open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Devid Bial

**Devid Bial** (; ) — yəhudi tarixi üzrə ixtisaslaşmış ABŞ tarixçisi.

Bial 1971-ci ildə Berklidə Kaliforniya Universitetində tarix üzrə dərəcə qazanmış və 1972-ci ildə müasir Avropa tarixi üzrə magistr dərəcəsini tamamlamaq üçün universitetdə qalmışdır. Doktorluq təhsili zamanı Bial yəhudi tarixi üzrə ixtisaslaşmış və 1977-ci ildə Los-Anceles Kaliforniya Universitetindən fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 1977-ci ildən 1986-cı ilə qədər SUNY Binhemtonda tarix fakültəsində dərs demiş və Yəhudi Tədqiqatları Proqramına rəhbərlik etmişdir. 1986–1999-cu illərdə Bial Yəhudi Tarixi üzrə Koret Professoru və Aspirant Teoloji İttifaqında Yəhudi Araşdırmaları Mərkəzinin direktoru olmuşdur. Daha sonra Emanuel Ringelblum Yəhudi Tarixi üzrə Görkəmli Professor kimi Deyvis Kaliforniya Universitetində çalışmışdır. Bial 1999-cu ildə Guggenhem təqaüdü almışdır.

28 iyul 2024-cü ildə Bial 75 yaşında prostat xərçəngindən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Elyanora Plantagenet (Kastiliya kraliçası)

**Elyanora Plantagenet** (; ) — Kastiliya kralı VIII Alfonsonun xanımı, Kastiliya kraliçası. Eyni zamanda İngiltərə kralı II Henrinin qızıdır.

Təxminən 1161-ci ildə Normandiyanın Domfront kommunasında dünyaya gəldi. Atası İngiltərə kralı II Henri, anası isə Akvitaniya hersoqinası Elyanora idi. Anası daha öncə Fransa kralı VII Lüdoviklə evlənmişdi və bu evlilikdən onun 2 bacısı vardı.

1170-ci ildə 9 yaşlı Elyanora siyasi məqsədlərlə 15 yaşlı Kastiliya kralı VIII Alfonso ilə evləndirildi. Bu yolla atası Akvitaniyanın cənub sərhədlərini qorumaq istəyirdi. VIII Alfonso isə Navarra krallığına qarşı siyasi müttəfiq axtarışında idi. Bu siyasi evliliyin nəticəsi olaraq 1177-ci ildə II Henri sərhəd bölgəsinə ordu yürütdü və burada Navarra krallığından gələ biləcək hücumlara qarşı tədbirlər gördü.

1200-cü illərin əvvəlində əri VIII Alfonso Qaskoniya mülkünü xanımının cehizi olduğunu irəli sürərək haqq iddia etdi. Bu iddia VIII Alfonsonun 1205-ci ildə xanımı adına bölgəni işğal etməsiylə nəticələndi. Ertəsi il qardaşı I Con sülh müzakirələrinə başladı və bacısının cehizi tam ödənilənədək bölgənin işğalına göz yumdu. 1208-ci ildə cehiz tam ödənildi və Kastiliya ordusu Qaskoniyadan çəkildi.

Dini məsələlərlə yaxından məşğul oldu. 1179-cu ildə Toledoda Müqəddəs Tomas Beket adına bir məqbərə inşa etdirdi. Sonrakı illərdə ailəsindən gələn şəxslərin dəfn yeri olacaq Burqosdakı Las Uelqas monastrı və ona bağlı xəstəxana binası də məhz onun tərəfindən inşa edilmişdir.

Ərinin 1214-cü ildə vəfatının ardından 10 yaşlı oğlu Henri taxta çıxarıldı və mərhum kralın vəsiyyətinə əsasən Elyanora kral naibəsi təyin olundu. Ancaq ərinin ölümündən sonra səhhəti pisləşdi. Dövlət işlərini böyük qızı Berenqariyaya həvalə etsə də, bu saray əyanları tərəfindən xoş qarşılanmadı. Çox keçmədən ərinin ölümündən cəmi 26 gün sonra 31 oktyabr 1214-cü ildə vəfat etdi. Cənazəsi Burqosda inşa etdirdiyi Las Uelqas monastrına dəfn olundu.

## Övladları

* Berenqariya
* Sanço (5 aprel 1181 - 26 iyul 1181)
* Sança (20 mart 1182 - 16 oktyabr 1185)
* Henri (20 mart 1182 - yanvar 1184)
* Ferdinand (yanvar 1184 - 1184)
* Urraka
* Blanş
* Ferdinand (29 sentyabr 1189 - 14 oktyabr 1211)
* Mafalda (1191-1204)
* Elyanora
* Konstansa (1202-1243)
* '''I Henri'''

## Mənbə

* Andrews, J.F. (2023) *The Families of Eleanor of Aquitaine: A Female Network of Power in the Middle Ages* (The History Press, ISBN 9781803991214
* Bowie, Colette (2014), *The Daughters of Henry II and Eleanor of Aquitaine* (Brepols, ISBN 978-2-503-54971-2
* Gillingham, John (2005). "Events and Opinions: Norman and English Views of Aquitaine, c.1152–c.1204". In Bull, Marcus; Léglu, Catherine (eds.). *The World of Eleanor of Aquitaine: Literature and Society in Southern France between the Eleventh and Twelfth Centuries*. Woodbridge: Boydell Press. ISBN 1-84383-114-7

## İstinadlar
Elyanora (Akvitaniya hersoqinası)

**Akvitaniyalı Elyanora** (; ; ) — Akvitaniya hersoqinası. Fransa kralı VII Lüdovik və İngiltərə kralı II Henriylə baş tutan evlilikləri səbəbilə, bir müddət hər iki dövlətin kraliçası olmuşdur. Uzun illər cənub-qərbi Fransanı idarə edən Puatye sülaləsinin varisi olaraq Orta əsrlər dövründə Avropanın ən güclü və zəngin qadınlarından biri idi.

Atası X Uilyamın vəfatının ardından 1137-ci ildə hələ 15 yaşında ikən hersoqina oldu. Elə həmin il Fransa kralı VI Lüdovikin oğlu ilə evləndirildi və çox keçmədən qaynatasının vəfatıyla əri VII Lüdovik taxta çıxdı. Beləcə, Fransa kraliçası olan Elyanoranın bu nigahdan 2 qızı dünyaya gəldi. 1147-ci ildə baş tutan İkinci Səlib yürüşündə əriylə birlikdə müqəddəs torpaqlara səyahət etdi. Ancaq oğul varisi verə bilmədiyi üçün əri tərəfindən boşanmağa məcbur edildi. Qohum olduqları bəhanə göstərilərək 1149-cu ildə boşanmaq üçün Roma papasına müraciət edilsə də, bu təklif qəbul edilmədi. Nəhayət, 1152-ci ildə bu təklifləri qəbul edildi. Dünyaya gələn qızları kralın leqal övladı olaraq qəbul olundu və Fransada yaşamalarına icazə verildi. Akvitaniya hersoqluğu üzərindəki taxt haqqı geri verilən Elyanora isə ölkəsinə geri döndü.

Elə həmin il Normaniya hersoqu Henriylə evlənən Elyanora ərinin 1154-cü ildə İngiltərədə hakimiyyəti ələ almasıyla İngiltərə kraliçası oldu. Bir-birini sevən cütlüyün bu nigahdan 8 övladı dünyaya gəlsə də, sonralar münasibətləri pisləşdi. Belə ki, II Henri 1173-cü ildə üç oğlunun başlatdığı üsyanda xanımını təqsirləndirərək həbs etdi. Ərinin ölümü və oğlu I Riçardın taxta çıxmasının ardından 1189-cu ildə həbsdən azad olan Elyanora oğlunun ölkədə olmadığı illərdə naibə olaraq krallığı idarə etdi. I Riçardın 1199-cu ildə ölümünün ardından digər oğlu I Conun taxta çıxmasında mühüm rol oynadı. Onun səltənətində 1204-cü ildə vəfat etdi.

## Övladları
Fransa kralı VII Lüdoviklə baş tutan nigahından 2 qızı doğuldu:

* Mariya, Şampanye qrafinyası (1145-1198)
* Alisa, Blua qrafinyası (1150-1197)

İngiltərə kralı II Henriylə baş tutan nigahından 8 övladı doğuldu:

* Uilyam, Puatye qrafı (1153-1156)
* Henri, Gənc kral
* Matilda, Saksoniya hersoqinası
* I Riçard, İngiltərə kralı
* Cofri, Bretan hersoqu
* Elyanora, Kastiliya kraliçası
* Janna, Siciliya kraliçası
* I Con, İngiltərə kralı

## Mənbə

* Andrews, J.F. (2023) *The Families of Eleanor of Aquitaine: A Female Network of Power in the Middle Ages* (The History Press, ISBN 9781803991214
* Bowie, Colette (2014), *The Daughters of Henry II and Eleanor of Aquitaine* (Brepols, ISBN 978-2-503-54971-2
* Gillingham, John (2005). "Events and Opinions: Norman and English Views of Aquitaine, c.1152–c.1204". In Bull, Marcus; Léglu, Catherine (eds.). *The World of Eleanor of Aquitaine: Literature and Society in Southern France between the Eleventh and Twelfth Centuries*. Woodbridge: Boydell Press. ISBN 1-84383-114-7

## İstinadlar
İona Anderson

**İona Anderson** (; ) — Avstraliya üzgüçüsü. 2024-cü il Su idman növləri üzrə dünya çempionatında bir qızıl, iki gümüş medal qazanıb.

## İdman fəaliyyəti
Anderson Karin Senyor ali məktəbində təhsil almışdır. Pert şəhərindəki Qərbi Avstraliya İdman İnstitutuna daxil olmamışdan əvvəl "Breakers" üzgüçülük klubunda məşq etmişdir.

2023-cü ildə gənclər arasında keçirilən Dünya Çempionatında kürəyi üstə üzgüçülük yarışlarında 100 metrlik məsafə üzrə gümüş, 50 metrlik məsafə üzrə isə qızıl medal qazanmışdır. Daha bir qızıl, bir gümüş medallarını 4 х 100 metr məsafədə qarışıq üzgüçülük üzrə əldə etmişdir. Hər iki yarışda ilkin iştirakçı kimi yer almış, finalda isə Jaklin Barkli iştirak etmişdir.

Dohada keçirilən 2024-cü il Dünya Çempionatında Kler Körzan 100 metr məsafədə arxaya üzmə üzrə 0,83 saniyə ərzində qalib gəlmişdir. Anderson kanadalı İnqrid Uilmi 0,06 saniyə qabaqlayaraq ikinci olmuşdur. Barkli isə Uilmdən 0.10 saniyə gec nəticə göstərərək dördüncü yerdə qərarlaşmışdır. Arxaya üzmə üzrə 50 metrlik məsafədə Körzan Andersonu 0,02 saniyə qabaqlamışdır, Uilm isə eyni zamanda Andersondan 0,16 saniyə geridə qalaraq bürünc medal qazanmışdır. Finalda Anderson, Harkin, Trossell və Şayna Cek Avstarliyanın Barkli, Ebbi Harkin, Aleksandriya Perkins və Brianna Trosselldən ibarət ən güclü komandasından beş saniyə daha sürətli nəticə göstərərək İsveç və Kanada idmançılarına qalib gəliblər.

Anderson 2024-cü il Avstraliya çempionatında arxaya üzmə üzrə 100 metrlik yarışlarda ikinci yeri tutmuş və 4 х 100 metrlik sərbəst üzgüçülük yarışlarında dərəcə əldə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İona Anderson ''Olympics.com.au'' saytında
Zülqədə Qasımova

**Zülqədə Allahverdi qızı Kasumova** ()  — Azərbaycan-sovet tütünçüsü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).

## Həyatı
8 oktyabr 1932-ci ildə Azərbaycan SSR-nin Nuxa rayonunun (indiki Azərbaycanın Şəki rayonu) Vərəzət kəndində anadan olmuşdur.

1944-cü ildən kolxozçu, 1948-ci ildən Şamxor rayonunun "Şəfəq" (keçmiş Səfərov adına) kolxozunun üzvü, 1955-ci ildən kənd təsərrüfatında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1948-ci ildə zavod 3 hektar sahədə hər hektardan 25,5 sentner "Trapezond" tütün məhsulu almışdır.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1 iyul 1949-cu il tarixli fərmanı ilə 1948-ci ildə yüksək tütün məhsulu əldə etdiyinə görə Zülqədə Allahverdi qızı Qasımovaya "Oraq və çəkic" medalı və "Lenin" ordenləri təqdim edilməklə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

1976-cı ildən ittifaq əhəmiyyətli pensiyaçıdır.

19 avqust 2024-cü il tarixdə 91 yaşında Şəki şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Rozalinda (Uranın peyki)

**Rozalinda** () — Uranın daxili peyki. Eyni zamanda Uran XIII kimi də tanınır. 13 yanvar 1986-cı ildə Voyacer 2 tərəfindən çəkilmiş şəkillərdən aşkar edilmiş və müvəqqəti olaraq S/1986 U 4 kimi adlandırılmışdır. Vilyam Şekspirin "İstədiyiniz kimi" pyesindəki sürgün edilmiş hersoq qızının adını daşıyır.

Rozalinda Uran planetinin ətrafında fırlanan kəşf edilmiş 27 peykdən biridir və  tərəfindən Voyacer 2-nin köməyi ilə kəşf edilmişdir. Rozalinda "Uranın Daxili Peyk Qrupu"nun üzvüdür.

Rozalinda həmçinin Bianka, Kressida, Desdemona, Porsiya, Cülyetta, Kupid, Belinda və Perdita-nın da daxil olduğu Porsiya peyk qrupuna aiddir. Bu peyklər oxşar orbit və fotometrik xüsusiyyətlərə malikdir.

Voyacer 2 vasitəsilə əldə edilmiş görüntülərində demək olar ki, sferik obyekt kimi görünür. Onun sferoidinin oxlarının nisbəti 0,8–1,0 kimidir və səthi boz rəngdədir.

Rozalinda Uranın digər peyki Kordeliya ilə 3:5 nisbətində orbital rezonansa çox yaxındır.

## Fiziki parametrləri
Kütləsi 254.773.633.626.523.000 kq olaraq təxmin edilir. Sıxlığı 1,3 q/sm3 olaraq hesablanmışdır. Ekvatorunun radiusu isə 36.00 km-dir. Rozalindada  111 km/saat-dır.

## Orbit elementləri
Rozalindanın orbital periodu, yəni Uranın ətrafında bir orbiti tamamlamaq üçün lazım olan müddət 0,55846 gündür. Bu rəqəm həm də siderik period hesab olunur. Rozalindanın orbitinin meyli, 0,28°-dir. Orbitin ekssentrisitisi 0,0001, böyük yarımoxu isə 69,9 103 km-dir ki, bu da mərkəzdən elliptik orbitin kənarına qədər olan ən uzaq nöqtədir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Uran (planet)
* Təbii peyk
* Uranın peykləri

## Xarici keçidlər

* Rosalind Profile by NASA's Solar System Exploration
* Uranus' Known Satellites
İkinci kosmik sürət

**İkinci kosmik sürət** () — cismin cazibə qüvvəsindən kənara çıxmaq üçün lazım olan sürətdir və cisim nə qədər böyükdürsə, cisimdən azad olmaq üçün bir o qədər böyük sürət lazımdır. İkinci kosmik sürət saniyədə təqribən 11 kilometrdir. Bu sürətə çatmış raket Yerin cazibə qüvvəsini dəf edərək Günəş sistemində səyahət edə bilər.

## Həmçinin bax
* Kosmik sürətlər
* Birinci kosmik sürət
* Üçüncü kosmik sürət

## İstinadlar
Bekri Mustafa

**Bekri Mustafa** (; ) — Osmanlı imperiyası dövründə yaşamış lətifəçi və hafiz.

## Həyatı
1593-cü ildə İstanbulun Fateh ilçəsinin Kadırga adlı səmtində doğulub. XVI əsrin sonlarında və XVII əsrin əvvəllərində İstanbulda yaşamışdır. O, lətifələri illərlə xalqın dilində yayılan Osmanlı əyyaşıdır. Spirtli içkiləri qadağan edən IV Murad barəsində yazdığı lətifələr onun bu dövrdə yaşadığını göstərir. Mənbələrdə onun Eminönündə yaşadığı və orada dəfn edildiyi qeyd olunur.

Uşaqlıqda aldığı təhsillə hafiz olmuş, kiçik yaşlarından içkiyə başladığı üçün "Bekri" ləqəbini almışdır. Mənbələrdə onun hündürboylu və boylu-buxunlu biri olduğu qeyd olunur. "Bekri" sözü türk dilindən əyyaş mənasına gəlir.

## IV Muradla olan xatirəsi
Qılıq dəyişdirərək gəzən IV Murad bir gün Bekrinin qayığına minər. Onun içdiyi şeydən o da istəyər. Bekri utancaq olduğu üçün əvvəl çəkinər, daha sonra içkidən ona da verər. IV Murad "mən bunu qadağan etmədimmi?" deyə soruşar. Bekri də "sən kimsən?" deyə soruşar, Murad da "padşaham" deyə cavab verər. Bekri içkini Muradın əlindən alar və belə deyər: "kifayətdir, iki qurtum içib özünü padşah zənn elədin, bir də içsən, haşa, Allaham deyəcəksən".

## İstinadlar
Birinci kosmik sürət

**Birinci kosmik sürət** () — obyektin cazibə təsiri altında, həmin obyektin ətrafında dairəvi orbit üzrə hərəkət edə bilməsi üçün lazım olan sürətdir. Yer kürəsi üçün təqribən saniyədə 8 kilometrdir. Bu halda cism obyektin süni peykinə çevriləcək.

## Həmçinin bax
* Kosmik sürətlər
* İkinci kosmik sürət
* Üçüncü kosmik sürət

## İstinadlar
Üçüncü kosmik sürət

**Üçüncü kosmik sürət** — Yer səthində yerləşən cismin Yer kürəsi və Günəşin cəbetmə qüvvəsini dəf etməsi üçün lazım olan sürət. Saniyədə təqribən 17 min kilometrdir.

## Həmçinin bax
* Kosmik sürətlər
* Birinci kosmik sürət
* İkinci kosmik sürət

## İstinadlar
Orlean hersoqluğu

**Orlean hersoqluğu** () — Fransa monarxial strukturunda olan əsilzadə ünvanlarından biri. XIV əsrdən etibarən bu ünvan ənənəvi olaraq, Fransa krallarının yaşca kiçik oğul və ya qardaşına verilir. Kanadadakı Orlean adası Orlean hersoqu II Henrinin (sonrakı illərdə Fransa kralı olacaq III Henri), ABŞ-dakı Nyu-Orlean şəhəri isə Orlean hersoqu II Filippin şərəfinə adlanmışdır.

## Siyahı

## Mənbə

* Unwin, Brian (2014). *A Tale in Two Cities: Fanny Burney and Adèle, Comtesse de Boigne*. New York: I.B. Taurus & Co. pp. 210–212. ISBN 978-1-78076-784-0
* François de Malherbe, Lettres à Peiresc, éd. La Pléiade, p. 378
* Auguste Bailly, François Ier : restaurateur des lettres et des arts, Livre club du librairie, 1961, p. 9
İsmayıl Haniyə sui-qəsdi

**İsmayıl Həniyyə sui-qəsdi** — HƏMAS-ın siyasi lideri olan İsmayıl Həniyyəyə qarşı törədilmiş sui-qəsd hadisəsi. Hadisə 2024-cü ilin 31 iyul tarixində İran İslam Respublikasının paytaxtı Tehran şəhərində, gecə saat 02:00 radələrində Həniyyənin gecələdiyi villanın ballistik raketlə vurulması nəticəsində baş vermişdir. Hadisə gününün səhəri İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu HƏMAS-ın siyasi ofisinin rəhbəri İsmayıl Həniyyənin Tehranda öldürüldüyünü açıqlamışdır. Raket zərbəsi nəticəsində Həniyyədən başqa onun yanında olan bir mühafizəçisi də həlak olmuşdur.

İsmayıl Həniyyə Məsud Pezeşkianın andiçmə mərasimində iştirak etmək üçün İrana getmişdi. Çərşənbə axşamı o, Tehranda Məsud Pezeşkianla görüşüb. Bu görüşdə o, Pezeşkianı Qəzza müharibəsi ilə bağlı son siyasi hadisələr haqqında məlumatlandırmış və İran İslam Respublikasının Fələstin xalqını dəstəkləməkdə tutduğu mövqeyini yüksək qiymətləndirmişdir.

İsmayıl Həniyyə ötən əsrin 80-ci illərindən etibarən Fələstində siyasi lider kimi ön plana çıxmışdır. 1987-ci ildə HƏMAS-ın səhra komandirilərindən biri kimi tanınmışdır. O, əvvəllər Fələstin Muxtariyyətinin baş naziri və Qəzza zolağında HƏMAS-ın rəsmi nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2017-ci ildə isə HƏMAS-ın siyasi bürosunun rəhbəri seçilmişdir.

İsmayıl Həniyyə 2023-cü ilin 7 oktyabr tarixindən etibarən başlamış olan Qəzza müharibəsində bu günə qədər öldürülmüş ən yüksəkrütbəli HƏMAS rəsmisi kimi qəbul edilmişdir.

## İstinadlar
Bic

***Bic*** (; ) — insanlara, xüsusən də qadınlara qarşı istifadə olunan aşağıladıcı ifadə. Bir qadın və ya qız uşağı nəzərdə tutulduqda dalaşqan, pisniyyətli, nəzarətçi, aqressiv və ya dominant mənasına gəlir. Bir kişiyə yaxud oğlana tətbiq edildikdə isə mənasını dəyişir, tabe olan, zəif, qorxaq kimi alçaldıcı mənaları ifadə edir. Bu ifadə homoseksual münasibətdə yüksək dərəcədə iddialı və ya qadının alçaldıcı xarakteristikasına sahib olan kişiyə istinad edə bilər.

## İstinadlar
Şəki BK

**Şəki BK** — Azərbaycan Basketbol Liqasında çıxış edən basketbol komandası. Şəki şəhərini təmsil edir.

## Haqqında
Şəki BK 2011-ci ildə Şəki şəhərində yaradılmışdır. Klub məşqlərini və oyunlarını, Şəki şəhərində yerləşən "Şəki Olimpiya İdman Komleksi"-ində həyata keçirir. 2023–2024-cü illər mövsümündə 1 qalibiyyət və 17 məğlubiyyətlə sonuncu yerdə (10-cu yer) qərarlaşıblar. Klubun ən çox səs gətirən transferi ABŞ vətəndaşı olan Vebster Simeusdur. Vebster Simeus Haitidə doğulub. 2.03 sm boya malik olan 24 yaşlı basketbolçu "hücumçu" mövqeyində çıxış edir. Vebster Simeus 2022–2023 ildə Yunanıstanın Elit Liqasında çıxış edən "Kavala" klubunda oynayıb. O, Azərbaycana gələnədək Fələstinin "Beyt Sahur" klubuna məxsus olub.

Şəki basketbol klubuna 2023–2024-cü illər mövsümündə nigeriyalı mütəxəssis Aleksander Uco baş məşqçilik edib. Aleksander Uco 2024-cü ildə klubla olan müqaviləsi yenilənməyib və yollarını ayırıblar. 2024-cü ilin sentyabrında "Şəki"nin baş məşqçisi türkiyəli Bedri Meriç təyin edilib.

Klub 2024-cü ilin sentyabr ayında Azərbaycanın basketbol üzrə U-20 millisinin üzvü Əbdülmətin Quliyevi heyətə daxil edib. "Şəki" 2024-25 sezonunda o cümlədən ABŞ-li Kris Barton, Karl Conz və Aleks Koldvelli, həmçinin yerli oyunçu statusunda olanlardan Ərcan Donatı sıralarına cəlb edib. 2024-cü ilin oktyabrında daha bir amerikalı basketbolçu, Coş Robinson ilə müqavilə imzalayıb.

2024-cü ilin oktyabrında Etibar Bağırov 3-cü məşqçi vəzifəsinə təyin olunub. O, komandanın fitnes hazırlığına cavabdehlik daşıyır.

"Şəki" 2024-cü ilin noyabrında "Sabah" klubundan Tariel Yusifzadəni heyətə cəlb edib. 

## Heyət




### Keçmiş oyunçular
Amerikalı basketbolçu Kris Klark və nigeriyalı Solomon Arosanyin 2023–2024 mövsümündə Şəki klubu ilə vidalaşıblar. Hər iki basketbolçu ilə başa çatan müqavilə müddəti uzadılmayıb.

2025-ci il fevralın 28-də Şəki BK aparıcı basketbolçusu və kapitanı Aleks Koldvell ilə məcburiyyətdən müqaviləyə qarşılıqlı razılıq əsasında xitam verdiyini açıqlayıb. Ayrılığa səbəb amerikalı basketbolçunun şəxsi həyatında üzləşdiyi problem olduğu bildirilib.

## Uğurları
2015/16 Azərbaycan çempionatının bürünc mükafatçısıdır. Klub həm də iki dəfə Azərbaycan kubokunun qalibi olub (2016, 2018). 2016/2017 mövsümündə Olimpiya Şəki FIBA Çağırış Kubokunun seçmə mərhələsində iştirak edib və burada ümumi hesabda Rumıniyanın "Kluj-Napoka BK" klubuna uduzub (86:83–79:75).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksandra Mollenhauer

**Aleksandra Coy Mollenhauer** (; ) – əslən amerikalı olan Azərbaycan basketbolçusu. "Estudiandes" basketbol klubunda və Azərbaycan milli 3x3 basketbol komandasında çıxış edir. İki dəfə İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibi olmuşdur.

## İlk illəri
Aleksandra Mollenhauer 4 may 1998-ci ildə ABŞ-nin Texas ştatında doğulmuşdur. Atası Skot Mollenhauer də basketbolçu olmuş, "Qala", "NTD" və "Aztop" kimi Azərbaycan klublarından çıxış etmiş, karyerasını başa çatdırdıqdan sonra Azərbaycanda qalaraq məşqçi kimi işləməyə başlamışdır.

5 yaşı olanda Mollenhauer ailəsi ilə birlikdə Azərbaycana köçmüşdür. 5 yaşında atasının rəhbərliyi altında basketbol oynamağa başlamışdır. Mollenhauer 18 yaşına qədər Azərbaycanda yaşadıqdan sonra ABŞ-yə köçmüşdür.

## Peşəkar karyerası
Mollenhauer 15–16 yaşında olanda Azərbaycan milli basketbol komandasının heyətinə cəlb olunmuşdur.

Mollenhauer 2017-ci ildə Bakıda keçirilmiş III İslam Həmrəyliyi Oyunlarında Azərbaycan milli komandasının tərkibində qızıl medal qazanmışdır. 2022-ci ilin avqustunda Konyada keçirilmiş IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında Azərbaycan milli komandasının tərkibində növbəti dəfə qızıl medalın qalibi olmuşdur.

Mollenhauer 2024-cü ilin aprelində Honkonqda keçirilmiş 3x3 basketbol təsnifat turnirində Azərbaycan milli komandası ilə qalib olmuşdur. Nəticədə, Azərbaycan milli 3x3 basketbol komandası tarixində ilk dəfə olimpiya oyunlarında iştirak etmək hüququ əldə etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Mollenhauerin atası Skott Mollenhauer Azərbaycan milli basketbol komandasının köməkçi məşqçisidir.

## İstinadlar
Baqqal (dağ)

**Baqqal** – Şəki rayonu ərazisində dağ. 1917, 1933, 1961-ci illərdə rayonun ərazisində Baqqal adlı kənd qeydə alınmışdır. Dağın adı kəndin adından törəmişdir. Yaşayış məntəqəsinin əsl adı "Baqqallı"dır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kəndin ilk sakinləri həmin rayonun Cunut kəndindən çıxmış baqqal ailələrindən ibarət olmuşdur. Baqqal peşə adıdır, ərzaq malları satan adamlara deyilir. Rusiyanın Çelyabinsk vilayətində Bakal; Başqırdıstanda Bakallı; Krımda Bakal, Bakal Kayat, Bakal-Tatar, Bakkal-Su və sair coğrafi adlarını olması onu göstərir ki, bu, etnotoponimdir.

## İstinadlar
Zöhrab Qədiyev

**Zöhrab Qədiyev** (22.05.1964) — Azərbaycanlı beynəlxalq dərəcəli futbol hakimi və peşəkar futbolçu.

Zöhrab Qədiyev 1964-cü ildə Əmircan qəsəbəsində anadan olub. O, 1989 – 1990-cı illrdə keçmiş SSRİ çempionatında futbolçu kimi "Neftçi"nin şərəfini qoruyub, 1992–1993-cü illərdə Bakının "İnşaatçı" klubunun kapitanı olub, I Azərbaycan Kubokunu qazanıb və 1993–1997-ci illərdə Turan Tovuz klubunun futbolçusu olub.

1998–2010-cu illər ərzində müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan Premyer Liqasının hakimi olub. 2002-ci ildə FİFA referisi adını alaraq, 2005-ci ilə qədər Azərbaycanı beynəlxalq arenalarda təmsil edib.

## İstinadlar
Samir Cəbrayılov

**Samir Cəbrayılov** (7 sentyabr 1994) – Azərbaycanlı peşəkar dağ velosiped yarışçısı.. 

## Həyatı
7 sentyabr 1994-cü ildə Ukraynanın Çerkasi vilayətində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında velosiped idmanına maraq göstərib və təhsilini bu idman növü ilə paralel olaraq davam etdirib. İlk həyatında idmana olan güclü bağlılığı onu peşəkar velosipedçi olmağa sövq edib. 2013-cü ildən Azərbaycanı beynəlxalq turnirlərdə Azərbaycanın peşəkar dağ velosiped idmanında təmsil edir.

## Karyera
### 2013-cü il
İlk yarışı 19 yaşında, 13-16 aprel tarixlərində Filippində keçirilən yarışmada baş tutmuşdur. 52 iştirakçı arasından 40-cı yerə çıxmışdır. Həmin ildə müxtəlif beynəlxalq yarışlarda iştirak etmiş, ilk yüksək nəticəsini 21 iyun 2013-cü ildə Xızıda keçirilən milli yarışda əldə etmiş və 15 xal toplayaraq birinci yerə çıxmışdır. Daha sonra 26-30 iyun tarixlərində Malayziyada keçirilən yarışmanın sonuncu günündə (5-ci mərhələsində) birinci yerin sahibi olmuş və ümumi sıralamada 30-cu yerə çıxmışdır. Həmin il ərzində daha sonra dünyanın müxtəlif ölkələrində 10-a yaxın beynəlxalq velosiped yarışlarında iştirak edərək təcrübə toplamışdır.

### 2014-cü il
Bu il üzrə ilk yarış 9-13 mart tarixlərində Tayvandə keçirilən yarışmada baş tutmuşdur. 48 iştirakçı arasından 27-ci yerə çıxmışdır. Daha sonra Soçidə keçirilən yarışda dağ klassifikasiyası üzrə 4-cü yerdə qərarlaşmışdır. Bu il üzrə ilk yüksək nəticəni 27 və 29 iyun 2014-cü il tarixlərində Samux və Daşkəsəndə keçirilən milli yarışda əldə etmiş və müvafiq olaraq 2 və 3-cü yerləri tutmuşdur . Bir neçə beynəlxalq yarışlardan sonra 1-9 noyabr tarixlərində Çində keçirilmiş yarışda gənc kateqoriyada 3-cü yerə, 11 noyabr tarixində Çinin Yançenq vilayətində keçirilmiş yarışda isə 2 xal əldə edərək 5-ci yerə çıxmışdır.

### 2015-ci il
Bu il ərzində də müxtəlif beynəlxalq və milli yarışlarda iştirak etmişdir. Yerli yarışlarda qazandığı qələbə 13 və 16 iyun tarixlərində, uyğun olaraq Gəncə və Xızıda keçirilmiş yarışlarda baş tutmuş və hər iki yarış üzrə 3-cü yerə çıxmışdır. 10 sentyabr 2015-ci ildə Venesiyada keçirilən yarışda 3-cü mərhələ üzrə 3-cü yer, ümumi dağ təsnifatı üzrə 6-cı yerə çıxmışdır.

### 2016-cı il
23 aprel 2016-cı ildə Xorvatiyada keçirilmiş yarışın 5-ci mərhələsi Porek şəhərinndə keçirilmiş və Samir 4-cü yerə çıxmışdır. 27 may tarixində Ukraynanın Kiyev şəhərində keçirilmiş yarışda topladığı 7 xalla 3-cü yerə çıxmağa müvəffəq olmuşdur.

### 2017-ci il
11 may tarixində Xızıda keçirilən yarışmada 3-cü yerə layiq görülmüşdür.
Həmin il ərzində bir neçə digər beynəlxalq yarışlarda da iştirak etmişdir.

### 2018-ci il
11 mart tarixində Türkiyənin Manavqat bölgəsində keçirilən yarışda 2-ci yerə çıxmışdır. 16 aprel tarixində Mərakeşdə keçirilən yarışda dağ kateqoriyası üzrə 2-ci yerə çıxmışdır.

## İstinadlar
Şahin Zəkiyev

**Şahin Zəkiyev** () — Azərbaycan Premyer Liqasında "Səbail" FK-nin qapıçısı.

## Klub karyerası
18 aprel 2019-cu ildə Zəkiyev Azərbaycan Premyer Liqasında Keşlə futbol klubunda Qarabağ futbol klubu ilə oyunda debüt etmişdir.

## İstinadlar
Yeliz Açar

**Yeliz Açar** () — müdafiəçi kimi çıxış edən türk əsilli azərbaycanlı futbolçu.

O, Fatih Vatan Spor klubunda müdafiəçi kimi çıxış edir. 17 yaşadək qızlardan ibarət Türkiyə millisinin, daha sonra isə Azərbaycanın qadınlardan ibarət milli futbol komandasının üzvü olub.

## Klub karyerası
Açar karyerasına 19 mart 2010-cu ildə Zeytinburnu Sporda başlayıb. O, 2011–12 Qadınların İkinci Liqası mövsümündə Akdeniz Nurçelik Sporda debüt etdi. Növbəti mövsüm klubun adı Akdeniz Nurçelik Spor olarak dəyişdirildi. Daha sonra 2013-cü ilin sentyabrında gənc idmançı Lüleburgaz 39 Sporla müqavilə imzaladı. Lakin klub liqadan çıxdı. Beləliklə Türkiyə Futbol Federasiyasının nizamnaməsinə əsasən, o 2013–14 mövsümündə başqa kluba transfer oluna bilmədi. Həmin mövsümün ikinci yarısında Karadeniz Ereğli Belediyespora transfer oldu. Ereğlispor 2013–14 Qadınlar Birinci Liqasında oynadı. Qısa müddət Karadeniz Ereğlidə oynadıqdan sonra İstanbula qayıtdı və Türkiyə Qadınlararası Üçüncü Futbol Liqasında "Beşiktaş"a qoşuldu. 2014–15 mövsümünün sonunda o, komandasının Qadınların İkinci Liqasına və növbəti mövsümdə Qadınların Birinci Liqasına yüksəlməsinə töhfə verdi. Beşiktaşda üç mövsüm keçirdikdən sonra 2017–18 Qadınlar Birinci Liqasında oynamaq üçün Fatih Vatan Spor ilə müqavilə imzaladı.

## Milli komanda karyerası

### Türkiyə
Açar 2013-cü ilin martında İsveçrə ilə yoldaşlıq oyununda Türkiyənin 17 yaşadək qızlardan ibarət yığmasının heyətində iştirak edib.

### Azərbaycan
Açar Azərbaycanın qadınlardan ibarət milli futbol komandasının üzvüdür. Açar UEFA Qadınlar arasında Avro 2022 seçmə D qrupunun üç matçında və 2023 FIFA Qadınlararası Dünya Çempionatının seçmə mərhələsinin üç matçında — UEFA E Qrupunda oynayıb.

## Karyera Statistikası

## Uğurları

;Qadınların 1-ci Liqası
* Beşiktaş JK
** *İkinci* : 2016–17

* Fatih Vatan Spor
** *İkinci* : 2020–21

;Türkiyə Qadınlar İkinci Futbol Liqası
* Beşiktaş JK
** *Qaliblər (1)*: 2015–16

;Türkiyə Qadınlar Üçüncü Futbol Liqası
* Beşiktaş JK
** *Qaliblər (1)*: 2014–15

## Qalereya

Fayl:Yeliz Açar Fatih Vatanspor 21Ağs2023 Stüdyo Çekimleri (1).jpg|alt=
Fayl:YelizAçar (3).jpg
Fayl:YelizAçar (8).jpg
Fayl:YelizAçar (13).jpg
Fayl:YelizAçar (11).jpg
Fayl:Yeliz Açar Seremoni Fatih Vatanspor - 1207 Antalyaspor 25Ksm2023 2023-24 12. Hafta Maçı (cropped).jpg
Fayl:Yeliz Açar Fatih Vatanspor 12Ksm2023 2023-24 10. Hafta Maçı (3).jpg|alt=
Fayl:Yeliz Açar Fatih Vatanspor 21Ekm2023 2023-24 8. Hafta Maçı (9).jpg
Fayl:Yeliz Açar Fatih Vatanspor 10Ock2024 2023-24 14. Hafta Maçı (1).jpg
Fayl:Yeliz Açar Fatih Vatanspor 11Şbt2024 2023-24 20. Hafta Maçı (8).jpg
Fayl:Yeliz Açar Fatih Vatanspor 11Şbt2024 2023-24 20. Hafta Maçı (4).jpg
Fayl:Yeliz Açar Fatih Vatanspor 11Şbt2024 2023-24 20. Hafta Maçı (3).jpg
Fayl:Yeliz Açar Fatih Vatanspor 25Ksm2023 2023-24 12. Hafta Maçı (2).jpg


## İstinadlar
Gavur qalası (Şəki)

**Gavur qalası** — Gavur qala Şəkinin Baş Kəldək kəndində yerləşən VI əsrə aid qala.

## Haqqında
Şəki rayonunun Baş Kəldək kəndində yerləşən 326 inventar nömrəli Gavur qalası ölkə əhəmiyyətli memarlıq abidəsidir. Hal-hazırda abidənin yerləşdiyi yüksəkliyin ətəyinə Şəki yaylası istirahət mərkəzinin ərazisindən asma körpü ilə yol var. Abidə Azərbaycanın xristianlıq tarixi ilə bağlı olub Sasanilər dövrünə aid olsa da, yerli əhali arasında daha çox Həzrəti Əli qalası kimi də tanınır. Buna səbəb abidənin yüksəklikdə yerləşməsidir. Abidə Azərbaycan Respublikasının alban irsi abidələri siyahısına daxildir. Abidənin aşağısında qalanı su ilə təmin etmək üçün iri su hovuzu var.

## Qalereya

Fayl:Gavur qalası (Şəki) - 2.jpg|Şəki Gavur qalası
Fayl:Gavur qalası (Şəki) - 3.jpg|Gavur qalada hovuz
Fayl:Gavur qalası (Şəki) - 1.jpg|Şəki Gavur qalası


## İstinadlar
Beyzanur Aslan

**Beyzanur Aslan** () — Türkiyəli peşəkar futbolçu.Türkiyə Qadın Futbolu Super Liqasında çıxış edən Fənərbaxça İK klubunun müdafiəşisi. Beyzanur həmçinin Azərbaycanın 17 və 19 yaşa qədər qadınlardan ibarət milli yığmasında da çıxış etmişdir. Özünün verdiyi müsahibəyə əsasən Azərbaycanın A Milli komandasında dəvət almış lakin bu təklifi geri çevirmişdir.

## Həyatı və Karyerası
2021-ci ildə rəsmi olaraq "Fənərbaxça" klubuna transfer oldu.  Həmin sezon Türkiyə Çempionu adına layiq görüldü Gözəl bir sezonun ardından 2022-ci ildə sol diz əzələ bağlarının qopması diaqnozu ilə əməliiyat edilmişdir. Zədə səbəbiylə bir müddətlik futbola ara vermişdir. Daha sonra "Fənərbaxça" klubu ilə yollarını ayırmışdır. "Gaziantep" klubuna keçən futbolçu, bir sezondan sonra öz məmləkətinin klubu olan "Antalya Deniz" klubuna transfer oldu.

## Milli Karyerası
2017-ci ildə Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyasının qadın futbol üzrə Azərbaycan milli komandasına qoşulmaq təklifini qəbul edib. O, Azərbaycan U-17 qızlardan ibarət milli futbol komandası və Azərbaycan U-19 qızlardan ibarət milli futbol komandasında da çıxış edib.

### İstatistika

## İstinadlar
Tiffani Heyz

**Tiffani Heyz** (; ) — ABŞ və Azərbaycan peşəkar basketbolçusu, Azərbaycan qadın milli 3x3 basketbol komandasının və Qadınlar Milli Basketbol Assosiasiyasında (WNBA) "Atlanta Dream" komandasının üzvü. 2012-ci il WNBA seçmələrində ikinci turda 14-cü sıradan seçilmişdir.

## Erkən illəri və təhsili
Tiffani Heyz 20 sentyabr 1989-cu ildə ABŞ-ın Luiziana ştatının Fort-Polk-Saut şəhərində Renard və Doroti Heyz ailəsində anadan olmuşdur. Onun iki qardaşı, Cerron və Dontey, və bir bacısı, Latişa var. O, Florida ştatının Uinter-Heyven şəhərində böyümüş və Uinter-Heyven Liseyində təhsil almış, burada yerli basketbol komandasında çıxış etmişdir.

## Karyerası
Heyz, Konnektikut Universitetində kollec basketbolu oynamış və burada 2009 və 2010-cu illərdə NCAA çempionluğunu qazanmışdır. 2012-ci il WNBA seçmələrində "Atlanta Dream" tərəfindən seçilmiş və o vaxtdan bəri bu komandada çıxış edir. Heyz həmçinin Türkiyə, İsrail və Rusiyada da peşəkar klublarda oynamışdır.

2022-ci ildə Heyz Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etmiş və Azərbaycan milli 3x3 basketbol komandasında çıxış etməyə başlamışdır.

## Nailiyyətləri
* 2 dəfə NCAA çempionu (2009, 2010)
* All-WNBA First Team (2018)
* WNBA All-Defensive Second Team (2018)
* Şərq Konfransında Ayın Oyunçusu (May 2017)
* WNBA All-Rookie Team (2012)

## Şəxsi həyatı
Heyz, xristian dininə mənsubdur və həyatında inancının vacib rol oynadığını bildirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* WNBA profili
* EuroBasket profili
Vaqif Kəhrizli

**Vaqif Cabbar oğlu Əliyev** (25 aprel 1953 −5 mart 2019) — azərbaycanlı şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Vaqif Kəhrizli 25 aprel 1953-cü ildə Beyləqan rayonunun Kəbirli kəndində anadan olub. İbtidai təhsilini bu kənddə aldıqdan sonra 1966-cı ildə ailəsi ilə birlikdə Ağcabədi rayonu Kəhrizli kəndinə köçmüşdür.1970-ci ildə orta təhsilini başa vurub. Elə həmin ildə Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumunun "Mədəni maarif " şöbəsinə qəbul olub.1975-ci ildə texnikumu bitirib.

O Kəhrizli kəndində əvvəlcə Klub müdiri , daha sonra isə Mədəniyyət evinin direktoru vəzifəsində çalışıb.1992-ci ildən S. Nuriyev adına Kəhrizli kənd musiqi məktəbində müəllim kimi fəaliyyət göstərib

6 övladı var.

"Dünya mənim evimdir" , "Azərbaycan bayrağı" , "Peyğəmbər" ,"Dünya , Zaman, İnsanlar" ,"Yaşa Azərbaycan, yaşa Türkiyə" və s. olmaqla 8 kitablar müəllifidir.

1983-cü ildə Xalq artisti Əlibaba Məmmədov öz dəstəsi ilə Ağcabədiyə konsert verməyə gəlir və gənc Vaqif onunla görüşməyə fürsət tapdır və ona **"Ana dilim ölən deyil"** adlı öz şeirini təqdim edir. Əlibaba Məmmədov bu şeiri bəyənir və bu şeiri mahnı kimi ifa etməyə başlayır və bununla da şeir ölkə səviyəəsində tanınır.

Ağcabədi rayonunun Kəhrizli kəndində yaşayan şair Vaqif Kəhrizli 5 mart 2019-cu ildə 66 yaşında vəfat edib.

## İstinad
Ozan Kökçü

**Ozan Can Kökçü** () — Veikkausliiga klubunun HJK Helsinki klubunda hüçumçu kimi çıxış edən peşəkar futbolçu.

## Həyatı
1998-ci il 8 avqust tarixində Niderlandda anadan olub, Azərbaycan millisində çıxış edir.

## Klub Karyerası
**Bursaspor**

29 mart 2017-ci ildə Ozan Kökçü Bursaspor ilə 4 illik müqavilə imzalayıb. O. Kökçü "Bursaspor"da debütünü 26 oktyabr 2017-ci il tarixində, Türkiyə kubokunda "Yeni Altındağ Belediyespor"la səfər oyununda edib. Oyun 0:0 hesabı ilə başa çatıb.

**Valveyk**

28 dekabr 2017-ci ildə RKC Valveyk klubu Ozan Kökçü ilə bir mövsümlük icarə müqaviləsi imzaladığını elan edib. O, 12 yanvar 2018-ci ildə Yonq AZ-a qarşı ev oyununda 1:0 hesablı qələbə qazanaraq Valveyk üçün I Diviziyada debüt edib. O, klubda qol hesabını 6 aprel 2018-ci il tarixində, oyunun 4-cü dəqiqəsində açıb. Oss-a qarşı 3–1 məğlub olub. Kökçü 2017–2018-ci illər mövsümündə 14 oyunda 1 qol vurub, 3 məhsuldar ötürmə edib.

**Giresunspor**

2 avqust 2018-ci ildə Kökçü TFF Birinci Liqa təmsilçisi Giresunspor ilə üç illik müqavilə imzalayıb.

O, 12 avqust 2018-ci ildə "Eskişehirspor" a qarşı evdə 3:1 hesablı qələbə qazanaraq "Giresunspor"un heyətində liqada debüt edib.

**Sabah**

21 avqust 2019-cu ildə Kökçü Azərbaycan Premyer Liqa təmsilçisi "Sabah" la iki illik müqavilə imzalayıb. 13 yanvar 2021-ci ildə o, Hollandiyanın ikinci dərəcəli I Diviziyasında Telstar klubuna altı aylıq icarəyə göndərilib.

**Telstar**

2021-ci ilin avqustunda Kökçü Telstar ilə iki illik daimi müqavilə imzalayıb.

**PSV Eyndhoven**

Kökçü 6 avqust 2022-ci ildə "PSV Eyndhoven"ə qoşulub və əlavə bir il icarə ilə iki illik müqavilə imzalayıb.

**HJK Helsinki**

31 iyul 2024-cü ildə Finlandiyanın Veikkausliiga klubu HJK Helsinki ilə 2026-cı ilin sonuna qədər müqavilə imzaladığını açıqlayıb.

**Beynəlxalq karyera**

Kökçü UEFA Avropa Çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində 31 avqust 2017-ci ildə 21 yaşadək futbolçulardan ibarət Azərbaycan yığması ilə İsrail U21-ə qarşı keçirilən oyunun iştirak ərizəsinə daxil edilib.

## Həyatı
Kökçü türk əsilli futbolçudur. O, Benfika klubunda çıxış edən və Türkiyə millisinin futbolçusu olan peşəkar futbolçu Orkun Kökçünün böyük qardaşıdır. 2021-ci ilin yanvar ayında Kökçü Hollandiyada uzun müddətdir sevgilisi olan Sevillə ailə qurub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Daşüz kurqanları

**Daşüz kurqanları** — Şəki rayonunda, Daşüz kəndinin şimalında yerləşən kurqanlar. Kurqanın sadə torpaq qəbrində uşağa aid skelet qalıqları aşkar olunmuşdur. Kurqan e.ə. III minilliyin sonlarına aid edilir. Burada tapılmış qablar müasir külqabı formasında olub, kənarları girintili-çıxıntılı naxışlı, təkayaqlı, kiçik meyvə qablarına bənzəyir. Boz,sarı, ala, sarımtıl rəngli belə qablar narın qum və gil qarışığından bişirilmə üsulu ilə düzəldilmişdir. Qabların yüksək sənətkarlıqla, əllə hazırlanmasına baxmayaraq  heç də dulus çarxında hazırlanan qablardan geri qalmırlar.

## İstinadlar
Fələstin müqaviməti

**Fələstin müqaviməti, Fələstin terrorizmi** və ya **Fələstin siyasi zorakılığı** — ilk növbədə İsrail dövləti və yəhudilərə qarşı yönəlmiş, eyni zamanda qeyri-radikal fələstinlilər, livanlılar, iordaniyalılar, misirlilər, amerikanlar və digər millətləri hədəf alan Fələstin ərəblərinin mübarizəsi. Daha məhdud məqsədlərə İsrail tərəfindən saxlanılan fələstinli məhbusların azad edilməsi və fələstinlilərin geri qayıtma hüququnun tanınması daxildir.

## Haqqında

Fələstin müqaviməti İsrail-Fələstin münaqişəsində fələstinlilərin torpaqlarını və hüquqlarını qorumaq üçün göstərdikləri çoxşaxəli müqavimət cəhdlərini əhatə edir. Bu müqavimət tarixi aspektdə Osmanlı İmperiyasının dağılmasından sonra Fələstin torpaqlarına artan Yəhudi miqrasiyası və İsrail dövlətinin qurulması ilə daha da dərinləşib. 1948-ci ildə İsrail dövlətinin qurulması və Nəkbə (“Böyük Fəlakət”) kimi tanınan hadisədən sonra yüz minlərlə fələstinlinin deportasiyası bu müqavimətin əsas səbəblərindən biri olub.

;Fələstin müqaviməti müxtəlif formalarda özünü göstərib:

**Silahlı müqavimət**: 1960-cı illərdə Fələstin Azadlıq Təşkilatı (FAT) yaranıb və silahlı müqavimət yolları ilə fələstinlilərin hüquqlarını müdafiə etməyə çalışıb. FAT-ın məqsədi Fələstin torpaqlarının azad edilməsi idi, lakin 1993-cü ildə Osloda sülh prosesi başlayanda FAT iki dövlətli həlli dəstəkləməyə başladı. Müasir dövrdə isə Həmas kimi qruplar bəzi hallarda silahlı müqavimətdən istifadə edir, lakin bu yanaşma müxtəlif ölkələr tərəfindən fərqli şəkildə qiymətləndirilir.

**Sivil müqavimət və İntifada**: Fələstin müqavimətinin ən tanınmış formalarından biri də sivil etirazlardır. 1987-ci ildə Birinci İntifada fələstinlilərin işğal edilmiş ərazilərdə İsrail ordusuna qarşı genişmiqyaslı sivil etirazı idi və əsasən daş atmaq, tətil və boykot kimi sülhpərvər vasitələrlə aparılırdı. İkinci İntifada isə 2000-ci ildə baş verdi və bu dəfə zorakılıq daha geniş yayılmışdı.

**Beynəlxalq diplomatiyada müqavimət**: Son illərdə Fələstin hökuməti beynəlxalq təşkilatlarda üzvlük, o cümlədən BMT-də müşahidəçi statusunu əldə etmək və Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinə müraciət etmək kimi diplomatik vasitələrlə öz müqavimətini gücləndirməyə çalışır.

Fələstin müqaviməti yerli və beynəlxalq səviyyədə müxtəlif dəstək və tənqidlərə məruz qalır. Bəzi ölkələr bunu fələstinlilərin haqlı mübarizəsi kimi qəbul edərkən, bəziləri isə bu müqavimətin bəzi formalarını terror fəaliyyəti kimi qiymətləndirir.

## Həmçinin bax

* Fələstin Qüvvələri Alyansı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kiş Tarix–Memarlıq Qoruğu

**Kiş Tarix–Memarlıq Qoruğu** – 2003-cü ildə Azərbaycanın Şəki rayonunun Kiş kəndi ərazisində rəsmi fəaliyyətə başlamış tarixi-memarlıq qoruğu; 2003-cü ildən 2009-cu ilədək muzey, 2009-cu ildən qoruq statuslu tarixi memarlıq irsi.

## Haqqında
"Kiş" Tarix-Memarlıq Qoruğu Şəki şəhərinin Kiş kəndini əhatə edir. Qoruq 2003-cü ildən rəsmi fəaliyyət göstərir və 215 ha əraziyə malikdir.

Qoruğun əsas fəaliyyət istiqamətləri qoruq ərazisində dövlət nəzarətini həyata keçirmək, tarix və mədəniyyət abidələrinin mühafizəsini və toxunulmazlığını, eləcə də qoruğun inkişafını təmin etmək, təbii landşaftı qoruyub saxlamaqdır.

Kiş kəndi Böyük Qafqaz sıra dağlarının cənub ətəklərində, Azərbaycan Respublikasının qədim şəhərlərindən biri olan Şəkinin şimal-qərbində yerləşir. Kənd Şəki şəhərinin təxminən 5 km-lik məsafədədir. Dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlüyündə, Kiş çayının iki qolu arasında yerləşir və üç tərəfdən dağlarla əhatələnib. Kəndin 15 məhəlləsi var. Kişdə ən qədim evlər XV–XVI əsrlərə aiddir.

## Kiş Alban məbədi

Qoruğun ərazisində Qafqazın ən qədim məbədi — Kiş Alban məbədi yerləşir. 2 min il yaşı olan Kiş Alban məbədi yalnız Azərbaycanda deyil, bütün Qafqazda ən qədim apostol məbədi sayılır. I əsrdə İsa peyğəmbərin təlimi və ya Apostol Yeliseyin bütpərəstlik kahinlərinin razılığı ilə yaratdığı bu məbədi hətta "məbəd içərisində məbəd" də adlandırmaq olar.

## Həmçinin bax
* Qobustan Dövlət Tarixi-Bədii Qoruğu

## İstinadlar
Abdulxalıq hamamı

**Abdulxalıq hamamı** – Hamamın tikilməsi 1890-cı illərə düşür. El arasında Abdixaha hamamı kimi tanınan bu hamamı dəllək Abdulxalıq tikdirmişdi.

## Haqqında
Abdulxalıq hamamı Hazıllar soyundan olan və Şəki şəhərində o dövrün çox imkanlı və geniş dünyagörüşlü şəxslərindən biri olan Abdulxalıq tərəfindən tikdirilmişdi. Əsl Şərq hamamı olan bu tikili, Şəkinin Gəncəli məhəlləsindən olan və Şərq hamamlarının tikintisi üzrə məşhur mütəxəssis kimi tanınan Usta Abbasqulu tərəfindən inşa edilmişdir. XIX əsrə aid olan Abdulxalıq hamamı, Şəki şəhərində yerləşən və yerli əhəmiyyətli memarlıq abidələrindən biri kimi tanınan bir tarixi irs nümunəsidir. Bu hamam, şəhərin mədəni və tarixi mənzərəsinin vacib elementlərindən biri olaraq, dövrün memarlıq xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir.

Abdulxalıq hamamında işləyənlərin arasında dəqiq iş bölgüsü var idi. Onlardan biri hamama gələn müştərilərə çay paylayır, digəri kisə çəkir, üçüncüsü oğurluq olmasın deyə qadınların boxçalarını güdür, dördüncüsü isə təmizlik, səliqəsəhman yaradırdı. Hamam həftə ərzində dörd gün qadınlar üçün, üç gün isə kişilər üçün işləyirdi.

Abdulxalıqın qohumu, hamama bitişik evdə yaşayan, 1927-ci ildə anadan olmuş Qurbanəli Camal oğlu Salamovun dediklərindən.
Anam söyləyərdi ki, mən bura gəlin gələndə hamam təzəcə istifadəyə verilmişdi. Bütün qonşulara hamamın işə düşəcəyi barədə xəbər verildi. Eyni zamanda hamı ora pulsuz çimməyə dəvət edildi, Hamamın qonşuluğunda yaşayan qadınlar, qızlar həmin gün yaxşıca yuyundular. Ancaq el arasında deyildiyi kimi, bəzi qadınlara hamam "dəydi" (isti hamamda ürək döyüntüsünün artması, ürəyin narahat olmasına bu cür, yaxud "ürəyi tasalandı" deyilir).

Hamamın tarixi və mədəni dəyərini göstərən xüsusiyyətlərdən biri isə giriş qapısında köhnə əlifba ilə həkk olunmuş kitabələrin olmasıdır. hamamda ailəsi ilə gələnlər üçün nəzərdə tutulmuş yeganə təkadamlıq nömrə mövcuddur. Hamam hal hazırda fəaliyyət göstərir, qadın və kişi günləri olaraq qrafik ayrılır.

Tikili yerli əhəmiyyətli tarixi-mədəniyyət abidəsi kimi 4974 saylı inventar nömrəsi ilə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən qorunmaqdadır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Şəki memarlıq üslubunun bariz elementləri, fasad və dam örtüyündə görünməkdədir. Tikilidə bölgə memarlığına aid materiallar istifadə olunub.

Hamamı isitmək üçün döşəmənin altında iki xəzinə tikilmişdi. Hər xəzinənin altında bir mis tiyan qoyulmuşdu. Həmin mis tiyanların altı ocaqlıqdı, bu ocaqlara odun, kötük atıb yandırardılar. İsinən tiyanlar həm xəzinədəki suyu isidirdi, həm də hamamın özünü. Qışda hamamın yeri elə isti olurdu ki, ayağını basanda yandırırdı. Bu hamamın tüstü ötürən bacaları var idi. Yanan ocağın tüstüsü ilanvari qıvrılan həmin bacalarla çıxırdı. Kərpicdən tikilən bu tüstü ötürücülərin üzərini iri lay daşlarla örtmüşdülər.

## Həmçinin bax
* Yeraltı hamam (Şəki)
* Ağvanlar hamamı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* archive.org
Qəribə İbrahimxəlilova

**Qəribə Süleyman qızı İbrahimxəlilova** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı.

## Həyatı
Qəribə İbrahimxəlilova 3 mart 1929-cu ildə, Azərbaycan Respublikasının, Şəki rayonu, Orta Zəyzid kəndində anadan olmuşdur.

## Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə Böyük Vətən Müharibəsi illərində (1947–1953), Azərbaycan SSR-in, Nuxa (Şəki) rayonunda yerləşən, Lenin adına kalxozda başlamışdır. O, daha sonra həmin kalxozda tütünçülük sektorunun rəhbəri vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1949-cu ildə onun rəhbərlik etdiyi sektor 3 hektarlıq sahədən hər hektardan 25,9 sentner olmaqla Trapezond növlü tütün məhsulunun yığımını həyata keçirmişdir. SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 17 iyun 1950-ci il Fərmanına əsasən 1949-cu ildə bütün növ kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə icbari tədarükləri yerinə yetirdiyinə və yüksək tütün məhsulu əldə etdiyinə görə İbrahimxəlilova Qəribə Süleyman qızı "Lenin ordeni" və "Oraq və Çəkic" qızıl medalı ilə təltif olunmuş, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Respublikasının ictimai rifahının yüksəldilməsində fəal iştirak etmiş, 1959-cu ildən, 1963-cü ilədək Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 5-ci çağırışının deputatı olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Ailəlidir, 2000-ci ildən Rusiya Federasiyasının vətəndaşıdır. O əvvəlcə Timiryazevski rayonunda yaşayıb, hal-hazırda isə Moskvanın Oçakovo-Matveevo rayonunda yaşayır.

## İstinadlar
I Karl (Orlean hersoqu)

**I Karl** (; ) — Orlean hersoqu I Lüdovikin oğlu, Orlean hersoqu.

24 noyabr 1394-cü ildə doğuldu. Atası Fransa kralı V Karlın kiçik oğlu olan Orlean hersoqu I Lüdovik, anası isə Milan hersoqu Jan Qaleazzonun qızı Valentina Vizkontidir. Hər iki şəcərədən də Fransa kralı II Conun nəticəsi idi. Atasının Burqundiya hersoqu Qorxusuz Conla girişdiyi taxta mübarizəsi sui-qəsdlə ölümünə səbəb oldu. Atasının ölümünün ardından 1407-ci ildə Orlean hersoqu elan edildi. Atasının qatili olan Qorxusuz Con isə kral naibliyini əlinə aldı və beləcə, cinayət ört-bas edildi. Çox keçmədən anasını da itirən Karl və qardaşları atalarının intiqamını almaq üçün and içdilər.

Hakimiyyətinin ilk illərində qaynatası Armanyak qrafı VII Bernardın təsirində qalan Karlın sarayda güclü dəstəkçiləri vardı. İlk evliliyi əmisi VI Karlın qızı İzabella ilə baş tutmuşdu və cəmi 3 il davam edən bu evlilik xanımının vəfatı ilə tamamlanmışdı. Fransa kralının keçmiş kürəkəni və qardaşı oğlu olaraq sarayda nüfuz sahibi idi.

Yüzillik müharibənin yenidən alovlanmasının ardından 1415-ci ildə baş tutan Azenkur döyüşündə iştirak etdi. Fransa krallığının məğlubiyyəti ilə nəticələnən bu döyüşdə ingilislərə əsir düşdü və 25 il boyunca müxtəlif qalalarda girov saxlanıldı. Əsir düşməsinin ardından zəngin kitabxanası dərhal Somürə qaçırıldı. Girov həyatı ağır deyildi. Əsir tutulan digər fransız əsilzadələri kimi həbs tutulduğu qalalarda sərbəst həyat yaşadı. Ancaq xərac qarşılığında geri qaytarılmasına icazə verilmədi. Çünkü İngiltərə kralı V Henri Fransa səltənətində haqq iddia edirdi və hər iki şəcərədən II Conun nəticəsi olan Karl ən güclü rəqib ola bilərdi.

Nəhayət, keçmiş düşmənləri olan Xeyirxah Filipp və xanımı İzabellanın səyləri nəticəsində 3 noyabr 1440-cı ildə azadlığa buraxıldı. Atasının intiqamını almaqdan əl çəkməsi qarşılığında 25 il sonra vətənə qayıdan Karl Qızıl Yun ordeni ilə mükafatlandırıldı. Əsirlikdən döndükdən sonra Burqundiya hersoqu Filippin bacısı qızı Klevezli Mariya ilə evlənən Karl qalan həyatını incəsənətlə məşğul oldu. Dövrün bir çox sənətçi və şairlərinə hamilik edən Karl 1465-ci ildə vəfat etdi.

## Ailəsi
İlk evliliyi 1406-cı ildə əmisi VI Karlın qızı İzabella ilə baş tutdu. Cütlüyün bu nigahdan bir qızı dünyaya gəldi. Ancaq xanımı 3 il sonra vəfat etdi.

* Janna, Alanson hersoqinası

İkinci evliliyi isə 1410-cu ildə Armanyak qrafı VII Bernardın qızı Bonna ilə baş tutdu. Cütlüyün bu nigahdan övladı olmadı.

Üçüncü evliliyi isə Burqundiya hersoqu Filippin bacısı qızı Klevezli Mariya ilə baş tutdu. Cütlüyün 3 övladı oldu.

* Mariya, Narbon vikontesi
* Lüdovik, Orlean hersoqu və Fransa kralı
* Anna (1464-1491), rahibə

## Mənbə

* Coldiron, A. E. B. (2000). *Canon, Period, and the Poetry of Charles of Orleans: Found in Translation*. University of Michigan Press
* Goodrich, Norma Lorre (1967). *Charles of Orléans: A Study of Themes in his French and in his English Poetry*. Librairie Droz
* Vaughan, Richard (2002). *John the Fearless: The Growth of Burgundian Power*. Vol. 2. The Boydell Press

## İstinadlar
Rafael inkişaf etmiş müdafiə sistemləri

**Rafael inkişaf etmiş müdafiə sistemləri** () və ya **Rafael** — İsraildə texnologiya və sursat istehsalı ilə məşğul olan şirkətdir. Rafael 1948-ci ildə Müdafiə Nazirliyinin nəzdində İsrail Milli Müdafiə Tədqiqat və İnkişaf Laboratoriyası kimi təsis edilmiş və 2002-ci ildə Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətə (MMC) çevrilmişdir.

## Haqqında

Rafael şirkətinin fəaliyyəti İsrail və xarici müştərilər üçün silah, müdafiə və hərbi texnologiyaların dizaynı və istehsalı sahəsindədir. İsrailin "Rafael" şirkətinin direktoru Şimon Naymandır.

## Həmçinin bax
* İsrail
* Israel Aerospace Industries
* İsrail Silahlı Qüvvələri
* Elbit Systems

## İstinadlar
Şəki Şəhəri Günü

**Şəki Şəhər günü** —  7 iyul 2023-cü ildə Azərbaycanın Şəki şəhərində keçirilmiş bayram tədbiri.

## Haqqında
Şəki Şəhər günü 7 iyul 2023-cü il tarixində Şəki Şəhər İcra Hakimiyyəti, Mədəniyyət Nazirliyi və Bəstəkarlar İttifaqının birgə təşkilatçılığı ilə reallaşmış bayram tədbiridir. "Şəhər günü"nün Şəkidə "İpək Yolu" XII Beynəlxalq Musiqi Festivalının keçirildiyi günlərə təsadüf edib. Bayram tədbirinin təntənəli açılış mərasimi səhər saatlarında Şəki şəhərindəki Bəxtiyar Vahabzadə adına parkın qarşısındakı meydanda təşkil olunub. Tədbirdə Şəki şəhərinin 2711 illik tarixə və mədəniyyətə malik olması qeyd olunub.

Azərbaycanın və Özbəkistanın Xalq artisti Gülyanaq Məmmədova, F.Əmirov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı, Türkiyənin Safranbolu bələdiyyəsinin Xalq Oyunları qrupu tədbirdə çıxış edib.

2711 illik tarixə malik Şəki şəhəri 7 iyul 2019-cu ildə Bakıda keçirilən UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. 2021-ci il iyulun 7-də Şəkidə keçirilən təntənəli mərasimdə "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi"nin UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilməsi ilə bağlı təşkilatın baş direktoru tərəfindən imzalanan sertifikat şəhər rəhbərliyinə təqdim olunub. Həmin tədbirdə hər il iyulun 7-nin Şəkidə "Şəhər günü" kimi qeyd olunması qərara alınıb.

## İstinadlar
Qaroço nekropolu və yaşayış yeri

**Qaroço nekroplu və yaşayış yeri** — Şəki rayonunun Orta Zəyzid kəndi yaxınlığında abidə.

Qaroço nekropolu Azərbaycanın Şəki rayonu ərazisində yerləşən arxeoloji abidədir. Antik dövrə aid bu abidə №1734 inventar nömrəsinə sahibdir. Şəki rayonunun Orta Zəyzid kəndinin yaxınlığında yerləşir.

## İstinadlar