open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mehdibəyli

**Mehdibəyli** (əvvəlki adı: **Mehdişen**) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Ballıca kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Mehdişen kəndi Mehdibəyli kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Mehdibəyli kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Toponimikası
XIX əsrdə İrandan gəlmə ermənilər burada yerləşdirildikdən sonra yaşayış məntəqəsi Mehdişen adlandırılmışdı. Oykonim "Mehdibəyin kəndi, Mehdibəyə məxsus kənd" mənasındadır. Kənd ermənilər tərəfindən Lusadzor adlandırılır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Mehdibəyli kəndinin əhalisinin faktiki sayı 174 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 177 nəfər təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kütləvi xidmət sistemləri

**Kütləvi xidmət sistemləri (Q-sxemləri)** -Kəsilməz stoxastik yaxınlaşmada riyazi sxemlər kimi Q-sxemləri adlandırılan kütləvi xidmət sistemlərindən (Queuing system) istifadə edilir. Kütləvi xidmət sistemləri mahiyyətinə görə xidmət prosesi olan sistemlərin fəaliyyət proseslərini formalaşdırmaq üçün kütləvi xidmət nəzəriyyəsində və ona əlavələrdə işlənilmiş riyazi sxemlər sinifini təmsil edirlər. Xidmət prosesi kimi öz fiziki təbiətinə görə müxtəlif iqtisadi, istehsal, texniki və digər sistemlərin fəaliyyət proseslərini göstərmək olar. Bu zaman qeyd olunan obyektlər üçün xidmətə qəbul olunan sifarişlərin təsadüfi meydana gəlməsi və onların xidmətinin başa çatması təsadüfi zaman anlarında olması xarakterikdir. Başqa sözlə onların fəaliyyət prosesi stoxastik xarakter daşıyır .

## Mənbə
* Sistemlərin modelləşdirilməsi İ.Ə. İbrahimov və b.,  Bakı -1986

## Həmçinin bax
*Model
*Modelləşdirmə
*GPSS
Şuşikənd

**Şuşikənd** və ya bəzən **Şuşakənd** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Şuşikənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

1992-ci ildən 2020-ci ilin noyabr ayının əvvəlinə qədər Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. 2020-ci il 9 noyabrda Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.

İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Şuşikənd kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

14 sentyabr 2025-ci il tarixində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev kəndə səfər edib, görülmüş işlər barədə məlumatlandırılmışdı, həmçinin kəndə köçmüş sakinin evində olub, ailə üzvləri ilə söhbət etmişdi.

## Toponimikası
Şuşikənd kəndi Qarabağ silsiləsindədir. Tədqiqatçılara görə, oykonim eranın əvvəllərində Şimali Qafqaz çöllərində yaşamış türkdilli tayfaların özləri ilə gətirdikləri addır. II əsr müəllifi Tatsit Şimali Qafqazda dondarların mərkəz şəhərinin şoşu (latın dilində ş səsi olmadiğına görə müəllif onu Sosu kimi qeyd etmişdir) adlandığını yazmışdır. III-IV əsrlərdə şərqdən Cənubi Avropa çöllərinə gəlmiş hunlar dondarları da özlərinə tabe etmişlər. Ehtimal ki, dondarlar hunlarla birlikdə Azərbaycana gəlib məskunlaşdıqda yaratdıqları bəzi yaşayış məntəqələrinə şoşu şəhərinin adını vermişlər. 1727-ci ilə aid bir mənbədə Qarabağ düzündə (indiki Ağcabədi rayonunun ərazisində) Şuşi, Zəngəzurun Çulundur mahalında Şoşu, dağlıq Qarabağda Şuşaluqışlaq, XIX əsrdə şimali Qafqazda Şuşi, Şuşanova və Şuşanay adlı kəndlər vardı.

## Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda separatçı rejim tərəfindən keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən, Şuşikənd kəndinin mövcud əhalisinin sayı 527 nəfər, daimi əhalinin sayı 544 nəfər təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
* Şuşa

## İstinadlar
Videomətn

**Videomətn** — Çox sayda abonentin bir mərkəzi kompüterlə ikitərəfli əlaqə ilə idarə edildiyi sistem.

Abonentlər klaviatura vasitəsilə mesajlarını çatdırırlar. Görüntü üçün normal bir televizor ekranı, əlaqə üçün isə telefon xətləri istifadə edilir.

Videomətn şirkətləri ev bankçılığı xidmətindən əlavə xəbərlər, alış-veriş, mülk alış-satışı, aviabilet satışı kimi müxtəlif xidmətlər də təklif edirlər.

## Mənbə
* Modern Bankacılık, Nuray Uzkesici Eskişeher – 1994,
* Bankacılar için Para ve Kredi Bilgisi", Prof. Dr. Avni Zarakolu, Ankara — 1977
Telefon bankçılığı

**Telefon bankçılığı**- bu sistemdən müştərilər öz ev və ya iş telefonları vaitəsilə bankın kompüterləri ilə əlaqə yaradaraq istifadə edirlər. Bu cür xidmət növü bütün müştərilərə telefon olan hər bir yerdən əlaqəli nömrələr verilərək təqdim edilir. Ancaq istifadə olunan telefon mütləq rəqəmli digital olmalıdır. Telefon bankçılığında müştərilər həm öz şəxsi hesabları ilə əməliyyatlar edir və döviz, altın və  fon hisselerinin alış və satış dəyərləri kimi məlumatlar ala bilməkdədirlər.

1973-cü ildə ilk dəfə ABŞ-də Seanttle First National Bank tərəfindən göstərilən bu xidmət növündən istifadə edənlərin çox az sayda olması ilə bağlı bir neçə ay sonra bu  xidmət növü 1979-cu ilə qədər dayandırılmışdır.

Telefonla göstərilən xidmətlərdən ən geniş istifadə olunanlar faiz dərəcələri haqqında məlumat alma, qızıl və valyuta məzənnələri, bankların yatırım fonlarının alış və satış dəyərləri ilə əlaqəli məlumat alma, faksla hesap işləri, kredit kartları ilə əlaqəli limitin soruşulması, lazımi vəsaitin ödənməsi, son ödeme tarixi kimi məlumatların əldə edilməsi və müddətsiz hesabdan ödəmə aparılır.
Bankomat

**ATM** və ya **Bankomat** () — ən asan anlamda müştərilərin bankın xidmətlərindən istifadə zamanı insansız çalışan elektromexanik vasitədir. Bankomat bank kartlarından istifadə edərək kart hesabından nağd pul vəsaitləri çıxarmağa, hesab barədə məlumat almağa, kommunal və digər xidmətlərin haqqını ödəmək üçün nağdsız hesablaşmalar aparmağa imkan verən aparatdır. Maşınlar, əsasən plastik kartlar və istifadəçi kodları (PİN) vasitəsilə işlədilir. Ekrana istifadəçini yönləndirməyə yarayan bir menyu gəlir. İstifadəçilər ATM xidmətlərindən özlərinə lazım olan mesaj və variantlar vasitəsilə faydalanırlar.

İlk maşınlar sadəcə müəyyən miqdarda pul götürmək üçün istifadə olunurdusa indi daha da inkişaf edən texnologiya dövründə maşınların təqdim etdiyi xidmətlər daha da artmışdır. Son illərdə hesaba pul köçürmə, hesab durumları haqqında məlumat alma, maaş alma, daimi ödemələri aparma, hesabdan hesaba pul köçürmə, və s. əməliyyatlar aparılır.

Çox şöbəli böyük banklar şöbələr üçün lazımlı bina və heyət xərclərini azaltmaq məqsədilə ATM-lərə maraq göstərirsə, daha kiçik bankların əksəriyyəti isə bazar paylarını, dolayısıyla gəlirlərini artırmaq üçün eyni xidməti göstərmək yolunu seçmişlər. Sonda hər iki qrup öz bank fəaliyyətlərində xərclərini azaltmaq və bazar paylarını artırmaq üçün ATM-lərə yönəltmişdir.

## İstinadlar
İnsan resursları

**İnsan resursları** — təşkilatın və ya müəssisənin istehsal və xidmət sahələri üzrə qarşıya qoyulan məqsədlərə çatmaq üçün istifadə etdiyi əsas resurslardan biridir. İnsan istehsal prosesinin ayrılmaz hissəsi olmaqla yanaşı, eyni zamanda onun hədəfidir. İnsan resursları termini təşkilatın daxili və xarici insan potensialından yararlana biləcəyi bütün insanları ifadə edir, yəni birinci rəhbərdən tutmuş ən aşağı vəzifədə çalışan işçiləri və potensialları əhatə edir.

## İnsan resurslarının idarə edilməsi
İnsan resurslarının idarə edilməsi -iş yerində insana yönəlmiş bütün fəaliyyətləri əhatə etməklə,
müəssisə daxilində insan qüvvəsinə olan ehtiyacın planlaması, iş analizlərinin aparılması və hüquq və öhdəliklərin müəyyənləşdirilməsi, namizədlərin cəlbi, seçimi və yerləşdirilməsi, işçilərin təlim və inkişaf etdirilməsi, performansın ölçülməsi, karyeranın idarə olunması, mükafatlandırma sistemi, nizam-intizam, sosial-mədəni fəaliyyətlər kimi funksiyaları özündə cəmləyir. İnsan resurslarının idarə edilməsinin ən önəmli xüsusiyyət insanı əsas tutmasıdır. Lakin, bu təşkilatın məqsədlərinin əsas olmadığı mənasını vermir. Bu yanaşma, insanın iş yerinin dəyərini mənimsəməsi, xoşbəxt və təmin olunmuş bir həyat sürməsinin işin məhsuldarlığına da təsir edəcəyini göstərir.

## Mənbə
* İlhami Fındıkçı, İnsan kaynakları yönetimi, I Baskı, 1999, ss. 23–24.
Çanaqçı (Xocalı)

**Çanaqçı** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Çanaqçı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildən 2020-ci ilə qədər Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub.

## Tarixi
Çanaqçı çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Kənd haqqında belə bir məlumat verilir ki, yaşayış məntəqəsini XIX əsrin ortalarında keçmiş Qaradağ kəndindən köçmüş dörd ailə salmışdır. Həmin ailələr əvvəllər ağacdan çanaq qablar düzəldib satmaqla məşğul olduqları üçün onlar çanaqçı adlanmışlar. Etnotoponimdir. Keçən əsrə aid ədəbiyyatlardan məlum olur ki, Daşkəsən rayonunun Zinzahal inzibati ərazi vahidində Canaqçı adlı kənd olmuşdur. Ermənistanın Ararat rayonundakı Sovetaşen kəndinin adı da 1948-ci ilə qədər Çanaqçı olmuşdur.

Azərbaycanlılar Çanaqçıdan erməni separatçıları tərəfindən 1989-cu ildə qovulublar. 1992-ci ildən 2020-ci ilə qədər Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub və Avetaranots adlandırılıb. 2020-ci il noyabr ayının 9-u Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda qondarma rejim tərəfindən keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Çanaqçı qəsəbəsinin əhalisinin faktiki sayı 920 nəfər, qondarma qeydiyyatdakı əhalinin sayı 1039 nəfər kimi göstərilib.

## Toponimikası
Çanaqçı çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Kənd haqqında belə bir məlumat verilir ki, yaşayış məntəqəsini XIX əsrin ortalarında keçmiş Qaradağ kəndindən köçmüş dörd ailə salmışdır. Həmin ailələr əvvəllər ağacdan çanaq qablar düzəldib satmaqla məşğul olduqları üçün onlar çanaqçı adlanmışlar. Etnotoponimdir. Keçən əsrə aid ədəbiyyatlardan məlum olur ki, Daşkəsən r.nunun Zinzahal i.ə.v.-də Çanaxçı adlı kənd olmuşdur. Ermənistanın Ararat rnundakı Sovetaşen kəndinin adı da 1948-ci ilə qədər Çanaxçı olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Xocalı soyqırımı
* Pəri dağı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *[[Tural Həsənqarayev]]*: Xocalı əməliyyatı (Çanaqçı – Sığnax cəbhəsi) (2-ci hissə)
Fərrux (Xocalı)

**Fərrux** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Pirlər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd Əsgərandan 16&nbsp;km, Xankəndidən 32&nbsp;km aralı yerləşir.

## Tarixi
Kənddə 1932-ci ildə kolxoz təşkil olunub. 1958-ci ildə kəndə elektrik xətti çəkilib.

1988-ci ildə Qarabağ hadisələri başlayandan Fərrux kəndində yuva qurmuş əsasən İrəvandan, Livandan, Suriyadan gəlmiş erməni silahlıları, muzdluları Ağdamın Cinli, Əlimədədli və digər yaxın kəndləri atəşə tutur, dinc insanları qətlə yetirir və yaralayırdılar. Münaqişənin ilk illərində dəfələrlə ermənilər Fərruxdan Cinli kəndinə hücum edib. Münaqişə dövründə kənd və yaxınlıqdakı Fərrux yüksəkliyi xüsusi strateji əhəmiyyətə malik bir yer idi. 31 yanvar 1992-ci ildə Azərbaycan ordusunun birlikləri olan Şirin Mirzəyevin batalyonu və Ağdamın yerli OMON qüvvələri Fərrux kəndini erməni quldurlarından azad edilməsi əməliyyatında iştirak etdi.

1993-cü ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Fərrux kəndinin əhalisinin sayı 42 nəfər təşkil edirdi.

İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Fərrux kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

2022-ci il martın 24-də Azərbaycan ordusunun bölmələri kəndə daxil olublar. Eyni zamanda kəndin erməni əhalisi həm Fərrux kəndini, həm də qonşu Pirlər kəndini tərk edib. Ermənistan buna görə Azərbaycanı 10 noyabr razılaşmasını pozmaqda ittiham etsə də, Azərbaycan tərəfi bunu rədd edərək burada mövqelərin və dislokasiya yerlərinin dəqiqləşdirilməsinin aparıldığını bildirib.

27 mart tarixində verilən rəsmi məlumata görə Fərrux kəndi 26 mart tarixində Azərbaycan ordusunun tam nəzarəti altına keçib. Həmçinin, ətrafındakı yüksəkliklərin alınması ilə Ağdam şəhəri və rayonun 9 kəndi düşmənin vizual nəzarətindən çıxarılıb, Xankəndi–Ağdərə avtomobil yoluna vizual nəzarət əldə olunub.

## Etimologiya
Dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsinin əsasını Farux adlı şəxs qoyduğu üçün belə adlandırılması ehtimal edilir. Kəndin yaxınlığında Farux gölü və Farux yeri adlı obyektlər də qeydə alınmışdır. Oykonim 1907-ci və 1918-ci illərdə fəaliyyət göstərmış müxtəlif millətlərin zəhmətkeşləri arasında beynəlmiləlçiliyi möhkəmləndirmək məqsədi güdən Faruq (hərfi mənası "Ədalət tərəfdarı") sosial–demokrat qrupunun adı ilə də bağlı ola bilər.

## Həmçinin bax
* Fərrux əməliyyatı
* Fərrux dağı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Fərrux yüksəkliyində itkin düşmüş hərbçilərimiz - ADLAR
Sığnaq (Xocalı)

**Sığnaq** və ya **Sığnax** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Çanaqçı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Sığnaq kəndi Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Signax/signaq keçmişdə müdafiə məqsədilə istifada olunan “sığınacaq yeri” mənasındadır. Erkən orta əsrlərdə Daşlı Qipçaq çölündə qipçaqların Siqnak/Suqnak adlı mərkəz şəhəri mövcud olmuşdur. Azərbaycan Sacilər sülalasinin banisi Əbu–Sac Divdad (IX əsr) mənşəcə Siqnak mahalından idi.

1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 9 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Sığnax kəndinin əhalisinin faktiki sayı 225 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 251 nəfər təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *[[Tural Həsənqarayev]]*: Xocalı əməliyyatı (Çanaqçı – Sığnax cəbhəsi) (2-ci hissə)
Həsənabad (Şuşa)

**Həsənabad** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Xanalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Həsənabad kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pircamal

**Pircamal** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Naxçıvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Pircamal kəndi dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini qədim Beylaqandan köçüb gəlmiş ailələr salmışlar.

Ermənilər tərəfindən **Vardadzor** adlandırılır.

1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Pircamal kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Toponimikası
XIX əsrin II yarısına məlumata görə kənd mənşəcə Bəyləqan (əsli Biləqan) şəhərindən çıxma ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1828-ci ildən sonra kənddə ermənilər də yerləşdirilmişdir.

Kəndin adı keçmişdə burada mövcud olmuş Pircamal pirinin adi ilə bağlıdır.

## Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Pircamal kəndinin əhalisinin faktiki sayı 155 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 193 nəfər təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
* Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Xəlilli (Xocalı)

**Xəlilli** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında idi. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

Dağətəyi ərazidədir.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Naxçıvanlı

**Naxçıvanlı** (əvvəlki adı: **Naxçıvanik**) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Naxçıvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

Naxçıvanlı kəndi dağətəyi ərazidədir. 

Oykonim "Naxçıvandan gələnlər" mənasındadır.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsini vaxtilə Naxçıvandan köçüb gəlmiş ailələr salmışdılar. 

Kəndin adı XVIII əsrin ortalarına aid mənbədə Yuxarı Qarabağın Çelabert nahiyəsində **Naxçıvanik** kimidir.

XX əsrin əvvəllərində bu kənd uğrunda erməni yaraqlıları ilə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin Silahlı Qüvvələri arasında hırbui toqquşmalar olmuşdur. 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Naxçıvanik kəndi Naxçıvanlı kəndi adlandırılmışdır. 

1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub.

İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Naxçıvanlı kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətində olub, 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda qondarma rejim tərəfindən keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən, Naxçıvanlı kəndinin əhalisinin sayı 211 nəfər kimi göstərilib.

## İstinadlar
Ulubaba (Xocalı)

**Ulubaba** və ya **Ulubab** – Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Seyidbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Ulubaba kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Toponimikası
Keçmiş adı Uroxaç olmuşdur. Ulubab kəndi Qarabağ silsiləsinin yamacındadır. Əsl adı Ulubabıdır. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrin ortalarında Seyidbəyli kəndindən çixmiş ailələr salmışlar. Oykonimin birinci komponenti türk dillərindəki ulu sözündən olub, “böyük”, “əzəmətli”, “möhtərəm”, “müqəddəs”, “qədim” mənalarını bildirir. Babi isə qədim pirin adıdır. Gorünür, pir şiəliyin babi məzhəbinə mənsub olan bir şəxsə aiddir. Füzuli rayonunda da Babi adlı kənd və bu kənddə pir–türbə var.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Sovet İttifaqı marşalı

**Sovet İttifaqı Marşalı** — Sovet İttifaqı ordusunda ali zabit rütbəsi. 22 sentyabr 1935-ci ildən tətbiq olunmuşdur.

26 iyun 1945-ci ildə Sovet İttifaqı Generalissimusu rütbəsi təsis edilənədək ən yüksək hərbi rütbə sayılmışdır. 1953-cü ildə yeganə Generalissimus İosif Stalinin vəfatından sonra yenidən de-fakto ən yüksək rütbəyə çevrilmişdir.

Tətbiq edildiyi gündən cəmi 41 nəfər bu ali zabit rütbəsini daşımışdır.

## Sovet İttifaqı Marşallarının siyahısı

## Həmçinin bax
*Sovet İttifaqı Generalissimusu
*Sovet ordusunda rütbələr

## Xarici keçidlər
* Bütün Sovet İttifaqı Marşallarının bioqrafiyaları
Təzəbinə

**Təzəbinə** (əvvəlki adları: **Keşişkənd**; **Noraküh**, **Noragüğ**) – Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Təzəbinə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Təzəbinə kəndi dağ ətəyində yerləşir.

## Tarixi
Qədimdə kəndin adı Keşişkənd olmuş, sonralar isə ermənilər tərəfindən Noragüğ (ermənicə: Təzə kənd) adlandırılmışdı****.

1990-cı ildə Ermənistandan Azərbaycana gələn qaçqınların yerləşdirilməsi məqsədilə Ağdam tikinti trestinin köməyi ilə kənd yenidən salınmış, layihə sənədlərində adı Təzəbinə kimi rəsmiləşdirilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Noraküh kəndi Təzəbinə kəndi adlandırılmışdır.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin tərəfindən işğal edilmişdir.

2023-cü ilin sentyabr ayında Azərbaycan Ordusu tərəfindən həyata keçirilmiş  antiterror tədbirləri nəticəsində kənd işğaldan azad olunub Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

18 iyul 2025-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Təzəbinə kəndinə səfəri zamanı, kənddə fərdi evlərin və infrastrukturun bərpası sahəsində görülən işlərlə tanış olmuşdu. Həmin gün, Prezident Əliyev Xanyurdu kəndinə səfəri zamanı, Təzəbinə və Xanyurdu kəndlərinə köçən sakinlərlə görüşüb, onlarla söhbət etmişdi.

## Əhalisi
İşğalçı separatçı rejim tərəfindən 2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilmiş əhalinin siyahıyaalmasına əsasən, Təzəbinə kəndinin əhalisinin sayı 1334 nəfər, daimi əhalinin sayı 1396 nəfər təşkil edirdi.

2025-ci il iyulun 14-də 125 nəfərdən ibarət 28 ailə yaşamaq üçün kəndə köçmüşdü.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağbulaq (Xocalı)

**Ağbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Naxçıvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Dağətəyi ərazidədir. Keçmış adı Talıbxanbəyli olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Talıbxan bəy adlı birisinə məxsus maldar ailələrin Ağbulaq adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən, Ağbulaq kəndinin əhalisinin faktiki sayı 116 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 117 nəfər təşkil edirdi. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Ağbulaq kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü il tarixində Qarabağda həyata keçirilən lokal antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın nəzarətinə keçib.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
İdarəetmə əməyi

**İdarəetmə əməyi** — ictimai əməyin bir növü olub istehsal kollektivlərinin qarşısında qoyulan məqsədə çatmaq üçün istiqamətlənmiş məqsədyönlü fəaliyyətdir. Geniş mənada idarəetmə əmyi idarəetmə sahəsində hər cür əmək kimi başa düşülür. Daha dar mənada isə idarəetmə əməyinin müəyyənləşdirilməsi inzibati idarəetmənin funksiyalarının icra edilməsi deməkdir.

Bir sıra alimlər əsassız olaraq "idarəetmə əməyi"ni "idarəetmə" ilə eyniləşdirirlər və hesab edirlər ki, o ancaq idarəetmə sahəsində istifadə edilir. Ona görə də elmi ədəbiyyatlarda belə təriflərə tez-tez rast gəlinir:

idarəetmə əməyi – bu kontor, dəftərxana işidir, mühəndi-texniki əməyidir.

idarəetmə əməyi – idarəetmə sahəsində əmək deməkdir.

İdarəetəm əməyi ilə müəssisə və təşkilatların rəhbərləri, mühəndis-texniki işçilər və qulluqçular məşğul olurlar. İdarəetmə işçilərinə zehni əməyin spesifik forması olan idarəetmə əməyi ilə məşğul olan bütün işçilər aid edilir. Beləliklə, idarəetmə işinə ancaq rəhbərlərin, mühəndis-texniki işçilərin işini aid etmək olar.

## İstinadlar
Almalı (Xocalı)

**Almalı** (əvvəlki adı: **Xndzristan**) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Almalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Xndzristan kəndi Almalı kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Almalı kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində azad olunmuşdur.

## Tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. Azərbaycanın şimalı Rusiya tərəfindən işğal olunduqdan sonra burada gəlmə ermənilər məskunlaşmış, kəndin adını da tədricən erməni dilinə tərcümə edərək Xndziristan (erməni dilində "almalı" deməkdir) qoymuşdular. Sovet hakimiyyəti illərində bu adla da rəsmiləşdirilən kənd 1992-ci ildən yenidən Almalı adlandırılmışdır.

## Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Almalı  kəndinin əhalisinin faktiki sayı 751 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 814 nəfər təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Daşbulaq

* Daşbulaq (Takab) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Tikantəpə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Daşbulaq (Gədəbəy) — Azərbaycanın Gədəbəy rayonunda kənd.
* Daşbulaq (Xocalı) — Azərbaycanın Xocalı rayonunda kənd.
* Daşbulaq (Kəlbəcər) — Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunda kənd.
* Daşbulaq (Şəki) — Azərbaycanın Şəki rayonunda kənd.
* Daşbulaq (Şəmkir) — Azərbaycanın Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Daşbulaq — İrəvan əyalətinin Aleksandropol qəzasında çay adı.

;İranda
* Daşbulaq (Məlikan) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Məlikan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Daşbulaq (Miyanə)
* Daşbulaq (Nir)
* Daşbulaq (Germi)
* Aşağı Daşbulaq (Çaroymaq) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Yuxarı Daşbulaq (Çaroymaq) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Daşbulaq (Kağızkonan-i Mərkəzi dehistanı)
* Daşbulaq-i Bərzənd (Germi)
* Daş Bulaq (Qürvə)
* Daşbulaq (Xudabəndə)
* Daşbulaq-i Xarabəgələk (Həştrud)
* Daşbulaq (Həştrud)
* Daşbulaqkəndi (Meşkinşəhr)
* Daşbulağı (Meşkinşəhr)
Daşkənd (Xocalı)

**Daşkənd** (əvvəlki adı: **Daşuşen**) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Şuşikənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Daşuşen kəndi Daşkənd kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 19–20 sentyabr 2023-cü il tarixlərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan nəzarətinə qayıtmışdır.

## Tarixi
Qarabağ silsiləsindədir. XIX əsrdə İrandan gəlmə erməni ailələri burada məskunlaşdırıldıqdan sonra kənd Daşuşen (daşlıq kənd) adlandırıldı. 1992-ci ildən kəndin keçmiş adı özünə qaytarılmışdır.

## Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Daşkənd kəndinin əhalisinin faktiki sayı 119 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 120 nəfər təşkil edirdi. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Daşkənd kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xaçmaç

**Xaçmaç** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Qızıloba kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Xaçmaç kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü il tarixlərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan nəzarətinə qayıtmışdır.

Xacmac Xocalı rayonunun Qızıloba inzibati ərazi vahidində kənd. Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsi Bərgüşaddan və Zəngəzurda hazırda dağıdılmış Köhnə Kotuk kəndindən çıxmış erməni ailələrinin Xacmac adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Tədqiqatçılara görə, toponim bu
ərazidə mövcud olan sutun üzərində xac formalı daşların olması ilə bağlı
yaranmışdır.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Seyidbəyli (Xocalı)

**Seyidbəyli** (əvvəlki adı: **Seyidişen**, daha əvvəlki adı: **Seid-beqlı** ()) — Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunun Xocalı rayonununun Seyidbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd, Seyidbəyli kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi.

## Tarixi
Seyidbəyli kəndi Qarabağ silsiləsindədir. XIX əsrin əvvəllərində köçüb gəlmə erməni ailələri burada məskunlaşdıqdan sonra kəndi *Seyidişen* adlandırmışdılar. 1992-ci ildə kəndin keşmiş adı bərpa edilmişdir. Oykonim Seyidbəy adlı şəxsin adı ilə bağlıdır. Ərazidə eyniadlı çay da var.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Seyidişen kəndi Seyidbəyli kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İşğal vaxtı separatçı qondarma rejim tərfindən kənd Xaçın adlandırılırdı.

İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Seyidbəyli kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Seyidbəyli kəndinin əhalisinin faktiki sayı 352 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 369 nəfər təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Daşbulaq (Xocalı)

**Daşbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunun Xocalı rayonununun Daşbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd, Daşbulaq kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi.

## Tarixi
1990-cı illərin əvvəllərindən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub və separatçı rejim tərəfindən Astxaşen adlandırılırdı. 2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Daşbulaq qəsəbəsinin əhalisinin faktiki sayı 520 nəfər təşkil edirdi. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Daşbulaq kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

Bədərə çayının (Qarqar çayının qolu) sahilində, Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Kənd yaxınlıqdakı eyniadlı coğrafi obyektlərin adı ilə adlandırılmışdır.

## Daşbulaq çayı
Xocalı rayonu ərazisində çay. Çay öz adını eyniadlı bulaqdan almışdır. Hidronim daş (daşlıq) və bulaq (su obyekti) sözlərindən düzəlib, "daşlı yerdən çıxan bulaq" mənasındadır.

## Daşbulaq dağı
Xocalı rayonu ərazisində dağ. Dağ öz adını eyniadlı bulaqdan almışdır.

## Həmçinin bax
* Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Dəmirçilər (Xocalı)

**Dəmirçilər** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Qarabulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsi dəmirçilər nəslinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. XVI əsrdə qızılbaş tayfaları sırasında adları çəkilən dəmirçilər sonralar qazax tayfa birliyinin ən qüdrətli tirələrindən biri olmuşdur.

1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 9 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad etmişdir.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Krefeld

**Krefeld** — Almaniyanın Şimali Reyn Vestfalin vilayətində şəhər. Çox gözəl və böyük şəhərdir. Ən qəşəng küçələri Reynstrasse, Kolner strasse, Gladbacher strasse və Siemesdykdir.

## İstinadlar
Səməni

**Səməni** — hər il mart ayında Novruz Bayramı ərəfəsində Şərq ölkələrində və Azərbaycanda taxıl buğdasından qablarda göyərdilən etnoqrafik element. Almanlar səmənini pasxa bayramına cücərdir, adına isə "Ostergras" deyirlər. Həyat və bolluq rəmzi, baharın ilk müjdəçilərindən hesab olunur. Səməni ilk çərşənbə axşamına yaxın vaxtda göyərdilir və Novruz bayramından sonra da evlərdə, iş yerlərində və ictimai yerlərdə görünən yerlərə qoyulur.

## Tərif və məna
Səməni əsasən toxumluq buğdadan qoyulmalıdır. Sini qablarda göyərdilən səməni həm də yazda səpiləcək toxumun keyfiyyətini yoxlamağa imkan verir. Əgər səməni yaxşı cücərib boy atsa, bu həmin toxumdan bol məhsul alınacağından xəbər verir. Bəzən suda isladılmış başqa toxumlardan da səməni qoyurlar. Bayram süfrəsi nemətləri arasında səməni mütləq olmalıdır. Səməni yalnız evdə hazırlanmalıdır. Son dövrlərdə satış üçün də səməni hazırlanır və hər bir evdə səməni olmasına yaxşı imkan yaradır.

## Hazırlanması

* Buğdanı təmizləyib suya qoyub 2-3 gün saxlayırıq.Buğda şişəcək.Buğdanı sudan çıxarıb dəsmalın üstünə səririk suyu çəkilir.Suyu çəkildikdən sonra buğdanı qaba tökürük.Tənzifi suya salıb isladıb buğdanın üstünə səririk.Tənzif yaş qalmalıdır. Buğda cücərməyə başlayanda tənzifi götürürük.Səməninin suyunu elə vermək lazımdır ki, altında su yığılıb qalmasın. Quruluğuna baxıb 2 gündə bir su vermək olar.

## Etimologiya
Səməni fars sözü olub "toxum" deməkdir. Toxum sözü digər hind- avropa dillərində də eyni mənanı verir: Farsca "Sem/Som" kökündən törəmişdir. Doluluk, saflıq bildirir. *Sümen/Suma* sözcüyü qədim altayca və monqolcada "şaman" mənası daşıyır. Halha ləhcəsində *sum*, buryatçada *hum*, dagur dilində *sum* sözləri işlədilir. Mongur dilində isə söz *semen* şəklindədir. Monqolcada "sem" gizlilik, sirr mənaları daşıyır. Som/Soma sözü türk dilində özündə qürur, şərəf və iz, işarə kimi mənalar da ehtiva edir. Bu məna tunquzcada "sama" sözü ilə qarşılanır. Monqolca "sem", tunquzca "sümen" kökü "gizlətmək" mənasını da verir.

## Həmçinin bax
* Səməni (rəqs)
* səməni hazırlamanın qaydası 

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 
* Türk Mitoloji Sözlüğü, Pınar Karaca 

## Xarici keçidlər

* Səməni necə hazırlanır
Ruslana

**Ruslana Stepanovna Lıjiçko** (, ) — 2004 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 1-ci yeri tutan müğənni. Müsabiqədə Ukraynanı təmsil edirdi. Mahnısı - "Wild Dances".

## Həyatı

## Diskoqrafiya

### Albomlar
*1998 - Myt' Vesny - Dzvinkyj Viter
*1999 - Ostannye rizdvo 90-x
*2001 - Naykrashe
*2002 - Dobry vechir, tobi
*2003 - Dyki tantsi
*2004 - Wild Dances
*2005 - Club'in (Wild Dances albomundakı mahnıların remixleri)
*2008 - Amazonka (sadəcə Ukrayna ve kiril alifbası işlədən ölkələrdə çıxdı)
*2008 - Wild Energy

### Sinqllar
*2003 - Znaju Ja (Ukrayna single)
*2003 - Kolomyika (Ukrayna single)
*2003 - Oj, Zagraimy, Muzychenku (Ukrayna single)
*2004 - Wild Dances 
*2004 - Dance with the Wolves
*2005 - U Rytmi Serdtsja (Ukrayna single)
*2005 - Skazhy Meni (Ukrayna single)
*2005 - The Same Star
*2006 – Wild Energy (Dyka Energia)
*2008 - Vidlunnya Mrij (Ukrayna single)
*2008 - Vogon' chy lid (Ukrayna single)

### Kliplər
*1996 - Ty
*1997 - Balada pra princessu
*1998 - Svitanok
*1998 - Ostannya Poema
*1998 - Kolyskova
*1998 - Myt' Vesny
*2001 - Prochannya z disko
*2003 - Znaju Ja
*2003 - Oj, Zagraimy Muzycenku
*2004 - Kolomyjka
*2004 - Wild Dances
*2005 - Dance with the Wolves
*2005 - The Same Star (Skazhy Meni)
*2006 - Wild Energy (Dyka Energia)
*2008 - Vidlunnja mriy (Moon of dreams Ukraynaca versiyonu)
*2008 - Moon of Dreams ft-Tpain
*2008 - Vogon chy' lid

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Şəxsi vebsaytı
*fanclub.ruslana.ua
*RuslanaTV
*Youtube
Dəvdək

**Dəvdək** və ya **Davdax** — VII əsr Qafqaz albanı şairi. Həyat və yaradıcılığı haqqında məlumat azdır. Musa Kalankatlının yazdığına görə, Dəvdək filosof, gözəl natiq və ustad şair olmuşdur. Uzun müddət Cavanşirin sarayında yaşamışdır. Cavanşirin xəyanət nəticəsində öldürülməsi münasibətilə yazdığı qəsidəni Musa Kalankatlı "*[[Alban ölkəsinin tarixi|Alban tarixi]]*" əsərinin ikinci kitabına daxil etmişdi. "Alban tarixi"nin əsli hələlik tapılmamışdır, elm aləminə bu əsərin və qəsidənin XI–XII əsrlərdə qədim erməni dilinə tərcüməsi məlumdur. Təqribən 140 misralıq bu qəsidədə mədhiyyə və mərsiyə ünsürləri birləşmişdir. Qəsidə janr etibarı ilə qədim yunan, formaca isə şərq poeziyasında geniş yayılmış müvəşşəh şəklində yazılmışdır.

## İstinadlar
S.P.Q.R.

**S. P. Q. R.** — Qədim Roma dövlətinin rəsmi adı. Latın abreviaturudır. Roma legionlarının bayraqlarında və Roma şəhərinin küçə və keçidlərində həkk olunmuşdu.
Hal-hazırda Roma şəhərinin gerbində bu yazılar mövcuddur. Risorcimento zamanında İtaliya dövlətinin simvolu kimi də göstərilirdi. Belə ki, Birinci Dünya müharibəsi zamanında plakatlarda məhz bu sözlər yazılırdı. Benito Mussolini isə bunu ozünün rejiminin propaqandası kimi istifadə edirdi. Başlanğıcdakı S sözü(senatus) Senat sözünü, P (populus) xalq, Q (**-que** — **və**, *populusque*) və R (Romanus yaxud Romanorum) yəni Roma və ya Romalı kimi izah olunurdu. Bütün bu sözlərin başlaşğıcı S. P. Q. R hərfləri ilə başlayırdı. Mənası isə *Senatus Populusque Romanus* -**Senat və Roma xalqı**. İmperator Titin arkasında (81-ci il) və Trayanın kolonnasında (113-cü il) bu abreviaturaya rast gəlmək olar.

## Xarici keçidlər
Elektron seçki

**Elektron seçki** — bülletenlərin atılması və sayılmasına kömək etmək üçün elektron vasitələrdən istifadə edən seçki.

Xüsusi tətbiqdən asılı olaraq, e-seçkidə müstəqil elektron səsvermə maşınlarından (EVM) və ya internetə qoşulmuş kompüterlərdən (onlayn səsvermə) istifadə edilə bilər. O, cədvəlləşdirilmiş nəticələrin əsas ötürülməsindən tutmuş ümumi birləşdirilə bilən məişət cihazları vasitəsilə tam funksiyalı onlayn seçkiyə qədər bir sıra internet xidmətlərini əhatə edə bilər. Avtomatlaşdırma dərəcəsi kağız səsvermə bülleteninin qeyd edilməsi ilə məhdudlaşa bilər və ya səslərin daxil edilməsi, səslərin qeydə alınması, məlumatların şifrələnməsi və serverlərə ötürülməsi, seçki nəticələrinin konsolidasiyası və cədvəli kimi hərtərəfli sistem ola bilər.

Elektron seçki sistemi tənzimləyici orqanlar tərəfindən müəyyən edilmiş standartlar toplusuna əməl etməklə bu vəzifələrin əksəriyyətini yerinə yetirməli, həmçinin təhlükəsizlik, dəqiqlik, dürüstlük, çeviklik, məxfilik, yoxlanıla bilmə, əlçatanlıq, iqtisadi səmərəlilik, miqyaslanma və ekoloji davamlılıq ilə bağlı güclü tələbləri uğurla həll edə bilməlidir.

Elektron seçki texnologiyasına perfokartlar, optik skan səsvermə sistemləri və ixtisaslaşdırılmış səsvermə köşkləri (o cümlədən, birbaşa qeyd edən elektron səsvermə sistemləri və ya DRE) daxil ola bilər. Bu, həmçinin bülletenlərin və səslərin telefonlar, şəxsi kompüter şəbəkələri və ya internet vasitəsilə ötürülməsini əhatə edə bilər. Ümumiyyətlə, elektron səsvermənin iki əsas növünü müəyyən etmək olar. Birincisi hökumət və ya müstəqil seçki orqanlarının nümayəndələri tərəfindən fiziki olaraq nəzarət edilən elektron səsvermə (məsələn, seçki məntəqələrində yerləşən elektron səsvermə aparatları), digəri isə seçicinin istənilən yerdən öz səsini seçki orqanlarına elektron şəkildə təqdim etməsidir.

Elektron səsvermə sistemləri dünyanın Argentina, Avstraliya, Banqladeş, Belçika, Braziliya, Kanada, Fransa, Almaniya, Hindistan, İtaliya, Yaponiya, Qazaxıstan, Cənubi Koreya, Malayziya, Hollandiya, Norveç, Pakistan, Filippin, İspaniya, İsveçrə, Tailand, Birləşmiş Krallıq və ABŞ kimi bir çox ölkəsində istifadə olunur.

## Faydaları
Elektron seçki texnologiyası bülletenlərin hesablanmasını sürətləndirmək, səsləri əl ilə saymaq üçün işçilərə edilən ödənişlərin xərcini azaltmaq və əlil seçicilər üçün təkmilləşdirilmiş əlçatanlığı təmin etmək niyyətindədir. Həmçinin uzunmüddətli perspektivdə xərcləri azaltması gözlənilir. Nəticələr daha tez yayımlana və dərc oluna bilər. Seçicilər olduqları yerdən müstəqil şəkildə səs verməklə vaxt və xərclərə qənaət edirlər. Bu, ümumi seçici fəallığını artıra bilər. Elektron seçkilərdən ən çox yararlanan vətəndaş qrupları xaricdə yaşayanlar, seçki məntəqələrindən uzaq kənd yerlərində yaşayan vətəndaşlar və hərəkət qabiliyyəti məhdud əlillərdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Electronic Vote around the World – Smartmatic
* Election Assistance Commission
* Vote. NIST.gov
Ağçay

* Ağçay (çay) — Azərbaycanda çay.
* Ağçay (Qax) — Azərbaycanın Qax rayonunda kənd.
* Ağçay (Lerik) — Azərbaycanın Lerik rayonunda kənd.
* Ağçay (Xaçmaz) — Azərbaycanın Xaçmaz rayonunda kənd.
* Ağçay (Ərdəbil) — 
* Ağçay (Həmədan) — 
* Ağçay-i Vusta (Nir)
Firdovsi Naibov

**Firdovsi Qiyas oğlu Naibov** (22 aprel 1935 – 29 noyabr 2009) — aktyor, rejissor, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1978), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Teatr rejissorluğu" kafedrasının müdiri, professor.

## Həyatı
Firdovsi Naibov 1935-ci ildə Ağdam şəhərində anadan olub. 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun "Teatr və Kino aktyoru" şöbəsini bitirib. Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında, Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında aktyor kimi fəaliyyət göstərib. Bu teatrda aparıcı səhnə ustası kimi 80-a qədər müxtəlif xarakterli rollar oynayıb. Bunların içində Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Bəxtsiz cavan"ında Fərhad, İ. Coşqunun "Komsomol poeması"nda Cəlal, Vilyam Şekspirin "Romeo və Culyetta"sında Romeo, Ə. Abbasovun "Məlik Məmməd"ində Məlik Məmməd, C. Məmmədovun "Zəncirlənmiş Promotey"ində Zevs, Ş. Xurşudun "Məhəbbət novellası"nda Vasif, A. Babayevin "Yarımçıq şəkil"ində Bəhruz Kəngərli obrazları xüsusi qeyd edilməlidir.

F. Naibov 1983-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində müəllim kimi pedaqoji fəalliyətə başlayıb, baş müəllim, dosent, professor vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. 10 ilə yaxın "Teatr rejissorluğu" kafedrasına rəhbərlik etmişdir. Hazırladığı tələbələrin əksəriyyəti Respublikanın müxtəlif mədəniyyət ocaqlarında, teatr və televiziya kanallarında uğurlu fəaliyyət göstərirlər. Bir çoxları yüksək mükafatlara, fəxri adlara layiq görülmüşlər. F. Naibov pedaqoji fəaliyyətinə görə bir neçə dəfə universitet rəhbərliyi tərəfindən təşəkkür almışdır. Ümumiyyətlə, F. Naibov yaradıcılıq fəaliyyəti dövründə "Əla mədəniyyət işçisi", "Qabaqcıl maarif xadimi" döş nişanlarına, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına, "Humay" mükafatına və bir çox diplomlara layiq görülmüşdür. Teatr xadimləri ittifaqının üzvü olmuşdur.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı – 10 yanvar 1978

## İstinadlar
Yehova

**Yehova** () ― İudaizmdə Tanrının 7 adından biri. **Yehova**/**Yehovah** - YHVH kökündən gəlir. Tanaxa görə Yaradan YHVH bütün kainatın allahıdır.

thumb|Yehud Medinata sikkəsi qanadlı təkərdə oturan və uzadılmış əlində quş tutan saqqallı (YHWH) fiqurunu göstərir, eramızdan əvvəl 4-cü əsr

İvrit dilində olan müqəddəs mətnlərdə bu ad 6828 dəfə istifadə olunub.

Yəhudiliyə görə, hətta müqəddəs məqsədlər üçün də Yahve adını çəkmək qadağandır və adı söyləməyə ehtiyac yarandıqda, "Haşem" və ya "Adonay" demək lazımdır. Bu adın tələffüzü ilə bağlı mübahisələr var, lakin əksər alimlər onun "Yehova" kimi tələffüz edildiyinə inanırlar.

## İstinadlar
Turacı

**Turacı** — Azərbaycan qədim qadın xalq rəqsi.

Qədim xalq rəqsi "Turacı" lirik və incə melodiyası ilə seçilir və qadınlar tərəifndən ifa edilir. Gözəl dağ quşuna həsr edilmiş qədim, təqribən XIX əsrin əvvəllərində aid olan rəqsdir. Azərbaycanın hər yerində geniş yayılmışdır. Həzin, qəlboxşayan musiqisi var. Rəqs bir növ turacın uçuşunu xatırladır. Rəqqasənin hər bir hərəkəti quşun uşuçunu, havada süzməsini xatırladır.

Turacı rəqsinə dair belə bir əfsanə var. Qarabağ xanı Nəcəfqulu xanın çox qəşəng bir rəqqası varmış, xan onun gözəlliyini, məharətini çox qiymətləndirərmiş. Bir dəfə xanın oğlunun toyunda bu rəqqas rəqs sənətinin çox incə, çox gözəl möcüzələrini nümayiş etdirir. Bu mənzərəyə heyran qalmış xan ucadan deyir : — Sən lap turac kimi oynayırsan. O vaxtdan bəri həmin rəqqasın oynadığı rəqsi "Turacı" adlandırırlar. Gözəl dağ quşuna həsr edilmiş qədim rəqsin adı Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda yaradılmış qızlardan ibarət folklor rəqs kollektivinə verilərək yaşadılır.

## Məzmun
"Turac çıxır meydana, oynayır, sağa-sola baxır ki, görsün ovçular var, ya yox. Özü üçün çəmənlikdə şellənə-şellənə gəzir və özünü xoşbəxt hiss etdiyi bir vaxtda ovçu gizləndiyi yerdən çıxıb onu vurur. Güllə qoluna dəyir. Turac yerə yıxılır, ölümlə çarpışır. Allaha, Günəşə yalvarır ki, onu sağaltsın. O, yerdə çox müsibət çəkir, ha qalxmaq istəyir, qalxa bilmir, neçə dəfə yerə dəyir. Nəhayət, qalxır, uçmaq istəyəndə yenə yıxılır. Axırda qalxa bilir, uçur Günəşə sarı və təbiətə qovuşur."

## İstinadlar
Ceyrankeçməzçay

**Ceyrankeçməzçay** — Şamaxı rayonu, Qobustan rayonu, Abşeron rayonu və Bakının Qaradağ rayonunun ərazisindən axan çay.

## Ümumi məlumat
Uzunluğu 100&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 896&nbsp;km²-dir. Başlanğıcını Böyük Qafqaz silsiləsinin cənub-şərq qurtaracağından alaraq  Səngəçal qəsəbəsi yaxınlığında Xəzər dənizinə tökülür. Heç bir qol qəbul etmir. Çayın axımı əsasən yağış sularından əmələ gəlir. Daimi axara malik deyildir.

## Mənbə
* Ceyrankeçməzçay

## Həmçinin bax
Əyriçay (Oğuz)

**Əyriçay** — Qanıxçayın sol qolu. Oğuz, Şəki və Qax rayonları ərazisindən axır. Yuxarı hissəsində Daşağıl adlanır. Böyük Qafqazın cənub yamaclarından axan Kiş, Murdal, Şin, Küngüt və s. dağ çayları bu çaya tökülür. İlk dəfə VII əsrə aid mənbələrdə Kri adı ilə qeydə alınmışdır. Hidronim çayın əyri formada qərbə tərəf axması ilə bağlı olaraq yaranmışdır.

## Ümumi məlumat
Uzunluğu 134&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 1810&nbsp;km²-dir. Başlanğıcını Böyük Qafqazın cənub yamacından, Təkləbaşıdağın 1,5&nbsp;km qərbindən (3509 m) götürür, Cənub yamacından axan Küngüt, Kiş, Şin və Kürmükçay və bir sıra başqa kiçik çaylar Əyriçaya tökülür.
 
Çayın illik axımının 14%-i qar, 32%-i yağış, 54.%-i isə yeraltı sular hesabına əmələ gəlir. Yazda qar, payızda yağış suları çayda daşqın əmələ gətirir. Daşqın martda başlayıb iyunun əvvəllərinə kimi davam edir. Yaz daşqını dövründə keçən suyun sərfi illik su sərfindən 50-60 dəfə çox olur. Yağış sularından əmələ gələn daşqınlarda keçən su sərfindən xeyli artıq olur. Belə küclü daşqınlar bəzən çayda sel hadisəsinə çevrilir.

İllik axımının 25-35%-i yaz və yay fəsillərində, 15%-i payızda, 12%-i isə qışda keçir. İntensiv suvarma dövründə (iyul, avqust aylarında) illik axımının 10-12%-i axıdılır.

Çayın suyu hidrokarbonatlı-kalsiumlu olmaqla orta mineral-laşması mənbədən mənsəbə doğru 150 mq/l ilə 300 mq/l arasında dəyişir.

Əyriçayın suyu Oğuz, Şəki və Qax rayonlarının əkin sahələrinin suvarılmasına məsrəf edilir.

Həmçinin, çayın su ehtiyatlarından səmərəli istifadə edilməsi məqsədilə Şəki rayonu ərazisində Əyriçay su anbarı tikilmişdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Əyriçay

## Həmçinin bax
Göyçay çayı

**Göyçay** — Kürün sol qoludur. Qəbələ, İsmayıllı, Göyçay, Ucar və Zərdab rayonları ərazisindən axır.

## Ümumi məlumat
Uzunluğu 115 km, hövzəsinin sahəsi 1770 km²-dir. Başlanğıcını Böyük Qafqazın cənub yamacından (1980 m) alaraq süni kanal vasitəsilə Kürə tökülür. Cənub yamacından axan çaylar arasında ən çox sululuğa malik olması ilə fərqlənir.

Başlıca olaraq sağdan: Qalacıq (uzunluğu 18 km), Vəndam (uzunluğu 36 km), soldan isə Əyriçayı (uzunluğu 36 km) qəbul edir. Axımı qar (12%), yağış (28%) və yeraltı (60%) sulardan əmələ gəlir. Çayın orta illik su sərfi 12,0 kub m/san-dir. Bununda 30–35%-i yaz, 20–25%-i yay, 18–22%-i payız, 15–17%-i isə qış fəsillərində keçir. Asılı gətirmələr həcminin böyüklüyünə görə Göyçay, Böyük Qafqazın cənub yamacından axan Türyan-çaydan sonra ikinci yeri tutur. Asılı gətirmələr sərfi 35,0 kq/san və ya orta hesabla bir ildə Şirvan düzü-nə 1 milyon tona qədər lil aparır. Orta lillənməsi isə 2700 q/kub m-dir. Aprel-iyun aylarında asılı gətirmələrin 45–65%-i, sentyabr-oktyabrda isə 15–30%-i keçir.

Göyçayın suyu hidrokarbonatlı-kalsiumlu olmaqla, 250–500 mq/l minerallaşmaya malikdir. Çay Şirvan düzünə çıxdıqdan sonra bir sıra qollara ayrılır və suvarma işlərinə məsrəf olunur. Çayın suyu yay aylarında əkin sahələrinin tələbatını ödəmədiyinə görə Nohur-Qışlaq su anbarının suyu xüsusi kanallar vasitəsilə çaya axıdılır. Göyçay şəhəri çayın suyu ilə təchiz olunur.

İvanovka kəndi yaxınlığında çayın üzərində HES tikilmişdir.

Göyçay çayının məcrası 2000-ci illərin əvvəllərindək 3–4 metr, bəzi yerlərdə 5–6 metr dərinliyində olmuşdur.

## Körpülər
Çayı üzərində ilk avtomobil körpüsü 1947-ci ildə tikilmişdir. Həmin körpü 2002-ci ilədək tab gətirmişdir. Belə ki, körpünün dayaqlarını, istinad laylarını su yumamışdır. Lakin TIR-lar peyda olandan, ağır tonnajlı avtomobillər həmin dəmir konstruksiyalı körpünü qəzalı vəziyyətə saldıqdan sonra 2003-cü ildə ona paralel yeni körpü inşa edilib istifadəyə verilmişdir. Mütəxəssislərə görə həmin tikilmiş, 2018-ci ildə uçmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan çayları

## Mənbə
* Göyçay