open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hepatosit böyümə faktoru

**Hepatosit böyümə faktoru** (*HBF*) — spesifik olaraq, hepatositlərin proliferasiyasını sürətləndirən zülal təbiətli maddədir və təsiri hepatositlərin membranında yerləşən spesifik reseptorlar — HBFr — vasitəsilə həyata keçirilir. HBF-nin c-met onkogeninin məhsulu olduğu bildirilir. HBF-in bir neçə yerdə: ağciyərlərdə, böyrəklərdə, dəridə, leykositlərdə, Kuppffer hüceyrələrində sintez olunduğu guman edilir. Hesab edilir ki, HBF başlıca olaraq, retikuloendotelial sistem tərəfindən sintez edilir və bu sistemin aktivləşmə dövründə leykosit və limfositlərdən ifraz olunan böyümə faktorları qrupundandır. HBF-nin ifraz olunmasının başlıca səbəbi kimi, qaraciyərdə hüceyrə zədələnməsi göstərilir. Rezeksiya və toksiki hepatitlərdə qanda HBF-nin artmasını bu fikri təstiqləyən dəlil kimi göstərirlər. Rezeksiyadan sonra HBF və HBFr-in 15-ci dəqiqədən başlayaraq 24 saat ərzində artığı müşahidə edilmişdir. HBF-nin neoplastik proseslərdə də aktiv rol oynadığı bildirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psevdokist

**Psevdokist** — Psevdokistlərin əmələ gəlməsində ən çox rast gələn yol axacağın zədələnməsidir. Kəskin və xronik pankreatitlər, travma və əməliyyatlar axacağı zədələyərək psevdokistlərin əmələ gəlməsinə səbəb ola bilirlər. Zədələnmə nəticəsində pankreas şirəsi peripankreatik bölgəyə çıxır. Zədələnmə dərəcəsindən, yerindən, ətraf orqanların və orqanizmin reaktiv imkanlarından asılı olaraq axacaq zədələnməsinin aqibəti bir neçə ola bilər: kist və ya fistul. Zədələnmə nahiyəsi və vəzi şirəsi ətraf toxumaların reaktiv iltihabı nəticəsində yetərli dərəcədə hüdudlandıqda psevdokist ortaya çıxır. Başlanğıcda iltihabi yastıq zərif və incə olduğu halda ( 2 mm), 1,5–2 ay sonra iltihabi yastıq möhkəmlənir, qalınlaşır və divar şəklində formalaşır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kaphar

**Kaphar** — türklərin Hələbdən Qüdsə mallarını ticarət edən xristian tacirlərə qoyduğu rüsum idi. Termin ərəbcə "müdafiə" və ya "qoruma" mənasını verən kifhara terminindən yaranmışdır. Bu postları idarə edən şəxslər və ya tacirlərə mühafizə təklif edən silahlı qrupların rəhbərləri də Kaphar kimi hüquq iddia edirdilər.
Kapharı xristianlar Müqəddəs Torpağa nəzarət edərkən özləri təqdim etdilər. Ödənişlər əvvəlcə ərəblərin talan edilməsinin qarşısını almaq üçün daha çətin keçidlərdə yerləşdirilən qoşunları və qüvvələri dəstəklədi. Lakin rüsumları davam etdirən və hətta artıran türklər bu adətdən sui-istifadə edərək, xristian tacirlərindən və səyyahlarından özbaşına pul tələb edirdilər. Bu, onları tez-tez anlaşdıqları ərəblərdən qorumaq bəhanəsi ilə idi və hətta onların talan edilməsinə üstünlük verirdilər.

## İstinadlar
Corc Palade

**Corc Emil Palade** (; ) — amerikalı hüceyrə bioloqu. 1974-cü ildə iki həmkarı (Albert Klod və Kristian de Dyuv) ilə birlikdə "hüceyrənin struktur və funksional təşkili ilə bağlı kəşflərinə görə" fiziologiya və ya tibb üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1961) , Pontifik Elmlər Akademiyasının (1975) , London Kral Cəmiyyətinin əcnəbi üzvü (1984).

## İstinadlar
İnsanın sinir sistemi

**İnsanın sinir sistemi** — insan orqanizminin fəaliyyətini və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsinin tənzimlənməsini, əlaqələndirilməsini təmin edən anatomik və funksional bir-biri ilə əlaqəli sinir strukturları məcmusu. Sinir sistemi inteqrativ şəkildə fəaliyyət göstərir, həssaslığı, motor fəaliyyətini və digər tənzimləyici sistemlərin (endokrin və immun) işini birləşdirərək, eyni zamanda həyat fəaliyyətinin tənzimlənməsini, orqanizmin fəaliyyətinin dəyişən şəraitə və ətraf mühitin hadisələrinə qarşılıqlı təsirini və uyğunlaşmasını təmin edir.

İnsan sinir sistemi çox mərkəzi sinir sisteminə və periferik sinir sisteminə bölünür. Mərkəzi sinir sistemi baş beyin və onurğa beynindən ibarətdir. Periferik sinir sistemi mərkəzi sinir sistemi daxilində olmayan bütün digər sinir və neyronlardan ibarətdir. Sinirlərin böyük əksəriyyəti periferik sinir sisteminə aiddir. Periferik sinir sistemi 2 yerə — somatik sinir sisteminə və vegetativ (və ya avtonom) sinir sisteminə bölünür.

Somatik sinir sistemi bədən hərəkətlərinin koordinasiyasına (əlaqələndirilməsinə), xarici stimulların qəbuluna və ötürülməsinə cavabdehdir. Bu sistem şüurlu nəzarət altında olan hərəkətləri tənzimləyir.

Avtonom sinir sistemi parasimpatik və simpatik sinir sistemlərinə bölünür. Simpatik sinir sistemi təhlükə və ya stressə cavabdehdir və bir çox fizioloji dəyişikliklər zamanı qanda adrenalinin artması səbəbindən ürək ritmi və qan təzyiqinin artmasına, hisslərin oyanmasına səbəb ola bilər. Parasimpatik sinir sistemi isə istirahət vəziyyətinə cavabdehdir və göz bəbəyinin daralmasını, ürək ritminin yavaşlamasını, qan damarlarının genişlənməsini və həzm və genitouriya sistemlərinin stimullaşdırılmasını təmin edir.
Parasimpatik sinir sistemi

**Parasimpatik sinir sistemi** — simpatik sinir sistemi ilə əlaqəli avtonom sinir sisteminin bir hissəsidir, lakin ondan fərqli olaraq, enerji toplamaq (qidalanma, ehtiyat toplama), məsələn, qidanı aktiv şəkildə həzm etmək, gücü bərpa etmək və s. Parasimpatik sinir sistemində qanqliyalar (sinir qanqliyaları) yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fəth əl-Bari

**Fəth əl-Bari** () — əl-Buxarinin *Səhih*-inə İbn Həcər əl-Əsqəlani tərəfindən qələmə alınmış şərh.

## Müəllif
İbn Həcər 1372-ci ildə Qahirədə anadan olmuşdur. O, uşaqlıq illərini doğma yurdunda keçirmiş, burada Qurani-Kərimi, İbn əl-Hacibin "Əl-Havi" və "Əl-Muxtəsər"ini və digər əsərləri əzbərləmişdir. O, qəyyumlarından birinin müşayiəti ilə Məkkəyə gedir və orada məşhur üləmalardan dərs alır. İslam haqqında biliklərini artırmaq üçün Hicaz, Şam və Misirdə hədis alimlərinin dərslərində və mühazirələrində iştirak etmişdir. On il İbn Həcər əl-İraqidən dərs alır. Bundan əlavə, o, əl-Bəlkini və İbn əl-Müləkkindən dərs almışdır.

## Səhihi-Buxari

"Səhihi-Buxari" altı əsas sünni hədis toplusundan biridir (Kütübi-sittə). Hədislər orta əsr İslam ilahiyyatçısı Məhəmməd əl-Buxari tərəfindən toplanmışdır, bu hədislər iki yüz il şifahi şəkildə nəql edilmişdir. Sünnilər üçün "Səhihi-Buxari", Səhihi-Müslüm və İmam Malikin Muvattası ilə birlikdə ən etibarlı üç hədis toplusundan biridir. Bəzi ilahiyyatçılar "Səhihi-Buxari"ni Qurandan sonra ən etibarlı İslam kitabı hesab edirlər.

## Kitabın təsviri
İbn Həcər İslamla bağlı 150-yə yaxın elmi əsərin müəllifidir, lakin onların ən məşhuru haqlı olaraq "Fəthül-Bari"dir.

İbn Həcərin "Səhih əl-Buxari"yə verdiyi şərh İslam dininə dair ən mühüm elmi mənbələrdən biridir, müəllif onu tərtib etmək üçün təxminən 25 il vaxt sərf etmişdir. İbn Həcər "Fəthül-Bari"ni hicri 817-ci ildə, 44 yaşında ikən yazmağa başlamış və hicri 842-ci ilin Rəcəb ayının əvvəlində tamamlamışdır.

İbn Həcər "Fəthül-Bari"ni yazarkən "Səhih" əl-Buxarinin mətnini Əbu Zərra Əbd (ullah) ibn Əhməd əl-Həravinin variantında əsas götürmüşdür.

"Fəthül-Bari" kitabının həcmi (Səhih əl-Buxari ilə birlikdə) 14 cild, 28 bölmə (cildlərin sayı nəşrə görə dəyişir) təşkil edir.

## İstinadlar
Xavyer Mileyin prezidentliyi

**Xavyer Mileyin prezidentliyi dövrü** onun 10 dekabr 2023-cü ildə, 4 illik vəzifəsi üçün and içməsi ilə başlamış və Miley vəzifəyə vitse-prezident Viktoriya Viyarruel ilə birlikdə gəlmişdir. Seçkilər Argentinada pul böhranı davam edərkən baş tutmuş və Miley 2-ci turda 55,65% səs toplayaraq keçmiş iqtisadiyyat naziri Sergio Massaya qalib gəlmişdir.

## Fon

### 2023-dəki seçkilər və seçki kampaniyası

Miley öz namizədliyini 11 aprel 2023-cü il tarixində Clarín qəzeti ilə müsahibəsində açıqlayıb və öz yoldaşı kimi Argentina Demokrat Partiyasının deputatı Viktoriya Viyarrueli seçib.

O, seçkilər zamanı sağ libertarian ideologiyası ilə seçilmiş, sağ populist fikirləri inflyasiyanın 100%-i aşdığı ölkənin sorğularında yüksəlməsinə kömək olmuşdur.

## Kabineti

Xavyer Mileyin kabineti də vəzifəyə 10 dekabr 2023-cü ildə başladı. Sabiq prezident Alberto Fernandesin heyəti istefa verəndən sonra Miley əksəriyyəti Azadlıq İrəliləyir və Dəyişiklik üçün Birlikdə koalisiyalarından olan öz kabinet üzvlərini vəzifələrə təyin etdi.

Prezident kimi vəzifəyə başlayandan sonra Xavyer Miley nazirlər və nazirliklərlə bağlı bir sıra fərmanlar, sərəncamlar imzaladı. Nikolas Posse Kabinetin sədri, Giyermo Frankos Daxili İşlər naziri, Diana Mondino Xarici İşlər, Beynəlxalq Ticarət və İnanc naziri, Luis Petri Müdafiə naziri, Luis Kaputo İqtisadiyyat naziri, Patrisia Bulriç Təhlükəsizlik naziri və Mario Russo Səhiyyə naziri təyin olundu. 10 dekabr 2023-cü il tarixində Miley 8-ci (prezident səlahiyyətlərinin icraçısı kimi birinci) fərmanında qanunda dəyişiklik edərək mövcud olan 19 nazirliyin sayını 9-a saldı.

## İstinadlar
Ribozimlər

Enzimatik RNT və ya katalitik RNT adlanan **ribozim** ("'''ribo'''nuklein turşusu" və "en'''zim'''" sözlərinin qısaltması) —  katalitik təsirə malik RNT molekulu. Təbiətdə meydana gələn bir çox ribozimlər özlərinin və ya digər RNT molekullarının parçalanmasını katalizləşdirir; əlavə olaraq, zülallarda peptid bağlarının əmələ gəlməsi rRNT ribosomlarının köməyi ilə baş verir. Həyatın mənşəyi ilə bağlı tədqiqatların bir hissəsi olaraq, müəyyən şərtlər altında öz birləşmələrini kataliz etməyə qadir olan RNT polimeraza kimi süni ribozimlər yaratmaq mümkün olmuşdur. İlk laboratoriya nümunələri aşağı katalitik qabiliyyət göstərdi: onlar 24 saat ərzində zəncirə 14-dən çox olmayan nukleotidi yığa bilirlər, bundan sonra fosfodiester bağlarının hidrolizi səbəbindən parçalanırlar, lakin nəticə getdikcə yaxşılaşır: 2011-ci ildə 95 nukleotidə çatmışdır .

## İstinadlar
Xədicə Bəyim

**Xədicə Bəyim** (tam adı: Xədicə Bəyim *ibn Əli ibn Qara Yuluq Osman*) — Ağqoyunlu dövlətinin banisi Uzun Həsənin bacısı, Ərdəbil hakimi Şeyx Cüneydin həyat yoldaşı. 

## Həyatı
Xədicə bəyim Ağqoyunlu hakimi Cəlaləddin Əli bəyin ailəsində anadan olub. Ağqoyunlu dövlətinin (1468–1503/1508) banisi Uzun Həsənin bacısıdır. O, 1456-cı ildə Ərdəbil hakimi Şeyx Cüneyd ilə ailə həyatı qurmuşdur. Uzun Həsən bu evliliyə razı olmaqla Səfəvilərin dəstəyindən faydalanmağa çalışmış və onları da öz himayəsinə almışdır. Bu nigahdan onun bir oğlu - Şeyx Heydər dünyaya gəlmişdir.  Bu hadisə barədə Ağqoyunlu tarixçi Fəzlullah Ruzbixan Xunəci "Tarixi aləmarayi amini" adlı əsərində yazırː 

    

## İstinadlar
Əlhəmdülillah

**Əlhəmdülillah** () — qısaca *Tahmid* olaraq bilinən və *Şükür [[Allah]]adır*, *Allaha şükürlər olsun* anlamında işlədilən söz. Ərəb və digər müsəlman ölkələrində Allahı həmd etmək üçün istifadə edilən ünsürdür.

## Quranda yeri
Quranda Fatihə surəsində Bismillahir-Rahmənir-Rahimdən sonra istifadə edilən sözdür.

## Sözün istifadə yeri
Əlhəmdülillah kəlməsi İslamın yayıldığı coğrafiyalarda insanlar arasında və gündəlik həyatda geniş istifadə olunur. Sədəqə ilə bərabər hesab edilmişdir. Gündəlik istifadədə təkcə müsəlmanlar arasında deyil, həm də ərəbdillilər və ya müsəlmanlarla yaşayan qeyri-müsəlmanlar arasında rast gəlinir. Bununla belə, Azərbaycan dilində tez-tez gündəlik vəziyyətlərdə bu kəlimənin yerinə "Allaha şükür!" işlədilir.

Məsələn, aşağıdakı hallarda geniş istifadə olunur:

* Yeməkdən sonra.
* Asqıran şəxs Allaha şükür əlaməti olaraq "Əlhəmdülillah" deyir. Asqıran birinə cavab olaraq digər bir müsəlman "Allah rəhmət eləsin" mənasını verən "Yərhamükallah" ifadəsini deyir.
* İşlərin necə olduğu ilə bağlı suala cavab olaraq verildikdə (bu halda "Allaha şükür, yaxşı" ifadəsinə bərabərdir.)
* "Sən müsəlmansan?" sualına cavab olaraq verildikdə (bu halda "Allaha şükür, müsəlman" ifadəsinə bərabərdir).

## Həmçinin bax
* Bəsmələ

## İstinadlar
Sara Qudric

**Sara Qudric -**  (5 fevral 1788 - 28 dekabr 1853 )  Amerikalı portretrəssamı.

## Həyatı
Qudric, Massaçusets ştatının *Templeton* şəhərində anadan olub. Rəsm çəkməyə kiçik yaşlarından başlayıb. Qudricin yaşadığı dövrdə qadınların təhsil imkanları az idi, buna görə də o, əsasən öz üzərində işləyərək özünü inkişaf etdirirdi.  O, bir neçə ay Miltonda qardaşı Vilyam M. Qudriçlə qalıb və orada internat məktəbində oxuyub. Bostonda bir neçə rəsm dərsi də alıb. Bostonda onun işi ilə maraqlanan Gilbert Stuart ilə də tanış olub. Gilbert , onun işinə nəzər yetirib, ona texnika ilə bağlı nüanslar öyrətdi. 

1820-ci ildə o, bacısı Eliza ilə Bostonda yaşamağa getdi. Burada o, dərslər almağa və miniatür portretlər çəkməyə başladı. O, bu illər ərzində özünü və ailəsini dolandırmaq üçün komissiyalardan kifayət qədər pul qazanıb. O, zamanla, fil sümüyü üzərində çəkilmiş miniatürlər üzrə ixtisaslaşdı. Hartford miniatürçüsündən və Elkanah Tisdaledən dərs aldı. Onun rəsmləri Boston və Vaşinqtonda sərgiləndi. 1851-ci ildə görmə qabiliyyəti zəiflədikdən sonra o, rəssamlıqdan təqaüdə çıxdı və Massaçusets ştatının Reading şəhərində məskunlaşdı.

Qudric çəkdiyi *Daniel Vebster*  (siyasətçi) və *Gilbert Stuartın* (həmkarı) portretləri ilə məşhurlaşdı. Miniatür yalnız 2 5/8 x 3 1/8 düym olan fil sümüyü üzərində çəkilmişdir. 

## Həmçinin bax
Tomas Barker 

Robert Feke 

Cozef Badger 

## Xarici keçidlər

*Hart, Henry (1899). "Report of the Librarian". Proceedings of the American Antiquarian Society. New Series. 12: 341. hdl:2027/mdp.39015005161560.

## İstinadlar
Stalin tunikası

**Stalin tunikası** və ya **Stalinka** — İosif Stalinlə əlaqəli tunika və ya gödəkçə növü. 1920-ci illərdən 1950-ci illərə və sonralar Sovet İttifaqında hökumət rəsmiləri (və İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Sovet peyk dövlətlərinin rəsmiləri) tərəfindən tez-tez siyasi forma kimi geyilirdi.

Birinci Dünya müharibəsində meydana çıxan İmperator Rusiya Ordusunun "Fransız tunikası"ndan təkamül edib. Fərq onda idi ki, Stalinkanın yumşaq yaxası var idi. Onun sadə üslubu Stalinin daha mürəkkəb quruluşlu paltarları geyinməkdən imtina etməsi və lider üçün obraz yaratmağa çalışan sovet modelyerləri tərəfindən edilən son dəyişikliklər nəticəsində yaranıb.

## Həmçinin bax
* Uşanka
* Budenovka
* Valenki
* Balıq kürkü

## İstinadlar
Ankara Klementi

**Ankara Klementi** — Ankara şəhərinin yepiskopu, xristian müqəddəsi. Pravoslav, Katolik və Köhnə Pravoslav kilsələrində hörmətlə qarşılanır.

## Həyatı
Ankara Klementi 258-ci ildə Qalatiyanın tərkibində olan Ankara şəhərində anadan olmuşdur. Atası bütpərəst, anası isə xristian idi. On iki yaşında Klement yetim qaldı və Klementi xristian ruhunda böyüdən anasının dostu Sofiya tərəfindən övladlığa götürüldü. Sofiya, Klementin öyrətməyə və xristianlığı qəbul etməyə hazırlaşmağa başladığı bir çox tərk edilmiş uşağa sığınacaq verdi. On səkkiz yaşında Klement artıq Ankara xristian icmasında şöhrət qazanaraq presviter təyin edilmişdi.

## Yepiskopluq və təqib
İyirmi yaşına çətinliklə çatan Klement məmləkəti Ankara yepiskopu təyin edildi. İmperator Diokletian (284–305) dövründə Ankaralı Klementdən xristian inancından imtina etməsi tələb olunur. İmtina etdikdən sonra yepiskop həbs olundu və işgəncələrə məruz qaldı.
Bir müddət sonra Klement Diokletianın həmkarı Maksimiana təhvil verildi. Rostovlu Müqəddəs Demetriusun ifadəsinə görə, hökmdar müqəddəsi "o qədər qeyri-insani işgəncələrə məruz qoydu ki, hətta bütpərəst tamaşaçılar da şəhidlərə şəfqət hissi keçirdilər, işgəncə verənləri daşqalaq etdilər."
Tezliklə Klement yenidən Müqəddəs Agathangel ilə birlikdə həbs edildi. Məhz orada İmperator Maksimyanın ölümündən sonra Klementi müşayiət edən Aqafangel edam edildi və Klementin özü də bir müddət sonra Ankara xristianları tərəfindən azad edildi.

## İstinadlar
Ankaranın Roma Yolu

thumb|upright|Yolun bir hissəsi
** Ankaranın Roma Yolu** — Türkiyənin paytaxtı Ankarada qədim Roma yoludur. Yol 1995-ci ildə türk arxeoloqu Cevdet Bayburtluoğlu tərəfindən tapılıb. Uzunluğu 216 metr və eni 6,7 metrdir. Yol boyu aparılan qazıntılar zamanı bir çox qədim əsərlər aşkar edilmişdir və onların əksəriyyəti hazırda Anadolu Sivilizasiyaları Muzeyində nümayiş etdirilir.

## İstinadlar
Andorra Milli Kitabxanası

**Andorra Milli Kitabxanası** — Andorranın ən böyük kitabxanası.

## Ümumi məlumat
1930-cu ildə yaradılmış, 1974-cü ildə yenidən qurulmuşdur. Kitabxana Andorranın paytaxtı Andorra la Vella şəhərindəki Casa Bauro malikanəsində yerləşir. Milli kitabxana Andorradakı bütün nəşrlərin qanuni depozitlərini alır və müəllif hüquqları ilə də məşğul olur.
Bu kitabxanını məşhurlaşdıran onun antik kolleksiyasıdır. Bura giriş ödənişlidir. Andorra Milli Kitabxanasının Kolleksiyası 19-cu əsrin nadir nəşrlərinə və sonralar çap olunmuş nadir nüsxələrə əsaslanır.

## Tarixi
8 sentyabr 1930-cu ildə Andorra Vadisi (los Valles de Andorra) sakinlərinə oxu mədəniyyətini inkişaf etdirmək və məlumat vermək məqsədilə yaradılmışdır. Əvvəlcə kitabxana "Kasa de la Vall" hökumət binasındakı "itirilmiş addımlar zalında" yerləşirdi. Kitabxana Barselona Sakinlərinin Andorra Cəmiyyətinin (Sociedat Andorrana de Residents a Barcelona) və digər özəl cəmiyyətlərin təşəbbüsü ilə yaradılmışdır.
1974-cü ildə Casa de la Vall kitabxanasından 2500 cild və Katalan Kitab Sərgisi və çoxsaylı nəşriyyatlar tərəfindən hədiyyə edilmiş kitabları alan yeni kitabxana yaradıldı.
1996-cı ildə kolleksiyalarının artması səbəbindən kitabxana Casa Bauro malikanəsinə köçdü.
1987-ci ildən etibarən, milli kitabxananın vəzifələrinə əlavə olaraq, Andorra Milli Kitabxanası ISBN təyinat agentliyi kimi fəaliyyət göstərir.

## Milli biblioqrafiya
Andorra Milli Kitabxanası hər il öz milli biblioqrafiyasını "Ex Libris Casa Bauró" başlığı altında tərtib edir və 1998-ci ildən bu günə qədər olan məlumatları rəqəmsallaşdırıb və kitabxananın internet saytında əlçatan edir.
Andorra Milli Kitabxanası hazırda öz milli biblioqrafiyası arasında 3957 yazıdan ibarət kolleksiyaya malikdir.

## Qanuni depozit
Qanuni depozit rəsmi olaraq 1980-ci ilin martında "Andorra Baş Şurasının" qərarı ilə Andorra Knyazlığında başladı.
Andorranın qanuni depozitinin məqsədi statistik məqsədlər üçün çap əsərləri kolleksiyasını saxlamaq və knyazlığın ədəbi və bədii məhsullarının irsini qorumaqdır.

## İstinadlar
Yenilər Qrupu

**Yenilər Qrupu**, 1940-cı ildə Léopold Lévinin tələbələri tərəfindən yaradılmış sənət qrupudur.

Qurulmaya Nuri İyem, Avni Arbaş, Səlim Turan, Nejad Devrim, Kamal Sönmezler, Turqut Atalay, Mümtaz Yener, Ferruh Başağa, Haşmet Akal və Abidin Dino, Faruk Morel, Yusuf Karatay və İlhan Arakon kimi sənətçilər qatılıb. İkinci Dünya Müharibəsinin sonlarında sosrealizm cərəyanının rəssamlıqda əksi kimi qəbul edilir.

Qrupun yaradılmasında əsas məqsəd Qərbin təsiri altında olan və ictimaiyyətdən uzaqlaşdırılan rəssamlıq sənətini yenidən cəmiyyətə tanıtmaq və yerli problemlər vasitəsilə sosial problemlərə işıq salmaq idi. Bu çərçivədə İstanbul limanları və orada yaşamaq üçün mübarizə aparan insanlar haqqında öz müşahidələri əsasında bir sıra obrazlı rəsmlər çəkən qrup üzvləri bu əsərləri ilk dəfə 10 may 1941-ci ildə Beyoğludakı Jurnalistlər Klubunda sərgiləmişlər, daha sonra Cağaloğluda təşkil edilən Port City İstanbul temalı tədbirdə sərgilərdə sərgilədilər. Buna görə də formasiya Liman Rəssamları adlanır. Çörək (Mumtaz Yener), Balıq Auksionu (Selim Turan), Son Qədəh (Avni Arbaş), Körpünün Altında Uşaqlar (Kemal Sönmezler), Səyahət Var Mahnısı (Nuri İyem), Halk Pazarı (Fethi Karakaş), Fahişəxana Qadını (Agop) Arad) sərgiyə daxil edilmişdir. daxil edilən əsərlərdən bəziləridir. Bu əsərlərin ümumi mövzusu o vaxta qədər çox az müzakirə olunan ictimai həyatdır. Bu baxımdan Yenilər Qrupu digər rəssam qruplarından fərqlənirdi. Yeniler Qrupunun etdiyi ən əhəmiyyətli yenilik; Məqsəd vahid bir mövzu müəyyən etmək, bu ümumi mövzu ətrafında araşdırma aparmaq və müxtəlif həssaslıqların şərhləri ilə rəsmlər hazırlamaq idi. Rəsmin emalatxanadan küçəyə daşınması özü bir yenilik idi.

Fəaliyyətinin ilk illərində qrup D Qrupu üzvlərinin və akademik mühitin tənqidlərinə məruz qalmış və xüsusilə Akademiya Direktoru Burhan Toprak tərəfindən bədii işini məhdudlaşdırmaq üçün təzyiqlərə məruz qalmışdır. Bütün tənqidlərə baxmayaraq işini dayandırmayan Yenilərin rəssamlığa gətirdiyi bu yeni üslub Mustafa Şekip Tunç, Peyami Safa, Hilmi Ziya Ülken, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Hamdi Başar kimi ədəbiyyat xadimləri və akademiklər tərəfindən bəyənilib və dəstəklənib. İş o yerə çatıb ki, sonrakı illərdə qurulan "Ten Qrup" və "Yeni Dal" adlı rəsm qruplarının da oxşar üslubdan istifadə etməsi onların Yenilərin davamçısı kimi görünməsinə səbəb olub. Qrup 1952-ci ildə dağıldı.

## İstinadlar
Finlandiya Milli Kitabxanası

**Finlandiya Milli Kitabxanası** — Finlandiyanın ən qədim və ən mühüm elmi kitabxanası. Eyni zamanda universitet və milli kitabxana kimi fəaliyyət göstərir. Kitabxanada Rusiya çarizmi dövründə, Helsinki Kitabxanasının Rusiya İmperiyasının bütün nəşrlərinin qanuni depozit hüququna malik olduğu dövrdə toplanmış slavyanşünaslığa dair dəyərli ədəbiyyat kolleksiyası (450.000 cild) var. Kitabxananın əsas binası alman memarı Karl Lüdviq Engel tərəfindən layihələndirilmiş və 1840-1846-cı illərdə tikilmiş klassik üslubda dizayn edilmişdir. Kitabxana şəhərin mərkəzində, Helsinki Universitetinin əsas binası ilə birbaşa üzbəüz yerləşir. "Ən orijinal binanı universitetin kitabxanası adlandırmaq olar. Bizans üslubunda olan çömbəlmiş dairəvi günbəz olmasaydı, Helsinqforsun ən yaxşı bəzəyi hesab edilə bilərdi." Kitabxanada 200-ə yaxın işçi çalışır, onun 2008-ci ildə büdcəsi 18 milyon avro təşkil edirdi.

## İstinadlar
Qazaxıstan Milli Kitabxanası

**Qazaxıstan Milli Kitabxanası** () — Qazaxıstanın Milli Kitabxanası, Almatıda yerləşir.

## Tarixi
1910-cu ildə L. N. Tolstoy adına Vernenski şəhər kitabxanasının əsası qoyuldu. 1920-ci ildə onun əsasında Semireçensk Vilayət Kütləvi Kitabxanası təşkil edildi və sonradan Alma-Ata Vilayət Kitabxanası, sonra isə Rayon Kitabxanası adlandırıldı.
1931-ci ildə kitabxana A. S. Puşkin adına Qazax SSR Dövlət Kitabxanası adlandırıldı. Tezliklə o, regionun ən böyük kitabxanasına, milli kitab deposuna, kitabxanaşünaslıq və qazax kitabının tarixi sahəsində elmi, metodiki və tədqiqat işlərinin əlaqələndirici mərkəzinə çevrildi. 1931-ci ildə cəmi 64 min çap nəşri təşkil edən kitab fondu 1982-ci ildə 4 milyondan çox artdı. 1940-cı ildən 1982-ci ilə qədər oxucuların sayı 9 mindən 55 min nəfərə yüksəldi.
1991-ci il dekabrın 9-da Qazaxıstan SSR Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə A. S. Puşkin adına Qazax SSR Dövlət Kitabxanasının adı dəyişdirilərək Qazax SSR Milli Kitabxanası adlandırılmışdır. 1992-ci ildən Qazaxıstan Respublikasının Milli Kitabxanası Beynəlxalq Kitabxana Assosiasiyaları və İnstitutları Federasiyasının (İFLA), Milli Kitabxanalar Direktorları Konfransının (CDNL), 1993-cü ildən isə "Kitabxana" Qeyri-Kommersiya Tərəfdaşlığının üzvüdür. 2002-ci ildən YUNESKO-nun Dünya Yaddaşı Proqramı üzrə Qazaxıstan Milli Komitəsinə rəhbərlik edir.
Hazırda Qazaxıstan Respublikasının Milli Kitabxanasının fondu 7 milyon kitab təşkil edir.

## İstinadlar
Murtazaqulu xan Ziyadoğlu

**Murtazaqulu xan Ziyadoğlu** — Türkman Qacar tayfasınım qolu olan Ziyadoğlu ailəsinə mənsub olan Səfəvi imperiyası hərbi xadimi.

## Həyatı
Murtazaqulu xan Ziyadoğlu 1651-ci ildən etibarən Səfəvi Gürcüstanının bir hissəsi olan Kaxetinin hakimi təyin edilmişdir. Elə həmin ildən etibarən o, eyni zamanda mərkəzi Gəncədə yerləşən Qarabağ bəylərbəyliyinin də idarəçiliyini öz üzərinə götürdü. O dövrdə Gürcüstanın idarəsi Qarabağa tabe etdirilmişdi. Çox güman ki, Murtəzaqulu xanın bu iki vilayəti idarə etməsi də bununla əlaqəli olmuşdur. Beləliklə o, həm Qarabağ bəylərbəyliyinin, həm də Kaxetin hakimi olaraq xidmət etməyə başladı. O, 1664-cü ilə qədər Qarabağ bəylərbəyi olsa da, Kaxeti neçənci ilə qədər idarə etməsi bəlli deyil.

O, Qacar tayfasının Ziyadoğlu qolundan idi.
​

## Həmçinin bax
* Qarabağ bəylərbəyliyi
* Ziyadoğluları

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Latviya Milli Kitabxanası

** Latviya Milli Kitabxanası** — Latviyanın ən böyük kitabxanası. Milli Kitabxana Latviya Mədəniyyət Nazirliyinin dövlət qurumudur. Kitabxana Latviyada informasiya cəmiyyətinin inkişafında, internetə çıxışın təmin edilməsində, elmi tədqiqatların və davamlı təhsilin dəstəklənməsində mühüm rol oynayır.

## Tarixi
29 avqust 1919-cu ildə Latviya Nazirlər Kabineti Latviya Dövlət Kitabxanasını təsis etdi. Livoniya vitse-qubernatorunun Jauniela küçəsi 26 ünvanındakı keçmiş iqamətgahı kitabxananın sərəncamına verildi və burada 1920-ci il iyunun 1-də 40 yerlik oxu zalı açıldı. 1920-ci ildə kitabxana Pils meydanında, bina 2-də Riqa qalası ilə üzbəüz bina aldı. Kitabxananın ilk direktoru Janis Misins (1862–1945) olmuşdur.
Sonralar Milli Kitabxana bir çox binaları dəyişdirdi, 2008–2014-cü illərdə Dauqavanın sol sahilində, şəhərin tarixi mərkəzi ilə üzbəüz xüsusi qeyri-adi memarlıq binası — "İşıq Qalası" adlanan bina tikildi.

## Fəaliyyət
1924-cü ildə Latviya çap məhsullarının — rəsmi sənədlərin, elmi və ədəbi nəşrlərin beynəlxalq mübadiləsini nəzərdə tutan Brüssel Konvensiyasına qoşuldu.
1950-ci ildən kitabxana "Jurnal və Qəzet Məqalələrinin Salnamələri"ni nəşr etməyə başladı. 1968-ci ildə kitabxana Baltikyanı kitabxanalar — Latviya, Litva və Estoniya üçün ilk seminar təşkil etdi.
1992-ci ildə Latviya Respublikasında "Latviya Milli Kitabxanası haqqında" Qanun qəbul edilmişdir. 2002-ci ildə Latviya Bankı yeni kitabxana binasının təsviri olan bir latlı xatirə sikkəsini buraxdı. 2006-cı ildə Latviya Milli Rəqəmsal Kitabxanası — Letonica — təsis edilmişdir. 2007-ci ildə kitabxana Latviyanın elmi tədqiqat institutları siyahısına daxil edilib.
Latviya Milli Kitabxanası beynəlxalq kitabxana təşkilatlarında — IFLA, CENL, CDNL, CERL, EBLIDA, LIBER, IAML (International Association of Music Libraries, Archives and Documentation Centres), IBBY, Bibliotheca Baltica və digər beynəlxalq təşkilatlarda — IASA, BAAC-da iştirak edir. , AABS, IGeLU, IIPC (İngilis Beynəlxalq İnternet Mühafizəsi Konsorsiumu), xAEPM; ISBN, ISSN və ISMN kodlaşdırıcılarından və standartlarından istifadə edir.
Milli Kitabxana qrup turları təklif edir, bu turlar zamanı ziyarətçilər bina, kitabxananın işi və təklif etdiyi xidmətlərlə tanış olurlar. Ekskursiyalar bazar ertəsindən şənbə günləri daxil olmaqla; Latviya sakinləri üçün ekskursiyalar pulsuzdur.

## Qalereya

Interior of National Library of Latvia.jpg|Latviya Milli Kitabxanasının interyeri
National Library of Latvia 2016.jpg|Dizayn elementi-kitabxananın adı
Letlands Nationalbibliotek niveau 1.JPG|Daxili - əsas zal
Ziedonis koncertsal (Letlands Nationalbibliotek).JPG|Ziedonis, Imant|Imant Ziedonis adına konsert zalı
Latvia-National Library of Latvia (reverse).gif|Binanın təsviri olan xatirə sikkəsi


## İstinadlar
Lixtenşteyn Dövlət Kitabxanası

**Lixtenşteyn Dövlət Kitabxanası** — Lixtenşteyn Milli Kitabxanası Vaduzda yerləşir. Kitabxana 1961-ci ildə yaradılıb. 

## Təsvir
Kitabxana 1961-ci ildə Landesgesetzblatt hökumət nəşrində (14 noyabr 1961-ci il, № 25) dərc edilmiş qanuna əsasən yaradılmışdır.
Kitabxananın orqanları təsis şurası, kitabxana komissiyası və aparıcı kitabxanaçıdır. Kitabxana ölkənin milli (Lixtenşteynin qanuni depozit kitabxanası), patent və ictimai kitabxanası kimi fəaliyyət göstərir.
Açılış saatlarında Dövlət Kitabxanası Lixtenşteynin və İsveçrənin mövcud qanunvericiliyini məsləhətləşməyə və çapa təqdim etməlidir.
Kitabxananın fondu 285 000 eksponat təşkil edir. 2003-cü ildən Lixtenşteyn Universitetinin kitabxanasının kolleksiyaları da burada saxlanılır.
Kitabxana Vaduz, Herberveg küçəsi 5 ünvanında yerləşir.
2012-ci ilin avqustunda Dövlət Kitabxanası Lixtenşteyn Knyazlığının Tarix Cəmiyyətinin İllik kitabının, köhnə milli qəzetlərin və Lixtenşteynin digər nəşrlərinin skan edilmiş şəkillərinə onlayn çıxışı təmin edən layihə təqdim etdi.
2016-cı ildə Dövlət Kitabxanası 1 811 939 İsveçrə frankı gəlir əldə edib. Gəlir əsasən Lixtenşteyn hökumətindən 1,740,000 CHF məbləğində dövlət vəsaitindən ibarət idi.

## İstinadlar
Vaspurakan döyüşü

**Vaspurakan döyüşü** — 1046-cı ildə Səlcuqlu qüvvələri ilə Bizans qüvvələri arasında baş vermiş döyüş. Türk qüvvələri Vaspurakanı ələ keçirmiş, yağmalamış və hakimini əsir olaraq götürmüşdürlər.

## Münaqişə

### Zəmin
Səlcuqlu hökmdarı Sultan Toğrul İbrahim Yınal ilə Qutalmışı Azərbaycana yürüşə göndərdi. Onlar buradan daha da irəli gedərək ermənilər ilə gürcülərin məskunlaşdıqları yerlərə hücuma keçdilər. Çağrı bəyin oğlu Yaquti əl-Cəbəli, Deyləmi və Azərbaycanın bir hissəsini ələ keçirdi. Bundan sonra Səlcuqlu hücumu Araz çayına çatdı.

IX Konstantin Kldekari knyazı Liparitin komandanlığı altında Bizans ordusunu Qafqazı ələ keçirməyə göndərir. Bizans qüvvələrinin Şəddadi dövlətinin əmiri Əbülsüvar Şavuru Gəncədə mühasirəyə almasından sonra Qutalmış ona yardım üçün oraya göndərilir. İki ordu Gəncədə qarşılaşır. Türk ordusuna Qutalmış komandanlıq etməkdə idi. Dvinə doğru hücum edən Bizans ordusu Gəncədə türk ordusu ilə qarşı-qarşıya gəlir. Gəncə şəhərinin qala divarları yaxınlığında baş vermiş döyüşdə Qutalmış Bizans ordusunu darmadağın edir. Bizans ordusunun sağ qalmağı bacarmış azsaylı hissəsi geri çəkilməyə məcbur olur. Cənubi Qafqaz bölgəsindəki türk hakimiyyəti daha da möhkəmlənir.

Bu döyüşdən sonra Səlcuqlu türkləru Bizans ilə yeni bir münaqişəyə daxil oldular.

### Döyüş
1046-cı ildə Qutalmış Bizanslılarla münaqişəyə başladı, bunun səbəbi Vaspurakan regenti Stefanosun Səlcuqlulara Van gölündən keçməyə icazə verməməsi idi. Babür, Mehtap. 2018. Nəticədə döyüş oldu və Qutalmış Bizans regenti üzərində parlaq bir qələbə qazandı. Stefanos Səlcuqlular tərəfindən əsir alındı və Təbrizin qul bazarında qul olaraq satıldı. Bundan bir qədər sonra Azərbaycana gələn Sultan Toğrul Gəncə və Təbrizdə öz adına xütbə oxutdurdu.

Qutalmış Vaspurakan zəfərindən geri dönərək Toğrulun yanına getdi. O, sultana verdiyi məruzəsində  bölgənin çox zəngin olması ilə birlikdə, əhalisinin də qadınlar kimi qorxaq olduğunu bildirdi. Buna görə də, Toğrul Musa Yabqunun oğlu Məlik Həsənin rəhbərliyində Anadoluya yeni ordu göndərdi. Bölgənin Bizans canişini Aaron öz qüvvələri ilə müqavimət göstərə bilməyəcəyini anladığı üçün Gürcüstan canişindən yardım istəmək üçün geri çəkildi.

## Həmçinin bax
* Gəncə döyüşü (1046)
* Kapetron döyüşü

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Nikolay Kardaşev

**Nikolay Semyonoviç Kardaşev** (; ) — görkəmli rus astrofiziki.

## Həyatı

## Nəzəriyyələri
1964-cü ildə rus astrofizik Nikolay Semyonoviç Kardaşev tərəfindən tərtib edilən Kardaşev şkalasına görə kainatda 3 tip sivilizasiya mövcuddur:
* 1-ci tip: Öz planetinin enerjisindən istifadə etməyi bacaran sivilizasiya.
* 2-ci tip: Öz ulduz sisteminin enerjisindən istifadə etməyi bacaran sivilizasiya.
* 3-cü tip: Öz qalaktikasının enerjisindən istifadə etməyi bacaran sivilizasiya.
Biz insanlar hələ 1-ci tip sivilizasiyanın yarısına çata bilməmişik. Çünki, hələ ki, öz planetimizin, yəni Yer kürəsinin enerjisindən tam istifadə etməyi bacarmırıq.

## Həmçinin bax
* Kardaşev şkalası
* Karl Saqan
* Dreyk tənliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarpız (Fələstin simvolu)

**[[Qarpız]]** – fələstinlilərin etiraz aksiyalarında və sənət əsərlərində istifadə etdikləri simvol. İsrailin Fələstin torpaqlarını işğalına qarşı mübarizəni simvolizə edir.

## Tarixi
Qarpızın Fələstin simvolu kimi istifadə olunmasının tarixi 1967-ci ilə gedib çıxır. Altıgünlük müharibə zamanı İsrail Fələstin torpaqlarını işğal etmiş və Fələstin bayrağını nümayiş etdirməyi qadağan etmişdir. Qadağadan sonra fələstinlilər simvol kimi qarpızdan istifadə etməyə başlamışdırlar. Belə ki, qarpız diliminin rəngləri Fələstin bayrağının rəngləri ilə uyğundur: yaşıl, qırmızı, qara və ağ.

İsrail hökuməti sadəcə Fələstin bayrağını deyil, Fələstin bayrağının rənglərini əks etdirən sənət əsərlərinə də senzura tətbiq etmişdir. Məsələn, 1980-ci ildə fələstinli rəssam İssam Bədrlin Ramallahda baş tutmuş sərgisi bu səbəbdən dayandırılmışdır:

1993-cü ildə imzalanmış Oslo akkordlarından sonra Fələstin bayrağı haqqındakı qadağa götürülmüşdür. Həmin vaxt *"[[The New York Times]]"* nəşri "qarpız dilimi daşıyan fələstinli kişilərin həbs olunması" barədə iddia yayımlamışdır. 2021-ci ildə İsrail məhkəməsinin Şeyx-Cərrahda yaşayan fələstinli ailələrin köçürülməsi barəsində qərardan, eləcə də, 2023-cü ildə başlayan İsrail–HƏMAS müharibəsindən sonra qarpız simvolu daha da populyarlaşmışdır.

## Populyar mədəniyyətdə
2007-ci ildə rəssam Xalid Hurani "Fələstinin subyektiv atlası" adlı kitab üçün "Qarpızın hekayəsi" adlı iş yaratmışdır. Qarpız emojisi internet istifadəçilərinin Fələstinə dəstək məqsədilə istifadə etdikləri emojilərdən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ramallah Journal; A Palestinian Version of the Judgment of Solomon
Alberto Fernandesin prezidentliyi

**Alberto Fernandesin prezidentliyi** onun 10 dekabr 2019-cu ildə, 4 illik vəzifəsi üçün and içməsi ilə başlamış və Fernandes vəzifəyə vitse-prezident Kristina Fernandes de Kirşner ilə birlikdə gəlmişdir. Hamının Cəbhəsi koalisiyasının qalib gəldiyi seçkilərdə Fernandes 48,24% səs ilə 40,28% səs toplayan o vaxtın vəzifədəki prezidenti Maurisio Makriyə qalib gəlmişdir. Bu zaman Argentina tarixində ilk dəfə vəzifədəki prezidentin seçkilərin yenilənməsi istəyi rədd edilmişdi. 2023-cü ildə Fernandesi Xavyer Miley əvəz etmişdir.

## Fon
### 2019-dakı seçkilər və seçki kampaniyası

18 may 2019-cu il tarixində Kristina Fernandes de Kirşner özünün vitse-prezidentliyə və Fernandesin prezidentliyə namizəd olacağını açıqlamış, baldızı Alisia Kirşnerin idarə etdiyi Santa Kruz vilayətində seçki kampaniyalarına başlamışdır.

## İstinadlar
Edqar Longe

**Edqar Longe** () — Fransanın sosialist aktivisti, həkim, Karl Marksın nəvəsi.

## Həyatı

Edqar Longe 18 avqust 1879-cu ildə İngiltərənin Remsgeyt qəsəbəsində Şarl Longenin və Karl Marksın qızı Cenni Longenin ailəsində dünyaya gəlib. Uşaq ikən çox yemək yediyinə görə onu *Canavar* deyə çağırırdılar. Edqar 18 aylıq olanda ailəsi Fransaya köçmüşdü.

O, Fransa işçi hərəkatında olduqca fəal idi və 1905-ci ildə Jül Gedin dəstəkçisi kimi Sosialist Partiyasına qoşulmuşdu. 1937-ci ildə sosialistlərdən ayrılan Edqar 1938-ci ildə fəal üzvü olduğu Fransa Kommunist Partiyasına daxil oldu. Siyasi cəhətdən o, sadiq Stalinçi kimi Sovet İttifaqına heyran idi.

Longe babası Karl Marksla Karlın qızları Cenni (Longenin anası), Eleonora və Lauranın və ailə dostu Fridrix Engelsin birlikdə çəkdirdiyi dagerotipi 1948-ci ildə Moskvadakı Sov.İKP MK-nın Marksizm-Leninizm İnstitutuna bağışlamışdı. Həmin il o, Fridrix Engelsin və babası Karl Marksın yazdığı *"[[Kommunist Manifesti]]"*nin Sovet İttifaqında və Polşa Xalq Respublikasında 100 illik yubileyinin qeyd edilməsində iştirak etmişdi.

Longe Parisətrafı ərazidə – Alforvildə yaşayırdı. O, 1950-ci ildə vəfat etmiş və ölümündən bir qədər əvvələ qədər həkim kimi çalışmışdı. 

Edqar Longe rəssam Frederik Longenin və siyasətçi Pol Longenin atasıdır. Edqarın qardaşı Jan da fəal sosialist və Fransa Deputatlar Palatasının üzvü olub.

## Əsərləri
* * Some pages of the family life of Karl Marx*. In: *Mohr and General. Memories of Marx and Engels*. Dietz Verlag, Berlin 1964, pp.&nbsp;359–374

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Edqar Longe "Böyük Sovet Ensiklopediyası"nda
* Beynəlxalq Sosial Tarix İnstitutu
İstiazə

**İstiazə** () və ya **Əuzubillah** () — Müsəlman dualarından biri, “Allahda kömək üçün üz tuturam” ifadəsini söyləməklə Allahdan hər cür bəladan qorunmaq üçün edilən dua. İstiazə xoşagəlməz şeylərdən qorunmaq üçün Allahdan sığınacaq istəməkdir. 

Tam versiya - “Daşlanmış şeytandan Allaha üz tuturam” ( - əuzu billəhi minəş-şeytanir-racim.)
## Fələq surəsi

## Həmçinin bax
* Bəsmələ
* Əlhəmdülillah

## İstinadlar

## Mənbə
* Şeytana qarşı dua al-azhar.ru
Filippe

**Filippe** — ad.

* Filippe Kouassi — Kot-d’İvuarlı oxatan.
* Filippe Sayve — Belçikanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
* Filippe Kolombe — fransız zabit.
Civə haqqında Minamata Konvensiyası

**Civə haqqında Minamata Konvensiyası** — insan sağlamlığını və ətraf mühiti antropogen emissiyalardan və civə və civə birləşmələrinin buraxılmasından qorumaq üçün nəzərdə tutulmuş beynəlxalq müqavilə. Konvensiya üç illik görüş və danışıqların nəticəsidir, bundan sonra konvensiyanın mətni 140-a yaxın ölkəni təmsil edən nümayəndələr tərəfindən 19 yanvar 2013-cü ildə Cenevrədə təsdiq edilmiş və həmin ilin sonunda 10 oktyabr 2013-cü ildə Yaponiyanın Kumamoto şəhərində keçirilmiş diplomatik konfransda qəbul edilmiş və imzalanmışdır. Konvensiya Yaponiyanın Minamata şəhərinin adını daşıyır. Bu adlandırma simvolik əhəmiyyət kəsb edir, çünki şəhərdə kütləvi civə zəhərlənməsi baş verib. Növbəti bir neçə onillikdə kovensiyasının ətraf mühitə böyük miqdarda civənin buraxılmasından məsul olan məqsədyönlü fəaliyyətlər nəticəsində civə ilə çirklənmənin azaldılmasını artıracağı gözlənilir.

Konvensiya civənin istifadə edildiyi, buraxıldığı bir sıra məhsullar, proseslər və sənayelər üzrə nəzarət və azalmalar da daxil olmaqla, civənin bütün həyat dövrü ilə əlaqəli müddəaları ehtiva edir. Konvensiya həmçinin civənin birbaşa hasilatı, ixracı və idxalı, təhlükəsiz saxlanması və bir dəfə tullantı kimi utilizasiyasını nəzərdə tutur. Risk altında olan əhalinin müəyyən edilməsi, tibbi xidmətin artırılması və civə ilə bağlı təsirlərin müəyyən edilməsi və müalicəsində səhiyyə mütəxəssislərinin daha yaxşı təlimləndirilməsi də konvensiyanın həyata keçirilməsi ilə nəticələnəcək.

Minamata Konvensiyası 2020-ci ilə qədər istehsalı, idxalı və ixracı tamamilə qadağan ediləcək civə tərkibli saysız-hesabsız məhsullar üzərində nəzarəti təmin edir (ölkələrin ilkin 5 illik müddət üçün azad olunmasını tələb etdiyi hallar istisna olmaqla). Bu məhsullara müəyyən növ akkumulyatorlar, yığcam flüoresan lampalar, relelər, sabun və kosmetika, termometrlər və qan təzyiqi cihazları daxildir. Civə amalqamından istifadə edən diş plombları da konvensiyaya əsasən tənzimlənir və onların istifadəsi bir sıra tədbirlər vasitəsilə mərhələli şəkildə azaldılmalıdır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Osmanlı İmperiyasının demoqrafiyası

Bu məqalə Osmanlı İmperatorluğunun əhali sıxlığı, etnik qrupları, təhsil səviyyəsi, dini mənsubiyyəti və əhalinin digər aspektlərini özündə əks etdirən demoqrafik göstəricidir.

### Əhalinin statistikası

Osmanlı İmperiyasında siyahıyaalma XIX  əsrdə başlamışdır. Əvvəlki dövrlər üçün əhalinin sayı və p

paylanması müşahidə olunan demoqrafik nümunələrə əsasən qiymətləndirilir.

Əhalinin XVIII əsrdə XVIəsrə nisbətən az olmasının səbəbi məlum deyildir. Lakin XIX əsrin əvvəllərindən əhalinin sayı artmağa başladı: imperiyanın Avropa əyalətlərində (əsasən Balkanlarda ) təxminən 10 milyon, Asiya əyalətlərində 11 milyon və Afrika əyalətlərində təxminən 3 milyon olmaqla, ümumi əhalisi sayı 25-32 milyona çatmışdır. 1900-cü illərdə 18,5 milyon ilə 1800-cü illərə yaxın bir əhali sayı mövcud idi.  Bu dövrdə imperiyanın sərhədləri 3 milyon kvadrat kilometrdən 1 milyon kvadrat kilometrə qədər azaldı. Bu o deməkdir ki, əhali iki dəfə artıb və buna görə də əhalinin sıxlığı artıb.

Epidemiyalar və qıtlıqlar əhəmiyyətli pozulmalara və demoqrafik dəyişikliklərə səbəb oldu. 1785-ci ildə Misir əhalisinin təxminən on altıda biri vəbadan öldü və 18-ci əsrdə.19-cu əsrdə Hələbin əhalisi 20% azalıb. 1687-1731-ci illər arasında təkcə Misirdə 6 qıtlıq baş verdi. Və son qıtlıq qırx il sonra Anadoluya gəldi. 19. əsrdə əsrdə

Bu yüksəliş paroxodların və dəmir yollarının inkişafı ilə yüksələn liman şəhərlərində əhalinin qruplaşmasına səbəb oldu. Şəhərləşmə 1700-1922-ci illər arasında sürətlə artdı, şəhərlərdə və şəhərlərdə artım oldu. Sağlamlıq və mühafizə tədbirlərinin inkişafı bu şəhərləri yaşamaq və işləmək üçün daha cəlbedici edib. Məsələn, bir liman şəhəri olan Salonikinin əhalisi 1800-cü illərdə 55.000 ikən 1912-ci ildə 160.000-ə çatmışdır. Yenə 1800-cü illərdə 150.000 əhalisi olan İzmirin əhalisi 1914-cü ildə 300.000-ə çatmışdır. Əksinə, bəzi rayonlarda əhalinin sayında azalma müşahidə olunub. Belqradın əhalisi əsasən siyasi çəkişmələr səbəbindən 25.000-dən 8.000-ə düşüb. Buna görə də əhali statistikası müxtəlif regionlardakı dəyişiklikləri ört-basdır edə bilər.

İqtisadi və siyasi köçlər imperiyaya çarpaz təsir göstərdi. Məsələn, Rusiya və Avstriyanın Krımı və Balkanları ilhaq etməsi müsəlmanların böyük axınına səbəb oldu. 200 min Krım tatar qaçqını Dobrucaya qaçdı. Bəzi köçlər imperiyanın hissələri (məsələn, Türkiyə - Bolqarıstan ) arasında siyasi gərginlik kimi qalıcı izlər buraxdı. 1783-1913-cü illər arasında Osmanlı İmperatorluğuna təxminən 5-7 milyon qaçqın axın etdi və onların ən azı 3,8 milyonu Rusiyadan idi.
Yusif Mirzə

* Yusif mirzə (Qaraqoyunlu)
* Yusif mirzə (Ağqoyunlu)
* Yusif Mirzə (rəssam)

## Oxşar

* Yusif Mirzəyev
* Mirzə Yusif
Mirzə Yusif

* Mirzə Yusif Qarabaği
* Mirzə Yusif (yazıçı)
* Mirzə Yusif xan Müstəşarüddövlə
* Mirzə Yusif xan Məmmədbəyov
* Mirzə Yusif xan Aştiyani

## Oxşar

* Yusif Mirzə
Hazbin Hotel

***Hazbin Hotel*** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının animasiya sənayesinin nümayəndəsi Vivyen "VivziePop" Medranonun müəllifi olduğu yetkinlər üçün nəzərdə tutulmuş musiqili-komik animasiya serialı. Əsərin süjet xətti Cəhənnəm şahzadəsi Çarli Morninqstarın fəaliyyəti ətrafında qurulub: o, cəhənnəmdə ruhların həddən artıq çoxalması səbəbindən, cənnətin həyata keçirdiyi illik "Məhvetmə" əməliyyatına alternativ olaraq, günahkarların "Hazbin Hotel" vasitəsilə reabilitasiyası və cənnətə daxil olması üçün həll yolu axtarır. Serial "SpindleHorse" şirkətinin istehsalı olub, "A24", "Amazon Studios" və "Bento Box Entertainment" animasiya studiyası ilə əməkdaşlıq çərçivəsində ərsəyə gətirilir.

2019-cu il oktyabrın 28-də mühüm media platforması olan "YouTube"da nümayiş etdirilən pilot seriya müstəqil animasiya mütəxəssisləri tərəfindən ərsəyə gətirilmiş və layihənin maliyyələşdirilməsi əsas etibarilə Medranonun "Patreon" platformasındakı abunəçiləri vasitəsilə reallaşdırılmışdır. Serialın ilkin mövsümü 2024-cü il yanvarın 19-da "Amazon Prime Video" platformasında təqdim edilmiş, həmçinin bir gün öncə "YouTube" platformasında məhdud yayımla izləyicilərin ixtiyarına verilmişdir. Layihənin ikinci, üçüncü və dördüncü mövsümlərinin istehsal mərhələsində olduğu rəsmi qaynaqlar tərəfindən təsdiq edilmiş, əsər tənqidçilər tərəfindən müsbət dəyərləndirmələrə layiq görülmüşdür. 

Əldə edilən uğur və geniş ictimai rəğbət nəticəsində 2020-ci il 31 oktyabr tarixində "*[[Helluva Boss]]*" adlı əlavə seriya (spin-off) istehsal edilmişdir. Məzmun baxımından eyni universal mühitdə cərəyan edən hadisələr fərqli obrazlar vasitəsilə tamaşaçılara təqdim olunur. 

2024-cü ilin yanvar ayında rəsmi statistik göstəricilərə əsasən, "*Hazbin Hotel*" serialı "Prime Video" platformasında animasiya kateqoriyası üzrə ən yüksək premyera nəticələrini nümayiş etdirib. 2024-cü ilin fevral ayında ilkin pilot seriyası "YouTube" platformasında 100 milyon baxış sayını qeydə almışdır.

## İstinadlar
Moldova Milli Kitabxanası

**Moldova Milli Kitabxanası** () — Moldovanın ən böyük elmi kitabxanası.

## Qısa Təsviri
31 avqust 1989-cu ildə Kişinyov küçəsində yerləşir. Kitabxananın əsası 22 avqust 1832-ci ildə qoyulub. Kitabxana direktoru vəzifəsini 1992-ci ildən indiyədək Aleksey Rau tutub.
İndiki kitabxana binası memar A.Ambartsumyan tərəfindən layihələndirilib. Kitabxananın qarşısında heykəltəraş İon Zderçukun yaratdığı Moldova şairi Vasile Aleksandrinin abidəsi var.
Kitabxana hər gün saat 9:00-dan 19:00-dək açıqdır.

## Kitabxana direktorları
thumb|Moldova markası üzərində Milli Kitabxana
* Qabriel Bilyaviç (1832-1835)
* Nikolay Kozlov (1835-1846)
* Mixail Saburov (1846-1847)
* İvan Tanski (1848-1855)
* Platon Qlobachev (IX-XII, 1852)
* Botean (1855-1856)
* Petru Şuşeviç (1856-1857)
* Venedikt Böhler (1857-1871)
* Kurkovskaya (1871-1877)
* Xarjevskaya, Daria Pavlovna|Daria Xarzhevskaya (1884-1924)
* Maria Arionescu (1931-1934)
* Elena Nitsesku (1934-)
* Adele Chernovitskaya (1944-1946)
* İguatie Teleuta (1946-1948)
* Aleksandr Suxomlinov (1948-1955)
* İon Borş (1956-1959)
* Alexandru Chirtoaca (1959-1963)
* Gheorghe Chinchley (1963-1964)
* Ganenko, Peter|Peter Ganenko (1965-1984)

## Ədəbiyyat
* Moldova Milli Kitabxanası: 2009-cu il illik hesabat / Moldova Respublikası Milli Kitabxanası. - Kişinyov: BNRM, 2009. - 40 s.
* Moldova Respublikasının Milli Kitabxanası: albom. Cild. I / Milli Kitabxana və Moldova Respublikası; rejissor. gen. Alexe Rău; elab. şi koordinasiya. Tatyana Placinta. - Kişinyov: "Bons Offices", 2007
* Osoianu V. Un deceniu sub semnul reformei / Vera Osoianu; Milli Kitabxana və Moldova Respublikası. - Kişinev: Biblioteca Naţională a Republicii Moldova, 2005. - 182 s., 10 s. fotogr.
* Rău A. Ochiul din oglinda pagenii: [monoqrafiya] / Alexe Rău. - Kişinyov: Ulysse, 2005. - 184 s.
*Moldova Respublikasında ictimai bibliotecile: Situaţii statistice, 2003-2004 / Biblioteca Natională a Republicii Moldova; elab. Larisa Gologan; qırmızı. Elena Turuta. - Kişinyov: BNRM, 2006. - 20 s., anexe.
* Qriqor Sudaçevski (1984-1987)
* Tatyana Levandovskaya (1987-1992)
* Aleksey Reu (1992-2015)
* Elena Pintilei (2015-ci ildən)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
​
RTECS

**RTECS** — açıq elmi ədəbiyyatdan toplanmış toksiklik məlumatlarının verilənlər bazasıdır. 2001-ci ilə qədər ABŞ Milli Əməyin Təhlükəsizliyi və Sağlamlığı İnstitutu tərəfindən sərbəst buraxılan nəşr kimi saxlanılırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Karl Qute Yanski

**Karl Qute Yanski** () — Amerikalı fizik və radio mühəndisi. O, radioastronomiyasının qurucu simalarından biri hesab olunur.

## İstinadlar
Niderland Kral Milli Kitabxanası

**Niderland Kral Milli Kitabxanası**(nid. *Koninklijke Bibliotheek*, *KB*) — Haaqada yerləşən Niderland Milli Kitabxanası.

## Tarixi
Niderland Kral Kitabxanası 1798-ci ildə yaradılıb. Kitab kolleksiyası mühacirətdə olan Orange Şahzadəsi V Uilyamın şəxsi kitabxanasına əsaslanırdı. 1806-cı ildə kitabxana kral Lui Bonapartdan "kral" adını aldı. 1892-ci ildə "Niderlandın milli kitabxanası" adına layiq görülüb. 1993-cü ildən Niderland Kral Kitabxanası Niderlandın Təhsil, Mədəniyyət və Elm Nazirliyindən maliyyə dəstəyi alan özünü idarə edən bir qurumdur.

## Fondlar və məqsədlər
Niderlandın Kral Kitabxanası milli qurumdur, onun missiyası ölkənin çap və əlyazma mədəni irsini qorumaq və hər kəsə Niderlandın bilik və mədəni irsinə çıxışı təmin etməkdir. O, həmçinin Leiden Universitetinin Kitabxanası ilə əməkdaşlıq edərək elmi ictimaiyyəti tələbələr üçün müvafiq məlumat və təhsil imkanları ilə təmin edir. Niderland Kral Kitabxanasının əsas tədqiqat maraqları humanitar elmlər, ilk növbədə Niderland tarixi, dili və mədəniyyətidir.
Kitabxananın kolleksiyasına holland dilində olan bütün nəşrlər daxildir. Digər milli kitabxanalardan fərqli olaraq, KB nəşriyyatların öz kitablarını onlara hədiyyə edib-etməmək barədə qərar verə biləcəyi bir kitabxanadır. Başqa ölkələrdə tez-tez nəşriyyatçılardan bunu tələb edirlər. Kitabxananın fondu 3,5 milyon nəşri əhatə edir, onlardan 2,5 milyonu kitablardır. KB də təxminən 15 min qəzetə abunədir. Onun illik büdcəsi 36 milyon avrodur. Kitabxananın kolleksiyalarından istifadə etmək üçün illik abunə 15 avroya başa gəlir. Niderland Kral Kitabxanasının kataloqu İnternetdə mövcuddur. KB Avropada şahmat oyunları nəzəriyyəsi üzrə ən böyük ədəbiyyat kolleksiyasına malikdir.

## İstinadlar
Leopold Stokovski

**Leopold Antoni Stokovski** () — Britaniya əsilli Amerikalı dirijor.
20-ci əsrin əvvəlləri və ortalarının aparıcı dirijorlarından biri, o, Filadelfiya Orkestri ilə uzun müddət davam edən əməkdaşlığı sayəsində məşhurlaşmışdır. O, ənənəvi estafeti rədd edən sərbəst dirijorluq üslubu və rəhbərlik etdiyi orkestrlərdən xarakterik təmtəraqlı səs əldə etməsi ilə xüsusilə seçilib.

## İstinadlar
Louis Notarius Kitabxanası

**Louis Notarius Kitabxanası** — 1909-cu ildə əsası qoyulmuş Monako Milli Kitabxanası. 1925-ci ildən Monakoda qanuni depozit kitabxanası olmuşdur. Burada 400.000-dən çox kitab saxlanılır. Moneqask yazıçısı Lui Notariusun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Təsviri
Louis Notarius Kitabxanasının kolleksiyalarında aşağıdakı sahələrdə əsərləri təmsil edən təxminən 400.000 əşya var: Fransız bədii ədəbiyyatı, humanitar elmlər, təsviri incəsənət və musiqi. Kitabxananın kolleksiyaları birbaşa çıxışı olan üç otağa bölünür və əməkdaşların xahişi ilə arxivlər əldə edilə bilər. 

Antik kolleksiyaya nadir və antik kitablar, orijinal avtoqraflı nəşrlər, geniş yazışmalar, 1000 köhnə jurnal və 900 bədii kitab daxildir. Burada həmçinin 300 avanqard jurnal, ilk növbədə futurist, dadaist və sürrealist kolleksiyası var.

1933-cü ildə yazıçı Pol Ginisti kitabxanaya Şahzadə II Lüdovikin şəxsi kolleksiyasından müəllifin imzası ilə orijinal nəşrlərdən ibarət 7000 əşyanı vəsiyyət edib. 1997-ci ildə Marina Skryabina əmisi olan yazıçı və musiqişünas Boris de Şlözerin arxivini və yazışmalarını bağışladı.
​
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Official site
Volter Şivhart

**Voltr Endruv Şivhart** () — Statistik prosesə nəzarətin (SPC) atası kimi tanınan Amerikalı fizik, mühəndis və statistik.

## İstinadlar