open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liktor

**Liktor** () — sözündən yaranan Liktor, əsas vəzifəsi Roma Respublikası və Roma İmperiyası dövründə imperator səlahiyyətlərinə sahib olan yüksək vəzifəli magistratların təhlükəsizliyini təmin etmək olan dövlət qulluqçularının Roma xüsusi sinfidir. Liktor ənənəsinin mənşəyi Romanın krallıq olduğu dövrə, bəlkə də hətta romalılarla qonşu olan etrusklara da gedib çıxır.

## Seçilmə üsulları
Liktorlar əvvəlcə plebeylərdən seçilsələr də, Roma tarixinin uzun dövründə azad edilmiş qullar arasından seçiliblər. Onlar Roma vətəndaşları idilər, çünki onlara Roma daxilində toqa geyinmək hüququ verilmişdir. Liktorlar fiziki cəhətdən güclü insanlar arasından seçilirdi. Liktorlar hərbi xidmətdən azad edilirdilər və xidmətlərinə görə sabit aylıq əmək haqqı (imperiyanın ilk illərində 600 sesters) alırdılar və institusional struktur kimi təşkil edilirdilər. Daha çox hakimlərin özləri tərəfindən seçilsələr də, zaman-zaman püşkatma yolu ilə seçildikləri də görünürdü.

## Liktorun vəzifəsi
Liktorların əsas vəzifəsi imperator gücü ilə magistratların şəxsi təhlükəsizliyini təmin etmək idi. Roma daxilində onlar fascalarla bəzədilmiş çubuqlar, Roma şəhər divarlarından kənarda isə icra hakimiyyətini təmsil edən baltalar gəzdirirdilər. Seçilmiş Roma Diktatorlarına bağlı liktorlar da Roma daxilində balta daşıya bilərdilər. Onlar mənsub olduqları Magistranın ardınca getdikləri yerə, o cümlədən Foruma, onun iqamətgahına, məbədlərə və hamamlara gedirdilər. Liktorlar müəyyən bir qaydada təşkil olunurdu və primus lictor adlanan baş Liktor, Magistratın düz qarşısında dayanıb onun əmrlərini gözləyirdi. Əgər onlar izdihamla rastlaşsalar, ağalarını təhlükəsiz saxlayacaq, xüsusi hörmətli Roma matronalarından başqa hamını kənara itələyərək ağalarının yolunu açacaqdılar. Eyni zamanda, Magistra kütləyə müraciət edərkən onlar kütlə ilə magistr arasında dayandılar. Magistratorlar yalnız azad bir şəhərə səfər etdikləri təqdirdə və ya Magistrat daha yüksək bir Magistrata müraciət etdikdə Liktorlarını qovardılar. Liktorların qanuni və cinayət vəzifələri də var idi; Ustaların əmri ilə o, Roma vətəndaşlarını həbs edib cəzalandıra bilərdi. Kütləvi mərasimlərdə Vestal bakirələrin iştirakı şərt idisə, onları Liktor müşayiət edirdi.
* Vestal 1 liktora;
* Edil  2 liktora;  
* Pretor 6  liktora;   
* Prokonsul 11 liktora; 
* Konsul 12 liktora (Pomeriya daxilində 6); 
* Diktator 24 liktora (Pomeriya daxilində 12); 
* İmperator (I-II əsrdə) 24 liktora malik idi;

## Həmçinin bax
* Roma imperiyasında xristianların təqibi
* 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lictor
Hicrət

**Hicrət** — ərəb sözü olub başqa yerə getmək, köçmək mənasını ifadə edir. Məhəmməd peyğəmbərin və onun tərəfdarlarının 622-ci ilin sentyabrında Məkkədən Mədinəyə köçməsi kimi tarixdə qalmışdır. Xəlifə Ömərin dövründə (634–644) Hicrət ili (622) müsəlman təqviminin başlanğıcı elan edildi.

## Hicri təqvimi

Hicri təqvim, hicrətdən başlanan müsəlman təqvimidir. Hicri təqvim iki növdür: hicri-qəməri (ərəbcə-Ay) və hicri-şəms (ərəbcə-Günəş).

Hicri-qəməri təqvimin ayları bunlardır:

# Məhərrəm;
# Səfər;
# Rəbiüləvvəl;
# Rəbiülaxır;
# Cəmadiyələvvəl;
# Cəmadiyəlaxır;
# Rəcəb;
# Şaban;
# Ramazan;
# Şəvval;
# Zilqədə;
# Zilhiccə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
907 (dəqiqləşdirmə)

*907 — il
*907 (ədəd) — ədəd
*907-ci düzəliş — 1992-ci ildə erməni lobbisinin təşəbbüsü ilə ABŞ Konqresi tərəfindən “Azadlığa Dəstək” Aktına qəbul edilən və Azərbaycana Amerikanın birbaşa dövlət yardımını yasaqlayan düzəlişdir.
Karabidlər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Xarici quruluşu
Əsasən xırda böcəklər olub, yalnız bəzi növləri 50–65&nbsp;mm-ə çatır. Bığcıqları sapşəkilli və ya qılşəkillidir. Ağız aparatı gəmirici tipdə olub, yaxşı inkişaf etmişdir. Ayaqları yeriş və ya qaçış tipindədir. Bədən formaları kimi rəngləri də həddən artıq müxtəlifdir. Daha çox qara rəngdə olsalar da, bir çox nümayəndələri, xüsusən karabid və Calasoma cinslərinin növləri parlaq metal rəngə çalan yaşıl, mavi və ya bənövşəyidir.

## Həyat tərzi
Bunlar meşə döşənəyi və ya torpağın üst qatı ilə bağlı olub, bir qayda olaraq, gecə həyat tərzi keçirən tipik quru sakinləridir. Gündüzlər daşların altında və başqa sığınacaqlarda gizlənirlər. Fəsilənin nümayəndələrinin çoxu müxtəlif onurğasız cücülər, onların sürfələri, molyuskalar, soxulcanlar və s. ilə qidalanan yırtıcılardır. Ancaq bəzi növlər heyvani qida ilə yanaşı, bitki yemindən də istifadə edir. Onların arasında sırf bitkiyeyən növlər də vardır ki, bunların da bəziləri təhlükəli kənd təsərrüfatı ziyanvericiləridir (taxıl böcəyi). Səhralardan tutmuş dəniz səviyyəsindən 5 min m hündürlüyə qədər müxtəlifotlu biotoplarda yaşayırlar. Ayrı-ayrı növləri isə hətta suda yaşamağa uyğunlaşmışdır.

## Yayılması
Dünyada 25000, MDB-də 2300, Azərbaycanda 300 növü məlumdur.

## Təsnifatı
*  
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ətyeyən böcəklər

**Ətyeyənlər böcəklər** () — Buğumayaqlılar tipinin Sərtqanadlılar dəstəsinə aid olan yarımdəstə.

## Xarici quruluşu
Arxa ayaqların çanaqları dala yönəlib qarıncığın birinci sternitindən geriyə çıxaraq yalnız onun yan kənarlarını sərbəst buraxır. Bütün ayaqların pəncələri əksərən 5 buğumludur. Maksillərin xarici pərləri ayrılmışdır və üçüncü, əlavə qısqac cütü kimi görünür.

## Təsnifatı
* *Gyrinoidea* fəsiləüstü
** *[[Gyrinidae]]* fəsiləsi
* *Haliploidea* fəsiləüstü
** *[[Haliplidae]]* fəsiləsi
* *[[Dytiscoidea]]* fəsiləüstü
** *[[Noteridae]]* fəsiləsi
** *[[Dytiscidae]]* fəsiləsi
* *[[Caraboidea]]* fəsiləüstü
** *[[Amphizoidae]]* fəsiləsi
**  fəsiləsi
** *[[Hygrobiidae]]* fəsiləsi
** *[[Rhysodidae]]* fəsiləsi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi, Buğumayaqlılar, Bakı: Elm, −2004, −388 səh.

## Xarici keçidlər
* Подотряд Плотоядные жуки (Adephaga)
* Adephaga
Əhliləşdirilmiş heyvan

**Əhliləşdirilmiş heyvan** — insan tərəfindən əhliləşdirilən və ona evində və ya təsərrüfatında xeyir verən heyvanlar.

## Həmçinin bax
* Əhliləşdirmə
Vektor (həndəsə)

**Vektor** — riyaziyyatın müxtəlif sahələrində müxtəlif cür təyin olunur.

## Tərif
### Cəbri yanaşma
Xətti cəbrdə **vektor** — vektor fəzasının (və ya xətti fəzanın) elementidir. Vektorları ədədə vurmaq olar, eləcə də onları toplamaq olar. Vektorları həmçinin başqa vektorların xətti kombinasiyası şəklində göstərmək olar.

Bazis bir-birindən xətti asılı olmayan elə vektorlar küllüsünə deyilir ki, həmin vektorlarla bütün fəzanı əhatə etmək olar. Sonlu fəzada sonlu bazis vektorlar mövcuddur və bu zaman fəzanın hər bir vektorunu bu bazis vektorları ilə yeganə şəkildə aşağıdakı şəkildə ayırmaq mümkündür:
: \vec{x}=\sum_{i=1}^n x_i \vec{e}_i,  
: 
burada \vec{e}_1,\dots,\vec{e}_n — bazis, x_1,\dots,x_n isə \vec{x} vektorunun verilmiş bazisdə koordinatlarıdır.

### Həndəsi yanaşma
Həndəsədə vektor anlayışı cəbrdəkindən fərqlənir. Belə ki, burada vektorlar; sərbəst və rabitəli vektora ayırırlar.
* *Rabitəli vektor* və ya **istiqamətlənmiş parça** (**istiqamətlənmiş düz xətt parçası**) — Evklid fəzasında nizamlı nöqtələr cütlüyüdür.
* *Sərbəst vektor* — istiqamətlənmiş düz xətt parçalarının ekvivalentlik sinfidir. Belə ki, iki istiqamətlənmiş parça o zaman ekvivalent hesab olunur ki, əgər onlar:
# kollineardır;
# uzunluqları bərabərdir;
# istiqamətləri eynidir.
Qaymaqlı yeraltı şəhəri

**Qaymaqlı yeraltı şəhəri** — Türkiyədə yerləşən ən böyük yeraltı şəhərlərdən biri. Şəhər 8 mərtəbəlidir, tunnelər və otaqlardan ibarətdir. Qaymaqlı yeraltı şəhərinin tarixi e.ə. 3000-ci ilə gedib çıxır. Belə ki yeraltı şəhərdə ilk tikinti aparanlar hettlər imiş. Mənbəyə əsasən yeraltı şəhərdən xristianlar ərəblərdən gizlənmək üçün istifadə edirdilər.

## Həmçinin bax
Dərinquyu yeraltı şəhəri
Hippokrat andı

**[[Hippokrat]] andı ** — həkim davranışının əsas mənəvi-etik prinsiplərini özündə əks etdirən və həmçinin həkim olmaq istəyən hər kəsin qəbul etdiyi ümumi qəbul edilmiş and.

## Andın orijinal dildəki mətni (qədim yunan dilinin ion ləhcəsində)

## Andın mətninin latın dilinə tərcüməsi

## Andın mətninin Azərbaycan dilinə tərcüməsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tishchenko P. D. Resurrection of the Hippocratic Oath in Russia

## Həmçinin bax
* Tibb
* Həkim
* Hippokrat
Təbii hüquq

**Təbii hüquq** () – dövlətdən asılı olmayan, insan zəkasından və "təbiətindən"irəli gələn ideal hüquq haqqında təlim.

Təbii hüquq ideyaları hələ antik dövrdə irəli sürülmüş (Sokrat, Platon və b.) orta əsrlərdə ilahiyyat qanununun çalarlarından biri hesab edilmişdir (Foma Akvinalı). Təbii hüquq ideyaları Qərbdə burjua inqlabları dövründə (XVII-XVIII əsrlər) daha çox yayılmışdır. Təbii hüquq haqqında təlimin tərəfdarları Qrotsi, Benedikt Spinoza, Con Lokk, Jan Jak Russo, Şarl Lui Monteskyö, Holbax, Kant, Radişşev və b. bu təlimdən formalizmin tənqidində, burjua cəmiyyətinin "təbiiliyinin" və "zəkaya uyğunluluğunun" əsaslandırılması üçün istifadə etmişlər.

## Ədəbiyyat
* *Чичерин Б. Н.* «История политических учений» (М., 1869—77); его же, «Политические мыслители древнего и нового Мира» (M., 1897);
* *Четвернин В. А.* Современные концепции естественного права. М.: Наука, 1988.
* Stahl, «Geschichte der Rechtsphilosophie» (3-е изд., Гейдельб., 1856);
* Bergbohm, «Jurisprudenz und Rechtsphilosophie» (т. I, Лпц., 1892);
* Hildenbrand, «Geschichte u. System der Rechts- u. Staatsphilosophie. T. I. Das klassische Alterthum» (Лпц., 1860);
* Kaltenborn, «Die Vorl ä ufer des Hugo Grotius auf dem Gebiete d. ius naturae et gentium» (Лпц., 1848);
* Gierke, «Johannes Althusius u. die Entwickelung d. naturrechtlichen Staatstheorien» (Бресл., 1880);
* Hinrichs, «Geschichte der Rechts- u. Staatsprincipien seit der Reformation» (Лпц., 1849—52);
* Stintzing (продолж. Landsberg), «Geshichte der deutschen Rechtswissenschaft» (Мюнх., 188 0 —98);
* Новгородцев, «Историческая школа юристов» (М., 1896);
* E. Dahn, «Rechtsphilosophie» в Bluntschli-Brater’s «Staatswörterbuch» (т. 8).
* *Гуляихин В. Н.* Диалектика естественного и позитивного права как источник общественно-правового прогресса // Юридические исследования. 2013. № 4. С. 221—238.
Journal of Hellenic Studies

**Journal of Hellenic Studies** (qısaca **JHS**) — Britaniya jurnalıdır, Qədim Yunanıstanın dilinə, mədəniyyətinə, arxeologiyasına həsr edilib. Bundan əlavə, ellinistika (yəni Qədim Yunanistan) mövzusu ilə əlaqədar olan bəzi ədəbiyyat də nəşr olunur. "Təşviqi ellinistika Cəmiyyəti" tərəfindən ildə yalnız bir dəfə çap olunur.

## Xarici keçidlər

* Official WEB-sait
* Digər sait
Uvertüra

**Uvertüra** ( — açmaq, açılmış, başlanğıc) — opera, oratoriya, balet, dram, kinofilm, və s əsərlərə orkestr müqəddiməsi, eləcə də sonata formasında müstəqil orkestr əsəri.

# Musiqili səhnə əsərinin giriş hissəsi; əsərin ideya-məzmununu əks etdirən mövzulara əsaslanır; tamaşaçıının diqqətini əsərin xarakterinə yönəldir; əsərin emosional mühitini hazırlayır.
# Simfonik musiqinin bir janrı;
# Birhissəli, adətən sonata formasında qurulan simfonik əsər.

## Mənbə
* Muğam ensiklopediyası
Barbara Brılska

**Barbara Brılska** (; ) — Sovet və Polşanın teatr-kino aktrisası, müğənni. SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı (1977). Keçmiş SSRİ məkanında daha çox Eldar Ryazanovun "Qəribə təsadüf və ya həmişə təmizlikdə" filmindəki Nadya Şevelyova rolu ilə tanınır.

## Həyatı

Barbara Brılska 5 iyun 1941-ci ildə Polşada Lodzi yaxınlığındakı Skotniki şəhərində anadan olmuşdur. 15 yaşında olarkən ilk rolunu kinoda ifa edir. Çəkilişlərdən sonra teatr dərnəyində məşğul olmağa başlayır. O, Lodz teatr məktəbində oxuyurdu. 1967-ci ildə oranı qurtarır.

1966-cı ildə Boleslav Prusun romanı əsasında çəkilən "Firon" filmində (rejissor: Yeji Kavaleroviç) kahinə Kama rolunu ifa edir. Barbaraya ən böyük şöhrət gətirən rolu isə çoxlu söz-söhbətə səbəb olan "Sevgi anatomiyası" filmində oynadığı  Həvva obrazı idi. O, həm də Sovet, Çexoslovakiya və Bolqarıstan kinorejissorlarının filmlərində də çəkilmişdir. SSRİ-də onu tanınmış edən "Qəribə təsadüf və ya həmişə təmizlikdə" filmində ifa etdiyi Nadya rolu oldu. Barbara Brılska bu rola görə SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

XXI əsrin əvvəlində o, teatr səhnələrinə çıxmağa başladı. Brılskanın teatr səhnəsində ilk rolu Moskvada dramaturq Ronald Harvudun "Kvartet" əsərinin tamaşasında olmuşdur.

1982-ci ildə oğlu Lüdviq anadan olmuşdur. Qızı aktrisa və model Barbara Kosmal (1973—1993) Bjezinı şəhərindəki avtomobil qəzasında faciəvi şəkildə həlak olmuşdur.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Фотогалерея Барбары Брыльской 
* «Люди»
* «Польша не простила Брыльской бешеного успеха в СССР» 
* «Актриса Барбара Брыльска: Рецепт моей заливной рыбы — это секрет»
Prunella alpina

*  — Prunella vulgaris subsp. vulgaris bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Prunella grandiflora bitki növünün sinonimi.
Teobrom

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yatrofa

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Macaranga

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
*  Rchb.f. & Zoll. ex Baill.
*  A.Juss
*  Kurz ex Teijsm. & Binn.
*  Blume
*  Noronha ex Thouars
*  Seem.
*  Kuntze

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amanoa anomala

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması

## Botaniki təsviri

## Ekologiyası

## Azərbaycanda yayılması

## İstifadəsi

## Ədəbiyyat
Amanoa

**** () —  sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Təbii yayılması

## Botaniki təsviri

### Növləri
* 
* 
* 

## Ekologiyası

## Azərbaycanda yayılması

## İstifadəsi

## Ədəbiyyat
Nilufər (müğənni)

**Nilufər Yumlu** () və ya tanınan səhnə adı ilə **Nilufər** (; ) — Türkiyə pop musiqiçisi.

"Nazar" qrupu ilə birlikdə Türkiyəni 1978 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və Finlandiya nümayəndəsi Seyca Simola ilə 18-ci yeri bölüşmüşdür.

1997-ci ildən etibarən Türkiyənin YUNİSEF-dəki Milli təmsilçisidir. 1998-ci ildə Türkiyənin dövlət sənətçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Diskoqrafiya
### Albomlar
* *Nilüfer '74* (1974)
* *Selam Söyle* (1976)
* *Müzik* (1978)
* *15 Şarkı* (1979)
* *Nilüfer '79* (1979)
* *Nilüfer '80* (1980)
* *Sensiz Olmaz* (1982)
* *Nilüfer '84* (1984)
* *Bir Selam Yeter* (1985)
* *Geceler* (1987)
* *Esmer Günler* (1988)
* *Sen Mühimsin* (1990)
* *Yine Yeni Yeniden* (1992)
* *Ne Masal Ne Rüya* (1994)
* *Nilüferle* (1996)
* *Yeniden Yetmişe* (1998)
* *Büyük Aşkım* (2001)
* *Gözünaydın-Olur mu? Olur mu?* (2003)
* *Sürprizler* (2004)
* *Karar Verdim* (2005)
* *Karar Verdim + 3 Remiks* (2006)
* *Hayal* (2009)
* *12 Düet* (2011)
* *13 Düet* (2013)
* *Kendi Cennetim* (2015)
* *Yeniden Yeni Yine* (2016)
* Kendine Bir Şans Ver (2022)

### 45-lik vallar və sinqllar

* Kalbim Bir Pusula - Ağlıyorum Yine (1972)
* Dünya Dönüyor - Neden (1973)
* Göreceksin Kendini - Aldanırım Sanma (1973)
* Hatıra Defteri - Sen de Söyle (1973)
* Arkadaş Dur Bekle - Kim Ayırdı Sevenleri (1973) (With Modern Folk Trio and Tanju Okan)
* Akdeniz Çocukları - Akdeniz Çocukları (Enstrümental) (1973) (With Ali Kocatepe, Gökben, Ertan Anapa, Esin Engin ve Füsun Önal)
* Al Beni Çal Beni - Körebe (1974)
* Söyle Söyle Sever mi? - Başıma Gelenler (1974)
* Boşver - Boşverdim (1975)
* Oh Ya - Ara Sıra Bazı Bazı (1975)
* Bau mir ein Paradies - Anatol (1975)
* Ali - Italiano (1975)
* Bilder im meinem Herzen - Warum muss ausgerechnet er es sein? (1976)
* Of Aman Aman - Kaderime Kaderime (1976)
* Kim Arar Seni - Başka Sözüm Yok (1977)
* Ne Olacak Şimdi - Pişman Olacaksın (1977)
* Sevince - Darling (1978)
* Oh Oh - Beyaz Mendil (1979)
* Ben Seni Seven Kadın - Kime Küseyim? (1981)
* Sen Beni Tanımamışsın (2008)
* Zalimin Kararı (2010)

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb-saytı
Acalypha indica

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 

## Botaniki xarakteristikası
Növ nəmli və kölgəli yerlərə üstünlük verir və dəniz səviyyəsindən 1350 m yüksəkliyə qədər müşahidə edilir.

## Tibbdə
Hindistanın xalq təbabətində *Acalypha indica*-nın yarpaqlarından sarılığın müalicəsində istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Con Kerri

**Con Forbes Kerri** () — ABŞ-nin Massaçusetsdən seçilmiş senatoru, Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədridir. Con Kerrini Azərbaycan dövləti və xalqıyla bağlayan məsələ isə onun və erməni lobbisinin dəstəyi ilə 907-ci düzəliş irəli sürülməsidir. Bu düzəliş 1992-ci ildə ABŞ Konqresi tərəfindən "Azadlığa Dəstək" Aktına əlavə edilən və Azərbaycana Amerikanın birbaşa dövlət yardımını yasaqlayan düzəlişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* 907-ci düzəliş

## Xarici keçidlər
Qol (ölçü vahidi)

**Qol** — əsas arxdan ayrılan bilək yoğunluğunda su axıdan arx.

## Ümumi məlumat
Əkinləri suvararkən axıdılan suyun miqdarını ölcmək üçün qol sözündən istifadə edilmişdir. Qol əsas arxdan ayrılan şırımdır. Qol təxminən bilək yoğunluğunda su axıdan arxıdır. Çayın qolu ifadəsi də yuxarıdakı mənaya uyğun gəlir. Böyük çaylara qarışan xırda çaylar qol adlanır.

## Mənbə
'''Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 464. ISBN 978-9952-34-152-2

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Pərvanəoğulları bəyliyi

**Pərvanəoğulları bəyliyi** — Sinopda Qaradəniz sahillərində 1261-ci ildə qurulmuş Anadolu türk bəyliyi. Bəyliyin qurucusu Pərvanə Muinəddinin oğlu Muinəddin Məmməd Bəydir.

Muinəddin Məmməd Bəydən sonra taxta Muinəddin Məsud Bəy çıxmışdır. Genuyalılarla ticarət əlaqələrində yaranan problemdən sonra Məsud Bəy əsir alınmış, bir müddət sonra azad edilmişdir. Məsud Bəyin oğlu Qazi Çələbi hakimiyyətdə olarkən Pərvanəoğulları bəyliyi Trapezund İmperiyası və Genuya Respublikası ilə vuruşmuşdur. Bəyliyin hakimiyyətinə 1322-ci ildə Candaroğulları bəyliyi tərəfindən son qoyulmuşdur.

## Bəyləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pərvanəoğulları bəyliyi
Covanni Centile

**Covanni Centile** (; ) — italyan filosofu, siyasətçi. Roma Universitetinin professoru, Mussolini hökumətində Maarif naziri.

Centile Hegelin təlimini yenidən nəzərdən keçirmiş və yeni hegelçiliyin subyektiv idealist çalarlarından biri olan "aktualizm" sistemini yaratmışdır. Centileyə görə, bütün mövcudat həmişə aktual, fəal olan, düşünən fikrin, hərəkətin nəticəsidir. Düşünən fikrin yaradıcılığı isə məkan və zaman şəraiti ilə məhdudlaşdırılmışdır. Onun doğurduğu materiya ölüdür, ətalətlidir, lakin fikirlə vəhdət halındadır. Solipsizmdən uzaqlaşmaq üçün Centile universal "mən" anlayışını işə salır. Reallıq fərdi şüur ideyaları ilə eyniyyət təşkil etməyib, kainatda təşəkkül tapma prosesində bütün əkslikləri aradan qaldıran fövqəlşəxsi transsendental başlanğıcın xalis təfəkkürüdür. Sosioloji-siyasi baxışlarında Centile liberalizmdən fatalizmədək təkamül etmişdir. Centile fəlsəfəsinin subyektivizmi və volyuntarizmi italyan faşizminin ideoloji əsaslarından olmuşdur.

## Əsərləri
* "Hegel dialektikasının islahatı" (1913)

## İstinadlar
Türkiyə gerbi

**[[Türkiyə Respublikası]]nın (Emblemi)** () — Türkiyənin emblemi. Türkiyənin rəsmi gerbi olmadığı üçün pasportlarda və digər dövlət səviyyəli yerlərdə qırmızı rəngli aypara və ulduz istifadə edilir.

= Qalereya =
**<big>Digər gerblər</big>**
Fayl:Emblem of the Presidency of Turkey.svg|Prezidentlik gerbi
Fayl:Seal of the Turkish Parliament (Türkiye Büyük Millet Meclisi).svg|TBMM gerbi
**<big>Gerb variantları</big>**
Fayl:Proposed national emblem of Turkey 1925.svg|Namiq İsmayılın variantı
**<big>İstifadəsi</big>**
Fayl:Turkish Passport.svg|Pasport


= Yaranma tarixi =

1922-ci ildə monarxiyanın ləğvi ilə Osmanlı gerbinin istifadəsi ləğv edildi və bayraqdakı aypara və ulduz qəbul edildi.

1925-ci ildə Təhsil Nazirliyi fərqli bir dövlət gerbini müəyyən etmək üçün müsabiqə təşkil etdi və rəssam Namık İsmayılın dizayn etdiyi gerb birinci yeri qazandı. Türklərin simvolu hesab edilən canavar fiqurunun təsvir olunduğu bu gerb heç vaxt rəsmi olaraq qeydiyyata alınmadı və heç vaxt istifadə edilmədi. Bunun əvəzinə, yalnız aypara və ulduz gerb kimi istifadə edilməyə davam edildi və şəxsiyyət vəsiqələri və pasportlar müvafiq olaraq dizayn edildi.

2014-cü ilin avqust ayında hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasını (AKP) təmsil edən Şanlıurfa millət vəkili Zeynep Karahan Uslu, 30 digər millət vəkili ilə birlikdə, yeni gerbi rəsmi olaraq dizayn etmək üçün partiyasının parlament qrup rəhbərliyinə "Türkiyə Respublikasının Rəsmi Gerbinin Təyin Edilməsi Haqqında Qanun Layihəsi" təqdim etdi.
Acıgöl

**Acıgöl** (**Çardaq gölü**) — Türkiyənin Afyonkarahisar və Dənizli vilayətləri ərazisində yerləşən göl. Dənizli vilayətinin ən böyük gölü olan Acığölün ümumi sahə 41,5&nbsp;km²-dir. Bunun 20&nbsp;km²-i Afyonkarahisar vilayətinin Başmaqçı və Dazkırı mahalları ərazisinə düşür. Gölün dərinliyi 150 sm ilə 210 sm arasındadır. Yaz mövsümündə suyu azalır, bəzən isə tamam quruyur. Göl öz suyunu ətrafdakı dərələrdən axan kiçik bulaqlardan və Gəmiş bulağından alır.

Adından da aydın olduğu kimi gölün suyu acıdır və burada heç bir canlı orqanizm yaşamır. Gölün suyundan natrium sülfat (Na2SO4.10 h2O) əldə edilir. Gölün şərqində yerləşən dağlarda durna, çöl ördəyi, çöl qazı və flaminqo kimi köçəri quşlara rast gəlmək olar.

Acığöl Türkiyənin natrium sulfat ehtiyatlarına malik ən böyük, dünyanın isə ikinci böyük gölüdür. Türkiyədə istehsal olunan natrium sulfatın 90%-i bu göldən əldə olunur. Acığöldən əldə edilən natrium sulfat həm də dünyada ən təmiz (toksik maddələrin olmadığı) natrium sülfat sayılır. Türkiyədə kağız, şüşə, yuyucu maddələr, tekstil və s. sənaye sahələrində istifadə edilən natrium sülfatın hamısı bu göldən alınır. Göl yatağında gips və duz layları da mövcuddur. Acıgöl süni yolla yaradılması mümkün olmayan göllərdən sayılır və dövlət tərəfindən mühafizə olunur.
Ayaq (ölçü vahidi)

**Ayaq** — qədim uzunluq ölçü vahidi.

## Ümumi məlumat
Addım, qulac, qarış və dirsək türk sözləri olub, bu gün də bir çox xalqların, xüsusilə türk xalqlarının, eləcə də azərbaycanlıların həyat və məişətində uzunluq ölçmək üçün geniş şəkildə işlənməkdədir. Bu da onların dəqiq ölçülərə daha çox yaxınlığı ilə bağlıdır.
Xalqımızın məişətində əski çağlarda işlənmiş, lakin bu gün öz əhəmiyyətini demək olar ki, itirmiş uzunluq ölçüsü vahidləri də vardır. İnsanın bədən üzvləri ilə ifadə olunan ayaq və barmaq kimi qədim ölçüləri bunlara aid etmək olar.

Addım, qarış, qulac və dirsəyə nisbətən ayaq uzunluq ölçü vahidi az işlənmiş, tədricən unudularaq arxaikləşmişdir. Bu gün ayaqdan uzunluq ölçmək üçün istifadə edildiyinə rast gəlinməsə də, xalqın yaratdığı və öz məişətində uzun illər boyu işlətdiyi uzunluq ölçü vahidlərindən biridir. Hal hazırda kiçik yaşlı uşaqlar oyun oynayarkən müxtəlif oyunlar zamanı ayaq ölçü vahidindən istifadə edirlər.

Azərbaycanda işlənən "ayaq" təxminən yarım inşaat arşınına (0,76 sm : 2 = 0,38 sm) bərabər götürülmüşdür. Hazırda məişətimizdə işlənən sacayağı da "ayaq" ölçü vahidindən yaranmışdır. Sacayağının ayaqlarının arası onun böyüklüyündən-kiçikliyindən asılı olaraq təxminən bir ayaq, yaxud yarım ayaq uzunluğunda olur.

## Mənbə
'''Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 455. ISBN 978-9952-34-152-2

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
İstiqlal Marşı

**İstiqlal Marşı** — Türkiyə Cümhuriyyəti və Şimali Kipr Türk Respublikasının dövlət himni.

Qərb Cəbhəsi Komandiri İsmət İnönü dövlət himni üçün şeirin yazılması ilə bağlı xalqa səslənmiş və şeiri məqbul görülən şəxsə 500 türk lirəsi mükafat vəd etmişdir. Yarışmaya 724 şeir təqdim edilmiş, lakin bu şeirlərdən heç biri himn olmaq üçün uyğun hesab edilməmişdir. Bu hadisədən sonra Mehmet Akif Ərsoyun "Bizim Qəhrəman Ordumuz" adlı şeiri parlamentdə oxunmuş və böyük rəğbətlə qarşılanmışdır. 12 mart 1921-ci il tarixli iclasda bu şeir himn olaraq qəbul edilmişdir. Mehmet Akif Ərsoy, müsabiqə mükafatı üçün nəzərdə tutulmuş 500 lirə mükafatı almamış və bu vəzifəni ordu və millət üçün yerinə yetirdiyini dilə gətirmişdir. İstiqlal Marşının bəstəkarı Osmanlı sarayında ilk türk skripkaçı kimi yetişdirilən Osman Zəki Üngör olmuşdur.

İstiqlal marşının çərçivəli şəkili, bütün türk sinif otaqlarının löhvəsi üzərində Türk bayrağı və ölkənin qurucusu olan Atatürkün fotoşəkili ilə birlikdə divardan asılı vəziyyətdə dayanmalıdır. 20 oktyabr 1927-ci ildən bəri bunlarla yanaşı Atatürkün gənclərə ilhamlı xitabının yer aldığı fotoşəkil də yerləşdirilmişdir. On misralı himndən yalnız ilk iki dörd misra oxunur. Dövlət və hərbi tədbirlərdə, eləcə də milli festivallarda, bayramlarda, idman tədbirlərində və məktəb mərasimlərində mütəmadi olaraq eşidilir. 1983–1989-cu illərdə buraxılmış 100 lirəlik əskinaslarının arxasında marşın ilk dörd misrası əks olunmuşdur.

1983-cü ildə, Şimali Kipr Türk Respublikası, Şimali Kipr Konstitusiyasının 2-ci maddəsi əsasında İstiqlal marşını dövlətin rəsmi himni qəbul etmişdir.

## Tarixi
Türk Qurtuluş Savaşının əvvəllərində, İstiqlal Hərbinin milli ruh içərisində əldə edilməsi imkanını təmin etmək məqsədilə Milli Təhsil Nazirliyi Maarif Əvəzi, 1921-də bir söz müsabiqəsi keçirmiş, sözügedən müsabiqəyə ümumilikdə 724 şeir daxil edilmişdir. Qazanan sözə pul mükafatı qoyduğu üçün əvvəlcə yarışmaya qatılmaq istəməyən Burdur millət vəkili Mehmet Akif Ərsoy, Milli Təhsil Nazirliyi maarif Vəkili Həmdullah Sübhi Tanrıövər israrı üzərinə, Ankaradakı Tacəddin Dərgahında yazdığı və İstiqlal Hərbini verəcək olan Türk Ordusuna xitab etdiyi şeirini müsabiqəyə qoymuşdur.

## Mətni




## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Vocal of the İstiklâl Marşı in Ogg Vorbis 
* Dramatic Reading of the text of the İstiklâl Marşı 
* İstiklâl Marşı — MIDI version 
* İstiklâl Marşı — Instrumental version
* İstiklâl Marşı — Acoustic Guitar version
* İstiklâl Marşı — Electric Guitar version
* İstiklâl Marşı — Baglama version
* İstiklâl Marşı — Guitar Chords in PDF format
* The Original Composition by Ali Rıfat Çağatay
San-Paulu ştatı

**San Paulu** () — Braziliyanın əhali və iqtisadi baxımından ən baxımından böyük ştatı. Ştat ölkənin cənub-şərqində qərarlaşır. İnzibati mərkəzi Sau Paulu şəhəridir. Üstəlik şəhər nəyinki, Braziliyanın həm də Cənubi Amerikanın ən böyük şəhəridir. Portuqalca *Müqəddəs Pavel* adlanır.

## Coğrafiya
Braziliyanın cənub-şərqində yerləşir və şimaldan Minas-Jerays, şərqdən Rio-de-Janeyro, cənubdan Parana, qərbdən Matu-Qrosu-du-Sul ştatları sərhədə malikdir. Cənub-şərqdən Atlantik okeana çıxışı vardır. Ən hündür nöqtəsi Jaraqua dağıdır (1135 m).

## Əhali
1. iyul 2011 ilə olan olan məlumata görə ştatın əhalisi 41 586 892 nəfər təşkil edir. XIX əsrdən ştata Portuqaliyadan yeni immiqrat dalğası köç etmişdir.

Ştat ərazisinə gələn qeyri portuqal koloniyaçılar almanlar olmuşlar. XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində bura italyan, ispan, portuqal, polyak alman, belçikalı, ərəb və yaponlar bölgəyə köç etmişlər. Avropada vəziyyətin yaxşılaşması ilə əlaqədar daxili miqrasiya güçlənmişdir. Bundan sonra isə ştat ərazisində mulat və qaraların sayı getdikcə artmışdır. Hazırda əhalinin böyük qismi ağ (63,1 %), 29,3 % metis və mulat, 6,4 % qara, 1 % isə asiyalıdır. Ştat ərazisində yeganə rəsmi dil portuqalcadır.

## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən 15 mezoregiona və 63 mikoregiona bölünürdü.

## İqtisadiyyat
Ölkə də istehsal olunan məhzulların ⅓ ştatın payına düşür. ÜDM həcmi 255 milyard dollardır. Burada maşınqayırma, avtomobilqayırma, xidmət sektoru və maliyyə inkişaf etmişdir. Üstəlik ştat ərazisində sitrus meyvəçiliyi, şəkər və kofe hasil edilir.

## İdman
Ştatda futbol əhali arasında məşhurluq qazanmışdır. Burada 3–4 dünya səvyəli futbol klubu mövcuddur. Məsələn Sau Paulu FK, Palmeyras, Santos, Korintias FK.

## İstinadlar
Dinar

**Dinar** — bir çox ərəb ölkələrində pul vahidi. Qədim çəki ölçü vahidi.

## Çəki vahidi
Dinar cəki vahidi kimi cox az istifadə edilmişdir. Ərəb xilafəti dovrundə zərb edilən qızıl pulun adı da dinar olmuşdur. Dinarın cəkisi 4,235 q idi.

## Pul vahidi

### Öz valyutası kimi dinardan istifadə edən ölkələr

* Əlcəzair: Əlcəzair dinarı
* Bəhreyn: Bəhreyn dinarı
* İran: İran rialı 100 dinardan ibarətdir
* İraq: İraq dinarı
* İordaniya: İordaniya dinarı
* Küveyt: Küveyt dinarı
* Liviya: Liviya dinarı
* Serbiya: Serb dinarı
* Sudan: Sudan dinarı
* Makedoniya Respublikası: Makedoniya dinarı
* Tunis: Tunis dinarı

### Əvvəllər öz valyutası kimi dinardan istifadə etmiş ölkələr

* Əbu-Dabi əmirliyi: Əbu-Dabi dinarı
* Bosniya və Herseqovina: Bosniya və Herseqovina dinarı
* Xorvatiya: Xorvat dinarı
* Bosniya və Herseqovina: Serb dinarı
* Serb Krainası respublikası: Krain dinarı
* Cənubi Ərəbistan federasiyası: Cənubi Ərəbistan dinarı
* Cənubi Yəmən: Cənubi Yəmən dinarı
* Yuqoslaviya: Yuqoslaviya dinarı

## Yer adı
* Dinar — Türkiyədə şəhər adı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bizans incəsənəti

**Bizans İncəsənəti** — Orta əsrlər incəsənətinin parçası hesab olunan Bizans İncəsənəti.

## Bizans incəsənitinin dövrləri

* erkən xristian dövrü I-III əsrlər
* erkən bizans dövrü VI-VII əsrlər 
* İkon dövrü VII-IX əsrlər 
* Makedon canlanması dövrü 867-1056
* Konservatizm dövrü 1081-1185
* Paleoloqovs renessans dövrü

## Bizans İncəsənəti

Fayl:Christ Hagia Sofia.jpg
Fayl:Luk Konstantyna 4DSCF0030.JPG
Fayl:Hagia-Sophia-Laengsschnitt.jpg
Fayl:(Venice) Statue of the four tetrarchs St. Mark's Basilica.jpg
Fayl:Byzantinischer Mosaizist des 13. Jahrhunderts 001.jpg
Fayl:Meister von San Vitale in Ravenna 002.jpg
Fayl:Justinian mosaik ravenna.jpg
Fayl:Constantinople Theodosius base NW.jpg
Fayl:Ravenna BW 4.JPG
Fayl:Meister von San Apollinare Nuovo in Ravenna 002.jpg
Fayl:Theodoric's Palace - Sant'Apollinare Nuovo - Ravenna 2016 (crop).jpg
Fayl:Ravenna-apollinarenuovo01.jpg
Fayl:Meister des Mausoleums der Galla Placidia in Ravenna 002.jpg
Fayl:Meister des Mausoleums der Galla Placidia in Ravenna 001.jpg
Fayl:Ravenna 1978 079.jpg
Fayl:GallaPlacidia.JPG
Fayl:Wedding ring Louvre AC924.jpg
Fayl:Diptych Areobindus Louvre OA9525.jpg
Fayl:Meister von Torcello 002.jpg
Fayl:Saints triptych Harbaville Louvre OA3247.jpg
Fayl:Three Magi mosaic - Sant'Apollinare Nuovo - Ravenna 2016.jpg


## Mənbə

* Ümümdünya İncəsənəti
* Lazarev Bizans İncəsənəti
* Otto Demus Bizans mozayları
Osmanlı–Venesiya müharibəsi (1499–1503)

**Osmanlı-Venesiya müharibəsi** (1499-1503) — Osmanlı-Venesiya müharibələrindən biri.
## Müharibənin başlanması
1495 ci ildə Avropada həbsdə olan II Bəyazidin qardaşı Cem Sultanın ölümündən sonra Bəyazid müharibəyə başlayır. Osmanlı ordusu Venesiyanın ərazisi olan Lepantoya hücüm edir, daha sonra Venesiyalıları Zonkyo döyüşündə məğlubiyyətə uğradan Osmanlı flotuda Lepantoya yaxınlaşır. 28 avqust 1499 cı ildə Lepanto Osmanlılara keçir. 1499-cu ilin Oktyabrında Osmamlılar bir neçə dəfə Venesiyanın özünə hücüm edir.

## Müharibənin gedişi
1500 ci ildə Osmanlı ordusu Modon döyüşündə Venesiya flotunu məğlubiyyət uğradandan sonra Osmanlılar Modon,Koron və Navarinonu ələ keçirirlər.

1501-ci ildə Venesiya respubliaksı, Papa dövləti və Venqriya krallığı Osmanlı İmperiyasına qarşı müqavilə imzalayırlar.Daha sonra birləşmiş Fransa-Venesiya qüvvələri Lesbos adasına hücüm edirlər, lakin Osmanlı İmperiyası tərəfindən məğlubiyyətə uğradılaraq geri çəkilirlər.

1502-ci ildə Venesiya ordusu Fətxiyəya hücüm edir.

1503-ci ildə Papa dövləti, Venqriya krallığı və Fransanın Venesiyaya köməyinə baxmayaraq Venesiya Osmanlılardan sülh istəyir.

## Mənbə
* Con Norviç "Venesiya respublikasının tarixi" 
* Finkel Kerolayn "Osmanlı İmperiyasının tarixi"
Anagallis monelli

*  — Lysimachia monelli bitki növünün sinonimi.
*  — Lysimachia arvensis bitki növünün sinonimi.
Mehdiçilik

**Mehdiçilik** (ər.Məhdi;"rəhbərlik edilmiş", "düz yola çıxarılmış") — müsəlmanlarda dini inam, etiqad. Dini əfsanə və rəvayətlərə görə qiyamət günü əfsanəsində zühur edərək Dəccalı öldürüb, yer üzündə əmin-amanlığı və ədaləti pərpa edəcəkdir. Mehdiyə inamla əlaqədar olan mehdiçilik orta əsrlərdə geniş yayılmışdır. Şiə təriqətində "sahib əz-zaman" ("Dövrün hakimi", "Zəmanənin sahibi") adlandırılan Mehdi qeyb olmuş on ikinci imamdır. Mehdiçilik təlimi öz ictimai mahiyyəti etibarilə yəhudi və xristian dinlərində İsanın zühur etməsi əfsanəsi ilə yaxından səsləşir.
Osmanlı–Portuqaliya müharibələri

**Osmanlı-Portuqal** və **Türk-Portuqal** adları ilə tanınan Türk-portuqal müharibələri.Türk-Portuqal müharibəsi Portuqaliya Ekspansiyası zaman Portuqal imperiyasının və Osmanlı İmperiyası arasında çox vaxt Hind Okeanında baş verən döyüşlərə deyilir.
## Türk-Portuqal müharibələrinə aid olan münaqişələr

* Diu döyüşü (1509)
* Qoa istilası (1510)
* Tunis istilası (1535)
* Osmanlı-Portuqal münaqişəsi (1538-1557)
* Osmanlı-Portuqal münaqişəsi (1558-1563)
* Əlqsar Əl-Kəbir döyüşü (1578)
* Osmanlı-Portuqal münaqişəsi (1580-1589)
* Osmanlı-Venesiya müharibəsi (1714-1718)

## Mənbə
# Məhəmməd Həsən Əl-Aidarus Osmanlı-Portuqal münaqişəsi
# Suraya Fərahi Osmanlı tarixi 
# Salih Özbaran Osmanlı imperiyasının Avropa ekspansiyasına cavabı
Osmanlı–Venesiya müharibəsi (1463–1479)

**Osmanlı-Venesiya müharibəsi (1463–1479)** — Osmanlı-Venesiya müharibələrindən birincisi. Müharibə nəticəsində Venesiya Yunanıstan və Albaniyada olan ərazilərini itirdi. 15 ildən çox davam edən müharibə nəticəsində 1479-cu ildə İstanbulda imzalanmış sülh müqaviləsinə görə osmanlılar Egey dənizində bir çox adalara sahib çıxdılar.

## İstinadlar
Columba vitiensis

**** () —  cinsinə aid heyvan növü.
## Mənbə

* Higgins, P.J.; & Davies, S.J.J.F. (Eds.). (1996). *[[Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds]]. Volume 3. Snipe to Pigeons*. Oxford University Press: Melbourne. ISBN 0-19-553070-5

## Xarici keçidlər
* BirdLife Species Factsheet
* IUCN Red List
Columba pollenii

**** () —  cinsinə aid quş növü.
## Təsvir
Digər göyərçin növlərindən asanlıqla fərqlənən Columba pollenii, Komor adalarının ən böyük quşudur. Tünd tük örtüyü vardır. Yeniyetmə göyərçinlərin sarı dırnaqları olur, lakin böyüklərində tünd yaşıl və ya qəhvəyi dırnaqlar müşahidə edilir. Columba pollenii "guk-ohoooo hoo hooo" kimi çox dərin bir səs çıxarır.

## Yaşayış yeri
Bu quşun təbii yaşayış yeri subtropik və tropik nəmli dağ meşələridir və Komor (xüsusilə Mount Karthala) və Mayotte adalarında tapılır. Daha sıx əhali Mayotte adasında müşahidə edilir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alabaxta

**** () —  cinsinə aid heyvan növü.

## Yarımnövləri
* *C. p. azorica* Hartert, 1905 Azor meşə göyərçini
* *C. p. casiotis* Bonoparte, 1854 Asiya meşə göyərçini 
* *C. p. excelsa* (Bonaparte, 1856) Şimali Afrika meşə göyərçini 
* *C. p. ghigii* Trischitta, 1939
* *C. p. iranica* (Zarudny, 1910) İran meşə göyərçini 
* *C. p. kirmanica* Koelz, 1954
* *C. p. kleinschmidti* Clancey, 1950
* *C. p. maderensis* Tschusi, 1904 † Madeyr meşə göyərçini 
* *C. p. palumbus* Linnaeus, 1758 
## İstinadlar
Toy

**Toy** — çoxlu adət-ənənələrlə müşayiət olunan, evlənmə prosesinin son mərhələsi, qonaqlıqla başa çatan şənlik, çalıb oynamaq mərasimi. Toyun sosial əhəmiyyəti yeni ailənin yaradılması, qohumluq əlaqələrinin qurulması, ailə və yaş statusunun dəyişməsi, ər-arvadın statusunun ictimaiyyət tərəfindən tanınması ilə əlaqədardır. Toy özündə dil, folklor-poetik, ritual, musiqi, vizual və digər planları birləşdirir. Bir çox xalqlarda toya gəlinin ata-ana evindən bəy evinə ritual olaraq köçürülməsi, hədiyyə mübadiləsi, süfrə və s. adətlər daxildir. Bütün xalqlar arasında bir çox inanclar, əlamətlər və mərasimlər toyla əlaqələndirilir. Dindarlar üçün toy dini ayinlərlə (xristianlıqda toy, islamda nikah və s.) müşayiət olunur.

## Tarixi

thumb|200px

Azərbaycanda evlənməyin ənənəvi yolu qızı elçilik vasitəsilə ilə nişanlayıb toy etmək olmuşdur. Ulu babalarımız "toy" dedikdə, şənlik məclisi, qonaqlıq, yeyib-içmək, çalıb-oynamaq başa düşüblər. El arasında deyilir: "Filankəs şadyanalıq edib toy çaldırıdı".

Qaynaqlarda Azərbaycanda qədim toyun 40 gün-40 gecə edilməsi haqqında məlumat vardır. XIX-XX əsrlərdə isə boyük toy varlı ailələrdə 7 gün-7 gecə, orta təbəqəli və yaxud yoxsul ailələrdə 3 gün, cox vaxti isə bir gün davam edirdi.

Toy şənliyinə 2-3 gün qalmış "çağırışçı", bəzi bölgələrdə "salaçı" və ya "xəlfə" adlanan bir nəfər müəyyən qədər noğul verib adamları toya dəvət etməyə göndərərdilər. Çağırışçı evləri gəzib noğulu paylar və adamları toya dəvət edərdi. Dəvət olunanlar "mubarək olsun", - deyib şirni nəlbəkidə yumurta, meyvə və yaxud xırda pul qoyardılar.

Toya bir neçə gün qalmış oğlan evində çörək və yaxud yuxa (lavaş) bişirib tədaruk görərdilər. Ətlik heyvanlar isə toydan bir gün əvvəl kəsilərdi. Həmin axşam yaxın qohumlar və qonşular bəy oğlanın evinə məsləhətə yığışardılar. Bu vaxt sabahkı toy üçün heyvanlar kəsilər və ət tədaruk edilərdi.

## Xarici ölkə təcrübəsi
   
ABŞ və İngiltərədə hər bir gəlin toy günü üzərində bir təzə, bir köhnə, müvəqqəti kimdənsə götürülmüş bir şey və mavi nəyinsə olmasına fikir verməlidir. Almaniyada toy günü bəyin cibinə bir qədər buğda qoyurlar. Onların inancına görə, bu, uğur və var-dövlət gətirir. Yunanıstanda yeni ailə quranların yataqları üstündə gənc cütlüyə sağlam nəsil təmin etmək üçün ilk öncə uşaqlar oynamalıdır. Həmçinin dost və rəfiqələrinin paltarlarında cütlüyü uğursuzluqdan qoruyacaq göz təsvir olunmalıdır. Macarıstanda toy kartejini görəndə digər maşınlar siqnal verməyə başlar. Və bununla bəy və gəlini salamlayıb, təbrik edərlər.
   
Hindistanda toy mərasimi başa çatdıqdan sonra ailənin kiçik üzvlərindən biri gəlin və bəyin başına gül ləçəkləri səpir. Bu, ritual gəncləri şər qüvvələrdən qorumaq mənasını daşıyır.

## Mənbə
* **Azərbaycan etnoqrafiyası** AMEA ARXEOLOGİYA VƏ ETNOQRAFİYA İNSTİTUTU, ŞƏRQ-QƏRB BAKI 2007, səh.386

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Nişan mərasimi
* Azərbaycanın milli toy adətləri
Everton Vinya-del-Mar FK

**Everton (Vinya-del-Mar)** () — Çilinin Vinya-del-Mar şəhərindən olan futbol klubu. "Everton" dörd dəfə Çilinin çempionu olub. Paytaxt Santyaqodan olmayan komanda kimi o bu göstəricidə ancaq Kalama şəhərindən olan "Kobreloa" komandasından geri qalır.

## Tarixi
24 iyun 1909-cu ildə İngiltərənin Liverpul şəhərindən olan dənizçilər tərəfindən təşkil edilib. Onlar komandanın adını həmin il İngiltərə çempionu olan "Everton"nun şərəfinə adlandırıblar

## Həmçinin bax
* Futbol
* Everton FK

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kotan (ölçü vahidi)

**Kotan** — qədim sahə ölçü vahidi.

## Ümumi məlumat
Kotan Azərbaycanda şum alətindən başqa torpaq ölçüsü vahidi mənasında da işlədilir. Belə ki, qubalı Şeyx Əli xanın 1806-cı ilə aid fərmanında bir kotan yerin (torpağın) adı çəkilir. Gəncə qəzası dövlət kəndlilərinin iqtisadi məişətinin tədqiqatçısı N. Abelova görə, burada torpaq ölçüsü kimi kotanın bir gündə şumladığı sahə başa düşülürdü ki, xalq arasında günlük adlandırılan bu sahə 0,5 desyatinə bərabər idi. Başqa sözlə, birgünlük sahə elə bir kotan demək idi.

Kotana ölçü vahidi kimi digər türk xalqlarında da rast gəlinir. Orta əsrlərdə Türkiyədə "kotan" istilahı iki mənada işlədilirdi. Birinci mənada — qoşqu heyvanı qoşulmuş alət, ikinci mənada isə həmin alətlə bir gündə şumlanmış torpaq sahəsi.

Azərbaycan xalqının çəki və digər ölçü vahidlərinin öyrənilməsi göstərir ki, onlar qədim tarixə malik olub, həm də xalqın köçəri, maldar, gəlmə olduğu haqda iddiaları təkzib edir. Çünki onların böyük əksəriyyəti əkinçilik məhsullarının ölçüsünü göstərir.

## Mənbə
* '''Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 464. ISBN 978-9952-34-152-2

## İstinadlar
Əli Sistani

**Əli Sistani** (; tam adı:*Seyid Əli Hüseyni Sistani*; d. 4 avqust 1930, Məşhəd, İran) — Mərkəzi Nəcəfdə olan "Alul-Bayt" elmi müəssisəsinin rəhbəri, Ayətullah əl-üzma.

Hal-hazırda İraqın Nəcəf şəhərində yaşayır. 2014-cü il Nobel Sülh mükafatına namizəd göstərilmişdir.

## Həyatı

Əli Sistani 4 avqust 1930-cu ildə İranın Məşhəd şəhərinin yaxınlığında dünyaya gəlmişdir. Anası Seyid Rza Mehrabaninin qızı (Mehraban şəhəri).

## Təhsili

İbtidai və orta təhsilini Məşhəddə o dövrün məşhur alimlərindən alır. Ali dərəcədə Üsul, Fiqh, Əqli elmlər və ilahiyyat elmlərini o dövrün məşhur alimi Mühəqqiq Mirzə Mehdi İsfahani və d. alır. 1948/1949-cu illərdə təhsilini artırmaq üçün Qum şəhərinə köçür. Burada o, o dövrün məşhur alimlərindən Ayətullah əl-Üzma Seyid Hüseyn Burucərdi və b. Üsul və Fiqh sahəsindən Ayətullah Höccət və b. isə Hədis və Rical elmindən təhsil alır. 1951/1952-ci illərdə təhsilini artırmaq üçün İraqın Nəcəf şəhərinə köçür. Nəcəfə köçdükdən sonra orada müxtəlif elmi müəssisələrdə o dövrün məşhur alimlərindən: Ayətullah əl-Üzma Seyid Xoyi'dən, Ayətullah əl-Üzma Seyid Həkim'dən, Ayətullah əl-Üzma Şeyx Hüseyn Hilli'dən və b. təhsil alır.

## Dini fəaliyyəti

1961/1962-ci illərdə Şeyx Ənsari'nin "Məqasib"i üzərindən ictihad dərslərinə başlayır və bu mənbə üzərindən illərlə ictihad dərsləri verir. Daha sonralar daha ali səviyyədə ictihad dərslərini şərhi ünvanı ilə Seyid Məhəmməd Kazım Təbatəbai Yəzdi'nin "Urvət'ul Vusqa"sı ilə davam etdirir. Bu dönəmdə Təharət, Xums, Namaz və Namazla əlaqəli bir çox mövzularda geniştərkibli dərslər verir. 1965-ci ilin Yanvar ayından ali ictihad dərəcəsində Üsul dərsləri verməyə başlayır. Bu dərslərin üçüncü bölümünü 1991-ci ilin Fevral/Mart aylarında tamamlayır. Bundan sonra onun yetişdirdiyi şagirdlər Üsul və Fiqh sahələrindən dərs verməyə başlayır.

### Əsərləri

Sistani 30 il ali səviyyədə Fiqh, Üsul və Rical təhsili verir. Şeyx Ənsarinin "Məqasib"-ini ali səviyyədə tədris etdiyi son dönəmdə Təharət, Qəza, Xüms, Fiqhin bəzi qaidə və bəhslərini (Faiz, Təqiyyə, ilzam və s. kimi) tədris edir. Bu dərslərinin bəziləri kitab olaraq da nəşr olunur. Bundan başqa 3 dövr tam olaraq Üsul dərsi verir və bu dərslərindəki bəzi bəhsəri kitab olaraq yayınlanır. Sistaninin bəzi şagirdləri də ustadlarının bu dərslərini bəyan edərək yayınlayırlar.

* Şərhi Urvət’ul Vusqa 
* Əl Buhus’ul Usuliyə 
* Kitab’ul Qəza 
* Kitab’ul Bey’i və’l Hıyarat 
* Fi’l Libas’il Məşquq fihi 
* Fi Qaidət’il Yəd 
* Fi Salat’il Misafir 
* Fi Qaidət’il Təcavüz və’l Firaq 
* Əl Qıblə 
* Ət Təqiyyə 
* Qaidət’ul ilzam 
* İctihat və Təqlit 
* Fəvaid’ul Ğarəviyyə 
* Ər Riba 
* Hücciyətu Mərasili İbn-i Əbi Umeyr 
* Naqdi Risalət’u Təshih’il Əsanid’il Ərdəbili 
* Şərhi Məşiyət’ut Təhzibeyn 
* Qaidət’il Qur’a 
* Tarixi Tədvini’il Hədis fi’l İslam 
* Fəvaid’ul Fiqhiyyə 
* Risalətun fi hukmi ma iza ixtələfəl - muctəhidan əl-mutə-saviyan fil - fətva
* Müctəhidan’il Mutasaviyan Fi’l Fətva
* Tovzihul Məsail
* Minhacus Salihin
* Əl-Məsailul-Muntəxəbə
* Əl-Fiqh lil-muğtəribin

## İstinadlar

## Mənbə

* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
* Şiə məzhəbinin alimləri siyahısı

## Xarici keçidlər
Henri Mançini

**Henri Mançini** (, əsl adı **Enriko Nikola Mançini**, ; 16 aprel 1924, Klivlend, Ohayo – 14 iyun 1994, Beverli Hills, Kaliforniya) — məşhur amerikalı dirijor, aranjimançı və kino bəstəkarı. 500-ə yaxın filmə və seriala musiqi bəstələmişdir. "Çəhrayı pantera" () filmi üçün yazdığı cazsayağı kompozisiya, "Tiffanidə səhər yeməyi" () və "Days of Wine and Roses" filmləri üçün bəstələdiyi "Moon River" və "Days of Wine and Roses" mahnıları ilə məşhurluq qazanmışdır. Karyerası ərzində 50 albom çıxarmış, 4 "Oskar", 2 "Emmi" və rekord sayda – 20 "Qremmi", o cümlədən "Həyatboyu nailiyyətə görə" (, 1995) mükafatı ilə təltif edilmişdir.

## Məşhur əsərləri
* The Pink Panther
* Moon River
* Breakfast at Tiffany’s
* Charade
* Lujon
* Peter Gunn Theme
* Baby Elephant Walk
* The Day Of Wine And Roses

## Albomları
* The Versatile Henry Mancini, Liberty LRP 3121
* The Mancini Touch, RCA Victor LSP 2101
* The Blues & the Beat, RCA Victor LSP-2147
* Mr. Lucky Goes Latin, RCA Victor LSP-2360
* Our Man in Hollywood, RCA Victor LSP-2604
* Uniquely Mancini, RCA Victor LSP-2692
* The Best of Mancini, RCA Victor LSP-2693
* Mancini Plays Mancini, RCA Camden CAS-2158
* Everybody's Favorite, RCA Camden CXS-9034
* Concert Sound of Henry Mancini, RCA Victor LSP-2897
* Dear Heart and Other Songs, RCA Victor LSP-2990
* Theme Scene, RCA Victor LSP-3052
* Debut Conducting the Philadelphia Orchestra, RCA Victor LSP-3106
* The Best of Vol. 3, RCA Victor LSP-3347
* The Latin Sound of Henry Mancini, RCA Victor LSP-3356
* A Merry Mancini Christmas, RCA Victor LSP-3612
* Pure Gold, RCA Victor LSP-3667
* Mancini Country, RCA Victor LSP-3668
* Mancini '67, RCA Victor LSP-3694
* Music of Hawaii, RCA Victor LSP-3713
* Brass on Ivory, RCA Victor LSP-3756
* A Warm Shade of Ivory, RCA Victor LSP-3757
* Big Latin Band, RCA Victor LSP-4049
* Six Hours Past Sunset, RCA Victor LSP-4239
* Theme music from Z & Other Film Music, RCA Victor LSP-4350
* Big Screen-Little Screen, RCA Victor LSP-4630
* This Is Henry Mancini, RCA Victor VPS6029
* Music from the TV Series "The Mancini Generation", RCA Victor LSP-4689
* Brass, Ivory & Strings (Doc Severinsenlə birlikdə), RCA APL1–0098
* The Theme Scene, RCA AQLI-3052
* Country Gentleman, RCA APD1–0270 (Kvadrafonik)
* Hangin' Out, RCA CPL1–0672
* Symphonic Soul, RCA APD1–1025 (Kvadrafonik)
* Mancini's Angels, RCA CPL1–2290
* (with Johnny Mathis), The Hollywood Musicals, Columbia FC 40372
* The Pink Panther Meets Speedy Gonzales, Koch Schwann CD
* The Legendary Henry Mancini, BMG Australia 3 CD

## Bəstəkarı olduğu filmlər

## Xarici keçidlər
* 
* Henry Mancini, Space Age Pop 
* A Henry Mancini discography 
* Henry Mancini, Soundtrackinfo 
* Official site on Mancini's 80th anniversary 
* A Mancini anthology 
* Memories of Henry Mancini
İtiuclu qaraçöhrə

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Bu növə Uzaq Şərq qaraçöhrəsi deyilir.  Hündürlüyü 20 m-ə çatan, ortaboylu ağac və ya koldur, çətirləri dairəvi olub, gövdəsinin diametri 1,5 m-ə çatır. Gövdəsi qırmızımtıl rənglidir, üzərində növə xas olan sarımtıl-ağ ləkələri var, yarpaqları lələkvarıdır. Yarpaqlarının uzunluğu 1,2-2,6 sm-ə, eni 2-3,5 mm-ə çatır, yumşaq, hamar, ucu biz, üstdən tünd-yaşıl, altı-dan solğun-yaşıldır, budaqlarda 4-6 il qalır. Toxumları qozalarda "qozagiləmeyvə" adlanan al qırmız rəngli, ətli hissə ilə örtülmüşdür. Uzunömürlüdür 1500 ilə kimi yaşayır. İtiuclu qaraçöhrə şaxtaya (-30 C), kölgəyə davamlıdır. Humus qatı qalın olan torpaqlarda yaxşı bitir, turş mühitli və bataqlıq torpaqlarda inkişaf etmir. Qara-çöhrənin bu növünün bir çox dekorativ: enli çətri, tünd-sarı zoğlu formaları vardır. Bu növ yaxşı meyvə verir və toxumlarla normal çoxalır. 

Azərbaycanda təbii halda təsadüf edilmir. İtiuclu qaraçöhrəyə Abşeron yaşıllıqlarında tək-tək rast gəlinir. Oduncağı müxtəlif bəzək materialı kimi yüksək qiymətləndirilir. XX əsrin 60-cı illərinin əvvəllərində ABŞ Milli Xərçənq İnstitutu tərəfindən aşkar olunmuşdur ki, gövdəsinin qabığındakı maddələr bədxassəli şişlərin böyüməsinin qarşısını qalır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax