open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avaci Şəhər Nakahama Minoru Pişik İncəsənəti Muzeyi

– Yaponiyanın Hyoqo prefekturasının Avaci şəhərində yerləşən muzey. Muzey rəssam Minoru Nakahama tərəfindən çəkilmiş pişik sumi-elərinə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
Minoru Nakahama 1977-ci ildən etibarən mürəkkəblə çəkdiyi pişik rəsmlərindən ibarət sərgilər təşkil edir. O, bu sahə üzrə aparıcı fiqurlardan biri hesab olunur. Muzey 15 mart 2000-ci ildə açılmışdır.

## Ekspozisiya
Muzey dünyada incəsənətə həsr olunmuş ilk pişik muzeyidir. Burada Avaci şəhərində doğulmuş rəssam Minoru Nakahama tərəfindən çəkilmiş pişik sumi-eləri sərgilənir. İki mərtəbədən ibarət muzeydə pişikləri təsvir edən 120 rəsm və keramika məmulatı nümayiş etdirilir. Muzeyin kolleksiyasına 7000 pişik təsviri daxildir. Birinci mərtəbədə sərgi "Məhəllə portretləri" adlı 20 metr uzunluğundakı əsər ilə başlayır. Nakahama bu əsərdə məhəlləsindəki pişikləri təsvir etmişdir. İkinci mərtəbədə "Avaci pişiyinin hekayəsi" sərgisi yerləşir. Bu sərgi Tenpyo dövründə Avaci adasına sürgün edilmiş və Akaşi boğazını dəniz donuzunun belində keçməyə çalışan bir pişiyin hekayəsinə həsr olunmuşdur.

Muzeydə dəniz donuzunun üstündə dayanan Koma adlı pişiyi əks etdirən monumental heykəl qoyulmuşdur. Muzey girişinin yanında pişiklərlə əlaqədar Komaçiyo məbədi yerləşir. Muzey binasının interyeri pişik izləri ilə bəzədilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kulmbax

**Kulmbax** (; "kulm" - zirvə, "bach" - mənbə) — Almaniyada şəhər, Bavariya əyalətində Fixtelgebirge təbiət parkının (Yuxarı Frankoniya) mərkəzində mənzərəli təpələr arasında yerləşən rayon mərkəzi.

Yuxarı Frankoniya inzibati rayonuna tabedir. Kulmbax rayonunun bir hissəsidir. Əhalisi 26768 nəfərdir (31 dekabr 2010-cu il), sahəsi 92,77 km²-dir. Rəsmi kodu: *09 4 77 128* .

Şəhər 37 şəhər rayonuna bölünür.

Şəhərin məşhur simvolu var: şəhərin üzərində ucalan və onun simvolu olan Plassenburq hersoq qalası. Qalada 300 mindən çox unikal heykəlcik kolleksiyası olan dünyanın ən böyük qalay əsgərləri muzeyi yerləşir.

Kulmbachın güclü pivə mədəniyyəti dünyanın ən güclü pivələrindən biri olan Kapuziner el və EKU 28, eləcə də bir çox başqa növlər istehsal edən  pivə zavodları tərəfindən dəstəklənir.

## Qalereya

Fayl:FRSchweiz.jpg|link=Файл:FRSchweiz.jpg| 
Fayl:Plassenburg_oben.jpg|link=Файл:Plassenburg_oben.jpg| 
Fayl:Kommunbräu.jpg|link=Файл:Kommunbräu.jpg| 
Fayl:KulmbachBierfest.jpg|link=Файл:KulmbachBierfest.jpg| 
Fayl:Kulmbach_Spitalkirche_Tor.jpg|link=Файл:Kulmbach_Spitalkirche_Tor.jpg| 
Fayl:KulmbachRathaus.jpg|link=Файл:KulmbachRathaus.jpg| 


## İstinadlar
Prussiyalı Şarlotta

**Prussiyalı Şarlotta** (; ) — Almaniya imperatoru III Fridrixin qızı, Saksen-Meyninqen hersoqinası.

Anası Kraliça Viktoriyanın ən böyük qızı Şahzadə Viktoriya, atası isə Almaniya imperatoru və Prussiya kralı I Vilhelmin oğlu Şahzadə Fridrix idi. Problemli bir uşaqlıq keçirən Şarlotta 1878-ci ildə Saksen-Meyninqen taxt-tacının varisi Şahzadə Bernardla evləndi və cütlüyün bu nigahdan bir qızı dünyaya gəldi.

Ərinin 1914-cü ildə taxta çıxmasıyla Saksen-Meyninqen hersoqinası olan Şarlotta Birinci Dünya müharibəsinin ardından əriylə birlikdə bütün ünvanlarını itirdi. Ertəsi il Baden-Badendə keçirdiyi ürək çatışmazlığı səbəbilə vəfat etdi.

### Övladı

* Fyodora (12 may 1879 – 26 avqust 1945)

### Qalereya

Fayl:Charlotte of Prussia with Bernhard of Saxe Meiningen.jpg|Nişanlısı Şahzadə Bernardla birlikdə, 1877-ci il
Fayl:Charlotte von Preussen 1883.jpg|Özü, 1883-cü il
Fayl:VICTORIA Queen of England by Carl Backofen of Darmstadt.jpg|Ailəsiylə birlikdə 1884-cü il (Soldan sağa: özü, anası Şahzadə Viktoriya, qızı Fyodora və nənəsi Kraliça Viktoriya)
Fayl:Charlotte, Duchess of Saxe-Meiningen with her only child.jpg|Qızı Fyodorayla, 1879-cu il


## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Güneri Civaoğlu

**Güneri Civaoğlu** (; ) — türkiyəli jurnalist, hüquqşünas, xəbər və televiziya verlişi aparıcısı.

## Həyatı
1939-cu ildə Ankarada anadan olub. Jurnalistikaya Akış jurnalı və Yeni İstanbul qəzetində müxbir kimi başlayıb. Strasburq Universitetində iqtisadiyyat üzrə təhsil alıb. Tercüman qəzetinin baş redaktoru olub. "Güneş" qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində çalışıb.

### Ölümü
2024-cü ilin yayında İstanbulda restoranların birində müvazinətini itirərək yıxılıb və başına dəyən zərbənin təsirindən beynində qan sızması baş verib. Xəstəxanaya aparılaraq əməliyyatdan sonra reanimasiyaya yerləşdirilib. 1 oktyabr tarixində vəfat edib.

## İstinadlar
Hərbi xəstəxana

**Hərbi xəstəxana** hərbçilərə məxsus və hərbi idarə tərəfindən idarə olunan xəstəxanadır. Onlar tez-tez hərbi qulluqçular və onların himayəsində olan şəxslərin istifadə edilir, lakin bəzi ölkələrdə mülki şəxslərin də istifadəsinə verilir. Onlar hərbi bazada və başqa ərazilərdə yerləşə bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Səhra xəstəxanası
*İtki təxliyəsi
*Hərbi tibb
*Hərbi həkim
*Hərbi cərrahiyyə
Prussiyalı Marqarita (Finlandiya kraliçası)

**Prussiyalı Marqarita** (; ) — Almaniya imperatoru III Fridrixin qızı, Finlandiya kraliçası.

Anası Kraliça Viktoriyanın ən böyük qızı Şahzadə Viktoriya, atası isə Almaniya imperatoru və Prussiya kralı I Vilhelmin oğlu Şahzadə Fridrix idi. 25 yanvar 1893-cü ildə Hesseli Fridrix Karlla evləndi. Ərinin Finlandiya parlamenti tərəfindən kral seçilməsinin ardından qısa müddət Finlandiya kraliçası olsa da, cəmi 2 ay sonra əri Hesseli Fridrix Karl taxtdan imtina etdi. 1926-cı ildə Hesse landqrafı ünvanı alan cütlüyün bu nigahdan 6 oğlu doğulsa da, bunlar üçünü müharibə meydanlarında itirdilər.

### Övladları

* Fridrix Vilhelm (24 noyabr 1893 – 12 sentyabr 1916)
* Maksimilyan (20 oktyabr 1894 – 13 oktyabr 1914)
* Filipp (6 noyabr 1896 – 25 oktyabr 1980)
* Volfqanq (6 noyabr 1896 – 12 iyul 1989)
* Riçard Vilhelm Leopold (14 may 1901 – 11 fevral 1969)
* Kristof (14 may 1901 – 7 oktyabr 1943)

### Qalereya

Fayl:Princess Margaret and Prince Frederick Charles of Hesse.jpg|Əri Hesseli Fridrix Karlla birlikdə, 1892-ci il
Fayl:Ceremony of the Wedding of Princess Margaret of Prussia and Frederick Charles, Hereditary Prince of Hesse.jpg|Toy mərasimini təsvir edən rəsm, 1893-cü il
Fayl:Princesa Margarida da Prússia.jpg|Uşaqlı illəri, 1880-cı il


## Mənbə

* Henri van Oene, Genealogy of the Royal Family of Prussia, 13 May 1998, 18 September 2011 .
* Pakula, Hannah, *An Uncommon Woman*, Simon & Schuster, New York, 1995, 
* Petropoulos, Jonathan, *Royals and the Reich*, Oxford University Press, New York, 2006, 
* Van der Kiste, John, *The Prussian Princesses: Sisters of Kaiser Wilhelm II*, Fonthill, 2014

## İstinadlar
Təklif əyrisi

**Təklif əyrisi** — satıcıların müəyyən bir müddət ərzində bazarda müxtəlif qiymətlərlə satışa təqdim etdikləri mal və ya xidmətin miqdarını göstərən əyri.

## Tərifi
K.R. Makkonnell və S.L. Bruya görə satıcıların müəyyən müddət ərzində bazarda müxtəlif qiymətlərlə satışa təqdim etdikləri mal və ya xidmətin miqdarını göstərən əyridir.

## Fərdi və məcmu təklif
Həm fərdi təklifi (müəyyən bir satıcıdan təklif), həm də təklifin ümumi məbləğini (bazarda mövcud olan bütün satıcıların təklifini) nəzərdən keçirmək mümkündür. İqtisadiyyatda  əsasən məhsulun ümumi təklifi izah edilir.

## Təklifin müəyyənediciləri
Təklifin dəyişməsinə, təklif əyrisinin sürüşməsinə səbəb olan amillər:

* resurs qiymətlərində, xammal və ya istehsalın maya dəyərinin dəyişməsi (artan məsrəflər təklifin azalmasına səbəb olur);
* texnologiyanın dəyişdirilməsi, məhsul tədarükünü artıran daha səmərəli istehsal müəssisələrinin yaradılması;
* digər, o cümlədən dəyişdirilə bilən malların qiymətlərində dəyişikliklər;
* vergilərdə və subsidiyalarda dəyişikliklər (artan vergilər xərclərin artmasına səbəb olur, bu da təklifi azaldır və əksinə);
* gözlənti perspektivlərinin dəyişməsi (qiymət artımı gözləntisi — təklif azalır; qiymətin azalması gözləntisi — təklif artır);
* təchizatçıların və istehsalçıların sayında dəyişiklik.

## Təklifdə dəyişiklik
Təklifin müəyyənediciləri təklif əyrisini, təklifin artması sağa, təklifin azalması əyrini sola sürüşdürür.

## Təklif miqdarında dəyişiklik
Təchiz edilən kəmiyyətin dəyişdirilməsi təklif əyrisinin bir nöqtəsindən digər nöqtəsinə keçmək deməkdir. Təklifin kəmiyyətini dəyişən və təklif əyrisi boyunca hərəkət edən amil sözügedən məhsulun qiymətindəki dəyişiklikdir.

## İstinadlar
Prussiyalı Sofiya (Yunanıstan kraliçası)

**Prussiyalı Sofiya** (; ) — Almaniya imperatoru III Fridrixin qızı, Yunanıstan kraliçası.

## Həyatı
Anası Kraliça Viktoriyanın ən böyük qızı Şahzadə Viktoriya, atası isə Almaniya imperatoru və Prussiya kralı I Vilhelmin oğlu Şahzadə Fridrix idi. 1889-cu ildə Yunanıstan taxt-tacının varisi Şahzadə Konstantinlə evləndirildi. Cütlüyün bu nigahdan 6 övladı doğuldu. Qaynanası kimi, Sofiya da xeyriyyəçiliklə məşğul oldu. hərbi hospitalları ziyarət etdi və yaralı əsgərlərlə yaxından maraqlandı.

Bütün bu səylərinin sonunda nənəsi Kraliça Viktoriya ona Qızıl Xaç mükafatı göndərsə də, bu fəaliyyətləri yerli xalq tərəfindən yaxşı görülmədi. Əslən alman olması və o illərdə yunanların almanların ən güclü müttəfiqi olan Osmanlılarla müharibə şəraitində yaşaması Prussiyalı Sofiyanın alman cəsusu olması barədə şayələrin yayılmasına səbəb oldu. Ərinin 1917-ci ildə taxtdan endirilməsinin ardından ailə üzvləriylə birlikdə İsveçrəyə sürgün edildi.

Taxta çıxarılan oğlu Aleksandr isə vaxtsız vəfat etdi və iflas edən Yunan hökuməti I Konstantini yenidən ölkəyə dəvət etdi. 1920-ci ildə digər ailə üzvləriylə ölkəyə qayıdan I Konstantin, Mustafa Kamal Paşanın yunanlar üzərində qazandığı qələbənin ardından yenidən taxtdan çəkilməyə məcbur oldu. Ən böyük oğlu II Georq Yunanıstan taxt-tacına sahibləndi. Sofiya və ailə üzvləri bu dəfə İtaliyaya sürgün olundu və ertəsi il burada əri vəfat etdi. Son illərini ailəsiylə birlikdə keçirən Sofiya 1932-ci ildə Almaniyada vəfat etdi.

## Övladları
* II Georq (19 iyul 1890 – 1 aprel 1947)
* Aleksandr (1 avqust 1893 – 25 oktyabr 1920)
* Helen (2 may 1896 – 28 noyabr 1982)
* Pavel (14 dekabr 1901 – 6 mart 1964)
* İrina (13 fevral 1904 – 15 aprel 1974)
* Yekaterina (4 may 1913 – 2 oktyabr 2007)

## Qalereya

Fayl:1888-09 Wilhelm Höffert Princess Sophie of Prussia and Constantine, Duke of Sparta.jpg|Əri Şahzadə Konstantinlə birlikdə, 1888-ci il
Fayl:Sophie Hélène Irène Catherine.jpg|Özü və qızları, 1913-cü il
Fayl:Alejandra de Grecia con su abuela Sofía de Prusia.jpg|Nəvəsi Aleksandra ilə birlikdə, 1921-ci il
Fayl:Sophia of Prussia, queen of Greece, and her daughter Katherine.jpg|Ən kiçik qızı Yekaterina ilə birlikdə
Fayl:Sophia of Prussia, dowager queen of Greece.jpg|Özü, 1923-cü il


## Mənbə

* Henri van Oene, Genealogy of the Royal Family of Prussia, 13 May 1998, 18 September 2011 .
* Pakula, Hannah, *An Uncommon Woman*, Simon & Schuster, New York, 1995, 
* Petropoulos, Jonathan, *Royals and the Reich*, Oxford University Press, New York, 2006, 
* Van der Kiste, John, *The Prussian Princesses: Sisters of Kaiser Wilhelm II*, Fonthill, 2014

## İstinadlar
Əl-Əqsa Şəhidlər Briqadası

**Əl-Əqsa Şəhidlər Briqadası** və ya **Əl-Əqsa Şəhidləri Briqadası** (, ) — özünü FƏTH-nin hərbiləşdirilmiş qanadı kimi yerləşdirən Fələstin hərbiləşdirilmiş qrup. 2001-ci ilin əvvəlində yaranmışdır. ABŞ, İsrail, Kanada, Avropa İttifaqı və Yaponiyada terror təşkilatı kimi təsnif edilir.

## İdarəetmə
2022-ci ilin avqust ayına qədər təşkilata İbrahim əl-Nabulsi rəhbərlik edirdi*.* 8 avqust 2022-ci ildə İsrail ordusunun basqını zamanı Nablusda güllələnərək öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Haşim Səfiəddin

**Haşim Səfiəddin** (; ) — Livan siyasətçisi, şiə islamçı "Hizbullah" silahlı təşkilatının liderlərindən biri.

Seyyid Haşim Safiuddin və ya Seyid Haşim Səfiəddin Livanda fəaliyyət göstərən Hizbullah təşkilatının nüfuzlu üzvlərindən biridir və hazırda Hizbullahın İcra Şurasının rəhbəri vəzifəsini icra edir. Bu şura Hizbullahın sosial, iqtisadi və təşkilati məsələlərinə nəzarət edir. Onun rəhbərliyi altında Hizbullahın Livanın şiə icmalarına xidmət edən geniş xəstəxana, məktəb və xeyriyyəçilik şəbəkəsi idarə olunur.

Seyid Səfiəddin Hizbullahın sonuncu baş katibi Seyid Həsən Nəsrullahın yaxın qohumu (Nəsrullahın anasının əmisioğlu) olmaqla yanaşı, təşkilat daxilində də önəmli bir mövqeyə malikdir. İcra Şurasının rəhbəri olaraq təşkilatın daxili strukturlarını və mülki layihələrini idarə edir, eyni zamanda Hizbullahın sosial dəstəyini təmin edən əsas fiqurlardan biridir.

Səfiəddin həm də Həsən Nəsrullahın potensial varisi kimi də tanınır. Onun çıxışlarında və ictimai bəyanatlarında əsasən İsrailə qarşı müqavimət, İslam/şiə dini dəyərlərinin təbliği və Hizbullahın siyasi və hərbi məqsədlərinə dəstək vurğulanır.

Bununla yanaşı, Səfiəddin İran, Suriya və regiondakı Şiə hərbi qruplaşmaları ilə də geniş əlaqələrə malikdir və bu əlaqələr Hizbullahın regiondakı gücünü artırır.

## Şəxsi həyatı
2020-ci ilin iyun ayında onun oğlu Rza Haşim Səfiəddin İran zabiti Qasım Süleymaninin qızı Zeynəb Süleymani ilə evlənmişdir.

## İstinadlar
Mavi xətt (Livan)

**Mavi xətt** — Livanı İsraildən və Colan təpələridən ayıran demarkasiya xətti. İsrailin Livandan tam çəkilib-çıxmadığını müəyyən etmək məqsədilə 7 iyun 2000-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən nəşr edilmişdir. Bu, "müvəqqəti", həmçinin və "sərhəd yox, geri çəkilmə xətti" kimi təsvir edilmişdir. Bu, İsrail, Livan və "Hizbullah" arasında davam edən sərhəd münaqişəsinin mövzusudur.

İsrail hökuməti 2018-ci ilin sentyabr ayına qədər öz icmalarını "Hizbullah" yaraqlılarının reydlərindən qorumaq üçün demarkasiya xəttinin İsrail tərəfində 11 kilometrlik beton İsrail–Livan səddini tamamlamışdır. Səddin uzunluğu  idi və 2020-ci ilə qədər tamamlanacağı gözlənilirdi. Layihənin 450 milyon dollara başa gələcəyi gözlənilirdi. Səddin əksəriyyəti polad, sensorlar və müşahidə kameraları ilə örtülmüş beton divardır. Xüsusilə çətin yerlərdə beton əvəzinə polad hasardan istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
İbrahim Akil

**İbrahim Akil** (; ) — Livan hərbçisi, "Hizbullah" şiə silahlı təşkilatının hərbi lideri. "Təhsin" və "Əbdülqdir" təxəllüsləri ilə tanınır.

## Ölümü
20 sentyabr 2024-cü ildə İsrailin Beyrutun cənub ətrafına endirdiyi aviazərbə nəticəsində həlak olmuşdur. Aviazərbə Akildən başqa, "Rizvan gücü" xüsusi dəstəsinin bütün yüksək rütbəli əməliyyat heyətini və rəhbərliyini öldürmüşdür.

## İstinadlar
Abbas Nilfuruşan

**Abbas Nilfuruşan** (; ) — İran hərbçisi, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunda (SEPAH) briqada generalı, SEPAH-ın əməliyyatlar üzrə müavini. O, 1980-ci ildə "Bəsic"də hərbi fəaliyyətə başlamış, sonra SEPAH-a qoşulmuş və İran–İraq müharibəsi boyu bu təşkilatın üzvü olmuşdur.

27 sentyabr 2024-cü ildə Livanın Beyrut şəhərində şiə islamçı silahlı "Hizbullah" təşkilatının qərargahında olarkən "Hizbullah" lideri Həsən Nəsrullah ilə birlikdə İsrailin aviazərbəsi nəticəsində öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Əli Kərəki

**Əli Kərəki** (; ) — Livan hərbçisi, "Hizbullah"ın Cihad Şurasının üzvü. O, "Hizbullah"ın cənub cəbhəsinin komandiri vəzifəsində çalışmışdır.

Kərəki qruplaşmanın lideri Həsən Nəsrullahla birlikdə Dahiyədə yerləşən qərargahında rəhbərlik görüşü keçirilərkən baş verən hədəflənmiş sui-qəsd zamanı öldürülmüşdür.

## Həyatı

Əli Kərəki 1962-ci ildə Livanın cənubunda yerləşən Nəbatiyyə mühafəzəsinin Əyn-Busvar kəndində anadan olmuşdur. Universitet təhsilini başa vurduqdan sonra Livanda vətəndaş müharibəsi zamanı "Hizbullah"a qoşulmuşdur. Zamanla rütbələri yüksəlmiş və 2006-cı ildə Livan müharibəsində iştirak etmişdir. Kərəki daha sonra "Hizbullah"ın ali komandanlığı olan Cihad Şurasının üzvü və cənub cəbhəsinin komandiri olmuşdur. Livan vətəndaşlığından əlavə, o, Qvineya vətəndaşlığına sahib idi.

Kərəki müxtəlif terror fəaliyyətlərində, xüsusən də Livanın cənubunda iştirak etmiş və "Hizbullah"ın İsrailə qarşı strateji əməliyyatları ilə əlaqəli olmuşdur. 2019-cu ilin sentyabrında ABŞ Dövlət Departamenti onu "Hizbullah"ın hərbi rəhbərliyində əhəmiyyətli fiqur kimi xarakterizə etmişdir və nəticədə sanksiyaya məruz qalmışdır.

## İstinadlar
Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar İnstitutu

**Beynəlxalq Strateji Tədqiqatlar İnstitutu** (BSTİ; , IISS) — müdafiə və təhlükəsizlik məsələlərinə diqqət yetirən beynəlxalq tədqiqat institutu və ya araşdırma mərkəzi. 1997-ci ildən onun qərargahı Londondadır. Onun müdafiə, təhlükəsizlik və qlobal məsələlərlə bağlı məlumatlar və araşdırmalar hazırlayan, nəşrlər və onlayn təhlillər dərc edən və böyük təhlükəsizlik sammitlərini çağıran dörd qitədə ofisləri var. "*[[The Guardian]]*" qəzeti BSTI-ni "dünyanın aparıcı təhlükəsizlik araşdırma mərkəzlərindən biri" kimi təsvir etmişdir.

## İstinadlar
Milli Xəbər Agentliyi (Livan)

**Milli Xəbər Agentliyi** (**NNA**; ) —  Livan hökumətinin rəsmi xəbər agentliyi. İnformasiya Nazirliyinin Beyrutda yerləşən qərargahında yerləşir. 1961-ci ildə yaradılmış lokal və beynəlxalq xəbər nəşriyyatı ərəb, ingilis və fransız dillərində nəşr edir.

2023-cü ilə qədər NNA-nın Livanda 20-dən çox ofisində çalışan 300-ə yaxın əməkdaşı var və Ərəb Xəbər Agentlikləri Federasiyasının (FANA) fəal üzvüdür.

## İstinadlar
Naim Qasım

**Naim Qasım** (; ) — Livanlı şiə din xadimi və siyasətçisi, Hizbullahın baş katibi.

Şeyx Naim Qasim Livanın Hizbullah təşkilatının aparıcı fiqurlarından biridir və uzun müddət bu təşkilatın baş katib müavini vəzifəsini icra edibm. O, Hizbullahın sabiq lideri Seyid Həsən Nəsrullahın ən yaxın müttəfiqlərindən biri kimi tanınır və Livanda, xüsusilə də Şiə cəmiyyətində böyük nüfuza malikdir. Naim Qasım həm hərbi, həm də siyasi sahədə Hizbullahın siyasətlərini formalaşdıran şəxslərdən biridir.

2025-ci il fevralın 5-də Əli Xamneyi İranın ali lideri Şeyx Nəim Qasimi özünün Livandakı nümayəndəsi təyin etdi.

;Əsas fəaliyyəti və rolu:

**Siyasi fəaliyyət**: Naim Qasım Hizbullahın ideologiyasını yaymaq, onun regional və beynəlxalq münasibətlərini koordinasiya etməkdə mühüm rol oynayır. O, Livanda Hizbullahın siyasi qanadının güclənməsində əhəmiyyətli fəaliyyət göstərir.

**İslam müqaviməti və anti-sionizm**: Qasım Hizbullahın anti-sionist mövqeyini dəstəkləyir və İsraillə mübarizədə təşkilatın strateji qərarlarında iştirak edir. Onun çıxışları əsasən İsrailə qarşı müqavimət və Qərb imperializminə qarşı durmaqla bağlıdır.

**İranla əlaqələr**: Hizbullahın İranla olan sıx münasibətləri çərçivəsində rəsmi Tehranla koordinasiyanı və dəstəyi gücləndirməyə çalışır. İran, xüsusilə Qüds briqadası vasitəsilə Hizbullahın ən böyük maliyyə və hərbi dəstəkçisi olaraq qalır.

**Kitablar və yazılar**: Naim Qasım həmçinin Hizbullahın ideologiyasını və məqsədlərini izah edən bir sıra kitablar yazıb. Onun əsərləri arasında “Hizbullah – İslami Hərəkat” adlı kitabı var. Burada təşkilatın məqsədləri və strategiyaları barədə dərin analiz verir.

Qasımın beynəlxalq arenada əsasən Hizbullahın siyasi və hərbi fəaliyyətlərini təşviq etməklə tanınan şəxs kimi məxsusi rolu var. Onun fikirləri və çıxışları Livan daxilində və bölgədəki siyasi hadisələrə təsir edir. Xüsusilə də Hizbullahın Livan siyasətindəki təsir gücünü artırır.

## Həyatı
Livan Universitetini bitirmişdir. İlahiyyat üzrə təhsil almış və Məhəmməd Hüseyn Fəzlullahın tələbəsi olmuşdur.

1982-ci ildə "Hizbullah"ın qurucularından biri olmuşdur. 1991-ci ildən "Hizbullah" rəhbərinin müavini kimi xidmət etmişdir.

## İstinadlar
Cihad Şurası

**Cihad Şurası** — "Hizbullah"da qrupların hərbi və təhlükəsizlik fəaliyyətlərinə rəhbərlik etməkdən məsul şura. Bu həmçinin, təşkilatın müxtəlif mülki şöbələrinə əhəmiyyətli təsir göstərir və qruplaşmanın əsas himayədarı olan İran daxil olmaqla, xarici tərəfdaşlarla əlaqələr saxlayır.

1995-ci ildə yaradılan şura "Hizbullah"ın baş katibinin birbaşa nəzarəti altında fəaliyyət göstərir və "Hizbullah"ın Şurasına tabedir.

Cihad Şurası İsrail ərazisi və Fələstin İdarəsi daxilində əməliyyatlar aparan, Livanda yaşayan fələstinliləri hərbi missiyalara cəlb edən və İsrail hədəflərinə qarşı fəaliyyətlər həyata keçirmək üçün Şərqi Avropada kəşfiyyat məlumatlarını toplayan 133-cü bölmə də daxil olmaqla, İsrailə qarşı fəaliyyətlərdə iştirak edir. Şuranın fəaliyyəti "Hizbullah"ın İsrailə qarşı və daha geniş regional kontekstdə fəaliyyətində onun strateji rolunu vurğulayır.

## İstinadlar
Fuad Şükr

**Fuad Şükr** (), həmçinin **Əl-Həcc Mohsen** və **Mohsen Şükr** təxəllüsləri ilə tanınır () — Livan hərbi lideri, "Hizbullah"ın yüksək səviyyəli üzvü. "Hizbullah"ın qurucu generasiyasının üzvü olan Şükr 1980-ci illərin əvvəllərindən təşkilatda yüksək səviyyəli hərbi lider olmuşdur. Qırx ildən artıq müddətdə qruplaşmanın aparıcı hərbi xadimlərindən birinə çevrilmiş və onun rəhbəri Həsən Nəsrullahın hərbi məsləhətçisi olmuşdur.

30 iyul 2024-cü ildə Beyrutda İsrailin hava hücumu nəticəsində öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Ceyk Sallivan

**Ceykob Ceremayya Sallivan** (; ) — ABŞ dövlət xadimi, 2013–2014-cü illərdə ABŞ vitse-prezidentinin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri, 2021-ci ildən ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri.

## Şəxsi həyatı
Megi Qudlender ilə evlidir. Cütlük Nyu-Hempşir ştatının Portsmut şəhərində yaşayır.

## İstinadlar
Şon Kombs

**Şon Kombs** (; ) və ya səhnə adıyla **P. Diddy** — amerikalı reper və prodüser. Üç dəfə Qremmi mükafatı laureatı. 2024-cü ilin sentyabrında o, zorlama, insan alveri və fahişəliyə cəlbetmə məqsədilə daşınma ittihamı ilə həbs edilib.

## Həyatı
Harlemdə anadan olub.  şəhərində böyüyən Kombs 1993-cü ildə Bad Boy Records adlı öz rekord leyblini yaradıb. Onun debüt studiya albomu, (1997) Billboard 200-də zirvəyə yüksəlib.

O, 2023-cü ilin iyulunda keçmiş porno aktrisası Adria İngliş Kombsu təcavüz və insan alverində ittiham edib.

2024-cü ilin 17 sentyabr tarixində Nyu-York məhkəməsi "P. Diddy"ni həbs edib.

06 may 2025-ci il tarixində Nyu-York şəhərində Şon Kombs (P.Diddi) barəsində insan alveri və cinsi istismar ittihamları ilə bağlı məhkəmə prosesi başlayıb.

## İstinadlar
Əhməd Əfəndi türbəsi

**Əhməd Əfəndi türbəsi** — Azərbaycanın Quba rayonunda yerləşən Xınalıq kəndində türbə.

## Tarixi
Türbə Əhməd Əfəndi adlı islam aliminə həsr edilmişdir. Əhməd Əfəndi ərəb dilini bilirdi, "Quran" dərsləri demişdir. O, XIX əsrdə Qafqazın müxtəlif dini mərkəzlərində – Tiflisdə, Dağıstanda, Teymurxanşurada (indiki Vladiqafqazda) yaşayıb fəaliyyət göstərmişdir. Bu, Xınalıq kəndindəki türbələr arasında ən sonuncu tikilən türbədir. Aşağı məhəllə qəbiristanlığında yerləşən Əhməd Əfəndi türbəsinin tarixi XIX əsrin sonu–XX əsrin əvvəllərinə aid olunur. Əvvəllər qəbrin üstündə türbə olmamışdır.

## İstinadlar
Simko Şəqaqi

**Simko Şəqaqi** ( ; ), əsl adı **İsmayıl ağa Şəqaqi** (  ) — kürd siyasətçi və inqilabçı, İran Kürdüstanında İran hakimiyyətinə qarşı üsyan edən Şəqaqi tayfasının lideri.

İranın şimal-qərbində Urmiya şəhəri yaxınlığında Barandüz çayının yanında yerləşən Çəhrik qalasının sahibi olan kürd feodal ailəsində anadan olmuşdur. O, 1918-ci ilin yayında kürd ərazilərində İran hakimiyyətinə qarşı mübarizəyə başlamışdır. 1920-ci ilə qədər İran Azərbaycanının Urmiya gölünün qərbində yerləşən hissəsi faktiki olaraq onun nəzarəti altında idi. Onun Xoyda aysorlara qarşı qırğınlarda iştirak etdiyi və öz hərəkətləri ilə Salmasda aysorların müsəlmanlara qarşı qırğına səbəb olduğu məlumdur.

Yaratdığı və rəhbərlik etdiyi kürd kəndlilərinin ordusu ilə onu nəhəng döyüş qüvvəsinə çevirmiş, bir neçə dəfə İran ordusu üzərində böyük qələbələr qazanmış, regionun bir sıra şəhərlərini tutmuşdur. Bir neçə dəfə şah hökuməti onu kürd muxtariyyətinin yaradılması ilə bağlı danışıqlara başlamağa çağırmışdır. 30 iyun 1930-cu ildə İran qoşunlarının pusqusuna düşmüş və döyüşdə həlak olmuşdur.

## İstinadlar
HEP ənənəsi

**HEP ənənəsi** — Türkiyədə bir-birinin davamı olan bir sıra solçu kürd tərəfdarı siyasi partiyalar. Bu ardıcıllıq Xalqın Əmək Partiyası, yəni HEP ilə başlamışdır.

## İdeologiya
HEP ənənəsinin partiyalarının ideologiyaları demək olar ki, eynidir. Onların əsası liberalizm, proqressivizm, solçu populizm, sosial-demokratiya, regionalizm və feminizmdir. İdeologiya kürdlərin və bütün azlıqların bərabər olduğu vahid və sülhsevər Türkiyəni müdafiə edir.

## Tənqidi
HEP ənənəsi və onun ideologiyası və məqsədləri bir çox sağçı kürd milliyyətçiləri tərəfindən tənqid edilir.

Mehmet Mətinər 2018-ci ildə HEP ənənəsinə istinad edərək PKK və HDP-nin "kürdlərə kafir ideologiyasını yaymağa çalışdığını" bəyan etmişdir.

HEP ənənəsi PKK-nin siyasi qanadı olmaqda ittiham edilmişdi və bir çox Türkiyə partiyaları HEP ənənəsi partiyalarının bağlanması cəhdlərini müdafiə etmişdilər.

## İstinadlar
Bərzaniçilik

**Bərzaniçilik** () — Bərzani tayfasının və Bərzani tayfasından olanların çoxluq təşkil etdiyi Kürdüstan Demokrat Partiyası ilə əlaqəli siyasi ideologiya.

## İdeologiya
Bərzaniçilik daha çox Mustafa Bərzaninin, qismən də Məsud Bərzaninin düşüncələrinə əsaslanır. Bərzaniçilik sağçı bir ideologiyadır və onun əsas prinsipləri kürd milliyyətçiliyi, populizm, respublikaçılıq, sosial kapitalizm, sosial ədalət, sosial mühafizəkarlıq, antikommunizm, vətənpərvərlik və milli mühafizəkarlıqdır. Dini öz kimliyinin bir parçası kimi təbliğ etməsinə baxmayaraq, dövlətin sekulyar saxlanmasını dəstəkləyir. Məsud Bərzani və atası Mustafa Bərzani hər ikisi dini tərbiyə almışdılar, çünki Mustafa Bərzani Əbdülsalam Bərzaninin kiçik qardaşı və Nəqşibəndi şeyxləri olan Şeyx Məhəmməd Bərzaninin oğlu idi. Məsud Bərzani islam və Kürdüstanın "bir-birinə bağlı olduğunu" ifadə etmiş, radikal cihadçıların "tolerantlıq, sevgi, sülh və qardaşlıq dini" adlandırdığı islama qarşı "böyük xəyanət" etdiklərini bildirmişdir. Bərzaniçilik kürdlər ətrafında mərkəzləşmiş kürd milliyyətçi ideologiyasıdır, baxmayaraq ki, Kürdüstana vətənpərvər olduqları müddətcə fərqli etnik və dinlərə qarşı ayrı-seçkilik etmir.

Bərzaniçiliyi tənqid edənlər bunun traybalizm ideologiyası olduğunu iddia edirlər. Onun dəstəkçiləri bildirmişdir ki, bərzaniçi KDP dövründə Kürdüstan Regionun infrastrukturu modernləşdirilmiş və regiona xarici investisiyalar cəlb edilmiş, təhsil səviyyəsi artmış və turizm inkişaf etdirilmişdir. Kürd siyasətində nərzaniçilik apoçuluq ideologiyasınının ənənəvi rəqibidir. Bərzaniçilər və apoçular arasındakı rəqabət müxtəlif ölkələrdə dəfələrlə silahlı toqquşmalara çevrilmişdir. Bərzaniçilik daha mühafizəkar, ənənəçi, dindar və etnomillətçi olduğu halda, apoculuq daha liberal, mütərəqqi və multikulturaldır və onların fərqləri ABŞ-dəki Respublikaçılar və Demokratlar və ya Türkiyədəki Erdoğançılar və Kamalistlərin fərqliliyinə bənzədilib.

## İstinadlar
Simko Şəqaqi üsyanı (1918–1922)

**Simko Şəqaqi üsyanı** — 1918-ci ildən 1922-ci ilə qədər İranın Qacar sülaləsinə qarşı Osmanlı tərəfindən dəstəklənən kürd tayfa üsyanı. Üsyana Şəqaqi tayfasının başçısı Simko Şəqaqi rəhbərlik etmişdir.

Briqada generalı Rza xan 1921-ci il dövlət çevrilişi ilə Qacarları devirdikdən sonra 1921-ci il hadisələri zamanı Simko Şəqaqi, eləcə də Kiçik xan və polkovnik Püsyan kimi bir neçə tanınmış üsyançı komandirləri məğlub etmişdir. Şəqaqi üsyanı Simkonun qüvvələri tərəfindən qətlə yetirilən bir çox aysor mülki şəxs də daxil olmaqla, təxminən 5,000 nəfərin ölümü ilə nəticələnmişdir.

## Xarici müdaxilə
İran hökuməti Britaniya və İraqı kürdlər arasında iğtişaşları təşviq etməkdə günahlandırmiş, İraq hökumətinin 1922-ci ildə Simkoya və 1923-cü ildə Sərdar Rəşidə sığınacaq verməsini qınamışdır.

10 iyul 1922-ci ildə "*[[The New York Times]]*" qəzetində dərc olunan məqaləyə görə:

Simkonun qüvvələrinin Osmanlı qüvvələri ilə birləşərək Qərbi Azərbaycanda qaçan xristianların çoxunu öldürdüyü bildirilir.

## İstinadlar
İranda dövlət çevrilişi (1921)

**İranda dövlət çevrilişi** —  20–21 fevral 1921-ci ildə Qacar baş naziri Fətulla xan Əkbər hökumətinə qarşı dövlət çevrilişi. Buna İran kazak diviziyasının qüvvələri ilə Ziyaəddin Təbatəbai və Rza xan (gələcəkdə şah Rza Pəhləvi) başçılıq etmişdir. İran jandarmının zabitləri Məsud Keyxen və Qasım xan Səyya, kazak diviziyasının zabiti Əhməd Əmir-Əhmədi də burada birbaşa iştirak edirdilər. Çevrilişin səbəbi kimi Konstitusiya inqilabından 15 il keçməsinə baxmayaraq, milli sərvətləri talamaqda davam edən və islahatların həyata keçirilməsinə mane olan oliqarxların hökmranlığının israrlı olması göstərilmişdir.

Çevriliş baş nazir Əkbərin vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasına və Əhməd şah Qacarın Ziyaəddin Təbatəbainin başçılıq etdiyi yeni hökumətin təsdiqinə gətirib çıxarmışdır. Rza xan yenidən yaradılmış kazak briqadasının komandiri (Sərdar Sepah rütbəsi ilə), Məsud Keyhən hərb naziri, Mahmud Cam xarici işlər naziri, Qazət xan isə Tehranın hərbi qubernatoru olmuşdur. Çevriliş üsyançıların qələbəsi ilə başa çatmışdır, lakin Təbatəbai cəmi 100 gün vəzifədə qalmışdır. İstefa verdikdən sonra Əhməd Qavam baş nazir olmuşdur.

## İstinadlar
Simko Şəqaqi üsyanı (1926)

**Simko Şəqaqi üsyanı** () — 1926-cı ildə şəqaqi tayfasından olan kürd başçısı Simko Şəqaqinin başçılıq etdiyi İranın Pəhləvi sülaləsinə qarşı qısamüddətli kürd üsyanı.

## Zəmin
1919-cu ildə Simko Şəqaqi İran hökumətinə qarşı ilk və xaricdən dəstəklənən üsyana başlamışdı. Üç illik üsyandan sonra məğlub olmuş, lakin 1924-cü ildə Rza xan ona amnistiya vermişdir və Şəqaqi sürgündən İrana qayıtmışdır.  1925-ci ildə Rza xan Rza şah olduqdan sonra Simko ona və İran dövlətinə əbədi sədaqət vəd etmişdir, lakin gələn il Simko herki Hacı Ağa və bəyzadə tayfa başçıları ilə ittifaq qurmuş, öz tayfasına nəzarəti bərpa etmiş və növbəti üsyana başlamışdır.

## Üsyan
Qısa hərbi qarşıdurma 1926-cı ilin oktyabrında Salmasda başlamışdır. Burada üsyançılar şəhəri mühasirəyə almışdılar. Az sonra Urmiya, Şərəfxana və Xoydan İran qoşunları göndərilmişdir. Üsyançılarla döyüş başlamış və onlar məğlub edilmişdir. Döyüş zamanı Simkonun Şəqaqi qoşunlarının yarısı tayfanın əvvəlki liderinin tərəfinə keçmiş və Simkonun özü İraqa qaçmışdır.

## İstinadlar
Psixodeliklər

**Psixodelik** ( - "ruh", "şüur" və  - "aydın", "təmiz") — qavramanı dəyişdirən, emosional vəziyyətə və bir çox psixi proseslərə təsir edən psixoaktiv maddələr sinfi. Psixodeliklər insanı dəyişilmiş şüur vəziyyətinə sala bilər. Onlar asılılıq və ya aludəçilik törətmək baxımından təhlükəli hesab edilmir.

Opiatlar və ya stimulyatorlar kimi əksər digər psixoaktiv maddələrdən fərqli olaraq, psixodeliklərin qəbulu əvvəlcədən müəyyən edilmiş ruh halına nail olmağa zəmanət vermir. Psixodelik təcrübə şüurun dəyişdirilmiş və ya trans vəziyyətlərini yaşamaqdan ibarətdir və bu təcrübənin məzmunu çox müxtəlif ola bilər.

Farmakoloji nöqteyi-nəzərdən, bir çox psixodeliklər ən çox iki əsas qrupa aid olan 5-HT  tipli serotonin reseptorlarının aqonistləridir: triptaminlər və ya feniletilaminlər . Bununla belə, sinir reseptorlarının geniş spektrinə təsir edən demək olar ki, hər hansı bir strukturun maddələri psixodelik xüsusiyyətlərə malik ola bilər.

Əksər ölkələrdə psixikodeliklərin istifadəsi və yayılması qanunaziddir. Bununla belə, son vaxtlar tütün və alkoqol asılılığından qurtulmaq üçün psixodeliklərin tətbiqi və xərçəng xəstələrinə psixoloji yardım haqqında tədqiqatlar aparılmışdır.
Trans (psixi vəziyyət)

**Trans** ( “keyimə” ←  “bir şeyin sərhədlərini aşmaq”) — bir sıra dəyişdirilmiş şüur halları, o cümlədən insanın şüurlu və şüursuz psixi fəaliyyətini birləşdirən və vasitəçilik edən psixikanın funksional vəziyyəti. Bu zaman bəzi koqnitivist yönümlü şərhlərə görə, şüurun dərəcəsi məlumatın emalında iştirakını dəyişir.

K.Hoffman bildirir ki, “*Trans hələ də ənənəvi olaraq şüurun azalması və ya yuxululuq vəziyyəti kimi müəyyən edilir. Bununla belə, daha yeni antropoloji təriflər onu dəyişdirilmiş şüur halları ilə əlaqələndirir (Çarlz Tart) və o, getdikcə daha çox qəbul edilir* ”.

Trans diqqət mərkəzində olan adi şüur vəziyyətindən fərqlənir - bununla insan daxili diqqət mərkəzini inkişaf etdirir (yəni diqqət xarici deyil, şəkillərə, xatirələrə, hisslərə, xəyallara, fantaziyalara və s.), şüurun normal vəziyyətində olduğu kimi  .

Bir şəxs qəsdən trans vəziyyətinə girdikdə, belə bir trans şərq ölkələrində bir çox mənəvi məktəblər tərəfindən - meditasiya adlandırılır.

M.Eriksonona görə, transın özü terapevtikdir (yəni sadəcə onun içində olmaqdır), çünki onun gedişi zamanı “adi” şüur vəziyyətində həyata keçirmək çətin olan zehni yenidənqurma mümkündür.

Trans halları dərəcə baxımından çox dəyişir: daxili diqqət mərkəzindən bir şeyə demək olar ki, hər hansı bir konsentrasiya (nəyisə xatırlamaq və ya təsəvvür etmək cəhdi) transın görünüşünə səbəb olur, çünki insanın diqqəti əhəmiyyətsiz və daha az dərəcədədir.

## İstinadlar
Opioidlər

**Opioidlər** — əsasən mərkəzi sinir sistemində və mədə-bağırsaq traktında yerləşən bədənin opioid reseptorlarına bağlana bilən maddələrdir. Struktur olaraq morfinə bənzəyən opioidlər də **opiatlar** adlanır ki, onların molekullarında fenantren morfinan bazası var.

Opioidlərin bədənə təsiri analgetik və sedativ təsirlər, tənəffüs və öskürək mərkəzlərinin inhibəsi, bağırsaq hərəkətliliyinin zəifləməsi ilə əlaqələndirilir. Opioidlər tibbdə güclü ağrıkəsicilər - opioid analgetiklər kimi geniş istifadə olunur. Eyforiyaya səbəb olmaq qabiliyyəti opioidlərin rekreasion məqsədilə istifadəsinə cavabdehdir ki, bu da asılılıq və abstinensiya simptomlarına səbəb ola bilər.

## Tarixi

Tiryək insanlar tərəfindən 4000 ildən çox əvvəl istifadə edilmişdir. Minoy sivilizasiyasında xaşxaş qabığının tacı ilə taclanmış bir ilahəyə etiqad edilirdi. Sonralar Korinf (müasir Yunanıstan) və Afyon (müasir Türkiyə) yaxınlığında xaşxaş becərilən mərkəzlər aşkar edilmişdir. Oradan xaşxaş becərilməsi şərqə yayıldı. XVII əsrin ortalarına qədər tiryək demək olar ki, yalnız ağrıları azaltmaq üçün istifadə olunurdu (narkotik istifadədən fərqli olaraq)  .

Rekreasita məqsədi ilə tiryək çəkmək XVII əsrin ikinci yarısında Çində geniş yayılmışdır. XVIII əsrin sonundan etibarən Britaniya Ost-Hind şirkəti öz inhisarçı imtiyazlarından istifadə edərək, Çinə böyük miqdarda tiryək idxal etdi və bu, sonradan tiryək müharibələrinə səbəb oldu.

1804-cü ildə alman əczaçısı Fridrix Sertürner ilk dəfə onun əsas aktiv maddəsini tiryəkdən çıxardı və onu "morfin" adlandırdı (morfin müasir adı Gey-Lüssak tərəfindən təklif edildi). 1898-ci ildə morfinin yarı sintetik törəmələri olan etilmorfin və heroin tibbi praktikaya daxil oldu . İlk tam sintetik opioid olan petidin (meperidin) 1937-ci ildə Almaniyada, bir qədər sonra isə metadon sintez edilmişdir. SSRİ-də petidin törəməsi olan trimeperidin (Promedol) istifadə olunurdu   . Fentanil ilk dəfə 1950-ci illərin sonlarında Belçikada sintez edilmişdir.

## Struktur

Opioidlər müxtəlif kimyəvi quruluşa malik dərmanlar sinfidir. Opioidlərin ən çox yayılmış struktur elementi azot atomuna etil və ya propil körpü ilə bağlanmış benzol halqasıdır. Bu struktur opioidləri ən sadə endogen opioid peptidlər olan enkefalinlərin bir hissəsi olan amin turşusu olan tirozinə bənzədir və onların opioid reseptorları ilə qarşılıqlı təsirində mühüm rol oynayır. Opioidlərin strukturunda azot atomu adətən piperidin halqasının bir hissəsidir. Bir çox opioidlər üçüncü dərəcəli aminlərdir.

## Ədəbiyyat

# &nbsp;(недоступная ссылка)
# 
# 
# 

## İstinadlar
Tüpürcək vəziləri

**Tüpürcək vəziləri** () — ağız boşluğunda tüpürcək ifraz edən vəzilər. İnsanlarda dilin, damağın, yanaqların və dodaqların selikli qişasında çoxsaylı kiçik tüpürcək vəziləri ilə yanaşı, 4 cüt iri tüpürcək vəziləri var: parotid, alt çənəaltı, dilaltı və boru.

## Ümumi funksiyaları

* ekzokrin - zülalın və tüpürcəyin selikli komponentlərinin ifrazı;
* endokrin - hormonabənzər maddələrin ifrazı;
* filtrasiya - qan plazmasının maye komponentlərinin kapilyarlardan tüpürcəyə filtrasiyası;
* ifrazat - metabolik son məhsulların sərbəst buraxılması.

Tüpürcək vəzilərinin ən çox yayılmış xəstəlikləri sialadenit, sialolitiaz, parotitdir .

## İstinadlar
İnsan boyu

**İnsan boyu** — insanlarda başın yuxarı hissəsindən ayağın aşağı hissəsinə qədər olan məsafə Antropologiyada boy ümumi antropometrik xüsusiyyətlərdən biridir. İnsanın fiziki inkişafının göstəriciləri siyahısına daxildir. İnsan boyuna genlər və eyni dərəcədə vacib olan ətraf mühit təsir göstərir. Ətraf mühit faktorlarına tənəffüs olunan havanın tərkibi, istehlak edilən qidanın tərkibi, stressli şərtlər, yuxu keyfiyyəti, uzunmüddətli enerji yükləri, xəstəlik, günəş radiasiyasının intensivliyi və s. daxildir. Genetik faktorlara cins, yaş, orqanizmin planlı (genetik) inkişafı, irsi xəstəliklər və s. Beləliklə, məsələn, Çin şəhər sakinlərinin orta boyu 175 sm (kişilər üçün) və 170 sm (qadınlar üçün) təşkil edir.

“NCD Risk Factor Collaboration” (NCD-RisC) qlobal tibb alimləri icmasına görə, 2024-cü il üçün Hollandiyada kişilər arasında ən yüksək orta boya malikdir: 182,5 sm və Latviyada qadınlar arasında: 169,8 sm. 2014-cü ildə ən qısa boylular Şərqi Timorlu kişilərdir və orta boyu 159,8 sm və Qvatemalalı qadınlardır: 149,4 sm. Ötən əsrdə Cənubi Koreyalı qadınlar (20 sm-dən çox) və İranlı kişilər (16,5 sm) ən boy atıblar.

Ümumiyyətlə, bəşəriyyətin tədricən “boyu artır”. Əgər 50 il əvvəl orta boy 160 santimetr idisə, indi 5 santimetr daha çoxdur. Orta hesabla onun çəkisi də təxminən bir kiloqram artıb.

Yeniyetmələrdə dəyişikliklər daha çox nəzərə çarpır. Müasir yeniyetmənin orta boyu 30-cu illərdəki yaşıdlarından 5-7 santimetr yüksəkdir.

İnsan boyunda epoxal dəyişiklik akselerasiya adlanır. Məsələn, neandertallar müasir insanlardan (155-165 sm) qısa idi, lakin kromanyonların boyu demək olar ki, eyni idi (180-188 sm). Qədim Misirin sakinləri və Krit-Minoy sivilizasiyasının nümayəndələri təxminən eyni boyda idilər. Orta əsrlərdə insanın boyu azalmağa başladı. Lakin son 100 il ərzində insan bədəninin uzunluğu yenidən kəskin şəkildə artıb.

XIX və XX əsrlər boyu boy artımı çox güman ki, kənd təsərrüfatında texniki tərəqqi ilə bağlı idi. Məhsuldarlıqdakı sıçrayış, həmçinin protein ehtiva edən qidaların istehsalına təsir etdi və bu da öz növbəsində insanların orta boyuna təsir etdi. Bəzi ölkələrdə orta boy artımı, qismən qida qadağaları (məsələn, dini səbəblərə görə donuz əti və ya ümumiyyətlə ətdən qaçınma) və ya adi aşağı proteinli pəhrizlər (məsələn, Yaponiyada) səbəbindən daha yavaş olmuşdur.

## Maraqlı faktlar

* Hər iki valideyn cırtdan olsa belə, cırtdanların demək olar ki, həmişə normal boyda uşaqları olur.
*

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Sürətlənmə və yavaşlama: inkişafımız eradan dövrə necə dəyişir "RİA Novosti"
* Maks Rozer tərəfindən İnsan boyu
* Qadınlar üçün orta boy nə qədərdir?
* Doğuşdan 5 yaşa qədər uşaqların böyümə və inkişaf normaları
* Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının statistikası
* Yüksək artımın səbəbləri
* 10 ən uzun qadın
* Dünyada ölkələr üzrə orta artım NCD-RisC
Sapporo İncəsənət Muzeyi

– Yaponiyanın Hokkaydo prefekturasının Sapporo şəhərində yerləşən incəsənət muzeyi. Sapporo İncəsənət Parkının tərkibinə daxildir.

## Tarixi
Muzey 1990-cı ilin sentyabrında açılmışdır. Sapporo şəhəri tərəfindən yaradılmış ilk ictimai incəsənət muzeyidir.

## Ekspozisiya
Sapporo İncəsənət Muzeyi Hokkaydo, xüsusilə, Sapporo şəhərindən olan sənətçilərin işlərinə həsr olunsa da, burada xarici sənətçilərin müasir incəsənət əsərləri, eləcə də, meşə və bəşəriyyət mövzusunda işlər də sərgilənir. Hər il muzeydə 5–7 incəsənət sərgisi keçirilir. Muzeyin açıq səma altında yerləşən hissəsində 74 heykəl və Sato Tadayoşi Memorial Uşaq Atelyesi yerləşir. Muzeyin kolleksiyasına 612 yağlı boya rəsmi, 144 sulu boya rəsmi, 40 yapon rəsmi, 277 qravür, 75 foto, 299 heykəl, 7 əl işi, 118 qəbilə sənəti əsəri daxildir. Ümumilikdə kolleksiya 1572 əsərdən ibarətdir.

Muzeydə Katsura Funakoşinin "Qar üzərində kölgələr" və Şiqeo Fukudanın "Stul kimi dincələk" heykəlləri sərgilənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Keçmiş saytı (arxivləşdirilib)
Vətəndaş A

**"Vətəndaş A"** – Azərbaycan teleserialı. Cəfər Cabbarlının *“Almaz*” əsərinin motivləri əsasında müasir dövrə adaptasiya edilərək çəkilmişdir. 

Dram janrında olan serial, "SFN film" studiyası istehsal etmişdir və 21 sentyabr-7 dekabr 2024-cü ildə İTV-də yayımlanmışdır.

## Məzmun
Teleserial vətəndaşın kimliyini, bu kimliyin bir cəmiyyətin timsalında təşəkkül prosesini vurğulamağı və vətəndaş kimliyinin formalaşmasında təhsilin həlledici əhəmiyyətini göstərməyə çalışır. Filmin baş qəhrəmanı Almaz (''Günəş Mehdizadə'') Bakıdan Abdalbəyli adlı ucqar dağ kəndində məktəbdə işləməyə təyinat almış tarix müəllimidir. Kəndə gələn Almaz dərs dediyi məktəbdə və kəndin özündə baş verən qanunsuzluqlar, özbaşınalıqlar, həmçinin qadın hüquqları uğrunda mübarizə aparır.

## İstehsalı

"SFN Film" şirkəti tərəfindən istehsal olunub. Serialın ssenarisini Asiman Ağa Rövşən Cəfər Cabbarlının "Almaz" pyesindən təsirlənərək yazmışdır. Lakin ssenari həm süjeti, həm obrazları, həm dialoqları etibarilə pyesdən tamam fərqlidir. Prodüseri Sevinc Əliyeva olan "Vətəndaş A" rejissor Elvin Rüstəmzadə tərəfindən 2024-cü ildə ekranlaşdırılmışdır.

Teleserialın çəkilişlərinə 2023-cü ilin başlanılıb və 2024-cü ildə yanvar ayında yekunlaşıb. Serialdan ilk fraqmentlər isə 19 may 2024-cü ildə yayımlanıb. Çəkilişlər Daşkəsənin Bayan kəndində, Şamaxı və Bakı şəhərlərində baş tutmuşdur. Ekran işinin ilk bölümündə Almazın rayona gəldiyi avtobus səhnəsi üç bölgədə – Şamaxı, Lahıc və Daşkəsəndə lentə alınıb. Bir neçə dəqiqəlik səhnə 7 gün ərzində çəkilib.

## Çəkiliş heyəti
### Yaradıcı heyət

### Rollarda

## Seriya siyahısı

## Xarici keçidlər

* İTV kanalının rəsmi saytında serialın səhifəsi
* "SFN film" Instagram səhifəsi
*“Vətəndaş A” serialının Instagram səhifəsi
*"Vətəndaş A" filminin təhlili
*Vətəndaş A-dan vətəndaşa

## Həmçinin bax

* Almaz (film, 1936)

## İstinadlar
Komplementar əmtəə

**Komplementar əmtəə**&nbsp;(tamamlayıcı məhsullar)&nbsp;—  bir-birini tamamlayan malın populyarlığı ilə cəlbediciliyi artırılan əmtəədir. Texniki olaraq, tələbin mənfi çarpaz elastikliyini nümayiş etdirir və başqa bir malın qiyməti azaldıqda tələbi artır.

Əgər A B-ın tamamlayıcısıdırsa, A qiymətindəki artım A-nın və tələb əyrisini B daha geniş hərəkət etməyə məcbur edir; tələb əyrisi boyunca mənfi hərəkətə səbəb olacaq.  Hər bir məhsula daha az tələbat olacaq. Əksinə, A qiymətində azalma A-ın tələb əyrisi boyunca müsbət hərəkətlə nəticələnəcək və B-ın tələb əyrisinin xaricə sürüşmək; hər bir məhsula daha çox tələbat olacaq. Bu, əvəzedici əmtəədən fərqli olaraq, əvəzedicinin qiyməti azaldıqda tələb azalır.

## İstinadlar
Böyük Hesse hersoqluğu

**Böyük Hesse hersoqluğu** () — Qərbi Almaniyada mövcud olmuş, Darmştadt mərkəzli dövlət. 1806-cı ildə Hessen-Darmştadt landqraflığı əsasında qurulsa da, qonşuluqdakı Hesse kürfürstlüyündən fərqlənməsi adına, 1816-cı ildə dövlətin adı **Böyük Hesse və Reyn hersoqluğu** () olaraq dəyidirildi.

1806-cı ildə Hessen-Darmştadt landqraflığı Müqəddəs Roma imperiyasından ayrıldı və Napoleonun yaratdığı Reyn İttifaqına qatıldı. Landqraflığın statusu böyük hersoqluğa yüksəldi və yeni torpaqlar əldə etdi. 1815-ci ildə Napoleonun məğlubiyyətindən sonra hersoqluq yeni yaradılan Alman ittifaqına qoşuldu. 1820-ci ildə konstitusiya qəbul edildi və bölgədə mühafizəkar və liberal qruplar arasında mübarizə gücləndi. 1848-ci il inqilabları əsnasında hökumət köləliyi ləğv etdi və bir çox sosial reformasiyalara imza atdı.

1871-ci ildə Almaniya imperiyasına qatılan Böyük Hesse hersoqluğunun xarici siyasətinə müəyyən məhdudiyyətlər gətirildi. 1918-ci ildə Birinci Dünya müharibəsindən sonrakı Noyabr inqilabı ilə hersoqluq ləğv edildi və yerinə Hesse Xalq Respublikası yaradıldı.

### Böyük Hesse hersoqları

* I Lüdovik (1806-1830)
* II Lüdovik (1830-1848)
* III Lüdovik (1848-1877)
* IV Lüdovik (1877-1892)
* Ernst Lüdovik (1892-1918)

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* Hessisches Landesamt für Geschichtliche Landeskunde, *Geschichtlicher Atlas von Hessen*. Marburg 1960–1978.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** Vol. 1: ''Provinz Starkenburg''
** Vol. 4: *Statistik des Ganzen*  (Digitised by Hathi Trust)
*
I Lüdovik (Böyük Hesse hersoqu)

**I Lüdovik** (; ) — son Hessen-Darmştadt landqrafı və ilk Böyük Hesse hersoqu.

1790-cı ildə atasının vəfatının ardından Hessen-Darmştadt landqrafı oldu. I Napoleonun müttəfiqi olaraq 1806-cı ildə ''Böyük hersoq'' ünvanı aldı və Müqəddəs Roma imperiyasından ayrılaraq Reyn İttifaqına qatıldı. Ancaq Napoleonun məğlubiyyətindən sonra keçirilən Vyana konqresində Vestfaliya torpaqları itirildi və əvəzində Reyn boyunca yerləşən mülkləri əldə etdi. Bu səbəblə ünvanı 1816-cı ildə **Böyük Hesse və Reyn hersoqluğu** () olaraq dəyişdirildi.

## Mənbə

* Eckhart G. Franz (1987), *[https://daten.digitale-sammlungen.de/0001/bsb00016333/images/index.html?seite=409 "Ludwig I., (eigentlich Ludewig)"]*, *[[:en:Neue_Deutsche_Biographie|Neue Deutsche Biographie]]* (in German), vol. 15, Berlin: Duncker & Humblot, pp. 395–396
* Walther, Philip [in German] (1884), ''"Ludwig I. (Großherzog von Hessen und bei Rhein)"'' *[[:en:Allgemeine_Deutsche_Biographie|Allgemeine Deutsche Biographie]]* (in German), vol. 19, Leipzig: Duncker & Humblot, pp. 551–557

## İstinadlar
Şir (inzibati vahid)

**Şir** və ya **şayr** () — Britaniya adalarında ənənəvi inzibati vahid.  Anqlosaks fəthindən bəri mövcud idi və X əsrdə bütün İngiltərəyə yayılmışdır. Birləşmiş Krallıq ilə yanaşı, Avstraliyada da istifadə olunur.

## Etimologiyası
"Şir" sözü "rayon" mənasında işlənən protogerman dilində olan "skira" (Scira) sözündən törəmişdir. Norman fəthindən sonra rayon sözü şir ilə bir səviyyədə təqdim edilmişdi. Ərazi mənasında şir və qraflıq sinonimdir. Eyni ərazini həm şir, həm də qraflıq adlandırmaq olar, lakin onlar inzibati cəhətdən bir qədər fərqlənir, çünki şir ərazi vahidinin başçısı kimi qrafa ehtiyac duyulmur və özünü idarə etmək iqtidarındadır.

## Yayılması
Böyük Britaniyanın norman təsirinin ən az olduğu hissələrində (ölkənin şimalında) şir XIX əsrə qədər qraflıq üzərində üstünlüyə malik idi. İngilislərin Şimali Amerikanı kolonizasiya etməsinin ilkin mərhələsində bir neçə il sonra qraflığa çevrilən şirlər də var idi.

Avstraliyada bu inzibati vahid növü Cənubi Avstraliya və Tasmaniya istisna olmaqla, hələ də hər yerdə lokal idarəetmənin əsas vahididir.

## İstinadlar
Tələb əyrisi

**Tələb əyrisi** —  müəyyən bir əmtəənin və ya xidmətin qiyməti ilə istehlakçının eyni qiymətə satın ala bildiyi və ya almaq istədiyi əmtəənin miqdarı arasındakı əlaqəni göstərən qrafikdir. Tələbin qrafik təsviridir.

## Tərifi
K. R. Makkonnell və S. L. Brüya əsasən, tələb əyrisi, müəyyən bir vaxtda müxtəlif qiymətlərlə alıcıların nə qədər iqtisadi mal almağa hazır olduğunu göstərən əyridir. Tələb funksiyası — ona təsir edən müxtəlif amillərdən asılı olaraq tələbi müəyyən edən funksiyadır

## Fərdi və bazar tələbi
Bütün istehlakçılar üçün ümumi tələb əyrisi hər bir istehlakçı üçün fərdi olaraq ortaya çıxan tələb əyrisidir. Tələb əyrisinin özü əyri formasını ala bilər, lakin bəzən düz xətt də ola bilər.

Bazar tələb əyrisi bazardakı bütün istehlakçıların fərdi tələb əyrilərinin üfüqi şəkildə birləşdirilməsi ilə formalaşan fərdi tələb əyrilərinin cəmidir.

## Tələbin müəyyənediciləri
Qeyri-qiymət amilləri tələbin artmasına səbəb olarsa, tələb əyrisi sağa və yuxarıya, qeyri-qiymət amilləri tələbin azalmasına səbəb olarsa, sola və aşağıya doğru dəyişə bilər.

Tələbin qeyri-qiymət amilləri bunlardır:

# İstehlakçı üstünlükləri, onların zövqləri;
# Alıcıların sayında dəyişiklik;
# Əhalinin pul gəlirləri;
# Bir-birini əvəz edən və bir-birini tamamlayan malların qiymətləri;
# İstehlakçı gözləntiləri.

## Tələb əyrisinin tətbiqi
Tələb əyriləri rəqabətli bazarlarda agentlərin davranışını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur və çox vaxt balanslaşdırılmış və ya tarazlıq qiymətini (bütün satıcıların satmağa və bütün alıcıların almaq istədiyi qiymətə) hesablamaq üçün təklif əyriləri ilə birlikdə nəzərdən keçirilir. bazar klirinq qiyməti kimi tanınır) və bazarda tarazlıq miqdarı (təklifin həddindən artıq artması və ya tələbin həddindən artıq azalması olmadan istehsal və satılacaq əmtəə və ya xidmətlərin həcmi). Monopolist bazarda tələb əyrisi yalnız inhisarçının məhsuluna tələb əyrisi ilə təmsil olunur və nəticədə funksiyanın yaradılmasını tələb etmir.

## İstinadlar