open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Silk Way West Airlines

***Silk Way West Airlines*** — baş ofisi və əsas əməliyyat bazası Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda yerləşən Azərbaycan hava yükdaşımaları şirkəti.

## Silk Way Group
*Silk Way West Airlines* daha iki şirkətin – *Silk Way Airlines* və *Silk Way Technics* şirkətlərinin daxil olduğu *Silk Way Group* şirkətlər qrupunun tərkib hissəsidir.

## Tarixçə
2012-ci ildə Bakıda, İpək Yolunun mərkəzində əsası qoyulan *Silk Way West Airlines* Xəzər dənizi regionunun ən böyük hava yükdaşımaları şirkətidir.

## Donanma
Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu mərkəzli aviaşirkət 12 Boeing 747-8F və 747-400F təyyarələrindən ibarət donanması vasitəsilə dünyanın müxtəlif ölkələrinə ayda 350-dək uçuş həyata keçirir. Aviaşirkətin illik yük dövriyyəsi 420 000 tondan artıqdır. Artmaqda olan marşrut şəbəkəsi Avropa, MDB ölkələri, Orta Şərq, Mərkəzi və Şərqi Asiya, habelə Şimali və Cənubi Amerikada 40-dan artıq istiqaməti əhatə edir.
28 aprel 2021-ci il tarixdə Silk Way West Airlines şirkəti Boeing ilə ən müasir 777F təyyarələrinin alınması barədə strateji müqavilə imzalamaqla donanmasının genişləndirilməsi istiqamətində mühüm addım atıb.

## Mükafatlar
2015-ci ildən Beynəlxalq Hava Nəqliyyat Birliyinin (IATA) üzvü olan Silk Way West Airlines hava yükdaşımaları üçün nəzərdə tutulmuş bütün beynəlxalq təhlükəsizlik tələblərinə cavab verir. Cənubi Koreyanın İnçxon hava limanı Silk Way West Airlines şirkətini nüfuzlu “2020-ci ilin yükdaşıma aviaşirkəti” mükafatına layiq görüb. 
Aviadaşıyıcı əczaçılıq məhsullarının standartlara uyğun şəkildə daşınmasını nəzərdə tutan GDP (Good Distribution Practice) sertifikatı sahibidir. Silk Way West Airlines tibbi təyinatlı yüklərin qlobal daşınmasında aparıcı rol oynamaqla zaman və hərarət baxımından həssas yüklərin etibarlı şəkildə daşınması imkanlarını genişləndirib.

## Həmçinin bax
* Silk Way Airlines

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayti
Monqolar

**Monqolar** və ya **monqo-nkundolar** — Konqo Demokratik Respublikasında xalq. Dilləri bantu dilləri ailəsinə aiddir. Dindarlarının əksəriyyəti xristiandır. Ənənəvi etiqadların saxlayanlar da var. Əkinçilik, ovçuluq, balıqçılıq və yığıcılıqla məşğul olurlar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Собченко А. И. Этнический состав Конго. // Африканский этнографический сборник. — Т. 4. — М.—Л., 1962 (Труды института этнографии АН СССР, новая серия, т. 72).
* Kerken, G. van der. L’Ethnic Mongo. — Brux., 1944.
AAAA batareya

**AAAA batareyası** — uzunluğu 42,5 mm və diametri 8,3 mm-dir. Qələvi hüceyrə təxminən 6,5 qr ağırlığında və 1,5 V istehsal edir. Bu ölçülü batareya **R8D425 (IEC)** və **25 (ANSI/NEDA)** da təsnif edilir. Bu ölçüdə olan qələvi batareya, Duracell tipli **MN2500** və ya **MX2500** və Energizer tipli **E96** nömrələri ilə də tanınır.

## növü

## İstifadə

Bu batareya ölçüsü ən çox lazer göstəriciləri, LED qələmlər, kompüter qələmləri, qlükoza sayğacları və kiçik qulaqlıq gücləndiriciləri kimi kiçik cihazlarda istifadə olunur. Bu batareyalar AAA və ya AA tipli batareyalar qədər populyar deyil və buna görə də ümumiyyətlə mövcud deyil. Qələvi doqquz voltlu batareyanın bəzi modellərində, qaynaqlanmış çubuqlarla bağlanan altı LR61 hüceyrəsi var. Bu hüceyrələr AAAA hüceyrələrinə bənzəyir və 3,5 millimetr daha qısa olmasına baxmayaraq bəzi cihazlarda öz yerlərində istifadə edilə bilər.

## Həmçinin bax
* Batareya
* AAA batareya
* AA batareya

## İstinadlar

## Xarici linklər
* Technical drawing of AAAA alkaline battery, based on ANSI specifications
Monqolustan əməliyyatı

**Monqolustan əməliyyatı** — 5-ci sovet ordusu, Uzaq Şərq Respublikaları Xalq İnqilab Ordusu və Monqolustan Xalq İnqilab Ordusunun general Ungernik ağqvardiyaçı bandalarını darmadağın etmək məqsədilə keçirdiyi müdafiə (may–iyun) və hücum (iyun–avqust) əməliyyatları.

## Tarixi
1920-ci ildə Ungernin qoşunları Monqolustanı tutmuş və orada hərbi diktatura qurmuşdu. Monqolustanın Müvəqqəti Xalq Hökuməti ağqvardiyaçılara qarşı birgə mübarizə üçün köçək göndərməyi SSRİ hökumətindən xahiş etmişdir. Monqolustana 5-ci Ordunun 35-ci atıcı diviziyası, 35-ci süvari alayı və s. hissələr göndərilmişdir. Ümumi rəhbərlik 5-ci ordunun komandanı Mixail Matiyaseviçə həvalə edilmişdir. Sovet və monqol qoşunlarının birgə hücum əməliyyatları nəticəsində Ungernin qoşunları məğlub edilmiş, özü isə əsir alınmış və Sibir inqilabi tribunalının hökmü ilə 15 sentyabr 1921-ci il tarixində güllələnmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Böyük Sovet Ensiklopediyası. III cild.
* *Кузьмин С. Л.* История барона Унгерна. Опыт реконструкции. М., изд. КМК, 2011.
David Podsyadlo

**David Henrik Podsiadlo** (;) 2012-ci ildə X Factor-un ikinci müsabiqəsini qazanan Polşalı müğənni. David müsabiqədən 100min Polşa zlotısı və Sony Music ilə səsyazma müqaviləsi almışdı. Şouda ona Tatyana Okupnik rəhbərlik etmişdi.

Onun "Comfort and Happiness" () adlı ilk albomu 28 May 2013-cü ildə işıq üzü gördü. Polşa Albomları Çartında bir nömrəli debüt etdi və eyni il üçqat Platin sertifikatı aldı və 2013-cü ilin Polşada ən çox satılan albomu oldu. Albom 2015 -ci ildə "Diamond" sertifikatı aldı.

2014-cü ilin oktyabr ayında Podsiadło "Curly Heads" qrupu ilə bir albom buraxdı. .Daniel Walczak tərəfindən hazırlanmış "Ruby Dress Skinny Dog" adlı albom , Polşa Albomları Qrafikində dördüncü sırada debüt etdi və Qızıl sertifikat aldı.  Albom 2015-ci ilin ilin Rock Albomu kateqoriyasında "Fryderyk" mükafatına namizəd oldu.

## İstinadlar
TCP və UDP port nömrələrinin siyahısı

**TCP və UDP port nömrələrinin siyahısı** — Bu, şəbəkə tətbiqlərinin işləməsi üçün protokolların istifadə edildiyi TCP və UDP port nömrələrinin siyahısıdır.

TCP və UDP-nin iki istiqamətli trafik üçün yalnız bir porta ehtiyacı var. Əgər varsa, müvafiq TCP və ya UDP tətbiqinin xidmətlərinə uyğun port nömrələrindən istifadə edirlər.

İnternet Təyin edilmiş Nömrələr Təşkilatı (IANA), xüsusi istifadə üçün liman nömrələrinin rəsmi təyinatlarının saxlanmasından məsuldur. Bununla birlikdə, həm tanınmış, həm də qeydiyyatdan keçmiş liman nömrələrinin bir çox qeyri-rəsmi istifadəsi praktikada baş verir. Eynilə, bir çox rəsmi tapşırıq heç vaxt istifadə edilməyən və ya artıq istifadə edilməyən protokollara aiddir.

## Çox bilinən portlar

## Lisenziyalı portlar

## İstinadlar
Eysay

– yapon buddist keşişi. Zed buddizminin Rinzay sektasını Yaponiyaya gətirmişdir və onun sayəsində Zen buddizmin müstəqil məktəbi kimi tanınmışdır. Eysay Yaponiyada çayçılığı populyarlaşdıran şəxs kimi də tanınır.

## Həyatı
### Zen buddizmi
Yaponiyada "kokuşi" (milli müəllim) titulu ilə tanınan Eysay Okayama bölgəsində yaşayan Şinto rahiblərinin ailəsində anadan olmuşdur. Dövrün bir çox rahibi kimi o da Hiei dağında yerləşən Tenday mərkəzində təhsil almışdır. 1168-ci ildə ilk dəfə Çinə səyahət edərək Zen mərkəzlərini ziyarət etmişdir. Gördüklərindən təsirlənən Eysay Zen sektasının Yaponiyada buddizm inancına canlanma gətirəcəyini düşünmüşdür. 1187-ci ildə qitəyə səyahət edərək buddizmin Hindistandakı köklərini araşdırmaq istəmiş, lakin ona Çin sərhədlərini keçməyə icazə verilməmişdir. 1191-ci ilə kimi Çində qalaraq orda buddizmin Rinzay sektasını öyrənmişdir. Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra Kyuşu adasında ilk Rinzay məbədi olan Şofuku məbədini tikdirmişdir. Eysay Zen buddizminin digər buddizm təlimlərindən üstün olduğunu elan etməsi Tenday rahiblərinin xoşuna gəlməmiş və onlar yeni sektanı qanunsuz hesab etmişdilər. Lakin şoqun Minamoto Yoriie onu qorumuş və 1202-ci ildə Eysaya Kiotada yerləşən Kennin məbədinin idarəetməsi verilmişdir. Sayço və qismən Niçiren kimi Eysay da bu buddizmi milli rifahla əlaqələndirmiş və  adlı traktatla yaymışdır. Lakin Eysay tez-tez Tenday və Şinqon sektaları ilə üzləşməli olmuşdur. Eysay həmin sektalarla əldə etdiyi razılaşmalar əsasında Kennin məbədini qismən Zen məbədinə çevirmiş, Tenday və Şinqon sektalarının ibadəti üçün də yerlər ayırmışdır. Ölümündən öncə hökumətin sifarişi Kamakurada ölkənin üçüncü Zen məbədi olan Cufuku məbədini tikdirmişdir və hərbi zümrənin Zenlə yaxın münasibəti bu dövrdən başlamışdır.

### Çay
Çay ilk dəfə 800-ci ildə buddist keşişlər tərəfindən Çindən Yaponiyaya gətirilsə də, Eysayın dövrünə qədər Yaponiyada çayçılıq geniş yayılmamışdı. 1191-ci ildə Çindən qayıdan Eysay özü ilə gətirdiyi çay toxumlarını Kiotoda əkmişdir. 1214-cü ildə yazdığı *"Sağlam və uzunömürlü olmaq üçün çay içmək"* (Kissa Yocoki) əsərində çayın əhəmiyyətindən söhbət açmışdır. Çay Zen mediasiyası üçün əhəmiyyətli əlavə idi, çünki yuxululuğa qarşı kömək edirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Serenay Sarıkaya

**Serenay Sarıkaya**() — Türkiyə aktrisası və modeli.

## Həyatı
İlk aktrisalıq təcrübəsini Şaşkın filmi ilə qazandı. Sarıkaya sonra Plajda filmində rol aldı. İlk dəfə Sinan Çetinin Peri Masalı (2008) serialında yer alaraq dizi aktrisalığına başladı və eyni il Sinan Çetin tərəfindən hazırlanan Limon Ağacı (2008) dizisində ilk baş rolunu oynadı. Dizi bitdikdən sonra Adanalı (2008–2010) dizisində rol almağa başladı. 2010-cu ildə təşkil olunan Miss Turkey yarışmasında ikinci oldu və Türkiyəni Miss Universe yarışmasında təmsil etdi. Ondan sonra Lale Devri (2010–2013) və Medcezir (2013–2015) seriallarinin baş rollarında yer alaraq populyarlığını artdırdı. "Əjdəhanı necə əhliləşdirməli?" filmində səsləndirmə edən Sarıkaya Behzat Ç. Ankara Yanıyor filmində də rol aldı. Seriallarda və filmlərdə rol almağı ilə yanaşı Sarıkaya reklamlarda da oynadı və bəzi əhəmiyyətli markaların da reklam üzü oldu. 2014-cü ildə GQ Türkiye tərəfindən ilin qadını seçildi. Bugüne qədər iki Altın Kelebek mükafatı da daxil olmaqla çox sayda mükafat qazandı .

## İlk illəri və ailəsi
Serenay Sarıkaya 1 iyul 1992-ci ildə Ankarada Ümran Seyhan ve Mustafa Sarıkayanın övladı olaraq dünyaya gəldi. Ailəsi ilə Antalyada yaşayan Sarıkaya 7 yaşındaykən ana və atası ayrıldı. Atası başqa biri ilə evləndi. Bundan sonra anası ilə birlikdə İstanbulda yaşamağa başladı. Yanında atası olmadan böyüyən Sarıkaya bir müsahibəsində bu vəziyyət üçün "Xüsusilə inkişaf mərhələsində ata faktorunun bu qədər vacib olduğu bir qız uşağını atasız böyütmək böyük bir işdir. " dedi. O dövrdə Antalyada yaşayan və İstanbulda yaşamaq fikrinin qorxulu olduğunu söyləyən Sarıkaya anasına aktrisa olmaq istədiyini söylədikdən sonra İstanbula köçdü. Orta təhsilini Antalya Saime Salih Konca Liseyində tamamlayan Sarıkaya universitet təhsilini xaricdə bitirmək istədi, lakin universitet təhsili almadı. Uşaqlıqda aktrisa olmağı düşünməyən Sarıkaya model olmaq istəyib. Uzun müddət voleybol oynadı və bir müddət basketbolla maraqlandı. Bir müddət tennis də oynayan Sarıkaya karyerasından əvvəl Latın rəqsləri ilə də maraqlanırdı. 15 yaşında Çexiyada keçirilən Avropa Gənclik Gözəllik Yarışmasına qatılan Sarıkaya yarışmada münsiflərin xüsusi mükafatını aldıqdan sonra aktyorluq karyerasına başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Acıbulaq gölü

**Acıbulaq gölü** — Abşeron yarımadasında göl. Hidronim acı və bulaq sözlərindən düzəlib, göl suyunun dadına görə bu adı almışdır. Belə hidronimlərdən biri də Kürdəmir rayonu ərazisindəki Acı arxdır. Şamaxı və Qazax rayonları ərazisində və Şəki rayonunu Təpəcənnət kəndində də Acıbulaq adlı su obyektləri qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Aleutəpə dağı

**Aleutəpə dağı ** — Qarabağ ərazisində dağ.

## Oronimi
Oronim aleu (alovlu) və təpə (müsbət relyef formasını ifadə edən termin) sözlərindən düzəlib, "alovlu təpə" deməkdir. Yaloylu təpə, Yanardağ kimi oronimlərin sinonimidir. Kamçatka vilayətində Aleut adlı dağ, ada və yaşayış məntəqəsi vardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kəlbəcər rayonu
* Azərbaycan toponimləri
* Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti
Kano Eytoku

– Momoyama dövründə yaşamış yapon rəssam. XVI əsrin dekorativ şirma rəssamlığındakı qalın, rəngli stili ilə tanınır. Dövrünün aparıcı və ən nüfuzlu rəssamlarından biri olmuşdur.

## Həyatı
1543-cü ildə Kiotoda incəsənət ailəsində doğulmuşdur. Rəssamlıq təhsilini atası Kano Şoey və babası Kano Motonobudan almışdır. İkisi də XVI əsrin birinci yarısının tanınmış incəsənət xadimləri idi. Eytokunun ilk əsas işi Kiotonun əsas Zen məbədlərindən biri olan Daytoku məbədinin Cukoin dekorasiyası idi. O, bu dekorasiyası 1566-cı ildə atası ilə birlikdə yerinə yetirmişdir. Eytoku məşhurlaşdıqdan sonra Oda Nobunaqanın sevimli rəssamı olmuş və onun bir çox sifarişini yerinə yetirmişdir. Bu sifarişlərin arasında Nobunaqanın Azuçi qəsrinin dekorasiyası və Kioto şəhərini əks etdirən şirma dəstləri də var idi.

Nobunaqanın 1582-ci ildəki ölümündən sonra Toyotomi Hideyoşi Eytokuya hamilik etməyə başlamışdır. Bu dövrdə Eytoku Hideyoşi üçün bir çox iş hazırlamışdır: Osaka qəsri və Kiotdakı Curaku sarayı üçün hazırladığı rəsmləri 1587-ci ildə tamamlamışdır. Böyük bir komanda ilə birlikdə işləyən Eytoku yüzlərlə divar rəsmi və şırma hazırlamışdır.

### Yaradıcılığı
Nobunaqa və Hideyoşinin qəsrlərinin orijinal halları salamat qalmadığı üçün onun bir çox işi yoxa çıxmışdır. Lakin salamat qalmış bir neçə şirma dəsti onun üslubu haqqında fikir deməyə imkan verir. Bunların arasında ən əhəmiyyətliləri sərv ağaclarını əks etdirən 6 qatlı şirma, şirləri təsvir edən böyük şirma və şahinlərlə şam ağaclarını əks etdirən iki cüt altıhissəli şirmadır. Bütün bu əsərləri qalın üslubda, güclü fırça zərbələri və qızıl vərəqlərlə hazırlanmışdır. Onun stili özünəməxsusdur və Momoyama dövrü üçün xarakterik üslub hesab olunur.

Eytokunun işləri saraylarda və qəsrlərdəki ictimai otaqlarda nümayiş etdirilsə də, monoxrom mürəkkəb rəsmləri şəxsi mənzillər üçün də istifadə olunmuşdur. Məsələn, karyerasının ilk illərində Cukoin sarayı üçün 16 qatlı fusuma hazırlamışdır. Quşlar və güllərlə dolu olan mənzərə, "dörd cəhət" konsepsiyası və monoxrom mürəkkəb üslubu Çin mənşəlidir və bunu babası Kano Motonobudan götürmüşdür. Lakin rəssamın stili əvvəlki Çin və Yaponiya üslubları ilə müqayisədə bir çox xarakterik xüsusiyyətə malik olduğu üçün orijinallığını qoruyur.


Birds and flowers of the four seasons.jpg| *"Dörd mövsümün quşları və gülləri"*, Ağac.
Kano Eitoku 005.jpg|*"Dörd mövsümün quşları və gülləri"*, Tovuz quşu.
Kano Eitoku 006.jpg| *"Dörd mövsümün quşları və gülləri"*, Feniks quşları.


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Plastiklik (fizika)

Fizikada və materialşünaslıqda, **plastiklik** və ya **plastik deformasiya** materialın tətbiq olunmuş qüvvənin təsirindən daimi deformasiyaya uğrayaraq formasını dönməz olaraq dəyişə bilməsini ifadə edir. 
 Məsələn, bərk bir metal hissə əyildikdə və ya çəkiclə döyüldükdə, bu hissə plastiklik göstərərək formasını daimi olaraq dəyişir. Texnikada, materialın elastiklik vəziyyətindən plastiklik vəziyyətinə keçid nöqtəsi axıcılıq həddi adlandırılır.

Plastik deformasiya bir çox materiallarda, xüsusilə də metal, torpaq, qaya, beton və başqalarında müşahidə edilir. Ancaq, plastik deformasiyanın yaranmasına səbəb olan fiziki mexanizm fərqli ola bilər. Metallarda plastiklik kristal ölçü miqyasında dislokasiyaların hərəkətindən yaranır. Qaya, beton və ya sümük kimi tezsınan materiallarda isə plastik deformasiyanın əsas səbəbi mikrosınıqlarda sürüşmədir.

## Qeydlər
Alxan çölü

**Alxan çölü** - Füzuli rayonu ərazisində çöl.

## Oronimi
Oronim alxan (Köndələnçayla bağlıdır), çöl (düz.) və -ü (mənsububiyyət şəkilçisi) komponentlərindən düzəlib, "Köndələnçayın axdığı çöl" deməkdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Füzuli
* Füzuli rayonu
* Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti
Əhməd Məsud

**Əhməd Məsud** () — Tacik əsilli Əfqanıstan siyasətçisi, SSRİ qoşunları, sonra isə Talibanla uğurlu mübarizəsi ilə tanınan səhra komandiri Əhməd Şah Məsudun oğlu və varisi.

## Həyatı
Əhməd Məsud 1989-cu ildə Əfqanıstanın şimal-şərqindəki Təxar vilayətinin Piyu şəhərində tacik ailəsində anadan olmuşdur.

İranda orta məktəbi bitirdikdən sonra Məsud bir il Sandhurstdakı Kral Hərbi Akademiyasında hərbi kurslarda təhsil alıb.. O, 2012-2015-ci illərdə London Kral Kollecində Hərbi Araşdırmalar Bölməsində təhsilini davam etdirib. 2016-cı ildə London Şəhər Universitetində Beynəlxalq Siyasət üzrə magistr dərəcəsi alıb..

2016-cı ildə Məsud Əfqanıstana qayıtmış və "Məsud Fondu"nun baş direktoru təyin edilmişdir. 2019-cu ilin mart ayından etibarən Məsud rəsmi olaraq siyasətlə məşğul olmağa başlamışdır..

Atasının Əfqanıstanda daxili hakimiyyət münasibətlərinin İsveçrə modeli ideyasını dəstəkləyərək, mərkəzsizləşdirilmiş hökumətin resurslarının və səlahiyyətlərin daha səmərəli bölgüsünə gətirib çıxaracağını və bununla da ölkəyə rifah və sabitliyin gətirəcəyini əminliklə bildirmişdir.

2021-ci ildə, Taliban tərəfindən hərbi uğurlar fonunda Məsud, Əfqanıstanın şimalında, Taliban əleyhinə olan etnik könüllülərin koalisiyası olan Pəncşir Müqavimətini qurdu. Kabilin süqutundan sonra, Birinci vitse-prezident Əmrulla Salehlə müttəfiq olaraq Taliban rejiminə müqavimət göstərmək qərarı verdi.

## İstinadlar
Anatoli Urvantsev

**Anatoli Semyonoviç Urvantsev** (; ) — Azərbaycan-sovet balet artisti, pedaqoq, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1956).

## Həyatı
Anatoli Urvantsev -cu ildə Samarada anadan olmuşdur. 1928-ci ildə  bitirmiş, Moskvada Plastik Baletlər Teatr truppasında işləmişdir. Yaradıcılıq fəaliyyətinə 1928-ci ildə Samara Dram Teatrında başlamış, 1930–1939-cu illərdə Samara və Sverdlovsk teatrlarının, 1939–1962-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının balet truppasının solisti olmuşdur.

Anatoli Urvantsev pedaqoji fəaliyyətə də məşğul olmuş, 1949-cu ildən ömrünün sonuna kimi Bakı Xareoqrafiya Məktəbində dərs demişdir. O, 27 mart 1971-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İfa etdiyi əsas partiyalar

* "Qız qalası", Əfrasiyab Bədəlbəyli — *Cahangir xan
* "Raymonda", [[Aleksandr Qlazunov]] — *Əbdürrəhman
* "İldırımlı yollarla", Qara Qarayev — *Kert
* "[[Yeddi gözəl (balet)|Yeddi gözəl]]", Qara Qarayev — *Vəzir
* "Gülşən", Soltan Hacıbəyov — *Əsəd kişi
* "Qırmızı lalə", [[Boris Zeydman]] — *Li Şan Fu
* "Bağçasaray fəvvarəsi", Boris Asafyev — *Kirey
* "Esmeralda", Sergey Puni — *Klod
* "Doktor Aybolit", Viktor Morozov — *Doktor Aybolit
* "[[Qu gölü (balet)|Sonalar gölü]]", [[Pyotr Çaykovski]] — *Şər dahisi
* "Perikola", Jak Offenbax — ''Terapot

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 6 noyabr 1956

## İstinadlar
Çəmən dağı

**Çəmən dağı** — Xocavənd rayonu ərazisində dağ.

## Etnotoponimi
Türkdilli xələc tayfasının cəmənli tirəsinin adını daşıyır. 1933-cü ildə Füzuli rnunun Qoçəhmədli inzibati ərazi vahidində Çimən adlı yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xocavənd rayonu
* Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti
* Toponimika
Çəmənliçay

**Çəmənliçay** — Laçın rayonu ərazisində çay.

## Hidronimi
Çəmənliçay hidronimdir. Qozlu kəndinin cənubundan axaraq Şəlvə (Həkəri çayının qolu) çayına tökülür. Çay öz başlanğıcını Çəmənli adlı yerdən aldığı üçün belə adlanır. Bəzən İpəkçay da adlanır. Bu da Birinci İpək kəndinin yaxınlığından axdığı üçündür.

## İstinadlar
Çərəkənçay

**Çərəkənçay** — Füzuli rayonu ərazisində çay. 

## Hidronimi
Arazın sol qoludur. Çay ərazisindən axdığı Çərəkən kəndinin adını daşıyır.

## İstinadlar
İki min yarda baxış

**İki min yarda baxış** və ya *boşluğa baxış, uzaq baxış* — döyüşdə psixiki travma alan əsgərlərdə tez -tez rast gəlinən fokuslanmamış baxışdır. Digər psixoloji travma hallarında da müşahidə edilə bilər. Posttravmatik stress pozğunluğunun əlamətidir. Boşluğa baxış travmatik vəziyyətdən uzaqlaşıldığını göstərir.

## Mənşəyi

Amerika Birləşmiş Ştatlarında, döyüş travması almış əsgərinin uzaq baxışı danışıq ifadəsində "iki min yarda baxış" () olaraq adlandırılır. İfadə Life jurnalında məşhur amerikan rəssamı, hərbi müxbir və tarixçi Tomas Linin " Dənizçilər bunu ikimin yarada baxış adlandırır" rəsm əsərinin nəşrindən sonra ortaya çıxmışdır, amma rəsm 1945-ci ildə jurnal məqaləsində bu adla qeyd olunmamışdı.

1944-cü ildə Peleliu döyüşündə adı açıqlanmayan bir dənizçinin portreti olan bu şəkil hazırda Fort Lesley J. McNair, Vaşinqton, Kolumbiya bölgəsindəki ABŞ Ordusu Hərbi Tarix Mərkəzində saxlanılır.

Rəssamın özü belə deyirdi:
NuGet

**NuGet** (Nyu Get deyə tələffüz olunur) — proqramçıların təkrar istifadə edilə bilən kodu paylaşmalarını təmin etmək üçün hazırlanmış bir paket idarəetmə sistemi. Proqram azad və açıq-mənbəlidir. Outercurve Fondu əvvəlcə NuPack adı altında yaratdı. 2010 -cu ildə istifadəyə verildikdən sonra NuGet daha böyük alət və xidmətlər ekosisteminə çevrildi.
## Haqqında
NuGet, proqramçılar üçün bir paket meneceridir. Yaradıcılara faydalı kodu paylaşmağa və istehlak etməyə imkan verir. NuGet paketi, .nupack və ya .nupkg fayl adı sonluğuna malik olan və .NET assemblylərini (Birlikdə işləmək və məntiqi bir funksionallıq vahidi yaratmaq üçün qurulmuş növlər və mənbələr toplusu) və onlara lazım olan faylları ehtiva edən tək bir ZIP faylıdır. 

NuGet əvvəlcə bir Microsoft Visual Studioya "əlavə funsiya" olaraq paylandı. Visual Studio 2012 -dən başlayaraq həm Visual Studio, həm də Mac üçün Visual Studio NuGet paketlərini yerli olaraq istehlak edə bilər. NuGet-in əsas işlədiləbilən faylı olan nuget.exe, həm paketlər yarada, həm də istehlak edə bilən azad və açıq mənbəli əmr sətiri tətbiqidir. MSBuild və .NET Core SDK (dotnet.exe) mövcud olduqda istifadə edə bilər. [6] NuGet də SharpDevelop ilə birləşdirilmişdir.

Bir çox proqramlaşdırma dilini dəstəkləyir, o cümlədən:

.*NET Framework paketləri
*CoApp tərəfindən dəstəklənən paket yaradılması ilə C++, ilə yazılmış yerli paketlər

## İstinadlar
QOELRO

**QOELRO** (, ) — 1917-ci il Oktyabr İnqilabından sonra Sovet Rusiyasının elektrikləşdirilməsi üçün dövlət planı. V.İ.Lenin təlimatı və rəhbərliyi altında Rusiyanın Elektrikləşdirilməsi üzrə Dövlət Komissiyası tərəfindən hazırlanmışdır. VIII Ümumrusiya Elektrotexniki Konqresi  tərəfindən təsdiq edilmiş, Xalq Komissarları Sovetinin fərmanı ilə çağırılmışdır. Bir sıra qeyd və əlavələri olan QOELRO planı, 21 dekabr 1920-ci ildə "Rusiyanın elektrikləşdirilməsi planı haqqında" bir qərar qəbul edən Xalq Komissarları Şurası tərəfindən qəbul edildi.

Qısaltma tez-tez Rusiyanın Elektrikləşdirilməsinin Dövlət Planı, yəni QOELRO Komissiyasının məhsulu olaraq deşifrə olunur və Rusiyada inqilabdan sonra qəbul edilən, həyata keçirilən ilk uzunmüddətli iqtisadi inkişaf planı olmuşdur.

## Tarixi
### İnqilabdan əvvəlki Rusiyada elektrik enerjisi sənayesinin inkişafı
Bəzi mənbələrə görə, Rusiyanın genişmiqyaslı elektrikləşdirilməsi üçün bir layihənin hazırlanması 1917-ci il inqilabından əvvəl, Sankt-Peterburq Elektrik Şirkətində işləyən alman mühəndisləri tərəfindən, Birinci İl ərzində. Dünya Müharibəsi (1914-1918), yüksək hərbi xərclər səbəbindən tətbiqə başlamaq mümkün deyildi. Digər mənbələrə görə, GOELRO planı, 1916-cı ildə yaradılan və 1930-cu ildə Enerji İnstitutuna çevrilən Rusiyanın Təbii Məhsul Qüvvələrinin Araşdırılması üzrə SSRİ Elmlər Akademiyası Komissiyanın Enerji Departamentinin inkişafına əsaslanır. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 85 лет Плана ГОЭЛРО
* Сводная информация по текущему состоянию и планам развития генерации в России. актуальность — Май 2008 года.
* План ГОЭЛРО. Как это было.
* Электростанции
* Электрификация СССР
Retiya

300px|thumb| Retiya, 117 -ci ildə Roma İmperatorluğunun əyaləti olaraq
**Retiya ** (**Retsiya**; , ) — İtalyan yeparxiyasının bir hissəsi olan Roma İmperatorluğunun Tuna əyalətlərinin ən qərbində diotsez.

Şərqdə Norik və Veneti ölkəsi, cənubda Transpadan Qaul, qərbdə Helvetiya və şimalda Almaniya ilə həmsərhəd idi. Buraya indiki Baden, Vurttemberq və Bavariyanın cənub hissələri, İsveçrənin şimal-şərq və şərq hissələri, Tirol və Lombardiyanın bir hissəsi daxil idi.

## Ədəbiyyat
*
Vəhşi təbiətdə (film, 2007)

**Vəhşi təbiətdə** () — Con Kraqaur tərəfindən 1996-cı ildə yazılmış, qurğusal olmayan və Xristofor Mekkandles adlı gəncin macəralarını anladan eyniadlı filmdir. Film 2007-ci ildə çəkilmişdir. Filmin əsasında çəkildiyi kitabın orijinal ingiliscə adı "Vəhşi təbiətə doğru" mənasına gəlir. Əsər adını kitabın başlarındaki "I walk into the wild now (azərbaycanca: İndi vəhşi təbiətə doğru gedirəm) cümləsindən alır. Film ən yaxşı qurğulama və ən yaxşı köməkçi kişi aktyor sahələrində Oskara namizəd göstərilmişdir.

## Mövzusu
Universitetdən yeni məzun olmuş Xristofor, atası və anası ilə keçmişdə yaşadığı problemlərin təsiri ilə sahib olduğu hər şeydən imtina edir, sonrasında Alyaskada vəhşi təbiətdə yaşamağa çalışır. Alyaskadan əvvəl olan iki illik səfəri boyunca bir çox rəngli obrazlala tanış olur və onlarla dost olur. Filmin davamında Xristoforun Alyaskada verdiyi yaşam mübarizəsi olduqca real bir şəkildə təsvir edilmişdir.

## Rollarda
Şon Pennin rejissorluğunu etdiyi filmdə Emil Hörs, Vins Van və Ketrin Kinr yer alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Informative website on the story
* Follow up book from the original
*
Zəfər Partiyası

**Zəfər Partiyası** — Ümid Özdağ tərəfindən 26 avqust 2021-ci ildə əsası qoyulan siyasi partiya.

## Tarixi

### Zəmin
Ümid Özdağ 6 noyabr 2020-ci il tarixində İYİ Partiya İstanbul Şəhər Təşkilatının başçısı Buğra Kavuncu və əmisini FETÖ-çü adlandırmasından sonra partiya rəhbərliyi ilə yaşanan problemlər nəticəsində partiyadan xaric edilmişdir. 13 yanvar 2021 tarixində Ankara Birinci Əsliyə Hüquq Məhkəməsi ixrac qərarını ləğv etmişdir..

Ümid Özdağ 4 mart 2021 tarixində açıqlama verərək İYİ Partiyadan istefa vermişdir:

2021-ci ildə Özdağ partiya qurma hərəkatına başladı və Ayyıldız Hərəkatını təsis etdi. O, partiyasının 26 avqustda rəsmi olaraq qurulduğunu elan etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Odlu (Biləsuvar)

**Odlu** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 830 nəfər yaşayır (156 ailə).

## İstinadlar
Mübarizun

**Mübarizun** (; mənası – *duelist*) — VII əsrin müsəlman istilaları zamanı Raşidi ordusunda xüsusi hərbi birlik. Mübarizunlar dövrün müsəlman ordularında düşmənin çempionları ilə döyüşməsinə görə tanınırdı. Ərəb, Bizans və Sasani müharibə ənənəsində döyüşlər, adətən, qarşı tərəfin ordularının çempion döyüşçüləri arasında baş tutan duellərlə başlayırdı. Mübarizunlar İslam ordularının ən cəsur adamları hesab olunurdular və onlar haqqında çoxlu miflər olurdu.

Müsəlman ordusu ümumiyyətlə əsgərlərinin zirehlərini geyməsindən sonra birliklərini mövqelərinə yerləşdirir, son olaraq isə önə Mübarizun göndərərək başlayırdı. Mübarizun döyüşçülərinə düşmən arasından qalmaq riskindən uzaqlaşmaq üçün məğlub olan düşmən çempionlarını arxasına düşərkən düşmən cəbhəsinə gedən yolun üçdə ikisindən çoxunu qət etməkdən çəkinmək tapşırılırdı. Duel mərhələsi başa çatdıqdan sonra ordu ümumi irəliləyişinə başlayırdı.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
*
Monqolustan musiqisi

**Monqolustan musiqisi** — Monqolustan ərazisində formalaşmış musiqi.

## Tarixi
Qədim ənənəyə malik Monqolustan musiqisi pentatonikaya əsaslanır. Mahnı, epik dastan və instrumental musiqiyə ayrılır. Mahnılar zəngin ornamentli, geniş diapazonlu, asta templi (urt duu) və sadə quruluşludur (bogino-duu). Epik dastanlar xurçi (xurçalan), uligerçi (dastançı), duu-çi (solist müğənni), xoqjimçilərin (instrumentalist) yaradıcılığında təmsil olunur. Musiqi alətləri: limba (fleyta növü), morinxur və xuçir, şanz (simli), yooçin (simbal növü) və s. Monqolustanda bir müğənninin eyni zamanda ikisəsli oxumasının xüsusi növü mövcuddur. Monqolustanda professional musiqi sənəti 1924-cü ildə Monqolustan Xalq Respublikası qurulduqdan sonra yaranmış və inkişaf etmişdir. İlk musiqili dramlar dastançıların mahnı dialoqları əsasında yazılmışdır. Bəstəkarlardan S. Qonçiksumla, B. Damdinsuren, D. Luvsanşarav, L. Murdorj və başqa kantata, opera, balet, kamera və simfonik əsərlər müəllifi kimi tanınmışlar. Monqolustanda opera və balet teatrı, filarmoniya, simfonik orkestr, xalq mahnı və rəqs ansamblı və s. musiqi kollektivləri fəaliyyət göstərir. Niyazi və Rəşid Behbudov kimi bir sıra Azərbaycan musiqi xadimləri dəfələrlə Monqolustanda qastrolda olmuş, eləcə də peşəkar musiqiçilərin hazırlanmasına kömək etmişlər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Pegg, Carole. "Mongolian Music, Dance, and Oral Narrative: Performing Diverse Identities". 2001. University of Washington Press. Book & CD. 
* Pegg, Carole. "Sixty Horses in My Herd". 2000.  In Broughton, Simon and Ellingham, Mark  with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), *World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific*, pp 189–197. Rough Guides Ltd, Penguin Books. 
* Central Asia in Words and Pictures: Mongolia
* Marsh, Peter, Mongolia Sings its Own Song, Mongoluls.net 
* Marsh, Peter, ''Mongolian Rock and Pop Book: Mongolia Sings its Own Song''. 1999. Press Institute of Mongolia/UNDP Mongolia Communications Office.https://books.google.co.uk/books?id=6TODQUZj--UC&dq=mongolian+rock+and+pop+book&source=gbs_navlinks_s 

## Xarici keçidlər
Soyuq günəş

**Soyuq Günəş** — 2018-ci ildə çəkilmiş Ləzgi filmi. Filmdə Yarmət və Yarqunatın inanılmaz sevgi hekayəsindən bəhs olunur. Ssenari və prodüserinin müəllifi olan Sədaqət Kərimova, filmi şəxsi vəsaiti hesabına yaradılıb. Layihə  ləzgi xalqının ilk tammetrajlı bədii filmi hesab olunur. Filmdə ləzgi xalqının qədim adət-ənənələri və həyat tərzləri haqqında təsvirlər verilib.

## Məzmunu
Filmdə Yarqunat və Yarmətin güclü sevgisindən bəhs olunur. Onların sevgisi o qədər güclü idi ki, heç kim bu sevgiyə mane ola bilməzmiş. Yarqunatın atası və anası qızlarını Osmana ərə vermək istəyirmiş. Ona görə ki, həyatın bütün nemətlərini qızının ayağının altına versin. Talehsiz qız, bir gün Osmana ərə gedərmiş. Və bir anda Yarmət bu evliliyə mane olarmış. Qadının biri həyətə yaxınlaşıb, alman faşistlərinin dava başlatdığını deyir. Sonra kəndin bəzi oğlanları alman faşistlərin Azərbaycana daxil olmaması üçün səfərbər olarmış. Yarqunat heç vaxt Osmanın ona toxunmağına icazə verməz və Yarmətə olan sevgisinə sadiq qalar. Aradan 40 il ötür, Yarmət Yarqunatın qarşısına Sadir və Ləzgiyə ilə çıxır. Yarqunat bir anlıq şok keçirdib yerə yıxılır. Yarmət, Sadir, Ləzgiyə və Yarqunat ilə şam yeməyi yedikdən sonra Türkiyədəki ailəsinin yanına qayıdır. Bu hüznlü hekayənin də sonu belə bitir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Quruluşçu rejissor:** Elşən Zeynallı
: **Prodüser:** Sədaqət Kərimova
: **Ssenari müəllifi:** Sədaqət Kərimova
: **Quruluşçu operator:** Elxan Rüstəmov
: **Bəstəkar:** Sədaqət Kərimova
: **Səs operatoru:** Əliabbas Qasımov
: **Səs rejissoru:** Teymur Kərimov
: **Montaj:** Nicat Qayıbov
: **Rejissor:** Məlahət Əhməd
: **Qrim:** Səadət Sadıqova
: **İşıq:** Ərşad Mehdiyev, Ramin Rəhimov
: **İcraçı prodüser:** Mübariz Əzizov
: **Quruluş və geyim üzrə rəssam:** Sevda Məmmədova
: **Rejissor asisstenti:** Əli Faiq
: **Operator assistenti:** Məmmədağa Sadıqov
: **Fokus-puller:** Aqil Məmmədov
: **Sinxron səslər:** Əliqulu Səmədov
: **Kostyum:** Gülxar Sadıqova
: **Dərzi:** Aida İbrahimova
: **Rekvizit :** Aynur Novruzbəyova

### Rollarda
: İranə Kərimova — Yarqunat
: Firəngiz Babayeva — Yarqunatın qoca halı
: Mirsənan Kazımov — Yarmət
: Füzuli Hüseynov — Yarmətin qoca halı
: Qəmər Məmmədova — Eminat
: Ədalət Abdulsəməd — Məhəmməd
: Dilarə Fərəcullayeva — Avsiyat
: Niyaz İlyasoğlu — Həmdulla
: Könül Şahbazova — Yengə
: İlhamə Əhmədova —Salihat
: Elçin Əfəndi — Osman
: Məlahət Əhməd — Sona
: Şəhla Məmmədova — Tavat
: Aygün Fətullayeva — Qatfar
: Turəxanım Qasımlı — Suvar
: Gövhər Şabanova — Ləzgiyə
: Nəzrin Məmmədova — Mədinə
: Flora Hüseynova — Mədinənin qocalığı
: Araz Pirimov — Sadir
: Zeynal Zeynallı — Sadirin uşaqlığı
: Qurban Əhmədov — Şahmir
: Cabbar Kərimov — Qədir
: Cavid Tahirov — Vəlibəy

## Çəkiliş yerləri
• Filmin çəkilişi Qusarın Həzrə kəndində olmuşdur.

## Problemlər
2020-ci il martın 16-da filmin ləzgi və Azərbaycan dilində premyerası olacaqdı, lakin pandemiya səbəbindən premyera təxirə salınır. Film yaradıcıları pandemiyanın bitməsini real görmədikləri üçün, filmi YouTube platformasına yerləşdirməyi qərara alırlar.

## Həmçinin bax
• Həzrə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İzlə
Monqolustan memarlığı

**Monqolustan memarlığı** — Monqolustan ərazisində formalaşmış memarlıq.

## Tarixi
Monqolustan ərazisində eramızın əvvəllərinə aid yaşayış məskənlərinin, IX–XIII əsrlərə aid istehkamlı şəhərlərin xarabalıqları qalmışdır. XVI əsrin sonlarından XX əsrin əvvəllərinədək Çin-Tibet memarlığının təsiri ilə saray və məbəd tikililər inşa edilmişdir. Bunlara Ulan-Batorda Erdeni-dzu, Qandan monastırları və s. aiddir. Ən qədim incəsənət abidələri Tunc dövrünə aid qaya təsvirləri, daş heykəllər, tunc kimi məmulatlarla təmsil olunur. Monqolustan Xalq Respublikası 1924-cü ildə qurulduqdan sonra ölkə ərazisində geniş tikinti işləri aparılmışdır. Ulan-Bator kimi köhnə şəhərlər yenidən qurulmuş, Darxan, Nalayxa, Sayn-Şand kimi yeni şəhər və qəsəbələr salınmışdır. 1960–1970-ci illərdə inşaatda sənaye üsulları geniş tətbiq edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Щепетильников Н. М. Архитектура Монголии. — М., 1960.

## Xarici keçidlər

* Галерея монгольской архитектуры
* Дзанабадзар и монастырь Амарбаясгалант
Sambın Qonçiksumla

**Sambın Qonçiksumla** (; ) — Monqolustan bəstəkarı və dirijoru.

## Həyatı
Sambın Qonçiksumla 18 fevral 1919-cu il tarixində Monqolustanın Bayanxonqor şəhərində anadan olmuşdur. O, Ulan-Bator və İrkutsk şəhərlərində təhsil almışdır. Təhsilini tamamladıqdan sonra Qonçiksumla Monqolustanda tərcüməçi, müəllim və baytar olaraq çalışmışdır. O, 1943–1950-ci illərdə Moskva Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq və dirijorluq ixtisası üzrə təhsil almışdır. Qonçiksumla 1960-cı ilə qədər Ulan-Bator Dövlət Musiqili Teatrının dirijoru olmuşdur. Bir neçə opera və balet, simfoniya, fortepiano əsərləri və mahnıların müəllifidir. Sambın Qonçiksumla 25 fevral 1991-ci il tarixində, 72 yaşında Ulan-Bator şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Bilegiyn Damdinsuren

**Bilegiyn Damdinsuren** (; ) — Monqolustan bəstəkarı.

## Həyatı
Bilegiyn Damdinsuren 1919-cu ildə Monqolustanda anadan olmuşdur. O, 1935-ci ildə milli teatr aktyoru olmuş və 1941–1954-cü illərdə musiqi direktoru olmuşdur. Damdinsuren 1954–1956-cı illərdə Leninqrad Dövlət Konservatoriyasında, 1958–1962-ci illərdə Pekin Mərkəzi Konservatoriyasında təhsil almışdır. O, Monqolustana qayıtdıqdan sonra 1981-ci ilə qədər Milli Teatrın musiqi direktoru olmuşdur. Damdinsuren Monqolustan klassik musiqisinin banilərindən biri hesab olunur. O, Luvsanjambın Murdorj ilə birlikdə Monqolustan himnini bəstələmişdir. Damdinsuren 12 yanvar 1992-ci ildə Monqolustanın paytaxtı Ulan-Bator şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Yüngül Atletika üzrə Avropa Çempionatı

**Yüngül Atletika üzrə Avropa Çempionatı** — Avropa Atletika Assosiasiyasının ev sahibliyi etdiyi yarış. 1970-ci ildən bəri keçirilən çempionat 1966-cı ildən etibarən qapalı məkanlarda Avropa yüngül atletika oyunları kimi keçirilmişdir. 1990-cı ilə qədər hər il, 1992-ci ildən - hər iki ildən bir keçirilir. Ən çox (5 dəfə) turnir Fransada, 4 dəfə İtaliyada, İspaniyada və 2013-cü il çempionluğu nəzərə alınmaqla İsveçdə keçirilib.

## Çempionatlar
### Qapalı Avropa Oyunları

### Avropa Çempionatı

## Medalların ölkələrə görə paylanması
Viktoriya və Abdul

## Süjet xətti
18 yaşında taxta çıxan Viktoriya Böyük Britaniya, İrlandiya, daha sonra isə Britaniya Hindistanının imperatriçəsi olur. Hakimiyyətin saysız-hesabsız işlərinə başı qarışan Viktoriyanın həyatına Abdul Kərim daxil olur. Sanki yerdən çıxan Abdul tezliklə kraliçanın hörmətini qazanır. Müəyyən bir müddət sonra sarayın bəzi işçiləri Abdula paxıllıq və nifrət etməyə başlayır. Abdul ilə kraliçanın münasibəti isə təkcə İngiltərədə deyil, bütün dünyada müzakirə mövzusuna çevrilir.

## İstinadlar
Qışlaq-i Ağburun (Biləsuvar)

**Qışlaq-i Ağburun** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 20 nəfər yaşayır (5 ailə).

## İstinadlar
Hamid Kərzai adına Beynəlxalq Hava Limanı

**Hamid Kərzai adına Beynəlxalq Hava Limanı** (, ) — Əfqanıstanın Kabil şəhərində yerləşən beynəlxalq aeroport. Kabilin mərkəzindən 5 km uzaqlıqda yerləşir. 2014-cü ildə hava limanına Əfqanıstana 2001-2014-cü illərdə rəhbərlik etmiş Hamid Kərzainin adı verildi.

## Haqqında

1960-cı ilin əvvəllərində inşa edilmişdir. SSRİ-nin Əfqanıstana müdaxilə etdiyi dövrdə (1979-1989-cu illər) hava limanı Qızıl Ordu tərəfindən tam nəzarətə alınmışdı. SSRİ-nin Əfqanıstandan çəkilməsindən sonra aeroport SSRİ-ni dəstəkləyən qüvvələrin nəzarətində qaldı. 2001-ci ildən sonra hava limanı ABŞ Ordusu, NATO və NATO-nun tabeliyində olan BTDQ-nin nəzarəti altına düşdü. 2002-ci ildən sonra BMT hava limanına tətbiq etdiyi sanksiyaları aradan qaldırdı və bundan sonra hava limanından mülkü uçuşlara icazə verildi. 2021-ci ildə Kabilin Taliban tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra mülki uçuşlar ləğv edildi. Həmin dövrdə hava limanına ABŞ və NATO-nun sülhməramlı missiyasına daxil olan bir neçə dövlətin sülhməramlıları nəzarət edirdi. Son olaraq 30 avqust 2021-ci ildə hava limanında qalan ABŞ hərbiçilərinin də çıxarılması ilə hava limanı Talibanın nəzarətinə keçdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı 
* Hava limanının yenidən qurulması ilə bağlı
* UK Ministry of Defence Images of KBL
* 
*
Yüngül atletika üzrə Dünya çempionatı

**Yüngül atletika üzrə Dünya çempionatı** — Beynəlxalq Atletika Federasiyaları Birliyinin ev sahibliyi etdiyi yarış.

Uzun müddət Yay Olimpiya Oyunları dünyanın ən güclü atletlərinin yarışdığı yeganə yarış idi. Həm də Olimpiya illərində iki dəfə Olimpiya proqramına daxil olmayan sahələr üzrə dünya çempionatları keçirildi:
1976 - 50 km yürüş (kişilər)
1980 - 3000 m qaçış, 400 m maneələrlə qaçış (qadınlar)

İlk Yüngül atletika üzrə Dünya çempionatı 1983-cü ildə baş tutdu. Əvvəlcə çempionatlar hər 4 ildən bir, 1991-ci ildən isə hər 2 ildən bir keçirilirdi.

## Çempionatlar

## 1983-cü ildən başlayaraq ümumi medallar
Safran

**Safran** — aeronavtika, kosmos və müdafiə sahələrində beynəlxalq səviyyədə mövcud olan böyük bir Fransız sənaye və texnoloji qrupudur. 2005 -ci ildə Snecma və Sagem şirkətlərinin birləşməsi ilə yaranıb. 2011-ci ilin sentyabr ayından etibarən CAC 40-da siyahıya alınmışdır.

Onun şirkətləri təyyarə mühərriklərinin, helikopterlərin və raketlərin, təyyarə avadanlıqlarının və müdafiənin dizaynı və istehsalıdır.

2018 -ci ildə Zodiac Aerospace-in mənimsənilməsindən sonra, qrupun 2020-ci ilin sentyabr ayının sonunda 81,000-dən çox işçisi var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sirkətin rəsmi saytı
Fucivara no Kamatari

– Asuka dövründə yaşamış yapon siyasətçi, Fucivara klanının qurucusu. Onun qurduğu klan əsrlər boyunca Yaponiya imperatorluq sarayında öz təsirini qorumuşdur. Tayka islahatının keçirilməsində vacib rol oynamış, Yaponiyada mərkəzi dövlətin qurulmasında iştirak etmişdir.

## Həyatı
Əsl soyadı Nakatomi, adı isə Kamako olmuşdur. Mənsub olduğu Nakatomi klanı əslində şintoizm rahibliyi funksiyalarından məsul idi. Kamatari Monobe klanı ilə birlikdə buddizmin Yaponiyada yayılmasına qarşı çıxmış və buddizmin böyük dəstəkçisi olan Soqa klanı ilə mübarizə aparmışdır. Şahzadə Nakano Oe (daha sonra İmperator Tenci) ilə birlik olan Kamatari sarayda güclü nüfuza malik olan Soqa no İruka və Soqa no Emişini öldürmək planı qurmuşdur.

645-ci ildə Koreya nümayəndəliyini qəbul etmələrindən faydalanan Şahzadə Nakano Oe və Kamatari İruka ilə Emişini öldürmüşdürlər. Həmin il İmperator Kotoku taxta çıxmış və Kamatarini daxili işlər naziri təyin etmişdir. Kamatari bu vəzifədən istifadə edərək ölkədə Tayka islahatını keçirmişdir. Nüfuzlu şəxslər saraya çağırılmış və mütləq monarxiya doktrini elan edilmişdir. İslahat çərçivəsində evlərin qeydiyyatı, əkin üçün yararlı torpaqların siyahıyaalması, keşişləri nəzarət etmək üçün qaydalar kimi yeniliklər gətirilmişdir.

### Son illəri
İmperator Tencinin taxta çıxmasından sonra Kamatari mövcud qanunları da sistemə salmışdır. İmperatorluq sarayı Omi əyalətində yerləşdiyi üçün bu qanunlar Omi qanunları adlanmışdır. İmperator Tencinin hakimiyyətinin ikinci ilində Kamatari xəstələnmişdir. Vəziyyətinin ağırlaşmasından sonra İmperator ona yeni nazir titulu, saraydakı ən yüksək rütbə olan tayşokukan rütbəsi və Fucivara soyadını vermişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Soyadların erməniləşdirilməsi

**Soyadların erməniləşdirilməsi** — erməni mənşəli soyadının qəbul edilməsi aktı. Bu günə qədər əksər erməni soyadları türk, ivrit, fars və ya ərəb lüğətlərindən alınmışdır. Hüseyn İsmayılov, Əziz Ələkbərli və Elbrus Qaraqoyunluya görə hal-hazırda 400-dən çox türk mənşəli erməni soyadı mövcuddur. Buna baxmayaraq, şəxslərin öz təşəbbüsü ilə soyadlarını erməniləşdirməsi halları müşahidə olunmuşdur. Başqa ölkələrdə, məsələn, İsraildə soyadları ivritləşdirmək üçün dövlət proqramı mövcuddur.

## Tarixi
Tarixçi Angela Teriyan qeyri-erməni mənşəli çoxişlək soyadların Əmir, Bəy, Həsən, Rəşid, Cavad, Xan, Sultan, Paşa, Çopur, Topal, Çolaq və s. kökdən gəldiyini bildirmişdir. Ən çox istifadə edilən türk soyadları arasında Allahverdiyan, Ağababayan, Babuxanyan, Qarakeşişyan, Əmirzadyan, Palandüzyan, İsaqulyan və s. var. Bir çox soyadın təhqiramiz və ya təhqiramiz mənaları var. Bunlara Eloğluyan, Qəssaboğluyan, Qulyan və Qulanyan, Ördəkyan, Gödəkyan, Çəkicyan, Navalyan (axmaq), Qavukyan (fırıldaqçı), Hamalmazyan (qeyri-qanuni), Qaracyan (qeybətçi) və s. aiddir.

Tarixçi Babken Arutyunyan və politoloq Aleksandr İsgəndaryanın birgə müəlliflik etdiyi məqaləyə görə, Sovet İttifaqı illərində Ermənistanda mədəniyyətin "milliləşdirilməsi" prosesinə erməni şəxs adları da daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Səfəvilərlə əlaqədar hərbi əməliyyatların siyahısı

## Səfəvilər ilə bilavasitə və ya bilvasitə əlaqədar döyüşlərin, yürüşlərin, mühasirə və sair hərbi əməliyyatların hərfi düzümü:
Yəhudilərin assimilyasiyası

**Yəhudilərin assimilyasiyası** (, *Hitbolelut*) — yəhudilərin yəhudi etnik, mədəni və ya qlobal birliyinin bir hissəsi olduğunu hiss etməyi dayandırdıqları sosial-mədəni proses. Assimilyasiya qarışıq evliliklərin müəyyən edilməsi nəticəsində cəmiyyətin mədəniyyəti, dini, milli və ya siyasi idealları ilə baş verir.

Yəhudilərin tarixində kütləvi assimilyasiyanın bir neçə hissəsi məlumdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

*Effects of Intermarriage and Assimilation 
*Intermarriage is not the same as assimilation, Lior Tal Sadeh (ליאור טל), The Times Of Israel
*Are we assimilating?, Eretz Acheret Magazine
*Assimilation
Monqolustan kinosu

**Monqolustan kinosu** — Monqolustanın kinematoqrafiya və film sənayesi.

## Tarixi
1935-ci ildə Ulan-Batorda kinostudiya yaradılmış, 1937-ci ildə "*Dünyanın o başında*" adlı ilk monqol bədii filmi çəkilmişdir. Milli kino sənətinin təşəkkülü və kino mütəxəssislərinin yetişməsində sovet kinematorqrafçılarının böyük rolu olmuşdur. "*Monqolustanın oğlu*" (1936, rejissor İ. Trauberq), "*Onun adı Suxe-Batordur*" (1942, rejissor A. Zarxi və İ. Xeyfits), "*Səhra qəhrəmanları*" (1945, rejissor Y. Tariç) və s. sovet filmlərində monqol aktyorları və operatorları iştirak etmişdir. "*Bizə nə mane olur*", "*Ürəyin səsi ilə*", "*Şəffaf Tamir*", "*Uzaq Miraj*" (1956, 1966, 1970, 1981, rejissor R. Dorjpalam), "*Həyatın astanasında*" (1952, rejissor S. Kenden), "*Daşqın*, "*Kürəkən*", "*Həyat naminə*", "*Böyük ailə*" (1966, 1971, 1976, 1980, rejissor D. Jizjid), "*Nəticə*" (1968, SSRİ ilə birgə; rejissor A. Bobrovski və J. Buntar), "*Juvada*" (1973), "*Böyük yolun başlanğıcında*" (1978), "*Qobi və Xinqandan keçərək*" (1981, SSRİ ilə birgə; hər üç filmin rejissoru B. Sumxuu) bədii filmləri monqol kinosunun nailiyyətləridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* List of films produced by Mongol Kino
* IMDB list of Mongolian movies
Qaspar Monj

**Qaspar Monj** (; ) — Fransa riyaziyyatçısı, mühəndis, ictimai xadim. O, 1780-ci ildə Paris Elmlər Akademiyası üzvü, 1792–1793-cü illərdə dəniz naziri olmuşdur.

## Həyatı
Qaspar Monj 9 may 1746-cı ildə Fransanın Bon kommunasında anadan olmuşdur. O, 1780-ci ildə Paris Elmlər Akademiyasına üzv olmuşdur. Monjun əsas əsərləri həndəsəyə aiddir. O, əşyanın qarşılıqlı iki perpendikulyar müstəviyə proyeksiyalanmasına əsasən fəza fiqurunun müstəvi üzərinə təsviri üçün ümumi üsul və xüsusi törəməli tənliyin həndəsi şərhini vermişdir. Monj səthin əyriliyi anlayışını elmə daxil etmişdir. O, riyazi analiz, kimya, optika, meteorologiya və praktiki mexaniki sahəsində də tədqiqat aparmışdır. Monj Fransa inqilabı dövründə ölçü və çəki sistemini müəyyənləşdirən komissiyanın üzvü, 1792–1793-cü illərdə dəniz naziri olmuşdur. O, Parisdə Ali Normal Məktəbin və Politexnik Məktəbin banilərindəndir. Restavrasiya dövründə onun bütün hüquqları əlindən alınmış, politexnik məktəbdən və Elmlər Akademiyasından xaric edilmişdir. Monj 28 iyul 1818-ci ildə, 72 yaşında Fransanın paytaxtı Paris şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*  ''An Elementary Treatise on Statics with a Biographical Notice of the Author'' (Biddle, Philadelphia, 1851).
* ''An elementary treatise on descriptive geometry, with a theory of shadows and of perspective'' (Weale, London, 1851).
* ''Géométrie descriptive. Leçons données aux Écoles normales, l'an 3 de la République; Par Gaspard Monge, de l'Institut national'' (Baudouin, Paris, 1798)
* Portrait of Gaspard Monge from the Lick Observatory Records Digital Archive, UC Santa Cruz Library's Digital Collections 
* Gaspard Monge (1789) "Mémoire sur quelques phenomenes de la vision." *Annales de Chimie. Ser. 1, bk. 3* p.&nbsp;131–147 – digital facsimile from the Linda Hall Library
Moniezioz

**Moniezioz** () — gövdeşən heyvanlarda helmint xəstəliyi.

## Etiologiya
Moniezioz Moniezia cinsindən olan sestodların nazik bağırsaqla parazitlik etməsi nəticəsində baş verir. Parazitin uzunluğu 1–6 (bəzən 10) metrə çatır. İnkişafı xarici mühitdə yayılmış aralıq sahibi – oribatid gənələrinin iştirakı ilə gedir. Əsasən, quzu, çəpiş və buzovlarda bir yaşadək, bəzən də iki yaşında xəstələnir; mədə-bağırsaq pozğunluğu, arıqlama, sancı, qıcolma və s. müşahidə edilir. Moniezioz cavan heyvanların tələfatına səbəb olur.

## Müalicəsi
Antihelmintlərdən (qalay 2-arsenat, mis kuporosu məhlulu, fenasal və s.) istifadə etmək.

## Profilastikası
Cavan heyvanları yaşlılardan ayırıb mədəni otlaq və xəsilliklərdə otarmaq, quzulara otlaq dövründə mis kuporosu ilə duz qatışığı vermək, buzovları bordaq gəzinti sahələrində saxlamaq və s.

## İstinadlar
Liberal kamalizm

**Liberal kamalizm** və ya **liberal atatürkçülük** — Türkiyənin qurucu ideologiyası olan kamalizm ilə azadlığa əsaslanan liberalizmin birləşməsi. Liberal kamalizm 1930-cu illərdə Əhməd bəy Ağaoğlu tərəfindən yaradılmışdır. Ağaoğlu əvvəllər milliyyətçi bir insan idi.

## İqtisadi baxış
Liberal kamalizm iqtisadi baxımdan Atatürkün altı prinsipindən fərqli olaraq, statizm əvəzinə bazar iqtisadiyyatını müdafiə edir.

## Sosial və mədəni baxış
Liberal kamalizm sosial sahədə Atatürkün milliyyətçilik anlayışını müdafiə edir. 1924-cü il Konstitusiyasının 88-ci maddəsində və Atatürkün prinsiplərində ifadə edilən və millət anlayışını dinindən və irqindən asılı olmayaraq mədəni və siyasi birliyə əsaslandıran milliyyətçilik anlayışıdır.

## İstinadlar
Stul

**Stul** ya da **Səndəl** əsas mebellərdən biri olan, bir növ oturacaqdır.

Əsas xüsusiyyətləri, 90 ° və ya bir az daha böyük bir açı ilə bir -birinə arxa və oturacaq olaraq bağlanan iki parça davamlı materialdır, ümumiyyətlə üfüqi oturacağın dörd küncü dörd ayağa və ya oturacağın digər hissələrinə bağlanır. Ayaqları ümumiyyətlə oturan şəxsin bud və dizlərinin 90 ° və ya daha az bir açı meydana gətirməsi üçün kifayət qədər yüksəkdir.

## Tarix
Stul qədim dövrlərdən bəri istifadə olunur, baxmayaraq ki, əsrlər boyu istifadə üçün yox, dövlətçilər üçün simvolik bir cihaz idi.

## Materiallar

## Dizayn və erqonomika

## Sənaye dövrü

## qalereya

Fayl:Coronation Chair - geograph.org.uk - 1195395.jpg
Fayl:Bar Stools (49907001456).jpg
Fayl:Paris Chaises jardin des Tuileries 2014.jpg
Fayl:Plastic Tuinstoel.jpg
Fayl:Eameslounch.jpg
Fayl:Pay2sit SteveMann SanFranciscoArtInstitute 2001.jpg
Fayl:MexicanChairs.jpg
Fayl:Cadeira Palmetal - Modelo I - Preta - Simples.jpg
Fayl:Rocking Chair (32443140351).jpg
Fayl:Kneeling chair.jpg
Fayl:VM 5091 in a small hotel in Gaoqiao Town, Xingshan County, Hubei.jpg
Fayl:Plane Leg Room Diagram.GIF


## Həmçinin bax
* Yazı masası
* Monoblok (stul)
* Şezlonq

## İstinadlar
Hacıağaməlikəndi (Biləsuvar)

**Hacıağaməlikəndi** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 48 nəfər yaşayır (9 ailə).

## İstinadlar