open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İoki mağarası

– Yaponiyanın Koçi prefekturasının Aki şəhərində yerləşən mağara. Ghibli-vari mənzərəsinə görə tanınır.

## Yerləşməsi
Mağara okean sahilinin və İoki stansiyasının yaxınlığındadır. Mağaranın yaxınlığında Hiqaşiyama Meşə Parkı yerləşir.

## Xüsusiyyətlər
40 metr uzunluğunda olan bu mağara, eləcə də, kanyon 3 milyon il əvvəl okean suyunun aşındırması nəticəsində yaranmışdır. Mağara divarlarında fosilləşmiş balıqqulaqlarına rast gəlmək olar. Kanyonun dibində kiçik çay axır. Burada üç şəlalə tökülür, cığırın sonunda yerləşən ən böyük şəlalənin suyu yaşıl-göy rəngli kiçik gölməçə əmələ gətirir. Mağarada yarasalar da yaşayır.

Mağarada temperaturun təxminən 20 °C olması burada tropik qıjıların yetişməsi üçün ideal şərait yaradır. Mağaranın girişində yerləşən kanyonun divarları 40-dan çox növə aid olan qıjılarla örtülmüşdür. İoki mağarası zəngin florasına görə fərqləndiyi üçün 1915-ci ildə Milli Təbiət Abidəsi statusu almışdır.

## Qalereya

Entrance of Iokido Cave.jpg|Mağaraya giriş.
Iokido cave fern community 06.jpg|Mağaradakı qıjılar.
Iokido Cave-3.jpg|Kanyon divarları.
Statue of Iokido cave fern community 02.jpg|Mağarada yerləşən heykəl.
Statue of Iokido cave fern community 03.jpg|Mağarada yerləşən heykəlcik.


## İstinadlar
Moskva müqaviləsi

**Moskva müqaviləsi** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Moskva müqaviləsi (1920)
* SSRİ–Litva sülh müqaviləsi (1920)
* Moskva müqaviləsi (1921)
* Moskva müqaviləsi (1939)
* Moskva sülh müqaviləsi (1940)
* Moskva konfransı (1943)
* Moskva Atəşkəs Müqaviləsi (1944)
* Moskva konfransı (1945)
* Moskva müqaviləsi (1963)
* Moskva müqaviləsi (1970)
* Rusiya–Çeçenistan sülh müqaviləsi (1997)
* Moskva müqaviləsi (2002)
Zərərli qida əlavələri

Məlumdur ki, çoxlu sayda qida əlavələri var və onlar dünya üzrə xüsusi kodlara malikdirlər.

Lakin elə qida əlavələri var ki, onlar müxtəlif təhlükələr yaradırlar. Həmin qida əlavələrini bilmək və ehtiyatlı olmaq məsləhətdir. Onların siyahısını diqqətinizə çatdırırıq.

Olduqca təhlükəli: E123; E 510; E 513 E; E 527.

Təhlükəli qida əlavələri: E 102; E 110; E 120; E 124; E 127; E 129; E 155; E 180; E 201; E 220; E 222; E 223; E 224; E 228; E 233; E 242; E 400; E 401; E 402; E 403; E 404; E 405; E 501; E 502; E 503; E 620; E 636; E 637.

Kanserogen qida əlavələri E 154; E 626; E 627; E 628; E 629; E 630; E 631; E 632; E 131; E 142; E 153; E 210; E 212; E 213; E 214; E 215; E 283; E 310; E 954.

Mədə pozulmasına səbəb olan qida əlavələri: E 338; E 339; E 340; E 341; E 343; E 450; E 461; E 462; E 463; E 465; E 466.

Dəri xəstəlikləri yaradan qida əlavələri: E 151; E 160; E 231; E 232; E 239; E 311; E 312; E 320; E 907; E 951; E 1105.

Bağırsaq pozğunluğu yaradan qida əlavələri: E 154; E 626; E 627; E 628; E 629; E 630; E 631; E 632; E 633; E 634; E 635.

Təzyiq yaradan qida əlavələri: E 154; E 250; E 252.

Uşaqlar üçün təhlükəli olan qida əlavəsi: E 270.

Qadağan olunmuş qida əlavələri E 103; E 105; E 111; E 121; E 123; E 125; E 126; E 130; E 152; E 211; E 952.

Şübhəli qida əlavələri: E 104; E 122; E 141; E 171; E 173; E 241; E 477.
Jeyhun Samedov

**Jeyhun Samedov** və ya **Ceyhun Səmədov** ― azərbaycanlı ifaçı və bəstəkar.

2019-cu ildə ifa etdiyi "Tufan var" və 2022-ci ildə ifa etdiyi "Getmə" mahnısı 2023-cü ildə Azərbaycan reytinqlərində ilk yerləri tutub.

## Haqqında
Ceyhun Səmədov 1990-cı il dekabrın 18-də Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini altıncı sinifə qədər 10 nömrəli məktəbdə daha sonra isə 76 nömrəli məktəbdə alıb.

2008-ci ildə Yusif Qasımlı ilə birlikdə "Sirat" rok qrupunu yaradıb. Daha sonra qrupa Anar Bünyad da qoşulub. Qrup fəaliyyət göstərdiyi 5 il ərzində 15 mahnı bəstələyib ifa ediblər. "Röya", "O dönəcək", "Sərxoş" kimi mahnıları daha çox tanınıb. 2013-cü ildə "Sirat" rok qrupu dağılıb.

2015-ci ildə Okaberlə birlikdə "Zibil maşını" mahnısını, 2016-cı ildə isə "Çağır gəlim" adlı mahnını birlikdə ifa edirlər.

2018-ci ildə Elgün Ataxanlı ilə birlikdə işləməyə başladıqdan sonra səhnədə "Jeyhun Samedov" adı altında çıxış etməyə başlayıb. 2019-cu ildə "Tufan var", 2022-ci ildə isə "Getmə" mahnısını oxuyub. Hər iki ifa 2023-cü ildə Azərbaycan reytinqlərində ilk yerləri tutub.

## Ailəsi
Mirabdulla Səmədov və Sürəyya Səmədovanın ailəsində dünyaya gəlib. Atası Mirabdulla Səmədov 1992-ci ildə Birinci Qarabağ müharibəsi iştirak edib və itkin düşüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Jeyhun Samedov - Getmə ( Behind the scenes )
* Yeraltı: Söhbət var #127 Jeyhun Sameov / Yeraltı
* [Şans Var - Ceyhun Səmədov və Mərdan Kazımov (05.06.2023) / [Space TV]]
* [“Tufan var” və “Getmə” mahnıları ilə məşhurlaşan Ceyhun Səmədov qonağımız oldu / [İctimai TV (Azərbaycan)|İctimai TV]]
Obzor

**Obzor** () — Bolqarıstanda, Qara dənizdə yerləşən kiçik bir şəhər və dənizkənarı kurort. Obzorun Trakya adı **Navlohosdur.**Romalılar onu **Templum Iovis** adlandırdılar.

Şəhər Nessebar yaxınlığında, Burqas vilayətində yerləşir. Müasir ad 1936-cı ildə təqdim edilmişdir; Obzor şəhər hüquqlarını 9 sentyabr 1984-cü ildə aldı.

Antarktidanın Qremlend bölgəsindəki Obzor təpəsinin adı bu kəndin adı ilə dəyişdirilib.

## İstinadlar
İşimaki dağı

– Yaponiyanın Ayçi prefekturasının Toyohaşi şəhərində yerləşən dağ.

## Xüsusiyyətlər
İşimaki dağının böyük hissəsi əhəng daşından təşkil olunmuşdur. Hündürlüyü 358 metrdir və şəhərin ən hündür nöqtəsidir. Zirvəsində qıjı və topulqa yetişir. Dağın zirvəsi Milli Təbiət Abidəsi statusundadır. Burada şintoist məbədi, təbiətşünaslıq muzeyi, onsenlər və ryokan yerləşir.

## Əfsanələr
İşimaki dağı bir çox əfsanə və rəvayətlə tanınır. Əfsanələrin birinə görə bu dağın zirvəsinə dırmaşandalar "yeni mənliklərində" yenidən doğulurlar. Şuqendo keşişləri aydınma üçün axtarış praktikasını bu dağda icra edirdilər.

Digər bir əfsanə Daydarabotçi adlı mifoloji nəhənglə bağlıdır. Dağın yamacında yerləşən ayaq izinə oxşar quruluş ona aid edilir. Belə ki, əfsanəyə görə o bir ayağını bu dağın yamacına, digərini Honqu dağının yamacına qoyaraq işəmiş və Toyo çayının yaranmasına səbəb olmuşdur. Həmin yeri göstərən lövhədə əslində bu "ayaq izinin" əhəng daşında baş vermiş eroziya nəticəsində yarandığı izah olunur.

Dağda yerləşən mağara isə nəhəng ağ ilanla bağlı əfsanəyə ev sahibliyi edir. Əfsanəyə görə dağın yanında yerləşən bir kənd susuzluqdan əziyyət çəkirmiş və kəndin əhalisi yağışın yağması üçün dağa dırmaşaraq dua etmişdir. Bu zaman ilan mağaradan çıxmış və onlardan şintoist məbədi tikmələrini istəmişdir. Kəndlilər ilanın istəyini yerinə yetirdikdən sonra qayaların arasında su axmağa başlamış və kənd xilas olmuşdur. Əfsanədə adı çəkilən bu bulağın əslində Konoçiro gölməçəsi olduğuna inanılır. Bu gölməçənin suyu hələ də içməlidir və yerlilərin inancına görə suyunu içən xəstəliklərə qarşı dözümlülük əldə edir.

İşimaki dağı kabuslar və UNO-larla bağlı hekayələrinə görə də tanınır. Şəhər əfsanələrinə görə bu dağ əslində yadplanentlilər tərəfindən tikilmiş piramidadır. Bu teoriyalar heç vaxt təsdiqlənməmişdir.

## Qalereya


Mount Ishimaki s2.jpg|İşimaki dağı uzaqdan.
Ishimaki-jinja Kami Haiden.jpg|İşimaki məbədi.
Ishimaki no Jaana.JPG|"İlanın yuvası".
Mount Ishimaki Natural Scientific Museum.JPG|Dağda yerləşən təbiətşünaslıq muzeyi.
Ficus erecta (fruits s2).jpg|Dağda yetişən yapon ənciri.



## İstinadlar
Alperən Duymaz

**Alperən Duymaz** () — Türkiyəli aktyor və model'dir. Bu günə qədər, bir çox serial və filmlərdə rol almışdır.2021-ci ildə FOX'ta yayımlanan Son Yaz adlı serialda "Akgün Gökalp Taşkın" adlı xarakteri canlandırmışdır. 2023-cü ildə isə, eyni kanalda yayımlanan EGO adlı serial'da "Erhan Yıldırım" adlı xarakteri canlandırmışdır. 2020-cimildə müəllimə olan sevgilisi Kübra Kelkit ilə ailə həyatı qurmuşdur.

## Həyatı və karyerası
Ankara Mamak Kıbrısköydə doğulan Alperən Duymaz orta məktəb illərində musiqi və modelliklə maraqlanmışdır. Hacettepe Universiteti Ankara Dövlət Konservatoriyasının Teatr Fakültəsində təhsil almışdır. O, Şirin balaca yalançılar serialında aktyor kimi debüt edib. Karyerasına Acı Aşk və Bodrum Masalı serialları ilə davam etdirmişdir. Xüsusilə Bodrum Masalı serial'ı ilə tanınmağa başlanmışdır. 2018-ci ildə Direniş Karatay filmində "Kutay" obrazını canlandırmışdır. İl ərzində Çukur serialında "Emrah Əmir" obrazını canlandırmışdır. Daha sonra 2018-ci ilin sonu və 2019-cu ildə Toqquşma serialında "Kerem Korkmaz" obrazını canlandırmışdır. 2020-ci ildə Show TV-də yayımlanan Zemheri serialında "Ayaz" obrazını canlandırmışdır. O, 2021-ci ildə FOX-da yayımlanan Son Yaz serialında "Akgün Gökalp Taşkın" obrazını canlandırmışdır. 2023-cü ildə eyni kanalda yayımlanan EGO serialında "Erhan Yıldırım" obrazını canlandırmışdır. O, 2020-ci ildə müəllimə olan sevgilisi Kübra Kelkitlə ailə həyatı qurmuşdur.

## Mükafatları
2018-ci ilin iddialı serialı "Çarpışma" 14-cü Seul Beynəlxalq Dram Mükafatlarında, gümüş mükafat qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ürəklər və ağıllar (Vyetnam müharibəsi)

**Ürəklər və ağıllar** () və ya **ürəklər və ağılları qazanmaq** () — Vyetnam müharibəsi zamanı  Vyetnam xalqının dəstəyini qazanmaq və Vyetkonq üsyanını məğlub etməyə kömək etmək üçün Vyetnam Respublikası və ABŞ hökumətləri tərəfindən istifadə edilən strategiya və proqramlar üçün istifadə edilən adlandırma. "Sakitləşdirmə" ifadəsi "ürəklər və ağılları qazanmaq" üçün daha rəsmi termindir. Bununla belə, bu, həm də üsyana qarşı mübarizə prosesi kimi müəyyən edilmişdir. Hərbi, siyasi, iqtisadi və sosial vasitələrdən Cənubi Vyetnam hökumətinin kənd yerləri və Vyetkonqun təsiri altında olan insanlar üzərində nəzarətini qurmaq və ya bərpa etmək cəhdi üçün istifadə edilmişdir. 1967–1971-ci illərdə Mülki Əməliyyatlar və İnqilabi İnkişafa Dəstək adlı birgə hərbi-mülki təşkilat tərəfindən müəyyən irəliləyiş əldə edilmişdi, lakin müharibənin xarakteri partizan müharibəsindən Cənubi və Şimali Vyetnam orduları arasında adi müharibəyə çevrilmişdi. Şimali Vyetnam 1975-ci ildə qalib gəlmişdir.

"Sakitləşdirmə"nin məqsədləri çox vaxt ABŞ-nin 1965-ci ildən 1968-ci ilə qədər tətbiq etdiyi atəş gücü, hərəkətlilik və köhnəlmə strategiyasına diametral zidd idi. ABŞ-nin o illərdə izlədiyi axtar və məhv et strategiyasından çox, "ürəklər və ağıllar" kənd əhalisini "tutmaq və qorumaq" və bununla da Cənubi Vyetnam hökumətinə dəstəyini qazanmaq prioriteti var idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* www.americanpresidency.org – The text of President Johnson's speeches.  This website features the Public Papers of Presidents Hoover through George W. Bush.  It is searchable by date as well as by keyword.
* Winning hearts and minds in Vietnam by Martin Bell. *BBC News*, October 30, 2008
* The Heart and Mind of USAID's Vietnam Mission by Marc Leepson. *American Foreign Service Association*, 2000
* CHIEU HOI: THE SURRENDER PROGRAM OF VIETNAM by Garry D. Brewer. *Air and Space Power Journal*, November 10, 1966
* Hearts, minds and bodybags by James Fox. *guardian.com.uk*, April 5, 2003
* THE CHIEU HOI PROGRAM OF VIETNAM by SGM Herbert A. Friedman (Ret.) *Psychological Operations*
* What if you could end extreme poverty? | Hearts and Minds® by Hearts and Minds Network, Inc. *Hearts & Minds- Information for Change*, 1997–2010
* Malayan Emergency *Knowledgerush*, 2009
*  by Andrew Koch. *Jane's An IHS Company*, March 17, 2003
* Jones, Sydney, Saunders, Joseph, Smarts, Malcolm, Human Rights Watch. "Hearts and Minds." Represson of Montagnards: Conflicts over Land and Religion in Vietnam's Central Highlands. 122–123. Google Books. Google, n.d. Web. 28 Jan. 2010. Repression of Montagnards: Conflicts Over Land and Religion in Vietnam's Central Highlands
* https://www.npr.org/2011/01/26/132054287/-hello-vietnam-the-war-in-music by Ed Ward, "'Next Stop is Vietnam': The War In Music" on NPR. January 26, 2011.
* UALR Public Radio | FM 89 KUAR - Arkansas Vet Featured In New CD Box Set Of Songs About Vietnam by Ron Breeding, "Arkansas Vet Featured In New CD Box Set Of Songs About Vietnam" KUAR Public Radio website. January 27, 2011.
Miklaqard

**Miklaqard** (; *mikla, mykil*, "çox", "böyük" və *gård*, "ticarət yeri"; ) — vikinq dövrü zamanı Skandinaviyada Bizans imperiyasının paytaxtı Konstantinopolun qədim skandinavca adı. Bu ada Skandinaviya tarixi haqqında run kitabələrində rast gəlmək olar. Erkən və son orta əsrlərin Skandinaviya tacirləri tez-tez Ladoqa gölündəki Rus ticarət məntəqələri və Qara dənizə doğru gedən çaylar vasitəsilə Konstantinopola ticarət səfərləri edirdilər.

## İstinadlar
Gənclər sədası

**Gənclər sədası** — Çar dövründə Bakıda Azərbaycan və rus dillərində nəşr olunan həftəlik qəzet. "Qafqaz müsəlman mütəəllimlərinin mərkəzi komitəsinin" mətbu orqanı idi.

İlk nömrəsi 1917-ci il oktyabrın 9-da çıxan qəzetin nəşri həmin ilin sonunadək davam etmişdir. 6 səhifəlik qəzetin 3 səhifəsində Azərbaycan dilində materiallar, qalan 3 səhifədə isə həmin yazıların rus dilinə tərcüməsi verilirdi. Bakıda Nikolayevski küçəsində, "İsmailiyyə" binasında yerləşirdi. Qəzetin əsas məzmunu Qafqazda elm və təhsilin inkişafı, müəllimlərin üzləşdiyi çətinliklər və ədəbi şəxsiyyətlərin təbliği idi. Ölkədəki siyasi vəziyyətlə əlaqədar olaraq qəzet yarandığı il də nəşrini dayandırır.

## İstinadlar
Ölümdən sonra edam

**Ölümdən sonra edam** — artıq vəfat etmiş və dəfn olunmuş şəxsin edam cəzası kimi mutilyasiya proseduru. Bu, cəsədin eksqumasiyası və ritual "edamı" ilə əlaqələndirilir. Bu akt bəzən mərhumun dirilməsi ehtimalına maneə kimi, bəzən məğlub olmuş düşmənin cəsədini ələ salmaq, bəzi hallarda isə cinayətkarın artıq öldüyü halda cəzanın "gecikmiş" formada icrası kimi tətbiq olunurdu.

Bəzi xristianlar hesab edirdilər ki, qiyamət günü ölülərin dirilməsi üçün cəsədin bütövlükdə şərqə – tarnıya tərəf baxaraq dəfn edilməsi lazımdır. Əgər bədənin parçalanması bütöv bir cəsədin dirilməsi ehtimalını dayandırırdısa, ölümdən sonra edam cinayətkarı cəzalandırmağın effektiv bir yolu hesab edilirdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Henderson, Thomas Finlayson (1897). "Ruthven, John" . In Lee, Sidney (ed.). Dictionary of National Biography. Vol. 50. London: Smith, Elder & Co. pp. 15–20.
* Juhala, Amy L. (2004). "Ruthven, John, third earl of Gowrie (1577/8–1600)". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/24371.
Linqvistik relyativizm fərziyyəsi

**Linqvistik relyativizm fərziyyəsi** və ya **Sapir–Vorf hipotezi** — bir dilin quruluşunun onun danışanlarının dünyagörüşünə və baxışlarına, habelə onların idrak proseslərinə təsir etdiyini iddia edən fərziyyə. Bu fərziyyənin iki forması var:

* Sərt versiya: dil təfəkkürü müəyyən edir, buna uyğun olaraq linqvistik kateqoriyalar koqnitiv kateqoriyaları məhdudlaşdırır və müəyyən edir.
* Yumşaq versiya: dil yalnız təfəkkürə təsir edir, linqvistik kateqoriyalarla yanaşı, təfəkkürə ənənələr və bəzi qeyri-linqvistik davranış növləri də təsir edir.

"Sapir–Vorf hipotezi" termini əslində yanlış adlandırmadır, çünki Edvard Sepir və Bencamin Vorf heç vaxt həmmüəllif olmayıblar və heç vaxt öz fikirlərini elmi fərziyyə kimi iddia etməyiblər. Fərziyyənin sərt və yumşaq variantlarının ortaya çıxması da sonrakı dövrlərə aiddir. Sepir və Vorf heç vaxt qəsdən belə fərqləndirmə etməsələr də, onların əsərlərində linqvistik relyativizm prinsipinin həm sərt, həm də yumşaq təsvirlərinə rast gəlmək mümkündür. Bəzi tədqiqatçıların fikrinə görə, fərziyyənin ilk müəllifi Sepir olmuşdur. Buna görə də hipotezin adlandırmasında onun adı birinci qeyd edilir.

Linqvistik relyativizm prinsipi, həmçinin dil və düşüncə arasındakı əlaqə fəlsəfədən tutmuş psixologiya və antropologiyaya qədər müxtəlif elm sahələrinin marağına səbəb olmuş, ədəbi əsərlər və süni dillərin yaradılması üçün ilham mənbəyi olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Бородай С. Ю.* Язык и познание: введение в пострелятивизм . М.: ООО Садра, Языки славянских культур, 2020. 800 с.
* *Бородай С. Ю.* Язык и познание: пострелятивистская исследовательская программа  // Вопросы языкознания. 4. 2019. С. 106–136.
* *Бородай С. Ю.* Современное понимание проблемы лингвистической относительности: работы по пространственной концептуализации  // Вопросы языкознания. 4. 2013. С. 17–54.
* 
* *Васильев С. А.* Философский анализ гипотезы лингвистической относительности. — К., 1974.
* *Вежбицкая А.* Понимание культур через посредство ключевых слов. — М.: Языки славянской культуры, 2001.
* *Козловский С. А.* Скорость мысли // Журнал "Компьютерра", #26–27 (550–551), 2004.
* *[[:ru:Кронгауз, Максим Анисимович|Кронгауз М. А.]]* Семантика. М.: ИЦ "Академия", 2005 (изд. 2)
* *Кудрявцева Н. С.* Лінгвістична відносність і проблеми перекладу філософської термінології: лінгвокогнітивний підхід. — К. : Видавничий дім Дмитра Бураго, 2017. 
* *Уорф Б. Л.* Отношение норм поведения и мышления к языку // Новое в лингвистике, вып. 1, М., 1960.
* *Chandler Daniel*. The Sapir — Whorf Hypothesis // Web site of University of Wales, Aberystwyth
*  
*  
*  
* 
* 
* 
*  

## Xarici keçidlər
* Гипотеза лингвистической относительности — видеозапись лекции М. А. Кронгауза 
* Лингвистическая относительность в начале XXI века — лекция C. Ю. Бородая
* Нерефлексивное конструирование онтологий. Философские следствия вовлеченности языка в когнитивность — видеозапись лекции C. Ю. Бородая
Sosial konstruksionizm

**Sosial konstruksionizm** — Piter Berger və Tomas Lukman tərəfindən "*[[Reallığın sosial konstruksiyası. Bilik sosiologiyasına dair traktat]]*" (1966) əsərində istifadə edilmiş biliyin sosioloji nəzəriyyəsi. Bir sıra tədqiqatçıların fikrinə görə, sosial konstruksionizm sosial konstruktivizmin istiqamətlərindən biridir. Sosial konstruksionizmin məqsədi fərdlərin və insan qruplarının dərk edilən sosial reallığın yaradılmasında iştirak etmə yollarını müəyyən etməkdir.

## İstinadlar
XVideos

**XVideos** (XVIDEOS kimi stilizə edilib) — pornoqrafik video paylaşmaq və izləmək üçün veb saytıdır. 2007-ci ildə Parisdə əsası qoyulan vebsayt hazırda Çexiya şirkəti WGCZ Holding-də qeydiyyatdan keçib. 2022-ci ilin noyabr ayına olan məlumata görə, ən çox ziyarət edilən pornoqrafik vebsayt və dünyada ən çox ziyarət edilən 11-ci vebsaytdır.

WGCZ Holding həmçinin Bang Bros, DDF Network, Penthouse jurnalı, Private Media Group və Erogames-in sahibidir və Legal Porno brendi altında toplanan məhsullarda nəzarət payına sahibdir.
## Tarixi
XVideos 2007-ci ildə Parisdə fransız sahibi Stefen Mişel Pakaud tərəfindən təsis edilib. YouTube istifadəçilərinə ümumi məzmuna giriş icazəsi veriyi kimi, XVideos da həmçinin pornoqrafik media aqreqatoru kimi yetkin  məzmunlara giriş xidmətini təmin edir. Həvəskarlar həm peşəkar həm də həvəskar video klipləri qarışdıra bilirlər. 2012-ci ilə qədər XVideos, ayda 100 milyarddan çox səhifə baxışı ilə dünyanın ən böyük porno veb-saytı idi. MindGeek-in sahibi Fabian Taylmann 2012-ci ildə pornoqrafik kanal saytlarının monopoliyasını yaratmaq üçün XVideos-u almağa cəhd etdi. Lakin XVideos-un fransız sahibi 120 milyon ABŞ dollarından çox təklifi rədd etdi: "Bağışlayın, mən gedib Diablo II oynamalıyam." 2014-cü ildə XVideos mübahisəli şəkildə məzmun yaradıcılarını öz hesablarında videoları silmək hüququndan imtina etməyə söz verməyə əks halda hesablarının dərhal bağlanacağı ilə hədələməyə cəhd göstərdi.

## Veb trafiki və sıralaması
2021-ci ilin avqust ayına olan məlumata görə, XVideos ən çox ziyarət edilən porno veb saytı və SimilarWeb tərəfindən sıralandığı kimi dünyada ən çox ziyarət edilən yeddinci vebsayt idi.

WGCZ Holdinqə məxsus başqa sayt olan XNXX, ümumilikdə onuncu ən çox ziyarət edilən vebsaytdır və yetkinlər kateqoriyasında ikinci ən çox ziyarət edilən vebsaytdır. Həm XVideos, həm də XNXX 2021-ci ildə virtual reallıq videoları üçün dünyanın ən çox ziyarət edilən veb-saytları idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ən çox ziyarət edilən saytların siyahısı
Tokio Reklam Muzeyi

– Yaponiyanın Tokio şəhərinin Minato rayonunda yerləşən muzey. Muzey Yaponiyada reklamçılığa həsr olunmuş yeganə muzeydir.

## Tarixi
Tokio Reklam Muzeyi 1 dekabr 2002-ci ildə Yoşida Hideo Memorial Fondu tərəfindən Yoşida Hideonun 100 illik yubileyi münasibətilə yaradılmışdır. 2017-ci ilin dekabrında muzeydə yenidənqurma işləri həyata keçirilmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Ümumi sahəsi 1078,3 m2 olan muzeydəki sərgilər xronoloji ardıcıllıq yerləşdirilmişdir. Muzey Edo dövründə iş adamlarının istifadə etdikləri reklam hiylələrinə həsr olunmuş sərgi ilə başlayır. Burada hikifudalar, nişiki-elər və ebiralar sərgilənir. Sərgidəki məlumatların iddiasına görə həmin dövrdə yaşamış Takatoşi Mitsui dünyanın ilk marketinq dahisi olmuşdur. Muzeydə ümumilikdə təxminən 330 min reklam materialı saxlanılır.

Şova dövründə Yaponiyada reklam işi Qərb mədəniyyətinin təsirinə məruz qalmışdır və muzeyin kolleksiyasında həmin dövrə aid *"[[Shiseido]]"*, *"[[Calpis]]"* və *"[[Morinaga Milk Caramel]]"* kimi brendlərin reklam məhsulları sərgilənir. Muzeyin son sərgisi XX əsrin sonunda Yaponiyada reklamçılığın inkişaf tarixinə həsr olunmuşdur. Burada müxtəlif posterlər və qəzetlərdən kəsilmiş parçalar nümayiş olunur.

Muzeyin tavanından asılmış 4 ədəd bulud formasındakı kiçik kabinlərdə ziyarətçilərin emosiyalarına uyğun şəkildə televiziya reklamları göstərilir. Muzeydə hədiyyə dükkanı və mükafat qazanmış reklamlara həsr olunmuş müvəqqəti sərgi yerləşir.

### Kitabxana
Muzeyin kitabxanası Yaponiyada reklam kommunikasiyası sahəsində ixtisaslaşmış yeganə kitabxanadır. Kitabxananın tarixi 1966-cı ildən başlayır: həmin il Yoşida Hideo Memorial Zalının Reklam Kitabxanası adı ilə qurulmuşdur. Kitabxanada 30 minə yaxın material saxlanılır: reklam haqqında yapon dilində və xarici dildə kitablar, jurnallar və mükafat qazanmış reklam işləri və s. Kitabxananın materiallarının aparılmasına icazə verilmir, lakin istənilən şəxs baxmaqda sərbəstdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Atabəy Cahangirov

**Atabəy Şahmur oğlu Cahangirov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Saatlı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1991–1992), Saatlı Rayon Sovetinin sədri (1991), Azərbaycan Kommunist Partiyası Saatlı Rayon Komitəsinin birinci katibi (1987–1991).

## Həyatı
Atabəy Şahmur oğlu Cahangirov 7 iyul 1951-ci ildə Saatlı rayonunun Novruzlu kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmiş, əmək fəaliyyətinə 1970-ci ildə Nəriman Nərimanov adına kolxozda aqronom kimi başlamışdır. Bu vəzifədə 1975-ci ilə qədər işləmiş, eyni zamanda kolxozun ilk komsomol təşkilatının katibi olmuşdur. Azərbaycan LKGİ Saatlı Rayon Komitəsinin ikinci, sonra isə birinci katibi vəzifələrinə seçilmişdir.

Atabəy Cahangirov 1975–1981-ci illərdə Azərbaycan LKGİ Saatlı Rayon Komitəsində işləmişdir. 1981–1987-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Saatlı Rayon Komitəsinin katibi olmuş, 1987-ci ildə həmin komitənin birinci katibi seçilmişdir. Saatlı Rayon Sovetinin sədri olmuş, Saatlı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışmışdır. 28 iyul 1992-ci ildə vəzifəsindən azad edilmişdir.

Atabəy Cahangirov Azərbaycan Ali Sovetinin XII çağırış deputatı seçilmiş, Ekologiya və təbii ehtiyatlardan istifadə olunmasına nəzarət komissiyasının, sonra isə Milli siyasət və millətlərarası münasibət məsələləri komissiyasının üzvü olmuşdur.

Atabəy Cahangirov 5 fevral 2022-ci ildə vəfat etmişdir. Kardioloq Tofiq Cahangirovun qardaşı idi.

## İstinadlar
Telefon köşkü

**Telofon köşkü**— taksofonla təchiz edilmiş və telefon istifadəçisi üçün nəzərdə tutulmuş kiçik bir binadır. Telefon köşklərində tez-tez işıqlandırma, məxfiliyi təmin etmək üçün qapı və kabinənin istifadə olunub-olunmadığını başqalarına bildirmək üçün pəncərələr var. Stend yerli telefon nömrələrinin çap olunmuş kataloqu və kağız, qələm və ya hətta otel kimi rəsmi şəraitdə oturacaqla təchiz oluna bilər. Xarici kabin elementlərə və ağır istifadəyə tab gətirmək üçün metal və plastikdən hazırlana bilər, daxili kabin isə daha mükəmməl memarlıq və mebellərə malik ola bilər. Xarici kabinələrin əksəriyyətində telefon xidməti təminatçısının adı və loqosu var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vastus lateralis əzələsi

**Vastus lateralis əzələsi** (/ˈvæstəs ˌlætəˈreɪlɪs, ˈræ-/) və ya vastus externus — budun anterolateral hissəsində yerləşən səthi və palpasiya olunan bir əzələ. Hər bir alt əzada (ayaqda) olduğu üçün bir cüt əzələdir. Quadriseps qrupunun digər əzələləri ilə birlikdə diz oynağını uzatmağa, aşağı ayağı irəli aparmağa xidmət edir. Bud sümüyünə bağlanmış bir sıra düz, geniş vətərlərdən əmələ gəlir və diz qapağının üst kənarında olur.

Vastus lateralis əzələsi virelessus lateralis, vastus medialis, vastus intermedius və rectus femoris ilə birlikdə insan vücudunda dördbucaqlı adlanan ən güclü əzələni əmələ gətirir. Vastus lateralis isə dördün ən böyüyüdür.

Vastus lateralis, 7 aydan az olan və yeriyə bilməyən, əzələ tonusunun itməsi olan körpələrdə əzələdaxili inyeksiya üçün tövsiyə edilən yerdir.
## Mənşəyi

Bu əzələ daha böyük trokanterin alt hissəsindən və intertrokanterik xəttin yuxarı hissəsindən əmələ gəlir və bütün sümüyün xarici səthində aşağıya doğru hərəkət edir.

Lifləri maili olaraq xaricə düzülmüşdür və uzanmalarının 3/4 hissəsi ərzində daha çox trokanterdən qaynaqlanan aponevroz adlanan lifli kollagen membrana möhkəm yapışdırılır.
## Funksiyası

Vastus lateralis əzələsi diz qapağının arxasında bir qüvvə yaratdığından, büküldükdə, onun stabilliyində iştirak edir. Bu hərəkətdə quadriseps və patellar tendonun bütün əzələləri iştirak edir.

Bu mənada vastus lateralis, patusda lateral bir dartma qüvvəsi tətbiq edir və vastus medialis tərəfindən qarşılanır. Bu şəkildə tarazlıq əldə edilir.

Dizin uzanması alt ekstremitəni düz bir şəkildə yerləşdirməyimizə imkan verir. Bu hərəkət başqaları arasında çömelmə vəziyyətindən qalxmaq, ayaq üstə durmaq, yerimək, qaçmaq, tullanmaq və s.

Vastus lateralis çox ağrıya, diz qapağının qeyri-sabitliyinə və hətta narahat yuxuya səbəb ola bilən dördbucaqlı əzələlərdən biridir.
## İnnervasiyası

Vastus lateralis əzələsi bud sinirinin əzələ budaqları (L2, L3 və L4) tərəfindən innervasiya olunur.
## Əlavə şəkillər


File:Slide8www.JPG|Vastus lateralis əzələsi
File:Im-vastus-lateralis.png|Vastus lateralis-ə əzələdaxili yeridilmə yeri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*PTCentral
Ürək döyüntüsü (serial)

**Kalp Atışı**, MF Yapım tərəfindən, 2017–2018-ci illər arasında Show TV-də yayımlanan, baş rollarda Gökhan Alkan, Öykü Karayel, Ali Burak Ceylan, Hakan Gerçek və Merve Çağıranın yer aldığı, rejissoru Yusuf Pirhasanın olduğu dram, romantik və tibbi Türk serialıdır. Serial 28 yanvar 2018-ci ildə yayımlanan 28-ci bölümü ilə sona çatdı. 2016-cı ildə Cənubi Koreyanın "Doktors" dramından uyğunlaşdırılıb.

## Mövzu
Eylül Erdem məktəbli olarkən məktəbə getmək istəməyib və məktəbdə daim problemlər yaşadığı üçün atası onu nənəsinin yanına aparıb. Eylül nənəsinin yanında bir müddət qaldıqdan sonra həkim olmaq qərarına gəlir. Ali Asafla ilk nənəsinin yanında tanış olmuşdur və Ali Asaf həm də onun məktəbdə müəllimidir. İllər sonra müəllimi Ali Asafla yenidən qarşılaşır və ona aşiq olur.

## Aktyorlar və personajlar

## Yayım təqvimi

**Qeyd**: Serial 1-dən 26-a kimi cümə günü saat 20:00-da, finalı olan 27-ci və 28-ci seriyası ilə bazar günü saat 20:00-da yayımlandı.

## 1. sezon (2017–2018)

## İstinadlar
Xaldiya

**Xaldiya** () — Qara dənizin Kiçik Asiya sahilində tarixi vilayət. Vilayət antik dövrdə orada yaşayan xaldlar xalqının adını daşıyır. Xaldiya 820-ci ildə burada eyniadlı femanı quran Bizans imperiyasına tabe idi. XIII əsrdə Trapezund imperiyası ilə vassal münasibətlərdə idi, lakin muxtariyyətini saxlamışdı. 1478-ci ildə, yəni Trabzonun süqutundan sonra Xaldiyanın böyük hissəsi Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti altına keçmişdir. Daha qəddar hesab edilən Osmanlılardan xilas olmaq istəyən xaldiyalılar 1478-ci ildə Trapezund ilə dostluq əlaqələri olan Ağqoyunlu türklərinə tabe olmuş, ona görə də Osmanlılar Xaldiyanın bu hissəsinə yalnız 1514-cü ildə nəzarəti ələ keçirə bilmişdilər.

## Coğrafiya
Əvvəlcə Gümüşxanə rayonunda yerləşən ərazilər Xaldiya adlandırılsa da, sonralar bu ad Trabzon şəhəri ətrafındakı bütün bölgəyə aid edilmişdir. Şimaldan bölgənin torpaqları Qara dənizin suları ilə yuyulur, şərqdən Lazika, cənubda Kappadokiya və Kiçik Ermənistan, qərbdə isə Pontun qərb hissəsi ilə həmsərhəddir. Xaldiyanın əsas şəhərləri sahilyanı ərazidə yerləşən Kerasunt və Trebizond idi.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
*
Azərbaycan holdinqlərinin siyahısı

**Azərbaycan holdinqlərinin siyahısı** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş və göstərən holdinq və şirkətlər qruplarının siyahısı.

## Mövcud

* AF Holding
* Akkord STİK
* ANS Şirkətlər Qrupu
* APA Group
* ATEF Group
* Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi
* Azərsun Holdinq
* Big Group
* Cahan Holdinq
* CTC Holdinq
* Day (qrup)
* Gəmiqaya Holdinq
* Global Media Group
* Gündəlik Teleqraf (qrup)
* Xəzər Media Mərkəzi
* ISR Holding
* Mega Holding
* NEQSOL Holdinq
* Nəqşicahan Holdinq
* Nurgun Group
* Paşa Holdinq
* Silk Way Group
* Veysəloğlu
* Yeni Müsavat (qrup)

## Keçmiş

* Ata Holdinq
* Garant Holding
* Gilan Holdinq
* Synergy Group

## Həmçinin bax
* Azərbaycan şirkətlərinin siyahısı
* Azərbaycan banklarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xaldlar

**Xaldlar** () —Tunc dövründə Qara dənizin cənub-şərqi sahillərində (indiki Türkiyə ərazisi) məskunlaşmış xalq. Eyni dövrdə dil baxımından onlara yaxın olan hattlar da onların yanında yaşayırdılar. Mesopotamiyada yaşamış xaldeylər ilə qohumluq məsələsi açıq qalır.

Xaldların tarixi ilə bağlı əsas mənbələr Homer, Strabon və Ksenofonun əsərləridir. Qədim yunan müəllifləri dəmir döymə sənətinə ilk yiyələnmiş xalqlar sırasında qərbdə qonşuları olan xaliblər ilə yanaşı xaldların, mossiniklərin və tibarenlərin adını çəkmişdilər. Strabonun qeyd etdiyi kimi, "[...] xaldlar qədimdə xaliblər adlanırdılar".

A. Saqonun fikrinə görə, xaldlar ölkəsi Arazın şimalında və əvvəllər Urartuya tabe olan torpaqlarda, xüsusən də Zivin çayı vadisi ərazisində, Qars ilə Tuşpa arasındakı yolda yerləşmiş ola bilərdi.

Roma imperiyası dövründə xaldlar Pont vilayətinin bir hissəsi olan Pont Kappadokiyasında yaşayan xaliblərin bilavasitə qonşusu kimi xatırlanırdı.

XX əsrin birinci yarısına aid elmi ədəbiyyatda xaldların urartuların ali tanrısı Xaldinin adını daşıyan tayfaların qalıqları olması ehtimalı dəfələrlə qeyd olunmuşdur, lakin sonradan bu fərziyyənin kökündən yanlış olduğu qəbul edilmişdir.

## İstinadlar
Tibarenlər

**Tibarenlər** () — Anadolunun Qara dəniz sahilində yaşamış qədim Pont xalqı. Herodotun, eləcə də Ksenofonun, Strabonun və digər antik müəlliflərin əsərlərində xatırlanmışdır. Qədim müəlliflər onları skif tayfasının bir qolu hesab edirdilər. Həm Roma dövründə, həm də ondan əvvəl tibarenlər mossiniklər və makronlar kimi xalqlarla birgə yaşayırdılar. Tibarenlər Cənubi Qara dəniz bölgəsinin qonşu tayfaları ilə birlikdə e.ə. VI–V əsrlərdə Əhəmənilər tərəfindən zəbt edilmiş və onların bölgəsi 19-cu satraplığın tərkibinə daxil olmuşdur.

Tarixçilər tibarenlərin adını qədim Şumer şəhəri Bad-tibira ilə əlaqələndirməyə çalışırdılar. Bu şəhər "misgərlərin istehkamları" və ya "dəmirçilər qalası" kimi tanınırdı. Müasir nəşrlərdə bu etnonim daha çox erkən dəmir dövründə formalaşmış Suriya-Het çarlığı Tabal ilə müqayisə edilir və bəzən eyniləşdirilir. Gürcüstan tədqiqatçıları etnonimi protokartvelcə kimi izah etməyə çalışır və tibarenləri kolxlar ilə qohum hesab edirlər.

## İstinadlar
Mossiniklər

**Mossiniklər** () — Qara dənizin cənubunda yaşayan qədim xalq. Ksenofon onları kolxlar ölkəsindəki Kerasuntun qərbində yerləşdirir. Mossiniklərin qərbində xaliblər yaşayırdı. Ellin muzdluları mossiniklərin torpaqlarını 8 gündə keçmişdilər.

Mossiniklər nəqliyyat kimi üç nəfərdən çox olmayan kiçik qayıqlardan istifadə edirdi. Mossinik döyüşçüləri kətan çantalarına bənzər tunikalar, Paflaqoniya dəri dəbilqələri, nizələr, qalxanlar və dəmir baltalar geyirdilər. Herodot xəbər verirdi ki, mossiniklərin silahlanması mosxlarınkı ilə eyni idi və qida olaraq mossiniklər çörək və şərabdan əlavə, delfin qarğıdalı mal əti və qaynadılmış şabalıddan istifadə edirdilər.

Herodotun yazdığına görə, mossiniklər Əhəmənilər imperiyasının 19-cu bölgəsinin bir hissəsi idilər və İran padşahına 300 talant xərac verirdilər.

## İstinadlar
Muşklar

**Muşklar** — Tunc və Dəmir dövrlərinin qovşağında Anadolu ərazisində yaşamış xalq. Assuriya mənbələrində qeyd olunan, het heroqlifləri ilə "muskai" kimi tanınır. Bir sıra tarixçilər onları yunan mənbələrindən mosxlar, eləcə də Gürcüstanda Mesxetiya adı ilə əlaqələndirirlər. İosif Flavi muşkları Bibliyada Meşex ilə eyniləşdirdi. Paleobalkan dillərində "muşk" termini atlar ilə əlaqələndirilir.

Assuriya mənbələrində "*muški*" termini iki müxtəlif qrupa aiddir:

* e.ə. XII–IX əsrlərdə mövcud olmuş, Arsaniya ilə Fəratın qovuşduğu yerdə "şərq muşkları" yaşamışdır.
* e.ə. VIII–VII əsrlərdə Kilikiyada "qərb muşklarıƏ mövcud olmuşdur.

Assuriya mənbələri qərbi muşkarı frigiyalılar ilə, yunan mənbələri isə frigiyalıları "" ilə aydın şəkildə fərqləndirir.

## Həmçinin bax

* Hayasa Azzi
* Kasklar

## İstinadlar
Qadın Müdafiə Birlikləri

**YPJ** və ya **Qadın Müdafiə Birlikləri** (, ) — YPG- nin (Xalq Müdafiə Birlikləri) qadın qolu. 2012-ci ildə YPG- nin qadın briqadası olaraq yaradılmışdır. 2014-cü ildə 18-40 yaş arası sayları 7000-dən çox könüllü döyüşçü kadrlara çatdı. YPJ-nin ideya vəhdətini təşkil edən fikirlərin əsasını təşkil edən doktrinalardan biri də jineologiyadır . İraq Şam İslam Dövlətinin yezidi soyqırımına qarşı mübarizə aparıb .

YPJ “Zeytun budağı” və “Sülh bulağı” əməliyyatlarında Suriya Demokratik Qüvvələrinin tərkibində Türkiyə Silahlı Qüvvələri və Türkiyənin dəstəklədiyi Azad Suriya Ordusu ilə toqquşmalarda iştirak edib.

## Təşkilatın tarixi
Qadınlar 2011-ci ildən, sonradan adı 2012-ci ildə YPG olaraq dəyişdiriləcək qarışıq cinslərdən ibarət YXG-nin qurulduğu vaxtdan bəri Suriya Kürd Müqaviməti mübarizəsində iştirak edir. YPJ 4 aprel 2013-cü ildə möhkəm qadın təşkilatı olaraq quruldu, onun ilk batalyonu Jindiresdə quruldu və daha sonra fəaliyyətini Kobani və Cəzirə kantonlarında genişləndirdi. Əvvəllər YPG qarışıq birliklərinin tərkibində olan bütün qadın döyüşçülər avtomatik olaraq YPJ-nin üzvü oldular. Başlanğıcda Rojavanın üç kantonunun hər birində yalnız bir YPJ batalyonu var idi, lakin hər məhəllədə batalyonlar yaradılaraq təşkilat tez bir zamanda genişləndi.

2014-2016-cı ilin noyabr ayları arasında YPJ-nin 7000-20000 üzvü var idi. 2017-ci ilin avqust ayına olan məlumata görə, qrupun 24.000 üzvü olmuşdur. İŞİD-in məğlub edilməsindən sonra onların sayı azalmış və onun baş komandanı Novruz Əhmədin *[[The Guardian]]-a verdiyi müsahibəyə görə,* hazırda onun 5000-ə yaxın üzvü var.

## İstinadlar
Mosxlar

**Mosxlar** () — Gürcüstanın cənubunda, Mesxetiyada yaşayan qədim tayfalardan biri. Qəbilənin bu adına qədim dövrlərin müəllifləri arasında rast gəlinir (Miletli Hekatey, e.ə. VI əsr). Mosxlar Assuriya və Urartu mənbələrində adı çəkilən muşkların törəmələri, sonrakı mesxetiyalıların əcdadlarının hesab olunurlar.E.ə. 676-cı ildə Frigiya çarlığının süqutundan sonra bu tayfalar şimal-şərqə köçərək Gürcüstanın cənub-qərbində məskunlaşmışdılar. E.ə. V əsrdə mostlar Qara dənizin cənub-şərq sahilində yaşayan digər tayfalar ilə birlikdə Əhəməni dövlətinin 19-cu satraplığının tərkibində idi. Kiçik qalxan və nizələrlə silahlanmış mosxlar İran kralı I Kserksin Yunanıstana qarşı yürüşündə iştirak etmişdi. E.ə. I–b.e. I əsrlərdə mosxlar Mesx dağ silsiləsi boyunca, İberiya, Ermənistan və Kolxida arasındakı sərhəd bölgəsində lokallaşdırılmışdılar. Odur ki, qədim yunan mənbələrində mosx tayfasının adı Qafqaz dağlarının bir hissəsi olan Kiçik Qafqaza verilmişdir.

Bir sıra mənbələrdə moısxlar ayrıca tayfa kimi deyil, qədim yunan mənbələrində mesxetiyalılıaır adı kimi müəyyən edilir.

## İstinadlar
Baha Səid

**Baha Səid** (; ) —  Türkiyə hərbçisi. O, Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi iştirakçısı olmuşdur.

## Həyatı
Baha Səid Qafqazdan Anadoluya köçmüş qumuq ailəsində anadan olmuşdur.O, bəzi mənbələrə görə 1882-ci ildə Biqada, bəzilərinə görə isə Dağıstanda doğulmuş və 16 yaşında Türkiyəyə gəlmişdir.

Baha Səid müharibə zamanı İstanbuldan Anadoluya sursat və döyüşçülərin qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilməsini, müharibəyə qarşı plan və yazışmaların öyrənilərək Ankaraya çatdırılmasını təmin edən Karakol cəmiyyətinin qurucularından biridir. O, həm də ələvilik ilə bağlı araşdırmaları ilə tanınır.

Baha Səid Azərbaycanın sovetləşdirilməsində müəyyən rol oynamışdır.

Baha Səid 16 oktyabr 1939-cu ildə ürək tutmasından vəfat etmişdir. Mərkəzəfəndi qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Martuni müdafiə rayonu

**Martuni müdafiə rayonu** () — Qondarma Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusu bölməsi. 1992-ci ilin sentyabrında Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası Özünümüdafiə Komitəsi sədrinin 14 avqust 1992-ci il tarixli fərmanı ilə regionda fəaliyyət göstərən özünümüdafiə dəstələri və batareyaları əsasında yaradılmışdır. 21-ci (Qırmızı Bazar, komandir N. Babayan), 22-ci (Cütcü, komandir A. Melkumyan), 23-cü (Quzeyçartar, komandir M. Akopyan), 24-cü (Güneyçartar, komandir K. Tovmasyan), 25-ci (Xocavənd, komandir S. Ohanyan), 26-cı (Xocavənd, komandir M. Mosiyan) motoatıcı batalyonlarının birləşməsi əsasında yaradılmışdır. 1992–1994-cü illərdə Martuni müdafiə rayonu Qaradağlı, Aşağı Veysəlli, Muğanlı, Əmiranlar, Kuropatkino, Çərəkdar, Narınclar, Umudlu, Yarımca, Qızıloba, Ağdam, Xocavənd, Ağdərə, Ağcabədi, Füzuli, Qərvənd, Kəlbəcər və s. məntəqələr uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Martuni müdafiə rayonu komandiri postunu 2 ilə yaxın Monte Melkonyan tutmuşdur. Bölmənin çoxlu sayda döyüşçüləri Ermənistan dövlət mükafatlarına layiq görülmüşdülər. Döyüş əməliyyatları zamanı Martuni müdafiə rayonundan 350 döyüşçü öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Xaliblər

**Xaliblər** (, ) — Qara dəniz sahilində, Kiçik Asiyada yaşamış qədim xalq. Onların ölkəsi qərbdə tibarenlər və şərqdə mossiniklər arasında yerləşirdi. Rodoslu Apollona görə, xaliblər skif idi.

Qara dəniz xaliblərindən fərqli olaraq, şərqdə yaşayan və qədim yazıçılar tərəfindən xaldlar da adlandırılan xaliblər Babil xaldeylərindən və erməni-xaliblərdən bir qədər fərqlənirdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Giorgi Leon Kavtaradze: *Probleme der historischen Geographie Anatoliens und Transkaukasiens im ersten Jahrtausend v. Chr.*, in: Orbis Terrarum 2 (1996) S. 191-216
* David Marshall Lang,  *Грузины. Хранители святынь*, Москва. Центрполиграф, 2006. pp.&nbsp;71–72
Bağ siyah (Kuhbənan)

**Bağ siyah** () — İranın Kirman ostanının Kuhbənan şəhristanının mərkəzi bəxşində kənd .

İran Statistika Mərkəzinin 2005-ci ildə apardığı siyahıyaalmaya əsasən, əhalisi üç təsərrüfatdan az idi.

## İstinadlar
Arimlər

**Arimlər** () — Homerin "*[[İliada]]*" poemasında adı çəkilən xalq. Yozef Markvart onları armenlər ilə eyniləşdirir.

## Coğrafiya
Zevs və Tifon arasındakı döyüşü təsvir edən Homer arimləri xatırladır və Tifonun iqamətgahının onların ölkəsi olan Arima ərazisində yerləşdiyini göstərir.

## Tifon
Tifon mifoloji nəhəng idi və vulkanik hadisələri təcəssüm etdirirdi. Homeri onun iqamətgahını Arima ölkəsində, digər yunan salnaməçiləri Pindar və başqaları Kilikiyada hesab edirlər. Bu əlamətlərə əsaslanaraq Almaniya alimi C. Parç izah etmişdir ki, yunan mənbələrində arimlərin Kilikiya torpağında yerləşdiyi olunan vulkan əslində indiki Türkiyənin Kayseri vilayətindəki Ərciyəs dağıdır.

## Ermənilər ilə eyniləşdirmə
Yozef Markvart güman etmişdir ki, Homerin "*[[İliada]]*"sında adı çəkilən arimlər armenlərdir və bu, onlar haqqında ən qədim məlumatdır.

Yunan salnaməçisi Posidoni və onun ardınca C. Parç arimləri aramilər ilə eyniləşdirmişdi, lakin Markvart bu fikri rədd edərək onları ermənilərin əcdadları olan armenlər ilə eyniləşdirmişdi. Markvartın fikrinə görə, o dövrdə samidilliassuriyalılar Kilikiyada və ya Cənubi Kappadokiyada deyil, Pontun şimal tərəfində yaşayırdılar. Onun sözlərinə görə, ermənilər Frigiyadan, xüsusən də indiki Ankara ərazisindən, Qızılirmaq çayının orta axarından Ərciyəs dağının ətrafına köç etmişdilər. Sonralar Kilikiyanın bu şimal vilayətindən olan ermənilər Kiçik Ermənistanda yerləşən Qızılirmaq çayının mənbəyinə, oradan isə Ermənistan yaylasına getməyə məcbur olmuşdular.

## İstinadlar
Subarlar

**Subarlar** və ya **subareylər** — şimali və ehtimal ki, cənubi Mesopotamiyanın hipotetik qədim əhalisi. Erkən assuroloji yazılarda bu termin hurrilərə aid edilirdi. Dil və etnik kimlik hələ də müzakirə mövzusu olaraq qalır. Bəzi alimlərə görə, subarlar əcdadları Xalaf arxeoloji mədəniyyətinin daşıyıcıları idilər. Ehtimal olunur ki, subarlar artıq e.ə. III minilliyin ikinci yarısında "Subartu ölkəsinin xalqı" təyinatının mənimsənildiyi hurrilər tərəfindən assimilyasiya edilmişdi.

Elmi ədəbiyyatda "subarlar" etnoniminin meydana çıxması şimali Mesopotamiyanın qədim hurri əhalisinə ad axtarışı ilə bağlıdır. İqlas Gelbə görə, subarlar qədim zamanlardan yalnız Mesopotamiyanın şimalındakı dağətəyi bölgələrdə deyil, həm də cənubda – Babilistan ərazisində, şumerlər və akkadlar ilə dinc şəkildə yanaşı yaşamışdılar.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* *Gelb I. J.* Hurrians and Subarians. The Oriental Institute of the University of Chicago: Studies in Ancient Oriental Civilizations, No. 22. The University of Chicago Press: 1944. Pp. xv + 128, with 1 map.
* *Speiser E. A.* Hurrians and Subarians // *Journal of the American Oriental Society*, Vol. 68, No. 1 (Jan. — Mar., 1948), pp. 1—13
Azzilər

**Azzilər** və ya **atsilər** — e.ə. XIV–XIII əsrlərdə het kitabələrində adı çəkilən ölkə-tayfa birliyi, sonralar Hayasanın əsas vilayətinin adı. Çorox və Fərat çaylarının yuxarı axarlarında və sonuncunun orta axarında yayılmışdır. Hayasa ilə birlikdə Hayasa-Azzi qəbilə birliyini yaratmışdır. Bəziləri bunu Hayasa sözünün sinonimi hesab edirlər.

II Mursilinin hakimiyyətinə qədər bir müddət het mənbələrində Hayasa-Azzinin adı çəkilməmişdir. Hetlər ilə kasklar arasında müharibə zamanı haylar yenidən het ərazisindən qaçqınlar saxlamağa başlamışdılar. Azzi sərkərdəsi Mariam oğlu Anian het vilayətlərindən birinə hücum edərək oradan mal-qara və əsirlərin bir qismini oğurlamışdı.

## İstinadlar
Tuhlar

**Tuhlar** və ya **tuklar** — Cənubi Qafqazda yaşamış qədim tayfa. Onlar indiki Azərbaycanın Tovuz rayonu və indiki Ermənistanın Tavuş mərzində yaşayırdılar.

Onların adı Ananiya Şiraklının "Xəritə"sində Tuç-Kustak qavarı qeyd olunur. Kustak farsca vilayət deməkdir və bu, "Tuç vilayəti" mənasını daşıyır. IX əsr tarixçisi Ovanes Drasxanakertsi Tus qəsəbəsini qeyd etmişdir. "Tus" yerli ada çevrilmiş tayfa adıdır. Erməni alimlərə görə, bu ad sonradan dəyişikliyə məruz qalaraq Tavuş adına çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Հ.Մ. Բարթիկյան «Տուհաց գավառի» տեղադրության հարցի շուրջ.– ՊԲՀ, 1976, -4, էջ 201։
Semicenk

**Semicenk** və ya doğum adıyla **Cenk Baş** () — Türkiyə musiqiçisi. Əsas fəaliyyətinə 2019-cu ildən başlamışdır. Bu günə qədər bir çox mahnı və albom sahibidir. Hazırda çalışdığı albom şirkəti isə Eva Recordsdur.

## Həyatı
Cenk Baş 7 oktyabr 1998-ci ildə Orduda anadan olmuşdur. 2019-cu ildə TV8-də yayımlanan O Səs Türkiyə proqramında yarışmaçı kimi iştirak etmişdir və Hadisənin komandasında yer almağı bacarmışdır.

O, ilk olaraq "Yüzü tanıdık değil" və "Kalbim Usandı" kimi trekləri buraxmışdır. O, 2021-ci ilin dekabrında çıxardığı "Düşer Aklıma" adlı sinqlını buraxmışdır. O, bu treki ilə tanınmışdır. Mahnı yayımlandıqdan 2 il sonra 100 milyon dəfədən çox kliklənmişdir. Bundan sonra o, Funda Ararla "Al Sevgilim" duetini buraxmışdır. Bu trek və "Düşer Aklıma" ilə o, Spotify-da aylıq 1 milyondan çox dinləyiciyə çatmışdır. Karyerasında Funda Arar, Mustafa Ceceli, Reynmen, Ziynet Sali kimi sənətçilərlə çalışmışdır. O, 2022-ci ildə "Aşırı Doz " adlı EP albomunu buraxıb.

## Mükafatları
* 2022 Pantene Altın Kelebek Ödülü,
* 2022 Alternativ Arabesk Müzik Sanatçısı ünvanı,
* IX Altın Palmiye Ödülü

## Diskoqrafiya
;Albomlar
*Aşırı Doz (2022)

;Sinqlları
*Tanrım Reva Mı (2023)
*Pişman Değilim (ft. Doğu Swag) (2023)
*Geri Dönemedim (2023)
*Canın Sağ Olsun (ft. Rast) (2023)
*Yana Yana (ft. Reynmen) (2023)
*Bir Anda Düşüverdim (ft. Doğu Swag) (2023)
*Hangi Yüzüne Konuşacağım (2022)
*Masal Gibi (2022)
*Sevecek Sandım (2022)
*Unutmak Öyle Mi Kolay Sandın? (2022)
*Bozulmuş Kalbim (ft. Ziynet Sali, İlkan Günüç) (2022)
*Dayan (ft. Mustafa Ceceli) (2022)
*Herkes Gibisin (2022)
*Al Sevgilim (2022)
*Düşer Aklıma (2021)
*Kalbim Usandı (2021)
*Yüzü Tanıdık Değil (2021)
*Sen Kaldın (ft. Aziz) (2021)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yoşida Hideo

– "Dentsu" reklam agentliyinin dördüncü prezidenti. Yaponiyada reklam biznesinin inkişafı üçün işlər görmüşdür.

## Həyatı və karyerası

### İlk illəri
Yoşida Hideo 1903-cü ildə Yaponiyanın Fukuoka prefekturasının Kokura şəhərində doğulmuşdur. Ailəsinin maddi vəziyyəti pis olduğu üçün iki dəfə övladlığa verilmişdir. 1928-ci ildə Tokio Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsindən məzun olmuş və Yaponiya Teleqraf Kommunikasiyasının nəzdində olan "Dentsu" reklam agentliyinə qoşulmuşdur. Burada Qərb ədəbiyyatını oxuyaraq reklam sahəsini öyrənməyə başlamışdır.

### Müharibədən sonra
İkinci dünya müharibəsindən sonra agentlik cavan kadrları idarəçiliyə cəlb etmək siyasətini izləməyə qərar vermiş və o, 1947-ci ildə prezident seçilmişdir. Həmin il Dentsu Reklam Mükafatının əsasını qoymuşdur. Yaponiyada kommersiya məqsədli radio və televiziya yayımının başlamasında vacib rolu olmuşdur. NHK direktoru, eləcə də, Tokio Ticarət və Sənaye Palatasının üzvü olmuşdur. 1956-cı ildə xaricə səyahət etmiş, müxtəlif ölkələrin reklam biznesini müşahidə etmiş, xüsusilə, ABŞ-nin reklam agentliyi biznesindən təsirlənmişdir. ABŞ-nin Dövriyyə üzrə Audit Bürosu sistemini Yaponiyaya tanıtmış və Yaponiyada Dövriyyə üzrə Audit Bürosu Assosiasiyasını yaratmışdır. Yaponiyada ictimai əlaqələr sisteminin əsasını qoymuşdur. 1958-ci ildə ABŞ-nin *"[[Fortune (jurnal)|Fortune]]"* jurnalı onun uğurlarını işıqlandırmışdır. 1962-ci ildə onun təşəbbüsü ilə Ümumyapon Reklam Şurası yaradılmış və Yoşida şuranın direktoru təyin olunmuşdur.

Yoşida 27 yanvar 1963-cü ildə ölmüşdür. Ölümündən iki gün sonra – 29 yanvarda Yaponiya hökuməti tərəfindən II dərəcəli "Müqəddəs xəzinə" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İrsi
1965-ci ildə Yoşida Hideo Memorial Fondu təsis olunmuşdur. 2002-ci ildə bu fond tərəfindən Yoşida Hideonun 100 illik yubileyi münasibətilə Yaponiyada reklamçılığa həsr olunmuş yeganə muzey olan Tokio Reklam Muzeyi yaradılmışdır. 1966-cı ildə Yoşida Hideo Memorial Zalının Reklam Kitabxanası adı ilə qurulmuş muzey kitabxanası isə Yaponiyada reklam kommunikasiyası sahəsində ixtisaslaşmış yeganə kitabxanadır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Həzəbani

**Həzəbani** və ya **həzbani** () —orta əsrlərdə sünni müsəlman kürd tayfası. Mərkəzi Ərbil, Üşnəviyyə və Urmiya olan bir neçə qrupa bölünmüşdü. Onların hökmranlığına şərqdə Marağa və Urmiyanın ətraf əraziləri, şimalda Salmas, qərbdə Ərbil və Mosulun bir hissəsi 906–1080-ci illər arasında hökm sürmüşdü.

Təxminən X əsrdə onlar tədricən şimala doğru, yay paytaxtı Üşnü olan, Urmiya gölünün ətrafındakı ərazilərə köçmüşdülər. Onlar bir müddət bu ərazidə hökmranlıq etmiş, lakin sonradan Azərbaycan və Qafqaza yayılan bir neçə qola ayrılmışdılar. Kürd müsəlman hökmdarı Səlahəddin həzəbani qollarından birinin nəslindən idi.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Sample of a Hadhabani coin
Türkopol

**Türkopol** (, ) — Səlib yürüşləri zamanı Şərqi Aralıq dənizinin xristian dövlətləri tərəfindən istifadə edilən yerli süvari oxatanlar.

## Tarixi
Bizans ordusunda xidmət edən türkopollar ilə ilk görüş Birinci Səlib yürüşü zamanı baş tutmuşdur. Onlar yunan və türk əhalisinin qarışıq nikahlarının uşaqları idi, əksər hallarda xristian inancını qoruyub saxlasalar da, bəziləri islamı qəbul etmişdilər. Onlardan bəziləri səlibçiləri müşayiət etmiş və bununla da səlibçi dövlətlərdə yüngül süvarilərin əvəzedicisi olmuşdu.

Türkopolların çoxu xristianlaşan səlcuqilər və ya Suriya ortodoks xristianlardan cəlb olunmuşdular. Müqəddəs torpaqlarda bu döyüşçülərin cəngavərlərdən daha sürətli atları və daha yüngül silahları var idi, mobil müsəlman döyüşçüləri ilə vuruşmaq üçün yay və nizələr ilə silahlanmışdılar.  Türkopollar yüngül süvarilər kimi xidmət edirdilər.

1187-ci ildə səlibçilər üçün uğursuz Hattin döyüşündə türkpollar iştirak etmişdilər. Onların bu döyüşdə müsəlman yüngül süvari rəqiblərindən daha yaxşı silahlanmış olduğu ehtimal edilir.

Məmlüklər türkopolları satqın hesab edirdilər və onları edam edirdilər. Əkkanın mühasirəsindən sağ çıxan türkpollar Müqəddəs torpaqlardan gələn hərbi əmrlərə əməl etmişdilər. Tampliyerlər ilə birlikdə Kiprdə, hospitalyerlər ilə birlikdə Rodos və Malta adalarında məskunlaşmışdılar. Tevton ordeninin üzvləri öz yüngül süvarilərinə də "türkopollar" deyirdilər.

## İstinadlar