Şəhabəddin əl-Alusi

**Əbüs-Səna Şəhabəddin Mahmud ibn Abdillah ibn Mahmud əl-Hüseyni əl-Alusi** (; ) — müfəssir, fəqih və şair.

## Həyatı

### Mənşəyi
1802-ci ildə Bağdadda anadan olmuşdur. Nəsli ana tərəfdən Həsənə, ata tərəfdən isə Hüseynə gedib çatır. Fərat çayındakı Alus adasından olduğu üçün nisbəsi "Alusi"dir. Alusilər ailəsi bir çox alim və ədib yetişdirmiş bir nəsildir.

### Təhsili və fəaliyyəti
İlk təhsilini rəisül-müdərrisin (baş müəllim) olan atasından almış, ondan Ərəb dili, Hənəfi, Şafii fiqhlərini öyrənmiş və hədis təhsili almışdır. O, həmçinin dövrünün tanınmış şəxslərinə də tələbəlik etmişdir: Əli ibn Məhəmməd Səid əs-Süveydi, Ələddin Əli əl-Mövsili və Xalid Bağdadi onun müəllimləridir.

Şəhabəddin əl-Alusi 13 yaşlarından kitab yazmağa və müəllimlik etməyə başlamış, Əbdülfəttah əş-Şəvvaf və Əhməd ibn Mahmud Saleh (Qaymaqçı) kimi bir çox tələbə yetişdirmişdir.

Bir çox mədrəsələrdə dərs dedikdən sonra ona "Səltənəti-Dari-Əliyyə müdərrisi" titulu verilmişdir. Digər tərəfdən isə Bağdaddakı Mərcaniyyə Mədrəsəsi vəqflərinə mütəvəlli təyin edilmişdir. 30 yaşı olanda isə Bağdadın Hənəfi müftüsü olmuşdur. 15 ilə yaxın bu vəzifəni icra etdikdən sonra bəzi şayiələr səbəbindən 1847-ci ildə vəzifədən azad edilmişdir. Bundan sonra Şəhabəddin əl-Alusi yarımçıq qoyduğu "Ruhul-Məani"si tamamlamaq üçün özünü təcrid etmişdir. 1851-ci ildə də İstanbula gedərək doqquz cildlik əsərini Osmanlı sultanına təqdim etmiş və əsərini təqdim edərkən də şayiələrin əsassız olduğu sultana bildirmişdir. Şəhabəddin əl-Alusi həmçinin İstanbulda olarkən Şeyxül-İslam Arif Hikmət Bəy və bəzi nüfuzlu şəxslərlə də görüşmüş və onlarla elmi söhbətlər etmişdir. Gətirdiyi rəsmi sənədləri təqdim etmək üçün Sədrəzəm Rəşid Paşanın hüzuruna çıxmış və sədərət müstəşəri Fuad Paşa ilə tanış olmaq imkanı əldə etmişdir. 20 ay İstanbulda qalan və orada böyük ehtiramla qarşılanan Şəhabəddin əl-Alusi məqsədinə nail ola bilmədən Bağdada qayıtmaq məcburiyyətdə qalmışdır. Şəhabəddin əl-Alusi bu səyahəti ilə bağlı əsərlər də qələmə almışdır: belə ki, o, İstanbula gedişini, orada gördüklərini və Bağdada qayıdışını ədəbi bir üslubla nəql edən üç əsər yazmışdır.

### Ölümü
İstanbuldan qayıdarkən yolda malyariya xəstəliyinə yoluxan Şəhabəddin əl-Alusi, həyatının son dövrlərini də bu xəstəliklə mübarizə edərək keçirmişdir. 1854-cü ildə Bağdadda vəfat edən Şəhabəddin əl-Alusi Məruf əl-Kərxi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Əsərləri
Şəhabəddin əl-Alusi ədəbi və elmi olmaqla 20-dən çox əsər qələmə almışdır. Onlardan bəziləri bunlardır:
* Ruhul-məani. Elmi çevrələr tərəfindən müəllifin ən qiymətli hesab olunan Quran təfsiri.
* Həvaşi Şərhil-Qətr.
* Qayətül-ixlas bi-təhzibi-nəzmi-Dürrətil-qəvvas (Kəşfüt-turrə ənil-qurrə).
* Ət-Tirəzül-müzhəb fi şərhi-Qəsidəti-Mədhil-Bəzil-əşhəb. Əbdülbəqi əl-Faruqinin Əbdülqədiri-Geylani üçün yazdığı qəsidənin şərhidir (Qahirə, 1895–96).
* Əl-Əcvibətül-İraqiyyə aləl-(lil-)əsilətil-İraniyyə (Bağdad, hicri 1301).
* Əl-Əcvibətül-İraqiyyə aləl-əsilətil-Lahuriyyə. Səhabələr haqqında olan bu əsər Şəhabəddin əl-Alusiyə II Mahmudun rəğbətini qazandırmışdır.
* Əl-Feyzül-varid alə rövzi-Mərsiyyəti-Mövlana Xalid. Nəqşibəndi şeyxi Xalid Bağdadinin ölümə Məhəmməd əl-Cavad tərəfindən yazılan qəsidənin şərhi.
* Şərhül-Qəsidətil-Qədiriyyə.

## Həmçinin bax
* Hənəfilərin siyahısı

## İstinadlar