open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vudlark plitəsi

**Vudlark plitəsi** — mikroplitə olaraq 0,01116 steradian sahəyə malikdir. Adətən Hind-Avstraliya plitəsinin tərkib hissəsi kimi göstərilir.

Sakit okeanın qərbində yerləşir və Yeni Qvineya, Solomon dənizi və Trobriand adasının təməlini təşkil edir.

Vudlark plitəsi Karolin, Şimali Bismark, Cənubi Bismark, Solomon dənizi, Sakit okean, Avstraliya, Maoke və Quşbaşı plitələri ilə sərhəddə malikdir.

Vudlark plitəsi öz adını Vudlark adasının adından götürülmüşdür.

## Mənbə
* Peter Bird,''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 

## Həmçinin bax
Polşalı Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

**Polşalı Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı** — milliyətcə polyak və indiki Polşa dövləti ərazisində doğulan Nobel mükafatı laureatları. Nobel mükafatı dəyərli elmi tədqiqatlar, inqilabi ixtiralar, mədəniyyətə və ya cəmiyyətin inkişafına edilən zəngin töhfələrə görə verilən nüfuzlu beynəlxalq mükafatdır. Mükafat 1901-ci ildən etibarən fizika, kimya, fiziologiya və ya tibb, ədəbiyyat və sülh sahələri üzrə təqdim olunur. 1969-cu ildən isə iqtisadiyyat sahəsi üzrə də Nobel mükafatının təqdimatına başlanılıb.

2015-ci il etibarilə, cəmi 900-dən çox şəxs və təşkilata Nobel mükafatı verilmişdir. Bu 900 Nobel mükafatı laureatından 9-u milliyətcə polyakdır, 15-i isə indiki Polşa dövlətinin ərazisi çərçivəsində mövcud olmuş dövlətlərdə və indiki Polşada doğulan digər millətlərin nümayəndələridir.

Polşalılar Nobel mükafatının bütün altı sahəsi üzrə laureat olublar. Onlar ümumilikdə 8 dəfə fizika, 5 dəfə kimya, 6 dəfə fiziologiya və ya tibb, 4 dəfə ədəbiyyat, 1 dəfə sülh və 1 dəfə də iqtisadiyyat sahəsi üzrə laureat olublar. Nobel mükafatını alan ilk polşalı 1901-ci ildə fiziologiya və ya tibb sahəsi üzrə mükafatı əldə edən Emil fon Berinq olub. Hələlik Nobel mükafatını qazanan sonuncu polşalı 2004-cü ildə fizika üzrə Nobel mükafatını əldə edən Frank Vilçekdir.

1903-cü ildə Fizika üzrə Nobel mükafatını, 1911-ci ildə isə Kimya üzrə Nobel mükafatını qazanan polyak əsilli Mariya Küri, həm Nobel mükafatını qazanan ilk qadın, həm də iki müxtəlif elm sahələri üzrə Nobel mükafatını qazanan ilk şəxs olaraq tarixə düşüb. Bunlardan əlavə, onun qızı İren Jolio-Küri 1935-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatını əldə edib.

## Fizika

## Kimya

## Fiziologiya və ya tibb üzrə Nobel mükafatı

## Ədəbiyyat

## Sülh

## İqtisadiyyat

## Qeydlər
* Mariya Küri Nobel mükafatını iki dəfə alıb.
* Milliyyətcə polyak olan Nobel mükafatı laureatları: Mariya Küri, Henrik Senkeviç, Vladislav Reymont, İren Jolio-Küri, Çeslav Miloş, Lex Valensa, Vislava Şimborska, Günter Qrass, Frank Vilçek
* Nobel mükafaını aldığı zaman təmsil etdiyi ölkə. Ölkələrlə bağlı məlumatlar Nobel Cəmiyyətinin rəsmi saytı olan *nobelprize.org* saytından götürülmüşdür.
* Polyak əsilli Fransalı və Polşalı Nobel mükafatı laureatı.
* İndiki Polşa ərazisi.
* Pyer Küri ilə birlikdə.
* Yohannes Yensen ilə birlikdə.
* Polyak və italyan əsilli Amerikalı Nobel mükafatı laureatı.
* Devid Qross və Hyu Politser ilə birlikdə.
* Karl Boş ilə birlikdə.
* Polyak və fransız əsilli Fransalı Nobel mükafatı laureatı.
* Frederik Jolio-Küri ilə birlikdə.
* Otto Dils ilə birlikdə.
* İlya Meçnikov ilə birlikdə.
* Eduard Kendall və Filip Henç ilə birlikdə.
* Feodor Linen ilə birlikdə.
* Con Xarsani və Con Neş ilə birlikdə.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İsrailli Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
* Türkiyəli Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
Murad Mahmudov

**Mahmudov Murad Nəbiyeviç** () — texnika elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Mahmudov Murad Nəbiyeviç 1930-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1954–1955-ci illərdə "Artyomneft" trestinin neft mədənlərində texnik, sahə rəisi işləmişdir. 1955-ci ildə "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzSİ-nun qaz-neft-mədən fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1957–1970-ci illərdə AzNKİ-da elmi-tədqiqat sektorunun, problemli elmi tədqiqat işləri şöbəsinin rəhbəri, elmi işlər üzrə prorektor olub. 1961-ci ildə "Quyuların sementlənməsi prosesinə bəzi faktorların təsirinin tədqiqi" mövzusunda namizədlik, 1975-ci ildə isə "Quyuların sementlənməsinin bəzi hidravlik problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1970–1979-cu illərdə — Sumqayıt Ali texniki idarəsinin rektoru, "Mexanika" kafedrasının rəhbəri olub. 1979–1988-ci illərdə "Neftkimya-avtomat" elmi tədqiqat və layihə institutunun "Qazıma müəssisələri", "Riyazi informasiya təminatı" Avtomatik İdarəetmə Sistemləri (AİS) laboratoriyalarının rəhbəri işləmişdir. 1988–2000-ci illərdə ADNA-da "Neft və qaz quyularının qazılması" kafedrasının professoru, "İstehsalatın idarə edilməsinin iqtisadiyyatı və təşkilatı" kafedrasının rəhbəri, "Sənayenin Təşkilatçıları", "Beynəlxalq İqtisadi Münasibətlər" fakültələrinin dekanı, xalq təsərrüfatı işçilərinin hazırlanması, yenidən hazırlanması, ixtisaslarının artırılması üzrə mərkəzin rəhbəri, "Xarici iqtisadi əlaqələrin idarə edilməsi" laboratoriyasının elmi rəhbəri, SSRİ, Azərbaycan Təhsil Nazirliyinin İBM (ABŞ) korporasiyası ilə birgə yaratdığı Biznes Mərkəzinin baş direktoru, ADNA-da "Neft emalı və neft-kimya sahələrində iqtisadiyyat və menecment" kafedrasının professoru olmuşdur. 2002–2003-cü illərdə Rostov Dövlət İqtisad Universitetinin Dağıstan filialının rektoru işləmişdir. 2003-cü ildən bu günə qədər ADNA-da xarici iqtisadi əlaqələr problem laboratoriyasının elmi rəhbəri və eyni zamanda DənizneftqazDETLİ-da baş elmi işçidir.

## Elmi fəaliyyəti
Mahmudov M. N. neft və qaz quyularının qazılması sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: quyuların bərkidilməsi və sementlənməsi məsələləri; qazımada hidromexanika; beynəlxalq iqtisadi münasibətlər və menecment; idarəetmə sistemlərinin avtomatlaşdırılması; riyazi və informasiya təminatı.
Mahmudov M. N. 400-dən artıq elmi məqalənin, 12 monoqrafiyanın, bir sıra metodik vəsait və rəhbərliklərin müəllifidir. İxtiralara görə müəlliflik şahədətnamələri alıb. 12 elmlər namizədi hazırlayıb.

Mahmudov M. N. Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının akademikidir.

"Azərbaycanın əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülüb.
Zond plitəsi

**Zond plitəsi** — Litosfer plitəsi Asiyanın cənub şərqində yerləşir. Adətən Avrasiya plitəsinin tərkib hissəsi kimi göstərilir. 0,21967 steradian sahəyə malikdir.

Zond plitəsi Cənubi Çin dənizi, Andaman dənizi, Vyetnamın cənubu və Tayland, Malaziya, İndoneziyaya məxsus Kalimantan, Sumatra, Yava, Sulavesi (bir hissəsi) adalarının təməlini təşkil edir. Filippinin bir hissəsini əhatə edir.

Filippin, Quşbaşı, Molukk dənizi, Banda dənizi, Timor, Hind-Avstraliya, Birman, Avrasiya və Yanszı plitələri ilə sərhədlənir.

## Mənbə
* Bird, P. (2003) An updated digital model of plate boundaries, Geochemistry Geophysics Geosystems, 4 (3), 1027, doi: 10.1029/2001GC000252
* http://element.ess.ucla.edu/publications/2003_PB2002/2003_PB2002.htm  also available as a PDF file (13 mb) pdf

## Həmçinin bax
İzabel Acani

**İzabel Yasmin Acani**(; 27 iyun 1955)—Fransa aktrisası.

## Həyatı

İzabel —Əlcəzairli mühacir Məhəmməd Şərif Acaninin və alman Avqustanın qızıdır. 27 iyun 1955-ci ildə Parisin 17-ci məhəlləsində dünyaya gəlib..12 yaşından həvəskar teatrda oynamağa və kiçik rollarda çəkilməyə başlayıb.15 yaşında məktəb tətili dövründə "Kiçik kömürçü" filmində rol alıb.

İzabel Acani 1972—1974-cü illərdə müqavilə bağlayaraq rejissor və aktyor Rober Osseyn ilə çalışıb.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İzabel Acani: Rəsmi bloqu 
* 
* İzabel Acani allrovi saytında
*
Leyla Bexti

**Leyla Bexti**(); doğ. 6 mart 1984, İssi-le-Mulino, Fransa) — Əlcəzair əsilli Fransa aktrisası.

## Həyatı

Leyla Bexti 6 mart 1984-cü ildə Əlcəzairin İssi-le-Mulino şəhərində anadan olub. Monruj şəhərciyində teatr təmayüllü Jenevye Moris litseyini () bitirəndən sonra altı ayda Stefan Jildanın () teatr kurslarında iştirak edir. Daha sonra Berenjer Bastinin () art-studiyasında məşğul olur. 2005-ci ildə Şeytan filminin sınaq çəkilişlərindən uğurla çıxır.

## Filmoqrafiya
*2006 — Şeytan / Sheitan
*2006 — Paris, mən səni sevirəm / Paris, je t’aime
*2006 — Fırıldaqçılar / Les Tricheurs (ТВ)
*2006 — Harki / Harkis (ТВ)
*2006 — Zəif inam / Mauvaise Foi
*2007 — Əlibaba və 40 quldur / Ali Baba et les 40 voleurs (ТВ)
*2008 — 1 nömrəli dövlət düşməni / Mesrine: L`instinct de mort
*2009 — Peyğəmbər / Un prophète
*2009 — Vəhşi / La bête
*2009 — Məriyamın seçimi / Le Choix de Myriam
*2010 — Hər nə işıldayırsa / Tout ce qui brille
*2011 — Dəyərli ömür / Une vie meilleure
*2011 — Sərt döngə / Itinéraire bis
*2011 — Mənbə / La source des femmes
*2012 — Silahlı qarət / Mains armées
*2012 — Fransızların Nyu-Yorkda sərgüzəştləri / Nous York
*2013 — Qışdan əvvəl / Avant l'hiver

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* 
* Leyla Bexti haqqında sayt 
* Interview in Écran Large  
* Лейла Бехти на сайте Кино-Театр.ru
Or Atika

**Atikə Or**(; doğ. 12 iyul 1970, Monte-Eştoril, Portuqaliya) — Mərakeş əsilli Fransa aktrisası.

## Həyatı

Atikə Or 12 iyul 1970-ci ildə Portuqaliyanın Monte-Eştoril şəhərində anadan olub.Valideynləri — atası Mərakeş əsilli Ode Bitton, anası fransız Mişel Furnyedir.

Atikə Or Parisdə və Fransanın cənubunda böyümüşdü. Təhsilini Paris hüquq  və Luvr məktəbində almışdı. 9 yaşından sınaq çəkilişlərinə başlamışdı və Janna Moronun "Yeniyetmə" filmində rol almışdı.

## Filmoqrafiya

### Film rejissoru

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* 
* Filmoqrafiya və fotosu
Sami Naseri

**Sami Naseri** (  ; doğ. 2 iyun 1961, Paris) — bərbər əsilli Fransa aktyoru.

## Həyatı

O, 1961-ci il iyulun 2-də Parisdə anadan olub. Naserinin anası fransız olsa da, atası Cilali Naseri əslən Əlcəzairdə yaşayan müsəlman bərbər xalqının nümayəndəsi idi.

1998-ci ildə “Taksi” filminin ekranlara çıxması ilə populyarlıq qazanan aktyor 2006-cı ildə “Patriotlar” filmindəki roluna görə nüfuzlu Kann kinofestivalının mükafatını qazanıb.

Çılğın temperamentə malik Sami Naseri bir neçə dəfə qanun pozuntusuna görə inzibati və cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib.

Həmçinin S. Naseri 15 iyun 2013 tarixində azərbaycanlı müğənni və əməkdar artist Röya Ayxanın "Günahsız Günahım" adlı klipində də çəkilmişdir.

## Filmoqrafiya

* 1998 —Taksi/ Taxi — Daniel Morales

## Xarici keçidlər
* 
* Röya - Günahsız Günahım
Altıncı hiss

**Altıncı hiss** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Altıncı hiss (film, 1935) — rejissor Mikayıl Mikayılovun filmi.
* Altıncı hiss (film, 1999) — rejissor Nayt Şyamalanın filmi.
* Altıncı hiss (film, 2002) — Bakı Kamera Teatrının fəaliyyətindən bəhs edən film.

## Həmçinin bax
* Altıncı
Masatoşi Koşiba

— 19 sentyabr 1926-cı ildə Toyohaşidə, Yaponiyada doğulan fizikdir. 5 oktyabr 1959-cu ildə * Kyoko Kato * ilə Tokioda evlənmişdir. 2002-ci ildə Pensilvaniya Universitetindən (ABŞ) Raymond Davis Jr. ilə kosmik neytronları kəşf edərək astrofizikaya verdikləri töhfələrinə görə Fizika üzrə Nobel mükafatını qazandı. Mükafatın yarısını rentgen şüalarının kosmik qaynaqları üzərində etdiyi kəşflə ABŞ Universitetlər Birliyinin idarəçiliyini edən Rikardo Giacconi ilə paylaşmışdır.

## Təhsili

## Akademik karyerası

## Uğurları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* M. Koshiba Haberi İng.
* Masatoshi Koshiba Makaleleri İng.
Namiq Ələsgərov

**Namiq Ələsgərov** () — Misli Premyer Liqasında çıxış edən Sabahın futbolçusu.

## Statistika

## Azərbaycan millisi

## Uğurları

### Klub
 Qarabağ
* Azərbaycan Premyer Liqası
** Qalib (2): 2014/15, 2016/17
 Neftçi
* Azərbaycan Premyer Liqası
** Qalib (1): 2020/21

### Şəxsi
* Azərbaycan Premyer Liqasının bombardirləri
** Qalib (1): 2020/21

## İstinadlar
Pyotr Rıçkov

**Pyotr İvanoviç Rıçkov** (; )—Rusiya məmuru, coğrafiyaşünası və diyarşünası.

## Həyatı
Pyotr İvanoviç Rıçkov 1 oktyabr 1712-ci ildə Rusiyanın Voloqda şəhərində anadan olmuşdu.1720-ci ildə atasının ticari işi ilə bağlı Moskvaya gəlmişdi. Burda qalaraq xarici dilləri və hesabdarlığı öyrənmişdi. 1730–1732-ci illərdə zavodlarda çalışmışdı. 1732-ci ildə Orenburq quberniyası dəftərxanasına başçılıq etmişdi.

Pyotr Rıçkov 15 oktyabr 1777-ci ildə Yekaterinburq şəhərində vəfat edib.

## Xarici keçidlər
* Храм-усыпальница Рычкова разрушается.
* Статья в ''Башкортостан: Краткая энциклопедия'' 

## Həmçinin bax
* Başqırd atı
* Başqırdların etnogenezi
Sergey Rudenko

**Sergey İvanoviç Rudenko**(; 29 yanvar 1885, Xarkov — 16 iyul 1969, Leninqrad) — Rusiya arxeoloqu, antropoloqu, etnoloqu, hidroloqu. Coğrafiya magisrti (1917), texnika elmləri doktoru (1944), professor (1919, 1950),  Rusiya Coğrafiya cəmiyyətinin həqiqi üzvü (1911), Paris Antrropologiya cəmiyyətinin həqiqi üzvü (1914).

## Həyatı

Sergey İvanoviç Rudenko 29 yanvar 1885-ci ildə Rusiyanın Xarkov şəhərində anadan olmuşdu. 1904-1910-cu illərdə Sankt-Peterburq universitetinin tələbəsi olmuşdu.

Sergey Rudenko 16 iyul 1969-cu ildə SSRİ-nin Leninqrad şəhərində vəfat edib.

## İşləri
* Список научных трудов С. И. Руденко
* «Взгляд на антропологические отношения украинского народа» (в соавт с И. Раковским, 1925)
* Башкиры: Опыт этнологической монографии. Ч.1. Физический тип башкир. Пг., 1916; Ч.2. Быт башкир. Л., 1925;
* Древняя культура Берингова моря и эскимосская проблема, М.—Л., 1947
* Горно-Алтайские находки и скифы. М.-Л., 1952
* Башкиры: Историко-этнографические очерки. М.-Л., 1955.
* Культура населения Горного Алтая в скифское время. — М.—Л., 1953.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Sümükdaxili

**Sümükdaxili**, **intraossear** qısaca **i.o.**  ( = daxili;   = sümük)  tibabətdə dərman və məhlulların orqanizmə yeridilmə - aplikasiya formasıdır. Adətən venadaxili inyeksiya yaxud infuziya mümkün olmadıqda (uşaqlara, kök və yanıqlı, politravmalı xəstələrə, kritik hallarda təcili yardım zamanı) tətbiq edilir.  Bu məqsədlə qamış sümüyünün qabarcığından () 2 sm aşağı və içəri tərəfində xüsusi bohrmaşın vasitəsilə iynə sümük iliyi boşluğuna yeridilir. Sümükdaxili infuziya ağrılı olduğundan əvvəlcə boşluğa yerli keyləşdirici (2%-4ml lidokain məhlulu) yeridilir, sonra isə infuziyaya başlanılır. Əldə edilən sümükdaxili giriş vasitəsilə demək olar ki, bütün növ şok əleyhinə dərman və infuziya məhlullarını, qan və qan əvəzedicilərini yeritmək mümkündür. Bu zaman sümükdaxili giriş vasitəsilə laborator analizlər üçün lazım miqdarda qan götürmək də mümkündür. Bir ədəd  - sümükdaxili kit təqribən 94,00 avrodur.

* 12 yaşa qədər uşaqlar üçün, maksimal dərinlik 1,5 sm, qırmızı rəngli -  ölçülü iynə 
* 12 yaşa çatmışlara və böyüklər üçün, maksimal dərinlik 2,5 sm, mavi rəngli -  ölçülü iynə

thumb|250px|Qamış sünüyündə sümükdaxili iynə (CT müayinəsndə, aksial kəsikdən görüntü)

İlk dəfə 1940 cı ildə öz tətbiqini tapmışdır. Təcili yardımlarda 80%-dən çox hallarda müvəffəqiyyətlə istifadə olunur. Fəsad törətmə riski çox cüzidir. Mümkün fəsadlara: kompartment sindromu, ziyadə güc tətbiq etdikdə müvafiq sümüyün zədələnməsi ya  sınması, sterillik gözlənilməzsə müfafiq sümüyün iltihabına - osteomiyelit.  Yalnız  - natamam osteogenez diaqnozlu xəstələrə tətbiqi məqbul sayılmır. Metodun əsas çatışmazlığı material bahalılığı ilə əlaqədardır.
## Punksiya yerləri
Adətən qamış sümüyünə təbiq dilən bu metod xüsusi hallarda dgər sümüklərə də tətbi edilə bilinir.

* Proksimal bazu sümüyü:  – bazunun böyük qabarı.
150px



* Döş sümüyü: ürək-ağciyər reanimasiyasında xüsusilə ürəyin qapalı masajı üçün əlverişsizi sayılır.
150px



* Qalça sümüyü:  - ön yuxarı qalça tini nahiyəsinə
150px



* Distal bud sümüyü: orta xətt boyu diz qapağından 2 sm yuxarı bir qədər kranial mayili istiqamətdə.
150px


* qamış sümüyü: qamış sümüyünün qabarcığından () 2 sm aşağı və içəri tərəfə .
150px



## İstinadlar
Xocalı 613

**Xocalı 613** — Fransa bəstəkarı Pyer Tilloy tərəfindən bəstələnmiş musiqi pyesi. Əsər Azərbaycanın Xocalı şəhərində erməni silahlı birləşmələri tərəfindən dinc əhaliyə qarşı törədilmiş Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
Xocalı 613 musiqi pyesi Pyer Tilloy tərəfindən 2013-cü ildə yazılmış və Qarabağ münaqişəsi zamanı 26 fevral 1992-ci ildə Xocalı şəhərində törədilmiş soyqırım nəticəsində erməni silahlı qüvvələri tərəfindən oldürülmüş 613 dinc sakinin xatirəsinə həsr edilmişdir.

Bəstəkar özü bu əsər haqqında yazır:

## Premyerası

### Dünya premyerası (Fransa)
Xocalı 613 musiqi pyesinin dünya premyerası 21 fevral 2013-cü ildə Avropa-Azərbaycan Cəmiyyətinin (AAC) Fransa təmsilçiliyi tərəfindən Xocalı soyqırımının iyirmi birinci ildönümü münasibətilə təşkil olunmuş tədbirlər çərçivəsində Parisin Müqəddəs Roş kilsəsində baş tutmuşdur. Konsertdə 350 senator, Fransa Milli Assambleyası üzvləri və musiqi həvəskarları iştirak etmişlər.

Konsert proqramı drijor və bəstəkar Loran Petijerarın rəhbərliyi, Londonun "Orion" orkestrının iştirakı ilə baş tutmuşdur. Əsərdə balaban partiyasını musiqiçi Şirzad Fətəliyev, skripka partiyasını isə Nyu-Yorkun Culyard məktəbinin ilk azərbaycanlı məzunu, AAC-nin mədəniyyət məsələləri üzrə məsləhətçisi Səbinə Rakçeyeva ifa etmişdir.

### Böyük Britaniyada premyerası
Pyer Tilloyon Xocalı 613 musiqi pyesinin Böyük Britaniya premyerası 26 fevral 2013-cü ildə Londonda, Parlament binası yanında yerləşən Müqəddəs Con Smit meydanında, Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə təşkil olunmuş konsert çərçivəsində keçirilmişdir. 500-dən çox lord, parlament üzvləri, diplomatlar və musiqi həvəskarlarının iştirak etdiyi konsert Avropa-Azərbaycan Cəmiyyəti (TEAS) tərəfindən təşkil olunmuşdu. Əsər drijor və bəstəkar Loran Petijerarın rəhbərliyi, Londonun "Orion" orkestrının iştirakı ilə ifa edilmişdir.

## İfa
Əsər skripka, balaban, zərb alətləri və simli alətlər orkestri ilə ifa üçün yazılmışdır. Əsərdə marş və konflikt ritmləri fonunda "*[[Laçın (xalq mahnısı)|Laçın]]*" və "*[[Sarı gəlin]]*" xalq mahnılarının musiqisindən istifadə olunmuşdur.

## Maraqlı faktlar
Məşhur Böyük Britaniya bəstəkarı Robber Haqill dünya klassik musiqisi haqqında olan saytda Xocalı soyqırımı haqqında nəşr etdirdiyi məqaləsində, fransız bəstəkarı Pyer Tilloyun Xocalı 613 musiqi pyesindən də bəhs etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Soyqırımı qurbanlarına rekviyem: Pier Tiloyun "Xocalı 613" əsərinin Britaniya premyerası: [Avropa-Azərbaycan Cəmiyyəti tərəfindən Londonun Müqəddəs Con kilsəsində konsert keçirilib] //Mədəniyyət.- 2013.- 1 mart.- S.5.

## Həmçinin bax

* Xocalı soyqırımı
* Birinci Qarabağ müharibəsi incəsənətdə
* Xocalı rekviyemi

## Xarici keçidlər
* Famous French composer Pierre Thilloy composed classical work "Khojaly 613"
Dekret

**Dekret** (lat. decretum-qərar) və ya **fərman** — ali hakimiyyət orqanının hər hansı məsələyə dair qanuni qüvvəyə malik olan qərarı. Dekret termini ilk dəfə qədim Roma hüququnda istifadə edilmişdir.

## Həmçinin bax

* Sərəncam
* Qanun
* Qərardad

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nunivak adası

*Nunivak adası* () — Berinq dənizində Alyaska yaxınlığında yerləşir. Sahəsi 4227 km² təşkil edir. Amerikaya məxsus olan sahəsinə görə səkkizinci adadır. Berinq dənizində Müqəddəs Lourens adasından sonra ikinci böyük adadır. Yukon çayının deltasından 48 km aralıda yerləşir. Şimaldan cənuba 76 km, şərqdən qərbə isə 106 km təşkil edir.

## Təbiəti

Adan vulkan məşəllidir. Sahəsinin böyük qismi 160 metr hündürlüyə malik olan plato yerləşir. Adanın formalaşması Təbaşir dövrünə təsadüf edir.

Adanın tipik lanşaftı tundradır. Burada qütb söyüdü 1,2 metrdən yüksək olmur. Adadan 40-dan çox çay axır. Cənubunda duzlu suya malik laqunlar vardır. Adada ən azı 89 növ dəniz və quru quşları yaşayır. Adanın böyük hissəsi Yukon Deltası adlı qoruğu ərazisinə daxildir.

## Əhali

2004-cü ildə adada 179 insan yaşayırdı. 2000-ci ildə isə 210 nəfər yaşaması məlumdur. İnsanlar əsasən Mekoryok qəsəbəsində yaşayır. Qəsəbə adanın şimalında yerləşir. Amerikada 1880-ci ildə aparılan siyahıya alınma zamanı adada 702 nəfərin qeydə alınmışdır. 1900-cü ildə isə ada tamamən boşaldılmışdır. Əhali Çupik dilində danışırlar. Bununla belə əhalinin hamısı ingilis dilini bilir. ABŞ Çupik dilinin qorunması üçün məktəblərdə onun tədridi üçün tədbirlər görür. Əhali əsasən balıqçılıqla və materkdə mövsümü işlərlə məşğul olurlar.

## İstinadlar

## Mənbə
* Adanın şəkilləri
* Adanın köhmə şəkilləri

## Ədəbiyyat
* Nunivak Eskimo Margaret Lantis in *Handbook of North American Indians v5 Arctic* pp 209–223. Government Printing Office, Washington. Copyright 1984 Smithsonian institution.
* Nunivak Island Eskimo (Yuit) technology and material culture (1989) VanStone, James W; Field Museum of Natural History. Fieldiana, Anthropology, new series, no.12 Chicago, Ill.: Field Museum of Natural History. In copyright, digitized with the permission of the Chicago Field Museum. This is VanStone’s write-up of Margaret Lantis’s material culture collection and notes.
* The social culture of the Nunivak Eskimo. Margaret Lantis. Transactions, American Philosophical Society (vol. 35, Part 3, 1946)
Henri Kellett

**Henri Kellett** (; 2.11.1806–1.3.1875) — Böyük Britaniyalı arktika dənizçisi, vitse-admiral (1868).

O, Afrikanın qərbində üzən qanunsuz gəmilərin təqiblərinə rəhbərlik etmişdir. Birinci Tiryək müharibəsində gəmi kanitanı olmuşdur.

1848–1850-ci illərdə Çukot dənizi ilə "Herald" () gəmisində ekspedisiya etmişdir. 1849-cu ildə Herald adasını kəşf etmiş və adlandırmışdır. 1852–1854 illərdə Con Franklinin Kanada Arktik arxipelaqında müəmmalı şəkildə itkin düşməsindən sonra ora təşkil edilən ekspedisiyaya rəhbərlik etmişdir. Bu zaman Şahzadə Patrik, Melvill, Emerald adaları və Fisuilyam, Kellett boğazlarını aşkarlamışdır.

1869–1871 illərdə isə Böyük britaniyanın Çindəki mülklərinə aid donanmaya rəhbərlik etmişdir.

Kellettın adı ilə burun və boğaz adlandırılmışdır. 1988-ci ildə Herald adasına edilən ekspedisiya zamanı burada yerləşən zirvələrdən biri "Kellett dağı" olaraq adlandırılmışdır

## İstinadlar

## Mənbə
* Kellets' Storehouse
Lordoz

**Lordoz** ( – əyilmiş) — anadangəlmə və ya sonradan qazanılmış onurğa əyriliyi, onurğa sütununda bel və omba hissədə olan önə əyrilik. Bu əyriliklər beli şaquli vəziyyətdə tutur, yeriyən, qaçan və tullanan zaman narahatlıq yaradır.

## Həmçinin bax
* Kifoz 
* Skolioz
İrəvan bayrağı

**İrəvan bayrağı** () — Ermənistan Respublikasının paytaxtı İrəvan üçün istifadə olunan rəsmi bayraq. Bayraqda ağ fon üzərində İrəvan gerbini çevrələyən 12 qırmızı üçbucaq Ermənistanın keçmiş 12 paytaxtını simvolizə edir. Ağ fon isə təmizliyin və sadəliyin simvoludur. Bayraqda istifadə olunmuş rənglər Ermənistan bayrağının rəngləri eynidir, bu isə İrəvan şəhərinin paytaxt kimi Ermənistan üçün əhəmiyyətini simvolizə edir.

Bayrağın son dizaynı 27 sentyabr 2004-cü ildə təsdiq olunmuşdur.

## Rənglər

## İstinadlar
Məmməd Qazıyev

**Məmməd Yaqub oğlu Qazıyev** () — həkim, tibb elmləri doktoru, RSFSR əməkdar həkimi, Azərbaycan SSR sosial təminat naziri (1974–1988).

## Həyatı
Məmməd Yaqub oğlu Qazıyev 1921-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi burada bitirdikdən sonra Sovet Ordusunda xidmət etmiş, müharibə iştirakçısı olmuşdur. 1941-ci ildən təhsilini Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda davam etdirmiş, burada komsomol komitəsinin katibi seçilmişdir. 1946-cı ildən isə Moskva Dövlət Tibb İnstitutunun aspirantura pilləsində davam etdirmişdir. Tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Moskvada olduğu dövrlərdə Məmməd Qazıyev SSRİ Nazirlər Soveti yanında Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Daimi Nümayəndəliyinin işçisi olmuşdur. 1949-cu ildən Ümumittifaq Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi Şurasında (ÜİHİMŞ) bölmə müdiri, şöbə müdirinin müavini, şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1974-cü ildən Azərbaycan SSR sosial təminat naziri olmuşdur.

Məmməd Qazıyev 1944-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, Azərbaycan Kommunist Partiyası Təftiş Komissiyasının sədri və IX, X və XI çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. "Vətən müharibəsi", "Xalqlar dostluğu", "Qırmızı əmək bayrağı", "Şərəf nişanı" ordenləri ilə təltif edilmiş, "RSFSR əməkdar həkimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Ailəsi
Məmməd Qazıyev Adilə xanımla ailə qurmuşdu. Nailə və Aliyə adlı qızları var. Qızı Aliyə Qazıyeva Heydər Babayevin həyat yoldaşıdır

## İstinadlar
Herşel adası

**Herşel adası** () — Yukon ərazisinin ən ucqar şimal nöqtəsidir. Adada hal-hazırda yaşayış yoxdur (2012).

## Coğrafiya

Şimal Buzlu okeana daxil olan Bofort dənizində 69-cu paralel daxilində yerləşir. Materikdən 2 km aralıda yerləşir. Adanın uzunluğu 14,5 km, eni 8 km, ən hündür nöqtəsi 183 metr təşkil edir. Yerli əhali adanı *kee keek ta ruk* və ya *Qi kiq daryuk* adlandırırlar. Mənası "bu — ada" deməkdir.

Noyabrdan iyula qədər ada buzla örtülü olur. Adadan 90 km aralıda daimi buzlaqlar yerləşir. Cənub-şərqində yerləşən Paulin buxtasında liman vardır. Buxta yerləşməsi ilə əlaqədar güclü küləklərdən qorunur, üstəlik dərinliyin yüksəkliyi iri gəmilərin ora yan almasına imkan verir.

## Tarixi

1826-cı ildə Con Franklin adanı aşkarlayır və öz dostu, alim Con Herşelin şərəfinə adlandırır. Adada vaxtı ilə Balina ovu mərkəzi mövcud olmuşdur. Hazırda isə bu obyektin qalıqları belə qalmamışdır.

Adada 13 arxeoloji mərkəz fəaliyyət göstərir

## Ədəbiyyat
* *Руал Амундсен* Плавание Северо-Западным проходом на судне "Йоа". — Изд. 2-е. — М.: ТЕРРА—Книжный клуб, 2004. — 352 с. — (Сквозь белое безмолвие).

## Həmçinin bax
* Barter adası

## İstinadlar
Ferrer Bassa

**Ferrer Bassa** (; d. 1285 — ö. 1348) — katalan qotika rəssamı və miniatüristi.

Yaradıcılığı XIV əsrə düşür. İki sənədə görə Bassa Sidjes şəhərində iki kapella üzərində işləyirmiş. On il sonra Araqonlu IV Alfons üçün işləməyə başlamışdır və *"Barselonanın adətləri"* və *"Kataloniya kostyumları"* əlyazmaları üçün fransız və Siena təsiri altında miniatür əsərlər hazırlamışdır. Onun fəaliyyəti Araqonlu IV Pedronun hakimiyyəti dövründə artmışdır. 1344-cü ildə Barselona kral kapellasında *"İsa və Bakirə"* əsərini tamamlamışdır.

Günümüzə qədər çatan əsas işi Pedralbes monastırındakı Müqəddəs Mixael kapellasındakı divar rəsmləridir. Bu əsərə 20 səhnə daxildir və iki mövzuya əsaslanır: *"İsanın nəfsi"* və *"Bakirənin yeddi əzabı"*. Bu əsərlərdə Cotto, eləcə də Duçço di Buoninsenya və Ambroco Lorensetti kimi sənətkarların təsirini görmək olar.

Ferre Bassa Böyük Kanterberi psalterindəki katalan fazasındakı rolu ilə fərqləndirilir. Bassanın digər əsərlərinə Belpuç qəsəbəsinin kilsəsindəki *"Bakirənin tacqoyma mərasimi"* və Vik şəhərinin muzeyindəki *"Müqəddəs Bernard"* aid edilir. Oğlu Arnau Bassa da rəssam olmuşdur və atası ilə birlikdə bir neçə iş işləmişdir. Hər ikisi də taun xəstəliyi səbəbi ilə 1348-ci ildə ölmüşdürlər.

## Bəzi əsərləri

CelaStMiquel centre 3626.jpg
FerrerBassa-Coronacio-6460.jpg
Maimonides teaching.jpeg
090511-Barcino-JaumeJonqueres.jpg


## Mənbələr
* 

## Xarici keçidlər
* Web Gallery of Art saytında.
Kitab oğrusu

“Kitab Oğrusu” (ing. *The Book Thief*) — Avstraliya yazıçısı Markus Zusak tərəfindən 2005-ci ildə yazılmış romandır. Əsər “The New York Times Best Seller” siyahısında 230 həftədən çox müddət ərzində yer almışdır.

Roman 2013-cü ildə rejissor Brayan Persival tərəfindən ekranlaşdırılmışdır. Rusiya kinoteatrlarında film daha ahəngdar adla — “Kitab Oğrusu (qadın formada)” adı ilə nümayiş etdirilmişdir. Filmdə Liesel obrazını 13 yaşlı Sofi Neliss canlandırmışdır.

Kitab Nazı Almaniyası haqqında son dərəcə sıx bir şəkildə bu tarixdən alınan qeydlər ilə birlikdə ölümü izah etməkdədir. II. Dünya Müharibəsinin yaxınlaşdığı bu günlərdə, bir ögey ana və ata ilə birlikdə yaşayan gənc qız, evlərində gizlətdikləri gənc ilə aralarındakı münasibəti onlara izah edir. İlk olaraq 2005-ci ildə nəşr olunan kitab bir çox mükafat qazanmış və 230 həftə ərzində New York Times Ən Çox Satanlar siyahısında yer almışdır.

## Məzmun
Lizel qatarda qardaşı öldüyü əsnada, onları övladlığa götürən ögey ana və atasının yanına gedir. Qardaşının dəfnində bir kitab tapan Lizel, onu 'oğurlayır'. Qalacağı evə gələndə, ögey atası Hans Huberman ona oxumağı öyrədir. Nasistlərin kitab yandırma mərasimində, yanmaqda olan kitablar vasitəçiliyi ilə bir zabit Lizelin "əxlaqsız" və "əlverişsiz" düşüncələr ilə beynini doldurur və Alman cəmiyyətinin təmiz qala bilməsi haqqında bir mətn danışır. Kitab yandırma mərasimindən dərhal sonra Lizel alovun altında qalan bir kitabı götürüb saxlayır və onu evinə aparır. Bu əsnada onu, ögey anası Roza Hubermanın bir müştərisi və bələdiyyə başçısının arvadı olan İlza Herman görür. Lizel bələdiyyə başçısının evini ziyarət etdiyi bir gün, İlza ona möhtəşəm kitabxanalarını göstərir və kitabları onunla paylaşmağa başlayır. Ancaq Lizel bir dəfə İlza Hermanla mübahisə edir, bu səbədən də ön artıq onların evlərinə ön qapıdan gəlmir — əvəzində Lizel, oxumağa qarşı olan sevgisi səbəbiylə, kitabxanaya gizlicə gəlib kitabları "borc" olaraq alır ancaq bu səbəbdən "Kitab Oğrusu" ləqəbiylə xatırlanmağa başlayır.

Bu əsnada müharibə ucbatından yaranan gərginlik səbəbi ilə Lizelin ögey atası Hansın bir tanışı olan Maks Vanderberg adlı Yəhudi bir gənci evlərinin zirzəmisində gizlətmək məcburiyyətində qalırlar. Maks, həyatını təhlükəyə atmamaq üçün evi tərk edə bilməz. Beləcə Maks və Lizel birlikdə oxumağa başlayır, bir-birləri ilə hekayələr paylaşırlar. Ancaq bu əsnada Hans, Yəhudi bir məhbusa çörək vermək bahasına Nasist bir əsgər tərəfindən döyülür. Bu hadisədən sonra Maks evlərinin yoxlanacağını düşünən ailənin yanından ayrılmaq məcburiyyətində qalır. Lizel daha sonra yəhudilərin şəhər içindən keçirilib konsentrasiya düşərgəsində aparılarkən Maksı yenə görür.

Bundan qısa bir müddət sonra, müttəfiq qüvvələr Lizel və yoldaşlarının evlərinin olduğu küçəni bombalayır. Bu hücumdan yalnız Lizel xilas olur.

## Mükafatlar
* 2006: Commonwealth Writers' Prize Ən Yaxşı Kitab
* 2006: *[[School Library Journal]]* İlin Ən Yaxşı Kitabı
* 2006: *[[Daniel Elliott]]*
* 2006: *[[Publishers Weekly]]* İlin Ən Yaxşı Uşaq Kitabı
DAF Trucks

**DAF Trucks NV** ― yük maşınları istehsal edən Niderland markası. Şirkət ilk vaxtlar minik avtomobillər istehsal edirdi. Daha sonra isə yük maşınları istehsal olunmağa başlandı.
     
Şirkət rəsmən 1928-ci ildə yaradılmışdır. 1993-cü ildə isə yenidən qurulmuşdur. Maddi sıxıntıları olduğundan Amerikanın Paccar şirkəti bu şirkəti özunə birləşdirmişdir. Şirkət 2013-cü ildən EURO 6 tipli yük maşınları istehsal edir.
Valtorn

**Valtorn** — ilbiz qabığı kimi qıvrım formalı mis borudan hazırlanan nəfəsli musiqi aləti. Dilimizə italyanca "buynuz" mənası daşıyan "corno" sözündən keçmiştir. Qədim Misirdə, Qədim Romada və Mesopotamiyada buynuzdan hazırlanan ilk nümunələri, işarə vermək və ovçulara yol göstərmək üçün istifadə edilirdi. Müasir dövrümüzdə də bəzi ölkələrdə çobanlar və ovçular hələ də bu məqsədlə buynuzdan istifadə edirlər.

## Alət haqqında
Valtornun gövdəsini təşkil edən boru, üfürülən baş hissədən aşağıya doğru qıvrılarak genişlənir və zınqırov formalı hissə ilə tamamlanır. Müasir valtornun uzunluğu təxminən 3,3 metrdir. Üfürülən ucunda konus formalı ağızlıq var. Fleyta və klarnetdə olduğu kimi, onun üzərində səs deşikləri və ya üfürmə dili yoxdur. Dodaqlar ağızlığa dodağın quruluşuna uyğun vəziyyətdə yerləşdirilir. Üfürüldükdə borunun içindəki hava kütləsinin titrəməsi nəticəsində səs yaranır. Çıxan səslər üfürmə zamanı dodaqların vəziyyətinə uyğun olaraq dəyişir. Dodaqların vəziyyəti boş olduqda bas səsler, sıxılmış olduqda isə zil səslər yaranır.

Müasir valtornun səs genişliyi və texniki quruluşu əvvəlkilərlə müqayisədə xeyli təkmilləşdirilmişdir.
Otto Şmidt burnu

**Otto Şmidt burnu**— Çukot dənizi akvatoriyasında Lonq boğazında yerləşın burun.

Burunda Şmidt Burnu qəsəbəsi və Rırkaypiy kəndi mövcuddur. 2014-ci ildə hərbi şəhərcik salınmışdır.

## Tarixi
Burun ilk dəfə 1778-ci ildə Ceyms Kuk tərəfindən aşkarlanmışdır və *Nordkap* («Şimal burnu») olaraq adlandırılmışdır. Yerli əhali burnu *İr-Kappeya* adlandırırlar. 1934-ci ildə burun məşhur sovet qütb araşdırmaçısı Otto Şmidtin şərəfinə adlandırılır.

Şmidt burnunda Neolit dövrünə aid qədim ovçuların alətləri aşkarlanmışdır. Burada hətta Çukçalara məxsus olan qalaça olmuşdur.

## Təbiətin qorunması
2010-ci ildə burunda yerli əhəmiyyətli qoruq ərazi təşkil edilir. Layihənin məqsədi dünyanın ən böyük Morj yerləşim yerlərinin və ağ ayıların qorunması olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Vankarem burnu

## İstinadlar
Rabitə Bakı 2011-2012 mövsümü

**Rabitə Bakı 2011–2012 mövsümü**ndə Azərbaycan çempionu olmuşdur.

## Heyəti
* Baş məşqçi :  Zoran Gayiç
Sarı gəlin (Yusif Kərimovun əsəri)

**Sarı gəlin** — Yusif Kərimovun 2016-cı ildə çap olunmuş romanı.

Romanda Dağlıq Qarabağı Azərbaycandan qoparmaq istəyən qüvvələrin niyyətləri bədii çalarlarla təsvir olunub, ötən əsrin 90-cı illərinin hadisələrinin təhlili aparılıb, bu müstəvidə iki gəncin nakam məhəbbəti əksini tapıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sarı gəlin

## Xarici keçidlər
Perkatkun

**Perkatkun qəsəbədi** — keçmişdə mövcud olmuş qəsəbə. Hazırda onun ərazisi Çukot Muxtar Dairəsinin İultinski rayonu ərazisində yerləşirdi. Vrangel adasında mövcud olmuş üç yaşayış məntəqəsindən biri olmuşdur. Perkatkun qəsəbəsindən 20&nbsp;km şimalda Zvyozdnıy qəsəbəsi yerləşir.

Qəsəbənin adı Çukçadan götürülmüşdür.

## Tarixi
Vrangel adasında yaşayış məntəqələri 1920-1930-cu illərdə salınır. Uşakovun rəhbərliui ilə adaya daimi yaşamaq məqsədilə insanlar köçürülür. Perkatkundan əlavə Uşakovskoe və Zvyozdnıy qəsəbələridə salınmışdır. Qəsəbədə 
dağ bülluru hasil edilirdi. 
Qəsəbənin yaradılması L. V. Qromov və M. T. Kiryoşinin rəhbərliyi ilə adaya təşkil edilən ekspedisiya zamanı 1939-cu ilin payızında ortaya atılır.. 1939/1940 illərdə Perkatkun dağında geoloji baza təşkil edilir.
Qəsəbə Uşakovskoe və Zvyozdnıy yaşayış məntəqələri ilə torpaq yollarla birləşirdi.

## Ekoturizm
Hal-hazırda  keçmiş qəsəbə ərazisindən Vrangel adasında olan turistik maşrut keçir.

## İstinadlar
Sarı gəlin (dəqiqləşdirmə)

* Sarı gəlin — Azərbaycan xalq mahnısı.
* Sarı gəlin (film, 1998) — 1998-ci ilin filmi.
* Sarı gəlin (Əli Əkbərin əsəri) — Əli Əkbərin əsəri.
* Sarı gəlin (Yusif Kərimovun əsəri) — Yusif Kərimovun əsəri.
* Sarı gəlin (Qara Dərvişin mahnısı)
* "Sarı gəlin"in sorağında — tammetrajlı sənədli film.
Cəlal Mahmudov

** Mahmudov Cəlal Müseyib oğlu ** () — texnika elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Mahmudov Cəlal Müseyib oğlu 1933-cü ildə Azərbaycan SSR Qasım-İsmayılov rayonunun Qızıl Hacılı kəndində anadan olmuşdur. 1955-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirərək, 1958-ci ilə qədər "Neft Daşları" NQÇİ-də müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1958–1972-ci illərdə AzETNÇİ-da böyük mühəndis, laboratoriya rəhbəri kimi vəzifələrdə işləmişdir. 1960–1962-ci illərdə AzNKİ-nun aspirantı idi. 1962-ci ildə "Maili quyuların lüləsinin trayektoriyasının nəzəri və təcrübi tədqiqatları" mövzusunda namizədlik, 1967-ci ildə isə "Dərin maili quyuların qazılması nəzəriyyəsinin ünsürləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1968–1988-ci illərdə AzXTİ-da işləyib və burada "İstehsalat texnologiyası" kafedrasını yaratmışdır. 1988–1990-cı illərdə Leninqrad maliyyə-iqtisad institutunun Baki filialının "İstehsalat sahələrinin texnologiyası" kafedrasına rəhbərlik etmişdir. 1990–2000-ci illərdə AzDİU-nin "İstehsalat texnologiyası" kafedrasında professor işləmiş, 2001-ci ildən bu günə qədər isə ADEU-də "İstehsalat sistemləri və ətraf mühitin mühafizəsi" kafedrasına rəhbərlik edir.

## Elmi fəaliyyəti
Mahmudov C. M. neft və qaz quyularının qazılması sahəsində tanınmış alimdir.

Mahmudov C. M. 200-dən artıq elmi məqalənin, 5 monoqrafiyanın, 20 tədris vəsaitinin müəllifidir. 12 elmlər namizədi hazırlamışdır. Bir çox medallarla təltif edilmişdir.
Marina Çernova

**Marina Çernova** — Rusiyalı akrobatika gimnastıdır. Rusiya Federasiyasını 2015-ci ildə Avropa Oyunlarında təmsil etdi və 3 qızıl medal qazandı. Marina xanım Georgi Pataraya ilə birgə Azərbaycan paytaxtında çoxnövçülük, balans hərəkətləri və temp hərəkətlərində qızıl medal qazandı. Rusiyanın əməkdar idman ustasıdır. 2014-cü ilin Dünya Çempionatınında qızıl medalçısıdır.

## Həyatı
Marina Çernova 7 mart 1996-cı ildə anadan olmuşdur.

## Karyerası
Marina Çernova ilk uğurunu 2014-cü ildə Fransada qazandı. O Levallus-Perredə Dünya Çempionatının qızıl medalını qazandı. 1 il sonra isə Marina xanım 2015-ci ildə Azərbaycan paytaxtında böyük uğur qazandı. O Bakıda Avropa Oyunlarında Georgi Pataraya ilə birgə 3 qızıl medal qazandı. Marina Çernova çoxnövçülük, balans hərəkətləri və temp hərəkətlərində qızıl medala layiq görüldü.

## Uğurları

### Dövlət mükafatları

Marina Çernova Rusiyanın əməkdar idman ustasıdır.

## Həmçinin bax

* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Çoxnövçülük)
* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Balans hərəkətləri)
* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Temp hərəkətləri)

## İstinadlar
Yana Vastavel

**Yana Vastavel** () — Belçika akrobatika gimnastı. Belçikanı 2015-ci ildə Avropa Oyunlarında təmsil etdi və 3 gümüş medal qazandı. Yana xanım Solano Kassamayor ilə birgə Azərbaycan paytaxtında çoxnövçülük, balans hərəkətləri və temp hərəkətlərində gümüş medal qazandı. 2013-cü ilin Avropa Çempionatınında gümüş medalçısıdır.

## Həyatı
Yana Vastavel 22 oktyabr 1999-cu ildə anadan olmuşdur.

## Karyerası
Yana Vastavel ilk uğurunu 2013-cü ildə Portuqaliyada qazandı. O Odivelasdə Avropa Çempionatının gümüş medalını qazandı. 1 il sonra isə Yana xanım 2015-ci ildə Azərbaycan paytaxtında böyük uğur qazandı. O Bakıda Avropa Oyunlarında Solano Kassamayor ilə birgə 3 gümüş medal qazandı. Yana Vastavel çoxnövçülük, balans hərəkətləri və temp hərəkətlərində gümüş medala layiq görüldü.

## Uğurları

### Dövlət mükafatları

## Həmçinin bax
* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Çoxnövçülük)
* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Balans hərəkətləri)
* Akrobatika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cütlük, Temp hərəkətləri)

## İstinadlar
Türk yurdu (jurnal)

***Türk Yurdu dərgisi*** — Türkiyədə çap olunan aylıq dərgidir

## Tarixçə
Türk Yurdu dərgisi "Türk Yurdu Cəmiyyəti"nin fikirlərini yaymaq üçün 30 noyabr 1911-ci ildə İstanbulda çapa başlamışdır. Türk Yurdu dərgisi 1911-ci ildən etibarən fasilələrlə çap olunmuşdur. Türk Yurdu Cəmiyyətinin bağlanması ilə "Türk Ocaqları"nın çap orqanına çevrilmişdir. Dərgi "Türk Ocakları" Mərkəzinin aylıq çap orqanı olaraq hazırda Ankarada dərc edilir.

30 noyabr 1911 və 15 iyul 1918 tarixləri arasında on beş gündə bir olmaqla İstanbulda otuz iki səhifədən ibarət jurnal dərc edilmişdir. İlk sayı böyük bir maraq ilə qarşılandı və bir neçə dəfə basıldı, Türkiyədə və Türkiyə xaricində geniş bir oxucu kütləsi meydana gəldi. Yeddi il ərzində 14 cild və 161 sayı çıxdı. Ölçüsü 18x25cm idi. Dərginin yayımcısı "Türk Yurdu" idi. Dərginin ilk nəşr olunduğu günlərdə imtiyyaz sahibi Məhəmməd Əmin bəy idi. 1911-ci ildə Məhəmməd Əmin Bəy vali olaraq Ərzuruma göndərilinəndə baş mühasib Akçuraoğlu Yusuf imtiyazçı oldu. Onun Balkan müharibəsinə qatılması ilə 3-cü və 4-cü cildləri Məhəmməd Əmin bəy çıxardı, 5-ci cilddən 12-ci cildə qədər Akçuraoğlu Yusuf tərəfindən çıxarıldı. 13-cü və 14-cü cildləri isə Cəlal Sahir Bəy çıxardı. Dərgi, Birinci Dünya müharibəsinin yaratdığı mənfi şəərtlər səbəbilə 15 iyul 1918-ci ilə qədər nəşrinə fasilə verildi.

1923–1931-ci illər aralığında dərgi Ankarada yenidən nəşr olunmağa başladı. Bu yeni dövr 15 mart 1923-də nəşr olunan sayından başlayır. Dərginin naşiri Türk Ocağı idi. Dərginin 4 sayı çıxdıqdan sonra yenidən nəşrinə ara verildi. 1924-cü ilin oktyabrında 1-ci cildlə nəşrin olunmağa davam etdi. Ölçüsü 16x23-ə yüksəldi.
1927-ci ilin sentybrından 1928-ci il yanvarın 28-ə qədər dərginin ölçüsü 21x28cm oldu. 1929-cu ilin fevralından etibarən dərgi tamamən yeni hərflərlə çıxmağa başladı. Bu dövrdə Nihat bəy, Cəmil Behçet bəy, Ənvər Kamil bəy, Fərid Cəlal (Güvə) bəy, Mustafa (Uluğ) tərəfindən idarə olundu. 10 aprel 1931-ci ildə Türk Ocaqlarının bağlanması ilə Türk Yurdu 233-cü sayında nəşrini dayandırdı.

## İstinadlar
180-ci meridian

**180-ci meridian** — Bu meridian Qrinviç meridianının davamını təşkil edir. Meridianın böyük qismi Sakit okean ərazisindən keçir.

180-ci meridian Qrinviç meridianı ilə birlikdə Yer planetini xəyali olaraq Qərb yarımkürəsi və Şərq yarımkürəsinə bölür.

Şimal qütbündən şimal qütbünə qədər keçdiyi ərazilər:

180-ci meridianın yaxınlığında yerləşən ərazilər:
* Hilberta adaları və Feniks adası, ;
* Şimal adası və Kermadek, ;
* Baunti adaları və Çatem arxipelaqı, .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bibiheybətdə neft fontanı yanğını (1898)

**Bibiheybətdə neft fontanı yanğını** — 27 iyul 1898-ci ildə neft mədənlərində yanğın hadisəsi.

## Məzmun
1898-ci il iyulun 27-də gecə Bibiheybətdə, Bakı taciri, milyonçu Y. V. Vişaunun mədənində yanğın baş verir. Yanğın fontan vuran 32 saylı quyunu bürüyür, sonra da yaxınlıqdakı buruqlara keçir. Demək olar ki, mədənin yarısı-milyon pud nefti olan anbar, 9 buruq od tutub yanır.

Bütün bu dəhşətli hadisə "Bibiheybətdə neft fontanı yanğını" adlı filmdə öz əksini tapmışdır.

## Həmçinin bax
* Bibiheybətdə neft fontanı yanğını (film, 1898)

## İstinadlar
Qaqaçe gölü

**Qaqaçe gölü** — Vrangel adasında yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsi ərazisinə daxildir. Vrangel adası qoruğu sahəsində yerləşir.

Göl adanın şimalında Tundra Akademiyasında yerləşir.

Gölün şərqindən Sol Tundra çayı axır. Göl ərazisinə heç bir çay tökülmür və ya başlamır.

## Mənbə
* Qaqaçe gölü
II Berenqer de Palou

**II Berenqer de Palou** (; ) — 1212–1241-ci illərdə Barselona yepiskopu. Araqonlu I Xamesin əsas dəstəkçisi olmuşdur.

## Həyatı

Karyerasına dayısı I Berenqer de Palounun yepiskopluğu dövründə Barselona kafedralında kanon kimi başlamışdır. Qısa müddətdən sonra 1212-ci ildə yepiskop seçilmişdir. O, Araqonlu II Pedro ilə əlmohadlara qarşı Las Navas de Tolosa döyüşündə iştirak etmişdir. Palou daha sonra kral məsləhətçisi və Kataloniya-Araqon koronasının kansleri kimi xidmət vermişdir.

1219-cu ildə Misirdə Dumyata qarşı beşinci səlib yürüşündə iştirak etmişdir.

O, kasıblar üçün müxtəlif qurumlar təsis etmişdir. 1218-ci ildə Mersedarian ordenin təsis edilməsini dəstəkləmişdir.

1219-cu ildə Barselonanın Dominikan və Fransiskan ordenləri ilə tanış olmasını dəstəkləmişdir.

1225-ci ildə I Xameslə birlikdə Peniskola (Valensiya əyaləti) olan uğursuz hücumda iştirak etmişdir.

I Xames və Palou Malyorkanı işğal etmək qərarına gəlmişdirlər və Palou 99 cəngavər və 1000 ayaq əsgər vermişdir. Mükafat kimi ona 875 rıtsarlıq torpağı və 8 yel dəyirmanı bağışlanılmışdır. Əslində isə bunlar baron Andratxın mülkləri idi. Malyorka müsəlmanlarına qarşı hərbi əməliyyatlar zamanı o yaralanmış və bu adanın müsəlmanlarına qarşı sonuncu kampaniya müddətində ayağı şikəst qalmışdır.

1233-cü ildə Tarraqonanın baş yepiskopu seçilmiş, amma papa IX Qriqori bunu təsdiq etməmişdir və Palou bu yeri tuta bilməmişdir.

1237-ci ildə Barselonada Santa Klara monastırının qurulmasına kömək etmişdir.

1238-ci ildə Valensiya və Deniya tayfalarına edilən hücumlarda iştirak etmişdir. Nəticədə, müxtəlif mülklər əldə etmişdir.

1241-ci ildə ölmüşdür və hazırda Barselona kafedralında türbəsi yerləşir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Catalunya en-línia: Berenguer de Palou
* Malyorka tarixi  ()
Sarıqaya (Bafra)

**Sarıqaya** — Türkiyənin Samsun ilinin Bafra mahalına bağlı bir məhəllədir.

## Tarixi
Məhəllədə əsası ruslar tərəfindən qoyulan çərkəzlər yaşayır.

## Mədəniyyət
Məhəllənin ənənə, adət və yeməkləri haqqında məlumat yoxdur.

## Coğrafiya
Samsun ilinə 58 km,Bafra mahalına isə 8 km uzaqlıqdadır.

## Mənbə
## http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=258191
Zapovednoye (göl)

**Zapovednoye göyü** — Vrangel adasında yerləşən göl. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsi ərazisinə daxildir. > qoruğu ərazisində yerləşir.

Adanın şimalında Pessovaya buxtası yaxınlığında yerləşir. Qərbindən Neizvesnaya çayı axır. Gölə heç bir çay tökülmür və heç başlamır.  Cənubdan və şərqdən bataqlıq və kiçik göllərlə ətatələnmişdir.
Protez

**Protez**, əskik olan bədən üzvlərininin yerinə işlədiləcək şəkildə edilmiş cihazların ümumi adıdır.

Xəsarət, şiş cərrahiyələri, qanqren, iltihab və bunun kimi digər orqan ziyanları nəticəsində vücudun geri qalanının sağlamlığını qorumaq məqsədilə ziyan görən orqan çıxardılar. Bu orqanın funksiyasının və şəklinin yerinə işlənən protezler bu orqandan geriyə qalan bədən boşluğuna köməkçi materiallar vasitəsilə taxılar.

Protezler yerinə işlədildiyi bölgəyə görə adlandırılırlar: çənə-üz protezləri, diş protezləri, qol, əl, ayaq protezləri, qulaq protezləri, saç protezləri, göz protezləri və s.

Çoxu protez orqanının funksiyasının və görünüşünün yerinə tam olaraq işlədilə bilməz, amma bir dərəcəyə qədər köməkçi ola bilər. Ancaq yenə də protez istehsalı ilə xəstənin psixologiyası xeyli düzələ bilər.

Protezler kauçuk, vinil, titan, qızıl və bunun kimi müxtəlif maddələrdən hazırlanır.

Protezləri vücuda tutdurmağın bu kimi yolları var:
* Orqan ziyanının olduğu qisimdə protezin girib tutuna biləcəyi bir mexaniki mühafizəkar sahəsində mexaniki mühafizəkarlıqla,
* Mexaniki mühafizəkarlığın az olduğu vəziyyətdə sap, klemp, məngənə, qarmaqlar, kroşe kimi köməkçi vasitələrlə,
* Bəzi toxuma vasitələri ilə.
Andre Osseyn

**Andre Osseyn**— Əsl adı **Əminulla Hüseynov** (, təxəllüsü — *André Gosselain*; ) — Azərbaycan əsilli Fransa bəstəkarı, skiipkaçısı, aktyor Rober Osseynin atası.

## Həyatı

Əminulla Hüseynov Səmərqənd azərbaycanlılarından idi. Oktyabr çevrilişindən sonra Fransaya mühacirət etmişdi.O,2 fevral 1905-ci ildə anadan olmuşdu.

Andre Osseyn 9 avqust 1983-cü ildə Paris şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Rober Osseyn

## Xarici keçidlər
Obyektivizm

**Obyektivizm** — 1940-cı illərdən etibarən ABŞ səhiyyə çevrələrində inkişafa başlamış bir yol.

İlk olaraq psixiatr Alan Blumenthal tərəfindən, romançı Ayn Randın kitablarından alınan ilhamla alınıb. Bu yol təməldən, adamın özündən üstün bacarıqlar və zəka qazanmasına və beləliklə mövcud əskikliklərindən doğan olumsuzluqların ortaya qoyduğu ruhi gərginlikdən xilas olmasına dayanır. Kişi bu üsul istiqamətində, həyatındakı mənfilikləri, davamlı fərdi təlqinlərlə başqa insanların zəka və qabiliyyət qüsurlarına yüklər və bu yolla özünə inamını davamlı olaraq təzə tutar. Bu yol indiki vaxtda əvvəlki qədər rəğbət görməsə də işlədilməyə davam edir.

**Obyektivlik** — qərəzsizlik, bir şeyin qiymətləndirilməsində elmi dəqiqlik və vicdanlılıq.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Kifoz

**Kifoz** - İnsan onurğasında baş verən qeyri-normal əyriliklərdən biri; onurğanın döş nahiyəsində önə doğru əyilməsi. Qozbelliyin əmələ gəlməsinə səbəb olur.

## Həmçinin bax
* Skolioz
* Lordoz
Komsomol gölü

**Komsomol** — Vrangel adasında yerləşir. İnzibati cəhəntən Çukot Muxtar Dairəsinin İultinski rayonu ərazisində daxildir. Göl Vrangel qoruğu ərazisinə daxil edilmişdir.

Göl adanın şimal qərb sahilinə yaxın yerləşir. Şərqi Sibir dənizindən qumsal bərzəxlə ayrılır. Gölü cənubdan Bezimyannıy dağı ilə ədatələnmişdir.

Şimal-şərqdən gölə bulaqlar və kiçik göllər axır. Yaxınlıqdan keçən iri çayı Nanukdur.

Göl kənarında balıqçılıq üçün məkan yaradılmışdır. Ov əsasən Baydar qayığı vastəsilə həyata keçirilirdi.

## İstinadlar
Kmo

**Kmo** — Duzlu, laqun məşəlli göl olaraq Vrangel adasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşir. Vrangel qoruğu ərazisinə daxildir. Göl orada 1926-cı ildən yaşayan və elə oradaca ölən eskimos ovçunun şərəfinə adlandırılmışdır.

Adanın şimal-qərbində yerləşir. Şərqi Sibir dənizindən qumlu bərzəxlə ayrılır. Qərb platosunun kənarında yerləşir.

Göl şimaldan cənuba doğru uzanmış formadadır.

Göldən bir qədər aralıda Florens burnu yerləşir. Bu hissədən Qusinaya çayı axır. Cənubdan isə Sovetskaya çayı keçir. Gölə heç bir çay tökülmür və heç bir çay başlamır. Bu hissədə isə Bereqovoy piki yerləşir.

Kmo gölü tərk etdikdən sonra ora on illər boyunca heç kəs ayaq basmamışdır. Komsomol gölü yaxınlığında yerləşən mərkəzdən kifayət qədər aralıda yerləşir.

Kmonun göl sahilində yerləşən düşərgəsi gilli suxurlar üzərində yerləşir. Sovetskaya çayının məsəbinə yaxın quş bazarları ilə zəngin əraziyə mənzərə açılır.

1979-ci ildə isə «Kmo» stasionar düşərgə yaradılır. Hədəf dəniz quşlarının müşahidəsi idi.
## İstinadlar
İqtisadi sabitlik

**İqtisadi sabitlik** — iqtisadi artımda və qiymətlərin səviyyəsindəki stabilliyi əks etdirir.

## İstinadlar
Nanuk çayı

**Nanuk çayı** — Rusiyaya məxsus olan Vrangel adasında yerləşir. İzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsi İultinski rayonu ərazisinə daxildir. Çayın uzunluğu 15&nbsp;km.

1911-ci ildə Vilyamur Stefansonun rəhbərlik etdiyi Kanada Arktik ekspedisiyasının eyni adlı şxunun şərəfinə adlandırılmışdır. Öz növbəsində Nanuk eskimos dilində «Ağ ayı» mənasını verir.

Çay başlanğıcını *Bezimennıy massivi* *Nanuk* dağının şərqindən götürür. Şərqi Sibir dənizinə tökülür.

Çayın əsas qida mənbəyi qardır. Böyük sağ qola malikdir

## İstinadlar