open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IV Georgi Quriyeli

**IV Georgi Quriyeli** (; ) — Quriyeli sülaləsindən olan Quriya knyazlığının hökümdarı. 1714-1726-cı illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. 1716-cı ildə qısa müddətdə İmereti çarı olsa da, həmin il taxtdan imtina etmək məcburiyyətində qaldı. İmeretidən Quriyaya qayıdarkən anası Helena, qardaşı III Keyxosrov və bir qrup əyan tərəfindən IV Georgini hakimiyyətdən salmaq üçün çevriliş hazırlandı. Georgi bu dövrdə Meqreliya knyazı Bejan Dadiani ilə sülh əldə etdikdən sonra hakimiyyətini qoruya bildi.

## İlk illəri
IV Georginin atası Quriya knyazı III Mamiya, anası isə knyaz Georgi Abaşidzenin qızı Helenadır. IV Georgi 5 yanvar 1714-cü ildə III Mamianın ölümündən sonra vəliəhd şahzadə kimi Quriya knyazı olmuşdur. Həmçinin son İmereti çarının devrilməsi ilə IV Georgi 1716-cı ildə İmeretiya çarının taxtına oturmuşdur. Lakin hakimiyyəti sadəcə üç ay sürmüşdür. Əvvəlki İmeretiya çarının tərəfdarları tərəfindən üsyan qaldırılması nəticəsində qorxuya düşən IV Georgi paytaxtdan Quriya knyazlığının ərazisinə qaçdı. Onun taxtını tərk etməsi ilə İmeretiya iki yerə bölündü.

## Quriyada çevriliş
IV Georgi Quriyaya qayıtdığı zaman qardaşı Keyxosrov və qardaşını hakimiyyətə gətirmək istəyən Dadiyani, Abaşidze, və Raça lordunun rəhbərlik etdiyi qüvvələr ilə üzləşdi. Çevrilişin təşkilatçısı anası Helena idi. IV Georgi Osmanlı paşasının himayəsi altında Axıskaya qaçdı. Orada istədiyi dəstəyi əldə edə bilmədiyi üçün Ərzuruma getdi. Ərzurum paşasının dəstəyi ilə geri dönən IV Georgi anasını və qardaşını məğlub edərək Quriya taxtına yenidən oturdu.

IV Georgi 1726-cı ildə vəfat etdi. Ondan sonra hakimiyyətə oğlu IV Mamiya keçdi.

## Ailəsi
IV Qeorqun ilk evliliyi knyaz Abaşidzenin kızıyla baş tutmuşdu. Lakin tarixçi Kiril Tumanov IV Georginin ilk evliliyinin Quriya eristavı Georgi Şervaşidzenin qızı Məryəm ilə baş tutduğunu iddia edir. IV Georgi həmçinin Meqreliya knyazı Georgi Nakaşidzenin qızı Hvaramze ilə də evlənmişdir. IV Georginin iki oğlu var idi :
* IV Mamiya Quriyeli 
* V Georgi Quriyeli

## İstinadlar

## Ədəbiyyatlar
* *Вахушти Багратиони*. История царства Грузинского. — Жизнь Имеретии, Ч. 2.
* *Думин С. В.* Светлейшие князья и князья Гуриели. // *Думин С. В., Чиковани Ю. К.* Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского. — С. 38—39.

## Xarici keçidlər
Gürcüstan–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə–Gürcüstan münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Türkiyə arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. İki ölkə arasında dövlət sərhəddinin uzunluğu 273 km-dir.
## Tarixi
16 dekabr 1991-ci ildə Türkiyə Gürcüstanın müstəqilliyini tanımışdır. 21 may 1992-ci ildə iki ölkə arasında diplomatik əlaqələrin qurulmasına dair protokol imzalanmış, bundan sonra paytaxtlarda səfirliklər açılmışdır. Osmanlı İmperiyasının keçmişdə Gürcüstanı işğal etməsinə baxmayaraq, Gürcüstan Prezidenti Eduard Şevardnadze Türkiyəni iqtisadi və diplomatik tərəfdaş kimi tanımışdır. Gürcülər Türkiyə ilə sərhədin açılmasından istifadə edərək ən yaxın kapitalist qonşusu ilə güclü ticarət fəaliyyətini inkişaf etdirməyə başladılar. 1992-ci ildə Gürcüstan mərkəzi ofisi Türkiyədə olan Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına qatılır. 1992-ci ilin dekabrında Türkiyə buğda və digər malların satın alınması üçün Gürcüstana 50 milyon dollar kredit verdi və bu ölkədəki özəl investisiyaları stimullaşdırmağa başladı. 1990-cı illərin əvvəllərində Gürcüstan Türkiyə ilə ölkələr arasında mövcud dövlət sərhədinin tanınması da daxil olmaqla bir neçə diplomatik müqavilə imzaladı. 
Türkiyənin Batumidə, Gürcüstanın isə İstanbul və Trabzon şəhərlərində baş konsulluqları var. 2007-ci ildən bəri, Türkiyə Gürcüstanın ən böyük ticarət tərəfdaşıdır və bu ölkənin iqtisadiyyatına lider yatırım edən ölkələrdən biridir. 31 may 2011-ci ildə Gürcüstan və Türkiyə, 10 dekabr 2011-ci il tarixində qüvvəyə minmiş bir protokol imzalamışlar. Bu ölkələrin vətəndaşlarının daxili pasportlarından istifadə edərək dövlət sərhədini keçməsini təmin edir.

Türkiyə hakimiyyəti Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü qeyd-şərtsiz dəstəkləyir. Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini tanımır. Türkiyə Gürcüstanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmət edərək bu münaqişələrin sülh yolu ilə həll olunacağına ümid etdiyini dilə gətirir. Türkiyə Gürcüstanın NATO və Avropa İttifaqına qoşulma səylərini də dəstəkləyir. Dövlətlərarası münasibətlərdəki digər bir vacib məsələ, Axısqa türklərinin öz yurdlarına qayıtmasıdır. Türk səlahiyyətliləri bu məsələni yaxından izləyir və geri dönmə prosesindəki bütün maneələrin Gürcüstanın 1999-cu ildə Avropa Şurasının üzvü olaraq götürdüyü öhdəliklərə uyğun olaraq aradan qaldırılacağına ümid bəsləyirlər.

2017-ci ildə ölkələr rəsmi diplomatik münasibətlərin qurulmasından 25 il keçirmişlər.

## İqtisadi münasibətlər
Ölkələr arasında müxtəlif sahələrdə: enerji, ticarət, iqtisadiyyat, təhsil və mədəniyyət sahələrində sıx əməkdaşlıq qurulmuşdur. Türkiyə Gürcüstanın ən böyük ticarət tərəfdaşıdır: 2015-ci ildə ölkələr arasındakı ikitərəfli ticarət həcmi 1,33 milyard dollar təşkil etmişdir. Türk yatırımçılar Gürcüstanda ümumi dəyəri 3,5 milyard ABŞ dolları olan 197 layihəni uğurla tamamlamışlar. Hər iki ölkənin vətəndaşları turizm gəzintiləri üçün vizasız rejimdən yararlanırlar. 2015-ci ildə Türkiyəyə təxminən 1.900.000 gürcü turist gəlmişdir.
## İstinadlar
Beynəlxalq Elmlər Akademiyaları Assosiasiyası

**Beynəlxalq Elmlər Akademiyaları Assosiasiyası (BEAA)** — 1993-cü ildə MDB ölkələri və Vyetnam elmlər akademiyalarının ən vacib elmi problemlərin çoxtərəfli əsasda həlli, tarixən inkişaf etmiş əlaqələrin qorunub saxlanılması və alimlər arasında əlaqələrin inkişaf etdirilməsi səylərini birləşdirmək məqsədilə yaradılan beynəlxalq bir qeyri-hökumət təşkilatıdır. BEAA-dakı elmlər akademiyalarının hər biri müstəqildir. BEAA qərarları elmlər akademiyaları üçün tövsiyə olunur. Assosiasiyanın qərargahı Kiyev şəhərində yerləşir.

Beynəlxalq Akademiyalar Birliyi (BEA) və ya 1899-cu ildə qurulan Beynəlxalq Akademiyalar Birliyi (Association Internationale des Academies) ilə **qarışdırmaq olmaz**.

## Tarixi
1991-ci ilin oktyabr-dekabr ayları ərzində Kiyevdə Akademiyanın yaradılması üzrə işçi qruplarının üç iclası keçirildi. 1992 və 1993-cü illərdə Akademiyanın yaradılması ilə bağlı daha 2 iclas keçirildi.

## Xronologiyası
* oktyabr 1991, Kiyev, Ukrayna. IAAS-ın yaradılması məsələsini öyrənmək üçün işçi qrupunun yaradılması. Elmlər Akademiyaları Prezidentləri Şurasının qərarı ilə bir işçi qrupu yaradıldı (sədr Ukrayna Elmlər Akademiyasının prezidenti, Ukrayna Elmlər Akademiyasının akademiki B. E. Paton)

## Rəhbəri

## Üzvləri

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gürcüstan–Myanma münasibətləri

**Gürcüstan–Myanma münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Myanma arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. 
## Əlaqələr

Gürcüstan və Myanma arasında diplomatik münasibətlər 16 avqust 1999-cu ildə qurulmuşdur. 2003-cü il Gürcüstan Qızılgül inqilabından bəri, xüsusilə Myanmanın Rusiya ilə sıx əlaqələri səbəbindən dövlətlər arasındakı əlaqələr gərgin olaraq qalır.

Gürcüstan Prezidenti Mixail Saakaşvili tez-tez Myanmanı Gürcüstanın fərqlənməyə çalışdığı avtoritar rejimin nümunəsi kimi göstərib. 2005-ci ildə ABŞ Prezidenti Corc Uoker Buş Tiflisə səfəri zamanı Amerikanın bu Cənub-Şərqi Asiya ölkəsində demokratik islahatlar aparmaq və totalitar hakimiyyətə son qoymaq cəhdlərini dəstəklədiyini bildirdi. 2007-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisinə illik müraciətində Prezident Saakaşvili beynəlxalq ictimaiyyəti Myanmada demokratiya tərəfdarı olan etirazları dəstəkləməyə çağırdı: “Bu gün bu böyük salonda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının əsas prinsiplərindən birini təsdiqləmək fürsətimiz var: hər kəsin azad və ləyaqətli bir həyat sürmə hüququ; Burma xalqı üçün azadlıq axtarmağa cəsarət edən yüz minlərlə rahibə və adi vətəndaşa dəstəyimizi ifadə edərək.

Biz onlarla möhkəm dayanmalıyıq. Gerçəkdən geriyə baxacağımızı və birma rahiblərinin bu “Zəfəran inqilabını” planetimizdə qaçınılmaz azadlıq yürüşündə bir addım kimi xatırlayacağımızı ümid edirəm.”

2012-ci ildə Gürcüstan parlamenti tərəfindən "siyasi məhbus" kimi tanınan məhbusların sərbəst buraxılmasına dair bir qanun layihəsinə veto qoyaraq Prezident Saakaşvili, Gürcüstanın demokratik inkişafı ilə Myanmarın avtoritar rejimi arasında kəskin bir ziddiyyət yaratdı.

Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü rəsmi olaraq tanıyan Myanma bununla belə Rusiya-Gürcüstan münaqişəsində davamlı olaraq Rusiya tərəfini tutmuşdur. Myanma  2006-cı ildə BMT Gürcüstan, Azərbaycan, Ukrayna və Moldovadakı separatçı münaqişələrə dair yenidən müzakirəyə çağıran bir qətnamənin əleyhinə səs verən 15 ölkədən biri idi. 2008-ci ildən bəri, Myanma hər il (2016-cı il istisna olmaqla. Bu zaman Myanma nümayəndə heyətinin Baş Assambleyada olmamışdır), 2013-cü il daxil olmaqla prezidentin cəhdinə baxmayaraq, məcburi köçkünlərin Abxaziya və Cənubi Osetiyaya qayıtmasını tələb edən BMT qərarına qarşı səs verir. BMT-dəki gürcü diplomatlar Rohinca qaçqın böhranını Gürcüstandakı qaçqın böhranı ilə tez-tez müqayisə edirlər.
Mədəniyyət baxımından Gürcüstan və Myanma məhdud, lakin səmimi münasibətlər saxlayırlar. Üç gürcü filmi 2015-ci ildə Yanqonda keçirilən Beynəlxalq Yaddaş Film Festivalı zamanı nümayiş olunmuşdur.
## İstinadlar
Əhməd Topçu

**Əhməd Topçu** (, d. 2 fevral 1945, Rizə Çayeli — ö. 5 iyun 2019) — Türk akademik, pedaqoq

1945-ci ildə Rizənin Çayeli mahalının Yaşıltepe kəndində anadan olmuş, ibtidai məktəbi orada bitirmişdir. Orta təhsilini Əskişəhərdə, ali təhsilini isə Qaradəniz Texniki Universitetində bitirdi. Milli Təhsil Nazirliyinin təqaüdü hesabına Almaniyada yerləşən Duisburq-Essen universitetində doktorantura oxumuş Əhməd Topçu Anadolu Universitetində dosent adını, Əskişəhər Osmanqazi Universitetində isə professor adını almışdır. Şimali Kipr Türk Respublikası Şərqi Aralıq dənizi Universitetində 2 il boyunca professor olaraq dərs demiş, Əskişəhər Osmanqazi Universitetində şöbə müdiri və dekan vəzifələrində çalışmışdır. 2008-ci ildə öz xahişi ilə təqaüdə çıxmışdır. 5 iyun 2009-cu ildə vəfat etmişdir.

## Kitabları
* Duran, M., Topçu, A., u.a., KRAM’76, Ein FORTRAN-Program zur Berechnung allgemeiner Tragwerke, Forschungsberichte aus dem Fachbereich Bauwesen, Uni. Essen, Almaniya, 1977;
* Topçu, A., Ein Beitrag zur systematischen Berechnung finiter Elementtragwerke nach der Kraftmethode, Doktora tezi, Essen Üniversitesi, Almaniya, 1979;
* Topçu, A., Mikro Mühendis, Mikro Bilgisayar Paket Programları 1, Anadolu Üniver. Yayınları no.: 211, Eskişehir, 1987;
* Topçu, A., Basic Bilgisayar Programlama , Bilim Teknik Yayınevi, İstanbul, 1990;
* Aydın, M.R., Akgün, Ö.R., Topçu, A., Betonarme Kolon Tabloları, Anadolu Üniversitesi Yayınları no: 532, Eskişehir, 1991;

## E-Kitabları
* Topçu, A., Betonarme I, Sunu Ders Notları, 2008–2019;
* Topçu, A., Betonarme II, Sunu Ders Notları, 2009–2019;
* Topçu, A., Visual Basic 6, Görsel Programlama, Sunu Ders Notları, 1999;
* Topçu, A., Bilgisayar Destekli Nümerik Analiz, 2010–2014;
* Topçu, A., Sonlu elemanlar metodu, Ders notları, 2015–2017

## Xarici keçidlər
* Prof.Dr. Ahmet Topçu'nun Anısına

## İstinadları
Gürcüstan–Tacikistan münasibətləri

**Gürcüstan–Tacikistan münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Tacikistan arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. İkitərəfli münasibətlər 4 avqust 1994 tarixində qurulmuşdur. 1991-ci ilə qədər hər iki ölkə Sovet İttifaqının bir hissəsi idi. Bu gün onlar Ümumdünya Ticarət Təşkilatının, Beynəlxalq İnkişaf Assosiasiyası, Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyası, Ümumdünya poçt ittifaqı, UNESCO, Yer Müşahidələri Qrupu, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdürlər və eyni zamanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının həqiqi üzvüdürlər. 
## Fərqləndirici xüsusiyyətlər

## Tarix

Yarandıqlarından bəri münasibətlərin postsovet dövlətləri arasındakı münasibətlərə xas olan stereotipə görə qurulduğuna inanılır.

İqtisadiyyatdan mədəniyyətə və elmə qədər bir sıra əməkdaşlıq sahələri hər iki tərəf üçün faydalıdır.

2003-cü ilin may ayında Özbəkistanın paytaxtı Daşkənddə Tacikistan lideri Emoməli Rəhmon Gürcüstanın ikinci prezidenti Eduard Şevardnadze ilə görüşür. Görüşdə dövlət başçıları müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığı inkişaf etdirmək istədiklərini bildirir.

Münasibətlərin hüquqi bazası bir neçə sənəddən ibarətdir: 4 avqust 1994-cü il tarixində imzalanmış Diplomatik əlaqələrin qurulması haqqında Protokol və iki idarələrarası razılaşma. Tərəflər ondan çox sənədin layihəsini nəzərdən keçirir.

Münasibətlər tarixində mühüm hadisə 1999-cu ildə rezidensiyası Daşkənddə olan Gürcüstanın Tacikistandakı səfirliyinin açılması olur. Qivi Abduşelişvili Gürcüstanın ilk səfiri olur. 27 oktyabr 2005-ci ildə Gürcüstanın fövqəladə və səlahiyyətli səfiri David Zalkaliani Tacikistan Respublikasının rəhbərinə etimadnaməsini təqdim edir.
## İqtisadi əməkdaşlıq
Gürcüstan və Tacikistan Avropa-Qafqaz-Asiya nəqliyyat dəhlizinin inkişafına yönəlmiş TRACECA (Yeni İpək Yolu) proqramı çərçivəsində əməkdaşlıq edirlər. Gürcüstan Tacikistana ərzaq, dərman və mebel tədarük edir. 2005-ci ildə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 1,4 milyon ABŞ dolları olmuşdur. 2006-cı ilin 7 ayında iki ölkənin xarici ticarət dövriyyəsi 4.9 milyon dollar təşkil etmişdir ki, bu da 2005-ci ilin eyni dövrünə nisbətən beş dəfə çoxdur.
## İstinadlar
Kamil bəy Səfərəliyev

**Kamil bəy Səfərəliyev** () ― Bakı Şəhər Dumasının müvəqqəti sədri (1905–1907), Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin üzvü.

## Həyatı
Kamil bəy Səfərəliyev hərbçi idi. Çar ordusunda polkovnik rütbəsinə qədər yüksəlib. Ordudan tərxis olunub Bakıya qayıdandan sonra əvvəl bank sahəsində çalışıb. Sonralar Bakının meri olub. Bakıda bir çox sənaye obyektlərinin, binaların, həmçinin o vaxt Mixaylov, sonradan Əzizbəyov adına xəstəxananın tikintisi onun adıyla bağlıdır.

Kamil bəy Səfərəliyev 1920-ci il noyabr ayının 27-də ürək tutmasından 48 yaşında vəfat edir.

### Ailəsi
1902-ci ildə Kamil bəy Səfərəliyev Azərbaycanın daha bir tanınmış nəslindən olan Qəmər xanım Əbülfət qızı Ziyadxanova ilə ailə qurub

Kövkəb Səfərəliyevanın atasıdır.

## İstinadlar
Dizaği

**Dizaği** — təxəllüs.

* Hacı Qiyasəddin ağa Dizaği
* Xəlil bəy Dizaği
* Məlik Namazəli bəy Pirəhmədli-Dizaği
Vladimir Pletnyov

**Vladimir (Volodya) Nikolayeviç Pletnyov** () — Azərbaycan-sovet balet artisti, xoreoqraf, Azərbaycan SSR xalq artisti (1978), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1974).

## Həyatı
Vladimir Pletnyov 8 dekabr 1946-cı ildə Göyçay şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olub. Ailəsini erkən itirən Pletnyov Bakıya gələrək baba və nənəsinin himayəsində yaşayıb. 1953–1961-ci illərdə Həzi Aslanov adına Zabitlər evində rəqs dərnəyinə gedib və burada kiçik balet partiyaları ifa edib. Dərnək müəllimlərinin tövsiyəsi ilə 1957-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbi daxil olub və buranı 1966-cı ildə bitirib. Xoreoqrafiya məktəbinin üçüncü sinfində oxuyanda Pyotr Çaykovskinin "Yatmış gözəl" baletindəki Karabos rolu ilə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında debüt edib və qazandığı uğura görə son kursdan balet truppasına solist qəbul edilib.

Vladimir Pletnyov 1973-cü ildən Bakı Xoreoqrafiya Məktəbində duet rəqs dərsləri vermişdir. 1978-ci ildə ağır ayaq xəstəliyi ilə bağlı Opera və Balet Teatrına məşqçi-pedaqoq təyin olunmuş, bir sıra gəncləri hazırlayaraq repertuardakı tamaşalara daxil etmişdir. V. Pletnyov 21 fevral 1988-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
V. Pletnyov Böyük Teatrın truppası ilə İsveçrədə, həyat yoldaşı balerina Çimnaz Babayeva ilə 1972-ci ildə Seneqalda və Nepalda qastrol səfərlərində olmuşdur. 1975-ci ildə "Əfsanələr aləmində" film-baletində çəkilmişdir. 1979-cu ildə Voronej Opera və Balet Teatrında tamaşaya qoyulmuş "1001 gecə" (Fikrət Əmirov) əsərində balet məşqçisi işləmişdir. Milli Azərbaycan baletinin ifaçısı Qəmər Almaszadə haqqında monoqrafiyanın müəllifir.

Solist işlədiyi on üç il ərzində ifa etdiyi əsas partiyalar bunlardır:

* "Xanım və xuliqan", Dmitri Şostakoviç — *Xuliqan
* "Yatmış gözəl", [[Pyotr Çaykovski]] — *Dezire
* "Sonalar gölü", Pyotr Çaykovski — *Şahzadə Ziqfrid
* "Zoluşka", [[Sergey Prokofyev]] — *Şahzadə
* "İlham", Leonid Vaynşteyn — *Gənc
* "[[Jizel]]", [[Adolf Adan]] — *Albert
* "Don Kixot", Lüdviq Minkus — *Bazil
* "Paxita", Lüdviq Minkus — *Kavaler Qrand
* "Yeddi gözəl", Qara Qarayev — *Bəhram
* "[[İldırımlı yollarla (balet)|İldırımlı yollarla]]", Qara Qarayev — *Gert
* "Leyli və Məcnun", Qara Qarayev — *Məcnun
* "[[Nəsimi dastanı (balet)|Nəsimi dastanı]]", Fikrət Əmirov — *Nəsimi
* "Muğam", Nazim Əliverdibəyov — *Oğlan
* "[[Qız qalası (balet)|Qız qalası]]", [[Əfrasiyab Bədəlbəyli]] — *Polad və Cahangir xan
* "Məhəbbət əfsanəsi", Arif Məlikov — *Fərhad və Vəzir
* "[[Qobustan kölgələri (balet)|Qobustan kölgələri]]", [[Fərəc Qarayev]] — *Rəssam

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 10 yanvar 1978 (Sovet teatr sənətinin inkişafında xidmətlərinə görə)
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 21 may 1970 (Azərbaycan xoreoqrafiya sənəti sahəsində böyük xidmətlərinə və Parisdə beynəlxalq rəqs festivalında müvəffəqiyyətli iştirakına görə)
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı  — 26 aprel 1974 (Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında Fikrət Əmirovun "Nəsimi dastanı" xoreoqrafik poemasının tamaşasındakı Nəsiminin partiyasına görə)

## İstinadlar
Pəriçınqıl Alagölü

**Pəriçınqıl Alagölü** — Laçın rayonu ərazisində göl. Ermənistanın Gorus rayonu ilə sərhəddə şirin sulu göldür. 2974 metr yüksəklikdə yerləşir. Vulkan mənşəli bu göldən mal-qaranın suvanlması üçün istifadə edilir. Ərazidəki Ala göllər qrupundan olan bir neçə göldən fərqləndirmək məqsədilə Pəriçınqıl dağının adından istifadə olunmuşdur.
  
## İstinadlar
Pəriçınqıl Qaragölü

**Pəriçınqıl Qaragölü** — Laçın rayonu ərazisində göl. Alagöllər dağının (Qarabağ yaylası) cənub-qərb yamacında, 2961 metr yüksəklikdə şirin sulu göldür. Mal-qaranın suvarılmasında istifadə olunur. Ərazidəki Qaragöl adlı bir neçə göldən fərqləndirmək üçün Pəriçınqıl dağının adından istifadə olunmuşdur. Gölün sahəsi 0,94 km², maksimal dərinliyi isə 5,4 metrdir.

## İstinadlar
Sarıyoxuş

**Sarıyoxuş** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Mıxtökən silsiləsinin cənub yamacında zirvədir. Hündürlüyü 2117 m. Piçənisçay (Şəlvaçayın qolu) buradan axır. Oronim sarı (dağ süxurlarının rəngi) və yoxuş (dik) komponentlərindən düzəlib, "sarı rəngli yoxuş" mənasındadır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Susuzdağ

* Susuzdağ (Babək) — Babək rayonu ərazisində dağ. 
* Susuzdağ (Laçın) — Laçın rayonu ərazisində dağ. 
* Susuz dağ (Türkiyə) — Türkiyədə dağ. 

## Həmçinin bax
* Susuz
Tərxanyalı

**Tərxanyalı** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Baldırğanlı kəndindən şimaldadir. Bəzi mənbələrdə **Tarxanyalı** formasında da işlənir. Dağ vaxtilə burada Tərxan adlı şəxsə məxsus binə olduğuna görə belə adlandırılmişdır. Tarxan qədim türklərdə, sonralar isə Elxanilər (XIII əsr) dövründə titul olmuşdur. Sonralar həmin titul şəxs adı kimi işlənmişdir. Azərbaycan xalqının qəhrəmanı Babəkin ən yaxın silahdaşlarından birinin adı da Tərxan olmuşdur. Oronim Tərxan antroponimi və yal coğrafi terminindən ibarət olub, "Tərxana məxsus yal, Tərxanın yalı" mənasındadır. Dağın adı həmçinin Tərxanlı kimi de qeyd olunur.

## İstinadlar
Ernesto Moneta

**Ernesto Teodoro Moneta** () — bir İtalyan jurnalisti, millətçi, inqilabçı, pasifist və Nobel Sülh mükafatı laureatı.

*In varietate unitas* şüarını qəbul etdi,daha sonra Avropa birliyinin şüarına çevrildi.

## Həyatı

15 yaşında Moneta "Milanın beş günü"ndə iştirak etdi (1848-ci il, Avstriya rəhbərliyinə qarşı qiyam). Daha sonra İvreyadaki hərbi akademiyaya daxil oldu. 1859-cu ildə Cüzeppe Qaribaldinin Min nəfərin ekspedisiyasına qatıldı və 1866-cı ildə avstriyalılara qarşı İtalyan ordusu sıralarında döyüşdü.

Daha sonra güclü İtalyan millətçisi olmasına baxmayaraq beynəlxalq barış fəalına çevrildi.

1867-1896-cı illər arasında Eduardo Sonzoqno tərəfindən nəşr olunan Milan demokratik qəzetinin (Il Sekolo) redaktoru oldu.

1887-ci ildə Lombard Barış və Arbitraj dərnəyini (Unione Lombarda per la Pace e l'Arbitrato) qurdu,hansı ki,silahsızlanmağı təbliğ etdi və Millətlər İttifaqının və Daimi Arbitraj Məhkəməsinin yaradılmasına səy göstərdi. 1907-ci ildə Lui Reno ilə Nobel Sülh mükafatı laureatı oldu.

Ömrünün son illərində millətçi inanclarını pasifist inanclardan üstün tutan Ernesto Moneta,1912-ci ildə İtaliya-Osmanlı müharibəsinə və 1915-ci ildə İtaliyanın Birinci Dünya müharibəsinə daxil olmasına ictimai dəstək verdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Società per la pace e la giustizia internazionale. Ernesto Teodoro Moneta tərəfindən təsis edilmişdir
Gürcüstan–İraq münasibətləri

**Gürcüstan–İraq münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və İraq arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. İraqın Tiflisdə səfirliyinin olması diqqət çəkir. Bununla belə Gürcüstanın Bağdadda səfirliyi yoxdur. İraqın hazırda Gürcüstandakı səfiri Hüseyn Abbas Hüseyn Taandır. İraq Gürcüstanın Abxaziya və Cənubi Osetiya məsələlərində ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir.

## Əməkdaşlıq və qarşılıqlı əlaqə
2013-cü ildə Gürcüstan və İraq arasında bir hava yolu açılır və İraq Hava Yollarının Tiflisə həftədə iki uçuş həyata keçirdiyi bildirilir. Elə həmin il İraqın Tiflisdəki səfiri Gürcüstanın Xarici İşlər Naziri ilə görüşür və burada iki ölkə arasında əməkdaşlığın, əlaqələrin genişləndirilməsi məsələlərini müzakirə edirlər. Gürcüstan Xarici İşlər Naziri İraqa sabitliyin sürətlə bərpasını arzuladı.
## Gürcüstanın İraq müharibəsindəki rolu
2003-cü ilin avqust ayında Gürcüstan, ABŞ-nin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq koalisiyanın bir hissəsi olaraq İraqdakı müharibəyə qatılır. 2008-ci ilə qədər İraqda 2300 gürcü əsgəri var idi. Beləliklə Gürcüstan qüvvələri İraqdakı üçüncü böyük hərbi kontingent olur. Bundan əlavə Tiflis, BMT-nin sülhməramlı missiyasında iştirak etmək üçün təxminən 550 nəfərlik bir tabor təmin edir. 2008-ci ilin avqustunda Rusiya və Cənubi Osetiya ilə münaqişə zamanı bütün gürcü əsgərləri İraqdan geri göndərilir. Birləşmiş Ştatların Hava Qüvvələri geri çəkilmə üçün lojistik dəstək verir. 10-11 avqust 2008-ci il tarixlərində Boeing C-17 Globemaster III təyyarəsi Gürcüstana 2 minə yaxın gürcü əsgərini göndərmiş və onlara qida təmin etmişdir ki, bu da Rusiyanın etirazına səbəb olmuşdur. ABŞ rəsmiləri Gürcüstan əsgərlərinin yenidən yerləşdirilməsinə yardımın, fövqəladə bir vəziyyətdə nəqliyyatla əlaqəli ilkin razılaşmanın bir hissəsi olduğunu və Rusiyaya uçuşlar barədə əvvəlcədən məlumat verildiyini cavab vermişdir.

Ümumilikdə İraqda 3 gürcü əsgəri öldürülmüşdür. Digər 19 nəfər müxtəlif dərəcəli ağır dərəcəli xəsarət almışdır. Bundan əlavə Gürcüstan hərbçilərindən biri avtomobil qəzasında ölmüş, biri isə intihar etmişdir.
## İstinadlar
Məhəmməd Sadiq Mərvəzi

**Məhəmməd Sadiq Mərvəzi** - XIX əsr tarixçisi, şair.

## Həyatı
Məhəmməd Sadiq Mərvəzi Məşhəd şəhərində təhsil almış. Daha sonra bir müddət İraqda yaşamışdır. Yenidən vətənə qayıtdıqdan sonra Fətəli şahın qulluğuna girərək sarayda yaşayıb yaratmağa başlamışdır. Mərvəzinin əsas əsəri *"Cahanara"* salnaməsidir. Bu tarixi salnamədə 1796-1826-cı illər aralığında regionda baş vetmiş hadisələrdən bəhs edilir. Mərvəzi əsasən Qacar dövləti Rusiya arasındakı müharibələrə aid məlumatlar vermişdir.

## Həmçinin bax
*Məhəmməd Rəzi Təbrizi
*Əbdürrəzzaq Dünbülü

## İstinadlar
Gürcüstan–İran münasibətləri

**Gürcüstan–İran münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və İran arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. İki öəlkə arasında rəsmi diplomatik münasibətlər 15 may 1992-ci ildə qurulmasına baxmayaraq, İran və Gürcüstan arasında min illərdir münasibətlər mövcuddur. Gürcüstanı İranda Tehrandakı səfirliyi təmsil edir. İranın isə Tiflisdə nümayəndəliyi vardır. İran Gürcüstanın vacib ticarət tərəfdaşıdır.
## Tarix
1991-ci ildə Gürcüstan Sovet İttifaqının dağılması ilə əlaqədar müstəqillik qazandı və İranla enerji, nəqliyyat, ticarət, təhsil və elm daxil olmaqla bir çox sahələrdə əlaqələr qurmağa başladı. 15 may 1992-ci ildə ölkələr arasında diplomatik münasibətlər qurulur. İran Gürcüstanın ən vacib ticarət tərəfdaşlarından biri halına gəlir. Hökumətlərarası ortaq iqtisadi komissiya belə fəaliyyət göstərir.

2008-ci ildə Rusiya və Gürcüstanla yaxın münasibətləri səbəbindən İran Rusiya-Gürcüstan müharibəsi zamanı nisbətən bitərəf qalmağa çalışdı. İran Xarici İşlər Naziri Mənuçöhr Möttəki qarşıdurmanın yeni bir Soyuq Müharibənin başlanmasına səbəb ola biləcəyini deyərək, Gürcüstan ilə Rusiya arasında atəşkəsə vasitəçilik etməyi təklif etdi. Rusiya Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini tanıdıqdan sonra İranın Rusiyadakı səfiri Səcadi Rza İranın qismən tanınan bu dövlətlərin müstəqilliyini tanımadığına dair bir açıqlama verdi. Bununla birlikdə Səccadi Rza, İranın Abxaziya və Cənubi Osetiya xalqlarına simpatiya bəslədiyini və Tehranın qismən tanınmış bu iki dövlətin iqtisadiyyatının inkişafında Moskva ilə əməkdaşlıq edəcəyini bəyan etdi. 2015-ci ilin may ayında Gürcüstan və İran hökumətləri arasında Gürcüstanda İran kapitalının iştirakı ilə iki elektrik stansiyasının inşası barədə danışıqlar aparılmışdır.
## Ticarət
2015-ci ildə İran Gürcüstanın ümumi ixracatının 1,62% -nə, Gürcüstan isə ümumi İran ixracatının 1,19% -nə sahib idi. İranın Gürcüstana ixracatı: qida, neft-kimya və əczaçılıq məhsulları. Digər tərəfdən İran neft-kimya istehsalını inkişaf etdirməyə çalışır və bu səbəbdən iqtisadiyyatın şaxələndirilməsində neft və qaz istehsalı üstünlük təşkil edir. İran bazarı aşağıdakı Gürcüstan mallarının əsas istehlakçısıdır: bitum (Gürcüstanda istehsal olunan ümumi həcmin 80% -i), neft koksu (57,8%), istiliklə cilalanmış şüşə (57%), üzüm (51%), eləcə də kisə və çantalar (33) %). 2015-ci ildə Gürcüstan İrana 35.782.000 ABŞ dolları həcmində mal ixrac etdi etmişdir.
## İstinadlar
1846-cı il reskripti

**1846-cı il reskripti** - Çar Rusiyasında Azərbaycanlı bəy və ağaların torpaq hüququnu təsdiq edən sərəncamdır.

## Sərəncamın məzmunu
Mixail Vorontsovun Qafqaz canişini təyin edildikdən sonra qarşısında duran əsas məqsədlərdən biri ali müsəlman silkinin hüquqlarının qaydaya salınması idi. Qəbul edilmiş əvvəlki qərarlara etitaz hakimiyyəti güzəştə getməyə vadar etdi Uzun müddət davam edən hazırlıq işlərindən sonra sərəncam hazırlandı. Nəhayət 6 dekabr 1846-cı ildə I Nikolay bəy və ağaların hüquqları haqqında reskript imzaladı.

12 maddədən olan sərəncamda on maddə bəy və ağaların torpaq hüququna, iki maddə isə feodal-kəndli münasibətlərinə aid idi. Bu reskriptdə ilk dəfə bəy və ağalara məxsus torpaqların irsi mülkiyyəti kimi qəbul edilirdi. Mülk, mülki-xalisə torpaqları ilə yanaşı tiyul torpaqlarıda rəsmən bəylərin mülkiyyəti elan olunurdu. İrsi istifadəyə verilən torpaqlar alqı-satqıya qoyula, bəxşiş edilə bilərdi. Lakin bəy və ağa torpaqları özgə silklərə keçə bilməzdi.

Bu reskript feodala kəndlilər arasında qayda-qanun yaratmaq və onlar üzərində polis idarə üsulunu həyata keçirmək hüququ verilirdi.

Sahibkar kəndliləri rəiyyət, rəncbər, nökər, elat əvəzinə ümumi olaraq mülkədar tabelisi adlandırmağa başladılar.

## Nəticə
Reskript müsəlman mülkədarları mərkəzi hakimiyyətə yaxınlaşdırmaq məqsədi güdürdü. Belə "mərhəmət" qarşılığında bəylər dövlətə can-başla xidmət etməli idilər. Bu sənədlə ali müsəlman silki Rusiya zadəganları ilə bərabər torpaq hüququna malik oldular. Ancaq onlar milli ayrı seçkiliyə görə bölgənin idarəsində iştirak edə bilməzdilər.

## Ədəbiyyat
* Abdullayev M.Q. Xanlıqlar və rus müstəmləkəçiliyi dövründə Şimali Azərbaycanda aqrar münasibətlər (XIX əsrin 40-cı illərinə qədər). Bakı: 2005 
* Ибрагимова Н. Система управления российского царизма в Северном Азербайджане в начале XIX столетия (до 1840-х годов). АКД, Баку: 2008

## Həmçinin bax
1847-ci il Kəndli Əsasnamələri
Ermənistan–Suriya münasibətləri

**Suriya—Ermənistan münasibətləri** — Suriya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür. Diplomatik münasibətlər 1992-ci ildə qurulmuşdur. Ermənistanın Şamda səfirliyi və Hələbdə isə konsulluğu var. 1997-ci ildə isə Suriya İrəvanda səfirlik açmışdır.

## Tarix
Ermənistanla Suriya arasındakı münasibətlər uzun bir tarixə malikdir. VII əsrdə Kilikiya Ermənistanı Bizans və Ərəb xilafəti arasında sülh pozulana qədər müstəqilliyini qoruyur. II Yustinianın ərəblərlə müharibəni başladıqdan sonra Kilikiyadakı Slavyan köçkünlər onların tərəfinə keçir və nəticədə Kilikya Ermənistanı asanlıqla işğal edilir. Daha sonra hər iki tərəf də bu bölgəyə yürüşlər təşkil edir.

705-ci ildə Ermənistanın İşxanı Bizans imperatoruna kömək istəyi ilə müraciət edir. Bizanslılar İşxanı dəstəkləyir, ancaq məğlub olurlar. Bu hərəkətlərdən xəbər tutan Xəlifə nüfuzlu erməni feodallarını məhv etmək əmrini verir.

Ərəblərin fəth edilmiş torpaqların sakinləri ilə əlaqələrini yaxşılaşdırması lazım idi. Buna görə 705-ci ildə xəlifə Vəlid ermənilərin görüşünə getdi, erməni vilayətlərinin valisini əvəz etdi.
## Suriya erməniləri

1915-ci ildə yüz minlərlə erməni Osmanlı dövlətinə qarşı sərgilədiyi münasibətdən dolayı Deyr əz-Zor vilayətinə sürgün edilir. Sürgün samanı köçürülənlər Suriyanın müxtəlif şəhərlərinə yerləşirlər. Ən böyük icma Hələbdə kök salır. Onlar Hələbdə hətta mədəniyyət mərkəzlərinidə  qurmağa müvəffəq olmuşlar.

Ermənistan Diaspor Nazirliyinin məlumatına görə, Suriyada vətəndaş müharibəsi başlamazdan əvvəl Suriyada təxminən 100 min erməni yaşayırdı ki, bunlardan da 60 mini Hələbdə, 8 mini Əl-Qamışlıda, 6-7 mini Şamda cəmlənmişdi. Şam, Hələb, Latakiya kimi şəhərlərdə erməni kilsələri, məktəbləri, mədəniyyət mərkəzləri var idi. Bu icma bütün erməni diasporunda ən mütəşəkkili hesab olunurdu.

Vətəndaş müharibəsinin başlaması ilə Suriyadan Ermənistana on minlərlə erməni qaçqın gəlir. Ərəb respublikasının Kürd hissəsində, Əl-Qamışlı şəhərində icma olduqca azalır. Bununla belə yenə də azda olsa qalır. Kürd özünümüdafiə qüvvələri ilə əməkdaşlıq edən erməni milisləri tərəfindən idarə olunan bəzi məhəllələr qalmaqdadır. Bəzi mənbələr Suriyadan gələn ermənilərin Azərbaycanın işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ ərazisinə köçürülməsi barədə məlumatlar verir. 

Ermənistan rəhbərliyinə görə20 mindən çox erməni hələ də Suriya Ərəb Respublikasında qalır. Dövlət hamısını qəbul etməyə hazır olduğunu bəyan edir.

## İstinadlar
Çeçenistan Elmlər Akademiyası

**Çeçenistan Elmlər Akademiyası** (, ) — Çeçenistanda yerləşən elmi tədqiqat mərkəzidir.

## Tarixi
Çeçenistan Elmlər Akademiyası 1992-ci ildə qurulmuşdur. İlk prezidenti kimya üzrə elmlər doktoru, professor və Rusiya Federasiyasının əməkdar elm xadimi Həmzat İbrahimov olmuşdur. Akademiyanın ilk vitse-prezidenti Qafqaz üzrə tarix elmləri doktoru Cəbrail Qakayev olmuşdur.

Akademiya qurulduqdan dərhal sonra regiondakı şərait, həmçinin elm və təhsil mühiti səbəbindən ciddi problemlərlə üzləşdi. Vəziyyət Çeçenistanın müstəqillik əldə etmək və Rusiyadan ayrılmaq istəməsi səbəbindən pisləşmişdi. Həmçinin bu dövrdə başlayan Birinci və İkinci çeçen müharibəsi elm və təhsil sahəsindəki vəziyyətin daha da pisləşməsinə, maddi vasitələrin zədələnməsinə, elmi və pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan işçilərin əhəmiyyətli bir hissəsinin itirilməsinə və kitabxana fondlarının məhv edilməsinə səbəb oldu.

Əhməd Kadırov 2000-ci ildə ölkə rəhbərliyinə gəldikdən sonra bölgədəki elmi ictimaiyyətin nümayəndələri ilə görüş keçirdi. İclasda döyüşlər zamanı dağılmış köhnə binanın yenidən təmiri, Çeçenistan Elmlər Akademiyası üçün yeni bir binanın inşası və alimlərin yeni elmi işlərinin nəşr edilməsi üçün vəsait ayrıldı.

2006-cı ilin iyul ayında Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki, professor İbrahimovun ölümündən sonra Şahruddin Qapurov Çeçenistan Elmlər Akademiyasının yeni rəhbəri seçildi.

Hazırda Akademiyada 16 həqiqi üzv, 13 müxbir üzv, 37 doktor və 58 elmlər namizədi çalışır. Onların elmi işlərinin nəticələri İngiltərə, Almaniya, İtaliya, Çin, Polşa və ABŞ-də yayımlanır. 2006-cı ildən bəri akademiyada monoqrafiyalar, dərsliklər, məqalələr və materiallar toplusu daxil olmaqla ümumilikdə 500-dən çox kitab nəşr edilmişdir.

## Struktur
Çeçenistan Elmlər Akademiyası aşağıdakı elmi şöbələrə bölünür:

* Humanitar Tədqiqatlar İnstitutu (direktoru: Tarix elmləri namizədi, professor S. Maqamadov).
* Materialşünaslıq Problemləri Mərkəzi (direktoru: Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki R. Dadaşev).
* Çeçenistan Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin şöbələri:
** Biologiya və ekologiya şöbəsi (elmi rəhbəri: Biologiya elmləri doktoru, professor, Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki M. Umarov).
** Yer elmləri şöbəsi (elmi rəhbəri: Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki I. Kərimov).
** Tibb şöbəsi (elmi rəhbəri: Tibb elmləri doktoru, professor, Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki S. Aisxanov).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Çeçenistan Elmlər Akademiyası dünəni və bu günü
Etibar Əsədli

**Etibar Sahib oğlu Əsədli** (*tam adı:* Etibar Əsədli; ) — Azərbaycanlı bəstəkar, pianoçu.

## Həyatı
Etibar Əsədli - Beynəlxalq müsabiqələr laureatı, bəstəkar və pianoçu. Bakı şəhərində anadan olub, ilk təhsilini də burada alıb. 5 yaşından musiqiyə olan həvəsindən artıq piano dərsləri almağa başlayır, 1998-ci ildə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinə daxil olur. 11 il klassik piano təhsilindən sonra Bakı Musiqi Akademiyasının Bəstəkarlıq fakültəsinə daxil olur. Bu illərdən Bakı Caz Festivallarında və Avropa Caz festivallarında uğurlu çıxışlar edir. ABŞ, İngiltərə, Fransa, Avstriya, İsveçrə, Rusiya, Türkiyə, Koreya, Çin və digər ölkələrdə fərqli layihələrdə konsertlər ifa edib. Hal-hazırda Fransanın Paris şəhərində yaşayır. İlk Azərbaycanlı tələbə olaraq Fransanın məşhur CMDL (Centre des Musique Didier Lockvood) Caz təhsil mərkəzinin məzunudur. Eyni zamanda Fransanın məşhur caz ulduzları ilə müxtəlif layihələrdə iştirak edir. 2017-ci ildə ilk dəfə "Projects" albomunu dinləyicilərə təqdim edib. Burada Azərbaycan Xalq musiqisi və Muğamlarını layiqincə avropa tamaşaçısına çatdırır. Eyni zamanda “Baku Jazz Festival” "Montreux Jazz Festival", "Les 2 Mondes" festival, "JazzyColors", “Buta Art”, “Ethno Jazz Kiev” “Lviv Jazz Festival” “Colmar Spring Music Festival”  kimi məşhur festivallarda öz uğurlu konsertləri ilə yadda qalıb. Eyni zamanda Etibarın Azərbaycan musiqisinə gətirdiyi yeniliklər də az deyil. O ilk dəfə olaraq bütün Azərbaycanın Milli musiqi alətlərini elektronlaşdıraraq yeni virtual alətlər programı yaratmışdır. Bu virtual səslər vasitəsilə Azərbaycanın istənilən musiqi alətini elektron ifa etmək, o səsləri aranjimanlarda, kino musiqisində, canlı konsertlərdə virtual ifa etmək mümkündür. Daha sonra ilk dəfə olaraq Natural Pianonu Azərbaycanın milli muğamları üzərinə kökləyib yeni “Mikrotonal Piano” aləti hazırlamışdır. Bu piano vasitəsilə yalnız muğamlarda olan xüsusi səsləri yəni, kamança, tar, ud, tütək, balaban, zurna və s. alətlərdəki mikro səsləri ifa etmək mümkündür. Bu da Azərbaycan muğamlarını təbii səsləri ilə dünya tamaşaçısına çatdırmaq üçün atılmış növbəti addımdır. 
İlk dəfə olaraq Azərbaycan muğamlarını elektron janrlara uyğunlaşdırıb Dubstep, HipHop, Deep House kimi janrlarda işləmiş və 2018-ci ildə yeni “Psikodelik Muğam” layihəsi hazırlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Deezer səhifəsi
* Spotify səhifəsi
* Apple Music səhifəsi
* Youtube kanalı
*
Konça Kallexa

**Konça Kallexa** (, ) — ispan jurnalisti və yazıçısıdır. Əsas fəaliyyəti jurnalistikada, tarixi və məşhur simaların həyatında, yazdığı kitablara əsasən çəkilmiş filmlərin və serialların ssenariyasında cəmləşir.

## Həyatı və fəaliyyəti
O, UNED-də "Coğrafiya və tarix" ixtisası üzrə bakalavr, həmçinin "Protokol və institusional əlaqələr" ixtisası üzrə təhsil alıb. Kriminologiya, məhkəmə psixologiyası və kriminal profilləmə sahəsində məhkəmə mütəxəssisidir. Kembric Universitetinin "Məsləhət psixologiyası" üzrə magistr dərəcəsini alıb.

Fəaliyyətinin ilk addımlarından biri Gava Arxeologiya Muzeyi (Barselona) tərəfindən aparılan arxeoloji qazıntılar üzərində işlərdir ki, onu mətbuat dünyasına gətirib çıxardır. Sonradan *La Vanguardia*, *El Periódico*, *[[El Mundo]]*, *Mundo Científico*, *La Clave*, *Cuadernos de Pedagogía*, *Historia y Vida e Historia* kimi kütləvi informasiya vasitələrində çalışmışdır.

Onun kitablarından ikisinin "Cayetana", "Duquesa de Alba" və "El álbum privado de la Duquesa de Alba" üzərində "La duquesa" serialı çəkilmişdir. Bundan başqa, "La mujer morena" əsəri Sur televisión kanalında yayımlanan eyniadlı sənədli film üçün ssenari mənbəyi olmuşdu. Yazıçı bir neçə televiziya proqramları ilə əməkdaşlıq edib.

Bir yazıçı kimi onun maraqları psixoloji baxımdan personajların təhlilindən ibarətdir.

## Kitabları
* Məqsəd: Maykl Cekson (*Objetivo Michael Jackson*), Arcopress 2019
* Diana, Yalan adına rekviyem (*Diana, Réquiem por una mentira*), Arcopress 2017
* Hersoginya (*La duquesa*), El Café de la Rosa 2013
* Hersoginya Alba: tarix və həyat 6 cild (*Duquesa de Alba: historia y vida 6 volúmenes*), 2012
* Əsmər qadın, Xulio Romero de Torresin muzası (*La mujer morena, musa de Julio Romero de Torres*), Editorial Almuzara 2011
* Çox sadə, əziz Vatson! (*¡Elemental, querido Watson!*), Ipuntoediciones 2010
* Xəyanətkar kişilər, sevgi məktublarınız (*Hombres ilustres, sus cartas de amor*), Es ediciones 2008
* Galesdən Diana, məni öldürəcəklər (*Diana de Gales, me van a asesinar*), Arcopress 2007
* Kamilanın triumfu (*El triunfo de Camila*), Arcopress 2005
* Hersoginya Albanın şəxsi albomu (*El álbum privado de la duquesa de Alba*), Belacqua 2005
* Felip de Borbon, hökmranlığa hazır (*Felipe de Borbón, listo para reinar*), Espejo de tinta 2004
* Tita Servera, adsız hekayə (Baronessa Tissenin həyatı) (*Tita Cervera, una historia sin título*) (*Biografía de la baronesa Thyssen*), Belacqua 2004
* Karmen, doğru hekayə (*Carmen, una historia real*), Laberinto 2003
* Qeyri-adi ehtiraslar (*Pasiones insólitas*), Belacqua 2003
* Qara və ağ mərmərin altında (tarixi roman) (*Bajo el mármol blanco y negro*) (*novela histórica*), Plaza & Janés 2002
* Kayetana, Əndəlus ehtirası (Hersoginya Albanın tərəfindən təsdiq olunmuş tərcümeyi-hal) (*Cayetana, Pasión andaluza*) (*Biografía autorizada por la duquesa de Alba*), Plaza & Janés 2001
* Kayetananın son öpüşü (*El último beso de Cayetana de Alba*), Espasa Calpe 1999
* Tam səmimi (*Con toda franqueza*), Editorial Planeta 1998

## İstinadlar
Yəhərtəpə

**Yəhərtəpə** — Laçın rayonu ərazisində dağ. Hocazsu və Ağoğlan çaylarının suayrıcında yerləşir. Hündürlüyü 1404 m. Oronim **Yağartəpə** variantında da qeydə alınmışdır. Dağın beli yəhər şəklində olduğu üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Veni, vidi, vici

***Veni, vidi, vici*** (,  ; "gəldim; gördüm; qələbə çaldım") – sürətli, qəti qələbəyə işarə etmək üçün istifadə edilən latın ifadəsi. İfadə xalq arasında Yuli Sezara aid edilir. İsgəndəriyyəli Appiana görə bu ifadəni təxminən e.ə 47-ci ildə O, Zela döyüşündə (indiki Zile, Türkiyə) II Farnakisə qarşı qısa müharibədə sürətli qələbə qazandıqdan sonra Roma Senatına yazdığı məktubda istifadə etmişdir.

Bu ifadə Plutarxın *Sezarın həyatı* və Svetoninin *"On iki Sezarın həyatı : Yuli"* əsərlərində verilmişdir. Plutarx yazır ki, Sezar ondan Romadakı dostu Amantiyə verdiyi hesabatda istifadə edib. Svetoni Sezarın Pontik zəfəri zamanı üç sözü yazı kimi göstərdiyini bildirir.

## İşarələr və istinadlar
*Veni, vidi, vici* cümləsinin variantları tez-tez sitat gətirilir, həmçinin musiqi, incəsənət, ədəbiyyat və əyləncədə istifadə olunur.

Sezarın dövründən bəri bu ifadə hərbi kontekstdə istifadə olunur. Polşa kralı III Yan Vyana döyüşündən sonra *Venimus, Vidimus, Deus vicit* ("Gəldik, gördük, Allah qalib gəldi") deyərək buna işarə etmişdir. 2011-ci ildə ABŞ-nin o zamankı dövlət katibi Hillari Klinton da Muəmmər Qəddafinin ölümünə oxşar ifadə ilə "Gəldik, gördük, öldü" demişdi.

Bu cümlə musiqidə, o cümlədən illər ərzində bir neçə tanınmış əsərdə də istifadə edilmişdir. Hendelin 1724-cü ildə *Giulio Cesare* operasının açılışında belə bir xətt var: *Curio, Cesare venne, e vide e vinse* ("Kurio, Sezar gəldi, gördü və qələbə çaldı"). Populyar musiqidə tamaşaçıların orijinal sitatı bilməsi gözlənilir, ona görə də dəyişdirilmiş versiyalardan tez-tez istifadə olunur.

Bu ifadəyə ədəbiyyatda və kinoda da çox istinad edilmişdir. Fransız şairi Viktor Hüqonun qızı Leopoldinin 1843-cü ildə 19 yaşında vəfatından sonra yazdığı *Veni, vidi, vixi* ("Gəldim, gördüm, yaşadım") başlığı, ilk misrası ilə bu eyhamdan istifadə edir: *J. 'ai bien assez vécu.* *.* *.* ("Mən kifayət qədər uzun müddət yaşadım…"). 1984-cü ildə çəkilmiş *Ghostbusters* filminin baş qəhrəmanlarından biri olan Piter Venkman yumoristik bir variasiya təqdim edir: "Biz gəldik. Biz gördük. Biz onu arxasından vurduq!" Bu AFI-nin "100 İl…100 Film Sitatı" üçün 400 namizəd arasında idi.

## Qrammatika

### Latın
*Veni*, *vidi* və *vici* latın *venire*, *videre* və *vincere* fellərinin birinci şəxsin tək mükəmməl indikativ aktiv formalarıdır və müvafiq olaraq "gəlmək", "görmək" və "qələbə çalmaq" mənasını verir. Cümlənin forması trikolon və hendiatris kimi təsnif edilir.

### İngilis dili
İngilis dilindəki "Gəldim, gördüm, qələbə çaldım" ifadəsi vergül birləşməsi kimi tanınır. Qrammatiklər ümumiyyətlə razılaşırlar ki, iki müstəqil bəndi birləşdirmək üçün vergüldən istifadə az miqdarda olmalıdır. Bəzən vergülün yerinə nöqtəli vergül işarəsi qoyulmaqla qarşısı alınır: "Gəldim; gördüm; qalib gəldim". Alternativ olaraq, "Gəldim, gördüm, fəth etdim" bağlantısız nümunə kimi əsaslandırıla bilər, burada gözlənilən birləşmənin olmaması Sezarın qələbələrinin qəfil və sürətliliyini vurğulayır. Eynilə, bu cümlə həm də birinci samitinin təkrar istifadəsinə görə alliterasiyanın məşhur nümunəsi kimi çıxış edir.
## İstinadlar
Elxanilərin Qarabağ dirhəmi

**Elxanilərin Qarabağ dirhəmi** — Elxanilər dövləti dövründə Qarabağda zərb edilmiş gümüş dirhəm.
## Ümumi məlumat
AMEA Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Numizmatika fondunda Elxanilər dövrünə (1256–1358) aid materiallar arasında hicri 750-ci ilə (miladi 1349) aid Qarabağda zərb olunmuş gümüş dirhəm saxlanılır.
## Səciyyəvi xüsusiyyətləri
1,18 qram çəkisi olan gümüş dirhəmin ön tərəfində ellipsvari kartuşda üç sətirlik yazı mövcuddur:
* I sətirdə ərəbcə: "sultan",
* II sətirdə uyğurca: "Ənuşirvan",
* III sətirdə: "hakimiyyəti davamlı olsun".
Kartuşun kənarında isə ərəbcə belə yazılmışdır: "Qarabağda zərb edilib, yeddi yüz əllinci ildə".
Arxa tərəfində mərkəzdə yerləşən dördbucaqlı kartuşda isə bu yazılar yer alır:
* "Allahdan başqa ilah yoxdur, Məhəmməd Allahın rəsuludur".
Kartuş ətrafında isə dörd xəlifənin adları zərb olunmuşdur: "Əbubəkr", "Ömər", "Osman", "Əli".
## İstehsal yerləri və dövriyyəsi
Ənuşirvanın (745–756 hicri = 1344–1356 miladi) hakimiyyəti dövründə zərb edilmiş bu dirhəmdə şəhər adı deyil, inzibati ərazi adı — Qarabağ göstərilmişdir. Bu, həmin dövrdə Bərdə, Gəncə, Beyləqan kimi strateji və hərbi əhəmiyyətli şəhərlərdə fəaliyyət göstərən zərbxanaların mövcudluğunu ehtimal etməyə əsas verir.
Ənuşirvan dövründə gümüş dirhəmlərin ilkin çəkisi 1,43 qram olsa da, hakimiyyətinin son illərində bu göstərici 0,87 qramadək azalmışdır. Bu, Elxanilərin qonşu dövlətlərlə apardığı uzunmüddətli müharibələr, daxili siyasi çaxnaşmalar, təsərrüfat həyatının və istehsal gücünün zəifləməsi ilə izah olunur.
Numizmatik mənbələrə görə, hicri 757-ci ildən (1356) etibarən Ənuşirvanın adından gümüş dirhəmlərin zərbi dayandırılmışdır. Növbəti ildə Qızıl Orda xanı Cani bəy (1341–1357) Elxanilər dövlətindəki siyasi qeyri-sabitlikdən istifadə edərək Azərbaycana hücum etmişdir. Elxani xanı Məlik Əşrəf (1344–1357) Xoy şəhərində yaralanmış, az sonra Ənuşirvan da vəfat etmişdir.
Elxanilər dövründə Qarabağ dirhəmləri ilə yanaşı, Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərində də (məsələn: Təbriz, Qəzvin, Ərdəbil, Şirvan, Marağa, Naxçıvan, Şərur, Tovuz, Şabran, İrəvan, Ani, Həmədan, Bərdə, Gəncə, Beyləqan, Biləsuvar, Gəştaspi, Tiflis və b.) gümüş dirhəmlər zərb edilmişdir. Eyni dövrdə həmçinin anonim dirhəmlər, qızıl dinarlar və mis felslər də istehsal olunmuşdur.

## İstinadlar
AA 52

**AA 52** (fr. Arme Automatique Transformable Modèle 1952) — 1952-ci ildə Fransa Respublikası Ordusu tərəfindən qəbul edilmiş vahid fransız pulemyotudur. Bu, İkinci Dünya müharibəsindən sonra istehsal olunan ilk fransız atıcı silahlarından biridir. Cinquante-Deux da deyilir (Fransız dilindən — "əlli iki"). Bu silah hələ də zirehli maşınlarda pulemyot qurğularında istifadə olunur, həmçinin dağ bölmələrində istifadə etmək olur.

Lakin daim piyada hissələrində Belçikanın Minimisini sıxışdırıb aradan çıxarır.

Əhəmiyyətli dərəcədə diqqət ən sadə və qənaətli üsul ilə hazırlanmaya (pulemyotun konstruksiyasında elektroqaynaq və polad vərəqədən olan ştamplama tətbiq edilib) verilib.

Bərkitmə mexanizminin konstruksiyasının müəllifi Emil Martindir.

Pulemyotun ilk variant 7,5X54 mm tüfəng gülləsindən ibarət AAT-52 pulemyotu olub.

1960-cı illərdə 7,62X51 mm gülləsindən ibarət AAN F1 pulemyotu silahlanmaya qəbul edilib.

12,7X99 mm NATO gülləsindən ibarət MAC-58 pulemyotu ən son növüdür.

Bir neçə prototipləri sınaqdan keçirilməsinə baxmayaraq, lakin kütləvi istehsala buraxılmamışdır.

## İstinadlar
Volfqanq Maniq

**Volfqanq Maniq** () — Almaniyalı diplomat. 2019-cu ilin iyul ayından Almaniya Federativ Respublikasının Azərbaycandakı səfiri kimi çalışır.

## Həyatı
Maniq Erlanqen, Lozan və Münhen şəhərlərində hüquq təhsili alıb və 1987-ci ildə öz təhsilini 2-ci dövlət imtahanı ilə başa vurur. 1993-cü ildə isə Bilefeld Universitetində doktorluq dərəcəsi əldə edir.

Diplomatik fəaliyyətə 1987-ci ildə başlamışdır. Avropa Birliyinin ictimai hüquq məsələləri şöbəsində çalışdıqdan sonra, onun ilk xarici təyinatı 1989–1992-ci illərdə İslamabaddakı (Pakistan) Alman Səfirliyinə olmuşdur. 1994-cü ildən 1996-cı ilə kimi Brüseldə NATO baş katibinin idarəsində işləmişdir. 1996–1998-ci illərdə Maniq Riqadakı (Latviya) Alman Səfirliyində daimi müvəkkil vəsifəsində fəaliyyət göstərmişdir. 1998-ci ildə Federal Xarici İşlər Nazirliyinin NATO şöbəsində çalışmış, 1998-ci ildən isə Xarici İşlər Nazirliyində Miqrasiya və Sığınacaq şöbəsində müdir müavini vəzifəsini icra etmişdir. Sözügedən vəzifəsindən irəli gələrək o, viza məsələləri ilə əlaqədar Viza istintaq komitəsinin məşvərətçi kimi də fəaliyyət göstərmişdir. 2003-cü ildən 2005-ci ilə kimi Haaqada (Niderland) olan Alman Səfirliyinin mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinə rəhbərlik etmiş, 2005-ci ildən 2007-ci ilə kimi isə o, Nigeriyadakı Alman Səfirliyində daimi müvəkkil vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. Bundan sonra Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Enerji Siyasəti şöbəsində işləmiş, 2008-ci ildən 2012-ci ilə kimi Afrika Siyasəti şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.

2013-cü ilin yanvar ayından 2016-cı ilin iyul ayına kimi Maniq Almaniya Federativ Respublikasının Konqo Demokratik Respublikasındakı səfiri vəzifəsini icra edir. 2016-cı ilin Avqustundan 2019-cu ilin iyun ayına kimi Hanoidəki (Vyetnam) Alman Səfirliyində səfirin daimi müvəkkili eləcə də Konsulluq və İqtisadiyyat şöbənin rəhbəri vəzifələrində işləmişdir. 2019-cu ilin iyul ayından Almaniya Federativ Respublikasının Azərbaycandakı səfiri kimi çalışır.

Evlidir və iki uşağı var.

## İstinadlar