open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Müsnəd Əbu Əvanə

**Müsnəd Əbu Əvanə** () — Məhəmməd peyğəmbərin həyat və fəaliyyətinə dair Hafiz Əbu Əvani əl-İsfərayini tərəfindən tərtib edilmiş hədislər toplusu.

## Müəllif
Əbu Əvanə Xorasan, İraq, Hicaz, Yəmən, Şam, Ərəbistan yarımadası, Fars, İsfahan və Misiri gəzərək hədisləri toplayıb öyrənirdi. Əbu Əvanə əl-İsfərayininin tələbələri Əbu Əli ən-Neysaburi, İbn Ədi və ət-Təbərani idi. O, Şafii məzhəbini əl-Müzəni və ər-Rəbi ibn Süleymandan (İmam Şafiinin şagirdləri) götürərək İsfarayendə ilk yayan şəxs olmuşdur.

## Kitabın təsviri
Əbu Əvanənin *Müsnəd*-i Müslüm ibn əl-Həccac tərəfindən təkrar nəzərdən keçirilmiş ''Səhihi-Müslüm'' kimidir. Məcmuədə Müslümdən gələn hədislərlə yanaşı, Əbu Əvanənin özündən də az sayda hədislər vardır. Buda *Müsnəd*-də təkcə etibarlı (səhih) deyil, həm də yaxşı (həsən) və hətta zəif (daif) hədislərin olmasını izah edir.

## İstinadlar
Müsnəd əl-Humeydi

**Müsnəd əl-Humeydi** () — Məhəmməd peyğəmbərin həyat və fəaliyyətinə dair Əbu Bəkr əl-Humeydi tərəfindən tərtib edilmiş hədislər toplusu.

## Müəllif
Kitabın müəllifliyini bu müsnədin dəqiq olaraq *"Müsnədül-Humeydi"* adı ilə tanınması, eləcə də məcmuədə nəql olunan bütün hədislərin şəxsən İmam əl-Humeydiyə gedib çıxması təsdiq edir. Kitabdakı hədislərin mənbələri əl-Humeydinin müəllimləri və şeyxləridir (məsələn: Süfyan ibn Uyeynə).

## Əsər
*"Müsnəd əl-Humeydi"*də Məhəmməd peyğəmbərin 182 səhabəsindən 1300-ə yaxın hədis toplamışdır ki, bunlardan 582 hədis Səhihi-Buxaridən, 152 hədis isə Müslüm ibn əl-Həccacdandır (yəni 1300 hədisdən 830-u səhihdir). *"Müsnəd"*də səhih hədislərlə yanaşı, yaxşı (həsən) və zəif hədislər də vardır. Sonrakı tədqiqatçıların fikrincə, zəif hədislərin sayı ümumi hədislərin 7%-ni təşkil edir. Bu sünni hədis alimləri arasında əl-Humeydidən gələn rəvayətlərə yüksək dərəcədə etibarlılıq və etibara dəlalət edir. Əl-Humeydi Süfyan ibn Uyeynənin güclü tələbələrindən biri, İmam Şafiinin dostu, əl-Buxari, əz-Zöhli, Əbu Zura ər-Razi və Əbu Xətim ər-Razinin müəllimi idi.

## İstinadlar
Ağaların əxlaqı və qulların əxlaqı

**Ağaların əxlaqı və qulların əxlaqı** () ― alman filosofu Fridrix Nitsşenin əsərlərində, xüsusən də "Əxlaqın genealogiyası" (1887) əsərində toxunduğu mövzulardan biri.

Nitsşe əxlaqın iki əsas növünün olduğunu iddia edir: "ağa əxlaqı" və "qul əxlaqı". Qul əxlaqına sahib insanlar xeyirxahlığa, təvazökarlığa və mərhəmətə, ağa əxlaqına sahib insanlar isə qürur, güc və nəcibliyə dəyər verir. Ağa əxlaqı, əməlləri törədəni nəticələrinin yaxşı və ya pis olmasına görə qiymətləndirir. Qul əxlaqı isə əməlləri yaxşı və ya pis niyyətə görə qiymətləndirir. Ağa əxlaqı və qul əxlaqı insan emosiyalarını nəzərə almır.

Nitsşe əxlaqın bəşər mədəniyyətinin müəyyən bir növünün formalaşmasından ayrılmaz olduğunu müdafiə edirdi. Mədəniyyətin dili, onun kod və təcrübələri, mədəni təcrübə və institutlar bu iki əxlaq quruluşunun mübarizəsindən yaranır.
Müsnəd əş-Şafii

**Müsnəd əş-Şafii** () — Məhəmməd peyğəmbərin həyat və fəaliyyətinə dair hədislər toplusu İmam Şafiinin özü tərəfindən deyil, onun şagirdləri tərəfindən tərtib edilmişdi.

## Müəllif
"Müsnəd əş-Şafii" məcmuəsinin tərtibçisi bu hədisləri öz müəllimi ər-Rəbi ibn Süleymandan () götürmüş Əbül-Abbas əl-Əsammdır (). ər-Rəbi ibn Süleyman da öz növbəsində İmam Şafiinin tələbəsi idi. Məcmuədə Şafiinin "əl-Umm" kitabında və digər əsərlərində istinad etdiyi hədislər var. Müsnədin dörd hədisdən başqa bütün hədisləri ər-Rəbi ibn Süleyman tərəfindən birbaşa Şafiidən qəbul edilmişdir. Bu dörd hədis isə Şafiinin başqa bir tələbəsi Yusif ibn Yəhya əl-Bəvitidən nəöql ediləndir.

## Kitabın təsviri
Şafiinin "Müsnəd"i nizamsız təqdimat və eyni hədislərin dəfələrlə təkrarlanması ilə səciyyələnir ki, bu da onların sırasının Şafiinin kitablarındakı hədislərin sırası ilə bağlı olması ilə əlaqədar ola bilər. Bəzən məcmuənin tərtibçisi tərəfindən verilən hədisin mövzusu onun yerləşdiyi fəslin mövzusu ilə üst-üstə düşmür. Kitabda Şafiinin bəzi kəlamları da var, lakin əl-Əsamm bundan sonra məhz bu ifadə ilə əlaqəli hədislərə istinad etmir (sonrakı bəzi Müsnəd şərhləri müəllifləri tərəfindən düzəliş edilmişdir). Bəzi yerlərdə Əbül-Abbas əl-Beyhəqinin "Bəyan xəta mən əhtə ala əş-Şafii" ()kitabının mövzusu olan Şafiidən hədislərin mətnlərini nəql edərkən səhvlərə yol verir.

## Əlyazmalar və nəşrlər
Əş-Şafinin "Müsnəd"i ilk dəfə Misir və Hindistanda "Bulak" nəşriyyatında, sonra Misirdə (1949), Beyrutda isə 1979-cu ildə "Dar əl-kutub əl-ilmiyyə" nəşriyyatında çap edilmişdir. Dəməşqin əl-Zahiriyyə kitabxanasında Şafiinin "Müsnəd"inin yaxşı qorunan iki əlyazması var.

## İstinadlar
Sünəni Səid ibn Mənsur

**Sünəni-Səid ibn Mənsur** () — Məhəmməd peyğəmbərin həyat və fəaliyyətinə dair sünni mühəddis Səid ibn Mənsur tərəfindən tərtib edilmiş hədislər toplusu.

## Müəllif
Əbu Osman Səid ibn Mənsur əl-Xorasani Cövzcanda (müasir Əfqanıstan) anadan olub və Bəlxdə İslam elmlərini öyrənməyə başlayıb. O, müsəlman dünyasını geniş şəkildə gəzmiş, sonra Məkkəyə yerləşmiş və 842-ci ildə orada vəfat etmişdir.

## Kitabın təsviri
"Sünəni-Səid ibn Mənsur" Məhəmməd peyğəmbərin səhabələri haqqında hədis və rəvayətlərin ən mühüm və ən qədim mənbələrindən biri hesab olunur. Səid ibn Mənsura rəvayət mənbəyi kimi etibarın dərəcəsini imamlar Əhməd ibn Hənbəl, Müslüm ibn Həccac, Əbu Davud və başqalarının ondan hədislər nəql etmələri sübut edir.

"Sünəni-Səid ibn Mənsur" digər məcmuələrdən onunla fərqlənir ki, burada hədislərlə yanaşı, xəlifə Ömər ibn Xəttabın dövründə Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrinin həyatından hadisələr də yer alır.

Səid ibn Mənsurun məcmuəsində tematik fəsillərə (əbvab) bölünmüş 2791 hədis vardır.

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Qətər)

**Xarici İşlər Nazirliyi** () — Qətərin xarici əlaqələri, diplomatik səyləri, o cümlədən dünya üzrə əlaqələrinin saxlanması üçün cavabdeh olan nazirlikdir.

## Tarixi
Qətər I Dünya Müharibəsinin sonuna qədər Osmanlı İmperatorluğunun bir hissəsi idi və bu zaman Britaniya hakimiyyəti altında protektorata çevrildi. 1971-ci ildə Böyük Britaniyadan tam müstəqillik əldə etdikdən sonra Qətər hökuməti müstəqil Xarici İşlər Nazirliyi yaratdı.

## Nazirlər
* 1971–1972: Şeyx Xəlifə bin Həməd Al Tani
* 1972–1985: Şeyx Suhaim bin Hamad Al Thani
* 1985–1989: Şeyx Əhməd bin Saif Al Tani
* 1989–1990: Abdullah bin Xəlifə əl-Atiyyə
* 1990–1992: Mübarək Əli əl-Xatər
* 1992–2013: Şeyx Həməd bin Casim bin Cabir Al Tani
* 2013–2016: Xalid bin Məhəmməd Əl Attiyah
* 2016-indiki: Şeyx Mohammed bin Abdulrahman Al Thani

## Həmçinin bax
* Qətər iqtisadiyyatı
* Qətər Turizm Agentliyi

## İstinadlar
Rəşaant (Xövsgöl)

**Rəşaant** (mineral bulaq) — Xövsgöl vilayətidə sum. Sahəsi təqribən 1980 km²-dir, bunun 50 km²-i əkin sahələridir. 2000-ci ildə sum-da 3280 nəfər yaşayırdı. Rayon mərkəzi olan Rəşaant şəhəri yüksək vadidə, Möröndən 154 km cənub-şərqdə və Ulan-Batordan 518 kilometr məsafədə yerləşir.  

## Tarixi
1931-ci ildə bütün Xövsgöl vilayəti ilə birlikdə Rəşaanat sumunun (administrativ ərazi) əsası qoyulmuşdur. Sumun mərkəzi  1915-ci ildə əsası qoyulmuş Xalqanat monastırının (çox vaxt Rəşaanatın Xüreyi adlanır) yaxınlığında yerləşirdi.
Monastır 1932-ci ildə Qərbi Monqolustanın böyük hissələrini əhatə edən silahlı üsyanın  başlanğıc nöqtəsi idi və Sum Mərkəzi yandırıldı.
 

1933-cü ildə 719 təsərrüfatda 2400 nəfərə yaxın əhali və  47.000 baş mal-qarası var idi.
1955-ci ildə Rəşaant rayonu Tarialanla birləşsə də, 1959-cu ildə yenidən ayrılıb. Yerli neqdel Ulaan Od (Qırmızı Ulduz) 1952- ci ildə yaradılıb və 1990-cı ildən sonra özəl fermer təsərrüfatı kimi fəaliyyətini davam etdirir.
1990-cı ildən sonra  monastır yenidən quruldu.

## İqtisadiyyat
2004-cü ildə təqribən 123.000 mal-qara, o cümlədən 51.000 qoyun, 55.000 keçi, 8.900 iribuynuzlu mal-qara və 8.200 at var idi. Lakin dəvə yox idi.

## Ədəbiyyat
M.Nyamaa, Khövsgöl aimgiin lavlakh toli, Ulaanbaatar 2001, p. 119f

## İstinadlar
Ancient Dreams in a Modern Land

***Ancient Dreams in a Modern Land*** — uelsli müğənni Marinanın beşinci studiya albomu. Bu onun 14 ildir müqavilə bağladığı Atlantic Records tərəfindən buraxılan sonuncu albomudur. Albom 11 iyun 2021-ci ildə işıq üzü görüb. O, dördüncü studiya albomu "Love + Fear" buraxıldıqdan beş ay sonra, 2019-cu ilin avqustunda bu albom üçün mahnılar yazmağa başlayıb. Albomun prodüserliyini Marinanın özü, Cennifer Desilveo və onun əvvəlki albomu üzərində işləyən Ceyms Flanniqan etmişdir. Albom pop, elektropop və dans-pop janrındadır. Mahnıların sözləri feminizm, iqlim dəyişikliyi, qadın düşmənçiliyi, qəlb qırılması və irqçilik kimi məsələlər haqqındadır. 

## Trek siyahısı
 

 

## İstinadlar
Otto Qippius

**Otto Pius Qippius** (; ) — baltik-alman mənşəli rus memarı, kilsə memarlığının nəzəriyyəçisi və təcrübəçisi, İmperator Rəssamlıq Akademiyasının memarlıq akademiki.

## Həyatı
Otto Qippius 5 (17) may 1826-cı ildə Sankt-Peterburqda rəssam və litoqraf Qustav Adolf Qippiusun ailəsində anadan olmuşdur. Larinski gimnaziyasında (1846-cı ildə bitirib) və Karlsruedə (Baden) Politexnikada təhsil almış, 1849-cu ildə oranı qızıl medalla bitirmişdir.

1849–1851-ci illərdə Sankt-Peterburqda İmperator Rəssamlıq Akademiyasında oxumuş, sonra memar və müəllim kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Mariinski (1851–1856) və Elizabethan (1875–1883) məktəblərində rəsm müəllimi olmuşdur. Qadın Gimnaziyası, Baron Ştiqlitz Mərkəzi Texniki Rəsm Məktəbi və İnşaat Məktəbində memarlıq formaları, üslub və kitabxanaşünaslıq haqqında təhsil almış, rəsm dərsi vermiş və kitabxanaçı olmuşdur.

1853-cü ildə memarlıq rəsm layihələrinə görə Akademiya Şurasının tərifinə və azad rəssam adına layiq görüldü. 1864-cü ildə paytaxt üçün Duma layihəsinə görə akademik adını aldı. 1879-cu ildə professor elmi adını aldı. Qippius həm də Dövlət Nəzarətinin memarı, Moskva Uşaq Evləri Şurasının fəxri üzvü (1874–1875) idi.

1881-ci ilin yanvarında o, pnevmoniya xəstəliyinə tutulur. 1882-ci ilin yazında o, həkimlər tərəfindən Avropanın cənubuna göndərilir, lakin vətənində ölmək arzusu ilə tezliklə Sankt-Peterburqa qayıdır və Parqolov yaxınlığındakı Kabolovka kəndindəki daçada məskunlaşır və 10 sentyabr 1883-cü ildə burada vəfat edir. Smolensk lüteran qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Qalereya

Tallinn asv2022-04 img12 StCharles Church.jpg|
Sangaste mõisa peahoone2.jpg|
Narva asv2022-04 img17 Alexander II Church.jpg|


## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Roopkund

**Roopkund** (yerlilər arasında **Sirli göl** və ya **Skelet gölü** kimi tanınır) — Hindistanın Uttarakhand əyalətinin Trisul massivində, yüksək hündürlükdə yerləşən buzlaq gölü. Himalay dağlarında yerləşən gölün ətrafında yaşayış yoxdur və təqribən 5020 metr (16,470 fut) hündürlükdə yerləşir. Buzlaqlarla örtülmüş qayalar və qarlı dağlarla əhatə olunmuşdur. Roopkund məşhur trekkinq yeridir. Gölün ölçüsü müxtəlif dövrlərdə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir, lakin onun diametri nadir hallarda 40 metrdən çox olur və həmçinin qışda donur.

## İnsan skeletlətləri
Təxminən üç metr dərinliyi olan Roopkund gölü kənarında tapılan yüzlərlə insan skeleti ilə məşhurdur. Qar əriyəndə insan skeletlətlərinin qalıqları gölün dibində görünür. 2015-ci ildə 82 skelet qalığında aparılan genetik və bioloji analizlərdən məlum olub ki, fərdlərin əksəriyyəti eramızın 8-ci əsrində, qalanları isə 9-cu əsrdə yaşamış kişilərdir. Qarşılaşdırılmış genetik analizlər göstərdi ki, 8-ci əsrdə ölən fərdlər genetik cəhətdən iki fərqli qrupda aiddirlər. Əksəriyyət müasir Avropa və Yaxın Şərq populyasiyalarına genetik yaxınlıq göstərsə də, digər qrup isə Şimali Hindistan Himalaylarından olan Avstroasiya əhalisi ilə yaxın haploqrupları bölüşürdü.

Skeletlərlə bağlı çovğun, uçqun, sürüşmə, epidemiya kimi müxtəlif versiyalar mövcud idi. Lakin Heydərabad, Puna və London alimlərinin apardıqları araşdırmalar nəticəsində məlum oldu ki, ölümlərin səbəbi "''dolu''" ola bilər. Kriket topu ölçüsündə olan dolu daşları (diametri 7 sm-ə qədər) açıq ərazidə olan insanların kütləvi ölümü ilə nəticələnib. Həmçinin bölgədəki sərin hava və daimi aşağı temperatur cəsədlərin yaxşı qorunub saxlanılmasında mühüm rol oynayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Roopkund Trek, District Administration-Almora
* Roopkund Lake. Garhwali Traveller
* 
* The Skeletons at the Lake; article in *[[The New Yorker]]* magazine
* Roopkund Human Skeletal Remains: A Short Note on the Signs of Nutritional Stress and Anemia on the Cranial and Orbital Surface
* Roopkund: An Unsolved Mystery
The Family Jewels

***The Family Jewels*** — uelsli müğənni Marina Diamandisin, Marina and the Diamonds adı altında buraxdığı debüt studiya albomu. 15 fevral 2010-cu ildə "679 Recordings" və "Atlantic Records" tərəfindən buraxılıb. Müğənninin sözlərinə görə albomdakı mahnılar maddi sərvətlərə önəm verilməsi, müasir sosial dəyərlər, ailə, və qadın seksuallığı mövzularındadır.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Çarlz Samner Teynter

**Çarlz Samner Teynter** () — Amerikalı elmi alət istehsalçısı, mühəndis və ixtiraçı.
Aleksandr Qreyam Bell, Chichester Bell, Alexander'in qayınatası Gardiner Hubbard ilə əməkdaşlıqları, Tomas Edisonun fonoqrafında əhəmiyyətli təkmilləşdirmələr nəticəsində *[[Qrammofon]]* -nun ilkin versiyası olan *diktofonu* yaratması ilə tanınır.

Karyerasının irəliləyən dövrlərində Qərbi Virciniyadakı Beynəlxalq Qrafofon Şirkəti ilə olan əlaqələri və həmçinin öz tədqiqat və inkişaf laboratoriyasını idarə etməsi Tainter -a "Danışan Maşının Atası" (yəni fonoqrafın atası) titulunu qazandırdı.

## İstinadlar
Electra Heart

***Electra Heart*** — uelsli müğənni Marina Diamandisin, Marina and the Diamonds adı altında buraxdığı ikinci studiya albomu. 27 aprel 2012-ci ildə "679 Artists və Atlantic Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Alfa-fetoprotin

**Alfa-fetoprotin** — embrional hüceyrələr tərəfindən sintez olunan zülaldır. Embrional dövrdə qanda tapılır, doğulduqdan bir neçə həftə sonra isə, müəyyən edilmir. Yaşlılarda səviyyəsinin artması embrional tipli hüceyrələrin aktif çoxalmasını göstərir. Hepatosellular xərçəngdə, postnekrotik, postrezeksiyon regenerasiya dövründə adətən qanda müəyyən edilir. Fibrolamellar tipli hepatosellular xərçəngdə isə, səviyyəsi yüksəlmir. Alfa-fetoprotein xayalığın və yumurtalıqların embrional şişlərində də artır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı

__NOTOC__
**İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra şəhid olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı** — aşağıda 10 noyabr 2020-ci ildən sonra Ermənistan və Azərbaycan silahlı qüvvələri arasında baş vermiş silahlı toqquşma zamanı həyatını itirən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 21 hərbi qulluqçusu barədə məlumat verilmişdir. Siyahıda 12-15 sentyabr 2022-ci ildə və 19-20 sentyabr 2023-cü ildə baş verən hərbi əməliyyatlar zamanı şəhid olan 80 və 204 hərbi qulluqçu barədə məlumatlar ayrıca siyahılarda verilmişdir.

## Təsnifləndirmə

**İllərinə görə:**

**Rütbələrinə görə:**

**Hərbi birləşmələrinə görə:**

## Siyahı

## Qeydlər

## Həmçinin bax
* Aprel döyüşlərində həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2016)
* İkinci Qarabağ müharibəsində həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2020)
* Sentyabr döyüşlərində həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2022)
* Dağlıq Qarabağ ərazisində baş verən döyüşlərdə həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2023)

## İstinadlar
Şiriyazaki mayakı

– Yaponiyanın Aomori prefekturasının Şiriya burnunda yerləşən dəniz mayakı. Tohoku regionundakı ilk Qərb üslubundakı mayakdır. Yaponiyadakı azsaylı kərpic mayaklardan biridir.

## Tarixi
Şiriyazaki mayakı britaniyalı mayak inşaatçısı Riçard Henri Branton tərəfindən tikilmiş və 20 oktyabr 1876-cı ildə istifadəyə verilmişdir. Yaponiyada ilk duman zəngi bu mayakda quraşdırılmışdır. 1901-ci ilin dekabrında Şiriyazaki mayakı elektrik generatoru ilə təchiz olunmuş və Yaponiyada elektriklə işləyən ilk dəniz mayakı olmuşdur. Optik cihazı Fransada yerləşən Ekmül mayakı əsasında modellənmişdir.

1951-ci ildə Şiriyazaki mayakı bərpa olunmuşdur. 1983-cü ildə mayakda təmir işləri aparılmış, zəlzələyə qarşı davamlı hala gətirilmişdir.

### Şəhər əfsanəsi
İkinci Dünya müharibəsi zamanı – 14 iyul 1945-ci ildə Şiriyazaki mayakı ABŞ donanması tərəfindən məhv edilmiş və mayakın radio əlaqəsi otağında işləyən 42 yaşlı mühəndis Murao insident zamanı ölmüşdür. Növbəti ilin yayında mayakdan işıq gəldiyi barədə şayiələr yayılmışdır. Bir neçə balıqçı mayakın işığı sayəsində güclü dumandan xilas olduqlarını və sahilə çıxa bildiklərini bildirmişdirlər. Burada ölmüş mühəndis Muraonun ruhunun mayakın işığını yandırdığına dair şəhər əfsanəsi yaranmışdır. Gəmiçilik şirkətlərindən biri mayakdan gələn işıq barədə sorğu başlatsa da, qəzalı vəziyyətdə olan mayakın işığı barədə sirrin üstü açılmamışdır. Avqust ayında mayakda müvəqqəti işığın quraşdırılmasından sonra bu şayiələr kəsilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Şiriyazaki mayakı 32,82 metr hündürlüyəndir və dəniz səviyyəsindən 45,7 metr hündürlükdə yerləşir. Kərpicdən tikilmişdir. 2017-ci ildə Maddi Mədəni Mülk statusu almışdır. Yaponiya Mayak Assosiyası tərəfindən "Yaponiyanın 50 mayakı" siyahısına salınmışdır. 1 iyun 2018-ci ildə Şiriyazaki mayakı 16-cı gəzinti mayakı kimi ictimaiyyətə açıq elan olunmuşdur.

## İstinadlar
907-ci atıcı alay

**907-ci atıcı alay** — SSRİ-nin Böyük Vətən Müharibəsində iştirak etmiş hərbi hissəsi. 244-cü atıcı diviziyanın tərkibində idi.

## Yaranma tarixi
SSRİ Mülki Məcəlləsinin Baş Qərargahının 29 iyun 1941-ci il tarixli 00100 nömrəli "NKVD qoşunlarının şəxsi heyətindən atıcı və mexanikləşdirilmiş diviziyaların formalaşdırılması haqqında" əmrinə uyğun olaraq, Lavrenti Beriyaya 15 yeni hərbi hissənin formalaşdırılması tapşırığı verilmişdi. Alay müharibənin ilk aylarında Dmitrov şəhərində yaradılmışdı və 1941-ci ilin iyulunda 244-cü diviziyanın tərkibində cəbhəyə göndərildi.

## İstinadlar
Qardiner Qrini Hubbard

**Qardiner Qrini Hubbard** () — Amerikalı hüquqşünas, maliyyəçi və icma lideri idi. Milli Coğrafiya Cəmiyyətinin qurucusu və ilk prezidenti idi; sonradan dünyanın ən böyük telefon şirkəti olan AT&T -yə çevrilən Bell Telefon Şirkətinin qurucusu və ilk prezidenti; Science jurnalının təsisçisi; karlar üçün şifahi nitq təhsilinin müdafiəçisi.

Qızlarından biri (Mabel Gardiner Hubbard) Aleksandr Qreyam Bell ilə evləndi.

## İstinadlar
Maral buynuzu

**Maral buynuz** — hər il maralın başında böyüyən və yıxılaraq yenidən başına çıxan sümüklü buynuzdur. Bu buynuzlar maral ailəsinin üzvlərinin kəllə sümüyü boyunca tapılır. Rezervuarlar sümük, qığırdaq, birləşdirici toxuma, dəri, periferik sinir və qan damarı quruluşuna malikdir . Şimal maralı və karibu istisna olmaqla, onlar adətən kişilərdə olur. Buynuzlar hər il əridilir və onların əsas funksiyası cinsi cazibə və hərəmi idarə etmək üçün döyüşən kişilərin buynuzlarıdır .

Tökülmədən fərqli olaraq, keçi, qoyun, bizon və mal-qara kimi pronghornlarda və mal-qaranın buynuzları adətən tökülməyən ikitərəfli quruluşlardır. Sümük buynuzunun içərisində keratindən (zülal) (insan dırnaqları ilə eyni material) hazırlanmış xarici örtük var.

## İstinadlar
Quşçular (Laçın)

**Quşçular** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Azərbaycan SSR-nın 1963-cü il üçün inzibati ərazi bölgüsündə Laçın rayonunun Aşağı Fərəcan kənd Sovetinin tərkibində Quşçular kəndi göstərilir. Amma qeyd olunan Quşçular kəndi 1968-ci il üçün tərtib olunmuş Azərbaycan SSR-nın inzibati ərazi bölgüsündə Laçın rayonun tərkibində artıq göstərilmir. Bu faktı nəzərə alaraq, sözügedən Quşçular kəndinin 1963–1968 illər ərzində ləğv olunmasını ehtimal etmək olar. Azərbaycan Respublikasının 2020-ci il üçün tərtib olunmuş inzibati ərazi bölgüsü təsnifatında Laçın rayonunun tərkibində Quşçular kəndi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Sünən əl-Beyhəqi

**Sünən əl-Beyhəqi** () və ya **əs-Sünən əl-Kubra** () — Məhəmməd peyğəmbərin, səhabələrinin həyat və fəaliyyətinə dair mühəddis Beyhəqi tərəfindən tərtib edilmiş hədislər toplusu.

## Müəllif
Əbu Bəkr Əhməd ibn əl-Hüseyn əl-Beyhəqi Nişapur (İran) yaxınlığındakı bir kənddən idi, Xorasan, Bağdad, Kufə və Məkkədə bir çox üləmadan təhsil almış, əl-Həkim Nişapurinin tələbəsi olmuşdur. Əl-Beyhəqi İslamla bağlı 1000-ə yaxın əsərin müəllifidir.

## Əsər
Əl-Beyhəqinin "Sünən"i 10 cilddən ibarətdir. İbn əs-Salah "Müqəddimə" əsərində əl-Beyhəqinin məcmuəsini yüksək qiymətləndirmiş və "Altı mötəbər məcmuə" ilə tanış olduqdan sonra onun öyrənilməsini tövsiyə etmişdir.

## İstinadlar
Müsnəd İshaq ibn Rahaveyh

**Müsnəd İshaq ibn Rahaveyh** () — Məhəmməd peyğəmbərin həyat və fəaliyyətinə dair sünni mühəddis İshaq ibn Rahaveyh tərəfindən tərtib edilmiş hədislər toplusu.

## Müəllif
İshaq ibn Rahaveyh Mərvdən idi və müsəlman təqviminə görə 161 və ya 166-cı ildə anadan olduğu ehtimal edilir. Onun "İbn Rahaveyh" ləqəbi atasının Məkkəyə gedən yolda doğulması və Mərv sakinlərinin ona öz dillərində "yolda doğulmuş" mənasını verən "Rahaveyh" deyə müraciət etməsi ilə əlaqədardır. İshaq ibn Rəhaveyh hədis yazmaq və öyrənmək üçün bir çox şəhərlərə səfər etmişdir. Sonralar məşhur imam olan bir çox görkəmli alimlər İshaqdan dərs almışlar. Onların arasında: Hənbəli hüquq məktəbinin banisi Əhməd ibn Hənbəl, ən etibarlı hədislər toplusu olan "Səhih əl-Buxari"nin müəllifi Məhəmməd əl-Buxari, "Səhih Müslim"in müəllifi Müslüm ibn Həccac, Əbu İsa at -Tirmizi, ən-Nəsai və b.

## Kitabın təsviri
İbn Rəhaveyhin "Müsnədi" hədislərin əsas mənbələrindən biri hesab olunur, Əhməd ibn Hənbəlin "Müsnəd"inə, İshaq ibn Rahaveyhin tələbələri olan və ondan hədislər nəql etmiş əl-Buxari və Müslimin toplularına əsasdır.

İshaq ibn Rahaveyhin "Müsnədi" bu günə qədər öz orijinal şəklində gəlib çatmamışdır. Hicri 10-cu əsrə qədər kolleksiya tam idi, sonra naməlum səbəblərdən bir hissəsi itirilir. Bizə çatan "Müsnəd"in dördüncü cildinə Əbu Hüreyrədən hədislərin sonuncu hissəsi (543 hədis), İbn Abbasdan hədislərin bir hissəsi (222 hədis), Məhəmməd peyğəmbərin zövcələrinin hədisləri (1550 hədis) daxildir. Bunlardan 1273 hədis Aişə binti Əbu Bəkrdən, 333 hədis isə Fatimə binti Məhəmməddən və digər səhabələrdəndir. Müsnəddən cəmi 2649 hədis var.

## İstinadlar
Mükafat sistemi

**Mükafat sistemi** və ya **daxili möhkəmləndirmə sistemi** () — hərəkətlərə müsbət reaksiyalar verilməsi vasitəsilə davranışın tənzimlənməsində və idarə edilməsində iştirak edən sinir sisteminin strukturları məcmusu. Mükafat sistemi cəza sistemi ilə yanaşı, davranışın gücləndirilməsi mexanizmlərində böyük rol oynayır.

## Psixoloji mükafat
Psixoloji mükafat — xoş hisslər vasitəsilə davranışın gücləndirilməsi prosesidir. Mükafat anlayışı fərd tərəfindən obyektə, davranış aktına və ya daxili fiziki vəziyyətə aid edilən müsbət keyfiyyətləri təsvir etmək üçün istifadə olunur. İlkin (təbii) mükafatlar qidalanma, cütləşmə və döyüş kimi növlərin yaşaması üçün zəruri olan davranışları gücləndirir.

İkinci dərəcəli mükafatlar ilkin olanlarla sıx bağlıdır və ilkin ehtiyacların ödənilməsi ilə əlaqəli obyektlərin, hərəkətlərin və vəziyyətlərin dəyərini müəyyənləşdirir. Təhlükəsiz sığınacaq, pul, rahatlıq, gözəllik, xoş toxunuşlar, səslər və daha çox şeyin dəyəri ikinci dərəcəli mükafatlarla müəyyən edilir.

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Scholarpedia Reward
* Scholarpedia Reward signals

## İstinadlar
Ceyms Pil

**Ceyms Pil** (; ) — miniatür və natürmort rəsmləri çəkənamerikalı rəssam.

## Yeniyetməlik dövrü
Pil, Merilend ştatının Çestertoun şəhərində anadan olub. O körpə olarkən atası öldükdən sonra ailəlikcə Annapolisə köçüblər.

1769-cu ildə qardaşı Çarlz  Londonda təhsilini bitirib qayıtdıqdan sonra Pil onun yanında köməkçi kimi çalışıb və eyni zamanda rəsm çəkməyi də öyrənib.

## Karyerası
Pil 1776-cı il yanvarın 14-nə qədər qardaşının emalatxanasında çalışdı.  Pil 1779-cu ildə ordu komissiyasından istefa verdi və qardaşı ilə birlikdə yaşamaq üçün Filadelfiyaya köçdü. 

İnqilab Müharibəsinin sonunda Pil 1783-cü ildə qurulan Merilend Cincinnati Cəmiyyətinin üzvlüyünə qəbul edildi.

Rəssamlıq karyerasının başlanğıcında Pil portretlər və natürmortlar çəkdi. 1790-cı illərdə və 19-cu əsrin əvvəllərində Pil miniatür rəsmlər çəkməyə davam etdi. Görülən işlərin çoxu fil sümüyü üzərində akvarel boya ilə idi. 1795-ci ildə Pil Filadelfiyada qısa müddətli sənət akademiyası olan Kolumbianumda doqquz miniatür, ailə portreti və meyvələrdən ibarət natürmort nümayiş etdirdi. Təxminən 1810-cu ildə Pilin görmə qabiliyyəti zəifləməyə başladığı üçün miniatür çəkməyi dayandırdı.

Pilin mənzərə rəsmlərinin ümumi sayı naməlum olaraq qalır, lakin o, fil sümüyü üzərində 200-dən çox akvarel miniatürü, bəlkə də 100 natürmort, 70-dən az yağlı portret və ən azı 8 tarixi rəsm çəkmişdir.

## Ailə həyatı
1782-ci ildə o, Ceyms Kleypulun qızı və portret rəssamı Jr. Ceyms Kleypulun bacısı Meri Kleypulla (1753–1828) evləndi və bundan sonra öz karyerasını qurdu. Meri və Ceymsin yeddi uşağı oldu. Onlardan üçü öz üzərlərində işləyərək bacarıqlı rəssam oldular.

* Maria Klaypol Pil (1787–1866) həm də bacılarından daha az fərqli olsa da, natürmort rəssamı oldu.
* Ceyms Pil Jr. (1789–1876), əmisi oğlu, Rafaelle Pilin qızı Sofiya Pil (1801–1878) ilə evləndi.
* Anna Klaypol Pil (1791–1878), miniatür və natürmort rəssamı
* Sara Miriam Pil (1800–1885), portretçi və natürmort rəssamı
* Ceyn Ramsay Pil
* Eleanor Pil.
Pil 24 may 1831-ci ildə Filadelfiyada vəfat etdi. O, həyat yoldaşı və altı uşağı ilə birlikdə Qloria Dei (Köhnə İsveçlilər) kilsəsinin qəbiristanlığında dəfn edildi.

## Həmçinin bax
* Rəssam
* Portret

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''American paintings & historical prints from the Middendorf collection'', an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Peale (no. 6)
* Union List of Artist Names, Getty Vocabularies. ULAN Full Record Display for James Peale, Sr. Getty Vocabulary Program, Getty Research Institute. Los Angeles, California.
* The Society of the Cincinnati
Mather Braun

**Mather Braun-** (11 oktyabr 1761-ci ildə vəftiz olunub — 25 may 1831)  Amerikalı rəssam.

## Gənclik dövrü
O, Braun Qaven və Elizabet (Byles) Braunun oğlu idi. 1773-cü ildə (12 yaşında) Gilbert Stuartın şagirdi olub. O, Benjamin Vestin emalatxanasında təhsilini davam etdirmək üçün 1781-ci ildə Londona gəldi, 1782-ci ildə Kral Akademiyasının məktəblərinə daxil oldu. Bir il sonra rəsmlərini sərgiləməyə başladı.

## Karyerası
1784-cü ildə o, *St. Mary's-in-the-Strand* kilsəsi üçün iki dini rəsm çəkdi, bu da Braunun bu və digər əsərlərinin sərgi və qravüraların satışı vasitəsilə kommersiyalaşdırılması üçün rəssam *Daniel Orme* ilə tərəfdaşlıq qurmasına səbəb oldu. Çəkdiyi rəsm əsərlərinin arasında ingilis tarixindən səhnələrin böyük rəsmləri, eləcə də Şekspirin pyeslərindən səhnələr var idi. Onun ilk uğurları 1784–85-ci illərdə *Con Adams* və ailəsini çəkdiyi rəsm oldu. Bu rəsm indi Boston Afinadadır. 1786-cı ilin yazında o, Londona səfər edən Tomas Ceffersonun portretini çəkməyə başladı. Elə həmin il Çarlz Bulfinçin portretini də çəkdi. 1798-ci ildə *Amerika İncəsənət* və Elmlər Akademiyasının Xarici Fəxri Üzvü seçildi.

Onun 1788-ci ildə Koldstrim Mühafizələri polkovniki formasında Şahzadə Frederik Avqustun tammetrajlı portreti Şahzadənin, daha sonra York Hersoqu və Albaninin Tarix və Portret Rəssamı kimi təyin edilməsinə səbəb oldu. Digər rəsmlərə Uels Şahzadəsi, daha sonra IV George (təxminən 1789), Kraliça Şarlotta və Kornuollis daxildir. Avtoportret indi Amerika Antikvar Cəmiyyətinə məxsusdur. 

## Həyatı və ölümü
1790-cı illərin ortalarında himayədarlığın azalması və Kral Akademiyasına seçilə bilməməsi Braunun 1808-ci ildə Londonu tərk etməsinə səbəb oldu. O, Mançesterdə məskunlaşdı, demək olar ki, iyirmi ildən sonra, 1824-cü ildə Londona qayıtdı və burada hətta Vestin ölümündən sonra da müəlliminin rəsm üslubunu təqlid etməyə davam etdi. 

## Həmçinin bax

* Rəssam 
* Portret

## Xarici keçidlər

* 44 artworks by or after Mather Brownat the Art UK 
* Union List of Artist Names, Getty Vocabularies. ULAN Full Record Display for Mather Brown. Getty Vocabulary Program, Getty Research Institute. Los Angeles, California.

## İstinadlar
Raqnar Sohlman

**Ragnar Sohlman** (26 fevral 1870 – 9 iyul 1948) isveçli kimya mühəndisi, dövlət qulluqçusu və Nobel Fondunun yaradıcısı.

## Haqqında
Raqnar Sohlman Stokholmda tanınmış qəzet adamı Avqust Sohlman və onun həyat yoldaşı Hulda Maria Sandeberqin ailəsində anadan olub. 1887-ci ildə Stokholmdakı KTH Kral Texnologiya İnstitutuna daxil oldu və 1890-cı ildə kimya mühəndisi olaraq məzun oldu.

1893-cü ildə Sohlman San-Remoda Alfred Nobelin köməkçisi oldu və 1895-ci ildən Nobelin vəsiyyətnaməsində onu və Rudolf Lilljequist icraçılar olaraq adlandırdı, Lakin işin çox hissəsini Sohlman görəcəkdi.

Vəsiyyətnamədə deyilirdi:

100.000 kron məbləği o dövrdə çox əhəmiyyətli bir məbləğ idi və Sohlmanı zəngin bir adam etdi. Bu məbləğ 1901-ci ildə ilk Nobel mükafatının (hər biri 150.782 kron) mükafat məbləği ilə müqayisə edilə bilər.

1896-cı il dekabrın 10-da Alfred Nobelin ölümündən sonra Sohlman Nobelin Nobel mükafatını təsis etmək niyyətini həyata keçirmək vəzifəsi ilə bir neçə il məşğul oldu. Vəsiyyətnamədə laureatların seçilməsi ilə bağlı müfəssəl müddəalar olmadığı və Nobelin qohumları tərəfindən etiraz edildiyi üçün bu vəzifə bir neçə il Sohlman və onun məsləhətçilərini məşğul etdi. Sohlman Nobel Fondunun idarə heyətinin müvəqqəti üzvü idi.

## Karyera
* Sohlman Bofors kimi Nobellə əlaqəli şirkətlərdə mühəndis və menecer kimi karyeraya sahib idi.
* O, həmçinin 1935–1936-cı illərdə İsveç Milli Ticarət Şurasının baş direktoru olub.
* 1940-cı ildə İllis kvorumuna layiq görüldü.

## Ölümü
Sohlman 1948-ci ildə Solnadakı Karolinska xəstəxanasında vəfat etdi

## Ailə üzvləri
Solhmanın oğlu İsveç diplomatı, nəvəsi Michael Sohlman isə Nobel Fondunun indiki icraçı direktorudur.

## İstinadlar
Mərkəzi Nitq və Dramatik İncəsənət Məktəbi

**Royal Central School of Speech & Drama** Böyük Britaniyanın London şəhərində yerləşən teatr institutudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Buxori dili

"Buxori, Buxara və ya Yəhudi-Buxara" ( — *buxārī*, ) — Fars yəhudi dillərinin dialektlərindən biri, Orta Asiyada və Buxari Yəhudiləri arasında işlənir. Əslində, o dialekt tacik dilinin, xüsusən də Səmərqənd ləhcəsinin şimal dialektlərindən biridir. Yəhudi-Fars dilinə yaxındır.

## İstinadlar
Müsnəd İmam Əhməd

**Müsnəd İmam Əhməd** () — Məhəmməd peyğəmbərin həyat və fəaliyyətinə dair, müəllifi görkəmli hədis alimi, zahid, imam, hənbəli məzhəbinin banisi Əhməd ibn Hənbəl əl-Şeybani tərəfindən toplanan hədislər toplusu.

## Müəllif

Əhməd ibn Hənbəl 780-ci ildə Bağdadda anadan olmuşdur. Əhməd hələ çox gənc olanda atası vəfat edib. Atasının ölümündən sonra onun bir az dolanışıq vasitəsi və anası ilə birlikdə yaşadığı ev qalıb.

15 yaşından 20 il hədis və fiqh elmləri ilə məşğul olub. O, müsəlman ilahiyyatının əsas mərkəzlərini ziyarət etmiş, dövrünün demək olar ki, bütün qabaqcıl üləmaları, o cümlədən Əbu Yusif və Şafii ilə görüşmüşdür. O, Hicaz, Suriya və İraqın Vəki ibn əl-Cərrah, Yezid ibn Harun, Yəhya ibn Main kimi nüfuzlu şəxsləri ilə əlaqələr qurur. Dərin biliyi, təqvalı həyat tərzi və əlaqələri sayəsində Əhməd ibn Hənbəl tədricən şöhrət qazanır.

Əhməd ibn Hənbəl hicri 241-ci ildə, yəni miladi təqvimlə 855-ci ildə Bağdadda vəfat etmişdir.

## Kitabın təsviri
Məcmuənin "Müsnəd" () adı ona görədir ki, bu əsərdə hədislər əhatə olunan mövzuya ("Muvatta" və ya "Səhih əl-Buxari"də olduğu kimi) deyil, Məhəmməd peyğəmbərdən səhabələrdən hansından alınmasına görə toplanmışdır. "Müsnəd"də hədislərin sayı 40 minə çatır ki, Əhmədin bildiyi 700 minə yaxın hədis arasından seçmişdir. Bunlardan 10 minə yaxın hədis bu və ya digər şəkildə təkrarlanır. Hədislərin nəql olunduğu Məhəmmədin səhabələrinin sayı 904 nəfərdir.

"Müsnəd"in mətnində müəllifin özünün topladığı hədislərdən əlavə, kitabın iki əsas ravisindən (rəvayətçi) az sayda hədislər var: Əhmədin oğlu Abdullah ibn Əhməd və Əbu Bəkr əl-Qatii ().

## Müsnədin araşdırılması
Aşağıdakı kitablar Əhməd ibn Hənbəlin yaradıcılığının öyrənilməsi və araşdırılmasınma həsr edilmişdir:

* Hasais əl-Müsnəd Hafiz Əbu Musa əl-Mədini (vəfatı hicri 581).
* əl-Məsəd əl-Əhməd fi xətm Müsnəd əl-İmam Əhməd hafiza Şəmsuddin İbn əl-Cəzəri (hicri 833-cü ildə vəfat etmişdir).
* əl-Qaul əl-musaddad fi-z-zabb ’an əl-Musnəd, Hafiz İbn Həcər əl-Əsqəlani.
* Zeyl Kaul əl-müsəddad qədiyyə Məhəmməd Sibqatullah əl-Midrasi.

## İstinadlar
Nobel Fondu

**Nobel Fondu** (isveç. *Nobelstiftelsen*) 1900-cü ildə Alfred Nobelin vəsiyyəti əsasında təsis edilmiş xüsusi fond və təşkilatdır. Fondun əsas məqsədi Nobel Mükafatlarının maliyyələşdirilməsi və idarə olunmasını təmin etməkdir. Nobel Fondu Stokholmda yerləşir və İsveç qanunvericiliyinə uyğun olaraq fəaliyyət göstərir.

## Tarix
Alfred Nobel 1895-ci ildə vəsiyyətində sərvətinin böyük bir hissəsinin elm, ədəbiyyat və sülh sahəsindəki nailiyyətlərə görə mükafatlandırılmasına sərf edilməsini istəmişdir. Onun ölümündən sonra 1900-cü ildə Nobel Fondu rəsmi olaraq təsis edilmiş və mükafatların təqdim olunmasına başlamışdır.

## Struktur
Fondun idarə heyəti müxtəlif sahələr üzrə təcrübəli şəxslərdən ibarətdir. Mükafatlar isə aşağıdakı təşkilatlar tərəfindən təqdim edilir:

* **İsveç Kral Elmlər Akademiyası – Fizika və Kimya üzrə Nobel Mükafatları**
* **Karolinska İnstitutu – Fiziologiya və ya Tibb üzrə Nobel Mükafatı**
* **İsveç Akademiyası – Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatı**
* **Norveç Nobel Komitəsi – Sülh üzrə Nobel Mükafatı**

**Maliyyələşdirmə**

Nobel Fondu Alfred Nobelin sərvəti hesabına qurulmuş və onun vəsiyyətinə əsasən idarə olunan investisiyalar vasitəsilə maliyyələşdirilir. Fond maliyyə bazarlarında investisiya fəaliyyəti apararaq öz aktivlərini qoruyur və artırır. Mükafatların dəyəri və digər xərclər məhz bu investisiyalardan əldə edilən gəlirlər hesabına ödənilir.

**Mirası və Əhəmiyyəti**

Nobel Fondu dünya miqyasında elmin, ədəbiyyatın və sülhün inkişafına böyük töhfə vermişdir. Nobel Mükafatları hər il təqdim edilir və qaliblər insanlığın rifahına verdikləri töhfələrə görə tanınır. Fondun fəaliyyəti elmin və mədəniyyətin inkişafına böyük təsir göstərmiş və Nobel adı qlobal miqyasda prestij simvoluna çevrilmişdi

## Həmçinin bax
"Nobel" mükafatı

Raqnar Sohlman

Nobel sülh mükafatı konserti

## İstinadlar
Qaraciyər absesi

**Qaraciyər absesi** — Abses qaraciyər toxumasında nekroz, infeksion iltihab və septik əlamətlərlə xarakterizə olunan xəstəlikdir.

## Klinikası
Yüksək hərarət, üşütmə, qarında ağrı və intoksikasiya əlamətləri irinli abseslərdə rast gəlir. Zəif xəstələrdə və amöb abseslərində hərarət çox yüksək olmur. Xəstələrdə plevral maye, assit, qarında şişkinlik, gərginlik əlamətləri də ortaya çıxa bilir.

## Diaqnostikası
Yerli və ümumi sepsis əlamətləri ilə yanaşı USM və ya tomoqrafiyada qaraciyərdə abses boşluğun görünməsi abses diaqnozunu kəskinləşdirir. Kistlərdən fərqli olaraq abseslərin sərhədi kəskin olmur, möhtəviyyatının sıxlığı yüksək, hətta nekrotik toxumalar olarsa, heterogen görünür. Absesdə qaztörədən bakteriyalar olduqda və ya bağırsağa açılarsa içərisində qaz görünür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Metastatik qaraciyər şişləri

**Metastatik qaraciyər şişləri** — Qaraciyər orqanizmdə limfa düyünlərindən sonra ən çox metastaz olan orqandır. Metastatik şişlər qaraciyərin birincili bəd xassəli şişlərindən 20 dəfə çox rast gəlir. Mədə-bağırsaq şişlərinin hamısı, diğər şişlərin yarısından çoxu qaraciyərə metastaz verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mister Olimpiya 1973

**Mister Olimpiya 1973** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca doqquzuncusu.  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1973-cü ilin sentyabrında, iki illik fasilədən sonra yenidən ABŞ-ın Nyu-York şəhərində,  binasında keçirilmişdir.

## Nəticələr
Bu dəfəki yarışın mükafat fondu digərlərindən müqayisədə yetərincə aşağı idi. Yarışda iştirakı gözlənilən Serjio Oliva son anda yarışa buraxılmadı. Buna səbəb onun WBBG Mr. Galaxy 1972 yarışmasında iştirak etməsi oldu. Arnold Şvartsenegger ardıcıl dördüncü dəfə qalib gəlməklə Serjio Olivanı (3) titul sayına görə qabaqladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mr. Olympia
Hepatosellular adenoma

**Hepatosellular adenoma** (HA) — hepatositlərdən inkişaf edən xoş xassəli, kontraseptiv hormon alan qadınlarda çox müşahidə edilən və qanaxmaya meyilli şişdir

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fokal nodulyar hiperplaziya

**Fokal nodulyar hiperplaziya** (FNH) — normal hepatositlərdən əmələ gəlmiş hamartomatoz və ya yerli zədələnməyə, xüsusən damar anormallığı bölgələrində inkişaf edən regenerativ törəmə olduğu hesab edilir. Hepatik adenomadan sonra ən çox rast gələn birincili xoşxassəli epitelial şişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hepatosellular xərçəng

**Hepatosellular xərçəng** (HSX) — hepatositlərdən inkişaf edən, qaraciyərin ən çox rast gələn birincili bəd xassəli şişi olub, birincili xərçəngin 80%-ni təşkil edir. Sənaye ölkələrində bütün şişlər arasında 0,2–0,8%, bitki qidaları çox istifadə edilən ölkələrdə isə, 5,5–20% hallarda rast gəlir. Ən çox 60–70 yaşlarında və kişilərdə (qadınlardan 2,5 dəfə çox) rast gəlir. Yüksək riskli ölkələrdə isə, daha çox 30–40 yaşlarında müşahidə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xolangiokarsinoma

**Xolangiokarsinoma** — öd axacaqları epitelindən inkişaf edən bəd xassəli şişdir. İnkişaf etdiyi yerə görə intrahepatik və ekstrahepatik (xoledox xərçəngi) növləri vardır. İntrahepatik xolangiokarsinoma qaraciyərin birincili bəd xassəli şişləri arasında hepatosellular xərçəngdən sonra ikinci yerdə durur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hemangioma

**Hemangioma** — qan damarlarının kistşəkilli genişlənməsi və qan dövranının yavaşıması ilə xarakterizə olunan törəmədir. Genişlənən damardan asılı olaraq kapillyar və kavernoz hemangiomalar ayırd edilir. Kapillyar hemangiomlar kapillyarların genişlənməsi olub çox kiçikdirlər. Kavernoz hemangiomalar isə, böyük damarların genişlənməsi nəticəsində əmələ gəlir və ölçüsünə görə kiçik (10 sm) ola bilir. Klinik gedişinə görə isə, asimptomatik, simptomatik və ağırlaşmış formaları var.

Hemangiomalar qaraciyər törəmələri arasında metastatik şişlərdən sonra ikinci, xoş xassəli şişlər arasında isə, birinci yerdə duran törəmədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hepatoblastoma

**Hepatoblastoma** — uşaqlarda ən çox rast gələn (50%) bəd xassəli birincili qaraciyər şişidir. Histoloji cəhətdən embrional hepatositlərə bənzəyən hüceyrələrdən təşkil olunmuşdur. Şiş daxilində osteoid, gığırdaq, fibroz tipli mezenximal toxumalara da rast gəlmək olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vilyena xəzinəsi

**Vilenna xəzinəsi** () — Avropada Tunc dövrünün ən böyük qızıl xəzinə tapıntılarından biridir. Bu xəzinə qızıl, gümüş, dəmir və kəhrəbadan hazırlanmış, ümumi çəkisi təxminən 10 kiloqram olan 59 müxtəlif eksponatdan ibarətdir. Onlardan 9-u 23,5 karat qızıldır. Bu göstəricilər onu Pireney yarımadasındakı ən mühüm eramızdan əvvəlki xəzinə halına gətirir və Yunanıstanın Mikena şəhərindəki Kral qəbirlərindən sonra Avropanın ən önəmli ikinci xəzinəsidir. Dəmir əşyaların bəziləri meteorik dəmirdən hazırlanmışdır.

Qızıldan olan eksponatlara bir kasa, üç butulka və 28 bilərzik daxildir. Buradakı dəmir parçaları Pireney yarımadasında tapılan ən qədim parçalardır. Arxeoloqlar bu xəzinənin tarixini e.ə. 1300–1000 illərə aid edirlər.

Xəzinə 1963-cü ilin dekabrında arxeoloq Xose Mariya Soler tərəfindən Vilyenadan 5 kilometr (3,1 mil) aralıda tapıldı və hazırda Vilyena Arxeologiya Muzeyində zirehli vitrində daimi olaraq qorunur.

Vilenna xəzinəsindəki metal işləmələrin eynisinə 1913-cü ildə Almaniyanın Brandenburq şəhərində kəşf edilmiş böyük Ebersvalde xəzinəsində də rast gəlinir.

## İstinadlar

### Mənbələr
* 
* M. I. Ayuntamiento de Villena, ''Villena ¡Un tesoro!'', Touristic Guide to Villena. referring to the Treasure of Villena. (in English)

## Həmçinin bax
* İbtidai incəsənət

## Xarici keçidlər
* 
* Museo Arqueológico José María Soler, where it is exhibited .
Aprel döyüşlərində həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı

__NOTOC__
**Aprel döyüşlərində həlak olan Azərbaycan Silahı Qüvvələrinin hərbi qulluqçuları** — aşağıda 2016-cı ilin 2-5 aprel tarixlərində Ermənistan və Azərbaycan silahlı qüvvələri arasında təmas xətti boyunca, əsasən Tərtər-Ağdərə cəbhəsində Talış istiqaməti üzrə, Cəbrayıl-Füzuli cəbhəsində isə Lələtəpə istiqaməti üzrə baş vermiş silahlı toqquşma zamanı həyatını itirən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 89 hərbi qulluqçusu barədə məlumat verilmişdir.

Müdafiə Nazirliyi tərəfindən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin neçə hərbi qulluqçusunun həlak olduğu barədə rəsmi məlumat verilməmişdir. Bu siyahı hazırlanan zaman KİV-lərdə həlak olanların dəfn mərasimləri ilə bağlı verilən xəbərlərdən və Meydan TV-nin araşdırmasından istifadə edilmişdir.

Silahlı toqquşma zamanı Quru Qoşunlarının 1-ci Ordu Korpusunun 39 hərbi qulluqçusu, Quru Qoşunlarının 2-ci Ordu Korpusunun 19 hərbi qulluqçusu, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin 27 hərbi qulluqçusu, Hərbi Hava Qüvvələri 3 hərbi qulluqçusu və Hərbi Dəniz Qüvvələrinin 1 hərbi qulluqçusu həlak olmuşdur. Hərbi qulluqçuların 87-si hərbi əməliyyatlar zamanı, 2-si isə döyüşlərdən sonra müalicə aldığı hospitalda həlak olmuşdur. Həlak olanların 21-i zabit, 19-u gizir, 12-si müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu (çavuş və ya əsgər), 37-si isə sıravi əsgər (çağırışçı) idi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 19 aprel 2016-cı il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Sərəncam imzaladı. Sərəncama əsasən Aprel döyüşləri zamanı həlak olan 2 hərbi qulluqçu Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adı, 3 hərbi qulluqçusu "Azərbaycan Bayrağı" ordeni, 2 hərbi qulluqçu 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni, 6 nəfər "Vətən uğrunda" medalı, 13 nəfər isə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi. Həmçinin 61 həlak hərbi qulluqçu müdafiə naziri Z. Ə. Həsənovun 19 aprel 2016-cı il tarixli əmrilə "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medalı ilə təltif edilib.

Müalicə aldığı hospitalda həlak olan Nəcməddin Savalanov hələ sağlıqında "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilib. Hospitalda həlak olan digər hərbi qulluqçu – gizir Rahim Tağıyev isə ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medalı ilə təltif edilib.

## Təsnifləndirmə

**Rütbələrinə görə:**

**Hərbi birləşmələrinə görə:**

**Cəbhənin istiqamətinə görə:**

## Siyahı

## Qeydlər

## Həmçinin bax
* İkinci Qarabağ müharibəsində həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2020)
* İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2020−2023)
* Sentyabr döyüşlərində həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2022)
* Dağlıq Qarabağ ərazisində baş verən döyüşlərdə həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2023)

## İstinadlar
Quadalkanal döyüşü

**Quadalkanal döyüşü ** — İkinci dünya müharibəsi dövründə Yaponiyanın III əsas müdafiə xəttinin yerləşdiyi region kimi tanınır. Miduey qələbəsindən sonra Amerika Birləşmiş Ştatlarının Hərbi Dəniz Qüvvələri gözlərini Quadalkanala çevirmişdi. Yaponiya imperiyası Solomon adalarına məxsus olan bu adanı ələ keçirdərək adada hərbi hava limanının tikintisinə başlayır. Bu vəziyyət artıq Yeni Qvineyada yaponlarla döyüşən Avstraliya üçün ikinci bir təhlükə demək idi. Yaponiyanın hərbi qüvvələrini Avstraliyadan yayındırmaq məqsədilə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri adaya eniş etməyi planlaşdırırlar. Eniş prosesində iştirak edəcək qoşunlar Avstraliya və Yeni Zelandiyadan hərəkətə keçirlər. Çimərliyə çıxacaqları zaman yaponların olduqca ciddi bir müqaviməti ilə qarşılaşacaqlarını düşünürdülər. Lakin eniş zamanı yapon əsgərlərindən heç bir səs eşidilmir. Həmin zaman Amerika əsgərləri özlərini xoşbəxt hiss edirlər. Quadalkanalda yaşayan yerli əhalinin köməyi ilə onlar yaponların olduqları mövqelərə qədər irəliləyirlər. Quadalkanal əməliyyatı çox yaşıl bir mühitdə həyata keçmişdir. Yaponlar bu mühitdən məharətlə istifadə edərək düşmən əsgərlərini asanlıqla özlərindən uzaqlaşdıra bilmişdirlər. Amerika əsgərləri irəliləyərkən birdən otların altından çıxan yapon əsgərlərini görərkən ölümdən xilas ola bilmirlər. Gəmilərdən atılan artilleriya atışları və təyyarə bombardmanları sayəsində ABŞ Quadalkanal mövqelərini və tikilməkdə olan hərbi hava limanını qısa müddətdə ərzində ələ keçirməyə nail olur. Dənizçilər hava limanını Miduey döyüşündə həlak olan ilk dəniz aviatoru olan Lofton Hendersonun xatirəsinə Henderson sahəsi (Henderson Field) adlandırdılar. Bu gün Honiara Beynəlxalq Hava Limanı həmin hərbi bazanın yerləşdiyi yerdə yerləşir.

Bu müharibə ilə bərabər Yaponiyanın cənuba doğru olan sürətli irəliləməsi və Yaponiyanın Avstraliyaya təhlükə yaratması dayandırılmışdır.

## Döyüşlər

### Tenaru döyüşü
21 avqust 1942-ci ildə Alligator Creek-də (Azərbaycanca: Timsah dərəsi) baş vermiş olan döyüşdür. Bu döyüşə baş verdiyi ərazinin adına görə bəzən də Alligator Creek döyüşü deyilir. Gecə hücumuna keçən yapon qoşunları, ərazinin digər tərəfindəki Amerika qüvvələrinin mövqelərini, daha sonra isə Henderson hava limanını ələ keçirmək üçün, silahlarının uclarına süngü taxaraq Banzai hücumu taktikası ilə hücuma keçmişdirlər. Amerika əsgərləri yaponların bu hücumunu pulemyotlarla dəf etmişdirlər. Döyüş zamanı 41 ilə 44 arasında Amerika əsgəri həlak olarkən, qarşı tərəf yəni ki, Yapon əsgərləri dəfələrlə çox — 774 nəfər əsgər itirmişdirlər. Bu döyüşdən sonra Amerika qüvvələri adaya tam olaraq nəzarəti ələ keçirdirlər və Henderson hava limanını əldə saxlamaq ilə bərabər olaraq və özlərinin hərbi təyyarələri üçün uçuş-enmə zolaqlarını da genişləndirirlər.
İncə qırmızı xətt (film, 1998)

***İncə''' '''Qırmızı Xətt*** Ceyms Consun 1998-ci ildə yazdığı roman əsasında, rejissoru və ssenari müəllifi Terrence Malik olan və baş rollarda Ben Çaplin, Con Travolta, Corc Kluni, Vudi Harrelson, Şon Penn, Nik Nolte, Con Kusak kimi məşhur aktyorlar olan və musiqisi Hans Zimmer tərəfindən bəstələnmiş İkinci Dünya Müharibəsi zamanı bir qrup əsgərin stresli anlarını, müharibə zamanı və müharibədən sonrakı təcrübələrini göstərən dramatik döyüş filmidir. Film yayımlanarkən çox yaxşı rəylər əldə etmişdir. Filmin müddəti 170 dəqiqədir. 7 Akademiya Mükafatına namizəd olmuş olan bu film, eyni zamanda da Ən Yaxşı Film Mükafatına namizəd olmuşdur.

## İstinadlar
Ben Çaplin

**Ben Çaplin** (; ) — İngilis aktyorudur.

## Bioqrafiyası
Sintia və Piter Qrinvudun dörd övladının ən kiçiyi olan Ben Londonda anadan olmuşdur və Hurtvod Haus Kollecini bitirdiyi Windsorda böyümüşdür. 17 yaşında Qildhal Musiqi və Dram Məktəbinə daxil olmuşdur. *Çaplin* aktyorun anasının qız soyadıdır.

## Şəxsi həyatı
O, amerikalı aktrisa Embet Davidtz ilə uzun müddət ərzində münasibətdə olmuşdur.

## İstinadlar