İbn Səd

**Əbu Abdillah Məhəmməd ibn Səd ibn Məni əl-Katib əl-Haşimi əl-Bəsri əl-Bağdadi** (; ) — *"[[Kitabüt-Təbəqatil-kəbir]]"* adlı kitabın müəllifi olan mühəddis, siyər, tarix və nəsəb alimi.

## Bioqrafiyası
Hicri 160-cı (777 və ya 784) ildə Bəsrədə doğulmişdur. Elə burada çoxu tabiindən və təbəi-tabiindən olmaqla bir çox şəxsdən dini dərslərlə birlikdə ərəb dili və ədəbiyyatı öyrənmiş, hədis rəvayət etmişdir. Dərs aldığı müəllimlərə Hüşeym ibn Bəşir, Vəki ibn Cərrah, Əbu Asim ən-Nəbil, Arim ibn Fəzl, İsmayıl ibn Uleyyə, Əffan ibn Müslüm və Əbül-Vəlid ət-Təyalisi kimi şəxsiyyətləri misal göstərmək olar. Daha sonra hədis və əxbər öyrənmək məqsədilə Kufə, Mədinə və Məkkəyə səfərlər etmiş və bu səfərlərinə çox gənc yaşlarında çıxmışdır: Onun Mədinədə Osman ibn Əffan ailəsinin mövlası Əbu Əlqamə əl-Fəravi ilə görüşdüyündə 20 yaşı var idi.

İbn Səd Mədinə və Məkkədə qaldığı dövrdə Məhəmməd Peyğəmbərin qəzvə və səriyyələrinin baş verdiyi yerləri də araşdırmışdır. İbn Səd, Mədinədən sonra Raqqaya, Dəməşqə, oradan isə Bağdada gedərək ömrünün sonuna qədər orada yaşamışdır.

İbn Səd burada müəllimi Vəqidinin katibliyi etmişdir. O, Vəqidi ilə "Katibül-Vəqidi", "Sahibül-Vəqidi", "Qulamul-Vəqidi" kimi ləqəblərlə xatırlanmasına səbəb olan yaxın bir dostluq qurmuş və Vəqidinin ölümünə qədər ondan heç ayrılmamışdır.

Onun Vəqididən başqa, Rüveym ibn Yəzid əl-Muqri, Məhəmməd ibn Sədan əd-Darir əl-Kufi, Əbu Zeyd əl-Ənsari, Mədaini, İbnül-Kəlbi və Musab ibn Abdullah əz-Zübeyridən qiraət, dil, nəsəb və tarix kimi sahələrdə faydalandığı məlumdur. İbn Sədin Süfyan ibn Uyeynə, Vəki ibn Cərrəh, Əbu Nueym Fəzl ibn Dükəyn, Hüşeym ibn Bəşir, Vəlid ibn Müslim, Mən ibn İsa və Süleyman ibn Hərb kimi cərh və tədil üstadları tərəfindən "siqa" (etibarlı) qəbul olunan alim və mühəddislərdən hədis alması, onun həm müasirləri, həm də sonrakı nəsillər tərəfindən yüksək qiymətləndirilməsinə səbəb olmuşdur. Bəlazuri, İbn Əbid-Dünya, Haris ibn Əbu Usamə və Əbül-Qasım əl-Bəqavi kimi alimlər də ondan hədis etmişlər.

Onun *"ət-Təbəqatül-Kübra"* əsəri araşdırıldığında, rəvayət etdiyi şəxsiyyətlərin hədis, rical, cərh və tədil, fiqh, qiraət və digər Quran elmləri, siyər, məğazi, əxbar, fütuh, şeir və nəsəblər sahəsində tanınmış alimlər olduğu, eləcə də İbn Sədin geniş bir elmi mədəniyyətə və müxtəlif elm sahələrində dərin biliyə malik olduğu aydın görünür. Onun tələbələrindən və *"ət-Təbəqat"* əsərinin rəvayətedicilərindən biri olan Hüseyn ibn Fəhüm (və ya Fəhm), əsərə əlavə etdiyi tərcümeyi-hal hissəsində İbn Sədi elmi zəngin, çoxlu hədis və xəbərə sahib, xüsusilə qəribül-hədis və fiqh sahələrində çoxlu əsər yazmış bir şəxsiyyət kimi təsvir etmişdir.

İbn Səd 4 Cəmaziyəl-axir 230-cu (16 fevral 845) ildə Bağdadda vəfat etmiş və Babüş-şam qəbirtanlığında dəfn edilmişdir.

## Hədis elmindəki yeri
Cərh və tədil alimləri İbn Sədi şərəfli, fəzilətli, doğru danışan və (ümumilikdə) "siqa" bir şəxsiyyət kimi qəbul edirlər. Əbu Xətim ər-Razi öz atasının onun haqqında "*İbn Səd doğru danışandır*" dediyini söyləmişdir. Xətib əl-Bağdadi onun haqqında buları demişdir:

İbnün-Nədim onu belə təsvir etmişdir:

Bəzi alimlər onun haqqında "müəllimi zəif, özü isə "siqa"dır" deyiblər. Zəhəbi və İbn Həcər kimi mötədil cərh və tədil alimləri isə onu birbaşa etibarlı bir şəxs olaraq qəbul etmişlər.

## Əsərləri
Ən məşhur əsəri *"Təbəqat"* olaraq tanınan "*[[Kitabüt-Təbəqatil-kəbir]]"*dir (*"ət-Təbəqatül-kübra"*). Digər əsərləri isə bunlardır:
* *Kitabüt-Təbəqatis-sağir,*
* *Ət-Tarix,*
* *Əxbərün-nəbi,*
* *Əl-Qəsidətül-hulvaniyyə fiftixaril-Qəhtaniyyin aləl-Ədnaniyyin.*
İbn Sədə Həsən əl-Bəsrinin həyatı haqqında qələmə alınmış *"əz-Zührufül-qəsri fi tərcəməti Əbi Səid əl-Bəsri"* kimi başqa əsərlər də nisbət olunur, lakin onlar haqqında məlumat yoxdur. 

## Ədəbiyyat
* İbn Səd, *"Təbəqat"*, I cild.

## İstinadlar