open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tutinamə

**"Tutinamə"** — Ziyaəddin Nəxşəbinin 1330-cu ildə qələmə aldığı əsər.

"Tutinamə" Şərq abidəsi hesab olunur. Əsər 52 dastan-rəvayət ilk dəfə qədim hind dilində yaranmış yazılı və şifahi mənbələr əsasında XIV əsrdə fars dilinə tərcümə edilmiş və sonradan müxtəlif variantlarda işlənərək dünya xalqlarının çoxunun dilinə çevrilmişdir.

Əsər qədim Şərqin adət və ənənələri etik qayda-qanunları haqqında maraqlı məlumat verməklə yanaşı, oxucunu həm əyləndirir, həm də düşündürür.

## Məzmun

"Tutinamə" (fars dilində "Tuti Namə", yəni "Tutuquşu kitabı") qədim dövrlərin məşhur ədəbiyyat nümunələrindən biridir və əsasən, öyüd-nəsihət xarakterli hekayələr toplusu kimi tanınır. Əsər XIV əsrdə fars ədəbiyyatında yaranmış, daha sonra müxtəlif dillərə, o cümlədən türk dilinə tərcümə edilmişdir.

"Tutinamə"nin məzmunu əsasən bir tutuquşunun (tuti) danışdığı maraqlı hekayələrdən ibarətdir. Əsərdə əsas hekayə bir gənc ticarətçinin səfərə getməsi və bu müddətdə onun arvadının evdə qalması ilə başlayır. Ticarətçi arvadını bir tutuquşu ilə baş-başa buraxır. Qadın ərinə xəyanət etmək istəyəndə, tutuquşu hər gecə ona bir hekayə danışaraq, səhərə qədər onu fikrindən yayındırır. Nəticədə, qadın səhvə yol vermir və əri geri dönür.

Hekayələr əxlaqi, mənəvi dəyərləri və həyat dərslərini çatdırmaq məqsədi daşıyır. Tutuquşunun danışdığı hekayələr vasitəsilə insanlar doğru yolda qalmağın, sadiqliyin, ağıllı və ehtiyatlı olmağın əhəmiyyətini öyrənirlər. Bu hekayələrdə sevgi, dostluq, doğruluq, mərhəmət, hiyləgərlik və s. kimi mövzular əks olunur.

"Tutinamə" oxşar quruluşa malik başqa klassik əsərlər kimi dünyanın müxtəlif ədəbiyyatlarına təsir göstərmişdir və hekayəçilik sənətinin inkişafında mühüm rol oynamışdır.

## Təsiri

Azərbaycan yazıçısı Möhsün Nəsirinin Azərbaycanca yazdığı "Lisanüt-teyr" əsəri məzmunca Ziyaəddin Nəxşəbinin "Tutinamə" əsərilə, demək olar, eynidir.

## Həmçinin bax

* Qutadqu-bilik
* Siyasətnamə
* Kəlilə və Dimnə
* Qabusnamə
* Sirlər xəzinəsi
* Gülüstan (kitab)
* Lisanüt-teyr
* Bustan
* Məntiqüt-teyr

## İstinadlar

## Mənbə
* Tutinamə / Nəşrə hazırlayan: Ə.Bağırov. Bakı: Azərnəşr, 1991, 368 s.

## Xarici keçidlər

*
Şiz

**Şiz** şəhəri — Sasanilər imperiyası dövrlərində Azərqoşnəsbin (Azərbaycanın) cənubunda yerləşirdi. Sasanilərin baş atəşgahı burada yerləşirdi. Atropatena

Məzdəkilər hərəkatının məğlubiyyətə uğramasından sonra Şiz şəhərinin atəşpərəstliyin  əsas mərkəzi kimi möhkəmlənməsi Azərbaycanda təhsil və maarifin qüvvətlənməsinə əlverişli şərait yaratdı. Azərqoşnəsb atəşgədəsinin  Şiz şəhərində yerləşməsindən bu nəticəyə gəlmək olur ki, qədim Azərbaycanın paytaxtı olan bu şəhər Avesta Azərbaycanında böyük elm və maarif mərkəzi olmuşdur. IV əsrin ortalarında ərəb tarixçisi Məsudi belə yazırdı: «Zəmanəmizdə bu şəhərdə (Şiz şəhərində) heyrət doğuran binaların qalıqları, eləcə də səma kürəsini, ulduzları, dünyanı, quru və dənizləri, yaşayış yerlərini, onların bitki və canlılarını və sair qəribə şeyləri özündə əks etdirən rəngarəng və çox gözəl rəssamlıq lövhələri görünür». Zərdüşt təlim ocaqları bu dövrdə Azərbaycanda, xüsusilə Şiz şəhərində genişlənmişdir. Çünki muğların əsas mərkəzi Azərbaycan idi. Yeri gəlmişkən, qeyd etmək lazımdır ki, hələ lap ilk dövrlərdə, o zamankı İranın bütün ərazisindən gələn moğlar məhz Şiz şəhərinin Siroş adlı nahiyəsində toplanır, burada Zərdüştlük dini üzrə təlimat alırdılar. Moğların ilk məktəbi də həmin məhəllədə olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şiz qalası
* Qazaka
* Azərgüşnasp məbədi
* Təxti Süleyman
Chess Query Language

**Chess Query Language (CQL)** — sorğu dili olub, şahmat oynunçularına və tədqiqatçılara müxtəlif oyun, mövqe və məsələləri sürətli axtarmağa və öyrənməyə imkan verir.

## İstinadlar
Cizyə

**Cizyə** — ərəbcədən götürülən sözdür. Quranda bu haqda belə deyilir:
"Kitab verilənlərdən Allaha və Axirət gününə iman gətirməyən, Allahın və Onun Elçisinin haram buyurduğunu haram saymayan və həqiqi din olan İslama etiqad etməyənlərlə, zəlil günə qalıb öz əlləri ilə cizyə verməyə məcbur oluncaya qədər vuruşun."   (Tövbə surəsi / 29 )
**Cizyə** müsəlman ölkələrində qeyri müsəlman əhalidən can və mal mülkiyyətinin qorunması qarşılığında alınan vergidir. Yəni fəth edilən ərazidə qeyri müsəlmanlardan kollektiv olaraq alınırdı. Cizyəni ağılca,bədəncə sağlam və yetişkin kişilər ödəyirdi. Qocalardan, qadınlardan, uşaqlardan, xəstələrdən müharibədə iştirak qabiliyyətləri olmadıqları üçün bu vergi alınmırdı. Korlar, şikəst olanlardan yalnız varlılar cizyə ödəyirdi. Kasıblar və dilənçilər cizyə ödəməzdi, yoxsul rahiblər də ödəməzdi.

## Mənbə
*http://www.e-tarih.org/sozluk.php?sd=sozlukdetay&id=101  
*http://fikih.ihya.org/islam-fikhi/cizye-ne-demektir.html
Balkan sazişi

**Balkan sazişi** — 1934-cü ilin 9 fevralında Afinada Türkiyə, Yunanıstan, Rumıniya, Yuqoslaviya arasında imzalanıb.

1933`dən sonra Almaniya da Nasist partiyası nın hakimiyyətə gəlməsi, İtaliya nın Ağ dəniz də və Balkanlar da ərazilərini genişləndirmək istəməsi və Avropa dövlətlərinin silahlanma yarışına girməsi sülh üçün təhlükə yaradırdı. Türkiyə təhlükəsizliyini qorumaq məqsədilə 1933-cü ildə bu 3 ölkə ilə ayrı ayrılıqda saziş bağlamışdı. Lakin 1934-cü ilin 9 fevralı İtaliya və Almaniya təhlükəsi qarşında qalan bu 4 Balkan dövləti Afina da saziş bağlayır. Bu sazişə görə Balkan ölkələri bir-birilərinin ərazi bütövlüyünə hörmət edəcəkdilər.

İkinci dünya müharibəsi ndən sonra şərtlərin dəyişməsindən sonra bu saziş əhəmiyyətini itirir.

## İstinadlar
Şorabad (Xızı)

**Şorabad** (əvvəlki adları: **Sovetabad**; **Şurakənd**; **Şuraabad**) — Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun Şorabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun Şuraabad kəndi şəhər tipli qəsəbələr kateqoriyasına aid edilmiş, Şuraabad kənd Soveti ləğv edilərək, Şuraabad şəhər tipli qəsəbəsi mərkəz olmaqla Şuraabad qəsəbə Soveti yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 12 iyun 2018-ci il tarixli, 1190-VQ saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun Şuraabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Şuraabad qəsəbəsi Şorabad qəsəbəsi adlandırılmış, Şuraabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsi Şorabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsi hesab edilmişdir.

## Toponimikası
XIV–XV əsrlərdə qəsəbə Qılızı, XIX əsrin axırıdan 1925-ci ilə qədər Mikayılabad, 1930-cu ilə qədər Sovetabad, 1930-cu ildən sonra isə Şurabad adını daşıyır. Onların kökündəki "şura" sözü ruscadakı "sovet" sözünün azərbaycancadakı köhnə adıdır.

Bu yaşayış məntəqəsinin əsl adı Şorabad olmuşdur. XIX əsrə aid mənbələrdə yaşayış məntəqəsi Şorabad kimi qeydə alınmış, Sovet hakimiyyəti illərində isə adı Şuraabad (Sovet kəndi) kimi rəsmiləşdirilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 12 iyun 2018-ci il tarixli, 1190-VQ saylı Qərarı ilə Xızı rayonunun Şuraabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Şuraabad qəsəbəsi Şorabad qəsəbəsi adlandırılmış, Şuraabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsi Şorabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsi hesab edilmişdir.

## Tarixi
Şurabad qəsəbəsi qədim tarixə malikdir. Tarixçilərin və yaşlı əhalinin dediyinə görə Şurabad qəsəbəsinin tarixi XII əsrlərə gedib çıxır. Qəsəbə müəyyən illər ərzində müxtəlif şəhər və rayonların tabeliyində olub (Altıağac, Binəqədi, Sumqayıt, Abşeron). 1991-ci ildən Xızı rayonunun tabeliyindədir.

### Tarixi abidələri
Qəsəbədə 5 yerdə qədim qəbirstanlıqlar mövcuddur. Bu məzarlıqlarda bir çox sərdabələr, daş kitabələr müasir dövrə qədər gəlib çatmışdır. Bundan başqa, qəsəbədə XVII əsrə aid qədim hamam, Şah Abbas dövrünə aid Ovdan və Karvansara, Şurabad Cümə məscidi var. Çox təəssüflər olsun ki, Karvansara sökülüb daşlarından köhnə məktəb binası tikilib və bugünkü dövrə gəlib çatmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Şorabad qəsəbəsi Xəzər dənizinin sahilində, Bakı-Quba avtomobil yolunun kənarında yerləşir. Ən yaxın kəndlərdən biri Yaşma kəndidir ki, hazırda da orada məskunlaşma var.

## Əhalisi
1935–1950-ci illərdə kənddə 35–40 evin olduğu yaşlı sakinlər tərəfindən söylənilir. Lakin İkinci Dünya müharibəsi illərindən sonra kəndin əhalisi azalmışdır.

1986-ci ildə əhalisi 1420 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
Əhalisi əsasən balıqçılıqla məşğuldur.

## Şəkilləri

Sah Abas ovdanı (Şuraabad).jpg|Şah Abbas ovdanı 
Şuraabad hamamı.jpg|Şorabad hamamı (XVII əsr) 
Cümə məscidi (Şuraabad).jpg|Cümə məscidi
Şuraabad (Xızı)01.jpg|Qəsəbənin görnüşü
Şuraabad (Xızı).jpg|Qəsəbənin görünüşü


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çəram

**Çəram** — İranın Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanıda şəhər və Çəram şəhristanının inzibati mərkəzi. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 11,980 nəfər və 2,264 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Levi Morton

**Levi  Parsons Morton** (, ) — Amerika Birləşmiş ştatlarının  (1889-1893) 22-ci vitse-prezidenti olmuşdur. O, daha sonra New Yorkun 31-ci qubernatoru seçilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
**National Contest, Containing Portraits and Biographies of Our National Favorites*, Darling Bros. & Co., Detroit, Michigan, 1888.

## Xarici keçidlər
*Levi P. Morton birthplace 
*Levi P. Morton
*Ancestors of Levi Parsons Morton
Dirijor

**Dirijor** ( — idarə etmək, yönəltmək, başçılıq etmək) — ansambl (orkestr, xor, opera və s.) musiqisininin ifa prosesinə başçılıq edən şəxs. Dirijor ansamblın bütün üzvlərinə nəzarət edərək, onları düzgün istiqamətə yönəldərək musiqi əsərinin gözəl şəkildə ifa olunmasını təmin edir.

Əvvəllər ansamblın bir üzvü D. rolunda çıxış edir, ifaçılara yol göstərirdi; sonralar xüsusi D. meydana gəldi. D. əsərin ifa xarakterini orkestr üzvlərinə xüsusi hərəkətlə şərh edir.

Dirijorluq sənəti xüsusi əl hərəkətləri sisteminə əsaslanır; dirijorun üzünün ifadəsi, baxışı, mimikası mühüm rol oynayır. Dirijor ansamblın həmahəng səslənməsini, ifanın texniki kamilliyini təmin edir, əsərin ideya məzmununu, üslubunu və bədii məqsədini idarə etdiyi kollektivə çatdırmağa çalışır.

## Azərbaycan milli dirijorluq məktəbi
Azərbaycan milli dirijorluq məktəbinin formalaşması, inkişafı Niyazinin adı ilə bağlıdır. Niyazi Azərbaycan bəstəkarlarının bir çox simfonik və musiqili səhnə əsərlərinin, kantata və oratoriyalarının ilk ifaçısı olmuş, bu əsərlərin şərh edilməsində özünə məxsus orijinal ifaçılıq üslubu yaratmışdır. Onun traktovkasında milli bəstəkarların bir çox əsəri, o cümlədən Ü. Hacıbəyovun "Koroğlu" operası dünya musiqisinin qızıl fonduna daxildir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Orkestr
* Xor
Qurman

**Qurman** — müxtəlif ölkələrin mətbəx dadları ilə maraqlanan şəxs.

Bu söz tez-tez bir çox yeməklərin, mağaza və restoranların adlarında onların nəinki incəliyini, həm də fransız mətbəxinə aid olduğunu vurğulamaq üçün istifadə olunur.

Qərbi Avropa dillərində (*ingilis, fransız, alman*) “gurme” sözü ilk növbədə bol və dadlı yeməkləri sevən deməkdir, gurme yeməyin incəliklərini dərk edən bilici isə “gurman” (Fransızca **gurme**) adlanır. Azərbaycan dilində, bir qayda olaraq, bu terminlər arasında heç bir fərq qoyulmur və ikinci halda onlar "aşpazlıq mütəxəssisi", "kulinariya estetikası" ifadələrini və ya sadəcə olaraq "foodie" anglisizmini istifadə edə bilərlər.

## İstinadlar
Adolf Berje

**Adolf Berje** (; ) — Rusiya İmperiyası bürokratı, şərqşünası və qafqazşünası, Qafqaz Arxeoqrafiya Komissiyasının sədri (1864–1886).

## Həyatı
Sankt-Peterburq şəhərində dünyaya gələn Adolf Berjenin atası fransız, anası isə alman idi.

Adolf Berje Qafqaz və Şərq tarixinə, arxeologiya, etnoqrafiya və ədəbiyyatına dair əsərlərin müəllifidir. 12 cildlik "Qafqaz Arxeoqrafiya Komissiyası Aktları"nın 11 cildi onun redaktəsi ilə çıxmışdır. Azərbaycan dilini bilmiş, XVIII–XIX əsrlər Azərbaycan şairlərinin əsərlərindən nümunələr əsasında tərtib etdiyi "Qafqaz və Azərbaycanda məşhur olan şüəranın əşarına məcmuə…" kitabını Leypsiqdə almanca müqəddimə ilə nəşr etdirmişdir (1868). "Azərbaycan dilində nəğmələr məcmuəsi" də (əlyazması) tərtib etmişdir. "Zaqafqaziya müsəlman şairləri haqqında bir neçə söz" məqaləsi var. Mirzə Camal Cavanşir Qarabağinin "Qarabağ tarixi"ni rus dilinə çevirmiş və müqəddimə ilə "Kavkaz" qəzetində dərc etdirmişdir. Mirzə Fətəli Axundovla dost olmuşdur. M. F. Axundov Azərbaycan şairlərinin şeirlər məcmuəsinin hazırlanmasında Berjeyə, o isə "Kəmalüddövlə məktubları"nın rus dilinə tərcüməsində M. F. Axundova kömək etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* F. S. Qasımzadə. M. F. Axundovun həyat və yaradıcılığı. Bakı: 1962.
* Н.И.Гулак. А.П.Берже как ориенталист. "Русская старина", т. VI, кн.12, 1887.

## Həmçinin bax
Clear (Unix)

**clear** — Unix əməliyyat sistemlərində ekranı (terminalı) təmizləmək üçün istifadə olunan komandadır. 

## Həmçinin Bax
* Unix utilitlərinin siyahısı
Du (Unix)

**<code>du</code>** (**''d**isk **u**sage'' - disk istifadəsinin qısaldılmışı) — *nix əməliyyat sistemlərində faylın (həmçinin kataloqun) nə qədər yaddaş (sahə) tutduğunu (və ya faylın həcmini) göstərən komandadır.

## Nümunə

```bash
$ du -h Star\ Wars\ I\,\ II\,\ III\,\ IV\,\ V\,\ VI/
8.3G	Star Wars I, II, III, IV, V, VI/
```


## Həmçinin Bax
* Unix utilitlərinin siyahısı
Sekta

**Sekta**, **təriqət** və ya **firqə** — dini, siyasi və fəlsəfi inanc sisteminin altqrupu, ümumiyyətlə daha böyük dinin dalı.
Ken Tompson

**Ken Tompson** () — Amerikalı kompüter elmləri pioneri. Tompson karyerasının çox hissəsini Bell Labs-da işləmiş və burada orijinal Unix əməliyyat sistemini yaratmışdır. O, həmçinin C dilinin birbaşa sələfi olan B proqramlaşdırma dilini yaratmış və Plan 9 əməliyyat sisteminin yaradıcılarından və ilk inkişaf etdiricilərindən biri olmuşdur. 2006-cı ildən bəri Google-da işləyir və burada Go dilini inkişaf etdirir. Türinq mükafatı laureatıdır və bütün zamanların ən böyük kompüter proqramçılarından biri hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
X86

**x86** — Intel 8086 prosessorunun arxitekturasının təlimatına əsasən yaradılan prosessor arxitekturası ailəsi.

**x86** (= 80x86) – IBM PC-uyumlu kompüterlərdə istifadə olunan Intel mikroprosessorları ailəsi (x = 1, ..., 5 və 8086 üçün olmaya bilər). Bu ailəyə 086, 186, 286, 386, 486, Pentium, Pentium Pro, Pentium II aiddir. х86 arxitekturası prosessorun dörd iş rejimini dəstəkləyir: “real mode”, “protected mode”, “virtual x86 mode” və “user mode”.

**x86 əsaslı kompüter** - (ing. *x86-based computer*, ru. *компьютер с процессором x86*) – 8086, 80286, 80386, 80486 və ya Pentium prosessorunun bazasında hər hansı kompüter. Nömrələr müəlliflik hüququnun təsirinə düşmədiyindən Intel şirkəti rəqibləri ilə mübarizə aparmaq üçün öz prosessorlarına adlar verməyə başladı.

## Ədəbiyyat
*İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
* Intel Arxitekturanın 25 ili
* x86 CPU-ların yolgöstəricisi
Rəqsi hərəkət

**Rəqsi hərəkət** — hər hansı trayektoriya üzrə müəyyən zaman müddətindən sonra təkrarlanan hərəkətdir. Rəqsi hərəkət, əsasən, iki növdə olur: məcburi rəqslər və sərbəst rəqslər. **İcbari rəqs** – periodik dəyişən xarici qüvvələrin təsiri nəticəsində baş verən rəqslərdir. **Sərbəst rəqslər**-tarazlıq halından çıxarılmış sistemdə daxili qüvvələrin təsiri nəticəsində baş verən rəqslərdir.

* **Mexaniki rəqsi hərəkət** - cismin və ya cisimlər sisteminin tarazlıq vəziyyəti ətrafında əks istiqamətlərdə tamamilə və ya qismən təkrarlanan hərəkətidir. Başqa sözlə desək: Mexaniki rəqsi hərəkət - cismin və ya cisimlər sisteminin tarazlıq vəziyyəti ətrafında gah   bu, gah da digər istiqamətdə yerdəyişməsidir.
*Periodik hərəkət - bərabər zaman fasilələrindən sonra təkrarlanan hərəkətdir və iki növü var: fırlanma hərəkəti və rəqsi hərəkət.
*Rəqs sistemi - rəqsi hərəkət icra edən cisim və ya cisimlər sistemidir.
*Sərbəst rəqslər - tarazlıq vəziyyətindən çıxarıldıqdan sonra sistemdə yaranan rəqslərdir.
*Məxsusi rəqs tezliyi - sistemi xarakterizə edən kəmiyyətlərlərdən asılı olan sərbəst rəqslərin tezliyinə deyilir.
*Rəqs tezliyi - 1 san-dəki rəqslərin sayıdır, \nu ilə işarə olunur, ölçü vahidi 1/san=1Hs (hers).
\nu = \frac {N}{t}
*Rəqs periodu - bir tam rəqsə sərf olunan zamandır,T ilə işarə olunur və ölçü vahidi 1san-dir.
\mathrm{T = \frac {t}{N}}
*Rəqs amplitudu A(Xm) - rəqs edən cismin tarazlıq vəziyyətindən uzaqlaşdığı ən böyük məsafədir, A ilə (və ya xm) işarə olunur və BS-də ölçü vahidi 1m (metr)-dir.
*Yaylı rəqqas - yaydan asılmış yükdür. 
*Riyazi rəqqas - uzanmayan çəkisiz sapdan asılmış maddi nöqtədir.
*Məcburi rəqs - sistemin itirdiyi enerjinin periodik dəyişən xarici qüvvələr hesabına bərpa olunması nəticəsində yaranan rəqslərdir.

## Mənbə
*M.Murquzov, S.Abdullayev, X sinif Fizika, BAKINƏŞR 2005
NoSQL

**NoSQL** — verilənlər bazasının idarə edilməsində ənənəvi relasiya cəbrindən və SQL-dən istifadə etməyən verilənlər bazalarıdır. NoSQL sorğu dili kimi SQLi istifadə etmir. Bu termini ilk dəfə 1998-ci ildə Carlo Strozzi istifadə etmişdir.

## Xarici keçidlər
* NoSQL təqdimat sənədi
* NoSQL ümumi giriş məqalə
JQuery

**jQuery** — JavaScript kitabxanası.

2006-cı ildə Con Reziq tərəfindən istifadəyə buraxılmışdır. Hal-hazırda Dave Methvin rəhbərlik etdiyi komanda tərəfindən inkişaf etdirilir. jQuery JavaScript kitabxanaları arasında ən çox istifadə olunan kitabxanadır. 10,000 ən çox ziyarət edilən saytın 55%-də jQuery istifadə edilib.

## Fəlsəfəsi
CSS, HTML strukturunu vizuallaşdırır, jQuery HTML strukturunu hərəkətləndirir. Məsələn, düymənin basılması ilə emalçı birbaşa göstərişin yerinə idarəni JQuery-ə ötürülür, burada da, düymələr müəyyən edilir və sonra düyməyə basıldıqda emalçı onu təyin olunan funksiyaya uyğunlaşdırır. Davranışın və strukturun belə bölməsi Unobtrusive JavaScript adlanır.

JQuery kitabxanası, tapşırıqların maksimum geniş mühiti üçün faydalı funksionallığı mövcuddur. Bununla belə, jQuery-dəki funksiyaların uyğunlaşdırma məsələsi kitabxana istehsalçıları tərəfindən təyin edilmir, çünki, bu mənbə kodunun böyüklüyünə və mürəkkəbliyinə səbəb olur. Buna görə kitabxananın və plaqinlərin yığcam, universal nüvə arxitekturası yaradılmışdır. Bu resurs məhz funksional-JavaScript yığmağa imkan verir.

## İstifadəsi
jQuery, bir qayda olaraq, bir xarici JavaScript-faylı kimi veb səhifəyə qoşulur:


```html5
<head>
    <script src="jQuery.js-ə yol (yerləşmə)"></script>
</head>
```

jQuery-nin mənbə kodu həmçinin pulsuz olaraq Google-nin təqdim serverdə də mövcuddur.


```html5
<head>
    <script src="http://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/1.11.1/jquery.min.js"></script>
</head>
```


JQuery-lə icra olunan bütün tapşırıqlar `$` funksiyalarının köməyi ilə aparılır. Əgər saytda `$` funksiyalarından istifadə edən başqa JavaScript tətbiq edilirsə, onda `$` funksiyanın sinonimi olan — `jQuery`-dən istifadə olunur. jQuery kodunu aşağıdakı qaydada yazmaq olar:

```javascript
jQuery (function ($){
  // burada skriptin kodu, yəni $ işarəsində təyin olunan jQuery funksiyalarına giriş obyekti olacaq
})
```


JQuery-dəki tapşırığı 2 tipə bölmək olar:
* `$()` funksiyanın köməyi ilə jQuery-obyektinin alınması. Məsələn, ona CSS-selektoru daxil edib, meyar daxilində olan bütün HTML elementlərinin jQuery-obyekti kimi qəbul etmək və sonra jQuery-obyektin müxtəlif metodlarının köməyi ilə onlara tapşırıqlar mənimsətmək olar.
* `$` obyektinə qlobal metodlarla bağlantı. Məsələn, massivlər üzrə iterasiya olunma.
## Nümunə
* **hide()** və **show()** - bu funksiyaların köməyilə göstərilən HTML elementin gizlədilməsi (hide) və aşkar edilməsi (show) reallaşdırılır. Ən çox istifadə edilən funksiyalardandır:

```html5
<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<script src="http://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/1.11.1/jquery.min.js"></script>
</script>
```

```javascript
$(document).ready(function(){
  $("#hide").click(function(){
    $("p").hide();
  });
  $("#show").click(function(){
    $("p").show();
  });
});
```


```html5
</script>
</head>
<body>
<p>Salam Dünya!</p>
<button id="hide">Göstər</button>
<button id="show">Gizlə</button>
</body>
</html>
```

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* jQuery UI
Oracle Database

**Oracle Database** (əsasən Oracle kimi tanınır) — Oracle şirkəti tərəfindən istehsal olunan və satılan verilənlər bazasının idarə edilməsi sistemidir. Larry Ellison və onun dostları tərəfindən 1977-ci ildə yaradılmağa başlanmışdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*Oracle RDBMS
Kompilyator

right|thumb|300px|Kompilyator

**Kompilyator** — kompüter proqramı olub, proqramlaşdırma dilində yazılmış kodu başqa bir kompüter dilinə çevirir. Proqramlaşdırma dilində yazılmış kodu çevirməkdə əsas məqsəd çağrıla bilən proqram almaqdır. Kompilyatorlar əsasən, yüksək səviyyəli proqramlaşdırma dilində yazılmış kodları aşağı səviyyəli proqramlaşdırma dilinə çevirir. Birdən çox əməliyyat sistemlərində çalışan kompilyatorlara kross-kompilyator deyilir.

Kompilyatorun proqramlaşdırma dilində yazılan koda yalnız 1 dəfə ehtiyacı var. Kompilyator həmin kodu bir dəfə oxuyur və hər dəfə kodu işə salanda yenidən oxumasına ehtiyac qalmır. C#, C, C++, Pascal, Delphi, Java  və s. proqramlaşdırma dilləri kompilyatorlu dillərdir.
Qrid

**Qrid** — külli miqdarda reqional və milli şəbəkələrin birləşdirilməsini nəzərdə tutan və beləliklə geniş istifadəçi dairəsi üçün açıq olan universal hesablama mənbəyidir.

**Qrid** — (ing.*grid computing*, ru. *грид-вычисления*) – ("grid" – tor, şəbəkə) — hesablama baxımından çətin problemlərin həlli üçün onların bir hissəsinin İnternetə bağlanmış və geniş ərazidə paylanmış kompüterlər yığının istifadə olunmayan resursları arasında bölüşdürülməsi prosesi.

**Qrid** *(Grid)* – paylanmış, dinamik virtual təşkilatlarda müxtəlif resursların ortaq və əlaqələndirilmiş istifadəsini dəstəkləyən texnologiya və infrastrukturdur.

Bu termin 90-cı illərdə kompüterdən istifadəni elektrik şəbəkəsi (power grid) asan etmək ideyasından yaranmışdır. Hal-hazırda bir çox Qrid layihəsi var. Bunlara misal olaraq, DataGrid, TeraGrid, NorduGrid və s göstərmək olar.

Azərbaycanda ilə 2009-cu ildən Fizika İnstitutunun "Yüksək Enerjilər Laboratoriyası"ı tərəfindən "azgrid" adı altında yaradılmağa başlanmışdır.

## Həmçinin bax
* Qrid-hesablamalar
* Qrid texnologiyaları

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
* azgrid.org
Əhməd Atəş

**Əhməd Atəş** () — Türkiyə şərqşünası.

## Həyatı
Əhməd Atəş 1913-cü ildə Türkiyənin Birecik şəhərində anadan olmuşdu. Konya litseyində oxuduqdan sonra İstanbul Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsini 1939-cu ilda bitirmişdi. Eyni il assistent oldu. Professor Hellmut Ritterin yanında ərəb-fars filologiyası çalışmalarına başladı. 1953-cü ildə də professor oldu. Şərqşünaslıq İnstitutnun rəsmi quruluşunu təşkil etdi. Ayrıca yabançı bilim adamlarıyla Şark Tetkikleri Cemiyətinin qurulması onun sayəsində başa gəldi. Hasan Ali Yücelin Milli Təhsil nazirliyi dönəmində yayınlanma qərarı çıxan İslam ensiklopediyasının yayın qurulunda Adnan Adıvar ilə çalışmağa başladı. İran ədəbiyyatına ilişkin çalışmalarından ötürü İran tərəfindən ona "Bilimsel Takdir Madalya"sı verildi.

1964-cü ildə tanınmış şərqşünas alim Əhməd Atəş ustadın "Heydərbabaya salam" mənzuməsinin elmi izahını Türk oxucusuna təqdim etdi:

Ədəbiyyat müəllimi Fikret Atəş ilə evliliyindən Ertunga Atəş (1941) və Toxtamış Atəş (1944) adında iki oğlu vardır.

## İstinadlar
Qahirə qülləsi

**Qahirə qülləsi**(, ***Borg Al-Qāhira***) Misirin Qahirə şəhərində yerləşən konkret qüllə. Bu qüllə Misirdə və Şimali Afrikada 50 il ən yüksək quruluş olmuşdur.

## Şəkillər

Fayl:Cairo Tower Entrance.jpg|Qahirə qülləsinin girişi
Fayl:Cairo Tower from below.jpg|Qahirə qülləsi aşağıdan


## Xarici keçidlər
* Qüllənin rəsmi vebsaytı
Aşağı Misir

**Aşağı Misir**( *al-Diltā*) Misirin ən şimalında yerləşən regiondur: münbit Nil vadisi, Yuxarı Misirin və Aralıq dənizi arasında.

## Tarixi
Aşağı Misir *Ta-Mehu* kimi tanınırdı ki papirus torpağı deməkdir.Aşağı Misirin paytaxtı Memfis şəhəri idi.

## Həmçinin bax
* Yuxarı Misir
* Qədim Misir
Fyodor Korş

**Fyodr Yevgeniyeviç Korş** (4.5.1843-1.3.1915) — rus filoloq, professor, görkəmli dilçi.

## Həyatı
Fyodr Yevgeniyeviç Korş 4 may 1843-cü ildə Moskva şəhərində anadan olmuşdur.

Fyodr Korş 1 mart 1915-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
* Фундаментальная электронная библиотека «Русская литература и фольклор»: Энциклопедия «Слова о полку Игореве»
* Фундаментальная электронная библиотека «Русская литература и фольклор»: ЭНИ «Personalia» 
* Русский биографический словарь, сетевая версия 
* Биография на сайте «Поэзия Московского университета».
* Биография на сайте «Ярус». 
* Биография на сайте «Грамота.ру».
* Шуточные стихи Ф. Е. Корша // Российский Архив: История Отечества в свидетельствах и документах XVIII—XX вв.: Альманах. - М., 1992. Т. II—III.
* Фонд на сайте Архив Российской академии наук.
Pamir dağları

**Pamir dağları** — Orta Asiyada Tacikistan-Çin, Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu sərhədlərində olan və Himalay dağlarının şimal silsilələrini təşkil edən sıra dağlar.

Hisar vadiləri Tanrı dağlarını Pamir dağ sistemindən ayırır. Bir digər adıda Zalım Xalıd olan Pamir dağları, eyni zamanda Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu daxilinə 1.760 km girir. Ən yüksək zirvəsi 7495 m. yüksəkliyi ilə İsmayıl Samani zirvəsidir.

Pamir dağlarından gələn Amudərya və Sırdərya çaylarının sularının toplanması ilə bu gün qurumaqda olan Aral gölü həyata qayıdır.

Xaşxaşın vətəni sayılır.

## Həmçinin bax
Nurməmmədli (Aslandüz)

**Nurməmmədli** — Cənubi Azərbaycannın Ərdəbil ostanının Parsaabad  şəhristanının Aslandüz bəxşində inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Nurməmmədli öncə qışlaq olub. Bu qışlaq Şahsevən elinin Hacıxocalı oymağına məxsus idi. 1979-cu ildə İran İslam İnqilabından sonra oymaq əhalisi qışlaqlarında həmişəlik məskən salaraq onu kəndə çevirdi.
Aslandüz bəxşi

**Aslandüz bəxşi** (farsca: بخش اصلاندوز), İranın Ərdəbil ostanında olan Parsabad şəhristanının 3 bəxşindən biridir.

Bəxşin 2006-cı il siyahıya almaya görə əhalisi 27,418 nəfər ve 5,220 evdir.

Bəxşin mərkəzi Aslandüz şəhəridir.

## İstinadlar
Mərkəzi bəxşi (Parsabad)

**Parsabad mərkəzi bəxşi** (Farsca: بخش مرکزی شهرستان پارس‌آباد‎‎), İranın Ərdəbil ostanında olan Parsabad şəhristanının 3 bəxşindən biridir. 

Bəxşın 2006-cı il əhali sayımına görə əhalisi 122,923 nəfər və 26,307 evdir. 

Bəxş içindəki önəmli şəhərlər: Parsabad
Təzəkənd bəxşi

**Təzəkənd bəxşi** — (Farsca: بخش تازه‌کند), İranın Ərdəbil ostanında olan Parsabad şəhristanının 4 bəxşindən biri.

Bəxşin 2006-cı ildə əhalinin siyahıya alınmasına görə əhali sayı 14,235 nəfər və ya 2,929 evdir.

Bəxşin mərkəzi Təzəkənd şəhəridir.

## İstinadlar
Valentin Mirinov

**Mirinov Valentin Akimoviç** () — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Həyatı
Rusiya Fedorasiyasının Saratov vilayətinin Lısoqorsk rayonunun Uritsk kəndində 28 oktyabr  1923-cü ildə dünyaya göz açmış Valentin uşaq ikən öz valideynləri ilə Bakıya gəlmiş və onun uşaqlıq və gənclik dövrü burada keçmişdir.

1941-ci ildə Binəqədi RHK-dan könüllü olaraq orduda xidmətə getmiş və hərbi məktəbə göndərilmişdir. Leytenant Valentin Akimoviç 417-ci atıcı diviziyanın 1376-cı atıcı alayının bölmə komandiri olmuşdur.

Müharibə qurtardıqdan sonra V.Mironov Bakıya qayıtmış və burada Tibb institutuna qəbul olaraq hərbi həkim peşəsinə yiyələnmişdir.
 
## Ordu həyatı
Pulemyotçular dəstəsinin komandiri kiçik leytenant V.Mironovun cəbhə həyatı 1943-cü ilin oktyabrında Şimali Qafqazdan başlamışdır.

Sonrakı illərdə onun döyüş yolu Ukrayna, Krım və Pribaltikadan keçmişdir.

## Qəhrəmanlığı
Cəsur rota komandiri leytenant V.Mironovun ən ağır döyüşü Sapun-Qarada oldu. Bu döyüşdə rotadan yalnız iki nəfər sağ qalmışdı: komandir və bakılı döyüşçü Seyfulla İsmayılov. Hərbi tapşırıq böyük qəhrəmanlıqla yerinə yetirilmişdi və Sevastopol azad edildi.

## Fəxri adı
SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 16 may 1944-cü il tarixli Fərmanı ilə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.
 
## İstinadlar
Gümüş qıjı

**Gümüş qıjı** (lat. *Cyathea dealbata*) — Qıjı cinsinə aid bitki növü. Ağacın yüksəkliyi 10 m qədər yetişər.

Gümüş qıjının yarpağı, Yeni Zelandiyanın Milli Gülü dür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The International Plant Names Index: ''Cyathea dealbata''
*
Emil Bok

**Emil Bok** (; d. 6 sentyabr 1966) — Rumıniya baş naziri.

## Həyatı
Emil Bok 6 sentyabr 1966-cı ildə doğulmuşdur. 1991-ci ildə Babeş-Bolyai Universitetinin Tarix və Fəlsəfə fakültəsindən, 1995-ci ildə Babeş-Bolyai Universitetinin Hüquq fakültəsindən məzun olmuş, 2000-ci ildə isə Babeş-Bolyai Universitetinin Politologiya və siyasət fəlsəfəsi üzrə doktorantura təhsili almışdır.

Doktorantura təhsili aldığı müddətdə, yəni 1996-cı ildə o, Kluj Barosunda hüquqşünas olaraq çalışmışdır. Təhsilini tamamladıqdan sonra, yəni 2000–2008-ci illərdə Babeş-Bolyai Universiteti, Politologiya və Dövlət İdarəçiliyi və Hüquq fakültələrində mühazirəçi olaraq çalışmışdır.

Bununla yanaşı o, George Lazar adına Pedaqoji Texnikumda müəllim, Müasir tarix və siyasi elmlər fakültəsində kiçik elmi işçi, Siyasət və idarəetmə elmləri fakültəsində mühazirəçi assistent olaraq da fəaliyyət göstərmişdir.

Emil Bok evlidir. İngilis və fransız dillərini bilir.

### Siyasi fəaliyyəti
Emil Bok 2000–2004-cü illərdə Deputatlar Palatasının üzvü, 2001–2004-cü illərdə Deputatlar Palatasının Hüquq Komitəsinin sədr müavini, 2003–2004-cü illərdə Demokrat Partiyasının Deputatlar Palatasındakı qrupunun sədri olmuşdur. Həmçinin o, 2003-cü ildə Rumıniya Konstitutsiyasını Təftiş Komissiyasının sədr müavini olmuşdur.

Emil Bok 2004–2009-cu illərdə Kluj-Napoka Bələdiyyəsinin sədri də olmuşdur.

Emil Bok 22 dekabr 2008-ci ildə baş nazir seçilmişdir.

### Partiya fəaliyyəti
Emil Bok 2000–2004-cü illərdə Demokrat Partiyasının Kluj Qəza təşkilatının sədri olmuşdur.

2003–2004-cü illərdə Emil Bok Demokrat Partiyası icraçı sədri, 2004-cü ilin dekabr ayından 2007-ci ilin dekabr ayınadək isə Demokrat Partiyasının sədri olmuşdur.

Emil Bok 2007-ci ilin dekabr ayından etibarən Demokrat Liberal Partiyanın sədri olmuşdur.
Rhododendron arboreum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Butan, Çin, Hindistan, Myanma, Nepal, Şri-Lanka və Tailandda rast gəlinir. Rhododendron arboreum (Laligurans), Nepalın Milli Gülüdür.

## Botaniki xarakteristikası
Parlaq güllərinin dəbdəbəli nümayişi ilə bir həmişəyaşıl kol və ya kiçik ağacdır. Bu ağacın gülləri qırmızı, ağ və çəhrayı rənglərdə olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tomorrow

**Tomorrow** — (Azərbaycanca: Sabah) Maltanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

## İstinadlar
Alqış Həsənoğlu

**Alqış Həsən oğlu Musayev** () — filologiya elmləri namizədi, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı.

## Həyatı
1969-cu ildə Zəngəzur mahalının Meğri rayonunun Nüvədi kəndində anadan olub.  Ermənistandan azərbaycanlıların deportasiya olunması nəticəsində 1991-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Azərbaycan Respublikasına köçmək məcburiyyətində qalıb.

1994-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib.

Filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur. Evlidir, iki oğlu, bir qızı var.

## Siyasi-ictimai fəaliyyəti
1993-cü ildən "Yeni Azərbaycan" qəzetində jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb.  1997–2008-ci illərdə bu qəzetin baş redaktoru olub. 2021-ci ildə yenidən həmin qəzetin baş redaktoru təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası II çağırış Milli Məclisin deputatı seçilib.

I, II, III qurultaylarda Yeni Azərbaycan Partiyası Siyasi Şurasının üzvü seçilib.

## Təltif və mükafatları

* 2005-ci ildə  "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.
* 30 noyabr 2022-ci ildə  “Əməkdar jurnalist” fəxri adı ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Mais Səfərli

**Mais İsmayıl oğlu Səfərli** () — Azərbaycan Yurddaş Partiyasının qurucusu və ilk sədri, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi II çağırış deputatı

## Həyatı
1958-ci il mayın 5-də Qubadlı rayonunun Məlikəhmədli kəndində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Bakıda orta məktəbi, 1982-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. Rus və ingilis dillərini bilir. Təhsilini bitirdikdən sonra fəhlə kimi çalışmağa başlamışdır.

Mais Səfərli 1975-ci ildən Azərbaycan Televiziya və Radio Şirkətində çalışmağa başlamışdır.

Mais Səfərli evli olmuşdur, 3 uşağı var. 7 dekabr 2020-ci il tarixində koronavirusdan vəfat edib.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
Mais Səfərli "Yurddaş" və "Vışka" qəzetlərində çalışmışdır. O, 1988–1992-ci illərdə "Yurddaş" Cəmiyyətinin sədri, 1993-cü ildən ölümünədək isə Azərbaycan Yurddaş Partiyasının sədri olmuşdur. 

1995-ci il parlament seçkilərində Mais Səfərli Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının proporsional seçki üzrə vahid namizədlər siyahısında 7-ci sırada olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası seçkilərdə proporsional siyahı üzrə 346 192 (9.6%) səs toplayaraq siyahısından ilk 3 nəfərin deputat seçilməsinə nail olmuşdur. Beləliklə, Mais Səfərli deputat seçilə bilməmişdir.

Mais Səfərli 2001-ci il yanvarın 7-də 9 saylı Xətai birinci seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisin İnsan hüquqları daimi komissiyasının üzvü olmuşdur. Evli olmuşdur, 2 övladı var.

## İstinadlar
Əli Əlirzayev

**Əli Qənbərəli oğlu Əlirzayev** () — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I və II çağırış deputatı. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Sosial sferanın iqtisadiyyatı və idarə olunması" kafedrasının müdiri, iqtisad elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi.

## Həyatı
Əli Qənbərəli oğlu Əlirzayev 1945-ci ildə 31 martda Naxçıvan MR Babək rayonu Nehrəm kəndində anadan olmuşdur. Uşaqlığı, yeniyetməliyi burada keçən Əli müəllim ailədə 9 bacı-qardaş olmuşlar. 1963-cü ildə indiki Texniki Universitetin riyazi maşınlar və mexanizmlər fakültəsinə qəbul olmuşdur. Universitetdə oxuduğu zamanlarda Bünyad Sərdarov adına zavodda bir gün səhər, bir gün axşam olmaqla işləmiş, 1968-ci ildə universiteti bitirmişdir. 1973-cü ildə Moskva Mərkəzi İqtisadi Riyaziyyat İnstitutunda namizədlik, 1985-ci ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Ailəlidir, 3 övladı var.

## Fəaliyyəti
İqtisad elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimidir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, şöbə müdiri, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində elmi işlər üzrə prorektor, Naxçıvan Dövlət Universitetində kafedra müdiri vəzifələrində işləmişdir. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru və sosial sferanın iqtisadiyyatı və idarəedilməsi kafedrasının müdiridir. 1997–2005-ci illərdə Azərbaycan Milli Məclisinin üzvü, İqtisadi siyasət, eləcə də Büdcə məsələləri komissiyalarının  sədr müavini olmuşdur. 500-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən çoxsaylı monoqrafiyaların, dərslik və dərs vəsaitinin müəllifidir. 50 aspiranta rəhbərlik edib, 2 elmlər doktoru yetişdirmişdir.

## Mükafatları
Əli Əlirzayev 2000-ci ildə "*Uğur*" mükafatına layiq görülmüşdür. 2002-ci ildə ona əməkdar elm xadimi adı verilmişdir. 2016-cı ilin fevralında Avropa nəşr mətbuat evi mükafat komissiyasının qərarı ilə Milli mənəvi dəyərlərimizin qorunmasında, istedadlı gənc alimlərin hazırlanmasında səmərəli fəaliyyətinə görə ən yaxşı vətənpərvər tədqiqatçı alim qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin 90 illiyi münasibətilə və Azərbaycanda təhsilin inkişafındakı xidmətlərinə görə 2020-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub

## Xarici keçidlər
* Tanınmış YAP-çılar Siyasi Şuradan ÇIXARILDILAR
* Əli Qəmbərəli oğlu Əlirzayev 
* Sabiq deputat Əli Əlirzayevlə fotosöhbət

## İstinadlar
Anar Axundzadə

**Anar Axundzadə** () — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı.

## Həyatı
Anar Axundzadə 1972-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1990–1995-cil illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin kənd təsərrüfatı və həmin universitetin (ikinci təhsil) hüquq fakültəsin bitirib. 1995-ci ildə Naxçıvan MR Nazirlər Kabinetinin birinci dərəcəli mütəxəssisi, elə həmin ilin dekabr ayında Naxcıvan MR Ali Məclisi sədrinin köməkçisi təyin edilib.

1996–1997-ci illərdə Naxçıvan DİN Daxili Qoşunlarinda həqiqi hərbi xidmətdə olub. 1997–2000-ci illərdə Naxçıvan MR Ali Məclisi Sədrinin köməkçisi işləyib. 2000-ci il fevral ayında Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini təyin edilib. 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə seçkilərdə 3 saylı Naxçıvan Şəhər dairəsindən Azərbaycan Respublikasının millət vəkili seçilib (2000–2005)..

## Fəaliyyəti
Deputatlıq fəaliyyəti dövrundə bir sıra beynəlxalq təşkilatların üzvü və seminarların iştirakçısı olub. 2000–2005-ci illərdə ATƏT seminar konfransı (Portuqaliya), Dunya Bankının seminar konfransı (Avstrya), NATO seminar konfrans (Almaniya, Belçika), Avropa Birliyi Əməkdaşlıq komitəsinin iclası (Fransa), Azərbaycan-Sloveniya Parlamentlərarası Dostluq qrupunun sədri, Azərbaycan- Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri dostluq qrupunun sədr müavini, eyni zamanda 5 il Azərbaycan Avropa Əməkdaşlıq Komitəsinin üzvü olub.

2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasi Prezidentinin yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında İnvestisiya proseslərinin dövlət tənzimlənməsi ixtisasi üzrə ixtisasartırma vəsiqəsini alıb. 1998-ci il Dünya Gənclərinin Beynəlxalq Festivalının iştirakşısı olub. (Portuqaliya).

1992-ci ildən yəni yaranan gündən Yeni Azərbaycan Partiyasının uzvüdür. YAP Naxçıvan MR Gənclər Təşkilatının sədri (1995–2000). 1999-cu il YAP birinci Qurultayinda YAP Siyasi Şurasının üzvü seçilib. Azərbaycan Respublikasının prezident, Milli Məslis, Bəladiyyə seckilərində Yeni Azərbaycan Partiyasi tərəfindən Azərbaycan Respublikasi üzrə səlahiyyətli nümayəndə olub.06.03 2019 Azərbaycan Respublikasi Prezidenti yaninda Dövlət İdarəcilik Akademiyasinda "Müasir Dövlət idarəciliyinin təşkilati əsaslari :15 il innovativ inkişaf yollarinda" ixtisasartirma haqqinda Dövlət sənədi olan SERTİFİKAT almişdir.(24.02.2016)dən (09.07.2021) dək Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin İctimai-Siyasi və Humanitar məsələlər şöbəsinin müdiri vəzifəsində calişmişdir. 2021-ci il Səbail Rayonun İctimai-siyasi həyatinda iştirakina görə İcra Hakimiyyətinin başcisi tərəfindən Fəxri Fərmanla təltif olunmuşdur.
I dərəcəli dövlət qulluqcusudur.

## Ailəsi
Ailəlidir 3 övladı var.

## İstinadlar
Əsmətxanım Məmmədova

**Əsmətxanım Məmmədova** — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı, şərqşünas alim, Bakı Dövlət Universitetinin İran filologiyası kafedrasının dosenti.

## Həyatı
Məmmədova Əsmətxanım Bəyəhməd qızı 1941-ci ildə Bakının Maştağa kəndində ziyalı ailəsində anadan olub, 1958-ci ildə C. Cabbarlı adına 187 nömrəli məktəbi əla qiymətlərlə bitirib və BDU-nun şərqşünaslıq fakültəsinin fars şöbəsinə qəbul olunub. 1963-cü ildə III kursda oxuyarkən "Fars ədəbi dili və Tehran dialektində baş verən fonetik dəyişikliklər" məruzəsinə görə Moskva Dövlət Universitetinin Fəxri fərmanı və fəxri tələbə bileti ilə təltif edilib. 1965-ci ildə universiteti bitirən Ə. Məmmədova Elmi Şuranın qərarı ilə kafedrada saxlanılıb, 1966-cı ildə AMEA-nın Şərqşünaslıq İnstitutunun aspiranturasına daxil olub. Onun 2007-ci ildə nəşr olunan "Fars dilində vurğu" eksperimental tədqiqat işi yalnız fars dilçiliyi üçün deyil, həmçinin ümumi dilçilik üçün təcrübi nəticələrlə zəngindir. "Fars dilinin orfoqrafiyası" kitabı bu sahədə mütəxəssislər və tələbələr üçün əyani vəsait kimi nəzərdə tutulub. Alimin "Lətifələr, yumoristik hekayələr və tapmacalar" adlı ədəbi dil və danışıq dili ilə müqayisə əsasında (disklə birgə) çap olunan dərs vəsaiti fakültə tarixində ilk təcrübədir. Ə. Məmmədova bir sıra jurnalların redaksiya heyətinin üzvü və elmi ekspertidir.

Uzun illər pedaqoji təcrübəyə malik Əsmətxanım Məmmədovanın 150-yə yaxın məqaləsinin Azərbaycanda və xaricdə çap olunmuşdur. Xüsusi ilə vurğulamaq lazımdır ki, onun fars vurğusunun təbiətinə aid eksperimentə əsaslanan 60 səhifəlik məqaləsinin İranda müxtəlif dillərdə 4 dəfə çap olunmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, alimin elmi axtarış və düşüncələrini ehtiva edən bu tədqiqat işləri fars dilinin tədrisində xüsusi yer tutur və mütəxəssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.

10 kitabın müəllifi Ə. Məmmədova Milli Məclisin həm I çağırış, həm də II çağırış seçkilərində 17 saylı Sabunçu-Əzizbəyov seçki dairəsi üzrə 2 dəfə deputat seçilib. Müstəqil Azərbaycan Respublikasının inkişafının erkən vaxtlarında bir çox qanun layihələrinin hazırlanması, əlavə və dəyişikliklər edilməsi ilə bağlı müzakirələrdə fəal iştirak etmiş, həmin illərdə vətəndaşların bir çox məsələlərinin həll olunmasına köməklik göstərməkdən əlavə daim pedaqoji fəaliyyətini davam etdirərək tələbələrinə elm öyrənmək yolunda köməkliyini əsirgəməmişdir.

7 aprel 2012-ci ildə Bakı Dövlət Universitetində tanınmış şərqşünas alim, İran filologiyası kafedrasının dosenti Əsmətxanım Məmmədovanın 70 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib. Tədbirdə Bakı Dövlət Universitetinin rektoru, akademik Abel Məhərrəmov Milli Məclisin regional məsələlər komitəsinin sədri Arif Rəhimzadə, deputatlar Elton Məmmədov, Qənirə Paşayeva, Ombudsman Elmira Süleymanova, universitetin ilahiyyat fakültəsinin dekanı Vasim Məmmədəliyev, Akademiyanın Dilçilik İnstitutunun direktoru Fəxrəddin Veysəlli, Ailə, Qadın və Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavini Sədaqət Qəhrəmanova, Xalq Artisti Əlibaba Məmmədov və digərləri iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Nağı Əbdüləzimov

**Nağı Əbdüləzimov** () — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı.

## Həyatı
Nağı Kərim oğlu Əbdüləzimov 14 dekabr 1936-cı ildə Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Zod kəndində anadan olub. 1953-cü ildə Zod kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Gəncə Pedaqoji institutun Dil-ədəbiyyat fakültəsinə daxil olub.

1957–1962-ci illərdə orta məktəbdə dil-ədəbiyyat müəllimi işləyib. 1962-ci ilin sentyabr ayında Basarkeçər rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi seçilərək, 1967-ci ilin avqust ayına kimi həmin vəzifədə çalışıb.

1967–1969-cu illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbində oxuyub. 1969–1974-cü illərdə Zod kəndində kolxoz sədri işləyib. 1974–1976-cı illərdə Gəncə şəhəri Yüngül Sənaye Texnikumunda müəllimlik edib.

1976-cı ilin fevralından 1981-ci ilin aprel ayına qədər Azərbaycan KP Gəncə şəhər komitəsində təlimatçı, 1981-ci ilin aprel ayından 1991-ci ilin noyabr ayına kimi Gəncə şəhər PK də şöbə müdirinin müavini – Siyasi Maarif Evinin müdiri işləyib.

1991–1997-ci illərdə Mədəniyyət İşgüzarlıq Mərkəzinin müdiri kimi fəaliyyət göstərib.

1993-cü ildən YAP –ın üzvü olub. 1997-ci ildə YAP Gəncə təşkilatının sədri seçilib. YAP-ın 1-ci Qurultayında Siyasi Şuranın üzvü seçilib.

2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilib.

Nağı Əbdüləzimov 2001-ci il sentyabr ayının 8-də Gəncə şəhərində 64 yaşında vəfat edib.

Ömrünün son illərində yaşadığı həyatından bəhs edən  adlı hekayə yazmağa başlamış lakin tamamlamamışdır.

## İstinadlar
Əliməmməd Nuriyev

**Əliməmməd Mali oğlu Nuriyev** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi II çağırış deputatı, "Konstitusiya" Araşdırmalar Fondunun prezidenti və Daxili İşlər Nazirliyi yanında İctimai Şuranın sədri.   

## Həyatı
1964-cü il martın 1-də Masallı rayonunun Ərkivan kəndində anadan olmuşdur. Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir.

1989–1992-ci illərdə Vəkillər Kollegiyasının üzvü olub. 1992–1993-cü illərdə Prezident Aparatında çalışıb. 1994–2001-ci illərdə BDU-da hüquq fakültəsində müəllim işləyib. Rus və fransız dillərini bilir.

Evlidir, 2 övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur. 2001-ci il yanvarın 7-də 7 saylı Yasamal ikinci seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisin Təhlükəsizlik və müdafiə məsələləri daimi komissiyasının üzvü olmuşdur. 2005-ci ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası sıralarından istefa vermişdir.

## Mükafatları
* "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı 

## İstinadlar
Vladimir Timoşenko

**Vladimir Vasilyeviç Timoşenko** — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı.

## Həyatı
1942-ci il noyabrın 25-də Kiyev şəhərində anadan olmuşdur. Moskvada Hərbi-Siyasi Akademiyanın hava hücumundan müdafiə fakültəsini bitirmişdir. Ehtiyatda olan general-mayordur. 2 övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti
26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının tərkibinə daxil edilmişdir.

Bitərəfdir. Birinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olmuşdur. 2000-ci il noyabrın 5-də 27 saylı Nəsimi ikinci seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisin Təhlükəsizlik və müdafiə məsələləri daimi komissiyasının üzvü olmuşdur.

2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə Vladimir Vasilyeviç Timoşenko “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib

## İstinadlar
Samur Novruzov

**Samur Novruzov** (tam adı: *Samur Həsən oğlu Novruzov*; ) — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin I, II çağırış və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış üzvü.

## Həyatı
Samur Novruzov 1938-ci il mayın 25-də Kirovabad şəhərində (Gəncə) anadan olub. S. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetində filologiya üzrə ali təhsil alıb. Tarix elmləri namizədi idi. İngilis və rus dillərini bilirdi.

Samur Novruzov ailəli və üç övlad atası idi.

## Siyasi fəaliyyəti
Samur Novruzov 1990-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin üzvü seçilib. 1991–1993-cü illərdə Ali Sovetin, 1993–1995-ci illərdə isə Milli Məclisin üzvü olub.

1995-ci il noyabrın 12-də baş tutan parlament seçkilərində 88 nömrəli Tovuz qəsəbə dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi olan Samur Novruzov I çağırış Milli Məclisin deputatı seçildi. 1995-ci il noyabrın 24-dən səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Samur Novruzov Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr Daimi Komissiyasının üzvü, Azərbaycan—ABŞ parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun isə rəhbəri olub.

Daha sonra, 2000-ci il noyabrın 5-də baş tutan parlament seçkilərində 24 saylı Nərimanov I dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi olan Samur Novruzov II çağırış Milli Məclisin deputatı seçildi. 2000-ci il noyabrın 12-dən səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Samur Novruzov Milli Məclisin Mədəniyyət məsələləri Daimi Komissiyasının, Azərbaycan—ABŞ parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun üzvü, Azərbaycan—Kanada parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun isə rəhbəri olub.

Samur Novruzov Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 7 aprel 1994-cü il tarixli 133 nömrəli Fərmanı ilə Nazirlər Kabineti yanında Xarici Turizm Şurasının sədri vəzifəsinə təyin edilib. 8 il sonra isə o, Heydər Əliyevin 18 aprel 2001-ci il tarixli 680 nömrəli Sərəncamı ilə Nazirlər Kabineti yanında Xarici Turizm Şurasının sədri vəzifəsindən azad edilib.

Əvvəl Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının, 1995-ci ildən isə Yeni Azərbaycan Partiyasının Siyasi Şurasının və İdarə Heyətinin üzvü olub.

Samur Novruzov 2001-ci il sentyabrın 24-də 63 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Nairə Şahtaxtinskaya

**Nairə Əliabbas qızı Şahtaxtinskaya** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I və II çağırışlarının deputatı, Azərbaycanın Litvada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (1992–1993).

## Həyatı
Nairə Şahtaxtinskaya 1959-cu il aprelin 16-da anadan olub. M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində tarix üzrə ali təhsil alıb. Tarix elmləri doktorudur. Alban, ingilis, serb və xorvat dillərini bilir.

Nairə Şahtaxtinskaya ailəlidir, 2 övladı var.

## Fəaliyyəti
1995-ci il noyabrın 12-də baş tutan parlament seçkilərində 29 nömrəli Əli Bayramlı dairəsindən bitərəf namizəd olan Nairə Şahtaxtinskaya I çağırış Milli Məclisin deputatı seçilib. 1995-ci il noyabrın 24-dən səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Nairə Şahtaxtinskaya Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentləarası əlaqələr Daimi Komissiyasının sədr müavini, Azərbaycan—Mərakeş parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun isə üzvü olub.

Daha sonra, 2000-ci il noyabrın 5-də baş tutan parlament seçkilərində 26 saylı Nəsimi I dairəsindən bitərəf namizəd olan Nairə Şahtaxtinskaya, II çağırış Milli Məclisin deputatı seçildi. 2000-ci il noyabrın 12-dən səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Nairə Şahtaxtinskaya, Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentləarası əlaqələr Daimi Komissiyasının, Avropa Şurası Parlament Assambleyasında (AŞPA) Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü, Azərbaycan—Albaniya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun isə rəhbəri oldu.

Nairə Şahtaxtinskaya Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 iyun 2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Litva Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib. 26 noyabr 2011-ci ildə isə geri çağırılıb.

## İstinadlar