open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avstriyalı Adelhayd (hersoginya)

**Saksoniyalı Mariya Jozefina** (; ) — son Avstriya imperatoru I Karlın qızı, Avstriya hersoginyası, Habsburq ailəsinin bir üzvü.

3 yanvar 1914-cü ildə Hetzendorf sarayında dünyaya gəldi. Atası hersoq Karl Avstriya imperatorları nəslindən idi və o doğulduğu əsnada, taxt sıralamasında ikinci yeri tuturdu. Anası hersoginya Zita isə Parma hersoqu I Robertin qızıdır. Doğulduğu əsnada babasının əmisi I Frans İosif hələ də taxtda idi. Ancaq hələ 5 aylıq körpə ikən vəliəhd Frans Ferdinand sui-qəsd nəticəsində öldürüldü və atası hersoq Karl Avstriya taxt-tacının varisi oldu. İmperatorun yalnız 2 il sonra baş tutan ölümünün ardından atası taxta çıxdı və beləcə, Adelhayd monarx qızı ünvanı aldı.

Birinci Dünya müharibəsi illərində atası və qardaşı hersoq Otto ilə birlikdə tez-tez ordu ziyarətlərinə qatıldı. Müharibənin ardından baş verən siyasi böhran atasının taxtdan əl çəkməsiylə nəticələndi. Ailə bir il bu böhranla mübarizə apardıqdan sonra 1919-cu ilin martında ölkədən çıxmağa məcbur oldu. Sürgündəki ilk ünvan isə İsveçrə və Portuqaliya oldu. Atasının ölümünün ardından (1922) anası sabiq imperatriça Zitanın sərt nəzarətində yaşadı.

1933-cü ilin dekabrında Budapeştdən dəmiryolu ilə Vyanaya gəldi və beləcə, ailənin inqilabın ardından Vyanaya qayıdan ilk üzvü oldu. Löven Universitetində təhsil aldı və daha sonra 1938-ci ildə burada doktorluq dərəcəsinə yüksəldi. İkinci Dünya müharibəsi illərində nasistlərdən qaçan digər ailə üzvləriylə birlikdə Amerikaya köçdü və yalnız müharibənin ardından Avropaya qayıtdı.

2 oktyabr 1971-ci ildə Bavariyada vəfat etdi. Heç vaxt evlənmədi və övladı olmadı

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Brook-Shepherd, Gordon (2003). *Uncrowned Emperor*. Hambledon Continuum. p. 32. ISBN 1-85285-439-1

### İstinadlar
Mister Olimpiya 2003

**Mister Olimpiya 2003** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca otuzdoqquzuncusu.  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 2003-cü ilin 22-26 oktyabr tarixində, Las-Veqas şəhərindəki "Mandalay Bay" idman komleksində keçirilmişdir. Yarışmanın ümumi mükafat fondu 404 min dollar idi.

## Nəticələr
Ronni Koulmen ardıcıl olaraq altıncı dəfə yarışın qalibi oldu. Qalibə 110 min dollar və Bodyonics Pinnacle şirkətindən  "Cadillac Escalade" avtomobili hədiyyə edildi.

Yarışa Arnold Şvartsenegger, Franko Kolombo və Li Heyni xüsusi qonaq qismində dəvət edilmişdir. 

## İstinadlar

## Xarici linklər

* Mr. Olympia
World Athletics

**World Athletics** (; **WA**) — əvvəllər **International Amateur Athletic Federation** və **International Association of Athletics Federations** kimi tanınan və **IAAF** kimi qısaldılan, yüngül atletika idmanının beynəlxalq idarəetmə qurumudur. Onun səlahiyyətlərinə idman növləri üçün qayda və təlimatların standartlaşdırılması, atletika obyektlərinin sertifikatlaşdırılması, dünya rekordlarının tanınması və nəzarət olunması, həmçinin Yüngül atletika üzrə Dünya çempionatı da daxil olmaqla atletika yarışlarının təşkili və təsdiqlənməsi daxildir.

Təşkilatın hazırkı sədri Birləşmiş Krallıqdan olan Sebastyan Koudur. O, 2015-ci ildə dörd illik müddətə seçilmiş və daha sonra 2019 və 2023-cü illərdə iki əlavə dörd illik müddət üçün yenidən seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ümumdünya Şəhərsalma Forumu

**Ümumdünya Şəhərsalma Forumu** (WUF) — şəhərsalma məsələləri üzrə dünyanın aparıcı konfransı. Bu forum 2001-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən müasir dövrdə dünyanın üzləşdiyi ən aktual problemlərdən birini — sürətli urbanizasiyanı və onun icmalara, şəhərlərə, iqtisadiyyatlara, iqlim dəyişikliyinə və siyasətlərə təsirini araşdırmaq üçün təsis edilmişdir. Ümumdünya Şəhərsalma Forumu Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Məskənləri Proqramı tərəfindən təşkil edilir və idarə olunur.

* I Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 1), Nayrobi, Keniya, 2002
* II Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 2), Barselona, İspaniya, 13–17 sentyabr 2004
* III Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 3), Vankuver, Kanada, 19–23 iyun 2006
* IV Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 4), Nankinq, Çin, 2008
* V Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 5), Rio-de-Janeyro, Braziliya, 22–26 mart 2010
* VI Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 6), Neapol, İtaliya, 1–7 sentyabr 2012
* VII Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 7), Medellin, Kolumbiya, aprel 2014
* IX Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 9), Kuala Lumpur, Malayziya, fevral 2018
* X Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 10), Əbu-Dabi, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, 2020
* XI Ümumdünya Şəhərsalma Forumuu (WUF 11), Katowice, Polşa, 2022
* XII Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 12), Qahirə, Misir, 2024
* XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF 13), Bakı, Azərbaycan, 2026

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ümumdünya Şəhərsalma Forumu – rəsmi veb sayt
Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (2026)

**XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumu** () və ya qısaca **WUF13** — Bakıda 2026-cı ildə keçirilməsi planlaşdırılan, Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası.

## Hazırlıqlar
"Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı arasında Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun On Üçüncü Sessiyasının 2026-cı ildə Bakı şəhərində keçirilməsi üçün Ev Sahibi Ölkəyə dair Saziş" imzalanmışdır. 2024-cü ilin martında bu saziş Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən təsdiq olunmuşdur. 25 aprel 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədri Anar Quliyev XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun Azərbaycandakı milli kordinatoru təyin edilmişdir. 5 iyun 2025-ci ildə forumun Azərbaycanda yüksək səviyyədə keçirilməsi üçün Təşkilat Komitəsi yaradılmışdır.

## Tədbirin planı və mövzusu
XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumu 2026-cı ilin 17–22 may tarixlərində, Azərbaycanın paytaxt Bakı şəhərində keçiriləcək. Tədbirin keçiriləcəyi məkan Bakı Olimpiya Stadionudur. Forumun mövzusu "*Hər kəs üçün yaşayış yerləri: təhlükəsiz, dayanıqlı şəhərlər və yaşayış məskənləri*"dir. Dövlət rəsmiləri, beynəlxalq təşkilatların üzvləri və memarlıq və şəhərsalma üzrə ekspertlər bu forumda iştirak edəcəklər.

İlk dəfə olaraq, Ümumdünya Şəhərsalma Forumu Liderlər Sammiti formatında keçiriləcək. 2026-cı ilin martında təsdiqlənmişdir ki, Şavkat Mirziyoyev Liderlər Sammitində iştirak edəcək. Çin elan etmişdir ki, 13-cü Ümumdünya Şəhərsalma Forumunda fəal iştirak edəcək.

Forum Bakıda təşkil edilsə də, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarına forum iştirakçılarının səfərləri təşkil ediləcək. Çünki Azərbaycan Böyük Qayıdış çərçivəsində gördüyü işləri forum iştirakçıları ilə bölüşmək istəyir.

## İştirakçı liderlər
* Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev (ev sahibi ölkənin lideri)
* Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev
* Türkmənistan Xalq Məsləhətinin sədri Qurbanqulu Berdiməhəmmədov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun rəsmi veb-saytı
* XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun rəsmi veb-saytı
The Walking Dead (videooyun seriyası)

***The Walking Dead***, həmçinin ***The Walking Dead: A Telltale Games Series*** və ***The Walking Dead: The Telltale Series***&nbsp;— 2012-ci ildən 2019-cu ilə qədər "Telltale Games" və "Skybound Entertainment" tərəfindən istehsal edilmiş və yayımlanmış, "*[[Gəzən ölülər (komiks)|Gəzən ölülər]]*" komiks seriyasına əsaslanan epizodik qrafik macəra videooyunları seriyası. Dörd əsas mövsümdən və bir spin-offdan ibarətdir.

"Telltale Games" şirkəti 2018-ci ilin sonlarında, dördüncü mövsümün çıxışı zamanı bağlanmışdır. "*The Walking Dead*" franşizası və "Skybound Entertainment" şirkətinin sahibi Robert Kirkman Klementinanın hekayəsini bitirməyin vacib olduğunu hiss etmiş və son mövsümü tamamlamaq üçün "Telltale"ın bəzi işçilərini işə götürmüşdür.

Seriya güclü hekayə danışma tərzi və oyunçu seçiminin təsiri üçün yüksək tərif almışdır. İlk mövsüm, xüsusilə 2000-ci ildən bəri azalmaqda olan solğun macəra oyun janrının dirçəlişi kimi təriflənmişdir.

## İstinadlar
Telltale Games

**Telltale, Inc.** (ticarət nişanı – **Telltale Games**)&nbsp;— ABŞ videooyun istehsalı və yayımı şirkəti. 2004-cü ilin iyun ayında "LucasArts"ın keçmiş əməkdaşları Kevin Bruner, Daniel Konnors və Troy Molander tərəfindən təsis edilən şirkətin baş ofisi San-Rafeldə yerləşir. "Telltale Games" məşhur televiziya serialları və komiks kitablarına əsaslanan macəra oyunları ilə tanınmağa başladı. "Telltale"in biznes modeli rəqəmsal yayıma və epizodik oyun buraxılışlarına əsaslanırdı. İl ərzində ardıcıl olaraq bir neçə qısa hissə buraxılmışdır.

Studiyanın ilk oyunlarında ənənəvi janr oyunu və oyunçunun irəliləmək üçün həll etməli olduğu çoxsaylı tapmacalar yer alırdı. "*[[Gəzən ölülər (komiks)|The Walking Dead]]*" komiks seriyasına əsaslanan "*[[The Walking Dead: The Game]]*" (2012) ilə başlayan studiya, oyunçunun müxtəlif vəziyyətlərdəki seçimlərinin hekayənin gedişatını müəyyən etdiyi hekayə əsaslı oyunlara keçmişdir. Sonrakı bütün oyunlar bu oyun modelindən istifadə etmişdir. Studiya inkişafının əvvəlində hazırlanmış öz oyun mühərriki olan "Telltale Tool"dan istifadə etmişdir.

Oyunlarının uğuruna, sürətli böyüməsinə və çoxsaylı elan edilmiş layihələrə baxmayaraq, studiya daxili problemlərlə üzləşirdi. Bir çox tərtibatçı və hətta keçmiş rəhbərlər "Telltale"i tərk etmiş, öz videooyun inkişaf studiyalarını qurmuşdular. 2017-ci ildə, daha bir idarəetmə dəyişikliyindən sonra "Telltale" işçi qüvvəsini dörddə bir azaltmışdır. 2018-ci ilin sentyabrında iflas elan etmiş və demək olar ki, bütün işçilərini işdən çıxarmışdır. Əvvəllər başlamış layihələrdə işləri bitirərək heyətdə yalnız 25 nəfər qalmışdır. 4 oktyabrda qalan bütün işçilər işdən çıxarılmışdır. 11 oktyabrda şirkət rəsmi olaraq fəaliyyətini dayandırmışdır. 2019-cu ilin aprel ayına qədər onun qalıqları ləğv edilmişdir. 28 avqust 2019-cu ildə "LCG Entertainment" korporasiyası "Telltale Games"in aktivlərini əldə etmiş və studiyanın bərpa olunduğunu açıqlamışdır.

## İstinadlar
Telltale Tool

**Telltale Tool** və ya **Telltale Engine**&nbsp;— "Telltale Games" tərəfindən platformalararası dəstəklənən oyun mühərriki. "Telltale Games" oyun mühərrikinin ilk versiyasını 2004-cü ildə buraxmışdır.

"Telltale Tool"un ilk versiyaları nitq və effektlər üçün "Speex" kodekindən istifadə edirdi və 2008-ci ildən bəri FMOD səs kitabxanasından istifadə edir. Oyun üçün modellər "Autodesk Maya"dan ixrac olunur.

## İstinadlar
Jim (idman hərəkəti)

Jim və ya təkan vermə - idman hərəkəti. Bədən ağırlığa ilə edilən jim hərəkəti bədənin üst hissəsinin (qol, çiyin, sinə, bel) inkişafında olduqca effektivdir və etmək üçün xüsusi bir məkana və ya hər hansı idman ləvazimatına ehtiyac yoxdur. Jim edərkən zədələnməmək üçün bilək və çiyinləri müxtəlif isinmə hərəkətləri ilə qızışdırmaq tövsiyə olunur. Jim zamanı məşq edən şəxsin başı aşağı düşməməlidir və qabağa yox, yerə baxılmalıdır.

## Faydaları

* Əzələləri inkişaf etdirir və dözümlülüyü artırır;
* Qan-damar sistemini gücləndirir;
* Enhorfin hormonunu artırır və stresi azaldır.

## Növləri

* **Adi (standart) jim** - qollar çiyin genişliyində açılır, beli dsüz tutaraq aşağı  enmə və yuxarı qalxma hərəkətləri təkrarlanır.

* **Diz üstü jim** - bu jim növündə dizlər yerdə olduğu üçün qollara daha az yük düşür və bu pozisiya yeni başlayanlar üçün ideal hesab olunur;
* **Geniş tutuşlu jim** - qollar çiyin genişliyindən daha uzaqda tutulur və geniş tutuşlu jim sinə əzələsini daha çox işlədərək onun daha geniş və daha nəzərəparçan forma almasına kömək edir.
* **Dar tutuşlu jim** - əllər çiyin aralığından daha yaxın tutulur. Dar jimdə qol və xüsusilə sinə əzələsi daha çox işləyir.
* **Almaz (üçbucaq) jim** - dar jim pozisiyasına bənzəsə də, əllər daha yaxın tutulur. Əllərin işarət və başbarmaqları birləşdirilərək edilən bu jim forması dar tutuşlu jimdən daha çətin hesab olunur.

* **Divarda jim** - yeni başlayanlar və ya müxtəlif zədəsi, ağrısı olanlar üçün tövsiyə olunur.

* Tullanmalı jim - 

* Tərs tutuşlu jim -
* **Supermen jimi** - bir dəfə aşağı endirmək sonra yuxarı qalxan zaman təkan ilə bütün bədən (qollar və ayaqlar) yerdən aralanır və qollar irəliyə doğru uzadılır. Bu zaman bir an üçün jim edən adam supermen kimi havada uçurmuş kimi görünür.
* **Hörümçəkadam jimi (yanlara təpik)** - ayaq yerə paralel vəziyyətdə, çox əymədən bükülmüş qolun dirsəyinə çatdırılır. 
* **Əl çalmalı jim** - bu jim formasında qol əzələlərindən istifadə edərək mümkün qədər özünü geriyə atma (yuxarı qaldırma) və yerə çatmamış bir dəfə (mümkünsə daha çox) əl çalmaq nəzərə tutulur.
* **Top üzərində jim** - top hərəkət etdiyindən daha daha çox güc və müvazinət bacarığına ehtiyac yaranır. 

* **Təkqollu jim** - bir qol belə qoyularaq jim hərəkət sərbəst olan bir qol ilə edilir. Daha çox güc, dözümlülük və müvazinət tələb etdiyində təkqollu jim çətin jim növü hesab olunur.
* **Yumruq üzərində jim** - ovuc üstündə deyil yumruqlar üstündə edilir.
* Qantellər ilə jim -
* Bir qol qaldırmalı jim -
* Oxçu jimi - 
* **Barmaq ucunda jim** - barmaq əzələləri gücləndirir, qavramı gücünü artırır. 
* Çiyinə toxunmalı jim - 
* Bir ayaqlı jim - 
* **Əlüstə jim** - divarı dayanaq götürərək edilən bu jimdə qollar sadəcə bədənin üst hissəsini deyil, bütün bədəni qaldırıb endirdiyindən çox güclü əzələlər tələb olunur. 

## Jim üzrə rekordlar

## Həmçinin bax

* Turnik

## İstinadlar
Fridrix Meklenburq

**Müttəqi Fridrix Meklenburqlu** (alm. Friedrich, Herzog zu Mecklenburg-Schwerin; 9 noyabr 1717, Şverin — 24 aprel 1785, Lüdviqslüst) — Meklenburq hersoqu, Meklenburq - Şverin hakimliyinin rəhbəri.

## Haqqında
Fridrix — Meklenburq hersoqu II Kristian Lüdviqin və onun həyat yoldaşı, Meklenburqlu II Adolf Fridrixin qızı Qustava Karolinanın oğludur.
Uşaqlıq və gənclik illərində Fridrixin mənəvi inkişafına, tez-tez qonağı olduğu böyük bibisi Avqusta Meklenburqlu böyük təsir göstərmişdir. Məhz Avqustanın sayəsində Fridrix pietizmə əsaslanan dindarlıq ruhunda tərbiyə almışdır.
Atasının vəfatından sonra Fridrix 1756-cı il mayın 30-da hersoqluq taxtına sahib oldu.

Hakimiyyətə gəlişindən qısa müddət sonra Meklenburq Yeddiillik müharibəyə cəlb olundu. Hersoq Prussiya kralı II Fridrixə qarşı imperiya ekzekusiya ordusunun formalaşdırılmasını dəstəklədiyinə görə, Prussiya qoşunları mütəmadi olaraq Meklenburq ərazisinə daxil olur, yerli əhalidən zorla əsgər toplayır, sakinlərin və hersoq mülklərinin üzərinə ağır xərclər (kontribusiya) qoyurdu. 
Fridrixin Prussiya kralı II Fridrixə göndərdiyi şikayətlər heç bir nəticə vermədi.

1757-ci ilin martında Fridrix İsveç və Fransa ilə müdafiə ittifaqı bağladı. O, isveçlilərə Meklenburq ərazisindən keçmək hüququ verərək öz mülklərinin hərbi əməliyyatlar meydanına çevrilməsinə şərait yaratdı. 1760-cı ildə Fridrix Prussiya generalı Paul fon Vernerin qoşunlarından qaçaraq Meklenburqu tərk edib Lübekə sığınmaq məcburiyyətində qaldı və 1762-ci ilin yayına qədər orada yaşadı.
Sülh bağlandıqdan sonra Meklenburq Prussiyaya təzminat ödəməli oldu.

## İstinadlar
"Müqəddəs Vladimir" ordeni

**Müqəddəs Vladimir ordeni** — Rusiya İmperiyasının hərbi şücaət və mülki xidmətlərə görə dörd dərəcədə verilən ordenidir.

1782-ci ildə Knyaz Vladimir Svyatoslaviçin şərəfinə təsis edilmiş bu mükafat, 1917-ci ilə qədər podpolkovnik rütbəsindən yuxarı hərbçilər və orta rütbəli məmurlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## Həmçinin bax
* "Müqəddəs Georgi" ordeni
* "Müqəddəs Anna" ordeni
* "Müqəddəs Stanislav" ordeni
Tuncəli döyüşü (1506)

1506-cı ildə artan Səfəvi təhlükəsinə qarşı Sultan Bəyazid ordusu ilə Tunceliyə yola düşdü. Paytaxtdan çıxan ordu əvvəlcə İznikə, oradan da Sivasa gəldi. Bəyazidin irəlilədiyini eşidən Şah İsmayıl Təbrizdən yola düşdü.

## Müharibə
Tunceli döyüşündə əsas fərq say deyil, taktiki uyğunlaşma idi. Şah İsmail I tərəfdə yer alan Kızılbaş qüvvələrinin onurğasını Tuncelili Türkmenlər təşkil edirdi və onlar klassik meydan savaşı aparmaq əvəzinə dağ müharibəsi doktrinasına uyğun hərəkət edirdi. Ərazi – dar vadilər, kəskin yamaclar və gizli keçidlər – planlı şəkildə üstünlüyə çevrildi.

Döyüşün ilk mərhələsində “təmas–geri çəkilmə” taktikası tətbiq olundu: ön dəstələr Osmanlı akıncıları ilə qısa toqquşmalara girib planlı şəkildə geri çəkildi və qarşı tərəfi nəzarətli şəkildə dar keçidlərə çəkdi. Bu, klassik “kanat sıxışdırması”nın dağ versiyası idi. Osmanlı topları mövqe almağa çalışsa da, Kızılbaş dəstələri sabit hədəf verməmək üçün davamlı yer dəyişdirirdi.

İkinci mərhələdə “yan sızma və parçalama” taktikası işə düşdü. Tuncelili Türkmen dəstələri kiçik, çevik qruplar halında yeniçəri xəttinin yanlarına və arxasına sızaraq təchizat xəttini pozdu. Bu, Osmanlı ordusunun nizam-intizamını zəiflədən əsas faktor oldu. Gecə isə “təzyiq basqınları” həyata keçirildi – kiçik hücumlar, səs-küy və qəfil ox atışları ilə düşmən istirahətdən məhrum edildi.

Döyüşün kritik nöqtəsi II. Bayezid ön xəttə yaxınlaşdığı anda baş verdi. ələvi türkmən oxçusunun atdığı ox onu ağır yaraladı; bu hadisə Osmanlı komanda strukturunda qısa müddətli çaşqınlıq yaratdı. Komanda boşluğu anında Kızılbaş qüvvələri “sürətli təzyiq hücumu”na keçdi – məqsəd mərkəzi yarmaq deyil, ümumi nizamsızlığı artırmaq idi.

Buna baxmayaraq, Osmanlı yeniçəriləri sıx müdafiə forması quraraq vəziyyəti sabitləşdirdi və topçu dəstəyi ilə əks təzyiq yaratdı. Lakin döyüş boyu təşəbbüs əsasən Kızılbaş tərəfdə qaldı. Sayca az olmalarına baxmayaraq, əraziyə uyğun taktika, yüksək manevr qabiliyyəti və Tuncelili Türkmenlərin bələdçilik üstünlüyü Səfəvi qüvvələrini döyüşün əsas müəyyənedici gücünə çevirdi.

## İstinadlar
Faiq Tağı-zadə

**Faiq Cavad oğlu Tağı-zadə** () — Azərbaycan həkimi, fövqəladə hallar nazirinin müavini (2006-cı ildən), tibb xidməti general-leytenantı (2010), Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi (2007).

## Həyatı
Faiq Cavad oğlu Tağı-zadə 17 noyabr 1951-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3 may 2006-cı il tarixli Sərəncamı fövqəladə hallar nazirinin müavini təyin edilmişdir.

Faiq Tağı-zadəyə 1 iyun 2006-cı ildə tibb xidməti general-mayoru,, 13 dekabr 2010-cu ildə isə tibb xidməti general-leytenantı ali hərbi rütbələri verilmişdir.

Tibb üzrə fəlsəfə doktorudur. Ailəlidir, 3 övladı var.

## Təltifləri
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi" fəxri adı — 14 iyun 2007
* 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 14 dekabr 2018
* 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 14 dekabr 2013

## İstinadlar
Callicarpoideae

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rafiq Ələkbər (yazıçı)

**Rafiq Ələkbər** () — Azərbaycan şairi, yazıçı və hüquqşünas.

## Həyatı
Rafiq Ələkbər 25 aprel 1964-cü ildə Yardımlı rayonunun Alar kəndində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə həmin kənddə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1992-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuşdur.

30 ildən artıq müddətdə Azərbaycan Respublikasının prokurorluq orqanlarında çalışmış, Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun strukturunda müxtəlif vəzifələrdə, o cümlədən idarə prokuroru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Beynəlxalq Prokurorlar Assosiasiyasının üzvüdür.

## Yaradıcılığı
Rafiq Ələkbər ədəbi yaradıcılığa XX əsrin 80-ci illərində başlamışdır. Müxtəlif illərdə onun aşağıdakı əsərləri çap olunmuşdur:

"Səndən ayrılanı, səndən küsəni" (1999)

"Mən Tanrı yolçusuyam" (2003)

"Ruhum – əbədiyyətim" (2005)

"Eşq qəlbin ruhudur" (2007)

"Əsgər ac qalmayacaq" (povest, 2007)

"Seçilmiş əsərləri" (2008)

"İlahi nur" (2011)

"İrfan və eşq görüşləri" (2015)

"İrfani aşk" (Türkiyə, 2017)

"Savalanla üz-üzə" (2021)

"Mənim fəlsəfəm" (2025)

Bundan əlavə, müəllifin "İnsan alveri" və "Qəsdən ölüm" adlı detektiv romanları 2025-ci ildə nəşr olunmuş, 2026-cı ildə ingilis və türk dillərində çap edilmişdir.

## Mükafatları və təltifləri
* "Qızıl Qələm",

* "Ustad sənətkar"

* "Araz" ədəbi mükafatlarının laureatıdır.

* 2019-cu ildə Türkiyədə çap olunan əsərlərinə, o cümlədən "İrfani aşk" kitabına görə Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyası tərəfindən fəxri doktor adına layiq görülmüş və Akademiyanın Beynəlxalq Qızıl Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir.

* 2021-ci ildə həmin Akademiya tərəfindən "Türk dünyasının fəxri ziyalısı" seçilmiş və Atatürk Beynəlxalq mükafatı ilə təltif olunmuşdur.

* 2022-ci ildə "Savalanla üz-üzə" kitabına görə Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyası tərəfindən "İlin şairi" seçilmiş, həmçinin dünya mədəniyyəti və ədəbiyyatına verdiyi töhfələrə görə Avropa Şərəf Ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
İnqilabi məğlubiyyətçilik

**İnqilabi məğlubiyyətçilik** — əsasən Vladimir Leninin Birinci Dünya müharibəsi dövründə irəli sürdüyü və marksist sinfi mübarizə ideyasına söykənən konsepsiya. Vladimir Lenin kapitalizm şəraitində aparılan müharibələrdə proletariyanın heç bir qazanc əldə edə bilməyəcəyini müdafiə etmiş, əsl düşmənin aşağı təbəqələri döyüşə göndərən imperialist liderlər olduğunu bəyan etmişdir. Onun fikrinə görə, əgər mövcud müharibə vətəndaş müharibəsinə və ardınca beynəlxalq inqilaba çevrilərsə, fəhlə sinfi öz dövlətlərinin məğlubiyyətindən daha çox fayda əldə edə bilərdi.

Bu konsepsiya ilkin mərhələdə, yəni 5 sentyabr 1915-ci il – 8 sentyabr 1915-ci il tarixlərində keçirilən sosialist Simmervald konfransında radikal qruplar istisna olmaqla, bütün iştirakçılar tərəfindən rədd edilmişdir. Birinci Dünya müharibəsi illərində Birləşmiş Krallıqda fəaliyyət göstərən Britaniya sosialist hərəkatı daxilində Con Maklin kimi inqilabi məğlubiyyətçilik ideyasını dəstəkləyən kiçik bir azlıq mövcud olmuşdur.

Lev Trotski, Yuli Martov və Viktor Çernov (1917-ci ilə qədər) kimi sosialistlər həm "müdafiəçiliyə", həm də "məğlubiyyətçiliyə" qarşı çıxış etmişdilər. Onlar hesab edirdilər ki, "məğlubiyyət" şüarı imperialistlərarası müharibədə rəqib tərəfin mütləq qələbəsi mənasına gəlir. Karl Libknext və Roza Lüksemburq da özlərini "məğlubiyyətçi" hesab etməmişdilər. Belə ki, burada söhbət "öz" imperialistinin digərinə məğlub olmasından yox, inqilabçı kütlələrin imperialist dövlət üzərində qələbəsindən gedirdi və bu səbəbdən onlar Brest-Litovsk sülh müqaviləsinə qarşı çıxmışdılar. Vladimir Lenin özü Fevral inqilabından sonra "məğlubiyyətçilik" terminindən istifadəni dayandırmış və monarxiya devrildiyi andan etibarən "məğlubiyyətçi" olmadığını bəyan etmişdir, lakin bu dəyişiklik mövqeyin başqalaşması ilə yoz, yalnız onun dar siyasi qruplarla ünsiyyət çərçivəsindən kənara çıxması və ideoloji markerin öz əhəmiyyətini itirməsi ilə bağlı olmuşdur. Bolşeviklər arasında "məğlubiyyətçilik" termini inqilabdan sonra yalnız 1928-ci ildə, Qriqori Zinovyev və İosif Stalinin Lev Trotskiyə qarşı apardıqları mübarizə dövründə yenidən gündəmə gəlmişdir.

## İstinadlar
Tsukasa Abe (manqaka)

– Yaponiya manqakası. "Frieren" manqa seriyasının illüstratoru kimi tanınır.

## Həyatı və karyerası
Tsukasa Abe 1995-ci ildə Yaponiyanın İbaraki prefekturasında doğulmuşdur. 2017-ci ildə "Shogakukan" nəşriyyatının "Weekly Shōnen Sunday S" jurnalında "Kanon" manqası ilə debüt etmişdir. 2018-ci ildə "Meet Up" manqasına görə Shogakukan Yeni Komiks Mükafatında xüsusi kateqoriyada mükafat qazanmışdır. Bundan öncə 2015-ci ildə  adlı manqasına görə Yeni Nəsil Sunday Mükafatının Səy Mükafatını qazanmışdır.

2020-ci ildə Kanehito Yamada ilə birlikdə "Frieren" manqa seriyasının serializasiyasına başlamışdır. O, bu manqaya görə 2021-ci ildə Manqa Tayşo Mükafatını və "Yeni müəllif" nominasiyası üzrə Osamu Tezuka Mədəniyyət Mükafatını, 2023-cü ildə Shogakukan Manqa Mükafatını, 2024-cü ildə "Ən yaxşı şonen manqası" nominasiyası üzrə Kodansha Manqa Mükafatını qazanmışdır.

## Əsərləri
* 
* 
* 

## İstinadlar
Maltanın dövlət quruluşu

**Maltanın dövlət quruluşu** və ya **Malta hökuməti** () — Malta Respublikasında icraedici hakimiyyəti həyata keçirən ali orqandır. Malta idarəetmə formasına görə parlamentli respublika olduğu üçün hökumət birbaşa parlament qarşısında məsuliyyət daşıyır və onun etimadına əsaslanır.

## Formallaşdırılması və strukturu

Malta hökumətinin formalaşdırılması qaydaları ölkə konstitusiyası ilə tənzimlənir:

* **[[Maltanın baş naziri|Baş nazir]]:** Malta prezidenti tərəfindən təyin edilir. Konstitusiyaya görə, Prezident Malta Nümayəndələr Palatasında (parlament) çoxluğun etimadını qazana biləcək şəxsi Baş nazir təyin etməlidir.
* **[[Malta Kabineti|Kabinet]]:** Baş nazir tərəfindən seçilən və Prezident tərəfindən təsdiqlənən nazirlərdən ibarətdir. Kabinet hökumətin ümumi siyasətini müəyyən edir və idarə edir.
* **Daimi Katiblər:** Hər bir nazirlikdə inzibati işlərə rəhbərlik edən və dövlət qulluğunun davamlılığını təmin edən yüksək vəzifəli şəxslərdir. Onlar dövlət departamentlərinin gündəlik fəaliyyətinə cavabdehlik daşıyırlar.

## İqamətgahı
Malta hökumətinin və Baş nazirin rəsmi ofisi Valletta şəhərində yerləşən tarixi **Oberj-de-Kastil** () binasında yerləşir. Bu bina həm də şəhərin ən mühüm memarlıq abidələrindən biri hesab olunur.

## Siyasi məsuliyyət

Hökumət parlament qarşısında "kollektiv məsuliyyət" daşıyır. Bu o deməkdir ki, əgər parlament hökumətə etimadsızlıq göstərərsə, bütün kabinet istefa verməlidir. Hökumətin fəaliyyətinə nəzarət mexanizmləri arasında parlament sorğuları və illik büdcə müzakirələri mühüm yer tutur.

## İstinadlar
Port Baku parkı

**Port Baku Park** — Bakı şəhərinin mərkəzi hissəsində, Xəzər dənizi sahilinə yaxın ərazidə yerləşən müasir istirahət parkıdır. Park Port Baku kompleksinin tərkib hissəsi kimi formalaşdırılmışdır.

## Tarixi və yaradılması
Port Baku Park, Bakının sahilyanı ərazilərinin müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun yenidən qurulması çərçivəsində salınmışdır. Parkın yaradılmasında məqsəd şəhər sakinləri və qonaqlar üçün açıq hava istirahət zonası yaratmaq və ətrafdakı biznes və yaşayış kompleksləri ilə inteqrasiya olunmuş mühit formalaşdırmaq olmuşdur.

## Ümumi xüsusiyyətləri
Park aşağıdakı xüsusiyyətləri ilə seçilir:
* Müasir landşaft dizaynına malik yaşıllıq sahələri
* Gəzinti və istirahət üçün nəzərdə tutulmuş piyada yolları
* Oturacaqlar və açıq istirahət məkanları
* Gecə işıqlandırma sistemi

## Yerləşməsi
Port Baku Park, Bakının mərkəzi hissəsində, Neftçilər prospekti yaxınlığında yerləşir. Park Xəzər dənizi sahilinə yaxın olması ilə seçilir və şəhərin əsas nəqliyyat və biznes zonalarına asan çıxış imkanı yaradır.

## Ətraf infrastrukturu
Parkın ətrafında yerləşir:
* Ticarət və əyləncə mərkəzləri
* Restoran və kafelər
* Ofis və biznes mərkəzləri
* Yaşayış kompleksləri

Bu ərazi ümumilikdə Bakının müasir və inkişaf etmiş şəhər zonalarından biri hesab olunur.

## Əhəmiyyəti
Port Baku Park şəhər sakinlərinin gündəlik istirahət və sosial fəaliyyətləri üçün mühüm məkanlardan biri olmaqla yanaşı, Bakının müasir urbanistik inkişafını əks etdirən nümunələrdən biridir.
Birkirkara

**Birkirkara** (, qısaldılmış forması: ) — Malta adasında yerləşən və təxminən 25.000 nəfər əhalisi olan şəhər. Birkirkara əhalisinin sayına görə ölkənin ən böyük şəhəridir.

Şəhərin gerbində qırmızı xaç və onun üzərində tac təsvir olunmuşdur. Şəhərin şüarı isə latın dilində *"In hoc signo vinces"* () ifadəsidir.

## İnzibati bölgü və din

Şəhər 4 müstəqil kilsə dairəsindən (məhəllədən) ibarətdir:
* Müqəddəs Yelena ()
* Müqəddəs İosif ()
* Karman Məryəm Anası ()
* Müqəddəs Mariya ()

Birkirkarada ölkənin ən nüfuzlu təhsil müəssisələrindən biri olan Müqəddəs Aloiziy kolleci yerləşir.

## Görməli yerləri

Birkirkara Maltanın mühüm kommersiya mərkəzinə çevrilməsinə baxmayaraq, öz qədim memarlıq üslubunu və yaşayış sektorunun koloritini hifz edib saxlamışdır. Şəhərin əsas görməli yerlərindən biri 1931-ci ildə fəaliyyətini dayandırmış köhnə dəmir yolu vağzalıdır. Hazırda bu vağzal bərpa edilərək ictimai park kimi istifadə olunur.

## İdman

Şəhəri ölkə çempionatında 1950-ci ildə təsis edilmiş "Birkirkara" futbol klubu təmsil edir. Klub Maltanın ən müvəffəqiyyətli komandalarından biridir.

## Tanınmış şəxsləri

Şəhər Maltanın bir neçə dövlət və ictimai xadimlərinin doğum yeridir:
* Entoni Mamo — Maltanın ilk prezidenti.
* Edvard Fenek Adami — Maltanın keçmiş prezidenti və baş naziri.
* Alfred Sant — Maltanın keçmiş baş naziri, müxalifət lideri.
* Blanş Quber (1901–1940) — Malta tarixində ilk qadın həkim.
* Enriko Mitsi — dövlət xadimi.
* Cin Zaleski — maltalı rəssam.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Birkirkara Football Club
*Birkirkara St. Joseph Sports Club
*Birkirkara Local Council
Luiz Antoni (Anqulem hersoqu)

**Luiz Antoni** (; ) — Fransa taxt-tacının Legitimist iddiaçısı, son Fransa dofeni.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Castelot, André; Decaux, Alain (1976). *Histoire de la France et des Français au jour le jour: 1814-1902, les chemins de la liberté* (in French). Librairie académique Perrin. p. 86. ISBN 978-2-262-00025-7
* Guinness Book of World Records. Sterling Publishing. 1975. p. 377. ISBN 978-0-8069-0012-4
* Mitchell, Anne (1993), "The People of Calton Hill", Mercat Press, James Thin, Edinburgh, ISBN 1-873644-18-3
* Mackenzie-Stuart, A.J., (1995), A French King at Holyrood, John Donald Publishers Ltd., Edinburgh, ISBN 0-85976-413-3

### İstinadlar
Burbonlu Lüdovik (1729-1765)

**Burbonlu Lüdovik** (; ) — Fransa kralı XV Lüdovikin oğlu, Fransa dofeni.

4 sentyabr 1729-cu ildə Versal sarayında dünyaya gəldi. Atası Fransa kralı XV Lüdovik, anası isə Reç Pospolita kralı Stanislav Leşşinskinin qızı Mariya Leşşinskidir. İlk evliliyi 23 fevral 1745-ci ildə Versalda İspaniya infantası Mariya Tereza Rafaella ilə baş tutdu. Ancaq xanımı 2 il sonra doğum əsnasında vəfat etdi. Dünyaya gələn qız uşağı isə 2 yaşında vəfat etdi.

İkinci evliliyi isə 9 fevral 1747-ci ildə Reç Pospolita kralı III Avqustun qızı Mariya Jozefina ilə baş tutdu. Cütlüyün yetkinlik yaşına çatan 5 övladı doğuldu.

* *Ölü doğulan bir oğlan uşağı ([[30 yanvar]] [[1748]])*
* *Ölü doğulan bir oğlan uşağı ([[10 may]] [[1749]])*
* Mariya Zefirin (1750-1755)
* Lüdovik Jozef Xavier (1751-1761)
* *Ölü doğulan bir qız uşağı ([[9 mart]] [[1752]])*
* Xavier Mariya Jozef (1753-1754)
* XVI Lüdovik
* XVIII Lüdovik
* *Ölü doğulan bir oğlan uşağı ([[1756]])*
* X Karl
* Mariya Klotild (1759-1802)
* *Ölü doğulan bir oğlan uşağı ([[1792]])*
* Yelizaveta (1764-1794)

Atası tərəfindən dövlət işlərindən uzaq tutuldu. 1765-ci ildə gənc yaşda vərəm xəstəliyi səbəbilə vəfat etdi. Özü taxta çıxa bilməsə də, övladlarından üçü (XVI Lüdovik, XVIII Lüdovik və X Karl) taxta çıxdı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
Co Kent

**Cozef Kley Kent** (11 aprel 1980-ci il təvəllüdlü) amerikalı siyasətçi, keçmiş ABŞ Ordusunun giziri və keçmiş Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin paramilitar zabitidir. 2025-ci ildən 2026-cı ilə qədər Milli Terrorla Mübarizə Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışıb . Respublikaçılar Partiyasının üzvü olan Kent, 2022 və 2024-cü illərdə Vaşinqtonun üçüncü konqres dairəsi üzrə ABŞ Nümayəndələr Palatasının seçkilərindən onun namizədi irəli sürülüb.

17 yaşında Kent Orduya  Reyncer müqaviləsi ilə qəbul olunub  və bu, ona 75-ci Reyncer Alayına daxil olmağa imkan vermişdi.  O, 11 sentyabr hücumlarından əvvəl Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrə müraciət etmişdir  və hücumlardan bir neçə gün əvvəl ixtisas kursu keçmişdir.  2003-cü ilin sentyabr ayına qədər təlimdən sonra  Kent İraqa göndərildi və orada Fəllucənin ilk döyüşlərində iştirak edirdi  və İraqın Səddam Hüseynə bağlı olan rəhbərlərini axtarırdı.  O, təqaüdə çıxmazdan əvvəl Yəmən və Şimali Afrikada yerləşdirmələr də daxil olmaqla on bir döyüş səfərində iştirak etmişdir. Kent sonuncu dəfə baş gizir rütbəsini daşıdı ki sonradan  Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsində paramilitar zabit oldu. 

16 mart 2026-cı ildə Kent Trampa, vitse-prezident JD Vensə və Ağ Evin aparat rəhbəri Suzi Uaylsa Trampın İran müharibəsinə başlamaq qərarına görə Milli Terrorla Mübarizə Mərkəzinin direktoru vəzifəsindən istefa vermək niyyətində olduğunu bildirdi.  Ertəsi gün o, X- səhifəsində ABŞ-ın " İsrail və onun güclü Amerika lobbisinin təzyiqi" altında müharibəyə girdiyini yazan istefa məktubu dərc etdi. Kent əlavə etdi ki, İran ABŞ üçün "qaçılmaz təhlükə" deyil.
Tağut

**Tağut** (tək   , cəm.    ) bütpərəstlik (yalançı ilahiləşdirmə) obyekti üçün İslam terminidir .

## Etimologiya
Ərəb dilindən hərfi tərcümədə "tağut" "müvafiq hədləri aşmaq" anlamını ifadə edir. Bu söz ərəb dilindəki "tağa"vəya tüğyan felindən gəlir. , "itaətsizlik", "itaətsizlik" və "Allaha qarşı üsyan" mənasını verir. Başqa bir versiyaya görə, "tağut" termini , *ṭaʿot*, "idol", qədim ivrit dilindən  &#x200E; *ṭaʿút*, "xəta" anlamına gələn sözdən əmələ gəlib .

## Müəyyənləşdirmə
Tağut Şeytan, cinlər, daşlar, günəş, qəbirlər ( İslamda qəbirlərə pərəstiş etmək bölməsinə baxın), mələklər və ya insanları ( İslamda müqəddəslərin kultu bölməsinə baxın) əhatə edə bilər. Bu termin həmçinin Maidə surəsinin 60-cı ayəsində   nəzərdə tutulduğu kimi, yer üzündəki zalım qüvvəyə də aiddir.

"Tağut" sözü İslamda vacib bir termindir və icazə verilən şeylərin sərhədlərini aşanları, pislik əmr edənləri və azdıranları, şeytanları, bütləri, falçıları və sehrbazları ifadə edir. Beləliklə, "tağut" termini həm fərdləri, həm də Allahın əmrlərindən üz döndərən bütöv qrupları və ya təşkilatları əhatə edir. Ərəb dilindəki "tağu" feli "itaətsizlik", "itaətsizlik" və "Allaha qarşı üsyan" deməkdir. Müsəlmanlar inanırlar ki, Allah tərəfindən nazil edilən qanun və əmrlərə qarşı çıxan və Onun qanunlarına zidd olan qaydalar və qanunlar yaradan hər hansı bir məxluq tağutdur. Tağut həmçinin İslama zidd olan hər hansı bir dünyagörüşü, nəzəriyyə və ya ideologiya ola bilər. Tağut yalnız Allaha itaətsizliklə məhdudlaşmır; o, həmçinin Allahın qullarını özününküləşdirməyə çalışır. Buna görə də, bir insanın müsəlman sayılması üçün tağutu tamamilə rədd etməlidir.

## Qurandan istinadlar
"Tağut" termini Quranda 8 dəfə  Allaha qarşı yalançı (xəyal) alternativ kimi qeyd olunur.

## Qeydlər

## Ədəbiyyat

* Ṭāg̲h̲ūt&nbsp;/ Fahd, T. and Stewart, F.H.&nbsp;// Encyclopaedia of Islam. 2nd ed&nbsp;: [англ.]&nbsp;: in 12 vol.&nbsp;/ ed. by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs et al.&nbsp;— Leiden&nbsp;: E.J. Brill, 1960—2005.&nbsp;(платн.)
Ge'ez

**Ge'ez** (Ge'ez, Gy'yz, (klassik) Efiopiya, Qədim Efiopiya) Aksum Krallığında danışılan bir dildir. X-XI əsrlərə qədər həm yazılı, həm də şifahi formada, daha sonra isə kilsə və dünyəvi yazılarda istifadə olunmuşdur. Hal-hazırda Efiopiya Pravoslav Kilsəsinin və Efiopiya Katolik Kilsəsinin, eləcə də Efiopiya yəhudi cəmiyyətinin liturgiya dili kimi xidmət göstərir. III-IV əsrlərdən başlayan epiqrafik abidələrdən tanınır. Ge'ez dilində həm tərcümə olunmuş, həm də orijinal ədəbiyyatı mövcuddur.

## Yazı
Ge'ez dili Efiopiya yəni həbəş əlifbası ilə yazılır.

Ge'ez yazısının ən qədim nümunəsi Eritreyanın Matera şəhərindəki Hawulti Obeliskdir (eramızın IV əsrinin əvvəllərinə aid olduğu güman edilir).

## İstinadlar
Burbonlu Henretta (1727-1752)

**Burbonlu Henretta** (; ) — Fransa kralı XV Lüdovikin qızı.

14 avqust 1727-ci ildə əkiz bacısı Luiza ilə birlikdə Versal sarayında dünyaya gəldi. Atası Fransa kralı XV Lüdovik, anası isə Reç Pospolita kralı Stanislav Leşşinskinin qızı Mariya Leşşinskidir. 27 aprel 1737-ci ildə baş tutan mərasimlə vəftiz edildi. Kralın qanuni nigahından doğulan ikinci qızı idi və sarayda *Madame Royale, Madame* *Seconde* olaraq tanınırdı.

Gözəlliyinə baxmayaraq evliliyi ilə heç bir ciddi müzakirə aparılmadı. 1752-ci ildə yoluxduğu çiçək xəstəliyi səbəbilə gənc yaşda vəfat etdi. 

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Antoine, Michel, *Louis XV*, Fayard, Paris, 1989, p. 467, ISBN 2-213-02277-1
* Lever, Evelynne (2003). *Madame de Pompadour: A Life*. Macmillan. p. 85. ISBN 0-312-31050-1

### İstinadlar
Tək qiymət qanunu

**Tək qiymət qanunu** () — iqtisadiyyatda eyni xüsusiyyətlərə malik malların və ya aktivlərin effektiv bazarda eyni qiymətə satılmalı olduğunu bildirən əsas prinsiplərdən biri. Bu anlayış xüsusilə Arbitraj (Arbitrage) və Səmərəli Bazar Hipotezi (Efficient Market Hypothesis) kimi nəzəriyyələrin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Tək qiymət qanununa görə, əgər eyni mal və ya maliyyə aləti müxtəlif bazarlarda fərqli qiymətlərlə satılırsa, bu vəziyyət bazar iştirakçıları üçün arbitraj imkanı yaradır. İnvestorlar və ya tacirlər daha ucuz bazardan alıb daha bahalı bazarda satmaqla mənfəət əldə etməyə çalışırlar. Bu proses nəticəsində qiymət fərqləri aradan qalxır və bazarda vahid qiymət formalaşır.

Məsələn, əgər bir məhsul bir bazarda 10 manat, digər bazarda isə 12 manatdırsa, alıcılar onu ucuz bazardan alıb baha bazarda satacaqlar. Bu isə ucuz bazarda qiymətin artmasına, bahalı bazarda isə azalmasına səbəb olacaq və nəticədə qiymətlər bərabərləşəcəkdir.

Tək qiymət qanunu iqtisadi nəzəriyyədə mühüm yer tutur, çünki o, bazarların necə işlədiyini və qiymətlərin necə formalaşdığını izah edir. Bu prinsip bazar tarazlığının təmin olunmasında və resursların səmərəli bölgüsündə əsas rol oynayır.

Nəticə olaraq, tək qiymət qanunu ideal bazar şəraitində qiymətlərin bərabərləşməsini izah edən fundamental iqtisadi prinsipdir və həm nəzəri, həm də praktik baxımdan böyük əhəmiyyətə malikdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Benn Steil & Dinah Walker, Move Over Big Mac: The Law of One Price Is Lovin' Our Little Mac Index, *Geo-Graphics*, Council on Foreign Relations (February 25, 2015)
* Kenneth Rogoff, Kenneth Froot & Michael Kim, The Law of One Price Over 700 Years, International Monetary Fund Working Paper (WP/01/174) (November 2011)
*
Şennon M. Kent

**Şennon Meri Kent** ( née **Smit** ; 11 may 1983 – 16 yanvar 2019) — ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin kriptoloji texniki və JSOC-un Kəşfiyyat Dəstək Fəaliyyətinin üzvü, 2019-cu ildə Mənbicdə baş verən bombardmanda həlak olub.

## Erkən həyatı və təhsilı
Kent 11 may 1983-cü ildə Nyu-Yorkun Osveqo şəhərində Şennon Meri Smit adı altında dünyaya gəlib. Atası, polkovnik Stiven Smit, Nyu-York Dövlət Polisində üçüncü rütbəli polis zabiti idi. Anası ibtidai sinif müəlliməsi  idi. O, Nyu-Yorkun Payn Pleyns şəhərində böyüyüb, Stissing Mountain J/S Liseyində oxuyub, orada əlaçı şagird və idmançı olub və 2001-ci ildə məzun olub.

## Şəxsi həyatı
Kent 2006-cı ildə tiroid xərçəngi diaqnozu qoyuldu və cərrahi yolla uğurla müalicə edildi.

O, keçmiş xüsusi əməliyyat əsgəri Co Kentlə evlənmişdir. Cütlük Kəşfiyyat Dəstəyi Fəaliyyəti üçün seçim kursunda tanış olmuşdular. Onlar Merilend ştatının Kraunsvill şəhərində, onun ölümdən sonra 3 yaşlı və 18 aylıq olan iki kiçik oğlu qaldı. 

ABŞ Prezidenti Donald Tramp 19 yanvar 2019-cu ildə Dover Hərbi Hava Qüvvələri Bazasına səfəri zamanı onun və həlak olan digər üç amerikalı əsgərin xatirəsini yad etdi . O, Virciniya ştatının Arlinqton şəhərindəki Arlinqton Milli Qəbiristanlığında dəfn edildi.
## İstinadlar
Cənubi Afrika Gömrük Birliyi

**Cənubi Afrika Gömrük İttifaqı** (SACU), 1910-cu ildə yaradılmış, dünyanın ən qədim fəaliyyət göstərən gömrük ittifaqıdır. Üzvləri Botsvana, Esvatini, Lesoto, Namibiya və Cənubi Afrikadır. Baş qərargahı Namibiyanın Vindhuk şəhərində yerləşir. Üzvlər arasında azad ticarəti təmin edir, ümumi xarici tarifi saxlayır və gömrük gəlirlərini bölüşdürür.

## İstinadlar
MDB azad ticarət zonası

**CISFTA** (*Müstəqil Dövlətlər Birliyinin Azad Ticarət Zonası*) — MDB-yə üzv ölkələr arasında malların sərbəst dövriyyəsini təmin edən regional ticarət sazişidir. Bu sazişin əsas məqsədi üzv dövlətlər arasında idxal və ixrac rüsumlarını ləğv etməklə iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirməkdir.

## İstinadlar
Ankara Britaniya Arxeologiya İnstitutu

**Ankara Britaniya Arxeologiya İnstitutu** və ya **Ankarada Britaniya İnstitutu** () — Türkiyədə və Qara dəniz sahillərində arxeoloji tədqiqatları təşviq edən beynəlxalq elmi təşkilat. İnstitut 1947-ci ildə məşhur Britaniya arxeoloqu Con Qarstanqın təşəbbüsü ilə təsis edilmiş və rəsmi olaraq 1948-ci ilin yanvar ayında açılmışdır. İnstitutun ilk direktoru 1961-ci ilə qədər instituta rəhbərlik edən digər Britaniya arxeoloqu Seton Lloyd idi.

1956-cı ildə Türkiyə ilə Birləşmiş Krallıq arasında onun işini tənzimləyən xüsusi müqavilə imzalanmışdır. İnstitutun həm Londonda, həm də Ankarada ofisləri var, burada institutun ərazisində ixtisaslaşmış kitabxana fəaliyyət göstərir və keramika, zooloji və antropoloji nümunələr də daxil olmaqla arxeoloji tapıntıların kolleksiyalarını saxlayır. İnstitut iki nüfuzlu elmi jurnal, Anadolu Arxeologiyası və Anadolu Tədqiqatları, eləcə də həmyaşıdlar tərəfindən nəzərdən keçirilmiş monoqrafiyalar seriyası nəşr edir.

Ankara Britaniya Arxeologiya İnstitutunun geniş kitabxanası var (David H.Frenç Kitabxanası). Müxtəlif kolleksiyası olan bu kitabxanada 65.000-dən çox cild, kitab, tezis, xəritə, jurnal və audiovizual materiallar var.

Türkiyə hökumətinin qərarı ilə, Türkiyədə arxeoloji tədqiqat aparmaq istəyən Birləşmiş Krallıqdan olan bütün alimlər icazə ərizələrini Ankaradakı Britaniya İnstitutu vasitəsilə göndərməlidirlər.
## Tarixi
Britaniya Beynəlxalq Tədqiqat İnstitutlarının (BIRI) çətiri altında fəaliyyət göstərən səkkiz mərkəzdən biri olan institut 22 noyabr 1947-ci ildə yaradılmışdır. Xarici təşkilatlar o dövrdə ümumiyyətlə İstanbul və ətrafında fəaliyyət göstərsələr də, Ankarada belə bir mərkəzin açılması institutun təsisçi prezidenti Con Qarstanqın təşəbbüsləri sayəsində mümkün olmuşdur. 1948-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiqlənən mərkəz, o dövrdəki Türkiyə və Britaniya hökumətləri arasında imzalanan müqaviləyə əsasən, 1956-cı ildə birgə layihəyə çevrilmişdir. Uzun müddət Tehran küçəsindəki binasında fəaliyyət göstərən institut 2019-cu ildə yeni yerinə köçmüşdür.

Ankara Britaniya Arxeologiya İnstitutu bir sıra layihələr həyata keçirir. Bunların arasında SARAT layihəsi diqqət çəkir. O, Türkiyənin Arxeoloji Sərvətlərinin Qorunması və ya türk dilində Türkiyənin Arxeoloji Varlıqlarının Qorunması Planı, Türkiyədə arxeoloji irsi qorumaq və bu məsələ ilə bağlı məlumatlılığı artırmaq üçün BIAA-nın rəhbərliyi altında qurulan bir layihədir. Koç Universiteti, Anadolu Mədəniyyətləri Araşdırma Mərkəzi və Beynəlxalq Muzeylər Şurası da layihənin tərəfdaşlarıdır.

Daha bir layihə isə "Arxivləri Birləşdirmək, İnsanları Birləşdirmək" layihəsidir. BIAA tərəfindən idarə olunan "Arxivləri Birləşdirmək, İnsanları Birləşdirmək" layihəsi, müxtəlif qurumlardan məlumat və sənədləri bir araya gətirərək qurumlar arasında informasiya əlaqələri yaratmağı hədəfləyir. Layihədə Britaniya Liviya və Şimali Afrika Araşdırmaları İnstitutu (BILNAS) da iştirak edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Heritage Turkey
* BIAA - rəsmi sayt
Cənubi Asiya Azad Ticarət Bölgəsi

Cənubi Asiya Azad Ticarət Bölgəsi  ingilis dili: South Asian Free Trade Area , Cənubi Asiya Regional Əməkdaşlıq Assosiasiyasının (SAARC) üzvü olan 8 ölkə arasında ticarət maneələrini aradan qaldırmaq və iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirmək məqsədilə yaradılmış sərbəst ticarət zonasıdır
Böyük Ərəb Azad Ticarət Bölgəsi

Böyük Ərəb Azad Ticarət Bölgəsi (ingilis dili: GAFTA - Greater Arab Free Trade Area), 1997-ci ildə Ərəb Ölkələri Liqası tərəfindən regionda iqtisadi inteqrasiyanı sürətləndirmək və ticarət maneələrini aradan qaldırmaq məqsədilə yaradılmış ümumi bir bazardır.
Ağır çəkim

**Ağır çəkim** () (adətən igiliscə "slow-mo" və ya "slo-mo" kimi qısaldılır) film çəkilişində zamanın yavaşlamış kimi göründüyü bir effektdir. Bu, 20-ci əsrin əvvəllərində avstriyalı keşiş Avqust Musger tərəfindən icad edilmişdir. Bu effekt yüksək sürətli kameralardan istifadə edərək, əldə olunan görüntüləri 30 SKS kimi normal sürətlə oynatmaqla və ya post-prodakşn mərhələsində proqram təminatı vasitəsilə həyata keçirilə bilər.

## İşləmə qaydası

Müasir kinematoqrafiyada ağır çəkimə nail olmağın iki yolu mövcuddur. Hər iki üsul həm kamera, həm də proyektordan istifadəni nəzərdə tutur. Buradakı "proyektor" ifadəsi kinoteatrdakı klassik film proyektoruna aid olsa da, eyni əsas qaydalar ardıcıl görüntüləri sabit kadr tezliyi ilə nümayiş etdirən televiziya ekranı və ya hər hansı digər cihaza da şamil edilir.

## İstinadlar
Xeres

**Xeres** (şeri və ya Xérès) məşhur İspan şərab növüdür. Ağ üzümdən hazırlanmış möhkəmləndirilmiş şərablardır . İspaniyanın Andalusiya əyalətindəki Jerez de la Frontera şəhəri yaxınlığında yetişdirilir. Xeres əsasən Palomino üzümündən hazırlanır və müxtəlif üslublarda istehsal olunur.

## İstinadlar
İspan şərabı

**İspan şərabı** ölkə daxilində qırmızı, ağ və köpüklü şərab növlərində istehsal olunur. İspaniyanda şərab üzümü yetişdirmək üçün 1,2 milyon hektar torpaq sahəsi var.&nbsp; ikinci ən böyük şərab istehsalçısı olan İtaliyadan sonra ən çox şərab istehsal edən ölkələrdən biridir və Fransa və ABŞ-ı qabaqlayır. Bunun səbəbi bəzi İspaniya şərab bölgələrinin quraq torpaqlarında əkilmiş köhnə asmaların aşağı məhsuldarlığı və geniş aralıqların olmasıdır Ölkə,dünyada şərab istehlakına görə doqquzuncu yerdədir və ispanlar ildə adambaşına orta hesabla 21,6 litr (5,7 ABŞ qallonu) şərab istifadə edirlər.

Ölkənin şərab istehsalının 88 faizi cəmi 20 üzüm növündən - Tempranillo, Bobal, Garnacha və Monastrell kimi qırmızı üzümlərdən, Albariño, Airén, Verdejo, Palomino və Macabeo kimi ağ üzümlərdən və üç Cava şərab növü - Parellada, Xarello və Macabeo - əldə edilsə də, İspaniyada 400-dən çox müxtəlif növ olan  yerli üzüm sortları mövcuddur.

Əsas İspaniya şərab bölgələri arasında Tempranillo istehsalı ilə tanınan Rioja və Ribera del Duero; Monastrell istehsalı ilə tanınan Jumilla ; Fortified Sherry şərabının vətəni olan Jerez de la Frontera ; Albariño və Kataloniyadan gətirilən ağ şərabları ilə tanınan Qalisiya'nın şimal-qərb bölgəsindəki Rías Baixas; Penedès və Priorat bölgəsinin Cava və hələ də şərab istehsal edən bölgələri var.

## İstinadlar
Yeyinlik

Kinematikada bir obyektin **yeyinliyi** (adətən  ilə işarə olunur), onun zaman daxilindəki mövqeyinin dəyişmə mütləq qiyməti və ya vahid zamandakı mövqe dəyişikliyinin miqdarıdır; beləliklə, bu, mənfi olmayan skalyar kəmiyyətdir. Bir obyektin müəyyən zaman fasiləsindəki orta yeyinliyi, obyektin qət etdiyi yolun həmin zaman fasiləsinin müddətinə nisbətinə bərabərdir; ani yeyinlik isə zaman fasiləsinin müddəti sıfıra yaxınlaşdıqca orta yeyinliyin limitidir. Yeyinlik, hərəkət istiqamətini də göstərən sürət vektorunun (bir vektorun) mütləq qiymətidir.

Yeyinlik zaman daxilində qət edilən yolun ölçüsünə malikdir. Beynəlxalq Vahidlər Sistemində (BS) yeyinlik vahidi metr/saniyə (m/san) hesab olunur, lakin gündəlik həyatda ən çox istifadə edilən vahid kilometr/saat (km/saat) və ya ABŞ və Böyük Britaniyada mil/saat (mph) kəmiyyətidir. Hava və dəniz səyahətləri üçün isə adətən düyün vahidindən istifadə olunur.

Xüsusi nisbilik nəzəriyyəsinə görə, enerji və ya informasiyanın hərəkət edə biləcəyi mümkün olan ən yüksək yeyinlik vakuumdakı işıq sürətidir (c = 299792458 metr/saniyə; təxminən 1079000000 km/saat və ya 671000000 mph). Materiya işıq sürətinə çata bilməz, çünki bu, sonsuz miqdarda enerji tələb edərdi. Nisbilik fizikasında "sürətlik" anlayışı klassik yeyinlik ideyasını əvəz edir.

## Həmçinin bax

* Sürət

## İstinadlar