Məhəmmədəli şah Qacar

**Məhəmmədəli şah Qacar** () () — Qacar dövlətinin şahı, Müzəffərəddin şahın oğlu

## Həyatı

Müzəffərəddin şahın oğlu Məhəmmədəli mirzə 1872-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. O saray təhsili almış, "Etizadülmüzəffər" təxəllüsü götürmüşdür. 1906-cı ilin sonlarında atası Müzəffərəddin şahın xəstəliyi gücləndi. Onun ölümü gözlənirdi. Tehranın irticaçı hakim idarələri, qatı irticaçı və köhnə qaydaları bərpa etmək tərəfdarı olan vəliəhd Məhəmmədəli Mirzəni Tehrana çağırmaqla, hələ Müzəffərəddin şahın sağlığında Konstitusiyanın təsdiq edilməsinin qarşısını almağa və despotizm quruluşunu bərpa etməyə çalışırdılar. Vəliəhdin Tehrana çağırılması haqqında teleqram noyabrın 17-də Təbrizdə alındı. О, dekabrın 16-da Tehrana çatdı. Hakimiyyətin Məhəmmədəli mirzəyə verilməsi haqqında fərmanı Müzəffərəddin şah dekabrın 20-də imzaladı.

Məhəmmədəli şah atasının vəfatından sonra, 1907-ci ildə taxta əyləşdi. O, inqilabı yatırmaq, əncuman və fədai dəstələrini ləğv etməyi qarşısına məqsəd qoyur. Buna cavab olaraq 1907-ci ilin fevralın 8-də Təbrizdə üsyan baş verdi. Üsyançılar şahın canişinini və onun məmurlarını həbs edərək hakimiyyəti ələ keçirdilər. Tezliklə üsyan İranın digər əyalətlərinə də yayılır. Belə bir şəraitdə şah konstitusiyanı bərpa etməyə və məclisin çağırılmasını vəd etməli olur. Bu vaxtdan başlayaraq Təbriz 1905–1911-ci illər İran inqilabının mərkəzinə çevrilir.
Təbrizdə demokratik dəyişikliklər həyata keçirilir. Şah məmurları vəzifələrindən azad olunur, yeni tipli dünyəvi məktəblər açılır. "Əncuman", "Müsavat" və "Təbriz" kimi demokratik yönlü qəzetlər nəşr olunmağa başlanır.

Laikn artıq 1907-ci ilin dekabrında şah rejimi yenidən inqilabı boğmağa cəhd edir. Buna cavab olaraq, Azərbaycan əncumanı Məhəmmədəli şahın taxtdan devrilməsini tələb edir. 1908-ci ilin may-iyun aylarında şah inqilabı yatırmaq məqsədilə xarici ölkələrin hərbi qüvvələrindən istifadə etməli olur. Həmin il iyunun 23-də Təbrizdə yerləşdirilmiş rus kazak briqadası yerli əhaliyə qarşı cəza tədbirləri görməyə başlayır. Eyni zamanda, şah ordusu da Təbrizə yürüş edir. Yerli inqilabi qüvvələrə Səttar xan və Bağır xan rəhbərlik edirdi. Onlar nəinki Təbriz və Azərbaycanda, həm də bütün İran dövlətində böyük hörmət və nüfuza malik olan şəxslər idilər. Onların başçılıq etdiyi hərbi dəstələr 1908-ci ilin iyun ayında şah ordusu üzərində qələbə çaldı. Həmin ildə şah ordusu Təbrizi ələ keçirmək üçün iki dəfə də cəhd etdi. Lakin hər iki cəhd uğursuzluqla nəticələndi. İran inqilabı dünyanın bütün tərəqqipərvər qüvvələri tərəfindən dəstəklənirdi. Şimali Azərbaycanın demokratik dairələri İran inqilabçılarına maddi və mənəvi yardım göstərirdilər.

1909-cu ilin yanvarında şah ordusu dördüncü dəfə Təbrizi mühasirəyə aldı. Şah rejiminə Rusiya və Britaniya imperiyaları hərbi və maliyyə yardımı göstərirdilər. Nəticədə 1909-cu il aprelin 29-da rus ordusu Təbrizi ələ keçirə bildi. 1909-cu ilin iyununda Məhəmmədəli şah taxtdan devrildi.

## Ailəsi

### Övladları
**Oğulları**

* Şahzadə Hüseynəli mirzə Qovanlı-Qacar
* Şahzadə Əhməd mirzə (Sultan Əhməd şah Qacar)
* Şahzadə Məhəmmədhəsən mirzə
* Sultan Mahmud mirzə Qovanlı-Qacar
* Sultan Məcid mirzə Qovanlı-Qacar

**Qızları**

* Xədicə xanım
* Asiya xanım

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* Portrait of Mohammad Ali Shah
* Portrait in Library of Congress collection
* Shah's palace in Odessa, Ukraine

## Həmçinin bax
* Qacarlar