open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Merkantil

**Merkantil** ( ) — ticarət maraqlı) — maddi maraqlı ticarət maraqlı, xəsislik, xırdalıq.

Bəzi mütəxəssislər hesab edirlər ki,  bu xüsusiyyət uşaq vaxtından bilinsə də, onun qarşısını tərbiyə ilə vaxtında almaq mümkündür.. Onun formalaşmasına mühit birbaşa təsir edir. Hesab edilir ki, müasir Amerika mədəniyyəti birbaşa merkantillik yaradır.

## İstinadlar
Məmməd İbrahimov

**Məmməd Hüseyn oğlu İbrahimov** () — Gəncə şəhərinin baş memarı (29.04.2011)

Ondan sonra baş memar Allahverdi Əliyev olmuşdur.

Azərbaycan memarlığının inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 dekabr 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Əmək" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Təltifləri
*  (17 dekabr 2021) — 3-cü dərəcəli "Əmək" ordeni

## Mənbə
* http://www.icmal.az/GƏNCƏ_ŞƏHƏRİNİN_BAŞ_MEMARI_QƏZAYA_DÜŞÜB-91930.html
Fərman İmamquliyev

**Fərman Həsənqulu oğlu İmamquliyev** () — əməkdar memar, Şərq ölkələri Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının müxbir üzvü, Gəncə şəhərinin baş memarı, Nizami məqbərəsinin müəllifi.

## Həyatı
Fərman İmamquliyev 1926-cı il fevral ayının 23-də Gəncə şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Atası, Həsənqulu İmamquliyev, şəhər idarələrində mühasib işləmişdir.

1943-cü ildə Gəncə şəhər 3 nömrəli Beynəlmiləl orta məktəbini bitirmişdir. Həmin ildə Tbilisi Dəmiryol Nəqliyyat Mühəndisləri İnstitutunun inşaat fakültəsinə daxil olmuş, 1944-cü ildə memarlıq sənətinə böyük həvəsi nəzərə alınaraq, köçürmə yolu ilə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun memarlıq-inşaat fakültəsinə keçmiş, təhsilini burada davam etdirmişdi. 1946-cı ildə (II kurs tələbəsi olarkən) "Sumqayıt şəhərinin giriş darvazası" adlı müsabiqədə 3-cü yer tutmuşdur.

## Faəliyyəti
1951-ci ildə Gəncə şəhərinin baş memarı təyin olunmuşdur.

Şəhərin baş planına əsasən, Yeni Gəncə, Gülüstan, Mahrasa bağı və digər qəsəbələrin layihə müəllifidir. Həmçinin, Gəncə şəhərində Şimali-Şərq (Alüminium zavodu) və Qərb (Maşınqayırma, Çini qablar, Sənaye-Rabitə müəssisələri, Billur zavodu və Qənnadı fabriki) sənaye qovşaqlarının yaranmasında yaxından iştirak etmişdir.

Hacı Vaqifin türbəsi, Univermaq, Xatirə parkının (indiki Heydər Əliyev parkı) salınması, şəhərdə ağ su bulaqlarının tikilməsi, "Mirzə Şəfi Vazeh", "Füzuli", "Fərhad" heykəlləri və digər layihələr Fərman İmamquliyevin müəllifliyi əsasında yaradılmışdır.

O, 1961–70-ci illərdə Şah Abbas məscidi ətrafında, şəhər istirahət parkında, inzibati meydanın yenidən qurulması, abadlaşdırılmasında, Univermaq, "Bakı" kinoteatrı, "Kəpəz" mehmanxanası binalarının, Qənnadı fabrikinin, Çini qablar, Əlvan metal və çörək məmulatları zavodlarının, ət kombinatının, "Nizami", "28 May" küçələri və körpülərin şəhərin baş planına uyğun tikilməsinə nail ola bilib. Qatır Məmmədin, Fərhadın heykəllərini, Məhəmməd Hadinin, Qənbər Hüseynlinin qəbirüstü abidələrini də elə bu illərdə yaratmışdır.

Ən böyük layihəsi — Gəncə şəhərinin simvolu sayılan Nizami məqbərəsinin tikintisidir. Layihə  1991-ci ildə başa çatmışdır. Məqbərə ətrafında yerləşən abidələrin müəllifi isə heykəltaraş Qorxmaz Sücəddinov olmuşdur.

## Ölümü
Fərman İmamquliyev 1996-cı il noyabr ayının 12-də Gəncə şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nizami məqbərəsi

## Xarici keçidlər
* http://www.kapaz.ganja-ih.gov.az/page/16.html
* http://anl.az/down/medediyyet_2006/medeniyyet2006_oktyabr_91.htm
* http://news.milli.az/culture/146180.html
* http://www.ganjanews.az/2013/07/22/m%C9%99d%C9%99niyy%C9%99t/nizami-g%C9%99nc%C9%99vi-m%C9%99qb%C9%99r%C9%99si-haqq%C4%B1nda...fotoreportaj.html 
* http://regionplus.az/az/articles/view/4863
* http://az.azvision.az/news.php?id=8567
Nemət Bəsir

**Nemət Bəsir** (tam adı: **Nemət Ağabala oğlu** **Hacıyev**; ) — şair, publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı

Hacıyev Nemət Ağabala oğlu 1889-cu il martın 20-də Bakı quberniyasının Balaxanı kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini mədrəsədə almışdır. Kiçik yaşlarından bədii ədəbiyyata güclü meyil göstərmişdir.

Mirzə Ələkbər Sabirlə Balaxanı kənd məktəbində işləməsi və dostluq əlaqəsi onda yazıb-yaratmaq həvəsi oyatmışdır. Şerlərini "Dəli Nemət", "Əyyar", "Məşəl", "Köhnə Əyyar" gizli imzalan ilə dərc etdirmişdir. Onun şerlərindən xoşlanan M.Ə.Sabir rəvayətə görə ona "Bəsir" təxəllüsünü vermişdir. İnqilabdan əvvəl dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmiş, bir sıra kitabları nəşr olunmuşdur.

Repressiyaya məruz qalmış şair Sibirə sürgün edilmişdir. Bəzi mülahizələrə görə, sürgündən qayıdarkən yolda acından və soyuqdan vəfat etmişdir. Qəbrinin yeri bilinmir. Bəzi mülahizələrə görə, Balaxanıda dəfn edilmişdir.

## Əsərləri

* Aləmi-nisvan. Bakı: Elektrik mətbəəsi, 1910;
* Fəryad. Bakı: Kaspi mətbəəsi, 1910;
* İki nakam (vaqe olmuş bir əhvalatı təsvir edən aşiqanə bir romandır). Bakı: Məktəb elektrik mətbəəsi, 1916;
* Rümuzat (əşari mütəfərriqə). Bakı: Orucov qardaşlarının mətbəəsi, 1915.  

## Ədəbiyyat
* Hüseyn Həşimli. Nemət Bəsir və onun “İki nakam” romanı. “Azərbaycan” jurnalı, 1998, № 8,  s.158-161
* Hüseyn Həşimli. Unudulmuş şairin poetik dünyası. Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu “Xəbərlər”, 2006, № 2, s. 42-47
* Hüseyn Həşimli. Unudulmuş şair Nemət Bəsir. “Azərbaycan” jurnalı, 2007, № 9, s. 167-171
* Hüseyn Həşimli. Unudulmuş şair Nemət Bəsirin lirikası. Naxçıvan Dövlət Universiteti “Elmi əsərlər”, humanitar elmlər seriyası, 2014 , № 5, s.14-22
* Hüseyn Həşimli. Unudulmuş şairin dəyərli poetik irsi. "525-ci qəzet".- 2014.- 8 may
* Hüseyn Həşimli. Unudulmuş şair Nemət Bəsirin lirikasında multikulturalist motivlər. Bakı Slavyan Universiteti “Ulu öndər Heydər Əliyev irsində multikultural və tolerant dəyərlər” beynəlxalq elmi konfransın materialları, I hissə, Bakı: Mütərcim, 2016, s.370-372

## Xarici keçidlər

Nemət Bəsir
Tabasaranlılar

**Tabasaranlılar** (öz dilində — tabasaran) — Şimali Qafqazda yaşayan yerli xalqlardan biri. Əsasən Böyük Qafqazın cənub-şərq yamacında, Xəzər dənizi sahillərində məskunlaşmışlar. Tabasaranların əsas hissəsi Dağıstanın Tabasaran, Xiv və Dərbənd rayonlarında yaşayırlar. Şəhər əhalisi ən çox Dərbənd, Oqni, Kaspiysk və Mahaçqala şəhərlərində cəmlənmişdir. Onlar, eyni zamanda. az da olsa, Şimali Qafqazın bütün regionlarına da yayılmışlar. Tabasaranlar yığcam yaşadıqları ərazilərdə şimalda və şimal-qərbdə darginlər, cənub-qərbdə aqullar,cənubda ləzgilər, şərqdə isə azərbaycanlılarla qonşudurlar. Sayı 200 min nəfərdən çox (2011-ci il) Həmçinin bir müddət ( X əsr) Şirvanşahlar dövlətinin tərkibində olmuşdur.
* Rusiyada 151 466 nəfər ( 2021-ci il siyahıya alınması)
* Dağıstanda — 126 319 (2021-ci il)
* Stavropol vilayətində — 7 000 (2010-ci il )
* Rostov vilayətində — 2 231 (2002-ci il)
* Krasnodar vilayətində — 1 331 (2002 -ci il) Saratov vilayətində — 1 276 (2002-ci il)
* Qazaxıstanda — 1 000 (2000-ci il)
* Ukraynada — 977 nəfər(2001-ci il)
* Latviyada —   6 (2010-ci il)

## Adlanması
Qonşu xalqların dilində aşağıdakı kimi adlanırlar:
* avar dilində — *tabasaranal*
* aqul dilində — *uxunar*, *tabasarançuy*
* kaytaq dilində — *şilan*
* qumuq dilində — *tabasaranlar*
* lak dilində — *tabasaran*
* ləzgi dilində — *kabqan(аr)*
* rutul dilində — *tabasarandaşura*
* saxur dilində — *tabassaranna*
* çeçen dilində — *tapsaroy*.

## İstinadlar
Çuvaşca Vikipediya

**Çuvaşca Vikipediya** — Vikipediyanın çuvaş dilində olan bölməsidir.
Bu günə qədər bu vikidə  məqalə yaradılıb.

## Tarix
2004 ildə istifadçi Kostik Vento (gəlçək adı Konstantin Xlızov) Vikimediya Fondundan Çuvaşca Vikipediyanı açmağa xahiş etdi.
* 7 dekabr 2005 — Иркутск 1500 məqaləni yazıb.
* 9 mart 2006 — 2000-ci məqalə — Drojanovsk Rayonu.
* 22 noyabr 2006 — 4500-cü məqalə — Lava (çat).
* 17 iyul 2008  — 8000-ci məqalə — Roqaçov Yakov Kapitonoviç.
* 6 aprel 2009  — 10 000-ci məqalə — Haydeqqer Martin.
* 13 fevral 2010  — 11 000-ci məqalə — Monqol dili.
* 26 yanvar 2011  — 12 000-ci məqalə — Tokay.  
* 11 noyabr 2016  — 36 000-ci məqalə — Эберзеккен.
Tatarca Vikipediya

**Tatarca Vikipediya** ()— Vikipediyanın tatar dilində olan bölməsidir. 2003-cü ilin sentyabrın 15-də açılıb və o vaxt orada ancaq latın əlifbadası işlənilirdi. İndi isə orada iki əlifbada istifadə edilir: latın və kiril.

## Tarix
* 15 iyun 2009–4000 məqalə.
* 28 dekabr 2009–5000 məqalə.
* 14 aprel 2010–6000 məqalə.
* 24 dekabr 2010–8000 məqalə.
* 8 iyul 2011–10 000 məqalə.
* 28 iyul 2011–50 000 məqalə.

## Həmçinin bax
* 

## Xarici keçidlər
* Tatarca Vikipediya
Özbəkcə Vikipediya

**Özbəkcə Vikipediya** ()— Vikipediyanın özbək dilində olan bölməsidir. Bu günə qədər  məqalə yaradılıb. Bölməsinin xüsusiyyəti odur ki, orada  latın və kiril qrafikalı əlifbalardan istifadə edilir. 2011-ci ilin axırında Özbəkcə Vikipediya Özbəkistan ali provayder tərəfdən bloka salınıb.

## Tarix

* 15 yanvar 2006 - 100 məqalə
* 24 may 2006 - 500 məqalə
* 28 may 2006 - 1000 məqalə
* 15 avqust 2006 - 2000 məqalə
* 17 avqust 2006 - 4000 məqalə
* 17 yanvar 2009 - 7000 məqalə
* 5 iyun 2012 - 10 000 məqalə
* 19 iyun 2012 - 15 000 məqalə
* 5 iyul 2012 - 20 000 məqalə
* 31 iyul 2012 - 30 000 məqalə
* 27 avqust 2012 - 40 000 məqalə
* 8 noyabr 2012 - 50 000 məqalə
* 29 noyabr 2012 - 60 000 məqalə
* 4 yanvar 2013 - 70 000 məqalə
* 13 fevral 2013 - 80 000 məqalə
* 10 mart 2013 - 90 000 məqalə
* 20 mart 2013 - 100 000 məqalə
* 26 noyabr 2022 - 200 000 məqalə

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Özbəkcə Vikipediya
Uyğurca Vikipediya

**Uyğurca Vikipediya** — Vikipediyanın uyğur dilində olan bölməsidir.

Bu günə qədər  məqalə yaradılıb.
Çankaya Universiteti

**Çankaya Universiteti** — 1997-cı ildə yaradılan vəqf universitetidir.

## Fakültələr və kafedralar
Çankaya Universitetinde başlıca 4 fakültə və bunlara bağlı 19 kafedra vardır.

## Xarici əlaqələri
Qafqaz Universitetlər Birliyinin üzvüdür.

## Həmçinin bax
* Türkiyə universitetlərinin siyahısı

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Çankaya Universiteti
Qaraqalpaqca Vikipediya

**Qaraqalpaqca Vikipediya** — Vikipediyanın qaraqalpaq dilində olan bölməsi.

## Tarix
* 14 avqust 2014 — 1000 məqaləni yazıb.
* 21 dekabr 2014 — Elektronika Injenerligi 1500-ci məqalə.
* 4 sentyabr 2022 - 2000 məqaləni yazıb.

## Xarici keçidlər
* Qaraqalpaqca Vikipediya
Məğlubedilməz (film, 1988)

**Məğlubedilməz və ya Çətin ölmək** () — 1988-ci ildə Brüs Uillisin baş rol adlığı ABŞ filmi. Film Oskar mükafatına və bir sıra nominasiyalara layiq görülmüşdür. Film amerika yazıçısı Roderik Torpun 1979-cu ildə yazdığı "Heç nə əbədi deyildir" () novellası əsasında çəkilmişdir.

## Məzmun
Nyu-York polisi Con MakKleyn (Brüs Uillis) Yeni il ərəfəsində Los-Anceles şəhərinə  boşanmış həyat yoldaşı Holli (Bonni Bedelia) ilə barışmaq üçün gəlir. Con MakKleyn Hollinin işlədiyi Los-Ancelesin "Nakatomi Plaza" adlı göydələninə gəlir və onun burada olduğunu görür. Gecə vaxtı şənlik zamanı göydələni qəflətən mafiya başçısı Hans Qruber (Alan Rikman) başçılığı altında banda ələ keçirir. Quldurlar çox sayda işçiləri girov götürürlər. Bu işçilər sırasına MakKleynin həyat yoldaşı Holli də daxildir. Yeganə ələ keçirilməyən şəxs isə Con Makleyndir. Bu hadisədən sonra MakKleyn təkbaşına onlarla mübarizə aparmağa başlayır.

## Maraqlı faktlar
* Brüs Uillis bu filmə görə 5 milyon dollar mükafat almışdır.
* Filmdə "Nakatomi Plaza" adı ilə göstərilən göydələn, əslində "20th Century Fox" kinokompaniyasına məxsus olan "Fox Plaza" göydələnidir.
* Alan Rikman filmin sonunda 6–7 m-dən tullanır. Lakin bunu göstərmək üçün ilk növbədə filmin refissoru tullanmağa məcbur olur. Film heyəti üçə qədər saymamış Alan Rikman tullanır və dizindən zədə alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nottinq Hil karnavalı

**Nottinq Hil karnavalı** () — Böyük Britaniyanın paytaxtı Londonda hər il təşkil olunan Karib karnavalı.

## Tarixi
Bu karnaval 1964-ci ildən təşkil edilir. Braziliyada keçirilən Rio karnavalından sonra dünyada ən böyük küçə şənliyidir.

## İstinadlar
Rio karnavalı

**Rio karnavalı** — Braziliyada hər il təşkil olunan əyləncəli tədbir.

## Tarixi
Dünyada ən böyük küçə şənliyidir.

## İstinadlar
Feyzulla Əliquluzadə

**Feyzulla Əliquluzadə** — Azərbaycan şairi, "Azərbaycan" qəzetinin ilk naşiri və redaktoru. 

## Həyatı
1891-ci ildə  Şuşa  şəhərində anadan olub.  İbtidai təhsilini mollaxanada alıb. Daha sonra Şuşa Real məktəbi bitirib. Bir müddət müəllimliklə məşğul olub. Rusiya İmperiyası dağıldıqdan sonra, ilk "Azərbaycan" adlı qəzetin naşiri və redaktoru olmuşdur.
## İstinadlar
Qaqauzca Vikipediya

**Qaqauzca Vikipediya** — Vikipediyanın qaqauz dilində olan bölməsidir.

## Xarici keçidlər
*Qaqauzca Vikipediya
Mirzə Nəsrulla Əmirov

**Mirzə Nəsrulla Əmirov** () — Müsəlman Milli Komitəsinin sədri, Naxçıvan Milli Şurasının sədri, repressiya qurbanı.

## Həyat və fəaliyyəti

Mirzə Nəsrulla Əli oğlu Əmirov 1861-ci ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur. 1886-cı ildə peşəsi mülkədar və yerli həkim olan Mirzə Nəsrulla Əmirov 1917-ci ildə ticarətlə məşğul olmuşdur. 1919-cu ildə Mirzə Nəsrulla AXC hakimiyyəti dövründə təşkil olunmuş Milli Məclisin sədri (Naxçıvan Milli Komitəsinin sədri) seçilmişdir.

### Ailəsi
Oğulları:
* Cabbar Əmirov
* Cəlil Əmirov
* Kazım Əmirov
* Kərim Əmirov
Qızları:
*Tovuz Əmirova
*Tərlan Əmirova
*Nusrət Əmirova
*Xurşud Əmirova
*Ürfət Əmrova
Nəticələri:
* Nigar Helmi Abbasbəyli
* Ilham Mustafayev

## Repressiya qurbanı

Mirzə Nəsrulla Əmirov 1937-ci ildə repressiya qurbanlarından biri olmuşdur.
 
## Həmçinin bax

* Nigar Helmi Abbasbəyli

## Xarici keçidlər

* Görkəmli şəxsiyyətin layiqli davamçısı
* Maarif fədaisi,...

## Mənbə

* Aslan Kənan. XX əsrdə repressiyalara məruz qalanlar. Bakı: Azərnəşr, 2011.

## İstinadlar
Benqazi

**Benqazi** () – Liviyanın ikinci böyük şəhəri.

Aralıq dənizi sahilində yerləşən şəhərin əhalisi 650.000-dir. Uzun müddət Osmanlı idarəsində qalan Benqazi Tripoli savaşından sonra 1912-ci ildə Uşi anlaşması ilə İtaliyaya verildi.

Şəhərin qədim adları Euesperides və Berenicedir. Benqazi adı isə 1450-ci ildə ölən və dini bütün bir xeyirsevər olan Qazi (ya da Sidi qazi) adlı bir nəfərdən yaranıb. Ölümündən sonra şəhərin adı Beni qazi olaraq dəyişdirilmişdir (Beni qazi, qazinin oğulu və ya soyu anlamına gəlməkdədir).
Kamal Karpat

**Kamal Karpat** () — tarixçi.

## Həyatı
Türkiyəli tarixçi professor Kamal Karpat ABŞ-dən dəvət aldıqdan sonra bu ölkəyə yollanaraq, Birləşmiş Ştatların Viskonsin Universitetində "Osmanlı tarixi" kafedrasını qurub. K. Karpatın bəzi əsərləri "kitabxanlarda zəruri olan ən yüksək səviyyəli kitablar" arasında göstərilir. Alimin 20 ölkədə 130-dan çox məqaləsi dərc olunub.

## Əsərləri
* Osmanlı’dan Günümüze Kimlik ve İdeoloji 
* İslamın Siyasallaşması
* Osmanlı Geçmişi və Bugünün Türkiye'si
* Osmanlı Nüfusu (1830–1914) Demografik ve Sosyal Özellikleri
* Osmanlı'dan Günümüze Elitler ve Din 
* Osmanlı'da Değişim Modernleşme ve Uluslaşma
* Ottoman Borderlands: Issues, Personalities, and Political Changes (Robert Zens ile beraber)
* Ortadoğu'da Osmanlı Mirası ve Ulusçuluk
* Ottoman Population 1830–1914. Demographic and Social Characteristics.
* Türkiye'de Siyasal Sistemin Evrimi 1876–1980
* Osmanlı Modernleşmesi Toplum, Kurumsal Değişim ve Nüfus
* Osmanlı ve Dünya Osmanlı Devleti ve Dünya Tarihindeki Yeri.
* Dağı Delen Irmak 
* Elites And Religion 
* Osmanlı Nüfusu 
* Osmanlı′dan Günümüze Asker Ve Siyaset 
* Osmanlıdan Günümüze Edebiyat Ve Toplum 
* Osmanlı′dan Günümüze Etnik Yapılanma ve Göçler 
* Osmanlı′dan Günümüze Kimlik Ve İdeoloji 
* Osmanlı′dan Günümüze Ortadoğu′da Millet, Milliyet, Milliyetçilik 
* Türk Demokrasi Tarihi 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Erqaş Cümənbülbüloğlu

**Erqaş Cümənbülbüloğlu** (1870–1937) — cığatay (özbək) xalq şairlərindən biri.

## Həyatı
O, 1868-ci ildə hazırda Nurata adlanan yerin Kurkan qışlağında anadan olmuşdur. Erqaşın atası Cümən və onun əmiləri Cassaq və Yarləqəb məşhur şairlərdən olub, xalq arasında böyük hörmət qazanmışdılar. Erqaş çox ağır həyat keçirmişdir. O vaxtki ictimai quruluşun təsiri altında şair tamamilə yoxsul vəziyyətə düşmüş, buna görə də yaşadığı qışlağı tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. Xalq ədəbiyyatının mahir bilicisi Erqaş Cümənbülbüloğlunun yazıya köçürdüyü "Gündoğmuş" dastanı lirik-fəlsəfi məzmunu ilə daim diqqət mərkəzində olmuşdur. Bundan başqa "Əlibəy və Balibəy", "Rövşənxan", "Gündüzlə ulduz", "Qızcıbəy" dastanları da onun qələmində yazıya köçürülmüşdür. Erqaş Cümənbülbüloğlu repressiya qurbanlarındandır, o, 1937-ci ildə həbs olunmuş və güllələnmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Misrata

**Misurat** () — Liviyada şəhər. Enyi adlı vilayətin paytaxtıdır. Tripoli və Benqazi sonra Liviyanın üçüncü böyük şəhərdir.

## İstinadlar
Babarəhim Məşrəb

**Babarəhim Məşrəb** () — Özbəkistan şairi.

## Həyatı
Babarəhim Məşrəb (1657–1711) məşhur cığatay şairi, doğulduğu yerdən azadfikirlilik üstündə sürgün olunmuş, dərviş kimi Orta Asiya və Hindistanı gəzmişdir. Şeirlərində əyanları, məmurları, fitnəkar dindarları ifşa etdiyi üçün divanə çağrılmışdır. Bəlx hakiminin əmri ilə edam edilmişdir.

Babarəhim Məşrəbin yaradıcılığında sufilik ideyaları öz əksini tapmışdır. Şeirləri (qəzəl, müxəmməs, müsəddəs və s.) səmimiliyi, dilinin sadəliyi ilə seçilir. Rədifdən məharətlə istifadə etmişdir. "Nur mənbəyi" didaktik əsəri var. Filosof, sufi şair Babarəhim Məşrəb haqqında yazılmış qısa məlumat hər halda onun taleyi barədə müəyyən epizodları aydınlaşdırır.

## Həmçinin bax
* Özbəkistan ədəbiyyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Munis Xarəzmi

**Munis Xarəzmi** (1778–1829) — Özbəkistan şairi.

## Həyatı
Munis Xarəzmi (1778–1829) yüksək təhsil almış, böyük klassiklərin əsərlərini öyrənmişdir. O ziyalı ailədəanadan olmuşdur. Munis klassik şeir vəzni olan əruz vəznində gözəl əsərlər yazmışdr. Qəzəlləri, qəsidələri, tərkibbəndləri, qitələri ilə şeirin müxtəlif formalarda cığatay ədəbiyyatının gözəl poetik nümunələrini yaradan şair ədəbi dil zənginliyi ilə də fərqlənirdi.

Onun yaradıcılığı "Həmsöhbət sevgililər" divanında toplanmışdır. Divana "Bilik haqqında traktat" və "Xoşbəxtlik bağı" adlı tarixi əsərləri də əlavə olunmuşdur. Munis Xarəzmi və Məhəmmədrza Agahi (1809–1874) tərəfindən Xivə tarixləri öz poetik ifadəsini tapmışdır.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Orta əsr qaynaqları oğuz-türkmən tayfaları haqqında, Sumqayıt,	SDU-nun nəşriyyatı, 2012, 136,-səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Özbəkistan ədəbiyyatı
Fazil Yoldaşoğlu

**Fazil Yoldaşoğlu** () — Özbəkistan şairi.

## Həyatı
Fazil Yoldaşoğlu 1872-ci ildə Bulunğur rayonunun Layçə qışlağında yoxsul ailədə doğulmuşdur. Beş yaşından atasını itirən Fazil 19 yaşına qədər bəylərin qapısında işləmişdir. O, yerli şairlərdən Yoldaş, Köldaş və Suyarla dostlaşıb onlardan şairlik sənətini öyrənmişdir.

Fazil Yoldaşoğlu görüb-keçirdiyi hadisələri öz yaradıcılığında əks etdirmişdir. O, "Cizzəx tətili", "Mətkərim pəhləvan" poemalarının müəllifi kimi şöhrət qazanmışdır. Cığatay (özbək) ədəbiyyatı qarşısındakı ən böyük xidmətlərindən biri folklor nümunələrini-dastanları, nağıl və rəvayətləri yazıya almasıdır. Onun söyləməsi ilə 30-a qədər əsər-şifahi xalq ədəbiyyatı nümunəsi yazıya alınmışdır. Fazil Yoldaşoğlu 1955-ci ildə vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Özbəkistan ədəbiyyatı
İslam Şair Nəzəroğlu

**İslam Şair Nəzəroğlu** (1874–1953) — Özbəkistan şairi.

## Həyatı
İslam Şair Nəzəroğlu 1874-cü ildə indiki Səmərqənd vilayətinin Narpəy rayonunun Ağdaş
qışlağında çoban ailəsində doğulmuşdur. O, heyvandarlıqla məşğul olan atasına kömək etməklə yanaşı, səkkiz yaşından çalıb-oxumağa başlamış və məşhur Ernəzər Şairə şagird olmuşdur.

Ernəzər Şair var gücünü əsirgəmədən qəhrəmanlıq dastanlarını öz şagirdinə öyrətmişdir. Məsələn, İslam Şair "Xalbekə", "Gündoğmuş", "Alpamış", "Arzugül", "Rüstəm", "Şirin və şəkər", "Gündüzlə Ulduz" və başqa dastan və qoşmaları öz ustadından öyrənmişdir. Ernəzər Şair öz şagirdini Cümənbülbül və bir sıra xalq şairləri ilə tanış etmişdir.

O, 1953-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Özbəkistan ədəbiyyatı
Sirt

**Sirt** və ya **Surt** () — Liviyanın Sirt vilayətin paytaxtı. Müəmmər əl-Qəzzafinin doğum yeridir.

## İstinadlar
Elizabet Qaskell

**Elizabet Qaskell** (; 29 sentyabr 1810 — 12 noyabr 1865) — Viktoriya dövrü ingilis roman yazıçısı idi.

Əsl soyadı Stivensondur. Mançesterli keşiş Uilyam Qaskel ilə evləndikdən sonra, Mrs. Qaskell olaraq tanınır. Həyat yoldaşının işi sayəsində cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini tanıması və xüsusilə yoxsulluqları görmə şansı qazandı. Romanlarında xüsusilə Mançesterdəki sənaye həyatı və cəmiyyəti təsvir edir. Həmçinin, Şarlotta Brontenin bioqrafiyasını yazmışdır. Çarlz Dikkensın də dəstəklədiyi Qaskelin yazıları jurnallarda nəşr olunurdu. Yaşadığı dövrdə qadın yazıçılara çox nadir rast gəlmək mümkün idi, amma Qaskel ingilis ədəbiyyatında özünə yer əldə edə bilmişdir.

## Əsərləri

### Romanlar
* *[[Mari Barton]] (1848)  (yarımçıq)
* *Kranford* (1851–3)
* *Rut* (1853)
* *Şimal və Cənub (1854–5)
* *[[Silviyanın aşiqləri]]* (1863)
* ''Zövcələr Və Qızlar (1864)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
*
*Elizabet Qaskelin əyani həyati 
*
Araf

**Araf** — Bəzi dini inanclara görə cənnətlə cəhənnəmin arasındakı yerdir. Ruhlar oradan cənnətə ya da cəhənnəmə göndərilirlər.

## Həmçinin bax

* Axirət
* Cənnət
* Cəhənnəm
* Əraf surəsi
Dəmgil

## Giriş
**Dəmgil** (**Phytophthora infestans**) bitkilərdə, xüsusən də kartof və pomidor bitkilərində geniş yayılmış və dağıdıcı bir xəstəlikdir. Bu xəstəlik, Phytophthora infestans adlı bir su kalıbı (oomycete) tərəfindən törədilir və xüsusilə rütubətli və sərin şəraitdə sürətlə yayıla bilər. Dəmgil xəstəliyi ilk dəfə 1840-cı illərdə İrlandiyada kütləvi kartof qıtlığına səbəb olmuş və bu da milyonlarla insanın ölümünə və ya köç etməsinə səbəb olmuşdur.

## Tarixi
Dəmgil xəstəliyi ilk dəfə 19-cu əsrin ortalarında İrlandiyada geniş yayıldı və kartof məhsullarını məhv edərək kütləvi aclığa səbəb oldu. Bu hadisə İrlandiyada "Böyük Aclıq" (Great Famine) olaraq bilinən dövrə təsadüf edir. Bu xəstəlik, daha sonra digər Avropa ölkələrinə və dünyanın müxtəlif bölgələrinə yayılmışdır.

## Təsviri
Phytophthora infestans, bitkilərin yarpaqlarında, gövdələrində və meyvələrində qəhvəyi və ya qara ləkələr əmələ gətirir. Bu ləkələr zamanla genişlənir və bitkilərin çürüməsinə səbəb olur. Xəstəlik, xüsusilə nəmli və sərin hava şəraitində sürətlə yayılır və bitkilərin tamamilə məhv olmasına gətirib çıxara bilər.

### Xəstəliyin simptomları
Dəmgil xəstəliyinin əsas simptomları bunlardır:
* Yarpaqlarda su ilə islanmış kimi görünən ləkələr
* Gövdələrdə qara və ya qəhvəyi zolaqlar
* Meyvələrdə qəhvəyi ləkələr və çürümə
* Bitkilərin solması və çürüməsi

## Yayılma və Nəzarət
Dəmgil xəstəliyi su kalıbları vasitəsilə yayılır və xəstə bitkilərin sporları vasitəsilə torpağa və suya keçir. Xəstəlik, xüsusilə rütubətli və sərin hava şəraitində sürətlə yayılır. Bu xəstəliyin yayılmasını nəzarət altına almaq üçün müxtəlif metodlar mövcuddur

### Bioloji nəzarət
Bioloji nəzarət metodları arasında xəstəlikə qarşı rezistent bitki növlərinin yetişdirilməsi və faydalı mikroorqanizmlərin istifadə edilməsi daxildir. Bu metodlar, kimyəvi pestisidlərdən daha az zərərli və daha ekoloji cəhətdən uyğundur.

### Kimyəvi nəzarət
Kimyəvi nəzarət metodları arasında fungisidlərin istifadə edilməsi daxildir. Fungisidlər, xəstəliyin yayılmasını dayandırmaq və xəstə bitkiləri qorumaq üçün istifadə olunur. Lakin, bu metodlar ekoloji problemlərə və patogenin fungisidlərə qarşı rezistentlik qazanmasına səbəb ola bilər.

### Mədəni nəzarət
Mədəni nəzarət metodları arasında bitki rotasiyası, sağlam toxum materialının istifadə edilməsi və bitki qalıqlarının məhv edilməsi daxildir. Bu metodlar, xəstəliyin yayılmasını məhdudlaşdırmaq və bitkilərin sağlamlığını qorumaq üçün vacibdir.

## Ekoloji Təsiri
Dəmgil xəstəliyi, yalnız məhsul itkisinə səbəb olmaqla qalmayıb, həm də ekoloji təsirlərə malikdir. Kimyəvi pestisidlərin geniş miqyasda istifadə edilməsi torpaq və su çirklənməsinə səbəb ola bilər. Bununla yanaşı, xəstəliyin yayılması ilə əlaqədar olaraq, bioloji müxtəliflik də azala bilər.

## İstinadlar
Süngər Bob Kvadrat Şalvar

**"Süngər Bob Kvadrat Şalvar"** () — ABŞ-də yaradılmış populyar cizgi seriallarından biri.

2004-cü ildə serialın əsasında Süngər Bob Kvadrat Şalvar Film adlı cizgi filmi çəkilib.

2007-ci ildə Time jurnalı bu serialın bütün zamanların ən yaxşı cizgi serialı olduğunu yazmışdılar.

## Məzmun
Süngər Bob — cizgi filmin əsas qəhrəmanıdır. Qonşusu Patrik onun ən yaxşı dostudur. Onların ən çox sevdiyi məşğuliyyətlərdən biri də meduza ovlamaqdır. Süngər Bobun və Patrikin qonşusu Squidwardın isə bu heç də xoşuna gəlmir. Squidward həmişə onların bu hərəkətlərindən imtina etmələrini istəyir. Lakin Süngər Bob və Patrik Squidwardın dediklərini zarafat kimi başa düşür və yenə də istədiklərini edirlər.

## Personajlar

## Populyarlıq
Tv.com saytında serialın 2-ci mövsumu 8,6 xal topladı. Yalnız iki Nickelodeon kanalın serialı onu keçməyə bacardılar:  (9,3) və Sehrli Valideynlər (8,8).

## İstinadlar
Rəhim bəy Cahangirbəyov

**Rəhim bəy Şükür bəy oğlu Cahangirbəyov** - Azərbaycan milli burjuaziyasının ilk nümayəndələrindən biridir, əməkdar mühəndis

## Həyat

Rəhim bəy xeyriyyəçi olmuşdur. O, Bakıda çıxan bir sıra maarifpərvər, tərəqqipərvər qəzetlərin təsisçisi olmuş, fəhlə kurslarının, tibb məntəqələrinin, mədəni-maarif ocaqlarının açılmasına xeyli vəsait sərf etmişdir.

Rəhim bəy Sovet hakimiyyəti illərində də işləmiş, bilik və təcrübəsini artıq yenidən formalaşmış neft sənayesinin inkişafına yönəltmişdir.
20-30-cu illərdə Leninneft Neft Mədənlər idarəsində, sonralar uzun illər SSRİ Dövlət Plan Komitəsinin sədri işləmiş Nikolay Baybakov Rəhim bəyin tabeliyində işləmiş və o, neft sənayesinin iqtisadiyyatı, texnologiyasının məhz Rəhim bəy-dən öyrənmişdir. N.P.Baybakov yüksək dövlət vəzifəsində işləyərkən onun təkidi ilə Rəhim bəyə əməkdar mühəndis adı verilmiş, onu 37-ci il repressiyasından qorumuşdur.
Rəhim bəy Şükür bəy oğlu Cahangirbəyov ömrünün axırına kimi istehsalatdan ayrılmamış, 1950 -ci ildə iş başında vəfat etmişdir.

## mənbə

Qəhrəman Qəhrəmanov "Biz qayıdacağıq" Bakı 2010
Fərrux bəy Ağakişibəyov

**Fərrux bəy Əlikişi oğlu Ağakişibəyov** () — Azərbaycanın əməkdar həkimi (1942), Ağdam MRX-nin həkim-terapevti.

## Həyatı
Fərrux bəy Əlikişi oğlu Ağakişibəyov 1879-cu ildə Şuşa qəzasının Pərioğlular (indiki Ağdam rayonunun Pərioğlular kəndi) kəndində anadan olmuşdur. 1899-cu ildə İrəvan Müəllimlər Seminariyasını bitirmişdir.

Fərruxbəy Ağakişibəyov Zəngəzur qəzasının Lənbəran, Qarıqışlaq, Minkənd kənd məktəblərində, Gəncə şəhər məktəbində dərs demişdir.

Fərruxbəy Ağakişibəyov 1909–1914 illərdə Odessa Universitetinin tibb fakültəsində ali təhsil almışdır. Odessa qəzasında həkim, Odessa-Poltava cəbhəsində həkim işləmişdir. 1915-ci ildə Odessa cərrahi qospitalına ordinator qəbul edilmişdir.

## Fəaliyyəti
Fərrux bəy Ağakişibəyov 1918-ci ildə Azərbaycana qayıtmış, Vətənində adlı-sanlı cərrah olaraq tanınmışdır. Ağdamda həkim işləmək istəsə də, orada xəstəxana olmadığından Şuşa xəstəxanasında cərrah işləmişdir. Azərbaycan müstəqilliyini itirdikdən sonra 1920-ci ildə Şuşa səhiyyə şöbəsinin müdiri işləmişdir.

Fərrux bəy Ağakişibəyovun təşkilatçılığı ilə 1922-ci ildə Ağdamda xəstəxana, ambulatoriya yaradılmış, əhaliyə cərrahi yardımın təməli qoyulmuşdur. Onun təşəbbüsü ilə 1925-ci ildə Ağdamda üçkorpuslu xəstəxana və yardımçı binalar tikilmişdir. Ağdamda tibb məktəbinin 1936-cı ildə yaranması Fərrux bəy Ağakişibəyovun adı ilə bağlıdır. O, 1941–1945 illərdə Ağdam hərbi komissarlığı tibb komissiyasının sədri olmuşdur.

Fərrux bəy Ağakişibəyov 1925-ci ildə sahə həkimlərinin Moskvada keçirilən birinci Ümumittifaq qurultayına nümayəndə seçilmişdir. Ona 1942-ci ildə Azərbaycan SSR-nin əməkdar həkimi fəxri adı verilmişdir.

Fərrux bəy Ağakişibəyov 1956-cı ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Fərrux bəy Ağakişibəyov – səhhət və sağlamlığın atası
Mustafa Abdul Cəlil

**Mustafa Məhəmməd Abdul Cəlil** () (ərəbcə tələffüz *Abdul-Cəlil, Abd-əl-Cəlil, Abdel-Cəlil, Abdelcəlil, Abud Əl Cəleil* ). Liviya Milli Keçid Şurasının sədri.

## Həyatı

1952-ci ildə Liviyanın Əl-Bayda şəhərində anadan olub. — Liviya siyasətçisi, vətəndaş müharibəsi nəticəsində paytaxt Tripolidə və ölkənin böyük hissəsində  Liviya müvəqqəti hakimiyyətinin rəhbəri. 2007—2011-ci illərdə Liviya Ümumxalq Komitəsinin katibi, dünyadakı ədliyyə naziri analoqu. 2011-ci ildə Liviyada başlanan kütləvi aksiyalarda üsyançıların tərəfini tutdu.

21 fevral 2011-ci ildə vəzifəsindən istefa verdi. 5 mart 2011-ci ildə Benqazi şəhərində ölkənin şərq hissəsini nəzarət edən Liviya Milli Keçid Şurasının yaradıldığını elan etdi və sədri seçildi. İslam hüququ doktorudur.

## İstinadlar
Kanada şəhərlərinin siyahısı

Siyahıda 2016-cı ildə Kanadada aparılmış siyahıyaalmaya görə ən çox əhalisi olan 100 şəhər qeyd edilmişdir.

## Siyahı

## İstinadlar
Walther P99

**Walther P99** — Almaniya istehsalı olan özüdolan tapança. Walther şikrəti tərəfindən 1996-cı ildə konstruksiya edilib; 1999-cu ildə isə satışa çıxarılıb.

## Mənbə

* Walther P99 world.guns.ru saytında
Nataşa Osmokroviç

**Nataşa Osmokroviç** () — xorvatiyalı voleybolçu. Bir müddət Rabitə Bakı voleybol klubunun şərfəini qorumuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yasna Maystroviç

**Yasna Maystroviç** () — Serbiya voleybolçusu

## Xüsusiyyətləri

Boy: *1.80 sm*

Çəki: *62 kq*

Mövqe: *4-cü zona hücumçusu*

Nömrə: *6*

## İstinadlar
Mira Qoluboviç

**Mira Qoluboviç** () — Serbiya voleybolçusu. Hal-hazırda İsveçrənin Volero klubunda çıxış edir

## Xüsusiyyəiləri
Boy: *1.90 sm*

Çəki: *72 kq*

Mövqe: *4-cü zona hücumçusu*

Nömrə: *1*

## Oynadığı klublar
*Radniçkii Belqrad (Serbiya)
*Yedinstvoo Uziçe (Serbiya)
*Rapid Buxarest (Rumıniya)
*Foppapedretti Bergqamo (İtaliya)
*Despar Perugia (İtaliya)
*Toray Arrows (Yaponiya)
*Hotel Cantur Las Palmas (İspaniya)
*Marichal Tenerife (İspaniya)
*Volero Zurich (İsveçrə)
*Spartak Omsk (Rusiya)

## İstinadlar
Zülfiyyə (şairə)

**Zülfiyyə İsrailova** və ya bilinən təxəllüsü ilə **Zülfiyyə** () — Özbəkistan şairi, Özbəkistanın xalq şairi (1965), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1985).

## Erkən həyatı
Zülfiyyə 1915-ci ildə Daşkənddə dəmirçi ailəsində doğulmuşdur. İbtidai təhsilini bitirdikdən sonra, qızlar üçün açılmış pedaqoji məktəbdə oxumuşdur. 1930-cu illərdə o, burada ədəbiyyatla maraqlanmağa başlamış və ilk şeirlərini yazmışdır. İlk şeirini mətbuatda-qəzetdə dərc etdirmiş və sonralar mütəmadi olaraq müxtəlif qəzet və jurnallarda çap olunmuşdur. 1932-ci ildə "Həyat səhifələri" adlı ilk şeirlər kitabı çapdan çıxdı.

## Həmçinin bax
* Özbəkistan ədəbiyyatı

## İstinadlar
Alfa Şirazi

**Alfa Əli qızı Şirazi** () — İkinci dünya müharibəsi iştirakçısı, partizan.

## Həyatı
Alfa Şirazi iranlı Əli Şirazinin qızı idi. O atasını çox kiçik yaşlarında itirmişdi. Şirazinin anası Dora Mixaylovna isə yəhudi idi və onu nasistlər tərəfindən məhv edilməkdən fars dilini mükəmməl bilməsi xilas etmişdi. Nasistlər Dora Mixaylovna və Alfanın mənzilinə gəldikdə, ansı suallara yalnız fars dilində cavab vermiş və Alfa tərcümə etmişdi. Beləliklə, onlar alman zabitini Dora Mixaylovnanın milliyyətcə fars olduğuna inandıra bilmişdilər.

Alfa anası ilə Rostovun tam mərkəzindəki üç mərtəbəli evdə yaşayırdı. Alfa 35 nömrəli məktəbdə oxuyurdu və əksər sovet uşaqları və yeniyetmələri kimi pioner, daha sonra isə komsomolçu olmuşdu. 

Nasist qoşunları Rostovu işğal etdikdən sonra Alfa partizan dəstələrinə qoşulur. Alman dilini yaxşı bilməsi və İran vətəndaşlığının olması ona nasistlərin qərargahına daxil olmaqda kömək edir. Bu dövrdə nasistlər hesab edirdilər ki, Şərqin müsəlman xalqlarının nümayəndələri heç vaxt Sovet hökumətinə sadiq olmayıblar. Beləliklə, Alfa qərargahda tərcüməçi kimi işə götürülür.

Alman faşist ordusu Rostovu ikinci dəfə (1943-cü ilin əvvəlində) işğal etdiyi zaman Alfa partizan hərəkatına qoşulmuş və Ukraynanın Pavlovka kəndində olan Sovet partizan dəstəsində faşist işğalçılarına qarşı döyüşmüş və göstərdiyi hərbi şücaətə görə o, "Vətən müharibəsi" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Nasistlər tərəfindən əsir götürülmüş və amansızcasına edam edilmişdir.

## İstinadlar
Seyid Əhməd Orlat

## Xronologiya
* **Seyid Əhməd** yanvar 1399-cu il tarixdə atası Seyid Əlinin Alıncaq qalası yaxınlığında baş vermiş döyüşdə öldürülməsindən sonra hakimiyyətə gəlmişdir. 
* 1399-cu ilin son aylarında Əmir Teymur öz ordusu ilə Qarabağda qışlayarkən, **Seyid Əhməd**  Şirvana – Şirvanşah Şeyx İbrahimin yanına getmiş və ondan Əmir Teymurun Şəkiyə gözlənilən hücumunun qarşısının alınmasında və Əmir Teymurla münasibətlərinin yaxşılaşdırılmasıda yardımçı olmasını xahiş etmişdir.  Şirvanşah Şeyx İbrahim Seyid Əhəmdi Qarabağa – Əmir Teymurun yanına aparmış və nəticədə Əmir Teymur tərəfindən "*atasının* (Seyid Əli Orlatın) *mənsəb və məqamı ona əta edil*"mişdir. 
*Hicri 802-ci ilin qışında (noyabr 1399 –fevral 1400) Əmir Teymur Qarabağda qışlayan ordusunun 30%-ni götürüb Ağ su dərəsinə – Əmir Xəmşanın üzərinə, ilğar (çevik hücum) edərkən Kür çayını keçdikdə Şirvanşah Şeyx İbrahim və Şəki hökmdarı **Seyid Əhməd** də oz qoşunları ilə bu ilğara qoşulmuşlar.
*

## İstinadlar

 

## Xarici keçidlər
''Aydın Məmmədov''. Əmir Teymurun Şəki ölkəsinə hücumları >>
## Həmçinin bax
*Şəki (tarixi ərazi)
*Orlat oymağı
Liviya Krallığı

**Liviya Krallığı** ( al-Mamlaka al-Lībiyya) — 1951-ci il dekabrın 24-də yaradılıb və 1969-cu il sentyabrın 1-də idarəetmə forması monarxiyadan respublikaya keçəndən sonra dağılıb.

## Konstitusiya
Krallıq konstitusiyalı monarxiya hakimiyyət quruluşuna sahib idi, onun başında Sənusilər sufi ordenindən olan I İdris dururdu. Əsas hakimiyyətə kral malik idi. Parlament iki palataladan ibarət idi: Senat və Nümayəndələr Palatası. Baş naziri kral təyin edə və istefaya göndərə bilərdi.

## Tarixi
1949-cu il noyabrın 21-də BMT-nin Baş Məclisi Liviya 1952-ci il yanvarın 1-dək müstəqillik əldə etməsinə dair qətnamə qəbul etdi. Sonrakı danışıqlar üçün Liviyanı I İdris təmsil edirdi. 24 dekabr 1951-ci ildə Liviya müstəqilliyini elan etdi, və bununla da müstəqilliyini  BMT-nin qərarı ilə əldə etmiş ilk ərəb dövləti və ilk müstəqil Afrika dövlətlərindən biri oldu.

1959-cu ildə Liviyada böyük neft yataqları tapıldı və onun sonrakı hasilatından gələn gəlirlər sayəsində Liviya dünyanın ən yoxsul dövlətlərindən ən zəngin birinə çevrildi. Neft ölkənin maliyyə vəziyyətini xeyli dəyişsə də, onun hasilatından gələn gəlirlər hakimiyyətdə olan dar təbəqəyə məxsus idi ki, bu da cəmiyyətdə narazılıq doğururdu.

## İnzibati bölgüsü
### Əyalətləri

## İstinadlar
Aleksandr Fridman

**Aleksandr Aleksandroviç Fridman** (; ) — rus və sovet riyaziyyatçısı, fiziki və coğrafiyaşünası, qeyri-stasionar kainat nəzəriyyəsinin banisi.

## İstinadlar

## Əsərləri
* Frenkel’ V. Ya. "Aleksandr Aleksandrovich Fridman (Friedmann): a biographical essay". *Sov. Phys. Usp.* 31 (7): 645–665 (1988)
* *Фридман А. А.* О кривизне пространства. Z. Phys. 10 (1922), pp. 377–386.
* *Фридман А. А.* [Мир как пространство и время.](http://publ.lib.ru/ARCHIVES/F/FRIDMAN_Aleksandr_Aleksandrovich/Mir_kak_prostranstvo_i_vremya.(1965).%5Bdjv%5D.zip) Издание второе. М.: Наука, 1965.
* *Фридман А. А.* [Избранные труды](http://publ.lib.ru/ARCHIVES/F/FRIDMAN_Aleksandr_Aleksandrovich/Fridman_A.A._Izbrannye_trudy.(1966).%5Bdjv%5D.zip). Под редакцией Л. С. Полака. М.: Наука, 1966. Серия: Классики науки.
Bulvar

**Bulvar** (, ) — möhkəmləndirilmiş torpaq sahəsi, küçə, dəniz və çay sahili kənarında gəzinti üçün ayrılmış sahə. Bulvar piyada gəzintisi, insanların istirahəti üçün nəzərdə tutulur. Eyni zamanda bina və səkiləri tozdan və nəqliyyatla birbaşa təmasdan qoruyur. Bulvarda heykəl və abidələr qoyulur, fontanlar, uşaq və idman qurğuları, kafe və ticarət kioskları  yerləşdirilir.

## Qalereya

Şəkil:View of Baku.jpg|Azərbaycan, Bakı bulvarı
Şəkil:Paris Champs Elysees westwards DSC03316.JPG|Fransa, Paris
Şəkil:Straße des 17. juni.brandenburger tor.night.JPG|Almaniya, Berlin


## Mədəniyyətdə

Şəkil:Baku-boulevard.jpg|Bakı bulvarı
Şəkil:Kustodiev promenade Volga.jpg|Volqanın sahilində bulvar (Boris Kustodiyev "Volqada şənlik")
Şəkil:Camille Pissarro - Boulevard Montmartre, printemps - Israel-Museum.jpg|Monmartr bulvarı yaz vaxtı (Kamil Pissarro)
Şəkil:On the Boulevard.jpg|Kazimir Maleviç "Bulvarda"


## Ədəbiyyat
* Г. И. Воробьёв. Лесная энциклопедия. Москва, изд.Большая российская энциклопедия,1985, т.1, стр. 563

## Xarici keçidlər
Şamaxı–Quba yolu

**Şamaxı–Quba yolu** — inşası nəzərdə tutulan Şamaxıdan Qubaya birbaşa avtomobil yolu. Bu yolun layihəsi üzərində iş  davam edir. Tikintini Koreyanın “Pyunghwa Enginneerring Consultants” şirkətinin həyata keçirməsi nəzərdə tutulur. Onlar tərəfindən texniki əsasnamə artıq  hazırlanıb, ancaq layihə hələ təsdiqlənməyib. Yolun ödənişli olması nəzərdə tutulur.

Planlaşdırıldığına görə, 100 kilometrdən bir qədər çox olası yol dağlıq ərazidən keçəcək və Şamaxıdan Qubaya getmək üçün Bakıya gəlmək zərurətini aradan qaldıracaq.

## Həmçinin bax
* Şamaxı
* Quba
* Yol
## İstinadlar
Mattias Hyuz

**Mattias Hyuz** (, ) — əslən alman olan ABŞ aktyoru. Ən məşhur filmləri sırasında "Nə təslim ol, nə də geri çəkil 2: Şiddətlənmiş ildırım", "Qaranlıq mələyi" və "Qanunun missiyası" filmlərini göstərmək olar.

## Həyatı
Mattias Hyuz 1959-cu ildə Almaniyanın Valtrop şəhərində doğulmuşdur. Yeniyetmə illərində idmanla məşğul olmuşdur. Karate və Taekvondo üzrə qara kəmərə sahib olduqdan sonra ABŞ-yə getmişdir. ABŞ-yə köçdükdən sonra pulu qurtarmağa başlayır. Bu zaman Mattias gecəni maşınlarda keçirir. Burada Jan-Klod Van Dammın imtina etdiyi Nə təslim ol, nə də geri çəkil 2: Şiddətlənmiş ildırım filminə çəkilmişdir. Film Mattias Hyuz Rusiyalı İvan rolunu canlandırmışdır. Çəkildiyi rola görə 6000 dollar honorar qazanmışdır. Bu filmdən sonra Mattias bakirə xaxnımın yanında cangüdən kimi çalışmışdır. 1990-cı ildə Qaranlıq mələyi filminə çəkildikdən sonra məşhurluq qazanmışdır. Mattias Hyuzun boyu 196-sm-dir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
*
Mario

**Mario** (, ) — Yaponiya şirkəti "Nintendo" tərəfindən yaradılmış oyun personajı.  Personajın yaradıcısı Şiqeru Miyemotudur. O, eyniadlı video oyun franşizasının baş personajı və Yapon video oyun şirkəti Nintendo-nun maskotu və talismanı sayılır.

## Haqqında
Mario italyan-amerikan əsilli olan su kəməri işçisidir. "Göbələk krallığı"nda yaşayır. Onun düşməni əjdaha Bouzerdir. Bouzer şahzadə Piçi qaçırmaq və krallığı tutmaq istəyir. Lakin Mario ona bu imkanı vermir. Mario Bouzeri məğlub edərək, şahzadə Piçi və krallığı xilas edir. Marionun qardaşı da var. Onun adı Luicidir. Nə Mario, nə də Luicinin soyadı yoxdur. "Super Mario qardaşları" filmində isə onların tam adı belə səslənir: Mario Mario və Luici Mario. Mario personajı "100 ən yaxşı personaj"dan 4-cü yeri tutur. Bu personaj sayəsində 200 oyun hazırlanmışdır.

## Xarici keçidlər
* The Evolution of Mario Timeline and Collage 
* Super Mario Wiki
* Nintendo of Europe's official website for the ''Mario'' series 

## Həmçinin bax
* Mario (franşiza)
Walther P88

**Walther P88** - Walther şirkəti tərəfindən 1988-ci ildə konstruksiya edilmiş və polis qüvvələri üçün nəzərdə tutulmuş özüdolan tapança. İstehsalı 1996-cı ildə dayandırılmışdır.

## Mənbə
Walther P88 World.guns.ru saytında
Sena çayı

**Sena** ( , ) — Fransanın şimalında çay, böyük nəqliyyat qovşağı. Uzunluğu — 776 km, sahəsi — 78,65 min km²-dir.

## Hidroqrafiya
Sena mənbəyini Burqundiyanın cənubundakı Lanqr dağından götürür və Paris sahəsində genişlənir. Parisdən sonra onun axın xətti əyilir. Qavr yaxınlığında La-Manş körfəzindəki Sen buxtasına tökülür. Çayın başlanğıcında dünyada ən uzun asma körpülərdən biri tikilib.

Ona tökülən çaylar: sağdan — Ob, Marna, Uaza; sol tərəfdən — Yonna.

## İqtisadiyyat və ekologiya
Sendən gəmiçilik üçün geniş istifadə edilir. 6,5 metr dərinliyindəki gəmilər Ruanaya qədər üzə bilirlər; Ruana ilə Paris arasında isə dərinliyi 3,2 metr götürə bilən çay gəmiləri üzürlər.

Çayın suyu çox çirklənibdir.

## Etimologiyası
Antik dövrdə çayın adı *Sekvana* (Sequana) kimi səslənirdi. Ehtimal edilir ki, kelt sözü olan *Siquana* Hind-Avropa dillərindən əvvəlki *sak-* (müqəddəs) sözündən əmələ gəlib.

## Həmçinin bax
* Kral körpüsü (Paris)

## Ədəbiyyat
* Jean Aubert, *La vie des bords de Seine*, Éditions Horvath, Le Coteau (Loire), 1986. ISBN 978-2-7171-0414-1
* François Beaudouin, *Paris-sur-Seine, ville fluviale*, Éditions de la Martinière, 1993. ISBN 978-2-7324-2035-6. *(François Beaudouin est le fondateur du [[musée de la batellerie (Conflans-Sainte-Honorine)|musée de la batellerie]] de [[Conflans-Sainte-Honorine]] et en a été le conservateur jusqu'en 1994)*
* Charlotte Lacour-Veyranne, *Les colères de la Seine*, Éditions Paris-Musées, 1994. ISBN 978-2-87900-191-3
* Bernard Jacomin, *Les Sources de la Seine*, Yvelinédition, 2006. ISBN 978-2-84668-049-3

## İstinadlar
Silk Way Airlines

**Silk Way Airlines** baş ofisi və əsas əməliyyat bazası Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda yerləşən Azərbaycan hava yükdaşımaları şirkətidir.  
Aviaşirkət müxtəlif yükdaşıma ehtiyacları üçün sərfəli həllər təqdim edir. Silk Way Airlines Bakıda yerləşən mərkəzindən bütün Asiya və Avropaya uzanan qitələrarası marşrutlar üzrə müntəzəm uçuşlar ilə bərabər, belə uçuşların yerinə yetirilməsi çətin olan ərazilərdə geniş təcrübəyə malikdir. Silk Way Airlines mürəkkəbliyindən asılı olmayaraq istənilən sorğunun həlli üçün dünyanın hər yerində hökumətlər və QHT-lərlə əməkdaşlıq edir. Aviadaşıyıcının personalı təhlükəsizlik və etibarlılıq öhdəliyinə əsaslanaraq şirkətin nüfuzunu gücləndirməyə davam edir.

## Silk Way Group
Silk Way Airlines daha iki şirkətin – Silk Way West Airlines və Silk Way Technics şirkətlərinin daxil olduğu Silk Way Group şirkətlər qrupunun tərkib hissəsidir.

## Tarixçə
2001-ci ildə əsası qoyulmuş Silk Way Airlines dünya üzrə çarter istiqamətləri şəbəkəsi ilə xidmət göstərən hava yükdaşımaları şirkətidir.

## Donanma
Aviadaşıyıcının donanmasında hazırda ICAO-nun 16-cı Əlavəsinin 4-cü fəslinə uyğun olaraq, PS-90A səs standartı mühərrikləri ilə təchiz edilmiş iki İL-76TD-90 tipli təyyarə də daxil olmaqla beş təyyarə xidmət göstərir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
1996/1997 Azərbaycan Kuboku

**1996-97 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun altıncı mövsümüdür.

1996-97 mövsümündə 34 komanda mükafat üçün mübarizəyə aparmışdır.

## 1/4 final

## Yarımfinal

## Final




## İstinadlar
2005/2006 Azərbaycan Kuboku

## I mərhələ
*(24 Sentyabr, 15 Oktyabr 2005)*
*  ABN Bərdə [D2] - **Gənclərbirliyi Sumqayıt** 0:2 / 1:2
*  Simurq Zaqatala - **Turan Tovuz** 1:1 / 1:2
*  Viləş Masallı [D2] - **[[Qarabağ FK|Qarabağ]]** 0:5 / 1:1
*  Energetik Mingəçevir [D2] - **Olimpik Bakı** 1:3 / 1:3
*  Anşad Petrol Neftçala [D2] - **Xəzər Lənkəran-2 [D2]** 0:3 / 0:0
*  **Göy-Göl Xanlar [D2]** - Moik Bakı 2:0 / 4:0
*  Şərur Bakı [D2] - **Xəzər Lənkəran** 0:5 / 0:9
*  Şahdağ-2 Qusar [D2] - **MKT Araz İmişli** 0:3 / 2:4
*  Ədliyyə Bakı [D2] - **[[Karvan FK|Karvan]]** 0:3 / 0:3
*  Rote Fahne [D2] - **Göyəzən Qazax** 0:1 / 0:2
*  Gənclərbirliyi-2 Sumqayıt [D2] - **Şagdağ Qusar** 2:5 / 0:3
*  Yeni Yevlax [D2] - **Bakılı Bakı [D2]** 1:3 / 1:1
*  Neftçi-2 Bakı [D2] - **FK Gəncə** 0:2 / 1:3

## 1/8 final
*(4 Noyabr, 19 Noyabr 2005)*
*  **Neftçi Bakı** - Gənclərbirliyi Sumqayıt 1:2 / 2:0
*  Göy-göl Xanlar [D2] - **Turan Tovuz** 0:0 / 0:1
*  Xäzär Länkäran-2 [D2] - **[[Qarabağ FK|Qarabağ]]** 0:0 / 1:2
*  Olimpik Bakı - **FK Bakı** 0:0 / 0:3
*  **MKT Araz İmişli** - Bakılı Bakı [D2] 5:1 / 2:0
*  Şahdağ Qusar - **Xəzər Lənkəran** 0:2 / 0:1
*  FK Gəncə - **[[Karvan FK|Karvan]]** 1:3 / 1:1
*  Gğyəzən Qazax - **İnter Bakı** 1:1 / 0:1

## 1/4 final
*(4 Mart, 18 Mart 2006)*
*  **Neftçi Bakı** - Turan Tovuz 3:0 / 0:0
*  **[[Qarabağ FK|Qarabağ]]** - FK Bakı 3:2 / 0:0
*  MKT Araz İmişli -  **Xəzər Lənkəran** 0:0 / 0:1   
*  **[[Karvan FK|Karvan]]** - İnter Bakı 1:1 / 4:1

## Yarımfinal
*(25 Aprel, 3 May 2006)*
*  Neftçi Bakı - **[[Qarabağ FK|Qarabağ]]** 0:0 / 0:1
*  Xəzər Lənkəran - **[[Karvan FK|Karvan]]** 1:0 / 0:3

## Final




## Həmçinin bax
2008/2009 Azərbaycan Kuboku

**2008/09 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun 17-ci mövsümüdür. 17 sentyabr 2008-ci ildə ilkin mərhələnin iki oyunu ilə başlayan turnir 23 may 2009-cu ildə Bakıdakı Tofiq Bəhramov adına stadionda keçirilən final oyunu ilə başa çatdı. Bu ilki yarışda 18 komanda mübarizə aparırdı.

## Reqlament
Azərbaycanın Kubokunun finala qədərki bütün mərhələlərində cütlüklərin qalibləri iki matçın nəticələrinə görə təyin edilirdilər. Əgər kubok matçı əsas vaxta heç-heçə bitdisə, onda əlavə vaxt (hər biri 15 dəqiqə olmaqla 2 əlavə hissə, fasiləsiz) təyin olunurdu. Amma əgər əlavə vaxtda da qalib təyin olunmursa, o zaman 11 metrlik zərbələr seriyası təyin edilirdi. Final mərhələsi bir oyundan ibarətdir.

## Komandalar
2008/2009 mövsümündə kubokda bu komandalar iştirak edəcək:

## Təsnifat mərhələsi
Bu yarışa vəsiqə qazanan aşağı divizionun dörd komandası bir-biri ilə iki oyun olmaqla qarşılaşıb və bu oyunların qalibləri növbəti mərhələdə Azərbaycan Premyer Liqasının 2008/09-cu il mövsümünün on dörd komandasına qoşulublar. İlk oyunlar 17 sentyabr 2008-ci ildə, cavab görüşləri isə 24 sentyabr 2008-ci ildə keçirilmişdir.

|}

## 1/8 final
İlkin mərhələnin iki qalibi bu mərhələdə Azərbaycan Premyer Liqasının 2008/09-cu il mövsümünün 14 komandasına qoşulub. İlk oyunlar 29 və 30 oktyabr 2008-ci il tarixlərində, cavab görüşləri isə 5 və 6 noyabr 2008-ci il tarixlərində keçirilmişdir.

|}

## 1/4 final
Bu mərhələdə 1/8 finalın səkkiz qalib komandası üz-üzə gəlib. İlk oyunlar 25 fevral 2009-cu il, cavab görüşləri isə 11 və 12 mart 2009-cu il tarixlərində keçirilmişdir.

|}

## Yarımfinal
Bu mərhələdə 1/4 finalın dörd qalib komandası üz-üzə gəlib.

|}

## Final




## Qol müəllifləri

**5 qol:**

*  Vaqif Cavadov, Qarabağ

*  Valter Quqlemon, İnter Bakı

**4 qol:**

*  Artim Şakiri, Qarabağ

**3 qol:**

*  Xaqani Məmmədov, İnter Bakı
*  Amiran Muciri, Standard Bakı

**2 qol:**

*  Petar Zlatinov, İnter Bakı
*  Leandro Qomes, Bakı
*  İvan Tsvetkov, Xəzər Lənkəran

**1 qol:**

*  Admir Teli, Qarabağ
*  Cavid Hüseynov, İnter Bakı
*  Andrejs Rubins, İnter Bakı
*  Artur Seixas, İnter Bakı
*  Kənan Kərimov, Qəbələ
*  Feliks Alimeida, Bakı
*  Georgi Adamiya, Bakı
*  Zaur Ramazanov, Xəzər Lənkəran

**Naməlum:**

4 Qol Spartak Quba

2 Qol Qafqaz Universiteti

2 Qol ABN Bərdə

**1 avtoqol:**
* Elnur Allahverdiyev, Qarabağ üçün Neftçi ilə oyunda

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Bakı komissarı Məşədi Əzizbəyov (film, 1975)

***Bakı komissarı Məşədi Əzizbəyov*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Ruslan Şahmalıyev tərəfindən 1975-ci ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film Bakı komissarı Məşədi Əzizbəyovun anadan olmasının 100 illiyinə ithaf olunmuşdur.

## Məzmun
Film Bakı komissarı Məşədi Əzizbəyovun anadan olmasının 100 illiyinə ithaf olunmuşdur.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Püstə Əzizbəyova, Vladimir Sinitsın
Rejissor: Ruslan Şahmalıyev
Operator: Zaur Məhərrəmov
Bəstəkar: Aqşin Əlizadə

## İstinadlar

## Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 235-258.

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1975-ci ilin Azərbaycan filmləri
1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı