open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aysel Qəribli

**Aysel Nizami qızı Qəribli** (6 mart 1990, Qazax, Azərbaycan SSR) — Azərbaycanlı alim, ən gənc Filologiya üzrə elmlər doktoru (33 yaş), dossent, Türkologiya jurnalının məsul katibi. Azərbaycanda elmlər doktoru elmi dərəcəsini almaq üçün müdafiə edən ən gənc alim.

## Həyatı
Aysel Nizami qızı Qəribli 6 mart 1990-cı ildə Qazax şəhərində anadan olub. 2007–2012-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində bakalavr pilləsində təhsil alıb. 2011-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Dialektologiya şöbəsində elmi fəaliyyətinə başlayıb, 2013-cü ildə Tətbiqi dilçilik şöbəsinə keçib. 2012–2014-cü illərdə Azərbaycan Dillər Universitetinin Filologiya fakültəsində magistr pilləsini oxuyub. 2013-cü ildə "Azərbaycan dili qloballaşan dünyada" adlı kitabı dərc olunub. 2014–2022-ci illərdə AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Terminologiya şöbəsində çalışıb.

2015-cil ildə "Azərbaycan təriqət şeirinin leksikası" adlı kitabı nəşr edilib.

2017-ci ildə "XIX əsr təriqət şeirinin lüğət tərkibi" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edib və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi adını alıb. 2017-ci ildə "Azərbaycan dili anlayışının tarixi" adlı kitabı işıq üzü görüb.

2017-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Humanitar elm sahəsi üzrə "Gənclər üçün Prezident mükafatına" namizəd kimi təqdim edilib. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun seçilən gənc alimi olaraq 2017-ci ildə keçirilən Azərbaycan Gənc Alimlərinin I Qurultayının iştirakçısı olub. Elmi fəaliyyətdə fərqləndiyinə görə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəxri Fərmanı ilə təltif edilib. Bundan əlavə bir neçə dəfə elmi fəaliyyətindəki nailiyyətlərinə görə Fəxri Fərmanlarla təltif olunub.

2018-ci ildə "Azərbaycan nitq mədəniyyəti" (həmmüəlliflərlə), "Türkologiya" (həmmüəlliflərlə), "Türk dili, türk ləhcələri və türk dilləri anlayışlarının genotipologiyası" adlı kitabları dərc edilib. Aysel Qəribli nəşr edilmiş bir sıra kitabların rəyçisidir. Respublikada və xaricdə nüfuzlu elmi jurnallarda 44 elmi məqaləsi nəşr olunub.

2022-ci ildən AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun təsisçisi olduğu "Türkologiya" jurnalının məsul katibi vəzifəsində çalışır.

2022-ci ildən AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu "Nitq mədəniyyəti və monitorinq" şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışır.

2022-ci ildə "Türk dili və türk dilləri anlayışlarının formalaşması tarixinin elmi-metodoloji problemləri" mövzusunda elmlər doktorluğu elmi dərəcəsini müdafiə edib. 2023-cü il may ayının 3-də filologiya elmləri doktoru dərəcəsini alıb.

## Əsərləri
* Aysel Qəribli. Azərbaycan dili qloballaşan dünyada. Bakı, AzAtaM, Elm və təhsil, 2013, 58 s.
* Aysel Qəribli. Azərbaycan təriqət şerinin leksikası. Bakı, AzAtaM, Elm və təhsil, 2015, 179 s.
* Aysel Qəribli. "Azərbaycan dili" anlayışının tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2017. 151 s.
* Aysel Qəribli (həm müəllif). Türkologiya. Bakı: [STV-Trans], 2018, 290 s.
* Aysel Qəribli (həm müəllif). Azərbaycan nitq mədəniyyəti. Bakı: Şərq-Qərb, 2018, 301 s.
* Aysel Qəribli. "Türk dili", "Türk ləhcələri" və "Türk dilləri" anlayışlarının genotipologiyası. Bakı: Elm və təhsil, 2018, 165 s.

## İstinadlar
Övgün Əhməd Ərcan

**Övgün Əhməd Ərcan** ()  —  Türk alim, professor, geofizika mühəndisi, türk dili tədqiqatçısı, jurnalist, yazıçı. Kavalalı Mehmed Əli Paşanın nəvəsi.

## İstinadlar
Məhəmməd Karamusiç Nihadi

**Məhəmməd Karamusiç Nihadi** — boşnak əsilli Osmanlı şairi. Sarayevoda yaşamışdır. Nihadinin "*[[Divan (ədəbiyyat)|Divan]]*"ının yalnız bir əlyazması qorunub saxlanılmışdır. Bu, Almaniyanın paytaxtı Berlində saxlanılır və əvvəlcə Osmanlının paytaxtı Konstantinopolda (indiki İstanbul) Prussiya səfiri Baron Henrix Ditrix fon Dittsin (1790-cı illər) əşyalarının bir hissəsi idi. Fon Dits həmçinin, şərqşünas və əlyazma kolleksiyaçısı idi. Nihadinin "Divan"ının əlyazması doxsan dörd qəzəldən ibarətdir ki, onlardan səkkizi fars dilində tərtib edilmişdir.

## İstinadlar
Əhməd Talib Bosnavi

**Əhməd Talib Bosnavi** — boşnak əsilli Osmanlı məmuru və şairi. Bosniyada anadan olmuş, ilk təhsilini doğma regionunda davam etmişdir. O, sonra Konstantinopola (indiki İstanbul) köçmüş, burada təhsilini davam etdirmişdir. Osmanlı baş vəziri Köprülü Fazil Əhməd Paşanın (1661–1676) yanında xidmətə girərək padşah sarayında irəliləmiş və nəticədə rəisülküttab olmuşdur. Bosnavi ərəb, türk və fars dilində yazdığı şeirlərindən ibarət "*Divan*"ın müəllifidir. Onun farsca şeirləri beş qəzəl və altı kitadan ibarətdir. Bosnavi öz qəzəllərində mənəvi səylərini geniş şəkildə ifadə etmişdir. Onun farsca şeirləri nəfis və sadə üslubda yazılmışdır.

## İstinadlar
OLM, Inc.

, əvvəlki adı ilə **Oriental Light and Magic** — mərkəzi Tokionun Setaqaya rayonunda yerləşən Yaponiya anime studiyası. 1995-ci ilin iyununda təsis edilmişdir.

## Təşkilatı
"OLM" çoxsəviyyəli təşkilata malikdir. "OLM"-in özündə 216 işçi var və dörd şöbədən ibarətdir. Onlar istehsal, istiqamət, animasiya və 2D (rəqəmsal rəsm və fotoqrafiya ilə məşğul olan) şöbələridir. "OLM Digital"da 180 işçi fəaliyyət göstərir, 3D və Tədqiqat və İnkişaf olmaqla 2 şöbəsi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Nippon TV

**JOAX-DTV**,  kimi brendləşdirilmişdir və **NTV** olaraq tanınır — "Nippon News Network" və Nippon Televiziya Şəbəkə Sisteminin flaqman stansiyası. Gəlirlərinə görə Yaponiyanın ən böyük media konqlomeratı və "Sony"dən sonra ikinci ən böyük media konqlomeratı olan "The Yomiuri Shimbun Holdings"in törəmə şirkətidir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  -
*  -
* Nittele G+ Official Site -
* News Zero
* News Every
* Nittele News 24
*
VAP (şirkət)

və ya **Video and Audio Project** — Yaponiya şirkəti, audio və video qeyd leyblı. Şirkətin ofisi Tokioda yerləşir. Şirkət 24 yanvar 1981-ci ildə təsis edilmişdir və 2009-cu il tarixində 161 işçisi var idi. Şirkətin kapitalı 500 milyon yen və ya təxminən 5,6 milyon ABŞ dollarıdır (2009).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт
* Полный список исполнителей
Epik fentezi

**Epiz fentezi** və ya **yüksək fentezi** — fentezinin quruluşunun epik təbiəti və ya personajlarının, mövzularının və ya süjetinin epik boyu ilə xarakterizə olunan altjanrı. "Yüksək fentezi" termini 1971-ci ildə yazdığı "Yüksək fentezi və qəhrəman romantikası" adlı essesində ortaya çıxmışdır.

## Mövzular
Epik fentezi adətən mövzuları və verdiyi mesajları ilə müəyyən edilir. Xeyir və şər epik fentezidə ortaq amildir və şərin xarakterini müəyyən etmək çox vaxt epik fentezi əsərində vacib mövzudur. Xeyir və şər məfhumunun əhəmiyyəti epik fentezi ilə qılınc və sehr arasında fərqləndirici əlamət kimi qəbul edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Fantasy Genre Lecture"—A paper by Michael Joseph discussing high fantasy and referencing Alexander's theories, via Rutgers' School of Communication and Information.
* "The Flat-Heeled Muse" by Lloyd Alexander, the inventor of the term "high fantasy", discusses fantasy world-building and "the problems and disciplines of fantasy"
* "Fantasy book writing: 7 tips"—Now Novel discusses the origin of the term, referencing Lloyd Alexander and offering high fantasy writing tips
Furin

– Yaponiyada istifadə olunan ənənəvi külək zəngləri. Əsasən, şüşə və metaldan, bəzən isə keramika və bambukdan hazırlanır. Furinlər binaların pərvazından asılır və külək əsəndə səs çıxarırlar. Yayın simvollarından biri hesab olunur. Küləki tutması üçün aşağı hissəsinə lələk və ya kiçik dördbucaqlı kağız yapışdırılır.

## Tarixi
Furinlərin mənşəyi Çində istifadə olunmuş, *senfutaku* adlı fal əşyası ilə bağlıdır. Çində istifadə olunmuş bu külək zəngi meşəyə aparılaraq bambukdan asılırdı və çıxardığı səsə əsasən öncəgörmələr edilirdi. Heyan dövründə bu əşya Yaponiyaya çatmış və buddist məbədlərinin elementinə çevrilmişdir. Tezliklə Heyan dövrünün zadəganları şər ruhları qovmaq üçün qoruyucu tilsim kimi evlərində furin asmağa başlamışdırlar. Daha sonra adi insanlar da evlərində furindən istifadə etmişdirlər. Bir başqa versiyaya görə furin fəlakətə səbəb ola biləcək güclü küləkləri müəyyən etmək üçün istifadə olunmuş *futoku* adlı zəngin sadələşmiş formasıdır.

Heyan dövründə əsasən bürünc və mis furinlər hazırlanırdı. XVI əsrdə avropalılarla yaranan ticarət əlaqələrindən sonra şüşədən hazırlanmış furinlər dəbə minmişdir. XX əsrdə dəmir furinlərə böyük tələbat yaranmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Furinlərin quruluşu 3 hissədən ibarətdir: *qayken* (boşqab formasında olan xarici hissə), *zetsu* (zəng çalan hissə) və *tanzaku* (ən aşağıda yerləşən, rəngli kağızlardan ibarət hissə). Külək tanzakuya dəyəndə zetsunu hərəkətə keçirir və qaykendə zəng səsinin çıxmasına səbəb olur. Furin əsən küləyin vizual təsvirini yaratmaqla yanaşı, çıxardığı zəng səsinin sərinləşdirici hiss yaratdığına inanılır.

Hazırda furinlər əsasən şüşədən hazırlanır, üzərilərində çiçək və ya balıq kimi yay təsvirləri olur. Furinlərin mindən çox növü mövcuddur. İvate prefekturası öz Nambu furinləri ilə tanınır. Bu furinlər ənənəvi Nambu dəmirçiliyinin *kinki-teki* texnikası ilə dəmirdən hazırlanır. Nambu furininin çıxardığı səs 3000 Hz təşkil edir və müalicəvi təsiri olduğu deyilir. Toyama prefekturasında bürüncdən hazırlanan Takaoka furinləri müasir və minimalist dizayna malikdir. Himeciyə xas olan Hibaçi furini isə sallanan yemək çubuqlarından hazırlanır.

Furinlər əsasən eyvanlardan və pəncərələrdən asılır. Lakin müasir dövrdə mənzil binalarında qonşuları narahat etməmək üçün furinlərdən az hallarda istifadə olunduğu müşahidə olunur. Bəzi insanlar furinlərdən sadəcə dizayn məqsədilə istifadə edirlər. Buna baxmayaraq, furinlər hələ də şər ruhları qovmaq üçün məbədlərdə istifadə olunur. Bir sıra məbədlərdə yayda furin festivalları keçirilir. Hər ilin iyul ayında Kavasaki Dayşi məbədində baş tutan furin festivalında 30.000 furin eyni anda "rəqs edir". Asakusada yerləşən Senso məbədinin və Kavaqoedə yerləşən Hikava məbədinin öz furin festivalı keçirilir.

## Qalereya


Edo-Hurin.jpg|Edo furini.
Mizusawa station's wind chime.JPG|Mizusava stansiyasında asılmış furinlər.
Wind-chime-M7547.jpg|Naqanoda sərgilənən furinlər.
Wind chimes in Kamado Shrine.jpg|Kamado məbədində furinlər.
Wind chimes, Tokyo.jpg|Tokioda furinlər.



## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Əhməd Eyyub Türkaslan

**Əhməd Eyyub Türkaslan** (; ) — qapıçı kimi çıxış etmiş Türkiyə futbolçusu.

## Karyerası
Əhməd Eyyub Türkaslan peşəkar karyerasına 2013-cü ildə "Buqsaşspor "da başlamış, 2016–2-17-ci illərdə isə "Osmanlıspor"da qısa müddətə icarə əsasında çıxış etmişdir. O, 3 iyun 2017-ci ildə "Osmanlıspor" heyətində "Beşiktaş"a 4:0 hesabı ilə məğlub olduqları matçda debüt etmişdir. Türkaslan 2020-ci ildə "Ümraniyəspor"a keçid etmişdir.

Türkaslan növbəti mövsüm "Yeni Malatyaspor" ilə 1 illik müqavilə imzalamışdır.

## Şəxsi həyatı və vəfatı
Əhməd Eyyub Türkaslan evli olmuşdur.

6 fevral 2023-cü ildə Türkaslanın Türkiyə–Suriya zəlzələsindən sonra çökən yaşayış binasının altında qaldığı bildirilmişdir. Onun öldüyü ilə bağlı iddiaları klubun prezidenti Hacı Əhməd Yaman təkzib etmiş, xilasetmə işlərinin hələ də davam etdiyini qeyd etmişdir. Dağıntılar altından xilas edilən həyat yoldaşı sosial şəbəkədə kömək istəmiş və əlavə etmişdir  ki, ərazidə nə ekskavator, nə də kran yoxdur. Onun cəsədi 7 fevral 2023-cü ildə çıxarılmışdır. Türkaslanın vəfat etdəndə 28 yaşı var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Yuko Miyamura

, təxəllüsü **** — Yaponiya film və səs aktrisası, müğənni və audioqrafiya rejissoru. O, "*[[Detective Conan]]*"da Kazuha Toyama, "*[[Berserk (anime, 1997)|Berserk]]*"də Kaska, "*[[Neon Genesis Evangelion]]*"da Aska Lenqli Soryu personajlarını səsləndirmişdir.

## Şəxsi həyatı
Yuko Miyamura Kobedə anadan olmuşdur. O, Toho Qakuen Dram və Musiqi Kollecinin teatr bölməsini bitirmişdir. 2007-ci ilin may ayında ona Qreyvs xəstəliyi və ekzoftalm diaqnozu qoyulmuşdur. O, əvvəlcə 1998–1999-cu illərdə manqaka Nakatani D. ilə evli olmuşdur. Miyamura 2004-cü ildə kaskadyor Takayuki Seki ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onların 2004-cü il təvəllüdlü qızı və 2011-ci il təvəllüdlü iki övladı var. Onlar 2016-cı ildə boşanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* 
*
Nobutoşi Kanna

, daha çox səhnə adı olan  ilə tanınır — Yaponiya film və səs aktyoru, müğənnisi və hekayəçisi. O, "Aoni Production" ilə əlaqəlidir. Kanna aktyorluğa uşaq yaşlarında başlamışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Nakagami, Yoshikatsu. "The Official Art of AIR". (October 2007) *Newtype USA*. pp. 135–141.
* Endo, Akira et al. "Voice Actor Spotlight". (November 2006) *Newtype USA*. pp. 110–111.

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* Nobutoshi Hayashi and Nobutoshi Canna at the Seiyuu database
* Nobutushi Hayashi at Ryu's Seiyuu Info
* 
*
Toşiyuki Morikava

— Yaponiya səs aktyoru, hekəyəçisi və müğənnisi. O, 2011-ci ilin aprelində təsis etdiyi "*Axlone*" səs aktyorluğu şirkətinin rəhbəridir. Qalın səsinə görə, o, kastinqlərdə tez-tez təsirli personajlar üçün səs aktyoru seçilir. O, Tom Kruz və Evan MakQreqorun hazırkı rəsmi dublyaj sənətçisidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Toshiyuki Morikawa at seiyuu.info
* Toshiyuki Morikawa at GamePlaza-Haruka Voice Acting Database
* Toshiyuki Morikawa at Hitoshi Doi's Seiyuu Database
*
Yasuhiro İmaqava

— Yaponiya anime rejissoru və ssenaristi. Onun işlərinin çoxu 1970-ci illərin mexa anime nostaljisini oyadır.

Uşaq ikən "*[[Gigantor]]*" manqasını və "*[[Garo (jurnal)|Garo]]*" jurnalını sevirdi. Orta məktəb şagirdi olanda animanqa pərəstişkarlığını tərk edərək "*[[Rokki Horror qorxu şousu (film, 1975)|Rokki Horror qorxu şousu]]*"nun pərəstişkarı olmuşdur. O, eyni əsərdən "xəyal qurma, arzula" misrasını öz şüarına çevirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Yasuhiro Imagawa anime at Media Arts Database (in Japanese)
Şoci Yonemura

**Şoci Yonemura** (; ) —  Yaponiya anime və tokusatsu ssenaristi.

## Həyatı
Şoci Yonemura anime və tokusatsu ssenaristi olaraq fəaliyyət göstərir. O, "*[[Pokemon]]*" filmindəki rolu ilə tanınır. Yonemura Tokio Zokei Universitetində təhsil almışdır. O, bir müddət Arakavada ştatdankənar işləmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Shoji Yonemura anime at Media Arts Database
Mark Dirayson

**Mark Dirayson** (; ) — ABŞ səs aktyoru, dublyaj rejissoru və ssenari müəllifi. O, "Bang Zoom! Entertainment", "NYAV Post", "4Kids Entertainment" və "DuArt Film and Video" şirkətlərində çalışmışdır. Dirayson daha çox "*[[Berserk (manqa)|Berserk]]*"in animasiya adaptasiyalarında, xüsusən 1997-ci il anime adaptasiyası və 2011-ci il film trilogiyasında Qatsın ingiliscə dublyajının səs aktyoru kimi tanınır*.*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Keri Keranen

**Keri Keranen** (; ) — ABŞ səs aktrisası, istehsal meneceri, prodüser və səs rejissoru. O, ən yaxşı "4Kids Entertainment", "Bang Zoom! Entertainment", "DuArt Film and Video", "NYAV Post", "Studiopolis" and "Funimation"dakı fəaliyyəti ilə tanınır. Onun əsas rolları arasında "*[[Kill la Kill]]*" animesindəki Satsuki Kiryuin, "*[[Berserk (anime, 1997)|Berserk]]*"dəki Kaska var.

## Karyerası
Keranen ABŞ-də, Miçiqan ştatının Oak-Park .şəhərində böyümüşdür. O, daim məktəb tamaşalarında iştirak etmiş, aktyorluqla məşğul olmuşdur, lakin "Everything Geek Podcast"a verdiyi müsahibədə idmanda daha aktiv olduğunu bildirmişdir. Keranen Miçiqan Universitetində oxumuşdur və əvvəlcə yapon dilində ixtisaslaşaraq beynəlxalq biznes sahəsində ixtisaslaşmaq niyyətində idi, lakin yenidən tamaşalarda oynamağa və orada əsas rollara çəkilməyə cəlb olunmuşdur. O, teatr və dilçilik üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Carrie Keranen at BroadwayWorld.com
* Carrie Keranen, Caroline Lawson, and Evelyn Lanto on Crystal Acids Voice Actor Database
*
Körpü (dəqiqləşdirmə)

* Körpü — çay, dərə, uçurum, su hövzəsi və istənilən fiziki məhdudiyyət üzərindən salınan süni mühəndis qurğusu.
* Körpü (teleserial, 2022)
Statira

**Statira** (; ) — Əhəmənilər sülaləsindən olan Persiyalı III Daranın arvadı olan Persiya kraliçası.

O, ehtimal ki, ərinin bacısı idi. O, əri müharibəyə gedəndə onu müşayiət edirdi. Məhz buna görə o, İss döyüşündən sonra Makedoniyalı İskəndər tərəfindən eramızdan əvvəl 333-cü ildə İss şəhərində əsir düşmüşdür. Onun əri, anası Sisiqambis və qızları II Statira və Dripetida də daxil olmaqla, İskəndərdən qaçarkən bütün ailəsini ərazidə tərk etdi. İskəndərin onlara böyük hörmətlə yanaşdığı bildirilir.

Statira eramızdan əvvəl 332-ci ilin əvvəllərində Oxus adlı oğlunu dünyaya gətirərkən öldü. O, İskəndər tərəfindən Böyük Fars Kralının həyat yoldaşı statusuna uyğun olaraq dəfn edildi. Daranın anası Sisiqambis İskəndərə ömürlük hörmət və həqiqi dostluq bəsləyirdi.

Eramızdan əvvəl 324-cü ildə qızı Statira İskəndərlə, digər qızı Dripetida isə onun döyüş yoldaşlarından biri olan Hefestionla evləndi. İskəndər bir il sonra vəfat etdikdə, bu kral fars qadınları onun ölümünə yas tutdular, bu da sadəcə diplomatik münasibətlərdən daha çox şəxsi münasibətləri göstərirdi. Plutarxın dediyinə görə, onun hər iki qızı İskəndərin başqa arvadı Roksana və İsgəndərin generallarından olan Perdikka tərəfindən öldürülüb. İskəndərin ölüm xəbərini eşidən Sisiqambis ailəsi ilə vidalaşaraq divara tərəf dönüb və ölümünə qədər oruc tutub.

## Tarixi romanlar və filmlər
* Statira Stefani Tornton tərəfindən yazılmış "Fathin arvadı" romanındakı kiçik personajdır, 2015, yumşaq cild, 
* Oliver Stounun 2004-cü ildə çəkdiyi "İskəndər" filmində Statira rolunu Anneliz Hezm canlandırır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Radio və Televiziya Ali Şurası

**Radio və Televiziya Ali Şurası** (; qısaca **RTÜK**) — Türkiyənin radio və televiziya yayımlarını monitorinq etmək, tənzimləmək və onlara sanksiya tətbiq etmək üzrə dövlət qurumu. RTÜK 1994-cü ildə təsis edilmişdir və Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən seçilən 9 üzvdən ibarətdir. RTÜK-ün baş qərargahı Ankarada yerləşir, İstanbul, İzmir və Diyarbəkirdə yerli ofislərinə malikdir.

Telekommunikasiya və informasiya texnologiyaları sektorları digər dövlət qurumun olan İnformasiya Texnologiyaları və Kommunikasiya Qurumunun (İTKQ) tabeliyindədir.

RTÜK bu yaxınlarda 2009-cu ildə Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (QDİƏT) 12 üzvü arasında Qara Dəniz Yayım Tənzimləyici Qurumları Forumu (QDYTQF) və 2011-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) üzvü olan 57 dövlət arasında İslam Ölkələrinin Yayım Tənzimləyici Qurumları Forumu (İÖYTQF) kimi audiovizual media xidmətləri sahəsində iki beynəlxalq forumun yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış etmişdir.

2022-ci ilin fevralında RTÜK üç beynəlxalq xəbər agentliyindən – "''Amerikanın Səsi''", "*[[Euronews]]*" və Almaniyanın "''Deutsche Welle''"dən onlayn yayım lisenziyası üçün müraciət etməyi tələb etmişdir. "*Deutsche Welle*" bunun "beynəlxalq media xidmətlərinin reportajını məhdudlaşdırmaq" cəhdi olduğunu söyləmişdir. "Amerikanın Səsi" RTÜK-ün onlayn lisenziya tələbinə əməl etməyəcəyini bildirmiş, "internetin məhdud bir mənbə olmadığını və internetin yayılması üçün lisenziya tələbinin yeganə mümkün məqsədinin senzuranı təmin etmək olduğunu" izah etmişdir.

## İstinadlar
Bilal Əkşi

**Bilal Əkşi** (; ) — Türkiyə biznesmeni. O, Türk Hava Yollarının sədr müavini və baş icraçı direktorudur.

## Həyatı
Əkşi 2011-ci ilin aprelində Türk Hava Yollarından ayrılaraq, Türkiyə Mülki Aviasiya Baş İdarəsinin rəhbəri olmuşdur.

21 oktyabr 2016-cı il tarixində Əkşi Təməl Kotildən sonra Türk Hava Yollarının baş icraçı direktoru, idarə heyəti və icraiyyə komitəsinin sədr müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## İstinadlar
İnformasiya Texnologiyaları və Kommunikasiya Qurumu (Türkiyə)

**İnformasiya Texnologiyaları və Kommunikasiya Qurumu** (İTKQ; , qısaca **BTK**) — Türkiyənin milli telekommunikasiya tənzimləmə və təftiş orqanı. Əvvəllər Telekommunikasiya Qurumu (**) kimi tanınırdı.

Radio və televiziya yayımları başqa bir dövlət qurumu olan RTÜK-ə tabedir.

## Tarixi
Telekommunikasiya orqanı 29 yanvar 2000-ci il tarixli 4502 saylı qanuna əsasən təsis edilmişdir. Bu qanun, digərləri ilə yanaşı, Nəqliyyat Nazirliyinin öhdəliklərinə toxunmuş və "Türkiyədə ilk sektora xüsusi tənzimləyici kimi müstəqil telekommunikasiya tənzimləyici orqanı olan Telekommunikasiya Qurumunu yaratmaqla hökumətin siyasət və tənzimləmə funksiyalarını ayırmışdır. Nəticədə, Nəqliyyat Nazirliyinin tənzimləyici funksiyaları prinsip etibarı ilə quruma verilmiş və simsiz rabitə haqqında qanuna (2813 saylı qanun, 7 aprel 1983-cü il) əsasən radiotezliklərin idarə edilməsinə cavabdeh olan dövlət orqanı olan Radiorabitə Baş İdarəsi ləğv edilmiş və onun bütün funksiyaları Telekommunikasiya Qurumuna verilmişdir".

5 noyabr 2008-ci ildə Türkiyənin qanunverici orqanı adətən Elektron Kommunikasiya Qanunu (EKQ) kimi tanınan 5809 saylı qanunu qəbul etmişdir. Bu qanunun məqsədi qısaca olaraq "qanunvericilikdəki səliqəsizliyi aradan qaldırmaq, sektorda rəqabət yaratmaq, operatorlar üçün qeyri-müəyyənliyi azaltmaq və elmi-tədqiqat işlərinə resurslar ayırmaq" kimi təsvir edilmişdir.

## Təşkili
EKQ-ə əsasən, İTKQ-nin strukturu 4 vitse-prezident, 17 departament, 5 ofis, 1 hüquq konsaltinq ofisi və 5 departamentli Telekommunikasiya Kommunikasiya Rəhbərliyindən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ICTA - Contact
* Laws and Regulations
* Annual Reports and Strategic/Operational Plans
Təməl Kotil

**Təməl Kotil** (; ) — Türkiyə aviasiya mühəndisi. O, hal-hazırda Türk Aerokosmik Sənayesi şirkətinin baş direktorudur . Kotil bundan əvvəl 2005-ci ilin aprelindən 2016-cı ilin oktyabrına qədər Türk Hava Yollarının baş direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

1991-ci ildə Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra İstanbul Texniki Universitetində Aviasiya mühəndisliyi kafedrasına dosent vəzifəsinə təyin edilmişdir. Təyyarələrin dizaynı, struktur mexanikası və qabaqcıl hesablama mexanikası laboratoriyalarını qurmuş və onlara rəhbərlik etmişdir. Eyni zamanda, Kotilə idarənin kompüter mərkəzinin müdiri vəzifəsi də tapşırılmışdır. 1994–1997-ci illərdə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsində texniki şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 2002–2003-cü illər arasında Nyu-Yorkda "Advance Innovative Technologies Inc."də Tədqiqat, Planlaşdırma və Koordinasiya Departamentinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. 2003-cü ildə Türkiyəyə qayıtmış və Türk Hava Yollarında texniki işlər üzrə icraçı vitse-prezident vəzifəsində işə götürülmüşdür. 2005-ci ilin aprel ayında Kotil Türkiyənin aviaşirkətin baş direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Kotil 2016-cı ilin oktyabrında Türk Hava Yollarının baş direktoru vəzifəsindən istefa vermiş və onun yerinə Bilal Əkşi keçmişdir.

Kotil 1991-ci ildən Türk Maşınqayırma Cəmiyyətinin və 2006-cı ildən Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının İdarə Heyətinin üzvüdür. 2010-cu ildə Avropa Hava Yolları Assosiasiyasının (AEA) Rəhbərlər Şurası seçilmiş və 2012–2013-cü illər arasında vitse-prezident olmuşdur. 1 yanvar 2014-cü ildə Kotil AEA-nın prezidenti olmuşdur.

## Mükafatlar
* 2014 Aviaşirkət Strategiya Mükafatları – İcraçı Liderlik mükafatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Flying the Flag", economist.com; accessed 27 December 2014.
Mehmet Qəssaboğlu

**Mehmet Məhərrəm Qəssaboğlu** və ya **Mehmet Muharrem Kasapoğlu** (; ) — Türkiyə dövlət xadimi. O, hazırkı Gənclər və İdman naziridir.

## Erkən illəri
Mehmet Məhərrəm Qəssaboğlu 1976-cı ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində anadan olmuşdur. O, Mərmərə Universitetinin İqtisadiyyat və İnzibati elmlər fakültəsində Biznesin idarə edilməsi üzrə təhsil almış və oranı bakalavr dərəcəsi ilə bitirmişdir. Qəssaboğlu daha sonra həmin universitetdə Yerli İdarəetmələr və Mərkəzsizləşdirmə üzrəmagistr dərəcəsi qazanmışdır. Florida Dövlət Universitetinin Biznesin İdarə Edilməsi Fakültəsində İdarəetmənin təşkili sahəsində tədqiqatçı, mütəxəssis və layihə koordinatoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Floridadakı Palm-Biç Atlantik Universitetində Biznesin idarə edilməsi üzrə daha bir bakalavr dərəcəsi qazanmışdır. Qəssaboğlu Türkiyəyə qayıtmış və İstanbul Universitetində Yerli Məşğulluq üzrə Doktorluq dərəcəsi əldə etmişdir.

10 iyul 2018-ci ildə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan tərəfindən Gənclər və İdman naziri təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi

**Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi (BQXK)** İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşən humanitar təşkilatdır. 9 fevral 1863-cü ildə Anri Dünan tərəfindən yaradılmışdır. Eyni zamanda üç dəfə "Nobel" sülh mükafatı laureatıdır.  1949-cu il Cenevrə konvensiyalarını, onun 1977-ci il (I Protokol, II Protokol) və 2005-ci il Əlavə Protokollarının iştirakçısı olan dövlətlər (imzalayanlar) BQXK-ya beynəlxalq və daxili silahlı münaqişələrin qurbanlarını qorumaq üçün mandat vermişlər.  Belə qurbanlar arasında müharibə yaralıları, əsirlər, qaçqınlar, mülki şəxslər və digər qeyri-döyüşçülər var.

BQXK Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətləri Federasiyası (IFRC) və 192 Milli Cəmiyyətlə birlikdə Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatının bir hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Düzkənd (Mahnişan)

**Düzkənd** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 725 nəfər yaşayır (162 ailə).

## İstinadlar
Ümum-Rusiya Elmi-Tədqiqat Aviasiya Materialları İnstitutu

**"Kurçatov İnstitutu" Milli Tədqiqat Mərkəzinin Ümumrusiya Elmi-Tədqiqat Aviasiya Materialları İnstitutu** (ÜAMİ; ; ВИАМ) — materialşünaslıq sahəsində Rusiya Federasiyasının dövlət elmi mərkəzi. İnstitut tam innovasiya dövrü həyata keçirmiş, burada fundamental və tətbiqi tədqiqatlar aparılmış, yeni nəsil materiallar, yarımfabrikatlar və unikal texnoloji avadanlıqların istehsalı üçün yüksək texnologiyalı elmtutumlu sənaye sahələri yaradılmışdır. ÜAMİ mütəxəssisləri aviasiya və digər maşınqayırma, energetika, tikinti, tibb və s. üçün metal və qeyri-metal materialların, örtüklərin, texnoloji proseslərin və avadanlıqların, korroziya zədələnməsindən və bioloji zədələnmədən qorunma üsul və vasitələrinin geniş çeşidini hazırlayır və təchiz edir.

## Tarixi
28 iyun 1932-ci ildə Ümumittifaq Aviasiya Materialları Elmi-Tədqiqat İnstitutunun (ÜAMİ) yaradılması haqqında SSRİ Ağır Sənaye Xalq Komissarlığının 435 nömrəli sərəncamı verilmişdir. 1932-ci ildə ixrac tədarükündən qurtulmaq məqsədilə gücü 1600–1700 MPa olan xromansil 30XQSA polad hazırlanmış və sənayeyə təqdim edilmişdir. Alüminium ərintilərinin yenidən kristallaşması nəzəriyyəsi işlənib hazırlanmışdır.

1932–1950-ci illərdə metalların çoxelektrodlu struktur korroziyası nəzəriyyəsinin əsasları yaradılmışdır. 1933–1950-ci illərdə metal ərintilərinin möhkəmlik və etibarlılıq nəzəriyyəsinin əsasları hazırlanmışdır. 1937-ci ildə aviasiya zirehləri yaradılmışdır. Aviasiya zireh laboratoriyası təşkil edilmişdir.

1940-cı ildə delta-ağac kompoziti yaradılmışdır. 1942–1943-cü illərdə sağ qalma qabiliyyətini artıran yumşaq lifli çənlər yaradılmışdır. Döyüş təyyarələrinin konstruksiyalarına aydın olmayan kamuflyaj boya örtükləri daxil edilmişdir. 1942–1944-cü illərdə təyyarə mühərriklərinin klapanları üçün üzlük ərintiləri yaradılmışdır. 1945-ci ildə institut Böyük Vətən müharibəsində qələbədə xidmətlərinə görə "Lenin" ordeni ilə təltif edilmişdir.

1944–1949-cu illərdə nüvə enerjisi üçün materiallar, texnologiyalar və idarəetmə üsulları toplusu yaradılmışdır. 1947-ci ildə qeyri-metal materialların laboratoriyaları və qeyri-metalların eksperimental texnoloji bazası (ETB) təşkil edilmişdir. Sənaye standartlaşdırma laboratoriyası yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Никольский М.* ВИАМ — 80 лет. // Авиация и космонавтика. Вчера, сегодня, завтра… — 2012. — № 6. — С. 1—5.

## Xarici keçidlər
* 
* История — официальный сайт ВИАМ
* Испытательный центр ВИАМ
Edessalı Aviv

**Edessalı Aviv** () — xristian diakon. O, Roma imperatoru Lisinin hakimiyyəti dövründə Edessada əzabkeş olmuşdur.

## Həyatı
Aviv təqribən b.e. 307-ci ildə Romanın Osroena vilayətində yerləşən Edessada (indiki Şanlıurfa, Türkiyə) anadan olmuşdur. O, diakon təyin edilmiş və imperator xristianlığı canfəşanlıqla yaydığına görə Avivin həbs edilməsini əmr etmişdir. Aviv axtarış zamanı heç bir xristianın əziyyət çəkməsini istəməyərək cəlladlarının qarşısına çıxmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.
Nekresili Aviv

**Nekresili Aviv** (, ; ) — Gürcüstanın on üç aysor həvarisindən biri və Nekresi yepiskopu. O, Zedazenili İoannın rəhbərliyi ilə Gürcüstana gəlmişdir. Aviv yepiskop kimi fəaliyyətinə Kaxetiyanın şərq regionundakı təpələrdə yerləşən kənddə başlamışdır. "*Kartli həyatı*" salnaməsinə görə o, xristianlığı təkcə gürcülər arasında deyil, həm də didolar kimi dağ tayfaları arasında yayırdı.

O zaman Şərqi Gürcüstanda Sasani hakimiyyətinin bərqərar olmuşdu. Onların əsas dini zərdüştilik idi. Rəvayətə görə, Aviv müqəddəs zərdüşti alovunu su ilə söndürmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.
*
On üç aysor ata

**On üç aysor ata** () — VI əsrin ortalarında Suriyadan Gürcüstana gələn pravoslav kilsəsinin müqəddəsləri, gürcü monastırlığının baniləri. Müqəddəs ənənəyə görə, onlar Simeon Stolpnikin tələbələri idilər. Zedazenili İoann və onun 12 şagirdi Kartliyə gələrək Zedazeni dağında məskunlaşmışdır. Onlar sonralar ölkənin müxtəlif regionlarına getmiş və ilk monastırların qurucuları olmuşdular.

Kartliyə gəldikləri zaman aysor atalar xalq tərəfindən, şəxsən çar VI Farsman və katolikos-arxiyepiskop Yevlavi tərəfindən qarşılanmışdır. Müqəddəslərin həyatları haqqında ətraflı rəvayətlər indiki dövrə qədər qorunub-saxlanılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*  Памятники древнегрузинской агиографической литературы. — Кн. 3 / Под руководством и редакцией И. В. Абуладзе. — : Академия наук Грузинской ССР, 1967.

## Xarici keçidlər

* *Башелеишвили Л. О.* Эпизоды из начальной истории грузинского монашества. // Труды ежегодной богословской конференции ПСТГУ. — XV Ежегодная богословская конференция ПСТГУ: Материалы. — Т. I. — С. 259—265.
* Богослужение на арамейском в монастыре Тринадцати святых отцов в грузинском селе Старая Канда
Avilalı İoann

**Avilalı İoann** ( ; ) — İspaniya katolik müqəddəsi, yazıçısı və moizəçisi. Katolik Kilsəsi onu kilsə doktorları sırasına daxil etmişdir.

Yezuitlərdən olan İoann orada intensiv təbliğat apardığına görə Əndəlüsün həvarisi adlanırdı. O, Fransisko Borcanın fəaliyyətinə təsir etmiş və onun tərcümeyi-halını yazan Sant Tanrılı İoann və Luis de Qranadanın mənəvi müəllimi olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Католическая энциклопедия (англ.)
* Биография св. Иоанна (исп.)
* Дж. Омэнн. Христианская духовность в католической традиции. Издательство Святого Креста. Рим-Люблин 1994.
Manuel Avila Kamaço

**Manuel Avila Kamaço** (; ) — 1 dekabr 1940-cı ildən 30 noyabr 1946-cı ilə qədər Meksika Prezidenti. 1937–1939-cu illərdə radikal Lasaro Kardenas hökumətində hərb naziri kimi xidmət etmişdir. Meksikada "Centlmen Prezident" kimi tanınırdı.

O, 1938-ci ildə xarici neft şirkətlərinin əmlakının milliləşdirilməsi zamanı yaranan münaqişəni həll etməyə, İkinci Dünya müharibəsi illərində ABŞ və onun müttəfiqləri ilə əməkdaşlıq qurmağa nail olmuşdur. Müharibədən sonra o, Amerika hökuməti ilə əlaqələri gücləndirməyə davam etmişdir. Onun daxili siyasəti Kardenasın islahatlarından uzaqlaşması ilə səciyyələnirdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *Camp, Roderic A.* Mexican Political Biographies. — Tucson, Arizona: University of Arizona, 1982.

## Xarici keçidlər

* Авила Камачо, Мануэль  Хронос
*
Aviasiya sənayesi

**Aviasiya sənayesi** — aviasiya texnikasının inkişafı, istehsalı, sınaqdan keçirilməsi, təmiri və utilizasiyasının həyata keçirildiyi sənaye sahəsi. XX əsrin əvvəllərində yaranmış, Birinci və İkinci Dünya müharibələri arasındakı illərdə əsas sənaye sahəsinə çevrilmişdir. İstehsalın yüksək səviyyədə kooperasiyası və konsentrasiyası ilə texniki cəhətdən ən qabaqcıl mühəndislik sahələrindən biridir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* ato.ru — Авиатранспортное Обозрение  — информационно-аналитический ресурс по воздушному транспорту
* aviacapital.ru — Авиационная столица  — Электронное информационно-аналитическое издательство по мировой и отечественной авиации
* Мировой рынок гражданского авиастроения: конец дуополии  // «Капитал страны», 2 сентября 2011
Lasaro Kardenas

**Lasaro Kardenas del Rio** (; ) — Meksika siyasətçisi və hərbçisi, Meksika inqilabı illərində (1910–1917) general və Meksika Prezidenti (1934–1940). Milli İnqilab Partiyasının nümayəndəsi olmuşdur. O, solçu islahatçı kursu davam etdirmiş, aqrar islahatların həyata keçirilməsini gücləndirmiş, əmək qanunvericiliyini və həmkarlar ittifaqlarının səlahiyyətlərini gücləndirmiş, qadınların hüquqlarına və ümumi seçki hüququna zəmanət vermiş, xalq maarifini inkişaf etdirmiş və savadsızlıqla mübarizə aparmış, neft və dəmir yolu şirkətlərini milliləşdirmişdir.

## Həyatı
Lasaro Kardenas del Rio 21 may 1895-ci ildə Meksikada, Miçoakan ştatının Xikilplan-de-Xuarez şəhərində anadan olmuşdur. 1913-cü ildə inqilabi ordu sıralarına qoşulmuş, tezliklə kapitan, 1920-ci ildə isə general rütbəsi almışdır. 1920-ci illərdə Tampikoda qarnizona komandirlik etmiş və Miçoakan ştatının qubernatoru seçilmişdir. 1929-cu ildə Milli İnqilab Partiyasının (MİP) qurucularından biri və sədri olmuşdur. Kardenas 1931-ci ildə daxili işlər naziri, 1933-cü ildə Hərbi Dəniz Qüvvələri naziri vəzifələrində xidmət etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Alvaro Obreqon

**Alvaro Obreqon Salido** (; ) — Meksika hərbi və siyasi xadimi, Meksika inqilabının iştirakçısı, 1 dekabr 1920-ci ildən 30 noyabr 1924-cü ilə qədər Meksika Prezidenti.

## Həyatı
Kiçik torpaq sahibi olmuşdur. O, yerli idarədə çalışmış və daha sonra, Meksika inqilabı illərində inqilabçılara qoşulmuşdur. O, 1913–1914-cü illərdə Viktoriano Uertaya qarşı çıxmış və prezident Venustiano Karransanın tərəfini tutmuşdur. 1920-ci ildə prezident seçkilərində qalib gəlmiş və inqilabi prosesə yenidən başlamışdır. Buna baxmayaraq, o, aqrar islahatları məhdudlaşdırmış və Amerikanın maraqlarına hörmət etmişdir. 1928-ci ildə yenidən respublikanın prezidenti seçilmiş və bir həftə sonra sui-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Bernardo Reyes

**Bernardo Doroteo Reyes Oqazon** (; ) — Meksika generalı və siyasətçisi.

## Həyatı
Bernardo Doroteo Reyes Oqazon 30 avqust 1850-ci ildə Qvadalaxarada anadan olmuşdur. O, 1902-ci ildən Nuevo-Leon qubernatoru, 1901-1903-cü illərdə hərb naziri olmuşdur. 1909-cu ildə özünü respublika prezidentliyinə namizəd kimi təqdim etmişdir. Buna baxmayaraq, Porfirio Diasın düşmənçiliyini nəzərə alaraq, o, Meksikanı tərk edərək Avropaya mühacirət etmişdir. 1911-ci ildə Diasın hakimiyyətinin süqutundan sonra Meksikaya qayıtmışdır. Onun Fransisko İqnasio Maderoya qarşı çevriliş etmək cəhdi uğursuz olmuşdur. Reyes iki il sonra Maderonu devirmək üçün Feliks Dias və Viktoriano Uerta ilə birləşmiş, lakin prezident sarayına daxil olanda öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* IEA:Bernardo Reyes
Xose Mariya Pino Suarez

**Xose Mariya Pino Suarez** (; ) — Meksika siyasətçisi, dövlət xadimi, inqilabçısı, hüquqşünası, şairi və jurnalisti, 1911–1913-cü illərdə Meksika Vitse-prezidenti.

## Həyatı
Xose Mariya Pino Suarez 1869-cu ildə Tenosike şəhərində anadan olmuşdur. O, Fransisko İqnasio Maderoya qoşulmuş və Maderonun Syudad-Xuaresdə rəhbərlik etdiyi müvəqqəti hökumətdə ədliyyə naziri olmuşdur. Yukatan qubernatoru kimi xidmət etmiş, sonra Meksika Vitse-prezidenti olmuşdur. 1913-cü ildə Mexikoda baş tutan hərbi çevrilişdə Meksika Prezidenti Fransisko İqnasio Madero ilə birlikdə öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Tadeusz Łepkowski: Historia Meksyku. Wrocław: Ossolineum, 1986

## Xarici keçidlər
* José María Pino Suárez
Venustiano Karransa

**Venustiano Karransa de la Qarsa** (; ) — Meksika dövlət və siyasət xadimi, Meksika inqilabının iştirakçısı, 1914–1917-ci illərdə konstitusional hökumətin başçısı, 11 mart 1917-ci ildən 21 may 1920-ci ilə qədər Meksika Prezidenti.

## Həyatı
Venustiano Karransa de la Qarsa 29 dekabr 1859-cu ildə Kuatro-Syeneqas-de-Karransada anadan olmuşdur. Ştat hökumətində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1901-ci ildə senata seçilmişdir. 1910-cu ildə Porfirio Diasa qarşı üsyan edən Fransisko Maderonu dəstəkləmişdir. 1913-cü ildə Viktoriano Uerta ilə müharibəyə rəhbərlik etmişdir. 1914-cü ildə Uertanın devrilməsindən sonra Karransa müvəqqəti prezident olmuş və 1917-ci ildə yeni konstitusiyaya uyğun olaraq prezidentliyə seçilmişdir.

Karransa Birinci Dünya müharibəsi zamanı Meksikanı neytral ölkə kimi saxlaya bilmişdir. Yeni konstitusiyaya əsasən, torpağın alt qatı milli sərvət elan edilmiş, xarici neft şirkətlərinin fəaliyyəti dövlət nəzarətinə verilmişdir. Bu tədbirlər, eləcə də vergi və rüsumların artırılması Britaniya və Şimali Amerika sahibkarlarının narazılığına səbəb olmuşdur. Bununla belə, Karransa heç vaxt vəd edilmiş aqrar islahatlar proqramını yerinə yetirə bilməmiş və bu, onun hakimiyyətinin süqutuna səbəb olmuşdur. 1920-ci ildə Alvaro Obreqon dövlət çevrilişi etmişdir. Karransa paytaxtdan Verakrusa qaçmış, lakin yolda 21 may 1920-ci ildə Tlaskalantonqo şəhərində tutulmuş və güllələnmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
Adolfo de la Uerta

**Adolfo de la Uerta Markor** (; ) — Meksika siyasətçisi, 1920-ci il iyunun 1-dən dekabrın 1-dək Meksikanın müvəqqəti prezidenti.

Uerta 1920-ci ildə Sonora qubernatoru olmuş və o vaxtkı prezident Venustiano Karransanı devirmək planının liderlərindən biri olmuşdur. 8 aprel 1920-ci ildə çevriliş edilmişdir. Ümumi seçkilər hazırlanarkən konqres Uertanı müvəqqəti prezident təyin etmişdir. Uertanın prezidentliyi dövründə ən mühüm hadisələrdən biri Panço Vilya ilə sülh müqaviləsinin imzalanması idi.

## İstinadlar
Fransisko Xose Muxika

**Fransisko Xose Muxika Velaskes** (; ) — Meksika inqilabçısı, siyasi və hərbi xadimi, general-mayor. Meksika Konstitusiyasının müəlliflərindən biridir. Radikal ideoloq kimi tanınan Muxika Tabasko və Miçoakan ştatlarının, eləcə də o vaxtkı Cənubi Aşağı Kaliforniya ərazisinin qubernatoru vəzifəsində çalışmışdır. Muxika Meksika inqilabının silahlı mərhələsindən sonra Lasaro Kardenasın ideoloji mentoru olmuş və prezident olduğu müddətdə (1934–1940) hökumətə daxil olmuş, milli iqtisadiyyat, rabitə və ictimai işlər katibliklərinə rəhbərlik etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* De María y Campos, Armando. *Múgica: Crónica biográfica*. 1939
* de Palacios, Ana María León. *Gral. Francisco J. Mújica: Agrarista, Educador*. Comité Editorial del Gobierno de Michoacán, 1985.
Fransisko İqnasio Madero

**Fransisko İqnasio Madero Qonsales** () və ya **Fransisko İndalesio Madero Qonsales** () — Meksika dövlət xadimi və siyasətçisi, Meksika inqilabı zamanı 6 noyabr 1911-ci ildən 19 fevral 1913-cü ilə qədər Meksika Prezidenti. O, liberal qanadın təmsilçisi olmuşdur.

## Həyatı
Fransisko İqnasio Madero Qonsales 30 oktyabr 1873-cü ildə Meksikanın Koauila ştatının Parras-de-la-Fuente şəhərində anadan olub. O, Porfirio Dias rejiminə qarşı çıxış etmiş və növbəti təkrar seçkilər ərəfəsində Diasın yenidən prezident seçilməsinin əleyhdarlarından bir partiya təşkil etmişdir. Madero daha sonra fitnə-fəsad törətmək ittihamı ilə həbs edilmişdir. O, San-Luis-Potosi həbsxanasından qaçaraq ABŞ-da gizlənmişdir. Madero burada 20 noyabr 1910-cu ildə başlanması planlaşdırılan silahlı üsyan planını hazırlamışdır. Məğlubiyyətin qaçılmaz olduğunu görən Dias Madero ilə danışıqlara girmək, təslim olma şərtlərini qəbul etmək məcburiyyətində qalmışdır.

1911-ci ilin mayında imzalanan müqaviləyə əsasən Dias istefa vermiş və Meksikanı tərk etmişdir. Ölkədə asayişi bərpa etmək və yeni prezident seçkilərini təşkil etmək vəzifəsi həvalə edilmiş xarici işlər naziri Fransisko Leon de Barra müvəqqəti prezident olmuşdur. Madero 11 noyabr 1911-ci ildə prezident seçilmişdir. 9 fevral 1913-cü ildə generallar Feliks Dias və Bernardo Reyes üsyan qalmışdır. Mexikoda baş tutan hərbi çevrilişdə ordunun baş komandanı general Viktoriano Uertanın qələbəsindən sonra Madero həbs edilmiş, lakin 22 fevral 1913-cü ildə həbsxanaya gedərkən öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Zabuton

– Yaponiyada istifadə olunan ənənəvi balınclar. Əsasən dördbucaqlı formada hazırlanır, lakin dairəvi formada olan növləri də var. Döşəmədə rahat oturmaq üçün istifadə olunmaqla yanaşı meditasiya sessiyalarında və interyer dizaynında istifadə olunur.

## Tarixi
Zabutonun mənşəyi tataminin üzərində oturmaq üçün tikilən kvadratşəkilli kiçik xalçalarla əlaqəlidir. XVII–XIX əsrlərdə dərzilər bu xalçaların içərisini pambıqla doldurmağa başlamış, nəticədə, ilk zabutonlar ortaya çıxmışdır.

## İstifadəsi
Zabutonun üstündə əyləşməyin ənənəvi yolu *[[seyza]]* üslubu ilə əyləşməkdir. Zabutonda əyləşmək ayaqlar və dizlər üzərindəki təzyiqi azaldır, döşəmədə uzun müddət rahat oturmağa şərait yaradır. Buna görə də buddist keşişləri və şinto rahibləri meditasiya sessiyalarında, eləcə də, dini mərasimlərdə zabutondan istifadə edirlər. Zabuton yoqa ilə məşğul olan şəxslər tərəfindən də geniş istifadə olunur.

XX əsrə qədər sumo oyunlarında tamaşaçılar qələbəni qeyd etmək üçün sumoçulara zabuton atırdılar. Bu praktika XX əsrin əvvəllərində qadağan olunmuşdur. Müasir dövrdə zabuton əsasən divanlara, stullara və kreslolara qoyulur.

## Hazırlanması
Yaponiyada ən yaxşı zabutonların hazırlandığı yerin Kioto şəhəri olduğu hesab olunur. Xüsusilə, *"Takaokaya"* şirkəti istehsal etdiyi zabutonlara görə tanınır. Zabutonların hazırlanmasında pambıq, ipək və kətan parçalardan istifadə olunur. Müasir zabutonların hazırlanmasında poliefir saplardan da istifadə olunur. Bu, zabutonun formasını uzun müddət qorumasına şərait yaradır. Zabutonun mərkəzində *sampo-toci* adlı Y formasında tikiş bəzəyi olur. Bu tikiş bəzəyi zabutonda oturmağın istiqamətini göstərir. Zabutonun hər küncündə qotaz olur. Bu qotazlar uğur simvolu hesab olunur.

Evlər üçün hazırlanan zabutonların ölçüsü 55 x 59 sm olur, məbədlər üçün hazırlananlar isə daha böyük – 59 x 63 sm olur. Əsas formada dördbucaqlı olsa da, *ocami* adlı zabuton növü dairəvi formada hazırlanır. Ocami zabutonu daha qalındır, üzərində dəniz dalğalarının naxışları olur. Bu, yaxşı uğurun simvolu hesab olunur.

## Qalereya

Tiny Origami Cranes (45965807981).jpg|Kiçik zabutonun üzərində oriqamilər.
Zabuton01.jpg|Çiçək naxışlı zabutonlar.
Japon tokyo 0628a.jpg|İnsanlar zabutonun üzərində əyləşərək sumoya tamaşa edirlər.
A dining room of Hotel "Akane" in Yugawara - Flickr - odako1.jpg|Yaponiyada bir otelin yemək otağında düzülmüş zabutonlar.
This zabuton is super comfortable for taking nap! (9639028501).jpg|Pişik zabutonun üzərində yatır.


## İstinadlar
Respublika Olimpiya Mərkəzi

**Respublika Olimpiya Mərkəzi** — Bakı şəhərinin mərkəzi hissəsində - Nərimanov rayonunda, metronun “Gənclik” stansiyasının yaxınlığında yerləşir. Mərkəz bir tərəfdən Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi ilə, digər tərəfdən də Milli Olimpiya Komitəsi ilə əhatə olunub. 1982-ci ildən istifadədədir. Lakin 2007-ci ildə tam təmir olunaraq yenidən qurulub.

Ümumi ərazisi 0,22 hektar olan mərkəzin yüngül atletika manejinin uzunluğu 96 metr, eni isə 30 metrdir. Manejin ətrafında 6 qaçış zolağı olan yeni cığırlar (3 dairəvi və 3 düz) quraşdırılıb. Dairəvi zolaqlar müvafiq olaraq 200, 207 və 217 metrdir. Düz qaçış zolaqlarının uzunluğu 100 metrdir.

Manej həmçinin baryerlər, şüvüllə və hündürlüyə tullanma üçün müasir avadanlıqlarla təchiz olunub. Mərkəzin hava təmizləmə və işıqlandırma sistemləri yeni quraşdırılıb və müasir standartlara cavab verir.
## İstinadlar
Bakı Olimpiya İdman Kompleksi

**Bakı Olimpiya İdman Kompleksi** — Bakı Olimpiya İdman Kompleksi Azərbaycanda istifadəyə verilən bu tipli ilk idman qurğusudur. 2000-ci il oktyabrın 21-də Azərbaycanın ulu öndəri Heydər Əliyevin iştirakı ilə kompleksin açılış mərasimi keçirilmişdir, mərasimdə Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin prezidenti cənab Jak Roqq da iştirak edib.

Kompleks əsasən 2 zaldan ibarətdir. 560 nəfər tamaşaçı tutumuna malik böyük zal, əsasən komanda idman növləri üçün nəzərdə tutulub. 430 nəfərlik tribunası olan ikinci zalda isə təkbətək idman növləri üçün şərait yaradılıb. Hazırda kompleksdə bədii gimnastika və voleybol idman növləri inkişaf etdirilir.

## İstinadlar
Paralimpiya İdman Kompleksi

**Paralimpiya İdman Kompleksi** — Sosial Xidmətlər Agentliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən sosial xidmət müəssisəsi.

2000-ci ildə Heydər Əliyevin XI Sidney Yay Paralimpiya Oyunlarında iştirak etmiş paralimpiyaçılarla görüşündə əlil idmançılar üçün xüsusi kompleksin tikintisi barədə qərar vermişdir.

Kompleksin tikintisinə 2005-ci ildə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiyəsi Nazirliyinin xətti ilə Sumqayıt şəhərində başlanıb və 2008-ci il avqustun 28-də idmançıların istifadəsinə verilib.

## Haqqında
Kompleksdə respublika və beynəlxalq səviyyəli yarışların keçirilməsi, təlim-məşq toplanışlarının təşkili üçün şərait yaradılıb. Kompleksin ümumi ərazisi 2,25 hektardır. Kompleksə müasir avadanlıqla təchiz olunmuş 130 nəfərlik akt salonu, trenajor, əl oyunları, böyük və kiçik atıcılıq zalları, açıq futbol və voleybol meydançaları, qapalı üzgüçülük hovuzu daxildir. Burada əlillərin sərbəst hərəkəti üçün lazımi şərait yaradılıb, müasir tipli liftlər quraşdırılıb. Kompleksin qapalı hovuzunun uzunluğu 25, eni 10 metrdir.

## Memarlıq quruluşu
Əsas idman salonu cüdo, güləş və əl oyunlarının keçirilməsi üçün nəzərdə tutulub və burada quraşdırılmış xüsusi havalandırma sistemi havanın daim təmiz və normada saxlanılmasına imkan verir. 32 metr uzunluğu, 24 metr eni olan salonda 210 tamaşaçı yarışları izləyə bilər. Kompleksin atıcılıq tirləri də var. 25x12 metr və 10x12 metr ölçülü tirlərdə beynəlxalq yarışlara hazırlaşan idmançıların məşq keçmələri üçün bütün şərait yaradılıb. Tirlərin hər birində eyni vaxtda 8 atıcı məşq edə bilər. Kompleks Azərbaycanın üçüncü ən böyük şəhəri olan Sumqayıtda yerləşir.

## Həmçinin bax
* Paralimpiya Oyunları

## İstinadlar
Aaron Sayens Qarza

**Aaron Sayens Qarza** (; ) — Meksika siyasətçisi.

## Həyatı
Aaron Sayens Qarza 1 iyun 1891-ci ildə Meksikada, Nuevo-Leon ştatının Monterrey şəhərində anadan olmuşdur. Xuan Sayens Qarza və Konsepsyon Qarzanın oğlu olmuşdur.

1916-cı ildə Hərbi və Hərbi Dəniz nazirliyində katib olmuşdur. 28-ci Qanunvericilik Məclisinin xalq deputatı. 1918-ci ildə Braziliyada səlahiyyətli nazir. 1920–1924-cü illərdə xarici işlər nazirinin müavini, 1924–1927-ci illərdə nazir. 1924-cü ildə Yaponiya ilə ticarət və gəmiçilik müqaviləsini müzakirə etmək, 1925-ci ildə Meksika ilə Almaniya arasında iddialar konvensiyasını imzalamaq və 1925-ci ildə Meksika ilə Kuba arasında ekstradisiya müqaviləsini imzalamaq üçün xüsusi nümayəndə olmuşdur. 1925-ci ildə Prezident Maçadonun inauqurasiyası üçün Kubada xüsusi missiyada olan səfir kimi xidmət etmişdir. 1927-ci ildə Nuevo-Leonun qubernatoru seçilmişdir. 1930-cu ildə xalq maarif naziri olmuşdur. 1930-1931-ci illərdə sənaye, ticarət və əmək naziri olmuşdur. 1932–1935-ci illərdə federal dairənin mərkəzi şöbə müdiri kimi xidmət etmişdir.

## İstinadlar
Manuel Peres Trevinyo

**Manuel Peres Trevinyo** (; ) — Meksika siyasətçisi və hərbi xadimi. O, Meksika inqilabı zamanı və ondan sonra mühüm fiqura çevrilmişdir.

1928-ci ildə prezident seçkilərində iştirak etmişdir. O, 1934-cü ildə o, Lasaro Kardenas del Rioya qarşı yarışmışdır. 1939-cu ilin yanvarında Melçor Torteqa və Xoakin Amaro ilə birlikdə İnqilabçı Antikommunist Partiyasını qurmuşdur.

## İstinadlar
Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətləri Federasiyası

**Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətləri Federasiyası** İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşən ümumdünya humanitar yardım təşkilatıdır. 192 üzvdən ibarət Milli Cəmiyyətləri vasitəsilə hər il 160 milyon insana yardım edilir. O, həssas insanların ehtiyaclarını ödəmək və həyatlarını yaxşılaşdırmaq üçün fəlakətlərdən və fövqəladə vəziyyətlərindən əvvəl, fəlakət zamanı və ondan sonra fəaliyyət göstərir. Təşkilat milliyyət, irq, cins, dini inanclar, sinfi və siyasi fikirlərə münasibətdə qərəzsiz davranır.

5 may 1919-cu ildə Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Müttəfiq Dövlətlərin Milli Qızıl Xaç Cəmiyyətlərinin (Birləşmiş Krallıq, Fransa, İtaliya, Yaponiya və ABŞ) nümayəndələri Qızıl Xaç Cəmiyyətləri Liqasını (LORCS) yaratmaq üçün Parisdə bir araya gəldilər.

IFRC Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi (BQXK) və 192 Milli Cəmiyyətlərlə birlikdə Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatının bir hissəsidir.

Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti IFRC'nin Azərbaycandakı rəsmi nümayəndəsidir. Türkiyə Qırmızı Aypara Cəmiyyəti isə Türkiyədə əsas nümayəndədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı