open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sent-Tomas

**Sen-Tomas** — ABŞ-nin Vircin adaları, Karib dənizində yerləşən Amerika Birləşmiş Ştatlarının birləşməmiş ərazisi. Ada, ərazinin paytaxtı —  Şarlotta Amaliya limanı. Əhalisi (2010-cu ilin siyahıya alınması üzrə)  51 634 nəfərdir. ABŞ Vircin adalarının ümumi əhalisinin 48,5% . Ərazisi — 80,91&nbsp;km².

## Tarixi
Ada əvvəlcə təxminən 1500 il əvvəl Siboney qəbiləsinin hindilər tərəfindən məskunlaşmışdı. Onları avaraki qəbiləsi və sonra kariblər əvəz etdi. Sen-Tomas Amerikaya ikinci səfəri zamanı 1493-cü ildə Xristofor Kolumb  tərəfindən aşkar edildi. Tezliklə adada olan hindilər Avropalıların gətirdiyi xəstəliklərdən öldülər və adanın bir yarım əsrdə quldurları tərəfindən istifadə edildi.

1917-ci ildə, Sen-Tomas Sen Con, Santa Kruz və kiçik olan adaları ilə birlikdə ABŞ Danimarkadan 25 milyon dollar almışdı.

## İnzibati bölgüsü
Sen-Tomas daxil olan rayonlar (mötərzədə 2010-cu ilə olan əhalinin sayı):
# Şarlotta Amaliya ()
# Nortsayd ()
# Tutu ()
# İst-End ()
# Sautsayd ()
# Vest-End ()
# Uoter-Aylend ().
## İstinadlar
Piperazin

**Piperazin (heksahidropirazin, dietilendiamin, C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>N<sub>2</sub> )** – üzvi maddə, alifatik tsiklik aminlərə aiddir.
             
## Alınması
Piperazinin sintezi 175-2000C-də (metal Ni, Co, Cu, Pt) katalizatorların iştirakı ilə etilendiaminin və polietilenpoliaminlərin tsiklləşmə reaksiyası ilə; 150-3000C-də  hidrogen ilə ammonyak qarışığının 10-25MПА təzyiqində mono-, di- və trietanolaminin və yaxud onların qarışığının alkilendiaminlərlə dehidrotasiyası ilə yerinə yetirilir. Məsələn:

Ondan əlavə piperazin ammonyakla və 1,2-dixloretanın sintezi ilə alınan etilendiaminin əlavə məhsuludur.

## Fiziki kimyəvi xassələri
Piperazin tipik amin iyli, rəngsiz, bərk hidroskopik kristaldır. Suda qliserində yaxşı, etanolda isə pis həll olur.
Ərimə temperaturu. Tə-(1120C), qaynama temperaturu, Tq (1460C). Su ilə asan 440C-də ərimə temperaturu olan heksahidrat əmələ gətirir. Su məhsulları əsas xassələrə malikdirlər.
Piperazin ikili alifatik aminlərin bütün xassələrinə malikdir; alkilləşmə, nitrozlaşma, 2 azot atomunun NH-rabitəsindən xlorlaşma. Sulu məhlulları turşularla reaksiyaya edərək piperazin duzlarını əmələ gətirir.
Piperazinin dehidridləşməsindən pirazin alınır.
## Tətbiq edilməsi
Sənayedə piperazin korroziya inhibitoru kimi, xlorprenin polimerləşməsində sürətləndirici kimi, həmçinin yüksək temperaturda əriyən poliamidlərin alınmasında sopolimer kimi istifadə edilir. 
Piperazin və onun duzları tibbdə və baytarlıqda helmintlərə qarşı vasitə kimi istifadə olunurlar. Piperazin tsikli bir neçə dərmanların struktur fraqmentindən ibarətdir: analgetiklərin, spazmolitiklərin, psixotrop maddələrin (frenolon, trifrazin) və bəzi şişlərə qarşı preparatların (dipin, prosnidin, spirazidin).

## Mənbə

# Нейланд О.Я. Органическая химия.-М: Высшая школа. 1990.-751с. 35000 экз.-ISBN 5-06-001471-1.
# Меди-Полимерные // Химическая энциклопедия в 5 томах.-М: Большая Российская Энциклопедия, 1992. – Т3.-639с.
Yeni məscid (Qəbələ)

**Qəbələ şəhər Yeni məscidi** — Qəbələ şəhəri ərazisində məscid.

## Tarixi
Qəbələ şəhər Yeni məscidin inşaat işlərinə 2010-cu ilin may ayından başlanılıb və 2013-cü ilin əvvəlində məscidin tikintisi başa çatıb. 
Məscid Heydər Əliyev Fondunun sifarişi ilə tikilib.

Binanın tikinti sahəsi 715 kvadratmetr, minarənin hündürlüyü isə 25 metrdir. Məsciddə eyni vaxtda 450 kişi, 150 qadın olmaqla ümumilikdə 600 nəfər mömin ibadət edə bilər.

Məscidin divar və sütunlarına müqəddəs Qurani-Kərimdən surələr yazılmış, divarları və sütunları Azərbaycan nəqqaşlıq məktəbinin və Şərq ornamentlərinin nadir nümunələrindən istifadə olunmaqla dini rəmzlərlə bəzədilib.

Məsciddə axund, dərs, kitabxana, mərasim, qadın və kişilər üçün dəstəmaz otaqları və köməkçi tikililər vardır. Məscidin həyəti yaşıllaşdırılmış, dekorativ ağaclar əkilmiş, müasir işıqlandırma sistemləri quraşdırılmış və iki fontan inşa edilmişdir.

2013-cü il fevralın 28-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev məscidin açılışında iştirak edib.

## İstinadlar
İçimizdəki şeytanlar

**İçimizdəki şeytanlar** — Hüseyn Nihal Atsızın 1940-cı ildə nəşr etdirdiyi 16 səhifəlik əsəridir.

## Haqqında
Atsız, Səbahəddin Əlinin *İçimizdəki şeytan* əsərinə cavab olaraq *İçimizdəki şeytanlar* adındakı bu əsəri hazırlamışdır.
Atsıza görə Səbahəddin Əli, bu romanı ilə vətənpərvərliyi pisləməyə və türkçüləri pis göstərməyə çalışmışdır. Əsərin I və III səhifələri arasında Səbahəddin Əlinin romanının xülasəsi yer almaqdadır. Atsız, kitabın xülasəsindəki bəzi yerlərdə Səbahəddin Əlinin yazıçılıq qabiliyyətini pisləmişdir.

Bundan əlavə Atsız, bu əsərində Səbahəddin Əlinin rum kökənli ailədən gəldiyini iddia etmişdir.

## Həmçinin bax
* Nihal Atsız
* Yolların sonu
* Ruh adam
* Dəli qurd

## İstinadlar
Şerbur (rayon)

**Şerbur** () — Fransanın Normandiya regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Manş (departament). Suprefektura — Şerbur. Rayon əhalisi 2015-cı ildə 190 547 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 115 nəf / km². Rayon sahəsi — 1661&nbsp;km².

## Tərkibi
Şerbur əyalətinin kantonları (2015-ci marta ayının 22-ə qədər):

* Barnvil-Kartere
* Bomon-Aq
* Brikebek
* Valon
* Ketu
* Le-Pyö
* Montbur
* Sen-Pyer-Vikont
* Sen-Sovör-le-Vikont
* Sent-Mer-Eqliz
* Turlavil
* Şerbur-Oktevil-Nor-Uəst
* Ekördrvil-Envil

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Hüseyn Axundov (siyasətçi)

**Hüseyn Axundov** (*Axundov Hüseyn (Kamal) Yusif oğlu*; ) — siyasi və ictimai xadim.

## Həyatı
Hüseyn Axundov 1922-ci ildə Bakının Saray kəndində anadan olub. Bakı Pedaqoji texnikumunu bitirib. 1941-45-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olub. Müharibə illərində vuruşduğu hissələrdə komsomol təşkilatının katibi olan H.Axundov 1943-cü ildə Kommunist partiyasının sıralarına daxil olub.

1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib. Həmin il Sumqayıt şəhər partiya komitəsinin təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilib. 1956-cı ildə şəhər partiya komitəsinin katibi seçilib.

1957-59-cu illərdə Moskvada Ali Partiya Məktəbinin dinləyicisi olub. 1959-cu ildə Sumqayıt şəhər icraiyyə komitəsinin  sədrinin birinci müavini təyin edilib. Bir il sonra (1960) şəhər icraiyyə komitəsinin sədri vəzifəsinə irəli çəkilib.

1971-1979-cu illərdə Respublika Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsinin sədr müavini vəzifəsində çalışıb.
      
1986-cı ildə vəfat edib.

## Mükafat və təltifləri
* "Birinci dərəcəli Böyük Vətən müharibəsi" ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

## İstinadlar
Hüseyn Axundov

* Hüseyn Axundov (rəssam) (1921—2015) — Rusiya və Azərbaycan rəssamlıq və kino sənətinin görkəmli nümayəndəsidir. 
* Hüseyn Axundov (siyasətçi) (1922—1986) — siyasi və ictimai xadim. 

## Həmçinin bax
* Hüseyn (ad)  
* Axundov
Yeni məscid

**Yeni məscid** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Yeni məscid (İstanbul) — Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən məscid.
* Yeni məscid (Qəbələ) — Azərbacyanı Qəbələ şəhərində yerləşən məscid.
Aryana (vilayət)

**Aryana** () — Tunisin 24 vilayətindən biri.

## Ərazisi
Aryana vilayətinin ərazisi 482 Km2-dır. Aryana vilayəti Aralıq dənizinin sahilində yerləşir.

## Əhalisi
2014-cü ilə olan məlumatlara əsasən Aryana vilayətinin əhalisi 576 088 nəfərdir. Əhalinin mütləqi ərəblərdən ibarətdir.

## İnzibati bölgüsü
Aryana vilayətinə 6 şəhər daxildir:

## İstinadlar
Rahib Bəylərov

**Rahib Böyükağa oğlu Bəylərov** () — 2007-ci ildə Avropa Həvəskar Boks Assosasiyasının açıqladığı reytinq cədvəlində 75 kq çəki dərəcəsində Azərbaycan boksçuları arasında ən yüksək, ümumdünya boksçuları sırasında isə adı 2-ci yerdə olan idmançı.

## Həyatı
Rahib Bəylərov 1985-ci il oktyabrın 25-i Siyəzən rayonunda anadan olub. İdmana 7 yaşından başlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Franyo Tucman

**Franyo Tucman** () — Xorvatiyanın 1-ci prezidenti. Müstəqil Xorvatiyanın marşalı, xorvat millətçisi, antiyuqoslavist, Xorvat Demokratik İttifaqının banisi və sədri kimim tanınan Tucman, yuqoslav dövründə kommunist, hərbi və elm xadimi idi.

## Həyatı

## İstinadlar
Yolların sonu

**Yolların sonu** — türk şair, yazıçı, tarixçi və türk millətçiliyinin ideoloji rəhbərlərindən biri olan Nihal Atsızın 1946-cı ildə nəşr edilən şerlər kitabı.Nihal Atsızın bu kitabda bütün şerlərini toplamışdır. Kitabın adı *Yolların sonu* adlı şerdən gəlməkdədir. Kitab Barıman nəşriyyatında 1946-cı ildə çap edilmişdir. 

## Kitabda olan şerlər
* Yakarış
* Yolların sonu
* Topal əsgər
* Qəhrəmanların ölümü
* Toprak-mazi
* Sarı zeybək
* Dəvətiyyə
* Yarının türküsü
* Türk qızı
* Kömən
* Salam
* Qəhrəmanlıq
* Bəxtiyarlıq
* Türklərin türküsü
* Macar inqilabçıları
* Dünən gecə
* O gecə
* Köhnə bir payız
* Unudma
* Qaranlıq
* Özləyiş
* Türk gəncliyinə
* Türkçülük bayrağı
* Qaçmalar
* Varsağilər
* Gəl buyruğu
* Xatirələr
* Ayrılıq
* Yalnızlıq
* Qorxu
* Ay üzlü gözəl Konçuy
* Geri gələn məktub
* Yaşayan türkçülərə ağıt
* Dördlüklər
* Taleh
* Afşinə ağıt
* Sona doğru

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nihal Atsız
* İçimizdəki şeytanlar
* Ruh adam
* Dəli qurd
Lans (rayon)

**Lans** () — Fransanın O-de-Frans regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Pa-dе-Kale. Suprefektura — Lans. Rayon əhalisi 2014-cü ildə 360 236 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 1004 nəf / km². Rayon sahəsi — 358,96&nbsp;km².

## Tərkibi
Lans rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən):

* Avyon
* Arn
* Byülli-le-Min
* Venql
* Karven
* Kuryer
* Lans-Nor-Vest
* Lans-Nor-Est
* Lans-Est
* Lefore
* Lyeven-Nor
* Lyeven-Syüd
* Montinyi-an-Qoel
* Nuayel-su-Lans
* Ruvrua
* Sen-an-Qoel
* Enen-Bomon

Lans rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən  31 dekabr 2016-ci ilə qədər):

* Avyon 
* Arn
* Byülli-le-Min
* Venql
* Karven
* Lans
* Lyeven 
* Ne-le-Min 
* Enen-Bomon-1
* Enen-Bomon-2

Lans rayonun kantonları (1 yanvar 2017-ci ildən):

* Avyon 
* Arn
* Byülli-le-Min
* Venql
* Karven
* Lans
* Lyeven 
* Ne-le-Min 
* Enen-Bomon-1
* Enen-Bomon-2

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Lans rayonu
Ruh adam

**Ruh adam** — məşhur türk şairi, yazıçısı, tarixçisi və türk millətçiliyinin ideoloji rəhbərlərindən biri olan Hüseyn Nihal Atsızın romanlarındandır. Atsızın digər romanlarının əksinə olaraq simvolizmi mənimsədiyi əsəridir. Qədim türkcə əsərin izahı ilə başlayan hekayə, Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulduğu illərdə yaşamış zabitin hekayəsidir. Əsərin qəhrəmanı məhkəmədə sədaqət andını daha əvvəl Sultana edən və indi Cümhuriyyətə bağlanan zabitlərin necə olub da Osmanlını bu qədər tez tərk edə bildiyinə heyrətlənməsindən bəhs edir.

## Mövzu
Roman evli olduğu halda başqa qadına aşiq olan kapitan Burkayın acılarını anladaraq başlayır. Romanın qəhrəmanı kapitan Səlim Pusatdır. Səlim Pusat dostu Şərəf ilə birlikdə monarxist olduğunu gizlətmir. Buna görə də dostu Şərəf ilə birlikdə hərbi sahədən qovulurlar. Məhkəmə prosesi zamanı günahsız olduqları bilinsə də, rütbələri əllərindən alınmışdır. Səlim Pusat və dostu Şərəf iki il həbsə məhkum edilirlər. Səlim Pusatın həyat yoldaşı Ayşə Pusat isə bu hadisələr zamanı işdən çıxarılaraq, nazirlik sərəncamına alınmışdır. Bu illərdə ailə çox yoxluqla qarşılaşır. Həbs müddəti bitdikdən sonra Şərəf intihar edir, Ayşə isə işinə bərpa edilir. Girdiyi sinifdə Aydolu, Nurqan və Güntülü adında 3 qızla tanış olur, tərbiyə, çalışqanlıq və mədəni olmaları ilə bu 3 qız Ayşə Pusatın diqqətini çəkir.

Həyatını hərbi sahəyə həsr etmiş Səlim Pusat bir gecə qəribə səslər eşidir və sonda iki nəfər ilə tanış olur. Birincisi Leyla Mütləqdir, digəri isə Yekdir. Leyla Mütləq özünü Osmanlı taxtının varisi olaraq təqdim edir. Səlim Pusat Leyla Mütləqi gecə vaxtı olduğu üçün evə buraxır, lakin bu onu son görüşü olmayacaqdır. Səlim Pusat həyat yoldaşı Ayşə Pusat vasitəsilə Aydolu, Nurqan və Güntülü ilə tanışır. Günlər keçdikcə Güntülüyə qarşı zəifiyyəti yaranır. Qəribəlik başlayır, Səlim Pusat bir unutqanlığın iztirabını yaşamaqdadır. Dostu Şərəf bir gün Səlim Pusat ilə danışır və bu iztirabın səbəbini izah edir. Kitaba görə Səlim Pusat Tanrıqut Metenin ordusunda zabitdir. Mete, ona sevgilisini oxlamasını əmr edər, lakin Səlim Pusat bunu edə bilməz. Oxlanmayan sevgili isə Güntülüdür. Bu hadisələrdən sonra Səlim Pusatda qəribəliklər başlayır. Bir gecə yuxusunda məhkəməyə çıxarılır. Özünə şahid olacaq kimsə yoxdur. Özü ilə talehi oxşayan kapitan Burkay ilə döyüşməsinə qərar verilir. Döyüşün qalibi Burkay olur. Bundan sonra Səlim Pusat divarda olan gənclik şəklindən enərək yox olur. Ayşə Pusata məktub ilə vəda edir.

## Həmçinin bax
* Nihal Atsız
* İçimizdəki şeytanlar
* Yolların sonu
* Dəli qurd

## İstinadlar
Şatolen (rayon)

**Şatolen** () — Fransanın Bretan regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Finister. Suprefektura — Şatolen. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 84&nbsp;671 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 47 nəf / km². Rayon sahəsi — 1804&nbsp;km².
## Kantonlar
* Kare-Pluqer
* Krozan
* Le-Fay
* Pleyben
* Şatolen
* Şatonöf-dü-Fay
* Yüelqoa

## Kommunlar

* Arqol
* Beryen
* Bolazek
* Botmör
* Braspar
* Brennilis
* Quezek
* Dineo
* Kamare-sür-Mer
* Kare-Pluqer
* Kast
* Kemenevan
* Kerqloff
* Kerla
* Ledan-Poe
* Kollorek
* Kore
* Krozon
* La
* La-Föye

* Lanvoek
* Landavennek
* Landelo
* Lannedern
* Le-Kluatr-Pleyben
* Le-Fau
* Lennon
* Leuan
* Lokeffre
* Lokmara-Beryen
* Lokronan
* Loperek
* Lote
* Motreff
* Pleyben
* Ployeban
* Plomedyeren
* Ploneve-dü-Fay
* Ploneve-Porze
* Ploünevezel
* Pluye

* Pon-de-Bün-le-Kimerş
* Por-Lone
* Pullauan
* Ronoyen
* Roskanvel
* Sen-Qoazek
* Sen-Kuli
* Sen-Nik
* Sen-Rivoal
* Sen-Seqal
* Sen-Tua
* Sen-Ernen
* Skrinyak
* Speze
* Telqrük-sür-Mer
* Treqarvan
* Trequre
* Şatolen
* Şatonöf-dü-Fay
* Yöelqa

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Yağmur Atsız

**Yağmur Atsız** () — türk tarixçi, şair, türkoloq və türk millətçiliyinin ideoloqlarından olan Hüseyn Nihal Atsızın oğlu, türkoloq Buğra Atsızın böyük qardaşı.

## Həyatı
1939-cu ilin noyabr ayının 4-də İstanbul şəhərində Nihal Atsızın ailəsində anadan olmuşdur.

### Təhsili
Heydərpaşa liseyində orta təhsilini başa vurduqdan sonra İstanbul universitetinin Hüquq fakültəsinə qəbul olmuşdur. Buradakı təhsilini bitirdikdən sonra Almaniyanın Bonn Universitetinə təhsil almaq üçün getmişdir.

## Fəaliyyəti
1967-ci ildə buradakı təhsilini bitirdikdən sonra bir müddət Türkiyədə Mətbuat-Nəşriyyat İdarəsində işləmişdir. 1971-ci ildə Almaniyaya geri dönən Atsız, televiziya və radio qurumlarında film çəkilişi və siyasi şərhçiliklə məşğul olmuşdur. 1977-ci ildən etibarən 2 il müddətinə Türkiyənin Bonn şəhərindəki konsulluğunun mətbuat katibliyini etmişdir.

### Mətbuat sahəsindəki fəaliyyətləri
Nöqtə, Bazar postası, Yeni yüz il, Tərcüman, Milliyyət, Maya, Türk ədəbiyyatı kimi qəzet və jurnallarda yazılar yazmışdır. 31 dekabr 2014-cü il tarixinə qədər Star qəzetində köşə yazıları yazmışdır. 2016-cı ilin oktyabr ayından etibarən Qərar qəzetində yenidən köşə yazıları yazmağa başlasa da, qısa müddət sonra bu fəaliyyətini də dayandırmışdır.

## Ədəbi yaradıcılığı
Əsərləri:

* Türk ədəbiyyatından seçmələr və alman ədəbiyyatında türk izləri (1976)
* Bloknot- çəkməcə yazıları (2000)
* Eine frau um Vierzig (40 yaşlarından qadın) — almanca və fransızca şerlər (1985)
* Günlərimiz (1993)
* Unudular şəhər (1997)
* Məchul gənc jurnalistə yazılar (2002)
* Cervantes inebahtı'nın tək qollusu

## İstinadlar
Xəlil Alqahəri

**Khalil Alqahəri** () Bəhreynlı iş adamı, yazıçı ve Trexsolnın prezidenti.

## Həyatı
Khalil Alqahəri 1986-cu ildə baharında Bəhreynda Manama şəhərində doğulmuşdur.

## İstinadlar
Khalil Alqahəri ərəbcə wikipediada
Birbaşa tətbiqetmə

**Birbaşa tətbiqetmə** — Avropa İttifaqının hüququna aid anlayış. Bu, xüsusən *tənzimləmə* ilə əlaqəlidir. Birbaşa tətbiqetmə Lissabon Müqaviləsi ilə düzəliş edilmiş Avropa İttifaqının Fəaliyyətinə dair Müqavilənin  288-ci maddəsində qeyd olunmuşdur.

Birbaşa tətbiq olunan tənzimləmələr fərdi üzv dövlətlər daxilində əlavə qanunvericilik tələb etmir, çünki qaydalar Avropa Komissiyası tərəfindən dərc edildikdən dərhal sonra qüvvəyə minir.

*Birbaşa tətbiqetmə* tez-tez *birbaşa təsir* ilə qarışdırılır, lakin üzv ölkələrdə yalnıztənzimləmələr birbaşa tətbiq edilə bilər. Avropa Ədliyyə Məhkəməsinin erkən hüququ qanununda "birbaşa təsir" birbaşa tətbiqetmənin nəticəsi kimi qeyd edilir, lakin birbaşa təsir doktrinasına direktivlər və digər tədbirlərin daxil edilməsi  ilə genişləndirilməsi *birbaşa tətbiqetmə* ilə arasında fərq yaratdı. İndi birbaşa tətbiqetmə, tənzimləmələrin daxili tətbiqini tələb etmir.

## İstinadlar
Frederik Antal

**Frederik Antal** (; ) — macar sənətşünas. 

## Həyatı
21 dekabr 1887-ci ildə Budapeştdə Yəhudi əsilli Macar ailəsində anadan olmuşdur. Ali məktəbi hüqüqşünas ixtisası üzrə bitirdikdən sonra, Frederik Antal sənətşünaslıq ixtisasına yiylənmək qərarına gəlmişdir. 1914-cü ildə Vyanada Maks Dvorakın rəhbərliyi altında sənətşünaslıq sahəsi üzrə doktorluk dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Univeristet illərində o,  Bila Balaj, Görgi Lukaz və başqaları tərəfindən formalaşdırılan “Bazar günü dairəsi” adlı intellektual qrupun üzvlərindən biri idi.
## Karyerası
Frederik Antal öz karyerasına 1914-cü ildə  Budapeşt Milli İncəsənət Muzeyində könüllü olaraq başlamışdır. 1919-cu ildə o, muzeyin idarə heyətinin sədri vəzifəsinə təyin olunsa da, bir neçə ay sonra Macarıstan Sovet Resprublikasının dağılması ilə ölkəni tərk etmişdir.
1923-cü ilə qədər İtaliyada yaşadıqdan sonra Berlinə köçərək burada “Sənətşünaslıq ədəbiyyatı haqqında mühüm məlumatlar “ adlı qəzetin redaktoru vəzifəsində çalışmışdır. Lakin Nasist partiyasının Almaniyada yüksəlməsi ilə başlayan qarışıqlıq nəticəsində Frederik Antal yenidən yaşadığı ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. 1933-cü ildə İngiltərədə məskunlaşan Antal London Universitetinin təklifi ilə burada Sənətşünaslıq fənnindən dərs deməyə başlamışdır. 1954-cü ilin aprel ayının 4-də London şəhərində vəfat etmişdir.
## Seçilmiş əsərləri
* Florensiya rəssamlığı və onun sosial dayağı, 1948 (*Florentine panting and its social backround* )
* Hoqart və onun Avropa incəsənətində yeri, New York, 1962 (*Hogarth and his Place in European Art)*
* Klassizm və Romantizm, sənət tarixində digər araşdırmalarla birlikdə*,* London, 1966 *(Classicism and Romanticism, with Other Studies in art history*)
## İstinadlar
Dyula Nemet

**Dyula Nemet** (; ) — macar dilçi, türkoloq, Macarıstan Elmlər Akademiyasının üzvü.

## Həyatı
Dyula Nemet Macarıstanın Szlnok əyalətinin Karçaq şəhərində doğulmuşdur. Türk dilinə olan marağı da məhz burada başlamışdır. Ali təhsilini Budapeşt Universitetində almışdır. 1907-ci ildə İstanbula köçmüş, 1908-ci ildə Aydın və İzmir şəhərlərinə səyahət etmişdir. 1911-1914-cü illər arasında təhsil almaq üçün Leypsiq, Kil və Berlin şəhərlərində olmuşdur. 1915-ci ildə Budapeşt Universitetinin professoru olaraq burada çalışmağa başlamışdır. 1930-cu ildə Türk Filologiya İnstutunu yaratmışdır. Macarıstan Elmlər Akademiyasının və Türk Dil Qurumunun fəxri üzvlərindəndir.

## Əsərləri
Dyula Nemet elm aləmində Türk dili, türk tayfaları, türklərin ilkin məskənləri haqqında apardığı tədqiqatlarla məşhurdur. 1916-1917-ci illərdə ilk kitabı olan "Türk Dilinin qrammatikası" kitabını, 1921-ci ildə isə Macar dilindən Türk dilinə keçən sözlərdən bəhs edən kitabını nəşr etdirmişdir. Müəllifin digər əsərləri aşağıdakılardır:
* Yurd yaradan Macarlığın təşəkkülü
* Ural və Türk dillərinin qədim əlaqələri
* Hunlar və Tanrının qırmancı Atilla
* Vidin Türkləri

## İstinadlar
2018-ci il dekabr ayında vəfat edənlər

**2018-ci il dekabr ayında vəfat edənlərin siyahısı.**

## 1 dekabr

## 2 dekabr

## 3 dekabr

## 4 dekabr

## 5 dekabr

## 6 dekabr

## 7 dekabr

## 8 dekabr

## 9 dekabr

## 10 dekabr
Beca (vilayət)

**Beca vilayəti** () — Tunisin 24 vilayətindən biri.

## Ərazisi
Beca vilayətinin ərazisi 3 740&nbsp;km2-dır. Beca vilayəti Aralıq dənizinin sahilində yerləşir.

## İstinadlar
Kef (vilayət)

**Kef vilayəti** () — Tunisin 24 vilayətindən biri.

## Ərazisi
Kef vilayətinin ərazisi 5 082 km2-dır. Kef vilayəti Əlcəzair ilə həmsərhəddir.

## İstinadlar
Kükürd qazından təmizlənmə üsulları

**Kükürd qazından təmizlənmə üsulları** — Sənaye müəssisələrində atmosfer havasına buraxılan tullantı qazları ayrı-ayrı zərərli kimyəvi birləşmələrdən təmizlənməsi üçün hər bir maddənin kimyəvi xassələri ilə şərtlənən spesifik üsuldur.

## Kükürd qazı
Atmosferi kükürd qazı (SO2)ilə ən çox çirkləndirən mənbələr əlvan metallurgiya, istilik-energetika və sulfat turşusu istehsal qurğularıdır.

## Qrupları
Havaya buraxılan qazları kükürd-4-oksiddən təmizləməyin üsullarını 2 qrupa bölmək olar:
# Sonradan sərbəst halda çıxarmadan təmizləmə;
# Utilləşdirmək məqsədilə sonradan sərbəst halda çıxarılmaqla təmizləmə.
Kükürd qazından təmizlənən tullantı qazlar seçilən üsuldan asılı olaraq öncədən təmizləyici qurğunun işinə mane olan bərk hissəciklərdən, hidrogen-sulfiddən, nəmdən, oksigendən və başqa maddələrdən ayrılmalıdır.

## Kükürd qazını zərərsizləşdirməyin üsulları

Kükürd qazını zərərsizləşdirməyin mühüm üsulları aşağıdakılardır:
# Maqnezit üsulu
# Əhəng üsulu
# Ammonyaklı tsiklik proses
# Ammonyak turşu üsulu
# Quru ammonyak üsulu
# Manqan-oksid üsulu
# İonitlərlə SO2-nin təmizlənməsi

## Maqnezit üsulu
Burada tərkibində SO2 olan qazlar maqnezium-oksid suspenziyasından keçirilərək maqnezium-sulfitə çevrilir.

## Əhəng üsulu
Bu üsulda qazlar əhəngli suspenziyadan keçirilir. Üsul ucuzdur və udulma tam gedir.

## [[Ammonyak]]lı tsiklik proses
Burada qazlar ammonyak məhlulu ilə alçaq temperaturda absorbsiya edilir, sonra qızdırılaraq ondan sərbəst şəkildə ayrılır. Absorbsiya prosesində ammonium-sulfit və ammonium-hidrosulfit əmələ gəlir.

## [[Ammonyak]] turşu üsulu
Bu üsulda kükürd qazı ammonium-sulfit məhlulu ilə udulur, sonra H2SO4 əlavə edilməklə ondan ayrılır.

## Quru ammonyak üsulu
Burada tüstü qazlarında olan SO2 qazı V2O5 katalizatoru üzərində oksidləşdirilərək SO3-ə çevirilir, sonra əmələ gələn kükürd-6-oksid tüstü qazlarında olan su buxarı ilə birləşərək sulfat turşusu dumanına çevrilir. Qarışığa ammonyak qazı buraxıldıqda ammonium-sulfat kristalları əmələ gəlir.

## [[Manqan-oksid]] üsulu
Adsorbent kimi vakuumda 300–400oC qurudulmuş manqan-3-oksiddən (Mn2O3) istifadə edilir. Tərkibində SO2 olan tüstü qazı uducu qüllədə manqan 3-oksidlə udulur, sonra oksidləşdirilərək SO3-ə çevrilir və su dumanı (kapilyar nəmlik) ilə qarışdırılaraq H2SO4 əmələ gətirir. O da manqan 3-oksidlə qarşılıqlı təsirdə olub manqan 3-sulfata çevrilir.

## İonitlərlə SO<sub>2</sub>-nin təmizlənməsi
İonitlər molekulyar corbentlərdir. Adsorbsiya prosesində qaz molekulları ilə kimyəvi reaksiyalar baş verir, həm də ionitdəki suda həllolunma gedir.
Proses zamanı tullantı qaz ionit təbəqəsindən keçirilir və eyni vaxtda oraya qələvi (NaOH) məhlulu verilir. NaOH qələvisi əvəzinə 25%-li ammonyak məhlulu da işlənir.

## Mənbə
# A.Əliyev "Kimya-Ekologiya", Bakı-1996.
Musa Quluzadə

**Musa Quluzadə** (tam adı: **Musa Nizam oğlu Quliyev**; ) — Azərbaycan tarixçisi, Əməkdar müəllim, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyat

Musa Quluzadə 1939-cu il mayın 20-də Masallı rayonunun Xıl kəndində, əməkçi ailəsində anadan olmuşdur. Orta məktəbin 7-ci sinfini əla şəhadətnamə ilə bitirən Musa Quluzadə Lənkəran Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda, daha sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsində təhsil almışdır.

Təhsilini başa vurduqdan sonra bir müddət partiya orqanlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, daha sonra həmin dövrün sayılıb-seçilən müəssisələrindən olan Lenin muzeyində elmi işçi kimi fəaliyyətə başlamış, sonradan muzeyin elmi işlər üzrə direktor müavini olmuşdur.

14 mart 2023-cü ildə vəfat etmişdir.

## Pedoqoji fəaliyyəti

Bir müddət Bilik cəmiyyətində sədr müavini işləmiş, ADU-da tələbələrə tarix fənnini tədris etmişdir. 1991-ci ildən Prezident yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının tarix kafedrasında dosent kimi fəaliyyətə başlamışdır. Hazırda akademiyada aspirantura, doktorantura şöbəsinin müdiridir. 1984-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olan Musa Quluzadə 12-dən çox bədii kitabın müəllifidir.

### Kitab və məqalələri

* Dinimiz dünən və bu gün, Bakı, 1996 (monoqrafiya)
* Müstəqil Azərbaycan Respublikasında din münasibətləri, Bakı, 1999
* Azərbaycanda dövlət və din münasibətləri (1920-2000-ci illər), Bakı, 2002
* Azərbaycan SSR-də dövlət və din münasibətləri (1920-1991–ci illər), Bakı, 2006
* Azərbaycanın dövlətçilik tarixi (dərslik), Bakı, 2016

150-dən artıq elmi və publisistik məqalələrin müəllifidir.

### Esseləri

* Xəzərim mənim
* Kor Xəlil
* Sərhədsiz quşlar
* Kölgədə bitən... Kölgədə yaşayan

## Mükafatları

22 aprel 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən "*Əməkdar Müəllim*" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Haqqında yazılanlar

* Əli Şirin Şükürlü: Mənəviyyat işığında: Musa Quluzadə – 75
* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Dillər kafedrasının müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor Akif Bayramov: Musa Quluzadə - 70
* Yazıçı-jurnalist Nurəddin Ədiloğlu: Professor Musa Quluzadə - 77

## Həmçinin bax

* Süleyman Məmmədov (tarixçi)
* Fəridə Məmmədova (tarixçi)

## Xarici keçidlər

*АВТОР:  "Quluzadə, Musa"
* Musa Quluzadə - 70

## İstinadlar
Həqiqət (teleserial, 2018)

**Həqiqət** () — 2018-ci ildən istehsalına başlanılan İspaniya triller teleserialıdır.

İlkin olaraq teleserialın 2016-cı ildən Telecinco telekanalında yayımlanması planlaşdırılsa da, sonradan onun istehsalı təxirə salınmışdır. Mediaset España tərəfindən keçirilmiş mətbuat konfransında serialın yayımına 2018-ci ilin 14 fevralından başlanacağı elan edilmiş, lakin müxtəlif səbəblərdən həmin tarix də təxirə salınmışdır. 21 may 2018-ci ildə teleserialın İspaniyada yayımına başlanmış, 25 may 2018-ci ildən isə Canale 5 telekanalı serialın İtaliyada yayımına start vermişdir.
## İstinadlar
Harun Təkin (futbolçu)

**Harun Təkin** () — qapıçı kimi çıxış edən Türkiyə millisinin futbolçusu. Türkiyə 1-ci Liqası komandalarından olan "Kocaelispor"da çıxış edir.

## Peşəkar karyerası

### [[Bursaspor]]
2010-cu ildə Güngörənspor'dan Bursaspora transfer olunur. Bursasporla 3 illik rəsmi müqavilə imzalayıb. "Bursaspor"a transfer olunduğu üçün çox xoşbəxt olduğunu bildirən gənc qapıçı "Bursaspor kimi böyük bir topluma gəldiyim üçün çox xoşbəxtəm. Çempion komandada xidmət etmək və çempionlar liqasında oynamaq mənim üçün əla şans olacaq. Müəllim mənə tapşırıq verəndə mən hər zaman əlimdən gələni etməyə hazıram."
31 mart 2013-cü ildə Kasımpaşa ilə səfər matçının sonunda bir azarkeş "Bursaspor"un qapısının arxasından meydana daxil olaraq Haruna hücum edib. Harun fanatı yumruqla yerə yıxıb və yerə yumruq vurmağa davam edib. Mühafizəçilər araya girərək davanı dağıdıblar. TFF Harunu PFDK-ya yönləndirib. PFDK: "Bursaspor Klubunun idmançısı Harun Tekin 31.03.2013-cü ildə oynanılan Kasımpaşa A. Ş. — Bursaspor Spor Toto Super Liqa matçında rəqib komandanın azarkeşlərinə hücum etdiyi üçün 4 Rəsmi Yarışdan kənarlaşdırılma və 8000 TL pul cəzasına məhkum edildi.

### [[Fənərbaxça PFK|Fənərbaxça]]
30 avqust 2018-ci ildə Fənərbaxça ilə 3+1 illik müqavilə imzalayıb.

### Kasımpaşa
Onun "Fənərbaxça" ilə müqaviləsi başa çatdı və o, "Kasımpaşa"ya transfer oldu.

## Karyera statistikası

## İstinadlar
Harun Təkin

* Harun Təkin (musiqiçi) — məşhur Türkiyə müğənnisi. 
* Harun Təkin (futbolçu) — futbolçu.

## Həmçinin bax
* Harun
* Təkin
Məhəmməd Əyyub

**Məhəmməd Əyyub** (d. 1942) — Miçiqan Dövlət Universitetinin James Madison kollecinin beynəlxalq münasibətlər departamentinin fəxri professorudur. O, həmçinin Miçiqan Dövlət Universitetində Müsəlman Tədqiqatları Programının koordinatorudur.  O, beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində "Subaltern realism" nəzeriyyəsi ilə tanınir.

## "Subaltern" realism
Əyyub öz nəzəriyyəsi olan "Subaltern realism"i ilk dəfə 1980-ci illərdə təklif etmiş və 1990-cı illərdə daha da inkişaf etdirmişdir.

Bu nəzəriyyə Kenneth Waltz və başqalarınin neorealism idealarını sərt sekildə tənqid etməklə yanaşı, dövlətin daxilində olan amillərin önəmliyinidə vurğulamışdır.

Bu nəzəriyyənin əsas meqsədi üçüncü dünya ölkələrinin hərəkətlərinin başlıca səbəblərini, üçüncü dünya ölkələrinin liderlərinin əsas narahatçılıqlarını, və həmin ölkələrdə münaqişələrin başlıca səbəblərini öyrənmək üçün analitik bir vasitə olmaqdır. Bu nəzəriyyə üçüncü dünya ölkələrində vəziyyətlərin sənayələşmiş və ya inkişaf etmiş ölkələrdən tamamilə ferqli olduğunu vurğulayır, və əsas beynəlxalq münasibətlər nezəriyyələrinin üçüncü dünya ölkələrini nəzərə almadıqları üçün tənqid edir. O təhlükəsizlik anlayışı üçün alternativ bir konsept irəli sürür və beynəlxalq münasiblərdə nəzəriyyələşdirmədə bərabərsizliyin olduğunu vurğulayır. 

### Prinsiplər
Subaltern realism nəzəriyyəsi üçüncü dünya ölkələrinin, adətən, zəif və tez-tez iqtisadi və hərbi cəhətdən xarici havadarlardan, əsasəndə inkişaf etmiş ölkələrdən asılı olduğunu irəli sürür. Buna görə də, üçüncü dünya ölkələri əsasən nisbi qazanclara və qısa müddətli mənfəətlərə, uzun müddətli qazanclardan və mütləq faydalardan daha çox önəm verir. 

Bundan başqa, üçüncü dünya ölkələrinin qarşılıqlı əlaqələri əsasən yaxın qonşu ərazilərdə məhdudlaşır. Bu əlaqələr əsasən təhlükəsizlik sahəsində olur və bu məsələdə üçüncü dünya ölkələri bəzən eyni xüsusiyyətlərə malik başqa ölkələrlədə qarşılıqlı əlaqələrə girirlər. Buna görə də, onlar beynəlxalq səviyyədəki təhlükəsizlik məsələlərinə görə daha az narahat olurlar.

## İstinadlar
Təkin

**Təkin** — ad, soyad.

* Təkin Alp — 
* Təkin Arıburun — 
* Təkin Bingöl — 
* Təkin Dərəli — 

* Bülent Tekin — Kürd yazıçı.
* Gürsel Tekin — Türk siyasətçi.

***[[Harun Təkin]]**
:* Harun Təkin (musiqiçi) — məşhur Türkiyə müğənnisi. 
:* Harun Təkin (futbolçu) — futbolçu.
Havr FK

"**Havr**" () - 1872-ci ildə Havr şəhərində yaranan Fransa futbol klubu. Hazırda Liqa 2-də mübarizə aparır. Əsas oyunlarını 25.178 tamaşaçı tutumu olan Stad Oseanda keçirir.

Havr Liqa 1-də cəmi 24 mövsüm keçirib (1938-1939, 1945-1947, 1950-1954, 1959-1962, 1986-1988, 1992-2000, 2002-2003, 2008-2009). Ən yaxşı nəticə 1950/51 mövsümündə 3-cü yer olub.

## Tarixi
1872-ci ildə İngiltərənin bir qrup sakini futbol və reqbi arasında birləşən "birləşmə" adlanan bir klub yaratdılar. Buna görə də, Havrı Fransa Reqbi Birliyinin mənşəyi olduğunu hesab etmək olar.

Havr 1894-cü ildə futbol klubuna çevrildi, buna görə də Fransanın ilk futbol klubu 1893-cü ildə qurulan Myulus sayılır. 1899-cu ildə Havr Fransa çempionu olan ilk qeyri-Paris klubuna çevrildi. Havr, hal-hazırda Liqa 2-də çıxış edir  və ev oyunlarını Stad Oseanda keçirir. Havr ev oyunlarını 1918-ci ildən 1970-ci ilə kimi Stad Kave Vertdə, 1971-ci ildən 2012-ci ilə kimi isə Stad Jül Deşazoda keçirmişdir.

Havr gənc və istedadlar ilə məşhurdur: Lassana Diarra, Jan-Alen Bumsonq, Qiyom Aoro, Şarl N'Zoqbia və s.

Klub, komanda oyunçularının satışı ilə əlaqədar digər klublarla qeyri-qanuni müqavilələrə qatılıb: Şarl  N'Zoqbia, Mattia Lepiye və Pol Poqba ilə olan müqavilələr digər klublar tərəfindən müvafiq kompensasiya olmadan imzalanıb. İlk iki oyunçuya gəldikdə isə FİFA  Nyukasl Yunayteddən və Fiorentinadan Havra təzminatı ödəməyi əmr etdi.
## Nailiyyətləri
### Milli
***[[Futbol üzrə Fransa Çempionatı (Liqa 1)]]** 
** **Bürünc medalçı** 1950/51
***Futbol üzrə Fransa Çempionatı (Liqa 2)**
** **Qalib** 1937/38, 1958/59, 1984/85, 1990/91, 2007/08
***Fransa Kuboku**
** **Qalib** 1958/59
** **Finalçı** 1919/20
***Fransa Superkuboku**
**** Qalib** 1959

## 1991/1992 mövsümündən bəri performans statistikası

## Heyət
### Əsas komanda

## Məşhur oyunçular
*  İbrahim Ba
*  Jan-Alen Bumsonq
*  Lassana Diarra
*  Vikaş Doraso
*  Antoni Le Tallek
*  Stiv Mandanda
*  Şarl N'Zoqbiya
*  Qiyom Oaro
*  Pol Poqba
*  Floran Sinama-Ponqol
*  Paskal Şimbonda
*  Yazid Mansuri
*  Rayan Mendeş
*  Coni Novak
*  Riyad Mahrez

## İstinadlar
Dizac-i Batçı (Xoy)

**Dizac-i Batçı** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 173 nəfər yaşayır (46 ailə).

## İstinadlar
Olimbos

**Olimbos** () — Kipr adasının ən hündür zirvəsi (1952 m). Troodos silsiləsində yerləşir.

Zirvədə Böyük Britaniyaya aid ucaq məsafələri nəzarətdə saxlayan radar sisteminə malik hərbi baza vardır. Bura giriş qadağandır

Yanvardan marta qədər dağın bir ətəyində xizək enişi üçün cığırlar fəaliyyət göstərir.

Antik dövrdə zirvədə Afrodita məbədi olmuşdur. Hansı ki, bura qadınları buraxmırdılar.

## İstinadlar
Sinxron mühərrik

**Sinxron mühərrik** — dəyişən cərəyanla işləyən elektrik mühərriklərinin növü. Stabil vəziyyətdə valın fırlanması cərəyanın qidalanma tezliyi ilə sinxron dəyişən cərəyan mühərriki hesab olunur. Fırlanma müddəti dəyişən cərəyanın tam siklinə bərabərdir. Sinxron mühərriklər maqnit sahəsi yaradan mühərrikin statorunda dəyişən cərəyan çoxfazalı elektromaqnitlərindən ibarətdir.

Sinxron və Asinxron mühərriklər arasındakı fərq budur: statordan alınan elektrik enerjisi nəticəsində orada yerləşən maqnitlərdə qütblənmə yaranır və bu qütblənmə dönən hərəkət yaradır ki, bu hərəkət rotora verilir və beləcə rotor dönməyə başlayır. Sinxron ilə Asinxron mühərriklər arasındaki fərq burada ortaya çıxır. Yəni dönmə hərəkətinin sabit olmaması bunlar arasında əsas fərqdir. Yəni, qısaca asinxron mühərriklərdə stator “dövri” ilə rotor dövri arasında fərq var. Fırlanan hissə, maqnit sahəsinin dövründən fərqlənir. Ancaq sinxron mühərriklərdə bu yoxdur. Stator ilə rotor eyni dövrlə fırlanır.

## İstinadlar
Foş hospitalı

**Foş hospitalı** () — Sürendə yerləşən qədim fransız  xəstəxanası; hal-hazırda universitet xəstəxana kompleksidir.

*Établissement de santé privé d'intérêt collectif*-nin bir hissəsi və Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelines Universiteti bir tədris xəstəxanası, Avropanın ən böyük xəstəxanalarından biridir.

1929-cu ildə yaradılmışdır.

## İstinadlar
2040-cı illər

**2040-cı illər** — Qriqori təqvimində 2040-cı il yanvarın 1-də başlayan və 2049-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## Gözlənilən hadisələr
* Oxfam təşkilatının araşdırmalarına görə, Bill Geytsin sərvəti eyni sürətlə böyüməyə davam edərsə, 2042-ci ildə dünyanın ilk trilyoneri ola bilər. 
* 2044-cü ildə Gümridə Rusiya hərbi bazasının icarə müddəti bitəcək.
* İqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf təşkilatının hesabatına görə, robotlar 2049-cu ildə müxbirlik edə biləcəklər.

## İcmal

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### Kino və televiziya
 

### Musiqi
 

### İdman
 

## Siyasətçilər
 

## İstinadlar
2050-ci illər

**2050-ci illər** — Qriqori təqvimində 2050-ci il yanvarın 1-də başlayan və 2059-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## Gözlənilən hadisələr
* The Washington Post qəzetinin məlumatına görə, Çin, Hindistan, ABŞ, İndoneziya və Braziliya 2050-ci ildə dünyanın ən güclü iqtisadiyyatına malik olan ölkələr olacaq.
* Avstraliya İqlim İnstitutunun mütəxəssislər araşdırmasına görə, 2050-ci ildə qəhvə üçün əkilən torpaq sahələri 2 dəfə azalacaq və 2080-ci ilə qədər isə Yer kürəsində qəhvə bitkisi məhv olacaq.
* İqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf təşkilatının hesabatına görə, robotlar 2053-cü ildə cərrahlığı bacaracaqlar.
* 2053-cü ilə qədər Yer əhalisinin sayı 10 milyarda çatması gözlənilir.

## İcmal

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### Kino və televiziya
 

### Musiqi
 

### İdman
 

## Siyasətçilər
 

## İstinadlar
2060-cı illər

**2060-cı illər** — Qriqori təqvimində 2060-cı il yanvarın 1-də başlayan və 2069-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## Gözlənilən hadisələr
* Ən çox xristian əhalisi olan ABŞ-nin 2060-cı ildə də bu mövqedə qalması gözlənilir.
* Yaponiyada doğuşun azalması nəticəsində, ölkə əhalisinin 2065-ci ildə isə təqribən 88 milyona çatacağı gözlənilir.

## İcmal

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### Kino və televiziya
 

### Musiqi
 

### İdman
 

## Siyasətçilər
 

## İstinadlar
2030-cu illər

**2030-cu illər** — Qriqori təqvimində 2030-cu il yanvarın 1-də başlayan və 2039-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## Gözlənilən hadisələr
* İqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf təşkilatının hesabatına görə, robotlar 2031-ci ildə pərakəndə sektorunda işləyə biləcəklər.
* 2034-cü ildə Rusiya əhalisinin 30 faizi müsəlmanlardan ibarət olunması gözlənilir.
* BMT-nin proqnozlarına görə, heç bir ciddi tədbir görülməsə, Ermənistan əhalisinin sayı 2035-ci ilədək 2,5-2,6 milyonadək azala bilər.
* Bakının əhalisinin sayının 2035-ci ilə qədər 4 milyon nəfərə çatacağı gözlənilir.
* Microsoft-un proqnozlarına görə, süni intellekt insanın səhhətini də daima nəzarət altında saxlayacaq. Əgər hər hansısa bir xəstəlik tapılarsa, süni intellekt həkimlə əlaqəyə keçəcək, lazımi dərmanların adlarını əldə edib gecəyə dron vasitəsilə evə çatdıracaq.

## İcmal

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### Kino və televiziya
 

### Musiqi
 

### İdman
 

## Siyasətçilər
 

## İstinadlar
2080-ci illər

**2080-ci illər** — Qriqori təqvimində 2080-ci il yanvarın 1-də başlayan və 2089-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## Gözlənilən hadisələr
* 2088-ci ildə Avropanın ən qədim universiteti olan Bolonya Universiteti 1000 yaşında olacaq.

## İcmal

## Mədəniyyət

### Ədəbiyyat
 

### Kino və televiziya
 

### Musiqi
 

### İdman
 

## Siyasətçilər
 

## İstinadlar
Henschel & Son

**Henschel (Die Henschel-Werke** 1957-ci ilə qədər **Henschel und Son**) — Kasseldə yaradılmış olan Almaniya şirkəti olub XX əsrdə qatar, avtobus, trolleybus və kamaz kimi avtomaşınlar istehsal edən şirkət olmuşdur. Ayrıca olaraq İkinci Dünya müharibəsində hərbi təyinatlı texnikalar və silahlar istehsal etmişdir.

Georg Christian Carl Henschel 1810-cu ildə zavodu Kassel şəhərində yaratmışdır. Oğlu Carl Anton Henschel 1837-ci ildə başqa bir zavod yaratmışdır. 1848-ci ildə şirkət lokomotiv istehsalına başlamışdır. XX əsrdə şirkət Almaniya imperiyasının ən böyük lokomotiv istehsalçısına çevrilmişdir.

## [[Üçüncü Reyx|Nasist Almaniyası]] dövründə şirkət

Şirkət 1935-ci ildə Panzer I tankını istehsal etməyə başlamışdır. İkinci dünya müharibəsinin 1939–1940-cı illər mərhələsində şirkət çox sayda Panzer III tankı istehsal etmişdir. 1942–1945-ci illər arasında şirkət Tiger I tanklarını istehsal etmişdir. Henschel Tiger tanklarının əsas istehsalçısı olmuşdur. 1945-ci ildə şirkətin səkkiz min işçisi var idi və onlar 12 saatlıq iş rejimində çalışırdılar. Şirkət istehsal etmiş olduğu hərbi təyinatlı texnikalarına görə müttəfiq qüvvələrinin daima hücum hədəflərindən biri idi. Müharibə dövründə şirkətin demək olar ki, bütün zavodları bombardmanlara məruz qalmışdır.

## Müharibədən sonrakı dövrlərdə şirkətin fəaliyyəti

1948-ci ildə şirkət yenidən fəaliyyətinə başladı. 1964-cü ildə şirkət Rheinische Stahlwerke şirkətini aldı və Rheinstahl Henschel AG (Hanomag) adını götürdü, 1976-cı ildə Thyssen-Henschel və daha sonra 1990-cı ildə ABB Henschel AG adını aldı. 1996-cı ildə şirkət ABB Daimler Benz Nəqliyyat Adtranz adını aldı. Şirkət 2002-ci ildə Bombardier şirkəti (Kanada) tərəfindən satın alınmışdır. Kassel təsisi hələ də mövcuddur və dünyanın ən böyük lokomotiv istehsalçılarından biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Henschel's Mittelfeld Werkes Tiger tank factory
*
XXII əsr

**XXII əsr** — Qriqori təqvimində 2100-cü il yanvarın 1-də başlayan və 2199-cu il dekabrın 31-də bitən əsrdir. III eranın ikinci əsridir.

## Gözlənilən hadisələr
* 2100-cü ilə qədər mövcud olan 12% (təxminən 1250) quş növünün tükənməsi və ya tükənmə təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qalması gözlənilir.

## İcmal

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### Kino və televiziya
 

### Musiqi
 

### İdman
 

## Siyasətçilər
 

## İstinadlar
Likvidus

**Likvidus** — petrologiyada maqmanın tərkib və temperaturunun (kristallaşma prosesində) biri-birindən asılılığını göstərən səth və ya xətt. Likvidus temperaturundan (xəttindən) yuxarı maddə ancaq maye fazada olur. İki-üçlü sistemlərdə likvidus kompleks xətlərlə göstərilir və bu xətlərin sayı sistemdə kristallaşan bərk fazaların sayına bərabər olur.

## Həmçinin bax
* Petrologiya
* Maqma

## Mənbə
*
Lillianit

**Lillianit** — mineral, Pb3Bi2S6. Ag, Sb, Se qatışıqları olur. 

## Haqqında
Lillianit - rombik. Kritalları prizmatik. Ayrılması {100} üzrə mükəmməl, {010} üzrə orta. Aqreqatı dənəvər və radial-lifli. Rəngi poladı-boz. Cizgisi qara. Parıltısı metallik. Sərtliyi 2-3. Xüsusi çəkisi 7,2. Yüksək temperaturlu hidrotermal yataqlarda qalenit, kozalit ilə birlikdə.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Le-Maren (rayon)

**Le-Maren** () — Fransanın Martinika regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Martinika. Suprefektura — Le-Maren. Rayon əhalisi 2009-cu ildə 121 698 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 297,55 nəf / km². Rayon sahəsi — 409 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Le-Maren rayonu
Şartr (rayon)

**Şatelro** () — Fransanın Mərkəz - Luara vadisi regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Er və Luar. Suprefektura — Şatelro. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 199 633 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 94 nəf / km². Rayon sahəsi — 2130&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Frans Merinq

**Frans Mehrinq** (; 27 fevral 1846, Şlave — 29 yanvar 1919, Berlin) — alman fəhlə hərəkatı xadimi, marksist filosof və tarixçi, ədəbiyyat tənqidçisi.

## Həyat və Fəaliyyəti
Frans Mehrinq 27 fevral 1846-cı ildə Polşada ölkənin Slava şəhərində anadan olmuşdur.
1882-cı ildən fəlsəfə doktoru. Əvvələr burjuya radikalizmi mövqeyindən çıxış etmişdir. 1890-cı ildən proletar sosializmi mövqeyinə keçmiş (1891 ildə Almaniya S-D partiyasına daxil olmuşdur), alim və publisist kimi marksist dünyagörüşünün təbliğində mühüm rol oynamağa başlamışdır. Birinci Dünya müharibəsi zamanı proletar beynəlmiçiliyinə sadiq qalmışdır. Mehrinq Böyük oktyabr sosialist inqilabı ideyalarının Qərbdə ilk müdafiəçisi və təbliğatçılarından idi. Mehring "*Spartak ittifaqı*"nın və Almaniya Kommunist Partiyasının yaradılmasında fəal rol oynamışdır. Mehrinqin elmi irsi zəngindir.

Tarixin materialistcəsinə anlayışı problemlərinin işlənib hazırlanmasında, marksist ədəbiyyatşünaslıq və sənətşünaslığın formalaşmasında, marksist estetikanın prinsiplərinin hazırlanmasında Mehrinqin əməyi çoxdur. Mehrinqin ən başlıca elmi xidmətlərindən biri də K.Marks və F.Engelisin əsərlərinin tədqiq və nəşr etməsi olmuşdur. Mehrinq marksist tarixşunaslıgın inkişafında da mühüm rol oynamışdır. Bu sahədə ən əhəmiyyətli işi 4 cildlik "Almaniya sosial demokratiyasının tarixi" əsəridir. K.Marksın Mehrinq tərəfindən yazılmış tərcüməyi-halı parlaq üslubu ilə fərqlənir. Lakin digər alman soldatları kimi Mehrinq də bir sıra məsələlərdə səhvlərə yol vermişdir (K.Marks və F.Engelsin Kommunistlər İttifaqında və Birinci İnternasionalda antiproletar cərəyanlara qarşı mübarizəsinin mahiyyətini, Birinci Dünya müharibəsinin imperialist xarakterini dərk edə bilməməsi, alman fəhlə hərəkatında Lassalın və onun tərəfdarlarının xidmətini şişirtməsi və s.)

## Əsərləri
* Карл Маркс. История его жизни , М., 1957;
* К. Маркс и Ф. Энгельс — создатели научного коммунизма, М., 1960;
* Очерки по истории войн и военного исскуства , 6 изд., М., 1956;
* Литературно-критические статьи, М.-Л., 1964.

## Həmçinin bax
* Karl Marks
* Fridrix Engels

## Xarici keçidlər
*  "Qızıl medal"sız əlaçı, Leninin qartalı, bir qətlin 43 il gecikmiş etirafı

## İstinadlar
Dəli Qurd

**Dəli qurd** - türk şairi, tarixçisi, yazıçısı və türk millətçiliyinin ideoloqlarından olan Hüseyn Nihal Atsızın 1958-ci ildə yazdığı romandır.

## Mövzu
Roman, Osmanlı imperiyasında olan hadisədən bəhs edir. Osmanlıda çoxhakimiyyətlilik dövründə taxta namizədlərdən biri olan İsa bəy, gücünü itirməyə başlayınca xanımı Bala Xatunu adamlarından biri olan Çakıra əmanət edir və onu qaçırmasını istəyir. Çünki Osmanlı adətlərinə görə taxt uğrunda mübarizələrdə sadəcə həmin şəxsin özü yox, onun soyundan gələn hər kəs öldürülürdü və Bala Xatun da hamilə idi. Çakır uğurla Bala Xatunu qaçırır və süd anasının yanına yerləşdirir. İllər keçir, Çakır sipahi olur və süd anasının yanına gəlir. Süd anasının yanına getdiyi vaxt Bala Xatunun İsa bəyin ölümündən qısa müddət sonra öldüyünü öyrənir. Bu zaman İsa bəyin oğlu Murad böyümüşdür. At minməyi, hərəkətlərinə görə ona "Dəli qurd" ləqəbi verilmişdir. Murad, 16 yaşındakı Osmanlı ordusuna girmiş və qısa müddət sonra isə sipahi olmuşdur. Çakır onun yanından heç ayrılmır, Murad isə eyni zamanda evlənir. Murad bu dövrdə Gökcən Qız adından əfsanə eşidir və bu onun diqqətini çəkir. Lakin sonradan öyrənir ki, bu bir əfsanə deyildir. Gökcən Qızın gözləri işıq saçırdı, gözlərinə baxan isə ölürdü. Daş ilə yağış yağdırırdı. Murad bu əfsanədən təsirləndiyi kimi real olduğunu görüncə Gökcən Qızdan təsirlənir. Eyni zamanda 4 ədəd qızı olur. Ən sonunda Çakırı və döyüşlərdə həmişə çiyin-çiyinə olduğu Evrəni itirir. Sürətlə yüksəlməkdə olan Murad, Sultan II Murad ilə də yaxınlaşır. Qısa müddət sonra da İsa bəyin olduğunu, şahzadə olduğunu, Osmanoğlu olduğunu öyrənir, lakin bir şey etmir. Bir oğlu olur və ona İsa adını verir. Bir səfərə daha çıxır və geri döndüyündə nə ailəsini, nə də Gökcən Qızı tapa bilir. Çünki sel fəlakəti bütün sevdiklərini Dəli Qurddan almışdır. Dəli Qurd hər şeyi buraxır və gedir.  
## Həmçinin bax
* Hüseyn Nihal Atsız
* İçimizdəki şeytanlar
* Yolların sonu
* Ruh adam

## İstinadlar
Bernd Aleksandr Bayerl

**Bernd Aleksandr Bayerl** () — Avstriyalı diplomat. Avstriyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2018—2022).

## Həyatı
Bernd Aleksandr Bayerl 1971 Avstriyanın Ştayermark əyalətinin  şəhərində doğulmuşdur və burada da gimnaziyaya getmişdir. 1989–1993-cü illərdə Qrats Universitetində tarix üzrə təhsil almışdır. 1993–1994-cü illərdə isə Şotlandiyada Edinburq Universitetində təhsilini davam etdirir. 1995–1997-ci illərdə Vyana Universitetində tarix, incəsənət tarixi, fəlsəfə sahələri üzrə təhsil alır. 1997–1998 Boloniyada yerləşən Cons Hopkins Universitetində beynəlxalq münasibətlər üzrə təhsilini davam etdirir. 1998–1999 Brüggedə, Avropa Kollecində avropaşünaslıq üzrə magistr təhsili alır.

1999-cu ildə Avropa Kollecində assistent/mühazirəçi kimi çalışır. Elə həmin ildən Avstriya Xarici İşlər Nazirliyində diplomatik xidmətə qəbul olunur. 1999–2001 Vyana, Qərbi- və Şimali Avropa bölməsinin rəhbəri kimi çalışır. 2001–2002-ci illərdə Brüssel şəhərində Avstriyanın Avropa İttifaqındakı Daimi Nümayəndəliyində çalışmış, eləcə də Məğrib, Məşriq ölkələri, Aralıq Dənizi Birliyi və Türkiyə genişlənmə bölməsinin rəhbəri kimi də fəaliyyət göstərir. 2002–2003-cü illərdə də Vyana, Qərbi- və Şimali Avropa bölməsinin rəhbəri kimi çalışır. 2004–2007-ci illərdə Kosovonun Priştina şəhərində Avstriya Bürosunun rəhbəri kimi çalışır. 2007–2011-ci illərdə Kiyev şəhərində səfir müavini və Avstriya Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru vəzifələrində işləyir. 2011–2013-cü illərdə ATƏT-in Demokratik İnstitutlar və İnsan Haqları Bürosu, ATƏT üçüncü (insan) meyarı və Avropa Şurası bölməsində rəhbər vəzifəsində çalışır. 2013–2016 Belarusiyanın Minsk şəhərində Avstriya Bürosunun rəhbəri kimi işləyir.

2016–2018-ci illərdə Avstriyanın Belarusdakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olub.

2018-2022-ci illərdə Avstriyanın Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli olub.

## İstinadlar
Şorab (Xoy)

**Şorab** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 306 nəfər yaşayır (78 ailə)

## İstinadlar
Əkbər Muradov

**Əkbər Muradov** () — Birinci Qarabağ müharibəsi qazisi, Azərbaycan paraolimpiyalı idmançısı.

## Fəaliyyəti
İdman fəaliyyətinə 2004-cü ildə Bakıda başlamışdır. O, kişilərin 10 metr məsafəyə güllə atıcılığında dünya sıralamasında 5-ci olmuşdur. Əkbər Muradov 2007 və 2013 Avropa Çempionatının bürünc mükafatçısı və Dünya Kubokunun qalibidir. Azərbaycanı 2012 Yay Paralimpiya Oyunlarında təmsil etmişdir. Əkbər Muradov Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı ağır xəsarət alaraq əlil olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* AZƏRBAYCAN PARALİMPİYAÇILARI GÜLLƏ ATICILIĞI ÜZRƏ DÜNYA ÇEMPİONATINDA İŞTİRAK ETMİŞLƏR