Məlumat savadlılığı

**Məlumat savadlılığı** və ya **informasiya savadlılığı** — Kollec və Tədqiqat Kitabxanaları Assosiasiyasının tərifinə görə, "informasiyanın əks etdirici kəşfini, məlumatın necə istehsal edildiyini və qiymətləndirildiyini başa düşməyi və yeni biliklərin yaradılmasında məlumatdan istifadəni və öyrənmə icmalarında etik cəhətdən iştirak etməyi əhatə edən inteqrasiya edilmiş bacarıqlar toplusu". Birləşmiş Krallıqda Kitabxana və İnformasiya Peşəkarlarının İmtiyazlı İnstitutunun bu termin üçün hazırladığı tərifdə həm "nə vaxt", həm də "niyə" məlumatının lazım olduğunu bilməyə istinad edilir.

1989-cu ildə Amerika Kitabxanalar Assosiasiyasının (AKA) Məlumat Savadlılığı üzrə Prezident Komitəsi məlumat savadlılığını bir insanın atributları kimi müəyyən etmişdir. Burada qeyd edilmişdir ki, "məlumat savadlılığı üçün insan məlumatın nə vaxt lazım olduğunu anlaya bilməli və lazım olan məlumatları tapmaq, qiymətləndirmək və səmərəli istifadə etməyi bacarmalıdır". 1990-cı ildə akademik Lori Erp "Məlumat savadlılığı təlimatı ilə biblioqrafik təlimat eynidirmi?" sualı ilə məqalə dərc etdirmişdir. Erp iddia etmişdir ki, heç bir termin bu sahədə nəzəriyyəçilər və ya praktiklər tərəfindən xüsusilə yaxşı müəyyən edilməmişdir. Onun fikrinə görə, qarışıqlığı azaltmaq və sualın parametrlərini ifadə etməyə davam etmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.

2005-ci il İsgəndəriyyə Bəyannaməsində bu termin insan hüquqları məsələsi kimi müəyyən edilmişdir: "İnformasiya savadlılığı həyatın bütün təbəqələrində olan insanlara şəxsi, sosial, peşə və təhsil məqsədlərinə çatmaq üçün məlumatı səmərəli şəkildə axtarmaq, qiymətləndirmək, istifadə etmək və yaratmaq səlahiyyətini verir. Bu, rəqəmsal dünyada təməl insan hüququdur və bütün xalqlarda sosial inklüzivliyi təşviq edir". Amerika Birləşmiş Ştatlarının Məlumat Savadlılığı üzrə Milli Forumu məlumat savadlılığını "məlumata ehtiyac olduqda bunu bilmək, müəyyən etmək, tapmaq, qiymətləndirmək və mövcud məsələ və ya problem üçün bu məlumatdan səmərəli istifadə etmək bacarığı" kimi müəyyən etmişdir.

Alimlər iddia etmişdilər ki, insanların demokratik və plüralist cəmiyyətə töhfələrini maksimum dərəcədə artırmaq üçün təhsil işçiləri hökumətlərə və biznes sektoruna məlumat savadlılığı sahəsində təhsil təşəbbüslərini dəstəkləmək və maliyyələşdirmək üçün çağırış etməlidirlər.

## Təhsilə təsiri
Sürətlə inkişaf edən informasiya mənzərəsi buna uyğun olaraq təkamül etmək və uyğunlaşdırmaq üçün təhsil metodları və təcrübələrinə ehtiyac olduğunu nümayiş etdirmişdir. Məlumat savadlılığı bütün səviyyələrdə təhsil müəssisələrinin əsas diqqət mərkəzindədir. Bu standarta riayət etmək üçün qurumlar ömürboyu təhsilə sadiqliyi və dəyişikliklərlə ayaqlaşmaq və ya onları qabaqlamaq üçün lazım olacaq innovasiyaları axtarmaq və müəyyən etmək bacarığını təşviq edirlər.

Tənqidi düşüncə tələbələr üçün mühüm təhsil nəticəsidir. Təhsil müəssisələri tələbələr arasında məlumatın qiymətləndirilməsi və məlumat savadlılığının artırılması vasitəsi kimi tənqidi təfəkkürün inkişafına kömək etmək üçün bir sıra strategiyaları sınaqdan keçirmişlər. Sübutları qiymətləndirərkən tələbələr formal arqumentasiya tətbiq etməyə təşviq edilməlidir.

Bəziləri məlumat savadlılığı təlimatında tənqidi təhlilin artırılmasını tələb edir. Sahə üzrə mütəxəssis Lauren Smit bu haqda qeyd etmişdir ki, "fərdlər, xüsusən də gənclər üçün formal təhsil dövründə faydalıdır. Bu, onları siyasi sistemi və onun içindəki yerlərini anlamaq və lazım gəldikdə buna etiraz etmək üçün lazım olan bacarıqlarla təchiz edə bilər".

## Dövlət kitabxanaları
İctimai kitabxanalarda informasiya savadlılığı ömürboyu öyrənmə, məşğulluq bacarıqlarının inkişafı, şəxsi sağlamlığın idarə edilməsi və qeyri-rəsmi öyrənmə ilə əlaqələndirilir.

## Həmçinin bax
* Epistemologiya
* Verilənlər savadlılığı
* Media savadlılığı

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Prague Declaration: "Towards an Information Literate Society"
* Alexandria Proclamation: A High Level International Colloquium on Information Literacy and Lifelong Learning
* 2006 Information Literacy Summit: American Competitiveness in the Internet Age
* 1989 Presidential Committee on Information Literacy: Final Report 
* 1983 A Nation at Risk: The Imperative for Educational Reform 
* Gibson, C. (2004). Information literacy develops globally: The role of the national forum on information literacy. Knowledge Quest.
* Breivik P.S. and Gee, E.G. (2006). Higher Education in the Internet Age: Libraries Creating a Strategic Edge. Westport, CT: Greenwood Publishing.
* 
* 
* 
* 
*Bruch, C & Wilkinson, C.W. (2012). Surveying Terrain, Clearing Pathways, in 
*
* 
* 
*
* 
* 
*
*
*Fister, Barbara. (2019, February 14). Information Literacy's Third Wave. *Inside Higher Ed*. Retrieved November 10, 2019, from https://www.insidehighered.com/blogs/library-babel-fish/information-literacy%E2%80%99s-third-wave 
*
*
*National Commission of Excellence in Education. (1983). *A Nation at risk: The imperative for educational reform*. Washington, DC: U.S. Government Printing Office. (ED 226 006)
*National Hispanic Council on Aging. (nd). Mission statement. Retrieved July 13, 2009, from National Forum on Information Literacy Web site.
*
*Obama, B. (2009). Presidential Proclamation: National Information Literacy Awareness Month, 2009. Washington, DC: U.S. Government Printing Office. Retrieved October 27, 2009 from https://web.archive.org/web/20121021192357/http://www.whitehouse.gov/assets/documents/2009literacy_prc_rel.pdf
*Osborne, R. (Ed.). (2004). From outreach to equity: Innovative models of library policy and practice. Chicago: American Library Association.
*
*Schwarzenegger, S. (2009). Executive order S-06-09. Sacramento, CA. Retrieved October 27, 2009 from https://web.archive.org/web/20110602181538/http://gov.ca.gov/news.php?id=12393
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* ELD information literacy wiki, U. Cal. Davis