open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
24 oktyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1926 — Harri Hudininin son çıxışı Detroytdəki Qarrik Teatrında baş verib.
* 1945 — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsi qüvvəyə minib.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1813 — Qacar dövləti və Rusiya imperiyası arasında Gülüstan müqaviləsi imzalanmışdır.
* 1992 — ABŞ-də erməni lobbisinin təşəbbüsü ilə ABŞ Konqresi Azadlığa Dəstək Aktına 907-ci düzəlişi qəbul edir, Azərbaycana ABŞ dövlət yardımına qadağa qoyulur.
* 1993 — Qarabağ müharibəsi: Ermənistan Silahlı Qüvvələri Horadizi işğal edirlər.
* 2002 — Bakıda Hüseyn Cavidin Ev Muzeyi açılıb.
* 2008 — Azərbaycan və Zimbabve arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl
* 51 — Domisian, Roma imperatoru
* 1503 — Portuqaliyalı İzabella, Müqəddəs Roma impperatriçası

### 1601–1900

* 1632 — Antoni van Levenhuk, Niderland iş adamı və alimi
* 1633 — II Ceyms, İngiltərə, İrlandiya və Şotlandiya kralı
* 1882 — Hüseyn Cavid, Azərbaycan şairi və dramaturqu
* 1886 — Serqo Orconikidze, Gürcüstan siyasətçisi

### 1901–cari
* 1911 — Arkadi Raykin, Sovet komiki
* 1920 — Nəsrulla Nəsrullayev, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1924 — Fuad Sezgin, Türkiyə şərqşünası
* 1928 — Məhəmməd Behişti, İran din xadimi
* 1932 — Robert Mandell, Kanada iqtisadçısı
* 1936 — Bill Hinzman, ABŞ aktyoru
* 1981 — Zaur Həşimov, İngiltərə futbolçusu
* 1985 — Ueyn Runi, İngiltərə futbolçusu və baş məşqisi
* 1986 — Dreyk, Kanada repçisi
* 1987 — Səbinə Mikina, Azərbaycan qılıncoynatanı
* 1990 — İlkay Gündoğan, Almaniya futbolçusu
* 1997 — Sera Kutlubey, Türkiyə aktrisası

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1537 — Ceyn Seymur, İngiltərə kraliçası

### 1601–1900
* 1601 — Tixo Brahe, Danimarka astronomu
* 1635 — Vilhelm Şikard, Almaniya astronomu

### 1901–cari

* 1924 — Anatol Frans, Fransa şairi
* 1930 — Pol Appel, Fransa riyaziyyatçısı
* 1937 — Əhməd Cavad, Azərbaycan şairi
* 1954 — Mirzəağa Əliyev, Azərbaycan aktyoru
* 1957 — Kristian Dior, Fransa modelyeri
* 1965 — Vəcihə Səmədova, Azərbaycan boyakarı
* 2005 — Roza Parks, ABŞ ictimai xadimi
* 2011 — Con Makkarti, ABŞ kompüter alimi

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Zambiya — Müstəqillik Günü
*  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Günü

## İstinadlar
14 oktyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1066 — Hastinqs döyüşü ilə Norman istilası başlayır.
* 1586 — Şotlandiya kraliçası Mariya Stüart İngiltərə kraliçası I Elizabetə qarşı sui qəsddə ittiham olunur.

### 1601–1900
* 1774 — Amerika inqilabı: Birinci Kontinental Konqres Britaniya Parlamentinin dözülməz qanunlarını pisləyir və Britaniyadan güzəşt tələb edir.
* 1808 — Dubrovnik Respublikası Fransa tərəfindən ilhaq edilir.
* 1884 — Corc İstmen yeni foto filmi üçün ABŞ hökumətindən patent alır.

### 1901–cari
* 1917 — Uruqvay milli futbol komandası Amerika Kubokunu qazanıb.
* 1947 — Çak Yeqer səs sürətini keçən ilk insan olub.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1999 — Azərbaycan və Benin arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.
* 2011 — "Rabitə Bakı" Voleybol üzrə klublararası dünya çempionatının qalibi olub.
* 2020 — İkinci Qarabağ müharibəsi: Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Füzuli rayonunun Qaradağlı, Xatunbulaq, Qarakollu, Xocavənd rayonunun Bulutan, Məlikcanlı, Kəmərtük, Təkə, Tağaser kəndlərini Ermənistanın işğalından azad etmişdir.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1569 — Cambattista Marino, İtaliya şairi

### 1601–1900

* 1883 — Erik Leonard Ekman, İsveç botaniki
* 1888 — Katrin Mansfild, Yeni Zelandiya yazıçısı
* 1890 — Duayt Eyzenhauer, ABŞ prezidenti
* 1892 — Andrey Yeryomenko, Sovet marşalı
* 1893 — Lillian Giş, ABŞ aktrisası

### 1901–cari
* 1903 — Əli Vasib Əfəndi, Osmanlı şahzadəsi
* 1906 — Hanna Ardent, ABŞ və Almaniya filosofu
* 1927 — Rocer Mur, İngiltərə aktyoru
* 1928 — Ektor Rial, Argentina futbolçusu və baş məşqçisi
* 1930 — Mobutu Sese Seko, Zair prezidenti
* 1933 — Məmməd Araz, Azərbaycan şairi
* 1938 — Fərəh Pəhləvi, İran şahbanusu	
* 1940 — Kliff Riçard, ingilis müğənnisi və aktyoru
* 1973 — Corc Floyd, ABŞ vətəndaşı
* 1978 — Aşer, ABŞ müğənnisi
* 1979 — Timur Rodrigez, Rusiya şoumenı
* 1981 — Samid İmanov, Azərbaycan mayoru, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1992 — İlahə Qasımova, Azərbaycan karateçisi

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1092 — Nizamülmülk, İran vəziri və filosofu
* 1240 — Sultan Raziyə bəyim, Dehli sultanı

### 1601–1900
* 1857 — Yohan Kristian Dal, Danimarka və Norveç boyakarı

### 1901–cari

* 1944 — Ervin Rommel, Almaniya generalı
* 1962 — Əli Qurbanov, Azərbaycan aktyoru
* 1974 — Səttar Bəhlulzadə, Azərbaycan boyakarı
* 2015 — Fuad Xəlilov, Azərbaycan boyakarı
* 2019 — Sulli, Cənubi Koreya aktrisası
* 2022 — Robbi Koltreyn, Şotlandiya aktyoru

## Bayramlar və xüsusi günlər
* Ümumdünya Köçəri Quşlar Günü
*  Belarus — Analar Günü
*  Tanzaniya — Nyerere Günü
*  Ukrayna — Ukrayna Müdafiəçiləri Günü

## İstinadlar
27 oktyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1682 — ABŞ-də Filadelfiya şəhərinin əsası qoyulub.

### 1901–cari
* 1991 — Türkmənistan Sovet İttifaqından müstəqillik əldə edib.
* 1999 — Ermənistan parlamentinə silahlı hücum nəticəsində 8 nəfər həlak olmuş və 30-dan çox şəxs yaralanmışdır.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1993 — Bakıda Cəfər Cabbarlı stansiyasının açılışı olmuşdur.
* 2024 — İkinci Qarabağ müharibəsi: Bərdə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 3-cü dəfə bombalanıb.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1401 — Valualı Ketrin, İngiltərə kraliçası

### 1601–1900

* 1782 — Nikkolo Paqanini, İtaliya skripkaçısı və bəstəkarı
* 1842 — Covanni Colitti, İtaliya baş naziri
* 1855 — İvan Miçurin, Rusiya botaniki
* 1858 — Teodor Ruzvelt, ABŞ prezidenti
* 1889 — Mixail Jarov, Rusiya aktyoru

### 1901–cari
* 1932 — Silviya Plat, ABŞ şairi
* 1937 — Ramiz Abutalıbov, Azərbaycan diplomatı
* 1954 — Sergey Narışkin, Rusiya dövlət xadimi
* 1971 — İqor Makeyev, Azərbaycan serjantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1972 
** Dilarə Əliyeva, Azərbaycan aktrisası
** Elissa, Livan müğənnisi
* 1977 — Miri Yusif, Azərbaycan müğənnisi
* 1978 — Vanessa Mey, Böyük Britaniya skripkaçısı
* 1981 — Volkan Dəmirəl, Türkiyə futbolçusu və baş məşqçisi
* 1983 — Kıvanç Tatlıtuğ, Türkiyə aktyoru

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1449 — Uluqbəy, Teymurlular sultanı və astronomu
* 1505 — III İvan, Böyük Moskva knyazı
* 1553 — Migel Servet, İspaniya teoloqu

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1932 — Asəf Zeynallı, Azərbaycan bəstəkarı
* 1938 — Xədicə Qayıbova, Azərbaycan pianoçusu
* 1999 
** Karen Dəmirçyan, Ermənistan dövlət xadimi
** Vazgen Sarkisyan, Ermənistan baş naziri
* 2019 — Əbu Bəkr əl-Bağdadi, İraq terrorçusu

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  ABŞ — Hərbi Donanma Günü
*  Yunanıstan — Bayraq Günü

## İstinadlar
25 oktyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1854 — Krım müharibəsi zamanı Balaklava döyüşü baş verib.

### 1901–cari
* 1983 — ABŞ və onun Karib dənizindəki müttəfiqləri Qrenadanın baş naziri Moris Bişop və onun bir neçə tərəfdarının dövlət çevrilişi nəticəsində edam edilməsindən altı gün sonra Qrenadanı işğal ediblər.
* 2001 — Microsoft Windows XP-ni buraxır. Bu Microsoftun ən uğurlu əməliyyat sistemlərindən birinə çevrilir.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 2020 — İkinci Qarabağ müharibəsi: Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Qubadlı şəhərini, rayonun Padar, Əfəndilər, Yusifbəyli, Çaytumas, Xanlıq, Sarıyataq, Mollabürhan, Zəngilan rayonunun Birinci Alıbəyli, İkinci Alıbəyli, Rəbənd, Yenikənd, Cəbrayıl rayonunun Qovşudlu, Sofulu, Dağ Maşanlı, Kürdlər, Hovuslu və Çələbilər kəndlərini Ermənistanın işğalından azad etmişdir.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1806 — Maks Ştirner, Almaniya filosofu
* 1825 — İohann Ştrauss, Avstriya bəstəkarı
* 1838 — Jorj Bize, Fransa bəstəkarı
* 1881 — Pablo Pikasso, İspaniya boyakarı
* 1891 — Anri Hoppenot, Fransa diplomatı
* 1894 — Aşıq Veysəl, Türkiyə ozanı

### 1901–cari

* 1912 — Bədurə Əfqanlı, Azərbaycan teatr rəssamı
* 1917 — Qoşqar Əhmədov, Azərbaycan riyaziyyatçısı
* 1921 — Nəcibə Məlikova, Azərbaycan aktrisası
* 1925 — Aliyə Moldaqulova, Sovet snayperi
* 1926 — Qalina Vişnevskaya, Rusiya opera müğənnisi
* 1930 — Elmira Şahtaxtinskaya, Azərbaycan boyakarı
* 1931 — Anni Jirardo, Fransa aktrisası
* 1950 — Kris Norman, İngiltərə müğənnisi 
* 1957 — Vurğun Əyyub, Azərbaycan alimi
* 1960 — Sənubər İsgəndərli, Azərbaycan aktrisası
* 1971 — Elif Şafak, Türkiyə yazıçısı
* 1984 — Keti Perri, ABŞ müğənnisi
* 1985 
** Günel, Azərbaycan müğənnisi
** Siara, ABŞ müğənnisi

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1924 — Ziya Göyalp, Türkiyə siyasətçisi və şairi
* 1952 — Əbülfəz Qarayev, Azərbaycan pediatrı
* 1997 — Firudin Şuşinski, Azərbaycan musiqişünası
* 2000 
** Aşıq Kamandar, Azərbaycan aşığı
** Kamran Bağırov, Azərbaycan siyasətçisi
* 2008 — Müslüm Maqomayev, Azərbaycan müğənnisi
* 2016 — Karlos Alberto Torres, Braziliya futbolçusu və baş məşqçisi

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Rumıniya — Silahlı Qüvvələr Günü
*  Sloveniya — Suverenlik Günü
*  Azərbaycan — Qubadlı şəhəri günü

## İstinadlar
30 oktyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1921 — Argentina milli futbol komandası Amerika Kubokunu qazanıb.
* 1961 — Sovet İttifaqı indiyə qədər işə salınmış ən güclü partlayıcı qurğu olan Çar Bombasını partladıb.
* 1973 — Türkiyədə ikinci dəfə Bosfor üzərindən Avropa və Asiya qitələrini birləşdirən Bosfor körpüsü tamamlanıb.
* 2014 — İsveç Fələstini rəsmən tanıyan ilk Avropa İttifaqı üzvü olub.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 2004 — Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında Niyazinin "Rast" baletinin premyerası keçirilmişdir.
* 2017 — Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu xətti istismara verilmişdir.
* 2020 — İkinci Qarabağ müharibəsi: Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Cəbrayıl rayonunun Xudaverdili, Qurbantəpə, Şahvələdli, Xubyarlı, Zəngilan rayonunun Aladin, Vecnəli, Qubadlı rayonunun Kavdadıq, Məmər, Mollalı kəndlərini Ermənistanın işğalından azad etmişdir.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1735 — Con Adams, ABŞ prezidenti
* 1861 — Antuan Burdel, Fransa heykəltəraşı
* 1871 — Pol Valeri, Fransa şairi
* 1896 — Anatoli Novikov, Sovet bəstəkarı
* 1899 — Nadejda Mandelştam, Rusiya yazıçısı

### 1901–cari

* 1910 — Migel Ernandes, İspaniya şairi
* 1939 — Tanju Gürsu, Türkiyə aktyoru
* 1954 — Mario Testino, Peru fotoqrafı
* 1960 — Dieqo Armando Maradona, argentinalı futbolçu 
* 1961 — Dmitri Muradov, Rusiya jurnalisti
* 1970 — Se Tszyun, Çin şahmatçısı
* 1973 — Raci Şaşmaz, ssenarist, aktyor. Məşhur Qurdlar Vadisi serialının ssenaristi.
* 1976 — Ümit Özat, türkiyəli futbolçu
* 1986 — Rəvan Bağırov, Azərbaycan radio aparıcısı
* 1991 — Nir Biton, İsrailli futbolçu

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1282 — İbn Xəllikan, İraq İslam alimi

### 1601–1900
* 1898 — Yakov Polonski, Rusiya şairi

### 1901–cari

* 1992 — Tofiq Mütəllibov, Azərbaycan şairi
* 1997 — Samuel Fuller, ABŞ kinorejissoru
* 2003 — Aydın Hüseynov, Azərbaycan şahmatçısı
* 2005 — Məmmədbağır Bağırzadə, Azərbaycan müğənnisi
* 2009 — Klod Levi-Stross, Fransa antropoloqu
* 2014 — Cənnət Əliyev, Azərbaycan iş adamı
* 2015 — Sinan Şamil Sam, Almaniya və Türkiyə boksçusu

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
26 oktyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1863 — İngiltərə Futbol Assosiasiyası təsis olunub.

### 1901–cari

### Azərbaycana aid hadisələr
* 2020 — İkinci Qarabağ müharibəsi: Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan arasında üçüncü humanitar atəşkəs razılaşması imzalanmışdır.
* 2021 — Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı təsis edilib.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1685 — Domeniko Skarlatti, İtaliya bəstəkarı
* 1842 — Vasili Vereşşagin, Rusiya rəssamı

### 1901–cari
* 1916 — Fransua Mitteran, Fransa siyasətçisi
* 1925 — Əşrəf Muradoğlu, Azərbaycan rəssamı
* 1926 — Qurban Abbasov, Azərbaycan neftçisi
* 1941 — Harald Nilsen, Danimarka futbolçusu
* 1946 — Fərhad Xəlilov, Azərbaycan rəssamı
* 1947 — Hillari Klinton, ABŞ dövlət xadimi
* 1959 — Evo Morales, Boliviya prezidenti
* 1985 — Soko, Fransa müğənnisi
* 1986
** Yakub Jezniçak, Polşa futbolçusu
* 1991 — Blas Kanto, İspaniya müğənnisi
* 1997 — Luis Seqoviya, Ekvador futbolçusu
* 2000 — Elvin Cəfərquliyev, Azərbaycan futbolçusu

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

* 1580 — Avstriyalı Anna, İspaniya kraliçası

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1941 — Arkadi Qaydar, Sovet yazıçısı
* 1968 — Jan İppolit, Fransa filosofu
* 1979 — Pak Çon Hi, Cənubi Koreya prezidenti
* 1991 — Tahirə Tahirova, Azərbaycan dövlət xadimi
* 2016 — Əli Kazımov, Azərbaycan general-mayoru
* 2017 — Rafiq Hüseynov, Azərbaycan diktoru

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Nauru — Anqam Günü

## İstinadlar
31 oktyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1864 — Nevada ABŞ-nin 36-cı ştatı olub.

### 1901–cari

* 1984 — Hindistanın baş naziri İndira Qandi iki sikh mühafizəçisi tərəfindən öldürülmüşdür.
* 1999 — Misir Hava Yollarına məxsus təyyarə Nantaket yaxınlığında Atlantik Okeanına çırpılması nəticəsində, təyyarədə olan 217 nəfər həlak olmuşdur.
* 2003 — Malayziya baş naziri Mahathir Məhəmməd rəsmən istefa verərək 22 illik öz müddətini başa çatdırır.
* 2011 — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının statistikasına görə dünya əhalisinin sayı yeddi milyarda çatmışdır.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1991 — Azərbaycan deputatı Eldar Bağırov Bakıda Azərbaycan SSR Ali Sovetinin iclasından qayıdarkən yaşadığı evin qarşısında odlu silahdan açılan atəşlə qətlə yetirilib.
* 2003 — Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin ilk inaqurasiya mərasimi keçirilmişdir.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1345 — I Ferdinand, Portuqaliya kralı
* 1391 — I Duarte, Portuqaliya kralı
* 1424 — Polşalı III Vladislav, Polşa kralı

### 1601–1900
* 1607 — Pyer Ferma, Fransa riyaziyyatçısı
* 1705 — XIV Klement, Roma papası
* 1760 — Hokusay, Yaponiya boyakarı
* 1857 — Aksel Munte, İsveç həkimi
* 1887 — Çan Kayşi, Tayvan baş naziri
* 1892 — Aleksandr Alyoxin, Fransa və Rusiya şahmatçısı
* 1897 — Vəli bəy Yadigarov, Azərbaycan polkovniki

### 1901–cari

* 1912 — Jan Ameri, Avstriya yazıçısı
* 1922 — Anatoli Papanov, Rusiya aktyoru
* 1929 — Bad Spenser, İtaliya aktyoru
* 1930 — Maykl Kollins, ABŞ kosmonavtı
* 1942 — Devid Oqden Stiers, ABŞ aktyoru
* 1943 — Rəfiqə Şabanova, Azərbaycan həndbolçusu və baş məşqçisi
* 1947 — Herman Van Rompöy, Belçika baş naziri
* 1950 — Zaha Hadid, Böyük Britaniya və İraq memarı
* 1953 — Koroğlu Rəhimov, Azərbaycan leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1955 — Badri Patarkatsişvili, Gürcüstan iş adamı
* 1963 — Dunqa, Braziliya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1967 — Adam Şlesinqer, ABŞ müğənnisi
* 1976 — Quti, İspaniya futbolçusu
* 2002 — Ansu Fati, İspaniya futbolçusu

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl
* 932 — Müqtədir, Abbasi xəlifəsi

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1916 — Çarlz Teyz Rassel, ABŞ din xadimi
* 1925 — Mixail Frunze, Rusiya inqilabçısı
* 1926 — Harri Hudini, Macarıstan illüziyaçısı
* 1984 — İndira Qandi, Hindistan baş naziri
* 1991 — Eldar Bağırov, Azərbaycan deputatı
* 1993 — Federiko Fellini, İtaliya kinorejissoru
* 2007 — Tofiq Köçərli, Azərbaycan tarixçisi

## Bayramlar və xüsusi günlər
* Hellouin
*  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Ümumdünya Şəhərləri Günü
*  Hindistan — Milli Birlik Günü

## İstinadlar
28 oktyabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1918 — Birinci Dünya müharibəsi: Çex siyasətçiləri sülh yolu ilə Praqa şəhərini ələ keçirdilər və bununla da Birinci Çexoslovakiya Respublikası quruldu.
* 1975 — Peru milli futbol komandası Amerika Kubokunu qazanıb.
* 2007 — Kristina Fernandez de Kirşner Argentinanın birbaşa seçilmiş ilk qadın prezidenti olub.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1995 — Bakı metropolitenində baş vermiş yanğın nəticəsində 289 nəfər həlak olmuşdur.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 oktyabr 2002-ci il tarixli, 806 nömrəli Fərmanı 2002-ci il oktyabrın 28-də Azərbaycan Respublikasının ərazisində matəm elan olunmuşdur.
* 2020 —
** İkinci Qarabağ müharibəsi: Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Zəngilan rayonunun Birinci Ağalı, İkinci Ağalı, Üçüncü Ağalı, Zərnəli, Füzuli rayonunun Mandılı, Cəbrayıl rayonunun Qazanzəmi, Xanağabulaq, Çüllü, Quşçular, Qaraağac Qubadlının Qiyaslı, Ədilcə, Qılıcan kəndlərini Ermənistanın işğalından azad etmişdir.
** İkinci Qarabağ müharibəsi: Ermənistan Silahlı Qüvvələri və Qondarma Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusu Azərbaycanın Tərtər rayonundakı şəhər, qəsəbə və kəndlərin artilleriya, raket və kasset bombalı silahlarla bombardman etmişdir.
** İkinci Qarabağ müharibəsi: Bərdə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 4-cü dəfə bombalanıb.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

* 1466 — Rotterdamlı Erazm, Niderland filosofu

### 1601–1900
* 1755 — Jak-Jülien de Labillarder, Fransa bioloqu
* 1806 — Alfons de Kandol, Fransa və İsveçrə botaniki
* 1860 — Kano Ciqoro, Yaponiya maarifçisi və cüdoçu

### 1901–cari
* 1903 — İvlin Vo, İngiltərə yazıçısı
* 1911 — Mirzə İbrahimov, Azərbaycan yazıçısı
* 1914 — Conas Solk, ABŞ virusoloqu
* 1917 — Şəms Pəhləvi, İran şahzadəsi
* 1933 — Qarrinça, Braziliya futbolçusu
* 1955 — Bill Geyts, ABŞ biznes maqnatı və proqram tərtibatçısı
* 1956 — Mahmud Əhmədinejad, İran prezidenti
* 1957 
** Əhməd Qaya, Türkiyə müğənnisi
** Pənah Hüseyn, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1963 — Eros Ramazzotti, İtaliya müğənnisi
* 1967 — Culiya Roberts, ABŞ aktrisası
* 1974 — Xoakin Feniks, ABŞ aktyoru
* 1981 — Milan Baroş, Çexiya futbolçusu

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1627 — Sultan Cahangir, Böyük Moğol imperatoru
* 1704 — Con Lokk, İngiltərə filosofu
* 1740 — Anna İvanovna, Rusiya imperatriçası

### 1901–cari

* 1946 — Şarl Despio, Fransa heykəltəraşı
* 1969 — Korney Çukovski, Rusiya yazıçısı
* 1995 — Çingiz Babayev, Azərbaycan baş leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

## Bayramlar və xüsusi günlər
* Beynəlxalq Animasiya Günü
*  Kipr — Oxi Günü
*  Yunanıstan — Oxi Günü

## İstinadlar
XX əsr

**XX əsr** — XIX əsrdən sonra gəlir. 1901-ci ilin ilk günündən başlayır. İlk günü 1901-ci ilin 1 yanvar günüdür. **XX əsr**dən sonra isə XXI əsr gəlir.

## Doğulanlar
* Abiqeyl Dillen

## İstinadlar
XXI əsr

**XXI əsr** —   1 yanvar 2001-ci ildən başlayır və 31 dekabr 2100-cü ildə bitir. **XXI əsr** həmçinin III minilliyin birinci əsridir.

Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının 2014-cü ildəki məlumatlarına görə, meteomüşahidələrin tarixi boyunca müşahidə edilən 14 ən isti günün 13-ü XXI əsrə aiddir.

## İstinadlar
XIX əsr

**XIX əsr** — XVIII əsrdən sonra gəlir. İlk günü 1801-ci ilin 1 yanvar günündən sonra başlayır. Son günü isə 1900-cu ilin 31 dekabrıdır.

XIX əsrdən sonra isə XX əsr gəlir.

## İstinadlar
Manat

**Manat** — Azərbaycanda (işarəsi: **₼**) və Türkmənistanda (işarəsi: **m**) işlənən əsas pul vahidi, valyuta:

* Azərbaycan manatı — Azərbaycanın pul vahidi.
* Türkmənistan manatı — Türkmənistanın pul vahidi.
İlin günləri

**İlin günləri** — Təqvim ili qriqorian və yulian təqvimlərində qısa ildə 365, uzun ildə 366 günə bərabərdir.



## İstinadlar
Osmanlı (dəqiqləşdirmə)

**[[Osmanlı]]** — Türkiyənin keçmiş adı (imperiya)

**Yaşayış məntəqələri**
* Osmanlı İmperiyası — çoxmillətli və çoxdinli Türk dövləti. 
* Osmanlı (Sabirabad) — Azərbaycan Respublikasının Sabirabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

**Digər**
* Osmanlı dili — müasir türk dilindən əvvəl əsasən, keçmiş Osmanlı ərazisində işlədilən türkcə.
* Osmanlı türkləri — Osmanlı dövlətinin əsas əhalisi (1299—1923).
* Osmanlı musiqisi — 
* Osmanlı xanədanı —

## Həmçinin bax
* Osman
* Osmanlı (soyad)
Osmanlı türkcəsi

**Osmanlı türkcəsi**, **Osmanlıca** () **Lisani-Türki-Osmani** () və ya "Qanuni-Əsasi"də (Osmanlı Konstitusiyasında) adı keçdiyi kimi **Türk dili**, **Türkcə** () — müasir türk dilindən əvvəl əsasən, keçmiş Osmanlı İmperiyası ərazisində işlədilən dil.

Osmanlı türkcəsi Osmanlı İmperiyasının rəsmi dili idi. Bu dildə çox sayda ərəb və fars sözləri işlədilirdi.

Osmanlı türkcəsi Osmanlı İmperiyasında yaşayan çoxsaylı xalqların ortaq dili kimi yaranmışdır. Osmanlı əlifbası ərəb əlifbasının dəyişdirilmiş formasından hazırlanmışdı. O dövrlərdə Osmanlı türkcəsi ilə həmin dövrün Azərbaycan ədəbi dili çox yaxın idilər.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
Məmməd Əmin Azadvətən

**Məmməd Əmin Azadvətən** () — siyasətçi, fədai, repressiya qurbanı.Azərbaycanın Demokrat Firqəsinin Urmiya vilayəti komitəsinin sədri və Urmiya fədailərinin başçısı olub. Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra, Azərbaycan Milli Məclisinə Urmiyadan nümayəndə seçilib. 

## Həyatı
Məmməd Əmin Azadvətən Urmiyanın Nazlıçay mahalının Lələli kəndində anadan olub. İbtidai təhsil alsa da ailəsinin imkanı olmadığı üçün təhsilini yekunlaşdıra bilməyib. Mövcud hakimiyyətə müxalif olduğu üçün 1933-cü ildə həbs olunaraq Urmiya həbsxanasına salınıb. Bir müddət həbsdə saxlanıldıqdan sonra ömürlük Zəncana sürgün olunub. Sürgündə olduğu müddətdə Zəncan bələdiyyə idarəsində işləyib və bu dövr ərzində siyasi fəaliyyətini davam etdirib. 1940-cı ilin payızında yenidən həbs olunub. 4 ay Zəncanda saxlanıldıqdan sonra Tehranda yerləşən və əsasən siyasi məhbusların saxlanıldığı "Qəsri Qacar" həbsxanasına göndərilib. 1941-ci ildə Rza xan ölkədən qaçdıqdan sonra həbsdən azd olunub və Zəncana geri qayıdıb. Tudə Partiyasına üzv olub və Zəncanda şəhər komitəsinin yaradılmasında iştirak edib.

1943-cü ilin sonunda Urmiyaya gəlib və burada Tudə Partiyasının komitəsinin yaradılmasında iştirak edir. 1944-cü ildə Tudə Partiyasının Urmiya Vilayət Komitəsinin sədri seçilib. Tudə Partiyasının Azərbaycan Əyalət Komitəsinin üzvü olub. 1945-ci il yanvarın 1-də ona qarşı sui qəsd olsa da sağ qalıb.

1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Firqəsi yaradıldıqdan sonra Urmiya vilayəti komitəsinin sədri seçilib və Urmiya fədailərinə rəhbərlik edib. ADF-nin birinci qurultayında nümayəndə kimi iştirak edib və mərkəzi komitənin üzvü seçilib. Azərbaycan Milli Hökumətinin Milli Məclisinin birinci iclası dekabrın 12-də keçirilib. Bura seçilən nümayəndələrdən 26 nəfəri cəbhədə olduqları üçün məclisin ilk iclasında iştirak edə bilmirlər. Onlardan biri də Məmməd Əmin Azadvətən olub.

1946-cı ilin mart ayında milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.

1946-cı il dekabrın 13-də ABŞ və Böyük Britaniya tərəfindən dəstəklənən İran ordusu Təbrizə daxil oldu. Bununla da Azərbaycan Milli Hökuməti süqut edib. Məmməd Əmin Azadvətən də Urmiyada həbs olunub. Dövlət məmurları tərəfindən əməkdaşlığa dəvət olunsa da bunu qəbul etməyib və cavabında onlara deyib ki, "Nə danışırsınız, bişərəflər! Söyüd budaqlarını ikiqat əymək olar, qocaman çinar isə sınar, əyilməz". Rzaşah orta məktəbində qurulmuş məhkəmə tərəfindən Abbas Fəthi və digər demokratlarla birlikdə edama məhkum olunub. 1947-ci ildə Urmiyada edam olunub.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Vikianbar

**Vikianbar** ( və ya sadə şəkildə *Commons*) — Vikipediyanın ümumi mediafayl anbarı.

## Ümumi anlayış
Vikianbar — şəkil, səs, videoçarx və s. multimedia faylların saxlandığı virtual qlobal layihədir. Anbar qlobal olduğundan onun dil prinsipinə əsasən bölünməsi vacib deyildir.

Vikianbarda materialları azad surətdə yaymaq, dəyişmək və istənilən məqsəd üçün (o cümlədən, kommersiya) istifadə etmək olar. Burada saxlanılan faylların ümumi sayı 2013-cü ilin iyuluna olan məlumata görə, 23 milyon ədəd, redaktələrin sayı 100 milyondan çoxdur.

Vikipediya istifadəçilərinə malik olduqları mediafaylları Vikianbara yükləmək məsləhət bilinir. Bu halda, dil bölümündən asılı olmayaraq, bütün istifadəçilər həmin faylları azad istifadə edə bilərlər.

### Lisenziyalaşdırma
Vikianbara yüklənən bütün fayllar hüquqi cəhətcə azad istifadəyə tam sərbəst olmalıdırlar.
Faylların istifadəsində hər hansı məhdudiyyət qoyula bilməz.
 
### "İlin təsviri"
Vikianbarda 2006-cı ildən "İlin təsviri" yarışı keçirir. Yarışda il ərzində "seçilmiş" olan bütün təsvirlər iştirak edirlər. Proses iki mərhələdə keçirilir və bütün istifadəçilər iştirak edirlər.

### Vikiəməkdaşlıq
Vikianbar mediafayl toplanması istiqamətində müzeylər, arxivlər və şəxsi kolleksiyaçılaral əməkdaşlıq edir. Verilən materiallar azad istifadəyə verilir və sistemləşdirilir. Bu işdə daha çox alman təşkilatları yardım göstərirlər.

Əməkdaşlığın diqqəti çəkən nümunələri:
* 2005-ci iln apreli — Directmedia alman saytı Vikianbara 10 min şəkil təqdim etdi;
* 2006-cı iln sentyabrı — İsveçrənin nəhəng Picswiss saytından sərbəst şəkillərin Vikianbara yüklənməsi başlandı;
* 2007-ci ilin yazı — Pearson Scott Foresman Vikimedia Fonduna 16 qutu təsvir göndərdi;
* 2008-ci iln dekabrı — Alman federal arxivi 80 min təsvir təqdim etdi;
* 2009-cu iln martı— Deutsche Fotothek təsviri sənət kitabxanası Vikianbara 250 min nümunə təqdim etdi;
* 2009-cu ilin oktyabrı — Tropenmuseum İndoneziya mövzusunda 35 min təsvir təqdim etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Wikimedia Commons saytının ana səhifəsi
Milli Basketbol Assosiasiyası

**Milli Basketbol Assosiasiyası** () və ya **MBA** () – Amerika Birləşmiş Ştatlarının 30 komandadan ibarət olan peşəkar basketbol liqası. Liqanın əsası 6 iyun 1946-cı ildə Nyu-York şəhərində "Basketboll Assosiation of America" (**BAA**) (*Amerika Basketbol Assosiasiyası*) olaraq qoyulmuşdur. Liqa 1949-cu ildə indiki adını almışdır. Oyunları Amerikada ESPN və TNT, Türkiyədə TV8, Azərbaycanda isə CBC Sport kanalları yayımlayır. NBA loqosunun üzərində Los-Anceles Leykersli oyunçu Cerri Vestin süjeti canlanır.

## Komandalar

## Çempionluqların siyahısı

## Çempionluq qazanan məşqçilər

***Mötərizənin içindəki rəqəmlər məşqçinin qazandığı titulların sayını göstərir.***

NBA çempionluğu titulunu 11 çempionluqla ən çox Phil Jackson qazandı. Ardınca 9 çempionluqla Red Auerbach, 5 çempionluqla John Kundla, Gregg Popovich və Pat Riley gəlir. Ancaq üç məşqçi müxtəlif komandalar ilə çempionluqar yaşadı : Chicago Bulls və Los Angeles Lakers ilə Phil Jackson ; Los Angeles Lakers və Miami Heat ilə Pat Riley ;  Saint-Louis Hawks və Philadelphia 76ers ilə Alex Hannum.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
FİFA

**FİFA** ( — ) — mərkəzi İsveçrənin Sürix şəhərində olan, dünyanın ən böyük idman təşkilatı.

FİFA, hər dörd ildən bir FİFA Dünya Kuboku, hər iki ildən bir FİFA Konfederasiyalar Kuboku və hər il FİFA Klublararası Dünya Çempionatı turnirlərini təşkil edir.

İndiyə qədər quruma 9 nəfər başçılıq edib. FİFA-nın indiki prezidenti Canni İnfantino təşkilatın onuncu rəhbəridir.

## Tarixi

FİFA 1904-cü ildə yaradıldı. Bu müxtəlif ölkələrin komandaları arasında əlaqələrin genişlənməsinə xeyli təsir göstərdi. 1908-ci ildə futbol ilk dəfə Olimpiya oyunları proqramına daxil edildi.

1908 və 1912-ci illərdə keçirilən olimpiadaların ilk futbol turnirlərində ancaq Avropa qitəsinin təmsilçiləri iştirak edirdilər. 1908-ci ildə bu turnirə 8, 1912-ci ildə isə 12 komanda qatılmışdır. Hər iki turnirin qalibi futbolun yarandığı hesab olunan ölkənin təmsilçiləri — İngiltərə — oldular. Vaxt keçdikcə digər ölkələrin təmsilçiləri də bu turnirdə fərqlənməyə başladılar. 1920-ci ildə Belçika, 1924-cü ildə isə Uruqvay millisi birinci oldu.

Ötən əsrin 20-ci illərində bir çox ölkələrdə futbol həvəskar oyunundan peşəkar oyununa çevrilməyə başladı. Olimpiya oyunlarında əsasən həvəskar futbolçulardan ibarət milli komandalar iştirak edirdilər. Peşəkar oyunçuların iştirak etdiyi daha nüfuzlu turnirin təşkil olunmasına zərurət yaranmışdı. Bu barədə əvvəllər də müxtəlif təkliflər irəli sürülürdü. 1920-ci ilin aprel ayında FİFA-nın Antverpen şəhərində keçirilən konqresində dünya birinciliyinin keçirilməsi prinsipləri müzakirə olunub razılaşdırıldı. Təşəbbüsün ideya müəllifi Fransa Futbol Federasiyasının prezidenti Jül Rime idi. Elə həmin konqresdə o, FİFA-nın prezidenti seçildi, turnirə isə onun adı verildi.

1928-ci ildə FİFA-nın konqresi dörd ildə bir dəfə futbol üzrə dünya çempionatını keçirməyi qərara aldı. Yarışların rəsmi adı bir neçə dəfə dəyişdirilmişdir ("FİFA Dünya Kuboku", "Jül Rime", "Dünya Kuboku — Jül Rime Kuboku" və nəhayət, yenə "FİFA Dünya Kuboku"). Brazilyalılar üçüncü dəfə dünya çempionu olanadək yarışların qalibinə yunan mifologiyasında qələbə ilahəsi sayılan Nikanın fiqurundan ibarət olan, xalis qızıldan hazırlanmış (1 kiloqram 800 qram ağırlığında) kubok verilirdi. Brazilyalılar bu yüksək mükafatı həmişəlik sahib olduqdan sonra çempiona təqdim olunmaq üçün yeni mükafat — FİFA-nın "Dünya Kuboku" təsis edilmişdir.

İlk dünya çempionatı 1930-cu ildə öz istiqlaliyyətinin 100 illiyini qeyd edən Uruqvayda keçirildi. Meydan sahibləri bütün iştirakçıların xərclərini ödəməyi və turnirin açılışınadək yeni, iri stadion tikməyi öhdələrinə götürmüşdülər.

## Həmçinin bax
* Milli futbol komandalarının ən yüksək-ən aşağı FİFA reytinqi
* 2024 FIFA seriyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
UEFA

**UEFA** və ya tam adı: **Avropa Futbol Assosiasiyalarının İttifaqı** () — Avropada və Asiyanın bəzi (bir qədər) qərb regionlarında futbolu idarə edən təşkilat. O Avropa ölkələrinin milli futbol assosiasiyalarını birləşdirir. UEFA klubların və yığmaların bütün avropa yarışlarının təşkiliylə məşğul olur, onun tərkibinə daxil olan klubların və milli assosiasiyaların arasında reklamdan və translyasiyalardan gəlirləri bölür.

UEFA FIFA-ya daxil olan altı kontinental konfederasiyadan biridir həm də onlardan UEFA ən nüfuzludur və zəngindir. Dünyanın demək olar ki, bütün ən güclü futbolçuları ona görə Avropaya oynayırlar, əsasən nə onda ən böyük maaşlar, xüsusilə İngiltərədə, Fransada, İtaliyada, İspaniyada və Almaniyada. Həmçinin çoxlar UEFA-ı güclü yığmaları dünya təqdim edirlər, nə dünya birinciliklərində bu konfederasiyanın ölkələrinin böyük nümayəndəliyini qabaqcadan müəyyən edir: belə, dünya çempionatında 32 komandadan 2006-cı il 14 UEFA-ı təqdim edirdi.
UEFA 15 iyun 1954-cü il Fransanın, İtaliyanın və Belçikanın futbolunun federasiyaları tərəfindən başlanmış konsultasiyalardan sonra Bazeldə (İsveçrə) yaradılmışdır. Əvvəlcə UEFA-a 25 ölkə daxil olurdular, indi bu rəqəm 53-cülərə nail oldu. UEFA-ın qərargahı 1959-cu ilə qədər Parisdə yerləşirdi, nə vaxt ki, o Bernə köçdü. 1995-ci ildən o İsveçrə Nonesində əsaslanır. Anri Delone UEFA-ın ilk birinci katibi idi. Aleksandr Çeferin UEFA-ya 14 sentyabr 2016-cı ildən rəhbərlik edir. 2019-cu ilin fevralında Aleksandr Ceferin növbəti 4 il müddətinə bu vəzifəyə seçilib.

UEFA milli assosiasiyaların maraqlarını təqdim edərək Avropa Komissiyasıyla münaqişələrə tez-tez malik idi. 1990-cı illərdə fikir ayrılığının illəri teletranslyasiyada və xüsusilə beynəlxalq transferlərdə (Bosmana Qaydası) hüquqlara (haqlara) aid idilər.

## Həmçinin bax
* UEFA Əmsallar cədvəli
## Xarici keçidlər

* UEFA-COEFFICIENTS.COM — Country Ranking, Champions League and Europa League statistics
* UEFA Rəsmi vebsaytı

## İstinadlar
UEFA Avropa Liqası

**UEFA Avropa Liqası**, əvvəlki adı: **UEFA Kuboku** () — UEFA-nın təşkil etdiyi klub turniri. UEFA Çempionlar Liqasından sonrakı ən əhəmiyyətli klub turniridir. 

2009-cu ilin iyun ayında köhnə adı UEFA Kuboku olan çempionat, turnirin USL standartlarına çatması üçün köklü bir sıra dəyişikliklər edilmiş, bununla da 2009–10 mövsümündən etibarən indiki adı ilə təşkil edilməyə başlanmışdır. Bu dəyişikliklər nəticəsində UEFA Avropa Liqası UEFA Kubokunun davamı olaraq qəbul edilmişdir.

1955-ci ildə başladılan Şəhərlər Kuboku, UEFA Kubokunun öncəki adıdır. 1971-ci ildə Şəhərlər Kubokunun adı UEFA Kuboku olaraq dəyişdirilmişdir. 1999-cu ildə isə UEFA Kubok Qalibləri Kuboku qaldırılaraq UEFA Kuboku ilə birləşdirilmişdir. 2004–05 mövsümü əvvəli qrup mərhələlərində bəzi status dəyişiklikləri edilən kubok 2009-cu ildəki son tənzimləmə ilə indiki halını almışdır. Son dəyişikliklərdə ad və status yenilənməsinin yanında kubok UEFA İntertoto Kuboku ilə də birləşdirilmişdir.

Kubokun ilk çempionu 1972 UEFA Kuboku Finalında rəqibini məğlub edən Tottenhem Hotspurdur. Ad dəyişikliyindən sonra ilk çempionluğu qazanan komanda isə 2010 UEFA Avropa Liqası Finalında Fulhemi 2–1 məğlub edən Atletiko Madriddir. Kuboku ən çox qazanan komanda isə yeddi dəfə çempionluq yaşayan İspaniya təmsilçisi Sevilyadır.

## Tarixi

## Ən çox uğur qazanmış klublar

## Ən müvəffəqiyyətli ölkələr

## İstinadlar
2010

## Hadisələr
* 15 yanvar – saat 5.10 dəqiqədə Azərbaycanın 9 milyonuncu sakini dünyaya gəlib.
* 20 yanvar – Bakıda 20 Yanvar abidə-kompleksinin açılışı.
* 1 fevral – Azərbaycan Respublikasının BMT yanında Daimi Nümayəndəliyində Azərbaycan Respublikası və Komor Adaları Birliyi arasında diplomatik əlaqələrin qurulması haqqında Birgə Kommünike imzalanmışdır.
* 3 sentyabr -  Üryanoba/Palıdlı
*23 oktyabr – "Xan Sarayı" Dövlət Tarix-Memarlıq Muzeyinin yaradılması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 4 yanvar – Tsutomu Yamaquçi – 1945-ci ilin yayında ABŞ tərəfindən Xirosima və Naqasaki şəhərlərinə atılan atom bombalarından sonra sağ qalmış yeganə şəxs.
* 30 mart – Morris Cepson – 1945-ci il avqustun 6-da Yaponiyanın Xirosima şəhərinə atom bombası atan "B-29" təyyarəçinin pilotlarından biri
* 10 aprel – Lex Kaçinski – Polşa prezidenti
* 15 aprel – Telman Adıgözəlov – Azərbaycan aktyoru, xalq artisti
* 26 aprel – Yusif Muxtarov – aktyor, xalq artisti
* 30 aprel – Əminə Dilbazi – rəqqasə, Azərbaycanın xalq artisti
* 18 may – Ofeliya Aslan – Azərbaycan aktrisası.
* 10 iyun – Bəhram Nərimanov – Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi
* 12 iyun – Mailə Muradxanlı – əməkdar jurnalist, tərcüməçi, dramaturq, publisist, aparıcı, redaktor
* 19 iyun – Mübariz İbrahimov – milli qəhrəman
* 20 iyul – Seyfəddin Qəndilov – əməkdar elm xadimi, tarix elmləri doktoru, professor
* 9 oktyabr – Zaxariya Sitçin – Azərbaycan əsilli şumerşünas.
* 15 dekabr – Bleyk Edvards – Amerika rejissoru və ssenaristi

## İstinadlar
Avrasiya İqtisadi Qrupu

**Avrasiya İqtisadi Qrupu** (*[[İngiliscə]]: Eurasian Economic Community, [[Rus dili|Rusca]]: Eвразийское Экономическое Сообщество, [[Türkcə]]: Avrasya Ekonomi Topluluğu*)

Avrasiya İqtisadi Birliyi, üzv dövlətlərin iqtisadi inteqrasiyasını hədəf alan 2000-2014-cü illərdə mövcud olan regional bir təşkilatdır. Avrasiya İqtisadi Birliyinin yaranma prosesi, 6 yanvar 1995-ci il tarixində Rusiya ilə Belarusiya arasında imzalanan Gömrük İttifaqı Sazişi ilə başladı. 10 oktyabr 2000-ci ildə Belarusiya, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Rusiya və Tacikistan tərəfindən imzalanan müqavilə ilə quruldu. Moldova və Ukrayna 2002-ci ildə, Ermənistan isə 2003-cü ildə təşkilata müşahidəçi qismində qoşulub. Özbəkistan 25 yanvar 2006-cı ildə Avrasiya İqtisadi Birliyinə qoşuldu. Təşkilat Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasında da müşahidəçi statusuna malik idi. Avrasiya İqtisadi Birliyinin təşkilati quruluşu belə olub:

* Dövlətlərarası konsulluq
* İnteqrasiya Komitəsi və Daimi Nümayəndələr Komitəsi     
* Katiblik     
* Parlamentlərarası Məclis    
* İcma Məhkəməsi

## Həmçinin bax

* Avrasiya İqtisadi İttifaqı
* Avropa İqtisadi Birliyi

## Xarici keçidlər

* Avrasiya İqtisadi Qrupu 

## İstinadlar
Çətir

thumb|Çətirin quruluşu
**Çətir** — insanları yağışdan və günəş şüalarından qoruyan oval şəkilli əşya.

Çətirdən ilk dəfə təxminən 3400 il əvvəl Mesapotamiyada rütbənin və fərqliliyin rəmzi kimi istifadə olunub. Bu çətirlər mesapotamiyalıları yağışdan deyil, parlaq günəşdən qoruyurdu. Tarixən əksər hallarda çətirlərdən daha çox günəşdən qorunmaq üçün istifadə edilmişdir. Hətta ingiliscədə "umbrella" sözü latıncada kölgə mənasını verən "umbra" kəlməsindən yaranmışdır.
By the 1800s, the Amanhene (senior chiefs) were using large multicolored umbrellas. 

E.ə. 1200-cü illərdə çətirdən Misirdə dini anlamda istifadə edilib. Misirlilər göy üzünün tanrının vücudundan düzəldilmiş dünyanı qoruyan bir çətir olduğuna inanırdılar və çətir götürmək yüksək əxlaq göstəricisi hesab olunurdu.

Romalılar çətiri misirlilərdən götürmüş və ona ancaq qadınların istifadə etdiyi bir əşya kimi baxmışlar. Qədim Romada kişilər çətirdən istifadə etmirdilər. Yağlı kağızdan düzəldilən çətirin su keçirmədiyi də məlum olduqdan sonra qadınlar yağışlı havalarda da ondan istifadə etməyə başladılar.

Avropada əsasən XVIII əsrdən etibarən çətirdən geniş istifadə olunub. Fars səyahətçisi və yazıçısı Jonas Hanvay (1712-1786) İngiltərədə 30 il ərznində çətir götürmüşdür. Bununla da o çətiri məşhurlaşdırmış, kişilər arasında istifadəsini yaymışdır..

İlk çətir dükanı 1830-cu ildə Londonda Oxford küçəsi 53-də "James Smith and Sons" adı ilə açılmışdır.
thumb|left|Çətirlər
Avropada ilk vaxtlar çətirlər ağacdan hazırlanır və alpaqa adlanan süni yun ilə və ya qalın, yağlanmış kətan parça ilə örtülürdü. 1852-ci ildə Samuel Fox ilk dəfə metaldan çətir dizayn etdi. O həm də "English Steels Company"nı qurmuşdur. Həmin dövrdə qadın yubkalarında istifadə olunan məftil dizaynından faydalanaraq çətiri indiki formasına çatdırmışdır. Bu çətirlərin istehsalı və istifadəsinin asanlaşmasında və geniş istifadə olunmasında növbəti böyük icad idi.

Avropada çətirlər yun və kətan parçadan düzəldilir, su keçirməməsi üçün yağlanırdı. Bu da ona qara rəng verirdi. Avropada digərlərinin əksinə olaraq çətirlər kişilər tərəfindən də mənimsənildi və qara rəngli çətirlər kişilərin yağışlı havalarda, ağ rəngli çətirlər isə qadınların ayrılmaz atributu oldu.

Yun parçaya yağ sürtülərək düzəldilən çətirlər sonradan başqa parçalardan düzəldilməyə başlansa da qara rəng su keçirməzliyin simvolu olaraq qaldı və əksər çətirlər qara rəngdə düzəldildi. 

Günəşli havada çətir götürmək adəti geniş şəkildə qalmasa da yağışlı havalarda kişilərin qara rəngli, qadınların isə müxtəlif rəngli çətir götürmək adəti davam etməkdədir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Çətir brendi
Türkiyə universitetlərinin siyahısı

Türkiyədə 206 universitet və akademiya var. 131 dövlət universiteti (10 texniki, 1 yüksək texnologiyalar institutu və 2 incəsənət universiteti ilə yanaşı Milli Müdafiə Universiteti və Polis Akademiyası) və 75 vəqf (özəl) universitet var. Universitetlər xaric 5 peşə ali məktəbi var.

## Siyahı

### Peşə Məktəbləri

### Keçmiş / Bağladıldı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İstanbul universitetlərinin siyahısı
Hello, World!

**Hello, world!** — nəticəsi ekrana və ya digər cihaza "Hello, world!" ifadəsini çıxarmaqdan ibarət olan proqramdır (ingilis dilindən hərfi tərcümədə — "Salam, dünya!"; qeyri-rəsmi salamlaşma formasında "hamıya salam" mənasındadır). Həmçinin fərqli punktuasiya və ya registrlə olan variantlardan da istifadə olunur — məsələn, "Hello World".

Adətən, bu, proqramlaşdırma dərsliklərindəki ilk proqram nümunəsidir və bir çox tələbə üçün belə bir proqram yeni dili öyrənərkən ilk təcrübə hesab olunur.

Kompüterlər yarandığı gündən bəri kiçik yoxlama nümunələrindən istifadə olunsa da, test mesajı kimi "Hello, world!" ifadəsindən istifadə ənənəsi Breyn Kerniqan və Dennis Ritçinin 1978-ci ildə nəşr olunmuş "Si proqramlaşdırma dili" kitabında tətbiq edilmişdir.

Mikrokontrollerlərin proqramlaşdırılması mühitində, displey olmadıqda ən sadə "Hello, world" proqramı mikrokontrollerin çıxışlarından birində işıq diodunun yanıb-sönməsini təmin edən "blink" (*tərc.* "göz qırpma") proqramıdır. Belə bir proqramın məqsədi yeni mikrokontroller və ya yeni tərtibat mühiti öyrənilərkən proqramın uğurla kompilyasiya edilməsi, proqramın mikrokontrollerə yazılması və mikrokontrollerin özünün işləkliyinin nümayiş etdirilməsidir.

## Müxtəlif proqramlaşdırma dillərində "Hello, World!" proqramı nümunələri

### [[Ada dili|ADA]]

```ada
procedure Hello is
begin
   Ada.Text_IO.Put_Line ("Hello, World!");
end Hello;
```


### [[ASP]]

```asp
<%
Response.write("Hello, World!");
%>
```


### [[Basic]]

```freebasic
print "Hello, World!"
```


### [[C proqramlaşdırma dili|C]]

```c
#include <stdio.h>

int main() {
  printf("Hello, World!\n");
  return 0;
}
```


### [[C++]]

```cpp
#include <iostream>

int main() {
  std::cout << "Hello, World!" << std::endl;
  return 0;
}
```


### [[C#]]

```csharp
class HelloWorldApp
{
    static void Main()
    {
        System.Console.WriteLine("Hello, World!");
    }
}
```


### [[Java]]

```java
public class HelloWorld
{

public static void main(String[] args)
{

System.out.println("Hello, World!");
    }
}
```


### [[JavaScript]]

```javascript
document.write('Hello, World!');
```


### [[Pascal]]

```pascal
begin
  Writeln('Hello, World!');
end.
```


### [[PHP]]

```php
<?
echo "Hello, World!\n";
?>
```


### [[Python (proqramlaşdırma dili)|Python]]

```python
print "Hello, World!"
```


### [[Python (proqramlaşdırma dili)|Python]]

```python
print ("Hello, World!")
```


### [[Seed7]]

```resourcebundle
$ include "seed7_05.s7i";

  const proc: main is func
    begin
      writeln("Hello, World!");
    end func;
```


## Xarici keçidlər
* 252 proqramlaşdırma dilində "Hello World"
Teorem

**Teorem** () — doğruluğu digər məlum təkliflər və aksiomlar əsasında isbat olunan təklif. Verilmiş bir teorem müxtəlif şəkillərdə ifadə oluna bilər.

Fəlsəfədə teorem məntiqli çıxarıla bilən, fikir və ya tezisdir .

Teoremlərin dörd növü vardır:
*Düz teorem
*Tərs teorem
*Əks teorem
*Əks-tərs teorem

Teoremlərin əks və tərs teoremləri hər zaman doğru deyildir. Amma hər hansı bir teorem ilə onun əks-tərs teoremi hər zaman eynigüclüdür. Buna görə də çox vaxt bir teoremi isbat etmək üçün onun əks-tərsini isbat edirlər.

## Riyazi teoremlər
* Böyük Ferma teoremi
* Kiçik Ferma teoremi
* Bezu teoremi
* Viyet teoremi
* Boltsano-Veyerştrass teoremi
* Dirixle teoremi
* Vilson teoremi

## Həndəsi teoremlər
* Fales teoremi
* Menelay teoremi
* Çeva teoremi
* Stüart teoremi
* Pifaqor teoremi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Aksiom
Televiziya

**Televiziya** (yunanca τήλε — uzaq və latınca video — görürəm; televisio — uzağıgörmə) — kütləvi informasiya vasitəsi, səsin və hərəkət edən təsvirin müəyyən məsafəyə ötürülməsi və qəbulu üçün rabitə sistemi.

İlk televiziya sitemləri mexaniki idilər və təsviri göstərərək səs müşayiətini nəzərdə tutmurdu.

## Televiziyanın cəmiyyətdə rolu
Edvard Merou: "O öyrədə və maarifləndirə, hətta həvəsləndirə bilər, ancaq o vaxta qədər ki, insanlar ondan müvafiq surətdə istifadə edə bilsinlər. Əks halda o sadəcə olaraq naqil və lampalardan ibarət qutudur".

## Televiziyanın tənqidi
Artur Çarlz Klark: "Nə vaxtsa bizim nəsil haqqında işıqlı hərflərlə yazacaqlar: "Tanrılar məhv etmək istədiklərinə əvvəlcə televizor bağışlayacaqlar. Biz yaradan yox, tamaşa edən nəsilə çevrilirik".

## Şəkilləri

OTVbelweder-front.jpg|Televiziya
Family watching television 1958.jpg|ilk lampalı televizor
Plasma display.jpg|Televiziya
Rial

*İran rialı — İranın pul vahidi.
*Qatar rialı — Qatarın pul vahidi.
*Oman rialı — Omanın pul vahidi.
*Səudiyyə Ərəbistanı rialı — Səudiyyə Ərəbistanının pul vahidi.
*Yəmən rialı — Yəmənin pul vahidi.
*Puerto-Riko və ya Honduras rialı - ərəb ölkələrindən fərqli olan Puerto-Riko və Hondurasda pul vahidi
Şimali İrlandiya

**Şimali İrlandiya** (, İrlandca: *Tuaisceart Éireann*) — Böyük Britaniya krallığına daxil ölkə. İrlandiya adasının şimal hissəsində yerləşir.

## Haqqında
Sahəsi: 244,827 min km², (İrlandiya – 70 min km²); əhalisi: 62 mln nəfər (İrlandiya 4,2 mln nəfər) paytaxtı: Belfast (7,6 mln nəfər) rəsmi dili: İngilis pul vahidi: funt sterling

## Coğrafiyası
B.Britaniya Qərbi Avropada, Atlantik okeanla Şimal dənizi arasında eyni adlı adada yerləşir. Ölkənin qurudan yalnız İrlandiya ilə sərhəddi var. Relyefində düzənliklər üstünlük təşkil edir. Ən yüksək dağ zirvəsi: Ben Nevisdir (1343 m) Qranpian dağları. İqlimi: Mülayim dəniz iqlim tipidir. B.Britaniyanın rəsmi adı, Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya birləşmiş krallığıdır. 4 tarixi ərazidən – İngiltərə, Şotlandiya, Uels, Şm. İrlandiyadan ibarətdir. Ənənəvi olaraq onu B.Britaniya (ən böyük adanın adı ilə) və İngiltərə (ən böyük tarixi ərazinin adı ilə) adlandırırdılar.

## Dövlət qurluşu
B.Britaniya konstitusiyalı monarxiya dövlət quruluşuna malik olan unitar (İngiltərə, Şm.İrlandiya, Uels, Şotlandiya, Normandiya, Sandon) dövlətdir. Dövlətin formal başçısı kral, real başçısı isə baş nazirdir. Ali qanunverici orqan 2 palatalı parlamentdir. Dünyanın müxtəlif regionlarında, B.Britaniyanın müstəmləkələri (Bermud adaları, Cəbbəlütariq, Folklend adaları, Georgia, Cənubi Sendviç adaları) var.

## Tarixi
XIX əsrin axırlarınadək İngiltərə dünya təsərrüfatına ağalıq etmişdi. O, kapitalizmin vətəni, sənaye çevrilişinin beşiyi, dünyanın sənaye emelatxanası olmuşdur. Olduqca iri müstəmləkələri böyük gəlir, əlverişli iqtisadi coğrafi mövqeyi ilə geniş əlaqələr yaratmağa imkan verirdi. Yüksək əhali sıxlığına və yüksək urbanizasiyaya malik parlamentli monarxiya dövlətidir.

## İstinadlar
Kitab

**Kitab** — informasiya daşıyıcılarından ibarət kağız vərəq toplusu. Bu vərəqələr bir tərəfdən tikilir və üzlüklə örtülür. Kitab kağızının hər vərəqinin üzləri səhifə adlanır. Bəzən böyük sənədin və ədəbi əsərin bir hissəsinə də kitab deyilir.

2013-cü ildə elektron kitablar kəmiyyət baxımından kitab bazarının 30%, qiymət baxımından 14% təşkil edib.

## Tarixi
İnsan təfəkkürünün məhsulu olan kitabın yaranmasında bir sıra amillər mühüm rol oynamışdır. Əlifbanın və yazının meydana gəlməsi ilk amillərdəndir. Kitabın yaranmasında əsas amil yazı materiallarıdır. İlk əlifbadan və yazıdan istifadə etməyə başlayan insanların ilk kitabları daş, gil lövhələr, metal, ağac və s. olub. Eramızdan əvvəl IV–III minilliklərdə qədim misirlilər papirus adlı yazı materiallarından isifadə etmiş, sonra Kiçik Asiyanın Perqama şəhərində gələn perqament onu əvəz etmişdir.

Eramızdan əvvəl I–II əsrlərdə Çində kağızın meydana gəlməsi uzun müddət gizli saxlanılmış, yalnız 751-ci ildə Bağdad xəlifəsinin Səmərqənd nümayəndəsi Çin sərhəddindən əsir tutduğu iki kağız mütəxəssisinin köməyindən sonra Səmərqənddə kağız istehsalına başlanılır. Məhz bu fakta görə kağızın vətəni Şərq sayılır. Kağızın meydana gəlməsi əlyazma kitabların yaranmasına və geniş yayılmasına böyük təsir göstərdi.

### İlk çap maşını
Mütaliyəyə marağın artması əlyazma kitabların tədricən sıradan çıxmasına və kitab çapının meydana gəlməsinə şərait yaratdı. VIII əsrin ilk amillərində Koreyada, Çində, Yaponiyada kitab çapı ilə bağlı ilk axtarışlar başlasa da, yalnız 1440-cı ildə alman ixtiraçısı İohann Qutenberqin ixtirası kitab tarixində yeni dövr açmışdır. Ksiloqrafiya üsulu ilə ilk çap kitabları XV əsrin ikinci yarısında Qərbi Avropada meydana gəldi. Kitabın çap texnologiyası zaman keçdikcə təkmilləşərək yeni kəşflər nəticəsində inkişaf etdi.

## Məzmununa görə kitab növləri
* **Tarixi kitablar**
* **Bioqrafik kitablar** — mühüm şəxsiyyətlərin həyatlarından, onların fəaliyyətlərindən bəhs edir. Bəzən bioqrafik kitablarda bütün ömür deyil, müəyyən illərarası fəaliyyəti əhatə edir;
* **Yumoristik kitablar**
* **Dini kitablar** — müxtəlif dinlərin əsas mənbələri hesab olunan müqəddəs kitablar (quran, incil, tövrat və s.), onların təfsirləri, din xadimlərin dini mövzulara həsr etdikləri kitablar və s. daxildir;
* **İdman kitabları** — müxtəlif idman sahələri, idman tarixi, baş verən yeniliklər, idmançıların həyatları, idmana aid məsləhətlər və s. mövzular əhatə olunur;
* **Macəra kitabları**
* **Yemək kitabları** — yemək reseptləri, yemək bişirməyin incə məqamları və s. qeyd olunur. Yemək kitablarında əksər hallarda çoxlu, iri şəkillərə yer verilir;
* **Detektiv kitabları** — işlənən cinayət(lər) və bu cinayət(lər)in açılması prosesindən bəhs edir;
* **Elmi kitablar** — müxtəlif elm sahələridən, mövzuya aid izahlardan, baş verən yeniliklərdən, perspektivlər bəhs olunur. Elmi kitablarda qrafiklərdən, terminlərdən geniş istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Məqalə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağrı (Ordubad)

**Ağrı** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd.

Vənənd bələdiyyəsinin tərkibindədir. Rayonun mərkəzindən 15&nbsp;km şimal-şərqdə, Ordubad-Unus avtomobil yolunun sağ kənarında, Vənəndçayın (Arazın sol qolu) sol sahilindədir. Əhalisi 304 nəfər (2000); əsasən meyvəçilik, tərəvəzçilik, baramaçılıq və heyvandarlıqla məşğuldur. Kulubu, kitabxanası, tibb məntəqəsi var.

## Tarixi
Ağrı Ordubad rayonunun Vənənd inzibati ərazi vahidində kənd. Vənənd çayının sahilində, Arazboyu düzənlikdədir. Türk dillərində ağrı/ağru - "Hündürlüyüdur, yüksək" deməkdir. Adını Türkiyənin Şərqində, Van gölündən Şimalda, Ermənistan yaylasının orta hissəsində yerləşən Ağrıdağ silsiləsindən almışdır..

## Əhalisi
Əhalisi 313 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Vənənd

## İstinadlar
Artvin

**Artvin** — Türkiyənin Artvin ilinin inzibati mərkəzi.

## Əhalisi
Artvin ilçəsinin demoqrafik göstəriciləri:

## İstinadlar