open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şprits

**Şprits** (,  *spritzen* — çiləmək, sıçratmaq)  — ən sadə quruluşlu bir nasos olub, əsasən tibbdə dərman preparatlarının orqanizmə: dəri içinə, dəri altına, əzələ daxilinə, vena daxilinə sümük daxilinə və s. yeritmək üçün bir ləvazimatdır. Bəzi dillərdə ,  adlandırılır ki, sözün kökü yunan mənşəyli olub,   - “syrinx” boru deməkdir.
## Tarixi

Tarixdə ilk venadaxili inyeksiya XVII əsrə təsadüf edilsə də, hal-hazırda tanıdığımız formada ilk şprits 1853 cü ildə baytar həkim Çarlz Qabriel Pravaz () və Aleksandr Vud () tərəfindən bir-birilərindən xəbərsiz icad edilmişdir. İlk şprits metaldan və qeyri şəffaf kauçuqdan hazırlandığı üçün məhlulun dozası porşenin dəstəyindəki işarələrlə müəyyən edilirdi.
* 1949—1950 Artur Smit ABŞ-da birdəfəlik şprits istehsalı üçün patent alır. 
* 1954 cü ildən “Becton, Dickinson and Company” tərəfindən kütləvi şəkildə şüşədən birdəfəlik şprits istehsal olunur.
* 1956 cı ildə Yeni Zellandiyalı əczaçı Kolin Myordok () plastik materialdan birdəfəlik şprits icad edərək patentləşdirir.

## Quruluşu

Adi tibb şpritsi sadə qurluşlu iki hissədən silindrik borudan və ona daxil edilmiş sıxıcı porşendən ibarətdir. Əvvəllər şüşə və metaldan hazırlanan bu şpritsləri təkrar istifadə etmək mümkün idi. Lakin qanla keçən yoluxucu xəstəliklərin yayılma təhlükəsinin artması birdəfəlik şpristlərin istehsalına gətirib çıxarır. Birdəfəlik şpristlər şəffaf plastik kütlədən steril qablaşdırılmış şəkildə müxtəlif ölçülərdə: 2ml, 5ml, 10ml, 20 ml, 50 ml həcmlərdə hazırlanır.
Ən kiçik ölçülüsü xüsusi təsir vahidi ilə işarələnmiş 1 ml həcmində olub, insulin spritsi adlanır, ən böyük ölçülüsü isə 50 ml həcmində olub, ondan inyeksiya xüsusi şprits nasosu vasitəsilə icra edilir.

## İstinadlar
Zülfiyyə Qurbanova

**Zülfiyyə Qurbanova** (tam adı: *Qurbanova Zülfiyyə Misirxan qızı*; ) — azərbaycanlı aktrisa.

## Həyatı
Zülfiyyə Qurbanova 4 yanvar 1984-cü ildə Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində incəsənət və mədəniyyət işçiləri ailəsində anadan olmuşdur. 1990-cı ildə Sumqayıt şəhərində 4 saylı orta məktəbin 1-ci sinfinə daxil olmuş, 2000-ci ildə Sumqayıt şəhərində 7 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 2003-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Aktyorluq şöbəsinin "Dram teatrı və kino aktyorluğu" fakültəsinə daxil olmuş, oranı 2007-ci ildə qurtarıb, həmin ildə eyni ixtisas üzrə magistraturaya qəbul olmuşdur. 2009-cu ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Aktyorluq" şöbəsinin "Dram teatrı və Kino aktyorluğu" fakültəsinin magistraturasını bitirmişdir.

2007-ci ildən xalq artisiti Amaliya Pənahovanın rəhbərlik etdiyi Bakı Bələdiyyə Teatrında fəaliyyətə başlayan aktrisa, hazırda teatrın gənc aparıcı aktrisalarından biridir. Zülfiyyə Qurbanova Azərbaycandan Kann Film Festivalında iştirak edən ilk Azərbaycanlı aktrisadır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zülfiyyə Qurbanova Kann Film Festivalına gedir.
Şprits nasosu

**Şprits nasosu** (, ) — müasir təbabətdə geniş tətbiq olunan tibb ləvazimatı. Onun vasitəsilə venadaxili inyeksiya üçün dərman məhlullarını, zaman üzrə dozalamaq mümkündür. Tibbi dildə ona perfyuzor da deyilir. İlk dəfə 1951 ci ildə Dr. Hess tərəfindən icad edilmişdir. Halhazırda klinikalarda tətbiq edilən cihaz “B. Braun Melsungen” firması tərəfindən istehsal edilmişdir.
Müasir şprits nasoları nano texnologiya əsasında istehsal olunurlar. Belə şprits nasoları yaddaşa, hesablama, dərman məhlullarını bazal sürətlə yaxud bolyusla inyeksiya etmək qabiliyyətinə və müşahidə monitoruna malikdirlər.
Şprits nasosları xalis venadaxili anesteziyaların icrasında, intensiv şöbədə şoklu pasientlərə dəqiqliklə katexolamin müalicəsini aparmaq üçün o cümlədən pediatriyada əvəzedilməzdir.
Erik Kornell

**Erik Kornell** (19 dekabr 1961)- Karl E. Vayman ilə Bose-Eynşteyn sıxlaşması üzərində etdikləri görüş səbəbiylə 2001-ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatını qazanmış ABŞ fizikidir.

## Bioqrafiyası
Stanford Universitetindən magistr dərəcələrlə məzun olmuş valideynlərə sahib olan Erik Allin Kornell 1961-cı ildə Palo Altoda, Kaliforniyada anadan olmuşdur. Kornell doğulduqdan iki il sonra daşındıqları Kembricdə, Massaçusetsdə böyümüşdür. Atası (MIT) *Massachusetts Institute of Technology*da inşaat mühəndisliyi professoru, anası liseylərdə ingilis müəllimliyi etmişdir. Bir bacısı, bir də qardaşı var.

## Təhsili
Anasından məktəbə başlamadan oxuma-yazma öyrənən Kornell liseydə riyaziyyat və şahmat klublarına qatılır. Liseyi bitirməsinə bir il qala San-Fransiskoya daşınırlar. "Lowell High School" dan məzun olur. Bu məktəb şəhərin hər yerindən gələn akademikaya meylli şagirdlər üçün "maqnit məktəb" deyilən bir yerdir. Lisenziya təhsilini Stanford Universitetində alır. Nobel üçün yazdığı avtobiyoqrafiyasında, elm öyrənmək və araşdırmalar etmək üçün lazımlı olan büdcəsini təyin etmək üçün, fizikada ilk işinin "Stanford Xətti Sürətləndirici Mərkəzi"ndə bir *skanerçi*olduğunu ifadə etmişdir.

Stanfordda lisenziya təhsili əsnasında Çarli Marcusun qrupunda və Blas Cabrera ilə aşağı temperatur fizikası üzərində araşdırmalar etmişdir. Stanfordun * Asiyada Könüllüləri * proqramına daxil olaraq ingilis dili dərsləri vermək üçün Yaponiya, Tayvana gedir. 5 ay Tayvanda qaldıqdan sonra üç ay Honk Konqda və Çində qalır və çin dilini öyrənir.

Lisenziya təhsilini tamamlayan Kornell magistr təhsili üçün Kembricə geri dönür. MİT-də Deyv Pritchardın qrupuna qoşulur. 1985-ci ilin payızında Pritchardın tək ionsiklotron rezonans təcrübəsinə qatılır.

## Mükafatları və uğurları

## Xarici keçidlər
* Colorado Üni. Cornell araş. grubu (İng.)
* Colorado Üni. 
* “The Builder, a Biography of Eric Cornell” Biyografisi ktp.1
* 'Bose-Einstein yoğunlaşması' Doç. Dr. Haluk Berkmen  — PDF
## İstinadlar
Herbert Hart

**Herbert Lionel Adolf Hart** () — Britaniyalı hüquqşünas-filosof, siyasi və hüquqi fəlsəfənin görkəmli xadimi. O, Oksford Universitetinin hüquq professoru olmuşdur. Onun ən məşhur işi "Hüquq anlayışı" 1961-ci ildə yazılmışdır(1961:3-cü nəşr,2012) . Hart əsərində hüququ fəlsəfi cəhətdən yeniləyərək "hüququn təbiəti" və ya "hüququn anlayışı" kimi ifadə etdi. O, Hans Kelzenlə yanaşı XX əsrin ən qabaqcıl filosolarından biri hesab olunur.

## Həyatı
H. Hart 1907-ci ildə Yorkşirdə yerləşən Herroqeyt şəhərində Rouz Semson Hart və Saymon Hartın ailəsində dünyaya gəlmişdir. Atası Alman və Polyak əsilli yəhudi bir dərzi idi. Polyak əsilli olan anasının valideynləri isə varlı parça tacirləri idi. Hartın Albert adlı böyük qardaşı, Sibil adlı kiçik bacısı var idi. O, Çelenthem Kollecində, Bredford Qrammatika Məktəbində və Oksford Nyu Kollecdə təhsil almışdır.

Hart 1932-ci ildən 1940-cı ilə qədər vəkil kimi Lordlar məhkəməsində uğurlu praktika keçmişdir.

## İstinadlar
Əbu Süfyan

**Əbu Sufyan ibn Hərb** () — Məkkənin köhnə kafirlərindəndir (561–652) əsl adı Səxrdir. Məkkənin fəthindən sonra müsəlman olub. Uhud və Xəndək döyüşlərində kafirlərin başcısı idi.

## İstinadlar
Hacı Məhəmmədhüseyn xan İsfahani

**Hacı Məhəmmədhüseyn xan İsfahani** (?-?)—Mirzə Məhəmmədşəfi Mazandaranindən sonra Qacarlar dövlətinin baş naziri, Sədri.

## Həyatı

Hacı Məhəmmədhüseyn xan İsfahan şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Sədr-əzəm Mirzə Məhəmmədşəfi Mazandaranindən sonra, 1819-cu ildə  Qacarlar dövlətinin vəziri-əzəmi təyin olunmuşdu.Əminüddövlə ləqəbini daşıyırdı.

1816-cı ildə Qacarlar sarayına səfarətdə iştirak etmiş Pyotr Berje "A. P. Yermolovun İrana səfirliyi" adlı kitabında yazır: "Yermolovun gəlişi zaman Mirzə Şəfinin 80 yaşı vardı. O, 19 ramazan 1234 (1818 – 1819) ildə Qəzvin şəhərində Sultaniyədən qayıdarkən vəfat etmişdi və Kərbəlada dəfn olunmuşdu. Onun davamçısı, birinci nazir vəzifəsilə, daxili işlər nazirini Nizamüddövlə Məhəmmədhüseyn xan oldu. O, Ağaməhəmməd xanın yanında xidmətə başlamışdı və bəzi vaxtlarda Kaşanın, Qum və İsfahanın hakimi idi, orada isə onun haqqında çox xoş xatirələr qalmışdır. Bütün cismanı ilə torpağa bağlı idi və çox zaman özünün şəxsi hərəkəti ilə  kəndlinin əməyini qiymətləndirməsi ona çoxlu pul qazandırmışdı, onları da bütünlüklə kasıblara və xeyriyyəçilik işlərinə sərf etmişdi".

Hacı Məhəmmədhüseyn xan İsfahani Hacı Mirzə İbrahim Kələntərin yeznəsi, Mirzə Əbülhəsən xan Şirazinin bacanağı idi.

Hacı Məhəmmədhüseyn xan İsfahani oğlu Abdulla xan Əminüddövlə iki dəfə Qacarlar dövlətinin vəziri-əzəmi olmuşdu.

## Həmçinin bax
*İranın baş nazirlərı

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Hacı Məhəmmədhüseyn xan İsfahani: samançılıqdan sərvətdarlığa
Abdulla xan Əminüddövlə

**Abdulla xanHacı Məhəmmədhüseyn xan oğlu Əminüddövlə** (?-?)—İki dəfə Qacarlar dövlətinin baş naziri olmuş ictimai və dövlət xadimi.

## Həyatı

Abdulla xan Hacı Məhəmmədhüseyn xan oğlu İsfahan şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Birinci dəfə atası Hacı Məhəmmədhüseyn xan İsfahanindən sonra Qacarlar dövlətinin baş naziri olmuşdu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İranın baş nazirlərı
Kolesovski

**Kolesovski** — Şərqi Sibir dənizində yerləşən ada. Kolıma körfəzi materikdən 600 metr aralıda yerləşir. Yakutiya ərazisinə daxildir.

Öz adını Mixayil Kolesovun şərəfinə adlandırılır.

## İstinadlar
Əsəd bəyin əzabları (film, 2013)

**Əsəd bəyin əzabları** — Məhəmməd Əsəd bəy (Qurban Səid) haqqında film. Filmin rejissoru Ralf Marschallekdir.

## Məzmun
Filmdə Əsəd bəyin "Qurban Səid" təxəllüsü ilə yazdığı son əlyazması olan "Sevgidən bixəbər kişi" romanında əks olunan Azərbaycan sevgisi, vətən həsrəti, üzləşdiyi haqsızlıqlar, çəkdiyi əzablar onun öz dili, şahidlərin müsahibələri və kadr arxası səslərlə verilib.

Əsəd bəyin İçərişəhərdə keçən uşaqlığı, Berlindəki şagirdlik və tələbəlik həyatı, Avstriyada yazdığı "Əli və Nino" romanı, Vyana ilə bağlı xatirələri və nəhayət İtaliyanın Positano şəhərində ev dustağı edildiyi son mənzili filmdə maraqlı kadrlarla əks olunub.

## Haqqında
İki seriyalı, 104 dəqiqəlik bədii-sənədli filmin çəkilişlərinə 2004-cü ildə başlanıb, çəkilişlər Almaniya, Avstriya, İtaliya və Azərbaycanda aparılıb.

Filmi Almaniya Federal Mədəniyyət və Mətbuat Nazirliyi (BKM) Berlin Mədəniyyət Fondu, Neapol Film Kompaniyası , N. Gəncəvi adına Almaniyada fəaliyyət göstərən Mədəniyyət İnstitutu və digər beynəlxalq qurumlar maliyyələşdirib və dəstəkləyib.

Um Velt Film Berlin studiyasının çəkdiyi filmin rejissoru Ralf Marschallekdir.

## Təqdimatları

### Almaniya
2013-cü il mayın 2-də Berlinin "Babylon" kinoteatrında "Əsəd bəyin əzabları" filmi Almaniya ictimaiyyətinə təqdim edilib.

Premyeraya İtaliya, Avstriya və Almaniyanın müxtəlif şəhərlərindən Əsəd bəyin tədqiqatçıları, naşirləri, Almaniyanın görkəmli mədəniyyət və kino xadimləri, mətbuat nümayəndələri, Əsəd bəysevərlər, Almaniyada yaşayan azərbaycanlılar və Azərbaycanın Almaniyadakı səfiri Pərviz Şahbazov qatılıblar.

Tamaşaçılar, film tənqidçiləri və media mənsubları filmi yüksək qiymətləndiriblər. Premyerada iştirak edən Almaniya (Berlin) Jurnalistlər Birliyinin sədri Bernd Lammel Əsəd bəyi Almaniya və Azərbaycan arasında ilk mədəniyyət körpüsünün qurucusu adlandırıb, bu böyük yazarın dünya ədəbiyyatında, eləcə də alman və Azərbaycan ədəbiyyatında əhəmiyyətli yeri olduğunu xüsusi vurğulayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Əsəd bəyin əzabları" bitdi?!
* Berlində "Əsəd bəyin əzabları" filminin premyerası olacaq
* Qurban Səid haqqında film çəkilib
* Berlində "Əsəd bəyin əzabları" filminin premyerası olub
Apqar şkalası

**Apqar şkalası** - yenidoğulmuş uşağın klinik vəziyyətini tez bir zamanda qiymətləndirmək üçün tətbiq olunan bir sistemdir.
Bu şkala ilk olaraq 1952 ci ildə ABŞ anesteziologu Virciniya Apqar tərəfindən tərtib edilmişdir. 1958 ci ildənisə geniş tətbiqini tapmışdır.

Virciniya Apqar *Is my Baby All Right?* kitabında yazırdı:

* **A***ppearance* — xarici görünüşü (dərinin əngi);
* **P***ulse* (Heart Rate) — Ürək döyünüləri (dəqiqəlik sayı);
* **G***rimace* (Response to Stimulation) — qrimasa, qıcığa qarşı reaksiya;
* **A***ctivity* (Muscle Tone) — hərəkət aktivliyi, əzələ tonusu;
* **R***espiration* — tənəffüs hərəkətləri.

Apqar şkalasına görə yenidoğulmuş uçun 9-10 bal normal, 5-8 bal təhlükəli, 5 dən az həyati təhlükəli göstərici hesab olunur.
## İstinadlar

* Virginia Apgar: ''A proposal for a new method of evaluation of the newborn infant''. In: *Curr. Res. Anesth. Analg.* 32, 1953, S. 260–267
* Beller, Holzgreve: *Obstretrics and Gynecology.* 107, 2006, S. 1209-1212
Fərisabad

**Fərisabad** () — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Mərkəz bəxşinin Vəfs dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 25 ailədə 46 nəfəri kişilər və 41 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 87 nəfərdir. Kəndin əhalisini türklər təşkil edir, türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## İstinadlar
Seyedabad (Komican)

**Seyedabad** (; ) — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Mərkəz bəxşinin Vəfs dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə əhali yaşamır. Kənd boşalmadan öncə əhalisini türklər təşkil edirdi, türkcə danışırdılar və şiə müsəlman idilər.

## İstinadlar
Kolesovskaya Otmel

**Kolesovskaya Otmel** — Şərqi Sibir dənizində yerləşən ada. Kolıma körfəzinin qutaracağında yerləşir. Materikdən 3 km aralıda yerləşir. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir. Sahil xətti daim dəyişir.

Öz adını iş icraçısı Mixail Kolesovun adından götürülmüşdür.

## İstinadlar
Anju adaları

**Anju adaları** () — Yeni Sibir adalarının mərkəzi hissəsində yerləşən adaları əhatə edir. Qrupa Belkovski adası, Yeni Sibir və Kotelnı. Qrupun ümumi sahəsi 29 min km² təşkil edir. Adalar Ust-Lekski qoruğu ərazisinə daxildir.

Adalar qrupu rus araşdırmaçısı Pyotr Fyodoroviç Anjunun şərəfinə adlandırılmışdır. O, bu adaları 1821—1823-ci illərdə araşdırmışdır.

Adaları ilk dəfə İvan Lyaxovski 1772—1773-ci illərdə (Kotelnı) və digərlərini isə  Yakov Sannikov 1805-ci ildə (Faddeevski, Stolbovoy).

Relyefi düzənlikdir. Əsasən 60—80 metr arasında dəyişir. Ən hündür dağı Malakatın-Tasdır ki (361 m) o da Kotelnı adasında yerləşir.

## İstinadlar
Alma (dəqiqləşdirmə)

*Alma (cins) — gülçiçəklilər fəsiləsindən bitki cinsi.
*Alma (meyvə) — meyvəçilikdə əsas yerlərdən birini tutan meyvə.
*Alma (qəzet) — 2006-cı ildə yaradılmış həftəlik ictimai-siyasi qəzet.
*Alma (fransız müğənni) — müğənni.
*Mədəni alma — alma ağacı cinsinə aid bitki növü

## Həmçinin bax

* Alma mater — teoloji və fəlsəfi təhsil verən təhsil müəssisələrinə, universitetlərə tələbələr tərəfindən verilən qədim qeyri-formal adlandırma.
* Alma dolması — almadan hazırlanan dolma.
* Almatı — Qazaxıstanın ən böyük şəhəri.
* Alma turşusu və ya oksikəhrəba turşusu — ikiəsaslı oksiturşu.
* Alma şirəsi, Alma kvası, Alma kompotu, Alma şərbəti – Azərbaycanda qida qəbulundan(əsasən nahar və şam yeməyindən) sonra, toy və ziyafət məclislərində, qonaq qəbul edildikdə və başqa şadyanalıqda, isti günlərdə susuzluğu yatırmaq üçün içilir.
* Alma bayramı — Azərbaycan ərazisində, əsasən də Quba rayonunda oktyabr ayında, alma yığımının sonunda keçirilən bayram şənliyi.
* Giləmeyvəli alma — gülçiçəyikimilər fəsiləsinin alma ağacı cinsinə aid bitki növü.
* Alma TV Kuboku
* Alma günü
* Alma xanım 
* Alma şüşəqanad kəpənəyi
* Almalı
Ayon adası

**Ayon adası** — Şərqi Sibir dənizində Çaun körfəzində yerləşir.

İnzibati cəhətdən Rusiya Çukot Muxtar Dairəsinin Çaun rayonu ərazisində yerləşir.

## Adının etimalogiyası
Çukot ədəbiyyatında ае, аyо 'baş beyni' və ya eyu, eyo 'sağalmaq, rahatlanmaq' mənasını verir. Ada əsasən marallaraınn dincini almaq məqsədinə xidmət edirdi.

## Coğrafiyası
Ayon Çaun körfəzinin qərbində, Kolıma körfəzinin şərqində yerləşir. Adanın ətrafında Çenkul, Riyanranot və digər adalar yerləşir. Adanın uzunluğu 63 km, eni 38 km təşkil edir. Ada ərazisi demək olar ki, düzənlikdən ibarətdir. Ən hündür nöqtəsi 64 metrdir. Adada çoxlu sayds göl vardır. Güçlü şəkildə bataqlaşmışdır.
Ada ərazisi Tundradır. Materikdən Kiçik Çaunski boğazı ilə ayrılır. Biğaz olduqca dayaz və ensizdir.

Adada iki kiçik yaşayış məntəqəsi vardır: Elvuney (Hazırda tərk edilib) və Ayon kəndi hansı ki adanın şimal-qərbində yerləşir.

## İqlimi
Orta illik temeratur −11,4°С təşkil edir. Mütləq maksimum temperatur 1975-ci ildə iyul ayında qeydə alınmışdır. 1978-ci ilin fevralında isə −51,3°С olmuşdur.

## Tarixi məlumat
Ada haqqında ilk məlumat İsaya İqnatyevə məxsusdur. 1646-cı ildə o, yerli əhali ilə ticarət əlaqələri qurmuşdur. 1761-ci ildə Ayon adasında məşhur tacir Nikita Şalaurov olmuşdur. Bir əsrdən sonra Ferdinant Petroviç Vrangel adada olmuş və onu **Sabadey** olaraq adlandırılır.

1933 ildə ada ərazisi kollektivləşdirilmişdir. 1950-ci ildə burada kolxoz yaradılmışdır. Çukot ərazisində uzun zaman aparıcı kolxoz olmuşdur. 1968-ci ildə kolxozun balansında sovxoz yaradılmışdır.

SSRİ dağıldıqdan sonra tundrada vəziyyət heçdə yaxşı deyildi. Təsərrüfat dağılmış və əhali isə azalmışdı.

Adada ekoloji problemlər vardır.

## Elmi araşdırma
21 mart 1942-ci ildən adada Vasili Semyonoviç Sidorovun adına hidrometroloji MQ-2 stansiyası fəaliyyət göstərir.

1980-ci illərdə Vrangel adası qoruğunun əməkdaşları adada araşdırma aparmışlar.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ayon adası
Çərkəz Qurbanlı

**Çərkəz Qurbanlı** () — tərcüməçi-alim.

## Həyatı
Qurbanov Çərkəz Hüseyn oğlu 20 yanvar 1941-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Pəmbək mahalının Saral kəndində anadan olub. Orta təhsilini 1948–1959-cu illərdə həmin kəndin orta məktəbində alıb. 1960–1965-ci illərdə M. F. Axundov adına ADPDİ-nin Qərbi Avropa fakültəsinin Alman dili şöbəsində təhsil alıb.

1980-ci ildə filologiya üzrə elmlər namizədi elmi adını alıb. 1990-ildə dosent elmi adı alıb.

Çərkəz Qurbanlı bir vaxtlar Heydər Əliyevin alman dili üzrə tərcüməçisi kimi də çalışıb. O, Alman dili ilə yanaşı, rus, türk, ingilis və erməni dillərini bilirdi.

Çərkəz Qurbanlı 5 may 2014-cü ildə vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
1965–1966-cı illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında alman dili üzrə tərcüməçi işləyib. 1966-cı ildə M. F. Axundov adına APDİ-də müəllimlik fəaliyyətinə başlayıb. 1973-cü ildə həmin institutda Alman dili kafedrasında baş müəllim vəzifəsini tutub.

1986-cı ildə Tərcümə kafedrasının müdiri vəzifəsinə keçib. 1993-cü ildə Tərcümə fakültəsinin dekanı, daha sonra yenidən Tərcümə və axşam təhsili fakültəsinin dekanı olub. 1993–1994-cü illərdə I prorektor əvəzi vəzifəsində çalışıb.

2000-ci ildə ADU-nun Alman dilinin leksikası və üslubiyyatı kafedrasına müdir seçilib. 2004–2008-ci illərdə ADU-nun Alman dili fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb.

2011-ci ildə Alman dilinin leksikası və üslubiyyatı kafedrasında professor vəzifəsini tutub. 2009–2014-cü illərdə ADU-nun nəzdində bir sıra dil laboratoriyalarında aparıcı elmi işçi kimi də çalışıb.

## Araşdırmaları
Tərcüməçi-alim Çərkəz Qurbanlı Məhəmməd Əsəd Bəyin Azərbaycandakı araşdırıcılarından olub. O, Əsəd bəyin 6 əsərini, o cümlədən "Əli və Nino" romanını alman dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə edib. Çərkəz Qurbanlı XX əsr dünya ədəbiyyatına böyük təsir göstərmiş alman dilli Avstriya yazıçısı Frans Kafkanın əsərlərinin tərcüməsinə görə Avstriya hökumətinin mükafatını alıb.

## Tərcümələri
# Frans Kafka "Qəsr"
# Əsəd Bəy "Allahu Əkbər"
# Əsəd Bəy "Məhəmməd Peyğəmbər"

## İstinadlar
Hacking to the Gate

***"Hacking to the Gate"*** () — 27 aprel 2011-ci ildə 5pb. və Frontier Works səsyazma studiyaları tərəfindən yayımlanmış sinql.

## Haqqında
Sinql *"[[Steins;Gate]]"* anime serialının bütün seriyaları boyunca açılış mahnısı kimi istifadə olunmuşdur. Mahnı Çiyomaru Şikura tərəfindən yazılmış və bəstələnmiş, İsoe Toşimiçi tərəfindən qaydaya salınmış və Kanako İto tərəfindən ifa olunmuşdur.

Funimation Entertainment tərəfindən mahnının ingilis versiyası hazırlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mahnının sözləri
Routan adaları

**Routan adaları** — Şərqi Sibir dənizində yerləşən Çaun körfəzində Pevekdən 5&nbsp;km aralıda yerləşir. Arxipelaqdan 24&nbsp;km qərbdə Ayon adası yerləşir.

Ada Çukot Muxtar Dairəsinin Çaun rayonu rayonu ərazisində yerləşir.

* **Böyük Routan adası**  demək olar ki, üçbucaq formaya malikdir. Uzunluğu 9.5&nbsp;km, eni 4.5&nbsp;km təşkil edir. Sahəsi 33,7&nbsp;km²-dir
* **Kiçik Routan adası**  olduqca kiçik adadır, Böyük Routan adasından 1&nbsp;km qərbdə yerləşir. Uzunluğu 1.3&nbsp;km-dir.

Böyük Routan adasında Qütb stansiyası fəaliyyət göstərir. Torf qatının yaşı 22 890 ± 640 ildir (Tln-105). Çoxlu sayda gölləri vardır. Ən iri gölləri: Kruqloye və Vodovoznoye.

Kiçik Routan adasında kisbətən iri Qusinoe gölü vardır.

Adalar 1821-ci ilin martında Kolıma ekspedisiyasının üzvləri, başda Ferdinant Petroviç Vrangel tərəfindən aşkarlanmışdır.

## İstinadlar
Qara cümə (alış-veriş)

**"Qara Cümə"** () — ABŞ-də Noyabr ayının dördüncü Cümə axşamı günü qeyd olunan Şükran günündən sonrakı Cüməyə verilən qeyri-rəsmi bir addır. 1952-ci ildən bəri Şükranlıqdan sonrakı gün Amerikanın Milad alış-veriş mövsümünün başlanğıcı kimi qəbul edilib. Buna baxmayaraq "Qara Cümə" termini son onilliklərə qədər elə də geniş yayılmamışdı. Qara Cümə günü bir çox mağazada yüksək səviyyədə təşkil olunan endirimlər təqdim edilir, və mağazaların açılışı çox erkən saatlara, bəzən də gecə yarısına təsadüf edir. Hətta bəzi hallarda mağazalar endirimləri Şükran günü axşam saatlarında başladırlar. Həmin gün məşhur şirkətlər öz məhsullarını 80% güzəştlə satırlar. "Qara cümə" günü ABŞ-dən başqa daha bir neçə ölkələrdə keçirilir. 2013-cü ilin dekabrın 6-dan Rusiyada həyata keçirilən bu tədbiri ABŞ-dən fərqləndirən əsas xüsusiyyət odur ki, burada güzəştli məhsullar, əsasən, internet vasitəsilə həyata keçirilir.
Qara cümə rəsmi bir tətil deyil, lakin həmin gün Kaliforniya da daxil olmaqla Amerikanın digər bir neçə ştatında hökumət işçiləri üçün "Şükranlıqdan sonrakı gün" adı altında qeyri iş günü elan edilib. Məktəblərdə isə həm Şükran günü, həm də ondan sonrakı Cümə tətil elan olunmuşdur, bu da şənbə və bazar da daxil olmaqla dörd günü əhatə edən bir həftəsonu mənasını verir. Belə olduqda — Qara Cümə bu dörd günlük tətil müddətində davam edir, bununla da potensial alıcıların sayı da artmış olur.
2005-ci ildən etibarən Qara Cümə ABŞ-də İlin ən işlək alış-veriş günü adını almışdır.

## Terminin mənşəyi
## Tarixi

## İstinadlar
Jannett adası

**Jannett adası** — De-Lonq adalarında Şərqi Sibir dənizində Yeni Sibir adalarının cənub-şərqində yerləşir. Sahəsi 3,3 km², hündürlüyü 351 metr təşkil edir. İnzibati cəhətdən Saxa Respublikasında yerləşir.

Adada yaşayış yoxdur. Əsasən qumdan təşkil olunmuşdur. Ada 1879–1881 illərdə amerikan qütb araşdırmaçısı De-Lonun ekspedisiyası zamanı tərəfindən kəşf edilmişdir. Ada Jannett gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Göydələndə nahar

**Göydələndə nahar** ("eninə qoyulmuş tir üzərində nahar edən Nyu-York fəhlələri") — ABŞ-nin Nyu-York şəhərində, Manhettendə Rokfeller mərkəzi 30-da yerləşən RCA Buildingin tikintisi zamanı çəkilmiş məşhur ağ-qara foto.

## Qısa xülasə
Foto Nyu-york şəhəri küçələri üzərində  hündürlükdə tirin üstündə ayaqlarını salladaraq oturub nahar yeməyi edən on bir adamı təsvir edir. Foto 1932-ci il sentyabrın 20-i RCA Buildingin 69-cu mərtəbəsində tikintinin son aylarında çəkilmişdir. Arxivçilərin sözlərinə görə, foto əslində hazırlıqlı idi. Baxmayaraq ki, foto real polad işçilərinin şəklidir onlar inanırlar ki, an Rockefeller Center tərəfindən yeni gövdələni irəli çəkmək üçün təşkil olunmuşdur. Foto Oktyabrın 2-də Nyu-york Herald Tribunenın bazar günü foto əlavəsində yayımlanmışdı.

## Müəllif
Əvvəllər müəllifliyi "naməlum" fotoqrafa aid edilən fotonun 2003-cü ildən təxminən 10 il ərzində müəllifliyi Carlz Ebbet Klayda və yanlış olaraq Levis Hine aid edilirdi) Corbis korporasiyası hal-hazırda fotonun müəllifinə naməlum fotoqraf statusu verib, lakin bir çox mənbələr fotonun müəllifinin Ebbet olması fikrində qalırlar.

## İstinadlar
Şalaurov adası

**Şalaurov adası** — Şərqi Sibir dənizində Çaun rayonu ərazisində yerləşir. Pevek şəhərindən  100&nbsp;km aralıda yerləşir. Adanın uzunluğu 0,8&nbsp;km-dir.

## Tarixi məlumat
Çukçalar adanı — **Aynautkon** olaraq adlandırırlar («qurultay yeri»). Bu cür adlanma qədimdə məsləhətləşmə yeri olması ilə əlaqədardır.

Ada ilk dəfə Ferdinand Petroviç Vrangel tərəfindən 1823-ci ildə aşkarlamışdır. Adada Gümüş qağayı və təmizçi quşlarına rast gəlinir.

## Radiasiya qəzası

Şalaurov adasında termal elektrik generator quraşdırılmışdır. 2003-cü ildə bu generatorda sızıntı qeydə alınmışdır. Bir müddət sonra generator buraxılmış şəkildə qalır.

2012-ci ildə adada yerləşmiş son generator çıxardılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Белов М. И.* Новые материалы о походах устюжского купца Никиты Шалаурова // Географический сборник. Вып. 3. М.; Л., 1954.

## Mənbə
* ''Şinevskiy V.'' Son ada.
Vilkiski adası

**Vilkiski adası** — De-Lonq adalarına daxil olan, Şərqi Sibir dənizində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir.

## Tarix
Vilkiski adası ilk dəfə 1913 ildə Rusiya imperator ekspedisiyasının rəhbəri Boris Vilkiski tərəfindən aşkarlanmışdır.

## Coğrafiyası
Ada Şərqi Sibir dənizinin şimal-qərbində, Yeni Sibir adalarının şimal-şərqində yerləşir. De-Lonq adalarının cənubunda qərarlaşır. Qrupun ən kiçik adasıdır. Ən yaxınadaları: Joxov adası — 40 kilometr şimal-qərbdə, Bennett adası — 130 kilometr şimal-qərbdə, Yeni Sibir — 74 kilometr cənub-qərbdə. Vilkiski adası il boyu buzlarla örtülü olur.

## Geologiya
Ada əsasən bazalt suxurlarından ibarətdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* De Lonq adaları
*  "Taymır" və "Vayqaç" qəmiləri
Əngin Altan Düzyatan

**Engin Altan Düzyatan** (26 iyul 1979, İzmir, Türkiyə) — Türk aktyor və aparıcı.

## Həyatı
Engin Altan Düzyatan, 1979-cu il 26 iyul tarixində Türkiyə Cümhuriyyətinin İzmir ilinin Qarşıyaxa ilçəsində anadan olmuşdur. 1996-cı ildə "9 sentyabr" Universitetinin Teatr fakültəsinə daxil olmuşdur. 2001-ci ildə bu universitetdən məzun olaraq İstanbula gəlmiş və DOT Teatrı və Kenter Teatrında çalışmış, bundan başqa Diyarbəkr Dövlət Teatrında işləmişdir.

Engin Altan Düzyatan, Yeditəpə İstanbul, Koçum Mənim, Bir bulud olsam, Qapalıçarşı, Son, Yol Ayrımı və Cinayət kimi televiziya seriallarında və Romantik Komedi 1, Romantik Komedi 2, Bir ovuc dəniz, Nyu-Yorkda 5 minarə, Anadolu Qartalları, Bu işdə bir yalnızlıq var kimi layihələrdə iştirak etdi. Eyni zamanda "Bir Milyon Canlı Para" müsabiqəsinin aparıcısı oldu.

Hal-hazırda TRT 1-də yayımlanan Diriliş Ərtoğrul teleserialında Ərtoğrul Qazi rolunu canlandırır.

2014-cü ildə Nəslişah Alkoçlar ilə evləndi və bu evlilikdən Əmir Aras adlı bir uşağı dünyaya gəldi.

## Həmçinin bax
* Diriliş:Ərtoğrul (teleserial, 2014)

## İstinadlar
Arif Məmmədzadə

** Məmmədzadə Arif Mikayıl oğlu ** — texnika elmləri doktoru, professor. (Arif Mammadzada)

## Həyatı
Məmmədzadə Arif Mikayıl oğlu 1945-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1968-ci ildə "Neft istehsalının maşın və avadanlıqları" ixtisası üzrə AzNKİ-nun neft-mexanika fakültəsini bitirmişdir. 1970-1973-cü illərdə adı çəkilən institutun aspirantıdır. 1970-1990-cı illərdə "Nəzəri mexanika" kafedrasının dosenti olmaqla bərabər, həmçinin Tatneftin, Başneftin, ÜETNSİ-nun, Atom geofizikasının ÜETİ-nun və Qərbi Sibirin birgə elmi tədqiqat işlərində iştirak etmişdir. 1991-ci ildən bu günə qədər ADNA-nın "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" kafedrasının professorudur. 1973-cü ildə "Gilin qazmeye sisteminin doyma təzyiqinə təsiri" mövzusunda namizədlik, 1989-cu ildə isə, "Doyma təzyiqindən aşağı təzyiqlərdə neft yataqlarının işlənilməsi prosesinin intensivləşdirilməsinin nəzəri və təcrübi əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. Moskvada təkmilləşdirilmiş elmi və pedaqoji ixtisaslar (MSU, VNIIneft, VNIYAGP), Kiyev (KSU, UKRNEFT), ABŞ (Sietl), İngiltərə (Nottingem), Şotlandiya (Edinburq), Norveç (Bergen, Stavanger), Vyetnam adı (VIETSOVPETRO). 2003-cü ildə Amerika Biblioqrafiya İnstitutu onu “İlin adamı” adına layiq görüb. 1990-cı ildən indiyədək “Neft mədənlərinin işlənməsi və istismarı”, “Neft və qaz quyularının qazılması”, “Neft üçün maşın və avadanlıqlar” ixtisasları üzrə texnika elmləri doktoru elmi dərəcələrinin verilməsi üzrə İxtisaslaşdırılmış Şuranın üzvüdür. istehsal”. 1994-ci ildə "Unocal" şirkəti ilə işləyir və 1998-ci ildə - SOVIET PETRO-dan. “Azərbaycan Neft Sənayesi” elmi-texniki jurnalının ekspertidir. Məmmədzadə A.M görkəmli neft və qaz yataqlarının işlənməsi sahəsində alim. Elmi tədqiqat sahəsi: neft və qaz mayelərində faza keçidləri; neft hasilatında fiziki (maqnit) sahələrin istifadəsi; təşviq layların neft və qaz çıxarılması. 

## Elmi fəaliyyəti
Məmmədzadə A.M. neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: neft və qaz mayelərində faza keçidləri; neft hasilatının fiziki (maqnit) sahələrinin tətbiqi; layların neftveriminin artırılması. 

Məmmədzadə A.M. 147-dən artıq elmi məqalənin, 10 ixtira patenti, və 3 monoqrafiyanın müəllifidir.

## İstinadlar
Belkovski adası

**Belkovski adası** — Yeni Sibir adalarının De-Lonq adaları qrupuna daxildir. Sahillərini Laptevlər dənizinin suları yuyur. Kotelnı adasından Zarya boğazı ilə ayrılır. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir.

Ada ilk dəfə 1808-ci ildə N. S. Belkov tərəfindən aşkarlanmış və **Müqəddəs İoann adası** adlandırılmışdır. Adanın müasir adı isə onu kəşf etmiş Belkovun sağlığında belə şərəfinə adlandırılır.

Adanın sahəsi 500 km² təşkil edir. Ada romba bənzər formaya malik olub 16 km məsafədə uzanır. Adanın ən hündür nöqtəsi 120 metrdir. Səthi düzənlikdir. Adada çoxlu sayda qış koloniyaları və Morjların yerləşim yerləri vardır. Burada Ağ ayılara rast gəlinir. Tundra bitkiləri yayılmışdır. Mamır və Şibyə kimi bitkilər bitir.

Ada Ust Lensk qoruğu ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Mahzuni Şerif

Şerif Cırık və ya tanınan adıyla Aşıq **Mahzuni Şerif** (), Türk aşığı.

## Yaşamı
Mahzuni Şerif Kahramanmaraşın Afşin ilçesinin Berçenek kəndində dünyaya gəlmişdi. 1955-ci ildə sonradan Ankaraya köçürülən Mərsin kiçik zabitlər məktəbinə qeyd oldu. 1960-cı ildə həyat yoldaşı Sunanı qaçırdı və 6 ay kəndində qaldı. Bu sırada məktəbi Balıkesirə köçürüldü. Məktəb komutanının çaba-çalışması ilə yenidən təhsilinə dönən Aşıq Mahzuni, 6 ay dərsdən qaldığına görə bir məlumat üzərinə məktəbdən atılınca yenidən kəndinə döndü. 1964-cü ildə ilk valı ilə musiqi piyasasına girdi.

Bir müddət Qaziantəpdə iqamət etdikdən sonra Ankaraya daşındı. 1989–1991-ci illər arasında Xalq Ozanları Federasyonu tərəfindən dünyanın ən böyük 3 ozanı arasında göstərildi.

Sivas dramı adlı türküsünü, Sivasda yaşamını itirenlere ithaf etmişdir.

## Haqqında açılan dava
2001-ci ildə noyabr ayında ona, "Elhamdülillah Qızılbaşım və dünyəviyəm. Mən deyil, yeddi sülaləm Qızılbaşdır. Bir suç varsa o da dədəmdədir." dediyi üçün, DGM tərəfindən əleyhində dava açıldı. Duruşma 27 dekabr 2001 tarixində DGM-də aparıldı.

## Ölümü
Mahzuni Şerif 2001-ci ilin başlarında rahatsızlanaraq, ürək çatışmazlığı nədəniylə, JFK Hospitalda yoğun baxım altına alındı. May ayında buraxıldı. 17 may 2002-ci il tarixində, evli, səkkiz uşaq, dörd nəvə sahibi olan Mahzuni Şerif 60lı yaşlarında Almaniyanın Köln şəhərində vefat etdi. Vəfat etdiyinde, DGMdəki davası hələ sonuclanmamışdı.

Mezarı bu an son ikamatgahı olan Hacı Bəktaş Vəli Külliyəsinin yaxınındakı Çiləxana adı verilən bölgədədir.

## Əsərləri
Türk xalq musiqisi sənətçiləri tərəfindən söz və bəstələri aramsız işlənir. Araştırmaçı Yazar Battal Pehlivanın Aşık Mahzuni Şerifin yaşamı və sənəti üzərinə apardığı incələmənin adı "Dom Dom qurşunu" idi. Dom Dom Kurşunu, Yedin Beni, Yuh Yuh, Fadimem, Gül Yüzlüm, Ciğerparem, Merdo, Dostum Dostum, Han sarhoş Hancı sarhoş, Çeşmi Siyahım, Yalan Dünya, Ağlasam mı?, Abur Cubur Adam, Katil Amerika ve Ekmek Kölesi gibi eserleriyle tanınan Aşık Mahzuninin türkülerini Gülden Karaböcekten Zeki Mürene, İbrahim Tatlısesten Ahmet Kayaya Mahsun Kırmızıgüle Murat Göğebakandan Selda Bağcana kadar birçok Türk halk müziği ve bazı pop müzik sanatçıları da okudu. Xalq şeirinə könül verən və danışıq dilini şeirləşdirən Aşık Mahzuninin 453 plağı, 50 kasedi ve yayınlanmış 9 ədəd kitabı var. Ayrıca TRT tarafından çekilmiş 2 adet belgeseli bulunmaktadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mahzuni Şerif resmi sitesi
* Mahzuni Şerifin həyatı
* Mahzuni Şerif şeirləri
Qorxmaz xan Şamlı

**Qorxmaz xan Şamlı** (?-?) — Şamlı elinin əmirlərindən, Həmədan bəylərbəyliyinin bəylərbəyi.

## Həyatı

Qorxmaz xan Şamlı 1579-cu ildə şahbanu Məhdi Ülyanın qətlində iştirak etmişdi.

Əliqulu xan Şamlının anası Xanixan xanım Həmzə mirzənin tərbiyəçisi olmuş və Məhdi Ülya öldürüldükdən sonra, əslində ona anasını əvəz etmişdi. İndi isə Əmir xan Türkman və onun həmfikirləri Əliqulu xanın qiyamına, separatçı hərəkətlərinə əsaslanaraq bildirirdilər ki, qiyamçının anası bundan sonra sarayda yaşaya bilməz. Onlar hərəmxana binasına soxuldular
və “günahsız qadını” boğub öldürdülər. Sonra isə Əliqulu xanın atası Sultan Hüseyn xanın izinə düşdülər. Sultan Hüseyn xanın qətlə yetirilməsini, öldürülmüş Vəli xəlifə Şamlının oğlu
İsmayılqulu bəyə tapşırdılar. Ona Sultan Hüseyn xanın tutduğu Qəzvin hakimi vəzifəsi (xan və tavaçıbaşı fəxri adları ilə) vəd edidi.
Uzun illər Vəli xəlifə Şamlıya xidmət etmiş, əmir dərəcəsi almış və buna görə də mərhuma çox minnətdar olan Qorxmaz xan Şamlını da bu yolla ələ aldılar. Ona Hüseynqlu sultanın tutmuş
olduğu eşikağasıbaşı vəzifəsini vəd etdilər və rəqibini aradan götürməyi tapşırdılar. İsmayılqulu xan qardaşlarının Mahmud xan Sufi oğlu Ustaclının qardaşını öldürməsi ilə, keçmişdə həmişə müttəfiq olmuş şamlı və ustaclı tayfaları arasında “ədavət və nifaq”
qapıları açıldı.

I Şah Abbas Səfəvi Hüseyn xan Şamlını Herata, Qorxmaz xan Şamlını Həmədana bəylərbəyi vəzifəsinə təyin etmişdi.

H. 988 (1580)-ci ildə Hüseynqulu sultan Şamlının oğlu Mehdiqulu bəy atasının yerinə eşikağasıbaşı təyin olunsa da, vəzifədə çox qalmır, həmin ildə Qorxmaz xan Şamlı eşikağasıbaşı olur.

I Şah Abbas 1587-ci ildə Şamlı əmirlərindən Qorxmaz xanı Həmədana hakim təyin edib, vilayətin mahallarına da Qızılbaşlardan hakimlər göndərilməsi barədə buyruqlar verir. Bu zaman
Qumun idarəsi Türkmanlardan Süleyman xəlifəyə tapşırılır. 1590-cı ildə isə Qum hakimi Şamlılardan Hüseyn xan idi. Elə həmin ildə (1590) Avşar elinin Ərəşli obasından
Təhmasibqulu xana Həmədan valiliyi verilib, ona Nihavəndin Osmanlılardan geri alması tapşırılır. Ancaq o, bu işi bacarmadığına görə 1591-ci ildə ölüm cəzasına məhkum edilir. İsgəndər bəy Münşi yazır ki, 1591-ci ildə şahzadə Məhəmməd Bağır Mirzə Həmədan hakimi və Bağdada qədər bütün Qələmrov Əlişəkər vilayətinə əmir əl-üməra təyin edilib, buradakı Bayat eli də ona tapşırılır. Bayat elindən Uğurlu sultan onun vəkili statusu ilə Həmədana göndərilir.

1588-cı ildə Sinan paşa (Cığal oğlu) otuz minlik qoşunla Bağdaddan Həmədana yeridi və qızılbaşların tərk etdiyi Nəhavəndi döyüşsüz ələ keçirdi. Sinan paşa qalada iki min nəfərlik hərbi hissə yerləşdirərək geri qayıtdı. Qızılbaşların qalanı geri qaytarmaq cəhdi uğursuzluqla nəticələndi. Onlar məğlubiyyətə uğradılar. Başçıları olan Həmədan bəylərbəyisi Qorxmaz xan Şamlı isə əsir düşdü.

## Ailəsi

Qorxmaz xan Şamlının Təhmasibqulu bəy adlı oğlu vardı.

## Mənbə

* Ənvər Çingizoğlu,  Şamlı elinin tanınmış simaları, "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009.

## Həmçinin bax

* Həmədan bəylərbəyliyi
* Şamlı eli
Stolbovoy (ada)

**Stolbovoy adası** — Yeni Sibir adalarının cənub-qərbində yerləşir. Sahillərini Laptevlər dənizi yuyur. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir. Ada Ust-Lenski qoruğu ərazisinə daxil edilmişdir.

Sahəsi 170&nbsp;km²-dir. Skalistiy burnunundan Povorotnıy burnuna qədər məsafə 46&nbsp;km-dir. Ən minimal eni 10&nbsp;km təşkil edir. Ada əsasən qranitdən təşkil olunmiuşdur. Ən hündür nöqtəsi 222 metr təşkil edir. Bəzi yerlərdə hündürlüyü bəzi yerlərdə 100 metri keçir. Tundra geniş sahə tutur. Adanın ən böyük gölü Melkoye, ən uzun çayı Stolbovoy çayıdır (13&nbsp;km)
1690-ci ildə adaya boyar oğlu olan Maksim Muxoplyov ayaq basır. O, adada olarkən burada çoxlu sayda xaçlar aşkarlayır. Ehtimal ki, ruslar adaya hələ 1690-ci ildən dəfələcə öncə gəlmişlər. S.Remezov adanı “Krestovoy” olaraq qeydə alır.

Adanın şimal-qərbində sovet meteoroloji stansiyası fəaliyyət göstərirdi. 2012-ci ildə stansiyanın nəzdində QLONASS/GPS stansiyası qurulmuşdur.

## Şəkillər

2010-10-19 00-25-30 DSC 0061 Boris.jpg
2010-10-19 00-25-39 DSC 1074 left B.JPG


## İstinadlar
Periferik arteriyaların daralması

**Periferik arteriyaların daralması** yaxud okklyuziyası (, *peripheral vascular disease - PVD*) — özünü periferik arteriya damarlarının daralması və tutulması nəticəsində qan təchizatının pozulması ilə xarakterizə olunan xronik damar xəstəliyidir.
## Həmçinin bax
* Yuxu arteriyasının daralması
## İstinadlar
Henriett adası

**Henriett adası** — De-Lonq adaları qrupuna daxil olan, Şərqi Sibir dənizində yerləşən ada. Adanın sahəsi 12 km², hündürlüyü isə 315 metrdir. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir. Şərqi Sibir dənizi şimal qutaracağında yerləşir.

## Geologiya
Henriett adası De-Lonq adalarına daxil digər adalar kimi Verxoyan-Çukot qayalıq zonasında yerləşir. Paleozoy və Mezazoy dövrünə aid bazalt suxurlardan ibarətdir.

## İqlimi
De-Lonq adaları qrupuna daxil adalar arasında ancaq Henriett adasının iqlimi öyrənilmişdir. Qımda küləklər cənubdan, yayda isə şimaldan əsir. Ən isti ayın orta temperaturu (iyul) +0,3°, soyuq ayın temoeraturu isə (mart) −26,5° təşkil edir.

## Buzlaqlar
Buzlaqlar əsasən adanın cənub-şərqində 6 km² sahəyə malikdir. Buzlaqların 40–50 metrdir. Buzlağın ən qalın yerdə 140 metr təşkil edir.

## Tarixi
Ada ilk dəfə qütb araşdırmaçısı Corc De Lonq tərəfindən 1881-ci ilin mayında kəşf edilmişdir. 1937 ildə R. L. Samiyloviçin rəhbərliyi ilə adada Qütb stansiyası inşa edilmişdir. Stansiya 1963-cü ilə qədər mövcud olmuşdur. Hazırda isə adada yaşayış yoxdur.

## Mənbə
* Henriett adası
* V. S. Koryakin "Arktika Buzlaqları"
Lyaxovski adaları

**Lyaxovski adaları** () — adalar qrupu Yeni Sibir adalarının cənubunda yerləşir. İki iri Kiçik və Böyük Lyaxovski adaları, bir elə də böyük olmayan Stolbovoy, iki kiçik Zatoplyaemı, Yaya və iki keçmiş Semyonovski adası, Vasilevski adası daxildir. Ümumi sahəsi 6100 km² təşkil edir. Adalar Ust Lenski qoruğu ərazisinə daxildir. Adaları materikdən Dmitri Laptev boğazı, Anju adalarından isə Sannikov boğazı.

Relyefi düzəndir. Ən hündür nöqtəsi Emiy-Tas dağıdır (311 m). Zirvə Böyük Lyaxovski adasında yerləşir.

Adalar 1712-ci ildə Yakov Permyakov və Merkuri Vaqin tərəfindən aşkarlanmışdır. Adalar Yakutiyalı tacir İvan Lyaxovun şərəfinə adlandırılmışdır. O, mamont ticarəti ilə məşğul olurdu.

2012-ci ildə Kiçik Lyaxovski adasında donmamış qana malik mamont aşkarlanmışdır.

## İstinadlar
Həbib ibn Məsləmə

**Əbu Əbdürrəhman (Əbu Məsləmə) Həbib ibn Məsləmə bin Malik əl-Fihri** () — Suriya, Anadolu və Naxçıvan fəthlərinə qatılan ərəb sərkərdəsi, Ərməniyyənin valisi.

## Həyatı
Həbib ibn Məsləmə 610-cu ildə doğulmuşdu. Qureyş qəbiləsinin Fihr qoluna mənsubdur. Anadoluya etdiyi bir çox basqın səbəbiylə Həbibür-Rum deyə də anılır. 630-cu ildə  müsəlman oldu. Həzrət peyğəmbərlə qəzavatda iştirak etmək üçün Mədinəyə getdi və Təbük qəzasında oldu. Ancaq onun səhabə olmadığını söyləyənlər də vardır. Xalid ibn Vəlid onu, Büsr ibn Əbu Ərtat ilə birlikdə Gūtatü Dəməşqin bəzi kəndlərinə basqın etmək üçün göndərdi. Həbib, 636-cı ildə  bir avanqard süvari birliyinin başında Yermük savaşına qatıldı və Suriyanın önəmli bir qismini fəth etdi. Ayrıca İyaz ibn Qanın ilə birlikdə Əntakiyəni ikinci dəfə fəth etdi (638) və Cürcümə şəhəri üzərinə yürüdü. Cəracimə barış istəmək məcburiyyətində qaldı. Aparılan anlaşmaya görə Cəracimə gərəkdiyində əsgər verməyi, Amanus dağında və Suriyaya giriş-çıxış nöqtələrinə hakim qalalarda saxlayacağı qüvvətlərlə müsəlmanlara bilgi verib casusluq etmək surətiylə yardımçı olmağı qəbul etdi. Eyni il Səlamət keçidi deyə də anılan Hadəs qalasını, Malatiya və civarını ələ keçirdi. 641-ci ildə  Xəlifə Ömər tərəfindən əl-Cəzirəyə vali təyin edilən Həbib ibn Məsləmə, daha sonra Babüləbvabın fəthində Süraka ibn Amra yardım etmək üzərə göndərildi (642-43). Xəlifə Osman dönəmində Suriya valisi Müaviyə ibn Əbu Süfyan tərəfindən 645-ci ilin oktyabrında  Şərqi Anadoluya göndərilən Həbib Bizans qüvvətlərinə qarşı uğurlu oldu. Kalikalanı (Ərzurumu) amanla alıb bir çox şəhər və qəsəbəni xəraca bağladıqdan sonra Suriyaya döndü (645-46). Daha sonra xəlifə Osman tərəfindən Babüləbvabın fəthində Salman ibn Rəbiə əl-Bəhiliyə yardım etmək üzrə göndərildi (652-53). Ancaq Həbib ibn Məsləmə ordunun sövq və idarəsini özü ələ keçirmək istəyincə aralarında ixtilaf çıxdı və Həbibi dəstəkləyən suriyalılarla Səlmanı dəstəkləyən iraqlılar birbirlərini ölümlə təhdid etməyə başladılar. 655-ci ildə Kınnəsrin valiliyinə təyin ədilən Həbib vəzifəyə yeni başladığı sırada Müaviyə onu xəlifə Osmana yardım etmək üzrə Mədinəyə göndərdi. Vadilkuraya çatdığında xəlifənin öldürüldüyü xəbərini alınca Dəməşqə döndü. Həbib bundan sonra Müaviyə ilə bərabər oldu və onun Həzrət Əliyə göndərdiyi heyətin sözçülüyünü, Sıffində Suriya ordusunun sol qanad komandanlığını etdi. 661-ci ildə  Müaviyə tərəfindən Ərməniyyə valiliyinə təyin edildi və burada vəfat etdi.

## Ədəbiyyat
*Mahmud Şit Hattab, “Ĥabib b. Məsləmə əl-Fiĥri, fatiĥu Şaŧra İrminiyyə”, MMLADm., XLIX/1 (1974), s. 34-58; 
*H. Lammens, “Habīb”, İA, V/1, s. 9; 
*J. W. Fück, “Ĥabīb b. Maslama”, EI² (Fr.), III, 13.
Medvejı adaları

**Medvejı adaları** () — qrupa 6 ada daxildir. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir. Adalar Şərqi Sibir dənizində Kolıma çayı mənsəbində yerləşir. Adaların ümumi sahəsi  60&nbsp;km² təşkil edir.

Qrupun tərkibi: Krestovski adası, Leontev adası, Çetıryoxstolbovoy, Puşkaryov adası, Lısov adası və Andreyev adası. Əsasən qranitdən ibarətdirlər.

Krestovski adası arxipelaqının ən iri adasıdır. Şimal və və cənub hissələri qayalıqdır.

Adalarda qısa otlar, Mamırlar, Şibyələr bitir. Burada Marall, Sıçan, Tülkü, Ayı və Canavara rast gəlinir.

Medvejı adalarını ilk dəfə 1710-ci ildə kazak Yakob Permyakov Lena çayından Kolıma çayına üzərkən ziyərət etmişdir. 1740-ci ildə Krestovski adasına Dmitri Laptev ziyarət etmişdir. O, adanı Müqəddəs Antoni adlandırmışdır. 1769 ildə İvan Leontev, İvan Lısov və Aleksey Puşkayrov adalarda geodeziya işləri aparmış və adaların dəqiq xəritəsini tərtib etmişlər В 1761-ci ildə adalarda Şalaurovun ekspedisiyası olmuşdur. 1821-ci ildə isə adaları Ferdinant Vrangel ziyarət etmişdir. 1870-ci ildə adalara Karl İohan Henrix Noyman ayaq basmışdır. 1980-ci ilin ortalarından Vrangel adası qoruğunun əməkdaşları ekspedisiya işləri aparmışdır.

## İstinadlar
Universitet Prezidentlərinin Beynəlxalq Assosiasiyası

**Universitet Prezidentlərinin Beynəlxalq Assosiasiyası** (UPBA) ali təhsil müəssisələrinin yüksək vəzifəli icraçılarının daxil olduğu beynəlxalq qurumdur. UPBA 1964-cü ildə Oksfordda yaradılmışdır. Təşkilata üzvlük məhdud olub, regional akkreditasiyaya malik universitetlərin prezidentləri, rektorları və rektor müavinlərinə şamil edilir. Hal-hazırda 316 üzvü var.

Qurumun əsas məqsədi ali təhsil müəssisələrinin beynəlxalq missiyalarının və təhsil keyfiyyətini yüksəltməkdir.

## Ümumi məlumat
Birlik qeyri-hökumət təşkilatı olaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadi və Sosial Şurasında və YUNESKO-da məsləhət hüququna malikdir. Mənzil-qərargahı Nyu-York şəhərində United Nations Plaza-da yerləşir.

Hər üç ildən bir universitetlərin rəsmi şəxslərinin iştirakı ilə assosiasiyanın toplantısı keçirilir.

## Tarixi
UPBA 1964–cü ildə Amerika Birləşmiş Ştatları, Cənubi Koreya, Puerto-Riko, Filippin və Liberiyadan olan universitet rəhbərlərinin iştirakı ilə yaradılmışdır. Açılış konfransı isə 1965-ci ilin iyun ayında İngiltərənin Oksford şəhərində baş tutmuşdur.

## Missiyası
UPBA-nın əsas missiyası bütün dünyada ali təhsilin izlənilməsi, universitet rəhbərləri arasında səmərəli şəbəkənin qurulması, təhsil yolu ilə sülh və beynəlxalq qarşılıqlı anlaşmanın təşviqidir.

## Tərəfdaşlıqlar
UPBA Amerika Kollec və Universitetlər Assosiasiyası, Amerika Təhsil Şurası, Birlik Universitetlərinin Assosiasiyası, Asiya və Sakit okean Universitetləri Assosiasiyası, Dünya Sənət və Elm Akademiyası, Avropa Universitetləri Assosiasiyası, Beynəlxalq Universitetlər Assosiasiyası, Birləşmiş Millətlər İctimai İnformasiya Departmenti, Dünya Bankı, YUNESKO, Aralıq dənizi Universitetləri Birliyi və Avstraliya Universitetləri ilə əməkdaşlıq edir.

## Azərbaycanla əlaqələri
2016-cı ilin əvvəlində Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin (ADNSU) rektoru, professor Mustafa Babanlı Beynəlxalq Universitet Prezidentləri Assosiasiyasının üzvü seçilib. O, həmin qurumda Azərbaycandan ilk və yeganə şəxsdir.

## References
Mikrofotoqrafiya

**Mikrofotoqrafiya** — bir obyektin mikroskopa bənzər bir alət altında çəkilmiş şəkili və ya rəqəmsal şəkli. Mikrofotoqrafiya mikroskopiyanın bütün hissələrində geniş bir istifadə sahəsinə malikdir.

## Növləri

### Mikrofotoqrafiya
**İşıq mikrofotoqrafiya** və ya **mikrofotoqrafiya** işıq mikroskopu istifadə edilərək hazırlanmış bir fotoşəkildir, mikrofotonun əldə ediliş müddətini əhatə edən əməliyyatlar * fotomikroskopiya * olaraq bilinir. Ən sadə halıyla fotomikroskopiya bir mikroskopa kamera yerləşdirilərək  asanca edilə bilən bir əməliyyatdır; beləcə adam yüksək nisbətdə böyüdülmüş fotoşəkil çəkmə imkanına sahib olur.

Roman Vişniak mikrofotoqrafiya sahəsinin qabaqcıllarındandır; hərəkətli canlıların foto şəkillərinin çəkilməsində mütəxəssis olan Roman Vişniak  **işıqsız fotoqrafiya** və **rəngli mikrofotoqrafiya** sahələrinə inqilab xüsusiyyətində töhfələr vermişdir.

### Elektron mikrofotoqrafiya
**Elektron mikrofotoqrafiya** elektron mikroskopu istifadə edilərək hazırlanmış bir fotoşəkildir. Ancaq **elektron mikrofotoqrafiya** termini elektron mikroskopiyada istifadə edilmir. Məşhur adı **mikrofotoqrafiya** şəklindədir.

### Rəqəmsal mikrofotoqrafiya
Rəqəmsal mikrofotoqrafiya birbaşa bir mikroskop vasitəsilə ya da bir fotomikroqraf ilə əldə edilən rəqəmsal fotoqrafiya növüdür. Terminlərin istifadəsi bir qədər heyrətləndirici ola bilər, gündəlik istifadədə "fotoşəkil" sözü "rəqəmsal foto" sözü ilə az qala eyni yeri tutmaqdadır. İndiki dövrdə rəqəmsal mikrofotoqrafiyanı İPodlar vasitəsilə həyata keçirmək mümkündür.

## Yaxınlaşdırma nisbəti və mikron çubuqları

Mikrofotoqrafiyada ümumiyyətlə ya mikron çubuqları, ya da yaxınlaşdırma nisbəti və yaxud hər ikisi istifadə edilir.

Yaxınlaşdırma nisbəti- bir obyektin gerçəyi ilə şəkil halı arasındakı nisbətdir, şəklin çəkilməsindən sonrakı ölçüsünə bağlı olduğu üçün bir az yanlış ola bilər. Nümunə vermək lazım olsa; kiçik bir kağıza çap şəklin yaxınlaşdırma dərəcəsi ilə, böyük bir kağıza çap şəklin yaxınlaşdırma dərəcəsi arasında fərqin olduğunu görərik. Jurnal redaktorları şəkilləri səhifəyə uyğun yenidən ölçüləndirir, bu da böyütmə nisbətinin etibarlılığını itirməsinə səbəb olur. Miqyas Çubuğu (və ya Mikron Çubuğu)- şəklin üzərinə yerləşdirilmiş, uzunluğu üzərinə yazılan bir çubuqdur. Şəklin üzərində doğru ölçmələr edə bilmək üçün istifadə edilir. Şəkil yenidən ölçüləndirildikdə mikron çubuq da yenidən ölçüləndiyindən şəkildə mikron çubuqdan istifadə edərək doğru yaxınlaşdırma nisbəti asanca hesablana bilər. Əslində nəşr olunan / göstərilən bütün şəkillərin miqyas çubuğu ilə saxlanması idealdır, böyütmə nisbəti istəyə bağlı olaraq müəyyən edilə bilər.

## Qaleriya

Image:Colpoda400xm2.jpg|Böyük bir *Colpodium*un ölçüləri (400 dəfə böyüdülmüş)
Image:Amoeba400XM.jpg|Böyük bir *[[amöb]]*ün ölçüləri (400 dəfə böyüdülmüş)
File:Wilson A. Bentley snowflake, 1890.jpg|Qar dənəsinin mikrofotoqrafiyası; Wilson Bentley, 1890


## Xarici keçidlər
*Make a Micrograph 
*Shots with a Microscope – temel, kapsamlı bir fotomikrografi rehberi. (İngilizce)
*Scientific photomicrographs 
*Micrographs of 18 natural fibres  (International Year of Natural Fibres 2009)

## İstinadlar
Kruzenştern

**Kruzenştern** ( — Diomid adalarına daxil olan Berinq boğazına daxil olan ada. Amerikaya məxsusdur. Ada İvan Fyodrov zkruzenşternin şərəfinə adlandırılmışdır.

3,76 km aralıda Ratmanov adası yerləşir. Bu ada isə Rusiyaya məxdusdur. Ratmanov sdasından Çukot yarımadasına olan məsafə 35,68 km-dir.

İki ada arasından Rusiya ABŞ sərhədi keçir.
İdlidlya

**İdlidlya** () — elə də böyük olmayaq ada Çukot dənizində yerləşir. Çukot yarımadasından 2&nbsp;km aralıda qərarlaşır.
İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Çukot rayonu ərazisinə daxildir. Ən yaxın yaşayış məntəqə Neşmandır. Uzunluğu 1&nbsp;km, ən hündür nöqtəsi 21 metr təşkil edir.

Yay və payız dönəmlərində ada Morjların yerləşim yerlərinə çevrilir. Adada dəniz quşları yumurta qoyurlar.
Adada qorunma işləri aparılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Environmental problems 
* Bowhead whales near Idlidlya
* Environmental impact map (A. 1–3a)