open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pixar

**Pixar Animasiya Studiyaları** — Walt Disney şirkətinə məxsus animasiya istehsalı şirkətidir. Şirkət bu günə kimi 16 Oskar, 7 Qızıl qlobus, 11 Qremmi mükafatı qazanmışdır. Pixar əvvəl Star Wars filminin yaradıcısı Corc Lukasın 1979 da qurduğu Lucasfilmin kompüter qrafikası qrupunda idi. Bu qrup başqa filmlərin vizual effektlərini hazırlayırdı və animasiya mövzusunda mütəxəssis idi. 1986-cı ildə Corc Lukas Kompüter qrafikası bölümünü satışa çıxarır . Stiv Cobs şirkəti almaq üçün təklif göndərsə də ilk öncə təklifi rədd edilir. Daha sonra heç bir şirkət istənilən məbləği ödəmədiyi üçün 1986-cı ildə 10 milyon dollara (nəzərdə tutulan məbləğin üçdə biri) Stiv Cobsa satılır və Pixar adı altında fəaliyyətə başlayır.

## Pixar kompüterləri
Stiv Cobs şirkəti ilk aldıqda şirkət işçilərinin fikrində dünyanın ilk animasiya filmini hazırlamaq vardı amma həm Stiv Cobs həm də işçilər bu işin mümkün olmadığının fərqində idilər. Buna görə də Pixarın etdiyi ilk iş böyük və super güclü bir kompüter hazırlamaq oldu. Kompüterin qiyməti 135.000 $ idi və kompüteri qurmaq üçün də əlavə 35.000 $ lazım olurdu. Pixar İmage Computer adlanan bu kompüter öz dövrünə görə möhtəşəm xüsusiyyətlərə malik idi və meteoroloji , sağlamlıq və film şirkətlərinin istifadəsi üçün yaradılmışdı. Ancaq qiymətinin yüksəkliyi və bu cür kompüterlərin istifadə edə biləcək insanların az olmağı səbəbi ilə satışları uğurlu olmadı.

## Pixar logosu
İrəlidə Toy storynin rejissoru olacaq olan John lessitr 1986 cı ildə kompüterin gücünü göstərmək üçün Laxo.jr adlı qısa film hazırladı. Film ilk dəfə olaraq ən yaxşı animasiya üzrə Oskara namizəd oldu və bu qısa filmdəki lampa daha sonra şirkətin loqosu oldu. Animasiya çıxdıqda keyfiyyət səbəbi ilə Hollivudda da təsir yaratmışdı.


## Filmlər
*Oyuncaqların hekayəsi (1995)
*Bir böcəyin həyatı (1998)
*Oyuncaqların hekayəsi 2 (1999)
*Bədheybətlər şirkəti (2001)
*Nemonun axtarışında (2003)
*The Incredibles (2004)
*Maşınlar (2006)
*Ratatuy (2007)
*VALL-İ (2008)
*Yuxarı (2009)
*Oyuncaqların hekayəsi 3 (2010)
*Maşınlar 2 (2011)
*Cəsur (2012)
*Monsters University (2013)
*Inside Out (2015)
*The Good Dinosaur (2015)
*Finding Dory (2016)
*Maşınlar 3 (2017)
*Coco (2017)
*Incredibles 2 (2018)
*Oyuncaqların hekayəsi 4 (2019)
*Onward (2020)
*Ruh (2020)
*Luca (2021)
*Turning Red (2022)
*Lightyear (2022)
*Elemental (2023)

## İstinadlar
Kino nəzəriyyəsi

**Kino nəzəriyyəsi** — tarixən daim inkişaf edən kino mühitinin rəsmi əsas atributlarını şübhə altına almaqla başlayan və ya filmin gerçəkliyə olan münasibətini anlamaq üçün konseptual çərçivələri təmin edən və kino araşdırmalarının akademik intizamı daxilindəki elmi yanaşmaların məcmusu. Digər sənətlər, fərdi tamaşaçılar və ümumilikdə cəmiyyət. Kino nəzəriyyəsi bu üç fənni bir-biri ilə əlaqələndirsə də, ümumi kino tənqidi və ya kino tarixi ilə qarışdırılmamalıdır.

Kino nəzəriyyəsi dilçilikdən və ədəbi nəzəriyyədən qaynaqlanaraq yaranmışdır və film fəlsəfəsi ilə üst-üstə düşür.

## Tarixi
Erkən kino nəzəriyyəsi səssiz dövrdə ortaya çıxıb və əsasən mühitin vacib elementlərini müəyyənləşdirməklə maraqlanırdı. Kino nəzəriyyəsi, əsasən Cermen Dulyak, Lui Dellyok, Jan Epşteyn, Sergey Eyzenşteyn, Lev Kuleşov və Dziqa Vertov kimi rejissorların əsərləri və Rudolf Arnheim, Bela Balass və Sieqfried Krakauer kimi kino nəzəriyyəçiləri tərəfindən inkişaf etdirildi. Bu mütəfəkkirlər filmin reallıqdan nə ilə fərqləndiyini və bunun düzgün bir sənət forması sayıla biləcəyini vurğuladılar. İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı illərdə fransız kino tənqidçisi və nəzəriyyəçisi Andre Bazin kinoya belə yanaşmaya qarşı çıxaraq, filmin mahiyyətinin reallıqdan fərqli olmasında deyil, reallığın bir növ davamı, mexaniki olaraq çoxalma qabiliyyətində olduğunu iddia etdi.

1960–1970-ci illərdə kino nəzəriyyəsi psixoanaliz, genderşünaslıq, antropologiya, ədəbi nəzəriyyə, semiotika və dilçilik kimi müəyyən fənlərdən konsepsiyalar idxal edən akademiyalarda yerləşdi. Lakin, 1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərinə qədər kino tədqiqatlarında üstünlük təşkil edən və film yazmaq, istehsal, redaktənin praktiki elementlərinə yönəlmiş hökmranlıq edən humanist, avtoritet nəzəriyyəni yerindən qaldırmaqla Amerika universitetlərində məşhurlaşdı. Amerikalı alim Deyvid Borduell, 1970-ci illərdən bəri kino nəzəriyyəsindəki bir çox görkəmli inkişafa qarşı çıxış etdi. "SLAB nəzəriyyəsi" mənfur terminini Sossür, Lakan, Altusser və Bartesin fikirlərinə söykənmək üçün istifadə etdi. Bunun əvəzinə Borduell "neoformalizm" (formalist film nəzəriyyəsinin canlanması) kimi təsvir etdiklərini təbliğ etdi.

1990-cı illərdə görüntü texnologiyalarındakı rəqəmsal inqilab film nəzəriyyəsinə müxtəlif cəhətlərdən təsir göstərmişdir. Psixoanaliz haqqında araşdırmalar aparan Meri Ann Doan, Filip Rozen və Laura Malvi kimi nəzəriyyəçilər tərəfindən bir anda "indeksik" bir görüntü əldə etmək üçün selüloid filmin qabiliyyətinə diqqət yönəldildi. Psixoanalitik baxımdan, "Real" Lakançı anlayışından sonra Slavoy Jijek müasir film analizində geniş istifadə olunan "baxış"ın yeni aspektlərini təklif etdi.

## Həmçinin bax
* Kino
* Kinoşünaslıq
* Kino tarixi
* Kino tənqidi
* Psixoanaliz
* Slavoy Jijek
* Nadir Bədəlov
* Aydın Dadaşov

## İstinadlar
Sorman

**Sorman**  ya da **Surman** () Liviyanın şimal-şərqində,Aralıq dənizi sahilində və Tripolitaniya regionunda şəhər.

## Vətəndaş müharibəsi
20 İyun 2011-ci ildə Birinci Liviya Vətəndaş Müharibəsi əsnasında, NATO Sormanda Muammər Qəddafinin silahdaşlarından biri Xalid K. El-Hamediyə aid bir ərazidə mülki evlərə hücum edərək, bir neçə mülki şəxsin, o cümlədən iki uşağın və onların analarının öldürüldüyünü bildirdi. NATO, Sormanda bir hərbi hədəfə hava hücumu etdiyini etiraf etdi, ancaq mülki şəxslərin ölümünə rədd etdi. NATO, Sorman bölgəsindəki "yüksək səviyyəli" komandanlıq və nəzarət "nodu" na qarşı dəqiq bir hava hücumu başladıldığını söyləyən bir bəyanat verdi.

Avqustun 14-də Milli Qurtuluş Ordusu böyük bir sahil hücumu zamanı şəhəri ələ keçirdiyini söylədi. Qəsəbə uğrunda gedən döyüşdə 10 üsyançı öldürüldü və ən az 40 Qəddafi tərəfdarı tutuldu.

2016-cı ilin martında, ikinci vətəndaş müharibəsi zamanı, Sormanda İslam Dövləti silahlıları tərəfindən insan qalxanı kimi istifadə edilərkən, 2015-ci ilin iyununda qaçırılan iki İtalyanın öldürüldüyü bildirildi.
## İstinadlar
Yuran Məmmədov

**Yuran Məmmədov** (tam adı:*Məmmədov Yuran Əli oğlu*;) — rəssam

## Həyatı

Məmmədov Yuran Əli oğlu 1934-cü il 15 apreldə  Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.

### Ailəsi

Qızı Günel Yuran rəssamdır. Moskvada yaşayır.

### Ölümü

18 iyun 1984-cü ildə Riqada vəfat etmişdir. Naxçıvanda dəfn edilib.
### Təhsili
1955-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Akademiyasını,1960-cı ildə Leninqradda İ.Y.Repin adına Rəssamlıq Akademiyasını bitirmişdir.

## Yaradıcılığı
### Sənət yaradıcılığı

Protret, natürmort, tematika kompozisiyalı tablolar ( "Haçadağ", "Batabat", "Əlincə qalası", "Vayxır kəndi", "Araz", "Şahbuz mənzərələri", "Naxçıvanda bahar", "Bizim ailə", "Vətən uğrunda" və s.) yaratmışdır. 18 ildən çox Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında quruluşuçu rəssam  işləmiş, onlarla tamaşaya ["Ölülər", "Dəli Yığıncağı" Cəlil Məmmədquluzadə), "Oqtay Eloğlu" (Cəfər Cabbarlı), "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük" (Nəcəf bəy Vəzirov), "Sənsiz" Şıxəli Qurbanov, "Günəş" (Hüseyn Razi), "Alınmaz qala" (Həsən Elsəvər), "Toros canavarları" (Əziz Nesin), "Ağır cəza" R.Kauqver) və s.] tərtibat vermişdir.

### Sərgiləri

Naxçıvanda,Bakıda Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq), Baltikyanı respublikalarda fərdi sərgiləri keçirilmişdir. Əsərləri Rauf Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində, Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində və s. muzeylərdə saxlanılır.

### Xatirəsinə həsr olunmuş sərgilər
2004- cü ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Rəssamlar İttifaqının təşkilatçılığı ilə Bakıda Vəcihə Səmədova adına sərgi salonunda 70 illik yubileyi münasibətilə anım günü və əsərlərinin sərgisi keçirilmişdir.

2005-ci ildə rəssamın Moskvada Dekorativ-Tətbiqi İncəsənət Muzeyində “Narın rəngi”, 2010-cu ildə Krokus-Ekspoda “Üslub və müasirlik”, 2012-ci ildə Mərkəzi Rəssamlar Evində “Tütək səsi”, 2013-cü ildə “ Səmanın ənginliyində” adlı sərgiləri keçirildimişdir.2014-cü ilin iyun ayında rəssamın 80 illik yubileyi münasibətilə Moskvada və Bakıda əsərlərinin fərdi sərgiləri açılmışdır.

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Yusif Mustafayev

**Yusif Höccət oğlu Mustafayev** () — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti.

## Həyatı
Yusif Mustafayev 1955-ci ildə Cəlilabad rayonun Hacıismayıllı kəndində anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan, musiqi ilə yaxından tanış olmağa başlayır və 80-cı illərdən toy-şadlıq məclislərinə dəvətləri almağa başlayır. Xalqının ona rəğbət qazandıracağı mahnıları yazıb, oxuyur. Repertuarında xalq mahnıları, bəstəkar mahnıları və muğam təsnifləri üstünlük təşkil edir.

Hazırda sənətini davam etdirməkdədir. 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti adına layiq görülüb.

Evlidir. 3 övladı vardır.

## Repertuarı
* Bircə kəlmə hə de
* Asudə 
* Qəmərim 
* Şinanay 
* Tünzalə 
* Necə edim 
* Aşiq oldum sənə 
* Vuruldum 
* Ömrümün bahar fəslində 
* Ana can 
* Darıxıram 
* Dünya 
* Sevinc 
* Yandım Allah 
* Kəminə 
* Bu dünya 
* Bəri gəl 
* Fəxrəndə 
* Gəl gəzək 
* Əminə 
* Rəvanə
* Mehriban həkim (muğam)
* Mübarək olsun 
* Atdın məni atdın 
* Padşah və qızıl quş (Dastan)
* Gözəlim 
* Ata Ürəyi (muğam)
* Oğlum ilə qızım mənim 
* Ana (muğam)
* Oxu bülbül
* Neyləyim

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Yusif Mustafayev
İsmayıl Tilivaldi

**İsmayıl Tilivaldi** (, ; ) ― uyğur mənşəli Çin siyasətçisi. 2003-2007-ci illərdə Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun sədri, Sincan hökumətinin başçısı, eyni zamanda 2008-2013-cü illərdə Bütün Çin Xalq Konqresinin Daimi Komitəsi sədrinin müavini vəzifələrini icra etmişdir.

## Həyatı
Milliyətcə uyğurdur. Karyerasına 1967-ci ildə başlamış və 1973-cü ilin may ayında Çin Kommunist Partiyasına qoşulmuşdur. 1967-ci ildə Tilivaldi Sincan Universitetinin "riyaziyyat" ixtisasını bitirmişdir.

Mədəniyyət İnqilabı zamanı Tilivaldi “yenidən tərbiyələndirmə” olunması üçün kəndə göndərilmişdir. Orada yerli kommunanın traktor fabrikində tərcüməçi işləmişdir. 1973-cü ildə Şufu dairəsində təşkilat şöbəsində işə düzəlir. 1980-ci illərin əvvəllərində daha yüksək partiya vəzifəsinə hazırlaşmaq üçün Mərkəzi Partiya Məktəbində təhsil almışdır.

Kaşğər rayon rəhbərinin müavini və təşkilat şöbəsinin müdiri, Kaşğər komissarının (bələdiyyə başçısına bərabər vəzifə) müavini, Kaşğər partiyası katibinin müavini və Kaşğər komissarı vəzifələrini icra etmişdir. 1993-cü ildən etibarən Tilivaldi Sincan Muxtar Regional Hökumətinin baş katibi və ÇXAO-nun Sincan İstehsalat və Tikinti Korpusunun siyasi komissarının müavini vəzifələrini icra etmişdir. 1998-ci ildə Tilivaldi ÇKP-nın Sincan Regional Şöbəsinin Daimi Komitəsinə qatıldı və Sincan Siyasi və Hüquq Məsələləri Regional Komissiyasının katibinin müavini oldu.

2003-cü ilin yanvar ayında Sincan Xalqlar Konqresinin onuncu iclasının birinci sessiyasında Sincan bölgəsinin sədri seçildi.

İsmayıl Tilivaldi eyni zamanda ÇKP Mərkəzi Komitəsinin 16-cı Konqresinin namizədi və Mərkəzi Komitənin 16-cı Konqresinin tamhüquqlu üzvü idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Çinin rəhbərliyində kim kimdir - İsmayıl Tilivaldi
Qırğızıstanda fahişəlik

**Qırğızıstanda fahişəlik** 1998-ci ildə qanuniləşdirildi, buna baxmayaraq fahişəxana, sutenyorluq və fahişəlik məşğuliyyətinə cəlb edilmə qanunsuz olaraq qalır, buna görə 5 ilədək həbs cəzası verilə bilər. UNAIDS hesablamalarına görə, 2016-cı ildə ölkədə 7,100 seks işçisi var idi.

Fahişələr QİÇS-in yayılmasına səbəb olmaqda günahlandırılırlar. Əhalinin bu cəmiyyətində HİV-in yayılma dərəcəsi 2% -dir.

Qırğızıstanda vacib sosial problemlərdən biri cinsi alverdir.

## Hökumət orqanları ilə münasibətlər
Qeyri hökumət təşkilatları və seks işçiləri korrupsioner hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən təqib edildiyini bildirirlər. İnsan alveri və ictimai əxlaqa qarşı cinayətlərə qarşı mübarizə şöbəsi 2013-cü ildə qurulandan bəri vəziyyət daha da pisləşdi. Paytaxt Bişkekdə, keçmiş qırmızı işıqlar məhəlləsi olan Pravda küçəsində hazırda fahişələr işləmirlər. Bir neçə "mamaçkalar" (madamlar) küçədə durular, seks işçiləri yaxınlıqdakı otellərdə qalırlar.

Məlumata əsasən, Qırğızıstan polisi insan alveri qurbanlarını (18 yaşdan kiçik olan bəzilərini də daxil olmaqla) istismar edir, saunalar və küçədə onlarla cinsi əlaqədə olmağa məcbur edir. Polisin etdiyi qanunsuzluq və korrupsiyanın yayılması, polisin cinsi alver qurbanlarını, o cümlədən yetkinlik yaşına çatmayanları da təhdid etməsi və zorakılıqla onlardan pul tələb etməsi ilə bağlı ictimai narahatlıq hələ də qalmaqdadır. Bəzi sübutlara əsasən, polis istintaqı dayandırmaq üçün ehtimal olunan insan alverçilərindən rüşvət alır.

## Tais Plüs
Qeyri-hökumət təşkilatı Tais Plüs seks işçilərinin hüquqlarını qoruyur və onlara dəstək və təhsil verir.

Təşkilat 1997-ci ildə bir qrup seks işçisi tərəfindən həmkarlar ittifaqı olaraq təsis edilmişdir. 2000-ci ildə Qırğızıstanda rəsmi olaraq qeydiyyata alındı.

2005 və 2012-ci illərdə Tais Plüs fahişəliyin kriminallaşdırılmasına qarşı çıxmışdır; hər iki dəfə qanunvericilik təşəbbüsü rədd olunmuşdur.

Qırğızıstanda küçə seks işçilərinin təxminən 90% -nin bu təşkilatdan müəyyən dərəcədə dəstək aldığı təxmin edilir.

## Cinsi alver
Qırğızıstan, cinsi alver qurbanı olan qadınlar və uşaqların aparıldığı, daşındığı və gətirildiyi bir ölkədir. Türkiyə, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Hindistan, Rusiya, Qazaxıstan, Cənubi Koreya və ölkə daxilində qadın və qızların cinsi alverə məruz qaldıqları bildirilir. Özbəkistandan olan yetkin yaşlarına çatmayan gənc qızlar Qırğızıstanın cənub bölgəsində tez-tez istismar qurbanı olurlar. Özbəkistan, Tacikistan və Türkmənistandan olan bəzi kişi və qadınlar Rusiya, BƏƏ və Türkiyəyə köç etdikləri zaman bu ticarətin qurbanı olmaq təhlükəsi altında qalırlar.

2018-ci ildə ABŞ Dövlət Departamentinin İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə və Müqavimət İdarəsi Qırğızıstanı "Tier 2" dövləti olaraq qeyd etmişdir.

## İstinadlar
Qırğızıstanın vitse-prezidenti

**Qırğızıstanın vitse-prezidenti** — 1990-cı ilin dekabr ayında yaradılmış Qırğız Respublikası hökumətində siyasi vəzifə. Vəzifə 1993-cü ildə ləğv edildi.

Prezidentin vəzifələrini yerinə yetirmək iqtidarında olmadığı təqdirdə vitse-prezident onun səlahiyyətlərini öz üzərinə götürmək tapşırığı verilmişdir. 2007-ci il konstitusiyasının 50-ci maddəsinə uyğun olaraq bu məsuliyyəti baş nazir daşıyır.

## Qırğızıstan vitse-prezidentlərinin siyahısı

## İstinadlar
Məşədi İbad (film)

**Məşədi İbad** () — Azərbaycan əsilli İran rejissoru Səməd Sabahi tərəfindən 1953-cü ildə çəkilmiş musiqili komediya filmi. Film Üzeyir Hacıbəyovun "*[[O olmasın, bu olsun (operetta)|O olmasın, bu olsun]]*" adlı operettası əsasında çəkilmişdir.

## Süjet
Filmin adını daşıyan baş qəhrəman Məşədi İbad qoca kişidir. O, müflisləşmiş tacir Rüstəm bəyin qızı Gülnara aşiq olub. Rüstəm bəy borclarını ödəməyə bir yol axtarır və buna görə də onların evliliyinə razı olur, ancaq Gülnar Sərvər adlı gənc oğlanı sevir. Məşədi İbad Gülnar ilə evlənməyə hazırlaşır. Evlilik günündə qarışıqlıq baş verir və Sərvər Məşədi İbadı həm biabır edir, həm də ki Rüstəm bəyin borclarını ödəməsinə vadar edir.

## Həmçinin bax
*O olmasın, bu olsun (film, 1956)

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Əsbiyyə

**Əsbiyyə** və ya **Əl-Asaba** Tripolidən təqribən 120&nbsp;km məsafədə, qərb dağı sayılan Nafusa dağının ətəklərində şəhər.
## Tarixi
### Qısa Tarixi
Əl-Asaba kənd təsərrüfatı ilə məşhur olan Nafusa dağlarında (Qərbi Dağ) yerləşən, 2010-cu il siyahıyaalınmasında faktiki olaraq təxminən 27.600 nəfər məskunlaşan bir əhalisi olan bir bölgədir və Qaryan şəhərindən sonra bölgənin ən böyük şəhərlərindən biridir.

23 mart 1913-cü ildə Əl-Təvisin protektoratı olan Liviya mücahidləri və italyanlar arasında döyüş baş verdi və bu zərbə zamanı italyanlara ağır itki verildi.

2011-ci il fevral inqilabında, inqilabçılar 25 avqust 2011-ci ildə bir nərdivana girdilər və şəhər obyektlərində müstəqillik bayrağı qaldırıldı
## Qalereya

Fayl:Al Asabiya01.JPG
Fayl:Al Asabiya02.JPG
Fayl:Al Asabiya03.JPG
Fayl:Al Asabiya04.JPG


## İstinadlar
Özbəkistanın birinci prezidentinin abidəsi

**Özbəkistanın Birinci Prezidentinin abidəsi** — Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərindəki Oksaroy Prezident Sarayındakı bir abidədir. 31 avqust 2017-ci ildə Özbəkistan prezidenti Şavkat Mirziyayev və İslam Kərimovun ailə üzvləri abidənin açılışını etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Monument to the First President of the Republic of Uzbekistan Islam Karimov is opened in Tashkent
Ubari

**Ubari** Liviyanın cənub-qərbindəki Fəzzan bölgəsində Bərbərcə danışan şəhər və Vadi əl Həya rayonunun inzibati mərkəzidir. Sahara səhrasında yerləşir. Ölkənin cənub-qərbindəki Əvbari adlı keçmiş rayonun paytaxtı idi.
## Coğrafiya
Ubari, Tarqa dərəsində, Messak Sattafat yaylası ilə göllər arasında uzanır. Doğma bitkilərə təbii yayla qidalanan göllərin sahillərindəki bataqlıq otları və yerli Sahara Date xurması (*lat*.Phoenix dactylifera) daxildir.

Ubari oasis qəsəbəsi, Kel Acer Tuareq xalqının Qat-dan sonra ikinci mərkəzidir. Qonşu kəndlərə Qerma və Qarran daxildir.

Ubari dünyanın ən günəşli və quraq bölgələrindən birində yerləşir. Qısa, çox isti qış, lakin uzun, son dərəcə isti ilə isti bir səhra iqlimi var. İllik orta yağıntının miqdarı planetdə ən azı 8&nbsp;mm (0.31&nbsp;in) olan və ən çox onilliklər heç bir yağış görmədən asanlıqla keçə bilər. Ubari il boyu və bütün fəsillərdə daimi, məhdudiyyətsiz günəş və aydın səmalara malikdir. Bu sümük quru torpaq üzərində buludlar olduqca nadirdir. İyun-sentyabr aylarında orta yüksək temperatur 40&nbsp;°C-dən (104&nbsp;°F) yüksəkdir.
## Vətəndaş müharibəsində
2011-ci il Liviya vətəndaş müharibəsi zamanı şəhər 22 sentyabr 2011-ci ildə Milli Keçid Şurasının qüvvələri tərəfindən ələ keçirildi.

19 Noyabr 2011-ci ildə Seyf ül-İslam Qəddafi və bir neçə silahdaş qonşu Nigerə qaçmaq istəyərkən Ubaridən təxminən 50 kilometr qərbdə tutuldu və həbs olundu. 2-ci vətəndaş müharibəsindən sonra şəhərin müstəqilliyi Tuareq və Toubou qəbilələri tərəfindən iddia edildi.
## İstinadlar
Cədid (Liviya)

**Cədid** — Liviyanın cənub-qərbindəki Fəzzan bölgəsində, Böyük Səhrada vadi şəhəridir. Səbha rayonunun inzibati-mərkəzi olan Səbha şəhərinə yaxındır.

## İstinadlar
Nizami Məmmədov (idman xadimi)

**Nizami Məmmədov** (tam adı:*Məmmədov Nizami İmaməli oğlu*; ) — idman xadimi, 1962-ci ildən SSRİ idman ustası.

## Həyatı
Məmmədov Nizami İmaməli oğlu 25 mart 1940-cı ildə Şərur rayonunun Qarabağlar kəndində anadan olmuşdur.

### Təhsili

1662-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən və Tərbiyəsi İnstututunu (indiki Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası) bitirmişdir.

## Fəaliyyəti

### İdman fəaliyyəti

1959-64-cü illərdə Həndbol üzrə Azərbaycan və SSRİ yığma komandalarının tərkibində Polşa 1964, 1968, Macarıstan 1965, Çexoslovakiya (1966), Bolqarıstan (1967) və Rumıniyada 1969 keçirilən beynəlxalq yarışlarda iştirak etmiş, SSRİ-nin ən güclü hücumçularından sayılmışdır. 1984-86-cı illərdə Mali Respublikasının həndbol üzrə yığma komandasının baş məşqçisi olmuşdur.

### Pedaqojo fəaliyyəti
1986-cı ildən Naxçıvan Dövlət Universitetinin Bədən tərbiyəsi və idman kafedrasının müdiridir. 1990-cı ildən dosentdir.

## Üzv olduğu təşkilatlar

1998 — Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü

## Mənbə
*
Mustafa Çamran

**Mustafa Çamran** Savehî (fa: مصطفی چمران, ), İranlı akademik, fizik, siyasətçi, Mehdi Bazərgan dövlətində İranın müdafiə naziri, Əməl hərəkatının qurulmasında Musa əl-Sədrin köməkçisi, İslami Şura Məclisinin nümayəndəsi və İran-İraq müharibəsində komandir

## Həyatı
### Doğumu
8 mart 1932-ci ildə Tehranda səkkiz nəfərlik bir ailədə anadan olmuşdur. Atası Hassan Çamran, İranın Savə şəhərindəki Çamran adlı bir kənddən Tehrana köçmüşdü

### Təhsili
Çamran ilk təhsilinə Tehran Memarlıq Məktəbində başlamışdır. Orta təhsilini Darul Funun və Elborz məktəblərində bitirib. 1953-cü ildə yüksək nəticəsi ilə Tehran Universitetinin Elm Fakültəsində Elektromexanika şöbəsində təhsilini ilə davam etdirdi. Bakalavrı bitirdikdən sonra Magistr dərəcəsi üçün Texas Universitetinin təqaüdünü aldı və təhsilini davam etdirdi. ABŞ-nin Kaliforniya Universitetində elektro-fizika üzrə doktorluq dərəcəsini almışdır. Fars dilindən əlavə, Çamran ərəb, ingilis, türk, fransız və alman dillərini də yaxşı bilirdi.

### Kitabları
Mustafa Çamran döyüşçü olsa da, eyni zamanda fikir və düşüncə adamı idi. Sənəti və incəsənəti çox sevirdi. Onun hikmətli sözləri və düşüncələri “Ruhun hikmətlə yüksəlməsi” adlı bir kitabda toplanmışdır. Yazdığı kitablar müxtəlif dillərə tərcümə olunmuşdur. “Biz və Allah” və “Ruhun hikmətlə yüksəlməsi” kitabları türk dilinə tərcümə edilərək nəşr edilmişdir. Öz elm sahəsinə dair bir neçə kitab və məqalə də yazmışdır. “Hərəkət və elektrostatik yükə əsaslanan inteqrator” (An integrator based on motion and electrostatic charge) onun dərc olunmuş magistrlik dissertasiyasına aiddir.

### Siyasi mübarizəsi
Orta təhsili dövründə İslam mübarizəsi ilə tanış oldu. Fəlsəfə doktoru alarkən Müsəlman Tələbələr Birliyini qurdu və lideri oldu. Təhsilini başa vurduqdan sonra İrana qayıtdı. 1963-cü ildə İranda meydana çıxan “15 Xordad Üsyanı”na qoşuldu. Hadisədən sonra Misirə getməli olur, burada Fələstinin mübarizəsi ilə maraqlandı və partizan təhsili aldı. 1970-ci ildə Livana getdi. Musa əs-Sədrlə görüşdü və imperializm və sionitlərə qarşı İslami mübarizələrdə iştirak etmişdir. Musa Sədr ilə birlikdə “Əməl” təşkilatını yaratmaq üçün çalışdı. İran İslam İnqilabından sonra Livandan İrana qayıtdı və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun təşkilatlanmasına rəhbərlik etmişdir. İran-İraq müharibəsi başlayanda müharibəyə qoşuldu. Cəbhədə pastar komandiri kimi xidmət etmişdir.

## Öldürülməsi
21 iyun 1981-ci ildə İranın cənubundakı Dehleviye bölgəsində həyata keçirilmiş bir əməliyyat zamanı öldürülmüşdür.
Nəsir Məmmədov

**Nəsir Nəsirzadə Məmmədov** () — dilçi alim, filologiya elmləri doktoru (1964), professor.

## Həyatı
10 may 1907-ci ildə Ordubad rayonun Dəstə kəndində anadan olmuşdur.

1925-ci ildə orta məktəbi bitirmiş, 1928–1929-cu illərdə Zaqafqaziya Kommunist Universitetinə daxil olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) filologiya fakültəsini bitirmişdir.

Azərbaycan Ali məktəb və Elmi İdarə İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika komitəsinin sədri, Bakının sabiq Keşlə rayon partiya komitəsinin katibi vəzifələrində çalışmışdır.

1942–1945-ci illərdə C. Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun direktoru olmuş, burada dilçilik kafedrasına rəhbərlik etmişdir. 1945-ci ildən yenidən BDU-nun Ümumi dilçilik kafedrasında çalışmağa başlamış, 22 il bu kafedrada dosent və professor vəzifələrində işləmişdir. 1947-ci ildə namizədlik, 1964-cü ildə isə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1967-ci ildə M. F. Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunda Azərbaycan dilçiliyi kafedrasının müdiri olmuşdur.1972-ci ildə yenidən BDU-nun Ümumi Dilçilik kafedrasına keçərək orada professor vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycanda nəzəri dilçiliyin yaradıcılarındandır. Nəzəri dilçilik sahəsindəki fəaliyyəti Azərbaycanda bu sahədə elmi fikri xeyli zənginləşdirmişdir.

### Ailəsi
Dövlət xadimi, akademik Şirəli Məmmədovun qardaşı, dövlət xadimi Natiq Məmmədovnin atası, diplomat Nəsir Məmmədovun babasıdır.

## Əsərləri
* Dilçiliyin əsasları, Bakı, 1961
* Dilçiliyə giriş (A. Axundovla birgə), Bakı, 1966
* Azərbaycan dilçiliyinin nəzəri əsasları, Bakı, 1970

## İstinadlar
Nüvə yayındırıcılığı

**Nüvə yayındırıcılığı** — Soyuq müharibə dövründə nüvə silahlarından istifadə üçün nəzərdə tutulmuş hərbi strategiyadır. Nüvə silahının yüksək dağıdıcı gücünən görə, bir nüvə silahına malik olan bir dövlət, sürpriz bir hücumla məhv olmaqdan qorunması şərti ilə daha güclü bir düşməni yayındıra bilirdi.

## Xarici keçidlər
* Nuclear Deterrence Theory and Nuclear Deterrence Myth, streaming video of a lecture by Professor John Vasquez, Program in Arms Control, Disarmament, and International Security (ACDIS), University of Illinois, September 17, 2009.
* Deterrence Today – Roles, Challenges, and Responses, analysis by Lewis A. Dunn, IFRI Proliferation Papers n° 19, 2007
ABŞ Strateji Komandanlığı

**Birləşmiş Ştatların Strategiya Komandanlığı** (; USSTRATCOM)— Birləşmiş Ştatlar Müdafiə Nazirliyinin on Vahid Döyüş Komandanlığından biridir. Onun vəzifəsi hərbi peyklər kimi kosmik əməliyyatlar, məlumat əməliyyatları (məlumat müharibəsi kimi), raketdən müdafiə, qlobal komandanlıq və nəzarət, kəşfiyyat, nəzarət və kəşfiyyat (C⁴ISR), qlobal vuruş və nüvə yayındırıcılığı (ABŞ-nin nüvə arsenalı) və kütləvi qırğın silahlarına qarşı mübarizə aparmaqdır. Qərargahı Nebraska əyalətndəki Offutt Hava Qüvvələri bazasında yerləşir.

## İstinadlar
Raketdən müdafiə

[thumb|[THAAD sistemi]]

**Raketdən müdafiə** — düşmən döyüş raketlərinin aşkarlanması, izlənməsi, dayandırılması və məhv edilməsi ilə əlaqəli bir sistem, silah və ya texnologiyadır. Əvvəlcə nüvə başlıqlı qitələrarası ballistik raketlərə (ICBM) qarşı müdafiə olaraq hazırlanmış və daha sonra daha qısa mənzilli qeyri-nüvə taktiki raketlər daxil olmaqla genişləndirilmişdir.

Bu cür hava hücumundan müdafiə sistemləri ABŞ, Rusiya, Çin, Hindistan, İsrail və Fransa tərəfindən hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Offutt aviabazası

**Offutt aviabazası** (ing: Offutt Air Force Base) (İATA: OFF, ICAO: KOFF, FAA LID: OFF) - ABŞ-nin Omaha şəhəri yaxınlığında yerləşən ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin bazası. Baza, ABŞ Strategiya Komandanlığının (USSTRATCOM), Hərbi Hava Qüvvələri Hava Vəziyyəti Agentliyinin və əsas bölmə kimi fəaliyyət göstərən Havadan Müdaxilə Komandanlığının (ACC) 55-ci Qanadının (55. Wing) qərargahıdır.

*Offutt*un aviasiya sahəsində ilk istifadəsi 1918-ci ilin sentyabrında Birinci Dünya müharibəsi əsnasında Ordu Hava Xidmətinin şar sınağı bölgəsi olaraq başlamışdır. Bazanın adı 1924-cü ildə Birinci Dünya müharibəsi pilotu leytenant Jarvis Offuttun xatirəsinə Offutt olaraq dəyişdirilmişdir.

## İstinadlar
ABŞ Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığı

**Amerika Birləşmiş Ştatları Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığı** (, qısaca *USSOCOM* və ya *SOCOM)* — ABŞ Müdafiə Nazirliyinin on Vahid Döyüş Komandanlığından biridir. Onun vəzifəsi ABŞ dövlətinin mənfəəti və mənafeyi üçün xüsusi əməliyyat qüvvələri hazırlamaq, terror şəbəkələrinə qarşı əməliyyatların planlaşdırılması və sinxronlaşdırılmasıdır. 16 aprel 1987-ci ildə yaradılan komandanlığın qərargahı Florida ştatındakı MacDill Hava Qüvvələri bazasında yerləşir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İnternet saytlarından

* USDOD. U.S. DOD Dictionary of Military Terms. United States of America: U.S. Department of Defense. 5 June 2003.
* USDOD. . United States of America: U.S. Department of Defense. 5 June 2003.
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* U.S. Special Operations Command
* U.S. Army Special Operations Command
* U.S. Marine Corps Forces Special Operations Command
* U.S. Naval Special Warfare Command
* Air Force Special Operations Command
* Department of Defense
* Joint Special Operations University
Mirzə Məmmədquluzadə

**Mirzə Məmmədquluzadə** (tam adı:*Məmmədquluzadə Mirzə Ələkbər Məmmədqulu oğlu*; )— ziyalı, ictimai xadim.

## Həyatı və təhsili

1872-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. Cəlil Məmmədquluzadə qardaşıdır.Mollaxanada, Naxçıvan şəhər ibtidai məktəbini oxumuşdur. Qori Müəllimlər Seminariyasına daxil olmaq təşəbbüsü nəticəsiz qalmışdır.

### Ölümü
22 may 1922-ci ildə Ağcabədi rayonun Kəhrizli kəndində vəfat edib.

## Fəaliyyəti

### Cənubi Azərbaycan məşurət hərəkatında iştirakı

Cənubi Azərbaycan məşurətə hərəkatında fəal iştirak etmiş, Səttarxanın yaxın silahdaşlarından biri kimi tanınmış, Şeyx Məhəmməd Xiyabani ilə ünsiyyət saxlamışdır. Molla Nəsrəddin jurnalının Cənubi Azərbaycanda əsas abunə müvəkkili olmuşdur.

### Əmək fəaliyyəti

Sovet hakimiyyəti illərində və ondan əvvəl çox vaxt Kəhrizlidə yaşamış Həmidə xanım Məmmədquluzadə-Cavanşirə məxsus təsərrüfatın idarə olunmasında ona yaxından köməklik göstərmişdir.

## Ədəbiyyat
* İsa Həbibbəyli, Cəlil Məmmədquluzadə: Mühit və müasirləri, Bakı, 1997;
* İsa Həbibbəyli, Mirzə Cəlilin nəsil şəcərəsi,"Qobustan" toplusu, 1999, №2;

## Mənbə
*
Xüsusi təyinatlılar

[thumb|[İraq Xüsusi Əməliyyat Qüvvələri]]

[thumb|[Xüsusi Xidmət Qrupu (Pakistan)|Pakistan SSG Xüsusi Qüvvələrinin heyəti]]

[thumb|[Rusiya “Spetsnaz” Xüsusi Qüvvələrinin heyəti]]

**Xüsusi təyinatlılar** və ya **xüsusi əməliyyat qüvvələri** — düşmənin təhlükəsizlik qüvvələri və silahlı birləşmələrinə qarşı kəşfiyyat əməliyyatları, nəzarət, düşmən qoşunlarının vəziyyəti, düşmən qoşunlarının sayı kimi xüsusi taktiki bacarıqlar tələb edən vəzifələri yerinə yetirirlər; çox yönlü və çevik silahlı birləşmələrdirlər.

## Tarixi
[thumb|200x200pik|[İkinci Dünya müharibəsi dövründə Şimali Afrika kampaniyasında Şimali Afrika çöllərində patrul xidməti aparan SAS piyadaları.]]

Daha güclü və daha dəqiq bir nəticə üçün nizamsız (qeyri-nizami) şəkildə qurulmuşdurlar. Nizamsız müharibə (qeyri-nizami müharibə) bacarığını və partizan taktikasını çox yaxşı bilən və tətbiq edən bölmələrdir. Qüvvələr müstəqil olaraq asimmetrik və qarışıq bir əməliyyat planı çərçivəsində hərəkət edirlər.

İlk qeydə alınan xüsusi qüvvələr ingilislərin SAS və SBS qüvvələri idi. SAS və SBS Winston Churchillin “Düşmən xəttində və ya ərazilərində vəzifələrini yerinə yetirə bilən xüsusi hazırlanmış əsgərlər” əmri ilə qurulmuşdur.

Bu gün tarazlıqların tənzimlənməsi ilə xüsusi təyinatlılar daha çox terrorla mübarizə əməliyyatlarına cəlb edilmişdirlər.
Əfqanıstan müharibəsi zamanı Polşanın GROM, Almaniyanın “KSK” və Amerikanın Delta Force kimi xüsusi təyinatlı qüvvələri mühüm vəzifələri yerinə yetirmişdirlər.

thumb|Almaniyanın “KSK” xüsusi təyinatlıları

## Qabiliyyətləri
*Kəşfiyyat və müşahidə 
*Digər qüvvələrin təlimi
*Əməliyyat Taktiki və Strategiya
*Hücum və Müdafiə
*Mühitə uyğunlaşa bilmək
*Üsyanların yatırılması
*Terrorizmə qarşı mübarizə
*Sui-qəsd
*Təxribat və məhv etmək
*Qaçaraq xilasolma
*Girov xilasetmə
*Qapalı məkanlarda və yaşayış ərazilərində əməliyyatlar aparmaq
*Məlumatların toplanması
*Məlumat toplamaq (Kəşfiyyat)
*Həyatda qalmaq (çətin həyat şəraitində yaşamaq)
*Psixoloji müharibə və sosial mühəndislik
*Hər cür silah və texnikadan istifadə

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* Breuer, William B. (2001). *Daring missions of World War II*. John Wiley and Sons. .
* Clemente Ramos, Julián. 1994. "La Extremadura musulmana (1142–1248): Organización defensiva y sociedad". *Anuario de estudios medievales*, 24:647–701. Web.
* Haskew, Michael E (2007). *Encyclopaedia of Elite Forces in the Second World War*. Barnsley: Pen and Sword. .
* 
* Molinari, Andrea (2007). *Desert Raiders: Axis and Allied Special Forces 1940–43*. Osprey Publishing. .
* 
*
Atsinanana rütubətli meşələri

**Atsinanana rütubətli meşələri** — 2007-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir və Madaqaskarın şərqində yerləşən altı milli parkdakı 13 xüsusi ərazidən ibarətdir:

# Maroceci Milli Parkı
# Masuala Milli Parkı
# Zahamena Milli Parkı
# Ranumafana Milli Parkı
# Andrinqitra Milli Parkı
# Andohahela Milli Parkı

Atsinanana meşələri adanın şərq hissəsi boyunca paylanır. Bu relikt meşələr Madaqaskarın adanın geoloji tarixini əks etdirən bənzərsiz biomüxtəlifliyinin yaşaması üçün zəruri olan ekoloji proseslərin davam etdirilməsi üçün çox vacibdir. 60 milyon il əvvəl Madaqaskar bütün digər torpaq kütlələrindən ayrılmasını tamamladı və bitki və heyvan həyatı təcrid olunaraq inkişaf etdi. Rütubətli meşələr həm ekoloji, həm bioloji proseslər, həm də biomüxtəlifliyi və təhlükə altına alınan növlər üçün əhəmiyyətinə görə diqqətəlayiqdir. Ərazidəki bir çox növ nadirdir və xüsusilə də lemur və digər primatların nəsli təhlükə altındadır.

## Həmçinin bax

* Təhlükədə olan Dünya İrsinin siyahısı
İraq Xüsusi Əməliyyat Qüvvələri

**İraq Xüsusi Əməliyyat Qüvvələri** — İraqın Xüsusi təyinatlılarıdır.


Fayl:Flag of the Iraqi Counter Terrorism Bureau.svg|İraq Terrorizmlə Mübarizə Bürosunun bayrağı
Fayl:Special Operations Iraq Flag.svg|İraq Xüsusi Əməliyyat Qüvvələrinin bayrağı
Həbib Məmmədəliyev

**Həbib Məmmədəliyev** (tam adı: *Məmmədəliyev Həbib Mehdi oğl*u;) — AMEA-nın müxbir üzvü, kimyaçı alim, texniki elmlər doktoru, professor

## Həyatı və təshili

Məmmədəliyev Həbib Mehdi oğlu 1912-ci il martın 29-da Ordubad şəhə­rində anadan olmuşdur. Yusif Məmmədəliyevin qardaşı oğludur. Şərqşünas Vasim Məmmədəliyevin qohumudur. Böyük Vətən Müharibəsinin (1941-1945) iştirakçısıdır. 1937-ci ildə Azərbaycan Sə­naye İnstitutunu mühəndis-kimyaçı tex­noloq ixti­sası üzrə bitirmişdir.

### Ölümü
14 may 1975-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir. Bakı şəhərində dəfn edilmişdir.

## Fəaliyyəti

### Elmi fəaliyyəti

İkinci Dünya müharibəsi illərində H.Məmmədəliyev ordu sıralarında iştirak etmiş və hərbi texnikanın yanacaq və sürtkü materialları ilə təmin edilməsi üzərində elmi tədqiqat işləri aparmışdır. 1945-ci ildə kimya üzrə fəlsəfə doktoru və 1955-ci ildə kimya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini, 1956-cı ildə professor elmi adını almış, 1967-ci ildə Azərbaycan SSR EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.

Azərbay­can SSR EA-nın Neft İnstitutunun laboratoriya müdiri (1945-1955), SSRİ EA-nın Neft İnstitutunda boyük elmi işçi, qrup rəhbəri (1955-1961), SSRİ EA Neft-Kimya Sintezi İnstitutunda Aromatik monomerlər laboratoriyasının rəhbəri işləmişdir (1961- 1975).

Əsas elmi istiqaməti aromatik karbohidrogenlərin alkil­ləşdirilməsi, dealkilləşdirilməsi və izomerlərə çevrilməsi reaksiyalarına həsr edilmişdir.

H.Məmmədəliyev əməkdaşları ilə birlikdə fenolların alümosilikat və turşu katalizator­ları üzərində aklilləşmə və arilalkilləşmə reaksiyalarını ət­raf­lı tədqiq edərək, əsas və əlavə reaksiyaların ümumi sxemlərini müəy­yənləşdirmiş və onların kinetik qanunauyğunluqlarını aşkara çıxarmışdır.

Rəhbərliyi ilə işlənib hazırlanmış katalitik rifor­minq prosesi piroliz qurğularında aromatik karbohidrogen istehsalını 1,5-2 dəfə artırmağa imkan vermişdir.

Tərəfindən neft və yanar şistlərin pirolizindən alınan ma­ye karbohidrogen tərkibi öyrənilmiş və sənaye miqyasında sənaye neft məh­sulları olan stirol və inden fraksiyasının ayrılma prosesi işlənib hazırlan­mışdır. Rəhbərliyi ilə 15 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır.

180 elmi əsərin, o cümlədən 13 müəlliflik şəhadət­naməsi və 1 monoqrafiyanın müəllifidir.

## Təltif və mükafatları

* Neft-kimya sənayəsində xidmətlərinə görə Azərbaycan Ali Soveti­nin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Vaddan

**Vaddan** — Liviyanın cənub-qərbindəki şimal-şərqdəki Fezzan bölgəsində, Böyük Səhrada bir vahə şəhəridir. Cufra rayonunda yerləşir.
## Tarixi
Liviya Vətəndaş müharibəsi zamanı NATO qüvvələri qəsəbədəki silah-sursat anbarını bombaladı.  8 sentyabr 2011-ci ildə şəhərin Milli Keçid Şurası ilə müttəfiq olan qüvvələrin nəzarəti altında olduğu bildirildi.

## İstinadlar
Xüsusi Xidmət Qrupu (Pakistan)

**Xüsusi Xidmət Qrupu** — Pakistan Silahlı Qüvvələrinin kəşfiyyat, birbaşa fəaliyyət, terrorla mübarizə və qeyri-nizami müharibə aparmaq tapşırığı olan xüsusi təyinatlı dəstəsidir. Sovet İttifaqının nüfuzunun genişlənməsi səbəbiylə 1955-ci ildə batalyon səviyyəsində qurulmuşdur. Türkiyə Xüsusi Qüvvələr Komandanlığı ilə 1998-ci ildən bəri birgə təlimlər təşkil edirlər. Hindistan-Pakistan müharibəsində iştirak etmişdirlər.

## İstinadlar
Tsinqi de Bemaraha Təbiət Qoruğu

**Tsinqi de Bemaraha Təbiət Qoruğu** — Madaqaskarın qərb sahilinə yaxın Melaki regionunda yerləşən təbiət qoruğudur. Bənzərsiz coğrafiyası, qorunan manqrov meşələri, vəhşi quş və lemur populyasiyalarına görə ərazi 1990-cı ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi  siyahısına daxil edilmişdir.

## Milli park
Mühafizə olunan ərazinin cənub ucu sonradan 666&nbsp;km2 ərazini əhatə edən Tsinqi de Bemaraha Milli Parkına dəyişdirildi. Mühafizə olunan ərazinin şimal ucu 853&nbsp;km2 ərazini əhatə edən təbiət qoruğu olaraq qalır (Réserve Naturelle Intégrale). Bura Manambolo çayı üzərindəki qayalıqların üstündəki iynə şəkilli əhəng daşı formalaşması ilə xarakterizə olunur. İnanılmaz dərəcədə kəskin əhəng daşı formalaşması avadanlıq və əti asanlıqla kəsə bilər ki, bu da onları keçməkdə çətinlik yaradır. "Tsinqi" sözü "ayaqyalın gəzilə bilməyən yer" mənasını verən yerli sözdən yaranmışdır.

## Turizm
Turistlər milli parka parkdan 150&nbsp;km cənubda yerləşən Morondava şəhərindən bir yolla gedə bilərlər. Antananarivu və ya Mahacanqadan təyyarə ilə gedilə bilən Antsalova şəhərindən də məhdud giriş mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Tsinqi de Bemaraha Təbiət Qoruğu. UNESCO
Mamadış rayonu

**Mamadış rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayon respublikanın mərkəzində, Kama və Vyatka çaylarının sahilləri boyunca uzanır. 
Şimaldan Tatarıstanın Kukmara, şimal-qərbdən Teləçe, qərbdən Balık-Bişməse, cənub-qərbdən Çistopol, cənub və cənub-şərqdən Aşağı Kama, şərqdən Alabuqa rayonları ilə, şimal-şərqdən Udmurtiyanın Kizner rayonu ilə həmsərhəddir.
Rayonun inzibati mərkəzi Mamadış şəhəridir.
## Coğrafiyası
Sahəsinə görə Tatarıstan respublikasının ən böyük rayonudur. Sahəsi 2600,7&nbsp;km²-dir. Hündürlüyü 180–200 m arasında dəyişir.

## Tarixi
Rayonun ərazisi 1920-ci ilə qədər Mamadış qəzasına, 1920-1930-cu illərdə Mamadış kantonuna daxil idi.

Rayon 10 avqust 1930-cu ildə təsis edilmişdir.

1 fevral 1963-cü ildə ləğv edilmiş Balık-Bişməse və Təkəneş rayonlarının bir hissəsi Mamadış rayonuna birləşdirildi.
## Əhali

;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Mamadış şəhəri) rayon əhalisinin 37,72% -i yaşayır.

	
;Milli tərkib
Rayon əhalisi tatarlar (76,3%), ruslar (20,13%), marilər (1,4%) və udmurdlardan (1,3%) ibarətdir.
## İqtisadiyyat
Dominant sənaye kənd təsərrüfatdır. Rayonun kənd təsərrüfatı çoxşaxəlidir. Buraya taxıl, sənaye bitkiləri istehsalı daxildir. Rayonda buğda, çovdar, qarabaşaq, arpa, noxud və digər bitkilər becərilir. Bölgənin kənd təsərrüfatı quruluşuna mühüm töhfə verən "Mamadışaqrohimservis" ASC, "Usaliaqrohimservis" ASC və digər müəssisələri vardır.

### Nəqliyyat
M-7 (Volqa) "Moskva - Kazan - Ufa"  federal magistral yolu rayon ərazisindən keçir. Vyatkanı Mamadış şəhərinin aşağısından keçən körpü ilə keçir.

Əsas regional yollar: Mamadış - Kukmara - Vyatskiye Polyanı, Mamadış - Nikiforovo, Mamadış (M-7) - Sokolka, Katmış (M-7) - Kamsk meşə kolxozu.

Kama və Vyatka çayı ilə gəmiçilik mümkündür. Mamadış şəhəri və Sokolka, Bersut kəndlərində gəmilərin yan alması üçün priçallar vardır.

## Yerli özünü idarəetmə
Mamadış rayonu ərazisinə 1 şəhər və 28 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 129 yaşayış məntəqəsi daxildir.
;İcra hakimiyyəti rəhbərləri
İlnar Fanileviç Hafizov

İlnar Enqeleviç Fəttaxov (2016-cı ildən)

## KİV
Rayonda “Nokrat - Vyatka” qəzeti tatar və rus dillərində nəşr olunur.

## İstinadlar
Leninoqorsk rayonu

**Leninqorsk rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayon respublikanın cənub-şərqində, Stepnoy zaya çayının yuxarı axarı boyunca uzanır.

Rayonun inzibati mərkəzi Leninoqorsk şəhəridir.
## Coğrafiyası
Şimaldan Əlmət, şərqdən Buqulma ilə, qərbdən respublikanın Çirmeşən rayonları ilə, cənubdan Samara vilayəti ilə (Şentalinski və Klyavlinski rayonları) həmsərhəddir. Uzunluq istiqamətində 63&nbsp;km, meridian istiqamətdə 33&nbsp;km-dir.

Ərazi meşə-çöl zonasında, mülayim kontinental iqlim bölgəsində yerləşir.
## Tarixi
1905-ci ildə Stolıpin islahatlarından sonra rayonun ərazisində bir kənd meydana gəlir: Novo-Elxovo, Akkul, Novaya Çerşila, Maryanovka, Malaxovka, Voljanka, Stepnoy Zay. 1910-cu ilə qədər bu bölgədə 55 015 nəfər yaşayırdı. 1917-ci il inqilabından sonra Buqulma qəzasında kənd volost sovetlərinin və Sovetlərin ilk rayon qurultayına deputatlar seçilir. 1918-1920-ci illərdəki vətəndaş müharibəsi zamanı ordu indiki Leninogorsk vilayətinin ərazisindən dörd dəfə keçir. Burada şiddətli döyüşlər gedir.

1921-ci ildə quraqlıq Volqa, Ural, Qafqaz, Krım və Ukraynanın bir hissəsinnə böyük təsir edir.  Nəticədə dəhşətli qıtlığa səbəb olur. Bu da indiki Leninogorsk rayonunun ərazisini əhatə edir. Həmin il rayon əhalisinin üçdə bir hissəsi aclıqdan ölür. Ailələrin acından tam olaraq qırılırdılar. Bununla əlaqədar olaraq, ac uşaqlar üçün Promqol yeməkxanası təşkil edilir.

1930-cu ildə Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası rayonlara ayrılır. Beləliklə, Buqulma kantonunun yerində Şuqer, Buqulma, Çirmeşən, Bavlı, Əlmət, sonralar Aznakay rayonları qurulur. 10 fevral 1935-ci ildə isə Novopismyanski rayonu qurulur.
1930-cu ilin sonlarında rayonda iki xəstəxana və Aşağı-Çirmeşən dispanseri qurulur. Bir çox böyük yaşayış məntəqələrində tibb mərkəzləri açılır. 1933-cü ildə rayon ərazisində Bakirovo kurortu qurulur. Böyük məskunlaşma ərazilərində klublar və kitabxanalar, kolxoz-sovxozlarda dövlət teatrları qurulur. 1937-ci ildə Stara Pismyankadan 7&nbsp;km məsafədə Bugulma hava limanı açılır.

1938-ci ildə Tatarıstanın cənub-şərqində yeni bir kəşfiyyat dalğası qeydə alınır, sürətlə inkişaf edən ölkə getdikcə daha çox mənbəyə ehtiyac duyur. Zelyonaya Roşa adlanan ilk neftçilər kəndi meydana gəlir.
## Əhali

;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Leninoqorsk şəhəri) rayon əhalisinin 75,86% -i yaşayır.

;Demoqrafiya
2008-ci ildə 1 min nəfərə doğuş nisbəti 11,2%, ölüm 14,6% təşkil etmişdir.

;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya Siyahısına alınmasına görə bölgə əhalisi tatarlar (51,5%), ruslar (37,0%), mordovalılar (4,6%) və çuvaşlardan (4,5%) ibarətdir.

## İstinadlar
Avaş çayı

**Avaş** (bəzən yazılışda *Havaş*; ;  ) — Efiopiyanın əsas çayıdır. Çay axını tamamilə Efiopiya sərhədləri daxilindədir. Avaş çayı Qarqori gölü ilə başlayan və Cibuti ilə sərhəddəki Abbe gölü ilə bitən, Tacura körfəzinin başlanğıcından  məsafədə yerləşən bir-biri ilə əlaqəli göllər zəncirinə axır. Corc Huntiqforda görə Awash çayı XVI əsrdə Dir qəbiləsinin böyük çayı adlanırdı və müsəlman dövlətlərinə qədər uzanırdı.

## Coğrafiya
Efiopiya Mərkəzi Statistika Agentliyinin yaydığı məlumatlara görə, Avaş çayının uzunluğu 1200 kilometrdir. Frank Riçardson *[[Britannika Ensiklopediyası|Encyclopædia Britannica]]* *Eleventh Edition-dakı* məqaləsində çayı belə təsvir edir: "quru mövsümdə eni təsminən , dərinliyi  olan dərin bir axındır və su əvvəlki səviyyəsindən  yuxarı qalxır və beləliklə hər iki sahili boyunca düzənliklər su altında qalır."

## Tarix
İnsanlar növün başlanğıcından etibarən Avaş vadisində yaşayırdılar. Orta Avaş insanlara qədərki çox sayda hominid qalıqlarının tapıldığı yer olmuşdur. Təxminən 9  N-dən aşağı olan Avaş vadisi Afar xalqının və İssa qəbiləsinin ənənəvi evidir. Avaş vadisi tarixi vilayətlərin və ya Davaro, Fataqar, İfat və Şeva krallıqlarının ərazilərinə daxil edilmişdi. Şevadan başqa bütün bu əyalətlər 16-cı əsrdə Amhar xalqının gəlişi ilə yox oldu.

Avaşın məcrasını izləyən ilk avropalı 1933/1934-cü illərdə Avaş şəhərindən başlayaraq Abhebad gölünün sonuna qədər çayın axarını izləyən və şərqdə Tacura ekspedisiyasını davam etdirən Uilfrid Tesaycer idi. Lakin ondan əvvəl kəşfiyyatçı L.M.Nesbitt 1928-ci ildə Avaşın gedişatını izləmiş, Asaitadan sonra çaydan üz döndərmiş və Afar boğazından keçərək Qırmızı dənizə getmişdi.

1960-cı ildə Avaş çayı üzərində Koka Anbarı tamamlandı. Anbar açılışı ilə ərazidəki əsas su elektrik enerjisi mənbəyinə çevrildi. Nəticədə çıxan şirinsulu göl, Qelila gölü (Koka anbarı kimi də tanınır) təxminən 180 kvadrat kilometr əraziyə malikdir. Həm göl, həm də bənd artan çöküntü ilə təhdid olunur.

Avaş Beynəlxalq Bankı Avaş çayının şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Mendeleyevsk rayonu

**Mendeleyevsk rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayon respublikanın şimalında yerləşir. 
Respublikanın Alabuqa rayonu və Udmurtiya (Alnaş, Qraxov rayonları), Nijnekamsk su anbarı ilə isə Tatarıstanın Tukay və Əgerce rayonları ilə həmsərhəddir.
Rayonun inzibati mərkəzi Mendeleyevsk şəhəridir.
## Coğrafiyası
Rayon respublikanın şimal-şərqində yerləşir, Prikamski iqtisadi rayonunun bir hissəsidir.

## Tarixi
Rayon 10 avqust 1930-cu ildə Bondyujski rayonu olaraq qurulur (mərkəzi Bondyujski q). 1921-ci ilə qədər onun ərazisi Vyatka vilayətinə, 1921-ci ildən Alabuqaya daxil olur. 1928-ci ildən Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasınınn Çallı kantonuna aid olur. 20 yanvar 1931-ci ildə rayon ləğv edilir, ərazi Alabuqa rayonuna verilir. 10 fevral 1935-ci ildə rayon yenidən bərpa edilir. Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının inzibati vahidlərinin birləşdirilməsi nəticəsində 1 fevral 1963-cü ildə Bondyujski rayonu ləğv edilir, ərazisi Alabuqa rayonuna verilir. 11 avqust 1967-ci ildə şəhər tipli qəsəbə Bondyujski regional tabeçiliyə çevrildiir və Mendeleevsk adlandırılır. 15 Avqust 1985-ci ildə Alabuqa rayonundan ayrılan Mendeleyevk rayonunun inzibati mərkəzi olur.
## Əhali
;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Mendeleyevsk şəhəri) rayon əhalisinin 73,7% -i yaşayır.
;Milli tərkib
Rayon əhalisi tatarlar (52,8,3%), ruslar (35,6%), udmurdlardan (4,4%) və marilər (4,0%) ibarətdir.

## Yerli özünü idarəetmə
Mendeleyevsk rayonu ərazisinə 1 şəhər və 14 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 38 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## İqtisadiyyat
Mendeleevsk rayonu əsasən kimya məhsulları, mineral gübrələr, neft istehsalı, səmt qazı ilə xarakterizə olunan inkişaf etmiş bir sənaye-kənd təsərrüfatı bölgəsidir. Tikinti materialları sənayesi və yüksək keyfiyyətli yeraltı mineral suları kimi əhəmiyyətli xammal ehtiyatları mövcuddur.

Kənd təsərrüfatı sektorunda çovdar, arpa, yulaf, noxud, kartof və digər tərəvəzlər, yem üçün çuğundur və qarğıdalı yetişdirilir. Mal-qara, donuz, at kimi heyvandarlığın sahələri inkişaf etmişdir. Üstəlik burada tülkü, gəlincik, qütb tülküsünün xəz dərisinin işləmə müəssisələri fəaliyyət göstərir
## İstinadlar
Fərman Bağırov

**Fərman Bağırov** (tam adı:*Bağırov Fərman Rza oğlu*; ) — Fotoqraf, jurnalist

## Həyatı
1936-cı ildə Bakıda anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. Bakı Dövlət Universitetində müəllim işləyib. "Kommunist" qəzetində işləyib. Daha sonra isə Milli Məclisin (MM) rəsmi orqanı olan "Azərbaycan" qəzetinin fotoillüstrasiya şöbəsinin müdiri olub.

15 iyun 2020-ci ildə koronavirusdan Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* Azərbaycan Ali Sovetin Fəxri fərmanı (1969)
* Əməkdar incəsənət xadimi
* Tərəqqi medalına layiq görülüb.

## İstinadlar
Minzələ rayonu

**Minzələ rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayon respublikanın şimal-şərqində yerləşir. 
Respublikanın Alabuqa rayonu və Udmurtiya (Alnaş, Qraxov rayonları), Nijnekamsk su anbarı ilə isə Tatarıstanın Tukay və Əgerce rayonları ilə həmsərhəddir.
Rayonun inzibati mərkəzi Minzələ şəhəridir.
## Coğrafiyası
thumb|250px|Ətrəkli kəndinin yaxınlığı
thumb|250px|Ətrəkli kəndində göl

Respublikanın Aktanış, Müslüm, Sarman, Tukay, Əgerce rayonları və Udmurtiya (Karakulinski rayonu) ilə həmsərhəddir.

Sahəsi 1919.75&nbsp;km²-dir. Bu, bütün Tatarıstanın 2.8% ərazisidir. Əkin sahələri ümumi ərazinin 45% -ni, meşə 12% -ni, otlaqlar 8% -ni, çəmənliklər 24% -ni təşkil edir. Nijnekamsk su anbarının qurulması nəticəsində rayon torpaqlarının bir hissəsi su altında qalmışdır.

Ümumilikdə rayonun iqlimi respublikanın iqliminə bənzəyir. İqlimi mülayim kontinentaldır.

Üstünlük təşkil edən torpaqlar: çəmənlik, karbonatlı qara və boz meşə.

Relyef əsasən düzənlikdir. Rayonun qərbində hündürlük 300 m-ə qədərdir.

## Tarixi
1920-ci ilə qədər rayonun ərazisi Ufa vilayətinin Minzələ qəzasının tərkibində idi. 1920-ci ildə Minzələ qəzası yeni qurulan Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibinə daxil olur.

Rayon 10 avqust 1930-cu ildə təsis edilmişdir.
## Əhali
;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Minzələ şəhəri) rayon əhalisinin 60,82% -i yaşayır.
;Milli tərkib
Rayon əhalisi tatarlar (60,1%), ruslar (35,4%) və marilər (2,7%) ibarətdir. Dini baxımından əhalisi müsəlman və provaslavdır.

## Yerli özünü idarəetmə
Mendeleyevsk rayonu ərazisinə 1 şəhər və 19 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 70 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## Nəqliyyat
Yol şəbəkəsi zəif inkişaf etmişdir. Rayon ərazisi M-7 (Volqa) "Moskva - Kazan - Ufa" magistral yolu ilə kəsişir. Digər əsas yollar: Minzələ - Kadryakovo - Yultimerovo (Sarman, Əlmət) və Yuxarı Yuşad - Yuxarı Tabun (Muslin).

Kama çayı vastəsi ilə gəmiçilik mümkündür. Dəmir yolları şəbəkəsindən məhrumdur. Minzələnin qərb hissəsində hava limanı vardır.
## KİV
Rayon ərazisində rus və tatar dillərində “Minzələ” adlı qəzet buraxılır.

## İstinadlar
Vilyam Hudson

**Vilyam Hudson** (; ) — Böyük Britaniya botaniki və mikiloqu.

## Elmi fəaliyyəti
Vilyam Hudson Qıjıkimilər, Mamırkimilər, Yosunlar, toxumlu bitkilər və mikologiya üzrə ixtisaslaşıb..

## Əsas elmi işi
* *Flora Anglica* (1762).

## Xarici keçidlər