open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taraskonlu Tartaren

**Taraskonlu Tartaren** () — XIX əsr fransız yazıçısı Alfons Dodenin romanlar silsiləsi. Baş qəhrəman provanslı Tartarendir, hadisələr Fransanın cənubundakı Taraskon şəhərində, eləcə də romanlardakı personajların səyahət etdiyi yerlərdə cərəyan edir.

Trilogiya “Taraskonlu Tartarenin qeyri-adi sərgüzəştləri” romanlarından ibarətdir (, 1872), “Alp dağlarında Tartaren. Taraskon qəhrəmanının yeni şücaətləri" ( , 1885), “Port-Taraskon. Şanlı Tartarenin son sərgüzəştləri" ( , 1890).

## "Taraskonlu Tartarenin qeyri-adi sərgüzəştləri"

Trilogiyanın ilk romanı ən məşhurudur. Tarterenin “cəsarətinə” istehzalı, şişirdilmiş heyranlıq tonu ilə yazılmışdır. Dode "cəsur rentye"ni "qorxmaz misilsiz Tartaren" adlandırır, baxmayaraq ki, o, sadəcə lovğa və gopçu biridir, gurultulu silahlara qarşı - əməldə deyil, sözdə qəhrəmandır. Tartaren gəzinti, sərgüzəştlər və qəhrəmanlıqlar xəyalları ilə yaşayır, evi ekzotik suvenirlər və səyyah aksesuarları ilə doludur, lakin özü heç vaxt doğma şəhərini yaxınlıqdan tərk etməyib. Amma o, uzaq ölkələrə getmək planlarından o qədər danışır ki, axırda onlar haqqında sanki baş vermiş hadisələr kimi bəhs etməyə başlayır və hətta özü də uydurma macəralarının reallıq olduğuna inanır. Bununla belə, romanın baş qəhrəmanının dediyi kimi: “Cənublular yalan danışmır, onlar yalnız aldanmanın qurbanı olurlar”. Dode Tartareni Don Kixot və Sanço Pansanın bir-birinə yuvarlandığı, daima qarşıdurma istəkləri ilə parçalanmış kimi təsvir edir: "özünü şöhrətlə örtmək" və ya "özünü flanellə örtmək".

Buna baxmayaraq, bir gün ictimai rəy Tartareni öz yurdunu tərk edərək şir ovlamaq üçün Əlcəzairə getməyə məcbur etdi. Səyahət zamanı o, çoxlu komik, absurd və biabırçı hadisələrlə üzləşir. O, Zouave paket gəmisində dəniz xəstəliyindən əziyyət çəkdi, sonra dəvə sürərkən dəniz xəstəsi oldu; Tezliklə Tartaren qorxusundan bir uzunqulağı aslan zənn edərək vurur, bir fırıldaqçıya aldanır və nəhayət uğur qazanır: qoca əhliləşdirilmiş kor şiri vurur. Taraskon sakinləri Tartarenlə triumfal görüş keçirirlər.

## Xarici keçidlər

*
*
*
* Webpage about the museum
Ermənifobiya

**Ermənifobiya** və ya **antiermənilik** — ermənilərə və ya Ermənistana qarşı yazılı və ya vizual formada olan mübahisəli düşmənçilik və ya nifrət forması. Türkiyədə və Azərbaycanda geniş bir formada yayılmışdır.

## Türkiyədə

Türkiyədə yaşayan erməni milli azlığı müntəzəm olaraq ifrat sağçıların və ya türk milliyətçilərinin şifahi və yazılı formada olan zorakılığına, təhqir və təhdidlərinə məruz qalır. 2012-ci ildə Taksim meydanında təşkil edilmiş olan Xocalı soyqırımının anım günündə erməniləri təhdid edən və nifrət ifadələri ehtiva edən pankartlar və bannerlər nümayiş etdirilmişdir. 

Bəzi yazıçıların fikirlərinə görə, Türkiyədə ermənilərə qarşı olan nifrətin bir nümunəsi də 19 yanvar 2007-ci ildə "Aqos" qəzetinin baş redaktoru Hrant Dinkin qətlə yetirilməsidir.

## İstinadlar
Taraskon

**Taraskon** () — Fransanın cənub-şərqində, Provans-Alp-Kot d'Azur regionunda, Buş-du-Ron departamentində, Arles rayonunda, Şatorenard kantonunda yerləşən kommunadır.

## Tarixi

Taraskon 48-ci ildə Provansın cənubundakı dağ silsiləsi olan Alpil regionunda bir Roma şəhəri olaraq meydana gəlmişdir. Şəhər adını Rona çayının sahilində yaşayan və səyahətçilərə hücum edən əjdaha Taraskdan almışdır. Rəvayətə görə, əjdahanı Müqəddəs Marta əhlilləşdirmiş və sonra şəhər əhalisi tərəfindən daşlanaraq öldürülmüşdür. Beləliklə, Müqəddəs Marta Taraskonun himayədarı olmuşdur.

## Əhalisi

Kommunanın əhalisi 2011-ci ildə 13105 nəfər, 2012-ci ildə isə 13540 nəfər təşkil etmişdir.Əhali dinamikası :
ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
 id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:15000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:1250 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
 bar:1962 color:pink width:1
  from:0 till:8637 width:15 text:8637 textcolor:black fontsize:8px
 bar:1968 color:pink width:1
  from:0 till:10584 width:15 text:10584 textcolor:black fontsize:8px
 bar:1975 color:pink width:1
  from:0 till:10365 width:15 text:10365 textcolor:black fontsize:8px
 bar:1982 color:pink width:1
  from:0 till:10735 width:15 text:10735 textcolor:black fontsize:8px
 bar:1990 color:pink width:1
  from:0 till:10826 width:15 text:10826 textcolor:black fontsize:8px
 bar:1999 color:pink width:1
  from:0 till:12640 width:15 text:12640 textcolor:black fontsize:8px
 bar:2006 color:pink width:1
  from:0 till:13376 width:15 text:13376 textcolor:black fontsize:8px
 bar:2012 color:pink width:1
  from:0 till:13540 width:15 text:13540 textcolor:black fontsize:8px


## İstinadlar
Balkantourist

**"Balkantourist"** Bolqarıstanda və xaricdə bütün növ səyahətlərlə əlaqəli  turizm şirkəti, turoperatoru və turizm agentidir.

1948-ci ildə Bolqarıstanın Dəmir Yolları, Avtomobil Yolları və Su Yolları Nazirliyinin ayrıca bölməsi kimi yaradılmışdır ( Bolqar ). Bolqarıstanda turoperator xidmətlərinin göstərilməsi və turizmin inkişafı sahəsində fəaliyyət göstərən yeganə keçmiş dövlət şirkətidir.

Hal-hazırda *[[Би Ти Девелопмент Сервисиз АД|BT-DS]]* (Balkan Tourist Development Servis) şirkətinə məxsus özəl şirkətdir. "Balkantourist" ticarət nişanı beynəlxalq turizm bazarında yaxşı tanınır.

Şirkət bir çox beynəlxalq və milli mükafatların laureatıdır. Beynəlxalq peşəkar turizm təşkilatlarının  - Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyası (IATA), Inturist, Amerika Səyahət Agentlikləri Assosiasiyası (ASTA), JATA, ETOA, həmçinin Bolqarıstanın sənaye təşkilatları - BATA, BHRA ( Bolqarıstan Otel və Restoran Assosiasiyası) üzvüdür.

## Keçidlər

* Rəsmi sayt
Məlumat brokeri

**Məlumat brokeri** — məlumatı göndərənin rəsmi mesajlaşma protokolundan qəbuledicinin rəsmi mesajlaşma protokoluna çevirən vasitəçi kompüter proqramı modulu. Məlumat brokerləri telekommunikasiya və ya kompüter şəbəkələrindəki elementlərdir, burada proqram təminatı proqramları rəsmi olaraq müəyyən edilmiş məlumatlar mübadiləsi yolu ilə əlaqə saxlayır. Məlumat brokerləri məlumat yönümlü aralıq proqramın (MOM) hissələrindən biridir, lakin adətən MOM və uzaqdan prosedur çağırışı kimi ənənəvi aralıq proqram təminatını əvəz etmir.
## İstinadlar
Nikola Koyev

**Nikola Koyev** (, tam adı *Nikola Koyev Nikolovdur*. O, həmçinin **Mamin Kolya** kimi tanınır; ) — bolqar inqilabçısı, Daxili Makedoniya-Odrin İnqilab Təşkilatının liderlərindən biri olmuşdur.

## Həyatı
20 mart 1880-ci ildə Haskovoda anadan olub. Onun əmisi (atasının kiçik qardaşı) Tane Nikolov da inqilabçı, Osmanlı Makedoniyasında və Trakyada milli azadlıq hərəkatında üsyançı qüvvələrin görkəmli hərbi lideri olmuşdur.

Əsas təhsilini aldıqdan sonra 1901-ci ilin yanvarından 1902-ci ilin noyabrına qədər 10-cu piyada Podolsk alayında xidmət etmişdir. Hərbi xidmətini bitirdikdən sonra Sofiyaya getmiş və burada Makedoniya  silahlı mübarizə üçün mütəşəkkil qruplar yaradan  Daxili Makedoniya-Odriniya İnqilab Təşkilatına () qoşulmuşdur. 1903-cü ildə qubernator İvan Alyabakihipin tərəfdarı kimi Makedoniyaya daxil olur.

İlinden üsyanı zamanı Kostoy Popov ilə birlikdə Krusevo şəhərində jandarma kazarmalarının yandırılmasında iştirak etmişdir. Üsyanın yatırılmasından sonra Nikola Koyev Bolqarıstana qayıdır. 1904-cü ildə Sofiyada İvan Alyabaka ilə birlikdə türk konsulunun ekipajını atəşə tutur, nəticədə konsulun mühafizəçisi yaralanır. Türkiyə rəsmiləri hücum edənləri yaxalayaraq məhkum edir. Altı ay sonra amnistiya olmadan onları həbsxanadan çıxararaq hakimiyyətin gözündən yayınmağı tövsiyə edirlər. Nikola Makedoniyaya gedir və burada Gənc Türklər İnqilabında iştirak edir. Bundan sonra 1909-cu ilin aprelində Xristo Çernopeyevlə birlikdə II Əbdülhəmidin əksinqilabi çevrilişini dayandırmaq məqsədi ilə Gənc Türklərin İstanbula qarşı yürüşündə iştirak edir.

1912-ci ildən bəri Nikolay Koyev bayraqdar olmuş və əmisi Tanya Nikolovun dəstəsində vuruşmuşdur. O, Balkan müharibələrində iştirak etmiş, "Elice keçidi"nin  müdafiəsi zamanı  müstəqil qubernator olmuşdur. 1912-ci ilin qışından 1913-cü ilin yazına kimi Bolqar eksarlığında Rodopun Xristianlaşma missiyalarında iştirak etmişdir. 1913-cü ildə Buxarest müqaviləsi əsasında Bolqarıstana verilən Qərbi Trakya azad edildikdən sonra Koyev Gümurcina (indiki Komotini, Yunanıstan ) yaxınlığındakı Quşlanlı kəndinə köçmüş və burada ailə həyatı qurmuşdur.

O, 1914-1919-cu illərdə Ksanti və Komotini şəhərlərində yaşamış, burada bir müddət polis kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1920-1924-cü illərdə Bolqarıstan Birinci Dünya müharibəsindəməğlub olduqdan sonra bölgə artıq Yunanıstanın tərkibinə daxil idi. Həmin dövrdə N.Koyev   Haskovo və Qərbi Trakyada Bolqariya frakiya birliyi cəmiyyətləri  ilə əməkdaşlıq etməyə başlamışdı.

1924-cü ildə Nikola Koyev inqilabi fəaliyyətdən uzaqlaşmış və 1945-ci ilə qədər əmisi Tane Nikolovun yanında Asenovqradda dəyirmançı kimi çalışmışdır. 1949-cu ildən 1961-ci il iyulun 30-da vəfatına qədər Haskovoda yaşamışdır.

Parlaq bir şəxsiyyət olan Nikola Koyev Makedoniya və Trakyanın bolqar əhalisinin sevimlisinə çevrilmiş, hətta onun haqqında mahnılar da bəstələnmişdir.

## İstinad siyahısı
Mihran Damadyan

**Mihran Damadyan** (həmçinin **Damatyan** kimi də yazılır; ermənicə : Միհրան Տամատեան; ) Osmanlı dövlətində yaşamış olan erməni inqilabçısı, siyasi fəalı, yazıçısı və müəllimi olmuşdur.

İtaliyanın Venesiya şəhərində Erməni Katolik İlahiyyat Fakültəsində təhsil almışdır. Müasir Batman əyalətində yerləşən Sasonda müəllimlik etməyə başlamışdır. Boyacıyan Hampartsum Murad Əfəndi (Medzn Murad)  ilə bərabər 1894-cü ildə baş tutmuş olan Birinci Sason üsyanına rəhbərlik etmişdir. Hadisələr nəticəsində o, tutularaq həbs edilmişdir. İddia olunur ki, o, həbsdə olarkən qaçmasının qarşısını almaq üçün ayaqları sındırılmışdır. Zəncirlənərək İstanbula göndərilmiş və bir müddət orada həbsdə qalmışdır.

Sosial Demokrat Hnçak Partiyasının aparıcı üzvlərindən biri olmuşdur. O, Fransa rəsmiləri ilə aparılmış olan danışıqlar zamanı mühüm rol oynamışdır. Nümayəndə kimi o, 1920-ci ildə Çukurovada (Kilikiya) yaradılmış olan müstəqil erməni idarəçiliyinin Fransanın mandatına daxil olmasını təklif etmişdir. Adanaya gedərkən dağlıq ərazidə yolu türk quldur dəstələri tərəfindən kəsilmiş və burada o zorakılığa məruz qalmışdır.

## İstinadlar
İctimai rəy

**İctimai rəy** — insanların müxtəlif qruplarının onların maraq və tələbatlarına təsir edən real həyat hadisə və proseslərinə münasibətinin (gizli və ya aşkar) təzahür etdiyi kütləvi şüur forması.

İctimai rəy açıq şəkildə ifadə olunur, cəmiyyətin və onun siyasi sisteminin fəaliyyətinə təsir göstərir. Məhz ictimai həyatın aktual problemləri ilə bağlı əhalinin açıq, ictimai ifadəsinin mümkünlüyü və bu ifadə edilmiş mövqeyin ictimai-siyasi münasibətlərin inkişafına təsiri xüsusi sosial institut kimi ictimai rəyin mahiyyətini əks etdirir. Eyni zamanda, ictimai rəy bir qrup insana təsir edən konkret məsələ ilə bağlı çoxsaylı fərdi fikirlərin məcmusudur.

Hazırda bu nöqteyi-nəzər əksər elmi əsərlərdə öz əksini tapır və ümumi qəbul edilmiş hesab olunur.

Bu fenomen qədim dövrlərdən başlayaraq bütün tarixi dövrlərdə mövcud olmuşdur, lakin bəşəriyyətin sosial həyatının bu unikal fenomenini ifadə edən terminin özü IX əsrdə Rusiyada, sonra isə XII əsrdə İngiltərədə meydana çıxdı. Orada onun baş verməsi ingilis dövlət və ictimai xadimi, yazıçı İohann Solsberinin adı ilə bağlıdır ki, o, “Polikratik” kitabında ölkə əhalisinin parlamentə mənəvi dəstəyini ifadə etmək üçün istifadə edib. Sonrakı “ictimai rəy” termini “Public opinion” iki sözünün birləşməsinin hərfi tərcüməsi idi. İngiltərədən bu ifadə digər ölkələrə və XVIII əsrin sonlarından nüfuz etdi və ümumi qəbul edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pew Tədqiqat Mərkəzi

Pew **Tədqiqat Mərkəzi** — Vaşinqtonda yerləşən tədqiqat mərkəzi. ABŞ-da və dünyada yaranan sosial problemlər, ictimai rəy və demoqrafik tendensiyalar haqqında məlumat verir. Həmçinin ictimai rəy sorğuları, demoqrafik tədqiqatlar, kontent-təhlil və digər sosial araşdırmalar aparır. Pew Araşdırma Mərkəzi, öz bəyanatlarına görə, siyasi mövqe tutmur və Pew Charitable Trusts-ın törəmə şirkətidir .

## Elmi istiqamətləri

Mərkəz 9 istiqamətdə tədqiqatlar aparır:

* ABŞ-ın siyasəti
* Jurnalistika və Media
* İnternet və texnologiya
* Elm və cəmiyyət
* Din və sosial həyat
* İspandilli dünya
* Qlobal tendensiyalar
* Sosial-demoqrafik meyllər
* Tədqiqat metodologiyası

## İstinadlar
Yuri Vaksman

**Yuri Mixayloviç Vaksman** (; ) — rusiyalı aktyor, Rusiyanın əməkdar mədəniyyət işçisi. Aktyorun filmoqrafiyasına 100-dən çox əsər, o cümlədən "Molodyojka" serialındakı "Nikolay Şulman", "Gecə gözətçiləri" filmindəki "Kondakov" və "Gənc canavar iti" filmindəki "Malıqa" obrazları daxildir. 2024-cü ilin 28 mart tarixində vəfat edib.

## İstinadlar
Harold Aleksandr

**Harold Rupert Leofrik Corx Aleksander** () — hər iki dünya müharibəsində xidmət etmiş yüksək təltif edilmiş Britaniya Ordusunun zabiti.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* Harold Alexander üçün Kanada Baş Qubernatorunun veb-saytı
* Harold Alexander üçün Kanada Ensiklopediyasına giriş

* Britaniya Ordusu Zabitləri 1939–1945
* İkinci Dünya Müharibəsinin generalları
Vinsent Messi

**Çarlz Vinsent Messi** () — Konfederasiyadan sonra Kanadanın 18-ci Baş Qubernatoru vəzifəsində çalışmış kanadalı diplomat idi. Massey Konfederasiyadan sonra Kanadada anadan olan Kanadanın ilk general qubernatoru idi.

## İstinadlar
Hrayr Tjohk

**Hrayr Tjohk** (Ermənicə: *Հրայր Դժոխք*; ), doğum adı (**Armenak Ghazaryan,** ermənicə: *Արմենակ Ղազարյան*) *Hrair, Hrayr, Dzhoghk, Djohkh, Dzhokhk* olaraq da tanınan Erməni Milli Hərəkatının bir hissəsi olmuş olan erməni fədaisidir. Erməni İnqilabi Federasiyasının üzvü olmuşdur.

## Həyatı

**Armenak Ghazaryan** adı ilə Bitlis vilayətinin Aharonk kəndində anadan olmuşdur. Onun atası keşiş *Mampre Ghazaryan* olmuşdur*.* Armenak 1880-ci illərin sonlarında Muşdakı Surp Qarabet monastır məktəbini bitirmişdir. Daha sonra Muş Birləşmiş Erməni Kollecində təhsil almışdır. Ona müəllimi *Mkrtiç Saryanın* inqilabi ideyaları dərindən təsir etmişdir. Armenak təhsilini başa vurandan sonra Sason və Taronda yerləşən erməni məktəblərində dərs deməyə başlamışdır. O, həmişə Muş ətrafı ərazilərin camaatının başlarına qoyduqları ənənəvi erməni papağından istifadə etmişdir.

*Hrayr* və *Dzhoghk* Erməni İnqilabi Federasiyasının rəsmi orqanı hesab olunan Droşak üçün yazılar yazarkən onun istifadə etdiyi iki təxəllüsü olmuşdur. O, 1890-cı ildə Hnçak Partiyasına qoşulmuş və partiyanın liderləri hesab olunan Mihran Damadyan və Hamparsum Boyadjian ilə sıx əməkdaşlıq etmişdir. Qısa bir müddət sonra ideoloji fikir fərqliliklərinə görə 1893-cü ildə Hnçak Partiyasından ayrılmışdır.

Dzhoghk Erməni İnqilabi Federasiyasına qoşulmuş və burada tanınmış hərbi liderlər hesab edilən Serop Ağpür, Kevork Çavuş və Andranik Ozanyanla əməkdaşlıq etmişdir. 1894-cü ilin yay aylarında Hrayr ermənilərə silah almaq üçün Qafqaza getmişdir. Daha sonra Erməni İnqilabi Federasiyasına üzv olduğu Rumıniyaya getmişdir. Xalq kütlələrinin iştirakı ilə baş vermiş olan üsyana inanır və Birinci Sason üsyanının liderlərindən birinə çevrilir.

1895-ci ildə Hrayr Andranik Ozanyan və Serop Ağpür də daxil olmaqla 50 nəfərlik gənc bir qrupla Şərqi Anadoluya qayıtmışdır. Tatul (Aram Aramyan) ilə bərabər Pasinlər ərazisində xalqı təşkilatlandırmışdır. 1896-cı ilin iyun ayında hər ikisi həbs edilərək Ərzurum həbsxanasına salınmışdırlar; Tatul asılmış, Hrayr isə amnistiya ilə azad edilmişdir. Daha sonra o, Vana getmiş və 1896-cı il Van üsyanını təşkil etmək üçün planlar həyata keçirmiş, daha sonra, Hrayr və Andranikin İkinci Sason üsyanının həm əsas təşkilatçıları, həm də başçıları olduqları Sasona (1902) getmişdir. Bu üsyan zamanı o, aprel ayının 13-də Geliegüzan kəndində öldürülmüşdür. O, yerli bir kilsənin həyətində Serob Paşanın yanında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Pasinlər

**Pasinlər** — Ərzurum vilayətində yerləşən bir rayondur. Pasinlərə regionda *Həsənqala* da deyirlər. Ərzurumun şəhər mərkəzindən 37 km uzaqda yerləşir. Tarixi İpək Yolunun üstündə yerləşir. Rayon qalası, müalicəvi termal bulaqları, mineral suları və kartofu ilə məşhurluq qazanmışdır. Rayon mərkəzindən 4 km uzaqda yerləşən Sərçəboğazı məhəlləsinin düz girişində sidikqovucu mineral suyu yerləşir.

## İstinadlar
Qumqapı nümayişləri

**Qumkapı nümayişləri** 27 iyul 1890-cı il tarixində Osmanlı İmperiyasının paytaxtı İstanbul şəhərinin Qumqapı rayonunda baş verən siyasi aksiya olmuşdur. Nümayişlərə görə təhlükəsizlik qüvvələri ilə nümayişçilər arasında başlayan qarşıdurmada çox sayda nümayişçi və zabit həyatını itirmiş, bir çoxu da yaralanmışdır.

## Hadisələrdən əvvəl

XIX əsrin son rübündə inqilabçı erməni qrupları ermənilərə yeni haqq və azadlıqların verilməsi üçün təzyiqlər göstərir, Avropanın erməni məsələsinə daha artıq diqqət ayırması üçün fəaliyyətlər həyata keçirirdilər. Xüsusilə də Sosial Demokrat Hnçak Partiyası kütləvi nümayişlər təşkil etmək taktikası ilə bu prosesi sürətləndirməyi qarşısına əsas məqsəd olaraq qoymuşdu. 1890-cı ilin iyun ayında Ərzurumda baş vermiş olan erməni üsyanının arxasında da Hnçak partizanlarının durduğu güman edilirdi.

## 27 iyul 1890-cı il

27 iyul 1890-cı ildə Harutün Cangülyan, Mihran Damadyan və Hamparsum Murat Boyacıyan Əfəndi nümayiş zamanı İstanbul Erməni Patriarxlığını və Osmanlı hakimiyyəti altında olan Erməni Milli Məclisini erməni probleminə etinasızlıqlarına görə tənqid edən manifest oxumuşdurlar. Nümayişin təşkilatçıları sırasında 1915-ci ildə Harutun Canqulyan və Hamparsum Boyacıyan kimi öldürüləcək Aram Açıqbaşyan da var idi.

Patriarx Yıldız sarayına təşkil ediləcək olan yürüşə qatılmağa məcbur edilmişdir. Nümayişin və saraya yürüş edilməsinin əsas məqsədi sultanı ermənilərin sıx məskunlaşdığı vilayətlərdə lazımi islahatları aparmağa və Berlin müqaviləsinin ermənilərin kürd və çərkəz qruplarının mümkün hücumlarına qarşı müdafiə olunmasına qarantiya verən 61-ci maddəsini dərhal həyata keçirməyə çağırmaq idi. İştirakçılar Qumqapıdakı Patriarxlığın qarşısına yığışmağa başladığı zaman zabitlər izdihamı mühasirəyə alırlar. Bu zaman baş vermiş olan qarşıdurma zamanı çoxlu zabit və nümayişçi həyatını itirmişdir.

## Nəticələri

Bu hadisədən sonra həm patriarx, həm də sultan hərəkətə keçmişdir. Baş vermiş bu hadisədən sonra erməni inqilabi dəstələri konkret müvəffəqiyyət əldə etməsələr də, Hnçakpərəst erməni mətbuatı nümayişdə göstərilən müqaviməti və şücaəti tərifləyən xəbərlər dərc etmişdirlər. Buna oxşar olan, lakin daha az səs-küy yaratmış nümayişlər 1890-cı illər boyu ölkənin müxtəlif yerlərində keçirilməyə davam etdirilmişdir.

## İstinadlar
Amil Səlimov

**Amil Səlimov** (; ) — Latviya Seyminin azərbaycanlı millət vəkili. Latviya azərbaycanlılarıdan olan dövlət və siyasi xadim. 2024-cü ilin fevral ayında Latviya Seymində təmsil olunan millət vəkili Qloriya Qrevtsovanın mandantına xitam verildiyi üçün Səlimov partiya siyahısından seçilərək onu əvəzləyib. Amil Səlimov uzun müddət Latviya azərbaycanlıları arasında diaspora fəalı kimi fəaliyyət göstərib, Baltikyanı ölkələrdə yaşayan *Azərbaycanlıların Koordinasiya Şurasının* Latviya üzrə sabiq koordinatoru kimi çalışıb.

## Həyatı
Hər iki valideyni azərbaycanlı olan Amil Səlimov 1985-ci ilin 14 oktyabr tarixində Latviya Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı Riqa şəhərində anadan olub.
Amilin validenyləri Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında andan olublar və 80-ci illərdə işləri ilə əlaqədar olaraq Latviya Sovet Sosialist Respublikasına köçərək burada yaşamağa və işləməyə başlayıblar.

Orta təhsilini Riqada tamamladıqdan sonra ali təhsil almaq üçün Riqa şəhərində yerləşən *Nəqliyyat və Rabitə İnstitutuna* () daxil olan Səlimov 2007-ci ildə həmin institutun biznesin idarəedilməsi ixtisasını bitirib. Latviya Seyminə seçilməmişdən əvvəl o, bir sıra şirkətlərin idarə heyətinin üzvü, həmçinin *"AZƏRİ" Gənclər Mərkəzi assosiasiyasının* idarə heyətinin sədri vəzifələrində çalışıb.

2022-ci ilin payızında keçirilən Latviya Seyminin sayca 14-cü seçkiləri zamanı Sabitlik Üçün! partiyasından deputatlığa namizəd olmasına baxmayaraq seçilməmişdir. 2023-cü ildə başladılmış araşdırmalar zamanı Latviya Seyminin 14-cü çağırış deputatı olan Qloriya Qrevtsovanın namizədlik müddətində Latviya Mərkəzi Seçki Komissiyasına yalan məlumat verdiyi müəyyənləşdirilib və buna görə cinayət işi başladılmışdır. Təhsil və iş karyerası ilə bağlı mərkəzi seçki komissiyasına yalan məlumatlar verdiyi üçün Qloriya Qrevtsovanın mandatı ləğv edilmiş və Latviya Seymindən uzaqlaşdırılmışdır.

2024-cü ilin mart ayında birinci instansiya məhkəməsi sabiq deputatın 160 saat ictimai işlərlə cəzalandırılması barədə qərar qəbul edib.

Qloriya Qrevtsovanın Mərkəzi Seçki Komissiyasına yalan məlumat verməsi ilə bağlı məhkəmə hökmü qüvvəyə mindikdən sonra, *Sabitliq üçün!* partiyasından olan siyasi xadim Amil Səlimov sabiq millət vəkilini Latviya Seymində əvəzləyib və beləliklə *Latviya Seyminin XIV çağırış deputatları* sırasına qoşulub. Amil Səlimov Latviya Seymində təmsil olunan ilk azərbaycanlı millət vəkili deyil. Belə ki, əslən Siyəzən rayonundan olan Roman Naudinş Latviya Seyminin XIII çağırış deputatı kimi fəaliyyət göstərib.

## İstinadlar
Aşağı Qatrux dialekti

**Aşağı Qatrux dialekti** — Azərbaycan dilinin dialekti. Dağıstanın Rutul rayonunun Aşağı Qatrux kəndində yayılmış şərq dialektlər qrupuna daxildir.

## Arealı

Dağıstanın Rutul rayonunun Aşağı Qatrux kəndində Azərbaycan dilinin Aşağı Qatrux dialektində danışılır. 1939-cu ildə yüzdən çox ailə kənddən Dağıstanın Məhərrəmkənd rayonuna köçərək ləzgilərlə birlikdə Yeni Aul kəndini yaratmışdılar. Kəndin əhalisinin bir hissəsi Dərbənd, Mahaçqala və Dağıstanın digər şəhərlərində də yaşayır. Ümumilikdə 2,000 nəfər Aşağı Qatrux dialektində danışır. Qonşu lak və rutul sakinləri də bir-biri ilə Azərbaycan dilində ünsiyyət qururlar.

## Nümunə

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Salyan dialekti

**Salyan dialekti** — Azərbaycan dilinin dialekti. Şərq dialekt qrupuna daxildir. Azərbaycanın Salyan rayonunda geniş yayılmışdır.

## Nümunə

## Tanınmışları

* Məhəmmədəli Hüseynzadə (1760–1852) — ilahiyyatçı alim, Qafqaz Müsəlmanlarının I Şeyxülislamı (1823–1846).
* Əhməd Hüseynzadə (1812–1887) — ilahiyyatçı, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin III Şeyxülislamı (1862–1884).
* Əbülhəsən Vaqif (1845–1914) — XIX əsr şairi.
* Axund Mirbağır Ağa Ağazadə (1857–1941) — din və ictimai xadim.
* Əli bəy Hüseynzadə (1864–1940) — alim, filosof, rəssam və həkim.
* Əsədulla bəy Muradxanov (1866–1942) — ictimai-siyasi xadim, maarifçi və publisist, birinci çağırış Dövlət Dumasının Bakı quberniyasından deputatı.
* Baxış bəy Rüstəmbəyov (1870–1942) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentinin deputatı, Cavad qəzasının zabiti.
* Şirin Axundov (1878–1927) — musiqiçi, tarzən.
* Rəşid bəy Axundzadə (1880–1940) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentinin deputatı, Bakı qubernatoru, Nazirlər Sovetinin işlər müdiri.
* Fərəc Qasımov (1883–1937) — dini lider, Bakı şəhəri Bəhai cəmiyyətinin sədri.
* Əli Nağı Hüseynov (1900–1957) — Qızıl Ordunun polkovniki (1942), 402-ci Azərbaycan atıcı diviziyasının komandiri.
* Firuz Məlikov (1902–1965) — qoyunçuluq və keçiçilik sahəsində alim.
* Ağaxan Ağabəyli (1904–1980) — genetika və heyvandarlıq sahəsində alim, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor, Ümumrusiya Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının (indiki Rusiya Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyası) müxbir üzvü, Azərbaycanın əməkdar elm xadimi. SSR. Camışçılıq doktrinasının banisi.
* Ənvər Qasımzadə (1912–1969) — memar, Azərbaycan SSR EA-nın müxbir üzvü (1967), Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı (1960).
* Əli Zeynalov (1913–1988) — teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1964), Ermənistan SSR əməkdar artisti (1939), M. F. Axundov adına Respublika mükafatı laureatı (1965).
* Aşıq Pənah (1926–1978) — aşıq, şair, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1967), Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Xəlil Rza Ulutürk (1932–1994) — şair və filoloq, Azərbaycanın xalq şairi (1992).
* Həbib Zərbəliyev (1953-cü il təvəllüdlü) şərqşünas alim, İndoneziya dilçiliyi üzrə mütəxəssis, Azərbaycanda İndoneziya dilinin tədrisinin banisidir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

### Kitablar

*  
* 
* 

### Dissertasiyalar

* 
*
Məhəmməd Cəfər Miskin

**Məhəmməd Cəfər Miskin** () — XIX əsr Azərbaycan şairi və satirikçisi.

## Fəaliyyəti
Məhəmməd Cəfər Miskin Şəmkirdən idi. O, lirik şeirlərlə yanaşı, zadəganları, bəyləri və şah idarəçilərini ifşa etdiyi satirik əsərlər də yazmışdır. Miskin kəndlilərə vurduqları zərəri təsvir edərək rüşvətxor çar məmurlarını qınayırdı.**' Şair dini xarakterli müqayisələrdən də istifadə etmiş, burada məmurları [[Hüseyn ibn Əli|İmam Hüseynin]] qatilinə bənzətmişdir.**'

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Şəmkir şivəsi

**Şəmkir şivəsi** — Azərbaycanın Şəmkir və Tovuz rayonlarında geniş yayılmış, Azərbaycan dilinin qərb dialektlər qrupuna daxil olan şivəsi.

## Klassifikasiyası

Şəmkir rayonunun dialektləri fonetik, morfoloji və leksik xüsusiyyətlərinə görə bir neçə zonaya bölünür. Birinci zona Dəllər, Dəllər Cəyir, Daşbulaq, Dəllər Cırdaxan, Qapanlı, Çaparlı, Keçili, Qaracəmirli, Yeniabad, Xuluf və başqa kəndləri əhatə edir, Dəllər zonası adlanır. İkinci zonaya Yuxarı Seyfəli, Aşağı Seyfəli, Mahmudlu, Maf və başqaları daxildir. Üçüncü zonaya Düyərli, Zəyəm, Zəyəm Cırdaxan, Şiştəpə, İrmaşlı, Morul, Şeidlər, Hacıalılar kəndləri daxildir.

## Nümunə

## Tanınmışları

* Aşıq Hüseyn Şəmkirli (1811–1891) — XIX əsr aşıq və şairi.
* Yəhya bəy Dilqəm (1830–1865) — XIX əsr aşıq və şairi.
* Məhəmməd Cəfər Miskin (d. XIX) — XIX  əsr şairi və satirikçisi.
* Qaçaq Gülsüm (1861–1962) — qaçaq, xalq qəhrəmanı.
* Aşıq Qasım (1867–1919) — XIX əsr aşıq və şairi.
* Hacı Molla Əhməd Nuruzadə (1881–1930) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentindəki Əhrar fraksiyasının üzvü, Azərbaycanın sovet işğalına qarşı döyüşçü.
* Əhməd Cavad (1892–1937) — şair, yazıçı, tərcüməçi, jurnalist, Azərbaycan himninin müəllifi. 1920–1930-cu illərdə Azərbaycan ədəbiyyatında romantizm və realizmin aparıcı nümayəndələrindən biri.
* Vəli Xuluflu (1894–1937) — yazıçı, ədəbiyyatşünas, şərqşünas, folklorşünas, filoloq, türkoloq, dilçi, publisist, professor (1931), 1934-cü ildən Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Gülxar Həsənova (1918-2005) — opera müğənnisi (soprano), Azərbaycan SSR xalq artisti (1982).
* Rüstəm Əliyev (1929–1994) — şərqşünas alim, filologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, Harvard Universitetinin fəxri doktoru.
* Fərman Salmanov (1931-2007) — neftçi-geoloq, Sibir neftini kəşf edənlərdən biri, SSRİ geologiya nazirinin birinci müavini (1987–1991), geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966), Əməkdar Geoloq RSFSR (1988), Rusiya Elmlər Akademiyasının üzvü — müxbir (1991).
* Qərib Mürşüdov (1962-ci il təvəllüdlü) — Böyük Britaniyanın York Universitetinin Kimya kafedrasının Struktur biologiya laboratoriyasının professorudur. Azərbaycanın əməkdar elm xadimi.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Maldiv Milli Kitabxanası

**Maldiv Respublikası Milli Kitabxanası** ― (Qaumee Kuthubuhaanaa) 1945-ci ildə yaradılmışdır. O, müasir ədəbiyyatı saxlayaraq ölkənin İctimai və Milli Kitabxanası kimi fəaliyyət göstərir. O, ölkə daxilində çap olunmuş bütün oxu materiallarının və sənədlərinin müxtəlif kolleksiyasını təqdim edir. Milli Kitabxana hökumət tərəfindən maliyyələşdirilir və İncəsənət Mədəniyyəti və İrs Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərir.

## Tarix
Maldiv Respublikası Milli Kitabxanası 12 iyul 1945-ci ildə Maldiv adalarının "Dövlət Kitabxanası" (Dhaulathuge Kuthubukhaanaa) adı ilə o vaxtkı Təhsil Departamentinin rəhbəri Ameer Mohamed Amin Didi tərəfindən yaradılmışdır. 1948-ci ildə Kitabxana Maldiv adalarının ən məşhur dövlət xadimlərindən biri Ameer Abdul Majeed Didinin ('Abdul Majeed Rannabandeyri Kilegefaanu) adını daşıyan Majeedhee Library (Majeedhee Kuthubukhaanaa) adlandırıldı. Kitabxana Daxili İşlər Nazirliyinin (Vuzaarathudhdhaahiliyyaa) nəzdində fəaliyyət göstərirdi.

Kitabxana həmçinin Gan adasında, Seenu Atollunda ingilislər tərəfindən qalan kitab kolleksiyasını da aldı. Kitabxananın xidməti vəzifələrini Seyid Əbdül Lətif yerinə yetirirdi. 1978-ci ildə hökumət bir kitabxanaçı postu yaratdı və Habeeba Hussayn Habeeb-i kitabxanaçı təyin etdi. Kitabxana indi Prezident Aparatının nəzarətindədir. Hökumət 1980-ci ildə YUNESKO-dan nümayəndə gətirmək qərarına gəldi. Nümayəndənin rolu hökumətin Maldiv adalarında kitabxana və məktəb kitabxanalarının inkişaf planı ilə məsləhətləşmək idi və beləliklə, kitabxanada ilk kitabxanaçılıq kursları keçirildi. Kitabxananın adı ikinci dəfə 1 iyun 1982-ci ildə Maldiv adalarının keçmiş prezidenti Maumoon Abdul Gayoom tərəfindən Milli Kitabxana (Qaumee Kuthubuhaanaa) olaraq dəyişdirildi. Kitabxana 1993-cü ildə İnformasiya və Yayım Nazirliyinin nəzdində fəaliyyətə başlamış, daha sonra 2009-2013-cü illərdə Gənclər və İdman Nazirliyinin nəzdində şöbə kimi fəaliyyət göstərməkdən 2013-cü ildən sonra yenidən Turizm Nazirliyinə çevrilmişdir. 13 iyul 2018-ci il tarixindən İncəsənət Mədəniyyət və İrs Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərir.

Kitabxanada kifayət qədər çox sayda ərəb, urdu, divehi və ingiliscə kitablar var. İngilis dili bölməsində həm Referans bədii, həm də qeyri-bədii ədəbiyyat daxil olmaqla 37,970-dən çox kitab var. Dhivehi bölməsi, Ərəb bölməsi və Urdu bölməsi müvafiq olaraq 10212, 1570 və 950 kitabdan ibarətdir. Bundan əlavə, Kitabxananın Amerika guşəsində xüsusi kolleksiyalar var; BMT kolleksiyası; Qadın və Gender kolleksiyası. Serial kolleksiyasında dövri cildlər, hesabatlar, əlyazmalar, jurnallar və digər seriyalar, qəzetlər və çap sənədləri, broşürlər var. Kitabxananın kolleksiyasına müxtəlif mövzulara aid kitablar daxildir: Ümumiliklər; Fəlsəfə və Psixologiya; din; İctimai elmlər; Ətraf mühit; Dil; Təbiət Elmləri və Riyaziyyat; Texnologiya (Tətbiqi Elm); İncəsənət - Təsviri və dekorativ sənətlər; Ədəbiyyat və Ritorika; Coğrafiya və Tarix.

## Xarici keçidlər

* Official Website of the National Library
* More information

## İstinadlar
Müqəddəs Narek kilsəsi

**Müqəddəs Narek kilsəsi** — Ermənistanın Araqatsotn mərzinin Güllücə kəndində Erməni Həvari kilsəsi. Kilsə 2012-ci ildə Narek Pape kimi tanınan yerdə inşa edilmişdir. 25 avqust 2012-ci ildə məsh edilmişdir.

## Tarixi
Əsrlər boyu Abaran ərazisinin Güllücə (indiki Vardenis) kəndində "Papeli Narek" adlı İncil var idi. Kitab ata adı Pape olan bir ailəyə məxsus idi və o, Narek adlandırılmışdır. Bunun səbəbi Qriqor Narekatsinin "Mərsiyələr kitabı" deyil idi. İnanca görə, kitab bir İncil və müalicəvi qabiliyyətə malik idi, ona görə də kəndlilər onu "Papenin Nareki" adlandırırdılar. Kitabın məzmunu 1710-cu ildə Konstantinopolda nəşr olunan möcüzəvi tibb İncilindən haqqında idi. Pape kitabı özü ilə daşıyırdı, lakin daha sonra isə kitab onun qohumlarının evində, kənddəki Müqəddəs Akop kilsəsinin yanında saxlanılmışdır.

Zaman keçdikcə Papenin törəmələri yavaş-yavaş o evi tərk edərək dünyanın müxtəlif yerlərində məskunlaşmağa başlamış və təbii olaraq "Papenin Nareki" adlı müqəddəs kitabı özləri ilə aparmışdılar. Ev xarabalıq halına qalmış, lakin buna baxmayaraq, kəndlilər yarı boş bir evə gələrək kitabların qoyulduğu yerdə müqəddəs şəkillər yerləşdirir, şam yandırır və dualar edirlər.

2010-cu ildən başlayaraq kənddə Müqəddəs Akop kilsəsinin yenidən qurulması qərarı verilmişdir. Bu kilsənin uçmaq üzrə olan, müqəddəs kitabı olmayan evin yerində tikilməsi planlaşdırılmışdır. Sonralar Papenin xaricdəki törəmələri ilə əlaqə qurulmuş, onlarla kitab Ermənistana köçürülmüş və "Matenadaran"da iki il davam edən yenidənqurma layihəsindən sonra xüsusi qorunma şəraiti ilə "Müqəddəs Narek" kilsəsinə yerləşdirilmişdir. 2016-cı ildə Roma Papası Fransiskin Ermənistana səfəri çərçivəsində dövrün Ermənistan Prezidenti Serj Sarkisyan Roma Papasına ilk xristian ölkəsinin zəvvarı kimi Qriqor Narekatsinin xatirə heykəlinin miqyaslı maketini təqdim etmişdir. Qriqor Narekatsinin heykəli 21 mart 2018-ci ildə Ermənistanın Vatikandakı səfiri Mixael Minasyan və biznesmen Artur Canibekyanın xeyriyyəçiliyi ilə qoyulmuşdur. Abidənin arxasında Müqəddəs Narek kilsəsi təsvir edilmişdir.

## Ənənə
Hər il avqustun son bazar günü Vardenis kəndindəki Müqəddəs Akop kilsəsində liturgiyadan əvvəl ruhani təbəqənin rəhbərlik etdiyi möminlər Müqəddəs Narek kilsəsinə köçür. Yalnız o gün 1710-cu ildə nəşr olunan möcüzəvi tibb İncili Müqəddəs Akop kilsəsinə köçürülür. Həmin gün möminlərin "Papenin Nareki" ilə ünsiyyət qurmaq imkanı olan bir ziyarət günüdür. Müqəddəs Akop kilsəsində müqəddəs liturgiya və müqəddəs mərasim keçirilir.

## İstinadlar
İnönü

**İnönü** bu mənaları ifadə edə bilər:

* İsmət İnönü
* İnönü Universiteti
* İnönü Stadionu
* İnönü (Əskişəhər)
Nümayiş (etiraz)

**Siyasi nümayiş, nümayiş** və ya **etiraz** hər hansısa bir kütləvi qrup tərəfindən siyasi və ya başqa məqsədlərlə həyata keçirilən aksiyadır. O, adətən kütləvi yürüşdən və çıxış edənləri yəni spikerləri dinləmək üçün müəyyən bir son nöqtədə başlayan yığıncaq və ya mitinqdən ibarətdir.
İşğal (film, 2017)

**İşğal** — Keri Murnion və Conatan Milott tərəfindən 2017-ci ildə çəkilmiş olan Amerika döyüş triller filmidir. Filmin premyerası 21 yanvar 2017-ci ildə Sandens Film Festivalında keçirilmişdir. Film 70-ci Kann Beynəlxalq Film Festivalında (2017) Rejissorların iki həftəsində iştirak etmək üçün seçilmişdir.

## Süjet xətti
Texas ştatı ABŞ-dan ayrılmaq niyyətindədir. Nyu-Yorkda bu məsələ ilə bağlı danışıqlar aparılır və buna görə şəhər müharibə zonasına çevrilir. Sadə Nyu Yorklu bir qız olan Lüsi keçmiş dəniz piyadası ilə birləşərək Bruklinin Buşvik məhəlləsinin beş blokunu keçərək nənəsi ilə birlikdə gizlənməyi bacarır.

## İstinadlar
Rejissorların iki həftəsi

**Rejissorların iki həftəsi** () — Kann Film Festivalının rəsmi seçimi ilə paralel formada keçirilən müstəqil bölmədir. 1968-ci ilin may ayında Fransada baş vermiş olan hadisələrdən sonra Kann film festivalı ləğv edildikdən sonra 1969-cu ildə Fransa Rejissorlar Gildiyası tərəfindən yaradılmışdır.

Rejissorların iki həftəliyində dünyanın hər yerindən gətirilmiş qısametrajlı, bədii və sənədli filmlər nümayiş etdirilir.

## Bədii rəhbərləri
Bölümün (epizodun) proqramlaşdırılmasına bədii rəhbər nəzarət edir. Hal-hazırkı bədii rəhbər 2012-ci ildən epizodu proqramlaşdıran Eduard Vaintropdur.

* Olivier Pere — 2004–2009
* Frederik Boyer — 2009–2011
* Eduard Vaintrop – 2012–h.h.

## Mükafatlar
* İncəsənət Film Mükafatı
* SACD Mükafatı
* The Europa Cinemas Label Mükafatı
* İlly Mükafatı

## Sənədli filmlər
* 40x15. Les Quarante Ans de la Quinzaine des Réalisateurs, Rejissor; Olivier Jahan, 97 dəqiqə, 2008

## Biblioqrafiya
* Pierre-Henri Deleau: *La Quinzaine des réalisateurs à Cannes: Cinéma en liberté : 1969–1993* (Broché), Editions de La Martinière, 1993
* Olivier Thévenin: *Sociologie d'une institution cinématographique : La S. R. F. et la Quinzaine des réalisateurs* (Broché), Paris: l'Harmattan, 2009, ISBN 2-296-09457-0

## İstinadlar
Larri Lloyd

**Larri Lloyd** (; ) — "Liverpul", "Nottingem Forest" və İngiltərə millisinin sabiq müdafiəçisi.

"Liverpul"da ümumilikdə 218 oyun keçirib ."Nottingem Forest"də isə Lloyd İngiltərə çempionu olub və iki dəfə Avropa Kubokunun qalibi olub, həmçinin İngiltərə Liqa Kubokunu və UEFA Super Kubokunu qazanıb. 2024-cü il 28 mart tarixində vəfat edib.

## İstinadlar
SAZ (avtomobil)

**SAZ** (rus.: ОАО « **Са**ра́нский **з**аво́д автосамосва́лов» - İxt: **Sa**ranskiy **Z**avod **A**vtosamosvalov - Az.: Saransk yük maşınları zavodu), Sovet Rusiyasında yük maşınları istehsalçısı olmuşdur. Şirkət özüboşaldan yük maşınlarının, yol qatarlarının, zibil daşıyan maşınların istehsalında ixtisaslaşmış və Saransk şəhərində (Mordoviya, Rusiya) yerləşir.

Şirkət QAZ Qrupun daxilində yerləşir.

## İstinadlar
Harutyun Canqulyan

**Harutyun Canqulyan** (; ) Osmanlı ermənisi tarixçisi və siyasətçisidir. 1890-cı ildə baş vermiş olan Qumqapı nümayişinin təşkilatçısı olmuşdur. 1915-ci ildəki erməni soyqırımları zamanı öldürülmüşdür.

Harutyun Canqulyan 1855-ci ildə Vanda anadan olmuşdur. Sosial Demokrat Hnçak Partiyasına qoşulduqdan sonra 1884-cü ildən Konstantinopolda məskunlaşmışdır. Orada Saimbəylidən olan Hamparsum Boyacıyanla tanış olmuşdur.

27 iyul 1890-cı ildə Qumqapıda yerləşən Erməni Patriarxlığının qarşısında bir nümayiş təşkil etmiş və Ulduz Sarayının qarşısına doğru yürüş etmişdir. Məhz buna görə də Harutyun Canqulyan edam cəzasına məhkum edilmiş, lakin Osmanlı sultanı olan II Əbdülhəmid bunu ömürlük həbs cəzası ilə dəyişdirmişdir. Canqulyan Fələstinin Akka şəhərində yerləşən bir qəsrdə həbs edilir. 1896-cı ildə (Həmidiyyə qırğınları zamanı) amnistiyaya düşür.

Bundan sonra əvvəlcə Kiprdə, daha sonra isə Misirdə məskunlaşır. Qahirədə çap edilən *Timaqavor* qəzetində yazıçı olur. 1908-ci ildə baş vermiş olan Gənc türklərin inqilabı nəticəsində Konstantinopola geri qayıtmış və 1913-cü ildə "*Erməni böhranının* xatirələri" (ermənicə: Հիշատակներ հայկական ճգնաժամեն) adlı kitabını nəşr etdirmişdir.

24 aprel 1915-ci ildə Harutyun Canqulyan 2345 dostu ilə bərabər Konstantinopoldakı evində həbs edilərək Ankara vilayətinin Ayaş şəhərinə aparılır. Diyarbəkirdəki hərbi məhkəmədə mühakimə olunması bəhanə gətirilərək həbsxanadan çıxarılaraq Karacura (Siverek) aparılmış və 15 iyun 1915-ci ildə Təşkilati Məxsusənin üzvü olan Hacı Onbaşı tərəfindən işgəncələrə məruz qoyularaq öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Xorvatiya Sosialist Respublikası

**Xorvatiya Sosialist Respublikası**(Xorvatca:Socijalistička Republika Hrvatska),1943–1991-ci illərdə mövcud olmuş Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının altı respublikasından biri idi.

## Təməl və erkən dövr (1943–1960)
1941-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi zamanı Müstəqil Xorvatiya Dövləti (NDH) yaradıldı. NDH faşist Almaniyası və faşist İtaliyası tərəfindən marionet dövlət kimi qurulub. NDH rejiminə Ustaşa adlı faşist hərəkatı rəhbərlik edirdi. Ustaşa rejimi serb, yəhudi və qaraçı kimi azlıq qruplarına qarşı soyqırım və etnik təmizləmə həyata keçirdi.

1945-ci ildə Yuqoslaviya partizanları NDH-ni məğlub edərək Xorvatiyanı azad etdilər. Müharibədən sonra Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının altı respublikasından biri kimi Xorvatiya Sosialist Respublikası yaradıldı.

1950–1960-cı illərdə Xorvatiya iqtisadiyyatı sürətlə inkişaf etdi. Sənayeləşmə və kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında əhəmiyyətli artım oldu. Bu dövrdə Xorvatiyada da həyat səviyyəsi yüksəldi. Təhsil və səhiyyə xidmətləri pulsuz idi.

## İnkişaf və Dəyişiklik Dövrü (1960–1980)
1960-cı illərdə Xorvatiya iqtisadiyyatında bir sıra islahatlar aparıldı. Bazar iqtisadiyyatına keçid üçün müəyyən addımlar atıldı. Bu islahatlar davamlı iqtisadi artıma və həyat səviyyəsinin yüksəlməsinə imkan verdi.

1960–1970-ci illər Xorvatiyada əhəmiyyətli mədəni və sosial dəyişikliklər dövrü idi. Təhsil sistemi müasirləşdi. Mediada daha çox azadlıq təmin edildi. İncəsənətdə və ədəbiyyatda yeni cərəyanlar yarandı.

1970-ci illərdə Xorvatiyada millətçi hərəkatlar güclənməyə başladı. Xüsusilə Xorvat baharı kimi tanınan 1971-ci il hadisələri Yuqoslaviya federasiyası üçün təhlükə yaratmağa başladı.

## Böhran və Son İllər (1980–1991)
1980-ci ildə İosip Broz Titonun ölümü Yuqoslaviyada qeyri-sabitlik dövrünün başlanğıcı oldu. Tito Yuqoslaviyanı bir yerdə saxlayan xarizmatik lider idi. Onun ölümündən sonra respublikalar arasında millətçilik hərəkatları gücləndi və federasiya zəifləməyə başladı.

1980-ci illərin sonlarında Xorvatiyada Franyo Tucman
başçılıq etdiyi millətçi hərəkat gücləndi. Franyo Tucman
və Xorvatiya Demokratik Birliyi (HDZ) xorvatların Yuqoslaviyada ayrı-seçkiliyə məruz qaldığını müdafiə edərək Xorvatiyanın müstəqil olmasını təklif etdilər.

1991-ci ildə Xorvatiya Yuqoslaviyadan ayrılaraq müstəqilliyini elan etdi. Bu, Yuqoslaviyanın parçalanmasının başlanğıcı oldu. Xorvatiyanın müstəqillik elanı serbpərəst qüvvələr tərəfindən qəbul edilmədi və Xorvatiya müharibəsinə (1991–1995) gətirib çıxardı.

## Nəticə
Xorvatiya müharibəsi Xorvatiya müstəqilliyini elan etdikdən sonra serbpərəst qüvvələr tərəfindən başladı. Müharibə 1995-ci ildə Xorvatiyanın qələbəsi ilə başa çatıb. Müharibədən sonra Xorvatiya dağılmış iqtisadiyyatını və infrastrukturunu bərpa etməyə başladı.

Xorvatiya 2003-cü ildə Avropa İttifaqına namizəd ölkə statusu qazanıb. 2013-cü ildə Avropa Birliyinə üzv olub. Xorvatiya Avropa Birliyinə üzv olan ilk Balkan ölkəsi oldu.

Bu gün Xorvatiya inkişaf etməkdə olan demokratiya və bazar iqtisadiyyatı olan bir ölkədir. Xorvatiya turizm, gəmiqayırma və kənd təsərrüfatı kimi sektorlarda mühüm yer tutur.

## İstinadlar
Böyükxanım Əliyeva (həkim)

**Böyükxanım Abdulla qızı Əliyeva** () — Azərbaycanlı Sovet həkimi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1978).

## Həyatı və fəaliyyəti
Böyükxanım Əliyeva 1923-cü il iyunun 18-də Bakı şəhərinin Əmircan qəsəbəsində anadan olub. Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunu bitirib. Əmək fəaliyyətinə 1944-cü ildə Astara rayonunun Mötalayataq kəndində tibb məntəqəsinin müdiri vəzifəsində başlayıb. 1946-cı ildən Ərçivan kəndində poliklinika müdiri, 1950-ci ildən isə təqaüdə çıxana qədər Ərçivan kənd ərazi xəstəxanasının baş həkimi işləyib.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 23 oktyabr 1978-ci il tarixli qərarı ilə milli səhiyyə xidmətlərinin inkişafında böyük xidmətlərinə görə Əliyeva Böyükxanım Abdulla qızı Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, "Oraq və çəkic" qızıl medalı və Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir.

2001-ci ildə Astara rayonunun Ərçivan kəndində vəfat edib.

## Mükafatları
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1978)
* Lenin ordeni (1978)
* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (1961)
* Azərbaycan SSR əməkdar həkimi (1960)
* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı

## Mənbə
* Депутаты Верховного Совета СССР. Десятый созыв.. — Москва: Известия СДТ СССР, 1979.
* АЛИЕВА Бёюкханум Абдулла кызы // Ученые-медики — Герои Социалистического Труда. — Москва: Медицина, 1988.
Avstriyada Katolik Kilsəsində cinsi istismar halları

**Avstriyadakı cinsi zorakılıq qalmaqalı** müxtəlif Qərb yurisdiksiyalarında katolik kilsələrinin cinsi təcavüz qalmaqalları silsiləsində cinayət işinin əsas hissələrindən biridir. Ona görə qərb ölkələrində baş vermiş həmin qalmaqallardan onu xüsusilə qeyd etmək lazımdır.

## Kardinal Qroer
Kardinal  cinsi sui-istifadə ittihamı ilə II İohann Paul tərəfindən Vyana arxiyepiskopu vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. Papa Qroerin 75 illik yubileyi münasibətilə yazdığı istefa məktubunu rəsmi olaraq qəbul etdi. Ölümünə qədər iddiaları ictimaiyyət qarşısında şərh etməkdən qəti şəkildə imtina edən Qroer cinsi istismar qalmaqallarında iştirak edən ən yüksək səviyyəli katolik ruhanilərindən biri idi.

Qroer bir neçə ay Drezdendə qaldı və daha sonra təqaüdə çıxdı. O, 83 yaşında Sankt Pöltendə vəfat etdi və Avstriyanın Marienfeld şəhərindəki Sistersiya qəbiristanlığında dəfn edildi.

## Sankt Pölten seminariyası
Yepiskop Kurt Krenn 2004-cü ildə seminariyada bir tələbə tərəfindən yükləndiyi iddia edilən uşaq pornoqrafiyası ilə bağlı qalmaqaldan sonra tutduğu vəzifədən istefa verməli oldu. Seminariyada birinin kompüterində 40.000-ə qədər fotoşəkil və açıqlanmayan sayda filmlər, o cümlədən uşaq pornoqrafiyası tapıldı, lakin Krenn bu görüntüləri "uşaq oyunu" adlandıraraq çoxlarını qəzəbləndirdi.

II İoann Paul iddiaların araşdırılmasına göstəriş verdi və Krenn könüllü olaraq vəzifəsindən istefa verdi.

## İctimai reaksiya
2004-cü ildə kilsə rəhbərləri bir sıra avstriyalıların qalmaqal nəticəsində Katolik Kilsəsini tərk etdiklərini bəyan etdilər.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Uşaq və Gənclərin Müdafiəsi; ABŞ Katolik Yepiskoplarının Konfransı
Arizona Universiteti

**Arizona Universiteti** (AU) — ABŞ-ın Arizona ştatının Tuson şəhərində ictimai tədqiqat universiteti. Arizona ərazisində ilk universitetdir.

Universitet "R1: Doktorantura Universitetləri - Çox Yüksək Tədqiqat Fəaliyyəti" kateqoriyasına aiddir. AU həm də Amerika Universitetləri Assosiasiyasının üzvüdür.

## Tarixi

1862-ci il Morrill Land Grant Aktının qəbulundan sonra Arizonada universitet qurmaq istəyi artdı. Arizona Qanunverici orqanı 1885-ci ildə Arizona Universitetinin yaradılmasını təsdiqlədi və universitetin tikintisi üçün Tuson şəhərini seçdi.

1924-cü ildə Kloyd Marvinin prezident olduğu müddətdə universitet Amerika Universitetləri Assosiasiyası tərəfindən tanındı.

## Akademik strukturu
Arizona Universiteti bakalavr, magistr və doktorantura dərəcələri təklif edir. AU tədqiqat xərclərini hər il 1 milyard dollara çatdırmağı hədəfləyir. Universitet ölkənin ən yaxşı dövlət universitetlərinin 4%-na daxildir. Arizona NASA-nın ən çox tədqiqat mükafatını alan dördüncü dövlət universitetidir.

UA, NASA-nın 2007-08-ci illərdə Marsın Arktikasını araşdırmaq üçün Mars missiyasına rəhbərlik edən Ay və Planet Laboratoriyası üçün 325 milyon dollardan çox və ABŞ tarixində ilk nümunə daxil edən OSIRIS-REx missiyası üçün 800 milyon dollardan çox mükafat almışdır.

### Kitabxanaları

AU-nun kitabxana sistemi 6 milyondan çox çap cildindən, 1,1 milyon elektron kitabdan və 75,000 elektron jurnaldan ibarətdir.

1976-cı ildə açılmış Əsas Kitabxana kitabxana sisteminin istinad, dövri nəşr və inzibati mərkəzi kimi xidmət göstərir. Kolleksiyaların əksəriyyəti burada yerləşir. Əsas Kitabxananın bir hissəsi Xüsusi kolleksiyalar kitabxanasıdır. Xüsusi Kolleksiyalar ədəbiyyat, Arizona və Cənub-Qərb tarixi və Elm sahələrinə aid nadir və arxiv materiallarını saxlayır. Xüsusi Kolleksiyalarda həmçinin Arizona və ABŞ-Meksika sərhədləri bölgəsi torpaqlarına və xalqlarına aid mühüm və əhəmiyyətli kolleksiyalar var.

1996-cı ildə tikilmiş Arizona Sağlamlıq Elmləri Kitabxanası kampusun şimal tərəfindəki Sağlamlıq Elmləri Mərkəzində, Səhiyyə Elmləri Təhsil Binasında yerləşir. Kitabxana Tibb, Tibb bacısı, Əczaçılıq, İctimai Sağlamlıq və Baytarlıq kolleclərinə, Arizona Sağlamlıq Şəbəkəsinə xidmət göstərir və bütün ştatda səhiyyə işçiləri və vətəndaşlar üçün bir mənbədir.

## Kampusu

Arizona Universitetinin kampusunun 179 binası Tuson şəhərinin mərkəzinin şimal-qərb hissəsində yerləşir. Kampus kvadrantlara bölünür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Arizona Athletics website
Kanadanın Baş Qubernatoru

**Kanadanın baş qubernatoru** () — Kanada monarxının federal nümayəndəsi, hazırda Kral III Çarlzdır. Kanadanın kralı və ya kraliçası kimi xidmət edən şəxs eyni zamanda Birlik ölkələrinin 14 digər səltənətinin monarxı və dövlət başçısıdır və ən qədim və ən çox əhalisi olan Böyük Britaniyada yaşayır. Monarx, Kanadanın baş nazirinin məsləhəti ilə, monarxın adından Kanada hökumətini idarə etmək üçün bir baş qubernator təyin edir.

30-cu və hazırkı baş qubernator 26 iyul 2021-ci ildə and içmiş Meri Saymondur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Proclamation Constituting the Office of Governor General and Commander-in-Chief of Canada
Milli Arxivlər və Efiopiya Kitabxanası

**Efiopiyanın Milli Arxivlər və Kitabxanası** ― Efiopiyanın Əddis-Əbəbə şəhərində yerləşən milli arxivlər və kitabxanası; 1944-cü ildə İmperator Hayli Selasi tərəfindən təsis edilmiş və imperatorun hədiyyə etdiyi kitablarla xidmətə başlamış kitabxana.

## Ümumi baxış
1976-cı ildə 50/76 nömrəli elan kitabxanaya ölkədə nəşr olunan hər bir materialın üç nüsxəsini toplamaq hüququ verdi.  1999-cu ildə qəbul edilmiş 179.1999 nömrəli qərarla kitabxana milli təsisat kimi yenidən təşkil edildi. Bu qərarın qəbulu ilə kitabxanada aparılan struktur dəyişiklikləri nəticəsində Efiopiyanın Milli Arxivlər və Kitabxanası 2020-ci ilə qədər Afrikanın ən yaxşı beş milli kitabxana və arxivlərdən biri olmaq missiyasını reallaşdıra bildi. Hazırda bu kitabxana Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin struktur bölməsidir.

Arxiv 1979-cu ildə yaradılmışdır və onun kolleksiyasına XIV-XV əsrlərə aid qədim və tarixi əlyazmalar daxildir. Böyük Saray Nazirliyi, Vəliəhd Sarayı və başqa arxivlərlə birgə fəaliyyətə başlamışdır. Arxivə bir neçə kral, imperatriça və şahzadənin yazdığı məktublar da daxildir.

## Xarici keçidlər

* Official website

## İstinadlar