open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məhəmməd mirzə Kaşifus-Səltənə

**Məhəmməd mirzə Əsədulla mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** (1862-?) — Qacar dövlətinin xarici işlər naziri.

## Həyatı
Məhəmməd mirzə Əsədulla mirzə oğlu 1862-ci ildə Türbəti-Heydəriyyə şəhərində dоğulmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Fransız dilini gözəl bilirdi. Kaşifüssəltənə ləqəbini daşıyırdı.

Məhəmməd mirzə İran dövlətinin Parisdəki səfarətində katib işləmişdi. Istanbulda isə ticarət işləri ilə ilgilənmişdi. 1896-cı ildə Bоmbеy şəhərində kоnsul vəzifəsində çalışmışdı. Bir müddət Paris şəhərində yaşamışdı. Qacarlar dövlətinin xarici işlər naziri olmuşdu.

Məhəmməd mirzə Hindistandan çay kоlları gətirib, Gilandakı mülkündə əkdirmişdi.

## Mənbə
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Qacarlar
Merkur Spiel-Arena

**Merkur Spiel-Arena** — Almaniyada stadion.

Avroviziya 2011 müsabiqəsinin keçirildiyi bu arena 2004-cü ilin sentyabrında istifadəyə verilib.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
Nobert Yevdayev

**Nobert Yevdayev** () — şair, yazıçı, rəssam, jurnalist.

1929-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. Şair, yazıçı, rəssam, jurnalist və bir sıra elmi işlərin müəllifidir. 1989-cu ildən ABŞ-də yaşayan həmyerlimiz orada Azərbaycanın AZEM Həmyerlilər Birliyinin sədridir. 2003-cü ildən Nyu Yorkda təsis etdiyi, rus və ingilis dillərində nəşr olunan "Novıy Rubej" qəzetinin baş redaktorudur.

Azərbaycan mədəniyyətinin Amerikada təbliğ olunması istiqamətində bir sıra tədbirlər təşkil etmişdir. Amerikadakı Azərbaycan diasporunun fəal nümayəndələrindən olan Nobert Yevdayev dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 13 mart 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Calut (sərkərdə)

**Calut** () — Qurani Kərimə görə Həzrət Davud peyğəmbər (s) tərəfindən sapandla öldürülmüş fələstinli nəhəng sərkərdə. Əhdi-Ətiqdə adı Qoliaf kimi keçir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cəhim

**Cəhim** — İslam dinində Cəhənnəmin 4-cü təbəqəsinə verilən ad.

## Həmçinin bax
* Cəhənnəm

## İstinadlar
Cüz

**Cüz** — Cüz' (جزء, cəm halda اجزاء aczâ') kəlməsi "hissə" mənasını verir.

"Quran" ilə bağlı bir termin olan bu söz, Quranın bərabər uzunluqda bölmələrə ayrılmış hissələrindən birini ifadə edir. Müəyyən bir müddət ərzində Quranı oxuyub bitirmək istəyən oxuyucuya, gündə nə qədər oxuyarsa, hədəflədiyi tarixdə bitirə biləcəyini göstərmək üçün müshəflərin kənarlarında cüz, hizip və rubu' kimi işarələr təsvir olunur. Bu işarələrin müəyyənləşdirilməsində bəzən söz sayları, bəzən də hərf sayları əsas götürülür. Cüz saylarının müəyyən olunmasında "30 günlük Ramazan aylarında təravih namazlarında Quranın tamamını xətm etmək istəyən adam bir gecədə nə qədər oxumalıdır" yanaşmasına əsasən 30 sayı geniş yayıldığından istifadə olunmuşdur. Cüzlər müəyyən bir səhifə sayını göstərməsə də xəttatların Quranı əzbərləmək üçün inkişaf etdirdikləri bərkənar mushaf səviyyəsində, bir cüz 20 səhifə tutacaq şəkildə hesablanmışdır. Ümumilikdə 600 səhifədir. Cüzlərin başlanğıclarını göstərmək üçün müshafların kənarlarına, günəşi təsvir edən edən bir bəzək təsvir edilir və bu bəzəyin içərisinə cüzün nömrəsi yazılır.

Cüzlər bəzi müshaflarda 2, bəzilərində də 4 hizip tutan daha kiçik hissələrə ayrılırlar.

Cüzlər adlandırılarkən bəzən cüzün sıra nömrəsi, bəzən də bu cüzdəki ilk ayənin bir neçə kəlməsi istifadə olunmaqdadır.

Cüz kəlməsi, hədis elmində az sayda hədisi ehtiva edən hədis kitabları üçün də istifadə edilməkdədir.

Bundan əlavə, cüz sözü çeşidli surə və ayələrdən düzəldilən məcmuələr üçün də istifadə edilməkdədir.

Qurandakı cüzlərin başlanğıc və bitişlərini göstərən cədvəl belədir:

Cüz islami məqsədlər üçün istifadə olunan bir termindir.
Cəmrə

**Cəmrə** — Həcc ziyarəti zamanı zəvvarların şeytanı daşlamaq ayinini icra edərkən atdıqları daşlar və ya bu daşların atıldığı yer.

## İstinadlar
Çarmıxa çəkmə

**Çarmıxa çəkmə** — bir-birinin üzərinə çarpaz qoyulmuş iki taxtadan ibarət dar ağacına çəkilmə. Keçmişdə cinayətkarların üzərinə bağlamaq və ya mismarlamaq surətilə cəzalandırılmasında yayğın olaraq işlədilmişdir.

## Etimologiya
Fars dilindən türk dillərinə keçən  çarmıx sözü dörd və mismar sözcüklərindən yaranmışdır.

Qərb dillərindəki *cross* və *kruco*  kimi qarşılıqlarından yaradılmış çarmıxa gərmə mənasındakı *crucifixion* və *krucumado* kimi qavramlar əslən yunan dili kökənli olub iki kəlimədən ibarətdir: ana-stauro (ἀνασταυρόω); stauros kəlməsi "payaya bağlamaq", apo-tumpanizo kəlməsi də "taxta üzərində acı çəkdirmək" mənasına gəlir və bu iki söz birləşdiyində "anaskolopizo" (ἀνασκολοπίζω "payaya keçirmək") sözünü meydana gətirir. Köhnə Yunan-Roman qaynaqlarında "XYLON" sözü "odun parçası" mənasında da işlədilirdi, amma bu söz daha çox dar ağacları üçün etibarlı idi, payalar üçün deyil. Məsələn, Aristofanın "Qurbağalar" komediyasında də bu mənada işlənir: "Əgər tökəzlərsən, heç olmazsa şərəfli bir ağacdan asılarsan". Buna görə latınca "crux" sözü dar ağacı ya da paya mənasına gələ bilər.*

## Tarixçə
Keçmişdə qurulu din və nizama qarşı cinayət törətdiyi üçün edamına qərar verilənlər çarmıxa çəkilərək öldürülərdilər. Bunun üçün məhkumun bədəni və ayaqları çarmıxın şaquli taxtasına bağlanar, qolları yana açılaraq əlləri üfüqi taxtaya mıxlanırdı. Günlərlə açıqda, ac, susuz və taxtaya mismarlı qalan məhkum, yavaş yavaş və işgəncə çəkərək ölərdi. Romali qubernator *Pontius Pilate* dövründə də İsa yəhudi din alimi olan fariseylər tərəfindən belə çarmıxa gərilmişdi. Çarmıxa gərilmə mövzusu utanc verici olaraq adlandırıldığı üçün, uzun zaman Xristianlar tərəfindən ələ alına bilmədi. 16.ci əsrdən sonra, bir çox rəssam İsanı çarmıxda göstərən rəsmlər çəkdi

## İstinadlar
Çilə

**Çilə** — Sufi dərvişlərin nəfslərini tərbiyə edib təsəvvüf yolunda irəlləmək üçün qırx gün inzivaya çəkilib riyazət (dünyanın rahatlıq və ləzzətlərindən əl çəkmə) və ibadətlə məşğul olmaları.

## Həmçinin bax
* Çiləxana
Tobeka Madiba

**Tobeka Madiba** () — Cənubi Afrika Respublikasının birinci xanımı.

Tobeka Madiba 1973-cü ildə Durban şəhərində dünyaya gəlib. Cənubi Afrikanın prezidenti Cakob Zuma ilə ailə həyatı quran Madibanın üç övladı var. Cakob Zuma beşinci dəfə Madiba ilə evlənsə də, Madiba rəsmən üçüncü həyat yoldaş hesab olunur. Belə ki, Zumanın ikinci arvadı Keyt Zuma 2000-ci ildə vəfat edib. CAR prezidentinin üçüncü arvadı Nkosazane Dlamini — Zuma ilə isə boşanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əkbər Ağayev (tənqidçi)

**Əkbər Məmməd oğlu Ağayev** () — tənqidçi, ədəbiyyatşünas, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1939), Azərbaycanın Əməkdar ali məktəb işçisi (1981), filologiya elmləri doktoru (1972), professor.

## Həyatı
Əkbər Ağayev Şuşada anadan olmuşdur. Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun dil və ədəbiyyat şöbəsini bitirmişdir. 1940-1941-ci illərdə Elmlər Akademiyası Azərbaycan filialının aspiranturasında təhsilini davam etdirmişdir. Həmçinin Moskvada Ali Diplomatiya Məktəbində təhsil almışdır.

## Fəaliyyəti
### Əmək fəaliyyəti
Əkbər Ağayev Moskvada Ali Diplomatiya Məktəbində təhsilini başa vurduqdan sonra "İzvestiya" qəzeti və Sovet İttifaqı Teleqraf Agentliyi redaksiyalarında işləmişdir. Daha sonra Bakıda bir sıra mətbuat orqanlarında ədəbi işçi, məsul katib, şöbə müdiri və redaktor vəzifələrində çalışmışdır.

Əkbər Ağayev eyni zamanda elmi-pedaqoji fəaliyyəti dövründə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində, Xarici Dillər İnstitutunda, Bakı Dövlət Universitetində müəllim. kafedra müdiri və fakültə dekanı, Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda inkişaf etmiş sosializm dövrü ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.

### Ədəbi fəaliyyəti
#### Əsərləri
Ədəbi fəaliyyətə hələ 1935-ci ildə başlamış Əkbər Ağayevin "Nizami və dünya ədəbiyyatı" (1964), "Şeirimizin yeni nəsli", "Lirikanın qüdrəti", "Dramaturgiyanın bəzi məsələləri", "Ədəbiyyat tarixi haqqında qeydlər" və s. kimi ədəbiyyatşünaslıq və ədəbi tənqidə həsr olunmuş xeyli məqaləsi məlumdur ki, onların arasında rus və dünya ədəbiyyatına həsr olunmuş "Anri Barbüs",  "Höte Nizami haqqında", "Fransız xalqının böyük oğlu", "Humanist sənətkar", "Xalq nəğməkarı", "Səhər şəfəqləri" kimi əsərlər də vardır. "M.Y.Lermantov və Azərbaycan" (1941), "A.İ.Gertsen"(1962), "Sənətkarlıq məsələləri" (ədəbi-tənqidi məqalələr)(1962), "Nizami və dünya ədəbiyyatı" (1964), "Sənətkara töhfə" (1978), "Əsrin tərənnümü" və s. kitabları işıq üzü görmüşdür.

#### Tərcümələri
Əkbər Ağayev tərcümə sənəti ilə də yaxından məşğul olan müəllif dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin əsərlərini dilimizə tərcümə etmişdir. A.S.Puşkin, M.Y.Lermontov, A.A.Çexov, L.N.Tolsto, Belinski, Dobrolyubov, Qorki, Dikkens, Bualo və b. rus ədiblərindən tərcümələri vardır. 

## Həmçinin bax
*Azərbaycan ədəbiyyatı
*Ağaoğlular
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çerapunci

**Çerapunci** — Hindistannın Meqxalaya ştatında kiçik şəhər.

## İqlimi
Çerapunci dünyada ən çox yağıntı düşən yaşayış məntəqələrdən biridir. Himalay dağlarının cənub-şərq yamacında yerləşir və bir il ərzində ora ( 1 avqust 1860 - 31 iyul 1861-ci il ) 22 987&nbsp;mm yağıntı düşmüşdür.

## İstinadlar
Şərif Texnologiya Universiteti

**Şərif Texnologiya Universiteti** () — İranın ən nüfuzlu texnoloji ali təhsil müəssisələrindən biri.

thumb|right|250px|Universitet binası

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Məhəmməd Şirvani

**Şirvani** - sufi alimi, mürşid.

## Həyatı

Böyük vəlilərdən. Adı Məhəmməd Əli, künyəsi Əbu Hikmət, ləqəbi Muhyiddîn Şemâxî'dir. Şirvanda doğulub. 1335 (H.736) tarixində Gəncə şəhərində vəfat etdi.

Məhəmməd Şirvani, Təbrizdə elm təhsil etdi. Daha sonra məmləkəti olan Şirvan'a dönüb ticarətlə məşğul oldu. Vəlilik yoluna girişi belə anladılır:

Şirvani həzrətləri əvvəllər ipək alıb satardı. Geylan və Laheycan diyarlarına mal göndərərdi. O diyarda bir şəriki var idi. O, malları, orada satır və məmləkətin puluna çevirirdi. Bir gün şəriki vəfat etdi. Geridə kimsəsi olmadığı üçün bütün malına oranın idarəçisi əl qoydu. Şirvani həzrətləri bunu eşidib, ora getmək üzrə yola çıxdı. Çatdığında hakimə vəziyyəti izah etdi. Mallarını geri istədi. Lakin nə etdisə malını qurtara bilmədi. Bunun üzərinə Allahu-təalanın sevimli qulu Şeyx Zahid (Şeyx Zahid Gilani ətaflı bax) həzrətlərinin dərgahına gəlib halını ona izah etdi və dua istədi. Zahid həzrətləri; "Oğlum! Sən bu işə məmur deyilsən və bunun üçün yaradılmadın. Adın gözəldir və səndə neçə-neçə hikmətlər mövcuddur. Bəli desən bu hikmətlər səndə meydana gələr." buyurdu. O da bəli deyincə, Zahid həzrətləri ona nəzər etdi və Şirvani də ona tələbə oldu və uzun bir zaman söhbətlərində iştirak edib yetişdi.

Şirvani, müəllimi Zahid həzrətlərinin düyü ərazilərində və bağlarında çalışıb. Gecə oralara gedib suvarma işlərinə baxardı. İşləyərkən yerinə baxacaq bir dervişin gəldiyini görsə dərhal namaza durardı. O namaza başlayanda suyun akışı və səviyyəsi yüksələr, bağ və çəltik tarlası başdan-başa sulanardı. Namazını bitirdiyində suyun səviyyəsi düşər və axışı azalar, köhnə halına dönərdi. Bunu görən dərviş yoldaşı suyun artması işini mürşidinə danışdıqda mürşidi; "Vaxtı gəldi." buyurdu və Şirvânî'ni çağırıb ona icazət, diplom verdi. Sonra da onu haqq yolun bilgilərini öyrətməklə vəzifələndirdi.

Şirvani, Gəncə şəhərinə yerləşdi. Artıq irşadla məşğul oldu. Zamanın sultanı Cəlaləddin onu sevər və hörmət göstərərdi. Şirvani həzrətləri Gəncədə dərgah və məscid tikdirdi. Ömrünü insanlara xidmətlə keçirdi.

## Mənbə

* Lemezât, Süleymaniyyə Kitabxanası
Xalqın Səsi Partiyası (Türkiyə)

**Xalqın Səsi Partiyası** (), **HAS Parti** — Türkiyə Respublikasındakı siyasi partiyalardan biridir.

Partiya Səadət Partiyasının keçmiş sədri Numan Qurtulmuş tərəfindən 1 noyabr 2010 tarixində qurulub. Daha sonralar Ədalət və İnkişaf Partiyasına birləşib. Özlərini *millətin mərkəzi* kimi təqdim edirlər.

## İstinadlar
Səid Faiq Abasıyanıq

**Səid Faiq Abasıyanıq** () (18 noyabr 1906 ya da 22 noyabr 1906 və ya 23 noyabr 1906 Adabazarı, Sakarya ili — 11 may 1954, İstanbul) — Türk şair, tərcüman (fransız dili) və yazıçı.

## Mənbə
* Alangu, Tahir (1956), Sait Faik İçin, Yeditepe Yayınları, ISBN 978-975-08-1198-2
* Alptekin, Mahmut (1974), Sait Faik, Toker Yayınları
* Alptekin, Mahmut (Ocak 1984), Bir Öykü Ustası: Sait Faik, Dilek Yayınevi, ISBN 978-975-08-1198-2
* Ergun, Perihan (1996), Sait Faik 90 Yaşında, Bilgi Yayınevi, ISBN 975-494-629-9
* Kavaz, İbrahim (1999), Sait Faik Abasıyanık, Şule Yayınları
* Kutlu, Mustafa (1968), Sait Faik'in hikâye dünyası, Hareket Yayınevi
* Miskioğlu, Ahmet (1979), Ana Temleriyle Sait Faik ve Yeni Türk Edebiyatı, Gökçeyazın Yayınları
* Naci, Fethi (Mayıs 2003), Sait Faik'in Hikayeciliği, Yapı Kredi Yayınları, ISBN 975-08-0534-8
* Sönmez, Sevengül (Ocak 2003), "Sait Faik Dosyası", Kitap-lık (Yapı Kredi Yayınları) (57)
* Sönmez, Sevengül (Şubat 2007), A'dan Z'ye Sait Faik, Yapı Kredi Yayınları, ISBN 978-975-08-1198-2
* Uyguner, Muzaffer (1991), Sait Faik, Bilgi Yayınevi, ISBN 975-494-232-3
* Yücebaş, Hilmi (1964), Bütün Cepheleriyle Sait Faik: Hayatı, Hatıraları, Eserleri, İnkilâp ve Aka Kitabevleri

## Xarici keçidlər
Gəncə Kişi Gimnaziyası

**Gəncə kişi gimnaziyası** (1918-ci ilə qədər **Yelizavetpol kişi gimnaziyası**)  — 1881-ci ildən 1920-ci ilə qədər Gəncə şəhərində mövcud olan kişi gimnaziyası. Hazırda Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin Əkinçilik və İdarəetmə fakultəsi keçmiş gimnaziyanın binasında fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Gimnaziyanın üç mərtəbəli binası 1848-ci ildə Qotik stilində tikilmişdir.

Yelizavetpol gimnaziyası 1870-ci ildə Yelizavetpol qəzanın məktəbi əsasında yaradılmışdı. 1881-ci ildən kişi qimnaziyası kimi fəaliyyət göstermeye başladı.

1919-cu ildə Gəncə kişi gimnaziyasının alman dili müəllimi tərəfindən alman, fransız, türk, erməni, latın və polyak dillərin kursları təşkil olunmuşdu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövründə məktəbdə müsəlman tələbə sayı xeyli artmışdır və 1919-cu ildə Gəncə kişi gimnaziyasında hazırlıq kurslarında paralel şöbələr açılmışdır.

Gimnaziya 1920-ci ildə bağlanıb. 1920-ci ildən 1930-cu ilədək gimnaziyanın binasında orta texniki peşə məktəbi fəaliyyət göstərmişdir. 1931-ci ildə gimnaziyanın binası Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun balansına köçürüldü və aqrar iqtisadiyyatın korpusuna çevrildi.

## Gimnaziyanın direktorları

# Cavad bəy Rəfibəyli (1919 il okt. 1 —)

## Gimnaziyanın müəllimləri
# Məhəmməd Pişnamazzadə
# Mirzə Məhəmməd Axundzadə
# Leu Urbanoviç Daşkeviç — fransız dili müəllimi, AXC höküməti tərəfindən 31 Mart soyqırımını araşdırmaq üçün yaradılmış *Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının* üzvülərindən biri Belarusdan olan tədqiqatçı və fotoqraf.
# Cavad bəy Rəfibəyli (1916—1918) — latın dili müəllimi.

## Gimnaziyanı bitirənlər
# Fətəli Xan Xoyski 
# Nəsib bəy Yusifbəyli (—1902)
# Xəlil bəy Xasməmmədov (—1895)
# Xudadat bəy Rəfibəyli 
# Həsən bəy Ağayev 
# Aslan bəy Səfikürdski (—1901)
# Mahmud bəy Səfikürdski (1915—1919)
# Heybət bəy Haqverdiyev   
# Mikayıl bəy İsrafilbəyov
# Mirzə Məhəmməd Axundzadə
# Teymur xan Xoyski
# Həmid bəy Yusifbəyli (—1895)
# İsmayıl xan Ziyadxanov
# Şahverdi xan Ziyadxanov
# Xosrov bəy Sultanov
# Paşa bəy Sultanov (1887)
# Cavad bəy Rəfibəyli (1898—1908)
# Musa bəy Rəfiyev 
# Məşədi Əli Rəfiyev 
# Firudin bəy Şamxorski
# Cahangir Nağıyev (—1919)
# Qəhrəman Qaraqaşlı (1918)
# Əli bəy Verdiyev
# Mikayıl Rəfili
# Süleyman bəy İsrafilbəyov (1861—1867)
# Məmməd bəy Əliyev 
# Yusif bəy Xanbudaqov 
# Şəfi bəy Rüstəmbəyli 
# Surxay bəy Şahsuvarov (—1913)
# Əhməd Cəfəroğlu (1909—1916)
# Teymur bəy Xələfov
# Əlirza Atayev
# Vasili Dmitriyeviç Karqatleteli
# Abdulla Rəhimzadə
# Mir Hidayət bəy Seyidov (—1906)
# Əsəd bəy Əmirov
# Rüstəm bəy Mirzəyev
# Astan bəy Mirzəyev
# Məmmədrəşid Bosnalızadə
# Hüseyn Nağıyev 1908-ci il sentyabrın 1-də Gəncə klassik kişi gimnaziyasına daxil olmuş və 1917-ci il may ayının 1 bitirib.
# Səlim bəy Ağasıbəyli
# Yusif bəy Ağasıbəyli (Ağasibəyov, 1910—1917)
# Əlirza Atayev (1917)
# Cahangir Ağayev 
# Ələkbər Adgözəlov 
# Qəhrəman Adgözəlov 
# Şövkət Əliyev 
# Mirzə Hacıyev 
# Nəsib İsmayılov 
# Əhəd Hacı Murtuza oğlu Səfərov (1895—1968)

## Həmçinin bax
*Müqəddəs Nina qız gimnaziyası (Gəncə)
*Gəncə Kişi Gimnaziyasının binası

## Ədəbiyyat
* 

## İstinadlar
Myristica

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Myristicaceae

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Cinsləri
* *[[Bicuiba]]* 
* *[[Brochoneura]]*
* *[[Cephalosphaera]]*
* *[[Coelocaryon]]*
* *[[Compsoneura]]*
* *[[Endocomia]]*
* *[[Gymnacranthera]]*
* *[[Haematodendron]]*
* *[[Horsfieldia]]*
* *[[Iryanthera]]*
* *[[Knema]]*
* *[[Mauloutchia]]*
* *[[Myristica]]*
* *[[Osteophloeum]]*
* *[[Otoba]]*
* *[[Pycnanthus]]*
* *[[Scyphocephalium]]*
* *[[Staudtia]]*
* *[[Virola]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sergey Əhmədov

**Sergey Xıdırnəbi oğlu Əhmədov** (1941, Borçalı, Darvaz kəndi — 1981, Moskva) – Moskva Dövlət Universitetinin və Varşava Dövlət Universitetinin professoru.

## Həyatı
Sergey Xıdırnəbi oğlu Əhmədov 1941-ci ildə Borçalının Darvaz kəndində anadan olmuşdur. A. S. Puşkin adına Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir. Ali məktəbdə təhsil aldığı dövrdə həmçinin Kəpənəkçi kəndində və Bolnisi şəhər rus orta məktəbində rus dili və ədəbiyyatı fənnindən dərs demişdir.

1965-ci ildə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin fəlsəfə fakültəsinə daxil olmuş və 1970-ci ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1974-cü ildə fəlsəfə elmləri namizədi, 1980-ci ildə fəlsəfə elmləri doktoru elmi adına layiq görülmüşdür.

Sergey Əhmədov uzun müddət M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Univesitetində rus, türk, ingilis, polyak dillərində fəlsəfə elmindən dərs demişdir. Həmçinin müxtəlif dövrlərdə Varşava Dövlət Universitetində rus, türk, gürcü, ingilis dillərində mühazirələr oxumuşdur.

Moskva Dövlət Univesitetin fəlsəfə fakültəsinin partiya təşkilatının katibi olmuşdur. Çoxsaylı elmi əsərlərin müəllifidir.

1981-ci ildə qəflətən Moskva şəhərində vəfat etmişdir. Darvaz kəndində dəfn olunmuşdur.
Tyuninq

**Tyuninq** ( — «sazlama») — ingilis dilli termin.

* Avtomobil tyuninqi — həm yeni , həm işlənmiş avtomobilin həm zavod, həm kənar şirkətlər tərəfindən keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması.
* Kompüter tyuninqi (moddinq) — kompüterin və kompüter şəbəkəsinin yenidən işlənməsi.
Sillogizm

**Sillogizm** — üç sözdən ibarət məntiqi fikir : iki giriş (aydınlaşdıran) söz və bir nəticə söz.

Sadə qəti sillogizm — deduktiv əqli nəticənin ən çox işlədilən növüdür Sillogizm elə əqli nəticə formasıdır ki, burada iki hökm orta termin vasitəsilə əlaqələndirilir və yeni bir nəticə hökmü çıxarılır. Sadə qəti sillogizmlər üç hissədən ibarət olur: böyük müqəddimə, kiçik müqəddimə və nəticə.

Nümunə:
* Hər cür cinayət qanun pozuntusudur (böyük müqəddimə)
* Oğurluq işi cinayətdir (kiçik müqəddimə)
* Oğurluq işi qanun pozuntusudur (nəticə)

Sillogizmdə düzgün nəticə almaq üçün sillogizm aksiomuna fikir vermək lazımdır. Yəni, iki həqiqi hökm bir biri ilə düzgün əlaqələndirildikdə nəticə də düzgün alınmalıdır. Hər bir sillogizm düzgün informasiya vermək üçün qaydalara tabe olmalıdır.

## Sillogizmlərin qaydaları
* Terminlərin qaydaları: Hər bir sillogizmdə 3 termin olmalıdır, az və ya çox olarsa nəticə almaq mümkün deyil. Orta termin heç olmasa müqəddimlərin birində ehtiva olunmalıdır. Orta terminlər eyni mənalarda işlənməlidir.
* Müqəddimələrin qaydaları: İki inkari hökmdən nəticə almaq olmaz. Ən az biri iqrari olmalıdır. Müqəddimələrdən biri inkaridirsə, nəticə də inkari olacaqdır. İki xüsusi hökmdən nəticə çıxmır. Ən az biri ümumi olmalıdır və müqəddimələrdən biri xüsusidirsə nəticə də xüsusidir.

Sillogizm nümunəsi:
* Ağıllı fikir məqbuldur.
* İş canın cövhəridir.

## Ədəbiyyat
* İsrafilov M. "Məntiq kursu", Bakı, "Turan" nəşrlər evi, 2001, 534 səh.

## İstinadlar
Xasməmmədovlar

**Xasməmmədovlar** — Azərbaycan xalqının soylarından biri.

## Soyun yaranması
Hacıbaba bəyin ailəsində 4 oğul var idi və onlardan üçü—Xəlil bəy, Ələsgər bəy, Ələkbər bəy məşhur hüquqşunas və ictimai xadim olub.

Gəncə xanlığının məşhur simalarından olan Xasməmməd bəyin övladları rus üsul-idarəsi dönəmində Xasməmmədov soyadını qəbul etdilər.

1922-ci ilin aprelində Ələsgər bəyi yenə həbs etmişdilər. Ələsgər bəy birinci dəfə XI Ordunun xüsusi şöbəsinin və Azərbaycan FK-nın əmri ilə 1920-ci ilin 29 mayından 4 iyununa qədər heç bir səbəb olmadan həbsdə saxlanılır. Ağır işgəncələrdən sonra buraxılır. 1929-cu ilin son ayları Xəlil bəy Xasməmmədovla qohumluq əlaqəsi olan bütün qohumlar həbsə və sürgünə məruz qalır. Ələkbər və Məmməd bəy 19 mart 1931-ci ildə, Nağı bəy isə 27 mart 1931-ci ildə ailələri ilə birlikdə, şəxsi əmlakları müsadirə edilməklə Qazaxıstana sürgün edilirlər.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
*Xəlil bəy Xasməmmədov — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin görkəmli siyasi və dövlət xadimi. 1918-ci ildə Azərbaycan Demokratik Respublikasının ədliyyə və daxili işlər naziri.
*Ələkbər bəy Xasməmmədov — ictimai, siyasi xadimi, hüquqşünas. Gəncə şəhər Dumasının, Gəncə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin, Gəncə Müsəlman Milli Komitəsinin, Difai Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Qeyrət partiyasının qurucularından biri. Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra Mart soyqırımını araşdırmaq üçün hökumətin qərarı ilə yaradılmış Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının sədri daha sonra isə Azərbaycan Məhkəmə Palatasının böyük sədri vəzifələrini icra edib.

## Xarici keçidlər
Avstraliya Bitki Adları İndeksi

**Avstraliya Bitki Adları İndeksi** () — Avstraliyada bitən bitki adlarının indeksi.

## Xarici keçidlər
* Australian Plant Name Index (APNI) (full detail search)
* What's Its Name (WIN) (full detail search)
Mimosa falcata

*  — Acacia longifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Acacia falcata bitki növünün sinonimi.
Mimosa obliqua

*  — Acacia falcata bitki növünün sinonimi.
*  — Acacia suaveolens bitki növünün sinonimi.
*  — Acacia falcata bitki növünün sinonimi.
İnqa

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Abarema

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çamorro (dəqiqləşdirmə)

*Çamorro dili — Çamorro xalqının dili, qərbi malay-polineziya dillərindən biri, Quamın və Şimali Marian adalarının rəsmi dili.
*Çamorro (xalq) — Çamorro xalqı.
Neftçala bələdiyyəsi

**Neftçala bələdiyyəsi ** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunda bələdiyyə.

## Tarixi
1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Tərkibi
Bələdiyyəyə Neftçala şəhəri daxildir.

## Mənbə

## İstinadlar
Konstitusiya abidəsi

**Konstitusiya abidəsi** — Türkmənistanın paytaxtı Aşqabadda abidə.

Türkmənistanın paytaxtı Aşqabadda tikilmiş, 185 metr hündürlüyündə olan “Konstitusiya abidəsi” 18 may 2011-ci ildə açılıb. Abidə Konstitusiya Günü və türkmən şairi Məhtimqulunun doğum günü açılıb.

Aşqabadın ən hündür abidəsi olan bu abidə 45 milyon avroya başa gəlib. Abidəni Türkiyənin “Polimeks” şirkəti hazırlayıb.

## İstinadlar
Ramin Mahmudzadə

**Ramin Əlinazim oğlu Mahmudzadə** () — fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent, məktəblilərdən ibarət informatika üzrə Ümumittifaq və beynəlxalq olimpiadalara hazırlıq işlərinin rəhbəri, Bakı "Bilik" Cəmiyyətinin nəzdində "İstehsalatda Riyazi üsullar" İctimai İnstitutunun rektoru (1985–1990), Təhsilin İnformasiyalaşdırılması Resurs Mərkəzinin rəhbəri (1999–2003), Focal Point UNESCO-nun Azərbaycanda rəhbəri (2002–2005), Təhsil Nazirliyinin "İnformasiya Texnologiyaları Təhsildə" Metodiki Şurasının sədri, əməkdar müəllim, 2005-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İT sahəsində ilk azərbaycanlı mütəxəssisləri hazırlayan alim kimi tanınır.

XX əsrin ikinci yarısından yeni yaranan kompüter elmlərinin (informatika) Azərbaycanda inkişafında onun böyük rolu olmuşdur. Bu baxımdan o, həm də Azərbaycanın ilk proqramçısı sayılırdı.

## Həyatı
Ramin Mahmudzadə Əlinazim oğlu 31 avqust 1935-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1953-cü ildə orta məktəbi Ukraynada bitirmişdir. 1953-cü ildə Dnepropetrovsk Dağ-Mədən İnstitununa daxil olub. 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1958-ci ildə Leninqrad Dövlət Universitetində təhsilini davam etdirmiş, 1961-ci ildə oranı bitirmişdir.

1961-ci ildən 1968-ci ilədək Azərbaycan Dövlət Universitetinin Mexanika Riyaziyyat fakültəsində asisent işləmişdir. 1968–1973-cü illərdə Azərbaycan EA Nəzəri Kimya Problemləri İnstitutunda şöbə müdiri olmuşdur. 1973-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinə qayıtmış, tətbiqi-riyaziyyat və kibernetika fakültəsində dərs demişdir. Əvvəlcə baş müəllim, namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra dosent, kafedra müdiri vəzifəsində işləmişdir.

1970-ci illərin əvvəllərində respublikada ilk dəfə ilk olaraq 164 sonra 134 saylı orta məktəblərdə proqramçı siniflərinin banisi olmuşdur.

1989-cu ildə Respublikada məktəblərdə kompüterlərin tətbiqi ilə bağlı Ümumittifaq Pilot Layihəsinin başçısı olmuşdur. Respublika üzrə məktəblərarası informatika olimpiadalarının demək olar ki, hamısında jüri sədri olmuşdur. 1989-cu ildən respublikanın informatika üzrə Ümumittifaq olimpiada komandasının rəhbəri, 1994-cü ildən Beynəlxalq olimpiada komandasının rəhbəridir. Ölkədə və dünyanın bir sıra ölkələrində olan bir çox İT şirkətlərdə, banklarda, Tətbiqi riyaziyyat və İqtisadi Kibernetika ixtisası üzrə təhsil almış, Ramin Mahmudzadə məktəbini keçmiş kadrlar işləyirlər. 1999-cu ildən Təhsil Nazirliyinin "İnformasiya Texnologiyaları Təhsildə" Metodiki Şurasının sədri olmuşdur.

## İstinadlar
Eucalyptus blaxlandii

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Yayılması və ekologiya
Təbiətdə bitkinin arealı cənub-şərqi Avstraliyanın Mavi dağlar və Yeni Cənubi Uels sahillərinin mərkəzi hissəsidir.

Suxumidə ağır gilli torpaqlarda dağ relyefi şəraitində yavaş inkişaf edir. Burada 5 ilə boyu orta hesabla 6,3 m, gövdəsinin diametri isə 6,4 sm olur.

Düzənlik yerlərdə nisbətən sürətlə böyüyür. 3 ilə hündürlüyü 6,5 m, gövdəsinin qalınlığı isə 5 sm-ə çatır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xunan (şəhər)

**Xunan şəhəri** — orta əsrlərdə indiki Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş şəhər. Şəhərin qalıqları 2011-ci ilin may ayında Qazax rayonun İkinci Şıxlı kəndi yaxınlığında Kür və Xram çaylarının kəsişdiyi yerdə tapılıb.

## İstinadlar
Makartur evkalipti

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Növün nümayəndələri Uels ştatının Cənub-şərq hissəsində, Şimali-Şərqi Avstraliyada dəniz səviyyəsindən 600-700 m hündürlükdə yayılmışdır. 

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 45 m-ə çatan, şaxələnmiş, sıx çətirli ağacdır. Qabığı kobud, bəzən pulcuqvari, sınan, yaşlılarda çox qalın və dərin şırımlı, qopub töküləndir. Cavan yarpaqları qarşı-qarşıya düzülüşlü, oturaq, neştərvari, açıq yaşıl rəngli, uzunluğu 2,5-8,5 sm, eni 1-4,5 sm, açıq yaşıl, bəzən göyümtüldür. Çoxillik yarpaqları növbəli, parlaq, saplaqlı, ensiz-neştərvari və ya oraqvari olub, uzunluğu 9-30 sm, eni 1-2,5 sm-ə çatır, qısa, ucu bizdir. Çiçək çətirləri 4-8 çiçəkli olmaqla qoltuqda yerləşir, çiçək saplaqları 5-12 mm uzunluqda, yumru və ya bir az künclü, qönçələri oturaq, silindrik və ya yumurtavari olub, uzunluğu 10 mm, diametri 5 mm, parlaq, künclü, konusvari qapaqlı, uzunluğuna görə kasacıq borucuğuna bərabərdir. Meyvələri ayaqda, yarımşarşəkilli olub, uzunluğu 5 mm, diametri 6 mm, xırda diskli və 3-4 qısa, qabarıq laylıdır. Abşeronda aprel-iyul aylarında çiçəkləyir.

## Ekologiyası
Torpağın nəmişliyinə və məhsuldarlığına orta miqdarda tələbkar, duzluluğa və əhəngin olmasına mənfi reaksiya verir. Bataqlıq torpaqlarda normal böyüyüb inkişaf etmir. -12o C şaxtaya davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Astara, Abşeron və Qafqazın Qaradəniz sahillərində becərilir.

## İstifadəsi
Park və bağların yaşıllaşdırılmasında təsadüf edilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağ oduncaqlı evkalipt

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Təbii arealı cənubi və cənub-şərqi Avstraliyadır. Aralıq dənizi sahillərində də geniş yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 20-25 m, gövdə diаmеtri isə 25-40 sm оlur. Qabığı kobud, gövdənin aşağı sahəsində hamar, ağ rəngli, gövdənin yuxarı hissəsində isə qabığın üzəri ağ və ya mavi ləkələrlə örtülüdür. Cavan yarpaqlar qarşı-qarşıya olub, sayı müxtəlif miqdarda və ya cüt, əksər halda oturaq və ya qısa saplaqlı, formaca ürəkvari, dairəvi və ya geniş neştərvaridir. Uzunluğu 4-7 sm, eni 3-3,5 sm-ə çatıb, mavi çalarlıdır. Yetkin yarpaqları növbəli, neştərvari, 7-15 sm uzunluqda, 2-3,5 sm enində olmaqla, açıq yaşıl və ya bozumtuldur. Çiçəkləri adətən ağacın üst çətirlərində və yarpağın qoltuq hissələrində yerləşməklə salxıma toplanır. Çiçək çətiri qınlı, 3 çiçəkli olmaqla, silindrik formalı və qısa saplaqlı, uzunluğu 10-15 mm, diametri 7 mm, konus və ya dimdikvari formada olub, qapaqcıqlıdır. Meyvəsi saplaqlı, formalı yastılanmış yumurtaya bənzəyir və ya armudvari, uzunluğu 10-15 mm, diametri 9-11 mm olmaqla yanlardan basılmışdır. Gövdəsi аğ və kül rəngli olduğunа görə "ağ oduncaqlı" evkalipt adlanır.

## Ekologiyası
Qaya və düzənliklərdə, gilli torpaqlarda bitir. Rütubətə tələbkar, işıqsevən bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
1971-ci ildə Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində introduksiyа olunmuşdur.

## İstifadəsi
Parkların yaşıllaşdırılmasında, səhiyyədə isə tərkibində olan efir yağlarından geniş istifadə olunur.

## Yarımnövləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Paroza evkalipti

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Avstraliyadır. Aralıq dənizi sahillərində geniş ərazilərdə becərilir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15–18 m-ə çatan, sıx çətirli ağacdır. Gövdəsinin qabığı boz-qonur rənglidir. Təzə yarpaqları açıq yaşıl rəngli, parlaq, yaşlandıqca əyilmiş formalı, tünd və ya açıq yaşıl rəngdə olur. Birevli bitkidir. Avqust-sentyabr aylarında çiçəkləyir. Meyvəsi qutucuqdur.

## Ekologiyası
Abşeronun iqlim şəraitinə davamlı olub, işıqsevən bitkidir. Yaşadığı mühitdən, iqlim-torpaq şəraitindən, dəniz səviyyəsindən, yerləşmə hündürlüyündən asılı olaraq bitkinin böyüməsi və inkişaf fazaları bir-birindən fərqlənir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahələrində 1967-ci ildən introduksiya olunmuşdur. Bir çox bölgələrdə mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Yarpaqların tərkibində efiryağı vardır. Yaşıllaşdırmada istifadə üçün yararlıdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dəmiroduncaqlı evkalipt

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Aralıq dənizi sahilləridir. Təbii halda cənub-şərqi və qərbi Avstraliya, Cənubi Uels və Kvinqled ştatlarında, dəniz səviyyəsindən 200–600 m yüksəklikdə olan yamaclarda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 18–45 m olan ağacdır. Oduncağı qırmızı, sıx, möhkəm, sərt və sudan ağırdır. Gövdəsinin qabığı sərt, qalın, dəyişkəndir, belə ki, cavan vaхtı gümüşü-boz rəngdə, sonradan tünd qırmızı və ya qara rəngdə olur. Yarpaqları qarşı-qarşıya, cüt, lentvari və ya neştərvari, uzunluğu 4-8 sm, eni 0,5-1,5 sm, açıq boz rənglidir. Yaşlı yarpaqları qalın, oraqvari, dartılmışdır. Keçid dövründə yarpaqları budağın üzərində ardıcıl yerləşən, saplaqlı, neştər formalı, açıq bozumtul rəngli, 6-11 sm uzunluqda, 1-2 sm enində olur. Qönçələri saplaqlı, uzunluğu 12–15 mm, eni 7–10 mm, qapaqcığı konusvari, qısa və köndələn saplarla birləşmişdir. Çiçək çətiri qınlı, çiçəkləri 3-7 ədəd, saplaqları 1-2 sm uzunluqda, qırmızı rənglidir. Meyvələri saplaqlı, formaca yumurtavari və ya dairəvi olub, diametri 8–9 mm, incə diski vardır, qapaqcıqları basılmış haldadır.

## Ekologiyası
Rütubət sevən bitkidir, quru subtropik iqlim şəraitində becərilir.

## Azərbaycanda yayılması
Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində introduksiya edilmişdir. Azərbaycanın bir çox bölgələrində mədəni səraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Abşeronun yaşıllaşdırılmasında istifadə üçün əlverişlidir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çoxçiçəkli evkalipt

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Təbii arealı cənub-şərqi Avstraliya, Aralıq dənizi sahilləri, Afrika, Mərakeşdir. Qara dəniz sahillərində geniş əkin sahələrinə malikdir. 

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 18 m, diametri 30 sm-ə qədər olan, ortaboylu, həmişəyaşıl ağacdır. Gövdəsinin qabığı tünd qırmızı rəngli, ağır, bərk, pulcuqlu-lifli, cavan zoğlarda isə hamardır. Cavan yarpaqları 3-5 ədəd olmaqla növbəli yerləşmiş, saplaqlı, forması dairəvi, uzunluğu 4-8 sm, eni 4 sm, mavi çalarlı və ya bozumtuldur. Yetkin yarpaqları saplaqlı, növbəli düzülmüş, dar və ya enli neştərə bənzəyir, uzunluğu 5-14 sm, eni 1,5-4,5 sm olmaqla, açıq kül rənglidir. Çiçək qrupu 3–6 çiçək çətirindən ibarət olub, üst tərəfdən çətir çiçək qrupu əmələ gətirir. Çətir saplağı silindrvari, uzunluğu 5-10 mm, qönçələrin saplağı boz rəngli, sancaqvari olub, uzunluğu 7 mm, diametri 4 mm, konusvari qapaqcıqlı, lakin çiçək yatağının saplağından qısadır; tozcuq qutusu bitişik yuvacıqlı, xəncərvari və ya dördbucaqlı, sonunda məsamələri vardır. Meyvəsi saplaqlı, yarımdairəvi, yumurta və ya armudvari, uzunluğu 5-6 mm, eni 4-5 mm, kiçik diskin yanları basılmış haldadır.

## Ekologiyası
Rütubətsevən bitkidir, quru subtropik iqlim şəraitində becərilir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeron, Lənkəran və Azərbaycanın bir çox bölgələrində mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Bitki Abşeronun iqlim şəraitinə davamlı olub, yaşıllaşdırmada istifadə üçün əlverişlidir.

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Evgeniya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Greggia

*  — Nerisyrenia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Eugenia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Purshia bitki cinsinin sinonimi.
Sistem proqramları

**Sistem proqramları** — kompüterin resurslarını – mərkəzi prosessoru, yaddaşı, giriş-çıxış qurğularını idarə etmək üçündür. Onlar bütün istifadəçilər üçün nəzərdə tutulmuş proqramlardır. Kompüteryin sistem proqramları elə hazırlanır ki, tətbiqi proqramlar səmərəli işləyə bilsin.

## Sistem proqram təminatlarına aid olan proqramlar
Sistem proqramları arasında  əməliyyat sistemləri xüsusi yer tutur, sistem proqram təminatının əsasını əməliyyat sistemi təşkil edir. O, fərdi kompüterlərin vacib elementlərindən biridir. Əməliyyat sistemi kompüter yandırıldıqda işə düşən, kompüterin bütün hissələrinin tam bir vəhdət halında işləməsini təmin edən və informasiyanı idarə edə bilən proqramlar sistemidir.
 
Əməliyyat sisteminin köməyilə:
* kompüterlə istifadəçi arasında dialoq yaranır;
* operativ və daimi yaddaş qurğuları işə salınır;
* kompüter idarə olunur;
* istənilən proqram yerinə yetirilməyə başlayır və s.

## [[MS-DOS]] əməliyyat sistemi

Vaxtilə IBM PC tipli kompüterlərdə əsasən Microsoft firmasının hazırladığı MS-DOS əməliyyat sistemindən istifadə olunurdu. Bu əməliyyat sistemində
işləyən istifadəçi yalnız konkret bir məsələni həll edə bilərdi. Hazırda fərdi kompüterlərdə çoxtapşırıqlı əməliyyat sistemlərindən  istifadə olunur
– fərdi kompüterlərin yaddaşında eyni zamanda bir neçə proqram və məsələlər olur ki, mikroprosessor kompüterin resurslarını onların arasında bölüşdürür. Belə əməliyyat sistemlərinə misal olaraq OS/2, MacOS, UNIX, Linux, Windows XP, Windows Vista və  digər əməliyyat sistemlərini misal göstərmək olar.

Sistem proqramlarının  digər vacib hissəsini  xidməti proqramlar –  utilitlər (lat. "utilitas" – xeyir, fayda) təşkil edir. Onlar əməliyyat sistemini tamamlayır və onun imkanlarını artırır, həmçinin, müstəqil  olaraq bir çox vacib məsələləri də həll edir. Utilitlərin bəzi növləri bunlardır:
* interfeys proqramları;
* antivirus proqramları;
* arxivləşdirmə proqramları;
* proqram örtükləri;
* kompüter qurğularının iş qabiliyyətini yoxlayan proqramlar;
* qurğuların işini idarə edən proqramlar (drayverlər) və s.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Kompüter proqramları
Dananq Beynəlxalq Hava Limanı

**Dananq Hava Limanı** — (, ) — Vyetnamın Dananq şəhərində yerləşən beynəlxalq hava limanı.

## Aviaşirkətlər
* Vietnam Airlines: Hanoy, Hoşimin, Kamran (hava limanı), Kontum, Bindin, Buonmethuot.
* Jetstar Pacific Airlines: Hanoy, Hoşimin
* PBAir: Banqkok
* SilkAir: Sinqapur
* Nordwind Airlines: İrkutsk, Krasnoyarsk, Novosibirsk, Ulan-Ude.

## Xarici keçidlər
* Da Nang International Airport

## Həmçinin bax
* Vyetnam hava limanlarının siyahısı
Belçika Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Belçika** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə ilk Avroviziyanın keçirildiyi il olan 1956-cı ildə qoşulmuş və ümumilikdə 61 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Belçika bir neçə il ard-arda göstərdiyi zəif nəticələr səbəbindən 1994, 1997 və 2001-ci illərdə Avroviziyada iştirak etməmişdir. Ölkə müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində yalnız bir dəfə 1986-ci ildə Sandra Kimin ifa etdiyi "J'aime la vie" mahnısı ilə qələbə qazanmışdır. Belçika eyni zamanda Avroviziyada iki dəfə 0 xalla və ümumilikdə isə səkkiz dəfə sonuncu yeri tutmuşdur.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Ev sahibliyi

## Qalereya

Şəkil:Tom Dice.jpg|Tom Days Belçikanın 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki təmsilçisi
Şəkil:ESC2013 - Belgium 08 (crop).jpg|Roberto Bellarosa 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi səhnəsində
Şəkil:20150515 ESC 2015 Loïc Nottet 6332.jpg|Loik Notte 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi səhnəsində
Şəkil:ESC2016 - Belgium 12.jpg|Laura Tesoro 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi səhnəsində
Şəkil:Blanche_(Belgium)._Photo_380.jpg|Blanş 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi səhnəsində


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Almaniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Almaniya** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə ilk Avroviziyanın keçirildiyi il olan 1956-cı ildə qoşulmuş və ümumilikdə 63 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Almaniya Avroviziyada ən çox iştirak sayına malik olan ölkədir. İndiyədək yalnız bir dəfə 1996-ci ildə ölkə müsabiqədə iştirak üçün təsnifat mərhələsini keçə bilməmiş və nəticədə Almaniya ilk dəfə Avroviziyada iştirak edə bilməmişdir. 1990-cı ildə Almaniyanın yenidən birləşməsindən öncə Avroviziyada yalnız Qərbi Almaniya iştirak etmişdir. Almaniya Demokratik Respublikası heç vaxt müsabiqəyə qoşulmamışdır. İndiyədək Almaniya müsabiqədə iki dəfə qələbə qazanmışdır.

Almaniya ilk Avroviziya qələbəsini 27-ci iştirakında, 1982-ci ildə Nikolun ifa etdiyi "Ein bisschen Frieden" mahnısı ilə qazanmışdır. Almanların ikinci qələbəsi 28 il sonra Osloda keçirilən 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Lenanın ifa etdiyi "Satellite" mahnısı ilə əldə edilmişdir. Almaniya dörd dəfə müsabiqənin ikincisi, beş dəfə üçüncüsü olmuşdur. Almaniya təmsilçisi Katya Ebşteyn Avroviziyada iştirak edən yeganə ifaçıdır ki, 1970 və 1971-ci illərdə üçüncü, 1980-ci ildə ikinci olaraq, hər üç iştirakında ilk üçlükdə yer ala bilmişdir. Almaniya 80-ci illərdə müsabiqənin ən müvəffəqiyyətli ölkələrindən biri olmuşdur: birinci yer və dörd dəfə ikinci yer. Ölkə eyni zamanda Avroviziyada üç dəfə sıfır xalla və ümumilikdə yeddi dəfə sonuncu yeri tutmuşdur.

Almaniya Böyük Britaniya, İtaliya, Fransa və İspaniya ilə birlikdə Avroviziyanın "Böyük Beşlik" ölkələrindən biridir və birbaşa olaraq müsabiqənin finalında iştirak edir. Buna səbəb isə müvafiq ölkələrin müsabiqənin ən böyük maliyyə dəstəkçiləri olmalarıdır. Avroviziya Almaniyada ən çox baxılan musiqi hadisəsidir.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Ev sahibliyi

## Qalereya

Image:Lena Oslo1.jpg|Lena Oslo səhnəsində (2010)
Image:ESC2013 - Germany 05.jpg|Cascada qrupu Malmö səhnəsində (2013)
Image:ESC2014 - Germany 02 (crop).jpg|Elaiza qrupu Kopenhagen səhnəsində (2014)
Image:ESC2016 - Germany 01.jpg|Ceymi-Li Stokholm səhnəsində (2016)
image:Eurovision Song Contest 2017, Semi Final 2 Rehearsals. Photo 289.jpg|Levina Kiyev səhnəsində (2017)
image:Michael Schulte (Germany 2018).jpg|Mixael Şulte Lissabon səhnəsində (2018)


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Avstriya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Avstriya** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə 1957-ci ildə qoşulmuş və ümumilikdə 52 dəfə iştirak etmişdir. 1969, 1970, 1973, 1974, 1975, 1998, 2001, 2006, 2008, 2009 və 2010-cu illərdə müsabiqədə iştirak etməmişdir. Ölkə müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində cəmi iki dəfə qalibiyyət əldə etmişdir. Avstriya ilk Avroviziya qələbəsini 1966-cı ildə Udo Yürgensin ifa etdiyi "Merci, Chérie" adlı mahnı ilə qazanmışdır. Avstriya müsabiqədə ikinci qalibiyyətini 48 il sonra Konçita Vurstun ifa etdiyi "Rise Like a Phoenix" mahnısı ilə yaşamışdır. Bundan əlavə Avstriya müsabiqədə iştirak etdiyi 52 il ərzində 9 dəfə sonuncu yerdə qərarlaşmışdır.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Ev sahibliyi

## Qalereya

Image:ESC2013 - Austria 04.jpg|Nataliya Kelli Malmö səhnəsində (2013)
Image:ESC2014 - Austria 02.jpg|Konçita Vurst Kopenhagen səhnəsində (2014)
Image:20150522 ESC 2015 The Makemakes 9840.jpg|The Makemakes qrupu Vyana səhnəsində (2015)
Image:ESC2016 - Austria 07.jpg|Zoë Straub Stokholm səhnəsində (2016)
image: Eurovision Song Contest 2017, Semi Final 2 Rehearsals. Photo 189.jpg|Neytan Trent Kiyev səhnəsində (2017)
image:Cesár Sampson (Austria 2018).jpg|Sezar Sampson Lissabon səhnəsində (2018)


## İstinadlar


## Həmçinin bax
İnterpretator

**İnterpretatorlar**( , , ) – deyimin və ya komandanın dekodlaşdırılması (translyasiya olunması) və yerinə yetirilməsi əməli. İnterpretasiya zamanı proqramın hər bir deyimi ayrıca translyasiya olunur və dərhal yerinə yetirilir, bundan sonra növbəti deyim translyasiya olunur və yerinə yetirilir və s. Bunun alternativ üsulu olan kompilyasiya, proqramın bütün deyimlərinin birdən icra koduna (obyekt koduna) çevrilməsini nəzərdə tutur; sonradan onun yerinə yetirilməsi isə ayrıca prosesdir.

Bu çevrilmə müxtəlif yollarla aparıla bilər: Birinci yol ilkin proqramın hər bir sətrini maşın koduna çevirən (translyasiya edən, ) proqramı başlatmaqdır. Bu proqram bir sətri çevirir və onu yerinə yetirilmək üçün mərkəzi prosessora verir, yalnız bundan sonra növbəti sətrin çevrilməsinə keçir. Belə proqrama interpretator  deyilir.

Bu proqramı iki müxtəlif dilli şəxsin ünsiyyətinə kömək edən tərcüməçi ilə müqayisə etmək olar. Birinci şəxs nəsə deyir, tərcüməçi onun dediklərini tərcümə edir. İkinci şəxs cavab verir və onun cavabı birinci şəxsə tərcümə olunur. Bu proses bütün dialoq müddətində davam edir.

Bu yanaşmanın üstünlüyü onun istifadəçi üçün sadəliyindədir. Proqram yazılıb başladıldıqdan dərhal sonra  kompüterin hər dəfə nə etdiyini görmək olur. Əgər proqramda nəyisə dəyişmək lazımdırsa, bu dəyişiklik edilir və proqram yenidən translyasiya olunur. Ancaq bu yolun bir çatışmazlığı var: proqram tam hazır olduqdan sonra da, hər dəfə icra olunmazdan qabaq onun hər bir sətri təzədən maşın koduna çevrilir və nəticədə proqramın ümumi icra müddəti uzanır.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Kompüter proqramları
## Xarici keçidlər
Auksion

**Auksion** — alıcıların müsabiqəsi əsasında malların və qiymətli kağızların müəyyən vaxtda və müəyyən edilmiş yerdə satışı. Eyni keyﬁyyətli əmtəələr partiyalar (lotlar) şəklində, keyfiyyətcə oxşar lotlar isə daha iri partiyalar (strinqlər) şəklində qruplaşdırılır. Hərrac vaxtı satışa çıxarılmış lotların və strinqlərin nömrələri elan edilir. Hərraca çıxarılan əmtəə və qiymətli kağızlar ona ən yüksək qiyməti təklif edən alıcıya satılır. Hərraclar, adətən, alıcı və satıcı tərəﬂərin tapşırığı ilə komissiya şərtləri əsasında malların və qiymətli kağızların ticarəti ilə məşğul olan ixtisaslaşmış broker ﬁrmaları tərəﬁndən təşkil olunur. Ənənəvi hərraclar zamanı satıcı minimum qiymət təyin edir, alıcılar isə qiyməti artırmaqla lot uğrunda mübarizə aparırlar (bu, ingilis auksionudur). Holland auksionunda hərrac çox yüksək qiymətdən başlanır və elan edilmiş qiymətə razı olan alıcı tapılana qədər qiymət azaldılır.

## Etimologiyası
Uşakovun lüğəti latın dilindən sözün Latın mənşəli olduğunu göstərir  — vurma deməkdir. Müasir izahlı lüğətdə ("Böyük Sovet Ensiklopediyası" tərəfindən nəşr edilmişdir) , lakin "açıq hərrac" kimi tərcümə edir. Latınca digər mənaları  (artım) və  (artan).

## Auksion məhsulları

Hərrac şəklində fərdi xüsusiyyət və xüsusiyyətlərə sahib olan mallar satılır. Bu, eyni adda mal dəstləri ilə əvəzlənmə ehtimalını istisna edir, çünki fərqli xüsusiyyətlərə sahib ola bilərlər: görünüş, keyfiyyət, dad və s. Çay,tütün,çiçəkli bitkilər, tərəvəz, meyvə, atlar, balıq, avtomobillər, mobil cihazlar, digər istehlak malları Beynəlxalq hərraclarda təklif olunan və alınan əsas məhsullara aid etmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* AuPedia — Auksionlar ensiklopediyası 
* Xəz auksionu 
* Sotbis auksionu
* Kristis auksionu
Arbitraj (maliyyə)

**Arbitraj** — Qiymət fərqinə əsaslanaraq mənfəət əldə olunması və ya ziyandan qaçılması əməliyyatı.

Eyni qiymətli kağızlar müxtəlif birjalarda eyni vaxtda fərqli qiymətlərə satılır. Bu zaman alış və satış qiymətləri arasında mövcud olan fərq bir birjaya nisbətdə digərində əlavə mənfəət qazanmaq və ya ziyandan yayınmaq imkanı yaradır. Arbitraj bazarda səmərəliliyin aşağı olması nəticəsində meydana çıxır və arbitraj nəticəsində müxtəlif bazarlarda qiymət uyğunsuzluğu aradan götürülür.

## Həmçinin bax
* Arbitraj komitəsi
Kerninq

**Kerninq** — simvollararası intervaldır. Bu parametr üç qiymət alır:  normal, genişlənmiş, sıxılmış.

*İnterval Sıxılmış [Condensed]
*İnterval Normal [Normal]
*İ n t e r v a l Genişlənmiş [Expanded]

Adətən, kerninqin normal qiyməti verilmiş şriftin şəklinə görə avtomatik müəyyən olunur. Kerninqin qiymətini dəyişdirmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Kompüter proqramları
Bölmə (riyaziyyat)

thumb|<math>20: 4=5</math>
**Bölmə** (bölmə əməli) — 4 sadə hesab əməlindən biri. Vurmanın tərsidir. Ədədin qalıqsız bölündüyü hər bir ədəd həmin ədədin böləni adlanır. Bölmə elə əmələ deyilir ki, nəticədə alınan ədədi bölən ədədə vurduqda bölünən ədəd alınır. Bölmənin komponentləri bölünən, bölən və qismətdir. Məsələn, 8:2=4 bərabərliyində 8 - bölünən, 2 - bölən, 4 - isə qismət adlanır.

## Həmçinin bax
* Riyaziyyat
* Qismət (riyaziyyat)
* Vurma (riyaziyyat)
Keql

**Keql**  — sriftin ölçüsüdür. Ənənəvi olaraq keql punktla (pt) ölçülür. Bir punkt 0.35&nbsp;mm-ə bərabərdir. Bir sıra standart keqllər vardır. Onlardan bir neçəsi aşağıda göstərilib:

## Keql cədvəli

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Kompüter proqramları