open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gülməmməd Cavadov

**Gülməmməd Süleyman oğlu Cavadov** () — Azərbaycan mühəndisi və dövlət xadimi, Azərbaycan Respublikası energetika nazirinin müavini (2014–2020), Azərbaycan Respublikası sənaye və energetika nazirinin müavini (2006–2013), Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Material Ehtiyatları Komitəsinin sədri (1999–2005).

## Həyatı
Gülməmməd Süleyman oğlu Cavadov 17 oktyabr 1949-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun İnformasiya və ölçü cihazları fakültəsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1971-ci ilin sentyabr ayında Neftayırma və Neft Kimyası Sənayesi Nazirliyi İstehsalat Əmtəə Kontorunda başlamış və bir il burada çilingir işləmişdir. 1972-ci ildən Bakı elektron hesablayıcı maşınlar zavodunda mühəndis-texnoloq, 1972–1974-cü illərdə Moskva vilayətinin Zaqorsk şəhərində yerləşən Elektromexanik zavodunda mühəndis, 1974–1986-cı illərdə Bakı elektron hesablayıcı maşınlar zavodunda şöbə rəisi, 1986–1992-ci illərdə isə həmin zavodun direktoru olmuşdur. 1993–1996-cı illərdə Bakı "Peyk" zavodunda direktor müavini, 1996–1999-cu illərdə isə həmin zavodun direktoru vəzifələrində çalışmışdır.

Gülməmməd Cavadov 1999-cu ilin aprel ayında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Material Ehtiyatları Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin edilmiş və 2005-ci ilin dekabr ayında komitənin yeni yaradılmış Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Hallar Nazirliyinə birləşdirməsinədək bu komitəyə başçılıq etmişdir. 2006-cı ilin sentyabr ayında o, Azərbaycan Respublikası sənaye və energetika nazirinin müavini təyin olunmuş və 2013-cü ilin oktyabr ayında nazirliyin ləğv edilməsinədək bu vəzifədə çalışmışdır. 2014-cü ilin may ayında Azərbaycan Respublikası energetika nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilmiş və 2020-ci ilin may ayında vəzifədən azad edilmişdir.

19 oktyabr 2018-ci ildə Gülməmməd Cavadova Azərbaycanda energetikanın inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü verilmişdir.

Ailəlidir, bir övladı var.

## İstinadlar
Yuxarı Normandiya

**Yuxarı Normandiya** (, IPA: *[ot nɔʁmɑ̃di]*) Fransanın 27 bölgələrindən biridir. 1984-cü ildə Sen-Maritim və Ör departamentlərdən yaranıb.

## Həmçinin bax
Azərbaycan qalalarının siyahısı

**Azərbaycan qalaları** — Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən qalalar.

## Daş və bişmiş kərpic tikililər

## İstinadlar

## Mənbə
 
* Tarixi abidələr Azerbaijans.com
Guru Guru

**Guru Guru** — 1968-ci ildə vurma alətlər ifaçısı Mani Noymayer tərəfindən Heydelberqdə yaradılmış alman kraut-rok qrupudur. 40 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən qrup, bu müddət ərzində 20 studiya albomu buraxmış və bu albomlar 500 000-dən çox satmışdır.

1960-cı illərin sonları və 1970-ci illərin başlanğıcında qrup, sol siyasi baxışın tərəfdarı idi və bunu öz konsert çıxışlarında da əks etdirirdi. Qrup bəzən *"Alman Sosialist Tələbə Birliyi"* ilə birlikdə konsertlər təşkil edirdi. Bu konsertlərdə siyasi məzmunlu mahnılar səsləndirən qrup üzvləri bir neçə dəfə bu mahnılara görə həbs edilmişdir. Qrup üzvlərindən ekstravaqant və anarxist olanları, Alman, Odenwald regionunda yaşayırdı. Mani Noymayer ilk *Finkenbach* Krautrok-Festivalının təşkilatçılarından biridir.

Qrup bir çox konsertlərdə, filmlərdə, radio və televiziya proqramlarında yer almışdır. Guru Guru, 1976-cə ildə, alman WDR kanalında yayımlanan *"Rockpalast"* verlişinə qonaq olan ilk alman qrupudur.

## Diskoqrafiya
* 1970 — *UFO*
* 1971 — *Hinten*
* 1972 — *Känguru*
* 1973 — *Guru Guru*
* 1973 — *Don't Call Us, We Call You*
* 1974 — *Dance of the Flames*
* 1974 — *Der Elektrolurch*
* 1975 — *Mani und seine Freunde*
* 1976 — *Tango Fango*
* 1977 — *Globetrotter*
* 1979 — *Hey du*
* 1987 — *Jungle*
* 1993 — *Shake Well*
* 1995 — *Wah Wah*
* 1996 — *Mask*
* 1997 — *Moshi Moshi*
* 2000 — *2000 Gurus*
* 2005 — *In the Guru Lounge*
* 2008 — *PSY*
* 2011 — *Doublebind*
* 2013 — *Electric Cats*

## Xarici keçidlər

* Guru Guru rəsmi web səhifəsi
* Guru Guru Allmusic səhifəsi
* Mani Noymayer ilə müsahibə
Kamran Əliyev (filoloq)

**Kamran İmran oğlu Əliyev** () — AMEA-nın müxbir üzvü (2017), filologiya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Kamran Əliyev 1953-cü il mart ayının 5-də Naxçıvan MR Şərur rayonunun Diyadin kəndində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə orta məktəbi, 1974-cü ildə isə Azərbaycan Dövlət Univertsitetinin filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1976–1979-cu illərdə AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında oxumuşdur.

1980-cı ildə namizədlik, 1990-cı ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə  etmişdir.

Naxçıvan Dövlət Universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən İxtisaslaşmış Müdafiə Şurasının, Folklor İnstitunun Elmi Şurasının, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Müxtəlif illərdə orta məktəbdə, liseydə və ali məktəbdə dərs demişdir.Hal- hazırda Azərbaycan MEA Folklor İnstitunun aparıcı elmi işçisidir.

Kamran Əliyev AMEA Folklor İnstitutunun Azərbaycan folkloru şöbəsinin aparıcı elmi işçisidir.

24 dekabr 2020-ci il tarixində Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Əsərləri

* XX əsr Azərbaycan romantiklərinin ədəbi-nəzəri görüşləri. Bakı: Elm, 1985.
* Hüseyn Cavidin şəxsiyyəti və poetikası. Bakı: Yazıçı, 1997.
* Azərbaycan romantizminin poetikası. Bakı: Elm, 2002.
* Cavid möcüzəsi. Bakı: Nurlan, 2002.
* Romantizm və folklor. Bakı: Elm, 2006.
* Azərbaycan romantizminin nəzəriyyəsi. Bakı: Elm, 2006ş
* Eposun poetikası: "Dədə Qorqud" və "Koroğlu". Bakı: Elm və təhsil, 2011.
* Abbas Zamanov olmasaydı. Bakı: Elm, 2011.
* Tənqidin poetikası. Bakı: Elm və təhsil, 2012.
* Ədəbiyyat tarixinə bir baxış (məqalələr). Bakı: Elm və təhsil, 2013.
* Ədəbiyyatşünaslıq və ədəbiyyatşünaslar. Bakı: Elm və təhsil, 2013.
* Ədəbiyyat (abituriyentlər üçün köməkçi vəsait). Bakı: Elm, 2014.
* Açıq kitab "Dədə Qorqud". Bakı: Elm və təhsil, 2015.
* Azərbaycan dili (abituriyentlər üçün köməkçi vəsait). Bakı: Elm və təhsil, 2015.
* Çağdaş folklorşünaslığın problemləri. Bakı: Elm və təhsil, 2017.
* Əsərləri 10 cilddə. Bakı: Elm və təhsil, 2018–2019.

## İstinadlar
Təhmasib Fərzəliyev

**Təhmasib Əhməd oğlu Fərzəliyev** () — Azərbaycan folklorşünası, filologiya elmləri namizədi.

## Həyatı
Təhmasib Fərzəliyev 1928-ci ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur.

Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirmiş, 1966-cı ildə "Azərbaycan xalq lətifələri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. T. Fərzəliyev 1968-ci ildən 1996-cı ilə kimi Azər­baycan Elmlər Akademiyasının Ədəbiyyat və Dil İnstitutunun Şifahi xalq ədəbiyyatı şöbəsində baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. T. Fərzəliyev 1999-cu ildən 2009-cu ilə kimi AMEA Folklor İnstitutunun Azərbaycan folk­lo­ru şöbəsində elmi fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Folklorun nəzəri məsələlərinə dair elmi məqalələrin və monoqrafiyaların müəllifidir.

## İstinadlar
Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (2009)

**2009-cu il Ümumazərbaycan əhali siyahıyaalınması** — 2009-cu il, 13 – 22 aprel tarixlərində 10 gün müddətində Azərbaycan Respublikasında keçirilmiş əhalinin ikinci siyahıyaalınması.
2009-cu il əhalinin siyahıyaalınması zamanı sorğu anketinə 35 sual daxil edilmiş, onlardan 29-u vətəndaşın özü, 6-sı isə onun mənzil şəraiti ilə bağlı olmuşdur. Siyahıyaalınma prosesini 24.483 nəfər işçi həyata keçirmişdir.

## Etnik tərkib
### İnzibati vahidlər üzrə
Siyahıyaalınmanın yekunlarına əsasən daimi əhalinin inzibati vahidlər üzrə etnik tərkibi:

## Mənbə
# 
# .
# .

## Qeydlər




## Həmçinin bax

* Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (1999)
* Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (2019)

## İstinadlar
Theyn Seyn

**Theyn Seyn** — Myanma İttifaqı Respublikasının Prezidenti (30 mart 2011-ci ildən).

## Xarici keçidlər
Ümumdünya Qaçqınlar Günü

**Ümumdünya Qaçqınlar Günü** — BMT Baş Assambleyası 4 dekabr 2000-ci ildə iyunun 20-nin Ümumdünya Qaçqınlar Günü kimi qeyd edilməsinə dair qətnamə qəbul edib.

BMT-nin açıqlamasına görə, hazırda dünyada 15.4 milyon insan qaçqınlıq həyatı yaşayır və onların sayı artmaqda davam edir. Beynəlxalq Qaçqınlar Günü Azərbaycanda da hər il geniş qeyd edilir.

Sonuncu dəfə 250 min etnik azərbaycanlı Ermənistandakı tarixi torpaqlarından qovulub, Azərbaycana pənah gətirib, Bir milyona yaxın azərbaycanlı isə Dağlıq Qarabağdan və Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal etdiyi 7 rayondan didərgin salınaraq ölkənin 67 rayonunda 1600 məntəqədə müvəqqəti məskunlaşıblar.

Bundan başqa, Azərbaycandakı qaçqınların təxminən 50 mini Fərqanə hadisələri vaxtı Orta Asiyadan gələn Axısqa türkləri, 11 minə yaxını isə sığınacaq axtaranlardır.

BMT-nin açıqlamasına görə dünyada 15.4 milyon qaçqının beşdə dördü kasıb ölkələrin payına düşür. Qaçqınların ümumi sayının dördə birindən bir qədər çox isə 3 ölkəyə — Pakistan, İran və Suriyaya aiddir.

Beynəlxalq hüquqa görə, qaçqın statusunu itirən hallardan biri digər ölkənin vətəndaşlığını qəbul etməkdir. Hazırkı şəraitdə bu şəxslər beynəlxalq aləmdə qaçqın kimi tanınmırlar.

Qaçqın o şəxsdir ki, vətəndaşı olduğu ölkənin himayəsindən istifadə edə bilmir. İrqi əlamətinə, milliyyətinə, müəyyən sosial qrupa mənsubluğuna, siyasi əqidəsinə və dini etiqadına görə, təqiblərə məruz qalır.

## İstinadlar
* http://gun.az/social/41947 
* http://www.azadliq.org/content/article/161721.html
Adil Babayev

* Adil Babayev (şair) — şair, tərcüməçi
* Adil Babayev (hüquqşünas) — Azərbaycan SSR-in baş prokuroru (1954-1958)
* Adil Babayev (filoloq) — Filologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Jurnalistlər birliyinin, Azərbaycan Prezidenti yanında Dövlət Dil Komissiyasının, AMEA Orfoqrafiya Komissiyasının üzvüdür.

## Həmçinin bax
*Adil
*Babayev
Gönülçelen (teleserial, 2010)

**Gönülçelen** () — Türkiyənin ATV telekanalında istehsal olunmuş teleserial.

## Məzmun
Gönülçelen'de İstanbulun ən kasıb səmtlərindən birində yaşayan, alt təbəqəyə mənsub və o təbəqəyə aid 'Roman' ağızı və "azad ruhu'yla fərqliləşən, gənc bir qız Hasret (Tuba Büyüküstün) ilə zəngin və musiqi mövzusunda karier etmiş alim Muradı (Cansel Elçin) bir araya gətirən xəyalları olacaq.
Azər Məmmədov

* Azər Məmmədov (dövlət xadimi) — Laçın rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı
* Azər Məmmədov (yazıçı) — yazıçı, publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Azər Məmmədov (futbolçu) — futbolçu.

## Həmçinin bax
* Azər
* Məmmədov
EX Aşkım

***EX Aşkım*** — Kənan Doğulunun bir albomu. Albom 2001-ci ildə yayımlanıb. 
## Mahnıları

* *Kime Ne*
* *Ex Aşkım*
* *Pamuk*
* *Tutamıyorum Zamanı*
* *Ağlayamam*
* *Gül*
* *Ellerimde Çiçekler*
* *Elveda Meyhaneci*
* *Eksik Hayatlar*
* *Kalmam Kiracı*
* ''Susma
Mayya xalqları

**Mayya** — Mezoamerikanın yerli hindi xalqlarından olan etnolinqvistik qrup. Hazırda onlar Meksikanın cənubunda, Qvatemala və Belizdə, habelə El Salvadorun və Hondurasın qərbində məskunlaşıblar. 

## İstinadlar
Ağasəlim Atakişiyev

**Ağasəlim İbrahim oğlu Atakişiyev** () — Azərbaycan-sovet hərbi və dövlət xadimi, general-mayor (1945), Azərbaycan SSR daxili işlər naziri (1950–1953).

## Həyatı
Ağasəlim İbrahim oğlu Atakişiyev 1903-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 15 yaşından işləməyə başlamışdır. 1921-ci ildən Ümumrusiya Fövqəladə Komissiyası — Birləşmiş Təhlükəsizlik İdarəsi orqanlarında işləmişdir. A. Atakişiyev 1931-ci ildə Ümumittifaq Kommunist (b) partiyasına daxil olmuşdur.

A. Atakişiyev 1934-cü ildən dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. 1941-ci ildə Azərbaycan SSR daxili işlər xalq komissarının milis işləri üzrə müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. O, bu vəzifədə işləyərkən milis orqanlarının bütün fəaliyyətini hərbi zamanın tələblərinə tabe etmək, Azərbaycanın şəhər və kəndlərində inqilabi qayda-qanunu təmin etmək sahəsində işlər görmüşdür.

1943-cü ilin may ayından 1944-cü ilin iyun ayına qədər Ağasəlim Atakişiyev Azərbaycan SSR dövlət təhlükəsizliyi xalq komissarının birinci müavini olmuşdur. 1945-ci ildə ona general-mayor rütbəsi verilmişdir.
Konsul adı altinda SSRİ NKVD İrandakı rezidenti olmuşdur. Burada o Cənubi Azərbaycan məsələsi ilə məşğul olmuşdur.  
1946-1950-ci illərdə Azərbaycan SSR dövlət təhlükəsizlik nazirinin müavini, 27 may 1950 — 26 mart 1953-cü illərdə Azərbaycan SSR daxili işlər naziri olmuşdur. Azərbaycan K(b)P Mərkəzi Komitəsi bürosunun üzvi seçilmişdir.
Azərbaycan K(b)P MK Bürosunun üzvü, SSRİ ikinci çağırış Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. Sosialist dövləti qarşısında xidmətlərinə görə A. Atakişiyev Lenin ordeni, Qırmızı Bayraq Ordeni, iki dəfə I dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni, "Şərəf nişanı" ordeni, "Əmək igidliyinə görə", "Qafqazın müdafiəsi üçün" və "Almaniya üzərində qələbə üçün" medalları ilə təltif etmişdir.
1954-cu il mayında tutduğu vəzifədən azad ədilmiş, həmin ilin iyununda diskreditasiya faktlarına görə DİN sistemindən xaric edilmişdir. 1955-ci ilin noyabrında həbs edilmiş, 1956-cı il mayında "Bağırov işinə" görə gedən prosesdə SSRİ Ali məhkəməsinin Hərbi kollegiyasının səyyar sessiyası tərəfindən sosialist qanunvericiliyini pozduğuna görə cəzasını əmək-islah düşərgəsində çəkməklə 25 il azadlıqdan məhrum edilmişdir.
1969-cu ildə vaxtından əvvəl şərti olaraq azad edilimişdir. Azad olunmasında akademik Ziya Bünyadovun səyi olmuşdur.

## İstinadlar
Nadejda Aliluyeva

**Nadejda Sergeyevna Aliluyeva** (; ) — İosif Stalinin həyat yoldaşı.

## Həyatı
Nadejda Aliluyeva 1901-ci il sentyabrın 22-də Bakıda anadan olmuşdur. 1917-ci ildə Stalin Sibirdən Petroqrada qayıtdıqdan sonra Nadejda Aliluyeva ilə sevgi münasibətləri olmuşdur. 1918-ci ildə Nadejda Aliluyeva İosif Stalinlə ailə həyatı qurmuşdur. 1921-ci ildə oğlu Vasili, 1926-cı ildə qızı Svetlana anadan olmuşdur.
1926–1929 illərdə Moskva Sənaye Akademiyasında təhsil almışdı.

"Революция и культура" jurnalı və "Правда" qəzeti redaksiyaları ilə əməkdaşlıq etmişdir.
Nadejda Aliluyeva xəstə idi, güclü baş ağrılarından əziyyət çəkirdi. 1932-ci il noyabrın 9-da tapançadan ürəyinə atəş açaraq intihar etmişdir.

2006-cı ildə Nadejda Aliluyeva haqqında "Stalinin arvadı" filmi çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e3/Nadezhda_Sergeyevna_Alliluyeva_%281901%E2%80%931932%29.jpg 
* https://archive.today/20120708003317/aminpro.narod.ru/kreml_G_0017.html
Kitap əl idrak li lisan əl ətrak

**Kitabü'l-idrak li-lisani'l-Ətrak** (*Türklərin dilini anlama kitabı*) — 1312-ci ildə Əsirüddin Əbu Hayyan tərəfindən ərəblərə türkcə öyrətmək üçün yazılmış Qıpçaqca qramər kitabı və lüğət.
 
## İstinadlar
Yarasa (dəqiqləşdirmə)

* Yarasa
* Yarasa (hərbi birləşmə)
* Yarasa (Misir ilahəsi)
;Əsərlər
* Yarasa (film, 1995)
* Yarasa (roman)
* Yarasa (operetta)
Baba İshaq

**Baba İshaq** Vəfaiyyə təriqətinə bağlı Xorasan əzizlərindən Dədə Qarxının müridi olan Şüca-əd-Din Əbu'l-Bəkâ Baba İlyas bin Əli əl-Xorasaninin taliblərindəndir.

## Vəzifəsi
İranda Muhiddin Məhəmməd bin Əli bin Əhməd Tahiminin dərslərinə davam edərkən, Əlamutdaki "Hökumət-i Məlahidə-i Batıniyyə rəisi" olan Sultan Əlaəddin bin Məhəmməd bin Həsən-ı sanî tərəfindən Anadolu Dailiyinə təyin edildi. Daha sonra Muhiddin Tahimiin Sivas qazılığına göndərilməsi isə Baba İshaqın vəzifəsini  çox asanlaşdırdı.

## Həyatı

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Neyron şəbəkələr

**Neyron şəbəkələr** — Çıxıntılar vasitəsilə impulsları ötürən neyronlar öz aralarında qarşılıqlı təsirdə olmaqla neyron şəbəkələr əmələ gətirirlər.

Adətən neyron şəbəkələrin, strukturalarına və təyinatlarına görə fərqlənən üç əsas tipini göstərirlər. Birinci tip ierarx şəbəkələr adlanır. Belə şəbəkələrdə məlumat ierarxiyanın bir səviyyəsindən digərinə ardıcıl keçirilməklə ötürülür. Neyron şəbəkələrin ikinci tipinə məhdud təsir dairəsinə malik olan neyronlardan formalaşmış lokal şəbəkələr aiddir. Bu tip lokal şəbəkənin neyronları erarxiyanın bir səviyyəsi çərçivəsində məlumatı emal edirlər. Bu zaman funksional lokal şəbəkə özünü nisbi izoleolunmuş ləngidici və yaxud da həyəcanlandırıcı struktura kimi təqdim edir.

Neyron şəbəkələr əsas olaraq 3 hissəyə ayrılırlar:

* 1. Tam əlaqəli şəbəkələr;
* 2. Çoxlaylı neyron şəbəkələri;
* 3. Zəif əlaqəli şəbəkələr.

Tam əlaqəli neyron şəbəkələri əsas olaraq süni neyron şəbəkəsində iştirak edən hər bir neyronun digər neyronlar ilə əlaqəsinin olmasıdır. Çoxlaylı neyron şəbəkəsinə gəldikdə isə bu neyronlar çoxlu sayda laylar vasitəsilə qurulur. Hər bir layda neyronların sayına heç bir məhdudiyyət qoyulmur. Layda istənilən sayda neyron ola bilər. Neyronların sayı özündən əvvəlki və sonrakı laydan heç asılı deyil. Çox laylı neyron şəbəkələrin aşağıdakı tipləri mövcuddur.

1. Monotonluq

2. Tərs əlaqəsiz şəbəkələr

3. Əks əlaqəli neyron şəbəkələri.

## Ədəbiyyat
* Bain. Mind and Body: The Theories of Their Relation. — New York: D. Appleton and Company, 1873.
* James. The Principles of Psychology. — New York: H. Holt and Company, 1890.
Girdman

**Girdman** —VII əsrin əvvəllərindən Qafqaz Albaniyasının birinci böyük knyazları olan Mehranilər sülaləsinin biri irsi mülkü. Bu vilayətin lokallaşdırılması ilə bağlı üç nəzəriyyə mövcuddur. Bəziləri onun Ağsu - Girdman çayları rayonunda (İ.Əliyev, F.Osmanov), digərləri müasir Qazax rayonu ərazisində (S.T.Yeremyan), üçüncü qrup isə Yerevançay hövzəsi ətrafında və müasir Gədəbəy rayonu ərazisində (Z.M.Bünyadov) yerləşdiyini iddia edirlər. Fəridə Məmmədova isə Girdman vilayətinin Albaniyanın şimal-qərbində, Kürün sağ sahilində, erməni və gürcü torpaqları ilə sərhəddə yerləşdiyini bildirir. Favstos Buzandın yazdığına görə, Girdman, Arsaq və Uti birlikdə 387-ci ilə qədər indiki Azərbaycan ərazisinin qərbində olmuşdur. Albaniyanın tarixi gerçəkliklərinin öyrənilməsi göstərmişdir ki, Girdman heç vaxt Ermənistana daxil olmamışdır. Mehranilər bu ərazilərdə Girdman qalasını, Mehrəvan şəhərini və çoxlu məbədlər inşa etdirmişlər.

VII əsrin əvvəllərində Albaniyanın Girdiman vilayətində Girdiman knyazlığı yaranmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lpina

**Lpina** — Çolanın şimal-qərbində Çola ilə Şəki arasında yerləşən Qafqaz Albaniyasının əyaləti. Həmin ərazidə qafqaz albanları, lpinlər, leqlər və başqa etnik qruplar yaşayırdı. Əyalətin adı yunanca *lupen*, ermənicə *lpin* adlandırılmış etnik qrupun adından götürülmüşdür. 

Çola və Lpina vilayətlərinin müəyyən mənada muxtariyyətə malik olması, separatçılıq meylləri Moisey Kalankatlınun "Albaniya, Lpina və Çola" adlı triadasında öz əksini tapmışdır. Hələ I-II əsrlərdə, Müqəddəs Yeliseyin apostolluq dövründə o üç ölkənin - Çola, Lpina və Albaniyanın müqəddəsi adlandırılmışdı. Bu triada ilə 626-630-cu illərin siyasi hadisələrində, bütün Albaniyanın, o cümlədən Çolanın xəzərlər tərəfindən işğal edildiyi dövrdə də rastlaşırıq. Xaqan oğlu Şat deyirdi ki, onun atası üç ölkəni - Albaniya, Lpina və Çolanı əbədi hakimiyyət altına almışdır. Həmin mülahizəyə əsaslanan K.V.Trever belə bir qənaətə gəlir ki, VII əsrdə “Albaniyanın tərkibində olan Lpina və Çola vilayətləri müəyyən daxili müstəqilliyə malik idilər və görünür, elə bu, Albaniyadan sonra həmin yerlərin adının sadalanmasına səbəb olurdu”.

Lpina VI-VII əsrlərdə türkdilli köçərilərin yürüşləri ilə əlaqədar basqınlara məruz qalmışdır. 

## İstinadlar
Paytakaran

400px|thumb|right|Albaniya və qonşu ölkələr (VI əsr-VIII əsrin əvvəlləri) - Təerib edəni: İ.S.Süleymanov
**Paytakaran** — Qafqaz Albaniyasına daxil olan əyalətlərdən (nahanq) biri. Paytakaran mənbələrdə müxtəlif adlarla - *Kaspk /* *Kazbk* (erməni mənbələrində), ***Kaspiana*** (yunan-Roma mənbələrində), ***Paytakaran-Balasikan*** (Musa Kalankatlı və bəzi erməni mənbələrində), *Balasakan / Balasəcan / Balasican / Bələsican* (fars və ərəbdilli mənbələrdə) və s. formada adlandırılmışdır.

Bu əyalət müasir Şimali Azərbaycanın cənub-şərq hissəsində yerləşmiş və şərqdə Xəzər dənizinin sahillərinə kimi uzanırdı. Mil və Muğan düzlərinin bir hissəsi də Paytakaranın tərkibinə daxil idi. Bəzi vaxtlarda Paytakaran Atropatenanın şimal-şərq torpaqlarını da öz tərkibinə birləşdirmişdir. Ehtimal olunur ki, Şirvanın Xəzər dənizinə kimi cənub-şərq hissəsi Abşeron yarımadası ilə birlikdə Paytakaranın tərkibində olmuşdur.

Mərkəzi eyniadlı Paytakaran (böyük ehtimalla Beyləqan) şəhəri idi. Paytakaran siyasi cəhətdən bəzən Qafqaz Albaniyasının tərkibində, bəzən isə müstəqil olmuşdur. Lakin IV əsrin ikinci yarısından bu əyalət Albaniyanın tərkibinə daxil idi. V-VIII əsrlərdə Balasakanda qafqaz albanları, kaspilər, hunlar, xəzərlər, akasirlər və başqa tayfalar yaşamışdır.

Hazırda Cənubi Azərbaycanın Sarab şəhristanında yerləşən *Biləsicin* kəndinin adı Balasakan vilayətinin adından qalma bir toponim (yer adı) ola bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Muarem Muarem

**Muarem Muarem** () — makedoniyalı futbolçu. "Qarabağ" futbol klubunun oyunçusudur.

## Milliyəti
Muarem Makedoniyada doğulsa da, əslən türkdür.

## Karyerası
Muarem Muarem 3 dəfə 17 yaşlılar, 3 dəfə 19 yaşlılar, 3 dəfə isə 21 yaşlılardan ibarət milli komandanın heyətində çıxış edib. 21 yaşadək futbolçulardan ibarət komandanın heyətində 4 dəfə fərqlənib. O, əas milli komandada 7 oyun keçirib və qol vurmayıb.

## Uğurları
### Klub
; Qarabağ
*Azərbaycan Kuboku
** Qalib (1): 2014-15
*Azərbaycan Premyer Liqası
** Qızıl (1): 2013-14, 2014-15
** Gümüş (1): 2012-13

### Şəxsi

## İstinadlar
C vitamini

**C vitamini** (elmi adı: **askorbin turşusu**, və ya **askorbat**) orqanizm üçün əvəzolunmaz həyati əhəmiyyətli vitamin olub, suda həll olan antioksidant xüsusiyyətə malikdir. İnsan orqanizmi onu sintez edə bilmədiyindən qida vasitəsilə qəbul edilməsi vacibdir. Əsas təbii mənbələri sitrus meyvələri (limon, portağal, qreypfrut), çiyələk, kivi, yaşıl bibər, kartof, pomidor, kələm və digər meyvə-tərəvəzlərdir. Tibbi təcrübədə C vitamini sinqa xəstəliyinin profilaktika və müalicəsində, immunitetin gücləndirilməsində, soyuqdəymə və qrip zamanı istifadə olunur. Həmçinin kollagen sintezində, dəmir sorulmasında və toxumaların bərpasında mühüm rol oynayır. Farmaseptik preparatlar şəklində həb, kapsul, şərbət və inyeksiya formasında buraxılır. Böyüklər üçün gündəlik tövsiyə olunan doza 65-90 mq təşkil edir. C vitamini çatışmazlığı yorğunluq, zəiflik, diş ətlərinin qanaması və yara sağalmasının ləngiməsi kimi əlamətlərlə özünü göstərir. Artıq dozada qəbulu mədə-bağırsaq pozğunluqlarına səbəb ola bilər. Preparatın təyini həkim nəzarəti altında aparılmalıdır.

XVIII əsrin ortalarına qədər skorbut (sinqa) xəstəliyi dənizçilər arasında əsas ölüm səbəblərindən biri idi. Britaniya Donanmasında bu xəstəlikdən həyatını itirən dənizçilərin sayı döyüşlərdə həlak olanlardan daha çox olmuşdur. Bu dövrdə dənizçilər uzun səyahətlər zamanı təzə meyvə və tərəvəz əldə edə bilmədikləri üçün xəstəliyə tutulurdular.

## Xüsusiyyətləri
Fiziki xüsusiyyətlərinə görə, askorbin turşusu turş dadı olan ağ kristal tozdur. Alkoqolda və suda asanlıqla həll olur. Askorbin turşusunun ərimə nöqtəsi 190-192 °C-dir (parçalanma ilə).

## Gündəlik tələbat

## İstinadlar
Mum

**Mum** — ali turşuların və yüksək molekulyar spirtlərin bitki və heyvanlar aləmində mürəkkəb efirləri. *Bitki* və *heyvan* mənşəli mumları fərqləndirmək olar.

## Təbiətdə mum
*Heyvan* mumları:
* Arıların istehsal etdiyi mum arı şanın qurulmasında istifadə olunur.
* Qoyunun yunun qaynadaraq Lanolin adlı mumu əldə etmək olar.

## Həmçinin bax
* Mum lövhələr
Xalik Məmmədov

**Xalik Rəfi oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin kadr, rejim və informasiya texnologiyaları üzrə vitse-prezidenti (2007–2023), Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti prezidentinin müşaviri (2023-cü ildən-2025-ci ilin mart ayına qədər), hazırda təqaüdçüdür.

## Həyatı
Xalik Rəfi oğlu Məmmədov 28 iyun 1958-ci ildə Astara rayonunun Kakalos kəndində anadan olmuşdur. 1984-cü ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu mühəndis–elektrik ixtisası üzrə bitirmişdir. "Personalın idarə olunmasında motivasiyanın rolu" mövzusunda elmi işi sayəsində İqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktorudur. 8 elmi məqalənin müəllifidir.

Əmək fəaliyyətinə 1976-cı ildə Yeni Bakı Neftayırma Zavodunda başlamışdır. Energetik, Enerji təchizatı sexinin rəis müavini, 1985–1991-ci illər ərzində Yeni Bakı Neftayırma Zavodunun Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri, 1991–1992-ci illərdə Bakı şəhəri Nizami Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini, Bakı şəhəri Nizami Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini, Yeni Bakı Neftayırma Zavodu nəzdində "Azinteroyl" Müştərək Müəssisəsinin texniki direktoru, 1992–1994-cü illər ərzində Azərbaycan Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının Təşkilat şöbəsinin baş mütəxəssisi, 1994–2005-ci illərdə "Azərneftyanacaq" İstehsalat Birliyində (daha sonra "Azərneftyanacaq" Neft Emalı Zavodu, Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodu adlandırılmışdır) kadrlar şöbəsinin rəisi, 1996-cı ildən baş direktorun müavini, direktorun rejim və kadrlar üzrə müavini vəzifələrində çalışmışdır.

2005-ci ilin noyabr ayından SOCAR-da İşlər İdarəsinin rəisi və 2007-ci ildən isə SOCAR-ın kadr rejim və informasiya texnologiyaları üzrə vitse prezidenti, 2021-ci ildən 2023-cü ilə qədər Dövlət Neft Şirkətinin vitse-prezident vəzifəsində çalışıb.

1986–1992-ci illər ərzində Azərbaycan Həmkarlar İttifaqı Şurasının Rəyasət Heyətinin üzvü, 1990–1992-ci illər ərzində Ümumittifaq Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının (ÜİHİK) üzvü, ÜİHİK-in Əməyin Mühafizəsi və Ekologiya Komissiyasının Əməyin mühafizəsi üzrə alt komissiyasının sədri seçilmişdir. SSRİ Həmkarlar İttifaqının XVIII və XIX qurultaylarına nümayəndə seçilmişdir.

Azərbaycan Beynəlxalq Təhsil Mərkəzinin (ABTM), (2013–2024) Bakı Fransız Liseyinin (BFL) və (2013–2023) SOCAR Medianın idarə heyətinin sədri və "SOCAR plyus" jurnalının baş redaktorudur.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## Təltiflər
* SSRİ Həmkarlar İttifaqının mükafatı — 1990
* Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi — 18 sentyabr 2008
* 2-ci dərəcəli "Əmək" ordeni — 7 noyabr 2017

## İstinadlar
Sinekdoxa

**Sinekdoxa** — metonimiyanın bir növüdür. Sinekdoxada bir əlamət bütöv bir anlayışı, sözün bir hissəsi tamı əvəz edir. Yəni, bir sözün ifadə etdiyi mənanı təklikdə bir söz ifadə edir. Məsələn: zəkalı adamlar yerinə zəkalılar, qulağı kar əvəzinə kar, üzü çopur əvəzinə çopur işlənir. Bunlardan başqa,  Qasım bəy Zakir şeirlərindən birində Şuşa polis rəisini "yarımsaqqal" adlandırır. S.Rəhimovun "Saçlı" ,"Qaloş" kimi obrazları da bu qəbildəndir.

-
Neft Daşlarında faciə (1957)

**"Neft Daşları"nda faciə** — 21 noyabr 1957-ci ildə gecə vaxtı Neft Daşlarında saniyədə 44 metr sürətlə əsən güclü külək və 13 metr hündürlüyündə dalğa ilə müşayiət olunan qasırğa zamanı baş vermiş hadisə. Hadisə nəticəsində 21 nəfər faciəli şəkildə həlak olmuşdur. Bu hadisə Neft Daşları tarixində baş vermiş ən faciəvi hadisədir.

## Səbəbləri
Faciənin baş verməsinin əsas səbəbi hava şəraiti olmuşdur. Belə ki, həmin vaxt Neft Daşlarında saniyədə 44 metr sürətlə güclü külək əsirdi ki, bu da 13 metr hündürlüyündə dalğa ilə müşayiət olunan qasırğanın yaranmasına səbəb olmuşdur. Nəticədə dəniz özülü qasırğanın gücünə tab gətirməyərək dağılmış və həmin ərazidə olan 21 nəfər bataraq həlak olmuşlar. Onların batdığı yerdə səhərədək qışqırıq, köməyə çağırış səsləri eşidilsə də o dövrdəki texniki imkanlar şəraitində onlara kömək etmək mümkün olmamışdır.

## Həlak olanlar
Hadisə nəticəsində "Neft daşları" Neft və Qaz Çıxarma İdarəsinin əməkdaşları — Neft Daşlarının əsasını qoyanlardan M. P. Kaveroçkinin və S. Bağırovun rəhbərlik etdiyi 2 qazma briqadasının 21 üzvü faciəli şəkildə həlak olmuşdur.. Əksəriyyəti gənc və subay oğlan olan neftçi şəhidlərinin meyidlərini tapmaq mümkün olmamışdır 1999-cu ildə Neft Daşlarının yaranmasının 50 illik yubileyi günlərində faciə qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış abidədə həlak olan 21 neftçinin adı həkk olunmuşdur:
* Mixail Pavloviç Kaveroçkin;
* Süleyman Orucəli oğlu Bağırov;
* İbrahim Qurban oğlu Sadıqov;
* Ağa Hüseyn oğlu Bağırov;
* Nikolay Qriqoryeviç Duplixin;
* Seyid Məmməd oğlu Əliyev;
* Fərman Məmməd oğlu Rzayev;
* İxtiyar Abı oğlu Həsənov;
* Əmir Fərzəliyev;
* Səyyad Muxtar oğlu Məmmədov;
* Əmir Məmmədov;
* Vladimir İvanoviç Kojanov; 
* Məmmədəli Məmmədhüseyn oğlu Muradov;
* Balaəli Ağababa oğlu Mirzəyev;
* Xeyrulla Nemətulla; 
* Nikolay Vasilyeviç Şenov;
* Mustafa Əli oğlu Əhmədovxanov; 
* Həsənbala Ağabəy oğlu Hacıyev; 
* Ağa Əli oğlu Əliyev;
* Rəcəb Kaziyev; 
* Əbdülhəsən Qurbanəli oğlu Babayev.

## Xatirəsi
* Faciədən sonra hər il noyabrın 21-də onların batdığı yerə 21 dəst qərənfil atmaqla onların ruhları yad edilir.
* 1999-cu ildə Neft Daşlarının yaranmasının 50 illik yubileyi günlərində faciə qurbanlarının xatirəsinə abidə ucaldılmışdır.
* 2009-cu ildə Neft Daşlarının yaranmasının 60 illik yubiley ərəfəsində parkın yenidən qurulması ilə əlaqədar həlak olan neftçilərin xatirəsinə yeni memorial kompleks yaradılmışdır.

## İstinadlar
Fikrət Məmmədov

* Fikrət Məmmədov (dövlət xadimi) — Azərbaycanın ədliyyə naziri (2000–2024), Azərbaycan Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi (2024-).
* Fikrət Məmmədov (televiziya işçisi) — AzTV-nin Rusiya nümayəndəliyinin rəhbəri.
* Fikrət Məmmədov (kimyaçı) —
* Fikrət Məmmədov (general)
* Fikrət Məmmədov (aktyor)

## Həmçinin bax
* Fikrət
* Məmmədov
Tofiq Qəhrəmanov

**Tofiq Qəhrəmanov** — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Strateji inkişaf üzrə vitse-prezidenti (2010–2021)

## Həyatı
Qəhrəmanov Tofiq Ridvan oğlu 1953-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan neft və kimya institutunu (Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) mühəndis-elektrik ixtisası üzrə bitirmişdir.

1976–1983-cü illərdə Vladimir İliç adına Yeni Bakı Neftayırma Zavodunun (indiki Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodu) İnformasiya-hesablama mərkəzində mühəndis vəzifəsində işləmiş, zavodun komsomol komitəsinin katibi olmuşdur.

1983–1990-cı illərdə keçmiş partiya təşkilatlarında — əvvəlcə Nizami rayon Partiya Komitəsində, sonra Bakı şəhər Partiya Komitəsində təlimatçı vəzifələrində çalışmışdır. 1990–1991-ci illərdə Vladimir İliç adına Yeni — Bakı Neftayırma Zavodunda direktor müavini, 1991–1993-cü illərdə zavodun təsis etdiyi "Azinteroil" Birgə Müəssisəsinin Baş direktoru işləmiş, 1994–1998-ci illərdə isə özəl bizneslə məşğul olmuşdur.

1998–2006-cı illərdə "Azərneftyanacaq" İB-də texniki—iqtisadi şöbənin, Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodunda iqtisadi əməliyyatlar və investisiyalar şöbəsinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır. 2006–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Emalın strateji inkişafı şöbəsinin rəisi, 2007–2010-cu illər ərzində isə Marketinq və İqtisadi Əməliyyatlar İdarəsinin rəisi olmuşdur.

2010-cu ildən Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Strateji inkişaf üzrə vitse-prezidentidir. 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə ARDNŞ-nin vitse-prezidenti vəzifəsindən azad edilib.

2010-cu ildə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə "Əməkdar mühəndis" fəxri adına layiq görülmüşdür. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## İstinadlar
Hafiz Məmmədov (rəssam)

**Hafiz Məmməd oğlu Məmmədov** () — rəssam; əməkdar incəsənət xadimi.

## Həyatı və fəaliyyəti
Hafiz Məmmədov 1921-ci ildə Bakının Sabunçu qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, 1941-ci ildə Bakı Rəssamlıq Akademiyasını bitirmiş, məzunu olduğu məktəbdə müəllimlik fəaliyyətinə başlamışdır. Onun "Kəşfiyyatda" adlı ilk əsəri ilk dəfə 1941-ci ildə respublika sərgisində nümayiş olunmuşdur.

Hafiz Məmmədov İkinci dünya müharibəsində iştirak etmiş, Stalinqraddan Berlinədək şərəfli döyüş yolu keçmişdir.

O, 1946–1952 illərdə V. İ. Surikov adına Moskva Ali Rəssamlıq İnstitutunda təhsil almışdır.

Hafiz Məmmədov pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, davamçılarını yetirmişdir.

Hafiz Məmmədov respublika və beynəlxalq səviyyəli sərgilərdə iştirak etmişdir. O, 1959–1973 illər ərzində Misir, Sudan, Livan, İraq, Suriya, Mərakeş, Əlcəzair, Tunis, Macarıstan, Rumıniya və digər ölkələrdə keçirilən sərgilərdə Azərbaycan incəsənətini layiqincə təmsil etmişdir.

Hafiz Məmmədovun vəfatından sonra ilk sərgisi 1996-cı ildə keçirilmişdir. Milli Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində 24 iyin 2011-ci ildə Hafiz Məmmədovun 90 illiyi münasibətilə yaradıcılığının bütün dövrlərini əks etdirən sərgi təşkil olunmuşdur. Sərgidə nümayiş olunan əsərlər Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyi, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası və rəssamın ailə kolleksiyasından seçilmişdir.

Hafiz Məmmədov 1946-cı ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvlüyünə qəbul edilmişdir. 1995-ci ildə vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 18 dekabr 1980

## İstinadlar

## Mənbə
* Ceyhun. Hafiz Məmmədovun 90 illiyi qeyd olundu. "Mədəniyyət" qəzeti, 1 iyul 2011-ci il
Haçiko

**Haçiko** — akita-inu cinsindən olan it, Yaponiyada sədaqət simvolu hesab olunur.

## Həyatı
Haçiko 1923-cü il 10 noyabr tarixində Akita yapon prefekturasında dünyaya göz açmışdır. Fermer küçüyü Tokio Universitetində çalışan professor Hidesaburo Uenoya bağışlamaq qərarına gəlir. Professor itə Haçiko (yaponcadan mənası "səkkizinci" deməkdir) adını verir.

Haçiko böyüyəndən sonra öz sahibini hara gedirdisə mütləq müşayiət edirdi. Professor gündəlik olaraq şəhərə işə gedirdi. Ona görə, Haçiko Şibuya stansiyasının girişinə qədər professoru yola salır, yenidən günorta saat 3-də öz sahibini qarşılamaq üçün geri qayıdırdı.

1925-ci il 21 may tarixində professoru Tokio Universitetində infarkt vurur. Həkimlər onun həyatını xilas edə bilmirlər və o, artıq evə qayıtmır. Haçiko həmin vaxt 18 aylıq idi. Həmin gün Haçiko öz sahibini çox gözləməsə də, hər gün stansiyanın qabağına gələrək gecə saatlarına qədər onun gəlişini gözləyirdi. O, professorun evinin artırmasında gecələyirdi.

Haçikonu professorun dostları və qohumları evlərinə aparmaq istəsələr də, o, daima stansiyaya qayıdırdı. Yerli satıcılar və dəmiryolu işçiləri inadkarlığına heyrət edərək onu yedizdirirdilər.

Haçiko bütün Yaponiyada 1932-ci ildə Tokionun iri qəzetlərindən birində nəşr edilmiş "Sadiq it 7 il əvvəl ölmüş öz sahibinin gəlişini gözləyir" başlıqlı məqalədən sonra məşhurlaşmışdır. Bu hadisə yaponların ürəyini fəth etmiş və Sibuya stansiyasının önünə bu itə baxmaq məqsədilə əhali axışmağa başlamışdır.

## Ölümü

Haçiko stansiyaya 9 il ərzində öz ölüm günü — 1935-ci il 8 mart tarixinə qədər gəlmişdir. Ölmüş Haçikonun cəsədini stansiyanın yaxınlığında yerləşən ərazidən tapmışdılar. Haçikonun mədəsindən 4 ədəd **yakitori** (qızardılmış toyuq tikələrinin yemək çubuqlarına keçirildiyi yapon yeməyi) çubuğu aşkar olunsa da, bunların mədəyə heç bir ziyanı olmamış və ölüm səbəbi sayılmamışdı. Onun ölümü geniş rezonansa səbəb olduğundan Yaponiyada bir gün matəm elan olunmuşdur.

## Xatirəsi

1934-cü il 21 aprel tarixində özünün iştirakı ilə ona ucaldılan heykəlin açılışı olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi zamanı hərbi ehtiyaclara görə, metal tələb olunduğundan abidəsi məhv edilmişdir. Amma Yaponiya köpəyi unutmamış, müharibə bitdikdən sonra, 1948-ci ildə onun abidəsi yenidən bərpa edilmişdir. Hazırda Haçikonun Şibuya stansiyası qarşısındakı abidəsi sevgililər üçün görüş yeridir. İtin öz obrazı isə Yaponiyada fədakar sevgi və sadiqliyin simvoluna çevrilmişdir.

Haçikonun qalıqları müqəvva görkəmində Tokioda yerləşən Yaponiya Milli Elmlər Muzeyində saxlanılır. Haçikonun qalıqlarının bir hissəsi Tokiodakı Ayoma qəbiristanlığında saxlanılır.

## Mədəniyyətə təsiri
1987-ci ildə çəkilmiş "Haçikonun taleyi" filmi bu köpəyin taleyindən bəhs edir. Sonradan 2009-cu ilə bu filmin remeyki olan "Haçiko, bir itin taleyi" filmi çəkilmişdir.

Haçikonun taleyinə "Futurama" cizgi serialının seriyalarından biri olan Jurassic Bark da həsr olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əliheydər Şirvani-Mustafabəyov

**Əliheydər İbiş oğlu Şirvani-Mustafabəyov** () — Marı vilayət komitəsinin sədri.

## Həyatı
Əliheydər İbiş oğlu Şirvani-Mustafabəyov 1896-cı ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Şirvan xanlarının nəslindəndir. Ali təhsil almışdı. 1928-ci ildən 1930-cu ilədək Tacikistan SSR-nin I katibi vəzifəsində çalışmışdı. 1930-cu ildən 1934-cü ildək Marı vilayət komitəsinin sədri. 21 fevral 1938-ci ildə tutulmuşdu.

Əliheydər Şirvani-Mustafabəyov 26 aprel 1938-ci ildə repressiyaya uğrayıb. O, 6 oktyabr 1956-cı ildə bəraət alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lətafət Məmmədova

**Lətafət Məmmədova** () — rəssam.

## Həyatı
Lətafət Hafiz qızı Məmmədova 1954-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, əməkdar incəsənət xadimi Hafiz Məmmədovun qızıdır.

Lətafət Məmmədova Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbini və Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetini bitirmişdir.

Lətafət Məmmədova bir müddət Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinde kafedra müdiri vəzifəsində işləmişdir.

O, 2001-ci ildə Türkiyə  dövlətinin dəvəti ilə İstanbulun müxtəlif sənət qurumlarında dərs demişdir.

2005-ci ildə İstanbulun Yeşilkoy səmtində öz sənət emalatxanasını yaratmışdır.

Türkiyədə təşkil etdiyi sərgilərdə əsərlərim auksioniarda satışa çıxarılmış, bir çöx əsərləri Türkiyənin muzeyləri tərəfindən satın alınmışdır.

Lətafət Məmmədova Türkiyədə 10 fərdi sərgi açmışdır. Onun əsərləri Rusiyanın, Avropanın, ABŞ-nin muzey və kolleksiyalarında saxlanılır.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* İstanbulda Lətafət Məmmədova va tələbələrinin qrup sərgisi açılıb. "Səs" qəzeti,13 mart.
* http://apa.az/az/print/180075
Adveksiya

**Adveksiya** (lat. advectio – gətirmə ) – meteorologiyada – havanin üfüqi istiqamətdə hərəkət edərək istini, soyuğu və rütubəti bir yerdən başqa yerə aparması.

## Həmçinin bax
* Meteorologiya

## İstinadlar
Adventiv orqanlar

**Adventiv orqanlar** (lat. *adventicius – yabancı*) – bitkilərdə böyümə nöqtəsinin embrional toxumasından deyil, bir qədər yaşlı hissədən və müvafiq olmayan yerlərdə inkişaf edən orqanlar.

## Həmçinin bax
* Adventiv növlər
Additivlik

**Additivlik** (lat. additives-əlavə edilən) – kəmiyyətin bütöv obyektə uyğun qiymətinin həmin obyektin istənilən tərzdə bölünməsindən alınan hissələrinin uyğun qiymətləri cəminə bərabər olması xassəsi. Məs., bütöv cismin həcmi onun hissələrinin həcmləri cəminə bərabərdir.

## Həmçinin bax
* Additiv

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Adenoviruslar

**Adenoviruslar** ( yun. aden – vəzi+viruslar ) – insanda yuxarı tənəffüs yollarının kəskin iltihabına, konyunktivit, enterokolit, viruslu pnevmoniya və s. xəstəliklərə səbəb olan virusların böyük bir qrupu. 50-yə yaxın tipi, o cümlədən insanda 32 tipi məlumdur. Zülal örtükdən və DNT-dən ( dezoksiribonuklein turşusu ) ibarətdir. Ölçüləri 70-90 mmk-dur
Adenoviruslar xarici qişası olmayan ,təqribən 70-90&nbsp;nm diametrli sadə quruluşlu viruslardır.252 kapsomerdən ibarətdir. Onların 240-ı hekson formada olur, onlar virionun səthində tillər əmələ gətirir.

## İstinadlar
Avtoklav

**Avtoklav** ( avto…+lat. clavis-açar) – 1) texnikada atmosfer təzyiqindən  yüksək təzyiqdə və qızdırmaqla müxtəlif prosesin aparılması üçün aparat.

* Avtoklav boyaq maddələrinin istehsalında, sintez prosesləri, rezin məmulatların vulkanlaşdırılması, konservlərin sterilləşdirilməsi, həmçinin tikinti materialları sənayesi, hidrometallurgiya və s. sahələrdə işlədilir.
* Tibdə sarğı materiallarını, alətləri, eləcə də mikroorqanizmlər yetişdirmək üçün qida mühitini, infeksiya düşən materialları,operasiya xələtlərini və s. təzyiqlə sterilizə edən aparat.

## İstinadlar
Nazim Poluxov

**Nazim Şamil oğlu Poluxov** () — Azərbaycan inşaatçısı, texnika üzrə fəlsəfə doktoru (2006).

## Həyatı
Nazim Poluxov 1960-cı il martın 22-də Gürcüstanın Marneuli rayonunun Sadaxlı kəndində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə kənd orta məktəbini, 1982-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun inşaat fakültəsini bitirmişdir. 1982–1994-cü illərdə "Bakıdövlətlayihə" İnstitutda müxtəlif mühəndis vəzifələrində işləmişdir.

1994-cü ildən başlayaraq müxtəlif özəl şirkətlərdə mühəndis vəzifələrində işləmişdir. Azərbaycanda tikilən yüzlərlə yüksəkmərtəbəli yaşayış binalarının və ictimai təyinatlı binaların konstruktiv layihələrinin müəllifidir. Bakı şəhərində C. Cabbarlı küçəsində ilk dəfə ən dərin — 5 mərtəbəli yeraltı avtomobil dayanacağı olan 18 mərtəbəli inzibati binanın konstruktiv layihəsinin müəllifidir.

2006-cı ildə "Dəmir-beton yatıq qabıqların kontur konstruksiyaların sərtliyindən asılı olaraq zəlzələyə davamlılığının tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alımışdır. Onlarla elmi məqalələrin müəllifidir.

2008-ci ildən "Bakı Dövlət Layihə Institutu"nun baş konstruktorudur.

## İstinadlar

## Mənbələr
# İlyas Adıgözəlli."Borçalının Sadaxlı dünyası". Bakı, 2014, səhifə 300–302.
# İlqar İsbatov, Elçin Əliyev."Bakı Dövlət Layihə İnstitutu". Bakı,2012, səhifə 290.
# Bəhram İbrahimov, Zərbalı Mirzə. "Azərbaycan Tikinti Kompleksinin Ensiklopediyası". Bakı,2014, səhifə 156–160.
Fortepiano bəstəkarlarının siyahısı

Aşağıda ən tanınmış fortepiano bəstəkarları yer alıblar. Siyahıda hansısa bəstəkarın adı buraxılmış ola bilər.

## Orta əsrlər

## İntibah dövrü
thumb|150px|Svelink Yan Piterszon

## Barokko dövrü
[thumb|150px|[İohann Sebastyan Bax]]

## Klassik dövr
[thumb|150px|[Lüdviq van Bethoven]]
[thumb|150px|[Volfqanq Amadey Motsart]]

## Romantik dövr
[thumb|150px|[Frederik Şopen]]
[thumb|150px|[Antonin Dvorjak]]
[thumb|150px|[Pyotr Çaykovski]]
[thumb|150px|[Ferens List]]

## XX əsr
[thumb|150px|[İqor Stravinski]]

[thumb|150px|[Sergey Raxmaninov]]
[thumb|150px|[Arnold Şönberg]]

## Caz

## Müasir dövr
Əli Məmmədov

* Əli Əhməd oğlu Məmmədov (1931) — texnika elmləri doktoru, professor.
* Əli Fərhad oğlu Məmmədov (1965) — Azərbaycan kaskadyoru.
* Əli Hüseyn oğlu Məmmədov (1955–1992) — hərbçi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı (1992).
* Əli Cəlil oğlu Məmmədov (1898–1968) — heyvandar, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).
* Əli Abdulla oğlu Məmmədov (1947) — Ərazilərin Bərpası Agentliyinin baş direktoru, Əməkdar mühəndis (2010).
* Əli Ruf oğlu Məmmədov (1947) — dəmiryolçu, Əməkdar mühəndis (2010)
* 
* 

## Həmçinin bax
* Əli
* Məmmədov
Əbu Bəkr Narşahi

**Əbu Bəkr Məhəmməd ibn Cəfər Narşahi** (; ) — X əsr Orta Asiya tarixçisi.

## Həyatı
Əbu Bəkr Məhəmməd ibn Cəfər 899-cu ildə Buxara yaxınlığındakı Narşah qəsəbəsində anadan olmuşdu. "Buxara tarixi" əsərinin müəllifidir.

Əbu Bəkr Məhəmməd ibn Cəfər Narşahi 959-cu ildə vəfat edib.

## Buxara tarixi əsəri
ən-Narşahinin “Buxaranın tarixi” əsərində isə giriş hissəsindən sonra Buxaranın tarixi,
topoqrafiyası və iqtisadi həyatı əks olunmuşdur. Bu əsər ərəb dilində 943-cü ildə yazılmışdır.

## Ədəbiyyat
* http://www.vostlit.info/haupt-Dateien/index-Dateien/N.phtml?id=2054|title=Мухаммад Наршахи. История Бухары. Ташкент. 1897|publisher=Восточная литература|accessdate=13 февраля 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/65eYUdrKF|archivedate=
* Бартольд В. В. Туркестан в эпоху монгольского нашествия. Собрание сочинений, том 1. М.: 1963.
* Ebû Bekr Narşahi, Târîh-i Buhârâ, Çev.: Ebû Nasr Ahmed b. Muhammed b. Nasr el-Kabâvî, ed.: Muhammed Takî Müderres Razavî (Tehran: Tûs 1362/1983).

## İstinadlar
Əbdürrəzzaq Səmərqəndi

** Kəmaləddin Əbdürrəzzaq ibn İshaq Səmərqəndi** (1413—1482) — Orta Asiya tarixçisi.

## Həyatı

Əbdürrəzzaq Səmərqəndi 1413-cü ildə Herat şəhərində doğulmuşdu. Uzun müddət Teymurluların sarayında (Səmərqənddə) xidmət etmişdir. 1463-cü ildən isə o, Sultan Şahruxun Heratdakı xanəgahının şeyxi olmuşdur. O, fars dilində yazdığı “Mətlə əs-sədeyn və məcmə əl-bəhreyn” (“İki xoşbəxt ulduzun doğulması və iki dənizin qovuşması”) əsərində57 1304-1470-ci illərin hadisələrini əks etdirmişdir.

Əsərin II cildində Çobanlılar, Cəlairilər, Qaraqoyunlular, Şirvanşahlar, Teymurlular Azərbaycana yürüşləri, onların Şirvanşahlarla münasibətləri, Azərbaycanda baş vermiş üsyanlar haqqında məlumatlar vardır.

Kəmaləddin Əbdürrəzzaq ibn İshaq Səmərqəndi 1482-ci ildə Herat şəhərində vəfat edib.

## Əsərləri
Əbdürrəzzaq Səmərqəndi Mavəraünnəhr və Orta Şərq məmləkətlərinin XIV-XV əsrlərdəki tarixinə aid məlumatları yazısında cəmləşdirib "Mətləi səideyn və məcməi bəhreyn" adlı əsər qələmə almışdı. 
Əsərin tənqidi mətni elmi izahlarla 1960-cı və 1969-cu illərdə Daşkənd şəhərində nəşr edilib. 

Əsərin əlyazmasının bir nüsxəsi Saltıkov-Şedrin    adına    LDUK-də   saxlanılır.  1941 və   1949-cu  illərdə  iki  cilddə  Lahurda,  1974-cü  ildə  isə  I  cildi  Tehranda  nəşr   olunmuşdur.

## Mənbə
*Ўринбоев А., Абдураззоқ Самарқандийнинг Ҳиндистон сафарномаси, Т., 1960.
## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*
David Məmmədov

**David Niyazi oğlu Məmmədov** — Azərbaycanın əməkdar mühəndisi (2005), Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin emal üzrə vitse-prezidenti (2005–2021).

## Həyatı və fəaliyyəti
David Məmmədov 1955-ci ildə Kürdəmir şəhərində anadan olmuşdur. 1980-ci ildə M. Əzizbəyov adına Neft və Kimya İnstitutunu (Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) "Neftin və qazın kimya texnologiyası" ixtisası üzrə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1976-cı ildə Vladimir İliç adına Yeni Bakı neft emalı zavodunda başlamışdır. 1994-cü ilədək Yeni Bakı neft emalı zavodunun operatoru, qurğu rəisi, sex rəisinin müavini, sex rəisi, şöbə rəisi vəzifələrində işləmişdir. 1994–2005-ci illərdə "Azərneftyanacaq" İB-nin baş direktorunun birinci müavini-baş mühəndis, Heydər Əliyev adına Bakı neft emalı zavodunun baş mühəndisi olmuşdur.

2005–2021-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin emal üzrə vitse-prezidenti vəzifəsində çalışmışdır.

2005-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi" fəxri adına layiq görülmüş, 2010-cu ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## İstinadlar
Feliks Dzerjinski

**Feliks Edmundoviç Djerzinski** ( , , ) — sovet dövlət xadimi, Rus və Polşa inqilab hərəkatının üzvü. Ən çox "Dəmir Feliks" ləqəbi ilə tanınır. Həmçinin, "Qanlı Feliks" və ya "FD" ayamasıyla da tanınmışdır. SSRİ kəşfiyyat idarəsi olan "ÇEKA"nın qurucusu kimi də tanınır.

## Həyatı
Feliks Dzerjinski 11 sentyabr 1877-ci ildə Rusiya imperiyasının Vilno quberniyasının Dzerjinovo malikanəsində anadan olmuşdur. 1895-ci ildə Dzerjinski Litva sosial-demokratiyası sıralarına daxil olur, onun inqilabi qanadına qoşulur, peşə və fabrik şagirdləri dərnəklərinə rəhbərlik etmişdir. 1896-cı ildə gimnaziyanı tərk edir və peşəkar inqilabçı olur. 1897-ci il, mart-iyul aylarında Kovnoda inqilabi iş aparır, qeyri-leqal polyak qəzeti buraxır, Aleksotadakı tətilə rəhbərlik edir. 1897-ci il, 29 iyulda Dzerjinski həbs olunur. 1898-ci il, 24 mayda Vyatka quberniyasına sürgün olunur. 1899-cu ilin avqustunda sürgündən qaçır. Dekabrda Varşavaya gəlir və "Sosial-Demokrat Fəhlə İttifaqı"nı yaradır. 1900-cü ildə yenidən həbs olunaraq, Varşava qalasının X pavilyonuna salınır. 1901-ci ilin oktyabrında Dzerjinskinin Şərqi Sibirə sürgünə göndərilməsi barədə qərar qəbul olunur. 1902-ci ilin mayında Dzerjinski Aleksandrovsk mərkəzi həbsxanasının siyasi məhbusların etiraz nümayişinə rəhbərlik etmişdir. 1903–1904-cü illərdə isə "Çervonı ştandar" qəzetinin nəşrinə rəhbərlik etmişdir. 1904-cü ilin dekabrında gizli surətdə Varşavaya gəlmiş, 1905-ci il, 1 mayda Varşavada 1 may nümayişini təşkil etmişdir. iyulun 30-da yenidən həbs olunsa da, 2 noyabrda həbsxanadan azad edilir. 1906-cı ilin aprelində RSDFP-nin IV qurultayında Dzerjinski ilk dəfə olaraq Leninlə görüşür. İyulda Dzerjinski RSDFP MK-nın heyətinə daxil edilir. Avqust-sentyabr aylarında isə Peterburqda işləyir. 1917-ci il, 7 noyabrda Dzerjinski Oktyabr silahlı üsyanında fəal iştirak edir. 1919-cu il, martında RK(b)P MK üzvü seçilir. 30 martda Dzerjinski Xalq Daxili İşlər Komissarı olur. 1920-ci il, 5 apreldə RK(b)P MK Plenumu Dzerjinskini RK(b)P MK Təşkilat Bürosu üzvlüyünə namizəd seçir. Feliks Dzerjinski 20 iyul 1926-cı ildə Moskvada qəflətən vəfat etmişdir.

## Mənbə
* A. Tişkov. Dzerjinski. Bakı, Gənclik, 1989.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər