open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kükü (Şahbuz)

**Kükü** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd.

## Toponimikası
Dərələyəz silsiləsinin cənub-qərb yamacındadır. Kənd ərazidən axan eyniadlı çayın adını daşıyır. 

## Əhalisi
Əhalisi 1517 nəfərdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Naxçıvan kəndləri - Şahbuz rayonu Kükü kəndi
Qarababa (Şahbuz)

**Qarababa** — Azərbaycannın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda 2013-cü ilə qədər mövcud olmuş kənd.

## Tarixi
Qarababa Naxçıvan çayının (Arazın qolu) sol sahilində, Zəngəzur silsiləsinin ətəyindədir. Kənd XIX əsrin əvvəllərində Hümbət bəy adlı şəxsə məxsus idi. Onun atası Qarababa bəy əvvəlcə rəiyyəti ilə birgə Qarabağda yaşamışdır. Qarabağ xanı ilə arası dəydikdən sonra Naxçıvan zonasında məskunlaşaraq yaşayış məntəqəsi salmışdir. Kənd həmin bəyin adı ilə adlanmışdır.

1809-cu il mayın ortalarında Abbas Mirzə Qovanlı-Qacarın başçılıq etdiyi Qacarlar Dövlətinin qoşunu ilə Rusiya imperiyası arasında baş verən döyüş məhz Qarababa kəndi ətrafında baş vermişdir.

## Ləğv edilməsi
2013-cü il Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərmanı ilə Qarababa kəndi ləğv edilərək Şahbuz şəhərinin inzibati ərazisinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Mahmudoba

**Mahmudoba** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd.

Filologiya elmləri doktoru Adil Bağırovun kəndin adı və tarixi ilə bağlı araşdırmalarında oxuyuruq ki, 1590-cı ilə aid mənbədə Dərəşahbuz nahiyəsində bu kənd adına rast gəlinmir. Görünür, həmin dövrdə kəndin adı başqa imiş və yaxud kənd Naxçıvan nahiyəsinə daxil imiş. 1727-ci ilə aid mənbədən Dərəşahbuz nahiyəsindəki Mahmudabad kəndində heç kimin yaşamadığı, başqa yerdən gələnlərin bu kəndin torpaqlarından istifadə etdikləri və bu hesaba ildə üç min ağça vergi verdikləri məlum olur. XIX əsrdə isə kənddə kərgərlilərin Salayçı tayfasına məxsus ailələrin yaşaması və torpaq sahələrinə Nadir xan Sultanın sahiblik, hakimlik etdiyi qeyd olunur. 1590-cı ildə Naxçıvan nahiyəsinə daxil olan bu kənd salayçılara məxsus olub. Ancaq onlar yay vaxtı bu kənddə yaşamış və sonralar kəndi daimi yaşayış məntəqəsinə çevirmişlər. Belə variantı da məqbul saymaq olar ki, 1590-cı illərdə Naxçıvan nahiyəsində olan Mahmudabad kənd sakinləri əkinçiliyi və maldarlığı inkişaf etdirmək məqsədilə Dərəşahbuz nahiyəsinə köçmüş və öz kənd adlarını da burda yaşatmışlar. “Mahmudabad” şəklində işlənən bu adın tərkibindəki “abad” komponenti sonra “oba” komponenti ilə əvəzlənib. Və canlı danışıq dilində “oba” sözünün “ava” variantı da (Mahmudava) işlənib. Bu ad hər üç variantda “Mahmuda məxsus oba, Mahmud tərəfindən salınmış kənd” mənasında işlənir.

## Əhalisi
Əhalisi 864 nəfərdir.

### Tanınmış şəxsləri
*Xanəli Kərimli (Kərimli Xanəli Abbasəli oğlu) (d: 27.11.2951, Mahmudoba, Şahbuz), şair, ədəbiyyatşünas, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.

## İstinadlar
Qızıl Qışlaq (Şahbuz)

**Qızıl Qışlaq** (əvvəlki adı: **Aşağı Remeşin**) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 55-XII saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Aşağı Remeşin kəndi Kükü kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Remeşin kənd Soveti yaradılmışdır. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Remeşin kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi Aşağı Remeşin kəndi Qızıl Qışlaq kəndi, Remeşin kənd inzibati ərazi dairəsi Qızıl Qışlaq kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır.

## Tarixi

## Əhalisi
Əhalisi 778 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nursu

**Nursu** (əvvəlki adı: **Nurs**) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Mahmudoba kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Nurs kəndi Nursu kəndi adlandırılmışdır.

Rayon mərkəzindən 8 km şm,-ş-də dağətəyi ərazidədir. Əhalsisi 768 nəfər (2000); bağçılıq və heyvandarlıqla məşğuldur. orta məktəb, klub, kitabxana ambulatoriya, rabitə şöbəsi var.

Nursu-Şahbuz rayonunda çay. Naxçıvançayın sol qolu. Mənsəbindən 46 km məsafədə ona tökülür. Uzunluğu 13 km, hövzəsinin sahəsi 52 km² -die. Əsasən qar və qrunt, qismən yağış suları ilə qidalanır.

## Əhalisi
Əhalisi 849 nəfərdir.

### Tanınmış şəxsləri
* Məmməd Araz
* Adil Bağırov
* İbrahim Kazımbəyli
* Mübariz Bağırov
* Firidun Hüseynov
* İzaməddin Bağırov
* Əlabbas Bağırov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nursu nekropolu
* Dərə piri (Şahbuz)
Sələsüz

**Sələsüz** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd.

## Toponimikası
Dərələyəz silsiləsinin yamacındadır. Oykonim Sələsus variantında da qeydə alınmışdır.Bəzi tədqiqatçılar kəndin adını türk dilindəki sələ (künc, bucaq, hissə) və sos (sucaq yer, su çıxan yer) komponentlərindən düzəlmiş "su çıxan yer" mənali toponim hesab edilir.Əslində kənd ərazidəki çayın adını daşıyır.

## Əhalisi
Əhalisi 595 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şada

**Şada** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd. Pirçayın (Şahbuz çayın qolu) sahilindədir.

## Tarixi
Oykonomin türkdilli şoto etnoniminin fonetik təhlilə uğramış variantı ilə bağlılığı ehtimal edilir. MƏnbələrə görə tayfa adını yaşadığı eyni adlı səhradan götürmüşlər. VII əsrdə Şərqi Türküstanın Çu vadisində dövlətlərini yaratmış şatolar oğuz, xəzər və monqol yürüşləri zamanı Azərbaycanda məskunlaşmışlar. Tayfa XİX əsrdə qırğızların tərkibində şada adı ilə qeydə alınmışlar.

## Əhalisi
Əhalisi 182 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Şahbuz rayonu

## İstinadlar
Şahbuzkənd

**Şahbuzkənd** (əvvəlki adı: **Kənd Şahbuz**) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Kənd Şahbuz kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Kənd Şahbuz kəndi Şahbuzkənd, Kənd Şahbuz kənd inzibati ərazi dairəsi Şahbuzkənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır.

## Toponimikası və tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsinin adı ərazidəki Şahbuztəpə adlanan yüksəkliyin adından alınmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 1250 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Şahbuz rayonu

## İstinadlar
Türkeş

**Türkeş** (əvvəlki adı: **Tirkeş**) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Sələsüz kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Tirkeş kəndi Türkeş kəndi adlandırılmışdır.

## Tarixi

## Əhalisi
Əhalisi 403 nəfərdir.
## Toponimikası
VII-VIII əsrlərdə Qərbi türk xanlığına daxil olan bir tayfa Qurqəş (Tirqəş) adlanırdı. VIII əsrin sonlarında bu tayfa türk xanlığına son qoymuş və bir müddət öz xaqanlığını yaratmışdır. Sonrakı əsrlərdə siyasi hadisələrlə əlaqədar olaraq müxtəlif ərazilərə köçmüşlər. Tatarların və başqırdların içərisində tirkoş adlı tayfalar vardır. Dağlıq Altayda bir türkdilli etnoqrafik qrup indi də Tirkoş adlanır. Ehtimal ki, tirkəşlər monqolların tərkibində Azərbaycana gəlmişlər. Tirkəşəvənd (Kəlbəcər rayonu) və Tərkəş (Oğuz rayonu) kənd adları ilə mənşəcə eynidir.

* Şahbuz r-nunun Sələsuz i.ə.v.-də kənd. Dağətəyi ərazidə, Naxçıvan çayı ilə onun qolu olan Sələsüz çayının qovuşduğu yerdədir. Oykonimin əsli Tirkeşdir. 2003-cü ildən kəndin adı Türkeş kimi rəsmiləşdirilmişdir. R-nun ərazisindən Tirkeş adlı çay da axır. Mənbələrdə ili və İrtış çayları arasında (Sibir ərazisində) erkən orta əsrlərdə türkdilli qəd. tirkeş (türkəş) adlı tayfanın yaşaması haqqmda məlumat var. VII-VIII əsrlərdə türkəşlər tulu/dulu tayfa ittifaqına daxil idilər. 704-cü ildə Qərbi Türk xaqanlığına son qoyan türkəşlər öz dövlətlərini yaratmışdılar. VIII əsrdə uy¬ğurlar və karluldar tirkeşləri məğlub etdilər. Müasir başqırd və tatarlar arasında türkəş (türgəş) tayfası qeydə alınmışdır. Dağlıq Altayda tirkəş adlı etnoqrafik qrup var. Təd¬qiqatçılar IX-X əsr ərəb mənbələrinə əsaslanaraq belə güman edirlər ki, Qəbələ mahalında yerləşən xəzərlərin tərkibində tirkeşlər də olmuşdur. Mahmud Qaşqarlının “Divanu- lüğat-it-türk” əsərində tirkeş sözünün "iki çayın qovuşduğu yer" mənası olduğu göstərilir. Qeyd etmək lazımdır ki, Tirkeş adı ilə bağlı olan coğrafi obyektlərin demək olar ki, hamısı iki çayın qovuşduğu yerdə və ya iki çayın arasında yerləşir.

## Tarixi abidələri
* Türkeş nekropolu

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Türkeş qəbiristanlığı
* Sələsüz
Mərəlik

**Mərəlik** (əvvəlki adı: **Maralıq**) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Sələsüz kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Maralıq kəndi Mərəlik kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası və tarixi
Düzənlikdir. Oykonim ərəb dilindəki əra (otlaq, örüş) sözündən və -lıq yer məkan bildirən şək-dən ibarət olub, örüş yeri, otlaq yeri mənasındadır.

## Əhalisi
Əhalisi 222 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Şahbuz rayonu
* Sələsüz
* Badamlı (Şahbuz)

## İstinadlar
Aşağı Qışlaq

**Aşağı Qışlaq** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 55-XII saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Aşağı Qışlaq kəndi Kolanı kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Aşağı Qışlaq kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponomikası
Dağətəyi ərazidədir. Tədqiqatçıların fikrincə, oykonimin ikinci komponenti olan qışlaq sözünü "qışlama" mənasında qəbul etmək olmaz. Çünki ərazidəki Aşağı
Qışlaq və Yuxarı Qışlaq kəndləri qışlaq üçün əlverişli deyil. Bu ad kəngərlilərin qızıl qışlaq tayfasının tirələrindən (orta qışlaq, güllü qışlaq, yazlı qışlaq, yazı
qışlaq və ya düz qışlaq) birinin adı ilə bağlıdır. Aşağı Qışlaq oykonimi etnotoponim kimi "adı çəkilən tayfanın, tirənin məskunlaşdığı ərazinin aşağı
hissəsi" anlamındadır.

## Əhalisi
Əhalisi 916 nəfərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aşağı Qışlaq kəndi barədə videoçarx

## Həmçinin bax
* Topaşan qəbiristanlığı
Yuxarı Qışlaq

**Yuxarı Qışlaq** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 55-XII saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Kolanı kənd Sovetinin tərkibindəki Yuxarı Qışlaq kəndi Aşağı Qışlaq kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

## Toponimikası
Orta dağlıq qurşaqdır. yaşayış məntəqəsini kəngərli tayfasına mənsub ailələr bir qədər yüksəklikdə qışlaq yerində saldığına görə belə adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 568 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əlincə (Culfa)

**Əlincə** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənddir. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Xangah kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Əlincə adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## Əhalisi
Əhalisi 694 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ərəfsə (Culfa)

**Ərəfsə** — Azərbaycan Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənddir.

Kənd rayon mərkəzindən 55&nbsp;km şimalda, Əlincə çayının sağ sahilində yerləşir.

Kənd Zəngəzur silsiləsinin ətəyindədir. Ermənistanın Sisian rayonunda da əhalisini azərbaycanlıların təşkil etdiyi Ərəfsə kəndi olmuşdur.

## Tarix və etimologiyası
Kənd ərazisində Son Tunc və İlk Dəmir dövrünə aid yaşayış məskəni aşkar edilmişdir. Buradan e.ə II minilliyə aid monoxrom boyalı gil qablar və digər maddi-mədəniyyət nümunələri tapılmışdır.

1590-cı ilə aid sənədlərdə kəndin adı "Ərəfsax" kimi işlədilmişdir. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə bu, "sak ərlərinin eli, yurdu" mənasını verir. Onu da qeyd edək ki, sak tayfaları e.ə II minillikdə Culfanın yerli sakinlərindən olmuşlar.

Kəndin adı ərəfsəli tayfasının adı ilə əlaqədardır. Bu adın həm də ərazisindəki pirlə bağlı olduğu, onun 3 ərəb sözündən yarandığı fikri də irəli sürülür.

Bəzi tədqiqatçılar isə bu toponimin eradan əvvəl XIV əsrdə Kiçik Asiyada Het dövlətinin hökmdarı olmuş II Murşilinin bir qayaüstü yazısında kiçik ölkə və qala kimi adı çəkilən Aripsa ilə əlaqədar olduğunu və Aripsa adının yerli forması olan Ərəfsə adının Culfa bölgəsinə gətirildiyini iddia edirlər.

## Əhalisi
Kəndin yerli əhalisini ərəfsəli tayfasının nümayəndələri təşkil edirlər. Tarixən Naxçıvan və Dərələyəz mahallarının bir çox yerlərində yaşayan ərəfsəlilərin əsas məşğuliyyətləri maldarlıq olmuşdur. Ərəfsəli tayfası qədim kəngər tayfasının bir qoludur. Kəngərli tayfasının oymaqlarından biri də Ərəfsəli oymağı olmuşdur.

## İqtisadiyyatı

Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti arıçılıq və heyvandarlıqdır.

## Təbii ehtiyatları
### Mineral bulaqları
Kənd ərazisində Ərəfsə piri ilə üzbəüz, Əlincə çayının sol sahilindəki təpələrin ətəyində soyuq sulu mineral bulaqlar mövcuddur ki, onlar da elmi şəkildə tam tədqiq olunmamışdır.

## Həmçinin bax
* Ərəfsə körpüsü
*Ərəfsə piri
Ərəzin

**Ərəzin** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.

## Tarixi
Tarixçi Solmaz Qaşqaylının tədqiqatlarında e.ə. IX əsrdə, Ərəzin əhalisinin buraya hücüm edən Urartu dövlətinə müqavimət göstərməsindən bəhs olunur.
XX əsrin sonlarına yaxın adı çəkilən ərazidə müəyyən tarixi qalıqlar tapılmış və Naxçıvan tarix muzeyinə göndərilmişdir.

Kənd Azərbaycanın siyasi həyatında böyük rol oynamağı ilə fərqlənmiş, belə ki, sovet hakimiyyəti qurulan dövrdə sovetləşməyə ciddi müqavimət göstərmişdir. O dövr üçün belə bir cəhdin edilməsi mühüm əhəmiyyətə malik idi.

## Etimologiyası
Kəndin adının tarixi baxımdan izah edilməsində konkretləşmiş mövqe olmasa da, xalq etimologiyasına əsasən deyə bilərik ki, ad etimoloji təhlili ilə bağlı olan ilk versiya "ər" – igid, cəsur insan, "zin" – cəmlik bildirən əlamət kimi çıxış etməsi və ərlər diyarı, ərlər məskəni bildirməsi ilə bağlıdır. Bir başqa versiya isə adın "ərz" — dəyər, qiymət və "in" – cəmlik əlamətindən ibarət olmasıdır. Belə ki, dəyərlər diyarı mənasını ifadə etməsidir. Bu kimi və bundan fərqli olan daha bir neçə versiya mövcuddur. Tarix elmləri doktoru professor Qiyasəddin Qeybullayevin “Azərbaycan türklərinin təşəkkül tarixindən” əsərindəki ciddi təhlilləri və sübutları nəzərə alsaq  bir neçə misal göstərmək olar. Manna çarlarının bəzilərinin (Musasin, Eresin, Şarsin) adlarının sonlarında *sin*  sözü vardır. Sin, çin, şin formalarında bu söz qədim türklərdə şəxs adlarının sonunda eynilik, bənzərlik, oxşarlıq bildirirdi. Azərbaycan dilindəki *çin* (türk dillərində *s-ç-ş* əvəzlənməsinə görə, demək olar ki, *çin* sözü *sin* və *şin* sözlərinin variantıdır) sözü şəxs adlarında onun dəqiq mənasını müəyyən etməyə kömək edir. Məsələn, yuxum çin çıxdı ifadəsində *çin* sözü olduğu kimi, eynilə mənasındadır. Ona görə Manna hakimlərindən Ərəsinin adı əslində tamamilə ər (igid, döyüşçü) kimi, daha dəqiqi ərin özüdür mənasını verir. Güman ki, Assurca Ərəsin kimi yazılmış ad Ərəçin kimi səslənirdi, lakin həmin dildə ç səsi olmadığına görə çin sözü sin kimi yazılmışdır; Bu da ola bilər ki, həmin adda bu sözün məhz *sin* forması iştirak edir. Lakin Azərbaycan dilində bu sözün *şın* (məsələn, *ssarışın,* sarıya bənzər, sarı kimi) variantı da vardır və şübhəsiz ki, *sin, çin, şin* sözünün formasıdır. Bu göstərir ki, dilimizdə *çin* və *şin (şın)* sözlərinin müstəqil iki mənbəyi vardır. Onların biri Manna dilidir. Azərbaycan dilində eyni mənada *san* (ad-san) və *şan* (şan-şöhrət) sözləri vardır. Bizim ən qədim dövlətimiz olan Manna və Midiyadakı adlarda *san* sözü vardır.

## Tanınmış şəxsləri

*  Mahmud Zeynalov Birinci Qarabağ müharibəsi

## Əhalisi
Əhalisi 3000 nəfərdən çoxdur.

## İqtisadiyyatı
Əkinçilik əsas yer tutur.

## Həmçinin bax
* Culfa rayonu

## İstinadlar
Gülüstan (Culfa)

**Gülüstan** (əvvəlki adı: **Cuğa**) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikası Culfa rayonunda kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Culfa şəhər inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Cuğa kəndi Gülüstan kəndi adlandırılmışdır. 5 oktyabr 2001-ci il tarixli 191-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Gülüstan kəndi Culfa şəhər inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Gülüstan kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Araz çayının sahilində yerləşir. V əsrə aid mənbələrdə Naxçıvana köçürülmüş midiyalıların yaratdıqları yaşayış məntəqələrindən biri kimi qeyd olunub. Kənd indi Gülüstan adlanır. Qədim Culfa şəhəri bu kəndin yaxınlığında, Araz çayı boyunca uzanan karvan yolu üzərində yerləşmişdir. Bura Cənubi Qafqaz, İran, eləcə də şərqlə qərb arasında mühüm ticarət əlaqələrinin keçid məntəqəsi olub.

## Əhalisi
Əhalisi 541 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nal dərəsi qayaüstü təsvirləri
* Gülüstan türbəsi
Göynük

**Göynük** (əvvəlki adı: **Köynük**) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Göynük kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Qazançı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Köynük kəndi Göynük kəndi adlandırılmış, Göynük kəndi Qazançı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Nəhəcir kəndi mərkəz olmaqla, Nəhəcir kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır. 29 mart 2005-ci il tarixli 874-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Göynük kəndi Nəhəcir kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Göynük kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 28 noyabr 2014-cü il tarixli, 1119-IVQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil olan Göynük kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Göynük kəndi Babək rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil edilmiş, Göynük kənd inzibati ərazi dairəsi Culfa rayonunun tabeliyindən çıxarılaraq Babək rayonunun tabeliyinə verilmişdir.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə Göynük kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Xoşkeşin

**Xoşkeşin** (əvvəlki adı: **Xoşkeşiş**) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Xanəgah kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Xoşkeşiş kəndi Xoşkeşin kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Əlincə çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Oykonim türk dillərindəki *koş* (çobanların müvəqqəti yaşayış yeri, yurd, dayanacaq, köç) və *kezen* (aşırım, dağ yalı) sözünün fonetik forması olan *kesin/keşin* sözlərindən düzəlib, "dağ yalında çobanların dayanacaq yeri" mənasındadır.

## Əhalisi
Əhalisi 411 nəfərdir.

## İstinadlar
Xanəgah (Culfa)

**Xanəgah** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.

Kənd rayon mərkəzindən 33&nbsp;km şimalda, Əlincə çayının sol sahilində yerləşir.

## Tarix və etimologiyası
Ziyarətgah, pir və müqəddəs qəbirlərin ətrafında qurulmuş tikililər və ya zəvvarlara məxsus tikili qurumlarına verilən ümumi ad xanəgahla bağlıdır. Xanəgahlar ümumiyyətlə "dərvişlərin məskəni" mənasında olub, müqəddəs yerlərin üstündə tikilirdi. Culfadakı Şeyx Xorasan (Fəzlullah Nəimi), Lerikdəki Xoca Seyid türbələri belə xanəgahlardandır. Toponim fars mənşəli "xanə" və "gah" komponentlərinin birləşməsidir. Ümumən, "xanəgah" sözü "ziyarətgah", "pir" mənasını verir.
 
Culfa rayonunun Xanəgah kəndi yaxınlığında (Orta Anzır kəndinin qalıqlarından şərq tərəfdə) dağdan qopan iri qaya parçasının üzərində qaya işarələri qeydə alınıb. Bu işarələr haqqında Xanəgah kənd məktəbinin müəllimi Nəcəf Nəcəfov məlumat verib.
İlkin araşdırmalar nəticəsində aydın olub ki, tapılan qaya üzərindəki təsvir ayrılıqda çəkilmiş üç rəsmdən ibarətdir. Rəsmlərin ikisi döymə, biri isə kəsmə texnikası ilə çəkilib.

AMEA Naxçıvan Bölməsinin Tarix, Etno­qrafiya Etnoqrafiya]] və Arxeologiya İnstitutunun Qədim dövr arxeologiyası şöbəsinin müdiri, AMEA-nın müxbir üzvü Vəli Baxşəliyevin verdiyi məlumata görə, təsvirlər müxtəlif dövrlərdə çəkilib. Döymə üsulu ilə çəkilmiş rəsmlərin bənzərləri Gəmiqaya təsvirlərindən elmə məlumdur. Məlumat üçün onu da qeyd edək ki, çoxmənalı məzmuna sahib olan bu tip təsvirlər başlıca olaraq insanı və həyat ağacını simvolizə edib. Çəkilmə texnikasına görə fərqlənən üçüncü təsvir metal alətdən istifadə olunmaqla hazırlanıb. Bu təsvir də o birilər kimi insanı, daha geniş mənada, həyatı, həyat ağacını simvolizə edib.

Vəli Baxşəliyevin fikrincə, qaya parçasının üzərindəki qaya işarələrinin iki təsvirini e.ə. II-I minilliklərə, üçüncü təsviri isə bizim eranın I minilliyinə, orta əsrlərə aid etmək olar.

## Əhalisi
### Tanınmış şəxsləri
* İsmayıl Hacıyev

## Həmçinin bax
*Əlincə qalası
*Əlincəçay xanəgahı

## İstinadlar
Kırna

**[[Kırna türbəsi|Kırna]]** (əvvəlki adı: **Kirnə**) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Kirnə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Kirnə kəndi Kırna kəndi, Kirnə kənd inzibati ərazi dairəsi Kırna kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır.

## Tarixi

## Mədəniyyəti
### [[Kırna nekropolu|Kırna]] türbəsi
Culfa rayonunun Kırna kəndində memarlıq abidəsi. Abidə Naxçıvan memarlıq məktəbinin mərkəzi günbəz tipli binalar sahəsində də diqqətəlayiq memarlıq kompozisiya üsulları yaratdığını göstərir. Abidənin ümumi quruluşu onun türbə və ya məscid olması haqqında mülahizə irəli sürməyə əsas verir. Planda kvadratşəkilli olan bina türbələr üçün səciyyəvi şəkildə ikiqat örtüklü olub, içəridə çatmatağlı, xaricdən isə piramidaşəkilli çadırvarı günbəzlə örtülmüşdür. Beləliklə, Kırna abidəsi ümumi kompozisiyası etibarı ilə günbəz-qülləvarı adlandırılan Azərbaycan türbələri sırasına daxil edilə bilər. Kırna abidəsi bir sıra xüsusiyyətlərinə görə Əlincəçay Xanəgahındakı abidəyə oxşayır. Bu, türbənin daxili günbəzinin quruluşunda və xüsusən xarici çadırvarı günbəzin oxşarlığında özünü göstərir. Hər iki abidənin xarici örtüyü 16 səthli piramida şəklində həll edilmişdir. Kırna abidəsinin qərb fasadındakı stalaktit qurğusu da bu abidənin zəmanəmizə qədər ancaq bir hissəsinin qaldığı kompleks tikintinin yalnız bir hissəsi olduğuna dəlalət edir. Abidənin üzərində kitabə olmadığından tikintinin inşa tarixinin müəyyənləşdirilməsi çətinlik törədir. Lakin yuxarıda dediklərimizi nəzərə alaraq türbənin yaranma tarixini XIII əsrə aid etmək olar.

## İstinadlar
Qızılca (Culfa)

**Qızılca** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.

## Toponimiyası
Zəngəzur silsiləsinin ətəyindədir. Kənd salındığı ərazinin adını daşıyır. 

## Əhalisi
Əhalisi 457 nəfərdir.

## İstinadlar
Milax

**Milax** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.

## Toponimiyası
Əlincə çayının sahilindədir. 1905- ci ildə Qazançı kəndindən çıxmış ailələr Milax adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim düz yer, düzəngah, çöllük mənasındadır.

## Əhalisi
Əhalisi 1000 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Qəfər piri
* Zoğala nekropolları

## İstinadlar
Şurud

**Şurud** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.

## Toponimikası
Dağətəyi ərazidədir. Kənd eyniadlı çayın adını daşıyır. Çayın adı "şor çay" çay kimi izah edilir. Şurud variantında da qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 172 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Culfa rayonu

## İstinadlar
Saltaq

**Saltaq** (əvvəlki adı: **Saltax**) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Saltax kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Saltax kəndi Saltaq kəndi, Saltax kənd inzibati ərazi dairəsi Saltaq kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır.

## Toponimiyası
Əlincə çayının sahilindədir. Saltax dağının ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsi eyni adlı dağın adını daşıyır. dağın adı isə sal "hamar daş" və taq (dağ sözünün qədim forması) komponentlərindən ibarət olub. "sıldırım qayalı dağ" mənasındadır.

## Əhalisi
Əhalisi 1680 nəfərdir.

### Tanınmışları
* Qasımov Abutalıb Ağa oğlu — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Təhsil Naziri (1994–1995), Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali məclisi Sədrinin 1-ci müavini (1995–2000)
* Amin Gülməmmədov — Vətən müharibəsi şəhidi
* Vüqar Rəhimzadə — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, "İki sahil" qəzetinin baş redaktoru, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar jurnalisti, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II və VII çağırış deputatı, Siyasi elmlər doktoru, professor, Bakı Slavyan Universitetinin "Jurnalistika" kafedrasının müdiri.

## İstinadlar
Teyvaz

**Teyvaz** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənddir. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Teyvaz kəndi Milax kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Teyvaz kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Tarix və etimologiyası
Kəndin ərazisində Tunc dövrünə aid arxeoloji abidə vardır.

Bəzi tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, Teyvaz kəndinin adı qədim türk dilindəki **taipa** (geniş) və **az** (vadi) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib, "böyük suayrıcında, təpəliklər və çaylar arasındakı geniş vadidə salınmış yaşayış yeri" mənasını verir. Teyvaz kəndinin tarixi 6 cı əsrin əvvəllərinə dayanır.

## Coğrafi mövqeyi
Dağlıq ərazidə, dəniz səviyyəsindən 1700 m yüksəklikdə yerləşir.

## Təbii ehtiyatları

### Mineral suları
Kənd ərazisindən xeyli sayda mineral sular çıxır. Bu  suların suyu soyuq, azacıq turş, az debitlidir. Müalicə məqsədilə istifadə edilən mineral suların adı Teyvaz oykonimindən istifadə edilərək adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 324 nəfərdir.

## Tanınmış şəxsləri
* Hüseyn Həşimli 
* Coşqun Hüseynov 1992-ci il Sədərək döyüşlərində qəhrəmancasına şəhid olub.
* Nihat Seyidov (d.1998 -ö.2020) - 2-ci Qarabağ döyüşlərində iştirak etmiş və Füzuli istiqamətində qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.

## İstinadlar
Ləkətağ

**Ləkətağ** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.

Kənd Əlincə çayının sahilində yerləşir.

## Tarix və etimologiyası
Tədqiqatçıların ehtimalına görə kəndin adı Azərbaycan ərazisində yaşamış qədim tayfalardan biri olan lək tayfalarının adı və "yer", "məkan", "qol", "hissə" anlayışını bildirən "tağ" sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Mənbələrə görə XIII əsrdə İrana köçmüş lək tayfası uzun müddət orada yaşadıqdan sonra XIX əsrin əvvəllərində bir hissəsi İrandan Culfaya gəlmiş, orada məskunlaşmışlar. Əsas məşğuliyyətləri maldarlıq və heyvandarlıq olan ləklər sonralar oturaqlaşaraq bir neçə yaşayış məntəqəsinin əsasını qoymuşlar.

## Əhalisi
Əhalisi 459 nəfərdir.

**Tanınmış Şəxsləri**

*Babək Əliyev

## Mədəniyyət
Ləkətağ kənd mədəniyyət evində qədim sənət nümunələrindən ibarət sərgi vardır.

## Həmçinin bax
* Ləkətağ dağı
* Ləkətağ körpüsü
* Ləkətağ nekropolu

## İstinadlar
Qazançı (Culfa)

**Qazançı** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.

## Toponimiyası
Oykonim kazan etnonimi və -çi şəkilçisindən ibarətdir. Türkdilli qədim bulqarların kazan tayfasının adını əks etdirir. Mənbələrə görə onlar ilk dəfə e.ə. II əsrdə Zaqafqaziyaya gəlmişlər. İnqlabdan əvvəl bütün qafqazda tərkibində qazan sözünün iştirak etdiyi 24 toponim və hidronim qeyd edilmişdir. Azərbaycanda isə Qazançı adlı 10 kənd var idi.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Əlincə çayının sahilində, Zəngəzur silsiləsinin yamacında yerləşir. 

## Əhalisi
Əhalisi 702 nəfərdir.

### Tanınmış şəxsləri
* Baloğlan Rüstəmov
* Rəsul Quliyev

## Abidələri

### Dilək piri
Dilək piri Culfa rayonunun Qazançı kəndinin cənubunda, kəndin içərisində ziyarətgahdır. Pir daşdan tikilmiş bir otaqlı binadan ibarətdir. Girişi cənub tərəfdəndir. Şərq tərəfə baxan bir pəncərəsi, qərb divarının içəri tərəfində bir dördkünc formalı taxçası vardır. Binanın interyeri sadə olub gəclə suvanmışdır. Binanın fasadında kiçik həcmli üçbucaq formalı taxça vardır. Taxça hisdən qaralmışdır. Taxçada çıraq, ya da şam yandırılır, daş yapışdırmaqla niyyət edilir. Binanın içərisi İslam dininin müqəddəs şəxsiyyətlərinin şəkilləri və dini motivli digər rəsmlərlə bəzədilmişdir. Pirin indiyədək saxlanmış tikintiləri XIX əsrə aid olsa da, ətrafdan aşkar olunan şirli və şirsiz saxsı məmulatı onun Erkən Orta əsrlərdən fəaliyyət göstərdiyini deməyə əsas verir. Piri VIII–XI əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ərəfat dağı

**Ərəfat dağı** (ərəbcə **جبل عرفة**) Məkkənin 21 kilometr Cənub Şərqində olan Harəm sərhədləri xaricində qalan ovalıq görünümlü bir yerdir. Ərəfat dağı 454 metr hündürlükdədir. Bu dağ din tarixində Adəm və Həvvanın cənnətdən qovulduqdan sonra görüşdükləri yer olaraq bilinir. Məhəmməd ölümündən (Miladi 632) əvvəl vida xütbəsini on minlərlə adama bu dağda etmişdir.

Həcc ziyarətinin qaydasına görə, zilhiccə ayının 9-da zəvvarlar dağın ətrafındakı Ərəfat çölündə gün doğandan, şam azanına qədər qalmalıdır və bu müddət ərzində bir anlıq da olsa belə, ayaq üstə qalxmalıdır.

## İstinadlar
İtkimilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan yarımdəstəsi.

İtkimilər aşağıdakı fəsilələrə bölünür:
* İtlər (Canavarlar) (*Canidae*)
* Ayılar (*Ursidae*)
* Skunslar (*Mephitidae*)
* Yenotlar (*Procyonidae*)
* Dələlər (*Mustelidae*)
* Kiçik pandalar (*Ailluridae*)
* Morjlar (*Odobenidae*)
* Qulaqlı suitilər (*Otariidae*)
* Əsl suitilər (*Phocidae*)
* *Amphicyonidae* fəsiləsinin nəsli kəsilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vifiniya

**Vifiniya** (Yunanca Bithinia (Βιθυνια), Bithinis (Βιθυνις)), Kiçik Asiyanın şimali-qərbində, şimalında Qaradəniz, cənubunda Frigiya, Qalatiya, qərbində Propontis, şərqində Paflagoniya və Qalatiya ilə hüdudlanmış, bugünkü Kocaeli, Sakarya, Biləcik, İznik, Düzcə, Yalova, Bolu, Kastamonu, Bursa, Bartın və Zonquldak illərinin yerləşdiyi coğrafi sahənin, antik çağ ve sonrasındaki adı olub  miladdan öncə 2.000 ilin ortalarında Trakyadan köç edən Bittni adlı etnos tərəfindən işgal edilmiş və miladdan əvvəl 2-ci yüzildə bir çarlığa dönüşmüşsə də, miladdan əvvəl 74 ildə Roma İmperiyasının əsarəti altına düşmüşdür .

## Coğrafiya

Qədim dövr və Roma İmperiyası dönəmində Propontis (Mərmərə dənizi)ni çevrələyən Nikomediya, Xalkedon, Cius və Apameya bir çox şəhərləri birləşdirən münbit torpaqlara sahib bir bölgədir. Strabon, Antik Anadolu coğrafyasını anlatdığı "Geografika" adlı əsərində Mithridates Eupatoru yenən Romalı sərkərdə Qney Pompeyin yıxdığı Pont çarlığının Qaradəniz ve Xalkedon ağzına qədər olan bölümlərini Vifiniya çarlığının idarəsi altına verdiyini  bu bölgədə Vifin adlı bir xalqın yaşadığını bildirmişdir. Sahil bölgələrində olduqca münbit vadilərə sahib olan bölgə əsasən dağlıq və meşəlik sahələrlə örtülüdür. Ən önəmli dağ antik Miysiyada yer alan Bursa Uludağdır (Olympus) (2.543 m)

## Tarix

Herodot , Ksenofon, Strabon kimi antik çağ tarixçi və coğrafiyaçılarına görə vifiniyalılar köçəri bir Thrak millətdir. Herodot  Trakların Asiyaya keçdidtən sonra vifiniyalılar adını aldığını, öz dediklərinə görə qədimdən Strymon sahillərində oturduqları üçün Strymonialıar olaraq bilindiklərini vətənlərindən qovulunca başlarında Artabanin oğlu Bassak öndəriyində Kiçik Asiyaya yerləşdikləri bildirirlər.

## İstinadlar

* Strabon, Geographika (XII-XIII, XIV). Antik Anadolu Coğrafyası. Arkeoloji ve Sanat Yayınları. İstanbul, 2000 ISBN 975-7538-20-5
* Herodot, Herodot Tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. İstanbul, 2002 ISBN 975-458-314-5
* Özhan Öztürk. Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük. 2. Cilt. Heyamola Yayıncılık. İstanbul, 2005. ISBN 975-6121-00-9

## Xarici keçidlər
Pont

**Pontus** (Yunanca: Πόντος, *Pontos*) antik Yunanca "dəniz" anlamına gəlməsinin bəzən Amasiyalı Strabon tərəfindən etibarən Qaradənizin cənub sahilində yerləşən Şimali Anadolu sahillərinin qədim adı.

Qədim çağdan bu yana Qaradəniz bölgəsinde insan məskənləri izlərinə rast gəlinir. Ən əski Yunan dastanı olan Arqonavatlar səyahətlərinə Qaradəniz sahilləri üzərindən Kolxiya ölkəsinə (Lazika) başlamışlar. Bölgəyə Yunan kololonistlərinin M. Ə. VII yüzildə başladığı və Sinop, Samsun, Girəsun, Rizə kimi əhalisi çox saylı şəhərlərin Yunan kolonistlər tərəfindən qurulduğu bilinir. Yunan kolonistlər özlərini Kolx olaraq adlandırılan Qafqaz mənşəli topluluqlar ilə birləşərək bölgənin yerli xalqını meydana gətirmişlər. M. S. VI yüzildə xristianlıq yörəyə Trabzon üzərindən yayılmış, Mitra tapınaqları yıxılmış, incil təsiriylə yerli dillər unudularaq Yunan dili ön yerə çıxmışdır. Səlcuqilər və Osmanlı dönəmlərində yerli xalqın İslama keçməsi və Türkmənlərin oturmaqları ilə XIX yüzil sonlarında bəziləri xaricində bölgədəki topluluqlar böyük ölçüdə müsəlman əhalidən olmuşdur. 1923-cü il Türkiyə-Yunanistan əhali dəyişməsinə qədər bu bölgədə bir yunan əhalisi yaşayırdı.

## Pont çarlığı
Orta və şərqi Qaradəniz bölgələrində qurulan bir çarlıq (Miladdan əvvəl 302-Miladdan əvvəl 64). Qurucusu I Mitridat Ctist Böyük İskəndər sonrakı dönəmdə Mysiyadaki (Mysiya Mərmərənin cənubundan başlayaraq Bergamanın olduğu sahə, təxmini olaraq Karesi bölgəsi) Qrek Cius qəsəbəsinin İran satrapı xanədanın soyundan gelir. Atasının öldürülməsindən sonra bənzər bir qədərlə qarşı qarşıya olduğu şübhəsindən çəkinərək çox az bir tərəftarla (6 nəfər olduqları rəvayət edilir) Şimal şərqə Paflagonyaya (Təxmini olaraq müasir Türkiyənin Orta Qaradəniz bölgəsi) qaçaraq burada Cimiata adında güclü bir qala inşaa etdirib tərəfdar toplamağa başlamışdır. Və burda da olduqca bacarıqlı olmuş və e.ə. 281-ci ildə vasilevus (çar) ünvanını qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Karadeniz tarihi ile ilgili makaleler 

## Həmçinin bax
Məhr

**Məhr** — "məhriyyə" sözündən olub, nikahpulu deməkdir.

Miqdari kəbinkəsdi mərasimində təsdiq olunub təzə mənzilə köçürüləcək gəlinə, gələcəkdə o boşanarsa, ərinin ona verəcəyi pulun adı.
Babalarımızın inancma görə, mehriyyəsiz kəbin batildir. Başqa sözlə, bu, kəbin kağızında "talaq" üçün müəyyən edilmiş kəbinhaqqıdır.
Onun miqdarı toydan çox-çox qabaq, elçilik vaxtı, oğlan evinin maddi vəziyyətindən asılı olaraq müəyyən olunur və heç vaxt geriyə alınmır. Qız tərəf, adətən, onun yüksək olmasma, oğlan evi isə onun aşağı salınmasına çalışır.

Qaydaya görə, bu məbləğ toydan bir neçə gün əvvəl ödənilməlidir, amma çox vaxt oğlan evi buna yalnız söz verməklə kifayətlənir, molla da kəbin kağızında bunları qeyd edərək imzalayır. Həmin vəsait qadının şəxsi mülkiyyəti sayılır, boşanma qadının təşəbbüsü ilə baş verərsə, qayda-qanuna görə, o bu pulun yalnız yarısını alır.

Vaxtilə bəzi varlı ailələrdə pul əvəzinə yarızarafat, yarıgerçək sayaraq, həyatda mümkün olmayan miqdarda, məsələn, bir pud söyüd ağacının külü, yaxud quru soğan qabığı, bəzən isə 22 pud mis yazdırılır. Bəllidir ki, söyüd ağacı yandırıldıqda onun heç vaxt külü qalmır, soğanın qabığı isə çox yüngül olduğuna görə, boşanma zamanı kişi qadına bu "miqdarda" kül-qabığı vermək iqtidarında olmur.
Şəki və Zaqatalada bu deyim "mihir" kimi, başqa yerlərdə isə "mehriyyə" və "mehrpulu" tək tələffüz edilır.
Nərgizgülü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Xoş ətirli, gözəl görunuşlü nərgizin Şimal ölkələrində öz — özünə yetişən 40 növü vardır.

Ana vətəni Avropa olan bu bitkiyə İspaniya və Portuqaliyada rast gəlinir. Arıların köməyilə tozlanır. Ancaq təbii olaraq bütün Ağ dəniz sahillərində də bitir. Avropa, Şimali Amerika və Şimali Afrika ölkələrində yetişdirilir.

Narcissus Poeticus növü Türkiyədə Egey bölgəsində yetişdirilir. Yarpaqları və çiçək sapları eyni olsa da, çiçəkləri bəyaz, sarı, narıncı, çəhrayı rəngdə olan növlərinə rast gəlmək olar.

## Əhəmiyyəti
Gözəlliyi və ətirli olması ilə çox sevilən bu çiçəklər həm də müalicəvi əhəmiyyətə malikdir. Dərman məqsədilə onun soğanaqlarından istifadə olunur. Nərgizgülü soğanaqlqrından hazırlanan duru ekstrakt heyvanlar üzərində təcrübədən keçirilmiş və onun çovdar mahmızı preparatlarına oxşar qankəsici təsirə malik olduğu müəyyənləşdirilmişdir.Yalançı nərgizgülünün çiçəklərində likorin adlı zəhərli alkoloid, karotin,flavonoid təbiətli narsissin qlikozoidi müəyyən edilmlşdir.

Taset nərgizgülündə tasetin və supsenin alkoloidləri, sairi nərgizgülündə narsin-poetik alkoloidi müəyyən edilmişdir. Çiçəkləri isə xalq təbabətində işlədilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
PC Gamer

***PC Gamer*** — video oyunlara həsr olunmuş, populyar beynəlxalq jurnaldır. 1993-cü ildən Böyük Britaniya, 1994-cü ildən ABŞ, 2002-ci ildən isə Rusiyada buraxılır. PC Gamer-in regional nəşrləri həm də Avstraliya, İspaniya, Fransa, İspaniya, İsveç, İtaliya, Ukrayna, Malaziya və İsrail kimi ölkələrdə çıxır.

## İstinadlar
Dişqurtlayan

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Dərman bitkisi kimi istifadə olunan növləri
* 
*  (= Gaertn.))

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Microsoft Office

**Microsoft Office** — tətbiqi proqram təminatının ofis paketi. Microsoft şirkəti tərəfindən Microsoft Windows və Apple macOS əməliyyat sistemləri üçün yaradılmışdır. 

Bu proqram paketinə müxtəlif növ sənədlərlə işləmək üçün proqram təminatları daxildir: mətn prosessoru, elektron cədvəl, verilənlər bazası və s. Microsoft Office OLE obyektləri üçün serverdir. Visual Basic dilində yazılmış makrosları dəstəkləyir.

## Microsoft Office-in tərkibi

* Microsoft Word — mətn prosessoru. Müxtəlif sənədlərin hazırlanmasında və redaktəsində istifadə edilir.
* Microsoft Excel — cədvəl prosessoru. 
* Microsoft Outlook  — şəxsi kommunikator. Proqrama daxildir: təqvim, tapşırıqlar planı, elektron poçt, ünvanlar kitabçası. 
* Microsoft PowerPoint — təqdimatların hazırlanmasında istifadə edilir. 
* Microsoft Access — verilənlər bazasının idarəetmə sistemi. VB-nın yaradılması və idarə edilməsində istifadə edilən tətbiqi proqramdır.
* Microsoft InfoPath — məlumatların toplanmasında istifadə olunan tətbiqi proqram.
* Microsoft Communicator — insanlar arasında informasiya mübadiləsini təmin edir.
* Microsoft Publisher — nəşriyyatların hazırlanmasında istifadə edilir.
bunlara əlavə olaraq: Microsoft OneDrive, OneNote və Teams

## Ədəbiyyat
* Сергеев А. П., Microsoft Office 2007. Самоучитель: Пер. с англ. — М. : 2007. — 416 стр. с ил., Издательство «Диалектика» (rus dilində)
* Уоллес Вонг , Microsoft Office 2007 для «чайников»: Пер. с англ. — М. : 2007. — 368 стр. с ил., Издательство «Диалектика» (rus dilində)

## Mənbə


## Xarici keçidlər
* Innovative Communications Alliance (Nortel Microsoft)  
* http://office.microsoft.com
Mahrızlı

* Mahrızlı (Ağdam) — Azərbaycanın Ağdam rayonunda kənd.
* Mahruzlu (Qubadlı) — Azərbaycanın Qubadlı rayonunda kənd.
* Kürd Mahruzlu — Azərbaycanın Qubadlı rayonunda kənd.
Age of Loneliness

**Age of Loneliness** – Enigma musiqi layihəsi adından 1994 – cu ildə buraxılmış sinql. Bu sinql The Cross of Changes albomundan olan ikinci sinqldır.

Mahnını Enigmanın daha öncə satışa çıxarılmış mahnılarından olan "Carly's Song" mahnısının remiks variantı kimi də qəbul etmək olar. Mahnıdakı vokal ifa və pışıltıyla deyilən sözlər Sandra Cretuya aiddir. Mahnının sözləri isə əsasən Silver filminin qəhrəmanı Carly Norrisin (filmdə bu obrazı Sharon Stone canlandırıb) işlətdiyi ifadələrdən ibarətdir.

Mahnıya əlavə rəng vermək üçün monqollarmonqol musiqi elementlərindən istifadə edilmişdir ki, bu da Gregorian dini musiqisi ilə üzvi şəkildə birləşərək maraqlı səslənmə yaratmışdır. Mahnının klip çəkilişləri əsasən New York şəhərində aparılmışdır.

## Kompozisiyalarının siyahısı

### CD
* *Age of Loneliness [radio edit]*
* *Age of Loneliness [clubby radio edit]*

### 12 vinil
* *Age of Loneliness [enigmatic club mix]*
* *Age of Loneliness [jam & spoon remix]*

## CDM
* *Age of Loneliness [radio edit]* (4:14)
* *Age of Loneliness [clubby radio edit]* (3:31)
* *Age of Loneliness [enigmatic club mix]* (6:23)
* *Age of Loneliness [jam & spoon remix]* (6:28)
* *Age of Loneliness [album version]* (5:19)

## Xarici keçidlər
*  You Tube – da izlə

## Həmçinin bax
Çardaqlı

* Çardaqlı (Vedi) — 1590 Vedi nahiyəsində kənd.
* Çardaxlı — Azərbaycanın Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Çardaqlı (Qubadlı) — Azərbaycanın Qubadlı rayonunda kənd.
* Çardaqlı (Ağdərə) — Azərbaycanın Ağdərə rayonunda kənd.
* Çardaqlı (Tuzxurmatu) — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Əmirli nahiyyəsində kənd.
* Çardaqlı (Silopi)
## Həmçinin bax
* Çardaqlar
İlk məməlilər

**İlk**  **məməlilər** (lat. *Prototheria*) — məməlilərin özündə həm məməlilərə, həm də sürünənlərə xas xüsusiyyətləri əks etdirən yarımsinfi.
Bu sinfə aid yeganə müasir birdəliklilər dəstəsi var. İlk məməlilər sayı çox olmayan növləri Avstraliyada yaşayırlar.

## Sistematika
**İlk məməlilər** yarımsinfi
** birdəliklilər və ya yumurtaqoyanlar (*Monotremata*) dəstəsi
*** ördəkburunlar (*Ornithorhynchidae*) fəsilə 
**** ördəkburun (*Ornithorhynchus anatinus*)
*** yexidnalar (*Tachyglossidae*) fəsiləsi
**** Avstraliya yexidnası (*Tachyglossus aculeatus*)
**** proyexidna (*Zaglossus bruijni*)
***  *[[Kollikodontidae]]* fəsiləsi 
***  *[[Steropodontidae]]* fəsiləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Birdəliklilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi. Digərlərindən fərqli olaraq canlı bala doğurmur, yumurtlayırlar.

## Təsnifatı
*  fəsiləsi
*  fəsiləsi
*  fəsiləsi (*nəsli kəsilib*)
*  fəsiləsi (*nəsli kəsilib*)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Avstraliya yexidnası

**Avstraliya yexidnası** () — məməlilərin sinfinin birdəliklilər dəstəsinin yexidnalar fəsiləsinə aid yeganə növ.

Bəzən onun Tasmaniya yexidnası (*Tachyglossus setosus*) yarımnövünü də ayrıca növ kimi ayırırlar.

Çarlz Darvin deyir:"Bu canlıların vətəni Avrasiyadır. Lakin onlar növarası mübarizədə məğlub olmuş və Avstraliyaya sıxışdırılmışlar.
Maxaon (mifologiya)

**Maxaon** (yun. ''Μαχάων) — qədim yunan mifologiyasında məşhur təbib, təbabət tanrısı Asklepin və Epionun oğlu, Apollonun nəvəsi. 
Dövrünün cərrahı, Yelenanın nişanlısı. O, qardaşı Podaliriylə birlikdə, 30 gəmi ilə Troya uğrunda döyüşə qatılmış, həm döyüşçü, həm də təbib kimi böyük şücaətlər göstərmişdir. Sağlamlıq ilahəsi Higeyanın qardaşı.
Aleksanora, Sfira və Polemokratın  atası.
Karl Linney onun şərəfinə yelkənlilər ailəsindən olan kəpənəyə onun adını - Papilio machaon, 1758 - vermişdir.

## İstinadlar
Vəhşi heyvanlar

**Vəhşi heyvanlar** () — məməlilər sinfinə aid yarımsinif.

Müasir diri bala doğan məməliləri özündə cəmləşdirir. Belə ki, yarımsinfə aid olan nümayəndələr yumurta qoymadan bala doğmaqla çoxalırlar. Plasentalılar və kisəlilər bu yarımsinfi təşkil edirlər. Xarici qulağa və topuğa malikdirlər.

## Təsnifatı
* Plasentalılar (*Eutheria*) infrasinfi
**  dəstəüstü
**  dəstəüstü
**  dəstəüstü
**  dəstəüstü
**  dəstəüstü (*nəsli kəsilib*)
* Kisəlilər (*Metatheria*) infrasinfi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kisəlilər

**Kisəlilər** () — məməlilər sinfinin vəhşi heyvanlar yarımsinfinə aid infrasinif.

Kisəlilərin 260 növündən çoxu Avstraliyada və Yeni Zelandiyada yaşayır. Onların 80 növünə Cənubi Amerikada rast gəlmək olar, bir növ Şimali Amerikada yaşayır. Avstraliyada yaşayan oposumlar kisəlilərin ən kiçikləridir, uzunluğu 5 sm olur. Əksər erkək kisəlilərin çantası var. Ancaq bəzi cırtdan kisəlilərdə bu yoxdur. Məsələn, Cənubi Amerikada torpaqeşənində. Belə vəhşiciklərdə kisəni məmələrinin kənarındakı dəri qatları əvəz edir. Təzə doğulmuş kenquru balası çox kiçik olur, cəmi 2 santimetr. O, anasının kisəsində sakitcə yaşayıb böyüyür. Bala kenquru anasının çantasına özü çıxır və onun döşlərindən süd əmməyə başlayır. Çəkisi 9 kiloqrama çatana qədər o, kisədə qalır. Çantalar vacib rol oynadığına görə belə heyvanları kisəlilər adlandırırlar. Marallar və qəzəllər kimi, Şimal yarımkürəsində yaşayan kenqurular da otla və qısaboylu bitkilərin yarpaqları ilə qidalanırlar. Güclü arxa pəncələrinin hesabına kenquru 65&nbsp;km / s sürətlə qaça bilir.Yerindən 12 metr uzunluğuna tullana bilir.

## Növləri
Kenqurunun 60-a qədər növü məlumdur. Avstraliyada və Yeni Zelandiyada onların hamısına rast gəlmək olur. Kenquru növlərinin ən böyüyü Kurən ( sarı) kenqurudur. Onun çəkisi 90 kiloqrama yaxındır. Ən balacası isə muskus kenqurusudur, çəkisi cəmi yarım kiloqramdır.

### Kisəli şeytanlar
Ətyeyən, yaxud  yırtıcı kisəlilərin ən böyüyüdür. Uzunluğu 90 sm (quyruqla birlikdə). Bu heyvanın iti dişləri və güclü dırnaqları var. Kisəli, yaxud Tasman şeytanı əsasən leşlə qidalanır. Həm də qoyun və quşları ovlayır.

### Ördəkburunlar
Bu qeyri-adi heyvan Avstraliyada yaşayır. Əksər məməlilərdən fərqli olaraq ördəkburun bala doğmur, yumurta qoyur. Ana ördəkburun iki həftə yuvada özünün iki-üç yumurtasının üstündə kürt yatır. Çıxan balalar ananın dəri məsamələrindən axan südlə qidalanırlar.

### Bandikutlar
Onlar Avstraliyada və Yeni Qvineyada yaşayan xırda kisəli heyvanlardır. Demək olar ki, hamısının qısa pəncələri, yumru gövdəsi, iti burnu var. Bandikutlar güclü dırnaqları ilə torpaqdan qurd qazırlar.

### Vombatlar
Vombatlar ayıya oxşayan, enli bədənləri, güclü qısa pəncələri olan, o qədər də böyük olmayan kisəli heyvanlardır. Dal pəncələri ilə qazdığı yuvada yaşayır, otla qidalanır.

### Koalalar
Koala ayıya bənzəsə də onunla qohumluğu yoxdur. O, kenquru kimi kisəli heyvandır. Avstaliyada evkalipt meşələrində yaşayır.Yalnız bu ağacın yarpaqları ilə qidalanır. Bala ilk altı-yeddi ayı kisədə, sonra isə müstəqil qidalanana kimi anasının belində gəzir. Balanın çəkisi 6 qr,  yaşlı heyvanın çəkisi 11 kq, uzunluğu 78 sm olur. Koala gün ərzində 500 qr, evkalipt yarpağı yeyir.

## Təsnifat
* **Ameridelphia** (Amerika) dəstəüstü
**  dəstəsi
**  dəstəsi
* **Australidelphia** (Avstraliya) dəstəüstü
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi
**  dəstəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan Arxeologiyası (jurnal)

**"Azərbaycan Arxeologiyası" jurnalı** — 1999-cu ildə Xəzər Universitetinin rektoru, professor Hamlet İsaxanlı tərəfindən təsis edilmişdir. Jurnalın baş redaktoru tarix elmləri doktoru, professor Qüdrət İsmayılzadədir. Keçən müddətdə jurnalın 12 sayı çapdan çıxmışdır.

"Azərbaycan Arxeologiyası" jurnalının əsas vəzifəsi Azərbaycanda arxeologiya elminin yaranma və inkişaf tarixini, nailiyyətlərini və prespektivlərini işıqlandırmağa yönəldilsə də əhatə dairəsi və istiqamətləri daha geniş və çoxsahəlidir. Jurnalın "Tədqiqatlar", "Maraqlı tapıntılar", "Elm tarixi", "Böyük arxeoloji kəşflər" və digər bölmələrində Azərbaycan və dünya arxeologiyasının mühüm problemləri və yenilikləri daim diqqət mərkəzindədir. Dünya arxeologiyasının tanınmış karifeylərinin böyük elmə əhəmiyyət kəsb edən məqalələrinin jurnalda vaxtaşırı çapı "Azərbaycan Arxeologiyasi" jurnalının yüksək elmi nəzəri istiqamətini müəyyən edən xüsusiyyətlərdəndir. Bu baxımdan dünyaşöhrətli arxeoloq-alimlər Burxard Brentes, V. M. Masson, V. İ. Sarianidi, R. M. Munçayev və başqalarını jurnalın ayrı-ayrı saylarında çap olunan məqalələri buna əyani misaldır. Dünyanı bürüyən qloballaşma prosesi şəraitində mədəni irsimizin tarixi köklərinin üzə çıxarılması, qorunub saxlanılması və təbliği məsələləri də "Azərbaycan Arxeologiyası" jurnalının diqqət mərkəzində duran məsələlərdəndir. Bununla əlaqədar jurnalın "İşğal olunmuş abidələr" bölməsi ümdə əhəmiyyət kəsb edir. Məsələ ilə bağlı "Azərbaycan Arxeologiyası" jurnalının hər bir sayında düşmən əlində olan abidələr haqqında geniş ictimaiyyətə xəbərdarlıq prinsiplərinə əsaslanan önəmli məlumatlar verilir. Jurnalın əməli əhəmiyyətə malik bölmələrindən biri də "Tələbələrə kömək" başlığı altındadır. Həmin bölmənin əsas məzmununu gənc nəsildə Azərbaycan və dünya arxeologiyasının qaranlıq məsələləri haqqında geniş təsəvvür yaratmaq amalı təşkil edir.

"Azərbaycan Arxeologiyası" jurnalında çap olunan yazılar təkcə elmi mütəxəssislər üçün yox, geniş elmi ictimaiyyət üçün nəzərdə tutulmuşdur. Hər bir elmi məqalə üçün rus və ingilis dilllərində xüsusi xülasələr verilir.

## Xarici keçidlər
* azerbaijanarcheology.com
* Journal of Azerbaijan Archeology