open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məhəmmədibrahim Əmir Teymur

**Məhəmmədibrahim Əmir Teymur Kəlali** (; 1894–1988) — Teymuri elinin başçısı və Milli Şura Məclisinin neçə dövr nümayəndəsi idi.

Məhəmmədibrahim Əmir Teymur, Sərdar Nüsrət ləqəbi ilə 1894-cü ildə Xorasanın şərqində dünyaya gəldi. O, Əmir Əlimərdan xan Teymuri, Nüsrətülmülk ləqəblinin oğlu idi. Əcdadı teymuri elinə başçılıq edirdilər.20 yaşında bu elin başçısı oldu. Sonra Tehrana gedib və Qacar sarayının işgüzarlarından olan Mustafaqulu xan Əmir Müəzzəm hacibüddövlənin qızı Hacib Dəvəli xanım ilə evləndi. O, Kaşmərin neçə dövr məclis nümayəndəsi olub.Məhəmməd Musaddıq dövlətində neçə müddət daxili işlər və iş naziri olub.93 yaşında Tehranda vəfat edib.

## Mənbə
* Əmir Teymur Kolali.*Əmir Teymur Kolalinin Xatirələri*. Həbib Lacivərdinin səyilə. Tehran:Səfhe Sefid nəşrləri. 2008 yaz. ISBN 978-964-6599-02-4

## Həmçinin bax
* Teymuri eli
* Əlimərdan xan Teymuri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əmir Teymur Kolalinin şəkili
Əlimərdan xan Teymuri

**Əlimərdan xan Teymuri** Nüsrətülmülk ləqəbi ilə Dostməhəmməd xan Teymurinin oğlu və Məhəmmədrza xan Teymurinin qardaşı,Teymuri elinin başçısı və Məhəmmədibrahim Əmir Teymurun atası idi.

## Həmçinin bax
*Teymuri eli
*Məhəmmədibrahim Əmir Teymur
İsgəndər və Çoban (opera)

**İsgəndər və Çoban** uşaq operası Bakı pioner evinin sifarişi ilə bəstəkar Soltan Hacıbəyov tərəfindən 1947ci ildə yazılmışdır. Onun əsasını Nizaminin "İsgəndərnamə" əsərinin bir parçası təşkil edir. Librettosu M. Seyidzadənindir. Quruluşçu rejissor və baletmeyster Rəşid Əhmədovdur. Bu, Azərbaycan musiqi tarixində ilk uşaq operası idi.

## Mənbə
* "Джыртдан" возвращается 
* Soltan Hacıbəyov
* Azad Ozan Kərimli - Soltan Hacıbəyovun 80 illiyinə. Tanıdığımız və tanımadığımız S. Hacıbəyov
*Seyran Cavadov - Sarvansız qalan "Karvan"

## Video

* Soltan Hacıbəyovun "İsgəndər və Çoban" uşaq operası

## Həmçinin bax

*Azərbaycan miniatürləri
İsgəndər və Çoban (dəqiqləşdirmə)

*İsgəndər və Çoban (opera) - Soltan Hacıbəyovun uşaqlar üçün yazdığı opera.
*İsgəndər və Çoban (miniatür) - Azərbaycan miniatürü.
*İsgəndər və Çoban (tamaşa) - Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında qoyulan tamaşa.
*İsgəndər və Çoban (kitab) - uşaqlar üçün işlənmiş kitab.
Uraxus

**Uraxus** ( — sidik +  — tökürəm) embrionda allantoisin yuxarı hissəsindən təşkil olunmuş, boru şəkilli sidik axarı olub, sidikliyin dibinin ön şöbəsini göbək ciyəsi ilə birləşdirir.
Doğuşa yaxın çapıq toxuması ilə əvəzlənərək orta göbək bağına — () çevrilmiş olur. Bəzi hallarda axacaq tam bağlanmadıqda onun anomaliyalarına səbəb olur:
* **Göbək svişi** — uraxusun göbək hissəsinin bağlanmaması nəticəsində meydana çıxır.
* **Qovuq-göbək svişi** — uraxusun tamamilə bağlanmaması nəticəsində meydana çıxır. Özünü nəm göbək yarası kimi büruzə verir.
* **[[sidiklik|Sidikliyin]] [[divertikul]]u** — uraxusun sidiklik hissəsinin bağlanmaması nəticəsində meydana çıxır.
* **Uraxus sisti** — uraxusun orta hissəsinin bağlanmaması nəticəsində meydana çıxır.
Söyüdlər ağlamaz (opera)

**Söyüdlər ağlamır** — Əfrasiyab Bədəlbəylinin 1971-ci ildə tamaşaya qoyduğu opera. İlk dəfə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında səhnəyə qoyulub. Azərbaycan xalqının Böyük Vətən Müharibəsi dönəmində cəbhədə və cəbhə arxası göstərdiyi qəhrəmanlıqdan bəhs edir.

## Mənbə
* Azərbaycan Dövlət Səs Yazıları Arxivindən "Söyüdlər ağlamır" operasının səs yazısı

## Həmçinin bax
Tülkü həccə gedir (dəqiqləşdirmə)

*Tülkü həccə gedir (şeir) ― Azərbaycan şairi Abdulla Şaiqin müəllifi olduğu şeir
*Tülkü həccə gedir (film, 1971) ― uşaq şairi Abdulla Şaiqin eyniadlı təmsili əsasında 1971-ci ildə ekranlaşdırılmış Azərbaycan cizgi filmi
*Tülkü həccə gedir (opera) ― bəstəkar Rəşid Şəfəqin uşaqlar üçün yazdığı opera
Andrey Vışinski

**Andrey Vışinski** () — SSRİ dövlət və partiya xadimi.

Andrey Vışinski 10 dekabr 1883-cü ildə Odessada anadan olmuşdur.

Onun uşaqlığının və gəncliyinin böyük hissəsi Bakıda keçmişdir. Hələ körpə ikən ailəsi Bakıya köçür. 17 yaşınadək Bakıda yaşamışdır. 1900-cü ildə Bakıda gimnaziyanı bitirmişdir. Bundan sonra universitetdə oxumaq üçün Kiyevə yollanır. Lakin universitetdən qovularaq, 1903-cü ildə Bakıya dönür və yerli menşeviklərə qoşulur. Həmin illərdə Bakıda 2 dəfə həbs olunur, 1 il Bayıl türməsində qalır, bir müddət isə Stalinlə eyni kamerada saxlanılır. Azadlığa çıxdıqdan sonra yenidən Kiyevə qayıdır.

1913-cü ildə növbəti dəfə Bakıya dönür. Burada həm vəkillik edir, həm də xüsusi gimnaziyada rus ədəbiyyatı, latın dili və coğrafiya fənnlərini tədris edir.

## İstinadlar
Gülşən (balet)

**Gülşən** — Soltan Hacıbəyovun üçpərdəli, beşşəkilli baleti. Müasir mövzuya həsr olunmuş bu əsərdə insanların qarşılıqlı münasibətlərinə, əxlaqi keyfiyyətlərinə, estetik mövzulara toxunulmuşdur. Baletin musiqili səhnə kompozisiyası aydın və lakonikdir. Sevgi və məişət səhnələri ilə əmək mövzuları ayrılmaz vəhdətdə verilir.

## Tarixi
1950-ci ildə M. F. Axundov adına Opera və Balet Teatrının səhnəsində S. Hacıbəyovun müasir mövzuda yazdığı ilk Azərbaycan baleti — "Gülşən" tamaşaya qoyulur. 1952-ci ildə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülür. 1953-cü ildə "Gülşən" baleti Ə.Nəvai adına Daşkənd Böyük Teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulur. Müəllif baletə yazdığı musiqi üzrə tərtib etdiyi "Gülşən" süitası böyük tirajla "Bruno" (Amerika) firması tərəfindən buraxılmış və geniş yayılmışdır.

Baletinin birinci redaksiyasında (Q. Almaszadənindir) bir sıra nöqsanlar var idi. Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənətinin Moskvada keçirilən ikinci dekadası ilə əlaqədar olaraq əsər ikinci dəfə redaktə edilir (Libretto Q. Almaszadə və P. Abolimovundur).

## Mənbə
* Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası
* Azad Ozan Kərimli — Soltan Hacıbəyovun 80 illiyinə. Tanıdığımız və tanımadığımız S. Hacıbəyov
*Seyran Cavadov — Sarvansız qalan "Karvan"
Qaraca qız (balet)

**Qaraca qız baleti** — bəstəkar Əşrəf Abbasovun yaradıcıllığının zirvəsində yazdığı uşaq baletidir. Bu, uşaqlar üçün yazılmış ilk böyük səhnə əsəridir. 1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatırının səhnəsində tamaşaya qoyulmuş "Qaraca qız" yazıçı Süleyman Sani Axundovun eyniadlı hekayəsi əsasında hazırlanmışdır. Baletin libretto müəllifi isə xalq artisti Əfrasiyab Bədəlbəyli idi. Elə tamaşanın ilk dirijoru da bəstəkarın özü olmuşdur.

Bu balet haqqında mətbuatda yazılanlardan bəlli olur ki, "Qaraca qız" həqiqətən də klassik balet ənənələrinin ən gözəl nümunələrindən biridir. Xüsusilə də baletmeyster Qəmər Almaszadə bir xoreoqraf kimi əsərə yüksək bədii zövq əks etdirən quruluş verməyə nail ola bilmişdi. Bu yaradıcılığın vəhdətindən doğan "Qaraca qız" isə Azərbaycan musiqi tarixinə uğurlu balet kimi düşərək Əşrəf Abbasovun adını ilkinlər sırasına yazdı. Bu baletə təkcə uşaqlar deyil, böyüklər də maraqla tamaşa edərdilər.

## Mənbə

* İlk uşaq baletinin müəllifi
* Исай Рубенчик. Большой Бакинский Балет в 60-70-х годах.
* Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası

## Həmçinin bax

* Qaraca qız (film, 1966)
* Süleyman Sani Axundov
Şur (xoreoqrafik novella)

**"Şur"** — Fikrət Əmirovun 1968-ci yazdığı xoreqrafik novella.

## Mənbə
* Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası

## Video
* Fikrət Əmirovun "Şur" xoreoqrafik novellası — "Əfsanələr aləmində" filmindən

## Şəkillər

Şəkil:"Şur" xoreoqrafik novellası 2.jpeg
Şəkil:"Şur" xoreoqrafik novellası 3.jpeg


## Həmçinin bax
* Əfsanələr aləmində (film, 1975)
* Şur (Simfonik muğam)
* Şur
* Min bir gecə (balet)
* Nəsimi dastanı
* Azərbaycanda balet
Şur (dəqiqləşdirmə)

*Şur — Azərbaycan musiqisində yeddi əsas muğamdan biridir.
*Şur (simfonik muğam) — 1948-ci ildə Fikrət Əmirovun orkestr üçün bəstələdiyi simfonik muğamlardan biri.
*Şur (balet) — 1968-ci ildə Fikrət Əmirovun bəstələdiyi xoreoqrafik novella.
Tekila

**Tekila** — tünd alkoqollu içki, vətəni Meksikadır. Azteklər tekilanı müqəddəs içki hesab etmişlər və dini mərasimlərdə tekiladan istifadə etmişlər.
Qaraca qız

*Qaraca qız (hekayə) — Süleyman Sani Axundovun hekayəsi.
*Qaraca qız (film, 1966) — Süleyman Sani Axundovun eyniadlı hekayəsi əsasında ekranlaşdırılmış film.
*Qaraca qız (balet) — Süleyman Sani Axundovun eyniadlı hekayəsi əsasında ilk Azərbaycan uşaq baleti.
Xəzər balladası (balet)

**"Xəzər balladası"** — Tofiq Bakıxanovun Xəzər neftçilərinin əməyinə həsr etdiyi bir pərdəli balet. Musiqi tarixində "Xəzər balladası" dəniz neftçilərinin çətin və rəşadətli əməyinə həsr olunmuş ilk baletdir. Qara Qarayev bu baleti "Xəzər neftçilərinin qəhrəman, romantik əməyini əks etdirən əzəmətli musiqi" adlandırmışdır. Musiqişünas E. Abbasova baletin janrını "balet-novella", "balet-poema" kimi müəyyən etmişdir.

## Tarixçə
Əsər müəllifinə Azərbaycanda də, onun hüdudlarından kənarda da böyük şöhrət gətirmişdir. Bu bir pərdəli balet 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet teatrında tamaşaya qoyulduqdan sonra (baletmeysterlər Rəfiqə Axundova və Maqsud Məmmədov) tezlikdə Moskva, Sankt-Peterburq, Kiyev və keçmiş SSRİ-nin digər şəhərlərində, eləcə də Fransanın bir neçə şəhərlərində, Lüksemburqda və Monte-Karloda göstərilmişdir. Əlamətdardır ki, "Xəzər balladası" baleti Moskvanın Qurultaylar Sarayında oynanılmışdır, Xaricdə isə bu balet 30 dəfədən çox nümayiş etdirilmiş, Fransanın Amyen, Bezanson, Dijon, Le-Krezo, Nansi, Eks-Provans, Monpelye şəhərlərində tamaşaya qoyulmuşdur. Əsər Parisdə keçirilən VII Beynəlxalq rəqs festivalında "Şan Elize" teatrında oynanılaraq böyük uğur qazanmışdır.

Bu haqda Fransa mətbuatında da bir sıra müsbət rəylər çap olunmuşdur. Məsələn, "Parizyen libere" yazırdı ki, "Xəzər balladası" baleti koloritli və şəffaf tərzdə instrumentləşdirilmiş musiqidən ibarətdir". "Le Monde" qəzetində çıxmış rəydə belə deyilirdi: "Bu əsər həqiqətən dəniz neftçilərinin həyatından bəhs edən gözəl bir himndir... Bu musiqi əsərində maşınların işləməsi, neftin necə əldə olunması və s. geniş surətdə qələmə alınmışdır".

Müsahibələrinin birində Qara Qarayev qürurla qeyd edirdi ki, "Paris Azərbaycan baletinin varlığını etiraf etdi". Həmin festivalda Fərəc Qarayevin "Qobustan kölgələri" və Rauf Hacıyevin "Azərbaycan süitası (balet)" bir pərdəli baletləri də böyük uğurla nümayiş etdirilmişdi. Və buna işarə edərək, Q. Qarayev deyirdi: "Paris tamaşaçıları qarşısında sanki qısa şəkildə xaqımızın tarixi – qədim Qobustandan başlamış Neft Daşlarına kimi inkişaf dövrü canlanır".

25 ildən sonra əsər 2001-ci ilin noyabr ayında yenidən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı səhnəsində canlandılırdı. Yeni quruluşda xoreoqraf Tamilla Şirəliyeva, dirijor Cavanşir Cəfərov, rəssamlar Tahir Tahirov və Ağarahim Əliyev idilər .

## Məzmun
**Surətlər** - Neftçilər, Qağayılar və Neft, Dəniz, Alov rəmzi obrazları 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* "Xəzər balladası" baleti (bütöv) '''İZLƏ'''
* "Xəzər balladası" baletindən video görüntüləri '''İZLƏ'''lfmdmdkzkzzkzmmssod
* "Xəzər balladası" baletindən musiqi parçalarını '''DİNLƏ'''
* “Xəzər balladası”nın 50 yaşı tamam olur

## Həmçinin bax
*Xeyir və Şər (balet)
*Şərq poeması (balet)
Xəzər balladası (dəqiqləşdirmə)

* Xəzər balladası - Tofiq Bakıxanovun bəstələdiyi balet.
* Xəzər balladası - Oqtay Ağayevin oxuduğu mahnı.
Xeyir və Şər (balet)

**"Xeyir və Şər"** və yaxud **"Ehtiras meteoriti"** — bəstəkar Tofiq Bakıxanovun şair Nizami Gəncəvinin "Xəmsə"si əsasında yaratdığı birpərdəli, üçeskizli balet, rəqs draması. Bu balet dahi Azərbaycan şairi Nizaminin 850 illyinə həsr olunmuş müsabiqədə Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri ilə yanaşı mükafata layiq görülmüşdür. Baletin librettisti Rəşid Əhmədovundur, xoreoqrafı Tamilla Şirəliyevadır. 

## Məzmun
Əsərin iştirakçıları – mərhəmətli Xeyir, qəzəbli Şər, qızlar, quşlar, simvolik güllər, onları əhatə edən reallıqda baletin dramaturji konfliktinin əsas qütblərini təşkil edir.

## Mənbə
* “Xeyir və Şər”, 36 il "yatan" əsər  
* Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası
* Tofiq Bakıxanov 
* C. Həsənova-İsmayılova -- Tofiq Bakıxanov 70 

## Xarici keçidlər
* "Xeyir və Şər" baleti (1993)
* "Xeyir və Şər" baleti

## Həmçinin bax
* "Şərq poeması (balet)"
* "Xəzər balladası (balet)"
Xeyir və Şər

* Xeyir və Şər — Nizami Gəncəvinin "Yeddi gözəl" poemasından bir nağılın motivləri əsasında çəkilmiş cizgi filmi.
* Xeyir və Şər — Tofiq Bakıxanovun şair Nizami Gəncəvinin "Xəmsə"si əsasında yaratdığı bir pərdəli balet.
* Xeyir və Şər — Oqtay Rəcəbovun şair Nizami Gəncəvinin "Yeddi Gözəl" poeması motivləri əsasında yaratdığı opera.
Kaleydoskop (balet)

Bəstəkar Fərəc Qarayevin italyan bəstəkarı Domeniko Skarlattinin sonatalarını interpretasiya edərək yazdığı beşpərdəli balet. Xoreoqraflar Rəfiqə Axundova və Maqsud Məmmədovdur. Librettonun müəllifi Rəfiqə Axundova və İlya Dadaşidze, rəssamı Tahir Tarirovdur. Premyera Paris şəhərində oynanılıb. Bakıda ilk tamaşa 1971-ci ildə göstərilib.

## Məzmun
Süjetsiz baletdir.

: **I pərdə**: Preludiya
: **II pərdə**: Adacietto
: **III pərdə**: Scerzino
: **IV pərdə**: Variasiyalı mövzu
: **V pərdə**: Rondoletto

## Mənbə
* Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası
* Fərəc Qarayevin rəsmi saytında "Kaleydoskop" baleti haqqda

## Həmçinin bax
* Qobustan kölgələri
Tofiq Hacıyev

## Şəxslər

* Tofiq İsmayıl oğlu Hacıyev (1936–2015) — türkoloq, filologiya elmləri doktoru, AMEA-nın həqiqi üzvü.
* Tofiq Müzəffər oğlu Hacıyev (1958) — dilçi, filologiya elmləri doktoru, professor.
* Tofiq Məhəmməd oğlu Hacıyev (1946) — Gürcüstan ictimai-siyasi xadimi, təhsil işçisi.
* Tofiq Hacıyev (1991) — müğənni

## Həmçinin bax
* Tofiq
* Hacıyev
Bandista

**Bandista** — 2006-cı ildə İstanbulda yaradılmış protest musiqi qrupu. Qurulduqdan sonra albomlarını internet vasitəsilə copyleft şəklində yayınlamış və qısa zaman ərzində məşhurlaşmışdır.

## Tarixçə
Qrup 2006-cı ildə İstanbulda yaradılıb. Mahnıları kollektiv əməklərinin nəticəsi olduğu üçün qrup üzvlərinin adları açıqlanmır, amma 7 üzv olduqları bəllidir. 2008-ci ildə Rock-A(lternativ) festivalında ilk göstərilərini etmişlər. 2009-cu ildə "Paşanın Başucu Şarkıları" və "De Te Fabula Narratur", 2010-cu ildə "Dikkat Askersiz Bölge" və "Şu Anda! Şimdi!" albomları yayınlandı. Bütün albomları öz internet saytlarında copyleft formasında pulsuz olaraq yayılmışdır. Bütün albomların endirmə keçidində "Ərmağandır. Çoxaldın! Yayın!" yazılıb.

## Tərz
Bandistanın musiqisi Django, Reggae, Ska, Dub, Bratsch, Afro-Beat və Anadolu musiqisi janrlarını özündə birləşdirir. Prostest üslubunda ifa edirlər. Öz bəstələri ilə yanaşı məşhur inqilab marş və mahnılarını da öz tərzlərinə uyğun şəkildə yenidən oxuyurlar.

## Diskoqrafiya
* De Te Fabula Narratur (2009)
* Paşanın Başucu Şarkıları (2009)
* Şu Anda! Şimdi! (2010)
* Dikkat Askersiz Bölge (2010)
* Daima! (2011)
* Sokak Meydan Gece (2012)
* Sınırsız Ulussuz Sürgünsüz (2012)
Aqşin Əlizadə (film, 2011)

***Aqşin Əlizadə*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Miri Rzayev tərəfindən 2011-ci ildə çəkilmişdir. Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan SSR Xalq Artisti Aqşin Əlizadə haqqındadır.

## Məzmun
Film Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan SSR Xalq Artisti Aqşin Əlizadədən bəhs edir.

## Film üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Aybəniz Məmmədova, Camal Yusifzadə
Rejissor: Miri Rzayev
Operator: Adil Abbasov

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2011-ci ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Babək (balet)

**Babək** — Aqşin Əlizadənin 1986cı ildə yazdığı ikipərdəli balet. Libretto Rəfiqə Axundova və Maqsud Məmmədovundur. Quruluşçu rəssamları Tahir Salahov və Tahir Tahirov idi. 

## Məzmun
**Surətlər**
* Babək
* Pərişad
* Əmir

## Mənbə
* Fərəh Əliyeva - Portretlər (Aqşin Əlizadə haqda)
* Azərbaycan bəstəkarların və musiqiçünasların rəsmi səhifəsi
* Azərbaycan balet tamaşalarının xronologiyası

## Video
* Aqşin Əiizadə - "Babək" baleti (bütöv)
* Aqşin Əiizadə - "Babək" baleti, I pərdə (1) sayt  YouTube
* Aqşin Əiizadə - "Babək" baleti, I pərdə (2) sayt  YouTube
* Aqşin Əiizadə - "Babək" baleti, I pərdə (3) sayt  YouTube
* Aqşin Əiizadə - "Babək" baleti, II pərdə sayt  YouTube

## Həmçinin bax
*Ümid valsı (balet)
*Qafqaza səyahət (balet)
*Azərbaycanda balet
Ümid valsı (balet)

**"Ümid valsı"** — Aqşin Əlizadənin baleti. Librettonun müəllifi bəstəkarın özüdür, xoreoqraf Pulumb Agilliudur. "Ümid valsı" baletinin vacib personajlarından biri də Hacı Zeynalabdin Tağıyevdir.

## Məzmun

XX əsrin əvvəllərində Bakının qəliz ictimai durumunda iki gəncin - Elmurad və Səlminazın - sevgi hekayəsi. Azərbaycan balet tarixində ilk dəfə Zeynalabdin Tağıyevin surəti canlandırılır. 

## Mənbə

* Ф. Алескероглу, И. Алиева - Театр оперы и балета готовится к новой премьере
* Fərəh Əliyeva - Portretlər (Aqşin Əlizadə haqqda)
* Azərbaycan bəstəkarların və musiqiçünasların rəsmi səhifəsi
* Azərbaycan balet tamaşalarının xronologiyası
* Azərbaycanlı bəstəkar Aqşin Əlizadə "Ümid valsı"nı hədiyyə etdi

## Video

İzlə
Aqşin Əiizadə - "Ümid valsı" baletindən bir parça sayt  YouTube

## Həmçinin bax
*Babək (balet)
*Qafqaza səyahət (balet)
Leyli və Məcnun (balet)

**"Leyli və Məcnun" baleti** — Qara Qarayevin 1969-cu ildə yazdığı simfonik əsər əsasında birpərdəli xoreoqrafik poema.

## Mənbə
* Flora Xəlilzadə — Milli musiqimizin beynəlmiləl məzmunu 

## Video
* "Leyli və Məcnun" xoreoqrafik poeması ("Əfsanələr aləmində" film-baletdən parça)
* "Leyli və Məcnun" xoreoqrafik poeması (teatr tamaşası)

## Həmçinin bax
* Əfsanələr aləmində (film, 1975)
* Məhəbbət əfsanəsi (film, 1965)
* Leyli və Məcnun (opera)
Qobustan kölgələri (balet)

**"Qobustan kölgələri"** — Bəstəkar Fərəc Qarayevin yazdığı və xoreoqraflar Rəfiqə Axundova və Maqsud Məmmədovun quruluş verdiyi dördpərdəli balet. Libretto Vyaçeslav Yesman və Maqsud Məmmədovundur. Premyera 1969-cu ilin may ayında Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında olub: rəssam Toğrul Nərimanbəyov, dirijor Rauf Abdullayev idi.

Əsərin xaricdə ilk nümayişi Parisdə olub.

## Məzmun
Bu baletin əsas ideyası alt-bilincdəki qarmaqarışıqlığa təbiətlə ünsiyyət, əmək yoluyla qalib gəlmək mümkünlüyünü göstərməkdir.

:**I pərdə**: Təbiət ünsürləri (su, od, torpaq, hava) 
:**II pərdə**: Günəş 
:**III pərdə**: Ov
:**IV pərdə**: Rəssam

## Mənbə
* Fərəc Qarayevin rəsmi saytında "Qobustan kölgələri" baleti haqqda
* Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası

## Video
* '''"Qobustan kölgələri" baletini İZLƏ'''

## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Kaleydoskop (balet)
Balakən gəmi-bərəsi

**"Balakən"** — Azərbaycanın nəqliyyat donanmasına aid gəmi-bərə. Azərbaycan Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin balansındadır. Beynəlxalq Konvensiyaların ən müasir tələblərinə cavab verir. Avrasiya nəqliyyat dəhlizində yükdaşıma konveyerinə qoşulmuşdur.

## Tarixi
"Balakən" gəmi-bərəsi "Bərdə" gəmi-bərəsi ilə birlikdə 2011-ci ilin mayında Xorvatiyanın Ulyanik tərsanəsi ilə imzalanmış müqaviləyə əsasən inşa edilmişdir. Bu gəmilərin istismara buraxılmasında əsas məqsədlərdən biri tikintisi başa çatdıqdan sonra Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xətti ilə daşınacaq yükləri vaxtında Xəzər dənizinin o tayına və əks istiqamətə çatdırmaqdır.

13 noyabr 2012-ci ildə istismara verilmişdir. İstismara verilməsi mərasimində Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev iştirak etmiş və onunla yaxından tanış olaraq, istismara verilməsini bildirən düyməni basmışdır.

## Texniki göstəriciləri
*Yükdaşıma qabiliyyəti 54 vaqon.
*Uzunluğu 155 metr.
*Eni 18 metr.
*Suya oturumu 4,5 metr.

Eyni vaxtda bir neçə növ neft məhsulu daşıya bilir.

## Həmçinin bax
*Bərdə (gəmi-bərə)

## Mənbə
*İlham Əliyev Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin “Balakən” və “Bərdə” gəmi-bərələrinin istismara verilməsi mərasimində iştirak etmişdir president.az
Pasadena

**Pasadena** (ing. Pasadena) — Kaliforniya ştatında, Los-Anceles qraflığında yerləşən şəhər. 

## İstinadlar
Azərbaycan süitası (balet)

**Azərbaycan süitası** — Rauf Hacıyev tərəfindən 1972-ci ildə bəstələnmiş bir pərdəli balet (xoreoqrafik miniatür). Premyera 1972 ildə olub. Baletmeyster Rəfiqə Axundova və Maqsud Məmmədov, rəssam Tahir Tahirov. Soloları Rüfət Zeynalov və Tamilla Məmmədova, Çimnaz Babayeva və Vladimir Pletnyov oynayırdılar.

## Məzmun

## Qaynaq

* Azərbaycan balet tamaşalarının xronologiyası 

## Video

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda balet
* Azərbaycan mədəniyyəti
Çarlz Daues

**Çarlz Daues** () — ABŞ-lı siyasətçi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının 30-cu vitse-prezidenti.

## Həyatı
Nobel sülh mükafatı laureatı (1925, C. O. Çemberlenlə birlikdə). Varlı ailədən çıxmışdır. 1886-cı ildə Sinsinnati Universitetinin hüquq məktəbini bitirdikdən sonra özünün vəkil kontorunu açmışdır. Dəmiryol şirkətlərinin zorakılığına məruz qalan fermerlərin müdafiəçisi kimi tanınmışdır. 1896–97 illərdə prezident seçkilərində Respublikaçılar partiyasından namizəd U. Mak-Kinlinin İllinoys ştatında seçki kam paniyasına rəhbərlik etmişdir. Onun seçilməsindən sonra Daues pul dövriyyəsi üzrə müfəttiş olmuşdur.

## Fəaliyyəti
1901-ci ildə Senata seçkilərdə məğlub olmuş, sonradan ABŞ-nin Orta Qərbində ən iri banka çevrilmiş "Central Trust Company of Illinois"un əsasını qoymuşdur. Birinci Dünya müharibəsi illərində könüllü orduya getmiş, ərzaqla təchizat və bölüşdürmə işinə baxmışdır. Müharibənin sonuna yaxın briqada generalı rütbəsini almış, Qərbi Avropadakı ABŞ ekspedisiya qüvvələrinin qərargah üzvü olmuş, müttəfiq qoşunlarının təchizatı məsələlərinə rəhbərlik etmişdir. 1919-cu ildə hərbi xidmətini dayandırmış, ABŞ-nin maliyyə naziri olmaq təklifini rədd etmiş, büdcə bürosunun direktoru təyin olunmuşdur. 1923–24-cü illərdə ABŞ hökumətinin tövsiyəsi ilə Almaniya üçün təzminat planını işləyib hazırlamış beynəlxalq ekspertlər komitəsinə rəhbərlik etmişdir. 1925–29-cu illərdə Respublikaçılar partiyasından ABŞ-nin vitse-prezidenti, 1929–32-ci il lərdə ABŞ-nin Böyük Britaniyada səfiri idi. 1932-ci ildən "Böyük depressiya"nın nəticələrini aradan qaldırmaq məqsədi daşıyan Maliyyə bərpa korporasiyasına və Çikaqoda Mərkəzi respublika bankının idarə heyətinə rəhbərlik etmişdir. Çikaqo opera teatrının yaradılmasında böyük rolu olmuşdur.

Çarlz Daues ABŞ-nin 30-cu prezidenti Kalvin Kulicin vitse-prezidenti olmuşdur. 1925-ci ildə Nobel sülh mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

* Çarlz Dauesin biyoqrafiyası
Azərbaycan süitası

* Azərbaycan süitası — bəstəkar Rauf Hacıyevin bir pərdəli baleti.
* Azərbaycan süitası — Fikrət Əmirovun rəqslə müşayiət olunan bəstəsi.
* Azərbaycan süitası — Səid Rüstəmovun rəqslə müşayiət olunan mahnısı.
* Azərbaycan süitası — Qara Qarayevin bəstəsi.
* "Azərbaycan süitası" — bəstəkar Aydın Ağasıyevin Xalq çalğı alətləri orkestri üçün əsər.
Kamil Əliyev

* Kamil Müseyib oğlu Əliyev (1921—2005) — azərbaycanlı rəssam.
* Kamil Xıdırilyas oğlu Əliyev (1991) — azərbaycanlı atlet.

## Həmçinin bax
* Kamil
* Əliyev
Xosrov və Şirin (dəqiqləşdirmə)

## Ədəbiyyat
* Xosrov və Şirin — əfsanə
* Xosrov və Şirin — Nizami Gəncəvinin əsəri
* Şirin və Xosrov — Əmir Xosrov Dəhləvinin əsəri
* Şirin və Xosrov — Hatifinin əsəri
* Fərhad və Şirin — Vəhşi Bafqinin əsəri
* Fərhad və Şirin — Əlişir Nəvainin əsəri
* Fərhadnamə — Arif Ərdəbilinin əsəri
* Fərhad və Şirin — Səməd Vurğunun əsəri

### Tərcümələr
* Xosrov və Şirin — Qütb Xarəzminin tərcüməsi
* Xosrov və Şirin — Sinan Şeyxinin tərcüməsi

## Musiqi
* Xosrov və Şirin — bəstəkar Niyazinin operası.

## Memarlıq
* Fərhad heykəli (Gəncə) — Azərbaycanın Gəncə şəhərində Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin" məsnəvisinin qəhrəmanı Fərhadın şərəfinə ucaldılmış heykəl.
Ağlar və qaralar (balet)

**Ağlar və Qaralar** — Xəyyam Mirzəzadə tərəfindən 1984-cü ildə fortepiano üçün 12 prelüd silsiləsi əsasında bəstələnmiş balet. Premyera 7 iyun 2000-ci ildə olub. Baletmeyster Pulumb Agilliu, rəssam Tahir Tahirov, dirijor Cavanşir Cəfərov.

## Məzmun

## Qaynaq
* Bir ömrün fəsilləri. Xəyyam Mirzəzadə haqqında veriliş sayt Youtube

## Video
* Xəyyam Mirzəzadənin "Ağlar və qaralar" baletindən bir hissə sayt Youtube

## Həmçinin bax

* Azərbaycan baleti
* Azərbaycan mədəniyyəti
Tural Rəhimov

**Rəhimov Tural Cahangir oğlu** () — Azərbaycan döyüşçüsü.

## Həyatı
9 may 1988-ci ildə Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur.

Uşaq yaşlarından (2003–2009) Vasif Namazovun rəhbərliyi altında əlbəyaxa döyüş sənəti ilə məşğul olmağa başlamış və bir neçə döyüş növləri üzrə Azərbaycan və beynəlxalq yarışların iştirakçısı və qalibi olub. Sonralar pankration,sambo, Uşu-sanda və s. kimi döyüş növləri üzrə keçirilən Azərbaycan və beynəlxalq turnirlərin çempionu və mükafatçısı olur. Döyüş Ciu-citsusu üzrə Beynəlxalq turnirin qalibi,Döyüş sambosu üzrə 2006-cı ildə gənclər arasında keçirilən Avropa çempionatı yarışlarının birincisi olmusdur,2010-cu ildə Türkiyədə "WOF (World O-Sport Federation)"-dan keçirilən(dünya çempionatında) yarışda çempion, 2011-ci ildə Dağıstanda keçirilən qaydasız döyüş üzrə yarışda Rusiya bayrağı altında iştirak edən erməni "Kudo" üzrə 3 qat dünya çempionu Edqar Kolyanı ağır məğlubiyyətə uğradaraq çempion olur. 2010-cu ildən başlayaraq Tural Rəhimov Pro Fc-nin Azərbaycan Nümayəndəliyində Şəhriyar Abbasovun rəhbərliyi altında peşəkar yarışlara qatılır, 2011-ci ilin mart ayının 24-də Moldovanın paytaxtı Kişinyovda keçirilən qaydasız döyüş üzrə beynəlxalq turnirin çempionu olur. Hazırda Rusiya Federasiyasında, Mamişov Team klubunda təlimlərdə iştirak edərək peşəkar yarışlarda iştirak edir.

## Nəticələri
* Pankration üzrə Azərbaycan çempionu
* Kick Jitsu üzrə Azərbaycan çempionu
* Karate Kiokuşinkay üzrə ikiqat Azərbaycan çempionu
* Kişilər arasında Sambo üzrə Azərbaycan Gənclər Turnirinin gümüş mükafatçısı
* Kombat Jiu-jitsu üzrə Beynəlxalq Turnirin gümüş mükafatçısı
* Karate Kiokuşinkay üzrə Dünya Kubokunun çempionu
* Oriental Miksfayt üzrə Beynəlxalq Turnirin çempionu
* Frifayt üzrə Zaqafqaziya və Avropa Turnirinin çempionu

## Peşəkar döyüşü
* Məğlubiyyət	Ariel Abergel	ESCF – MMA Grand Prix of Eastern Europe – 2 15 dekabr 2012	Rəqibin təslimi (üçbucaqlı boğma)	3	0:30
* Qələbə Edqar Tasükyan	IFFC — International Free Fight Championship	TKO 2 1:40
* Qələbə Rakif Hesenov MAO — Martial Arts Olympiad	Rəqibin təslimi (ələ ağrılı) 1 1:15
* Qələbə David Okopyan	IFFC — International Free Fight Championship Rəqibin təslimi 1	1:09
* Qələbə	Murat Maxacyov	IFFC — International Free Fight Championship	Rəqibin təslimi (üçbucaqlı boğma)	2	

## İstinadlar
* Azərbaycan Sayokan Federasiyasının Prezidenti Tural Rəhimovdan danışdı
* Azərbaycan Komandası Dünya çempionatından 5 medal ilə qayıtdı
* Azərbaycan Komandası Avroasiya çempionatında iştirak edəcək
* İdmançılarımız Dünya çempionatına yollanır 
* WOF üzrə Dünya çempionumuz 
* Azərbaycan Sayokan Federasiyası 
* Sergey Razin və Tural Rəhimov
Xosrov və Şirin (opera)

**Xosrov və Şirin** — Maestro Niyazinin Nizami Gəncəvinin eyniadlı əsəri əsasında 1942-ci ildə yazdığı opera.

## Tarixçə
Niyazinin ev muzeyinin direktoru Rza Bayramovun sözlərinə görə, "Xosrov və Şirin" operası Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının repertuarından Niyazinin özü tərəfindən çıxarılıb. Üstündə işləyib, təkmilləşdirib sonra səhnəyə təhvil vermək istəyirdi. Sonradan isə bu opera heç qoyulmayıb.

## Məzmun

## Notlar

Şəkil:"Xosrov və Şirin" operasının notları 1.jpeg
Şəkil:"Xosrov və Şirin" operasının notları 2.jpeg
Şəkil:"Xosrov və Şirin" operasının notları 3.jpeg
Şəkil:"Xosrov və Şirin" operasının notları 4.jpeg
Şəkil:"Xosrov və Şirin" operasının notları 5.jpeg


## Xarici keçidlər
* Maestro mənzil-muzeyindən Niyazinin “Xosrov və Şirin” operasının notları
* “Xosrov və Şirin” operasını repertuardan kim çıxardıb? 

## Həmçinin bax
* Çitra (balet)
* Azərbaycanda opera
Çitra (balet)

**"Çitra"** — Niyazinin hind yazıçısı Rabindranat Taqorun eyniadlı poeması əsasında 1961-ci yazdığı ikipərdəli balet. Xoreoqrafı və librettisti Nataliya Danilova idi. Bu balet böyük uğurla bir çox şəhərlərdə nümayiş etdirilmişdir. Baletdə Niyazi hind xalq musiqisinin ritm və intonasiyalarından, orkestrovkada hind musiqi alətlərinin səslənməsini xatırladan tembrlərdən istifadə etmişdir. 1974-cü ildə Niyazi Hindistanda beynəlxalq Nehru mükafatına layiq görülmüşdür. Balet 1972ci ildə ikinci, 1975-ci ildə isə üçüncü redaksiyadan keçir.

## Surətlər
* Çitra
* Arcun
* Mədanə

## Qaynaq
* Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyi - Niyazinin Mənzil-Muzeyinin inciləri
* Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası
* Niyazinin həyat yolu

## Video
*Niyazinin "Çitra" baleti, I pərdə (musiqi) 
*Niyazinin "Çitra" baleti, II pərdə (musiqi)

## Həmçinin bax
* Xosrov və Şirin (opera)
* Azərbaycanda balet

## Xarici keçidlər
Laton şəlaləsi

thumb|300px|Laton şəlaləsi
**Laton şəlaləsi** - İranda, Gilan ostanının Astara şəhərində yerləşir, hündürlüyü 105 metrdir. Laton çayı Spinas dağlarından başlayır, daha sonra Ləvəndəvil çayına qoşulur və nəhayət Xəzər dənizinə tökülür.

 
## Şəkillər

LATON15.jpg|Laton şəlaləsi
LATON17.jpg|Laton şəlaləsi
LATON18.jpg|Laton şəlaləsi
LATON19.jpg|Laton şəlaləsi
LATON20.jpg|Laton şəlaləsi
LATON1.jpg|Laton şəlaləsi
LATON6.jpg|Laton kəpənəyi
LATON7.jpg|Laton kəpənəyi
LATON8.jpg|Laton kəpənəyi
LATON9.jpg|Laton kəpənəyi
LATON10.jpg|Laton meşəsi
LATON14.jpg|Laton meşəsi
LATON5.jpg|Laton meşəsi
LATON11.jpg|Spinas dağları
LATON3.jpg|Spinas dağları
LATON12.jpg|Spinas dağları
LATON2.jpg|Latonin dağları


## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Astara (İran)
* Astara kitabxanası
Humay (balet)

**Humay** — bəstəkar Nəriman Məmmədovun şair Səməd Vurğunun “Komsomol poeması” əsasında yaratdığı balet. 

## Mənbə

* Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası

## Həmçinin bax

* Yeddi oğul istərəm... (film, 1970)
* Komsomol nəsli (film, 1938)
* Hümay
Əlibaba və qırx quldur (balet, O. Zülfüqarov)

**"Əlibaba və 40 quldur"** — Oqtay Zülfüqarovun 1990-cı ildə yazdığı balet. Libretto müəllifindir. 

## Qaynaq

* Azərbaycan bəstəkarları haqqda
* Oqtay Zülfüqarov 

## Video

## Həmçinin bax
* Sehrli alma (balet)
* Tərlan (balet)
* Qaraca qız (balet)
* Xeyir və Şər (balet)
* İsgəndər və Çoban (opera)
* Azərbaycanda balet
Don Kixot (dəqiqləşdirmə)

## Ədəbiyyat
* Don Kixot — ispan yazıçısı Migel de Servantesin romanı
** Alonso Quijano — Romanın əsas qəhrəmanı.

## Musiqi

### Baletlər
* Don Kixot — avstriyalı bəstəkar Lüdviq Minkusun ispan yazıçısı Migel de Servantesin eyniadlı romanı əsasında 1869-cu ildə yazdığı dördpərdəli balet.
* Don Kixot — Azərbaycan bəstəkarı Qara Qarayevin eyniadlı simfonik qravürləri əsasında 2000-ci ildə səhnəyə qoyulmuş birpərdəli balet.

### Operalar

* Don Kixot — fransız bəstəkarı Jül Massnein beşpərdəli operası.

## Filmlər
* Don Kixot - rejissor Qriqori Kozinsevin 1957-ci ildə çəkdiyi film. Filmin bəstəkarı Qara Qarayev.
Şərq poeması (balet)

**Şərq poeması** — bəstəkar Tofiq Bakıxanovun şair Sergey Yeseninin eyniadlı əsəri əsasında yaratdığı birpərdəli, üçeskizli balet, plastik illüziya. Baletin librettosu Rəşid Əhmədovundur, rəssam Sərdar Piraeşi.

## Məzmun
Əsərin iştirakçıları – Şair, şairin sevgilisi, Qara adam, bağdakı qız Roza, Ana-Vətən, şairin ilham pərisi, bağban qızlar.

**I eskiz**: Şairin anadan olması 
**II eskiz**: Sevgi bağı 
**III eskiz**: Son

## Mənbə
* Azərbaycan balet tamaşaları xronologiyası
* Tofiq Bakıxanov 
* C. Həsənova-İsmayılova -- Tofiq Bakıxanov 70

## Xarici keçidlər
* "Şərq poeması" baleti - 1 
* "Şərq poeması" baleti - 2

## Həmçinin bax
* "Xeyir və Şər (balet)"
* "Xəzər balladası (balet)"
* Puşkinin ölümünə Şərq poeması
Tripanosom

**** () —  domeninin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid parazit birhüceyrəli orqanizm cinsi.

Qamçılıların birqamçılı parazit formalarıdır. İnsanda, heyvanlarda, hətta bitkilərdə parazitlik edərək bir sıra xəstəliklər törədir. İsti iqlimi olan zonalarda geniş yayılmışdır. "Yuxu" xəstəliyinin törədiciləridir. Keçiriciləri se-se milçəkləridir. Xəstəlik Afrikanın tropik zonalarında geniş yayılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Eldar Şamı Dövlət Təbiət Qoruğu

**Eldar Şamı Dövlət Təbiət Qoruğu** — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2004-cü il 16 dekabr tarixli 550 nömrəli Sərəncamı ilə Samux rayonunun inzibati ərazisində yaradılmış mühafizə və elmi-tədqiqat idarəsi statusuna malik ərazidir. Qoruğun yaradılmasının başlıca məqsədi genetik fondun, bioloji müxtəlifliyin, ekoloji sistemlərin, səciyyəvi və nadir təbiət komplekslərinin və obyektlərinin (ardıc, saqqız ağacı və s.), dünyada 31 vətəni olan Ellər oyuğunda eldar şamı meşəliyinin təbii vəziyyətini qoruyub saxlamaq məqsədilə təbiət ərazilərinin mühafizəsini həyata keçirməkdir. Eldar Şamı Dövlət Təbiət Qoruğunun zəruri infrastrukturu yaradılmışdır.

Hələ 1931-ci ildə 3,1 min hektar sahədə eldar şamı sahəsi botaniki yasaqlıq elan edilmiş və qorunmuşdur. Samux rayonu ərazisində dünyada yeganə təbii Eldar şamı meşəliyinin qorunması məqsədilə Azərbaycan hökumətinin 5 may 1948-ci il tarixli qərarı ilə "Eldar şamı" yasaqlığı yaradıldı. Eldar şamı Azərbaycanın və xarici ölkələrin müxtəlif regionlarının quraq sahələrində əkilməyə başlandı. Quraq, az münbit torpaqlı sahələrin Eldar şamı vasitəsilə yaşıllaşdırılması şöhrəti hər tərəfə yayıldı. Həmin yasaqlıq sonradan qoruq elan edildi. 1961-ci ildə 300 ha sahə Türyançay qoruğunun, 1967-ci ildə Göygöl qoruğunun filialına çevrildi və dövlət meşə torpaqları hesabına 1978-ci ildə 92 ha artırıldı. Hal-hazırda Eldar şamı qoruğunun sahəsi 1686 hektardır.

## Ərazisi
Eldar şamı qoruğunun yerləşdiyi ərazi mütləq örtüyü 600 m-ə çatan və şimal-qərbdən cənub-şərqə uzanan alçaq dağlıq sahədir. Qoruğun ərazisinin əsas hissəsini meşə sahəsi, qalan hissəsini isə yarğanlar və sıldırım yamaclar təşkil edir.

## Torpaq örtüyü
Torpaq örtüyü şiddətli eroziyaya uğramış, çox yerdə torpaq əmələ gətirən suxurlardan az fərqlənən qəhvəyi arid meşə torpaqlarıdır. Burada yarımsəhra və quru bozqırların yayı quraq keçən mülayim-isti iqlim tipi hakimdir. Meşələr üçün qeyri-adi hesab edilən şəraitdə bitib inkişaf edən Eldar şamı quraq və az münbit torpaqlı ərazilərin yaşıllaşdırılması üçün misilsiz əvəzsiz ağac növüdür. Quraq ərazilərdə meşə massivlərinin, tarlaqoruyucu meşə zolaqlarının salınması, dərə və yarğanların eroziyasının qarşısının alınması, qumluqların bərkidilməsi, dekorativ yaşıllaşdırma tədbirləri üçün Eldar şamının çox geniş ərazilərdə əkilməsi perspektivi vardır.

## Təbiəti
Eldar şamı Ellər oyuğunda özünəməxsus arid meşə landşaftı yaratmışdır. Burada meşələr əsasən eldar şamı, ardıc, saqqız agacı, murdarça, doqquzdon, nar, acılıqotu, zirinc, şorangə, dovşanalması, qaratikan kimi ağac və kollardan ibarətdir. Eldar şamı ağaclarının yaşı 100–120 il, hündürlüyü 2–6 m, diametri 10–28 sm, boniteti V, sıxlığı 0,32-dir. Onun adı Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir.

## Heyvanlar aləmi
Burada heyvanlar aləmi zəngin deyil. Üstünlük təşkil edən heyvanlardan yalnız dovşan, quşlardan isə kəklik diqqəti cəlb edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.e-qanun.az/alpidata/framework/data/9/f_9724.htm 

## Həmçinin bax
Don Kixot (balet, Q. Qarayev)

**Don Kixot** — Qara Qarayevin 1960-cı ildə yazdığı eyniadlı simfonik qravürlər əsasında bəstəkarın ölümündən sonra 2000-ci ildə ukraynalı baletmeyster Georgi Kovtun tərəfindən səhnəyə qoyulmuş birpərdəli balet-fantaziya. Quruluşçu rəssamları Tahir Tahirov və Ağarəhim Əliyev olmuşdur.

* Balet tarixində avstriyalı musiqiçi Lüdviq Minkusun yazdığı "Don Kixot" baleti də məlumdur.

## Tarixçə
1957-ci ildə Qara Qarayev rejissor Qriqori Kozintsevin "Don Kixot" filminə musiqi yazır. Daha sonra, 1960-cı ildə, həmin kino musiqisi əsasında o, çoxhissəli Simfonik qravürlər silsiləsi yaradır.

## Məzmun
**Surətlər**
* Dulsineya
* Don Kixot
* Montesines
* Sanço Pansa

## Mənbə
* Галина Микеладзе - На сцене балеты Кара Караева

## Xarici keçidlər
* Qara Qarayevin "Don Kixot" baletini izlə (xoreoqraf Rəşid Əhmədov): '''I hissə''', '''II hissə'''
* '''Qara Qarayevin "Don Kixot" baletini izlə''' - Georgi Kovtun və Pulumb Agilliunun quruluşunda 
* Qara Qarayevin "Don Kixot" baletində Nigar İbrahimova Dulsineya rolunda, xoreoqraf Georgi Kovtun

## Həmçinin bax
* Don Kixot (film, 1957) 
* Don Kixot (balet, L. Minkus) 
* Yeddi gözəl (balet) 
* İldırımlı yollarla (balet) 
* Leyli və Məcnun (balet)
Əlibaba və qırx quldur (dəqiqləşdirmə)

* Əlibaba və qırx quldur - "Min bir gecə" nağıl toplusu içində ən tanınmış nağıllardan biri. 
* Əlibaba və qırx quldur - 1905-ci ildə çəkilmiş səssiz Fransa filmi. 
* Əlibaba və qırx quldur - 1944-cü ildə çəkilmiş ABŞ filmi. 
* Əlibaba və qırx quldur - 1944-cü ildə çəkilmiş Türkiyə filmi. 
* Əlibaba və qırx quldurun sərgüzəştləri - 1979-cu ildə çəkilmiş sovet-hind filmi. 
* Əlibaba və qırx quldur - 1990-cı ildə sovet, çexoslovak və qərbi-alman kinematoqrafçılarının birgə çəkdiyi film-balet. Bəstəkarı Roland Baumqartnerdir.  
* Əlibaba və qırx quldur - Arif Məlikovun 1973-cü ildə yazdığı eyniadlı baleti. 
* Əlibaba və qırx quldur - Oqtay Zülfüqarovun 1990-cı ildə yazdığı eyniadlı baleti. 

## Həmçinin bax

* Dünyada indiyə qədər çevrilmiş "Əlibaba" filmləri
Amami se vuoi

**Amami se vuoi** ()— İtaliyanın 1956-cı ildə Avroviziyada təmsil olunduğu mahnı. Tonina Toriyelli italyan dilində ifa etmişdir. 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin səsvermə nəticələri açıqlanmadığı üçün bu mahnının topladığı xal və tutduğu yer məlum deyil.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv illərə görə tarix, 1956

## Həmçinin bax
* Aprite le finestre
Baykal dağları

**Baykal dağları** () — Rusiya Federasiyasının Sibir bölgəsində mövcud olan, eyni adlı Baykal gölünün sahillərindən yüksələn dağ qrupudur. Sayan dağları ilə birlikdə, Orta Sibir Ovasının cənubdakı bitimini yaradır. Ən yüksək nöqtəsi 2572 metrdir. Bölgədəki ən böyük iki axardan biri olan Lena çayı bu dağlardan axır. Ümumiyyətlə meşələrlə örtülü olan dağlarda ən çox yetişən ağac növləri; əsməqovaq, alaçam, küknar və ağ şamdır.

## Həmçinin bax
* Rusiya
* Sibir
* Baykal

## İstinadlar
Vale Tudo

**Vale Tudo** — 1920-ci ildə Braziliyada yaranıb.

## Tarixi
Mənası Portuqaliya dilində -"vali tudu",İngilis dilindən tərcümədə-"hər şey gedir" deməkdir.Müasir qarışıq hərbi döyüş sənəti kimi populyar olmuş Vale Tudo tək mübarizlik,silahsız özünü müadfiə məqsədilə yaradılmışdır.XXI-əsrdə dünyada keçirilən Qaydasız Döyüş yarışlarında(UFC,MMA,Pro FC) Vale Tudonun texnikalarında çox istifadə edilir.1990-cı ildən başlanılaraq Vale Tudo üzrə dünya çempionatıda keçirilir.

## Xarici keçidlər

*VALE TUDO
*Braziliya Vale Tudo 
*Vale Tudo Klubu 

## Həmçinin bax
* Pride FC
* UFC
* MMA
Laləcin bəxşi

**Laləcin bəxşi** () — İranın Həmədan ostanının Bahar şəhristanında bəxş. Əhalisi 2006-cı il əhalinin sıyahıya alınmasına əsasən 10 635 ailədə 44 568 nəfərdir.  Bəxşin iki şəhəri (Laləcin və Mühaciran), iki dehistanı (Mühaciran dehistanı və Sufalqaran dehistanı) var.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
Əsgər xan Xançobanlı

**Əsgər xan Xançobanlı** (1756-1820) — Sərkərlər ailəsindən Şirvan xanı.

## Həyatı

1756-cı ildə Şamaxıda Məhəmmədsəid xan Xançobanının və Firəngiz xanımın (ö. 1776) övladı olaraq dünyaya göz açmışdı. Fətəli xan 1787-ci ildə Şirvanı işğal edəndə qardaşları ilə əvvəl Qarabağa sonra Osmanlıya qaçmışdılar. Abbasqulu ağa Bakıxanovun yazdıqlarına görə 1789-cu ildə Şəki xanı Məhəmmədhəsən xanın köməyi ilə Ağası xanın övladlarına qalib gələrək əvvəlcə Köhnə Şamaxıda, daha sonra isə Manaf Zərnəvaini öldürərək həm də Yeni Şamaxıda xan oldu. Şəki xanı Məhəmmədhəsən xan öz nümayəndəsi Manafın öldürülməsinin intiqamını almaq üçün Quba xanı Əhməd xanla birlikdə ona qarşı hücum etsə də, Əsgər xan 5000 tümən pul verərək Quba ordusundakı ləzgiləri öz tərəfinə çəkdi. Şirvan əyanları 6 aylıq hakimiyyətindən sonra Əsgər xanı devirdilər və qardaşı Qasım xanı hakimiyyətə gətirdilər. Nailə Bayramlının fikrincə Əsgər xanın Qasım xanla mübarizəsi Mustafa xan üçün hakimiyyətə gəlməyə münbit şərait yaratmışdı.

Əsgər xan 1820-ci ildə vəfat etmişdir və Yeddi Günbəz qəbristanlığında basdırılmışdır.

## Ailəsi

1800-cü ildə Nisa xanım Hacı Mərdi qızı ilə evlənərək 5 övladı olmuşdu:

#Ağa bəy (1802-1864) - 1848-ci ildə Məmməd qızı Nisə ilə evlənmişdir:
##Fərəcullah bəy (1851-?) - 1866-cı ildə Məhəmmədsəid xanın qardaşı Məhəmmədhüseyn bəyin nəticəsi Hacı Mehdi bəyin qızı Bilqız xanımla evlənmişdir.
##Şirin bəy (1853-?)
##Əsgər bəy (1859-?)
#Məmmədhəsən bəy (1805-1832) - 1827-ci ildə Şıxəli bəyin qızı Sultannisə xanımla (d. 1806) evlənmişdir.
##Murad bəy (1829-?)
##Şahpələng bəy (1832-?) - 1858-ci ildə Osmanlıya qaçmışdı.
#Əlihəsən bəy (1810-1862) - 1839-cu ildə qardaşının dul xanımı Sultannisə xanımla ilə evlənmişdir.
##Ziba xanım (1842-?)
#Məmmədəli bəy (1814 -?) - podpolkovnik rütbəsi var idi. 1858-ci ildə Qasım xanın nəticəsi Kafiyyə sultanla evlənmişdir.
#İsmət xanım (1819 -?) - Mustafa xanın oğlu Teymuraz bəyin oğlu Fərəcullah xan (d.1836) ilə 1844-cü ildə evlənmişdi.

## İstinadlar
Dağıdıcı Ralf

**Dağıdıcı Ralf** () — "Walt Disney Animasiya Studiyası" tərəfindən istehsal olunmuş 2012-ci il animasiya filmi. Riç Murun rejissorluğu və Klark Spenserin prodüserliyi ilə çəkilmiş olan film "Disney"in 52-ci animasiya filmidir. Filmdə videooyunda pis adam kimi rol alan və buna etiraz edib qəhrəman olmaq istəyən oyun personajından bəhs edilir.

"Dağıdıcı Ralf" filminin premyerası 2012-ci il oktyabrın 29-da Los-Ancelesdəki "El Kapitan Teatrında" baş tutub, qlobal olaraq 2 noyabr tarixində yayımlanıb. $165 milyon dollarlıq büdcə ilə çəkilmiş film dünya miqyasında $496 milyon dollardan çox gəlir əldə edib. Film "Enni" mükafatına layiq görülüb, bundan əlavə "Oskar" və "Qızıl Qlobus" mükafatına namizədlik qazanıb. Filmin davamı "Ralph Breaks the Internet" 21 noyabr 2018-ci ildə işıq üzü görüb.

## İstinadlar
Eşq və ölüm (balet)

**Eşq və ölüm** — bəstəkar Polad Bülbüloğlunun Dədə Qorqud dastanının motivləri əsasında yaratdığı balet. İlk dəfə 2005-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında Vyana Balet Akademiyasının professoru, baletmeyster Vakil Usmanov tərəfindən səhnəyə qoyulub.Elə 2005-ci ildə Akademik Opera və Balet Teatrının balet truppası həmin tamaşanı Mariinski adına Sankt-Peterburq Akademik Opera və Balet Teatrında, daha sonra Moskvada Böyük Teatrın səhnəsində nümayiş etdirilib. 2010-cu ildə isə xoreoqraf Nadejda Malıqinanın təşəbbüsü ilə "Eşq və ölüm" baleti Yekaterinburq Dövlət Opera və Balet Teatrında səhnəyə qoyulub. 2011-ci ildə Yekaterinburq teatrı bu tamaşanı Dövlət Akademik Böyük Teatrının səhnəsində, sonra isə Türkiyənin Ankara şəhərində göstərib. Ümumiyyətlə, bu baletdən ayrı-ayrı musiqi parçaları hər il keçirilən Münhen opera sənəti festivalında musiqi rəhbəri Korneliya Kerssenbrofkun idarəsi ilə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının simfonik orkestri tərəfindən ifa olunur.

## Məzmun
"Eşq və ölüm" baleti məşhur "Dədə Qorqud" dastanının motivləri əsasında qələmə alınıb, həyat və ölüm, əbədi məhəbbət, dostluq, xəyanət kimi əbədi mövzulardan bəhs edir.

Azər və Baycan bir birini sevirlər, amma Yalıncıq da qıza biganə deyil. Oğlanlar qızın sevgisi uğrunda döyüşürlər. Baycan Azəri seçir və bu təəccüblü deyil, çünki Azər və Baycan birlikdə olur Azərbaycan. Amma onların səadəti çox sürmür. Ölkəyə yağılar saldırır və nakam sevgi Yalıncığı xəyanətə sürükləyir. Azər və Baycan əsir düşürlər və ən sonda ölürlər. Baletin ən yadda qalan surətlərindən biri də qarageyimli və ağsifətli Ölümdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Şafieva K. P. Bülbüloğlunun "Eşq və Ölüm" baletinin leytmotiv sistemi. – Gənc tədqiqatçılar. 1–2(35), 2008, s.185–187.
* Ю. Мартьянов. "Коммерсантъ" № 21(4321), 06.02.2010.
* В. Н. Холопова. Учебное пособие. 2-е изд., испр.— СПб.: Издательство "Лань", 2001. 496 с. (Учебники для вузов. Специальная литература).

## Xarici keçidlər
* "Eşq və ölüm" baleti, I hissə
* "Eşq və ölüm" baleti, II hissə
* ПОЛАД БЦЛБЦЛОЬЛУНУН "ЕШГ ВЯ ЮЛЦМ" БАЛЕТИНИН ЛЕЙТМОТИВ СИСТЕМИ
* http://www.uralopera.ru/about/press/showart.php?id=43  Пресс-конференция, посвященная балету "ЛЮБОВЬ И СМЕРТЬ"

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda balet
Rüstəm və Söhrab

;Dastan
* Rüstəm və Söhrab — məşhur İran şairi Əbülqasım Firdovsinin "Şahnamə" əsərindəki dastan.
* Rüstəm və Söhrab — Güney Azərbaycanın dastançı aşıqlarından aşıq Əziz Şəhnazi tərəfindən yaradılmış dastan.
;Opera
* Rüstəm və Zöhrab — Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyovun 1910-cu ildə Firdovsinin "Şahnamə"si əsasında yazdığı üçüncü muğam-opera.
* Rüstəm və Zöhrab — ermənikökənli İran bəstəkarı Loris Çeknavaryanın Firdovsinin "Şahnamə"si əsasında 25 ilə yazdığı kukla-operası.

;Film
* Rüstəm və Söhrab — 1971-ci ildə "Tacikfilm"in Firdovsinin "Şahnamə"si əsasında çəkdiyi bədii film.
Boeing 747-400

**Boeing 747–400 təyyarəsi** — Boeing ailəsinin ən çox satılan layneri. 747–400 daha effektiv korpusu istehsal etmək üçün çoxlu texniki və struktur dəyişikliklərini özündə təcəssüm etdirib. Təyyarə ilk uçuşunu 29 aprel 1988-ci ildə həyata keçirib. İlk istifadəçi aviaşirkətlər "British Airways", "Lufthansa", "China Airlines", "United Airlines" olub.

* Uzunluğu: 70.6 m
* Qanadlarının uzunluğu: 64.4 m
* Qanadlarının sahəsi: 560 m²
* Boş kütləsi: 178,800 kq
* Maksimal qalxma kütləsi: 396,890 kq
* Maksimal yanacaq tutumu: 216,840 L
* Maksimal sürəti: 988 km/saat

Laynerin qiyməti: 260 milyon $
UFC

**UFC** (tam adı: **Ultimate Fighting Championship**) — döyüş idman növü üzrə keçirilən turnirdir. Tərcümədə "son hədd mübarizə çempionatı" deməkdir.

## Tarixi
UFC qarışıq döyüş növlərinin ilk beynəlxalq çempionat kimi 12 noyabr 1993-cü ildə yaradılmışdır. Çempionatın təşkilatçısı Dana Whitedir. Yarışlar ABŞ-nin Las-Veqas şəhərində keçirilir. Bu günə qədər bir çox idmançılar bu çempionatda güclərin sınayıblar və qalib olublar, bunlara misal olaraq məşhur Ciu-citsu döyüşçüləri yetirən Qreysi ailəsinin nümayəndəsi Roys Qreysi, Ken Şemrok, Anderson Silva, Corc Sen-Pier, Joze Aldu, Dominik Kruz və s. kimi göstərmək olar.

Bu çempionatda da başqa idman yarışlarında olduğu kimi idmançılar öz çəkilərindəki idmançılarla döyüşürlər (120 kq, 93 kq, 84 kq, 77 kq, 70 kq, 66 kq, 61kq).

Döyüşlər qəfəsdə keçirilir və bu qəfəs 8 künclü olur.

Çempionatı hakimlər idarə edir, tanınmış hakimlərdən biri də Con Makkartidir. Döyüş başlamamışdan əvvəl hakim idmançılara qadağan olunmuş zərbələri və qadağan olunmuş yerlərə zərbə vurulmasını başa salır və kənar şəxslər qəfəsdən xaric olduqdan sonra döyüşə başlamaq əmrini (fight) verir. Bu yarışlarda da qadağan olunmuş yerlərə zərbə vurmaq və xəsarət yetirmək olmaz, məsələn: gözə barma batırmaq, başın ənsə hissəsinə zərbə endirmək, onurğa sütununa zərbə endirmək və s. Yarışda qəfəsdə olan hakimdən başqa 3 hakim kənardan oyunun gedişinə diqqət edir.

Yarış 3 hissədən hər hissə isə 5 dəqiqədən ibarət olmaqla keçirilir, sonda əgər idmançıların heç biri nakaut və ya naqdaun vəziyyətinə düşməyibsə bu idmançıların hansının qalib olmasına yan hakimlər qərar verir.

Bu dünya şöhrətli idman yarışında güclü cinsin nümayəndələri ilə yanaşı zərif cinsin nümayəndələridə mübarizə aparırlar (Ronda Rousey).

UFC çempionatında qalib elan olunmuş döyüşçüyə yarışın fəxri qızıl kəməri və pul mükafatı verilir.

## Xarici keçidlər
* UFC 
* UFC TV
* UFC döyüşləri

## Həmçinin bax
* UFC 16
* Pro FC
* Pride FC
* Qarışıq döyüş sənəti