open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nura Bazdul-Hubiyar

**Nura Bazdul-Hubiyar** (  , 20 Avqust 1951-ci ildə Foçada anadan olub) Bosniya yazıçısı, şair, dramaturq.

## Tərcümeyi-hal
Foka əsilli olan Hubiyar Sarayevo Məktəbində və Tibb Kollecində təhsil almış, sonraTravnikə köçmüşdür. İxtisasca mikrobioloqdur. Bir çox hekayə, povest və roman, habelə şeir və dramatik əsərlər toplusunun müəllifi kimi tanınır. Uşaq jurnallarında dərc edilir.

## Biblioqrafiyası
* *Ja, slavni Ja*, uşaqlar üçün şeirlər ("Drugari", Sarayevo, 1988)
* *Ruža*, yeniyetmələr üçün povest ("Veselin Masleša", Saraybosna, 1990)
* *Ljubav je sihirbaz babo* ("Svjetlosti", Sarayevo, 1994)
* *Naše međutim je rat* ("Bosanska knjiga", Saraybosna, 1995)
* *Rosa canina* ("Međunarodni centar za mir", Saraybosna, 1996)
* *Okrutnost raja* (Društvo pisaca BH, 1997)
* *Braća*, dram ("Mizanscen", 1998)
* *Amanet* ( "Šahinpašić" Sarayevo, 1999)
* *Baš mi je žao*, 2. nəşr (R&S, Tuzla, 1999)
* *Kako sam ribu učio da pliva* (OKO, Saraybosna, 2000)
* *Šta te muči, Tamaguči* ("Sezam", 2000)
* *Bizarne storije* ("Svjetlost", Sarayevo, 2001)
* *Ajekajući Tahira: Ruža II*, (Bosanska riječ, Saraybosna, 2002)
* *Sablja i pero* (Sejtarija, Sarayevo, 2002)
* *Priče o slovima* (Svjetlost, Saraybosna, 2002)
* *Duša i cvijet* (Sejtarija, Sarayevo, 2003)
* *Noć u brelima* (Sejtarija, Saraybosna, 2003)
* *Nevjestinski ponor* (Buybook, Saraybosna, 2004)
* *Kad je bio juli* (VBZ, 2005)
* *Digər tərəfdən Tahira: Ruža III* (Šahinpašić, 2008)
* *Smrt je došla prekasno* (Šahinpašić, 2008)
* *Priča o Zlatanu i vili izvorkinji* (Šahinpašić, 2008)
* *Doba nevinosti* (Šahinpašić, II izdanje 2008)
* *Plavi kombi* (Šahinpašić, 2009)
* *Birinci hissə: Plavi kombi II* (Šahinpašić, 2010)
* *Sjećanje na plava brda* (TKD Šahinpašić, 2010)
* *Spavaj Anđela: Amanet II* (TKD Šahinpašić, 2011)
* *Noć u brelima* (Šahinpašić, 2012)
* *Osluhni zašto plače* (Šahinpašić, 2013)

## Mükafatları
* Sənət sahəsindəki "İlin qadını — 97" mərasimində almaz qaşlı qızıl üzük
* Bosniya və Herseqovinada Soros Fondunun anonim yarışmasında ən yaxşı roman mükafatı (*Baš mi je žao*, 1998)
* Bosniya və Herseqovinanın Radionun anonim yarışmasında ən yaxşı radio-dram tamaşası mükafatı ( *Sablja i pero*, 1999)
* "Večernji list" qəzetinin mükafatlandırmasına görə ən yaxşı roman mükafatı ( *Kad je bio juli*, 2005)

## Linklər
* Goodreads.com profili )
Larisa Seriç

**Larisa Seriç** (  ; cins. 26 yanvar 1991, Travnik ) — Bosniya cüdoçusu, Dünya çempionatının bürünc mükafatçısı , Avropa çempionatının medalçısı (2014, 2017, 2018).

## Tərcümeyi-hal
2009-cu ildən bəri böyük beynəlxalq yarışlarda çıxış edir. 2014-cü ildə Seriç 78 kiloqram çəki dərəcəsində Avropa vitse-çempionu oldu.

2016-cı ildə Braziliya Rio-de-Janeyroda 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi . Lakin, Seriçin çıxışı son dərəcə uğursuz alındı. O, ilk döyüşdə Tunisli cüdoçu Niel Şeyx Rüuya məğlub olaraq çıxışını dayandırdı .

## Qeydlər

## Linklər
*
* Лариса Церич
* Rio2016.com saytında profil  )
Branka Rauniq

**Branka Rauniq** (; ) — Bosniya arxeoloqu, tarixdən əvvəlki dövrün tədqiqatçısı və muzey kuratoru.

## Erkən illər
Branka Rauniq 1 yanvar 1935-ci ildə Sarayevoda anadan olmuşdur. Ömrünün ilk illəri Kraljevoda keçib . 1954–1958-ci illərdə Belqrad Universitetinin Fəlsəfə fakültəsində arxeologiya təhsili alıb . Müəllimlərindən biri arxeoloq Branko Havela idi .

## Karyerası

Universiteti bitirdikdən sonra, Rauniq Bosniya və Herseqovinaya geri qayıdır, Bihaçdakı Punye muzeyində işləməyə başlayır . Rauniq, yapodlar qəbiləsinə aid arxeoloji materiallarla işləyərkən sonrakı elmi karyerasını həsr etdiyi bu qədim Hind-Avropa xalqı ilə maraqlanmağa başlayır . 1963-cü ildə Rauniq, Punye bölgəsinə diqqət yetirərək yapodların tarixini öyrənməyə davam etdiyi Djakovo bölgəsində yerləşən muzeydə işə başlayır . Bu bölgədəki arxeoloji materiallara əsaslanaraq 1971-ci ildə müdafiə etdiyi magistr işini yazır . 1987-ci ildən başlayaraq 1998-ci ildə təqaüdə çıxanadək Rauniq Punyer muzeyinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1992-ci ildə Yapod qəbiləsinin sənəti və dini mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir .

## Qazıntılar

Elmi karyerası dövründə Rauniq qazıntılarda iştirak etmiş və işlərinin nəticələrini yqələmə almışdır. Onun bölgədəki arxeoloji obyektləri arasında — Srkvina-Qolubiç, Vranduk, Pod, Qradina və Sojeniçko, eləcə də yaxın bir site Qradişkaya yaxın ərazi yer almışdır . Rauniq Djakovodakı qəbiristanlıqları araşdırmış və orada Romalıların məskəninin olduğunu sübut etməkdə mühüm rol oynamışdır . O, qazıntılara rəhbərlik etdiyi dövrdə məscdidin tapılmasında da iştirak etmişdir . Raunig maddi mədəniyyətin bir çox cəhətləri ilə , eyni zamanda Krchanda aşkarlanan və Laten mədəniyyəti aid keramika araşdırmaları ilə maraqlanırdı . O həmçinin bölgədə tapılan tarixdən əvvəlki silahları da araşdırırdı . Rauniqin əsas marağı Bosniya tarixindən əvvəlki dövrlərdə olmasına baxmayaraq, eyni zamanda orta əsr abidələrini də öyrənmişdir .

## Ölümü
Rauniq, 13 iyun 2008-ci ildə Bihaçda sətəlcəmdən vəfat etmişdir .

## İstinadlar
Ariyana Boras

**Ariyana Boras** (; ) — Yuqoslaviya və Bosniya dağ xizəkçisi, 1992, 1994 və 1998 Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı.

## Tərcümeyi-hal
Jelezniçar klubunun üzvüdür. Müxtəlif illərdə Olimpiya Oyunlarında slalom, nəhəng slalom, super nəhəng və kombinasiyalarda çıxış etmişdir .

## Qeydlər
Arnela Ojakoviç

**Arnela Ojakoviç** (5 sentyabr 1983-cü il, Bosniya və Herseqovina, Yuqoslaviya, Trebinje ) — Bosniya karateçisi və 2007-ci ildə ilin idmançısı.

2006 Dünya Karate Çempionatında +60 kq çəki dərəcəsində qadın idmançılar arasında beşinci oldu. 2010-cu ilin may ayında karaterec.com, +60 kq çəki dərəcəsində qadın idmançılar arasında 10-cu yeri tutdu (ümumilikdə 129).

Karate karyerasına 8 yaşında başladı. Bosniya və Herseqovinadakı müharibə şəraiti səbəbiylə doğulduğu şəhərdən ayrılmalı və müharibə əsnasında Gorajdedə qalmalı oldu. 1996-cı ildə Sarayevoya köçdü və təlimatçı Merita Tiriç Çampara rəhbərliyi altında Sensey Karate Klubuna üzv oldu. 2000-ci ildən bəri Sarayevoda Buşido Karate Klubunun üzvüdür."Karyerasının on iki ili ərzində milli və beynəlxalq yarışlarda 150-dən çox medal toplamışdır."

## Faktlar
**Boyu**1.71 m (5'7 ") karate kateqoriyası + 60&nbsp;kg çəki dərəcəsi

## Nailiyyətlər
* İki dəfə gənc Avropa çempionu (tək və komanda)
* İspaniyada 2005 Aralıq dənizi Oyunlarında Qızıl medal
* Vitse Avropa çempionu 2007 (tək və komanda)
* Vitse Avropa çempionu 2008 (tək), üçüncü yer (komanda)
* İtaliyada 2009 Aralıq dənizi Oyunlarında Bürünc medal

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Karate Federasiyası BH
* Karate Club Bushido Sarayevo
Konsertmeyster

**Konsertmeyster**() — orkestrdə hər hansı alətlər qrupunun başçısı olub, həmin qrupun musiqiçilərini öz ardınca apararaq, onlara ifaçılıq üsullarını göstərir. Məsələn, birinci skripkaların, violonçel qrupunun konsertmeysteri. Məsuliyyətli solo epizodlarının ifası da onlara tapşırılır.

Simfonik orkestrdə birinci skripkaların konsertmeysteri, eyni zamanda bütün orkestrin konsertmeysteri hesab olunur.

Müğənniləri və çalğıçıları müşayiət edərək, onlarla məşq edən və konsertlərdə çıxış edən pianoçuya da konsertmeyster deyirlər.

## Opera konsertmeysteri
Opera konsertmeysteri sadəcə pianoçu müşayiətçisi deyil, həm də dirijorun baş köməkçisidir. Tamaşanın hazırlanmasında və onun gələcəkdə (premyeradan sonra) lazımi səviyyədə dəstəklənməsində onun sağ əlidir. Səhnə konsertmeysteri quruluşçu dirijorun konsepsiyasını ifaçılara çatdırır və ona uyğun olaraq solistlərlə vokal hissələri hazırlayır ki, bu da opera tamaşası üzərində işləyərkən çox vacibdir. Konsertmeysteri daha çox dirijorun köməkçisi adlandırmaq olardı. Konsertmeyster dirijorun istəyi ilə (yoxluğunda) dirijor konsepsiyasını qoruyaraq opera tamaşasının iştirakçıları ilə məşqlər aparır.

## İstinadlar
Vanadium (II)sulfat

***Vanadium (II) sulfat*** (VSO4) — qeyri-üzvi bir birləşmədir, vanadiumun və sulfat turşusunun duzudur, kristallohidratlar əmələ gətirir – suda həll olan qırmızı-bənövşəyi kristallardı.

## Fiziki xassələri
Vanadium (II) sulfat, məhlulunun diqqətlə qurudulması nəticəsində kristallohidrat şəklində çökür — qırmızı-bənövşəyi kristallardı.
VSO4 • n H2O tərkibinin kristallohidratlarını əmələ gətirir, burada n = 6, 7. Vanadium (II) sulfat heptahidrat VSO4 • 7H2O vanadium kuporosu adlanır.

## Alınması
Vanadium (V) oksidin sink tozu ilə reduksiya nəticəsində almaq olar:

::\mathsf{V_2O_5 + 3Zn + 5H_2SO_4 \ \xrightarrow{}\ 2VSO_4 + 3ZnSO_4 + 5H_2O }

Vanadiy (III) sulfatın sink ilə reduksiya nəticəsində :
::\mathsf{V_2(SO_4)_3 + Zn \ \xrightarrow{}\ 2VSO_4 + ZnSO_4 }

## Kimyəvi xassələri
Havada vanadium (II) sulfat oksigenlə asanlıqla oksidləşir:
::\mathsf{2VSO_4 + O_2 \ \xrightarrow{}\ 2VOSO_4 }

Vanadium (II) sulfat qələvi metal və ammoniumun sulfatları ilə az həll olunan qarışıq duzlar əmələ gətirir M2V(SO4)3 x 6 H2O (M = NH4, K, Rb, Cs).
Qələvi məhlulları ilə reaksiyaya daxil olur və qəhvəyi rəngdə vanadium (II) hidroksid əmələ gətirir hansı ki, çöküntü yaradır:
 
::\mathsf{VSO_4 + 2NaOH \ \xrightarrow{}\ V(OH)_2\downarrow + Na_2SO_4 }

Bu reaksiyanın məhsulu su ilə sürətlə oksidləşərək vanadium (III) hidroksidə çevrilir.
Vanadium (II) sulfat reduksiyaedici xüsusiyyətləri nümayiş etdirir. Beləliklə, qalay (II), mis (II), qızıl(III) duzlarının məhlullarından metalları reduksiya edir. Azot turşusu və nitratlar onunla reaksiyaya girdikdə ammonyak və onun törəmələrinə qədər, sulfitlər isə — hidrogen sulfidə qədər reduksiya olunur.
Flüor ionlarının iştirakı ilə, vanadium (II) sulfatın reduksiyaedici xüsusiyyətləri artır, çünki üçvalentli vanadium ionlarını güclü flüor komplekslərinə bağlayır. Belə şəraitdə vanadium (II) sulfat, məsələn, kadmiyumu duzlu məhlulundan reduksiya edə bilir:

::\mathsf{2VSO_4 + 12NaF + CdSO_4 \ \xrightarrow{}\ Cd\downarrow + 3Na_2SO_4 + 2Na_3[VF_6] }

Flüor ionları olmadıqda, bu reaksiya əks istiqamətdə davam edir.

## Mənbə
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Рипан Р., Четяну И. Неорганическая химия. Химия металлов. — М.: Мир, 1972. — Т. 2. — 871 с.
* Неорганическая химия / под ред. Ю.Д. Третьякова. — М.: Академия, 2007. — Т. 3. — 352 с.
Kamerton

100px|thumb|right|Əl kamertonu
**Kamerton**() — müəyyən yüksəklikdəki səsi zəif harmonik əlavə səslərlə dəqiq və aydın səsləndirən kiçik portativ (yığcam, yüngül), adətən poladdan hazırlanan, ikidilli uzun çəngələ bənzər xüsusi cihaz.

İfa praktikasında alətin köklənməsi üçün istifadə olunur.

A kapella oxuyan zaman (müşayiətsiz) xorun rəhbəri səsin yüksəkliyini K. vasitəsilə tapır və xorda oxuyanlara göstərir (“xoru kökləyir”). Kamerton birinci oktavanın «lya» notunu səsləndirir.

## Tarixi
Kamerton 1711-ci ildə İngilis ifaçısı John Shore tərəfindən icad edilmişdir. Metaldan hazırlanmış kiçik iki tərəfli çəngələ bənzəyirdi. Kamerton simlərə toxunduqda, simlər titrəməyə başlayır və titrəmə tezliyi saniyədə 420 Hz idi.
## İstinadlar
Kadmium xlorid

**Kadmium (II) xlorid** (CdCl2) — qeyri-üzvi bir birləşmədir, kadmium metalının və xlorid turşusunun duzu, rəngsizkristallar, higroskopik, suda asanlıqla həll olunur,
kristallohidratlar əmələ gətirir.

## Fiziki xassələri
Kadmium (II) xlorid heksoqonal sistemin rəngsiz
kristallarını, fəza qrupunu R-3m, hüceyrə parametrlərini a = 0.385 nm, c = 1.746 nm, Z = 3 əmələ gətirir. Sulu məhlulları hidrolizə görə turş reaksiya yaradır. Metalik kadmium(6000C-də kadmiumun~ 15%) kadmium xloridin ərintisində həll olunur.

## Alınması
Metalik kadmiumun xlorid turşusunda həll edilməsi nəticəsində almaq olur:

:: \mathsf{Cd + 2HCl \ \xrightarrow{\tau}\ CdCl_2 + H_2\uparrow }

Kadmium oksidin xlorid turşusunda həll edilməsi:
:: \mathsf{CdO + 2HCl \ \xrightarrow{}\ CdCl_2 + H_2O }

Sadə maddələr arasındakı reaksiya nəticəsində:
:: \mathsf{Cd + Cl_2 \ \xrightarrow{450-500^oC}\ CdCl_2 }

Kadmium oksidin və xlor qazı ilə reaksiyası nəticəsində:
:: \mathsf{2CdO + 2Cl_2 \ \xrightarrow{500-600^oC}\ 2CdCl_2 + O_2 }

## Kimyəvi xassələri
Kristallohidratların qızdırılması nəticəsində susuz duzları alınır:
:: \mathsf{CdCl_2\cdot 2,5H_2O \ \xrightarrow{120-170^oC}\ CdCl_2 + 2,5H_2O }

Hidrogen xloridlə və qələvi metal xloridlərlə kompleks yaradır:
:: \mathsf{CdCl_2 + 2HCl \ \xrightarrow{}\ H_2[CdCl_4] }
:: \mathsf{CdCl_2 + 2KCl \ \xrightarrow{}\ K_2[CdCl_4]\downarrow }

Qaynar qatı sulfat turşusu ilə reaksiyaya daxil olur:
:: \mathsf{CdCl_2 + H_2SO_4 \ \xrightarrow{100^oC}\ CdSO_4 + 2HCl\uparrow }

Qələvilərlə reksiyaya daxil olur:
:: \mathsf{CdCl_2 + 2NaOH \ \xrightarrow{}\ Cd(OH)_2 + 2NaCl }

## Tədqiqi
Fotoreagentlərdə.
Qalvanik elementlərdə elektrolitin tərkib hissəsi kimi.
Üzvi sintezdə katalizator kimi.
Sənayedə günəş panellərinin istehzalı zamanı.

## İstinadlar
# Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
# Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
# Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с
Bosniya və Herseqovinada xristian tatuları

**Bosniya və Herseqovinada xristian tatuları** (və ya serb-xorvat dilində ***sicanje*** ("siçanye" oxunur) ― Bosniya və Herseqovinada Osmanlı hakimiyyəti dövründə (1463–1878) Roma katolikləri arasında geniş yayılmış və XX əsrə qədər davam edən adət. Katoliklər tatunu uşaqlarını devşirmədən qurtarmaq üçün edirdilərsə, qadınlar əsarətdən qaçmaq ümidi ilə döymə etdirirdilər.

Bu adətin nəyin ki slavyanların Balkanlara köç etməsindən, hətta xristanlığın burada yayılmasından öncə mövcud olduğu hesab edilir. Eramızdan əvvəl I əsrdə, yunan tarixçisi Strabon bu ərazidə yaşayan sakinlərin digər İlliriya adət-ənənələri içərisində döymə ənəsinin da adını çəkir. Yunanıstan, Şimali Makedoniya və Herseqovinadan olan vlax qadınları da öz xeyirləri üçün döymələrdən istifadə edirdilər. XIX əsrin sonlarında arxeoloq Çiro Truhelka bu tip tatuları araşdırmağa başladı və onlar haqqında yazan və təsvir edən ilk tədqiqatçılardan biri oldu.

Ölkənin bəzi bölgələrindəki Bosniyalı qadınlar qollarını və digər görünən bədən hissələrini (alın, yanaqlar, biləklər və ya boynun alt hissəsi kimi) xristian simvolları və steçak bəzəkləri ilə tatu edirlər. Müasir dövrdə bu ənənə təkçə Bosniya və Herseqovinada deyil, xaricdə yaşayan bosniyalı qadınlar arasında da yayılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bosniya və Herseqovinada xorvatlar 
* Babamın döyməsi olduğunu heç vaxt bilmirdim
İrandakı ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Elm, Təhsil və Mədəniyyət üzrə ixtisaslaşmış qurumu (UNESCO) Ümumdünya irsi sahələri, 1972-ci ildə qurulan UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısında təsvir edildiyi kimi mədəni və ya təbii irs üçün vacib yerlərdir. İran tarixi məkanlarını siyahıya daxil etmək üçün, konvensiyanı 26 fevral 1975-ci ildə qəbul etdi. 2019-cu ilə qədər, İranın iyirmi dörd mədəni və təbii irsi bu siyahıya daxil edilmişdir.

İranda siyahıya alınan ilk üç yer İsfahan Nəqşi Cahan meydanı, Persepolis və Çoğa Zənbil, 1979-cu ildə Fransa, Parisdə təşkil edilən Ümumdünya irsi komitəsinin 3-cü iclasında siyahıya alındı. 2003-cü ildə isə bu siyahıya Təxti Süleyman arxeoloji abidəsi əlavə olundu. Ən son əlavə 2019-cu ildə edilmiş Xəzəryanı Hirkan meşələri idi.

Yazılan ərazilərə əlavə olaraq, İran da təxmini siyahısında 50-dən çox mədəni irsi sadalayır.

## Dünya irsi əraziləri
Cədvəl müvafiq sütunun üstündəki hissəsini vuraraq sütuna ; yer, sahə və il sütunları üçün alfasayısal olaraq; yer sütunu üçün tərəf dövlət tərəfindən; və kriteriyalar sütunu üçün meyarlar növünə görə sıralanır. Transsərhəd ərazilər aşağıda sıralanır.
: **Ərazi**; Ümumdünya irsi komitəsinin rəsmi təyinatına görə adlandırılmışdır
: **Yer**; şəhər, regional və ya əyalət səviyyəsində və coğrafi koordinatlar
: **Kriteriya**; Ümumdünya irsi komitəsi tərəfindən təyin olunduğu kimi
: **Sahə**; hektar və akr ilə. Mövcud, bufer zonasının ölçüsü də qeyd edilmişdir. Dəyər çatışmazlığı UNESCO tərəfindən heç bir məlumatın yayımlanmadığını nəzərdə tutur
: **İl**; bu müddət ərzində ərazi Ümumdünya İrs siyahısına daxil edildi.
: **Təsviri**; ərazi haqqında qısa məlumat,siyahıya nə üçün daxil edilməsi səbəbləri ilə

## İlkin siyahı
Dünya İrsi siyahısına daxil edilmiş ərazilərə əlavə olaraq üzv dövlətlər namizədlik üçün düşünə biləcəkləri yerlərin siyahısını da verə bilərlər. Dünya İrsi siyahısına namizəd olan ərazi,yalnız əvvəlcədən siyahıda göstərildiyi təqdirdə qəbul edilir. 2018-ci ilin fevral ayına qədər, İran, ehtimal olunan siyahısında əlli altı ərazini siyahıya almışdır:

#

## İstinadlar
Peripatetik aksiom

**Peripatetik aksiom** *"əvvəlcə duyğuda olmayan heç nə, zehində yoxdur, ([[Latın dili|Lat]]*: Nihil est in intellectu quod non sit prius in sensu)" şəklində ifadə edilir. Akvinalı Fomanın *De veritate* əsərində keçir (q. 2 a. 3 arg. 19).
Foma bu prinsipi Aristotelin qurduğu Yunan fəlsəfəsinin Peripatetik məktəbindən götürüb. Akvinalı Foma Tanrının varlığını duyğu göstəricilərinə əsaslanaraq sübut edilə biləcəyini iddia edirdi. O, xüsusi empirik göstəricilərdən universal mənaları abstraktlaşdırma qabiliyyəti olaraq şərh etdiyi Aristotelçi "aktiv zehin" ("intellectus agens") anlayışının variyasiyasını istifadə etmişdir.

## Biblioqrafiya

*Paul F. Cranefield, "Nihil est in intellectu quod non prius fuerit in sensu" ifadəsinin mənşəyi haqqında, Journal of History of Medicine and Allied Sciences, cild. XXV, iss. 1 ( 1970 ) . 77-8

## İstinadlar
Travmatik çəkilmə sindromu

**Travmatik çəkilmə sindromu** () — İsveçdə məcburi köçürülmə təzyiqi altında olan immiqrant uşaq və böyüklərdə müşahidə olunan, şüurun depresiyalaşmış vəziyyəti ilə xarakterizə olunan nadir psixi pozuntudur. Xəstələr uzun müddət yataqda qalır, yemək, su və gigiyenik tələbatlarını belə ödəyə bilmirlər.

## Klinik mənzərə
* Tam hərəkətsizlik, komaya yaxın vəziyyət
* Nutqin itməsi, mutizm
* Qidalanma və maye qəbulunun dayanması
* Xarici stimullara cavab verməmə

## Epidemiologiya
Sindrom 1990-cı illərdən bəri əsasən keçmiş SSRİ və Yuqoslaviya respublikalarından İsveçə sığınan ailələrin övladlarında qeydə alınır. Xəstəlik, adətən, ailənin deportasiya qərarı aldığı andan bir neçə həftə sonra başlayır.

## Mexanizm
İsveç həkimləri sindromu qorxunun, ümidsizliyin və stresin bioloji reaksiyalarla birləşdiyi bir növ "psixoloji ölüm" kimi izah edirlər. Beynin qoruyucu reaksiyası olaraq şüurun qismən sönməsi baş verir.

## Müalicə
* Dərhal deportasiya təhlükəsinin aradan qaldırılması (yaşayış icazəsinin verilməsi)
* Psixoterapiya (ailə terapiyası, təhlükəsizlik hissinin bərpası)
* Reabilitasiya mərkəzlərində intensiv qulluq

## Proqnoz
Yaşayış icazəsi alan ailələrdə uşaqların 90%-dən çoxu 2-12 ay ərzində tam funksional bərpa qazanır.

## Tarix
İlk rəsmi təsvir 2005-ci ildə İsveç Səhiyyə İdarəsi tərəfindən verilib. 2017-ci ildə sindrom Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının ICD-10-na daxil edilib.

## Sosial rezonans
İsveç mediası sindroma "Svenska tillstånd" ("İsveç vəziyyəti") adını verib. BMT-nin uşaq hüquqları komitəsi deportasiya qərarlarının uşaqların sağlamlığına təsirini nəzərə almağa çağırıb.

## Həmçinin bax
* Stokholm sindromu
* Paris sindromu
* Stendal sindromu
* Qüds sindromu
* Men ştatındakı dik atılan fransız sindromu
* London sindromu
* Hindistan sindromu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Läkartidningen – Uppgivenhetssyndrom
* Socialstyrelsen – nationella riktlinjer
Olqa Vizinqer-Florian

**Olqa Vizinqer-Florian** əsasən mənzərə və çiçək natürmortu ilə məşğul olan bir Avstriyalı impressionist rəssam idi. 1870 və 1880-ci illərdə avanqard sayılan Avstriya-lı empresyonist rəssamların qrupu olan Avstriya "Stimmungsimpressionismus " (Mood Impressionism) nümayəndəsi idi.

## Həyatı
Olqa Vizinqer-Florian 1 noyabr 1844-cü ildə Vyana, Avstriya doğulmuşdur. 19 yaşında özəl sənət dərslərinə başladı. İnkişafından və təlimin keyfiyyətindən əsəbiləşən valideynlərinin istəklərini yerinə yetirdi və Julius Epstein ilə konsert pianoçusu kimi təhsil aldı. 1868–1873-cü illərdə bir əl xəsarəti onu pianodan istefa etməsinə məcbur edənə qədər bir pianoçu kimi bir qədər uğur qazandı.Elə həmin ildə əczaçı Frans Vizinqer ilə evləndi, 1875-ci ildə oğul Oscar dünyaya gətirdi. Franz Vizinqer 1890-cı ildə öldü.

30 yaşında Vizinqer-Florian yenidən rəssamlığa qayıtdı və özünü tamamilə ona həsr etdi. Əvvəlcə August Schaeffer, sonra Emil Jakob Schindler ilə təhsil aldı. 35 yaşında olarkən Vyana İncəsənət Dərnəyinin bir sərgisinə daxil edildi. Avstriya-Macarıstan imperatorluğunun torpaqları və xalqları haqqında 24 hissəli bir ensiklopediya olan Die österreichisch-Ungarische Monarchie-ə töhfə verməsi istənən doqquz qadından biri idi; digər qadınlar içindən yalnız Vizinqer-Florian Avstriyalı idi. Paris və Çikaqoda keçirilən Dünya Sərgilərində iştirak edərək beynəlxalq şöhrət qazandı.

Vizinqer-Florianın ilk işi "əhval empresionizmi" olaraq xarakterizə olunur. Şindler üslubundan da təsirləndilər. 1884-cü ildən sonra bu üslubdan uzaqlaşdı və rəsmləri daha realist oldu və rənglər daha canlı, ekspressionizmi xatırladır.

## Seçilmiş Əsərləri

OlgaWisinger-FlorianLandschaft.jpg|Mənzərə
Olga Wisinger-Florian Interieur mit festlich gedecktem Tisch.jpg|Daxili bəzədilmiş masa ilə
Olga Wisinger-Florian Bauernhof in Etsdorf.jpg|Etzdorf'daki ferma evi
Wisinger-Florian Im Garten.jpg|Bağda


## İstinadlar
Kintex (Bolqarıstan)

**Kintex** — Bolqarıstana məxsus dövlət şirkəti. Bolqarıstan Respublikasının xarici ticarəti ilə məşğuldur. 1965-ci ildə yaradılıb. Şirkətin idarə edilməsi Bolqarıstan İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyindədir.

## Tarixi
Şirkət 1965-ci ildə Bolqarıstanın paytaxtı Sofiya şəhərində yaradılıb. Şirkət 1992-ci ilə qədər Bolqarıstan Kommunist Partiyasının gizli xidməti olan Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinə tabe idi və siqaretdən ağır silahlara qədər hər şeyin satışına nəzarət edirdi. Bolqarıstanda 1992-ci ildə Ticarət hüququ qüvvəyə minir və 1992-ci ildə Kintex, ticarət qanunları ilə tənzimlənən "Qapalı Səhmdar Cəmiyyətə" çevrilir. Şirkətin səhmlərinin hamısı dövlətə məxsusdur. Kintex, Bolqarıstan Ordusu və polisi üçün məhsulların ixracı, idxalı və yenidən ixracı lisenziyasına sahibdir.

## Fəaliyyəti
Şirkətin əsas fəaliyyət sahəsi ticarətdir. Əsasən Müdafiə və Daxili İşlər nazirliklərinin və əlaqədar dövlət qurumlarının ehtiyacları üçün silah, döyüş sursatı, döyüş texnikası və s. kimi məhsulların ixrac və idxalıyla məşğuldur. Şirkət həmçinin Mərkəzi Afrika, Asiya və Orta Şərq ölkələri üçün mühəndislik layihələri də həyata keçirir.

Fəaliyyətinin ilk dövrlərində şirkət "silah qaçaqmalçılığı" , çirkli pylların yuyulması və.s kimi çirkli işlər ilədə məşğul idi.

2016-cı ildən başlayaraq özəl şirkətlərin təzyiqi nəticəsində şirkətin fəaliyyətində geriləmə başlayır. Ardınca şirkətin Hindistan və Əlcəzairdəki fəaliyyətindədə gəlirlər azalmağa başlayır.

Şirkətin ünvanı: 66 James Baucher blvd, 1407 Sofiya, Bolqarıstan.

Telefonu: +359 2 866 23 11

E-poçtu: minkin@kintex.bg

## Qaçaqmalçılıq fəaliyyəti
1967-ci ildə şirkət, Bolqarıstan Nazirlər kabinetinin qərarı ilə "Gizli tranzit" adı altında, Beynəlxalq nəzarətdə olan bir neçə xüsusi təyinatlı məhsulların ixracı və təkrar ixracı ilə məşğul olmağa başlayır. Bu məhsullara silah, qızıl, valyuta, məişət texnikası, siqaret, spirtli içkilər və dərman vasitələri daxil idi.

Kintex 1970-ci illərdə Türkiyədə hakimiyyətə qarşı çıxış edən həm sağ, həm də sol qüvvələri silah ilə təmin edirdi .

Şirkət bu işləri digər Bolqarıstan şirkəti olan Texim ilə birlikdə, əsasən Lixteynşteyndə yaradılmış "ofşor şirkət"lər ilə birlikdə həyata keçirirdi. Ancaq 1985-ci ildə Türkiyə ilə munasibətlərdə təhlükə yarana biləcəyinə görə Bolqarıstan hökuməti Kintex şirkəti vasitəsiylə etdiyi bu çirkli işləri dayandırır.

## İstinadlar
London sindromu

**London Sindromu** bu sindroma tutulan insan, onu əsir götürən şəxs və ya şəxslərə qəzəbli, aqressiv və davakar bir davranışla yaxınlaşır. 1980-ci ildə İranın Londondakı səfirliyinin mühasirəsi zamanı Abbas Lavasani adlı əsir, onu tutduğu şəxslə əməkdaşlıq etmək əvəzinə onunla davamlı mübahisə etdi. Lavasani özünü əsir götürən insanlarla çox mübahisə etdiyinə görə öldürüldü və ölümü digər əsirlərin özlərini əsir götürənlərə qarşı daha da aqressiv olmaları ilə nəticələndi.

## Həmçinin bax
* Stokholm sindromu
* Hindistan sindromu
* Travmatik çəkilmə sindromu
* Paris sindromu
* Stendal sindromu
* Qüds sindromu
* Men ştatındakı dik atılan fransız sindromu

## İstinadlar
Hindistan sindromu

Hindistan sindromu - Hər il minlərlə qərbli, mənəvi aydınlanmanı kəşf etmək üçün Hindistana səyahət edir amma bəziləri geri qayıtmır. Hindistanda fövqəlinsan olmaq istəyərkən mədəni şok, emosional tənhalıq, narkotik istifadəsi və həddindən artıq dərin düşünməyin yaratdığı mənəvi böhran, bu məqsədlə səfər edənlərin qarşılaşdıqları problemdir. Bu ruhi xəstəliyə Hindistan sindromu deyilir. 

Sindrom haqqında ilk yazılı qeyd 2000-ci ildə fransız psixiatrı Regis Airault tərəfindən Hindistan Sindromu haqqında yazdığı kitabda rast gəlinir. *Fous de l'linde* yəni Hindistana Xəstə adlı bu kitabında Airault, Hindistandakı təcrübələrini psixiatr gözü ilə qiymətləndirir. Airault kitabında, Hindistana mənəvi rahatlıq axtarmaq üçün gələn və Hindistan Sindromuna tutulan insanları necə müalicə etdiyini və onların nələr yaşadığını açıqlayır. 

## Həmçinin bax

* Stokholm sindromu
* London sindromu
* Travmatik çəkilmə sindromu
* Paris sindromu
* Stendal sindromu
* Qüds sindromu
* Men ştatındakı dik atılan fransız sindromu

## İstinad
Əhdnamə

**Əhdnamə** — ərəb-fars sözü olub, "şərtləşmə", "sözləşmə" mənasında işlənir.

## Haqqqında
Orta əsrlər müsəlman Şərqində hökmdarın göstərişi ilə tərtib olunan, hər hansı xarici dövlət, zümrə, yaxud ayrıca şəxsin hüququnu təsdiqləyən sənəd. Xilafət dövründə əhdnamələrin məzmunu müxtəlif vəzifələrə təyinat, yazılı əmr və təlimatlar, ayrı-ayrı şəxslərə və ya qruplara verilən hüquq və imtiyazlardan, xarici dövlətlərlə razılaşmalardan ibarət idi.
İslam tarixində ilk təyinat məzmunlu əhdnamə Əbu Bəkrin Ömər ibn Xəttabı özündən sonra xəlifə təyin etməsi barədə Osman ibn Əffana yazdırdığı əhdnamədir. Əmr və təlimat xarakterli ilk əhdnamələrdən biri kimi Məhəmməd peyğəmbərin Yəmən valisinə göndərdiyi əhdnaməni göstərmək olar. Xilafət tərkibində yaşayan əhli-kitab üçün əhdnamələr peyğəmbərin dövründə 630 ildən sonra verilməyə başlanmışdır. Raşidi xəlifələr dövründə Suriya, Fələstin, Misir, Azərbaycan, İran və s. ölkələrin əhalisi üçün çoxlu əhdnamələr imzalanmışdır.

İlk müsəlman fatehlərinin fəth etdikləri şəhərlərin əhalisi ilə bağladıqları sülh müqaviləsi islamın burada yayılması üçün dayaq nöqtəsi olmuşdur. Əhdnamə adlandırılan barış sazişlərindən biri Xəlifə Ömərin sərkərdəsi olmuş Hüzeyfə ibn əl-Yəman ilə Ərdəbil əhalisi arasında bağlanmışdı.

Həzrət Ömərin Qüds şəhərini təslim alarkən orada yaşayan yəhudi və xristianlara verdiyi əhdnamə, indiyə kimi bu qədim şəhərin məbədlərindən birinin giriş divarından asılıb. Eyni ilə Sultan Fateh Mehmetin İstanbulu fəth etdikdən sonra oradakı rum patriarxına verdiyi əhdnamə müasir dövrümüzədək qorunub saxlanılır.

Həzrət Əli (ə)Malik Əştəri Misirə vali təyin etdiyi zaman yazdığı əhdnamədə ona ölkə əhalisi ilə yaxşı şəkildə davranmağı tapşırır, qeyri-müsəlman əhalisi ilə də ədalətlə rəftar etməyi tövsiyə edirdi. Əhdnamədə yazılmışdı: "Ey Malik, həqiqətən, onlar iki dəstədirlər; ya səninlə din qardaşları, ya da xilqətdə səninlə bərabər olub sənin kimi insandırlar".

## Həmçinin bax
* Müqavilə

## İstinadlar
Laşa Bekauri

**Laşa Bekauri** () — Gürcüstanlı cüdoçudur. Gürcüstan adından beynəlxalq turnirlərdə yarışır. Son qələbələri arasında 2019 Dünya Gənclər Çempionatında 90 kq çəki dərəcəsində birinci yer və eyni zamanda 2019 Avropa Gənclər Çempionatında 90 kq çəki dərəcəsində birinci yer var. Xatırladaq ki, Laşa Bekauri 2018-ci ildə Baham adalarının paytaxtı Nassauda keçirilən cüdo üzrə gənclər arasında dünya çempionatının qalibi də oldu.
2021-ci ildə Qətərin Doha şəhərində keçirilən 2021 cüdo üzrə 90 kq çəkidə Dünya Mastersində kişilər arasında bürünc medallardan birini qazandı.Bir ay sonra İsrailin Tel-Əviv şəhərində təşkil olunan 2021 cüdo Grand Slam Tel Əvivində qızıl medal qazandı.

## Haqqında
8 dekabr 2019-cu ildə Laşa Bekauri Facebook-da polis məmurlarını zorakılıq və fiziki zorakılıqda günahlandıran bir yazı yayımladı.Dövlət Müfəttişliyi, cüdoçu Laşa Bekauri'ye qarşı mümkün polis zorakılığı ilə əlaqədar istintaq başlatdı eyni zamanda Daxili İşlər Nazirliyi, Laşa Bekauri-yə qarşı İnzibati Xətalar Məcəlləsinin ikinci maddəsi ilə istintaq başlatdı.

## İstinadlar
Bettina Plank

**Bettina Plank** Avstriya-lı karateçi.

## Haqqında
Bettina Plank 24 fevral 1992-ci ildə anadan olmuşdur.2015-ci ildə o, Bakı-da keçirilən 2015-ci il Avropa Oyunları yarışında gümüş medal qazandı. Finalda Türkiyə-li Serap Özçelik-ə məğlub oldu.Elə həmin ildə Türkiyə-nin İstanbul şəhərində təşkil edilən 2015 Avropa Karate Çempionatında qadınlar arasında 50 kq kumite kataqoriyası üzrə  qızıl medal qazandı.2017-ci ildə Polşa-nın Wrocław şəhərində təşkil edilən 2017 Dünya Oyunlarında qadınlar arasında kumite 50 kq kataqoriyası üzrə  yarışında medal qazanmadan yarışdı. Seçmə mərhələdə bir maçda qələbə qazandı və iki görüşdə məğlub oldu buna görə də yarımfinalda mübarizə apara bilmədi.2019-cu ildə Belarusiya-nın Minsk şəhərində təşkil olunmuş 2019 Avropa Oyunlarında qadınlar arasında kumite 50 kq çəki kataqoriyası üzrə qızıl medal qazandı.

## Medallar

## İstinadlar
Ubort

**Ubort** (; ) ― Ukraynanın Jitomir vilayəti və Belarusun Qomel vilayətindən axan çay. Ubort Dnepr çayı hövzəsinə daxil olan Pripyatın sağ qoludur. Çay  uzunluğuna və 5820 km² drenaj hövzəsinə malikdir.

## Su rejimi
Ubort daha çox yazda dağlardakı qarın əriməsi (~70%) və buzlaqlar ilə qidalanır. Buna görə çayın bolsulu dövrü əsasən martın ortalarından mayın əvvələrinə qədərdir. Ubort noyabrın ortalarında və ya yanvarın sonlarında dona bilir və buz fevralın və ya aprelin ortalarında əriyir.

## Hövzəsi
Ubort Jitomir vilayətindəki Andreyeviçi kəndinin cənubundakı təpələrdən başlayır. Çay 222 metr yüksəkliyindəki Simoni təpələrindən qərbə və 225 metr yüksəkliyindəki Marinivka təpələrindən şimal-şərqə doğru axan bir neçə kiçik çaydan başlanğıc götürür.

Ubortun əsas qolları ona Ukrayna ərazisində () 67 km uzunluğundakı Perqa () və çaya Belarusiyada () tökülən 58 km uzunluğundakı Svidovetsdir ().

292 kilometr uzunluğundakı çayın düşməsi cəmi 87 metrdir. Nəticədə çay menadrlar yaradaraq axır və hövzəsində çox sayda bataqlıq və axmaz göl mövcuddur. Ubortun drenaj hövzəsinin sahəsi 5820 km²-dir. Çayın mənsəbində suyun orta illik axını saniyədə 244 kubmetrdir.

## Tarix
Çayın adı latın dilindəki 1412 sorğu sənədində *Hubort* kimi qeyd edilmişdir*.* On yeddinci və on səkkizinci əsrlərə aid bəzi xəritələrdə isə çayın adı *Olevsk* (*Olevskaya*) göstərilir. *Ubort* adının mənşəyi qaranlıqdır, lakin bal arıları üçün süni, içi boş ağacların hazırlanmasında istifadə olunan lövhələrin *(ubort*) istifadəsi ilə əlaqəli olduğu düşünülür.

1941-ci ilin iyulunda Olevsk qəsəbəsindən olan 30–40 yəhudi Ubort çayına gətirilərək alçaldıldı və işgəncə edildi. Bəziləri isə talanda öldürüldü.

Çay Çernobıl faciəsi zamanı çirklənmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Gülüş

**Gülüş** — insanlarda ritmik olaraq diafraqma və digər tənəffüs orqanlarının eşidilə biləcək şəkildə fiziki hərəkəti. Bu hərəkət "ha-ha-ha" və ya "he-he-he" şəklindəki səslərin yaranması ilə nəticələnir. Gülüşün (qəhqəhənin) yaranması səbəbləri kimi qıdıqlanma formasında kənar mühit amilləri, yumorik hadisə və sözlər, düşüncələr göstərilir. Gülmək sevincin fiziki göstəricisi hesab olunur. Amma insanlar bəzi halldan utanmaq, təəccüblənmək kimi fərqli emosiyalarda belə gülürlər. Bəzən isə nəzakət xatirinə saxta gülüşlər baş verə bilər. İnsanlardan başqa bəzi primatlar da (şimpanze, qorilla, oranqutan) qəhqəhəyə bənzər səslər çıxarırlar. Ən çox sevinc, xoşbəxtlik, rahatlıq və s. kimi bir sıra müsbət emosional vəziyyətlərdə müşahidə olunsa da bəzi hallarda bunun əksinə xəcalət, təəccüb və ya əks duyğu halları zamanı da ortaya çıxa bilir.

## Həmçinin bax
* Təbəssüm

## İstinadlar
Qoliya

**Qoliya** () ― Serbiyanın cənub-qərbində, İvanitsa və Novi-Pazar şəhərləri arasında yerləşən dağ. Qoliya Dinar dağ silsiləsinin bir hissəsidir. Dağ əhəmiyyətli biomüxtəlifliyə malik meşələr ilə örtülmüşdür. Dağda Serbiyada ilk UNESCO- MAB qeydiyyatından keçmiş biosfer qoruğu olan Qoliya-Studenitsa biosfer qoruğu yerləşir. Ərazi həm də bir neçə tarixi abidə və monastıra sahib kiçik xizək kurortudur. Dağın ən yüksək zirvəsi 1 833 metr hündürlüyündəki *Jankov kamendir.*

## Coğrafiya
Qoliya cənubda Novi-Pazar və Raşka, şimalda isə İvanitsa olmaqla şimal-cənub istiqamətində S şəklində uzanır. Dağ təxminən 750&nbsp;km² ərazini əhatə edir. Dağın zirvələrindən Qoliyanın meşələri və otlaqları, eləcə də yaxınlıqdakı Kopaonik, Komovi və Prokletie dağlarının zirvələri görünür. Moravitsa və Studenitsa çayları başlanğıcını Qoliyadan götürür.

Ərazidə bu dağlıq bölgələrə xas olan 42 dağınıq kənd icması daxilində 6600 nəfərlik əhali məskunlaşıb. Onların əsas iqtisadi fəaliyyətləri heyvandarlıq, əkinçilik və göbələk və dərman bitkiləri kimi meşə məhsullarının toplanmasıdır.

Qoruqda mədəni dünya irsi sayılan və məşhur turizm məkanı olan Studenitsa monastırı yerləşir.

## İqlim

Qoliyda üç iqlim sahəsi formalaşır: 700 m hündürlükdən orta kontinental vadi iqlimi, güclü qar müşahidə edilən qəsa və kəskin qışı olan keçid sahəsi (700-1300) və yayı qısa, qışı isə kəskin olan dağlıq ərazi (1300 m-dən yuxarı).

## Biomüxtəliflik
Ərazidə yerləşən Qoliya-Studenitsa təbiət parkı 538,04&nbsp;km² ərazini əhatə edir. Goliyadakı bitkilər Serbiya florasının yüzdə 25-ni təşkil edir. Parkda 117 növ yosun, 40 növ mamır, 7 növ şibyə və 75 növ göbələk daxil olmaqla 1091 bitki növü qeydə alınmışdır. Bu növlərin çoxu relikt və endemikdir. Serbiyada ən yaxşı qorunmuş bəzi enliyarpaqlı və qarışıq meşələrini təşkil edən *Acer heldreichii* dağın simvolu hesab edilir.

95 quş növü qeydə alınmış Qoliya Avropan;n əhəmiyyətli ornitoloji qoruqlarından biridir. Parkdakı 22 məməli növünə nadir və qorunan qurd, qonur ayı, gəlincik, süleysin, sincab və Avrasiya su siçanı daxildir.

2001-ci ilin sentyabrında UNESCO Qoliya-Studenitsa təbiət parkının bir hissəsini Serbiyanın ilk biosfer qoruğu elan etmişdir.

## Turizm
Dağın özündə iki mehmanxana və İvanitsa və Novi-Pazar yaxınlığındakı bir neçə kurortla birlikdə bir neçə xizək sahəsi var. Ərazidə cüyür, qaban və dovşan olan ovçuluq sahələri mözcuddur.

## İstinadlar
Nitinol

**Nitinol** — nikel titanium. Nitinol yüksək elastikliyə və fərqli istiliklərdə forma yaddaş effektinə sahibdir. Belə ki, xarici təsir amilləri yox olduqda nitinol deformasiya olmuş formasında qalır. Daha sonra lazımi dərəcəyə qədər qızdırıldıqda ilkin formasına qayıdır. Nitinol digər metallardan fərqli olaraq rahatlıqla 20–30 dəfəyədək daha çox deformasiyaya uğrayıb yenidən ilkin formasına qayıda bilir. Bu xüsusiyyətindən dolayı şoumenlər qaşıq bükmə şoularında məhz nitinoldan hazırlanmış qaşıqlardan istifadə edirlər.
Edessa şəlalələri

**Edessa** və ya **Edessis şəlalələri** ― Yunanistanın Edessa şəhərində yerləşir. Şəlalələr XIV əsrdə baş verən güclü zəlzələdən sonra yaranmış təbiət möcüzəsidir. O vaxtdan bəri ərazidə baş vermiş daha kiçik miqyaslı zəlzələlər səbəbiylə şəlalələrin morfologiyalarında bir çox dəyişiklik baş vermişdir.

Bu şəlalələrin əsas mənbəyi Aqra-Nissiou bataqlığıdır. Şəlalələr 100 000 m²-dən böyük ərazi və qayanın üzərindəki 1,1&nbsp;km uzunluğundakı cığır boyu tökülür.

Şəlalələr Edessa şəhərini ziyarət edənləri əsas cəlb edən obyektdir. Bölgədə on iki şəlalə var ki, bunlardan dördü asanlıqla görünür.

Şəlalələrin yerləşdiyi parka gedən yollara şəhərin düzənliyindən Qədim Edessaya qədər uzanan daş döşənmiş yol daxildir. Bu keçid 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər Qədim Edessa, Edessa Akropolu və Selanikini birləşdirən qədim yolun bir hissəsi olmuşdur.

## Tarixi

### Formalaşmaları
Edessa şəlalələri 14-cü əsrdə geoloji və ya atmosfer hadisəsindən sonra meydana gəlmişdir. Əvvəlcə suyun əsas hissəsi şəhərin qərbindəki hövzədə toplanırdı. Daha sonra isə sular şəhərdən axmağa başladı və hündür qayalardan möhtəşəm bir şəkildə düşərək bir çox kiçik çay və şəlalə yaratdı.

### Sənaye istismarı

19-cu əsrin sonunda şəhərin yuxarısındakı qayalarda şəlalələrdən istehsal edilmiş elektrik enerjisini istifadə edəcək bir neçə fabrik tikildi. Ərazidə ümumilikdə beş böyük tekstil fabriki, bir neçə laboratoriya və dəri zavodu tikilmişdi. Hər bir fabrik özünəməxsus elektrik sistemi yaratmaq üçün bir şəlalədən istifadə edirdi.

### Turizm
II Dünya Müharibəsindən və Edessa bələdiyyəsinin yenidən qurulmasından sonra şəlalələrin yerləşdiyi ərazi dövlətin səlahiyyətinə keçdi. Bələdiyyə ərazini yenidən inkişaf etdirmək üçün tədbirlər həyata keçirdi, ərazidə geniş bağlar və yollar salındı. İşlər 1953-cü ildə tamamlandı. İki böyük şəlalənin arasındakı kiçik adadad "BALLAR" adlı bələdiyyə restoranı quruldu. 1960-cı illərdə ərazidə ziyarətçinin etibarlı bir şəkildə yaxınlaşmasına imkan vermək üçün yollar inşa edildi.

2003-cü ildən bəri şəlalələr gecə boyunca göy qurşağı rənglərində işıqlandırılır.

## İstinadlar
Alba Partiyası

**Alba Partiyası** () – Şotlandiyada mövcud olan siyasi partiya. Partiya televiziya prodüseri Lori Flin və Şotlandiyanın keçmiş ilk naziri Aleks Salmond tərəfindən qurulub.

## İstinadlar
Cəlilabad Dövlət Rəsm Qalereyası

**Cəlilabad Dövlət Rəsm Qalereyası** Cəlilabad Dövlət Rəsm Qalereyası 1985-ci ilin fevral ayının 12 – in də yaradılmışdır. 2015-ci ildə yeni binaya köçürülmüşdür. Ümumi sahəsi – 400 m2-dir. Ekspozisiya sahəsi 180 m2 olub, Fond saxlamağı otağı 25 m2-dir.

## Fəaliyyəti
Rəsm Qalereyasının fəaliyyəti əhalinin geniş təbəqələri arasında, milli və dünya təsviri, dekorativ — tətbiqi sənət əsərlərinin təbliği və milli — mədəni irsimizin toplanaraq qorunması məqsədini daşıyır. Rəsm Qalereyasında görkəmli xalq rəssamlarının əsərləri ilə yanaşı yerli peşəkar rəssamların da əsərlərindən ibarət sərgilər təşkil edilmişdir. Qalereyada qonşu rayonların Rəsm Qalereyaları ilə əməkdaşlıq münasibəti yaradılaraq rəsm əsərlərinin mübadilə yolu ilə sərgisi təşkil olunur. Burada məktəbli uşaq rəssamların da rəsm əsərlərinin sərgisinə geniş yer verilir. Hazır burada mühafizə edilən bədii fondlar vardır. Qalereyada təsviri incəsənətin rəngkarlıq, qrafika, heykəltəraşlıq və tətbiqi incəsənət növünə aid 200 – dən çox eksponat mühafizə olunur.

## Həmçinin bax
* Cəlilabad
* Cəlilabad rayonu
* Cəlilabad Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
* Cəlilabad bələdiyyələri

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Lövbər effekti

**Lövbər effekti** () — Qərarvermə prosesi zamanı fərdin əldə etdiyi ilkin informasiyanı rəhbər tutması halı. Bu vəziyyət ilkin məlumatın doğru olduğuna inanmaq, ya da sonrakı məlumatları əvvəlki məlumata görə dəyərləndirməyə, müqayisə etməyə səbəb olur.

## Lövbər effekti üçün nümunələr
* Bu məhsulu başqa saytda 30 manata görmüşdüm, burda 20 manatadır. Bu, çox ucuzdu.
* Qonşumuz evini 100 minə sata bildisə, deməli, mən də sata bilərəm.
* Ailəmizdəki insanların ortalama ömür müddəti uzundur, deməli, mən də çox yaşayacam.
* Arıq olan dostlarım hər səhər qaçır, deməli, mən də hər səhər qaçmalıyam.
* Mən uşaq olanda anam məni saat 10-da yatırırdı, onda, mənim də uşağım saat 10-da yatmalıdır.

## Həmçinin bax
* Verter effekti
* Barnum effekti

## İstinadlar
Daşkəsən Dövlət Rəsm Qalereyası

**Daşkəsən rayon Dövlət Rəsm Qalereyası** — 1986-cı ildən Azərbaycan Respublikasının Nazirlər kabinetinin sərəncamı ilə fəaliyyətə başlamışdır. Qalereyada ştat üzrə 4 nəfər işçi çalışır. Onlardan 1 nəfər ali təhsilli, 3 nəfər isə orta təhsillidir. Ümumi sahəsi 40 m2-dir, 1 otaqdan ibarətdir.

## Ekspozisiyiası və fəaliyyəti
Qalereyada tanınmış, peşəkar və o cümlədən, yerli, həvəskar rəssamların müxtəlif həcmdə çəkdikləri əsərlər və şəkillər nümayiş olunur. Hazırda Daşkəsən rayon Dövlət Rəsmlər Qalereyasının balansında 33 rəsm əsəri vardır. Həvəskar və yerli rəssamların qalereyaya bağışladığı şəkillərlə birgə 60 əsər nümayiş olunur. Belə ki, qalereyada tanınmış rəssamlardan M.Rəhmanzadənin, B.Mirzəzadənin, V.Ağayevin, Ç.Fərzəliyevin və başqalarının əsərləri nümayiş olunur. Həvəskar yerli rəssamlardan isə L.Məmmədovun, N.İsayevin, İ.İsayevin və başqalarının əsərləri sərgilənir. Bu əsərlərin içərisində kətan üzərində yağlı boya ilə işlənmiş şəkillər əksəriyyət təşkil edir. Həmçinin karandaş və quaşla işlənmiş əsərlər də sərgilənir və tərəfimizdən qorunub saxlanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Daşkəsən
* Daşkəsən rayonu
Şahrudin Məhəmmədəliyev

**Şahrudin Məhəmməd oğlu Məhəmmədəliyev** () — ləzgi əsilli azərbaycanlı futbolçu, Azərbaycan milli komandasının və "Qarabağ" futbol klubunun qapıçısı.

## Karyerası
Şahrudin, 2009-cu ildə Moskvanın "Torpedo" klubunun uşaq komandasına qoşularaq futbol öyrənməyə başlayır.

2013-cü ildə Rusiya həvəskarlar liqasında oynayan "Strogino" klubuna qoşulur.

2013-cü ilin yayında futbolçu Azərbaycanın "Şahdağ Qusar" klubunda peyda olur.

2014-cü ilin yayında "Sumqayıt" klubuna dəvət edilir. Şahrudinin "Sumqayıt" klubunda debütu 8 fevral 2014-cü ildə "Şüvəlan" klubuna qarşı oyunda baş tutur.

16 yanvar 2016-cı il tarixində "Qarabağ" klubuyla müqavilə imzalayır. Klubdakı debütünü 6 fevral 2016-cı ildə Azərbaycan Premyer Liqasında "Xəzər-Lənkəran" ilə olan oyunda (3:0) baş tutur. 20 may 2019-cu ildə "Qarabağ FK" ilə yeni üç illik müqavilə imzalayır.

Avropadakı ilk oyunu 2019-cu ildə UEFA Avropa Liqasının qrup mərhələsində Lüksemburqun "F91 Düdelanj" komandasına qarşı oyunda baş tutur.

Məhəmmədəliyev 2023-2024 sezonunu Türkiyənin "Adana Dəmirspor" klubunda oynayıb. 2024-cü ilin 18 iyulunda o, "Qarabağ" ilə 2025-ci ilin yayına qədər müqavilə imzalayaraq yenidən kluba dönüb.

## Uğurları

### Klub
**Qarabağ FK**
* Azərbaycan Premyer Liqası çempionu: (5) 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2021/22, 2022/23
* Azərbaycan Premyer Liqası gümuş medal: 2020/21
* Azərbaycan Kuboku: (2) 2015–16, 2016–17

### Milli komanda
**Azərbaycan U-23 milli komandası**
* İslam Həmrəyliyi Oyunları: (1) 2017

## İstinadlar
Xentey-Daur dağları

**Xentey-Daur dağları** () — Rusiyanın Zabaykal diyarının Monqolustanla dövlət sərhədi arasında yerləşən silsilə. Çikoy və Onon çayları arasında yerləşən bir dağlıq ərazi.

Silsilənin ümumi uzunluğu 350 km, maksimum eni 140 km-ə qədərdir. Hündürlüyü 1500–2200 m-dir. Ən yüksək nöqtəsi Bıstrinski Qolets dağıdır (2519 m). Dağlıq ölkəyə aşağıdakı silsilələr daxildir: Menzinski, Asinski, Burkalski, Esutayski, Çikokonski, Jerqokonski, Perevalnı, Xentey, Onon-Baldjinski, Çatanginski və Stanovik. Altano-Kurinskaya çökəkliyi də dağlıq əraziyə daxildir.
Dağlıq ərazi Paleozoy formasiyanın qayalarından ibarətdir və onu qıran dağları olan qübbəli bir neotektonik qalxışdır. Relyefdə sıx bir tektonik qırılma sistemi ilə tamamlanan güclü üfüqi və şaquli diseksiyası olan yüksək dağlar üstünlük təşkil edir. Xüsusilə çay vadilərində kurumlar və qayalı çıxıntılar olan dik yamaclar üstünlük təşkil edir. Tez-tez bu yamaclar 500 m hündürlüyə çatır və 40 dərəcəyə qədər bir yamacı var. Bəzi silsilələrdə və çay vadilərində Pleystosen epoxası buzlaqlarının izləri qorunub saxlanılmışdır. Əsas mənzərə növləri dağ tayqası, meşə sahələri və çəmənliklərdir. Buzlaq relyef formaları hər yerdə yayılmışdır. Dağdan axan çaylar iti axına malikdir, şəlalələri vardır. Moren vadilərdə göllər vardır. Tayqa kəmərinin yuxarı hissələrində illik yağıntı miqdarı hesablamalara görə 600–800 mm-ə çatır. 1400 m hündürlüyə qədər olan böyük çayların vadilərinin dibi çəmənliklər və bataqlıqlar tərəfindən işğal edilmişdir. Çöllərin cənub dik yamacları 1600 m yüksəkliyə qalxır. Bəzi yerlərdə 1400 metrdən Alçaqboylu sidr şamı ilə seyrək meşələr başlayır. Şamların izlərinə 1350 m yüksəklikdən rast gəlinir. Meşənin yuxarı sərhədi Sibir şamı ilə bitir. Dağ tayqası 1700–1800 m yüksəkliyə qədər uzanır. 1900–2000 m-dən yuxarıda holslar üstünlük təşkil edir. Dağlıq yaylanın çaylarının qidalanmasında əsas mənbəyi qardır. Xentey-Daur dağları Çingiz Xanın doğulduğu və böyüdüyü yer olduğu iddia edilir.

## Flora
Dağlıq yaylada Soxondski Təbiət Qoruğu yerləşir. Transbaykal iynəyarpaqlı meşəsi ekoregionunun bir hissəsidir.

## İstinadlar
Minik avtomobillərinin tərtibatı

Minik avtomobili kimi bir motorlu nəqliyyat vasitəsinin tərtibatı ümumiyyətlə mühərrikin və idarə olunan təkərlərin mövqeyi ilə müəyyən edilir. Tərtibatlar təxminən üç kateqoriyaya bölünə bilər, ön təkərdən çəkməli, arxa təkərdən çəkməli və dörd təkərdən çəkməli. Praktikada bir çox fərqli mühərrik mövqeyi və idarə olunan təkər birləşmələri mövcuddur və hər birinin mövqeyi avtomobilin istifadə ediləcəyi tətbiqdən asılıdır.

## Tərtibatlar
	
*FF = Qabaqda mühərrik, qabaq təkərlərdən çəkiş tərtibatı  
*FR = Qabaqda mühərrik, arxa təkərlərdən çəkiş tərtibatı  
*MF = Ortada mühərrik, qabaq təkərlərdən çəkiş tərtibatı   
*FMR = Ön ortada mühərrik, arxa təkərlərdən çəkiş tərtibatı 
*RMR = Arxa ortada mühərrik, arxa təkərlərdən çəkiş tərtibatı
*RR = Arxada mühərrik, arxa təkərlərdən çəkiş tərtibatı 
*RF = Arxada mühərrik, qabaq təkərlərdən çəkiş tərtibatı   
*F4 = Qabaqda mühərrik, dörd təkərdən çəkiş tərtibatı 
*M4 = Ortada mühərrik, dörd təkərdən çəkiş tərtibatı 
*R4 = Arxada mühərrik, dörd təkərdən çəkiş tərtibatı  

## Mühərrik mövqeyi

*Qabaqda mühərrik;
*Ortada mühərrik;
*Arxada mühərrik.

## Təkər çəkişi
	
*FWD
*RWD
*İki təkərdən çəkiş
*4WD
*6WD
*Səkkiz təkərdən çəkiş
*On iki təkərdən çəkiş
*On dörd təkərdən çəkiş
Porsche 944

**Porsche 944** — alman avtomobil istehsalçısı Porsche tərəfindən istehsal olunan yüksək performanslı bir idman avtomobilidir.

Porsche 924-ün əvəzinə 1982-ci ildə istehsal olunmağa başlandı. İstehsalı Porsche 968 ilə əvəz olunduğu 1991-ci ildə sona çatdı.

Porsche 944, 1980-ci illərdə fərqli modellər istehsal edərək Porsche üçün əhəmiyyətli bir uğur oldu: 944, 944S, 944 Turbo, 944S2 və 944 Turbo S.

## Porsche 944 Seriyası mühərrik qüvvəsi

250px|thumb|Porsche 944
Porsche 968

**Porsche 968** — alman avtomobil istehsalçısı Porsche tərəfindən 1991-ci ildən 1995-ci ilə qədər istehsal edilmiş idman avtomobili.

Porsche 944-ün əvəzinə 1992-ci ildə istehsal olunmağa başlandı. İstehsalı Porsche Boxster ilə əvəz olunduğu 1995-ci ildə başa çatdı.
RWD

**RWD** — arxa təkərdən çəkməli (RWD), mühərrikin yalnız arxa təkərləri idarə etdiyi motorlu nəqliyyat vasitələrində istifadə olunan bir mühərrik və sürətlər qutusu tənzimləməsidir. XX əsrin sonlarına qədər arxa təkərlərdən çəkmə avtomobillər üçün ən çox yayılmış konfiqurasiya idi. Bir çox arxa təkərdən çəkməli nəqliyyat vasitəsi, vasitənin ön hissəsində uzununa quraşdırılmış mühərrikə malikdir.

Arxa təkərdən çəkməli bir avtomobil üçün ən geniş yayılmış tənzimləmə, mühərrikin və sürətlər qutusunun avtomobilin ön hissəsində uzununa yerləşdirilməsidir. Arxa təkərdən çəkməli avtomobillərin digər konfiqurasiyalarına ön orta mühərrik, arxa orta mühərrik və arxa mühərrik daxildir.

Alfa Romeo, Lancia, Porsche (944, 924, 928) və Chevrolet (C5 və C6 Corvette) kimi bəzi istehsalçılar daha balanslı çəki paylanmasının olmasını təmin etmək üçün mühərriki avtomobilin ön hissəsinə, sürətlər qutusunu isə avtomobilin arxasına yerləşdirirlər. Sürətlər qutusu və ox tək bir vahid olduğundan bu konfiqurasiyaya tez-tez transaks deyilir.
Turboüfürmə

**Turboüfürmə** () — mühərriklərdəki porşenlərin sürətli hərəkətləri zamanı azalan hava əmilməsini, yəni porşenlərin ehtiyacı olduğu havanı nasoslayan atmosfer təzyiqinə əlavə təzyiq yaradan bir mexanizmdir (avtomobil mühərrikləri porşenli mühərriklər atmosfer mühərrikləridir), yəni ehtiyac duyduqları havadır.

Yanacağın yanması mühərrik silindrindəki oksigendən, yəni daha çox havanın miqdarından asılıdır. Turbo qısaca hər iki tərəfində də turbinləri olan bir hava nasosu olaraq təyin edilə bilər və daha çox yanacaq yandırmaq üçün lazım olan havanı silindrə göndərmək üçün istifadə olunur. İsti və yüksəktəzyiqli egzoz tüstüsü çox miqdarda enerji ehtiva edir və enerjili tüstü turbo turbinləri hərəkət etdirmək üçün istifadə olunur. Turbo, turbin və kompressor kimi iki hissədən ibarət sarmal formalı bıçaqlara malikdir. Türbin egzoz tərəfində, kompressor isə əmilmə tərəfindədir. Egzoz qazının çıxış təzyiqi ilə dönən turbin, aradakı birləşdirən şaftın köməyi ilə kompressor pərvanəsini döndərir. Bu mühərrik silindrinə əhəmiyyətli dərəcədə artan hava girişini təmin edir.

Tənzimləyici klapan () adlanan hissə, turbo tərəfindən göndərilən təzyiqin ifrat dərəcədə olması halında mühərrikə göndərilən sıxılmış havanın mühərrikə zərər verməməsi üçün istifadə olunan bir hissədir. İfrat dərəcədə yüksək təzyiqlərdə, Tənzimlıyici klapanın bağlı olduğu bir qapaq açılır və işlənmiş qazı turbini çevirmək üçün istifadə etmək əvəzinə birbaşa çölə atır və ifrat təzyiqin qarşısını alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* How turbochargers work at HowStuffWorks.com
* 
* "Что такое турбонаддув" // DRIVE. RU, 2007