open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barak (çay)

**Barak** () — şimal-şərqi Hindistanda Surma-Meqxna sisteminin bir hissəsi olan böyük çay.

Çay, Manipur əyalətinin dağlıq hissəsində başlayır, çox sayda qolu (Qumti, Xourax, Kagni, Senai Buri, Hari Mangal, Kakrai, Kurulia, Balujhuri, Şonaiçari, Durduria) alır və qərbdən axaraq, Manipurun cənub-qərbindən Mizoram əyalətinə keçir. . Mizoramada, qərbdən axır, sonra şimala dönərək Assam əyalətinə girir, burada Laxypur bölgəsində qərbə və düzənliyə çevrilir. Assamda, qərbdən Madhura çayının axdığı Silchar şəhərinə və Banqladeş ilə sərhədə, burada iki qola bölünür: şimal (Surma) və cənub (Kuşiyara).

## Təbiəti
Barak su bioloji müxtəlifliyi baxımından dünyanın ən zəngin çayları arasındadır, çünki burada 2000-dən çox növ balıq var. Digər canlılar arasında çay Barak timsahı və ya Siams timsahı (nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan timsah), Susu delfin, Hamar örtülmüş çəmənlik və qara timsah var. Baraq çayı, başlanğıcından Naqaland sərhəddində Surma və Barak çayına qədər bükülməsinə qədər 564 kilometrdir.  Biyomalar vəhşi təbiət baxımından olduqca zəngindir və çayın bütün uzunluğunda da çox müxtəlifdir: 1. Varzea meşəsi (su basmış meşəli meşə) 2. Los llamjao (su basmış otlaq və Savannah) 3. Gəlir meşəsi (Geniş Delta Avourei-dəki Mangrov) 4 Patsın florası və ya bitkisi (Hindistan və qərb Kambocadakı düzənlikli süfrə dağları) 5. Böyük Tropik bataqlıqlar.

## Ətraf mühit problemləri
Ekoloqlar Assamın cənubundakı Barak çayının yuxarı axarında su canlılarının və yaşayış yerlərinin məhv edilməsindən narahatlıqlarını bildiriblər. Məşhur Təbiəti Qoruma QHT Meşə və Ətraf Mühitin Fəalları Cəmiyyəti (SAFE), Barakın hər iki sahilində yaşayan qəbilələrin, balıq tutmaq üçün çayda Mizoramdan gətirilən kiçik jelatin çubuqlarını partlatmağın zərərli təcrübəsini inkişaf etdirdiyinə diqqət çəkdi. Bu müddətdə tısbağalar, delfinlər və digər su həyatı orqanizmləri ilə birlikdə həm gənc, həm də yetişən minlərlə balıq amansız qətlin qurbanı oldu.  

Ganges delfinləri də qaçılmaz bir təhlükə ilə üzləşirlər. Tədqiqatçılar xəbər verir ki, Hindistanın şimali-şərqindəki Barak çayında təklif olunan Tipaimux bəndi - Hindistan və Banqladeş arasındakı mübahisəli siyasi məsələ - Assamın Barak çay sistemindəki qaçaq Ganges çayı delfininin tabutdakı son dırnağı ola bilər.  Qoruma üçün yalvararaq Assam tədqiqatçıları, bir araşdırmada, Hindistanın milli su heyvanı olan Ganges çayı delfininin Barak çayı sistemindəki "yerli tükənmə" yə doğru getdiyini xəbərdar etdi. "Brakonyerlik (yağ və ət üçün) və balıq tutma qurğularında təsadüfən ölüm halları, şlüz qapıları tərəfindən yerlərin tədricən deqradasiyası, motosiklet gəmiləri kimi iğtişaşlar və su çirklənməsi kimi faktorlar sakin delfin populyasiyasının Assamın Barak çay sistemindən çıxarılması ilə nəticələnmişdir. , "MK Tədqiqatın müəllifi Mazumder, Mongabay-Hindistana danışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Butan–Pakistan münasibətləri

**Butan–Pakistan münasibətləri** — Butan və Pakistan arasındakı ikitərəfli diplomatik münasibətlər. 2004-cü ildən etibarən münasibətlər fəal inkişaf etməyə başlamışdır. Lakin səfirliklər hələ də açılmayıb. Hər iki ölkə Cənubi Asiya Regional Əməkdaşlıq Assosiasiyasının (SAARK) və BMT-nin üzvüdür. Butan və Pakistan Himalay dövlətləridir və ikisinin ümumi iri iki qonşusu vardır: Çin və Hindistan. Butan Hindistanla sıx əlaqələrə malikdir və Hindistan-Pakistan münasibətləri ənənəvi olaraq gərgin olduğundan, Hindistan zaman-zaman Pakistanın Butan ilə əməkdaşlığından şübhələnir.
## Tarix
Butan və Pakistan əsrlər boyu münasibətlər saxlamışdır . 1971-ci ildə Butan Şərqi Pakistanın Pakistandan müstəqil Banqladeş dövləti olaraq ayrılmasını tanıyan ilk ölkələrdən biri olmuşdur.

## Təqaüdlər
Pakistan xüsusilə tibb və texnologiya sahəsində butanlı tələbələrə təqaüdlər təklif edir.
## Ticarət
Pakistandan Butana ixrac: pambıq iplik, toxuculuq məhsulları, pambıq parçalar, idman malları və dəri. Butanın Pakistana ixracı: rezin, bitki yağı, mantar və kimyəvi maddələr. İki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlıq minimaldır. Buna səbəb Butan ərazisinin yüksək dağlıq zonada yerləşməsi və dənizlərə bir başa çıxışının olmamasındadır. 2008-2009-cu illərdə ölkələr arasında ticarətin həcmi 500 milyon ABŞ dollarını ötmüşdür. 2007 və 2011-ci illəri arasında 11 pakistanlı turist Butanı ziyarət etmişdir.
## Yüksək səviyyəli görüşlər
İki ölkə liderləri arasında SAARK-ın zirvə görüşlərinə əlavə olaraq, müxtəlif beynəlxalq forumlarda müntəzəm olaraq təmaslar keçirilir. 2004-cü ilin yanvarında Butan İslamabadda keçirilən 12-ci SAARK sammitində iştirak etdi. Sammit çərçivəsində Pakistan Prezidenti və Baş naziri Butanın Baş naziri ilə ikitərəfli görüşlər keçirmişdir. 2004-cü ilin noyabrında Pakistanın Baş naziri Şövkət Əziz  rəsmi nümayəndə heyəti ilə Butana səfər təşkil edir. Bu Hindistanın mənfi reaksiyasına səbəb olur.

2011-ci ilin mart ayında Butan Baş naziri Ciqme Tinley Pakistana bir nümayəndə heyəti ilə səfər etymişdi. Burada Pakistanın Baş naziri Yusuf Reza Gilani ilə üç günlük danışıqlar aparılmışdır. Görüşdə bir sıra ikitərəfli məsələlər, o cümlədən iqtisadi, ticari, investisiya, təhsil və mədəniyyət əlaqələri müzakirə edilmişdir.

2012-ci ilin iyununda Pakistanın Dövlət naziri Butanın buddist rahiblərindən ibarət bir nümayəndə heyətini səmimi şəkildə qəbul etmişdir.
## Diplomatik nümayəndəliklər
Ölkələr səfirlik səviyyəsində diplomatik münasibətlər saxlamırlar. Pakistanın Banqladeşdəki səfirliyi ölkənin maraqlarını o cümlədən Butanda da təmsil edir. 2006-cı ildən bəri Alamgir Başar Xan Babar Pakistanın Banqladeşdəki səfiridir. 2012-ci ildən bəri Daşo Bap Kesanq Butanı Pakistanda təmsil edir.

## İstinadlar
Təcrübi iqtisadiyyat

**Təcrübi iqtisadiyyat** — iqtisadi suallara cavab tapmaq üçün eksperimental metodların tətbiq edilməsidir. Təcrübələrdə toplanan məlumatlar miqyas effektini təxmin etmək və dəyərləndirmək, iqtisadi nəzəriyyələrin etibarlılığını yoxlamaq və bazar mexanizmlərini işıqlandırmaq üçün istifadə olunur. İqtisadi təcrübələr, ümumiyyətlə, real həyatdakı təşviqi təqlid etmək üçün subyektləri həvəsləndirmək məqsədiylə nağd puldan istifadə edir. Təcrübələr bazarların və digər mübadilə sistemlərinin necə və niyə işlədiyini anlamaqda kömək edir. Təcrübi iqtisadiyyat, həmçinin, qurumları və hüququ (təcrübi hüquq və iqtisadiyyat) anlamaq üçün də genişlənmişdir.

Mövzunun fundamental bir istiqaməti eksperimentlərin dizaynıdır. Təcrübələr fərdi və ya qrup davranışından asılı olmayaraq sahədə və ya laboratoriya şəraitində aparıla bilər.

Bu cür rəsmi sərhədlərdən başqa, mövzunun tətbiq üsullarına təbii və yarım-təbii təcrübələr daxildir.

## İstinadlar
Mübariz İbrahimovun ev-muzeyi

**Mübariz İbrahimovun ev muzeyi** — Azərbaycan Milli Ordusunun giziri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimovun doğulub, yaşadığı evin həyətində inşa olunan ev-muzey. Muzey Biləsuvar rayonunun Əliabad kəndində yerləşən ata evində inşa edilmişdir.

## Tarixi
Muzeyin inşası 2019-cu ilin mart ayında başlamışdır. Muzeyin açılışı 2021-ci ilin iyulunda baş tutmuşdur.

## Ekspozisiya
Muzey 1 mərtəbədən ibarət olan sərgi zalından ibarətdir. Muzey istifadəyə verildikdən sonra, burada Mübariz İbrahimovun şəxsi əşyaları, onun həyatını əks etdirən eksponatlar yer alır.

## Həmçinin bax
* Mübariz İbrahimov adına Biləsuvar Təhsil Kompleksi

## İstinadlar
Yaşıl kitab (film)

**Yaşıl kitab** — filmi caz pianoçusu Don Şirlinin, sürücüsünün və mühafizəçisi Toni Lipanın 1962-ci ildə ABŞ-yə səyahətləri haqqındakı real yaşanmış hekayədən bəhs edir.

## Məzmun
Filmin süjeti real hadisələrə əsaslanır. Toni mühafizəçi işləyən orta yaşlı kişidir. Hamı onu “Çərənçi” adlandırır. Çünki istənilən mövzuda boşboğazlıq etməkdə mahirdir. Elə ki, danışmağa başladı, “ağzını bağlamaq olmur”. Bundan başqa burnunu başqalarının işlərinə soxur, hamıya məsləhətlər verir. Günlərin bir günü köhnə tanışı ona zəng edərək, elmlər doktoru olan bir tanınmış musiqiçinin özünə qastrol səfəri üçün sürücü axtardığını xəbər verir. Tezliklə qaradərili musiqiçi Şerli ilə tanış olur. Onları qarşıda uzun və əyləncə dolu turne gözləyir. Yolda onlar afroamerikalılar üçün təhlükəsiz yerlərin siyahısı göstərilən "Yaşıl kitab"dan istifadə edirlər.

## Mükafatlar və nominasiyalar

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycan filmlərinin siyahısı
*2004-cü ilin Azərbaycan filmləri
*2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Temmi Abraham

**Kevin Oghenetega Tamaraebi Bakumo-Abraham** () — Temmi Abraham kimi tanınan, İngiltərə Premyer Liqası klubu "Çelsi FK" və İngiltərə millisinin hücumçusu kimi oynayan, ingilis peşəkar futbolçusu.

Çelsinin bir akademiya məzunu olan Abraham, bir il sonra "Çempionşip" klubu olan Bristol Siti FK-ilə bir mövsümü icarə əsasında keçirdi, 2016-cı ildə klubda böyük debüt etdi. Orada, o, mövsümün ən yaxşı oyunçusu, mövsümün gənc oyunçusu və ən yaxşı bombardir mükafatlarını qazanaraq, bir mövsümdə bunu edən ilk oyunçu oldu.

Suonsi Siti FK-da daha bir möhtəşəm mövsüm keçirdi, lakin mövsüm "Premyer Liqa"dan ayrılan klubla bitdi.

Daha sonra 2018-ci ildə Aston Villa FK-na qoşuldu və 1977-ci ildən bəri klub üçün tək bir mövsümdə 25 qol vuran ilk oyunçu oldu.

Abraham, 2019/20 mövsümündə Frank Lempardın ilk seçdiyi hücumçusu olaraq Çelsidə çıxış etməyə başladı. 24 avqustda "Norviç" ə qarşı oyunda, qeyd üçün Temmi cəmi üç dəqiqə oynamışdı və bununla bərabər klub üçün ilk qolunu vurdu.

Abraham İngiltərə U-18 millisinin şərəfini qoruyurdu vəə Polşada 2017-ci il 21 yaşadək Avropa çempionatında iştirak etdi. Ən böyük debütünü 2017-ci ilin noyabr ayında etdi. 14 noyabr 2019-cu ildə İnglitərə — Monteneqro AVRO-2020 Seçmə Mərhələ matçında (7–0) Abrahamda 84-cü dəqiqədə fərqlənərək 4-cü milli komanda matçında ilk qoluna imza atdı.

## İstinadlar
Toni Kosta

**Enton Çarlz “Toni” Kosta** (; 2 avqust 1944, ABŞ, Massaçusets, Uolpol –  12 may 1974, ABŞ, Massaçusets, Kembric) – 1969-cu ildə Truro şəhərində və ətrafında silsilə qətllər törətməklə məşhurlaşan amerikalı bir dülgər.

## 1969-cu ildəki cinayətləri
Rayon prokuroru Edmund Dinisin mediaya verdiyi şərhdə “Hər qızın ürəkləri bədənlərindən çıxarılıb və qəbirlərində deyildi...” iddiası beynəlxalq diqqəti cəlb etdi. Dinis, həmçinin bədənlərdə diş izlərinin tapıldığını iddia etdi. Bu iddialar yerli və beynəlxalq KİV-lərin Massaçusets ştatı, yerli Provinstauna axın etməsinə səbəb oldu.

Kosta yeddi qadını öldürməkdə şübhəli bilinirdi: Bonni Vilyams, Barbarı Spoldinq, Sidni Monson, Suzen Perri, Patrisiya Uolş və Meri Enn Vısotski. Lakin yalnız iki nəfəri öldürməkdə ittiham olundu: Uolş və Vısoski. 8 fevral 1969-cu ildə Patrisiya Uolş və Meri Enn Vısotskinin cəsədlərini axtararkən polis Suzan Perrini tapır. Perri əvvəlki əmək günündən bəri itkin düşmüşdü.

Perrinin cəsədi səkkiz hissəyə bölünmüşdü. Meri Enn Vısotskinin cəsədi tapılanda onun başı və bədəni ayrıca basdırıldı. Çox keçmədən Uolş və Vısotskinin cəsədinin qalan hissəsi Kostanın marixuana yetişdirmək üçün istifadə etdiyi meşə sahəsində tapıldı. Marixuana bitkilərinin və böyük cinayətlərin olduğu bu “bağ” Leo Damorun “Bağçasında” kitabı üçün ilham mənbəyi oldu.

## Kostanın şərhi
Kosta həbsxanada olarkən yazdığı, yayımlanmamış “Dirilmə” romanında Uolş və Vısotskinin cinayətlərini təsvir etdi. Onun sözlərinə görə, Kosta Karl adlı bir dostu LSD və Hidromorfon istifadə edən iki qadınla birlikdə idi. Sonra Karl Uolş və Vısotskini vurdu. Kosta iddia etdi ki, Meri Enn Vısotskinin hələ sağ olduğunu bildikdə əzablarına son vermək üçün bıçaq istifadə etdi. Kostanın dediyinə görə, o və Karl meyitləri basdırdılar. Romanda, eyni zamanda, Suzan Perri və Sidney Çonzonun ölümü narkotik maddələrin həddindən artıq olması səbəbindən izah edilmişdir. Kosta cəsədlərini parçlayan və dəfn edən Karlın olduğunu və ölümlərindən sonra heç bir məlumatı olmadığını iddia etdi.

## Məhkəmə və həbs
12 iyun 1969-cu ildə Kosta üç nəfərin öldürülməsi itiihamı ilə məsuliyyətə cəlb edildi..  
1970-ci ilin mayında Meri Enn Vısotski və Patrisiya Uolş cinayətlərinə görə mühakimə olundu və Massaçusets Uolpol İslah Müəssisəsində ömürlük həbs cəzasına məhkum edildi. Həbsindən dörd il sonra Kosta kamerada özünü asaraq intihar etdi.

## İstinadlar
Mari Lafore

**Mari Lafore** (, əsl adı **Maytena Mari Bricitt Dumenak** [**Dumenaş**], , (, əsl adı Maytena Mari Bricnach; 5 oktyabr 1939, , Jironda, Fransa — 2 noyabr 2019, Jenolye, İsveçrə) — fransız-İsveçrə müğənnisi və aktrisası.

## Həyatı
Əsl adı Maytena Mari Bricitt Dumenakl olan, amma Mari Lafore adı ilə məşhurlaşan ulduz 1939-cu ildə Fransada doğulub. Onun karyerası təsadüfən başlayıb. 19 yaşında radioda xəstələnmiş bacısını əvəz edən zaman mahnı müsabiqəsində qalib gəlib. Artıq bir neçə ildən sonra böyük uğur qazanıb.

1960-cı ildə Alen Delonla bir yerdə “Qızmar günəşdə” filmində çəkilib. Bu rol ona populyarlıq və 60-cı illərdə xeyli rol gətirib.

1963-cü ildə oxuduğu “Les vendanges de l amour” mahnısı isə onu müğənni kimi populyarlaşdırıb. Onun ən məşhur mahnıları arasında “Mon amour, mon ami”, “Viens, viens”, “Ivan, Boris et moi”, “Manchester et Liverpool”un adlarını çəkmək olar.

Mari Lafore 1978-ci ildə İsveçrənin Cenevrə şəhərinə köçdü. Az sonra İsveçrə vətəndaşlığını qəbul etdi.

## Filmoqrafiya

* Qızmar günəş (film, 1960)

## İstinadlar
Şitalakşa (çay)

**Şitalakşa** (; *Shitalokkha Nodi*) — Brahmaputranın bir qoludur. Başlanğıcının bir hissəsi Banar çayı kimi də tanınır. Çay  uzunluğundadır və təxminən  uzunluğunda hissəsi Narayanqang yaxınlığından keçir. Çay Narsinqdi ilə sərhədi təşkil edərək Qazipur bölgəsindən axır və sonra Narayanqang rayonunun ərazisindən keçir. 

Çayın maksimal dərinliyi , orta dərinliyi isə -dir.   

Van den Brokun xəritəsində çay Barrempooter (Brahmaputra) qərbə axan Lekki adlı çay kimi qeyd edilmişdir. Van den Brokun dövründə (1660) Şitalakşa böyük və sürətlə axan çay idi. XIX əsrin əvvəllərinə qədər belə idi.  Bununla yanaşı, Van den Broukun xəritəsinin düzgünlüyünə dair bəzi qeydlər də var. 

## Tarixi
Keçmiş bölgənin paytaxtı Sonarqaon, Şitalakşa sahillərində qurulmuşdu. Bölgənin keçmiş hökmdarı İsa xan tərəfindən çayın sahillərində qala inşa edilmişdir. Çayda olan Sonakanda qalası Portuqaliya quldurlarına qarşı durmaq üçün inşa edilmişdir. Sahillərində bir neçə tarixi məscid - Bandarshahi məscidi (1481-ci ildə Baba Saleh tərəfindən inşa edilmişdir), Kadam Rəsul məscidi (Məhəmmədin izləri var), Mariamer məscidi (Şaista Xan tərəfindən inşa edilmişdir) və s. var.

## İqtisadi əhəmiyyəti
Şitalakşa çayı bir vaxtlar müslin sənayesi üçün vacib bir mərkəz idi.  Bu gün də sahillərində bədii toxuculuq mərkəzləri var. İstilik elektrik stansiyaları çayının kənarında yerləşir.  Çayın içinə atılan yüksək miqdarda tullantı, narahatlığa səbəb olur.

Narayanqangda çayın limanı var.  Hökumət xarici sərmayə ilə Şitalakşa çayında yük limanının inşasını təsdiq etmişdir.

## İstinadlar
Qadam Rəsul

**Qadam-e-Rəsul** (ərəb : قدم الرسول) — Məhəmməd Peyğəmbərə ehtiramın bir növüdür. İslamın erkən dövrlərindən başlayan inancdan irəli gəlir ki, Məhəmməd qayaya ayaq basanda ayaq izi buraxmışdır. Bu inanc bəziləri tərəfindən heç vaxt qəbul edilmədi, lakin fikir geniş yayıldı və bu cür izlər, məsələn: Hindistandakı Dehli və Kattak bölgəsindəki Müqəddəs Ayaq izi ziyarətgahı və Topqapı sarayındakı nümayişlər və İstanbuldakı Əyyub Sultan məscidiətrafında bir çox ziyarətgahların yaranmasına səbəb oldu.

## İstinadlar
Pançen-lama

**Pançen-lama** (, Vayli: *pan chen bla ma*, ) — Tibet Buddizminin Qeluq məktəbindəki Dalay-lamadan sonra ikinci ən böyük lama. Pançen-lama, XVII-ci əsrin əvvəllərindən bəri mövcud olan yenidən doğuşlar (tulku) xəttidir. Bu xəttin nümayəndələri Amitabha Buddanın emanatları hesab olunur. "Pançen-lama" sanskrit dilindən *paṇḍit* (pandit, alim) və tibet dilindən *chen* (böyük) "böyük alim" deməkdir.

## İstinadlar
İrəm (şəhər)

**İrəm** (Ərəbcə:ارم) — Quranda Ahkəf adı ilə qeyd edilən, Yəmən ilə Umman arasında yerləşən çoxmərtəbəli evləri, möhtəşəm sarayları və məşhur İrəm bağlarıyla tanınan bir şəhərdir.

Bu şəhərin adı Fəcr surəsinin 6 və 8. ayətlərində keçər və Əd qəbiləsininnin yaşadığı şəhər olarax tanımlanır. Köhnə mətinlərdə şəhər və topluluq haqqında, hökumdarlarının Cənnətə bənzətmək məqsədilə bir bağ inşa elətdirdiyi və bağa "İrəm Bağı" deyildiyi ifadə edilir. Quranda yazılanlara görə bu şəhər və Əd qəbiləsi ilahi cəzaya uğradılmış və yerlə bir olmuşdur. Quranda İrəm şəhərindən "diyarlar içərisində bənzəri yaradılmamış və yüksək binalarla dolu" şəklində bəhsedilir. Quran xaricindəki müqəddəs kitablarda bu şəhərdən və xalqından bəhsedilməz.

Arxeoloq Nicholas Clapp tərəfindən 1990-cı illərin əvvəlində Yəməndə tapılan və Ubar adı verilən şəhərin İrəm olduğuna inanılır.

## İbn Xəldunun rəyləri
İbn Xəldun "Müqəddimə" adlı əsərində İrəm haqqında belə deməktədir:

"İrəm Şəhəri, İrəm oğlu Avs oğlu Adındı. Şədid və Şəddad deyə iki oğlu vardı. Adın. Ki, Şəddad kəndindən sonra hökümdar oldu. Şədid ölüncə hökümdarlıq Şəddada qalmışdı və bütün hökümdarlar ona boyun əymişdi. Şəddad Adən səhrasında İrəm şəhəri saldırdı. Bu şəhər 300 ildə salındı. Özüdə 900 il yaşadı. İrəm, çox böyük bir şəhərdi. Sarayları qızıldan, sütunları zəbərcədən və yaqutdandı. Şəhərdə cürbəcür və birbiriylə uyğun ağaclar və çaylar vardı".

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Nicholas Clapp, *The Road to Ubar: Finding the Atlantis of the Sands*, Houghton Mifflin (1999) ISBN 0-395-95786-9.
* Ranulph Fiennes, *Atlantis of the Sands: The Search for the Lost City of Ubar*, Bloomsbury (1992), ISBN 0-7475-1327-9.
* Charles R. Pellegrino, *Return to Sodom & Gomorrah: Bible Stories from Archaeologists,* Random House (1994), ISBN 0-679-40006-0.
Falun

**Falun** () — İsveçrənin orta-cənub kəmərində yerləşən bir şəhər. Şəhər göllər bölgəsinin bir-neçə kilometr şimalında meşəlik ərazidə yerləşir. Falun həm də Dalarna bölgəsinin qərargahıdır.

Falun XIV əsrdə ətrafındaki digər vilayətlər əhəmiyyətli bir bazar şəhəri olaraq inşa edilib. Xüsusən bölgədə yer alan mis ehtiyatları şəhəri dahada əhəmiyyətli etdi. Aparılan araşdırmalara görə bu bölgədəki  mis mədənləri  dünyanın ən qədim mədənlərindən olduğu kimi, insan əli ilə qazılan ən qədim mis mədənidir. Kral IV Magnus şəhərin bu özəlliklərinə görə 1347 ildə bu bölgəni şəhər halına gətirdi.

Mənbələrə görə Falun davamlı olaraq inkişaf etdi və günümüzdə həm isveçin ən böyük şəhərlərindən biri halına gəldi, həm də UNESCO tərəfindən dünya irsi siyahısına alındı. Şəhər günümüzdə İsveçrədə qış idman növlərində qabaqcıl bir şəhər olduğu kimi təhsil sahəsində də əhəmiyyətli yerləşimdir. Şəhərdə hər zaman İskandinav qış idmanı qarşılamaları olsa da, şəhər dünya çempionlarında ev sahibliyi şansını bir-neçə dəfə qaçırıb.

## İstinadlar
Tanum bələdiyyəsi

**Tanum Bələdiyyəsi** — İsveçin qərbindəki Västra Götaland mahalında bir bələdiyyədir. Onun yeri 1600 nəfər əhalisi olan Tanumshed şəhərində yerləşir.

Mövcud bələdiyyə 1971-ci ildə üç keçmiş vahidi birləşdirərək yaradıldı.1952-ci ildə bölmə islahatından əvvəl ərazidə yeddi müəssisə var idi.

## Etimologiya
İlk kilsə orada qurulduğu üçün kilsə köhnə Tanum fermasının (Norveç Tunheim) adını daşıyır. Birinci element "kənd həyəti", sonuncu element "malikanə, təsərrüfat".

## Görməli yerlər
Tanumdakı qayaüstü oymalar UNESCO-nun Dünya İrsi Saytı elan edildi. İrs sahəsi Tanumshede'nin ətrafında, 18 km² sahəni əhatə edir.
Rəsmlərin çoxunda insanlar və gəmilər təsvir edilmişdir. Bəziləri öküz və at kimi heyvanları göstərir.
Tanum Bələdiyyəsi, daşlarını gerb mövzusuna çevirdi.
Bohuslanın ən böyük qəbir sahəsi olan Greby qəbiristanlığı Grebbestadın yerləşdiyi ərazidə yerləşir.
Tanum, yaxınlaşan qlobal fosfor çatışmazlığına qarşı mübarizə aparmaq üçün sidik ayran tualet tələb edən ilk bələdiyyələrdən biridir. Sidney, Sidney Texnologiya Universitetinin Davamlı Gələcəklər İnstitutunun dosenti Cynthia Mitchell′ə görə, sidik fosforun ən çox cəmlənmiş mənbəyidir.

## Şəhərlər
* Grebbestad
* Fjällbacka
* Hamburgsund
* Kämpersvik
* Rabbalshede
* Tanumshede

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tanum Bələdiyyəsi
* Tanum Qaya Oyma Muzeyi Underslös
Ebla

**Ebla, İbla** - Şimali Suriyada (Hələbdən 70&nbsp;km сənubda, indiki Təll-Mərdih rayonunda) qədim şəhər-dövlət. Ebla Fəratın Suriya ərazisində olan hissəsindən qərbda yerləşir. Ehtimal olunur ki, «Ebla» sözünün mənası ağ daş deməkdir. Hansı ki, bu daşla Eblanın əsas şəhəri inşa edilmişdir.

## Ümumi məlumat
E.ə. 4-cü minilliyin ortalarında Cənub-Şərqi Ərəbistandan Suriyaya köçmüş sami mənşəli qədim xalq olan eblalılar tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Eblalılar eblayt dilində danışmış və bu dil semit dil qrupuna aid olmuş. Eblayt dili akkad dili ilə bir çox oxşarlığa malik idi. Ebla əhalisi Qədim Mesopotamiya, Elam və Misir ərazisində məskunlaşmış şumerlilərlə sıx ticari və siyasi əlaqələr saxlamışdır. E.ə. 3-cü minilliyin ikinci yarısı Eblanın yüksəliş dövrü olmuşdur. E.ə. XIV əsrdə Qədim (Akkadlı) Sarqon, XIII əsrdə isə Naram-Suen [e.ə. 2238-2202] tərəfindən işğal edilmişdi. III Ur sülaləsinin hökmranlığı dövründə (e.ə. 21 əsr) mühüm rol oynamışdır. Ehtimal ki, e.ə. 3-2-ci minilliklərin ayrıcında amorilər tərəfindən dağıdılmışdır. E.ə. 2-ci minilliyin əvvəllərində zəif bir dövlət kimi Yamhadın (mərkəzi Hələb) tabeliyində idi. Təqribən e.ə. 1600-cı ildə hett çarı I Mursili tərəfindən qəti olaraq darmadağın edilmişdir.

Qazıntılara 1964-cü ildə P.Mattienin başçılıq etdiyi İtaliya arxeoloji ekspedisiyası başlamışdı. 1975-ci ildə e.ə. 3-cü minilliyinə aid Ebla çarlarının böyük arxivi aşkar edilmişdir. Arxiv Eblanın iqtisadiyyatı, idarəçiliyi, dini, hüquq və təhsil sistemi, təsərrüfatı haqqında məlumatları əks etdirən, Ebla və Şumer dillərində yazılmış təqribən 20 min gil lövhəcik və parçadan ibarətdir. Hazırda lövhəciklərin çoxu Hələb (Aleppo) və Dəməşq Milli muzeylərində saxlanılır. Qazıntılar zamanı təqribən 4400 il əvvəl çiy kərpicdən tikilmiş, hündürlüyü təqribən 6 m olan zikkurat, həmçinin ehtimal ki, çar ailəsinə məxsus qızıl zinət əşyaları, e.ə. 3-cü minilliyə aid saray, e.ə. 2-ci minilliyə aid bir neçə məbəd və darvaza qalıqları aşkar edilmişdir. Eblada tapılmış Əfqanıstandan gətirilmə lazurit, Misirdən gətirilmə güldan və camlar şəhərin Qədim Şərqin ticarət qovşağında mühüm rol oynadığını təsdiq edir.

## Ədəbiyyat
Древняя Эбла (Раскопки в Сирии). Сост. и введ. П. Маттиэ. Общ. ред. и закл. статья И. М. Дьяконова. М., 1985.

## Xarici keçidlər

* Эбла  // smartwebsite.ru
* История Эблы // istoriya.ru
* История Эблы в «Энциклопедии Кругосвет»

## İstinadlar
İsrail–Yəmən münasibətləri

**İsrail–Yəmən münasibətləri** — İsrail və Yəmən arasında hazırda rəsmi diplomatik münasibətlər yoxdur və bu ölkələr arasında mövcud qeyri-rəsmi münasibətlər çox gərgindir. İsrail pasportu və ya İsrailə səfəri qeyd edən hər hansı bir sənədlə Yəmənə girmək mümkün deyil. Yəmən özü İsrail qanunları ilə "düşmən dövlət" olaraq təyin olunur.
## Tarixi
Yəmən Qırmızı dənizin girişində strateji mövqe tutur və Babül-Məndəb boğazı vastəsi ilə İsrailin Hind Okeanına və Uzaq Şərqə girişinə nəzarət edir. Bu da İsrail strateqlərinin nəzərində onun əhəmiyyətini artırır. Yəməndə başqa ölkələrdəki yəhudi icmalarından fərqli olaraq özünəməxsus mədəniyyətə sahib bir yəhudi icması var idi. Yəmənli yəhudilərin əksəriyyəti 20-ci əsrin ortalarında İsrailə mühacirət etmişdir. 1948-ci ilin fevral ayında İmam Yəhya ibn Məhəmməd Həmid əd-Din öldürüldü və onun ardıcılı İmam Əhməd ibn Yəhya hakimiyyətə gəldi. Yeni imam bütün ərəbləri sionist dövlətə qarşı birləşməyə çağırdı. Misirə İsrailə qarşı müharibədə kömək edəcəyini vəd etdi, lakin verdiyi töhfə əhəmiyyətsiz idi. Ərəblərin məğlubiyyətini və İsrail dövlətinin müstəqilliyini elan etməsini eşidən yeni imam İsrail hökumətinin İsrailə köçən yəhudilərdən qalan əmlaklarına görə kompensasiya tələb edə biləcəyindən qorxdu və buna görə «Qartal qanadları» əməliyyat» kimi tanınan geniş mühacirət kampaniyası çərçivəsində ölkəni tərk etməyə icazə verildi. Təxminən 50.000 yəhudi Yəməni etibarlı şəkildə tərk etdi. 
1967-ci ildə ingilislərin bölgəni tərk etməsindən sonra ölkə bölündükdə, Şimali və Cənubi Yəmən fövqəldövlət istiqamətlərinə uyğun siyasət yürütməyə başladılar. Beləliklə marksist Cənubi Yəmən İsraili Amerika kapitalizminin idarə etdiyi bir vasitə kimi təsvir edərkən, Şimali Yəmən Ərəb Respublikası İsrailə qarşı sərin münasibət bəsləyən mülayim ərəb ölkələrindən biri idi. Bu praqmatik yanaşma iki ölkənin 1990-cı il mayın 22-də birləşməsindən sonra daha aydın oldu. Körfəz müharibəsi zamanı Yəmənə olan münasibət praqmatik düşüncənin bir nəticəsi idi. Yeni birləşmiş Yəmən dövlətinin Qərb koalisiyasına qoşulmamasına baxmayaraq, Səddam Hüseynə kömək üçün qoşun göndərməkdən çəkindi. Eyni zamanda özünü münaqişədə vasitəçi və vicdanlı vasitəçi kimi göstərdi. Soyuq müharibənin sonu və SSRİ-nin dağılması Sənadakı dəyərlərin yenidən qiymətləndirilməsinə səbəb oldu. Bu da ABŞ ilə münasibətlərin yaxşılaşmasına və İsrailə qarşı düşmənçiliyin azalmasına səbəb oldu.

## İstinadlar
Tartariya

**Tartariya** (, , , ) və ya **Böyük Tartariya** () — coğrafi ifadə şəkildə XIII əsrdən XIX əsrədək işlənilən qərbdə Xəzər dənizi ilə Ural dağları, şərqə Sakit okean arasında yerləşən tarixi bölgə.

## Tarix

Tartariya ifadəsinin ən erkən bəlli istifadəsi Navarradan səyahətçi, Tudelalı Benyaminə aiddir. O, *Türkistan və [[tanqutlar]]ın tərəfində, Moğulistanın şimalında* yerləşən *Tibetin Tartariya vilayətindən* yazırdı.

XVIII əsrdən əvvəl Avropada Mancuriya, Sibir və Mərkəzi Asiya haqqında bilgi hüdudlu idi. Bütün bu ərazi sadəcə Tartariya kimi tanınırdı və onun sakinləri tartarlar adlanırdılar. Erkən müasir dövrdə coğrafiyanın dərketməsi artıranda, Avropalılar Tartariyanın hissələrini onları idarə edən güclərin adlarını bu sözə əlavə edərək ayrı bölgələrə bölməyə başlayıblar. Beləliklə, Sibir *Böyük Tartariya* və ya *Rusiya Tartariyası*, Krım xanlığı *Kiçik Tartariya*, Mancuriya *Çin Tartariyası*, qərbi Mərkəzi Asiya isə (Rusiya Mərkəzi Asiya almağından əvvəl) *Müstəqil Tartariya* olmuşdu.

Tartarlar sözü altında müxtəlif türk və monqol xalqları nəzərdə tutulurdu. Bu söz Çingizlilərin qərbə yürüşləri ilə bağlıdır. Beləliklə, Avropalılar tatar etnonimə əlavə r hərfi əlavə edib, onları yunan mifologiyasında cəhənnəm kimi tartar anlıyışı ilə bağlayıblar.

Avropalı coğrafiyaçıların bölgə haqqında bilgisi artırması ilə, Tartariya sözünün istifadəsi azalmağa başlayıb. Amma, o hələ də XIX əsrdə uzun müddət ərzində istifadə olunurdu. Çindən yezuit missionerləri gətirdiyi etnoqrafik məlumata görə, erkən XVII əsrdə Avropa coğrafiyasında *Çin Tartariyası* ifadəsi Mancuriya ifadəsi ilə əvəzlənmişdi. Yeqor Meyendorf və Aleksandr fon Humboldt regiona səyahətləri erkən XIX əsrdə Mərkəzi Asiya və onun hissəsi olan İç Asiya anlayışlarının, Rusiyanın şərqə ekspansiyası isə onun Asiya hissəsi üçün Sibir anlayışının istifadəsinin işlənməsinə gəlib çıxarıb.

## Rus mənbələridə

Qorşeninanın fikrinə görə, Rusiyada mövcud olan nəzəri baxış, Tatariyanı özünə qarşı olan, uzaq, sirli və təhlükəli bir *diqəri* kimi görən Avropa sivilizasiyasından fərqli idi. Onlar bu anlayışın altında Asiyanı ümumilikdə başa düşmürdülər. Məsələn, rus alimi, İvan Kirilov hazırladığı *Atlas* (1724—1734), rus mənbələrinin təsiri altında olan İsveçli fon Stralenberqın (1730) *Böyük Tatariyanın yeni coğrafi təsviri* və holland xəritəşisi Abraham Maasın (1735) *Xəzər dənizinin və Özbək torpaqlarının bölgələrinin yeni xəritəsi* kimi mənbələrində bu fərqləri görmək olar.

## İncəsənətdə təsvirləri

* Vladimir Nabokovun *[[:en:Ada or Ardor: A Family Chronicle|Ada]]* romanıda.
* Cefri Çoserin *[[Kenterberi hekayələri]]ndən* birində.
* Conatan Sviftin *[[Qulliverin səyahəti]]* romanıda "böyük Tartariya qütbü" qeyd olunur.
* Laymen Frenk Baumın *Santa Klausun həyatı və macəraları* kitabında.

## İstinadlar
Konya-Lyon

**Konya-Lyon** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Eskyurol kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03080.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 636 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 399 nəfər (15–64 yaş arasında) 301 nəfər iqtisadi cəhətdən, 98 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 75,4%, 1999-cu ildə 75,5%). Fəal 301 nəfərdən 275 nəfəri (151 kişi və 124 qadın), 26 nəfəri işsizdir (6 kişi və 20 qadın). 98 hərəkətsiz 34 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 36 nəfər təqaüdçü, 28 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* XII əsrə aid Sent-Radeqond kilsəsi. Tarixi abidə.
* XVIII əsrə aid Şato Lyon, çoxəsrlik ağacları olan böyük bir parkla əhatə olunmuşdur.
* Rilya qəsri

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Rafiq İmrani

**İbrahimov Rafiq Hüseyn oğlu** (*Rafiq İmrani*; ) — sənətşünas, publisist, tarixçi, sənətşünaslıq doktoru (1998), professor (1995).

## Həyatı
Rafiq İmrani 1951-ci il yanvanrın 23-də Bakı şəhərində anadan olub. Burada 20 saylı şəhər orta məktəbində təhsil alıb. Asəf Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunu (1968-1972) qızıl medalla, Ü.Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyasını (1972-1977) fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Əmək fəaliyyətinə 1973-cü ildə musiqi məktəbində müəllim kimi başlayıb. 1977-ci ildən A.Zeynallı adına Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunda, 1979-cu ildən isə Ü.Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyasında dərs deyib. 1981-ci ildən elmi fəaliyyətlə məşğuldur. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun dissertantı olub (1981-1988). 1988-ci ildə Moskvada P.Çaykovski adına Dövlət Konservatoriyasında bəstəkar Fikrət Əmirovun elmi rəhbərliyi ilə "Bəhram  Mansurovun Azərbaycan musiqi  mədəniyyətinin inkişafında rolu" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Bakı Musiqi Akademiyasında müəllim, dosent (1990), professor (1995) vəzifələrində işləyib. "Azərbaycan muğam sənətinin tarixi və elmi-nəzəri əsaslan" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib, sənətşünaslıq doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülüb (1998). Azərbaycan Milli Konservatoriyasında tədris işləri üzrə prorektor (2001), eyni zamanda Azərbaycan Milli Musiqisinin tarixi və nəzəriyyəsi kafedrasının müdiri (2002), AMEA Folklor İnstitutu Musiqi şöbəsinin müdiri (2004) olub. 2013-cü ildən Türkiyənin Qars şəhərindəki Qafqaz Universiteti Dövlət Konservatoriyasının professoru və Türk xalq musiqisi kafedrasının müdiridir.

5 doktorluq işinin elmi rəhbəri olub, 32 kamança ustasına dərs deyib. Onlardan dördü Azərbaycanın əməkdar artisti, ikisi incəsənət xadimi, biri isə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb.

200-ə qədər elmi-kütləvi və publisistik məqaləsi, 14 tədris-metodik dərs vəsaiti çap olunub. Beynəlxalq elmi konfrans və simpoziumlarda məruzələrlə çıxış edib. "Azərbaycan muğam janrının yaranması və inkişaf tarixi" (1994), "Muğam tarixi" (1999) və "Azərbaycanın musiqi tarixi" (ən qədim dövrlərdən bizim eraya qədər) (1999), "Muğam Şumer dövründən başlayır" (1999) "Azərbaycan musiqi tarixi" (2003) monoqrafik əsərləri kütləvi tirajla işıq üzü görüb. Ümumilikdə 10 kitabın müəllifidir.

## Ailəsi
Ailəlidir. 3 uşağı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Rafiq İmrani Özgeçmişi (pdf) 
* Rafiq İmrani: "Azərbaycan mədəniyyətini gur axan çaya bənzətmək olar"
Etilenoksid

**Etilenoksid** (C2H4O) xarakterik, şirintəhər efir iyli, 298 K temperaturda rəngsiz qaz və ya 273K temperaturda axıcı mayedir.
## Fiziki-kimyəvi xassələri
Qaynama temperaturu 283.7 K, ərimə temperaturu -384.3, suda, spirtdə, efirdə və digər üzvi həllediclərdə yaxşı həll olur.

Etilenoksid əsasında alınan polimer-polietilenoksid      [-OCH2CH2-]n suda, benzolda, karbon dördxloriddə, xloroformda və bir sıra digər həlledicilərdə həll olur.

Aşağı molekul kütləli polietilenoksid toxuculuq sənayesində köməkçi komponent, hidravlik mayelərdə qatılaşdırıcı, kosmetikada, farmokologiyada, keramika və həmçinin poliuretanlar istehsalında istifadə olunur.

Yüksək molekul kütləsinə malik polietilenoksid filizin zənginləşdirilməsində flokulyant və koaqulyant kimi, çöküntülərin, asılqanların və kömür tozunun və s. qatılaşdırılmasında və ayrılmasında flokulyant və koaqulyant kimi istifadə edilir. Suda həll olan polietilenoksid plenkalar qida məhsullarının, mürəkkəbi və boyaların, aqrokimyəvi preparatların qablaşdırılmasında istifadə olunur. Polietilenoksid həmçinin neftin təkrar hasilatının effektivliyini artırmaq üçün də istifadə edilir. Etilenoksid və propilenoksidin blok birgəpolimerləri qeyri ionogen səthi aktiv maddələrdir (SAM).
Aşağı molekul kütləli polietilenoksid etilen oksid qlikollarla polibirləşməsi ilə alınır. Yüksək molekul kütləli polietilenoksid etilenoksidin suspenziyada polimer üçün çökdürücü olan həlledicilər iştirakında polimerləşməsindən alınır.
Etilenoksid bir çox dəyərli məhsulların-məsələn, polietilenqlikolun alınmasında istifadə olunan etilenqlikolun, poliefir liflərin, antifriz, soyuducu aqentlərin istehsalında və həmçinin həlledici kimi tətbiq olunur.

## İstinadlar
Tofiq Əbdülhəsənli

**Tofiq Əbdüləziz oğlu Əbdülhəsənli** () — Filologiya elmləri doktoru, professordur. Əməkdar Mədəniyyət İsçisidir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. "Qızıl Qələm", "Həsən Bəy Zərdabi" və "Araz Ali Ədəbi" mükafatları laureatıdır.

## Həyatı
1955-ci il dekabrın 30-da Neftçala rayonunun Pirəbbə kəndində anadan olmuşdur.

1973–1981-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) filologiya fakültəsində oxumuş və fərqlənmə diplomu ilə bitirərək filoloq, azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir.

2000-cı ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Maliyyə-Kredit fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1972–1985-ci illərdə istehsalat yönümlü müəssisədə çalışmışdır. 1974–1976-cı illərdə hərbi xidmətdə olub.

1985–1990-cı illərdə "Gənclik" nəşriyyatının redaktoru işləyib. 1990–1992-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin orqanı -"Həyat" qəzetində şöbə müdiri olub. 1992–2002-ci illərdə Milli Məclis orqanı olan "Azərbaycan" qəzetinin şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb. 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikası Prezident Aparatının "Respublika" qəzetində redaksiya müdiri vəzifəsində işləyib.

Namizədlik dissertasiya işini müdafiə edərək flologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almış, 2004-cü ildə isə dosent elmi adına layiq görülmüşdür.

2014-cü ildən filologiya elmləri doktoru, professordur.

1993-cü ildən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Azərbaycan dili" kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent vəzifəsində çalışmışdır. Hazırda "Azərbaycan dili" kafedrasının müdiridir**.**

4 monoqrafiyanın, 5 dərslik, dərs vəsaiti, habelə müasir Azərbaycan dilinin və ədəbiyyatının problemlərinə həsr olunmuş onlarla kitabın və monoqrafiyanın, ölkədə və xaricdə çap olunmuş 100-dən artıq elmi məqalənin, həmçinin "Azərbaycan dili" və "İşgüzar Azərbaycan dili" dərsliklərinin müəllifidir.

Respublikanın əməkdar mədəniyyət işçisidir. Rəsmi dövlət qəzetlərində 200-dən artıq publisistik məqaləsi dərc olunmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Jurnalistlər Birliyinin və Respublika İqtisadçılar İttifaqının üzvüdür. "Qızıl Qələm", "Həsən Bəy Zərdabi" və "Araz Ali Ədəbi" mükafatları laureatıdır.

Ailəlidir, üç övladı var.

## İstinadlar
Siqx dövləti

**Siqx dövləti** — 1764-сü ildə Cənubi Asiyada Pəncab ərazisində siqxlər tərəfindən təşkil edilmiş və 1799-cu ildə tam formalaşmış dövlət. Amritsar və Lahor kimi mərkəzləri var idi. Dövlət misalilərə bölünürdü, misalilərə misaldarlar rəhbərlik edirdi. Ümumi sayı 12 idi və hər birinin təxminən 70.000 süvarisi var idi.

## Tarixi
1764-cü ildə Pəncab ərazisində müstəqil Siqx dövləti təşkil edildi. Bu dövlət, feodal istismarçılarına qarşı xalq kütlələrinin yüz ildən bəri apardığı mübarizənin nəticəsində yaradılmışdı. Bunun nəticəsi olaraq siqx icması (xəlsə) mülki və hərbi işlər sahəsində ali hakimiyyət orqanı elan edildi. Hakimiyyətdən devrilmiş feodal zadəganların torpaqları müsadirə edilib icma mülkiyyəti elan olundu. Kəndlilərin vəziyyəti müvəqqəti olaraq yüngülləşdirildi.

Xarici işğalçılara qarşı müvəffəqiyyətli ümumxalq mübarizəsi kütlələrin vətənpərvərlik şüurunun artmasına kömək etdi. Əfqan ordularının 1764-cü və 1767-ci illərdə Hindistana yenidən soxulmaq cəhdləri Pəncabın xalq kütlələri tərəfindən qəti surətdə dəf edildi.

Bu hadisə Əhməd şahın öz qoşunlarını Hindistandan çıxarmağa məcbur olmasında həlledici rol oynadı. Lakin XVIII əsrin 70-90-cı illərində Britaniya müstəmləkəçilərinə qarşı Hindistanın apardığı şiddətli mübarizədə Pəncab ciddi rol oynaya bilmədi, çünki döyüş meydanı Pəncabdan xeyli uzaqda idi.

XIX əsrin 70-ci illərində Siqx dövlətinin özündə də daxili ictimai-siyasi vəziyyət dəyişmişdi. Siqxlərin hərbi sərkərdələri (sərdarlar) ən yaxşı və çoxlu münbit torpaqlar ələ keçirmişdilər. Onlar Pəncab əhalisinin əksəriyyətini təşkil edən, siqx olmayan kəndliləri istismar etməyə başlamışdılar. Zəif siqx hökuməti cəmi bir neçə il fəaliyyət göstərdi. Nəticədə Pəncab on iki xanədana (misala) parçalandı ki, bunların da hakimləri arasında fasiləsiz mübarizə başlandı. Bu mübarizə XIX əsrin əvvəllərinədək davam etdi.

12 aprel 1801-ci ildə Rancit Sinq Maxaraca kimi taxta çıxmışdı. 1799-cu ildən paytaxt şəhər Qucranvala oldu. 1802-ci ildə isə paytaxt Amritsar və Lahora köçürüldü.

Rancit Siqxin ölümündən sonra 1839-cu ildə sərdarlar arasında münaqişə baş verdi, bu da zamanla həmin sərdarların zamanla iri feodallara çevrilməsi ilə nəticələndi. Bu dövlət 1849-cu ilə qədər mövcud oldu və ikinci ingilis-siqx mühariibəsi nəticəsində Britaniya müstəmləkəsinə çevrildi.

Sonuncu siqx knyazı Dalip Siqx taxtdan salındı və ömrünün sonuna qədər Britaniya hökumətindən təqaüd aldı.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
Ərəb tarı

**Ərəb tarı** () — boşbuynuzlular fəsiləsinin keçilər yarımfəsiləsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Ənənəvi olaraq Ərəb tarı Tarlar cinsinin üç növündən biridir. Bu cinsə Ərəb tarından başqa Himalay və Nilqirian tarlarıda daxildir. Digər tarlar kimi ərəb tarı da keçilər yarımfəsiləsnin qalan növlərinə bənzərliyi ilə seçilir. Bununla belə çəkisi 23 kiloqramı keçmir ki, bu da ərəb tarlarını tarlar arasında ən kiçik növə çevirir. Yığcam bədən qruluşauna sahibdir. Güclü ayaqları qayalara dırmanmaq üçün uyğun gəlir. Heyvanın bel sütunu boyunca sıx uzun tükləri quyruq istiqamətində uzanır. Həm erkək, həm də dişilər arxaya əyilmiş bir cüt buynuza sahib olurlar.

## Arealı
Ərəb tarı Yer kürəsinin yalnız bir bölgəsində yaşayır. Bu Ərəbistan yarımadasındakı Həcər dağlıq bölgəsidir. Həcər dağları Oman sultanlığının ərazisində və qismən BƏƏ-də yerləşir. Heyvanlar quru bir iqlim şəraitində, 1800 metr yüksəklikdəki dağ qayaları arasında yayılmışlar.

Ərəb tarları əsasən gecə həyatı keçirir. Bitki ilə qidalana heyvanın menyusuna yarpaqlar, otlar və meyvələr daxildir. Quraq zonada yaşayan bir çox heyvan növündən fərqli olaraq, ərəb tarları vaxtaşırı suvarma üçün mənbələrə baş çəkməlidir. Keçi ailəsinin digər növlərindən fərqli olaraq, onlar sürüdə deyil, tək yaşayırlar. Bəzi hallarda elə də böyükl olmayan ailələrdə (bala və ya dişi, erkək yada bala və bir dişi olan kiçik ailələrdə də) yaşayaırlar. Ayrıca digər boşbuynuzlulardan fərqli olaraq ərəb tarları sidiklə ərazilərini işarələyirlər. Bu isə əraziləri hesab etdikləri bölgənin digərlərinə gah olması xüsusiyyəti daşıyır. Bu heyvanların çoxalması haqqında az şey məlumdur. Onların cütləşmə mövsümündə fəsillərə dair xüsusi bir məlumat yoxdur. Dişilərin boğazlıq dövrü 140 ilə 145 gün arasında davam edir.

## Yox olma təhlükəsi
Ərəbistan tarı mövcudluğuna yönəldilən əsas təhdidlər ev heyvanları arasında rəqabət, ənənəvi yaşayış yerlərinin məhv edilməsi və brakonyerlikdir. Bu heyvanlar daim dağlarda suvarma üçün bir neçə mənbəyə gəlməyə məcbur olduqları üçün brakonyerlər tərəfindən asan ova çevrilirlər. 1975-ci ildə Omanın Həcər dağları bölgəsinin bir hissəsi qorunan ərazi elan edildi. 2009-cu ildə BƏƏ-də bu ölkədə yaşayan ərəb tarılarını qorumaq üçün Vadi-Vura Təbiət Qoruğu təşkil etdi. Hazırda onların ümumi sayı 2000 nəfərə yaxındır və Qırmızı Kitaba görə bu heyvan növü yox olmaq ərəfəsindədir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sonokanda qalası

**Sonokanda qalası** — Banqladeşdə, Şitalakşa çayının şərq sahilində, Narayanqang şəhərində yerləşən bir çay qalasıdır. Qurulma vaxtını təyin etmək mümkün olmasa da, tarixçilər qalanın Moğol İmperiyası zamanı Benqal qubernatoru II Mir Gumla tərəfindən qurulduğunu, Dakka və Narayanqangı quldurlardan qoruduğunu düşünürlər.

## Tarix
1574-cü ildə Daud xan Karrani Muğal Generalı Münim Xan tərəfindən məğlub olunduqdan sonra Benqaliya Moğol İmperiyasının təsirli bir idarəsinə keçdi. Moğollar Benqaliyada mütərəqqi bir qayda tətbiq etdilər və öz subyektlərini xarici qüvvələrdən qorumağa qərar verdilər.

II Mir Gumla, 1660-cı ildə Benqaliya əyalətinin qubernatoru təyin edildi. O Benqaliyanın vacib şəhərlərində terror kampaniyası aparan quldurlardan xəbərdar idi. Kapitalı qorumaq üçün II Mir Gumla Sonakanda qalasını, o cümlədən Dəkkə ətrafında üç qala tikmək qərarına gəlib.

Arxeoloqlar onun yaranma tarixinə dair heç bir dəlil tapa bilməsələr də, tarixçilərə görə qalanın inşasına 1660–1663 illəri arasında başlanmışdır.

## Quruluşu
Qalanın iki əsas hissəsi var. Biri nəhəng ölçülərdə möhkəmləndirilmiş müdafiə divarıdır. Müdafiə divarlarının hündürlüyü 3,05 metrdir. Bir neçə geniş və dar boşluq silah və yüngül topların quldurlara atəş açmasına imkan verirdi.

Qalanın ən əhəmiyyətli quruluşu kütləvi artilleriya platformasıdır. Sferik artilleriya platformalarından birində artilleriya platformasına aparan pilləkən var. Bu platformada Şitalakşya çayına gələn təcavüzkarları hədəfə almaq üçün toplar yerləşdirildi. Bu, Moğol İmperiyası tərəfindən qurulmuş çay qalalarının özünəməxsus xüsusiyyətidir.

Qala ölçüləri 86.56 ilə 57.0 metr olan planlı dördbucaqlıdır. Qalanın dörd küncündə səkkizguşəli zirzəmilər var. Qərb qanadının hər iki tərəfindəki künc zirzəmiləri 4.26 metr olan şərq qanadından daha genişdir, qərbdəki ikisinin isə eni 6.85 metrdir.

Qalanın yeganə qapısı şimaldadır.

## Qalereya

Şəkil:Sonakanda Fort2.jpg|Qalanın girişi
Şəkil:Sonakanda Fort-03.jpg|Artilleriya üçün istifadə edilən boşluqlar
Şəkil:Sonakanda Fort7.jpg|Qalanın qalıqları


## İstinadlar
Denis Çerışev

**Denis Dimitriyeviç Çerişev** () - Rusiya və İspaniyalı futbolçu, İspaniyada Valensiya klubunun və Rusiya komandasının hücuma meylli yarımmüdafiəçisi və hüçumçusu. Rusiyanın əməkdar idman ustası (2018).

Avropanın iki böyük turnirinin - "Real Madrid" in tərkibində Çempionlar Liqasının 2015/16 və "Sevilya" ilə  Avropa Liqasının 2013/14-cü mövsümünün çempionu olan Dmitri Aleniçevdən sonra ikinci rusilyalı.

## İstinadlar
ÇXR-in dövlət sərhədi

Çin 14 suveren dövlətlə **beynəlxalq sərhədləri** bölüşür. Əlavə olaraq 1997-ci ilə qədər İngilis asılılığı olan Honkonqun xüsusi inzibati bölgəsi ilə   və 1999-cu ilə qədər Portuqaliya ərazisi olan Makao ilə  sərhədi vardır.  quru sərhədi ilə digər ölkələr arasında ən uzun quru sərhədinə malik ölkədir.

## Çin ilə sərhədi bölüşən ölkələr
Aşağıdakı cədvəldə Çin ilə quru sərhədi bölüşən ölkələr və şəhərlər verilmişdir:
}
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|-
|
|
|}

## Ortaq nöqtələri olan ölkələr
Nəcibə Əliyeva

**Nəcibə Abbas qızı Əliyeva** () — Azərbaycan virusoloqu, baytarlıq elmləri doktoru (1974), professor (1975), baytarlıq virusologiyası sahəsində ilk azərbaycanlı qadın alim.

## Həyatı
Əliyeva Nəcibə Abbas qızı 22 fevral 1927-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilini 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində tamamladıqdan sonra 1949-cu ildə Tak-Muğal Zoobavtar məntəqəsində baytar həkimi vəzifəsində işləmiş, 1949- 1956-cı illərdə Azərbaycan Bioloji Kombinatında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

### Fəaliyyəti
1956-cı ildə Az.ETBİ-da kiçik elmi işçi vəzifəsinə təyin edilmiş, 1957-ci ildə isə aspiranturaya qəbul olmuşdur. 1960-cı ilin may ayında ADAU-nun elmi şurasında namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və baytarlıq elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. 1960-cı ildə institutun “Mikrobiologiya və virusologiya” laboratoriyasında baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1962-ci ildə Keçmiş SSRİ Ali Attestasiya Komissiyasının qəranna əsasən ona “Baytarlıq mikrobiologiyası” ixtisası üzrə Baş elmi işçi diplomu verilmişdir. 1963-83-cü illərdə o, ‘'Ümumi virusologiya." 1983-1991-ci illərdə isə “Ümumi virusologiya və “Dabaq” laboratoriyalarının müdiri vəzifəsində işləmişdir. 1991-ci ildən institutun Epizootologıva, mikrobiologiya, virusologiya, ımmunologiya və mikologıya" laboratoriyasında baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1974-cü ildə N.E.Bauman adma Kazan Dövlət Baytarlıq İnstitutunda “Azərbaycanda buzovların adenovirus infeksiyasınm öyrənilməsinə dair materiallar” mövzusunda baytarlıq elmləri doktoru alimlik dərəcəsi adı almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.

### Tədqiqatları
Onun tədqiqatı buzovlarda tənəffüs yolu xəstəliklərinin, respublikada qoyunların virus törodicili balasalma xəstəliklərinin öyrənilməsinə və ona qarşı mübarizə tədbirləri hazırlanmasına aiddir. Nəcibə xanım keçmiş SSRİ-də ilk dəfə olaraq xəstə buzovdan qaramala məxsus adenovirus ayırmış və Azərbaycanın müxtəlif təsərrüfatlarında qaramalın qan serumunda adenovirus 1, 2, 3 və paraqrip-3 viruslarının anticisiınlərinin mövcud olmasını öyrənmişdir.

N.A.Əliyeva 104 elmi əsərin müəllifidir, Moskva, Kiyev, Kazan, Vladimir, Tiflis vo s. şəhərlərdə keçirilən elmi konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir.

## Mükafatları
Nəcibə Əliyeva 1956-cı ildə SSRİ “Xalq təsərrüfatı nailiyyətləri sərgisi”nin iştirakçısı olmuş və sərginin bürünc medalı ilə təltif olunmuşdur. O, 1978-ci ildə Respublikada baytarlıq elminin inkişafında xidmətlərinə görə Ali Sovetin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.
## İstinadlar
Krözye-le-Vyö

**Krözye-le-Vyö** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şimali Küsse kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03094.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı  3202 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 2121 yaşda olan (15-64 yaş arasında) 1498 nəfər fəal, 623 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 70.6%, 1999-cu ildə 72.0%) idi. 1498 aktiv olmaqla 1397 nəfər (709 kişi və 688 qadın), 101 nəfər işsiz (50 kişi və 51 qadın) işlədi. 623 hərəkətsiz 187 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 294 nəfər təqaüdçü, 142 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Qalereya

Fayl:Creuzier-le-Vieux - Église.JPG|Kilsə
Fayl:Creuzier-le-Vieux - Monument aux morts.JPG|Hərbi memorial
Fayl:Pont de Boutiron - Demi-ouvrage.JPG|Butiron körpüsü


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Krözye-le-Nöf

**Krözye-le-Nöf** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şimali Küsse kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03093.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı  1007 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 664 nəfər (15-64 yaş) arasında 504 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 160 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 75.9%, 1999-cu ildə 73.7%) olmuşdur. Fəal olan 504 nəfərdən 470 nəfər (234 kişi və 236 qadın), 34 nəfəri işsiz (17 kişi və 17 qadın) idi. 160 hərəkətsiz 38 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 82 nəfər təqaüdçü, 40  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* XI—XII əsrlərə aid Sen-Fron kilsəsi,  XIX əsrdə yenidən qurulmuşdur
* Şermon ibadətgahı
* XVIII əsrə aid Şermon qəsrinin xarabalıqları

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Kressanj

**Kressanj** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Le-Monte kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03092.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı  659 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 429 nəfər (15-64 yaş) arasında 336 nəfər iqtisadi cəhətdən, 93 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 78.3%, 1999-cu ildə 68.3%) idi. Fəal olan 336 nəfərdən 306 nəfəri (170 kişi və 136 qadın), 30 nəfəri işsiz (16 kişi və 14 qadın) idi. 93 hərəkətsiz 25 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 33 nəfər təqaüdçü, 35 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Kreşi

**Kreşi** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Varen-syur-Alye kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03091.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı  473 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 303 nəfərin (15-64 yaş arasında) 231 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 72 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 76,2%, 1999-cu ildə 67.9%) olmuşdur. Fəal 231 nəfərdən 213 nəfəri (117 kişi və 96 qadın), 18 nəfəri işsizdir (7 kişi və 11 qadın). Fəal olmayan 72 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 25 nəfər təqaüdçü, 22  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* XII əsrə aid Sent-Radeqond kilsəsi. Tarixi abidə.
* XVIII əsrə aid Şato Lyon, çoxəsrlik ağacları olan böyük bir parkla əhatə olunmuşdur.
* Rilya qəsri
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*