Vladimirski sentral

**Vladimirski sentral** () — Vladimir şəhərində yerləşən Rusiyanın ən qədim və ən sərt həbsxanalarından biri. 1783-cü ildə inşa edilən bu həbsxana, müxtəlif dövrlərdə çar dövrünün siyasi məhbuslarından tutmuş sovet rejiminin dissidentlərinə və müasir dövrün ağır cinayətkarlarına qədər çox sayda məhbus saxlamışdır.

## Tarixi

Vladimirski sentral həbsxanası 1783-cü ildə II Yekaterinanın əmri ilə tikilmiş və əvvəlcə Rusiya imperiyasının ən təhlükəli məhkumlarının saxlanılması üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1906-cı ildə Mərkəzi Həbsxana kimi tanınmağa başlayıb. Burada siyasi məhbuslar saxlanılırdı. 1825-ci ildə tikilmiş tranzit həbsxanasının binasında hazırda 1 saylı Vladimir İstintaq Təcridxanası yerləşir.

1920-1950-ci illərdə İosif Stalin dövründə QULAQ sisteminin bir hissəsi kimi istifadə olunurdu. Stalin repressiyaları zamanı buraya müxaliflər, dissidentlər və hökumətə qarşı çıxan şəxslər göndərilirdi. Sovet elitasının keçmiş üzvləri, yüksək rütbəli məmurları və generalları da saxlanılmışdır.

Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Vladimirski sentral əsasən xüsusilə təhlükəli məhkumlar üçün maksimum rejimli həbsxana kimi fəaliyyətini davam etdirdi. Hazırda Rusiyanın ən qorunan həbsxanalarından biri hesab olunur və burada cinayət dünyasının liderləri, terrorçular və yüksək səviyyəli dövlət cinayətləri törətmiş şəxslər saxlanılır.

Vladimirski sentral ciddi həbsxana qaydaları və sərt yaşayış şərtləri ilə tanınır. Kiçik kameralarda 2-4 məhbus saxlanılır. 24/7 nəzarət var və hər bir məhbus daim kameralar vasitəsilə izlənilir. Məhkumlar yalnız məhdud şəkildə bir-biri ilə əlaqə saxlaya bilər. Qayda pozuntusu halında məhkumlar cərimə kameralarına (karserlərə) salınır. Məhkumlar günün böyük hissəsini kamerada keçirirlər. Cəmi 1 saatlıq gəzinti üçün açıq havaya buraxılırlar. İş imkanları məhduddur, ancaq bəzi məhkumlar həbsxana daxilində kiçik işlərdə çalışırlar.

Vladimirski sentral həbsxanası Rusiyanın kriminal mədəniyyətində xüsusi yer tutur. "Vladimirsky Central" adlı məşhur rus mahnısı kriminal dünyada bu həbsxananın nüfuzunu əks etdirir. Rus mafiyası arasında bu həbsxanada yatmaq "hörmət" göstəricisi kimi qəbul edilir.

Vladimirski sentral çoxsaylı insan haqları təşkilatları tərəfindən tənqid olunur. Pis şərait və soyuq kameralar, zorakılıq və məhkumlara işgəncə halları, uzunmüddətli izolyasiya məhbusların psixoloji sağlamlığına mənfi təsir edir. Buna baxmayaraq Rusiya hökuməti həbsxana sistemində hər hansı əsaslı islahatlar aparmaq niyyətində olmadığını bildirir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Газарян С. О.* Это не должно повториться: документальная повесть.&nbsp;— Ереван: Хорурдаин грох, 1990.&nbsp;— С. 235—241.
* *Галаншина Т. Г.* Владимирский централ / Т.&nbsp;Г.&nbsp;Галаншина, И.&nbsp;В.&nbsp;Закурдаев, С.&nbsp;Н.&nbsp;Логинов.&nbsp;— М.: Эксмо, 2007.&nbsp;— 416 с.: ил.&nbsp;— (История тюрем России).&nbsp;— 6 000 экз.&nbsp;— ISBN 978-5-699-20587-5.

## Xarici keçidlər
* «Владимирский централ»&nbsp;— знаменитая и известная тюрьма России
* Справочник Все тюрьмы России // Материал аналитического еженедельника Коммерсантъ-Власть. 17(620) от 02.05.2005
* В. Гуринович. Владимирская тюрьма и политические репрессии
* Владимирский централ // Родная газета №&nbsp;47(133), 09 декабря 2005
* В. Куликов. Хорошо сидим // Российская газета, 2005. №&nbsp;3905
* Фотография административного корпуса тюрьмы
* Владимирский централ как зеркало российской жизни
* История Владимирского централа