open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bişr əl-Həfi

**Bişr əl-Həfi** () və ya **Əbu Nəsr Bişr ibn Haris ibn Əbdirrəhman ibn Ata ibn Hilal əl-Hafi əl-Mərvəzi** () — sufi və mühəddis. Ayaqyalın gəzdiyi üçün "Həfi" ləqəbi ilə məşhurlaşmışdır. Fudeyl ibn İyadın müasiri olmuşdur.

## Bioqrafiyası
767-ci ildə (və ya 769) Mərvdə anadan olmuşdur. Mərvin hörmətli ailələrindən birinə mənsub olan Bişr, dini təhsil aldıqdan sonra hədis sahəsinə yönəlmişdir. Hədis elmində dövrün qabaqcıl mühəddisləri sırasına yüksəlmişdir. Malik ibn Ənəs, Şərik ibn Abdullah, Həmmad ibn Zeyd, İbrahim ibn Səad, Fudeyl ibn İyad və Abdullah ibn Mübarək kimi mühəddislərdən hədis öyrənmişdir. Əhməd ibn Hənbəl, Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərb, Əhməd əd-Dəvraqi və İbrahim əl-Hərbi kimi alimlər də ondan hədis rəvayət etmişdir. Darəqutni onun "siqa" olduğu qeyd etmişdir. Mənbələrin verdiyi məlumata görə Bişr bütün kitablarını basdıraraq sufiliyə yönəlmişdir. Dayısı Əli ibn Hərşəmin söhbətlərində iştirak etmiş, dövrün sufiləri Fudeyl ibn İyad, Səri əs-Səqati, Əhməd ibn Asim əl-Antaki, Əbu Əli əl-Cüzcani və Əbu Səid əl-Hərrəzlə görüşmüşdür.

Mənbələrin verdiyi məlumata görə Bişr yolda palçığa bulanmış, üzərinə "Bismillah" yazılmış bir kağız tapır. Kağızı evinə ararıb böyük ehtiramla təmizlədikdən sonra divarından asır. Gecə yuxusunda ona Allahın adına göstərdiyi bu ehtiramın müqabilində, onun adına da dünya və axirətdə ehtiram göstəriləcəyi bildirilir. Bundan sonra ona zöhd və sufilik yolu açılır. Mənbələrin yazdığına görə bu yuxudan sonra onun insanlar arasındakı hörməti artmış, adı peyğəmbər adı kimi hörmət görmüşdür. Bəzi sufi mənqibələrində onun axirətdəki dərəcəsinin İmam Şafii, Əhməd ibn Hənbəl kimi alimlərin dərəcələrindən üstün olduğu yazılmışdır.

Bişrə "əl-Həfi" (ayaqyalın) ləqəbi verilməsi haqqında üç müxtəlif rəvayət vardır:

* Hücvirinin dediyinə görə, o bütünlüklə müşahidə (adi gözün görmədiyi şeyləri görmək) halında olduğu üçün ayağına heç nə geyməmişdir.
* Əttarın dediyinə görə, o, "Sizin üçün yer üzünü döşədi" ayəsinə işarə edərək, "Allah tərəfindən döşənmiş yerdə ayaqqabı ilə gəzə bilmərəm" deyərək ayaqyalın gəzməyi üstün tutmuşdur.
* İbni-Müləqqinin verdiyi məlumata görə, bir pinəçinin ona "Ayaqqabılarını təmir etmək üçün insanlara çox əziyyət verirsən!" — demişdir. Bu ifadədən sonra ayaqabıları götürüb ataraq ayaqyalın gəzməyə başlamışdır.

## Fikirləri
Bişrə görə sufilər üç qrupa bölünür:

# qrup heç kimdən heç nə istəməyənlərdir, onlara ruhani deyilir.
# qrup sufilər o kəslərdir ki, heç nə istəməyib, verilən zaman onu qəbul edirlər; Bunlara orta hallı (mütəvassit) deyilir. Belə insanlar təvəkküllə rahatlıq tapırlar.
# qrup isə ibadətlə məşğul olur, ruzisini Allahdan gözləyir və nəfslərinə qalib gəlməyə çalışırlar.

Bişr "Quran məxluqdur və ya deyildir" məsələsində Əhməd ibn Hənbəli dəstəkləmişdir. Eyni zamanda onun dəstəklədiyi "iman — iqrar, təsdiq və əməldir" fikrini də dəstəkləmişdir.

## İstinadlar
Vayolet Elford

**Vayolet Elford** (; ) — xalq rəqsləri, onların musiqisi, kostyumları və xalq adətləri sahəsində beynəlxalq səviyyədə tanınmış folkloşünas. Elford, Avropanın böyük hissəsində müşahidə olunan oxşarlıqların ortaq bir qədim kökdən qaynaqlandığını düşünürdü.

## Həyatı
Elford İngiltərənin Somerset qraflığının Kliv qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, Bristol Kafedralının keşişi olan Cozaya Corc Elford və Ketrin Meri Lesli Elfordun üçüncü qızı idi. Atası ona və bacılarına musiqi öyrədirdi, digər fənlər üzrə təhsilini isə müəllimə təmin edirdi. Klifton Liseyində təhsilini başa vurduqdan sonra o, İsveçrədə qızlar üçün nəzərdə tutulmuş bir məktəbə göndərildi.

### Şəxsi həyatı
Elford son illərini qardaşı oğlu doktor Ormerod ilə birlikdə keçirmişdir. O, 86 yaşında Yeni Zelandiya və Avstraliyaya səyahət etmiş, Panama kanalından keçmişdir. O, 90 yaşında vəfat etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Elford yay aylarını Pireney dağlarında rəqsləri müşahidə etməklə, qış aylarını isə Bristol Universiteti və Britaniya Muzeyində yazıb-araşdırma aparmaqla keçirirdi. O, bask dilini öyrənmiş və araşdırdığı bəzi bask rəqslərini ifa etməyi bacarmışdı. O, 1935-ci ildə Londonda keçirilən ilk Beynəlxalq Xalq Rəqsləri Festivalının katibi olmuş, bu tədbir musiqişünas Maud Karpeles tərəfindən idarə olunmuşdu. 1936-cı ildə Beynəlxalq Xalq Musiqisi Şurasının təsisçilərindən biri idi. Onun tədqiqatları bir həmkarı tərəfindən "rəqs ritual arxeologiyası" kimi təsvir edilmişdir. Folklorşünas Pol Kovdell yazırdı ki, o, ənənəvi adətlərin populyar formada təhrif olunmasına və media nümayişinə qarşı xüsusilə həssas yanaşırdı.

Elford İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Voqan Uilyams Memorial Kitabxanasının daşınması, kataloqlaşdırılması və yerləşdirilməsinə nəzarət edirdi. Müharibədən sonra Avropa Rəqsləri üçün nəzərdə tutulmuş kitablar seriyasının redaktoru olub. O, həmçinin Llanqollen Beynəlxalq Musiqi Festivalında xalq rəqsləri və instrumental musiqi üzrə münsiflər heyətində yer almışdır. 1949-1953-cü illərdə İngiltərə Xalq Rəqsləri Cəmiyyətinin icra komitəsində çalışmışdır.

## Seçilmiş əsərləri
Elmi araşdırmalarından əlavə, Elford iki roman da yazmışdır: *Mavi Don* və *Cənubdan Gələn Külək*.

* *İngilis Xalq Rəqslərinə Baxış*
* *İngilis Xalq Rəqsləri*
* *Rəqs Edən Səyyahlar*
* *Ənənəvi Rəqs* (Rodni Qallop ilə birgə)
* *Pireney Festivalı*
* *Valensiya Yolları*
* *İngilis Folkloruna Giriş*
* *Fransa Rəqsləri: Pireneylər*
* *Səyyahların Nəğmələri*
* *Qılınc Rəqsi və Dram*
* *Oyuncaq At və Digər Heyvan Maskaları* (vəfatından sonra nəşr olunub)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Violet Alford's handwritten notes on Basque dancers in 1910, in the Cecil Sharp Manuscript Collection at Clare College Cambridge
İko Uays

**İko Uays** () və ya əsl adı ilə **Uays Qorni** () — məşhur İndoneziya aktyoru, kaskadyoru, döyüş xoreoqrafı və döyüş sənətçisidir. O, daha çox *Merantau* (2009), *Reyd* (2011), *Reyd 2* (2014), ** (2016), *22 mil* (2018), *Axırımıza Çatan Gecə* (2018), *Stuber* (2019) və Netflix serialı olan *Wu Assassins* (2019) filmlərindəki rolları ilə məşhurdur.

## İlk zamanları
Uays Cakartada Maisyaroh və Mustafa Kamaluddinin oğlu olaraq anadan olmuşdur. Onun babası H.Açmad Bünavar döyüş sənətinin bir növü olan silat ustası olmuş və silat məktəbi təsis etmişdir. Aktyorun adı VII əsrdə yaşamış İslam dininin sufi mistiki olmuş Veysəl Qaraninin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Şəxsi həyatı
25 iyun 2012-ci ildə Uays Cakartadakı Hotel Gran Mahakamda müğənni Audi İtem ilə ailə həyatı qurmuşdur. Cütlüyün iki qızı var.

## İstinadlar
Samirilər

**Samirilər** və ya **Samaritanlar** (samiri ivritcəsi: ࠔࠠࠌࠝࠓࠩࠉࠌ; ivritcə: שַמֶרִים, ərəbcə: السامريون) — qədim İsrail və Yəhuda krallıqlarının süqutundan sonra ortaya çıxmış etnik və dini icma. Onlar özlərini qədim İsrail tayfalarının (əsasən Efraim, Mənəssə və Levi) nəsillərindən hesab edirlər. Samirilərin dini *Samaritan Tövratına* əsaslanır və yəhudilikdən fərqlənən bəzi inancları vardır.
## Etimologiyası
Yəhudi dininə riayət etməklə yanaşı yəhudilər tərəfindən yəhudi qəbul edilməyən samirilər (Şomronim): "Şomronim" ivrit dilində "bir şeyi diqqətlə izləyən" mənasına gəlir.

## Tarixləri
Samirilərin tarixi çox qədimdir. Bizim e. ə. 722-ci ildə Şimali İsrail Krallığı süqut etdikdən sonra Assuriya imperatoru Sarqon İsrail xalqını Aşşura və Medlərin şəhərlərinə sürgün etmiş, Babil, Quta və Avvadan adamlar gətirərək İsrail oğullarının yerinə yerləşdirmişdir. Beləliklə, Şomron şəhərinin sakinləri ortaya çıxmış və bunlara "Şomronim" deyilmişdir.
## Dinləri və adətləri
Yəhudilərin Tövratı ilə samirilərin Tövratı arasında altı minə yaxın fərq vardır. Samirilər Qüdsün yerinə Gerizimi müqəddəs yer kimi qəbul edir və özlərini həqiqi yəhudi kimi görürlər. Etiqad etdikləri sadəcə Tövratdır. Tövrat isə Musaya vəhy edilən beş kitabdan ibarətdir. İnanc əsasları da buna uyğun olaraq beşdir:
*Bərabəri və yardımçısı olmayan Allah təkdir. Sifətləri insan sifətlərinə bənzəməz. 
*Musa Allahın yeganə rəsulu və bütün dövrlərin peyğəmbəridir. Vəhy onunla sona çatmışdır. Onun kimi peyğəmbər bir daha gəlməyəcəkdir. 
*Tövrat mükəmməl və tamdır, heç zaman dəyişdirilməyəcəkdir.
*Gerizim dağı əbədi həyat yurdu, bərəkət dağı və Allahın yer üzündəki tək məqamıdır. 
*Yenidən dirilmə günü olacaqdır. Yaxşılar cənnətlə, pislər cəhənnəmlə mükafatlandırılacaqdır. 
Samirilərin ibadət formaları müsəlmanlarınkına yaxındır. Müsəlmanlar kimi dəstəmaz alır, növbə ilə əlləri, ağzı, burnu, üzü, qulaqları, sağ və sol ayağı yuyurlar. Dəstəmaz əsnasında Tövratdan parçalar oxunur. İbadət dili aramicədir. Sinaqoqları da müsəlmanların məscidi kimidir. İçəridə stol, yaxud sıra yoxdur. İbadətlərində rüku və səcdə vardır. Müsəlmanların namazına bənzər şəkildə namaz qılırlar. Tədqiqatçılar bütün bunları uzun zaman müsəlmanların təsirinə məruz qalmaqla izah edirlər. Digərləri isə bunu samirilərin Musa şəriətini digər yəhudilərdən daha çox əslinə yaxın bir şəkildə davam etdirmələri ilə izah edirlər. Onlar həmçinin qədim qurban ənənələrini də davam etdirirlər, xüsusən Fəsah (Pasxa) bayramında.
## Yaşadıqları ərazi
Hal-hazırda samirilərin sayı çox azdır – təxminən 800 nəfər. Onlar əsasən İsraildə (Holon şəhəri) və Fələstində (Nablus yaxınlığında) yaşayırlar.

## İstinadlar
Reyd: Başındakı güllə

**Reyd: Başındakı güllə** () — rejissor Kimo Stambol və Timo Tyancanto tərəfindən çəkilmiş İndoneziya istehsalı olan döyüş filmidir. Filmin dünya üzrə premyerası 9 sentyabr 2016-cı ildə Torontoda baş tutmuşdur. Filmin Rusiyada premyerası isə 20 aprel 2017-ci ildə baş tutmuşdur.

## Süjet xətti

Filmin süjet xəttinin “Reyd” filmi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

Ağır kəllə-beyin travması almış bir adam özünə gələndə özünü yaddaşını itirmiş bir formada dəniz sahilində görür.  Gənc bir həkim bu insana kömək etməyə çalışır, lakin bu şəxsin keçmişi onu qarabaqara təqib etməyə başlayır və onlar təhlükəli cinayətkarlardan ibarət olan bir dəstə ilə qarşılaşmalı olurlar.

## Rollarda

* Iko Uwais — *İsmail/Abdi*
* Culiya Estell — *Rika*
* Devid Hendravan — *Tejo*
* Çelsi İslan — *Eyilin*
* Epi Kusnandar — *Romli*
* Zak Li — *Tano*
* Sanni Pan — *Li*
* Veri Tri Yulisman — *Besi*

## Marketinq

Filmin treylerinin premyerası 7 sentyabr 2016-cı ildə baş tutmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*''Headshot'' at Metacritic
*
Cen Bleyk

**Cen Bleyk** () — britaniyalı nağılçı, məsləhətçi və folklorşünas. O, Karib hövzəsi, Qərbi Afrika, Şimali Afrika və digər bölgələrin mifləri və xalq nağılları üzrə ixtisaslaşmışdır. Bleyk uşaqlar, yeniyetmələr və böyüklər üçün çıxışlar edir və dinamik nağılçılıq üslubu ilə beynəlxalq səviyyədə tanınır.

## Həyatı və karyerası
Cen Bleyk Mançesterdə yamaykalı valideynlərin ailəsində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında Yamayka şairi və folklorşünası Luiz Bennett-Koverlinin — "*Miss Lou*" kimi tanınan sənətçinin — yamayka patuasında ifalarını dinləyərək ilham almışdır. Bleyk nağılçılığa əsasən maddi səbəblərdən başlamışdır. Lakin zamanla seçdiyi hekayələr daha dərin məna kəsb etməyə başlamışdır. O, öz üslubunu inkişaf etdirərək mimika, jestlər, zarafatlar, mahnılar, səs tonunun və həcminin dəyişdirilməsi, tamaşaçılarla qarşılıqlı əlaqə kimi elementləri ifasına daxil etmişdir. O, Hey Ədəbiyyat Festivalının rezident nağılçısı olmuş, Dünya Şekspir Festivalı çərçivəsində Şekspirin Hekayələri layihəsinin kuratoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Cen Bleyk bir çox milli və beynəlxalq nağılçılıq və ədəbiyyat konfranslarında, festivallarında çıxış etmişdir. O, Hey Festivalı, Estoniyada Viljandi Beynəlxalq Xalq Musiqisi Festivalı, TEDx Varşava və TEDx Mançester kimi tədbirlərdə iştirak etmişdir.

Bleyk Milli Teatr, BBC Filarmonik Orkestri, London Filarmonik Orkestri, Kral Coğrafiya Cəmiyyəti, Təbiət Tarixi Muzeyi, BMT Qaçqınlar Agentliyi, Britaniya Şurası, Britaniya Muzeyi, Kral Opera Teatrı, Britaniya Kitabxanası və Krik Krak Klubu kimi aparıcı incəsənət təşkilatları ilə əməkdaşlıq edir. O, həmçinin nağılçılıq bacarıqlarını inkişaf etdirmək istəyənlər və məktəb proqramı çərçivəsində müəllimlər üçün seminarlar, kurslar və ustad dərsləri keçirir. Bleyk BBC radiosunun daimi iştirakçılarından biridir. O, Qərbi Afrikada doğulmuş musiqiçilər Kouame Sereba və Reymond Sereba ilə birlikdə bir sıra şoular təşkil etmişdir. Bleyk Akua Nağılçılıq Layihəsi adlı öz şirkətini və nağılçılıq məktəbini yaratmışdır.  O, Beynəlxalq İngilis Dili Müəllimləri Assosiasiyasının himayədarı seçilmiş və bu təşkilat üçün əvvəlki illərdə açılış nitqləri etmişdir. Cen Bleyk nağılçılıq sənətinə həsr etdiyi ömrünə görə Thüringen Maerchen mükafatını alan ilk qeyri-alman olmuşdur. O, Qoca Qadın, Camış və Mandinq Şiri adlı performansı ilə Britaniya Nağılçılıq Sənətkarlığı Mükafatını qazanmışdır.

## İstinadlar
Konstantin Verşinin

**Konstantin Andreeviç Verşinin** ( Rusiya; 3 iyun 1900 &#x2013; 30 dekabr 1973) 1946-1949 və 1957-1969-cu illərdə Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin baş komandanı.

## Həyatı
Konstantin Verşinin 1900-cü ildə Rusiya İmperiyasının Perm vilayətində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında Rusiya Vətəndaş Müharibəsi zamanı Qırmızı Orduya qoşulmuş və hərbi karyerasına başlamışdır. 1920-ci illərdə Sovet İttifaqının yeni formalaşan hava qüvvələrində xidmət etmiş və burada aviasiya sahəsində təcrübə qazanmışdır. 1930-cu illərdə Sovet Hərbi Hava Qüvvələrində hava birləşmələrinə komandanlıq etmişdir.

**İkinci Dünya Müharibəsi Dövrü:** 1941-ci ildə başlayan Böyük Vətən Müharibəsi dövründə o, müxtəlif hava ordularına rəhbərlik etmiş və Almaniya ordusuna qarşı aparılan hava əməliyyatlarında mühüm rol oynamışdır. Xüsusilə Stalinqrad Döyüşü və Kursk Döyüşündə Verşininin rəhbərlik etdiyi hava qüvvələri Sovet quru qoşunlarına mühüm dəstək vermişdir.1946-cı ildə müharibədən sonra Verşinin yüksək vəzifələrə təyin olunmuş və Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin inkişafına töhfə verməyə davam etmişdir.

**Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin Rəhbəriliyi:** 1956-cı ildə Konstantin Verşinin Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin baş komandanı vəzifəsinə təyin edildi. Bu vəzifədə o, Sovet hava qüvvələrinin texnoloji modernləşdirilməsi və strateji aviasiyanın inkişafı üzərində çalışmışdır. Onun rəhbərliyi altında SSRİ, MiG-21, Tu-95 və Su-27 kimi müasir döyüş təyyarələrinin inkişafına xüsusi diqqət yetirmişdir.

**Son illəri və irsi** Verşinin 1969-cu ildə vəzifəsindən ayrılmış və Verşinin uzun sürən xəstəlikdən sonra 30 dekabr 1973-cü ildə Moskvada vəfat etdi və Novodeviçi qəbiristanlığında dəfn edildi.

## Həmçinin baxın
Sovet Hərbi Hava Qüvvələri

Sovet İttifaqının dağılması

## İstinadlar
Doroti Qardiner

**Doroti Qardiner** () — britaniyalı sənədli əsərlər yazıçısı və tarixçi idi.

## Həyatı
Qardiner 1873-cü ildə Londonda doğulub. Onun valideynləri Meri Ceyn, Ledi Kempe və Sir Con Arrou Kempe idi. Atası Baş müfəttiş və baş auditor vəzifəsində çalışıb. Onun əmisi riyaziyyatçı Sir Alfred Brey Kempe və elektrik mühəndisi Harri Robert Kempe idi.

O, qadınlar üçün təhsil imkanlarının inkişafından faydalanıb və bu dəyişikliyin fərqində olub. Oksford Universitetinin Ledi Marqaret Holl kollecinə daxil olaraq ingilis dili üzrə təhsil alıb və üçüncü dərəcəli diplom əldə edib. Qardiner eyni zamanda periodik nəşrlərdə dərc olunan şeirlər yazıb.

1905-ci ildə o, Erkən İngilis Mətnləri Cəmiyyəti üçün *"Müqəddəs Qədəh Əfsanəsi: Onun* *mənbələri, xüsusiyyətləri və İinkişafı"* adlı əsərini yazıb. Növbəti il Qospelin təbliği cəmiyyəti üçün çalışmağa başlayıb və 1910-cu ilə qədər qadın işləri komitəsinin fəxri katibi olub. 1919-cu ildən etibarən qadınların təhsil imkanlarının inkişafını araşdırmağa başlayıb və bu işə on ilini həsr edib. Bu tədqiqat 1929-cu ildə *"İngilis Qızlarının* *məktəb həyatı: on iki əsr boyunca qadın təhsilinin araşdırılması"* adlı kitab kimi nəşr olunub. Bu əsərində Meri Uolstonkraft və Blu Stokinqs kimi simaların təsirini kiçildərək göstərib. 2013-cü ildə tarixçi Ceki İls bu əsəri möhkəm tədqiqat kimi qiymətləndirsə də, bəzi nəticələrinin köhnəlmiş olduğunu vurğulayıb.

Qardinerin digər əsərləri arasında:

* *Sasseksin Sosial Tarixi (1912)*
* *Kenterberi (1923)*
* *Kente Bələdçi (1934)*
* *Oksinden Məktubları, 1607–1662 (1933)*
* *Oksinden və Peyton Məktubları, 1642–1667 (1937)*

Son iki kitabı 17-ci əsr şairi Henri Oksindenin məktubları əsasında yazılıb. Oksinden təkcə öz məktublarını deyil, tanışlarının məktublarını da toplayıb.

## Şəxsi həyatı
Qardiner Tori Qeyc Qardiner ilə evlənib. O, evləndikləri zaman Lambet kilsəsinin rektoru olub, daha sonra Kenterberi Katedralinin daimi keşişi təyin edilib. Onların övladı olmayıb.

Qardiner 1957-ci ildə Kenterberidəki evində vəfat edib. O, Kenterberi şəhər şurasında təhsil sahəsinə maraq göstərib, sülh hakimliyi edib və Kenterberi Arxeologiya Cəmiyyətinin sədri olub.

## İstinadlar
İbn Əbil-Hədid

**İbn Əbil-Hədid** (; ) və ya **Əbu Həmid İzzüddin Əbdülhəmid ibn Hibətullah ibn Məhəmməd əl-Mədaini** — Mötəzilə kəlamçısı və şair. *[[Nəhcül-bəlağə|"Nəhcül-bəlağə"nin]]* şərhini yazmışdır.

## Bioqrafiyası
Onun 30 dekabr 1190-cu ilə Mədaində doğuluduğu deyilsə də şeirindəki misralarından Kərxdə doğulub, Mədaində böyüyüdü məlum olur. Atası Mədain qazısı, qardaşları isə şair olub. Bütün Mədain xalqı kimi əvvəl şiə olan İbn Əbil-Hədid Bağdada getdikdən sonra Mötəziləyə yönəlmişdir. Bəzi mənbələrin nəql etdiyinə görə şiəliyini gizlədərək təqiyyə etmişdir. İbn Kəsr onun qulat (red - radikal) şiə olduğunu söyləmişdir. Lakin əsərləri analiz edildikdə onun mötədil (red - radikal olmayan) bir şiə olduğu aydın olur. Əqidəvi fikrilərinin Cahizin fikirləri ilə üst-üstə düşdüyündən onun Mötəzilənin Cahiziyyə qolundan olduğunu deyənlər də olmuşdur. Bağdada gəldikdən sonra Nizamiyyə mədrəsəsində müxtəlif əqidəli alimlərdən dərslər almışdır: Şafii məzhəbindən olan Əbül-Xeyr Müsaddiq ibn Şəbib əl-Vasitidən ərəb dili və qrammatikası, Hənbəli məzhəbindən olan Əbül-Bəqa əl-Ukbəridən ərəb ədəbiyatı, Mötəzilə kəlamçısı olan Əbu Yaqub Yusif ibn İsmayıl əl-Ləmqənidən Mötəzilə kəlamı, Hənbəli məzhəbindən olan Əbu Məhəmməd Fəxrəddin İsmayıl ibn Əli əl-Bağdadidən fiqh, üsul və məntiq, Şiə olan Əbu Məhəmməd Qureyş ibn Sübeyə ibn Mühənnadan tarix və mötədil bir Şiə olan Bəsrə nəqibi (red - icma başçısı) Əbu Cəfər Yəhya ibn Məhəmməd əl-Bəsridən İslam tarixi dərsləri almışdır. Fikirlərinin formalaşmasında Əbu Cəfər Yəhyanın böyük rolu vardır. Abbasi xəlifəsi əl-Müstənsir-Billahın dövründə (1226-1242) katib vəzifəsində çalışmışdır. Daha sonra böyük qardaşı Müvəffəqüddinin də köməyilə Darüt-təşrifət katibi, xəzinə katibi və xilafət divanı katibi (red - mirzə) vəzifələrində çalışmışdır. Bu vəzifələrdən sonra da müxtəlif vəzifələrdə çalışan İbn Əbil-Hədid monqolların 1257-ci ildə Bağdada hücumu zamanı ölümə məhkum edilmişdir. Nəsrəddin Tusinin vasitəçiliyi və vəzir İbnil-Əlqaminin köməyi ilə ölümdən qurtulmuşdur. Həmin hadisədən 1 il sonra Bağdadda vəfat etmişdir.

## Əsərləri
İbn Əbil-Hədid şərh, rəddiyə, tənqit və s. mövzularda 20-dən çox kitab qələmə almışdır. Onlardan bəziləri aşağıdakılardır:

1. **Şərhu Nəhcül-bəlağa.** Müəllifinin Şərif ər-Razinin "Nəhcül-bəlağa" adlı kitabına yazılmış şərhdir.

2. **Tətimmətü Nəhcil-bəlağa.**

3. **əl-Fələküd-dair aləl-Məsəlis-sair.** Əyyubi vəziri Ziyaəddin İbnil-Əsirin müəllifi olduğu "əl-Məsəlüs-sair fi ədəbil-katib vəş-şair" adlı əsərə yazılmış tənqiddir.

4. **əs-Səbul-Aləviyyət.** İbn Əbil-Hədidin 7 uzun qəsidəsindən ibarət olan əsər. Bu əsərə "əl-Qəsaidüs-səbul-Ələviyyət" də deyilir.

5. **əl-Qəsəidül-Müstənsiriyyət.** Xəlifə Müstənsir-Billahı tərifləyən on beş uzun qəsidənən ibarət bir əsərdir.

6. **Kitabu Nəzmil-Fəsix.** Dilçilik haqqında əsərdir.

7. **Şərhul-Ayətül-bəyyinət.** Fəxrəddin ər-Razinin məntiq haqqındakı "əl-Ayətül-bəyyinət" adlı risaləsinə yazılmış şərhdir.

8. **Şərhu Mənzumə (Əlfiyyə / urcuzə) fi (üsuli)t-tib.** İbn Sinanın tibb haqqındakı mənzuməsinin şərhidir.

## İstinadlar
Qoşun növünün baş marşalı

**Qoşun növünün baş marşalı ** (, ) — Sovet İttifaqında və Rusiya Federasiyasında silahlı qüvvələrin müəyyən sahələrində istifadə olunan yüksək hərbi rütbə. Bu rütbə əsasən hərbi hava qüvvələri, raket qüvvələri və artilleriya kimi xüsusi sahələrdə verilirdi. Rütbə general-polkovnikdən yüksək, lakin marşal rütbəsindən bir qədər aşağı hesab edilirdi.

## Tarix
Bu rütbə ilk dəfə 1943-cü ildə Sovet İttifaqında yaradılmışdır. SSRİ-nin İkinci Dünya müharibəsində hərbi qüvvələrini gücləndirmək məqsədilə müxtəlif hərbi sahələr üzrə yüksək rəhbərlik rütbələri təsis etməsi ilə əlaqəli idi. "**Chief Marshal of the Branch**" rütbəsi strateji əhəmiyyət kəsb edən sahələrin komandirlərinə verilirdi və onların yüksəksəviyyəli peşəkarlığını və məsuliyyətini vurğulamaq üçün istifadə olunurdu.

## Baş marşalların siyahısı
* **Hərbi Hava Qüvvələri (VVS)** – Sovet və Rusiya hava qüvvələrinin yüksəkrütbəli rəhbərləri üçün istifadə olunurdu.
* **Raket Qüvvələri və Artilleriya** – Sovet strateji raket qoşunları və artilleriya sahələrində fəaliyyət göstərən generallar bu rütbəni alırdılar.
* **Zirehli Qoşunlar** – Tank və mexanikləşdirilmiş birliklərin yüksək komandanlıq heyətində istifadə edilirdi.
* **Mühəndis Qoşunları** – Müdafiə strukturlarının və strateji mühəndislik layihələrinin rəhbərləri üçün tətbiq edilirdi.

## Həmçinin baxın
* Sovet İttifaqının marşalı
* Ordu generalı (SSRİ)

## İstinadlar
Breed

***Breed*** — amerikan qranj qrupu "Nirvana"nın ikinci albomu "Nevermind"a daxil olan sayca dördüncü mahnı. Sözləri və musiqisi qrupun vokalçısı və gitaraçısı Kurt Kobeynə məxsusdur.

## İstinadlar
Sara Sofiya Benks

**Sara Sofiya Benks** (d. 28 oktyabr, 1744 – ö. 27 sentyabr, 1818) İngilis antikvar kolleksiyaçısı və botanist Josef Benksin bacısı və əməkdaşı idi. O, sikkələr, medallar və broşürlər, qəzet parçaları, vizit kartları, qravürlər, reklam elanları və teatr afişaları kimi tarixi dəyəri olan müxtəlif materiallar toplamışdır.

## Bioqrafiyası
Sara Sofiya Benks 28 oktyabr 1744-cü ildə Londonun Soho bölgəsində, Arqayl küçəsi 30-da anadan olmuşdur. O, Qrempaund bölgəsindən parlament üzvü olan Uilyam Benks və onun həyat yoldaşı Saranın ailəsində doğulub.

O, qardaşı ilə birlikdə bitki biologiyası mövzusunda müzakirələr aparmış və ona böyük təsir göstərmişdir. Onun bir çox ideyaları Jozef Benksin yazılarında yer almış və o, həmçinin Benksin 1766-cı ildə nəşr olunmuş Nyufaundlend səfəri haqqında əlyazmasının köçürülməsi və redaktə edilməsi işində dəyərli dəstək vermişdir.

Sara və Jozef Benks Soho Meydanındakı evlərində tez-tez yığıncaqlar təşkil edirdi. Kitablarla və müxtəlif kolleksiyalarla zəngin olan bu "böyük kitabxana" təbiət tarixi ilə maraqlanan insanlar üçün görüş, yemək və müzakirə yeri olmuşdur.

## İrsi
Benksin müxtəlif kolleksiyaları qardaşı və gəlininə miras qalmış, onlar isə bu kolleksiyaları Britaniya Muzeyinə və Kral Zərbxanası Muzeyinə bağışlamışlar. Onun sikkə kolleksiyası hazırda Britaniya Muzeyi və Kral Zərbxanası arasında bölüşdürülmüşdür, çap kolleksiyaları isə Britaniya Muzeyi və Britaniya Kitabxanasında saxlanılır.

1788–1790-cı illərdə onlarla qadına hücum etmiş "London Canavarı" haqqında topladığı materialların yenidən kəşfi, 2000-ci ildə Jan Bondesonun bu mövzuda kitab yazmasına birbaşa təsir göstərmişdir.

## Haqqında yazılmış əsərlər

* Ketrin İqlton, "XIX əsr Londonunda Afrika pullarının toplanması: Sara Sofiya Benks və onun sikkə kolleksiyası", *Muzey Tarixi Jurnalı*, cild 6, №1, 2013, s. 23–38.
* Ketrin İqlton, "Amerikanın toplanması: Sara Sofiya Benks və 1776-cı ilin 'Kontinental Dolları'", *Numizmatik Xronika*, cild 174, 2014, s. 293–301.
* Arlin Leys, "İncəsənət və dəbin sərgilənməsi: Sara Sofiya Benksin kağız kolleksiyalarında xanımların cib kitabı təsvirləri", *Konsthistorisk Tidskrift*, cild 82, №3, 2013, s. 252–271.
* Arlin Leys, "Ötəri tarixlər: Sara Sofiya Benksin kağız kolleksiyalarında İnqilab və Napoleon müharibələrinin sosial anılması", *Satish Padiyar, Phillip Shaw və Philippa Simpson (red.) Visual Culture and the Revolutionary and Napoleonic Wars*, Routledge, London və Nyu York, 2017, s. 183–199.
* Arlin Leys, "Həqiqətən maraqlı bir vizit kartları kolleksiyası", *Tobi Berrouz* *və Sinti Conston (red.) "Keçmişin toplanması: Britaniyalı kolleksiyaçılar və onların kolleksiyaları, XVIII–XX əsrlər"*, Routledge, 2019.
* Entoni Pinkott, "Sara Sofiya Benksin kitab nişanları", *The Bookplate Journal*, cild 2, №1, mart 2004, s. 3–30.

## İstinadlar
Taipan

**Taipan**, **taypan** və ya **sahil taipanı** (**Oxyuranus scutellatus**), həmçinin **ümumi taipan** — Elapidae ailəsinə aid son dərəcə zəhərli bir ilan növü.

## Tarix

1867-ci ildə Vilhelm Peters tərəfindən təsvir edilmiş bu növ, Avstraliyanın şimal və şərqi sahil bölgələrinə və Yeni Qvineya adasına endemikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Spilotes pullatus

***Spilotes pullatus*** — Ümumi adları ilə **toyuq ilanı**, **tropik toyuq ilanı** və ya **sarı siçan ilanı** kimi tanınan, neotropik bölgəsinə endemik olan iri və zəhərsiz colubrid ilan növü.

## Taksonomiya
**Yarımnövlər**

Spilotes pullatus növünə aşağıdakı beş yarımnöv daxildir:

• *S. p. pullatus* (Linnaeus, 1758)

• *S. p. anomalepis* (Bocourt, 1888)

• *S. p. argusiformis* (Amaral, 1929)

• *S. p. maculatus* (Amaral, 1929)

• *S. p. mexicanus* (Laurenti, 1768)

## Coğrafi yayılma
Bu növ cənubi Meksika, Mərkəzi Amerika, Şimali və Mərkəzi Cənubi Amerika, həmçinin Karib dənizində Trinidad və Tobaqo adalarında tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Seyno Araida

— folklorşünas, Aynu dilinin və kamuy yukar şifahi dastanlarının qorunub saxlanılmasını təşviq edən Aynu aktivisti.

## Bioqrafiyası
Seyno Araida Hokkaydonun Sidzunay şəhərində anadan olmuş və uşaqlıq illərində Mukavaya köçmüşdür. Anası görmə qabiliyyətini itirdiyi üçün o, kiçik yaşlarından təsərrüfat işlərində kömək etməyə başlamışdır. Həyat çətinlikləri və ətrafdakılardan təzyiqlərlə üzləşsə də, işləyərkən anasının söylədiyi Aynu şeirləri ona ruh yüksəkliyi vermişdir.

Araida Mukava bölməsinin yaradılması ilə Hokkaydo Utari Assosiasiyasına qoşulmuşdur. Bundan sonra Aynu dili və Mukava bölgəsində nəsildən-nəslə ötürülən kamuy yukarın yayılması üçün ciddi fəaliyyətə başlamışdır. Daha sonra Mukava Aynu Mədəni İrsin Qorunması Assosiasiyasının yaradılmasında iştirak etmişdir. O, həmçinin icma lideri kimi də fəaliyyət göstərmiş və Mukava Aynu Dil Məktəbində müəllim kimi dərs deməyə başlamışdır.

Araida xüsusilə "*Ape Fuçi Kamui*" adlı yukarda məharəti ilə seçilirdi. Bu dastan Tanrının ərinə kömək etməsinin sevincini əks etdirirdi. Onun tələffüzünün gözəlliyi haqqında yüksək fikirlər səsləndirilirdi. Bundan əlavə, o, Aynu dilinin qorunması və yaşadılması istiqamətində müxtəlif tədbirlərdə, o cümlədən Şiraoidəki Aynu Muzeyinin təşkil etdiyi "Kamuy Yukar no Yūbe" tədbirində çıxış etmişdir. Ənənəvi Aynu rəqslərində də iştirak etmiş və müstəqil tədqiqatlara, o cümlədən Hokkaydo Təhsil Şurasının Mukava və Usu bölgələrinin yerli folkloru haqqında hesabatına dəstək vermişdir. Mukava Şəhər Yaşayış Mərkəzində Aynu mətbəxinin öyrədilməsi üçün də fəaliyyət göstərmişdir.

Araida Aynu mədəniyyətinin inkişafına verdiyi töhfələrə görə bir sıra mükafatlara layiq görülmüşdür. Hokkaydo tərəfindən Mədəni İrsin Qorunması Sahəsində Xidmət Göstərən Şəxs adına layiq görülmüş və Mukava Mədəniyyət Mükafatını almışdır. Daha sonra Aynu Mədəniyyət Mükafatına layiq görülmüşdür. Yerli rəsmilər onu "Mukavanın xəzinəsi" adlandırırdılar. Yaşının çox olmasına baxmayaraq, o, hələ də Aynu mədəniyyətinin inkişafına töhfə verirdi.

Araida vəfat etdikdən sonra Aynu Muzeyi onu "Aynu mədəniyyətinin inkişafına böyük töhfə vermiş şəxs" kimi qiymətləndirmişdir. Onun kiçik bacısı Fuyuko Yoşimura da Aynu mədəniyyətinin yayılması işinə töhfə vermişdir.

## İstinadlar
Çiyo Nakamura

**Çiyo Nakamura** (; ) —  yaponiyalı Nivx şamanı, sənətkarı, ifaçısı və Nivx folkloru mahnılarının yazıçısı.

## Həyatı
Çiyo Nakamura anadan olmamışdan bir il əvvəl, Portsmut Müqaviləsinə əsasən Saxalin adasının şimal paraleldən aşağı hissəsi Yaponiyanın ərazisi oldu.

Çiyo Yaponiyanın Karafuto prefekturasının Şisuka şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Saxalində doğulmuş və Asiya materikində böyümüş Santan mənşəlidir. O, gənc yaşlarında Şisukaya köçərək Nivx qadını ilə evlənmişdir. Çiyo doğulduqda "Ço" adı verilmiş və Nivx Kenvnq klanının üzvü olmuşdur. Çiyo həmçinin yapon dilində adını 千代 və ya daha uzun formada 千代子 (Çiyoko) kimi yazmışdır. Çiyonun doğulduğu vaxt Poronay hövzəsinin cənub hissəsi, o cümlədən Şisuka, Saxalin Aynu və Orok yaşayış məntəqələrinin arasında Nivx anklavı idi.

## Karafutonun Sovet İttifaqı tərəfindən işğalı
Çiyo orta yaşlarında olarkən, Sovet İttifaqı Karafutoya hücum edərək qısa müddət ərzində oranı ələ keçirdi. Müharibə zamanı evakuasiya olunmayan yapon sakinlər (o cümlədən yaponlaşmış yerli xalqlar) iki ölkə arasındakı razılaşmaya əsasən Yaponiyaya deportasiya edildi. Çiyo ailəsi ilə birlikdə Saxalinin Otasu şəhərindən Hokkaydoya köçdü. Əvvəlcə İvanaidə yaşadılar, sonra isə Abasiriye köçdülər. Burada bir neçə Nivx və Orok ailəsi də məskunlaşmışdı. Çiyonun üçüncü övladı da var idi. O, ən böyük oğlu İqrain ilə Hokkaydoda yenidən birləşməyi ümid edirdi, lakin o, Sibirdə sürgün olunmuş və sovet düşərgəsində vəfat etmişdir. Çiyo Abasiridə vəfat etmişdir.

## Mədəni fəaliyyətləri
Abasiridə Çiyo həvəskar ifa ansamblına rəhbərlik etmişdir. Hokkaydo Şimal Xalqları Muzeyində Çiyonun ifa etdiyi tədbirlərin fotoları, üç taxta bütü, şaman kəməri, çıngıraq və dəf çubuğu qorunub saxlanılır. Onun digər sənət nümunələri, o cümlədən əl işi olan ənənəvi xəz geyimlər, Hokkaydo Universitetinin Botanika Bağları Muzeyində və Hokkaydo Adası Tarix Muzeyində sərgilənmişdir. Çiyo həmçinin Abasiri Şəhər Yerli Muzeyinin direktoru Yonemura Kioe ilə dil tədqiqatları sahəsində əməkdaşlıq etmişdir.

Çiyonun əsas yazılı əsəri "Gilyak Folkloru"dur. O, bu əsəri tədqiqatçı Robert Austerlitə diktə etmiş və sonradan kitab çap olunmuşdur. Çiyonun digər hekayələri arasında "Qorxaq Santan", "Köhnə Aynu Hekayələri", Aynu tülküsü haqqında iki hekayə, "Spirtli İçkiləri Sevən Aynu Tanrısı", Oroklar haqqında iki hekayə və Aynu ilə Orok arasındakı müharibə haqqında iki hekayə yer alır.

## İstinadlar
Xenocalamus

**Xenocalamus** — Atractaspididae ailəsinə aid, arxa dişli, yüngül zəhərli ilanlar cinsi. Bu cins Afrikaya endemikdir. Beş növü etibarlı hesab edilir.

## Təsvir

Maksillar çox qısadır, ölçüsü tədricən artan beş dişi var və aralıqdan sonra gözün altında yerləşən iki böyük yivli diş gəlir. Ön mandibular dişlər arxa dişlərdən bir qədər böyükdür. Damaq dişsizdir. Baş kiçikdir, boyundan fərqlənmir. Sifət iti, çox qabarıq, çox yastılaşdırılmışdır. Rostral çox böyükdür, küt üfüqi kənarı var, aşağısı düzdür. Gözü kiçikdir, göz bəbəkləri isə yuvarlaq. Burun dəliyi iki burun arasında yerləşir, arxa burun çox böyükdür. Loreal yoxdur. Prefrentallar yoxdur (frontalla birləşmişdir). Ön temporal yoxdur. Bədən silindrik, quyruq çox qısa və kütdür. Dorsal pulcuqlar hamardır, apikal çuxurları yoxdur, 17 cərgədə düzülmüşdür. Ventrallar yuvarlaq, subkaudallar iki cərgədədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Methuen PA (1919). "Descriptions of a new snake from the Transvaal, together with a new diagnosis and key of the genus *Xenocalamus*, and of some Batrachia from Madagascar". *Proc. Zool. Soc. London* **1919**: 349–355. (*Xenocalamus transvaalensis*, new species).
Syuzanna Frey-Kupper

**Syuzanna Frey-Kupper** (d. 1958) isveçrəli klassik arxeoloq və numizmatdır, hazırda Varvik Universitetində Klassik və Antik tarix üzrə professor kimi fəaliyyət göstərir. O, Yunan, Roma və Pun sikkələrinin tədqiqi üzrə ixtisaslaşmışdır, xüsusilə onların tarixi proseslərdəki rolunu və sosial agentlər kimi funksiyalarını araşdırır.

## Bioqrafiyası
Frey-Kupper 1958-ci ildə İsveçrənin Baden şəhərində anadan olmuşdur. O, Zürix Universitetində tarixdən əvvəlki dövr, arxeologiya və incəsənət tarixi üzrə təhsil almışdır. Daha sonra Lozanna Universitetində Antik tarix üzrə doktorantura təhsilini tamamlamışdır. 1985-ci ildə o, İsveçrə Sikkə Tapıntıları üzrə İşçi Qrupunu təsis etmişdir və onun ilk sədri olmuşdur. Bu təşkilat sonradan İsveçrə Sikkə Tapıntıları İnventarının yaradılmasına gətirib çıxarmışdır.

O, Bern Kantonu Arxeoloji Xidməti, Aventikum sahəsi və muzeyi kimi müxtəlif numizmatik və arxeoloji layihələrdə çalışmışdır. 2003-cü ildən etibarən Siciliyada Monte Iato sikkələri üzərində tədqiqat aparmışdır, bu layihə İsveçrə Milli Elmi Araşdırmalar Fondu tərəfindən maliyyələşdirilmişdir.

2007-2011-ci illərdə Lozanna Universitetində mühazirə oxumuş, daha sonra Varvick Universitetinə qoşulmuşdur. Burada tədris və tədqiqatla yanaşı, universitetin antik sikkə kolleksiyasına da nəzarət edir.

O, iki dəfə dəvətli professor kimi fəaliyyət göstərmişdir:

* 2014-cü ildə Amerika Numizmatika Cəmiyyətində,
* 2017-ci ildə isə Università degli Studi (Tədqiqat Universitetində).

Onun tədqiqat maraqları Yunan, Roma və Pun sikkələrinin arxeoloji kontekstlərdə araşdırılmasını, tarixi proseslərdəki rolunu və sosial agent kimi funksiyalarını əhatə edir.

Tədqiqatçı Kerolayn Lopez-Ruiz, Frey-Kupperin Pun yerlərində sikkə dövriyyəsi ilə bağlı işlərini yüksək qiymətləndirərək, onun "yerli kontekstlərə diqqət yetirməyin vacibliyini vurğuladığını", lakin bu kontekstlərin vahid bir sistemin mövcudluğunu istisna etmədiyini bildirmişdir.

## Mükafatları

* Qlobal Töhfə Mükafatı - Varvick Universiteti (2016)

## Seçilmiş əsərləri

* Frey-Kupper, Suzanne, with I. Liggi Asperoni and N. Wolfe-Jacot, *Aventicum I – Les monnaies de sept sanctuaires romains d’Avenches* (*ITMS* 16) (Berne: Académie suisse des sciences humaines et sociales, Inventaire des trouvailles monétaires suisses - 2018), 236 pp., 44 pl. and database.
* Frey-Kupper, Suzanne, and Clive Stannard. "Evidence for the importation and monetary use of blocks of foreign and obsolete bronze coins in the ancient world." (2018): 283-354.
* Frey-Kupper, S. (2014). Coins and their use in the Punic Mediterranean: Case studies from Carthage to Italy from the fourth to the first century bce. In J. Quinn & N. Vella (Eds.), *The Punic Mediterranean: Identities and Identification from Phoenician Settlement to Roman Rule* (British School at Rome Studies, pp.&nbsp;76–110). Cambridge: Cambridge University Press.
* Stannard, Clive, and Suzanne Frey-Kupper. ""Pseudomints" and Small Change in Italy and Sicily in the Late Republic." *American Journal of Numismatics* (2008): 351-404.

## İstinadları
Şpretsa Cungetsay

**Şpretsa Cungetsay** () — Alban arxeoloq və numizmatdır, 2008–2013-cü illərdə Albaniya üzrə Araşdırmalar Akademiyasının Arxeologiya İnstitutunun direktoru olmuşdur. O, Fransa Numizmatika Cəmiyyətinin Vermeil Token mükafatına layiq görülmüş və Amerika Arxeologiya İnstitutunun müxbir üzvü seçilmişdir. Bu mükafatlar və təyinatlar onun numizmatika elminə verdiyi töhfələrə görə verilmişdir.

## Bioqrafiyası
Cungetsay 6 fevral 1952-ci ildə Albaniyanın Tirana şəhərində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Tirana Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olmuş və 1973-cü ildə Klassik Dillər (Latın və Qədim Yunan) üzrə məzun olmuşdur. Daha sonra o, Sorbonna Universitetində (Paris IV) və Afina Fransız Məktəbində Olivye Pikard ilə, Parisdəki Medal Ofisində Mişel Amandri ilə, Padua Universitetində isə Ciovanni Qorini ilə numizmatika sahəsində ixtisaslaşmış təlimlər keçmişdir. 1983-cü ildə "İlliriya Şəhərlərinin Sikkələri" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Onun elmi rəhbəri Selim Islami olmuşdur.

1974-cü ildən etibarən Albaniya üzrə Araşdırmalar Akademiyasının Arxeologiya İnstitutu ilə elmi fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1994-cü ildə Oksforddakı Aşmolean Muzeyinin Heberden sikkə otağında qonaq tədqiqatçı kimi çalışmışdır. 1999–2007-ci illərdə Arxeologiya İnstitutunda Antik əsərlər departamentinin rəhbəri, 2008–2013-cü illərdə isə institutun direktoru olmuşdur.

O, Tirana Universitetində Numizmatika üzrə professor olaraq fəaliyyət göstərmiş, eyni zamanda bir çox arxeoloji ekspedisiya və tədqiqat layihələrində iştirak etmişdir. Onun rəhbərliyi altında Hicaye Korbit xəzinəsi üzərində araşdırmalar aparılmışdır. Bu xəzinə 618 gümüş sikkədən ibarət bir kolleksiyadır. O, həmçinin Sem Murhed və Riçard Ebdi ilə birlikdə Butrint şəhərinin Roma sikkələri, eləcə də Lofkənddəki (Albaniya) tunc dövrünə aid kurqandan tapılmış sikkələr üzərində işləyib.

## Təltif və mükafatları
2000-ci ildə Fransa Numizmatika Cəmiyyətinin "Vermeil Token" medalına layiq görülmüşdür.

2010-cu ildə Amerika Arxeologiya İnstitutunun müxbir üzvü seçilmişdir.

## Seçilmiş əsərləri

### monoqrafiyaları
* *Thesare me monedha antike të gjetura në Shqipëri (shek. V–I p. Kr)* (Tirana, 2015).
* *Trésors de monnaies antiques trouvés en Albanie (Ve-Ier siècle av. J.-C.),* with O. Picard (École française d'Athènes, Athens, 2019).

### məqalələri
* (1995). "Le monnayage d'argent d'Égine et le trésor de Hollm (Albanie) 1991", with H. Nicolet-Pierre, in *Bulletin de Correspondance Hellénique*, 119–1. Páxinas 283–338.
* (1998). "Le trésor de Dimalla 1973 et le passage du monnayage hellénistique au monnayage impérial à Apollonia d'Illyrie", with O. Picard, in *Bulletin de Correspondance Hellénique*, 122–2. Páxinas 511–527.
* (2001). "Apollonia et le monnayage épirote: le trésor de Bakërr", with O. Picard, in *Revue Numismatique*, 157. Páxinas 323–249.
* (2003). "Monnaies d’Apollonia", with O. Picard, in *Iliria*, 31. Páxinas 259–266.
* (2010). "Le monnayage de Phoinikè sous l’empire romain", in *Revue Numismatique*, 166. Páxinas 383–396.
* (1998). Gjongecaj, Shpresa. "Le trésor de Kreshpan (Albanie)." *Revue numismatique* 6.153, 81–102.

## İstinadlar
Polemon (ilan)

**Polemon** — Atractaspididae ailəsinə aid, arxa dişli, yüngül zəhərli ilan cinsi.

**Miodon** onun sinonimidir. Carpenter tərəfindən 1863-cü ildə etibarsız olaraq  təsvir edilmiş Carditidae fəsiləsinin molyusk cinsi Miodontiscus adlandırılmışdır.

Bu cinsin ümumi adı, əsasən kiçik ilanlarla qidalanma vərdişlərinə görə **ilanyeyənlər**dir.

## Təsvir

Polemon cinsində maksillar çox qısadır, üç kiçik dişi var, aralıqdan sonra gözün önündə yerləşən çox böyük, yivli bir diş gəlir. Üçüncü və dördüncü mandibular dişlər böyük və dişə bənzərdir. Baş kiçikdir və boyundan fərqlənmir. Gözlər kiçik, göz bəbəkləri isə yuvarlaqdır. Burun dəlikləri rostrala toxunmayan bölünmüş bir burun içindədir, internasal birinci yuxarı labial ilə tikiş əmələ gətirir. Loreal yoxdur. Parietal yuxarı labial ilə dar şəkildə təmasdadır. Bədən silindrikdir, çox qısa quyruğu var. Dorsal pulcuqlar hamardır, apikal çuxurları yoxdur və 15 cərgədə düzülmüşdür. Ventrallar yuvarlaqdır; subkaudallar tək (bütöv) və ya cüt (bölünmüş) olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*[Jan G] (1858). "*Plan d'une *Iconographie descriptive des Ophidiens* et description sommaire de nouvelles espèces de Serpents* ". *Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée, Paris, 2e Série* **10**:  438–449, 514–527. (*Polemon*, new genus, p.&nbsp;520). (in French).
Donq Bişu

**Donq Bişu** (çin: 董必武; pinyin: Dǒng Bìwǔ; Wade–Giles: Tung Pi-wu; ) — Çinli kommunist inqilabçısı və siyasətçisi olub, 1972–1975-ci illər arasında Çin Xalq Respublikasının müvəqqəti sədri vəzifəsində xidmət edib.

## Həyatı
Donq Biwu Hubey əyalətinin Xuanaqanq şəhərində torpaq sahibi bir ailədə anadan olub və klassik təhsil alıb. 1911-ci ildə Tonqmenxui təşkilatına qoşulub və Vuçanq üsyanında iştirak edib. 1913-cü ildə Yaponiyaya gedərək Nihon Universitetində hüquq təhsili alıb. Orada olarkən, Sun Yat-senin yeni yaradılmış Çin İnqilabi Partiyasına (sonradan Kuomintanqa çevrilmiş) üzv olub. 1915-ci ildə Çinə qayıdaraq, Yuan Şikay rejiminə qarşı Hubeydə müqavimət təşkil edib və bu səbəbdən altı ay həbsdə yatıb.

Həbsdən azad olduqdan sonra hüquq təhsilini başa çatdırmaq üçün Yaponiyaya qayıdıb. 1919–1920-ci illərdə Şanxayda yaşayıb və orada Li Hanjunun ətrafında toplaşmış kommunist ziyalılar qrupu vasitəsilə ilk dəfə marksizmlə tanış olub. Hubeyə qayıtdıqdan sonra yerli kommunist təşkilatını qurub və 1921-ci ildə Vuhanı təmsil edərək Çen Tanqiu ilə birlikdə Çin Kommunist Partiyasının 1-ci Milli Qurultayında iştirak edib.

Qeyd etmək maraqlıdır ki, Donq Biwu Mao Cedondan başqa həm partiyanın təsis qurultayında, həm də iyirmi səkkiz il sonra Çin Xalq Respublikasının elan mərasimində iştirak edən yeganə şəxs olub.

## İnqilabi dövr
1920-ci illərin ilk yarısında Donq həm Kuomintangın, həm də Kommunist Partiyasının üzvü olaraq qaldı. Lakin iki partiya arasındakı gərginliyin artması ilə o, nəhayət 1927-ci ilin yayında kommunistlərin tərəfini tutdu. Nançanq Üsyanından sonra Donq gizlənməyə məcbur oldu; əvvəlcə səkkiz ay Kiotoda sığınacaq tapdı, sonra isə Sovet İttifaqına yola düşdü.

Orada 1928–1931-ci illər arasında Beynəlxalq Lenin Məktəbində və Moskva Sun Yat-sen Universitetində təhsil aldı. 1932-ci ildə Çinə qayıtdıqdan sonra Cianqsi Sovetində fəaliyyətə başladı və burada Qırmızı Ordu Akademiyasının siyasi direktoru və Partiya Məktəbinin prezidenti vəzifələrini icra etdi. Bu dövrdə Donq, partiya liderliyi uğrunda mübarizədə Mao Cedonu dəstəkləyərək Li Lisanın əleyhinə çıxdı. Daha sonra Uzun Yürüşdə iştirak etdi və Yan’ana çatdıqdan sonra məktəb rəhbərliyi vəzifələrini davam etdirdi. Bu dövrdə o, Lin Boçu, Xu Teli, Vu Yuczanq və Sie Cuezay ilə birlikdə "Yan’anın Beş Ağsaqqalı" (çin: 延安五老) kimi tanınmağa başladı.

Yaponiya ilə müharibə zamanı Donq əvvəlki Kuomintang əlaqələrinə görə Vuhan və Çunçində Milli Hökumətlə əlaqələndirici kimi çalışdı. 1945-ci ildə o, T. V. Sunqun rəhbərlik etdiyi bir nümayəndə heyətinin tərkibində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının San-Fransiskoda keçirilən təsis iclasına qatıldı. O, Kommunist Partiyasının yeganə nümayəndəsi idi və Mərkəzi Komitə bu səfərin məqsədlərini belə müəyyənləşdirmişdi: "xarici dostlar qazanmaq, partiyanın beynəlxalq mövqeyini yaxşılaşdırmaq və ABŞ-də qalaraq fəaliyyət göstərmək imkanı əldə etmək."

Konfransdan sonra Donq bir neçə ay ABŞ-də səfərdə oldu və bu diplomatik hədəflərə çatmaq üçün müxtəlif görüşlər keçirdi. Vətəndaş müharibəsinin sonlarına yaxın, 1948-ci ildə, şimalda əldə edilən həlledici qələbələrdən sonra Donq Şimali Çin Xalq Hökumətinin sədri təyin edildi.

## İstinadlar
Imantodes cenchoa

***Imantodes cenchoa*** — Colubridae fəsiləsinə aid zəif zəhərli və arxa dişli bir ilan növü. Bu növ Meksika, Mərkəzi Amerika və Cənubi Amerikada yayılmışdır.

## Təsvir
Imantodes cenchoa-nın orta hesabla ümumi uzunluğu (quyruq daxil olmaqla) 800 mm (31 düym) təşkil edir. Maksimum ümumi uzunluq təxminən 1,5 m (4 fut 11 düym) olur. *I. cenchoa* uzun, incə bədəni və çox böyük başı ilə tanınır. Göz bəbəyi digər ilanlardan fərqlidir. Dünya üzrə tapılan ilanların əksəriyyəti zəif görmə qabiliyyətinə malikdir və əsasən qoxu və vibrasiya ilə ov və yırtıcıları aşkar edir. Ağacda yaşayan ilanlar isə digər ilanlara nisbətən daha yaxşı görmə qabiliyyətinə malikdir. Şaquli şəkildə olan göz bəbəyi ona aşağıya baxmaq imkanı verir. Bu xüsusiyyət ilana digər ilanlara nisbətən üstünlük qazandırır. Böyük gözlər başının təxminən 26%-ni təşkil edir.

Qarın hissəsi əsasən ağ, bel hissəsi isə açıq və ya solğun qəhvəyi rəngdədir və başdan başlayaraq bədən boyu uzanan tünd qəhvəyi ləkələrə malikdir. Şimal və cənub populyasiyaları cinsi dimorfizm göstərir, yəni eyni populyasiyada iki fərqli xüsusiyyət mövcuddur. Məsələn, şimal populyasiyalarında erkəklərin quyruğu bir qədər daha uzun olur, cənub populyasiyalarında isə erkəklərin quyruğu daha qısadır. Bəzi regionlarda dişilər erkəklərə nisbətən daha böyük başa malikdir.

## Yaşayış yeri
Imantodes cenchoa ağacda yaşayır (arboreal). Əsasən kofe ağacları və bromeliadlar kimi aşağı bitkilikdə tapılır. Sərin və rütubətli əraziləri, məsələn, nəm meşələri və yağış meşələrini üstün tutur. Dəniz səviyyəsindən 1700 m (5600 fut) yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rut V.Hill

**Rut** **V. Hill** (24 oktyabr,1898 – 15 yanvar, 1995) – tarixi banknotların toplanması üzrə ixtisaslaşmış amerikalı numizmat. Kolleksiyaçılar tərəfindən "Şimali Amerikada kağız pul toplanması işində böyük xanım" kimi tanınan Hill, geniş numizmatik kolleksiyasına və kişi üstünlük təşkil edən bu sahədə qadın kimi öncül fəaliyyətinə görə yüksək dəyərləndirilmişdir. O, banknot kolleksiyaçısı və kağız valyutası üzrə aparıcı tədqiqatçılardan biri olmuş, 1950-ci illərdən ölümünə qədər numizmatika cəmiyyətinin fəal üzvü kimi çalışmışdır. Onun kolleksiyası nadir və ən geniş kolleksiyalardan biri hesab edilirdi.

## Həyatının ilk illəri
Rut Hill Texasda doğulmuş və həyatının müxtəlif dövrlərində Corciya və Floridada yaşamış, daha sonra əri Adolf B. Hill ilə birlikdə Sent-Luisdə məskunlaşmışdır. Onun əri xüsusi mürəkkəb istehsal edən bir şirkətin nümayəndəsi kimi banklarla işləyirdi. Məhz ərinin Mexiko bankı ilə olan işgüzar əlaqələri Rut Hillin kağız pulların tədqiqi və kolleksiyaçılığına maraq göstərməsinə səbəb olmuşdur.

## Fəaliyyəti
1950-ci illərdə ərinin vəfatından sonra, Hill banknotlara olan marağını genişləndirmiş, sikkə sərgilərinə qatılmağa və inkişaf etməkdə olan Amerika numizmatika icması ilə əlaqələr qurmağa başlamışdır. Həmin dövrdə numizmatika sahəsində çox az qadın fəaliyyət göstərirdi və Hill ilk iştirak etdiyi numizmatika sərgilərində özünü yad hiss etdiyini qeyd etmişdir.

Lakin tez bir zamanda onun kolleksiyası ən nadir banknotları əhatə edərək genişlənmişdir. Hill, numizmatika icmasının yeni üzvlərinə kömək etməsi və banknot tədqiqatlarında əhəmiyyətli rol oynaması ilə tanınırdı. O, orta məktəb şagirdləri arasında kolleksiyaçılığı təşviq etmək üçün kolleksiyalarından da istifadə edirdi.

1966-cı ildə Hill, Beynəlxalq Banknot Cəmiyyətini (BBC) maliyyə çöküşündən xilas etmişdir. Bu təşkilatla olan yaxın əlaqələri nəticəsində BBC-nin idarə heyətinə üzv seçilmiş və 1979-1981-ci illərdə prezident olmuşdur. Bundan əlavə, o, Kağız pul kolleksiyaçıları cəmiyyəti və Amerika numizmatika cəmiyyətində də fəal rol oynamışdır.

## Ölümü
Rut Hill yanvar 1995-ci ildə Sent-Luisdə 96 yaşında vəfat etmişdir. Onun Amerika və beynəlxalq banknotlardan ibarət kolleksiyası qismən hərraca çıxarılmış, qalan hissəsi isə gələcək nəsil kolleksiyaçılar üçün qorunmuşdur. 2010-cu ildə Beynəlxalq Banknot Cəmiyyəti (BBC) tərəfindən ömürlük fəxri direktor adına layiq görülmüş və BBC Şöhrət zalına daxil edilmişdir.

## Məşhur kolleksiya nümunələri
Rut Hillin geniş kolleksiyasına nadir və dəyərli banknotlar daxil idi, o cümlədən:

* 1951-ci ilə aid 10,000 yuanlıq Çin banknotu, 199,750 dollara satılmışdır və "sadəcə olaraq Çin Xalq Respublikasının birinci seriyasının ən nadir banknotu" kimi təsvir edilmişdir.
* 1925-ci il Zənzibar 10 rupi banknotu, 64,625 dollara satılmışdır.
* 1914-cü ildə Avstraliya işğal qüvvələri tərəfindən çap edilmiş Alman Yeni Qvineyası 10 mark banknotu, 49,937.50 dollara satılmışdır.
* 1933-cü il Siçuan Əyalət İşçi və Kəndli Bankına aid parça üzərində çap olunmuş 1 yuanlıq banknot, 18,800 dollara satılmışdır.

## Xarici keçidlər

* Newman Numismatic Portal
* International Bank Note Society

## İstinadlar
Campylorhamphus falcularius

**Campylorhamphus falcularius** — Furnariidae fəsiləsinin "Dendrocolaptinae" yarımfəsiləsinə aid quş növü. Argentina, Braziliya və Paraqvayda rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika
Qaradimdik oraqdimdik və qırmızıdimdik oraqdimdik (*C. trochilirostris*) bəzən eyni növ kimi qəbul edilsə də, genetik məlumatlar bunun doğru olmadığını göstərir. Qaradimdik oraqdimdik monotipik növdür.

## Həmçinin bax
* Campylorhamphus pusillus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Catharus gracilirostris

Catharus gracilirostris — Kiçik sığırçın növü olub, Kosta-Rikanın və Panama qərbinin yüksək dağlıq ərazilərinə endemikdir.

## Ümumi məlumat
"Catharus" cinsindəki yeri bir qədər mübahisəlidir, lakin görünür ki, qonur bülbül-sığırçını və ya qızılıbaş bülbül-sığırçını istisna olmaqla, digər bülbül-sığırçınlarından daha çox tənha sığırçına yaxındır (Winker & Pruett, 2006). Bu növ, adətən 1350 metrdən yüksək hündürlükdə olan nəm dağ palıd meşələrinin alt bitkilərində və meşə kənarındakı kolluqlarda yaşayır. Yuva, 1–5 metr hündürlükdə kolluq və ya kiçik ağacda qurulan hörülmüş və döşənmiş qabşəkilli quruluşdur. Adətən 2 yaşıl-mavi yumurtadan ibarət olur və yumurtalar üzərində qəhvəyi ləkələr var. Bu kiçik növün uzunluğu 13.5–16 sm, çəkisi isə 21 qramdır. Yetkin fərdlərin üst hissəsi zeytun-qəhvəyi, başının üstü boz, alt hissəsi açıq boz, qarın hissəsi isə ağ rəngdədir. Döş nahiyəsində zeytun rəngli zolaq var. Dimdiyi qaradır. Cavan fərdlərin başı və alt hissəsi daha tünd, döş nahiyəsində qəhvəyi zolaq, qarın hissəsində isə qəhvəyi ləkələr olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər