HFE geninin H63D mutasiyası

H63D mutasiyası 63-cü yerdə yerləşən amin turşularına aid edilən histidinin Asparagin turşusu ilə əvəzlənməsinə səbəb olur və HFE zülalının konfiqurasiyasının pozulmasına gətirib çıxarır. Bu zülal transferrin 1 reseptoru ilə birləşmək qabiliyyətinə malik deyildir. Heteroziqot mutasiya daşıyıcılarının 15%-ni Rusiya və Mərkəzi Avropa əhalisi təşkil edir. HFE genindəki homoziqot H63D mutasiyaları bəzən hemokromatoza səbəb olur. Hemoxromotoz özü  isə hipotransferrinemiya, qaraciyər disfunksiyası, sümük və oynaq problemləri, diabet, ürək xəstəliyi, hormon balanssızlıqları, porfiriya tarda, sonsuzluq, insult, neyrodegenerativ xəstəliklər, beyin zədələnməsi, bəzi xərçəng növləri, venoz və periferik arteriya ilə əlaqələndirilir.,

## Mutasiyanın üstünlükləri
H63D mutasiyası dəmir çatışmazlığına müsbət təsir göstərir, kişilərdə isə daha yüksək hemoqlobin konsentrasiyası ilə nəticələnir. Homoziqot daşıyıcılarının əsas əlaməti transferrin saturasiyasında artışın olmasıdır. Hemokromatozlu kişi və qadınlarda boyun uzunluğu bir neçə santimetr normadan artıq olur. HFE-H67D siçanlarda (H63D ortoloqu insanlarda) böyük kütləyə malikdirlər.
.

## Beyində dəmirin yığılması
H63D homoziqotlarında ən önəmli risklərindən biri təsirlənmiş hüceyrələrdə oksidləşmə proseslərinə (xroniki oksidləşdirici stress) səbəb olan və nəticədə ciddi şəkildə pozulmuş neyrotransmitter ilə hüceyrə ölümünə (beyin toxumasının çapıqlanması) gətirib çıxaran dəmir yığılması səbəbindən beyin zədələnməsidir. Müalicəsi olmayan proseslərə hüceyrədə dəmirin həddindən artıq artmasını, oksidləşdirici stressi (sərbəst radikal aktivlik), beyində qlutamat balansının pozulmasını, tau zülalları və alfa-sinuklein səviyyələrinin anormallaşması nəticəsində əmələ gələn demans və Parkinson xəstəliklərini misal göstərmək olar. H63D üçün homoziqot olan xəstələrdə normal HFE genləri və ya heteroziqot H63D mutasiyası olan şəxslərlə müqayisədə daha erkən koqnitiv pozulma və demensiyanın daha erkən başlama riski daha yüksəkdir. Rusiyada Altsheymer xəstəliyindən əziyyət çəkən 222 xəstədə H63D allelinin populyasiya nümunələrinin və yüzillik nümunələrinin müqayisələri bu tezliyin artmış olduğunu göstərir (13,1% və 12%  olduğu hallarda 18,5% -ə qədər yüksəlmişdir).

## Ürəkdə dəmirin yığılması
Homoziqot H63D mutasiyası olan insanlarda əsasən, ürək xəstəliklərinə, kardiomiopatiyaya və kalsium kanalı pozğunluqlarının əlamətlərinə rast gəlinir.

## Diabet
Diabetli xəstələrdə H63D tezliyinin artması müşahidə edilmişdir. Belə ki, bu tezlik 13,1%-ə nisbətən 18,2% olmuşdur. Bundan əlavə, ağır nefropatiya, proliferativ retinopatiya, ağır neyropatiya, angina, insult ilə müşayiət olunan diabet ağırlaşmaları olan xəstələrdə H63D/H63D genotipinin daşıyıcılarının sayı 3 dəfə çox olmuşdur.

## Qaraciyər xəstəlikləri
Homoziqot HFE H63D mutasiyası qaraciyərdə piylənməni, qaraciyər disfunksiyasını, metabolik sindromun inkişaf riskini artırır. Əvvəlcədən qaraciyər sirrozu və ya alkoqolun səbəb olduğu qaraciyər zədələnməsindən əziyyət çəkən xəstələrdə isə daha da inkişaf edərək qaraciyər xərçəngini əmələ gətirir.,

## İstinadlar

## Xarici mənbələr
* HFE: The other mutation http://www.irondisorders.org/Websites/idi/files/Content/854268/ST%20H63D%20APR%202010.pdf
* Wint Nandar, James R. Connor: HFE Gene Variants Affect Iron in the Brain. The Journal of Nutrition, Volume 141, Issue 4, April 2011, Pages 729S-739S
* Adams P, Brissot P, Powell LW: EASL International Consensus Conference on Haemochromatosis. J Hepatol 2000;33:485-504.
* Bridle K, Cheung TK, Murphy T, Walters M, Anderson G, Crawford DG, Fletcher LM: Hepcidin is down-regulated in alcoholic liver injury: implications for the pathogenesis of alcoholic liver disease. Alcohol Clin Exp Res 2006;30:106-11