open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İdman hüququ

**İdman hüququ** — idman sənayesində idmançıların, klubların, komanda sahibi şirkətlərin, milli və beynəlxalq federasiyaların, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin və müvafiq dövlət qurumlarının idman fəaliyyətləri və hadisələri ilə bağlı münasibətlərini əmək hüququ və əmək hüququ kimi hüquq sahələri ilə əlaqələndirərək tənzimləyir. İdman azadlığını nəzərə alan rəqabət hüququ qaydalardan ibarət unikal hüquq sahəsidir.

İdman hüququ ümumiyyətlə idmanla bağlı sponsorluq müqavilələrini, yayım təşkilatları ilə müqavilələri, idman təşkilatları tərəfindən işə götürülən heyətlə bağlı mübahisələri, idman təşkilatları arasında yaranan problemlərlə bağlı mübahisələri və idmanı tənzimləyən orqanlar tərəfindən idmançılara verilən intizam cəzaları ilə bağlı mübahisələri əhatə edir.

## Həmçinin bax
* İdman jurnalistikası
* İdman iqtisadiyyatı
* İdman pedaqogikası
* İdman fəlsəfəsi
* İdman psixologiyası
* İdman sosiologiyası

## İstinadlar
İdman sosiologiyası

**İdman sosiologiyası** — idmana sosial fenomen kimi diqqət yetirən sosiologiyanın alt sahəsi. Sosiologiya və idman arasındakı əlaqə həm də müxtəlif sosial-mədəni strukturların, nümunələrin və idmanla əlaqəli təşkilatların və ya qrupların sahə tədqiqidir.

## Həmçinin bax
* Bədən sosiologiyası

## İstinadlar
Datafikasiya

**Datafikasiya** — həyatımızın bir çox aspektlərini dataya çevirən və sonradan yeni bir dəyər forması kimi reallaşan məlumatlara çevrilən texnoloji tendensiya. Kennet Kuker və Viktor Mayer-Şenberqer 2013-cü ildə *datafikasiya* terminini daha geniş leksikona təqdim etdilər. Bu vaxta qədər datafikasiya həyatımızın verilənlər vasitəsilə əldə edilən təsvirlərinin təhlili ilə əlaqələndirilirdi, lakin indiki miqyasda deyil. Bu dəyişiklik ilk növbədə böyük verilənlərin təsiri və proqnozlaşdırıcı analitikaya verilən hesablama imkanları ilə bağlı idi.

Datafikasiyanın dataizm adlanan ideoloji aspekti var: "datafikasiyaya doğru yönəlmə verilənlərin sosial həyatı, bəzən rəqəmsaldan əvvəlki (insan) izahlardan daha yaxşı və ya daha obyektiv şəkildə təmsil etmək qabiliyyətinə inamdan qaynaqlanır".

## Nümunə
Sosial və kommunikasiya mediasına tətbiq edilən datafikasiyaya misal olaraq Twitter tərəfindən səhv düşüncələrin, LinkedIn və başqaları tərəfindən HR məlumatlarının necə datalaşdırması göstərilir. Alternativ nümunələr müxtəlifdir və məlumatı formal, funksional və ya digər fiziki media nəticələri ilə əlaqələndirən mühəndislik və ya digər alətlər vasitəsilə qurulmuş mühitin aspektlərini və dizaynı əhatə edir. Optimal nəzarət üçün verilənlərin toplanması və emalı (məsələn, formanın optimallaşdırılması) buna bir nümunədir.

## Təsiri

### İnsan resursları
Mobil telefonlar, proqramlar və ya sosial media istifadəsindən əldə edilən məlumatlar potensial işçiləri və onların risk alma profili və şəxsiyyəti kimi spesifik xüsusiyyətlərini müəyyən etmək üçün istifadə olunur. Bu məlumatlar şəxsiyyət testlərini əvəz edəcək. Ənənəvi şəxsiyyət testlərindən və ya analitik düşüncəni ölçən imtahanlardan istifadə etmək əvəzinə, datafikasiya yolu ilə əldə edilən məlumatlardan istifadə etmək mövcud imtahan təminatçılarını dəyişəcək. Həmçinin, bu məlumatlarla yeni şəxsiyyət ölçüləri hazırlanacaq.

### Sığorta və bankçılıq
Data fərdin risk profilini və krediti ödəmək ehtimalını anlamaq üçün istifadə olunur.

### [[Müştərilərlə qarşılıqlı münasibətlərin idarəolunması sistemi|Müştərilərlə qarşılıqlı münasibətlər]]
Müxtəlif sənayelər müştərilərini daha yaxşı başa düşmək və hər bir müştərinin şəxsiyyətinə və davranışına əsaslanaraq müvafiq tətikləyicilər yaratmaq üçün datafikasiyadan istifadə edirlər. Bu məlumatlar o şəxsin e-poçt, telefon zəngləri və ya sosial mediada istifadə etdiyi dil və üslubdan əldə edilir.

### [[Ağıllı şəhər]]
Ağıllı şəhərə tətbiq edilən sensorlardan əldə edilən məlumatlar vasitəsilə nəqliyyat, tullantıların idarə olunması, logistika və enerji kimi sahələrdə yarana biləcək problemlər müşahidə oluna və həll edilə bilər. Real vaxt məlumatları əsasında sərnişinlər tıxac yarandıqda marşrutlarını dəyişə bilər. Hava və suyun keyfiyyətini ölçə bilən sensorlarla şəhərlər nəinki çirklənmə səviyyələri haqqında daha ətraflı məlumat əldə edə bilər, həm də real vaxt məlumatlarına əsaslanaraq yeni ekoloji qaydalar qəbul edə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Ölü internet nəzəriyyəsi

**Ölü internet nəzəriyyəsi** – internetin indi əsasən botlardan və alqoritmik kurasiya ilə manipulyasiya edilən, insanların fəaliyyətini marginallaşdıran avtomatik yaradılmış məzmundan ibarət olduğunu iddia edən onlayn konspirasiya nəzəriyyəsi. Nəzəriyyənin dəstəkçiləri bu botların nəticə etibarilə istehlakçıları manipulyasiya etmək üçün alqoritmləri manipulyasiya etmək və axtarış nəticələrini artırmaq üçün qəsdən yaradıldığını düşünürlər. Bundan əlavə, nəzəriyyənin bəzi dəstəkçiləri dövlət qurumlarını ictimai rəyi manipulyasiya etmək üçün botlardan istifadə etməkdə ittiham edərək, "ABŞ hökuməti bütün dünya əhalisini süni intellektlə qazlaytinq etməklə məşğuldur" deyirlər. Bu "ölüm" üçün verilən tarix əsasən 2016 və ya 2017-ci illərə təsadüf edirdi.

Müşahidə edilən hadisələrin çoxu bot trafikinin artması kimi kəmiyyətlə ölçülə bilən hadisələrə əsaslandığı üçün bu nəzəriyyə populyarlıq qazandı. Bununla belə, bot trafiki və internetin bütövlüyü ilə bağlı qanuni tənqidlər olsa belə, bunun əlaqələndirilmiş bir psiop olması fikri *[[The Atlantic]]* jurnalının yazarı Katlin Tiffani tərəfindən "paranoyak fantaziya" kimi təsvir edilmişdir.
## Mənşəyi və inkişafı
Nəzəriyyənin dəqiq mənşəyini müəyyən etmək çətin olsa da, ölü internet nəzəriyyəsi çox güman ki, 2010-cu illərin sonu və ya 2020-ci illərin əvvəllərində nəzəri konsepsiya kimi 4chan və ya Wizardchan-da yaranıb. 2021-ci ildə "Agora Road's Macintosh Cafe" forumunda "Ölü İnternet Nəzəriyyəsi: İnternetin əksəriyyəti saxtadır" başlıqlı mövzu dərc edildi və bu terminin bu ilkin təsvir lövhələrindən kənara çıxdığını qeyd etdi. Bununla belə, nəzəriyyə ətrafında müzakirələr və mübahisələr, əvvəllər onlayn forumlarda, texnologiya konfranslarında və akademik dairələrdə geniş yayılmışdır.

Bu, internetin artan mürəkkəbliyi, kövrək infrastrukturdan asılılıq, potensial kiberhücum zəiflikləri və ən əsası, süni intellekt imkanlarının və istifadəsinin eksponensial artması ilə bağlı narahatlıqlardan təsirlənib. Nəzəriyyə bizim internetdən asılılığımızla bağlı potensial riskləri araşdırmağa çalışan texnologiya həvəskarları, tədqiqatçılar və futuroloqlar arasında müzakirələrdə maraq qazanıb. Konspirasiya nəzəriyyəsi geniş işıqlandırma yolu ilə ictimai mədəniyyətə daxil olub və bir çox böyük YouTube kanallarında müzakirə olunub. Nəzəriyyə *The Atlantic* jurnalında dərc olunan "Maybe You Missed It, but the Internet 'Died' Five Years Ago" () başlıqlı məqalə ilə daha çox diqqət çəkdi. Bu məqaləyə mövzu ilə bağlı digər məqalələr tərəfindən geniş şəkildə istinad edilmişdir.
## Həmçinin bax
* Alqoritmik radikallaşdırma
* Çin otağı
* Exo-kamera (media)
* Süni intellekt etikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ölü İnternet Nəzəriyyəsi: Bu günün çox müzakirə olunan mövzusu haqqında bilməli olduğunuz hər şey
Twitter trendləri

**Twitter trendi** — Twitter-də digərlərindən daha çox qeyd olunan söz, ifadə və ya mövzu. Trend mövzular ya istifadəçilərin birgə səyi nəticəsində, ya da insanları konkret mövzu haqqında danışmağa sövq edən hadisə səbəbindən populyarlaşır.

Trend mövzular bəzən müəyyən məşhurların və ya mədəni hadisələrin pərəstişkarlarının birgə səyləri və manipulyasiyalarının nəticəsidir. Twitter, məhdud müvəffəqiyyətlə bu tip manipulyasiyaların qarşısını almaq üçün keçmişdə trend alqoritmini dəyişdirmişdi.
## Təsiri
Yüksək təsirli mövzulara misal olaraq San Dieqodakı meşə yanğınlarını, Yaponiyadakı zəlzələni, məşhur idman tədbirlərini və İran ilə Misirdəki siyasi üsyanları göstərmək olar.
## Mübahisələr
Twitter tez-tez təhqiredici olduğu iddia edilən trend heşteqlərə senzura tətbiq edir. Twitter #Thatsafrican və #thingsdarkiessay heşteqlərinə senzura tətbiq etmişdi, çünki istifadəçilər həştəqləri təhqiramiz hesab etdiklərindən şikayətlənirdilər. Twitter-in #NaMOinHyd-i trend siyahısından çıxardığı və onun yerinə Hindistan Milli Konqresinin sponsorluq etdiyi heşteqi əlavə etdiyi iddiaları var.

2019-cu ildə qlobal trendlərin 20%-nin həqiqi olmadığı, saxta və Türkiyə mənşəli hesablardan istifadə edərək avtomatik olaraq yaradıldığı müəyyən edilib. 2015-ci ildən bəri reklam və siyasi kampaniyalarla əlaqəli 19.000 açar sözün Türkiyədəki trendlərə çıxması üçün 108 min hesabdan istifadə edildiyi bildirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu

**ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu** (DTİHB) — Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) təhlükəsizliyin "insan ölçüsü" ilə məşğul olan əsas institutu. 1991-ci ildə 1990-cı il Paris Xartiyası əsasında Azad Seçkilər Ofisi kimi yaradılmış Ofis hələ də seçkiləri müşahidə etmək rolu ilə tanınır, baxmayaraq ki, adı 1992-ci ildə Helsinki Sammiti ilə genişləndirilməsini əks etdirmək üçün dəyişdirilib.

Polşanın paytaxtı Varşavada yerləşən DTİHB ATƏT-in 57 iştirakçı dövlətində fəaliyyət göstərir. O, hökumətlərə ATƏT-in iştirakçı dövlətləri kimi seçkilər, insan haqları, demokratiya, qanunun aliliyi, tolerantlıq və ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi sahələrində öz öhdəliklərini yerinə yetirməkdə kömək edir. Büro həm də təşkilatın Roma və Sinti Məsələləri üzrə Əlaqə Nöqtəsinə ev sahibliyi edir.

4 dekabr 2020-ci ildə İtaliyadan olan Matteo Mecacci DTİHB-nin direktoru vəzifəsinə namizədliyini irəli sürüb.

2021-ci ildə büronun 16 milyon avro büdcəsi var idi və əksəriyyəti qadınlardan ibarət olan 146 nəfər işçisi mövcud idi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Ez

**Ez** (, ) —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti, Nitsa dairəsi, Bosoley kantonu . Mart 2015-ci ilə qədər kommun inzibati olaraq ləğv edilmiş Vilfranş-syur-Mer kantonunun (Nitsa dairəsi) bir hissəsi idi.

Kommunanın sahəsi — 9,47 km², əhalisi — 2932 nəfərdir  (2006) artım tendensiyası ilə: 2535 nəfər  (2012), əhalinin sıxlığı 267,7 nəfər / km²-dir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı — 2550 nəfər təşkil edirdi, 2012-ci ildə isə — 2535 nəfər.

Əhali sayının dinamikası:


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:3000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1962 color:pink width:1
   from:0 till:1494 width:15 text:1494 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1968 color:pink width:1
   from:0 till:1792 width:15 text:1792 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1975 color:pink width:1
   from:0 till:1860 width:15 text:1860 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1982 color:pink width:1
   from:0 till:2063 width:15 text:2063 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1990 color:pink width:1
   from:0 till:2446 width:15  text:2446 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1999 color:pink width:1
   from:0 till:2509 width:15  text:2509 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2006 color:pink width:1
   from:0 till:2932 width:15  text:2932 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2012 color:pink width:1
   from:0 till:2535 width:15  text:2535 textcolor:black  fontsize:8px


## İstinadlar
L’Eskaren

**L’Eskaren** () —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti, Nitsa dairəsi, Kont kantonu . Mart 2015-ci ilə qədər kommun inzibati olaraq ləğv edilmiş L’Eskaren kantonunun (Nitsa dairəsi) bir hissəsi idi.

Kommunanın sahəsi — 10,67 km², əhalisi — 2259 nəfərdir  (2006) artım tendensiyası ilə: 2449 nəfər  (2012), əhalinin sıxlığı 229,5 nəfər / km²-dir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı — 2414 nəfər təşkil edirdi, 2012-ci ildə isə — 2449 nəfər.

Əhali sayının dinamikası:


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:2500
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:125 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1962 color:pink width:1
   from:0 till:1223 width:15 text:1223 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1968 color:pink width:1
   from:0 till:1619 width:15 text:1619 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1975 color:pink width:1
   from:0 till:1553 width:15 text:1553 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1982 color:pink width:1
   from:0 till:1424 width:15 text:1424 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1990 color:pink width:1
   from:0 till:1751 width:15  text:1751 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1999 color:pink width:1
   from:0 till:2128 width:15  text:2128 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2006 color:pink width:1
   from:0 till:2259 width:15  text:2259 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2012 color:pink width:1
   from:0 till:2449 width:15  text:2449 textcolor:black  fontsize:8px
\


L'Escarène.jpg|
L'Escarène - La mairie.JPG|
L'Escarène - Pont-Vieux -01.JPG|


## İstinadlar
Antron

**Antron** () —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti, Nitsa dairəsi, Vans kantonu . Mart 2015-ci ilə qədər kommun inzibati olaraq ləğv edilmiş Qiyom kantonunun (Nitsa dairəsi) bir hissəsi idi.

Kommunanın sahəsi — 81,45 km², əhalisi — 128 nəfərdir  (2006) artım tendensiyası ilə: 120 nəfər  (2012), əhalinin sıxlığı 1,5 nəfər / km²-dir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı — 121  nəfər təşkil edirdi, 2012-ci ildə isə — 120 nəfər.

Əhali sayının dinamikası:


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:150
ScaleMajor = unit:year increment:40 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1962 color:pink width:1
   from:0 till:141 width:15 text:141 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1968 color:pink width:1
   from:0 till:103 width:15 text:103 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1975 color:pink width:1
   from:0 till:122 width:15 text:122 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1982 color:pink width:1
   from:0 till:121 width:15 text:121 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1990 color:pink width:1
   from:0 till:127 width:15  text:127 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1999 color:pink width:1
   from:0 till:125 width:15  text:125 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2006 color:pink width:1
   from:0 till:128 width:15  text:128 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2012 color:pink width:1
   from:0 till:120 width:15  text:120 textcolor:black  fontsize:8px


## İstinadlar
İnfosfera

**İnfosfer** — inforqlar (və ya informasiya orqanizmləri) adlanan informasiya varlıqlarının məskunlaşdığı informasiya, verilənlər, bilik və kommunikasiyanın metafizik sahəsi. İnfosfer "informasiya" və "sfera"nın portmantosudur.

Bunun bir misalı kiberməkan olsa da, infosferlər sırf onlayn mühitlərlə məhdudlaşmır. Onlara həm oflayn, həm də analoq məlumat daxil ola bilər.

## Tarixi
"İnfosfer" ifadəsindən ilk sənədləşdirilmiş istifadə 1970-ci ildə onu öz sistemindəki altı "sfera"dan biri (digərləri sosiosfer, biosfer, hidrosfer, litosfer və atmosfer) kimi nəzərdən keçirən Kennet Yuart Bouldinq tərəfindən olmuşdur. Bouldinq iddia etmişdir:

1971-ci ildə bu termin R. Z. Şeppard tərəfindən "*[[Time (jurnal)|Time Magazine]]*" kitab icmalında istifadə edilmişdir. Orada yazılmışdır:

1999-cu ildə termin Lusiano Floridi tərəfindən yenidən şərh edilmişdir. O, biosferə əsaslanaraq, onun bütün informasiya varlıqları (o cümlədən informasiya agentləri), onların xassələri, qarşılıqlı əlaqələri, prosesləri və qarşılıqlı əlaqələri tərəfindən təşkil edilən bütün informasiya mühitini ifadə etdiyini bildirmişdir.

## Manipulyasiyası
İnfosferin manipulyasiyası metafizikaya və onun qaydalarına tabedir. İnformasiya Şennon informasiyası hesab olunur. Buna enerji və maddədən ayrı fiziki mənada yanaşılır. İnfosferə tətbiq olunan manipulyasiyalara informasiyanın silinməsi, ötürülməsi, təkrarlanması və məhv edilməsi daxildir.

## Həmçinin bax

* Noosfer

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Infosphere, The Futurama Wiki
* Blog by Steven Vedro based on his book, ''Digital Dharma''
* L. Floridi, ''A Look into the Future Impact of ICT on our Lives''
* Preface of L. Floridi, ''Philosophy and Computing: An Introduction''. London/New York: Routledge, 1999.
* L. Floridi ''Ethics in the Infosphere''
İnforq

**İnforq** və ya **informasiya orqanizmi** — infosferada mövcud olan informasiyadan ibarət olan, informasiyanın təcəssümü olan orqanizm. İnformasiya ilə bağlı olaraq təcəssüm olunmuş bu orqanizmlərə təbii agentlər də deyilir.

## Təsviri
İnforqlar Lusiano Floridi tərəfindən infosferanı təşkil edən obyektləri təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Sözün istifadəsi "müstəqil və unikal varlıqlar"ı deyil, informasiyadan ibarət olan orqanizmləri təsvir edir. İnforqların bu təsviri onların infosferada süni agentlərlə yanaşı təbii agentlər kimi mövcud olmasına imkan verir. İnforqlar hibrid agentin bir hissəsi ola bilər, məsələn, rəqəmsal kameralar, mobil telefonlar, planşetlər və notbuklar kimi rəqəmsal cihazları olan bir ailədir.

Norbert Viner orqanizmləri davamlı Şannon informasiyasının nümunələri ilə müəyyən edilmiş varlıqlar kimi təsvir edir. Klod Şennonun adını daşıyan Şennon informasiyası təbiət və elm qanunları ilə manipulyasiya olunmağa imkan yaradan informasiyaları fiziki aləmdə yerləşdirir. Beləliklə, inforqlar maddə, enerji və Şennon informasiyasından ibarətdir. İnforqlar və Şennon informasiyasının komponentini dəstəkləyən bir təcrübə məlumatların saxlanması üçün bir vasitə kimi DNT-nin istifadəsidir. Orqanizmlərin tikinti blokları hesab edilən DNT-nin ikili informasiyanı saxlamaq üçün kodlaşdırılması, canlı orqanizmlərin "daim dəyişən maddə-enerji axını daxilində kodlanmış Şennon informasiyasının davamlı nümunələri" olduğu fikrini gücləndirir.

İnforqlar daxilində tapılan Şennon informasiyası da sözügedən orqanizmin kimliyini özündə əks etdirir. Məsələn, bir insanın şəxsiyyəti maddə və ya enerji deyil, onun bədənindəki Şennon informasiyalarının nümunələri ilə kodlanır.

## Həmçinin bax

* Metafizika
* İnformasiya dövrü
* Rəqəmsal transformasiya

## İstinadlar
Sosiotexnologiya

**Sosiotexnologiya** ("sosial texnologiya"nın qısaltması) —  cəmiyyət və texnologiyanın kəsişməsindəki prosesləri öyrənən elm. Mütəxəssislər Voyinoviç və Abbott bunu "sosial və texniki olanın bölünməz şəkildə birləşdirildiyi proseslərin tədqiqi" olaraq təsvir etmişdilər. Sosiotexnologiya "həm sosial, həm də texniki aspektləri olan mürəkkəb sistemlərdə iştirak edən əşyaların layihələndirilməsi" kimi izah edilən sosial-texniki dizaynın mühüm bir hissəsidir.

Termin Mario Bungeyə aid edilmişdir. O, bunu sosial mühəndislik və menecment elminin qruplaşması kimi müəyyən edir. Bunge, beləliklə, onu mühəndislik, biotexnologiya, informasiya texnologiyaları və ümumi texnologiya kimi onun digər sahələrindən fərqlənən bir texnologiya forması kimi görür. Onun məqsədi sosial elm tədqiqatlarından istifadə etməklə sosial sistemlərin mühəndisliyinə və onların fəaliyyətini qiymətləndirməyə kömək etməkdir. Bir sözlə, sosiotexnologiyaya sosial sistemlərin yaradılması, dəyişdirilməsi və saxlanılması kimi baxmaq olar.

Vibe Biyker sosial-texniki dəyişikliklərlə bağlı yazırdı: "Cəmiyyət texnologiya ilə müəyyən edilmədiyi kimi, texnologiya da cəmiyyət tərəfindən müəyyən edilmir. Hər ikisi sosiotexniki medalyonun iki üzü kimi ortaya çıxır."

Texnologiya sosial qrupların öz sivilizasiyalarının maddi obyektlərini qurma yollarının məcmusudur. Hazırlanmış şeylər texniki cəhətdən qurulduğu qədər sosial olaraq da qurulur. Bu iki şeyin, tikinti və düşüncənin birləşməsi sosioteknologiyadır. "Məsələn, biz adətən insanların A nöqtəsindən B nöqtəsinə çatmalı olduğu haqqında gözləntilər olduqda və yol boyu keçmələri lazım olan bir şey olduqda (məsələn, çay, kanyon, başqa yol) bir körpü tikirik. Sosial faktorları, eləcə də texniki amilləri nəzərə almamaq "heç bir yerə çıxmayan körpü" yarada bilər və hamımız onlarla problemi olan ən azı bir nəfəri tanıyırıq".

## Həmçinin bax

* Texnologiya fəlsəfəsi
* Texnoloji determinizm
* Texnologiya və cəmiyyət

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Buchel, Bettina S. T.. Communication Technology Enabled Knowledge
* Organizations. Gordonsville, VA, USA: Palgrave Macmillan, 2000. ProQuest
* Bunge, M. (1998), Social Science under debate. A Philosophical Approach. Toronto University Press: Toronto.
* Douglas, Kieth. "Scott Monty: A Brief History of the Evolution of Social Technology." Scott Monty. N.p., n.d. Web. 05 Nov. 2015.
* Jin, Zhouying. Global Technological Change: From Hard to Soft Technology.
* Bristol, GBR: Intellect Ltd., 2005. ProQuest ebrary. Web. 2 December 2015.
* Krug, Gary J.. Communication, Technology and Cultural Change. London, GBR:
* SAGE Publications Inc. (US), 2005. ProQuest ebrary. Web. 08 Nov. 2015.
* Nieto, C. C., Neotropica, F., & Durbin, P. T. (1995). Sustainable development and philosophies of technology. Society for Philosophy and Technology, Vol. 1, Fall
* Radziwill, Nicole. "What Is Sociotechnology?" Quality and Innovation. N.p., 19 Jan. 2009. Web. 02 Nov. 2015.
* Turkle, Sherry. Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. N.p.: n.p. 18 Nov. 2015. Print.

## Xarici keçidlər
Ləzgival

**Ləzgival** () — ləzgilərin yazılmamış şərəf kodeksi, ləzgi xasiyyətinin və dünyagörüşün əsası. Təməlində İslam dininin və ləzgi adətlərinin məcmusu dayanır. Ləzginin cəmiyyətdə nümünəvi şəxs olmasını hədəfləyir, bu qanuna əsasən böyüklərə və qadınlara hörmət, özündən güclüyə boyun əyməmək, zəiflərə mərhəmət göstərmək, bərabərlik, qeyrət və mərdlik daxildir. Ləzgi dünyada harada olur-olsun davranışları bu qanuna əsaslanır.

## Adətlər
### Çalaxval
**İnanc** () Ləzginin həyatının əsas məqsədi və mənası öz xalqına və İslam dininə xidmət etməkdir. Ləzgi başqa dinlərin və millətlərin nümayəndələrinə tolerantlıq göstərir və heç vaxt öz dünya görüşlərini və ya həyat tərzini başqalarına məcbur etmir. Həqiqi din və ədalət onun uçun ən vacib hədəfidir. Amma öz dindarlığını lazımsız yerdə vurğulamır, çünki əsil dini göstəriş dinə dəyişməz.

### Juvval
**Qeyrət və özunə hörmət** () Ləzgi üçün ən dəyərli şey şərəf və ləyaqətidir. Bu dünyanın digər şeyləri qaytarıla bilər, lakin itirilmiş şərəf və ləyaqəti ancaq şərəfli ölümlə geri qaytarmaq olar. Buna görə Ləzgi heç vaxt başqalarının şərəfinə tamah salmaz. Əsasən qadına və yaşlılara hörmətlə yanaşır. Heç bir halda o, özünün və ya başqalarının qadını təhqir etməsinə və ya alçaltmasına icazə verməz. Ləzgi üçün qadının şərəf və ləyaqəti müqəddəsdir.

### Qilixval
**Əxlaq və mədəniyyət** () Ləzgi həmişə qocalar və böyüklər içəri daxil olanda, gələndə, tanımadığı halda belə ayağa qalxır. Başqa insanlarla ünsiyyətdə ləzgi həyatda tutduğu statusundan və yaşından asılı olmayaraq ona son dərəcə nəzakətli, təmkinli və təvazökar olmalıdır. Eyni zamanda sevincdə də, kədərdə də ləyaqətli davranmalı, vəziyyət nə olursa olsun, sakitliyini qorumalıdır. Ləzginin həyatı gənc nəsil üçün yüksək mənəviyyat, müdriklik və mərdlik nümunəsi olmalıdır.

### Xsanval
**Mərhəmət və Zadəganlıq** () Ləzgi zəifə və gücsüzə mərhəmətli olmalıdır, sadəcə insanlara deyil heyvanlarada. Mümkünsə, ləzgi özündən zəif biri ilə döyüşməkdən çəkinməlidir, çünki belə hal ona şöhrət gətirməyəcək. Ancaq özündən daha güclü birinə heç vaxt yaltaqlıq eləməz. Onunla mübarizə etməktən çəkinməməlidir və düşməni ağır yaralandığı zaman ona kömək eləməlidir.

### Vikehval
**Cəsarət** () Ləzgi mütəmadi məşq edərək öz bədənini və zehnini təkmilləşdirməlidir. Lazımı halda millətinin və dininin qeyrətini layiqincə müdafiə edəcək güc və biliyə malik olmalıdır. Çünki əsil həqiqi iman, bərabərlik və ədalət anlayışına nail olmaq üçün kifayət qədər güclü və savadlı olmaq lazımdır.

### Atunval
**Qonaqpərvərlik** () Ləzginin evinə daxil olan bütün qonaqlara sosial statusundan aslı olmayaraq böyük hörmətlə yanaşır, qonaq gələn düşmən belə olsa.

### Haqval
**Mübarizə və Ədalət** () Ləzgilərdə qədimdən qan davası adəti var. Ləzgi özünə edilən pisliyi heç vaxt unutmur və qisasını alır.

## İstinadlar
Vibe Biyker

**Vibe E. Biyker** (; ) — Niderlandlı professor və sosioloq. O, Niderlandın Maastrixt Universitetində Sosial Elmlər və Texnologiyalar Departamentinin keçmiş sədridir.

## Həyatı
Vibe Biykerin atası Eko Biyker 1953-cü ildə gənc Biyker iki yaşında olarkən fəlakətli bənd yarmasından sonra Delta planının həyata keçirilməsində iştirak edən mühəndis idi. O, daha sonra Delft Hidravlika Laboratoriyasının direktor müavini olmuşdur. Ehtimal olunur ki, Niderlandın bəzi hissələrinin dəniz səviyyəsindən aşağıda olması faktı, əsrlər boyu bu vəziyyəti əhatə edən innovasiyalar barədə narahatlıqlar və atasının bu prosesdə iştirakı gənc Biykerin texnologiya araşdırmalarında marağına səbəb olmuşdur.

1969-cu ildə Emmelordda gimnaziyanı bitirdikdən sonra Biyker 1974-cü ildə Amsterdam Universitetində fəlsəfə üzrə bakalavr dərəcəsini, 1976-cı ildə Delft Texnologiya Universitetində fiziki mühəndislik üzrə mühəndis dərəcəsini və 1990-cı ildə Tvente Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır.

## Karyerası
Biyker 1987-ci ildən Maastrixt Universitetində fəlsəfə üzrə assistent və dosent olmuşdur. O, sonradan, 1994-cü ildə texnologiya və cəmiyyət üzrə tam professor olmuşdur. Biykerin tədqiqat sahələrinə elm, texnologiya və cəmiyyətin sosial və tarixi tədqiqatları, texnologiyanın inkişafı nəzəriyyələri, elm, texnologiya və cəmiyyətşünaslıq metodologiyası, texnoloji mədəniyyətin demokratikləşməsi, elm və texnologiya siyasəti, İKT, multimedia və informasiya cəmiyyətinin sosial-mədəni ölçüləri, gender və texnologiya, memarlıq, planlaşdırma və mülki mühəndisliyin meta tədqiqatları daxildir. O, Trevor Pinç ilə texnologiyanın sosial konstruksiyası yanaşmasının (SCOT) əsas tərəfdarlarından biri hesab olunur. Onların 1984-cü ildə dərc olunan "The Social Construction of Facts and Artefacts: or How the Sociology of Science and the Sociology of Technology might Benefit Each Other" adlı əsərləri SCOT perspektivi üzərində işlənən ilk əsaslı iş kimi qeyd olunur. SCOT nəzəri çərçivəsinin mərkəzində "şərh çevikliyi" ideyası dayanır. Odur ki, burada elmi və texnoloji səylərin məhsulları fiziki təbiətlə müəyyən edilmiş spesifik bir trayektoriyada sabitlənmir, əksinə onların istehsal olunduğu sosial mühitlə qarşılıqlı əlaqədə olur. Biyker və Pinç öz nəzəri arqumentlərini göstərmək üçün 1984-cü ildə dərc olunan məqalələrində müxtəlif istifadəçi qruplarının, istehsalçıların və maraqlı başqalarının təsiri ilə velosipedin inkişafından və onun əsaslı formalaşdırılmasından istifadə edirlər.

Vibe Biyker 12 may 2017-ci ildə fəxri professor olmuşdur.

## Seçilmiş əsərləri

### Kitablar

* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Jurnal məqalələri

* 

## Həmçinin bax

* Sosiotexnologiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Personal website at University of Maastricht
Çalmalı

* Çalmalı (Şaran) — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd.
* Çalmalı (dağ) — Kəlbəcərlə Basarkeçər arasında dağ.
Bağdadın mühasirəsi

* Bağdadın işğalı (1534)
* Bağdadın mühasirəsi (1258)
* Bağdadın mühasirəsi (1733)
* Bağdadın tutulması (1624)
Sevgi bombardmanı

**Sevgi bombardmanı** () — diqqət, qayğı və sevgi nümayişi ilə bir insana təsir etmək cəhdi. Müxtəlif yollarla və müsbət və ya mənfi məqsədlər üçün istifadə edilə bilər. Psixoloqlar sevgi bombardmanını sui-istifadə tsiklinin mümkün bir hissəsi kimi müəyyən ediblər və bununla bağlı xəbərdarlıq ediblər. Düşmən kimi qəbul edilən cəmiyyətə qarşı qrup daxilində birlik hissi yaratmaq üçün psixoloji manipulyasiya kimi də təsvir edilmişdir. 2011-ci ildə klinik psixoloq Oliver Ceyms *"Sevgi bombardmanı: Uşağınızın Emosional Termostatını Sıfırlayın"* (*Love Bombing: Reset Your Child's Emotional Thermostat*) kitabında valideynlərin öz uşaqlarının emosional problemlərini həll etmək üçün bir vasitə kimi sevgi bombarmanı metodunu müdafiə etmişdir.

## Tərif və təhlil
"Sevgi bombarmanı" () ifadəsi 1970-ci illərdə Birləşmiş Ştatların Birlik Kilsəsinin üzvləri tərəfindən icad edilmişdir və *Family International* üzvləri tərəfindən də istifadə edilmişdir. Psixologiya professoru Marqaret Sinqer konsepsiya haqqında 1996-cı ildə nəşr olunan *"Cults in Our Midst"* kitabında məlumat vermişdir 

## Toksik münasibətlər
Müasir sosial media sevgi bombarmanının təsirini gücləndirə bilər, çünki o, təcavüzkarın öz qurbanı ilə demək olar ki, daimi əlaqə və ünsiyyətini təmin edir. Münasibətlərin başlanğıcındakı sevgi bombarmanının əlamətlərindən biri qısa müddət ərzində sıx diqqət və çox sürətli bağlılıq üçün təzyiqdir.

Psixiatr Dale Archer sevgi bombarmanının mərhələlərini IDD akronimi ilə müəyyən edir: "Güclü İdeallaşdırma, Devalvasiya, Diskart (Təkrar)" və bu davranış modelinin SLL kimi müəyyən edilməsi prosesi: "Stop, Look, and Listen" ("Dayan, Bax və Dinlə").

Sevgi bombarmanının başqa bir əlaməti yırtıcıya qarşı sevgi, hədiyyələr və gələcəklə bağlı vədlərlə intensiv şəkildə yağdırılır ki, qurban bütün bunların "ilk baxışdan sevgi" əlaməti olduğunu hiss etsin və ya buna inansın. Bu cür məhəbbət və təsdiq əlamətləri hiss olunan ehtiyacları ödəyə bildiyindən və zahirən zərərli görünmədiyindən, belə yeni bir əlaqənin həyəcanı çox vaxt həyəcan üçün səbəb kimi görünmür. Bununla belə, ilkin həyəcandan sonra, qurban yeni tərəfdaşından kənar hər hansı bir şeyə maraq və ya qayğı göstərdikdə, manipulyator qəzəb, passiv-aqressiv davranış göstərə bilər və ya qurbanları eqoizmdə günahlandıra bilər. Qurban tələbləri yerinə yetirməzsə, devalvasiya mərhələsi başlayır: sui-istifadəçi şəxs bütün sevgi və ya müsbət gücləndiriciləri geri götürür və əvəzində qurbanı uyğun hesab etdiyi hər şeylə cəzalandırır - qışqırmaq, təhqir etmək, ağıl oyunları, səssiz rəftar və ya hətta fiziki zorakılıq.

## İstinadlar
Mari Samuelsen

**Mari Silye Samuelsen** (; ) — Norveç skripkaçısı. Norveç və Avropada daha çox violonçel ifaçısı olan bacısı Hokon Samuelsenlə birlikdə çıxış edir.

## Həyatı
Mari Samuelsen 21 dekabr 1984-cü ildə anadan olub və Hamar şəhərində böyüyüb. Üç yaşından yerli musiqi məktəbinə gedərək skripkada ifa etməyə başlamışdır. Dörd yaşında tanınmış skripkaçı Arve Tellefsenin şagirdi olmuşdur. O, şagirdləri olan Mari və Hokon Samuelsenləri *"Norveç simli musiqisinin ən böyük istedadları"* adlandırıb. She studied with Tellefsen in Oslo, and played with him for almost 10 years. Mari Oslo şəhərində Tellefsendən musiqi dərsləri alıb və təxminən 10 il onunla birlikdə ifa edib.

Sonralar Samuelsen Oslodakı Barratt Dyu Musiqi İnstitutunda skripkaçı Ştefan Barratt-Duenin rəhbərliyi altında təhsil almışdır. On il müddətində dünyaşöhrətli skripkaçı, professor Zaxar Bronun tələbəsi olmuşdur. Mari Samuelsen 2012-ci ildə İsveçrədəki Sürix İncəsənət Universitetinin iki magistr dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

## Musiqi fəaliyyəti
O, Maks Rixter, Ceff Mills, Dubfire kimi peşəkarlarla əməkdaşlıq etmişdir. Maks Rixter Samuelsen haqqında demişdir:

2014-cü ildə Mari ilə Hokon Ceyms Hornerin "Pa de-de" ikili konsertinin dünya premyerasını ifa etmişdirlər.

Samuelsen 7 iyun 2019-cu ildə *Deutsche Grammophon* leyblində "Mari" adlı ilk solo albomunu təqdim etmişdir. Alboma əsasən Berlin Konserthaus orkestri və dirijor Conatan Stokhammerlə ifa olunmuş müasir və minimalist əsərlər daxil edilmişdir. Albomda Maks Rixter, İohann Sebastyan Bax, Brayan İno, Filip Qlass və başqa bəstəkarların əsərləri yer almışdır. Rixterin *Memoryhouse* albomuna (2002) daxil olan və Mari Samuelsen tərəfindən ifa olunmuş "Noyabr" () kompozisiyası "Mari" albomu işıq üzü görməmişdən əvvəl sinql kimi buraxılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
İnba gölü bədheybəti

**İnba gölü bədheybəti** və ya  – Yaponiyanın Çiba prefekturasının ərazisində yerləşən İnba gölündə ortaya çıxdığı iddia olunan bədheybət.

## Tarixi
25 sentyabr 1843-cü ildə bir neçə hökumət məmuru və işçi İnba gölünün polderində işləyərkən fırtına başlamışdır. İddiaya görə qəfildən suyun altından 4,6 metr hündürlüyündə, dikburunlu, meymunaoxşar, qara kürklü və iti caynaqlı qəribə varlıq ortaya çıxmışdır.

Bədheybət hündür qayanın başında hərəkətsiz dayanıb ona baxanları süzdükdən sonra ildırım "çağırmış", onlarla şəxsin eyni anda ölümünə və yaralanmasına səbəb olmuşdur. Hadisədən sağ qurtulanlar bu hadisəni başqalarına çatdırsalar da, ömürlük xəstə qalmışdırlar. Bədheybət yoxa çıxmış və bir daha görünməmişdir.

### Ehtimallar və iddialar
Ehtimalların birinə görə böyük bir suiti ölkənin daxili hissələrinə qədər gəlib çıxa bilmiş və yerli sakinləri çaşdırmışdır. Bir başqa fikrə görə bu, göldə aparılan işlərin qarşısını almaq məqsədilə ortaya atılmış uydurma hekayədir.

## Populyar mədəniyyətdə
2020-ci ildə gölün yaxınlığında yerləşən Yaçiyo Bələdiyyə Folklor Muzeyində İnba gölü bədheybətinin 1:4 miqyasında olan modeli yaradılmışdır. Modelin görünüşü üç müasir mətndəki təsvirlərə əsaslanır.

## İstinadlar
Ankara Sosial Elmləri Universiteti

**Ankara Sosial Elmləri Universiteti** (ASEU) — Ankarada yerləşən dövlət universiteti. Universitet Türkiyə Respublikasının 22 yanvar 2013-cü il tarixli, 2809 saylı Rəsmi Qəzetində dərc olunan qərara əsasən yaradılıb. **Ankara Sosial Elmləri Universiteti** Ankaranın altıncı dövlət universitetidir.

Universitetdə 2022-ci il tədris ilində ümumilikdə 5255 tələbə təhsil alırdı:

* 1 — aspirantura
* 3594 — bakalavr
* 1332 — magistratura
* 328 — doktorantura

Universitetdə 59 professor, 58 dosent, 94 doktor, 99 müəllim və 87 elmi işçi olmaqla cəmi 397 professor-müəllim heyəti çalışır.

## Akademik bölümləri

### Fakültələri
* Hüquq fakültəsi
* İlahiyyat fakültəsi[3]
* Siyasi Elmləri fakültəsi
* Sosial və Humanitar Elmləri fakültəsi
* Xarici dillər fakültəsi
* İncəsənət və Dizayn fakültəsi

### İnstitutları
* Ərazi Araşdırmaları İnstitutu
* İslam Araşdırmaları İnstitutu
* Sosial Elmləri İnstitutu

### Bakalavr fakültələri
* Türk dili və ədəbiyyatı (30% ingilisce)
* Hüquq fakültəsi (30% İngilis dilində)
* İlahiyyat fakültəsi (30% ərəb dilində)
* Sosiologiya (ingilis dilində)
* Tarix (ingilis dilində)
* Psixologiya (ingilis dilində)
* İqtisadiyyat (ingilis dilində)
* Siyasi Elm və Dövlət İdarəçiliyi (ingilis dilində)
* Beynəlxalq Münasibətlər (ingilis dilində)
* İngilis dili və ədəbiyyatı (ingilis dilində)
* Xarici dillər fakültəsi — Yapon dili və tərcümə
* Xarici dillər fakültəsi — Rus dili və tərcümə

### Kollecləri
* Xarici Dillər kolleci

## Rektorları
* Prof. Dr. Ömər Dəmir — qurucu rektor (2013–2015)
* Prof. Dr. Mehmet Barça — 2015–2020
* Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan — 2020 —

## Həmçinin bax
* Ankaradakı universitetlərin siyahısı
* Türkiyə universitetlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sasaplı

**Sasaplı** (), indiki rəsmi adı **Aleksandro-Nevskoye** () — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tarumov rayonunda yerləşən kənd.

## Tarixi
Yerli Qafqaz xalqları yaşadığı **Sasaplı** kəndinin adını ruslar işğal etdikdən sonra rus kinəzi Aleksandr Nevskinin şərəfinə qoydular.

## İstinadlar
Yuxarı Qazanış

**Yuxarı Qazanış** (, ) — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Buynaksk rayonunda bir kənd. Aşağı Qazanış kəndinin yaxınlığında yerləşir.

## Tarixi
Keçmiş adı **Kiçik Qazanış** olmuşdur (, ). 

## İstinadlar
Atlıboyun

**Atlıboyun** (), indiki rəsmi adı **Leninkent** (Leninkənd) () — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Maxaçqala şəhər dairəsinə aid qəsəbə.

## Tarixi
20.09.1924 tarixində Atlıboyun şəhərinin adını Vladimir Leninin şərəfinə Leninkent deyə dəyişdirdilər.

## İstinadlar
Yananqala

**Yananqala**, indiki rəsmi adı **Novıy Maqa** () — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Süleyman-Stalski rayonunda yerləşən bir kənd.

## Tarixi
1950-ci illərdə SSRİ hökuməti tərəfindən Yananqala kəndinə Novaya Maqa adı yeridildi.

## İstinadlar
Altımirzəyurd

**Altımirzəyurd** (), indiki rəsmi adı **Novoçurtax** () — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Novolak rayonunda yerləşən bir kənd.

## Tarixi
1944-cü illərdə SSRİ Çeçenlərin sürgünündən sonra bu kəndi avarlar və laklar ilə dolduraraq Novoçurtah adı verildi. Ondan öncə adı rusca Алты-Мирза-Юрт deyə yazılırdı.

## İstinadlar
Üç-Ovlaq

**Üç-Ovlaq** (, ), indiki rusca rəsmi adı **Первомайское** (Bir may kəndi) — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Qayakənd rayonunda yerləşən bir kənd.

## Tarixi
Üç-Ovlaq kumıklar ovlağı kimi yaranmış yaşayış məntəqəsidir. 1928-1929 illərdə SSRİ hökuməti bu ovlağa darginləri köçürtdü, 1930 ildə isə özbaşına 10 böyük rus ailəsi də bura yaşamağa köçdülər. 1957-ci ildə çeçenləri bu kəndə köçürdərək kommunist bayramı olan 1 may şərəfinə Первомаское adını qoydular.

## İstinadlar
Qovacıq

**Qovacıq** (rus dilində Кеваджик, Куваджук şəkillərində yazılır), indiki rusca rəsmi adı **Sovetskoye** () — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Məhərrəmkənd rayonunda yerləşən bir kənd.

## Tarixi
Tarixi olaraq bu kənddə dağ yahudiləri qalırdı. Kəndin ikinci adı **Məmrac** idi. Deyilənə görə **Məmrac bəy** bir sufi başçısı idi. 1952-ci ildə SSRİ yahudiləri bu kənddən qovandan sonra Sovetski adı verir.

## İstinadlar
Kolin Makkalou

**Kolin Marqaretta Makkalou** () — Avstraliya yazıçısı, məşhur “Tikanlıqda şərqi deyənlər” romanının müəllifi

## Bioqrafiya
Colin Makkalou 1937-ci il iyunun 1-də Vellinqton şəhərində (Yeni Cənubi Uels)  Ceyms və Laura Makkalounun ailəsində anadan olmuşdur. Colinin anası Yeni Zelandiyadan idi və onun əcdadları ölkənin yerli əhalisi olan maori xalqına məxsus olmuşdur. Colin Makkalounun ailəsi tez-tez müxtəlif yerlərə köçür, nəhayət onlarSidneydə məskunlaşır. 
Kolin Makkalou yaxşı təhsil almış və rəssamlıqla məşğul olmuş, hətta bir ara şeir yazmışdır. Valideynlərinin təsiri ilə o, gələcək peşəsi olaraq həkimliyi seçmişdir. Kolin Makkalou Sidney Universitetində neyropsixologiya ixtisası üzrə təhsil almışdır. Universiteti bitirdikdən sonra Royal North Shore Hospitalda işləmişdir. 1963-cü ildə o, Londona köçmüşdür.
1967-1976-cı illərdə Kolin Makkalou Yale Universitetinin Yale Tibb Məktəbində neyrobiologiya şöbəsində tədqiqat və tədris fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Məhz bu dövrdə o, ilk dəfə ədəbi fəaliyyətə başlamış, “Tim” və “Tikanlıqda şərqi deyənlər” romanlarınını yazmış və sonda özünü tamamilə ədəbi yaradıcılığa həsr etməyə qərar vermişdir. Kolin Makkalou 1970-ci illərin sonlarından Norfolk adasına köçmüş, ömrünün sonlarınadək burada yaşamışdır.
Kolin Makkalou 29 yanvar 2015-ci ildə 78 yaşında böyrək çatışmazlığından vəfat etmiş, Norfolk adasında, Emily Bay məzarlığında dəfn olunmuşdur.

## Yaradıcılığı
1974-cü ildə Kolin Makkalounun debüt romanı “Tim” nəşr olunmuşdur. Üç il sonar, 1977-ci ildə isə məşhur “Tikanlıqda şərqi deyənlər” (“The Thorn Birds”) romanı nəşr olunmuş və qısa vaxtda əsər bütün dünyada bestsellerə çevrilmişdir. Roman iyirmidən çox dilə tərcümə edilmiş və yazıçıya dünya şöhrəti qazandırmışdır. Romanın gətirdiyi uğurdan ilhamlanan yazıçı müxtəlif janrlarda xeyli əsər nəşr etdirmişdir. Lakin onun heç bir əsəri “Tikanlıqda şərqi deyənlər” romanı qədər müəllifə uğur gətirməmişdir.
Romanda 1915-ci ildən cərəyan etməyə başlayan hadisələr yarım əsri əhatə edir.  Roman yeddi hissədən ibarətdir. Hər bir hissədə əsas qəhrəmnlardan birinin xarakteri açılır. əsərdə Yeni Zelandiyada kasıb çoban kimi fəaliyyət göstərən Kliri ailəsinin daha sonar Avstraliyanın ən böyük malikanələrindən biri hesab edilən Drogedanın sahibkarlarından birinə çevrilməsindən bəhs edilir.

## ƏSƏRLƏRİ
### Roman
* Tim (1974)
* The Thorn Birds (1977) (Azərbaycan dilinə “Tikanlıqda şərqi deyənlər” adıyla çevrilib)
* An Indecent Obsession (1981) 
* A Creed for the Third Millennium (1985)
* The Ladies of Missalonghi (1987)
* The Song of Troy (1998) 
* Morgan's Run (2000)
* The Touch (2003) 
* Angel Puss (2004)
* The Independence of Miss Mary Bennet (2008)
* Too Many Murders (2010)
### Bioqrafiya
* The Courage and the Will: The Life of Roden Cutler VC (1999)
### Roma seriyası
* The First Man in Rome (1990)
* The Grass Crown (1991)
* Fortune's Favorites (1993)
* Caesar's Women (1996)
* Caesar (1997)
* The October Horse (2002)
* Antony and Cleopatra (2007)
### Carmine Delmoniko seriyası
# On, Off (2006)
# Too Many Murders (December 2009)
# Naked Cruelty (2010)
# The Prodigal Son (2012)
# Sins of the Flesh (2013)

## İstinadlar
Nyukomenin buxar maşını

thumb|250px|Nyukomenin 1712 atmosfer buxar mühərrikinin animasiya diaqramı.
thumb|250px|Nyukomenin mühərrikinin qravürası. Bu şəkil, Henri Beatonun 1717-ci il tarixli qravürasının dəyişdirilmiş surəti olan Desagliers's A Course in Experimental Philosophy, 1744-dəki rəsmdən kopyalanıb. Bu, ehtimal ki, Nyukomenin 1714-cü ildə Uorşikdə yerləşən Qrief kömür şaxtasında quraşdırılmış ikinci mühərrikidir.

**Nyukomenin buxar maşını** — mədənlərdə su vurmaq üçün istifadə edilən və XVIII əsrdə geniş yayılan buxar-atmosfer maşını.

## Tarixi
Turbin tipli buxar maşını (eolipile) eramızın əvvəl I əsrində İsgəndəriyyə Heron tərəfindən icad edilmişdir, lakin unudulmuş bir oyuncaq olaraq qaldı və yalnız XVII əsrin sonunda buxar mühərrikləri yenidən həvəskarların diqqətini çəkdi. Denis Papin təhlükəsizlik klapanı olan yüksək təzyiqli buxar qazanını icad etdi və silindrdə daşınan pistondan istifadə ideyasına öncülük etdi. Lakin Papen praktiki həyata keçirə bilmədi.

1705-ci ildə ixtisasca bir dəmirçi olan Tomas Nyukomen tinker C. Kouli ilə birlikdə su nasosu (su qaldırıcı) üçün buxar mühərriki düzəltdi, təkmilləşdirmə təcrübələri düzgün işləməyə başlayana qədər təxminən on il davam etdi (1712). ). 8 at gücünə malik maşın 80 metr dərinlikdən suyu qaldırdı. Göründüyü kimi, Newcomen Papendən əvvəllər əldə etdiyi eksperimental məlumatlardan istifadə etdi, o, silindrdəki pistonda su buxarının təzyiqini öyrəndi və pistonu ilkin vəziyyətinə qaytarmaq üçün əvvəlcə buxarı əl ilə qızdırıb soyudu.

Bununla belə, Nyukomen öz ixtirası üçün patent ala bilmədi, çünki buxar su qaldırıcısı 1698-ci ildə Nyukomenin sonradan əməkdaşlıq etdiyi T. Severi tərəfindən patentləşdirilib, çünki Severinin patenti Parlament Aktı ilə 1733-cü ilə qədər qüvvədə idi. Nyukomenin cihazı su qaldıran nasosu olan bir porşenli buxar mühərriki idi və açıq-aydın o qədər də səmərəli deyildi, çünki konteynerin soyudulması zamanı hər dəfə buxarın istiliyi itirilirdi və işləmək olduqca təhlükəlidir: yüksək buxar təzyiqinə görə , mühərriklər bəzən partlayırdı. Bu cihaz həm su dəyirmanının təkərlərini fırlatmaq, həm də mədənlərdən suyu çıxarmaq üçün istifadə edilə bildiyi üçün ixtiraçı onu “mədənçinin dostu” adlandırıb.

Porşenli buxar mühərriki olan Nyukomen su qaldırıcı nasosları İngiltərədə və digər Avropa ölkələrində dərin su basmış mədənlərdən suyun vurulması üçün istifadə olunurdu ki, onsuz iş mümkün deyildi. 1733-cü ilə qədər onlardan 110-u alınmışdı, onlardan 14-ü ixrac üçün idi. Bəzi təkmilləşdirmələrlə onlardan 1454-ü 1800-cü ilə qədər istehsal edilmiş və XX əsrin əvvəllərinə qədər istifadədə qalmışdır. Rusiyada ilk Nyukomen maşını 1777-ci ildə Kronştadtda dok suyu boşaltmaq üçün ortaya çıxdı. Vattın təkmilləşdirilmiş maşını, aşağı keyfiyyətli kömür bolluğu olan Nyukomenin maşınının yerini tuta bilməzdi. Xüsusilə, 1934-cü ilə qədər İngiltərədəki kömür mədənlərində Nyukomen maşınlarından istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Leontyev paradoksu

**Leontyev paradoksu** () — 1947-ci il üçün ABŞ-nin xarici ticarətini təhlil edərkən Hekşer-Ulin nəzəriyyəsini təkzib edən bir müşahidə. Leontyev güman edirdi ki, ixracda kapital tutumlu malların payı artacaq, əmək tutumlu mallar isə azalacaq. Əslində ABŞ-ın ticarət balansını təhlil etdikdə əmək tutumlu malların payı azalmayıb, əksinə, 1947-ci ildən bu yana daha sürətlə artmaqdadır. Paradoksun mahiyyəti budur.

## Haqqında
Leontyev paradoksunun həlli ondan ibarətdir ki, düzgün tədqiqat xarici ticarətin iki faktorlu deyil, çoxfaktorlu modelini tələb edir. ABŞ-nin idxal etdiyi malların əmək intensivliyi kifayət qədər yüksəkdir, lakin malların dəyərində əməyin qiyməti ABŞ ixracından xeyli aşağıdır. Birləşmiş Ştatlarda əməyin kapital intensivliyi əhəmiyyətlidir, yüksək əmək məhsuldarlığı ilə birlikdə bu, ixrac tədarüklərində əməyin qiymətinə əhəmiyyətli təsir göstərir. Bu, xidmətlərin payının, əməyin qiymətlərinin və ABŞ iqtisadiyyatının strukturunun artımı ilə bağlıdır (ABŞ Əmək Departamentinin məlumatına görə, 2007-ci ilin fevral ayına olan məlumata görə, sənaye sektorunda işləyən  milyon nəfərdən  milyonu qeyri-kənd təsərrüfatı sektoru məşğul olub). Bu, ixrac istisna olmaqla, bütün Amerika iqtisadiyyatında əmək intensivliyinin artmasına gətirib çıxarır.

## Məsuliyyəti
ABŞ idxalının böyük hissəsi istehlak mallarıdır, bunu Çin və Asiya-Sakit okean regionu ölkələri ilə ticarətdə yüksək kəsir (2006-cı ildə 130 milyard dollardan çox) sübut edir. 2006-cı ildə ABŞ-yə ümumi idxal 2,831 trilyon dollar təşkil edib ki, bunun da 2,5 trilyon dollardan çoxu əmtəə idxalından əldə edilib. Əmtəə idxalının qiymətləri orta hesabla (xammal istisna olmaqla) ABŞ-nin daxili qiymətlərinin artımından daha ləng artır (2007-ci ilin fevralında daxili qiymətlər 0,4% artıb, qeyri-əmtəə idxalının qiymətləri 0,1% azalıb), bu, təchizatçı ölkələrin əmək bazarlarının yüksək potensialı. Bu vəziyyət Amerika sənayesinin kapital tutumunun artmasına və inflyasiyanın azalmasına səbəb olur. 1971-ci ilə qədər (dolların qızıldan ləğv edildiyi il) ABŞ-yə genişmiqyaslı idxal Fed ehtiyatlarından qızılın çıxması ilə əlaqələndirilirdi (idxalçı ölkələr dolları qızıla dəyişdirirdilər), bu, inflyasiyanın artmasına səbəb oldu və inkişafı ləngitdi. ABŞ iqtisadiyyatının yüksək kredit dəyərinə görə və ABŞ-də yüksək yerli əmək məşğulluğu və istehsalın aşağı kapital tutumu ilə çoxlu malların istehsalına ehtiyac olması səbəbindən. 1976-cı ildə dolların artıq real qızılla təmin olunmadığı, ancaq qanunla təmin olunduğu Yamayka valyuta sisteminin qəbulu ABŞ-yə ticarət kəsirini rahat şəkildə artırmağa imkan verdi (1975-ci ildən kəsir artır - 9 ildən. milyard 1976-cı ildə 2006-cı ildə 835 milyard) inflyasiya olmadan və əhalinin rifahının yüksək artımı ilə (ABŞ-də əməyin qiymətinə nisbətən istehlak mallarının dəyərinin aşağı olması səbəbindən).

## Həmçinin bax
* Vasili Leontyev

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Opyo

**Opyo** () —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti, Qrass dairəsi, Qrass-1 kantonu . Mart 2015-ci ilə qədər kommun inzibati olaraq ləğv edilmiş Sent-Oban (kanton)|Sent-Oban kantonunun (Qrass dairəsi) bir hissəsi idi.

Kommunanın sahəsi 9,47 km², əhalisi 2143 nəfərdir  (2006) artım tendensiyası ilə: 2184 nəfər  (2012), əhalinin sıxlığı 230,6 nəfər / km²-dir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı — 2142 nəfər təşkil edirdi, 2012-ci ildə isə — 2184 nəfər.

Əhali sayının dinamikası:


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:2300
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:125 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1962 color:pink width:1
   from:0 till:542 width:15 text:542 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1968 color:pink width:1
   from:0 till:790 width:15 text:790 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1975 color:pink width:1
   from:0 till:1021 width:15 text:1021 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1982 color:pink width:1
   from:0 till:1336 width:15 text:1336 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1990 color:pink width:1
   from:0 till:1792 width:15  text:1792 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1999 color:pink width:1
   from:0 till:1922 width:15  text:1922 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2006 color:pink width:1
   from:0 till:2143 width:15  text:2143 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2012 color:pink width:1
   from:0 till:2184 width:15  text:2184 textcolor:black  fontsize:8px


## İstinadlar