Şahmat terminlərinin lüğəti

**Şahmat terminlərinin lüğəti** — Şahmat ədəbiyyatında tez-tez rast gəlinən əsas şahmat anlayışları və terminləri verilir.

## A
* **[[Axmaq matı (şahmat)|Axmaq matı]]** — şahmatda ən tez mümkün olan mat növü.
* **[[Alexin müdafiəsi]]** — şahmatda debüt, 1. e2-e4 Ag8-f6. gedişləri ilə başlayır.
* **[[Armaqedon]]**
* **[[Avanpost]]**

## B
* **[[Batareya (şahmat)]]**

## C
* **Cinah** — Şahmat taxtasının bir hissəsi sol cinah ağlar üçün vəzir, qaralar üçn isə şah cinahı adlandırılır.

## Ç
* **Çevrilən piyada** — Sonuncu xanaya çataraq şahdan başqa istənilən fiqura çevrilən piyadaya deyilir.
* **[[Çəngəl (şahmat)|Çəngəl]]** — Piyadanın və ya atın eyni vaxtda iki fiqura və ya piyadaya hücumu.

## D
* **Daimi şah** — "Şah"ların ardıcıl seriyasıdır ki, şah özünə sığınacaq tapa bilmir.
* **Dəyirman** — Topun və filin iştirakı ilə açıq silsilə şahlar elan edən kombinasiyanın adı.
* **Dəyişmə** — Bir-birinə bərabər olan fiqurların dəyişməsi gedişidir.
* **Düzgün olmayan başlanğıc** — Bir sıra az işlənən və nəzəriyyəcə zəif işlədilmiş başlanğıcların (1.d3-Andersson debütü; 1.e3-van Kruysa debütü; 1.c3-Saraqossa başlanğıcı; 1.d3-Mizes başlanğıcı) və adsız başlanğıcların (1.b3, 1. Ac3, 1.g4, 1. Ah3 və s.) ümumi adı.

## E
* **[[Endşpil]]** — Şahmat oyununun sonluq hissəsi belə adlanır. Başlıca xüsusiyyəti odur ki, taxta üzərində fiqurlar az olur.

## F
* **Fiqurların qarşılıqlı əlaqəsi** — Şahmat mübarizəsinin mühüm strateji prinsipi olaraq vahid plana tabe olan fiqurların dəyişdirilməsidir.

## G
* **Götürmə** — Taxta üzərindən rəqibin fiqurunu və ya piyadasını çıxarmaq. Bu zaman oyunçu fiqurunu və ya piyadanı rəqibin fiqurunun və ya piyadasının tutduğu xanaya qoyur.

## H
* **Həmlə** — Konkret məqsədə nail olmaq üçün bir və ya bir neçə gediş həmlə adlanır.

## İ
* **[[İki at müdafiəsi (şahmat)|İki at müdafiəsi]]** — İtalyan şahmatçısı və nəzəriyyəçisi D. Polerianın əlyazmalarında təsadüf olunur.
* **[[İkiqat şah (şahmat)|İkiqat şah]]** — Eyni vaxtda iki fiqurun şaha təhlükə törətməsi.

## Q
* **[[Qədim hind başlanğıcı]]** (**Benko debütü**, **Macarıstan görüşü**) — Bu debütü ilk dəfə olaraq XIX əsrdə tətbiq edən Hindistan şahmatçılarının şərəfinə adlandırılmışdır.
* **[[Qədim hind müdafiəsi]]** — Bu debüt qədimdən məlumdur və K. Yanişin əsərlərində xatırlanır.

## O
* **[[Oppozisiya (şahmat)|Oppozisiya]]** — Bu, şahların elə bir yerləşməsidir ki, şaquli, üfüqi, yaxud diaqonal xətlər üzrə onların arasındakı xanaların sayı tək olsun.

## P
* **[[Pirs-Ufimsev müdafiəsi]]** — Yuqoslaviya qrossmeyestri və sovet ustasının şərəfinə adlandırılmışdır.
* **[[Ponsiani debütü]]** — İlk dəfə XVIII əsrdə italyan nəzəriyyəçisi tətbiq etmişdir.

## R
* **[[Reti debütü]]** — Nəzəri cəhətdən yaradan və onu sistematik olaraq praktikasında tətbiq edən çex qrosmeysterinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Ş
* **[[Şimal qambiti]]** — İlk dəfə olaraq 1867-ci ildə danimarkalı usta Martin From və isveç şahmatçısı Hans Linden tərəfindən praktikaya tətbiq edilmişdir.

## T
* **Təcrid olunmuş piyada** — Mürəkkəb şaquli xətlərdə öz piyadası olmayan piyada.

## V
* **[[Vyana görüşü]]** — XIX əsrdə Qampenin başçılığı altında bir qrup Vyana şahmatçısı tərəfindən işlənmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*