open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albaniyada təhsil

[thumb|[Tirana Universiteti]]
**Albaniyada təhsil** — Albaniya Respublikasındakı təhsil vəziyyətinə verilən ad. Albaniyada əhalinin savadlılıq faizi 99 %-dir (9 yaş və yuxarı). İlkin ümumi təhsil məcburidir (1-9 siniflər). Əksər oxuyanlar sonradan orta təhsili davam etdirir. Təhsili davam etdirmək üçün mütləq 9 -cu və 12 -ci siniflərin sonunda imtahan verilməli. Ölkədə əksər məktəbləri dövlət maliyyələşdirir. Ancaq son illərdə Albaniyada bir neçə özəl məktəblər fəaliyyətə başlamışdır. Dərs ili iki semestrdən ibarətdir. Dərs həftəsi bazar ertəsi başlayır və cümə günü bitir. Dərslər sentyabrın yarısı və ya oktyabrda başlayır, iyun və ya iyulda bitir.

Albaniyanın təhsil müssisələrinə ümumi rəhbərliyi Elm və Təhsil Nazirliyi həyata keçirir. Təhsil sistemi ali təhsil haqqında (1999), təhsil sistemi haqqında (1995), özəl təhsil haqqında (1995) qəbul edilmiş qanunlar və ümumi məktəblər haqqında (1995) normativ sənədlərlə tənzimlənir. Albaniya təhsil sisteminə məktəbə qədər tərbiyə müəssisələri, ümumtəhsil məktəbləri (ibtidai, orta və tam orta), peşə təhsili müəssisələri və ali məktəblər daxildir.

Albaniyada 3400 uşaq bağçası fəaliyyət göstərir (2002). 8 illik ümumtəhsil məktəblərində (6 yaşdan 13–14 yaşa qədər) təhsil məcburidir. Tam orta təhsil (4 illik) 14–18 yaşlılar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Ölkədə 1500 ibtidai, 1700 orta, 500-ə yaxın tam orta məktəb, Əmək Nazirliyinin tabeliyində 9 peşə təhsili mərkəzi (7 mindən çox şagird) var. Eyni zamanda müxtəlif tipli özəl peşə təhsili müəssisələri də fəaliyyət göstərir (4,7 mindən çox şagird). 

Albaniyanın ən iri elmi müəssisəsi 1972-ci ildə yaradılmış Elmlər Akademiyasıdır.  Tirana Universiteti (1957), Kənd Təsərrüfatı (1971) və Politexnik (1991) universitetləri. Hər ikisi Tiranadadır. Şkoder (1957), Korça (1971), Girokastra (1971), Elbasan (1991), Vlyora (1994) şəhərlərinin universitetləri var. Ali məktəblər də 41 minə yaxın tələbə təhsil alır (2004).

## Həmçinin bax
* Tirana Universiteti

## Xarici keçidlər
* LOC Area Studies of Albania
* Elisabeth Champseix, Jean Paul Champseix, *57, boulevard Staline: Chroniques albanaises*, La Découverte, Paris, 1990, (perhaps erroneous) ISBN 2-7071-1939-3
* Education system explained
* Ministry of Education of Albania 

## Mənbə

## İstinadlar
Şair Əşrəf

**Şair Əşrəf** () — Türk şair.

## Həyatı
1847-ci ildə Kırkağaçda doğulub.

1912-ci ildə Kırkağaçda vəfat edib.

## İstinadlar
Prizren coğrafiyası

**[[Prizren]] şəhəri** Balkan yarımadasında, Çar-Planina dağlarının ətəklərində Cənubi Metoxiyada yerləşir. Serbiyanin inzibati quruluşuna görə Kosovo və Mestoxiya Muxtar Vilayətinin Prizren dairəsinə daxildir. Kosovo Respublikasının inzibati bölgüsünə görə isə müstəqil ölkənin eyni adlı vilayətinin inzibati mərkəzidir.

Prizren Albaniya və Makedoniya ilə sərhədə malikdir. Şəhər Serb imperiyasının tarixi paytaxtıdır.

## Coğrafi xüsusiyətləri

Prizren bələdiyəsi 640 km² (Kosovo ərazisinin 5,94 %) ərazini əhatə edir. Kosovo Respublikasının cənub-qərbində yerləşir. Bura 76 yaşayış məntəqəsi daxildir. İcmada 220 776 nəfər yaşayır. Bunun 110 000 nəfəri Prizrendə cəmləşmişdir.

İcmanın ən çox əhalisi olan kəndləri:
* Jur (8000 nəf.)
* Korişa (6000 nəf.)
* Conay (5300 nəf.)

İcmanın əlverişli coğrafi mövqedə yerləşməsi, əsrarəngiz təbiəti, tarixi tikililəri Prizrenin turizm potensialını artırır.

Prizrenin relyefi əsasən əsasən təpəlikdir. Hündürlük 300 metrlə 600 metr arasında dəyişir. İcmnanın mərkəzi düzənlikdə yerləşir, halbuki qərb hissəsi daha çox təpəlikdir.

Prizrenin meşələri endemik bitkilərlə zəngindir. Burada Heldreyx şamı belə yayılmışdır.

İcmanın balansında 63 986 ha torpaq sahəsi vardır. Bunun 53 % — kənd təssərüfatı, 39 % — meşə, 8 % — digərlərinə aiddir.

## Çaylar
Prizren bələdiyəsinin ən uzun çayı Ağ Drindir (175 km). Prizrenska-Bıstrisa çayı Prizren şəhərinin düz mərkəzindən keçir. İcma ərazisindən axan çayların hamısı Ağ Drin hövzəsinə aiddir. Topluqa çayında daşqınlar adi haldır.

## Sərhədləri
Prizren icmasının sərhədləri: Cyakovisa, Oraxovas, Ştrpse, Suva-Reka, Draqaş icmaları, Albaniya və Makedoniya dövlətləri.

## İqlimi
Prizren bələdiyəsinin ərazisində iqlim rəngarəngdir. Cənubu Aralıq dənizi tipinə xasdır. Yayı isə olduqca istidir. Dağlıq hissələr isə Alp iqlim tipi xasdır. Burada iyulda belə qarları görmək mümkündür.

## İstinadlar
Rəcaizadə Mahmud Əkrəm

**Rəcaizadə Mahmud Əkrəm** () () — Osmanlı şairi, nasiri və dramaturqu.

## Həyatı
Türkiyə ədəbiyyatında "Tənzimat" dövrünün ən məşhur şair, nasir və dramaturqlarından olan Rəcaizadə Mahmud Əkrəm eyni zamanda "Sərvəti-funun"çuların sələflərindəndir. Böyük müasiri Namiq Kamalın yaradıcıhğına nə qədər mübarizlik, döyüşkənlik ruhu hakimdirsə, Mahmud Əkrəm bir o qədər həzin lirik şairdir. Övladlarının, xüsusilə sevimli oğlu Nicatın vaxtsız ölümü şairi sarsıtmış, onun yaradıcılığında kədər, bədbinlik motivləri daha da artmışdır.

## İstinadlar
Albaniya ədəbiyyatı

**Albaniya ədəbiyyatı** — müasir Albaniya ərazisində və onun sərhədlərindən kənarda formalaşmış ədəbiyyat. Alban xalq ədəbiyyatı epik qəhrəmanlıq dastanları, tarixi və lirik nəğmələr, mərasim nəğmələri, atalar sözü və s. ilə zəngindir. 

## Tarixi
left|thumb|“Meşari”. Q.Buzuku
[thumb|[Naim Fraşeri]]
Alban dilində dövrümüzədək gəlib çatan ilk yazılı abidə – “Xaç suyuna salınmanın formulu” (1462), ilk kitab – “Meşari” (Q.Buzuku tərəfindən tərcümə olunmuş dini mətnlər – “Dua kitabı”, 1555) hesab edilir. XVI–XVII əsrlərdə P.Budi, M.Barleti, F.Barde, P.Boqdani tarixi, dini-didaktik və epistolyar janrda əsərlər yazmışlar. XVIII əsrdə alban ədəbiyyatında Yaxın Şərq mədəniyyətinin təsiri ilə satirik, mənəvi və məişət məzmunlu improvizasiyalı beyteji janrı yaranmışdır. Şairlərdən İ.Frakula, H.Z. Kamberi, M.Çami, S.Naibinin yaradıcılığı Şərq, xüsusən türk və fars poeziyası ilə sıx bağlı ol muşdur. Onların əsərlərində məhəbbət və təbiətin tərənnümü ilə yanaşı, ictimai motivlər də müəyyən yer tutur. XVI əsrdən İtaliyada yaşayan albanlar (arbereşlər) arasında da ədəbiyyat inkişaf etmişdi. XIX əsrdə arbereşlərdən İ.De Rada, Q.Dara (kiçik), Z.Serembe və b.-nın şeir və poemaları yayılmışdı.

XX əsrin əvvəllərində alban ədəbiyyatında yeni janrlar meydana gəlmiş (poeziyada – ballada, elegiya, sonet, lirik-epik poema; nəsrdə – epik dram, məişət komediyaları), F.S.Noli, X.Stermilı, M.Kuteli və b.-nın yaradıcılığında realizm ənənələri güclü olmuşdur. Milli azadlıq mübarizəsi dövründə (1939–44) Albaniyada müqavimət hərəkatı ədəbiyyatı inkişaf etmişdir. Kommunist rejimi dövründə ölkənin ədəbiyyatının inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə mane olan ciddi senzura mövcud idi. İlk qadın alban yazıçıları Musine Kokalari və Selfice Çiu repressiyaya məruz qalmışdılar. Bundan başqa o dövrlərdəAlbaniya ədəbiyyatında faşizmə qarşı mübarizədən, ölkədəki ictimai dəyişikliklərdən bəhs edən əsərlər yazılmışdır (D.Şuteriçi, F.Qyata, P.Marko, S.Spasse və b.). “Alban xalq nağılları”, “Alban yazıçılarının hekayələri”, F.Qyatanın “Tana” povesti (hər üçü 1958), S.Spassenin “Onlar tək deyildilər” romanı (1961), həmçinin A.Çayupi, N.Fraşeri və b.-nın bəzi şeirləri Azərbaycan dilində nəşr edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* Статья в энциклопедии «Кругосвет»
* AlbanianLiterature.net
Kosovo albanları

**Kosovo [[albanlar]]ı** (, **Kosovarlar**, ) — Kosovo Respublikasında say baxımından üstünlük təşkil edən etnik qrup. Bu qrupuna daxil olan albanların böyük əksəriyyəti islam dinində etiqat edir. Az miqdarda katolik xristian albanlarda da vardır.

Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında 1991-ci il siyahıya alınmasına görə Kosovoda 1 596 072 etnik alban (ümumi əhalinin 81,6 %) yaşayırdı. 2000-ci ilə görə onların sayı 1 584 000 ilə 1 733 600 (ümumi əhalinin 88 %) arasında dəyişirdi. Hazırda isə onların sayı ümumi əhalinin 92,93 % təşkil edir.

Kosovo albanları sadəcə olaraq bir etnik albanlardır. Onlar yerli və gəlmə olmaqla iki qrupa bölünürlər. Alban diasporunun böyük qismi Kosovo müharibəsindən sonra formalaşmışdır. Onların böyük əksəriyyəti ölkələrindən kənarda əsasən Almaniya və İsveçrədə cəmləşmişlər. Almaniyada etnik baxımından kosovo albanı olan 300 min insan yaşayır. İsrveçrədə isə təxmini 200 min insan məskunlaşmışdır.

## Tarixi
Albanların Kosovoya köçü əsasən orta əsrlər dönəminə təsadüf edir. Xüsusi olaraq Osmanlı imperiyası dönəmində albanlar bölgənin iqtisadiyyatına öz töhfələrini vermişdir. 1981-ci ildə Kosovalı alban tələbələri Yuqoslaviya daxilində Kosovonun Respublikaya çevrilməsini istəyən etiraz aksiyaları keçirmişlər. Bu etirazlar mərkəzi Yuqoslaviya hökuməti tərəfindən sərt şəkildə qarşısı alınır. Yuqoslaviyada baş qaldıran serb millətçiliyi ölkə daxilində münaqişələri dahada alovlandırır.
Buna cavab olaraq 1990-cı il iyulun 2-də Alban parlamenti Kosovanı müstəqil bir ölkə elan etdir. Albanlar tərəfindən Azadlıq ordusu təşkil edilir. Albanlar serblərin millətçilik əməllərini önləmək üçün münaqişəyə cəlb oldular. Serb hökuməti Xorvatiya və Bosniya və Hersoqovinada müharibə bitdikdən sonra bu bölgələrdən gəlmiş qaçqınları Kosovoya yerləşdirməyə başladı. Sonradan isə onlar geri qaytarıldı.
## İstinadlar
Uralvagonzavod

**Uralvagonzavod** — Rusiya Federasiyasının ən böyük maşın istehsalı zavodu. 

Şirkət Rusiyanın ən böyük elmi və sənaye mərkəzlərindən biridir. Mərkəzi Nijni-Tagil şəhərində yerləşir. Şirkət dünyanın ən böyük  əsas müharibə tankı istehsal edən zavodlarına sahibdir. 1936-cı ildə şirkət yaradılmışdır. Şirkət tanklar, maşınlar və metallurgiya sənayesi məhsullarının istehsalı sahəsində ixtisaslaşmışdır. Şirkətin başlıca istehsal etdiyi məhsullara aiddir: 

1) Dəmiryol maşınları 

2) Yol infrastruktur maşınları 

3) Kənd təsərrüfatı maşınları 

4) İstehlak malları 

5) Metallurgiya məhsulları
 
Şirkətin dünyada ən əsas tanınmış olan məhsullarına T-34, T-54, T-55, T-72, T-90 serialı tanklar aiddir.

## İstinadlar
Sankt-Peterburq Politexnik Universiteti

**Sankt-Peterburq Politexnik Universiteti** (*Peterburq Politexnik İnstitutu*) — Sankt-Peterburqda universitet.

* Nikolay Kurnakov 1902–1930-ci illər ərzində Sankt-Peterburq Politexnik İnstitununun ümumi kimya kafedrasina rəhbərlik etmişdir.

## Tanınmış məzunları
* Ağa Əminov
* Camo bəy Hacınski
* Mir Yaqub Mehdiyev
* Abbas Atamalıbəyov
* Pyotr Kapitsa
* Məmmədhəsən Hacınski 1902
* Məhəmməd Hacıyev
* Çingiz Qacar 1953
* Abbasəli Kərimov — Kərim Kərimovun atası.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.muallim.edu.az/www.old/arxiv/2012/07/17.htm
Prokletie dağları

**Prokletie** (, , *"проклятие"*) / **Şimali-Alban Alplar**ı () — Balkan yarımadasında dağ massivi. Massiv Albaniya, Monteneqro və Serbiya (Kosovo) sərhəddində yerləşir. Uzunluğu 100 km olan massiv. Dinar dağları sisteminə aiddir.

Ən yüksək zirvəsi — Ezersa dağıdır (2692 м), digər yüksək zirvələri:Radoxina (2570 m), Cyaravisa (2656 m, Kosovonun ən hündür zirvəsi), Şkelzeni (2407 м), Tromeda (2366 m) və başqaları. Prokletie massivi üç ölkənin sərhəd zonasında yerləşir: Albaniya, Montenqro, Serbiya (Kosovo). Yaxınlığda Peç (Kosovo), Cyakovisa (Kosovo), Bayram-Surri (Albaniya), Podqoritsa və Qusine (Monteneqro) şəhərləri yerləşir.

Massiv Şkoder gölünün şimal-qərb qurtaracağından başlayır. Massivin cənub yamacı Drin çayı tərəfindən yuyulur. Şimal və şimal-qərb yamacı isə Lim, Moraça çaylarının qolları tərəfindən yuyulur.

Dağlar əhəngdaşı, dolomit və şist tərkibli süxürlardan təşkil olunub. Ərazidə karst geniş yayılıb. Dağların yamacları çox parçalanmış və 1700–1800 metr yüksəkliyə qədər ərazilər meşə ilə örtülüdür. Meşələrdə palıd, fıstıq, ağcaqayın, şabalıd, küknar və şam ağacları geniş yayılıb. Daha yüksək ərazilərdə — alp çəmənlikləri geniş ərazi tutur.

2009-cu ildə Prokletie dağlarında dörd buzlaq aşkar edilmişdir (1980–2240 m). Buzlaqlar dağların şimal-şərqində yerləşən dərin karlarda yerləşir. Buzlaqlar bölgə üçün xarakterik olan qar xəttindən yetərincə aşağıda meydana gəlmiş. Buna səbəb ərazidə tez-tez müşahidə edilən çovğunlar və qar örtüyünün çoxluğudur. Qar örtüyünün qalınlığı 4–5,5 metr su kütləsinə ekvivalentdir.

2008-ci ildən bölgədə dağ turizmi və alpinizm geniş yayılıb. Kosovo ərazisində isə hətta qış turizmi inkişaf etdirilib.

## Xarici keçidlər
* Prokletije — summitpost.org
* Peace parks of Prokletije

## İstinadlar
Veysyarv gölü

**Veysyarv gölü** () — Estoniyanın cənubunda yerləşən kiçik göl. Göl düzənlik ərazidə yerləşir. İnzibati baxımından Estoniyanın Vilyandima qəzasının Tarvastu volostuna daxildir.

## Yerləşməsi
Veyosyarv gölü Vırtyarvs su toplayıcı hövzəsinə, Şərqiestoniya sutoplayıcı dairəsinə daxildir. Göl Karksi-Nuya şəhərindən 10&nbsp;km şərqdə, 96 m dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşir. Göl yaxınlığında Veyosyarve və Miyaekyula kəndləri vardır.

Su tutarının akvatoriyası Rubina qoruğu ərazisinə daxildir (*Rubina looduskaitseala*). Göldə adi ilişkən balığı () yayılmışdır.

## Təsviri
Veysyarv gölünun suyunun sərtliyi orta ağırdır. Limnoloji tipologiyasına görə sərt sulu göldür. 1950-ci illərdə göldə aparılan tətqiqatlar zamanı gölü hidrokarbonatlı göllər sinfinə daxil etmişlər. Minerallaşma 238,4 ilə 94,4 mq/l arasında dəyişir. Mezohumuslu göllər siyahısına daxildir.

Gölün ümumi sahəsi 481,1 ha-dır (Estoniyanın sahəsinə görə 8-ci ən böyük su tutarı və 7-ci ən böyük gölüdür). Gölün uzunluğu — 3450 metr, eni — 1760 metrdir. Gölün ən dərin hissəsi 4 m, orta dərinliyi 1,3 metrdir. Sahil xəttinin uzunluğu isə 9048 m-dir. Su toplayıcı sahəsi 26,1&nbsp;km² bəradərdir. Suyunun dəyişməsi ildə bir dəfə baş verir.

Gölün şərq sahilləri nisbətən hündürdür. Burada quru tarlalar yerləşir. Qərb hissəsi isə bataqlıqlaşmışdır. Göl şimaldan Yiski kanalına birləşir (*Jõksi kraav*). Cənub hissəsindən isə Ixne çayı (*Õhne jõgi*) başlayır. Sonradan isə Vırtcyarv gölünə tökülür.

Göldə adi külmə, adi durnabalığı, çay sufu, qızılüzgəc, çapaq, adi xanı balığı və çay angvili kimi balıqları müşahidə etmək olar. Veyosyarv gölündə çapaq balıqları sürətli artıma malikdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Keskkonnaregistri avalik teenus. Veisjärv. Keskkonnainfo. register.keskkonnainfo.ee.
* Eeesti järvede nimestik. Looduslikud ja tehisjärved . — Tallinn, 2006. ISBN 978-9985-881-40-8
Əlaəddin məscidi

**Əlaəddin məscidi** () — Türkiyənin Konya şəhərində yerləşən qədim tarixi tikili. Məscid Əlaəddin təpəsində yerləşir. Məscid həm də bir çox Konya sultanlarının dəfn yerdir.

## Tarixi
[thumb|200px|left|Əlaəddin Cami ([1849)]]
Konyanın Səlcuqlular tərəfindən ələ keçirildikdən sonra Bizans arxitekturasına aid bir çox tikililər məscidə çevrilmişdir. Əlaəddin məscidi də Bizans tikilisi olmuşdur. Bu tikilidə ilk yenilənmə işləri 1150-ci ildə sultan I Maqsudun dönəmində aparılmışdır. Məscidin minbəri ebendən hazırlanmışdı. Bu isə Anadolu türklərinin qədim incəsənət nümünələrindən sayılır. Bu minbər 1155-ci ildə hazırlanmışdır. Kafella bəzədilmiş mehrab və mərkəzi günbəz də o dönəmə aiddir.
Məsciddə bərpa və genişləndirmə işləri 1219-ci ildə I Keykavusun dönəmində yenidən aparılmışdır. Onun dönəmində şəhər və sultanların sarayına baxan monenenal fasad işlənilir. Burada mərmərdən sultanlara aid türbələr inşa edilir. Ancaq Key-Kavusun ölümü işləri yarımçıq qoymuşdur. Bu işlər yenidən I Key Qubadın dönəmində davam etdirilir. 1235-ci ilə əsas zalda 42 kolonna qurulur. Uzun zaman məsciddə təmir işləri aparılmır. 1891-ci ildə burada minarə inşa edilmişdir.

## Məsciddə dəfn edilmiş Konya sultanları
thumb|200px|left|Məqbərə

* I Maqsud
* II Qılınc Arslan
* Rukəddin Süleyman Şah
* I Key Xosrov
* I Key Qubad
* II Key Xosrov
* IV Qılıç Arslan
* III Keyxosrov

Bununla yanaşı Key Qubadın dönəmində burada bir türbə inşa edilmişdir. Hazırda bu tikili *Adsız Türbə* kimi tanınır. Burada indidə dəfn olunanların adı dəqiq məlum deyildir.

## İstinadlar

## Mənbə
* «ArchNet» 
* Əlaəddin Camisnin 3D-modeli

## Qalereya

Şəkil: Turkey, Konya - Alaeddin Mosque 02.jpg|Mərkəzi zalın kolonları
Şəkil: Turkey, Konya - Alaeddin Mosque 03.jpg|Mehrab
Şəkil: Turkey, Konya - Alaeddin Mosque 04.jpg|Mərkəzi günbəz
Şəkil: Turkey, Konya - Alaeddin Mosque 05.jpg|Minbər
Şəkil: Turkey, Konya - Alaeddin Mosque 06.jpg|Cənub fasadı
Göy mədrəsə (Sivas)

**Göy mədrəsə** və ya **Sahibiyə mədrəsəsi** - bəzən adı bitişik olaraq yazılan bu tikili Anadolu Səlcuklu dönəminə aid bir mirasdır. Göy mədrəsə Sivasın mərkəzində yerləşir.

Mədrəsənənin qərb hissəsində tikilinin inşası ilə bağlı bir daş kitabə vardır. Buradan göründüyü kimi tikilinin Ata Fəxrəddin Ali tərəfindən (ərəbcə: صَهِپ اتَ فَكهر ال ضِن الِ *Sâhip Ata Fakhr al-Din Ali*) 1271-ci ildə Kaluytan adlı meymara tikdirilmişdir. Qapının yan sütününda Göy mədrəsənin memarının Konyalı Kaluyan olması qeyd edilir.

Qapı üzərində olan kitabədə belə yayılmışdır:

عمر في ايام دولة السلطان الاعظم شاهنشاه المعظم غياث الدنيا و الدين كيخسرو بن قليج آرسلان خلد الله دولته

"*Ulu sultan, uca şahlar şahı, dünya və dinin yardımcısı Qılınc Arslan oğlu Key Xosrovun idarəçiliyi zamanında inşa edilmişdir. Allah dövlətini daim etsin.*"

Əsas qapı və qapı üzərində olan incə işləmələr bu tikilinin ən görməli bölməsidir. Bəzəklərdə 12 növ hayvan başı, ulduz və həyat ağacı motifləri istifadə edilmişdir. Divarları oyma daşlarla işlənən minarələrin hündürlüyü 25 metrdir. 
Göy mədrəsə dördbucaqlı formasına sahibdir. İki mərtəbədən ibarətdir. Əsas girişində olan işləmələr kölgə sistemi ilə ona əsrarəngiz görkəm verir. Mavi rəngli daşlarla işləmələr minarələrə arxitektur dəyər qazandırır. İki sətirlik kitabə və üç yanı dolaşan geometrik ölçüdə olan bulaq tililiyə bir gözəllik qatır. Bu hərəkətliliyi sağ ve sol tərəfdə olan bəzəkli pəncərələr və bərkitmə qüllələr tamamlayır. Əsas girişin üzərində iç-içə girmiş heyvan başlarını müşahidə etmək olar.

Mədrəsəyə girdikdən sonra sağ tərəfdə məscid yerləşir. Məscidin mehrabınin bir hissəsi bu günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Mehrabın üzəri çini ilə örtülmüşdür. Onun üzərində isə ərəb hərifləri ilə Ayətəl Kürsü yazılıdır.

Girişin solundakı yer, planlı günbəzli otaq isə Dar-ül Hədis bölümüdür. İç divarları suvanmışdır. Bu gün də daxildə mərmər daşları ilə işlənmiş hovuz vardır. Anadoluda bilinən ən böyük Səlcuklu hovuzudur.

1934-1967-ci illər arası muzey olaraq istifadə edilmişdir.  
## Mənbə
* Çağla Caner, Gökçe Şimşek Kuran - Searching Traces of a Donor: Sahipata in Seljuk Architecture 
* Sivas Gökmedrese web sayfası
Polikondensləşmə

**Polikondenləşmə** — reaksiyaları yüksəkmolekullu birləşmələrin əsas alınma üsullarından biridir. İki və daha çox funksional qrupları olan monomer molekullarının əlavə maddələrin ayrılması və elementar tərkibin dəyişilməsilə bir-birinə birləşərək yüksək molekul kütləli maddələr əmələ gətirməsi reaksiyalarına polikondensləşmə reaksiyaları deyilir.
Polikondesləşmə funksional qruplu üzvi birləşmələr üçün xarakterik olan kondensləşmə reaksiyalarına oxşardır və onların da gedişi molekulda olan funksional qrupların qarşılıqlı təsiri ilə əlaqədərdir. Lakin kondensləşmə reaksiyalarından fərqli olaraq, polikondensləşmə reaksiyaları molekulunda iki və daha çox funksional qruplar olan birləşmələr üçün xarakterikdir. Məhz polifunksionallıq, polikondensləşmə reaksiyaları gedişində molekulların bir-birilə ardıcıl birləşməsini və nəticədə polimer məhsulların əmələ gəlməsini müəyyən edir. Monomer molekullarının bir-birilə birləşməsi nəticəsində alınan dimer, trimer və polimer makromolekulları da monomerdə olan funksional qruplara malik olurlar. Bu isə onlara həm öz aralarında, həm də monomer molekulları ilə qarşılıqlı təsirdə olmaq imkanı verir. Bu yolla zəncirin uzanması baş verir. Zəncirin uzanması zamanı baş verən hər bir elementar birləşmə aktı əlavə maddələrin (su, spirt, amonyak və s.) ayrılması ilə müşayiət olunur.HOOC–R–NH–…–CO–R–NH2 + HOOC–R–NH–…–CO–R–NH2 → HOOC–R–NH–…–CO–R–NH–CO–R–NH–…–CO–R–NH2 (polimer makromolekulu) + H2O
Alınan makromolekul zəncirinin zvenosunu (–CO–R–NH–) monomer molekulu (HOOC–R–NH2) ilə müqayisə etsək, asanlıqla görmək olar ki, onlar bir-birindən elementar tərkibinə görə fərqlənirlər. Polikondensləşmə zamanı həm eyni, həm də müxtəlif maddələrin funksional qrupları qarşılıqlı təsirdə ola bilər. Bununla əlaqədar olaraq polikondensləşmə reaksiyaları **homopolikondensləşmə** və **heteropolikondensləşmə** olmaqla iki qrupa bölünür.
Homopolikondensləşmə, bir-birilə qarşılıqlı təsirdə ola bilən funksional qruplar saxlayan bir monomerin molekulları arasında gedir (məsələn, amin turşuların polikondensləşməsi).
Heteropolikondensləşmə isə polikondensləşmənin elə növüdür ki, burada reaksiya müxtəlif monomer molekullarında olan funksional qruplar hesabına gedir. Polikondensləşmədə iştirak edən monomer molekulunda funksional qrupların sayından asılı olaraq müxtəlif quruluşlu polimerlər əmələ gəlir. Bifunksional monomerlərin polikondensləşməsi zamanı xətti makromolekullar alınır. Əgər reaksiyaya daxil olan monomerlərin heç olmazsa birinin funksionallığı ikidən artıq olarsa onda üçölçülü və ya fəza quruluşlu polimer makromolekulları əmələ gəlir.

## Mənbə
# http://adpu.edu.az/gen/html/azl/fakulte/Kimya_fakultesi/kafedra/Uzvi_kimya/muhazire/6/ftp6m_07.pdf 
# http://www.azkurs.org/e-aelbendov.html?page=55

## İstinadlar
# https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F
# http://chemo.univer.kharkov.ua/department/for%20students/Iliashenko/condensation.pdf 
# https://melscience.com/en/articles/polymerization-and-polycondensation-reactions/
Zorakı detektiv

**Zorakı detektiv** () — 2015-ci ildə Cənubi Koreyada istehsal olunmuş macəra və komediya janrlarında film. Film 24 sentyabr 2015-ci ildə təqdim edilmişdir. Filmin mövzusu "Qatardakı qıraq adamlar" filmindən götürülmüşdür.

## Mövzu
Dae-man (Kvon Sanq-Vu) ölkənin ən qorxulu cinayətləri haqqında öz bloqunda yazan biridir. Ən böyük arzusu detektiv olmaq olan Dae-man bir neçə dəfə buna çalışsa da, bütün cəhdləri uğursuz olmuş və sonda komiks mağazası açmışdır. Bir gün ən yaxın dostu olan detektiv Jun-sunun üzərinə ağır bir cinayət böhtanı atılır və o həbs edilir. Dae-man isə dostunun günahsız olduğunu isbat etmək üçün araşdırmalara başlayır. Bu zaman o, detektiv Noh (Sunq Donq-İl) ilə birləşir və onlar bu cinayətlə əlaqəli başqa cinayətlərin də olduğunu aşkara çıxarırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kumecima Prefektural Təbiət Parkı

– Yaponiyanın Okinava prefekturasında, Kumecima adalarını əhatə edən prefektural təbiət parkı. 30 may 1983-cü ildə təşkil olunmuşdur və sahəsi 118,68 km² təşkil edir.

## Həmçinin bax
* İriomote-İşiqaki Milli Parkı
* Okinawa Kayqan Kvasi-Milli Parkı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Parkın ətraflı xəritəsi
Keçid şahmatı

**Keçid şahmatı** (həmçinin dəli, əcaib, 4 nəfərlik, mübadilə, dəyişmiş və çapraz şahmatı adlanan)- 4 nəfərlə 2 komanda şəklində 2 şahmat lövhəsində oynanan şahmat növüdür. Standart şahmat qaydaları tətbiq edilir lakin, oyunçu komanda yoldaşının qazandığı fiqurları götürərək öz lövhəsində istifadə etmək imkanına malikdir.

## Qaydalar
Keçid şahmatı iki oyunda dörd oyunçu tərəfindən oynanan bir şahmat növüdür. Hər bir komanda üzvü digər komandanın bir rəqibinə üzləşir. Partnyorlar bir-birinin yanında otururlar və bir oyunçu qara, ikincisi isə ağdır. Hər bir oyunçu rəqibini standart şahmat oyununda olduğu kimi, aşağıda göstərilən qaydalar istisna olmaqla oynayır.

**Ehtiyat Fiqurlar**
Oyunçu fiquru qazandıqdan sonra komanda yoldaşına verir. Partnyoru bu fiquru öz istəyindən asılı olaraq ehtiyatda saxlaya və ya lövhəyə qoya bilər. Qazanılan fiqurlar lövhənin istənilə boş nöqtəsinə qoyula bilər lakin, piayadaların lövhənin 1-ci və sonuncu sırasına qoyulması istisnadır. Sonuncu sıraya çıxmış piyada standart şahmatda olduğu kimi vəzirə çıxmış sayılmır və ehtiyat piyada kimi istifadə olunur. Oyunçular bütün ehtiyat fiqurları rəqibin görə biləcəyi şəkildə lövhənin yanında qoymalıdırlar.

**Oyunun bitməsi**

Oyun komandadan 1 nəfərin qazanması ilə yekunlaşır. Komandadakı bir oyunçu məğlub olduqda, zamanı bitdikdə, təslim olduqda və hiylə işlətdiyi aşkar olduqda oyun digər komandanın qələbəsi ilə başa çatır. Standar şahmata uyğun olaraq 3 gedişin təkrarlanması (ehtiyat fiqurların oyuna daxil edilməsi sayılmır) oyunu bərabərliyə gətirib çıxardır. Oyunçular bir-biri ilə danışa bilərlər və həmçinin bir-birilərdinən fiqur istəyə bilərlər.
Qaraqaya SES

**Qaraqaya SES** () — Türkiyədə Fərat çayı üzərində inşa edilmiş su-elektrik stansiyası. Stansiya 1987-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Cənub-Şərqi Anadolu layihəsi əsasında inşa edilmiş 21 su-elektrik stansiyasından biridir. Burada gücü 300 MVt olan turbinlərin sayəsində ümumi güçü 1800 МVt olan elektrik enerji istehsal edilir.

Hər ilin su səviyyəsi aşağı düşən dönəmlərdə bir kəndin məscidinə aid olan minarə su səthinə çıxır. Suyun 30 metr üzərinə çıxmasına baxmayaraq minarə dağılmamışdır.

## Konstruksiya
Qaraqaya SES önündə 173 metr hündürlüyü olan dəmir-beton konstruksiyalı bənd vardır. Su elektik stansiyanın 1800 MVt gücü sayı 6 olan, hər birinin isə 300 MVt gücə malik turbinlər təşkil edir. Su anbarının sahəsi 298 km²-dir. Su tutumu isə 9,5 km³-dir.

## Suriya və İraqla münaqişə
Fərat çayı istər Suriya istərsə İraqda kənd təsərrüfatı və içməli suyun təmin edilməsində böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu səbəbdən su anbarının inşası planlaşdırılarkən hər iki dövlət bunun əleyhinə çıxmışdır. Bunun nəticəsi olaraq danışıqlar aparılmış və sonda anbardan 500 m³ suyun axıntısı təmin olunacağı razılaşdırılmışdır.

## Köçürülmə
2013-cü il məlumatlarına görə Qaraqaya SES inşası zamanı 30 000 insan bölgədən köşürülmüşdür. Anbarda su səviyyəsi azalarkən müşahidə edilən minarə bir kəndə məxsusdur. Bu mənzərə istər yerli istərsə xarici turistləri bölgəyə cəlb edir. Təkcə bu kənddə 600 insanın yaşadığı ehtimal edilir. Hər il insanlar minarənin görünməsini bayram edirlər. Bu yerli əhali arasında bir adətə çevrilmişdir. Gələcəkdə məscidin tarixi abidə elan edilməsi və onun bərpası planlaşırılır.

## Ekoloji vəziyyət
Qaraqaya su anbarı region üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Onun suyundan həm kənd təsərrüfatında istifadə edilir həm də burada balıq yetişdirilir. Suyun müayinəsi onun kirləndiyini göstərmişdir. Buna səbəb isə əkinçilikdə istifadə edilən kimyavi gübrələrdir.

## İstinadlar
Zabitlər (film, 1971)

**Zabitlər**() - rejissor Vladimir Roqovoyun dram janrında filmi.

Film ilk dəfə 1971-ci il 26 iyulda nümayiş etdirilmişdir. Film 53.4 milyon nəfər tərəfindən izlənilmişdir.
## Rollarda
* Georgi Yumatov — Aleksey Trofimov
* Vasili Lanovoy — İvan Varavva 
* Alina Pokrovskaya- Lubov
* Aleksandr Voyevodin- İqor Trofimov
* Vladimir Druznikov- Georgi Petroviç
* Yevgeni Vesnik- həkim
* Valeri Rizakov- Yuri Sergeyev, qarovul kapitanı

## İstinadlar
Türkiyədə avtomobil sənayesi

**Türkiyədə avtomobil sənayesi ** Türkiyə iqtisadiyyatında böyük rol oynayır. Türkiyənin avtomobil şirkətləri əsasən Mərmərə ərazisində yerləşir. 

2012-ci ildə Türkiyə 1 milyondan çox mühərrikli nəqliyyat vasitəsi istehsal etmişdir. Avtomobil hissələrini də nəzərə alsaq Türkiyədə avtomobil sənayəsinin ümumi dəyəri 20 milyard dollar olmaqla dünyada nəqliyyat vasitələrinin və onun hissələrinin istehsalının ayrılmaz parçası olduğunu deyə bilərik. Qlobal avtomobil şirkətlərinin, məsələn, Fiat/Tofaş, Oyak-Renault, Hyundai, Toyota, Honda və Ford/Otosanın Türkiyədə istehsal zavodları var.

Otosan 1959-cu ildə İstanbulda Fordun modellərini buraxmaq üçün Türkiyədə lisenziya alaraq fabrikini açır.

1961-ci ildə Əskişehirdə Devrim sedan Tülomsaş fabrikini açır və türk avtomobili istehsal edir. 

1964-cü ildə Britaniya Mühərrik Korporasiyasının Austin və Morris nəqliyyat vasitələri İzmirdə BMC fabrikasının lisenziyası ilə buraxılmağa başlamışdır. BMC brendi 1989-cu ildə Türkiyənin Çukurova qrupu tərəfindən tamamilə alınmışdır və hal-hazırda dünyadakı bütün BMC modelləri Türkiyədə istehsal olunur.

1966-cı ildə Anadol Türkiyənin kütləvi avtomobil istehsal edən brendi olur. Bütün Anadol modelləri İstanbuldakı Otosan fabrikində istehsal edilir.

1968-ci ildə Tofaş Bursada Fiat lisenziyası ilə fabrik açır.

1969-cu ildə Oyak-Renault Bursada Renault modellərini istehsal etmək üçün fabrik açır. 

Başqa qlobal avtomobil istehsalçıları, məsələn, Honda, Toyota, Opel, Hyundai, Mercedes-Benz və MAN Türkiyədə avtomobil, vaqon, avtobus və yük avtomobilləri istehsal etmək üçün fabriklər açır. 

2004-cü ilin məlumatına görə Türkiyə 518 000 nəqliyyat vasitəsi ixrac edirdi, bunun böyük hissəsi Avropa İttifaqı ölkələrinin payına düşür.

## İstehsalçılar

### Aktiv
* Altın Boğa
* BMC
* Diardi
* Erkunt
* Etox
* FNSS Defence Systems
* Ford Otosan
* Hyundai
* Imza
* Isuzu
* Karsan
* Marti
* Onuk
* Oscar
* Otokar
* Otoser
* Oyak-Renault
* TEMSA
* Tofaş
* Toyota

### Qeyri-aktiv
* Anadol
* Askam
* Devrim
* Özaltin

## İstinadlar
Mullutu-Suurlaht gölü

**Mullutu-Suurlaht gölü** () — Estoniyanın qərbində yerləşən kiçİk göl. Göl düzənlik ərazidə yerləşir. İnzibati baxımından Estoniyanın Saarema vilayətinə daxildir. Estoniyanın dördüncü ən böyük gölü hesab edilir. Kuressaare şəhərindən 2&nbsp;km qərbdədir. Göl Saaremaa adasında yerləşir. Göl 1440 ha ərazini əhatə edir. Gölün maksimal dərinliyi 2,1 metrdir. Orta dərinliyi isə 1.0 m təşkil edir. Mullutu-Suurlaht gölü suyunun tərkibinə görə duzlu göllərə aid edilir. Göl ümüumilikdə ərazi baxımından iki hissədən ibarətdir:
* **Suurlaht** (Kellamäe) — şərq hissə
* **Mullutu** — qərb hissə
Yaz aylarında göldə daşmalar müşahidə edilir. Bu zaman onun suyu 1,16 metr qalxaraq Paadla, Vyaqara və Kaalupea gölləri ilə birləşir. Nəticədə gölün sahəsi iki dəfədən çox artır. Gölə Nasva çayı tökülür. Bu çayın uzunluğu 3&nbsp;km-dir. Qabarmalar zamanı çay dənizdən gölə axır. Adi zamanlarda isə əsk istiqamətdə. Bu səbəbdən göl balıqlarla doludur. Burada daban balığı, külmə, lilbalığı, qızılüzgəc, çay angvili, Gobio gobio, çay xanısı, Leuciscus idus, Alburnus alburnus, Lota lota, adi durnabalığı, Gymnocephalus cernuus kimi balıqları müşahidə etmək olar.
Suurlaht gölünün şimal-şərq hissəsində yerləşən körfəzdə Rahinu adlı ada vardır. Ada 3 ha ərazini əhatə edir. Burada yerləşən körfəz olduqca dayazdır. Dibi bəzi hissələrdə daş, lil və qumdan ibarətdir. Gölün iki hissəsini bir-birindən Hidre Nukk adlı yarımada ayırır. Mullutu və Vyaqara körfəzlərinin sahilləri olduqca dayazdır və əsasən qamışla örtülüdür. Mullutunun şimalında dərinlik 0,2–0,3 metrdir. Cənub hissədə, Nasva çayının mənsəbində dərinlik 1.7 metrə çatır. Burada sahillər 0,4 metrdir. Qum və lillə örtülüdür. Vyaqara körfəzi 1,1 metr dərinliyə sahibdir. Mullutuya Kramise və Kyarla, Suurlahta isə Uminyae çayları tökülür. Göllə dəniz arasında kiçik bir quru parçası vardir. Gölə çayların axmasına və su dövranının təmin edilməsinə baxmayaraq onun suyuna duzluq gətirən dənizdən ora qabarma zanamı şorsuyun daxil olmasıdır

## İstinadlar
İlyas Bəy məscidi

**İlyas Bey məscidi** — Türkiyənin Aydın ilinin Didim ilçəsində, qədim Milet şəhərinin xarabalıqları yaxınlığında Balat köyündə yerləşən məscid. Bu məscid Anadolu Bəylikləri dönəminə aidir.

Məscidin inşası Məntəşəoğullarının son hökümdarı İlyas Bəyin əmri ilə 1404-cü ilin may-iyun aylarında inşasına başlanılmışdır. *Koca cami* və ya *Cumə cami*' olaraq da tanınır. Məscid, mədrəsə, imarət, hamam, dükan kimi tikililərdən ibarət olan İlyas Bəy Külliyəsinin bir parçasıdır. Məscidin inşası zamanı antik Milet xarabasından ayrılmış mərmər bloklardan istifadə edilmişdir. Məscidin minarəsi və onun fasad hissəsinin bəzək elementləri Anadolu Türk menarlığının öndə gedən əsərlərindən biridir.

Məscid 2007–2012-ci illər arasında kompleksə daxil olan digər tikilərlə birlikdə restavrasiya edilmişdir. Bu bərpa layihəsi Avropada yüksək qiymətləndirilərək mükafatlandırılmışdır.

## Tarixi
Antik Milet şəhərinin yerində inşa edilən Balat XIII əsrin ikinci yarısında Məntəşə bəyliyi torpaqlarna daxil idi. 1391-ci ildə Osmanlı imperiyası topraqlarına qatılsa da Ankara döyüşü sonrasında Teymurilər tərəfindən alınaraq Məntəşə bəyliyinə qaytarılmışdır. On il sonra Məntəşəoğlu İlyas Bəy bəyliyin başına gəldikdən sonra 1404-cü ili may-iyun ayları İlyas Bəy camisinin tikintisini başlatmışdır.

1890-cı illərdə Büyük Menderes hövzəsində meydana gələn şiddətli zəlzələ sonrası böyük zərər görmüşdür. 1905-ci ildə burada təmir işləri aparılmış və üzəri keramitlə örtülmüşdür. 1955-ci il zəlzələsində isə məscid kiçik zərər görmüşdür. 2007–2012-ci illərdə *Söktaş* adlı sənaye təşkilatının memarı Çingiz Kabaoğlunun restavrasiya layihəsi əsasında bərpa edilmişdir.

## Təsviri
Tikili 18.17 m. X 18.27 m. ölçülərindəki ərazini əhatə edir. Gümbəzi 14 metrdir. Onun üzəri 1905-ci ilidəki təmir zamanı keramitlə örtülmüşdür.

Tikilinin qapısı şimal hissədə yerləşir. Bu hissə sivri kəmərli portalla işlənmişdir. Tikilinin digər yanlarında dəmir məhəccərli iki pəncərə vardır.

Girişi yazılar və geometrik bitki motivləri ilə işlənmişdir. Giriş 7.37 m hündürlüyə və 5.12 m enə malikdir.

Tikilinin divarları daxildən və xaricdən mərmərlə örtülmüşdür. Cənub-qərb hissədə olan girişdə yuvarlaq kəmərli qapı ilə saxlanan minarə 1955-ci ildəki zəlzələ sonrasında dağılmışdır.

## Mənbə
* Milet İlyas Bey Külliyesi

## Qalereya

File:Mosque Ilyas Bey Kalligrafie.JPG|
File:Mosque Ilyas Bey RB 2.jpg|
File:Cemetery near mosque Ilyas Bey RB.jpg|
File:Mosque Ilyas Bey RB 4.jpg|
File:Moletus bath and Ilyas Bey Mosque RB.jpg|
File:Mosque Ilyas Bey RB 3.jpg|
File:View from roof mosque Ilyas Bey RB.jpg|
Qazaxıstanda ətraf mühit

**Qazaxıstanda ətraf mühit** - ölkə ciddi ekoloji ploblemlərlə mücadilə etmək məcburiyyətindədir. Bu problemlərə SSRİ dönəmində onun ərazisinin aton sınağı mərkəzindən biri olması, sahəsinə görə dünyanın ən böyük göllərindən biri olan Aral dənizinin quruması (Qazaxıstanla Özbəkistan sərhədi arasında) və keçmiş əkin sahələrinin səhralaşmaya məruz qalmasıdır. Bu qlobal ekoloji problemləri çoxu hələ sovetlər dönəmində meydana gəlmişdir. Bu məsələlərin araşdırılması ilə Mərkəzi Asiya regional ekoloji mərkəzi məşğul olur. Onlar həm də ekoloji problemlərin həllində koordinasiya mərkəsi rolunu oynayır. 
## Problemlər

### Radiaktiv çirklənmə
Qazaxıstan çöl zonasında yerləşdiyindən SSRİ dönəmində burada çoxlu sayda yeraltı nüvə sınaqları keçirilmişdir. Bu da öz növbəsində bəzi ərazilərin radiasiya səbəbindən istifadəsiz bir bölgəyə çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Semipalatin ətrafı yaşayış məntəqələrində və Çinlə sərhədə yaxın ərazilərdə insanlar arasında ankoloji xəstəliklər artmışdır.

### Aral dənizi
Ölkənin digər bir problemi isə Aral dənizinin qurumasıdır. Amudərya və Sırdərya çayları suyu kütləvi şəkildə kənd təsərrüfatına cəlb edildiyindən Aral gölü quruyur. Gölün səviyyəsinin kəskin şəkildə azalması Qazaxıstanda bir çox ekoloji problemlər törətmişdir: toz fırtınalrı, külək erroziyasınn artması. Nəticədə bölgənin kənd təssərüfatı demək olar ki, tamamən məhv olmuşdur. 2007-ci ildə gölün ancaq 10% ərazisi qalmışdır.
### Xəzər dənizi
Xəzər dənizinin Qazaxıstana aid məhəlli sularında neft və qaz sızmaları səbəbindən gələcəkdə böyük ekoloji fəlakətlərin yaşanması qaçılmazdır.

## Problemlərin həlli
Qazaxıstanın Təbiəti Mühafizə Nazirliyinin ciddi tədbirləri sayəsində Aral gölünün qurumasını önləmək üçün tədbirlər görülür. Xəzər dənizində isə neft hasilatı ciddi nəzarətə alınmışdır. Şimali Aralın bərpası və Sırdərya çayında su rejiminin bərpası üçün 2001-ci ildə Qazaxıstan Dünya Bankına kreditlə bağlı müraciət edir. Əldə olunan pulla (65 milyon dollar) Şimali Aralın suyunu digər ərazilərə axmasını əngəlləyən bəndin tikintisinə başlanılır. 2011 - 2015-ci illər ərzində gerşəkləşən ASBP 1, ASBP 2 и ASBP 3 layihələri gerçəkləşdirilir.
## İstinadlar
Karaqanda zooparkı

**Karaqanda zooparkı** () — Qazaxıstanın ən yaşlı zooparklarından biri. Zooloji park 1938-ci ildə təşkil edilmişdir. Parkın ərazisi 43,5 ha olsa da ondan yalnız 8 ha ərazi istifadə edilir.

Zooparkın ən məşhur sakini Batır ləqəbli hindistan fili olmuşdur.

## Tarixi

### Sovertlər dönəmi
1989-cu il məlumatına görə zooparkda 700 baş canlı olmuşdur. Onlar 159 növdə birləşirdi (69 məməli, 25 növ quş, 14 növ sürünən, 3 növ suda-quruda yaşayan, 25 növ balıq). Burada xaslanan 15 növ Beynəlxalq, 14 növ SSRİ, 8 növ isə Qazaxıstan SSR Qırmızı kitabına salınmışdır. XX əsrin 80-ci illərində zooparkda 26 növ çoxaldıla bilmişdir.

80-ci illərin sonlarında zoopark Karaqanda Dövlət Universiteti, Karaqanda Dövlət Tibb Universiteti, Karaqanda Vilayət Tarix Diyarşunaslıq Muzeyi ilə əməkdaşlığa başlamışdır. Bundan sonra zooparkı hər il 800 000 insan ziyarət edirdi.

### Hazırkı vəziyyət
2012-ci ildə Karaqanda zooparkına yerli əhəmiyyətli qorunan təbiət zonası statusu verilmişdir. 2013-cü ildə burada 2700 baş canlı saxlanılırdı. 2015-ci ildə bu rəqəm 1600 başa qədər azalmışdır. 2013-cü ildə 328 baş məməli saxlanıldığı təqdirdə 2015-ci ildə bu rəqəm 287 baş olmuşdur. Dörd növ zooparkdan yox olmuşdur. 2014-cü ildə quş sayı 1249 baş olduğu halda 2015-ci ildə 246 baş olmuş və 2 növ azalmışdır. Balıq sayında da azlma müşahidə edilmişdir.

Zooparka gələnlərin sayında da azalma vardır: 2013 - 175 min, 2014 - 113 min, 2015 - 85 900 nəfər. Son zamanlarda isə artım müşahidə edilir.

2015-ci ildə zooparın saxlanılması üçün şəhər büdcəsindən 102,5 mln təngə ayrılmışdır. 1968-ci ildə inşa edilən köhnə tikili artıq qəzalı vəziyyətdədir. Binanın yenidən inşası planlaşdırılır.

## İstinadlar
Latviya Olimpiya Oyunlarında

**[[Latviya]]** ilk dəfə Olimpiya oyunlarında 1924-cü ildə iştirak etmişdir. 1924 Qış Olimpiya Oyunları onun ilk debut yarışması olmuşdur. 1940-cı ildən isə ölkə Sovetlər birliyinin tərkibinə qatılmışdır. SSRİ dağıldıqdan sonra Latviya 1991-ci ildə müstəqilliyini bərpa edir. Bundan sonra artıq olimpiyadalarda müstəqil şəkildə iştirak edir.

Müstəqillik dönəmində ölkə iştirak etdiyi olimpiya yarışlarında 27 olimpiya medalı qazanmışdır: 3 qızıl, 15 gümüş və 9 bürünc.  19 medal (3 qızıl, 11 gümüş və 5 bürünc) Yay Qış Olimpiya Oyunlarıda, 8 medal isə Qış Olimpiya Oyunları əldə edilmişdir. Ən çox medal Yüngül atletika və Xizək idmanından əldə edilmişdir.

1912-ci il olimpiyadasında latviyalı idmançı Harald Blau atışılıq üzrə bürünc medal qazanmışdır.

Latviya idmançıları SSRİ tərkibində iştirak etdiyi yarışlar ərzində 62 medal qazanmışlar: 21 qızıl, 27 gümüş və 14 bürünc. Bunlardan 53 medal (18 qızıl, 26 gümüş, 9 bürünc) Yay Olimpiya Oyunları, 9 medal isə (3 qızıl, 1 gümüş, 5 bürünc) Qış Olimpiya Oyunlarında. Yanis Lusis  bütün olimpiya dəstinə sahib olan yeğanə idçmançı idi: qızıl, gümüş və bürünc.

Latviya Olimpiya Komitəsi ilk dəfə 1922-ci ildə təşkil edili. Hazırkı, LMOK isə 1991-ci ildə təsis edilmişdir.

## Medalçılar
### [[Yay Olimpiya Oyunları]]

### [[Qış Olimpiya Oyunları]]

## Medallar

### Yay Olimpiya Oyunları medallar

### Qış Olimpiya Oyunları medallar

### İdman növlərinə görə müdallar

## Mənbə
* Sports-reference.com 
* Латвия на официальном сайте Олимпийского движения
* Latviya Olimpiya Komitəsi
Qız qaçırtma (film, 2017)

** Qızqaçırtma ** — 2017-ci ildə çəkilmiş Azərbaycan komediya filmi.

## Məzmunu
"Siz sevin, biz qaçırarıq". Sloqandan göründüyü kimi, sevənləri qovuşduran, sifarişlə qız qaçıran şirkətin işçiləri filmimizin əsas qəhrəmanlarıdırlar. Uzun illərdir şirkətdə işləyən Məlik və Məmməd bir gün çətin sifariş alırlar. Varlı bir ailənin qızını sevən Gündüz, qızın atasından razılıq ala bilmədiyi üçün, tək çarə olaraq sevdiyi Günayı qaçırtmaq üçün, qəhrəmanlarımızın şirkətinə müraciət edir. Günayın çox ciddi qorumalar tərəfindən nəzrarətdə olması bu qaşırtma işini çətinə salır. Bunun üçün, Məlik və Məmməd, Qırğızıstanda bu işlə məşğul olan həmkarları Təzəkişini kömək üçün çağırırlar. Bütün hazırlıqlardan sonra min əziyyətlə qızı qaçırdan qəhrəmanlarımızı bir sürpriz gözləyir. Onların qaçırtdığı qız əslində Günay yox, onun əkiz bacısı Gülaydır. Öz başlarına yeni iş açan qəhrəmanlarımız, indi qızları dəyişməli və onların atasının təqibindən qaçmalıdırlar.

## Filmin heyəti
* **Rejissor** —  Rüfət Şahbazov
* **Ssenari müəllifi** — Fariz Əliyev, Kənan Yusif, Süleyman Süleymanzadə
* **Quruluşçu operator** — Əli Sultanov
* **Quruluşçu rəssam** — İqbal Əliyev
* **Baş prodüser** — Coşqun Vəliyev
* **Səs rejissoru** — Azad Vəliyev
* **Səs operatoru**  — Orxan Ağalarov
***Kran operatoru** — Aqil Həsənov

### Rollarda
* Fərda Amin — *Təzəkişi*
* Kənan Yusif — *Məlik*
* Elşən Hacıbabayev — *Məmməd*
* Sevil — *Gülay*
* Sevinc — *Günay*
* Hacı İsmayılov — *Əsgər*
* Damla — *Rəna*
* Taleh Yüzbəyov — *Gündüz*
* Əlibəy Məmmədli — *Tarık*
* Tutuquşu — *Miriş*

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
* Treyleri izlə

## İstinadlar
Qazaxıstan yunanları

**Qazaxıstan yunanları** — Qazaxıstanın milli azlıqlarından biri. Onların böyük əksəriyyəti Pont yunanlarının törəmələridir. Onlar əsasən Krım, Qafqaz, Cənubi Rusiya ərazisindən deportasiya edilmişlərdir. SSRİ dönəmində 1944–1950-ci illər ərzində SSRİ rəhbərliyinin həyata keçirdiyi deportasiyanın qurbanı olmuşlar.

## Tarix
XX əsrin 40-cı illərinə qədər Qazaxıstanda az saylı yunan disporası olmuşdur. Təkcə 1926-cı ildə Qazaxıstanda 157 yunan yaşayırdı. Ölkəyə yunanların kütləvi şəkildə köçürülməsinə 2 iyun 1944-cü ildə başlanılmışdır. Bu zaman Qazaxıstana təkcə Krımdan 5984 yunan köçürülmüşdür. 1949-cu ilin iyunu, 1950-ci ili fevralı və iyulunda yunanlar Gürcüstan SSR, Ermənistan SSR və Şimali Qafqaz zonasından ölkəyə köçürülür. Krım tatarları, Şimali Qafqaz xalqlarını gözləyən aqibət yunan icmasınında başına gəlmişdir. Bu müddət ərzində köçürülənlərin ümumi sayı 60 000 nəfər olmuşdur. Köçürülmə şərtləri olduqca acınacaqlı idi. Belə ki, insanlar vaqonlara doldurulur və Qazaxıstan çöllərinə göndərilirdi.

## Çağdaş dövr
SSRİ 1989-cu il siyahıya alınmasına görə Qazaxıstanda 46 746 yunan yaşayırdı. Sovetlər birliyi dağıldıqdan sonra yunanların Qazaxıstandan miqrasiyası güçlənir. Yunnalar öz yurdlarına qayıtmağı üstün bilirlər. Artıq 1999-cu ildə Qazaxıstanda aparılmış siyahıya almaya görə ölkədə etnik yunanların sayı 12 703 nəfər olmuşdur. Hazırda isə Qazaxıstanda 17 yunan icması fəaliyyət göstərir. Bu icmalarda 8 819 insan birləşir. Qazaxıstan və Qırğızıstan yunanları birlikdə federasiya təşkil etmişlər. Bu birlik "FILIA" (, yunan dilindən tərcümədə *Dostluq* deməkdir) adlanır. Bu təşkilat yunanlara yunan dilini öyrənməyə yardım edir. Burada hətta qəzet hazırlanır, folklor fəaliyyətlər təşkil edilir.

## Sayları

## İstinadlar

## Mənbə
* Ассоциация греческих обществ Казахстана "Филия"  
* Историко-краеведческий сайт "Шуак": Греческая диаспора
* Qazaxıstan yunanları
* Общие сведения о казахстанских греках
* Ассоциация греческих обществ Казахстана и Киргизии "ФИЛИЯ"
Mark Qasol

**Mark Qasol** (*[[İspan dili|isp]]. Marc Gasol*; . 29 yanvar 1985, Barselona, İspaniya) — İspan peşəkar basketbol oyunçusu. NBA liqində Memfis Qrizzlisdə oynayır. 2007 NBA seçmələrində mərhələ 2, yığma 48, Los-Anceles Leykers tərəfindən seçilib. Mərkəz mövqeyində oynayan basketbolçu, NBA liqində oynayan Pau Qasolun qardaşıdır. Boyu 2.16 sm-dir.

## Həyatı

1985-ci ildə anadan olub. Sonralar ailəsi ilə birliktə Amerika Birləşmiş Ştatlarına köçüblər. Kolleci orada bitirib. 2003-cü ildə Lausanne Kollecində oynayarkən "2 liq cənab basketbol" seçildi. Oyunda 26 xal, 13 ribaund, 6 blok əldə etdi. Ailəsi hələ də Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaşayır.

## Karyerası

Kollec təhsilini bitirdikdən sonra İspaniyaya gedib. 2004-2006 tarixlərində Barselonada oynayıb. 2006-2008 tarixlərində *Akasvayu Qirona* komandasında oynayıb. 2008-ci ildə liqin ən dəyərli oyunçusu seçilib.

2007-ci ildə NBA seçmələrinə qatılıb. mərhələ 2, yığma 48 Los-Anceles Leykers tərəfindən seçilib. 1 fevral 2008-ci ildə Memfis Qrizzlis komandasına mübadilə edildi. 23 avqust 2008-ci ildə Memfis Qrizzlis komandasına imzasını atdı.

2008-ci ildə NBA liqində oynayan Qasol, ilk mövsümündə 82 oyunda yer aldı. 75 oyununda ilk 5 başladı. İlk ilini 11,9 xal, 7,4 ribaund ilə qurtardı. 2009-2010 mövsümündə 69 oyunda oynadı. Mövsümü 14,6 xal, 9,3 ribaund ilə bitirdi. 2010-2011-ci ildə 81 oyunda yer alıb. Həmin il Play-off təcrübəsi yaşadı. 11,7 xal və 7.0 ribaundla mövsümü bitirdi. Komandası ilə birlikdə konfrans yarı finallarına yüksəldi. Play offlarda 13 oyunda yer aldı. 15,0 xal, 11,2 ribaund ve 2,2 blok ilə mövsümü tamamladı. 2011-2012-ci ildə karyerasında ilk dəfə olaraq ən ulduz oldu.

Ailədə 3 qardaşdırlar. Böyük qardaşı Pau Qasoldur. Ən balaca qardaşlarıda vardır. Adı Adriadır.

2012-2013-cü ildə ilin ən yaxşı müdafiəçisi mükafatını qazanmışdır.

## Milli komanda

Milli komanda ilə bir çox turnirə qatılan oyunçu, komandası ilə bir çox medal qazandı. 2008-ci ildə Pekində olan *Olimpiya oyunlarında* gümüş medal qazandı. 2006-cı ildə Yaponiyada olan Basketbol üzrə dünya çempionatında qızıl medal, 2009-2011-ci illərdə olan Basketbol üzrə Avropa çempionatında komandası ilə birlikdə iki dəfə qızıl medal qazandı.

## Mükafatları
### 
* NBA Ən Dəyərli Oyunçu Mükafatı (2008-09)
* NBA All-Star (2012)
* NBA İlin Müdafiə Oyunçusu (2012)
* NBA İlin Ən Yaxşı Beş Oyunçusu (2013)
* NBA İlin Ən Yaxşı Müdafiə Komandası (2013)

### 
* İspaniya Liqi (2004)
* İspaniya superkuboku (2004)
* "Eurochallange" (2007)
* Kataloniya liqi (2007)
* ACB liqi (2008)

### İspaniya milli komandası
*  Basketbol üzrə dünya çempionatı
*  Basketbol üzrə Avropa çempionatı
*  2008 Yay Olimpiya Oyunları
*   Basketbol üzrə Avropa çempionatı 2009
*   Basketbol üzrə Avropa çempionatı 2011
*  2012 Yay Olimpiya Oyunları
*   Basketbol üzrə Avropa çempionatı 2013
*   2013 FBA Basketbol üzrə Avropa turniri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Memfis Qrizzlis
* NBA seçmələri
* Mərkəz mövqeyi

## Xarici keçidlər

*
*FIBA.com Profile 
*Marc, the other Gasol
*Basketball club founded by Marc Gasol in Girona
*
Robert Zemekis

** Robert Li Zemekis** (; ) — amerikalı kinorejissor, ssenarist və prodüseri.

"Ən yaxşı rejissor" kateqoriyası üzrə Oskar mükafatı laureatı olan Zemekis Forrest Qamp, Didərgin, Beovulf, Gəzinti və s. filmlərin rejissorudur.

## Həyatı
Robert Zemekis 1952-ci ildə İllinoys ştatının Çikaqo şəhərində anadan olmuşdur. Kristian Fenger Akademiyasında təhsil almışdır. 1972-ci ildən kino fəaliyyətinə ("Lift" filmi ilə) başlamışdır. Onlarla film çəkmişdir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidər

* 
* Robert Zemeckis at AllMovie
* Robert Zemeckis  on *Charlie Rose*
* Works by or about Robert Zemeckis in libraries (WorldCat catalog)
Qaval daşı

**Qaval daşı** – qədim zərb musiqi aləti, litofon. Bir musiqi aləti kimi istifadəsi təqribi olaraq 10 min il öncəyə aiddir. Əhəng daşından əmələ gəlməsi və tərkibində çınqılların yaratdığı boşluqlar səbəbindən Qaval daşa vurduqda ondan səs çıxır. Neolit dövründə Qobustan ərazisində qədim insanlar bu daşın xüsusiyyətlərini bilmiş və ondan musiqi aləti kimi istifadə edirmişlər. Onlar Qaval daşda musiqini ifa edir və onun ətrafında rəqs edirdilər. Bunu əks etdirən qaya üstü rəsmləri görmək mümkündür.

## Sayları
Qobustanda iki ədəd qaval daşı abidə kimi qorunur. Bunlardan birincisi Cingirdağın şimal-şərq ətəyindədir. O Yazılıtəpə qədim qayaüstü təsvirlər kolleksiyası üzrə 114 №-li daş kimi qeydə alınmışdır. Bu daşın orta hissəsidə qalınlıq 70 sm-dir. Şərqə doğru isə nazikləşir. Daşın ümumi uzunluğu 270 sm-dir. Bu daşları onun ətrafında olan digər daşlardan fərləndirmək demək olar ki, mümkün deyildir. Bu daşlara digər daşların köməyi ilə zərblə vurduqda ondan səslər çıxması ilə müəyyən etmək olur. Qaval daşlarının sayı Qobustan, Mərəzə və Naxçıvanda 40-a yaxın olması ehtimal edilir.

## Xüsusiyyətləri
Qaval daşının özünə məxsus özəlliklərindən biri səsin çıxması üçün onun yerə təmas etməməsidir. Yerə qoyulan qaval daşından səs çıxmır. Ona görə də bu daşı müəyyən qədər torpaqdan yüksəkdə qoyurlar. 
Ehtimal edilir ki, qaval daşında ifanında daxil olduğu ritualların məcmusu öz növbəsində qədim insanların dini və dünyavi görüşləri ilə sıx bağlı olmuşdur.
Qaval daşında zərb alətlərində ifa edilən musiqi nömrələrini səsləndirmək mümkündür

## Şəkil

Qaval daşı (Yanardağ).jpg|


## Həmçinin bax

* Rud
* Gitara
* Azərbaycan musiqisi
* Azərbaycan mədəniyyəti

## İstinadlar
Böyük Düzənliklər

**Böyük Düzənliklər** () — Kanada və ABŞ-nin ərazilərində yerləşən dağətəyi yayla, Qayalı dağlardan şərqdə yerləşir. Hündürlüyü təqribən dəniz səviyyəsindən  700–1800 m yüksəklikdədir. Uzunluğu təqribən 3600&nbsp;km, eni 500–800&nbsp;km bərabərdir.

## Coğrafi mövqeyi
Böyük Düzənliklər Kanadanın Alberta, Manitoba və Saskaçevan əyalətlərini və Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-Meksiko, Texas, Oklahoma, Kolorado, Kanzas, Nebraska, Montana, Şimali Dakota, Cənubi Dakota və Vayominq ştatlarını əhatə edir.

Bir sıra rayonlarında süxurların eroziyası müşahidə olunur, bu da bedlendlərin yaranmasına gətirib çıxardır. Ərazi cənubda Meksika yaylasına qədər gedib çıxır.

Düzənlik daxilində iqlim kontinentaldır. Bitki örtüyü çöl (preri) tiplidir.

## İqtisadiyyatı
Yayla ərazisində buğda istehsalı və otlaq heyvandarlığı inkişaf olunub. ABŞ bu bölgəni 1803-cü ildən, Luiziananın satın alınmasından sonra, mənimsəməyə başlamışdır. Tədqiqatçılar hələ 1820-ci ildə buranın torpaqlarını yaşayış üçün yararsız hesab edirdilər.

## Ədəbiyyat
* *Chokecherry Places, Essays from the High Plains*, Merrill Gilfillan, Johnson Press, Boulder, Colorado, trade paperback, .