open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2011/2012 Azərbaycan Kuboku

**2011–12 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun 20-ci mövsümü. 26 oktyabr 2011-ci ildə təsnifat mərhələsinin beş oyunu ilə başlamış və 2012-ci ilin mayında finalla başa çatmışdır. Bakı kubokun qalibi olub. Yarışda 22 komandanın mübarizə aparması nəzərdə tutulmuşdu.

## Reqlament
Azərbaycanın Kubokunun bütün mərhələlərində cütlüklərin qalibləri iki matçın (1/16-dan, 1/8-dən və finaldan başqa) nəticələrinə görə təyin edilirdilər. Əgər kubok matçı əsas vaxta heç-heçə bitdisə, onda əlavə vaxt (hər biri 15 dəqiqə olmaqla 2 əlavə hissə, fasiləsiz) təyin olunurdu. Amma əgər əlavə vaxtda da qalib təyin olunmursa, o zaman 11 metrlik zərbələr seriyası təyin edilirdi.

## Komandalar

## Təsnifat mərhələsi
Oyunlar 26 oktyabr 2011-ci ildə oynanılıb.

## Birinci mərhələ
İlkin mərhələnin beş qalibi bu turda Azərbaycan Premyer Liqasının 2011-12-ci il mövsümünün qalan on bir komandasına qoşulub və bir oyun üzərində bir-biri ilə oynayıb. Oyunlar 30 noyabr 2011-ci ildə oynanılıb.

; Qeydlər
Turan Tovuz mübahisəli qol qeydə alındıqdan sonra oyunu yenidən başlamaqdan imtina etdikdən sonra matç dayandırıldı.

## 1/4 final
İkinci mərhələnin səkkiz qalib komandası iki dövrədən ibarət cütlüklərdə 1/4 finala yüksəldilər. Birinci dövrənin oyunları 14 mart 2012 və ikinci dövrənin oyunları 28 mart 2012 tarixlərində oynanıldı.

## Yarımfinallar
1/4 finalın 4 qalib komandası iki dövrədən ibarət cütlüklərdə yarımfinala yüksəldilər. Birinci dövrənin oyunları 18 aprel 2012 və ikinci dövrənin oyunları 25 aprel 2012 tarixlərində oynanıldı. 

## Final
Yarışın bu mərhələsində yarımfinalın iki qalibi iştirak edib.

## Qol müəllifləri
**3 qol:**
*  Juninyo, Bakı

**2 qol:**

* Koke, Bakı
* Serge Djiehoua, Qəbələ
* Yuri Fomenko, Kəpəz Gəncə
* Ceyhun Sultanov, Kəpəz Gəncə
* Randall Brenes, Xəzər Lənkəran
* Katalin Doman, Xəzər Lənkəran
* Bahodir Nəsimov, Neftçi Bakı
* F. Əmirquliyev, Şahdağ Qusar
* Royal Nəcəfov, Şuşa

**1 qol:**

* George Boqyu, AZAL
* Nuqzar Kvirtiya, AZAL
* Şəhriyar Rəhimov, AZAL
* Orxan Səfiyaroğlu, AZAL
* Nəsibov, Bakılı
* Hüseynov, Bakılı
* Deyvidas Çesnauskis, Bakı
* Lukas Horvat, Bakı
* Aleksandr Şoliç, Bakı
* Saşa Yunisoğlu, Qəbələ
* Dodo, Qəbələ
* Viktor Mendi, Qəbələ
* Nizami Hacıyev, İnter Bakı
* Girts Karlsons, İnter Bakı
* Enyo Krastovçev, İnter Bakı
* Asif Mirili, İnter Bakı
* Baçana Tsxadadze, İnter Bakı
* Samir Zərgərov, İnter Bakı
* Həşimov, Karvan
* Elnur Abdullayev, Xəzər Lənkəran
* Branimir Subaşiç, Xəzər Lənkəran
* Əliyev, Mil-Muğan
* Rəşad Abdullayev, Neftçi Bakı
* Silva, Neftçi Bakı
* Cavid İmamverdiyev, Neftçi Bakı
* Əmrahov, Neftçala
* Georgi Adamiya, Qarabağ Ağdam
* Rauf Aliyev, Qarabağ Ağdam
* Əfran İsmayilov, Qarabağ Ağdam
* Muarem Muarem, Qarabağ Ağdam
* Leonardu Roşa, Qarabağ Ağdam
* Bəxtiyar Soltanov, Qarabağ Ağdam
* Qədimov, Qaradağ Lökbatan
* Tağıyev, Qaradağ Lökbatan
* Ələkbərov, Qaradağ Lökbatan
* Tayıbov, Şahdağ Qusar
* Samir Abdulov, Sumqayıt
* Kamil Nurəhmədov, Sumqayıt

## Həmçinin bax
* 2011–12 Azərbaycan Premyer Liqası
* 2011–12 Azərbaycan Birinci Liqası

## İstinadlar
Zantoksilumkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zannichellia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cozef Aun

**Cozef Aun** (; ) — Livanın 14-cü Prezidenti.

## Həyatı
O, 2017-ci ildən Livan Silahlı Qüvvələrinin on dördüncü komandiri vəzifəsində çalışıb. 9 yanvar 2025-ci ildən Livanın 14-cü Prezidenti vəzifəsini icra edən livanlı komandirdir. O, Livan konstitusiyasının hakimləri, birinci dərəcəli dövlət qulluqçularının və onların bütün dövlət qurumlarında olan həmkarlarının vəzifədə olduqları müddətdə prezidentliyə seçilməsini qadağan edən 49-cu maddəsinə baxmayaraq prezident seçilib.

## İstinadlar
Axtarmaardı palçıq vulkanı

**Axtarmaardı palçıq vulkanı** — Azərbaycan Respublikası Hacıqabul şəhərindən 22 km şimal-qərbə, Axtarma-Paşalı palçıq vulkanından şimal-şərqə doğru 3.5 km məsafədə yerləşir.

## Haqqında

Axtarmaardı palçıq vulkanının nisbi hündürlüyü 150 m, palçıq vulkanı brekçiyasının sahəsi 1277 ha-dır. Vulkan 20 km məsafəyə qədər uzanan asimmetrik Kəlaməddin qırışığının cənub-şərq periklinalında yerləşir və Kəlaməddin-Kiçik Hərami qalxımlar zonasının qalxan hissələrini mürəkkəbləşdirən regional ox boyu uzanan pozulmalarla əlaqədardır. Qırışığın tağ hissəsi məhsuldar qat çöküntülərindən təşkil olunub. Layların yatım bucaqları qırışığın cənub-qərb qanadında 50-60 dərəcə (bəzi yerlərdə 90 dərəcəyə qədər), şimal-şərq qanadında isə 20-30-dərəcədir. Axtarmaardı palçıq vulkanı 1990-cı il 27 iyun tarixində püskürüb. Güclü yeraltı uğultu, sonra partlayış, qara tüstü, ardınca hündürlüyü 500 m olan alov müşahidı olunub. Alovun intensiv yanması səhərə qədər, zəifi -3 iyula qədər davam edib. Brekçiya 2 ha  (diametri 160 m) sahəni örtüb. Yeni əmələ gələn örtüyün mərkəzinə, iki sahədə brekçiya güclü yanlb. Uzunluğu 500 m-ə qədər olan xətti çatlar əmələ gəlib. "Lapilli" müşahidə edilib.

## Həmçinin bax
* Qələndəraxtarma
* Böyük Kənizədağ palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Adil Əliyev: Azərbaycanın palçıq vulkanları təbii sərvətlər qaynağıdır
Beynəlxalq Elm Şurası

**Beynəlxalq Elm Şurası** — elmin inkişafı sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığa həsr olunmuş beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilat. Şuranın üzvləri milli elmi təşkilatlar və Beynəlxalq Riyaziyyat İttifaqı, Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı və Beynəlxalq Nəzəri və Tətbiqi Kimya İttifaqı kimi beynəlxalq elmi birliklərdir.

Beynəlxalq Elm Şurası UNESKO-da müşahidəçidir.

## Tarixi
Şura 1931-ci ildə yaradılmışdır. 

2018-ci ildə Beynəlxalq Sosial Elmlər Şurası ilə birləşdirildi. Bundan sonra A. T. İsmayılzadə Beynəlxalq Elmi Şuranın birinci baş katibi seçilmişdir.

## Maliyyələşdirməsi
Şuranın əsas maliyyə gəlir mənbələri UNESKO-nun çərçivə müqavilələri, habelə BMT-nin qrantları və müqavilələridir.

## Missiya və prinsipləri
Missiyası cəmiyyətin xeyrinə beynəlxalq elmi gücləndirmək, elm və cəmiyyət üçün əhəmiyyət kəsb edən əsas problemləri müəyyənləşdirib həll etmək,  
bütün fənnlər üzrə və bütün ölkələrdən olan alimlər arasında qarşılıqlı əlaqəni asanlaşdırmaq, həmçinin irqindən, vətəndaşlığından, dilindən, siyasi mövqeyindən və cinsindən asılı olmayaraq bütün alimlərin beynəlxalq elmi işlərdə iştirakını təşviq etmək, elmi ictimaiyyət və hökumətlər, vətəndaş cəmiyyəti və özəl sektor arasında konstruktiv dialoqu stimullaşdırmaq üçün müstəqil, nüfuzlu məsləhətlər verməyi təmin etməkdir.

Fəaliyyətləri üç sahəyə yönəldilib:

* Beynəlxalq Tədqiqat əməkdaşlığı
* Siyasi elmlər
* Elm universallığı

## Regional ofisləri
Afrikada (Pretoriyada), Malaziyada (Kuala-Lumpurda), Latın Amerikasında və Şimali Amerikada (El Salvadorda) regional bölmələri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*ICSU
*ICSU  at United Nations
* Международный совет по науке
Babazənan palçıq vulkanı

**Babazənan palçıq vulkanı** — Azərbaycan Respublikasının palçıq vulkanlarından biri.

## Haqqında
Babazənan palçıq vulkanı təzahürləri eyniadlı yüksəkliyin beş sahəsində qruplaşıblar. Bunlardan ən diqqətəlayiqi iri salzadan (60*50) ibarət Qırlıq gölüdür. Bakıdan 115 km cənub-qərbdə və Salyan şəhərindən 10 km cənub-şərqdə periklinalına aiddir. Qırışığın tağı və şimal-şərq qanadının tağyanı hissəsi tavandan 750 m dərinliyə qədər yuyulmuş məhsuldar, qat çöküntülərindən, qanadları isə akçaqıl, Abşeron və dördüncü dövr çöküntülərindən təşkil olunub. Qırışıq nisbətən meyilli şimal-şərq (25–35 dərəcə) və dik (60–80 dərəcə)cənub-qərb qanadlara malikdir. Qırışığın tağyanı sahəsi iki uzununa pozulma ilə mürəkkəbləşib. Qırlıq gölünün yerləşdiyi şimal-şərq pozulması yerdəyişmə amlitudası 200–700 m. olan fay səciyyəlidir. Vulkan uzununa və eninə pozulmaların kəsişmə qovşağında yerləşir. Seysmik kəşfiyyatın məlumatlarına görə, palçıq vulkanından şimal-qərbdə və cənub-şərqdə iki eninə pozulma Durovdağ sahəsini müstəqil tektonik blok kimi ayırır.

## Həmçinin bax
* Axtarma-Paşalı palçıq vulkanı
* Qoturdağ palçıq vulkanı
* Xərə-Zirə adası palçıq vulkanı

## İstinadlar
Buzovna pilpiləsi

**Bizovna pilpiləsi palçıq vulkanı**– Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhəri Şüvəlan burnundan 11 km. şimal-qərbdə, Buzovna qəsəbəsinin 4km-liyində, 12 m. dərinlikdə yerləşir.

## Haqqında

Vulkanın yerləşdiyi sahənin geoloji quruluşunda məhsuldar qat, akçaqıl və Abşeron mərtəbələrinin çöküntüləri iştirak edir. Banka, yatma bucağı şimal-şərq qanadında 12-22 dərəcə və cənub-qərb qanadında 35-45 dərəcə olan Mərdəkan -dəniz assimmetrik qırışığın şimal qərb hissəsində yerləşir. Şimal-qərb-cənub-şərq isitqamətli qırışıq, palçıq vulkanının əlaqədar olduğu, 400 m yerdəyişmə amplitudalı uzununa pozulma ilə mürəkkənləşib. Brekçiyanın yayılma sahəsi 7 ha, orta qalınlığı 70 m-dir. İlk dəfə 1892-ci ilin may ayında püskürən Buzovna pilpiləsi palçıq vulkanı daha sonralar 1953-cü ildə və 21 mart 2001-ci ildə püskürüb.

## Həmçinin bax
* Torağay palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Palçıq vulkanları
Kapuska

**Kapuska** — kələm və ət ilə hazırlanan yemək. Türk və balkan mənşəli bir yeməkdir. *Kapuska* sözü rusca kələm deməkdir. Onun rus və slavyan mətbəxlərindəki hazırlanışı türk mətbəxindəki kapuskadan çoxlu fərqliliklər göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sinif

*Sinif (taksonomik kateqoriya)
*Sinif (proqramlaşdırma)
*Sinif (təhsil)
*Sosial sinif
*İşçi sinif
Sinif (təhsil)

Sinif — eyni təhsil ilində və vahid təhsil proqramı üzrə təhsil alan məktəblilər qrupudur.

Sinfə təhsil səviyyəsini (ilini) göstərən nömrə verilir və məktəbdə eyni səviyyəli bir neçə qrup (paralel siniflər) varsa, nömrənin yanına hərf əlavə olunur.

Sinfin tərkibi tədris ili ərzində çox vaxt sabitdir, lakin ailənin köçürülməsi, müxtəlif səbəblərə görə qovulma və yeni şagirdlərin gəlməsi mümkündür.

Bir sinifdə şagirdlərin sayı bir neçə nəfərdən 30–40 nəfərə qədər dəyişir. Rusiyadakı standartlara görə, maksimum say bir şagirdə düşən sahəyə görə müəyyən edilir. 2016-cı ilə qədər maksimum sinif ölçüsü 25-dən çox ola bilməzdi. Azərbaycanda ibtidai təhsil səviyyəsində sinifdəki şagirlərin sayı 30, tam orta təhsil səviyyəsində təmayül siniflərdə 20 ola bilər. Sağlamlıq imkanları məhdud şəxslər üçün olan siniflərdə sagird sayı daha az olur.

## İstinadlar
Marşrut üzrə maksimum ötürmə vahidinin aşkarlanması

**Marşrut üzrə maksimum ötürmə vahidinin aşkarlanması** (, PMTUD) — şəbəkələrdə verilənlər paketlərinin ötürülməsi zamanı optimal maksimum ötürmə vahidini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan metod. Bu texnika paketlərin zərər görmədən ötürülməsini təmin edir və böyük paketlərin fraqmentasiyasını azaldaraq şəbəkə performansını artırır.

## Mahiyyəti
Maksimum ötürmə vahidi şəbəkə interfeysinin bir dəfə göndərə biləcəyi ən böyük paket ölçüsüdür. MTU-nun dəyəri müxtəlif şəbəkələrdə fərqli ola bilər. PMTUD metodu, marşrut boyunca ən kiçik MTU dəyərinə uyğun olaraq paket ölçüsünü tənzimləyir və uyğunlaşdırır. Marşrut üzrə maksimum ötürmə vahidinin aşkarlanması (PMTUD) prosesi bir neçə mərhələdə həyata keçirilir. İlk olaraq, paketlər "Don't Fragment" (DF) bayrağı ilə göndərilir. Bu bayraq, xüsusilə IPv4 protokolunda, paketin fraqmentləşdirilməsinə icazə verilmədiyini bildirir. Beləliklə, marşrut boyunca paketlər bütöv şəkildə ötürülməyə çalışılır. Əgər paket, marşrutda daha kiçik Maksimum ötürmə vahidinə (MTU) malik bir cihazla qarşılaşarsa, həmin cihaz paketi fraqmentləşdirə bilmir. Bunun əvəzinə, cihaz göndərənə ICMP protokolunun "Fragmentation Needed" adlı bir mesajını göndərir. Bu mesaj vasitəsilə göndərəciyə, paketin daha kiçik bir MTU ilə yenidən ötürülməsi tələb olunur.

Bu proses tədricən davam edir və ötürülən paketlərin ölçüsü marşrut boyunca ən kiçik MTU dəyərinə uyğunlaşdırılır. Nəticədə, paketlər marşrut boyunca heç bir fraqmentasiyaya məruz qalmadan optimal ölçüdə ötürülür, bu da həm şəbəkə performansını artırır, həm də verilənlərin bütövlüyünü təmin edir.

## Tətbiqi
Tətbiqlər və əhəmiyyəti baxımından marşrut üzrə maksimum ötürmə vahidinin aşkarlanması (PMTUD) bir neçə mühüm üstünlük təmin edir. İlk növbədə, fraqmentasiyanın qarşısını alaraq potensial təhlükəsizlik zəifliklərini azaldır və məlumatların bütövlüyünü qorumağa kömək edir. Bundan əlavə, bu metod şəbəkədəki gecikmələri və paket itkisini minimuma endirərək daha sabit və sürətli məlumat ötürülməsi təmin edir. PMTUD həmçinin, həm IPv4, həm də IPv6 şəbəkə protokolları ilə uyğun şəkildə işləyərək geniş istifadə imkanları yaradır.

## Məhdudiyyətlər
PMTUD prosesinin tətbiqi bəzi çətinliklərlə qarşılaşa bilər. Məsələn, bəzi "firewall"lar ICMP mesajlarını bloklayır ki, bu da PMTUD-nin düzgün işləməsinə mane olur. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün IPv6 şəbəkələrində "Packetization Layer Path MTU Discovery" (PLPMTUD) daha təhlükəsiz və effektiv alternativ üsul kimi istifadə edilir. PLPMTUD ICMP mesajlarına ehtiyac duymadan MTU aşkarlanmasını həyata keçirir və bu səbəbdən daha etibarlı bir həll yolu kimi qəbul edilir.

## İstinadlar
Bunşokan

– Yaponiyanın Yamaqata prefekturasının Yamaqata şəhərində yerləşən tikili. Erkən Tayşo dövrünə aid Qərb memarlıq üslubunun əhəmiyyətli nümunələrindən biridir. Tikili kompleksi keçmiş prefektura ofisi və assambleya binası olmaqla iki əsas binadan ibarətdir. Bunşokan ictimaiyyətə açıqdır və burada konsertlər, tamaşalar, sərgilər və yerli tədbirlər keçirilir.

## Tarixi
Bunşokan 1916-cı ildə ingilis neointibahı üslubunda tikilmişdir. Yamaqata prefekturasının ofisi və assambleya binası kimi istifadə olunmuşdur. 1984-cü ildə Əhəmiyyətli Mədəni Mülk statusu almışdır. 1986–1996-cı illərdə tikilidə bərpa işləri aparılmışdır. Hazırda tikilidə **Yamaqata Prefekturası Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** fəaliyyət göstərir.

## Struktur

### Keçmiş prefektura ofisi
İkinci mərtəbədə Yamaqata prefekturası boyunca axan Moqami çayına aid mədəni və tarixi artefaktlar sərgilənir. Yamaqata ədəbiyyatına həsr olunmuş guşədə Yamaqata prefekturasından olan yazıçıların və ya Yamaqata haqqında əsərlər yaratmış müəlliflərin işləri nümayiş etdirilir. Mühasibatlıq otağında erkən Şova dövrünün atmosferi yaradılıb: burada həmin dövrün işçilərini əks etdirən insan maketləri yerləşdirilmişdir. Sərgi və qalereya otaqlarında tikilinin restavrasiyasına aid qeydlər, eləcə də, Yamaqata prefekturasının tarixi və mədəniyyətinə aid materiallar sərgilənir.

Üçüncü mərtəbədə əsas zal yerləşir. Bu zal keçmişdə Yamaqata prefekturasındakı lisey müdirlərinin, polis rəislərinin və deputatların görüşləri üçün istifadə olunmuşdur. Zalın divarları mərmər sütunlarla və çiçək ornamentləri ilə bəzədilmişdir. VIP otaqda Tayşo dövrünə aid dəbdəbəli əşyalar sərgilənir. Bu otaq Yamaqata prefekturasını ziyarət edən imperator ailəsi üzvləri tərəfindən istifadə olunmuşdur. Qubernatorun katibliyi otağında Yamaqata qubernatorlarının portretləri və profilləri xronoloji ardıcıllıqla sərgilənir. Sərginin mərkəzində ilk Yamaqata qubernatoru Miçitsune Mişima dayanır, burada onun vaka şeirləri və büstü nümayiş etdirilir. Bu otaq keçmişdə qubernatorun katibləri tərəfindən istifadə olunmuşdur. Qubernatorun ofisində qubernatorun masası və stulu yerləşir. Otaqdakı xalçalar orijinaldır və 1960-cı ildə Yamaqatada toxunmuşdur. Yüksəkvəzifəli şəxslərin nahar otağında Yamaqata şəhərinin inkişafını əks etdirən xəritə sərgilənir. Rayon rəhbərləri və şəhər merləri üçün gözləmə otağında Bunşokanın interyeri, eksteryeri və saat qülləsinin bərpa işlərinə aid materiallar saxlanılır. Bunlardan əlavə, üçüncü mərtəbədə polis rəisinin ofisi, memorial dəhliz, daxili işlər üzrə baş direktorun ofisi və qalereyalar yerləşir.

### Saat qülləsi
Bunşokanın saat qülləsi Yaponiyada fəaliyyət göstərməyə davam edən ən qədim ikinci mexaniki saatdır və Bunşokanın simvolu hesab olunur. Saat 25 metr hündürlükdə yerləşir və hər birinin diametri 1 metr olan dörd üzdən ibarətdir. Saat qülləsinə turlar təşkil olunur.

## Qalereya

BunshokanCourtyard.JPG|Həyət
BunshokanHall.JPG|Assambleya binasının zalı
山形県旧県庁文翔館貴賓室20100522.jpg|VIP otaq
BunshokanEntrance.JPG|Mərkəzi pilləkənlər
山形県旧県庁文翔館警察部長室20100522.jpg|Polis rəisinin ofisi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Almaniya doqu

**Almaniya doqu** () — almaniyamənşəli iri ölçülü mastif it cinsi. Tarixən alman zadəganlarının mühafizə iti kimi istifadə edilmişdir. Almaniya doqu dünyanın ən böyük it cinslərindən biridir. Dünyanın ən uzun iti kimi Ginnes Rekordlar Kitabına düşmüş Zevs adlı Almaniya doqu 111,8 sm hündürlüyə malik idi.

## Tarixi
XVI əsrdə Avropanın bir çox ölkələrinin zadəganları İngiltərə və İrlandiyadan müxtəlif ölçülü və fenotipli, mastif və qreyhaund tipli güclü itlər idxal etmişdilər. Almaniyada bu itlər əvvəlcə İngiltərə iti adlanırdı. Daha sonra bu söz "doq" olaraq dəyişdirildi. XVII əsrdən etibarən bu itlər alman zadəganlarının saraylarında müstəqil şəkildə yetişdirilmişdir. Bu itlər ayı, qaban və maral ovlarında istifadə olunurdu. Xüsusi seçilmiş itlər zadəganların yataq otaqlarında gecələyərək onları sui-qəsd cəhdlərindən qoruyurdu. Ovçuluq metodlarının dəyişməsi ilə bu cinslərin əksəriyyəti yox oldu.
1878-ci ildə Berlində yaradılan bir komitə "Englische Dogge" adını "Deutsche Dogge" (Alman mastifi) olaraq dəyişdirdi. XIX əsrdə bu cins İngiltərə və digər ingilisdilli ölkələrdə "Alman qaban iti" (*German Boarhound*) kimi tanınırdı. Fransa və Almaniya arasındakı siyasi gərginliklər səbəbilə cinsə fransız adı olan "Grand Danois" (Almaniya doquimarkalı) adı verildi və bu ad ingilis dilinə "Great Dane" kimi tərcümə olundu. Almaniyada isə bu cins hələ də "Deutsche Dogge" adlanır.

## Xüsusiyyətləri
Almaniya doqu böyük ölçüsü və zərif görkəmi ilə seçilir. Bu səbəbdən tez-tez "itlərin Apollonu" adlandırılır. Erkək itlərin boyu 76 sm, dişilərdə isə 71 sm-dir. Böyük Britaniya və Yeni Zelandiya İtçilik Klubları erkək itlər üçün minimum çəkini 54 kq, dişi itlər üçün isə 45 kq təyin edir. ABŞ İtçilik Klubu bu tələbi aradan qaldırmışdır. Bu itlər təbii olaraq sallanan üçbucaq formalı qulaqlara malikdir. Tarixən ova uyğunlaşdırmaq üçün qulaqları kəsilsə də, bu praktika artıq bir çox Avropa ölkəsində qadağan edilib.

## Sağlamlıq
Almaniya doqu cinsinin ən ciddi sağlamlıq problemi mədə burulmasıdır (*GDV*), bu vəziyyət tez-tez ölümcül olur. Bundan əlavə, ürək xəstəlikləri, Wobbler Sindromu və omba displaziyası bu cinsdə geniş yayılmışdır. Orta ömür uzunluğu təxminən 8–10 ildir.

## Xasiyyət
Qorxuducu görünüşlərinə baxmayaraq, Almaniya doqu dünyanın ən mehriban it cinslərindən biridir. Uşaqlara qarşı son dərəcə nəzakətli davranır və sahiblərini razı salmaq üçün hər şey edirlər. Ailələrinə çox bağlıdırlar və tək qalmaqdan nifrət edirlər. Uzun müddət tək qaldıqda dağıdıcı davranış göstərə bilərlər. Sosial təbiətlərinə görə, digər ev heyvanları və uşaqlarla mükəmməl anlaşırlar. Ölçülərinə baxmayaraq, çox vaxt özlərini qucaq iti hesab edir və sahibləri ilə yaxın təmasda olmağa çalışırlar.

Almaniya doqları yalnız nəhəng cinslər üçün xüsusi hazırlanmış yüksək keyfiyyətli qida ilə qidalanmalıdır. Mədə burulması riskini azaltmaq üçün gündə bir neçə kiçik porsiya yemək vermək, yavaş yeməyə məcbur edən xüsusi yemək qablarından istifadə etmək və yeməkdən əvvəl və sonra fiziki aktivliyi məhdudlaşdırmaq lazımdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şotlandiya setteri

**Şotlandiya setteri** — Şotlandiyadan olan böyük ölçülü it cinsi və setter ailəsinin üzvü. Bu ailəyə həmçinin İrlandiya setteri və İngiltərə setteri də daxildir.

## Tarixi
Şotlandiya setteri Aleksandr Qordon tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Onun əkin sahəsi olan Qordon-Kesl Şotlandiyanın Moray bölgəsində yerləşirdi və burada "Black and Tan" setterlər yetişdirilirdi. Əvvəlcə "Qara və qəhvəyi setter" adlandırılan bu cins 1924-cü ildən etibarən rəsmi olaraq Şotlandiya setteri adı ilə tanınmağa başladı. Cinsin mənşəyi İspan spanyeli və İngilis setteri kimi itlərə dayanır. Şotlandiya setteri 1842-ci ildə Corc Blunt və Daniel Vebster tərəfindən ABŞ-yə gətirilmiş, 1892-ci ildə isə Amerika İtçilik Klubu tərəfindən rəsmi olaraq qəbul edilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Şotlandiya setteri itləri qara rəngdə olub, üzərində zəngin çəhrayı və ya qırmızımtıl qəhvəyi işarələrə malikdir. Bu işarələr əsasən ayaqlarda, boğazda, burunda, qaşlarda və döşdə yerləşir. Nadir hallarda döşdə ağ işarələrə də rast gəlinir. Bəzən qırmızı rəngli Şotlandiya setterləri doğula bilər ki, bu da genetik variasiyaların nəticəsidir. Kürkü düz və ya azca dalğalı, uzun və ipəkdir. Ölçüləri erkəklərdə 69 sm hündürlüyə və 36 kq çəkiyə qədər çata bilər. Tək qəbul olunan standart rəng qara və qəhvəyidir.

## Temperament
Amerika İtçilik Klubu Şotlandiya setterinin temperamentini "maraqlı və özünə güvənən" kimi təsvir edir. Bu itlər qorxmaz, ağıllı, fəal və sahibinə qarşı çox sədaqətlidir. Yaxşı ailə itləri olsalar da, onların həddindən artıq aktivliyi kiçik uşaqlar üçün uyğun olmaya bilər. Şotlandiya setterləri həssas və empatikdir, erkən sosiallaşma və itaət təlimi ilə yaxşı nəticələr göstərirlər.

## Qidalanma
Şotlandiya setterlərinin sağlamlığı üçün qidalanma vacibdir və qida seçimi *AAFCO* standartlarına uyğun olmalıdır. Balaca itlərdə nkişaf üçün yüksək keyfiyyətli heyvan mənşəli zülallarla zəngin qidalar tələb olunur. Yetkin itlərdə böyük cinslər üçün nəzərdə tutulmuş, yüksək keyfiyyətli heyvani zülallar əsas tərkib hissəsi olan qidalar məsləhət görülür.

## Sağlamlıq
Şotlandiya setteri ümumilikdə sağlam bir cinsdir, lakin bəzi genetik xəstəliklərə meyilli ola bilərlər: hip displaziyası, hipotireoz, qastrik torsio, proqressiv retinopatiya və katarakt kimi göz xəstəlikləri. Cinsin ömrü 10–15 il arasında dəyişir. PRA ilə bağlı genetik testlər 2011-ci ildən etibarən mövcuddur və bu xəstəliyin əsas səbəbi "rcd4" mutasiyasıdır.

## İstifadəsi
Şotlandiya setterləri ov itləri olaraq istifadə edilsə də, daha çox ev heyvanı kimi saxlanılır. Cinsin ən məşhur nümayəndələri həm "*Show Champion*" həm də "*Field Trial Champion*" titullarını qazanan itlərdir. Bu cinsin inkişafı tarixi *Gordon Castle* ilə sıx bağlıdır və müasir məlumatlar Semyuel Brann və Riv Edi kimi mütəxəssislərin yazılarından əldə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hamiltonstyovare

**Hamiltonstyovare** () — qoxu ilə ov izinə düşən it cinsi.

## Tarix
İsveçdə "qoxu" itlərinin istifadəsi 1500-cü illərə qədər uzanır. Bu dövrdə Şərqi Avropadan Skandinaviyaya qoxu itlərinin gətirildiyi düşünülür. XIX əsrin sonlarında İsveçin İsveç İtçilik Klubunun ilk prezidenti və süvari zabiti olan Kont Adolf Hamilton uğurlu bir ov cinsi yaratmaq üçün çalışmışdır. 1886-cı ildə təqdim etdiyi iki it Hamiltonstyovarelər olaraq tanınır. Bu cins 1921-ci ildə yaradıcısının şərəfinə Hamiltonstyovare adını almışdır və 1955-ci ildə Beynəlxalq Kinologiya Federasiyası tərəfindən tanınmışdır. Hazırda Amerika İtçilik Klubu tərəfindən "Foundational Stock Service" proqramına daxil edilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Hamiltonstyovare orta ölçülü, yaxşı balanslaşdırılmış və əzələli bədən quruluşuna malikdir. Tükləri qısa və sıxdır, üçrəngli olub, qara, qəhvəyi və ağ rənglərin kombinasiyasından ibarətdir. Bu cinsin erkəklərinin boyu 53–61 sm, dişilərinin boyu isə 49–57 sm arasında dəyişir. Çəkiləri 23–27 kq arasında olur. Hamiltonstyovarelər dovşan və tülkü ovunda uğurla istifadə olunur və İsveçin müxtəlif landşaftlarında izləmə qabiliyyətləri ilə tanınır. Bu cins güclü qoxu hissinə malikdir, lakin maral izləməkdən imtina edir. Hamiltonstyovare həmçinin dostcanlıdır, ailə üzvləri ilə güclü əlaqələr qurur və uşaqlarla yaxşı münasibət göstərir. Güclü ov instinkti olsa da, erkən sosiallaşma və təlim onun davranışını düzgün istiqamətləndirmək üçün vacibdir.

## Sağlamlıq
Hamiltonstyovarelər bəzi genetik xəstəliklərə meyilli ola bilər. Bu cinsin ən çox rast gəlinən sağlamlıq problemlərindən biri qulaq infeksiyalarına səbəb olan ağrı, qaşınma və ifrazatlardır. Müalicə üçün qulaqların təmizlənməsi və uyğun dərmanların istifadəsi tələb olunur. Ayrıca, diz displaziyası kimi genetik vəziyyətlər də müşahidə edilə bilər; bu, diz oynağının düzgün inkişaf etməməsi ilə nəticələnir və çəki nəzarəti ilə yanaşı mülayim məşq tələb edə bilər. Dirsək displaziyası da Hamiltonstyovarelərdə rast gəlinə bilən bir digər sağlamlıq problemidir. Bu vəziyyət dirsək oynağının qeyri-normal inkişafı ilə bağlıdır və ağrı və aksaxlıqla müşayiət oluna bilər. Müalicə, dərmanlar və bəzən cərrahi müdaxiləni əhatə edir. Şişkinlik (qastrik dilatasiya və volvulus) isə mədənin qazla dolması və öz ətrafında fırlanması ilə əlaqəli həyati təhlükə yaradan bir vəziyyətdir. Bu halda təcili veterinar müdaxiləsi zəruridir. Son olaraq, epilepsiya da Hamiltonstyovarelərdə müşahidə edilə bilər; bu, təkrarlanan tutmalarla xarakterizə olunur və dərmanlarla idarə olunmasını tələb edir, həmçinin müntəzəm veterinar nəzarəti vacibdir.

## İstifadəsi
Hamiltonstyovare həm ov iti olaraq istifadə edilir, həm də ailə üzvü olaraq saxlanılır. Bu cinsin sağlamlığına diqqət yetirilməsi və erkən təlim verilərək, onun instinktləri və davranışları düzgün yönləndirilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hovavart

**Hovavart** () — Almaniyaya məxsus orta ölçülü it növü. Adı alman dilindəki "hova" (məhkəmə, həyət, ferma) və "vart" (gözətçi) sözlərindən yaranmışdır, bu da "həyət gözətçisi" və ya "ferma gözətçisi" mənasını verir.

## Xüsusiyyətləri
Hovavart əzələli, orta ölçülü və uzun tüklü bir iş itidir. Bədən uzunluğu çiynin hündürlüyünün 110–115%-i arasında dəyişir. Burun köprüsü düzdür və ağız hissəsi kəllə ilə təxminən eyni uzunluqdadır. Üz rəngi qara olmalıdır. Gözlər oval formalıdır və tünd və ya orta qəhvəyi rəngdədir. Qulaqlar üçbucaq formasında və asıq vəziyyətdədir. Ağız xəttinə qədər uzanır. Quyruq topuqlara qədər uzanır, lakin yerə toxunmamalıdır. Uzun tüklər bədənə yaxın uzanır və yalnız az miqdarda alt tük mövcuddur. Sinə, qarın və arxa ayaqlarda tüklər daha uzundur. Hovavartın üç əsas rəng variantı mövcuddur: qara, qara-qızılı və sarı. Erkəklərin boyu 63–70 sm, dişilərin boyu isə 58–65 sm-dir. Bu cins həm iş qabiliyyəti, həm də ailə yoldaşı kimi məşhurdur. Hovavartlar sadiq, zəkalı və qoruyucu təbiətləri ilə tanınır.

## Tarixi
Hovavartın populyarlığı orta əsrlərdən sonra azalmağa başladı. Alman çoban iti kimi yeni növlər Hovavartı qoruyucu və iş iti kimi əvəz etdi. 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər bu cins demək olar ki, yox olmaq ərəfəsində idi. 1915-ci ildə bir qrup həvəskar, cinsi xilas etmək qərarına gəldi. Bu qrupda zooloq Kurt Fridrix Köniq də var idi. Onlar "Qara meşə" bölgəsindəki fermalarda Hovavart itləri axtarmağa başladılar. König daha sonra bu itləri müxtəlif cinslərlə, o cümlədən Kuvas, Nyufaundlend, Alman çoban iti, Leonberger, Bern zunnenhundu və Afrika ov iti ilə çarpazlaşdıraraq diqqətli bir yetişdirmə proqramına başladı. 1922-ci ildə ilk Hovavart balaları "Almaniya Yetişdirmə Qeydiyyatı"na daxil edildi. 1937-ci ildə Almaniya İtçilik Klubu Hovavartı rəsmi olaraq tanıdı. İkinci Dünya müharibəsi zamanı cinsdən bir çox itlər müharibədə istifadə olundu və həlak oldu. 1945-ci ildə yalnız bir neçə Hovavart qalmışdı. 1947-ci ildə Otto Şram və digər həvəskarlar yeni bir klub qurdular, bu klub bu gün də fəaliyyət göstərir. 1964-cü ildə Almaniya İtçilik Klubu Hovavartı ölkənin yeddinci iş iti kimi tanıdı.

## Qidalanma
Hovavart vacib vitaminlər və minerallarla zəngin yüksək keyfiyyətli it yeməyi ilə qidalanmalıdır. Bu itlər enerjili bir cins olduğu üçün karbohidratları yaxşı həzm edir, lakin seçilən yeməyin yüksək miqdarda ət tərkibinə malik olması onların zülal ehtiyaclarını qarşılamaq üçün vacibdir. Hovavart həm yüksək keyfiyyətli yaş, həm də quru yemək yeyə bilər. Ayrıca, məhdud miqdarda təzə ət verilə bilər. Quru yeməyə ət bulyonu əlavə edərək dadını artırmaq olar.

## Sağlamlıq
Hovavart çox sağlam bir itdir və məlum sağlamlıq problemləri azdır. Keçmişdə bu cinsdə diz displaziyası problemi mövcud olsa da, diqqətli yetişdirmə proqramları sayəsində bu problem hal-hazırda çox nadir hallarda müşahidə olunur. Həmçinin, həddindən artıq az fəaliyyətsiz qalan itlərdə qalxanabənzər vəzi hipotiroidizmi görünə bilər, lakin buna nadir hallarda rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tejkar dağı

**Tejkar dağı** və ya **Qızıldaş dağı** — Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunda və Ermənistanın Ararat mərzinin inzibati ərazisində dağ. Hündürlüyü 1735 metrdir. Kəndin ətəyində Kərki kəndi yerləşir. Bəzi məlumatlara görə, Tejkar dağında qızıl yataqları mövcuddur. Tejkar dağı və ətəyində yerləşən Kərki kəndi Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı, 19 yanvar 1990-cı ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir.

Tejkar dağının ətrafı demək olar ki, bütünlüklə otlaqlarla örtülüdür. İqlimi kontinentaldır. Orta temperatur 14 °C-dir. Ən isti ay avqust, 32&nbsp;°C, ən soyuq ay isə −6&nbsp;°C ilə yanvardır. Orta illik yağıntı 436 mm-dir. Ən yağışlı ay 71 mm yağıntı ilə may, ən quraq ay isə 7 mm ilə avqustdur.

Tejkar dağının ətəyində həmçinin, Tunc dövrünə aid arxeoloji abidə mövcuddur. Sahədə geniş tədqiqat aparılmamışdır. Kompleksin tərkibində e.ə. III–I minilliklərə aid yaşayış məskəni, müdafiə qalası və qədim nekropol var. Kobud yonulmuş iri qaya parçalarından hörülmüş qala divarlarının qalıqları saxlanılmışdır. Yerüstü materiallar dən daşları, sürtgəclər, çəhrayı və boz rənglərdə bişirilmiş gil məmulatından ibarətdir. Çəhrayı qablar qırmızı anqobla ilə örtülərək qara rənglə naxışlanmışdır. Boz rəngli gil qab qırıqları çölmək tipli qablarla təmsil olunmuşdur. Nekropolun sahəsi 2 hektardır. Daş qutu qəbirlərin kənarları iri sal daşları ilə qurulmuş, üzəri iri daş plitələr ilə örtülmüşdür. Daş qutu şəklində hazırlanmış qəbirlərdə keramika məmulatları aşkar edilmişdir. Bəzi qəbirlərin ətrafında kromlexlərə rast gəlinir. 1979-cu ildə ərazidə aparılan təsərrüfat işləri zamanı bir neçə qəbir dağıdılmış, əsasən, monoxrom boyalı küpə və kasalardan ibarət əldə olunan qəbir materialları Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyinə verilmişdir. Kərki nekropolunda tapılan boyalı qablar Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində yerləşən Çalxanqala, Nəhəcir, Yaycı, II Kültəpə kimi arxeoloji abidələr üçün səciyyəvidir.

## İstinadlar
Anikonizm

**Anikonizm** ( - inkar prefiksi,  - təsvir) — dinşünaslıq və sənətşünaslıq termini: 

* Bütlərə və ya təsvirlərə qarşı mövqe. 
* Təsvirsiz ibadət.

Anikonizm kontekstə görə fərqlənə bilər. Məsələn, təsvirlərin harada qadağan etdiyinə görə və ya kimin təsvirləri qadağan olunduğuna görə. Anikonik qadağaların nəticəsində təsvirlər məhv ediləndə, anikonism ikonoborçuluğa çevirir.

Yəhudilik və İslam tarix boyu başlıca olaraq anikonik dinlər idi. Həm Xristianlıq, həm də Buddizm tarixində anikonizm var. Lakin, bu gün onlar başlıca olaraq anikonist deyil.

## İbrahimi dinlər

İbrahimi dinlərdə ikinci qüsurlu hərəkət bütlərin  qadağası ilə bağlıdır. Amma, bu təfsir məsələsidir.

Özün üçün heç bir oyma büt, nə yuxarıda – səmada və ya aşağıda – yerdə, nə də yerdən aşağıya yığılan sulardakı şeylərin heç birinin surətini düzəltmə.

### İudaizm

Halaxanın (yəhudi qanunu) Şulxan Arux məcəlləsi, onların büt şəkildə istifadə olub-olmadığına aslı olmayaraq, insanların, mələklərin və kosmik obyektlərinin müəyyən şəkildə oyulmuş təsvirlərini yaratmağa qadağan edir.

### Xristianlıq

Xristian ikonoqrafiyası III əsrdə peydə olundu. Buna görə bəziləri hesab edir ki, bundan əvvəl, Xristianlıq anikonik din idi. Halbuki, artıq II əsrdən başlayaraq müşahidə olunan balıq rəmzini də ikonoqrafiyanın nümunəsi olaraq saymaq olar.

Erkən Protestantlıq başlıca anikonist idi və onun meydana çıxması hətta ikonoborçuluq dalğası ilə nəticələnmişdi. Bundan əvvəl isə, Xristianlıqda böyük ikonoborçuluq dalğası Bizans İmperiyasında baş vermişdi.

#### Bizansda ikonoborçuluq

### İslam

Quranda insan təsvirlərinin qadağası yoxdur, amma bütpərəstlik qadağandır. Sünniliklə müqayisədə, Şiə ibadətində təsvirlər daha çox işlənilər. Sünnilər Şiələri buna görə tənqid edir. Məsələn, İranda həm Məhəmmədin, həm də Əlinin təsvirlərini parçalarda və xalçalarda müşahidə etmək olar. Belə təsvirlər timsal adlanır.

Ümumiyyətlə, müsəlmanlar arasında anikonizmin təzahürləri çox fərqli olur.

### Bəhailik

Bəhailikdə Tanrının, Babın və Bəhaullahın bədii təsvirləri qadağandır. Eyni zamanda, onların rəmzi təsvirləri və fotoşəkilləri qadağan deyil, amma onları ibadətdə işlətmək qadağandır.

## Darma dinləri

### Buddizm

Güman ki, erkən Buddizm b.e. I əsrinə qədər anikonik idi. Budda taxtın üstündə boşluqla, Bodi ağacı ilə, sürənin olduğu məkanın üstündə kiçik çətirli sürənsiz at ilə, Buddanın ayaq izləri ilə və darma təkəri ilə işarə olunurdu. Bu məsələ mübahisəlindir, amma hesab olunur ki, Buddanın ilk antropomorf təsvirləri yunan-buddist qarşılıqlı əlaqələrin nəticəsi idi. Araşdırmaçılar arasında bunnan bağlı debat 1990-cı illərdə Syuzan Hantinqton tərəfindən başladılmışdı və hələ də davam etməkdədir.

### Hinduizm

Hinduizmdə anikonik obyektlər bəzi ilahiliklərə ibadət etmək üçün işlənilir. Məsələn, Şivaizmdə tanrı Şivanın ilahi gücünü *linqam* () adlı obyekt təmsil edir.

## İstinadlar
Haldenstover

**Haldenstover** — Norveçin cənub-şərqində yerləşən Halden şəhərinin adını daşıyan, orta ölçülü it növü. Bu cins əsasən dovşan və digər düzənlik ov heyvanlarını ovlamaq üçün istifadə olunur.

## Görünüş
Haldenstover orta ölçüyə malikdir. Onların hündürlüyü 43–55 sm, çəkisi isə təxminən 18–25 kq arasında dəyişir. Hamar və sıx tükləri, sallanan qulaqları var. Kürkləri əsasən ağ rəngdə olub, qara ləkələr və baş ilə ayaqlarda qəhvəyi rəng çalarlarına malikdir. Düzbucaqlı bədən quruluşu və düz, möhkəm bel xətti ilə fərqlənirlər. Quyruğu kifayət qədər qalındır və aşağıya doğru sallanır, çox vaxt topuğa qədər olur. Kəlləsi yüngül qabarıq, dayaq nöqtəsi aydın və burun köprüsü ilə yanaqları düzdür. Qulaqları sallanan və qıvrımlı, gözləri tünd qəhvəyi və mehriban baxışlıdır. Burun isə qara rəngdədir. Halden yetişdiriciləri, xüsusilə qarlı və çətin ərazilərdə ov zamanı daha yaxşı dayanıqlıq və istilik təmin etmək üçün yüksək, sıx, uzun barmaqlı və sıx tüklü ayaq formasına üstünlük verirlər.

## Xasiyyət
Haldenstover həm sevgi dolu bir ev iti, həm də yaxşı bir ov itidir. Ailə üçün uyğun itlər hesab olunur və uşaqlarla yaxşı davrandıqları qeyd edilir. Onlar möhkəm və enerjili olub, soyuq hava şəraitinə davamlıdır və uzun müddət sürətlə hərəkət edə bilirlər. Haldenlər geniş oyun sahəsi olan evlərdə və ya sahibləri tərəfindən kifayət qədər fəaliyyət təmin edildiyi zaman ən yaxşı şəkildə inkişaf edirlər. Uzun müddət hərəkətsiz qalmaq, onları narahat və xoşbəxt olmayan bir hala gətirə bilər. Haldenlər, bir çox ov itindən fərqli olaraq, sürü ilə ovlamazlar.

## Qidalanma
Haldenstover son dərəcə enerjili olduqları üçün yüksək keyfiyyətli qida ilə qidalanmalıdırlar. Onlara yüksək protein, lif və yağ tərkibli quru qida verilməlidir. Qidanın təbii maddələrdən hazırlandığına əmin olmaq vacibdir. Ucuz karbohidratlardan, məsələn, qarğıdalı, buğda və soya kimi maddələrdən uzaq durmaq lazımdır.

## Tarix
Haldenstover, Norveçin üç dovşan ov itindən biridir və ölçüsünə görə ən kiçiyidir. Qoxu ilə ovlamaq üçün yetişdirilən bu cins, yerli Norveç qoxu itləri ilə İsveç, Almaniya və İngiltərə qoxu itlərinin qarışığı nəticəsində yaranmışdır. İlk dəfə 1900-cü illərin əvvəllərində yetişdirilmiş və 1950-ci illərdə cins standartı müəyyən edilmişdir. Haldenstover nisbətən nadir bir cinsdir və Norveç xaricində az rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Almaniya vaxtelhundu

**Almaniya vaxtelhundu** – Almaniyada 1890-cı illərdən inkişaf etdirilmiş it cins. Əsasən ovçuluq məqsədilə istifadə edilir.

## Tarixi
Almaniya vaxtelhundunin yaranması 1890-cı illərə təsadüf edir. Cinsin yaradılmasında ən böyük rol oynayan şəxs Frederik Robert alman iti tərbiyəçisi olmuşdur. 1848-ci ildə Almaniya inqilabları sonrası sadə vətəndaşlara ovçuluq icazəsi verilməsi çox yönlü ov itlərinə olan ehtiyacı artırmışdır. Robert XIX əsrin sonlarında Bavariyada Almaniya vaxtelhundunu yaratmışdır. 1903-cü ildə "Deutscher Wachtelhund" rəsmi olaraq bir cins kimi tanındı və 1910-cu ildə "Verein für Deutsche Wachtelhund" (VDW) təşkilatı təsis edilmişdir. Bu təşkilat cinsin standartını müəyyən etmək üçün 4 erkək və 7 dişi it seçdi. 1960–1970-ci illərdə bir neçə Almaniya vaxtelhundu ABŞ-yə ixrac edilmiş və bu itlərin nəsilləri indiki dövrdə Kanadada ovlanmaq üçün istifadə edilir.

## Təsvir
Almaniya vaxtelhundu güclü qamətli, əzələli və orta ölçülü bir ov itidir. Uzun, qalın və dalğalı tükləri vardır. Qulaqları nisbətən uzundur və burun ucuna qədər uzanmalıdır. Erkək itlərinin boyu 48–54 sm, dişi itlərinin boyu isə 45–52 sm arasındadır. Çəkisi 18–25 kq arasında dəyişir. Tükləri baş hissəsində qısa və incə, bədənin qalan hissəsində isə uzun, qalın, dalğalı və ya buruq olur. Tükləri qəhvəyi və ya qəhvəyi "roan" (qəhvəyi və ağ qarışıq) rənglərdə olur. Tük rəngi qırmızı-ağ və ya düz qırmızı da ola bilər, lakin qara rəngli tükə rast gəlinmir.

## Qidalanma
Almaniya vaxtelhundu çox aktiv və enerjili bir cinsdir, buna görə də onların sürətli həyat tərzlərinə uyğun pəhrizlərə ehtiyacı var. Heyvan mənşəli yüksək proteinlə zəngin qurudulmuş yemək yaxşı seçimdir, çünki bu növ yemək itin sağlam həyat sürməsi üçün lazım olan bütün vitaminləri və qida maddələrini təmin edir. Bu itlərə rejimsiz yemək verilməsi məsləhət görülmür, çünki onlar yeməyə çox həvəsli olurlar və tez çəki artıra bilərlər. Gündə iki və ya üç dəfə qidalandırılmaları daha uyğundur.

## Təlimi
Almaniya vaxtelhundunun təlimi nisbətən asandır, çünki bu cins əla ovçu və iz izləyicisi olmaqla yanaşı, sahibinə qarşı dostcanlı və itaətkardır. Güclü qoxu duyğusu və tək başına işləmə qabiliyyəti ilə tanınır. Ovçuluq zamanı heyvanları izləyərək tapmaq və gətirmək bacarığı ilə məşhurdur. Təlimi xüsusilə izləmə və atılan əşyanı gətirmə tapşırıqları üzrə böyük uğurla nəticələnir. Cinsin çox güclü instinktləri olduğundan, təlim və sosiallaşdırma erkən yaşlardan başlamalıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fransa spanyeli

**Fransa spanyeli** – setter cinsinə aid olan bir it növü. Fransada və Kanadada ov iti olaraq inkişaf etdirilmişdir, XIV əsrə aid itlərdən törəmişdir. Orta əsrlərdə kral ailələri arasında məşhur olan bu cins XX əsrin əvvəllərində, demək olar ki, tükənmişdi, lakin Fransa rahibi Furnyerin səyləri ilə qorunmuşdur.

## Tarix
Fransa spanyeli 1805-ci ilə aid bir rəsmdə, yaşılbaş ördək ovlayarkən təsvir edilmişdir. Cinsin adı ilk dəfə XIV əsrdə III Qastonun "Livre de chasse" əsərində qeyd edilmişdir. 1660-cı ildə xüsusi bir spanyel növü kimi tanınmış və holland tipli Kral Şarl spanyelindən fərqli olduğu bildirilmişdir. Fransa spanyeli Klubu 1921-ci ildə təsis edilmiş və rahib Furnyerin klubun prezidenti olmuşdur. 1970-ci illərdə Kanadanın Kvebek vilayətində tanıdıldıqdan sonra Fransa spanyeli artmış və tez bir zamanda meşə quşu və su quşlarının ovlanması üçün məşhur bir ov iti olmuşdur. 1978-ci ildə "Club de l'Épagneul Français du Canada" yaradılmış və 1985-ci ildə Kanadanın İt Klubunun tanıdığı bir cins olaraq qeydiyyata alınmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Fransa spanyeli ən hündür spanyel növlərindən biridir. Erkəklər 56–61 sm boyunda, dişilər isə bir az qısadır. Çəkisi 20–27 kq arasında dəyişir. Bu it əzələli bədən quruluşuna malikdir və böyük bədənini güclü ayaqları saxlayır. Tünd amber rəngində gözləri və ucuna doğru daralan qalın quyruğu vardır. Tükləri orta uzunluqda və sıxdır. Qulaqlar, ayaqların arxası və quyruq uzun tüklərlə örtülüdür. Üzündə bir qədər dalğalı, bədənin digər hissələrində isə düz tüklər mövcuddur. Fransa spanyelinin əsas rəngi ağdır və üzərində qəhvəyi ləkələr vardır. Bu ləkələr açıq darçın rəngindən tünd qaraciyər rənginə qədər dəyişir.

## Temparamenti
Fransa spanyeli dostcanlı və xaraktercə açıqdır. O, yaxşı balanslanmış və səbirli bir itdir. Bu cins təbii olaraq aqressiv deyil, sahibinə xoşbəxtlik gətirmək istəyir və buna görə də asanlıqla öyrədilə bilər. Yüksək enerji səviyyəsinə malikdir və uzunmüddətli fiziki fəaliyyət tələb edir.

## Sağlamlıq
Fransa spanyeli sağlam bir cinsdir, lakin "akral mutilasiya" və "analgeziya" adlı dermatoloji xəstəliklərdən təsirlənə bilər. Bu xəstəlik itlərin ayaqlarını yalayıb dişləyərək zədələmələrinə səbəb olur və nəticədə iltihab və bakterial infeksiyalar yaranır. Bəzi hallarda itlər öz dırnaqlarını və ya barmaqlarını kəsə bilərlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Darbu çevirməsi

Riyaziyyatda **Darbu çevirməsi** verilmiş tənlik və onun həlli vasitəsilə yeni bir tənlik və onun həllinin alınması üsuludur və Fransa riyaziyyatçısı  şərəfinə belə adlandırılmışdır. Bu üsul tərs səpilmə nəzəriyyəsində, ortoqonal çoxhədlilər nəzəriyyəsində  və   həllərinin qurulmasında geniş istifadə olunur.  baxımından bu çevirmənin mahiyyəti verilmiş ikitərtibli diferensial operatorun birtərtibli operatorların hasilinə ayrılıb onların yerinin dəyişdirilməsindən ibarətdir və buna görə də ona riyazi ədəbiyyatda bəzən **birqat kommutasiya** üsulu da deyilir. Darbu çevirməsi fiziklər tərəfindən ,  şəklində yenidən tapılmışdır və supersimmetrik kvant mexanikasında fundamental əhəmiyyətə malikdir.

## Tarixi

Bu üsulun əsas ideyası əslində Darbudan da bir qədər əvvəl  tərəfindən verilmişdir.

## Üsul

Tutaq ki, y = y(x) funksiyası
: -y*(x) + q(x)y(x) = \lambda y(x)</math>
tənliyinin bir həllidir və <math>y = z(x)</math> isə həmin tənliyin müəyyən <math>\lambda = \lambda_0</math> qiymətində qeyd olunmuş ciddi müsbət həllidir. Onda
: <math>Y(x) := y'(x) - \frac{z'(x)}{z(x)}y(x) = z(x) \left( \frac{y(x)}{z(x)} \right)'</math>
funksiyası
: <math>-Y*(x) + Q(x)Y(x) = \lambda Y(x)
tənliyinin həllidir, burada
Q(x) = q(x) - 2\left( \frac{z'(x)}{z(x)} \right)'.

## Sərhəd məsələləri

Darbu çevirməsi yalnız diferensial tənliyi deyil, həm də sərhəd şərtlərini dəyişir. Onun vasitəsilə spektral parametrdən asılı olan sərhəd şərtlərini spektral parametrdən asılı olmayan sərhəd şərtlərinə — ,  və ya  birinə gətirmək olar. Digər tərəfdən isə həmin çevirmə vasitəsilə tərs kvadratik sinqulyarlığı Dirixle sərhəd şərtinə və əksinə çevirmək olur. Beləliklə, Darbu çevirməsi spektral parametrdən asılı olan sərhəd şərtləri ilə tərs kvadratik sinqulyarlıq arasında əlaqə yaratmağa imkan verir.

## İstinadlar
Ankara pişiyi

**Ankara pişiyi** () – Türkiyə pişik cinsləri arasında ən məşhurlarından biri. Ankara pişiyi həmçinin, Türkiyənin milli pişiyi olaraq da qəbul edilir.

## Taksanomiya
Ankara pişiyi adını Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərindən alır və bu pişiklərin tarixinin çox qədimlərə dayandığı düşünülür. Onlar təbii olaraq Türkiyənin müxtəlif bölgələrində mövcud olmuş, xüsusilə Ankara və ətrafında yaşayırdılar. Uzun tüklü və xüsusi bədən quruluşuna malik bu pişiklər, çox əsrlər boyu Türkiyədə ev heyvanı olaraq saxlanmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Ankara pişiyi, gözəl və zərif görünüşü ilə seçilir. Onların ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri uzun və yunlu tükləridir. Tükləri çox yumşaq və sıx olur, bu da onlara çox xoş bir görünüş və hissiyyat verir. Uzun tüklər bədənləri boyunca harmoniya ilə yayılır və onlara zərif bir hava qatır. Bu pişiklər ümumiyyətlə orta və böyük boylu olurlar, amma bədənləri nisbətən yüngül və çevikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rusiya qara teryeri

**Rusiya qara teryeri** – Rusiyaya aid it cinsi. Beynəlxalq Kinologiya Federasiyası (FCI) və Amerika İtçilik Klubu (AKC) kimi bir çox kinoloji təşkilatlar tərəfindən tanınan cinsdir.

## Tarixi
Rusiya qara teryeri əvvəlcə 1940-cı illərin sonu və 1950-ci illərin əvvəllərində hərbi və işçi it kimi istifadə olunmaq üçün "Qırmızı Ulduz" it sığınacağında yetişdirilmişdir. Cinsin ilk nümunələri yalnız quruluşu və kürk tipinə görə indiki Rusiya qara teryerinə bənzəyirdi. 1957-ci ilə qədər Moskvada dövlətə məxsus "Qızıl Ulduz" it sığınacağında yetişdirilmiş və bəzi balalar mülki it yetişdirənlərə satılmışdır. Cins SSRİ-nin müxtəlif bölgələrinə və daha sonra Avropaya yayılmışdır. 1955-ci ildə Moskvada keçirilən sərgidə ilk işçi nümunələri nümayiş etdirilmiş və 1983-cü ildə Beynəlxalq Kinologiya Federasiyası tərəfindən qəbul edilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Rusiya qara teryerinin boyu erkəklərdə 72–76 sm, dişilərdə isə 68–72 sm arasında olur. Erkəklərin çəkisi 50–60 kq, dişilərin isə 45–50 kq təşkil edir. Tükləri ikiqatdır: yumşaq alt kürkünün üzərində sərt və sıx xarici qoruyucu tüklər mövcuddur. Tükləri 5 ilə 15 sm arasında uzunluğa malikdir və heç vaxt yumşaq, yunlu, ipək və ya qıvrım olmur. Tükləri az tökülür və rəngi qara və ya qara-boz qarışığıdır. Rusiya qara teryeri güclü iş etikası ilə tanınır və xoşbəxt olmaq üçün bir işə ehtiyacı vardır. Erkən təlim və möhkəm, ardıcıl məşqlər vacibdir. Bu itlər, itaət yarışlarında yüksək nəticə göstərir və çeviklik, "Şutshund" kimi it idmanlarında da yaxşı nəticələr əldə edir. 2024-cü ildə Böyük Britaniyada aparılan araşdırmaya görə, cinsin orta ömrü 10.9 ildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Estoniya tazısı

**Estoniya tazısı** – Estoniyanın yeganə it növü. O, qoxu ilə ov tapan tazılar kimi istifadə edilən cins. Bu cins 1947-ci ildə Sovet İttifaqının Milli İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən hər bir sovet respublikası üçün özünəməxsus bir ov itinin yaradılmasının tələb olunduğu bir dövrdə inkişaf etdirilmişdir. 2019-cu ilin sentyabr ayında Estoniya tazısı Beynəlxalq Kinoloji Federasiyası tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır.

## Tarix
Estoniya tazısı bir neçə xarici it cinsinin yerli ov itləri ilə qarışdırılması nəticəsində yaranmışdır. 1947-ci ildə Sovet İttifaqının Milli İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən verilən bir ultimatuma əsasən, hər bir sovet respublikası öz yerli ov itini yaratmalı və o dövrdə məşhur olan iri ov itlərini əvəz etməli idi. Bu iri itlər, Estoniyanın vəhşi təbiətinin sürətlə azalmağından məsul tutulmuşdu və yalnız 43–53 sm hündürlüyü keçməyən itlərin ov etməsinə icazə verildi. Bunun nəticəsində çox çevik və enerjili bir cins meydana gəldi ki, bu da müasir Estoniya tazısıdır. Estoniya müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, Estoniya tazısı ölkənin milli iti olaraq qəbul edildi.

## Xüsusiyyətləri
Estoniya tazısı orta ölçülü bir itdir, güclü və əzələli bədən quruluşuna, yaxşı inkişaf etmiş sümük strukturu və əzələlərə malikdir. Dərinin üstündə heç bir qatlanma yoxdur və qulaqları sallanır. Tükü qısa, kobud və parlaq olmalıdır. Alt tük zəif inkişaf etmişdir. Bu cinsin gözləri tünd qəhvəyi rəngdədir. Tez-tez qara ləkələri və tünd piqmentli dərisi olur. Ləkələrin ölçüsü məhdudlaşdırılmamışdır. Qara-qəhvəyi rəng, qırmızı ləkələr və bel ətrafında "kəmər" şəklində ləkələr də mövcuddur, amma quyruğunun ucu ağ olmalıdır. Boyu 43–53 sm, çəkisi isə 15–20 kq arasında dəyişir.

## Xarakteri
Estoniya tazısı xoşbəxt və sevimli bir itdir. Balanslı, sakit və aktiv bir xasiyyətə sahibdir və yüksək zəka ilə təchiz olunmuşdur. Dostcanlıdır və heç vaxt aqressiv olmamalıdır, buna görə də sosiallaşdırılmalı və yeni vəziyyətlər və mühitlərə uyğunlaşması təmin edilməlidir ki, qorxaq olmasın. Başqa itlərlə yaxşı dost olur və əgər pişiklərlə erkən yaşlarda tanış olubsa, onları da adətən qəbul edir. İnsan diqqətini çox sevir və tək qalanda məyus ola bilər. İnsan ilə it arasındakı düzgün ünsiyyət, təlimi üçün olduqca önəmlidir. Estoniya tazısı sadiqdir və öyrədilməsi asandır. Bu xüsusiyyət vacibdir, çünki Estoniyada yalnız dovşan və tülkü ovlanır, cüt və tək dırnaqlı heyvanların ovlanması qadağandır. Estoniya tazısının səsi ov zamanı narahat etməyəcək dərəcədə çıxır.

## Həmçinin bax
* Alman tazısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər