open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qladio əməliyyatı

**Qladio əməliyyatı** () — İkinci Dünya müharibəsindən sonra kommunistləri nüfuzdan salmaq və güc strukturlarından sıxışdırmaq üçün NATO-nun gizli əməliyyatının adıdır. Bunun üçün yollardan biri Varşava müqaviləsi ölkələrinin İtaliya və digər Qərbi Avropa ölkələrinə soxulacağı təqdirdə müqavimət göstərmək, təxribat və partizan müharibəsi aparmaq üçün nəzərdə tutulmuş “arxada qalanlar” () adlı hərbiləşdirilmiş təşkilatlar şəbəkəsinin yaradılması idi.

*Qladio* termini İtaliyada yaradılmış təşkilatlara aid edilsə də, bu ad çox vaxt qeyri-rəsmi olaraq Qərbi Avropada onun çərçivəsində yaradılmış bütün təşkilatlar üçün istifadə olunurdu. Qısa Roma qılıncı () İtaliya təşkilatının simvolu, xarabaçıl isə beynəlxalq simvol idi.

MKİ-nin keçmiş direktoru Vilyam Kolbi əməliyyatı “böyük proqram” adlandırıb. Qladio əməliyyatının mövcudluğu bu əməliyyatda iştirak edən ölkələrin hökumətləri tərəfindən rəsmən tanınıb. Eyni zamanda, Amerika hökuməti terrorizmin təşkili ittihamlarını rədd edir.

## Həmçinin bax
Əks-partizan

## İstinadlar
Kondor əməliyyatı

[300px|thumb|right|Tünd yaşıl: kampaniyanın ən fəal iştirakçıları (Əsas üzvlər) ([Argentina, Boliviya, Braziliya, Çili,Paraqvay, Uruqvay). Açıq yaşıl: kampaniyanın ikinci dərəcəli üzvləri (Kolumbiya, Peru, Venesuela). Mavi: Əməkdaş (ABŞ)]]

**"Kondor" əməliyyatı** () — 1970-1980-ci illərdə Cənubi Amerikanın bir sıra ölkələrində siyasi müxalifətin (əsasən kommunistlər və sosialistlərin) təqib edilməsi və məhv edilməsi kampaniyasıdır. Bunu ABŞ xüsusi xidmət orqanlarının dəstəyi ilə Çili, Argentina, Uruqvay, Braziliya, Paraqvay, Boliviyanın diktator rejimləri həyata keçirib.

Bu dövlətlərin xüsusi xidmət orqanları koordinasiyalı şəkildə fəaliyyət göstərərək müxalifət nümayəndələrinin oğurlanmasını, işgəncə verilməsini, məhkəməsiz və istintaqsız edamlarını (xüsusən də “ölüm uçuşları”) təşkil edirdi. Tanınmış siyasətçilər, diplomatlar və ictimai xadimlər əməliyyatın qurbanı olurdu. Ümumilikdə, müxtəlif hesablamalara görə, 40-60 min insan o illərdəki terrorunun qurbanı olub: 30.000  argentinalı, 3.000 perulu, 3.000-dən çox çilili, 160 paraqvaylı, 150 boliviyalı, 140 uruqvaylı və 6 ekvadorlu..

1992-ci ildə Paraqvaylı hüquq müdafiəçisi Martin Almada diktatura rejimlərinin dissidentlərin və müxalifətçilərin məhvi ilə bağlı dosyelər, hesabatlar və digər məlumatlardan ibarət terror arxivlərini aşkar etdi.

2001-ci ildə bir sıra insan haqları təşkilatları ABŞ-nin keçmiş dövlət katibi Henri Kissinceri Kondor əməliyyatında iştirakda ittiham edərək ona qarşı iddia qaldırıb. Argentinalı cinayəti araşdıran hakim Kissincerin potensial şübhəli və hətta müttəhim olduğunu söyləmişdi. Kissincer müstəntiq tərəfindən dindirilməyə çağırıldıqdan sonra dərhal Fransanı tərk emiş və Braziliyaya getməkdən imtina etmişdir.

Belə bir əməliyyatın olduğu haqda ilk informasiya isə 1979-cu ildə “Vaşinqton Post”un müxbiri Cek Anderson tərfindən yayılmışdı.

## Tanınmış qurbanlar
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()

## Məhkumlar
27 may 2016-cı ildə Buenos-Ayres apellyasiya məhkəməsi Kondor əməliyyatı üzrə 15 sabiq hərbçini qətl və işgəncədə iştirak etdiklərinə görə 8 ildən 25 ilədək həbs cəzasına məhkum etdi. Argentinanın sonuncu hərbi diktatoru, 88 yaşlı () 20 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. Argentinalı general Santyaqo Riveros və uruqvaylı polkovnik Manuel Kordero Piasentini 25 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

8 iyul 2019-cu ildə Romadakı apellyasiya məhkəməsi Boliviya, Çili, Uruqvay və Perudan olan daha 24 keçmiş hərbçini ömürlük həbsə məhkum etdi; onların hamısı İtaliya vətəndaşlarını oğurlamaqda və öldürməkdə təqsirli bilindilər. 24 nəfərdən 14-ü Uruqvay vətəndaşıdır, həmçinin İtaliyada məhkəmədən gizlənən Xorxe Nestor Trokkoli. Digər məhkumların çoxu, Kondor əməliyyatı zamanı törətdiyi cinayətlərə görə artıq başqa ölkələrin məhkəmələri tərəfindən məhkum olunduqlarına görə, Romada müttəhimləri yalnız Trokkoli təmsil edirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qladio əməliyyatı

## Xarici keçidlər
* Операция «Кондор»: госзаказ на убийства
* Хищные когти «Кондора»
* Латинская Америка в 1970 е годы: Операция «Кондор», международная организация по похищению людей
* Plan Condor: Crimes Without Borders in Latin America
Talemzane krateri

**Talemzane krateri** — Əlcəzairdə, Hassi Delaadan (kiçik şəhər) 40 km cənub-şərqdə olan zərbə krateridir.
Ölkədəki dörd belə kraterdən biri olan Talemzane sadə krater kimi təsnif edilir. Ay və planetlərin tədqiqi üzrə 43-cü konfrans onu iki milyon il yaşı olan "əsl meteorit krateri" adlandırdı .
İlk dəfə 1928-ci ildə öyrənilmiş, 1950 və 1988-ci illərdə Oran (Əlcəzair) və Nitsa (Fransa) universitetlərinin tədqiqatçıları tərəfindən öyrənilmişdir. Onun diametri 1,75 km-dir və üç milyon ildən az olduğu təxmin edilir və ehtimal ki, Pliosen dövrünə aiddir.
Məadnə adı ərəbcə "filiz yatağı" sözündəndir.

## Əlavə oxu
* Karpoff, R., A "meteorite" crater at Talemzane in southern Algeria, with discussion (in French). International Geological Congress, 19th, Algiers, pp. 233–241. 1954
* Karpoff, R., The meteorite crater of Talemzane in southern Algeria. Meteoritics, v. 1, pp. 31–38. 1953
* Koeberl, C., African meteorite impact craters: Characteristics and geological importance. Journal of African Sciences, v. 18, pp. 263–295. 1994
* Lambert, P., McHone, J. F. Jr., Dietz, R. S. and Houfani, M., Impact and impact-like structures in Algeria. Part I. Four bowl-shaped depressions. Meteoritics, v. 15, pp. 157–179. 1980
* Lambert, P., McHone, J. F. Jr., Dietz, R. S., Djender, M. and Briedj, M., Multi-ringed structures in Algeria: Ancient impact craters or not? (abstract). International Geological Congress, 26th, Paris, France, v. 3, pp. 1248. 1980
* McHone, J. F. Jr., Greeley, R., Talemzane: Algerian impact crater detected on SIR-A orbital imaging radar. Meteoritics, v. 22, pp. 253–264. 1987
* McHone, J. F. Jr., Lambert, P., Dietz, R. S. and Houfani, M., Bowl-shaped impact craters and circular depressions in Algeria (abstract). International Geological Congress, 26th, Paris, France, v. 3, p. 1250. 1980
* McHone, J. F. Jr., Lambert, P., Dietz, R. S. and Briedj, M., Impact structures in Algeria (abstract). Meteoritics, v. 15, pp. 331–332. 1980

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının Coğrafiyası (monoqrafiya)

**Azərbaycan Respublikasının Coğrafiyası** — Coğrafiya İnstitutunun mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanmış üçcildlik monoqrafiya.

Əsər 2016-cı il üçün Azərbaycan Respublikasının Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

## Haqqında
"Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası" adlı üçcildlik monoqrafiyası Azərbaycanın gələcək inkişaf yollarının, iqtisadi-siyasi inkişafının təbii-antropogen potensialının müəyyən edilməsi, yeni şəraitdə ölkənin təbii ehtiyatlarının elmi cəhətdən qiymətləndirilməsi, regionların inkişafı, yoxsulluğun azaldılması, sənaye, kənd təsərrüfatı və ətraf mühitin müxtəlif səviyyəli idarə edilməsi mövzularına həsr edilmiş elmi əsərdir.

### I cild — Fiziki coğrafiya
"Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası" üç cildliyinin birinci cildində ölkə ərazisində fiziki coğrafiyanın müxtəlif sahələrinə aid çox illər ərzində aparılan kompleks tədqiqatlar ən son məlumatlar nəzərə alınmaqla ümumiləşdirilərək təqdim olunmuşdur. Əsərdə Azərbaycan Respublikasınım relyefi, geoloji quruluşu, iqlimi, daxili suları, torpaq və bitki örtüyü, landşaftları geniş şəkildə təhlil olunmuş, onların regional xüsusiyyətləri araşdırılaraq, ölkə ərazisində fiziki-coğrafi rayonlaşdırma vahidləri ayrılmış və hər bir rayonlaşdırma vahidi zəngin materiallar əsasında işıqlandırılmışdır.

Redaksiya heyəti: C.ü.e.d. Tanrıverdiyev X. K, Xəlilov H. A, Xəlilov M. Y, Qaşqay R. M., C.ü.f.d. Rəhimov X. Ş. İsmayılov M. C, Həsənov M. S. k/t.ü.f.d. Quliyev İ. Ə, Əliyev Ə. A.

### II cild — İqtisadi, sosial və siyasi coğrafiya
Oxuculara təqdim olunan "Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası" kitabının ikinci cildi ölkənin müasir iqtisadi-coğrafi problemlərini, onun həlli yollarını işıqlandıran geniş həcmli və konstruktiv xarakter daşıyan elmi əsərdir. Kitab "Coğrafiya" ixtisası üzrə təhsil alan bakalavrlar, magistrlər və bu sahədə çalışan müəllimlər, alim və mütəxəssislər, o cümlədən geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Redaksiya heyəti: C.e.d. Z. N. Eminov, C.ü.f.d, dosent N. H. Əyyubov, N. Ə. Paşayev, C.ü.f.d. Z. T. İmrani

### III cild — Regional coğrafiya
Oxuculara təqdim olunan "Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası" kitabının üçüncü cildi regionların müasir fiziki və iqtisadi-coğrafi problemlərini, onların həlli yollarını işıqlandıran geniş həcmli və konstruktiv xarakter daşıyan elmi əsərdir. Burada ilk növbədə regionların iqtisadi inkişafının coğrafi problemləri araşdırılır, müstəqillik illərinin müxtəlif dövrlərində qəbul edilmiş Dövlət Proqramlarının yerinə yetirilməsinin iqtisadi-coğrafi amilləri nəzərdən keçirilir. Bu proqramların ölkə həyatına və əhalinin ərzaq təhlükəsizliyinə, fiziki və mənəvi cəhətdən sağlam nəslin yetişməsinə xidməti, eləcə də iqtisadiyyatın gələcək istiqamətləri haqqında elmi cəhətdən əsaslandırılmış proqnozlar verilir.

Redaksiya heyəti: C.e.d. X. K. Tanrıverdiyev, R. M. Qaşqay, H. A. Xəlilov, Z. N. Eminov, c.ü.f.d., dosent M. S. Həsənov

## Həmçinin bax
* AMEA Coğrafiya İnstitutu
* Coğrafiya tarixi

## İstinadlar
Əsgər (dəqiqləşdirmə)

**[[Əsgər]]** — ən kiçik hərbi rütbə.

* Əsgər
* Əsgər (mafiya)

## Həmçinin bax
Əsgər (ad)
Attu adası

**Attu adası** (, ) — Aleut adaları arxipelaqına daxil olan Near adaları qrupunun ən qərb və ən böyük adası. İnzibati cəhətdən bütün Aleut adaları kimi o da ABŞ-nin Alyaska ştatının bir hissəsidir.

## Coğrafiya
Attu Alyaskanın və bütün ABŞ-nin ən qərb nöqtəsidir. Adadan Kamçatkaya (Afrika burnu) ən qısa məsafə 690 km, Alyaskanın materik hissəsinə qədər olan məsafə 1534 km-dir. Attu təxminən 66 km uzunluğa və 28 km enə malikdir. Sahəsi 892.795 km²-dir.

## Tarix
Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətinin məlumatına görə, Attu adasını 1745-ci ildə Evdokim gəmisi ilə oraya gələn Mixail Vasilyeviç Nevodçikov kəşf edib. Bununla belə daha müasir araşdırmalara görə, ada 1742-ci ildə Vitus Berinqin İkinci Kamçatka ekspedisiyası zamanı kapitan-komandir Aleksey Çirikov tərəfindən kəşf edilmişdir ("yerini dəqiq aydınlaşdırmışdır").

1772-ci ildə Potap Zaykov "Müqəddəs Vladimir" gəmisində Oxotskdan Kamçatkaya dəniz yolu ilə səyahət edir. Vorovskaya çayının ağzında qışladıqdan sonra, gələn il çayların buzu açıldıqdan sonra İkinci Kuril boğazına doğru üzür. Həmin ilin iyulunda Mednı və Attu adalarına çatır, Potap Zaykov onların təbiətini təsvir edir.

Ada yenidən 1817–1819-cu illərdə Kamçatka gəmisində 2-ci dərəcəli kapitan Vasili Qolovnin tərəfindən ekspedisiya zamanı tədqiq edilir.

1942-ci ilin iyununda Attu adası, qonşu Kiska adası kimi, yaponlar tərəfindən tutulur.

## Əhali
Adadakı yeganə yaşayış məntəqəsi 2010-cu ilə qədər əhalisi təxminən 20 nəfər olan Attu-Steyşen idi. Onların hamısı LORAN ötürücüsünün texniki xidmətində iştirak edirdi. 2010-cu ilin avqustunda LORAN-ın bağlanması səbəbindən qəsəbə tamamilə boşaldılmışdır.

İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl adada (Çiçaqov körfəzində) "bir neçə onlarla sakini" və "rus adları, soyadları olan" kənd, həmçinin pravoslav kilsəsi var idi. Digər kiçik yaşayış məntəqələri də olmuşdur.

## İstinadlar
Meşə gözətçisi

**Meşə gözətçisi** — dövlət meşə mühafizəsinin işçisi, meşə təsərrüfatının işçisi. Meşə gözətçisinə meşə dolayısı təyin edilir, ona dolayının pasportu verillir, forma, ov silahı verilir. Meşəçilik məktəbində, texnikumda, və ya xüsusi kurslarda təhsil almış şəxslər meşə gözətçisi vəzifəsinə qəbul edilirlər. Meşə gözətçisi birbaşa meşəbəyiyə tabedir. Meşələrin mührafizəsi funksiyalarını rayon meşəbəyiləri və dövlət meşə müfəttişləri həyata keçirirlər.

## Meşə gözətçisinin vəzifələri
Meşə gözətçisinin mühafizəsi altında olan dolayının pasportuna uyğun olaraq bütün dövlət əmlakı — tikililər, torpaq sahələri, əkinlər və digər obyektlər və əmlak var.

Meşə gözətçisi meşə yanğınlarının qarşısının alınması, aşkar edilməsi və söndürülməsi üçün tədbirlər görür, ərazidə ağac zərərvericilərinin və xəstəliklərinin aşkar edilməsi barədə meşə təsərrüfatına məlumat verir.

Meşə gözətçisi ov etmək və meşədə təsərrüfat fəaliyyəti (kəsmə, ot biçmə, otarmaq) hüququna dair sənədləri yoxlamağa, meşə pozuntularına, ovçuluq qaydalarının pozulmasına, yanğın təhlükəsizliyinə dair aktlar tərtib etməyə borcludur.

Həmçinin meşə əkini, seyreltilməsi və meşə bitkilərinə qulluq üzrə digər işlərə, meyvələrin, göbələklərin toplanmasına meşəbəyi rəhbərlik edir; ağac kəsilməsi və müxtəlif təsərrüfat işlərinin həyata keçirilməsi üçün sahələrin ayrılmasında iştirak edir.

Meşə gözətçisi ona həvalə edilmiş meşə dolayısı ərazisində baş verən bütün meşə qanunvericiliyinin pozulması hallarına birbaşa cavabdehlik daşıyır və meşəbəyiyə, meşə mühafizə mühəndsinə, baş meşəbəyiyə və direktorla tabedir.

Meşə gözətçiləri mühafizə etdikləri meşə dolayısı ərazisində olan çığırların, çayların, sü mənbələrinin yerlərinin dəqiq bilməlidirlər.

Meşə gözətçisi mühafizəsi altında dolayının pasportuna uyğun olaraq dolayı ərazisində yerləşən bütün dövlət əmlakı — tikililər, torpaq sahələri, əkinlər və digər obyektlər və əmlakların mühafizəsinə borcludur.

Meşə gözətçisi meşə yanğınlarının qarşısının alınması, aşkar edilməsi və söndürülməsi üçün tədbirlər görür, ərazidə ağac zərərvericilərinin və xəstəliklərinin aşkar edilməsi barədə meşə təsərrüfatına məlumat verir.

Meşə gözətçisi ov etmək və meşədə təsərrüfat fəaliyyəti (kəsmə, ot biçmə, otarmaq) hüququna dair sənədləri yoxlamağa, meşə pozuntularına, ovçuluq qaydalarının pozulmasına, yanğın təhlükəsizliyinə dair aktlar tərtib etməyə borcludur.

Meşə gözətçisi həmçinin meşə əkini, seyreltmə və meşə bitkilərinə qulluq, meyvə və toxumların toplanması üzrə digər işlərə rəhbərlik edir; ağac kəsmə və müxtəlif təsərrüfat işlərinin həyata keçirilməsi üçün sahələrin ayrılmasında iştirak edir.

## Ədəbiyyat
* Meşə gözətçisi // Meşə təsərrüfatının ensklopediyası— М.: ВНИИЛМ, 2006. — Т. 1. — С. 357. — .
Milli Arxiv və Sənədlər İdarəsi (ABŞ)

**Milli Arxiv və Sənədlər İdarəsi** () və ya sadəcə **ABŞ** **Milli arxivi** — Amerika Birləşmiş Ştatları hökumətinin müstəqil agentliyidir. 1984-cü ildə yaradılmışdır. Milli Arxiv Amerika Birləşmiş Ştatlarının İstiqlaliyyət Bəyannaməsi, ABŞ Konstitusiyası, Hüquqlar haqqında Bill kimi fundamental tarixi sənədlərin orijinallarının saxlanmasına, ABŞ hökumətinin fəaliyyətinin sənədləşdirilməsinə, həmin sənədlərə ictimaiyyətin çıxışının sərhədlərinin genişləndirilməsinə cavabdehdir. NARA rəsmi olaraq ABŞ Konqresi Aktlarının, Prezident müraciətlərinin və icra sərəncamlarının və federal qaydaların hüquqi cəhətdən dəqiq və nüfuzlu nüsxələrinin saxlanması və dərc edilməsi üçün məsuliyyət daşıyır. NARA-nın Baş Administratoru Amerika Birləşmiş Ştatlarının arxivariusudur və o, ABŞ Konstitusiyasına düzəlişlərin ştatların qanunvericilik orqanları tərəfindən qəbul edilməsinə dair rəsmi sənədləşməyə nəzarət edir. 

## İstinadlar
Böyük Ağayev

**Böyük Məmməd oğlu Ağayev** () — Azərbaycan həkimi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR səhiyyə naziri (1958–1963), Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun rektoru (1963–1965).

## Həyatı
Böyük Məmməd oğlu Ağayev 1907-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 14 yaşında olarkən Şuşa Müəllimlər Seminariyasına daxil olmuş və beş ildən sonra Şamaxı qəzasının kənd məktəblərindən birində müəllimliyə başlamışdır. Sonralar o, Şirvan dairə xalq maarif şöbəsinin müfəttişi, Qutqaşen rayon xalq maarif şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir. Elə həmin illərdə qiyabi şəkildə ali pedaqoji təhsil alaraq 1935-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunu, 1942-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutununun Müalicə-profilaktika fakültəsini bitirmişdir.

Təhsilini bitirdikdən sonra Böyük Ağayev Göyçay sanatoriya-epidemioloji stansiyasında həkim-malyarioloq vəzifəsində işləmiş, Kürdəmirdə tropik stansiyanın müdiri olmuşdur. 1948–1953-cü illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Nəzarəti Nazirliyinin baş nəzarətçisi, 1953-cü ilin aprel ayından Azərbaycan SSR səhiyyə nazirinin müavini, 1958-ci ilin yanvar ayından isə Azərbaycan SSR səhiyyə naziri vəzifələrində işləmişdir. 1963-cü ilin may ayından həyatının sonunadək Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun direktoru olmuşdur.

1942-ci ildən ÜİK(b)P (Sov.İKP) üzvlüyünə qəbul edilən Böyük Ağayev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd olmuşdur. O, 5-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin, eləcə də Bakı Şəhər Zəhmətkeş Deputatlar Sovetinin deputatı seçilmişdir. "Lenin" ordeni (1961) və SSRİ medalları ilə təltif edilmişdir.

Böyük Ağayev 1965-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 

## Həmçinin bax
* Bala Ağayev (qardaşı)
Meta (ad)

**Meta** — qadın adı.

* Meta Antenen (1949)
* Meta Alexander (1924–1999)
* Meta Brevoort (1825–1876)
* Meta Bünger (1870–1928)

;Digər
* Ermal Meta — Alban mənşəli İtaliya müğənnisi və bəstəkarı.
* İlir Meta — alban siyasətçi.
Dilolo gölü

**Dilolo gölü** - Anqolanın ən böyük şirinsulu gölü. Mexixo əyalətində yerləşir. Göl Zambezi hövzəsinin su sisteminin bir hissəsidir. Dəniz səviyyəsində 1445 metr yüksəklikdə yerləşən gölün uzunluğu 8–13&nbsp;km, eni isə 4–5&nbsp;km arasında dəyişir. Göl 1854-cü ilə kəşf olunmuşdur və bölgədə mühüm balıqçılıq mərkəzlərindən biridir.

## İstinadlar
Aqattu adası

**Aqattu adası** (, ) — Aleut adaları arxipelaqına daxil olan Near adaları qrupunun böyük adası. İnzibati cəhətdən bütün Aleut adaları kimi o da ABŞ-nin Alyaska ştatının bir hissəsidir.

## Coğrafiya
Adadan Kamçatkaya (Afrika burnu) ən qısa məsafə 773&nbsp;km, Alyaskanın materik hissəsinə qədər olan məsafə 1525&nbsp;km-dir. Attu təxminən 31&nbsp;km uzunluğa və 18&nbsp;km enə malikdir. Sahəsi 221,593&nbsp;km²-dir. Aqattu vulkan mənşəlidir. Maksimum hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 632 m-dir. Adada otlar, mamırlar və şibyələr bitir. Aqattada ümumi əhalisi təxminən 66.000 nəfər olan 7 böyük dəniz quşu koloniyası vardır. Qırmızı üzlü qarabataq və Fratercula cirrhata quşlarının dünya populyasiyasının təxminən 1%-i adada yuva qurur. Burada aşkarlanan digər quş növlərinə Berinqun çüllütü, Dəyirmiburun üzərçə, Amerika vüroku və adi şimal sərçəsi daxildir. Aqattada bütün tülkülər məhv edildikdən sonra orta Kanada qazının (Kiçik kanada qazının yarımnövü) populyasiyası adada bərpa olunur. Tülkülərin məhv edilməsi Ağ kәklik populyasiyasının bərpasını da mümkün edir. 2006-cı ildə adada ən azı 25 cüt ağ kəklik yuva qurub bala vermişdir.

## Tarix
Arxeoloji qazıntıların məlumatları təxminən eramızdan əvvəl 760-cı ildən adada Aleut əhalisinin olduğunu sübut etməyə imkan verir. Mütəxəssislər hesablamışlar ki, ruslarla təmasda olan Aqattunun əhalisi 500–1000 nəfərə çatırdı. Ada rus naviqatoru Aleksey Çirikov tərəfindən 21 sentyabr 1741-ci ildə kəşf edilmişdir. Adada yaşayan aleutların ruslarla ilk təması 1751-ci ildə baş verir, bundan sonra yerli əhalinin sayı xeyli azalır. 1760-cı illərdə Near adaların bütün əhalisi Attu adasındakı bir kənddə yaşayırdı.

## İstinadlar
Google (dəqiqləşdirmə)

* Google
* Google+
* Google Maps
* Google Video
* Google Calendar
* Google Adsense
* Google Hangouts
* Google Earth
* Google tarixi
* Google Chrome
* .google
* Google Play
* Google Drive
* Google Scholar
* Google Doodle
* Google Translate
* Google Analytics
* Google Toolbar
* Google Allo
* Google Adwords
* Google Search
* Google Books
* Google Photos
* Google Images
* Quqllamaq
* Google.org
* Goo.gl
* Google Developers
* Google Finance
* Google Lens
* Google Play Games
* Google Play Music
* Google Store
* Google Shopping
* Google Pay
* Google Pay Send
* Google TV
** Google TV (interfeys)
** Google TV (servis)
** Google TV (əməliyyat sistemi)
Baltik-slavyan dilləri

thumb|Baltik-slavyan dillərinin rəsmi dil olduğu ölkələr:

Baltik-slavyan dilləri Hind-Avropa dil ailəsinin bir qoludur. Buraya ənənəvi olaraq Baltik və Slavyan dilləri daxildir. Baltik və slavyan dilləri digər Hind-Avropa dil ailələrində rast gəlinməyən bir çox dil xüsusiyyətlərini bölüşür ki, bu da onların ümumi bir inkişaf dövrünü göstərir.

Baltik və slavyan dillərini bu gün vahid bir qol kimi təsnif etmək üçün dilçilər arasında ümumi konsensus olsa da, onların əlaqələrinin təbiəti ilə bağlı bəzi təfərrüatlar bəzi dairələrdə çox vaxt siyasi səbəblərə görə mübahisəli olmuşdur.

Bəzi dilçilər (Kortlandt, Derksen) Baltik-slavyan dillərinin üç qrupa bölünməsini təklif etmişdirlər: Şərqi Baltik, Qərbi Baltik (artıq mövcud deyildirlər) və slavyan.

## Baltik-slavyan dillərinin ümumi xüsusiyyətləri

Baltik və slavyan dillərinin əlaqə dərəcəsi digər Hind-Avropa dilləri ilə paylaşılmayan ümumi xüsusiyyətlər məcmusu və bu xüsusiyyətlərin nisbi xronologiyası ilə göstərilə bilər. Baltik və slavyan dillərində bəzi ümumi mənşəli sözlər bölüşülür. Bu sözlərə digər Hind-Avropa dillərində rast gəlinmir. Var olsa belə sözlərin proto-hind-avropa dilindən miras qaldığı və digər Hind-Avropa dilləri ilə müqayisədə mənalarında oxşar dəyişikliklərin baş verdiyi müşahidə edilir. Bu ümumi xüsusiyyətlər göstərir ki, Baltik və Slavyan dilləri mənşə etibarilə proto-Baltik-slavyan dilindən yaranmışdır.
Bam gölü

**Bam gölü** — Burkina-Fasoda Konqoussi şəhərinin yaxınlığında yerləşən göl. Göl yavaş-yavaş qurumaqdadır. Bu da yaxınlıqdakı əkinçiliyi, balıq təsərrüfatlarını, mal-qaranın suvarılmasını risk altında qoyur. Göl 2009-cu ildən Ramsar ərazisi kimi təyin olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Dem gölü

## İstinadlar
Holl adası

**Holl adası** () — Alyaska ştatın qərb sahillərində, Berinq dənizində yerləşən adası.

Adanın uzunluğu 9,7 km, ərazisi 16 km², ən yüksək nöqtəsi isə 490 m-dir. 2000-ci il siyahıyaalınmasına görə adanın daimi əhalisi yoxdur. Ada Alyaska Milli Dəniz Qoruğunun bir hissəsidir.

## Mənbə
* Hall Island: Block 1047, Census Tract 1, Bethel Census Area, Alaska United States Census Bureau
* Birdlife
Orxan Bayramov

**Orxan Etibar oğlu Bayramov** () — azərbaycanlı rejissor, ssenarist, prodüser.

## Həyatı
Orxan Bayramov 15 aprel 1985-ci ildə Lənkəran rayonunun Boladı kəndində dünyaya gəlib. 1991–2002-ci illərdə orta təhsilini Boladi kənd Şəhid Nahir Axundov adına 1 saylı orta məktəbdə almışdır. 2003–2004-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.

2005–2010-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Maliyyə-İqtisad Kollecində Maliyyə və Kredit fakültəsində orta-ixtisas təhsili almışdır. 2010–2014-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Rejissorluq fakültəsində ali təhsil almışdır.

2009-cu ildən 2014-cü ilə qədər Azərbaycan Kapoeyra Federasiyasında müəllimlik etmiş və yaradıcılıq işləri ilə məşğul olmuşdur.

Yaradıcılıq illəri 2010-cu illərdən başlayır. 2010–2013-cü illərdə özü tərəfində yaradılan Yarasa Film şirkətində ssenari müəllifliyini və quruluşçu rejissorluğunu etdiyi "Ölümün Döngəsində", "Ölümün Döngəsində 2" və "Pul Kisəsi" filmlərini ərsəyə gətirir. Azərbaycan Kapoeyra Federasiyasında çalışdığı vaxtlarda "Sport Service Company" ilə birgə ssenari müəllifi və quruluşçu rejissorluğunu etdiyi "Ekoloji Missiya" () və "Ölümün Döngəsində 3" () adlı iki qısametrajlı filmlərini ərsəyə gətirir.

2015-ci ildə "Yarasa Film" şirkətinin adını "Yarasa Art Pictures"lə əvəz edir və ilk peşəkar film karyerasına qədəm qoyur. 2015–2017-ci illərdə Azərbaycan və Türkiyənin ortaq layihəsi olan, ssenarisi Eren Azaka məxsus olan "Bir zamanlar Şəkidə" () adlı ilk tammetrajlı bədii filmini ərsəyə gətirir.

"Öldür-Öldür" ("Kill Kill") adlı qısametrajlı filmi NAFCo (NORTHERN APPALACHIAN FILM COLLECTIVE) Winter Film Festivalının "Judges Awards Drama" nominasiyasının qalibi olub.

Ailəlidir, bir oğlan övladı var.

## Filmoqrafiya

### Qısametrajlı filmlər

### Tammetrajlı filmlər

### Sənədli filmlər

### Aktyor kimi rolları

## Festivallar
"Eşq səfəri" sənədli filmi 2017-ci ildə Tehranda 3-cü "Beynəlxalq Ərbəin Foto və Video Mükafatı" () Beynəlxalq Film Festivalının qalibi olub.

"Öldür-Öldür" ("Kill Kill") adlı qısametrajlı filmi 2021-ci il Fevralın 26–28-də keçirilən və ABŞ-nin Nyu-York, Pensilvaniya, Ohayo, Merilend və Virciniya ştatlarını əhatə edən NAFCo (NORTHERN APPALACHIAN FILM COLLECTIVE) Winter Film Festivalının qısa dram filmlər arasında "Judges Awards Drama" nominasiyasının qalibi olub. Festivala 93 ölkədən 1800 film təqdim olunub.

"Ekoloji Missiya" ("Ecological Mission") qısametrajlı filmi 2021-ci il martın 4-ü "Zeitimpuls shortfilm" və "Lahore International Children's Film Festival" festivallarında "Official Selection" nominasiyası üzrə seçilmişdir. "Öldür-Öldür" ("Kill Kill") adlı qısametrajlı filmi martın 6-da ABŞ-nin Nyu-York ştatında keçirilən "Gold Coast International Film Festival"ın qısa dram filmləri arasında "Semi Finalist" nominasiyasına qədər yüksəlib. Film "timelapse" üslubunda çəkilib.

"Run Run" qısametrajlı filmi də həmin gündə (6 mart) "The Lift-Off Sessions" festivalının, martın 11-i isə "First-Time Filmmaker Sessions" festivalının "Official Selection" nominasiyası üzrə seçilmişdir.

## Həmçinin bax
* Elmar Bayramov
* Elçin Ağazadə
* Rüfət Alıyev

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kolumbaqədərki sivilizasiya

[thumb|right|220px|[Mayya sivilizasiyası|Mayya sivilizasiyasına aid memarlıq tikilisi]]
[thumb|[Maçu-Pikçu]]
**Kolumbdaqədərki sivilizasiya** — Şimali və Cənubi Amerika qitələrində mövcud olan və XV əsrdə Avropa kolonistlərinin regiona gəlməsindən əvvəl yoxa çıxan sivilizasiyalar.

## Tarixi
Hinduların və eskimosların əcdadlarının 30-20 min il əvvəl Şimal-Şərqi Asiyadan Berinq dənizi və boğazı vasitəsilə Amerikaya köç etdiyi güman edilir. İlk köçkünlərin mədəniyyət səviyyəsi Köhnə dünyanın Son Paleolit ​​və Mezolit mədəniyyətlərinə uyğun gəlirdi. Hinduların hər iki qitədə məskunlaşması və onlar tərəfindən yeni torpaqların mənimsənilməsi minilliklər boyu davam etmişdir.

Avropa müstəmləkəçiliyindən əvvəl (XVI əsrdə başlamışdır) Şimali və Cənubi Amerikanın əksər qəbilələri kommunal-qəbilə sisteminin müxtəlif mərhələlərində idi: bəzilərində ana qəbilə (irokezlər, muskoqi, hopi, Amazonkanın bir çox qəbilələri) üstünlük təşkil edirdi. çay hövzəsi və s.), başqaları ata qəbiləsini (Şimali Amerikanın şimal-qərb və cənub-qərbindəki tayfalar, Cənubi Amerikanın bir çox tayfaları) təşkil edirdi. Bəzi xalqlar ümumi cəmiyyətdən sinfi cəmiyyətə keçidin müxtəlif mərhələlərində olmuşlar. Mərkəzi və Cənubi Amerika hinduları (asteklər, mayyalar, inklər) artıq sinfi cəmiyyətlərdə yaşayırdılar.

## Ədəbiyyat

* Индейцы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Morgan, «Houses and Houselife of the American Aborigenes» (1881)
* Emerson, «Indian Myths» (1884; о том же масса статей в недавно основанном "Journal of American Folk-Lore)
* Fi. Ratzel, «Völkerkunde» (1890, II, 525—710)
* Дж. Фиске, «Открытие Америки» (перев. с кратким очерком древней Америки и испанского завоевания, М. 1892).
* *Гуляев В. И.* Америка и Старый Свет в доколумбову эпоху / Отв. ред. д-р ист. наук А. Л. Монгайт. Академия наук СССР.. — М.: Наука, 1968. — 184 с. — (Научно-популярная серия). — 25 000 экз. (обл.)
* *Куприенко С.А.* Источники XVI-XVII веков по истории инков: хроники, документы, письма / Под ред. С.А. Куприенко.. — К.: Видавець Купрієнко С.А., 2013. — 418 с. — .
* *Талах В.Н., Куприенко С.А.* Америка первоначальная. Источники по истории майя, науа (астеков) и инков / Ред. В. Н. Талах, С. А. Куприенко.. — К.: Видавець Купрієнко С.А., 2013. — 370 с. — .
* Тюрин Е. А., Зубарев В. Г., Бутовский А. Ю. История древней Центральной и Южной Америки / Учебное пособие для студентов вузов, обучающихся по специальности «История» / Под ред. В. Г. Зубарева, Е. А. Тюрина. — Изд. 3-е. — Москва: Директ-Медиа, 2013. — 302 с.
Boris Şeremetyev

**Boris Petroviç Şeremetev** (; ) - Böyük Şimal müharibəsi zamanı rus hərbi komandiri (voyvoda), diplomat, ilk rus feldmarşallarından biri (1701-ci ildən), qraf (1706-cı ildən).

1706-cı ildə o, Rusiya çarlığı tarixində qraf rütbəsinə yüksələn ilk şəxs idi.

## İstinadlar
205-ci Şamaxı piyada alayı

**205-ci Şamaxı piyada alayı** — Rusiya İmperator Ordusunun piyada alayı. Alay 20 sentyabr 1889-cu ildə Yelizavetpol (indiki Gəncə) şəhərində yaradılmışdır.
## Alayın təşkili
Alay Yelizavetpolda 1890-cı il sentyabrın 1-də Şamaxı, Salyan, Nuxa, Sığnax və Düşeti komandalarından ibarət iki batalyondan yaradılmış və Şamaxı ehtiyat piyada (kadr) alayı adlandırılmışdır.

1891-ci il noyabrın 17-də alaya sadə bayraq verildi.

Alayın müxtəlif vaxtlarda sələfləri mövcud olmuşdur:

* Şamaxı invalid komandası - 1858-ci ildə yaradılmışdır.
* Ananur rayonu invalid komandası - 1816-cı ildə yaradılmışdır; 1821-ci ildə Duşeti adlandırıldı və 1864-cü ildə Duşeti yerli komandası adlandırıldı.
* Məcəli yerli komandası - 1874-cü ildə yaradılmışdır; 1883-cü ildə Salyan yerli komandasına çevrildi.
* Nuxa qəza komandası - 1868-ci ildə yaradılmışdır.
* Sığnaq qəzası invalid komandası - 1816-cı ildə yaradılmışdır.

1908-ci il dekabrın 30-da Şamaxı alayı ləğv edilmiş 1-ci və 2-ci Koven qalası piyada alaylarının tərkibindən 7, 8, 9 və 10-cu alayları da əlavə etməklə, dörd tabor alayına çevrildi və 261-ci Şamaxı eytiyyat alayı adlandırıldı. 20 fevral 1910-cu ildə alayın sayı 205-ə dəyişdirildi və alayın özü ehtiyatdan nizami döyüş qüvvələrinin sırasına daxil edildi.

Şamaxı alayının ilk döyüş təcrübəsi 1911-1912-ci illərdə general-mayor Vasili Qabayevin Qəzvin dəstəsində olduğu İrana yürüşü idi. İranda Şamaxı alayı Ənzəli-Rəşt bölgəsində hərəkət edərək Kiranda qalasına hücum zamanı xüsusilə fərqlənmişdilər.

Birinci Dünya müharibəsi illərində 52-ci piyada diviziyasının tərkibində Şamaxı alayı Şərq cəbhəsində idi.
## Alayın komandirləri

* 04.08.1894 - 06.05.1896 - polkovnik Mamvriski Arkadi Qriqoryeviç
* 06.05.1896 - 24.10.1900-cü ilə qədər - polkovnik Protasov Mixail Dmitriyeviç
* 12.05.1900 - 11.01.1906-dan sonra - polkovnik Qlinski Qriqori Evqrafoviç
* 11.02.1906 - 21.02.1908 - polkovnik Bekov Konstantin Nikolayeviç
* 03.15.1908 - 01.01.1914-cü ildən sonra - polkovnik Safonov Aleksandr Aleksandroviç
* 20.03.1914 - 10.06.1914 - polkovnik knyaz Vaçnadze, Konstantin İvanoviç 
* 16.11.1914 - хх.хх.1915 - polkovnik knyaz Çulukidze, Varden Qriqoryeviç
* xx.xx.1915 - 30.07.1916 - polkovnik Əbdülhəmid bəy Qaytabaşı
* 01.08.1916-dan sonra - 18.04.1917 - Polkovnik von Vitt Maksimilian Adolfoviç

## Alayda xidmət etmiş məşhur insanlar
* Əbdülhəmid bəy Qaytabaşı (1884-1920) — Azərbaycan sərkərdəsi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (ADR) hərbi xadimi.
* Zvonarev, Konstantin Kirilloviç (1892-1938) - Sovet hərbi xadimi, M.V.Frunze adına Hərbi Akademiyanın kəşfiyyat şöbəsinin müdiri. 
* Tərlan Əliyarbəyov (1892-1956) — Sovet hərbi xadimi, general-mayor.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Гизетти А. Л. Хроника кавказских войск: в 2 частях / Под ред. И. С. Чернявского. — Тф.: Тип. КГГЧК, 1896. — 598 с.
* *Казин В. Х.* Дополнение к Справочной книжке Императорской Главной Квартиры «Гренадерские и пехотные полки» (181-й — 208-й пехотные полки). Под редакцией В. К. Шенка. — , 1912
* *[[:ru:Стрелянов, Павел Николаевич|Стрелянов (Калабухов) П. Н.]]* Казаки в Персии. 1909—1918 гг. — М., 2007
Döblinq

**Döblinq** () — Avstriyanın paytaxtı Vyana şəhərinin 19-cu rayonu. O, mərkəzi rayonların şimal ucunda, Alzerqrund və Verinq rayonlarının şimalında yerləşir. Çoxlu yaşayış binalarının yerləşdiyi Döblinq rayonunda sıx məskunlaşmış şəhər əraziləri var, həmçinin rayon Vyana meşələri ilə həmsərhəddir. Qrintsin, Siverinq, Noyştift-am-Valde və Kasqraben kimi bahalı yaşayış məntəqələri və həm də bir çox Hoyriger restoranları burada yerləşir Bundan başqa burada bir neçə Gemayndebau yaşayış evlərinə rast gəlmək olar, onlar içərisində ən məşhuru Karl-Marks-Hof sayılır.

Əlavə olaraq, Vyana Amerika Beynəlxalq Məktəbi, Lauder Biznes Məktəbi və Q19 alış-veriş mərkəzi burada yerləşir.

## İstinadlar
İsmayıl Dadaşov

**İsmayıl Dadaşov** () — Azərbaycan şairi, musiqi redaktoru.

## Həyatı
1957-ci ildə Bakıda müəllim ailəsində doğulub. Hələ məktəb illərində ədəbiyyata, teatr və kino sənətinə həvəs göstərib. ilk qələm təcrübələri ilə diqqəti cəlb edib.

İsmayıl Dadaşov həm də bacarıqlı musiqi redaktorudur. Azərbaycan televiziyası və radiosu, C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası, "Space" Teleradio Şirkəti tərəfindən yaradılmış bir çox verilişlərin və filmlərin uğur qazanmasında rol oynamışdır.

Əhməd Orucoğlunun "Pul dəlisi", "Qonşular", "Qaynana əməliyyatı", Marat Haqverdiyevin "Qısqanc ürəklər" və s. tamaşalar üçün söz yazan şair, həm də bir çox bədii filmlər üçün sözlər yazıb.

İllərdən bəri Əlibaba Məmmədov, Oqtay Rəcəbov, Rauf Hacıyev, Emin Sabitoğlu, Mobil Babayev, Tofiq Babayev, Eldar Mansurov, Vaqif Gərayzadə, Vüqar Camalzadə, Cəmil Əmirov, Faiq Sücəddinov, Cavanşir Quliyev, Hüseyn Abdullayev, Elçin İmanov, Nailə Mirməmmədli və b. bəstəkarlarla birlikdə ərsəyə yüzlərcə gözəl mahnılar çıxarıb və həmin mahnılar ən məşhur müğənnilər tərəfindən ifa olunub.

İsmayıl Dadaşov 22 oktyabr 2020-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Oberdöblinq

**Oberdöblinq** (Mərkəzi Bavariya dialekti: *Obadöbling*) — 1892-ci ilə qədər müstəqil olmuş bələdiyyə və hazırda Vyanın 19-cu rayonu olan Döblingin bir hissəsi. Bura həmçinin 89 kadastr icmasından biri idi.

## Din

### Tarix
Döblinqdə kilsənin olduğu ilk dəfə 1267-ci ildə qeyd olunmuşdur, lakin hələ də fəaliyyət göstərən kilsəni ancaq 15-ci əsrə aid etmək olar.

### Kilsə binaları
Oberdöblinq Döblinq prixdouna aid edilir, sonuncu isə 19-cu Vyana dekanatına mənsubdur. Döblinq prixod kilsəsindən başqa Oberdöblinqdə "Schwestern vom armen Kinde Jesu" qadın monastırı yerləşir. Buraya təhsil müəssisələri, kilsə və məbəd daxildir.

## Təhsil
Döblingdəki demək olar ki, bütün gimnaziyalar Oberdöblinqdə yerləşir.

## Məşhur sakinləri

* Alfred fon Henikşteyn (1810–1882) — Avstriya tarixində ən yüksək rütbəli yəhudi zabit.
* Vilhelm Avqust Rider (1796–1880) — Avstriya rəssamı.
* Avqust fon Peltseln (1825-1891) — Avstriya ornitoloqu.

## Biblioqrafiya

* Christine Klusacek, Kurt Stimmer: Döbling. Vom Gürtel zu den Weinbergen. Wien 1988
* Karl Kothbauer: Döbling - und seine Ried- und Flurnamen. Dissertation Wien 2001
* Godehard Schwarz: Döbling. Zehn historische Spaziergänge durch Wiens 19. Bezirk. Wien 2004
Üçbulaq dağı

**Üçbulaq dağı —** Yuxarı Qarabağda, Xocavənd rayonu ərazisində qeydə alınan oroqrafik obyektlərindən biri.

## Haqqında
Yuxarı Qarabağda, Xocavənd rayonu ərazisində qeydə alınan oroqrafik obyektlərindən biri Üçbulaq dağı adlanır. Oronim üç, bulaq və dağ sözlərindən ibarətdir. Coğrafi adın tərkibindəki -ı saiti mənsubluq ifadə edir. Dağ coğrafi termini müsbət relyef formasını bildirir. Dağ ərazidəki mövcud olan üç gözlü bulağın (Üçbulaq) adı ilə belə adlanmışdır.

## Həmçinin bax
* Xocavənd rayonu

## İstinadlar
Üryandağ

**Üryandağ -** Xocavənd rayon mərkəzindən 9 km cənubda, Füzuli rayonunun Yuxarı Veysəlli kəndi ilə həmsərhəd ərazidə qeydə alınan dağ.

## Haqqında
Dağın maksimal hündürlüyü 580 metrdir. Oronim tərkibindəki üryan sözü ərəb dilində "lüt, çılpaq" anlamındadır. Dağda ağac, kol bitmədiyi və yaşllıqdan heç bir əlamət olmadığı üçün toponim belə ad almışdır. 

## Həmçinin bax

* Üçbulaq dağı

## İstinadlar
Yeddiqardaş dağı

**Yeddiqardaş dağı -** Xocavənd rayon mərkəzindən cənubda, Qarakollu kəndi yaxınlığında dağ. 

## Haqqında
Yeddiqardaş spesifik oronim say bildirən sözdən (yeddi) və oronimik termindən (qardaş) ibarətdir. Belə toponimlər başqa rayonlarda da var: Şamaxıda Yeddikümbəz dağı, Ağdamda Yeddixırman dağı, Siyəzəndə Beşbarmaq dağı və s. 

Yeddiqardaş dağı ilə bağlı maraqlı bir rəvayət də vardır:

## Həmçinin bax

* Üryandağ
* Üçbulaq dağı

## İstinadlar
Yusif Nəbiyev

**Yusif Mustafa oğlu Nəbiyev** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin sədri (1970–1979), Azərbaycan Kommunist Partiyası Mingəçevir Şəhər Komitəsinin birinci katibi (1979–1980).

## Həyatı
Yusif Mustafa oğlu Nəbiyev 27 dekabr 1926-cı ildə Naxçıvan MSSR-in Şıxmahmud (hazırda Babək rayonu) kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1941-ci ildə Naxçıvan şəhərində Naxçıvan Peşə Kooperasiyası İttifaqında hesabdar kimi başlamışdır. Sonra baş mühasib müavini və baş mühasib vəzifələrində işləmişdir. 1943-cü ildən Tbilis Dəmir Yol Nəqliyyatı Mühəndisləri İnstitutunda oxumuş, 1945-ci ildə Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutunun qiyabi şöbəsinə keçmişdir. 1946-cı ildə bu institutun fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirdikdən sonra Naxçıvan fəhlə-gənclər orta məktəbində müəllim işləmişdir.

Yusif Nəbiyev 1947–1950-ci illərdə SSRİ Nazirlər Soveti yanında peşə və istehlak kooperasiyası işləri üzrə baş şöbənin Naxçıvan MSSR üzrə inspektor-müfəttişi olmuşdur. Sonrakı illərdə Naxçıvan MSSR Maliyyə Nazirliyində büdcə şöbəsinin rəisi, dövlət inspektorluğunun büro müdiri vəzifəsində çalışmış, 1953–1956-cı illərdə Leninqraddakı SSRİ Maliyyə Nazirliyinin Ümumittifaq Ali Maliyyə Məktəbinin dinləyicisi olmuşdur. 1956–1958-ci illərdə Naxçıvan Şəhər Maliyyə Şöbəsinin müdiri, 1958–1963-cü illərdə SSRİ Dövlət Bankının Naxçıvan MSSR Kontorunun müdiri vəzifəsində işləmişdir.

Yusif Nəbiyev 1963–1970-ci illərdə Naxçıvan MSSR Dövlət Plan Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmış, 1970-ci ildən isə Naxçıvan MSSR Nazirlər Nazirlər Sovetinin sədri olmuşdur. Həmin illərdə qiyabi yolla  bitirmişdir. 1979-cu ilin yanvar ayında Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetində nəqliyyat şöbəsinin müdiri vəzifəsinə keçirilmiş, iyun ayında isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mingəçevir Şəhər Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir.

1946-cı ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olan Yusif Nəbiyev Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXVIII və XXIX qurultaylarında Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir. 8-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinin, 9-cu və 10-cu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və 7–9-cu çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. Üç dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, eləcə də "Əmək igidliyinə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Yusif Nəbiyev 1 dekabr 1980-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 

## Həmçinin bax
* Naxçıvan hökumət başçılarının siyahısı
Təbriz (ad)

**Təbriz** — Azərbaycanda daha çox işlədilən kişi adı.

* Təbriz Vəfalı — jurnalist, publisist, yazıçı, şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Təbriz Xəlilbəyli — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Azərbaycanın xalq şairi Xəlil Rzanın oğlu.
* Təbriz şəhərinin başçıları — Təbriz şəhərinin başçılarının adı.
 
## Həmçinin bax
* Təbriz (dəqiqləşdirmə)
Dem gölü

**Dem gölü** — Şimali Burkino-Fasoda kiçik göl. O, Kayanın şimalında, Sahel qoruğunun cənubunda və Bam gölünün cənub-şərqindən yerləşir. Uzunluğu 5 km, eni 2 km-dir. Dəniz səviyyəsindən 304 metr yüksəklikdə yerləşir. Göl 2009-cu ildən Ramsar ərazisi kimi təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Protokartvel dili

Proto-Cənubi Qafqaz dili və ya Proto Kartveli dili (gürcücə: წინარექართველური ენა, ts'inarekartveluri ena) müasir Cənubi Qafqaz xalqlarının əcdadlarının danışdığı Cənubi Qafqaz dilinin müştərək atasının linqvistik baxımından yenidən yaradılmış dilidir. Bu dilin mövcudluğu mövcud Cənubi Qafqaz dillərini bir-biri ilə müqayisə edərək dilin geniş konturunu yenidən quran linqvistiklər tərəfindən geniş şəkildə qəbul edilir. Linqvistiklər Gerhard Diters və Georgi Klimov proto-Cənubi Qafqaz və Cənubi Qafqaz dilləri arasında Proto-Karto-Zan və ya Proto-Gürcü-Zan adlı proto-dil olduğunu düşünürlər.

## Qarşılıqlı təsirlər

Proto-Cənubi Qafqaz dillərinin səs dəyişmə qanunauyğunluqları Hind-Avropa dillərinə çox bənzəyir və buna görə də proto-Cənubi Qafqaz dillərinin Hind-Avropa dilləri ilə nisbətən erkən dövrlərdə qarşılıqlı əlaqədə olduğu düşünülür. Bu əlaqə Hind-Avropa dillərindən proto-Cənubi Qafqaz dillərinə keçən sözlərlə möhkəmlənir. Proto Cənubi Qafqaz dillərində “döş” mənasını verən *Mḳerd sözünün proto Hind-Avropa dillərində “ürək” mənasını verən *ḱerd sözü ilə əlaqəli olduğu güman edilir. Bundan əlavə, proto-Cənubi Qafqaz dillərində “isti” mənasını verən *ṭep- sözünün də birbaşa olaraq proto-hind-Avropa dillərində tamamilə eyni mənaya gələn *tep sözündən alınmış ola bilər.

Proto-Cənubi Qafqaz dilində şərab mənasını verən *ɣwino kökünün ümumiyyətlə ya proto-hind-Avropa dilindən, ya da proto-erməni dilindən (*ɣʷeinyo-) götürülməklə yarandığı güman edilir. Digər tərəfdən, bəzi alimlərin fikrincə, bu söz “əymək” mənasını verən və proto kartveli dilinə mənsub olan *ɣun- kökündən təkamül edərək yaranmışdır.

## Varisləri ilə münasibətləri

Proto-Cənubi Qafqaz dillərinin müasir varisləri Gürcü, svan, minqrel və laz dilləridir. Bu dillərdən minqrel və laz dilləri ümumiyyətlə vahid dilin dialektləri hesab edilir və zan dili adlandırılır. Svan dilinin proto-Cənubi Qafqaz dilindən eramızdan əvvəl XIX əsrdən etibarən fərqlənməyə başladığı güman edilir. Buna görə gürcü və zan dilləri Svan dilindən ayrı olaraq Karto-Zan dilləri adlanan qrupda təsnif edilir və bu dillərin mənşəyi başqa bir proto dil olan Proto Karto-Zana əsaslanır. Güman edilir ki, gürcü və zan dillərinin diferensiasiyası eramızdan əvvəl VII əsrdə baş vermişdir.

Proto-Cənubi Qafqaz dillərindəki səs dəyişmə qanunauyğunluqları gürcü və xüsusən də svan dilində, minqrel və ya laz dillərinə görə daha yaxşı hifz edilib saxlanılmışdır.
Naruto boğazı

**Naruto boğazı** () —  Avaci və Şikoku adalarını bir-birindən ayıran boğaz. Onaruto körpüsü Kobe-Avaci-Naruto ekspres yolunun cənubunda yerləşir və Avaci ilə Şikoku adalarını birləşdirən əsas bağlantıdır.

Naruto boğazı burulğanları ilə məşhurdur. Bu boğaz Yaponiyanın ən sürəti burulğanlarına sahibdir və burulğanların diametri 20 metrə çata bilir.

## İstinadlar
Cənubi Qafqaz xalqları

Cənubi Qafqaz xalqları Cənubi Qafqaz dillərində danışan xalqlardır. Gürcülər, minqrellər, lazlar və svanlar bu qrupun indiki nümayəndələridir.
Baza və superstruktur

Marksist superstruktur, marksist cəmiyyət nəzəriyyəsində insanın subyektivliyi ilə cəmiyyətin maddi varlığının vəhdətinin ilkin formasıdır. Forma müəyyən dərəcədə obyektiv, müəyyən dərəcədə subyektivdir. İnfrastruktur məhsuldar qüvvələrdən və istehsal münasibətlərindən (işçi-işəgötürənin əmək şəraiti, əmək bölgüsü, mülkiyyət münasibətləri və s.) ibarətdir. Marksist nəzəriyyədə infrastruktur, superstrukturu təşkil edən mədəniyyət, institutlar, siyasi qüvvələr münasibətləri, rollar, rituallar və dövlət kimi cəmiyyətin digər münasibətlərini və düşüncələrini müəyyən edir. Güman edilir ki, superstruktur və infrastruktur arasındakı əlaqə dialektik xarakter daşıyır, "dünyada" rmövcud olan eal varlıqlarla arasında heç bir fərq qoyulmur.

## İstinadlar
Protodil

**Protodil** — linqvistikada ana dili və ya proto dil əsasən hipotetik və ya yenidən qurulan və çox vaxt sınaqdan keçirilməyən bir dildir; Bu dildən təkamül yolu ilə yeni dillərin meydana gəldiyi və dil ailəsi yaratdığı güman edilir. Tarixi linqvistikanın ağac modelində yerləşdirilmiş bir proto-dil, nəsil ağacı metaforasında proto-dil ana dil adlandırıla bilər. Başqa bir təriflə izah etsək, özündən başqa dillərin və ya ləhcələrin formalaşdığı dildir.

Başqa sözlə, səs quruluşu, məna və forma baxımından bir-birindən az-çox fərqlənən dil və ya şivələrin kök etibarı ilə naməlum bir tarixdə birləşdiyi ümumi dillər bu anlayış altında cəmlənir. Məsələn, Proto Altay dili, Proto Monqol dili, Proto türk dili, Latın dili kimi dillər proto dillər sırasındadır. Proto dil mövcud məlumatların birləşdirilməsi yolu ilə “yenidən formalaşdırılmış” dildir. Proto prefiksi “birinci” və “ən köhnə” deməkdir. Proto dil müəyyən bir dövrün danışıq dili ilə tam olaraq eyni olmaya bilər. Bu, müəyyən fərziyyələrə əsaslanan modeldir və dilin sonrakı variasiyaları arasındakı fərqləri daha yaxşı başa düşmək üçün düsturlar təqdim edir. Bütün insan dillərinin əcdadı olan proto insan dilinin olub-olmaması ilə bağlı mübahisələr davam edir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 
* 
* 
*  (revised text of a paper read at the Institute of general and applied linguistics, University of Copenhagen, on December 2, 1993)
* 
* 
* 
*
Mindoro boğazı

**Mindoro boğazı** — Mindoro adası ilə Busuanqa adasını ayıran, Cənubi Çin dənizi ilə Sulu dənizini birləşdirən boğaz. İki ada arasında Filippindəki ən böyük mərcan rifi sistemi olan Apo rifi yerləşir. Rif boğazı Apo Şərq aşırımı və Apo Qərb aşırımını ayırır.

Mindoro boğazı Hind okeanı və Sakit okean arasında keçən gəmilər üçün alternativ marşrutun bir hissəsidir.

Müasir batimetrik zondlamalar göstərdi ki, Mindoro boğazının və Sibuti keçidinin mərkəzləri son buz dövründə mövcud olacaq qədər dərin olduqlarını göstərdi. Bu da H. Otley Beyerin Filippinlərin ilk sakinlərinin torpaq körpülər vasitəsilə bura gəlmələri haqındakı məşhur nəzəriyyəsi ilə ziddiyyət təşkil edir. Təsdiqlənsəydi, ölkənin ən qədim sakinlərinin adalara çatmaq üçün açıq dənizi keçmək məqsədiylə qayıqlara ehtiyacı olacaqdı.

## İstinadlar
Stronsium karbonat

**Stronsium karbonat** (SrCO4)- karbon turşusunun stronsium duzudır.
Stronsium karbonat təbiətdə stronsianit mineralı kimi mövcuddu. Selestinlə (SrSO4) birgə sənaye əhəmiyyəti var.

## Fiziki xassələri

Suda az həll olunan rəngsiz kristallardı  (25&nbsp;°C -də 100 q H2O-da 2⋅10−3 q). SrCO3-ın üç modifikasiyası var: 925&nbsp;°C-ə qədər α modifikasiya, araqonit tipli rombik kristalik qəfəs; 925&nbsp;°C-dən yuxarı β-modifikasiyası kalsit forması; 1416&nbsp;°C-dən yuxarı temperaturda və 2 MPa təzyiqdə, kub sisteminin γ-modifikasiyası mövcuddu.
:: \mathsf{SrCO_3 + CO_2 + H_2O \rightarrow Sr(HCO_3)_2}

:: \mathsf{SrCO_3 \rightarrow SrO + CO_2}

## Alınması

1.	Stronsium karbonatı stronsium sulfonatın natrium karbonatın qatı məhlulu ilə reaksiya zamanı almaq olar :

2.	Stronsium hidroksid karbon dioksidlə reaksiyaya girərək stronsium karbonat və su əmələ gətirir:	

## Kimyəvi xassələri
Stronsium karbonat 1100 - 1200&nbsp;°C -dən yuxarı olan temperaturda, stronsium oksid və karbon qazının əmələ gəlməsi ilə parçalanır:

Duru xlorid, azot, sirkə turşuları ilə reaksiyaya daxil olaraq duzlar əmələ gətirir:

Stronsium karbonat hidrogen sulfid  ilə 900 - 1000&nbsp;°C temperaturda reaksiya daxil olur, nəticədə stronsium sulfid, su və karbon dioksid  alınır:

## Tətbiqi

Stronsium karbonat əsasən atəşfəşanlıq üçün boya kimi istifadə olunur. Həmçinin müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunan stronsium birləşmələrinin istehsalı üçün xammal kimi istifadə olunur. Stronsium karbonat şüşə sənayesindədə istifadə olunur. Onu şüşəyə əlavə etdikdə  radiasiyaya və rentgen şüalarına davamlı edir.
 
 
## Mənbə
* Рабинович В.А., Хавин З.Я. Краткий химический справочник. - Л.: Химия,  1977. 
* Волков, А.И., Жарский, И.М. Большой химический справочник / А.И. Волков,  И.М. Жарский. - Мн.: Современная школа, 2005.