Hidroksil qrupu

**Hidroksil qrupu** — Hidroksi və ya hidroksil qrupu, bir hidrogen atomuna kovalent şəkildə bağlanmış bir oksigen atomundan ibarət kimyəvi formul — OH olan funksional bir qrupdur. Üzvi kimya içərisində spirtlər və karboksilik turşular bir və ya daha çox hidroksil qrupu ehtiva edir. Həm hidroksid adlanan mənfi yüklü OH-anyon, həm də hidroksil radikal olaraq bilinən neytral OH radikal, məhdudlaşdırılmamış bir hidroksil qrupundan ibarətdir
IUPAC tərəfindən müəyyən edildiyi kimi, "hidroksil" termini yalnız hidroksil radikalına (· OH) aiddir, -OH funksionallığı hidroksi adlanır.

## Xüsusiyyətləri

Su, alkoqollar, karboksilik turşular və bir çox digər hidroksi tərkibli birləşmələr oksigenin (3.5) və hidrogenin (2.1) elektromənfiliyi arasındakı böyük fərqə görə asanlıqla təmizlənə bilər. Hidroksi ehtiva edən birləşmələr molekullar arasındakı elektrostatik cazibəni artıraraq molekullararası hidrogen əlaqələrində iştirak edir və beləliklə bu funksional qrupa malik olmayan birləşmələr üçün daha yüksək qaynama və ərimə nöqtələrinə çatır. Çox vaxt suda az həll olan üzvi birləşmələr, şəkərlər və amin turşuları ilə göstərildiyi kimi iki və ya daha çox hidroksi qrupu olduqda suda həll olur .

## Giriş
Hidroksil qrupu kimya və biokimyada geniş istifadə olunur. Bir çox qeyri-üzvi birləşmə, ən böyük sənaye miqyasında istehsal olunan kimyəvi birləşmə olan kükürd turşusu da daxil olmaqla hidroksil qruplarını ehtiva edir.

Hidroksil qrupları, sadə bioloji molekulları uzun zəncirlərə bağlayan dehidrasiya reaksiyalarında iştirak edirlər. Triasilqliserol əmələ gətirmək üçün yağ turşusunun qliserola qoşulması -OH-u yağ turşusunun karboksi terminalından çıxarır. Bir protein əmələ gətirmək üçün iki amin turşusunu birləşdirən bir peptid bağının yaradılması bir amin turşusunun karboksil qrupundan -OH çıxarır.

## Hidroksil radikal
Hidroksil radikalları olduqca reaktivdir və onları qısa müddətli edən kimyəvi reaksiyalara məruz qalır. Bioloji sistemlər hidroksil radikallarına məruz qaldıqda, insan hüceyrələri də daxil olmaqla hüceyrələrə zərər verə bilər, burada DNT, lipidlər və zülallarla reaksiya göstərə bilərlər.

## Planet müşahidələri

### Yerin parıldaması
Yerin gecə səması, atomların və molekulların radiasiya keçidləri ilə yaradılan havanın parıltısı adlanan dağınıq işıqla işıqlandırılır.Dünyanın gecə səmasında müşahidə olunan ən güclü bu xüsusiyyətlər arasında 700 ilə 900 nanometr arasında dalğa uzunluğunda bir qrup infraqırmızı keçid var. 1950-ci ildə Aden Meinel bunların OH hidroksil molekulunun keçidləri olduğunu göstərdi.

### Ayın səthi
2009-cu ildə Hindistan peyki Chandrayaan-1, Milli Aviasiya və Kosmik İdarəsi (NASA) Cassini kosmik gəmisi və Deep Impact sondası Aydakı hidroksil parçaları əsasında suyun əlamətlərini aşkar etdi. Richard Kerr-a görə, "[Ay Mineralogy Mapper, ayrıca 'M3" olaraq da bilinir] spektrometri, yalnız su və ya hidroksil — hidrogen və oksigenin bir-birinə bağlayaraq yarada biləcəyi 3.0 mikrometrlik bir dalğa uzunluğunda infraqırmızı udma aşkar etdi. [4] NASA, 2009-cu ildə LCROSS probunun hidroksilin mövcudluğu ilə uyğun bir ultrabənövşəyi spektr göstərdiyini də bildirdi.

26 oktyabr 2020-ci ildə NASA, İnfraqırmızı Astronomiya (Stratosfer) Rəsədxanası (SOFİA) tərəfindən əldə edilən Klavius ​​Krateri (krater) yaxınlığında Ayın günəş işığı səthində suyun varlığına dair qəti dəlilləri bildirdi. SOFIA Teleskopu (FORCAST) üçün SOFIA İnfraqırmızı Zəif Obyekt Kamerası hidroksildə yox, suda mövcud olan 6.1 mikrometr dalğa uzunluğunda emissiya zolaqları aşkar etdi. Ay səthindəki suyun bolluğu, ay torpağının hər kubmetri üçün 12 unsiya şüşəyə bərabər olduğu təsbit edildi .

### Veneranın atmosferi
Venus Express orbiteri 2006-cı ilin aprelindən 2014-cü ilin dekabrına qədər Venera haqqında elmi məlumatlar topladı. 2008-ci ildə Piccioni və s. Venera Ekspresində görünən və infraqırmızı spektrometrdə (VIRTIS) termal görüntü spektrometrindən istifadə edərək Venera atmosferinin gecə parıltısının ölçüləri barədə məlumat verdi
. Dalğa boyu 1.40–1.49&nbsp;µm və 2.6–3.14&nbsp;µm aralığındakı emissiya zolaqlarını OH-nin vibrasiya keçidlərinə aid etdilər . Bu, Yerdən başqa hər hansı bir planetin atmosferində OH-nin ilk sübutu idi
.

## Mars atmosferi
2013-cü ildə yaxın infraqırmızı bölgədəki OH spektrləri, Marsın Kompakt Kəşfiyyat Spektrometrindən (CRISM) istifadə edərək Marsın qütb qış atmosferində gecə parıltısında müşahidə edildi .

## İstinadlar