open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eçer

**Eçer** – Macarıstanda, Budapeşt yaxınlığında qədim kənd.

Kənd Budapeştdən cənubi-şərqdə, Feriheci Beynəlxalq Aeroportunun yaxınlığında, 120a dəmir yolunun üzərində yerləşir.

## Qardaş kəndlər
* Zlate Klase 
* Kumbağ 

## İstinadlar
Qamışlı

;Azərbaycanda
* Qamışlı (Kəlbəcər) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunda kənd.
* Qamışlı (göl) — Kəlbəcər rayonunun Ağdaban kəndi yaxınlığında göl. 1400 m. yüksəklikdə yerləşir.
* Qamışlı — Lənkəran rayonu ərazisində çay.

;Gürcüstanda
* Qamışlı (Başkeçid) — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.

;Ermənistanda
* Qamışlı (Sərdarabad) — Tarixi Azərbaycanda hazırda isə Ermənistan Respublikasına məxsus Qərbi Azərbaycanın Sərdarabad rayonunda kənd.
* Qamışlı (Göyçə) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd.[2]

;Suriyada
* Qamışlı (Suriya) — Suriyada şəhər, Həsəkə mühafazasında eyniadlı məntəqə və nahiyənin inzibati mərkəzi.

;İranda
* Qamışlı (Bicar)
* Qamışlı (Qoşaçay) —
* Qamışlı (Urmiya) —
* Qamışlı (Əhər) —
* Qamışlı (Çaroymaq)
* Qamışlı (Əfşar)
* Qamışlı (Socasrud)

;Türkiyədə
* Qamışlı (Duzluca)
Qamışlı (Başkeçid)

**Qamışlı** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə Ququti kənd inzibati-ərazi dairəsinə daxildir.

## Coğrafiyası
Kənd rayonun inzibati mərkəzi olan Başkeçid şəhərindən 40&nbsp;km cənub-şərqdə, Başkeçid yaylasında yerləşir. Kənd Ermənistanla sərhəd xəttinin 2 kilomertliyindədir. Qonşu kəndləri Səfərli, Qora, Lökcandar və Muğanlı kəndləridir.
## Tarixi
1536-cı ilə aid məxəzlərdə Borçalı bölgəsində Qamışkənd adlı yaşayış məntəqəsi qeyd olunmuşdur. Toponim qızılbaşların Komuşlu tirəsi ilə əlaqədar ola bilər.

## Əhalisi
Kənddə 1728-cı ildə 16 ailə, 1870-ci ildə 30 ailədə 508 nəfər, 1926-cı ildə 72 ailədə 509 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı.

17-24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən kənddə yaşayan 355 nəfər (177 nəfəri kişilər, 178 nəfəri qadınlar) əhalinin 99 %-i etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.

1 yanvar 2010-cu il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənddə 412 nəfər əhali yaşayır.
## Təhsil
Kənddə ilk dünyəvi məktəb 1921-ci ildə yaradılıb. Hazırda kənddə bir ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir.

## İqtisadiyyatı
Qamışlı kəndinin əsas təsərrüfatçılıq sahəsi heyvandarlıqdır. Südlük-ətlik maldarlıq və ətlik qoyunçuluq geniş yayılmışdır. Kənddə sosial-iqtisadi vəziyyətin çətinliyi, infrastrukturun olmaması və coğrafi mövqeyin əlverişsizliyi ilə əlaqədar olaraq yüksək emiqrasiya mövcuddur.

## İstinadlar
Söyüdlü

* Söyüdlü (Qars)
* Söyüdlü (Xoy) —
* Söyüdlü (Başkeçid) — Gürcüstan Respublikasının **[[Aşağı Kartli mxaresi]]nin** Başkeçid bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd;
* Söyüdlü (Cəbrayıl) — Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunda kənd;
* Söyüdlü (Gədəbəy) — Azərbaycanın Gədəbəy rayonunda kənd.
* Söyüdlü (Cəlilabad) — Azərbaycanın Cəlilabad rayonunda kənd.
* Söyüdlü (Şörəyel) — Şörəyel mahalında kənd.
* Böyük Söyüdlü — Azərbaycanın Oğuz rayonunda kənd. 5 oktyabr 1999-cu ildə ləğv olunmuşdur.
* Söyüdlü (Duzluca) — Türkiyənin İğdır ilinin Duzluca ilçəsində kənd.
* **Söyüdlü** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd.
* **Söyüdlü** — Gədəbəy rayonu ərazisində dağ.
* **Söyüdlü çay** — Kəlbəcər rayonu ərazisində çay.
* **Söyüdlüdərə** — Xanlar rayonu ərazisində dağ.

## Həmçinin bax
* Söyüdlər
İstilik

**İstilik** — fiziki kəmiyyət olub, materialın halını xarakterizə edir. O kinetik enerjinin köməyi ilə mikroskopik və termodinamikanın köməyi ilə makroskopik təyin edilə bilir.

Termodinamikada istilik bir sərhəddən başqasına enerjini nəql etdirir. İstilik temperatur qardiyenti verildikdə proses parametri kimi işlənə bilir. Ümumilikdə istilik çox vaxt istilik enerjisi və ya temperatur ilə dəyişik salınır. İstilik bir sərhəddən başqasına keçdikdə heç də həmişə temperatur dəyişikliyi baş vermir. istiliyin maddəyə daxil olması çox vaxt hal dəyişikliyi ilə müşayiət olunur. İstiliyin verilməsi temperaturun qalxmasına təsir edə və bununla hal dəyişiliyini yarad bilər (məsələn, buzun əriməsi) və təzyiqinin dəyişməsinə təsir edə bilər. İstilik və temperatur bir-biri ilə entropiya ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İlqar Qurbanov

**İlqar Bəhram oğlu Qurbanov** () — azərbaycanlı futbolçu.

## Həyatı
1986-cı il aprel ayının 25-də Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan yığmasının futbolçusudur.

Yarımmüdafiənin sağında və hücumda oynayır. Karyerasına 2000-ci ildə "Fənərbaxçada" başlayıb. 2006-cı ilə qədər Fənərbaxçanın PAF komandasında oynayan İlqar 2006-cı ildə Azərbaycanın "Xəzər-Lənkəran" komandasına keçir. 1 il burda oynayan İlqar, 2007-ci ildə Türkiyənin "Sivasspor" klubuna 3 illiyinə transfer olur və Türkiyə pasportu da alır. 2008–2009 mövsümündə Türkiyənin birinci liqasında çıxış edən Boluspora icarəyə verilmişdir. 2009-cu ildə "Olimpik-Şüvəlan" klubuna transfer olunmuşdur.

## Uğurları

### Klub
; Qarabağ
*Azərbaycan Kuboku
** Qalib (1): 2014-15
*Azərbaycan Premyer Liqası
** Qızıl (2): 2013-14, 2014-15
** Gümüş (1): 2012-13

### Şəxsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  11 ADAM x | İlqar Qurbanov: "Beşiktaş”a qol vurandan sonra məni birdəfəlik ehtiyata göndərdilər”
*TFF.org
*transfermarkt.de 
*azerifootball.com

## Həmçinin bax
Söyüdlü (Başkeçid)

**Söyüdlü** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Başkeçid bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd. 

## Fiziki-coğrafi oçerk
Söyüdlü kəndi Qaraxaç silsiləsinin şərq yamaclarında, rayon mərkəzindən şimal-qərbdə,  dəniz səviyyəsindən 1600-1630 metr yüksəklikdə yerləşir. Coğrafi cəhətdən rayonun Yuxarı Qarabulaq, Məmişlər, Gödəkdağ və Qəmərli kəndləri ilə qonşudur.  Yırğançay və Məmişlər kimi Söyüdlü də bölgənin ən hündür dağ kəndlərindən biridir. Kəndə yüksək alp çəmənliklərinə xas olan sərt iqlim şəraiti səciyyəvidir.

## Əhali
2002-ci ildə Gürcüstanda keçirilmiş əhali siyahıyaalmasının nəticələrinə əsasən Söyüdlü kəndində hamısı etnik azərbaycanlılardan ibarət olmaqla 27 nəfər sakin yaşayır. Sakinlərin 13 nəfəri kişilər, 14 nəfəri isə qadınlardır.

## Təsərrüfatı
Yüksək dağ kəndi olan Söyüdlü mühüm heyvandarlıq zonasıdır. Ətlik-südlük maldarlıq, ətlik-yunluq qoyunçuluq və gecyetişən kartofçuluq inkişaf etmişdir.  

## Həmçinin bax
Emin Mahmudov (yazıçı)

**Mahmudov Emin Qasıməli oğlu** () — nasir, tərcüməçi, 1954-cü idən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Emin Mahmudov 1925-ci il yanvarın 1-də Azərbaycanın Göyçay şəhərində anadan olmuşdur. Burada 1 saylı orta məktəbi bitirib bir il uşaq evində tərbiyəçi işləmiş, sonra ordu sıralarında olmuşdur (1943–1945). Tərxis edildikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsində təhsil almışdır (1945–1950).

Ədəbi yaradıcılığa şeirlə başlasa da, elmi fantastikaya və bədii tərcüməyə üstünlük vermişdir. "RT-1" adlı ilk elmi-fantastik hekayəsi 1952-ci ildə "Pioner" jurnalında dərc olunmuşdur. "Günəş şəhəri" adlı ilk elmi-fantastik hekayələr məcmuəsi isə 1953-cü ildə Uşaqgəncnəşrdə çapdan çıxmışdır. O, Bakıda Baş mətbuat idarəsində senzor (1948–1952), "Azərbaycan qadını" jurnalı redaksiyasında məsul katib (1955–1966), "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi (1953–1954), "Azərbaycan pioneri" qəzeti redaksiyasında məsul katib (1967–1971), Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində böyük redaktor (1973–1982) olmuşdur. 1982–1992-ci illərdə orada ştatdankənar müxbir işləyib. Xidmətlərinə görə medallarla təltif olunmuşdur.

1954-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olub.

Ömrünün son illərini Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaşayıb və 31 avqust 2013-cü ildə, Santa Monika şəhərində vəfat edib.

## Əsərləri
# Muğanda qütb parıltısı. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1954, 59 səh.
# Kainat gəmisi. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1957, 189 səh.
# Veneranın göyləri od içindədir. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1960, 211 səh.
# Qeyb olmuş səslər. Bakı: Azərnəşr, 1964, 87 səh.
# Dəmir necə ayaq açdı. Bakı: Gənclik, 1967, 41 səh.
# Zülmət dənizi. Bakı: Gənclik, 1972, 174 səh.
# Ulduzlar yolumuzu gözləyir. Bakı: Gənclik, 1975, 93 səh.
# Qüdrətli pillə. Bakı: Gənclik, 1985, 56 səh.
# Günün nəfəsi. Bakı: Gənclik, 1986, 60 səh.
# Atlant qızı. Bakı: Yazıçı, 1986, 230 səh.

## Tərcümələri
(ruscadan)
# V. Zaxarçenko. Elektrik beyni ilə söhbət. Bakı: Gənclik, 1970, 293 səh.
# V. Levi. Fikir ardınca. Bakı: Gənclik, 1972, 308 səh.
# R. Baxtamov. Qanun qanundur. Bakı: Gənclik, 1974, 292 səh.
# Z. Seyidməmmədova. Təyyarəçinin qeydləri. Bakı: Gənclik, 1976, 93 səh.
# Şişpapaq (povest). Bakı: Azərnəşr, 1964, 196 səh.
# Dağlarda şimşək çaxır (povest). Bakı: Gənclik, 1967, 202 səh.
# Yağış mahnısı. Bakı: Gənclik, 1968, 174 səh.
# Povest və hekayələr. Bakı: Gənclik, 1976, 198 səh.
# Baba nağılı (povest və hekayələr). Bakı: Gənclik, 1978, 248 səh.
# Teleqram (povest və hekayələr). Bakı: Gənclik, 1982, 164 səh.

## İstinadlar
Uzun il

**Uzun il** — hal-hazırda istifadə etdiyimiz Qriqori təqvimində fevral ayı 28 gün əvəzinə 29 gün çəkən və 365 gün əvəzinə 366 gün davam edən hər dördüncü il. Bunun səbəbi Yer planetinin Günəş ətrafında tam dövretmə vaxtının (astronomik il), Günəşin eyni meridiandan iki dəfə keçməsi arasındakı ortalama vaxtın tam günə bərabər olmamasıdır. Belə ki, bir astronomik il 365 gün yox, 365,242 gündür.

## Uzun ilin təyin edilməsi
* Əksərən uzun illər **4-ə qalıqsız bölünən illər**dir: *1992, 1996, 2000, 2004, 2008, 2016, 2020, 2024* və s.
Ancaq bu halda astronomik ilin 365,250 olması lazım idi. Bu rəqəm isə 365,242 gün olduğu üçün qaydanın iki istisnası vardır:
# 100-ə qalıqsız bölünən illərdən ancaq 400-ə qalıqsız bölünənlər uzun il sayılır: *1200, 1600, 2000, 2400* uzun illərdir (400-ə qalıqsız bölündüyü üçün), ancaq *1700, 1800, 1900, 2100* uzun il deyildir (4-ə qalıqsız bölünməyinə baxmayaraq).
# Astronomik ili daha da dəqiqləşdirmək üçün 4000-ə qalıqsız bölünən illər də (400-ə tam bölünməsinə baxmayaraq) uzun il kimi qəbul edilməyəcək: *4000, 8000, 12000, 16000* və s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Britannika ensiklopediyası
Dreyfus işi

**Dreyfus işi** — 1894–1906-cı illərdə Fransa Ordusu Baş Qərargahının zabiti, əslən yəhudi olan kapitan Alfred Dreyfusa qarşı alman xüsusi xidmət orqanlarının xeyrinə casusluq etməsi ittihamı üzərində qurulan məhkəmə prosesi və bu proses ətrafında baş verən hadisələrə verilən ad.

Bu proses XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Fransa tarixində çox böyük iz buraxmış, o dövrkü Fransa cəmiyyətini "dreyfusçular"a və "antidreyfusçular"a bölmüşdür.

Məşhur fransız yazıçısı Emil Zolyanın 1898-ci il yanvar ayının 13-də Parisdə nəşr olunan *"L'Aurore"* qəzetinin baş səhifəsində Fransa prezidenti Feliks Fora ünvanlanmış "Mən ittiham edirəm" (*J'Accuse*) başlıqlı məşhur məktubu dərc edildikdən sonra "Dreyfus işi" yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. Bu məsələ ətrafında hakim partiyalar və ordu rəhbərliyi arasında fikir ayrılıqları yaranmışdır. Dreyfusa qarşı irəli sürülən ittihamların əsassız olduğuna inananlar bu işin antisemitizm nümunəsi olduğunu iddia etmişlər.

Kapitan Dreyfus 1894-cü ilin dekabrında məhkəmə qərarı ilə hərbi xidmətdən uzaqlaşdırılaraq ömürlük həbs cəzasına məhkum edilmiş və 1895-ci ilin yanvarında cəzasını çəkmək üçün Fransa Qvianasına, paytaxt Kayennadan 11 km aralıda yerləşən Şeytan adalarına göndərilmişdir.

1899-cu ilin sentyabrında kassasiya şikayəti əsasında məhkəmə işinə yenidən baxılmış və Alfred Dreyfusun həbs cəzası 10 ilə endirilmişdir, lakin tezliklə o, Fransa prezidenti tərəfindən əfv olunmuşdur. Buna baxmayaraq, Dreyfusun tərəfdarları onun bəraət alması üçün çalışmış və 1903-cü ilin noyabrında yenidən kassasiya şikayəti ilə məhkəməyə müraciət etmişlər. 1906-cı ildə məhkəmənin qərarı ilə Dreyfus bəraət almış, üzərindəki bütün ittihamlar götürülmüş, ordudakı vəzifəsinə geri qaytarılmış və Fəxri Legion ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Xarici keçidlər

* Greatest Newspaper Article of all Time  (Journalistic retrospective of Zola's "J'accuse!")
* Temporal and Eternal by Charles Péguy, translated by Alexander Dru 
* Anya Rous The Rising Celebrity and Modern Politics—The Dreyfus Affair 
* Leslie Derfler, The Dreyfus Affair. A Tragedy of Errors?
* Nicholas Halasz, Captain Dreyfus
* Dreyfus Rehabilitated
* Ephemera and Original Art Documenting the Dreyfus Affair
Nadiyə

**Nadiyə** () — fransız müğənnisi, Fransanın yüngül atletika üzrə çempionu. 2005-ci il "Victoires de la Musique" mükafatı laureatıdır. Əlcəzair ailəsində doğulmuşdur. "L'histoire en 16/9" və "Nâdiya" DVD-ləri buraxmışdı.

## Sinqlləri
* 1999 "Dénoue mes mains"
* 2000 "J'ai confiance en toi"
* 2001 "Chaque fois"
* 2004 "Parle-moi", "Et c'est parti…", "Si loin de vous"
* 2005 "Signes"
* 2006 "Tous ces mots", "Roc", "Amies-ennemies"
* 2007 "Vivre ou Survivre", "Tired Of Being Sorry (Laisse Le Destin L'Emporter)"

## İstinadlar

## Xarici istinadlar

* Rəsmi saytı
Aran Borçalı

**Aran Borçalı** — qədim Borçalı mahalı vilayətinin alçaq dağlıq və aran zonası. Borçalının əsasən Gürcüstan SSR-in tərkibində qalan hissəsini ehtiva edir.

## Tarixi
1918-ci ilin dekabrında baş vermiş erməni-gürcü müharibəsindən sonra Borçalı 2 yerə parçalanmış, Dağ Borçalı Ermənistan SSR-ə verilmiş Aran Borçalı isə Gürcüstanda qalmışdır. 1929-cu ildə Borçalıda qəza üsul-idarəsi ləğv edildikdən sonra Aran Borçalı 6 rayona (Sarvan (hazırkı Marneuli), Çörük Qəmərli (hazırkı Bolnisi), Başkeçid (hazırkı Dmanisi), Qaratəpə (hazırkı Qardabani), Ağbulaq (hazırkı Tetritskaro) və Barmaqsız (hazırkı Tsalka və ya baqa adı ilə Salka ) rayonları) parçalanmışdır. Gürcüstan 2-ci dəfə müstəqillik əldə etdikdən sonra 90-cı illərdə bu rayonlar mərkəz şəhəri Rustavi olmaqla Kvemo Kartli adlı yeni inzibati-ərazi vahidi – mxare (quberniya) çərçivəsində birləşdirildi.

## Coğrafiyası
Gürcüstanın cənub-şərqində yerləşən Aran Borçalı Qaraxaç və Cocer silsilələri, eləcə də Gürcüstanın Ermənistan və Azərbaycan Respublikaları ilə sərhəd xətti ilə hüdudlanır. Paytaxt Tiflisdən cənubdadır. Borçalının bölüşdürülməsindən sonra sahəsi 4360 kv. km. təşkil etmişdir.

## Həmçinin bax
*Borçalı
*Gürcüstan azərbaycanlıları
*Borçalı kəndləri
*Marneuli
*Bolnisi
*Dmanisi
*Qardabani

## İstinadlar
Hüseynağa Sadıqov

* Hüseynağa Ələsgər oğlu Sadıqov — Azərbaycan aktyoru.
* Hüseynağa Musa oğlu Sadıqov —  Azərbaycan SSR və Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Naziri (23.I.1988 - 29.V.1992).

## Həmçinin bax
* Hüseynağa
* Sadıqov
Dağlıq Borçalı

**Dağ Borçalı** — qədim Borçalı mahalının yüksək dağlıq zonası. Borçalı mahalının əsasən Ermənistan SSR-in tərkibində qalan hissəsini ehtiva edir.

## Tarix
1918-ci ilin dekabrında baş vermiş erməni-gürcü müharibəsindən sonra Borçalı mahalı 2 yerə parçalanmış, Dağ Borçalı Ermənistan SSR-ə verilmiş Aran Borçalı isə Gürcüstanda qalmışdır.. 30-cu illərdə Kalinino , Cəlaloğlu (Stepanavan), Noyemberyan və Allahverdi (hazırkı Alaverdi ) rayonlarına parçalanmışdır. Dağ Borçalı hazırda Ermənistanda Lori ( Loru-Pəmbək ) və Tavuş adlı əyalətlərin tərkibinə qatılmışdır.

## Coğrafiyası
Ermənistanın şimal-şərqində yerləşən **Dağ Borçalı** Qaraxaç silsiləsi (indiki Cavaxet silsiləsi) və Ağlağan dağları (indiki Bazum silsiləsi), eləcə də Ermənistanın Gürcüstan və Azərbaycan Respublikaları ilə sərhəd xətti ilə hüdudlanır.

## Mənbə
Sənədli film

**Sənədli film** — müəyyən mövzu üzrə müxtəlif araşdırmalar nəticəsində toplanan sənədli faktların film formasında tamaşaçılara çatdırma üsulu. Sənədli filmlərin əsas vəzifəsi tarixi əhəmiyyətli hadisələrin fiksiyası, tədris və təhsil üçün materialların yaradılması, tədqiqat və təbliğat xarakterli fikirlərin yayılmasıdır.

Dünya kinosunun əsası məhz sənədli-xronikal kadrlarla başlamışdır. Qatarın bir başa ağ kətan üzərindən tamaşaçının üstünə doğru sürətlə gəlməsi tamaşaçılarda həyəcan və qorxu əmələ gətirmişdi.

Kino sənətinin bu növü olmuş hadisələrin, gerçək həyatın lentə alınması əsasında yaradılır. Real hadisə və əhvalatların lentdə əks etdirilməsi nəticəsində meydana çıxan filmlər bədiilik dərəcəsi baxımından bədiilikdən kənar, xalis informasiya xronikalarından tutmuş, büsbütün incəsənət qanunları üzrə qurulmuş bədii-publisistik və sənədli-poetik filmlərədək olduqca müxtəlif ola bilər. Sənədli kinonun əhəmiyyəti təkcə həyat hadisələrini birbaşa və müstəqil təhlil etməkdən ibarət deyildir. O, konkret faktları və hadisələri tutuşdurmaq və təhlil etmək üçün də geniş imkanlara malikdir.

## Tarixi

### 1900-cü ildən əvvəl
Tərifinə görə, ilk "hərəkətli şəkillər" sənədli filmlər adlanır. Bu cür filmlərdə stansiyaya daxil olan qatar, hərəkət edən gəmi və ya işdən qayıdan bir qrup insan kimi konkret səhnə təsvir edilirdi. İlkin filmlər (1900-cü ilə qədər) hadisələri təsvir edən yenilik və cazibədarlığın təsirinə məruz qalmışdır. Qısametrajlı filmləri "real" filmlər adlandırırdılar. İyirminci əsrin əvvəlinə qədər filmlərdə, əsasən, texniki problemlər üzündən heç bir hekayə yox idi: kameralar yalnız qısa vaxt çəkdi və bir çox erkən filmlər təxminən bir dəqiqə davam etdi.

### 1900-cü ildən sonra

Bu dövrdə səhnə filmləri kimi tanınan səyahət filmləri çox məşhur idi. Səhnə konseptindən kənara çıxan ilk filmlərdən biri 1914-cü ildə "Baş Ovçular Ölkəsində" filmidir. Bu dövrdə Frank Harlinin 1919-cu ildə Antarktidaya səyahəti haqqında sənədli filmi çəkildi. Bu filmdə Ernest Şalktonun (1914–1916) Antarktidaya uğursuz səfərindən bəhs edilir.

## Formaları

### Vəhşi təbiət
Vəhşi təbiət sənədli filmləri dünyada çox cəlbedici olan sənədli film növlərindən biridir və bir çox pərəstişkar bu tip sənədli filmləri izləyir.

### Tədris filmləri
Şagirdləri maarifləndirmək üçün dünyanın müxtəlif ölkələrinin məktəblərində sənədli filmlər nümayiş etdirilir. Uşaqlara müxtəlif mövzuları təqdim etmək üçün istifadə olunur, onlar çoxluq məktəb dərsi ilə istifadə olunur və ya bir fikri möhkəmləndirmək üçün dəfələrlə göstərilir.

## Qalereya

Fayl:Gheorghe Marinescu - Science films.jpg
Fayl:George malins z aeroskopem St Eloi.jpg
Fayl:Lennart Meri kodus oma töökabinetis 02.jpg
Samir Cavadzadə

**Samir Cavadzadə** () — azərbaycanlı müğənni. "Şeron" qrupunun keçmiş üzvü, 2008-ci ildə Elnur Hüseynovla birlikdə Azərbaycanı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ilk dəfə təmsil etmişdir. Həmin müsabiqədə Elnur və Samir dueti 8-ci yeri tutmuşdu.

## Həyatı və karyerası
Samir Cavazadə 16 aprel, 1980 ilində Bakıda anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan etibarən oxumağa başlamışdır.

1992-ci ildə № 9 musiqi məktəbində təhsil almağa başlamışdır. Azərbaycan xalq musiqisinin ifaçısı, xanəndə sayılır.

1997-ci ildə Biznes Universitetinə "Xarici əlaqələr" fakültəsinə daxil olur. İnstitutu bitirdikdən sonra 5 il muğam kurslarında oxuyur. 1 il hərbi xidmətdən sonra Vaqif Gərayzadənin "Şeron" qrupunun üzvünə çevrilir.

2006-cı ildə qrupu tərk edir və solo karyeraya başlayır.

## Avroviziya 2008

2008-ci ildə Samir Cavadzadə Azərbaycanı ilk dəfə olaraq Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək üçün milli seçimdə iştirak edir. 2 fevral tarixində keçirilən milli finalda Elnur Hüseynov əvvəlcə Eldar Mansurovun "İf You Never Back" mahnısını ifa edir. Daha sonradan Samir Cavadzadə ilə duetdə Day After Day mahnısını ifa edir. Münsiflər heyətinin səsverməsindən sonra o Samir ilə duet şəklində qələbə qazandı. 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi Belqrad şəhərində Serbiyada keçirildi. İlk yarınfinalda duet 96 balla 6-cı yeri tutdu və finala çıxdı. Finalda təmsilçilərimiz 132 balla 8-ci oldular. Day After Day sinqli bir çox xarici ölkələrdə tanındı. Mahnıya çəkilmiş klip isə uzun müddət Azərbaycan çartlarında birinci yerdə qaldı.

İyul ayında Samir Elnur və digər müğənnilər ilə birlikdə Neolit restoranının reklam çarxında çəkilir. Daha sonra Elnur Hüseynovla birlikdə əfsanəvi  mahnısını ifa edirlər. https://www.youtube.com/watch?v=6lSmesP-mDo&list=PL1RSBSdbKOg8l5BnYzwU5hvYkusCCrOxn&index=11

Lakin daha sonradan onun barədə yayılan şaiələrə görə uzun müddət efirdən uzaqlaşır və istirahət edir.

## Solo karyerası
İlk ifaları "Bəlkə" (mən bəlkə sən) https://www.youtube.com/watch?v=CFkBByUXRas  https://www.youtube.com/watch?v=CFkBByUXRas olmuşdur.

Röya ilə oxuduğu "Deyin ona" https://www.youtube.com/watch?v=lEPHszGVYo4 mahnısı uzun müddət Azərbaycanda hit olmuşdur, hətta bu mahnıya klip də çəkilmişdir. https://www.youtube.com/watch?v=LntP2CD0Blo

2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki iştirakından sonra Samir Cavadzadə efirdən uzaqlaşır.

2010-cu ildə Samir "Səninlə Birlikdə (Quci, quci), bəstəsi Ramal İsrafilov olan "İnsafsızlar", musiqisi Xəyal Rzazadəyə aid olan Təkcə Sənə Bağlanıb Qəlbim (Son görüş), "Bu da Son" adlı mahnılar yazır və efirə qayıtmağa başlayır..

2011-ci ilin yanvarında müğənninin prodüseri onun ilk solo konsert verməyi planlaşdırdığını bildirdi, lakin daha sonrdan bu konsertin ilin sonunda keçirələcəyi bildirildi.

2017-ci ildə Şəhər darıxır bizsiz adlı ifasını təqdim etdi.

Uzun fasilədən sonra 2019-cu il 13 fevral tarixində "Sev Məni" adlı klipini təqdim etmişdir. Baxış sayı qısa müddət ərzində 2 milyonu keçmişdir.

## İstinadlar
Musiqili film

**Musiqili film** — Bu janrda çəkilən filmlər əsasən musiqi və mahnılardan ibarət olur. Musiqili filmdə obrazlar müxtəlif mahnılar ifa edir. Bu mahnılar əsasən filmin mənasını açmağa xidmət edir.
Bioqrafik film

thumb|230px|right
**Bioqrafik film** — adından da göründüyü kimi şəxsin həyatından bəhs edən film janrıdır. Bu, şəxsin (əsasən məşhur) həyatının ən maraqlı məqamlarını və ya müəyyən bir hissəsini də əks etdirə bilər.
Maqnit

**Maqnit** ( maqnesiya daşı) və ya **Dəmirqapan** — Maqnesiya kiçik Asiyada Türkiyənin şəhərində maqnetit tapılmış yer adıdır. Maqnit bir cisim olub başqalarını maqnetik olaraq cəzb və ya itələmək qabiliyətinə malikdir. Maqnetik cəzbetmə təbii fenomendir. Bu haqqda maqnetizmdə məlumat verilir:
* Daimi maqnit ferromaqnitdən hazırlanmış məmul olub qalıcı maqnit xassəsini uzun müddət saxlaya bilir. Daimi maqnitlərin səciyyəvi sahəsi — 1 Т-ə qədərdir (10 kQs).
* Elektromaqnit elektrik cərəyanı keçdikdə maqnit sahəsi yaradan qurğudur. Adətən bu böyük maqnit keçiriciliyinə malik olan, daxilində dəmir içlik yerləşdirlmiş solenoid dolağından ibarətdir. Səciyyəvi maqnit sahəsi 1,5–2 T arasında olur.

## İstinadlar
Sumqayıtın əks-sədası (film, 1992)

## Məzmun
Film 1988-ci ildə Sumqayıtda baş verən hadisələrdən bəhs edir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Eyruz Məmmədov, Nadejda İsmayılova, Davud İmanov
:**Quruluşçu rejissor:** Davud İmanov
:**Quruluşçu operator:** Rövşən Quliyev
:**Musiqi tərtibatı:** Rauf Əliyev
:**Səs operatoru:** Teymur Abdullayev
:**Operator:** Ramiz Ağayev, Nadir Mehdiyev
:**Rejissor assistenti:** Nazim Məmmədov, İlham Salmanov
:**Operator assistenti:** [Sadıq Kərimov
:**Səs texniki:** Fazil Əfşani
:**Montaj edən:** Nelli Mahmudova, Nailə Dadaşova
:**Məsləhətçi:** Vladimir Lebedev (MTN polkovniki)
:**Filmin direktoru:** Rimma Abdullayeva

## İstinadlar

## Mənbə
* Akif Cabbarlı, Bəşir Şərifli. "Sumqayıtın əks-sədası" filmi necə yarandı?.. Azərbaycan.- 2011.-27 fevral.- S. 7.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə

## Həmçinin bax
* Sumqayıtın əks-sədası — 2 (film, 1994)
Karlsrue

**Karlsrue** (alm. *Karlsruhe*) – Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağında şəhər. Karlsrue Almaniyanın 22-ci ən böyük şəhəridir.

## Tarix
Şəhərin əsası 1715-ci ildə markqraf Karl Vilhelm tərəfindən qoyulmuşdur. 1918-ci ilə qədər bura böyük Baden hersoqluğunun paytaxtı olmuşdur.

## Əhali

## Coğrafi mövqeyi və strukturu
Karlsrue Reyn çayının sahilində Almaniya-Fransa sərhədi yaxınlığında yerləşir. Karlsruenin cənub-qərbindən Şvarsvald başlayır. Reyn çayının o biri sahilində isə Reynland-Pfalts şəhəri yerləşir.

1901-ci ildə Karlsruedə 100 000 nəfər, 1950-ci ildə 200 000-dən çox, 2006-cı ildə isə təqribən 285 000-ə yaxın əhali siyahıya alınmışdır. Şəhərin ümumi sahəsi 173,46&nbsp;km²-dir.

Almaniya Konstitusiya Məhkəməsi, Almaniya Ali Məhkəməsi və Almaniya Baş Prokurorluğu Karlsruedə yerləşir. 

## İqtisadiyyat

## Rayonları

## Memarlıqı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## İdman

## Nəqliyyatı

## Tanınmış sakinləri

## Görməli yerlər
* Muzeyləri
** *Badisches Landesmuseum* – Baden bələdiyyə muzeyi
** *Zentrum für Kunst und Medientechnologie* (ZKM) – İncəsənət və mətbuat muzeyi

## Qardaş şəhərlər
Qardaşlaşmış şəhərlər:
* , Nansi
* , Nottingem
* , Krasnodar
* , Timişoara
* , Halle

## Şəkillər

Schloss-Karlsruhe-pp1.jpg|Karlsrue sarayı
Karlsruhe Gottesaue3.jpg|Qottezau qəsri
Karlsruhe Universität from Physikhochhaus pic1 meph666-2005-Feb-10.jpg|Karlsrue Universiteti 
Karlsruhe asv2022-10 img17 Hauptbahnhof.jpg|Karlsrue vağzalı
Karlsruhe Tramwaymap 2006.png|Tramvay xətti
Wildparkstadion Karlsruhe 001.JPG|Vildpark futbol stadionu
ZKM Karlsruhe I.JPG|İncəsənət və mətbuat muzeyi
Karlsruher Stadtansicht.jpg|Şəhərin ilkin görünüşü (1721)


## İqlim

## Həmçinin bax
* Adelshaym

## İstinadlar

## Xarici istinadlar
* Karlsruhe.de (Almanca)
* Viki: Karlsruhe Viki (Almanca)
Ekoloji terror

**Ekoloji terror (ekoterrorizm)** – konkret ölkə tərəfindən və ya şəxs tərəfindən digər ölkənin flora və faunasına zərər yetirməklə, təbii sərvətlərini məhv etməklə bilərəkdən vurulan ziyandır. Ətraf mühitə və inkişafa dair Rio-De-Caneyro bəyannaməsinə görə, müharibələr davamlı inkişaf prosesinə dağıdıcı təsir göstərməməlidir. Ona görə də dövlətlər silahlı konfliktlər zamanı ətraf mühiti mühafizə edən beynəlxalq hüquqa hörmət etməlidirlər.

Ermənilərin ekoloji terroru Azərbaycanın su idarəetməsi və planlaşdırılması sisteminə də mənfi təsir edib. Ermənistan transsərhəd su ehtiyatlarını davamlı olaraq kimyəvi və bioloji maddələrlə çirkləndirib. Hər il Ermənistandan keçən 350 milyon kubmetr su kimyəvi maddələrlə çirklənib. Azərbaycan ərazilərindən keçən Araz çayının 43&nbsp;km hissəsindəki mikroflora və mikrofauna tamamilə məhv edilib və suyunun tərkibindəki ağır metalların miqdarı normadan çoxdur. Azərbaycanın hündürlüyünə (125 m) görə ən yüksək olan və ümumi su tutumu 560 milyon kubmetr olan su anbarı — Ağdərə bölgəsində (Dağlıq Qarabağ) yerləşən Sərsəng su anbarı da işğal altında idi. Sərsəng su anbarı Respublikanın 6 rayonunu (Tərtər, Ağdərə, Bərdə, Goranboy, Yevlax və Ağcabədi) suvarma suyu ilə təmin edirdi.

## Tarixi
Ekoloji terror termininin yaradılması 1960-cı illərdə təsadüf edir. Bununla belə, ekoloji terrorun tarixi bundan daha qədimdir. Baş verdiyi dövrdə ekoloji terror adlandırılmasa belə, tarixdə ekoloji terror aktları çoxdur.

## Həmçinin bax
* Ekoloji faşizm

## İstinadlar
Tarixi film

**Tarixi film** — tarixi faktları özündə əks etdirən film janrı. Bu filmlər tarixi faktlara və sənədlərə əsaslanaraq çəkilir. Bu filmlərdə real insanların həyatı göstərildiyi kimi (tarixi-bioqrafik), uydurma obrazlar da (tarixi-macəra) göstərilə bilər.

## Növləri
Tarixi filmlər bir neçə janra bölünür:

* Döyüş filmləri
* Vestern

## İstinadlar
Sumqayıt (film, 1979)

## Məzmun

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyən
: **Rejissor:** Ramiz Mirzəyev

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 235–258.
Zaman (dəqiqləşdirmə)

**[[Zaman]]** — ölçülə bilən fiziki kəmiyyət. Həmçinin aşağıdakı mənalara da gələ bilər;

* Zaman (fəlsəfə) — hadisələrin müəyyən ardıcıl gedişinin dərki.
* "''Zaman'''' (qəzet) — Türkiyədə nəşr olunan gündəlik qəzet.
* Zaman (qrammatika) — qrammatikada hadisələrin gedişini təsvir edən forma.
* Zaman (ad)
Zaman

**Zaman** və ya **vaxt** — fizikada və başqa təbiət elmlərində bizim kainatın ölçüsü kimi qəbul edilir. O ölçüləbilmə qabiliyyətinə malik olub kainatda baş verən istənilən materiya dəyişiklikləri ilə əlaqədardır.

Zaman köklü fenomenlərlə izah oluna bilmədiyindən, o ölçmə yolu ilə qiymətləndirilir. Sİ vahidlər sistemində zaman saniyə (s) ilə ölçülür. Bunun əsasında dəqiqə, saat, gün və həftə əmələ gəlir. Təqvimdən asılı olaraq ay, il, əsr və minilliklər də mövcuddur.

Zamanın ölçülməsi astronomiyanın qədim məsələlərindən biridir. Astronomiyada günəş günü və ulduz günü arasında fərq vardır. Bu fərq il boyu bir gün edir. Günəş günü Sİ vahidlər sistemində heç bir vahidə malik deyil. Buradakı fərq keçid saniyəsi ilə təyin edilir. Bu problem müxtəlif zaman şkalalarının yaranmasına gətirib çıxarmışdır:
* Efemerid zamanı (1960), Yerin fırlanmasındakı qeyri-bərabərliyi tənzimləmək üçün,
* TDT (Yer Dinamik Vaxtı, "Yer-Atom zamanı") dinamik zaman olub 1984-cü ildən tətbiq olunur. O, Sİ sistemi üçün baza rolunu oynayır;
* TCB (Barisentrik Koordinat Vaxtı), Günəş sisteminin ağırlıq mərkəzinin məxsusi zamanı.
* Geosentrik Koordinat Vaxtı (TCG), yer kürəsinin mərkəzinin məxsusi zamanı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Zamanın və məkanın fəlsəfəsi

## Xarici keçidlər
* Bünyadzadə, K. Zaman haqqında düşüncələr (Azərb. dilində)// Tam mətn ss.8-29 (https://doi.org/10.33864/MTFZK.2019.0)
Zamanın və məkanın fəlsəfəsi

**Zamanın və məkanın fəlsəfəsi** fəlsəfənin məkan və zaman daxilində bilik və anlayış haqqında ideyalarla məşğul olan bir qoludur. Məkan və zaman fəlsəfəsi həm erkən analitik fəlsəfə üçün ilham mənbələrindən biri olmuş, həm də onun mərkəzi istiqamətlərindən birini təşkil etmişdir. Bu sahə bir sıra əsas məsələlərə diqqət yetirir: zaman və məkanın şüurdan asılı olmayaraq mövcud olub-olmaması, onların bir-birindən asılı olmayaraq mövcud olub-olmaması, zamanın zahirən birtərəfli axınının nə ilə izah edilməsi, indiki andan başqa zamanların mövcud olub-olmaması və identikliyin mahiyyəti, xüsusilə də zaman daxilində identikliyin təbiəti ilə bağlı suallar.
Firəngiz Əhmədova

**Firəngiz Yusif qızı Əhmədova** () — Azərbaycan opera müğənnisi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1964) və SSRİ xalq artisti (1967). Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü.

## Həyatı
Əhmədova Firəngiz 23 sentyabr 1928-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbinə daxil oldu. Vokal sənətində ilk dərslərini həmin məktəbdə almağa başladı. 1955-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir . 1946–1951-ci illərdə Azərbaycan Radiosu Xorunun, 1951–1988-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti olmuşdur.

Konservatoriyanın ikinci kursunda oxuyanda onu Opera və Balet Teatrına dəvət etdilər. Firəngiz Əhmədova uzun illər Azərbaycan, rus və Qərbi Avropa bəstəkarlarının operalarında müvəffəqiyyətlə çıxış etmişdir.

Azərbaycan, rus və Qərbi Avropa bəstəkarlarının operalarında müvəffəqiyyətlə çıxış etmişdir. Əsas partiyaları: Nərgiz, Gülzar ("Nərgiz", "Şah İsmayıl", M. Maqomayev), Nigar ("Koroğlu", Ü. Hacıbəyli), Sevil ("Sevil", F. Əmirov), Səriyyə ("Azad", C. Cahangirov), Sona ("Bahadır və Sona", S. Ələsgərov), Maro ("Daisi", Z. Paliaşvili), Aida ("Aida", C. Verdi), Toska ("Toska", C. Puccini) və s.

Firəngiz Əhmədova Azərbaycanın opera sənətinin inkişafında çox böyük rol oynadı. Opera tamaşalarında böyük sənətkarlarla — Bülbül, Müslüm Maqomayev, Rauf Atakişiyev və başqaları ilə tərəf-müqabil olan Firəngiz Əhmədova o illərdə Sovet İttifaqına daxil olan respublikalarda, eləcə də Çexoslovakiya, Polşa, Bolqarıstan, Rumıniya və başqa ölkələrdə qastrol səfərlərində oldu, Azərbaycan mədəniyyətini layiqincə təmsil etdi.

Opera sənətində yüksək uğurlar qazanan Firəngiz Əhmədova müxtəlif kamera əsərlərinin və romansların bənzərsiz ifaçısı kimi də tanındı. O, Üzeyir Hacıbəylinin "Sənsiz", Asəf Zeynallının "Ölkəm", Niyazinin "Arzu", Əşrəf Abbasovun "Heyran olmuşam", Ağabacı Rzayevanın "Oxu, gözəl", eləcə də P. Çaykovski, S. Raxmaninov, S. Taneyev və digər klassik rus bəstəkarlarının romanslarını və mahnılarını sənətkarlıqla ifa etdi.

Firəngiz Əhmədova 1989-cu ildən ildən Azərbaycan Opera və Balet Teatrında məşqçi-pedaqoq kimi fəaliyyət göstərir. SSRİ Ali Sovetinin (4-cü çağırış) və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (5-ci çağırış) deputatı olmuşdur.

Ölkəmizdə opera sənətinin inkişafı sahəsində nailiyyətlərinə görə o, Azərbaycan SSR əməkdar artisti, Azərbaycan SSR xalq artisti və SSRİ xalq artisti fəxri adlarına, müxtəlif orden və medallara layiq görülüb, o cümlədən müstəqil Azərbaycanın ali mükafatı olan "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub. 2002-ci ildən prezident təqaüdçüsü olub.

16 dekabr 2011-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib və I Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

## Filmoqrafiya
* O olmasın, bu olsun (film, 1956)
* Konsert (film, 1961)
* Sevil (film, 1970)
* Azərbaycan elləri (film, 1976)
* Firəngiz Əhmədova (film, 2003)
* Onu bağışlamaq olarmı? (film, 1959)

## İstinadlar
Dəmirçi

**Dəmirçi** — metalları isti halda mexaniki əzməklə formasını dəyişən sənətkar. Ən qədim peşə növlərindəndir. Dəmirçinin əsas materialı dəmir, çüqun, həmçinin bürünc, mis, alay və başqa əlvan metallardır. Dəmirçi metalı əridərək formaya tökə bilir. Xüsusi formalı ştampların köməyi ilə də metalların emalı mümkündür. Bundan əlavə dəmirçilər metalları dartmaq, burmaq, döymək, nəqşləmək kimi işləri də görə bilirlər.

Əridilmiş metalları formya tökməklə hazırlamaq metallara əl ilə froma verməkdən asan iş sayılır.

Dəmirçi aşağıdakı alətlərlə işləyit:

* *[[Çəkic]]*.
** *Böyük çəkic* — çəkisi 2–16 kq arasında olur,
** *Dəmirçi əl çəkicləri — çəkisi 0,5–2 kq
** *Dəmirçi mexaniki çəkiclər' — Onlar düşən, oynaq, qayış, buxar, pnevmatik, hidravlik və s. olurlar.
* *[[Körük]]* — Metalı qızdırmaq üçün açıq soba.
* *[[Zindan]]* — Zindanlar buynuzsuz, bir buynuzlu və ya iki buynuzlu olurlar.
* *[[Kəlbətinlər]]*
* *[[Paz]]*
Uzunömürlülər (film, 1977)

**Uzunömürlülər** — rejissor E.Məmmədovun filmi.

## Məzmun
Film Azərbaycanın uzunömürlü vətəndaşlarından bəhs edir.

## Festivallar və mükafatlar
:1) 1978-ci ildə ümumdünya kino həvəskarlarının Bakıda keçirilən festivalı
:*Film Qızıl medal almışdır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində İşləyənlər
:**Rejissor:** E.Məmmədov
:**Bədii rəhbər:** Niyazi Bədəlov

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 235-258.
Üç eskiz

## Məzmun
Filmdə Fidan Qasımova, Fərhad Bədəlbəyli, Sərvər Qəniyevin yaradıcılığı əks etdirilir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyən
:**Rejissor:** Ramiz Mirzəyev
:**Ssenari müəllifi:** Andrey Nikolski
:**Operator:** Rafiq Cavadov

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Ümid çıraqları (film, 1998)

## Məzmun
Film Lerik rayonunun Rvarud kəndində mövcud olan və qədim tarixin şahidləri olan pirlərdən və onların tarixindən bəhs edir.

## Filmin yaradıcı heyəti
:**Ssenari müəllifi:** Eldar İsgəndərzadə
:**Rejissor:** Vəli Səyyadi
:**Operator:** Mətləb Yaqubov
:**Səs rejissoru:** Ceyhun Ağayev
:**Redaktor:** Camal Yusifzadə
:**Montaj:** Azər Abbasov
:**Filmin direktoru:** Valeh Həsənli
Stiven Karpenter

**Stiven Karpenter** (; ) — ABŞ musiqiçisi. Yaradıcısı olduğu alternativ metal qrupu Deftones-in gitaraçısıdır.

## Həyatı
Stiven Karpenter 3 avqust 1970-ci ildə Kaliforniyanın Sakramento şəhərində anadan olub. Atası amerikalı anası isə meksikalıdır. Onun Marsi adlı bacısı var. O, Testament qrupunun üzvü Çak Billinin əmisi oğludur. Stiven Sakramentoda böyüyüb və gənc yaşlarında skeytbord həvəskarı olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rozenkreyserlər ordeni

**Rozenkreyserlər ordeni** (*Qızılgül və xaç ordeni*) — Xristian Rozenkreys tərəfindən yaradıldığı güman edilən teoloji və gizli mistik cəmiyyət.

Fərziyyələrə görə, Xristian Rozenkreys Hindistana səfərindən sonra metalları necə qızıla çevirməyi, ruhlarla danışmağın sirlərini öyrənmişdir. Rozenkreyserlər ordeninin simvolu kimi qızılgül və xaç göstərilir. Alimlərin fikrincə, qızılgül gizliliyin və sirliliyin rəmzidir. Antik dövrlərdə qızılgül həm də erotik simvol kimi tanınırdı. İnanışa görə o Veneranın Kupidon tərəfindən oxla vurulmasından sonra, Veneranın qanından yaranmışdı.

Rozenkreyserlərə imperator II Fridrix-Vilhelm, Marşal Ney, alman yazıçısı Höte aid olmuşlar. Ordenin əsas fəaliyyəti çox gizli saxlanırdı, yalnız o məlum idi ki, rozenkreyserlər xəstələri pulsuz müalicə edirdilər. Ordenin tərəfdaşları orta əsrlərdə 7 pilləyə bölünürdülər, XVII-XIX əsrlərdə isə ordenin tərəfdaşları 9 pilləyə bölünürdülər.

## Xarici keçidlər

* Accessible magazine (2006): The Portugal Code: the Knights Templar, the Rosicrucian Order and the Holy Grail 
* Alchemy Web Site (The): Rosicrucianism
* Maks Gendel, Rozenkreyserlərin kosmoqonik konsepsiyası (tam mətn, ing.)
* Rozenkreyser cəmiyyətlərinin tarixi.
Liverpul

**Liverpul** — Böyük Britaniyada şəhər. Mersisayd qraflığının mərkəzi, Mersi çayının sağ sahilindədir. Mühüm nəql qovşağı. İlk dəfə mənbələrdə Liverpul adı təqribən 1191-ci ildə çəkilir. 1207-ci ildə şəhər hüququ almışdır.

Klassisizm üslubunda Old-Blü-Kot qospitalı (1714–18) və ratuşa (1748–97), neoklassisizm üslubunda Sent-Corc-Holl şəhər zalı (1842–54) və ingilis bankı (1845–48), neoqotika üslubunda kilsə (1904–24). Katolik kilsəsi (1967) var. Yerli futbol klubu — Liverpul FK.
Vania Fernandes

**Vânia Fernandes** (d. 1985) — Portuqaliya musiqiçi. Serbiyanın paytaxtı Belqradda keçirilmiş 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Portuqaliyanı təmsil edib.
Ottava

**Ottava** (, ) — Kanadanın paytaxtı və ən böyük dördüncü şəhəridir. Ottava Vadisində qurulan şəhər, Ontario əyalətinin cənub şərq ucundadır və Kvebek əyaləti sərhədindədir. Torontonun 400 kilometr şərqində, Monrealın isə 250 kilometr qərbində yerləşməkdədir.

Şəhər eyni zamanda, Kvebek və Ontario əyalətlərini ayrıca əhəmiyyətli bir kanal olan Ottava Çayı sahillərinə qurulmuşdur. ABŞ, Avstraliya və Meksikadan fərqli olaraq, Kanadada bir "federal paytaxt bölgəsi" və Ottava əyalət içində bir bələdiyyə bölgəsidir. Ottava şəhərinin əhalisi 808.391 ikən, Ottawa bölgəsinin əhalisi 1.146.790-dir.

## Etnik Mənşələr
Son siyahıyaalmada insanların özünü saydığı millətə görə əhali, aşağıdakı kimidir:

## Həmçinin bax
Qumar

**Qumar** — Oynayana qazanc və ya zərər gətirən hər cür şans oyunu, pul ya da maddi dəyəri olan bir şey yatırdılaraq oynanan, qarşılığında qazanana maddi gəliri olan oyunlara verilən ümumi ad. İndi qumar oyununu qanuni olaraq tanıyan bir çox ölkə var və ondan pul yığırlar. Qumarın ən məşhur formalarına slot, blackjack və rulet kimi kazino oyunları, həmçinin idman mərc oyunları, poker və lotereya oyunları daxildir.

İnsan cəmiyyətlərinin ilk zamanlarından bu yana mövcud olan qumar çox dəyişik üsullarla reallaşdırıla bilər.

Qumar, haqsız yerə başqasının malını götürmək, bilə-bilə ortaq şəkildə oğurluq etməkdir. Qumar, ictimai bir fəlakətdir. Qumarda itirilən pulda uşaqların, kasıbların haqqı vardır. Qazanılan pul da qanuni deyil. Qumar yayıldıqca ictimai zərərlər artar. Qumar ailə həyatında nizamsızlıqlara, anlaşılmazlıqlara, laqeydliklərə səbəb olar. Çox zaman əyləncəli vaxt keçirmək üçün seçilən qumar çox zərərli bir oyundur. Buna görə ailələlər dağılır və hətta cinayətlər baş verir.

## İslam nəzərindən qumar
İslamda qumar oynamaq birmənalı şəkildə haram hesab olunur. Belə ki Qurani-Kərimdə şərab, bütlər üçün ("ənsab", yəni Kəbə ətrafında düzülmüş daşlar.) kəsilən heyanlar və fal oxları ilə yanaşı qumarın da insanlar arasında ədavət, kin-kudurət yaratmasına səsb olması qeyd olunur: "*Ey iman gətirənlər! Şərab da (içki də), qumar da, bütlər də, fal oxları da Şeytan əməlindən olan murdar bir şeydir. Bunlardan çəkinin ki, bəlkə, nicat tapasınız! Şübhəsiz ki, Şeytan içki və qumarla aranıza ədavət və kin salmaqdan və namaz qılmaqdan ayırmaq istər. Artıq bu işə son qoyacaqsınızmı?*" kəsilən heyanlar və fal oxları ilə yanaşı qumarın da insanlar arasında ədavət, kin-kudurət yaratmasına səsb olması qeyd olunur: "*Ey iman gətirənlər! Şərab da (içki də), qumar da, bütlər də, fal oxları da Şeytan əməlindən olan murdar bir şeydir. Bunlardan çəkinin ki, bəlkə, nicat tapasınız! Şübhəsiz ki, Şeytan içki və qumarla aranıza ədavət və kin salmaqdan və namaz qılmaqdan ayırmaq istər. Artıq bu işə son qoyacaqsınızmı?*" Bu haqda ayə nazil olduqda Peyğəmbərdən qumar, ənsab və əzlam barədə soruşulduqda cavab verir ki, "məysir" (qumar) hətta taxta nərd və qoz da olsa, udulub-uduzulan hər bir şey, "əzlam" (fal oxları) isə onların vasitəsilə püşk atdıqları oxlardır.

Cəfəri-Sadiq uşaqların udub-uduzmaqla qazandıqları qozun haram olmasını qeyd edərək, onu yeməyin qadağan olunduğunu qeyd etmişdir.

Ümumiyyətlər fal oxları, yəni "əzlam" cahiliyyət dövründə rəvac tapmış oxlarla püşk atma və qumar növü olub.

## İstinadlar
Balta

**Balta** — metalik kəsici tilə malik olan, sapaqda bərk oturdulmuş alət.

Baltaların müxtəlif növləri vardır. Baltalar adətən dülgərlik işlərində ağacların yonulub formaya salınmasında və kəsilməsində istifadə edilir. Qədimdə baltadan həm əl, həm də atılan silah kimi istifadə edilmişdir.

Baltaların kəsici hissəsini sapaqla birləşdirmək üçün, onun tutqac hissəində deşik nəzərdə tutulur. Sapaq bu deşiyə keçirildikdən sonra o pazla bərkidilir.

İlk balta hələ qədim daş dövründə mövcud olmmuşdur. Ağaca başlanmış, iti kəsici tilləri olan daş parçalarından balta kimi istifadə edilmişdir.

Bugünkü baltlara oxşarı olanlar mezolit (b.e.6000 il əvvəl) dövründən meydana gəlmişdir. Ona qədər insanlar uc hissəsi itilənmiş daşlardan istfadə edirdilər. İlk baltaların tilləri daşla bərabər sümükdən də hazırlanırdı. Baltalardan ağacların kəsilməsində və onların emalında istifadə olunurdu. O dövrdən baltaların funksiyalarında elə bir dəyişiklik olmamışdır. Sonrakı neolit dövründən başlayaraq düzbucaqlı tilə malik daş baltalardan istifadə edilmişdir. Daha sonralar baltaların uc hissəsi misdən hazırlanmağa başalyır. Bürünc baltalara bürünc dövründə təsadüf edilir.
Tüfəng

**Tüfəng** — odlu silah olub, uzun lüləyə malikdir. Lüləyinin uzunluğu ən azı 30 sm ölçüsündə olur. Onun ümumi uzunluğu isə ən azı 60 sm-dir (qundaq, çaxmaq, lülək).

Tüfəngdən hücum, müdafiə, siqnal vermək, ov, idman və ya oyunlarda istifadə edilə bilər.
Tüfənglər adətən atəş zamanı əldə tutulduğundan onlara əl silahı da deyirlər.

## Tarixi haqqında

Bu gün bizə məlum olan tüfəng hələ 1300-cü ildə məlum olan atəşli silahın əsasında inkişaf etdirilmişdir. İlk vaxtlarda bu tökmə yolu ilə hazırlanmış borudan ibarət idi. Bu boru kiçik deşikdən alovlandırılırdı.

İlk əl boruları çox qeyri dəqiq idi. XVI əsrin ortalarında hazırlama texnologiyasının inkişafı nəticəsində onların dəqiqliyi artır. Bu ərəfədə düzəldilmiş tüfənglər artıq bu gün məlum olanlar ilə oxşarlıqları vardır. Onların çoxunda mexaniki dartma sistemi var idi. Ağır çəkiyə malik olduğundan onlar çox vaxt dayaq üzərində qoyulurdular ki, bu, atəş zamanı yaranan təkanları səngidirdi.

XVI əsrdə dəmirçilik peşəsi inkişaf etdikdən sonra borular Muşketlərlə əvəz olunmağa başlayır. Muşketlər sürətlə inkişaf etdirilərək döyüş meydanlarında geniş tətbiq olunurlar. İplə alışqan getdikcə çaxmaq daşları (bu Filint də adlanır) ilə əvəz olunmağa başalyır. Bütün bunlar tüfəngin daha da geniş tətbiq edilməsinə imkan yaradır. XIX əsrdə istifadə edilən patronlarda yeni model — kapsulalar tətbiq olunmağa başlayır. Tüfəngin titəyi çəkildikdə çaxmaq başlığı kapsulanın uc hissəsinə dəyərək oradakı zərbəyə həssas partlayıcı maddəni alışdırır və bununla kapsuladakı barıt alovlanır. Əvvəlki modellərə nisbətən bu mexanzim rütubatə və hava durumuna qarşı həssas deyildi.

XIX əsrin ortalarına qədər yuxarıda təsvir olunan tüfəng modelləri qabaqdan doldurulurdular. Bundan sonra arxadan doldurulan silahlar meydana gəlir. Əvvəldə kağız patronlardan istifadə edilməyə başlayır. 1860-cı ildə sənaye üsulu ilə istehsal olunmuş metal gilzəli patronların tətbiqinə keçilir. Bununla tüfənglərin iç prinsipində də təkmilləşmə baş verir. Çoxdəfə yüklənən tüfənglər meydana gəlir.
Özünütənqid

**Özünütənqid** — insanın öz-özünə refleksiv münasibətidir. Bu öz səhvlərini sərbəst axtarmaq, davranışını və düşüncə tərzinin nəticələrini qiymətləndirmək qabiliyyətidir.

Özünütənqid insanın psixoloji durumu ilə bağlıdır. Həddən ziyadə özünütənqid xəstəlıik əlaməti kimi də qiymətləndirilə bilər.
Dəmirçilər (Qubadlı)

**Dəmirçilər** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Dəmirçilər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvıləri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

Dəmirçilər kəndinin adı "dəmirçilər tayfası"nın adı ilə əlaqədardır. XVI əsrdə Qızılbaş tayfaları sırasında adları çəkilən "dəmirçilər" sonralar "qazax tayfa birliyi"nin ən qüdrətli tirələrindən birinə çevrilmişdilər. İndi Azərbaycanda "şahsevənlər" və onlara birləşən səlcuqlar öz tayfa adlarını bir çox kəndə vermişdilər. Bu kənd sakinləri arasında onların çoxlu nəsilləri yaşayır. Qubadlıda Dəmirçilər və Muradxanlı kəndlərində də həmin tirəyə məxsus ailələr çoxdur. Dəmirçilər və Muradxanlı sakinləri arasında şahsevənli tayfalarının çoxlu nəsilləri var. Dəmirçilər sözü Azərbaycan toponomiyasında omonim yer adlarındandır. Kəndi Dəmirçilər nəslinə mənsub ailələr salmışlar. Dəmirçilər adında Qazaxda, Tərtərdə, Xocalıda da kəndlər var.

## Toponimikası
Dəmirçilər kəndi Bazarçayın sahilində, dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi dəmirçilər nəslinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. XVI əsrdə qızılbaş tayfaları sırasında adları çəkilən dəmirçilər sonralar qazax tayfa birliyinin ən qüdrətli tirələrindən biri olmuşdur.

## Dəmirçilər məscidi
Qubadlı rayonunun Dəmirçilər kəndindəki məscidin interyerində iki sütun qoyulub. Damında isə azan verən üçün "güldəstə" quraşdırılmışdır. Dondarlı məscidindən fərqli olaraq bu məscidin interyeri üç tərəfdən qoyulmuş bir cüt pəncərələrlə yaxşı işıqlandırılır. Bu məsciddə də tavan gümbəzlə örtülüb, dam örtüyü yamaclı şəkildə tamamlanmışdır. XVIII və XIX yüzilliyin yadigarı olan Dəmirçilər məscidi də dövrümüzə qədər yaxşı vəziyyətdə gəlib çatmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Dəmirçilər kəndi rayon mərkəzindən 5&nbsp;km. cənubda, Dondarlı sovetliyində, Bazarçayın sağ sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Qalereya

View of Dondarli & Damirchilar villages in Qubadli District of Azerbaijan 1.jpg
Ruined village of Damirchilar in Qubadli District, Azerbaijan 4.jpg
Sign in the Damirchilar village in Qubadli District, Azerbaijan.jpg|Kəndin girişi
Ruined village of Damirchilar in Qubadli District, Azerbaijan 3.jpg
Ruined memorial spring in Damirchilar village of Qubadli District, Azerbaijan.jpg|Dəmirçilər kəndində bir bulaq
Mausoleum in Damirchilar village of Qubadli District, Azerbaijan.jpg|Dəmirçilər türbəsinin arxadan görünüşü
Mausoleum in Damirchilar village of Qubadli DIstrict, Azerbaijan.jpg|Dəmirçilər türbəsi
Ruined village of Damirchilar in Qubadli District, Azerbaijan 1.jpg
Ruined village of Damirchilar in Qubadli District, Azerbaijan 2.jpg|Kəndin xarabalıqları
Destroyed home in Damirchilar village of Qubadli District, Azerbaijan.jpg|Dağıdılmış evlər
Ruined village of Damirchilar in Qubadli District, Azerbaijan 6.jpg|Xaraba evlər


## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 449.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Dəmirçilər türbələri
Şuşa (film, 1973)

## Məzmun

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyən
:**Rejissor:** Rüfət Şabanov

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Sağlamlıq ocağı

**Sağlamlıq ocaqları** – İctimai Dövlət olmanın gətirdiyi və lazımlılığını doğurduğu bir xidmətdir. İnkişaf etməmiş, inkişaf etməkdə olan bölgələrdə və ya əhali baxımından çox sıxlıq olmayan bölgələrdə qurulan və birinci pillə sağlamlıq xidmətləri verən quruluşlardır. Sağlamlıq ocaqları, xəstəxanalar qədər personal və qaynağa sahib olan xidmətlərini regional olaraq verən sağlamlıq xidmət təşkilatlarıdır.

## Sağlamlıq Ocağı Personalı
Bir sağlamlıq ocağının xidməti ən az bir həkim və yetər ədəddə sağlamlıq personalından ibarət olan bir qrup tərəfindən icra edilər. Vəzifə tərifi çərçivəsində sağlamlıq xidmətini təsirli və məhsuldar bir şəkildə yerinə yətirə bilməsi üçün bir sağlamlıq ocağında olması lazım olan personal bu şəkildədir: Pratisyen həkimlər, tibb bacısı, mama, ətraf sağlamlıq texniki, sağlamlıq məmuru, tibbi sekretar, şofer, köməkçi xidmətlər (xadimə, qızdırıcı, bağban, gecə gözətçisi, tenisyen köməkçisi v. b.).

## Sağlamlıq ocaqlarının Vəzifə və Məsuliyyətləri
Sağlamlıq ocaqları hər cür qoruyucu həkimlik xidmətləri, xəstələrin müayinə və müalicəsi, sağlamlıq ocağına qeydli şəxslərin sağlamlıq sicillərini tutmaq ilə mükəlləfdir. Sağlamlıq ocağı həkimləri müalicə edə bilmədikləri hadisələri, xəstəxanaya sövğü lazım olan təcili hadisələri vs. vəziyyətlərdə xəstələri xəstəxanaya sövq edə bilərlər. Sağlamlıq ocağında həkim olmadığı vəziyyətlərdə köməkçi sağlamlıq personalı xəstələri sağlamlıq mərkəzləri və xəstəxanalara göndərə bilərlər.