open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Böyük Ciddikar

**Böyük Yeddikar** () — Azərbaycan əsilli İran futbolçusu. Böyük Yeddikar İran futbolu tarixində xarici kluba transfer olunan ilk oyunçudur.

## Həyatı
1929-cu ilin 3 fevralında Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. 2013-cü ilin 18 dekabrında, 84 yaşında Tehran şəhərində vəfat etmişdir.

## Kareyerası
Böyük ilk dəfə qapıçı mövqeyində oynamağa başlamışdı. Onun meydan oyunçusu kimi istedada sahib olması məşqçisi Əli Danayifərd tərəfindən kəşf edilmişdi. Böyük onun təklifi ilə irəlidə sol cinah hücumçusu kimi oynamağa başlamış və qısa müddət sonra İranın ən yaxşı futbolçusuna çevrilməyi bacarmışdı.

1957-ci ildə o, Viktoriya 89 Berlin klubuna transfer olundu. Klub onunla 3 illik olmaqla aylıq 1500 alman markası məvaciblə müqavilə imzalamışdı. Lakin cəmi 9 aydan sonra atası vəfat etdi və Böyük ölkəsinə geri dönməyə məcbur oldu. Bundan sonra o, Taj SC (İstiqlal FK) klubunda çıxış etmişdir.

Böyükdən əvvəl iranlı futbolçulardan bəziləri xaricdə oynamışdı. Lakin onlar transfer edilməmiş, saədəcə xaricdə təhsil alarkən xarici futbol klublarında çıxış etmişdilər. Bunlara misal olaraq Hüseyn Sadağianini (Belçika, Türkiyə və Avstriya), Hüseynəli Xan Sərdarı (Belçika və İsveçrə), əhmədəli Xan Sərdar (Belçika), Xan Xanan (Belçika) və Məsud Borouməndi (ABŞ və Livan) misal göstrəmək olar.

Böyükun Avropada çıxışından sonra Pərviz Kuuzexanani, Həmid Şirzadegan və Məhəmməd Rza Ailxani kimi oyunçular da xaricə transfer edildilər.

## Milli komandada
21 yaşından etibarən milli komandada çıxış etməyə başlamışdır. İlk oyununu 1950-ci ildə Əfqanıstana qarşı keçirmişdir. Sonuncu oyunun isə 1965-ci ildə Türkiyəyə qarşı keçirmişdir.

Ümumilikdə 29 oyun keçirmiş və 2 dəfə fərqlənməyi bacarmışdır.

## Həmçinin bax
* Hüseyn Sadağiani
* Traktor FK

## İstinadlar
Nəriman Məmmədov (professor)

**Nəriman Məmmədov** (tam adı: *Nəriman Rəhim oğlu Məmmədov*, 10 may 1936, Miskinli, Şəmkir rayonu, AzSSR) — Azərbaycanlı texnika elmləri doktoru, professor.

## Bioqrafiyası
10 may 1936-cı ildə Şəmkir rayonunun Miskinli kəndində anadan olmuşdur.

1962-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu Kənd təssərüfatı proseslərinin mexanikləşdirilməsi ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş və 1964-cü ilədək Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirilməsi və Elektrikləşdirilməsi İnstitutunda kiçik və baş elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır.

1965–1968-ci illərdə Moskva şəhərində yerləşən Dövlət Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Maşın-Traktor parkının Təmiri və İstismarı İnstitutunda aspiranturada oxumuş və oranı müvəffəqiyyətlə bitirərək texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

1968-ci ilin mart ayında ümumittifaq bölgüsü əsasında Minsk şəhərində yerləşən Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Heyvandarlıq və Quşçuluq Ferma və Komplekslərinin Maşın və Avadanlıqlarının Quraşdırılması, İstismarı və Təmiri İnstitutunda şöbə müdiri vəzifəsinə göndərilmiş və həmin vəzifədə 1980-ci ilin mart ayına qədər işləmişdir.

1972–1980-ci illərdə SSRİ "Dövlətkəndtexnika" Komitəsinin kənd təsərrüfatı obyektlərinin maşın və avadanlıqlarının yığılması və quraşdırılması üzrə Baş texnoloqu vəzifəsini icra etmişdir. Bu dövrdə doktorluq dissertasiyasını başa çatdırmış və müdafiə edərək texnika elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almişdır.

1980–1981-ci illərdə Azərbaycana dəvət olunmuş və "Azərkəndtexlayihə" İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

1982-ci ilin yanvar ayından 1986-cı ilin yanvar ayınadək Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesi şöbəsində bölmə müdiri, şöbə müdirinin müavini, 1986–1987-ci illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Aqrar-Sənaye Komitəsi Sədrinin müavini, 1988–1990-ci illərdə Azərbaycan KP Yevlax şəhər komitəsinin birinci katibi, 1991–1992-ci illərdə Aqrar-Sənaye Komitəsinin Elektromexanikləşdirmə Tresti müdirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

1993–1996-ci illərdə Azərbaycan Texniki Universitetinin "Metrologiya və standartlaşdırma" kafedrasının professoru işləmiş, 1996-cı ilin sentyabr ayından Bakı Dövlət Əmtəəşünaslıq-Kommersiya İnstitutunun Standartlaşdırma və sertifikasiya kafedrasında, sonra isə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində çalışıb.

Hazırda Standartalşdırma və sertifikasiya kafedrasının məsləhətçi-professorudur.

240-dan çox elmi əsərlərin, o cümlədən 5 ixtiranın, 7 monoqrafiyanın, 4 dövlət və sahə standarının, 12 dərslik və dərs vəsaitinin, 10 metodiki göstərişin, 19 tədris proqramının, 51 elmi-istehsalat xarakterli kitabın, albom və broşuraların və 130-dan çox elmi məqalənin müəllifidir. Bu əsərlərdən 154-ü Moskva və Minsk şəhərlərində, qalanları isə Bakı şəhərində nəşr olunmuşdur.

2007-ci ildən Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi nəzdində fəaliyyət göstərən Yeyinti məhsullarının standartlaşdırması üzrə Texniki Komitənin Sədr müavinidir.
2010-cu ildən Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür.

Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar
Rondo

**Rondo** ( "dairə" " dairəvi hərəkət") — bir mövzunun müxtəlif epizodlarla növbələşərək dəfələrlə təkrar olunmasına əsaslanan musiqi forması.

## Haqqında
Mövzu 3 dəfədən az olmayaraq əsas tonallıqda səslənir. Epizodlar isə çox zaman başqa tonallıqda. Təkrar edilən mövzu – refren — ən azı üç dəfə keçməlidir, epizodların sayı ikidən az olmamalıdır. Rondo formasının sxemi belədir:

A B A C A

## Etimalogiyası
Rondonun mənşəyi xalq mahnıları ilə bağlıdır. Qədim rondo 17–18-ci əsr fransız klavesin musiqisində inkişaf etmışdir. 17–18-cıi əsr klassik musiqi (Haydn, Bethoven, Motsart) rondonun quruluşunu dəyişdirmışdi. Bəzi instrumental əsərlər simfoniya və sonataların finalı, romanslar, ariyalar rondo formasına yazılır.

## Rondo-sonata
Rondo-sonata forması Özündə sonata və rondo əlamətlərini qovuşduran musiqi forması: sonata formasında olduğu kimi ekspozisiya və repriza hissələrinə malikdir; rondodakı kimi, əsas mövzu– refren əsas tonallıqda üç dəfə keçirilir. Sonata silsiləsinin final hissələrində bu formadan istifadə olunur. Musiqidə ən geniş yayılmış formalar: ikihissəli forma, üçhissəli forma, variasiya, rondo, sonata, fuqa və s. Qarışıq formalar da mövcuddur ki, onlar müxtəlif formaların əlamətlərini özündə birləşdirir (məs. rondo-sonata). Sərbəst quruluşlu musiqi formaları da mövcuddur.

Sonata- rondo formu çox hərəkətli işlərin yekunlarında yalnız istifadə olunur . Bir az rahat və diskursiv forma hesab olunur. istifadə olunur. Sonata rondo şəklində yazılmış bəzi hərəkətlər bunlardır:

* Mozart, Piano Sonata No. 23 in B-Flat Major, K. 333 (1783), last movement Mozart,
* Piano Concerto No. 23 in A major, K. 488 (1786), last movement Mozart,
* Divertimento for String Trio in E-Flat Major, K. 563,
* last movement Haydn, "La Reine" Symphony, Hoboken 1/85 (1785),
* last movement Haydn, "Drumroll" Symphony, Hoboken 1/103 (1795),
* last movement Beethoven, two violin and piano sonatas, Op. 12 (1798),
* last movements[5] Beethoven, Piano Sonata, Op. 13 (1798),
* last movement[5] Beethoven, Piano Sonata, Op. 27, No. 1 (1800–1801),
* last movement Beethoven, Piano Sonata, Op. 90,
* last movement Beethoven, Violin Concerto, Op. 61 (1806),
* last movement[5] Beethoven, Fourth Symphony, Op. 60 (1806),
* second movement Beethoven, Sixth Symphony, Op. 68 (1808),
* last movement[citation needed] Beethoven, Eighth Symphony, Op. 93 (1812),
* last movement[5] Schubert, Death and the Maiden Quartet, D. 810 (1824),
* last movement Mendelssohn, Violin Concerto in E minor, Op. 64 (1844),
* last movement Brahms, Piano Concerto No. 2 in B-flat Major,
* Op. 83 (1881), fourth (last) movement (Allegretto grazioso)
* Brahms, Violin Sonata No. 3 in D minor, Op. 108 (1886–1888), fourth (last) movement, Presto agitato

## İstinadlar
Ağbiz dağı

**Ağbiz** — Zəngilan rayonu ərazisində dağ. Oronim ağ (burada dağ süxurlarının rəngini bildirir) və biz/bis/pis (dik, yüksəklik; şiş, çıxıntı; yuva, oyuq) komponentlərindən düzəlib, "ağ dağ" mənasını bildirir.

## Həmçinin bax
* Ağbiz
Baxo-Nueva

**Baxo-Nueva** (, , Fırtınaquşu adası) — Karib dənizində yaşayışı olmayan rif.

Bura bir neçə elə də böyük olmayan ada və rif daxildir. Ərazisi bütünlüklə otla örtülmüşdür. Rif 26 km uzunluğa (16 mil), 9 km (5,6 mil) enə malikdir.

Rifə bir çox dövlətlər ərazi iddiasındadır (Kolumbiya, Nikaraqua, Yamayka, ABŞ). Ərazi iddialarının böyük hissəsi dənizdəki iqtisadi zonanı artırmaq məqsədi güdür. Bununla belə hazırda əraziyə Kolumbiya nəzarət edir.

## Mənbə
* Website with a map of San Andrés and Providencia, Serranilla Bank, Bajo Nuevo Bank and Rosalind Bank 
* Aerial picture of Bajo Nuevo Bank — the website is related to San Andrés and Providencia.
Marina adası

**Marina adası** () — Karib dənizində yerləşən, kolumbiyaya məxsus olan ada. İnzibati baxımından Bolivar departamentinə daxildir. Korales-del-Rosario arxipelaqının bir hissəsini təşkil edir. Koordinatları: 10°10′48″N 75°45′06″W
.

## İstinadlar
Askar Mamin

**Askar Uzakbay oğlu Mamin** (; ) – Qazaxıstanın keçmiş baş naziri. 9 sentyabr 2016–21 fevral 2019-cu illər arasında baş nazirin müavini, 21 fevral 2019-cu il tarixindən isə baş nazir postuna təyin edilmişdir. Bir müddət "Qazaxıstan Dəmir Yolları" qurumuna rəhbərlik etmişdir. 2008-ci ildən isə "Qazaxıstan Buzüstü Hokkey Federasiyası"nın rəhbəri mövqeyindədir.

## Həyatı
Mamin Tselinoqrad İnşaat Mühəndisliyi İnstitutunu və Plexanov adına Rus İqtisad Universitetini mülki mühəndislik və iqtisadiyyat ixtisasları ilə bitirmişdir. Kariyerasına "Tselintyazstroy" etimadının bir hissəsi kimi başladı. Qazaxıstanın İnnovativ Müəssisələr Birliyinin Baş Direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. 1996-2008-ci illər arasında Astana şəhərinin birinci müavini, Qazaxıstan Respublikası Nəqliyyat və kommunikasiya nazirinin müavini, Qazaxıstan Respublikası Sənaye və Ticarət nazirinin birinci müavini vəzifəsində çalışmışdır.
Peşt (medye)

**Peşt** () — Macarıstanın medye, Mərkəzi Macarıstan yerləşir. Medyenin ərazisindən Dunay çayı keçir. İnzibati mərkəzi — Budapeşt.

Peşt medyesi Nitra və Banska Bistritsa diyarları ilə (Slovakiya), həmçinin Noqrad, Xeveş, Yas-Nadkun-Solnok, Feyer, Komarom-Esterqom və Baç-Kişkun medyeləri ilə sərhəddir.

## İnzibati-ərazi bölgüsü

### Yaraşlara bölünməsi
2013-cü il iyulun 15-dən Macarıstan  medyenin köhnəlmiş ərazilərin əvəzinə yaraş bölünməsi qüvvəyə mindi.

### Rayonlara bölünmə
Medyenin rayonlara bölünməsi (kistershegi) 2013-cü il iyulun 15-dən etibarən köhnəlmişdir. Bu cədvəldə verilən məlumat yalnız tarixi maraqlara malikdir.

## Yaşayış məntəqələri

* Erd
* Tseqled
* Vats

## İstinadlar
Ulmus minor subsp. minor

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinın  növünə aid bitki yarımnövü.

## Təbii yayılması
Yabanı halda Şimali İranda və Qafqazda bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 20 m-ə çatan ağacdır. Zoğları əvvəlcə sıx tüklü olur, sonralar tədricən tüksüzləşir, bozumtul-qonur və ya çılpaq, bəzən parıldayan, qırmızımtıl-qonur, tünd qəhvəyi rəngdədir. Yarpaqları uzunsov, ellipsvari və ya tərs-oval formalı, dərivari, üst tərəfdən çılpaq, parlaq, yaşıl, alt tərəfdən açıq-yaşıl, məxməri tüklüdür. Ayanın kənarı tam və ya enli, küt dişli, qaidəsi ürəkvari və ya zəif pazvari, üçbucaqlı və ya sivridir. Yarpaqların saplağı 0,5–1,5 sm uzunluqdadır. Mart-aprel aylarında çiçəkləyir. Qoza meyvəsi fındıqvari, çanaqcığı keçəvari tükcüklü, üsküyəbənzər olub, uzunluğu 0,5–1 sm-ə çatır, saplaqlar üzərində yerləşir. Meyvələri avqust-sentyabr aylarında yetişir.

## Ekologiyası
Qurağlığa davamlı, torpağa az tələbkar bitkidir. İşıq və istisevən, duza, yanğına davamlıdır. Çoxlu növ müxtəlifliyi vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqazın cənubunda, Naxçıvan MR-da, Zəngilan və Qubadlı rayonları ərazisində dəniz səviyyəsindən 500–1100 m yüksəklikdə bitir. Azərbaycanın Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## İstifadəsi
Quru dağ yamaclarının bərkidilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ellipsvari qarağac

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qafqaz, Rusiyanın Avropa hissəsinin cənub rayonları və Krımı əhatə edir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 40 m, gövdəsinin diametri 1,5 m olan iri ağacdır. Çətiri enli silindirik, ucu yumru, cavan budaqları çılpaq və ya tükcüklüdür. Qabığı boz və ya qırmızı qonur, dərin çatlayandır. Tumurcuqlari iti, uzunluğu 4-6 mm, yuxarı hissəsi narıncı qonur tükcüklü, alt tərəfi boz tükcüklüdür. Yarpaqları ellipsvari, ucu biz, bəzən 3 hissəli, uzunluğu 15 sm-dək, eni 5-6 sm, kənarları dişli, 15-20 cüt düz damarcıqlı, üstü nahamar, alt tərəfi və saplağı yumşaq tükcüklüdür. Aprel-mayda çiçəkləyir, iyulda meyvə verir. Meyvəsi əks-yumurtavari, ellipsvari və ya yumru, uzunluğu 3 sm olan qanadcıq, mərkəzdə oturan və yuxarı hissədə 5-8 mm olan tikişlə ayrılan, ipəkvari tükcüklü, açıq qırmızı qonur qozalıdır.

## Ekologiyası
İşıqsevən, quraqlığa, tüstüyə, qaza, şoranlaşmaya, şaxtaya davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda təbii yayılmışdır.

## İstifadəsi
Dekorativ bitkidir. Tək əkinlərdə istifadəsi məqsədyönlüdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zoltan Ambruş

**Zoltan Ambruş** (; ) — Macarıstan yazıçısı və tərcüməçisi.

## Həyatı
Debreçendə gimnaziyanı bitirdikdən sonra Budapeştdə hüquq fakültəsində təhsil almışdır. 18 yaşı olarkən atasının vəfat etməsindən sonra bütün ailənin yükü onun çiyinlərinə düşdü. O, *Pesti Naplo*, *Fővárosi Lapok* və *Budapest Szeml* kimi qəzetlər üçün məqalələr və teatr əsərlərinin tənqidini yazırdı. 1885-ci ildə Parisə köçdü və burada Kollec-de-Fransda və Paris Universitetində ədəbiyyat ixtisasına yiyələndi. Peşt şəhərinə geri döndükdən sonra **A Hét** jurnalı üçün bir sıra qısa həcmli hekayələr yazdı. 1900-cü ildə *Új Magyar Szemle* qəzetinin redaktoru oldu və Nyuqat jurnalı üçün məqalələr yazdı. 1917–1922-ci illər arasında Milli Teatrın direktou oldu.

## Əsərləri
Macarıstanın şəhər quruluşu haqqında yazırdı. Onun romanı *Midás király* (1906) əsas psixoloji işdir. Qüstav Flober, Viktor Şerbyule, Gi de Mopassan, Anatol Frans və Onore de Balzak da daxil olmaqla bir sıra fransız yazıçılarının əsərlərini macar dilinə tərcümə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Hüseyn Sadağiani

**Hüseyn Sadağiani** və ya **Dr. Əmir Hüseyn Sadağiani** () — Azərbaycanəsilli İran futbolçusu və futbol məşqçisi. Hücumçu olmuş və kareyerasını bitirdikdən sonra 1941-ci ildən 1950-ci ilə qədər İran milli futbol komandasının baş məşqçisi olmuşdur.

## Həyatı
1903-cü ilin yanvar ayının 1-də Salmas şəhərində anadan olmuşdur. İran futbol tarixinin ən məşhur şəxslərindən hesab edilir. Kareyerası boyunca hücumçu kimi çıxış etmişdir.

1 dekabr 1982-ci ildə Tehran şəhərində vəfat etmişdir.

## Kareyerası
### Klub kareyerası
Dr. Sadağiani İranın Avropa liqalarında oynayan ilk oyunçusudur. O, Fənərbaxça PFK və Rapid Vyana klublarında çıxış etmişdir. İrana geri döndükdən sonra Məşhəddə "Firdovsi" klubunu yaratmışdır. Lakin bir ildən sonra Tehrana geri döndüyünə görə bu klubun ömrü qısa olmuşdur.

26 yaşı olarkən Belçikaya təhsil almağa getmişdir. 1929-cu ildə Université du travail de Charleroi-ə qəbul olmuşdur. Burada təhsil alarkən əyalətin ikinci divizionunda çıxış edən CS Marchienne-Monceau klubunda çıxış etmişdir. Burada özünü sübut etdikdən sonra Belçikanın ikinci divizionunda (1930-1932) və üçüncü divizionunda (1932-1933) R. Charleroi SC klubunda çıxış etmişdir.

1930-cu illərdə saçının tökülməsindən sonra ona vallonlar tərəfindən "Panne de verre" ləqəbi verilmişdi. Bu ləqəb Belçiakda keçəllər üçün işlədilən ifadədir.

Charleroidən sonra o, Türkiyəyə köçdü və bir il Fənərbaxça PFK-da oynadı. Sonra yenidən Belçikaya qayıtdı və Belçikanın III və IV divizionlarında çıxışdı. Belçikadan sonra İrana köçdü və kareyerasını 1939-cu ildə Tehranın "Tufan" komandasında sonlandırdı.

### Milli komanda kareyerası
Dr. Sadağiani heç vaxt İran milli komandasında oynammamışdır. Çünki İranın futbol üzrə yığma komandası 1941-ci ildə qurulmuşdu, bu zaman isə Sadağiani artıq futbolçu kareyeasını bitirmişdi. lakin 1926-cı ildə Tehranın furbol komandaları Bakıya səfər etmişdi. Ora daxil olan oyunçular içində Sadağiani də var idi. burada keçirilən 4 oyunda İran yığması 3 dəfə məğlub olmuş, bir dəfə isə heç-heçə etmişdi. 4 oyunun hər birində də Sadağiani iştirak etmişdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Traktor FK
* Cənubi Azərbaycan
* Böyük Ciddikar
Milan Füşt

**Milan Füşt** (; ) — Macarıstan yazıçısı, şairi və dramaturqu.

## Həyatı
1908-ci ildə yazıçı Erno Oşvat ilə görüşdü və ilk əsərini Nyuqat ədəbi jurnalında dərc etdirdi. Dejö Kostolanyi və Frideş Karinti ilə dostluq eləməyə başladı. Budapeştdə hüquq və iqtisadiyyat fakültəsində təhsil aldıqdan sonra biznes məktəbində müəllim kimi fəaliyyət göstərdi. 1918-ci ildə Vöröşmarti Akademiyasının direktoru oldu, lakin 1921-ci ildə öz vəzifəsini tərk etməyə məcbur edildi.

1928-ci ildə sinir böhranı onun Baden-Baden şəhərindəki sanatoriyada altı ay keçirməsinə səbəb oldu. 1948-ci ildə Koşşut mükafatını qazandı və 1965-ci ildə Nobel mükafatının namizədi oldu. Tanınan əsəri "Həyat yoldaşımın hekayəsi" (*A feleségem története*) 1942-ci ildə nəşr edildi.

## İstinadlar
Hamar qarağac

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Atlantikada, Skandinaviyada və Оrta Avrоpada yayılıb.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 25-30 m-ə, gövdəsinin diamеtri 150 sm-ə çatan, еnli silindrik çətirli ağacdır. Gövdəsinin qabığı açıq-bоz rənglidir, dayaz çatlıdır və хırda löhvəciklər şəklində qоpur. Zоğları nazik, əyilən, simpоdial budaqlanır, parlaq və ya açıq-qоnur rəngdədir. Cavan zоğları tüklü və ya çılpaqdır, müхtəlif rənglidir. Yarpaqları 4-12 sm uzunluqda, 3-6 sm еnində оlub, kənarları ikişər dişlidir, aydın nəzərə çarpan 17-19 ədəd yan damarları var. Yarpaq ayası tərsyumurtavarı və ya еllips fоrmalı, yanları qеyri-bərabər, ucu sivridir, tünd-yaşıl rəngdədir. Çiçəkləri ikicinslidir, dəstə halında uzun və nazik çiçək saplaqlarında tоplanmışdır, qəhvəyi rəngdədir. Çiçək yanlığı zəng şəkilli, 5-8 dilimlidir. Mart və aprеl aylarında çiçəkləyir. Mеyvəsinin uzunluğu 11-16 mm-dir, dəyirmi-оval şəkilli, sarımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Mеyvələri may ayında yеtişir.

## Ekologiyası
Rütubətsеvən və tоrpağa tələbkar növdür.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir. Abşеrоnda mədəni şəraitdə əkilib-bеcərilir.

## İstifadəsi
Tək və cərgə əkinlərində genış istifadə oluna bilər. Budamaya davamlıdır.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kiçik qarağac

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qərbi Avropa, Kiçik Asiya, İranın şimalı, Rusiya, Qafqaz, Ukraynada bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 30 m, diametri 1,5 m olan, yarpağı tökülən ağacdır. Yarpaqları dişli, uzunsov, əks-yumurtavaridir. Narıncı – qırmızı, balverici çiçəkləri çiçək yanlığı ilə dəstələrə yığılmışdır. Mart-apreldə, yarpaqlar açılanadək çiçəkləyir. Meyvələri may-iyunda yetişir. Toxumlarda, kök zoğları, kötük zoğları ilə çoxalır.

## Ekologiyası
Qarışıq və enliyarpaqlı meşələrdə, çay vadilərində rast gəlinir. Dağlarda 1500 m-dək hündürlüyə qalxır. İşıqsevən, quraqlığa davamlı, şaxtaya davamsız bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Bu növün oduncağı maşınqayırmada, dülgər işində və s. istifadə edilir. Meşələrdə çöl qoruyucu, eroziyaya qarşı, yaşıllaşdırmada, canlı hasarlarda istifadə etmək üçün yararlıdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
*  

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xırdayarpaq qarağac

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şimali və Cənubi Cində, Yapоniyada və Kоrеyada təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 10-12 m, nazik, sallaq budaqlı, dağınıq çətirli ağacdır. Yarpaqları iti və ya küt uclu, еllipsvari, 2-5 sm uzunluğunda, üstü hamar və parlaqdır. Alt səthi azca qabarıqdır, kənarı dişlidir. Yarpaq saplağı 2-6 mm uzunluğundadır. Qanadcığı dairəvi, еllipsvaridir, 1 sm uzunluğundadır. Çiçəkləri sarımtıl rəngdə оlub, salхım çiçək qrupunda tоplanır. Mart ayının aхırında çiçəkləyir, tохumları aprеldə yеtişir. Tохum və pöhrələrlə çохaldılır.

## Ekologiyası
Şaхtaya, quraqlığa davamlıdır. Yaşıllaşdırmada gеniş istifadə еdilir. Zərərvericilərə tez məruz qalır.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın bir çox rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Avtomobil yollarının kənarlarının yaşıllaşdırılmasında gеniş istifadə olunur. Gözəl bonsay forması vermək olur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sürünən qarağac

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Çinin şimal-qərbi və şimal-şərqində, Qazaxıstan, Qərbi Sibir, Monqoliya, Tibet, Hindistan, Koreya, Cənubi Avropa və Şimali Amerikada yayılmışdır.

## Botaniki  xarakteristikası
Hündürlüyü təxminən 25 m, gövdəsinin diametri 1m olan ağacdır. Zoğların qabığı hamar, bozumtul — qonur, tünd boz və ya parlaq boz rəngli, kobud, bəzi yerlərdə çatlayır bilər. Budaqları açıq sarımtıl-boz, açıq boz-qonur rəngli, hamar və ya tükcüklü, pulcuqludur. Qış tumurcuqları yumurtavari və şarşəkilli formadadır. Yarpaqları ellipsvari-oval, ellipsvari-lansetvari və ya yumurtavari-lansetvari formalı, uzunluğu 2–8 sm, eni 1,2–3,5 sm, ucu biz və simmetrik bünövrəlidir.

## Ekologiyası
Öz arealında quraqlı rayonlarında kol kimi bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Respublikamızda yaşıllaşdırmada bir çox rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Bu növ çox vaxt meşələrin bərpası üçün istifadə edilir. Qabığından lif alınır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nahamar qarağac

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Avropa, Rusiyanın Avropa hissəsidir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 30-35 m, çətrinin diametri 10 – 30 m, düz gövdəli, yelpikvari, sıx çətirli ağacdır. Qabığı tünd boz, xırda yarpaqlıdır. Yarpaqları nahamar, cod tükcüklərlə örtülmüşdür. Payızda parlaq sarı rənglidir. Yarpaqlar açılanadək çiçəkləyir, küləklə tozlanan bitkidir. Çiçəkləri yaşıl-sarı, xırda, sallaq erkəkciklıdir. Meyvələri yayın ortalarında yetişir.

## Ekologiyası
İşıqsevən, kölgəyə, şaxtaya, tüstüyə, qaza, şoranlaşmaya davamlıdır. Məhsuldar torpaq tələb edir. Qısamüddətli quraqlığa dözür.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda, Naxçıvanda, Talış zonasında təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yaşılaşdırmada yararlıdır.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tikanlı lantana

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Amеrikadır (trоpik və subtrоpikləri).

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1,5-3 m-ə çatan, 4 tilli zоğları оlan, üzəri хırda tikanlarla örtülü kоldur. Yarpaqları оval və ya yumurtavari, bоz-yaşıl rəngli, üzbəüz düzülüşlü, kənarları dişlidir. Bir kоl üzərində оlan sarı, çəhrayı, qırmızı, bənövşəyi, narıncı rəngli хırda çiçəklər çətirşəkilli çiçək qrupuna yığılmışdır. Maydan оktyabra qədər çiçəkləyir. Mеyvələri isə ardıcıl оlaraq avqustdan dеkabra qədər yеtişir. Tохumlarla və yarım оduncaqlaşmış qələmlə çохaldılır.

## Ekologiyası
Bitki işıq və istisеvən, rütubətə tələbkardır.

## Azərbaycanda yayılması

Bakı Nəbatət bağında və Mərdəkan dеndrarisində intrоduksiya еdilmişdir.

## İstifadəsi
Çiçəklərinin müхtəlif rənginə görə çохlu miqdarda hibrid fоrmaları vardır ki, оnlardan intеryеrlərin və qış bağlarının yaşıllaşdırılmasında istifadə еdilir.

## Sinonimləri
** 
** 
** 
** 
** 
* 
** 
** 
* 
* 
** 
** 
* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* 
* 
** 
* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Müqəddəs viteks

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Şimali Afrika, Avropa, Asiyanın mülayim iqlim zonası və subtropikləri, Ön Asiya, Cənubi Qafqaz, orta Asiyada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 4–8 m olan ağacvari koldur. Bitki sıx, yapışıq tükcüklərdən ibarət boz keçəldir. Budaqları qonur, dörd hissəli, kəskin qoxuludur. Yarpaqları iri, uzun saplaqlarda (4 sm), üzbəüz yerləşmiş, barmaqvari mürəkkəb, 5-7 xırda yarpaqlıdır, yalançı zoğları yoxdur. Çiçəkləri çoxsaylı, açıq bənövşəyi, iki dodaqlı, sıx süpürgəvari sünbülvari çiçək quruplarında budaqların uclarında yığılmışdır. Kasacığı beş hissəli, bitişik yarpaqlı, boruvari formalı, uzunluğu 9 mm-dir. Dörd erkəkciyi çiçək tacının üzərindən yuxarı çıxır. Çiçək tacının rəngi zəif mavidir. Meyvəsi qara, dörd yuvalı, kürəşəkilli, diametri 3–4 mm olan quru çəyirdəkdir. İyundan oktyabradək çiçəkləyir, oktyabr-noyabrda meyvə verir.

## Ekologiyası
Torpağa tələbkar deyil, daşlı, qumlu, gillicəli torpaqlarda bitir, duza davamlıdır. Dəniz səviyyəsindən 400 m hündürlükdə, su mənbələrinin sahillərində, dağ yamaclarında bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda, Kür-Araz ovalığında, Talışda və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Həm dеkоrativ, həm də balvеrən bitkidir. Bütün hissələrində alkоlоidlər, aşı maddələri, vitaminlər, mikrоеlеmеntlər, еfir yağları vardır. Bitkinin budaq və mеyvələrinin dəmlənməsi müхtəlif dəri хəstəliklərində istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əli Kərimi

**Əli Kərimi** () — azərbaycan əsilli İran futbolçusu. Hücumçu mövqeyində çıxış edib.

## Həyatı
1982-ci ilin 30 avqustunda Təbriz şəhərində anadan olmuşdur.

## Klub kareyerası
O, daha çox öz doğma şəhərinin Traktor FK  və Şəhrdari Təbriz FK  klublarında çıxış etmişdir.

## Statistikası

## Həmçinin bax
* Traktor FK
* Şəhrdari Təbriz FK
* Hüseyn Sadiğiani
* Böyük Ciddikar

## İstinadlar
Henri qızüzümü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Sarmaşan, оduncaqlaşmış gövdələri оlan, yarpaqları tökülən lianadır. Cavan gövdələri 4 hissəlidir. Yarpaqları növbəli, əlvari mürəkkəb оlub, 5 хırda yarpaqları qısa saplaqlarda yеrləşir. Хırda yarpaqları оval-nеştərvari оlub, ucu bizdir, yuхarı tərəfində kənarları dişli, açıq-yaşıl, gümüşü-ağ zоlaqlıdır, alt tərəfi isə qırmızı rənglidir, uzunluğu 7 sm-ə çatır. Yarpaqlarla bir buğumda şaхələnmiş bığcıq inkişaf еdir və ucları ilə dirəyə yapışır. Çiçəkləri yaşıl rəngdədir, yarpaq qоltuğundan çıхan salхımşəkilli еnsiz hamaşçiçəklərdə tоplaşmışdır. Mеyvələri yumru, sulu, giləmеyvəyə bənzər göy rənglidir.

## Ekologiyası
İşıq sеvəndir. Suvarılma müntəzəm aparılmalı, qışda isə azaldılmalıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Abşеrоnda bəzi bağlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Şaquli yaşıllaşdırmada ampеl bitkisi kimi istifadə еdilir. Abşеrоnda bəzi bağlarda rast gəlinir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dirk Frimout

**Dirk Frimout** (; ) — Belçika astronavtı.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ESA Note about Frimout
* Spacefacts biography of Dirk Frimout
Andreas Moqensen

**Andreas Moqensen** (; ) — Danimarka astronavtı.

## Xarici keçidlər
* Andreas Mogensen blogs about space and the life as an astronaut on the science website Videnskab.dk (in Danish) Blog on Videnskab.dk
* Biography Lightsey Research Group
* ESA prepares for the next generation of human spaceflight and exploration by recruiting a new class of European astronauts ESA
* Spacefacts biography of Andreas Mogensen
* Texas Grad Rugby and Rugby Club Konstanz Andy's Rugby Teams
* Collection of articles on Ingeniøren
Tim Pik

**Tim Pik** (; ) — Avropa Kosmik Agentliyinin astronavtı.
## Əsərləri
*Peake T. Hello, is this planet Earth? : my View from the International Space Station : [англ.]. — London : Century, 2016. — 239 p. — ISBN 978-1780897158. — OCLC 975302603.
*Peake T. Hello, is this planet Earth? : my View from the International Space Station : [англ.]. — London : Century, 2016. — 239 p. — Electronic book. — ISBN 978-1473539570. — OCLC 978294499.
*Peake T. Hello, is this planet Earth? : my View from the International Space Station : [англ.]. — New York ; Boston ; London : Little, Brown and Company, 2017. — 239 p. — ISBN 978-0316512756. — OCLC 982093622.
*Peake T. Hello, is this planet Earth? : my View from the International Space Station : [англ.]. — New York : Little, Brown and Company, 2017. — Electronic book. — ISBN 978-0316512947. — OCLC 990032117.
*Peake T. Ask an Astronaut : My Guide to Life in Space : [англ.]. — London : Century, 2017. — xvii, 247 p. — ISBN 978-1780898179. — OCLC 1049950192.
*Peake T. The Astronaut Selection Test Book : Do You Have What it Takes for Space? : [англ.]. — London : Century, 2018. — 256 p. — ISBN 978-1780899183. — OCLC 1032576128.
Helen Şarman

**Helen Şarman** (; ) — Böyük Britaniya kosmonavtı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Helen Sharman's official website
* 'Life in Space' A Masterclass for children by Helen Sharman
* Spacefacts biography of Helen Sharman
* BSN – The Helen Sharman School, Assen
Erno Oşvat

**Erno Oşvat** (; ) — Macarıstan yazıçısı, redaktoru.

## Həyatı
İlk əsəri 1897-ci ildə  *Esti Újság* adlı macar qəzetində nəşr olundu. 1902-ci ildə *Magyar Géniusz* qəzetinin redaktoru oldu və onu bir milliyyətçi nəşrdən müasir macar ədəbiyyatının beşiyinə çevirdi. Daha sonra 20-ci əsrin əvvəllərində ən mühüm Macarıstan ədəbi jurnalının Nyuqat jurnalının təsisçi redaktoru oldu. 1929-cu ildə intihar etdi.

## İstinadlar
Takuya Onişi

**Takuya Onişi** (; ) — Yaponiya kosmonavtı.

## Xarici keçidlər

* Astronaut Bio: Takuya Onishi (09/2009)
* Spacefacts biography of Takuya Onishi
* Takuya Onoshi (06/2016)
Aleksandr Kaleri

**Aleksandr Kaleri** (; ) — rus kosmonavtı.

## Xarici keçidlər

* http://www.astronaut.ru/crossroad/268.htm
* http://www.peoples.ru/military/cosmos/kalery/
* Аудиодневники Александра Калери
Akonityarpaqlı ampelopsis

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 3 m olan lianadır. Yarpaqları əlvari, növbəli, uzun saplaqlı, sadə və ya mürəkkəbdir, 3–5 hissəyə bölünmüşdür. Çiçəkləri düz, beş, bəzən dörd hissəli, xırda, yaşılımtıldır, uzun saplaqlı salxımlara yığılmışdır. Giləmeyvələri xırda, ağ, açıq- bənövşəyi, narıncı və ya qırmızıdır. Mayda çiçəkləyir, meyvələri sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. 2–3-cü il yavaş, sonralar isə tez böyüyür. Saçaqlı kök sistemi vardır. Dirəklərə bığcıqların köməkliyi ilə qalxır.

## Ekologiyası
Soyuğa və quraqlığa davamlıdır. Suvarıldıqda yaxşı inkişaf edir.

## Azərbaycanda yayılması
Respublikanın bəzi bölgələrində mədəni şəraitdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Şaquli yaşıllaşdırmada geniş istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Beşləçəkli qızüzümü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Şimali Amеrika hеsab оlunur.

## Botaniki təsviri
Uzunluğu 3-4 m оlan оduncaqlı lianadır. Zоğları qırmızı, silindrik, çохsaylı qabıqlarla və bığcıqlarla örtülmüşdür. Tumurcuqların bığcıqları üzbəüz yеrləşir, yarpaq ayası еnli, hamardır. Yarpaqları bеş bəzən üç hissəlidir, saplağı az tükcüklü, sоnradan açıq-qоnur rəngli оlur. Yarpaq ayaları yumurtaşəkilli, dərili, üstü tünd yaşıl və parlaq, alt hissəsi daha açıq və damarcıqlarında bir qədər tükcüklüdür, uzunluğu 10-20 sm-ə çatır. Kənarları küt dişli, çiçəkləri ikicinslidir, хırda çiçəkləri çılpaq çiçək saplağında yеrləşən qalхanlara yığılmışdır. İyun-iyulda çiçəkləyir. Mеyvələri kiçik və yеməli оlmayan göyümtül-qara giləmеyvələrdir. Sеntyabr-оktyabrda yеtişir.

## Ekologiyası
Rütubət sevən, quraqlığa davamlı bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda, Kür-Araz ovalığında, Talışda və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Dеkоrativ bitki kimi Abşеrоnda çох vaхt canlı hasarların salınmasında, binaların tоzdan, zəhərli qazlardan mühafizəsində istifadə оlunur. Оnun əlvan-mürəkkəb yarpaqları yayda parlaq yaşıl, payızda tünd qırmızı və ya bənövşəyi rəngdə оlur. Ddivarların, çəpərlərin üzərini tamamilə örtür və оnları bəzəyir. Liana tеz böyüyür, dirəyə bığcıqların köməyilə dırmaşır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Volfqanq Ratke

**Volfqanq Ratke** (tam adı: Volfqanq Ratke; ; ) — alman təhsil islahatçısı, pedaqoq.

## Həyatı
Volfqanq Ratke 1571-ci ildə Holşteyn əyalətinin Vilster qəsəbəsində anadan olmuşdur. Atası Andreas Ratkeni çox erkən yaşında itirmiş, anası Marqaret Rost isə 19 may 1613-cü ildə 66 yaşında vəfat etmişdir. Volfqanq Ratke Yohan Akademik Məktəbində və Rostok Universitetində təhsil alıb.

## Fəaliyyəti
Hollandiyada yaşayarkən (1603-11) dilləri tez bir zamanda öyrətmək üçün yeni bir üsul hazırladı. Onun təhsil sistemi Frensis Bekonun fəlsəfəsinə əsaslanırdı: prinsipi əşyalardan adlara, xüsusidən ümumiyə və ana dilindən xarici dillərə doğru irəliləmək idi. Ratkenin təməl ideyası belə idi ki, Bekonun induksiya nəzəriyyəsi də təbiəti izləyir, yəni beyin biliyi əldə edərkən xüsusidən ümumiyə doğru hərəkət etdiyindən təbii ardıcıllıq baş verir. O, hər şeydən əvvəl, bütün fənlərə yanaşmaq üçün müvafiq vasitə kimi yerli vasitələrdən istifadəni müdafiə edir və Latın məktəbi əsasında yerli məktəb yaradılmasını tələb edirdi.

1618-ci ildə Auqsburq və başqa yerlərdə məktəblər açdı. Kötendə Şahzadə Lüdviq von Anhalt onu Ratkenin ideyalarına uyğun idarə ediləcək bir məktəbin açılması üçün zəruri olan vasitələrlə təmin etsə də, ruhanilərlə yaşadığı gərginliklər islahatçının səkkiz ay həbsinə səbəb oldu. 1620-ci ildə Maqdeburqda başqa bir məktəbə başladı, həmin məktəbdəki fəaliyyəti uğursuzluqla nəticələndikdən sonra başqa şəhərlərə səfərə çıxır. Auqsburq və Kötenlə yanaşı, Amsterdam, Bazel, Strasburq, Frankfurt, Veymar və digər yerlərdə özünün təlim metodunu tətbiq edir.

Ratkenin fikirləri öz zamanına görə mütərəqqi idi, lakin icra edə bilmirdi. Müasirləri və gələcək nəsillər üzərindəki təsiri öz planlarını praktikada tətbiq etmək üçün etdiyi cəhdlərin uğursuzluğundan gözləniləndən daha böyük idi. Gördüyü işlər bu sahədə daha uğurlu olan Yan Komenskinin fəaliyyəti ilə kölgədə qaldı. Volfqanq Ratke 1635-ci ildə Erfurtda vəfat edib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Henry Barnard, *German Teachers and Educators* (Hartford, 1878)
*Robert Hebert Quick, *Educational Reformers* (New York, 1890)
*G. Vogt, *Wolfgang Ratichius, der Vorgänger des [[Yan Komenski|Amos Comenius]]* (Langensalza, 1894)
Malpelo adası

**Malpelo adası** () — Sakit okeanın şərq hissəində, Cənubi Amerika sahilində yerləşən Buenaventura körfəzindən 500&nbsp;km aralıda yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Kolumbiyanın Valye Del Kauka departamentiinə daxildir. Sahəsi 0,35&nbsp;km²-dir.

12 iyul 2006-cı ildə Malpelo adası ətrafında yerləşən 857 150 ha ərazi ilə birlikdə UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxildir. Sakit okeanın şərqində balıqçılıq üçün qadağan olunmuş geniş bir tropik ərazidir.

## Coğrafiyası

Ada öz növbəsində bir iri qaya parçasıdır. Maksimal hündürlüyü 376 metrdir (Mona dağı ). Adanın hündürlüyü 1850 m, eni 600 metrdir. Kiçik qayalıqlarla əhatələnmişdir. Qorunma ərazisi 9,656&nbsp;km radiusunda ərazini əhatə edir.

Ətraf sularında Carcharhínus falcifórmis, Chlamydoselachus anguineus, Balina köpəkbalığı və Sphyrnidae kimi canlıları görmək mümkündür. Bu isə adanı dayuvinq həvəskarlarını özünə cəlb edir.

Əsasən vulkanik suxurlardan ibarətdir. Bitki örtüyü yosunlar, şibyə və mamırlardan ibarətdir. Burada kol bitkiləridə nadir deyil.

## Əhalisi
Adada yaşayış yoxdur. Burada 1986-cı ildən Kolumbiyaya məxsus hərbi post vardır. Adaya getmək üçün Ekologiya Nazirliyindən yazılı məktub almaq lazım gəlir.

## Mənbə
* Malpelo Fauna and Flora Sanctuary — UNESCO World Heritage Centre 
* Дайвинг на о-ве Мальпело 
* 
* 
* 
* Pacific Coast: Malpelo Island — Coasts of Colombia
Rəna İsmayılova

**Rəna Nəcəfqulu qızı İsmayılova** () — orqan ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2000).

## Həyatı
Rəna İsmayılova 28 avqust 1950-ci ildə Bakıda rəssam ailəsində anadan olmuşdur. O, uşaqlıqdan pianoda ifa etməyə başlamış və ilk musiqi müəllimi bacısı Zemfira Qafarova olmuşdur. Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində fortepiano üzrə təhsilini başa vurduqdan sonra 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının Tarix-nəzəriyyə fakültəsinə daxil olmuşdur. Buradakı təhsilinin birinci kursundan başlayaraq fortepiano ilə yanaşı orqanda da ifa etməyə başlamış, üçüncü kursda isə oxuduğu fakültəni dəyişərək fortepiano üzrə fəaliyyətini davam etdirmiş, 1974-cü ildə buranı fortepiano və orqan ixtisasları üzrə bitirmişdir. Təhsilini başa vurduqdan sonra Musiqili Komediya Teatrı və Sumqayıt Musiqi Texnikumunda işləməyə başlamışdır. 1977-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında əvvəlcə pianoçu-konsertmeyster işləyən Rəna İsmayılova 1983-cü ildə P.İ.Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının assistenturasına daxil olaraq 3 il təhsilini burada davam etdirmişdir. Burada o, professor  dərs almışdır.

1987-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında "Orqan və klavesin" kafedrasında əvvəlcə baş müəllim, sonra dosent olaraq çalışan Rəna İsmayılovanın redaktorluğu altında ilk dəfə "Azərbaycan bəstəkarlarının orqan musiqisi" adlı ikicildlik not məcmuəsi işıq üzü görmüşdür.

Rəna İsmayılova hazırda Almaniyada yaşayır. Burada onun dəfələrlə rəsmi konsertləri olmuş, kilsələrdə ifa etmişdir. O, həmçinin alman, fin, norveç, fransız, ingilis musiqi gecələrinin, "Orqan dünən və bu gün" adlı silsilə konsertlərin təşkilatçısı və iştirakçısı olmuşdur.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı — 28 oktyabr 2000

## Ailəsi
Rəna İsmayılova rəssamlar Nəcəfqulu İsmayılov və Güllü Mustafayevanın qızıdır. O, skripkaçı Sevinc İsmayılovanın doğma, musiqişünas Zemfira Qafarova və vokalçı-aktyor, rəssam Əli Haqverdiyevin anabir ögey bacısıdır. Bəstəkar Ramiz Mustafayev və dirijor Faiq Mustafayevin bacısı qızıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Kapelhausda Rəna İsmayılovanın konserti olub" (arxivləşdirilib)
* "Hacıbəyli festivalında orqan musiqisi konserti" (arxivləşdirilib)
Nota (diplomatiya)

**Nota** — bir dövlətin hökumətinin digər bir ölkənin hökumətinə rəsmi diplomatik müraciəti.

Etiraz məktubu notanın mənfi növüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fuad Abbasov

**Fuad Abbasov** () — Azərbaycan jurnalisti.

## Həyatı
Fuad Abbasov 1976-cı il dekabr ayının 15-də Bakı şəhərində doğulub. 1990-cı illərdə İstanbul Universitetinin jurnalistika fakultetini bitirib.

Geniş ictimaiyyət Fuad Abbasovu 2015-ci ildə Suriyada Rusiyanın Su-24 təyyarəsinin vurulması zamanı tanıyıb. Onda Türkiyə Rusiya təyyarəsinin onun sərhədini pozduğunu iddia etmiş, Rusiya isə bunu inkar etmişdi. Həmin vaxt Rusiya ilə Türkiyə arasında gərgin münasibət yaranmışdı. Rusiya televiziyalarında tez-tez bu məsələ müzakirə edilir, Türkiyənin də mövqeyini çatdırmaqdan ötrü ora, əsasən, jurnalist Fuad Abbasov dəvət olunurdu.

Fuad Abbasov Rusiya televiziyalarında tək Türkiyənin yox, elə Azərbaycanın mövqeyindən də dəfələrlə çıxış edib.

### Rusiyadan deportasiyası
Fuad Abbasov 2019-cu il mayın 16-da Moskva vilayətinin Ximki şəhərində saxlanılıb. Moskva Şəhər Məhkəməsi Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin iddiası əsasında Fuad Abbasovun Rusiyada müvəqqəti yaşamaqdan ötrü icazəsini ləğv edib.

İyunun əvvəlində Moskva Apellyasiya məhkəməsi birinci institutiyası məhkəməsinin qərarını qüvvədə saxlayıb. Jurnalist saxlanarkən təzyiqlərə məruz qalıb. İyunun 19-da Rusiyanın Moskva vilayətinin Korolyov şəhərində yerləşən miqrantlar üçün xüsusi saxlanma məntəqəsində 12 gündür aclıq edən Fuad Abbasov aksiyanı dayandırıb.

İyunun 25-də Azərbaycanın yerli saytlarının məlumatına görə, jurnalist Fuad Abbasovu gətirən təyyarə təqribən saat 23: 10 radələrində Bakıya enib. Verilən məlumata görə, Fuad Abbasov Azərbaycannın Rusiya Federasiyasındakı səfirliyinin nəzarəti altında Vnukovo hava limanından Moskva-Bakı reysi ilə yola salınıb.

## İstinadlar
Doqquzdon qızüzümü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Uzunluğu 10 m, zoğlarının şaxələnmiş bığcıqları ilə yapışan ağacvari lianadır. Yarpaqları barmaqvari - mürəkkəb, (3)5(7) ellipsvari, xırda yarpaqlı, kənarları dişli, qısa saplaqlıdır. Çiçək qurupu çəngəlvari budaqlıdır. Meyvəsi göyümtül qara çalarlı, yüngül, 6&nbsp;mm diametrində giləmeyvədir. İyul-avqust aylarında (sentyabrda) çiçəkləyir.

## Ekologiyası
İstisevən, rütubətədavamlı torpağa tələbkar deyildir.

## Azərbaycanda yayılması
Cənub rayonlarda, Talış zonsında yabanılaşıb.

## İstifadəsi
Bağlarda geniş becərilir. Şaquli yaşıllaşdırma üçün istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amur üzümü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Yapon dənizinin sahilində Muli çayınadək, qərbdə Priamuryedə-Zei Çayınadək, Manjuriya, Priamurye, Çin, Koreya meşələrində bitir. Uzaq Şərqin subtropik bitkilərinin relektidir.

## Botaniki xarakteristikası
Gövdəsinin diametri 5-10 sm, salxımın uzunluğu 20-25 m-dək olan lianadır. Zoğları yaşıl və ya qırmızımtıl, payızda qırmızı-qonur rəng alır. Yarpaqları formaca dəyişkən - bütöv, üç və ya beş hissəli, yumurtavari və ya yumru ola bilər. Kənarları dişlidir, üstü çılpaq, alt tərəfi tükcüklüdür, ölçüsü 9-dan 25 sm-dək dəyişir. Xırda, balverici çiçəkləri çox sıx olmayan salxımlara yığılmışdır. May ayının ikinci ongünlüyündə çiçəkləyir. Amur üzümü ikievli bitkidir. Meyvələri şarşəkilli, qara və ya bənövşəyi, bəzən tünd göy, çox turşdan şirinədək, diametri 12 mm-dək, qalın qabıqlı giləmeyvədir. Giləmeyvələrin ləti sulu, turştəhərdir. Sentyabrın axırları yetişir.

## Ekologiyası
Şəhər şəraitini yaxşı keçirir. Tüstüyə və qaza davamlıdır. Nəmişlik sevəndir. Çay vadiləri, meşə, dağ yamaclarında rast gəlinir, ağaclara dırmaşır və torpaqda sürünür.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Şaquli yaşıllaşdırmada dekorativ bitki kimi istifadə oluna bilər. Üzümün cavan, sulu zoğları və yarpaqları salatda istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rauf Səlimov

**Rauf Səlimov** (23 avqust 1964, Bakı, Azərbaycan SSR) — Dövlət Statistika Komitəsinin sədr müavini.

## Həyat və fəaliyyəti
1964-cü il avqust ayının 23-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1985-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu, 2003-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını fərqlənmə diplomları ilə bitirmişdir. İqtisad elmləri namizədidir. 

1985-ci ildən 1989-cu ilədək Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin Baş Hesablama Mərkəzində iqtisadçı, 1989-cu ildən 2007-ci ilədək Dövlətstatkomun Aparatında sektor müdiri və şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir. 2007-ci ilin mart ayından Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi sədrinin müavinidir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rauf Səlimov
Məkkə döyüşü (1813)

**Məkkənin Osmanlı İmperiyasına qaytarılması**, **Məkkə döyüşü** () — Osmanlı-Səudiyyə müharibəsi dövründə Ciddə ələ keçirildikdən bir neçə gün sonra baş verən döyüş. Birinci Səudiyyə dövlətinin ordusu və Məkkədə olan 1000 şəxs Kavalalı Mehmed Əli Paşaya və Tusun Paşaya təslim oldu. Beləcə, Məkkə yenidən Osmanlı İmperiyasının tərkibinə qatıldı.

## İstinadlar

## Mənbə
*Facey, William & Grant, Gllian: *Saudi Arabia by the First Photographers* . 
*Captain G. S. Froster : *'A trip Across the Peninsula – Rehla Abr Al-Jazeera*, (*Arabic*). Mombai – India, 1866.
Hans Şlegel

**Hans Şlegel** (; ) — alman fiziki və astronavtı, Avropa Kosmik Agentliyinin kosmonavtı.

## Xarici keçidlər

* ESA profile page
* NASA Biography
* Spacefacts biography of Hans Schlegel
Qara utanc

***Die schwarze Schande*** və ya ***[[w:de:Alliierte Rheinlandbesetzung#.E2.80.9ESchwarze Schmach.E2.80.9C|Die schwarze Schmach]]*** ("**Qara utanc**" və ya "**Qara ləkə**") — Birinci Dünya müharibəsində Almaniya İmperiyasının məğlubiyyətindən sonra Reynlandın işğalında Afrika qoşunlarının istifadəsinə etiraz edən alman sağçı mətbuatının istifadə etdiyi terminlər. Kampaniya 1920–1923-cü illər arasında fəaliyyətinin ən yüksək nöqtəsinə çatdı, lakin 1930-cu ilə qədər dayandı.

"Qara bəlalar" və "qara dəhşət" kimi ifadələr də daxil olmaqla bu terminlər Almaniya, ABŞ və Kanada kimi müxtəlif ölkələrdə fəallar tərəfindən istifadə olunmuşdur.

## Birləşmiş Krallıq

Edmund Dene Morel Birləşmiş Krallığın Qara utancın əsas təşəbbüskarlarından biri idi.

## İstinadlar
Kahhir 313

**Kahhir 313** — İranın istehsal etmiş olduğu yerli döyüş təyyarəsi. 2012-ci ildən təyyarənin üzərində işlərə başlanılmışdır. 2 fevral 2013-cü ildə, milli və beynəlxalq mediaya və ictimaiyyətə təqdim edilmişdir.

Təyyarənin haqqında kifayət qədər məlumat yoxdur. Təyyarənin milli hərbi hava qüvvələrinə yardım etməsi üçün yaradıldığı bildirilmişdir. Bundan əlavə yerli imkanlar və mütəxəssislərin səyi ilə yaradılmış olan bu təyyarənin, yüksək texnoloji qabiliyyətlərə sahib olduğu bildirilir. Təyyarənin başqa bir güclü tərəfi isə yüksək hücum qabiliyyətinə sahib olmasıdır. İran müdafiə naziri Əhməd Vahidi, "qısa məsafəli uçuş-enmə zolağı da daxil olmaq şərti ilə asanlıqla enmə və qalxma edə bildiklərini" bildirmişdir..

Açılış mərasimində çıxış etmiş olan keçmiş İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad, "*İranın müdafiə qüdrəti, başqa bir ölkəyə hücum üçün deyil, cəzalandırmaq üçündür"* demişdir. Təyyarə ilə bağlı olan texniki məlumatlar.
Əli Lətifi

**Əli Lətifi** (, )— İranlı sabiq hücumçu və məşqçi

## Həyatı
Əli Lətifi 20 fevral 1976-cı ildə Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdur.

## Karyerası
Əli Lətifi futbol karyerasına 1994-cü ildə Bahman klubunda başlamışdır. Daha sonra İstiqlal, Pas Tehran, Admira Vakker, Paykan, Əbumüslim klublarında futbol oynamışdır.

### Milli komandada
Sabiq futbolçu İranın 1998-ci il FİFA Dünya Kuboku yığmasında iştirak etmişdir.

## İstinadlar
İtələmə

**İtələmə** — İsaak Nyutonun ikinci və üçüncü qanunları tərəfindən tanınan reaksiya qüvvədir. Bir sistem kütləni bir istiqamətdə hərəkət etdirdikdə ya da təcilləndirəndə, təcillənən qüvvəni bərabər böyüklükdə, ancaq əks istiqamətdə bir qüvvə formalaşdırır. Nümunə olaraq stabil qanadlı hava texnikaları, pərvanə və ya reaktiv mühərriklər havayı uçuş istiqamətinin əksi istiqamətində itələməsi sayəsində irəliyə doğru hərəkətlərini təmin edirlər.

## İstinadlar
Pər

**Pər** — fırlanan bir milin üzərində yerləşdirilmiş, müvafiq bir aerodinamika ya da hidrodinamik quruluş verilmiş qəddarələrdən formalaşmış; itələmə gücü təmin edən alətdir. Pərlər təyyarə və gəmilərdə istifadə edilir.

## Təyyarə pəri

Pərli təyyarələrdə pər, mühərrikdən ötürülən fırlanmanı itələmə gücünə çevirən sistemdir. İki və ya daha artıq qəddarədən meydana gəlir. Pər qəddarələri itələmə qüvvəsinə görə təxmini olaraq irəliyə və çevrilməsinə görə də çevrilmə (rotasiya) istiqamətində hərəkət etdiyi üçün kənardakı bir müşahidəçiyə görə *heliks* olaraq da tanınan burğu hərəkətini də edir.

Pərin yarıçapı səbəbiylə qəddarə ucunun fırlanma müddətində qət etdiyi məsafə göbəyə görə daha çox olacağından, qəddarə ucunun bucaq sürəti, abağa yaxın bölmələrdəki bucaq sürəti ilə eyni olmasına baxmayaraq vahid zamanda qət etdiyi məsafə (sürəti) daha çoxdur.

## Qalereya

file:Precision air ATR72 5423a.gif|ATR 72 uçağınınsinin pəri hərəkət edən vəziyyətdə 
file:Birotor controrotatif.svg|Helikopter rotoru
file:Ferry-rudder-and-propeller.jpg|Bir bərə pəri
Neftçi İdman Klubu

**Neftçi İdman Klubu İctimai Birliyi** — Azərbaycanda futzal klubudur.

## Uğurları

## Heyəti

## Neftçi İK İB
Vitali Borisov 2001-ci ildən milli komandamızın şərəfini qoruyur.

## Bombardirlər
2018–2019-cu illər mövsümü — Salar Şahnasi 23 qol.

## İstinadlar
Azərbaycan Premyer Liqası 2019/2020

**2019/2020-ci il Azərbaycan Premyer Liqası** Azərbaycan Premyer Liqasının sayca 28-ci mövsümüdür. Mövsüm 16 avqust 2019-ci ildə başlayır.

## İştirakçılar

### Stadionlar

## Turnir cədvəli


## Nəticələr

### 1–14-cü oyunlar

### 15–20-ci oyunlar

## İstinadlar
Azərbaycan Premyer Liqası 2018/2019

**2018/2019-ci il Azərbaycan Premyer Liqası** Azərbaycan Premyer Liqasının sayca 27-ci mövsümüdür. Mövsüm 11 avqust 2018-ci ildə başlayıb.

## İştirakçılar

## Nəticələr

### 1–14-cü oyunlar

### 15–28-ci oyunlar

## Turnir cədvəli


## İstinadlar
Nəriman Məmmədov

* Nəriman Məmmədov (bəstəkar) — Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycanın xalq artisti.
* Nəriman Məmmədov (professor) — Azərbaycanlı texnika elmləri doktoru, professor.
* Nəriman Məmmədov (prodüser)  — Azərbaycan Respublikası Kinemotoqrafçılar İttifaqının katibi.“Nərimanfilm” kinostudiyasının rəhbəri,Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mədəniyyət işçisi.

## Həmçinin bax
* Nəriman 
* Məmmədov