinin "Leyli və Məcnun" poemasında hadisələr əsas qəhrəmanların həyatı ilə bağlı vahid bir süjet əsasında inkişaf edir, lakin poemada qəhrəmanların daxili aləminə uyğun lirik şeirlər də verilmişdir. Beləliklə, poemada hadisənin epik təsviri ilə lirik tərənnüm üzvü surətdə birləşir. Hadisələrin epik təsvirinə geniş yer verilən poemalar **epik-lirik** əsər adlanır. Lirik düşüncələrin üstünlük təşkil etdiyi əsərlərə isə **lirik-epik** əsər deyilir. Məsələn: Nizaminin "Xosrov və Şirin", Ş. İ. Xətainin "Dəhnamə", M. Füzulinin "Leyli və Məcnun" poemaları epik-lirik, M. F. Axundzadənin "A. S. Puşkinin ölümü haqqında Şərq poeması" şeiri, S. Vurğunun "Bəsti", H. Arifin "Yolda","Dilqəm", H. Cavidin "Azər" poemaları lirik-epik növə aiddir.
Vanda Pignato

**Vanda Pignato** () — Salvadorun birinci xanımı

Vanda Guiomar Pignato 2009-cu ildə ölkənin birinci xanımı olub.

1953-cü il təvəllüdlü Vanda Pignato San-Paulo ştatında İtaliya əsilli bir ailədə anadan olub. 1980-ci illərdə o, "Mogi Das Kruzes" universitetin hüquq fakültəsində təhsil alıb. 2006-cı ildə San-Paulo şəhəri onu bölgədə insan hüquqları müdafiəsinə və Braziliya mədəniyyətini Mərkəzi Amerikada təşviq etdiyinə görə medal və mükafatlarla təltif edib, Salvador Konqresi isə ona "Salvadorun layiqli dostu" mükafatını verib. .

## İstinadlar
Tuğluqoğulları sülaləsi

**Tuğluqoğulları sülaləsi**—Hindistanda iqtidarda olmuş türk xanədanı.

## Tarixi
Dehlidə Tuğluq iqtidarının qurucusu Qazi Tuğluqşahdır. Tuğluqlar Hindistanın idarəsində Xələclər qədar uzunömürlü olmayıb, bəzi yerləri əldən vermişdilər. Əmir Teymur 1398-ci ildə Hindistan səfərinə çıxıb Dehliyə qədər girdiyi zaman Tuğluqoğulları ona bağlı olaraq hökm sürməyə başladılar.

1414-cü ildə Tuğluqoğulları nın yərinə Xızır şahla başlamaq üzrə Seyyidlər xanədanı hakim oldu. Bu ailənin dördüncü hökmdarı Əlaəddin Aləmşahdan sonra isə (1451) türklər Hindistan sultanlığını Əfqanıstanlı bir ailə olan Ludilərə verdilər, fəqət 1526-cı ildə Hindistan təkrar türklərin əlinə keçdi və XIX yüziılin ortalarına qədər davam edəcək olan böyük bir türk dövləti quruldu.

## Hökmdarları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Encyclopedia Britannica – Muhammad ibn Tughluq
Makkennanın qızılı

**"Makkennanın qızılı"** () — rejissor Cey Li Tompsonun filmi.

## Məzmun

1874-cü il. Şerif Makkenna təsadüfi vuruşda apaçilərin rəhbərlərindən biri qoca Koyotu öldürür. Koyotun üstünü axtaran şerif oradan əfsanəyə əsaslanan və saysız xəzinədən xəbər verən Qızıl Kanyonun yerini göstərən plan tapır. Əfsanəyə əsasən, apaçilər bu qızılı çox illər bundan əvvəl tapmışdılar. O, ruhla qorunur və apaçilər onlara toxunmayana qədər çox güclüdürlər. Çoxları bu xəzinəni tapmağa cəhd göstərmişlər. Əfsanə, eləcə də bir nəfər Adams adlı adamın kanyonu tapmasından və apaçilərin onu tutub başqalarına yolu göstərə bilməməsi üçün gözlərini çıxarmasından xəbər verir. Elə buna görə də Qızıl Kanyon həm də Kor Adamsın Konyonu adlandırılır. Xəritəni götürən Makkenna onu yandırır.

Makkenna Koyotla məşğul olduğu vaxt tanınmış meksikalı quldur Con Kolorado meksikalı və hindu-apaçilərdən təşkil olunmuş dəstəsi ilə hakim Berqmannın evini və onun qızı İnqanı ələ keçirir. Koloradonun məqsədi orada məskunlaşıb atlarla və ərzaqla varlanmaq olur. Quldurlar hakimi öldürüb İnqanı özləri ilə götürürlər. Onlar qəfildən Makkennanı da əhatəyə alırlar. Kolorado çoxdan Koyotu və onun xəritəsini axtarırmış. O, Makkennanı onların bələdçisi olmağına vadar edir.

Koloradonun dəstəsində eləcə də Ben Beykerin dəstəsi də toplanmışdır. Beykerin dəstəsi görkəmli şəhərlilərdən, iki ingilisdən və həmin kor Adamsdan təşkil olunmuşdur. Lakin qızılaxtaranlar dəstəsi pusquda dayanmış federal əsgərlərlə qarşılaşırlar. Çox az adam xilas ola bilir. Əsgərlər izə düşürlər. Serjant Tibbs qızılaxtaranları təqib edib qalan əsgərlərini öldürür və Koloradoya qoşulur.

Qızılaxtaranlar qızıl kanyona girirlər. Hamıdan əvvəl Makkenna ayıq başla hərəkət edir və heç nə başa düşməyən İnqanı yuxarı qaldırır. Heyrətə düşmüş qız artıq ağlını itirmiş qızılaxtaranların bir-birini necə öldürməyini görür. Hamıya qalib gəlmiş Kolorado Makkenna ilə mübarizə aparır. Tezliklə apaçi atlıları görünür. Lakin bu vaxt kanyonda dağıntı baş verir. Silahsız qalmış Kolorado Makkennanı hədələyərək oradan uzaqlaşır. Makkenna qızla birlikdə yoluna davam edir. Onların hələ xəbəri yoxdur ki, atların yəhəri ağzına qədər qızılla doludur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi :** Hek Allen (roman)
:**Ssenari müəllifi :** Karl Formen
:**Rejissor :** Cey Li Tompson
:**Operator :** Cozef MakDonald
:**Bəstəkar :** Kuinsi Cons
:**Prodüserlər :** Karl Formen, Dmitri Tyomkin

### Rollarda

:Qreqori Pek – Şerif Makkenna
:Ömər Şərif – Con Kolorado
:Telli Savalas – serjant Tibbs
:Culi Nümar – Heş-Ke
:Kinen Uinn – Sançes
:Kamilla Sparv – İnqa Berqmann
:Ted Kessidi – Haçita
:Eduardo Çanelli – Koyot
:Dik Pibodi – Avila
:Rudi Dias – Beş
:Robert Fillips – Manki
:Şelli Morrison
:Robert Porter
:Con Qarfild
:Dyuk Hobbi
:Li Cey Kobb – qəzet redaktoru
:Reymond Messi
:Börcess Meredit
:Entoni Kueyl – qoca ingilis
:Edvard C. Robinson – qoca Adams
:Eli Vollax – Ben Beyker
Nasir (dəqiqləşdirmə)

* **[[Nasir]]** — nəsr əsəri yazan yazıçı.
* Nasir Məhəllə (Talış)

;Adlar
* Nasir Mənzuri — yazıçı, dilçi.
* Nasir Məhəmməd bin Kalavun — Məmlük sultanı.
;Soyadlar
* Camal Əbdül Nasir — Misirin II prezidenti	(1956–1970).
Adana

**Adana** — Türkiyənin ili və ən çox əhalisi olan VI şəhəri. 2023-cü ilin məlumatına görə, əhalisi 2.270.298 nəfərdir. İlin sahəsi 13.844 km²-dir. İldə hər km² 160 nəfər düşməkdədir. Bu sayı ən çox Seyhan ilində 1787 nəfərdir.

01.02.2018 məlumatlarına görə 4-ü ilçəsi (Seyhan, Yüreğir, Çukurova, Sarıçam) olmaqla ümumi 15 ilçəsi və bələdiyyəsi vardır. Bu yerlərdə 831 məhəllə vardır.

Türkiyədəki VI böyük metropoliya sahə olub, ölkənin irəlidə gedən ticarət və mədəniyyət mərkəzidir. Mədən ehtiyatlarına görə IV bölgə olan Adana xrom, dəmir, manqan, qurğuşun və sink yataqları baxımından əhəmiyyət daşımaqdadır.

Adananın mərkəzi Mərsin, Adana, Osmaniyyə və Hatay illərini əhatə edən coğrafi, iqtisadi və mədəni mərkəz bölgə olan Çukurovanın mərkəzində yerləşir. Təxminən 5.62 milyon insanın yaşadığı bölgənin böyük bir hissəsi kənd təsərrüfatına olduqca əlverişli, geniş və düzən bir ərazidir.

## Həmçinin bax
* Adana Ulu məscidi
* Adana müqaviləsi

## İstinadlar
Montevideo

**Montevideo** — Uruqvayın paytaxtı və ən böyük şəhəri.

## Şəhərin etnonimi
Montevideo sözü ispan dilindən tərcümədə "görünən dağ" mənasını verir.

## Təbii şəraiti
Montevideo, 540 km² sahəyə malik olmaqla, Atlantik okeanının La-Plata körfəzinin sahilində yerləşmişdir. Şəhərin daxilində Cənub konusunun ən böyük təbii limanlarından biri yerləşir. Şəhər ərazisinin relyefi təpəlidir, ən yüksək nöqtəsi şəhərin qərbində 136 metrlik Serro-de-Montevideo dağıdır. Bu dağın zirvəsində mayak yerləşir. Təbii bitkiləri savanna zonası üçün tipik otlarla və kollarla təmsil edilmişdir. Şəhər ərazisində əsasən Avropadan gətirilmiş ağaclar palıd, şam, evkalipt, çinar bitir. Sahil suları yüksək duzluluqla və güclü qabarmalarla səciyyələnir. Əsas çayı qərbdən şəhəri əhatə edən Santa-Lusiya çayıdır.

Montevideonun iqlimi Lənkəranın rütubətli subtropik iqlimini uzaqdan xatırladan iqlimdir. Yayı rütubətli və istidir. Qış rütubətli, küləkli və tutqun keçir. Antarktikadan soyuq güclü küləklərin ("pampero") müdaxiləsi zamanı şaxtalar və qırovun düşməsi mümkündür. Bəzən tufanlar olur, amma tropik siklonlar baş vermir.

## Tarixi
Şəhərin əsası 1726-cı ildə Müqəddəs Filip günündə qoyulub və Syudad-de San-Felipe-del-Puerto-del-Montevideo — "Montevideo buxtasında müqəddəs Filip şəhəri" adlandırılıb. 1680-ci ildə portuqaliyalılar La-Plata körfəzinin sol sahilində Koloniya-del-Sakramento şəhər-qalasını tikdilər. Bu istehkam qaçaqmalçıların bazası idi, hansılar ki, Buenos-Ayresə malları qeyri-leqal idxal edirdilər. 1726-cı ildə qaçaqmalçılarla mübarizə üçün ispanlar körfəzə girişində Montevideo qalasının əsasını qoydular. Beləliklə, onlar La-Platanın hər iki sahilinə nəzarət etmək imkanını əldə etdilər. Tezliklə Montevideo Şərq sahili əyalətinin əhəmiyyətli ticarət mərkəzi oldu. 1750-ci ildə tam olaraq İspaniyanın tərkibinə daxil edildi. 1766-cı ildə o paytaxtı Buenos-Ayres şəhəri olan La-Plata vitse-krallığının tərkibinə girdi.

Zəngin təbii bitki örtüyü ilə və yabanı mal-qaraların böyük sürüləriylə step çölləri XVIII əsrdə Avropa mühacirlərinin Şərq sahilinə axınına imkan yaradırdılar. İspan müstəmləkə hakimiyyəti böyük heyvandarlıq təsərrüfatlarının (estansiyalar) yaradılmasını bu rayonda öz hakimiyyətini bərkitmək ümidi ilə həvəsləndirirdi ki, portuqaliyalıların və ingilislərin bu ərazilərə malik olmaq iddialarına əks-təsir göstərsin. Müstəmləkə dövrünün (1800-cü il) sonuna Şərq sahili əyalətində əhalinin sayı təxminən 30 min nəfər təşkil edirdi, onlardan üçdə bir onun əsas şəhəri olmuş Montevideoda yaşayırdı.

## Qardaş şəhərlər
*  Barselona, İspaniya
*  Boqota, Kolumbiya
*  Buenos-Ayres, Argentina
*  San-Paulu, Braziliya
*  Kadis, İspaniya
*  Kvebek, Kanada
*  Kordova, Argentina
*  Kuritiba, Braziliya
*  La Plata, Argentina
*  Madrid, İspaniya
*  Melilya, İspaniya
*  Montevideo, ABŞ
*  Porto Aleqre, Braziliya
*  Rosario, Argentina
*  Sankt Peterburq, Rusiya
*  Tyantszin, Çin
*  Sindao, Çin
*  San-Xose, Kosta Rika
*  Paris, Fransa
*  Esmeraldas, Ekvador
*  Əl-Əyun, Qərbi Saxara

## Həmçinin bax
* Uruqvay
* La-Plata hövzəsi

## Xarici keçidlər

* Montevideo
Lotus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əddis-Əbəbə

**Əddis-Əbəbə** () — Efiopiyanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Ölkənin mərkəzi hissəsində yerləşir. Əhalisi 2023-ci ilin hesablamalarına görə 5,461,000 nəfərdir. Şəhərin dəniz səviyyəsindən minimal hündürlüyü 2326 metrdir. Əddis-Əbəbə dünyanın ən yüksəkdə yerləşən şəhərlərindən biridir. Şəhərin ən yüksək nöqtəsi şimal hissədə yerləşən və hündürlüyü 3000 metrə çatan Entoto dağıdır.

Şəhərin əsası 1886-cı ildə imperator II Menelik tərəfindən həyat yoldaşı, imperatriçə Taytu Betulun xahişi ilə qoyulmuşdur. Əvvəlki adı oromo dilində "isti bulaqlar" mənasını verən Finfin olmuş, sonradan amhar dilində "yeni çiçək" mənasını verən indiki adını almışdır.

## Qalereya

Fayl:Arat Kilo Monument.JPG|Arat Kilo abidəsi
Fayl:Ethiopian Commercial Bank Addis Abeba.jpg|Efiopiya Kommersiya bankı
Fayl:Meskal square.JPG|Meskel meydanı
Fayl:Cathédrale Saint Georges Addis Abeba1.jpg|Müqəddəs Georgi kafedral kilsəsi
Fayl:Thegrandanwarmosque.jpg|Böyük Ənvər məscidi
Fayl:HagerFikirTheatre.jpg|Hager Fikir teatrı (aprel, 2006)
Fayl:Ethiopian Television.JPG|Efiopiya Radio və Televiziya stansiyası
Fayl:Ethiopian Federal Police HQ Addis Abeba.JPG|Efiopiya Federal Polisinin mərkəz qərargahı
Fayl:Light Rail Addis Ababa, 03-02-2019.jpg|Demir yol
Fayl:Addis churchill.jpg|Addisdeki Çörçill kücəsi


## İstinadlar
Anar Şuşalı (müğənni)

**Anar Şuşalı** (Hüseynli Anar Vaqif oğlu ) — opera-kamera müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti (2008).

## Həyatı
Anar Şuşalı (Hüseynli) 12 iyul 1978-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 1984-cü ildə Şuşa şəhər 1 saylı orta məktəbə, 1989-cu ildə isə Şuşa musiqi məktəbinin tar sinfinə daxil olmuşdur. 1992-ci ilin may ayında Şuşa şəhərinin ermənilər tərəfindən işğalı ilə əlaqədar məcburi köçkün kimi Bakı şəhərində məskunlaşmışdır. 1994-cü ildə Bakı şəhərindəki 36 saylı musiqi məktəbinin tar sinfini, 1995-ci ildə isə Bakı şəhərindəki 13 saylı Şuşa orta məktəbini bitirmişdir. Həmin ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyasının solo oxuma fakültəsinə daxil olmuşdur. 1999-cu ildə Bakı Musiqi Akademiyasını solo oxuma ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsini, 2001-ci ildə vokal ixtisası üzrə magistr dərəcəsini, 2003-cü ildə isə həmin ixtisas üzrə aspirantura dərəcəsini bitirmişdir. Bu müddət ərzində bir çox incəsənət xadimlərinin yubiley konsertlərində, Heydər Əliyev Fondu və Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təşkil olunmuş konsertlərdə və müxtəlif dövlət tədbirlərində dəfələrlə çıxışlar etmişdir. Bir sıra xarici ölkədə — Yaponiya, Fransa, Norveç, İtaliya, Almaniya, Özbəkistan, Türkiyə, Rusiya, İran, Ukrayna, Koreya, Çin, Pakistan, Misir, Türkmənistan, Tacikistan, Qırğızıstan və Küveytdə Azərbaycan mədəniyyətini uğurla təmsil etmişdir. 2008-ci ilin sentyabr ayında vokal sahəsində yaradıcılığını və xidmətlərini yüksək qiymətləndirən Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. 2009-cu ildə Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan peşəkar musiqisinin banisi Üzeyir bəy Hacıbəyovun yeni quruluşda səhnələşdirilmiş "Arşın mal alan" operettasında baş rol olan Əsgər rolunu ilk dəfə rus və Azərbaycan dillərində böyük uğurla ifa etmişdir. Tamaşanın rus dilində ilk premyerası 11 oktyabr 2009-cu ildə olmuşdur. 2010-cu ilin may ayında isə Prezident mükafatçısı adına layiq görülmüşdür.

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının "milli vokal" kafedrasının baş müəllimi — dosentidir.

Qarabağ Universitetinin müəllimidir. 

Hərbi xidmətdə olub, ailəlidir, 3 övladı var.
Cassine

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qədim Misir ədəbiyyatı

Qədim Misirdə bədii ədəbiyyatın əsasında şifahi xalq yaradıcılığı dayanır. Ən qədim əsərlər e.ə. V minilliyə aiddir. Qədim misirlilər üç min il ərzində müxtəlif janrlarda zəngin bədii ədəbiyyat nümunələri yaratmışlar. Şifahi xalq yaradıcılığına daxil olan nağıllar əsasən əkinçi həyat tərzini, dünyagörüşünü əks etdirirdi. Belə nağıllarla yanaşı fironlar və əyanlara həsr edilmiş nağıllar da geniş yayılmışdı. Fironlar üçün onların sevdiyi nağıllar yazılırdı və adətən mumiya ilə birlikdə sərdabələrinə qoyulurdu. Qədim misirlilər nağıl vasitəsilə müdrikliyi, humanistliyi tərənnüm edir, sadə insanların əqlini, mübarizliyini, dönməzliyini göstərməyə çalışırdılar. Belə nağıllardan "Gəmi qəzasına uğrayan adam", "Düz və əyri haqqında nağıl", "Firon Xufu və cadugərlər", "İki qardaş haqqında nağıl" və s. göstərmək olar.

Qədim misirlilər təbiətdə və insan həyatında olan hadisələri dini ideologiya ilə izah edirdilər. Misirlilərin ölən və yenidən dirilən təbiət allahı hesab etdikləri Osiris haqqında əfsanə bu baxımdan səciyyəvidir.

Orta və Yeni səltənət dövründə ədəbiyyatda mövcud dövlət və ictimai quruluşu müdafiə edən nəsihətlərə təsadüf olunur. Belə nəsihətlərdə sosial ziddiyyətlər, yuxarıların aşağıdakılara münasibəti, xalq üsyanlarının xoşagəlməz nəticələri və s. öz əksini tapır. Bu nəsihətlərə misal olaraq, "Heraklopol hökmdarı Axtoyun oğlu Merikaya nəsihəti", "I Amenemxetin nəsihəti", "Duauf oğlu Axtoyun nəsihəti", "İpuserin kəlamı", "Nefertifm nəsihəti" və s. göstərə bilərik.
Diderix Frans Leonard fon Şlextendal

**Diderix Frans Leonard fon Şlextendal** (, ) — Alman botaniki.

## Elmi əsərləri
* Animadversiones botanicae in Ranunculaceas. Berlin, 1819—1820.
* Flora berolinensis. Berlin, 1823—1824.
* Adumbrationes plantarum, 1825—1832.
* Flora von Deutschland. 24 Bände mit 2400 Tafeln, Yena, 1840—1873 (zusammen mit Christian Eduard Langethal und Ernst Schenk), 5. Auflage in 30 Bänden von Ernst Hans Hallier 1880—1887.
* Hortus halensis. Галле, 1841—1853.

## İstinadlar
Otto Varburq

**Otto Varburq** (; 1859–1938) — Almaniya botaniki.

## Xarici keçidlər

* Biografi dari Universitas Berlin
* Biografi dari Pusat Otto Warburg Center
* Otto Warburg Minerva Center for Agricultural Biotechnology
* Naskah pribadi Otto Warburg yang disimpan di Arsip Zionis Pusat di Yerusalem, yang diberi kode The notation of A12.
* University of Berlin biography
* Otto Warburg Center biography
* Otto Warburg Minerva Center for Agricultural Biotechnology
Allan Kanningem

**Allan Kanningem** (; ) — Böyük Britaniya botaniki. Botanik Riçard Kanningemin qardaşı. Avstraliya və Yeni Zellandiya florasını öyrənib.

## İstinadlar

## Əsərləri
* "Florae insularum Novae-Zeelandiae Praecursor" (1836)

## İstinadlar
Əbdülhəmid

**Əbdülhəmid** — kişi adı. Ərəb dilində olan bu sözün () mənası "Həmidin qulu" deməkdir.

* I Əbdülhəmid — 1774–1789-cu illər Osmanlı imperatoru.
* II Əbdülhəmid — 1876–1909-cu illər Osmanlı imperatoru.
* Əbdülhəmid bəy Qaytabaşı — hərbi xadim, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun general-mayoru.
* Əbdülhəmid ibn Badis — Görkəmli əlcəzairli müsəlman alim, islahatçı
* Əbdülhəmid Əbu Süleyman

## Həmçinin bax
* Sultan Əbdülhəmidə sui-qəsd
Araukariyakimilər

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

Həmişəyaşıl ağaclardır. Hündürlüyü 70 m-ədək, gövdəsinin diam. 3 m-ədəkdir. Yarpaqları (iynələri), əsasən, xətvarı, yaxud enlidir; tək-tək iri qozaları olur. Dişi qozalarda toxum pulcuqları tamamilə və ya qismən ötürücü pulcuqlara bitişmişdir.Toxum pulcuğunun üst tərəfində bir ədəd yeməli toxum inkişaf edir. Digər iynəyarpaqlılardan fərqli olaraq Araukariyakimilərin tozcuqları toxum başlanğıcına deyil, dişi qozanın pulcuq qoltuğuna düşür və burada başlanğıcına doğru hərəkətsiz spermilər çatdıran tozcuq borusu kimi inkişaf edir. İki müasir cinsi var: aqatis və araukariya. Araukariya meşələri oduncaq, həmçinin yüksək keyfiyyətli qatran almaq üçün əsas mənbədir. İynəyarpaqlı bitkilərin qədim fəsiləsindən olan araukariyakimilər Yura dövründə meydana gəlmişdir.

## Cinsləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Araukariya

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Həmişəyaşıl, adətən ikievli, 30–60 m hündürlüyündə olan ağacdır. Çətiri piramidaşəkilli, yaxud çətirə bənzərdir; yaşlı ağacların gövdələrinin səthi halqa şəklində qalınlaşmışdır. Yarpaqları (iynələri) coddur, tikanlıdır, uzunluğu 10 sm-ədək, eni 3 sm-dir və 10–40 il yaşayır. Növlərə görə yarpaqlar da müxtəlif ölçüdə və formada olur. Toxumları iri və qanadsızdır, çoxusu yeyilir. Araukariyalar 400-500 il yaşayır. 20-ədək növü var. Cənubi Amerika, Avstraliya, Yeni Qvineya və ona yaxın adaların təmiz və qarışıq meşələrində bitir. Bir çox növlərinin qiymətli oduncağı var. Dekorativ bitki kimi mülayim, isti və subtropik iqlimli ölkələrin (o cümlədən Qafqazın Qara dəniz sahillərində) parklarında becərilir.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fortuna başcıqlı qaraçöhrə

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Kiçik gövdəli, alçaq boylu koldur. Bitkinin çətiri enli-oval olub, yarpaqları üfüqi cərgələrdə yerləşir, hamardır, uzunluğu 9 sm-ə  qədərdir. Yarpaq ayaları dərili və parlaqdır. Yarpağın üst hissəsi yaşıldır, alt tərəfi isə açıq rəngli zoqlarla örtülmüşdür. Başcıqlı qaraçöhrənin cavan bitkiləri soyuqdan əziyyət çəkir, ancaq sonradan normaya düşərək qışda yaxşı böyüyür. Başcıqlı qaraçöhrə rütubətli və soyuq olmayan yerlərdə becərilməlidir. Başcıqlı qaraçöhrə kölgəyə davamlı bitkidir. Ancaq çox günəşli yerlərdə də yaxşı bitir. Fortuna başcıqlı qaraçöhrə bitkisi bol və müntəzəm suvarılmaldır. Köçürülməyə tələbkar olmayan bitkidir, ancaq çox təzə, qumlu, humuslu, turş və ya qələvili torpaqlara üstünlük verir. Abşeronda, Lənkəranda Fortuna başcıqlı qaraçöhrəyə son dövrlərdə bir çox yeni salınmış park və bağlarda, həyətyanı sahələrdə rast gəlinir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ekstrim

**Ekstrim** ( — əks tərəf, yüksək səviyyəli, xüsusi) — həyat üçün təhlükə yaradan ekstraordinar hərəkət.

## İstinadlar
Novruzəli bəy məscidi

**Novruzəli bəy məscidi** — Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərinin tarixi hissəsi olan Şəhər bölməsində mövcud olmuş məscid.

## Haqqında
İrəvan şəhərinin qədim Şiə məscidlərindən biri olan Novruzəli bəy məscidinin dəqiq inşa tarixi bilinməsə də memarlıq xüsusiyyətləri baxımından tədqiqatçılar bu məscidi XIV əsr abidəsi hesab edirlər. Digər versiyaya görə isə, məscid XVII əsrin II yarısında tikilmişdir. Bir minarəli məscidin əsas binası böyük günbəzlə tamamlanmış, xarici divarları rəngli kaşılarla işlənmişdi. İrəvan şəhərinin tarixi hissəsi olan Şəhər (Şəhri) massivinin Novruzəli məhəlləsində mövcud olmuş Novruzəli bəy məscidi 18-ci əsrin ikinci yarısında Qara Seyid adlı şəxs tərəfindən tikilmişdir. 1918–1920-ci illərdə tarixi qurulan erməni daşnak hökuməti zamanı və Sovet Ermənistanının ilk illərində Sərdar, Təpəbaşı, Sərtib xan, Hacı Novruzəli bəy məscidlərində Türkiyədən qaçıb gələn erməni qaçqınları məskunlaşdırılmışdılar.1918–1920-ci illərdə və sovet hakimiyyətinin ilk illərində Hacı Novruzəli bəy məscidində Türkiyədən gəlmiş erməni qaçqınları məskunlaşdırılmışdılar. Tarixi məscid 1920–1930-cu illərdə İrəvan şəhərinin baş memarlıq planı hazırlanarkən ilk növbədə şəhərin mərkəzində yerləşən azərbaycanlılara məxsus tarixi-memarlıq abidələrinin, o cümlədən məscidlərin sökülməsinə və onların yerində yaşayış kvartallarının, meydanların və parkların salınmasına başlanıldı. Bu plan nəticəsində faktiki olaraq yoxa çıxarılan abidələrdən biri də Novruzəli bəy məscidi olmuşdur. Məscid XX əsrin birinci yarısında dağıntılara məruz qalmış və 1950-ci illərdən sonra tamamilə məhv edilmişdir. Görünüş etibarilə Zal xan məscidinə bənzəyən Novruzəli bəy məscidi ondan bir qədər kiçik olmuşdur. Tək minarəyə malik olan bu məscid ermənilər tərəfindən məhv edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Göy məscid (İrəvan)
* Abbas Mirzə məscidi

## İstinadlar
Əhməd Tantarani Marağayi

**Əhməd Tantarani Marağayi** (?-?)—XI əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı

Muiniddin Əbu Nəsr Əhməd bin Əbdürrəzzaq  Tantarani Marağayi XI əsr Azərbaycan şairi, ədibi və alimidir. Bağdadda "Nizamiyyə" mədrəsəsində utad və müdərris olmuşdu.

## Əsərləri
*Tantaraniyyə qəsidəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycan ədəbiyyatı
Silent Hill: Homecoming

**Silent Hill: Homecoming** — "Double Helix Games" tərəfindən hazırlanmış və "Konami" tərəfindən buraxılmış qorxu oyunu. Seriyanın altıncı oyunudur və 2008-ci ildə işıq üzü görüb. Oyunda müharibədən qayıdan Alex Shepherd-dən bəhs edilir. Doğma qəsəbəsinə qayıdan Alex buranın qarışıqlıq içində olduğunu və qardaşının itkin düşdüyünü öyrənir. Qardaşını axtararkən o, müxtəlif şeylər haqqında, gizli təriqətlər və qəsəbənin tarixi haqqında bilmədiklərini öyrənir.

## İstinadlar
Cefferson Devis

**Cefferson Finis Devis ** (; ) Amerika Konfederativ Ştatlarıının prezidenti.

1861–1865-ci illərdə ABŞ Vətəndaş müharibəsi zamanı, cənubda yaradılan Amerika Konfederativ Ştatlarıının prezidenti.Müharibədən sonra 2 il həbsxanada qalmışdır.Lakin heç vaxt ABŞ tərəfindən məhkəməyə çıxarılmamış və ittiham olunmamışdır.

## Həyatı

## Fəaliyyəti

## Prezidentlik dövrü

## Son illəri

## Ölümü

## Mənbə

## Xarici keçidlər
Alatoran (romanlar seriyası)

**Alatoran** — amerikalı yazıçı Stefani Mayer tərəfindən yazılmış dörd vampir-fantastik məhəbbət romanı, iki müşayiətçi kitab və bir novella seriyasıdır. 2005–2008-ci illərdə ardıcıl olaraq nəşr olunmuş dörd əsas roman Bella Svon adlı qızın yeniyetməliyinin son illərini təsvir edir. O, Arizona ştatının Finiks şəhərindən Vaşinqton ştatının Forks qəsəbəsinə köçür və 104 yaşlı vampir Edvard Kallenə aşiq olur. Seriya əsasən Bellanın baxış bucağından danışılır. *[[Tutulma (roman)|Tutulma]]* romanının epiloqu və *[[Sübh (roman)|Sübh]]* romanının ikinci hissəsi isə canavar Ceykob Blek obrazının nəzərindən nəql olunur. *[[Bri Tannerin ikinci qısa ömrü]]* adlı novella — *Tutulma*da görünən yeni yaranmış vampirin hekayəsini danışır və 2010-cu ildə çap olunmuşdur.  *Alatoran saqası: Rəsmi illüstrasiyalı bələdçi* — demək olar ki, 100 tam rəngli illüstrasiya ilə ensiklopedik arayış kitabı, 2011-ci ildə satışa çıxarılmışdır. 2015-ci ildə Mayer, seriyanın 10 illiyi münasibətilə *Həyat və ölüm: Alatoranın yenidən təsəvvürü* adlı yeni romanı nəşr etdirdi. Bu kitabda əsas personajların cinsləri dəyişdirilmişdir. 2020-ci ildə isə *[[Gecəyarı günəşi (roman)|Gecəyarı günəşi]]* nəşr olundu. Bu əsər, birinci kitab olan *Alatoran* romanının Edvard Kallenin baxış bucağından yenidən danışılmasıdır.

2005-ci ildə ilk roman olan *Alatoran* nəşr olunduqdan sonra, kitablar bütün dünyada böyük populyarlıq və kommersiya uğuru qazanmışdır. Seriya xüsusilə gənc oxucular arasında məşhurdur; dörd kitab bir neçə mükafat qazanmışdır. Ən diqqətəlayiqi, *[[Sübh (roman)|Sübh]]* romanı 2008-ci ildə Britaniya Kitab Mükafatlarında “İlin Uşaq Kitabı” nominasiyasını almışdır. Bütövlükdə seriya isə 2009-cu ildə *Kids' Choice Award* mükafatında “Ən sevimli kitab” seçilmişdir.

2020-ci ilin avqust ayına olan məlumata görə, seriyanın dünya üzrə 160 milyondan çox nüsxəsi satılmış və 49 müxtəlif dilə tərcümə edilmişdir. Dörd *Alatoran* kitabı ardıcıl olaraq 2008-ci ildə *USA Today Best-Selling Books* siyahısında ilin ən çox satılan romanları rekordu qırmışdır və *The New York Times* qəzetinin “Children's Series Books” bestseller siyahısında 235 həftədən artıq qalmağa nail olmuşdur.

Romanlar *Alatoran saqası* adlı film seriyası kimi Summit Entertainment studiyası tərəfindən ekranlaşdırılmışdır. İlk üç romanın film adaptasiyaları müvafiq olaraq 2008, 2009 və 2010-cu illərdə nümayiş etdirilmişdir. Dördüncü roman isə iki film şəklində uyğunlaşdırılmışdır — birinci hissə 2011-ci ildə, ikinci hissə isə 2012-ci ildə ekranlara çıxmışdır. Bundan əlavə, *[[Gecəyarı günəşi (roman)|Gecəyarı günəşi]]* əsəri əsasında animasiya janrında televiziya serialı hazırlanır və Netflix-də yayımlanması planlaşdırılır.
## Kitablar

1. Qanunsuz nəşrin ili.

## Kinolar

## Xarici keçidlər
* Stefani Mayerin rəsmi saytı
* Alatoranseriyasının rəsmi saytı
## İstinadlar
Sofulu məhəlləsi (Gəncə)

**Sofulu məhəlləsi** - Kəngərli tayfasının bir qolunun adı ilə bağlıdır. Məhəllə sakinlərinin böyük əksəriyyətini Hacı Qədimlilər və Şeyxzamanovlar təşkil edir.

## Haqqında
Gəncənin 1804- cü ildə çar ordusu tərəfindən zəbt olunmasndan sonra may ayında aparılmış siyahıya almada Sofulu məhəlləsində 50 ev, 191 nəfər yaşadığı qeydə alınıb. 1916 -cı ilin siyahıya alınması zamanı isə əhalinin sayı 522 nəfər olmuşdur. Yerli əhali tacirlik, papaqçılıq, şirniçilik, şərbaflıqla məşğul olurdular. Varlı ailələrin Sofulu məhəlləsinin quzeyində üzüm bağı və əkin yerləri var idi.
Tanınmış etnoqraf Qəhrəman Qaraqaşlı, general Hacıbaba Zeynalov, şərqşünas professor Cahangir Nağıyev, dünyaşöhrətli metallurq, professor Nadir Qasımzadə də bu məhəllədə anadan olublar.

## Həmçinin bax
* Qırıxlı məhəlləsi
* Qazaxlar məscidi
* Dördyol məhəlləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Gəncə - Qədim Sofulu məhəlləsi / Kəpəz Tv
Çırpınırdı Qara dəniz

**Çırpınırdı Qara dəniz** — Azərbaycanda və Türkiyədə çox məşhur olan, dinləyicilərə vətənpərlik ruhu aşılayan mahnı.

Mahnı Azərbaycanın dahi şairi Əhməd Cavadın 1914-cü ildə Gəncə şəhərində yazdığı "Çırpınırdı Qara dəniz" şeirinə məşhur Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən dörd il sonra 1918-ci ildə bəstələnmiş musiqi əsasında yaranmışdır. O zaman Üzeyir bəy bu mahnını Nuru Paşanın komandanlığındakı Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycandakı qəhrəmanlıqlarına ithaf edib.

"Çırpınırdı Qara dəniz" şeiri 1919-cu ildə Əhməd Cavadın ikinci şer kitabı olan "Dalğa"da da dərc olunub. Mahnı Azərbaycanda iki ifaçının ifasında daha populyardır. Bunlar Azərin və Şəmistan Əlizamanlıdır. Xüsusən, bu mahnı Türkiyədə Azərinin ifasında çox sevilir.

## Plagiat iddiaları
Son dövrlərdə mahnı ermənilər tərəfindən erməni aşığı Sayat Novanın əsəri kimi "Kamança" adıyla təqdim edilməkdədir.

Eyni zamanda həmin plagiat mahnının Daşnaksütyun Partiyasının himni olması da iddia edilir.

## İstinadlar
Fətəli bəy Hali-Gəncəvi

**Fətəli bəy Hali-Gəncəvi** — şair, Cavad xanın qardaşı.

## Həyatı

Fətəli bəy Hali-Gəncəvi Gəncə şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Hali təxəllüsü ilə şeir yazırdı. Fətəli bəy Cavad xanın ölümündən sonra çar Rusiyası qoşunlarına qarşı mübarizə aparıb. O, 1825-ci ildə Təbrizdə vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Azərbaycan MEA Əlyazmalar institutunda B-1829 şifri altında "Divan"ı saxlanır. Fəthəli bəy Hali Gəncəvinin şeirləri Gəncədəki "Elm" nəşriyyatında çap edilib. Şairin AMEA-nın Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutundakı əlyazmadan götürülmüş şeirlər toplusuna onun lirik aşiqanə, nəsihətamiz şeirləri, mənzum məktubları daxil edilib. Fəthəli bəyin əsərlərini Əlyazmalar İnstitutunun icraçı direktoru filologiya elmləri doktoru Paşa Kərimov və böyük elmi işçi Hacı Rauf Şeyxzamanlı transliterasiya və tərtib edib, kitaba "Ön söz" yazıblar. Fəthəli bəyin fars dilində yazdığı şeirlərinin bədii tərcüməsi Paşa Kərimova məxsusdur. Kitabın elmi redaktoru professor, Əməkdar elm xadimi Xəlil Yusifli, redaktoru H.Mustafa Mailoğludur.

## Həmçinin Bax
Divani-hikmət

**"Divani-hikmət"** (Hikmət evi) — ilk ədəbi məclis

"Divan-ı Hikmət" ("Hikmət Evi") XIX əsr. Azərbaycanda qurulan ilk ədəbî məclislərdən biridir. 1820–1830-cu illər arasında, Gəncədə, şair Mirzə Şəfi Vazeh tərəfindən qurulmuş, 1841-ci ildə onun Tiflisə köçməsi səbəbiylə, 1841–1846-cı illər arası faaliyətini Tiflisdə davam etdirmişdir. Yığıncaqlarına Azərbaycan şairləriylə bir arada ruslar, almanlar, ermənilər və b. da qatıldığı tək ədəbî məclisdir. "Divan-ı Hikmət'in faaliyətləri və toplantıları, Tiflisdə 1852-ci ilə, Mirzə Şəfi Vazehin ölümünə qədər, Gəncədə isə 1882-ci ilə, Mirzə Mehdi Nacinin ölümünə qədər davam etmişdir. Məclis 2014-cü ildə bərpa edilmşdir.

## Divan-ı Hikmətin fəal üzvləri
* Mirzə Mehdi Naci
* Şeyx İbrahim Qüdsi
* Ağa İsmayıl Zəbih
* Molla Abbas Şölə

## İstinadlar
Seyidəli Muxtarzadə

**Seyidəli Əli oğlu Muxtarzadə** (1872–1960)—Cənubi Azərbaycanda Demokratik Hərəkatın rəhbərlərindən biri.

## Həyatı
1905–1911-ci illər İran İnqilabının və Cənubi Azərbaycanda Demokratik Hərəkatın rəhbərlərindən biri Muxtarzadə Seyidəli Əli oğlu İranda, Cənubi Azərbaycanın Urmuyə şəhərində 1872-ci ilin may ayının 19-da anadan olub.

Muxtarzədə Seyidəli gənc yaşlarından şah üsuli idarəsinə qarşı vuruşmuş, silahlı partizan dəstələri yaratmışdır. O, 1905-ci ildə İranda, o cümlədən Cənubi Azərbaycanda genişlənən milli-azadlıq hərəkata qoşulmuşdur. Eyni zamanda "Həqiqəti Əncümənin" üzvü olmuşdur. 1906-cı ildə Təbriz üsyanında Mücahidlərə rəhbərlik edənlərdən biri olmuşdur.

1908-ci il iyun ayının 23-də üsyanı boğmaq istəyən irticaçı qüvvələr 40 minlik şah qoşunu ilə Təbrizə daxil oldu. Muxtarzadənin rəhbərliyi ilə fədai dəstələri əks-inqilabi qüvvələrə ağır zərbə vuraraq, onları Təbrizdən qovdular. 11 ay davam edən bu vuruşmada Muxtarzadə mahir bir sərkərdə kimi özünü göstərdi.

Təbriz üsyanı zamanı İnqilabi Hökumətin Hərbi Şurası yaradıldı. Hərbi Şuranın 5 nəfər üzvü var idi. Muxtarzadə Seyidəli həmin 5 nəfərdən biri idi. O, Səttar xanın yaxın silahdaşı idi.

1910-cu ilin avqust ayında xarici müstəmləkətçilər, daxili irtıcaçı qüvvələr və şah qoşunları Cənubi Azərbaycana, Təbrizə hücum edərək Inqilabi Hökuməti qan içərisində boğdular. İnqilabi Hökumətin həyata keçirdiyi bütün Demokratik tədbirlər ləğv olundu.

Birinci Dünya muharibəsi başlandıqdan sonra Muxtarzadə Seyidəli Əli oğlu Şimali Azərbaycanın Gəncə şəhərinə köçür və ömrünün sonunadək orada yaşayır. O,

1918-ci ildə Sultan Əli qızı ilə ailə həyatı qurur, Miri adlı oğlu və Rüxsarə adlı qızı olur.

Muxtarzadə Seyidəli Əli oğlu Fərdi Təqaüdçü idi. O, 1960-cı ilin mart ayının 23-də Gəncə şəhərində 88 yaşında vəfat edir.

1946-cı ildə Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərində Milli Hökumət zamanı Qərərgah rəisi işləmiş Hərbi zabit, mühacir və Fərdi Təqaüdçü Dəsti Nüsrət Rəhim oğlunun xatirələrindən:

Mən Muxtarzadə Seyidəli Əli oğlu ilə yaxından tanış idim. O, İrandakı İnqilabi Hərəkatlardan söhbət edərkən Səttarxan, Bağırxan, Əli Müsyo və başqaları haqqında çoxlu xoş xatirələr söyləyirdi. İnqilabi Hərəkatların qələbələrindən və məğlubiyyətindən söhbət edirdi.

1960-cı ilin may ayının 22-si idi. Muxtarzadə Seyidəli Əli oğlunun xəstəliyinin ağır vaxtı idi. Təsadüfən Azərbaycan Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Vəli Axundov Gəncə şəhərində idi. O, Gəncə mehmanxanasında qalırdı. Mən onun qəbuluna getdim və Fərdi Təqaüdçü – İnqilabçı Sərkərdə Muxtarzadə Seyidəli Əli oğlu haqqında ətraflı danışdım və onun səhhəti haqqında məlumat verərək bildirdim ki, hal-hazırda onun vəziyyəti ağırdır, can verir. Vəli Axundov yanındakı digər yoldaşlar ilə Vaqif küçəsində yaşayan Inqilabcı Sərkərdə Muxtarzadə Seyidəli Əli oğlunun yanına getdilər. Təsadüfən İlahi tərəfindən Muxtarzadə Seyidəliyə elə bil ki, bir qüvvə gəldi. O, gözlərini açıb Vəli Axundova – mənim kasıb evimə çox xoş gəlibsiniz, bağışlayın ki, çarpayıda uzanmış haldayam. Bir qədər söhbət etdikdən sonra sonuncu dəfə "salamat qalın" deyib, gözlərini əbədi yumdu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əmirxiz məhəlləsi

**Əmirxiz məhəlləsi** və ya **Əmrəqız məhəlləsi**—Təbriz şəhərinin şimal-qərbində böyük məhəllələrindən biri. Səttar xanın ailəsi öz doğma kəndindən qovulduqdan sonra, Təbrizə, Əmirxizdə yaşayan dayısı Kərbəlayi Xəlilin evinə pənah gətirmişdilər. Məşrutə inqilabı 1905–1911 vaxtı burada, Səttarxanın başçılıq etdiyi "Əncüməni-həqiqət" inqilabı klubu yerləşirdi.

## Tarixi
Bəzi bilgilərə görə məhəllənin banisi Təbriz bəylərbəyi Əmir xan Türkman olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Təbriz
Azərbaycan xüsusi xidmət orqanları rəhbərlərinin siyahısı

**Azərbaycan xüsusi xidmət orqanları rəhbərlərinin siyahısı** — 28 may 1918-ci ildən sonra ölkədə respublika quruluşu təyin edilmişdi, bu vaxtdan başlayaraq Azərbaycanın xüsusi xidmət orqanları rəhbərləri bu siyahıda göstərilib. Bu məqalədə Azərbaycanın xüsusi xidmət orqanları rəhbərləri (müxtəlif dövrlər və müxtəlif titullarla) sıralanmışdır.

## Siyahı

## İstinadlar
Odnoklassniki

**Odnoklassniki** — rusdilli internetin ən populyar sosial şəbəkələrindən biri. *Odnoklassniki* sözünün Azərbaycan dilində mənası "sinif yoldaşları"dır. Bu sayt Albert Popkov tərəfindən 4 mart 2006-cı ildə Rusiyada yaradılıb. Saytda 45 milyondan artıq istifadəçi qeydiyyatdan keçib, 10 milyona qədər ziyarətçiyə sahibdir. Alex statistikalarına görə bu sayt dünyanın ən çox ziyarət edilən 67-ci, Rusiyanın isə 7-ci saytıdır.

Bu saytda Azərbaycan, rus, ukrayna, özbək, qazax, erməni, rumın, türk, ingilis, gürcü, tacik, qırğız dilləri olmaqla ümumilikdə 12 dil var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Mail.ru

**mail.ru** — Rusiyada fəaliyyət göstərən və dövlət/hökumət nəzarətində olan populyar internet xidməti platformalarından biridir. Şirkət əsasən elektron poçt xidməti, sosial şəbəkə və müxtəlif onlayn xidmətlər təklif edir.

İstifadəçilərə pulsuz elektron poçt hesabı təklif edir. Bu xidmət həm şəxsi, həm də iş məqsədli istifadə üçün məşhurdur.

Mail.ru bir neçə böyük sosial şəbəkəyə sahibdir və onları idarə edir. Əsas şəbəkələrə VKontakte (VK) və Odnoklassniki (OK) daxildir.

Elektron poçtdan əlavə, istifadəçilərə elektron bulud, xəbər xidməti, axtarış sistemi, texnoloji alətlər, video-portal və digər onlayn xidmətlər də təqdim edir.

## Məşhurlaşması

Mail.ru-nun geniş istifadəçi auditoriyasına malik olması ilə bərabər, qalmaqallarda adının sadalanması da onun məşhurlaşmasına az səbəb olmayıb. Belə ki, Qırğızıstan hökumətinin Mail.ru-dan Qırğızıstan istifadəçilərinin elektron məktublaşma bazasını almaq istəməsi və bu mail xidmətinin həmin məlumatı verməsi həmin yazışmaların sahiblərinin təzyiqlərlə nəticələnməsinə səbəb olmuşdu.

## İstinadlar
Robert Li

**Robert Li** (; ) — Amerika Konfederativ Ştatlarıının generalı.

## Həyatı
19 yanvar 1807-ci ildə ABŞ-nin Virciniya ştatının Westmoreland şəhərində doğulmuşdur.1829-cu ildə West Point hərbi məktəbini bitirmişdir.

Meksika Döyüşünə süvari zabiti olaraq qatılmış və 1861-ci ilin aprel qədər davam edən parlaq bir əsgərlik karyerası olmuşdur. Sonra ABŞ ordusundan ayrılaraq Konfederasiya ordusuna qatılmış, əvvəl Qərb Virjinya qüvvələrinin və 1861-ci ilin avqust ayından sonra da bütün Konfederasiya Ordusunu rəhbərliyinə keçmişdir. Silah, vəsait və sayı baxımından özündən çox üstün bir qüvvə qarşısında müvəffəqiyyət ilə mübarizə etmiş, ancaq, 9 aprel 1865-ci il tarixində Virjinya Appomattoxda ABŞ Ordusuna təslim olmaq məcburiyyətində qalmışdır.

Döyüşdən sonra "Prezident Vaşinqton Kolleci" nin (Sonradan Vaşinqton və Lee Kolleci) müdiri olmuşdur. 12 oktyabr 1870-ci il tarixində Virjinyanın Lexington şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
ABŞ Kommunist Partiyası

**ABŞ Kommunist Partiyası** (abbr. *ABŞ KP*, , abbr. *CP USA*) — 1919-cu ildə Amerika Sosialist Partiyasından ayrılaraq yaradılan siyasi partiya.

## Xarici keçidlər
Respublikaçılar Partiyası (ABŞ)

**ABŞ Respublikaçılar Partiyası** və ya **Böyük Köhnə Partiya** ( və ya , GOP).

Partiyanın qeyri-rəsmi rəmzi güc və qüdrəti simvolizə edən fil, qeyri-rəsmi rəngi qırmızıdır. Partiya 28 fevral 1854-cü ildə Viskonsin ştatının Ripon şəhərində təsis edilmişdir.

## ABŞ Respublikaçılar partiyasından seçilən ABŞ prezidentləri
* Avraam Linkoln
* Uliss Qrant
* Raterford Heys
* Ceyms Qarfild
* Çester Artur
* Bencamin Harrison
* Vilyam Taft
* Uorren Hardinq
* Kalvin Kulic
* Herbert Huver
* Dvayt Eyzenhaver
* Riçard Nikson
* Cerald Ford
* Ronald Reyqan
* Corc H. U. Buş
* Corc Volker Buş
* Donald Tramp

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gülüstan qalası

* Gülüstan qalası (Şamaxı) — Azərbaycan respublikasının Şamaxı rayonu ərazisində yerləşən IX – XII əsrlərə aid qala.
* Gülüstan qalası (Goranboy) — Goranboy rayonunda qala;
* Gülüstan qalası (Naxçıvan) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonu ərazisində qala.

## Həmçinin bax
* Gülüstan
Şiraz Beynəlxalq Hava Limanı

**Şiraz Beynəlxalq Hava Limanı** (İATA: SYZ, İKAO: OISS) Şiraz və dəniz səviyyəsindən 1500 metr hündürlükdə yerləşir. Hava limanında, İmam Xomeyninin International Airport naviqasiya və elektron avadanlıqların baxımından hava limanı İran təchiz sonra: və xüsusilə İran şəhərlərinə daxili uçuşlar, beynəlxalq uçuşlar və istiqamətdə bir sıra əlavə Fars körfəzi States var.

## Xarici keçidlər
* Şiraz beynəlxalq hava limanı portalı 
* Fars ostanının bütün hava limanılar idarəsi web səhifəsi 

## Həmçinin bax
Uşaq (dəqiqləşdirmə)

*Uşaq — yaşından asılı olmayaraq insanın balasıdır. 
*Uşaq filmi — Uşaqlar üçün nəzərdə tutularaq çəkilən filmlərdir. Belə filmlərin qəhrəmanları da əsasən uşaqlar olur. 
*Uşaq (film, 1921) — rejissor Çarli Çaplinin filmi.
Hacı Mirzə Ağa Billuri

**Hacı Mirzə Ağa Billuri** (1864-1954)—İran Məşrutə hərakatının fəal üzvü, Təbriz şəhərinin meri.

## Həyatı
1864 -cü ildə təbriz şəhərində doğulmuşdur.
.Azərbaycan aydınlarındandır.məşrutə inqilabinda güclü iştirak edir.1907 də Təbrizdə "Azərbaycan" qazetin sonra həşərolərz adli turkcə qazetlər buraxır.
Birinci Dünya savaşında Şeyxməmməd xiyabani hərəkatına qatılır.osmanliların ittahadi islam partiyasinin üzvü olur.Güney Azərbaycan türkçülərindəndir.

## Fəaliyyəti
12 iyun 1914-cü ildə Batum və Qarsda toplaşmış Osmanlı ordusu Azərbaycana daxil olaraq, Naxçıvan və Xoya doğru hücum etdi. Osmanlılar bu yürüşdə Qarsda mövqe tutmuş qoşundan başqa, Azərbaycandakı tərəfdarlarına və Osmanlı dövlətinin ərazisinə köçmüş azərbaycanlı məşrutəçilərə də arxalanırdılar. Azərbaycanda şəkak tayfasının başçısı olan Simitko, Köhnəşəhərli Teymur ağa kimi insanlar ruslara əməkdaşlıq edirdilər. Hətta Azərbaycana dövlət tərəfindən təyin olunmuş vali Səmədxan Şücaüddövlə də rusların əli altında işləyirdi. Osmanlılar Simitkonun ruslarla əlbir olduğunu əvvəlcədən bilirdilər. Belə ki, 28 yanvar 1913-cü ildə Osmanlı dövlətinin sərhəd xidmətinin 19-cu bölüyünün komandanı yüzbaşı Abdullah Əfəndi, Yəhya Çavuş və daha bir nəfər şəxs vəzifə başından qayıdarkən, 15 nəfər Simitko atlısı tərəfindən tutularaq, Simitkonun yanına gətirilmişdi. Simitko Abdullah Əfəndiyə demişdi: "Siz Seyid Tahanın evini topa tutub xaraba qoymusunuz, onun əmlakını müsadirə və bizi isə təhqir etmisiniz. Siz kafirsiniz, imansızsınız. Görün, ruslar bizə necə hörmət edirlər, necə qayğı göstərirlər. Bizə orden və rütbə verirlər. Savadlanmağımız üçün məktəb açırlar Kürdlərin sizin zülmünüzdən qurataracağı vaxt uzaqda deyil. Əgər ruslarla döyüşə girsəniz, öz tayfamla sizə zərbə endirəcəyəm və Abdullah Əfəndini Salmasın mərkəzi Dilmanda rus kosuluna verəcəyəm". Yəhya çavuşu isə şəhid edib Urmiyeda dəfn etdilər.
Birinci Dünya müharibəsi başlayarkən, kardar, somay və lahican tayfaları da Osmanlılarla birləşdilər. Osmanlı dövlətinin daxilində isə Əbdüssalam Şeyx Barzan və başqa bəzi tayfa başçıları ruslarla əlbir oldular. Osmanlı dövlətindən Mirzə Səid Salmasinin dostu olan məşhur vaiz Ömər Naci "İttihad və tərəqqi" partiyasınınnın fəal üzvü və Osmanlı gizli təşkilatının üzvü olan Rəşid bəy, Çərkəs Ədhəm, Rövşəni bəy ilə birgə Azərbaycana gəldi. Onların məqsədi ruslara qarşı azərbaycanlıların səylərini birləşdirmək və rus qüvvələrinin bir hissəsini sıradan çıxarmaq idi.
200-ə qədər azərbaycanlı məşrutəçi mühacir də Osmanlı qoşununun sıralarına daxil oldu. Bunların arasında Əmir Hişmət, Hacı Mirzə ağa Billuri, Mirzə Nurullah xan Yekani, Haşım xan, Nəsrullah xan, Farisül-mülk, Heydər xan Əmoğlu, Hüseyn Ağa Fişəngçi kimi şəxslər var idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Təbriz şəhərinin başçıları

## Xarici keçidlər
*http://91.98.46.102:40/details.aspx?id=8876
Kulturoloq

Kulturoloq —  müəllim müxtəlif ölkələrin sosial-mədəni fəaliyyət sahələri, idarəetmə və mədəni inkişafın milli texnologiyaları, eləcə də bu sahədə beynəlxalq təcrübə barədə dürüst və müfəssəl informasiyaya malik olmalıdır. Universal bilikli mütəxəssislər olan kulturoloqların praktiki iş sahəsi artbiznes, media, reklam və beynəlxalq əlaqələrlə məhdudlaşmamalıdır.

Kulturoloqun praktiki işi dövlət və ictimai həyatın  geniş sosial-mədəni fəaliyyət sahəsini əhatə etməlidir. Universal kulturoloji biliklərə istinadən, kulturoloq tədqiqat, təhsil, maarif məsələlərini həll etməyi bacarmalı,  sosial-mədəni həyat fəaliyyətinin tərəqqipərvər texnologiyalarına istiqamətlənən inkişafın  innovasiyalı modellərini hazırlamalı,  investisiya siyasətini düzgün formalaşdırmalı, mədəniyyətin inkişafını idarə etməlidir. Dövlətin beynəlxalq nüfuzunun, onun sivil dünya birliyinə inteqrasiyasının möhkəmlənməsinə yardım edən, ölkənin xarici mədəni siyasəti də kulturoloqun diqqət mərkəzində olmalıdır. Beləliklə, Müasir kulturoloq — insan, cəmiyyət və dövlət haqqında elmi biliklərin qoruyucusudur.

## İstinadlar
Abbas mirzə Fərmanfərma

**Abbas mirzə Əbdülhüseyn mirzə oğlu Fərmanfərma** () — İranın ədliyyə naziri.

## Həyatı
Əbdülhüseyn mirzə Fərmanfərmanın ikinci oğlu Abbas mirzə 1890-cı ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Hərbi təhsil almışdı. Salariləşkər ləqəbini daşıyırdı.

Abbas mirzə Həmədanın (1915–1916), Astrabadın (1918), Kirmanşahın (1918–1919) valisi olmuşdu. 1919-cu ildən 1920-ci ilədək Ədliyyə naziri vəzifəsində çalışmışdı. 1920-ci ildən 1921-ci ilədək ictimai işlərlə məşğul olmuşdu.

## Ailəsi
Abbas mirzə Izzətüssəltənə xanım Rzaqulu xan Nizamüssəltənə Mafi qızı ilə ailə qurmuşdu. Bəhram mirzə, Bəhmən mirzə adlı oğulları, Hümay xanım, Tacülmülk xanım, Izzətülmülk xanım, Mahirə xanım adlı qızları vardı.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar
* Əbdülhüseyn mirzə Fərmanfərma

## Xarici keçidlər
* Qajarpages.cog, The Qajar (Kadjar) Pages
Məhəmməd Həsən Mirzə

**Məhəmmədhəsən Mirzə Məhəmmədəli şah oğlu Qovanlı-Qacar** () — Əhməd şah Qacarın qardaşı, Cənubi Azərbaycan vilayətinin valisi və Qacar sülaləsinin vəliəhd şahzadəsi. Rza xanın 1925-ci ildə özünü şah elan etməsindən sonra bütün ailəsi ilə birlikdə ömürlük İngiltərəyə sürgünə göndərilmişdir. 1930-cu ildə özünü İran taxtının varisi elan etmişdir. 1943-cü ilin 7 yanvarında İngiltərənin Meydenhed şəhərində vəfat etmişdir. İraqın Kərbəla şəhərində dəfn edilmişdir.

## Həyatı
Məhəmməd Əli şahın üçüncü оğlu Məhəmməd Həsən Mirzə 20 noyabr 1899-cu ildə Təbriz şəhərində dünyaya göz açmışdı. Mükəmməl saray təlim-tərbiyəsi və təhsili görmüşdü.

Məhəmməd Həsən Mirzə 1943-cü ildə vəfat еdib. İraqın Kərbəla şəhərində dəfn edilmişdir.

## Fəaliyyəti
Qardaşı Əhməd şah Qacarın Rza şah tərəfindən devrilməsindən əvvəl belə İran siyasətində önəmsiz fiqur idi. Lakin bu ona özünü şah kimi görmə istəyinə mane olmurdu. O, 1921-ci ilin əvvəllərində qardaşını devirmək üçün Britaniya səfirliyinə elçi göndərmişdi. Bağdaddakı səfirliyin Ali Komissarı Herman Normanı məlumatlandırmışdı ki, Seyid Ziyaəddin Təbatəbai məlumat vermişdir ki, "Məhəmməd Həsən Mirzə şahdan narazıdır, o bolşeviklərin İrana təhlükə yaratdığını düşünür. O, şahı lazımsız hesab edir və yeni hökumət formalaşdırmaq istəyir".

Məhəmməd Həsən Mirzə bu təklifi Britaniyanın İrandakı keçmiş attaşesi Persi Kokx istisna olmaqla, digər ingilis nümayəndələri tərəfindən diqqət görmədi. İrandakı Britaniya diplomatik nümayəndəsi olan Herman Norman Əhməd şah Qacarın taxtda qardaşı ilə əvəzlənməsini taktiki baxımdan səhv hesab edirdi. O, düşünürdü ki, bu İranın bölünməsinə səbəb ola bilər.

### Birinci Dünya müharibəsi zamanı
1918-ci ildə Cənubi Azərbaycanın valisi olmuşdu.

Səməd Sərdarniya "Arazın hər iki tayında müsəlmanların soyqırımı" (Bakı, Elm, 2006) kitabında yazır:

## Ailəsi
**Oğlanları:**
* Sultan Hüseyn Mirzə (25 avqust 1916, Təbriz — 1986, Kanada)
* Sultan Həmid Mirzə (23 aprel 1918, Təbriz — 5 may 1988, London)
* Rüknəddin Mirzə (1923, Tehran — 1996, Kanada)

**Qızları**
* Şəms Ağdaş (1919, Tehran — 1991, Paris)
* Giti Əfruz (1922, Tehran — ?)

## Mükafatları
* I dərəcəli Şiri-Xurşid ordeni
* I dərəcəli İran taxtı ordeni
* Misirli Məhəmməd Əlinin böyük nişanı

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar
* Məhəmmədəli şah
* Əhməd şah Qacar