open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ues Kreyven

**Ues Kreyven** (; ) — ABŞ rejissoru, prodüseri, ssenaristi və aktyoru.

## Həyatı
Ues Kreyven 1932-ci ildə ABŞ-nin Klivlend ştatının Ohayo şəhərində Karolin (ilk soyadı Miller) və Pol Kreyvenin ailəsində anadan olmuşdur. Ailəsi protestant olub. Əvvəllər ingilis ədəbiyyatı üzrə fakültəyə daxil olsa da, uzun sürən xəstəlikdən sonra fakültəni tərk edir. Sonralar psixologiya ilə məşğul olur. 1963-cü ildə psixoloq vəzifəsinə layiq görülür. Nyu-Yorka qayıtdıqdan sonra bir müddət taksi şoferi işləyir. Səs rejissoru işlədikdən sonra 1971-ci ildə rejissor Şon Kanninhem ilə "Birlikdə" filmini çəkir. Beləcə, Ues Kreyven film karyerasının təməlini qoyur. Ues Kreyven "Təpələrin gözləri var" filminə görə mükafata layiq görülür. Film karyerasının ən uğurlu çəkdiyi film isə 1984-cü ildə çəkilən "Qarağac küçəsində qarabasma" filmi olur. Film, o cümlədən, Ues Kreyven tənqidçilər tərəfindən müsbət qarşılanmış və bir çox mükafata layiq görülmüşdür. 1996-cı ildə "Qışqırıq" filmini çəkmişdir. 2015-ci ildə "MTV" kanalında yayımlanan "Qışqırıq" serialında bir müddət prodüserlərdən biri olaraq çalışmışdır. Ues Kreyven 30 avqust 2015-ci il tarixində Kaliforniya ştatının Los Anceles şəhərində yerləşən evində, uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Ues Kreyven Bonni Bröker () ilə ailə həyatı qurduqdan sonra Conatan və Cessika adlı övladları dünyaya gəlir. Təxminən 10 il birlikdə yaşadıqdan sonra ayrılırlar. Bonni Broeker Tom Çapin () ilə ailə həyatı qurmuşdur. Ardınca Ues Kreyven Mimi Kreyven ilə ailə həyatı qursa da, bir müddət sonra boşanırlar. Ues Kreyven çox keçmədən film prodüserinlərindən biri olan İya Labunka ilə ailə həyatı qurur.

## Filmoqrafiya

### Rejissor
* 1972: Soldan axırıncı ev
* 1977: Təpələrin gözləri var
* 1981: Ölümcül xeyir-dua
* 1984: Qarağac küçəsində qarabasma
* 1985: Təpələrin gözləri var 2
* 1986: Ölümcül dost
* 1988: İlan və göy qurşağı
* 1989: Şoker
* 1994: Ues Kreyvenin yeni qarabasması
* 1995: Vampir Bruklində
* 1996: Qışqırıq
* 1997: Qışqırıq 2
* 2000: Qışqırıq 3
* 2005: Gecə reysi
* 2006: Paris, mən səni sevirəm
* 2010: Götür mənim ruhumu
* 2011: Qışqırıq 4

### Ssenarist
* 1972: Soldan axırıncı ev
* 1977: Təpələrin gözləri var
* 1984: Qarağac küçəsində qarabasma
* 1985: Təpələrin gözləri var 2
* 1987: Qarağac küçəsində qarabasma 3: Yuxu döyüşçüləri
* 1988–1990: Freddinin qarabasmaları
* 1989: Şoker
* 1992: Qarabasma kafesi
* 1994: Ues Kreyvenin yeni qarabasması
* 2000: Drakula 2000
* 2006: Təpələrin gözləri var
* 2006: Paris, mən səni sevirəm
* 2007: Təpələrin gözləri var 2
* 2011: Qışqırıq 4

### Rol aldığı filmlər
* 1989: Şoker
* 1994: Ues Kreyvenin yeni qarabasması
* 2006: Paris, mən səni sevirəm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Wes Craven interview
Şoker (film, 1989)

**Şoker** () — 1989-cu ildə çəkilən ABŞ filmlərindən biridir. Filmin B filmləri (az büdcəli) siyahısına daxil olmasına baxmayaraq böyük gəlir əldə etmişdir. Filmin rejissoru və ssenaristi məşhur ABŞ rejissoru Ues Kreyvendir. Filmin digər adı "Ues Kreyvenin Şokeri" kimi səslənir. Filmin distribütori Universal Pictures kinokompaniyasıdır.

## Məzmun

ABŞ, Los-Anceles. Cavan futbolçu Conatan Parker Amerikan futbolunda aldığı beyin zədəsindən sonra gecələr qəribə yuxular görməyə başlayır. Conatan yuxuda Horas Pinker adlı manyakın özgə bir ailəni necə öldürdüyünü görür. O, polislərin diqqətini cəlb edir və polislər ilə manyakın axtarışına başlayır. Lakin bir müddət keçdikdən sonra manyakın hədəfi Conatanın ailəsi olur. İlk hədəfi isə Conatanın nişanlısı olur. Horas Conatanın nişanlısını ad günündə öldürür. Nişanlısı dəfn edildikdən sonra Conatan yuxularında nişanlısının ruhunu görür. Conatan Horasdan intiqam almaq niyyətindədir. Bu hadisədən sonra Conatan və atası Don Parker manyakın izinə düşürlər. Lakin nə Conatan, nə də atası Don başa düşürlər ki, manyak Horası tutmaq elə də asan olmayacaq. Nəhayət, Horas elektrik stuluna məhkum etdildikdən sonra ölür. Lakin elektrik stuluna məhkum edilməmişdən əvvəl elə edir ki, öldükdən sonra onun ruhu daima yaşasın.

Öldükdən sonra Horasın ruhu yanında dayanan qızın içinə girir. Bundan heç kəs xəbər tutmur. Onu maşında apararkən, qəflətən detektivlərə hücum edir. Bu zaman qəza baş verir. Qəzada detektivlərin hər ikisi ölür. Lakin Horas ruh olduğuna görə ona heç nə olmur. Horas bunun ardınca maşındakı detektivlərdən birinin içinə girərək, Conatanın evinə gəlir. Detektivin içindəki Horas Conatanı səsləməyə başlayır. Conatan isə televizorda onu səsləyən detektivin ölüm xəbərini eşidir. Conatan qaçmağa başlayır. Bu zaman onu Horas təqib etməyə başlayır. Horas Conatanın yaxın qaradərili dostunu öldürür. Hətta onun atasının belə bədəninə daxil olur. Lakin Conatan atasını onun ruhundan xilas etməyi bacarır. Bu hadisədə baş verdikdən sonra Conatan yoldaşları ilə Horası təqib etməyə başlayır. Sonda Conatan onunla üz-üzə gəlir. Horas onunla televiziya kanallarında vuruşmağa başlayır. Conatan televizordan çıxdıqdan sonra onu televizorun içində saxlayır və elektriki söndürür. Horasın ruhu televizorun içində qalaraq ölür. Beləcə, Conatan öz nişanlısının intiqamını almış olur.

## Rollarda

## Saundtrek

## Maraqlı faktlar
* "Şoker" filmi 10 aya çəkilmişdir.
* Conatan Parker ikinci gördüyü yuxusunda "Mariann" və "Vaqner" küçələrini görür. Mariann bu filmin prodüseridir, Vaqner isə aktyordur.
* Ues Kreyvenin ilk nikahından olan övladları Conatan və Cessika Kreyven epizodik rollarda çıxış etmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* ''RottenTomatoes.com'' review
* ''DVDManiacs'' review 
* Craptastic Movies Review
May böcəyi

**May böcəyi** () - Lövhəbığlar fəsiləsinin melolontha cinsinə aid sərtqanadlı.

## Xarici quruluşu
May böcəyinin bədəni 2;2,5 sm uzunluğundadır. Bədəni silindrik formada olub açıq qəhvəyi rəngdədir. May böcəyinin bədəni 3 hissədən: baş, döş, qarıncıqdan ibarətdir. May böcəyinin başı düzünə birləşmişdir. O, başını aşağı əyə bilir. Baş hissəsində 6 buğumdan ibarətdir. Başda ağız,1 cüt bığcıq, mürəkkəb (fasetli) gözləri var. İki ağız tipi var: gəmirici və sorucu. Gəmirici ağız tipi bir cüt buğumsuz üst çənədən, bir cüt buğumlu alt çənədən habelə üst və alt dodaqdan ibarətdir. Gəmirici ağızdan fərqli olaraq sorucu ağız tipində üst dodaq ixtisar olmuş və kiçik lövhəcik şəklindədir. Üst çənə yoxdur. Alt çənə isə boru şəklindədir və xortum əmələ gəlir. Döş 3 buğumdan ibarətdir. Ön, orta və arxa döşdən ibarətdir. Hər buğuma bir cüt ayaq birləşir ki, bu da ön, orta, arxa ayaqlari əmələ gətirir. Ayaqlar yalnız yeriməyə deyil, qidalanma zamanı da öz qənimətini tutmaqda və bədəni təmizləməkdə də iştirak edir. Hər ayaq 5 buğumdan-çanaq, burma, bud, baldır, pəncədən ibarətdir. Pəncənin ucunda caynaqlar yerləşir. Ayaqlar 7 tipdə olur. Qarıncıq əsasən 8, bəzən 11 buğumdan ibarətdir. Qarinciqin 8-ci, 9-cu buğumları öz şəklini dəyişərək dişilərdə yumurtaqoyana, erkəklərdə isə cütləşmə orqanına çevrilmişdir. Buğumlarının yan tərəflərində nəfəsgah adlanan kiçik dəliklər görəcəyik. Baş. May böcəyinin başı duzunə birləşmişdir. O, başını aşağı və yuxarı əyə bilir, yanlara isə dönə bilmir. Baş hissəsində 6 buğumdan ibarətdir. Başda ağız,1 cüt bığcıq, mürəkkəb (fasetli) gözləri var. Ağız tipi var: gəmirici  
Döş. 3 buğumdan ibarətdir.(onlardan yalnız 1-ci buğum görünür, 2-3 cü buğum isə görünmür.-üst tərəfdən) Ön. orta, arxa döşdən ibarətdir. Hər buğuma bir cüt ayaq birləşir ki, bu da ön, orta, arxa ayaqları əmələ gətirir. Ayaqlar yalnız yeriməyə deyil, qidalanma zamanı da öz qənimətini tutmaqda və bədəni təmizləməkdə də iştirak edir. Hər ayaq 5 buğumdan-çanaq, burma, bud, baldır, pəncədən ibarətdir. Pəncənin ucunda caynaqlar yerləşir. Ayaqlar 7 tipdə olur. Qarıncıq əsasən 8, bəzən 11 buğumdan ibarətdir. Qarıncığın 8-ci, 9-cu buğumlari öz şəklini dəyişərək dişilərdə yumurtaqoyana, erkəklərdə isə cütləşmə orqanına çevrilmişdir. Qarıncıq buğumlarının yan tərəflərində nəfəsgah adlanan kiçik dəliklər (cəmi 16 ) var. Hər buğumda 1 cüt nəfəsgah dəliyi var.

## Yayılma arealı

## İstinadlar
Sevinç Muminova

**Sevinç Muminova** (, ) — Özbəkistan müğənnisi və aktrisası.

## Həyatı
Sevinç Muminova 1982-ci ildə Özbəkistan SSR–in Fərqanə vilayətinin Altıarıq tumanında anadan olmuşdur. Hazırda həm Daşkənd, həm də Fərqanə şəhərində yaşayır. Anası milliyyətcə azərbaycanlı, atası isə milliyyətcə özbəkdir. Daşkənd Mədəniyyət İnstitutunun məzunudur. Repertuarı Azərbaycan mahnıları ilə zəngindir. ilə ailə həyatı qurmuşdur. 2008-ci ilin yay aylarında "Sevasan Meni" (Sevirsən məni) adlı mahnısının klipini Azərbaycanın İsmayıllı rayonunun Lahıc kəndində çəkdirmişdir.  2020-ci ildə Hüseyn Kərbəlaov adlı iraqlı gənclə ailə qurdum

## Mahnı albomları
*To'lin oy ()
*Sog'indim ()
*Yuragim nolasi ()
*Yagonam ()
*Olib ket ()
*Sevasan meni ()

## Diskoqrafiyası
### Klipləri

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
*.
*Севинч Муминова на  КиноПоиск.Ru
*Fan page of Sevinch Muminova in Facebook
*Sevinc Muminova in İMDb.com
*http://muz.uz/content/xonandalar/sevinch-mominova.html

## Xarici keçidlər
*YouTube-da bax : Sevinç Muminova - Jonim klipi
*YouTube-da bax : Sevinç Muminova - Olib Ket klipi
*YouTube-da bax : özək dilində Baxt uchun million filmi
*YouTube-da bax : özək dilində Sarvinoz filmi
Amnistiya

**Amnistiya** — cəzanın yüngülləşdirilməsi yaxud ləğv edilməsidir.

Amnistiya elə bir normativ-hüquq aktıdır ki, o, hüquq pozuntuları törətmiş şəxslərin fərdi olaraq müəyyənləşdirilməmiş dairəsi barəsində qəbul edilir və həmin şəxsləri, onlara qarşı tətbiq olunmuş və ya oluna biləcək sanksiyalardan (cəzalardan) azad edir, yaxud yüngülləşdirir.

Amnistiyanın tətbiqi dairəsi heç də cinayət qanunvericiliyi ilə məhdudlaşmır, bir sıra ölkələrdə tez-tez vergi amnistiyası aktları da qəbul edilir.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 95-ci maddəsinin 1-ci hissəsinin 19-cu bəndinə əsasən amnistiya məsələlərinin həlli Milli Məclisin səlahiyyətinə aiddir. Bu səlahiyyət təkcə cinayət qanunvericiliyi ilə məhdudlaşmır. Cinayət qanununa gəldikdə isə, Cinayət Məcəlləsinin 81-ci maddəsinə əsasən cinayət törətmiş şəxslər amnistiya aktı ilə cinayət məsuliyyətindən azad edilə bilərlər. Cinayət törətməyə görə məhkum olunmuş şəxslər isə cəzadan azad edilə bilərlər, yaxud onlara təyin olunmuş cəzanın müddəti azaldıla bilər və ya belə şəxslərin cəzasının çəkilməmiş hissəsi daha yüngül cəza növü ilə əvəz edilə bilər və yaxud belə şəxslər əlavə cəzadan azad edilə bilərlər. Amnistiya aktı ilə cəzasını çəkmiş şəxslərin məhkumluğu götürülməsi də mümkündür.

## Mənbə
*"Bizim yol" qəzeti, vəkil Fuad Ağayevlə müsahibə
Kodak

thumb|right|250px|Kodak rəqəmsal fotoaparatı
**Kodak**  — fototexnika və kinoməhsullar istehsal edən məşhur ABŞ şirkəti. Mənzil-qərargahı ABŞ-nin Nyu-York ştatının Roçester şəhərində yerləşir.

## Mülkiyyət
Şirkət səhmləşdirilib və azad satışdadır.

2011-ci ilin yanvarına əsas səhm sahibləri aşağıdakılar idi:
* Legg Mason Capital Management (21,6 %).
* Vanguard Group (5,5 %).
* BlackRock Institutional Trust Company (5,1 %).

## Mənbə

* Kodakın rəsmi saytı 
*List of Kodak lenses in lenses DB 
* Kodakın rəsmi saytı
* Fototarix: detektiv kamerası və Kodak 
* Kodak şirkətinin tarixi  
* Фотоохота Encounter,  

## İstinadlar
Dövlət Fövqəladə Vəziyyət Komitəsi

**Dövlət Fövqəladə Vəziyyət Komitəsi (DFVK)** − SSRİ-də 1991-ci ilin 18 avqust − 20 avqust tarixləri arasında hakimiyyəti ələ almış 8 nəfər yüksəkvəzifəli şəxsdən ibarət qurum.

Sonradan "Avqust qiyamı" adı ilə tanınan və dövlət çevrilişi kimi qiymətləndirilən bu qurumun hakimiyyət dövrü cəmi 3 gün davam etmişdir. Qurumu təşkil edənlərdən, intihar etmiş 1 nəfər istisna olmaqla, yerdə qalan digərləri həbs olunsalar da, həbs olunanlardan hamısı daha sonra amnistiya ilə azadlığa buraxılmış və onlardan biri məhkəmə hökmü ilə bəraət almışdır.

## Tərkibi

## İstinadlar
Ali Sovet (Azərbaycan)

**Azərbaycan Ali Soveti** — 1937–1995-ci illərdə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında dövlət hakimiyyətinin ali və yeganə qanunverici orqanı. 1991-ci ilədək **Azərbaycan SSR Ali Soveti**, 1991-ci ildən isə **Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti** adlandırılmışdır. 1995-ci ildə ləğv edilərək səlahiyyətləri Azərbaycan Respublikası Prezidenti və yeni yaradılmış Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi təsisatları arasında bölüşdürülmüşdür.

## Haqqında
Azərbaycan SSR Ali Soveti 24 iyun 1938-ci ildə təsis edilmişdir.

Azərbaycan SSR Ali Soveti birpalatalı olub Azərbaycan SSR Konstitusiyasına əsasən Azərbaycan SSR-ə verilmiş bütün hüquqları həyata keçirirdi. Bu hüquqlar Azərbaycan SSR Konstitusiyasına görə Azərbaycan SSR Ali Sovetinə hesabat verən dövlət orqanlarının — Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin, Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin və respublika nazirliklərinin səlahiyyətinə daxil olmamışdır.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputatlar gizli səsvermə yolu ilə ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ əsasında, ortalama hər 12.500 əhalidən 1 nəfər hesabı ilə seçilirdi. Mandat müddəti, I və XI çağırışlar istisna olmaqla, 4 il təyin olunmuşdu. 21 yaşına çatmış seçki hüququ olan istənilən şəxs — fəhlələr, kolxozçular, mədəniyyət xadimləri, dövlət partiya xadimləri Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilə bilərdilər.

## Çağırışlar

* I çağırış (1938–1946)
* II çağırış (1947–1950)
* III çağırış (1951–1954)
* IV çağırış (1955–1959)
* V çağırış (1959–1962)
* VI çağırış (1963–1966)
* VII çağırış (1967–1970)
* VIII çağırış (1971–1975)
* IX çağırış (1975–1979)
* X çağırış (1980–1984)
* XI çağırış (1985–1990)
* XII çağırış (1991)
* Ali Sovetin Milli Şurası (1991–1995)

## Rəhbərlər
1920–1938-ci illərdə dəfələrlə idarəetmə sistemi dəyişsə də, 1938-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti təsis olundu. Təkpartiyalı rejim olduğu üçün bütün rəhbərlər Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının üzvü olublar.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan SSR Ali Soveti (1920–1991-ci illər)
Tuğluq Teymur xan

**Tuğluq Teymur xan** () — Moğolustan və Mavəraünnəhrin 1-ci xanı.

## Həyatı
Tuğluq Teymur xan ibn Əmil xoca bin Duva xan bin Barak xan bin Yusun-Duva bin Mutugen bin Cığatay xan bin Çingiz xan.

Bu zamanlar monqol xanı Tuğluq Teymur Mavəraünnəhr üzərinə hücum edib bu varlı ölkəni ələ keçirmişdi. O, 25 yaşlı Teymuru Keş vilayətinə hakim təyin etdi. Teymur Qaşqadərya vadisini idarə edir. Teymur və Tuğluq Teymur arasında ziddiyyət başlayır. Teymur onun yanından qaçır, Sistanda baş verən döyüşdə yaralanaraq, ömürlük şikəst qalır. Bundan sonra onu Teymurləng, Avropada isə Tamerlan adlandırdılar.

Teymur və qayını Əmir Hüseynin ordusu 1365-ci ildə Tuğluq Teymur tərəfindən məğlub edildi. Tuğluq Səmərqənd üzərinə yeridi. Həmin il Səmərqənddə sərbədarilər hərəkatı (farsca "dara çəkilənlər" deməkdir), yəni İran və Mərkəzi Asiyada monqol əsarətinə qarşı xalq azadlıq hərəkatı baş verdi. Onlar əsasən Səmərqənd sənətkarlarından ibarət idi. Sərbədarilər qrupuna Əbubəkr Kələvi, mədrəsə tələbələri Mövlanzadə və Xurdaq, Buxari başçılıq edirdilər. Onlar Səmərqəndin müdafiəsini təşkil etdilər, xalqı silahlandırdılar. Tuğluq Teymurun qoşunu Səmərqəndə girdi, lakin məğlub edildi. Üsyançılar bütün Səmərqənd vilayətində hakim oldular. Teymur ilə Hüseyn 1366-cı ildə özlərini üsyançıların tərəfdarı kimi göstərdilər, sonra isə üsyançılara divan tutdular (1366).

Moğolustana qayıdan Tuğluq Teymuru Mavəraünnəhrdə onun oğlu İlyas xoca əvəz etdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Cığatay xanlığı

## Xarici keçidlər
Üsamə bin Ladenin öldürülməsi

**Üsamə bin Ladenin öldürülməsi** - () Üsamə bin Ladenə qarşı həyata keçirilən hərbi əməliyyat.

[thumb|300px|right|[Barak Obamanın Bin Ladenin ölümü bardə olan çıxışı.]]

## Xarici keçidlər
Nəmrud

**Nəmrud** (; ) —Tövratda və Quranda xatırlanan şah, ovçu.

## İbrahim peyğəmbər və Nəmrud
(Bəqərə surəsi 158-ci ayə və sonrakı ayələr)

Nəmrudun adı İbrahim peyğəmbərlə bərabər çəkilir.

Millətinə bütlərin heç bir fayda verə bilməyəcəyini, dəfələrcə deyən və ancaq Uca Allahın üstün vəsflərə sahib olduğunu bildirən İbrahim (ə.s.) millətinin özünə inanmadığını gördükdə dərhal Nəmrudun yanına getdi. Qurani-Kərimdə adı keçməyən və o dövrdə millətin idarəçisi olan Nəmrud, sahib olduğu sərvət və səltənəti ilə özünü tanrı hesab edirdi.

İbrahim (ə.s.) Nəmruda Allah inancı haqqında bəhs etdi. Ancaq o, rədd etdi və İbrahim (ə.s.) ilə Rəbbi haqqında mübahisə etdi. İbrahim (ə.s.) Allah təalanın həm dirildən həm də öldürən olduğunu dedikdə, Nəmrud da bunu edə biləcəyini dedi. Nəmrud bunu isbat etmək üçün həbsdə olan iki adamı gətizdirir, onlardan birini öldürür, birini isə azad edir. Beləcə öldürməyə və diriltməyə qadir olduğunu göstərir. Bu dəfə İbrahim (ə.s.): "Allah Günəşi şərqdən doğdurur, bacarırsansa, sən onu qərbdən doğdur!" – dedikdə, o kafir (Nəmrud) donub qalmışdı".  (əl-Bəqərə surəsi, 2/258)

İbrahim peyğəmbərin möcüzəsi kafir Nəmrud şahın qəzəbini daha da coşdurdu. İbrahim peyğəmbəri yanına çağırıb dedi: Hamı mənə ümid bəsləyib hamı məndən qorxur bütün bunlara baxmıyaraq mənim allahlığıma şübhəmi edirsən? İbadətinə çağırdığın Allah kimdir? İbrahim peyğəmbər isə cavabında dedi: Allah günəşi yaratmış və onun iradəsi ilə hər gün onu şərq tərəfdən çıxarar. Əgər qüdrətin varsa bu qanunu dəyiş. Nəmrud bu cavabın qarşısında çıxılmaz qaldı. Sonralardan öz ölkəsindən çıxıb Hürran (Əfur yarmadasında böyük şəhərlərdən biri idi. İraq və Suriya arasında yerləşırmış) şəhərinə getdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Bəqərə surəsi
* Nəmrud dağı

## Xarici keçidlər
Nestori

**Nestori** (, ) — Konstantinopol şəhərinin arxiyepiskopu.

## Həyatı
431-ci ildəki Birinci Efes Məclisində İsanın insan və tanrı təbiətlərini ayrı tutmuş, İsaya 30 yaşındaykən Kəlamın endiyi, Məryəmin daha önce sadəcə saf və günahsız bir insan olan İsanın anası olduğu, dolayısıyla da Məryəmin tanrı anası olaraq qəbul edilmesi gərək olduğunu qəbul etməmişdir. Daha sonra aparılan İkinci Efes Məclisində Nestorun aforoz edilməsi də, günümüzə qədər gəlib çatan nəsturi, kəldani kimi diofizit kilsələrin qurulmasına yol açmışdır.

## İstinadlar
Fridrix Völer

**Fridrix Völer** (almanca *Friedrich Wöhler*; 31 iyul 1800-cü il Eşersxeym — 23 sentyabr 1882-ci il, Hettingen) — alman kimyaçısı, təhsilcə həkimdir . Kimyanı L.Gmelindən Heydelbergdə və Y.Berseliusdan Stokgolmda öyrəndi. 1831-ci ildən Kasseldə texniki məktəbin professoru idi, 1836-cu ildən ömrünün axırına qədər Hettingendə professor idi. 1853-cü ildən Peterburq Elmlər Akademiyasının xarici müxbir üzvü idi. 1824-cu ildə turşəng turşusunu kəşf etmişdir.
 
## Sidik cövhərinin sintezi

1824 ildə NH4CNO almaq istəyəndə, Völer ağ şəffaf kristallik maddə almışdır, hansı ki ammonium və sian turşuna qarşı heç bir reaksiya vermirdi. 1828 o qeyd etdi di bu maddə tərkib və xassəsinə görə sidik covhərilə oxşardır. Belə ki Völer ən birinci insan idi ki hansı ki qeyri-üzvi maddədən üzvi maddə sintez etmişdir, və bununla vitalistik elminin yayılmasına qədəm qoymuşdur. Ancaq sidik cövhərini sintezi yeganə faktor idi hansı ki həyat qüvvəsinə qədəm qoya bilmədi. Canlı qüvvənin kimyada yox olması ancaq 1860 ildə baş verdi, hansı ki fransız kimyaçısı P.E.M.Bertlonun sintezlərinin hesabına baş verdi.

## Völerin üzvi kimya sahəsində işləri

1832-ci ildə Fridrix Völer və Yustus Libix "acı badam turşusunun" törəmələrini öyrənəndə gostərdilər ki, benzoil C7H5O radikalı heç bir dəyişiklik olmadan bir haldan o bir hala keçir,bununla belə radikal teoriyası daha da gücləndi. Völera üzvi kimya sahəsində başqa işlər də məxsusdur: sidik turşusunu və onun törəmələrinin öyrənilməsi (Libixlə birlikdə 1838), dietil tellurun (1840), hidroxinonun (1844) alınması, opia alkaloidlərinin təhqiqi (1844). 

## Völerin qeyri-üzvi kimya sahəsində işlər

Völerin qeyri-üzvi kimya sahəsində işləri:alüminiumum kalium və alüminium xloridlə közərmə nəticəsində alınmması (1827), bu usülla berillium və ittiriumun alınması (1828), fosforun turş fosfor kalsiumla karbon və qumun kozərtməsi nəticəsində alınması (1829), silisium və onun hidrogenlə və xlorla alınması (1856-1858), silisiumun nitridlərini və titanın alınması (1857-1858), kalsum karbidin alınması və onun su ilə reaksiya nəticəsində asetilenin alınması (1862). Völer böyük elmi məktəb yaratmışdır və təhsil ıdarəsini yazmışdır, hansının ki geniş arealı var idi. 

## Qeydlər

# 1823-cü ildə Margburg universiteti ona tibb elmləri doktor dərəci verdi. 

## Həmçinin bax

* Vitalizm
* Radikal nəzəriyyəsi
Cenchrus americanus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Tarix
2000 ildən çox tarixə malik olan bu bitki ilk dəfə Afrika qitəsində yetişdirilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Digər dənli bitkilərdən fərqli olaraq bu növün özünün spesifik xüsusiyyətləri vardır. Əsas xüsusiyyətlərindən biri odur ki, məhsul götürüldükdən sonra əkinə hazırlanan yerdə hər hansı gübrəyə ehtiyac olmur.

## Becərilməsi

### Dünyada
Dünyanın bir çox yerində becərilir. Hindistan, Pakistan, Avstraliya və bəzi Avropa və Amerika ölkələrində 10 milyonlarla hektar ərazidə əkilir.

### Azərbaycanda
Azərbaycan təbiəti üçün xarakterik hesab olunmayan bu bitki növü ilk dəfə 2011-ci ildə Bərdədə yetişdirilib. "Regionların sosial-iqtisadi inkişafı" Dövlət Proqramı çərçivəsində Azərbaycana gətirilmiş və sınaq əkini uğurlu nəticələnmişdir. Bu məqsədlə toxum dövlət hesabına Hindistandan alınmışdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağa Əbülhəsən Nəqqaşbaşı Avşar

**Ağa Əbülhəsən Allahverdi oğlu Nəqqaşbaşı Avşar**() — Azərbaycan rəssamı.

## Həyatı
Əbülhəsən Allahverdi oğlu Urmiya civarında anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Ünlü ədəbiyyatşünas və bioqraf Məhəmmədəli Tərbiyət "Danişməndani-Azərbaycan" kitabında yazır: "Onun rəssamlıq əsərləri və rəngli peyzajlarını əmisi, məşhur rəssam Əliəşrəf Avşarın qələmdan və kitab üzərində çəkdiyi miniatur və rəsmlərindən ayırd etmək mümkün deyildir. Əziz xan Sərdar onun əsərlərini töhfə kimi Tehrandakı əyanlara göndərərdi. Onun qələmdan üzərində çəkdiyi rəsmlər hələ sağlığında əlli tümənə satılırdı.
 
Əbülhəsən hicri qəməri 1306 (1888)-cı ildə vəfat etmişdir. ("Əl-məsair vəl-asar"-"Hünərlər və əsərlər")

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 139–140

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Skone (bölgə)

**Skane** — İsveçin ən cənubunda yerləşən inzibati ərazi vahidi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əbülhəsən xan İqbali Azər

**Əbülhəsən xan Musa xan oğlu İqbali Azər** () — Azərbaycan müğənnisi, Təbriz şəhərinin meri.

## Həyatı
Əbülhəsən xan Musa xan oğlu 1870-ci ildə Qəzvin vilayətinin Əlvənd kəndində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.

Təbrizdə yaşamış, gənc yaşlarından istedadlı və muğamı dərindən bilən sənətkar kimi tanınmışdır. 1905–1911 illərdə İran inqilabına qoşulmuş, Səttar xan ona "İqbali Azər" adını vermişdir. Əbülhəsən xan gözəl tembrli, məlahətli, güclü səsə malik xanəndə idi. Onun ifasında "Şur", "Çahargah", "Mahur", "Əbu — əta", xüsusilə, "Segah" muğamları yüksək emosional tərzdə səslənmişdir. Özünəməxsus üslubda ifa etdiyi "Segah" muğamı İranda "Əbülhəsənxan segahı" adı ilə məşhurlaşmışdır.

Əbülhəsən xanın səsi 1914-cü ildə Tiflisdə "Qrammofon" şirkəti tərəfindən vala yazılmış, bu şəhərdə konsertləri olmuşdur. Seyid Şuşinski Əbülhəsən xan ilə yaxından dostluq etmiş, onun yaradıcılığından çox bəhrələnmişdir. Əbülhəsən xan vallarından birində "Hümayun" muğamını oxuyaraq, üzərində onu Seyid Şuşinskiyə həsr etdiyini yazdırmışdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Təbriz şəhərinin başçıları

## Xarici keçidlər
Məhəmmədhüseyn Əminüzzərb

**Hacı Məhəmmədhüseyn Hacı Məhəmmədhəsən oğlu Əminüzzərb** () — İran tacirlər şurasının rəisi, "Maarif əncüməni"nin üzvü.

## Həyətı
İranda maarifin yayılması və yeni məktəblər açılmasının əsas vasitəsi olan "Maarif əncüməni" 1897-ci il noyabr ayında Mirzə Əli xan Əminüddövlənin yardımı və bir sıra tərəqqipərvər ziyalıların təşəbbüsü ilə Tehranda təşkil edildi. "Maarif əncüməni"nin birinci iclası 1898-ci il yanvar ayında Rüşdiyyə məktəbi binasında Cəfərqulu xan Nəyirülmülk, Mahmud xan Muftahülmülk, Mahmud xan Ehtişamüssəltənə, Əli xan Nazimülülum, Mеhdi xаn Mümtəhənüddövlə, Mirzə Abbas mühəndisbaşı, Mirzə Yəhyа Dövlətаbаdinin iştirakı ilə təşkil edildi. Bir həftədən sonra bu əncümənə "Iran", "Ittila" qəzetlərinin redaktoru Məhəmmədəli xan Mücirüddövlə, sonra Şeyx Mehdi Şəmsülüləma, Məhəmmədhüseyn xan Ədibüddövlə qəbul olundular. Əncümənin beşinci iclasında Məhəmmədbağır xan Etimadüssəltənə, altıncı iclasınla Hacı Məhəmmədhəsən Əminüzzərb və onun oğlu Məhəmmədhüseyn əncümən üzvlüyünə qəbul edildilər.

Əminüzzərb 1905-ci ildə Avropada olmuşdu.

23 noyabr 1906-cı ildə İran Milli bankının əsasnaməsinə görə bu şəxslər puldan istifadə edə bilərdilər: Əminüzzərb, Məhəmmədismayıl ağa Təbrizi, sərraf Hacı Bağır ağa Təbrizi, Ərbab Cəmşid və Tumanyants.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Roskild müqaviləsi

**Roskild müqaviləsi** -  1658-ci ilin 26 fevral tarixində Danimarka və İsveç arasında imzalanmışdır. Müqavilə 1655 və 1661-ci illər arasında baş vermiş şimal müharibələrinin skandinaviya hissəsinin bitməsi nəticəsində imzalanmışdır. Roskild müqaviləsi nəticəsində Danimarka ərazilərinin 15% -inə yaxın hissəsini itirmişdir. Müqaviləyə əsasən İsveç ərazilərinə daxil olan tarixi Danimarka və Norveç torpaqları İsveçə verilir. Həmin ərazilər  bu gündə İsveçin ərazisi hesab edilir. Müqavilənin əsas 12 şərt bu şəkildə sıralanmışdır.

* Danimarka Skene ərazisini İsveçə verməlidir.
* Danimarka Bleking ərazisini İsveçə verməlidir.
* Danimarka Halland ərazisini yenidən İsveçə qaytarmalıdır.
* Danimarka Bornholm ərazisini İsveçə verməlidir.
* Danimarka Norveç ərazisində yerləşən Bohuslanı İsveçə verməlidir.
* Danimarka Norveç ərazisinidə yerləşən Trodelakı İsveçə verməlidir.
* Danimarka İsveçə qarşı aparılan döyüşlərdə İsveçə dəyən ziyan, maddi şəkildə ödənilməlidir.
* Danimarka İsveç əleyhinə olan bütün əvvəlki müqavilələrdən imtina edir.
* Danimarka döyüş vaxtı lazım olan ərzaqları İsveç əsgərləri üçün təmin etməlidir.
* Knyaz Holstein-Gottrop, İsveçdə qəzalı vəziyyətdə olan bütün tarixi abidələri şəxsi hesabına bərpa etməlidir.
* Danimarka İsveçə üçüncü bir dövlətdən hücum olacağı halda, həmin dövlətin donamasınının Baltik dənizinə daxil olmasına imkan vermələlidir.

## İstinadlar
Morfin

**Morfin** () — xaş-xaşın tərkibində olan opiumun (tiryək) əsas alkoloidi. Təbabətdə ən qüvvətli təbii ağrıkəsici kimi istifadə edilir.

## Tarixçəsi
Morfin ilk dəfə 1804-cü ildə əczaçı Fridrix Vilhelm Adam Sertürner tərəfindən Almaniyanın Paderborn şəhərində əldə edilmişdir. Fridrix Vilhelm Adam Sertürner əldə etmiş olduğu bu maddənin adını qədim yunan mifologiyasında tanrı Hipnosun oğlu yuxugətirən tanrı Morfeyin adından götürmüşdür. 1848-ci ildə isə Avqust Lavrenti tərəfindən onun düzgün molekul formulu təyin edilmişdir. Morfin inyeksiya iynələri 1853-cü ildən tətbiq edilməyə başlanılmışdır. Amerikada vətəndaş müharibəsi dövründə geniş istifadə edilməsi nəticəsində 400 min insan "ordu xəstəliyinə" (morfin asılılığı) düçar olmuşdur. 1874-cü ildə Londonun Müqəddəs Mariya hospitalının nəzdnində olan tibb məktəbində çalışmış ingilis kimyaçısı Rayt Alder tərəfindən morfindən hal-hazırda heroin kimi tanınan diasetilmorfin sintez olunmuşdur.

## Alınma mənbəyi
Morfin və onun digər alkoloidləri təbiətdə xaş-xaş, stefaniya bitkilərində təsadüf olunur. Əsasən biosintez yolu ilə adı çəkilən bitkilərdən daha doğrusu tərkibində olan durğun sud mayasından (tiryək südündən) alınır: L-tirozin → L-DOFA → retikulin → salutaridin → tebain → kodein, bu keçidlər müvafiq fermentlərin təsiri ilə baş verir. Morfin praktiki olaraq kükürd və oksalat turşularının köməyi ilə bioloji materialdan suyun sıxışdırıb çıxarılması (isolə edilməsi) metodu əsasında əldə edilir.

## İstinadlar
Rita Heyvort

**Rita Heyvort** (, 17 oktyabr 1918, Nyu-York, ABŞ — 14 may 1987, Nyu-York, ABŞ) — ABŞ aktrisası.

## Filmoqrafiya

* 1941: Zərifliklə sizin

## Xarici keçidlər

*
Şreder (qurğu)

**Şreder** ( — xırdalayan, qırımtalayan) ofislərdə kağızı çox xırda hissələrə kəsən xüsusi ofis avadanlığı. Hökumət idarələri, şirkətlər və fiziki şəxslər tərəfindən informasiyaların yayılmaması üçün yazışmaların, bank hesablarının, kredit kartlarının və digər vacib sənədlərin məhv edilməsi üçün istifadə edilir.
Stereotip

**Stereotip** ( "möhkəm", "davamlı" və ( "iz" sözlərindən) — daimi olan, dəyişməz qalan və tez-tez baş verən bir nümunə. Bu çərçivə daxilində müxtəlif kontekstlərdə və müxtəlif mənalarda baş verə bilir. Baş vermiş hadisələrə köklü ideallar əsasında formalaşan münasibət. Bu baxımdan da zərərli ənənələr və şablonlarla sıx bağlıdır. *Stereotipli davranışa* müvafiq olaraq özünü göstərən, bir şeyə qarşı əvvəlcədən formalaşmış insanın düşünmə dəyərləndirməsi.
Asetilsalisilli turşu

**Asetilsalisilli turşu**, **aspirin**, (, ) — analgetik (ağrıkəsici), temperatur salan, qan duruldan təsirli dərman preparatı. Ağ xırda iynəuclu kristallı poroşok, otaq temperaturunda suda az həll edilir, qaynar suda, spirtdə tez həll edilir.

Alman kimyaçısı Feliks Hofman tərəfindən 1897-ci ildə sintez edilib. Ona 6 mart 1899-cu ildə patent alıb. Hofman revmatizmdən əziyyət çəkən atasınına kömək üçün dərman tipi axtarakən onu kəşf edib.

Asetilsalisilli turşusu satışda "aspirin" adı ilə tanınır.

## İstinadlar
Monteneqro şəhərlərinin siyahısı

**Monteneqro şəhərləri**ndə ümumi olaraq 369 min nəfər yaşayır. Şəhər əhalisi ölkə əhalisinin 55%-ni təşkil edir. Aşağıdakı cədvəldə Monteneqronun əsas şəhərləri göstərilib.
Xorvatiya şəhərlərinin siyahısı

2006-cı ilə əsasən Xorvatiyada şəhər statusuna 127 yaşayış məntəqəsi sahibdir.

## Həmçinin bax
Sloveniya şəhərlərinin siyahısı

## 10 ən iri şəhəri (2002-ci il)
# Lyublyana — 258 873
# Maribor — 93 847
# Çele — 37 834
# Kran — 35 587
# Velenye — 26 742
# Koper — 23 726
# Novo-Mesto — 22 415
# Ptuy — 18 339
# Trbovle — 16 290
# Nova-Qoriça — 13 491

## Əhalisinin sayı 4 000 dən çox olan [[Sloveniya]] şəhərlərinin siyahısı

## Həmçinin bax
Ədəbiyyatşünaslıq

**Ədəbiyyatşünaslıq** — bədii ədəbiyyatı öyrənən elmdir. Ən qədim elmlərdən biridir. Bu elmin qədim və dövrümüzə qədər gəlib çıxmış klassik nümunəsi – Aristotelin "" əsəri bizim eradan əvvəl IV əsrdə Yunanıstanda meydana çıxmışdır.

## Elmin müxtəsər təsviri
Ədəbiyyatşünaslıq 3 şöbənin vəhdətindən yaranır: ədəbiyyat nəzəriyyəsi, ədəbiyyat tarixi, ədəbi tənqid.

Ədəbiyyat nəzəriyyəsi bədii ədəbiyyatın özünəməxsusluğunu, bədii inikas qanunlarını şərh edir.

Ədəbiyyat tarixi ədəbiyyatı tarixi inkişafına görə sistemə salır, onun keçdiyi mərhələləri müəyyənləşdirir, inkişafına təsir etmiş ictimai-siyasi, ədəbi və mədəni amilləri göstərir, ədiblərin həyatını, mühitini, qarşılıqlı əlaqələrini öyrənir.

Ədəbi tənqid daha çox çağdaş ədəbi proseslə məşğul olur. Ədəbi tənqidin başlıca vəzifəsi təzəcə qələmə alınan əsərin uğurlu və qüsurlu cəhətlərini, müəllifin yaradıcılığında, eləcə də ədəbiyyat tarixində tutduğu yeri, cəmiyyət üçün faydasını və s. ətraflı araşdırmaqdır.

## İstinadlar
Pip dolması

**Pip dolması** — Azərbaycan milli xörəyi. Pip yarpaq-vələs ağacının yarpağı olub müalicəvi, yumşaq və çox nazik qalınlığa malikdir. Pip yarpağı bahar fəslində ildə cəmi bir dəfə 2–4 gün ərzində yalnız nazik yarpaqları yığılır. Pip yarpağının üstünlüyü milli yeməyimiz olan dolmanı daha da dadlı və təkrarolunmaz etməsidir. Hazırlanmasında lazım olan ərzaqlar:

* Quzu əti – 108 q.
* Düyü – 30 q.
* Baş soğan – 20 q.
* Göyərti (keşniş, şüyüd və nanə) – 15 q.
* Pip-(vələs) yarpağı – 40 q.
* Qatıq – 20 q.
* Ərinmiş yağ – 10 q.
* Duz
* İstiot
* Darçın

*Hazırlanma qaydası*:

Quzu ətinin yumşaq hissəsi baş soğanla birlikdə ətçəkən maşından keçirilir. Qiyməyə düyü, xırda doğranılmış göyərti (keşniş, şüyüd, nanə), duz, istiot və bəzi hallarda isladılmış noxud ləpəsi qatılır.

Təzə pip (vələs) yarpaqları qaynar suda pörtlədilir, duza qoyulmuş yarpaqlar isə yarımhazır vəziyyətə gəlincə suda bişirilir. Qiymə yaxşı qarışdırılır. Hər yarpağa orta hesabla 25 q. qiymə bükülüb qazana yığılır, üzərinə su tökülüb hazır olana kimi (bir saat) bişirilir. Masaya verildikdə ayrıca qabda qatıq qoyulur.
Manama

**Manama**(Ərəbcə المنامة Al-Manāmah) — Bəhreynin paytaxtıdır.

## Tarixi
Şəhərin adına 1345-ci il ərəb xronikalarında rast gəlinir.

İkinci dünya müharibəsində Manama şəhəri İngiltərənin Fars körfəzindəki rəsmi rezidensiyası olub.

## Coğrafiyası
Paytaxt Fars körfəzində Bəhreyn adasının şimal-şərq hissəsində yerləşir. Həm də ölkənin baş dəniz limanı hesab edilir.

## Əhalisi
Şəhərdə təqribən 200 min əhali yaşayır (2005).

## İqtisadiyyatı

Şəhərin cənubunda neft-emalı və neft-kimya zavodları salınmışdır. Manama ölkədə kustar sənətkarlığın mühüm mərkəzidir. Şəhərdə böyük gəmi tərsanələri var. Şəhərin dəniz sahilində balıq ovlanır, mirvari və sədəf əldə edilir. Manama avtomobil yolu ilə (körpü vasitəsilə) Mühərrək şəhəri ilə əlaqə saxlayır. Şəhərdə universitet, pedaqoji, peşə və orta təhsil
məktəbləri fəaliyyət göstərir. Əmirin igamətgahı, ölkənin ən böyük inzibati və ticarət idarələri, xarici şirkət və səfirliklərin yaraşıqlı binaları, müasir memarlıq üslubu ilə tikilmiş mehmanxanalar, məscidlər, parklar, xurma ağacları şəhərə xüsusi yaraşıq verir.
Şəhərdə beynəlxalq səviyyəli telekommunikasiya sistemi fəaliyyət göstərir.

Şəhərdə Bəhreyn sənətkarlarının qızıl, sədəf və mirvaridən məharətlə işləyib hazırladıqları qiymətli zinət əşyaları satılan Şərq bazarı, xüsusilə cəlb edicidir. Manama şəhərinin qərb hissəsində körfəzin 2000 kv. km. dayazlıq hissəsi süni sürətdə doldurulmuş və burada Yapon
şirkətlərinin iştirakı ilə paytaxtın yeni ticarət mərkəzi – supermarket tikilmişdir.

1978-ci ildən fəaliyyət göstərən İran körfəzi əmirliklərinin (Bəhreyn, İraq, Qətər, Küveyt, BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı) iri informasiya agentliyinin mənzil qərargahı Manamada yerləşir.

## Memarlıq abidələri

Manamada portuqaliyalıların tikdiyi qalaların qalıqları (XVI əsr), qədim məscidlər indiyədək saxlanılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Ədən

**Ədən** (ərəb. عدن) — keçmişdə Yəmənin paytaxtı olmuşdu.

Yəmənin cənubunda yerləşən liman şəhəri və ölkənin iqtisadi mərkəzi. Yəmən Respublikasının konstitusiyasına görə iqtisadi və ticarət paytaxtı hesab olunur. 2015-ci ildən etibarən Yəməndə davam edən vətəndaş müharibəsi səbəbindən Səna şəhəri husilərin nəzarətində olduğu üçün Aden beynəlxalq səviyyədə tanınan hökumətin **müvəqqəti paytaxtı** funksiyasını yerinə yetirir.

Şəhər Qırmızı dənizin cənub girişində, Bab əl-Məndəb boğazının yaxınlığında yerləşməsi səbəbindən tarixi boyu böyük strateji əhəmiyyətə malik olmuşdur.

## Tarixi
Ədənə və Əsənə adı ilə antik dövrlərdən məlumdur.

1839-cu ildə Böyük Britaniyanın müstəmləkəsi olmuşdu.

## İstinadlar
Abadan

**Abadan** () — İranın Xuzistan ostanında yerləşən liman şəhəri. Şəttülərəb çayı sahilində portdur. Əhalisi 415 min (2005) nəfər. Avtomobil yolları qovşağıdır, beynəlxalq aeroporta malikdir. Ölkənin iri neft emalı və neft-kimya sənayesi mərkəzidir. Tehran və İsfahan boru kəmərlərinin başlanğıc məntəqəsidir. Xam neft və neft məhsulları ixrac edilir.

## Tarixi
Şəhər 8-ci əsrdən məlumdur. Abbasilər dövründə liman şəhəri kimi fəaliyyət göstərirdi. 1980-ci ildə İran-İraq müharibəsi zamanı bu şəhərin ərazisində döyüşlər baş vermişdi. Abadanın yaxınlığında Dəclə və Fərat çaylarının qovuşmasından yaranan Şəttül-Ərəb çayı böyük neft yataqları ilə zəngindir. İraq bu çayın iri liman şəhərləri Xürrəmşəhr və Abadanın yerləşdiyi şərq sahillərinə iddia edirdi. İran isə sərhəddin talveq xətti, yəni çay yatağının orta xətti boyunca çəkilməsinin tərəfdarı idi.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
Əhvaz

**Əhvaz** () — İranda şəhər,  Xuzistan ostanının inzibati mərkəzi. İranın neft və qaz istehsalatı bu bölgədən asılıdır və ölkənin gəlirinin çox faizi buradan əldə olunur.
## Əhali

## Qaleriya


Iran - Khuzestan - Ahvaz - White Bridge & Karoon River.jpg
Image:Ahvaz White Bridge1.jpg
Image:AJUMSHOSPITAL.JPG
Image:Darmangah.jpg
Image:JOUNDOSHAPOUR.jpg
Image:Falafel1.jpg
Image:Falafel4.jpg
Image:Falafel5.jpg
Image:Falafel6.jpg
Image:Falafel2.jpg
Image:Falafel3.jpg



## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zahidan

**Zahedan** — İranın Sistan və Bəlucistan ostanının mərkəzi. Pakistanla sərhəddə yerləşir.

## Xarici keçidlər
* Zahedan Iran
* Iran Chamber Society site about Zahedan
* Pakire 
* FallingRain Map — elevation = 1344 (Red dots are railways) 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Almazbek Atambayev

**Almazbek Şarşen oğlu Atambayev** () () — qırğız dövlət xadimi, Qırğızıstan Respublikasının 4-cü Prezidenti (1 dekabr 2011 – 24 noyabr 2017); Qırğızıstan Sosial-Demokrat Partiyasının sədri.

## Həyatı
Gəncliyində küçə süpürgəçisi, hambal və tərcüməçi işləmişdir.

## Ailəsi
Almazbəy Atambəyovun ilk həyat yoldaşı Buajar Atambəyovadan 4 övladı var: oğlanları Seyidbəy və Seytək, iki əkiz qızı Diana və Dinara.

İkinci həyat yoldaşı Raisa Minəhmədova ilə 1988-ci ildə ailə həyatı qurmuşdur. Onların bu nikahdan 2 övladı dünyaya gəlib: 1993-cü il təvəllüdlü oğulları Kadırbəy və 1997-ci il təvəllüdlü qızları Aliyə. Kadırbəy 2011-ci ildə orta məktəbi qızıl medalla bitirmiş və ali təhsilini Türkiyədə davam etdirmişdir. Ailədə uşaqların əsas zəhmətini birinci xanımın çəkdiyini qeyd edən Prezident oğlu barədə danışarkən belə demişdir:

*"Mən bir də onda bildim ki, Kadırbəy artıq orta məktəbi bitirir".*

## İstinadlar
Bolqarıstan şəhərlərinin siyahısı

**Bolqarıstan şəhərlərinin siyahısı** — Bolqarıstanın tabeliyində olan şəhərlərin siyahısı.



## Həmçinin bax
Florian Albert

**Florian Albert** () — Macarıstan milli komandasının və "Ferentsvaroş" klubunun sabiq futbolçusu. "Qızıl top" mükafatının sahibi (1967).

## Karyerası

### Klub
Florian Albert bütün karyerasını "Ferentsvaroş" klubunda keçirib.

### Milli
Yığmada 75 matçda 31 dəfə fərqlənən mərhum futbolçu 1962 və 1966-cı il dünya çempionatlarında, eləcə də 1960-cı il Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak edib.

## Uğurları
* 4 dəfə ölkə çempionluğu qazanıb.
* Olimpiadada bürünc medal qazanıb.
* "Qızıl top" mükafatının sahibi olub (1967).

## Xatirəsi
2007-ci ildə "Ferentsvaroş"un stadionuna Albertin adı verilib.

## İstinadlar

## Mənbə
* "Qızıl top"un sahibi öldü. '''rekord.az''' 

## Həmçinin bax
Yunanıstan şəhərlərinin siyahısı

[thumb|right|250px|[Afina]]
[thumb|right|250px|[Solun]]
[thumb|right|250px|[Pireya]]
[thumb|right|250px|[Patra]]
[thumb|right|250px|[İraklion]]
[thumb|right|250px|[Larisa]]
[thumb|250px|[Volos ]]

[thumb|right|250px|[Kavala]]
[thumb|right|250px|[Rodos]]
[thumb|right|250px|[Syar]]
Yunanıstan şəhərlərinin siyahısı.

## Həmçinin bax
99942 Apofis

thumb|right|99942 Apofis
**99942 Apofis** — Misir mifologiyasında pisliyin simvolu, qaranlıqlar və xaos tanrısı Apofisin adı verilən, *"Qitə qatili"* ləqəbli meteorit

Çəkisi 20 milyon ton, diametri 300 metrdir. 
[thumb|right|99942 Apofisin [2036-cı ildə çırpıla riski olan bölgələer.]] 
99942 Apofis, Dünyaya yaxın bir orbiti olan meteordur.NASA tərəfindən edilən dəqiq hesablamalarda,2029 və 2036-cı illərdə Dünyamızın çox yaxınından keçəcəyi təsbit edilmişdir.Saatda 37 min km sürətlə hərəkət edən və 2029-cu ildə Yerin 32 min kilometrliyindən keçəcək göy cismi 7 ildən sonra,2036-cı ildə isə 30-40 min kilometr yaxından keçəcək.7 Oktyabr 2009 tarixində edilən hesablamalara görə 13 aprel 2036-cu ildə Dünya ilə toqquşma ehtimalı 250.000 'də 1-dir.Bir başqa mümkün toqquşma tarixi isə 2037-dir.Bu tarixdə toqquşma ehtimalı 12,3 milyonda 1 olaraq təyin olunmuşdur.Şəkildə toqquşma riski olan bölgələr göstərilmişdir.

## Xarici keçidlər
* NƏHƏNG METEORİT YERƏ ÇIRPILA BİLƏR  
* Elm qurdu
Rumıniya şəhərlərinin siyahısı

**Rumıniya şəhərləri** — 2002-ci ildə Rumıniyada 268 yaşayış məntəqəsi şəhər statusuna malikdir. 2002-ci ildən 2006-cı ilə qədər şəhər statusu 55 yeni yaşayış məntəqəsinə verilmişdir.
Aşağıda 2002-ci il vəziyyətinə olan şəhərlərin siyahısı verilmişdir.

## Həmçinin bax
Dürranilər sülaləsi

**Dürranilər sülaləsi** ()  — müasir Əfqanıstan, Pakistan, şimalı-şərqi İran və qərbi Hindistanın ərazilərdə yerləşən tarixi dövləti (1747-1822) idarə edən  xanədan. 

## Tarixi

1747-ci ildə Qəndəharda Əhməd şah Dürrani tərəfdən əsası qoyulmuşdu. O, Nadir şah Qırxlı-Avşarın sərkərdəsi idi. Qonşu dövlətlərlə apardığı mübarizə nəticəsində Dürranilər dövlətinin sərhəddi xeyli genişlənir. Amudəryanın sol sahilində yaşayanlarla yanaşı Sistan, Xorasan, Sind, Bəlucistan, Kəşmir və Pəncab bölgələrində yaşayanlar da daxil edilir. 

Dürranilər sülaləsi

### Sadozay soyu

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dürranilər imperiyası
Talin mahalı

**Talin mahalı** — Qərbi Azərbaycanda tarixi mahal.

## Tarixi
İrəvan əyalətinin şimal-qərb sərhədlərini əhatə edirdi. Onun Balıqlı çayından Sərdarabad arxına qədər eni təxminən 35 verst, Alagöz dağının zirvəsindən Qərbi Arpaçaya qədər uzunluğu 40 verst, ümumi sahəsi 1.400 kv.verst və ya 157.500 xalvar idi.

Talin mahalı şimalda Şürəyöl əyaləti, şərqdə Alagöz dağlarının qarlı zirvələri, cənubda böyük və susuz çöllərlə ayrıldıqları Sərdarabad və Səədli mahalları, nəhayət qərbdə Qərbi Arpaçayın ayırdığı Qars Paşalığı ilə həmsərhəd idi.

## Mənbə

* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

## İstinadlar
Loya cirgə

**Loya cirgə** ( Böyük Şura)—ümuməfqan ağsaqqaları şurası.

Ümuməfqan şurası olan Loya cirgə (Böyük Şura) Əfqanıstan tarixində dövlətin ictimai-siyasi həyatının ən mühüm məsələlərinin həllində böyük əhəmiyyət kəsb edib.
 
Əfqanıstanda aşağı palatası (Xalq Şurası) xalq tərəfindən seçilən, yuxarı palatası (Senat) şah tərəfindən təyin olunan ilk müasir tipli parlament 1931-ci ildə formalaşıb. 1973-cü il şah rejimi devrilib respublika yaradılanda parlament buraxılıb və bir daha çağırılmayıb. 1978-ci il kommunist çevrilişindən sonra da parlament seçkiləri keçirilməyib. Nəhayət, 1988-ci ildə parlamentə çoxpartiyalılıq əsasında seçkilər keçirilib. 1990-cı ildə kommunist rejimini devirib hakimiyyətə gələn taliblər də parlamentsiz keçiniblər. 2001-ci ildə Əfqanıstana ABŞ qoşunları yeridiləndən sonra qəbul edilən 2003-cü il Konstitusiyasına əsasən, 2005-ci ildə ikipalatalı parlamentə - Milli Şuraya seçkilər baş tutub.

## İkipalatalı parlament - Milli Şura
Əfqanıstan parlamenti ikipalatalıdır - Xalq Şurası və Ağsaqqallar Şurası.
Yuxarı palatanın - Ağsaqqallar Şurasının 102 üzvü var. Onlardan 1/3-i əyalət şuraları, 1/3-i qəza şuraları, 1/3-i isə prezident tərəfindən seçilir. Deputatların səlahiyyət müddəti 5 ildir.
Aşağı palatanın - Xalq Şurasının 249 üzvü Əfqanıstanın 34 əyalətində keçirilən birbaşa seçki yolu ilə 5 illik müddətə seçilir. Konstitusiyaya görə Xalq Şurasında hər əyalətdən iki qadın olmaqla 68 qadın təmsil olunmalıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Лойя-джирга в вопросах и ответах
Yunan-Baktriya padşahlığı

**Yunan-Bakrtiya padşahlığı** () —Baktriya və Soqdiana ərazisində tarixi dövlət.

## Tarixi

Şərqdə yaranan Yunan-Bakrtiya padşahlığının mövcudluğu da Parfiya üçün geosiyasi baxımdan qeyri-münasib şərait yaratmışdı. Bunun səbəbi isə yeni yaranan dövlətlərin ictimai-siyasi təbiətində olan prinsipial fərqdən irəli gəlirdi. Yunan-Baktriya tərəfdən qarşıya qoyulan plana görə, militarist ruhlu yunan-makedoniyanı ayrıca bir bölgədə döyüşə hazır vəziyyətdə saxlamaq nəzərdə tutulurdu. Təqribən yüz il bundan qabaq Böyük İskəndər öz hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün yunan-makedoniya əhalisinin mühacirətindən istifadə edərək onları hərbi qəsəbələrdə yerləşdirdi.

Qədim Roma tarixçisi Yustin  Sələvkilərin varisi oıan Diodotu "min Baktriya şəhərinin" canişini  adlandıraraq göstərirdi ki, onlar əsasən imperiyanın Mərkəzi Asiya bölgələrində güclü surətdə təmərküzləşmişdi. Diodot (e.ə.256-230), onun canişinləri II Deodot (230-220) və Evtidam (220-190) çoxsaylı peşəkar yunan hərbiçilərinə güvənərək Sələvkilərin əvvəllər sahib olduğu  Mərkəzi Asiya torpaqlarında öz hakimiyyətlərini möhkəmlətdilər.Onlar sonralar diodoxların ən güclü imperiyasına və onların bölgədə möhkəmlənmək cəhdlərinə qarşı hərbi müqavimət göstərdilər.

Arşak və varisləri ölkə daxilində qələbə qazanaraq, onun ətrafında olan qüvvələrlə düşmən vəziyyətində qaldılar. Sələvkilərin imperiyası ilə münaqişəyə daha bir problem – yəni iranlılarla tarix boyu rəqabət aparan Yunan-Baktriya padşahlığı  ilə münasibətlərin kəskin şəkildə soyuqlaşması əlavə olundu. Həmin padşahlığın yunan-makedoniya mənşəli hakim təbəqəsi Arşak tərəfindən devrilmiş Andaqor rejiminə böyük rəğbət bəsləyirdi. İki dövlətin yüzillik mövcudluğu dövründə onların münasibəti həmişə gərgin olmuşdu və ona görə belə bir vəziyyət bəzən hərbi qarşıdurmaya gətirib çıxarırdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Бактрия и Парфия в III—I вв. до н. э. Всемирная история. Энциклопедия. Том 2. (1956 год)
* Цари Бактрии, генеалогия
Əbdül Rəhim

**Əbdül Rəhim** (Arabic عبد الرحيم الكيب) və ya Əbdül Rəhim əl-Kib; ) — elektronika üzrə mühəndis və Liviya siyasətçisi. 2011-ci il oktyabrın 31-i Liviya Milli Keçid Şurasında keçirilən açıq səsvermədə 51 nəfərdən 26-nın dəstəyini alaraq Liviyanın Baş Naziri seçilib. Seçkidə alimin 4 rəqibi olub.

## Həyatı

## İstinadlar
Qurgen Markaryan

**Qurgen Markaryan** (; ) — Ermənistan leytenantı. O, 19 fevral 2004-cü ildə Azərbaycan zabiti Ramil Səfərov tərəfindən öldürülmüşdür. Markaryan "Yerablur" hərbi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Həyatı
Qurqen Marqaryan 26 sentyabr 1978-ci ildə Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. O, orta təhsilini İrəvandakı 122 nömrəli məktəbdə almış, daha sonra Ermənistan Dövlət Mühəndislik Universitetini mühəndis ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirmişdir. 1999–2001-ci illərdə məcburi hərbi xidmət müddətini başa vurduqdan sonra leytenant rütbəsi ilə Ermənistan Müdafiə Nazirliyində zabit olmuşdur.

## Qətl
Markaryan NATO-nun Sülh Naminə Tərəfdaşlıq proqramı çərçivəsində 3 aylıq ingilis dili kursunda iştirak etmək üçün 2004-cü il yanvarın 11-də Macarıstanın paytaxtı Budapeştə gəlmişdir. O, fevralın 19-da eyni məqsədlə Budapeştdə olan azərbaycanlı Ramil Səfərov tərəfindən yatarkən boğazı balta ilə kəsilərək öldürülüb. Səfərov məhkəmədə bildirib ki, qətlə səbəb özünə və Azərbaycan bayrağına qarşı təhqirdir.
Markaryanın cənazəsi Ermənistana göndərilib və oradakı Yerablur hərbi qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Məhkəmə
Ramil Səfərov 2006-cı il aprelin 13-də ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib. Lakin sonradan Azərbaycanın tələbi ilə Macarıstan Macarıstan məhkəməsi tərəfindən çıxarılan ömürlük həbs cəzasının Azərbaycanda icra olunması üçün Ramil Səfərovu 31 avqust 2012-ci ildə Azərbaycana ekstradisiya edib. Həmin gün Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev onun barəsində əfv qərarı verib.

## İstinadlar
Budaq Hacısamlı

**Budaq Köçəri oğlu Hacısamlı** (1786-?) — Obabaşı.

## Həyatı
Budaq Köçəri oğlu 1786-cı ildə Qaraçorlu mahalının Hacısamlı nahiyəsində doğulmuşdu. Qohum-əqrabasını ətrafına toplayıb bir oba təşkil etmişdi. Bu oba sonra Budaqdərə adlandı.

Budaq əsasən heyvandarlıqla, qismən də əkinçiliklə məşğul idi. Yatağı, yaylağı, əkinəcəyi, məzrəsi vardı. Bir müddət Mehdiqulu xan Cavanşirlə İranda yaşamışdı. 1827-ci ildə doğma yurduna qayıtmışdı.

## Ailəsi
Budaq Salatınla ailə qurmuşdu. Oruc, Niftalı, Baxşalı adlı oğlanları, Şirin və Sona adlı qızları vardı.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Hacısamlı camaatı, "Soy" dərgisi, Bakı, 2009.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaraçorlu mahalı. "Soy" dərgisi, 1 (27), Bakı, 2009. səh.97-106.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Budaqdərə

## Xarici keçidlər
Yuri Yarvet

**Yuri Yevgeniyeviç Yarvet** () — Sovet və Estoniya aktyoru, Estoniya SSR-in xalq artisti (1969), SSRİ xalq artisti (1975).

## Həyatı
Yuri Yarvet (22 fevral 1938-ci ilə qədər Georgi Kuznesov) 1919-cu ildə Tallində anadan olmuşdur. Milliyyətcə rusdur. O, eston ailəsində tərbiyə alıb və rus dilini pis bilib. Onu filmlərdə rus aktyorlar səsləndirirdilər.

O, ilk dəfə səhnəyə 1941-ci ildə çıxmışdır. 1946-cı ildə Yarvet Estoniya SSR-in Dövlət Teatr İnstitutuna daxil olmuşdur. 1949-cu ildə Cənub-Eston teatrının baş rejissoru olmuşdur.

Kəskin və bacarıqlı aktyor olan Yarvet yaradıcılığında fantaziya, yumor və faciədən istifadə etmişdir.

Yuri Yarvet Savva Kulişin çəkdiyi "Ölü mövsüm" filmində ifa etdiyi professor O'Reyli rolundan sonra məşhurlaşdı. Lakin istedadlı aktyor həqiqi və ləyaqətli şöhrətə Qriqori Kozinsevin "Kral Lir" filmində oynadığı Lir rolundan sonra çatdı. Yuri Yarvetin ən yaxşı işləri sırasında "Solyaris" filmindəki doktor Snaut rolunu göstərmək olar.

Yur Yarvet 1995-ci ildə vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
# Kral Lir (film, 1970) / Kral Lir

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*