open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lopatka burnu

**Lopatka burnu** — Kamçatka yarımadasının cənub hissəsində yerləşir.
 
Burun ərazisində sərhəd zastavası və meteoloji stansiya fəaliyyət göstərir. Relyefi əsasən düzənlikdir. Tundra bitkiləri ilə örtülüdür. Güçlü küləklərin təsirinə məruz qalır. Günəşli günlərin sayı olduqca azdır.

Cənub-qərbində Kuril adalarının şimalda yerləşən son adası olan Şumşu ada ilə arasında Birinci Kuril boğazı yerləşir. 
## Tarixi

Qədim rus xəritələrində Burun, Cənub künçü, Kuril Lopatkası və Lopatka adlandırılmışdır.  
1945-ci ilin avqust ayında Sovet qoşunları burun ərazisində baş leytenant S. İ. Sokolyakın başçılığı ilə bateriya yerləşdirilir. Hədəf Şumsu adasının ələ keçirilməsi olmuşdur. Bu dövrə qədər Kuril adaları Yaponiyaya məxsus olmuşdur.
## Ədəbiyyat
* Лопатка, мыс // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* B. П. Мартыненко. Камчатский берег. Историческая лоция. Справочное издание 1991 г
Karolina Rodrigez

**Karolina Rodrigez** () — İspaniyanı təmsil edən bədii gimnast. Karolina Rodrigez, İspaniyanı 2004 Afina, 2012 London və 2016 Rio-de-Janeyro Olimpiadalarında təmsil edib.

## Karyerası
Karolina Rodrigez, 2004-cü ildə İspaniyanın bayrağı altında Yunanıstanın paytaxtı Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Soniya Abexon, Barbara Qonzalez, Marta Linares, İsabel Paqan və Nuriya Velasko ilə birgə finalda 45.350 xal topladı və 7-ci yeri tutdu.

Karolina Rodrigez, 2009-cu ildə İtaliyanın Peskara şəhərində baş tutan 2009 Aralıq dənizi Oyunlarında bürünc medala sahib oldu.

Karolina Rodrigez növbəti dəfə, Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. O, fərdi yarışların təsnifat mərhələsində 106.800 xal topladı və 14-cü yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.

Daha sonra Karolina Rodrigez, 2013-cü ildə Türkiyənın Mərsin şəhərində baş tutan 2013 Aralıq dənizi Oyunlarında qızıl medal qazandı.

Karolina Rodrigez üçüncü dəfə, Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. O, fərdi yarışların finalında 69.494 xal topladı və 8-ci yeri tutdu.

## İstinadlar
Cütləşmə

**Cütləşmə** — zooloji baxımdan iki fərdin vəhtədi nəticəsində yaranır.

Cütləşmə zamanı bir fədin bədənində hasil olunan Sperma digər fədin daxilinə axır. Bu zaman yumurtalığa daxil olan olan maye bir və ya bir necə yumurtalığı mayalandırır. Nəticədə isə dişi fərdin bətnində döl əmələ gəlir. Bəzi canlılarda çütləşmə təmas olmadan belə baş verə bilir. Məsələn: balıqlarda kürünün mayalanması suda baş verir. Hermofrodid canlılarda mayalanma elə bir fərdin daxilində baş verir.

Bu proses İnstinktiv olaraq baş verir. Bəzi canlıların bədənindən qoxu gəlir. Bu proses öncəsi dişilərin cinsi orqanlarında müəyyən proselər baş verir. Sankı dişi erkəyi cütləşməyə təhrik edir. Canlılardan asılı olaraq fərdlər bir-birini cəlb edir. Xüsusi ilə məməlilərdə dişilərə sahib olma uğrunda şiddətli döyüşləri baş berir (Dəniz şiri, Dəniz fili, Morjlar, Marallar və s.)

## Mənbə
* Introduction to Animal Reproduction 
* Advantages of Sexual Reproduction
Viktoriya Veinberg Filanovski

**Viktoriya Veinberg Filanovski** — 23 fevral 1995-ci ildə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdur. İsrailli bədii gimnastdır. İsraili 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etmişdir.

## Həyatı

Viktoriya Veinberg Filanovski 23 fevral 1995-ci ildə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdur.

## Karyerası

Viktoriya Veinberg Filanovski 2015-ci ildə İsraili 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etdi.

## Uğurları

## Ailəsi

## İstinadlar
Nikol Rupreçt

**Nikol Rupreçt** (d. 2 oktyabr 1992, İnsbruk, Avstriya) — Avstriyanı təmsil edən bədii gimnast. Nikol Rupreçt 2016-cı ildə Avstriyanı XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Nikol Rupreçt 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, fərdi yarışların təsnifat mərhələsində 67.698 xal topladı və 20-cı yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.

## İstinadlar
Neviana Vladinova

**Neviana Vladinova** — Bolqarıstanlı bədii gimnastdır. Bolqarıstanı 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etmişdir.

## Həyatı

Neviana Vladinova 23 fevral 1994-cü ildə Bolqarıstanın Pleven şəhərində anadan olmuşdur.

## Karyerası

Neviana Vladinova 2015-ci ildə Bolqarıstanı 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etdi.

## Uğurları

## Ailəsi

## İstinadlar
Kseniya Mustafayeva

**Kseniya Mustafayeva** — 8 iyun 1995-ci ildə Belarusun paytaxtı Minsk şəhərində anadan olmuşdur. Belarus əsilli Fransalı bədii gimnastdır. Fransanı 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etmişdir. 2013 Aralıq dənizi Oyunlarının bürünc medalçısıdır.

## Həyatı

Kseniya Mustafayeva 8 iyun 1995-ci ildə Belarusun paytaxtı Minsk şəhərində anadan olmuşdur.

## Karyerası

Kseniya Mustafayeva karyerasının ən böyük uğurunu 2013-cü ildə Mərsində qazandı. O 2013 Aralıq dənizi Oyunlarında bürünc medal qazandı. Kseniya Mustafayeva Türkiyənin Mərsin şəhərində keçirilən 2013 Aralıq dənizi Oyunlarında çoxnövçülükdə 3-cü yeri tutdu.

Kseniya Mustafayeva 2015-ci ildə Belarusu 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etdi.

## Uğurları

**Aralıq dənizi Oyunları - 2013** 

## Ailəsi

## İstinadlar
Dora Vass

**Dora Vass** — 1991-ci ildə anadan olmuşdur. Macarıstanlı bədii gimnastdır. Macarıstanı 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etmişdir.

## Həyatı

Dora Vass 1991-ci ildə anadan olmuşdur.

## Karyerası

Dora Vass 2015-ci ildə Macarıstanı 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etdi.

## İstinadlar
Dəniz inəkləri

**Dəniz inəkləri** və ya **Hidrodamalislər** () — Dyoqonlar fəsiləsinə, Sirenlər dəstəsinə daxil olan və nəsli kəsilmiş məməli cinsi. Əsasən Sakit okeanın şimal hissəsində miosen və qolosen epoxalarında yaşamışlar. Bu cinsə iki növ daxildir.

## Xariçi görünüşü
Dəniz inəkləri böyük ölçülərə malik olmuşlar. Onların uzunluğu 7-10 metr və 4-10 ton çəkiyə malik olmuşlar. Bütün Balinakimilərdə olduğu kimi dəniz inəklərinin quyruqları bu quruluşda olmuşlar. Ləng olmalarına baxmayaraq bədənlərini fırlada bilirdilər. 
 
Bu calıların üst dodaqları sallanmış formaya malik olmuşdur. Sanki xortumubxatırladırdı. Bu canlılarda demək olar ki, diş olmamışdır. Dişləri bərkimiş damağ əvəz edirdi. Hidrodamalis Kuesta növünün isə embirionlarında dişlər aşkarlanmışdır. Kəlləlıri olduqca bərk olmuşdur. 
## Yayılması və yaşayış yerləri
 
Hidrodamalislər Yaponiyadan Kaliforniya sahillərinə qədər olan ərazilərdə yayılmışlar. Onlar üçün dayaz və sakit suların olması vacib olmuşdur. Üstəlik ərazidə zəngin yosun ehtiyatının olmasıda şərt idi. Ola bilsin ki, bu canlıların bu tip həyat sürməsində (dayazlıqlarda yaşaması) Köpək balığı və güclü dalğalardan qorunması ilə əlaqədar olmuşdur.

## Həyat tərzi
Hidrodamalislər olduqca ləng və sülhsevər canlılar olmuşlar. Ömürünün böyük hissəsi dayazlıqlarda yaşayırlar. Əsasən dəniz yosunları ilə qidalanırlar. Onlar əsasən ailələr şəklində yaşayırdılar. Onların dərin sularda üzməsi mümkün deyildir. 

## Növləri
* † Hidrodamalis Kuesta (*Hydrodamalis cuestae*)
* † Dəniz inəyi (*Hydrodamalis gigas*)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Məməlilərin əsri — Hidrodamalis

## Həmçinin bax
Betmen Supermenə qarşı: Ədalət şəfəqində

**Betmen Supermenə qarşı: Ədalətin şəfəqi** () — ABŞ istehsalı olan, *[[DC Comics]]*-in fantastik kitablarındakı Supermen və Betmen obrazları əsasında çəkilmiş fantaziya filmi. Bu film 2013-cü ildə nümayiş olunmuş Polad Adam filminin ikinci seriyasıdır. Filmin ssenarisi Kristofer Nolan və Devid Qoyerə məxsusdur. Rolları Ben Afflek, Henri Kavill, Emi Adams, Cessi Ayzenberq, Diana Leyn, Ceremi Eyrens və digər aktyorlar ifa edirlər. Bu film Betmen və Supermenin eyni filmdə yer aldığı ilk filmdır. Həmçinin filmə *Möhtəşəm Qadın*, *Akvamen*, *Sayborq* və *Fleş* obrazlarıda daxil edilmişdir.

Filmin çəkiləcəyi 2013-cü ildə *San Diego Comic-Con International*-da Polad Adam filminin nümayiş olunmasından sonra açıqlandı. Snayder 2013-cü ilin iyun ayında verdiyi müsahibəsində *[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Dark_Knight_Rises Qara Cəngavərin Yüksəlişi]* filmində Frank Miller tərəfindən hazırlanmış Betmen obrazının filmə daxil olunacağını bildirmişdir. Sınaq çəkilişləri 2013-cü ildə East Los Angeles College-də başladı. Əsas çəkilişlər 2014-cü ildə Miçiqanda baş tutdu və son əlavə çəkilişlər isə İllinoysda həyata keçirildi. 2014-cü ilin dekabr ayında çəkilişlər tamamlandı. Filmin 2D, 3D, və IMAX 3D formatlarda 25 mart 2016-cı ildə Birləşmiş Ştatlarda nümayiş olunacağı bildirildi.  
## Qısa məzmun
*[[Polad adam (film, 2013)|Polad Adam]]* hadisələrindən sonra, özünü *Qotem Şəhəri*-nin qoruyucusu elan edən Betmen, Metropolisə gələrək burada Supermenə qarşı mübarizə apardığı bir vaxt, bəşəriyyət başqa təhlükəli hadisələrə məruz qalır.

## Rollarda
* Ben Afflek — Brüs Uayn / Betmen / milyarder sosialist; xüsusi geyimdə özünü *Qotam Şəhəri*-nin müdafiəsinə həsr edir.
* Henri Kavill — Klerk Kent / Supermen / Kriptonlu sağ qalmış şəxs, *Daily Planet* dərgisində jurnalist; Supermen adı ilə dünyada yadellilərə qarşı döyüşür. 
* Emi Adams — Lois Leyn / *Daily Planet* dərgisində jurnalist. Supermenə qarşı sevgi və maraq hissləri var.
* Cessi Ayzenberq — Leks Lutor / Supermeni məğlub etməyə çalışan gənc biznesmen.
* Diana Leyn — Marta Kent / Supermenin ögey (övladlığa götürmüş) anası.
* Laurens Fişbörn — Perri Vayt / Daily Planet-də baş redaktor.
* Ceremi Ayrons — Alfred Penniuort / Brus Uaynın uşaqlıq və ən yaxın dostu.
* Holli Hanter — Finç / ABŞ-nin senatoru.
* Qal Qadot — Diana Prins / *Möhtəşəm Qadın*; 5.000 yaşlı *Amazon* şahzadəsi Zeusun demiqod qızı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmin rəsmi vebsaytı
* 
* 
* 
*
Cambridge University Press

**"Cambridge University Press"** (abbr. *CUP*, ) — ən qədim və "Oxford University Press"dən sonra ikinci ən böyük universitet nəşriyyatı.

## İstinadlar
Həlimə Sultan

**Həlimə Validə Sultan** () — I Mustafanın anası. Bəzi qaynaqlarda adı bilinmədiyi üçün **Füldânə Sultan** olaraq qeyd edilir. Validə sultanlıq dövrü az olmuş, oğlunun ikinci dəfə taxtdan endirilib sürgün edilməsi səbəbi ilə kədərdən vəfat etmişdir.

## Həyatı
III Mehmedin hasəki qadınlarından biridir. Oğlu əqli cəhətdən zəif olduğu üçün sarayda önəmli rol oynamışdır. I. Mustafa taxta keçəndə nənəsi Safiyə Sultan hələ də sağ idi. Safiyə Sultan həm əri III. Murad, həm də oğlu III. Mehmed zamanında sarayda çox təsirli olmuş bir Validə Sultan idi. İki nəvəsinin də səltənətini gördü. Osmanlı adətlərinə görə padşahın nənəsi yox, anası Validə Sultan olaraq dövlətin ən qüdrətli qadını olmalı idi. Ancaq Safiyə Sultanın əri və oğlu dönəmində iqtidardakı gücü nəvələrinin dönəmində gəlinlərinin gücünə kölgə salırdı.

Oğlu I. Mustafanın səltənətində hakimiyyət Həlimə Sultan və qızı Dilruba Sultanla evli olan kürəkəni Qara Davud Paşanın əlindəydi. Ancaq taxtda çox qalmayan I. Mustafa 26 fevral 1618 tarixində taxtdan devrildi və II. Osman sultan elan olundu. Lakin 10 may 1622 tarixində II. Osman yeniçəri üsyanı ilə devrildi və faciəvi şəkildə şəhid edilmiş, üsyançıların əlində oyuncağa çevrilən I. Mustafa yenidən taxta çıxmışdır. II. Osmanın devrilməsi və şəhid edilməsində Həlimə Sultanın önəmli rolu vardır. Ağır dərəcədə sinir xəstəsi, hətta bəzi mənbələrə görə ruhi xəstə olan oğlunu taxtda çox saxlaya bilməyən Həlimə Sultan 10 sentyabr 1623 tarixində baş vermiş saray çevrilişi nəticəsində oğlu ilə birlikdə köhnə saraya sürgün edildi. Bu hadisələrdən sonra böhran keçirdən Həlimə Sultan çox yaşamadı və 1643 tarixində vəfat etdi.

## Övladları
* Şahzadə Mahmud (1587–1603) — atası III. Mehmed tərəfindən boğdurulmuşdur.
* Dilrüba Sultan (1592–1687)
* Hatice Sultan (1590-1613)
* I. Mustafa (1591–1639)

## Həmçinin bax
* Validə sultanlar
Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — Kişilər (5000 m.)

**Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — Kişilər (5000 m.)** — 21 iyun tarixində Bakının Olimpiya Stadionunda baş tutdu. Yarışlarda 13 ölkənin 13 idmançısı qüvvəsini sınadı.

Yarışlarda final 21 iyun tarixində keçirildi. Yarışlarda birinci pilləni 14.02.16 nəticə göstərən Azərbaycanın idmançısı, Hayle İbrahimov qazandı. İkinci pilləni 14.12.42 nəticə göstərən Moldovanın idmançısı Roman Prodius qazandı. Üçüncü pilləni isə 14.38.96 nəticə göstərən İsrail idmançısı Aimeru Almeya qazandı.

## Medalçılar

## Nəticə

### Final

Finalda 13 ölkənin 13 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 21 iyun tarixində baş tutdu.

## İstinadlar
Nataşa Vegşeider

**Nataşa Vegşeider** — 1994-cü ildə anadan olmuşdur. Avstriyalı bədii gimnastdır. Avstriyanı 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etmişdir.

## Həyatı

Nataşa Vegşeider 1994-cü ildə anadan olmuşdur.

## Karyerası

Nataşa Vegşeider 2015-ci ildə Avstriyaı 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etdi.

## Uğurları

## Ailəsi

## İstinadlar
Yana Kudryavtseva

**Yana Kudryavtseva** — 30 sentyabr 1997-ci ildə Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində anadan olmuşdur. Rusiyalı bədii gimnastdır. Rusiyanın 2015 Avropa Oyunlarında təmsil etmişdir. 7 qat Avropa Çempionu, 12 qat isə Dünya Çempionudur. 2015-ci ildə Avropa Oyunlarında Bakıda 5 mümkün qızıl medaldan 4 qızıl medalı qazanmışdır.

## Həyatı

Yana Kudryavtseva 30 sentyabr 1997-ci ildə Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində anadan olmuşdur.

## Karyerası

Yana Kudryavtseva karyerasının ən böyük uğurlarını Dünya Çempionatlarında qazanmışdır. O 2013-cü ildən başlayaraq 12 dəfə Dünya Çempionu olmuşdur. 2 dəfə isə gümüş medal qazanmışdır. Yana Kudryavtseva həmçinin Avropanında ən güclü gimnastıdır. O Avropa Çempionatında 2013-cü ildən başlayaraq 7 dəfə Avropa Çempionu olmuşdur.

Yana Kudryavtseva həmçinin 2015-ci ildə Avropa Oyunlarındada uğur qazanmışdır. O 5 mümkün qızıl medaldan 4 qızıl medalı qazanmışdır. Yana Kudryavtseva Azərbaycan paytaxtında 2015 Avropa Oyunlarında çoxnövçülük, top, gürzə və lent ilə hərəkətlərdə qızıl medal qazanmışdır.

## Uğurları

**Dünya Çempionatı — 2013** **, 2013** **, 2013** **, 2013** **, 2013** **, 2014** **, 2014** **, 2014** **, 2014** **, 2014** **, 2015** **, 2015** **, 2015** **, 2015** **, 2015** 

**Avropa Oyunları — 2015** **, 2015** **, 2015** **, 2015** 

**Avropa Çempionatı — 2013** **, 2013** **, 2013** **, 2014** **, 2015** **, 2015** **, 2015** 

## Ailəsi

## İstinadlar
Corc Elvud Smit

**Corc Elvud Smit** () — Willard Boyle ilə CCD-nin ortaq ixtiraçısı və 2009 Nobel Fizika Mükafatının Willard Boyle və Charles K. Kao ilə ortaq sahibi.

## Həyatı
Corc Smit *White Plains*də, Nyu-Yorkda 1930-cu ildə dünyaya gəlmişdir. Uşaqlığı müddətində ABŞ-nin fərqli əyalətlərində yaşamış və müxtəlif məktəblərdə davam etmişdir. 1948-ci ildə lisey təhsilini bitirdiyində ABŞ donanmasına qatılmışdır. Koreya Müharibəsi davam edərkən ordudakı vəzifəsinə davam etmişdir. Mayami Universitetində kifayət qədər dərs aldıqdan sonra Pensilvaniya Universiteti nə 1952-ci ildə qəbul olmuş, Koreya Müharibəsi əsnasında orduda vəzifə aldığı üçün GI Qanununa əsasən universitetə ​​təqaüdlü qeydiyyat etdirmişdir. 1955-ci ildə fizika sahəsində məzun olmuş və dərhal sonrasında evlənmişdir. 1959-cu ildə doktorluq təhsilini tamamlayıb, birbaşa Bell Labararotoriyasına qatılmışdır. Burada Bill Boyl (Willard S. Boyle)un başçılıq etdiyi yeni bir araşdırma hissəsində işə girmişdir. Bu dövrdə qeyri-metalların elektron xüsusiyyətləri üzərində araşdırmalar etmişdir. Daha sonra Bill Boylun mülahizəsi üzərinə Bell Labarotoriyasında yeni açılan Vasitə konsept adlı hissənin başına gətirilmişdir. 1969-cu ildə Boyl ilə birlikdə CCD alətini icad etmişdir. Karyerası boyunca 31 patent və 40 elmi məqalə çıxarmış, IEEE, Amerikan Fizika Birliyi (* American Physics Society *) və Milli Mühəndislik Akademiyasının elmi məclisində iştirak etmişdir
2009-cu ildə aldığı Nobel mükafatı xaricində
* 1973 Ballantin Medalı, Franklin Institute — "CCD'nin icadı vəsiləsiylə."
* 1974 Morris N. Liebman Mükafatı — "CCD'nin icadı vəsiləsiylə."
* 1986 İnkişaf Mükafatı *Photographic Society of America*- "CCD'nin icadı vəsiləsiylə."
* 1999 IEEE Alət Araşdırma Konfransı Mükafatı — "CCD'nin icadı vəsiləsiylə."
* 1999 Kompüter və Əlaqə Mükafatı- "CCD'nin icadı vəsiləsiylə."
* 2001 Edwin Land Medalı
* 2006 Charles Stark Draper Mükafatı
kimi mükafatlara da layiq görülmüşdür.

## Elmi fəaliyyəti

### CCD


CCD (İngiliscə * Charge coupled Device *) 19 oktyabr 1969-cu ildə Boyl və Smit tərəfindən Bell labarotoriyasında icad edilmişdir. CCD ölçü alətləri və sensor dizaynında yeni yollar açmışdır. Rəqəmsal fotoaparatlar, görüntü sensorları və optik skanerlər başda olmaq üzrə bir çox sahədə istifadə edilməkdədirlər.

## İstinadlar
Marqarita Mamun

**Marqarita "Rita" Mamun-Suxorukova ** (d. 1 noyabr, 1995; Moskva, Rusiya) — Rusiyalı bədii gimnast. Marqarita Mamun 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanıb. Marqarita Mamun həm də, 2013, 2015 və 2016-cı illərdə baş tutan Avropa Çempionatlarında 4 qızıl və 5 gümüş medala, 2013–2015-ci illərdə baş tutan Dünya Çempionatlarında isə 7 qızıl, 6 gümüş və 1 bürünc medala sahib olub.

2015-ci ildə baş tutan I Avropa Oyunlarının çempionu olan Marqarita Mamun 2013-cü ildə Kazan şəhərində baş tutan XXVII Ümumdünya Yay Universiadasının 4 qat çempionudur.

Marqarita Mamun Rusiya Federasiyası Prezidenti Vladimir Putinin 25 avqust 2016-cı il tarixli 429 nömrəli Sərəncamına əsasən "Dostluq" ordeni ilə təltif edilib.

## Həyatı
Marqarita Mamun 1995-ci il 1 noyabrda Moskva şəhərində anadan olub. Marqarita Mamun həm Rusiya, həm də Banqladeş vətəndaşlığına sahibdir. Onun atası, Abdulla Al Mamun, milliyyətcə benqaldır və ixtisasca dəniz mühəndisidir. Abdulla Al Mamun, qızının Olimpiya çempionu olmasından 6 gün sonra, avqustun 26-sı uzun sürən xərçəng xəstəliyindəən sonra vəfat edib. Anası, Anna Mamun isə, milliyyətcə rusdur və sabiq gimnastdır.

Marqarita Mamunun 7 yaşı olanda, anası onu, yaşadığı evindən bir qədər aralıda yerləşən Olimpiya Kəndinə gətirdi və gimnastika məşqlərinə yazdırdı. 11 yaşından etibarən isə Marqarita Mamun bu idman növü ilə ciddi formada məşğul olmağa başladı. Marqarita Mamunun birinci məşqçisi, Natalya Kukuşkina olub. Onun, şəxsi məşqçisi Əminə Zaripova, Rusiya yığmasında məşqçisi isə İrina Viner-Usmanovadır.

## Karyerası
Marqarita Mamun birinci ciddi uğurunu 2011-ci ildə qazandı. Həmin il o, Rusiya Çempionatında çoxnövçülükdə, habelə halqa, top və gürz yarışlarında qızıl medala sahib oldu.

Həmin ildəcə 4 qat Rusiya çempionu Marqarita Mamun Kanadanın Monreal şəhərinin ev sahibliyində baş tutan Dünya Kubokunun mərhələ yarışına qatıldı. Çoxnövçülükdə 106.925 xal toplayaraq bürünc medala sahib olan Marqarita Mamun top yarışlarında qızıl medal qazandı və beynəlxalq səviyyədə birinci uğuruna imza atdı.

## Ailəsi
Marqarita Mamun 2013-cü ildən Rusiyalı üzgüçü, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş medalçısı Aleksandr Suxorukov ilə münasibətdədir. 2016-cı il 8 dekabrda baş tutan tədbirdə Aleksandr Suxorukov, Marqarita Mamuna evlənmə təklifi etdi.

2017-ci il 8 sentyabrda isə Marqarita Mamun Aleksandr Suxorukov ilə ailə həyatı qurdu.

## Dövlət təltifləri
*  "Dostluq" ordeni (25 avqust 2016) — Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qazandığı yüksək idman nailliyyətlərinə görə.
*  "Hərbi əməkdaşlığın gücləndirilməsinə görə" medalı (26 avqust 2016) — Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qazandığı yüksək idman nailliyyətlərinə görə.

## Uğurları

## Kompozisiyaları

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Gülməmmədov

**Gülməmmədov** — Soyad.

;Tanınmış nümayəndələri
* Vüqar Gülməmmədov - Azərbaycan Respublikası dövlət xadimi. Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının Sədri
*İradə Gülməmmədova — Bakı şəhəri Abşeron rayon İcra Hakimiyyəti Başçısı.
*Osman ağa Gülməmmədov — Çar Rusiyasının və Azərbaycan Cümhuriyyətinin zabiti, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin polkovniki.Birinci Dünya müharibəsində, Bakı döyüşündə, Əsgəran döyüşündə, Aprel işğalından sonra işğala qarşı baş tutmuş Qarabağ üsyanında və Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak edib. Birinci Dünya Müharibəsində göstərdiyi qəhrəmanlığa görə ikinci, üçüncü və dördüncü dərəcəli "Müqəddəs Georgi" xaçı, ikinci, üçüncü və dördüncü dərəcəli "Müqəddəs Georgi" medalları ilə, Bakı döyüşündə göstərdiyi qəhrəmanlığa görə "Məcidiyyə" ordeni ilə, Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində göstərdiyi qəhrəmanlığa görə isə "İstiqlal" medalı ilə təltif edilib. 
* Fərman Gülməmmədov- Tibb elmləri doktoru. Professor. Ukrayna elm xadimi.

## Həmçinin bax
*Məmmədov
Tim Kuk

**Tim Kuk** (; ) — Stiv Jobsun 24 avqust 2011 tarixində Apple-ın CEO-luğundan ayrılmasından sonra təyin olunan CEO-su. Kuk Apple-da 1998-ci ildən işləyir.

## Həyatı
Tim Kuk 1 noyabr 1960-cı ildə ABŞ-ın Alabama ştatında anadan olmuşdur. 1982-ci ildə Auburn Universitetində sənaye mühəndisliyi üzrə bakalavr dərəcəsi, 1988-ci ildə isə Duke Universiteti Fuqua Biznes Məktəbində MBA dərəcəsi almışdır.O, dünyaca məşhur texnologiya şirkəti "Apple"in hazırkı baş icraçı direktoru (CEO) və texnologiya sənayesinin ən təsirli şəxslərindən biridir. Tim Kuk 2011-ci ildə "Apple"ın qurucusu və o zamankı CEO-su Stiv Cobsun ölümündən sonra bu vəzifəyə təyin olunmuşdur.

### Şəxsi həyatı
Tim Kuk öz şəxsi həyatını diqqət mərkəzində saxlamamağa çalışır, amma 2014-cü ildə LGBTQ+ icmasının bir üzvü olduğunu açıqladı. Bu, onu Fortune 500 şirkətlərindən birinə rəhbərlik edən ilk açıq gey CEO edir.

## Karyerası
Karyerasına "IBM"də başlamış və burada 12 il ərzində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. Daha sonra "Intelligent Electronics" şirkətində əməliyyatlar üzrə vitse-prezident və "Compaq" şirkətində korporativ materiallar üzrə vitse-prezident vəzifələrini icra etdi.

### Apple-da karyerası
Tim Kuk, 1998-ci ildə Stiv Cobs tərəfindən "Apple"a cəlb edildi.O zaman "Apple" maliyyə böhranında idi. Tim Kuk, "Apple"ın təchizat zəncirini və əməliyyat sistemlərini yenidən təşkil etməklə şirkəti xilas etməkdə mühüm rol oynadı. "Apple"ın istehsal prosesini yenidən strukturlaşdırdı, səmərəliliyi artırdı və istehsalat xərclərini azaltdı. Şirkətin təchizat zəncirindəki çatışmazlıqları aradan qaldırdı və məhsulun bazara çıxma sürətini artırdı. Kukun rəhbərliyi altında Apple, dünyanın ən böyük texnologiya şirkəti və trilyon dollar dəyərində olan ilk şirkətlərdən birinə çevrildi. Kuk, "Apple"ın karbon neytral şirkətə çevrilməsi və ətraf mühitə uyğun məhsullar istehsal etməsi üçün ciddi addımlar atdı.  2030-cu ilə qədər bütün təchizat zəncirinin karbon neytral olmasını hədəfləmişdir. Apple-ın xidmət sektoru genişləndi — Apple Music, Apple TV+, Apple Arcade, Apple Pay və iCloud kimi xidmətlər önə çıxarıldı.

## Həmçinin bax
* Apple tərəfindən birləşdirilən və satın alınanların siyahısı

## İstinadlar
Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — Kişilər (800 m.)

**Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — Kişilər (800 m.)** — 22 iyun tarixində Bakının Olimpiya Stadionunda baş tutdu. Yarışlarda 14 ölkənin 14 idmançısı qüvvəsini sınadı.

Yarışlarda final 22 iyun tarixində keçirildi. Yarışlarda birinci pilləni 1.50.16 nəticə göstərən Bosniya və Herseqovinaın idmançısı, Amel Tuka qazandı. İkinci pilləni 1.51.51 nəticə göstərən Slovakiyanın idmançısı Cozef Repçik qazandı. Üçüncü pilləni isə 1.51.91 nəticə göstərən Moldova idmançısı Yon Siuris qazandı.

## Medalçılar

## Nəticə

### Final
Finalda 14 ölkənin 14 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 22 iyun tarixində baş tutdu.

## İstinadlar
Boris Turayev

**Boris Aleksandroviç Turayev** (; ) — rus tarixçisi.

## Həyatı
Boris Aleksandroviç Turayev 5 avqust 1868-ci ildə Rusiya imperiyasının Minsk quberniyasının Novoqrudok şəhərində anadan olmuşdu. Orta təhsilini Vilno gimnaziyasında almışdı. 1891-ci ildə Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdi.

Boris Turayev Rusiyada Qədim Şərq tarixinin əsasını qoyan alimlərindəndir. Qədim Misir və Nubiya tarixi ilə məşğul olmuşdu.

Boris Turayev 23 iyul 1920-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərində vəfat edib.

## Xarici keçidlər
* Библиография работ Б. А. Тураева
* Биография Б. А. Тураева
* Краткая биография и наследие Б. А. Тураева
Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (Üçtəkanla tullanma)

**Yüngül atletika 2015 Avropa Oyunlarında — Qadınlar (Üçtəkanla tullanma)** — 22 iyun tarixində Bakının Olimpiya Stadionunda baş tutdu. Yarışlarda 13 ölkənin 13 idmançısı qüvvəsini sınadı.

Yarışlarda final 22 iyun tarixində keçirildi. Yarışlarda birinci pilləni 14.41 nəticə göstərən İsrailin idmançısı, Anna Minenko qazandı. İkinci pilləni 13.95 nəticə göstərən Slovakiyanın idmançısı Dana Veldakova qazandı. Üçüncü pilləni isə 13.27 nəticə göstərən Azərbaycan idmançısı Yekaterina Sarıyeva qazandı.

## Medalçılar

## Nəticə

### Final

Finalda 13 ölkənin 13 idmançısı mübarizə apardı. Yarışlar 22 iyun tarixində baş tutdu.

## İstinadlar
Yusif Şeyxi

**Sinanəddin Yusif Gərmiyani Şeyxi** () — Türk Divan şairi.

## Həyatı

XV əsr türk ədəbiyyatı tarixində Şeyxinin özünəməxsus yeri var. XIV əsrin sonu, XV əsrin əvvəllərində yaşayıb. Şeyxi təxəllüslü Yusuf Sinanəddin Germiyani (?-1431) Germiyanda (Kütahiyədə) anadan olub. Öz təhsilini Germiyanda başa vurduqdan sonra biliyini artırmaq üçün İrana gedib, orada tibb, təsəvvüf, ədəbiyyat sahəsində savad alıb, göz həkimi ixtisasına yiyələnib. Ona tibblə məşğul olmasına görə adına həkim Sinan da deyiblər. İrandan Ankaraya dönüb, Hacı Bayram Vəli ilə yaxın olub, Şeyxi ləqəbini də bu üzdən alıb. Germiyanda göz həkimliyi edən Şeyxi əvvəl Germiyan hakimi II Yaqubun, sonra Süleyman şahın dönəmində, 1425-ci ildə Çələbi Mehmedin Karaman savaşı zamanı gözləri ağrıdığından onun gözünü müalicə edib, əvəzində Tokuzlular kəndi ona hədiyyə edilib. Şair 1431-ci ildə vəfat edib.

Onun əldə üç əsəri var. Bunlar «Divan», «Xərnamə», «Xosrov və Şirin»dir. Divanın 1938-ci il nüsxəsi Əli Nihad Tərlanın incələməsi ilə birlikdə Türk Dil Qurumu tərəfindən 1946-cı ildə yayınlanıb. Onun divanı tövhid, nət və qəsidələrdən ibarətdir. O, bu qəsidələrdə ən çox II Muradı tərif edir. Şeyxi «Xosrov və Şirin» məsnəvisini Nizaminin eyniadlı əsəri əsasında yazıb sultan II Murada təqdim edib. Bu əsər 6944 beytdən ibarətdir. Təzkirələr məlumat verir ki, Şeyxi bu əsəri tamamlaya bilməyib və əsər Cəmali tərəfindən sona çatdırılıb. Ancaq bu, doğru deyil. Şeyxinin bu gün ən tanınan, sevilən məsnəvisi «Xərnamə»dir («Eşşək haqqında poema»). 126 beytlik bu əsər həcv kimi qələmə alınıb. O, sultan Çələbi Mehmedin gözlərini müalicə edəndən sonra ona bağışlanmış Tokuzluya gələrkən kəndin əvvəlki sahibləri şairi yaxşı qarşılamamış, döyüb qovubmuşlar. Şeyxi də bu olaydan təsirlənərək «Xərnamə»sini yazıb sultana bağışlamışdı. Digər rəvayətə görə, II Murad ona vəzirlik vermək istəyirmiş, ancaq sarayda şairi sevməyən adamlar Nizaminin «Xəmsə»si kimi bir əsər ortaya qoyduqdan sonra ona vəzirlik verilməsinin doğru olduğunu söyləyirlər. Onların sözünə cavab kimi şair «Xosrov və Şirin»i tərcümə etməyə başlayır, 1000 beytini çevirərək sultana bağışlayır. Əsər sultanın xoşuna gəlir. Sultan II Murad ona çoxlu hədiyyələr verir. Aldığı hədiyyələrlə vətəninə dönən şairi yolda oğrular soyurlar. Şeyxi də başına gələn bu hadisəni həcv kimi yazıb II Murada göndərir. Bəzi tədqiqatçılar bu həcvin I Mehmedə bağışlanması fikrindədirlər. Təsəvvüflə maraqlanmasına baxmayaraq, şairin qəzəllərində sufizmin çox da dərin izlərinə rast gəlinmir. Ancaq şair qəzəllərində təsəvvüfün məzmun və düşüncə tərzindən böyük ölçüdə faydalanıb. Onun türkcə divanı var, məhəbbətdən bəhs edən çoxlu qəzəllər də yazıb.

Məhəmməd Füzuli tərəfindən öz əsərlərində xatırlanmışdır.

## İstinadlar
Əhməd Paşa (şair)

**Əhməd Paşa** () — Türk Divan şairi, qazıəsgər, vəzir.

## Həyatı
Əhməd Paşa (?-1497) türk intibahı dövrünün tanınmış şairidir. O, Ədirnədə doğulub. Bursa mədrəsəsində təhsil alıb, Ədirnədə qazi (hakim) olub. «Bağışlanma haqqında qəsidə»sini sultana göndərib, edam cəzası sürgünlə əvəz olunub, Bursaya göndərilib. O, məhəbbət mövzusunda çoxlu qəzəllər yazıb. Nəvai onunla şeirləşib. Bu şeirləşmə nəticəsində Nəvai ona 33 şeirini göndərib. Əhməd Paşanın Hafiz ruhunda qəzəlləri də var. Şair «Saray haqqında qəsidə»sini İstanbul sarayına həsr edib.

## İstinadlar
Nəcati

**İsa bəy Nəcati** () — türk divan şairi.

## Həyatı
Nəcatinin doğum tarixi məlum deyil. Təzkirələrə görə o, ədirnəlidir. Nəcatinin əsil adı İsadır. Lətifi təzkirəsinə görə o, Abdulla oğludur. Rus tədqiqatçıları onun İzmitdə doğulduğunu qeyd edirlər. Onu Ədirnədə dul bir qadın böyüdüb, Saili adlı bir şair isə onun istedadının parlamasında rol oynayıb. Lətifi də onun Ədirnədə Saili adlı şairin yetişdirməsi olduğunu qeyd edir. Onun yetişdiyi və şöhrət qazandığı yer Kastamonudur. O, Ədirnədən Kastamonuya gəlib, öz şairliyi ilə məşhurlaşandan sonra İstanbula, sultan Məhəmməd Fatehin sarayına dəvət olunub. Sultan Məhəmməd Fatehə yazdığı "Bahariyyə" və "Şitaiyə" qəsidələri ilə Fatehin rəğbətini qazanıb, sultanın divan katibi olub. Şair şöhrətinin zirvəsinə sultan II Bayazidin hakimiyyəti illərində çatıb.

Sultan Məhəmməd Fateh dövrünün sonunda Kastamonudan gələn karvan onun "Dönə-dönə" rədifli qəzəlini Bursaya gətirirdi. Bununla bağlı Kınalızadə Həsən Çələbinin atası Əli Əfəndi öz atası Miri Əfəndidən eşitdiyini danışır:
— Zamanın şairləri bursalı Əhməd Paşanın ətrafında toplanır, söhbət edirdik. Bir gün Kastamonudan bir karvan gəldi və o şəhərdə Nuh isimli və "Nəcati" ləqəbli bir şairin zühur etdiyini və "Dönə-dönə" rədifli iki qəzəllə böyük şöhrət tapdığını xəbər verdi.
O, Sultan Məhəmməd Fatehə qəzəllər ithaf edib, onun diqqətini cəlb edib. Nəcatinin Sultan Bayazidə də qəsidələr həsr etməsi məlumdur. O, 1483–1504-cü illərdə Sultan Bayazidə qəsidələr yazıb təqdim edib və mükafatlandırılıb.
Nəcati Sultan Mahmudun sarayında nişançı olub.
Şair Şahzadə Mahmud 913-cü ildə (1508) Manisada vəfat edəndə
Dünya evi məşəqqətü rəncü ana imiş, Səhni-səfa dedikləri matəm sera imiş — mərsiyəsini yazmışdı. Özü Sultan Mahmud öləndən bir il sonra — 27 mart 1509-cu ildə vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Nəcatinin divanı qalıb. Nəcati öz divanını onu himayə edən Müəyyəd Zadə Əbdürrəhman Çələbiyə ithaf edib.
Aşıq Çələbi onun haqqında bir rəvayəti nəql edir. Bir gün Nəcati Fatehlə şətrəng oynarkən -

Əsər etməz nidəlim ahi-səhər gah sana,
Məgər insaf verə sevdiyim Allah sana.

— mətləli qəzəl yazıb onun nədimlərindən Cekerginin sarığına qoyur. Sultan kağızı görüb alır. Özü də şair olan Fateh başa düşüb 7 ağça ilə onu divan katibi təyin edir. Türk tədqiqatçıları bu hadisəni Sultanın hakimiyyətinin axırına yaxın, hicri 886 (1481)-cı ildən bir il əvvələ aid edirlər. Onun yaşının da bu dövrdə təxminən 25 olduğunu güman edib doğulduğu ili 855–859-cu illər arasında təxmin edirlər.
Nəcati qocalandan sonra oğlu Hüseyn Çələbi, damadı Əbdüləziz Çələbi, yaxın dostu Sehi bəy və Nəqqaş Bayramla çox ünsiyyətdə olurdu, söhbət edirdilər. Nəcati ölərkən son qəzəlini də onlara vermişdi. Qəzəl bu beytlə başlanır:

Bir dəm ikən dövləti-dünyayi bir dəm sandılar,
Bu rəna ilə gülzarının ayşını aləm sandılar.

Onun sözügedən əsərlərindən yalnız divanı əldədir. Onun divanından başqa "Münazarayi-gülü Husrev" adlı bir məsnəvisinin olduğunu, ancaq tapılmadığı söylənilir. Bu barədə məlumat verən Sehi bəy təzkirəsində bu məsnəvidən 5 beyti örnək verib.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şahzadə Mahmud

**Şahzadə Mahmud** () — Sultan III. Mehmedin Manisa sancaqbəyliyi dövründə dünyaya gələn oğludur. Anasının kim olduğu tam olaraq məlum olmasa da, bəzi qaynaqlada Fülanə Sultan olaraq qeyd olunur.

## Həyatı
Babası III. Murad vəfat etdikdən sonra atası ilə birlikdə İstanbula gəldi. Döyüşkən və cəsur xarakterli olan Şahzadə Mahmud mükəmməl təhsil almışdır. Şahzadə Mahmudun dövlət işləri ilə həddən çox maraqlanması və anası ilə nənəsi Safiyə Validə Sultan arasındakı sürtüşmələr şahzadəni III. Mehmedin gözündən düşürdü.

Belə ki, Xaçoba döyüşündən sonra Anadoluda Cəlali üsyanları güclənmişdi. III. Mehmed Anadoluya bu səbəbdən bir sıra dövlət adamı və paşaları göndərsə də, üsyanı yatırmaq mümkün olmurdu. Şahzadə Mahmud dəfələrlə atasından üsyanı yatırmaq üçün ordu istəsə də, atası razı olmurdu. Hətta atasına

*"Məni ordunun başına sərdar olaraq Anadoluya göndərməyiniz üçün sizdən rica edirəm, qısa müddətdə Anadoluda bir nəfər quldur belə qalmayacaq"*

dediyi rəvayət edilir. Şahzadə Mahmud bu sözləri xoş niyyətlə desə də, əslində onun sonunu hazırlamışdı. Anasının təsirindən çıxmayan III. Mehmed anası Safiyə Sultanın

*" Əgər Mahmud üsyanı yatıra bilsə və geri dönsə, xalq onu padşah elan edər, sənin sonun olar "*

sözlərinə inanmış və öz doğma oğlunu edam etdirmək qərarını alır. Bütün bu hadisələr cərəyan edərkən bir şeyxin Şahzadə Mahmuda yaxında taxta çıxacağını deməsi və şahzadənin, atasının əleyhinə bir sıra dövlət adamları ilə məktublaşması Sultan III. Mehmedin qəzəbinə səbəb olmuşdur. Manisa sancaqbəyliyinə getmək üçün hazırlıq görən Şahzadə Mahmud 7 iyun 1603 tarixində otağında yatarkən 4 dilsiz cəllad tərəfindən boğularaq öldürülmüş, tabutuna bir şal bağlanaraq səhərə yaxın saraydan gizlicə çıxarılmışdır. Rəvayətə görə, yolda tabutu görən əhali " *kimdi bu"* demiş, saray ağaları da "*dövlətin bir daha görməyəcəyi bir igiddir"* demişdir. Bəzi təsdiqlənməyən Osmanlı qaynaqlarına görə Şahzadə Mahmudun edamından sonra anası və şeyx boğularaq dənizə atılmışdır.

## Mənbə
* Uzuncarsili, Ismail Hakki (1960). III Mehmed’in oglu sehzade Mahmud’un ölümü [The Death of Prince Mahmut, Son of Mehmed III] (in Turkish). Belleten.
Postfilintas

Türkiyədə təhsil alan azərbaycanlı tələbələr və yerli, gənc rəssam, şair və yazıçılar tərəfindən 2015-ci ildə İstanbulda qurulan yaradıcılıq qrupu. Eyni zamanda internet üzərindən sayt olaraq postfilintas.net  və sosial media hesabları olaraq fəaliyyət göstərir. Sayt istifadəçilərə açıqdır. Heyətə qoşulmaq istəyənlər və yazılarını saytda dərc etdirmək istəyənlər bəyənildikləri təqdirdə heyətə qəbul edilirlər.

## Heyət
İdeya müəllifi Nurlan Həsənli olan saytın heyətini Revaha Kutsal, Yağmur Yaman, Levent Doğutaş, Eltac Ələkbərli və Tural Turan təşkil edir. Bir yerə toplanmış fərqli peşə və ixtisas sahibi heyət sayt qurulduqdan əvvəl bloggerlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdular.

## Ad və Loqo
Adını "Afilli Filintalar"dan almışdır. Saytın loqosunda əsəbi koala, deviz olaraq isə "ya ne olacaktı?" sözləri yer almaqdadır.
Triniti (sınaq)

**«Тriniti»** () — Manhetten layihəsi çərçivəsində Nyu-Meksiko (ABŞ) ştatında Alamoqordo poliqonunda 16 iyul 1945-ci ildə dünyada ilk dəfə həyata keçirilən nüvə silahı texnologiyasının sınağı. Sınaq zamanı «Gadget» adlanan pluton bombası test edilirdi və onun partlayışı 21 kiloton trotilə ekvivalent idi. Bu partlayış nüvə əsrinin başlanğıcı hesab olunur. 9 avqust 1945 - ci ildə Naqasaki şəhərinə atılan  «Gombul» bombası da bu tipdəndir.

## Tarixi
Nüvə silahının yaradılması ideyası Qərbdə 1930 - cu illərin sonunda iki səbəbdən ortaya çıxmışdır. İlk olaraq, 20 - ci əsrdə atom fizikasının inkişafı alimləri nüvənin bölünməsi ideyasına gətirib çıxardı. Digər tərəfdən, Avropada aqressiv, faşist fikirlərin yüksəlişi müşahidə olunurdu. ABŞ, Kanada və Britaniyanın rəhbərləri silahlanmanın daha da möhkəm yollarını arayırdılar və atom enerjisinin imkanları böyük ümidlər verirdi. Uzun çəkən və bahalı bir layihə olan Manhetten layihəsi 1945 - ci ildə Triniti sınağı və iki böyük partlayışla yekunlaşdı və yeni eranın əsası qoyuldu. 

## Adı
Sınağın və onun keçirilmə yerinin adının yaranmasını Manhetten layihəsinin rəhbəri Robert Oppenheymerə aid edirlər və Con Donnun yaradıcılığından ilham alındığı hesab olunur.

Partlayış yerində kvars və digər minerallar əriyib açıq-yaşıl rəngli bir minerala çevrildilər, bu mineralı trinit adlandırdılar və bu mineralın bir qismi şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.https://www.youtube.com/watch?v=Z2lJPoF-r00

## Proqnozlar
Partlayışın gücü haqqındakı proqnozlar sıfırla 18 kiloton trotil arasında dəyişirdi, Nyu - Meksiko ştatının və hətta yer planetini dağıdacaq qədər proqnozlar da var idi (hesab olunurdu ki, nüvə partlayışı oksigenin nəzarətsiz yanğınına səbəb olacaq reaksiya əmələ gətirə bilər). Axırıncıya heç kəs inanmasa da bu alimləri narahat edirdi.

## Xarici keçidlər
*Sınaq şahidlərinin danışdıqları (rusca)
Paris Milli Təbiət Tarix muzeyi

**Paris Milli Təbiət Tarix muzeyi** () aşagıdakı müəssisələrdən ibarətdir:
* Parisdə:
** Bitkilər bağı
** Vensen zooparkı
** İnsan muzeyi
** Təkamül qalereyası
** Mineralogiya qalereyası
** Paleontoloji muzey
** Kiçik zoopark.
* Parisdən kənarda:
** Şevrlu dendrariyası (*Chèvreloup, Rocquencourt*)
** Kler zooparkı
** Konkarno dəniz biostansiyası
** Ot-Tuş zooparkı 
** İbtidai icma muzeyi  
** Jayziniya alp botanik bağı
** Val-Rame ekzotik botanik bağı 
** Bryonua ekoloji laboratoriya

Muzeyin 1850 nəfər əməkdaşı vardır. Onlardan 500 nəfəri elmi işçilərdir.

## Muzeyin tarixi
2009—2012-ci illər ərzində muzeyin genişmiqyaslı yenilənməsi proqramı planlaşdırılırdı. Ümumilikdə restavrasiya işlərinə 280 milyon avro xərclənilməsi nəzərdə tutulur.

## Mənbə
* MNHN official website 
* the Virtual Gallery of Mineralogy  
* Flickr Mostly Paris, some Lille.
* Photos of Muséum national d'histoire naturelle
Minsk vilayəti

**Minsk vilayəti** () — Belarusda inzibati–ərazi vahidi.

## Ümumi Xəritə

*  100 000-dən 200 000-nə qədər.
*  50 000-dən 100 000-nə qədər.
*  20 000-dən 50 000-nə qədər.
*  10 000-dən 20 000-nə qədər.
*   5 000-dən 10 000-nə qədər.

## İstinadlar
İrkutsk Vilayət Diyarşünaslıq Muzeyi

**İrkutsk Vilayət Diyarşunaslıq Muzeyi** — vilayət əhəmiyyətli dövlət əhəmiyyətli müəssisə. Muzey özündə 7 bölməni birləşdirilir. İl ərzində 300 000 nəfər muzeyi ziyarət edir.

## Tarixi
Muzey ilk dəfə 1782-ci ildə qubernator F. N. Kliçkanın varlılardan və tacirlərdən topladığı pulun hesabına yaradılmışdır.
1879-cu ildə İrkutskda güclü yanğın baş verir. Yanğın nəticəsində eksponatların böyük hissəsi məhv olur. Muzey yeniden 6 oktyabr 1883-cü il bərpa edilir.

1896-cı ildə Ümumrusiya səviyəsində birincilik əldə edir.

1920-ci ildə muzey milliləşdirilir və ölkənin nəzdinə verilir.

## Avtobus turları
* "İrkutskda Kolçak".
* "Baykal — Sibirin mirvarisu".
* "Provaslav məbədləri".

## Myzeyin strukturu
* Kitab fondu bölməsi (Karl Marks, 13)
* İnkişaf və KİV ilə əlaqə bölməsi (Karl Marks, 13 т.: 33–62-30)
* Tarix bölməsi (Karl Marks, 2 т.: 33–34-49)
* Təbiət bölməsi (Karl Marks, 11 т.: 34–28-32)
* Muzey studiyası (Karl Marks, 13 т.: 20–03-68)
* "Asiyaya pəncərə" (3 iyul, 21 (130-cu kvavtal))

## İstinadlar

## Mənbə
* Diyarşunaslıq muzeyi eksponat toplayır// İrkutsk qəzeti.ru 
* Xəbərlər. İrkutsk 
* Иркутянам покажут тех, кто пережил динозавров // АиФ Иркустк 
* Иркутский краеведческий музей решил собрать экспозицию миниатюр городских зданий
Ərzurum əyaləti

**Ərzurum əyaləti** ya da **Ərzurum bəylərbəyliyi**— 1514-cü ildə qurulan Osmanlı imperiyası əyaləti. Əyalətin mərkəzi Ərzurum idi.

## Tarixi
Ərzurum əyaləti 1514-cü ilədək Səfəvilər dövlətinin ərazisi idi.
Yavuz Səlim Çaldıranda Şah İsmayılı məğlub etməzdən öncə Çaldıran döyüşü üçün Ərzurumu fəth etmiş və Şərqi Anadolunun Orta və Qərb bölümü Osmanlı torpaqlarını qatılmışdı. 1864-cü ildə Teşkili Vilayet Nizammaməsiylə Ərzurum vilayətinə dönmüşdür.

## Bağlı sancaqlar

## Həmçinin bax
* Məhəmməd xan Zülqədər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cornell University Press

**Cornell University Press** () — 1869-cu ildə əsası qoyulan (lakin, 1884-1930 illərin arasında fəaliyyət göstərməyən) və beləliklə ABŞ-nin ilk olan universitet nəşriyyatı.

## İstinadlar
Pentatonix

**Pentatonix** — Arlington, Texsas'dan Scott Hoying, Kirstie Maldonado, Mitch Grassi, Avi Kaplan ve Kevin Olusola'dan ibarət beş nəfərlik bir Amerika akapella qrupudur.

Zəfər mahnısı olaraq Survivor qrupunun "Eye of the Tiger" parçasını akapella tərzində söyləyərək NBC'də efirə gedən The Sing-Off yarışmasının üçüncü sezonunu qazandı. Bu uğurun ardınca 200.000 dolların sahibi oldu və Sony ilə bir müqavilə imzaladı. 2012'dəki ilk albomu PTX Vol. 1 ilə Billborad 200 listində 14-cü sıradan giriş etdi. 2013-də ikinci albomu PTX Vol. 2 ilə eyni siyahıda 10-cu sıraya yüksəldi.

## İstinadlar
Azərbaycanda iudaizm

**Azərbaycanda iudaizm** — Azərbaycanda islam və xristianlıqla yanaşı bir neçə əsas dinlərdən biridir. Uzun illərdir ki, Azərbaycan əhalisi tərəfindən etiqad olunur.

## Tarixi
Müasir Azərbaycan ərazisində iudaizmin tarixi təxminən VII əsrə gedib çıxır. İudaizm haqqında ilk qeydlər 1990-cı ildə R. Göyuşovun rəhbərliyi ilə arxeoloqlar tərəfindən Bakı şəhəri ərazisində aparılan qazıntılar zamanı aşkar edilmişdir. Qazıntılar zamanı b.e. VII əsrə aid yəhudi məhəlləsinin və Şabran sinaqoqunun qalıqları aşkar edilmişdir.

## Yəhudi icmaları

Azərbaycanda üç yəhudi icması var: dağ yəhudiləri, aşkenazi yəhudiləri və gürcü yəhudilər. Ümumilikdə yəhudilərin sayı 16 min nəfərdir: 11 min-i dağ yəhudisidir, onlardan 6 minə yaxını Bakıda, 4,000-i Quba və Qırmızı Qəsəbədə, minə yaxını isə başqa şəhərlərdə yaşayır; 4,3 min aşkenazi yəhudisi var ki, onların əksəriyyəti Bakıda və Sumqayıtda yaşayır; Azərbaycanda 700-ə yaxın gürcü yəhudi yaşayır.

Ən qədimi dağ yəhudilərinin icmasıdır ki, burada əksər tarixçilərin fikrinə görə, V əsrdən əvvəl yaranmışdır. İndiki dövrdə Azərbaycanın bütün yəhudi diasporu arasında dağ yəhudiləri çoxluq təşkil edir. Danışdıqları dil tat dialektidir, tərkibində çoxlu türk, fars və rus sözləri və hebraizmlər var.

Aşkenazi yəhudiləri ilə müqayisədə dağ yəhudiləri inanc məsələlərində daha ortodoksdurlar, lakin onların dini bəzi dağ bütpərəstlik adətlərini və yerli folkloru özündə cəmləşdirərək müəyyən dəyişikliklərə məruz qalmışdır.

Bakı Dövlət Universitetində ivrit dili tədris olunur. 2001-ci ilin aprelində Azərbaycan Elmlər Akademiyası ilə Rusiya Yəhudi Mədəniyyətinin Qorunması və İnkişafı Fondu dünyanın bir çox ölkələrindən alimlərin iştirak etdiyi "Qafqaz dağ yəhudiləri" adlı Beynəlxalq elmi-praktik konfrans keçirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Иудаизм в Азербайджане. Материалы Президентской библиотеки Управления делами президента Азербайджанской Республики
* https://web.archive.org/web/20101027221821/http://azerbaijan.az/_GeneralInfo/_TraditionReligion/traditionReligion_02_r.html
* https://web.archive.org/web/20101227061408/http://www.sem40.ru/world/1054548650.shtml
* *Аветисян Р. Г.* . «Нижегородский журнал международных исследований», 2008
Təbiət Tarix muzeyi (Vyana)

**Təbiət Tarix muzeyi** () - Vyananın ən böyük və dünyanın ən əhəmiyyətli muzeylərindən biridir. Muzeyin açılışı 1889-ci ilə təsadüf edir. Müzeyin yaradılmasında hədəf iri eksponatların yerləşdirilməsi olmuşdur.

39 zaldan ibarət muzeydə tarixən mövcud olan bitki və heyvan qalıqları saxlanılır. Bunlara misal kimi Dəniz inəyinin qalıqlarını göstərmək olar.

## Tarixi
1750-ci ildə imperator I Fransin həyat yoldaşı Mariya Tereziya 30000 təbiət eksponatından ibarət kolleksiyanı satın alır. Bu kolleksiyaya mərcanlar, balıqqulağı, qiymətli daşlar və nadir minerallar daxil idi. 
Tədricən eksponatların sayı o qədər atırki, hətta saraya belə yerləşmir. 1857-ci ildə Rinqştrasda yeni iki muzeyin tikintisi planlaşdırılır. Muzeylər mühəndis Qotfrid Zemper və baron Karl fon Hazenauerin layihəsi əsasında tikilmişdur. Muzeyin tikintisi 1871 - 1889 ci illəri əhatə edir.

## Mənbə
* Muzeyin rəsmi saytı
* Annals 
* Eksponatların foto şəkilləri
İsveç Təbiət Tarixi muzeyi

**İsveç Təbiət Tarixi muzeyi** () — Stokholmda yerləşən biloji və geoloji muzey.

Stokholm Universitetinin yaxınlığında yerləşir. Binasının tikintisi 1916-cı ildə arxitektor Sksel Anderberq tərəfindən başa çatdırlır. Dünyanln dörd bir yanından 9 milyon tapıntı burada saxlanılır.

## Elmi iş
Muzeydə quşların tətqiqatı aparılır. Muzeydə daimi olaraq 10 professor çalışır. Onlar yaxınlıqdakı universitetin əməkdaşlarıdır. İl ərzində muzeyi 400 araşdırmacı ziyarət edir. Muzeyin araşdıma bölməsinin əməkdaşları beynəlxalq müşavirələrdə iştirak edirlər.

## Xarici keçidlər
*
Diyarbəkir əyaləti

**Diyar-i Bəkr əyaləti** tam adı **Diyar-i Bəkr bəylərbəyliyi** — 1515-ci ildə qurulan Osmanlı dövlətinin ən böyük əyaləti. Əyalətin mərkəzi Diyarbəkir idi. Birbaşa Osmanlı imperiyasına bağlı olaraq idarə edilirdi.

## Tarixi
Ağqoyunlu Türk imperiyasının mərkəzi Diyarbəkirə Səfəvilər sülaləsi hakim olmuşdur. 23 avqust 1514-cü ildə Çaldıran döyüşündə Osmanlı dövləti, Səfəvi xanədanını məğlub etmişdir. Diyarbəkirin bəylərbəyisi olan Xanməhəmməd bəy Ustaclı, Osmanlı dövləti qüvvətləri ilə savaşarkən ölmüşdür. Buna görə əhali üsyan edərək Osmanlı dövlətinə bağlanmaq istəmişdir. Bu istəklərini Osmanlı dövlətinə bildirmək üçün əhali Mövlana İdris-i Bitlisidən yardım istemişdir. Dönəmin Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Səlim durumu ona bildirən Mövlanə İdris-i Bitlisini bu işlə vəzifəlendirmişdir. Buna görə Səfəvilər dövlətinin şahı Şah İsmayıl gərəkli önləmləri aldırmışdır. Ustaclı Xanməhəmməd bəyin qardaşı Qara xanı Urfa hakimi Durmuş bəy ilə birlikdə Diyarbəkiri mühasirə edib geri almaqla vəzifələndirmişdir. Qara xan və Durmuş bəyin qüvvətlərinə Mardin, Hasankeyf və Erganidə olan Səfəvi qüvvətlərinə də qatılmışdır. Beləcə Qara xan Ustaclının qüvvəti 5 min nəfərə çatmışdır. Qara xan Ustaclının qoşunu bir il qədər Diyarbəkiri mühasirə altında tutmuşdur. Diyarbəkir əhalisi Qara xanın ordusuna qarşı savaşmışdır. Bıyıklı Mehmet Paşa komutasındakı Osmanlı ordusu Diyarbəkirə gəlmiş və mühasirəni qaldırmışdır. Qara xan Ustaclının ordusu Mardinə çəkilmişdir. 10 sentyabr 1515-ci il tarixində Osmanlı dövləti ordusu Diyarbəkirə girmişdir. 4 noyabr 1515-ci il tarixində Diyar-i Bəkr əyaləti qurulmuşdur. Əyalətin Osmanlı tərəfindən ilk bəylərbəyi Bıyıklı Mehmet Paşa olmuşdu.

1847-ci ildə əyalətdə *[[Bedirhan|Bedirhan bəy üsyanı]]* çıxmışdır. *Teşkil-i Vilâyet Nizamnâmesi* 'nin qəbul edilmesinin ardından 1867-ci ildə Diyar-i Bəkr əyaləti qaldırılmış yerinə Diyarbəkir vilayəti qurulmuşdur.

## Sancaqları

## Valilər

Qurulduğu tarixdən cümhuriyətin elanına qədər olan müddət içində valilik edən dövlət adamları bunlardır:

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Stokholm Universiteti

**Stokholm Universiteti** () — İsveç Krallığının paytaxtı Stokholm şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1878-ci ildə qoyulmuşdur.

## Tanınmış məzunları
* Bertil Ulin
* Daq Hammarşeld
* Qunnar Myurdal
* Sofiya Kovalevskaya
* Tumas Tranströmer

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 

## Həmçinin bax
Sinan Paşa

**Sinan Paşa** və ya **Sinanüddin Yusuf Paşa** (ö. 21 dekabr 1553), I Süleyman dönəmində, 1550–1553-cü illərdə Osmanlı Donanmasının Kaptan-ı dəryası olmuşdur.

## Həyatı
Osmanlı Xanədanı ilə qohumluq əlaqəsi olan Sinan Paşa I Süleymanın qızı Mehrimah Sultanın əri sədrəzəm Kürəkən Rüstəm Paşanın qardaşı idi. Xorvat əsilli xristian bir ailənin övladı olaraq Sarayevo yaxınlarında yerləşən Butomir kəndində dünyaya gəlmişdir. Böpyük qardaşı Kürəkən Rüstəm Paşa və Nəfisə adlı bacısının olduğu bilinir.

## Saraya gəlişi
Sinan Paşa Əndərunda yetişdirilmişdir. Sokullu Mehmed Paşanın kaptan-ı dəryalığından sonra 1550 tarixində kaptan-ı dərya olaraq təyin olunmuşdur. 1551-ci ildə Malta ilə gedən Trablus Mühasirəsi və Fransaya yardım üçün aparılan Aralıq dənizi səfərlərində Osmanlı Donanmasına rəhbərlik etmişdir. Ancaq bütün bu uğurlar onun yox, o dövrdə gənc bir dənizçi olan Turqut rəisin uğuru idi. Turqut rəis, əsasən də Sinan Paşa ilə birlikdə qatıldıqları Şimali Afrika səfərindən sonra, sultanın və bütün Osmanlı dənizçilərinin gözündə Sinan Paşadan daha yüksək tutulmuş, buna baxmayaraq 1553 tarixinə qədər Sinan Paşa öz vəzifəsində qalmışdır.

## Ölümü
Vəfatından sonra geridə 2 qızı və 1 oğlu qalmasına baxmayaraq, gözlənilməz bir qərarla bütün sərvətini Mehrimah Sultana vəsiyyət etdi. Öldüyü vaxt Memar Sinan tərəfindən inşa olunan Sinan Paşa Məscidinin tamamlanmaması səbəbi ilə Üsküdarda yerləşən Mehrimah Sultan Məscidinə dəfn olundu. Ancaq bəzi tarixçilərə görə, Sinan Paşa indiki Albaniya ərazisində bir yəhudi qəbiristanlığına dəfn olunmuşdur.