open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şarl qanunu

**Şarl qanunu** - Jak Şarl tərəfindən tapılmış qaz qanunu.

## Qanunun kəşfi
Bu qanun 1787-ci ildə fransız fiziki J.Şarl tərəfindən təcrübədən tapılmışdır. Qanun izoxor prosesə aiddir. 

Şarl qanununa görə sabit həcmdə verilmiş kütləli ideal qazın təzyiqinin onun mütləq temperaturuna olan nisbəti sabitdir. Və yaxud da, qazın başlanğıc təzyiqinin ilk temperaturuna olan nisbəti bu parametrlərin ixtiyari andaki təzyiq-temperatur nisbətinə bərabərdir.

:\frac{P_1}{T_1}=\frac{P_2}{T_2} \qquad \mathrm{or} \qquad {P_1}{T_2}={P_2}{T_1}.

## Xarici keçidlər
* Şarl qanunu
* Gay-Lussac's Law of Combining Gas Volumes
* Amonton's Law

## Həmçinin bax
*Avoqadro qanunu

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Semyon Sviqun

**Semyon Kuzmiç Sviqun** () — Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri (1963–1967); SSRİ Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədrinin birinci müavini (1967–1982).

## Həyatı
28 sentyabr 1917-ci ildə Ukraynada anadan olmuşdur.

Odessa Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini bitirmişdir. 1939-cu ilə qədər müəllim və məktəb direktoru işləmişdir.

Daha sonra İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı olan Semyon Sviqun, müharibədən sonra Moldova SSR və Tacikistan SSR dövlət təhlükəsizlik komitələrində müavin və sədr vəzifələrində işləmişdir.

1963–1967-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri, 1967–1982-ci illərdə SSRİ KQB-si sədrinin I müavini vəzifəsində işləmişdir.

## Xarici keçidlər
*
Talış-Muğan Muxtar Respublikası

**Talış-Muğan Respublikası** və ya **Talış-Muğan Muxtar Respublikası** — 1993-cü ildə Azərbaycanın tərkibində yaradılmış qondarma muxtar respublika.

1993-cü ilin iyununda ölkənin cənubundakı beş rayonun ərazisində yaradılmış, qərargahı Lənkəran şəhərində yerləşən hərbi briqada tərəfindən nəzarət edilirdi. Faktiki olaraq, 1993-cü ilin avqustunda süqut etdi. Talış-Muğan Respublikasının yaradılmasının ilk təşəbbüskarı Azərbaycan Xalqlarının Bərabərlik Partiyası olmuşdur. Həmin partiyanın ilk əvvəl Talış Milli Partiyası kimi yaradılmışdır. Tomas de Vaalın fikrincə Ələkrəm Hümbətovun bu addımında məqsəd Ayaz Mütəllibovu hakimiyyətə yenidən qaytarmaq idi. Buna baxmayaraq, Lənkəran, Astara, Masallı, Lerik, Yardımlı, Cəlilabad və Biləsuvar rayonlarının əhalisi Ələkrəm Hümmətovun, eləcə də onun azsaylı tərəfdarlarının niyyətlərini rədd etmişdilər.

## Zəmin
SSRİ-də Yenidənqurma illəri dəyişikliklər barədə illüziyaya səbəb oldu. Talışların yenidən öz qəzetləri peyda oldu, "Avesta" mədəni cəmiyyəti yarandı və Talış muxtariyyətini bərpa etmək məqsədi daşıyan Talış Milli Partiyası yaradıldı. 1980-ci illərin ikinci yarısında talışlar dəfələrlə Sov. İKP MK-ya müraciət edərək onlara muxtariyyət verilməsini xahiş etmişdilər. SSRİ-nin dağılmasından sonra AXC-nin Lənkəran bölməsinin liderləri polkovnik Ələkrəm Hümbətov və şair Əli Nasir AXC-nin proqramına Talış Muxtar Respublikasının elan edilməsi tələbini daxil etdilər. Bu haqda kitab yazan Sultan Məmmədov kitabında Talış Muğan Respublikasının yaradılmasının bir başa Moskva ilə əlaqəsi olduğunu təsdiq edirdi. Həmin dövrdə Astara rayonunda Raykom Katibi vəzifəsində çalışan Sultan Məmmədov yazır:

Əlikram Hümbətov ANS kanalına verdiyi müsahibədə Astara talışlarını terrorçu adlandırır. Sultan Məmmədov Talış dövlətinin yaradılmasını əslində Qorbaçov və havadarlarının SSRİ-ni dağıtmağın ilk mərhələsi hesab edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Xainlər" Filmi
Besət

thumb|150px|Hira mağarası

**Besət** — müsəlmanlar arasında Məhəmməd peyğəmbərin Hira mağarasında Allah tərəfindən peyğəmbərliyə seçilməsinə və gününə də **Məbəs** deyilir. Müsəlmanların inandığına görə Cəbrayıl mələk Allah tərəfindən Ələq surəsinin ilk beş ayəsinin  Məhəmmədə nazil(endirmək) edərək ona deyir ki, Allah peyğəmbərliyinə seçilmişsən. Besət sözlüyü B(ب)E(ع)S(ث) *[[ərəb dili]]ndə=*'(بعثت)**'', seçililmiş anlamını verir. Bu gün müsəlmanlar üçün əziz gün və [[bayram]]dır elə ki, [[İran]]da Məbəs günü tətil gün kimi qeyd olunur.

== Tarixi ==
Onun baş vermə tarixində [[şiə]] və [[Əhli-Sünnət|sünnülər]] arasında ixtilaf var. Beləki [[şiə]] alimlərinin çoxu onun tarixini 40-cı fil ilinin [[Rəcəb|rəcəb ayının]] 27-də biliblər. Əhli-sünnə arasında isə ən məşhur tarix həman ilin [[ramazan]] ayıdır, onun da hansı gün olduğunda ixtilaf var. Bəzisi 17, 18 və bəzisidə 24-ü biliblər. 
**Əli bin İbarhim Qumi deyir*': Məhəmməd 37 yaşına yetirdi, yuxu gördüki bir nəfər ona [[Məhəmməd peyğəmbər|Ya Rasuləlla]](یا رسول اللّه) deyir. Zaman keçdi, o, bu yuxunu heç kimə açıqlamadı. Həmçinin bəzi günlərdə ki, [[Əbu Talib]]in davarlarını otarmaq üçün çölə aparırdı bir nəfər ona yaxın gəlib dedi Ya Rəsulullah! Həzrəti Məhəmməd ona dedi: Sən kimsən? Dedi: Mən Cəbrayılam və Allah tərəfindən sənin peyğəmbər olacağını deməyə gəlmişəm. Cəbrayıl ona [[namaz]] və [[dəstəmaz]]ı öyrətdi. Məhəmmədin 40 yaşı dolanda bir gün namaz qılarkən [[Əli]] onu görüb dedi: Bu nədir? Məhəmməd dedi bu sələtdir (namaz) ki, Allah onu etməyi (qılmağı) mənə əmr edib və Əli onunla sələt etdi. 
Bir gün [[İmam Baqir]] şagirdlərindən biri ondan soruşdu:
:(«الّا من ارتضی من رسولٍ فانّه یسلک من بین یدیه و من خلفه رصداً») Ayəsinin mənası nədir? 
[[İmamlar|İmam]] cavab verdi: Allah tamam [[peyğəmbər]]lərinə bir [[mələk]] qondarırdı ki, onların gördüyü işləri yazıb, onlara peyğəmbər olacaqlarını [[göz]]ləri görmədən [[qulaq]]larına oxusun. Məhəmmədə də südəmərlik dönəmindən sonra belə etdi və onu pisliklərdən saxlamaq, düz yola yollamaq və Allaha yönləndirmək üçün böyük bir mələyi onunla yol bir etdi. Gənclik dönəmində isə Məhəmməd Ya Rəsulullah sözünü eşidirdi, amma deyənini görməyib belə düşünürdü ki, ona dam duvar Ya Rəsulullah deyir! Və nə qədər baxırdı kimsəni görmürdü.

== Xarici keçidlər ==
* [http://makarem.ir/ Məkarimi Şirazi saytı]
* [http://www.al-shia.org al-shia saytı *30 dildə'']
## Qaynaq
*Havza saytı

## İstinadlar
Gülməmməd Məmmədzadə

**Məmmədzadə Gülməmməd Əliməmməd oğlu** () — Azərbaycan jurnalisti.

## Həyatı
Gülməmməd Məmmədzadə 1955-ci ildə Lerik rayonunun Şivlə kəndində anadan olub. BDU-nun kitabxanaçılıq və jurnalistika fakültəsini bitirib. O, müxtəlif vaxtlarda "Azərbaycan" qəzetində müxbir, "Cumhuriyyət", "Amin" qəzetlərində redaktor, "İncəsənət" qəzetində məsul katib işləmişdir. "Lənkəran mahalının sərkərdələri" kitabının müəllifi, "Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası" kitabının həmmüəlliflərindən biri olmuşdur.	
	
Tədqiqatçı-jurnalist Gülməmməd Məmmədzadə AYB-nin üzvü olmuş, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, "Afrika-Asiya" Beynəlxalq Xeyriyyə Cəmiyyətinin, Qafqaz Müsəlmanları Ali Ruhani İdarəsinin Elmi-Dini Şurasının diplomlarına layiq görülmüşdür. 

G.Məmmədzadə 1996-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Rudno

**Rudno** — Polşanın cənubunda kənd. Krakov şəhərinin qərbində, ondan 28&nbsp;km aralı (sərhəddən 20&nbsp;km) yerləşir. 745 nəfər əhalisi var.

## İnfrastrukturu
Yehovanın Şahidləri abidəsi, orta məktəb.

## İstinadlar
Hiperaljeziya

**Hyperalgeziya**— orqanizmin ağrı qıcığına qarşı anormal güclü həssasiyyəti ilə müşahidə olunur.

Nosiseptorların zədələnməsi və ya periferik sinirlərin zədələnməsi nəticəsində yarana bilər.

## İstinadlar
İsmayıl qurbanı

**İshakın qurban olunması** () — Rembrandt van Reyn tərəfindən 1636-cı ildə çəkilmiş  195 x 132,3 sm  ölçülü rəsm əsəri. Tabloda İbrahimin oğlu İshakı Allah yolunda qurban kəsərkən, son məqamda Allahın onun mömünlüyü qarşılığında mələk vasitəsilə bıçağı əlindən salması təsvir olunmuşdur. Bu mativ  Rembrandtın şagirdi tərəfindən təkrarən çəkilmiş və təkmilləşdirilmişdir. Şəklin imza yerində bu sözlər   "Rembrandt. verandert. En over geschildert"  (Rmbrandt. dəyişdirilmiş və təzələnmişdir) qeyd olunmuşdur. Əsərin Rembrandtın əlindən çıxmış 1635-ci ilə aid orijinal variantı Ermitajda saxlanılmaqdadır.
Əlixan Məlikov

**Əlixan Süleyman oğlu Məlikov** () — "Azəriqaz" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri (2000–2009).

## Həyatı
Məlikov Əlixan Süleyman oğlu 1951-ci il mayın 7-də Bakıda anadan olmuşdur. 1967-ci ildə Bakı şəhər 124 saylı orta məktəbini, 1973-cü ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun istehsal proseslərinin avtomatikası fakultəsini bitirmişdir. İxtisasca mühəndisdir.

## Ailəsi
Evlidir, 2 övladı var. Kürdəmir Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı, Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısının sabiq müavini Fəxrəddin Məlikovun qardaşıdır.

## Fəaliyyəti
1973–1975-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1975-ci ildə başlamışdır. 1975–1979-cu illərdə Bakı Aqreqat İstehsalat Birliyində mehəndis-konstruktor, texniki şöbənin rəisi, 1979–1992-ci illərdə Bakı şəhər Əzizbəyov (indiki Xəzər) Rayon Qaz İstismar İdarəsində sahə rəisi, qəza dispetçer xidmətinin rəisi, 1994–1996-cı illərdə "Azəriqaz" Dövlət şirkətində baş mütəxəssis, 1996–1998-ci illərdə Bakı şəhər Suraxanı Rayon Qaz İstismar İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Əlixan Məlikov 4 fevral 2000-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 273 nömrəli fərmanı ilə "Azəriqaz" Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilmişdir.

1 iyul 2009-cu il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 366 nömrəli Neft və qaz sənayesində idarəetmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi haqqında sərəncamı ilə Azəriqaz Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti ləğv edilərək Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin tərkibində Azəriqaz İstehsalar Birliyinə çevrilmişdir.

## İstinadlar
Malıbəyli Həmid

**Malıbəyli Həmid** (əsl adı: *Həmid İmamqulu oğlu Qurbanov*; ) — XIX–XX əsr Azərbaycan müğənni-xanəndəsi və tarzəni, Qarabağ muğam məktəbinin nümayəndəsi.

## Həyat və yaradıcılığı
Həmid İmamqulu oğlu Qurbanov 1869-cu ildə Şuşa yaxınlığındakı Malıbəyli kəndində anadan olmuşdur. O, bir müddət arabaçı işləmiş, sonralar isə Hacı Hüsünün təşkil elədiyi "Xanəndələr məclisi"nə daxil olmuş, burada Hacı Hüsü və Məşədi İsidən klassik Şərq və Azərbaycan muğamlarını öyrənmişdir. Həmid xanəndəliklə yanaşı, eyni zamanda tar çalmağı da öyrənirdi. Onun ilk tar müəllimi Sadıqcan olmuşdur.

Həmid Şuşa məclislərində xanəndə kimi tanınırdı. Onun Şuşada ilk çıxışı Hacı Hüsü, Məşədi İsi, Sadıqcan və Avaneslə birlikdə Nəcəfqulu ağa adlı şəxsin məclisində baş tutmuşdu. Bu məclisdəki çıxışından sonra Həmidi tez-tez xalq şənliklərinə dəvət edirlər. O, uzun müddət toy şənliklərində və xalq məclislərində tarzənlər Cavadbəy Xənəzəyski, Məşədi Zeynal, Arsen Yaramışev, sonrakı dövrlərdə isə Məşədi Cəmil Əmirov və Qurban Pirimov ilə birlikdə ifa etmişdir.

Malıbəyli Həmid xanəndə və tarzən olmaqla yanaşı, aktyor kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Onun adına Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun", Məşədi Cəmil Əmirovun "Seyfəl-Mülk" kimi opera tamaşalarının afişalarında rast gəlinir.

Malıbəyli Həmid məclislərdə çox vaxt özü həm çalmış, həm də oxumuşdur. O, tarda bütün muğamları ifa etsə də, əslində məclis xanəndəsi idi. Onun oxuduğu "Rast" və "Segah" muğamları bütün Zaqafqaziyada dinlənilirdi. Onun ifasında "Segah" müasirlərindən fərqlənirdi. O, "Segah"ı bir neçə versiyada oxumuş, "Yetim Segah"ı və "Orta Segahı" özünəməxsus formada ifa etmişdir. Malıbəyli Həmid "Segah" muğamına gətirdiyi yeniliyə görə həmin muğama xanəndələr arasında "Həmid Segah"ı deyirdilər.

Həmid XX əsrin əvvəllərində ailəsi ilə birgə hazırkı Gəncə şəhərinə köçmüşdür. O, burada Məşədi Cəmil Əmirovla yaxından tanış olmuş və onlar uzun müddət əməkdaşlıq etmişdirlər. Məşədi Cəmil tarda ifa etməklə Həmidi, Malıbəyli Həmid də Məşədi Cəmili tarda müşayiət etmişdir. Onlar birlikdə hazırkı Gəncə, Şəmkir, Qazax və Tbilisi şəhərlərinə və onların ətraf rayonlarına keçirilən toy və məclislərə getmiş, orada çıxış etmişdilər. Malıbəyli Həmid dəfələrlə İranın Rəşt, Ənzəli şəhərlərinə dəvət olunmuşdur. Malıbəyli Həmid qardaşı Əsgər Qurbanov və kamançaçı Böyükkişi Əliyev ilə bir yerdə çıxışlar ediblər.

1910-cu ildə "Qrammafon" şirkətindən dəvət alan Malıbəyli Həmid Riqa şəhərinə getmiş və burada səsini qrammofon vala yazdırmışdır. O, "Şur", "Rast", "Yetim Segah", "Hümayun" və təsniflər, el mahnılarını oxumuş, tarı özü ifa etmişdi. Onun qardaşı Əsgər Qurbanov da bir neçə muğamı onun müşayiəti ilə oxumuşdu.

Sonralar Malıbəyli Həmidin səsi batmış və tar çalmaq sənəti ilə daha çox məşğul olmağa başlamışdır. Qarabağ və Gəncə məclislərində, Tiflis şəhərində keçirilən konsertlərdə Malıbəyli Həmid Keçəçioğlu Məhəmmədi, Zabul Qasımı, Musa Şuşinskini, İslam Abdullayevi, Məşədi Məmməd Fərzəliyevi, Məmmədqulu Şuşinskini, Bülbülü tarda müşayiət etmişdir.

Musiqi sahəsində 40 il fəaliyyət göstərmiş Malıbəyli Həmid 22 mart 1922-ci ildə Ağdamda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Malıbəyli Cümşüd
Seyid Saleh Xalxali

**Ağa Seyid Məhəmməd Saleh Məhəmməd Səid oğlu Xalxali** () — İslam alimi.

## Həyatı
Ağa Seyid Məhəmməd Saleh Məhəmməd Səid oğlu Xalxal şəhərində anadan olmuşdu. Məktəb yaşına çatdıqda atası onun yüksək səviyyədə olan istedadını görüb həddindən artıq elmi məşğuliyyətinə, tədrislərinin və eləcə də müraciət edənlərin çoxluğuna baxmayaraq, oğlunun təlim-tərbiyəsi ilə şəxsən məşğul olmağa başladı. Hövzə elmlərinin ən yüksək səviyyəsinə qədər onunla yanaşı oldu. O, özünün fitri istedadı, elmə həddindən artıq olan məhəbbəti və ciddiyyəti sayəsində qısa bir vaxtda bu mərhələləri keçdi. Sonra Mirzə Həsən Cilvənin (?-1896) yanında fəlsəfə və kəlamı öyrəndi.

Seyid Saleh Xalxali bir çox kitablar qələmə almışdı. Onlardan ən görkəmli əsəri "Şüruhi-sələsə" (üç izah)dır. O, Mühyəddin ibn əl-Ərəbinin (?-1240) "On iki imam" əsərini, Mir Findiriskinin (?-1640) "Qəsideyi-yaiyyə" əsərinin və Şeyx Mürtəza Ənsarinin (?-1864) "Fəraid" əsərinin izahını yazmışdır. Həmin əsərlər Tehranda çap olunmuşdur.

Seyid Saleh Xalxali 7 sentyabr 1888-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Molla Nəsrulla Vaqif

**Molla Nəsrulla Məhəmməd Ömər oğlu Vaqif** () — XVI əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Molla Nəsrulla Məhəmməd Ömər oğlu Vaqif 1503-cü ildə Xalxalda doğulmuşdur. Doğma yurdunda mədrəsə təhsili aldıqdan sonra Osmanlıya köçüb, uzun müddət orada yaşamışdır. Bəzi müəlliflərə görə onun Osmanlı dövlətinə getməsi onun sünni məzhəbində, şafii təriqətində olması idi. Molla Nəsrulla Vaqif 1553-cü ildə Osmanlı dövlətində vəfat edib.

## İstinadlar
Molla Əliqulu Vaqif

**Molla Əliqulu Vaqif** () — XVI əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Molla Əliqulu Vaqif Xalxalda doğulmuşdur. Molla Nəsrulla Vaqifin bacısı oğludur. Doğma yurdunda mədrəsə təhsili aldıqdan sonra Təbrizə yollanmışdı. Orada müxtəlif alimlərin yanında təhsilini artırmışdı. Molla Əliqulu Vaqifin divanı qalıb.

## İstinadlar
Roma - açıq şəhər (film, 1945)

**Roma açıq şəhərdir** () — 1945-ci ildə Roberto Rossellini tərəfindən çəkilmiş neorealizm cərəyanına aid dramatik filmdir.

## Məzmun

Filmin mövzusunu İkinci dünya müharibəsinin sonlarına yaxın, 1944-cü ildə Nasist Almaniyası hakimiyyəti altında Roma şəhərində yaşayan bir qrup insanların hekayəsi təşkil edir. Gestapo Nasist Almanlara qarşı hərəkatın başçısı Corcio Manfredi olur.Bu səbəbdən hərəkatı yatırtmaq üçün Gestapo Corcionun axtarışına çıxır.Yaxın dostları olan  Françesko, Françeskonun dul nişanlısı Pina və onları evləndirməyə hazırlaşan rahib Don Pietro onun Roma şəhərindən qaçması üçün köməklik göstərirlər.Lakin bu plan baş tutmur. Gestapo artıq onları tutmağa hazırlaşır. Corcio Manfredi və Françesko Corcionun sevgilisi Marinanın binasından qalırlar.Marina isə narkotik əvəzində onları Gestapoya təslim edir. Corcio və onun dostları həbsə düşür. Gestapo Corcioya çox ağır cəzalar verməyə başlayır. Corcio cəzalara dözməyərək ölür. Rahib Don Petro isə uşaqlarının qabağında güllələnir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* ''Roma — açıq şəhər'' at Virgilioweb
Qaribaldi (film, 1961)

**Qaribald** () — 1961-ci ildə Roberto Rossellini tərəfindən çəkilmiş dramatik filmdir.

## Xarici keçidlər
*
Madam de Pompadur (rəsm)

**Madam de Pompadur** () — Fransua Buşe tərəfindən 1756-cı ildə çəkilmiş 201 x 157 sm ölçülü rəsm əsəri.

## Həmçinin bax
* Janna-Antuanetta Puasson
Almaniya, sıfır ili

**Almaniya — sıfır ili** () — 1948-ci ildə Roberto Rossellini tərəfindən çəkilmiş dramatik film.

## Məzmun

1948-ci il, Berlin şəhəri. İkinci dünya müharibəsi qurtarmağına baxmayaraq, şəhərdə kasıbların sayı çoxalmışdır. Onların içində Edmund adında 12 yaşlı oğlan var idi. Onun atası ciddi xəstədir. Ailəsinə yardın göstərə bilmir. Bu səbəbdən, Edmund həyatını zirzəmilərdə keçirir. Müəllim Cənab Henninq kasıb uşaqları öz evinə gətirir. Edmund da onların içində idi. Lakin bu vaxtda həyatdan cana doymuş Edmun atasının suyuna zəhər tökərək, onu öldürür. Bu hadisəni müəlliminə danışır. Müəllimi onu rədd edir.

Filmin sonunda Edmund başqa uşaqlarla oynamaq istəyir. Lakin bu uşaqlar ondan qaçmağa başlayırlar. Elə bil ki, uşaqlar Edmunun həqiqətini bilir. Edmund özünü binadan ataraq, öldürür.

## Həmçinin bax
*İtaliya filmlərinin siyahısı
*Fransa filmlərinin siyahısı
*Almaniya filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
*
Hindistan (film, 1959)

**Hindistan ** () 1959-cu ildə Roberto Rossellini tərəfindən çəkilmiş neorealizm dramatik filmdir.

## Xarici keçidlər
* 
* ''L’India vista da Rossellini'' und ''India – matri bhumi''
* Rossellini's INDIA by Fereydoun Hoveyda
* After the sunset: Roberto & Sonali story
* The scandal that rocked Calcutta
Müqəddəs Fransiskonun gülləri (film, 1950)

**Müqəddəs Fransiskonun gülləri ** ()  — 1950-ci ildə Roberto Rossellini tərəfindən çəkilmiş dramatik filmdir.

## Xarici keçidlər
* 
*CSFD ie Czechoslovak Film's Database
*Müqəddəs Fransiskonun gülləri 
*Arts & Faith Top100 Spiritually Significant Films list 
*Essay by Peter Brunette for the Criterion Collection 
*Appreciation by Martin Scorsese  
*Vatican list of films
Payza (film, 1946)

**Stromboli** () —  1946-ci ildə Roberto Rossellini tərəfindən çəkilmiş neorealizm dramatik filmdir. Film 6 hissədən ibarətdir və İkinci dünya müharibəsi təsvir edilmişdir.

## Xarici keçidlər
*
*''Paisà'' 
*''Entrada Franca''
Kürdüstan Azad Həyat Partiyası

**PJAK** () — İranda fəaliyyət göstərən terror təşkilatı. PJAK, PKK-nın əsas silahlı qanadlarından biridir. Təşkilatın məqsədi, İran ərazilərinin kürdlər yaşayan mərkəzlərini ələ keçirmək və buranı Kürdistan adlanan dövlətə qatmaqdır. PJAK 2009–2011-ci illərdə, İran Silahlı Qüvvələri ilə aparılan şiddətli döyüşlərdə xeyli zəifləmişdir. Terror təşkilatının bir çox səhra komandirləri öldürülmüş və İraqla sərhəddə yerləşən partizanların yaşadığı mağaralar bombalanmışdır.

## Pjak terror təşkilatının törətmiş olduğu terror aktları

## 2005
* 20 iyul İran qüvvələri ilə terrorçular arasında baş verən qarşıdurmada 6 İran əsgəri həlak olmuş və 8-i yaralanmışdır.
* 21 iyul İran qüvvələri ilə terrorçular arasında baş verən qarşıdurmada 10 İran əsgəri öldürülmüşdür.
* 26 iyul İran qüvvələri ilə terrorçular arasında baş verən qarşıdurmada 16 İran əsgəri öldürülmüşdür.

## 2006
* 3 aprel Terrorçuların İranın Maku şəhərində təhlükəsizlik qüvvələrinə hücum etmələri nəticəsində 24 təhlükəsizlik qüvvəsi həlak olmuşdur.
* 8 may İranın Kermenşah vilayətində hökumət binası partladılmışdır.
* 27 may İranın Mako şəhəri yaxınlığında terrorçularla təhlükəsizlik qüvvələri araında baş verən qarşıdurmada 4 İran əsgəri həlak olmuşdur.
* 5 sentyabr İran qüvvələri ilə terrorçular arasında toqquşmalarda 30 əsgər həlak olmuş və 40 nəfər yaralanmışdır.

## 2007
* 24 fevral Terrorçuların bir vertolyotu atəşə tutmaıarı nəticəsində İran təhlükəsizlik qüvvələrinin bir necə yüksək vəzifəli əməkdaşları daxil 20 əsgər həlak olmuşdur.
* 25 fevral 1 mart Terrorçuların hücumlarında 17 İran əsgəri öldürülmüşdür.

## 2008
Kim Vayld

**Kim Vayld** () — Böyük Britaniya pop müğənnisidir.

## Həyatı
18 noyabr 1960-cı il Londonda dünyaya gələn İngilis pop sənətçisi Kim Vayld anasının musiqi dünyasında iştirak etməsindən ötrü uşaqlıq vaxtından bəri bütün marağını musiqiyə yönəltmişdi. Onun atası müğənni Marti Vayld (əsl adı Recinald Leonard Smitdir), anası isə müğənni və "The Vernons Girls" musiqi qrupunun rəqqasəsi olan Coys Beyker olub. Kim uşaqlıqda Londonun qərb-cənub hissəsində yerləşən Okfild məktəbində dərs alırdı. 9 yaşında olan zaman Kim ailəsi ilə birlikdə Hartfordşir krallığına köçür və Tevində təhsilini davam etdirir. Kim burada fortepiano sənətini mənimsəməyə başlayır. Paralel olaraq Kim Vayld "Müqəddəs Elbanın İncəsənət Kolleci" mətəbində dərs alır. Kim 20 yaşı tamam olanda təhsil aldığı kollecin məzunu olur və qısa müddətdən sonra seçilən ingilis prodüserlərindən biri olan Mikki Moust ilə görüşür. Bu görüşdən sonra Kim "RAK Records" studiyası ilə müqavilə bağlayır və musiqi karyerasına başlayır. Onun 1981-ci ildə çıxardığı "Kids In America" sinqlı dünya ölkələrinin hit paradlarına düşür. Bu sinqlın ardınca Kim bir sıra uğurlu mahnıları ilə çıxış edir və məşhurluq qazanır. Kim Vayld 1982-ci ildə Danimarka, ardınca isə Böyük Britaniyada konsertini verir. Bir müddət keçdikdən sonra Kim "MCA Records" studiyası ilə müqavilə bağlayır və 1997-ci ildə isə səs yazma şirkəti ilə əlaqəsini bitirir. Uzun müddətdən sonra Kim 2001-ci ildə konsertdə canlı ifa edir və Almaniya səs yazma şirkəti olan "EMI Records" ilə müqavilə bağlayaraq yeni albomlarını çıxarır. Kim Vayld 1996-cı ildə ailə həyatı qurmuş, bu nigahdan bir oğlu və bir qızı dünyaya gəlmişdir.

## Diskoqrafiya

### Səhnə albomları

### Yığmalar

### Sinqllar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
* Wilde Life — Fan-sayt
* Kim Wilde Gardening  — Bağbançı karyerası
* Kim Wilde 80s Videos @ My80s.biz 
* Rus Fan Klubu
Ermənistan Demokratik Respublikası

**Ermənistan Demokratik Respublikası** (), bəzi mənbələrdə **İlk Ermənistan Respublikası** və ya **Ararat Respublikası** — 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş erməni dövləti. Ermənistan Demokratik Respublikası Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikasının dağılmasından sonra Daşnaksütun təşkilatının liderləri tərəfindən yaradılmışdır. Ermənistan Demokratik Respublikası fəaliyyət göstərdiyi 2 il ərzində, daim öz ərazilərini qonşu dövlətlərin ərazisini qəsb yolu ilə genişləndirmək siyasəti yürütmüşdür. Bu respublika yarandığı gündən süqut etdiyi günə kimi demək olar ki, bütün qonşularına qarşı torpaq iddiaları ilə çıxış edirdi. Ərazi iddialarının nəticəsi olaraq mövcud olduğu iki il ərzində Ermənistan qonşuları olan Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan ilə hərbi münaqişələr yaşamışdır. 29 noyabr 1920-ci ildə Qızıl Ordu birliklərinin İrəvan şəhərinə daxil olması ilə Ermənistan Demokratik Respublikasının fəaliyyətinə son qoyulmuşdur.

## Parlament

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Gürcüstan Demokratik Respublikası
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

## Xarici keçidlər
* Délégation de la République arménienne à la Conférence de la. Paix (1920)
* Армянская республика
* 
* Vasif Qafarov. Ermənistanın təşəkkülü və İrəvanın ermənilərə verilməsi məsələsi.  3 hissədə. Respublika qəzeti. 2 , 5  və 8  iyun 2019-cu il tarixli buraxılışlarda.
*Şükürov Kərim. Osmanlı imperiyası və erməni dövlətinin yaradılması (1918-1920). Osmanlı arxiv sənədləri və mətbuatı üzrə. Bakı, TEAS press, 2023, 874 s.
Madam de Pompadur

**Janna-Antuanetta Puasson** () və ya geniş tanınan adı ilə **Madam de Pompadur** (; 29 dekabr 1721 — 15 aprel 1764) — 1745-ci ildən fransız kralı XV Lüdovikin rəsmi fovariti - məşuqəsi. 
Kralı öz adamlarının əhatəsinə salaraq dövlətin daxili və xarici siyasətinə təsir gücünə malik, elm və incəsənətə qəyyumluq edən bir markizetta.

## Həyatı
19 yaşında gözəl Antuanetta öz patronunun qohumu Lenorman d`Etiola ərə gedir. Öz əri tərəfindən diqqətsiz qalan Pompadur cavanlar məclislərində şən vaxt keçirir. XV Lüdovik onu təsadüfən 1745 ci ildə görür, hersoqina Şataru vəfat etdikdə sonra onu markizetta Pompadur adı ilə özünün rəsmi favoriti - məşuqəsi edir. Əvəzində onun əri Bastiliya ilə hədələndikdən sonra gəlirli vəzifə ilə mükafatlandırılır. Beləliklə Markizetta de Pampadur kral sarayının ən səlahiyyətli sakininə çevrilir. O, dövlətin bütün işlərinə: istər xarici, istər daxili, istərsə də kralın ailə işlərinə məharətlə təsir etmə gücünə malik olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Madam de Pompadur (rəsm)

## Xarici keçidlər

* http://www.historicum.net/themen/pompadour-und-ihre-zeit/  
* http://www.madamedepompadour.com/ , ,
Hacı Baba Avşar

**Mirzə Hacı Baba Avşar** () — öz ölkəsində müasir Avropa tibbini tətbiq edən ilk iranlı həkim. O, Qacar vəliəhdi Abbas Mirzə və onun oğlu Məhəmməd şah Qacarın (1834–1848) sarayında baş həkim idi.

"Hacı Baba" adətən uşağa babasının və ya ulu babasının adının qeyd edilməsi və yad edilməsi zamanı verilən ad olduğundan onun əsl adı məlum deyil.

O, 1811-ci ildə bir neçə nəfər ilə birlikdə vəliəhd şahzadənin hesabına və ser Harford Cons-Bridcesin nəzarəti altında İngiltərəyə tibb və kimya üzrə təhsil almağa göndərilib. İngiltərədə səkkiz il qalsa da, diplom ala bilməyib. Qayıdandan sonra o, Məhəmməd şah Qacarın yanında saray həkimi kimi çalışıb. Hacı Baba Avşar təxminən 1842 və ya 1843-cü ildə vəfat etmişdir. Onun Mirzə Məhəmməd Mustavfi və Mirzə Əli adlı iki oğlu var idi. Rusiyada mədən mühəndisi olan Cəfərqulu Bəy adlı bir qardaşı da var idi.

Hacı Babanın Ceyms Moriyer tərəfindən yazılmış "İsfahanlı Hacı Babanın sərgüzəştləri" (1824) və "İsfahanlı Hacı Babanın İngiltərədəki sərgüzəştləri" (1828) romanlarının ilham mənbəyi olduğu güman edilir. Stüartın dediyinə görə, Hacı Baba, Moriyerin "İsfahanlı Hacı Babanın sərgüzəştləri" romanında onun adından istifadə etməsinə çox əsəbiləşib.
## İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
*
Vulkan Venera və Marsı heyran edir

**Vulkan Venera ve Marsı heyran edir**  venesiya rəssamlıq məktəbinin yetirmesi sonrakı renessans dövr rəssamı Yakobo Tintoretto tərəfindən Homerin VIII nəğməsi əsasında çəkilmiş tablo. Əsərdə Veneranın öz əri Vulkana Müharibə tanrısı Vulkanla xəyanəti təsvir olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
*  Kıhnə Pinakotek
Mirzə Əhməd xan Müşirəssəltənə

**Mirzə Əhməd xan Münşi Başı** () — Müşirəssəltənə ləqəbi ilə Məşrutə və Məhəmmədəli şah Qacar dövrünün baş nazirlərindən idi, bu mövqeyi iki aydan uzun sürmədi. Ondan sonra baş nazir Nasirülmülk oldu.

## Həyatı
Mirzə Əhməd xan Müşirəssəltənə, Mirzə Məhəmməd oğlu 1844-cü ildə Amulda dünyaya gəlmişdir. Atası Azərbaycanda zabit idi, və Mirzə Əhməd xanda orada dövlət xidmətinə girdi və Müzəffərəddin Mirzə vəliəhdin hakimiyyətində Azərbaycanın neçə şəhərinin hakimi və həm də Azərbaycan hükumətinin nayibi oldu.1880-ci ildə kürd Şeyx Übeydulla Nəqşbəndinin fitnəsinin qaldırmasının zabiti oldu amma məğlub oldu və şah ona qəzəbləndi. Sonra Nasirəddin şah Qacar onu əfv etdi. Bir az müddət Gilanın hakimi oldu.Müzəffərəddin şah Qacar dövründə neçə yol xəzinə naziri oldu. Ondan qabaq Məhəmməd Vəli xan Nəsrəssəltənə(Məhəmməd Vəli xan Sipəhsalar) xəzinə naziri idi ki Əminəddövlə ilə ixtilafı olduğuna görə vəzifəsindən azad oldu. Əminəddövlə bu barədə öz Xatirələr kitabında belə yazır: "…Mirzə Əhməd xan Müşirəssəltənə ki cəhalətə məşhur idi və neçə il Təbrizdə Müzəffərəddin şahın şəxsi agenti(pişkarı)idi və kürd Şeyx Übeydulla Nəqşbəndinin fitnəsin ki təkrar deməyə ehtiyac yoxdur ki Azərbaycanı necə qarət etdi və fəlakətə saldı və Mirzə Hüseyn xan Sipəhsaların səyi ilə qaldırıldı, onun qabiliyyətsizliyindən bilirdilər və ona görə Nasirəddin şah Qacar yanında onu günalandırdılar amma sonra Müzəffərəddin şah Qacarın israrı ilə xəzinə naziri oldu."O, xəzinə nazirliyi vəzifəsində olan zaman sərt olmaqına görə bəzi xadimlər ondan kədərləndilər və şahın yanında onu pislədilər və buna görə 1905-ci ildə Xorasana sürgün oldu.Məşrutə İnqilabının qələbəsindən sonra əfv olundu və Tehrana qayıtdı. Məhəmmədəli şahın tac qoymqsından sonra Sultanəli xan Vəziri-Əfxəm kabinetində ədliyyə naziri oldu.

## Başnazirlik dövrü

## İstinadlar

## Qaynaqlar
* Mirzə Əhməd xan Müşirəssəltənə  Baqirəlulum Tədqiqat İnstitutu
Muxtarov məscidi (Vladiqafqaz)

**Muxtarov məscidi** (, ) və ya sadəcə **Sünni məscidi** () — Rusiya Federasiyasında, Şimali Osetiya Respublikasının paytaxtı Vladiqafqaz şəhərində, Terek çayının sol sahilində tarixi məscid.

## İnşa tarixi
1900–1908-ci illərdə tanınmış Bakı milyonçusu Murtuza Muxtarov məscidin tikilməsinə maliyyə köməkliyi edir. "Priazovskiy kray" qəzetinin məlumatına görə 80 min rubla başa gələn məscidin 50 min rublunu məhz Bakı neft milyonçusu Murtuza ağa Muxtarov vermişdir. Bu səbədən məbədə Muxtarov məscidi adı verilmişdir. Məscidin layihə müəllifi polyak mənşəli memar İosif Ploşkodur. Məscidin tikintisi 14 oktyabr 1908-ci il tarixində tamamlanmışdır.

## Memarlıq üslubu
Məscidin tikintisində layihə müəllifi İosif Ploşko qotik üslubundan istifadə etmişdir. Məscidin girəcəyi qot tağı (neştərəbənzər) ilə bəzədilmişdir. İki yaruslu, azan üçün eyvanı ola qoşa simmetrik minarələr girişin hər iki tərəfindən ucalmışdır. Minarələr və günbəz qızılı çubuqlar üzərində aypara ilə tamamlanır. Minarələrin hündürlüyü 33 m-dir. Məscid daxilində döşəmədən günbəzə qədər hündürlük 16.5 m-dir. Layihə  zamanı Misirin paytaxtı Qahirə şəhərindəki Əl-Əzhər (970–972) və digər məscidlərin ornamentlərindən istifadə etmişdir. Tikinti zamanı istifadə olunan əhəng daşı Bakı ətrafındakı karxanalaradan aparılmışdır. Bəzək və rəssamlıq əsasən də Х-ХII əsr Qahirə məscidlərini xatırladır. Dekorasiyasında ərəb əlifbası ilə Qurani-Kərimdən ayələr işlənmişdir.. İki minarəsi və bir günbəzi olan məscidin giriş qapısı şimala tərəfdir. 1934-cü ildən etibarən tarixi abidə statusu alaraq qorunur. 1996-cı ildə partlayış zamanı ciddi dağıntıya məruz qalmışdır.

Məscid 2019-cu ildə Azərbaycan prezidentinin maddi dəstəyi ilə bərpa edilib.

## Həmçinin bax
* Bakı məscidi

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Prezidentinin şəxsi yardımı ilə bərpa olunmuş Vladiqafqazdakı Muxtarov məscidinin açılışı olub (FOTO)
Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqası

**Voleybol üzrə qadınlararası Azərbaycan Superliqası** 2008-ci ildən etibarən keçirilməyə başlamışdır. Azərbaycan Voleybol Federasiyasının dəstəyi ilə qısa zaman ərzində güclənən Azərbaycan Superliqası hal-hazırda Avropa üzrə ən güclü çempionatlardan biridir.

## Tarixi
Voleybol üzrə qadınlararası Azərbaycan Superliqası 2008-ci ildə Azərbaycan Voleybol Federasiyası tərəfindən təsis edilib. Buna qədər Azərbaycanda yalnız iki peşəkar komanda: Azərreyl və Rabitənin olduğunu nəzərə alsaq, Superliqanın Azərbaycanda keçirilən ilk rəsmi voleybol çempionatı olduğunu demək olar. 2008-ci ildə Superliqada cəmi 4 klub: Buna qədər mövcud olan Azərreyl, Rabitə və 2008-ci ildə yenicə yaranmış klublar İqtisadçı və Lokomotiv mübarizə aparırdılar. Həmin mövsümdə çempionatın qızıl medalları Rabitə Bakı, gümüş medalları Azərreyl, bürünc medalları isə Lokomotiv klubuna çatdı.

2009–2010 mövsümündə yenidən 4 komanda mübarizə aparırdı. Sayca ikinci Azərbaycan çempionatında birincilik yenidən Rabitə Bakı klubuna qismət oldu. İkinci yeri Lokomotiv, üçüncü yeri isə İqtisadçı QVK tutdu.

2010–2011 mövsümü isə çox gərgin alındı. Çempionatın əvvəlində yenicə yaranmış iki klub: Şirvan və Bakı klubları da mübarizəyə qoşuldular. Müvsümün sonunda çempionluq üçüncü dəfə Rabitə Bakı klubuna nəsib oldu. İkinci yeri Azərreyl klubu tutdu. Üçüncü yeri isə İqtisadçı QVK klubu tutdu.

2011–2012 mövsümünə 2011-ci ilin oktyabr ayında start verildi. Buna qədər Superliqada mübarizə aparan 6 komandaya yeni yaranmış daha bir klub Lokomotiv Biləcəri qoşuldu. Bununla da çempionatda mübarizə aparan klubların sayı 7-yə qalxdı. Bundan başqa 2011-ci ildə Şirvan klubunun fəaliyyətini dayandırması açıqlansada daha sonradan Superliqada onun yerini AzərYolServis klubu tutdu. 2012-ci ilin aprel ayında final mərhələsinin oyunları başladı. Sonda Rabitə klubu 21 xalla çempionatı birinci yerdə başa vurdu və ard-arda dördüncü dəfə Azərbaycan çempionu adına layiq görüldü. Lokomotiv və Bakı klublarının ikisi də 12 xal toplasalar da sonda Lokomotiv gümüş, Bakı isə bürünc medallara sahib oldu. Dördüncü yeri 8 xalla İqtisadçı QVK, beşinci yeri isə 7 xalla Azərreyl. 2011–2012 mövsümünün son oyunları 15 aprel tarixində baş tutdu.

2012–2013 mövsümünə 18 oktyabt 2012 tarixində start verildi. Bu mövsüm yenə 7 komanda superliqada mübarizə aparır: Rabitə Bakı, Lokomotiv, İqtisadçı QVK, Azərreyl, Lokomotiv Biləcəri, debütant Telekom və Bakı və Azəryolservis klublarının birləşməsindən yaranan Azəryol Bakı klublarıdı.

## İştirakçılar

## İl üzrə medallar

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda voleybol

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Voleybol Federasiyası 
* Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqası 2012–2013 
* 2011–12 müvsümünün nəticələri
Kazım bəy Dünbili

**Kazım bəy Əhməd xan oğlu Dünbili** (?-?) — Xoy xanlığının sərkərdəsi, qalabəyi.

## Həyatı
Kazım bəy Əhməd xan oğlu Xoy şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı.

Kazım bəy atası Əhməd xan 1786-cı ildə öldürüləndən sonra qaçıb canını qəsdçilərdən qurtarmışdı. Qardaşı Hüseynqulu xan qəsdçilərin əlində qalmışdı. O, İbrahimxəlil xan Cavanşirin kürəkəni olduğundan öldürülmədi. Digər qardaşları qılıncdan keçirildi.

Kazım bəy qardaşı Hüseynqulu xan Dünbilinin dövründə Xoy qalasının qalabəyisi olmuşdu.

## Ailəsi
Kazım bəyin Əsədulla xan, Qasım xan, Əli xan adlı oğlanları vardı.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Xoy xanlığı, Bakı: Mütərcim, 2013

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Əhməd xan Dünbili

## Xarici keçidlər
Mübaşir

–

**Mübaşir** — İranda vergi və mükəlləfiyyətləri toplayan xan müvəkkili.

## Tarix
Mübaşirlər Osmanlı imperiyasında və Türkiyə dövlətində hüquqi vəzifə yerinə yetirirdilər.

## İstinadlar
Səfəvi-Moğol müharibəsi (1537-1544)

**Səfəvi-Moğol müharibəsi** — Səfəvilər və Böyük Moğollar imperiyası arasında Qəndəhar şəhəri uğrunda baş verən müharibədir. 1537-ci ildə I Təhmasibin moğolların nəzarətində olan Qəndəhar şəhərini tutması müharibənin başlamasına səbəb oldu. 1538-ci ildə Hümayun şah Qəndəharı geri almaq üçün qoşun göndərdi və qızılbaşları oradan sıxışdırdı. 1544-cü ildə bağlanmış Sultaniyyə sülh müqaviləsinə əsasən Şah Təhmasibin Hümayun şaha hərbi yardımı müqabilində Qəndəhar şəhəri Səfəvilərə verildi.

## Səfəvilərin hərbi əməliyyatları
1537-ci ildə I Təhmasibin komandanlığı altında Səfəvilər qoşunu Qəndəhar şəhərinə hücum etdi. Qala rəisi Xacə Kalan şəhəri müqavimət göstərmədən Səfəvilərə təslim etdi. I Təhmasib Budaq xan Qacarı Qəndəhar vilayətinin hakimi təyin etdi.

## Moğolların hərbi əməliyyatları
1538-ci ildə Moğol şahı Hümayun Qəndəharı geri almaq üçün qardaşı Mirzə Kamranın komandanlığı altında Qəndəhara qoşun göndərdi və həmin il şəhər geri alındı.

## Sultaniyyə süh müqavləsi
Zəncan yaxınlığı, Sultaniyyədə bağlanan Səfəvi Moğol sülh müqaviləsidir. Səfəvi tərəfindən Şah I Təhmasib və bacısı Məhinbanu Sultan, Moğol tərəfindən Humayün və həyat yoldaşı Həmidə Banu.

## Həmçinin bax
Ferro Meridianı

**Ferro meridianı** —Kanar adaları arxipelaqındakı El Hierro (əvvəlki Ferro) adasından keçən taxrixi başlanğıc meridian. El Hierro adasının ikinci adı Isla del Meridiano –dur (Meridian adası).
## Etimologiya
Bax: El Hierro adası

## Tarix
Ada Avropa tarixində başlanğıc meridian kimi tanınmışdır. İlk dəfə olaraq 150-cü ildə Ptolomey xəritə tərtib edərkən həmin dövrdə bəlli olan ən ucqar qərb nöqtəsini kimi başlanğıc meridian olaraq istifadə etmişdir. Xətitədə yalnız şərq uzunluğundan istifadə etmişdir. Enlik isə ekvatora nisbətdə hesablanırdı.
1634-cü ildə fransa kralı XIII Luis və dövlət xadim Kardinal Rişelye Arman-Jan dyu Plessi de Rişelye Ferro adasının meridianını xəritədə istinad nöqtəsi kimi istifadə olunması fikrini irəli sürürlər. Çünki həmin dövrə qədər Köhnə dünyaya bəlli olan ucqar qərb nöqtəsi həmin ada sayılırdı. Qitənin ən ucqar qərb quru nöqtəsi olan Flores adası XV əsrdə Azor adaları kəşf olunmayana qədər avropalılar üçün naməlum idi. Bu səbəbdən həmin ada Köhnə dünya daxil edilmir. Başlanğıc Paris meridianından düz 20 dərəcə qərbdə zənn edilirdi, əsl həqiqətdə Ferro adasının dəqiq mövqeyi hesablanmamışdı. Köhnə xəritələr adətən (Anglo-America istisna) başda Paris dərəcəsi, aşağıda isə 20 dərəcə yerini vermiş Ferro dərəcəsindən ibarət ümumu tor çəkilirdi. 1724-cü ildə fransız mütəfəkkiri Louis Éconches Feuillée bu problem üzərində işləmişdir.
## Düzəldilmiş təhriflər
Daha sonralar örənildi ki, El Hierro (Ferro) adası əslində Parisdən 20° 23' 9" qərb uzunluğunda yerləşir. Lakin Ferro meridianı hələ də 20 dərəcə qərbdən hesablanırdı. 
1890-cı ildə alman mütəfəkkiri Carl Theodor Albrechtın Avropanın coğrafi uzunluq nizamlamalarına əsasən Ferro meridianı Qrinviç meridianından 17° 39' 46.02" qərbdə yerləşir. Lakin 1920-ci ildə Avstriya, Almaniya və keçmiş Çexslovakiyanın geodezik şəbəkəsinə görə bu göstərici 17° 40' 00" olmuşdur və məlum olmuşdur ki, Berlin əsas coğrafi uzunluq mərkəzinin (Raunberg abidəsi) 13.39" saniyə səhv hesablanmışdır. Macarıstan və Yuqoslaviya üçün hesabladığı geodezik şəbəkə gələcəkdə Qrinviç meridianın başlanğıc meradianı kimi seçilməsinə təkan oldu.

## Mənbə
Lənkəran (qəzet)

**"Lənkəran"** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunda fəaliyyət göstərən ictimai-siyasi qəzet.

"Lənkəran" qəzeti 1931-ci ildən nəşrə başlayıb. "Sıə Tolış" ("Qızıl Talış") adı ilə talışca və Azərbaycanca nəşrə başlayan qəzet müxtəlif illərdə "Sosialist subtropikası", "Leninçi", 1990-cı il sentyabrın 22-dən isə "Lənkəran" adı ilə fəaliyyət göstərib. Qəzetin baş redaktoru İltifat Əhmədovdur. 2011-ci il 21 iyul tarixində qəzetin 80 illik yubileyi geniş təntənə ilə qeyd edilib.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının cənub-şərq bölgəsinin mətbuat tarixi XX əsrin əvvəllərindən başlanır. Bölgədə ilk qəzet 1912-ci ildə Lənkəranda rus dilində çap olunmuşdur. "Rıbnoye dole" adlanan bu qəzet həftəlik qəzet olub, dörd səhifəlik olmaqla ölçüsü 38 sm idi. Qəzetin redaktoru A. Q. Talalayev və İ. Z. Yampolski olmuşdur.

1916–1917-ci illərdə Lənkəranda "Lətaif" ("Lətifələr") qəzeti nəşr edilmişdir. Qəzet "Məharət" qiraətxanası tərəfindən buraxılmışdır. Qəzetin naşiri Mirzə Zeynalabdin Təbrizi, redaktoru isə Mirmurtuza Mirmustafa oğlu Talışlı olmuşdur.

Lənkəranda 1917-ci ildə "Hürriyyət" vərəqəsi, 1919-cu ildə Muğan Sovet Respublikasının İcraiyyə Komitəsinin mətbu orqanı kimi rus dilində "İzvestiya" ("Xəbərlər") qəzeti çap olunmuşdur. 1919-cu ildə Lənkəranda "Rəhbər" adı altında daha bir qəzet nəşr edilmişdir. "Rəhbər" qəzetinin redaktoru Teymur Şahverdiyev olmuşdur.

1926-cı ildə Cəlil Məmmədquluzadənin təşəbbüsü ilə Ədəbiyyat Cəmiyyətinin nəzdində "Canlı qəzet" təşkil edilmişdir. Mirzə Cəlilin təklifi ilə pedaqoq, folklorşünas Hüseyn Atakişiyev qəzetin redaktoru seçilmişdir. "Canlı qəzet" 1926–1931-ci illərdə nəşr olunmuşdur.

Bölgənin mətbuat tarixinin inkişaf dövrü XX əsrin 30-cu illərinə təsadüf edir. 1930-cu illərdə bölgənin əhatə etdiyi 6 rayonun hər birində rayonun ictimai-siyasi həyatını özündə əks etdirən rayon qəzetlərinin nəşrinə başlanmışdır. İlk rayon qəzeti 1931-ci ildə "Qızıl Talış" adı altında Lənkəranda nəşr edilmişdir. Qəzetin ilk redaktoru Böyükağa Mirsalayev olmuşdur. "Qızıl Talış" qəzeti 5 dekabr 1931-ci ildə talış dilində "Sıə Tolış" ("Qızıl Talış") adlandırılmışdır.

"Sıə Tolış" qəzeti ilə yanaşı Lənkəranda talış dilində "Şura Ozorboyconi" ("Sovet Azərbaycanı") və Lənkəran MTS-in Siyasi Şöbəsinin orqanı kimi "Tolışi kolxozçi" ("Talış kolxozçusu") qəzetləri də çap olunmuş və bu qəzetlər 1935–1936-cı illərdə "Sıə Tolış" qəzetinə birləşdirilmişdir. "Sıə Tolış" əvvəllər Azərbaycan və talış dillərində çap olunmuşdur. 22 sentyabr 1938-ci ildən isə təkcə Azərbaycan dilində nəşr edilir.

"Sıə Tolış" qəzeti sonralar "Sosialist subtropikası" (23.02.1939 – 16.06.1957), "Leninçi" (16.06.1957 – 22.09.1990) adlanmışdır. "Leninçi" qəzeti 1962-ci ildən rayonlararası qəzetə çevrilmiş, 1966-cı ildən yenidən rayon qəzeti kimi fəaliyyətə başlamışdır.

"Leninçi" qəzeti 22 sentyabr 1990-cı ildən "Lənkəran" adlanır. 1990–1993-cü illərdə "Lənkəran" qəzetində talış dilində səhifə olmuşdur. Səhifə Etibar Əhədov və Ağaddin Babayev tərəfindən hazırlanmışdır.

## Həmçinin bax
* Astara (qəzet)
* Şəfəq (qəzet)
* Şuşa (qəzet)
* Qusar (qəzet)

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
Məsumə Babayeva

**Məsumə Mustafa qızı Babayeva** () — Azərbaycan aktrisası.

## Həyatı
Məsumə Mustafa qızı Babayeva 23 sentyabr 1951-ci ildə anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsində təhsil alıb. Tələbə ikən Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında bəzi tamaşalarda uşaq rollarında çıxış edib. Hələ tələbə olmasına baxmayaraq, orada Leyla Bədirbəyli, Həsənağa Salayev, Hökümə Qurbanova, Hamlet Qurbanov kimi sənətkarlarla tərəf-müqabil olmuşdur. 1972-ci ildə institutu bitirdikdən sonra təyinatla Gənc Tamaşaçılar Teatrına göndərilib. Hazırda Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktrisasıdır. Teatrda çalışdığı illər ərzində 100-ə yaxın müxtəlif obrazlar yaradıb. Onların arasında Aycan ("Aycan", Xanımana Əlibəyli), Qaraca qız ("Qaraca qız", Süleyman Sani Axundov), Kiçik Ramo ("Əlvida, Hindistan", Qeybulla Rəsulov), Sadıq ("Mənim nəğməkar bibim", Əkrəm Əylisli) və s. kimi bir çox rollar da var.

Aktrisa Azərbaycan Televiziyasında "Ürək rahatlıq sevmir" və "Deyin, Həyat haradadır?" kimi televiziya tamaşalarında modelyer və Həyat rollarına çəkilmişdir.

10 mart 2014-cü ildə "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı ilə təltif edilmişdir. 10 mart 2016-cı ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının "Sənətkar" medalı ilə təltif edilmişdir. 10 dekabr 2018-ci ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

24 yanvar 2026-cı ildə vəfat edib. 25 yanvarda Yeni Suraxanı qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Filmoqrafiya
# Qovğalı kəndinin gecələri (film, 2008)
# Günaydın, mələyim! (film, 2008)
# Qocalar (film, 2008)
# Xəyallar gündəliyi (2008)
# Qaydasız döyüş (film, 2009)
# İstanbul reysi (film, 2010)
# Yaddaş (film, 2010)
# Şəbəkə (film, 2011)
# Ağabəyovlar (film, 2012-2014)
# Ultionis
# Muradına çatan Günəş
# Bir ovuc torpaq (2013)
# 2 ömür (film, 2016-2017) (bədii serial) (rol: Zemfira)
# Laləli saray (serial, 2017)
# Əqrəb mövsümü (teleserial, 2022)

## İstinadlar

## Mənbə
* "Hər gecə ağlayıram" 
* Aktrisa Məsumə Babayeva: "Rəhmətə gedən nəvəm deyirdi ki, nənəm kimi aktrisa olacağam"
* "Qaçaq qocalar" tamaşası nümayiş olunub
Köhnə Pinakotek

**Köhnə Pinakotek** () — 1836-cı ildə yaradılmış Almaniyanın Münhen şəhərinin Maksforstadt hissəsində yerləşən, dünyanın sayılan rəsm qalereyası, Bavariya dövlət rəsm toplusunun tərkib hissəsi.

## Tikilməsi
Binanın təməl daşı 7 aprel 1826-cı ildə qoyulmuş, 1836-cı ilin payızında isə bitirlmişdir.. İkinci dünya müharibəsində 1943–44-cü illərdə bina dağıdılmış və 1952–57-ci illərdə Hans Döllqast tərəfindən zenidən tikilərək bərpa edilmişdir. Binada növbəti baş təmir 1994-cü ildə başlanılmış, 23 iyul 1998-ci ildə Köhnə Pinakotek yenidən istifadəyə verilmişdir. Muzeydə 700-ə qədər rəsm əsəri və tablo 19 zal və 49 otaqda daimi eksponat kimi sərgilənmişdir. Bu muzeyin əsas xüsusiyyəti ondadır ki, burada təsviri sənət nümunələrindən ancaq rəsmlər nümayiş olunur. Muzey divarları və otaqları digər muzeylərdən fərqli olaraq çox soyuq tərtibatlıdır. Burada dəm-dəsgahlı muzey mebel və dizayn dəstlərinə, heykəl nümunələrinə rast gəlinmir. Muzeyin belə soyuq tərtibatı bir qədər almanların qənaətcil və xəsis təbiətlərindən irəli gəlir. Kərpic divarları ancaq kolleksiyanın bu əvəzsiz və qiymətli əsərləri bəzəyir. Burada rəsim əsərlərindən başqa diqqəti cəlb edəcək heç nə mövcud deyil.

## Tarix
Bavariya kralı I Lüdviq bir çox təsviri sənət nümunələrini satın alıb və onları sisemləşdirərək geniş xalq kütlələrini incəsənətlə yaxından tanış olmasını təmin etmək üçün memar Leofon Klensə muzey tikməyi tapşırır.

Bavariya kolleksiyası, sonralar yunan adı "pinakotek" alaraq IV Vilhelmin zəmanəsinin rəssamlarına sifarişləri əsasında tarixi mövzularda çəkilmiş rəsm əsərlərindən təşkil olunmuşdur. Altdorfer tərəfindən 1529-cu ildə çəkilmiş "Makedoniyalı İsgəndərin çar Dara ilə döyüşü" tablosu dünyada məşhur şedevr kimi Münhen kolleksiyasına daxil olunmuşdur. Pfalz Bavariyaya birləşdikdən sonra Manhaym, Düsseldorf, Çvaybrüken qalereyalarında olan əsərlər fransız əsgərlərinin əlinə düşməməsi üçün "Köhnə Pinakotekə" gətirilir.

## Qalereya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Alte Pinakotek
Rikkardo Driqo

**Rikkardo Driqo** (; ) — italyan bəstəkarı və dirijoru.

## Həyatı
O, uşaqlıq illərində öz doğma şəhərində pianoçu kimi çıxış edirdi, yeniyətməlik illərində romans və valslar bəstələməyə başladı. O, 1864-cü ildə Venesiya konservatoriyasını bitirdi. Paduyada Haribaldi teatrında işləmiş, elə həmin teatrda da ilk dirijorluq fəaliyyətinə addım atmışdır. 1868-ci ildə həmin teatrda Driqonun "Portuqaliyalı Don Pedro" operası tamaşaçı kütləsinə təqdim olunmuşdur. 1978-ci ildə baron Karl Karloviç Kister Driqonu Sankt-Peterburqa dəvət etmişdir.

1879-cu ildə Driqo Sankt-Peterburqda İtalyan operasının dirijoru olmuş, 1886-cı ildə Marini teatrının balet həyetinin orkestrində dirijor və bəstəkar kimi fəaliyyət göstərmişdir. Driqo M.İ.Petip, L.İ.İvanov kimi baletmeysterlərlə birgə Çaykovskinin "Yatmış gözəl" (1890), "Şelkunçik" (1892) və "Qu Quşu" (1895) baletlərini, həmçinin A.K.Qlazunovun "Raymonda" (1898) baleti səhnəyə çıxarılmışdır. Sonradan Driqo Paduyaya qayıtmış və ömrünün axırına kimi Haribaldi teatrında bəstəkar və dirijor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

O, "Talisman" (1889), "Arlekinada" (Milyonlarla Arlekin, 1900) baletlərinin və bir neçə operanın müəllifidir.

## İstinadlar
Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İpəkçilik İnstitutu

**Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İpəkçilik İnstitutu** — Azərbaycanın ipəkçilik sənayesini ölkədə istehsal olunan xammalla tam təchiz etmək və ipək ixracını artırmaq məqsədilə qurulmuş elmi-tədqiqat müəssisəsi

## Tarixi
Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İpəkçilik İnstitutu 7 yanvar 1958-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə yaradılmışdır.

## Məqsədi
Müasir seleksiya metodlarından istifadə edərək, yüksək məhsuldar ipəkqurdu cinsləri və tut sortları yaratmaq, yeni mütərəqqi yemləmə texnologiyaları və əkin sxemi tətbiq etməklə ipəkçiliyin intensiv inkişafına nail olmaq institutun qarşısında duran əsas məqsəddir.

## Nailiyyətləri
İnstitutun əməkdaşları tərəfindən 50-dən çox yüksək ipəkliliyə malik ağ baramalı tut ipəkqurdu cinsi və 30-dan çox tut sortları yaranmışdır.

Müxtəlif illərdə ipəkqurdu cinslərindən 16-sı və tut sortlarının 20 hibridi Azərbaycanda rayonlaşdırılmışdır ki, bu da ipəkçiliyin inkişafına mühüm əhəmiyyətə malik olmuşdur.

## Mənbə
* İsmət Abasov, "Ərzaq təhlükəsizliyi və kənd təsərrüfatının prioritet istiqamətləri", Bakı, "Elm və təhsil" 2011.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnstitutun rəsmi saytı
Baba xan Çavuşlu

**Baba xan Çavuşlu** (? - ö.1737) **—** Nadir şah Əfşarın silahdaşı və ordu komandirlərindən biri.

## Həyatı
Baba xan Çavuşlu XVIII əsrin 30-cu illərində Nadir şah Əfşarın siyasətinin tərəfdarı, onun silahdaşı və ordu komandirlərindən biri olub.

Çavuşlu oymağından idi. Bu oymaq Şah Abbasın əmri ilə Özbəklərin basqınlarının qarşısını almaq üçün Azərbaycandan Xorasana köçürülmüş, Əbivərd və Kəlat məntəqələrində məskunlaşdırılmışdır. Baba xan Çavuşlu Nadir şah və Əfqanlar arasında baş vermiş Mehmandust döyüşündə fərqlənmişdir. Xidmətdə fərqləndiyinə görə o, II Şah Təhmasib və Nadir tərəfindən bir neçə sərkərdəsi ilə birlikdə mükafatlandırılmışdır. Nadir şah Əfşar Muğanda tacqoyma mərasimi keçirərkən onun Səfəvilər sülaləsini Əfşarlar nəslinin əvəz etməsi fikrini Baba xan da dəstəkləmiş və onu müdafiə etmişdir. Nadir şah Əfşarlar dövlətinin əsasını qoyandan sonra Luristan və Heratın bəylərbəyi olmuşdur. O, Buxarada Əbülfəzl xan Özbəkin qoşunun məğlub etmişdir. Baba xan Osmanlılarla döyüşdə də fərqlənmişdir. Təhmasibqulu xan Naibüssəltənə 1733-cü ildə Topal Osman paşanın komandanlığı altında olan Osmanlı ordusu tərəfindən məğlub edilib Samirədən Həmədana geri çəkiləndən sonra yenidən osmanlılarla döyüşə girmək üçün İranın bütün vilayətlərindən böyük əmir və sərkərdələri Həmədana, öz ordugahına çağırdı, o cümlədən Baba xan çavuşlunu da gətirdi. Döyüş uğurla keçdi, Nadir Şah osmanlı ordusunu məğlub edərək, Topal Osman paşanı öldürdü.O, bundan sonra Baba xanı ordunun komandanı təyin edib, Hillə, Kərbəla, Nəcəf şəhərlərini tutmağa göndərdi. Baba xan bu tapşırığın da öhdəsindən bacarıqla gəldi. Nadir Şah səltənət taxtına əyləşdikdən sonra Azərbaycanı osmanlılardan tamamilə təmizlədi. O, digər hüdudları da azad edərək, Baba xanla birləşdi və nəzərdə tutduğu fəthlərə başladı.

Şəlavək (Şəlduk) qalasında xidmət edərkən Baba xan güllə ilə öldürüldü və Məşhəddə dəfn oldu.

## Ailəsi
Baba xanın Behbud xan adlı oğlu vardı.

## Həmçinin bax
* Çavuşlu oymağı

## İstinadlar
Danaya (Mabüs)

**Danaya**  Yan Qossart Mabüs tərəfindən antik mədəniyyət mövzusunda yağlı boya ilə palıd ağac lövhəsi üzərində çəkilmiş tablo.
Əsərin mövzusu, Arqos çarına kahin tərəfindən agah olur ki, qızının oğlu ondu taxtan devirəcəkdir. Bunu qarşılamaq üçün o, qızı Dayananı zülmətdə dustaq edir. Tanri Zevs Dayananın gözəlliyindən məftun olaraq qızıl yağışa çevrilərək ona qovuşur. Bu əlaqədən dünyaya Persey gəlmiş olur.

## İstinadlar