open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Memorial skamya

Kirsti MakKoll memorial skamyası, Soho meydanı, London; həkk olunmuş sözlərin yaxından görüntüsü
**Memorial skamya** və ya **memorial oturacaq** — vəfat etmiş şəxsin xatirəsinə ithaf olunan oturacaq. Memorial skamyalar əsasən ağacdan hazırlansa da, metal, daş və ya sintetik materialdan hazırlanan skamyalara da rast gəlinir. Əsasən ictimai yerlərdə qurulur, şəxsi bağ ərazilərində də yerləşdirilə bilir.

Memorial skamyalar ABŞ və Böyük Britaniyada geniş yayılmışdır və demək olar ki, bütün ictimai parklarda, tələbə kampuslarında və digər ictimai yerlərdə mövcuddur. Bəzi skamyalar çox məşhur insanlara həsr olunur, məsələn, ABŞ-də Kurt Kobeynin, Estoniyada isə Pyotr Çaykovskinin xatirəsinə həsr olunmuş memorial skamya var.

## Qalereya

Robert Aske Memorial Seat - geograph.org.uk - 116932.jpg|Robert Ask Memorial oturacağı. Sveinbay, Nort-Yorkşir
Ian Dury-Memorial Bench.jpg|İen Dyuri memorial skamyası. Riçmond Parkı, cənub-qərbi London
Walter Lord memorial.jpg|Volter Lord memorial skamyası. Burada onun kitablarının adları həkk olunub. Baltimor, Merilend
C.F.Powell - Bench & Plaque.jpg|Sesil Frenk Pauellə həsr olunmuş memorial skamya və lövhə. İtaliyada, Alp dağlarının ətəklərində vəfat etdiyi yerdə qurulmuşdur.
A. M. Turing bench, Carnegie Mellon University, Pittsburgh PA, USA.jpg|Alan Türinqə həsr olunmuş memorial skamya. Karnegi Mellon Universitetinin kampusu, Pittsburq


## Həmçinin bax
* Memorial lövhə

## İstinadlar
Kurilskoe gölü

**Kurilskoe gölü** — Kamçatka yarımadasının cənubunda, Cənubi Kamçatski yasaqlığı ərazisində mövcud olan krater mənşəlli göl. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Kamçatka diyarı Ust-Bolşereskom rayonu ərazisində yerləşir.

## Adı
Bu ad təqribən 1711-ci ildə İvan Kozırevski tərəfindən o zamanlar göl ətrafında yaşayan Kuril adlı aynu qəbiləsi şərəfinə verilmişdir.

Stepan Kraşeninnikov «Kamçatkanın təhlükəli torpaqları» kitabında gölün adını *Ksuy* və ya *Ksuay* olaraq göstərir.

## Tarixi məlumat
Gölün ilk təsvirini Qeorq Steller 1740-cı ildə vermişdir. 1908 və 1909-cu illərdə Fyodor Ryabuşkinin ekspedisiyası göldə bir sıra araşdırmalar aparmışdır.

## Təsviri

Kamçatkanın sahəsinə görə 3-cü ən böyük gölüdür və 77&nbsp;km² sahəni əhatə edir. Gölün orta dərinliyi 195 m, maksimal dərinliyi 316 m təşkil edir. Əsasən qar və yağış suları ilə qidalanır. Suyunun səviyyəsi 1,3 m (maklsimal səviyyə may-iyun, ən aşağı səviyyə isə aprel) olaraq dəyişə bilir. Sentyabr ayında sahilində orta temperatur 7,6&nbsp;°C, maksimal temperatur isə 10,8&nbsp;°C təşkil edir.

Gölün şimal-şərqində İlinskaya sopka adlı vulkan yerləşir. Göldə bir neçə ada vardır ki, onlardan ən iriləri Samanq (0,66&nbsp;km²), Çayaçi, Serdçe, Nizki və Qlinyanıdır. Gölün cənubunda Tuqumınk, şimal-qərbində Pulomnik burunları vardır. Tyoplaya buxtası sahilindən isti mineral mənbə çıxır. Gölün sahilləri gilli suxurlara sahib çimərliklərdir.

Gölə çay və axarlar tökülür: Ətamınk, Xakısın, Viçenkiya, Kiruşutk, Qavryuşka, Oladoçnı axarı və digərləri. Gölün özündən Ozyornaya çayı Oxot dənizinə axır.

Səthdən buxarlanma 0,294&nbsp;km³/il təşkil edir. Göl yavaş su mübadiləsi olan su tutarlarına aiddir. Tam su mübadiləsi müddəti orta hesabla 17,4 ildir.

## Flora və flora
Gölün ən məşhur canlısı Nerkalardır. Gölün kənarında heç də az olmayan sayda qonur ayı populyasiyası vardır. Onların ümumi sayı 200 başı keçir.

Cənubi Kamçatka Federal Qoruğu ərazisi və Kronos Dövlət yasaqlığı ərazisi 1996-cı ildə YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Qalereya

Ozernaya river.jpg|Ozernoy çayı
Samang island.jpg|Samanq adası
Khakyzyn.jpg|Xakiçin çayı
Serdce Alaida.jpg|Serçe Alaida — Kurilskoe gölündəki ada
Курильское_озеро_425.jpg|Serçe Alaida adasındakı qayalar


## Mənbə
* Описание Курильского озера
* Курильское озеро в БСЭ
* Kurile Lake at Global Volcanism Program
* Курильское озеро в Географической энциклопедии
* Озеро Курильское на сайте ООПТ России
## İstinadlar
Erzyan dili günü

**Erzyan dili günü** () — müasir erzyanların milli bayramı. Fin-uqor dil ailəsi fin-voljsk dil qrupuna daxil olan mordov dillərindən biri, erzyanların dili Mokşan və rus dili ilə yanaşı Mordoviyanın üç dövlət dilindən biridir. Erzyanca danışanların sayının 517&nbsp;575 nəfər olması bildirilir. Təkcə Rusiyada 440&nbsp;000 nəfər erzyanca danışan olması güman edirlir.
Təxminən 28 % erzyanlar Mordoviya Respublikası ərazisində, digərləri isə keçmiş SSRİ ərazisində yaşayır. 1993-cü ildə Erzyan dili günü Erzya Dilinin Qurtuluş Fondu (Saransk) tərəfindən təsis edilmişdir. Dil gününün məhs bu günə salınmasının səbəbi 16 apreldə ilk erzyalı professor Anatoli Ryabovun doğum günü olmasıdır.
Hazırda Erzyan dili günü təkcə Erzya dilinin Rus və Mokşan dilləri ilə bərabər dövlət dili olduğu Mordoviyada deyil, həm də erzyaların kompakt şəkildə yaşadığı Nijeqorod, Samara, Moskva, Çelyabinsk, Murmask vilayətlərində də qeyd edilir. Üstəlik artıq bu bayram ənənəvi olaraq xarici ölkələrdə də qeyd edilir: Estoniya (Erzya cəmiyyəti «Syatko»), Finlandiya. Moskvada tədbirin təşkilatçıları «Erzyan vayqel» QHT ("Erziyanın səsi"), Sankt-Peterburqda Petreburq və Leninqrad vilayətində yaşayan eyzyaları birləşdirən «Ele» təşkilatı olmuşdur

Tədbirin rəsmi proqramı aydın şəkildə müəyyənləşdirilmir və adətən məktəblərdə və uşaq bağçalarında açıq dərslər şəklində keçirilir. Məşhur yazıçılar, şairlər, mədəniyyət xadimləri dəvət edilir və konsertlər verilir. Tədbirlərin əsas məqsədi Erzya dili və ədəbiyyatın, eləcə də digər milli nailiyyətlərin nümayiş olunmasıdır. Tədbirin keçirildiyi zallarda adətən Erzya dilində yazılar olan Anatoli Ryabovun portreti qoyulur, zal gülllər və Erzyan bayrağı ilə bəzədilir. Tədbirin rəsmi hissəsi «Tyoştya» mahnısı ilə başlayır. Adətən Saranskda bu mahnını balacalardan ibarət olan «Torama» ansamblı ifa edir. Sonra şam yandırılır - ştolol. Şamın yandırılması haqqı tanınmış və məşhur bir insana həvalə edilir. Bundan sonra Erzya Ağsaqqallar Şurasının () sədrliyinə namizədlər seçilir.

## Mənbə
* Чамзинский район. Официальный сайт. //День эрзянского языка
* Сельское поселение Балыклыкульский сельсовет. // Эрзянь келень чи — День эрзянского языка. 
* Администрация Бессоновского района // День эрзянского языка в Пазелской школе. 
*  МБОУ "ЛОБАСКИНСКАЯ СРЕДНЯЯ ШКОЛА // Фотогалерея 
*  Региональная мордовская национально-культурная автономия Пензенской области. //В селе Пазелки прошел День эрзянского языка
* АДМИНИСТРАЦИЯ БОЛЬШЕБОЛДИНСКОГО РАЙОНА // В Большеболдинском районе провели День эрзянского языка 
* Эрзянь мастор. //ДЕНЬ ЭРЗЯНСКОГО ЯЗЫКА В ПИКШЕНИ
*  ИА «Башинформ». // В селе Федоровка отметили День эрзянского языка
*  Kультурная столица финно-угорского мира 2015. // Эрзянский ансамбль «Пизёлне» посетил финно-угорскую культурную столицу 

## İstinadlar
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyi

**Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyi** () — Rusiya Federasiyasında iqtisadiyyat, investisiya və xarici iqtisadi fəaliyyətin formalaşdırılması və koordinasiyası, kiçik və orta biznesin inkişafı və dəstəklənməsi sahəsində sektorlararası koordinasiya, planlaşdırma və funksional tənzimləmə, regionlararası münasibətlərin inkişafı sahəsində dövlət idarəetməsini həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Официальный сайт Комиссии по организации подготовки управленческих кадров для организаций народного хозяйства РФ
* Официальный сайт Российского управленческого сообщества
* Официальный информационный портал об Оценке регулирующего воздействия (ОРВ)
Çakrulo

**Çakrulo** — Gürcü (Kartl-Kaxeti) klassik, xor, polifonik süfrə mahnısı. Polifoniyanın klassik nümunələrindən biridir. Mahnını ilk yazan Zakaria Paliaşvili olub, hansı Vaçnadziani kəndində (Gürcaani bələdiyyəsi) edib. Mahnı mürəkkəb dəyişikliklərdir. Daxili kompozisiya ilə "Köhnə süfrə" və "Süfrə və onun əlavəsi" mahnıları ilə üst-üstə düşür. Mahnı variantların mətnləri bir qədər fərqlidir. Vaçnadziani çakrulosunun mətni nəsrdir, harda epik təmiz poetik mətnlərlə qarşılaşırıq. 2001-ci ildə, Gürcüstan polifoniyası UNESCO tərəfindən insanlığın şifahi və qeyri-maddi irsinin şah əsəri kimi tanınmışdır. "Çakrulo" UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına daxil oldu.

Çakrulo, 20 avqust 1977-ci ildə Voyacer 2-lə kosmosa göndərilmiş Voyacer qızıl plastinkasına daxil olan 27 musiqili əsərlərdən biri idi.

## Ədəbiyyat

## İstinadlar
Çeko gölü

**Çeko gölü** () — Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşən göl. Krasnoyarsk şəhərindən 760&nbsp;km şimal-şərqdə, Tunqus meteoritinin mümkün düşdüyü episentrindən 87&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. 1928-ci ilə qədər tərtib edilən heç bir xəritədə gölün adı və təsvirinə rast gəlmək mümkün deyildir. Görünür bu onun yerləşdiyi ərazinin pis öyrəlinməsi ilə əlaqədardır.

Gölə Kimçu çayı tökülür və onun ərazisindən keçərək yollunu davam etdirir. Gölə qərb hissədən daxil olur. Elə qərbdəndə yolunu davam etdirir. Ancaq göldən nisbətən şimal hissədən çıxır. Gölün aid olduğu çay hövzəsi: Çunya, Podkamennaya Tunquska, Yenisey. Gölün sahəsi 0,25&nbsp;km², dəniz səviyyəsindən hündürlüyü isə 354 metrdir.

## Elmi araşdırmalar
. Buna əsas olaraq isə gölün meteoridinin düşməsi ehtimal edilən ərazidən 8&nbsp;km aralıda olmasıdır. Çeko gölü 50 metr dərinliyə və konusvari dibə sahibdir. Onlar iddia edirlər k, Sibir göllərindən fərqli bu morfologiyaya sahib dibə malik olması onu adi bir eroziya və çöküntü prosesləri ilə izah edilə bilməz. 2008-ci ildə elm adamları gölün dibində test quyusu qazmağı planladılar. Onlar 2007-ci ildə «Tapılan krater 1908-ci ilin Tunquska meteoritinin mümkün nəticəsi olaraq» (*«A possible impact crater for the 1908 Tunguska Event»*) və 2008-ci ildə «Tunqus meteoriti və Çeko gölü: səbəb araşdırma əlaqəsi və ya onun inkarı?» (*«Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact?»*) araşdırma məqalələrini yayımlayırlar. Alimlər hidroakustik, radiolakasiya, bioloji və kimyavi üsullardan istifadə edirlər. İş zamanı göl dibinin stratiqrafik modeli, onun batimetrik xəritəsi çıxarılmış və göl çöküntülərinin kimyəvi analizləri aparılmışdır. Müxtəlif metodlarla ətrafda yerləşən ağacların yaşı müəyyən edilmişdir. Bütün məlumatlar Çeko gölünün yaşının yüzü keçmədiyi bəlli olduqda, onun 1908-ci ildə bir göy cisminin düşməsi nəticəsində meydana gəldiyi fərziyyəsi artıq özünü doğruldurdu. Üstəlik aparılan araşdırmalar onu göstərdi ki, göl dibindən 10 metr aşağıda bir kütlə vardır. Bu kütlənin Tunqus meteoritindən olan bir parça olması ehtimalı vardır.

Digər tərəfdən isə XX əsrin 60-cı illərində aparılan araşdırmalar zamanı gölün qədim olması (5-10 mln il öncə formalaşması) və təbii formada meydana glməsi haqqında rəy verilmişdir. Bu fikiri həmçinin 2016-cı ildə Rusiya Coğrafiya Cəmiyyəti Ekspedisiya Mərkəzi Sibir federal dairəsinin mətbuat xidməti təsdiq edir. V. S. Sobolev adına Geologiya və Minerologiya İnstitutu tərəfindən göl dibindən götürülmüş nümunələrdən məlum olur ki, göl çöküntülərinin yaşı 280 ildir. Bu da gölün Tunqus meteoritinin düşməsindən çox əvvəl meydana gədiyini göstərir.

## İstinadlar
Vladivostok Beynəlxalq Hava Limanı

**Vladivostok Beynəlxalq Hava Limanı** ()  — Rusiyanın Artyom şəhərinin yaxınlığında yerləşən beynəlxalq hava limanı. Vladivostok şəhərindən 44 km şimalda yerləşir. Kneviçi Hava Limanı olaraqda adlandırılır.

## Tarixi
Hava limanı 1931-ci ildə Artyom şəhərinin yaxınlığında tikilmişdir. Ticarət uçuşları 1932-ci ilin yayında başlamışdır. İkinci Dünya müharibəsindən sonra 10 il ərzində Po-2 və W-2 təyyarələri aviakimya işlərində və geoloq və meşə-patrul xidmətində balıqlar üçün sahil kəşfiyyatlarında geniş istifadə olunmuşdur. Moskva-Vladivostok marşrutu üzrə sərnişin reysləri 1948-ci ildə İlyushin İL-12-dən istifadə etməklə başlamışdır.

1959-cu ildən 1964-cü ilədək, böyük təyyarələrlə müntəzəm uçuşlara imkan verən obyekt kompleksləri tikilib.

### Genişləndirilməsi və müasirləşdirilməsi
Hava limanının "B" terminalı 2005–2006-cı illərdə tamamilə yenilənmişdir. Yenilənmiş terminal 19 dekabr 2006-cı ildə açılmışdır. Federal və regional hökumətlər Vladivostok Beynəlxalq Hava Limanını Vladivostokun cənubundakı Russkiy adasında keçiriləcək APEC Russia 2012 sammitindən əvvəl yenidən qurmağı planlaşdırmışdır. 2012-ci ildə 7 milyard rubl dəyərində yeni bir terminal (A) inşa edilmişdir. Bu yeni terminal binasının həcmi ildə 3,5 milyon sərnişin daşıyır. Uçuş-enmə zolağı 07R/25L, 3500 metr səviyyəsində yenidən qurulmuş və genişlənmişdir və bu hər bir təyyarə tipini qəbul etməyə qadirdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Vladivostok Avia saytında məlumat
* 
* Airport Vladivostok Aviateka. Handbook
Tallink

**Tallink**  — Estoniyada fəaliyyət göstərən gəmiçilik şirkəti. Şirkətin baş qərargahж Tallində yerləşir. 2006-cı ildə şirkət Tallinkinin əsas rəqibi olan fin Silja Line şirkətini satın almışdır. Bundan sonra Tallink və Silja Line Tallink Silja Oy adı altında bir törəmə çirkətdə birləşir. Bu şirkət həm də Finlandiya ərazisində fəaliyyət göstərməyə başlayır. Estoniyada ana şirkət AS Tallink Grupp adı altında fəaliyyət göstərir. 2017-ci ilin fevral ayına əsasən birləşmiş şirkətin donanması 21 gəmidən ibarət idi. Daşımalarda sərnişinlərə Baltik dənizinin bütün bölgələrinə çıxış imkanı təklif olunur. Maşrutlar il boyu Latviya, Finlandiya, İsveç, Estoniya, Danimarka və Aland adalarını birləşdirir.

## Rəqiblər və dövriyyə
* Tallink () — Baltik dənizində iri bərə operatoru. Dövriyyə 944 mln avro (2012)
* Viking Line () — Baltik dənizində iri bərə operatoru. Dövriyyə 549 mln avro (2013)
* Ave Line () — Baltik dənizində fəaliyyət göstərən elə də iri olmayan bərə operatoru.
* St. Peter Line () — Baltik dənizində fəaliyyət göstərən elə də iri olmayan bərə operatoru.
* Linda Line () — iki gəmidən ibarət olan daşıma operatoru: *Karolin* və *Merilin* (Tallin-Helsinki xətti).
* Eckerö Line () — Baltik dənizində fəaliyyət göstərən elə də iri olmayan bərə operatoru. Dövriyyəsi 60 mln avro (2009/2010)

## Şirkətin maşrutları
Turku ↔ Stokholm

Turku ↔ Alland adaları

Helsinki ↔ Stokholm

Helsinki ↔ Tallin

Helsinki ↔ Alland adaları

Tallin ↔ Stokholm

Tallin ↔ Alland adaları

Riqa ↔ Stokholm

## Şirkətin donanması

## Mənbə
* Tallink şirkətinin rəsmi saytı
## İstinadlar
KazMunayQaz

**KazMunayQaz** () — Qazaxıstanın dövlət neft-qaz şirkəti. 2002-ci ildə Kazakhoil və Neft və Qaz Nəqliyyatı şirkətləri birləşdirilərək təsis edilib.

## Tərəfdaşları
"KazMunayQaz"-ın əsas törəmə müəssisələri:
* KazMunaiGas Exploration Production (AO)
* Tengizchevroil
* KazTransOil
* Port of Batumi
* KazTransGas
* Rompetrol
* Atyrau Refinery
* Kazmortransflot
* KazMunayTeniz
* Eurasia-Air Helicopter Company
* KazMunaiGas Services Compass
KazMunaiGas Exploration Production öz payını sırasıyla Qazaxıstan Fond Birjasında və London Fond Birjasında ümumi səhmlər və qlobal depozit daxilolmaları siyahısında yerləşdirmişdir.
Şirkət "Qazqermunay" QSC, "Karazhanbasmunai" SC və "PetroKazakhstan Inc" ASC-nin bir hissəsinə sahibdir. İki məhsulu mövcuddur: "Uzenmunaigas" və "Embamunaigas".

## Neft emalı zavodları
KazMunayQaz Qazaxıstanda 2 neft emalı zavodunu idarə edir:
* Pavlodar neft emalı zavodu;
* Atırau neft emalı zavodu;

"KazMunayGaz" ASC-nin Atırau neft emalı zavodu üçün təxminən 1,7 milyard ABŞ dolları məbləğində planı var. 2012-ci ilin avqustunda Atırau Neft Emalı Zavodu üçün Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Bankından və Mitsubishi Bankından 297.5 milyon ABŞ dolları məbləğində kredit almışdır. Bu kredit, Avropa məhsullarının ekoloji standartlarına uyğun olaraq neft məhsullarının istehsalını gücləndirmək üçün verilən bir müqaviləni izlədi..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* KazMunaiGas Exploration Production 
* KazMunaiGas: Kazakhstan’s National Oil Company, ''silkroadintelligencer.com'', 12 sentyabr 2007
Novosibir su anbarı

**Novosibir su anbarı** () və ya **Ob dənizi** () — Ob çayı üzərində inşa edilmiş süni su tutarı. Su anbarı 1957—1959-ci illərdə Novosibir SES bəndinin inşasından sonra meydana gəlmişdir. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Novosibir və Altay diyarı ərazisinə daxildir. Su anbarı sahillərində yerləşən şəhərlər: Berdsk, Kamen-na-Obi, Novosibirsk.

Su tutarının tam olaraq doldurulmasından sonra Berdsk şəhərinin tarixi hissəsi, o cümlədən bir neçə kənd suyun altında qalmışdır.
İllik su axınının böyük hissəsi yaz-yay gursululuq dövrünə düşdüyü Ob çayı sayəsində anbarın həcmində artışlar olur. Bolsululuq aprelin ayında müşahidə edilir.

## Əsas xüsusiyyətləri
Su anbarının sahəsi 1082 km², həcmi 8,8 km³, uzunluğu 200 km, maksimal eni 22 km, malsimal dərinliyi isə 25 metrdir. Su anbarı ilin qış dönəmində tamamən donur. 

*Adaları:* Atamanovski, Dikiy, Elbanskie adalar, Elbanь, Kmaennı, Kammenski, Krasnoyarski Borok, Krasnı Yar, Loqunov, Neçunaevski, Piçuqovskie, Polovinski Borok Борок, Semizarodnı, Tayvan, Xoxlov Borok, Xrenovı, Şarapski, Şlyapovski, Şumkoqo Kordona.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Su anbarı hidroenergetika, su təminatı və balıqşçılıqda istifadə edilir. 
Onun sularında Nərə, Çökə, Nelma, Muskus, Coregonus nasus, Siqi, Pelyad və s kmi balıqlara rastlamaq mümkündür.
Lakin balıq ovu obyektləri adətən Adi sıf, Karp, Nalim, Lilbalıq, çapaq, adi durnabalığı, Thymallus, Leuciscus idus, Rutilus, Daban balıq, Leuciscus leuciscus, Xanı balığı ovlanılır. Onuda qeyd etmək lazımdır ki, burada olan balıqların böyük qismi qida kimi istifadəyə yararsızdır. Buna səbəb onların çoxunda helmintozlar vardır. 

Ob dənizində aktiv istirahət yerləri vardır, üstəlik burada yelkənli qayıqlar arasında Rusiya Kuboku və Ob Dəniz Kuboku müsabiqəsi keçirilir.

Ob su anbarının gözlənilən ömrü təxminən 400 ildir.

## Qalereya

Ob'sea.JPG|
The Ob sea.jpg|
Russia-novosibirsk-lake.JPG|
Obskoe more zimoj.jpg|


## İstinadlar

## Mənbə
* Карты водохранилища и прилегающих районов, лоция с указанием глубин
*
Domain fronting

**Domain fronting** — HTTPS bağlantısı sahəsi ləngitməklə internet senzurasını işə salan üsul. Tətbiqetmə qatında işləyərkən, domain fronting istifadəçiyə DNS, IP və ya dərin paket yoxlama yolu ilə bloklana bilən bir xidmətə qoşulmağa imkan verir.
## Texniki məlumatlar
Bir konfiqurasiyada, Amazon S3 və ya Google App Engine kimi böyük bir hosting xidməti, ümumi və hədəf HTTPS domenlərini ehtiva paylaşılan SNI sertifikatını istifadə edir. Həqiqi, bloklanmış son nöqtənin domen adı yalnız şifrəli HTTPS bağlantısı yaradıldıqdan sonra HTTP Host başlığında senzorlara görünməz hala gətirilir. Bu, bloklanmış və zərərsiz saytların həm Google App Engine kimi eyni böyük provayderi tərəfindən yerləşdirildiyi təqdirdə edilə bilər..

Digər konfiqurasiyalar bir məzmun çatdırılması şəbəkəsinin ümumi HTTPS sertifikatına və infrastrukturuna hədəf serverə bir reflektor kimi çıxış etməyə imkan verir.

Bu texnikalar, müxtəlif ünsiyyət təbəqələrində müxtəlif domen adları istifadə edərək işləyirlər. Bir zərərsiz saytın domen adını əlaqələndirmək üçün istifadə olunur. Bu domen adı DNS sorğunun bir hissəsi və TLS Server adı göstəricisi kimi aydın mətndə senzora məruz qalır. Hər hansı bir domen adı üçün, senzuralar adətən qanunsuz trafikdən trafiki trafiki fərqləndirə bilmirlər. Beləliklə, onlar domen adına bütün trafikə icazə verməyə məcburdur, yaxud daşınma trafiki daxildir və ya domen adını tamamilə bloklaşdırırlar ki, bu da qiymətli girov zərərinə səbəb ola bilər.

## Qeyri-aktiv edilməsi
2018-ci ilin aprel ayından etibarən Google-un əlilliyi olan domen, "Google-da dəstəklənməmiş bir xüsusiyyət olmadı" deyərək. Amazon, həmçinin, "AWS Terms of Service pozuntusu kimi işlənmiş" olduğunu iddia edərək, 2018-ci ilin aprelində CloudFront üçün domenin qarşısını almaq qərarına gəldi. Həm Google, həm də Amazon tərəfindən hazırlanan bu səy Rusiya hökumətinin Telegramdomain tərəfindən hər iki bulud provayderinin xidmətlərindən istifadə edərək fəaliyyətini dayandırması ilə bağlı idi.
## İstinadlar
Mesxeti silsiləsi

**Mesxeti silsiləsi** () və ya **Acar-İmeretiya silsiləsi** — Kiçik Qafqaz dağ sisteminin parçası, Gürcüstanın qərb hissəsində yerləşir. Xəndək bir rol oynayır, sol tərəfindən Kintrişi, Natanebi, Supsa və Rioni çayı üçün, digər tərəfdən Acaristskali, Kvabliani və Kür üçün. Odişi-Güriya düzənliyini və Akhalsixenin dağlıq mağaralarıni birbirindən ayırır. Acaranın Qara dəniz sahillərindən Borjomi dərəsinə qədər uzanır. Uzunluğu 140&nbsp;km, ən böyük sahəsi isə 45&nbsp;km, ən yüksək zirvəsi isə Mepistskarodur (2850 m). 2500 m-dan hündür zirvələri də var: Xino, Taginauri, Sakornia, Zotimeria, Didmaxali, Sanislia, Nageba. Mesxeti silsiləsində Zekari aşırımı (2180 m) var və üstündən avtomobil yolu keçir.

Mesxeti silsiləsində balneoloji (Sairme, Nabexlavi, Zekari və s.) və iqlim (Abastumani, Baxmaro, Şuagora, Gomismta və digər) kurortları yerləşir.

## İstinadlar
Tsalka su anbarı

**Tsalka su anbarı** () — Gürcüstanın ən böyük su anbarı. Salka bələdiyyəsinin Xrami dərəsində, dəniz səviyyəsindən 1506 metr yüksəklikdə yerləşir. Güzgü sahəsi 33.7 km², ümumi sahəsi 1060 km²-ə qədərdir. Suyun həcmi 312 mln. m³. Maksimum dərinlik 25 m, orta dərinlik isə 9,3 m. Qərbdən şərqə uzanır. Bölgənin əksər hissələrində sahil aşağıdır, cənub-şərq hissəsinin sahili isə - dik və yüksəkdir. Anaxatır və digər kiçik çaylar, yeraltı, qar və yağış sularıyla qidalanır. 1946-cı ildə, enerji məqsədləri üçün beton bəndi kimi, dar və dərin dərədə tikilmişdir. Mövsümi tənzimlənir. Fevral-mart aylarında su aşağı səviyyələrdədi. Su yığımı aprel ayında başlayır və iyulun sonuna qədər davam edir, sonra su işlənir. Enerji stansiyaları tam gücü ilə işləyərkən, səviyyə noyabr ayından etibarən intensiv olaraq azalır. Su səviyyəsinin orta illik amplitudası 891 sm. Anaxatır çayı su anbarından keçir.

Su ən soyuq (0,2 °C) fevralda və an isti Avqustda (18,7 °C) olur. Dekabrdan mart ayının sonuna qədər buz örtükləri əmələ gəlir. Buzlu örtüklərin orta müddəti 82 gündür. Buz qalınlığı fevral ayında hərdən 80 sm çatır. Su anbarı 2 HES-ə xidmət edir: XramHES I və XramHES II. Anbar ərazisində balıqçılıq inkişaf edib. Tsalka şəhəri anbarın sahilində yerləşir.

## Ədəbiyyat

*Gürcüstan coğrafiyası, Kitab I, s. 52, Tiflis, 2005.

## İstinadlar
Manpupunyor

**Manpupunyor** və ya **Küləklə sovrulmuş dirəklər** — Rusiya Federasiyası, Komi Respublikası Troysko-Peçorski rayonu ərazisində yerləşən geoloji abidə. Təbiət abidəsi Peçoro-İliçski qoruğunda Man-Pupu-nyor dağının zirvəsində (Mansi dilində — "Bütlərin kiçik dağı"), İlıç və Peçora çayları arasında yerləşir. İkinci adı olan "Bolvano-iz" Komi dilində "Bütlər dağı" mənasını verir. Manpupunyor 7 qayadan ibarət olan bir bir kompleksdir. Hansı ki, hündürlükləri 30 – 42 m arasında dəyişir. Bir çox əfsanələr Manpupunyor ilə əlaqələndirilir. O, mansilərin bir dini mədəniyyət obyektidir.

Küləklə sovrulmuş dirəklər Rusiyanın yeddi möcüzəsi siyahısına daxil edilmişdir.

200 milyon il öncə daş dirəklərin yerində hündür dağlar vardı. Yağış, qar, külək, şaxta və isti tədricən dağları aşındırmışdır. İlk aşınan materiallar ilk növbədə zəif materiallar olmuşdur. Bərk serikit-kvartzit şistlər günümüzə qədər gəlmiş, az aşınmış və mövcudluğunu qoruyub saxlaya bilmişdir. Yumşaq süxurlar su və küləklə aşınaraq məhv olmuşdur.

Sütunlardan biri 34 metr yüksəklikdədir. Bu dirək digərlərindən uzaqda yerləşir və kənardan baxdıqda tərs qoyulmuş su şüşəsini xatırladır. Yerdə qalan altı daş sütun isə sıldırımın sonucunda yerləşir. Sütunların qəribə təsvirləri vardır və baxış yerindən asılı olaraq bir şəxsin və ya at, qoyun başına bənzəyir. Keçmişdə mansilər möhtəşəm daş heykəllərə ibadət etdirdilər. Ancaq Manpupunyora qalxmaq ən böyük günah hesab edilirdi..

Sütunlar Peçora-İlıçski qoruğu ərazisində yerləşən məskunlaşma yerlərindən çox uzaqdır. Dirəklərə gedib çıxmaq yalnız hazırlıq görmüş turistlərə nəsib olur. Sütunlara getmək üçün qoruq administrasiyasından icazə almaq lazımdır. Belə ki, qoruğa icazəsiz giriş qanunla qadağandır. Sverdlovsk vilayəti və Perm diyarı istiqamətdən piyada, Komi Respublikası istiqamətdən isə qarışıq maşrut üzrə hərəkət etmək mümkündür.

## Turizm
Artan məşhurluq sayəsində, Manpupunyor yaylası hər il daha çox turist tərəfindən ziyarət edilir. Hazırda platonu ziyarət etmək üçün 4 maşrut vardır:
* Komi Respublikası istiqamətdən olan maşrut.
* Sverdlovsk vilayəti istiqamətdən Dyatlova uçurumu, Otorten dağları və Peçora çayı ətrafından keçməklə olan hərəkət maşrutu. Marşrut açıqdır.
* Helikopter turları. Yaylada Helikopter meydançası inşa edilmişdir. Yaz və qış uçuşları mümkündür.
* Şərqdən olan, üç çaydan gələn xizək yolu.

2004-cü ilə qədər Sverdlovsk vilayətindən avtomobil yolu ilə qoruğa gəlməyə icazə verilirdi. Bundan sonra isə rəsmi olaraq Peçoro-İliçski qoruğu və İvdelski yasaqlığına giriş yasaqlanmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Легенды о столбах выветривания
* Илыч-Печора-Камень. Карта
* Туризм, перевал Дятлова, Отортен, плато Маньпупунёр 
* Столбы Выветривания. Маньпупунер. Северный Урал, Коми
* Видеосюжет телеканала "Россия" о столбах
* Вертолетные путешествия на плато Маньпупунёр
Nursultan (dəqiqləşdirmə)

**Nursultan** bunlara aid ola bilər:

## Coğrafiya
* Nur-Sultan — Qazaxıstanın paytaxtı Astana şəhərinin 2019-2022-ci illərdə adı.

## Şəxslər
Nursultan — Qazaxıstanda kişi adı. Bu adı daşıyan görkəmli şəxslər:

* Nursultan Nazarbayev — 1990–2019-cu illərdə Qazaxıstan Prezidenti.
* Nursultan Belqibayev — Qazaxıstan buzüstü hokkey oyunçusu.
* Nursultan Mamayev — Qazaxıstan taekvondo praktikantı.
Yuqıd Va Milli Parkı

**Yuqıd Va Milli Parkı** (Komi dilindən tərcümədə "parlaq su") — Rusiyada Milli Park. 23 aprel 1994-cü ildə Rusiya Federasiyası Hökumətinin 377 saylı Qərarına əsasən təşkil olunmuşdur.

Milli park Komi Respublikasının cənub-şərqində, Şimali Ural və Qütbönü Ural ərazilərini əhatə edir.

Parkın ümumi sahəsi 1 891 701 ha-dır. Üstəlik su sahəsi 21,421 ha-dır. 2006-cı ilə olan məlumata görə Rusiyanın ən böyük milli parkıdır.

Parkın ərazisi UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına namizəd olaraq göstərilmişdir.

Yuqıd Va Milli Parkının cənubu Peçoro-İlıçski qoruğu ilə həmsərhəddir

## Fəaliyyət
Parkın təşkilində məqsəd Qütbönü və Şimali Uralın ekosistemlərindən istifadədir. Milli Parka aşağıdakı əsas vəzifələr qoyulur:

# unikal və standart təbii sahələrin və obyektlərin, təbii komplekslərin qorunması;
# tarixi və mədəni sahələrin qorunması;
# Əhalinin ekoloji biliklərinin artırılması;
# mütəmadi turizm və istirahətin təşkili;
# təbiət və ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində elmi metodların hazırlanması və tətbiqi;
# ekoloji manitorinqin həyata keçirilməsi;
# pozulmuş təbii və tarixi-mədəni komplekslərin və obyektlərin bərpası.

## Turizm
Parkın istirahət məqsədli istifadəsi yayda raftinq, qayıq və qaçış, qışda isə xizəkçilik daxildir. Məhdud ova da icazə verilir, lakin icazələrin bir neçə ay əvvəlcədən alınması lazımdır. Parkın yaşayış məntəqələrindən uzaq məsafədə yerləşməsi səbəbindən turizm imkanları olduqca aşağıdır. Hazırda hər il parkı 4 minə yaxın turist ziyarət edir. Bu parkın potensial istirahət imkanlarından dəfələrlə azdır. İdarəetmədə istifadəçi haqqı ildə təxminən 2,4 milyon rubl (100 min ABŞ dolları), park xərcləri isə ildə 5 milyon rubl (200 min ABŞ dolları) təşkil edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Национальный парк "Югыд ва" (официальный сайт)
* Национальный парк "Югыд ва" (Министерство природных ресурсов Российской Федерации)
* "Югыд ва" — Национальный парк  Справочник "Национальные парки России". Москва: Изд-во Центра охраны дикой природы, 1996 г.
* Рассказ о экспедиции в "Югыд ва"
* Объект Всемирного наследия ЮНЕСКО "Девственные леса Коми" на сайте фонда "Охрана природного наследия"
* Гринпис России: Комитет всемирного наследия отмечает угрозу российским объектам
Yan Çikker

**Yan Çikker** (; ) — müasir Slovakiya klassik musiqisinin aparıcı eksponenti olan Slovakiya bəstəkarı. Slovakiya Milli Artisti, Herder mükafatı və IMC-UNESCO Beynəlxalq Musiqi Mükafatı ilə mükafatlandırılmışdır.

## Həyatı
Çikker keçmiş Avstriya-Macarıstanda, bugünkü Slovakiyada, Banska Bistritsa şəhərində anadan olub. Onun ilk musiqi müəllimi anası Mariya Psotkova və Uilyam Fiqus-Bistri idi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra, 1930-cu ildən 1935-ci ilə qədər Praqa Konservatoriyasında oxumuş və orada Yarkoslav Kriçkanın bəstəkarlıq və orkestra kurslarına qatılmışdır. 1935-1936-cı illərdə Praqa Konservatoriyasının Magistr Peşə Liseyində oxudu, burada Vitezslav Novakın tələbəsi oldu. Daha sonra Vyanaya köçdü, 1936-1937-ci illərdə Feliks Veynqartner ilə birlikdə təhsil aldı.

1939-1949-cu illərdə Bratislava Konservatoriyasında dərs demişdir. 1945-1948-ci illərdə Slovak Milli Teatrı operasının repertuar məsləhətçisi olmuşdur. 1948-ci ildə Çexoslovakiyanın başına kommunistlərin keçməsindən sonra bu postu buraxmaq məcburiyyətində qaldı. Bratislava Musiqi və Dramatika Akademiyasında kompozisiya üzrə professor kimi çalışıb, burada xeyli Slovak bəstəkarlarının müəllimi olmuşdur. Bratislava şəhərində vəfat etmişdir.
## Xüsusiyyətləri
Onun ifadə edilən tərzi, ziddiyyətli ruhi və simvolların tipik bir zənginliyi və etik davranışlara vurğu ilə xarakterizə olunur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şadiman Barataşvilli

**Şadiman Barataşvilli** () — XVI–XVII əsrlərdə Kartli çarlığında siyasi xadim.

Barataşvilli saray müəllimi idi və II Luarsabın hakimiyyəti dövründə taxt-tacı ələ keçirmək istəyirdi. İkinci həyat yoldaşının vəfat etməsindən sonra Şadiman və II Luarsaba qarşı çıxan feodallar onu Georgi Saakadzeni edam etdirmək qərarını almağa vadar etmişdi. Bundan vaxtında xəbərdar olan Saakadze 1612-ci ildə İrana qaçmış və I Şah Abbasın himayəsi altında qalmışdır.

## Mənbə
### Ədəbiyyat

*
Evsizlik

**Evsizlik** — sosial-iqtisadi problem olaraq  müntəzəm sığınacaq sahibi olmama halıdır. Küçələr, tərk edilmiş yerlər, gecə istifadəsi aşağı olan şəhər yerləri adətən evsiz sığınacaq yerləridir. Evsizlik hadisəsini yaşayan şəxsə *evsiz* deyilir. 2015-ci ildə QHT-nin məlumatına görə, Bakıda 50.000 civarında evsiz var.

## İstinadlar
Kasıblıq

**Yoxsulluq** və ya **kasıblıq** — gündəlik əsas ehtiyacların hamısını və ya bir qismini qarşılamaq üçün kifayət qədər gəliri olmayan vəziyyətdir. Xüsusilə, qida, içki, sığınacaq və geyim kimi əsas ehtiyaclara çətinlik çəkmək imkanı və ya çatışmazlığı yoxsulluq kimi müəyyən edilə bilər. Ancaq bəzi inkişaf etmiş ölkələrdə yoxsulluq standartları dəyişikdir.

## Həmçinin bax
* Korrupsiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Disney-in 21st Century Fox-u satın alması

**"Disney"in "21st Century Fox"u satın alması** – 20 mart 2019-cu ildə "The Walt Disney Company" şirkətinin "21st Century Fox" şirkətini 71 milyard ABŞ dolları qarşılığında satın alması.

"Disney"in "Fox"u almaq istədiyi ilk dəfə 14 dekabr 2017-ci ildə anons edilmişdi. Əvvəlcə müqavilənin 52 milyard ABŞ dollarını əhatə edəcəyi bildirilsə də, bu məbləğ "Comcast" ilə yaşanan rəqabətə görə 71,3 milyard ABŞ dollarına yüksəlmişdir. "Disney" "Fox"un təxminən 13.7 milyard dollarlıq borcunu da ödəmək məcburiyyətində olmuşdur.

Satınalma "Twentieth Century Fox", "Fox Searchlight Pictures", "Fox 2000 Pictures", "Fox Family" və "Fox Animation", "Twentieth Century Fox Television", "FX Productions" və "Fox21", "FX Newtorks", "National Geographic Partners", "Fox Networks Group International" və "Star India"nın, eləcə də, "Fox"un "Hulu", "Tata Sky" və "Endemol Shine Group"dakı səhmlərini də əhatə etmişdir.

Bununla yanaşı, "Simpsonlar", "İks-adamlar", "Avatar", "Fantastik dördlük", "Qriffinlər" kimi mediafranşizlər də "Disney"in ixtiyarına keçmişdir.

## İstinadlar
Mariya Zankovetska

**Mariya Zankovetska** (tam adı: *Mariya Konstantinivna Zankovetska*, ,  təxəllüsü: **Adosovska**, , ; ) — Ukrayna və SSRİ aktrisası, USSR-nın xalq artisti..

## Həyatı
Mariya Konstantinivna Zankovetska 4 avqust 1854-cü ildə Rusiya imperiyasının Çerniqov quberniyasının ərazisində yerləşən Nejin mahalında, tanınmış mülkiyyətçi və vəkil olan Konstantin Konstantinoviç Adasovskinin ailəsində anadan olmuşdur. O, Çerniqov şəhərindəki bir gimnaziyadan məzun olmuşdur.

Uşaq yaşlarından o, həvəskar tamaşalarda aktrisa kimi çıxış etmişdir. 1882-ci ildə o, peşəkar səhnədəki debütünü etmişdir – Yelizavetqrad şəhərində "*[[Natalka Poltavka (opera)|Natalka Poltavka]]*" operası. Onun vokal səsi (messo-soprano) səhnədəki uğuruna böyük təsir göstərmişdir. O, müxtəlif zamanlarda Marko Lukiç Kropivitski, Mixail Petroviç Staritski, Mikola Karpoviç Sadovski, Panas Karpoviç Saksaqanski və İvan Karpoviç Karpenko-Karinin rəhbərliyində olmuş Ukraynanın ən böyük truppalarında iştirak etmişdir. 1907-ci ildə Sadovski ilə birlikdə o, Kiyev şəhərində Ukraynanın ilk stasionar teatrını təsis etmişdir. Oktyabr inqilabından sonra Zankovetska Kiyev şəhərindəki Milli Teatra (1918, indiki Mariya Zankovetska adına Ukrayna Dram Teatrı) başçılıq etmişdir.

Zankovetskanın ən uğurlu dövrü M. L. Kropivitskinin və M. K. Sadovskinin truppalarında çıxış etdiyi vaxtlar idi. Dövrün tənqidçiləri Zankovetskanın bədii bacarığını çox yüksək qiymətləndirirdilər. Moskva və Sankt-Peterburq şəhərlərinə keçirdiyi qastrol səfərləri ona böyük şöhrət qazandırmışdır.

Zankovetska müxtəlif rolları canlandırmışdır. Məsəlüçün, o, "Priski" kimi gülməli və "Naymıçka" kimi dramatik rolları böyük müvəffəqiyyətlə canlandıra bilmişdir. Zankovetska Sankt-Peterburq şəhərində ikən Rusiya yazıçısı Aleksey Sergeyeviç Suvorinin "Tatyana Repina" pyesindəki bir personajı uğurla canlandırdı.

Onun səhnəyə olan ləyaqətini anlayan getman Pavlo Petroviç Skoropadski 1918-ci ilin iyun ayında Nazirlər Şurasının qəbul etdiyi onu həyatı boyunca pensiya ilə təmin etmək qərarını təsdiqləmişdir.

Mariya Konstantinivna Zankovetska 4 oktyabr 1934-cü ildə Ukrayna SSR-nin paytaxtı Kiyev şəhərində vəfat etmiş, meyiti isə Baykovo qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İrsi
Lvov şəhərindəki Ukrayna Dram Teatrı onun adını daşıyır. Kiyev şəhərindəki parklardan birində onun heykəli ucaldırılmışdır. Kiyev, Ujqorod, Çerniqov, Nejin və Lutskda onun adını daşıyan küçələr var. 1960-cı ildə Kiyevdə onun ev muzeyi, 1964-cü ildə isə Zanki kəndində ona həsr olunmuş bir muzey açılmışdır. 1971-ci ildə Ukrayna yazıçısı İvan Raboklyaç "Mariya Zankovetska" adlı bir pyes yazmışdır. 1989-cu ildə Kiyev şəhərində ona həsr olunmuş bir muzey açılmışdır. 2004-cü ildə Ukrayna Mərkəzi Bankı Mariya Zankovetskanın 150-ci ildönümü şərəfinə xatirə sikkəsi buraxmışdır.

## Filmoqrafiya
* 1909 – *Natalka* (Natalka Poltavka)
* 1923 – *Ana* (Ostap Bandura)

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Mariya Zankovetska — *Biografija.ru* saytında.
* Mariya Zankovetska — *Histpol.pl.ua* saytında.
İvan Kalinkin

**İvan Kalinkin** (tam adı: *İvan Alekseyeviç Kalinkin*, ; ) — erzyan mənşəlli SSRİ şairi və yazıçısı, SSRİ yazıçılar ittifaqının üzvü, Rusiya Federasiyası Əməkdar Mədəniyyət İşçisi (1995).

## Bioqrafiyası
### İlkin illəri
Şair Ulyanovsk vilayəti, İnjenski rayonu, Çeldayevo kəndində, bir kəndli ailəsində doğulmuşdur. Atası 1944-cü ildə Böyük Vətən müharibəsində həlak olmuşdur. Atası həlak olduqdan sonra anası ilə birlikdə Mordoviya Muxtar Sovet Soaialist Respublikası, Bolçeiqnatovski rayonu ərazisinə köçmüşdür. O, Semyonovka və Kommunar qəsəbələrində yaşamışdır. Bolşeiqnatski rayonunda orta məktəbi və Ardatovskaya Mədəniyyət məktəbini bitirmişdir. Hərbi xidməti bitirdikdən sonra Staroe Çamzino kənd klubunda rəhbər olmuşdur (1956—1959).

### Jurnalist fəaliyyəti
1959-cu ilin mart ayından Bolçeiqnatovski «Znamiya truda» qəzetinin əməkdaşı olur. Sonradan Ardatovskaya rayonunda «Mayak», Romodomskayada isə «Pobedı» qəzetlərində ədəbi işçi, Bolçeiqnatovskidə buraxılan «Vosxod» qəzetində şöbə müdiri işləmişdir. 1970-ci ildə Qorski Sosial-İqtisad İnstitutunu bitirir və elə həmin ildə «Vosxod» qəzetinin redaktoru olur. 1972-ci ildən Saranskda yaşayır və respublika «Erzyan pravda» çap nəşrlərində şöbə müdiri, «Syatko» ("Qığılcım") jurnalının icraçı katibi işləyir. 1976-cı ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvüdür. 1977—1984-cü illərdə isə «Syatko» jurnalının baş redaktoru işləmişdir. Mordoviya MSSR Yazışılar İttifaqına 1984-cü ildən rəhbərlik edirdi.

### Ədəbi xidmətləri
Kalinkinin ilk şeri olan «Poçtolonka» 1956-cı ildə «Suran Tolt» («Sur ocaqları») jurnalında dərc edilmişdir. Həyatı boyunca 19 şer, roman və hekayə kitabı nəşr olunmuşdur. İlk kitabı olan «Zoryan mizolkst» 1969-cu ildə Saranskda nəşr olunmuşdur. Bu kitab Mordaviyanın təbiətinə və əməkçi insanlarına həsr edilmişdir. Digər kitabları: «Maney pizeme» («Kor yağış»), «Sırnen syulmo» («Qızıl düyün»), «Lemzerks çire» («Çeremuxov sahili»), «Zelenıe kostrı», «Kizen menel» («Yay səması») və «Nadejda». Şerlərdən ibarət olan «Ava dı ley» («Qadın və çay») poeması Çeldayevo kəndinin sakinləri haqqındadır. Əsər rus dilinə 1998-ci ildə tərcümə edilmişdir.

Onun əsərləri rus dilində «Literaturnaya qazeta» və «Literaturnaya Rasiya» qəzetlərində, «Naş Sovremennik», «Drujba Narodov», «Neva», «Volqa» və «Oqonyok» jurnallarında dərc edilmişdir. 

### Mükafatları
İvan Kalinin 1990-cı ildə «Piçe vir», «Çvetı drujbı», «Pesni c bereqov Surı i Moşki» şer tolusu və poemalarına görə Mordoviya MSSR mükafatlarına layiq görülmüşdür. Mordoviya Xalq Yazıçısı, Mordoviya Əməkdar Şairi (1990) və Rusiya Federasiyasının Əməkdar Mədəniyyət İşçisi fəxri adlarını alıb. Mordoviya Ali Sovetinin deputatı və Rusiya Federasiyası Yazıçılar Birliyinin katibi seçilmişdir. «Şərəf nişanı» ordeninə layiq görülmüşdür.

## Mənbə
* Mordoviya ədəbiyyat kitabxanası. İvan Kalinkin  
* Национальная библиотеки Республики Коми. Иван Алексеевич Калинкин
Aurel Stodola

**Aurel Stodola** (; ) — slovak mühəndis, fizik və ixtiraçı. Texniki termodinamika və tətbiq sahəsində pioner idi və 1903-cü ildə “*Die Dampfturbine*” () adlı kitabı nəşr etdi. Turbin dizaynı ilə məşğul olan termodinamik məsələlərə əlavə olaraq, kitabda maye axınının, titrəyişin, plitələrin, qabıqların və fırlanan disklərin və stressin konsentrasiyalarının deşiklər və filetlərdə analizindən bəhs olunurdu. 1892-ci ildə Stodola Enerji Çevrilməsi Laboratoriyasını qurmuşdur.
## Həyatı
1877-ci ildə Budapeşt Politexnik Məktəbində, sonra isə 1878-ci ildə Zürih Politexnik İnstitutunda maşınqayırma fakültəsini oxudu, 1881-ci ildə fərqlənmə diplomunu aldı. Məzuniyyətdən sonra atasının emalatxanasında çıxan yanğında məhv olmuş məhsulu bərpa etməyə kömək etdi. 1884-1892-ci illərdə Praqadakı Ruston mühəndis zavodunda çalışmışdır. Stodola, İsveçrənin Politexnik İnstitutunda maşınqayırma üzrə professor olmuşdur. Tələbələrindən biri Albert Eynşteyn idi.

Turbomaşınlar və istilik mühərrikləri sahəsində mütəxəssis kimi tanındı. Onun adına turbin məhsuldarlığına dair qanun hazırladı.

Ferdinand Zauerbrux ilə birlikdə bir protez qol hazırladı. "Mühəndisin gözündən iman düşüncələri" kitabını yazdı. Bundan əlavə, Stodola fəlsəfi və iqtisadi məsələlərlə məşğul olub, Albert Eynşteyn və Albert Şveyçer ilə ünsiyyət qurmuşdur. 1929-cu ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra araşdırma aparmağa davam etdi.
## Ədəbiyyat
*Buxar turbinləri və istilik mühərriklərinin gələcəyi — 1904
*Avtomatik tənzimləmə nəzəriyyəsi — 1949.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Virtual Exhibition from the Library of the ETH Zürich 
* Fund of A. Stodola
Adam Rayner

**Adam Rayner** (; d. 1899 - ö. 4 mart 1950) – tarixdə qeydə alınmış həm karlik, həm qiqant olan yeganə şəxs. Akromeqaliyadan əziyyət çəkdiyi güman olunur.

## Bioqrafiya
Rayner Avstriya-Macarıstan imperiyasının Qrats şəhərində anadan olmuşdur. 1917-ci ildə 18 yaşı olarkən boyu 122,55 sm olaraq ölçülmüşdür. 1918-ci ildə 19 yaşında olarkən isə boyu 111,5 sm olaraq ölçülmüşdü. Yetkinlik yaşında boyu 147 santimetr idi. Lakin hipofiz vəzindəki şiş onun boyunun qəfil və sürətli artmasına səbəb olmuşdur. 1932-ci ildə 33 yaşında ikən boyu 218 santimetrdə çatmışdır. Qiqantizmin səbəb olduğu bu xəstəliyə görə ömrünün qalan hissəsini yataqda keçirməli olmuşdur. 1950-ci ildə 51 yaşında öləndə boyu 234 santimetr idi. Ayağının ölçüsü 33,1 santimetr idi: karlik olarkən ayaqqabı ölçüsü 43 olduğu halda, cəmi üç il ərzində ayaqqabı ölçüsü 53 olmuşdur. Əllərinin ölçüsü 23,4 santimetr, çəkisi 109 kiloqram idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağır planetlərarası kosmik gəmi

thumb|right|250 px|Ağır planetlərarası kosmik gəminin rəssam tərəfindən təsvir edilmiş görünüşü
**Ağır planetlərarası kosmik gəmi** ( *APKG*; ,  *Tyajelıy Mejplanetnıy Korabl*,  *TMK*) — Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqında 1960-cı illərdə hazırlanmış kosmik gəmi layihəsi. Hansı ki, əsas hədəfi çox illik kosmik ekspedisiyaların və kosmonavtların Günəş sistemi daxil olan yaxın planetlərə enişinin təşkili (Mars və gələcəkdə Venera) olmuşdur. Gəminin Marsa buraxılışı 8 iyun 1971-ci ilə, qayıdışı isə 10 iyul 1974-cü ilə planlaşdırılırdı.

OKB-1 bölməsində Mixail Klavdieviç Tixonravovun rəhbərliyində Marsa uçuş üçün gəmilərin müxtəlif variantları nəzərdən keçirildi. Araşdırmalar başda Qleb Maksimov və Konstantin Feoktistov olmaqla iki dizayner qrupu tərəfindən paralel olaraq icra edildi.

## Maksimovun layihəsi

Qkeb Maksimovun hazırladığı layihə o vaxt mövcud olan vasitələrlə proqramın nisbətən tez həyata keçirilməsinə yönəlmişdi. Bu layihədə həcmcə elə də iri olmayan bir gəminin hazırlanması nəzərdə tutulurdu. Hansı ki, gəminin ekipajı üç kosmonavtdan ibarət olmalı idi. Hazırlanmış layihədə əsas uçuş planı Mars planetinin səthinə enmədən və orbitinə daxil olmadan planet ətrafında dövrə vurmaqla onu araşdırmaq, daha sonra isə Yerdəki təyinat məntəqəsinə geri dönmək olmuşdur.

## Feokistovun layihəsi

Konstantin Feoktistovun hazırladığı layihə daha qəliz və çox təyinatlı bir gəminin hazırlanmasını nəzərdə tuturdu. Hətta plana əsasən gəmi Marsın aşağı orbitinə daxil olmalı idi. Plana əsasən gəminin mühərrikləri enerjini nüvə reaktorlarından almalı idi. Müəlliflərin bu layihədə əsas məqsədləri gəminin bir ildən artıq olan uçuş müddətinin təminatı, ekipajın həyat dəstəyi sistemlərinin inkişafına yönəldilmişdir. Bu layihədə oksigenin bərpası, daxili ekosistemin və ərzaq ehtiyyatlarının təşkili, ekipajın qapalı mühitdə yaşayışla bağlı psixoloji vəziyyəti, ekipajın günəş partlamalarından, Kosmik mikrodalğa arxa plan şüalanmasından qorunması və s. məsələlər üzərində çalışılmışdır.

## Layihənin dondurulması

Ağır planetlərarası kosmik gəminin ilk variantının inkişafı Yer üzərində bir eksperimental kompleksin təşkilinin məqsədəuyğunluğunu göstərdi. Bu fikir həyata keçirildi. Layihənin ikinci variantının gerçəkləşdirilməsinə 1969-cu ildə başlanıldı. İlkin olaraq 1970-ci illərdə kosmosda uzun müddət uçmağın mümkün olub-olmadığını anlamaq üçün orbital stansiyasının təşkili qərara alındı. Sonra ölkə rəhbərliyi Ay proqramını tətbiq etməyə qərar verdi. Prioritetlər bu iki layihənin işi üzərində təmərküzləşdi. Daha sonra APKG-nın əsas elementlərindən birində işlərin bağlanması proqramın sürətli ləğvinə gətirib çıxardı.

## İstinadlar

## Mənbə
* russianspaceweb — Anatoli Zakın səhifəsi
* TMK page on astronautix
* TMK-MAVR page on astronautix
Lyoşa Rav

**Lyoşa Rav**, əsl adı **Aleksey Vladimiroviç Roqojin** (doğum tarixi: 7 mart 1909-ci il, Rusiya imperiyası, Simbirsakaya quberniyası, Buinski qəzası, Balaş-Nurusov k. — ölüm tarixi: 24 mart 1944, SSRİ, Ukrayna SSR, Droqobiç ş.) — çuvaş əsilli Sovet yazşçısı, SSRİ yarıçılar İttifaqının üzvü.

## Bioqrafiyası
7 mart 1909-cu ildə Rusiya imperiyası, Simbirskaya quberniyası, Buinski qəzası, Balabaş-Nurusov kəndində (hazırkı, Çuvaş Respublikası, Batırevski rayonu) anadan olmuşdur. Atası Balabaş-Nurusov kəndindən olan bir meşəbəyi olmuşdur. Anası Dunya Qordiyeva isə Malıe Karmalı kəndinin sakini olmuşdur (Balabaş-Nurusov kəndindən 5&nbsp;km aralıda yerləşir). Lyoşa Rav uşaqlığını Malıe Karmalı və Balabaş-Nurusov kəndləri arasında yerləşən meşədə keçirmişdir. Malıe Karmalı yeddi illik kənd məktəbində təhsil almışdır. Artıq 16 yaşından etibarən təbiət haqqında şerlər yazmağa balamışdır. Şerlərini ad və soyadının baş həriflərindən ibarət olan təxəllüslə yazmışdır. 1936-cı ildə N. P. Oqaryov adına Mordoviya Dövlət Universitetini bitirmişdir. Çamzinka kənd məktəbində və Saransk Pedoqoji uçilişində mordoviya və rus dillərindən dərs demişdir.
Aleksey rus mordva və çuvaş dillərini bilmiş, çuvaş şairlərinin şerlərini mordva dilinə tərcümə etmişdir. Tərcüməçi olaraq o, 1940-cı ildə K. V. İvanovun «Narspi"» poemasını tərcümə etmişdir. Onun ilk yazdığı şerlər «Yakstere teşte» qəzetində («Qırmızı ulduz»), 1930-cu ildən «Syatko» jurnalında, «Erzyan Kommuna» («Erzyan kommunası») və «Leninen kiyava» («Lenin yolu ilə») qəzetlərində, həmçinin roplum kolleksiyalarda dərc edilmişdir. Mordoviyanın təbiətini və kəndin həyatını əks etdirən şerləri «İente joynit» (İllər çalır, 1933) şerlər toplusu kitabında dərc olunuşdur.

1930-cu illərdə o poema janrına üz tutmuş, epik janrda «Qale» (1935) və «Lituva» (1938) poemalarını yazmışdır. Bu poemalarda Mordva kəndlilərinin həyatı əks olunmuşdur. Birinci poemada 1905-07-ci illər Birinci Rus İnqilabının dövrü əks olunur. Burada inqilabi hadisələrin Mordoviyalıların həyatına təsiri göstərilir. İkinci əsərində oktyabr inqilabının sosial ədalətsizliyə və patriarxal prinsiplərə qarşı mübarizə aparan təsiri göstərilir. O həmçinin rus dilində inqilabı əks etdirən «Poslednı» (1934) poemasını yazır.

1941-ci ildə Roqojin Çamzin orta məktəbinə göndərilmişdir. O, məktəbdə rus və ədəbiyyatından dərs demiş və 1943-cü ilə qədər müdir köməkçisi işlımişdir. SSRİ Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul edilmişdir. 1943-cü ilin yazında Qırmızı orduya çağırılmışdır. 24 mart 1944-cü ildə  Droqobıçda gedən döyüşlərdə həlak olmuş və qardaş məzarlılğında dəfn edilmişdir. Malıe Karmali kəndində olan kitabxana və muzey Aleksey Vladimiroviç Roqojinin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Маскаев А., Кавто поэмат, «Сятко», 1940, № 10. На эрзя яз.
* Коломасов В., Рогожинэнь «Литува» поэмадонзо, «Сятко», 1940, № 4. На эрзя яз.
* Горбунов В. В., Мордовской советской литературась, Саранск, 1952. На эрзя яз.
* История морд. сов. лит-ры, т. 1, Саранск, 1968. На русс. яз.
* Писатели Сов. Мордовии. Библиографич. справочник, Саранск, 1958.. На русс. яз.

## Mənbə
* Bioqrafiyası
* Биография в Чувашской энциклопедии // Энциклопедический словарь псевдонимов
Mineral Tədqiqat və Kəşfiyyat Ümumi Müdirliyi

**Mineral Tədqiqat və Kəşfiyyat Ümumi Müdirliyi** ( **MTK**, ,  *MTA*) — 14 iyun 1935-ci ildə 2804 nömrəli özəl qanun əsasında təsis edilmiş, hüquqi şəxs statuslu, özəl hüquq hökmlərinə tabe, Türkiyə Respublikası Enerji və Təbii Ehtiyatlar Nazirliyinə tabe ictimai-iqtisadi müəssisə. Qanun qəbul edildiyi zaman adı **Mineral Tədqiqat və Kəşfiyyat İnstitutu** ( *MTİ*, ,  *MTE*) idi, fəqət 1983-cü ilin dekabr ayında adı "Mineral Tədqiqat və Kəşfiyyat Ümumi Müdirliyi" olaraq dəyişdirilmişdir.

MTK istimar edilməsi üçün uyğun mədən və karxana ərazilərində tədqiqat aparmaq, istimar edilən mədən ocaqlarının daha səmərəli işlədilməsi üçün tədqiqatlar aparmaq, geoloji və geofiziki araşdırma və laboratoriya təhlilləri etmək, dağ-mədən sənayesi üçün peşəkar və texniki heyət və bacarıqlı işçi yetişdirmək məqsədilə qurulmuşdur. Minerallar üzrə tədqiqat aparmağa əlavə olaraq, 1975-ci ildən bəri MTK-nın məsafədən zondlama müəssisələri də fəaliyyət göstərir. Bu müəssisələri MTK Geofiziki Araşdırmalar Diviziyası və Türkiyə Elmi və Texnoloji Tədqiqat Şurası işlədir.

MTK Ankara şəhərində yerləşən mərkəzində olan ümumi müdir və onun dörd ümumi müavini tərəfindən idarə edilir. MTK-nın əsas xidmət diviziyaları – Geoloji Araşdırmalar, Geofiziki Araşdırmalar, Enerji Xammal Araşdırma və Kəşfiyyatı, Yonulma, Əlverişlilik Araşdırmaları, Mineral Analizlər və Texnologiyası, Dəniz və Ətraf Mühit Araşdırmaları Dairə Nazirliyi.

MTK 1936-cı ildən bəri iki dəfə "*Mineral Tədqiqat və Kəşfiyyat Jurnalı*" (, ) adlı sənədləri nəşr edir. Bu sənədlər 1950-ci ildən ingilis və türk dillərində nəşr edilir.

## Ümumi müdirlər
# Əhməd Rəşid Gəncər (1935–1939)
# Hadi Yənər (1939–1944)
# İhsan Ruhi Berent (1944–1950)
# Həmid Nafız Pamir (1950–1951)
# Həlil Pəkmən (1951–1952)
# Əmin İplikçi (1952–1954)
# Həmid Nafız Pamir (1954–1956)
# İhsan Topaloğlu (1956–1960)
# Sədrəddin Alpan (1960–1978)
# Nəzihi Canıtez (1978–1979)
# Ərol İmrə (1979)
# Sidqi Sancar (1979–1988)
# Orxan Baysal (1988–1989)
# Ziya Gözlər (1990–1997)
# Halis Doğan (vəkil, 1997)
# Çingiz Atak (1997–2000)
# Əli Kamal İşığər (2000–2004)
# Yənər Candər (vəkil, 2004–2005)
# Mehmet Üzər (2005–2014)
# Yusif Ziya Coşar (2014–2016)
# Çingiz Ərdəm (2016–)

## İstinadlar

## Dış bağlantılar
*