open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mosul

**Mosul** ( – *əl-Mavsil*;  – *Musil*;  – *Ninve*; ) — İraq Respublikasının Neynəvə mühafəzasının inzibati mərkəzi, əhalisinin sayına görə Bağdaddan sonra İraqın ikinci böyük şəhəridir.

## Tarixi
Arxeoloji qazıntılar zamanı müəyyən olunmuşdur ki, Mosul ərazisi hələ 8 min il bundan əvvəl insanlar tərəfindən məskunlaşdırılmışdır. Təqribən e.ə. 700-cü ildə Fərat çayı sahillərində (Assuriyanın paytaxtı Nineva şəhərinin yerləşdiyi sahilin qarşı tərəfində) Mosul şəhərinin əsası qoyulmuşdur. Şəhər mühüm tarixi əhəmiyyətə malik strateji mövqedə yerləşir.

Mosul şəhəri 2003-cü ilin aprel ayında ABŞ ordusu tərəfindən işğal edilmişdir. İşğaldan bir müddət sonra ABŞ qüvvələri şəhər yaxınlığında kütləvi məzarlıq tapdığını iddia etmişdir.

## Əhali
1987-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən Mosul şəhərində 664,221 nəfər əhali yaşamışdır. 2011-ci il iyul ayına olan rəsmi məlumata əsasən Mosul şəhərinin əhalisinin sayı 1,475,000 nəfər təşkil edir. Əhalisinin 1/3 hissəsini rəsmən Türkman adlandırılan, dilləri Azərbaycan dilinə çox yaxın olan türk xalqı təşkil edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Təlafər

## Xarici keçidlər
Təlafər

**Təlafər** — ( – *Təl Afər*; ) İraqın Ninəvə mühafazasının Təlafər qəzasının inzibati mərkəzi, əhalisinin sayına görə Mosuldan sonra Ninəvə mühafazasının ikinci böyük şəhəridir.

## Tarixi
Əsasən İraq Silahlı Qüvvələri və könüllü xalq qüvvələri — Həşdi Şabinin keçirdiyi əməliyyat nəticəsində 27 avqust 2017-ci ildə İŞİD-dən tamamilə azad edilib.

## Coğrafiya
Təlafər şəhəri Mosuldan 78&nbsp;km qərb, Bağdaddan 447&nbsp;km şimal-qərb istiqamətində yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisinin əksəriyyətini rəsmən Türkman adlandırılan, dilləri Azərbaycan dilinə çox yaxın olan türkdilli xalq təşkil edir.

## Qalereya

Fayl:تلعفر جامع سی.jpg|Təlafər cümə məscidi
Fayl:Welcome to tal afar.jpg


## Həmçinin bax
* Mosul

## İstinadlar

## Mənbə
* (Təlafər) İraq Türklərinə Qarşı Törədilən Qətliamlar, Soyqırımları (Araşdırma). Müəllif: Sadun Köprülü (Türkcə)
Gilan (dəqiqləşdirmə)

* Gilan ostanı — İranın şimal-qərbində ostan.
* Gilan dili — Şimal-qərbi İran dillərindən biri. 
* Xaraba Gilan — Ordubad şəhəri yaxınlığında orta əsrlərə aid şəhər xarabalığı.
* Gilan Holding — Azərbaycanda şirkət.
Şəhristan

**Şəhristan** () — İranda ostan daxilində inzibati bölgü. Şəhristanlar öz növbəsində bəxşlərə, bəxşlər isə dehistanlara bölünür. Bütün İran ərazisində 30 ostana daxil 324 şəhristan var. Şəhristanların icra səlahiyyətləri fərmandar tərəfindən yerinə yetirilir.

## Həmçinin bax
* Ostan
* Bəxş
* Dehistan
Bəxş

**Bəxş** (və ya *Baxş*) () — İran şəhristanlarında inzibati ərazi vahidi. Hər bəxşa bir neçə dehistan daxil olur. Bəxşə rəhbərlik edən şəxsə bəxşdar deyilir.

## Həmçinin bax
*Ostan
*Şəhristan
*Dehistan
Dehistan

**Dehistan** () — İranda inzibati ərazi vahidi. Bəxşlərin tərkibinə daxildir və bir neçə kənddən ibarət olur. İranın azərbaycandilli əhalisi arasında *kəndistan* da adlandırılır.

## Həmçinin bax
* Ostan
* Şəhristan
* Bəxş
Vilayət

**Vilayət** ( — vilayət) və ya **əyalət** () — bir sıra dövlətlərdə inzibati-ərazi vahidi.

Orta əsrlərdə bir sıra hallarda valinin (qubernator) təyin olunduğu əyalətlərə vilayət deyilirdi.

Bir sıra Qərb ölkələrində və dillərində “provincia” adlanır.

## Provincia
Sözün mənşəyi latın dilindən «**provincia**» gəlir. Qədim Romada, bu, Apennin yarımadasının xaricində yerləşən və Roma qubernatorları tərəfindən idarə olunan Romaya tabe olan ərazilərin adı idi, yəni xarici ərazilər

"Provincia" sözü, ehtimal ki, latınca pro- ("adından") və vincere ("nəzarəti ələ keçirmək") sözlərindən qaynaqlanır. Beləliklə, vilayət, Roma hakimləri adından Roma hakimliyi tərəfindən idarə olunan bir ərazi idi. Roma İmperiyası da vilayətlərə bölünmüşdür.

## Müasir dövlətlərdə və ölkələrdə
Latın «provincia» yaxın sözlər Argentina, Kanada, Belçika, İspaniya, İndoneziya və bəzi digər əyalətlərdə və ölkələrdə ərazi bölgüsünü göstərir.

Bir çox əyalətdə və ölkədə əyalət nisbətən böyükdür, əyalət qanunverici orqanlarındakı təmsilçilərini ərazi bölgüsü ilə seçir (bir çox ingilisdilli əyalətlərdə və ölkələrdə bir rayon kimi). Digərlərində, dövlətin və ölkənin qanunverici orqanlarında nümayəndələri olan əhəmiyyətli bir muxtariyyətə və kifayət qədər geniş bir əraziyə sahib olan yerli bir vahiddir. Fransada, heç bir muxtariyyət olmadan ərazi vahididir, yəni mərkəzi bir orqan tərəfindən yaradıla və ya ləğv edilə bilər.

Məsələn, bir il Belçika, İspaniya, İtaliya və Filippindəki bir dövlətin mərkəzi hökumətinin ərazi bölməsidir. Kanada, Konqo və Argentina kimi əyalətlərdə və ölkələrdə əhəmiyyətli bir muxtariyyətə sahib bir seçki vahididir. İtaliyada və Çilidə bir vilayət bir bölgənin inzibati bölgüsüdür, bu da öz növbəsində bu dövlətlər və ölkələr üçün birinci dərəcəli inzibati vahiddir. İtalyan əyalətləri də komune (kommunalar və ya kommunalar) adlanan bir neçə inzibati bölgüdən ibarətdir

Böyük Britaniyada, Londonun hər bir mahalına danışıq dilində əyalətlər deyilir. Britaniya İmperiyasında, Kanada və Cənubi Avstraliya kimi xarici koloniyalar qədim Roma mənasında "vilayət" adını daşıyırdı.

## Həmçinin bax

* Quberniya (Rusiya)
* Ostan
* Distrikt
* Mərz
* Region
* Mahal
* Kanton
* Mxare
* Quberniya
* Mühafəzə
* Vilayət (termin)
* Federal dövlət

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Online Etimologiya
Xələc (Ucar)

**Xələc** — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun Lək inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 749 nəfərdir. 

## Tarixi
Oykonimlər Səlcuqoğlu tayfa birliyinə daxil olmuş xələclərin adından yaranmışdır. Yaxın Şərqin işğallarında (XII-XVIII əsrlər) iştirak etmiş xələclərin bir hissəsi indi də İranda və Türkmənistan ərazisində yaşayırlar.

## Din
Kənddə Xələc kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Ucar rayonu
* Şirvan düzü

## İstinadlar
Circus (Britni Spirs albomu)

**Circus** () — Britni Spirsin sayca altıncı studiya albomudur.

Albom ABŞ-də 2 dekabr 2008-ci ildə müğənninin 27-ci ad günündə satışa çıxıb. Circus Britninin Billboard çartına birinci yerdən daxil olan 5-ci albomudu. 26 sentyabr 2008-ci ildə satışa çıxan albomun 1-ci sinqlı Womanizer *...Baby One More Time* sınqlından sonra Britninin ən uğurlu çıxış parçası idi.

## Mahnıların siyahısı

### Əlavə mahnılar

## Xarici istinadlar

* Rəsmi səhifəsi
* Leyblın rəsmi səhifəsi
* Britni Spirsin rəsmi fan-klub səhifəsi 
* Leyblın MDB ölkələri üçün olan rəsmi səhifəsi
Xına

**** () –  cinsinə aid bitki növü.

Xına – ilk dəfə Şimali Afrikada becərilməyə başlanan xına daha sonra şərqdə Hindistana ordan isə Avropaya gətirilmişdir. Xınadan uzun müddət bəzək vastəsi kimi istifadə olunub və bu gündə istifadə olunur lakin araşdırmalar göstərir ki, xına bəzək vasitəsi olmaqla yanaşı həm də insan sağlamlığında böyük əhəmiyyətə malikdir.

Misir heroqliflərinə nəzər saldığımız zaman hələ qədim Misirdə xınadan müalicə vəsitəsi kimi istifadə olunduğunu görərik.

## Təbabətdə

Məhəmməd Möminin 1669-cu ildə yarzırdı ki, cüzamın ilk mərhələsində 14 q hənanın süzülmüş həlimini 315 q şəkərlə hər gün qəbul etmək lazımdır. Əgər bu müalicə bir ay davam edirsə, bu cüzamın şiddətlənməsinin qarşısını alar. Həna həlmindən sarılıqda, ələş xəstəliyində, böyrəkdə və sidik kisəsində daş olarkən, sidik çətin gəldikdə istifadə etmək lazımdır. O, hamilə qadınlarda uşaq salmaq qabiliyyətinə malikdir. Mütəmadi 9 q quru həna qəbul edilərsə, koliti müalicə edər. Həddindən artıq qəbulu boğaza və ağ ciyərə ziyandır, hətta ölümlə nəticələnə bilər. Bu vəziyyəti traqakantın qətranı və bitli bağayarpağının toxumları aradan qaldırır. Cövhəri və həlimi yanıqlarda və dəri qızardıqda xeyirlidir. Uşaqların ağzında yaralar və afta (yaracıqlar) olduqda, ağızı həna həlimi ilə yaxalamaq lazımdır. Hənadan mərhəm şiddətli irinli şişləri özünə çəkir. Yağ ilə qarışdırılarsa – qaşınmanın qabağını alır. Gənəgərçək yarpaqlarının şirəsi ilə hazırlanmış həna mərhəmi dəridə sağalmayan çatlara və revmatizmə xeyirlidir. "Tühfət əl-möminin" (1669) müəllifi qeyd edir ki, həmin mərhəmi mərzə yağı əvəz edir.

Azərbaycan xalq təbabətində diş ağrılarında ağrını götürən bir vasitə kimi işlədilir– onu suda qarışdıraraq ağrıyan dişin oyucuna qoyurlar. Hənanı zəy, yumurta sarısı, şahtərə otunun cövhəri ilə müxtəlif dəri xəstəliklərində istifadə edirlər (28, 262).

İbn Sina (980-1037) yazır ki, həna təmiz şəkildə və ya mum mərhəmi kimi sümük sınığının üstünə qoyulur. Həna sirkə ilə baş ağrısında alına qoyulur. Hindistan v Seylon xalq şəfavericiləri bağırsaqlarda qurd olduqda həna həlimi içməyi məsləhət görürlər. Həna kökünün şirəsi və həlimi isteriya və əsəbilikdə istifadə edilir. Ovxalanmış həna yarpaqlarından mərhəm saçların uzanmasında kömək edir. Şərqi Afrikada həna yarpaqlarını cüzam xəstəliyinə qarşı vasitə kimi istifadə edirlər, toxumlarını isə stimullaşdırıcı narkotik kimi yeyirlər. Kambocada həna kökünün həlmi sidikqovucu vasitə kimi həmçinin süzənək və bronxitdə istifadə edilir (98, 67).

MÜASİR TİBB ELMİ. Bu sahədə həna geniş istifadə edilməmişdir. Eksperimental tədqiqatlar göstərir ki, bu bitkinin sarı-qırmızı piqmenti çox güclü bakterisid təsirə malikdir. Hənadan hazırlanmış maz və pasta ekzemada çox effekli təsir göstərir.

# Xına dərini bakteriyalardan və göbələklərdən mühafizə edir.
# Baş ağrısı və hərarəti aradan qaldırır
# Xına həmçinin sifilis xəstəliyinin müalicəsinə köməklik edir.
# Dırnağın və dırnaq diblərinin möhkəmlənməsində də xınanın əhəmiyyətli rolu var.
# Xına saçların dibini möhkəmləndirərək saç tökülmələrinin qarşısını alır, sızanaqlari civzələri yox edir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Xına yalnız bəzək vasitəsi deyilmiş
Sarılıq

**Sarılıq** – əsasən qaraciyərin və ya ödün funksiyasının pozulması nəticəsində baş verən xəstəlikdir. Qarın boşluğunda və qara ciyərdə ağrılarla müşayiət olunur. Göz ağının və dərinin hissediləcək qədər sarı rəng alması baş verir. Müalicə olunmazsa, ölümlə nəticələnə bilər.

## Pəhrizlə müalicə

Pəhriz məqsədi ilə sərçə əti və yumurtası yemək və ya mərəçüyüdün qaynanmış suyunu içmək faydalıdır. Quzuqulağı kökünün şərabda qaynadılmış qabığı da sarılıq zamanı işllədilir. Bu zaman 24 qramadək turp yarpağının suyunu içmək yaxşı təsir göstərir.

Sarılıq keçirən zaman süd, badam yağı, turş və şirin nar suyu, bağayarpağı və turş alma suyu içmək məsləhət görülür. Xəstəlik istiliklə müşayiət edilərsə və öd kisəsi ilə basğlı olarsa nar, kasnı, balqabaq və yemiş şirəsi, xiyar şirəsi və kasnı toxumunun şirəsini iskəncəbi ilə içmək münasibdir. Çəpiş əti, cücə əti, abqora, xiyar tumu, kahı yarpağı, kasnı yarpağı sirkə ilə məsləhət görülən yeməklərdəndir. Ayrılıqda arpa şirəsi, razyana, kərəviz kökünün qabığı, iskəncəbi, ispanaq, turş alma və turş nar yemək müsbət təsir göstərir. Xəstəlik istilikdən olarsa və ürəkbulanması baş verərsə, bişmiş qara gavalı yemək, kasnı suyu, quşüzümü suyu içmək münasibdir. Bu zaman pərpərən yarpağı, arpa unu, gülxətmi yarpağı, qızılgül, səndəl, gülab və sirkə qarışığından təpitmə qoyulur. Xəstəlik ciyər yollarının və damarlarının tutulmasından irəli gələrsə, əvvəlcə xəstəni qusdurmaq, sonra vanna qəbul etmək, bədəni bənövşə yağı ilə yağlamaq lazımdır. Bunun ardınca kərəviz, razyana, şüyüd suyunu (hər birindən 24 qr) qaynadıb ona 7.2 qr şirin badam yağı, 2.4 qr püstə yağı, 2.4 qr badam yağı qatıb yeyirlər.

İstilik bir müddət davam edərsə, vanna qəbul etmək, bədənə çobanyastığı, süsən və şüyüd yağı sürtmək faydalıdır. Sarılıq gözlərə nüfuz edərsə körpə balqabağı xəmirə tutub od üzərində bişirir, suyunu çıxarıb gözə çəkirlər. Bu baxımdan təzə keşniş suyu da faydalıdır.

## Mənbə
Soğan

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Qida məhsulu kimi mətbəxdə bişmiş və çiy halda istifadə edilir.

## Müalicəvi əhəmiyyəti
Soğanın insan sağlığına çox böyük xeyri varmış. ABŞ-nin Kaliforniya Universitetinin əməkdaşı Dr.M.Lepinsky öz araşdırmaları nəticəsində bu qənaətə gəlmişdir ki, soğan istifadə olunması vacib olan qida məhsulları arasında mühüm yerlərdən birini tutur.

* Soğan qanda şəkərin miqdarını və təzyiqi aşağı salır
* Həzmi asanlaşdırır
* Bağırsağı təmizləyir
* Bədəndəki yaraların yaxşılaşmasını sürətləndirir
* Ürəyin funksiyasını gücləndirir

Bütün bunlarla yanaşı soğanın antibakteriyal təsirindən istifadə edərək epidemik xəstəliklərin qarşısını almaq mümkündür. Bu zaman 300 qram soğanı əzdikdən sonra üzərinə 600 qram şərab əlavə edərək 100 qram balla qarışdırın və hər gün bir qaşıq istifadə edin.

## Dində
"Quran"da soğan haqqında belə bir ifadə var:

*"Ey Musa, biz tək növ yeməyə əsla dözə bilməyəcəyik, yetər artıq bizim üçün Rəbbinə dua et, bizə yetişdirdiyi şeylərdən; tərəvəzindən,  sarımsağından, mərciməyindən və soğanından çıxarsın."*

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xolerik

**Xolerik** — son dərəcə coşğun xarakter. Kəmhövsələdirlər. Çox nadir hallarda "susmaq lazım gələndə birinci ol" tövsiyəsinə riayət edirlər. Həmişə istənilən məsələyə birinci reaksiya verənlər sırasındadırlar. Bu xasiyyətləri ucbatından xolerik tipli insanların başı, həmişə, necə deyərlər, qeylü-qalda olur: ətrafı ilə asanlıqla yola getmir, tez-tez münaqişəyə girirlər. Ona görə də xoleriki adətən səbirsiz, tündməcaz insan kimi tanıyırlar. İnadkardırlar. Sanqvinikdən fərqli olaraq, maraqları sabit və davamlıdır. Başladıqları işi bir qayda olaraq sona çatdırırlar. İstənilən problemlə üzləşdikdə özlərini itirmir, asanlıqla vəziyyətdən çıxış yolu tapırlar. Xolerik tipə aid olan insanlar sadiqdirlər. Ətrafına son dərəcə bağlı olduqlarına görə onlar üçün mühiti dəyişmək çox çətindir. Düşdükləri yeni mühitə uzun müddət alışa bilmirlər.
Fleqmatik

**Fleqmatik** – bu tip insanlar isə qaradinməz, sakit, təmkinli olurlar. El arasında onlara "yerəbaxan" deyirlər. Söhbətcil deyillər. Çox çətinliklə söhbətə qoşulurlar. Heç bir tip fleqmatik qədər təmkinli deyil. Onları həyəcanlandırmaq və yaxud hirsləndirmək elə də asan məsələ deyil. Gülməli bir hadisənin şahidi olarkən, yanındakıların gülməkdən ürəkləri keçəndə, o uzaqbaşı gülümsəyəcək. Və yaxud əksinə, onu hirsləndirmək, təbdən çıxarmaq müşküldən müşküldür. İstənilən halda hamıdan gec reaksiya verir.

Bu xüsusiyyətlərinə baxmayaraq, psixoloqların fikrincə, fleqmatik tip insanlar mehriban və istiqanlıdırlar. Sadəcə, onları yaxından tanımaq üçün vaxt lazımdır. Vaxt keçdikcə alışdığı insanlara qarşı diqqətli və mehriban olurlar. Bir sözlə, onlar gec uyğunlaşdığı, alışdıqları kimi gec də unudurlar. Elə ona görə də psixoloqlar məsləhət görürlər ki, ilk baxışda qaradinməz, sakit, son dərəcə soyuqqanlı təəssürat oyadan bu insanların sadiqliyinə şübhə ilə yanaşmayaq. Həmişə rəfiqələrini, dostlarını arayan bu qəbildən olan insanlar vaxtı ilə incik düşdüyü insanlara qarşı da sayğısız yanaşmırlar.

## Mənbə

## Həmçinin bax
* Temperament
* Sanqvinik
* Xolerik
* Melanxolik
Sanqvinik

**Sanqvinik** – Hippokrat təsnifatında dörd temperament növündən biri. Bu tipə aid insanlar emosional, zirək və diribaş olurlar. O qədər zirəkdirlər ki, onları bir dəqiqə bir yerdə saxlamaq qeyri-mümkündür. Həmişə hara isə tələsirlər, gedirlər, gəlirlər. Oturaq iş onlarlıq deyil. Ətrafda olan heç nə onların diqqətindən kənarda qalmır. Hər şeyə maraq göstərirlər. Və onların maraq obyektləri tez-tez dəyişir. Psixoloqların təbirincə desək, sanqviniklərin maraqları davamsız və qeyri-sabitdir. Elə ona görə də, böyük həvəslə, coşğunluqla başladıqları işdən son dərəcə süstlüklə də əl çəkirlər.

Heç bir tip sanqvinik qədər istənilən şəraitə, vəziyyətə tez uyğunlaşa bilmir. Sanqviniklərin bu xüsusiyyətini qeyd edən psixoloqlar bir qədər mübağiləyə yol verərək, söyləyirlər ki, "sanqvinik yadplanetlilərin arasına düşsə belə, onun üçün vəziyyət elə də cansıxıcı olmayacaq. Qısa zaman ərzində onlarla dil tapacaq. Və həyatdan həzz almağı bacaracaq". Bir sözlə, bu qəbildən olan insanlar istənilən şəraitə tez alışırlar. Son dərəcə emosional olsalar da, yaddaşları zəifdir. Onlar üçün sanki hər şey bir anlıqdır: tez sevinib, tez də kədərlənirlər. Ancaq heç nə onları təbdən çıxarmır. Çünki sevinci də, kədəri də tez unudurlar. Bir sözlə, onlar üçün yalnız bu gün, bu saat, bu an var. Eyni zamanda bu tip insanlar təsir altına tez düşürlər. Elə buna görə də bu insanlardan bəziləri son dərəcə özbaşına, bəziləri isə bunun tam əksinə olaraq, intizamlıdır.

## İstinadlar
Albaniya 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Albaniya 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** — 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Albaniyanı Keysi Tola "Carry me in your dreams" adlanan mahnıyla təmsil etmiş və finala vəsiqə qazanmışdır. Finalda isə 17-ci yerə çıxmışdır. Mahnının bəstəkarı Edmond Zhulali, sözlərinin müəllifi isə Agim Doçidir.

## Həmçinin bax
* 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar
Finlandiya 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Finlandiya 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** — Finlandiyani 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Waldo's Peoplein ifa edəcəyi Lose Control mahnısı təmsil etmişdir.

## İstinadlar
Fransa 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Fransa 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** — Fransanı 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Patrisiya Kaasın ifa etdiyi "Et s'il fallait le faire" mahnısı təmsil etmişdir.

## İstinadlar
Macarıstan 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Macarıstan 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** — Macarıstannı 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Zoli Adok "Dance with Me'' mahnısı ilə təmsil etmişdir.

## İstinadlar
Almaniya 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Almaniya 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** — Almaniyani 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Alex Swings və Oscar Singsin ifa edəcəyi Miss Kiss Kiss Bang mahnısı təmsil etmişdir.

## İstinadlar
Norveç 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

Norveçi 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Aleksandr Rıbakın oxuduğu Fairytale mahnısı təmsil etdi.

## Melodiya Qran-prisi 2009

350-dən çox mahnı təqdim edildi. Bu mahnılardan 21-i Melodiya Qran-prisi 2009-da rəqabət aparmaq üçün seçildi. 3 yarımfinal yanvarın 24-ü, 31-i və fevralın 7-i keçirildi. Yarımfinallarda məğlub olanların ən yaxşıları bir daha yarışdı və onlardan ikisi finala vəsiqə qazandı (Espen Hana – "Two of a Kind", Publiners – "Te stein").

## I yarımfinal

## II yarımfinal

## Çıxış

Norveç Böyük dörtlük ölkələrindən və ev sahibi Rusiyadan fərqli olaraq müsabiqəyə II yarımfinaldan qoşuldu. Mayın 14-ü keçirilmiş II yarımfinalda Norveç 6-cı səhnəyə çıxdı. Norveç II yarımfinalda 201 xal toplayaraq birinci oldu və finala vəsiqə qazandı. Müsabiqəni mayım 14-ü keçirilmiş finalında isə Norveç 20-ci çıxış etdi. Finalda Norveç 387 xal toplayaraq yarımfinalda olduğu kimi birinci oldu.

## Norveçə yarımfinalda verilən xallar

## Norveçin yarımfinalda verdiyi xallar

## Norveçə finalda verilən xallar

## Norveçin finalda verdiyi xallar

## Həmçinin bax

* 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
* Norveç Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

## Xarici keçidlər

* Eurovison Song Contest

## İstinadlar
Yeddi göz bulağı

**Yeddigöz bulağı** — ()Güney Azərbaycanın Sulduz (adı farslaşdırılaraq, Nəqədə/Nəğədə adlanır) şəhərindəki bulaq. Orada yeddi bulaq vardır.

## Tanıtımı

"Sulduz" xəbər agentliyi bildirmişdi ki, Sulduz şəhərindəki yerli hakimiyyət kürdlərə yarınmaq üçün sərgi düzənləyib. Həmin tədbirlə bağlı yayımlanan dəvətnamələr və bukletlərdə "Yeddigöz" bulağının adı fars dilində "Həftçeşmə" ("yeddi bulaq" / "yeddi göz" - "göz" sözü bu adda 'bulaq', 'su qaynağı' mənasında işlənir; ərəbcə "eyn/əyn" və farsca "çeşm/çeşmə" sözlərinin iki mənaları kimi) kimi göstərilmişdi. Yerli sakinlər isə Sulduzun bir çox yerlərində "Həftçeşmə" sözünü qaralayaraq yerinə "Yeddigöz" yazıblar. 

## İstinadlar
İlan (bürc)

**İlan ** () — ekvatorial bürc. Ən parlaq ulduzu 2,6 vizual ulduz ölçülüdür. İlandaşıyan bürcü onu baş və quyruq hissələrinə ayırır. Azərbaycanın bütün ərazisindən görünür.
İlandaşıyan (bürc)

**İlandaşıyan** () — ekvatorial bürc. Ən parlaq ulduzu 2,1 vizual ulduz ölçülüdür. Azərbaycanın bütün ərazisindən görünür.

## Həmçinin bax

*Ulduz
Nabat Aşurbəyova

**Aşurbəyova Nabat Qoca qızı** () — məşhur Azərbaycan xeyriyyəçi-mesenat, şəxsi vəsaiti hesabına Təzəpir məscidini tikdirib.

## Həyatı
Nabat Aşurbəyova 1795-ci ildə Bakı şəhərində Qoca bəy Aşurbəyovun ailəsində dünyaya gəlmişdir. O, öz səxavəti və xeyirxahlığına görə ad qazanmış, neft mədənlərinə və bir çox böyük imarətlərə malik olmuş, şollar su kəmərinin çəkilməsinə külli miqdarda pul xərcləmiş, Sabunçu xəstəxanasında kasıb və yetimlərin müalicəsini öz üzərinə götürmüş, tatar küçəsində (sovet dövründə Krupskaya, indi A. Topçubaşov) hamam tikdirmişdir. Həmin hamam həftənin bir gününü kasıblar və kimsəsizlər üçün pulsuz işləyirdi.

Onun şeirlər yazdığı da məlumdur. Təəssüf ki, həmin şeirlər sonrakı nəsillər üçün saxlanmamışdır. Onun həyatındakı ən böyük işi Bakı şəhərində tikdirdiyi (1905–1914-cü illər) Təzəpir məscididir. Hal-hazırda həmin məsciddə Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsi yerləşir. Məscidin memarı Yevgeni Skibinskidir.

Təzəpir məscidi Bakıda ən iri və möhtəşəm məscid olmaqla yanaşı, həm də şəhərə yaraşıq verən gözəl memarlıq abidəsi oldu. Məscidin özülünə birinci daşın qoyması üçün Nabat xanım, öz fəaliyyətinə adi bənna kimi başlayan məşhur xeyriyyəçi, milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyevi dəvət edir. 9 ildən sonra, məscidin baş günbəzinə sonuncu daşı da o qoyur, lakin Nabat xanım öz arzusunun sona yetdiyini görmür. 1912-ci ildə — 117 yaşında ikən vəfat edir. Onun ölümündən 2 il sonra, 1914-cü ildə yarımçıq qalmış işini oğlu Hacı Abbasqulu Rzayev başa çatdırır. Nabat xanım və oğlu Hacı Abbasqulu məscidin girişində dəfn edilmişlər.

Nabat xanım dövlətli Bakı taciri Hacı Musa Rza Rzayevin həyat yoldaşı olmuşdur. Onların bir oğlu (Hacı Abbasqulu Rzayev) və 2 qızları – Əşrəf (Züleyxa) xanım və Gülbəstə xanım olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Aşurbəyovlar
Novruz Rizayev

**Novruz Kərim oğlu Rizayev** () — Cənubi Qazaxıstan Vilayət Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini, Azərbaycan SSR Dövlət Siyasi İdarəsinin sədri, Azərbaycan SSR xalq daxili işlər komissarı (22.05.1927 – 10.07.1929), Bakı Şəhər Soveti sədrinin müavini.

## Həyatı
Novruz Rizayev 1886-cı ildə Azərbaycanın Naxçıvan vilayətinin Ordubad şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olub. 1905-ci ilin iyulundan 1917-ci ilin yanvar ayına qədər fasiləsiz olaraq Culfa-Təbriz şose yolunda müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.

## Siyasi fəaliyyəti
1905-ci ildən inqilabi fəaliyyətə başlayan Novruz Rizayev həmin ilin iyulundan 1917-ci ilin yanvar ayına qədər fasiləsiz olaraq Culfa-Təbriz şose yolunda müxtəlif vəzifələrdə çalışıb, məhz bu dövrdə İran Azərbaycanında baş verən proseslərdə iştirak edib və həm də çar rejiminin təqibləri ilə üzləşib.

Novruz Rizayev 1927-ci il mayın 22-dən Azərbaycan SSR Dövlət Siyasi İdarəsinə başçılıq etmişdi.

O, 1929-cu ilin oktyabrında Dövlət Siyasi İdarəsinin rəhbərliyindən kənarlaşdırılır.

Novruz Rizayevin sonradan partiya-təsərrüfat orqanlarında yenidən yüksək vəzifələrə irəli çəkilməsi təsdiqləyir. 30-cu ilin fevralında Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının razılığı ilə Rizayev Perm şəhərinə getmiş və orada Meşə Sənaye Təsərrüfatının direktoru vəzifəsində işləmişdi. 1931-ci ildə Sverdlovsk şəhərində trest müdiri təyin edilir. 1933-cü ilin fevralında Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Mərkəzi Komitəsi tərəfindən Cənubi Qazaxıstan Vilayət İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini vəzifəsinə göndərilir. Qazaxıstana partiya işinə onu həmin vilayətin icraiyyə komitəsinin sədri vəzifəsində çalışan Levon Mirzoyan dəvət etmişdir.

## Həbsi və ölümü
Novruz Rizayev 1937-ci il oktyabr ayının 31-də Alma-Ata şəhərində Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığının qərarı ilə həbs edilərək Bakıya gətirilir.

1939-cu il avqustun 2-də Qazaxıstan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığı qoşunlarının Hərbi tribunalının məhkəməsinin qərarına əsasən bəraət almasına baxmayaraq, 1940-cı il yanvarın 5-də təkrar həbs olunmuş və SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının hökmü ilə 1941-ci il iyunun 30-da ölüm cəzasına məhkum edilmişdir. 1955-ci il mart ayının 19-da Novruz Rizayev SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının Sərəncamı ilə bəraət almışdır.

## İstinadlar
Madhuri Dikşit

**Madhuri Dikşit** (, ,  ; ) — Hindistanlı aktrisa. Boyu: 163 sm

## Həyatı
Madhuri Dikşit 15 may 1967-ci ildə Hindistanın Mumbay şəhərində marathi dilində danışan və hinduizmdə ali kastaya — brahmanlar kastasına aid ailədə anadan olmuşdur. Valideynləri Şankar və Snehalata Dikşitdir. Ailədə 4 uşaqdırlar. Madhuri ailənin son beşiyidir, özündən böyük iki bacısı (Rupa və Bharati) və bir qardaşı (Acit) var.

## Filmoqrafiya

## Mükafatları

* 1990: Filmfare Award: ən yaxşı aktrisa — "*[[Ürək (film, 1990)|Ürək]]*"
* 1992: Filmfare Award: ən yaxşı aktrisa — "*[[Oğul (film, 1992)|Oğul]]*"
* 1994: Filmfare Award: ən yaxşı aktrisa — "*[[Mən sənin üçün kiməm ? (film, 1994)|Mən sənin üçün kiməm ?]]*"
* 1994: Star Screen Award: ən yaxşı aktrisa — "*[[Mən sənin üçün kiməm ? (film, 1994)|Mən sənin üçün kiməm ?]]*"
* 1995: Star Screen Award: ən yaxşı aktrisa — "*[[Raca (film, 1995)|Raca]]*"
* 1997: Filmfare Award: ən yaxşı aktrisa — "*[[Bu ürək dəlidir (film, 1997)|Bu ürək dəlidir]]*"
* 1997: Star Screen Award: ən yaxşı aktrisa — "*[[Ölüm hökmü (film, 1997)|Ölüm hökmü]]*"
* 1998: Zee Cine Award: ən yaxşı aktrisa — "*[[Bu ürək dəlidir (film, 1997)|Bu ürək dəlidir]]*"
* 2002: Zee Cine Award: ən yaxşı II dərəcəli aktrisa — "*[[Ayıb (film, 2001)|Ayıb]]*"
* 2002: Filmfare Award: ən yaxşı II dərəcəli aktrisa — "*[[Devdas (film, 2002)|Devdas]]*"
* 2002: Star Screen Award: ən yaxşı aktrisa — "*[[Devdas (film, 2002)|Devdas]]*"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mehrəli bəy

**Mehrəli bəy Sarıcalı-Cavanşir** () — de-fakto Qarabağ xanı, Pənahəli xanın oğlu.

## Həyatı
Mеhrəli bəy Pənahəli xan oğlu 1735-ci ildə Cavanşir elinin Sarıcalı oymağında anadan olmuşdu. Molla yanında təhsil almışdı. Atası Fətəli xan Əfşarla müharibəyə gedəndə onu yerinə Qarabağa xan təyin etmişdi. Lakin böyük qardaşı İbrahimxəlil ağa vəliəhd sayıldığından onun xanlığı uzun çəkmədi.

## Hakimiyyəti
İbrahimxəlil ağa Şirazdan qayıdan kimi Qarabağa dönüb xanlıq uğrunda qardaşı Mеhrəli xanla mübarizəyə başladı. Mеhrəli xanın ardında güclü Cavanşir, Otuziki və Kəbirli еlləri vardı. Ibrahimxəlil ağa isə arvad qohumları olan Cəbrayıllı, Cavanşir-Dizaq, Kəngərli, Dəmirçi-Həsənli və Cinli еllərinə arxalanırdı.

Mеhrəli xan Fətəli xan ilə ittifaqa girib hakimiyyəti əldə saxlamaq istədi. Güclü hücumla qardaşının güvəndiyi Cavanşir-Dizaq mahalını alsa da, uğur qazana bilmədi. Ibrahimxəlil ağanın təzyiqi altında Qarabağı tərk еtdi.

## Hakimiyyətdən sonra
Mеhrəli xan devriləndən sonra yеnidən Kərim xan Zəndə müraciət etdi. Tarixçi Əhməd bəy Cavanşir yazır: "*Mеhrəli bəy Kərim xanın köməyinə pənah gətirdi. Kərim xanın Mеhrəli bəyin xеyrinə olaraq ərdəbilli Hidayət xanın adına göndərdiyi sərəncam yеrinə yеtirilməmiş qaldı.*"

## Ölümü
Mehrəli bəy 1785-ci ildə Şirvan xanı Ağası xan tərəfindən öldürüldü.

## Ailəsi
**Xanımları**: Əziz xanım

**Oğulları:**
* Məhəmmədqulu bəy (1762–1797)
* Əlihümbət bəy
* Əsədulla bəy
* Xankişi bəy
**Qızları:**
* Xanxanım ağa

## İstinadlar

## Mənbə

* Vasif Quliyev. 525-ci qəzet.- 2022.- 25 oktyabr.- S.12-13.

## Xarici keçidlər

*
Xançobanı

**Xançobani** - Azərbaycanın milli rəqsi.

Xançobanı XVII-XVIII əsrlərdə Şirvan ərazisində yaşayan elin adıdır. Özlərini Xançobanlı tayfası adlandırırdılar. Onların şərəfinə adlandırılmış bu rəqs də elə xas olan ruhdadır. Təqribən XVIII əsrin axırlarında yaranmış "Xançobanı" sürətli tempdə, qızğın tərzdə, son dərəcə cəld, ahəngləşdirilmiş hərəkətlər düzümündə gedir. Onu yalnız kişilər oynayırdılar.

## Mənbə
* Xançobanı rəqsi haqqda veriliş sayt  YouTube

## Həmçinin bax
* Azərbaycan rəqsləri
Kamran Hüseynov

**Kamran Əsəd oğlu Hüseynov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi, "Şöhrət" ordeni laureatı.

## Həyatı
Kamran Hüseynov 15 dekabr 1913-cü iidə Zəngəzur qəzasının Çərəli kəndində anadan olmuşdur. O, əmək fəaliyyətinə gənc yaşlarından başlamış, 1934-cü ildən etibarən isə Bakı neft sənayesində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. Kamran Hüseynov 1938–1940-cı illərdə Xarkov İnşaat Mühəndisləri İnstitutunda, 1940–1941-ci illərdə Azərbaycan Sənaye Akademiyasında təhsil almışdır. O, 1949-cu ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini və respublika Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir.

Kamran Hüseynov 1941–1944-cü illərdə iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində fəaliyyət göstərmiş, 1944–1945-ci illərdə Sumqayıt Rayon Partiya Komitəsinin sənaye və kadr işləri üzrə katibi, 1945–1947-ci illərdə indiki Binəqədi Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi işləmişdir. 1949–1952-ci illərdə Mingəçevirdə aparılan inşaat işlərinin rəhbərlərindən biri olmuş Kamran Hüseynov 1952–1953-cü illərdə Neftçala Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1953–1958-ci illərdə isə Sumqayıt Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifələrində çalışmışdır.

Kamran Hüseynov 1958–1961-ci illərdə respublika Həmkarlar İttifaqları Şurasının sədri olmuş, 1961–1968-ci illərdə Moskva şəhərində Ümumittifaq Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi Şurasının katibi işləmişdir. Kamran Hüseynov 1968–1980-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini olmuşdur. O, 1980–1993-cü illərdə respublika Ticarət və Sənaye Palatasının sədri işləmiş, 1993-cü ildən isə Ticarət və Sənaye Palatasının müşaviri idi.
 
O, 1967-ci ildə tarix elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır.

O, uzun illər Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin, eləcə də RSFSR Ali Sovetinin deputatı kimi səmərəli fəaliyyət göstərmişdir.

Kamran Hüseynov Azərbaycan Respublikasının ali mükafatı — "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.
11 iyun 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Kamran Əsəd oğlu Hüseynov 2006-cı il aprelin 20-də ömrünün 93-cü ilində vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Hicran Hüseynovanın atasıdır.

## İstinadlar
Xınalıq tarix-etnoqrafiya muzeyi

**Xınalıq tarix-etnoqrafiya muzeyi** — 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası, Quba rayonunun Xınalıq kəndində yaradılmış muzey.

Xınalıqın köklü və nəcib ailələrindən gələn Xəlilrəhman Cabbarovun rəhbərliyi altında yerli əhalinin köməyi ilə kəndə qurduqları muzeydə çox maraqlı əsərlər nümayiş etdirilir. Xınalığın qədim dövrlərindən qalmış arxeoloji və etnoqrafik materiallar, o cümlədən kilim və xalçalar, gil və mis qablar, müxtəlif ev və məişət əşyaları, daş kitabələr və daha bir çox əşyalar Xınalığa gələnlərə burada vaxtı ilə mövcud olmuş yüksək bir mədəniyyətdən xəbər verir. 160 kvadratmetrlik iki zaldan ibarət olan bu muzey, sanki "Muzey içərisində muzey"dir.

Muzeydə diqqət çəkən ən önəmli bölmə əlyazma  kitabların olduğu hissədir. XV əsrdən XX əsrin əvvəllərinə qədər tarixləşən bu kitablar sovet dövrünün qorxusundan damlarda, qəbirlərdə saxlanılmış və müstəqillik dövründə ortaya çıxarılmış qiymətli əlyazma əsərlərdir. Burada olan kitablardan aydın olur ki, kəndin keçmişi elmlə sıx bağlı olub, vaxtı ilə Xınalığın mühüm bir elmi mərkəz olduğundan xəbər verir. Tarix, dil, məntiq, riyaziyyat, təbabət kimi elmlərə aid olanlar ilə birlikdə fiqh, kəlam, təfsir, hədis kimi dini elmlərlə əlaqəli yüksək səviyyəli kitabların varlığı bunu sübut edir. Bu qiymətli əsərlərin tədqiq edilərək kataloqunun hazırlanması ve nadir nüsxələrin surətlərinin çıxarılması təcili görülməli işlərdir.

Kənd ağsaqqallarının deyiminə görə bu yerlərə İstanbul, İzmir kimi şəhərlərdən çox sayda kitablar gətirilirmiş.

## Həmçinin bax
* Xınalıq
* Xəlilrəhman Cabbarov

## Mənbə
*'''Əmirxanov S.''', ''Xınalıq - açıq səma altında muzey''
Xınalıqlı Zeynəb

**Xınalıqlı Zeynəb** — XII əsrdə yaşamış xınalıqlı şairə.

Xınalıqlı Zeynəb Şirvan şahı Böyük Mənuçöhrün sarayında şairə kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Masonların siyahısı

## Məşhur masonlar
* Ser Artur Konan Doyl – britaniyalı yazıçı, Şerlok Holmsun yaradıcısı, ixtiraçı, ABŞ İstiqlal Bəyannaməsinin və konstitusiyasının müəlliflərindən biri
* Corc Vaşinqton – ABŞ prezidenti
* Franklin Delano Ruzvelt – ABŞ prezidenti
* Frans List – bəstəkar
* Fridrix Şiller – alman yazıçısı
* Harri Trumen – ABŞ prezidenti
* Mark Tven – ABŞ yazıçısı
* Volfqanq Amadey Motsart – Avstriya bəstəkarı
* Oskar Vayld – irland dramaturqu və şairi
* Qustav Eyfel – Eyfel qülləsinin memarı
* Simon Bolivar – Latın Amerikasında azadlıq hərəkatının rəhbəri
* Süleyman Dəmirəl – Türkiyə Respublikasının 9-cu prezidenti
* Əhməd Nami — osmanlı zadəganı, Suriyanın 5-ci Baş naziri və Suriyanın 2-ci prezidenti
* Teodor Ruzvelt – ABŞ prezidenti
* Volter Kraysler – Chrysler Corporation-ın yaradıcısı
* Ser Vinston Çörçill (Çörçill cəmiyyəti onun 1921-ci ildə masonluğu tərk etdiyini iddia edir)
* Volter – fransız yazıçısı
* İohan Sebastyan Bax – bəstəkar
* Yohan Volfqanq Höte – alman şair-filosofu
* Bağır Heyət — "Kolumbiya Dairəsi Böyük Lojası"nın başçısı
* Namiq Kamal — məşhur türk ədibi
* Mixail Qorbaçov — SSRİ-nin sonuncu rəhbəri
* Corc Volker Buş — ABŞ-nin 43-cü prezidenti
* Haakon — Norveç Kralı
* Marqreyt — Danimarka və Qrenlandiya kraliçası.
* Ronald Reyqan — ABŞ prezidenti
* Vladimir Zelenski — Ukrayna prezidenti
* Con Adams — ABŞ-nin 2-ciprezidenti
* Avraam Linkoln — ABŞ-nin 16-cı prezidenti
* Bill Klinton — ABŞ-nin 42-ci prezidenti
* Nikita Xruşşov — SSRİ rəhbəri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Almaniya Böyük Lojasının rəsmi veb-saytı
* Rusiya Böyük Lojasının rəsmi veb-saytı
* Grand Lodge of British Columbia and Yukon (''ing.'')
* Məşhur masonlar (''ing.'')

## Həmçinin bax
* Masonluq
UEFA İntertoto Kuboku

**UEFA İntertoto Kuboku** — UEFA-nın təşkilatçılığı ilə bu futbol turniri klub komandaları arasında hər ilin yay aylarında keçirilirdi. Bukmeyker kontorları tərəfindən kommersiya məqsədilə hələ 1961-ci ildə təsis olunsa da, turnir 1995-ci ildən UEFA-nın bayrağı altında keçirilmişdir. İntertotonun özəlliyi onda idi ki, Avropanın iki əsas klub turnirinə düşə bilməyən klublar bu turnirdə uğur qazanmaqla UEFA Kubokuna vəsiqə əldə edə bilirdilər. 2009-cu ildə kubokun ləğvi haqqında qərar verilmişdir.

## UEFA İntertoto Kubokunun bütün qalibləri

### 1961–1967-ci illər

### 1995–2005-ci illər

### 2006–2008-ci illər
Məmişlər (Başkeçid)

**Məmişlər** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Məmişlər kəndi Hüseyin kəndindən 3-3,5&nbsp;km şimalda Şamdüyə dağinin şimal-şərq ətəyində yerləşir. Bu sahə Sovet hakimiyyəti gəlməmişdən əvvəl Osman ağanın(Qara Osman ) mal–qarası üçün otlaq yeri, yaylaq yeri olmuşdur. Osman ağanın Məmiş, Şərif, Qərib   adlı oğlanları varmış onlar nökərləri ilə  mal–qaranı ora, yaylağa apararmış. Sovet hakimiyyəti gəldikdən sonra Məmiş kişi buranın iqliminə və yerinə yaxşı bələd olduğu üçün heç hara getməmiş, qohum əqrabasını də başına yığıb orada yurd salıb yaşamağa başlamışdır. Və ondan sonra ora Məmişin adına olaraq bu kənd Məmişlər kimi tarixə düşmüşdür. Hazırda kənddə yaşayış davam edir. kənd əhalisi indidə mal -qara ilə məşğuldurlar.Kicik oğlu Qəribində Rusdam adında oğlu olmuş onunda Hamza ,Həmid ,Ədiı və Məhəmməd oğlanları və Güləvatın adında bir qızl olmuşdur

## Fiziki-coğrafi oçerk
Məmişlər kəndi Qaraxaç silsiləsinin şərq yamaclarında, rayon mərkəzindən şimal-qərbdə,  dəniz səviyyəsindən 1620-1650 metr yüksəklikdə yerləşir. Coğrafi cəhətdən rayonun Yuxarı Qarabulaq, Hüseynkənd və Salaməleyk kəndləri ilə qonşudur. Məmişlər Yırğançayla yanaşı bölgənin ən hündür dağ kəndlərindən biridir.

## Əhali
2002-ci ildə Gürcüstanda keçirilmiş əhali siyahıyaalmasının nəticələrinə əsasən Məmişlər kəndində hamısı etnik azərbaycanlılardan ibarət olmaqla 102 nəfər sakin yaşayır. Əhalinin 53,9%-i kişilər, 46,1%-i isə qadınlardlır.

## Təsərrüfatı
Yüksək dağ kəndi olan Məmişlər mühüm heyvandarlıq zonasıdır. Ətlik-südlük maldarlıq, ətlik-yunluq qoyunçuluq və gecyetişən kartofçuluq inkişaf etmişdir. Arıçılıq da vardır.

## İstinadlar
Cəmiyyət və Din (qəzet)

**"Cəmiyyət və din" qəzeti** — Azərbaycanda nəşr olunan həftəlik qəzet. Azərbaycan Respublikasında dini qurumların dövlət qeydiyyatı haqqında məlumat "Cəmiyyət və din" qəzetində dərc edilir.

## Haqqında
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin təsis etdiyi "Cəmiyyət və din" qəzetinin ilk nömrəsi 7 may 2009-cu il tarixində çapdan çıxmışdır. Respublikamızda dövlət-din münasibətlərini tənzimləyən hüquqi bazanın təbliğində, müxtəlif din və mədəniyyət mənsubları arasında qarşılıqlı anlaşmanın və dini-etnik dözümlük prinsiplərinin qorunub saxlanılmasında, inam və imanla bağlı cəmiyyətdaxili sosial-siyasi dəyərlərin işıqlandırılmasında mətbu sözdən layiqincə istifadə etmək qəzetin əsas qayəsidir.

Qəzet Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində 2894 nömrəli Qeydiyyat Şəhadətnaməsi ilə 19 mart 2009-cu ildə qeydiyyatdan keçmişdir.

10-16 yanvar 2013-cü il tarixli 187-ci sayından etibarən yeni formatda işıq üzü görür və 16 səhifədən ibarətdir.

## Redaksiya şurası
*Sadiq Mirzəyev (baş redaktor)
*Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə
*Anar
*Yepiskop Aleksandr
*Əflatun Amaşov
*Gövhər Baxşəliyeva
*Nizami Cəfərov
*Sadiq Mirzəyev (redaktor)
*Yusif Əsgərov
*Vasim Məmmədəliyev
*Oqtay Orucov (məsul katib)
*Əliheydər Zülfüqarov
*Gennadi Zelmanoviç

:**Mənbə:** "Cəmiyyət və Din" qəzeti. 10-16 yanvar 2013, № 01 (187). səh. 16. 

## Baş redaktorları
*2009-2012 — Elçin Cabbarov
*2012 — Gündüz İsmayılov
*yanvar 2013-dekabr 2013 — Səyyad Salahlı
*yanvar 2014-dən — Sadiq Mirzəyev

## Yubiley nömrələri
*200 - 18.04.2013

## Həmçinin bax
*Dövlət və Din (jurnal)
*İlahiyyatçı (qəzet)

## İstinadlar
Xətai rayonu

**Xətai rayonu** (1932–1990 **Şaumyan rayonu**) – Bakı şəhərində rayon.

## Tarixi
Rayon 1904-cü ildə Zavodskaya, 1920-ci ildən Fabrik zavodu rayonu, 1932-ci ildən Şaumyan rayonu adlandırılmışdır. 1981-ci ildə ayrılaraq bir hissəsinə Nizami rayonu adı verilmişdir. 5 yanvar 1990-cı ildən isə Xətai rayonu adlanır.

## Əhalisi
Əhalisi: 261100 nəfər Ərazisi: 31,6 km²
Əhalinin sıxlığı: 1 kv.km-ə 8263 nəfər

## İqtisadiyyatı
Rayonun ərazisində bir sıra iri sənaye müəssisələri, o cümlədən "Azərneftyağ" NEZ, "Xəzərdənizneftdonanma" İdarəsi, Təcrübə Sənaye Zavodu, "Neft Kəmərləri" İdarəsi fəaliyyət göstərir. 37 orta məktəb, 44 uşaq bağçası, 2 uşaq evi,15 poliklinika insanların təlim-tərbiyəsi ilə məşğul olur və sağlamlığının keşiyində durur. Bir sıra respublika əhəmiyyətli idarə və müəssisələr də rayonun ərazisində yerləşir: Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi, Bakı şəhər Baş Polis İdarəsi, Respublika Doğum Evi, Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanası, Əfəndiyev adına xəstəxana, "AZƏRİQAZ" ASC və s.

## İstinadlar
Mika Vyayuryunen

**Mika Vyayuryunen** (; ) — mərkəzi yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş keçmiş Finlandiya peşəkar futbolçusu və məşqçi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əliqulu xan Püsyan

**Əliqulu xan Püsyan** (1890-1916) azadlıq mücahidi, İran ordusunun mayoru.

## Həyatı
Əliqulu xan Həmzə xan oğlu 1890-cı ildə Təbriz şəhərində dünyaya gəlmişdi. Əslən Qarabağın Püsyan (indiki Qubadlı rayonundan) mahalındandır. O, təhsilini Təbriz şəhərində almışdı. 1913-cü ildə Tehranda jandarm zabitlik məktəbini bitirdikdən sonra, kapitan dərəcəsilə jandarm qüvvələri sırasına qəbul olmuşdu. 1914-cü ilin ortalarında Fars əyalətinə göndərilmiş Əliqulu xan əvvəlcə Borazcan, Kazerun jandarm, qüvvələrinin komandiri vəzifəsində çalışmış, sonra 1915-ci ilin əvvəllərində Şiraza çağırılmış, isveçli zabitlər Şirazdan getdikdən sonra Əliqulu xan mayor dərəcəsilə Şirazdan, sonra da bütün Fars əyalətinin jandarm qüvvələrinin komandiri vəzifəsinə qədər yüksəlmişdi.

Mayor Əliqulu xan 1915-ci ilin əvvəlindən İngiltərə təcavüzkarlarına nifrət bəsləmiş və ölkənin istiqlalını qorumaq üçün daim çarə yolları axtarmışdı. Mayor Əliqulu xan Borazcandan Şiraza getdikdən sonra İDP-nin fəal bir üzvü kimi ilk partiya təşkilatlarının güclənməsində var qüvvəsilə çalışmışdı. Mayor Əliqulu xan ölkənin xarici dövlətlər tərəfindən işğal edilməsini, onun müstəmləkəyə çevrilməsinin qarşısını almıq məqsədilə Fars əyalətində mütərəqqi və mübariz qüvvələri birləşdirməkdə, xüsüsilə jandarm zabitlərini, onun sıravi nəfərlərini vətəni müdafiə uğrunda mübarizə sıralarına sövq etdirməkdə fəaliyyət göstərmişdir. 1915-ci il noyabrın 10-da Şirazda başlanmış silahi üsyana, 1916-cı ilin aprelin 10-adək Şirazda yaranmış xalq hakimiyyətinin rəhbər orqanı olan vahid komitəyə mayor Əliqulu xan başçılıq etmişdir. Rüknzadə Adəmiyyət Birinci Dünya müharibəsi dövründə "Farsın müstəqil bir əyalət kimi qorunub saxlanması, İranın istiqlalı üçün bu əyalətdən bir istinadgah kimi istifadə edilməsi" fikrinin ilk dəfə mayor Əliqulu xan tərəfindən irəli sürülməsini öz əsərində dəfələrlə qeyd etmişdir.

Mayor Əliqulu xan Püsyan 1916-cı ildə düşmənlərin əlinə düşməmək üçün özünü öldürmüşdü.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Püsyan eli. Bakı: Elm, 2010.

## Həmçinin bax
*Həmzə xan Püsyan
Abbas bəy Sultanov

**Abbas bəy Sultanov** () — həkim, ictimai xadim.

## Həyatı
Abbas bəy Ağalar bəy oğlu 1895-ci ildə Zəngəzur qəzasının Qubadlı kəndində anadan olmuşdu. 8 yaşından 11 yaşına kimi Qubadlı kənd məktəbində oxumuşdu. Sonra Qori şəhər gimnaziyasına qəbul olmuşdu. 1915-ci ildə gimnaziyanı bitirmişdi. Elə həmin ildə Kiyev Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olmuşdu. Unıversitetdə oxuduğu dövrdə siyasi dərnəklərdə iştirak etmişdi. 1917-ci ildə təhsil ocağını yarımçıq qoyub Zəngəzura qayıtmışdı. Feldşerlik vəsiqəsi olduğundan Gorusda qəza idarəsinin tibb şöbəsində işə başlamışdı. Sovet dövründə, 1921-ci ildən 1923-cü ilədək Qubadlı Qəza Firqə Komitəsinin məsul katibi işləmişdi. Sonra Xalq Maarif komissarlığında baş ictimai tərbiyə idarəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdı. Oradan də Ali Siyasi Maarif İdarəsinin müdiri vəzifəsinə dəyişmişdi. 1930-cu ildə Qubadlı Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi olmuşdu.1931–1932-ci illərdə Qaradonlu (indiki İmişli) Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, sonra uzun müddət Gəncədə Zaqafqaziya Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutunun direktoru işləmişdi.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Hüseynqulu sultanın törəmələri. "Soy" dərgisi, 8 (28), 2009, səh.

## Həmçinin bax
* Sultanovlar (II)

## İstinadlar
Avşarı

**Avşarı** — qədim Azərbaycan rəqslərindən biri.

Bu rəqsin adı bəzi mənbələrdə "Əfşarı" kimi də qeyd edilir. "Avşarı"da əhliləşdirilmiş meymundan istifadə olunur. Mütəxəssislərin fikrincə "Avşarı" hərbi rəqs sayılırdı. Ensiklopediyada yazılır: "Hərbi muğam, məqam əsası şüştər, musiqi ölçüsu 2/4-dir. Azərbaycan aşıq havası, şux, oynaq xarakterli geniş instrumental müqədimmə ilə başlanır. Sazda "Qaraçı" kökündə ifa olunur. Muğam əsası şurdur. Kuplet formasında olan "Əfşarı"nın poetik mətni qoşmadır".

## İstinadlar
Kürd-Ovşarı

**Kürd-Ovşarı** — şur dəstgahı kökündə zərbli muğam. Fikrət Əmirovun bəstələdiyi eyni adlı məşhur simfonik muğamda ovşarı zərbli muğamı ilə yanaşı Maani (Osmanlı) zərbli muğamından da geniş istifadə edilmiş və əsər "Şur" simfonik muğamının ibtida melodiyaları ilə tamamlanır ki, bu da hər iki əsər arasında gözəl tematik vəhdət yaratmış olur.

## Həmçinin bax
# Azərbaycan musiqisi
# Muğam
# Zərbi muğamlar

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Muğam festivalı 
* Azərbaycan xalq musiqisi 
* Zərbi muğamlar
Hicran Hüseynova

**Hicran Kamran qızı Hüseynova** () — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri (2006–2020), Azərbaycan Milli Məclisinin VI çağırış deputatı, Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri

## Həyatı
Hicran Hüseynova 1955-ci il avqustun 13-də Bakı şəhərində anadan olub. 1972–1977-ci illərdə S. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetində tarix üzrə ali təhsil alıb. 1985-ci ildə dissertasiyasını müdafiə edib və tarix elmləri namizədi dərəcəsi alıb. 2001-ci ildə "Azərbaycan Avropa inteqrasiya sistemində" mövzusunda dissertasiyanı müdafiə edib və siyasi elmlər üzrə doktor dərəsi alıb. 2007-ci ildə isə Azərbaycanın Prezidenti yanında Ali Atestasiya Komissiyası tərəfindən ona professor adı verilib.

## Fəaliyyəti
Hicran Hüseynova Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 fevral 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin edildi.

2020-ci il fevralın 9-da baş tutan parlament seçkilərində 41 saylı Sumqayıt I dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi olan Hicran Hüseynova, 32,60 % səslə VI çağırış Milli Məclisin deputatı seçildi. 2020-ci il martın 10-dan səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Hicran Hüseynova, Milli Məclisin ailə, qadın və uşaq məsələləri Komitəsinin sədri oldu. Milli Məclisin deputatı səlahiyyətlərinin icrasına başlaması ilə bağlı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 10 mart 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri vəzifəsinə azad edildi.

2024-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycan — Vyetnam parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri seçilib.

## Mükafatları
12 avqust 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə Hicran Kamran qızı Hüseynova “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib

12 avqust 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə  Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında xidmətlərinə görə  1-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilib

## Ailəsi
Hicran Hüseynova ailəlidir, 2 övladı var. Onun atası — Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini olan Kamran Hüseynovdur.

## İstinadlar
Mənsuriyyə

**Mənsuriyyə**- çahargah kökündə olan zərbli muğam. Eyni zamanda çahargah dəstgahının tərkibinə daxil olaraq, muğamın son şöbələrindən biri hesab olunur. Əvvəllər rast dəstgahında da çalındığı məlumdur. Lakin bu halda mənsuriyyənin yalnız vəzni (ritmik şəkli) saxlanılır, melodiyası isə rast dəstgahı kökünə "tərcümə" edilmiş olur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
* Muğam
* Zərbi muğamlar

## Mənbə
* Zərbi muğamlar

## Xarici keçidlər
* Muğam festivalı 
* Azərbaycan xalq musiqisi
Əkbər Ələmi

**Əkbər Ələmi** () — İran siyasətçisi.

## Həyatı
Əkbər Ələminin iqtisadiyyat, beynəlxalq iqtisadi əlaqələr və hüquq ixtisasları üzrə ali təhsili var. Siyasətə 1979-cu il islam inqilabından əvvəl qoşulub. İnqilabdan sonra İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun ("Sepah") Tehran bölməsində mədəniyyət və siyasət işləri üzrə məsul olub. Tehran aeroportunun mühafizə xidmətinə başçılıq edib. 33 ay hökumət tərəfdarı olan könüllülər dəstəsinin — "Bəsic"in üzvü kimi İran-İraq müharibəsində vuruşub. Cəbhədə bir neçə dəfə yaralanıb. Daxili İşlər Nazirliyinin bir neçə idarəsində rəis müavini olub. 8 il jurnalist kimi fəaliyyət göstərib. İki dəfə İran parlamentinin deputatı seçilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İran prezidentliyinə namizəd: "Mən Azərbaycanın qeyrətinə göz dikmişəm"
Hümay bəy Vəlibəyov

**Vəlibəyov Hümay bəy Gəray bəy oğlu** - 1905-ci ildə ermənilərə qarşı vuruşmuş xalq qəhrəmanı.

## Həyatı
Hümay bəy Vəlibəyov 1862-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Rusca təhsil görmüşdü.

Humay bəy Cavanşir qəzasında tərcüməçi işləmişdi.

Onun haqqında Mir Möhsün Nəvvab yazır: "Şuşa qalasının sakini Gəray bəyin oğlu Humay bəy ermənilərlə vuruşan dəstənin başçısı idi. Humay bəy mahir döyüşçü olduğundan camaata müharibə aparmağın üsullarını təlim edirdi. Bir gün beləcə təlim keçərkən oraya bir kazak gəlib çıxdı. O, əlini yuxarı qaldıraraq Humay bəyə təzim edib irəli gəldi. Kazak Humay bəylə əl tutduqdan sonra rusca ona dedi ki, bu tayfa (erməni) nə üçün bu nahaq davanı salıb xalqın rahatlığını kəsir. Humay bəy ona dedi ki, ermənilər özləri bu davanı başlayıblar, özləri də cəzasını çəkəcəklər. Bu vaxt Humay bəy geri döndü ki, təlim keçdiyi müsəlmanlara nə isə desin, bu zaman həmin namərd, məlun kazak Humay bəyi arxadan güllə ilə vurub şəhid etdi. Kazak Humay bəyi vuran kimi qaçıb ermənilərin içinə girdi. Sonradan məlum oldu ki, həmin kazak erməni imiş"

Humay bəy 1905-ci ildə şəhid olmuşdu.

## Mənbə

## Həmçinin bax
Xələfbəyli (ərazi)

**Xələfbəyli qışlağı** — Qaradağ vilayətinin Kərmədüz mahalının ərazisində yerləşir.

## Tarixi

İran şahının vəliəhdi Abbas mirzə naibəssəltənə Mehdiqulu xan Cavanşirin küşikçibaşısı Xələf bəy Yağləvəndli-Cavanşirə yurd yeri vermişdi. 1828-ci ildə Xələf bəy Qarabağa dönəndən sonra bu yurdda Hacıəlili elinin Gəncəli oymağı yerləşdi. Aslanduz-Xumarlı yolunun sağ tərəfində qərar tutur.

## Həmçinin bax
*Xələf bəy Yağləvəndli-Cavanşir| 
*Qaradağ vilayəti
*Kərmədüz mahalı

## İstinadlar