Leonid Batkin

**Leonid Mixailoviç Batkin** (; ) — Rusiya tarixçisi, ədəbiyyatşünas və mədəniyyətşünası.

## Həyatı
Leonid Mixailoviç Batkin Xarkov şəhərində anadan olub.

## Yaradıcılığı
L. M. Batkin özünün "Mədəni-məntiqi yanaşmanın bəzi şərtləri haqqında" məqaləsində yazır: "Bütün mətnlər və bütün mövqedən götürülən mətnlər mədəni fenomen deyil. Onu mədəni edən bizim qarşımızda olan simasız-əşyavi "informasiya", passiv və dilsiz tədqiqat obyekti deyil, daha dəqiq desək, "mətn" yox özgə təxəyyülünün məhsuludur." Biz müəlliflə, başqası ilə, onun dünyagörüşü ilə təbii ki mətn daxilində aparıcı mövqedə duran fikirlə tanış oluruq.

Mədəniyyətin tərkibində mənalardan (və onların ötürülmə qaydaları)
başqa nə yoxdur. Bu – dərk olunmuş dünyada qarşılaşmadır. Bizim
şəxsi mövcudluğumuzun dərki mədəni ünsiyyətin ilkin situasiyasının
tərkibinə daxil olur. Mənalar heç də hər zaman bir-birinə
uyğun olmur, bəzən hətta təəccüb doğura biləcək dərəcədə bir-birindən
uzaq olur. Bu, məsələni çətinləşdirsə də, eyni zamanda tərcümə
aktını (izahı) mümkün və zəruri edir. Mədəniyyət tarixçisi peşəkar
şəkildə hazırlanmış tərcüməçidir, lakin geniş planda götürdükdə,
tərcümə prosesində hər bir oxucu (dinləyici, tamaşaçı) iştirak
edir. Biz müəllifin mənəvi müraciətini anlamağa çalışırıq. Biz tərcüməçinin ünvanına Batkinin sözlərindən daha güclü epitetlər və təriflər deyildiyini də istisna etmirik. Bu deyimdə tərcüməçinin fəaliyyətini xarakterizə edən və uğurla sıralanan sözlər diqqəti cəlb edir. Alimin fikrincə, mədəniyyət – öz mənası olan, mətn daxilində öz səsinə sahib olan canlı orqanizmdir. Hər bir danışıq səsinin müəllifi vardır. Bununla yanaşı danışıq səsi səs, ritm və tonallıqdan ibarətdir, daha doğrusu, təbiətdə istənilən bir şeyin bənzəri
olmadığı kimi, səs də fərdi və bənzərsizdir. Bu bənzərsizlik tərcüməçini
maraqlandırır, özünə cəlb edir, öz xüsusiliyi, naməlumluğu
ilə tilsimləyir, onun müəlliflə ünsiyyətini mümkün edir. Bu tip
akt mümkündür, lakin onun reallaşması üçün anlaşılmaz mənanı bərabərdəyərli
anlaşılan məna halında vermək imkanı yaradan açarı –
tərcümə üsulunu tapa biləcək insan da lazımdır. Batkinin ifadələrini bir qədər dəyişsək deyə bilərik ki, bu insan tərcüməçidir və o, öz
növbəsində, oxucularının (dinləyicilərinin, tamaşaçılarının) mənəvi
ünsiyyətini qura bilmək üçün peşəkar şəkildə hazırlıq görmüş ədəbiyyat
bilicisi olmalıdır. İki dil, iki mədəniyyətin qarşılaşması vəziyyətində
interpretator zaman və məkan distansiyalarını nəzərə alaraq
fikrində tutduğu oxucusuna tərəf istiqamət alır. Yuxarıda deyilənlərlə
yanaşı, məhz dərkin spesifik yolu da həmin alim tərəfindən
aydınlaşdırılır: "Məsələ burasındadır ki, tədqiqat prosesində həm öz
dilin, həm yad dil, həm tədqiq olunan dil, həm izah edən müəllif,
həm də mətnin müasir tərcüməçisi şüurlu şəkildə qarşılaşmalıdırlar.
Bununla yanaşı, bütün sərhədlər, keçidlər görünən, plastik olmalı,
oxucunun gözü qarşısında və onun iştirakı ilə düşünülməlidir. İlk
növbədə özün üçün artıq məlum məna (lakin bu, yalnız daim və sıx
şəkildə aparılmış dialoq, daimi məna qarşılaşdırılması və yaxınlaşdırılması
prosesində mümkündür); ikincisi, müasir məna – mənim
mənam; üçüncüsü, fövqəlvəzifə: hər iki mənanı birlikdə, bir-birinin
vasitəsilə, lakin bir-biri ilə qarışdırmadan ifadə etmək – bunların hər
biri aydın şəkildə bir-birindən fərqlənməlidir". Batkinin
şüur yolu bizə tərcümənin son dərəcə dəqiq mexanizmini vermiş
olur.

## İstinadlar