Azəri–Çıraq–Günəşli

**Azəri–Çıraq–Günəşli** — Xəzərin Azərbaycan sektorunda ən iri neft yatağı.

Bakıdan təxminən 120&nbsp;km şərqdə yerləşən bu yataq Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti (ABƏŞ) adından BP şirkəti tərəfindən işlənir. AÇG neft yatağı iki əsas lay dəstindən ibarətdir: Fasilə və Balaxanı. Konsorsium əvvəlcə hasilata Fasilə layından başlayıb, sonra isə Balaxanı layına keçəcək. AÇG-də hasilat 1997-ci ilin noyabr ayında başlamışdır.

## İnkişaf mərhələləri

## Platformalar
2011-ci ilin məlumatına görə AÇG yatağında beş platforma fəaliyyət göstərir. ABƏŞ konsorsiumunun sifarişi əsasında Qərbi Çıraq yatağı üçün növbəti, altıncı platformanın tikintisinə 2010-cu ildə başlanılıb. Platformanın tikintisinın 2013-cü ilin mart ayında başa çatdırılaraq istifadəyə verilməsi planlaşdırılır.

* Çıraq platforması — Çıraq platforması Bakıdan 120 kilometr şərqdə Xəzər dənizində yerləşən dəniz hasilat, qazma və yaşayış (HQY) platformasıdır. Bu platforma Azəri–Çıraq–Günəşli (AÇG) yatağından İlkin neft adlanan neftin hasilatna başlamaqla 1997-ci ildən istismardadır. Çıraq platformasında həm hasilat, həm də neft çıxarılmasını artırmaq üçün laya su vuran su vurma quyuları vardır.
* Mərkəzi Azəri platforması — Bakıdan 100 kilometr şərqdə Xəzər dənizində suyun dərinliyinin təxminən 128 metr olduğu yerdə bir dəniz hasilat, qazma və yaşayış platforması. Bu platforma Azəri–Çıraq–Günəşli (AÇG) yatağından neft hasilatı üçün inşa edilmişdir. Platforma gündə 420 000 barel neftin texnoloji çıxarılıb texnoloji emal edilməsi üçün layihələşdirilib. Hasilat, qazma, yaşayış platformasından əlavə, yaşayış, qazma, hasilat, texnoloji emal, kompressiya və laya qaz, su, şlam vurulması obyektlərini əhatə edən iri bir dəniz kompleksi yaratmaq məqsədilə Mərkəzi Azəridə bir kompressor və suvurma platforması (KvəSP) quraşdırılmışdır və körpü ilə hasilat, qazma, yaşayış platformasına birləşdirilmişdir. Mərkəzi Azəri platforması 2005-ci ilin fevralından istismardadır.
* Kompressor və suvurma platforması — Körpü ilə Mərkəzi Azəri platformasına birləşdirilmiş KvəSP Mərkəzi, Qərbi və Şərqi Azəri platformalarına su və qazvurma xidmətlərini yerinə yetirir, səmt qazının ixracını idarə edir, eləcə də 10 "Rolls Roys" turbinindən istifadə etməklə elektrik enerjisini təmin edir.
* Qərbi Azəri platforması — Xəzər dənizində Bakıdan 100 kilometr aralı suyun dərinliyinin 120 metr olduğu yerdə dəniz hasilat, qazma və yaşayış platforması (HQYP). Bu platforma Azəri–Çıraq–Günəşli yatağından neft hasil etmək üçün inşa edilmişdir. Qərbi Azəri 2005-ci ilin dekabr ayının sonundan istismardadır.
* Şərqi Azəri platforması — Xəzər dənizində Bakıdan 100 kilometr aralı yerləşən dəniz hasilat, qazma və yaşayış platforması (HQYP). Bu platforma Azəri yatağının şərq hissəsindən neft hasil etmək üçün tikilmişdir. Şərqi Azəri 2006-cı ilin noyabr ayından istismardadır.
* Dərinsulu Günəşli — Dərinsulu Günəşli (DərSG) Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı Azəri–Çıraq–Günəşli (AÇG) yatağının işlənməsinin üçüncü fazasıdır. AÇG yatağından HPBS müddətində hasil ediləcəyi gözlənilən ehtiyatlar təxminən 176 milyon tondur (təxminən 1,25 milyard barel). DərSG kompleksindən birinci neft 10 öncəqazma quyusundan 2008-ci ilin aprel ayının 20-də alındı. Maksimum hasilatın sabit dövründə DərSG kompleksindən gündə təxminən 320 000 barel neft hasil ediləcək. DərSG kompleksi Günəşli yatağının şərqində, suyun dərinliyinin 175 metr olduğu ərazidə yerləşir. Hasil edilən məhsul bu kompleksi Azəri yatağında yerləşən əvvəlcədən quraşdırılmış sualtı boru kəmərləri şəbəkəsinə birləşdirən 30 düymlük iki neft kəməri və 28 düymlük tək qaz kəməri ilə qurudakı Səngəçal terminalına nəql edilir. Bundan əlavə, AÇG layihəsinin qalan hissəsindən fərqli olaraq, DərSG işlənməsində üç sualtı suvurma quyusu quraşdırılmışdır. DərSG-dən hasilat Xəzərdə ilk dəfə istifadə olunan əlamətdar sualtı suvurma metodla — DərSG kollektorunun təzyiqinin artırılması üçün ona dəniz suyunun vurulması ilə neft hasilatını artırmağı nəzərdə tutan. Dərinsulu Günəşli 2008-ci ilin aprel ayından istismardadır.
* Mərkəzi-Şərqi Azəri — 19 aprel 2019-cu ildə AÇG-nin işlənməsi üzrə Rəhbər Komitə yatağın işlənməsinin növbəti mərhələsi olan yeni platformanın layihəsini təsdiqləyib. 6 mlrd. dollarlıq layihəyə yeni dəniz platforması və gündəlik 100 min barel neft hasilatını təmin edəcək qurğular daxildir. Platformanın istismar müddəti ərzində 300 mln.barel neftin hasil olunması proqnozlaşdırılır. İlk hasilatın başlaması 2023-cü ildə gözlənilir. Bu, 2017-ci ildə AÇG üzrə Hasilatın Pay Bölgüsü sazişinin (HPBS) 2049-cu ilə qədər uzadılmasından sonra ilk böyük investisiya qərarıdır. 1994-cü ildə birinci AÇG HPBS-nin imzalanmasından ötən 25 il ərzində AÇG sahəsinin işlənməsinə ümumilikdə 36 mlrd. dollardan çox investisiya qoyulub. Layihə  üzrə tikinti işlərinə bu il başlanacaq. 2022-ci ilin ortalarına qədər davam edəcək.

AÇG layihəsində iştirak edən şirkətlərin səhm payları aşağıdakı kimidir:
* BP (30.37%)
* SOCAR (25.0%)
* Chevron (9.57%)
* INPEX (9.31%)
* Equinor (7.27%)
* ExxonMobil (6.79%)
* TPAO (5.73%)
* ITOCHU (3.65%)
* ONGC Videsh Limited (OVL) (2.31%)

2019-cu ilin noyabr ayında Macarıstanın MOL şirkəti "Azəri-Çıraq-Günəşli" (AÇG) yataqlar bloku və Azərbaycan neftinin əsas ixrac kəməri — Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) boru kəmərində pay almaq üçün saziş imzalayıb. "MOL Group" ABŞ-nin "Chevron" şirlətinin AÇG-dəki 9,57% və BTC-dəki 8,9%-lik payını almaq üçün razılaşıb. Müqavilənin dəyəri 1,57 mlrd. ABŞ dolları təşkil edir. Sövdələşmənin başa çatması ilə MOL AÇG-nin üçüncvü ən böyük tərəfdaşı olacaq.

## Hasilat

1997-ci ildə hasilatın başlandığı vaxtdan 2012-ci il avqustun sonunadək AÇG-dən – 280.1 milyon ton (2 milyard 067,7 milyon barel) neft hasil edilib. 2011-ci ilin sonunadək AÇG layihəsinə ümumilikdə 27 milyard dollardan artıq sərmayə qoyulub. AÇG-də mənfəət neftinin satışından ARDNF-ə vəsait 2001-ci ildən daxil olur. Təkcə 2008-ci ildə Azərbaycan AÇG layihəsindən təqribən $14.4 milyard gəlir əldə edib. Bütövlükdə isə 1999-cu ilin dekabrından 2009-cu ilin iyuluna qədər AÇG-dən Azərbaycan Dövlət Neft Fonduna $23 milyard daxil olub. 2007-ci ildə BP-nin dünyadakı ən böyük 10 hasilat quyusundan 4-ü, 2008-ci ildə isə BP-nin dünyadakı ən böyük 15 hasilat quyusundan 3-ü və 2011-ci ildə ən böyük 20 hasilat quyusundan 5-I AÇG yatağında olub. AÇG layihəsi çərçivəsində — 1 platforma (Çıraq-1) modernləşdirilib və 6 yeni platforma tikilib, dünyanın ən böyük neft və qaz terminallarından biri tikilib və Xəzərin dibində çox mürəkkəb sualtı boru kəmərləri şəbəkəsi yaradılıb. Çıraq Neft Layihəsi (ÇNL) ilə bağlı tikinti işlərinin aparıldığı bütün tikinti-quraşdırma sahələrində çox yaxşı irəliləyib və ümumilikdə iş həcminin 73,1%-i artıq tamamlanıb. Azərbaycanın dünya səviyyəli tikinti-quraşdırma sahələrinin tarixində ilk dəfə olaraq Qərbi Çıraq platformasının quraşdırma işləri 100% ölkə daxilində həyata keçirilir. AÇG yatağında indiyədək 86 quyu qazılıb.

## Həmçinin bax
* Abşeron yatağı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  BP şirkətinin saytında Azəri-Çıraq-Günəşli yatağı haqqında məlumat