open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kötü İnsanları Tanıma Senesi

***Kötü İnsanları Tanıma Senesi*** () — Sagopa Kajmer tərəfindən Melanxoliya musiqi etiketi ilə çıxarılan ilk solo albom. Albom 13 mart 2008-ci ildə yayımlanmışdır. Həmçinin, albomun instrumental parçaları 28 fevral 2015-ci ildə Sagopa Kajmerin rəsmi YouTube hesabından yayımlandı. Sagopa Kajmer, əvvəlki tərzini davam etdirəcəyini söylədiyi albomun adı ilə əlaqədar şərhlər haqqında da açıqlama verdi. O, albomun adının heç kimə xüsusi olaraq yazılmadığını bildirmişdir. Albomun istehsalı, albomdakı skreçlər və sözlər ona aiddir. Sadəcə "*Gölge Haramileri*" mahnısının bir hissəsi ona aid deyil.

Albomun ilk 5000 nəşri kolleksiyaçılar üçün Limited Edition olaraq təyin edilmişdir. Xüsusi buraxılışda, Sagopa Kajmerin 5 dəqiqə qarışıq konsert görüntülər, 2 şəkil, o cümlədən afişa və stiker yer alır.

## Trek siyahısı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sider dövrü

**Sider dövrü** və ya sadəcə **Sider (**  dəmir deməkdir)   — Paleoproterozoy erasının ilk geoloji dövrüdür və 2500-2300 milyon il əvvəllər arasında davam etmişdir.

Dəmir birləşmələrinin çöküntüləri bu dövrdə artdı. Bu dəmirlə zəngin birləşmələr anaerob sianobakteriyaların istehsal etdiyi oksigenin dəmir ilə birləşərək əmələ gətirdiyi dəmir bir oksid olan maqnetitdən (Fe3O4) əmələ gəlmişdir. Bu prosesin Yerin okeanlarından dəmiri çıxardaraq dənizləri təmizlədiyi düşünülür. Sonda okeanlarda qalan dəmir oksigenlə reaksiyaya girə bilməyəcək qədər az miqdarda qaldıqda proses oksigenlə zəngin bir atmosferin yaranmasına gətirib çıxardı. Bu ikinci, sonrakı hadisə elmdə oksigen fəlakəti kimi tanınır.

## İstinadlar
XI Almaniya ordusu

**11-ci Ordu** (Almanca: 11. Armee) Birinci Dünya müharibəsi illərində Almaniya İmperiyasının *Kaiserliche Armee* qoşunlarına bağlı şəkildə, İkinci Dünya müharibəsi dövründə isə Nasist Almaniyasının ordusu olan Wehrmachtın tabeliyi altında fəaliyyət göstərən ordu.

## Komandirləri
### Birinci Dünya müharibəsi
* Generalfeldmarschall August von Mackensen (aprel 1915 - )

### İkinci dünya müharibəsi
* Generaloberst Eugen von Schobert (5 oktyabr 1940 - 15 sentyabr 1941 ) 
* Generalfeldmarschall Erich von Manstein (17 sentyabr 1941 - ) 
* SS-Obergruppenführer Felix Steiner (28 yanvar 1945 - 5 mart 1945)
* General der Infanterie Maximilian Hitzfeld (2 aprel 1945 - 8 aprel 1945)
* General der Artilleriya Walther Lucht (8 aprel 1945 - 21 aprel 1945)

## İstinadlar
Ordu qrupu

**Ordu qrupu** — ən azı 2 ordudan ibarət olan və ən azı dörd ulduzlu general və yaxud admiral rütbəsində olan hərbçilər tərəfindən idarə olunan bir hərbi birlikdir. Ümumiyyətlə, 3 ordudan qurulur və mövcud sayı təxminən 650.000 ətrafında olur. Onlara ümumiyyətlə marşal və böyük admiral rəhbərlik edir.

## Osmanlı dövləti
Birinci Dünya müharibəsi əsnasında bu birliklər mövcud idi. 1918-ci Mustafa Kamal Atatürkün liderliyində İldırım Ordular qrupu mövcud idi. 

## Almaniya

Almaniyada İkinci Dünya müharibəsi əsnasında A, B, C, Mərkəzi, Cənub və Şimal ordu qrupları mövcud idi.
Rias dövrü

**Rias dövrü və ya Rias** (   - lava axını deməkdir) — Paleoproterozoy erasında ikinci geoloji dövrdür və 2300 milyon il əvvəl ilə 2050 milyon il əvvəl arasında davam

etmişdir. Bu tarixlər stratiqrafiyaya əsaslanmaq əvəzinə xronometrik olaraq təyin olunur.

Bu dövrdə Buşveld kompleksi və digər oxşar formalaşmalar meydana gəlmişdir.

Huronian buzlaşması Riasın başlanğıcında başlamış və 100 milyon il davam etmişdir.

## İstinadlar
Buçeci Təbiət Parkı

**Buçeci Təbiət Parkı** () — Cənubi Karpat bölgəsindəki Buceqi dağlarının ərazisində yerləşən, Rumıniyada bir mühafizə sahəsi. Buçeci Təbiət Parkının ərazisi 32,663 ha-dır. Rumıniyada Braşov, Dımboviţsa və Praxova mahallarının inzibati ərazisində yerləşir.

## Tarixi
Uzun müddət, 20-ci əsrin əvvəllərindən etibarən Buçeci dağ silsiləsinin nadir və zəngin florası həm Rumıniyanın özündən, həm də xaricdən olan bir çox tədqiqatçı və təbiət həvəskarlarının diqqətini çəkir. Buçeci dağlarında mühafizə zonası təşkil etmək üçün ilk təkliflər 1936-cı ilə aiddir. Turizmin inkişafı və təbii sərvətlərdən maksimum istifadə ilə ərazinin bioloji müxtəlifliyini kütləvi şəkildə məhv olmaq təhlükəsi yaratmışdır. Buna görə hökumətin 01.27.1990 tarixli əmri ilə Buçeci Təbiət Parkını yaratmaqla yerli təbiətin qorunması üçün müvafiq tədbirlər həyata keçirilmişdir. Buçeci təbiət parkının coğrafi sərhədləri Rumıniya hökumətinin 4 mart 2003-cü il tarixli 230 nömrəli qərarı ilə biosfer qoruqlarının, təbii və milli parkların delimitasiyası və təbii parkın administrasiyasının yaradılması haqqında qərarı ilə müəyyən edilmişdir.

Təbiət parkına mağaralar, çuxurlar, dərələr, silsilələr, kanyonlar, vadilər, şəlalələr, otlaqlar və müxtəlifliyi qoruyan meşələr olan dağlıq bir bölgə daxildir. Parkda Babel və Buçeci Sfinksi kimi qayalı çıxıntıları ilə məşhurdur.

## Parkın təsviri
Park Braşov, Dımbovitsa və Praxova judetslərinin bir hissəsində yerləşir. Parkın administrasiyası Dımbovitsa judetsinin Moroen kommunasında yerləşir.

Parkın ərazisi 32.663 ha-dır. Parkda həmçinin 14 təbiət qoruğu var — bitkilərin, ağacların, əhəng daşı formasının daha yüksək dərəcədə qorunmasını tələb edən ərazilər. Qoruqlar təxminən 12.770 hektar ərazini, yəni parkın təqribən 35%-ni təşkil edir.

## İstinadlar
Dörd ulduzlu general

**Ordu generalı** — bir çox ölkələrin quru və hava qüvvələrinin əsas vəzifəsi ordu komandanlığı olan general-polkovnik və marşal arasındakı hərbi rütbədir. NATO kodu OF-9-dur.

## Türkiyə Silahlı Qüvvələri

Turkey-army-OF-9.svg|Baş Qərargah rəisi (Türkiyə Quru Qoşunları)
Turkey-air-force-OF-9b.svg|Baş Qərargah rəisi (Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri)
Turkey-army-OF-9a.svg|Ordu generalı () (Türkiyə Quru Qoşunları)
Turkey-air-force-OF-9a.svg|Ordu generalı () (Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri)
Orgeneral (Jandarma-TR).svg|Ordu generalı () (Jandarma)


## Osmanlı və Türkiyədə respublikanın birinci dövrləri


Fayl:Turkey-Army-OF-9 (1956-1964).svg|alt=|1956-1964-cü illər arasında istifadə edilmiş Ordu generalı rütbəsinin işarəsi
Fayl:Turkey-Army-OF-9 (1947-1956).svg|alt=|1947-1956-cı illər arasında istifadə edilmiş Ordu generalı rütbəsinin işarəsi
Fayl:Turkey-Army-OF-9 (1935-1947).svg|alt=|1935-1947-ci illər arasında istifadə edilmiş Ordu generalı rütbəsinin işarəsi


## Həmçinin bax

* Ordu generalı

## İstinadlar
Böyük admiral

**Böyük admiral** və ya **flot admiralı** — bəzi ölkələrdə marşalın dəniz qüvvələrindəki bərabər rütbəsi olan donanma zabitlərinin ən yüksək admiral rütbəsidir.

Böyük admiral, Türkiyənin dəniz qüvvələrində ən yüksək hərbi rütbədir. NATO kodu OF-10-dur. Quru qoşunlarında onun ekvivalenti marşaldır. Bu rütbə ən yüksək hərbi rütbə olsa da, bu rütbənin digər rütbələrdən əsas fərqi onun zamanla qazanılmamasındadır. Bu rütbə qanunla müharibədə üstün faydalılığının olduğu görülən və ən azı admiral və ya dörd ulduzlu general rütbəsinə sahib olan zabitlərə Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən verilir.

## Türkiyədə böyük admiral rütbəsi
Türkiyə Respublikası tarixində böyük admiral rütbəsini hələ heç kim qazanmamışdır. 1538-ci il Preveze dəniz döyüşündə qazandığı müvəffəqiyyət səbəbiylə Osmanlı dəniz kapitanlarından böyük admiral rütbəsi, Möhtəşəm Süleyman tərəfindən Barbaros Xeyrəddin Paşaya verilmişdir.

## İstinadlar
Hava-Desant Qüvvələri

**Hava-desant qüvvələri** — təyyarə ilə münaqişə zonasına aparılan və ümumiyyətlə yüngül paraşütlü piyada hərbi birliklərdir. Qoşunlar düşmən xətlərinin arxasına yerləşdirilə bilər və kiçik bir xəbərdarlıqla demək olar ki, hər yerə çatmaq imkanları vardır.

Hava-desant qüvvələri əsasən uzunmüddətli döyüş əməliyyatları üçün təchizat və avadanlıqlara ehtiyac duymur və paraşüt əməliyyatları əlverişsiz hava şəraitinə xüsusilə həssasdır. İkinci Dünya müharibəsindən bəri vertolyot texnologiyasındakı irəliləyişlər Hava-Desant Qüvvələrinin hücumlarının əhatə dairəsini genişləndirdi və hava hücumları genişmiqyaslı paraşüt əməliyyatlarını əvəz etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ArmyParatrooper.org
* Hagerman, Bart, ''Operation Varsity: Allied Airborne Assault Over the Rhine River'' ''World War II History Magazine'', (1998), pp. 1–5 
* Taylor, John M., ''101st Airborne Division Participate in Operation Overlord'' ''Military History Quarterly'', (2004), pp. 1–5
* Murray, Williamson, ''Airborne Operations During World War II'' ''World War II History Magazine'' (2004), pp. 1–4
Motorlu piyada

**Motorlu piyada** — daşınması motorlu nəqliyyat vasitələri ilə təmin olunan piyada qoşunlarıdır. “Çevik piyada” kimi də tanınırlar. Belə bölmələrdə yalnız piyada deyil, birliyin hər cür ləvazimatları da bu cür nəqliyyat vasitələri ilə daşınır. Motorlu piyadaların mexanikləşdirilmiş Piyada heyətindən fərqi nəqliyyat vasitələrinin zirehli olmaması və təkərli nəqliyyat vasitələrindən istifadə etmələridir. Motorlu piyada qüvvələrində istifadə olunan nəqliyyat vasitələri, daha güclü mühərrik, qalın və daha geniş təkər kimi cəhətləri ilə fərqlənən mülki nəqliyyat vasitələrinə bənzər modellərdir.

Hərbi hissələrin bu şəkildə motorlu nəqliyyat vasitələri ilə təchiz edilməsi xüsusilə piyada qoşunları kimi elementlər üçün son dərəcə təsirli bir hərəkət təmin edir. Qoşunların cəbhəyə köçürülməsi, yerdəyişməsi, ehtiyat qoşunların lazımi cəbhələrə köçürülməsi motorlu nəqliyyat vasitələri ilə daha sürətli edilə bilər. Bundan əlavə, tədarükün daşınması sürətlənir.

Bütün bu üstünlüklərinə baxmayaraq, belə bir motorlaşdırılmış hərbi birliklər münaqişələrdə bir üstünlük təmin etmirlər. Nəqliyyat vasitələrinin zirehsiz olması o deməkdir ki, hətta yüngül silahların da hücumlarına qarşı son dərəcədə həssasdırlar. Həm piyada, həm də təchizat və döyüş maşınlarının bu cür nəqliyyat vasitələri ilə cəbhə bölgəsinə daşınması bəzi şərtlərin mövcudluğunu tələb edir. Əvvəla, cəbhənin arxasında partizan fəaliyyəti olmamalıdır. Bundan əlavə, cəbhənin arxasında hava üstünlüyü təmin edilməlidir.

Digər tərəfdən motorlu nəqliyyat vasitələri rezin təkərlərinə görə möhkəm yollar tələb edirlər. Bu, İkinci Dünya müharibəsindəki Alman qüvvələrinin ən böyük maneələrindən biridir, Şərq Cəbhəsində sabitləşdirilmiş (torpaq) yollar yağışlı mövsümdə palçığa çevrilirdi.

Lakin, Blitzkrieg taktikası sərt və möhkəmləndirilmiş yolların üstünlük təşkil etməsinə görə Avropa cəbhəsində uğurlu alınmışdı. Buna baxmayaraq, panzer bölmələrindəki tank qoşunlarından başqa digər qüvvələr, tank qoşunlarının sürəti ilə ayaqlaşa bilməmiş və bunlarda öz növbəsində əməliyyatların sürətinin aşağı düşməsinə səbəb olmuşdur.
Nana Aleksandriya

**Nana Aleksandriya** (, *Nana Giorgis asuli Aleksandria*; ) — Sovet və Gürcüstan şahmatçı, qrosmeyster (1976). SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1971).

## Həyatı
Nana Aleksandriya 1949-cu ildə Poti şəhərində anadan olmuşdur, jurnalistika ixtisasını bitirmişdir.

1963-cü ildə SSRİ çempionatında debüt etmişdir, 1964-cü ildə Gürcüstan SSR çempionu oldu. Üçqat SSRİ çempionu (1966, 1968, 1969) olmuşdur. Dəfələrlə SSRİ yığma komandasında dünya olimpiadalarının (1969-1980) qalibi olmuşdur. 1967-1990-cı illərdə dünya çempionatı yarışlarında iştirak etmişdir. Dünya çempionatının final görüşlərində iki dəfə iştirak etmişdir, ancaq 1975-ci ildə Nona Qaprindaşvili (+3 =1 -8), 1981-ci ildə isə Maya Çiburdanidzeyə (+4 = 8 -4, Çiburdanidze dünya çempionu titulunu qorudu) məğıub olmuşdur. 20-dən çox beynəlxalq turnirin qalibi. Nana Aleksandriyanın məşqçisi Vaxtanq Karseladze idi.

Gürcüstanda şahmat turnirləri keçirilir, qalibləri Nana Aleksandriya Kubokuna layiq görülür.

Həyat yoldaşı Giqa Bokeriya idi. Gürcüstan xarici işlər nazirinin keçmiş müavini Giga Bokeriya onun oğludur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Nana Aleksandriyanın profili FİDE-nin saytında
* Chessgames.com bazasında Nana Aleksandriyanın partiyaları
* Nana Aleksandriyanın profili 365chess.com saytında
* Nana Aleksandriyanın profili OlimpBase.org saytında
Elena Koltsova-Mosalskaya

**Elena Koltsova-Mosalskaya** (; ) — Rumıniyalı rəssam, yazıçı və alpinist. Əsərləri Dora d'Istria təxəllüsü ilə nəşr edilmişdir.

## Bioqrafiyası
Elena Gika mənşəyi Albaniyada axtarılan knyaz Qika ailəsindən gəlir. 17-ci əsrin ortalarından bu nəsldən çıxanlar Moldaviya və Valaxiyanın hökmdarları idi. Atası Şahzadə Mihay Qika idi. O, moldaviyalı Qreqori IV Qikanın əmisi oğlu idi.

Knaqinya Koltsova-Mosalskaya gəncliyində əla təhsil alır. Sonradan xaricdə təhsilini davam etdirir. Rumın, rus, italyan, alman, ingilis, fransız, latın, qədim və müasir yunan, alban və s daxil olmaqla ondan çox dildə səlis danışan bir poliqlot idi. Prussiyanın paytaxtında qədim yunan dili bilikləri ilə Aleksandr von Humboldtda çox gözəl təəssürat yaratmışdır.

1849-cu ildə Yaş şəhərində rus zabiti knyaz Aleksandr Koltsov-Mosalski ilə evlənir. Cütlük 1875-ci ildə knyazın ölümünə qədər Rusiyada yaşamışdır.

Sonra Elena Koltsova-Mosalskaya Avropaya üz tutur, İsveçrə, Fransa, İrlandiya, Yunanıstan və Anadoluda olur. ABŞ-a səfər edir.

1885-ci ildə o, Alp dağlarında Monblan və Monax zirvələrinə bələdçi ilə qalxır.

Səhhətinə görə Rusiyadan İtaliyaya, ölənə qədər yaşadığı Florensiyaya köçmək məcburiyyətində qalır. Yırtığın pozulmasından dünyasını dəyişir. Trespiano şəhər qəbiristanlığında dəfn edilir.

## Yaradıcılığı
Drezdendə, sonra Vyanada, Venesiyada və Berlində rəssamlığı öyrənərək ilkin dövrdə yarımçıq qalan bədii meyllərini inkişaf etdirir.

Sankt-Peterburqda Elena Koltsova-Mosalskaya paytaxtın bədii həyatında fəal iştirak edirdi. Rəssamlıq Akademiyasında sərgilənən əsərlərinə görə mükafata layiq görülüb. İncə yazıları və zəngin rəngləri ilə fərqlənən şahzadənin kətanlarında əsasən cənub Avropa ölkələrinin təbiəti və memarlığı təsvir edilmişdir. Rus və Qərbi Avropa sənət istiqamətinin nümunəsi bidermayer idi.

1855-ci ildə "La vie monastique dans l'Eglise orientale" kitabı ilə ədəbi sahədə meydana çıxır. Fransızca Countess Dora D'Istria təxəllüsü ilə yazılar yazır

Demək olar ki, bütün Avropa ölkələrində jurnal və qəzetlərdə sənət, ədəbiyyat, siyasi, sosial və dini mövzularda bir sıra məqalələr yazmışdır. Ədəbi əsərləri və jurnalistikası ilə Avropada şöhrət qazanmışdır.

Bir çox Avropa elmi cəmiyyətlərinin, xüsusən də İtaliya Akademiyasının üzvü idi.

Yunan parlamenti ona "böyük vətəndaş" və İtaliyanın bir çox şəhərindən fəxri vətəndaşlıq adı verilmişdir.

## Şeirləri
* La vie monastique dans l'Eglise orientale (1855, 3-cü nəşr, 1858);
* Les femmes en Orient (Sürix, 1858; rus dilində — 1865);
* Excursion en Roumelie et en Moree (Sürix, 1858);
* Des femmes par une femme (Sürix, 1864; rusca tərcüməsi — 1866);
* Les roumains et la papaute;
* La poesie des Ottomans (1877);
* Gli Albanesi in Rumenia (XVII–XIX əsrlərdə knyaz Qikanın tarixi) (2-ci nəşr, Florensiya, 1873);
* Jurnal və qəzetlərdə bir sıra məqalələr.

## İstinadlar
Mexanikləşdirilmiş piyada

**Mexanikləşdirilmiş piyada** — zirehli transportyor və ya piyadanın döyüş maşını ilə təmin edilən piyada qoşunlarıdır. Motorlu piyadalardan fərqi odur ki, onların nəqliyyat vasitələri düşmən atəşinə qarşı zirehlidir.
Mahalanqur Himal

**Mahalanqur Himal** ( , *Mahālaṅgūra himāla)* — şimal-şərqi Nepal və cənub-mərkəzi Tibetdə yerləşən Himalayda dağ silsiləsi. Buraya Yer kürəsinin altı ən

yüksək zirvəsindən dördü: Everest dağı, Lhotse, Makalu və Ço Oyu daxildir. Tibet tərəfdən Ronqbuk və Kanqşunq buzlaqları, Nepal tərəfində Barun çayı, Nqojumba və Xumbu buzlaqları ilə əhatə olunub.

Mahalanqur Himal üç hissəyə bölünə bilər:

* Makālu ( ) – Makalu (8463 m), Çomo Lonzo(7790 m) və 6000 metrdən yuxarı 10 pik daha daxil olmaqla Nepal-Çin sərhəddi və Arun çayı sahilləri;
* Barun ( , *Baruṇa*) – Nepal daxilindəki və Makālu hissəsinin cənubundakı ərazi. Buraya Çamlanq (7319 m), Baruntse (7129 m), Ama-Dablam (6812 m) və 6000-dən hündür 17 zirvə daxildir.
* Xumbu ( ) – Makalu hissəsinin qərb tərəfində beynəlxalq sərhəd boyunca, Everest massivi: Everest (8848 m), Lhotze (8516 m), Nuptze (7855 m) və Çanqze (7580 m) də daxil olmaqla ərazilərə verilən addır. Evererstin qərbindəki Pumori (7161 m) və Ço-Oyu (8201) da daxil olmaqla hündürülüyü 7000 metrdən çox 20 və 6000 metrdən çox 36 zirvə burada yerləşir.

Nepalın Xumbu regionu buranın Everestə gedən əsas iki marşrutundan biri olmasından sonra Mahalanqur Himalın ən populyar hissəsi olmuşdur.

## İstinadlar
Moldova İES

**Moldova İES** (, , tam adı: **Moldova İstilik Elektrik Stansiyası**) — Moldovanın de-yuri ərazisi olan Dnestryanı Respublikasınını Dnestrovsk şəhərində, Kuçurqan estuarisinin sahilində yerləşən böyük bir istilik elektrik stansiyası. 26 sentyabr 1964-cü ildə istifadəyə verilmişdir. SSRİ-nin dağılmasından əvvəl bölgə xeyli miqdarda elektrik enerjisi istehsal edərək Rumıniya, Bolqarıstan və digər ölkələrə ixrac edirdi. Stansiyanın ümumi gücü 2520 MVt-dır. Stansiya təbii qaz, kömür və yanacaq yağı istifadə edərək elektrik enerjisi istehsal etmək imkanına malikdir.

## Tarixi
2005-ci ildə Moldova İES QSC özəlləşdirildi və sonra Rusiyanın İnter SC REŞ-ləri qrupunun bir hissəsi olur. Qeyd etmək lazımdır ki, Moldova hökuməti "Dnestryanın sol sahilində və Bender şəhərində yerləşən, Hökumətlə müəyyən edilmiş qaydada özəlləşdirilməyən obyektlərə mülkiyyət hüququnu təmin etmir".

2009-cu ildən etibarən Moldova İES QSC Moldovaya elektrik enerjisinin əsas tədarükçüsüdür. Moldova bu yolla ehtiyaclarının təxminən yarısını təmin edir.

Sovet dövründən elektrik enerjisi istehsalının kəskin azalmasına və Dnestryanı əyalətinin elektrik stansiyaları üçün enerji təchizatı ilə bağlı problemlərə baxmayaraq, hazırkı sahə Rumıniyaya elektrik enerjisinin ixracını bərpa emək və istehsalını artırmağı planlaşdırır.

2013-cü ilin əvvəlində təbii qaz qiymətlərdəki artımla əlaqədar, elektrik stansiyası daha ucuz enerji daşıyıcısına — kömürə keçməyə məcbur oldu. Nəticədə Dnestryanının cənub bölgələrinin sakinləri atmosferdə meydana gələn zəhərli yanma məhsulları səbəbiylə həyəcan keçirdilər. Fermerlər və torpaq sahibləri bunun məhsuldarlığı azalda biləcəyini, ağaclara və bitkilərə qarşısı alıənmaz zərər verəcəyindən narahatlıqlarını bildirdilər.

2013-cü ilin martında Moldova İES Rumıniyaya elektrik enerjisinin ixracını dayandırdı, lakin bu Moldova İES-na ciddi təsir göstərmədi, çünki ixracat ildə 400 milyon kVt/saata yaxın idi (elektrik stansiyasının satışının 10% -dən az).

2013-cü ilin məlumatlarına görə, Moldova İstilik Elektrik Stansiyası Dnestryanının ən böyük ixracatçılarından biri idi. Stansiyada 2800 nəfər işləyirdi, Hansı ki, Dnestrovsk şəhərinin ümumi əhalisi 12 min nəfər idi. İşçilərin orta əmək haqqı təxminən 200–300 dollardır.

2019-cu ilin əvvəlində elektrik stansiyasında 2183 nəfər çalışırdı. Boş 90 iş yeri vardır. Burada orta əmək haqqı 7,622 rubl (~ 466 $) təşkil edir.

## Mükafatları
* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (1971) — əməyin yüksək səviyyəsinə və beş illik tapşırıqların yerinə yetirilməsinə görə.
* Fəxri Fərman (DMR) (2014) — Dnestryanı Moldov Respublikasının enerji sənayesinin inkişafında, elektrik enerjisinin fasiləsiz tədarükünü təmin etməkdə və Moldova İES Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin ilk enerji blokunun istifadəyə verilməsinin 50 illiyi ilə əlaqədar verdiyi böyük töhfəyə görə.

## İstinadlar
Böyük gün (Pakistan)

**Böyük gün** () — Pakistanda 28 May I Çaqay və II Çaqayın anım günü olaraq milli gün kimi qeyd olunur. Testlər Pakistanı nüvə silahına sahib olan yeddinci və müsəlman dünyasında birincisi etdi. Dr.Əbül Qədir xan bu gündən sonra milli qəhrəman oldu 

## Etimologiya
Bu ifadə müsəlmanlar tərəfindən bir çox fərqli vəziyyətdə oxunur. Məsələn, çox xoşbəxt olduqları zaman, həddindən artıq stresli vaxtlarda, razılıqlarını ifadə etmək, bir dinləyicini tərifləmək və ya döyüş ağlaması (çağdaş Pakistan Ordusu tərəfindən istifadə olunur). İslam dünyasında, alqışlar əvəzinə tez-tez kimsə təkbir və ya Nari-e-Takbir (urdu və ya fars dilində) qışqırır və camaat Allahu Əkbərlə (Allah böyükdür) cavab verəcəkdir. Söz müsəlman dualarında da istifadə olunur. Pakistan hökuməti, günün hansı adla qeyd ediləcəyi barədə qərar vermək üçün millətdən təklif istədi. Bu gün üçün ad seçmək üçün ölkə miqyasında kampaniya başlandı. Milyonlarla pakistanlı tərəfindən minlərlə ad təklif edildi. Bu ad birdən çox şəxs tərəfindən təklif edilmişdir. Bu ad təklif edən bütün şəxslərə Baş nazir mükafatı verildi. Buradakı Youm-e-Takbir "Böyüklük günü" və ya "Allahın böyüklüyü günü" kimi tərcümə edilə bilər.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər
Vaska Bicova-Qaydova

**Vaska Bicova-Qaydova** (; ) — Yuqoslaviya və Şimali Makedoniya opera müğənnisi (koloratura soprano).

## Həyatı
Vaska Bicova-Qaydova 1924-cü ildə Prilep şəhərində anadan olmuşdur. Gənclik illərində müxtəlif xorlarda oxuyur və dərs deməyi planlaşdırırdı, lakin dirijor və bəstəkar Stefan Qaydovun məsləhəti ilə Skopyedəki Nina Monastri-Kuneli musiqi məktəbinə daxil oldu və 1951-ci ildə Makedoniya Milli Teatrının opera səhnəsində debüt etdi, "Sehirli fleyta" operasında Gecə Kraliçası rolunu canlandırdı. Sonra müğənni təhsilini Lyublyanada davam etdirdi, 1956-cı ildən 1958-ci ilə qədər isə Vyana Musiqi Akademiyasında (indiki Vyana Musiqi və İfaçılıq İncəsənəti Universiteti) oxudu.

1974-cü il oktyabr Vaska Bicova-Qaydova Makedoniyanın "11 oktyabr" adlı Dövlət Mükafatı, 1979-cu ildə isə Yuqoslaviya Musiqiçilər Birliyinin Qızıl Lira mükafatına layiq görüldü.

5 sentyabr 2014-cü ildə Skopye şəhərində vəfat etdi.

## İstinadlar
"Azərbaycan" İES

**Azərbaycan İES** (tam adı: **Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası**) — Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası Mingəçevirdə, hər biri 300 MVt gücündə olan 8 aqreqatdan ibarət olan istilik elektrik stansiyasıdır . Bölmələr 1981 və 1990-cı illərdə mərhələli şəkildə açıldı və Taqanroq (qazan), LMZ Russia (turbin) və Elektrosila (generator) tərəfindən inşa edilmişdir. Qarabağ kanalı soyutma suyunun mənbəyidir.

Zavodun bacaları 320 metr hündürlükdədir. Yanacaqla işləyən elektrik stansiyadır.

## Tarixi
Tikintisinə 1974-cü ildə başlanmışdır. Ümumi gücü 2400 meqavat olan “Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası”-nın birinci enerji bloku 1981-ci ildə, səkkizinci enerji bloku isə 1990-cı ildə istismara verilmişdir.

Cənubi Qafqaz regionunun ən böyük istilik elektrik stansiyası kimi birinci bloku olmaqla 1981-ci il oktyabrın 20-də istimara buraxılır. Bu tarix Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2004-cü il 13 oktyabr tarixli 446 saylı Sərəncamına əsasən, hər il “Energetiklər Günü” kimi qeyd edilir.

## Qəzalar

*2018-ci ilin iyulun 2-dən 3-nə keçən gecə "Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası"-nda baş vermiş qəza nəticəsində ölkənin yarıdan çoxu qaranlığa qərq olur. Qəza açıq paylayıcı qurğular stansiyasının transformatorunda və 6-cı enerji blokunda yanğınla nəticələnən partlayış hadisəsi ilə müşahidə olunur.
*2020-ci il sentyabrın 4-də stansiyanın bir işçisi 1-ci nasosxanada boyama işləri görən zaman elektrik cərəyanının təsirinə məruz qalaraq ölüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* “Azərbaycan” İstilik Elektrik Stansiyası əsaslı yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilib
* “Azərbaycan” İES üçün ölkəyə gətirilən avadanlıqlar gömrük rüsumundan azad edilib
* “Azərbaycan” İES-də modernizasiya işləri aparılacaq - SƏRƏNCAM
Kaali krateri

**Kaali** () və ya **Kaalinyarvi** () — Estoniyada meteorit krateri. Saaremaa adasında yerləşən bu krater 3470–3545 il əvvəl, holosen dövründə meteorit düşməsi nəticəsində yaranmışdır. Tartu universitetinin 2016-cı ildə apardığı radiokarbon analizlərinə görə krater e.ə 1500–1600 illərdə yaranmışdır. Kraterdə eyni adlı kiçik göl var. Kaali planetin səkkizinci ən gənc krateri hesab olunur.

## Ümumi məlumat

Krater **[[Kuressaare]]** şəhərindən 18 km məsafədə, *Kaali kəndi* yaxınlığındakı meşədədir. Hündürlüyü 16–22 metr, diametri 110 metr olan kraterin kənarları böyük (4–7 m) dolomit bloklarlarla əhatələnib. Yaxınlıqda diametri 15 ilə 40 metr arasında olan səkkiz daha kiçik krater var.

Yerli əhali arasında kraterin yaranması ilə bağlı etioloji məlumatlar mövcuddur. XVIII-XIX əsrlərdə kraterin vulkan püskürməsi nəticəsində yaraması haqqında fikirlər mövcud idi. Digər ehtimala görə krater karst prosesi nəticəsində formalaşmışdır.

1937-ci ildə geoloq I. Reinvald tərəfindən kraterdən parçalanmış ağac və meteorit parçaları aşkar edildi. Meteorit 8,3 % nikeldən ibarət idi. Bu göstərici artıq əraziyə dəmir meteoritin düşməsini sübut edirdi.

Sonrakı illərdə kraterdə geniş araşdırma işləri aparıldı. Müəyyənləşdirildi ki, kütləsi 400 ilə 10.000 ton arasında olan bir meteorit şimali-şərqdən 15–45 km/s sürətlə yer atmosferinə daxil olmuş və atmosfer sürtünməsi nəticəsində kütləsini itirərək 5–10 km yüksəklikdə bir neçə yerə parçalanmışdır. Kütləsi 20–80 ton arasında olan ən böyük fraqment 10–20 km/s sürətlə yer səthinə çırpılmış və ən böyük krateri əmələ gətirmişdir. Digər səkkiz parça daha kiçik kraterlər formalaşdırmışdır.

Zərbə zamanı 80 TC (20 kiloton trotilə ekvivalent) enerji ayrılmışdır. Bu Hiroşimoya atılan bombaya bərabər idi. 6 km-lik radiusda olan meşə örtüyü yanmışdır.

4227 Каали asteroidi kraterin adı ilə adlandırılmışdır. Krater Estoniyanın qorunan təbiət abidəsi hesab olunur. Kaali gölünün səviyyəsi mövsümdən asılı olaraq dəyişir. Yaz aylarında göl çevrəsinin uzunluğu 60 metrə çatır.

## Həmçinin bax
* Zərbə krateri
* Krater gölü

## Xarici keçidlər
* Описание кратера на Earth Impact Database 
* [Http://www.saaremaa.tk/?Галерея: Kraterin fotoları] 

## İstinadlar
Şahin Qəhrəman

**Şahin Qəhrəman** (tam adı: *Rəhimov Şahin Qəhrəman oğlu*; ) — Azərbaycan kinorejissoru.

## Həyatı
Şahin Rəhimov (Şahin Qəhrəman) 1979-cu ildə Bakı şəhəri Sabunçu rayonu Maştağa qəsəbəsində anadan olub. 1986–1996-cı illərdə 187 saylı orta məktəbi, 1996–2000-ci illərdə Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatr kollektivi rejissorluğunu bitirib.
2005–2009-cu illərdə ANS TV-də, 2009–2011-ci illərdə Azad Azərbaycan TV-də rejissor kimi çalışıb.

### Ailəsi
2004-cü ildə ailə qurub. Ailəlidir. 2 övladı var.

## Filmoqrafiya
# Qışlama əməliyyatı (2008, tammetrajlı film-tamaşa) rejissor
# Ssenarinin dağılması 2009 tammetrajlı film-tamaşa)- rejissor
# Yatmış gözəl (2009, tammetrajlı film-tamaşa) rejissor
# Birinci demokratın ölümü (2009, sənədli televiziya filmi) – rejissor
# Xilaskar bulaq (2010, sənədli televiziya filmi) – rejissor
# Qorxulu Rasputin (2010, sənədli televiziya filmi) – rejissor
# Azərbaycan sirləri (2010–2011, sənədli serial) – rejissor,
# Qərib yurdum – İrəvan (2011, sənədli televiziya filmi) – rejissor
# Ögey ata (film, 2013) — rejissor
# Toy gecəsi (serial, 2013) — rejissor
# Səni ürəyim sevdi (serial, 2014–2015) — rejissor
# Dəfnə ağacı (teleserial, 2016) — rejissor
# Günəşim ol (teleserial, 2016) — rejissor
# Laləli saray (film, 2017) — rejissor
# O gecə serialı 2018–2019 — rejissor
# Bir qadın serialı 2019–2024— rejissor
# Nikolayın evi serialı 2021–2022 — rejissor
# Vağzalı filmi-2019
# Son nəfəs serialı 2020-? — rejissor
# H. Əliyev anadan olamasının 101 illik ildönümü. Sosial çarx- rejissor
# Qayınata Ocağı serialı 2023–2024 ----layihə rəhbəri
# 21-ci möcüzə (film, 2024)— rejissor
# 

## İstinadlar
Moskva göz yaşlarına inanmır (film, 1979)

** Moskva göz yaşlarına inanmır** () — rejissor Vladimir Menşovun 1979-cu ildə çəkdiyi sovet bədii filmi. 1980-ci ildə SSRİ-dəki kino izləmə üzrə lider (təxminən 90 milyon tamaşaçı). Premyerası 1979-cu ilin sonlarında Moskva "Zvezdniy" kinoteatrında baş tutdu. 11 fevral 1980-ci ildə film ilk dəfə televiziyada nümayiş olundu.

1981-ci ildə "Ən yaxşı xarici dil filmi"" nominasiyası üzrə Oskar mükafatına və SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Mehran

* Mehran (şəhər)
* Mehran şəhristanı
* Mehran (hakim) — Mehranilər sülaləsinin banisi

## Oxşar

* Mehranilər
Çamlanq

**Çamlanq** — Nepalda yerləşən, Himalaydakı Makalu yaxınlığında dağ. Himalayın Mahalanqur Himal silsiləsində yerləşir. Dağ  hündürlüyündədir.

## Xarici keçidlər

* Chamlang.Peakware.com

## İstinadlar
Bromaseton

**Bromaseton (мартонит)** — zəhərləyici maddə,1915=ci ildə ilk dəfə Birinci Dünya müharibəsi zamanı Almanlar tərəfindən istifadə edilmişdir..

Təbiətdə, bromoaseton əsasən Havay dəniz yosununun yağında (1% -dən az) rast gəlinir.

## Sintez
Martonit aseton və brom-un qarşılıqlı təsirindən əldə edilir:

:: \mathsf{CH_3\text{-}CO\text{-}CH_3 + Br_2 \rightarrow CH_3\text{-}CO\text{-}CH_2Br + HBr}

Sənayedə, bromdan tam istifadə etmək üçün əlavə bir oksidləşdirici maddə əlavə olunur.

## Tətbiqi
Hal hazırda, zəhərli bir maddə kimi aşağı müqavimət və effektivliyi səbəbindən istifadə edilmir. Müəyyən dərmanların, məsələn, amfetaminlərin sintezində istifadə olunur. Şiddətli lakrimasiyaya səbəb olur (lakrimator).

## Mənbə
* Мартонит в "Pubmed Compound" (англ.)
* Bromoacetone

## İstinadlar
The Sims 4: Get to Work

**The Sims 4: İşə get!** () — The Sims 4 kompüter oyununa ilk oyun paketi 4 fevral 2015-ci ildə oyunun rəsmi saytında elan edildi və 31 mart 2015-ci ildə Rusiya, MDB ölkələri, ABŞ və İngiltərədə, 2 aprel 2015-ci ildə isə fiziki və rəqəmsal olaraq bütün dünyada satışa çıxarıldı. Oyun paketi The Sims 4 oyununun imkanlarını peşə baxımından genişləndirir, həkim, detektiv və alim peşəsini əlavə edir. *The Sims 2: Biznes* oyun paketində də olduğu kimi xüsusi biznes yaratma funksiyası əlavə edilmişdir.

Aktiv peşələrin mövzusu tərtibatçılar tərəfindən seçilmişdir, çünki iş yerlərində personajları idarə etmək həmişə Sims seriyasının pərəstişkarlarının əsas istəklərindən biri olmuşdur. Bundan əlavə, paketdə *The Sims 2* oyununa əsaslanan yadplanetlilər də vardır.

*İşə get* oyun paketinin daha dinamik və müxtəlif vəziyyətə gətirildiyinə baxmayaraq, tənqidçilər tərəfindən peşələrin azlığı səbəbilə mənfi rəylər almışdır.

## Geympley
Oyun paketində 3 yeni peşə: iş prosesi tamamilə oyunçu tərəfindən idarə olunan həkim, alim və polis məmuru vəzifələri təqdim olunmuşdur. İşdə olduğu zaman personaj ona verilən tapşırıqları yerinə yetirməlidir. Daha çox tapşırıq yerinə yetirilərsə, akademik göstəricilər də bir o qədər yüksək olar. Bir həkim olaraq, personaj xəstələrin xəstəliyini araşdırmalı, simptomları müəyyənləşdirməli və düzgün diaqnoz qoymalıdır. Diaqnoz düzgün deyilsə, bu personajın fəaliyyətinə pis təsir edəcəkdir. Təcili hallarda, personaj cərrahiyyə və ya doğum əməliyyatlarını idarə etməlidir. Bir alim olaraq, bir personaj daş tapmaqdan kimyəvi elementlərin qarışdırılmasına və yeni qurğuların icadına qədər bir çox işi yerinə yetirməlidir. İxtira edilmiş cihazların və onların təkmilləşdirilməsinin köməyi ilə personajların şüurunu idarə etmək, onları klonlaşdırmaq və ya başqa bir planetə göndərmək mümkündür. Personajın bir polis kimi işə başlaması halında, o, müşahidələr aparıb məhbusları yoxlamalı, küçələrə nəzarət etməli və ya istintaqı özü aparıb cinayətkarları müəyyənləşdirməlidir.

Peşə ilə yanaşı, bir personaj icarəyə götürülmüş evdə öz işini apara bilər və məsələn, öz dükanı, foto studiyası və ya bişinti dükanı aça bilər. Personaj şirniyyatlardan, paltarlardan hazırlanmış əşyalara qədər istənilən əşyaları sata bilər. Bundan əlavə, personaj obyektin kirayəsi gəlirlərinə və xərclərinə nəzarət etməlidir. Mağaza işçilərini işə götürmək və vəzifələrini yerinə yetirmələrini təmin etmək üçün funskiya da var.

Oyun paketi ilə birlikdə dükanların və bir parkın yerləşdiyi bir rayondan ibarət yeni bir Maqnoliya Promeneyd şəhəri meydana çıxmışdır. Bundan əlavə, personaj redaktorunda yadplanetli yaratmaq funksiyası da əlavə edilmişdir. Əcnəbilər yaşıldan mavi-çəhrayıya qədər xüsusi dəri rənglərinə malikdirlər və özlərini adi insanlar kimi örtməyə qadirdirlər. Əcnəbi ilə tanış olmağın bir yolu raket ilə başqa bir dünyaya uçmaqdır. Yadplanetlilər isə çox nadir hallar da diqqətsiz personajları qaçıra bilər və hətta kişilər qaçırıldıqdan sonra hamilə qala bilərlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şimali Makedoniya Dövlət Arxivi

**Şimali Makedoniya Dövlət Arxivi** () — Skopye şəhərində yerləşən Şimali Makedoniya Milli Arxivi.

## Tarixi
1946-cı ildə qurulmasından əvvəl arxivlər 1926-1941-ci illər arasında Serbiya Arxivində yerləşirdi. 3 may 1945-ci ildə Makedoniya Xalq Qurtuluş Ordusu arxiv kolleksiyasının Müqəddəs Klement Ohridlinin Kitabxanasında saxlanılmasına qərar verdi. Lakin kolleksiya kitabxanaya verilmədi və 31 may 1946-cı ildə Şimali Makedoniya Dövlət Arxivi quruldu.

Dövlət Arxivi yaradıldıqdan sonra dərhal Şimali Makedoniyada ümummilli arxiv şəbəkəsinin yaradılması üzərində işlər başladı. Bitola, Kumanovo, Oxrid, Prilep, Skopye, Strumitsa, Tetovo, Veles və Ştip şəhərlərində regional təşkilatlar yaradıldı.

Şimali Makedoniya Dövlət Arxivində mikrofilm laboratoriyası ilə yanaşı bərpa edilmə laboratoriyası da mövcuddur. Yeni binalar 1969-cu ildən istismara verildi, Arxiv ofisi isə Skopyanın mərkəzində, Arxeoloji Muzeyi və Konstitusiya Məhkəməsinin yerləşdiyi binada yerləşir. 2015-ci ildə Arxivdə 298 nəfər işləyirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şimali Makedoniya Dövlət Arxivi
Şimali Makedoniya saat qüllələrinin siyahısı

**[[Şimali Makedoniya]]<nowiki/>nın saat qüllələri** Osmanlı İmperiyası dövründə qurulmuşdular, onlardan ən qədimi XVI əsrə aiddir. Memarlıq üzrə mütəxəssislər və tarixçilər qalaları dörd növə bölürlər: ilkin görünüşdə saxlanılan (Skopye, Bitola, Oxrid, Prilep, Qostivar, Sveti Nikola); saat qüllələrinə çevrilən keçmiş gözətçi qüllələri (Veles, Ştip, Kratovo və Koçani); dağıdılmış qüllələr (Doyran, Neqotino, Tetovo, Kiçevo, Kriva-Palanka, Resen, Struqa, Kumanovo və Debar) və zəng qüllələri (Skopye, Kruşevo və Berovo).

## Siyahı

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Галерија на слики од Македонските саат кули
Nuptze

**Nuptze** (şerpcə: नुबचे Nub rtse) — Himalayın Mahalanqur Himal silsiləsinin Xumbu bölgəsində, Nepalda yerləşən dağ. Everestdən 2 kilometr aralıda yerləşir. Nuptze tibet dilində "şərq zirvəsi" mənasını verir və bu ad dağa Lhotze-Nuptze massivinin şərq bölgəsi olduğu üçün verilib.

Nuptze zirvəsi, çoxlu qar boşluqları və qar karnizləri olduğu üçün olduqca təhlükəlidir. Bu dırmaşma üçün bir divar təmin edir, lakin təhlükəsiz dırmaşmaq üçün kifayət qədər etibarl və möhkəm deyil.

Dağın əsas zirvəsi olan Nuptze I, 16 May 1961-ci ildə Dennis Devis və Serp Taşi tərəfindən və ertəsi gün Joe Valmsleyin başçılıq etdiyi İngilis ekspedisiyasının üzvləri Kris Boninqton, Les Braun, Ceyms Svallou və Pemba Şerp tərəfindən fəth edildi. Onların istifadə etdiyi bu marşrut Nuptze dağı üçün *Skott marşrutu* adlanır. Dağ bundan sonra 1961 və 1996-cı illər arasında cəmi iki dəfə fəth edildi.

1975-ci ildə İngilis/Nepal Ordusunun birgə komandası Skott Marşrutu ilə zirvəyə cəhd etdi, lakin təəssüf ki, qrup son koldan düşdü və bu uğursuzluğa qaya ya da qar uçqununun səbəb olduğu düşünülür.

Uzun bir fasilədən sonra Nuptze 1990-2000-ci illərdə yenidən yüksək təcrübəli alpinistlərin hədəfinə çevrildi və həmçinin qərb, cənub və şimal yamaclarına da mühüm marşrutlar quruldu. Nuptze cənubdan və ya qərbdən baxanda kəskin bir zirvə olsa da və onun topoqrafik hündürülüyü, yöni nisbi hündürlüyü yalnız -dir. Buna görə də dağ, ən yüksək dağlar siyahısında yer almır.

30 aprel 2017-ci ildə məşhur İsveçrə alpinisti və sürət alpinisti Ueli Stek, Nuptze Divarının şimal tərəfindəki mövsümi dırmanış zamanı, Sükut dərəsindəki Düşərgə 1 yaxınlığında baş verən qəzada öldü.

## Qalereya

Fayl:Everest nubtse.jpg|Sağda Nuptze və solda Everest (qərbdən şərqə baxan zaman)
Fayl:Mount Everest morning.jpg|Öndəki Nuptze həm öz nisbi hündürlüyü ilə, həm də arxadakı Lhotze və Everestdən (sağda) geri qalır.
Fayl:Everest view from Sat.-az.jpg|Nuptsenin də təsvir edildiyi xəritə


## İstinadlar
Kseniya Rappoport

**Kseniya Rappoport** (; d. 25 mart 1974, Leninqrad) — Rusiya aktrisası.

## Həyatı
25 mart 1974-cü ildə Leninqradda doğulub.

## Filmoqrafiya
* Iki gün (2011)
* Miflər (2017)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Trevor Deniel

**Trevor Deniyl Neyl** (;)—Amerikan musiqiçi və yazıçı. Onun debütü "EP, Homesick" , 2018-ci ilin oktyabrında buraxıldı və 2019-da onu məşhurlaşdıran "Falling" mahnısını səsləndirdi. Onun debüt studiya albomu olan "Nikotin"də bu mahnını səsləndirir.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər
Pyarnu çayı

**Pyarnu** (1919-cu ilə qədər — **Pernava**, **Pernovka**; , ) — Estoniyada çay. Uzunluğu 144 km, su toplayıcı hövzənin sahəsi 6910 km²-dir. Baltik dənizinin Riqa körfəzinə tökülür. Pyarnu Estoniyanın ən uzun çaylarından biridir.

## Ümumi məlumat
Çayın qidalanma rejimi qarışıqdır. Yuxarı axarlarında əsasən yeraltı sularla, aşağı axarları isə yağış suları ilə qidalanır. Mənsəbində, 26 km-lik hissədə orta su sərfi 48,2 m³/s təşkil edir. İl boyu suyun səviyyəsi dəyişir. Buna səbəb çay axarında heç bir böyük gölün olmamasıdır. Çayda hər il donma müşahidə olunmur. Ümumiyyətlə donam dekabrın ortalarında baş verir. Martın sonunda isə buz qatından azad olur.

Çayın axdığı ərazi silur dövrü süxurlarından təşkil olunub. Çay meandrlı formaya görə "estoniya Missisipisi" adlanır. Pyarnu ölkənin fərqli landşaft ərazilərindən keçir: Pandivere regionu, Mərkəzi-eston və Soomaa düzənliyi və s.

Pyarnu çayı öz mənbəyini çox da böyük olmayan Allikayarv gölündən götürür. Göl Roosna Alliku qəsəbəsi yaxınlığındadır və eyniadlı rayonda yerləşir. Payde şəhəri yaxınlığında Pyarnu çayına iki birləşir: Vodya və Esna. Daha sonra isə Payede-Reopalu çayı birləşir. Pyarnu hövzəsinin əsas çayları bunlardı: Prandi, Lintsi, Piyumetsa, Kyaru, Vyandra, Navesti, Halliste, Raudna, Reyu və Sauq. Çay gəmiçilik üçün qismən yararlıdır. Çay üzərində 11 bənd və bir su elektrik stansiyası var. Çay kənarında ölkənin böyük kənd təsərrüfatı sahələri yerləşir. Yuxarı axarlarında Estoniyanın ən məhsulldar əkin sahələri yerləşir.

Çayın mənsəbində eyniadlı Pyarnu şəhəri yerləşir. Digər yaşayış məntəqələri bunlardı: Türi, Sindi və Payde.

## İstinadlar
Adnan Yücel

**Adnan Yücel** () — Türkiyə şairi. 

Diyarbəkir Təhsil İnstitutunun Türk Dili və Ədəbiyyatı fakültəsi və Ankara Universitetinin İncəsənət fakültəsini bitirmişdir. Bir müddət müxtəlif orta təhsil müəssisələrində müəllim olaraq işlədikdən sonra Çukurova Universitetində müəllim olaraq işləmişdir.

Şeirləri "*Ədəbiyyat 81*", "*Universal Mədəniyyət*", "*Pətək*", *İncəsənət Əməyi,* "*Somut*", "*Söyləm*", "*Yapıt*" və "*Yeni Hadisə*" kimi jurnallarda nəşr olunmuşdur.

## Şeir kitabları

* Döyüşlərə deyilən sevgi 
* Masamdakı Kaval Səs 
* Bir həsrət, bir şeir 
* Ağrılara səbəb olmur 
* Yer sevginin üzü olanadək 
* Küləklə Bir 
* Od və Günəşin uşaqları 
* Çukurova diversifikasiyası 
* Sular şahiddir Eşqimizə  
* Ağrının rəngidir 
* Acıya Kurşun İşlemez 
* Ayın işığında 

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Özer, Mehmet (derleyen) (2003). Aşkın ve Başkaldırının Şairi: Adnan Yücel. Ankara: Yurt Kitap-Yayın. ISBN 975-7076-67-8.
Pia Bretianu

**Pia Bretianu** ( ) — Rumıniyanın məşhur siyasətçisi İon Bratianunun həyat yoldaşı.

## Bioqrafiyası
O, 1841-ci ildə Vılça dairəsində boyar olan, Luka və Evqeniya Pleşoyanu ailəsində Pleşoya adlı ərazidə dünyaya gəlir. Gənc anası 1842-ci ildə ikinci qızının dünyaya gətirir. O, doğuşdan sonrakı qızdırmadan ölür.

Kaliopiya və bacısı nənəsi Sultana Kapeleanu tərəfindən böyüdülür. Krayova şəhərindəki internat məktəbində oxuyurlar. Atasının ölümündən sonra 16 yaşında yetim qalır. Onlar mühafizəkar fikirləri olan iki əmisinin - Yanku Kapeleanu və Mateya Vladeskunun himayəsinə alınır. Qızı Kalimanesti şəhərində Schitul Ostrov monastırına, ana Maksimiliyanın himayəsi altında göndərirlər. Ana Maksimiliya İon Bratianunun bacısı olur. İonla görüşənlərdən sonra 6 iyul 1858-ci ildə eyni monastırda evlənirlər. Yaş fərqinə və Pia ailəsinin müxalifliyinə baxmayaraq evlilik baş tutur. Gənc ailə, atasının ölümündən sonra Pia Bretianuya keçən mülklərdən birində Stefanestidə yerləşməyə qərar verirlər. Elə həmin il evi düzəltməyə başladılar və İonun bacılarından biri Anika Furduesku ilə müvəqqəti yaşadılar.
Toydan sonrakı ilk illərdə Pia, şotland əsilli rumıniyalı jurnalist Maria Rosetti tərəfindən böyük təsirə məruz qalır. Evləndikdən sonra açdığı yeni dünyadan təsirlənərək təhsilindəki qüsurları görür və özünü təhsilə ayırmağa qərar verdi: fransız dili dərsləri alır, ədəbiyyat, qrammatika və tarix öyrənir. İon Bratianu özü könüllü olaraq oan tarix dərslərini öyrədir.

Ailədə səkkiz uşaq dünyaya gəlir: üç oğlan və beş qız. Onlardan birincisi Florika (Florica), üç yaşında ikən ölür. Onun xatirəsinə İon Bratianu Stefanestidəki iqamətgahı adlandırır. Ailəsindəki digər uşaqlar: Sabina (1863-1941), İonel (1864-1927), Dinu (1866-1950), Vintile (1867-1930), Mariya (1868-1945), Tatyana (1870-1940) və Pia (1872-1946). Oğullardan ikisi: İonel və Vintile Rumıniyanın Baş naziri olur.

Pia Bretianu 1920-ci ildə Buxarestdə vəfat etdir. Buxarestdəki Școala Gimnazia gimnaziyası onun adını daşıyır.

Ailə iqamətgahı Florika bir çox xarici və Rumıniya siyasətçilərinin ziyarət etdiyi mədəniyyət və siyasət mərkəzinə çevrilir: dövlət xadimləri, siyasətçilər, yazıçılar, elm və mədəniyyət nümayəndələri. Rumıniya liberalları onu əsl ziyalı hesab edirdilər. Hal hazırda bir memarlıq abidəsidir, eyni zamanda mədəniyyət mərkəzi, istirahət və yaradıcılıq məkanıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Pia Brătianu
* ''Florica'' mədəniyyət mərkəzi
Maxis

**Maxis** — Electronic Arts şirkətinə məxsus amerikan videooyun şirkətidir. 1987-ci ildə *Maxis Software* olaraq qurulmuş və sonradan *Maxis* kimi tanınmışdır.

## Tarixçə
Şirkətin təsisçiləri Vill Rayt və Ceff Braun olmuşdur. Əsas studiyası Kaliforniyanın Redvud-Siti şəhərində yerləşir. Maxis, 1997-ci ildə Electronic Arts tərəfindən satın alınmış və onun bir törəməsi olmuşdur. 90-cı illərin ilk yarısında şirkət, The Sims seriyasının oyunları sayəsində məşhurlaşmışdır. Şirkətin ən uğurlu məhsulu sonrakı oyun paketləri və oyunlar olan Spore, SimCity və The Sims oyunları idi.

## Bağlanma
Maxis studiyası 4 mart 2015-ci ildə EA tərəfindən bağlanmışdır. Bu studiya isə məhz The Sims, SimCity və Spore kimi oyunlar üzərində ixtisaslaşmışdı.

## Məhsullar

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Electronic Arts saytında Maxis
*Maxis rəsmi vebsayt
Keila şəlaləsi

**Keila** () − Estoniyanın şimal-qərbində yerləşən şəlalə. Şəlalə Haryumaa vilayətinin Keila rayonu ərazisindədir. Şəlalə Keila çayı üzərində yerləşir və Keila-Yoa qəsəbəsi yaxınlığındadır. Tallin şəhərindən 30 km qərbdə yerləşir. Keila şəlaləsinin hündürlüyü 6 metr, eni isə 70 metrdir. Keila böyüklüyünə görə ancaq Narva və Yaqala şəlalələrindən geri qalır. Şəlalənin suyu il boyu eyni deyil. Əsasən yaz aylarında, qar əridikdən sonra ən yüksək səviyyədə olur. Qış aylarında şəlalə qismən donur. Şəlalə ziyarətçilər üçün əlverişlidir. Əraziyə ictimi nəqliyyat işləyir.

1555-ci ildə yaxınlıqda su dəyirmanı fəaliyyət göstərirdi. 1928-ci ildə dəyirmanın yerində kiçik su-elektrik stansiyası inşa edilmişdir. SES 1999-cu ildə fəaliyyətini dayandırmışdır. 2006-cı ilin mayı ayından stansiya tam yenidən qurulduqdan sonra fəaliyyətə başlamışdır. Şəlalədən az aralı geniş park var. Park ərazisində ərazinin tarixi-mədəni özəlliyini göstərən xüsusi yol var. Yolun uzunluğu 3 km-dir və marşrut 2–3 saat çəkir. 1833-cü ildə Andrey İvanoviç Ştakenşneyderin layihəsinə əsasən ərazidə Keila-Yoa malikanəsi tikilmişdir. Bina Aleksandr fon Benkendorfa məxsus idi. Sonradan malikanə Fall qəsri (Schloss Fall) adı ilə tanındı. Parkdan şəlalyə gedən yol çay üzərində yerləşən üç körpüdən keçir. Körpülərdən ikisi şəlalə yaxınlığında yerləşir. Çay üzərində ilk asma körpü 1836-cı ildə tikilmişdir.

Yerli sakinlər arasında toy günlərində şəlaləni ziyarət etmək adəti var. Şəlalə yaxınlığında olan körpüyə yeni evlənənlər qıfıl bağlayır və açarı şəlalə suyuna atırlar.

## İstinadlar
Şimali Makedoniya faunası

**[[Şimali Makedoniya]] [[Fauna (zoologiya)|faunas]]ı** mürəkkəb zoocoğrafi quruluşa malikdir. O, müxtəlif mənşəli faunistik elementləri ehtiva edir və yüksək dərəcədə relikt və endemik formalarla xarakterizə olunur. Taksonomik müxtəliflik də mövcuddur; qeydə alınan heyvan növlərinin ümumi sayı 10 354-dir.

Şimali Makedoniyanın meşə faunası müxtəlifdir və burada ayı, çöldonuzu, canavar, tülkü, dələ, qarapaça və maral kimi heyvanlara rast gəlmək olar. Adi vaşaq çox nadir hallarda olsa da, Şimali Makedoniyanın qərb dağlarında rast gəlmək olar, marallar isə Demir Kapiya bölgəsində tapıla bilər. Meşə quşları arasında silvilər, Sibir xoruzu, Lyrurus tetrix, məzar qartalı və adi yapalaqca. Ölkənin üç təbii gölü Oxrid, Prespa və Doyran ayrı-ayrı fauna zonaları hesab olunurlar, bu da onların uzunmüddətli ərazi təcridindən xəbər verir. Oxrid gölünün faunası, daha erkən dövrün relikti hesab olunur. Bu göl alabalığı, göl siqisi, g*obio* və külmə balıqları, həmçinin cinsinin yaşı 30 milyon ildən çox olan bəzi ilbiz növləri ilə məşhurdur; oxşar növlərə yalnız Baykal gölündə rast gəlmək olar. Oxrid gölü ilanbalığı və onun qəribə reproduktiv dövrü üzərində zooloji tədqiqatları sayəsində də diqqəti cəlb edir, qəribəliyi ondadır ki, o, Oxrid gölünə minlərlə kilometr uzaq olan Sarqas dənizindən çatır və 10 il ərzində gölün dərinliklərində gizlənir. İlanbalığı yetkinlik yaşına çatdıqda, anlaşılmaz instinktlərdən irəli gələrək, payızda doğulduğu yerə qayıdır. Orada o, yumurtlayır və ölür, onun balaları dövrü yenidən başlamaq üçün Oxrid gölünü axtarmağa başlayırlar.

## Həmçinin bax
* Şimali Makedoniya florası

## İstinadlar
Trepça

**«Trepça»** (, ) — Kosovoda böyük sənaye kompleksi. Mitrovitada yerləşir. Zavodun mülkiyyət məsələsi Serbiya və Kosovo hakimiyyəti arasında mübahisə predmetidir.

Yuqoslaviyanın dövründə Trepçada 23000 nəfərə qədər işçi çalışırdı. Bu isə onu ölkənin ən böyük sənaye müəssisələrindən birinə çevirdi. 1930-cu illərdə bir ingilis şirkəti Mitrovitsa yaxınlığındakı Stanterq mədənindən istifadə hüququnu əldə edir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra, sosializm şəraitində şirkət genişlənməyə davam edir.
## Ümumi baxış
Trepça müəssisəsi, əsasən Kosovoda, qismən Monteneqroda yerləşən 40 mədən və fabrikdən ibarət bir konqlomerat idi. Lakin müəssisənin özəyi və çoxlu xammal mənbəyi Kosovanın şimalındakı Mitrovitsa şərqindəki böyük bir mədən kompleksində yerləşirdi.

thumb|Trepça mədəninin içərisi
Ancaq 1980-ci və 1990-cı illərin sonlarında bir neçə mədən və fabrik bağlandıqdan sonra Kosovadakı Trepça mədən kompleksində indi yalnız yeddi qurğuşun və sink mədəni, üç konsentrat zavodu, bir metallurgiya zavodu və bir sink zavodu var. Mədənlər coğrafi mövqeyinə görə bölünür: Şimali zəncir, Orta zəncir və Cənub zənciri. Yuqoslaviyanın 1980-ci illərdə 20 min işçi işləyən və mineral sərvətinin 70% -ni təşkil edən nəhəng kompleksindən biridir.

Mədənlərdə hələ də 4.96% qurğuşun, 3.3% sink və 74.4 q/t gümüş olan 60.5 milyon ton filiz ehtiyatı vardır. Bu da üç milyon ton qurğuşun, iki milyon ton sink və 4500 ton gümüş deməkdir.
## Çöküş
80-ci illərin sonuna qədər Trepça kompleksində 20 mindən çox insan işləyirdi. Bu Kosovanın ÜDM-nin 70% -ni təmin edirdi. Kosovo müharibəsi zamanı serblər və albanlar kompleksi idarə etmək üçün mübarizə aparırlar. 2000-ci ildə kompleks Serb işçilərinin müqavimətini dəf edərək KFOR qüvvələri tərəfindən ələ keçirilir. İndi obyektlərin bir hissəsi qismən tanınmış Kosovo Respublikasının hakimiyyəti, bəziləri isə Belqrada sadiq olan Kosovo Mitrovitsa Serbiya hakimiyyəti tərəfindən idarə olunur. Müəssisə ilə bağlı mübahisələrə görə, onun əksər qurğuları fəaliyyətsizdir. Bəzi hesablamalara görə, müəssisənin fəaliyyətini bərpa etmək üçün 650 milyon dollar investisiya tələb olunur.

Kosovo müharibəsi başa çatdıqdan sonra BMT Trepça ərazisində Jitkovac, Kablare və Çesmin Luq qaçqın düşərgələrini təşkil edir. Qaraçı ailələri, Aşkali və Balkan misirliləri orada məskunlaşırlar. Daha sonra orada yaşayan qaçqınların qanında qurğuşun miqdarının çox olmasıə müəyyən edilir. Bundan sonra düşərgələrin bağlanmasına qərar verilir. 

## İstinadlar
Nürnberq qurultayları

**Reyxsparteitaq** (Rəsmi: **; "Reich partiya konqresi" mənası verir) — Reyxsparteitaq 1923–1938-ci illərdə Veymar Respublikasında və Nasist Almaniyasındakı Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının (Nasist Partiyası, NSDAP) illik mitinq idi.

NSDAP tərəfindən ilk yığıncaqlar 1923-cü ildə Münhendə və 1926-cı ildə Veymarda təşkil edildi. 1927-ci ildən sonra təkcə Nürnberqdə keçirildi. Nürnberq praqmatik səbəblərdən seçilmişdi. Bu şəhər yaxşı bir yer kimi uyğun idi.

Nürnberq polisi bu mitinqlərə rəğbətlə yanaşırdı. Partiya, ordu və dövlətin hər təbəqəsindən olan iştirakçılar və də yarım milyondan çox iştirakçının hər il artan sayı ilə izdiham ilə zirvəyə çatmışdı. Bu görüşlərdə güc nümayişi yalnız mitinqlə məhdudlaşmırdı; Çılğın izdiham tərəfindən şəhər mərkəzinə yürüş də həyata keçirilirdi.

Partiya qurultayları, Almaniya xalqı və Nasist Partiyası arasında həmrəyliyi simvolizə etmək üçün keçirilirdi. Nürnberq yığıncaqlarının ilk məqsədi Adolf Hitlerin ifrat dərəcədə qüvvətlənməsini gücləndirmək idi. Hitler Almaniyanın və almanların xilaskarı olaraq təsvir edilirdi. Toplanan kütlələr Fürerin çıxışlarını dinləyir və ona sədaqət andı içirdilər.