Svetlana Qannuşkina

**Svetlana Alekseyevna Qannuşkina** (; ) — Rusiyalı hüquq müdafiəçisi, müəllim və ictimai xadim. "Yabloko" partiyasının Federal Siyasi Komitəsinin üzvü. Vətəndaş Yardımı Komitəsinin sədri, “Memorial” hüquq-müdafiə mərkəzinin Şura üzvü və Miqrasiya və Hüquq Şəbəkəsinin rəhbəri, habelə (2012-ci ilin iyun ayına qədər) Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında İnsan Hüquqlarının İnkişafına Yardım üzrə  
Vətəndaş Cəmiyyəti İnstitutları və İnsan hüquqları Şurasının üzvü. 2016-cı ildə "Yabloko" partiyasından Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasına deputatlığa namizəd olub.
## Həyatı
Svetlana Qannuşkina 1965-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirmiş və 1967-ci ilə qədər orada aspiranturada təhsil almışdır. 1970-1999-cu illərdə Tarix və Arxivlər İnstitutunda (sonradan Rusiya Dövlət Humanitar Elmlər Universitetinə çevrilmişdir) riyaziyyat kafedrasında müəllim, sonra dosent vəzifələrində çalışmışdır.

Svetlana Qannuşkina məşhur rus psixiatrı Pyotr Qannuşkinin nəvəsidir.

## Hüquq müdafiəçisi fəaliyyəti
Svetlana Qannuşkina 1980-ci illərin sonundan qaçqınların və məcburi köçkünlərin hüquqlarını müdafiə edən insan haqları fəaliyyətlərində iştirak edir. Son illərdə onun fəaliyyətinin əsas istiqaməti Çeçenistanda insan hüquqlarının pozulmasına qarşı mübarizə, habelə Rusiyadakı qaçqınlara yardım olub.

1990-cı ildə qaçqın və məcburi köçkünlərə hərtərəfli yardım göstərən ilk insan hüquqları təşkilatı olan Vətəndaş Yardımı Komitəsinin təsisçilərindən biri olub. Svetlana Qannuşkina 1991-ci ildə “Memorial” İnsan Hüquqları Mərkəzinin yaradılmasında iştirak edib. 1996-cı ildə Memorial İnsan Hüquqları Mərkəzi çərçivəsində "Miqrasiya və Hüquq Şəbəkəsi"ni təşkil etmişdir. Svetlana Qannuşkinanın üzv olduğu "Vətəndaş Yardımı Komitəsi" və "Miqrasiya və Hüquq Şəbəkəsi" Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının İdarəsi ilə sıx əməkdaşlıq edir və onun fəal dəstəyindən istifadə edir.

Hazırda “Vətəndaş Yardımı” cəmiyyəti qaçqınlara, məcburi köçkünlərə və məcburi köçkünlərə hakimiyyət orqanları və digər rəsmi strukturlarla münasibətlərində vasitəçilik yardımı göstərir. İctimai təşkilatlardan, sənaye müəssisələrindən və özəl donorlardan maddi yardım və əşyalar (paltar, ayaqqabı, qab-qacaq və s.) qəbul edir və onları öz himayəsində olan şəxslər arasında bölüşdürür. Svetlana Qannuşkinanın rəhbəri olduğu cəmiyyət həmçinin, tibbi yardımın alınmasında hüquqi yardım və dəstək göstərir, pulsuz məsləhət yardımı göstərməyə kömək edir.

2004-cü ildən Fransanın “Secours Catholique” (Fransa Karitası) təşkilatı ilə birgə "Vətəndaş Yardımı" komitəsi Çeçenistan sakinlərinə və İnquşetiyada yerləşən məcburi köçkünlərə tibbi yardımın təşviqi layihəsi üzərində işləyir. Layihə Avropa İttifaqının Humanitar Yardım Komissiyası tərəfindən maliyyələşdirilir.

Komitə Moskva universitetlərinin tələbələri və məzunlarının qaçqın uşaqları normal məktəb həyatına qayıtması üçün hazırladığı "Uşaqların Uyğunlaşması və Təhsili" Mərkəzi yaradıb.

Svetlana Qannuşkina Rusiyanın bir çox regionlarında miqrantlara pulsuz hüquqi məsləhət vermək üçün yaradılmış Miqrasiya və Hüquq Şəbəkəsinin fəaliyyət göstərdiyi “Məcburi Miqrantların Hüquqlarının Müdafiəsi” Memorial İnsan Hüquqları Mərkəzi proqramını idarə edir. Şəbəkənin hüquqşünasları miqrantlara məsləhətlər verir, məhkəmələrdə onların maraqlarını müdafiə edir, həmçinin regional aktların federal qanunvericiliyə və Rusiya Federasiyasının Konstitusiyasına uyğunlaşdırılması üzərində işləyir.

Svetlana Qannuşkina qaçqınların ümumi və spesifik problemlərini həll etmək üçün deputat sorğu və petisiya mexanizmindən fəal şəkildə istifadə edərək Dövlət Dumasının deputatları ilə əməkdaşlıq edir. O, Rusiyada İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil yanında Ekspert Şurasının üzvü kimi qaçqınların və məcburi köçkünlərin hüquqlarına dair qanunvericiliyin işlənib hazırlanmasında iştirak edir, mütəmadi olaraq miqrantların vəziyyəti ilə bağlı hesabatlar verir.

Qannuşkina 2002-ci ildə Rusiya Prezidenti yanında İnsan Hüquqları Komissiyasının (daha sonra onun əsasında yaradılmış vətəndaş cəmiyyəti institutlarının və insan hüquqlarının inkişafına kömək edən Rusiya Federasiyasının Prezidenti yanında Şuranın) üzvü oldu.

2003-cü ildə insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində uğurlu nailiyyətlərinə görə "Amnesty International"ın Almaniya bölməsinin mükafatına layiq görülüb. 2004-cü ildə Memorial İnsan Hüquqları Mərkəzi qaçqınların müdafiəsi sahəsində fəaliyyətinə görə BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının Fridtjof Nansen Mükafatına layiq görülüb.

2009-2012-ci illərdə Svetlana Qannuşkina Miqrasiya Siyasəti üzrə Hökumət Komissiyasının üzvü olmuşdur.

2010-cu ildə Özbəkistandan olan bir rus kazak qaçqına hüquqi yardım göstərdiyinə görə Rusiya kazaklarının “Rusiyaya iman və xidmətə görə” mükafatı alıb.

2010-cu ildə Svetlana Qannuşkina (Memorial ilə birlikdə) Norveç Mühafizəkarlar Partiyasının lideri Erna Solberq tərəfindən Nobel Sülh Mükafatına namizəd göstərilmişdir.

2014-cü ildə insan hüquqlarının müdafiəsi və insan haqları hərəkatına verdiyi tarixi töhfələrə görə Moskva Helsinki Qrupunun laureatı olub.

2018-ci il prezident seçkilərində o, Qriqori Yavlinskinin səlahiyyətli nümayəndəsi olub.

23 dekabr 2022-ci ildə Rusiya Ədliyyə Nazirliyi Qannuşkinanı “media - xarici agentlər” siyahısına əlavə edib.
## İctimai aksiyalarda iştirak
27 noyabr 2005-ci il Moskvada, 2005-ci il noyabrın 4-də Moskvada baş vermiş millətçi təşkilatların “Rus marşı”na cavab olaraq antifaşistlərin piketi baş tutdu.

28 yanvar 2006-cı ildə hüquq müdafiəçilərinə qarşı xarici kəşfiyyat xidmətləri ilə əməkdaşlıqda ittihamlarla Qannuşkinanın Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinə “və bütün digərlərinə” ünvanlanmış açıq məktubu dərc olundu. Məktub aidiyyatı olmayan Miqrasiya və Hüquq Şəbəkəsinin internet saytı ironik şəkildə “özünü təslim etdi” və “Bütün casus ittihamlarına dərin hörmətsizliklə” başlığını ilə yaılmışdı.

2006-cı ilin iyulunda Moskvada Qeyri-Hökumət Təşkilatlarının “Mülki G8-2006” Beynəlxalq Forumu keçirildi. Onun məqsədləri Sankt-Peterburqda keçiriləcək G8 sammiti ilə bağlı beynəlxalq ictimaiyyəti narahat edən məsələləri müzakirə etmək olub. Forum çərçivəsində dəyirmi masalar keçirilib. Svetlana Qannuşkina və Aleksandr Verxovski (SOVA informasiya-analitik mərkəzinin direktoru) miqrasiya və ksenofobiya problemlərinə dair “masa”ya rəhbərlik etdilər.

2018-ci ilin iyununda o, mədəniyyət xadimlərinin, siyasətçilərin və hüquq müdafiəçilərinin Rusiyada məhkum olunmuş ukraynalı rejissor Oleq Sentsovu müdafiə etmək üçün dünya liderlərini çıxış etməyə çağıran açıq məktubunu dəstəkləyib.
## Seçkilərdə iştirak
2016-cı il Dövlət Dumasına seçkilərdə o, Çeçenistanda "Yabloko" partiyasının regional siyahısına rəhbərlik edib. Qannuşkina bu barədə belə deyib: “*İndi mən “Yabloko”dan başqa indiki hakimiyyətə qarşı tarazlıq yarada biləcək bir partiya görmürəm. Hakimiyyətin əsas qolları itirilib, bu, qəbuledilməzdir. Ona görə də müstəqil deputatlar olmalıdır və mən onları yalnız "Yabloko"da görürəm*”.
## Rusiya Federasiyası Prokurorluğu tərəfindən təzyiq
2007-ci ilin fevralında Svetlana Qannuşkina Rusiya Federasiyası prokurorluğundan xəbərdarlıq alıb. Orada "*məcburi miqrantlar, qaçqınlar, xarici vətəndaşların hüquqi statusu və vətəndaşların hərəkət azadlığı hüququ ilə bağlı Rusiya qanunlarının pozulmasının yolverilməzliyi*" xəbərdarlığı əks olunmuşdu.

İstintaq prosesinin başlanmasına səbəb Dövlət Dumasının deputatı Nikolay Kuryanoviçin Rusiya Federasiyası Baş Prokurorluğuna təşkilatın “etnik cinayətkar qrupların əmməllərinin ört-basdır edilməsi ilə bağlı” fəaliyyətinin yoxlanılması tələbi ilə müraciəti olub. Deputatın müraciəti 2006-cı ilin oktyabrında mərkəzi qəzetlərdən birində dərc olunandan sonra ortaya çıxıb. Materialda bildirilir ki, hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən saxlanılarkən öldürülən cinayətkarlardan birinin (Tariel Tsuli) üzərindən Svetlana Qannuşkinanın imzası ilə “inzibati tədbirlər görməmək və onun Moskva vilayətində hərəkətinə mane olmamaq xahişi ilə” ərizəsi tapılıb.

25 oktyabr 2007-ci il tarixində Moskva şəhəri üzrə RUBOP, RUBEP və "Rosregistration" tərəfindən "Vətəndaş Yardımı Komitəsi"ində yoxlamalardan sonra Moskva şəhərinin Zamoskvoretski Məhkəməsinin qərarı ilə Moskva Prokurorluğunun xəbərdarlığı elan edilib. Belə ki, sübut edilmişdir ki, Qannuşkina yuxarıda göstərilən ərizəni həmin şəxsə verməmişdir və Rusiya qanunvericiliyi pozulmamışdır.

## Ailəsi
* Atası - Aleksey Petroviç Qannuşkin (1920-1974), A.N.Tupolev adına konstruktor bürosunda təyyarə konstruktoru mühəndisi, SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı.
* Anası - Yelena Qriqoryevna Proxorova (1916-2000).

Svetlana Qannuşkina 1966-cı ildən ailəlidir, bir oğlu, bir qızı, üç oğlan nəvəsi və bir qız nəvəsi var.

* Əmisioğlu - illüstrator Yevgeni Aleksandroviç Qannuşkin (1925-2010); oğlu rəssam, kitab illüstratoru Aleksandr Yevgeniyeviç Qannuşkindir (1960-cı il təvəllüdlü).
* Ata babası Pyotr Borisoviç Qannuşkin (1875-1933), psixiatr, Moskva Universitetinin professoru.
* Nənəsi Sofiya Vladimirovna Qannuşkinanın qardaşı (1878-1946) - mama-ginekoloq, Minsk Tibb İnstitutunun professoru (1938), Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Yevgeni Vladimiroviç Klumov.

## Mükafatları
* Açıq Cəmiyyət İnstitutunun (Soros Fondu) “Asketizm üçün” mükafatı (1997).
* MDB ölkələri Parlamentlərarası Assambleyasının “MDB-nin informasiya məkanının formalaşmasında müstəsna xidmətlərinə görə” “Dostluq ağacı” medalı (2000).
* Moskva Xeyriyyə Şurasının "Xeyriyyəçilik fəaliyyətində xidmətlərinə görə" fəxri nişanı (2001).
* 2003-cü ildə insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində görkəmli nailiyyətlərinə görə Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatının Alman bölməsinin mükafatına layiq görülmüşdür.
* 2010-cu ildə Özbəkistandan olan bir rus kazak qaçqınına hüquqi yardım göstərdiyinə görə Rusiya kazaklarının "Rusiyaya iman və xidmətə görə" mükafatını alıb.
* “İnsan hüquqlarının müdafiəsinə və miqrantlara yardıma görə” Çexiyanın “People in Need” qeyri-hökumət təşkilatının “Man to Man” mükafatı (2006).
* Norveç İnsan Hüquqları üzrə Helsinki Komitəsinin A.Saxarov adına “Rusiyada insan hüquqlarının müdafiəsi işinə uzun illər sədaqət və sədaqətinə görə” mükafatı (2007).
* Rusiya Federasiyası Prezidentinin minnətdarlığı (30 aprel 2008-ci il) - vətəndaş cəmiyyəti institutlarının inkişafına, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin təmin edilməsinə verdiyi böyük töhfəyə görə.
* "Fəxri legion" ordeni (Fransa, 2010).
* 2010-cu ildə Svetlana Qannuşkina Nobel Sülh Mükafatına namizəd göstərilib.
* “Düzgün həyat tərzinə görə” mükafatı.
* 10 oktyabr 2013-cü ildə Qannuşkina "Rusiyada insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində davamlı və cəsarətli fəaliyyətinə görə" Stieg Larsson mükafatına layiq görülüb.
* Moskva Helsinki Qrupunun Mükafatı (2014).

## Müsahibəsi
*  // ГражданинЪ TV. 8 сентября 2022.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Светлана Ганнушкина на сайте «Эхо»
* Дело Иванниковой: Приговор ожидается завтра
* Биография 
* Светлана Ганнушкина «Нелегкое право граждан»
* Светлана Ганнушкина: «Хотелось бы больше бороться за других, чем за себя»
* Светлана Ганнушкина: России без мигрантов не выжить
* Светлана Ганнушкина: «Наша миграционная политика крайне нервная»
* Что сказал Медведев правозащитникам? (интервью с С.Ганнушкиной)
* Конфликты на почве этнической ненависти: как их избежать?//Передача радиостанции «Эхо Москвы» с участием С.Ганнушкиной и Г.Райкова
* Письмо Светланы Ганнушкиной президенту Медведеву о похищениях и убийствах, совершаемых правоохранительными органами Чечни
* Суд оштрафовал Светлану Ганнушкину на 2000 рублей