open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mokşa dili

**Mokşa dili**, **mokşan dili** və ya **mokşen dili** () — mokşaların dili. Əsasən Rusiyanın tərkibində olan Mordoviyada yayılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Цыганкина Д. В. Грамматика мордовских языков (фонетика, графика, орфография, морфология). Саранск, Мордовское книжное издательство, 1980, s.430.
* Коляденковой М. Н., Заводовой Р.Грамматика мордовских (мокшанского и эрзянского) языков. Ч.1. Фонетика и морфология. Саранск, Мордовское книжное издательство, 1962, с.376.
* Имяреков А. К. Мокшанско-русский словар. Саранск, Мордовское книжное издательство, 1953, с. 127.
* Поляков О. Е. Русско-мокшанский разговорник. Саранск, Мордовское книжное издательство, 1993, c. 159.
* Поляков О. Е. Учимся говорить по-мокшански. Саранск Мордовское книжное издательство 1995, с.198.
* Щанкина В. И. Мокшень-рузонь валкс — Русско-мокшанский словарь. Саранск, Мордовское книжное издательство, 1993, с. 448.

## Mənbə
* Словарь мокшанского языка online 
* Разговорник, грамматика и краткий словарь мокшанского языка 
* 
* Евангелия и Деяния апостолов на мокшанском (с аудио-версией)

## Xarici keçidlər
LibreOffice Writer

**LibreOffice Writer** – azad və açıq mənbəli mətn prosessorudur. LibreOffice Writer, LibreOffice ofis proqramları ailəsinin bir qoludur.  LibreOffice Writer mətn prosessoru üçün bütün tələblərə cavab verir.
## Xüsusiyyətlər
* Microsoft Word ilə uyğunlaşa bilir. Sizə göndərilər **.doc** uzantılı faylları aça və redaktə edib elə **.doc** uzantısı ilə saxlaya bilərsiniz. 
* Hazırladığınız sənədləri PDF və HTML formatda saxlaya bilərsiniz. 
* Həmçinin, HTML tənzimləyicisi kimi də istifadə etmək mümkündür.
* Avtomatik tamamlama (AutoComplete) sayəsində uzun sözləri daha tez yaza bilərsiniz.
* Hazırladığınız sənədi bir kliklə e-poçt vasitəsilə göndərə bilərsiniz.
və s.
## Həmçinin bax
* LibreOffice
* Mətn prosessoru
## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı
*Tərtibatçılarının rəsmi saytı
## İstinadlar
Tiflis qəzası

**Tiflis qəzası** — 23 noyabr, 1804-cü ildə Rusiya imperatoru I Aleksandrın verdiyi əmrə əsasən inzibati mərkəzin Tiflis şəhəri olması dəyişdirilmədən Loru qəzasının adı "Tiflis qəzası" olaraq dəyişdirildi.

1851–ci ildə Rusiyada əhali sayının araşdırılması üçün həyata keçirilmiş IX təftişə əsasən, inzibati cəhətdən Qori, Yelizavetpol, Sığnaq, Telav və Tiflis qəzalarını, həmçinin Dağ dairəsini, Car–Balakən hərbi dairəsini, Osetiya dairəsini və Tuş–Pşav–Xevsur dairəsini əhatə edən Tiflis quberniyasının əhalisi 267.786 nəfəri kişilər, 223.699 nəfəri qadınlar olmaqla 491.485 nəfər idi. Əhalinin ümumi sayı haqqında məlumatlar imperiyanın Maliyyə Nazirliyinin Zaqafqaziya idarəsi tərəfindən təqdim olunmuşdu. Qəzalar və dairələr üzrə qadınların ayrıca sayını müəyyən etmək münkün olmamışdır. Kişilərin qəzalar və dairələr üzrə sayı haqqında məlumatlar isə Tiflisdən *həqiqi dövlət məsləhətçisi* Aleksey Fyodoroviç Kruzenştern tərəfindən təqdim olunmuşdu, bu məlumatlar Car–Balakən hərbi dairəsi istisna olmaqla quberniyanın kənd yerlərində 1842–ci ildə, şəhər yerlərində 1848–ci ildə, ümumən Car–Balakən hərbi dairəsinin yaşayış yerlərində isə 1844–cü ildə həyata keçirilmiş kameral təsvirlərə əsaslanırdı. Beləliklə, həmin məlumatlara əsasən Tiflis qəzasının bütün yaşayış yerlərində kişi cinsindən toplam 57.950 nəfər əhali yaşayırdı.

## Mənbə
# О народонаселенiи Россiи по губернiямъ и уѣздамъ: LIII. Тифлисская губернiя, стр. 139 – 141. // Девятая ревизiя. Изслѣдованiе о числѣ жителей въ Россiи въ 1851 году Петра Кеппена. Санктпетербургь: Вь Типографiи Императорской Академiи наукь, 1857, 297 стр.

## İstinadlar
Dram teatrı

** Dram Teatrı** — opera, balet, kukla və pantomim teatrları ilə yanaşı teatrın janrlarından biri.

## Həmçinin bax
* Tamaşa
* Rejissor

## İstinadlar
Erzyan dili

**Erzyan dili** () — fin-uqor dil ailəsi fin-voljsk dil qrupuna daxil olan mordov dillərindən biri, erzyanların dili. Mokşan, rus dili ilə yanaşı Mordoviyanın üç dövlət dilindən biri.

## Sayı
Siyahıyaalma zamanı Mordoviya sakinləri ana dili kimi mordov dilini göstərərək onu mokşan və erzyan dillərinə bölmürlər. Ona görə də təxmini olaraq erzyanların sayının  517&nbsp;575 nəfər, o cümlədən Rusiyada 440&nbsp;000 nəfər olduğunu güman edirlər.

Rusiya Statistika Komitəsinin məlumatına görə  özünü mordva kimi 843,35 min nəfər adlandırırlar (o cümlədən mokşa — 49,6 min nəfər, erzyan — 84,4 min nəfər ).
Erzyan dili yox olma həddində olan dillərin siyahısında  və ya yox olma həddinə yaxın siyahılarda qeyd edilir.

### Bu dildə danışanların yayıldığı ərazi
Təxminən 28 % erzyanlar Mordoviya Respublikası ərazisində, digəriləri isə keçmiş SSRİ ərazisində yaşayırlar.

### İki dillilik
Erzyan dilini bilənlərin böyük mütləqiyyəti iki dillidirlər. İki dillilərin ümumi sayı 696 369 nəfərdir. Onlardan — 306 109 nəfəri kişi, 389 982 nəfəri isə qadındır. Erzyan dildə danışanların 69 % erzyan dilini öz ana dili, 30,8 % isə rus dilini ana dili hesab edir.

### Funsional statusu

Erzyan dili Mordoviya Respublikasının rəsmi dilidir.

* Mediada istifadəsi:
** radio yayım: Sarans şəhərindəki radiostansiya Mordoviyanın Milli stansiyasıdır. Efirdə yayımlanan verilişlərin 14,3 % эmoşkan və erzyan dillərində yayımlanır.
** telekanallar: Rusiyanın iki kanalı gündə iki saat, həftədə dörd gün olmaqla efir vaxtının 7 %-ni erzyan dilində yayımlayır;
** qəzetlər: «*Erzyan pravda*» Mordoviya Respublikası və Moldova Respublikasının Dövlət Məclisinin rəsmi mətbu orqanıdır; «*Erzyan Mastor*» — Erzyan dilinin Xilası Fondu tərəfindən təsis edilib; Ulyanovsk vilayətində aylıq qəzet olan «*Yalqat*» («Dostlar») buraxılır, erzyan dilində olan materiallar dərc olunan qəzetin təsisçisi Ulyanovsk vilayətinin hökumətidir;
** jurnal: «*Syatko*» («Qığılcım») — Mordoviya Respublikası hökuməti tərəfindən nəşr olunan ədəbi və siyasi jurnal; həmçinin Saranskda uşaqlar və gənclər üçün aylıq illüstrasiyalı «*Çilisema*» («Qürub») jurnalı dərc etdilir.
* Dilin Regional Hökumətlərdə istifadəsi:
** yalnız qanunların mətnlərində, özü də məhdud şəkildə.

## Mənbə
* Языки народов России в интернете: http://www.belti.ru/peoples/erzja.html
* Финно-угорская библиотека. Тексты на эрзянском языке 
* Культурно-образовательный портал: http://www.erzan.ru/erzjanskij-jazyk 
* Персональная страница американского лингвиста Джека Рютера (Jack Rueter), посвященная изучению эрзянского языка http://www.ling.helsinki.fi/~rueter/ (на русс., эрз., англ., и фин. языках)
* Видеокурс эрзянского языка. Преподаватель Богданова (Сусорева) Ольга Михайловна. На канале Ютуб Мордовского культурного центра г. Тольятти: https://www.youtube.com/channel/UCpFOaR9-YBZqD9vKu3wtjEA

## İstinadlar
Neandertal

**Neandertal** — Almaniyanın Şimali-Reyn Vestfaliya əyalətində yerləşən kənd.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Neanderthal Museum 
* Neanderthal Man type site rediscovered
Yeni məscid (İstanbul)

**Yeni Məscid** və ya **Validə Sultan Məscidi** — İstanbulda 1597-ci ildə Sultan III Muradın həyat yoldaşı Safiyə Sultanın əmri ilə əsası qoyulan və 1663-cü ildə dövrün padşahı IV Mehmedin anası Turhan Xədicə Sultanın böyük səyləri və ianələri ilə başa çatdırılıb ibadətə açılan məsciddir.

Memar Davud Ağa tərəfindən inşasına başlanmış, Memar Dalğıc Əhməd Ağa davam etdirmiş, ancaq inşaatın başlanğıcından 66 il sonra dövrün memarbaşı Mustafa Ağa tərəfindən IV Mehmed dövründə bitirilmişdir.

Memar Sinanın Şahzadə Məscidində və Sedefkar Memar Mehmed Ağanın Sultanəhməd Məscidində etdiyi qübbə planını təkrar edir. Ancaq qübbənin piramidası xatırladır şəkildə yüksəlməsi özünə xas bir xüsusiyyətdir.

Yeni Məscid ətrafında Validə Sultan Türbəsi, Səbil, Misir Bazarı arastası var. Məscidin memarlıq üslubu, günbəzdəki yüksəklik vurğusu və yan cəbhə aşırımıdır.

Vəqflər Baş İdarəsi tərəfindən məscid və əlavələrində hazırda bərpa işləri aparılır.

## Həmçinin bax
* Atik Mustafa Paşa Məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Yeni Camii Külliyesi
Levan (Kartli)

**Levan** və ya müsəlman olandan sonrakı adı ilə **Şahqulu xan** () — Kartli qəyyumu.

## Həyatı
1653-cü ildə V Vaxtanqın dördüncü övladı olaraq doğulmuşdur. 1675-ci ildə XI Georginin qəyyumu kimi təyin olunmuşdu. 1677-ci ildə müsəlman olaraq Şahqulu adını almış, Kirman naibi adını almışdı. 1698–1701-ci illər arası üsyançı bəluclara qarşı ölkəni qorumuşdu. 1703-cü ildə divanbəyi təyin olunmuşdu. Şair idi.

## Ailəsi
1762-ci ildə Tuta Qurieli ilə evlənmişdi. Övladları:
* Keyxosrov — qəyyum və çar.
* VI Vaxtanq — çar.
* David
* IV Domenti — Gürcüstan katolikosu.
* Xvaramze

1680-ci ildə Tinatin Avalişvili ilə evlənmişdi:
* I Yese — çar.
* Svimon — qəyyum.
* Teymuraz
* Aleksandr
Kənizlərdən olan övladları:
* Rostom
* Toma
* Konstantin
* Adarnes Afanasi
* Xoreşan

## İstinadlar

## Mənbə
* History of Iranian-Georgian relations, Keith Hitchins, Encyclopedia Iranica
Corco Morandi

**Corco Morandi** () — əsasən natürmort əsərləri ilə tanınan italyan rəssam.

## Həyatı
Corco Morandi 1890-cı ildə Bolonyada anadan olmuşdur. 1907-ci ildə İncəsənət Akademiyasına daxil olmuşdur. O burada XIV əsr təsvir incəsənəti ilə geniş şəkildə tanış olmuşdur. Rembrandt haqqında kitablar oxuyan Morandi qravür hazırlamağa başlamışdır. İlk illərdə əsasən kubizm və sezan cərəyanlarına yönəlmişdir. 1914-cü ildə futurist əsərlər yaratmağa başlamışdır. Həmin il Bolonyada bir məktəbdə incəsənət dərsi verməyə başlamış və burada 1929-cu ilə qədər işləmişdir. Hazırda Bolonyada onun əsərlərinin sərgiləndiyi muzey yerləşir.

1915-ci ildə Birinci Dünya müharibəsinə qatılmaq üçün orduya yazılmış, amma səhhətindəki problemlərə görə əsgərlikdən ayrılmışdır. Müharibə zamanı Anri Russo və Paul Sezanın təsiri ilə Morandinin əsərlərindəki əşyaların sayı azalmış və sadələşmişdir.

1918–1922-ci illərdə Corco de Kriko tərəfindən qurulan Pittura Metafisica cərəyanına yönəlmişdir. Bu zaman pis seçilən rəng tonu ilə işləməyə başlamışdır. Morandi 1926–1929-cu illərdə Novesento İtaliano sərgilərinə qatılmışdır. Bu zaman faşist qrup olan Strepazenin tərkibində idi. Rəssam faşistlərin tərəfindən olsa da anti-faşist dostları çox olduğundan 1943-cü ildə həbs olunmaqdan qurtulmuşdur.

1930–1956-cı illərdə İncəsənət Akademiyasında qravür professoru kimi işləmişdir. 1948-ci ildə rəsm əsərinə görə Venesiyada mükafatlandırılmışdır. Parisi ilk dəfə 1956-cı ildə ziyarət etmişdir.

Anna, Dina ve Mariya Tereza adlı üç bacısı olan Morandi bütün həyatını onlarla keçirdi. 20 yaşından ölənədək Via Fordazza 36 ünvanında və Qrizzanda ailəsinə aid evdə yaşamışdır.

Corco Morandi 1964-cü ildə Bolonyada vəfat etmişdir.

## Təsirləri
Morandi dövrünün ən təsirli İtaliya rəssamlarından biri olmuşdur. Karyerası boyunca əsasən naturmort və peyzajlara üstünlük vermiş, arada avtoportretə də müraciət etmişdir. Əsərlərində rəngin bir çox tonundan istifadə etmişdir. Əsərləri olduqca sadədir. Rəssamın 133 qravürü mövcuddur.

Federiko Fellini "Şirin həyat" (La Dolce Vita) adlı filmdə Morandinin rəsm əsərlərinə yer verərək ona olan hörmətini nümayiş etdirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Corco Morandi arxivi
* Morandi muzeyi
Mehrimah Sultan məscidi (Üsküdar)

**Mehrimah Sultan məscidi (Üsküdar)** — İstanbulun Üsküdar bölgəsinin meydanında yerləşən və Memar Sinanın Sultan Süleyman Qanuninin Xürrəm Sultandan olan qızı Mehrimah Sultan üçün tikdiyi məsciddir. Sinanın erkən dövr əsərlərindəndir. Tağı üç yanından yarım günbəzlərlə dəstəklənmişdir, amma ön cəbhədə yarım qübbə yoxdur.

Bu kompleks ilk tikiliş etibarilə məscid, mədrəsə, qız dini məktəbi, hamam, evsizlərin və yoxsulların qala biləcəyi təbxana, imarət və yoldan gələnlərin gecələməsi üçün xanədən ibarət olub. Ancaq günümüzədək təkcə məscid, mədrəsə və qız dini məktəbi gəlib çatmışdır. Məscidin qiblə istiqamətində və həyət divarlarının xaricində qalan qız dini məktəbi isə günümüzdə uşaq kitabxanası kimi xidmət göstərir. Mədrəsə hissəsi isə bir tibb mərkəzi tərəfindən istifadə edilir.

Aprel və may aylarında Bəyazid yanğın qülləsindən və ya o bölgədəki yüksək bir nöqtədən Mehrimah Sultan məscidinə doğru baxanda, səhər məscidin iki minarəsi arasından Günəşin doğması, axşam gün batanda isə (Hicri təqviminə görə hər ayın 14-ü) Ayın doğması izlənilir. Eyni qüllədən qərbə, Mehrimah Sultan Ədirnəqapı məscidinə tərəf baxıldıqda səhər Ayın axşam isə Günəşin batması izlənilir.
 
## Xarici keçidlər
* Memar Sinanın Ay və Günəşə əmanət etdiyi sirr
* ÜSKÜDAR MİHRİMAH SULTAN KÜLLİYESİ
AirAsia Hava Yolları reys 8501

**AirAsia Hava Yolları reys 8501** — 2014-cü ilin 28 dekabr tarixində İndoneziyanın Surabaya şəhərindən  Sinqapura doğru uçan AirAsia Hava Yollarına məxsus Airbus A320 tipli sərnişin təyyarə reysi. Təyyarə havada olduğu zaman radarlardan itmişdir.

## İstinadlar
Conatan (tısbağa)

**Conatan ləqəbli tısbağa** (1832 - 2014) — dünyanın ən yaşlı tısbağası.

İlk dəfə 1882-ci ildə onu ev heyvanı kimi götürmüşdülər. Tısbağaların yetişkin olmağı üçün 50 il vaxt lazımdır. O planetin ən yaşlı canlısı kimi rekord yaratmışdır. Deyilənlərə görə Hindistanda 250 il yaşayan tısbağalar olmuşdur.

## References

 	
## External links
*Dailymail - 176 year old tortoise revealed as world's oldest animal
*World's oldest living animal discovered after he is pictured in 1900 photograph
*Saint Helena government  The Tortoises at Plantation House
Kostas Krizoqen

**Kostas Krizoqen** (d. 7 iyun 1961, Serres) — Kostas Krizoqen Konstitusiya Hüququ üzrə professor, Avropa Parlamentinin Üzvüdür və"Radikal Solçu Koalisiyası" siyasi qrupunu təmsil edir.

## Təhsil
O Saloniki Aristotel Universitetində hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1983-cü ildə Bakalavr pilləsindən fərqlənmə ilə məzun olmuşdur (10 üzərindən 9.90). 1987-ci ildə  o Almaniyanın Hannover şəhərində yerləşən Gottfried Wilhelm Leybnits universitetindən  doktorluq adını fərqlənmə (Magna Cum Laude) ilə  qazanmışdır.

## Akademik fəaliyyəti
1990-ci ildə Saloniki Aristotel Universitetinin Hüquq Fakültəsində müəllim təyin olunmuş, 1993-ci ildə isə dosent köməkçisi olmuşdur. 1999-ci ildə dosent və 2003-cü ildə Konstitusiya Hüququ ixtisaslaşması üzrə Professor olmuşdur. O bir neçə il Hakimlər Milli Akademiyası və Hellenik Açıq Universitetində Konstitusiya Hüququ üzrə mühazirələr demiş, Regensburg Universitetində və Hannover Universitetində  qonaq Professor kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun 16 kitabı nəşr edilmişdir hansı ki bu kitablardan bəziləri “Konstitusiya Hüququ” və “Xüsusi və Sosial hüquqlar” sahəsində stolüstü kitablardır və yunan universitetlərində tədris vəsaiti kimi istifadə olunur, o cümlədən hüquq jurnallarında və yunan, alman, ingilis dillərində redaktə edilmiş kitablarda 100-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir.

## Siyasət
Kostas Krizoqen SYRIZA Yunan siyasi partiyasına qoşulmuşdur (Yunan Radikal Solçu Koalisiya) və 2014 Avropa seçkilərində Avropa Parlamenti üçün namizədliyini irəli sürmüşdür. Ilk kampaniyası sonrasında o Avropa Parlamenti Üzvlərinin 6-cı mövqeyində qərarlaşmağa nail olaraq SYRIZA-nı Avropa Parlamentində təmsil edir. Avropa Parlamentində onun aktiv iştirakı təsvir olunur və bu müzakirə etdiyi yazılı sualların sayı, qərar və hesabatlardakı dəyişikliklər, yazılı bəyanatlar və təşkil etdiyi tədbirlərin sayı ilə öz təsdiqini tapır.
 
Avropa Parlamenti Üzvü olaraq o İnkişaf Komitəsinin vitse-prezidenti, Hüquqi İşlər üzrə Komitənin tam hüquqlu üzvü (münsif) və Vətəndaş Azadlıqları, Ədalət və Daxili İşlər Komitələrinin üzvüdür. O həmçinin AB-Türkiyə birgə Parlament Komitəsi deleqasisayının üzvü, Kaliforum-AB Parlamenti Komitəsi nümayəndə heyətinin əvəzedici üzvü , eləcə də ABŞ-la əlaqələr üzrə nümayəndə heyətinin üzvüdür.

## İstinadlar
Staffaj

**Staffaj** (alm. *Staffage, staffieren* — şəkili rəqəmlərnən bəzəmək) — insanların və heyvanların kiçik rəqəmlərini bildirən landşaft rəsmində bir termin. XVI–XVII əsrlərdə paylandı.

## Məzmun

## İstinadlar
Elman neyron şəbəkəsi

**Elman şəbəkəsi** — rekurrent şəbəkələrin bir növüdür. Çoxlaylı perseptronlardan təşkil olunmuşdur. Əksəlaqələrin təmin olunması ilə işləyir. Əlaqələr şəbəkənin çıxışından deyil, daxili neyronların çıxışından yaranır. Bu da müşahidə olunan proseslər haqqında tam məlumat almağa və düzgün idarəetmə strategiyası yaratmaq üçün informasiya toplamağa imkan verir. Bu şəbəkələr hərəkət edən obyektlərin idarəetmə sistemlərində  istifadə oluna bilər. Belə ki, onların əsas xüsusiyyəti ardıcıllığın yadda saxlanmasıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Hibrid şəbəkələr
Meymun selfisi

**Meymun selfisi** () - dişi Kəkilli əntər tərəfindən təbiət fotoqrafı Devid Sleyderin qurduğu avadanlıq istifadə edilərək çəkilmiş  şəkillər seriyasıdır.  Şəkillərin Wikimedia Commonsa qoyulması heyvanlar tərəfindən düzəldilən incəsənət əsərləri üzərində müəllif hüquqlarının saxlanılması barədə 2014-cü ilin ortalarındakı müzakirələrin mərkəzi oldu. Sleyderin şəkillər üzərindəki müəllif hüquqları barədə iddiası bir çox alimlər və təşkilatlar tərəfindən müzakirə edildi və müzakirələr müəllif hüquqlarının yaradıcıya məxsusu olduğuna və insan olmayan yaradıcının müəllif hüquqlarına sahib olmamasına əsaslanırdı. 2014-cü ilin dekabrında Birləşmiş Ştatlar Müəllif Hüquqları İdarəsi  bəyan etdi ki, insan olmayanlar tərəfindən yaradılmış işlər Birləşmiş Ştatlar Müəllif Hüquqlarının mövzusu deyil.

## Arxa plan

2011-ci ildə təbiət fotoqrafı Devid Sleyder Kəkilli əntərin şəklini çəkmək üçün İndoneziyaya getdi. O, hazırlaşarkən dişi makaka onun kamerası ilə birlikdə qaçdı. Çəkilmiş fotoların çoxu istifadəyə yaralı deyildi, ancaq bəziləri makakanın yaxşı çəkilmiş şəkilləri idi və Sleyter onları "Meymun selfisi" adlandırdı. Sleyder şəkli Katers Xəbər Agentliyinə lisenziyalaşdırdı. Sleyder iddia etdi ki, o, kadrı "quraşdırıb" və dedi: 'Onların kamera ilə oynamaları üçün tək buraxmaq sənət bacarığı və ideya idi və hər şey mənim nəzarətimdə idi. Mən bilirdim ki, meymunlar bunu eləyə bilərlər və mən bunu proqnazlaşdırdım. Mən bilirdim ki, burada şəklin çəkilməsi ehtimalı var".

## Məhkəmə

2015-ci ildə İnsanlar Heyvanlar ilə Etik Davranış üçün hərəkatı alınan fotoların hüquqi sahibi onlar Naruto adlandığı meymun olduğu iddia edib, işi məhkəməyə veriblər. 2016-cı ildə ABŞ müəllif hüquqları haqqında qanunun əsasında çıxan San Fransisko federal məhkəməsinin qərarına görə heyvanların müəllif hüquqları ola bilməz.
## İstinadlar

 

## Həmçinin bax
*Selfi
Aleksandr Opekuşin

**Aleksandr Mixayloviç Opekuşin** (: ; d. 28 noyabr, 1838 – ö. 4 mart, 1923) — rus heykəltəraşı. Peterburq Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1895),

## Həyatı

## Yaradıcılığı

Təhkimli kəndli oğlu olan Aleksandr Opekuşin "Rusiyanən minilliyi" abidəsinin (Novqorod,  açılışı 1862) və II Yeketerenanın heykəlinin (Peterburq,  açılışı 1873) yaradılmasında iştirak etmişdir. A.S.Puşkinin Moskvadakı heykəli (tunc,  açılışı 1880) Aleksandr Opekuşinin ən görkəmli və məşhur əsəridir.

Aleksandr Opekuşin həmçinin A.S.Puşkinin Peterburqdakı (açılışı 1884), M.Y.Lermantovun Pyatiqorskdakı (açılışı 1889) abidələrinin müəllifidir.

Aleksandr Opekuşin "II Yeketerina" (tunc) fiquru Rüstəm Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyindədir.

## Ədəbiyyat
* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 353.
* Скребков А. Академик А. М. Опекушин: К 90-летию со дня рождения // Красная панорама. — 1928. — № 52. — С. 15.
* Беляев Н., Шмидт Н. А. М. Опекушин. — М.: Искусство, 1954.
* Суслов И. М. А. М. Опекушин. Жизнь и творчество. — Ярославль: 1968.
Op-art

thumbnail
**Op-art** (: ; optik sənət) — təsviri sənətdə neoavanqard cərəyan, abstrakt sənətin son modifikasiyalarından biri.

## Məzmun
Əsasını Fransada yaşayan macar rəssamı Vazareli Vaşarxey qoymuşdur. Op-art sahəsində ilk təcrübələr 1940-50-ci illərə aiddir. Cərəyan kimi 1960-cı illərdən yayılmışdır. Op-art əsərlərinin əsasını cizgi, məkan və rəng münasibətlərinin tədricən dəyişməsindən, sadə həndəsi fiqurların dəfələrlər təkrarından əmələ gələn və optik illüziya yaradan ritmik kombinasiya təşkil edir.

Op-art vasitəsilə yaradılan optik və dekorativ effektlər sənaye qrafikası, plakat, dekorataiv-tətbiqi sənət və tərtibat sənətində (poliqrafiya, reklam, toxuculuq, vitrin və iteryerlərin tərtibatı) tətbiq olunur.

## Ədəbiyyat
* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 353.
Viktor Oreşnikov

**Viktor Mixayloviç Oreşnikov** (7 yanvar (20 yanvar), 1904, Perm – 15 mart, 1987, Leninqrad) — sovet boyakarı. SSRİ xalq rəssamı (1969), SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1954), SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1948, 1950).

## Həyatı

## Mükafatları
* Lenin ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* "Şərəf nişanı" ordeni
* "Xalqlar dostluğu" ordeni
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı
* "Leninqradın 250 illik xatirəsinə" medalı

## Yaradıcılığı
Əsasən tarixi inqilabi mövzularda, portret, mənzərə və natürmort janrlarında işləmişdir.

### Əsərləri
* "Sibirli qızın portreti" — Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyi, Bakı.
* "V.İ.Lenin Peterburq Universitetində imtahan verərkən" — 1947, Leninqrad Dövlət Universiteti
* "Petroqradı müdafiə qərargahında" — 1949, Tretyakov Qaleriyası, Moskva.
* "Balerina A.Y.Şelest" — 1949, Rus Muzeyi, Leninqrad.
* "Heykəltəraş V.V.Lişev" — 1952, Rus Muzeyi, Leninqrad.
* "Akademik V.V.Piotrovski" — 1970-71, Rus Muzeyi, Leninqrad.
* "Aktrisa L.Çursina" — 1980, Rus Muzeyi, Leninqrad.

## Ədəbiyyat
* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 370.
* Левандовский С. Живопись на Ленинградской зональной // Искусство. 1981, № 2. С.63.
* Виктор Михайлович Орешников. Каталог выставки. Живопись. М., Изобразительное искусство, 1985.
* L' Ecole de Leningrad. Auction Catalogue. — Paris: Drouot Richelieu, 12 Mars 1990. — p.&nbsp;100—101.
* L' Ecole de Leningrad. Auction Catalogue. — Paris: Drouot Richelieu, 11 Juin 1990. — p.&nbsp;60-61.
* Выставка произведений ленинградских художников. 1947 год. Живопись. Скульптура. Графика. Театрально-декорационная живопись. Каталог. Л., ЛССХ, 1948.
* Бойков В. Изобразительное искусство Ленинграда. Заметки о выставке ленинградских художников // Ленинградская правда, 1947, 29 ноября.
* Иванов П. Лицо современника // Искусство. 1965, № 8. С.5-10.
* Аникушин М. О времени и о себе // Вечерний Ленинград, 1967, 17 октября.
Boris Smirnov

**Boris İvanoviç Smirnov** (; əsl soyadı: Smirnov; ) — rus heykəltəraşı,

## Həyatı
Təhkimli kəndli oğlu olan Orlovski 1822-ci ildə Peterburq Rəssamlıq Akademiyasına qəbul edilmiş, 1823–28-ci illərdə Romada B. Torvaldsenin rəhbərliyi altında işləmişdir.

## Yaradıcılığı
Ən yaxşı əsərlərində (xüsusilə milli qəhrəmanlıq mövzusundakı monumental heykəllərində) obrazların tarixi konkretiyi ilə klassisizmə xas formalar ahəngdarlıq təşkil edir.

### Əsərləri
* M. İ. Kutuzovun abidəsi — (tunc, 1828–36, açılışı 1837) Leninqrad, Kazan kilsəsinin qarşısı
* M. B. Barklay-de-Tollinin abidəsi — (tunc, 1828–36, açılışı 1837) Leninqrad, Kazan kilsəsinin qarşısı

## Ədəbiyyat
* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 373–374.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Orlovskij, Boris Ivanovitj i Nordisk familjebok (andra upplagan, 1914)
Hermiya və Lisandr

**Hermiya və Lisandr** () — Britaniyalı illüstrator və miniatür portret rəssamı Con Simmons tərəfindən akvarel təsvir texnikası ilə 1870-ci ildə çəkilmiş rəsmdir. Uilyam Şekspirin komediya tamaşası olan "Yay gecəsində yuxu"nun ikinci səhnəsinin ikinci hissəsindəki səhnəyə əsaslanır. Uzunluğu 89 santimetr, eni 74 santimetrdir.

IX əsrdə "Yay gecəsində yuxu"nun səhnələrinə əsaslananlar daxil olmaqla pərilərin rəsmlərinin bir çoxunun artan populyarlığı var idi və Simmons bu janrda bir neçə əsərlər yaratmışdı. Kraliça Viktoriya dövrü incəsənəti üzrə ekspert Xristofer Vuda görə  Simmonsun pəri rəsmlərinə daxil olan detallar "təəccübləndirici bir dəqiqliklə icra edilmişdir" və şüşə səthində çəkilmiş təəssüratı verir. Simmonsun pəri təsvirlərinin çoxu çılpaq dişilərdir və Vud onları "Kraliça Viktoriya dövrünün dovşan qızları" hesab edir.

Quaş istifadə edilən akvarel texnikası ilə çəkilmiş  rəsm Hermiyanı sevgilisi Lisandr ilə itdikləri tilsimlənmiş meşədə göstərir. Cütlük pərilər tərəfindən əhatə edilib; bəziləri öz zərif qanadlarını istifadə edərək uçarkən təsvir edilmişdir, başqaları isə siçanlara bağlanmış arabalarda gedir. Cütlük yorğun və yollarını itirmişdir, onlar ətrafdakı heyvan və pəri kütləsindən xəbərsizdir.  Lisandr oturub və bir əli ilə Hermiyanın barmaqlarına toxunarkən digər əli ilə də yumşaq meşə torfunu yoxlayır. Bu, "Yay gecəsində yuxu"nun nağılında onun qıza bunları deyərək dəvət etdiyi yerdir:

Rəsm 2012-ci ilin mayında Nyu-Yorkda Sotbis tərəfindən auksiona çıxarılanda 42470 funt-sterlinq satış qiyməti əldə etdi və bu, Con Simmons tərəfindən edilən rəsmlər üçün rekord qiymət idi. Rəsm 19 iyun 1984-cü ildə Sotbis tərəfindən Londonda və 10 il sonra - 25 may 1994-cü ildə Nyu-Yorkda auksiona çıxarılmışdı və burda o, səhvən Culius Simmonsa aid rəsm kimi göstərilmişdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*
Kris Martin

**Christopher Anthony John**", *Chris" Martin* (d. 2 Mart 1977, Exeter) — İngilis musiqiçi, Coldplay qrupunun solisti, eyni zamanda  gitaristi və pianoçu.

## Kariyerasının başlanğıcı
Chris Martin 2 mart 1977-ci ildə Exeter, Devon İngiltərə'də doğulmuşdur. Evin ən böyük övladıdır. Atası Anthony Martin təqaüdçü,anası Alisson Martin isə musiqi müəlliməsidir. Martin məktəb illərinə Hylton məktəbində başladı və sonra Exeter Katedral məktəbində davam etdi və bu məktəbdə oxuyarkən  Nick Repton & Iwan Gronow ilə bir yerdə ilk qrupu olan The Rocking Honkies qrupunu yaratdı. İlk səhnəyə çıxdıqları zaman tamaşaçı tərəfindən bəyənilmədi. Exeter Katedral məktəbindən sonra Martin Sherborne məktəbinə getdi və orda gələcəkdə Coldplay'in meneceri olacaq Phil Harveynən tanış oldu. Martin təhsilinə University College London'da davam edib Ancient World Studies'i oxuduğu Ramsey Hall'da qalaraq yunan və latın dilindən ən yüksək dərəcədə məzun oldu. Burda Coldplay'də bir yerdə ifa edəcəyi dostları Jonny Buckland, Will Champion və Guy Berryman ilə tanış oldu.

## Musiqi həyatı
Dorset Sherborne Məktəbində və sinif yoldaşlarıyla birgə Coldplay qrupunu yaratdıqları Londra Üniversitetində təhsil almışdır.Chris Martin 1980-ci illərin kült rock musiqiçilərindən olan Echo and the Bunnymen'nin böyük bir fanatıdır. Bir müsahibəsində 40 yaşına gəldiyi zaman və özünü bir rockstarı olmaq üçün çox qoca hiss etdiyində üniversitetə qayıdıb musiqi təhsili almaq istədiyini bildirmişdir.Chris Martin karyerası boyunca bir çox prestijli mükafata layiq görülmüşdür. Bunlardan bəziləri 2001-ci ildə "Parachutes" albomları üçün "Ən Yaxşı Alternative Musiqi Albomu" kateqoriyasında Grammy Mükafatı, 2002-ci ildə A Rush Of Blood To The Head albomları üçün "Ən Yaxşı Alternative Musiqi Albomu" kateqoriyasında Grammy Mükafatı, 2002-ci ildə "In My Place" adlı mahnıları üçün "Ən Yaxşı Rock Performansı" kateqoriyasda Grammy Mükafatı, 2003-cü ildə "Clocks" adlı mahnıları üçün "İlin Ən Yaxşı Mahnısı" kateqoriyasında Grammy Mükafatı və 2006-cı ildə Halifax'də ərsəyə gələn Juno Mükafatlarında "Ən Yaxşı Beynəlxalq Qrup" mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Adrian van Ostade

**Adrian van Ostade** () — XVII əsr holland boyakarlığında kəndli həyatını təsvir edən ən məşhur rəssamlardan biri. İsaak van Ostadenin qardaşı və müəllimi.

## Yaradıcılığı

Tablolarında yumor və xəyalpərvərlik hissləri üstündür. Ostadenin qrafika yaradıcılığı (ofortlar, akvarellər, rəsmlər) canlı həyat müşahidələrinə əsaslanır.

### Əsərləri
* Rəssamın emalatxanası. 1663. Drezden şəkil qalereyası
* Kənd musiqiçiləri. 1655. Ermitaj, Leninqrad
* Fleytaçı. 1660. A. S. Puşkin adına Təsviri Sənət Muzeyi, Moskva

## Həmçinin bax
* Ostade

## Ədəbiyyat
* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 390.

## İstinadlar
İsaak van Ostade

**İsaak van Ostade** (d. 2 iyul 1621, Harlem, Niderland – ö. 16 oktyabr 1649, Harlem, Niderland) — Adrian van Ostadenin qardaşı və şagirdi.
## Yaradıcılığı
Əsərləri üçün (aşıq havada səhnələr, mənzərələr) işığın xüsusiyyətlərini incəliklə ifadə edən gümüşü kolorit xarektrikdir.

### Əsərləri
* Donmuş göl. 1642. Ermitaj, Leninqrad

## Həmçinin bax
* Ostade

## İstinadlar
* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 390.
Gecə vaxtı doğuş

**Gecə vaxtı doğuş** və ya **Gecə doğuşu** ( və ya ) — London Milli Qalareyasında saxlanılan Gertgen tot Sint Yans tərəfindən təqribən 1490-cı ildə çəkilmiş Erkən Niderland dövrü rəsmidir. O, palıd üzərində yağlı boya rəssamlığı üslubunda çəkilmiş dəzgah rəsmidir və ölçüləri 34×25,3 santimetrdir. Rəsm mələklərin də iştirak etdiyi İsanın doğulmasını və rəsmin mərkəzindəki pəncərədən görünən dağ ətəyində Çobanlara müjdəni təsvir edir. Bu dindarlıq istifadəsi üçün çəkilmiş kiçik bir şəkil idi və Huqo van der Qusun təqribən 1470-ci ilə aid itirilmiş işinin kiçik dəyişikliklər edilmiş Gertgen versiyası idi.

## İstinadlar
 

## Mənbələr
*Campbell, Lorne, National Gallery Catalogues (new series): *The Fifteenth Century Netherlandish Paintings*, National Gallery Publications, 1998, ISBN 1-85709-171-X
Anna Ostroumova-Lebedeva

**Anna Petrovna Ostroumova-Lebedeva** (d. 17 may 1871, Peterburq, Rusiya – ö. 5 may 1955, Leninqrad, SSRİ) — Rusiya rəssamı, həkkakı. RSFSR xalq rəssamı (1946), SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1949)

## Həyatı
1892-1900-cü illərdə Peterburq Rəssamlıq Akademiyasında oxumuşdur.

"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## Yaradıcılığı
Orijinal ksiloqrafiya, litoqrafiya və akvarel texnikalarında işləmiş, əsasən mənzərələr çəkmişdir.

Anna Ostroumova-Lebedeva 1915-ci ildə Bakıda olmuş, "Ramana", "Bibi-heybət", "Bakı. Köhnə neft buruqları" (Rus muzeyi, Leninqrad) və başqa mənzərələr çəkmişdir.

### Əsərləri
#### Ksiloqrafiya seriyası
* "Peterburq" — 1908-10 
* "Pavlovsk" — 1922-23

#### Litoqrafiya albomu
* "Peterburq" — 1922

#### Akvarellər
* "Mars çölü" — 1922 
* "Detskoye Seloda Aleksandr sarayı" — 1934

## Ədəbiyyat
* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 392.
* Корнилов П. Поэт города на Неве // Художник. 1962, № 10. С.36-41.
* Синицын Н. В. Гравюры Остроумовой-Лебедевой, монография, 1964.
* Суслов В. А. П. Остроумова-Лебедева. — Л.: 1967.
* Богданов А. А. П. Остроумова-Лебедева. — Л.: 1976.
* Исаев В. Ю. Сокровища Дома Волошина. Альбом. — Симферополь: СОНАТ, 2004. — 400 с. — ISBN 966-8111-40-0.
* Иванов С. В. Неизвестный соцреализм. Ленинградская школа. СПб, НП-Принт, 2007. С.13, 19, 377, 380, 383, 385. ISBN 5-901724-21-6, ISBN 978-5-901724-21-7.

## Xarici keçidlər
Bakı şəhərinin dənizdən görünüşü (şəkil)

**Bakı şəhərinin dənizdən görünüşü** — rus rəssamı Pyotr Vereşşaginin 1872-ci ildə kətan üzərində yağlı boya ilə çəkdiyi rəsm əsəri. 

Pyotr Vereşşagin tarixi şəhərlərin təsvirinə böyük maraq göstərmişdir. 1951-ci ildə Moskvanın incəsənət fondundan Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinə təmənnasız şəkildə verilib. Şəhərin tarixi burda əksini tapıb, Bakı tədricən sənaye şəhəri olub və bu şəkildə qala divarlarının hüdudlarından kənarda yerləşən əlavə tikililəri görmək olar.

## İstinadlar
Ostade

**Ostade** — Holland rəssamlar ailəsi.

* Adrian van Ostade (1610–1685) — XVII əsr holland boyakarı
* İsaak van Ostade (1621–1649) — XVII əsr holland boyakarı

## İstinadlar
Samana körfəzi

**Samana körfəzi** () — Atlantik okeanda Dominikan Respublikasının şimal-şərq sahilində, eyniadlı şəhərdən və burundan cənubda yerləşən körfəz. Onu əhatə edən əsas şəhərlər: Santa Barbara de Samana, Sançes, Sabana de la Maar. Körfəzi şəxsən Xristofor Kolumb adlandırmışdı —  *Golfo de las Flechas*.

Şimaldan cənuba qədər uzunluğu — 65&nbsp;km, şərqdən qərbə isə — 25&nbsp;km. Körfəz sahilində «Yuna» çayının mənsəbi yerləşir. Körfəzin akvatoriyasında çoxlu riflər var, hansı ki çoxlu turist cəlb edir. Cənub-qərb sahilində «Los Xaytites» milli parkı var, bu guşə tropik bitkilərlə və heyvanlarla boldu. Samanada delfinlərə, qozbel balinalara (yanvar ayının sonundan mart ayının əvvəlinə qədər) rast gəlmək mümkündür.

XIX əsrdə Fransa, İngiltərə, ABŞ bir neçə dəfə körfəzi ələ keçirmək üçün danışıqlar aparırdı. Həm də burada dəniz quldurları tez-tez peydə olurdu.

## Xarici keçidlər
*Columbus, Christopher; de las Casas, Bartolomé, Dunn, O.C., and Kelley, James E. (1989).
*The Diario of Christopher Columbus’s First Voyage to America, 1492—1493. Norman: University of Oklahoma Press.
Kristafano Allori

**Kristafano Allori** () — barokko dövrünün italyan rəssamı.

Karavacionun müasiri olan Allori 1616–1618-ci illərdə Kasimo di Mediçinin himayəsi altında rəssamlıq etmişdir. Allori dövrünün ən məşhur əsəri olan "Judith with the Head of Holofernes" rəsminin müəllifidir.

Əsərlərində daha çox dramatik mövzulara yer vermişdir. Allori işıq və kölgədən inanılmaz dərəcədə ustalıqla istifadə etmişdir. İşıq və kölgədən ibarət bu tərzini portretlərində görmək mümkün deyil.

Allorinin əsərlərinin çoxu hazırda Detroyt İncəsənət İnstitutunda və Ermitaj muzeyində sərgilənməkdədir.

## Əsərləri

Cristofano Allori - Portrait of Maddalena.jpg
Cristofano Allori Cosimo II.jpg
Criistofano Allori San Giuliano.jpg
Cristofano Allori (1577-1621) - Judith with the Head of Holofernes - RCIN 404989 - Royal Collection.jpg
Allori C Maddalena leggente.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Orazio and Artemisia Gentileschi'', a fully digitized exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries, which contains material on Cristofano Allori (see index)
Belqorod Dövlət Universiteti

**Belqorod Dövlət milli  tədqiqat Universiteti** () — təməli 1876-cı ildə qoyulsada əvvəllər kollec və ya texnikum kimi orta ixtisas təhsil ocağı kimi fəaliyyət göstərib. 1996-cı ildə Rusiya Dövlət Təhsil Nazirliyi bu təhsil ocağına Ali təhsil məktəbi adını verdi və bir sıra fakültə və tədqiqat labaratoriyalarının açılmasına şərait yaratdı.
İndiyədək Universitetdə 21 fakültə və bir inistitut, 89 kafedra, 39 elmi mərkəz və laboratoriyalar, 2 filialı daxildir, bu 121 ixtisas, orta və ali peşə təhsili ixtisası ocağı yerləşdirilmişdir.

## Xarici keçidlər

* БелГУ
Atropatın Makedoniyalı İsgəndərlə görüşü

**Atropatın Makedoniyalı İsgəndərlə görüşü** - Azərbaycan rəssamı Əyyub Məmmədov tərəfindən Azərbaycan tarixi mövzusunda çəkilmiş şəkillərdən biridir.

Azərbaycan Tarix Muzeyinin zalında nümayiş olunan "Atropatın Makedoniyalı İsgəndərlə görüşü" adlı rəsm əsəri  mühüm tarixi məqamla bağlıdır. Atropat dövlət xadimi idi. Bir siyasətçi və  diplomat kimi Makedoniyalı İsgəndərlə hərbi mübarizənin faydasızlığını gözəl başa düşdüyü üçün, diplomatik yolla istilaçıların Azərbaycan ərazisinə soxulmasına yol verməmişdi.

## İstinadlar
STS

**STS** (Şəbəkə televiziya stansiyaları) - rusiya televiziya kanalı.

Mövzu kanal - əyləncə. Efirdə STS sayda filmlərin, teleserialların, cizgi film və tv. Hədəf auditoriya: bütün 10-artıq 45 yaşı var.

21 dekabr, 2009-cu ilin əvvəlindən beynəlxalq yayım version telekanalının — "STS International".

## İstinadlar
Haseki hamamı

**Haseki Hamamı** — İstanbulda (Ayasofya Hamamı, Haseki Xürrəm Sultan Hamamı da deyilir) Ayasofya ilə Sultan Əhməd camisi arasında yer alan Türk hamamı. Qanuni Sultan Süleymanın həyat yoldaşı Xürrəm Sultan tərəfindən, Memar Sinana XVI əsrdə inşa edilmişdir. Ayasofyanın yanında, daha əvvəl tarixi Zeuksippos hamamlarının olduğu yerdə inşa edilmişdir.

## Xüsusiyyətləri

Haseki Hamamı Xürrəm Sultanın göstərişi ilə 1556-cı ildə Memar Sinan tərəfindən inşa edilmişdir. Klassik dövr Osmanlı hamamları üslubundakı quruluş, cüt hamam şəklində və 75 mt uzunluğundadır. Bu hamamda, Türk hamam arxitekturasında bir yenilik olmaq üzrə ilk dəfə qadınlar və kişilər üçün olan bölümlər eyni ox üzərində aparılmışdır. İki hissənin istilik hissələri bitişikdir. Binanın divarları bir sıra kəsmə daş, iki sıra kərpiclə hörülmüşdür. Kişilər üçün olan bölümün soyunma hissəsinin üstündə dördlü, qadınlar bölməsində isə üçlü iti kəmərli pəncərə vardır. Qapının bütün günbəzləri quğuşun metalı ilə örtülüdür.

Kişilər üçün olan tərəfində digər hamamlardan fərqli olaraq ortasında bir günbəz olan sütunlu bir aşırım var. Günbəz və aşırım tavanı kərpic dekorasiya ilə bəzəklidir. Hamamın monumental giriş qapısının kəmərində bir qırmızı, bir ağ palmet dekorasiya və üzərində yaşıl zəminə qızılla yazılmış kitabə vardır. Soyunma hissəsi kvadrat şəklindədir və üstü günbəzlə örtülüdür. Günbəzə keçid tromp təmin olunmuşdur. Tağın ətrafını ziqzaq şəklində bir yarpaq frizi çevirir. Həmçinin dörd divarda iti kəmərli oyuqlar yer alır. Düzbucaqlı plan göstərən bu hissədən, üzərində 3 qübbə olan soyuqluğa, oradan da qapıla temperatura keçilir. Soyuqluğun sağ tərəfində ayaqyolular, solda isə usturalık yer alır. Planı xaç şəklində olan temperaturun 4 eyvanı və 4 halveti var. Xəlvətlər, müstəqil otaqlar halındadır və üstləri kiçik günbəzlərlə örtülüdür. Ortada səkkizbucaqlı bir göbək daşı olur. Bu hissənin əvvəlləri rəngli mozaikayla örtülü olduğu məlumdur. Günbəz səkkizbucaqlı məkanın divarlarına oturdulmuşdur.

## Qadınlar üçün olan hissəsi

Qadınlar tərəfi də kişilər üçün olan bölümü ilə eyni plandadır. Lakin bu hissədə soyunma otağı kişilər tərəfindəkindən daha kiçikdir. Kvadrat olan məkan qübə ilə örtülüdür.
İstanbulun monumental əsərlərindən biri olan bu hamam uzun illər qapalı qalmış, anbar olaraq istifadə edilmiş və 1957-1958-ci illərdə bərpa olunmuşdur.
 
2008-ci ildə başlanan restovrasiya olunaraq 2011-ci ilin ay ayında yenidən istifadəyə verilib.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*  Haseki Hamamı
*  Hürrem Sultan Hamamı
Mercedes-Benz C-Class

**Mercedes C-Class** — Alman avtomobil istehsalçısı Mercedes-Benz tərəfindən, may 1993-cü ildən başlayaraq 190 modelinin yerinə istehsal olunan 4-qapılı bir kompakt sedandır. Bu seriyanın son nəsli olan W205 modeli 2014-cü ildə istehsal olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Mercedes-Benz Global səhifəsi
* Mercedes-Benz Azərbaycanda

## İstinadlar
Dövlət Radiotezliklər İdarəsi

**Dövlət Radiotezliklər İdarəsi** — 9 iyul 1998-ci il tarixdən Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirlyinin strukturuna daxildir.

## Tarixi
Dövlət Radiotezliklər İdarəsi (DRİ) 10 iyul 1968-ci ildə Texniki Radionəzarət Stansiyasının nəzdində fəaliyyət göstərən bir qrup formasında fəaliyyətə başlayıb. Əsas funksiyası – radiorabitə xidmətləri üzrə mövcud normativ sənədlərin tələblərinə nəzarət və elektromaqnit sahə gərginliklərinin ölçülməsi olub. 26 sentyabrda Azərbaycan SSRİ Rabitə Nazirliyinin 253 saylı əmri ilə "Texniki Radionəzarət Stansiyası"nın strukturu təsdiq edilib. 1977-ci ildə Azərbaycan Kommunist partiyası Mərkəzi Komitəsinin qərarı və Rabitə Nazirliyinin əmri ilə nazirliyin tərkibində "Dövlət Elektrik Rabitə Müfəttişliyi" yaradılıb. 1979-cu ildə "Texniki Radionəzarət Stansiyası" "Dövlət Elektrik Rabitə Müfəttişliyi"-nin tabeliyinə verilib. 05 noyabr 1988-ci ildə Rabitə Nazirliyinin əmri ilə "Texniki Radionəzarət Stansiyası" bazasında "Radioelektron Vasitələrin Elektromaqnit Uzlaşması Mərkəzi" yaradılıb.

9 iyul 1998-ci ildə Ədliyyə Nazirliyinin D-213B saylı Şəhadətnaməsi ilə Radioelektron Vasitələrin Elektromaqnit Uzlaşması Mərkəzi "Dövlət Radiotezliklər İdarəsi" adı ilə dövlət qeydiyyatına alınıb.

## Fəaliyyət
Dövlət Radiotezliklər İdarəsi, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirlyinin tabeliyində olmaqla Azərbaycan Respublikası ərazisində radiotezliklərə aid idarəçiliyi həyata keçirən dövlət təşkilatıdır. Radiotezliklərin, radiotezlik kanallarının hüquqi və fiziki şəxslərin istifadəsinə verilməsi (bölüşdürülməsi), radiotezliklərdən səmərəli istifadə və radioelektron vasitələrin, eləcə də yüksəktezlikli qurğuların elektomaqnit uzlaşmasının təmini, radiotezlik spektrinin qorunması və s. işlər üzrə təşkilati və texniki tədbirlərin həyata keçirilməsi Dövlət Radiotezliklər İdarəsinin fəaliyyətinə daxildir.

Dövlət Radiotezliklər İdarəsi, həmçinin, Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı (ITU-T), Regional Rabitə Birliyi (RRB), Poçt və Rabitə Administrasiyalarının Avropa Konfransı (CEPT) və s. beynəlxalq, regional və qonşu ölkələrin müvafiq təşkilatları ilə radiotezliklərin idarə olunması sahəsində koordinasiya işlərini aparır.

## Mənbə
* http://news.lent.az/news/62834 
* http://www.ictnews.az/read-23599-news-1.html
* http://azpress.az/index.php?sectionid=news&id=5245
* http://az.trend.az/tags/4166/
Aşur ada

**Aşur ada** (, ) — Xəzər dənizinin cənub-şərqində İranın Gülüstan ostanına tabe olan ada. İranın Xəzər dənizi sahillərində mövcud olan yeganə adadır. 800 hektar sahəsi olub torpaq yolu ilə Mianqala yarımadası ilə əlaqələndirilmişdir. İranın 40% kürü ehtiyatı Aşur adadan təmin edilir. Bəndər Türkmən limanından 3, Gürgan 23 km məsafədə yerləşir.
Xoşhal xan Xəttak

**Xoşhal xan Xəttak** (), bəzən belə də yazılır: **Xushāl Bābā** (; ) — puştun əsilli əfqan şairi.

## Həyatı
Xoşhal xan Xəttak 1613-cü ildə ulu babası Məlik Akuray tərəfindən Pəncab bölgəsində qurulan Akurə şəhərində doğuldu. Baburlu dövlətinin xidmətində olan Məlik Akuray Pəştu qəbilələrindən Xəttakin rəisiydi. Əkbər şah (1556–1605) tərəfindən Attoktan Peşavərə gedən yolun vergisini toplamaqla vəzifədar olaraq göndərilmişti. Xoşhalin atası Şahbaz xan və babası Yəhya xan, Sultan Cahangir şah və Sultan Şahcahanın xidmətində idilər. Xoşhal, gəncliğində atasıyla birlikdə asi qəbilələrə qarşı girişilən savaşlara qatıldı. Atası bir savaşda öldürülüncə "xan" ünvanı ilə onun yerinə keçdi, 1641-ci ildə Xəttak qəbiləsinin rəisi oldu. 1645-ci ildə zabit olaraq qatıldığı Bəlx və Bədəxşan savaşlarında göstərdiyi yararlılıklardan ötürü Şahcahan tərəfindən mükafatlandırıldı.

Əkbər şah zamanından Övrəngzeyb dönəminə (1658–1707) qədər Baburlu hökmdarlarına xidmət edən və bu xidmətləri qarşılığında böyük ödüllərə nail olan Xəttak qəbiləsinin taleyi bu son hükümdar dönəmində tərsinə döndü. Xoşhal xanın, Baburlu hökmdarları ilə araları yaxşı olmayan qəbilələrlə uzlaşma yoluna getməsi, ayrıca sarayda onun haqqında çıxan dedi-kodular Övrəngzeybi qızdırdı. Övrəngzeyb, öncə ailənin Əkbər şah zamanından bəri yığdıqları yol vergisindən onu məhrum etdi. Ardından Kabil valisi və onun Peşavərdəki təmsilçisinin düzənlədiyi bir planla tutuklanaraq Dehliyə göndərildi (1664).

İki l sonra Baburlu hökmdarlarına sadiq qalması şərtiylə məmləkətinə dönməsinə izin verilən Xoşhal burada bölgə valisi II Məhəbbət xanla yaxşı ilişkilər qurdu. Onun başqa bir bölgəyə təyin edilməsini fürsət bilərək Baburlu hakimiyətinə qarşı olan qəbilələri birləşdirmək üzərə fəaliyyət göstərməyə başladı. Patanların ən güclü qəbiləsi Afridilərlə anlaşaraq Övrəngzibə bağlı qəbilələrdən Benqeşlərə qarşı hərəkətə keçdi və onları yendi. Ancaq 1674-cü ildə Övrəngzibin bu gün Pakistan sınırları içində olan Həsənabdal qəsəbəsinə gələrək başlatdığı əsgəri hərəkat sonucu müxalif qəbilələrin müqaviməti qırıldı. Xoşhal xan bu səbəbdən oğlu Əşrəf xan lehinə qəbilə rəisliyindən çəkildi. Övrəngzibin yanında yər alan digər oğlu Bəhram xan onunla savaşa girişincə dağlıq bölgələrə sığınmaq məcburiyyətində qaldı. Xoşhal xan son günlərini Afridilər arasında keçirdi.

Xoşhal xan Xəttak 1689-cu ildə ölüncə vəsiyəti üzərinə Akurənin təxminən 6 km. qərbində ıssız dağlıq bir yerə dəfn edildi. Onun bu son istəyi Pakistanın milli şairi Məhəmməd İqbalin şeirlərində əks olunmuşdur.
Xəzər dənizi adalarının siyahısı

Xəzər dənizində böyük və kiçik olmaqla təxminən 50 ada mövcuddur. Bunlarda ən böyükləri Pirallahı, Çilov və Çeçendir. Bunların ümumi sahəsi 350 kv.km-dir. Dənizin cənubunda, Hirkan körfəzinin daxilində böyük Aşur adası və kiçik adalar vardır. Keçən əsrin başlanğıcında bu adalar Çar Rusiyasına məxsus idi. Lakin 1921-ci il 26 fevral tarixindən sonra bu adalar İranın sahibliyinə keçirildi. Xəzər dənizin səviyyə tərəddüdlərinə görə Aşur adası bərzəx vastəsiylə yenidən materikə birləşdi. Hazırda bura təcrid olunmuş şəkildədir.

*Xərə Zirə
*Daş Zirə
*Kür Dili
*Gil adası
*Zənbil
*İqnat daşı
*Qara Su
*Kür daşı
*Böyük Zirə
*Kiçik Zirə (Qum adası)
*Pirallahı
*Səngi Muğan
* Çigil
*Çilov
*Adsız adası[300px|thumbnail|right|[Xəzər dənizinin Kosmosdan görünüşü]]
*Sualtı adalar qövsü
*Qutan (ada)
*Daş adalar qövsü

## Rusiya
* Batkaçnıy
* Böyük Setnoy
* Yuxarı Oseredok
* Züdev
* Nordovıy
* Tüleniy
* Çeçen adası
* Çistaya Banka

## İran
* Aşur ada

## Qazaxıstan
* Janbay
* Spirkin Oseredok
* Durnev

## Türkmənistan
* Oğurca

## İstinadlar


Ermənistən yvgctjcfg fjg jgfcfcfc ==
* Обзорно-географический Атлас России. — Картография, АСТ, Астрель, 2010. — 304 с. — ISBN 978-5-85120-265-0.
* Атлас мира. — Оникс, 2006. — 304 с. — 7500 экз. — ISBN 5-488-00499-8.
İbrahim şah Ludi

**İbrahim şah Ludi** (, ; ) — Ludilər sülaləsindən Hindistan hökmdarı.

## Həyatı

Sultan İskəndər şah Ludinin böyük oğludur. Atasının ölümünə görə 22 noyabr 1517-ci ildə taxta çıxdı. Hökmdarlığını qəbul etməyən müxalifləri, qardaşı Cəlal xanın ətrafında toplanıb onu Cavnpur hökmdarı elan edərək ölkəni ikiyə bölmək istədilər. İbrahim Ludi tez bir vaxtda qardaşının üzərinə bir ordu göndərdi. Məğlub olan Cəlal xan, Siqhlərin əlindəki Qevaliyara sığındı. İbrahim Qevaliyarı da mühasirə etdi və Cəlal xanı ələ keçirərək adamları ilə birlikdə həbs etdi. Cəlal xan bir müddət sonra həbsxanada öldü.

İbrahim şah daha sonra, dövlət adamlarının ona qarşı sadiq qalmadıqlarını rəhbər tutaraq sərt bir idarə tərzi mənimsədi və bir çox qabaqcıl əyanlara təzyiq göstərək özündən uzaqlaşdırdı. Hətta atasının iki əhəmiyyətli idarəçisini ölümə məhkum etdirdiyi vaxt digər dövlət adamları öz hakimiyyətini qorumaq üçün İbrahim şaha qarşı üsyan etdilər. Bu vaxt Pəncab valisi Dövlət xan Ludi də qiyam qaldırdı. Vəziyyəti öyrənən sultan, Dövlət xan Ludinin Dehliyə gəlməsini əmr etdi, amma şübhələnən Dövlət xan oğlu Dilavər xanı göndərdi. Dehliyə gələn Dilavər xan, bir müddət üçün həbsdə qaldıqdan sonra geri qayıtdığı vaxt sultanlığın mərkəzindəki təzyiq və zülmləri atasına danışdı. İbrahim şah Ludinin taxtda qaldığı müddət ərzində öz aqibətini heç də yaxşı görməyən Dövlət xan, o vaxtlarda Kabildə olan Baburu dəvət edərək Hindistana gəlməsini istədi. Bununla da Babur Hindistana istiqamətlənəndə İbrahim şah Ludi 1000-ə qədər filin də yer aldığı çox güclü orduyla onu dayandırmaq üçün yola çıxdı ki və onu 1526-cı ildə Panipatda qarşılaşdı. Osmanlı döyüş taktikasından istifadə edən və alovlu silahlardan istifadə edən Babur qarşısında tab gətirə bilməyən İbrahimi-Ludinin ordusu dağıldı, özü isə həlak oldu (21 aprel 1526). Babur, İbrahim şahın cəsədini dəfn etdirdi və öldüyü yerdə bir türbə tikdirdi. Bu türbə zamanla ziyarətgah çevrilmişdir. İbrahim şah Ludinin anası Sultan Baburu zəhərləmək istəmiş, lakin buna nail ola bilməmişdir. Hadisənin ortaya çıxmasının ardından digər ona kömək edən şəxslərlə birgə Kabilə göndərilmiş, ancaq yolda intihar etmişdir.

Sultan İbrahim şah fərasət sahibi və cəsur bir hökmdar idi. Əsilzadələri nəzarət altında saxlamaq üçün təzyiqli bir siyasət yerinə yetirsədə da zalım bir hökmdar olmamışdır. Hökmdarlıq özününg inkişafındakbömək  dib,a ədalətlibir siyasət təqibelləyib və Ludilər sülaləsinin bir imperiya halına gəlməyi üçün çalışmıştdr.Bəzi xərclərdən ötrü xanığın süqutuna səbəb olmaqla günahlandırılsada, əsas günahkarlar fərasətsiz şahzadələr idi. Panipat döyüşü Hindistan tarixi üçün əhəmiyyətli bir radisə olubdu . İbrahim şah Ludinin ölümü ilə Ludilə sülaləsi yıxılmış, Babür bu ssöyüşdən onra Dehli veə qranı da ələ keçirərək Babürlüleə xanedanını qurmuşdur.

## İstinadlar
Ro Ci-hun

**Ro Ci-hun** (d. 12 iyul, 1990) — Cənubi Koreyanın estrada müğənnisi və rəqqasəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Official Website
*  Official Daum Cafe
Cəfər Cəfərov

* Cəfər Haşım oğlu Cəfərov — Azərbaycan teatrşünası.
* Cəfər Hüseynqulu oğlu Cəfərov — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi
* Cəfər Mehdi oğlu Cəfərov — Azərbaycan dilçisi.
* Cəfər Məmməd oğlu Cəfərov — Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru.

## Həmçinin bax
* Cəfər
* Cəfərov
Əbdürrəhman

**Əbdürrəhman** — Azərbaycanda daha çox işlədilən ad.

* Əbdürrəhman Vəzirov — Azərbaycan SSR KP MK-nın 13-cü I katibi
* Əbdürrəhman Fərəcov — aktyor, Leyli rolunun ilk ifaçısı.
* Əbdürrəhman əfəndi Ünsi —
* Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli — İkinci dünya müharibəsində Azərbaycan legionunun başcısı
* Əbdürrəhman Cami — Böyük taçik şairi, musiqişünası, filosof və alimi.
* Əbdürrəhman ibn Rəbiə —
* Əbdürrəhman Tağıyev —
* Əbdürrəhman Dai — şair.
* Əbdürrəhman Yalçınqaya — Türkiyəli hüquqşünas.
* I Əbdürrəhman — Əndəlüs Əməvi dövlətinin qurucusu
* Əbdürrahman Əşrəf —
* Əbdürrəhman Önül —
* Əbdürrəhman əl-Kəvakibi —

## Həmçinin bax
* Əbdürrəhman (Eçmiədzin)
* Əbdürəhman (Baymak)
* Əbdürrəhman (Avurğazı)