open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ridder

**Ridder** —  Qazaxıstanın Şərqi Qazaxıstan vilayətində regional tabelik şəhəri. Şərqi Qazaxıstan vilayətinin üçüncü böyük şəhəri. 

## Tarixi
Filiz Altayının ərazisindəki metal filizlərinin yataqları İmperatiça II Yekaterina dövründə aşkar edilmişdir. 1786-cı ildə mədən mühəndisi Philip Ridderin rəhbərlik etdiyi bir qrup kəşfiyyatçı Ulba çayının yuxarı axınında bir polimetalik filiz yatağı tapdı və Ridder adlı bir mədən qurdu.

Təxminən 70 il sonra, 1859-cu ildə (yaşayış məntəqəsindəki ilk siyahıyaalma) mədənçi Ridderska kəndinin əhalisi təxminən 3,5 min nəfər idi, bunların% 70-i ətraf kəndlərin kəndliləridir, mədənlərdə mədən işlərinə bağlı (təyin edilmiş) , qalanları məhkumlar, pulsuz və mülki işçilər, gözətçi əsgərlər, madenciler idi .

Tənlik hüququnun ləğvi nəticəsində kəndin əhalisi kəskin şəkildə azaldı; 19-cu əsrin sonunda işçilərin sayı yalnız 600 nəfərdən 1200 nəfərə qədər dəyişdi. Çarın Altay mədənlərini və fabriklərini bağlamaq və mişar fabrikləri, salotoplar, dəri zavodları, un dəyirmanları və digər müəssisələr üçün istehsal müəssisələrini yenidən təchiz etmək barədə əmrinin 29 mart 1893-cü il tarixli açıqlamasından sonra Riddersk tədricən darıxdırıcı sahəyə çevrildi. İşçilərin yalnız bir hissəsi qızıl yuma ilə məşğul olmağa davam etdilər. 1897-ci ildə Ridderskdə 720 ailədə 3823 nəfər var idi.

1903-cü ildə Ridder müəssisələri Avstriyanın Thurn und Taxis şirkətinə icarəyə verildi. İşlərin azalması nəticəsində işçilər kəndi tərk etdilər, 1907-ci ildə 720 evdən yalnız 468 nəfər qaldı.

16 noyabr 1911-ci ildə çar hökuməti Thurn und Taxis şirkəti ilə müqaviləni ləğv etdi və mədəni Rusiya Mədən və Sənaye Komissiyası Şirkətini quran keçmiş ticarət naziri M.M.Fedorova verdi və bu da mədəni birləşməyə verdi. 

11 may 1918-ci il tarixində RSFSR Xalq Komissarları Soveti Ridder Səhmdar Cəmiyyətinin milliləşdirilməsinə dair bir fərman verdi.

1920-ci ilin avqust ayında Ridder volostunun bir hissəsi olan Ridderskoye kəndi Zmeinogorsk mahalından Ust-Kamenogorsk bölgəsinə köçdü.

26 fevral 1927-ci ildə Ridderskoye kəndi Ridder işçi qəsəbəsinə çevrildi.

17 yanvar 1928-ci ildə Ridder yeni yaranmış Ridder bölgəsinin inzibati mərkəzi oldu.

27 dekabr 1931-ci ildə Ridder rayonu ləğv edildi , Риддер выделен в самостоятельную административно-территориальную единицу, Ridder müstəqil inzibati ərazi vahidinə ayrıldı.

10 fevral 1934-cü ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyəti “1. Kazak ASSR-in aşağıdakı yaşayış məntəqələrini şəhərlərə çevirmək: a) Ust-Kamenoqorsk bölgəsində, Şərqi Qazaxıstan vilayətində, Ridder kəndində, əvvəlki Ridder adını qoruyaraq”..

Qazaxıstan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 16 oktyabr 1939-cu il tarixli fərmanı ilə Aleksandrovski və Oryol kənd sovetləri Ridder şəhərətrafı zonasından yeni yaradılan Verx-Ubinski rayonuna köçürüldü.

## İstinadlar
Müqəddəs Pavel kilsəsi

**Müqəddəs Paul kilsəsi** ― Türkiyənin Mersin ilinin Tarsus şəhərində yerləşən keçmiş Yunan pravoslav kilsəsi.

## Tarsus və kilsələr
Tarsus antik indiki Türkiyənin cənubunu təşkil etmiş Kilikiyada həm qədim, həm də orta əsrlərdə mövcud olmuş əhəmiyyətli şəhər idi. İncildə adı çəkilmiş Daniyal və xəlifə Əl-Məmunun (786–833) hər ikisinin qəbiri Tarsusdadır.

Həvari Pavel Tarsus sakini idi. O, Tarsusda Saul adlı bir yəhudi olaraq anadan olmudur. Müqəddəs Pavel xristianlığı qəbul etdikdən sonra eramızın 64 və ya 67-ci ilində Roma İmparatoru Neron tərəfindən tutulub və başının kəsilməsi ilə sona çatan bir çox missioner səyahətinə çıxmışdır. Tarsus Pavelin ölümündən sonra da bölgənin əhəmiyyətli şəhəri olaraq qalmağa davam etdi. Şəhər daha sonralar Bizans imperiyası, Abbasilər xilafəti, Səlcuq imperiyası, Kilikiya çarlığı, Ramazanilər və Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olmuşdur.

Tarsusda Pavel tərəfindən qurulmuş kilsələrin olub olmadığı məlum deyil, lakin P. Lukas 1704-cü ildə ərazidə Pavel tərəfindən inşa edilmiş kilsənin olduğunu yazmışdır. V. Langlois 1851-ci ildə Tarsusa gələrək bunu təsdiqləmişdir. Onun sözlərinə görə, kilsənin Roma üslubuna bənzəyən qalın divarları arasaından dar pəncərələr və qalın sütunlar nəzərə çarpır, lakin bu iddianı təsdiqləyən başqa heç bir qeyd mövcud deyil.

10 iyun 1190-cı ildə Göksu çayında bğulmuş Müqəddəs Roma imperatoru I Fridrixin ürəyi və daxili orqanları Müqəddəs Pavel kilsəsində dəfn edilmiş ola bilər.

## Müqəddəs Pavel kilsəsi
Rəvayətə görə Müqəddəs Pavel kilsəsinin tikilmə tarixi 1102-ci ildir, lakin indiki tikili, yəni qübbəsiz bazilika daha sonra, 1862-ci ildə tikilmişdir. Tikiliyə giriş bəzəkli bir keçiddən başlayır. Kilsə binasının ümumi sahəsi 460 m2-dir. Tikilinin daxili ölçüsü 19,3 x 17,5 metrdir. Mərkəzi nefin pəncərəsinin tərəfləri mələklər və mənzərə təsvirləri ilə bəzədilmişdir. Tavanın ortasında İsa və onun iki tərəfində Matta, Mark, Luka və Yəhyanın freskaları var.

## Bərpa
Kilsə 1993-cü ildən bəri mühafizə altına alınmış və 1998–2000-ci illər arasında bərpa edilmişdir. Tikili hal-hazırdaMədəniyyət Nazirliyinin himayəsi altındadır. Kilsə dini xidmətlərə açıq olsa da, müntəzəm ibadətlər edilmir. Kilsədə zəvvar qrupları üçün mərasimlər təşkil olunur.

Kilsə və ətrafı UNESCO-nun Ümumdünya İrsi İlkin Siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kilsənin şəkilləri
Anatoli Novikov

**Anatoli Qriqoryeviç Novikov** (: ) — SSRİ bəstəkarı.

## Həyatı
Anatoli Novikov 30 oktyabr 1896-cı ildə Rusiya imperiyası tərkibində olan Ryazan quberniyasının Skopin kəndində anadan olmuşdur. O, 1920-ci illərdən özfəaliyyət xor kollektivlərinin, peşəkar mahnı və rəqs ansambllarının bədii rəhbəri olmuşdur. Novikov mahnı bəstəkarı kimi məşhurdur. Onun mahnılarının əksəriyyəti Rusiyada vətəndaş müharibəsi və İkinci Dünya müharibəsi mövzularına həsr olunmuşdur. Novikovun "*Vasya-Vasilyok*" (1941), "*Beş güllə*" (1942), "*Qarabuğdayı qız*" (1943), "*Rusiya*" (1946), "*Yollar*" (1946), "*Dünya demokratik gənclərinin himni*" (1947) mahnıları geniş yayılmışdır. O, musiqili komediyaların ("*Xüsusi tapşırıq*", 1965; "*Vasili Tyorkin*", 1971) və s. müəllifidir. Anatoli Novikov 24 sentyabr 1984-cü ildə, 87 yaşında SSRİ-nin paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatlar
Anatoli Novikov 1970-ci ildə SSRİ xalq artisti adına layiq görülmüşdür. O, 1976-cı ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, 1946-cı və 1948-ci illərdə SSRİ Dövlət mükafatı ilə təltif olunmuşdur. Novikov həmçinin, 2 dəfə Lenin ordeni, Oktyabr İnqilabı, Qırmızı Əmək Bayrağı ordenləri və medallarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Новиков Анатолий Григорьевич на сайте Нотного Архива России
* Советские композиторы 
* Сайт о творчестве композитора 
*
Fateh məscidi (Tirilye)

**Fateh məscidi** () ― Türkiyənin Bursa ilinin Tirilye (Zeytinbağı) məhləsində məscid. Bina əvvəlcə 8-ci və ya 9-cu əsrlərdə Bizans kilsəsi olaraq inşa edilmiş və daha sonra XVI əsrdə müsəlmanların ibadət yerinə çevrilmişdir. Tikili 1920-ci ildən 1922-ci ilə qədər 1923-cü ildə yenidən məscidə çevrilənə qədər yenidən Yunan pravoslav kilsəsi olaraq xidmət etmişdir.

## Tarix
Orijinal tikili 720–730-cu illər (və ya Robert Ousterhota əsasən 9-cu əsrin əvvəllərində) arasında inşa edilmiş ola bilər və böyük ehtimalla ya Məsih və Müqəddəs Ruhani Stefan kilsəsi, ya da Müqəddəs Teodor kilsəsi olaraq bilnirdi.

Osmanlılar Anadolunu fəth etdikdən sonra Bizans kilsəsi məscidə çevrildi və Fateh məscidi adlandırıldı. 1920-ci ildə Bursa Yunan qüvvələri tərəfindən qısa müddətli işğal edildi və tikili yenidən pravoslav kilsəsi olaraq xidmət etməyə başladı. 1923-cü ildə tikili yenidən məscidə çevrildi.

## Təsvir
Tikilinin bölgədəki ən qədim Bizans binası olduğu düşünülür və qorunan statusa malikdir. Bu, eyni zamanda Yunan xaçı formalı kilsələrin bilinən ən qədim nümunələrindən biridir və ilk illərdə tikiliyə bitişik kiçik kilsə mövcud idi. Məscidin əsas girişi bəzədilmiş metal başlıqlı dörd sütunun üzərində dayanan taxta dam örtüklü portikdən keçir. Məscidin mərkəzi günbəzi 19 metr hündürlüyündə və təxminən 4,5 metr genişliyindədir. Tikili 8-ci əsrdə tikilsə də, bəziləri sonrakı tarixdə yenidən oyulmuş ola bilən 6-cı əsr heykəlləri kimi köhnə elementləri özündə cəmləşdirir. Bəzi alimlər kilsənin əvvəllər rəsm və ikonalarla bəzədildiyini, lakin bunların günümüzə gəlib çatmadığını düşünürlər.

Tikili məscidə çevrildikdən sonra, köhnə kilsənin qurbangahının durduğu yerin mərkəzi apsidasına yarım günbəzlə örtülmüş hündür çini mehrab qoyulmuşdur. Məscid 1855-ci ildə baş vermiş zəlzələdə ciddi ziyan görmüş və sonradan bərpa edilərkən tikiliyə bir minarə də əlavə edilmişdir.

## İstinadlar
Qırğızıstan iqtisadiyyatı

**Qırğızıstan iqtisadiyyatı** əsasən sənaye və xidmət sektorundan ibarətdir və əmək qabiliyyətli əhalinin yarısından azı xidmət sektorunda işləyir . 2011-ci ildə miqrant köçürmələrinin həcmi ölkənin ÜDM-nin 29% -ni təşkil etmişdir .

Sənaye enerji və mədənçiliklə təmsil olunur. Yüngül və qida sənayesində müəssisələr var. Yanacaqdoldurma stansiyası bazarı qismən ölkənin şimalında yanacaqdoldurma məntəqələrinin 63% -ə qədərinə sahib olan Qazprom Neft  şirkəti tərəfindən idarə olunur. 1990-cı illərdə respublikada sənayeləşmə və Orta Asiya standartlarına görə böyük bir eniş yaşandı: Qırğızıstanın ÜDM-i 1990-2001-ci illərdə 10,35 dəfə azaldı (qonşu Özbəkistanda, eyni zamanda, 3,45 dəfə) . Ciddi bir problem 2008 - 2012-ci illərdə kəskin artan dövlət xarici borcudur: 2083,8 milyon dollardan 3031,1 milyon dollara qədər. Kənd təsərrüfatı məhsullarının əhəmiyyətli bir hissəsi ixrac olunur. Turizm Qırğızıstan üçün vacib bir gəlir mənbəyidir. 2008-ci ildə ölkəni gəliri 509 milyon dollar olan 2 milyondan çox xarici turist ziyarət etdi. Qırğızıstan büdcəsinə də Manas bazasının icarəsi üçün ABŞ-dən 63 milyon dollar gəlir əldə edilir. Kiçik sahibkarlığın payı əhəmiyyətsizdir - 2013-cü ildə kiçik və orta müəssisələrin heyəti (fərdi sahibkarlar və kəndli təsərrüfatlarının işçiləri istisna olmaqla) cəmi 87,7 min nəfər (iqtisadiyyatda işləyənlərin sayının 3,9%) təşkil etmişdir. . Həmçinin ölkədə 2013-cü il üçün 329,7 min fərdi sahibkar (fiziki şəxs)

## Energetikasi
Qırğızıstanın ümumi enerji ehtiyatlarındakı payı  dünyanın ümumi sayının 0,037% -ni təşkil edir (179 ölkə). Eyni zamanda, bu ehtiyatların strukturunda% 96,5 kömürün payına düşür.

Ölkənin hidroenerji potensialına diqqət yetirmək lazımdır. Dünya Enerji Şurasının (WEC) hesablamalarına görə, ümumi nəzəri hidroelektrik potensialı 163 TWh / ildir. Ümumi texniki hidroelektrik potensialı (Texniki cəhətdən istismar olunan qabiliyyət) - 99 TWh / il. İqtisadi hidroenerji potensialı - 55 TWh / il. UNSD məlumatlarına görə (aprel 2020), 2017-ci ildə Qırğızıstandakı hidroelektrik stansiyalarda ümumi elektrik enerjisi istehsalı (EES EAEC "Dünyanın bölgələrində və ölkələrində elektrik enerjisi istehsalı") 14203 milyon kilovatsaat və buna görə də texniki hidroenerji potensialından istifadə% 14,3, iqtisadi - 25,8% qiymətləndirilə bilər.

Elektrik enerjisi sənayesi ölkənin sosial-iqtisadi kompleksinin ən vacib sahəsidir. 1945-dən 2016-cı ilədək dövrdə respublikada elektrik enerjisi istehsalı aşağıdakı diaqramla təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
Aleksandr Novikov

**Aleksandr Aleksandroviç Novikov** (; ) — SSRİ hərbi xadimi, İkinci Dünya müharibəsi zamanı baş aviasiya marşalı.

## Həyatı
Aleksandr Aleksandroviç Novikov 19 noyabr 1900-cu il tarixində Rusiya imperiyasının Kostroma quberniyası tərkibindəki Nerext mahalının Blaznovsk volostunda anadan olmuşdur. O, 1919-cu ildən Sovet Ordusunda xidmətə başlamışdır. Novikov 1920-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvüdür. O, bir sıra hərbi kursları (1920, 1922), M. V. Frunze adına hərbi Akademiyanı (1930) bitirmişdir. Novikov Rusiyada vətəndaş müharibəsində iştirak etmişdir. O, SSRİ–Finlandiya müharibəsində (1939–1940) və İkinci Dünya müharibəsinin əvvəlində bir sıra cəbhələrdə HHQ komandanı, 1942–1943-cü illərdə SSRİ müdafiə komissarının aviasiya üzrə müavini, 1934–1945-ci illərdə Sovet Ordusu HHQ-nin komandanı olmuşdur. Müharibədən sonra məsul hərbi vəzifələrdə, 1956-cı ildən ehtiyatda idi. 1958-ci ildə təqaüdə çıxmışdır. SSRİ Ali Sovetinin (II çağırış) deputatı seçilmişdir. Aleksandr Novikov 3 dekabr 1976-cı ildə, 76 yaşında SSRİ-nin paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmişdir

## Təltif və mükafatlar
Aleksandr Novikov iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (17.4 və 8.9.1945) adına layiq görülmüşdür. O, 3 dəfə Lenin ordeni, 9 digər orden, medallar, həmçinin xarici ordenlərlə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Kerr, Walter *The Russian Army: Its Men, Its Leaders and Its Battles*, 2005 
* Kurowski, Franz *Luftwaffe Aces: German Combat Pilots of World War II*, 2004 
* Lauterbach, Richard Edward *These are the Russians*, 1945
* MacCauley, Martin *Who's Who in Russia Since 1900*, 1997 
* Parrish, Michael *Sacrifice of the Generals: Soviet Senior Officer Losses, 1939–1953*, 2004 
* Taylor, Brian D. *Politics and the Russian Army: Civil-military Relations, 1689–2000*, 2003 

## Xarici keçidlər

* Kornukov, A. M. ''Chief Marshal of Aviation AA. Novikov – His 100th Birthday'' 
*
Jan Jorj Nover

**Jan Jorj Nover** (; ) — Fransa baletmesyteri.

## Həyatı
Jan Jorj Nover 29 aprel 1727-ci ildə Fransanın paytaxtı Paris şəhərində anadan olmuşdur. O, 1743-cü ildən rəqqas, 1755-ci ildən isə London, Paris, Vyana, Ştutqart teatrlarında baletmeyster kimi fəaliyyət göstərmiişdir. Balet sənətinin islahatçısı olan Nover rəqs divertismentlərini süjetli baletlə əvəz etmişdir. O, baletin məzmununu açaraq, onu dramatik, plastik obrazlarla ifadə etmişdir. Nover Avropa baletinin inkişafında böyük rol oynamışdır. Jan Jorj Nover 19 oktyabr 1810-cu ildə, 83 yaşında İl-de-Frans vilayətində yerləşən Sen-Jermen-аn-Le kommunasında vəfat etmişdir.

## Əsas əsərləri

* *Les Fêtes Chinoises* (Paris 1754) (mus. Jean-Philippe Rameau)
* *La Fontaine de jouvence* (Paris 1754)
* *La Toilette de Vénus* (Lyon 1757) (mus. François Granet)
* *L'Impromptu du sentiment* (Lyon 1758)
* *La Mort d'Ajax* (Lyon 1758) (mus. François Granet)
* *Alceste* (Stuttgart 1761Wien 1767) (mus. Christoph Willibald Gluck)
* *La Mort d'Hercule* (Stuttgart 1762)
* *Psyché et l'Amour* (Stuttgart 1762) (mus. Jean-Joseph Rodolphe)
* *Jason et Médée* (Stuttgart 1763Wien 1767Paris 1776 e 1780London 1781) (mus. Jean-Joseph Rodolphe)
* *Hypermnestre* (Stuttgart 1764)
* *Diane et Endymion* (Wien 1770)
* *Don Chisciotte, alle nozze di Gamace* (Wien 1772) (mus. Antonio Salieri)
* *Le Judgement de Pâris* (Wien 1771)
* *Roger et Bradamante* (Wien 1771)
* *Agamemnon vengé* (Wien 1772)
* *Iphigénie en Tauride* (Wien 1772) (mus. Christoph Willibald Gluck)
* *Thésée* (Wien 1772)
* *Acis et Galathée* (Wien 1773)
* *Adèle de Ponthieu* (Wien 1773London 1782)
* *Alexandre et Campaspe de Larisse* (Wien 1773)
* *Les Horaces et les Curiaces* (Wien 1774Paris 1777)
* *Renaud et Armide* (Milan 1775London 1782)
* *Apelle et Campaspe* (Paris 1776Lyon 1787)
* *Les Caprices de Galatée (Paris 1776London 1789)
* *Annette et Lubin (Paris 1778)
* *Les petits riens* (Paris 1778) (mus. Wolfgang Amadeus Mozart)
* *Les Amours d'Énée et de Didon* (Lyon 1781)
* *La Fête du Sérail* (Paris 1788)
* *L'Amour et Psyché* (London 1788) (mus. Jean-Joseph Rodolphe)
* *La Fête de Tempé* (London 1788)
* *Admète* (London 1789)
* *La Bergère des Alpes (London 1794)
* *La Vittoria* (London 1794)
* *Windsor Castle* (London 1795)

== Mənbə ==
=== İstinadlar ===


=== Ədəbiyyat ===
* Burden, Michael, "A return to London’s Opera House in 1782, with an English translation of Jean-Georges Noverre’s *Observations sur la construction d’une nouvelle salle d’opéra* by Tom Hamilton and Michael Burden", *Music in Art'', 42/1–2 (2017), pp.&nbsp;11–26.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

## Xarici keçidlər

*
Qırğızıstan–Yaponiya münasibətləri

**Qırğızıstan–Yaponiya münasibətləri** (; ) — Qırğızıstan ilə Yaponiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. İki ölkə arasında əlaqələr Mərkəzi Asiya üstəgəl Yaponiya formatında daha da güclənir.

## Tarixi
Qırğızıstan ilə Yaponiya arasında diplomatik əlaqələr 26 yanvar 1992-ci ildə qurulub. Yaponiyanın Qırğızıstandakı səfirliyi 27 yanvar 2003-cü ildə Bişkek şəhərində açılıb. Qırğızıstanın Yaponiyadakı səfirliyi isə 22 aprel 2004-cü ildə Tokio şəhərində açılıb.

2015-ci ildə Yaponiya baş naziri Şinzo Abe Qırğızıstanda səfərdə olmuşdur. Qırğızıstan baş nazirləri Tursunbek Çınqışev 1992-ci ildə, Apas Cumaqulov 1994 və 1996-cı illərdə, Amanqeldı Muraliyev 2000-ci ildə, Qurmanbek Bakıyev 2001-ci ildə Yaponiyada olmuşdur. Qırğızıstan prezidentlərindən Askar Akayev 1993, 1998 və 2004-cü illərdə, Qurmanbek Bakıyev 2007-ci ildə, Almazbek Atambayev 2013-cü ildə, Sooronbay Jeenbekov isə 2019-cu ildə Yaponiyaya səfər etmişdir.

## Mədəniyyət

Yaponiyada Qırğızıstanla bağlı mədəni tədbirlərin keçirilməsində Qırğızıstan səfirliyi aktiv fəaliyyət göstərir.

2017-ci ildə Yaponiyada "Ordo Saxna" etnofolklor teatrının, müğənni Qulzada Rıskulovanın və manaçı Kamil Mamadaliyevin iştirakı ilə "Qırğız köçəri ruhu" adlı konsertlər silsiləsi baş tutmuşdur. 2017-ci ilin dekabrında Qırğızıstan səfirliyi Yaponiya vətəndaşları arasında qırğız dili müsabiqəsi keçirmiş və bütün iştirakçılarına hədiyyələr verilmişdir. Qırğızıstan səfirliyi yaponlar üçün qırğız dili kursları təşkil edir.

2018-ci ilin sentyabrında Çingiz Aytmatovun 90 illik yubileyi münasibətilə Tokioda Qırğızıstan filmləri günləri baş tutmuş, "Ağ gəmi", "Dağlar kraliçası" filmləri nümayiş etdirilmiş, "Manas Hokkaydoda" və "Ümidin 600 günü" filmlərinin premyerası baş tutmuşdur.

Yaponiya milli futbol komandası ilə Qırğızıstan milli futbol komandası indiyə kimi 3 dəfə qarşılaşıb. 2018-ci ildəki yoldaşlıq turnirində Yaponiya millisi 4-0, 2019 və 2021-ci illərdə Dünya çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində qarşılaşmalarda isə Yaponiya millisi uyğun olaraq 2-0 və 5-1 hesabları ilə qalib gəlib.

## Əhali
2019-cu ilin oktyabrına olan məlumata əsasən Qırğızıstanda 140 Yaponiya vətəndaşı yaşayırdı.

## İstinadlar
Novı-Sonç

**Novı-Sonç** (; ; ; ; ) — Polşanın cənubunda şəhər. XIII əsrdə salınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Jewish Community in Nowy Sącz on Virtual Shtetl
Novoanninski

**Novoanninski** () — Rusiyanın Volqoqrad vilayətində şəhər. Novoanninski rayonunun inzibati mərkəzi. Don hövzəsindəki Buzuluk çayının sol sahilindədir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Волгоградская областная Дума. Закон №970-ОД от 21 декабря 2004 г. «Об установлении границ и наделении статусом Новоаннинского района и муниципальных образований в его составе», в ред. Закона №67-ОД от 4 июля 2013 г. «О внесении изменений в некоторые законодательные акты Волгоградской области по вопросам исключения из учётных данных отдельных населённых пунктов Волгоградской области». Вступил в силу со дня официального опубликования. Опубликован: "Волгоградская правда", №2, №147, 11 января 2005 г., 11 августа 2005 г. (уточнение).

## Xarici keçidlər

* Сайт Администрации Новоаннинского муниципального района
* Информация о торгах администрации Новоаннинского района
* Новоаннинский в энциклопедии «Мой город»
Novorjev

**Novorjev** () — Rusiyanın Pskov vilayətində şəhər. Novorjev rayonunun inzibati mərkəzi. Şəhərin əsası 1777-ci ildə qoyulmuşdur.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Пиотух Н. В.  Ржева Пустая // Вопросы истории. — 1992. — № 11—12. — С. 175—178.
* Шеламанова Н. Б.  Образование западной части территории России в связи с её отношениями с Великим княжеством Литовским и Речью Посполитой: Автореферат канд. дис. — М., 1971. — 22 с.
* Псковское областное Собрание депутатов. Закон №833-оз от 5 февраля 2009 г. «Об административно-территориальном устройстве Псковской области». Вступил в силу со дня официального опубликования. Опубликован: "Псковская правда", №20, 10 февраля 2009 г.
* Псковское областное Собрание депутатов. Закон №420-оз от 28 февраля 2005 г. «Об установлении границ и статусе вновь образуемых муниципальных образований на территории Псковской области», в ред. Закона №1542-ОЗ от 5 июня 2015 г. «О внесении изменений в Закон Псковской области "Об установлении границ и статусе вновь образуемых муниципальных образований на территории Псковской области"». Вступил в силу со дня официального опубликования. Опубликован: "Псковская правда", №41–43, №44–46, №49–51, 4 марта 2005 г., 5 марта 2005 г., 11 марта 2005 г.
* Архивный отдел Псковского облисполкома. Государственный архив Псковской области. "Административно-территориальное деление Псковской области (1917–1988 гг.). Справочник". Книга I. Лениздат, 1988

## Xarici keçidlər

* Новоржев на официальном сайте администрации Новоржевского района 
* 
* Новоржев
* Новоржев в энциклопедии «Мой город»
* История герба Новоржева
TLS

**TLS** () — Artıq istifadəsi azalmış Secure Socket Layer-in (SSL) davamçısı olaraq adlandırılan kompüter şəbəkəsi üzərindən rabitə təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hazırlanmış bir kriptoqrafik protokoldur.Protokolun bir neçə versiyası e-poçt, mesajlaşma və IP üzərindən səs kimi tətbiqetmələrdə geniş istifadə olunur, lakin HTTPS-in Təhlükəsizlik qatında ən çox istifadə olunan protokol olaraq qalır.TLS protokolu əsasən iki və ya daha çox əlaqə quran kompüter tətbiqi arasında məxfilik və məlumatların bütövlüyünü təmin etməyi hədəfləyir. İnternetin tətbiq qatında işləyir və özü iki qatdan ibarətdir: TLS qeydləri və TLS qarşılıqlı protokollar.
TLS, əvvəlcə 1999-cu ildə müəyyən edilmiş, təklif olunan bir IETF standartıdır və mövcud versiyası 2018-ci ilin avqust ayında müəyyən edilmiş TLS 1.3-dür. TLS, Navigator veb brauzerinə HTTPS protokolunu əlavə etmək üçün Netscape Communications tərəfindən hazırlanmış əvvəlki SSL spesifikasiyalarına əsaslanır.

## ETS

EFF fondu TLS-i 1.3-ü yüksək qiymətləndirdi və TLS 1.3-də vacib təhlükəsizlik tədbirlərini qəsdən ləğv edən Enterprise Transport Security (ETS) variant protokolundan narahatlığını bildirdi.Bu tamamilə bank sistemləri kimi mülkiyyət şəbəkələrində istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdu, mülkiyyət şəbəkələrinə qoşulmuş üçüncü tərəf təşkilatların zərərli proqram təminatının aşkarlanması üçün şəbəkə trafikini izləmək üçün öz şəxsi açarlarından istifadə edə bilməsi və yoxlamaların aparılmasını asanlaşdırması üçün gələcək məxfiliyi dəstəkləmirdi. 
## İstinadlar

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər
Noqata (valyuta)

**Noqata** () — Kiyev Rus dövlətinin pul sistemi vahidlərindən biri. X əsrdə daha keyfiyyətli dirhəmləri keyfiyyətsiz dirhəmlərdən fərqləndirmək məqsədilə yaradılmışdır. XI əsrdə Noqata 1/20 qrivnaya və 1,25 kunaya (XII əsrdə 2,5 kunaya) bərabər idi. Noqata adı pul ifadəsi kimi XV əsrin axırlarınadək saxlanılmışdır.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
** Нумизматический словарь. / Зварич В. В. — 4-е изд. — Львов, 1980.
** Словарь нумизмата: Пер. с нем. / Фенглер Х., Гироу Г., Унгер В. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Радио и связь, 1993.
** Современный экономический словарь. — 4-е изд., перераб. и доп. — М.: Инфра-М, 2005.
** *Янин В. Л.* Денежно-весовые системы русского средневековья. Домонгольский период. — М., 1956
Pon Cun Ho

**Bong Joon-ho** () — Cənubi Koreyalı rejissor, prodüser.

## Erkən həyatı

## Karyera

### Erkən rejissorluq işi

### Beynəlxalq uğur

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bong Joon-ho KMDb-də
Noyes Doyçland

**Noyes Doyçland** (; mənası – *Yeni Almaniya*) — Almaniyada gündəlik qəzet. 23 aprel 1946-cı ildən Berlin şəhərində nəşr olunur. Almaniyanın birləşdirilməsindən əvvəl Almaniya Vahid Sosialist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin orqanı idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*Open access archive of ''Neues Deutschland'' / Berlin edition from 23 April 1946 to 3 October 1990 in the portal DDR-Presse of the Zeitungsinformationssystem (ZEFYS) of the  &#91;Berlin State Library&#93;
Viktor Nogin

**Viktor Pavloviç Nogin** (; ) — SSRİ dövlət və partiya xadimi.

## Həyatı
Viktor Pavloviç Nogin 14 fevral 1878-ci ildə Rusiya imperiyasının Moskva şəhərində anadan olmuşdur. O, 1898-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvüdür. Nogin 1900-cu ildə mühacirətdə olarkən Almaniyanın Münhen şəhərində Vladimir Lenin ilə görüşmüşdür. O, 1901-ci ildə Moskva və Peterburqda "*[[İskra (qəzet)|İskra]]*"nın agenti olmuşdur. Nogin partiyanın II qurultayından sonra bolşevik olmuşdur. O, RSDFP-nin Peterburq (1905), Bakı (1906), Moskva (1906–1908) komitələrinin üzvü olmuşdur. Nogin bir müddət təsviyəçilərə və müdafiəçi menşeviklərə qarşı barışdırıcı mövqe tutmuşdur. O, 1917-ci il Fevral inqilabından sonra Moskva Sovetinin təşkilatçılarından biri, onun sədri olmuşdur. Nogin RSDF(b)P VI qurultayında "*[[Hümmət Partiyası|Hümmət]]*"in nümayəndəsini təbrik etmiş və Mərkəzi Komitənin "*Hümmət*"ə həm maddi, həm də başqa yardım göstərməsini təklif etmişdir. O, Moskva HİK-inin üzvü, Moskvada silahlı üsyanın rəhbərlərindən idi. Nogin RSFSR-in ilk xalq ticarət və sənaye komissarı olmuşdur. O, 1917-ci ilin noyabrında menşevik və eserlərin iştirakı ilə koalisiya hökumət yaradılmasına tərəfdar çıxmış, RSDF(b)P MK-dan və XKS-dən çıxmışdır. Nogin sonralar səhvlərini etiraf etmişdir. O, 1918-ci ildən sovet və təsərrüfat işində çalışmışdır. Nogin partiyanın V-XII qurultaylarının nümayəndəsi olmuş, MK və MTK üzvü seçilmişdir. Viktor Nogin 22 may 1924-cü ildə SSRİ-nin paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmiş, şəhərin Qızıl meydan adlandırılan yerində dəfn edilmişdir.

## Məqalələr
* *Ногин В. П.* На полюсе холода, М., 1922.
* *Ногин В. П.* Среди московских большевиков, в кн.: Год борьбы, М-П. 1927.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Ногин, Виктор Павлович / Аксютин Ю. В. // Николай Кузанский — Океан. — М. : Большая российская энциклопедия, 2013. — С. 258—259. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 23). — .
* Архангельский В. В. Ногин. — М. : Молодая гвардия, 1964,1966. — 432 с. — (ЖЗЛ; Вып. 384). — 105000,50000 экз.
* *[[Vladimir Lenin|Ленин В. И.]]* Полн. собр. соч., 5 изд. (См. Справочный том, ч. 2, с. 460.)
* *Подгорный И. А.* В. П. Ногин. — Л.: Лениздат, 1966.
* *Чернов Ю. М.* Любимый цвет — красный: Повесть о Викторе Ногине. — М.: Политиздат, 1970. — (Пламенные революционеры) — 366 с, ил.
** То же. — 2-е изд., испр. и доп. — 1977. — 335 с, ил.

## Xarici keçidlər
* Биографии на «Хроносе»
Noksvill (Tennessi)

**Noksvill** () — ABŞ-nin cənubunda, Tennessi ştatında şəhər. Tennessi çayı üzərində yerləşən port şəhəri nəqliyyat qovşağı rolunu daşıyır. Noksvilldə elektrometallurgiya, maşınqayırma, metal emalı, toxuculuq, tikiş, mebel, kimya sənayesi müəssisələri var. 1 iyul 2019-cu ildə əldə edilən məlumatlara əsasən, şəhərin əhalisi 187,603 nəfərdir.

## İstinadlar

## Əlavə oxu

* Barber, John W., and Howe, Henry. *All the Western States and Territories...* (Cincinnati, Ohio: Howe's Subscription Book Concern, 1867). pp.&nbsp;631–632.
* Carey, Ruth. "Change Comes to Knoxville", in *These Are Our Voices: The Story of Oak Ridge 1942–1970*, edited by James Overholt, Oak Ridge, Tennessee, 1987.
* Deaderick, Lucile, ed. *Heart of the Valley—A History of Knoxville, Tennessee* Knoxville: East Tennessee Historical Society, 1976.
* Jennifer Long; "Government Job Creation Programs-Lessons from the 1930s and 1940s" *Journal of Economic Issues* . Volume: 33. Issue: 4. 1999. pp 903+, a case study of Knoxville.
* Isenhour, Judith Clayton. *Knoxville, A Pictorial History.* (Donning Company, 1978, 1980).
* 
* McDonald, Michael, and Bruce Wheeler. *Knoxville, Tennessee: Continuity and Change in an Appalachian City* University of Tennessee Press, 1983. the standard academic history
* McKenzie, Robert Tracy. *Lincolnites and Rebels: A Divided Town in the American Civil War* (2009) on Knoxville excerpt and text search 
* *The Future of Knoxville's Past: Historic and Architectural Resources in Knoxville, Tennessee.* (Knoxville Historic Zoning Commission, October 2006).
* Rothrock, Mary U., editor. *The French Broad-Holston Country: A History of Knox County, Tennessee.* (Knox County Historical Committee; East Tennessee Historical Society, 1946).
* Temple, Oliver P. *East Tennessee and the Civil War* (1899) 588pp online edition 
* Wheeler, Bruce. "Knoxville, Tennessee: A Mountain City in the New South" (University of Tennessee Press, 2005).

## Xarici keçidlər

*  
* Knoxville Tourism and Sports Corporation
* City charter 
* Convention and Visitors Bureau
Nom (Misir)

**Nom** (,  *nomos*; mənası – *rayon*) — Qədim Misirdə inzibati mahal. Hər bir nomun müəyyən sərhədi, siyasi və dini mərkəzi, ordusu, gerbi və himayəçi tanrıları var idi. Nomu nomarx idarə edirdi. Nomların sayı və ərazisi vaxtaşırı dəyişirdi. Misirdə mərkəzi hakimmiyyət zəifləyən zaman nomlar müstəqil siyasət yeridirdilər.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* .
* .

## Xarici keçidlər
*Details of the nomes
*Archaeological survey of the nomes
Nomarx

**Nomarx** (, ; mənası – *Böyük rəis*) — nomun hökmdarı. Çarın canişini olan nomarx öz nommu ərazisində inzibati aparata, məhkəməyə və orduya başçılıq edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Nokaut

**Nokaut** (; **' – vurmaq, **' – kənar, bayır) — aldığı zərbə nəticəsində boksçunun başının gicəllənməsi, yaxud huşunu itirməsi, hakim 8-dək sayınca özünə gəlib, döyüşü davam etdirə bilməməsi. Döyüşçü nokautla uduzan boksçu ilə azı 3 ay müddətinə yarışlarda iştirak etmək qadağan olunur.

## Nokdaun
**Nokdaun** (; mənası – *sarsıdıcı zərbə*) — aldığı zərbə nəticəsində boksçunun başının gicəllənməsi. Nokautdan fərqli olaraq nokdaun vəziyyətinə düşmüş boksçu hakim 8 sayınca özünə gəlib yarışı davam etdirmək iqtidaraında olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* KO statistics of Mike Tyson, Wladimir Klitschko, Earnie Shavers, George Foreman and other heavyweight boxers
* All famous MMA knockouts
* The differences between knockouts and concussions; a simple discussion for beginning boxers
* cyberboxingzone.com
Nonet (musiqi)

**Nonet** (; , mənası – *doqquzuncu*) — əsasən insturmentalistlərdən təşkil olunan doqquz ifaçı üçün nəzərdə tutulmuş musiqi əsəri. Adətən silsilə sonata formasında olur.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Hoffmann, Peter. 2001. "Xenakis, Iannis". The New Grove Dictionary of Music and Musicians, second edition, edited by Stanley Sadie and John Tyrrell. London: Macmillan Publishers.
* Kube, Michael. 2001. "Nonet". The New Grove Dictionary of Music and Musicians, second edition, edited by Stanley Sadie and John Tyrrell. London: Macmillan Publishers.
* Schebera, Jürgen. 1998. Hanns Eisler. Mainz: Schott.
* Schweinhardt, Peter, and Johannes C. Gall. 2014. "Composing for Film: Hanns Eisler's Lifelong Film Music Project", translated by Oliver Dahin. In The Oxford Handbook of Film Music Studies, edited by David Neumeyer, 131–187. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 9780195328493.
* Wißmann, Friederike. 2012. Hanns Eisler—Komponist, Weltbürger, Revolutionär. Munich: Edition Elke Heidenreich bei C. Bertelsmann Verlag. ISBN 9783570580295.
* For flute, 2 oboes, 2 clarinets, 2 bassoons, 2 horns: Scores at the International Music Score Library Project
* For 2 oboes, 2 clarinets, 2 bassoons, 2 horns, trumpet: Scores at the International Music Score Library Project
* For 2 oboes, 2 clarinets, 2 bassoons, contrabassoon, 2 horns: Scores at the International Music Score Library Project
İosif Noneşvili

**İosif Eliozoviç Noneşvili** (; ) — Gürcüstan-sovet şairi.

## Həyatı
İosif Eliozoviç Noneşvili 6 aprel 1918-ci il tarixində o vaxtlar Zaqafqaziya DFR-nın bir hissəsi olan Gürcüstanın Kardanaxi kəndində anadan olmuşdur. O, 1945-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvüdür. Noneşvili 1968-ci ildən Gürcüstan Yazıçılar İttifaqı İdarə heyətinin katibi, 1973-cü ildən isə Gürcüstan SSR Sülhü Müdafiə Komitəsinin sədri olmuşdur. O, 18 oktyabr 1980-ci il tarixində, 62 yaşında SSRİ respublikalarından olan Gürcüstan SSR-nin paytaxtı Tbilisi şəhərində vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Sovet vətəndaşlarının döyüş və əmək rəşadətinin, duyğularının, sülh uğrunda mübarizəsinin tərənnümü Noneşvilinin yaradıcılığının başlıca mövzularındandır. Bunlara "*Qonaq gəlin Gürcüstana*", "*Sülh uğrunda*", "*Puşkinin heykəli yanında*", "*Sayat Novanın xatirəsinə*", "*İki Zoya*" və s. şeirləri, "*Bir qız haqqında povest*" poeması və s. aiddir. Onun Azərbaycana həsr olunmuş şeirləri, Azərbaycan poeziyasından tərcümələri var.

## Təltif və mükafatları
2 orden və medallarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Страница на сайте ПЕН-центра Грузии
Normand adaları

**Normand adaları** () və ya **Çannel-Aylends** () — La-Manş boğazında, Fransa sahilləri yaxınlıqlarında adalar qrupu. Birləşmiş Krallığa məxsusdur. Sahəsi 196 km²-dir. İki böyük (Cersi və Gernsi) və bir neçə kiçik adadan ibarətdir. Qranik və qneyslərdən təşkil olunmuşdur. Bostançılıq, heyvandarlıq və balıqçılıqla məşğul olunur. Əsas şəhəri Sent-Heliyerdir. Adaların ümumi əhalisi 2018-ci ildə 170,499 nəfər idi.

## İstinadlar

## Əlavə oxu
* Encyclopædia Britannica Vol. 5 (1951), Encyclopædia Britannica, Inc., Chicago – London – Toronto
* – Republished 
* Hamlin, John F. "No 'Safe Haven': Military Aviation in the Channel Islands 1939–1945" *Air Enthusiast*, No. 83, September/October 1999, pp.&nbsp;6–15 
*
*
Ramstor körpüsü

**Ramstor körpüsü** (rəsmi olaraq **Ramstor Arch Bridge** adlandırılır) — Qazaxıstanın Astana şəhərindəki İşim çayını əhatə edən bir kəmər körpüsüdür. 2007–2008-ci illər arasında İşim çayını keçən yol körpüsü kimi inşa edilmişdir.

## Tarixi
Körpünün inşasına 30 aprel 2008-ci il tarixində başlanılmışdır. 1 dekabr 2008-ci ildə tamamlanmış və körpü 2 dekabr 2008-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Ramstor körpüsünün göyərtəsi körpünün misilsiz tağından asılan kabellər tərəfindən dəstəklənir. Körpünün inşası zamanı çayda müvəqqəti bir polad konstruksiyanın göyərtə hissələrini dəstəkləmək üçün torpaq bir təpə yaradıldı. Qazaxıstandakı bu gözəl körpünün uzunluğu 180 metr, eni 50 metr və hündürlüyü 60 metrdir. Körpünün tikinti dəyəri 472 milyon dollardır. Körpünün orijinal dizaynı onu Astanada məşhur bir cazibə mərkəzinə çevirdi.

Körpünün göyərtəsi hər biri 10 ilə 14 metr uzunluğunda 19 hissədən ibarətdir. Körpüdə nəqliyyat vasitələri üçün hər istiqamətdə üç zolaq vardır.

Bu tikilinin memarı NPO Mostovik OOO, dizayneri isə IHI şirkətidir.

## Qəzalar və hadisələr
* 23 iyul 2014: İki gənc cütlük şəkil çəkdirmək üçün körpünün üstünə çıxdı. Polis cütlükləri körpüdən çıxarıb və daha sonra məhkəməyə verilib.
* 28 mart 2016: 39 yaşlı sakin intihar cəhdi ilə özünü körpüdən atdı. Qurban özünə gəlmədən öldü.
* 11 iyun 2016: üç 15 yaşlı oğlan selfi çəkdirmək üçün körpünün üstünə qalxdı. Polis oğlanları müşayiət edib və daha sonra polis bölməsinə aparıldı.
* 18 iyul 2016: Təxminən səhər 08:00 radələrində sərxoş 24 yaşlı kişi körpünün üstünə çıxdı. Polisin verdiyi məlumata görə, şəxs orta dərəcədə sərxoş olub.

## Şəkillər

Astana SAM 0018 (14934093668).jpg|
Astana (8238373407) (2).jpg|
Astana DSC04360 (7711347644).jpg
Astana (8238363469).jpg


## İstinadlar
Liquriyaca Vikipediya

**Liquriyaca Vikipediya ** () — Vikipediyanın Liquriya dilində olan bölməsidir. Liquriyaca Vikipediya 2008-ci ildə yaradılıb.
Ali Məclis (Özbəkistan)

**Özbəkistan Respublikasının Ali Məclisi** () — Özbəkistan Respublikasının parlamentidir, dövlət hakimiyyətinin təmsilçisi və qanunverici orqanı.

27 yanvar 2002-ci il tarixli ümumxalq konstitusiya referendumunun nəticələrinə görə, Özbəkistan Respublikası Ali Məclisi iki palatadan - Özbəkistan Respublikası Ali Məclisi Senatından (yuxarı palata) və Özbəkistan Respublikası Ali Məclisinin Qanunvericilik Palatasından (aşağı palata) ibarətdir. 1994-cü ildə qurulduğu gündən və referenduma qədər Özbəkistan Respublikasının Ali Məclisi birpalatalı parlament idi. Hər iki palatanın səlahiyyət müddəti beş ildir. Özbəkistan Respublikası Ali Məclisinin sələfi 1938-1994-cü illərdə mövcud olan Özbəkistan SSR/Özbəkistan Respublikası birpalatalı Ali Sovetidir.
## Aşağı palata
Qanunvericilik Palatası qanuna uyğun olaraq seçilmiş 150 deputatdan ibarətdir. Qanunvericilik Palatasında əsas şəxs Ali Məclisin Qanunvericilik Palatasının sədridir. İndi bu vəzifəni yeni seçilən Nurdincon İsmoilov tutur.

Aşağı pakata deputatlarından 135-i birbaşa ümumi seçkilərdə seçilmiş, 15 yer Özbəkistan Ekoloji Hərəkatı üçün ayrılmışdı. Qanunvericilik Palatasının fəaliyyət qaydası Özbəkistan Respublikasının Konstitusiyası, "Özbəkistan Respublikası Ali Məclisinin Qanunvericilik Palatası haqqında" qanun və digər qanunvericilik aktları ilə müəyyən edilir. 2019-2020-ci illər seçkilərindən etibarən Ətraf Hərəkatı üçün yerlər artıq qorunur.

2019-2020-ci il son seçkilərində yerlər aşağıdakı şəkildə paylandı:
* Özbəkistan Liberal Demokrat partiyası — 53 yer
* Özbəkistan Demokratik partiyası "Milli Tikləniş" — 36 yer
* Özbəkistan Xalq Demokratik Partiyası — 22 yer
* "Adolat" Sosial Demokrat Partiyası — 24 yer
*  Özbəkistanın Ekologiya partiyas— 15 yer

## Yuxarı palata

Senat ərazi nümayəndəlik palatasıdır və 100 senatordan ibarətdir. Ali Məclis Senatının üzvləri bərabər sayda - hər biri 6 nəfər olmaqla - Qaraqalpaqıstan Respublikası, vilayətlər və Daşkənd şəhərindən, Qaraqalpaqıstan Respublikası Jokarqi Keneşinin deputatlarının müvafiq birgə iclaslarında gizli səsvermə yolu ilə, vilayətlərin, rayonların və şəhərlərin dövlət hakimiyyəti təmsilçilərinin bu deputatlar arasından seçilir. Özbəkistan Respublikası Ali Məclisi Senatının 16 üzvü Özbəkistan Respublikasının Prezidenti tərəfindən elm, incəsənət, ədəbiyyat, istehsal, dövlət və ictimai fəaliyyətin digər sahələrində geniş praktik təcrübəyə və xüsusi xidmətləri olan ən nüfuzlu vətəndaşlar arasından təyin edilir. 

Qanunvericilik Palatasının deputatı və Senat üzvü, seçki gününə qədər 25 yaşına çatmış Özbəkistan Respublikasının vətəndaşı ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Законодательная палата
* Сенат
* Полный список сенаторов первого созыва
* Двухпалатный Олий Мажлис Республики Узбекистан: статус, функции, полномочия и формы деятельности
Norçöpinq

**Norçöpinq** () — İsveçin şərqində, Esteryötland vilayətində şəhər. İri portu mövcuddur. Qədim sənaye mərkəzidir. Toxuculuq, kağız, metal emalı sənayesi müəssisələri var. XIV əsrdə salınmışdır.

Norçöpinq bələdiyyəsinin əhalisi 2016-cı ildə 130,050 nəfər əhalisi var idi ki, bunun 95,618 nəfəri şəhər əhalisi idi. Bu, Norçöpinqi İsveçin onuncu ən böyük şəhəri və ən böyük səkkizinci bələdiyyəsinə çevirir. Şəhərin ləqəbi "İsveçin Mançesteri"dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Norrköping Tourism 
* Local event guide for Norrköpin
Nikolay Nosov

**Nikolay Nikolayeviç Nosov** (, ; ) — Rusiya-sovet yazıçısı.

## Həyatı
Nikolay Nikolayeviç Nosov 23 noyabr 1908-ci ildə o vaxtlarda Rusiya imperiyası tərkibində olan Ukraynanın Kiyev şəhərində anadan olmuşdur. O, İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısıdır. Nikolay Nosov 26 iyul 1976-cı ildə SSRİ respublikalarından olan Rusiya SFSR-nin paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Nikolay Nosov 1932–1951-ci illərdə kinorejissor işləmişdir. O, uşaqlar üçün yazılmış "*Bitya Maleyev məktəbində və evdə*" (1951) povesti, "*Bilməz və dostlarının macəraları*" (1954), "*Bilməz Günəş şəhərində*" (1958), "*Bilməz Ayda*" (1964–1965) trilogiyası, "*Dostum İqor haqqında povest*" (1972), "*Quyunun dibindəki sirr*" (1976) avtobioqrafik povesti və s. əsərlərin müəllifidir.

## Təltif və mükafatları
Nikolay Nosov 1952-ci ildə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. O həmçinin, bir sıra əsəri səhnələşdirilmiş və ekranlaşdırılmışdır. 2 orden və medallarla təltif olunmuşdur.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* *Роднянская И. Б.* Носов Н. // "Краткая литературная энциклопедия". Т. 5: Мурари — Припев. — М.: Сов. энцикл., 1968. — Стб. 345.
* *Рассадин Ст.* "Николай Носов: Критико-биографический очерк". — М.: Детгиз, 1961.
* "Жизнь и творчество Николая Носова: Сборник" / Сост. С. Е. Миримский. — М.: Детская литература, 1985. — 256 с.
* Приходько В. Николай Носов: он любил детство в людях / В. Приходько // Дошкольное воспитание. — 2001. — № 11. — С. 73–82.
* Пухов Ю. О творчестве Николая Носова (Рассказы, повести, сказки) / Ю. Пухов // Ученые записки Литературного института им. М. Горького Союза писателей СССР. Писатель и жизнь: Историко-литературные, теоретические и критические статьи. — М., 1963. — Вып. II. — С. 25–50.
Şakir Şirvani

**Şakir Şirvani** — XVIII əsr Azərbaycan şairi. Klassik və xalq ədəbiyyatı üslubunda əsərlər yazmışdır.

## Ümumi məlumat
Şakir Şirvani Füzuli ədəbi məktəbinin davamçısıdır. Divanı günümüzədək gəlib çatmasa da, şairin cönklərdə bir çox əsərləri qalmaqdadır. Şairin əsas əsərlərindən biri "Əhval-i Şirvan" adlı tarixi mənzumədir. Bu əsərində Nadir Şah Əfşarın 1743-cü ildə Şirvana hücumunu təsvir etmiş, zülm və pisliyə qarşı çıxmışdır. "Əhval-i Şirvan" əsəri, tarixi gerçəklikdən bəhs etdiyindən, dövrün olaylarını və durumunu araşdırmaq baxımından faydalıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Araslı H. XVII-XVIII əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı: "Azərbaycan Universiteti" nəşriyyatı, 1956, s. 189-192.
Notabllar məclisi

**Notabllar məclisi** () — XIV–XVIII əsrlərdə Fransada xüsusi tipli məclis. Məclis dövlət işlərini, başlıca olaraq maliyyə və inzibati işləri müzakirə üçün kral tərəfindən çağırıldı, şəhərlərin ali dairələrinin ən görkəmli nümayəndələrindən ibarət olurdu. Notablların sonuncu məclisi 1788-ci ildə olmuşdur.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* John Hardman, *Overture to Revolution: The 1787 Assembly of Notables and the Crisis of France's Old Regime*. Oxford University Press, 2010
* Vivian R. Gruder, *The Notables and the Nation: The Political Schooling of the French, 1787–1788*. Harvard University Press, 2008.
* Collins, James; *The State in Early Modern France*. New York: Cambridge University Press 1995.
* Mousnier, Roland; *The Institutions of France under the Absolute Monarchy 1598–1789, Volume II: The Organs of State & Society*. Chicago: University of Chicago Press 1979.
* Sutherland, N.M.; *Henry IV of France and The Politics of Religion*. London: Intellect Books 2004.
* Baumgartner, Frederic; *France in the Sixteenth Century*. New York: St. Martin's Press 1995.
* Lefebvre, Georges; *The French Revolution, Volume I: From its Origins to 1793*. New York: Columbia University Press 1962.

## Xarici keçidlər
*
Noumen

**Noumen** və yaxud **[[özündə şey]]** () — orta əsr və yeni dövr fəlsəfəsində geniş yayılmış termin. Təcrübədən irəli gələn və hisslərlə dərk edilən fenomenin əksinə olaraq ağılda dərk edilməli bildirir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* ''The surd of metaphysics; an inquiry into the question: Are there things-in-themselves?'' (1903) by Paul Carus, 1852–1919
Növhə

**Növhə** (, ) — elegiya xarakterli qədim matəm nəğməsi.

## Etimologiyası
Növhə sözü ərəb dilindən gəlir, "hüznlü nəğmə", "ağı" deməkdir.

## Tarixi
Erkən orta əsrlərdən Yaxın və Orta Şərqə, o cümlədən Azərbaycanda geniş yayılmışdır. Məzmunca mərsiyəyə yaxındır. Ənənəyə görə matəm mərasimlərində cənazə yanında mərsiyədən əvvəl qadınlar növhə oxuyardılar. "*[[Şəbih]]*" tamaşalarında da növhələr oxunmuşdur.

## İstinadlar
Temir

**Temir** () — Qazaxıstanın Aqtöbe vilayətinin Temir bölgəsindəki bir şəhər. Temir şəhər administrasiyasının inzibati mərkəzi. KATO kodu —155621100.

## Coğrafiyası
Temir çayı üzərində, Temir dəmir yolu stansiyasından təqribən 20 km cənubda yerləşir.

## Tarixi
Şəhər 1870-ci ildə (orijinal adı Karakamıs), Emben postunun (1862-ci ildə Emba çayı üzərində tikilən) buraya köçürüldüyü zaman quruldu. 1896 -cı ildən bir mahal şəhəri olmuşdur.

Daşkənd, Buxara, Ufa, Orenburq və Orsk tacirlərinin iştirakı ilə ildə iki dəfə yarmarkaların keçirildiyi XIX əsrin sonu — 20-ci əsrin əvvəllərindəki böyük bir ticarət mərkəzi. İlk məktəblər 1870-ci ildə Temir şəhərində açıldı. Əhməd Halfe məscidi qorunub saxlanılır və bərpa olunur. Hərbi lider jansen Kereyev, alim Abu Takenovun vətənidir.

2000-ci illərə qədər şəhərdə kərə yağı zavodu fəaliyyət göstərirdi.

Bölgə mərkəzi Şubarkuduk olan indiki Temir rayonu 1972-ci ildə qurulmuşdur.

## İstinadlar
Dezoksiriboza

**Dezoksiriboza** ― daha dəqiq, 2-dezoksiriboza H−(C=O)−(CH2)−(CHOH)3−H formullu monosaxariddir. Dezoksiriboza şəkərinin riboza şəkərindən fərqi, adından da görsəndiyi kimi, C2-də olan oksigen atomu əskikliyidir. Həmçinin Arabinoza və riboza şəkərləri də C2-nin stereoizomerliyinə görə fərqlənirlər, lakin Dezoksiriboza ribozadan istehsal olunduğu üçün biz onu 2-dezoksiarabinoza adlandıra bilmərik.

## Tarixi
Dezoksiriboza 1929-cu ildə Fobus Levene tərəfindən kəşf olunmuşdur. Fobus Levene həmçinin, RNT və DNT-ni xarakterizə etmiş, D-ribozanı, DNT-nin tərkibinin adenin, quanin, timin, sitozin azot əsasları, dezoksiriboza və fosfat qrupundan ibarət olduğunu tapıb.

## Strukturu
Dezoksiribozanın bütün hidroksid qrupları(−OH) Fişer proyeksiyasında eyni tərəfdədir. Fişer proyeksiyasındakı hansı tərəfdə yerləşməsinə görə 2 enantiomerə bölünür: bioloji əhəmiyyətli 2-dezoksi-D-riboza və nadir hallarda rast gəlinən, güzgü əksi olan 2-dezoksi-L-riboza . Dezoksiriboza aldehid qrupundan və 5 karbon atomundan ibarət monosaxarid və ya aldopentozadır. Suda məhlulunda Dezoksiriboza əsasən bu 3 quruluşda olur: xətti quruluş(~0.7%), 5-li halqalı quruluş (deoksiribofuranoza; ~25%) və 6-lı halqalı quruluş (deoksiribopiranoza; ~75%).

## Bioloji əhəmiyyəti
2-dezoksi-D-riboza orqanizmin əksər hüceyrələrində irsi məlumatların daşıyıcısı olan DNT-nin tərkibini təşkil edir. DNT spiral halında burularaq bir-birinə sarılmış iki polimer zəncirdən ibarətdir və hər bir zəncir nukleotidlərdən ibarətdir. Nukleotid Fosfat qrupundan və nukleosiddən, nukleosidlər isə pentoza(2-desoksiriboza) və amin qrupdan təşkil olunub. Amin qrupu dezoksiribozanın C1 karbonuna, Fosfat qrupu isə iki şəkərə- birinə C3-dən, digərinə isə C5-də, hidroksil qrupunu əvəz edərək birləşir.

## Sintezi

## İstinadlar
Endoderma

**Endoderma** — Endoderma çox erkən rüşeymin üç əsas cücərmə qatının içərisidir. Digər iki təbəqə ektoderma (xarici təbəqə) və mezodermadir (orta təbəqə), endoderm ən daxili təbəqədir. Arxenteron boyunca içəriyə köçən hüceyrələr endodermaya çevrilən qastrulanın daxili təbəqəsini təşkil edir.

Endoderma əvvəlcə sütunlu olan yastı hüceyrələrdən ibarətdir. Bir çox sistemin epiteli qatını təşkil edir.

Bitki biologiyasında endoderma, tez-tez bir hüceyrə qatından ibarət olan gənc tumurcuqların və gənc köklərin qabığının daxili hissəsinə uyğundur. Bitki böyüdükcə daha çox endoderma toplanır.

## İstehsal
Aşağıdakı diaqram endodermanın yaratdığı toxumaları göstərir. Embrionik endoderma bədəndəki iki borunun, həzm və tənəffüs borusunun daxili qatına çevrilir.

Qaraciyər və pankreas hüceyrələrinin ümumi bir əvvəlcədən qaynaqlandığına inanılır.

İnsanlarda endoderma, 5 həftəlik embrion inkişafından sonra fərqlənən orqanlara ayrıla bilər.

## Əlavə şəkillər

 File:Gray21.png|Embrion kəsik.
 File:Gray32.png|Uterusun dekidual membranına yerləşdirilmiş bir yumurta hüceyrəsinin kəsilməsi
 Transcription factor network in endoderm induction..jpg|Siqnal yolu endodermanın induksiyası


## Həmçinin bax
* Ektoderma
* Mezoderma
* Embrion

## İstinadlar
Noybrandenburq

**Noybranderburq** və ya **Nöybranderburq** (;  *Yeni [[Brandenburq-an-der-Hafel|Brandenburq]]*) — Almaniyada şəhər, Nöybrandenburq mahalının inzibati mərkəzi Tollenze çayının eyniadlı göldən başlandığı yerdədir. Maşınqayırma, yeyinti sənayesi var. Tikinti materilları istehsal olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
; Salnamələr
*  Gottlob von Hacke: *Geschichte der Vorderstadt Neubrandenburg*. Vol. I: *Vom Jahr 1248 bis 1711* (başqa cildi yoxdur). Neubrandenburg 1783 (onlayn)
*  Franz Boll: *Chronik der Vorderstadt Neubrandenburg*. Neubrandenburg 1875. (Bir neçə dəfə çap edilmişdir)
*  Wilhelm Ahlers: *Historisch-topographische Skizzen aus der Vorzeit der Vorderstadt Neubrandenburg*. Neubrandenburg 1876. (Bir neçə dəfə çap edilmişdir)
*  Karl Wendt: *Geschichte der Vorderstadt Neubrandenburg in Einzeldarstellungen*. Neubrandenburg 1922. (1984-cü ildə yenidən çap edilmişdir)