İdarəetmə qərarları

**İdarəetmə qərarları** — mürəkkəb zehni prosesin nəticəsidir. Qərarların həyata keçirilməsi iqtisadi səmərə verməli, qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun gəlməli, psixoloji xüsusiyyətləri nəzərə almal, tabe olanlara tərbiyəvi təsir etməlidir. Qərar qəbul edilməsi prosesi gündəlik həyat və məişət də daxil olmaqla bütün fəaliyyət növünə xasdır. Qərarlar insan mənafeyinə toxunduğundan onun qəbul edilməsi ən məsuliyyətli prosesdir. Qərar qəbul edilməsi rəhbər ən mürəkkəb və məsuliyyətli funksiyalarından biridir.

## İdarəetmə qərarlarının klassifikasiyası
İdarəetmə qərarlarının qəbul edilməsini aşağıdakı kimi təsnif etmək olar:
* Məqsəd görə;
* İdarəetmənin səmərəliliyinə görə;
* Alınan son nəticəyə görə;
* İdarəetmə metod görə;
* Giriş element görə;
* Təsir vasitələrinə görə;
* İnformasiya tələblərinə görə.

## Qərar qəbul edilməsinə təsir göstərən amillər
İdarəetmə qərarlarına və onların keyfiyyətinə təsir göstərən meyarlar aşağıdakılardır:
* Elmi əsasa söykənməsi.
* Vaxtında (lazım olan zamanda) olması.
* Qərarların hazırlanmasına və icrasına təsir gücü.
* Qərarın hazırlanma müddəti.
* Rəhbərin savadı, səriştəsi və təcrübə.
* Qərarların qəbul olunma tezliyi.
* Kollektiv qərar qəbul edilməsində rolu.
* İşçi işgüzarlığı (sosial-iqtisadi münasibətlər).
* Mövcud olan idarəetmə quruluşu.
* Rəhbərin təşkilatçılıq qabiliyyət, şəxsi keyfiyyəti və idarəetmə üslubu.
* Qərarların icrasına nəzarətin metodları.
* Kollektivin qərarların icrasında marağı.
* Qərarın icra müddəti.
* Təşkilatda istehsalat və əmək intizamı.

İdarəetmə mühitinə təsir göstərən meyarlar aşağıdakılardır:
* İstehsal mürəkkəbliyi və fasiləsizliyi.
* İstifadə olunan informasiyanın həcmi və keyfiyyəti.
* Vəzifə təlimat və standart olması.
* İdarəetmənin fasiləsizliyi.
* Aydınlıq və yığcamlıq (lakoniklik).
* Reallıq və optimallıq.
* Dəqiqlik və ya dürüstlük (əsaslılıq).
* Məhsul tamlığı (bütövlüyü) və ifadə forması.
* Səlahiyyət (rəhbərin hüquq və vəzifələri).
* Kollegiallıq.
* İdarəetmə səviyyə uyğunluq.

## Qərar qəbul edilməsi üsulları
Qərar qəbul edilməsində iştirak edən əsas üsullar üç qrupa bölünür:
# İntuitiv qərar;
# Müşahidə və ya səriştə əsasında qərar;
# Rasional qərar.
İntuitiv qərar — hər bir rəhbər işçinin (menecer) intuisiya əsasında qəbul etdiyi qərardır. Bu halda, daxili hissin hökmü əsas götürülür və heç bir təcrübəyə və ya elmi biliyə istinad edilmir.

Mülahizə və ya səriştə əsasında qərar — aparılmış müşahidələrin yekunlaşdırılması və yaxud da əvvəllər baş vermiş pozuntuların (xətaların) həlli zamanı müsbət nəticə vermiş təcrübənin (səriştənin) tətbiqi yolu ilə olur. Bu halda həm ayrı-ayrı fərdlərin, həm də ümumi kollektivin təcrübəsinə və səriştəsinə əsaslanmaq olar.

Rasional qərar — elmi və təcrübi biliklərin tətbiqi, rəhbər işçinin intellektual səviyyəsi və qabiliyyəti əsasında qəbul olunur. Bu halda əsas meyar, elmi — nəzəri biliklərə və həm də qabaqcıl təcrübəyə və müasir elmi metodlara əsaslanmaqdır.

## Qərar qəbul edilməsi prosesi
Qərar qəbul edilməsi özü bir prosesdir. Bu proses aşağıdakı ardıcıllıq qurulmalı və həyata keçirilməlidir.
# Problem diaqnozunun qoyulması — hansı iş (məsələ) barədə qərar qəbul edilməlidir?
# Meyarların müəyyənləşdirilməsi — problem nədir və hansı standartları pozulmuşdur?
# Alternativ tapılması — aşkar edilmiş çatışmazlıqları aradan götürmək üçün hansı variant vardır?
# Alternativlərin qiymətləndirilməsi- problemin həllində hansı variant daha sərfəlidir və müəssisə imkanlarına uyğundur?
# Qərar qəbul edilməsi — ən səmərəli qərar variantının seçilməsi.
# Qəbul edilmiş qərarın icrası — işin gedişinin qərara müvafiq dəyişdirilməsi.

Qərar qəbul edilməsi prosesi əks əlaqənin yaradılması ilə yekunlaşır. Bu isə o deməkdir ki, qəbul edilən qərar həll ediləcək problemlə bilavasitə bağlı olmalı və qərarın qəbul edildiyi məqamda real vəziyyətlə müqayisə olunmalıdır. Bu baxımdan, qəbul olunmuş hər bir qərar aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir:
* məqsədəuyğun olmalı;
* kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinə malik olmalı;
* optimal olmalı;
* kompleks xarakter daşımalı;
* stimul olmalı;
* çevik olmalı;
* səmərəli olmalı;
* vaxtında olmalıdır.

## Həmçinin bax
* İdarəetmə
* Menecment
* Qərar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qərar qəbul etmə və qərar qəbul etmə prosesləri 
* Problemlərin həlli və qərar qəbul edilməsi 
* İdarəetmədə qərarların hazırlanması və qəbul edilməsi prosesi
* Управленческие решения, сущность, классификация, значение. Требования, предъявляемые к управленческим решениям

## Ədəbiyyat
* İ. B. ƏMİROV, Z. E. HACIYEVA, Menecment, Bakı 2015 
* Ф. Хедоури, М. Альберт, М. Мескон. "Основы менеджмента" Москва; 2006 
* Фирсова, И. А. Методы принятия управленческих решений. Учебник и практикум / И. А. Фирсова, М. В. Мельник. — Москва: Высшая школа, 2015. — 544 c.
* Черняк, В. З. Методы принятия управленческих решений / В. З. Черняк, И. В. Довдиенко. — М.: Academia, 2013. — 240 c.
* Зуб, А. Т. Принятие управленческих решений. Теория и практика / А. Т. Зуб. — Москва: СИНТЕГ, 2011. — 400 c.
* А. Н. Асаул, И. П. Князь, Ю. В. Коротаева Теория и практика принятия решений по выходу организаций из кризиса Под ред. засл. Строит. РФ, д-ра экон. наук, проф. А. Н. Асаула. – СПб: АНО "ИПЭВ", 2007. −224с.