open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rian Aysler

**Rian Tennenhaus Aysler** (; ) — ABŞ feministi, hüquqşünas, sosioloq və yazıçısı. O, xüsusilə cəmiyyətlərin cinsiyyət strukturlarına, güc münasibətlərinə və mədəniyyətlərin inkişafına dair etdiyi tədqiqatlarla tanınır. Aysler ən çox "Cəmiyyətin Cinsiyyət və Güc Strukturları: Patriarxal və Ekvivalent cəmiyyətlər" adlı əsəri ilə məşhurdur. Onun əsərləri cəmiyyətdəki güc, cinsiyyət və ədalət anlayışlarını izah etməyə yönəlmiş, mədəniyyətlərin dəyişməsi və sosial ədalət mövzusunda çoxsaylı fikir irəli sürmüşdür. 

Aysler "Disiplinlerarası Tərəfdaşlıq Araşdırmaları" jurnalının baş redaktoru, "Christian Science Monitor", "Human Rights Quarterly" və "International Journal of Women's Studies" kimi nəşrlər üçün beş yüzdən çox məqalənin müəllifidir.
## Həyatı
Rian Aysler 22 iyul 1931-ci ildə Vyanada anadan olub. Yəhudi olan Aysler ailəsi Riana hələ uşaq ikən nasistlərdən Kubaya qaçıb. O, bunu sonralar belə xatırlayırdı: "*Mən [[Havana]]nın sənaye gecəqondularında böyümüşəm, bu özlüyündə travmatik idi*". Daha sonra ailə oradan ABŞ-a köçdü. O, Kaliforniya Universitetində sosiologiya və hüquq üzrə dərəcələr qazanıb. Onun ilk işi Rand Korporasiyasının filialında olub. Özü bunu belə xatırlayırdı: "*Heç kim sistemlər haqqında düşünmürdü. Mən ilk dəfə idi ki, [sistemlər] yanaşması ilə qarşılaşırdım və bu, 1950-ci illərdə olub*." O, deyirdi ki, daha sonra evdar qadın olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* RianeEisler.com
* The Center for Partnership Studies
* SAIV
* Interview in ''MungBeing Magazine''
* Councillor at World Future Council
* ''Creating a Caring Economy: Changing Gendered Values'', by Riane Eisler, for **
* Partnership Studies Group (PSG), Udine University, Italy
* Mercanti, Stefano, ''Understanding the Language of Partnership: A Glossary'' (2011)
Kristin Delfi

**Kristin Delfi** (; ) — Fransa yazıçı, feminist, sosioloq və nəzəriyyəçisi. O, materialist feminist nəzəriyyənin əsas qurucularından biri hesab edilir və patriarxal sistemin iqtisadi və sosial strukturlarını tənqid etmişdir. Onun fikirləri Marksist nəzəriyyə və feminist mübarizənin birləşdirilməsinə əsaslanır. O, 1970-ci ildə Fransa Azadlıq Hərəkatını (Mouvement de Libération des Femmes və ya MLF) və 1981-ci ildə Simona de Bovuar ilə birlikdə "Nouvelles question feministes" jurnalını (Yeni Feminist Suallar) təsis edib.

## Həyatı
1941-ci ildə yerli aptek sahiblərinin ailəsində anadan olan Delfi valideynlərini müşahidə etməkdə özünün erkən feminist şüurunu təsvir edir: "*aptek idarə etmək hər ikisi üçün çox zəhmət tələb etsə də, onlar nahara evə gələndə atası dincəlir və qəzet oxuyurdu, anası isə hər ikisi işə qayıtmazdan əvvəl yemək bişirmək, sonra isə qabları yumaq məcburiyyətində qalırdı*".

Bununla belə Delfi bu termini əhatə edən stiqma səbəbindən həmişə feminist kimi özünü göstərmirdi. 1985-ci ildə televiziya müsahibəsində o, həyatında mütəmadi olaraq şərh verdiyi bir dövrü təsvir etdi: "*Mən feminist deyiləm, amma* ...".

Delfi Çikaqo Universitetində, Paris Universitetində və Berkli Kaliforniya Universitetində sosiologiya üzrə təhsil alıb. Fransaya qayıtdıqdan sonra o, özünü qadınlar haqqında dissertasiya layihəsi yazmağa həsr etdi.

Delfi feminist nəzəriyyədə patriarxatın iqtisadi əsaslarını araşdırmış və Marksist baxışlardan istifadə edərək, qadınların evdə görülən işlərinin və onların iqtisadi istismarının nəzərdən qaçırıldığını irəli sürmüşdür.

**Onun əsas tezisləri bunlardır:**

* Patriarxal sistem sinfi istismar kimidir – Delfi hesab edir ki, qadınlar cinsiyyətlərinə görə xüsusi bir sinif kimi istismar olunurlar.
* Ev işi və qadın əməyi dəyərsizləşdirilir – Qadınların evdə gördüyü işlər iqtisadi sistemdə görünməzdir və kişi dominantlığı bu işləri pulsuz olaraq qadınlara etdirməklə mövcudluğunu qoruyur.
* Patriarxat kapitalizmdən əvvəl də mövcud idi – O, Marksizmin ənənəvi iqtisadi istismar anlayışını tənqid edərək, patriarxal sistemin kapitalizmdən daha köklü və davamlı olduğunu vurğulamışdır.

**Əsərləri**

* “The Main Enemy” (Əsas Düşmən) – Burada o, feminist hərəkatın kişi dominantlığına qarşı əsas mübarizə aparmalı olduğunu irəli sürür.
* “Close to Home: A Materialist Analysis of Women’s Oppression” (Evə Yaxın: Qadınların Zülmünün Materialist Analizi) – Bu kitabında qadınların ev təsərrüfatında pulsuz işçi kimi istismar edilməsini təhlil edir.
* “Class Struggle and Patriarchy” (Sinfi Mübarizə və Patriarxat) – Sinfi mübarizə və gender məsələlərinin necə kəsişdiyini araşdırır.
Feminist Hərəkatdakı Rolu. Her theory constitutes a landmark in the process of denaturalizing sex, which is a marker of gender.

Delfi 1970-ci illərdə Fransada radikal feminist hərəkatının əsas simalarından biri olmuşdur. O, “Nouvelles Questions Féministes” jurnalının yaradıcılarından biridir və bu platformada feminist nəzəriyyələrin inkişafına töhfə vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Eleanor Hallovell Abbott

**Eleanor Hallovell Abbott** (; ) — ABŞ yazıçısı, şairi və müəllimi. O, özünün təbii və sadə yazı üslubu ilə tanınır və xüsusən qısa hekayələri ilə məşhurdur. Abbott həmçinin qadın yazıçılar arasında XX əsrin əvvəllərindəki ən tanınan simalardan biri olmuşdur.
## Həyatı
Eleanor Hallovell Abbott 22 sentyabr 1872-ci ildə Massaçusets ştatının Boston şəhərində anadan olub. O, ilk təhsilini Radkliff kollecində alıb və daha sonra Harvard Universitetində ədəbiyyat və təhsil sahələrində araşdırmalar aparmışdır. Təhsilini başa vurduqdan sonra müəllim kimi fəaliyyət göstərmiş və tədris sahəsindəki təcrübələrini yazılarında əks etdirmişdir.

## Yaradıcılığı
Abbott 1900-cü illərin əvvəllərində yazmağa başlamışdır. O, özünün ilk ciddi uğurunu qısa hekayələri ilə qazanmış və tez bir zamanda tanınmışdır.  Abbott öz hekayələrində sadə və təbiətə yaxın bir dil istifadə edərək oxucularına insan həyatının incəliklərini və mürəkkəbliyini təsvir etmişdir. Onun əsərlərində adətən romantik və sosial mövzular işlənib. 

Abbott xüsusən "The Old Lady Who Licked the Spoon" (1912) adlı əsəri ilə diqqət çəkib. O, həmçinin təhsildə qadınların roluna dair yazılar yazmış və yazıçı olaraq qadın haqlarının müdafiəsinə səs vermişdir.

**Əsərləri**

* "The Old Lady Who Licked the Spoon" (1912) – "Qaşığı Ləpələyən Yaşlı Qadın"
* "The Man Who Came Back" (1917) – "Geri Dönən Adam"
* "The Splendid Wayfaring" (1926) – "Mükəmməl Səyahət"
* "The Neighbor's Wife" (1932) –" Qonşunun Arvadı"

Abbottun əsərləri onun həyatın sadə, lakin dərin anlarını kəşf etmə bacarığını göstərir. O, öz yazılarında insan təbiətinin zərif və duyğusal tərəflərini ifadə etməyi bacarırdı.

Abbottun övladı yox idi. O, 1958-ci ildə Nyu-Hempşir ştatının Portsmut şəhərində vəfat edib. Eleanor Hallowell Abbottun əsərləri Nyu-Hempşir Universitetinin Kitabxanasında "Papers Milne" adlı Xüsusi Kolleksiyalarda saxlanılır. Kolleksiya ilk növbədə Abbottun qısa hekayələrinin mətbəə mətnlərindən ibarətdir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Anar İsmayılov

**İsmayılov Anar Müslüm oğlu** — general-mayor, Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin Baş İdarə&nbsp;rəisi.

## Həyatı və fəaliyyəti
Anar İsmayılov, 44 günlük Vətən müharibəsində son dərəcə əhəmiyyətli olan rabitə əlaqələrinin yaradılmasında xüsusilə fərqlənən şəxslərdəndir.

Prezident İlham Əliyevin 2014-cü il avqustun 22-də imzaladığı Sərəncamla “Hərbi xidmətlərə görə” medalı ilə təltif olunub. 

21 avqust 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 30 sentyabr 2025 il tarixli Sərəncamı ilə Anar İsmayılova general-mayor ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

## İstinadlar
Menispermoideae

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Enterobioz

**Enterobioz** (  ) insan və şimpanzelərin bağırsaqlarında parazitlik edən və enterobioz xəstəliyinə səbəb olan nematodlar cinsidir.

İnfeksiya enterobioz yumurtaları mədə-bağırsaq traktına çirklənmiş əllər, qida və nadir hallarda su ilə daxil olduqdan sonra baş verir. Uşaqlar bu infeksiyaya xüsusilə həssasdırlar və insan enterobioz növü Enterobius vermicularis inkişaf etmiş ölkələrdə uşaqlarda helmintozun ən çox yayılmış səbəblərindən biridir. Enterobiozun qarşısını almaq üçün şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək vacibdir.

## Taksonomiya
Üç növ enterobioz təsnif edilir (üçüncünün ayırd olunması üçün sübut bazası şübhəlidir) 

* *Enterobius vermicularis* Linnaeus, 1758
* *Enterobius anthropopitheci Gedoelst, 1916*
* *Enterobius gregorii* Hugot, 1983

Bu üç növdən *Enterobius vermicularis* insanları, *Enterobius anthropopitheci* isə şimpanzeləri yoluxdurur. *Enterobius gregorii* də insan enterobiozunun törədicisi olduğundan şübhələr var idi; lakin morfoloji və molekulyar genetik analiz məlumatları bu qurdların ayrıca bir növ kimi təsnifatını dəstəkləmir; onlar *Enterobius vermicularis* növünün sadəcə gənc növləri ola bilərlər.

## Təsvir
*Enterobius vermicularis* uzunsov, yuvarlaq bir formada olmaqla diametri uclarına doğru azalır. Rəngi boz-ağdır. Cinsi dimorfizm seçilir: erkəklər 2-5 mm uzunluğa, dişilər isə 9-12 mm-ə çatır. Enterobioz yumurtaları asimmetrikdir və iki divarlı qabığa malikdir; onların ölçüləri 0,050–0,060 x 0,02–0,03 mm-dir.

*Enterobius anthropopitheci* növlərinin qurdları bir qədər kiçik ölçüləri (erkək uzunluğu 1,1-1,8 mm, dişi uzunluğu 3,3-4,7 mm) və digər qurd növlərinin nümayəndələrindən bir sıra digər fərqli morfoloji fərqləri ilə xarakterizə olunur.

## Həyat dövrü
Enterobioz nazik bağırsağın aşağı hissəsində, kor bağırsaqda, yoğun bağırsağın başlanğıc hissəsində parazitlik edir. Bu qurdlar nazik bağırsağın alt hissəsində (ileum) cütləşir, bundan sonra erkəklər ölür və hamilə dişinin bədəni demək olar ki, tamamilə yumurta ilə dolur. Onları qoymaq üçün dişi qurd düz bağırsaq vasitəsilə anal dəlikdən sürünür, bundan sonra perianal qıvrımlara yumurta qoyur və ölür. İnsan orqanizmində bu qurdların ümumi ömrü 3-4 həftədən çox deyil. Yumurtanın inkişafı üçün 22-40 °C temperatur və ən azı 70% rütubət tələb olunur. Yüksək temperaturda yumurtalar tez ölür və rütubət kifayət deyilsə, onların inkişafı dayanır. Yumurta qoymaq üçün dəri üzərində dişilərin çıxması perianal bölgədə qaşınmaya səbəb olur. Enterobiozlu insanlar həmin bölgələri qaşıyaraq yumurtaların yetişməsi üçün əlverişli şərait olan dırnaqlarının altına girməsinə səbəb yaradırlar. Daha sonra onlar əllərindən ağızlarına keçərək öz-özünü yoluxdurmaya səbəb ola bilər və ya paltarlara və digər əşyalara yayıla bilərlər. Udulduqda yumurtalar nazik bağırsağa daxil olur və orada sürətlə yetkin qurdlara çevrilirlər. Yetkin bir enterobioz qurdunun ömrü bir aydan çox deyil.  Bu müddət ərzində yeni infeksiya baş verməzsə, insan öz-özünə sağalacaq.

Enterobioz vulvaya və vaginaya nüfuz edərək vulvovaginitə səbəb ola bilər.

## Ədəbiyyat

* 

## İstinadlar
Kanada toy (Veroneze)

***Kanada toy*** (; 1562–1563) – Paolo Veroneze tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri. Bu əsər Bibliyada qeyd olunan "Kanada toy" hekayəsini təsvir edir; burada İsa möcüzə gerçəkləşdirərək suyu qırmızı şəraba çevirir (Yəhya 2:1–11). Son İntibah dövrünün mannerizm üslubunda (1520–1600) işlənmiş böyükölçülü (6,77 m&nbsp;×&nbsp;9,94 m) bu yağlı boya rəsm əsəri Leonardo, Rafael və Mikelancelo kimi rəssamlar tərəfindən tətbiq edilmiş kompozisiya harmoniyası üslubunun idealını əks etdirir. 

Yüksək İntibah dövrünün (1490–1527) sənət üslubu ideal proporsiyalara malik insan fiqurlarını, balanslaşdırılmış kompozisiyaları və gözəlliyi vurğulayırdı, lakin mannerizm İntibah dövrünün fiqur, işıq və rəng ideallarını şişirdərək realistik yox, idealistik fiqurlar təqdim edirdi.

Əsər XVI–XVIII əsrlərdə San-Corcio monastrının yeməkxanasından asılmışdır. 1797-ci ildə Napoleonun Fransız İnqilab Ordusunun əsgərləri Fransa İnqilab müharibəsi (1792–1802) zamanı əsəri müharibə qəniməti kimi talamışlar. Kətanın təsvir sahəsi (67,29 m 2) *"Kanada toy"* əsərini Luvr muzeyinin rəsm kolleksiyasındakı ən geniş təsvirə çevirir.

## İstinadlar
1965/1966 DDR-Oberliqa (buzüstü hokkey)

**1965/1966 DDR-Oberliqa** mövsümü Şərqi Almaniyanın ən üst buzüstü hokkey liqası DDR-Oberliqanın sayca 18-ci mövsümü idi. Liqada səkkiz komanda iştirak etdi və Dinamo Berlin çempionluğu qazandı.

## Birinci mərhələ

## Yekun mərhələ

## Kvalifikasiya mərhələsi

## İstinadlar

*
Mushoku Tensei

—  tərəfindən yazılmış və sonradan Şirotaka tərəfindən illüstrasiya edilmiş Yaponiya ranobe seriyası. Hekayə işsiz, kök və tənha bir kişi olan Rudeus Greyratın ölümündən sonra bir fantastik dünyada yenidən doğulmasından bəhs edir. O, əvvəlki həyatının xatirələrini qoruyur və bu dəfə həyatdan peşman olmadan zövq almağa qərar verir.

Seriya ilk dəfə 2012-ci ilin noyabrında "Shōsetsuka ni Narō" saytında onlayn şəkildə yayımlanıb. Növbəti il "Media Factory"nin "MF Books" nəşriyyatı "Pixiv" istifadəçisi Şirotakanın illüstrasiyaları ilə çap versiyasını təqdim edib. Yuka Fucikava tərəfindən hazırlanan manqa adaptasiyası isə 2014-cü ilin iyununda "*[[Monthly Comic Flapper]]*" jurnalında nəşrə başlayıb və üç əlavə *[[spin-off]]* əsəri də buraxılıb. "Seven Seas Entertainment" həm manqanın tankobon cildlərini, həm də orijinal ranobeləri Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırıb. "Studio Bind" tərəfindən hazırlanmış anime adaptasiyasının ilk mövsümünün 2020-ci ildə yayımlanmağı nəzərdə tutulsa da, təxirə salınaraq 2021-ci ilin yanvarından dekabrına qədər yayımlanmışdır. İkinci mövsüm 2023-cü ilin iyulundan 2024-cü ilin iyulunadək yayımlanıb. Üçüncü mövsümün isə 2026-cı ildə yayımlanacağı gözlənilir.

## Qeydlər

## İstinadlar
Il tuo bacio è come un rock

"**Il tuo bacio è come un rock**" ("Öpüşün rok mahnısı kimidir") — Adriano Çelentanonun 1959-cu ildə italyan dilində ifa etdiyi mahnısı.

## Xülasə
Mahnının sözləri Pyero Vivarelli və Luço Fulçi tərəfindən yazılıb, musiqini Adriano Çelentano və Ezio Leoni bəstələyib. Onun ilkin adı "Torna a Capri mon amour" idi və mahnının sözləri fərqli idi, lakin Armando Trovayoli və Canni Ferrio da daxil olduğu Ankona musiqi festivalının münsiflər heyəti mahnını qəbul etməyəndə, Vivarelli və Fulçi mahnının sözlərini yenidən yazıb festivala təkrar təqdim etdilər. Mahnı nəhayət münsiflər heyəti tərəfindən qəbul edildi, festivalda qalib gəldi və Çelentanonunu məhşurlaşdırdı. Mahnının ilk həftəsində 300.000-dən çox nüsxəsi satılmışdır.

Mahnını sonradan Natalino Otto, Little Tony, Karla Boni, Qabriella Ferri və Toni Romano kimi məhşur müğənillər də ifa etmişdilər.

## Trek siyahısı

## Çartlar

## İstinadlar
Emi Suehiro

**Emi Suehiro** (; ) – yaponəsilli ABŞ entomoloqu. Havay adalarında yerləşən Bişop Muzeyində fəaliyyət göstərmişdir.

## İlk illəri və təhsili
Suehiro Yaponiyada doğulmuşdur. Anası Hanna Qulik Suehiro ABŞ missioneri və təbiətşünası Con Tomas Qulik tərəfindən övladılığı götürülmüşdü; o, Yaponiyada piano müəllimi və məktəb müdiri, Havay adalarında isə pedaqoq idi.

Suehiro Hilo liseyində təhsil almışdır. 1927-ci ildə Havay Universitetindən məzun olmuş və 1936-cı ildə bu universitetdə magistr dərəcəsini əldə etmişdir. Onun diplom işi "Havay adaların *[[Pseudococcus]]* cinsinin nəzərdən keçirilməsi" (1936) olmuşdur. O, anası kimi musiqi ilə məşğul olmuş, Havay Universitetinin Qadınlar Qli Kubunda alto kimi oxumuşdur.

## Karyerası
Suehiro entomoloq olmuş və Honoluluda yerləşən Bişop Muzeyinin entomologiya kolleksiyasının kuratoru kimi işləmişdir. O, növlərin qorunması və saxlanılması ilə məşğul olmuş, Cənubi Sakit okean cücülərinin kart kataloqunu tərtib etmişdir. Regionda yaşayan növlərin tapılmasında və identifikasiya olunmasında digər entomoloqlara kömək etmişdir. İşi barədə icma qruplarına məlumat vermiş və Havay adalarında yaşayan cücülər haqqında qəzet məqalələrində mütəxəssis rəyi kimi onun rəyləri göstərilmişdir.

Suehiro Honoluluda yerləşən Yaponiya Qadınlar Universitet Klubunun icraçı şurasının üzvü olmuşdur. 1959-cu ildə Havay Entomologiya Cəmiyyətinin xəzinadarı seçilmişdir.

## Şəxsi həyatı
Suehiro anası ilə birlikdə yaşamış və səyahət etmişdir. Hanna Qulik Quehiro 1967-ci ildə, Emi Suehiro isə 1968-ci ildə ölmüşdür. Bişop Muzeyində yaradılmış Emi Suehiro Memorial Fondu "*Catalog of Entomological Types in the Bishop Museum*" nəşrinə dəstək göstərmişdir.

## Nəşrləri
* "Honaunau cücüləri" (1957)
* "Moku Manu dəniz körfəzinin cücüləri" (1959)
* "Midvey atolunun cücüləri və digər antropodları" (1960)

## İstinadlar
Yevdokim

**Yevdokim** (;  "şan-şöhrətli; mötəbər" sözündən) — yunanmənşəli rus kişi adı.

Danışıq dilində *Avdokim*, *Ovdakim*, *Ovdokim*, *Oldokim* və s. formaları mövcuddur.

* Yevdokim Laçinov — etnoqraf.

## İstinadlar
Words (F.R. Devidin mahnısı)

"**Words**" (*Sözlər*), F.R. Devidin eyni adlı debüt albomundan 1982-ci ildə sinql olaraq buraxılmış mahnıdır. Mahnı, Qərbi Almaniya, İsveçrə, İspaniya, İtaliya, İsveç, Avstriya, Danimarka, İrlandiya, Belçika və Norveçdə birinci yerə yüksələrək böyük bir Avropa hiti oldu. 1983-cü ilin əvvəlində o, UK Singles Chart-da ikinci yerə yüksəldi, 1982-ci ilin sonunda isə Cənubi Afrikada da birinci yerə yüksələrək hit-paradlarda 25 həftə qaldı və nəticədə bu ölkənin ilsonu çartının ən uğurlu hiti oldu. Avstraliyada sinql 12-ci yerə yüksəldi və 1983-cü il boyunca və 1984-cü ilin əvvəlindəki iki periodda çartlarda 41 həftə top 100-də keçirdi. 

2006-cı ildə Devid müğənni Vinda Silviana (ing. *Winda Sylviana*) ilə "*Words, J'aime ces Mots*" adlı mahnının fransız dilində duet versiyasını buraxdı, cütlük həmçinin "Words" adlı ingilis duet versiyasını yazdırdı.

Mahnı *“[[Məni öz adınla çağır (film musiqisi)|Məni öz adınla çağır]]”* filminin saundtrekinə daxil olub.

## İstinadlar
Carpodetoideae

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Avropol

**Avropol** () və ya rəsmi olaraq **Avropa İttifaqı Hüquq Mühafizə Orqanları üzrə Əməkdaşlıq Agentliyi** — Avropa İttifaqının polis xidməti. Mərkəzi Niderlandın Haaqa şəhərində yerləşir. Xidmətin əsas vəzifələrinə beynəlxalq mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı mübarizədə milli orqanların fəaliyyətini əlaqələndirmək və milli polis xidmətləri arasında informasiya mübadiləsini təkmilləşdirmək daxildir. Avropolun fəaliyyət istiqamətləri arasında terrorizmə, qanunsuz silah ticarətinə, narkotik alverinə, insan alverinə, uşaq pornoqrafiyasına və çirkli pulların yuyulmasına qarşı mübarizə xüsusi yer tutur.

2020-ci ilin fevral ayından etibarən Avropol Avropa İttifaqının 27 üzv dövlətinin polis xidmətlərinin fəaliyyətini əlaqələndirir. Hazırda Avropolda təxminən 630 əməkdaş çalışır. Onlardan təqribən 120 nəfəri üzv dövlətlərin milli hüquq-mühafizə orqanlarını təmsil edən Avropolun əlaqələndirici zabitləridir.

## Tarixi

Avropa İttifaqının vahid polis xidmətinin yaradılması ideyası ilk dəfə 1992-ci il Maastrixt sazişində nəzərdə tutulmuşdur. 3 yanvar 1994-cü ildən etibarən qurum məhdud şəkildə, "Avropol narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizə bölməsi" adı altında fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. 1998-ci ildə Avropa İttifaqının bütün üzv dövlətləri Avropol haqqında Konvensiyanı ratifikasiya etmiş və 1 iyul 1999-cu ildən etibarən qurum tamhüquqlu fəaliyyətə başlamışdır.

Avropolun ilk direktoru Almaniya hüquqşünası Yurgen Ştorbek olmuşdur. 2005-ci ilin fevralından etibarən bu vəzifəni Maks-Peter Ratsel, 6 aprel 2009-cu ildən isə Rob Veynrayt icra etmişdir. 1 may 2018-ci il tarixində direktor vəzifəsinə Katrin de Boll təyin edilmişdir.

1 yanvar 2010-cu il tarixindən Avropol Avropa İttifaqının agentliyinə çevrilmiş, bu isə onun səlahiyyətlərini genişləndirməklə yanaşı, Avropa Parlamentinin daha ciddi nəzarətinə tabe etmişdir.

1 iyul 2011-ci il tarixində Avropol yeni mənzil-qərargahına — Haaqadakı binasına köçmüşdür. Açılış mərasimində Niderland kraliçası, Avropa İttifaqına üzv ölkələrin polis rəhbərləri və Avropolla əməkdaşlıq sazişi imzalamış dövlətlərin nümayəndələri iştirak etmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальная страница Европола  (на английском)
* Решение о создании Европейского полицейского ведомства (на русском)
* Открытие новой Штаб-квартиры  (на русском)
* Новый директор  (на русском)
Yuxarıtəpə (Fatsa)

**Yukarıtəpə** — Şərqi Qara dəniz bölgəsində Ordu vilayətinin Fatsa rayonunda məhəllədir. Əhalisi Türklər, Ələvilər və Gürcülərdən ibarətdir.

## İstinadlar
Linn Reyd Banks

**Linn Reyd Banks** (; ) — İngiltərə yazıçısı və jurnalisti. 
## Həyatı
Linn Reyd Banks 31 iyul 1929-cu ildə Londonda anadan olub. O, London Kral Kollecində təhsil alıb və ilk karyerasına jurnalist kimi başlayıb. 1950-ci illərdə BBC-də televiziya aparıcısı kimi fəaliyyət göstərib. Lakin o, daha sonra yazıçılığa yönəldi və 1960-cı ildə onu məşhur edən ilk romanını nəşr etdirdi.

Əsas əsərləri aşağıdakılardır:

* "The L-Shaped Room" (1960) — Banksın ilk romanı subay və hamilə bir qadının cəmiyyətin qınağı qarşısında mübarizəsini təsvir edir. Roman feminist ədəbiyyatın erkən nümunələrindən biri hesab edilir və 1962-ci ildə eyniadlı filmə uyğunlaşdırılmışdır.
* "The Indian in the Cupboard" (1980) — Bu uşaq romanı Banksın ən məşhur əsərlərindən biridir. Kitabda bir oğlanın sehrli bir dolab vasitəsilə oyuncaqlarını canlandırması və onların real varlıqlara çevrilməsi təsvir edilir. Roman dostluq, məsuliyyət və mədəniyyətlərarası münasibətlər kimi mövzulara toxunur. Kitab o qədər uğurlu oldu ki, bir neçə davam kitabı yazıldı və 1995-ci ildə filmə çevrildi. 
* "The Backward Shadow" (1970) – "The L-Shaped Room"un davamı.
* "Tiger, Tiger" (1977) – Tarixi roman.
* "The Secret of the Indian" (1989) – "The Indian in the Cupboard" seriyasının davamı.

Linn Reyd Banks müasir İngilis ədəbiyyatında mühüm yer tutan yazıçılardan biri idi. Onun əsərləri sosial mövzuları cəsarətlə araşdırır və uşaqlar üçün yazdığı fantastik romanlar tərbiyəvi dəyərə malikdir.
Banksin romanları, xüsusilə "The Indian in the Cupboard", uşaq ədəbiyyatında klassik hesab olunur və hələ də geniş oxunur. Onun realizmlə sehrli ünsürləri birləşdirən yazı üslubu gələcək nəsil yazıçılara ilham verməyə davam edir.

Linn Reyd Banks 4 noyabr 2021-ci ildə Surrey şəhərində 92 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Search Results: "Lynne Reid Banks" at *[[:en:Kirkus Reviews]]*
* 
* 
*
Daniella Stil

**Daniella Fernanda Dominika Muriel Emili Şuleyn-Stil** (; ) — ABŞ yazıçısı. O, çoxsaylı bestseller romanların müəllifidir və onun kitabları bu günə qədər dünya üzrə 800 milyon nüsxədən çox satılıb (2022-ci ilə qədər). Onun romanları New York Times bestseller siyahısında 412 həftə birincilikdə olub. Onun iyirmi üç əsəri əsasında film çəkilib. 
## Həyatı
Daniela Stil 14 avqust 1947-ci ildə Nyu-Yorkda anadan olub. O, sahibkar Con Şuleyn-Stilin qızı və portuqaliyalı diplomat Norma de Kamara Stoun-Reisin qızı olaraq böyüyüb. 3 yaşından 9 yaşına qədər Daniela valideynləri ilə Fransada yaşayıb.  

O, Nyu-York Universitetində təhsil alıb, burada yazıçılığa və ədəbiyyata olan marağını inkişaf etdirmişdir. Gənc yaşlarında yazıçı olmaq qərarına gələn Stel, karyerasına mətbuat sahəsində işləyərək başlamış və sonra öz romanlarına yönəlmişdir. 

Daniela Stil 1970-ci illərin ortalarında yazmağa başlamışdır. Onun ilk böyük uğuru 1973-cü ildə nəşr olunan "Going Home" adlı romanı ilə olmuşdur. Bu əsər Stilin yazı stilini və onun romantik, dramatik hekayələrini təmsil edirdi. Həmçinin Stil çox sayda qalmaqallı və dramatik hekayələrlə tanınmış və oxucuların böyük marağına səbəb olmuşdur. Onun romanları adətən sevgi, ailə və şəxsi mübarizələrlə bağlı olur.
Stil həmçinin televiziya və kinoya uyğunlaşdırılmış bir neçə əsər yazmışdır. Onun əsərləri dünya miqyasında çox populyar olub və yazıçı müxtəlif mükafatlarla təltif edilib.

Onun əsas əsərləri aşağıdakılardır:
* "Going Home" (1973) – "Evinə Qayıdış"
* "The Promise" (1977) – "Vəd"
* "Palomino" (1981) – "Palomino"
* "Kaleidoscope" (1987) – "Kaleidoskop"
* "The Ghost" (1999) – "Ruh"
* "The Ring" (2003) – "Üzük"

Stilin əsərlərindəki əsas mövzu, sevgi, itkilər, şəxsi böhranlar və insanın özünü tapmağıdır. O, oxucularına dərin emosional təcrübələr təqdim edərək, onların həyatlarına təsir etmək bacarığına malikdir. 

Daniela Stil çoxlu sayda mükafat və təltiflər almışdır. O, bir neçə dəfə "New York Times" bestsellerlər siyahısına daxil olub və özünün ən yaxşı əsərləri ilə geniş oxucu kütləsi qazandı. Stel həmçinin ədəbiyyata verdiyi töhfələrə görə müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür. O, həmçinin insan haqları və xeyriyyə təşkilatlarına dəstək verən biri kimi tanınır. 

Daniela Stil bi neçə dəfə evlənib və şəxsi həyatı tez-tez media tərəfindən izlənilib. O, beş övlad anasıdır və həyatını əsasən Kaliforniyada keçirir. Stil yazıçı kimi karyerasına davam edir və hələ də çox sayda yeni əsərlər üzərində çalışır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Personal website
* Danielle Steel at Internet Book List (archived 27 September 2007)
* An October 2000 review of ''His Bright Light'' by Dr. Jeffrey L. Geller on an American Psychiatric Association website (archived 13 January 2013)
* 
* Steel Gallery (archived 11 October 2003)
* The Nick Traina Foundation
Beş Göz (ittifaq)

**Beş Göz** (, FVEY) — Avstraliya, Kanada, Yeni Zelandiya, Böyük Britaniya və Amerika Birləşmiş Ştatlarının qoşulduğu kəşfiyyat ittifaqı.

Bu dövlətlər elektron kəşfiyyat sahəsində birgə əməkdaşlığı nəzərdə tutan UKUSA çoxtərəfli sazişinin iştirakçılarıdır.

## Tarixi
FVEY-in mənşəyi İkinci Dünya müharibəsinin ilk illərinə, müttəfiqlərin müharibədən sonrakı dünyada öz məqsədlərini əks etdirdikləri Atlantika xartiyasının buraxıldığı dövrə qədər izlənilə bilər. Soyuq müharibə illərində ECHELON müşahidə sistemi ilkin olaraq Sovet İttifaqı və Şərqi Avropadakı rabitə kanallarına nəzarət etmək üçün FVEY tərəfindən hazırlanmışdı, hazırda isə bütün dünyada fərdi şəxslərin rabitə əlaqələrinə nəzarət etmək üçün istifadə olunur.

1990-cı illərin sonlarında ECHELON-un mövcudluğu ictimaiyyətə məlum oldu və bu, Avropa Parlamentində və müəyyən qədər ABŞ Konqresində müzakirələrə səbəb oldu. "Terrorizmlə müharibə" zamanı FVEY diqqətini Ümumdünya hörümçək torunun monitorinqinə yönəltməklə, müşahidə imkanlarını genişləndirdi. Keçmiş MTA podratçısı Edvard Snouden "Beş Göz" təşkilatını "ölkələrin üzdə məlum olan qanunlarına tabe olmayan dövlətlərüstü kəşfiyyat təşkilatı" kimi təsvir edirdi. 2013-cü ildə Snouden tərəfindən yayılan sənədlər alyansın üzvlərinin bir-birinin vətəndaşlarına qarşı casusluq etdiyini və öz vətəndaşlarına qarşı qanunvericilikdə tətbiq edilən məhdudlaşdırıcı daxili nəzarət qaydalarından yan keçmək üçün toplanmış məlumatları bir-biri ilə paylaşdığını üzə çıxardı.

Beş Gözün metodları ilə bağlı davam edən mübahisələrə baxmayaraq, üzvlərin əlaqələri tarixdə məlum olan ən əhatəli casus ittifaqlarından biri olaraq qalır.

Emal edilən kəşfiyyat məlumatları bir çox mənbədən toplandığı üçün məlumat mübadiləsi radioelektron kəşfiyyatla (SIGINT) məhdudlaşmır və çox vaxt hərbi kəşfiyyatı, həmçinin agentura tərəfindən aparılan kəşfiyyatı (HUMINT) və geoməkan kəşfiyyatını (GEOINT) əhatə edir.

## Təşkilatlar
Alyansa üzv ölkələrin aşağıdakı kəşfiyyat təşkilatları kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsində iştirak edir:

## Qalmaqallar
24 sentyabr 2023-cü ildə ABŞ-nin Kanadadakı səfiri Devid Koen bildirib ki, alyans Hindistan hökumətinin kanadalı siqh fəalın öldürülməsində mümkün iştirakı ilə bağlı iddiaları dəstəkləmək üçün Kanadanın baş naziri Castin Trüdoya məlumat ötürüb.

## İstinadlar
Korin Telyado

**Mariya del Sokorro Tellado Lopez** (; ) — İspaniya yazıçısı. Romantik və dramatik janrlarda yazdığı əsərləri ilə tanınan Tellado Migel de Servantesdən sonra ən məhsuldar və ən çox oxunan ispan yazıçısıdır.  
## Həyatı
Korin Telyado 25 aprel 1927-ci ildə İspaniyanın El-Franko" şəhərində anadan olmuşdur. O, Asturiya Universitetində təhsil alıb. Gənc yaşlarında başlayan yazı karyerası onun həyatında mühüm yer tutmağa başladı.

Telyado 1940-cı illərin sonunda yazmağa başlamış və ilk kitabını 1950-ci illərin əvvəllərində nəşr etdirmişdir. O, əsasən "romantik" və "dəlilik" mövzularında əsərlər yazmış, bu əsərlərdə qadınların həyatını, sevgi münasibətlərini və sosial gözləntiləri işləmişdir. Telyadonun əsərləri xüsusilə emosional bağlılıq və sevgi hekayələri ilə geniş oxucu kütləsi tapmışdır. O, təxminən 40 il ərzində 4,000-dən çox roman və hekayə yazmışdır.

Onun əsas əsərləri aşağıdakılardır:
* "Donde termina el aire" (1965) – "Hava Harada Bitir?"
* "La rosa de plata" (1963) – "Gümüş Gül"
* "El amor no tiene fin" (1985) – "Sevginin Sonu Yoxdur"
* "El amor y las sombras" (1996) – "Sevgi və Kölgələr"

Telyadonun əsərləri çox sayda müxtəlif janrları əhatə edirdi, lakin ən çox romantizm və dramatizm əsasında yazılmışdı. Həmçinin, onun əsərləri tez-tez televiziya və kinoya uyğunlaşdırılıb.

Korin Telyado İspaniyanın ən çox oxunan yazıçılarından biri olub. Onun əsərləri yalnız İspaniyada deyil, Latın Amerikası ölkələrində də çox populyardır. O, "Premio Planeta de Novela" mükafatı da daxil olmaqla bir neçə ədəbiyyat mükafatına layiq görülüb.

Korin Telyado 2009-cu ildə Madrid şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Corín Tellado in e-romanticos.com 
* Corín Tellado in Harlequineras 
* 
* Corín Tellado's Official Website 
* MCU.es (ISBN España) 
* Libros.ar (ISBN Argentina)
Hanna Mor

**Hanna Mor** (; ) — İngiltərə yazıçısı, şairi, esseisti və maaarifçisi. 
## Həyatı
Hanna Mor 1745-ci ildə İngiltərənin Bristol şəhərində anadan olmuşdur. O, dörd bacısı ilə birlikdə zəngin və maarifçi bir ailədə böyümüşdür. Ailəsi ona yaxşı bir təhsil vermiş və Hanna Mor çox gənc yaşlarında özünün intellektual maraqlarını inkişaf etdirməyə başlamışdır. O, öz zamanının ən önəmli yazıçılarından birinə çevriləcək qədər savadlı və təhsilli bir şəxs olmuşdur. O təhsilini əvvəlcə öz evində almış və sonra müxtəlif məktəblərdə dərslər almışdır. Onun təhsil həyatında, xüsusilə ədəbiyyat, fəlsəfə və təhsil nəzəriyyələri ilə bağlı maraqları formalaşmışdır.

Hanna Mor XVIII əsr İngiltərəsinin ən məşhur yazıçılarından biri kimi dram və şeir sahəsində də uğurlar qazanmışdır. "The Inflexible Captive" (1785) adlı pyesi, həm sosial təhlilləri, həm də dövrünün insanlıq və ədalət anlayışlarını müzakirə edən bir əsərdir.

Hanna Morun ən məşhur əsərlərindən biri olan "Village Politics" (1792), onun dövrünün ictimai və siyasi məsələlərinə dair ciddi düşüncələrini ifadə edir. Bu əsərdə, Mor kənd əhalisinin siyasi və sosial hüquqları, sosial bərabərlik və hüquq bərabərliyi məsələlərini ələ alır. O, cəmiyyətin hər kəsin bərabər hüquqlara malik olmasını istəyərək, sosial ədalət və bərabərlik prinsiplərini təbliğ etmişdir. "Village Politics" əsəri həmçinin İngiltərədə inqilabi dəyişikliklərdən əvvəlki dövrdə sosial məsələlərə dair geniş düşüncələr irəli sürən bir əsərdir. Hanna Morun yazıları, həm sosial, həm də fəlsəfi baxımdan əhəmiyyətli izlər buraxmışdır.

Hanna Mor həyatının son beş ilini Kliftonda keçirib və 7 sentyabr 1833-cü ildə burda vəfat edib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Hannah More at the Eighteenth-Century Poetry Archive (ECPA)
*
*Works by Hannah More at Osborne Collection of Early Children's Books (:en:Toronto Public Library)
*
*
*Hannah More from Brycchan Carey's listing of British abolitionists
*
*The full text of ''The Sorrows of Yamba'' available online
*Original 1797 edition of a printed pamphlet of ''The Sorrows of Yamba''
Meri Uiton Kalkins

**Meri Uiton Kalkins** (; ) — ABŞ psixoloqu və filosofu. O, psixologiya sahəsindəki ilk qadın professorlarından biri olaraq tanınır. Kalkins Amerikan Psixoloqlar Birliyi və Amerika Fəlsəfə Assosiasiyasının ilk qadın prezidenti olub.
## Həyatı
Meri Uiton Kalkins 1863-cü ildə Hartfordda anadan olub. O, 1882-ci ildə Vellesli Kollecindən məzun oldu. Vellesli Kolleci o dövrdə qadınların ali təhsil alması üçün nüfuzlu bir məktəb idi. Kalkinsin kollecdə fəlsəfə və psixologiya sahələrinə olan marağı daha da artdı.

Meri Uiton Kalkinsin ən tanınmış və təsirli işlərindən biri yaddaş və şüurla əlaqəli tədqiqatlarıdır. O, insan yaddaşının psixologiyasını və yaddaşın necə işlədiyini anlamaq üçün çoxsaylı eksperimentlər aparmışdır. Onun ən məşhur təcrübələrindən biri, "asosiasiya qanunları"nı araşdırmaq üçün etdiyi təcrübələrdir. Kalkins yaddaşın təbii olaraq bir-birinə əlaqəli elementlərə əsaslandığını müşahidə etmişdir.

Meri Uiton Kalkins 1891-ci ildə Harvard Universitetində doktorluq təhsilini başa vurdu, lakin o zamanlar Harvardda qadınlara doktorluq dərəcəsi verilmirdi. Bununla belə Kalkins psixologiya üzrə ilk qadın professor olaraq, Vellesli Kollecdə uzun müddət müəllimlik etmiş və tələbələrinə dərslər vermişdir. Kollecdə 40 il çalışdıqdan sonra o, 1929-cu ildə təqaüdə çıxmışdır. 1905-ci ildə o, Amerikan Psixoloqlar Birliyinin prezidenti seçildi və bu ona psixologiya sahəsindəki böyük nüfuzunu təmin etdi. 

Meri Kalkins 1930-cu ildə Nyuton şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*
*Furumoto, L. (1979).  Mary Whiton Calkins (1863-1930) fourteenth president of the American Psychological Association.  *Journal of the History of the Behavioral Sciences, 15,* 346–356. 
*Furumoto, L. (1980). Mary Whiton Calkins (1863-1930). *Psychology of Women Quarterly, 5,* 55–68. 
*Furumoto, L. (1991). From "Paired Associates" to a Psychology of Self: The Intellectual Odyssey of Mary Whiton Calkins. In A. Kimble, M. Wertheimer & C. White (Ed.), *Portraits of Pioneers in Psychology* (pp.&nbsp;57–72). Washington, DC: American Psychological Association.
*Scarborough, E. & Furumoto, L. (1987). ''Untold lives: The first generation of American women psychologists.'' New York: Columbia University Press. 
*Strunk Jr., Orlo (1972). The self-psychology of Mary Whiton Calkins. *Journal of the History of the Behavioral Sciences, 8,* 196–203.  abstract 
*Wentworth, Phyllis A. (1999). The moral of her story: Exploring the philosophical and religious commitments in Mary Whiton Calkins' self-psychology. *History of Psychology, 2,* 119–131. 

## Xarici keçidlər
* The Wellesley Psychology Laboratory Video by Jennifer L. Bazar
* Podcast Interview on Mary Whiton Calkins with Kathy Milar
* Finding Aid for Mary Whiton Calkins at :en:Wellesley College Archives
* Mary Whiton Calkins Profile  at :en:Psychology's Feminist Voices
* Works by or about Mary Whiton Calkins at :en:Internet Archive
* 
*
Enn Bekon

**Ledi Enn Bakon** (; ) — İngiltərə ledisi və alimi. İngilis filosofu, tarixçisi, siyasi xadimi və yazıçısı, empirizmin banisi Frensis Bekonun anası.
## Həyatı
Enn Bekon 1528-ci ildə Esseksdə İngiltərənin nüfuzlu ailələrindən birində doğulmuşdu. Onun atası Nikolas Cuk tanınmış humanist və pedaqoq idi. Ailəsinin intellektual mühiti sayəsində Enn latın və yunan dillərini mükəmməl öyrənmişdi. O, dövrünün nadir qadınlarından biri idi ki, klassik ədəbiyyatı dərindən bilirdi və protestant dini mətnlərini tərcümə etməklə məşğul olurdu. 

Bekon İngiltərədə protestantlığın güclənməsi dövründə yaşamış və dini islahatlara xüsusi maraq göstərmişdi. O, Cenevrə protestant ilahiyyatçılarından təsirlənmiş və bu ideyaları İngiltərədə yaymağa çalışmışdı. Onun ən məşhur işi 1564-cü ildə Cenevrə teoloqu Con Jevelin "Apologia Ecclesiae Anglicanae" (İngilis Kilsəsinin Müdafiəsi) əsərini latıncadan ingiliscəyə çevirməsi olmuşdur. Bu tərcümə ingilis protestant teologiyasının əsas mənbələrindən biri hesab olunur.

Bekon 1553-cü ildə tanınmış hüquqşünas və siyasətçi Ser Nikolas Bekon ilə ailə qurub. Onların oğlu Frensis Bekon sonradan məşhur filosof və elmi metodun banilərindən biri kimi tarixə düşdü. Enn Bekon uşaqlarının təhsilinə xüsusi önəm verir və onların intellektual inkişafı üçün ciddi səylər göstərirdi.

1610-cu ildə vəfat edən Enn Bekon Renessans dövrünün ən bilikli qadınlarından biri kimi tarixə düşüb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Allen, Gemma, *The Letters of Lady Anne Bacon* (Cambridge, 2014).
* Coles, Kimberly Anne, *Religion, Reform, and Women's Writing in Early Modern England* (Cambridge UP, 2008)
**Lady Anne Bacon's Translations* HUGHEY Review of English Studies.1934; os-X: 211 http://res.oxfordjournals.org/cgi/reprint/os-X/38/211.pdf
**Women of Action in Tudor England: Nine Biographical Sketches*. by Pearl Hogrefe . Review in *Renaissance Quarterly*, Virginia F. SternVol. 31, No. 3 (Autumn, 1978), pp.&nbsp;386–388 https://www.jstor.org/stable/2860252
* "Anne Cooke Bacon", Genius Mothers, https://geniusmothers.com/genius-mothers-of/renowned-scientist-and-philosophers/Anne-Cooke-Bacon/
* "Bacon, Ann" Wikisource, [Bacon, Ann](http://en.wikisource.org/wiki/Bacon,_Ann_(DNB00))
* Magnusson, Lynne, 'The Rhetoric and Reception of Anne Bacon', *English Literary Renaissance* 31.1 (2001), pp.&nbsp;3–33.
* :en:James Spedding, *The Letter and Life of Francis Bacon*, 7 vols (London, 1861-1874), includes letters from Anne to her son
* Wayne, Valerie, *Anne Cooke Bacon*, 2 vols (Aldershot: Ashgate, 2000)

## Xarici keçidlər
* 
* 
*The Correspondence of Anne Bacon in EMLO
*"Anne & Sir Nicholas Bacon", Anne & Sir Nicholas Bacon – information on the entire Bacon family
*Project Continua: Biography of Anne Bacon
*Sir Francis Bacon: Elizabethan Era.org
*Anne & Sir Nicholas Bacon: Sir Bacon.org
Andrea Anders

**Andrea Anders** (; ) — ABŞ aktrisası. İncəsənət magistri. O, "Coey", "Class", "Go For It, Ted" və "Mister Sunshine" teleseriallarındakı rolları ilə məşhurdur.
## Həyatı
Andrea Anders 10 may 1975-ci ildə Viskonsin ştatının Madison şəhərində anadan olub. O, burada orta məktəb illərində teatr və aktyorluğa olan marağını inkişaf etdirib. O, daha sonra aktyorluq təhsili almaq üçün "DePauw" universitetinə daxil olmuş və burada universitetin teatr proqramında iştirak etmişdir. Universitetdəki təhsili və teatr təcrübəsi, onu peşəkar aktyorluq dünyasına hazırlamışdır. Ratqers Universitetində isə o, İncəsənət magistri elmi dərəcəsini almışdır.

Andrea Anders televiziya sahəsindəki karyerasına 2000-ci illərin əvvəlində başlamışdır. İlk böyük çıxışı 2004-cü ildə yayımlanan "Coey" adlı sitkomda baş rolda yer alması ilə olmuşdur. Bu şou "Friends" serialının bir spin-offu idi və Anders burada "Zoi" obrazını canlandırmışdır. "Coey" şousu qısa müddətdə yayımlanmasına baxmayaraq, ona geniş bir tanınma gətirmişdir. 

Anders 2009-2010-cu illərdə yayımlanan "Better Off Ted" adlı komediya serialında da rol almışdır. Bu şouda o, "Linda" obrazını canlandırmışdır. "Better Off Ted" çox sevilən və tənqidçilər tərəfindən bəyənilən bir serial olsa da, çox qısa müddətdə dayandırıldı. 
Daha sonra Andrea Anders 2012-ci ildən 2013-cü ilə qədər yayımlanan "The Mindy Project" serialında "Heather" obrazını oynadı. Bu şouda Anders baş rol ifaçısı Mindi Lahiri ilə komik dialoqlarına uyğun çox sayda əyləncəli səhnə ilə diqqət çəkdi.

Televiziyada olduğu kimi, Andrea Anders kino sahəsində də müxtəlif rolar almışdır. O, "Sex Drive" (2008) və "Youth in Revolt" (2009) kimi komediya filmlərində də yer almışdır. O, həmçinin "The Stepford Wives" (2004) filmində də kiçik bir rola sahib olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Azəriqaz

**Azəriqaz** (*"Azəriqaz" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti* və ya *"Azəriqaz" İstehsalat Birliyi*) — Azərbaycan Respublikası ərazisində təbii qazı təchizat nöqtələrindən qəbul edərək, paylanması və satışını həyata keçirən qurum.

## Tarixi
1923-cü ildə "Azneft" İstehsalat Birliyinin Əmtəə İdarəsinin nəzdində qazın hasilatı və işlənilməsi üzrə köməkçi şöbə yaradılmışdır. Bununla da, Azərbaycanda qaz təsərrüfatının təməli qoyulmuşdur. 1936-cı ildə "AzQaz" tresti, 1958-ci ilin fevral ayında Azərbaycan SSR Kommunal təsərrüfatı Nazirliyi nəzdində "Başqaz" İdarəsi, bu İdarənin strukturu təkmilləşdirilərək ulu öndərimiz Heydər Əliyev dövlət başçısı seçildikdən iki ay sonra 1969-cu ilin avqust ayında Hökumət yanında "Başqaz" İdarəsinə çevrilmişdir. 1983-cü ildə "Başqaz" İdarəsinin bazasında Dövlət Qazlaşdırma Komitəsi yaranmışdır. Bu Komitə 1989-cu ildə Azərbaycan Dövlət Yanacaq Komitəsinə birləşdirilmişdir. SSRİ-nin sükutundan sonra 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Yanacaq Komitəsi, "Azəriqaznəql" İstehsalat Birliyi və Azərbaysan Elmi-Tədqiqat Layihə İnstitutu bazasında "Azəriqaz" Dövlət Şirkəti, 1996-cı ildə "Azəriqaz" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti yaradılmış, 2009-cu ilin iyul ayında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin neft və qaz sənayesinin idarəetmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi haqqında Sərəncamı ilə "Azəriqaz" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti yenidən təşkil olunaraq ARDNŞ-nin tərkibinə verilmiş və hal-hazırda SOCAR-ın tərkibində öz fəaliyyətini "Azəriqaz" İstehsalat Birliyi kimi davam etdirir.

## İstinadlar
Rumıniyanın Azərbaycandakı səfirliyi

**Rumıniyanın Azərbaycandakı səfirliyi** — Rumıniya Respublikasının Azərbaycandakı diplomatik nümayəndəliyi.

Səfirlik Rumıniya Respublikasının rəsmi nümayəndəliyi olaraq iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Rumıniyanın Azərbaycanda siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində maraqlarını təmsil edir.

2021-ci ildən Rumıniyanın Azərbaycanda fövqaladə və səlahiyyətli səfiri Vasile Soaredir.

## Tarixi
Rumıniya Azərbaycanın müstəqilliyini 11 dekabr 1991-ci ildə tanıyıb. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 19 iyun 1992-ci il tarixində qurulmuşdur.

Rumıniyanın Azərbaycan Respublikasındakı səfirliyi 3 noyabr 1998-ci ildə açılıb. Azərbaycan Respublikasının Rumıniyadakı səfirliyi 
19 may 2001-ci ildən fəaliyyət göstərir.

29 sentyabr 2009-cu ildə “Azərbaycan Respublikası ilə Rumıniya arasında strateji tərəfdaşlığın yaradılması haqda "Birgə bəyannamə” imzalanıb.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev sonuncu dəfə 17 dekabr 2022-ci ildə Rumıniyada işgüzar səfərdə olub.

Rumıniya Prezidenti Klaus Yohannis 2-3 fevral 2023-cü il tarixlərində Azərbaycanda rəsmi səfərdə olub.

AR Milli Məclisində Azərbaycan-Rumıniya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir.

2021-ci ilin may ayında Rumıniya Parlamentində Rumıniya-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupu təsis edilmişdir.

## Rumıniyanın Azərbaycandakı səfirləri
Rumıniyanın Azərbaycanda səfiri Rumıniya Respublikasını Azərbaycanda təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* EMBASSY OF ROMANIA in the Republic of Azerbaijan
* Azərbaycan Respublikasının Rumıniyadakı Səfirliyi
Saraqosa (tayfa)

**Tayfa Saragosa** (  ) müasir İspaniyanın şərqində 1013-cü ildən 1110-cu ilə qədər mövcud olmuş orta əsr müsəlman əmirliyi ( tayfa ) idi. Paytaxt Saraqosa şəhəri idi.

## Tarixi
Saraqosa Tayfası 11-ci əsrdə Kordoba xilafətinin dağılmasından sonra yaranmışdır. İyirmi il ərzində (1019-1039) dövlət Tucibilər sülaləsindən olan hökmdarlar tərəfindən idarə olundu, bundan sonra Hudi sülaləsi hakimiyyətə gəldi.

1110-cu ildə Saraqosa Əlmoravilər tərəfindən tutuldu və son iki tayfa hökmdarı onların vassalı idi. Onun torpaqları daha sonra Kastiliyalı Alfonso I və Araqonlu II Ramironun birləşmiş qüvvələri tərəfindən fəth edildi.

## Hökmdarlar

### Tucibilər sülaləsi

* Munzir I əl-Mənsur (1019-1023)
* Yəhya əl-Müzəffər (1023-1029)
* Muizz əd-Daula Munzir II (1029-1038)
* Abdullah ben Həkəm (1038)

### [[Hudilər|Hudilər sülaləsi]]

* Süleyman əl-Mustain (1039-1046)
* Əhməd I əl-Müqtədir (1046-1081)
* Yusif əl-Mötəmid (1081-1085)
* II Əhməd əl-Mustain (1085-1110)
* İmad əd-Dövlə Əbdülməlik (1110-1119)
* III Əhməd əl-Müstənsir (1119-1142)

## Ədəbiyyat

*
Yollar və ölkələr kitabı (İbn Hövqəl)

**Kitab əl-məsalik vəl-məmalik** (; ) və ya **Yer kürəsinin təsviri kitabı** () — İbn Hövqəlin (X əsr) coğrafi əsəridir. Ərəb xilafətinin və ətraf ölkələrin orta əsrlər tarixinə dair qiymətli mənbə sayılır.

## Əsər
İbn Hövqəlin əsəri əl-İstəxrinin yollar və ölkələr kitabının genişləndirilmiş variantıdır. Burada karluklar, oğuzlar, kimaklar, qırğızlar, tokuz-oğuzlar, xəzərlər və digər türk tayfaları haqqında tarixi-etnoqrafik məlumatlar, onların hamısının eyni dildə danışdıqları barədə linqvistik məlumatlar verilir. Cənubi Qazaxıstanın İspidzhab, Taraz, Sauran, Syutkent, Farab, Kardar və digər şəhərləri, Sırdərya hövzəsi, Semirechye, həmçinin Xəzər və Aral dənizləri, Volqa və Sırdərya çayları təsvir edilmişdir. Taraz — müsəlmanlar və türklər üçün ticarət mərkəzi kimi təsvir edilir. Karlukların mülklərinin daha uzaqlardan başladığı qeyd edilir. Əsərin məzmunu, verilən məlumatlar və "Sürətül-ərd"in ("Yer üzü") coğrafi xəritələri türk boylarının yayılması haqqında tam təsəvvür yaradır. Xəritədə Taraz şəhəri və ona yaxın yaşayış məntəqələri göstərilmişdir.

## İstinadlar
Əl-Məbsut

**əl-Məbsut** () — Hənəfi fiqhi ilə bağlı qələmə alınmış əsər.

## Müəllif

Əsərin müəllifi hənəfi hüquqçusu olan Şəmsül-əimmə əs-Səraxsidir.

## Əsər
Hicri IV (X) əsrin Mavəraünnehir Hənəfi məktəbinin ən mühüm fəqihlərindən biri olan Hakimi-Şəhid, Məhəmməd əş-Şeybaninin əsas əsərlərinin öyrənilməsini asanlaşdırmaq məqsədilə "əl-Kafi" adlı mətni qələmə almışdır (Hakimi-Şəhid, əl-Kafi, Süleymaniyyə kitabxanası, Şəhid Əli Paşa, № 912. vr. 1b). Bundan 150 il sonra Səraxsi, "əl-Müxtəsərül-kafi" olaraq da adlandırılan bu kitaba əsaslanaraq, Hənəfi ədəbiyyatının ən mühüm əsərlərindən biri olan "əl-Məbsut"u ərsəyə gətirmişdir. Səxarsi, əsərin müqəddiməsində Hakimi-Şəhidin bu işini təriflədikdən sonra bu əsərin şərh olduğunu qeyd etmişdir. Səraxsi əsərdə (öz dövründə) fiqhə olan marağın azaldığını dilə gətirmiş və bunun səbəblərini sadalamışdır. Əsərin mühüm bir hissəsi diktə yolu ilə həbsxanada yazıldığından, müəllifin həbsdəki əzablı və keşmə-keşli həyatı əsərdə öz əksini tapmışdır. Əsər ən geci hicri 479-cu ildə (1087) tamamlanmış olub, zahirür-rəvayə və zahirür-rəvayə olmayan digər mətinlərdən ibarətdir. Əsərdə həmçinin əş-Şeybaninin "əl-Kafi"sində yer verilməmiş "Kitabür-Rəda" və "Kitabül-Kəsb"ə yer verilmişdir. Əsəri qələmə alarkən Səraxsi, öz deyimi ilə — vəciz və asan bir üslubdan istifadə etmiş, mövzunun möhtəviyyatını açıqlayan bir yol izləmişdir.

## Nəşr
Əsər ilk dəfə olaraq Qahirədə (30 cild və on mücəlləd) nəşr edilmişdir (h.q. 1324–1331). Bu nəşr Beyrut və İstanbulda dəfələrdə ofset yolu ilə çoxaldılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı
Əl-Hidayə

**əl-Hidayə** () — Hənəfi fiqhi ilə bağlı qələmə alınmış əsər.

## Müəllif

Əsərin müəllifi Hənəfi fəqihi olan əl-Mərğinanidir.

## Əsər
"əl-Hidayə" Hənəfi fiqhinin ən tanınmış və mötəbər mətinlərindən biri olub, özündə Qudurinin "əl-Müxtəsər"i ilə Məhəmməd əş-Şeybaninin "əl-Cəmius-Sağir"ini ehtiva edən "Bidayətül-mübtədi" adlı əsərin şərhidir. Müəllif "Bidayətül-mübtədi"ni əvvəlcə "Kifayətül-müntəhi" adı ilə şərh etməyə başlamışdır. Lakin əsər böyük həcmli olduğundan, oxuyucunu bezdirməmək məqsədilə və çətinliyi səbəbindən "əl-Hidayə"yə sadələşdirilmişdir. Əsər 13 müddətində ərsə gəlmişdir. Əsərdə fiqhi məsələlər müzakirə edilərkən əvvəl Əbu Hənifənin, sonra isə Əbu Yusif ilə Məhəmməd ibn Həsən əş-Şeybaninin, bəzən də Züfər ibn Hüzeylin görüşlərinə yer verilmişdir. Müəllif fiqhi məsələri dəyərləndirərkən seçdiyi şəxsin görüşünü digərlərinə cavab olması üçün ən sonda qeyd etmişdir. Ümumi olaraq müəllif Əbu Hənifənin görüşlərini daha üstün tutmuşdur. Müəllif üstün tutduğu görüşləri bəzən "səhih" və ya "əsah" terminləri ilə bir-birindən ayırmışdır. Müəllif əsərdə, Həsən ibn Ziyad, İbn Səmaa, Tahavi, Cəssas, Kərxi və Səraxsi kimi Hənəfi alimləri ilə yanaşı, Şafii və bəzəndə Malikin görüşlərinə də yer vermişdir. Əsərin metodu, Kəsaninin "Bədaius-səna"sındakı metod ilə eynidir. əl-Mərğinan əsərində özünəməxsus bəzi adlandırmalardan da istifadə etmişdir. Onlardan bəziləri belədir: "əl-kitab" ifadəsi ilə Qudurinin "əl-Müxtəsər"ini, "əl-hədis məhmul əla" ifadəsi ilə mühəddislərin şərhini, "məşayihunə" ifadəsi ilə Buxara və Səmərqənd üləmasını, "fi diyarina" ifadəsi ilə Mavəraünnəhir şəhərilərini qəsd etmişdir.

## Nəşr
"əl-Hidayə" dəfələrlə nəşr olunmuşdur (Qahirə 1282, 1326, 1928, 1355, I–II, 1326, 1327, 1371, nəşr. M. Muhyiddin Əbdülhəmid, I–IV, 1385/1966; Kazan 1888; I–II, Kəlkəta 1234; I–IV, Kanpur 1289–1290, Ləknəvinin "Müzəyyilətüd-dirayə"si ilə birlikdə, Ləknəv 1314; Delhi 1306, 1328, 1331). Əsər, fars (Kəlkəta 1807; I–IV, Ləknəv 1874), ingilis (l-IV, "The Hedaya or Guide", London 1791, ərəbcə mətni ilə birlikdə; London 1870, 1957, 1963; Lahor 1870, bəzi hissələri çıxarılaraq; Leyden 1977), türk ("Hidayə Tərcüməsi", I–III, İstanbul 1982–1984, "əl-Hidayə Tərcəməsi", İstanbul 1991), rus (I–IV, Daşkənd 1893; Daşkəntd 1994; I–IV, Moskva 2008), özbək (Daşkənd 2001; I–V, Daşkənd 2020–2024) və qırğız dillərinə tərcümə edilmişdir (I–II, Qarabalta 2019).

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Sünni kitablarının siyahısı