open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hoçaz

**Hoçaz** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Hoçaz kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Kəndin qərbində Hocazdaşı adlı dağ da var. Kənd öz adını eyniadlı çaydan almışdır.

## Tarixi
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kəndi işğal etdikdən sonra kəndin təqribən 50%-dən çox yaşayış evləri dağıdılmışdır. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Hocaz çayının sahilində, Qarabağ yaylasındadır. 

## Əhalisi
  Azərbaycan Nazirlər Kabineti yanında Azərbaycanın İşğal Olunmuş Ərazilərindəki itki və tələfatların qiymətləndirilməsi üzrə İşçi Qrupun eksperti Faiq İsmayılovun məlumatına görə, kəndin əhalisi bütün dövrlərdə azərbaycanlılardan ibarət olmuşdur.

## Tanınmışları
* Rövşən Cavadov (1951–1995) — Daxili işlər Nazirinin keçmiş müavini, Xüsusi Təyinatlı Polis Dəstəsinin (OMON) keçmiş komandiri. 
* Azər Məmmədov (1954–) — Laçın rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* Xıdır Bəylərov (1926–2011) — Laçın rayon Soveti İcraiyyə Komitəsi sədri.
* Vüqar Novruzov (1962–) — Hüquq elmləri doktoru, Moldova Azərbaycanlıları Konqresinin sədri
* Şərahil Laçın — Avrasiya Yazarlar Birliyinin üzvü, şair.

## İstinadlar
Kamallı (Laçın)

**Kamallı** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Kamallı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Laçın rayonunun Alxaslı inzibati ərazi vahidində yrləşən kənd dağlıq ərazidədir. Keçmiş adı Bozlu olmuşdur. Yaşayış məntəqəsinin əsasını Dərələyəz mahalından gəlmiş bozlu tayfasına mənsub ailələr salmışlar. Kəndin qərbindəki əkin sahələrindən biri Kamalın çuxuru adlanırdı.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 1992-ci ildə 2 min nəfərə çatırdı  ibarət idi. Onlar kəndin işğalından sonra on iki müxtəlif rayonda məskunlaşmışdır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq və əkinçilik idi. Kəndin 1992-ci ildə 800–900 baş iribuynuzlu mal–qarası, 6–7 min baş xırda buynuzlu davan, meyvə və bostan məhsullan yetişdirmək üçün böyük bağ sahəsi var idi. Kolxoz təsərrüfatında isə 400 baş iribuynuzlu mal–qara, o cümlədən 150 baş sağmal inək, 4 min baş xırda buynuzlu davan var idi.

## İstinadlar
Katos

**Katos** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Qarakeçdi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
 
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Katos dağ yamacındadır. Yaşayış məntəqəsini XX əsrin əvvəllərində yaxınlıqdakı Şeylanlı kəndindən köçüb gəlmiş ailələr (nəbilər, xudular və əsədlər nəslinə mənsub) Katos meşəsi adlanan yerdə salmışlar. Qədim türk dillərində katıs "birləşmək, qarışmaq", kadus "gözəllik", "sənət əsəri" mənalarında işlənmişdir.

## Mədəniyyəti
1969–1970-ci illərdə kənddə ibtidai məktəb fəaliyyət göstərmişdir. Məktəbin əsası Böyük Vətən Müharibəsində xidmətlərinə görə "Rəşadətli Əməyə görə" medalı ilə təltif edilən, kəndin ziyalısı İsmixan Mustafa oğlu Abdullayev tərəfindən qoyulmuşdur. 1980-ci ildə kənddə 8 illik əsas məktəb fəaliyyət göstərmişdir. 8 illik məktəbin əsası isə İsmixan Abdullayevin oğlu Məhyəddin İsmixan oğlu Mustafayev tərəfindən qoyulmuşdur. Katos, Şeylanlı və Ağbulaq kənd camaatı arasında savadsızlığın ləğv edilməsi, onların təhsil almasında və maariflənməsində İsmixan Abdullayevlə yanaşı onun övladları Mustafa və Məhyəddin Mustafayevlərin xidmətləri əvəzsiz olmuşdur.

## Əhalisi
Əhali kürdlərdən ibarətdir. 

Alimlik dərəcəsi alanlar:
* Mustafayev Natiq Məhyəddin oğlu — Kimya elmləri namizədi, dosent.
* Hüseynov Saqif Yaqub oğlu — Fizika–riyaziyyat elmləri namizədi.
1-ci Qarabağ müharibəsində Şəhid olanlar:
* Mustafayev İlqar Mustafa oğlu — Hərbi şəhid.
* Məmmədov Cümşüd Həsənxan oğlu — Mülkü şəhid.
* İbişov Mədət Əvəz oğlu — Mülkü şəhid.
* İbişova Elyana Mədət qızı —Mülkü şəhid.
* Şahməmmədov Vasili Hüseyn oğlu — Mülkü şəhid.
Əhali Şeylanlı kəndindən gələn kürdlərdən ibarətdir 
 
İndi əsasən Ağcabədi rayonunda məskunlaşıblar.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Təhsil
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 fevral 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Laçın rayon İlqar Mustafayev adına Katos kənd 40 şagird yerlik modul tipli ümumi orta məktəbin quraşdırılması üçün 285 000 manat vəsait ayrılmışdır.

## İstinadlar
Köhnəkənd (Laçın)

**Köhnəkənd** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Köhnəkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

2020-ci il dekabr ayının 1-də  erməni işğalından azad edilib.

## Tarixi
Kiçik Kirs dağının ətəyindədir. Keçmiş adı Kirs olmuşdur. Yerli əhalinin məlumatına görə, Kirs kəndi XV əsrdə teymurilərin işğalı zamanı tamamilə dağıdılmışdı. Sonralar Xocavənd rayonunun Susanlıq kəndindən çıxmış ailələrin buradakı köhnə kəndin yerində məskunlaşması nəticəsində yaranan yeni yaşayış məntəqəsi ərazinin adı ilə Köhnəkənd adlandırılmışdır.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 420 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar
Malxələf

**Malxələf** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Malxələf kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Malxələf kəndi Mığıdərə kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Malxələf kənd Soveti yaradılmışdır. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsinin sonucunda imzalanan atəşkəs bəyanatının nəticəsində işğaldan azad olunub. 2022-ci ilin avqustunda Laçın dəhlizini əvəz edən Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında yeni dəhlizdə yerləşir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Cəbrayıl qəzasından olan Kürd Hacı adlı şəxsin oğlu Xələf ona məxsus olan mal pəyəsinin ətrafında saldığına görə belə adlandirılmişdir. 1933-cü ildə bu kənd Malikpəyə adlı icmanın tərkibində Malıxələf adı ilə qeydə alınmışdır.

## Tarixi
Bu ərazi 2000-ci il dekabrın 14-də qəbul edilmiş Ermənistanın nüvə proqramının 4-cü maddəsində Ermənistanın nüvə zonalarına aid olunmuşdu.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Dəyirmanyanı suyunun (Həkəri çayının qolu) sahilində yerləşir.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 150 nəfər olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mığıdərə

**Mığıdərə** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Mığıdərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsinin sonucunda imzalanan atəşkəs bəyanatının nəticəsində işğaldan azad olunub. 2022-ci ilin avqustunda Laçın dəhlizini əvəz edən Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında yeni dəhlizdə yerləşir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Tarixi
Mığıdərə kəndi Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrin ortalarında Mığı dərəsi adlanan yerdə Məlikpəyə kəndindən köçüb gəlmiş Məmməd adlı şəxs bina etmişdir. Buna görə da kənd əvvəllər Məmmədli, bəzən da Məmməduşağı adlanmışdır. Yerli məlumata görə, guya yaşayiş məntəqəsinin yerləşdiyi dərədə vaxtilə Mığı adlı kənd mövcud olduğu üçün Mığı dərəsi deyilmişdir. Ehtimal etmək olar ki, oykonimin birinci komponenti türkdilli xalqların toponimiyasindakı mık sözündən olub, “su”, “çay” mənasındadır və kəndin adı “çay dərəsi” deməkdir. Lakin sonralar bu dərədən axan çay qurumuş, ərazisinin adı isə qorunub saxlanmışdır.

### İşğal dövrü
Bu ərazi 2000-ci il dekabrın 14-də qəbul edilmiş Ermənistanın nüvə proqramının 4-cü maddəsində Ermənistanın nüvə zonalarına aid olunmuşdu.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Oğuldərə

**Oğuldərə** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Oğuldərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Oğuldərə kəndi Qorçu kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Oğuldərə kənd Soveti yaradılmışdır.

## Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Oğuldərə kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Oğuldərə Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi türk mənşəlidir.

### Tanınmış şəxsləri
* Müseyib Əfəndi (İlyasov) (1884–1944) — ADR-in maarif müdiri.
* Ağa Laçınlı (1940–2007) — Azərbaycanlı şair, pedaqoq.

## İstinadlar
9. https://memorial.az/az/qehremanlarimiz/919

## Xarici keçidlər
* Otuz ildən sonra dağlarda cığır açanlar — Laçından ilk VLOG
Piçənis

**Piçənis** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Piçənis kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiya
Piçənis kəndinin adının peçeneq türk tayfaları zəminində yarandığına inanılır. Kənd yaxınlığında Piçənisin düzü, Piçənisçay adları da bu gün yaşamaqdadır.

## Tarixi
Piçənis XIX əsrin ortalarında kürdmənşəli Qasımuşağı tayfası tərəfindən yaradılmışdır. Kənd erməni-müsəlman qırğınları və Azərbaycan-Ermənistan müharibəsi zamanı döyüş bölgələrindən biri olmuşdur. Piçənis 1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.

## Mədəniyyəti
Peiçənisdə bir orta məktəb, mədəniyyət ev, musiqi məktəbi, poçt şöbəsi, tibb məntəqəsi, uşaq bağçası, kitabxana, mağaza, qədim məscid və Qafqaz Albaniyasına məxsus qədim kilsə var. Kəndin yaxınlığında su dəyirmanı, çayın üzərində salınmış Çiçəyin körpüsü adlı tarixi abidə də vardır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Piçənis kəndi Laçın şəhərinin şimal-qərb istiqamətində 45&nbsp;km məsafədə yerləşir. Kənd dəniz səviyyəsindən 1,550 m yüksəklikdə yerləşir. Laçın–Şamkənd şose yolu kəndin içərisindən keçir. Kənd əsasən Şəlvəçay və Ələkçiçay çayları ilə əhatələnib. Kəndin yaxın ətrafında Ağcayazı, Arduşlu, Xaçınyalı yaşayış məntəqələri yerləşir. Şimaldan Sallıq, Qırxbulaq dağları ilə cənubdan isə Piçənis düzü adlanan təxminən 60 hektarlıq sahə ilə əhatələnib. Kəndin yaxın ətrafında Xanölən dərə, Talıbxan dərə yurdu adlanan ərazilər yerləşir. Kəndin ətrafında bir çox bulaqlar var. Bulaqlardan Meşə bulağı, Sərin bulağı, Pəri bulağı və s.

## Əhalisi
Kəndin işğaldan əvvəl 61 evdən ibarət 288 nəfər əhalisi olmuşdur. Kəndin əhalisi milliyətcə kürdlərdən ibarət olub, lakin sonradan özlərini "azərbaycanlı" adlandırmışlar.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Tanınmış şəxsləri
# Eldar Vəliyev (1951–) — Akademik.
# Aşıq Abbas Piçənisli — Aşıq.

## Mənbə
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Pircahan

**Pircahan** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Pircahan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiya
Qədim pir olan yerdə salındığına görə Pircahan adlandırılmışdır.

## Tarixi
Bu ərazidə XI əsrə aid "Gavur qalası" adlanan tarixi abidə var. Laçının tarixi abidələri içərisində XVIII əsrin axırı və XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmiş Pircahançay üzərindəki Məşədi Mehralı tağbənd körpüsü kəndin 4–5 km-də yerləşir, Həkəri çayının yuxarı hövzəsindədir. Pircahanlı Behbudalıyev Məşədi Mehralı Məşədi Mərdan oğlu bu körpünü öz şəxsi vəsaiti hesabına tikdirmişdir.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmiş, Pircahan kəndi isə qəza mərkəzi elan edilmişdir. Sonradan Abdallar kəndinə köçürülmüşdür. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Pircahan Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

Pircahan 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kəndin əhalisi daha sonra kəndi tərk etmək məcburiyyətində qalmış, bura etnik ermənilər köçürülmüşdür. Bakının Binə qəsəbəsində Pircahan orta məktəbi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Kənd əhalisinin bir hissəsi Ağcabədi rayonunun Taxtakörpü məcburi köçkünlər qəsəbəsində yerləşdirilmişdir. Burada Pircahan kəndinin mədəniyyət evi yerləşir.

Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Mədəniyyəti
Kənddə orta məktəb, mədəniyyət evi, kitabxana, xəstəxana, çörəkbişirmə sexi, pendir zavodu, rabitə şöbəsi və iki mağaza var idi.

## Coğrafiyası
Pircahan kəndi Laçın rayon mərkəzindən təxminən 35 km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
1856-cı il "*[[Qafqaz təqvimi]]*"nə görə, əhalisi Azərbaycan dilində danışan şiə kürdlərdən ibarət olmuşdur. "*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasının Seyidlər kənd qəzasının Pircahan kəndində 27 evdə 181 şiə kürd yaşayırdı. Onlardan 19 nəfər dövlət kəndliləri, qalanları isə mülkiyyətçi kəndliləri idi. 1912-ci ilin "*Qafqaz təqvimi*"nə görə kənddə etnik tərkibi əsasən kürdlərdən ibarət olan 135 nəfər yaşayırdı. 1983-cü ildə kənddə 504 nəfər yaşayırdı.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq və bağçılıq olmuşdur. 2022-ci ildə "Azərişıq" ASC tərəfindən 17 km-lik 35 kV-luq "Bozlu–Pircahan" hava xəttinin tikintisi yekunlaşdırılmışdır.

## İstinadlar
Qarıkaha

**Qarıkaha** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Laçın şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd. 

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Qarıkaha kənd Sovetinin Qarıkaha kəndi Laçın şəhəri ilə birləşdiyinə görə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdır. Amma 2019-cu ilə aid Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı" adlı məlumat kitabında Qarıkaha kəndi Laçın şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd kimi qeyd edilmişdir. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Abdallar kəndindən (1923-cü ilədək Laçın şəhərinin adı) köçmüş ailələrin Qarıkahası adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Yer isə oradakı Qarı kahası adlı mağaranın adı ilə adlanmışdır. Toponim "qoca qadına məxsus mağara" və yaxud "köhnə oyuq, köhnə quyu" mənalarındadır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Həkəri çayının sol sahilində, Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qazıdərə

**Qazıdərə** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Cicimli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qazıdərə kəndi Qarabağ düzündədir. İnqilabaqədərki sənədlərdə **Qazı Qurdəli** kimi qeyd edilir. Əslində isə Qazıdərəsi və Qurdəli bir icmaya daxil olan iki yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Yerli məlumata görə, həmin kəndlərin adları onların əsasını qoymuş Qazı və Qurdəli (Qurd Alı) adlı iki qardaşın adı ilə əlaqədardir.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 200 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar
Səfiyan

**Səfiyan** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Səfiyan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Səfiyan kəndi Aşağı Fərəcan kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Səfiyan kənd Soveti yaradılmışdır. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci il 9 noyabr Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad olunmuşdur.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi keçən əsrin əvvəllərində Şuşa qəzasına daxil olmuş və Səfyanlı adı ilə qeydə alınmışdır. Səfyan bəzi türk dillərində "çəyirtkə" mənasında işlənir. Tədqiqatçıların bir qismi oykonimi Səfi şəxs adından düzəlmiş səfilər nəslinin adı ilə əlaqələndirir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Soyuqbulaq (Laçın)

**Soyuqbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Qarıqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Soyuqbulaq kəndi Qarabağ yaylasındadır. XIX əsrdə Qarıqişlaq kəndinə məxsus binələrdən biri olmuşdur. Sonralar həmin kənddən ailələr binədə daimi məskən salmışlar. Yaşayış məntəqəsi oradakı soyuq sulu bulağın adını daşıyır.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Suarası

**Suarası** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Səfiyan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Aşağı Fərəcan kənd Sovetindən Suarası kəndi Səfiyan kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə həmin rayondakı Səfiyan kəndindən köçüb gəlmiş ailələr Binələr adlı sahədə salmışlar. Kəndin adı onun coğrafi mövqeyini əks etdirir. Oykonim su və arası sözlərindən ibarət olub, kəndin iki kiçik çay (sağda Vəlilər suyu və solda Noxudlu suyu) arasında yerləşdiyini bildirir. Hər iki su Xanalılar kəndinin yaxınlığında birləşərək Həkəri çayının qolu olan Zurdərə çayını əmələ gətirir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir. 

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 250 nəfər olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sus (Laçın)

**Sus** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Zabux kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiya
Oykonim "sulu yer" mənasındadır.

## Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Sus kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Sus Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsidən sonra imzalanan 10 noyabr atəşkəs razılaşması ilə Rusiya sülhməramlılarının nəzarəti altına düşmüşdür. 2022-ci il avqustun 26-da Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiyası
Sus kəndi Həkəri çayının sağ və Zabux çayının sol sahilində, Qarabağ vulkanik yaylasında yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq, bağçılıq və əkinçilik idi. Həkəri çayı boyunca yüzlərlə tut, alma, gilas ağacları var idi. Əvvəllər kənd sakinləri tütünçülük və baramaçılıqla da məşğul olurdular.

## Əhalisi
1856-cı il "*[[Qafqaz təqvimi]]*"nə görə, əhalisi Azərbaycan dilində danışan şiə kürdlərdən ibarət olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Laçın dəhlizi
* Zabux

## İstinadlar
Şeylanlı

**Şeylanlı** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Şeylanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şeylanlı oykonimi XIX əsrin ortalarında Azərbaycanda yaşayan kürd mənşəli şeylanlı tayfasının adını əks etdirir. Qaraçorlu tayfa ittifaqına daxil olan şeylanlılar hələ XVII əsrin əvvəllərindən İrandan gələrək Azərbaycanda məskunlaşmışlar.

### İşğal dövrü
Bu ərazi işğal dövründə ermənilər tərəfindən **Shrvakan** icması adlandırılmışdır.

Erməni mənbələrinin 2014-cü ilə aid olan məlumatına görə kəndə suriyadan gətirilmə 21 ailə yaşayıb.

Laçın rayonu 18 may 1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edildi. Azərbaycan Respublikası, Rusiya Federasiyası Prezidentləri və Ermənistan Respublikası baş nazirinin imzaladığı üçtərəfli bəyanata əsasən 1 dekabr 2020-ci ildən etibarən Laçın rayonu 28 il sonra yenidən Azərbaycan Respublikasının nəzarəti altına keçmişdi.

## Mədəniyyəti
1932-ci ildə kənddə 4 illik ibtidai məktəb fəaliyyətə başlamışdır. Məktəbin əsası Böyük Vətən Müharibəsində xidmətlərinə görə "Rəşadətli Əməyə görə" medalı ilə təltif edilmiş İsmixan Mustafa oğlu Abdullayev tərəfindən qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Milliyətcə kürd olan Şeylanlı kəndinin əhalisi Şeylanlı kürd tayfasına mənsubdur.[4

2006-cı ilin statistikasına görə kəndin əhali sayı 670 nəfər olmuşdur.

2021-ci ilin statiskasına görə kəndin əhali sayı 1321 nəfər, ailə sayı 393 olmuşdur.

### Şəxsiyyətləri
* Rüfət Güləliyev — İdmançı; İdman ustası, Dünya və Avropa çempionu, IV İslam həmrəyliyi oyunlarının qızıl mükafatçısı, çempionu.
* Adil Cəfakeş — Aşıq, şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Azər Laçınlı — Aşıq, şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həmçinin bax
* Şeylanlı tayfası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laçın rayonunun Şeylanlı kəndindən videogörüntülər
Tərxanlı

**Tərxanlı** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Mığıdərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Tərxanlı kəndi Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Mənbələrin məlumatına görə, Eyvazuşağı kəndinin (hazırda mövcud deyil) əhalisinin bir hissəsi Təbrizə gedərək, Cənubi Azərbaycanda Səttarxanın rəhbərlik etdiyi demokratik hərəkatda (1905–1911) iştirak etmişdir. Buna görə də hərəkat yatirıldıqdan sonra kənd camaatının çar hökuməti bütünlüklə sürgün etmiş və yaşayış məntəqəsi tamamilə dağıdılmışdır. Sovet hakimiyyəti illərində onların bir hissəsi Azərbaycana qayıdaraq az müddət Qubadlı rayonunun Başarat inzibati ərazi vahidində yaşamiş, sonralar isə köhnə kəndlərinin yaxınlığındakı Tərxanyalı adlı indiki sahəyə köçərək Tərxanlı kəndini salmışlar. Kənd salındiği ərazinin adını daşıyır. Tərxanlı komponentli coğrafi adlara başqa xalqların toponimiyasında da rast gelinir: Tarxam kəndi (Rusiya, Penza vilayəti), Tarxam kəndi (Rusiya, Saratov vilayəti), Darxan kəndi (Özbəkistan), Tarkan kəndi (Macarıstan), Darxan–Xandağı, Darxan şəhəri (Monqolustan) və s. Əksər tədqiqatçilar tərxan sözünün Orxon–Yenisey abidələrindən başlayaraq, "yüksək rütbə, titul, ləyaqət, əsli–nəcabət" mənaları kəsb etdiyini qeyd edirlər.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 70 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar
Birinci Tığik

**Birinci Tığik** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Zerti kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Laçın rayonunun Qarıkaha inzibati ərazi vahidində olan kənd dağətəyi ərazidədir. Adını ərazidəki eyniadlı (Tığik) dağdan almışdır. Yaşayış məntəqəsi bu dağın ətəyində yerləşir. Sonralar Tığıq adlı ərazidə İkinci Tığik kəndi yaranmış və Tığik kəndlərini fərqləndirmək üçün əvvəlinə birinci sözü artırılmışdır.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 80 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laçının zəngin təbii ehtiyatları 17 ildir düşmən işğalı altındadır
Uludüz

**Uludüz** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Hoçaz kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Uludüz kəndi dağətəyi ərazidədir. Keçmiş adı **Yuxarı Mollalar** olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi Mollalar kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin Uludüz adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim "böyük düz, böyük ərazi" mənasındadır.
 
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Unannovu

**Unannovu** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Fətəlipəyə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Unannovu kəndi dağətəyi ərazidədir. Kəndi bağirbəyli nəslinə mənsub ailələr Unannovu adlı bulağın yaxınlığında saldiğına görə belə adlanmışdır. 1933-cü ildə oykonim **Unanevi** variantında qeydə alınmışdır. Oykonimi bəzi tədqiqatçilar Unan (şəxs adı) və novu komponentlərinə ayıraraq "Unanın novlu bulağı" kimi izah edirlər. Digər tədqiqatçılara görə, hidronim hunan (hunlar) və novu komponentlərindən düzəlib, "hunların novu" mənasındadır.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsinin sonucunda imzalanan atəşkəs bəyanatının nəticəsində işğaldan azad olunub. 2022-ci ilin avqustunda Laçın dəhlizini əvəz edən Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında yeni dəhlizdə yerləşir.19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 100 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar
Xırmanlar

**Xırmanlar** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Zerti kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Laçın rayonunun Qarıkaha inzibati ərazi vahidində olan kənd Qarabağ yaylasındadır. Keçmişdə köhnə xırmanların (taxıl döymək, təmizləmək və qurutmaq üçün hazırlanmış düzən yer, meydança xırman adlanır) yanında Xırmanlar adlanan binə XX əsrin 30-cu illərində daimi yaşayış məntəqəsinə çevrilmiş, kənd həmin adı saxlamışdır.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 150 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar
Yuxarı Fərəcan

**Yuxarı Fərəcan** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Aşağı Fərəcan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. Tədqiqatçıların məlumatına görə, kənd keçmişdə Fərəc adlanmışdır və Səfiyan kəndindən Fərəc adlı bir Şəxsin yaxın adamları ilə köçüb məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Sonralar Fərəc şəxs adının sonuna cəmlik bildirən -an şəkilçisi əlavə olunmuşdur. Oykonim "fərəclər" və ya "Fərəc yeri" mənasındadır.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Zerti

**Zerti** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Zerti kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun ləğv edilərək Laçın şəhərinə birləşdirilmiş Qarıkaha kənd Sovetinin mərkəzi Zerti kəndinə keçirilmiş, bu kənd soveti Zerti kənd Soveti adlandırılmışdır.

## Etimologiyası
Oykonimin kürd mənşəli zertuyi tayfasının adını daşıdığı güman edilir. Orta əsrlərdə bu tayfa İran–Türkiyə sərhəd zonasında yaşamışdir. Yaşayış məntəqəsi Abdallar (indiki Laçın şəhərinin keçmiş adı) kəndindən çıxmış zertuyi nəslinin indiki ərazidə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Bəzi tədqiqatçılara görə, toponim kürd dilindəki zerlzdr (qırmızı) və ti (kənd) sözlərindən düzəlib, "qırmızı kənd" mənasındadır.

## Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Zerti kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Zerti Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Əhalisi
1950-ci illərdə kənddə aparılan tədqiqat zamanı kəndin sakinlərini özlərini azərbaycan türkləri kimi identifikasiya etmişdilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zeyvə (Laçın)

**Zeyvə** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Qarıqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Zeyvə kəndi Qarabağ yaylasındadır. Kəndin yaxınlığındakı dağda üç hücrəli günbəz var. Yerli məlumata görə, bu günbəz əvvəllər divarla əhatəli olub. Burada sıldırım qayanın üstündə Zeyvə adlı qalanın xarabalıqları var.

Zeyvə kəndi Qarıqışlaq kəndinin şimal-şərqində Qarıqışlaqdan 3&nbsp;km yüksəklikdə yerləşir. Zeyvə kəndinin ərazisi orta əsr islam dini abidələri ilə daha çox zəngindir. Kəndin əraziləri tarixi baxımdan tam tədqiq edilməsədə buradakı kurqanların çoxluğu, plastik daş nümunələrinin mürəkkəbliyi daha çox maraq doğurur. Respublikamızda məşhur olan “Soltanbaba” və “Şeyx Aməd” türbələri məhz bu ərazidə yerləşir.

Bu ərazidə müsəlman dini abidələri, inanc yerləri, xüsusi ilə türbələr daha çoxdur.

Bu ərazini el arasında müqəddəs yer adlandırırlar. Belə ki əfsanəyə görə İmam Əli bu ərazidən keçərkən dağın zirvəsində atının ayağı dəydiyi daşdan bulaq çıxmışdır. Doğrudan da burada susuz çox uca bir dağın zirvəsində qaynayan bu bulaq ilahi bir möcüzə kimi burada qonaq olan hər kəsi heyrətləndirir. Bu bulağın adı el arasında “Əli bulağı” adlanır.

## Əhalisi
Zeyvə kəndinin etnik tərkibi bütün tarixi dövrlərdə azərbaycanlılardan ibarət olub. Əhalinin əsas məşğuliyyəti  heyvandarlıq idi. Əhalinin yaşayış evləri qara damlardan və sonralar müasirləşən müasir tipli balkonlu kənd evlərdən ibarət idi.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Ziyrik

**Ziyrik** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Malıbəy kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Ziyrik kəndi Qarabağ yaylasındadır. İnqilabaqədərki ədəbiyyatda **Zikrik** kimi qeyd olunmuşdur. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini Cənubi Azərbaycanın Ziyrik kəndindən gəlmiş ailələr saldığı üçün belə adlanmışdır. Kənddən 800–900 m aralıda yerləşən və tünc dövrünə aid kurqan arxeoloji abidə kimi qeydiyyata alınmışdır.

1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Vağazin

**Vağazin** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Vağazin kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Vağazin kəndinin adı bir rəvayətə görə şəxs, digər rəvayətə görə isə quş (vağ) adındandır. Bəzi məlumatlara görə isə kəndin digər adı Şorcur (Şorsu) olmuşdur. 1933-cü ildə kənd Vağazin kimi qeydə alınmışdır. Oykonim vaqa (kömür) və zin (İran dillərində "di"-nin sinonimi kimi yer mənasını bildirir) komponentlərindən düzəlib, "kömürçü kəndi" mənasındadır.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Vağazin kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Vağazin Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu inzibati ərazi vahidində olan Vağazin kəndi təxminən rayon mərkəzindən 41 km şimal-qərbdə yerləşir. Kənd Ərdəşəvi çayının sahilində, Qarabağ silsiləsinin yamacındadır, Qırxqız dağının ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
Kənd əhalisi milliyətcə türksoylu millət olan azərbaycanlılardan ibarətdir.

2009-cu il dekabr ayına olan məlumata əsasən kənd əhalisinin sayı 1,098 nəfərdir.

## İstinadlar
Xanalılar (Laçın)

**Xanalılar** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Səfiyan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Aşağı Fərəcan kənd Sovetindən Xanalılar kəndi Səfiyan kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Kəndin cənub qərbində Xanalı dərəsi də var. Oykonim xanalılar nəslinin adından yaranmışdır. Etnotoponimdir..

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
2006-cı ilin statistikasına görə kəndin əhali sayı 150 nəfər olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bəsrə mühafəzəsi

**Bəsrə mühafəzəsi** — İraqın 18 mühafəzəsindən biri. Bəsrə mühafəzəsinin ərzisi 19.070 km², 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 1.556.445 nəfər, inzibati mərkəzi Bəsrə şəhəridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Turşsu (Şuşa)

**Turşsu** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Turşsu kənd inzibati-ərazi dairəsində qəsəbə. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanətə uyğun olaraq Turşsu qəsəbəsi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçib. 2022-ci ilin avqustunda Laçın dəhlizini əvəz edən Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında yeni dəhlizdə yerləşir. 19-20 sentyabr 2023-cü il tarixində Qarabağda həyata keçirilən lokal antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycan Ordusu Turşsu qəsəbəsinə nəzarəti ələ keçirib.

## Toponimikası
Qəsəbənin adı yaxınlığındakı Turşsu bulağının adından götürülüb.

## Tarixi
Qəsəbə Zarıslı çayı dərəsindədir. 1972-ci ilədək Lisoqorsk sovxozu yanında qəsəbə adlanırdı. Lisoqorsk (Keçaldağ toponiminin ruscaya kalkasıdır) çarizmin milli ucqarlara köçürmə siyasəti nəticəsində XX əsrin əvvəllərində rus kəndliləri salmişdilar. Qəsəbənin ərazisi keçmişdə Nəcəfqulu ağa adlı bir şəxsin yaylaq yeri olmuşdur. Yaşayış məntəqəsinə ad burada mövcud olan mineral su bulaqlarına görə verilmişdir.

XX əsrin əvvəllərində ruslar tərəfindən məskunlaşan Yelizavetpol quberniyasının Şuşa qəzasının Lısoqor (, tərcüməsi: Keçəl dağ) kəndi kimi əsası qoyulmuşdur. Qafqaz təqviminin məlumatına əsasən 1914-cü ildə kənddə 36 nəfər, əsasən ruslar yaşamışdır.

Turşsu qəsəbəsi Qarabağ müharibəsi başlayandan döyüş zonasına çevrilib. Ermənilər kəndə bir neçə dəfə hücum etsələr də, kəndi tuta bilməyiblər. 1992-ci ilin mayın 15-də Azərbaycan ordusunun bölmələrinə qəsəbəni tərk etmək əmr edilib. Nəticədə ermənilər qəsəbəni döyüşsüz işğal ediblər.

## Coğrafiyası və iqlimi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Turşsu (Laçın)

**Turşsu** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Fətəlipəyə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Laçın rayonunun Fətəlipəyə kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Turşsu kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Burada xeyli tarixi abidələr və qəbirsanlıqlar var idi ki, indi ermənilər tərəfindən dağıdılıb.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kəndin ətrafı dağlarla əhatə olunmuş və Laçın rayonunun digər kəndləri kimi böyük meşə ehtiyatına malikdir. Mineral suları ilə məşhurdur.

## Əhalisi
İşğala qədər əhalisi əsasən azərbaycanlılardan ibarət olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfat sahəsi heyvandarlıq olmuşdur. Bol ot ehtiyatına malik otlaqları vardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ərdəşəvi

**Ərdəşəvi** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Təzəkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Toponomikası
Ərdəşəvi kəndi dağətəyi ərazidədir. Adını ərazidəki eyniadlı dağdan almışdır. Bəzi mənbələrdə **Ardaşavi** kimi də verilmişdir.

Ərdəşəvi kəndi haqqında tədqiqatçılar toponimin ardaş (ardıc ağacı) və va (yer) sözlərindən ibarət olduğunu da yazırlar, "ardıclı yer" mənasını daşıyır.

Əslində isə Ərdəşəvi əsl türkmənşəli söz olub, **ər** sözü igid mənasında, **daş** sözü (ərdaşı) *"ərin daş qoyduğu"* yer və ya *Ardaşı*, *Ərdəşi*, *Ər evi* kimi mənaları da verir.

Kürd dilinin Kurmanci ləhcəsində "Ərd" - torpaq, "Şəv" - qara mənasını daşıyı.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilik idi.

## İstinadlar
Şamkənd

**Şamkənd** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Şamkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Türk dilində şam sucaq yer, bataqlı, qamışlıq deməkdir.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin ortalarında qasımuşağı kiçik tayfaya mənsub cəmi 3 ailənin Şam adlı qışlaqda məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Bozdağan kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Bozdağan Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Coğrafiya
Kənd Qarabağ silsiləsində yerləşir.

## Əhalisi
 Kənd əhalisi milliyətcə azərbaycanlılardan ibarətdir.

### Tanınmışları
* Fəxri Habil oğlu Məmmədov.
* Eltac Hümbətov.

## İstinadlar
Qayğı (Laçın)

**Qayğı** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Qayğı qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## Tarixi
18 may 1992-ci ildə işğal edilib.

5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Laçın rayonunun tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Qayğı qəsəbəsi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. Qayğı qəsəbəsi mərkəz olmaqla Qayğı qəsəbə inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

2022-ci ilin avqust–sentyabr aylarında istifadəyə verilən Laçın dəhlizinə alternativ çəkilmiş yeni yolun üzərində yerləşir. 19 sentyabr 2023-cü il tarixində Qarabağda həyata keçirilən lokal antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycan Ordusu bu yola nəzarət edir.

## Toponimikası
1988–1989-cu illərdə Ermənistandan didərgin salınmış Azərbaycan ailələri üçün Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən "Qayğı" cəmiyyətinin vəsaiti hesabına salındığından belə adlanmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə Həkəri çayının sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laçının zəngin təbii ehtiyatları 17 ildir düşmən işğalı altındadır 

## Həmçinin bax
Nihat Kahveçi

**Nihat Kahveçi** 2002-ci ilin yanvarından İspaniya klublarının şərəfini qoruyub. O, 4,5 il "Real-Sosyedad"da, 3 il isə "Vilyareal"da çıxış edib. Ümumilikdə "La Liga"da 195 oyuna çıxan forvard 75 qol vurub.

2009-cu ilin iyununda 7,5 ildən sonra "Beşiktaş"a qayıdıb. "Beşiktaş" onu sonuncu klubu "Vilyareal"dan 5,5 milyon avroya alıb. Kahveçi ilə müqavilə 3 illikdir. Anlaşmaya əsasən, futbolçu hər il 3 milyon avro alacaq.

Qeyd edək ki, 2000-ci ildən Türkiyə millisinə çağırılan Nihat 62 oyunda 17 qol vurub.

## İstinadlar
Daniel Quisa

**Daniel Quisa** () — İspaniya futbolçusu

2007/2008 mövsümündə "Malyorka"nın heyətində 37 oyunda vurduğu 27 qolla İspaniya Primerosunun bombardiri olub. Ümumilikdə, karyerası boyu 259 görüşdə meydana çıxan ispan hücumçu 103 qola imza atıb. Hal hazırda Türkiyənin *Fənərbaxça* klubunda çıxış edir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
İmanlar (Laçın)

**İmanlar** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Şəlvə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə bir qrup ailənin Xaçınyalı adlı yüksəklikdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. İmanlar kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra İmanlar Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi kürd mənşəli hacısamlı camaatındandır.

### Tanınmışları
* Arif Məmmədli (1959–) — Jurnalist, şair.
* Elman Mustafazadə.

## İstinadlar

## Mənbə
* Əliağa Mustafayev. İmanlar iman yeridi. "Laçın yurdu" jurnalı, №2 (2), 2011, Bakı, "Nurlar", 2011, səh.29.
* Ənvər Çingizoğlu. İmanlar kəndinin tarixi haqqında
Məlikpəyə

**Məlikpəyə** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Malxələf kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Mığıdərə kənd Sovetindən Məlikpəyə kəndi Malxələf kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsinin sonucunda imzalanan atəşkəs bəyanatının nəticəsində işğaldan azad olunub. 2022-ci ilin avqustunda Laçın dəhlizini əvəz edən Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında yeni dəhlizdə yerləşir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Soltanlı olmuş, Qışlaq da adlanmışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, XIX əsrdə Cəbrayıl qəzasının Soltanlı kəndindən Məlik adlı bir nəfər burada pəyə tikərək mal–qara saxlamişdir. Sonralar burada yaranmış daimi yaşayış məntəqəsi həmin adla adlanmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
2006-cı ilin statistikasına görə kəndin əhali sayı 70 nəfər olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Emin Quliyev (futbolçu)

## Həyatı
2005-2009-cu illərdə Xəzər-Lənkəran klubunda forma geyinən Emin bu komanda ilə Azərbaycan çempionluğu, "Birlik kuboku" və 2 dəfə ölkə kubokunu qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  11 ADAM x | Emin Quliyev: "İndiki futbolçular məsuliyyəti öz üzərilərinə götürmürlər”
Vittel

**"Vittel"** — öz zəngin xassələrini Fransanın şərqindəki dağlardan götürən təbii mineral su.

“Vittel” öz mineral duzlarının və makroelementlərinin ideal tarazlaşdırılmış unikal tərkibi sayəsində bizim orqanizmimizə lazım olan maddələrin daxil olmasını təmin edir. “Vittel” orqanizmin kalsium ehtiyatını təmin edə bilən və bununla da insanı hər zaman sağlam tuta bilən təbii mənbədir.1,5 litr “Vittel” suyu günlük kalsiumun 15 faizini bizə bəxş edir.

XIX əsrin ikinci yarısından etibarən bütün avropadan insanlar bu suyun canlandırıcı gücünü öz üzərlərində təcrübədən keçirmək üçün gəlirdilər. Bir müddət sonra “Vittelin” adı sözün əsl mənasında dünyanın dörd bir yanında mineral sularla bərabər hallanmağa başladı.

“Vittel” istirahət mərkəzi sağlam görünmək istəyən hər kəsin ziyarətgahı oldu. İnsanlar buraya həyat enerjisi tapmaq, stres və yorğunluqdan azad olmaq üçün gəlirlər. Məhz burada idmançıları olimpiyadalara hazırlayan mərkəz və Aralıq dənizi klubu fəaliyyət göstərir. Bundan başqa əlverişli iqlim və məşhur termal qaynaqlar “Vittel” mineral suları rayonunu aparıcı istirahət mərkəzinə çevirmişdir. Bütün bu xarekretirek xüsisiyyətləri özündə cəmləyən “Vittel” gözəl şərablara və ləziz yeməklərə əlavə olunmaqla dünyəvi şöhrət qazanır. Mineral su olan “Vittel” hər hansı bir restoranın menyusuna fransız incəliyi qata bilər.

Bu sular insanların həm fiziki həm də mənəvi sağlamlıqlarını qorumalarını təmin edir.

## Mənbə
* “Vittel” – fiziki və mənəvi sağlamlıq mənbəyi
Hor

**Hor** () — XIII sülaləyə aid qədim Misirdə e.ə.1732-ci ildə firon (çar) olmuşdur.

## Qəbiri

Hor Misir ehramlarından şimalda III Amenemhetin ehramı yerləşən ərazidə dəfn olunmuşdur. İlk dəfə 1894 cü ildə Jak de Morqan tərəfindən kurqan qəbirdə aşkar olunmuşdur.

Horun mumiyası dekorasiyasız bir sarkofaqda və onun içidəki qızıl üzlüklü taxta tabutun içərisində yerləşmişdir. Burada qədim Misirin tanrılarından olan Kanın üzəri qızıl təbəqəsi ilə işlənmiş taxtadan hazırlanmış heykəli də tapılmışdır. Hazırda bu heykəl Qahirə misirşünaslıq muzeyinin ən qizmətli eksponatı sayılır. Qorun mumiyası da  qızıldan hazırlanmış üzlüyə (maskaya) malik olmuşdir, lakin onun qəbir oğruları tərəfindən qarət edilməsi guman edilir. Cəsədi tək skletdən ibarətdir. Kanop adlanan küplərdə  firon III Amenemhetin tax-tac sahibi kimi adı həkk olunmuşdur. Belə güman edilir ki, Hor III Amenemhetin oğlu ola bilərmiş.

## Mənbələr
*Jürgen von Beckerath: *Untersuchungen zur politischen Geschichte der zweiten Zwischenzeit in Ägypten*, Glückstadt 1964, S. 44-45, 234-35 (XIII 14)
*K.S.B. Ryholt: *The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period*, Kopenhagen 1997, S. 339-340 (File 13/15) ISBN 87-7289-421-0

## İstinadlar
Rafael Əmirbəyov

**Əmirbəyov Rafael Ramazan oğlu** — azərbaycanlı futbolçu, Bakı futbol klubunun müdafiəçisi.

## Həyatı
Rafael Əmirbəyovun peşəkar futbolçu karyerası əsasən Bakı futbol klubu ilə bağlıdır. Klub hələ "Dinamo" adlanan dövrdə onun heyətində çıxış edən Rafael artıq neçə ildir ki, kapitan sarğısı daşıyır. O, bir vaxtlar Azərbaycan milli futbol komandasının da aparıcı oyunçularından olub.

## Həmçinin bax