open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qazaxıstan Tibb Tələbələri Birliyi

**Qazaxıstan Tibb Tələbələri Dərnəyi** (Qazaxıstan: Qazaxıstan tibb təcrübələrinin təşkilatı, Qazaqstan meditsine jastarynyń organzatsııasy), 2014-cü ildə Qazaxıstandakı doqquz tibbi təhsil müəssisəsinin üzvlərindən ibarət bir tibb tələbəsi təşkilatıdır. KazMSA Beynəlxalq Tibbi Tələbə Dərnəkləri Federasiyasının (IFMSA) həqiqi üzvüdür.

Qazaxıstanda tibbi təhsil verən doqquz müəssisə var:

* Astana Tibb Universiteti
* Qaraqanda Dövlət Tibb Universiteti
* SD Asfendiyarov adına Qazaxıstan Milli Tibb Universiteti
* Semey Dövlət Tibb Universiteti
* M. Ospanov adına Qərbi Qazaxıstan Dövlət Tibb Universiteti
* Cənubi Qazaxıstan Dövlət Əczaçılıq Akademiyası
* Qazaxıstan-Rusiya Tibb Universiteti
* Ahmet Yesevi Universiteti
* Qazax Tibb Universiteti Davamlı Təhsil, keçmiş Almatı Dövlət Doktorların Təkmilləşdirmə İnstitutu

## Agentlik

* IFMSA-nın bütün fəaliyyətləri altı daimi komitədən biri ilə əlaqələndirilir:
* Tibbi Təhsil üzrə Daimi Komitə (SCOME)
* Peşəkar Mübadilə Komitəsi (KAPSAM) [1]
* Tədqiqat Mübadiləsi üzrə Daimi Komitə (SCORE)
* Xalq Sağlamlığı üzrə Daimi Komitə (SCOPH)
* HİV / AİDS (SCORA) daxil olmaqla Cinsi və Reproduktiv Sağlamlıq üzrə Daimi Komitə
* İnsan Hüquqları və Sülh Daimi Komitəsi (SCORP)

## Prinsiplər
Dərnəyin prinsipləri bunlardır:

# Dərnək hədəflərinə çatmaq üçün heç bir siyasi, dini, sosial, irqi, milli, cinsi və ya digər ayrı-seçkilik etməz.
# Dərnək tibb tələbələri arasında humanitar idealları təbliğ edir və bu səbəbdən də məsuliyyətli gələcək həkimlərin yaradılmasına töhfə verməyi hədəfləyir.
# Dərnək tibb tələbələrinin maraqlarını təqdim edir və mədəni, ətraf mühit, istirahət, həvəskar atletik, elmi və təhsil fəaliyyətləri təqdim edərək bugünkü tibbi mühitdə gələcək fürsətlərin səmərəli tətbiqini təşviq edir.

## Məqsədlər
Dərnəyin məqsədləri bunlardır:

# Qazaxıstandakı tibb peşəsinin, tibb və əczaçılıq işçilərinin sosial nüfuzunu artırmaq üçün Birliyin üzvü olan Qazaxıstandakı tibb tələbələrini birləşdirin və əlaqələndirin.
# Gənc tibb nəslinin mütəxəssislərinin formalaşmasında iştirak
# Digər dövlətlərdən və dərnəklərdən gələn tələbələr və kiçik həkimlərlə iş birliyinin həyata keçirilməsi.
# Tibb tələbələrini və gənc həkimləri dünya səviyyəsində praktik təcrübə və nəzəri tibbi biliklər qazanmağa təşviq etmək.
# Effektiv milli səhiyyə sistemi və tibbi təhsili olan müasir Qazaxıstanın yaradılmasına kömək etmək.
# Mövcud qanunvericiliyin yaradılması və tətbiqi, gənclər üçün elmi və təhsil və təlim proqramları və layihələr yaradılması.
# Qazaxıstan və xarici ölkələrin universitetləri və tədqiqat qurumları ilə əməkdaşlıq.
# İnsanlıq və tibbi etika fikirlərinin inkişafı.
# Gənclər arasında sağlam həyat tərzi fikirlərinin inkişafı.

## İstinadlar
Naadım

**Naadim** ( Tuvan : Наадым - Naadim) Tuva Respublikasında ənənəvi bir festivaldır. Tuva Respublikasının maldarlarının bayram şənliyi və bayramı. Son tədbir avqustun ortalarında. Naadim, 1922-ci ildə Tuva Xalq Respublikasının qurulmasından bəri qeyd olunmağa başladı.

## Haqqında
Nadim festivalı hər il baş verir. Festivaldan əvvəl Tuvadakı bütün vilayətlər arasından keçir və son mərhələsi vahid olaraq reallaşır. Baş vermə vaxtı: iyul-avqust-sentyabr. Festival zamanı yarışlar, güləş, at yarışı və ox atma kimi fəaliyyətlər keçirilir. Tiva Xalq Respublikası yarandığı gündən bəri bir tətil kimi qeyd olunur. Sovet dövründəki qadağalarla aradan qalxsa da, 1993-cü ildə yenidən milli bayram kimi qeyd olunmağa başladı. 2007-ci ildən sonra Tiva Şurasının dəstəyi ilə yerli festivallar təşkil edildi və inteqrasiya edilmiş bir fəaliyyətə çevrildi.  Naadımda qonşu bölgələrdən keçə məhsulları istehsalçılarının iştirakı ilə Beynəlxalq Keçə Festivalı da təşkil olunur. Keçədən hazırlanmış ən yaxşı geyimlər və məhsullar üçün bir yarışma moda nümayişi təşkil edilir. Naadimdə ənənəvi yarışlardan biri ağır daş qaldırmaqdır. Naadim proqramına milli mətbəx yeməkləri, heyvandarlıq avadanlığı, milli geyimlər, keçə məhsulları, Tuva musiqi alətləri və əl istehsalı sənət məhsulları sərgisi daxildir. Bayram konserti ilə başa çatır. Tuva Respublikasının ən rəngarəng tətilinin layiqli finalına çevrilən möhtəşəm bir tamaşa baş verir.

## Güləş

Tuvanın milli güləşi Naadim festivalının dırnağıdır. Naadim güləşinə yerli bölgələrdən və ətraf ölkələrdən güclü güləşçilər gəlir. Güləş Tuva xalqı arasında çox populyardır. Zamanla güləşçilərin geyimləri də yaxşılaşdırıldı. Əvvəllər geniş şalvarlı qısa paltarlar var idi. Daha sonra kəmərli və uzun qollu qısa gödəkçə ilə sıx bağlanan idman külotları yalnız güləşçinin kürəyini örtür. Batkar Baasan kimi Tuva güləşçiləri həm Rusiya Federasiyasında, həm də dünyada əhəmiyyətli uğurlar əldə etdilər.

## At yarışları
At yarışları Naadimdə də əhəmiyyətlidir. Atların sürətinin və dözümlülüyünün idarə olunduğu at yarışlarında yarış məsafələri fərqlidir. Mükafatlar həm atlara, həm də sürücülərə verilir. Yarışda birinci olan və digər yarışlarda ilk atlar arasında ən yaxşı gücü göstərən ata "Çürük-Doruğ" (Doru atı), digər qaliblərə isə "Sıın-Kara" (ceyran atı) adı verildi. "Çürük-Sarala", "Ezir-Kara" (qara qartal) və s. başlıqlar verilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yetiştiricilərin ən vacib ziyafəti olan Naadim, min illik tarixə malikdir - Maadır Biçe-ool. Tiva Yeni Araşdırmalar Jurnalı.
* Fermerlər festivalı - Naadim - Tuva Respublikasının Turizm Mərkəzi
* Naadim - Tuva Türklərinin əsas bayramı - Tuva Respublikasının Milli Kitabxanası
* Naadim - Maldarın ziyafəti
Askar Tokpanov

**Askar Tokpanov** (; ) — Sovet, qazax teatr müəllimi, teatr direktoru, ilk peşəkar Qazaxıstan rejissorlarından biri, qazax teatr pedaqogikasının banisi. Qazaxıstan Elmlər Akademiyasının sənət tarixi sektorunun qurucularından biridir.

## Həyatı
15 oktyabr 1915-ci ildə Almatı vilayətinin İli rayonunun Şilikemer kəndində anadan olub.

1939-cu ildə Moskva Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunun rejissorluq şöbəsini bitirib. A.V. Lunaçarski. Onun müəllimi professor, RSFSR xalq artisti Saxnovski Vasili Qrigoriyeviç idi.

A. Tokpanov “İvanov”, A. Çexovun “Qağayı”, A. Ostrovskinin “Həqiqət Güclü və Xoşbəxt”, G. Norbs, G. Ibsenin, A. Salinskinin “Gəzintidə Gəz”, “Aşpaz ”A. Safronov tərəfindən hazırlanmışdır. "Tazsha bala", "Tasykan tugiler" pyeslərini yazdı. Saxna Sazy (1969), Kesheden buginge deyin (1976), Іңkңr denie (1991) kitablarının müəllifidir.

A. Tokpanov 22 noyabr 1994-cü ildə Almatı şəhərində vəfat etdi.

## Fəaliyyəti
1939-1944 — M.Əuezov adına Akademik Qazax Dram Teatrının səhnə direktoru. 1945-1946 — Karaqanda Qazax Dram Teatrının bədii rəhbəri. 1948-1951 — M.Əuezov adına Akademik Qazax Dram Teatrının səhnə direktoru. 1951-1953 - S. adına Qazaxıstan Akademik Uşaq və Gənclər Teatrının bədii rəhbəri Q.Musrepova. 1955-1959 — Mahambet adına Atyrau Regional Qazaxıstan Teatrının bədii rəhbəri. 1969-1971 — Jambıl Regional Qazax Dram Teatrının bədii rəhbəri. 1939-1944 — Almatı teatr məktəbinin müəllimi. 1955-ci ildən ömrünün sonuna kimi Rəssamlıq Akademiyasında dərs verdi. T. Jurqenova aktyorluq və rejissorluq fakültəsində.

## Teatr əsərləri
* M. Auezov qələmi L. Sobolevtin "Abay" (1940)
* Ş.Xusainov "Marabai" (1941)
* M. Auezov "Test saatında" (1941)
* S. Mukanov "Zəfər nəğməsi" (1942)
* M. Auezov "Enlik-Kebek" (1944)
* G. Musrepov "Akan Seri Aktokty" (1945)
* P. Stein "Onur Məhkəməsi" (1948)
* D. Gow, A.D. Yusso "Dərin Köklər" (1948)
* G. Mustafinn "Milyoner" (1950)
* M. Akınjanov "İbrai Altınsarin" (1951)
* Ş.Kussainov "Nurly Tas" (1951)
* Ş.Kussainov "Koktem jel" (1953)
* Ş.Kussainov "Aldar kuse" (1954)
* N.V. Gogol "Baş Müfəttiş" (1954)
* M. Auezov "Abay" (1955)
* G. Musrepov "Amangeudi" (1955)
* A. Tachibaev "Mayra" (1957)
* M. Auezov "Karagöz" (1959)
* T.Axtanov "Sevgi Dağı" (1969)
* B. Mailin "Maydan" (1965)
* N. Pogodin "Kremlin Courantara" (1970)
* A. Uygin və I. Sultanov "Alisher Nauai" (1983)

## Mükafatlar və təltifləri
# Qazaxıstan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1957)
# Qazaxıstan SSR xalq artisti (1975)
# Fəxri Nişan ordeni
# Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni
# Xalqlar Dostluğu ordeni
# Əmək qazisi medalı

## İstinadlar
Kazımukan Munaytpasov

**Qacımuqan Munaitpasuly** (qazax: Қажымұқан Мұңайтпасов, Qajymuqan Muńaıtpasov; rus: Хаджимукан Мунайтпасов, ) — eyni zamanda Hacımukan Munaytpasov kimi tanınan, bir qazax güləşçisi və yunan-Roma güləşində təkrarən dünya çempionu idi.

Qacımuqan Munaytpasuly 1871-ci ildə, Rusiya İmperatorluğunun Akmola vilayətinin Karaotkyel kəndində anadan olmuşdur. Boyu 194 sm, çəkisi 139 kq idi. 54 ölkədə döyüşdü, 48 medal qazandı. Karyerasında ən vacib məqamlardan biri 1910-cu ildə Buenos-Ayresdə qızıl medala layiq görülməsi və İsveçdə Göteborqda ilk dəfə dünya çempionu olması idi. Tarixdə ilk dəfə bir qazaxın dünya çempionluğu qazandı. Məşhur qələbələrindən biri də döyüş zamanı aldığı onurğa sütununun ölümcül zədəsindən sağ çıxmayan Yapon jiu-citsu ustası Harakiki Jindofunun məğlubiyyəti idi. Bir neçə dəfə Rusiya İmperiyasının ayrı-seçkilik siyasətinə görə Rusiya Milli komandasında olmasına icazə verilmədi, buna görə də Yapon adı Yamagata Makhanura ilə Mançuriya adından beynəlxalq yarışlarda iştirak etdi.

Yalnız güləşçi karyerasına görə populyar olmadı. Həm də güclü bir vətənpərvər idi. Alaş Partiyasının insanları ilə yaxşı əlaqələri var və onlarla 1918-ci ildə Omskda görüşdü. Vətəndaş müharibəsindən sonra 1925-ci ildə Qızılboroda ilk qazax teatrını qurdu. 1940-cı ildə güləşçi karyerasını başa vurduqdan sonra ikinci bir dövrdə xalqa kiçik bir sirk çadırında gücünü və fəndlərini göstərərək SSRİ Müdafiə Fonduna 100.000 rubldan çox pul yığdı. Dünya müharibəsi. Bu pulla Sovet ordusu üçün Po-2 təyyarəsi alındı. Munaytpasov Stalinə teleqram yazaraq təyyarənin əfsanəvi qazax-sovet döyüşçüsü Amangeldy İmanovun adını alacağını bildirdi. Onun arzusu gerçəkləşdi.

12 avqust 1948-ci ildə Lyeninskoe znamya kolxozunda (Cənubi Qazaxıstan vilayətində), heç bir şagird və öyrənən olmadan və dörd arvadını Türküstanda qoyaraq öldü. 1980-ci ildə Çimkentdən 20 kilometr şimalda olan Temirlan (Temirlanovka) kəndində onun şərəfinə bir muzey açıldı. Almatıda, Astana və Semeydə də Qacımuqanın küçələri var. Çimkentdəki futbol stadionu — FC Ordabassy'nin evi — onun adını daşıyır. Stadionun qarşısında da onun üçün bir heykəl var. İki rus filmi onun həyat tarixinə əsaslanır: Hacı-Mukan (1978) və Bizimkini tanıyın! (1985; baş rollarda Baxıtjan Esjanov, Gyeorgiy Xachaturovich və Aleksandr Pankratov-Chorny).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://www.shymkent.info/2021/04/07/kazhymukan-munaitpasov-a-kazakh-hero/
* https://web.archive.org/web/20070819200010/http://www.aikyn.kz/site.php?lan=kaz&id=167&pub=1431
Qazaxıstanda insan hüquqları

Qazaxıstandakı insan haqları müstəqil müşahidəçilər tərəfindən eyni dərəcədə zəifdir. "Qazaxıstan sərbəst toplaşma, söz və din azadlığını böyük ölçüdə məhdudlaşdırır. 2014-cü ildə səlahiyyətlilər qəzetləri bağladılar, dinc, lakin icazəsiz etiraz nümayişlərindən sonra onlarla insanı həbs etdilər və ya cərimə etdilər və ibadət edənləri dövlətin nəzarəti xaricində dinə etiqad etdiklərinə görə cəzalandırdılar." Hökumət tənqidçiləri, müxalifət də daxil olmaqla lider Vladimir Kozlov, haqsız mühakimələrdən sonra nəzarətə alındı. Həbs yerlərində işgəncə tətbiq olunmağa davam edilir. "

Qazaxıstanın siyasi quruluşu hakimiyyəti prezidentlikdə cəmləşdirir. Prezident Nursultan Nazarbayev 1989–2019-cu illərdə ölkənin lideri olub. 1989-cu ildə Qazaxıstan Kommunist Partiyasının birinci katibi seçildi və 1991-ci ilin dekabrında Sovet İttifaqından müstəqillik qazanandan sonra ölkənin ilk prezidenti seçildi. Qazaxıstanda keçirilən seçkilərin heç biri beynəlxalq standartlara uyğun deyildi.

2012-ci ildə Qazaxıstan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Şurasına üzv seçildi. 2014-cü ildə İnsan Hüquqlarına dair Ümumdünya Periyodik İcmal zamanı, milli nümayəndələr "Qazaxıstanın işgəncə qarşısının alınması mexanizmi və milli insan hüquqları institutu" nu, "azadlığın qanuni məhdudlaşdırılması ilə bağlı narahatlıqlarını bölüşdükləri üçün" yüksək qiymətləndirdilər.

ABŞ hökumətinin 2014-cü ildə yayımlanan hesabatına görə Qazaxıstanda:"Qanun müstəqil bir mühakimə üçün kifayət qədər tövsiyə vermir. İcra hakimiyyəti məhkəmənin müstəqilliyini kəskin şəkildə məhdudlaşdırdı. Prokurorlar məhkəmə rolunu oynadılar və məhkəmə qərarlarını təxirə salma gücünə sahib oldular … Korrupsiya məhkəmə prosesinin hər mərhələsində aşkar idi. Hakimlər ən çox maaş alan dövlət işçiləri arasında olsalar da, vəkillər və insan hüquqları nəzarətçiləri hakimlərin, prokurorların və digər vəzifəli şəxslərin cinayət işlərinin əksəriyyətində əlverişli qərar vermək əvəzinə rüşvət istədiklərini iddia etdilər."

## Mənbə
# ^ Human Rights Watch, Dünya Hesabatı 2015: Qazaxıstan 28 oktyabr 2016-cı il tarixində Wayback Machine-də Arşivlendi.
# ^ Chivers, C. J. (6 dekabr 2005). "Qazaxıstan prezidenti yenidən seçildi; səsvermə səhvdir, müşahidəçilər deyirlər". New York Times. 18 dekabr 2019 tarixində orijinaldan arxivləşdirilib. 2 aprel 2014 tarixində əldə edildi. Qazaxıstan heç vaxt beynəlxalq standartlara cavab verən bir seçki keçirməmişdi.
# ^ Pannier, Bruce (11 mart 2015). "Qazaxıstanın uzunmüddətli prezidenti növbədənkənar seçkilərə qatılacaq — yenidən". Qəyyum. 11 sentyabr 2019 tarixində orijinaldan arxivləşdirilib. 13 mart 2015 tarixində əldə edildi. Nazarbaev Qazaxıstandakı müxalifləri sıxışdırdı və bu ölkədə Qərb tərəfindən azad və ədalətli mühakimə olunan bir seçki olmadı.
# ^ "2013-cü il üçün İnsan Hüquqları Tətbiqləri üzrə Ölkə Raporları: Qazaxıstan". Demokratiya, İnsan Haqları və Əmək Bürosu. . 15 sentyabr 2014-cü ildə alınıb
Yüksəliş kafedralı (Almatı)

**Yüksəliş kafedralı** (, ) və ya **Zenkov kafedralı** ― Qazaxıstanın Almatı şəhərindəki Panfilov parkında yerləşən bir Rus Pravoslav kafedralı. 1907-ci ildə tamamlanan kafedral mismardan istifadə edilmədən taxtadan düzəldilmişdir. Hündürlüyü 56 metrdir və dünyanın ən yüksək ikinci taxta tikilisi olduğu iddia edilir. Tikili Qazaxıstanın Respublika Əhəmiyyətli Tarix və Mədəniyyət abidələri siyahısına daxildir.

## Tarix

19-cu əsrin sonlarında Türkistan yeparxiyasının ilk yepiskopları Almatıda Rus Pravoslav kilsəsinə ehtiyac olduğunu müzakirə etdilər. 26 sentyabr 1903-cü ildə Türkistan və Daşkənd yepiskopu Paisii (Vinoqradov) kilsənin təməlini təqdis etdi.

1904–1907-ci illərdə mühəndis Andrey Zenkov başçılığı ilə memar Konstantin Borisoqlebski tərəfindən dizayn edilmiş layihə əsasında inşaata başlanıldı.

Kafedral heç bir mismar olmadan tikilsə də, 1911-ci ildə baş verən zəlzələdən minimal ziyanla xilas oldu və bu, bəzi yepiskoplar tərəfindən ilahi müdaxilə ilə əlaqələndirdi.

Kafedralın daxili interyeri Moskva və Kiyevdəki sənət emalatxanalarında hazırlanmışdır. Məbəd 1927-ci ilə qədər təyinatı üzrə istifadə edilmişdir. Rus inqilabından sonra kafedral Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikasının Mərkəzi Dövlət Muzeyi kimi fəaliyyət göstərirdi. Tikili daha sonra, 1930–1940-cı illərdə görkəmli ictimai təşkilatlar tərəfindən istifadə edilmişdir. Almatıdakı ilk radio ötürücülər kafedralın zirvəsində yerləşdirilmişdi.

1973-cü ildə kafedralda bərpa işləri başladı və 1976-cı ilə qədər davam etdi. 1995-ci ilin may ayında kafedralın nəzarəti Rus Pravoslav kilsəsinə qaytarıldı. 1997-ci ildə tikilidə aparılan əlavə bərpa işlərindən sonra kafedral dini ibadətlər üçün yenidən açıldı.

2017-ci ilin iyul ayından bəri kafedralda genişmiqyaslı yenidənqurma işləri aparılmış və 28 oktyabr 2020-ci ildə başa çatmışdır.

## Xatirə sikkəsi

Qazaxıstan Milli Bankı 2 iyun 2007-ci il tarixində 925 əyar gümüşdən hazırlanmış 500 təngə nominalındakı "Kafedral" sikkəsi buraxdı. Sikkənin ön tərəfində Qazaxıstanın gerbi və ətrafı nöqtələr ilə ayrılmış "500 ТЕҢГЕ", qazaxca "ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ" və rus dilində "РЕСПУБЛИКА КАЗАХСТАН" yazıları təsvir edilmişdir. Arxa üzün mərkəzində Yüksəliş kafedralının şəkli, yuxarı hissədə "КАФЕДРАЛЫҚ ШІРКЕУ" və "КАФЕДРАЛЬНЫЙ СОБОР" yazıları, solda Qazaxıstan zərbxanasının ticarət nişanı boyunca "АЛМАТЫ 2007", alt hisələrdə isə- "Ag 925 31,1 gr." yazısı qeyd olunmuşdur.

## İstinadlar
Aleksandr Romanoviç

**Aleksandr Romanoviç** () — Lipka tatarı əsilli hərbçi, süvari generalı. O, xidmət illəri boyunca həm Rusiya İmperator Ordusunda, həm də müstəqil Polşa ordusunda general kimi xidmət etmişdir.

## Həyatı
Aleksandr Romanoviç 1 aprel 1871-ci il tarixində o dövrdə Rusiya imperiyasına tabe olan Polşanın Lida bölgəsi yaxınlığında yerləşən Oleksziszki məntəqəsində dünyaya gəlmişdir. Bu məntəqədə Romanoviç ailəsinin mülkü yerləşirdi. Onun ailəsi Lipka tatarı əsilli olmuş və XV əsrin sonlarında Reç Pospolita dövlətinin ərazisində məskunlaşmışdır.

Aleksandr Romanoviç orta təhsilini başa vurduqdan sonra Polotsk bölgəsində yerləşən Rus Ordu Kadet Korpusuna daxil olmuş və oradan 1890-cı ildə zabit kimi məzun olmuşdur. Buradakı təhsilini başa vurduqdan sonra Süvari Zabitləri Məktəbinə daxil olan Aleksandr Romanoviç 1892-ci ildə buradakı təhsilini də başa vurmuşdur. Elə həmin ildə də Rusiya İmperator Ordusuna peşəkar zabit kimi daxil olmuşdur.

1914-cü ildə Birinci Dünya müharibəsi başlayan zaman Aleksandr Romanoviç polkovnik rütbəsində rus ordusunda xidmət etməkdə idi. Rusiya İmperator Ordusunun Avropada xidmət edən bölmələrindən birinə aid olduğu üçün müharibənin ilk günlərindən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Müharibənin ilk günlərindən Şərqi Prussiya cəbhəsində döyüşən Aleksandr öz bölmələri ilə birlikdə Kalisz bölgəsinə hərəkət etmiş və 1916-cı ildə burada olarkən almanların kimyəvi silahlarla olan hücumu zamanı zəhərlənmişdir. Zəhərlənməyə görə müalicə alıb sağaldıqdan sonra 1917-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldilmiş və Finladiyaya göndərilmişdir.

1917-ci ildə Rusiya imperiyası müharibənin də vurduğu fəsadlar nəticəsində dağıldı. Bir ildə baş vermiş iki inqilab Rusiyaya tabe olan ərazilərdəki xalqların azadlıq hərəkatlarını gücləndirdi. Nəticədə Polşa 1918-ci ildə müstəqilliyini qazandı. Elə həmin ildəcə Polşa ordusuna qatılan Aleksandr Romanoviç Polşa ordusunun ənənəvi bölmələrindən biri olan Tatar Uhlan bölməsinin komandiri təyin edildi.

Polşa ordusu yarandığı ilk günlərdə Sovet Rusiyası ilə müharibə etməyə məcbur oldu. 1919-1921-ci illəri əhatə edən müharibə nəticəsində Riqa sülhü imzalandı. Sülhün şərtlərinə görə müharibənin qalibi Polşa oldu. Müharibə bitdikdən sonra Aleksandr Romanoviç ordunu tərk etmək qərarına gəldi. Ordudan ayrıldıqdan sonra öz ailə mülklərinin yerləşdiyi Oleksziszki məntəqəsinə geri döndü və burada yaşadı. Həyatının bu dövründə o, yerli müsəlman icmasının başçısı oldu. Daha sonra buradan Vilnoya köçdü və 14 noyabr 1933-cü ildə elə burada da vəfat etdi.

## Rütbələri
* Kornet (1892)
* Poruçik (1896)
* Ştabs-kapitan (1900)
* Rotmistr (1904)
* Polkovnik (1913)
* General-mayor (1917)

## Həmçinin bax
* Rafal Qan-Qanoviç
* Aleksandr Yelyaşeviç

## İstinadlar
Yaqub Şinkieviç

**Yaqub Şinkieviç** () — şərqşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, 1925-ci ildə yenicə müstəqil olmuş Polşanın seçilmiş ilk müftisi.

## Həyatı
Yaqub Şinkieviç 1884-cü ilin 16 aprelində Lyaxavişi bölgəsində anadan olmuşdur. Bu bölgə o dövrdə Rusiya imperiyasının Minsk quberniyasına tabe idi.  Lyaxavişi 1921-ci ildən 1939-cu ilə qədər Polşanın bir parçası olmuşdur. Hal-hazırda isə Belarusa məxsusdur.

Tatar ailəsində doğulan Yaqub Şinkieviç Süleyman və Fatma adlı şəxslərin övladıdır.  Ailədə bir qardaşı və bir bacısı olmuşdur. Qardaşı Mustafa Şinkieviç Lipka Tatarları Cəmiyyətinin (polyakca: Związek Tatarów Litewskich) rəhbəri olmuşdur. Bacısının adı Əminədir.

1904-cü ildə Minsk Ali Məktəbini bitirmişdir. Daha sonra ilk öncə mühəndislik sahəsində təhsil alsa da, 1907-ci ildə Peterburq şəhərinə şərqşünaslıq sahəsində təhsil almağa yollanmışdır. 1925-ci ildə Berlin Universitetində öz doktorantura mövzusunu alman dilində müdafiə edərək fəlsəfə doktoru elmi adını almışdır. Elə həmin ilin 25 oktyabrında bütün Polşa müsəlmanlarının müftisi seçilmişdir. Bu qurumun mərkəzi Vilnüs şəhərində yerləşirdi.

O, fəaliyyəti dövründə Qurandan bir çox ayəni ərəbcədən polyak dilinə tərcümə etmişdir. Onun bu tərcümələri 1935-ci ildə "Wersety z Koranu" adı altında nəşr edilmişdir. Onun rəhbərliyi dövründə bu qurum bir çox müsəlman dünaysı dövltələri ilə əlaqə yarada bilmişdi. Belə dövlətlərə misal olaraq Hindistanı, Fələstini, Misir və digərlərini göstərmək olar. Müfti Şinkieviç 1926-cı ildə Qahirədə keçirilən konqresə də qatılmışdır. 1935-ci ildə təşkil edilən Avropa Müsəlmanları Konqresi zamanı Şinkieviç "ən görkəmli iştirakçılarından biri" kimi qeyd edilmişdir. Konqresin ən yadda qalan anlarından biri budur ki, Müfti Şinkieviç Napoli Şərqşünaslıq İnistitutunun rəhbəri Bernardo Barbiellini Amidey kürsü önünə çıxıb danışmaq istəyərkən Şinkieviç ondan hamının gözü qarşısında islamı qəbul etdiyini təstiqləmək üçün 3 dəfə şəhadət gətirməsini istəmişdir.

O, həmçinin nisbətən yeni yaranmış respublika olan Polşanın 1936-cı ildə müsəlmanların hüquqi vəziyyətini tənzimləmək üçün hazırladığı qanun layihəsinə də nəzarət edib, rəy bildirirdi. Onun planlarından biri də Polşanın paytaxtı Varşava şəhərində məscid tikmək idi. Lakin Polşanın 1939-cu ildə Almaniya-Sovet İttifaqı blokunun ortaq işğalına məruz qalması bu planın yarımçıq qalmasına səbəb oldu.

## İkinci Dünya müharibəsi və mühacirət
İkinci Dünya müharibəsi zamanı o, almanların şərqə hücumunda müfti kimi xidmət etmişdir. 1944-cü ildə o, almanların xidmətindən çıxdı və kommunist Polşaya geri dönmək qərarına gəldi. Müharibə bitdikdən sonra isə Misirdə məskunlaşmaq qərarına gəldi və orada yaşamağa başladı. Lakin 1952-ci ildə sovetpərəst  Camal Əbdül Nasirin hərbi çevrilişindən sonra Misiri də tərk etməyə məcbur oldu. ABŞ-a yollanan Şinkieviç Konnektikut ştatının Vaterburi bölgəsində məskunlaşdı. 1 noyabr 1966-cı ildə elə orada da vəfat etdi.

## Həmçinin bax
* Səlim Çazbiyeviç

## İstinadlar
Saken Seyfullin adına Qazaxıstan Aqrotexnika Universiteti

**Saken Seyfullin adına Qazaxıstan Aqrotexnika Universiteti (QazATU)** () — Orta və Şimali Qazaxıstanın ən böyük əkinçilik universiteti, Astana şəhərindəki ilk ali təhsil müəssisəsi. Müasir qazax ədəbiyyatının banisi Saken Seyfullinin adını daşıyır.

## Tarixi
3 oktyabr 1957-ci ildə SSRİ Nazirlər Soveti Akmolinsk şəhərində kənd təsərrüfatı institutunun təşkili barədə qərar qəbul etdi. Akmolinskdə ilk ali təhsil ocağının açılması qərarı, qaldırılmış bakirə torpaqda kənd təsərrüfatı istehsalının təşkili zərurətindən qaynaqlandı. Müvəqqəti baza olaraq instituta 4 saylı dəmir yolu məktəbinin (şəhər mərkəzi ilə stansiya arasında yerləşən) ərazisi, keçmiş üç illik kənd təsərrüfatı məktəbinə aid və iki kilometrdən 4,5 km məsafədə yerləşən binalar verildi. yataqxana üçün institutun əsas ərazisi ayrılmışdı .

Universitetin həqiqi fəaliyyəti 22 fevral 1958-ci ildə Akmola Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun ilk direktoru T.Q. Duxovun vəzifələrini icra etməsi ilə başladı. İnstituta 4.1 min kvadratmetr təhsil sahəsi və tələbələr üçün əsaslı təmir tələb olunan narahat binalar ayrıldı. Buna görə əsaslı təmirlə yanaşı, əsaslı santexnika və abadlıq işləri də aparıldı: istilik magistralları çəkildi və bütün binalar buxar isitmə sisteminə verildi, su təchizatı və yerli kanalizasiya xətti çəkildi, ərazi yaşıllaşdırıldı və əsas yollar asfaltlandı .

1958-ci ilin aprelində instituta bir təlim və təcrübə təsərrüfatının təşkili üçün Akmola vilayət İcraiyyə Komitəsinin köməkçi təsərrüfatının 2700 hektarı ayrıldı. 1959-cu ilin mayında təlim və təcrübə təsərrüfatı şəhərdən 15 kilometr məsafədə yerləşən daha bir sahə hesabına genişləndi.

15 may 1961-ci ildə şəhərin yeni adı ilə əlaqədar olaraq institut Tselinograd Kənd Təsərrüfatı İnstitutu adlandırıldı.

1988-1989-cu tədris ilindən institut qazax dili mütəxəssisləri hazırlamağa başladı.

2005-ci ilin oktyabr ayında universitet bütün lisenziya, magistr və aspirantura ixtisasları üzrə dövlət sertifikatından keçdi. Universitet Qazaxıstanın beynəlxalq sertifikatı ISO 9001: 2000 beynəlxalq sertifikatına uyğun olaraq "Rus Reyestri" Sertifikat Birliyi tərəfindən tanınan keyfiyyət idarəetmə sistemini tətbiq edən ilk universitetlərdən biri olmuşdur .

## İstinadlar
Hər şey çox gözəl olacaq (film)

**Hər şey çox gözəl olacaq** - 1998-ci il türk komediya filmi. Cem Yılmazın və Mahsar Alansonum baş rolları bölüşdükləri ilk sinema filmidir.

## Mövzusu
Altan qoşulduğu dava sayəsində illərdir görmədiyi qardaşı Nuriylə qarşılaşır. Altan Nurinin işlədiyi dərman anbarını uzun müddət açmağı planladığı bar üçün pul mənbəyi olaraq görür. Müxtəlif cəhdlərdən sonra Nuriylə təzədən yaxınlaşan Altay fərqinə varmadan həm özünü, həm də Nurini təhlükəli macəraların içinə sürükləyir. Nuri və Altan hər şeyin çox gözəl olacağını ümid edərək həyatla mübarizə aparmağa davam edirlər. Bu mübarizə içərisində unutduqları vacib məqamlar da vardır.
Türkman dağı

**Türkman dağı**, həmçinin **Çəbəl-Türkman**, **Cəbəl-əl-Türkman** ( ) — Suriyanın şimal-qərbində, Latakiya bölgəsində, Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən El Nusayriyə Dağlarının bir hissəsi olan dağ silsiləsi. Silsilə burada yaşayan Suriya türkmanlarınin (türklər, türkmanlar) adından götürülmüşdür.

## Tarixi
Türkman dağı Suriyanın Latakiya bölgəsinin şimalında, Türkiyə sərhədi yaxınlığında türkcə Bayırbuçak adlanan ərazidə dağ silsiləsidir. Dağ silsiləsi Əl-Laziqiyyə mühafəzəsinin şərq uzunluğu boyunca uzanır. Bölgədə daha çox Suriya türkmanları yaşayır. Qeyd edək ki, Bayırbucakda 72 türkmən kəndi var. Bunlardan 54-ü muxtar statusa malikdir. Onlardan 18-i təsərrüfat statusludur. Türkmən dağlarında Suriya türkmənlərinin yaşadığı əsas 44 bölgə vardır. Bunlar 45 Təpə, Acısu, Avanlı, Bedeme, Burc Kəsəb, Cəliliyyə, Çardaklı, Çümeyren, Dağdağan, Dağmışlı, Dervişan, Dərhanə, Fırınlık, Qazalah Hill, Qebelli, Gımam, Gökdağ, Hancagiz, İyn El Gazal, Kantara, Karaman, Kapikaya, Karikaya , Kasatil, Kelez, Kepir, Kırıkaltı təpəsi, Kızıldağ, Kulcuk, Məlikli, Murtlu, Nisipin, Pınar Almer, Rabia, Salma, Saray, Şems, Tel Zahiye, Yertilik təpəsi, Zeytincik və Zuveyik bölgələridi.

Suriyada vətəndaş müharibəsi başlayandan öz hüquqlarının qorunmasını tələb edən türkmanlar, müxalifət hərəkatlarında iştirak edirlər. Bu da Bəşər Əsəd hökumətinin onlara qarşı bir neçə dəfə hərbi əməliyyatlar keçirməsinə səbəb olmuşdur. Bölgədə 2015-ci ilin sonlarında Suriya Ordusu hərbi əməliyyatlara başlamışdır. Bu əməliyyatlarda Suriya Ordusuna Rusiya tərəfi də havadan dəstək vermişdir. Suriyada vətəndaş müharibəsi başlayan vaxtdan təxminən 300.000 türkmən, xüsusən də hökumətin demoqrafik dəyişikliklər etməsi səbəbindən Türkman dağına sığınmışdır. Böyük sayda türkman ailələri isə Türkiyəyə getməyə məcbur olmuşdular. Ələvi təriqətinə mənsub türkman ailələri isə hökumətin nəzarətindəki bölgələrə yerləşdirilmişdirlər.

24 noyabr 2015-ci ildə bölgədə böyük siyasi böhran yaşanmışdır. Böhran Türkiyə və Rusiya arasında baş vermişdir. Belə ki, həmən gün iki Türkiyə General Dynamics F-16 Fighting Falconu dağların üzərində uçan Rusiyaya məxsus iki Suxoy Su-24 döyüş təyyarəsindən birini vurmuşdu. Hər iki pilot təyyarəni tərk edə bilsə də, lakin pilotlardan biri türkmən qüvvələri tərəfindən havadaca yerə düşmədən öldürülmüşdü.

## İstinadlar
Aksu-Cabaqlı qoruğu

**Aksu-Cabaqlı qoruğu** (; ) ― Mərkəzi Asiyanın ən qədim qoruğu. Qoruq Qazaxıstan Respublikasının cənub vilayətində yerləşir və Tyan-Şanın şimal-qərb dağ silsilələrini əhatə edir. Adı bölgədəki ən böyük çay olan Aksudan və ərazinin şimal hissəsində yerləşən Cabaqlı dağ silsiləsindən götürülmüşdür.

## Coğrafiya
Aksu-Cabaqlı təbiət qoruğu qərbi Tyan-Şan dağlarında yerləşir. Ərazinin şərq sərhədini Qırğızıstan Respublikası, cənub sərhədini isə Maydantal çayının vadisi və Özbəkistan təşkil edir. Bölgə qərbdən Qızılqum, şimaldan isə Karatau dağları ilə əhatə olunmuşdur. Ərazi Cənubi Qazaxıstan vilayətindəki Tyul'kubaskiy və Lengerskiy rayonlarının inzibati bölgüsü daxilində yerləşir. Qoruq 131 934 hektar ərazini əhatə edir.

## Geologiya
Paleozoy dövrünə aid əhəng daşı, dolomit və karbonlu tuflar təbiət qoruğundakı əsas dominant süxurlardır.

## Flora
Aksu-Cabaqlı qoruğunda 1 312 növ bitki qeyd edilmişdir. Ərazidə ən çox yayılmış cinslərə bəziləri gəvən (), qazsoğanı (), soğan (, cil () və Oxytropis daxildir. Burada yerli yabanı alma (*[[Malus domestica]]*), yabanı üzüm (*[[Mədəni üzüm|Vitis vinifera]]*) və bir neçə vəhşi lalə növü də daxil olmaqla Qazaxıstanın Qırmızı Kitabına daxil edilmiş, nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan 44 nadir bitki növü var. Qoruğun aşağı bölgələrini yarımsəhra və çöl landşaftları əhatə edir.

Dağın yamacı *Juniperus seravshanica* və *[[Juniperus semiglobosa]]-nın da* daxil olduğu bir çox ardıc növündən ibarət meşələri və Avro-sibir Mərkəzi Asiya bitkilərinin inkişaf etdiyi çəmənlikləri ehtiva edir. Aksu Kanyonu *[[mədəni alma]]* və *[[sivriyarpaq ağcaqayın]]* kimi növlərdən ibarət bəzi meşə qalıqlarını qoruyub saxlayır. Daha yuxarıda, subalp və alp qurşağında çəmənliklər, hündür ot bitkiləri və çim örtüyündən ibarətdir. Əsas çayların dərəsi boyunca söyüd və tozağacı meşələri yaranmışdır.

## Fauna
Qoruqda Qazaxıstanın qırmızı kitabına daxil edilmiş 44 məməli növü var. Onlardan ən məşhuru nadir hallarda rast gəlinən qar leoparıdır. Daha tez-tez rast gəlinən növlərə Himalay qonur ayısı, Tyan-Şan arxarı (*Ovis ammon karelini*), Hindistan tirəndazı (*Hystrix indica*) və Menzbir marmotu daxildir.

## İstinadlar
Qazaxıstanda seçkilər

**Qazaxıstanda seçkilər** iki quruma, Məclis və Senata ayrılmış bir Prezident və Parlamentin seçilməsi üçün milli səviyyədə keçirilir. Yerli seçkilər beş ildən bir keçirilir. Seçkilər Qazaxıstan Respublikasının Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən keçirilir.

Qazaxıstanda ondan çox siyasi partiya var. Bundan əlavə, ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Haqları Bürosu, 1999-cu ildən bəri parlament və prezident seçkilərini izləmək üçün ölkədəki seçki nəzarətçilərini yerləşdirdi.

## Seçim prosedurları və texnologiyası
Seçkilərdə bir çox qazax seçicisinə elektron səs maşınlarında və ya kağız bülletenlərdə səs vermək seçimi təklif edildi. Hər səsvermə yerində bir böyük və iki portativ kiçik seçki qutusu var. Bunun səbəbi əlil vətəndaşların da səs verə bilməsidir. Ayrıca, sandıqların bir hissəsi doldurma problemi üçün şəffafdır. Elektron səsvermə Belarusiya və Qazaxıstanda hazırlanmış AIS "Sailau" elektron səsvermə sisteminə əsaslanır. Bu sistem daha geniş öyrənilmiş DRE səsvermə maşınlarından fərqli olaraq dolayı qeyd elektron səsvermə sistemi kimi təsvir olunur. 16 noyabr 2011-ci il tarixində Qazaxıstan Mərkəzi Seçki Komissiyasının rəhbəri Kuandık Turqanqulov Sailau sisteminin seçicilərin kağız bülletenlərinə üstünlük verməsi, siyasi partiyalara inamsızlığı və ölkə üçün lazımi vəsait çatışmazlığı səbəbindən dayandırılacağını söylədi.

## Seçkinin maliyyələşdirilməsi
Qazaxıstanda seçilmiş vəzifəyə namizədlər, təşviqat xərclərini ödəmək üçün dövlət tərəfindən maddi dəstək ala bilərlər. Senat seçkilərində hər namizəd təxminən 2170 dollar qazanır.

## Prezident seçkiləri
Seçki qurucu lider Nursultan Nazarbayevin istefası səbəbiylə 9 iyun 2019 tarixində keçirildi. Seçkilərdə Kasım Cömert Tokayev qazandı.

Mənbə:http://www.election.kz/rus/news/releases/index.php?ID=5289 

## İstinadlar
# ^ https://web.archive.org/web/20080619174127/http://www.legislationline.org/?tid=1&jid=28&less=false. 19 iyun 2008-ci il tarixində http://www.legislationline.org/?tid=1&jid=28&less=false arxivləşdirilib. 19 iyun 2008-ci ildə əldə edilmişdir.
# https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan
# https://en.tengrinews.kz/politics_sub/Sailau-e-system-will-not-be-used-at-Kazakhstan-parliamentary-5678/
# https://en.tengrinews.kz/politics_sub/Senate-elections-in-Kazakhstan-to-be-held-soon-255208/
# https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kazakistanda-kasim-comert-tokayev-secimi-kazandi/1499757
KazTransQaz

**KazTransQaz**, Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin 5 fevral 2000-ci il tarixli 173 saylı qərarına əsasən qurulmuşdur.

2002-ci ilin fevralından etibarən KazTransQaz NCM KazMunayQaz QSC-nin bir hissəsidir. 

KazTransQaz ASC (KTG) qaz və məhsullarını istehsal edən, nəql edən və satan, elektrik və istilik enerjisi istehsal edən və təmin edən və xidmətlər göstərən bir qrup şirkəti əhatə edir.

KTG hazırda ana qaz nəqli sisteminə, altı bölgədə regional paylayıcı qaz boru kəmərlərinə və ölkənin enerji şirkətlərində paylara sahibdir. Eyni zamanda, şirkət Qaz nəqliyyatı bazasını inkişaf etdirir və satış bazarlarını genişləndirir, Qazaxıstan Respublikası xaricində layihələr həyata keçirir.

## Əsas istiqamətlər
* magistral qaz kəmərləri ilə qaz nəqli, daxili nəqliyyat, ixracat nəqliyyatı, təbii qazın beynəlxalq tranziti və yeraltı qaz anbarlarında qazın saxlanılması;
* qaz paylayıcı boru kəmərləri ilə qaz nəqli;
* daxili bazarda təbii qaz satışı;
* qaz istehsalı və emalı;
* Elektrik enerjisi istehsalı və satışı;
* Qazaxıstan Respublikasının qaz sənayesinin inkişafı proqramının həyata keçirilməsi.

## "KazTransQaz" ASC şirkətlər qrupunun tərkibi
* AmangeldiQaz LLP — Amangeldy qaz kondensat yatağında qaz istehsalı və emalı operatoru;
* İnterqaz Mərkəzi Asiya ASC — magistral qaz nəqli operatoru;
* KyrKazQaz MMC (QırğızGaz ASC ilə birgə müəssisə) — Buxara Qaz Zonası — Daşkənd — Bişkek — Almatı magistral qaz kəmərinin Qırğızıstan Respublikasının ərazisindən keçən hissələrinin istismarı və istismarı;
* "KazTransQaz Aimak" ASC — respublikanın bölgələrindəki müəssisələrə, təşkilatlara və əhaliyə təbii qazın pərakəndə satışı, paylayıcı şəbəkələr vasitəsilə əhaliyə və sənaye müəssisələrinə qaz təchizatı;
* "KazTransQaz Almaty" ASC — Almatı və Almatı vilayətindəki qaz və qaz paylayıcı şirkətlərin rəhbərliyi;
* KazTransQaz-Tbilisi MMC — Tbilisi qaz təchizatı;
* KazTransQaz LNG LLP — Aqtobedəki Zhanazhol yatağından çıxarılan təbii qaz istehlakçılar üçün təmizləmə və emal operatoru;
* "Samruk-Enerji" ASC — "TI "Baturov adına Cambil GTES" ASC, "Almaty Power Consolidated" ASC, "KMG-Energy" ASC-nin enerji aktivlərinin səmərəli idarə olunmasının təşkili üçün uzunmüddətli dövlət siyasətinin hazırlanması və həyata keçirilməsi, mövcud istehsal gücünün modernləşdirilməsi və yenidən istismara verilməsi.

## İstinadlar

## Mənbə
* https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%93%D0%B0%D0%B7
* https://www.kaztransgas.kz/index.php/en/
Qazaxıstan Rusiya imperiyasının tərkibində

Qazaxıstanın rus müstəmləkəçiliyi 1731-ci ildə Rusiyanın Gənc Kiçik Xan Əbülxairi ilhaq etməsi ilə başladı. Bu proses 130 ildən çox davam etdi və 1960-cı illərin ortalarında başa çatdı. 1731-1860-cı illərdə Qazaxıstan Rusiyaya, yalnız formal olaraq tabe idi, qəbilə və qəbilələrin hökmdarları müstəqil bir siyasət yürüdürdülər. Çar hökuməti xalq üsyanlarını vəhşicəsinə yatırsa da, ölkənin daxili işlərinə qarışmırdı (məhkəmə, qəbilələrarası məsələlər). Nüfuzlu insanlara və qəbilə rəhbərlərinə maaş və rütbələr verməklə, inzibati islahatlar aparmaqla və yerinə yetirməyənləri cəzalandırmaqla hakimiyyətini gücləndirdi. 1822 "Sibir qazaxlarının nizamnaməsi", 1824 "Orenburq Qazaxlarının Nizamnaməsi" Qazaxıstan torpaqlarının idarəetmə qaydasını müəyyənləşdirdi. Bu qanunlara görə Orta və Kiçik Juz xanlıqları ləğv edildi. Kiçik Juz xanlığını Rusiyadakına bənzər bir inzibati sistem əvəzlədi. Orta Juzda "böyük sultan" ın hakim vəzifəsi gətirildi. Daxili rayonlar yaradıldı. Mahallar dairələrə, dairələr kəndlərə bölündü. XIX əsrin əvvəllərində Xivə və Kokand xanları Cənubi Qazaxıstan üzərində nəzarətlərini qurdular. Qazaxlar tez-tez Kokand və Xivə hökmdarlarına qarşı üsyan qaldırırdılar. Müstəmləkə zülmünün güclənməsi, bərəkətli torpaqların ələ keçirilməsi və istehkamların tikilməsi Kenesar Kasımoviçin (1837-47) rəhbərlik etdiyi qazax xalqının milli azadlıq hərəkatına səbəb oldu. 1 Avqustda Rusiyanın 1-ci Dünya Müharibəsindəki iştirakı Qazaxıstan xalqına ağır zərbə vurdu. Kütləvi etirazlar nəticəsində 1916-cı il qiyamı başladı. Üsyan, çarın Qazaxıstan və Türküstan bölgələrindən və qismən Sibirdən olan 19 ilə 43 yaş arasındakı kişiləri cəbhədə ağır işlər görməyə çağırdığı 25 iyun 1916-cı il tarixli fərmanı ilə başladıldı. Qiyamın ən böyük mərkəzləri Zetisu və Torqayda idi. Çarı devirən Fevral İnqilabı hadisələri qısa müddətdə Qazaxıstana çatdı. 1-ci Qazaxıstan Konqresi 21-28 iyul tarixlərində Orenburqda keçirildi. Nümayəndələr milli muxtariyyət, torpaq və su və s. məsələlərin həllinə, Təsis Məclisinə hazırlığa və Qazaxıstan siyasi partiyasının yaradılmasına xüsusi diqqət yetirdi. Əlixan Bukeykxanov, Muhammedcan Tinişbayev, Mirzakip Dulatov, Ahmet Baytursinov, Zanşa Dosmuhammedoviç, Xəlil Dosmuhamedoviç, Magzan Jumabayev və başqaları. aktivistlər müstəmləkəçilik əleyhinə partiyanı qurdular. Qazax xalqını müstəmləkə istibdadından qurtarmaq şüarı ətrafında birləşdilər və Alaşorda müstəqil, demokratik bir Qazax dövləti qurmağa başladılar. Tezliklə Sovet hakimiyyəti bütün Rusiyada olduğu kimi Qazaxıstanda da quruldu.

## İstinadlar
Özbəkistan–Yunanıstan münasibətləri

**Özbəkistan–Yunanıstan münasibətləri** — Yunanıstan ilə Özbəkistan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
## Ümumi məlumat

Özbəkistan-Yunanistan münasibətləri 16 mart 1992-ci ildə qurulmuşdur. Qarşılıqlı iqtisadi, mədəni əlaqələr və ticarət inkişaf etməyə başlamışdır. 29 sentyabr-3 oktyabr 1994-cü il tarixlərində Yunanıstan nümayəndə heyətinin Özbəkistana səfəri zamanı ticari-iqtisadi əlaqələrin inkişafı və ikitərəfli münasibətlərin hüquqi əsaslarının yaradılması məsələləri razılaşdırılmışdır. Yunanıstan və Özbəkistanın işgüzar dairələri arasında birbaşa ünsiyyət qurmaq üçün Rusvar Holdingsin həmtəsisçisi olan bir qrup yüksək menecer 1994-cü ilin 6-8 oktyabr tarixlərində respublikaya səfər edir. Xarici İqtisadiyyat Nazirliyində aparılan danışıqlar zamanı Özbekneftegaz korporasiyası, Rabitə Nazirliyi, Uzeltekhsanoat Dərnəyi, Daşkənd Aviasiya Zavodu ilə əlaqələr, Yunanıstan şirkətinin ortaq investisiya layihələrinin həyata keçirilməsində iştirakı, konsulluq ofislərinin açılması və yaradılması qarşıya qoyulan əsas məqsədlər olur. 31 mart 1997-2 aprel tarixlərində Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun və Yunanistana rəsmi səfəri zamanı aşağıdakılar imzalanmışdır: “Dostluq və Əməkdaşlıq Müqaviləsi”, “İkiqat verginin qarşısının alınması haqqında” Konvensiya, “Təşviq və İnvestisiyaların Qarşılıqlı Qorunması ", "İqtisadi və Texnoloji Əməkdaşlıq",  "Təhsil, elm və mədəniyyət sahəsindəki əməkdaşlıq", "Turizm sahəsində əməkdaşlıq haqqında müqavilə", "Xarici İqtisadiyyat Nazirliyi arasında anlaşma və əməkdaşlıq memorandumu". İkitərəfli münasibətlərin hüquqi əsası  "Özbəkistan Respublikası ilə Avropa İttifaqı arasında tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq haqqında Saziş"-in müddəalarına əsaslanır. 2000-ci ildə Özbəkistan və Yunanıstan arasında ticarət 13,7 milyon dollar, idxal 3,8 milyon dollar təşkil etmişdir. Özbəkistandan Yunanıstana ixracatının əsasını əlvan metallar və onlardan hazırlanan məhsullar, təbii və süni xəzlər və onlardan hazırlanan məhsullar, əks istiqamətdə isə bitki yağı, sabun, efir yağları və kosmetik vastələr, tütün, avadanlıq, yarımfabrikat meyvələr, tərəvəzlər, qoz-fındıq, qida məhsulları, dərman, plastik, alkoqollu və alkoqolsuz içkilər və s. təşkil edir. 1995-ci ilin yanvar ayından etibarən Özbəkistan Hava Yolları milli aviaşirkətinin təyyarələri Afinaya ayda iki dəfə uşuşlar təşkiul edir. Uzeltekhsanoat Dərnəyi ilə Yunanıstan şirkəti arasındakı müqaviləyə uyğun olaraq Foton səhmdar cəmiyyəti Sileks kassa aparatlarının birgə istehsalını qurmuşdur. Kiçik və orta sahibkarlıq sahəsində ikitərəfli iqtisadi əlaqələri inkişaf etdirmək imkanı vardır. 2001-ci il tarixinə qədər Özbəkistan Respublikasında Yunanıstan kapitalı ilə 33 ortağ müəssisə fəaliyyət göstərir. 100%  yunan kapitalına sahib 6 müəssisə var. Yunanistan paytaxtı müəssisələrin əsas fəaliyyət sahələri geyim, dəri və xəz məmulatları, durbin materialları, qida məhsulları istehsalı, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı, ticarətin təşkili, lotereya oyunları və s-dır.ə

## Mənbə
* Greek Ministry of Foreign Affairs about relations with Uzbekistan
## İstinadlar
Belarus–Özbəkistan münasibətləri

**Özbəkistan–Belarus münasibətləri** — Belarus Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 21 yanvar 1993-cü ildə qurulmiuşdur. Belarusun Daşkənddəki səfirliyi 1994-cü ilin fevralında açılmışdır. Özbəkistanın Minskdəki səfirliyi 2018-ci ilin mart ayında açılmışdır. Hər iki ölkə keşmiş SSRİ adlı ittifaqa daxil olan müttəqif respublikalar olmuşlar.
## Dövlət ziyarətləri
Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko Özbəkistana ilk rəsmi səfərini 1994-cü ilin dekabrında edir və bu müddət ərzində Dostluq və Əməkdaşlı haqqında Bəyannamə imzalanır. Növbəti rəsmi səfər 12-14 sentyabr 2018-ci il tarixlərində baş tutur, bu müddət ərzində yeni bir "Amkodor-Aqrotexmaş" birgə müəssisəsi açılır. 16 ikitərəfli sənəd imzalanır və 19 sentyabr tarixinədək fəaliyyət göstərmiş Uzexpocentre-də "Made in Belarus" yarmarkası açılır. Belarus Prezidenti Şavkat Mirziyayevin Tyan-Şanın ətəklərində yerləşən "Kaynarsay" şəxsi iqamətgahını ziyarət edən dövlət başçılarından birincisi olur.

Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimov 2014-cü ilin oktyabrında Minskə səfər edir. Xələfi Şavkat Mirziyayev də 31 iyul-1 avqust 2019-cu il tarixləri arasında Minskdə rəsmi səfərdə olur. 
## Hərbi əməkdaşlıq
28 mart 2018-ci il tarixində Özbəkistan Silahlı Qüvvələri Akademiyası və Özbəkistan Milli Qvardiyasının Hərbi-Texniki İnstitutu Belarus Respublikasının Hərbi Akademiyası ilə əməkdaşlıq haqqında bir memorandum imzalamışdır. Belarus ilə Özbəkistanın müdafiə nazirləri arasındakı danışıqların ardından hərbi sahədə əməkdaşlıq haqqında Sazişi imzalanır.

2018-ci ilin sentyabr ayında Özbəkistan Müdafiə Nazirliyinin xüsusi təyinatlıları, Marina Qorkada yerləşən poliqonda Rusiya və Özbəkistan komandaları ilə yarışmaq üçün Belarus yola düşür.

## İqtisadi əməkdaşlıq
Belarusun Daşkənddəki səfirliyindən verilən məlumata görə, 2020-ci ilin yanvar-noyabr aylarında Belarus və Özbəkistan arasınmda xarici ticarət dövriyyəsi 225 milyon ABŞ dolları təşkil edib ki, bu da keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,4 % çoxdur. Belarusun Özbəkistana ixracatı 187,1 milyon dollar, Özbəkistanın Belarusa ixracatı 37,9 milyon dollar təşkil edib. Belarus ixracatının tərkibinə maşınqayırma məhsulları, əczaçılıq məhsulları üstünlük təşkil edir. Özbəkistandan əsasən qida və yüngül sənaye məhsulları idxal olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Belarus–Gürcüstan münasibətləri
* Belarus–Türkmənistan münasibətləri

## İstinadlar
Macarıstan Milli Bankı

**Macarıstan Milli Bankı** ( ― Macarıstanın mərkəzi bankı və Avropa Mərkəzi Banklar Sisteminin (ESCB) bir hissəsi. Macarıstan Milli Bankı 1924-cü ildə quruldu və Kral Macarıstan Dövlət Bankının yerinə keçdi. Macarıstan Milli Bankı beynəlxalq münasibətlərinə və beynəlxalq iqtisadi qurumların və maliyyə təşkilatlarının (AB, BVF, IƏİT, BHB) peşəkar forumlarında iştirakına xüsusi əhəmiyyət verir.

Onun əsas məqsədi qiymət sabitliyidir, amma eyni zamanda o, milli valyuta olan forinti buraxmaq, dövriyyədəki pula nəzarət etmək, mərkəzi bankın təməl məzənnəsini təyin etmək, rəsmi valyuta məzənnələrini dərc etmək və valyuta məzənnəsinə təsir göstərmək üçün xarici valyuta ehtiyatlarını və qızılı idarə etmək məsuliyyətlərini daşıyır.

## Fəaliyyəti
Macarıstan Milli Bankının sədri Baş nazirin təklifi ilə Macarıstan Prezidenti tərəfindən altı illik müddətə təyin edilir. Macarıstan Milli Bankının ən vacib qərar qəbul edən orqanı Valyuta Şurasıdır. Binası Budapeşt şəhəri Belvaroş rayonunun Azadlıq meydanında, ABŞ səfirliyinin binası yanında yerləşir.

MNB ortamüddətli məqsədli inflyasiya göstəricisini təxminən 3% civarında saxlayır. Bu Avropada qiymət sabitliyi üçün ümumi qəbul edilmiş inflyasiya səviyyəsindən bir qədər yüksəkdir və Macarıstanın Avropanın digər ölkələrinə çatmağa kömək etmək üçün istifadə olunur. Macarıstan Mərkəzi Bankı ilə bağlı Qanununda deyilir: "MNB-nin əsas məqsədi qiymət sabitliyinə nail olmaq və onu qorumaqdır. MNB əsas məqsədinə xələl gətirmədən və sərəncamında olan valyuta-kredit siyasəti alətlərindən istifadə edərək hökumətin iqtisadi siyasətini dəstəkləməlidir.

Demonetezasiyaya uğramış və ya zədələnmiş valyuta bankın baş ofisində və eləcə də onun iki regional ofisində dəyişdirilə bilər.

## İstinadlar
Avropa İttifaqı–Özbəkistan münasibətləri

**Avropa İttifaqı–Özbəkistan münasibətləri** — Avropa İttifaqı ilə Özbəkistan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Özbəkistan Respublikası ilə Avropa İttifaqı arasındakı münasibətlər 15 aprel 1992-ci ildə Özbəkistan Respublikası Hökuməti ilə Avropa İcmaları Komissiyası arasında Anlaşma Memorandumunun imzalanması ilə başladı. 16 Noyabr 1994-cü ildə tərəflər arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur . Avropa İttifaqı ilə Özbəkistan arasında mövcud Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişi 1996-cı ilin iyun ayında Florensiyada dövlət başçıları səviyyəsində imzalanmışdır. 

## Ticarət
Avropa İttifaqı ilə Özbəkistan arasında mövcud Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişi Aİ və Özbəkistanı bir-birinə aşağıdakı sahələrdə ən çox dəstəklənən ölkə ilə təmin etməyi öhdəsinə götürür:

idxal və ixrac olunan mallara gömrük rüsumları və vergiləri;

idxal olunan malların birbaşa və dolayı vergiqoyması

daxili bazarda malların ticarəti, alınması, daşınması, paylanması və istifadəsi qaydaları.

Avropa İttifqı Özbəkistanın vacib ticarət və iqtisadi tərəfdaşıdır və respublikanın xarici ticarətində beşinci yerdədir. 2013-cü ilin sonunda Aİ ölkələri ilə ticarət 1.655 milyon avro təşkil etmişdir (bu Avropa İttifqı ilə Gürcüstan və Moldova kimi ölkələr arasındakı ticarətin təxminən yarısıdır). Özbəkistan üçün ixrac 247 milyon dollar, idxal isə 1.408 milyon dollar təşkil etmişdir. 2012-ci ilə qədər dövriyyənin artımı 10,2 % olmuşdur .
## Digər əməkdaşlıq sahələri
Avropa İttifaqı ilə Özbəkistan arasında mövcud Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişi müddəalarının daha bir tətbiqi olaraq qeyd etmək lazımdır ki, Özbəkistan və Aİ 2011-ci ildə enerji sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu imzalamışdır. Həmçinin 31 may 2011-ci il tarixində Aİ-nin Daşkənddəki diplomatik nümayəndəliyinin yaradılması ikitərəfli münasibətlərin daha da irəliləməsinə kömək etmişdir. 28 noyabr 2012-ci ildə Özbəkistanı Avropa Birliyinin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Yüksək Nümayəndəsi və Avropa Komissiyası sədrinin müavini Ketrin Eşton ziyarət edərək Prezident İslam Kərimov tərəfindən qəbul edilir. Özbəkistan üçün Aİ tərəfindən maliyyələşdirilən layihələr hal-hazırda məhkəmə və hüquqi islahatlar, sosial xidmətlərin yaxşılaşdırılması, xüsusilə ana və uşaq sağlamlığı, kənd təsərrüfatının inkişafı, kiçik və orta sahibkarlıq, ətraf mühit, ictimai inkişafın idarəetməsi və s-dir. 
## İstinadlar