open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Giriş şəbəkəsi

**Giriş şəbəkəsi** və ya **çıxış şəbəkəsi** — abunəçiləri bilavasitə xidmət təminatçısı ilə birləşdirən telekommunikasiya şəbəkəsinin bir növü. Bu, lokal provayderləri bir-birinə bağlayan əsas şəbəkə ilə ziddiyyət təşkil edir. Giriş şəbəkəsi əlavə olaraq qidalandırıcı qurğu və ya paylama şəbəkəsi ilə buraxıcı qurğu və ya kənar şəbəkə arasında bölünə bilər.

## Giriş haqqı
Giriş haqqı lokal mübadilə daşıyıcısı tərəfindən mübadilələrarası daşıyıcı tərəfindən uzaq mübadilə məntəqəsinə ondan aparılan şəbəkə trafikinin yaranması və ya dayandırılması kimi məqsədlər üçün lokal mübadilə vasitələrinin istifadəsi üçün edilən ödənişdir. Bəzi giriş haqları birbaşa mübadilə daşıyıcılarına hesablansa da, bütün giriş haqlarının əhəmiyyətli faizi lokal son istifadəçilər tərəfindən ödənilir.

## Mobil giriş şəbəkələri

* GERAN
* UTRAN
* E-UTRAN
* CDMA2000
* GSM
* UMTS
* 1xEVDO
* voLTE
* WiMAX-də Wi-Fi

## Optik paylama şəbəkəsi
Passiv optik paylama şəbəkəsi (PON) xarici zavodda birrejimli fiber-optikdən, şüa bölücülərdə və optik paylayıcı çərçivələrdən istifadə edir. Bu, dupleksləşir ki, həm yuxarı, həm də aşağı axın siqnalları ayrı-ayrı dalğa uzunluqlarında eyni lifi paylaşsın. Daha sürətli PON standartları, bir qayda olaraq, hər bir PON üzrə istifadəçilərin daha yüksək bölünmə nisbətini dəstəkləyir, lakin əlavə əhatə dairəsi tələb olunduğu yerlərdə əhatə dairəsini genişləndirənlərdən də istifadə edə bilər.

Giriş şəbəkələri adətən telefon stansiyasına xüsusi keçid əldə etmək üçün hər hansı xarici zavod ayırıcıdan yan keçən Ethernet kimi "point-to-point" texnologiyalarını dəstəkləməlidir. Bəzi PON şəbəkələri ütün splitterlər mərkəzdə yerləşdirilsin deyə yolkənarı şkafların yalnız peç panellərdən ibarət olduğu "evdə işləmə" topologiyasından istifadə edir. 20% daha yüksək kapital dəyəri gözlənilsə də, ev şəbəkələri daha rəqabətli topdansatış bazarını təşviq edə bilər, çünki provayderlərin avadanlıqları daha yüksək istifadəyə nail ola bilər.

## Həmçinin bax
* İnternetə çıxış

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*   Interactive presentation introducing the technology and design of access networks
CPE

**Customer-premises equipment** (**CPE**; ) — telekommunikasiyada abunəçinin ərazisində yerləşən və demarkasiya nöqtəsində daşıyıcının telekommunikasiya kommutasiyasında qoşulmuş istənilən terminal və əlaqəli avadanlıq. Demarkasiya nöqtəsi müştərinin avadanlığını rabitə xidməti provayderinin paylayıcı infrastrukturunda və ya mərkəzi ofisində yerləşən avadanlıqdan ayırmaq üçün bina yaxud kompleksdə qurulmuş nöqtədir.

CPE ümumiyyətlə telefonlar, ruterlər, şəbəkə svişləri, yaşayış şlüzləri (RG), "set-top box"lara, sabit mobil konvergensiya məhsullarına, ev şəbəkəsi adapterlərinə, eləcə də istehlakçılara lokal şəbəkə (LAN) olan yaşayış yeri və ya müəssisələrdə provayderlərin rabitə xidmətlərinə daxil olmaq və onları yaymaq imkanı verən internetə çıxış şəbəkə keçidləri kimi cihazlara aiddir.

CPE yuxarıda qeyd edildiyi kimi aktiv avadanlıq, analoq telefon adapterləri (ATA) və ya xDSL bölücüləri kimi passiv avadanlıq ola bilər. Bura əsas telefon sistemləri və özəl filialların əksəriyyəti daxildir. CPE kateqoriyasına ifrat voltaj üçün mühafizə avadanlıqları və "payphone" daxil deyil. Telekommunikasiya xidmətinin çatdırılması üçün zəruri olan, lakin avadanlıq kimi müəyyən edilməyən digər növ materiallar, məsələn, təlimatlar, kabel paketləri və kabel adapterləri əvəzinə CPE-periferik qurğular adlandırılır.

CPE abunəçi tərəfindən satın alınmış cihazlara, ya da operator və ya xidmət təminatçısı tərəfindən təmin edilən avadanlıqlara aid ola bilər.

## Tarixi
"Customer-*premises* equipment" və "customer-*provided* equipment" ifadələri bu avadanlığın tarixini əks etdirir.

ABŞ-də "Bell System" inhisarına əsasən həmin şirkət telefonların mülkiyyətçisi idi və bir şəxs onları ya özəl mülkiyyətdə olan, ya təchiz edilmiş cihazları şəbəkəyə və ya stansiya aparatına qoşa bilməzdi. Telefonlar müştərilərin binalarında yerləşirdi. ABŞ-də İkinci kompüter təhqiqatını aparan Federal Kommunikasiya Komissiyası (FKK) telekommunikasiya daşıyıcılarının CPE-ni telekommunikasiya xidməti ilə birləşdirə bilməyəcəyinə, telekommunikasiya xidməti inhisarının bazar gücünü CPE bazarından ayıra bilməyəcəyinə və rəqabətli CPE bazarı yarada bilməyəcəyinə qərar vermişdi.

## WAN
CPE həmçinin, ISDN, E-daşıyıcı/T-daşıyıcı, DSL və ya metro Ethernet kimi WAN kommutasiyasını dayandıran hər hansı qurğulara aid olunur. Buraya müştərinin öz sahəsində ona məxsus hər hansı avadanlıq daxildir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* This article incorporates public domain material from Federal Standard 1037C. General Services Administration. Archived from the original on 22 January 2022.
Passiv optik şəbəkə

**Passiv optik şəbəkə** (; PON) — son müştərilərə genişzolaqlı şəbəkəyə çıxışı təmin edən fiber-optik telekommunikasiya texnologiyası. Onun arxitekturası, buraxılış zolağının enini son nöqtələr arasında bölmək üçün enerjisiz (passiv) fiber-optik ayırıcılardan istifadə edərək bir optik lifin son nöqtələrə xidmət etdiyi nöqtədən-nöqtəyə topologiyasını həyata keçirir. Passiv optik şəbəkələr çox vaxt İnternet xidmət provayderi (ISP) və onun müştəriləri arasında son mil adlanır. Əksər fiber ISP-lər bu texnologiyaya üstünlük verir.
## Komponentlər və xüsusiyyətlər

Passiv optik şəbəkə xidmət provayderinin mərkəzi ofisindəki OLT-dən, passiv optik ayırıcılardan və son istifadəçilərə yaxın olan bir sıra ONU və ya ONT-lərdən ibarətdir. PON nöqtədən nöqtəyə arxitektura ilə müqayisədə tələb olunan fiber və mərkəzi ofis avadanlığının miqdarını azaldır. Passiv optik şəbəkə fiber-optik giriş şəbəkəsinin bir formasıdır.

Əksər hallarda aşağı axın siqnalları çoxlu fiberləri paylaşan bütün binalara yayımlanır. Şifrləmə dinləmənin qarşısını ala bilər. Yuxarı axın siqnalları çoxlu giriş protokolundan (adətən TDMA) istifadə etməklə birləşdirilir.
## Həmçinin bax
* 10G-PON
* BGP
* Genişzolaqlı internetə çıxış
* Fiber to the x
* G.984
* IPACT
* NG-PON2
## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* GPON vs GEPON Comprehensive Comparison 
* Lam, Cedric F., (2007) "Passive Optical Networks: Principles and Practice.* San Diego, California.: Elsevier.
* Kramer, Glen, *Ethernet Passive Optical Networks'', McGraw-Hill Communications Engineering, 2005.
* Monnard, R., Zirngibl, M.m Doerr, C.R., Joyner, C.H. & Stulz, L.W. (1997).Demonstration of a 12 155 Mb/s WDM PON Under Outside Plant Temperature Conditions. IEEE Photonics Technology Letters. 9(12), 1655–1657.
* Blake, Victor R. Chasing Verizon FiOS, Communications Technology, August 2008 
* McGarry, M., Reisslein, M., Maier M. (2006). WDM Ethernet Passive Optical Networks . IEEE Optical Communications. (February 2006), S18-S25.
* 

## Xarici keçidlər
* 
* How Fiber-to-the-home Broadband Works,  including an explanation of Active Optical Networks (AON), at Howstuffworks.com.
Miriam Sylla

**Myriam Fatime Sylla** () —  Fil Dişi Sahili Respublikası əsilli italyan voleybolçu. 12 yaşında təsadüfən voleybol məşqinə qatıldıqdan sonra bu idman növünə maraq göstərməyə başlayıb və tezliklə yerli komandada oynamağa başlayıb.

## Karyerası

#### Klub Karyerası

* **2011–2013**: MC-Carnaghi Villa Cortese – burada Serie A1-də  çıxış edib.
* **2013–2018**: Volley Bergamo – 2016-cı ildə İtaliya Kubokunu qazanıb.
* **2018–2022**: Imoco Volley Conegliano – bu dövrdə 3 dəfə İtaliya çempionu, 3 dəfə İtaliya Kuboku və 4 dəfə Superkubok qalibi olub. 2019-cu ildə Klub Dünya Çempionatını və 2020–21 mövsümündə CEV Çempionlar Liqasını qazanıb.
* **2022–indiyədək**: Vero Volley Milano – hazırda bu klubda çıxış edir.

## Mənbələr
Bayquş evi

**Bayquş evi** () —  tərəfindən yaradılmış cizgi serialı. 10 yanvar 2020-ci ildən 8 aprel 2023-cü ilə qədər Disney kanalında yayımlanmışdır.

"Bayquş evi" LGBTQ+ personajların ön planda olduğu ilk Disney cizgi serialıdır. Serial tənqidçilər və tamaşaçılar tərəfindən bəyənilmiş, 2021-ci ildə "" mükafatına layiq görülmüşdür.

## Təsvir
Əsərin süjet xətti Luz Noseda adındakı dominikan mənşəli amerikalı məktəbli qızın başına gələn qeyri-adi macəralardan bəhs edir. On dörd yaşlı qəhrəmanımız sirli bir qapıdan keçərək özünü İblislər Aləmi adlanan ecazkar məkanda tapır. Düşdüyü bu qəribə diyarda, Qaynamış adalar deyilən ərazidə, "Bayquş Xanım" ləqəbli sehr ustası Eda ilə rastlaşır. Eda özünün şeytan dostu King ilə birgə yaşayır.

Luzun ən böyük arzusu sehr öyrənməkdir. Doğuşdan heç bir sehrbazlıq qabiliyyəti olmasa da, bu onu öz məqsədindən döndərə bilmir. Bayquş Evində məskunlaşan Edanın himayəsində cadugərlik elminin incəliklərini mənimsəməyə başlayır. Zaman keçdikcə Bayquş Evinin sakinləri ilə münasibətləri möhkəmlənir. Onlar Luz üçün doğmaları qədər əziz olurlar.

## İstinadlar
2023 FIVB Voleybol Qadınlar Millətlər Liqası

**2023 FIVB Qadınlar Voleybol Millətlər Liqası**  – FIVB tərəfindən təşkil olunan və qadınlar arasında keçirilən beynəlxalq voleybol turnirinin beşinci buraxılışıdır. Turnir 30 may – 16 iyul 2023 tarixləri arasında baş tutmuşdur və Final mərhələsi ABŞ-ın Arlington şəhərində keçirilmişdir.

## Turnirin Formatı
Turnirdə 16 milli komanda iştirak etmişdir. Əvvəlcə hər komanda 12 oyun keçirdiyi ilkin mərhələ oynanılmışdır və bu mərhələnin nəticələrinə əsasən ən yaxşı 8 komanda final mərhələsinə yüksəlmişdir. Final mərhələsi 12–16 iyul tarixlərində Arlingtonda baş tutmuşdur.

## Nəticələr

* **Türkiyə** – Finalda Çini 3:1 hesabı ilə məğlub edərək tarixində ilk dəfə VNL çempionu olmuşdur. (**Qızıl medal)**
* **Çin** – Turnirdə ən yaxşı nəticəsini əldə edərək gümüş medal qazanmışdır. (**Gümüş medal)**
* **Polşa** – Final mərhələsinin ev sahibi olan ABŞ-ı 3:2 hesabı ilə məğlub edərək ilk dəfə VNL bürünc medalını qazanmışdır. (**Bürünc medal)**

### Final Mərhələsinin Nəticələri
**Yarımfinal**:

* Türkiyə – ABŞ: 3:1Wikipedia – Die freie Enzyklopädie
* Polşa – Çin: 3:1

**Final**:

* Türkiyə – Çin: 3:1

**Bürünc medal oyunu**:

* Polşa – ABŞ: 3:2

### Ən Yaxşı Oyunçu
Turnirin **Ən Dəyərli Oyunçusu (MVP)** Türkiyə millisinin oyunçusu Melissa Varqas seçilmişdir.

## Komandalar
Turnirdə aşağıdakı 16 milli komanda iştirak etmişdir:

* ABŞ
* Türkiyə
* Çin
* Polşa
* Braziliya
* İtaliya
* Yaponiya
* Serbiya
* Dominikan Respublikası
* Almaniya
* Tailand
* Kanada
* Niderland
* Bolqarıstan
* Koreya Respublikası
* Xorvatiya

## Həmçinin
Avropa Voleybol Konfederasiyası

Türkiyə qadın milli voleybol komandası

## Mənbələr

*
OTT

**Over-the-top (OTT) media xidməti** — İnternet vasitəsilə birbaşa tamaşaçılara təklif olunan media xidməti. OTT kabel, yayım və peyk televiziya platformalarından — ənənəvi olaraq bu cür məzmunun nəzarətçisi və ya distribütoru kimi çıxış edən şirkət növlərindən yan keçir. O həmçinin inhisarçı rəqabətdən yayınaraq, bütün kommunikasiya növlərinin data olaraq ödənildiyi daşıyıcısız mobil telefonları və ya digər zəng üsullarını əvəz edənlər və proqram təminatını yeniləyənlər də daxil olmaqla məlumatları bu şəkildə ötürən telefonlarda proqramları təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir.

Bu termin film və televiziya məzmununa giriş təklif edən abunə əsaslı video (SVoD) xidmətləri (məzmun sahibindən hüquqları alınmış mövcud şoular və filmlər, həmçinin xidmət üçün xüsusi olaraq hazırlanmış orijinal məzmun daxil olmaqla) ilə sinonimdir.

OTT xidmətlərinə həmçinin kabel kanallarının canlı yayımlarına çıxışı təmin edən bir sıra "kiçik" televiziya təklifləri də daxildir. Bu xidmətlər ənənəvi peyk və ya kabel televiziya provayderlərinə bənzəyir, lakin məzmun set-top box (pristavka) kimi avadanlıqla qapalı və özəl şəbəkə yerinə ictimai internet vasitəsilə çatdırılır.

OTT xidmətlərinə adətən fərdi kompüterlərdəki veb-saytlar, həmçinin mobil cihazlardakı proqramlar (məsələn, smartfonlar və planşetlər), rəqəmsal media pleyerləri (video oyun konsolları daxil olmaqla) və ya inteqrasiya olunmuş Smart TV platformaları olan televizorlar vasitəsilə daxil olur.
## Həmçinin bax

* AIS
* CDN
* HTPC
* İnternet televiziyası
* İnternet televiziya provayderlərinin siyahısı
* Çoxekranlı video
* ABŞ-da çoxkanallı televiziya
* Striminq media
* Hindistandakı OTT xidmətləri

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*  Announcement of release Report.
* 
## Xarici keçidlər
Avstraliya plitəsi

**Avstraliya plitəsi** — Avstraliya qitəsindən və onu əhatə edən okeandan ibarət litosfer plitəsi. Şimal-qərbdə Hindustan plitəsi və ona bitişik sulara qədər uzanır. Son tədqiqatlar göstərir ki, Himalay dağları boyunca Hind-Avstraliya plitəsinin Avrasiya plitəsi ilə toqquşması nəticəsində yaranan gərginlik altında Hind-Avstraliya plitəsi iki ayrı plitəyə parçalanma prosesində ola bilər. Bu iki alt lövhəyə adətən Hindistan və Avstraliya plitələri deyilir.

## İstinadlar
Avstraloid irqi

**Avstraloid irqi** (həmçinin *kiçik avstraloid irqi*, *Avstraliya irqi*, *avstraloidlər*) — insan irqlərindən biri. Avstraliya qitəsində yayılmışdır. Veddoid irqi ilə birlikdə böyük avstraloid və ya Veddo-avstraloit irqinə daxildir. Bu, ənənəvi populyasiya genetik təsnifatlarında Veddoid, Melaneziya və digər Şərqi Ekvator yerli irqləri ilə birlikdə avstraloid irq qoluna daxil edilir. Avstraloid irqinin klassik növünün nümayəndələri Avstraliya aborigenləridir. Avstraloid substrat Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyanın bəzi populyasiyalarında, eləcə də Qərbi Okeaniyada da mövcuddur. ox güman ki, avstraloidlərin və veddoidlərin əmələ gəldiyi ərazi Qədim Dünyanın tropik qurşağının şərq hissəsi idi - Hindustandan Hind - Çin və Malay arxipelaqına qədər. Avstraliyanın bu ərazidən məskunlaşması paleolitdə.

Alimlər güman edirlər ki, avstraloidlərin və veddoidlərin əmələ gəldiyi ərazi Qədim Dünyanın tropik qurşağının şərq hissəsi, Hindustandan Hind-Çin və Malay arxipelaqına qədər olan sahədə idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Avstraliya dilləri

**Avstraliya dilləri** — Avstraliya ölkəsinin əhalisinin danışdığı dillər. Avstraliyada ən çox danışılan dil Avstraliya ingiliscəsidir. Orada bu dialekti danışanların sayı 15,5 milyon nəfərdir. Avstraliyanın növbəti ən çox danışılan dilləri bunlardır: italyan (317,000), yunan (252,000), kanton (245.000), ərəb (244.000), putunxua (220.000), Vyetnam (195.000) və ispan (98.000).

Yerli Avstraliya aborigenləri çoxlu dil ailələrinə və qruplarına bölünən Avstraliya aborigen dillərində danışırlar. Dillərin çoxluğuna baxmayaraq, onlarda danışanların ümumi sayı azdır və 56 min nəfərdən çox deyil. Ən böyük dil bir çox dialektlərə bölünmüş "Qərb səhrası dili"dir (7,000-dən çox danışanı var).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Все 390 языков Австралии на Ethnologue
Avstraliya aləmi

**Avstraliya aləmi** — biocoğrafiyada floristik rayonlaşdırma vahidi. Avstraliya qitəsini və ona yaxın adaları əhatə edir. Avstraliya aləminə üç region daxildir: Şimal-Şərqi Avstraliya, Cənub-Qərbi Avstraliya, Mərkəzi Avstraliya (Eremey).

## Flora

## İstinadlar
Avstraliya-Antarktika hövzəsi

**Avstraliya-Antarktika hövzəsi** — Hind okeanının cənub-şərqində geniş sualtı hövzə. Antarktidanın kontinental yamacı, sualtı Kerguelen silsiləsi və Avstraliya-Antarktika yüksəlişi arasında yerləşir.

Hövzənin uzunluğu 4,500 km, eni isə 1,500 km-dir. Üstünlük təşkil edən dərinliklər 4,000–5,000 metrdir. Onlardan ən böyüyü 6,089 m, şimal-qərbdə Kerguelen silsiləsi yaxınlığında yerləşir. Hövzənin dibi dağlıq relyefə malikdir. Antarktidaya yaxın olanda əhəmiyyətli əraziləri düz abissal düzənlik tutur. Yatağının çox hissəsi akkumulyator səviyyəli səthdir. Alt səthi diatomlu, gilli-diatomlu və lilli-argilli lillərdən ibarətdir.

## İstinadlar
Avstriya Elmlər Akademiyası

**Avstriya Elmlər Akademiyası** () — Avstriyanın milli elmi təşkilatı.

1713-cü ildə Qotfrid Leybnits London Kral Cəmiyyətindən və Fransa Akademiyasından ilhamlanaraq oxşar təşkilatın yaradılmasını təklif etmişdi, lakin yalnız 14 may 1847-ci ildə Vyanada İmperator Elmlər Akademiyası açılmışdır. 1918-ci ildə Elmlər Akademiyası, 1947-ci ildə isə Avstriya Elmlər Akademiyası adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Akademiyanın rəsmi saytı ) )
Avstriya Milli Bankı

**Avstriya Milli Bankı** () — Avstriyanın mərkəzi bankı.

## Heyəti
Peşə sirrinin üçüncü şəxslərə verilməsinə görə istənilən səviyyəli bank işçiləri üçün ağır cəza nəzərdə tutulmuşdur. Vergidən yayınma bank sirrinin açıqlanması üçün əsas deyil.

## Qalmaqal
Avstriya Daxili İşlər Nazirliyində keçirilən brifinqdə 2002-ci ilin martında Avstriya Milli Bankının mətbəəsində avro əskinasları səhvlə çap edilmişdir. Bu əskinaslar Almaniyanın Regensburq şəhərinin banklarından birində tapılmış, seriya və nömrələrə görə mütəxəssislər onların harada istehsal olunduğunu müəyyən etmişdilər. Beş avroluq əskinasın arxa tərəfində heç bir dizayn yox idi. Avstriya Milli Bankının mətbəəsi bir neçə belə əskinas çap etməyə müvəffəq olmuş, ona görə də onlar dərhal kollektorlar üçün "ov" obyektinə çevrilmişdilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər

* Bankın rəsmi saytı ) )
Şükrü Sökmensüer

**Şükrü Sökmensüer** və ya **İbrahim Şükrü Sökmensüer** (d. Skopye, Osmanlı imperiyası; 1890 - ö. Ankara, Türkiyə; 18 oktyabr 1978) - türkiyəli siyasətçi və köhnə daxili işlər naziri. 
## Həyatı
1890-cı ildə Osmanlı imperiyasının Balkan bölgəsində yerləşən şəhəri olan Skopyedə dünyaya gəlmiş və Ərkanı Hərbiyyədən məzun olmuşdur. 
### Hərbi karyerası
Osmanlı ordusundakı xidməti zamanı IV Ordu korpusunun IV Ağır topçu alayının birinci taborunun III batareyasında, Çatalca VIII Topçu alayında, XX Ordu korpusunun baş qərərgahında, II Firqənin V Ordu korpusunun I şöbəsində zabit kimi xidmət etmiş, sonradan XV Firqənin ərkani hərbiyyə rəisliyini etmişdir. 
### Türkiyə Respublikasındakı fəaliyyəti
Respublikanın qurulmasından etibarən mühüm vəzifələrdə çalışmışdır. Bu vəzifələr bunlardır: Məskunlaşdırma İdarəsi, Asayiş İdarəsi müdürlüyü, Təhlükəsizlik İşləri müdürünün müavini, Trakya Ümummüfəttişliyinin baş müşavirliyi, Təhlükəsizlik Ümümmüdürlüyünün rəhbəri, Hatay Suverenlik Cəmiyyətinin baş katibliyi, Hatay valiliyi, Ticarət Vəkaləti İaşə vəkilliyi, Türk Hava Qurumu başqanlığı, Uşaq Yetişdirmı Qurumu İdarə Heyəti üzvlüyü, Köhnə Döyüşçülər Cəmiyyəti Heysiyyət Divanı başqanlığı. SÖkmensüer Hatayın Türkiyəyə birləşdirilməsində mühüm rol oynamış, bu proses zamanı bir neçə vacib vəzifəni yerinə yetirmişdir. Bundan başqa, Sökmensüer bir neçə dəfə TBMM-ə də seçilmişdir. O. VI çağırış (ara dönəm) və VII çağırış Ərzincandan, VIII çağırış Gümüşxanədən TBMM-ə üzv seçilmişdir. Bundan başqa, o, VII Milli Müdaifə Şurasının rəisliyini yerinə yetirmiş və 1946-cı ilin 7 avqustundan 5 sentyabr 1947-ci ilə qədər Rəcəb Pekər hökumət kabinetində Türkiyənin daxili işlər naziri olmuşdur. Nazirliyi dövründə ölkədəki təriqətlərə və dini cərəyanlara qarşı kəskin mübarizə aparılmışdır. 

Hərb, Gümüş Ləyaqət və qırmızı lentli "İstiqlal" medalı ilə mükafatlandırılmışdır. Evli və üç uşaq atası olmuşdur. 18 oktyabr 1978-ci ildə Ankarada vəfat etmişdir. 
## İstinadlar

## Mənbə
*
Avstroslavizm

**Avstroslavizm** və ya **Avstriya slavyanizmi** — XIX əsrin ikinci yarısında Avstriya-Macarıstanın slavyan xalqları arasında (xüsusilə çexlər) siyasi hərəkat. Onun ardıcılları Avstriya-Macarıstan ikili monarxiyasını üçtərəfli dövlətə çevirməyə çalışırdılar. Avstroslavizmin əsas ideoloqları qoca çexlər Frantişek Palatski və Frantişek Ladislav Riger, həmçinin Avstriya sosial demokratları Otto Bauer və Viktor Adler idi. Təxminən 1890-cı ildə avstroslavizmi radikal gənc çexlərin siyasi ideyaları əvəz etmişdi.

Avstroslavizm ayrı-ayrı prinsipləri Avstriya Birləşmiş Ştatlarının konsepsiyasında qəbul edilmiş, lakin yerinə yetirilməmişdir.

## İstinadlar
Luz Noseda

**Luz Noseda** () — Dana Terrasın yaratdığı "Bayquş evi" cizgi serialının baş qəhrəmanı. Sarah-Nicole Robies tərəfindən səsləndirilmişdir.

## Yaranması
Serialın yaradıcısı Dana Terrasın dediyinə görə, Luz personajı onun otaq yoldaşı, dominikan əsilli hekayə rəssamı və serialın hazırlamasında iştirak edən Luz Batistanın adını daşıyır. 

## Xarakteri
Luz Noseda Konnektikutdakı uydurma qəsəbə olan Qreyvsfilddə () yaşayan Afro-Dominikan əsilli amerikalı 14 yaşlı qızdır. Terras Luzun Disney cizgi serialındakı ilk biseksual baş qəhrəman olduğunu bildirib. Serialın yaradıcısı həmçinin, 2021-ci ilin aprelində Luzun neurodivergent olduğunu da açıqlamışdır.

Serialın ilk epizodunda anası Luzu yay düşərgəsinə göndərməyə qərar verir. Luz yola düşməyə hazırlaşarkən evlərin birindəki portal vasitəsilə Qaynamış adalara gedib çıxır. Daxil olduğu həmin aləmdə o, qoca ifritə İda və canavara bənzər iblis Kinq ilə tanış olur.

## İstinadlar
34A əməliyyatı

**34A əməliyyatı** — casus qrupunun daxil edilməsi, hava kəşfiyyatı və dəniz təxribat əməliyyatları missiyalarından ibarət Vyetnam Demokratik Respublikasına qarşı ABŞ-nin yüksək məxfi fəaliyyət proqramı idi.

## Zəmin
1954-cü il Cenevrə Konfransından sonra Hərbi Hava Qüvvələrinin polkovniki Edvard Lansdeyl Şimali Vyetnama qarşı bir sıra gizli əməliyyatlara başlatması üçün Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin o vaxtkı direktoru Allen Dalles tərəfindən Strateji Xidmətlər Bölməsinin (MKİ-nin nəzdində) direktor müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu əməliyyatlar Cənubi Vyetnamdan cəlb olunmuş komandolar tərəfindən həyata keçirilən reydlərdən və MKİ tərəfindən cəlb edilmiş casusların əraziyə daxil edilməsindən ibarət idi.

1963-cü ilin iyulunda Müdafiə Departamenti və MKİ əməliyyata nəzarəti Müdafiə Departamentinə verilməsini təsdiqləmişdir. 1 yanvar 1964-cü ildə Vyetnama Hərbi Yardım Təminatı Komandanlığı – Tədqiqat və Müşahidə Qrupu əməliyyatın komandanlığını öz üzərinə götürmüşdü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.usni.org/navalhistory/Articles99/NHandrade.htm 
* http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1961.html
* http://www.nrk.no/programmer/tv/brennpunkt/1.908491 Arild Aspøy (director):We who support America
Kyenlonq döyüşü

**Kyenlonq döyüşü** — Vyetnam müharibəsində döyüş. Bu, Vyetkonqun Cənubi Vyetnamın Tıonqtyen vilayətində yerləşən Kyenlonq rayonuna soxulması ilə başlamışdır.

## Döyüş
12 aprel 1964-cü ildə Vyetkonqun üç batalyonu Kyenlonqa hücum edərək bütün rayonu tez bir zamanda zəbt etmişdir. Kyenlonq üzərində nəzarəti ələ keçirdikdən sonra rayon rəhbərini və ailəsini edam etmişdilər. ABŞ-nin hava dəstəyi ilə gücləndirilmiş Vyetnam Respublikasının Ordusu (VRO) əks-hücuma keçmişdir. Vyetkonq gündüz fəaliyyət göstərsə də, həm VRO qoşunları, həm də ABŞ təyyarələrinə qarşı güclərini qoruya bilmişdilər. Hər iki tərəfdən ağır itkilərin verildiyi səkkiz günlük şiddətli döyüşdən sonra Vyetkonq rayonu tərk etmişdir.

## İstinadlar
Aun San Su Çji

**Aun San Su Çji** (; ) — 1991-ci il  Nobel sülh mükafatı laureatı, 2016-2021-ci illərdə Myanmanın Dövlət müşaviri, keçmiş Xarici İşlər Naziri.

## Həyatı
Aung San Su Çji 19 iyun 1945-ci ildə Yanqonda anadan olub.
## İstinadlar
Koç Holdinq

**Koç Holdinq** 1926-cı ildə Vəhbi Qoç tərəfindən qurulmuş holdinqdir . Türkiyənin ilk holdinqi və ölkə üzrə ən böyük özəl təşkilatlardan biri hesab olunur. Holdinqin baş ofisi İstanbulda Üsküdar, Nakkaştəpədə yerləşir.

Koç Holdinqin tarixi şirkət qurucusu olan Vehbi Koçun 1920-ci illərdə Ankarada ticarət fəaliyyətinə başladığı vaxtlara qədər gedib çıxır. Zaman keçdikcə fəaliyyət sahələrini genişləndirən və 1950-ci illərdə müxtəlif sənaye şirkətləri qurmuş Vehbi Koç qida sənayesindəki uğurlarındansonra elektrik cihazları və avtomobil sektoruna da adım atmışdır.

1963-cü ildə yaratdığı şirkətlərin sayı 25-ə çatdı və qrup yeni təşkilat yaradaraq holdinq statusunu aldı.

Vehbi Koç 1984-cü ildə idarə heyətinin sədrliyini öz oğlu Rəhmi Koça, Rəhmi Koç isə öz növbəsində 2003-cü ildə həmin vəzifəni oğlu Mustafa Koça ötürmüşdür.

Mustafa Koçun vəfatından sonra Koç Holdinq İdarə Heyəti tərəfindən İdarə Heyətinin sədri vəzifəsinə Ömər M. Koç, İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsinə isə Ali Y. Koç təyin edilmişdir.

Holdinq 2020-ci ildə Fortune jurnalının dünyanın 500 ən böyük sənaye şirkəti (Fortune Global 500) siyahısında 471-ci yeri tutmuşdur.

İstanbul Sənaye Palatası tərəfindən hazırlanmış "Türkiyənin 500 Ən Böyük Sənaye Müəssisəsi"nin 2019-cu il sorğusunda Koç Qrupuna bağlı 4 şirkət ilk 10-luqda öz yerlərini tutmağa nail olmuşdur.

"The Economist" jurnalının Türkiyənin ən zəngin ailələri ilə bağlı keçirdiyi sorğuda Koç ailəsi öz var-dövləti ilə Türkiyənin ən zəngin ailəsi seçilmişdir.
## İstinadlar
Borqomanero

**Borqomanero** — İtaliyanın Pyemont vilayətinin Novara əyalətində yerləşən kommuna. Kommunanın əhalisi 2017-ci il yanvarın 1-inə görə 21776 nəfərdir.

## İstinadlar
Karen Hekkerup

**Karen Angelo Hekkerup** () — Danimarka Sosial Demokrat Partiyasını təmsil edən Danimarkalı siyasətçi . O, 2013-cü il dekabrın 12-dən 2014-cü il oktyabrın 10-dək Danimarkanın ədliyyə naziri vəzifəsini tutub. Hækkerup Danimarka kənd təsərrüfatı sənayesi üçün ən böyük lobbi təşkilatı sayılan Danimarka Kənd Təsərrüfatı və Qida Şurasının icraçı baş direktoru(CEO) vəzifəsinə keçdikdən sonra Danimarka ədliyyə naziri vəzifəsindən istefa verib.

2005-ci ildən Folketinqin (Danimarka Parlamenti) üzvüdür. O, sosial demokrat Ole Hækkerup ilə evlidir. Hans Hækkerup ərinin əmisi, Danimarkanın Avropa naziri Nik Hækkerup isə qaynıdır.

Üç övladı var və Amagerdə yaşayır.

## İstinadlar
Nik Hekkerup

**Nik Hækkerup** () — 2019–2022-ci illərdə Frederiksen Nazirlər Kabinetində ədliyyə naziri vəzifəsində çalışmış danimarkalı yazıçı və Sosial Demokratların siyasətçisidir O, daha öncələri müdafiə naziri, səhiyyə naziri kimi vəzifələrdə də çalışıb.

O, həmçinin Avropa İttifaqının siyasəti və Danimarka siyasəti haqqında bir sıra kitabların müəllifidir.

## İstinadlar
Ole Hekkerup

**Ole Hekkerup** () — Danimarkalı siyasətçidir. Parlamentdə Sosial Demokratları təmsil etmişdir. O, ilk dəfə 1998–2001-ci illərdə Ryvang seçki dairəsindən (Şərq Böyük Seçki Dairəsi) və 2007-ci ildən 2015-ci ilə qədərki dövrdə isə Rinqsted seçki dairəsindən(Selend Böyük Seçki Dairəsi) seçkilərə qatılıb və parlamentə seçilib. O, eyni zamanda 2006-cı ildən 2007-ci ilin noyabrına qədər Paytaxt Regionunda regional şuranın üzvü olub.

O, İrene və Klaus Hekkerupun oğludur. Bundan əlavə keçmişin nazir Per Hekkerupun nəvəsi və Hillerod Bələdiyyəsinin keçmiş meri və hazırkı MF və Sosial Demokratlar Partiyasının sədr müavini Nik Hekkerupun qardaşıdır. Ole Hekkerup Kopenhagen Universitetində siyasi elmlər üzrə bakalavr dərəcəsində təhsil almışdır və Karen Hekkerup ilə evlidir.

Ole Hekkerup eyni zamanda Danimarka Parlamentinin Biznes Komitəsinin, Danimarka İmmiqrasiya və İnteqrasiya Siyasəti Komitəsinin, Danimarka Elm və Texnologiya Komitəsinin üzvü olmuşdur.

Ole Hekkerup daha öncələr sosial-demokratik blokda bir sıra nüfuzlu vəzifələrində çalışıb. O, Hillerodda və Şimali Zelandiyada Danimarka Sosial Demokrat Gənclər Təşkilatının sədri, Kopenhagendəki Frit Forumunun və Ryvangkredsendəki Sosial Demokrat Partiyasının nümayəndəliyinin sədri kimi vəzifələri icra etmişdir.

O, hələ məktəbdə təhsil aldığı dönəm 1986-cı ildə Danimarka Tələbə Təşkilatının sədr müavini idi.

## İstinadlar
Hillerod

**Hillerod** — Danimarkanın paytaxt bölgəsində yerləşən bir şəhər. Bu şəhər paytaxt Kopenhagenin 30  km şimalda yerləşir. 2015-ci il ehalinin sayımı məlumatlarına görə şəhərin əhalisi 31,505 nəfərdir.

## İstinadlar
Dornelaş (Sever-du-Voqa)

**Dornelas** — Portuqaliyanın Sever do Vouga kommunasında yerləşən rayon. Ərazisi 7.68 km2-dir. 2001-ci il məlumatına görə əhalisi 662 nəfərdir.

## İstinadlar
Auufer

**Auufer** — Almaniyanın şimalında yerləşən Şlezviq-Holşteyn əyalətinin Ştaynburq rayonunda qəsəbədir. Qəsəbə 5,12 km² sahəyə malikdir. 31 mart 2010-cu il tarixli sayım məlumatında əhalinin sayı 144 nəfər qeyd etmişdir.

Qəsəbə bələdiyyəsinin sədri vəzifəsi Fritz Körner tərəfindən icra olunur.

## İstinadlar
Fabiu Pena

**Fábio Pena** () — hücum mövqeyində oynamış braziliyalı keçmişfutbolçudur .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pires-du-Riu

**Pires do Rio** — şəhər Braziliyanın Qoyas ştatında yerləşən müstəqil bələdiyyədir . Şəhər sürətli inkişaf edir və əsas olaraq quşçuluq məhsullarının istehsalı məkanı kimi məşhurdur.

## İstinadlar
Hans Hekkerup

**Hans Hækkerup** () — Danimarkalı keçmiş siyasətçi. O, 3 dekabr 1945 ildə anadan olmuş və 22 dekabr 2013 ildə vəfat etmişdi.Sosial Demokrat Partiyasından parlament üzvü (Folketing) olmuş və Poul Nyrup Rasmussen dövründə yəni, 1993–2000-ci illərdə Danimarka Müdafiə Naziri vəzifələrində çalışmışdır

## İstinadlar
Per Hekkerup

**Per Hækkerup** () — 25 dekabr 1915-ci ildə adan olmuş və 13 mart 1979-cu il tarixində vəfat etmişdir. O, 1962–1966-cı illərdə Danimarkanın Xarici İşlər Naziri vəzifəsində çalışmış və Danimarka Sosial Demokrat partiyasına üzv siyasətçi idi.

O, danimarkalı siyasətçi və Sosial Demokrat jurnalının redaktoru Hans Kristian Hækkerupun oğlu idi. Hækkerup İkinci Dünya Müharibəsinin bitməsindən 1979-cu ildə ölümünə qədər ölkəsində siyasətdə fəal iştirak edib. O, 1946–1952-ci illərdə Danimarka Sosial Demokratlar Partiyasının gənclər təşkilatının sədri, 1946–1951-ci illərdə isə Sosialist Gənclərin Beynəlxalq İttifaqının baş katibi vezifələrini tutub.

Hækkerup beynəlxalq siyasi arenada daha çox Norveç naziri Yens Evensen ilə əldə etdiyi razılaşma ilə tanınır. Bu razılaşma Norveçə Şimal dənizində neftlə zəngin Ekofisk neft yatağını verir. Şəhər əfsanəsinə görə Hækkerup müqaviləni imzalayanda sərxoş imiş. Lakin Danimarka tarixçiləri bu gün razılaşmanın çox ədalətli olduğuna və Hækkerupun sərxoş olmadığı mövzusunda həmfikirdirlər.

O, Grethe Hækkerup ilə ailə həyatı qurmuşdu . Hans Hækkerup və Klaus Hækkerupun atasıdır.

## İstinadlar
Klaus Hekkerup

**Klaus Hækkerup** () — Danimarka siyasətçisi, magistr., 10 may 1988 – 15 sentyabr 2011-ci il tarixlərində Frederiksværkkredsen və Frederikssundkredsen şəhərlərində keçmiş bələdiyyə başçısı və Danimarka Sosial Demokrat Partiyasından parlamentə üzvdür.

O, sabiq nazir Per Hækkerupun və Folketing bələdiyyə sədrinin keçmiş müavini Grete Hækkerupun oğludur. Orta təhsilini 1960–1959-cu illər arasında Folkeskolen Lillerød Məktəbində və davamını 1962-ci ildə Frederiksborg Dövlət Məktəbində almışdır. Magistr təhsilini 1972-ci ildə Kopenhagen Universitetində bitirmişdir.

1972–1978-ci illər arasında Dairə Şurasında katib, sonralar isə idarə rəisinin müavini, 1978–1988-ci illər ərzində isə Fredensborg-Humlebæk şəhərinin meri vəzisini icra etmişdir.

O, 1966-cı ildə İrene Norlin Jensen ilə ailə həyatı qurub. Bu evlilikdən

3 uşaqı var: Nik Hækkerup, Ole Hækkerup və Kalle Hækkerup.

Klaus Hækkerup ictimai nəqliyyatda yaşıl enerjidən istifadə olunmasına xüsusi maraq göstərməsi ilə məşhurdur. O, Əfqanıstan və Aİ- dəki müharibəyə tənqidi münasibət bəsləydiyini dilə gətimişdir.

## İstinadlar
Qrete Hekkerup

**Karen Margrete Hækkerup** () — 4 aprel 1914-cü ildə Aalborqda anadan olmuşdur və 5 noyabr 1995-ci ildə Herritslevdə vəfat etmişdir. O, 1964–1966-cı illər və 1970–1981-ci illər arasındaFolketinqin Danimarka Sosial Demokrat Partiyasıdan üzvü olunmuşdur. O, ilk dəfə Sakskobinq seçki dairəsində və 1971-ci ildən Maribo seçki dairəsindən seçilmişdir.

1934-cü ildə Horsens Dövlət Məktəbinin tələbəsi olmuşdur. Təhsilini siyasi elmlər üzrə almışdır.

1958–1962-ci illər arasında Sosial Demokrat Partiyasının Səyahət işləri üzrə katibi və 1962–1963-cü illərdə həmin partiyada qadınların katibi vəzifəsilərini icra etmişdir.

Thorsten Borring Olesen xanım Hækkerupun partiyada bərabərlik məsələsində əhəmiyyətli yer tutduğunu düşünürdü. Lakin Ritt Bjerregaard bu məsələdə Olesenlə eyni fikirdə deyildi.

1954–1963-cü illər arasında Lillerod Parish Şurasının üzvü olmuşdur.

1971-ci ildə xanım Grete Hækkerup Folketinqin birinci vitse-spikeri seçildi. Və 1978-ci ildə onun Folketinqin ilk qadın spikeri olması üçün fürsət yaransa da, lakin Sosial Demokratlar onun yerinə KB Anderseni bu vəzifəyə seçdilər.

5 aprel 1939-cu ildə siyasətçi Per Hækkerup ilə nikahda daxil oldu. Bu evlilikdən üç oğlu oldu. Onlardan ikisi Klaus Hækkerup və Hans Hækkerup valideynləri kimi siyasi fəaliyyətə başladılar.

## İstinadlar
Fye Hekkerup

**Fie Thorsted Hækkerup** () — danimarkalı siyasətçi və Danimarkada milli qanunverici orqan olan Folketinqin üzvüdür . O, 25 iyul 1994-cü ildə anadan olub. O, məclisdə 2022-ci ilin noyabrındanDanimarka Sosial Demokrat Partiyasıdan Şimali Zelandiyanı təmsil edir

O, 25 iyul 1994-cü ildə Hillerod şəhərində anadan olub. O, sabiq ədliyyə naziri Nik Hækkerupun qızıdır. Onun digər qohumlarından bir neçəsi də Folketinqin üzvü olub. O, Kopenhagen Universitetində təhsil almış, 2020-ci ildə MA dərəcəsi almışdır, O, 2020–2022-ci illərdə Rud Pedersen ictimai əlaqələr şirkətində məsləhətçi vəzifəsində çalışıb.

Mikkel Juul Hækkerup ilə evlidir.

## İstinadlar
Folketinq

**Folketinq** (Danimarka : *Folketinget*) digər adı ilə Danimarka Parlamenti kimi də tanınır, Farer adaları və Qrenlandiya ilə birlikdə Danimarka Krallığının birpalatalı milli qanunverici orqanıdır. 1849-cu ildə qurulan Folketinq 1953-cü ilə qədər ikipalatalı parlamentin aşağı palatası idi. Bu zaman yuxarı qanunverici orqan Landstinget idi. Məclis Kopenhagenin mərkəzindəki Slotsholmen adasındakı Christiansborg sarayında yerləşir.

Folketinq qanunları qəbul edən, nazirlər kabinetini təsdiq edən və hökumətin işinə nəzarət edən parlamentdir. O, eyni zamanda dövlət büdcəsinin qəbulu, tənzimlənməsi və dövlət hesabatlarının təsdiqi ilə bağlı məsuliyyət daşıyır. Danimarka Konstitusiyasında qeyd olduğunu kimi Folketinq öz hakimiyyətini bu gün də monarxiya ilə bölüşür. Lakin indiki dövrdə monarxın rolu qanunverici orqanın qəbul etdiyi qanunları imzalamaqla məhdudlaşır. Məclis tərəfindən qabun qəbul qanun edildikdən sonra 30 gün ərzində monarx tərəfindən imzalanmalıdır.

Folketinqin tərkibi 179 deputatdan ibarətdir. Bu deputatlardan ikisi Qrenlandiya adasını ikisi isə Farer adalarını məclisdə təmsil edir. Seçkilər dörd ildən bir keçirilir. Lakin hökumətin səlahiyyət müddəti bitmədən seçki keçirməsini tələb etmək baş nazirin səlahiyyətlərinə daxilindədir. Folketinq Etimad referendumu keçirib tək bir naziri və ya bütün hökuməti istefaya məcbur edə bilər. .

Üzvlər proporsional seçki sistemi ilə demokratik olaraq seçilir. Səslərin sayılmasında D'Hondt sistemi tətbiq olunur. Danimarka siyasi sistemində çox sayıda koalisiyalar mövcuddur. II Dünya Müharibəsindən sonrakı hökumətlərin əksəriyyəti hökumətdə təmsil olunmayan azlıq partiyalarının dəstəyi ilə idarə edilən koalisiya hökumətiləri idi. Parlamentin açılış günü Kraliça II Marqretnin iştirakı ilə olur.

## İstinadlar
Saltholm

**Saltholm** ( ; *Duz Adası*) Danimarka və İsveçi ayıran Öresund boğazında yerləşən Danimarkaya məxsus adasıdır. O, Danimarkanın Tårnby bələdiyyəsindəki Amager adasının şərqində yerləşir və Danimarka ilə İsveç arasındakı dəniz sərhədinin qərb hissəsini təşkil edir Uzunluğu 7 km, eni 3 km olan və 16 km 2 sahəsi olan bu ada Danimarkanın 21-ci ən böyük adasıdır. Saltholm reylef cəhətdən çox düzdür. Onun ən yüksək nöqtəsi yalnız 2 m (6 ft) dəniz səviyyəsindən yüksəkdədir. Davamlı şərq küləkləri zamanı Baltik dənizində meydana gələn dalğalar onu daşqınlara qarşı çox həssas edir. Bu ada geoloji cəhətdən nisbətən yeni quru kütləsi hesab edilir. Ada təxminən 4000 il əvvəl buzlaqdan sonrakı rebound nəticəsində dənizdən qalxıb və geniş dayaz su sahəsi ilə əhatə olunub. Bura (2 m dərinlikdə və bəzi hissələrdə daha dayaz) 28 km² (11 sq mi) sahəni əhatə edir . Adanın cənub ucunda son buz dövründən qalma bir sıra adacıklar, çıxıntılar və qaya yataqları görünür.

Bu adanın cənubda qonşu ada olan və Saltholmun adını tamamlamaq üçün ona əks adlandırılan süni Peberholm adası (*Bibər adacığı*) yerləşir. Öresund körpüsünün bir hissəsi də həmin adadan keçir.

## İstinadlar
Öresund körpüsü

**Öresund körpüsü** (, ) — İsveç və Danimarkanı birləşdirən, Öresund boğazı üzərindən keçən iki zolaqlı dəmir yolu və dörd zolaqlı avtomobil yoluna sahib körpüdür. Körpü həm dəmir yolu, həm də avtomobil nəqliyyatının təmini cəhətdən Avropanın ən böyük birləşik körpüsüdür və Öresund Bölgəsinin iki metropolitan ərazisi olan Danimarkanın paytaxtı Kopenhagen və İsveçin mühüm şəhərlərindən biri olan Malmö şəhərlərini birləşdirir. Avropa Birliyinin E20 beynəlxalq marşrutu burada *Oresund Dəmiryolu* kimi dənizin ortasında iki zolaqlı avtomobil yolu ilə tunele bağlanır. Öresund körpüsü dünyanın ən böyük transsərhəd körpüsüdür, eyni zamanda o özəl təşəbbüslə tikilən və idarə olunan ən böyük körpüdür.

## İstinadlar
Peberholm

**Peberholm** (  Bibər adacığı &#x27;,  ()), Øresund boğazının Danimarkaya məxsus hissəsində, Danimarkanı İsveçlə birləşdirən Öresund körpüsünün bir hissəsi kimi yaradılmış kiçik süni adadır . Peberholm  kiçik təbii ada olan Saltholm adasından (*Duz Adası*) təxminən 1 km cənub məsafədə yerləşir və onun adını tamamlamaq üçün bu cür adlandırılmışdır. Cəmi 1.3 km ² sahəsi var və Danimarkaya məxsusdur.

## İstinadlar
Dmitrovka (Uqranski rayonu)

**Dmitrovka** — Rusiya Federasiyasının Smolensk vilayətinin Uqran rayonunda yerləşən kənd. Drojjinski kənd sovetliyinin bir hissəsidir. Əhalisi — 12 nəfər (2007-ci il sayımına görə).

Vilayətin cənub-şərq hissəsində, Ugra qəsəbəsində 33 km şimal-şərqdə,  Vyazma — Kaluqa — Tula — Ryazan avtomobil yolundan 13 km şərqdə, Ugra çayının sahilində yerləşir. Kənddən 19 km qərbdə O. P. dəmir yolu stansiyasıdır. Torjok — Bryansk xəttinin 22-ci kmliyində yerləşir.

## İstinadlar
Uqran rayonu

**Uqran rayonu** — Rusiyanın Smolensk vilayətinin şərqində yerləşən inzibati ərazi vahidi (rayon) və bələdiyyə qurumu (bələdiyyə rayonu).

İnzibati idarə mərkəzi Uqra kəndidir.

## İstinadlar
Zlatoust

**Zlatoust** (, ) — Rusiyanın Çelyabinsk vilayətində yerləşən şəhər. Şəhər eyni zamanda Zlatoust şəhər dairəsinin inzibati mərkəzidir. İnzibati-ərazi bölgüsü baxımından rayon tabeliyində olan şəhərdir. Çelyabinsk vilayətinin qərbindəki iqtisadi, siyasi, mədəni və turizm mərkəzidir. Zlatoust zəngin tarixə malikdir və Rusiyanın tarixi şəhərləri siyahısına daxildir. Əhalisi  nəfərdir. ().

Uralın ən yüksək dağ şəhərlərindən biridir. Şəhərə məxsus yaşayış məntəqələri dəniz səviyyəsindən 400–600 m yüksəklikdə yerləşir. Şəhərin şərqində dünyanın Avropa və Asiya hissələri arasındakı sərhəd yerləşir.

## Fiziki-Coğrafi xüsusiyyətləri

### Coğrafi mövqeyi
Rusiyanın Avropaya düşən hissəsində Ay çayı sahilində (Ufa çayı hövzəsi), Çelyabinsk vilayət mərkəzindən 120 km qərbdə (dəmir yolu ilə 160 km) və Moskvadan 1750 km şərqdə (dəmir yolu ilə 1941 km) yerləşir. Trans-Sibir dəmir yolunun tarixi marşrutu şəhərdən keçir. M-5 federal magistral "Ural" yolu şəhərin yaxınlığından keçir. Şəhər 118,2 km² ərazini əhatə edir. Uzunluğu cənubdan şimala doğru 17 km, eni qərbdən şərqə doğru 10,4 km-dir.

### Relyef və geoloji quruluşu

Şəhər Çelyabinsk vilayətinin dağlıq və meşəlik hissəsində Cənubi Uralın dağ silsilələrinin yaratdığı Ay çayı vadisində yerləşir. Şərqində Uraltau silsiləsi, qərbində isə Urenqa silsiləsi və Mışlyai dağları yerləşir. Şimaldan vadi Taqanay və Nazminski silsiləsi ilə əhatə olunub. Şəhərin topoqrafiyası adətən dağlıqdır, yüksəklikdə kəskin dəyişikliklər müşahidə olunur.

Şəhərin mərkəzində Tesma çayı ilə Ay çayının qovuşduğu yerdə şəhər daxilində gölməçə var.

### İqlim
İqlimi mülayim kontinentaldır . Dağlar iqlimə təsir edərək onu daha rütubətli edir və aylıq orta göstəricilərə əsasən havanın temperaturunun illik fərqlənmə diapazonunu azaldır.

* orta illik hava temperaturu: +1,9 °C;
* havanın illik orta nisbi rütubəti: 69,2%;
* küləyin illik orta sürəti: 3,5 m/s;

### Saat qurşağı

## İstinadlar
Əsrarül-məlaküt

**"Əsrarül-məlaküt"** və ya "**Əsraru-l-mələkut**" (*Kainatın sirləri*) — XIX əsr Azərbaycan maarifçi-alimi, tarixçisi Abbasqulu ağa Bakıxanovun 1839–1840-cı illərdə yazdığı astronomiyaya dair essesi. Əsər fars dilindədir və kosmoqrafiya məsələlərinə həsr olunub. Əsəri ərəb dilinə müəllif özü tərcümə edib. Bakıxanovun fikrincə, bu əsər onun yarımçıq qalmış "Ümumi coğrafiya"sının "riyazi hissəsini" təmsil edir. Əlyazmanın ərəb dilinə tərcüməsi eyni nüsxələrdə mühafizə olunur.

## Əsərin tarixi

### Yaranması
Abbasqulu ağa Bakıxanov 19-cu əsrin 30-cu illərinin sonlarından Polşa astronomu Nikolay Kopernikin vəfatının 300 illiyinə hazırlıqla əlaqədar kosmoqrafiya məsələlərini öyrənməyə başladı. Hələ 30-cu illərin əvvəllərində Bakıxanovun diqqətini Böyük coğrafi kəşflər və Varşavada olarkən Bakıxanovun sistemi ilə maraqlandığı Kopernik tərəfindən dünyanın heliosentrik sistemi cəlb etmişdi. Həmin vaxt Bakıxanovun əlində "Kəşfül-Karaib" əsərinin əlyazması var idi, onun son səhifəsində belə bir qeyd vardı: "Kopernik 1543-cü ildə Yerin fırlanmasını sübut etdi. Varşava, 8 noyabr 1833-cü il". 

Kopernikin "Göy cisimlərinin fırlanması haqqında" adlı əsərinin Tiflisdə nəşri ilə əlaqədar "astronom Kopernikin abidəsinin ucaldılması üçün" könüllü ianələr toplanmağa başlaması da Bakıxanovun kosmoqrafiya məsələlərinə diqqətini çəkdi. " (abidə 1853-cü ildə qoyulmuşdur) . Bakıxanov tərcümeyi-halında yazırdı:

## Əsərin əlyazmaları
Əsərin farsca orijinal əlyazması hələ aşkarlanmayıb. Müəllif tərəfindən bu əsərin ərəb dilinə tərcüməsi demək olar ki, eyni olan iki siyahıda qorunub saxlanılmışdır ki, onlar bu gün Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutunda 23373 və 24295 nömrələri ilə saxlanılır. Onlardan biri 1845-ci ildə, digəri isə 1867/68-ci illərdə itmişdir. A. V. Saqadeyevin  rus dilinə tərcümə etdiyi ilk siyahı 1983-cü ildə Bakıda nəşr edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ахмедов Э. М. А. К. Бакиханов: эпоха, жизнь, деятельность. — Б.: Элм, 1989.
* А. К. Бакиханов. Сочинения, записки, письма / Вступительная статья, составление и подготовка текстов, а также примечания и указания Э. М. Ахмедова. — Баку: Элм, 1983.
Markianopol

**Markianopol** müasir Devnya (Bolqarıstan) yaşayış məntəqəsinin yerində yerləşmiş qədim Roma şəhəridir. 106-cı ildə imperator Trayanın  göstərişi ilə ikinci Dakiya yürüşü başa çatdıqdan sonra qədim Trakya yaşayış məntəqəsinin yerində salınmışdır. Tarixçi İordan bu şəhər haqda belə danışır: *"Bu şəhəri imperator Trayan, necə deyərlər, ona görə salıb ki: suları qeyri-adi şəffaflığı və dadı ilə seçilən və Potama adı ilə doğulan həmin o çayda bacısı Markiyanın qulluqçusu yuyunub.* *Sonra qulluqçu su götürmək istəyəndə gətirdiyi qızıl qab təsadüfən əlindən suya düşdü. Metal ağırlığından batsa da, lakin bir müddət sonra yenidən dibdən suyun üzünə çıxdı. Təbii ki, bu zaman boşluğunda bu əşyanın udulması və dalğaların həmin əşyanı qovulması sayəsində artıq udulmuş şeyin yuxarıya doğru süzülməsi də fövqəladə haldır. Bunu görüb təəccüblənən Trayan həmin çayın mənbəyində tanrıların yaşadığına inandı və şəhərin əsasını qoyaraq, bu şəhərə bacısının şərəfinə Markianopolis adını verdi .*

Markianopol mühüm strateji mərkəz idi. Yarandığı gündən Trakya əyalətinə aid idi, sonra Moesia Inferior'a köçdü. Severan sülaləsi dövründə şəhər yüksək iqtisadi və mədəni tərəqqiyə çatdı  . Kostobok işğalından sonra şəhər qala divarları ilə əhatə olundu. Markianopolun çiçəklənmə dövrünün sonu qot istilaları ilə başladı. 248-ci ildə karplarla ittifaqa başçılıq edən Vandallar hücum edərək şəhəri mühasirəyə aldı, lakin onu ələ keçirə bilmədilər.

Şəhərin müdafiəsi filosof Maksimə həvalə edilmişdi  . İmperator Decius dövründə qotların böyük istilası zamanı Markianopol ələ keçirildi. Bir ildən sonra şəhəri yenidən geri qaytardılar. Klaudi II dövründə Markianopolun qala divarları yenidən bərpa edildi. İmperator Diokletian dövründə Markianopol Trakya yeparxiyasının altı əyalətindən biri olan Moesia Secunda əyalətinin paytaxtı oldu. IV əsrdə Dunay çayından imperiyanın yeni paytaxtı Konstantinopola gedən ən qısa yolu qoruduğu üçün şəhərin əhəmiyyəti daha da artmışdır  . 332-ci ildə Böyük I Konstantin ordusunu Markianopoldan keçir. Valens birinci qotik müharibəsi zamanı şəhər Bizans imperiyasının müvəqqəti paytaxtı oldu. Bu illər ərzində Markianopol yeni bir çiçəklənmə yaşadı. İkinci Qotika müharibəsi zamanı şəhər demək olar ki, tam ələ keçirildi  .

5-ci əsrdə Marcianopol mühüm strateji mərkəz olmaqda davam edirdi. 447-ci ildə hunlar Atillanın başçılığı ilə şəhəri ələ keçirib yerlə-yeksan etdilər. 471-ci ildə Marcianopol bərpa edildi və 488-ci ilin payızına qədər orada qalan Ostroqot federasiyaları orada məskunlaşdı  . Şəhər Bizans imperatoru I Yustinian dövründə də böyük əhəmiyyət kəsb edirdi, onun göstərişi ilə Markianopolun qala divarları bərpa olundu. 586-cı ildə Avarlar tərəfindən tutuldu. Markianopolis haqqında son qeyd 596-cı ildə Mavrikiy imperatorunun qardaşı Peterin yürüşü ilə əlaqədar olaraq görünür. Görünür, bundan sonra şəhər tamamilə dağıdılıb  .

## İstinadlar
Kİ Klaksvik

**Klaksvíkar Ítróttarfelag** ("Klaksvik İdman Klubu"), ümumi olaraq **KÍ** və ya **KÍ Klaksvik** kimi qısaldılmış formada adlandırılan, Klaksvik şəhərində yerləşən Farer adalarının peşəkar futbol klubudur. Klub 1904-cü ildə yaradılıb. Klub 20 dəfə Farer Adaları Premyer Liqasının və 6 dəfə də Farer Adaları Kubokunun qalibi olmaqla Farer adalarının ən uğurlu futbol klublarından biridir. Bundan əlavə KÍ Klaksvik UEFA-nın təşkil etdiyi Avropa yarışlarının qrup mərhələsində daha dəqiq desək UEFA Avropa Konfrans Liqasının hazırkı turnirində(2023-2024) oynayan ilk Farer adaları futbol klubudur. Klub formalarını mavi-ağ rənglərdə geyinir və matçlarını Við Djúpumýrar stadionunda keçirir.
Futbol üzrə Farer adları çempionatı

**Farer Adaları Premyer Liqası** (sponsorluq səbəbi ilə *Betri deildin menn* kimi də adlandılır) Farer adalarında ən yüksək səviyyəsili futbol liqasıdır. 1942-ci ildə Meistaradeildin adı ilə yaradılıb və 2005-ci ildə Premyer Liqa ölkənin ən yüksək səviyyədəli futbol divizionu kimi 1. deild-i əvəz etdikdən sonra indiki formatda oynanılır. Liqa Farer Adaları Futbol Assosiasiyası tərəfindən təşkil olunur.

Liqada 10 klub mübarizə aparır. Hər mövsümün sonunda iki komanda aşağı liqaya düşür və iki komanda aşağı liqa olan1. deilddən yüksəlir.

Liqadakı bütün komandalar yarı-peşəkar statusa malikdir. Buna baxmayaraq bəzi klublar oyunçuları və məşqçi həyəti ilə daimi müqavilə imzalaya bilir.

2022-ci ilin aprelinə olan məlumata görə Farer Adaları Premyer Liqası UEFA Ölkə Reytinqinə görə 55 liqa arasından 44-cü yerdədir. 

## İstinadlar
Vid Dyupumirar

**Vid Dyupumirar** (əvvəllər sponsorluq səbəbi ilə *Injector Arena* kimi də adlandılırdı) Farer adalarının Klaksvík şəhərində yerləşən çoxməqsədli stadion. Amma daha çox futbol oyunları üçün istifadə olunur. Við Djúpumýrar Klaksvíkar Ítróttarfelag futbol klubunun həm kişi və həm də qadın komandalarının ev meydançasıdır. Stadion 524 oturacaqlı və təxminən 2500 nəfər tutumuna malikdir. Stadion 2010 və 2011-ci illərdə Farer Adaları Kubokunun finalına ev sahibliyi edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Futbol üzrə Farer adaları kuboku

**Farer Adaları Kuboku** ( turnirin adı hərfi tərcümədə Baş Nazir Kuboku mənası verir) Farer adalarında əsas futbol kuboku turniridir. İlk mundial 1955-ci ildə təşkil edilmişdir

## İstinadlar
HB Torshavn

**HB Tórshavn** Farer adalarının ən uğurlu və ən qədim futbol klublarından biridir. 1904-cü ildə yaradılmış bu klub Farer adalarının paytaxtı Torshavn şəhərini təmsil edir.

Oyunlarını Gundadalur Stadionunda keçirir və Farer Adaları Premyer Liqasında (Betrideildin) oynayır.

HB adının mənası Havnar Bóltfelag və yaxud tərcümədə Port Futbol Klubu deməkdir. Havn sözü Torshavn şəhərinin adından götürülüb.
Karl Fuks

**Karl Fyodoroviç Fuks** (, 18 [6] sentyabr 1776–24 [12] aprel 1846) — alman mənşəli rus botanik, etnoqraf, tarixçi və arxeoloq. İmperator Kazan Universitetinin professoru (1805-ci ildən) və rektoru (1823–1827).

## İstinadlar
Lümen (anatomiya)

**Lümen** (lat. lümenin - "açılış") — biologiyada arteriya və ya bağırsaq kimi boruvari orqanların daxili boşluğu.
## Yeri

* Damarın daxili hissəsi, məsələn, qan axdığı arteriya, damar və ya kapilyardakı mərkəzi boşluq.
* Mədə-bağırsaq traktının daxili hissəsi.
* Ağciyərlərdə bronxial yollar.
* Böyrək borularının daxili hissəsi və sidik yollarının toplayıcı kanalları.
* Qadın cinsiyyət orqanlarının yolları. Vaginanın yolundan başlayaraq, uşaqlıq yolunda 2 lüminə bölünür, hər ikisi uşaqlıq borusu ilə davam edir.

## Hüceyrə biologiyasında

Hüceyrə biologiyasında lümen tilakoid, endoplazmatik retikulum, Qolci kompleksi, lizosom, mitoxondri və mikrotubullar da daxil olmaqla bir neçə orqanoid, hüceyrə komponentləri və ya strukturların içərisində olan membranla məhdudlaşan boşluqdur.

## Translüminal prosedurlar

* Mədə, vagina, sidik kisəsi və yoğun bağırsağın lüminasında təbii açılışlar vasitəsilə transluminal endoskopik cərrahiyyə.
* Müxtəlif müdaxilə radioloji prosedurları kimi qan damarlarının lümenindən keçir:
** dəridən keçən translüminal angioplastika
** dəridən keçən translüminal komissurotomiya
## İstinadlar

## Xarici keçidlər