open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ziyyəddin Cavtöbəli

**Ziyyəddin Cavtöbəli** (əsl soyadı Mənliəzizov ; ) — Krım tatar şairi, müəllim. SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü (1934). Repressiya qurbanı. Yeddi il həbs düşərgələrində həbs çəkib. 1956-cı ildə reabilitasiya olunub.

## Həyatı
Ziyyəddin Cavtöbəli 1905-ci il sentyabrın 10-da Cavtöbə kəndində orta sinif kəndli ailəsində anadan olub.

Kənd məktəbini bitirib. 1923-cü ildən Totayköy Pedaqoji Texnikumunda təhsil alıb. 1927-ci ildə texnikumu bitirdikdən sonra Alma-Tərxan kəndindəki məktəbdə direktor vəzifəsində çalışıb. 1923-cü ildən kommunist mətbuatında Krım tatar dilində yazdığı əsərləri ilə çap olunub. Onun yaradıcılığında türk şairi Memed-Eminin (bəy) təsiri olmuşdur. 1926-cı ildə "İnqilabi şeirlər" adlı ilk toplusunu nəşr etdirib.

1928-ci ildən — "Yanı dünya" qəzetinin məsul katibi işləyib. Krım Pedaqoji İnstitutunun tələbəsi olub. "Krımqosizdat"ın baş redaktoru vəzifəsində çalışıb. "Bolşevik yolu" ("Bolşevik yolu") jurnalının redaksiya heyətinin üzvü seçilib. 1934-cü ildən — SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olub. 1937-ci ildə onun "Yaş Büvün" ("Gənc nəsil") uşaq şeirlər toplusu nəşr olunub.

1938-ci il noyabrın 11-də Ziyyəddin Cavtöbəli casusluqda şübhəli bilinərək həbs edilir. Bir il sonra, 1939-cu il oktyabrın 23-də SSRİ NKVD-nin Xüsusi İclasında O, 58-ci maddə ilə üç il məcburi əmək düşərgələrində həbsə saxlanmağa məhkum edildi. 1946-cı ilə qədər düşərgələrdə olub. 20 sentyabr 1956-cı ildə reabilitasiya edilib.

Azadlığa çıxandan sonra 1944-cü ildə Krım tatarlarının deportasiya edildiyi Özbəkistan SSR-də yaşayıb. "Lenin Bayrağı" qəzetində çap olunub. "Yırla, insan", "Çeşit illər şiirləri", "Ədəbiyyat sevdaları" və "Ayırılmaz dostlarım" şeir toplularını nəşr etdirib. 1958-ci ilin oktyabrında Daşkənddə Asiya və Afrika ölkələri yazıçılarının konfransında iştirak edib.

1991-ci il iyunun 16-da Səmərqənddə vəfat edib.

## Əsərləri
Йырла, инсан! : шиирлер — Ташкент, 1970. — 96 с.
Мама ; Это юность моя ; На рассвете : стихотворения / пер. с крымтат. Т. Машининой // Все народы велики : Сб. стихов. — М., 1990. — С. 102–104.
Улу танъ : шиирлер / тертип эткенлер Черкез-Али, У. Эдемова. — Ташкент, 1987. — 144 б.

## Əsərləri
* Йырла, инсан! : шиирлер — Ташкент, 1970. — 96 с.
* Мама ; Это юность моя ; На рассвете : стихотворения / пер. с крымтат. Т. Машининой // Все народы велики : Сб. стихов. — М., 1990. — С. 102–104.
* Улу танъ : шиирлер / тертип эткенлер Черкез-Али, У. Эдемова. — Ташкент, 1987. — 144 б.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Абдураман, И. Шиириетнинъ анасы — дуйгъу // Йылдыз. — 2000. — № 3. — С. 92–112.
* Алядин, Ш. Биринджи несильнинъ етекчиси // Юксек хызмет. — Ташкент, 1983. — С. 7–26.
* Нагаев, С. Эйи дуйгъулар меджмуасы // Йылдыз. — 1985. — № 6. — С.120–123.
* Урсу Д. П. Деятели крымскотатарской культуры (1921–1944 гг.)

## Xarici keçidlər
* leylaemir.org
* ana-yurt.com
Malatestiana Kitabxanası

**Malatestiana Kitabxanası** () — İtaliyanın Çezena şəhərində yerləşən və UNESCO tərəfindən Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş tarixi bir kitabxanadır. Kitabxana, XV əsrdə inşa edilmiş və İntibah dövrünün ən önəmli mədəni irs obyektlərindən biri hesab olunur. Əsas xüsusiyyəti, dünya tarixində dövlətin dəstəyindən asılı olmadan, ictimaiyyətə açıq olan ilk kitabxana olmasıdır.

## Haqqında
Malatestiana Kitabxanası, 1452-ci ildə tamamlanmış və Çezena şəhərinin qubernatoru olan Domeniko Malatesta tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. Kitabxana, orta əsrlər kitabxanalarının tərtibatına əsaslanaraq inşa edilmiş və öz dövrünün bir çox kitabxanasından fərqli olaraq ictimaiyyətə açıq şəkildə fəaliyyət göstərmişdir. Kitabxana İntibah dövrünün humanist düşüncəsinin bir simvolu kimi qəbul edilir. Kitabxanada təxminən 340 əlyazma saxlanılır ki, bunların bir çoxu antik dövrlərə, orta əsrlərə və İntibah dövrünə aiddir.

Kolleksiyada dini və fəlsəfi əsərlər, klassik ədəbiyyat və elmlə bağlı nadir əsərlər mövcuddur. Kitabxana, İntibah dövrünə aid orijinal interyerini və memarlıq tərzini qoruyub saxlamışdır. Kitabxananın daxili bəzəyi simmetrik dizaynı ilə diqqət çəkir. Kitabxana uzun bir salon şəklində düzülmüşdür və taxta masalarla təchiz edilmişdir. Salonun hər iki tərəfində qədim kodekslərin saxlandığı rəflər yerləşir.
Malatestiana Kitabxanasının digər unikal xüsusiyyəti, əsrlər boyu heç dəyişmədən saxlanılan kitab düzülüşüdür. Əlyazmalar hələ də eyni yerdə və eyni qaydada saxlanılır, bu da kitabxananın tarixi abidə kimi dəyərini daha da artırır. Kitabxananın unikal tarixi əhəmiyyəti və mədəni irsi qoruyub saxlaması səbəbindən 2005-ci ildə UNESCO tərəfindən "Dünyanın Yaddaşı" proqramına daxil edilmişdir.

Malatestiana Kitabxanası, İntibah dövrü kitabxanalarının ən gözəl nümunələrindən biri olaraq həm tarixçilər, həm də kitabsevərlər üçün böyük maraq doğurur. Kitabxana, yalnız qədim kitabların və əlyazmaların saxlandığı yer deyil, həm də mədəniyyət və bilik məbədi olaraq qiymətləndirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İbrahim Bəxşiş

**İbrahim Bəxşiş** (; ) — Krım tatar şairi, tərcüməçisi, müəllim. SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü (1936). Repressiya qurbanı. 1951-ci ildə həbs düşərgələrində vəfat edib.

## Həyatı
İbrahim Bəxşiş 1907-ci ildə Aluştada anadan olub.

Krım Tatar Pedaqoji Texnikumunda və Yalta Pedaqoji Texnikumunda təhsil alıb. 1928-ci ildən müəllim işləyib. Simferopoldakı 13 saylı Krım tatar nümunəvi məktəbində dərs deyib.

Bəxşiş krım taatr dilində bir sıra şeir toplularının və dərsliklərinin müəllifidir. 1930-cu illərdə Yusuf Bolatla birlikdə "Kolkozlaşan köide" ("Kolxoz yaranan kənddə", 1934), "Arzı qız" ("Arzının qızı"), "Alim" (hər ikisi 1938) pyeslərini yazıb. 1936-cı ildən — SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvüdür. Vladimir Mayakovski, Korney Çukovski, Samuil Marşak və Valentin Katayevin əsərlərinin Krım tatar dilinə tərcümələrinin müəllifidir.

Böyük Vətən müharibəsi başlayanda Gürzuf rayonunda əsir düşmüşdür. Kalorsianist Müsəlman Komitəsinə müraciət edən atasının sayəsində Baxşiş azad edilib. Azadlığa çıxandan sonra Müsəlman Komitəsi ilə əməkdaşlıq edərək "Azat Krım" ("Azad Krım") qəzeti ilə əməkdaşlıq edib.

1944-cü ildə yarımadanın azad edilməsindən sonra o, NKVD tərəfindən həbs edilib. 1951-ci il sentyabrın 14-də Vorkuta həbsxanalarından birində vəfat edib.

Ölümündən sonra ona "Görkəmli Aluşta sakini" fəxri adı verilib.

## Əsərləri
* Яш фиданлар. 1934
* Йырлайым. 1936
* Тапмаджалар. 1937
* Къырымтатар йырлары. 1940 (соавтор.)
* Йырла, дей Ватан. 1940
* Балалар ичюн тапмаджалар. 1941

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Куртаметов Дж. Унутылгъан шаир // Къырым. 1993, 27 марта
* Нагаев С. Адалет — эбедийлик копюридир // ЯД. 1994, 4 мая
* Бекиров Дж. Баладжанлы шаир // Йылдыз. 1995. № 2
* Деятели крымскотатарской культуры. (1921–1944 г.): Биобиблиографический словарь / Гл. ред. и сост. Д. П. Урсу, 1999
Mariu di Andradi Kitabxanası

**Mariu di Andradi Kitabxanası** () — Braziliyanın San-Paulu şəhərində yerləşən və ölkənin ən böyük ictimai kitabxanalarından biri olan məşhur bir kitabxanadır. 1925-ci ildə qurulmuş və Braziliyanın tanınmış yazıçısı və intellektualı Mariu di Andradinin adını daşıyan bu kitabxana, San-Paulu şəhərinin mədəni və intellektual həyatının mərkəzi kimi xidmət edir.

## Haqqında
Mariu di Andradi Kitabxanası, Braziliyada ən böyük və əhəmiyyətli kitabxana kolleksiyalarından birinə sahibdir. Kitabxanada təxminən 3.5 milyon cild kitab, jurnal, nadir əlyazma və digər resurslar saxlanılır. Kolleksiya yalnız ədəbiyyatla məhdudlaşmır, eyni zamanda incəsənət, musiqi, elm, tarix və mədəniyyətə dair əsərləri də əhatə edir. Kitabxananın ən qiymətli xəzinələrindən biri onun nadir kitablar və əlyazmalar kolleksiyasıdır. Burada Braziliyanın tarixində mühüm rol oynamış sənədlər, ədəbiyyatın klassik nümunələri və digər nadir materiallar saxlanılır.

Kitabxana təkcə oxu və araşdırma üçün məkan olmaqla kifayətlənmir, həm də müxtəlif mədəni tədbirlərin keçirildiyi bir mərkəzdir. Burada mütəmadi olaraq sərgilər, mühazirələr, kitab təqdimatları və ədəbiyyat müzakirələri təşkil olunur. Kitabxana San-Paulu şəhərinin intellektual mühitinin vacib bir hissəsidir. Mariu di Andradi Kitabxanası zamanla modernləşdirilərək daha geniş istifadəçi bazasına xidmət etməyə uyğunlaşdırılmışdır. Kitabxanada oxu zalları, tədqiqat sahələri və kompüterlərlə təchiz olunmuş müasir texnoloji imkanlar mövcuddur. Eyni zamanda rəqəmsal mənbələr və onlayn kitabxana sistemləri də mövcuddur.

Kitabxananın binası, 1920-ci illərin modernist memarlıq üslubunun gözəl nümunəsidir. San-Paulu şəhərinin mərkəzində yerləşən bu bina, şəhərin simvollarından biridir və ətrafındakı parkla birlikdə şəhərin mədəni həyatı üçün əhəmiyyətli bir məkandır. Kitabxana, tədqiqatçılar üçün geniş resurslar və dəstək xidmətləri təqdim edir. Burada tələbələr və alimlər üçün çoxsaylı araşdırma imkanları mövcuddur və kitabxana bir çox akademik və elmi tədqiqatların keçirilməsinə şərait yaradır. Mariu di Andradi Kitabxanası, yalnız San-Paulu şəhəri üçün deyil, həm də Braziliyanın bütün cənub bölgəsi üçün mühüm mədəniyyət və bilik mərkəzi olaraq böyük əhəmiyyətə malikdir. Kitabxana ölkənin intellektual və mədəni irsinin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından vacib rol oynayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Official site 
*[Encarta](https://web.archive.org/web/20090602064130/http://encarta.msn.com/text_761564555___110/Library_(institution).html) ([Archived](https://web.archive.org/web/20090901092830/http://encarta.msn.com/text_761564555___110/Library_(institution).html) 2009-11-01)
* Biblioteca Mário de Andrade at Google Cultural Institute
Paket meneceri

**Paket meneceri** və ya **Paket idarəetmə sistemi** — proqramların quraşdırılmasını, yenilənməsini, konfiqurasiyasını və silinməsini avtomatlaşdıran proqram alətidir. Paket meneceri "paketlərlə", yəni arxiv kimi yayılan proqramlarla işləyir.

## Məşhur paket menecerləri
*Advanced Packaging Tool (apt)

*Dpkg

*Flatpak

*RPM paket idarə edici

*Windows Package Manager (winget)
Fan Binbin

**Fan Bingbing** (çin: 范冰冰, ) — Çin aktrisası. 2013-cü ildən 2017-ci ilə qədər o, 2006-cı ildən bəri hər il ilk 10-luqda yer aldıqdan sonra Forbes China Celebrity 100 siyahısına ən çox qazanan məşhur kimi daxil edilib. O, 2017-ci ildə Time jurnalının 100 ən nüfuzlu insan siyahısında yer alıb.

Fanın ilk işi Şərqi Asiya kinosu və televiziyasında olub, xüsusilə My Fair Princess (1998–1999) dram serialında görünüb. Onun nailiyyəti Çində ilin ən çox gəlir gətirən filmi olan Mobil Telefon (2003) filmi ilə gəldi. O, Pekində Lost (2007), Buddha Mountain (2011) və Double Xposure (2012) kimi bir neçə Çin filmində rol aldı. "Mən Madam Bovari Dəyiləm" (2016) filminin başlıqlarına görə Fan Qızıl At Film Festivalı, Tokio Beynəlxalq Film Festivalı, San Sebastian Beynəlxalq Film Festivalı və Qızıl Xoruz Mükafatlarının mükafatlarını qazandı. Onun xarici film rollarına fransız filmi "Stretch" (2011), Koreya filmi "My Way" (2011), Amerika superqəhrəman filmi "X-Men: Days of Future Past" (2014) və Honq Konq-Çin-Amerika filmi "Skiptrace" (2015) daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qana (Livan)

**Ğana** () — Qana Sur şəhərindən 10 kilometr cənub-şərqdə və Livanın cənubunda İsrail sərhədindən 12 kilometr aralıda yerləşən kənd. Bu kənddə 10 minə yaxın əhali yaşayır, əksəriyyəti isnaəşəridir. Ğana yuxarı əl-cəlil tarixi bölgəsində yerləşir.

## Haqqında
İsrail ilə Livanın Hizbullah təşkilatı arasında gedən müharibələrdə iki dövr ərzində Qana kəndində Livanlı mülki vətəndaşlar İsrail hərbi qüvvələrinin hücumuna məruz qalıb və öldürülüb.

## Həmçinin bax
* Livan
* Beyrut
* Sur

## İstinadlar
ABŞ balıqların və vəhşi təbiətin mühafizəsi xidməti

**ABŞ balıqların və vəhşi təbiətin mühafizəsi xidməti** və ya **ABŞ Meşə Xidməti** () — Amerika Birləşmiş Ştatları Daxili İşlər Departamentinin tərkibində fəaliyyət göstərən balıq, vəhşi təbiət və təbii yaşayış mühitlərini idarə edən bir agentlikdir. Agentliyin qərargahı Virciniya ştatının Folls-Çörç şəhərində yerləşir.

## İstinadlar
Folls-Çörç

**Folls-Çörç** (, tərcüməsi: "Şəlalədə kilsə") — ABŞ-nin Virciniya ştatında yerləşən bir şəhər. Şəhər 1875-ci ildən etibarən şəhər statusunu daşıyır. Şəhər Vaşinqtonun ətrafında yerləşir.

## İqtisadiyyat

Şəhərdə iri hərbi sənaye şirkəti olan Northrop Grumman Corporation şirkətinin qərargahı yerləşir.

## Statistika

* Əhali — 10781 nəfər (2005)
* Əhali sıxlığı — 2013,4 nəfər/km²
* Sahəsi — 5,2 km²
* Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü — 99 m

## İstinadlar
Küləkli çay

***Küləkli çay*** – 2017-ci ildə Teylor Şeridanın yazdığı ssenari əsasında özü tərəfindən çəkilmiş neo-Vestern qətl filmi. Filmdə Ceremi Renner və Elizabet Olsen ABŞ balıqların və vəhşi təbiətin mühafizəsi xidmətinin əməkdaşı və FTB agenti rolunu ifa etmişdirlər. Filmin süjet xətti Vayominqdəki Küləkli çay adlı hindu rezervasiyasında baş vermiş olan bir qətl hadisəsinin üstünü açmağa çalışan ikilidən bəhs edir. Filmdə eyni zamanda Gil Birminqhem, Con Bernthal və Qraham Qrin də rol almışdırlar.

Filmin ssenari müəllifi olan Şeridan bu filmi təcavüzə məruz qalan və öldürülən kanadalı aborigen qadınların sayının çox olması barədə tamaşaçıları məlumatlandırmaq üçün yazdığını bildirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* 
* [''Wind River''](https://www.the-numbers.com/movie/Wind-River-(2017)) at The Numbers
51-ci ştat

Amerika siyasi diskursunda **51-ci ştat,** Birləşmiş Ştatların ərazilərindən birinə dövlətçiliyin verilməsi, yeni bir dövlət yaratmaq üçün mövcud ştatların bir və ya bir neçəsinin parçalanması və ya Kolumbiya Dairəsinə dövlətçiliyin verilməsi və bununla da dövlətçiliyin artırılması konsepsiyasına istinad edir. 1959-cu ildə Havay adalarından bəri yeni bir ştat qəbul edilməmişdir və bugünkü günə kimi ştatların sayı dəyişməyib 50 olaraq qalmışdır.

Kolumbiya və Puerto-Riko dairələrində seçicilər referendumda dövlətçiliyə səs veriblər. Dövlətçiliyə namizədlər kimi onların Birliyə (Birləşmiş Ştatlara) qəbul edilməsi Konqresin təsdiqini tələb edir. Amerika Samoası, Quam, Şimali Marian adaları və Birləşmiş Ştatların Virgin adaları ABŞ-ın potensial olaraq ABŞ ştatlarına çevrilə biləcək digər əraziləridir .

İfadə müsbət mənada istifadə oluna bilər, yəni bir bölgə və ya ərazi Birləşmiş Ştatlarla o qədər uyğunlaşdırılmış, dəstəklənmiş və əlverişlidir ki, o, ABŞ ştatına bənzəyir və ya əksinə, alçaldıcı mənada, bir ərazi və ya bölgə həddindən artıq Amerika mədəni və ya hərbi təsiri və ya nəzarəti altındadır. Yerli və ya milli mədəniyyətlərinin həddən artıq amerikanlaşdığına inanan insanlar bəzən bu termini öz ölkələrinə münasibətdə istifadə edirlər.  1959-cu ildə Alyaska və Havay ABŞ-ın ştatlarına çevrilməzdən əvvəl ekvivalent ifadə "49-cu ştat" idi.

## İstinadlar
Putonqhua

**Putonqhua** () — Çin Xalq Respublikasının rəsmi dilidir . Onun analoqları (kiçik fərqlərlə) Tayvanda quoyu və Sinqapurda huayu adlanır.

Putonqhuanın fonetikası və leksikası Şimali Çinin Pekin ləhcəsinin tələffüzünə əsaslanır. Putonqhua qrammatikası bir sıra klassik ədəbi əsərlər, ilk növbədə Şimali Çin dilində yazılmış dörd klassik roman əsasında hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Amarik Sərdaryan

**Amarik Davreşoviç Sərdaryan** (, ; ) — Ermənistan yazıçısı. Yezidiəsillidir.

## Həyatı
Amarik Sərdaryanın valideynləri Davreş Sərdar və Seyrə Xudo kənd sakini idilər. Onun atası İkinci Dünya müharibəsində həlak olan zaman onun altı yaşı var idi. Sonra uşaqlığının qalan hissəsini anası Seyrənin himayəsində böyümüşdür. Artıq 15 yaşında yazıçılığa və jurnalistikaya maraq göstərmişdir. Sərdaryan orta təhsilini Alagöz kəndində almış, Xaçatur Abovyan adına Ermənistan Pedaqoji İnstitutunun tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdir.

Üç ay Alagöz kəndində işləmiş, burada erməni dili ilə yanaşı, kürd dili və ədəbiyyatından da dərs demişdir. Elə həmin il 1959-cu ildə İrəvan Radiosunun kürdcə şöbəsində işləməyə başlamış, burada 1962-ci ilə qədər çalışmışdır. Kürd dilində nəşr olunan "*[[Rya təzə]]*" qəzetində jurnalist vəzifəsində çalışmış, 1962-ci ildən 2006-cı ilə kimi orada işləmişdir. Orada işlədiyi illər ərzində həm də tərcüməçi, mədəniyyət şöbəsinin müdiri, məsul katib, redaktor müavini, 1991-ci ildən sonra 2006-cı ildə təqaüdə çıxana qədər qəzetin baş redaktoru olmuşdur.

Sərdaryan 1965-ci ildən Ermənistan Jurnalistlər İttifaqının, 1995-ci ildə isə Ermənistan Yazıçılar İttifaqının üzvü olmuşdur. O həmçinin, beynəlxalq "PEN Kurd" klubunun üzvü idi. Sərdaryan 1980-ci ildə fəal töhfələrinə və jurnalist fəaliyyətinə görə Ali Sovet Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir. 1986-cı ildə "Ermənistan SSR-nin əməkdar jurnalisti" fəxri adına layiq görülmüşdür. Sərdar iki dəfə SSRİ Jurnalistlər İttifaqının Moskvada keçirilən qurultaylarına nümayəndə təyin edilmişdir. 1992-ci ildən sonra Ermənistan Kürd Ziyalıları Şurasının İdarə Heyətinin sədri olmuşdur.

## Əsərləri
Amarik Sərdaryan kürd mədəniyyəti ilə bağlı yüzlərlə məqalənin müəllifi olmuş, çoxu kürd dilində olan onlarla hekayə kitabı da nəşr etdirib. Bunlara aiddir:

* "Ananın əli" (1974)
* "Çox gecdir" (1979)
* "Ürəyin səsi" (1985)
* "Bizim kənd" (2006)
* "Əmir həsrəti" (2008)
* "Sevimli" (2011)
* "Kəşkül" (2013)
* "Mukuri" (2014)

## İstinadlar
Gerrit

**Gerrit** — açıq, veb əsaslı komanda kod əməkdaşlıq aləti. Komandadakı proqram təminatı tərtibatçıları veb brauzerdən istifadə edərək mənbə kodunda bir-birlərinin dəyişikliklərini nəzərdən keçirə və bu dəyişiklikləri təsdiq və ya rədd edə bilərlər. O, paylanmış versiyaya nəzarət sistemi olan Git ilə sıx inteqrasiya edir.

Gerrit Rietveld əsasında hazırlanıb. Hər iki alət holland dizayner Qerrit Ritveldin şərəfinə adlandırılıb.

## İstinadlar

## Xarici istinadlar

*
Fırıldaqçı (film)

**Fırıldaqçı** (  ) — satirik qara yumor triller janrında 2020-ci ildə rejissor J Bleykson tərəfindən çəkilmiş film. Filmdə baş rolları Rozamund Payk, Eiza Qonzalez, Kris Messina, Dayan Uist və Piter Dinkleyc ifa etmişdirlər. Filmdəki roluna görə Payk komediya və ya musiqili filmdə ən yaxşı qadın rola görə Qızıl Qlobus Mükafatını və eyni zamanda "Qızıl Qlobus" mükafatını almışdır.

Filmin dünya üzrə premyerası 12 sentyabr 2020-ci ildə Toronto Beynəlxalq Film Festivalında baş tutmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Abbas Əraqçi

**Seyid Abbas Əraqçi** (; ) — İran dövlət xadimi və siyasətçi. İran İslam Respublikasının Xarici İşlər Naziri (2024). Beynəlxalq əlaqələr üzrə elmləri namizədi.

## Həyatı
Əraqçi 1962-ci ildə Tehranda anadan olub. O, Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq Münasibətlər Məktəbinin fakültəsinin beynəlxalq münasibətlər üzrə bakalavr dərəcəsinə, İslami Azad Universitetinin siyasi elmlər üzrə magistr dərəcəsinə və Kent Universitetində siyasi fikir üzrə doktorluq dərəcəsinə malikdir. Əraqçi 1989-cu ildə diplomatik xidmətə başlayıb. O, 1990-cı illərin əvvəllərində Səudiyyə Ərəbistanının Ciddə şəhərində yerləşən İran İslam Respublikasının İslam Konfransı Təşkilatı yanında Daimi Nümayəndəliyinin müvəqqəti işlər vəkili, Finlandiya (1999–2003) və Yaponiyada (2007–2011) səfir vəzifələrində çalışıb. Səfir olmamışdan əvvəl Əraqçı Siyasi və Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun (IPIS) baş direktoru vəzifəsində çalışıb. 2004–2005-ci illərdə Beynəlxalq Münasibətlər Məktəbinin rektoru olub.

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirliyi (İran)
* Seyid Abbas Musəvi

## İstinadlar
Belkanto (film)

**Belkanto** ( — ) — 1996-cı ildə Limadakı Yaponiya səfirliyində baş vermiş girov böhranı haqqında Pol Veyç tərəfindən 2018-ci ildə çəkilmiş dram filmi. Film Enn Petçettin *eyniadlı romanı* əsasında çəkilmişdir.

Filmin dünya üzrə premyerası 14 sentyabr 2018-ci ildə baş tutmuşdur.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Nyu York Cəmiyyət Kitabxanası

**Nyu York Cəmiyyət Kitabxanası** ()&nbsp;—  ABŞ-ın ən qədim kitabxanalarından biridir. 1754-cü ildə təsis olunmuş bu kitabxana Nyu York şəhərində yerləşir və xüsusi üzvlər üçün xidmət göstərir. Kitabxana tarixi boyunca çoxsaylı oxucuları və yazıçıları ilə məşhur olmuşdur və indiyə qədər fəaliyyətini davam etdirir.

Kitabxana bir çox sahədə geniş kitab kolleksiyasına malikdir: ədəbiyyat, tarix, fəlsəfə, incəsənət və daha çox. Onun xüsusi arxivləri və kolleksiyaları arasında nadir kitablar, əlyazmalar və tarixi sənədlər var. Nyu York Cəmiyyəti Kitabxanası həmçinin ictimai tədbirlər, oxuma qrupları, mühazirələr və seminarlar təşkil edir.

Bu kitabxana yalnız üzvlər üçün olsa da, bəzi tədbirləri və sərgiləri geniş ictimaiyyət üçün açıq olur.

## Binası
Kitabxana üç körfəzli, əhəng daşı ilə örtülmüş beş mərtəbəli binada yerləşir. Küçə tərəfdən olan əsas giriş, uzun örtünün arxasında, rustik daşdan üfüqi lenti dəstəkləyən iki pilastr ilə əhatə olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* King, M. *Books and People: Five Decades of New York's Oldest Library*. New York: Macmillan, 1954.
* Glynn, Tom. "The New York Society Library: Books, Authority, and Publics in Colonial and Early Republican New York". *Libraries & Culture* 40:4, Fall 2005.

## Xarici keçidlər

* New York Society Library website
Antiqua İctimai Kitabxanası

**Antiqua İctimai Kitabxanası** () — Karib dənizində yerləşən Antiqua və Barbuda adalarından biri olan Antiqua adasında fəaliyyət göstərən əsas ictimai kitabxanadır. Kitabxana ölkənin ən qədim mədəni və təhsil ocaqlarından biri sayılır və ada əhalisinin oxumaq, tədqiqat aparmaq və məlumat əldə etmək ehtiyaclarını qarşılayır.

İctimai kitabxana geniş çeşidli kitab kolleksiyası, eləcə də müxtəlif dövri nəşrlər, qəzetlər və audiovizual materiallar təklif edir. O, həmçinin yerli mədəni irsi qorumağa və məktəblər, tələbələr və yerli cəmiyyət üçün təhsil resursları təqdim etməyə xüsusi önəm verir.

Antiqua İctimai Kitabxanası, təhsilin inkişafına və oxumaq mədəniyyətinin təşviqinə xidmət etmək üçün müxtəlif proqramlar və tədbirlər təşkil edir. Ölkənin tarixi, mədəniyyəti və irsi ilə bağlı sənədləri qoruyub saxlayır və onları gələcək nəsillərə çatdırmağa çalışır.

## Tarixi
İctimai kitabxana 1830-cu ildə özəl müəssisə kimi yaradılmışdır. 1932-ci il hesabatına görə, məqsəd “ümumi ədəbiyyatın daimi kitabxanasının və əlaqəli oxu zalının tədricən formalaşdırılması” idi.

Parlament aktı tezliklə Antiquan Kitabxana Cəmiyyətini təsis etdi və kitabxananın statusunu korporasiya statusuna dəyişdirdi. 1843-cü ildə zəlzələ kitabxananı və onun sahiblərinin şəxsi əmlakını qismən dağıdıb, onların xarab olmasına səbəb olub. Hökumət 1854-cü ildə mülkiyyəti öz üzərinə götürərək, idarəetməni 1871-ci ildə səlahiyyətləri artan yerli qəyyumlara həvaləetdi.

## İstinadlar
Aruba Milli Kitabxanası

**Aruba Milli Kitabxanası** (pap: *Biblioteca Nacional Aruba*) — Karib dənizində yerləşən Aruba adasında fəaliyyət göstərən əsas milli kitabxanadır. Bu kitabxana Aruba əhalisinin təhsil, məlumat əldə etmək və mədəni irsi qorumaq ehtiyaclarına xidmət edir.

1923-cü ildə təsis edilən Aruba Milli Kitabxanası, ölkənin ən böyük kitab kolleksiyasına malikdir və müxtəlif dillərdə, xüsusən də hollandca, ingiliscə, ispan dilində və yerli Papiamento dilində olan kitablarla zəngindir.Kitabxana yalnız kitablar deyil, həm də dövri nəşrlər, rəqəmsal materiallar və audiovizual mənbələr təklif edir.

Kitabxana həmçinin yerli tarix və mədəniyyətlə bağlı sənədləri qorumaq üçün xüsusi arxivlərə malikdir. Aruba Milli Kitabxanası, uşaqlar və böyüklər üçün oxuma proqramları, təlimlər və mədəni tədbirlər təşkil edərək cəmiyyətin müxtəlif qruplarına təhsil və mədəni xidmətlər göstərir. Kitabxana həmçinin rəqəmsallaşdırma proqramları vasitəsilə öz kolleksiyasını geniş auditoriyaya çatdırmağa çalışır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Biblioteca National Aruba (official website)
* Biblioteca National Aruba - Coleccion Digital Nacional (digital collections platform)
Sürayə Ağayeva

**Ağayeva Sürayə Xosrov qızı** () — Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, musiqişünas, Əməkdar incəsənət xadimi, professor.

## Həyatı
29 aprel 1947-ci ildə Bakıdan dünyaya gəlmişdir. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhsil alıb. AMEA-nın Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun musiqi tarixi və nəzəriyyəsi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi idi. Muğam sənəti ilə bağlı Azərbaycan, rus, türk, fars, ingilis dillərində çap olunmuş çoxsaylı materilların müəllifidir. 95 elmi əsəri çapdan çıxıb. 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi adı ilə təltif olunub.

19 oktyabr 2024-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Nikolay Jinkin

**Nikolay Jinkin** (; ) — Zaqafqaziya Daxili Qoşunlar Dairəsi komandanının müavini və Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Hərbi Komendantı, general-mayor.

## Həyatı
Nikolay Jinkin 6 mart 1946-cı ildə Stavropol diyarının Petrovski rayonunun Qofitskoye kəndində anadan olub.

O, 1991-ci il noyabrın 20-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Qarakənd kəndindən üç kilometr aralıda vurulmuş SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin daxili qoşunlarının Mi-8 saylı 72 saylı helikopterində olub. Helikopter Ağdamdan bir gün əvvəl şəhər və azərbaycanlıların məskunlaşdığı Xocavənd ətrafı sakinləri arasında ciddi toqquşmaların baş verdiyi Qarabağ rayon mərkəzi Xocavəndə gedirdi. Jeleznovodsk Kommünikesinə uyğun olaraq Dağlıq Qarabağ Muxtar Dairəsində fəaliyyət göstərən Rusiya və Qazaxıstandan olan müşahidəçilər Azərbaycan rəhbərliyinin nümayəndələrinin müşayiəti ilə bu sahədə yaranmış mürəkkəb vəziyyətlə tanış olmaq üçün Xocavəndə gedirdilər.

Həlak olmuş hərbi qulluqçular yaşayış yerində dəfn edilməli idi, lakin Jinkin hələ də mənzil ala bilmədiyi üçün Stavropol diyarının Andropovski rayonunun Kurşava kəndində, valideynlərinin yaşadığı yerdə dəfn edilib.

1992-ci ildə "Şəxsi cəsarətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir (ölümündən sonra).

## İstinadlar
Anqola Milli Kitabxanası

**Anqola Milli Kitabxanası** () — Anqolanın paytaxtı Luandada yerləşən ölkənin ən böyük və ən mühüm ictimai kitabxanasıdır. Kitabxana 1969-cu ildə yaradılıb və əsasən Anqolanın milli mədəni irsinin qorunması, elmi-tədqiqat işlərinin dəstəklənməsi və yerli əhalinin təhsil ehtiyaclarının ödənilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərir.

Kitabxana geniş kitab fondu və müxtəlif dillərdə yazılmış materiallarla zəngindir, xüsusən də Portuqalca və yerli dillərdə olan əsərlər. Burada həmçinin Anqolanın tarixi, mədəniyyəti və cəmiyyətinə dair zəngin arxiv materialları mövcuddur. Anqola Milli Kitabxanası rəqəmsallaşdırma proqramları vasitəsilə milli irsin qorunmasına və müasir texnologiyalarla təchiz olunmuş xidmətlərə də önəm verir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
*  (Includes information about the national library)

## Xarici keçidlər
* National Library of Angola
Böyükkişi Abdullayev

**Böyükkişi Abış oğlu Abdullayev** () — Kürdəmir taxıl məhsulları kombinatının direktoru, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin XII çağırış deputatı

## Həyatı
1935-ci ildə Kürdəmir rayonunun Ərəbxana kəndində anadan olub. Orta təhsilini rayonun 1 saylı orta məktəbində alıb. 1952-ci ildə Gəncə Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının "Mexanizasiya" fakültəsini bitirərək ali təhsilini başa vurub.

1957–1959-cu illərdə Göyçay Regional Ərazi Maşın-Traktor Stansiyasında (MTS) mühəndis vəzifəsində işləyib.

1959–1963-cü illərdə Kürdəmir Avtonəqliyyat Müəssisəsində istismar rəisi vəzifəsində çalışıb.

1963–1972-ci illərdə Kürdəmir Avtonəqliyyat Müəssisəsində idarə rəisi olaraq işləyib.

1972–1973-cü illərdə Seyid Əzim Şirvani adına Kolxoz İdarə Heyətinin sədri, 1973–1975-ci illərdə isə Kürdəmir Maşın-Traktor Stansiyasının direktoru işləyib.

1975–1985-ci illərdə Kürdəmir Xalq Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir.

1986–1994-cü illərdə Kürdəmir Taxıl Məhsulları Kombinatının direktoru vəzifəsində çalışıb.

1990-cı il sentyabrın 30-da keçirilmiş seçkilərdə Kürdəmir rayonu 251 nömrəli Mollakənd seçki dairəsindən AzərbaycanRespublikası Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.
Böyükkişi Abdullayevin ölkənin taxılçılıq sahəsinin inkişafında xüsusi xidmətləri olmuşdur. 20 fevral 1994-cü ildə dünyasını dəyişmiş və rayonun Fəxri Xiyabanında dəfn olunmuşdur.

## Təltifləri
* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeninə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Serratula alata

*  — Jurinea alata bitki növünün sinonimi.
*  — Jurinea cyanoides bitki növünün sinonimi.
*  — Cirsium alatum bitki növünün sinonimi.
Atışma (film, 2016)

**Atışma** () — rejissor Ben Uitlinin Emi Campın və özünün yazdığı ssenari əsasında çəkdiyi Böyük Britaniya döyüş komediya filmi. Filmin premyerası 2016-cı ilin sentyabr ayında Toronto Beynəlxalq Film Festivalında baş tutmuşdur. Filmin Rusiyada premyerası isə 27 aprel 2017-ci ildə baş tutmuşdur. Bu film Ben Uitlinin çəkdiyi birinci ABŞ filmidir. Filmin prodüseri Martin Skorseze olmuşdur. Film tənqidçiləri bu filmi Kventin Tarantinonun “Rezervuar itləri” filmi ilə müqayisə edirlər.

Boston, 1978-ci il. Şəhərin kənarında, tərk edilmiş bir fabrikdə iş adamları odlu silah alveri üçün sövdələşmə aparmaq məqsədilə bir araya gəlirlər. Alqı-satqı zamanı məlum olur ki, silahlar danışılmış silahlar deyil və bu arada atışma baş verir və ardınca döyüş baş verir.

Filmin çəkilişləri Brayton şəhərində, eyni binanın içərisində, xronoloji ardıcıllıqla aparılmışdır. Aktyor heyəti retro üslubda geyinmişdirlər. Filmin çəkilişləri zamanı patron və partlayıcı qurğular kimi praktik effektlərdən, daha sonra isə kompüter qrafikasından istifadə olunmuşdur.

## İstinadlar
Britaniya Xəzər flotiliyası

**Britaniya Xəzər flotiliyası** — Krallıq donanmasının 1918-ci ildə Xəzər dənizində yaradılan hərbi dəniz qüvvələri. O, Rusiya vətəndaş müharibəsinə müttəfiqlərin müdaxiləsinin bir hissəsi idi. Donanma ilkin olaraq 1919-cu ilə qədər Qara dəniz və Xəzər eskadronuna tabe idi.

## Tarixi

Qüvvənin yaradılması haqqında qərar 1918-ci il iyulun 11-də Bağdaddakı İngilis hərbi qərargahında qəbul edildi. Onun iki məqsədi var idi:
* Trans-Xəzər dəmiryolunun şərq sahil terminalı olan Krasnovodsku ələ keçirmək və bununla da Türkmənistandakı Britaniya Malleson missiyasına dəstək vermək.
* Bakının və onun ətrafındakı neft yataqlarının almanların və ya Osmanlı imperiyasının əlinə keçməsinin qarşısını almaq.

Qüvvə 1918-ci ilin sentyabrında komandir David Norrisin komandanlığı altında yaradılmışdır.  Norris dəniz silahlarını daşıyan yük maşınları karvanı ilə Bağdaddan Ənzəliyə avtomobil yolu ilə getmişdi. Qüvvə 1919-cu ilin yanvarında Batumidən qatarla göndərilən 12 sahil motorlu qayığı ilə gücləndirildi. Bu gəmilər daha sonra Kral Dəniz Piyadaları tərəfindən qorunan ekipaj tərəfindən idarə edilən dəniz silahları ilə silahlandırılmışdı.

Flotiliyanın Ənzəli və Krasnovodskda bazaları var idi və əlavə olaraq Bakı, Mahaçqala (Çeçen adası), Fort Aleksandrovskdakı Britaniya quru hissələri arasında rabitə əlaqəsi yaradırdı. Flotiliya 1919-cu ilin mayında bolşevik flotiliyasına qarşı Fort Aleksandrovski döyüşündə qələbə qazanmışdı.

Flotiliyaya daxil olan gəmilər:
* HMS ''Kruger'' (flaqman)
* HMS ''Venture''
* HMS ''Asia''
* HMS ''Windsor Castle''
* HMS ''Emile Nobel''
* HMS ''Orlionoch''
## İstinadlar
Volqa-Xəzər hərbi donanması

**Volqa-Xəzər hərbi donanması** —  Rusiyada vətəndaş müharibəsi zamanı yaradılmış Qırmızı Ordu hərbi birləşməsi.

## Tarixi
1919-cu il iyulun 21-də Həştərxan-Xəzər və Volqa hərbi flotiliyalarının əsasında Volqa-Xəzər hərbi flotiliyası yaradıldı. Flotiliyaya Fyodor Raskolnikov komandan, Vladimur Kukel isə qərargah rəisi təyin edildi. Flotiliyanın vəzifəsi Qırmızı Ordunun Aşağı Volqa bölgəsindəki bölmələri ilə qarşılıqlı əlaqə, Həştərxanın müdafiəsi, Qafqazda və Zaqafqaziyada döyüşlərdə iştirak etmək idi.

## Tərkibi
Avqust ayında flotiliyaya 200-dən çox gəmi daxil idi:

* 3 köməkçi kreyser
* 6 esmines
* 3 torpedo gəmisi
* 4 sualtı qayıq
* 38 kanoner qayığı
* 24 patrul gəmisi
* 4 təyyarə daşıyan barja
* 6 ədəd üzən batareya və s.

Donanma 3 hissəyə bölünmüşdü:

* Şimal, Çaritsin ərazisi.
* Çyornı Yar — Vladimirovka dəmir yolunu əhatə edən Severoastraxanskıy.
* Xəzər dənizinin şimalında fəaliyyət göstərən və cənubdan Həştərxanı əhatə edən Delta müdafiəsi.

Bundan əlavə, flotiliyaya Hava Briqadası da daxil idi.

## Döyüşlərdə iştirakı
Donanma Həştərxanın müdafiəsində fəal iştirak etmişdi: Ağ Qvardiyaçıların mövqelərini atəşə tutmuş və qoşunları yerləşdirmişdi. 1919-cu ilin noyabrında flotiliyanın köməyi ilə Ural ağ kazaklarının məntəqələri ələ keçirildi və Ağqvardiyaçıların Həştərxanı tutması təhlükəsi aradan qaldırıldı. 1919-cu ilin sonunda flotiliya Baltik Donanmasından 7 esmines və 6 patrul gəmisi aldı.

1920-ci ilin yazında flotiliya Qafqazda döyüşlərdə iştirak etdi, xüsusən də Mahaçqala vilayətində (köhnə adı Petrovsk idi) fəaliyyət göstərdi. 1920-ci il aprelin 5-də Kukelin rəhbərliyi ilə Fort Aleksandrovski (indiki Qazaxıstanın Fort Şevçenko) şəhərini ələ keçirdi.

1920-ci il mayın 1-də flotiliya Bakıya yerləşdi və bir neçə gündən sonra Lənkəranı ələ keçirdi. 1920-ci il mayın 13-dən 18-dək flotiliya İranda ağqvardiyaçılara və ingilis qoşunlarına qarşı Ənzəli əməliyyatını həyata keçirdi.

1920-ci ilin iyununda Aleksandr Vekman flotiliyaya komandanlıq etməyə başladı. 1920-ci ilin iyulunda donanmanın adı dəyişdirilərək Xəzər Donanması adlandırıldı, sonralar Sovet Azərbaycanının Qırmızı Donanması ilə birləşərək Xəzər dənizinin Dəniz Qüvvələri yaradıldı.
## Ədəbiyyat
* Советская военная энциклопедия, Том 2. - Воениздат, 1976 - стр. 335
*
Toy həyəcanı (film, 2017)

**Toy həyəcanı** () — rejissor Erik Toledano və Oliver Nakaşa tərəfindən çəkilmiş çəkilmiş fransız komediya filmi.

Filmin premyerası 4 oktyabr 2017-ci ildə Fransada baş tutmuşdur.

## Süjet xətti

Toy təşkilatçısı olan Maks sifariş edilmiş toyu XVII əsrə aid qalada keçirməlidir. Hər şey onun nəzarəti altındadır — ziyafət, fotoqraf, aşpazlar və ofisiantlar, nə səhv ola bilər ki? Ancaq bildiyimiz kimi, bir şey səhv ola bilərsə, mütləq olacaq. Məsələn: məşhur bir DJ son anda gəlməkdən imtina edə bilər və onun yerinə gətirilmiş musiqiçilər repertuarın nə olduğunu bilmirlər və eyni zamanda da məşhur köhnə mahnıları bilmirlər, eyni zamanda ofisiantların əyinlərinə geyindikləri gülünc geyimlərə görə toyda qarışıqlıqlar başlayır, ya da bir neçə əsr yaşı olan elektrik naqilləri gərginliyə tab gətirməyərək partlaya bilər.

## İstinadlar
Eskalloniya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Blakwellia

*  — Escallonia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Homalium bitki cinsinin sinonimi. 
*  — Homalium bitki cinsinin sinonimi.
*  — Leea bitki cinsinin sinonimi.
Mister Olimpiya 1983

**Mister Olimpiya 1983** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca ondoqquzuncusu.  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1983-cü ilin sentyabrında, Almaniyada, Münxen şəhərinin  keçirilmişdir. Yarışmanın ümumi mükafat fondu 50 min dollar idi.

## Nəticələr
Yarışın qalibi livanlı Samir Bannut oldu. Samir Mister Olimpiya yarışlarında dördüncü dəfə iştirak edirdi və bu onun ilk və yeganə qələbəsi oldu. Samir Bannut bu titulu qazanan ilk asiyalı idmançı kimi tarixə düşdü.

## Xarici keçidlər
* Mr. Olympia
## İstinadlar
Carduus mollis

*  — Jurinea arachnoidea bitki növünün sinonimi.
*  — Jurinea humilis bitki növünün sinonimi.
*  — Jurinea mollis bitki növünün sinonimi.
*  — Cirsium acaulon subsp. acaulon bitki yarımnövünün sinonimi.
Carduus cyanoides

*  — Jurinea polyclonos bitki növünün sinonimi.
*  — Jurinea cyanoides bitki növünün sinonimi.
Preskriptivizm (dilçilik)

Dilçilikdə **preskriptivizm** dilin necə istifadə edilməli olduğuna dair qaydalar təyin edən yanaşmadır. Bu yanaşmaya əsaslanan dil mütəxəssisləri və ya dil qaydalarını təyin edənlər, dilin "doğru" və ya "səhv" yollarını müəyyən edərək, müəyyən bir dili standartlaşdırmaq və onun düzgün istifadəsini təmin etmək məqsədini güdürlər. 

Preskriptivizm fərdi və ya sosial baxımdan qəbul edilən "düzgün" dil formalarını tərifləyir və istifadəçiləri bu formalarla məhdudlaşdırmağa çalışır. Əsasən qrammatika, tələffüz, leksika və yazılı dildə hansı formaların "düzgün" olduğu ilə bağlı qaydalar verir.

Preskriptiv yanaşma dilin qrammatik, sintaktik və üslubi qaydalarını ciddi şəkildə müəyyən edir və onlara uyğun şəkildə dilin istifadə edilməsini tələb edir. Məsələn, müəyyən ifadələr və ya qrammatik strukturlar "yanlış" hesab edilə bilər və "düzgün" formalarla əvəz olunmalıdır.
Preskriptivistlər dilin vahid bir standart forması olmalı olduğunu iddia edirlər. Onlar tez-tez dilin standart formalarını müdafiə edir və dialektləri və ya qeyri-standart formaları tənqid edirlər.

Preskriptiv yanaşma dilin zamanla dəyişməsinə qarşı çıxır və ənənəvi olaraq qəbul edilən formaların qorunub saxlanılmasını dəstəkləyir. Onlar dilin "korlanmaması" və ya "dəyişməməsi" üçün qaydalar tətbiq edirlər.
Bu yanaşma dilin normativ xarakter daşıdığını və müəyyən qaydalara uyğunlaşdırılmalı olduğunu vurğulayır. Məsələn, məktəblərdə və rəsmi yazışmalarda preskriptiv qaydalarla müəyyən edilmiş düzgün yazı və nitq formaları tədris edilir.

## Preskriptivizm və Deskriptivizm arasındakı fərq

Preskriptivizm dilin necə istifadə edilməli olduğuna dair qaydalar verir, dilin "doğru" və ya "yanlış" yollarını müəyyən edir.
Deskriptivizm isə dilin necə istifadə edildiyini obyektiv şəkildə təsvir edir və dilin təbii dəyişikliklərinə açıq yanaşır. Deskriptivistlər dilin heç bir formada "səhv" və ya "düzgün" olmadığını, dilin sosial və mədəni kontekstə görə dəyişdiyini qeyd edirlər.

## Tənqidləri

Preskriptiv yanaşma dilin təbii inkişafını məhdudlaşdıra bilər və dilin təbii olaraq zamanla dəyişən canlı bir sistem olduğunu nəzərə almaya bilər.
Dialektlərin və qeyri-standart dil formalarının bu yanaşma ilə bəzən aşağılanması sosial ədalətsizliklə nəticələnə bilər, çünki dil müxtəlif qrupların kimliklərinin bir hissəsidir.
Deskriptivistlərə görə, dilin preskriptiv qaydalarla məhdudlaşdırılması dilin dinamikasını və sosial variasiyasını təhrif edir.
Preskriptivizm dilin "düzgün" və "yanlış" istifadəsini təyin etmək və dilin müəyyən qaydalara uyğun olaraq istifadəsini təmin etmək məqsədi güdən bir yanaşmadır. Bu yanaşma tədris və rəsmi dil mühitlərində geniş istifadə olunsa da, dilin təbii inkişafını və müxtəlifliyini məhdudlaşdırdığına dair tənqidlərə də məruz qalır.

## İstinadlar
Obyekt-yönlü verilənlər bazası

**Obyekt-yönlü verilənlər bazası** () — ənənəvi verilənlər bazası idarəetmə sistemləri (RDBMS) ilə obyekt-yönlü proqramlaşdırma prinsiplərini birləşdirən bir sistemdir. Bu növ verilənlər bazasında məlumatlar obyektlər kimi saxlanılır, yəni hər bir məlumat elementi obyekt olaraq modelləşdirilir və obyektlər bir-birilə əlaqədə ola bilər.

## Əsas xüsusiyyətləri
Verilənlər bazasındakı məlumatlar obyektlər kimi saxlanılır və idarə olunur. Hər obyekt atributlar və metodlarla təyin olunur, yəni obyektlərin vəziyyəti və davranışı var. Obyekt-yönlü proqramlaşdırma dillərində olduğu kimi, obyektlər arasında irsiyyət əlaqələri mövcuddur. Bir obyekt digər obyektin xüsusiyyətlərini və metodlarını miras ala bilər. Obyektlər yalnız məlumat deyil, həm də funksiyalar və prosedurlar ilə saxlanıla bilər, bu da verilənlər üzərində əməliyyatların birbaşa obyekt səviyyəsində aparılmasına imkan verir. Obyektlər arasında kompleks əlaqələr yaradıla bilər ki, bu da daha geniş məlumat modeli qurmağa imkan verir.

## Nümunələr
#Mürəkkəb məlumat strukturlarının idarə edilməsi 
#*3D modelləşdirmə, CAD/CAM sistemləri, biologiyada genom analizləri, qraf modelləri kimi mürəkkəb strukturlara malik məlumatları idarə etmək üçün OODB-lər daha əlverişlidir.
#Real-vaxtlı sistemlər
#*Maşın öyrənməsi və süni intellekt tətbiqləri, real-vaxtlı oyunlar və digər yüksək mürəkkəb tətbiqlərdə OODB-lər tez-tez istifadə olunur.
OODB-lərin ənənəvi RDBMS-lərlə müqayisədə üstünlüyü, məlumatların daha təbii obyekt modelində saxlanılması və obyekt-yönlü proqramlaşdırma ilə daha sıx inteqrasiya olunmasıdır. Lakin onlar RDBMS-lər qədər geniş yayılmamış və xüsusi tətbiqlər üçün istifadə olunurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Object DBMS resource portal
* Ranking of Object Oriented DBMS - by popularity, updated monthly from DB-Engines
Açar-dəyər verilənlər bazası

**Açar-dəyər verilənlər bazası** () — ən sadə və sürətli verilənlər bazası modellərindən biridir. Bu növ verilənlər bazası verilənləri açar () və ona uyğun olan dəyər () cütləri şəklində saxlayır. Hər bir açar unikal olur və dəyər ilə bağlıdır. Açar-dəyər cütləri verilənlər bazasında müstəqil saxlanılır və bir açarın dəyəri, sadə tipli məlumat () və ya mürəkkəb struktur (siyahı, təyin, JSON obyekt) ola bilər.

## Açar-dəyər verilənlər bazasının xüsusiyyətləri
#Sadə struktur 
#*Açar-dəyər modeli çox sadədir, yəni məlumatların saxlanılması açar və dəyər formasında olur. İstənilən məlumat yalnız unikal bir açarla əldə edilə bilər.
#Yüksək performans  
#*Məlumatın axtarılması və əldə edilməsi çox sürətlidir, çünki açarlar unikal olduqları üçün birbaşa olaraq verilənlərə çıxış mümkündür.
#Şəffaflıq  
#*Bu modeldə məlumatların strukturu verilənlər bazasına maraqlı deyil. Verilənlər bazası yalnız açar-dəyər cütlərini saxlayır, dəyərin hansı formatda olduğu ilə bağlı məhdudiyyətlər yoxdur.
#Horisontal genişlənmə  
#*Açar-dəyər verilənlər bazaları çox zaman horisontal olaraq asan genişlənə bilir. Yəni, çox sayda server arasında məlumatları bölərək daha böyük miqyasda məlumatları emal etmək mümkündür.
## Açar-dəyər verilənlər bazasının istifadə sahələri
*Keşlər — məlumatların tez-tez yenilənməsi lazım olmayan sistemlərdə məlumatları sürətlə əldə etmək üçün istifadə olunur. Məsələn, Redis və Memcached kimi sistemlər çox zaman keş məqsədilə istifadə edilir.
*Sessiya idarəçiliyi — Web tətbiqlərində istifadəçi sessiyalarını izləmək və saxlamaq üçün açar-dəyər bazaları çox effektivdir.
*Sadə konfiqurasiya saxlama — proqramların parametrlərini və konfiqurasiya məlumatlarını saxlayıb sürətli şəkildə əldə etmək üçün istifadə olunur.

## Tanınmış açar-dəyər verilənlər bazası sistemləri
*Redis — yüksək sürətli, yaddaşda (in-memory) çalışan açar-dəyər verilənlər bazası.
*Memcached — sadə və yüngül verilənlər bazası, əsasən keş məqsədləri üçün istifadə olunur.
*Amazon DynamoDB — Amazon Web Services-in bulud əsaslı açar-dəyər verilənlər bazası.

Açar-dəyər verilənlər bazaları məlumatları tez əldə etməyə və sadə strukturda saxlamağa ehtiyacı olan tətbiqlərdə effektiv həll kimi tanınır. Lakin mürəkkəb əlaqəli məlumat strukturlarının saxlanılması üçün daha uyğun modellərə, məsələn, əlaqəli (relational) və ya sənəd-yönlü (document-oriented) verilənlər bazalarına üstünlük verilir.

## İstinadlar
Şor şəlaləsi

**Şor şəlalə**— Azərbaycan Respublikası, Şəki rayonunun Şin kəndi ərazisində yerləşən şəlalə.
## Haqqında
Şəlalə, AMEA Şəki Regional Elmi Mərkəzinin Ekoloji coğrafiya şöbəsinin əməkdaşı Elvin Qarayev tərəfindən Şin kəndindən təxminən 11 km şimalda, Şin çayının mənbəyinə yaxın olan və əsas sel ocaqlarından bir olan Haney qolu və eyni adlı Haney dərəsində ekoloji tədqiqatlar zamanı qeydə alınan şəlalədir . Şəlalə dəniz səviyyəsindən 1894 metr hündürlükdə yerləşir. Şəlalənin hündürlüyü 15.3 metr, eni isə 0.87 metr təşkil edir. Turizm infrastrukturu yoxdur.

Şəlalə "Şor" şəlaləsi adlanır. Şəlalənin belə adlandırılmasının əsas səbəbi şəlalənin ətrafında qayalıq relyefin mövcud olmasıdır ki, əsasən dağlıq ərazilərdə belə qayalıq yerlərdən duz (əhəng) çıxır. Ona görə yerli əhali belə əraziləri şor adlandırırlar. Həmçinin dağ heyvanları, xüsusilə dağ keçiləri bu ərazilərə gələrək, mövcud olan belə şorlardan duz kimi istifadə edirlər. Heyvanlar şordan (duz və əhəng) istifadə üçün daha çox səhər gün çıxmazdan 1-2 saat əvvəl və axşam gün batandan sonra gəlirlər. Şəlalə əsasən Azərbaycan-Rusiya (Dağıstan) dövlət sərhəddinin yaxınlığında, Şəki rayonu Şin kəndi ərazisində yerləşən Tirkovul yaylağının sağ payında yerləşir (Qaraqaya dağına yaxın). Şəlalə qayalıq yerdən tökülür. Həmçinin yuxarı və digər ətraf ərazilər isə subalp çəmənlikləri ilə əhatə olunub. Şəlaləyə gedən yol çay yatağı boyu, çox dərin və dar kanyonvari dərədən (hər iki tərəfində 2700-3000 hündürlükdə olan dağlar yerləşir) keçir. Ancaq bu ərazilərdə mal-qaranın otarıldığı yer olduğu üçün ətraflarda torpaqların aşınması müşahidə olunur.

Mərkəzin Ekoloji coğrafiya şöbəsinin müdiri c.ü.f.d. Qafqaz Ağabalayevin verdiyi məlumata görə Elvin Qarayev tərəfindən qeydə alınan  şəlalənin adı bugünə qədər heç bir elmi mənbədə qeyd olunmayıb.

## Həmçinin bax
* İtuçan şəlaləsi
* Xudgər şəlaləsi
* Qoçyataq şəlaləsi
* Xalıt şəlaləsi
* Mucuq şəlaləsi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sultan Qasımov

**Sultan Məhəmməd oğlu Qasımov** () — Azərbaycanlı ictimai-siyasi xadim, diplomat. Rusiya Federasiyasının Sankt-Peterburq şəhərində Azərbaycan Respublikasının sabiq Baş konsulu (2016–2024)

## Həyatı
19 oktyabr 1959-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1976–1984-cü illərdə Azərbaycan xalq təsərrüfatı institutunun əməyin iqtisadiyyatı fakültəsində ali təhsil alıb.

1979–1981-ci illərdə Daxili qoşunlarda hərbi xidmət keçib.

1981–2009-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə işləyib.

1993–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasını hüquqşünas ixtisası üzrə bitirib.

2006–2009-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin xətti ilə Azərbaycan Respublikasının Rusiya Federasiyasındakı Səfirliyinə ezamiyyətə göndərilib.

2009-cu ildə Rusiya Federasiyasının Yekaterinburq şəhərində Azərbaycan Respublikasının ilk baş konsulu vəzifəsində təyin olunub. 2016-cı ildə Baş konsulu vəzifəsindən geri çağırılıb

03 may 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Rusiya Federasiyasının Sankt-Peterburq şəhərində Azərbaycan Respublikasının Baş konsulu vəzifəsinə təyin edilib.

21 oktyabr 2024-cü ildə Sankt-Peterburq şəhərində Azərbaycan Respublikasının Baş konsulu vəzifəsindən geri çağırılıb.

Birinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli elçi diplomatik rütbəsi var.

## Mükafatları
09 iyul 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Sənəd-yönlü verilənlər bazası

**Sənəd-yönlü verilənlər bazası** () — əsasən sənədləri bir vahid olaraq saxlamaq üçün nəzərdə tutulmuş NoSQL tipli verilənlər bazasıdır. Ənənəvi relasional verilənlər bazalarından fərqli olaraq, sənəd-yönlü bazalar məlumatları cədvəl və sətirlər şəklində deyil, sənədlər şəklində saxlayır.  Bu sənədlər adətən JSON, BSON, XML və ya digər formatlarda olur.

## Əsas xüsusiyyətləri
# Elastik məlumat strukturu
#* Məlumatlar sabit bir sxemaya bağlı olmadan saxlanılır, bu da sxema dəyişikliklərini sadələşdirir.
# Yüksək performans 
#* Böyük həcmdə məlumatların tez bir zamanda sorğulanması və işlənməsi mümkündür.
# Paylanmış memarlıq 
#* Verilənlər bazası müxtəlif serverlər üzərində paylanmış şəkildə işləyə bilər, bu da onun şkalabilməsini təmin edir.
# Asan inteqrasiya 
#* Xüsusilə müasir veb tətbiqləri ilə asan inteqrasiya olur, çünki JSON kimi formatlar geniş istifadə olunur.

Sənəd anbarında olan sənədlər obyektin proqram təminatı anlayışına təxminən bərabərdir. Onlardan standart tərtibata riayət etmək tələb olunmur və onların hamısı eyni bölmələrə, yuvalara, hissələrə və ya açarlara malik olmayacaq. Tipik olaraq, obyektlərdən istifadə edən proqramlar çoxlu müxtəlif növ obyektlərə malikdir və bu obyektlərdə çox vaxt çoxlu isteğe bağlı sahələr olur.

Hər bir obyekt, hətta eyni sinfə aid olsa da, çox fərqli görünə bilər. Sənəd anbarları eyni mağazada müxtəlif növ sənədlərə icazə vermələri, onların daxilindəki sahələrin isteğe bağlı olmasına imkan vermələri və çox vaxt müxtəlif kodlaşdırma sistemlərindən istifadə etməklə onların kodlaşdırılmasına icazə vermələri ilə oxşardır. Məsələn, aşağıda JSON-da kodlanmış sənəd göstərilmişdir:


```json
{
    "firstName": "Bob", 
    "lastName": "Smith",
    "address": {
        "type": "Home",
        "street1":"5 Oak St.",
        "city": "Boys",
        "state": "AR",
        "zip": "32225",
        "country": "US"
    },
    "hobby": "sailing",
    "phone": {
        "type": "Cell",
        "number": "(555)-123-4567"
    }
}
```


Məşhur sənəd-yönlü verilənlər bazalarına aşağıdakılar daxildir:
* MongoDB — ən populyar sənəd-yönlü verilənlər bazalarından biridir və JSON-oxşar sənədlər (BSON) saxlayır.
* CouchDB — məlumatları JSON formatında saxlayır və HTTP vasitəsilə onlara giriş imkanı verir.
* Amazon DynamoDB — paylanmış, qeyri-relyasiya NoSQL verilənlər bazasıdır və əsasən sənəd-yönlü və açar-dəyər cütlüklərini dəstəkləyir.

Sənəd-yönlü verilənlər bazası struktur cədvəllərə ehtiyac duymayan, daha çevik məlumat saxlanılması tələb olunan tətbiqlər üçün uyğundur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Assaf Arkin. (2007, September 20). Read Consistency: Dumb Databases, Smart Services.

## Xarici keçidlər
* DB-Engines Ranking of Document Stores by popularity, updated monthly