open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksis Lav

**Aleksis Lav** (, əsl adı **Donna Nikol Qutyerres** (; ) — ABŞ modeli və pornoaktrisası. Porno karyerasına 2006-cı ildə İspaniyada başlamışdır.

## Mükafatlar
* 2008 AVN Award nominasiya – Best New Starlet
* 2008 AVN Award nominasiya – Best Threeway Sex Scene – *Facade* (with Daisy Marie & Jean Val Jean)
* 2008 FAME Award nominasiya – Favorite Female Rookie
* 2008 XRCO Award nominasiya – Cream Dream
* 2009 AVN Award nominasiya – Best All-Girl Couples Sex Scene – *Girl Girl Studio 7* (with Tristan Kingsley)
* 2009 FAME Award nominasiya – Most Underrated Star
* 2009 XRCO Award nominasiya – Cream Dream

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Adnan Şənsəs

**Adnan Şenses** (, 21 avqust 1935, Bursa — 25 dekabr 2013, İstanbul) — Türk sənət musiqisi müğənnisi, musiqiçi bəstəkar, kino aktyoru.

## Həyatı
Adnan Şenses 21 avqust 1935-ci ildə Türkiyənin Bursa şəhərində doğulub. İbtidai məktəbə Ankara İsmət İnönü ibtidai məktəbində başlayan Adnan Şenses, təhsilini İstanbula köçdükləri üçün Karagümrük orta məktəbində davam etdirib və həmin məktəbdə də başa vurub. Ailəsinin istəyi ilə dülgərliklə məşğul olan Şenses, 1956-cı ildə öz istəyi əsasında musiqi sənəti ilə maraqlanamağa başlayır və ilk musiqi dərslərini Suzan Yakar Rutkaydan alır. 16 il Ankara radiosunda işləyən Şenses sonradan məşhur kazinolarda işləməyə başlayır. Bundan başqa o, 47 filmdə müxtəlif rollarda oynayıb və bir çox albom çıxarıb.

2013-cü ildə Sezen Aksunun hədiyyə etdiyi "Bekleyemedinmi" və "Kaybolan Yıllar" adlı mahnılarının da olduğu "Adnan Şenses bir əfsanədir" albomunu buraxdırır. Albomda Sezen Aksudan başqa, Selami Şahin və Səlcuq Tekay kimi adların da mahnıları var.

Uzun müddətdir ki, ağır xəstəlikdən Okmeydanı xəstəxanasında müalicə olunan tanınmış müğənni Adnan Şenses 25 dekabr 2013-cü ildə Türkiyə vaxtı ilə saat 20:30 radələrində vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dassault Mirage F1

**Dasso "Miraj" F1** *(Dassault Mirage F1)* — 1960-cı illərdə Dasso aviadüzəldən şirkəti tərəfindən hazırlanan yüngül çoxməqsədli qırıcı.   Dassault Mirage III varisidir. 1970-ci illərdə, "Miraj 2000" çoxməqsədli qırıcı silahlanmaya qəbul olunana qədər, Fransa HHQ-nın əsas qırıcısı idi. Cəmi 700 belə təyyarə buraxılmışdı, onlardan 251 Fransa HHQ-i üçün. Dünyanın 12 ölkəsinə ixrac edilirdi, bir sıra hərbi konfliktlərdə (xüsusi ilə hər iki tərəfdən İran-İraq müharibəsində) və Çad müharibəsində tətbiq edilmişdi.

## Mənbə
* http://theaviationist.com/2013/02/08/mali-air-to-air-pix/
Zərvanilik

Eramızın III-IV əsrlərində Azərbaycanda **zərvanilik** fəlsəfi məktəbi yaranmağa başlamışdır. Bu məktəb Yaxm və Orta Şərq ölkələrində inkişaf etmişdir. İslamdan sonrakı dövrdə həmin məktəb dəhrizm adı ilə məşhurlaşmışdır. Zərdüştilik dualizm ilə fərqləndiyi Jıalda, zərvanilik monizmə meyil edir, sonsuz zamanı (zarvana akaranata) bütün varlığm ilk başlanğıcı hesab edirdi. Zarvanist fəlsəfi əqli mühakimələrin səciyyəvi xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, bu təlim zaman və məkanm əbədiliyini təsdiqləyir, təbii qanunauyğunluqları, dünyanin - minerallann, cisimlərin və canlı varlıqlann ilk başlanğıcdan təbii yolla yaranmasmı etiraf edirdi. Dəhrilər dünyanm əbədiliyini etiraf edirdilər.

## Mənbə

Mehdiyev R.Ə.
Fəlsəfə. Dərs vəsaiti. Bakı, "Şərq-Qərb", 2010, 360 səh.
Miraj 2000

**Dasso "Miraj" 2000** *(Dassault Mirage 2000)* — 1970-ci ildə Dasso şirkəti tərəfindən hazırlanan dördüncü nəsil fransız çoxməqsədli qırıcısı. XX əsrin sonu XXI əsrin əvvəli Fransanın əsas hərbi təyyarəsi. Asiya, Avropa və Latın Amerikasının bir neçə ölkəsinin arsenalına daxildir. Miraj 2000 yığma konveyeri 2007-ci ildə son təyyarənin təhvil verilməsindən sonra dayandırılıb. Sonuncu Miraj 2000 23 noyabr 2000-ci ildə Yunanıstanın HHQ-nə verilmişdi. Fransanın HHQ Miraj 2000 təyyarəsini, 27 iyun 2006-cı ildə silahlanmaya qəbul olunan çoxməqsədli Dassault Rafale qırıcısı ilə əvəz etdilər.

## İstifadəçilər

* : 315
* : 51
* : 67
* : 60
* : 44
* : 20
* : 12 (Silahlanmadan çıxarılıb)
* : 12
* : 12

## Xüsusiyyətləri (Miraj 2000)

### Ümumi göstəricilər
* **Heyət**: 1
* **Uzunluğu**: 14.36 m
* **Qanad qolayı**: 9.13 m
* **Hündürlük**: 5.20 m
* **Qanadının sahəsi**: 41 m²
* **Boş çəki**: 7,500 kq
* **Yüklü çəki**: 13,800 kq
* **Maksimal qalxma çəkisi**: 17,000 kq
* **Güc təminatçısı**: 1 × SNECMA M53-P2 turbo reaktiv mühərrik
### Uçuş keyfiyyətləri
* **Maksimal sürət**: Mach 2.2 (2336&nbsp;km/s); Alçaq uçuşlarda: 1100&nbsp;km/s
* **Uçuş məsafəsi**: 1,550&nbsp;km (daxili yanacaq çəni tam dolu olduqda)
* **Maksimal uçuş məsafəsi**: 3,335&nbsp;km
* **Yüksəkliyə qalxma sürəti**: 285&nbsp;m/s
* **Qanad yüklənməsi**: 337 kq/m²
* **Çəkmə gücünün çəkiyə nisbəti**: 0.7

## Çeşidləri

*Mirage 2000C
*Mirage 2000B
*Mirage 2000N və 2000D
*Mirage 2000-5 Mark 2
*Mirage 2000E
*Mirage 2000M (Misir)
*Mirage 2000H (Hindistan)
*Mirage 2000P (Peru)
*Mirage 2000-5El (Tayvan Respublikası)
*Mirage 2000-5EDA (Qətər)
*Mirage 2000EAD/RAD (BƏƏ)
*Mirage 2000 EG (Yunanıstan)
*Mirage 2000BR (Braziliya)

## Oxşar xüsusiyyətləri olan təyyarələr
*  MiQ-29
*  Panavia Tornado
*  F/A-18 Hornet
*  F-16
*  JAAS 39 Gripen

## Həmçinin bax
* Çoxməqsədli qırıcı
* Miraj F-1

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Official Mirage 2000 family website
Dassault Rafale

**Dassault Rafale** (, hərfən. *qasırğa*) — fransız Dassault Aviation şirkəti tərəfindən hazırlanan dördüncü nəsil çoxməqsədli qırıcı.

İlk uçuşunu 4 iyul 1986-cı ildə keçirib. Fransanın Hərbi Dəniz və Hərbi Hava qüvvələrinə müvafiq olaraq 2004-cü və 2006-ci illərdə qəbul olunub.

2009-cu ildə Fransanın müdafiə nazirliyi əlavə olaraq 60 qırıcı sifariş vermişdir. Dassault şirkətinin Rafale təyyarəsi Fransa aerokosmik sənayesinin inkişaf prioritetlərindən sayılır. Bu bütünlüklə - silahlanma, mühhərik, avionika və öz istehsalı baxımından fransız layihəsidir.
 
Hal-hazırda Rafale, amerikan və hər hansı başqa xarici yardım olmadan Avropa ölkəsi tərəfindən yaradılan sonuncu təyyarə sayılır. İlk dəfə hərbi tətbiqi 2007-ci ilin martında NATO-nun Əfqanıstanda əməliyatı gedişində keçirilib. Eləcə də bu təyyarələr 2011-ci ilin martından etibarən NATO hərbi blokunun Liviyada Müəmmər Qəzzafiyə qarşı əməliyatlarında istifadə olunub. 7 dekabr 2011-ci ildə Fransanın Müdafiə naziri Jerar Longe bəyan etdi ki, (şirkət Fransa HHQ üçün 180 təyyarəlik sifarişi yerinə yetirəndən sonra) əgər qırıcıya xarici sifarişlər olmasa, Rafalın istehsalı dayandırılacaq.

Lakin, 2012-ci ilin yanvarında MRCA, Hindistan HHQ üçün 126 ədəd çoxməqsədli qırıcı sifariş tenderini udması, iri ixrac sifarişini təmin etdi və təyyarəni istehsaldan çıxarılmasından qurtardı.

2018-ci ilə qədər təyyarənin silah və avionika sisteminin yenilənəcəyi gözlənilir.

## İstifadəçiləri
* 
** Fransa Hərbi Hava Qüvvələri: 91 ədəd
** Fransa Hərbi Dəniz Qüvvələri: 44 ədəd
* : 2017-ci ilin noyabr ayına olan məlumata əsasən 14 ədəd Rafale qırıcısı silahlanmaya daxildir. Daha 24 ədəd sifariş olunub.
* : 36 ədəd
* : 36 ədəd

## Taktiki-texniki xüsusiyyətləri

### Ümumi göstəriciləri
* **Ekipaj:** 1-2 nəfər
* **Uzunluğu:** 15.27 m
* **Hündürlüyü:** 5.34 m
* **Qanadının sahəsi:** 45.7 m²
* **Boş çəki:** 10,300 kq (Rafale B variantı)
* **Yüklü çəki:** 15,000 kq
* **Maksimal qalxma ağırlığı:** 24,500 kq
* **Yanacaq tutumu:** 4,700 kq (tək oturacaqlı variant üçün); 4,400 kq (iki oturacaqlı variant üçün)
* **Güc təminatçısı:** 2 × Snecma M88-2 turbo-reaktiv mühərrik

### Uçuş keyfiyyətləri
* **Maksimum sürət:**
** Maksimum hündürlükdə: Mach 1.8 (1,912&nbsp;km/s)
** Aşağı hündürlükdə: Mach 1.1 (1,390&nbsp;km/s)
* **Uçuş məsafəsi:** 3,700&nbsp;km
* **Döyüş radiusu:** 1,852+ km
* **Uçuş tavanı:** 15,235 m
* **Yüksəkliyə qalxma sürəti:** 304.8&nbsp;m/s
* **Qanad yüklənməsi:** 328 kq/m²
* **Çəkmə gücünün çəkiyə nisbəti:** 0.988
* **Maksimum ''g'' yüklənmə:** +9/-3.6 g

## Həmçinin bax
* Çoxməqsədli qırıcı
* Qırıcı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Queen (albom)

**Queen** – Queenin 1973-cü ildə satışa çıxan albomu. John Anthony, Roy Thomas Baker & Queen tərəfindən hazırlanmışdır. Bu albomda 2 sinql : "Keep Yourself Alive" və "Liar".

## Albomun mahnıları
# *Keep Yourself Alive* — 3:46 — (Brian May)
# *Doing All Right* — 4:10 — (May, Tim Staffell)
# *Great King Rat* — 5:41 — (Freddie Mercury)
# *My Fairy King* — 4:07 — (Mercury)
# *Liar* — 6:26 — (Mercury)
# *The Night Comes Down* — 4:24 — (May)
# *Modern Times Rock 'n' Roll* — 1:48 — (Roger Taylor)
# *Son and Daughter* — 3:19 — (May)
# *Jesus* — 3:45 — (Mercury)
# *Seven Seas of Rhye* — 1:10 — (Mercury)
Bexerovka

**Bexerovka** (, [ˈbɛxɛˌrofka]), ilk adı **Karlsbader Becherbitter** — 38 %-li möhkəm Çexiya ferneti (liköru). İçki əvvəllər mədə ağrıları üçün bir vasitə kimi istifadə edilirdi. 
## Likörun tarixi
Bexerovka Karlovar əczaçısı, alman əsilli Yozef Vitius Bexerin () adı ilə bağlıdır. O, bu içkini 1807-ci ildən satmağa başlamışdı. 1841-ci ildə onun oğlu Yohann Bexer artıq sənaye miqyasında içkini istehsal etməyə başlamışdı. Biznes çiçəklənir və ailəvi "Üç torağay" () apteki artıq saysız-hesabsız insan axınını gəbul edə bilmir və buna görə də Yan Karlsbad ətrafında yerləşən Steinberky adlı yerdə yeni fabrik açmağa qərar verir. 
1890-cı ildə Yoxanın oğlu Qustav Bexer atasının şərəfinə «Yohann Bexer» adlı ticarət nişanını qeydə almışdı.

Sovet ordusunun 1945-ci ildə Çexoslovakiya ərazisini alman işğalçılarından azad etməsindən sonra, milliləşdirmə kampaniyası çərçivəsində Bexerlər ailəsi ölkədən sürgün edilmişdi. Firma milliləşdirilildikdən sonra, «Yohann Bexer» adı «Yan Bexer» ilə əvəz edilmişdi

Öz tarixi boyunca, Bexerovka Paris, Vyana və digər şəhərlərdə düzənlənən sərgilərdə dəfələrlə çoxsaylı mükafat və medallar qazanmışdı.

## İstehsal
*Becherovka A.S.* şirkəti hazırda Becherovka likörunun digər növlərinin itehsalı ilə məşğuldur. Likörun fərqli çeşidləri var., məsələn:

* Becherovka Original — 1807-ci ildən bəri dəyişməz resepti olan klassik çex liköru. Alkoqolu - 38 %.
* Becherovka Cordial — cökə ağac çiçəklərinin çalarları ilə hazırlanmış likör. Alkoqolu - 35 %.
* Becherovka KV 15 — qırmızı şərab əlavəli likör. Alkoqolu - 40 % (artıq istehsal edilmir).
* Becherovka Lemond — sitrus meyvələrin ətri və dadı ilə hazırlanmış likör. Alkoqolu - 20 %.
* Becherovka KV 14 — qırmızı aperitiv. Alkoqolu - 40 %.
Eyni zamanda likör toniklə də servis olunur, alınan mikstura "beton" (BEcherovka+TONic) adı ilə tanınır. Tonikın acımtıl dadı Bexerovkanın çiçək və otlardan ibarət aromatını xüsusilə vurğulayır. Beton mükəmməl sərinləşdirici hesab olunur.


Becherovka02.jpg|Becherovka Original
Becherovka Lemond.jpg|Becherovka Lemond
Jan Becher Muzeum.jpg|Yan Bexer muzeyi


## Müalicəvi xassələri
İddiaya əsasən, Bexerovka həzm sistemi üzərində müsbət təsir göstərir (baxmayaraq ki, içkinin bəzi müalicəvi xüsusiyyətləri şübhə altındadır).
## İçkinin qəbulu
Bexerovkanı  kiçik qədəhlərə tökürlər və adətən nahardan əvvəl və ya axşam saatlarında qəbul edirlər. Onu təmiz şəkildə və ya çay və qəhvəyə əlavə kimi içmək olar. Bexerovka bir çox kokteylin əsasını təşkil edir (qarağat nektarı və tonik qarışığında). Bir çox insanlar liköru pivə ilə parallel içməyi sevirlər. İçkini soyuq halda içmək məsləhət görülür.

## Məşhur istehlakçılar
Karlovar spirtli içkisinin ən məşhur pərəstişkarı Çexiya prezidenti Miloş Zemandır. Onun sözlərinə görə, Bexerovka "səhər saat 10-da və axşam vaxtlarında insana əsl zövq verir".

## Xarici keçidlər

* Becherovka official site
* Becherovka liqueurs info
* Sale of Johann Becher OHG
* Radio Prague 2005 on Hedda Baier-Becher
## İstinadlar
Vedrə

**Vedrə**  — maye və qırıntı materiallarının saxlanması və kiçik məsafələrə nəql olunması üçün istifadə olunan qab.

İlk dəfə vedrələrdən Bibliyada istifadə olunmuşdur.

## Parametrlər
Vedrələrin həcmi 3 -30 litrə qədər olur, amma əvvəllər vedrələrin həcmi təxminən 12 litr olurdu.
## Xarici keçidlər
Çəkic

**Çəkic** (və ya **toxmaq**) — mismar vurmaq, metal döymək və başqa bu kimi işlərdə istifadə olunan taxta və ya metal dəstəkli müxtəlif formalı metal alət. Çəkic — insan tərəfindən istifadə edilən ən qədim alətlərdən biridir.

Çəkic yığcam kütləyə malikdir. Adətən iki hissədən ibarətdir: zərbə başlığı; dəstək hissəsi — çəkicin dəstəyi müxtəlif materiallardan — metaldan, ağacdan və ya plastmasdan hazırlana bilər.

Çilingər çəkici müxtəlif zərbə başlığına malikdir: bərabər ölçülü, daralan. Dülgər çəkici iki hissəyə ayrılmışdır ki, əlavə hissə mismarların çıxarılması üçün istifadə edilir. Bəzən, detala zərər vurmamaq üçün zərbə hissəsi yumşaq materialdan (rezin, mis, qurğuşun) istehsal edilmiş, çəkiclərdən istifadə olunur.

## Mənbə

## Xarici keçidlər
Silvestr Makkoy

**Silvestr Makkoy** (, anadan olanda adı - **Persi Ceyms Patrik Kent Smit** ; 20 avqust 1943, Dunun) — Şotland aktyor. Ən çox 1986 və 1989-cu illər arasında «Doktor Kim» serialında yeddinci Doktorun rolunda oynayan aktyor kimi tanınır.
Alper Canıgüz

**Alper Canıgüz** () — yazıçı.

## Həyatı
Alper Canıgüz 1969-cu ildə İstanbulda doğuldu. Oxuma sevgisini atasına, yazmaq arzusunu musiqi qabiliyyətinin olmamasına borcludur. Bir rəvayətə görə, sözləri hecalarına ayırmağı da bacara bilməz. Major yeddili akkordlara, dülgərlərə və qızı Ada'ya heyrandır.

Darüşşafaka liseyi və Boğaziçi Üniversitesi 'də psixologiya üzrə təhsil alıb.

Yaradıcılığında Jül Vern, Michel Zevaco, Dostoyevski, Italo Calvino, Vladimir Nabokov və John Fowles'dan təsirlənmişdir.

## Romanları
* *Tatlı Rüyalar* (2000)
* *Oğullar ve Rencide Ruhlar* (2004) (Alper Kamu, #1)
* *Gizliajans* (2008)
* *Cehennem Çiçeği* (2013) (Alper Kamu, #2)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əbdürrəhim yüzbaşı Hacıyev

**Əbdürrəhim yüzbaşı Məşədi Əbdüləzim oğlu Hacıyev** (1881-?) — Mahmudlu kənd icmasının yüzbaşısı.

## Həyatı
Əbdürrəhim Məşədi Əbdüləzim oğlu 1881-ci ildə Cəbrayıl qəzasının Mahmudlu obasında anadan olmuşdu. Obalarının yüzbaşısı olmuşdu.

Əbdürrəhimlə bağlı oba içində xeyli əhvalat dolaşır. Həmin əhvalatdan gülləmələr.

1922-ci ildə Ələsgərli obasının sakini Avana qoyun gətirərkən Əbdürrəhimlə sözləşmiş sonucda keçmiş yüzbaşının gülləsindən yaralanmışdı. Bu nədənlə Mahmudlu obasının iki böyük tayfasının arasına qanlılıq düşmüşdü. Qanlılıq getdikcə qızışmış, tayfalar bir-birinə girişmişdilər. Bir atışmada Ələsgərlilərdən üç adam yaralanmış, aldıqları yaradan keçinmişdilər. Hacıatalılar tərəfindən isə Əbdürrəhim dizindən yaralanmış, qardaşı Məmmədrəhim və yeznəsi Kərbəlayı Rəhim ölmüşdü.

Əbdürrəhim 1924-cü ildə bolşeviklərin təzyiqi nəticəsində İrana qaçmışdı.

## Ailəsi
Əbdürrəhim Nəcəf bəyin qızı Gülxar xanımla dünya evinə girmişdi. Ərşad adlı oğlu vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.
Nasyonal FK

**Nasyonal** () — Uruqvayın ən məşhur və ən uğurlu peşəkar futbol klublarından biri. 
Klub komandası öz ev oyunlarını Böyük Mərkəzi Parkda () keçirir.

## Tarixi
14 may 1899-cu ildə yaranmışdır. Nasyonal 1901-ci ildən Uruqvay *Primera División* mübarizə aparır. 

## Uğurları
*46 dəfə "Primera División Uruguaya"da birinci olmuşdur.
*Libertadores Kuboku və Qitələrarası kuboku (1971, 1980, 1988), İnteramerikan Kuboku (1972, 1989) və Recopa Cənubi Amerika (1989).

## Keçmişindəki məşhur futbolçular
* Luis Suarez
* Dieqo Luqano
* Alvaro Rekoba
* Fernando Muslera
* Dieqo Qodin
Junkers Ju 88

**Junkers Ju 88 **, İkinci dünya müharibəsi zamanı Luftwaffe tərəfindən istifadə edilən, cüt mühərrikli, çox məqsədli hava vasitəsi. Döyüşün ən çox yönlü təyyarələrindən biridir. Dalış bombardmanı, taktika bombardman, yaxın hava dəstəyi, gecə ovçusu, torpedo bombardmanı, kəşf təyyarəsi və hətta Mistel layihəsində nəhəng bir uçan bomba olaraq xidmət gördü . Problemli inkişaf etdirilmə müddətinə baxmayaraq, Luftwaffenin ən əhəmiyyətli dəyərlərindən biri idi. II. Dünya Döyüşü boyunca 15.000 ədəd istehsal edildi
Pol Makqann

**Pol Con Makqann** (; 14 noyabr 1959, Liverpul) — İngilis aktyor. Ən çox 1996-cı ildə «Doktor Kim» filmində səkkizinci Doktorun rolunda oynayan aktyor kimi tanınır.
Messerschmitt Me 262

Messerschmitt ** Me 262** Schwalbe (almanca "Qaranquş") İkinci dünya müharibəsinin sonlarına doğru istehsalına başlanılmış və döyüşdə aktiv iştirak etmiş cüt reaktiv mühərrikli alman döyüş təyyarəsidir. İlk reaktiv mühərrikli qırıcı olaraq bilinir.

## Konstruksiya və inkişaf etdirilmə mərhələlər
Müharibənin son zamanlarında Almanların ümid bağladığı üstün silahlardan biri olaraq bilinsə də ilk dizayn yanaşmaları 1939-cu ildə başlamışdır. Aviasiya və döyüş Nazirliyində taktika yanaşma və doktrinaya çıxan zabitlərin döyüşü qazanmaq üçün dövrün ənənəvi piston mühərrikli, pərvanəli təyyarələri kafi görməsi üzərinə, bu layihədən döyüşün ilk illərində istifadə edilməmişdir.

Villi Messerşmittin təyyarələrdə yüksək sürətlərdə ibarət müqavimət və müqavimət problemləri üçün təyyarə gövdəsinə bucaqlı şəkildə bərkidilmiş qanadlar üzərində işləri 1935-ci ilə dayanır. Me 262də də ilk başda 18.5 dərəcə bucaqlı qanadlar istifadə edilmişdir.

Mühərriklər və gövdənin yerə paralel bir vəziyyətə gətirilməsi, son şəklini almamış prototipləri üzərində görülən bu problemlər təsirli şəkildə həll edilmişdir.

İlk test uçuşları təyyarənin skeletini test etmə məqsədli olaraq 1941 aprelində başlamışdır. Bu vaxt istifadə edilməkdə olan BMW 003 reaktiv mühərriklərinin qeyri-kafi qala biləcəyi düşüncəsiylə təyyarənin burnuna bir pərvanə və güc qaynağı olaraq Junkers Jumo 210 mühərriyi əlavə olunmuşdur. Yalnız reaktiv mühərriklərinin istifadə edildiyi ilk uçuşu iyul 1942 — edilmişdir. Adolf Hitlerin əmri ilə bombardman vəzifələrində istifadə edilməsi istənən bu yeni reaktiv üçün modifikasiyalar 1942-ci ilin sonlarında başa çatdırılmışdır. Güvənilməyən 003 motorları Junkers Jumo 004lər ilə dəyişdirilmişdir, lakin reaktiv mühərrik istehsalının çətinliyindən ötəri ardıcıl istehsal 1944-cü ilə qədər başlaya bilməmişdir . Mühərriklərin vaxtındaa istehsal olnunmamasının ən böyük səbəbi istiliyə davamlı metalların və xammalın Almaniyada tapılmaması idi. Bu mühərriklər tamamlandığında isə gözlənilən ömrü 50 saat, xidmət ömrü isə təxminən 12 saat olmaqda idi. Ənənəvi bir mühərrik olan DB601 ilə müqayisədə bu müddətin onda biri qədər olduğu görülər. İstiliyə davamlı metal təbirini haqqında danışdığımız xrom yalnız Türkiyədə tapılırdı və bu xammalın hamısı o sırada İngilislər tərəfindən Türklərdən satın alınmışdı.

## İstinadlar
Kristofer Ekklston

**Kristofer Ekklston** (; 16 fevral 1964, Solford) — ingilis kino və teatr aktyoru. Ən çox 2005-ci ildə "Doktor Kim" serialında doqquzuncu Doktorun rolunda oynayan aktyor kimi tanınır.

## Seçilmiş filmoqrafiya
* Başqaları
* Doktor Kim
Elnur Abdullayev

**Elnur Abdullayev** (; 16 fevral 1986, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan futbolçusu, "Xəzər Lənkəran"ın futbolçusu

## Həyatı

## Klub karyerası

## Milli komanda karyerası

## Uğurlar

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Atin Abdullayev

**Atin Firuddin oğlu Abdullayev** (; ) — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş Azərbaycan futbolçusu.

## Həyatı
Atin Abdullayev 28 may 1989-cu ildə Gəncədə anadan olmuşdur. O, futbolla məşğul olmağa 11 yaşında, Gəncə şəhərində yerləşən uşaq futbol məktəbində məşqçi Konstantin Maksimoviç Abramenkonun rəhbərliyi altında başlamışdır.

Abdullayev 2007–2009-cu illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etmişdir.

## Klub karyerası
Atin Abdullayev Gəncə futbol məktəbinin yetirməsidir. Müxtəlif illərdə o, Gəncənin "Kəpəz" və "Tərəqqi" futbol klublarında çıxış etmişdir. Abdullayev 2012-ci ildə "Kəpəz"in heyətində, Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış etmişdir. O, klubun əsas heyətində 4 oyun keçirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ürfan Abbasov

**Abbasov Ürfan Ağamehdi oğlu** (; 14 oktyabr 1992, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan futbolçusu, "Qəbələ" klubunun müdafiəçisi.

## Həyatı

## Klub karyerası
Həvəskar karyerasında 2011-ci ildə başlayan Ürfan 6 ay sonra Qəbələ ilə müqavilə imzalayır.

## Milli komanda karyerası

## Uğurları
**Qəbələ FK** 
*Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku 2018-19

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Liu Menq

**Liu Menq** () — Kubeyin böyük oğlu idi. Tsao Vey imperatorunun vassalı olaraq hakimiyyətdə idi. Üsyana qərar versə də həbs edilərək edam edildi.

## İstinadlar
Liu Fulun

**Liu Fulun** - Tiefu konfederasiyasının şərqdəki II başçısı. Atası Kubeyin böyük oğlu olan Liu Menq idi. Tsao Vey imperatorunun vassalı olaraq hakimiyyətdə idi. Ölüm tarixi bilinmir.
## İstinadlar
Liu Luqu

**Liu Luqu** - Tiefu konfederasiyasının şərqdəki III başçısı. Atası Liu Fulun idi. 285-ci ildə hakimiyyətə gəlmişdi. Tsao Vey imperatorunun vassalı olaraq hakimiyyətdə idi. Toba sülaləsindən bir şahzadə ilə evlənmişdi. Bu evlilikdən Liu Kuren və Liu Tucuan adlı övladları olmuşdu.
## İstinadlar
Liu Kuren

**Liu Kuren** () — Tiefu konfederasiyasının şərqdəki IV başçısı. Atası Liu Luqu idi. 320-ci ildə hakimiyyətə gəlmişdi. Öncəki Kin imperatorunun vassalı olaraq hakimiyyətdə idi.

## Hakimiyyəti
Hakimiyyəti stabil şəraitdə başlamışdı. Öncəki Kin kralı Fu Ciana tabe olmuşdu. O da öz növbəsində Kureni Tiefu konfederasiyasının şərqdəki rəsmi başçısı olaraq tanımışdı. Konfederasiyanın qərbdəki başçısı isə Kurenin qohumu Liu Veyçen təyin olunmuşdu. Gələcək imperator Toba Qui də onun sarayında yaşayırdı. Çinin yeni vətəndaş müharibəsinə qədəm qoyduğu bir dövrdə Kuren 384-cü ildə Muronq Çui tərəfindən mühasirəyə alınmış Fu Piyə yardım etdiyinə görə Muyu Çanq adlı bir xidmətçisi tərəfindən rüşvət verilərək öldürüldü. Yerinə qardaşı Liu Tucuan gəldi.

## Ailəsi
Liu Luqunun böyük oğlu idi. Toba sülaləsindən bir şahzadə ilə evlənmişdi. Bu evlilikdən Liu Hsian adlı övladı olmuşdu.

## İstinadlar
Liu Qaoşenqyuan

**Qaoşenqyuan**— 272-ci ildə Tiefu konfederasiyasının qərb qolunun başçılığına gəldi. 309-cu ildə vəfat etmişdi.
## İstinadlar
Liu Hu

**Hu**() — 309-cu ildə Tiefu konfederasiyasının qərb qolunun başçılığına gəldi. Toba sülaləsi onu rəqib kimi gördüyündən Toba Yulünün başçılığı ilə 310-cu ildə ona qarşı müharibəyə başladılar. 318-ci ildə ağır məğlubiyyətə uğrayan Hu geri çəkilməyə məcbur oldu. 341-ci ildə Toba Şiyician tərəfindən öldürüldü. Yerinə oğlu Liu Vuhenq gəldi.
## İstinadlar
Liu Tucuan

**Liu Tucuan** () — Tiefu konfederasiyasının şərqdəki V başçısı. Atası Liu Luqu idi. 384-cü ildə qardaşının varisi olaraq hakimiyyətə gəlmişdi. Lakin qardaşı oğlu Liu Hsianın üsyanı ilə qarşılaşdı və sonrakı il öldürüldü.

## Ailəsi
Liu Luqunun kiçik oğlu idi. Qızı Hsüanmu (ö. 409) Toba Qui ilə evlənmişdi. Oğlu Liu Laoçen Toba Quiyə təslim olmuşdu.

## İstinadlar
Liu Hsian

**Liu Hsian** () — Tiefu konfederasiyasının şərqdəki son başçısı. Atası Liu Kuren idi. Əmisi Liu Tucuanı öldürərək hakimiyyətə gəlmişdi.

## Hakimiyyəti
Hakimiyyətə gələndə müstəqil siyasət yürütməyə başlayan hökmdar, gələcək imperator Toba Quini təhdid olaraq görməyə başlayırdı. Bunu görən Qui əyanların köməyi ilə ana babasının yanına qaçırılmışdı. 386-cı ilin payızında Toba Kuduoya kömək edərək Toba Quini devirməyə çalışdı. Toba Kuduo isə öz növbəsində Hsianın qohumu Liu Veyçen tərəfindən tutularaq edam edildi. Liu Hsian qardaşı Liu Kanqni ilə 387-ci ilədək mübarizə aparsa da Toba Qui tərəfindən məğlub edildilər. Digər qardaşı Liu Peini 386-cı ildə təslim olmuşdu.

## İstinadlar
Liu Vuhenq

**Vuhenq**— 341-ci ildə Tiefu konfederasiyasının qərb qolunun başçılığına gəldi. Hu Çao imperiyasına tabe olmuşdu. 356-cı ildə vəfat etdi. Yerinə oğlu Liu Elutu gəldi. 
## İstinadlar
Liu Hsiuki

**Hsiuku**— 358-cı ildə Tiefu konfederasiyasının qərb qolunun başçılığına gəldi. Sonrakı il qardaşı Liu Veyçen tərəfindən devrildi.
## İstinadlar
Şükrulla xan Sədrai

**Şükrulla xan Hacı Məhəmmədhüseyn xan oğlu Sədrai** () — Xalxal hakimi, nazir, Məşrutə hərəkatının üzvü.

## Həyatı
Şükrulla xan 1878-ci ildə İranın İsfahan şəhərində anadan olmuşdur. Atası Hacı Məhəmmədhüseyn xan Sədrəddövlə Müzəffərəddin şah Qacarın təşrifat rəisi idi.

Şükrulla xan ibtidai təhsilini molla yanında, ali təhsilini mədrəsədə almışdı. Atası Xalxalın hakimliyindən Təbrizə, vəliəhd Müzəffərəddin mirzənin sarayına gətirilmiş, onu həmin vilayətə göndərmişdilər. Atasının vəfatından sonra şahzadənin təşrifat işlərinə başçılıq etmişdi. Mötəmədi-Xaqan ləqəbini daşıyırdı. Sonra Qəvamüddövlə ləqəbinə yiyələnmişdi.

Müzəffərəddin mirzə 1896-cı ildə Tehrana yollanarkən Şükrulla xanı da özü ilə saraya aparmışdı. O, sarayda iç xidmətlərin birinə, rəisi-xəlvət deyilən bir vəzifəyə təyin olunmuşdu. Xəlvətin sirrini yaydığına görə işdən çıxarılmış, Mazandaran əyalətinə sürgün olunmuşdu.

Şükrulla xan Sədrai Mazandaran əyalətində olarkən oranın soylu şəxslərindən biri Sepahdari-Əzəmlə yaxından tanış olmuşdu. Onun vasitəsilə Məşrutə hərəkatına qoşulmuşdu.

Şükrulla xan Sədrai Sepahdari-Əzəmin baş nazirliyi dönəmində (16 oktyabr 1920 — 21 fevral 1921) hökumətdə təmsil olunmuşdu.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## Xarici keçidlər
*Şükrulla xan Sədrai 
*Sədrai, Şükrulla
Liu Veyçen

**Veyçen** () — 359-cı ildə Tiefu konfederasiyasının qərb qolunun başçılığına gəldi.

## Hakimiyyəti

Fu Ciana tabe olaraq hakimiyyəti təsdiq edilmişdi. 383-cü ildə müstəqilləşən Veyçenin 391-ci ildə Toba Qui ilə əlaqələri pisləşdi. Veyçen ona qarşı böyük oğlu Liu Çilidi (劉直力鞮) başçılığında böyük bir ordu ilə hücum etdi. Hun ordularını məğlub edən Qui, Veyçenin paytaxtı Yueba şəhərini ələ keçirdi. Veyçen öldürüldü, oğlu Çilidi əsir alındı, 5000 əyan hökmdarla birlikdə edam olundu.

## Ailəsi
Fu adlı bir əsilzadə ilə evlənmişdi. Oğulları:
* Liu Çilidi - 391-ci ildə əsir olmuşdu.
* Liu Bobo - Hsia imperiyasının əsasını qoymuşdu.

## İstinadlar
Liu Elutu

**Elutu** yaxud **Tu**— 356-cı ildə Tiefu konfederasiyasının qərb qolunun başçılığına gəldi. 358-ci ildə qardaşı Liu Hsiuki tərəfindən devrildi.
## İstinadlar
Çarpazlama

**Çarpazlama** — Süni intellektin alt qolu olan Genetik alqoritmlərdə istifadə olunan əsas əməliyyatlardan biridir.

Yeni gen düzülüşünün yaranması prosesidir ki, hansı ki, yeni gendə xromosomların bir qismi birinci gendən, digər qismi ikinci gendən gəlir.

Genetik alqoritmlər yaradılarkən hansı vəziyyət daha sərfəli olacaqsa, o şəkildə də çarpazlama əməliyyatı həyata keçirilir. Məsələn çarpazlanacaq yerin seçimi, birdən çox yerdə çarpazlamanın aparılaması və.s kriteriyalar əməliyyat sırasında nəzərə alınır.

Bunlardan bəziləri aşağıda verilmişdir.

* Kənar sıralama çarpazlaması (Edge Recombination Crossover, ERX)
* Dövrü çarpazlama (Cycle Crossover)
* Sıralı çarpazlama (Ordered Crossover)

## Həmçinin bax
* Genetik alqoritmlər
* Mutasiya (Genetik alqoritm)
* Alqoritm

## İstinadlar
Deklan O'Breyn

**Deklan O'Breyn** (; ) — ABŞ ssenaristi, prodüseri və rejissori, "Utopia Pictures-Television"nın prezidenti.

## Həyatı
Deklan O'Breyn əvvəlcə "*Say fay*" adlı telekanalda işləyib. Bu telekanal qorxu və mistika kimi proqramlar hazırlayırdı. 2006-cı ildə *İlanlar Kralı* və *The Harpy* adlı filmlərin ssenarisini yazdı.
Bundan sonra o, Yanlış Döngə filminin 3–4-5-ci seriyalarına rejissorluq etdi.

## Filmoqrofiyası
* Donanma 3: Homefront (2013) (yazıçı)
* Yanlış döngə 5: Qan qohumluğu (rejissor/ yazıçı)
* Yanlış döngə 4: Qanlı başlanğıc (rejissor/ yazıçı)
* Sharktopus (2010) (rejissor)
* Yanlış döngə 3: Ölümə tərk (rejissor)
* Rok Monster (2008) (rejissor/ yazıçı)
* Genesis Code (2008) (rejissor/ yazıçı)
* Təpəgöz (2008) (rejissor)
* Creature Unknown (2004) (prodüser)
* Krismasın 2-ci günü (1997) (prodüser)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Uzunoba su anbarı

**Uzunoba su anbarı** — Naxçıvan MR Babək rayonu ərazisində Naxçıvan şəhərindən şimalda yerləşir. Su anbarı kənd təsərrüfatı torpaqlarının su ilə təmin etmək məqsədilə 1961-ci ildə istismara verilmişdir.

## Texniki göstəriciləri
Bəndin hündürlüyü 17.5m, bəndin uzunluğu 1868&nbsp;m və su anbarının ümumi həcmi 9 mln.m³-dur. Suvarma sahəsi 2400 ha-dır.

## İstinadlar
Hıçqırıq

## Hıçqırıq nədir

Sinə boşluğu ilə qarın boşluğunu bir-birindən ayıran diafraqma əzələsinin birdən sıxılması nəticəsində reallaşan ani nəfəs alışına hıçqırıq deyilir. Bu vaxt səs tellərinin olduğu qisim bağlanır və buradan keçən hava ani olaraq kəsilir. Bu vəziyyət hıçqırığın çıxardığı səsin səbəbidir.

## Hıçqırığın səbəbləri
Səbəbləri çox müxtəlifdir. Bununla birlikdə, çox yemək, həzmsizlik, acı, ədviyyatlı və isti yeməklər, spirtli və turşulu içkilər, mədə qazı və sinir narahatlıqları ən sıx rast gəlinilən səbəblərdir. Həmçinin, bəzi beyin, ürək, qaraciyər, bağırsaq xəstəlikləri ilə yanaşı sətəlcəmdə də görülə bilər. Bu səbəblə davamlı və uzun sürən hıçqırıqlarda bir həkimə baş vurmaq lazımdır.

## Hıçqırıq necə keçər?
Hıçqırığı önləmək üçün əvvəlcə yavaş yemək, acı və ədviyyatlı yeməklərdən, spirtli və qazlı içkilərdən uzaq dayanmaq lazımdır. Bu tədbirlərə baxmayaraq yaranan hıçqırığı kəsmək üçün bir çox üsul tətbiq olunmaqdadır. Hıçqırığı kəsmək üçün tətbiq olunan üsullar əksəriyyətlə nəfəs alışını nəzarət etməklə və sinirlərlə əlaqədardır.

Hıçqırığa tutulduğunuzda bu üsulları təcrübə edə bilərsiniz:

1. Şirin bir şey yemək — sinirlərinizi aldadıb hıçqırığa son verə bilərsiniz. Bunun üçün bir çay qaşığı dolusu şəkəri və ya balı dilinizin dib qisminə yerləşdirin.

2. Barmaqlarınızı qulaqlarınıza tıxayın. Bu, eşitmə sisteminə çatan vagus sinirini xəbərdar etməyə yarayır.

3. Birini qorxutduğunuzda və ya biri sizi qorxutduqda vagus sinirini çaşdıra bilərsiniz. Bu üsulu tətbiq edə bilmək üçün aktyorluq qabiliyyətinizin də bir az inkişaf etmiş olması lazımdır.

4. Burnunuzu və ağzınızı bağlayaraq dözə bildiyiniz qədər hava almadan dayanın.

5. Su udmaq (içmək yox, ağızı su ilə doldurub birdən udmaq) ya da su ilə qarqara etmək sinirləri yatıra bilir.

6. Bir kağız torbanın içində nəfəs alıb-verin. Burada da bədən kifayət qədər oksigen ala bilmədiyində (nəfəs verəndə karbon qazı buraxdığımızdan torbada oksigenin miqdarı azalır) hıçqırığı unudub daha əhəmiyyətli bir problemə fokuslanır.

7. Xüsusilə tərkibində maqnezium olan qidalar, sinirləri sakitləşdirərək hıçqırığın keçməsinə kömək ola bilir.

8. Qıdıqlandıqda sinirlərinizin üstünə külli miqdarda yük düşəcək və hıçqırıq dayanacaq.

9. İsti bir şeylər içmək. Bu bütün metodlar içində ən güvənilir və sürətli bir metoddur. Hıçqıraq başlayan anda isti su, çay, süd və s. içsəniz 10–15 saniyəyə yox olacaq.

Hansı metoddan istəsəniz yoxlaya bilərsiz, əsas odur ki, beyninizi məşğul edin ki, hıçqıraq azalaraq yox olsun.
Cavanşir gölü

**Cavanşir gölü** və ya **Cavanşir su anbarı** — Ağsu şəhərindən cənub-qərbdə yerləşir və Ağsuçaydan qidalanır. 1961-ci ilə qədər təbii göl kimi mövcud olan Cavanşir gölünün ətrafına torpaq bənd çəkilərək su anbarı yaradılmışdır.

## Texniki göstəriciləri
Bəndin hündürlüyü 15m, uzunluğu 2680m və su anbarının həcmi isə 4.6 milyon m³-ə çatır. Suvarılan sahə 900ha-dır.

## İstinadlar
Murad Bardakçı

**Murad Gökhan Bardakçı** () — Türkiyəli jurnalist, musiqişünas və aparıcı.

## Həyatı
Murad Bardakçı 25 dekabr 1955-ci ildə jurnalist Nemika Bardakçının tək uşağı olaraq İstanbulda doğulub. 1966-cı ildə Ankara Atatürk Lisesindən məzun olub. 1978-ci ildə Ankara Universitetində İqtisadiyyat bölməsindən məzun olub lakin İqtisadiyyat üzrə deyil jurnalistikaya yönəlmişdir. Jurnalistikanın maqazin və digər bölmələrini deyil, tarixi araşdırmalar üzərində jurnalistdir. Televizya proqramlarında tarixi hadisələr əsasən Osmanlı İmperiyasının dağılma dövrü haqqında fikirlər irəli sürür. Bir çox kitab müəllifidir. Bir müddət bəzi tarixçi professorlarla birlikdə " Tarihin Arka Odası " adlı proqramın aparıcısı olub . Bir çox qazetlərdə məqalələri yayımlanır. əsasən tarix sahəsi üzrə ixtisaslaşmış jurnalist, yazıçı və televiziya aparıcısı. Osmanlı imperiyasının süqut etdiyi dövrlə əlaqəli araştırmaları ilə tanınır. Ərəb, fars, fransız, ingilis dillərini və Osmanlı türkcəsini bilir. Ebcəd notu , Hamparsum notu, Bizans və Haz neumləri kimi musiqi yazısı sistemlərində professorluğu var.

## Xarici keçidlər
* Gayri resmi Murat Bardakçı sitesi
* ''Hürriyet'' gazetesi köşe yazıları arşivi
Devid Tennant

**Devid Tennant** (, anadan olanda adı — **Devid Con Makdonald** ; 18 aprel 1971, Basgeyt) — Şotland aktyor. Ən çox 2005 və 2010-cu illər arasında *[[Doktor Kim]]* serialında onuncu Doktorun rolunda oynayan aktyor kimi tanınır.

## Həyatı
Devid Con Makdonald 1971-ci ilin aprelin 18-də, Şotlandiyanın Vest Lotian dairəsinin Basgeyt şəhərində anadan olub. Atası Aleksander *Sendi* Makdonald (1937–2016), Şotlandiya Kilsəsinin Baş Assambleyasının vasitəçi olan kəşiş, anası isə Helen Makleon (1940–2007) idi. O, Renfruşir dairəsinin Ralston şəhərində, qardaşı Bler və bacısı Karen ilə böyüyüb.

Üç yaşında o *Doktor Kim* serialı sevdiyinə görə, valideynlərə aktyor olmağa istədiyini deyib. Fəqət, onlar Devidi daha normal bir peşə üçün həvəsləndirməyə çalışırdılar. O, az qala bütün Doktor Kim seriyalarını baxıb və Qlazqoda keçirilən kitab imzalama mərasimdə Tom Beyker ilə danışmışdı.

Şotlandiya Kral Musiqi və Dram Akademiyasının dərslərinə gəlirdi.

### Karyerası
Tennant öz peşəkar aktyorluq karyerasını orta məktəbində başlayıb. 16 yaşında, o Qlazaqo Sağlamlıq Şöbəsi hazırladığı tütün çəkməyə qarşı filmində oynayıb. Bu film televiziyada və məktəblərdə göstərilmiş.

## İstinadlar
İbrahim Kafesoğlu

**İbrahim Kafesoğlu** (yanvar 1912; Tefenni, Burdur — 18 avqust 1984, İstanbul)— Türkiyə tarixçisi, Türk Ədəbiyyatı vəqfinin qurucusudur.

## Əsərləri
# *Macaristan Tarixi*
# *Sultan Melikşah Dövründe Böyük Selçuklu İmparatorluğu*
# *Selçuklu Ailesinin Menşei haqqında*
# *Harzemşahlar Tarihi*
# *Türkler ve Medeniyet*
# *Malazgirt Meydan Muharebesi*
# *Türk Milliyetçiliğinin Meseleleri*
# *Eski Türk Dini*
# *Selçuklu Tarihi*
# *Sultan Melikşah*
# *Türk Tarih ve Kültürü*
# *Tarih* (Lise I ve II. sınıfları için)
# *Türk Millî Kültürü*
# *Kutadgu Bilig ve Kültür Tarihimizdeki Yeri*
# *Atatürk İlkeleri ve Dayandığı Tarihî Temeller*
# *Türk-İslâm Sentezi*
El-Qamal sxemi

**El-Qamal sxemi** —  1985-ci ildə Sahib El-Qamal tərfindən təklif olunmuşdu. Bu sxem elektron imza və şifrləmə (encryption) üçün istifadə olunur. El-Qamal alqoritmi Diffie-Hellman alqoritminə əsaslanır. O,  Diffie-Hellman alqoritmini iki alqoritm şəklində ifadə etmişdi.
El-Qamal sxemi vasitəsilə şifrləmə 3 kompanentdən ibarətdir:
*	Xüsusi açarın generasiyası
*	Şifrləmə alqoritmi (Encryption algorithm)
*	Deşifrlmə alqoritmi (Decryption algorithm)

Xüsusi açarın generasiyası.
*	n bit uzunluğunda təsadüfi p sadə ədədi generasiya olunur.
*	Zp çoxluğundan təsadüfi g primitiv elementi seçilir. 
*	Elə təsadüfi x tam ədədi seçilir ki, 1<x<p-1
*	“y=gx mod p”  hesablanır
*	Burada açıq açar (p,g,y) üçlüyü, qapalı açar isə x-dır

## Şifrləmə alqoritmi
Hər hansı “M” məlumatı aşağıdakı şəkildə şifrlənir
*	Sessiya açarı seçilir - Elə təsadüfi k ədədi seçilir ki, 1<k<p-1 intervalında dəyişsin
*	“a=gk mod p” və b=ykM mod p hesablanır
*	(a,b) ədədlər cütü şifrlənmiş mətindir

Asanlıqla görmək mümkündür ki, şifrlənmiş mətnin uzunluğu daxil edilmiş M mətnindən iki dəfə çoxdur. Digər tərəfdən k-nı göstərilən intervalda deyil, 1-ə və ya p-1-ə  bərabər götürsək onda verilmiş məlumatın deşifrlənməsi ilk addımda baş verər ki, buda çox göndərilən məlumat üçün çox təhlükəlidir.

## Deşifrləmə alqoritmi
x qapalı açarını bilməklə (a,b)  şifrlənmiş mətnindən qəbul edilən mətni aşağıdakı düstur vasitəsilə əldə etmək olar:
*	M=b(ax)-1 mod p
*	Asanlıqla görmək olar ki, (ax)-1 ≡ g –kx (mod p)
bu səbəbdən b(ax)-1 ≡ (ykM)g-xk ≡(gxkM) g-xk ≡ M (mod p) hesablamaq olar.
*	Praktiki hesablamaq üçün aşağıdakı düsturdan istifadə edilir:

M≡b(ax)-1 mod p= b*a (p-1-x) mod p

El-Qamal sxeminə aid aşağıdakı misala baxaq:
*Şifrləmə:
Fərz edək ki, M=5 məlumatını şifrləmək tələb olunur.
Xüsusi açarın generasiya edək: Fər edək ki, p=11, g=2, x=8
y=gx mod p = 28 mod 11 =3

Göründüyü kimi, burada (p,g,y) üçlüyü (11,2,3) qapalı açar x isə 8-ə bərabərdir.
Məlumatın şifrlənməsi üçün k=9 götürək. 
a=gk mod p=29 mod 11=512 mod 11=6 hesablanır.

b=ykM mod p =395 mod 11=19683*5 mod 11=9
Nəticədə alırıq ki, (a,b)=(6,9) şifrlənmiş məlumatdır.

*Deşifrləmə

(a,b)=(6,9) şifrlənmiş məlumatından və x=8 qapalı açarından  M=5 məlumatını almaq tələb olunur	
*	M≡b(ax)-1 mod p= b*a (x) -1 mod p = 9 (68)-1 mod 11=5
Alırıq ki, ilkin mətn M=5-dir.

k-nın təsadüfi seçilməsi səbəbi ilə El-Qamal sxeminə ehtimal şifrləməsi və ya təsadüfi şifrləmədə deyilir.El-Qamal sxemi ilə şifrləmə zamanı çatışmayan əsas xüsusiyyət onun sonda alınan mətnin uzunluğunun daxil edilmiş mətindən iki dəfə uzun olmasıdır.
HDMI

**High Definition Multimedia Interface** (**HDMI**) — yüksək dəqiqlikli multimedialar üçün interfeys. Yüksək ayırdetmə dəqiqliyi ilə rəqəmsal video-məlumatların və çoxkanallı rəqəmsal audiosiqnalların nüsxələnmə müdafiəsi (, High-bandwidth Digital Content Protection) ilə qəbulunu təmin edir.

HDMI konnektoru uyğun olan kabellərin köməyi ilə bir neçə qurğunun rəqəmsal DVI-birləşməsini təmin edir. HDMI ilə DVI-in arasındakı əsas fərq ondan ibarətdir ki, HDMI konnektoru daha az ölçülü və çoxkanallı rəqəmsal audiosiqnal ötürülməsini dəstəkləyir.
Qoşulmanın analoq standartları (SCART və ya RCA) ilə əvəzetməsidir.

## Xarakteristikalar
* HDMI daxilində 4,9–10,2 Qbit/s-ə qədər keçirtə qabiliyyətinə malikdir.
* Standart kabelin uzunluğu 10 metrə çatır, həmçinin uzunluğu 20–35 metrə qədər arta bilər və daha çox xarici gücləndirici-təkrarlayıcılar kimi tətbiq edilir, belə olduqda dərhal kabelə quraşdırılır. Bəzi istehsalçılar maneələrdən müdafiə olunması üçün kabelin başlanğıcında və sonunda ferrit üzüklərdən istifadə edirlər. Xüsusi diqqət yönəltmək lazımdır ki, gücləndiricilər (repiterlər, ekvalayzerlər) siqnal mənbəyinin çıxışında (panel və ya televizor girişi) yerləşdirilməməlidir. Ötürülmə məsafəsinin artımı üçün videosenderdən istifadə olunur.
* CEC və AV.link protokollarını dəstəkləyir.

## Kabel qurğusu

HDMI-kabel aşağıdakı hissələrdən ibarətdir:
# Xarici qabıq.
# Mis məftillərin bir-birilə ilə təmasından qoruyan lehimlənməmiş hörgü.
# Alüminium folqasından ekran.
# Polipropilen qabığı.
# Sinxronlaşdırma siqnalı və məlumat siqnallarının ötürülməsi üçün dalğavari müqaviməti 100 Om olan beş kateqoriyalı burulmuş kabel cütlüyü. Hər burulmuş kabel cütlüyü xarici lehmləmə məftilinə malikdir.
# SDA SCL siqnalları üçün ekranlaşdırılmayan burulmuş kabel cütlüyü.
# Qidalanma və idarə etmə siqnalları üçün ayrı ötürülən keçiricilər.

## Növləri
* mini-HDMI
* micro-HDMI

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Viktor Lyapkalo

**Viktor Lyapkalo** (; d. 18 sentyabr 1956, Uxta, Komi MSSR, RSFSR, SSRİ) — Sovet və Rusiya rəssamı.

## Həyatı
1978-ci ildə Saratov İncəsənət Kollecini bitirmişdir.

## Əsərləri
Əsərləri 1990-cı illərə qədər Rusiyada, eləcə də Almaniyada sərgilənmişdi. O, əsərlərində əsasən dolu çılpaq qadınları və həm də incə paltarlı qadınları təsvir edirdi.

|Nataşa (1999).
|Tanya (1995).


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *[http://leningradartist.com/bio/l_rus.htm#40 Виктор Александрович Ляпкало] на сайте [http://www.leningradartist.com/index_r.html «Неизвестный соцреализм. Поиски и открытия»]*
* ''Иванов С. В. Ленинградская школа живописи. Очерк истории.''
* ''Хронология Ленинградской школы живописи.''
Batal janrı

**Batal janrı** — təsviri sənətdə müharibə və hərbi həyat mövzularına həsr olunan janr. Batal janrında döyüş səhnələri təsvir olunur, xalq kütlələrinin , qəhrəmanların , sərkərdələrin və başqa tarixi simaların şücaət və qələbələri tərənnüm edilir. XV–XIX əsrlərdə Qərbi Avropada batal janrının ən yaxşı nümunələri (Uççello, Velaskes, Rubens, Qoyya, Delakrua və başqalarının tabloları) yaradılmışdır.
Bu janrda əsərlər yaradan rəssam batalist adlanır. Batal janrı rəssamdan təkcə müharibə və ya döyüşü təsvir etmək bacarığı deyil, həm də tarixi həqiqətləri, müxtəlif dövrlərə aid hərbi texnikanı, təbiəti və döyüş heyvanlarını təsvir etmək qabiliyyətinə dair ustalıq tələb edir. Qayaüstü rəsmlər, Qədim Şərq relyefləri, qab üzərində qədim yunan təsvirləri, zəfər tağı və sütunlarındakı relyeflər – bu janra aid nümunələrdir. Orta əsrlərdə müharibə və döyüş səhnələrini parça üzərində, xalçalarda, qobelenlərdə, Avropa və Şərq kitab miniatürlərində təsvir edirdilər.

Batal janrı Azərbaycan təsviri sənətində də mühüm yer tutur. Orta əsr Azərbaycan kitab miniatürlərində XVIII əsr Şəki xanları sarayının divar rəsmləri arasında döyüş səhnələrinə təsadüf olunur.
Tahir Salahovun "416-cı diviziya döyüşdə", N. Vidadinin "Böyük Vətən müharibəsi" və s. Batal janrında yaradılmış diqqətəlayiq sənət nümunələridir.

## İstinadlar
Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. Bakı, 1978.
Françesko Hayez

**Françesko Hayez** (, )— italyan rəngkarı, XIX əsr Romantizm janrının aparıcı rəssamlarından biridir.  O öz çəkdiyi tarixi və siyasi tabloları, gözəl portretləri ilə tanınıb.
## Həyatı
Hayez  kiçik yaşlarından yaxşı çəkirmiş əmisi də buna görə onu bərpaçı rəssamın yanında şagird qoyur. Françesko Maqiottonun yanında 3 il dərs alandan sonra bundan yorulur.

Hayez 1809-cu ildə müsabiqəni qazanır və Venesiya Akademiyasına qəbul olur. Bu vaxtdan sonra o, Romadakı San Luka Akademiyasında təhsilini davam etdirir. 1814 ilə qədər Romada yaşayır daha sonra Neapola gəlir və Neapolitan krallığının kralı Joxim Muratın tapşırığı ilə  ”Odissey Alkinoya sarayında” əsərini hazırlayır.

Daha sonra Hayez Milana yola düşür. Uzun müddət Milandakı Brera Akademiyasında İncəsənət və rənkgarlıqdan dərs deyir. 1860 -cı ildə bu Akademiyanın direktor vəzifəsinə yüksəlir. Bu vaxt ərzində o öz işində irəliləyişlər göstərir.

Hayez əsasən dini, tarixi və mifik süjetlər üzərində işləyir. Bundan başqa o mükəmməl portret ustası olmuşdur — İtalyanın bir çox tanınmış simaları ona portret çəkdirmək üçün növbəyə dururdular. Hayez öz işlərinə qiymət vermədiyinə görə yaradıcılıq yolunda bir çox çətinliklərlə rastlaşmışdır. O, əsərlərində nə əsərin çəkilmə tarixini nə də öz imzasını qoymuşdur.

## Əsərləri

Fayl:Francesco Hayez 020.jpg|Yusifin oğlu Efrem (1842—1844)
(Venice) Aristotele by Francesco Hayez in gallerie Accademia Venice.jpg|Aristotel(1811)
Fayl:Francesco Hayez 028.jpg|Odissey Alkinoya sarayında(1813-1815)
Fayl:Francesco Hayez 035.jpg|Stampa di Soncino ailəvi portreti(1821-1822)
Fayl:Francesco Hayez 044.jpg|Dona Culio Viqoninin uşaqlığı(1830)
Fayl:Francesco Hayez 061.jpg|Yakov və İsavın görüşü(1844)
Fayl:Francesco Hayez 010.jpg|Doca Marino faleranın son dəqiqələri (1867)


## İstinadlar
Qozludərə

**Qozludərə** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Tarixi
Kəndin əsası 1960-cı illərdə qoyulub. Həmin dövrdə qədər Qozludərə həmin ərazinin adı idi, həmin ərazidə qoz meşəsinin olmasıyla bağlı idi və Naxçıvanlı qəsəbəsinin tabeçiliyində idi.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Mett Smit

**Mettyu Robert «Mett» Smit** (; 28 oktyabr 1982, Norsempton) — İngilis aktyor və rejissor. Ən çox 2010 və 2013-cü illər arasında «Doktor Kim» serialında on birinci Doktorun rolunda oynayan aktyor kimi tanınır.

## Filmoqrafiya
* Keçən gecə Sohoda (2021)
Rotator manjeti

**Rotator manjeti** — çiyini əhatə edən 4 əzələ və onların vətərindən ibarət olub, onu stabil saxlayan əzələ qrupudur. Ümumilikdə, çiyini əhatə edən, yəni bazu sümüyünü kürək sümüyünə bilrəşdirən 7 əzələdən 4-ü rotator manjetinin payına düşür.

## Funksiyası
Rotator manjeti çiyinin hərəkətində və oynağın stabilliyində böyük rol sahibidir. Bu əzələlər kürək sümüyündən başlanıb, bazu sümüyün proksimal hissəsinə birləşərək çiyin oynağında manjet əmələ gətirir. Onlar bazu sümüyünün başlığını (oynağı) kürək sümüyündə (oynaq çuxurunda) saxlayır. Qolun abduksiyası zamanı rotator manjeti çiyin oynağını compresləşdirir ki, bu da deltayabənzər əzələnin qolun daha da uzağa hərəkətini təmin etməyə imkan verir. Yəni ilk 10–15 dərəcə abduksiyanı rotator manjeti həyata keçirdir, 30 dərəcədən sonra isə deltayabənzər əzələnin effektivliyi daha da artır.
Loru çökəkliyi

**Loru çökəyi** və ya **Loru düzü** və ya **Loru çölü** və ya **Loru yaylası** — tarixi Loru mahalında, keçmiş Gürcüstan quberniyasının Borçalı distansiyasında, Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, hazırkı Ermənistan Respublikasının şimalında, Loru mərzində () düzənlik. Uzunluğu 50&nbsp;km, eni isə 20–30&nbsp;km-dir. Qaraağac, Ağzıböyük və Bozabdulla dağ silsilələrinin əhatəsində yerləşir.

## Mənbə

## İstinadlar
Piter Kapaldi

**Piter Duqan Kapaldi** (; 14 aprel 1958, Qlazqo) — Şotland aktyor, rejissor və ssenari müəllifi. *[[Oskar]]* və *[[BAFTA]]* mükafatlarının laureatı. 2013-cü ildən bəri «Doktor Kim» serialında on ikinci Doktorun rolunda oynayır.

## İstinadlar
Ləlvar

**Ləlvar** — Ermənistan Respublikasında kənd, Ləlvar bələdiyyəsini (erm.: e. Դեբեդավան համայնք, l. Debedavan hamayank) təşkil edir.
## Toponim
Toponim **ləl** və "möhkəmləndirilmiş kənd, qala, bənd" mənasında işlənən **var** sözündən əmələ gəlmişdir.
 
Ləlvər-XIX əsrə aid ədəbiyyatda həm də Ləlpər kimidir. 1978-ci ildə kənd ermənicə Debetavan adlandırılmışdır. Buraya Ağalıq da deyirdilər. XX əsrin 30-cu illərində Lambəli ilə birləşmişdir. Ləlvər dağının adındandır. Əsli Ləlpar. Ləlvər dağının yamacında XIX əsrin birinci yarısında mis mədəni vardı. Orada mis qədimdən çıxarılırdı. Günəş işığında mis filizi parıldadığına görə azərbaycan dilində "ləl" (ləl kimi parıldayan mənasında) və "par" (parıldayan) sözlərindən ibarətdir.

## Mənbə
* 14 - Qarabaq senedlerde | Karabakh in Documents | Карабах в документах 
## İstinadlar
Messerschmitt Bf 110

**Messerschmitt Me 110** — İkinci dünya müharibəsi zamanı hazırlanmış Alman ağır ovçu təyyarəsi. Bf 110 ağır ovçu olaraq hazırlanan və sonraları gecə ovçusu və ya yer bombardman təyyarəsi olaraq istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Elman Abdullayev

**Elman Telman oğlu Abdullayev** () – Azərbaycan Respublikasının Efiopiya Federativ Demokratik Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2014–2020).

## Həyatı
1976-cı ildə Gəncədə anadan olub. Gəncə şəhər 14 saylı orta məktəbi bitirib, ali təhsilini Misirin Qahirə Universitetində alıb. Magistr dərəcəsinə ABŞ-nin Kaliforniya Dövlət Universitetində yiyələnib.

1999-cu ildən Azərbaycan XİN-də işləyir. Yaxın Şərq idarəsində, Azərbaycanın Avropa İttifaqındakı nümayəndəliyində xidmət edib, Los-Ancelesdəki Baş konsulluğunda konsul vəzifəsində çalışıb.

18 sentyabr 2014-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasının Efiopiya Federativ Demokratik Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib. 16 dekabr 2020-ci ildə vəzifəsindən geri çağırılıb.

Azərbaycan və rus dillərindən başqa, ərəb, fars, ingilis və fransız dillərini bilir.

İki övladı var.

## İstinadlar
İrəvanlı

**İrəvanlı** — Azərbaycanda 1988-ci ildən sonra daha çox işlədilən təxəllüs.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**
* Əkbər İrəvanlı — şair, yazıçı.
* Məmməd İrəvanlı — aşıq, şair
* Elnur İrəvanlı — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.
 
**Yaşayış məntəqələri**
* İrəvanlı (Yevlax) — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* İrəvanlı (Tərtər) — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* İrəvanlı (Goranboy) — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* İrəvanlı (Urmiya) — Qərbi Azərbaycan ostanındakı Urmiya şəhristanının Mərkəzi bəxşinin Nazlı-i Cənubi dehistanında yerləşən kənd.

## Həmçinin bax
* İrəvani
* İrəvanski
Sahib İsmayılov

**Sahib İsmayılov** () — Azərbaycan cüdoçusu və cüdo məşqçisi.

## Həyatı
1973-cü ildə Azərbaycanın Siyəzən rayonunda anadan olmuşdur. Bir çox beynəlxalq və respublika miqyaslı cüdo turnirlərində Azərbaycanı təmsil etmiş və yüksək nailiyyətlər qazanmışdır. Sonralar məşqçilik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Onun yetirmələrindən Cəlil Cəlilov, Elvin Ramazanov, Əfsanə Hüseynova, Sakit Qasımov və s. bir yarışların və beynəlxalq turnirlərin qalibi olmuşlar. Hal-hazırda Sumqayıt şəhəri 2 saylı Uşaq-Gənclər İdman Məktəbində fəaliyyət göstərir.

Sahib İsmayılov 2013-cü ildə "Əməkdar məşqçi" fəxri adına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Cüdo Federasiyasının ilk beynəlxalq idman ustasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sumqayıt şəhərində İdman günü 
* UGİM müəllimləri təltif olundular 
* Azərbaycan Cüdo Federasiyası