Səniha Bedri Göknil

**Səniha Bedri Göknil** (; ) — "Göte" medalına layiq görülmüş türkiyəli yazıçı və tərcüməçi. O, Türkiyədə teatr əsərlərini xarici dillərdən tərcümə edən **ilk tərcüməçilərdən** biri hesab olunur. Alman və fransız dillərindən bir çox əsəri türk dilinə çevirmişdir.

Göknil, *[[Fridrix Şiller]], [[Henrik İbsen]], [[Peter Vays]], Lüdviq Fulda, Qustav Freytaq, Edmund Morris, Hermann Zuderman, [[Gerhart Hauptman]], [[Vilyam Şekspir]] və* *[[Yohann Volfqanq Göte]]* kimi bir çox müəllifin əsərlərini türk dilinə tərcümə etmişdir. Yohann Volfqanq Götenin *"Stella"* adlı əsərinin tərcüməsindən sonra Alman mədəniyyətinin tanıdılmasına verdiyi töhfələrə görə ona "Göte" medalı verilmişdir.

Həyatının böyük bir hissəsini Mövləvilik təriqətinə bağlı olaraq yaşamışdır. Onun nazir qızı və sonradan millət vəkili olmuş həyat yoldaşı *Səniha* ilə evliliyindən doğulan övladları da yazıçı və akademik kimi fəaliyyət göstərmişlər.

## Həyatı
1901-ci ildə İstanbulda tanınmış və dindar aristokrat ailədə anadan olmuşdur. Atası "Bayındırlık Bakanı" (İnfrastruktur Naziri) və "Başbakan Danışmanı" (Baş nazirin müşaviri) *Giritli Ziya bəy*, anası isə *Dilistan xanım* olmuşdur. "Notre Dame de Sion" Fransız liseyini bitirdikdən sonra məktəbdə aldığı xarici dil təhsili və ədəbiyyata marağı sayəsində tərcüməçilik fəaliyyətinə başlamışdır. Əvvəlcə xüsusi dərslərlə fransız dilini, 1930-cu illərdə isə peşəkar səviyyədə tərcümə edə biləcək dərəcədə alman dilini öyrənmişdir. Müxtəlif xarici ölkələrə səfərlər etmişdir. 60 yaşından sonra isə *Şaban-ı Vəlinin* qəzəllərini orijinaldan oxuya bilmək üçün *Şefik Canın* tövsiyə və təşviqi ilə fars dilini öyrənmişdir.

1960-cı il 27 may hərbi çevrilişindən sonra Mövləviliyə daha çox yönəlmiş, **Midhat Bahari Beytura** intisab etmişdir. Ailəsi, eyni zamanda qonşuları olan *Əsəd Ərbilini* mənəvi rəhbərləri kimi qəbul etmişdir. *Göknil* uşaqlıqdan etibarən Ərbili tərəfindən öz övladı kimi qəbul edilmişdir. Məhz Ərbili Osmanlı imperiyasının son dövrlərində Şam valisi olmuş *Əhməd Nedim Göknil* bəyin oğlu *Bedri Nedim Göknil* ilə *Sənihanın* tanışlığına və evlənməsinə vəsilə olmuşdur.

**Göknil** *Göztəpədəki* villasında zaman-zaman söhbətlər keçirirdi.

*Aytən Lermioğlunun* qələmə aldığı *"Hz. Mövlana və yaxınları"* əsərində ondan belə bəhs edilir:

## Karyerası
Ərənköydəki evindən ayrıldıqdan sonra daxil olduğu ədəbi mühitdə ***Muhsin Ertuğrul*** ilə tanış olmuş və onun təşviqi ilə tərcüməçilik fəaliyyətinə başlamışdır. Onunla qurduğu yaxın dostluq nəticəsində tərcümələri sırasına bir çox teatr əsərlərini də daxil etmişdir.

Tərcüməçilik fəaliyyəti boyunca *[[Fridrix Şiller]], [[Henrik İbsen]], [[Peter Vays]], Lüdviq Fulda, Qustav Freytanq, Edmund Morris, Hermann Zuderman, [[Gerhart Hauptman]], [[Vilyam Şekspir]] və [[Yohann Volfqanq Göte]]* kimi bir çox yazıçının əsərlərini türk dilinə tərcümə etdi.

1933-cü ildə *Götenin* "Stella" əsərinin tərcüməsindəki uğuruna görə "Göte" medalına layiq görülmüşdür. 1932-ci ildə tərcümə etdiyi və səhnələşdirilən pyesin mətni isə 1946-cı ildə nəşr olunmuşdur.

Daha sonra nəvəsi *Zəhra İpşiroğlu* tərəfindən bəzi əsərləri müasir dilə uyğunlaşdırıldı. Nəvəsi tərəfindən yazılan bir məqalədə, "Peer Gynt"in nəvəsi tərəfindən tərcümə edildikdən sonra "İş Bankası Yayınları — Klasik Oyunlar Dizisi"nə (Klassik Pyeslər Seriyası) əlavə edilmək istəndiyi, lakin *Göknilin* isveçrəli qohumları tərəfindən çox da əhəmiyyət verilməməsi və "İş Bankası" nəşriyyatının da güzəştə getməməsi səbəbindən yenidən yayımlana bilmədiyi irəli sürülmüşdür. Bununla belə, pyes çap olunmasa da, teatr səhnələrində tamaşaya qoyulmuşdur.

1923–1971-ci illər arasında tərcümə etdiyi pyeslər İstanbul Şəhər Teatrları, Dövlət Teatrı və digər özəl teatrlarda səhnələşdirilmişdir. Türk teatrının formalaşdığı dövrlərdə, xüsusilə alman və skandinav ədəbiyyatından etdiyi tərcümələrlə teatrın inkişafına əhəmiyyətli töhfələr vermişdir.

*Muhsin Ertuğrul* tərəfindən səhnələşdirilən "Faust" adlı əsərini türk dilinə tərcümə etmişdir. 1935-ci ildə əsərin Mederov tərəfindən səhnəyə uyğunlaşdırılmış mətnini tərcümə etmiş, ilk versiyasını uzun hesab edən *Muhsin Ertuğrulun* təklifləri ilə tərcüməni tamaşadan əvvəl yenidən redaktə etmişdir.

*Göknil* 4 iyun 1973-cü ildə İstanbulda vəfat etmişdir. 6 iyun 1973-cü ildə "Teşvikiye" məscidində qılınan cənazə namazının ardından Böyükadadakı ailə qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Ailəsi
Evləndikləri zaman tütün ticarəti ilə məşğul olan *Bedri Nedim Göknil* daha sonra Demokrat Partiyadan IV dövr İstanbul millət vəkili seçilmişdir. Evləndikdən sonra isə *Ayaspaşa* məhəlləsinə köçmüşlər. Həyatını sadə və mənəvi dəyərlərə uyğun keçirmişdir. Bu evlilikdən gələcəkdə sənət tarixçisi olacaq *Nazan və Ulya* adlı iki qız övladı dünyaya gəlmişdir.

*Nazan* sonradan sənət tarixçisi olan *Mazhar Şevket İpşiroğlu* ilə evlənmişdir. O, 2015-ci ildə vəfat etmişdir. Bu evlilikdən yazıçı və teatr tənqidçisi Zəhra İpşiroğlu doğulmuşdur.

Digər qızı isə 1921-ci il təvəllüdlü *Ulya Vogt Göknildir.* *Ulya* təhsilini başa vurduqdan sonra incəsənət və memarlıq tarixçisi kimi həmişəlik İsveçrəyə köçdü və sürixli sənətşünas *Adolf Max Vogt* ilə evlənmişdir. O, 2014-cü ildə vəfat etmişdir. Bu evlilikdən isveçrəli hüquqşünas və yazıçı olacaq oğulları *Nedim Peter Vogt* dünyaya gəlmişdir.

## Tərcümələri
* *Faust* (Göte, 1935)
* *Kral Lir* (Şekspir, 1937; 3-cü nəşr: 1967)
* *Dünya ədəbiyyatından seçmə pyeslər* (1938)
* *Don Karlos* (Şiller, 1943)
* *Brend* (İbsen, 1945)
* *Stella* (Göte, 1946)
* *Valenştayn trilogiyası I Valenştaynın qərargahı* (Şiller, 1946)
* *II Pikkolominilər* (Şiller, 1947)
* *Vilhelm Tell* (Şiller,1949)
* *Namus* (Zuderman, 1950)
* *Valenştaynın ölümü* (Şiller, 1952)
* *İtalyaya səyahət* (Göte, 1953)
* *Jurnalistlər* (Freytaq, 1956)
* *Peer Gynt* (İbsen, 1956)
* *Quldurlar* (Şiller, 1958)
* *Yalan danışanın vay halına* (Grillparzer, 1958)
* *Günəş batarkən* (Hauptman, 1959)
* *Mara* (Vays, 1968)

## Mənbə

### İstinadlar