Jemina

**Jemina** və ya **Jyamina** (, "zeme" — torpaq sözündən) — Litva mifologiyasında torpaq ilahəsi; torpağın şəxsiyyətləşdirilməsi. Tez-tez onu Zemele — "torpaq ana" adlandırırdılar, eyni zamanda *zemyna* sözü bilavasitə torpağın özünə aid edilirdi. Jemina haqqında Yan Lasiski (1582), Mikaloyus Dauqşa (1653), Matfey Pretorius, Yakov Brodovski (1740) və miflər, əfsanələr, duaların təsvirlərində bəhs edilmişdir.

## Panteon
Jemina günəş ilahəsi Saule və Ay (Mėnuo/Mēness — Menu/Miness) ilahəsinin qızıdır. Onun əkiz qardaşı Zemnikas (Žemėpatis) sayılır, o, bağlara rəhbərlik edir, Jemina isə tarlalara. Xalq folklorunda ildırım ilahəsi Perkunasın arvadı kimi çıxış edir və panteonda ondan sonra ikinci yeri tutur. Onlar tipik hind-avropa ana-torpaq və ata-səma cütlüyünü təşkil edirdilər.

## Funksiyaları
Jemina məhsuldarlıq, bütün canlılar, kənd təsərrüfatı məhsulları və bitki örtüyü ilahəsi hesab olunurdu. O, ilanlara da hökmranlıq edirdi. Torpağa tez-tez dua və ovsunlarla müraciət olunurdu, xüsusən ilan sancmalarına qarşı.

İnanırdılar ki, torpaqdan doğulan hər şey yenidən ona qayıdacaq, buna görə də Jemina ölənləri qəbul edirdi, bu işdə o, ölülər dünyasının hakimi Velyu Mate ilə bölüşürdü. Bəzi mənbələrdə qeyd edilir ki, Jemina tale ilahəsi Layma ilə birlikdə insanın doğum tarixini müəyyənləşdirir. Torpaq bütün canlıların anasıdır və onun qoynundan bütün yeraltı dünyanın varlıqları çıxır. Jemina həyat bəxş etmə funksiyasını daşıyırdı.

Litvanın xristianlaşdırılmasından sonra Jemina kultu Bakirə Məryəm kultu ilə əvəz olundu.

## Ayinlər və mərasimlər
Matfey Pretorius *žemyneliauti* adlı ritualı təsvir etmişdir. Bu ayin toy zamanı və ya məhsul yığımı bitdikdən sonra icra olunurdu. Ev sahibi torpağa su səpib deyirdi: "*Əziz Torpaq, sən mənə verirsən, mən də sənə verirəm*", sonra pivə içir və çalaya çörək qoyurdu. Bundan sonra o, toyuq və ya xoruzu qurban kəsir, onu bişirib ailə ilə birlikdə yeyirdi. Hər bir ailə üzvü əlində bir tikə çörək tutaraq dua edirdi. Qalan yemək və sümüklər ilahəyə həsr edilərək ya basdırılır, ya da yandırılırdı. Bu ritual insanın həyatının əsas mərhələlərində — doğum, toy və ölüm zamanı icra olunurdu.

Başqa bir ayində tarlada torpağa qara donuz balası və əvvəlki mövsümdən qalan son unla bişirilmiş çörək qurban verilirdi. İnsanlar torpağı öpərək deyirdilər: "*Torpaqdan gələn torpağa qayıdacaq!*". Bu ənənə XX əsrin əvvəllərinə qədər qorunub saxlanmışdır.

Jemina baharda əkin ərəfəsində və ya payızda məhsul yığımından sonra qeyd olunurdu.

Torpağı öpmək litva toylarında ənənə idi. Gəlin ata evindən ayrılarkən torpağı öpürdü. Səfərə çıxan insanlar da torpağı öpərdilər, çünki bunun onları sağ-salamat evə qaytaracağına inanırdılar. Qocalar yatmazdan əvvəl torpağı öpür və deyirdilər: "*Torpaq, mənim anam, mən səndən yarandım, sən məni bəsləyirsən, sən məni daşıyırsan və öldükdən sonra məni dəfn edəcəksən*".

Torpağı öpmək adəti xristianlıq dövründə də Litvada qorunub saxlanmışdır. Belə deyirdilər: "*Torpağı öpmək və xaçı öpmək eyni günah bağışlanmasını gətirər*". Bəzi Litva kəndlərində namazdan sonra torpağı öpmək adət idi, böyüklər xüsusilə uşaqlardan bunu etmələrini tələb edirdilər. Vidukl bölgəsində yerli əhali gündə yeddi və ya on iki dəfə torpağı öpürdü.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Dundulienė, Pranė (1976). "Žemė lietuvių tikėjimuose ir liaudies mene. In: *Istorija* 16.1: 129–153.
* Laurinkienė, Nijolė. *Žemyna ir jos mitinis pasaulis* [Žemyna and her mythical world]. Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2013.