open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Süleysinlər

**Süleysinlər** ( və ya ) — gəmiricilər dəstəsinə aid məməli heyvan fəsiləsidir. Əsasən Avropada yayılmışlar, lakin bəzi növlərinə Afrika və Asiyada da təsadüf olunur. Digər məməlilərdən qış yuxusunun uzunmüddətli olması ilə fərqlənirlər. 

## Ümumi xüsusiyyətləri
Orta və xırdaboylu gəmiricilərdir. Quyruqları bədəndən uzun olub, azca basıqdır. Yer formalarında quyruq seyrək tüklərlə örtülmüş, ağac formalarında isə yumşaq tüklüdür. Ön ətrafları dörd, arxa ətrafları beşbarmaqlıdır. Barmaqları uzun və çox hərəkətlidir. Xüsusən xarici barmaqları güclü şəkildə kənarlara əyilə bilir. Barmaqlarının ucunda kiçik, lakin sivri caynaq vardır. Azı dişlərinin kökü yaxşı inkişaf etmişdir, tacı isə alçaqdır. Bu dişlərin çeynəmə səthinin qırışıqları köndələndir. Əksər hallarda ağaclarda yaşayır. Bu fəsilənin nümayəndələrinin başqa fəsilənin nümayəndələrindən başlıca fərqi onlarda kor bağırsağın olmamasıdır. Azı dişlərinin formulu     P 1/1, M 1/3-dür.

## Yayılması
Növlərinin çoxu Avropanın və Asiyanın meşələrində, düzənliklərin meşə-çöl zonasında, həmçinin Yaponiyada və Afrikada yayılmışdır. Fəsiləyə daxil olan 9 cins 29 növdən, Qafqazda və Azərbaycanda iki cinsə aid iki növ yayılmışdır. 

## Təsnifatı
* *Graphiurinae* yarımfəsiləsi
**  Afrika süleysini (*Graphiurus*)
***  *[[Graphiurus christyi]] * 
***  *Graphiurus crassicaudatus* 
***  *Graphiurus hueti* 
***  *Graphiurus kelleni* 
***  *Graphiurus lorraineus* 
***  *Graphiurus microtis*
***  *Graphiurus monardi*
***  *Graphiurus murinus*
***  *Graphiurus ocularis* 
***  *Graphiurus olga* 
***  *Graphiurus parvus*
***  *Graphiurus platyops* 
***  *Graphiurus rupicola*
***  *Graphiurus surdus* 
* *Leithiinae* yarımfəsiləsi
**  Meşə süleysini (*Dryomys*)
***  Anatoli süleysini (*Dryomys laniger*) 
***  Pakistan süleysini (*Dryomys niethammeri*)
***  Meşə süleysini (*Dryomys nitedula*) 
**  Sıçuan süleysini (*Chaetocauda*)
*** Sıçuan süleysini (*Chaetocauda sichuanensis*)
**  Bağ süleysini (*Eliomys*)
***  Qaraquyruq süleysin (*Eliomys melanurus*)
***  Bağ süleysini *Eliomys quercinus*
**  † *Hypnomys*
**  Siçanı süleysin (*Myomimus*)
***  *Myomimus personatus* 
***  *Myomimus roachi* 
***  *Myomimus setzeri*
**  Selevini (*Selevinia*)
*** Selevini (*Selevinia betpakdalaensis*)
* *Myoxinae* yarımfəsiləsi
**  Yapon süleysini (*Glirulus*)
*** Yapon süleysini (*Glirulus japonicus*)
** Qozluq süleysini (*Muscardinus*)
*** Qozluq süleysini (*Muscardinus avellanarius*)
**  Süleysin (*Glis*)
***  Süleysin (*Glis glis*)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan heyvanlar aləmi. Onurğalılar. III cild. Bakı, Elm nəşriyyatı, 2004
* Baudoin, Claude (1984). Macdonald, D., ed. The Encyclopedia of Mammals. New York: Facts on File. pp. 678–680. ISBN 0-87196-871-1.
* Holden, M. E. "Family Gliridae". pp. 819–841 in Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder, eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore, 2005.

## Həmçinin bax
Sabah açılacaq, yoxsa yox? (film, 2003)

**Sabah açılacaq yoxsa yox?** (orijinal adı «Kal Ho Naa Ho»),hind dilində : कल हो ना हो,urdu dilində :کل ہو نہ ہو) adı belədir. Hind kinosudur 2003-cü ildə ABŞ-nin böyük şəhərlərindən biri olan Nyu-Yorkda çəkilmişdir.

## Məzmun
**Neyna Katrina Kapur(Priti Zinta)** qəmgin,qaraqabaq qızdır amma onun belə olmağına səbəbdə var. Onun atasına ehtiyacı olan vaxtlarda atası özünü öldürmüşdü. Atası öz həyat yoldaşı **Ceneferi (Caya Baççan)** uşaqlarını tək böyütmək məcburiyyətində qoymuşdu. Ceneferin bir restoranı var idi,demek olar ki o restoran heç işləmirdi. Bundan başqa Neynanın nənəsidə Ceneferi ərinin ölümündə günahlandırır. Neyna hər gün evdə ancaq dava-dalaş görürdü,onun yeganə sevinci MBA kursları idi, hansı ki, o burda ən yaxın dostu **Ruhitlə (Saif Ali Xan)** tanış olacaq.

Elə bu aralarda onların qonşuluğuna **Aman Mathur ( Şahruk Xan )** köçür və hər şey dəyişir. Amanın yaşamaq istəyi Neyna gilin evində hər şeyi dəyişir. Aman onların maddi durumununda yaxşılaşmasına kömək edir. Əvvəlcə Neynanın Amandan xoşu gəlmir amma Amanın həyatsevərliyi bunada çarə tapır.Bu aralarda da Ruhit Neynaya vurulduğunu Amana deyir.Aman isə oz sevgisi barədə heç kimə heç nə demir.Ruhitlə Neyna görüşəndə isə Neyna Amanı sevdiyini deyir.Ruhit bunu Amana deyir. Aman isə evli olduğunu hamıya deyir. Görəsən bu doğrudumu?

## Rollarda
* Şahrux Xan — *Aman Маthur*
* Saif Əli Xan — *Ruhit Patel*
* Priti Zinta — *Neyna Katrina Kapur*
* Caya Baççan — *Cenifer Kapur*
* Suşma Setx — *Laco Kapur*
* Rima Laqoo — *Amanın anası*
* Lillet Dubey — *Casvinder Каpur*
* Delnaz Paur — *Caspirt Kapur*

## Nailiyyətləri
* 2004 — **Zee Cine Awards**
2 mükafat və 13 nominasiya
* 2004 — **National Film Awards, India**
2 mükafat
* 2004 — **Screen Weekly Awards**
4 mükafat və 11 nominasiya
* 2004 — **Filmfare Awards**
7 mükafat və 3 nominasiya
* 2004, 2009 — **Awards of the International Indian Film Academy**
3 mükafat və 1 nominasiya
Bütöv Azərbaycan (qəzet)

**Bütöv Azərbaycan** — Həftəlik ictimai-siyasi qəzet.

## Haqqında
Qəzetin təsisçisi və baş redaktoru Tamxil Ziyəddinoğlu, redaktor isə İlham Məmmədlidir. Qəzet 21 may 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyata alınmışdır. Qeydiyyat sayı 2599.

2008-ci ildə "Bütöv Azərbaycan" qəzeti təsis edilib. Qəzetin ilk nömrəsi sentyabrın 15-də Bakının erməni-rus hərbi birləşmələrindən azad olunmasının ildönümündə işıq üzü görüb. Nəşr günü kimi məhz bu tarixi seçməsi həm də onun Azərbaycanın mütləq bütövləşəcəyinə inamının ifadəsidir.

Qəzet təsiçiləri hesab edirlər ki, "Bütöv Azərbaycan ünvanlı müqəddəs yolun yolçuluğuna redaksiya heyəti olaraq özümüzə inanaraq, cəfakeş ziyalılara, adı vətənlə qoşa çəkilən analara, vətənpərvər oğullara, ərlərə, ərənlərə güvənərək çıxmışıq. Məqsədimiz parça-parça bölüklənmiş, bölünə-bölünə yağmalanmış məmləkətimizin iki yüzillik yaralarına məlhəm qoymaqdır. Bir vətəndaş olaraq hamımızın, hər birimizin əsas vəzifəsi hürr bayrağımızı uca tutmaq, dünyanın bütün azərbaycanlılarını bu bayraq ətrafında birləşdirməkdir ".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* www.butov.az
Bakı Bələdiyyə Teatrı

**Bakı Bələdiyyə Teatrı** — Azərbaycan aktrisası Amaliya Pənahovanın təşəbbüsü ilə 1992-ci ildə yaranmış teatr.

## Tarix

## Müasir Bakı Bələdiyyə Teatrı

## Vacib tarixlər
:1992-ci ildə Amaliya Pənahova tərəfindən yaradılmışdır.
:2002-ci ilin 7 noyabrında Bakı Bələdiyyə Teatrının 10 illiyi ilə əlaqədar Prezident Heydər Əliyevin fərmanı ilə 23 aktyora fəxri adlar verilmişdir.
:2010-cu il 11 oktyabrda yazıçı Anarın "Qaravəlli" pyesi əsasında hazırlanmış eyni adlı tamaşasının premyerası olub.
:2010-cu il 8 noyabrda "Dostluq" kinoteatrında ilk məşqə başlanılıb.
:2011-ci il 16 mayda Məhəmməd Əsəd bəy "Əli və Nino" romanı əsasında hazırlanmış eyni adlı tamaşanın premyerası olub.(tamaşa Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsində oynanılıb)

## Yaradıcı heyət
:Vaqif Əliyev (xalq artisti)
:Şahzadə Babayeva (əməkdar artist)
:Aydın Əliyev (əməkdar artist)
:Rafiq İbrahimov (əməkdar artist)
:Əfqan Soltanov (əməkdar artist)
:Tofiq Bayramov (əməkdar artist)
:Mahirə Yaqubova (əməkdar artist)
:Elxan Rza (fəxri mədəniyyət işçisi,əməkdar artist)
:Tural Ağayev
:Arzu Şuşanova
:Ramin Şıxəliyev
:İlqar Musayev
:Hüsniyyə Mürvətova (əməkdar artist)
:Əhməd Salahov (əməkdar artist)
:Təzəgül Məmmədova (əməkdar artist)
:Toğrul Rza 
:Səmayə Sadıqova (əməkdar artist)
:Vüqar Vəlixanov
:Zemfira Səidi
:İsmayıl Atakişiyev
:Namiq Cavadov
:Asif Rəhimov
:Zaur Həmidov
:Ələkbər Əliyev
**Dünyasını dəyişmişlər**

:Yusif Muxtarov (xalq artisti, Bakı Bələdiyyə Teatrının sərəncamçı direktoru)
:Muxtar Avşarov (xalq artisti)
:Sofa Bəsirzadə (xalq artisti)
:Məhluqə Sadıqova (xalq artisti)
:Firudin Mehdiyev (əməkdar artist)
:Mirvari Novruzova (əməkdar artist)

## Teatrın repertuarı

## Mənbə
* Mükərrəmoğlu, M. “Bakı Bələdiyyə Teatrının 10 yaşı tamam olur” [Bayram ərəfəsində teatrın 23 sənətçisi respublika Prezidenti Heydər Əliyevin fərmanı ilə fəxri adlara layiq görülmüşdür] //Xalq.- 2002.- 9 noyabr.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan teatrlarının siyahısı

## Video
* Ölülər (Teatr tamaşası)
* Amaliya Pənahova(Day.azda çıxışı)

## Xarici keçidlər
* Qaravəlli tamaşası haqqında
* və Nino" premyera
* Səda - “Məkr və məhəbbət ” tamaşasının premyerası gerçəkləşdi (04.05.2016)
Qulu Əsgərov

**Qulu Rüstəm oğlu Əsgərov** () — Azərbaycan muğam və opera ifaçısı (lirik-dramatik tenor), bəstəkarı, xanəndə və pedaqoqu.

## Həyatı
Əsgərov Qulu Rüstəm oğlu 18 dekabr 1928-ci ildə Salyan şəhərində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında rayon teatrında çıxış etmiş, Xalq Çalğı Alətləri ansamblına rəhbərlik etmişdir. 1953-cü ildə Gənc istetadların respublika olimpiyadasının qalibi olmuşdur. Qulu Əsgərov 1953–1958-ci illərdə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Məktəbində təhsil almışdır.

Burada Azərbaycanın görkəmli xanəndələrinin (Seyid Şuşinski, Nəriman Əliyev) ifaçılıq ənənələrini mənimsəmiş və muğamın sirlərinə dərindən yiyələnmişdir. Qulu Əsgərov bütün muğam dəstgahlarını yüksək peşəkarlıqla və ən incə cizgiləri ilə dinləyiciyə çatdıra bilirdi. Qulu Əsgərov yaradıcı xanəndə idi. O, xalq arasında dillər əzbəri olan bir sıra mahnı və təsniflərin müəllifidir.

Onun lent yazıları AzTV Fondunda qorunur, yeni gələn nəsil tərəfindən ilhamlaifa olunur. Xanəndə uzun illər boyu Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrı nda solist kimi çalışmışdır. O, bu teatr səhnəsində muğam operalarında bir sıra yadda qalan obrazlar yaratmışdır : Məcnun, İbn-Salam, Kərəm (Üzeyir Hacıbəyov – "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm"), Aşıq Qərib (Z. Hacıbəyov- "Aşıq Qərib"), Şah İsmayıl (M. Maqomayev-Şah İsmayıl) obrazlarını böyük aktyorluq məharəti ilə hərtərəfli açmağa nail olmuşdur.

Qulu Əsgərov xanəndəlik sənəti üzrə böyük bir ifaçı nəsli yetişdirən gözəl müəllim olmuşdur. Onun davamçıları olan xanəndələr (Mələkxanım Əyyubova və b.) muğam sənətində nailiyyətlər əldə edərək, ustadın ənənələrini yaşadırlar.

## Mənbə
* **Mugam Radio**: İfaçılar: Xanəndələr: Qulu Əsgərov 
* Silsilə yazılar və Nostalji mahnılar kolleksiyası — **AzeriArt. Net**: Bizim musiqi: Qulu Əsgərov 

## İstinadlar

## Mənbə
* "Dolanaram başına"nın heyrət aləmi… Vidadi Xəlilov. Ömür yollarında. Bakı: Nərgiz, 2012. — səh. 211.
Kənd həyatı (qəzet)

* Kənd həyatı — Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin mətbuat orqanı olan "Aqroinfo" qəzetinin əvvəlki adı.
* Kənd həyatı — Sovet dövründə Zəngilanda çıxmış qəzet
* Kənd həyatı — Laçın qəzetinin keçmiş adı

## Oxşar
* Kənd həyatı — Azərbaycanın ən böyük YouTube kanalı.
Komiks

**Komiks** ( — gülməli) — hər hansı hekayənin şəkillər vasitəsilə təsviridir. Komiks özündə eyni zamanda ədəbi və təsviri sənətləri daşıyır.

## Tarix



Manga Hokusai.jpg|Katsuşika Hokusayın manqası (XIX əsr əsr)
Toepffer Cryptogame 13.png|Rodolf Töpfferın ** (1830)
Yellow Kid 1898-01-09.jpg|Riçard F. Autklodun *Sarı Uşaq* (1898)



Avropa, Amerika və Yaponiya komikslərin ənənələri müxtəlif yollarla getmişlər.

## Formatların növləri

Komikslər müxtəlif mədəniyyətlərdə çox fərqlənirlər. Amerikan formatda çıxan komikslər nazik vaxtaşırı və əsasən rəngli şəkildə çıxırlar. Yaponiya (manqa) və Avropa komiksləri əsasən həftəlik və ya aylıq jurnallarda seriallar şəkildə çıxırlar; Yaponiyada bunlar adətən ağ-qara olurlar. Yaponiya komiks jurnalları yüzlərlə səhifələrdən ibarət ola bilərlər.

## Həmçinin bax

* Veb-komiks
* Animasiya
* Cizgi film
* Karikatura

## İstinadlar

### Kitablar
* 
* 
* 
*
Mehriban Əliyeva adına eksperimental məktəb

**Mehriban Əliyeva adına eksperimental məktəb** — Misirin Əl-Obur şəhərində yerləşən məktəb

2010-cu ildə fəaliyyətə başlamasının bir ili tamam olan məktəb qısa vaxtda bölgənin aparıcı təhsil ocağına çevrilib. Misirin Əl-Obur şəhərində yerləşən bu məktəbdə 1600 şagird təhsil alır. Onlara 80-dən artıq müəllim dərs deyir. Azərbaycan hökumətinin, Heydər Əliyev Fondunun birbaşa himayəsi və dəstəyi ilə məktəbdə xarici dillərin tədrisi yüksək səviyyədə həyata keçirildiyindən artıq ölkənin digər bölgələrindən də şagirdlər Mehriban Əliyeva adına eksperimental məktəbə üz tuturlar. Məktəbin texniki avadanlıq və dərs vəsaitləri ilə təchizatında da Azərbaycan tərəfi xüsusi rol oynayır.

Məktəbdə Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyevanın fəaliyyəti, Heydər Əliyev Fondunun həyata keçirdiyi layihələrdən bəhs edən fotostend qurulub. Ayrı-ayrı fotolarda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və xanımı Mehriban Əliyevanın təhsilə xüsusi diqqət və qayğısı əksini tapmışdır. Azərbaycanın birinci xanımının adını daşıyan bu təhsil ocağını Misirdə ölkələr arasında möhkəm dostluq körpüsü adlandırırlar.

## Mənbə

*Misirdə Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyevanın adını daşıyan məktəb bir yaşını qeyd edib
Cümə məscidi (Qəzvin)

**Qəzvin Cümə məscidi** – Azərbaycanın ən qədim məscidlərindən biri. Kompleksə məsciddən başqa bir neçə mühüm tikili də daxildir. Qəzvin cümə məscidi Azərbaycan memarlığında özünəməxsus yeri olan abidələrdəndir.

## Tarixi
Qəzvin Cümə məscidi uzun formalaşma tarixi olan və iç həyət ətrafında müxtəlif çağlarda tikilmiş bina və yerləşgələr toplusundan ibarət mürəkkəb quruluşlu abidədir. Məscid keçmiş atəşpərəst məbədinin yerində tikilmişdir. Onun ilk özül daşı VIII əsrdə qoyulmuş, son tikinti işləri XX əsrin ortalarında aparılmışdır. Bu tarixlər arasında məscid dəfələrlə genişləndirilmiş, yenidən qurulmuşdur. Qəzvin Cümə məscidi kompleksinə daxil olan abidələrdən ən dəyərlisi sözsüz ki, *Əmir Xumartaş Türbəsi*, ya da *Xumartaş Məqsurəsi* adı ilə tanınan səlcuqlu dövrü abidəsidir. Abidə xalq arasında daha çox *Xumartaş Günbədi* adı ilə tanınır. Orta əsr yazarları Qəzvin Cümə məscidindən danışanda bildirirlər ki:

Xumartaş günbədinin indi bayır tutumunu üst-üstə kub, səkkiz üzlü və günbəz yaradır. Sferik səthi lentvari saya bəzəklə örtüldüyündən günbəzin biçimcə qarpıza oxşarlığı var. Xumartaş məqsurəsini Səlcuqlu sultanı Sultan Mahmud zamanında Qəzvin hakimi Xumartaş Abdulla oğlu 1106–1114-cü illər arasında tikdirmişdir.  Onun kvadrat planlı ibadət salonu tək günbəzlə (diametri 10, 3 m) örtülüdür.

## Görüntülər

Gonbad masjed jame.jpg|
Jameh Mosque of Qazvin 2020-01-31 05.jpg|
Qazvin jameh iwan.jpg|
Jameh Mosque of Qazvin2020 5.jpg|
Jame Mosque of Qazvin مسجد جامع قزوین 03.jpg|
Jameh Mosque of Qazvin2020 8.jpg|
Jameh Mosque of Qazvin2020 2.jpg|
Patterns (29513458658).jpg|
Jameh Mosque of Qazvin2020 4.jpg|


## Həmçinin bax
* Ələmut
* Xərrəqan türbələri
* Çəhəl Sütun Sarayı

## İstinadlar
Vəkillik

Vəkilliyin əsas vəzifələri fiziki və hüquqi şəxslərin hüquqlarının, azadlıqlarının və qanunla qorunan mənafelərinin müdafiə edilməsindən və onlara yüksək keyfiyyətli hüquqi yardımın göstərilməsindən ibarətdir.

## Etimologiya

Ərəb dilindən götürülmüş "vəkil" sözü "başqasının işini görmək üçün tapşırıq almaq" anlamına gəlir. Latıncadan "advakatus" sözü isə "yardıma çağırıram" mənasını verir.

## Nomenklatura

## Kilsə müdafiəçiləri

## İmperator müdafiəçiləri

## Köhnə İsveçrə Konfederasiyası

## Habsburg Hollandiya

## Orta əsr İngiltərə və Fransada paralellər

## Müasir Avropa

## Həmçinin bax

*vedam

## İstinadlar
Apokalipsis (film, 2006)

***Apokalipsis*** () — 2006-cı ildə Mel Gibsonun rejissorluğu ilə çəkilmiş ABŞ tarixi epik film.

## Film haqqında
* Meksikada yağan aramsız yağışlar filmin relizinin 4 mart 2006-cı il tarixindən 8 dekabr 2006-cı il tarixinə keçirilməsinə səbəb oldu. Meksika meşələrinin iqlimi çəkiliş komandasını rəqəmsal avadanlıqları gözlənilməz yağmurlardan müdafiə üsullarını düşünməyə məcbur edir.
* Əsas rolların əksəriyyətini o vaxtadək kamera görməmiş Mayya hindularının xələfləri ifa etdilər.
* Filmin afişasındakı obraz Yaquar Pəncəsi deyil;  onun başlıca düşmənlərindən biri olan Orta Gözdür.
* Filmin Maya İncili adlanan  və ispan missionerlərinin Mayya haqqında yazılarından ilhamlandığı bildirilir.
* Şəlalədən tullanma kimi təklükəli səhnəni Rudi Yanqblad sərbəst şəkildə özü yerinə yetirib. O, təhlükəsizlik kəmərinin köməyilə Verakrusdakı binanın 15-ci mərtəbəsindən tullanıb, sonra isə kompüter vasitəsilə bu epizodu şəlalə səhnəsinə əlavə ediblər.
* Mifik qəhrəman obrazı üçün kastinq keçirən Mel Gibsonun diqqətini Rudi Yanqblad çəkmişdi.
* Qəhrəmanlar mayya dilinin Yukatan dialektində danışırdılar.
* Çəkiliş qrupuna Mayya dili müəllimləri daxil edilmişdilər. Öz replikasını dinləyib tələffüz etmək üçün hər bir aktyorun öz pleyeri var idi.
* Çəkilişlər Verakrus və Katemakoda aparılırdı.
* Aktyorlar müstəsna olaraq Amerikanın yerli sakinləri idilər. Onların hamısı mayyalı olmasa da, Amerikanın müxtəlif hindu tayfalarının nümayəndələri idilər.
* Kastinqlər Meksika, ABŞ və Kanadada keçirilirdi.

## İstinadlar
Mario Varqas Lyosa

**Xorxe Mario Pedro Varqas Lyosa, 1-ci markiz Varqas Lyosa**, ( ) — Peru nasiri və dramaturqu, publisist, ictimai-siyasi xadimi, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (2010).

## Həyatı
Mario Varqas Lyosa 1936-cı ildə anadan olmuşdur. Xorxe Mario daha dünyaya gəlmədən, valideynləri — Ernesto Varqas Maldonado və Dora Lyosa Ureta boşanmışlar və Mario 10 yaşına qədər ailəsi haqqında bilgi sahibi olmamışdır.

Orta təhsilini Boliviyada konsul işləyən babasının yanında almış, daha sonra isə hərbi məktəbi bitirmişdir.

1953-cü ildə San Markos Milli Universitetinin (Universidad Nacional Mayor de San Marcos) Ədəbiyyat və hüquq fakültəsinə qəbul olunmuşdur. Bu addımı atası tərəfindən xoş qarşılanmadığı üçün bəzi problemlər yaşamışdır. 18 yaşındaykən dayısının 31 yaşlı baldızı — Xulia Urkidi ilə evlənmişdir.

1959-cu ildə İspaniyada, Madrid Komplutense Universitetində (Universidad Complutense de Madrid) "Xavier Prado" təqaüdü ilə doktorantura oxumağa başlayır və bu universitetdən fəlsəfə və ədəbiyyat doktoru ünvanını alır. Daha sonra Parisə gedir. Parisdə Berlitz Liseyində (Escuela Berlitz) ispan dili müəllimliyi edir. Bu arada FransPres kimi agentliklərin ispan dili şöbələrində də işləyir.

1964-cü ildə Peruya qayıdır və Xulia Urkidi ilə boşanır.

1965-ci ildə Patrisiya Lyosa ilə evlənir və ondan Alvaro (1966), Qonzalo (1967) və Morgana (1974) adlı uşaqları dünyaya gəlir.

## Yaradıcılığı
Yosa ədəbiyyata "İnkanın qaçışı" (1952) pyesi ilə gəlmişdir. Sonradan hekayələr yazmış, ədəbi jurnallar nəşr etdirmişdir. "Şəhər və itlər" (1962), "Yaşıl ev" (1966), "Pantaleon və qonaqlar" (1973), "Xuliya xala və yazıçı" (1979) romanları, hekayələri, pyesləri, tənqidi yazıları onu bütün dünyada tanıtmışdır.

1990-cı ildə Peruda prezident seçkilərində namizəd olmuşdur, lakin Alberto Fuximoriyə uduzmuşdur.

Lyosa 2010-cu il Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Mükafatı verən İsveç Akademiyasının açıqlamasında Nobel mükafatının Lyosaya "hakimiyyət strukturunun detallı açıqlamasına və insanın mübarizəsi, üsyanı və məğlubiyyətinin kəskin təsvirinə görə" verildiyi bildirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sarı Əli bəy

**Sarı Əli bəy** (I Əli Sultan) (1601—1628) — İlisu sultanı.  Şah I Abbasın Gürcüstana yürüşləri zamanı 1616-сı ildə Kaxetiyaya hücümlar təşkil etmişdir. 1628-cı ildə Sarıbaş  (indiki Qax rayonunun Sarıbaş  kəndi)   yaxınlığında  Kaxetiya çarı I Teymurazın sərkərdəsi Zurab eristavinin qoşunları ilə döyüşdə həlak olmuşdur.Başı kəsilərək I Teymuraza göndərilmişdir.

## Xarici keçidlər
http://www.vostlit.info/Texts/rus6/Wachushti/text5.phtml?id=245
Hüquqi presedent

**Hüquqi presedent** — müasir dünyada hüququn daha geniş yayılmış mənbəyi.

Hüquqi presedentin mahiyyəti, konkret iş üzrə dövlət orqanının (məhkəmə orqanının və ya inzibati orqanın) əvvəllər çıxardığı qərarın sonradan oxşar işlərin həlli zamanı hüquq norması qüvvəsinə malik olmasıdır. Hüquqi presedentin vətəni İngiltərədir.

Məhkəmə presedenti o zaman hüquq mənbəyi hesab olunur ki, konkret iş üzrə məhkəmənin qəbul etdiyi qərarın gələcəkdə oxşar işlərin həllində məhkəmədə ümumi qayda ola biləcəyi qəbul edilsin. Belə hallarda məhkəmə qərarları mahiyyətcə hüquq normasına çevrilir və ona ümumməcburi qayda kimi istinad edilə bilər. Məhkəmə presedenti xüsusən Böyük Britaniyada geniş yayılmışdır. Azərbaycanda məhkəmə praktikasına, məhkəmə qərarlarına başqa cür yanaşma var ki, bunu aşağıdakı kimi ifadə etmək olar: məhkəmənin vəzifəsi norma yaratmaq yox, mövcud normaları tətbiq etməkdir.
Qarayara çöpü

**Qarayara çöpü** - elmi adı 'Bacillus anthracis' olan qrammüsbət, sporlu bakteriya. Qarayara xəstəliyinin törədicisidir. İnsanda qarayara xəstəliyi törədən mikrobun kulturası Robert Kox tərəfindən 1877 ci ildə əldə edilmişdir.


Fayl:Anthrax 01.jpg| kulturası
Fayl:Gram Stain Anthrax.jpg|Qrammüsbət 
Fayl:Anthrax spores.jpg|-in sporları


Qarayaranın  törədici mikrobu növünə,  ailəsinə aid olub, ucları düzbucaq altında xarakterik kəsilmiş, uzunluğu 3-10 mkm, eni 1-1,5 mkm olan iri hərəkətsiz çöpdür. orqanizmdə inkapsullaşmış tək-tək çöplərə və ümumi kapsul ilə əhatələnmiş 2-3 mikrobdan ibarət zəncirə təsadüf edilir. Basillərin gövdələrinin ucları təmas yerlərində azca qalındır və zəncir bambuk əl ağacını xatırladır. Xarici mühitdə  0,8-1x1,3-1,5 mkm ölçüsündə sporlar əmələ gətirir, qrammüsbətdir, anilin boyalarla yaxşı rənglənir. Romanovski-Kimza üzrə rəngləndikdə kapsullar Sil-Nilsen metodundan istifadə edildikdə sporlar aşkara çıxır.
Qarayara basilləri fakultativ aerobdur. Ətli-peponlu aqarın səthində onlar çıxıntılı olan sap kələfindən ibarət "şiryalı", "meduza başı", donuq, tutqun, kələ-kötür kapsulsiz koloniyalar (R-forma), at zərdabında 80&nbsp;°C temperaturda hamar, selikli, yarımşəffaf bürmələnmiş koloniyalar şəklində (S-forma), ətli-peptonlu bulyonda – sınaq şüşəsinin dibində pambıq topası şəklində inkişaf edir.  ölümə səbəb olan toksindən, ödem amilindən və protektiv antigendən ibarət olan, natamam anticisimləri induksiyaedən ekzotoksinin protein kompleksini törədir.  törədici mikrobun antifaqositar aktivliyini təmin edən kapsullu protein antigeni və mikrob divarında yerləşən somatik polisaxarid antigeni vardır. Somatik antigen termostabildir heyvan və insan orqanizmində immunoqlobulinlər sintezini induksiya etmir, meyid materialında uzun müddət qalır, Antigenin termostabilxüsusiyyətindən xəstəliyin diaqnozunu qoymaq üçün (Askoli) termopresipitasiya reaksiyasında istifadə edirlər. Kapsulda qlütamin turşusunun polipeptidi protein antigeni tapılmışdır. Qarayara basillərinin mutant formaları məlumdur ki, onlardan immunoprofilaktik vaksinlər hazırlanır.
-lər 50&nbsp;°C-dək qızdırıldıqda 30 dəq. ərzində, 75-80&nbsp;°C temperaturda – 60 san.-dən sonra, adi konsentrasiyada suleyma, formaldehid, xlorun təsirindən bir neçə dəqiqədən sonra tələf olur. Qarayara basilləri aşağı temperatura son dərəcə davamlıdır. -in qarayara sporları xarici mühitdə yüksək dərəcədə davamlıdır. Yaşama qabiliyyətini suda bir neçə il, torpaqda on illərlə saxlayır; quru isti onları 140&nbsp;°C-də 3 saat ərzində qırır, qaynatma zamanı 45-60 dəq. sonra tələf olur. Sporlar dezinfeksiyaedicilərə qarşı davamlıdır, heyvanların aşəlanməş dərisində, onlar uyun müddət diri qala bilir. Ətin duzlanması sporları məhv etmir.

## Xarici keçidlər

* Bacillus anthracis
* Bacillus anthracis 
* Bacillus
* Bacillus anthracis and anthrax
* Vegetative Anthrax (Bacillus anthracis) Bacterial Cell Diagram

## Həmçinin bax

* Qarayara
Mattias Yakob Şleyden

**Mattias Yakob Şleyden** (; 5 aprel 1804, Hamburq — 23 iyun 1881, Frankfurt-Mayn) — alman bioloqu və ictimai xadimi.

## İstinadlar

 

## Əsəri

* Grundzüge der wissenschaftlichen Botanik, 4 Aufl., Lpz., 1861.

## Mənbə

* *Риттер Г.* Маттиас Яков Шлейден. (1804—1881 гг.) // "Естествознание и география", 1905, № 2.

## Həmçinin bax

* Hüceyrə nəzəriyyəsi
Telman Həmidov

**Telman Həmidov** — texnika elmləri namizədi, dosent.

## Həyatı və fəaliyyəti
Telman Muxtar oğlu Həmidov 1940-cı ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdur.

O,1948–1958-ci illərdə orta məktəbdə oxumuş, 1958-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olmuş, 1953-cü ildə institutun inşaat fakültəsini qurtarmışdır. Oxuduğu illərdə nümunəvi tələbə olduğundan, institutu qurtaran kimi "Mühəndis rəsmxəti" kafedrasında assistent vəzifəsinə işə götürülmüşdür. İnstitutda işlədiyi ilk gündən onu qabiliyyətli, bacarıqlı, təvazökar və savadlı bir müəllim kimi tanımışlar. Buna görə də T. Həmidov 1969-cu ilbə baş müəllim vəzifəsinə keçirilmişdir.

1975-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutu təşkil olunduqdan sonra T. Həmidov öz fəaliyyətini burada "Mühəndis qrafikası" kafedrasında davam etdirmişdir.

T. M. Həmidov 1975-ci ildə görkəmli alim, texnika elmləri doktoru, professor A. Mustafayevin rəhbərliyi altında hazırladığı elmi dissertasiyasını müdafiə edərək, texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. O, 1991-ci ildə dosent elmi adını almışdır.

T. Həmidov dəfələrlə beynəlxalq elmi-metodik konfranslarda məruzə etmiş, 22 elmi-metodik əsər çap etdirmişdir ki, əsərlərdən 5-i fransız dilində nəşr edilmişdir. Rus və fransız dillərini öz ana dili kimi bilən T. M. Həmidov 4 il müddətində (1982–1986) Əlcəzairin Bumerdez şəhərindəki Milli Neft, Qaz və Kimya İnstitutunda tələbələrə "Tərsimi həndəsə", "Rəsmxətt" və "Mühəndis qrafikası" fənlərindən dərs demişdir. Əlcəzairdə ali məktəbdə dərs dediyi illərdə 350 səhifəlik elmi-metodik əsər yazmışdır. Həmin əsərdən indi də Əlcəzair tələbələri dərslik kimi istifadə edirlər.

Əlcəzairdə işləyərkən, 1985–1986-cı illərdəki tədris və elmi işlərindəki müvəffəqiyyətlərə görə, T. Həmidov oradakı Sovet nümayəndəliyi tərəfindən "Nümunəvi əmək zərbəçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür. T. Həmidov Türkiyənin Sibas şəhərində yerləşən Texniki Universitetdə işləmişdir. 1991–1995-ci illər üçün Memarlıq və İnşaat Universitetinin dövlət büdcəli "İnşaat-Memarlıq və maşınqayırma konstruksiyaların optimal layihələndirilmə məsələləri" elmi işinin yerinə yetirilməsində T. Həmidovun çox böyük rolu olmuşdur.

Telman Həmidov 1995-ci ildə faciəli surətdə vəfat etmişdir.
Sent-Vinsent və Qrenadin

**Sent Vinsent və Qrenadinlər** — Karib dənizində yerləşən və Millətlər Birliyinə daxil olan müstəqil dövlət.

Ərazisi Kiçik Antil adaları arxipelaqında yerləşən Sent-Vinsent adası və 32 kiçik adadan ibarət Qrenadin adalar qrupundan ibarətdir.

Sahəsi 389&nbsp;km², əhalisi 118 min nəfərdir (2008). Paytaxtı Kinqstaundur.

thumb|350px|Sent-Vinsent və Qrenadin

## Həmçinin bax
Sent-Vinsent adası

**Sent-Vinsent** — Karib dənizində yerləşən vulkanik mənşəli ada. Kiçik Antil adaları arxipelaqında yerləşir.

Sent-Vinsent və Qrenadin dövlətinin ərazisinin əsas hissəsini təşkil edir. Sent-Lüsiya və Bekiya adaları arasında yerləşir. Sahəsi 344&nbsp;km²-dır.

Sent-Vinsent adasının əsas hissəsini dağlar və meşəliklər təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi Sufier vulkanıdır (1234 m). İqlimi tropik, passa və rütübətlidir. Ən çox yağıntı may-noyabr aylarında düşür. Tez-tez güclü tufanlar müşahidə olunur.

Əhalisi 116 min nəfərdir (2001). Əsasən zəncilərdən ibarətdir (66%). Mulatlar 19%, qara kariblər (hariflər - zənci və hindu kariblərin qarışığı), avropalılar (ingilis və portuqaliyalılar) 3,5 %, hindlilər 5,4%, hindular 2%. Rəsmi dili ingilis dilidir. ingilis ləhcəsində danışılır.

Əsas şəhəri və limanı Kinqstaundur. Adada hava limanı var.
Ümumi biologiya

**Ümumi biologiya** — Biologiya elminin ümumi qanunauyğunluqlarını öyrənən bölməsidir. Sistematik vəziyyətdən asılı olmayaraq buraya biologiyanın sitologiya, genetika, seliksiya, ekologiya, molekulyar biologiya, biokimya və s. kimi elm sahələri daxildir.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Biologiya Elmləri İttifaqı

## İstinadlar
HAARP

**HAARP** (; tərc. *Yüksəktezlikli Aktiv Qütb İşıqlarıTədqiqatlar Proqramı*) — ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri, Alyaska Ferbanks Universiteti və Müdafiə Nazirliyinin perspektivli layihələri araşdırma idarəsi (DARPA) tərəfindən birgə maliyyələşdirilən, ionosfer tədqiqat proqramı kimi başladılmış layihə. İngilis şirkəti ''BAE Systems'' tərəfindən dizayn edilmiş və tikilmişdir. Layihənin ilkin məqsədi ionosferi tədqiq etmək və radio rabitə və müşahidələr üçün ionosferə bağlı təkmilləşdirilmə texnologiyasının inkişaf etdirilməsi potensialını araşdırmaq idi. HAARP 2015-ci ildən etibarən Alyaska Ferbanks Universiteti tərəfindən idarə olunur.

Proqram çərçivəsində ionosferin xüsusiyyətlərini araşdırmaq üçün həyata keçirilən tədqiqatlar Alyaskada aparılır. İonosferə bu cür müdaxilə ideyası ilk dəfə Nikola Tesla və Islam Papaxov tərəfindən irəli sürülmüşdür.

Layihənin dayandırılması üçün bir sıra ölkələrdə kampaniyalar aparılır. Çünki HAARP layihəsinin iqlimə nəzarət və süni zəlzələ silahı ola biləcəyinə dair iddialar mövcuddur. Hətta zehin idarə etmə dalğaları yaydığı deyilir.

HAARP, Pentaqonun nəzarətində və ABŞ ordusunun xidmətində olan mühüm bir layihədir. Alyaskadakı mərkəzdə hazırda yüksək tezlikli radio siqnalı yayımlaya bilən cəmi 48 antenna vardır. Bunlardan əlavə, yüksək tezlikli siqnallarla əlaqəli fəaliyyətlərdə istifadə olunacaq bir radarın qoşulması da planlaşdırılır.

HAARP layihəsi sayəsində, ionosferin qızışdırılması yolu ilə çox aşağı tezlikli dalğalar (*ELF*) da yaradılmaqdadır.

Elektromaqnetik dalğalarla bir çox sınaqların aparıldığı bu ərazi təyyarələr üçün təhlükəlidir. Buna görə də HAARP təsislərində, təyyarə nəzarət sistemi mövcuddur və hər hansı təyyarənin yaxınlaşması zamanı antennaların fəaliyyəti avtomatik olaraq dayandırılır.

## Konspirasiya nəzəriyyələri
HAARP çoxsaylı konspirasiya nəzəriyyəsinin mövzusudur. Müxtəlif şəxslər layihənin gizli məqsədləri və imkanları haqqında fərziyyələr irəli sürmüşdürlər. Məsələn, amerikalı alim və aktivist Rozali Bertell 1996-cı ildə HAARP-ın hərbi silah olaraq mövcudluğu barədə xəbərdarlıq etmişdi. Kanadalı iqtisadçı Mişel Çosudovski isə kitabında qeyd edib ki, "ən son elmi sübutlar HAARP-ın tam işlək olduğunu və daşqın, siklon, quraqlıq və zəlzələləri tətikləmə qabiliyyətinə malik olduğunu göstərir." HAARP zamanla İran, Pakistan, Haiti, Türkiyə, Yunanıstan və Filippində müvafiq fəlakətlərin, eləcə də ildırım və hətta böyük cərəyan kəsintilərinin, TWA800 uçuş aparatının vurulmasının, Körfəz müharibəsi sindromunun və xroniki yorğunluq sindromunun yaranmasında günahlandırılmışdır.

## Mənbə
**Berich, Nick* və *Jeane Manning*. Angels Don’t Play This HAARP: Advances in Tesla Technology. ISBN 0-9648812-0-9.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*High Frequency Active Auroral Research Program. Rəsmi saytı 
*Space Plasma Exploration by Active Radar  Rəsmi saytı 
*Basic Information on HAARP 
*HAARP
Rüstəm Rüstəmov (həkim)

**Rüstəm Şamil oğlu Rüstəmov** () – tibb elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
5 aprel 1947-ci ildə Ağcabədi rayonunun Sarıcalı kəndində anadan olub. 1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş və Respublika Klinik Xəstəxanasında həkim-Hematoloq kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
1975–1977-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda hematologiya kafedrasında çalışmışdır.

1979-cu ildən Azərbaycan ET Hematologiya və Transfuziologiya İnstitutunda laboratoriya müdiri, hematoloji klinikanın rəhbəri və 1994-cü ildən bu günə kimi həmin İnstitutda elmi işlər üzrə direktor müavinidir.

1974-cü ildə namizədlik, 1986-cı ildə doktorluq dissertasiyaları (Moskva) müdafiə etmişdir.
Yaxın və uzaq xaricdə 130 elmi əsəri, 4 monoqrafiyası çap olunmuş, o cümlədən rəhbərliyi altında 10-a yaxın namizədlik və doktorluq dissertasiyaları hazırlanıb müdafiə edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Səhiyyə nazirliyinin fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında AAK expert şurasının üzvüdür.

## Əsərləri
* "İnsan qəlbinin anatomiyası". "Aypara", 2009.
* "Məhəbbətin sirri" "Bakı", 2014
* "İnsanın həyatı tək bir hüceyrədən başlayır"
* "Tibbi Genetika " "Bakı", 2013
* "Genetika terminləri lüğəti"
* " Talasemiyalı xəstələrdə posttransfuzion B və C virusu hepatiti"
* "Din və globallaşma proseslərinin qarşılıqlı əlaqəsi"
* " Возможные патологические механизмы возникновения,развития и сохранения пресловутого "армянского вопроса""
* "İrsiyyətin sitoloji və molekulyar əsasları"
* "İndex(predmet göstəricisi)"

## Mənbə
*Rafiq Əsgərov. Bütöv Azərbaycan qəzeti. 6 oktyabr 2010-cu il. № 38. ("İnsan qəlbinin möcüzələri" məqaləsi).

* http://rustemrustemov.az/
Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

**Sosialist Əməyi Qəhrəmanı** — 1938-ci ildən 1991-ci ilə qədər SSRİ-də əməkdə fərqlənməyə görə verilən ən ali fəxri ad.

## Mükafatın tarixçəsi
Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı və bu adın verilməsinin əsasnaməsi SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 27 dekabr 1938-ci il tarixli qərarı ilə təsis edilmişdir. Buna qədər Əmək Qəhrəmanı adı mövcud idi.

SSRİ üzrə ümumilikdə 20 613 nəfər Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür ki, bunlardan 201-i iki dəfə, 15-sı isə üç dəfə bu fəxri adla təltif edilmişdir. 134 nəfərə verilmiş Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı sonradan geri alınmışdır.

Tarixdə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüş ilk şəxs 1939-cu il 20 dekabr tarixli Fərmanla İ.V.Stalin, sonuncu adam isə SSRİ prezidentinin 1991-ci il 21 dekabr tarixli Fərmanı ilə təltif edilmiş, Qazaxıstanın opera müğənnisi Bibigül Tuleqenova olmuşdur.

## Həmçinin bax
* İkiqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## İstinadlar
Çxve Yun Xi

**Çxve Yun Xi** — Cənubi Koreyanın məşhur televiziya aparıcısı? yazıçı

Çxve Yun Xi xoşbəxtlik haqqında 20 kitabın müəllifidir. O, 2010-cu ildə intihar etmişdir. 63 yaşlı yazıçı 72 yaşlı həyat yoldaşı ilə birgə özünü öldürüb. Onların cəsədi qaldıqları motel nömrəsində asılı vəziyyətdə tapılıb.
Qadın ölümündən öncə yazdığı məktubda qeyd edib ki, iki ildir səhhəti pisləşib, ciyər və ürək xəstəliyindən əziyyət çəkib.
Polis əməkdaşları isə hesab edir ki, xoşbəxtlik və ümid haqqında kitabların müəllifinə intihar etməkdə həyat yoldaşı yardım göstərib. Xanımın öldüyünə əmin olandan sonra, o, özünü də asıb.

## İstinadlar
Elif Şafak

**Elif Şafak** (; ) — türk əsilli romançı.

1971-ci ildə Strasburqda doğulub. 2009-cu ildə çap edilən "Eşq" ("Aşk") romanı ən az müddətdə ən çox satılan türk romanı ünvanına sahib olub.

## Həyatı
Atasının o dövrdə həkimlik etdiyi Strasburqda dünyaya gəlib. Atası psixoloq Nuri Bilgin, anası diplomat Şafak Ataymandır. Doğulanda qısa bir müddət keçəndən sonra atası və anası ayrılıb, anasının himayəsində böyüyüb və soyadı kimi anasının adını götürüb.

Orta təhsilini anasının çalışdığı yer olan Madriddə, daha sonra lisey təhsilini Ankara Atatürk Anadolu Lisesi"ndə alıb. Ali təhsilini Orta Şərq Texniki Universitetinin Beynəlxalq Əlaqələr fakültəsində alıb.

2017-ci ilin oktyabrında biseksual olduğunu açıqlayıb.

13 oktyabr 2020-ci ildə öz tvitter hesabında Erməni terrorist qruplaşmalarına etdiyi dəstək ifadəsinə görə Azərbaycandakı oxucularını itirmişdir.

## Kitabları
*Kəm gözlərə Anadolu (Kem Gözlere Anadolu), 96s, 1994, Evrensel.
*Pünhan (Pinhan), 224 s., 1997, Metis.
*Şəhərin aynaları (Şehrin Aynaları), 280 s., 1999, Metis.
*Məhrəm (Mahrem), 216 s., 2000,  Metis.
*Bit Palas (Bit Palas), 361 s., 2002, Metis.
*Əraf (Araf]) (The Saint of Incipient Insanities çevirisi), 352 s., 2004, Metis.
*Beşpeşə (Beşpeşe), 680 s., 2004, Metis.
*Məd Cəzir (Med Cezir), 254 s., 2005,  Metis.
*Ata və bic (Baba ve Piç) (The Bastard of Istanbul çevirisi), 384 s., 2006, Metis.
*Qara süd (Siyah Süt), 303 s., 2007, Doğan Kitap.
*Eşq (Aşk), 420 s., 2009, Doğan Kitap.
*Kağız halva (Kâğıt Helva), 156 s., 2010, Doğan Kitap.
*Fəraripərəst (Firarperest), 232 s., 2010, Doğan Kitap.
*İsgəndər (İskender), 448 s., 2011, Doğan Kitab.

## Xarici keçidlər

* Əlif Şəfəqin rəsmi veb saytı 
* Elif Şafak web sitesi
* Elif Şafak’ın Hayatı
* TED Konuşması: Kurgunun Politikası 
* Əlif Şəfəq ədəbiyyat, siyasət və yazıçı məsuliyyəti haqda
İskəndər Pala

**İskəndər Pala** () — türk professor, divan ədəbiyyatı tədqiqatçısı və yazıçı.

## Əsərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
* İsgəndər Pala: “Füzuli mənim üçün Həzrəti-Füzulidir”
III Çarlz

**III Çarlz**, **III Karl** və ya tam adı ilə **Çarlz Filip Artur Mauntbetten-Vindzor** (əsil adı: ; ) — Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının kralı (8 sentyabr 2022-ci ildən). Kraliça II Elizabetin oğlu. Kral taxtını ən uzun müddət gözləmiş varis.

Çarlz 8 sentyabr 2022-ci ildə anasının ölümündən sonra kral oldu. 73 yaşında o, Britaniya tarixində ən uzun ömür sürən varis və Uels şahzadəsi olduqdan sonra Britaniya taxtına çıxan ən yaşlı şəxs oldu. 6 may 2023-cü ildə Vestminster abbatlığında tacqoyma mərasimi oldu.

## Həyatı
Karl 14 noyabr 1948-ci ildə Bukingem sarayında anadan olmuşdur. O, Edinburq hersoginyası Şahzadə Elizabet və Edinburq hersoqu Şahzadə Filipin ilk övladı və Kraliça Elizabetlə VI Corcun ilk nəvəsidir. Şahzadənin xaç valideynləri Kral (doğma babası), Norveç kralı VII Haakon, Mariya Tek (doğma böyük nənəsi), Şahzadə Marqaret (doğma xalası), Yunanıstan və Danimarka şahzadəsi Corc, Şahzadə Viktoriya, Xanım Brebon və Devid Bouz-Layon olmuşdur. Hökmdarın qızının övladı olduğuna görə Karla Britaniya şahzadəsi və Zati-aliləri titulları verilməmişdi. Əvəzində o, Meriones Qrafı titulunu (atasının ikinci titulu idi) götürəcəkdi, lakin 22 oktyabr 1948-ci ildə VI Corc Şahzadə Elizabet və Edinburq hersoqunun hər hansı övladına kral ailəsinin üzvü və şahzadə statusu hüququnun verilməsi haqqında sənəd hazırlatdı, bu isə Karlı doğuşdan kral ailəsinin şahzadəsi etdi.

Karlın üç yaşı olanda anasının Kraliça olması ilə o da II Elizabetin varisi oldu. Hökmdarın ən böyük oğlu olduğuna görə o, avtomatik olaraq Birləşmiş Krallığın vəliəhd şahzadəsi olmaqla yanaşı, həm də Kornuol Hersoqu, Rotsey Hersoqu, Kerrik Qrafı, Renfru Baronu, Adalar lordu və Şotlandiya Şahzadəsi oldu. Onun 1981-ci ildə Leydi Diana Spenserlə evliliyindən Şahzadə Uilyam və Şahzadə Harri adlı iki oğlu var idi. 1996-cı ildə cütlük hər ikisi nikahdankənar münasibətləri açıq şəkildə bildirdikdən sonra ayrıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şahzadə Çarlzin rəsmi saytı
Yeddi samuray

**"Yeddi samuray"** () — rejissor Akira Kurosavanın fəlsəfi-dram filmi.

## Məzmun
Yaponiya, XVI əsrin ikinci yarısı. Bir kəndin sakinləri xəbər tuturlar ki, onların kəndinə köçəri tayfa hücum etmək və arpa ehtiyatlarını götürmək istəyirlər. Onlar 3 kəndlini kəndi qorumaq üçün yalnız yeməyə razı olan samuray tapmağa şəhərə göndərirlər. Çünki kəndlilərin onların haqqını başqa cür ödəməyə imkanıları yox idi. Elçilər təcrübəli döyüşçü Kambey Simadanın oğrunu necə cəzalandırdığının şahidi olurlar. Kəndlilər bu iş haqqında ona danışırlar və Kambey onlara kömək etməyə razılaşır.

Tezliklə Kambey özünə roninlərdən çox da böyük olmayan dəstə düzəldir. Onların arasında eləcə də Kambeyin şagirdi olmaq istəyən gənc samuray Kasusiro Okamoto və özünü samuray kimi qələmə verən, əslində isə sadəcə avara olan Kikutiyo də var.

Dəstə kəndə yollanır. Kəndlilərin həyatını və qorxusunu yaxşı bilən Kikutiyonun sayəsində roninlər yerlilərlə ümumi danışıq dili tapırlar. Onlar kəndlilərə döyüş qaydalarını öyrətməyə başlayırlar, müdafiə xətti qururlar və hətta öz bayraqlarını düzəldirlər. Bu bayraqda Kikutiyo istisna olmaqla 6 əslən samuray dairə və üçbucaq formalarında təsvir olunmuşdur.

Tezliklə quldurların kəşfiyyatçıları peyda olurlar. Kambey və roninlər onları tuta bilirlər. Bundan sonra 7 qəhrəmandan üçü və bir kəndli-bələdçi meşə düşərgəsinə həmlə edərək bir neçə qulduru öldürürlər. Düşmənin seyrəkləşməsinə baxmayaraq, ac döyüşçülər kəndi yemək əvəzində qoruyurlar. Döyüşdə məlum olur ki, quldurların silahı da var və onların bəzilərini samuraylar ələ keçirə bilir.

Kəndə quldurların sonuncu hücumu zamanı samuraylar dəstənin bütün sağ qalmış  üzvlərini kəndə buraxıb sonra onları məhv eləyirlər. Sonuncu döyüşdən sonra sağ qalanlar yalnız Kambey, Sitirodzi və Kasusiro olur. Onlar kəndi tərk edirlər. Bu kənddə artıq sülh hökm sürür. Kəndlilərin daha samuraylara ehtiyacı yoxdur. 
 
## Film haqqında
* “Toho” studiyası bir neçə dəfə bu filmin çəkilişlərini dayandırmaq istəmişdi. Ümumi fikirə görə onu maliyyə uçurumu gözləyirdi. Lakin Kurosavanın inadlı fikri prodüserləri razı salır. 
* Final səhnəsi atların azlığı üzündən bir neçə dəfə təxirə salınmışdı.
* Filmin Yaponiya premyerası 26 aprel 1954-cü ildə olmuşdu. 
* Film 2 milyon dollarlıq büdcə ilə çəkilmişdir.  
 
## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifləri:** Akira Kurosava, Sinobu Hasimoto, Hideo Oquni
:**Rejissor:** Akira Kurosava
:**Operator:** Asakadzu Nakai
:**Bəstəkar:** Fumio Hayasaka
:**Prodüser:** Sodziro Motoki

### Rollarda

## Xarici keçidlər
* 
* 

## Həmçinin bax
Robert Huk

**Robert Huk** ( ) — ingilis təbiətşünası, ensiklopedisti, eksperimental fiziki. Onun adı daha çox Huk qanunu ilə xatırlanır.

## Bioqrafiya
Robert Huk ruhani ailəsində dünyaya gəlmiş, atası onun ruhani olmasını istəsə də oğlunun sağlamlığının zəifliyi və onun mexanikaya marağını nəzərə alaraq saatsaz olmasına qərar verir. Uestminsterdə məktəbə gedir. 1653-cü ildən Oksfordda oxumağa başladı. Burada o, 1655 ci ildə Robert Boyl ilə tanış olur, birlikdə hava nasosunu icad edirlər. 1662 ci ildə London Kral Cəmiyyətinə üzv seçilir və ölümünədək fizika şöbəsinin kuratoru olur. 1677 və 1682 ci illərdə cəmiyyətin katibliyinə təyin edilir. 1665 ci ildə Qreşam kollecinin həndəsə üzrə professoru seçilir. Həmin ildə o özünün məşhur Mikroqrafiya əsərini dərc edir. Bu əsərdə icad etdiyi iki linzalı mikroskopu ilə müşahidə və tədqiqatlarını göstərmiş və ilk dəfə bitki toxumasının hüceyrədən təşkil olunduğunu söyləmişdir.

## Kəşf və icadlar
İlk dəfə olaraq Robert Huk hüceyrəni kəşf etmişdir. 1665-ci ildə bioloji toxumanın –  ağacından hazırlanmış tıxacın (probkanın) nazik kəsiyinə özü tərəfindən təkmilləşdirilmiş mikroskop altında baxarkən, tıxac kəsiyinin çoxlu sayda hücrəciklərdən ibarət olduğunu görmüş və onlara  – hüceyrə adı vermişdır. XVII əsr tədqiqatları bitkilərin hüceyrəvi quruluşa malik olmasını aşkarlasa da hüceyrənin öz quruluşu haqqında heç bir məlumata malik deyildir.

## Mənbələr
* В. И. Арнольд, "Гюйгенс и Барроу, Ньютон и Гук" . М., Наука, 1989 г., 96 с.
* А. Н. Боголюбов, "Роберт Гук (1635–1703)" . М.: Наука, 1984.
* Филонович С., "Роберт Гук", Квант, 1985, № 7. 
* L. D. Patterson, Hooke’s Gravitation Theory and Its Influence on Newton. I: Hooke’s Gravitation Theory, Isis, Vol. 40, No. 4 (Nov., 1949), pp. 327–341. [Online](http://links.jstor.org/sici?sici=0021-1753(194911)40%3A4%3C327%3AHGTAII%3E2.0.CO%3B2-1)
* L. D. Patterson, Hooke’s Gravitation Theory and Its Influence on Newton. II: The Insufficiency of the Traditional Estimate, Isis, Vol. 41, No. 1 (Mar., 1950), pp. 32–45. [Online](http://links.jstor.org/sici?sici=0021-1753(195003)41%3A1%3C32%3AHGTAII%3E2.0.CO%3B2-X)
* C. Wilson, Newton’s Orbit Problem: A Historian’s Response, The College Mathematics Journal, Vol. 25, No. 3 (May, 1994), pp. 193–200, doi:10.2307/2687647. [Online](http://links.jstor.org/sici?sici=0746-8342(199405)25%3A3%3C193%3ANOPAHR%3E2.0.CO%3B2-W)
* Early Science and Medicine, Volume 10, No. 4, December 2005.  (müəlliflər: Niccolò Guicciardini, Michael Nauenberg, Ofer Gal, Domenico Bertoloni Meli).

## Xarici keçidlər
* Robert Hooke (1635–1708)  Robert Huka həsr olunmuş sayt.
* R. S. Westfall, Robert Hooke (from Dictionary of Scientific Biography, p. 112–119). (ing.)
* Michael Nauenberg homepage. (ing.)
* Allan Chapman, England’s Leonardo: Robert Hooke (1635–1703) and the art of experiment in Restoration England  (ing.)
* Robert Hooke (The MacTutor History of Mathematics archive)  (ing.)

## İstinadlar
Niko Pirosmani

**Niko Pirosmani** (; əsl adı **Nikolay Aslanoviş Pirosmanaişvili (Pirosmanişvili)**, ; ) — Gürcüstan və Rusiya rəssamı, primitivizm cərəyanının nümayəndəsi.

## Həyatı
Pirosmani Gürcüstanın Mirzəani kəndində indiki Kaxetiya ərazisində fermer ailəsində anadan olub. Valideynləri Aslan Pirosmanaşvili və Tekle Toklikişvili kiçik üzüm bağı, həmçinin bir neçə inək və öküz sahibi olan fermerlər idi. O, sonra yetim qalmış, iki böyük bacısı Məryəm və Pepeninin himayəsində qalmışdır. Pirosmani 1870-ci ildə bacıları ilə birlikdə Tiflisə köçmüşdür. 1872-ci ildə Tiflis vağzalının yaxınlığında kiçik bir mənzildə yaşayaraq imkanlı ailələrdə qulluqçu işləmiş, rus və gürcü dillərini oxuyub yazmağı öyrənmişdir. 1876-cı ildə Mirzəanin kəndinə qayıdıb orada çobanlıq etmişdir.

Pirosmani tədricən rəssamlığa yiyələndi. 1882-ci ildə Giorgi Zaziaşvili ilə birlikdə lövhələr düzəltdikləri bir rəsm emalatxanası açdı. 1890-cı ildə dəmir yolu konduktoru işlədi. 1893-cü ildə Tiflisdə bir süd ferması qurdu və 1901-ci ildə oranı tərk etdi. Pirosmani həyatı boyu yoxsulluğuna baxmayaraq, binaları rəngləmək və ağartmaq da daxil olmaqla sadə işləri görməyə hazır idi. O, həmçinin Tiflis dükançılarında işləyərək onların sifarişi ilə lövhələr, rəsmlər və portretlər yaradırdı. Rəsmləri yerli sakinlər arasında müəyyən populyarlıq qazansa da (təxminən 200-ü  qalıb), peşəkar rəssamlarla münasibətləri mürəkkəb olaraq qalırdı; dolanışıq qazanmaq onun üçün həmişə estetik abstraksiyalardan daha vacib idi.

## Yaradıcılığı

## Əsərləri


Fayl:Pirosmani zakatala.jpg|Zaqatalada pivə salonu üçün çəkilmiş reklam plakatı
Fayl:Pirosmani. Wine field.jpg|Şərab tədarükü
Fayl:Pirosmani. Shamil with a Bodyguard. Oil on oil-cloth, 112x90 cm. The State Museum of Fine Arts of Georgia, Tbilisi.jpg|Şeyx Şamil və cangüdəni
Fayl:Pirosmani. Camel.jpg|Çarvadar 


## İstinadlar
Muzey Mərkəzi (Bakı)

**Muzey Mərkəzi** (keçmiş adı: **Lenin Muzeyi**) — Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Muzey Mərkəzi. Bakı şəhərinin mərkəzində, Dənizkənarı Milli parkın yaxınlığında yerləşir. Direktoru Liana Vəzirovadır.

## Binası

Binası 1960-cı ildə məşhur Azərbaycan memarı Həsən Məcidovun layihəsi əsasında V. İ. Leninin anadan olmasının 90 illiyi münasibətilə tikilib və 1961-ci ildə Moskvadakı V. İ. Lenin Muzeyinin filialı kimi istismara verilib.

1991-ci ildə SSRİ-nin süqutundan sonra Azərbaycan prezidentinin sərəncamına əsasən bina Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinə verilmiş və Muzey Mərkəzi adını almışdır. Bu binada aşağıdakı muzeylər yerləşir:
# Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyi
# C. Cabbarlı adına Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyi
# Azərbaycan İstiqlal Muzeyi


Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyi.jpg|Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyi
Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyi.jpg|Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyi
Azərbaycan İstiqlal Muzeyi.jpg|Azərbaycan İstiqlal Muzeyi
Muzey Mərkəzində Sərgi Qalereyası.jpg|Sərgi Qalereyası


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Həsən Məcidov

**Həsənağa (Həsən) Əli oğlu Məcidov** () — Azərbaycan memarı, Azərbaycan SSR Dövlət Tikinti və Arxitektura İşləri Komitəsinin sədri (1959–1960), Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı (1960).

## Həyatı
Həsən Məcidov 1914-cü ildə Bakıda sənətkar ailəsində anadan olmuşdur. O, orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, 1937-ci ildə buranın memarlıq-tikinti fakültəsini bitirmişdir. Tələbəlik illərində "Azərdövlətlayihə" Dövlət Layihə  İnstitutunda texnik, ali məktəbi bitirdikdən sonra isə bu institutunda memar vəzifəsində işləmişdir.

Böyük Vətən müharibəsi illərində Həsən Məcidov Sovet Ordusu sıralarına qatılmış və döyüşlərdə yaralanaraq 1946-cı ildə ehtiyata buraxılmışdır. Bundan sonra o, yenidən yaradıcılıq fəaliyyəti göstərmiş, bir sıra ictimai-mənzil binalarının layihələrini işləyib hazırlamışdır. Bir müddət layihə idarəsinin baş mühəndisi olan Həsən Məcidov 1948-ci ilin fevral ayından "Azərdövlətlayihə" İnstitutunun 2 №-li memarlıq emalatxanasının rəhbəri vəzifəsində işləmişdir. 1954-cü ildən Azərbaycan Politexnik İnstitutunda memarlıq konstruksiyaları dosenti olmuşdur.

Həsən Məcidov Azərbaycan Memarlar İttifaqı Rəyasət Heyətinin üzvü olmuş, XXX və XXXI Bakı şəhər partiya konfranslarında Azərbaycan KP Bakı Komitəsi üzvlüyünə namizəd göstərilmişdir.

Həsən Məcidovun layihəsi əsasında 1960-cı ildə V. İ. Leninin anadan olmasının 90 illiyi münasibətilə hazırkı Muzey Mərkəzi tikilib və 1961-ci ildə Moskvadakı V. İ. Lenin Muzeyinin filialı kimi istismara verilib. Həsən Məcidov Azərbaycanda digər layihələrin də müəllifi olmuşdur – Binədə Bakı təyyarə limanı, "Bakı" mehmanxanası, Naxçıvanda Dövlət Musiqili Dram Teatrının binası (1964), Dzerjinski adına mədəniyyət sarayı (1948, hal-hazırda Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin Mədəniyyət Evinin binası kimi fəaliyyət göstərir) , Məşədi Əzizbəyov metro stansiyasının binası (hal-hazırda bu bina Koroğlu metro stansiyasının binası kimi fəaliyyət göstərir). Bunlardan başqa, Həsən Məcidov çox sayıda yaşayış binasının, kinoteatrın, klubun və digər növlü binaların da memarıdır.

Həsən Məcidov V Çağırış Azərbaycan Ali Sovetinin (1959–1962) üzvü olmuşdur.

## Mükafatları
* "İgidliyə görə" medalı (SSRİ)
* "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı
* "Şərəf nişanı" ordeni
* Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı

## Xatirəsi
2014-cü il dekabrın 15-də Həsən Məcidovun 100 illik yubileyi ilə əlaqədar layihəsininnin müəllifi olduğu Bakı Muzey Mərkəzinin divarında memarın adı yazılmış xatirə lövhəsinin açılışı olmuşdur.

2016-cı ilin may ayında Azərbaycan Memarlar İttifaqının 80 illik yubileyinə həsr olunmuş poçt markaları buraxılıb. Markalardan birində Həsən Məcidov və Bakı Muzey Mərkəzinin binası təsvir olunub.

## İstinadlar

## Mənbə
*