open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uğur Kaymazın qətli

**Uğur Kaymazın qətli** — 21 noyabr 2004-cü ildə Türkiyədə, Mardinin Qızıltəpə məhəlləsində polisin evlərinin qarşısında açdığı atəş nəticəsində 12 yaşlı Uğur Kaymazın atası Əhməd Kaymazla birlikdə öldürülməsi hadisəsi. Mardin Valiliyindən verilən ilk açıqlamada qarşıdurma zamanı 2 terrorçunun öldürüldüyü bildirilmişdi.

## Məhkəmə
Polis məmurları Mehmet Qaraca, Yaşafəddin Açıqgöz, Seydi Əhməd Döngəl və Saleh Ayaz məhkəmədə bəraət almışdılar. İstintaq zamanı bəzi polislərlə birlikdə Mardin Təhlükəsizlik Müdiri Kamal Dönməz də vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır.

Parlamentin İnsan Hüquqları Komissiyası araşdırdığı hadisəni parlamentə gətirmişdi. Parlamentdə işin davam etdiyi müddətdə polis əməkdaşlarının xidmətə bərpa olunması və sonradan başqa yerə təyin edilməsi ilə bağlı təkliflər verilmişdir.

Təhlükəsizlik məqsədilə Əskişəhərdə keçirilən prosesdə araya girən vəkil Tahir Elçi "Qərəzsiz mühakimə istəyirik" ifadəsini səsləndirdiyi üçün ədalətli məhkəməyə təsir göstərməyə çalışmaqda ittiham edilmiş və ona qarşı iddia qaldırılmışdır.

2015-ci ildə irəli sürülən yenidən araşdırma tələbi Əskişəhər I Ağır Cəza Məhkəməsi tərəfindən heç bir səbəb göstərilmədən rədd edilmişdir.

Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Türkiyənin yaşamaq hüququnu pozduğuna qərar vermiş və Makbule Kaymaza 65 min avro maddi təzminat və 50 min avro mənəvi təzminat, Əminə Kaymaza 5 min avro maddi təzminat və 15 min avro mənəvi, Rəşad Kaymaza isə 5 min avro mənəvi təzminat ödənilməsinə qərar verilmişdir. Türkiyə AİHM-nin hadisədə proporsional güc tətbiq edildiyini müdafiə etmişdir.

## Nəticəsi
4 avqust 2009-cu ildə Qızıltəpə Bələdiyyəsi Uğur Kaymazın adını daşıyan bulvardakı meydanda heykəl ucaltdırmışdır. Heykəli 2017-ci ildə bələdiyyəyə təyin olunmuş qəyyum Əhməd Odabaşı götürmüşdür. Uğur Kaymazın anası Makbule Kaymaz da 2016-cı ildə qəyyum Əhməd Odabaşı tərəfindən 21 noyabrda, oğlunun öldürüldüyü tarixdə verdiyi QHQ ilə bələdiyyədəki işindən azad edilmişdir.

12 yaşında 13 güllə ilə öldürülən Kaymazın hadisə zamanı geyindiyi paltarlar 2012-ci ilin sentyabrında İnqilabçı 78-lər Federasiyasının Ankarada açdığı 12 Sentyabr Utanc Muzeyində sərgilənmişdir.

2012-ci ildə CHP-nin sədr müavini Sezgin Tanrıqulu AİHM-nin Uğur Kaymaz işi ilə bağlı suallarına verdiyi cavablarla dövlətin öz tərəfini müəyyən etmək ərəfəsində olduğunu, dövlətin mövqeyinin qətli törədən hüquq-mühafizə orqanlarının, yoxsa yaşamaq hüququ pozulan uşağın tərəfində olduğunu açıqlayacağını bildirmişdi.

Hadisədən sonra adını Sərdar Gökbayraq olaraq dəyişdirən polis məmuru Yaşafəddin Açıqsöz İstanbul Vilayət Polis İdarəsinin Terrorla Mübarizə Şöbəsində vəzifə yerinə yetirərkən 15 iyul çevriliş cəhdi zamanı yaranan qarşıdurmada həlak olmuşdur. Polisin adı Kocaelidə yerüstü keçidə verilmişdir.

## Populyar mədəniyyətdə
* Ona zarfsız kuşlar gönderin: Uğur Kaymaz kitabı – Orxan Miroğlu, Everest Yayınları, 1 sentyabr 2010
* Uğur Kaymaz belgeseli (Guan-Di'nin düğünü) – Mədət Dilək, 2005

## İstinadlar
Pinus rubra

*  — Pinus resinosa bitki növünün sinonimi.
*  — Picea rubens bitki növünün sinonimi.
*  — Pinus sylvestris var. sylvestris bitki yarımnövünün sinonimi.
Picea grandis

*  — Picea sitchensis bitki növünün sinonimi.
*  — Abies concolor bitki növünün sinonimi.
*  — Abies grandis bitki növünün sinonimi.
Abies menziesii

*  — Pseudotsuga menziesii bitki növünün sinonimi.
*  — Picea sitchensis bitki növünün sinonimi.
*  — Picea pungens bitki növünün sinonimi.
Pinus orientalis

*  — Picea orientalis bitki növünün sinonimi.
*  — Haloxylon ammodendron bitki növünün sinonimi.
Montevideo konvensiyası

**Montevideo konvensiyası** — beynəlxalq publik hüquq nöqteyi-nəzərindən dövlətin hüquq subyektliyini müəyyən edən xüsusiyyətləri sadalayan azsaylı beynəlxalq sənədlərdən biri. 1933-cü ildə VII Pan-Amerika konfransında imzalanmışdır.

Beynəlxalq birlik hələ də beynəlxalq hüquqi tanınma mexanizmləri ilə bağlı konsensusa gəlməyib.

## Əlamətlər
1933-cü il Montevideo konvensiyası dövlətin beynəlxalq hüququn subyekti kimi dörd əlamətini təsbit edir:

* daimi əhali;
* müəyyən ərazi;
* öz hökuməti;
* başqa dövlətlərlə münasibətlərə girmə bacarığı.

Dövlətin bütün başqa dövlətlər tərəfindən tanınması tələb olunmur, yəni konvensiya dövlətçiliyin deklorativ nəzəriyyəsini təsbit edir .

## İstinadlar
Ad hominem

**Şəxsiyyətə apellyasiya** ( — "insanla bağlı arqument") — arqumentin özünün, obyektiv faktların və ya məntiqi əsaslandırmanın uyğunsuzluğunu göstərmək əvəzinə, arqumenti gətirən şəxsin və ya arqumentlə əlaqəli şəxsin xarakterinə, motivinə və ya digər atributuna işarə etmək yolu ilə arqumentin təkzib edildiyi məntiqi xəta.

Aşağıdakı növlərə bölünür:

* *argumentum ad hominem personam* ("şəxsiyyətə keçid") — şəxsiyyəti birbaşa tənqid etmək və ya rəqibi təhqir etmək;
* *argumentum ad hominem circumstantiae* — rəqibin nöqteyi-nəzərinin onun şəxsi şəraiti ilə izahı;
* *argumentum ad hominem tu quoque* ("və sən də") rəqibin özünün öz arqumentinə zidd davranmasının göstərmək.

Ad hominem ("insana qarşı") bir mübahisə növüdür və birinin fikirlərini və ya arqumentlərini tənqid etmək əvəzinə, şəxsiyyətinə və ya xarakterinə hücum etmək mənasını verir. Bu növ arqument, əks tərəfin arqumentini etibarsızlaşdırmaq üçün şəxsi xüsusiyyətlərini hədəf alır, amma mübahisənin mövzusu ilə birbaşa əlaqəsi olmur.

Məsələn, bir şəxs bir mövzu barədə arqument irəli sürdüyündə, əks tərəf onun arqumentini təkzib etmək yerinə onun xarakteri və ya keçmişdəki davranışlarını vurğulayıb fikirlərini etibarsız saymağa çalışa bilər. Belə arqumentlər məntiqi səhv sayılır, çünki müzakirənin obyektivliyinə xələl gətirir və əsas məsələdən uzaqlaşmağa səbəb olur.

Ad hominem arqumentlər daha çox siyasət, ictimai müzakirələr və fərdi münaqişələrdə rast gəlinir. Məntiqdə və mübahisə etikalarında qəbul olunmayan bir üsuldur, çünki arqumentin gücünü deyil, şəxsi hücumu əsas götürür.

## Tarix

Aristotel *Sofistik təkziblər* adlı mətnində arqumenti yox, arqumenti irəli sürən şəxsi tənqid etməyin məntiqi səhv olduğunu izah etdi.

## Həmçinin bax
* Tu quoque

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Internet Encyclopedia of Philosophy
* The Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Anthony Weston, "A Rulebook for Arguments".

## Xarici keçidlər
Vyetnam əhalisi

**Vyetnam əhalisi** — Vyetnam Sosialist Respublikasının əhalisi haqqında statistik demoqrafik məlumatlar, o cümlədən əhalinin sıxlığı, etnik tərkibi, təhsil və sağlamlıq səviyyələri, iqtisadi vəziyyət, dini inanclar və oxşar məlumatlar.

Vyetnamın şimalında yaranan vyet xalqı Hind-Çin yarımadasının bütün şərq dəniz sahillərini işğal etmək üçün iki minillikdən çox cənuba doğru ekspansiya etmişdir. Etnik vyetnamlılar və ya digər adı ilə vyetlər (rəsmi olaraq kinh kimi tanınır) dağlıq regionlarda yaşayan bir çox etnik qruplarından fərqli olaraq, ovalıqlarda yaşayır və Vyetnam dilində danışırlar. Kinh qrupu Vyetnamın mədəni və siyasi mənzərəsinin çox hissəsini təmsil edir.

Vyetnamın əhalisinin 2023-cü ilin sonuna kimi 100 milyona yaxınlaşacağı gözlənilirdi ki, bu da onu dünyada əhalinin sayına görə 15-ci ən böyük ölkəsi edir. 2035-ci ilə qədər Vyetnamın qoca cəmiyyətə çevriləcəyi proqnozlaşdırılır.

## Əhali

### Tarixi təxminlər

### BMT-nin hesablamaları

## Həmçinin bax
* Vyetkvey

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Huy, Huynh Truong. "Economic perspectives of internal migration in Vietnam: A focus on the Mekong River Delta region" (Universiteit Antwerpen (Belgium), 2012. online
* Huynh Truong, Huy, and Nonneman Walter. "Push and pull forces and migration in Vietnam." (2012). online
* UNFPA. "Internal migration in Vietnam: the current situation." (The United Nations Population Fund in Vietnam, 2007)
* VGSO. "Migration and urbanization in Vietnam: patterns, trends and differentials in The 2009 population census" (Ha Noi, Vietnam: Statistical Publisher, 2010).

## Xarici keçidlər
* 2006 Vietnam's population estimates
* 1999 Census results
* Socioeconomic Atlas of Vietnam
Vyetnam dilləri

**Vyetnam dilləri** — Vyetnam Sosialist Respublikasında danışılan dillər. Bura həm rəsmi olaraq tanınan, həm də tanınmayan dillər daxildir.

Vyetnam çoxmillətli ölkədir. Bura monkhmer (o cümlədən vyet), Tibet-Birma, Çin, Tay-Kaday, Tyam xalqları və Myao-Yo daxildir.

Ölkənin rəsmi dili Vyetnam dilidir.

## İstinadlar
Vyetnam gerbi

**Vyetnam gerbi** (, ), formal olaraq **Vyetnam Sosialist Respublikasının dövlət gerbi** (, ) — Vyetnam Sosialist Respublikasının dövlət gerbi. Bu, ilk olaraq 30 noyabr 1955-ci ildə Vyetnam Demokratik Respublikasının (Şimali Vyetnam) gerbi kimi qəbul edilmişdir.

Qırmızı kətan üzərində sarı (qızıl) ulduz da daxil olmaqla Kommunist Partiyasının bütün simvolları ilə Çin Xalq Respublikasının gerbinin əsas dizaynının bütün əsas prinsipləri nəzərə alınmaqla və sosialist mövzusu ilə bütün qanunlara uyğun olaraq modelləşdirilmişdir. Dişli çarx və taxıl bitkiləri ümumi kommunist modelində kənd təsərrüfatı və sənaye əməyinin birliyini təmsil edir.

2 iyul 1976-cı ildə Cənubi Vyetnamla birləşmədən sonra ümummilli gerbə çevrilmişdir.

## Həmçinin bax

* Vyetnam bayrağı

## İstinadlar
Böyük xor sinaqoqu (Bakı)

**Böyük xor sinaqoqu** – Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində yerləşmiş keçmiş sinaqoq. Tikili hazırda Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrı kimi fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
1902–1910-cu illərdə İosif Qoslavskinin layihəsi əsasında yunan üslubunda tikilmiş Böyük xor sinaqoqu Bakıda litvalı zəngin yəhudilərin pulu ilə tikilmiş ilk aşkenazi sinaqoqu olmuşdur. Bakının yəhudi icmasının maliyyə dəstəyi və Azərbaycanlı xeyriyyəçilərin maddi ianələri hesabına tikilmişdir. Onlar arasında neft maqnatı Zeynalabdin Tağıyev də var idi. Sinaqoqun tikintisi 100 min rubla başa gəlmişdir.

Sinaqoq 1932-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Burada müxtəlif dini tədbirlər və ayinlər keçirilir, nikah mərasimləri baş tuturdu. 1930-cu illərdə SSRİ-də ateizm ideologiyası əsas tutularaq sinaqoqlar ləğv olunmağa başlanmışdır. 1934-cü ildə binada Bakı Yəhudi İşçi Teatrı, 1936-cı ildə isə Azərbaycan Dövlət Yəhudi Teatrına çevrilmişdir.

## Bərpa cəhdləri
1980-ci illərdə Bakı yəhudi icmasının üzvləri sinaqoqun qaytarılmasına yardım etməsi xahişi ilə Moskvaya, baş ravvinin yanına getmişdirlər. Amma o, təklifi rədd etmişdir. 2005-ci ildə yəhudi icması növbəti dəfə sinaqoqun qaytarılması xahişi ilə hakimiyyətə müraciət etməyə çalışmışdır, amma hökumət bundan imtina etmişdir. 2009-cu ildə Dağ yəhudilərinin sinaqoqunun ravvini Rubin İzmailov tikilinin yenidən sinaqoqa çevrilməsini istədiyini bildirmişdir. Azərbaycanda yaşayan və başqa ölkələrə köçmüş Bakı yəhudiləri vaxtaşırı tikilinin yəhudilərə qaytarılması barədə yazılar dərc etməyə davam edirlər.

## Həmçinin bax
* Azərbaycandakı sinaqoqların siyahısı

## İstinadlar
Özalçılıq

**Özalçılıq** və ya **özalizm** () — 1983–1989-cu illərdə Türkiyənin Baş naziri və 1989–1993-cü illərdə Türkiyə Prezidenti olmuş Turqut Özalın iqtisadi və sosial baxışlarına və siyasi üslubuna bağlılıq. Özalçılıq Özaldan sonra baş nazir olan və iqtisadi görüşlərini qismən davam etdirən İldırım Ağbulud və Məsud Yılmazın dövrlərini əhatə etmək üçün də istifadə edilir.

## Strukturu

### Zəmin
Turqut Özalın hakimiyyətdə olduğu 1980-ci illər "Yeni sağ" anlayışının bütün dünyaya hakim olmağa başladığı bir dövr idi. Özal bu prosesdən təsirlənərək bu yeni dövrün siyasi mövzusu olmuşdur. Marqaret Tetçerin "Özal siyasətinin sona qədər müdafiəçisiyəm" ifadəsi Özalın liberal mühafizəkar siyasət anlayışının xarici aləmdə təqdir olunduğunu göstərməklə yanaşı, xarizmatik və praqmatist kimliyini vurğulamaq baxımından da əhəmiyyətli bir ifadə kimi qiymətləndirilir.

### İqtisadiyyat
İqtisadiyyatda azad bazar nizamına əsaslanan struktur dəyişikliyi proqramı Turqut Özal hökuməti dövründə tətbiq edilmişdir. 1983–1987-ci illər arasında Baş nazirlik dövrünü əhatə edən Türkiyədə adambaşına düşən gəlir 1980-ci ildə 1,539 dollardan 1987-ci ildə 1,636 dollara yüksəlmişdir. Türkiyəni idxalı əvəz edən modeldən ixraca əsaslanan böyümə modelinə çevirməyi nail olmuş və Türkiyə iqtisadiyyatı rəqabətə açılmışdır. Bu dövrdə bir çox Anadolu vilayət və rayonlarında mütəşəkkil sənaye zonaları yaradılmış, Anadolu istehsal ilə məşğul olaraq məhsulları birbaşa ixrac etmişdir.

### Türk milliyyətçiliyi və islam
Fəaliyyət göstərdiyi müddətdə Özal islama qarşı sərt kamalistlərdən qat-qat tolerant olsa da, kamalist sekulyarizm və milliyyətçilik ənənəsini davam etdirmişdir.

## Həmçinin bax
* Atatürkçülük
* Ecevitçilik

## İstinadlar
Xruşşovçuluq

**Xruşşovçuluq** və ya **xruşşovizm** — Sovet İttifaqında Nikita Xruşşovun və onun idarəçiliyinin nəzəriyyə və siyasətlərindən ibarət olan marksizm–leninizm növü.

Mao Tszedun "xruşşovizm"i fərqli bir ideologiya kimi və əvvəlcə müsbət perspektivdən tanımışdır. Buna baxmayaraq, sonradan bu termin Çin Kommunist Partiyası tərəfindən Sovet İttifaqının siyasətinə qarşı istehza termini kimi istifadə edilmişdir. Xruşşovçuluq stalinizmin rədd edilməsini özündə əks etdirir və ümumiyyətlə stalinist siyasətdən uzaq bir fəaliyyəti təmsil edir. Bu, bəzi mədəni fikir ayrılığına və dissidentliyə qarşı daha liberal tolerantlıq, daha mehriban beynəlxalq siyasət və əcnəbilərə daha xoş münasibət, stalinist özbaşınalıq və terror taktikasının rədd edilməsini müdafiə edir. Xruşşovçuluq təkcə Sovet İttifaqında bir fenomen deyildi, çünki əvvəlcə Çində heyranlıqla qarşılanmışdı və Mao xruşşovçuluq tərəfindən hazırlanmış prinsiplər əsasında Çin marksist–leninist dövlətini modelləşdirməyə çalışırdı, lakin Sovet İttifaqı ilə mübahisələr sonradan Mao və Xruşşov arasında dostluq münasibətlərinə son qoymuşdu.

## İstinadlar
Vilhelmshafen

**Vilhelmshaven** – Almaniyanın Aşağı Saksoniya əyalətində bir şəhər. Aşağı Saksoniya əyalətinin Şimal-Qərbində yerləşir.

## İstinadlar
Vyetnam Konstitusiyası

**Vyetnam Sosialist Respublikasının Konstitusiyası** () — Vyetnam Sosialist Respublikasının əsas qanunu.

## Dəyişikliklər
2013-cü ildə Milli Məclisin növbəti iclasında deputatların 97,59 faizi konstitusiyaya dəyişikliklərin lehinə səs vermişdir (dəyişikliklər artıq 2002-ci ildə edilmişdi). Buna baxmayaraq, dəyişikliklərin maddələrin 90 faizini əhatə edirdi və bu qanunun strukturunu dəyişdirilmişdi. Odur ki, 2013-cü ildə yeni konstitusiyanın rəhbər tutulduğu hesab edilmişdir. Eyni zamanda, 1992-ci il Konstitusiyasının sosialist istiqaməti qorunub saxlanılır və hakim Vyetnam Kommunist Partiyasının siyasi kursunun dəyişməzliyi təsdiqlənir. Parlamentdə deputatların 97,59 faizi buna səs vermişdir. VKP Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosunun üzvü, Vyetnam Sosialist Respublikası Milli Assambleyasının sədri Nquyen Şin Hunq parlamentin son günündə dediyi kimi, "parlamentin 1992-ci il Konstitusiyasına düzəlişləri qəbul etməsi ölkənin quruculuğunda və müdafiəsində, beynəlxalq inteqrasiyada yeni dövr açan tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Bu sənəd bütün ölkə üzrə parlament üzvlərinin və seçicilərin, bütün səviyyələrdə təşkilat və idarələrin əməyinin nəticəsidir".

## Strukturu
Konstitusiya 120 maddə və 11 fəsildən ibarətdir:

* I fəsil. Siyasi sistem.
* II fəsil. İnsan hüquqları, vətəndaşların əsas hüquq və vəzifələri.
* III fəsil. İqtisadiyyat, sosial məsələlər, mədəniyyət, təhsil, elm, texnologiya və ətraf mühit.
* IV fəsil. Vətənin müdafiəsi.
* V fəsil. Milli Məclis.
* VI fəsil. Prezident.
* VII fəsil. Hökumət.
* VIII fəsil. Xalq məhkəmələri və xalq prokurorluqları.
* IX fəsil. Yerli idarəetmə.
* X fəsil. Milli Seçki Komissiyası, Dövlət Auditi İdarəsi.
* XI fəsil. Konstitusiyanın təsiri və onun dəyişdirilməsi qaydası.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vyetnam Konstitusiyası (1980-ci ildən)
* Vyetnam Konstitusiyası (1992-ci ildən)
Mobil cihaz

**Mobil cihaz**, həmçinin **əl kompüteri** — əldə tutulacaq və işləyəcək qədər kiçik həcmdə olan kompüter. Mobil cihazlarda adətən düz LCD və ya OLED ekran, sensor ekran interfeysi, rəqəmsal və ya fiziki butonlar olur. Onların fiziki klaviaturası da ola bilər. Bir çox mobil qurğular internetə qoşula və Wi-Fi, "Bluetooth", mobil şəbəkələr, həmçinin NFC vasitəsilə avtomobil əyləncə sistemləri və ya qulaqlıqlar kimi digər cihazlara qoşula bilər. İnteqrasiya edilmiş kameralar, audio və video telefon zəngləri yerləşdirmək və qəbul etmək imkanı, videooyunlar və qlobal mövqeləşdirmə sistemi (GPS) imkanları geniş yayılmışdır. Güc adətən litium-ion batareya ilə təmin edilir. Mobil cihazlar üçüncü tərəf proqramlarının quraşdırılmasına və işə salınmasına imkan verən mobil əməliyyat sistemlərini işlədə bilər.

İlkin smartfonlara 2000-ci illərin sonlarında daha böyük planşetlər qoşulmuşdur. Giriş və çıxış adətən sensor ekran interfeysi vasitəsilə həyata keçirilir. Telefonlar/planşetlər və fərdi rəqəmsal köməkçilər eksklüziv xüsusiyyətlərə əlavə olaraq, noutbuk/masaüstü kompüterin əksər funksiyalarını təmin edə bilər.

Mobil cihazların əsas qlobal istehsalçıları "Apple", "Samsung", "Huawei", "Meizu", "ZTE", "Xiaomi", "Sony", "Google", HTC, LG, TCL, "Motorola Mobility", "Nokia", "Realme" və "Micromax Informatics"dir.

## Xüsusiyyətləri
Cihazın hərəkətliliyinə bir neçə keyfiyyət kontekstində baxmaq olar:

* Fiziki ölçülər və çəki
* Cihazın və ya onun qoşulduğu bir növ hostun mobil olmağı
* Hansı host cihazları ilə əlaqələndirilə bilər
* Cihazların host ilə necə əlaqə saxlaması
* Hərəkətlilik yarandıqda

## İstifadəsi
2009-cu ildə mobil əməkdaşlıq sistemlərindəki inkişaflar, məkandan asılı olmayaraq, real vaxt rejimində çoxtərəfli konfransı təmin etmək üçün video, audio və ekranda rəsm imkanlarını birləşdirən əl cihazlarından istifadə etməyə imkan yaratmışdır. Əl kompüterləri müxtəlif forma faktorlarında mövcuddur. Bura aşağı səviyyəli smartfonlar, əl PDA-ləri, ultramobil kompüterlər və planşet kompüterləri daxildir. İstifadəçilər bəzi mobil cihazlarda IPTV vasitəsilə internetdən televiziyaya baxa bilərlər. Mobil televiziya qəbulediciləri 1960-cı ildən mövcuddur və XXI əsrdə mobil telefon provayderləri televiziyanı mobil telefonlarda təqdim etməyə başlamışdılar.

2010-cu illərdə mobil cihazların cihazların məsafəsinə və ya texniki xüsusiyyətlərinə baxmayaraq, tez-tez sinxronizasiya və müxtəlif verilənləri paylaşma qabiliyyətinin olduğu müşahidə edilmişdir. Tibb sahəsində mobil cihazlar sürətlə dərmanlar, müalicə və hətta tibbi hesablamalar kimi klinik məlumatlara daxil olmaq üçün vacib vasitələrə çevrilir.

Hərbi sahədə mobil qurğular yerləşdikləri yerdən asılı olmayaraq əsgərlərə təlim və təhsil resurslarının çatdırılması üçün yeni perspektivlər təqdim etmişdir.

## Həmçinin bax
* NFC

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
Məhsuldarlıq nəzəriyyələri

**Məhsuldarlıq nəzəriyyələri** — istehsal arasındakı qarşılıqlı əlaqəni və onun nəticələrinin istehsal iştirakçıları arasında bölüşdürülməsini nəzərə alan iqtisadi nəzəriyyələr. Əvvəlcə məhsuldarlıq nəzəriyyələri istehsal amilləri nəzəriyyəsi (J. B. Sey, F. Bastiat və s.) formasında gəldi ki, ona görə hər bir istehsal amili (əmək, kapital, torpaq) öz dəyərinin yaradılmasında iştirak edir. sosial məhsuldur və əmək haqqı, mənfəət və renta şəklində müvafiq gəlir əldə edir. XIX əsrin sonunda amerikalı iqtisadçı C. B. Klark marjinal məhsulu istehsal amillərinin hər birinə ödənilən "təbii", "ədalətli" gəlir səviyyəsi kimi başa düşən marjinal məhsuldarlıq nəzəriyyəsini inkişaf etdirdi. Məhsuldarlıq nəzəriyyələri imputasiya nəzəriyyəsi və marjinal faydalılıq nəzəriyyəsi ilə sıx bağlıdır.

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Stasionar quldur nəzəriyyəsi

**Stasionar quldur nəzəriyyəsi** — Amerika alimləri Martin Makquayr () və Mansur Olson tərəfindən hazırlanmış dövlətin mənşəyi nəzəriyyəsi.

## Əsas müddəaları
Bu nəzəriyyədə dövlət müəyyən bir ərazidə möhkəmlənmək, onu fərdi şəkildə idarə etmək və uzunmüddətli perspektivdə əhalidən gəlir əldə etmək (quldurluq etmək) qərarına gələn "oturaq (stasionar) quldur" ilə eyniləşdirilir. Məqsədi qısa müddətdə maksimum fayda əldə etmək olan "gəzən quldurlar" və ya "qastrol quldurlarından" fərqləndirən budur. "Oturaq quldur" tərəfindən həyata keçirilən soyğunçuluqlar adi vergitutma formasını alır, ağlabatan "oturan quldur" isə elə vergitutma qurur ki, bu zaman əhali investisiyaların toplanması və sonradan istehsal həcminin artırılması üçün istifadə oluna bilən resursların bir hissəsini özündə saxlayır və müvafiq olaraq , kənardan vergiyə cəlb olunan mənfəət "oturan quldur". Bundan əlavə, "oturan quldur" iqtisadi fəaliyyəti stimullaşdırır və ərazinin iqtisadi inkişafında maraqlıdır

## Müxtəlif siyasi rejimlərdə "oturan quldur"un üstünlükləri və mənfi cəhətləri

### "Stasionar quldur" və [[avtokratiya]]
Avtokrat üçün əsas problem, ya inqilab nəticəsində, ya da "köçəri quldur"un işğalı nəticəsində baş verə biləcək hakimiyyətin itirilməsi təhlükəsidir. Tarixdə bu problemin həlli sülalə idarəçiliyi formasının qurulması ilə bağlıdır; belə bir həllin mümkün olmadığı hallarda böyük ehtimalla "oturan quldur" öz gücünün davamlılığına inamsız olaraq "köçəri quldur"a çevrilir, öz rifahını yüksəltməyə can atır, heç bir qayğıya qalmır. əhalinin tələbatının ödənilməsi və davamlı iqtisadi artımın təmin edilməsi.

### "Stasionar quldur" və [[demokratiya]]
Demokratiya, bəzi müəlliflərə görə, iqtisadi baxımdan ən əlverişli rejimdir. Lakin M. Olson öz nəzəriyyəsində o qədər də aydın deyil və həm müsbət, həm də mənfi cəhətləri qeyd edir. Müsbət cəhətlər arasında, ilk növbədə, mülkiyyət hüquqlarının təminatlarını və müqavilə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsini qeyd etmək lazımdır. İkincisi, M. Olson riyazi hesablamalara əsaslanaraq belə nəticəyə gəlir ki, demokratik ölkələrdə vergi dərəcəsi avtokratiyalara nisbətən aşağı olacaq. Başqa sözlə desək, demokratiya izafi məhsulun daha böyük hissəsinin hökmdarların xeyrinə çıxarılmasının qarşısını alır. Üçüncüsü, əhaliyə verilən ictimai malların həcmi avtokratiyada olduğundan daha çox olur, çünki lider seçkilərdə qalib gəlmək üçün çoxluğun dəstəyini almalıdır.

M. Olson çatışmazlıqlar arasında, ilk növbədə, demokratik liderlərin "oturuşmuş quldurlar" kimi ilk növbədə öz eqoist maraqlarını rəhbər tutduqlarını qeyd edir. İkincisi, demokratik rejimdə qərarların qəbulu və milli gəlirin yenidən bölüşdürülməsi prosesinə çoxluğun maraqlarına cavab verməyən qərarların qəbul edilməsində lobbiçilik edən müxtəlif maraq qrupları, bəzən kiçik və yüksək ixtisaslaşmış qruplar təsir edir.

## İstinadlar
Salyan qapısı

**Salyan qapısı** – Bakı qalasının cənub-qərb divarında yerləşən qapıdır. Salyan darvazası Azneft meydanına açılan bağda yerləşir. Qapı günbəzvari şəkildə tağbənd formasında tikilmişdir.

## Tarixi

Kempferin kitabında 1683-cü ildə İçərişəhərin iki qala divarı ilə əhatə olunduğu və iki şəhər darvazasının olduğu təsvir edilmişdir: Dağ (həmçinin Gilan, Rus və ya Salyan adlanır.) və Şamaxı (Dərbənd qapısı, Qoşa qala qapıları da adlanır.)

Həmçinin 1723-cü ildə rus ordusu tərəfindən tərtib edilmiş Bakı şəhərinin ilkin planında iki şəhər qapısı qeyd edilmişdir.

Rusiyadan gələn ticarət karvanları Şamaxı qapısından keçərək Salyan qapısından, İrandan gələn ticarət karvanları isə Salyan qapısından daxil olub Şamaxı qapısından çıxırdılar.

## İstinadlar
Mansur Olson

**Mansur Lloyd Olson (kiçik)** (; ) — Amerikalı iqtisadçı, Merilend Universitetinin iqtisadiyyat professoru, 1972–1974-cü illərdə İctimai Seçim Cəmiyyətinin prezidenti.

## Bioqrafiyası
22 yanvar 1932-ci ildə Şimali Dakota ştatının Qrand Forks şəhərində (ABŞ) anadan olub.

O, 1954-cü ildə Şimali Dakota Dövlət Universitetində Şimali Dakota Kənd Təsərrüfatı Kollecini Elmlər üzrə Bakalavr dərəcəsi ilə, 1960-cı ildə isə Rodos Təqaüdçüsü kimi Oksford Universitetində Universitet Kollecini İncəsənət Magistr dərəcəsi ilə bitirmişdir. 1963-cü ildə Harvard Universitetində fəlsəfə doktoru oldu.

## Elmə töhfəsi
Olson, kollektiv fəaliyyət nəzəriyyəsi və maraq qrupları mövzusundakı işində qeyd etdi:
* qruplar qrup üzvləri üçün ictimai mal yaradır və frirayder effekti yaradır;
* kiçik qruplar böyük qruplardan daha effektivdir;
* sərbəst atlı təsirini aradan qaldıraraq, demokratik prosesin majoritar prinsiplərinə baxmayaraq, kiçik qruplar milli məhsulu öz xeyrinə yenidən bölüşdürür;
* böyük qrupların ümumi maraqlar çərçivəsində işləməsinə üç amil mane olur:
*# ümumi faydada fərdin kiçik payı;
*# alt qrupun (şəxsin) ictimai sərvətində kiçik bir pay onlara ictimai sərvətin əldə edilməsi ilə bağlı bütün xərcləri öz üzərinə götürməyə imkan vermir;
*# təşkilat yaratmaq üçün yüksək ilkin (minimum) xərclər.

Olson iştirakçı qruplarının (maraqlarının) təsnifatını təklif etdi:
# imtiyazlı — hər kəsin (və ya ən azı birinin) bütün xərcləri öz üzərinə götürmək lazım olsa belə, ictimai sərvəti əldə etmək motivi var;
# aralıq — iştirakçılardan heç biri ümumi faydanın əhəmiyyətli hissəsini almır;
# latent — hərəkətlərin (hərəkətsizliyin) digər iştirakçılara əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmədiyi böyük bir qrup;
# unudulmuş — əlaqəsi olmayan nizamsız üzvlər və heç bir tədbir görməyən qrup.

Olson öz dövlət yaradılması nəzəriyyəsini irəli sürdü:
* yalnız seçmə (şəxsi) motiv (təşviq və ya məcburetmə) gizli qrupa mənsub olan fərdləri onun maraqlarına uyğun hərəkət etməyə sövq edir;
* gizli qrupda selektiv motiv müəyyən bir əlavə məhsuldur ki, bu da alt qrup (fərdi) üçün əlavə effekt əldə etməyə imkan verir;
* "institusional skleroz" — siyasi sakitlik dövrü frirayder effekti yaradılmasına mane olan proseslərin inkişafına kömək edir;
* dövlət zorakılığın təşkilində başqalarından üstün olan quldurlar tərəfindən yaradılır: anarxiya şəraitində əhalidən ələ keçirilən gəliri maksimum dərəcədə artıran və nəzarət edilən ərazidə ələ keçirmələri inhisara alan köçəri quldurlar və sonradan məskunlaşan quldurlar arasında rəqabət var. əhalidən ələ keçirilən gəlirləri optimallaşdırmaq, ictimai sərvətlər yaratmağa başlamaq, qənaət etmək və investisiya qoymaq, bu da dövlət nizamının yaradılmasına, quldurların avtokratik hökmdarlara çevrilməsinə şərait yaradır;
* inkişaf etməmiş ölkələr ticarət və ixtisaslaşma yolu ilə sosial əməkdaşlıqdan bəhrələnməyə imkan verən institutlar yaratmaqla, mülkiyyət hüquqlarını qorumaqla və müqavilələrə zəmanət verməklə öz sərvətlərini artıra bilərlər.

## İstinadlar
Ecevitçilik

**Ecevitçilik** və ya **ecevitizm** () — 1974–2002-ci illər arasında dörd müddət Türkiyə Respublikasının Baş naziri olmuş Bülənd Ecevitin siyasi idealları üçün istifadə edilən termin. Bu, Demokratik Sol Partiya və solçu milliyətçiliklə çox bağlıdır.

Ecevit 1960-cı illərdə siyasətə gələndə bütün dünyada sosialist hərəkatında yüksəliş müşahidə olunurdu. Sosialist ideyalarını dəstəkləsə də, onların Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) kamalist ideologiyasına uyğun şəkildə təqdim edilməsinə ehtiyac olduğunu düşünürdü. O, bunun üçün mərkəzin solu () hərəkatından başlamışdır.

Xüsusilə 1970-ci illərdə Türkiyədə çox hakim olan ecevitizmin bu gün də çoxlu tərəfdarları var. İdeoloji kökləri sosial-demokratiyadan gəlir və bu, ideologiyanın siyasi tərəfinin ən çox hakim olduğu aspektidir. Bu ideologiya 1970-ci illərdə Ecevitin CHP sədri seçildiyi zaman "mərkəzin solu" şüarı ilə zirvəyə çatmışdır.

## Xarici siyasət
Ecevitin 1974-cü ildə Kiprə müdaxilə əmri ilə ona "Kipr fatehi" () titulu verilmişdir. Müdaxilə Ecevitin "şücaət və vətənpərvərliyinin" simvoluna çevrilmişdir və bu, hərbçilər də daxil olmaqla bir çoxları tərəfindən tanınmışdır. Kipr müdaxiləsində göstərdiyi "liderliyi, güclü milliyətçi/vətənpərvər etimadnaməsi" səbəbilə "milli qəhrəman" olmuşdur.

1999-cu ildən sonra dördüncü baş nazirlik müddətindən sonra Ecevit İraqın işğalına qarşı çıxmışdır.

## Həmçinin bax
* Atatürkçülük
* Özalçılıq

## İstinadlar
Harold Demsets

**Harold Demsets** (, ) — amerikalı iqtisadçı.

B. A. (1953) İllinoys Universiteti; Şimal-Qərb Universitetində M. A (1954) və Ph. D (1959). O, Miçiqan Universitetində, Çikaqo Universitetində və Kaliforniya Universitetində (Los Anceles) dərs demişdir.

Demsetsin əsas tədqiqat sahələri: mülkiyyət hüquqları, firma iqtisadiyyatı, inhisar və rəqabət problemləri, antiinhisar qanunvericiliyi.

## Əsas əsərləri
* "İnformasiya və Səmərəlilik: başqa bir baxış" (1969);
* "Sənaye strukturu, bazar rəqabəti və dövlət siyasəti" (1973);
* Firmanın İqtisadiyyatı: Yeddi Kritik Şərh, 1995.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Stiven Çunq

**Stiven Çunq** (Çjan Uçan, ; ) — amerikalı iqtisadçı, yeni institusionalizmin nümayəndəsi. Əməliyyat xərcləri nəzəriyyəsi və mülkiyyət hüquqları nəzəriyyəsi sahəsində tədqiqatlarla məşğuldur. 1980-ci illərdə Çinin Açıq Qapı siyasətinin iqtisadi təhlili ilə məşhurdur.

## Elmi fəaliyyət sahələri

### Yeni institusional iqtisadiyyat
* Müxtəlif növ müqavilə müqavilələrinin əməliyyat xərclərinə təsiri,
* Müxtəlif institusional mexanizmlərdə əməliyyat xərclərinin rolu (məsələn, bazar və ya dövlət),
* Firmanın xarakteri və diskret struktur əməliyyatların idarə edilməsi alternativlərinin müqayisəli üstünlükləri;

### İqtisadi Tədqiqatlar Metodologiyası
* İqtisadiyyatın öyrənilməsinin yeganə məqsədi kimi hadisələrin iqtisadi əsaslandırılması,
* İqtisadiyyatda əhəmiyyətli və müşahidə edilə bilən real məhdudiyyətlərin təhlili,
* Aşağı meyilli tələb əyrisi: neoklassik iqtisadi ənənə,
* Hər hansı bir nəzəriyyənin potensial saxtakarlığının zəruriliyi,

### Çinin iqtisadi inkişafı
* Çində institusional islahatların təhlili,
* Çin dövlət müəssisələrinin üstünlükləri və mənfi cəhətlərinin təhlili.

## İstinadlar
İctimai Seçim Cəmiyyəti

**“İctimai Seçim” Cəmiyyəti** () — alimləri, iqtisadçıları, sosioloqları və politoloqları birləşdirən beynəlxalq elmi təşkilat. Təşkilat ictimai seçim nəzəriyyəsini inkişaf etdirmək məqsədilə 1964-cü ildə Q.Tallok və C.Byukenen tərəfindən yaradılmışdır. Cəmiyyət “İctimai seçim” jurnalını nəşr edir. Cəmiyyət Luiziana ştatının Nyu-Orlean şəhərində illik toplantılar keçirir. 2006-cı il iclası martın 30-dan aprelin 2-dək Nyu-Orleandakı Intercontinental otelində keçirildi.

## İstinadlar
İsrail və aparteid

**İsrail və aparteid** — İsraildə aparteid rejiminin mövcud olması iddiası. İsrail hakimiyyəti ilə Qəzzə zolağının 2005-ci ilə qədər İsrail tərəfindən işğal olunmuş ərazilərinin və İordan çayının qərb sahilində məskunlaşan yəhudilərdən fərqli olaraq İsrail vətəndaşlığına malik olmayanlar ərəb sakinləri arasında mövcud münasibətlər sistemi bəzi ictimai xadimlər və analitiklər tərəfindən aparteid hesab edilir. Bir sıra hallarda İsrail hakimiyyətinə qarşı aparteid ittihamları ictimai xadimlər tərəfindən bu ərazilərə səfər etdikdən və oradakı vəziyyətlə tanış olduqdan sonra səslənir.

Bu yanaşmanın əleyhdarları bunu siyasi böhtan adlandırır, belə tənqidi müəlliflərin və nəşrlərin İsrailin təhlükəsizlik narahatlığını nəzərə almadıqlarını, bununla da onların fikrincə qərəzli olduqları və antisemitizm nümayiş etdirdiklərini qeyd edirlər.

İsraildə irqi ayrı-seçkilik qadağandır. İsrail Dövləti irqi ayrı-seçkiliyin bütün formalarını rəsmi səviyyədə qınayır. İsrail hökumətinin fikrinə görə, o, bu cür ayrı-seçkiliyi qadağan etməyə yönəlmiş ardıcıl siyasətə malikdir.

## Həmçinin bax
* İsraildə fələstinli məhbuslar

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
* : 
* 
* 
* 
*
Qordon Tallok

**Qordon Tallok** (; ) — amerikalı iqtisadçı.

## Bioqrafiyası
Çikaqo Universitetində hüquq elmləri doktoru dərəcəsini almışdır (1947). Virciniya Politexnik İnstitutunda (1968–1983), Corc Meyson Universitetində (1983–1987) işləyib. Arizona Universitetində İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər professoru (1987-ci ildən). Yeni siyasi iqtisad məktəbinin banilərindən biri.

"İctimai Seçim" Cəmiyyətinin prezidenti (1965). Adam Smit mükafatı laureatı (1993).

## Əsərləri
* Tullock G. The Politics of Bureaucracy — Washington: Public Affairs Press, 1965. 228 p.
* Tullock G. The Social Dilemma: the economics of war and revolution, 1974;
* Tullock G., The New World of Economics, в соавторстве с Р. МакКензи, 1978.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
İsrailin işğal etdiyi ərazilər

**İsrailin işğal etdiyi ərazilər** — İsrailin 1967-ci il Altıgünlük müharibədən bəri işğal etdiyi Fələstin ərazilərini və Colan təpələri üçün istifadə edilən ifadə. Əvvəllər Sinay yarımadasını və Livanın cənubunu da işğal etmişdir. Altıgünlük müharibədə İsrailin qələbəsindən əvvəl Fələstin ərazilərinin işğalı Misir və İordaniya arasında bölünmüş, birincisi Qəzza zolağını, ikincisi isə İordan çayının qərb sahilini ilhaq etmişdir. Sinay yarımadası və Colan təpələri müvafiq olaraq Misir və Suriyanın suverenliyi altında idi. "İşğal edilmiş" və "ərazilər" terminləri İsraillə bağlı ilk dəfə Altıgünlük Müharibədən sonra hazırlanmış Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının 242 saylı Qətnaməsində birgə formada istifadə edilmişdir. Burada qeyd edilmişdir: "Yaxın Şərqdə ədalətli və davamlı sülhün bərqərar olması aşağıdakı hər iki prinsipin tətbiqi ilə" əldə ediləcək: "İsrail Silahlı Qüvvələrinin son münaqişədə işğal olunmuş ərazilərdən çıxarılması; Bütün iddialara və ya döyüş vəziyyətlərinə xitam verilməsi və bu ərazidəki hər bir dövlətin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və siyasi müstəqilliyinə və onların təhlükəsiz və tanınmış sərhədlər daxilində təhdidlərdən və ya güc aktlarından azad şəkildə sülh şəraitində yaşamaq hüququna hörmət edilməsi və tanınması".

İsrail 2005-ci ildə Qəzzə zolağından birtərəfli qaydada ayrılmışdır. BMT və bir sıra insan hüquqları təşkilatları İsraili Qəzzə zolağının blokadasına görə işğalçı dövlət hesab etməkdə davam edir. İsrail bu xarakteristikanı rədd edir.

24 sentyabr 2021-ci ildə BMT Baş Assambleyasında çıxış edən Fələstin Prezidenti Mahmud Abbas İsrailə Fələstin əraziləri üzərindəki hərbi işğalına son qoyması üçün bir illik ultimatum vermiş və bunu etməməsinin nəticə verəcəyini bildirmişdir. O, ultimatumun icra olunmaması halında Fələstinin 1993-cü ildə qəbul etdiyi "İsrailin 1967-ci il sərhədləri əsasında tanınması" bəndini həyata keçirməyəcəyini və məsələnin Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə çıxaracağını bildirmişdir. Abbas çıxışında İsrailin siyasətini "aparteid" və "etnik təmizləmə" ilə əhatə edən siyasət kimi qiymətləndirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "From 'Occupied Territories' to 'Disputed Territories'" by Dore Gold
* "Israeli Water Interests in the Occupied Territories", from Security for Peace: Israel's Minimal Security Requirements in Negotiations with the Palestinians , by Ze'ev Schiff, 1989. Retrieved October 8, 2005.
* Howell, Mark (2007). *What Did We Do to Deserve This? Palestinian Life under Occupation in the West Bank*, Garnet Publishing. ISBN 978-1-85964-195-8
* Occupied Palestinian Territory, The Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR)
Qəzza zolağının blokadası

**Qəzza zolağının blokadası** — 2007-ci ildə HƏMAS-ın Qəzzə zolağına nəzarəti ələ keçirməsindən sonra İsrailin rəhbərlik etdiyi və Misirin dəstəklədiyi blokada. Bunun bir h isəsi olaraq Qəzzə zolağına məhsulların və insanların gediş-gəlişinə blokada tətbiq edilmişdir. Blokadanın bəyan edilən məqsədi Qəzzəyə silah qaçaqmalçılığının qarşısını almaqdır. Bu, həm də mühüm humanitar problemlərə gətirib çıxarmışdır, çünki bunun nəticəsində zəruri məhsulların axını məhdudlaşmış, iqtisadi çətinliklər güclənmiş və Qəzzə sakinlərinin hərəkət azadlığına xələl gətirilmişdir. Bu səbəblərə görə ərazi "açıq hava həbsxanası" adlandırılmışdır.

Qəzzəyə dəniz və hava yolu ilə çıxış və giriş qadağandır. Qəzzəyə girib-çıxmaq üçün cəmi üç keçid var, onlardan ikisi İsrail, biri isə Misirin nəzarətindədir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Humanitar Məsələlər üzrə Koordinasiya İdarəsinin 2022-ci il hesabatına görə, blokada İsrailin çıxış icazələrinin sayının azalması səbəbindən insanların və malların hərəkətini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmışdır.

İsrail müxtəlif hallarda blokadanın yumşaldılması və ya götürülməsi üçün müxtəlif atəşkəs sazişləri əsasında üzərinə götürdüyü konkret öhdəlikləri pozmaqda və ya yerinə yetirməməkdə ittiham olunur. "Keçidlər dəfələrlə bağlanmış və bufer zonalar bərpa edilmişdir. İdxal azaldılmış, ixrac bloklanmış və daha az qəzzəliyə İsrail və İordan çayının qərb sahilinə çıxış icazəsi verilmişdir". Blokada insan hüquqları qrupları, beynəlxalq ictimaiyyət nümayəndələri və hüquq mütəxəssisləri tərəfindən beynəlxalq hüquqa, xüsusən də Dördüncü Cenevrə Konvensiyasına zidd olaraq kollektiv cəza növü kimi tanınır. Hüquq qruplarına görə, İsrail işğalçı dövlət kimi məsuliyyət daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gisha – Legal Center for Freedom of Movement
* The Gaza Flotillas to Come: Some Ground Rules before Setting Out – Jerusalem Issues Brief
* Guide: Gaza under blockade and Guide: Eased Gaza blockade – BBC News
* Gaza: 1.5 million people trapped in despair – International Committee of the Red Cross
* LOCKED IN: THE HUMANITARIAN IMPACT OF TWO YEARS OF BLOCKADE ON THE GAZA STRIP – UNITED NATIONS Office for the Coordination of Humanitarian Affairs occupied Palestinian territory
* San Remo Manual on International Law Applicable to Armed Conflicts at Sea, 12 June 1994
* Partial List of Items Prohibited/Permitted into the Gaza Strip as of may 2010, Gisha
* The Hard-Line on Grocery Items by Queen Rania of Jordan, *[[:en:The Huffington Post|The Huffington Post]]*, 7 June 2010
* Pressure Mounts On Israel To Ease Gaza Blockade – audio report by *[[:en:NPR|NPR]]*, 16 June 2010
* The EU and the Gaza Blockade by Esra Bulut and Carolin Goerzig – European Union Institute for Security Studies
* "The Legal Basis of Israel's Naval Blockade of Gaza" by Ruth Lapidoth. The Jerusalem Center for Public Affairs. 13 March 2011.
Volker Türk

**Volker Türk** () — Avstriya hüquqşünası və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının rəsmisi. O, 17 oktyabr 2022-ci ildən BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarıdır.

## Həyatı
Linsdə anadan olan Türk Lisz Universitetində hüquq üzrə magistr və Avstriyanın Vyana Universitetində beynəlxalq hüquq üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır. Onun Vyana Universitetində doktorluq dissertasiyası Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının ofisində və onun mandatında olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Türk Cenevrədə yaşayır.

## Mükafatları
2016-cı ilin may ayında Türk Qrats Universitetinin "İnsan hüquqları" mükafatına layiq görülmüşdür.

## Nəşrləri
* Erika Feller, Volker Türk, Frances Nicholson (eds.): *Refugee Protection in International Law*. Cambridge University Press, Cambridge 2003, ISBN 0-521-53281-7.

## İstinadlar
Palgrave Macmillan

**Palgrave Macmillan** — baş ofisi Londonun Camden səmtində və Nyu-York, Şanxay, Dehli, Melburn, Sidney, Honq Konq və Yohannesburqda ofisləri olan beynəlxalq elmi kitab və jurnal nəşriyyatı. 2000-ci ildə St. Martin's Press və Macmillan Press, Macmillan Publishers-in akademik bölməsi. 2002-ci ilə qədər şirkət Palgrave adlanırdı, lakin sonra onu Palgrave Macmillan olaraq dəyişdirdi. Hal-hazırda o, Springer Nature şirkətinin törəmə şirkətidir, 51% alman beynəlxalq naşiri Georg von Holtzbrinck Publishing Group-a məxsusdur. Humanitar və sosial elmlər üzrə ədəbiyyatın nəşri üzrə ixtisaslaşmışdır. "The New Palgrave: A Dictionary of Economics" fundamental əsərinin naşiridir.

## Tarixi
Nəşriyyat öz adını Palqrev ailəsinin şərəfinə almışdır. Frensis Palqrev, tarixçi, arxivist və Britaniya İctimai Qeydlər Bürosunun qurucusu XIX əsrdə The Macmillan Press ilə yaxından əlaqəli idi. Xüsusilə Robert Harri İnqlis Palqreyv "The Palgrave Dictionary of Political Economy" iqtisadi lüğətinin müəllifi idi. 1987-ci ildə Macmillan Publishers onun yenilənmiş versiyasını nəşr etdi, The New Palgrave: A Dictionary of Economics, sonradan bir neçə dəfə yenidən nəşr olundu və indi o, dünyada iqtisadiyyatın bütün aspektlərinə dair məqalələri özündə əks etdirən rüblük yenilənən istinad kitabıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* The Palgrave Family History
Macmillan Publishers

**Macmillan Publishers Ltd**, və ya **The Macmillan Group**, — özəl beynəlxalq kitab nəşriyyatı, dünyanın ən qədim nəşriyyatlarından biridir. 1999-cu ildən Georg von Holtzbrinck Publishing Group-a məxsusdur.

## Tarixi
Nəşriyyat 1843-cü ildə iki şotland qardaş Daniel və Aleksandr Makmillan tərəfindən yaradılmışdır. Macmillan Publishers erkən tarixində Çarlz Kinqsli (1855), Tomas Hyus (1859), Frensis Palqrav (1861), Kristina Rossetti (1862), Metyu Arnold (1865), Lyuis Kerroll (1865), Alfred Tennison (1884) Tomas Hardi (1886) və Rudyard Kiplinq (1890) kimi müəlliflərin əsərlərini nəşr etdi. Sonrakı illərdə naşir ənənəni davam etdirərək, Uilyam Yeyts, Rabindranat Taqor, Şon O'Keys, Con Meynard Keyns, Çarlz Lenqbridge Morqan, Hyu Uolpol, Marqaret Mitçel, Çarlz Persi Snou, Rumer Qodden və Ram Şaran kimi müəlliflərin əsərlərini nəşr etdirib. 1869-cu ildə Macmillan "Nature" jurnalını nəşr etməyə başladı və 1877-ci ildə Grove Dictionary of Music and Musicians nəşr etdi.

1964–1986-cı illərdə nəşriyyatın direktoru Böyük Britaniyanın keçmiş Baş naziri Harold Makmillan olmuşdur. Onun ölümündən sonra şirkət nəvəsi Aleksandr Makmillan tərəfindən təhvil verildi.

## İstinadlar
Nüket Duru

**Nüket Duru** (; ) — türkiyəli müğənni və aktrisa. O, 70-80-ci illərdə Türkiyədə populyar musiqinin ən güclü səslərindən və ən məşhur müğənnilərindən birinə çevrilmişdir.

## İstinadlar
Çarlz Kinqsli

**Çarlz Kinqsli** (*Çarlz Kinqsley* ; ) — ingilis yazıçısı və təbliğçisi. Xristian sosializminin banilərindən biri.

## İstinadlar
Marka albomu

**Marka albomu** – poçt markası kolleksiyasını saxlamaq və nümayiş etdirmək üçün istifadə olunan kitab.

## Tarixi
İlk marka albomları 1862-ci ildə Paris şəhərində Castin Lallier tərəfindən buraxılmışdır. Rusiya imperiyasında ilk poçt markası 1866-cı ildə təqdim olunmuşdur. İngiltərədə ilk poçt markası albomu isə Edvard Opper tərəfindən buraxılmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Tipik marka albomu ölkə adlarının yazıldığı vərəqlərdən ibarət olur; markaları buraxılış tarixi üzrə yerləşdirmək üçün müəyyən olunmuş yerlər qoyulur. Əhatəli "dünyəvi" marka albomları 30 və ya daha artıq cilddən ibarət olur və 100.000-dən çox marka saxlamaq üçün yerə malikdir. Lakin kolleksiyaçıların çoxu daha kiçik, daha yığcam albomlardan istifadə edir. Boş albomlar isə heç bir yazının olmadığı, folio-vərəqlərdən ibarət albomlardır. Bu albomlar kolleksiyasını istədiyi kimi düzmək istəyən kolleksiyaçılar üçün nəzərdə tutulub.

Markaları albomda yerləşdirmək üçün xüsusi yapışdırıcı materialdan istifadə olunur. Beləcə, markanı albomdan ayırand marka zədələnmir. Şəffaf plastik boşluqları olan albomlarda isə markanı yapışdırmağa ehtiyac yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Britaniya kitabxanasında marka albomları
Aleksandr Vuçiç

**Aleksandr Vuçiç** (; ) — serb dövlət və siyasət xadimi. 21 iyun 2017-ci ildən Serbiya Respublikasının Prezidenti.

Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi, Serbiyanın informasiya və müdafiə naziri, Serbiyanın baş naziri (27 aprel 2014 – 31 may 2017). 2012–2023-cü illərdə Serbiya Tərəqqi Partiyasının lideri olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Frensis Palqrev

**Frensis Palqrev** (doğ. **Frensis Efraim Koen**; ) — yəhudi əsilli ingilis tarixçisi və arxivçisi (vəftiz olunduqdan sonra adını dəyişdi).

Yəhudi birja dəllalının ailəsində anadan olub. Atası 1810-cu ildə müflis oldu, bundan sonra Frensis ailənin maddi rifahını təmin etməli oldu. Gəncliyində (1803-cü ildən) London hüquqşünasının ofisində məmur, 1822-ci ilə qədər isə baş məmur idi. 1814-cü ildən o, Edinburgh Review ilə əməkdaşlıq edərək, oraya qədim memarlıq abidələri haqqında məqalələr göndərir. 1819-cu ildən o, qədim əşyalarla da maraqlanan bankir Törnerlə tanış olur və 1821-ci ildə onun himayəsi altında Kral Cəmiyyətinin üzvü olur. 13 oktyabr 1823-cü ildə o, yəhudilikdən anqlikan xristianlığını qəbul etdi və tezliklə Turnerin qızı Elizabeth ilə evləndi, həmçinin soyadını "Palqrav" olaraq dəyişdirdi (bu, qayınanasının qızlıq soyadı idi). 1827-ci ildə vəkilliklə məşğul olmaq hüququ aldı.

O, 1822-ci ildən tarixi hüquqi sənədlərlə işləmiş, 1827-ci ildə xüsusi komissiya tərəfindən nəşr olunan orta əsr ingilis hüquqi sənədlərini redaktə etmişdir. 1832-ci ildə cəngavər rütbəsi almış, 1834-cü ildə Vestminster abbatlığının arxivçisi ("mühasibat uçotu") və 1838-ci ildə Dövlət Arxivinin direktor müavini olmuşdur; müasir formada bu qurumun faktiki təsisçisi hesab olunur. O, özünü hüquq elminə həsr etmiş, "Parlamentariya yazıları" (London, 1827–1834) kitabını nəşr etdikdən sonra şöhrət qazanmışdır. Sonralar o, "Anqlosaksların tarixi" (London, 1831), "İngilis birliyinin yüksəlişi və tərəqqisi" (London, 1832) və "Orta əsrlərin həqiqəti və uydurması" (London, 1837) əsərlərini nəşr etdirmişdir. O, hüquq tarixi üzrə ixtisaslaşıb, eyni zamanda ümumi tarixi məsələlərlə də məşğul olub. Onun əsas əsəri "Normandiya və İngiltərənin tarixi"dir (London, 1851–64).

## İstinadlar
Üçüncü forma

**Üçüncü forma** və ya **alternativ forma** — Ev və səfər formalarına alternativ olaraq idman komandasının geyindiyi forma.

## Futbol
Üçüncü forma 1930-cu illərdən İngiltərə futbolunda istifadə olunur. 1989–90 mövsümünə qədər FA Kubokunda belə bir qayda var idi: "İki rəqib klubun rəngləri oxşar olduqda, alternativ razılaşmalar rəqib klublar tərəfindən qarşılıqlı razılaşdırılmadığı halda, hər iki klub öz formalarını dəyişməlidir".

## Həmçinin bax
* Futbol geyimi
* Səfər forması

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* A history of the third kit, by John Devlin, 2009
* NHLuniforms.com
Dövlətin yaranması haqqında materialist nəzəriyyə

**Dövlətin yaranması haqqında materialist (marksist, tarixi-materialist, dialektik-materialist) nəzəriyyə** dövlətin meydana gəlməsini xüsusi mülkiyyətin yaranması, cəmiyyətin siniflərə parçalanması və sinfi ziddiyyətlərlə əlaqələndirir. Bu nəzəriyyənin tərəfdarlarına görə, "dövlət barışmaz sinfi ziddiyyətlərin məhsulu və təzahürüdür".

Marksist ekspertlərin fikrincə, "nəzəriyyə öz aydınlığı və başlanğıc nöqtələrinin aydınlığı, məntiqi harmoniya ilə seçilir və şübhəsiz, nəzəri fikrin böyük nailiyyətini təmsil edir".

## Nəzəriyyənin əsas prinsipləri

Bu nəzəriyyənin əsaslarının ən dolğun ifadəsi F. Engelsin "Ailənin, xüsusi mülkiyyətin və dövlətin mənşəyi" və V. İ. Leninin "Dövlət və inqilab" əsərlərində öz əksini tapmışdır.

Engelsin fikrincə, dövlət əzəldən mövcud deyil. Elə cəmiyyətlər var idi ki, dövlət və hökumət gücü olmadan idarə olunurdu. İqtisadi inkişafın mütləq şəkildə cəmiyyətin siniflərə parçalanması ilə bağlı olan müəyyən mərhələsində dövlət bu parçalanma ilə bağlı zərurətə çevrildi.

Cəmiyyətdə iqtisadi maraqları bir-birinə zidd olan siniflər meydana çıxanda onlar arasında qarşıdurma başlayır. Bu qarşıdurmanın cəmiyyətin dağılmasına gətirib çıxarmaması üçün cəmiyyətdən yuxarıda dayanan, münaqişəni yumşaldacaq, "nizam" hüdudlarında saxlayan qüvvə lazımdır. Cəmiyyətdən qaynaqlanan, lakin özünü ondan üstün tutan və getdikcə ondan daha çox uzaqlaşan bu qüvvə dövlətdir.

Dövlətin ikinci fərqləndirici xüsusiyyəti əhali ilə bilavasitə üst-üstə düşməyən və bütün vətəndaşları itaətdə saxlamağa hesablanmış dövlət hakimiyyətinin yaradılmasıdır. Bu ictimai hakimiyyət hər bir dövlətdə mövcuddur və təkcə silahlı şəxslərdən deyil, həm də qəbilə cəmiyyətinə məlum olmayan müxtəlif növ məcburiyyət institutlarından ibarətdir.

Dövlət daxilində sinfi ziddiyyətlər gücləndikcə, bir-biri ilə təmasda olan dövlətlər böyüdükcə və daha çox əhaliyə çevrildikcə ictimai güc artır. Bu dövlət hakimiyyətini saxlamaq üçün vətəndaşların töhfələri — vergilər tələb olunur. Sivilizasiyanın inkişafı ilə vergilər də qeyri-kafi olur: dövlət kreditlər, dövlət borcları verir.

Bu nəzəriyyənin tərəfdarlarının fikrincə, XIX əsrin ortalarında cəmiyyət istehsalın inkişafının elə bir mərhələsinə yaxınlaşmağa başladı ki, bu mərhələdə qarşı-qarşıya olan siniflərin mövcudluğu zərurət olmaqdan çıxdı və məhsuldar qüvvələrin (məhsuldar qüvvələrin) inkişafı yolunda maneəyə çevrildi. istehsal münasibətləri ilə ziddiyyət təşkil edir). Bunun nəticəsi sosial inqilab yolu ilə siniflərin qaçılmaz yoxa çıxması və bununla da dövlətin qaçılmaz yoxa çıxmasıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Энгельс Ф. Происхождение семьи, частной собственности и государства // Маркс К., Энгельс Ф. Избранные произведения. В 3-х т. Т. 3. М., 1986.
*