open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Loki (teleserial)

**"Loki"** () – Maykl Uoldronun Disney+ striminq xidməti üçün yaratdığı və Marvel Comics-in eyniadlı personajına əsaslanan ABŞ serialı.. O , "Marvel Kinematoqrafiya Kainatı" (MKK) media franşizasında qurulub və birbaşa franşizadakı filmlərlə əlaqəlidir. Serialın hadisələri Loki-nin alternativ versiyasının yeni bir zaman xətti yaratdığı "Qisasçılar: Final" (2019) filmində başlayır. Loki Marvel Studios tərəfindən istehsal edilmişdir. Serialın baş ssenaristi Maykl Uoldron, birinci mövsümün rejissoru isə Keyt Herron olub.

Tom Hiddlston film seriyasındakı Loki rolunu yenidən canlandırır. Həmçinin əsas rollardan birini Ouen Vilson ifa edir. 2018-ci ilin sentyabr ayına qədər Marvel Studios Disney+ üçün Loki seriyası da daxil olmaqla MKK filmlərinin ikincidərəcəli personajlarına diqqət yetirən bir neçə miniserial hazırlayırdı. Bu miniserial 2019-cu ilin noyabrında, həmçinin Hiddlstonun iştirakı ilə təsdiqləndi. 2019-cu ilin fevral ayında Uoldron işə götürüldü və Herron həmin ilin avqustunda qoşulub. Çəkilişlər 2020-ci ilin yanvarında Atlanta, Corciya şəhərində başladı, lakin COVID-19 pandemiyası səbəbindən 2020-ci ilin martında dayandırıldı. İstehsal 2020-ci ilin sentyabrında bərpa olunub və dekabrda başa çatdırılıb.

"Loki" nin premyerası 9 iyun 2021-ci ildə keçirilib və ilk mövsüm altı epizoddan ibarətdir. Bu, MKK-nin dördüncü mərhələsinin bir hissəsidir. Birinci mövsüm aktyor oyununu və vizual həlləri tərifləyən tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. İkinci mövsüm inkişaf mərhələsindədir.

## Məzmun
"Qisasçılar: Final" (2019) filmində Tesseract oğurlandıqdan dərhal sonra Loki-nin alternativ versiyası məkan və zamandan kənarda mövcud olan bürokratik təşkilat olan "Vaxt Dəyişkənlik İdarəsi" nə (VDİ) daxil olur. Hiylə tanrısı zamana qarşı törətdiyi cinayətlərə görə cavab verməli olacaq və o, seçim qarşısındadır: reallıqdan silinmək və ya onun alternativ variantı ilə mübarizədə MKK-yə kömək etmək.
Ledi Peç

**Ledi Peç** (əsl adı: Ledi Araseli Peç Martin; ; ) — meksikalı arıçı və mayalı ekoloqu. 2020-ci ildə Yukatan yarımadasında transgen soya paxlasının əkilməsi əleyhinə işinə görə Qoldman Ətraf Mühit Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Bioqrafiya

### Arıçılıq işi
Ledi Peç əsasən arıçılıqla məşğuldur. O, bir neçə icmada ənənəvi Maya mədəniyyətinin bir hissəsi kimi əsrlər boyu becərilən Melipona beecheii adlı amansız arı növünü saxlayır. Melipona beecheii pətəklərini içi boş oduncuqlarının içərisində qurur. Əksər arıçılar Apis mellifera növlərindən istifadə etməyə üstünlük versə də, Peç və onun icması yerli olaraq Xunaan Kab (Bal Xanımı) kimi tanınan bölgədə bu növün melipona çeşidindən istifadə ənənəsini saxlamaq üçün M. beecheii-dən istifadə edir.

Ledi Peç ənənəvi üsulla bal yetişdirdiyi iki hektar torpaq sahəsinə malikdir. Peç təşkilatı arıların yetişdirilməsi və onların ballarının toplanması ilə bağlı kollektiv iş vasitəsilə icma hissini inkişaf etdirməyə çalışır. O, ailələrin birlikdə işlədiyi və sağ qalmaq üçün bir-birini dəstəklədiyi yaxınlıqdakı İç-Ek icmasını təqlid etməyi hədəfləyir.

## Ekoloji fəallıq
Peç 2000-ci ildə ekoloji faəllığını artırır, eyni zamanda Monsanto Kampeçedə transgen soya yetişdirməyə başlayır. Əkin səviyyəsi yüksəlməyə davam edir və 2012-ci ilə qədər aqrobiznes miqyasında böyüyür. Transgen soyanın becərilməsinin bu artımı dövlətin bal istehsalına mənfi təsir göstərmiş, məhsuldarlığı azaltmış və bal məhsulunu çirkləndirmişdir. Arı məhsuldarlığının bu azalması yerli Maya icmalarını birbaşa təhlükə altına qoyur, çünki arıçılıq onların süfrəyə yemək qoymağının əsas yolu idi.

Bu səbəbdən Peç bu növ transgen məhsulun yetişdirilməsini dayandırmaq üçün hökuməti məhkəməyə verən Muuch Kambal və Colectivo Apícola de los Chenes iki qrupdan ibarət koalisiya qurur. 2015-ci ildə Meksika Ali Məhkəməsi hər hansı transgen məhsul yetişdirməzdən əvvəl yerli icmalarla məsləhətləşmələrin aparılmasına qərar verir. 2017-ci ildə Monsantonun genetik cəhətdən dəyişdirilmiş toxum yetişdirmək icazəsi Kampeçe, Yukatan və digər beş Meksika əyalətində ləğv edilir.

Fəallığı və icmasının uğuru sayəsində Peç Ətraf Mühitin Mühafizəsi üzrə Nobel Mükafatı sayılan 2020 Qoldman Ətraf Mükafatını alır. Mükafatı təqdim edən təşkilat qeyd edir ki, Pek Monsanto və onun vəkilləri tərəfindən ayrı-seçkiliyə məruz qalıb və onlar qadın tərəfindən məğlub olduqlarına inanmadıqlarını əsas gətirib. Peçin sözlərinə görə, mükafat "Çendəki (Kampeçe bölgəsi) Mayya icmalarının əməyinin və Maya ərazi birliyinin tanınmasını təmsil edir".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bünyadov

**Bünyadov** — Azərbaycanli soyad.

### B
* Bəşir Bünyadov — Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru (22.02.1933-21.12.1933).

### T
* **[[Teymur Bünyadov]]**
:* Teymur Bünyadov (tarixçi) — Azərbaycan tarixçi-etnoqrafı, tarix elmləri doktoru, professor, AMEA-nın həqiqi üzvü, əməkdar elm xadimi.
:* Teymur Bünyadov (general-mayor) —  Azərbaycan hərbi xadimi, general-mayor (1966)

### Z
* Ziya Bünyadov — Azərbaycan şərqşünası, tarixçi, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, Dövlət Mükafatı Laureatı və əməkdar elm xadimi.
Gəncəli məhəlləsi

**Gəncəli məhəlləsi** — Şəkinin qədim məhəllələrindən biri.

## Haqqında
Şiələr kompakt halında Şəki şəhərində Gəncəli məhəlləsində məskunlaşmışlar. Gəncəli məhəlləsinin əhalisi Səfəvilər dövründə Şəkini idarə etmək və dayaq yaratmaq üçün Gəncədən Şəkiyə köçürülənlərin nəsilləridir. Şəkinin sünnü əhalisi şiələri "qızılbaş", bəzən də "qəcər" adlandırırlar. Məlumdur ki, şiə yönlü Səfəvi təriqəti həm də "qızılbaş" adlanmışdır. Şiələrin "qızılbaş" adlandırılması Azərbaycanın başqa sünnü bölgələrində də (Qax, Zaqatala, Balakən rayonlarında və s.) özünü göstərir.

Başqa məlumata görə buranın əhalisi İrandan və ya Xoydan gələnlərlə məskunlaşmışdır.

Gəncəli məhəlləsində Mirzə Fətəli Axundov, Rəşid bəy Əfəndiyev, Salman Mümtaz, xalq artisti Əlövsət Sadıqov, dilçi Əbdüləzəl Dəmirçizadə, akademiklər Cəmil və Cəbrayıl Hüseynovlar, professor Yaşar Qarayev kimi böyük bir ziyalı bu məhəllədən yetişmişdir.

## Həmçinin bax
* Ağvanlar məhəlləsi
* Çaqqal dərəsi məhəlləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəki məhəllələri
Cerma Kolon

**Cerma Kolon i Domeneç** () — ispan dilçi, pedaqoq və filosof.

Kolon 30 noyabr 1928-ci ildə İspaniyanın Kastelyon-de-la-Plana şəhərində anadan olub. Roma fəlsəfəsini öyrənmiş və əsərlər yazmışdır. İsveçrənin Bazel Universitetində professor vəzifəsində çalışıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tursunoy Saidazimova

**Tursunoy Saidazimova** () — Özbəkistan SSR-də ilk özbək aktrisalarından biri və səhnədə üz örtüyü olmadan ifa edən ilklərdən biri olub. Karyerasına başladıqdan qısa müddət sonra əri tərəfindən namus qismində qətlə yetirilib.

## Musiqi karyerası
1925–1927-ci illərdə Moskvada Özbək Dram Studiyasında teatr təhsili almış və Həmzə Niyazinin tələbəsi olmuşdur. 1927-ci ildən ölümünə qədər Özbəkistan Dövlət Dram İttifaqının aktrisası olub, burada bir çox tamaşalarda müğənnilik hissələri təqdim edib. Gözəl səsi və müğənnilik istedadına görə həmkarları onu "Özbək bülbülü" adlandırırdılar.

## Qətli
O, 1928-ci ildə hələ yeniyetmə ikən üz örtüyü olmadan çıxış edərək onları "namussuz" etdiyi üçün ailəsinin təzyiqi ilə əri tərəfindən öldürülüb. Onun ölümü özbək teatr ictimaiyyətində dərin kədərə səbəb oldu; dəfn mərasimində yazdığı mərsiyəni oxuyan Həmzə Niyazi bir neçə nəfərin ağlamasına səbəb oldu. Bu şeirdə Tursunoy sənət fədaisi adlandırırdı. Həmkarı Nurxon Yuldoşxocayevanın analoji şəkildə qətlə yetirilməsinə və qarayaxmalarla üzləşməsinə baxmayaraq, Səidəzimova xatirələrdə qalıb. Bu, teatr mediası qismən də həyatını şəhidlik hekayəsi kimi təsvir edən Niyazinin "Tursunoi Marsiya" şeirinin populyarlığı ilə əlaqədardır.

## Həmçinin bax
* Nurxon Yuldaşxocayeva
* Tamara xanım
* Namus qətli

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Miroslav Hrox

**Miroslav Hrox** (; ) — Çexiya tarixçisi və siyasi nəzəriyyəçisi. O, Praqada Karlov Universitetinin professorudur. Hrox 1962-ci ildə Karlov Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. O, 30 may 1997-ci ildə İsveçin Uppsala Universitetinin Humanitar Elmlər Fakültəsinin Fəxri Doktoru dərəcəsi almışdır.

Miroslav Hrox öz işində kiçik millət modelini ortaya qoymuş, milliyyətçilik dövrü olan XIX əsrdə Avropada dövlətli və aralıq millətlərin olduğunu yazmış, eləcə də həm millət ola bilməyən, həm də dövlətləri olmayan qeyri-dominant etnik qruplara toxunmuşdur. O, müqayisə üçün dövlətli millətləri inkişaf etmiş dilə, hakim sinfə  və dövlətə sahib bir millətin uzunmüddətli transformasiyası olaraq təsvir edir. Hrox aralıq millətləri alman və italyan nümunələri kontekstində millət olan bir xalqın dövlətlərinin inteqrasiyası kimi xarakterizə edir. O, hakim sinfə, inkişaf etmiş dilə və dövlətə sahib olmayan qeyri-dominant etnik qrupları kiçik millət və ya məhkum millətlər olaraq adlandırmışdır. Belə olduğu halda, Hroxa görə, kiçik millətlər üçün fərqli anlayış və model təklif etmişdir. O, əvvəla, millət quruculuğunun fərqliliyini ortaya qoymaq üçün "milliyyətçilik" yerinə "milli hərəkat" anlayışına üstünlük vermişdir. Bundan başqa, Miroslav Hrox milli hərəkatı üç mərhələyə ayırmışdır:

* A mərhələsi – burada milli hərəkatların proqramlarında milli hədəf əsas məsələ olmadığından akademik maraq dövrü olaraq xarakterizə edilir. Belə ki, ziyalılar dini anlayış əsasında inşa edilmiş dünya görüşünü aydınlanma prinsipləri çərçivəsində tənqid edirlər.
* B mərhələsi – bu, qeyri-dominant etnik qrupların asılı olduqları imperiyaların yaşadıqları böhranlar, inqilablar və.s nəticəsində milli canlanma (national agitation) mərhələsi olaraq konsepsiyalaşdırılmışdır. Yəni, burada milli hərəkatın liderləri, ziyalılar asılı olduqları imperiyanın kimlik anlayışını sorğulamağa başladılar. Buna baxmayaraq, öz müqəddəratını təyin kontektsində bir siyasi/milli tələb ortaya çıxmadı.
* C mərhələsi – siyasi tələbin milli hərəkat proqramında əsas hədəfə çevrildiyi mərhələdir.

## Əsərləri
* *Social preconditions of national revival in Europe*, 1985, English translation of *Die Vorkämpfer der nationalen Bewegungen bei den kleinen Völkern Europas,* Praha, 1968.
* *In the National Interest. Demands and goals of European national movements of the nineteenth century: a comparative perspective*, 2000.
* *European  nations. Explaining their formation*, 2015, English edition of *Das Europa der Nationen*, 2005.

## İstinadlar
Fatih Birol

**Fatih Birol** () — türkiyəli iqtisadçı və enerji eksperti, 1 sentyabr 2015-ci ildən Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) İcraçı Direktoru vəzifəsində çalışmışdır. O, BEA-ya rəhbərlik etdiyi müddətdə Parisdə yerləşən enerji mərkəzini modernləşdirmək üçün bir sıra addımlar atmışdır. Beynəlxalq təşkilatda, o cümlədən Hindistan və Çin kimi inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarla əlaqələri gücləndirmək və təmiz enerjiyə keçid üzərində işi və xalis sıfır emissiyaya nail olmaq üçün beynəlxalq səyləri gücləndirmişdir.

Birol 2021-ci ildə dünyanın ən nüfuzlu insanlarının Time 100 siyahısına daxil olur. Forbes jurnalı tərəfindən dünyanın enerji səhnəsindəki ən nüfuzlu insanları arasında və Financial Times tərəfindən 2017-ci ildə Enerji Şəxsiyyəti kimi tanınıb. Birol Dünya İqtisadi Forumunun (Davos) Enerji Məsləhət Şurasının sədridir. O, tez-tez çap və elektron mediaya töhfə verir və hər il böyük beynəlxalq sammit və konfranslarda çoxsaylı çıxışlar edir.

31 yanvar 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasına (COP29) Azərbaycan Respublikasının sədrliyinə və qlobal iqlim dəyişmələri üzrə irəli sürdüyü təşəbbüslərin təşviqinə verdiyi dəstəyə və səmərəli əməkdaşlığa görə “Dostluq” ordeni ilə təltif edilib. Martın 13-də İlham Əliyev Fatih Birola həmin ordeni təqdim edib.

## Erkən karyera
1995-ci ildə BEA-ya kiçik analitik kimi qoşulmazdan əvvəl Birol Vyanada Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatında (OPEC) çalışıb. BEA-da illər ərzində Birol 2015-ci ildə İcraçı Direktor olana qədər BEA-nın yaxından izlədiyi Dünya Enerji Görünüşü hesabatına cavabdeh olduğu baş iqtisadçı vəzifəsinə qədər yüksəlib.

Türkiyə vətəndaşı olan Birol 1958-ci ildə Ankarada anadan olub. O, İstanbul Texniki Universitetində energetika üzrə bakalavr dərəcəsi alıb. Vyana Texniki Universitetində enerji iqtisadiyyatı üzrə magistr və fəlsəfə doktoru dərəcəsi alıb. 2013-cü ildə Birola London İmperial Kolleci tərəfindən fəxri elmlər doktoru dərəcəsi verilmişdir. 2013-cü ildə Qalatasaray FK futbol klubunun fəxri ömürlük üzvü seçilir.

## Mənbə
* Fatih Birol's biography
* International Energy Agency
* World Energy Outlook

## İstinadlar
Ruben Qaliçyan

**Ruben Qaliçyan** (, ; ) — erməni əsilli Birləşmiş Krallıq alimi və tədqiqatçısı. O, Ermənistanın və Cənubi Qafqaz regionunun tarixi xəritələri üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Həyat və fəaliyyəti

Ruben Qaliçyan İranda, Təbriz şəhərində bir erməni ailəsində anadan olmuşdur. Qafqazın tarixi və kartoqrafiyası ilə bağlı çoxlu kitab və məqalələr dərc etdirmişdir. Onun ilk kitabı "*Historic Maps of Armenia. The Cartographic Heritage*" (2004) 2,600 il ərzində dünyanın və Qafqazın xəritələrinin toplusudur, 2005-ci ildə bestseller olmuşdur. Onun məqalələri müxtəlif kartoqrafik jurnallarda və dövri nəşrlərdə, o cümlədən "*Imago Mundi*" və "*IMCoS*" jurnallarında dərc edilmişdir. Qaliçyan Ermənistan, ABŞ, İran, Birləşmiş Krallıq və Fransada geniş mühazirələr oxumuşdur.

Ermənistan tarixi kartoqrafiyasındakı xidmətlərinə görə Qaliçyan 2008-ci ildə Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının fəxri doktoru adına layiq görülmüşdür. O, 2009-cu ildə erməni mədəniyyəti sahəsində xidmətlərinə görə I Vazgen medalı ilə təltif edilmişdir. Qaliçyan 2013-cü ildə Ermənistan–diaspor münasibətləri və erməni mədəniyyəti sahəsində xidmətlərinə görə Movses Xorenli adına Prezident medalı ilə təltif edilmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* *Historic Maps of Armenia. The Cartographic Heritage* London: IB Tauris, 2004.  or 1-86064-979-3 Held by 164 WorldCat libraries.  WorldCat
* *Hayastaně hamashkharhayin kʻartēzagrutʻean mēj = Armenii︠a︡ v mirovoĭ kartografii* (Armenia in World Cartography) (in Armenian and Russian) Yerevan: Printinfo Art Books, 2005.   WorldCat
* *Countries South of the Caucasus in Medieval Maps. Armenia, Georgia and Azerbaijan* London: Gomidas Institute and Yerevan: Printinfo Art Books, 2007.   or 1-903656-69-9 Worldcat
* *The Invention of History: Azerbaijan, Armenia and the Showcasing of Imagination* Gomidas Institute and Yerevan: Printinfo Art Books, 2009. First edition.   WorldCat. Translated to Russian, Armenian and Persian.
* *Clash of Histories in the South Caucasus: Redrawing the Map of Azerbaijan, Armenia and Iran* https://www.amazon.co.uk/Clash-Histories-South-Caucasus-Azerbaijan/dp/1908755016/ref=sr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1352311428&sr=1-1.. (Translated to Russian and Persian).
* *Historic Maps of Armenia. The Cartographic Heritage. Abridged and Revised* London: Bennett and Bloom, 2015..
* *A Glance into the History of Armenia through Cartographic Records* London: Bennett and Bloom, 2015. . 
*"A Medieval Armenian T-O Map" (Article). Imago Mundi 60:1. London: January 2008. 86–92.
* *History of the Armenian Cartography up to the year 1918* London: Bennett and Bloom, 2017, . WorldCat
* *Armenia, Azerbaijan and Turkey. Addressing Paradoxes of Culture, Geography and History.* London, Bennett & Bloom, July 2019. .

## İstinadlar
Ruben Pol Adalyan

**Ruben Pol Adalyan** (; ) — ABŞ tarixçisi. O, Vaşinqtondakı Erməni Milli İnstitutunun direktoru, Corc Vaşinqton Universitetinin Elliot adına Beynəlxalq Münasibətlər Məktəbinin və Cons Hopkins Universitetinin professorudur.

## Həyatı
Adalyan 1987-ci ildə Los-Anceles Kaliforniya Universitetində tarix üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır. Onun dissertasiyası Nikolay Adonts üzərində yazılmışdır. O, bir çox elmi işlərin və məqalələrin, o cümlədən "*Historical Dictionary of Armenia*" və "*From Humanism to Rationalism: Armenian Scholarship in the Nineteenth Century*" əsərlərinin müəllifidir. Burada Adalyan "ingilis dilində diqqətdən kənarda qalan vacib bir mövzuya faydalı bir baxış bucağı təqdim etmişdir".

Adalyan "*Armenia and Karabagh Factbook*"un redaktoru və mükafata layiq görülmüş "*Encyclopedia of Genocide*" nəşrinin köməkçi redaktorudur.

## İstinadlar
Gevond Alişan

**Gevond Alişan** (; ), həmçinin **Leonsio Alişan** () və ya **Leons Alişan** () — erməni əsilli katolik keşişi, tarixçi və şairi. 1885-ci ildə Parisdəki Erməni Tələbələr Fondu Gevond Alişandan Ermənistanı təmsil edəcək bayraq hazırlamağı xahiş etmişdir. Onun tərtib etdiyi ilk bayraq formaca müasir Ermənistan bayrağına bənzəsə də, üzərindəki rənglər fərqli idi. O, daha sonra hazırladığı başqa bir bayraqğı Fransa bayrağından ilhamlanaraq tərtib etmişdir. Bu bayraqdakı rənglər qırmızı, yaşıl və mavi idi. Bunların Nuhun yerə enərkən ardıcıl olaraq gördüyü üç rəng olduğuna inanılır.

İngilis yazıçısı Con Raskin "ona həmişə bir növ müqəddəs kimi baxdı"ğını qeyd etmiş, "uzun illər dostu" olduğunu əlavə etmişdir.

## Qalereya

Fayl:Alishan in his last days 1901.png|Gevont Alişan ömrünün sonlarında.
Fayl:National Gallery of Armenia - 2018-05-15 - Andy Mabbett - 01.jpg|Gevont Alişanın büstü. Müəllif: Andreas Ter-Marukyan.


## Nəşrləri
* Armenian popular Songs: translated into English by the R. Leo M. Alishan DD. of the Mechitaristic Society, Venice, S. Lazarus, 1852.
* Etude de la patrie: physiographie de l'Arménie: discours prononcé le 12 août 1861 à la distribution annuelle des prix au collège arménien Samuel Moorat, Venise, S. Lazar, 1861.
* «Յուշիկք հայրենեաց հայոց» (Memories of the Armenian Homeland) 1869.
* «Շնորհալի եւ պարագայ իւր» ('Shnorhali ew paragay iwr', Armenian History). 1873, Venice.
* «Շիրակ» (Shirak) 1881.
* Deux descriptions arméniennes des lieux Saints de Palestine, Gènes, 1883.
* «Սիսուան» (Sisouan) 1885.
* «Այրարատ» (Ayrarat) 1890.
* «Սիսական» (Sisakan) 1893.
* «Հայապատում» ('Hayapatum', Armenian History). 1901, Venice.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*  Armenology Research National Center: THE ARMENIAN BOOK 1512-1920
* Jennifer Manoukian, "Ghevont Alishan," Encyclopedia of Romantic Nationalism in Europe: https://ernie.uva.nl/viewer.p/21/56/object/131-515195

## Xarici keçidlər

* 
* 
* *[https://web.archive.org/web/20051215032145/http://orient.am/armenia/flag.html The Evolution of the Armenian Flag]*
Mahmud Əhməd Həmdi Fələki

**Mahmud Əhməd Həmdi Fələki** (; ) — Misir ərəbi əsilli Osmanlı mühəndisi, riyaziyyatçısı və alimi. O, Qərbiyə mühafəzəsinin Hissə kəndində anadan olmuşdur. Fələki 1881-ci ildə İtaliyanın Venesiya şəhərində keçirilən Üçüncü Beynəlxalq Coğrafiya Konqresi və Sərgisində Misirin nümayəndəsi olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*Crozet, Pascal. 'La trajectoire d’un scientifique égyptien au xixe siècle: Mahmûd al-Falakî (1815-1885)' In: *Entre réforme sociale et mouvement national: Identité et modernisation en Égypte (1882-1962)* [online]. Le Caire: CEDEJ - Égypte/Soudan, 1995 (generated 29 juin 2020). Available on the Internet. . DOI: https://doi.org/10.4000/books.cedej.1420.
*Stolz, Daniel A, *The Lighthouse and the Observatory - Islam, Science, and Empire in Late Ottoman Egypt*, Cambridge University Press. Online publication date: December 2017, Print publication year: 2018. Online 

## Xarici keçidlər
*Carte de l'antique Alexandrie et de ses faubourgs. Author:  Falakī, Maḥmūd Aḥmad Ḥamdī al- (1815-1885).
Artsvi Baxçinyan

**Artsvi Henriki Baxçinyan** (; ) — Ermənistan filoloqu, kinoşünası, yazıçısı, ermənişünası, filologiya elmləri doktoru.

## Həyatı
Artsvi Henriki Baxçinyan 21 yanvar 1971-ci ildə Ermənistan SSR-nin paytaxtı İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. O, 1993-cü ildə İrəvan Dövlət Universitetinin erməni dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirmişdir. O, uzun illərdir ki, erməni incəsənəti və mədəniyyətini araşdırır. Baxçinyan 1993-cü ildə "*They are Armenian by origin*" adlı ilk kitabını nəşr etdirmişdir. Kitabda xarici ölkələrdə yaşayıb-yaratmış ermənilərin qısa tərcümeyi-halı öz əksini tapmışdır. Kitabın ikinci, yenidən işlənmiş və genişləndirilmiş nəşri 2002-ci ildə dərc edilmişdir. Baxçinyan 2001-ci ildən "FIPRESCI"-nin Ermənistan bölməsinin vitse-prezidenti, beynəlxalq kinofestivalların münsiflər heyətinin üzvüdür. 2004-cü ildə təsis olunduğu gündən İrəvan Beynəlxalq "Qızıl ərik" kinofestivalı ilə əməkdaşlıq edir. Baxçinyan "ReAnimania" kinofestivalının münsiflər heyətinin koordinatorudur.

## Mükafatlar
* Ədəbiyyat üzrə Vahan Təkəyan mükafatı (2019).

## Əsərləri
* Ծագումով հայ են (They are Armenian by Origin), 1993
* Նապոլեոն Բոնապարտը եւ հայերը (Napoleon Bonaparte and the Armenians), 2003
* Հայաստան-Սկանդինաւիա. պատմա-մշակութային առնչություններ (՚Armenia-Scandinavia: Historical-Cultural Connections), 2003
* Հայազգի գործիչներ (Prominent Armenians from Ancient Times to the Present), 2002
* Հայերը համաշխարհային կինոյում (Armenians in World Cinema), 2004
* Armenia-Sweden: Historical-Cultural Connections, 2006
* Հայերը համաշխարհային պարարվեստում (Armenians on the International Dance Scene), 2016
* Այլաստանցի Մուչիկ հայաստանցին (Mucik of Armenia, the Outlander), 2017 (translated into Russian, 2019)
* Հնազը Ճահճավան քտա-ից (Hinaz from the Swamp-Urban-Type Settlement), 2019.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bioqrafiya
* GOLOS.am
* www.hoverchoir.org
Mikayıl Çamçıyan

**Mikayıl Çamçıyan** (; ) — erməni keşişi və tarixçisi. O, daha çox Ermənistan tarixi haqqında üç cilddə hərtərəfli əsər ilə tanınır və bu, nəşr olunduğu gündən alimlər üçün istinad nöqtəsi olaraq qalır.

## Həyatı
Çamçıyan Osmanlı imperiyasında, İstanbul şəhərində anadan olmuş və imperator zərgəri Mikayıl Çələbi Düzyanın yanında zərgər kimi təhsil almışdır. 1762-ci ildə Venesiyadakı mexitarist icmasına qoşulmuşdur. 1774-cü ildə o, monastırda erməni dili müəllimi təyin edilmişdir. Çamçıyan 1779-cu ildə "Erməni dilinin qrammatikası"nı yazmışdır. 1784-cü ildə o, "Dünyanın başlanğıcından 1784-cü ilə qədər erməni tarixi"ni tamamlamışdır. Əsər romantik erməni milliyətçiliyinin başlanğıcıdır. Çamçıyan eramızdan əvvəl 11 avqust 2492-ci ildən başlayan erməni patriarxlarının xronologiyasını yazmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Levon Çukasyan

**Levon Babkeni Çukasyan** (; ) — Ermənistan sənətşünası. O həmçinin, YUNESKO-nun erməni incəsənəti tarixi üzrə sədridir. Hazırda Çukasyan həm də İrəvan Dövlət Universitetinin erməni incəsənətinin tarixi və nəzəriyyəsi kafedrasının rəhbəridir. Professor Çukazyan postsovet ölkələri, Avropa və ABŞ universitetlərində, xüsusən də orta əsr erməni incəsənətinə dair çoxsaylı mühazirələr oxumuş, Los-Ancelesdəki Kaliforniya Universitetində erməni incəsənəti üzrə kurslar tədris etmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* "Կիրակոս Ծաղկող (The Painter Kirakos)." *Usanoghakan Gitakan Asxatank'ner*. vol. 17, 1975.
* "Մատենադարանի № 5576 ձեռագրի դրվագված կազմի մասին" ("On the Chased Binding of Manuscript № 5576 at the Matenadaran"). *Patma-Banasirakan Handes*. № 2, 1978.
* "Գրիգոր Ծաղկողի "Աստվածամոր Նինջը" մանրանկարը" ("The Miniature 'The Dormition of the Virgin' of Grigor Tsaghkogh"). *Patma-banasirakan Handes*. № 4, 1979.
* "Rubens und die Armenier." Wiener Jahrbuch fur Kunstgeschichte, Bd. XXXII, 1979, Wien-Koln-Graz, pp. 41–48.
* "Творчества Тороса Рослина И Византийская Монументальая Живопись" ("The Art of T'oros Roslin and Byzantine Monumental Painting"). *Banber Yerevani Hamalsarani*. №. 3, 1989
* "On a Portrait of Prince Levon and Princess Keran." *Journal of Armenian Studies*. vol. vi. № 2, 2000–2001.
* "L’Ouvre de T’oros Roslin et l’enluminure Byzantine." *Revue des Études Arméniennes*. Tome 28, Paris, 2001–2002, pp. 399–424.
* "The Motif of the Sphinx in the Decoration of manuscripts Illuminated by T'oros Roslin" in *Between Paris and Fresno, Armenian Studies in Honor of Dickran Kouymjian*. Barlow Der Mugrdechian (ed.) (Armenian Studies Series, #13). Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2008.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Life and works of Toros Roslin by Levon Chookaszian.
Jerar Dədəyan

**Jerar Dədəyan** (; ) — erməni əsilli Fransa tarixçisi. O, Monpelye Pol Valeri Universitetinin orta əsrlər tarixi üzrə professoru, Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının üzvü və Kollec de Fransın müxbir üzvüdür. Dədəyan Frederik-Arman Feydit ilə klassik erməni dilini öyrənmişdir. 1983-cü ildə Dədəyan "*Ermənilərin tarixi*" əsərinə görə Fransa Akademiyasının "Biget" mükafatını almıştır. Atası professor Çarlz Dədəyan idi.

## Əsərləri
* *Les pouvoirs arméniens dans le Proche-Orient Méditerranéen (1068–1144)* 5 vol., doctoral thesis, Paris 1, 1990 .
* Smbat le Connétable, introduction, translation and notes by Gérard Dédéyan, *La Chronique attribuée au connétable Smbat*, Geuthner, Paris, 1980 .
* *Les Arméniens, histoire d'une chrétienté*, Privat, Toulouse, 1990 .
* *et al.*, *Arménie : 3000 ans d'histoire*, Éditions Faton, coll. " Les Dossiers d'archéologie ", n° 177, Dijon, 1992 .
* with Jacques Le Goff, *La Méditerranée au temps de saint Louis*, Aigues-Mortes colloquium, 25 and 26 April 1997, Éd. du SIVOM d'Aigues-Mortes, 2001 .
* (dir.), *Les Arméniens entre Grecs, Musulmans et Croisés : étude sur les pouvoirs arméniens dans le Proche-Orient méditerranéen (1068–1150)*, 2 vol., Fundação Calouste Gulbenkian, Lisbonne, 2003 .
* with Isabelle Augé and Gérard Dédéyan (dir.), *L'Église arménienne entre Grecs et Latins : fin XIe milieu Ve*, Geuthner, Paris, 2009 .
* with Karam Rizk (dir.), *Le comté de Tripoli : État multiculturel et multiconfessionnel, 1102–1289*, actes des journées d'études, Université Saint-Esprit, Kaslik, Liban, December 2002, Geuthner, Paris, 2010 .
* Alphonse Cillière (presented by Gérard Dédéyan, Claire Mouradian and Yves Ternon), *1895 — Massacres d'Arméniens*, Privat, coll. " Témoignages pour l'histoire ", Toulouse, 2010 .
* Gérard Dédéyan, Carol Iancu, (dir.), *Du génocide des arméniens à la Shoah : Typologie des massacres du XXe siècle,* Privat, coll. " Regards sur l'histoire " Toulouse, 2015, 640p. .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gérard DÉDÉYAN on the site of the Académie Française
* Official website
* Page  on Université Montpellier 3
* Histoire des Arméniens, 1982 (compte rendu) on Persée
Rami Miron

**Rami Miron** (; ) - olimpiya güləşçisi.

## Həyatının erkən dövrü
Azərbaycan yəhudilərindən olan ailədə, 1957-ci ilin 17 yanvar tarixində Bakı şəhərində doğulmuşdur. Daha sonralar Sovet İttifaqından İsrailə köçmüşdür.

## Karyerası
1975-ci ildə yüngül çəkidə çıxış edən Rami Miron həmin ildə Dünya Gənclər Çempionayında VI, Dünya Çempionatında isə VII yeri tutmuşdur. O, həmçinin 1975-ci ildə Təl Əviv Beynəlxalq Güləş Turnirində qızıl medal qazanmış və İsrail qəzeti Maariv tərəfindən "İlin İdmançısı" mükafatına layiq görülmüşdür..

Bundan sonra İsrail üçün güləşməyə başlamış və 1976-cı ildə Monrealda keçirilən olimpiya yarışlarında sərbəst güləş üzrə İsrail yığmasında çıxış etmişdir. Bu zaman onun 19 yaşı var idi. ABŞ-ni təmsil edən Ronald Jozefi, İşveçli Lennart Lundelli, Avstraliyalı Zsiqmond Kelevitzi məğlub etmiş, lakin macar Janos Kocsis və yarımfınalda qızıl medalı qazanacaq Sovet İttifaqını təmsil edən Pavel Piniginə məğlub olmuşdur. Olimpiya oyunlarının sonunda VII yeri tutumuşdur. Bu zaman 170 boyunda və 68 kq çəkisində olmuşdur.

1977-ci il Dünya Çempionatında IV yeri tutmuşdur.

## İstinadlar
Aydın Quliyev (jurnalist)

**Aydın Alqulu oğlu Quliyev** () — Azərbaycan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvü, "Bakı-Xəbər" qəzetinin baş redaktoru, jurnalist, politoloq və siyasətçi.

## Həyatı
Aydın Quliyev 18 iyul 1960-cı ildə Cəhri kəndində anadan olmuşdur. 3 bacısı və 5 qardaşı var. 1983-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetin Tarix fakültəsini "Fərqlənmə diplomu" ilə bitirmiş, tikintidə uzun müddət fəhlə olaraq çalışmışdır. Sonra Naxçıvan Dövlət Plan Komitəsinin bir idarəsində elmi redaktor, Naxçıvan Dövlət Universitetində laborant və müəllim vəzifələrində işləmişdir. 1998-ci ilədək. Naxçıvan Ali Məclisində sədrin siyasi məsələlər üzrə müşaviri, Naxçıvan Ali Məclisində şöbə müdiri, vəzifələrində, Naxçıvan Elmi-Texniki İnformasiya və Təbliğat Mərkəzində, Naxçıvan Dövlət Pedaqoji Universitetində müxtəlif vəzifələrdə işləyib.

Aydın Quliyev evlidir. Həyat yoldaşı tibb işçisidir. Onların 3 uşağı var

## Jurnalist fəaliyyəti
Aydın Quliyrv 1990-cı ildən başlayaraq "Ağrıdağ", "Ordubadın səsi", "Ülfət", "İki sahil", "Rezonans", "525-ci qəzet" kimi Azərbaycan və Naxçıvan miqyaslı mətbuat orqanlarında siyasi-publisustik və analitik məzmunlu məqalələrlə çıxış edib.

Aydın Quliyev 2001-ci ildən "Hürriyyət" qəzetinə rəhbərlik edib, 2003-cü ildən isə "Bakı-Xəbər" qəzetində baş redaktor kimi çalışır. Azərbaycan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvüdür.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
Aydın Quliyev 1992-ci ilədək Azərbaycan Demokrat Partiyasının üzvü olmuşdur. 1992-ci ildə partiya sıralarından xaric edilmişdir. 1992–1998-ci illərdə Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olmuş, sonra isə Demokratik Azərbaycan Partiyasını təsis etmişdir.

29 noyabr 1998-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyasının VI Qurultay Səlahiyyətli Konfransında Demokratik Azərbaycan Partiyası Azərbaycan Demokrat Partiyasına birləşmişdir. Beləcə, Aydın Quliyev Azərbaycan Demokrat Partiyası üzvü olmuşdur. 2005-ci il parlament seçkiləri dövründə Rəsul Quliyevin Azərbaycana qayıtması planının uğursuzluqla nəticələnməsindən sonra Azərbaycan Demokrat Partiyası daxilində münaqişələr yaranmış Aydın Quliyev və Sərdar Cəlaloğlu bu mübarizədə əsas iştirakçılardan olmuşdur. 2005-ci il dekabrın ayının 22-də Azərbaycan Demokrat Partiyası Mərkəzi Nəzarət Təftiş Komissiyasının iclasında Aydın Quliyevin partiya sıralarından çıxarılmasına qərar verilmişdir. Həmin qərarda bildirilirdi:

Bu qərardan sonra Aydın Quliyev Sərdar Cəlaloğlunun iddialarını rədd etmiş, onun Rəsul Quliyevə xəyanət etdiyini və partiyadan ixrac edilməsinin vacib olduğunu bildirmişdir. Partiya daxili hadisələrdən sonra Aydın Quliyev haqqında verilən qərar icra olunmuş və o, partiyadan ixrac edilmişdir.

Aydın Quliyev 15 sentyabr 2016-cı ildə Dövlət Statistika Komitəsi yanında Statistika Şurasının üzvü seçilmişdir.

## Mükafatları
Aydın Quliyev 21 iyul 2010-cu ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

21 iyul 2025-ci ildə  Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti fəxri adı ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Aydın Quliyev

* Aydın Quliyev (jurnalist) — Azərbaycan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvü, "Bakı-Xəbər" qəzetinin baş redaktoru, jurnalist, politoloq və siyasətçi.
* Aydın Xırdalanlı (Quliyev) — Azərbaycanlı meyxanaçı.

## Həmçinin bax
* Aydın
* Quliyev
Əfəndi

**Əfəndi** (  , , ,  — ağa, hökmdar, müasir yunancadan **αφέντης** — hökmdar, rəis) — XV-XX əsrlərdə Osmanlı İmperiyasında və bəzi başqa Şərq ölkələrində titul və zabit rütbəsi.

## Tarixi
Əvvəlcə sultana qədər zadəganlara nəzakətli müraciət kimi də "əfəndi" forması işlədilmiş və bu mənada "çələbi" ifadəsini əvəz etmişdir. XIX əsrdən etibarən sultan ailəsinin üzvlərinə, ruhani rəhbərlərə və məmurlara *əfəndi* kimi müraciət edilir — "əfəndi" titulu onların adlarından dərhal sonra istifadə edilirdi (məsələn, Ənvər əfəndi). "Əfəndi" forması qadınlara – "xanım-əfəndi", kişilərə – "bəy-əfəndi" kimi, habelə bəzən əcnəbilərə və qeyri-müsəlmanlara müraciət edərkən də işlənirdi. Osmanlı İmperiyasında savadsız ağalardan fərqli olaraq bütün savadlı vətəndaşlar da əfəndi sayılırdı.

Osmanlı İmperiyasının hərbi iyerarxiyasında əfəndi hərbi rütbəsi Avropada təqribən leytenant rütbəsinə uyğun gəlirdi. Bunun ardınca "ağa", "bəy" və "paşa" titulları gəlirdi. Hökumətin 29 noyabr 1934-cü il tarixli qərarı ilə Türkiyədə, 1953-cü ildə isə Misirdə əfəndi hərbi rütbəsi ləğv edilib. 1918-ci ilə qədər əfəndi titulunu Alman Şərqi Afrikasındakı müstəmləkə qoşunlarının yerli zabitləri də daşıyırdı.

Müasir sufizmdə bəzi təriqətlərin dərvişləri şeyxlərinə müraciət edərkən əfəndi titulundan istifadə edirlər.

Şimali Qafqaz və Bosniya xalqları arasında (məsələn, Rusiyada müsəlmanlar arasında qəbul edilən "Həzrət" xitabına bənzəyən addan sonra qoyulmuşdur) buna molla deyirlər.

Müasir Türkiyədə əfəndi termini ingilis dilindəki "ser" sözünün analoqu kimi nəzakətli müraciət üçün istifadə edilir.

## İstinadlar
Azərbaycan coğrafi göstəriciləri

**Azərbaycan coğrafi göstəriciləri** — Azərbaycan mənşəli məhsullara verilən coğrafi göstərici adları.

## Tarixi
2021-ci ildə Azərbaycanın İqtisadiyyat və Kənd Təsərrüfatı Nazirliklərinin nümayəndələri coğrafi göstəricilər və mənşə adları ilə bağlı Gürcüstan təcrübəsini öyrənmək üçün bu ölkəyə səfər etmişdir.

İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın Əqli Mülkiyyət Agentliyi tərəfindən azad edilmiş ərazilərdə coğrafi göstəricilərin qorunması üçün onların qeydiyyata alınması istiqamətində işlər aparılır.

## Qanunvericilik
Azərbaycanda coğrafi göstəricilərin qeydə alınması, hüquqi mühafizəsi və istifadəsi ilə bağlı münasibətlər 1998-ci ildə qüvvəyə minmiş "Əmtəə nişanları və coğrafi göstəricilər haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə tənzimlənməkdədir.

## Coğrafi göstəricilərin siyahısı

### Azərbaycan qeydiyyatı

**İçkilər**
* Badamlı
* Vayxır
* Sirab mineral suyu
* Meysəri şərabı
* Ağdam şərabı 
**Yemək və şirniyyatlar**
* Limon dolması (Lənkəran)
* Quru dolma (Qax)
* Ağ şanı dolması (Bakı)
* Zeytun dolması (Abşeron)
* Qıra dolması (Kəngərli)
* Qoz dolması (Qəbələ)
* Alma dolması (Quba)
* Balıq dolması (Salyan)
* Pip dolması (İsmayıllı)
* Guba dolması (Ordubad)
* Naxçıvan qovurması
* Şəki halvası

**Xalçalar**
* Bəhmənli xalçası
* Çələbi xalçası
* Qarabağ xalçası
* Bəhmənli (Talış) xalçası
* Butalı Qarabağ xalçası
* Qarabağ müasir xalçası
* İrəvan xalçası
* Əştərək xalçası
* Zəngəzur xalçası
**Kəlağayılar**
* Basqal kəlağayısı
* Yalxı ispirək kəlağayısı
* Duvağ kəlağayısı
* Heyratı kəlağayısı
* 7 rəng kəlağayısı
* Qoşa haşiyə
* Abbasəli kəlağayısı
**Digər**
* Duzdağ (duz)
* Duzdağ (tibbi xidmət)
* Gəmiqaya mərməri


### Avropa İttifaqı qeydiyyatı

**Yeməklər**
* Limon dolması (Lənkəran)
* Quru dolma (Qax)
* Ağ şanı dolması (Bakı)
* Zeytun dolması (Abşeron)
* Qıra dolması (Kəngərli)
* Qoz dolması (Qəbələ)
* Alma dolması (Quba)
* Balıq dolması (Salyan)
* Pip dolması (İsmayıllı)
* Guba dolması (Ordubad)
* Naxçıvan qovurması
* Şəki halvası


**Şərablar**
* Azərbaycan şərabı
* Meysəri şərabı
**Kənd təsərrüfatı məhsulları**
* Naxçıvan gavalısı
* Zirə zeytunu
* Zirə pomidoru
**Digər**
* Duzdağ (duz)


## İstinadlar
Ercan Yazgan

**Ercan Yazgan** () ― Türk teatr, kino və serial aktyoru. 

## Fimloqrafiyası

* Bana Masal Anlatma - 2015
* İffet - 2011 
* Kardelen - 2010 
* Hanımın Çiftliği - 2010
* Nekrüt - 2008
* Yalancı Yarim - 2007
* Ahh İstanbul - 2006 
* Tatil Aşkları - 2004 
* Altın Kafes - 2004 
* Hayat Bilgisi - 2003 
* Sırlar Dünyası / Sır Kapısı - 2002
* Aşk Meydan Savaşı - 2002 
* Balalayka - 2000 
* Duruşma - 1999
* Sevda Kondu - 1996 
* Kaygısızlar - 1994 
* Yazlıkçılar - 1993 
* Bir Milyara Bir Çocuk - 1990 
* Bizimkiler - 1989 
* Kabadayı - 1986 
* Perihan Abla - 1986 
* Üç İstanbul - 1983 
* Arkadaşım - 1982 
* Dokunmayın Şabanıma - 1979 
* Ölüm Görevi - 1978 
* Sen Aşk Nedir Bilir Misin - 1977 
* Sarmaş Dolaş - 1977 
* Tatlı Kaçık - 1977 
* İzin - 1975 
* Hüdaverdi-Pırtık - 1971
* Susuz Yaz - 1963

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* You Tube-da ölüm xəbərləri videosu
* IMDb'de Ercan Yazgan
* Sinema Türk'te Ercan Yazgan
Çapada Diamantina

**Çapada Diamantina** (portuqalca: "Almaz təpələr") — Braziliyanın Bahia əyalətində San-Fransisko çayı ilə sahil arasında kvarsit zirvələri olan 1850 m hündürlükdə yayladır. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hamilton Mouran

**Antônio Hamilton Martins Mourão** () — 2019-cu ildən Braziliyanın vitse-prezidenti olması ilə məşhur olan braziliyalı general.

## Həyatı
14 avqust 1953-cü ildə doğulub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Devid Boui

**Devid Boui** (,; əsl adı **Devid Robert Cons** (); 8 yanvar 1947, Brikston, London, Böyük Britaniya — 10 yanvar 2016, Manhetten, Nyu-York, ABŞ) — britaniyalı rok musiqiçisi, müğənni və mahnı müəllifi, həmçinin prodüser, rəssam və aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdi. Musiqi sənayesinin aparıcı musiqiçisi, 20-ci əsrin ən nüfuzlu musiqiçilərindən biri hesab olunur. Xüsusilə 1970-ci illərdə Boui yenilikçi fəaliyyətnə görə tənqidçilər və musiqiçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilirdi. Onun karyerası yenilik ixtira ilə və vizual təqdimatla yadda qalmışdır, musiqisi və səhnə sənəti isə populyar musiqiyə əhəmiyyətli təsir göstərmişdi. 

50 il ərzində o, musiqi ilə məşğul olub. İllər ərzində tərzini tez-tez dəyişməsinə görə və yaradıcılığını uğurla aktual musiqi janrlarına uyğunlaşdırdıqna görə "rok musiqi buqələmunu" ləqəbini almışdı..

## Diskoqrafiya
* The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars (1972)

## İstinadlar
Moskva (raket kreyseri)

**"Moskva"** — Rusiya qvardiya raket kreyseri, 1164 "Atlant" layihəsinin baş gəmisi. Nikolayev şəhərində 61 Kommunar adına Gəmiqayırma Zavodunda tikilib, əvvəlcə **"Slava"** adını almışdır. O, Gürcüstanda (2008), Krımda (2014) , Suriyada (2015) və Ukraynada (2022) hərbi münaqişələrdə iştirak edib.

24 fevral 2022-ci ildə Ukraynaya Rusiya işğalı zamanı gəmi Zmeynıy adasının ələ keçirilməsində iştirak edib. Ukrayna hökumətinin nümayəndələrinin iddiasına görə, məhz "Moskva" raket kreyserinin ünvanına "Rus döyüş gəmisi, s***** get" ifadəsi səsləndirilib.

2022-ci il aprelin 13-dən 14-nə keçən gecə baş vermiş yanğın və partlayış nəticəsində gəmiyə ciddi ziyan dəyib. Ukrayna hakimiyyət orqanlarının nümayəndələri bəyan ediblər ki, gəmi iki "Neptun" gəmi əleyhinə raketi ilə hücuma məruz qalıb . Aprelin 14 — də Rusiya Müdafiə Nazirliyi bildirib ki, kreyser fırtınalı şəraitdə limana çəkilərkən yanğın zamanı döyüş sursatların partlaması nəticəsində korpusa ziyan dəydiyi üçün batıb.

"Moskva" raket kreyserinin batması Ukrayna ilə müharibədə Rusiyanın ən bahalı hərbi itkisi olub. Təxminən 2 milyard dollar ilkin dəyəri ilə kreyserin qalıq dəyəri 750 milyon dollar idi.

## İstinadlar
Pyotr Vrangel

**Pyotr Nikolayeviç Vrangel** (; ) — **Peter von Vrangel** adı ilə tanınan İmperator Rusiya Ordusunda Baltik alman əsilli rus zabiti idi. Rusiya vətəndaş müharibəsinin sonrakı mərhələlərində o, Rusiyanın cənubunda bolşevik əleyhinə Ağ Ordunun generalı idi. Ağ Ordunu 1920-ci ildə vətəndaş müharibəsində məğlub olduqdan sonra Rusiyanı tərk etməyə məcbur etdi. O, sürgün edilmiş ən görkəmli ağ mühacirlərdən biri  və Cənubi Rusiyanın hərbi lideri (baş komandan kimi) kimi tanınırdı.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Мария Врангель - Моя жизнь в коммунистическом раю https://akniga.org/moya-zhizn-v-kommunisticheskom-rayu
* *Врангель П. Н.* Записки
* Послужной список генерал-лейтенанта барона Врангеля
* *[[:ru:Троцкий, Лев Давидович|Троцкий Л.]]* К офицерам армии барона Врангеля (Воззвание)
* 
* 
* 
* Исторические портреты: Л. Г. Корнилов, А. И. Деникин и П. Н. Врангель… — М.: АСТ; Астрель, 2003. — 541 с.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Баклакова И. С.* «Крым должен был пасть». Литература русского зарубежья о военной политике главнокомандующего Вооружёнными силами Юга России (Русской армией) генерала П. Н. Врангеля. // :ru:Военно-исторический журнал. — 2011. — № 12.  С.59-64.

## Xarici keçidlər
* Болезнь смерть и погребение генерал-лейтенанта барона Петра Николаевича Врангеля. Издание союза Галлиполийцев в Бельгии.
* Болезнь, смерть и погребение генерала барона П. Н. Врангеля в Брюсселе.
* Похороны генерала Врангеля.
* Перенесение праха генерала Врангеля в Белград 6 октября 1929.
* 6 октября 1929 года в Белграде.
* С. М. Исхаков. «Крым. Врангель. 1920 год»
* В. А. Оболенский. «Крым при Врангеле»
* Генерал П. Н. Врангель и его «Записки» — история публикации «Записок».
* После смерти. Пётр Врангель — документальный фильм.
* Сайт Хронос. Окружение Николая II
* ж. Разведчик 1915 № 1262
* Михаил Шифрин (2010), Барон Врангель. Осторожный авантюрист www.vokrugsveta.ru
Varşini Prakaş

**Varşini Prakaş** () — iqlim fəalı və 2017-ci ildə həmtəsisçisi olduğu 501 (s) (4) təşkilatı olan Sunrise Movement Hərəkatının icraçı direktoru. 2019-cu ildə o, Time 100 siyahısına daxil edilir və Sierra Club John Muir Award mükafatına namizəd olur.
## Erkən həyatı və təhsili
Prakaş iqlim dəyişikliyindən ilk dəfə 2004-cü ildə Hind okeanında baş verən sunami xəbərindən sonra 11 yaşında xəbərdar olub. Böyüyəndə həkim olmaq istəyirdi. Prakaş Massaçusetts Amxerst Universitetində kollecə gedir və burada iqlim problemləri üzərində işləməyə başlayır. Orada olarkən o, məktəbin qalıq yanacaq satışı kampaniyasının lideri olur. Prakaş həmçinin milli fosil Yanacaq Tələbə Şəbəkəsi ilə də işləmişdir. 2017-ci ildə məzun olduqdan bir il sonra, UMass Amherst aktivlərini əldən verən ilk böyük dövlət universiteti olur.
## Karyera
2017-ci ildə Prakaş, digər yeddi həmtəsisçi ilə, iqlim dəyişikliyi ilə bağlı siyasi fəaliyyətin tərəfdarı olan 501(c)(4) və amerika gənclərinin rəhbərlik etdiyi siyasi hərəkat olan Sunrise Movement Hərəkatını başladır. 2018-ci ildə o, Qrup ABŞ Nümayəndələr Palatasının spikeri Nensi Pelosinin ofisində konqresdən iqlim dəyişikliyi ilə bağlı işçi qrupunun yaradılmasını tələb edən etiraz aksiyası təşkil etdikdən sonra Sunrise Movement Hərəkatının icraçı direktoru olur. O, 2019-cu il üçün Time 100 siyahısına daxil edilib. Sunrise Movement Hərəkatı ilə işinin bir hissəsi olaraq, Prakaş «Yeni yaşıl yol» kimi təklifləri müdafiə edir. 2020-ci ildə təşkilat ABŞ senatoru Berni Sandersi Demokratlar Partiyasından prezidentliyə ilkin seçkidə dəstəkləyir. Prakaşı Co Bayden 2020 İqlim İşçi Qrupuna məsləhətçi təyin edir. O, həmçinin Demokratlar və ABŞ seçicilərinin iqlim dəyişikliyi fəaliyyətinə marağının artırılmasını müdafiə edən fəalların daxil olduğu “Climate Power 2020” üzrə məsləhət şurasının üzvüdür. Prakaş 2020-ci ilin avqustunda yayımlanan Winning the Green New Deal: Why We Must, How We Can adlı kitabın həmredaktorudur. O, həmçinin The New Possible: Visions of Our World Beyond kitabının müəllifidir. 
## İstinadlar
Azərbaycan Ciu-Citsu Federasiyası

**Azərbaycan Ciu-Citsu Federasiyası** və ya qısaldılmış adı ilə **ACCF** — Ciu-citsu idman növünə Azərbaycan Respublikasında nəzarət edən rəsmi qurum.

1998-ci ildə əməkdar məşqçi Mir-Əli Seyidovun rəhbərliyi altında bir sıra mütəxəssislər tərəfindən Azərbaycan Ciu Citsu Federasiyası yaradılıb. 20 aprel 2002-ci ildən etibarən, Azərbaycan Ciu Citsu Federasiyası, Beynəlxalq Ciu Citsu Federasiyası (JJIF – Jiu Jitsu İnternational Federation) üzvlüyünə qəbul edilmişdir.

## Rəhbərlik
* Prezident: Mir-Əli Seyidov
* Vitse-prezident: Azər Əliyev
* Vitse-prezident: Seymur Səfərov
* İdarə Heyətinin üzvü: Əli Cəfərov
* İdarə Heyətinin üzvü: Elvin Abbasov
* Katib: Aysel Mahmudova

## Həmçinin bax
* Ciu-citsu
* Azərbaycan Cüdo Federasiyası
* Azərbaycan Sambo Federasiyası
* Azərbaycan Qılıncoynatma Federasiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* [mailto:ajjfed@gmail.com Rəsmi e-poçtu]
* Azərbaycan Ciu-Citsu Federasiyası | Rəhbərlik
* Мир-Али Сейидов — редкие кадры(разминка)27/09/2014
Tessa Xan

**Tessa Xan** () — Böyük Britaniyanın ətraf mühit üzrə hüquqşünası. O, iqlim dəyişikliyinin azaldılması və iqlim ədaləti ilə bağlı məhkəmə çəkişmələrini dəstəkləyən Climate Litigation Networkun həmtəsisçisi və həm-direktorudur.

Xan iddia edir ki, milli hökumətlər bilərəkdən karbon dioksid səviyyələrinin yüksəlməsindən faydalanıb və ətraf mühitə, o cümlədən Climate Case Ireland nümunəsi vasitəsilə zərər veriblər.
## Bioqrafiyası
Tessa Xan insan haqları kampaniyalarında fəal iştirak edir.

Taylandda o, qeyri-kommersiya qadın hüquqları təşkilatında çalışmışdır. 2015-ci ildə Taylandda olarkən o, Haaqa məhkəməsinin Hollandiyaya istixana qazı emissiyalarını azaltmağı əmr edən qərarından xəbər tutur. 2016-cı ildə Hollandiya məhkəməsinin qərarından ilhamlanaraq Londona köçür və Urgenda Foundation hüquq komandasına qoşulur.
Xan dünyada iqlim dəyişikliyi ilə bağlı məhkəmə proseslərinə dəstək vermək üçün Urgenda Foundation ilə Climate Litigation Network şəbəkəsini qurub. O, iqlim mübahisələrinin həlli üzrə Climate Litigation Networkun direktorudur. Təşkilat vasitəsilə o, fəal qruplara hökumətlərini məhkəməyə verməkdə uğurla kömək edir. O, Kanada, Hollandiya, Yeni Zelandiya, Norveç, Pakistan və Cənubi Koreya kimi ölkələr də daxil olmaqla, bütün dünyada məhkəmə proseslərinin təşkilində iştirak edir.

O, Hollandiya və İrlandiyada emissiyaların azaldılması proqramı üçün hökumət planlarının adekvatlığına uğurla etiraz edən məhkəmə iddialarını dəstəkləyir. 2019-cu ilin dekabrında Hollandiya Ali Məhkəməsi Urgenda Fondunun ölkə hökumətinə qarşı iddiasını təmin edir və karbon emissiyalarını azaltmaq üçün kömürlə işləyən elektrik stansiyalarının gücünü və təxminən 3 milyard avroluq birbaşa investisiyaları azaltmağı əmr edir. İşin müsbət nəticəsi The Guardian qəzeti tərəfindən "bu günə qədər iqlim dəyişikliyi ilə bağlı ən uğurlu məhkəmə iddiası" kimi təsvir edilmişdir.

2020-ci ilin avqustunda İrlandiyanın Ali Məhkəməsi Climate Case Ireland işində hökumətin karbon emissiyalarını azaltmaq üçün yeni, daha iddialı plan hazırlaması barədə qərar qəbul edir. Bu gün İrlandiya Avropa İttifaqı ölkələri arasında adambaşına düşən istixana qazları emissiyasına görə üçüncü yerdədir.
## Mükafatları
* 2018-ci ildə Tessa Xan İqlim sıçrayışı mükafatını alır.
* 2019-cu ildə Time jurnalı onu iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə aparan 15 qadından biri adlandırır.
## İstinadlar
Ərdoğan (ad)

**Ərdoğan** — türk kişi adı.

* Ərdoğan Atalay
* Ərdoğan Bayraktar
* Ərdoğan Ercivan
* Ərdoğan Toprak
* Ərdoğan Yeşilyurt 
* Ərdoğanizm

## Həmçinin bax
* Ərdoğan (soyad)
Molla Səfərəli bəy Məlikhaykazov

**Molla Səfərəli bəy Məlikhaykazov** () — azərbaycanlı din xadimi və şair.

## Həyatı
Molla Səfərəli bəy Qarabağ xanlığının bəy ailələrindən biri olan Məlikhaykazovlar ailəsinə mənsubdur. 1803-cü ildə Qarabağ xanlığının Çiləbörd mahalının Xanyurdu məntəqəsində dünyaya gəlmişdir. Atası Ağacan bəy mülkədar olmuşdur.
İbtidai təhsilini atasından almışdır. Bundan sonra Şuşadaki Beyt-ül Ədəb mədrəsəsində təhsilinə davam etmiş, sonda molla titulunu almışdır. Buradan Nəcəfə yollanmış, burada dini və dünyəvi elmlər üzrə təhsil almışdır.

Din işlərlə yanaşı, Molla Səfərəli bəy Azərbaycan türkcəsində və farsca lirik şeirlər yazmışdır. Şeirlərinin əsas mövzusu əxlaq üzrə olmaqla, çox az bir hissəsi günümüzə qədər gəlib çıxmışdır.

1876-cı ildə vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Gülbadam Xanımla ailə həyatı qurmuş və bu evlilikdən iki oğlu olmuşdur — Əli və Həsən bəylər.

## İstinadlar
Nofəl Qasımov

**Nofəl Qasımov** () — Füzuli Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı, şəhid Səid Rəşidzadənin atası.

## Həyatı
Nofəl Qasımov 1 may 1961-ci ildə Füzuli rayonunda anadan olmuşdur. İlk təhsilini Horadiz şəhər 1 nömrəli orta məktəbdə almışdır. Ali təhsilini Poltava Kooperativ İnstitunun Bakı filialında almışdır.

Nofəl Qasımov şəhid Səid Rəşidzadənin atasıdır.

## Siyasi fəaliyyəti
Nofəl Qasımov 23 dekabr 1992-ci il tarixində Azərbaycan Prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 374 nömrəli fərmanı ilə Füzuli Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur. O, 19 avqust 1993-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri Heydər Əliyevin 717 nömrəli fərmanı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

## İstinadlar
Adambaşına düşən ÜDM (AQP) üzrə ölkələrin siyahısı

**Adambaşına düşən** **ümumi daxili məhsul** (**alıcılıq qabiliyyəti paritetinə üzrə**) ölkədə orta hesabla bir nəfər ( alıcılıq qabiliyyəti pariteti nəzərə alınmaqla) müəyyən il ərzində istehsal olunan bütün son əmtəə və xidmətlərin bazar dəyərini əks etdirən makroiqtisadi göstəricidir. **Adambaşına düşən ÜDM (AQP üzrə)** ölkənin iqtisadi inkişaf səviyyəsini müəyyən edən xüsusiyyətdir. Müqayisə üçün bütün göstəricilər vahid valyutada - ABŞ dollarında ifadə olunur. Milli valyutalardan hesablaşmalar, beynəlxalq iqtisadi müqayisələrdə adət olduğu kimi, bazar məzənnələri ilə deyil, alıcılıq qabiliyyəti pariteti ilə həyata keçirilir.

## Avrozonanın milli hesablarında qeyri-qanuni iqtisadi fəaliyyətin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi
Bir çox Avropa ölkələrində kölgə iqtisadiyyatının payı əhəmiyyətlidir və ÜDM-in 10 faizdən 40 faizindən çoxunu təşkil edir. 2014-cü ildən Avrostat, Rəsmi statistika orqanı, AB üzv dövlətləri bəzi qeyri-qanuni fəaliyyətlərə qoşulmağa çağırır.

## Offşor zonalar olan ölkələr üçün adambaşına düşən təhrif edilmiş ÜDM (AQP)
Adambaşına düşən ÜDM-in (AQP) yurisdiksiyaya görə dəyişə bilməsinin bir çox təbii iqtisadi səbəbləri var (məsələn, böyük neft və qaz ehtiyatlarına malik olan ölkələrdə adambaşına düşən ÜDM yüksək olur). Bəzi iqtisadçılar hesab edirlər ki, ofşor zonalar və ya korporativ vergi cənnətləri iqtisadi məlumatları təhrif edir, nəticədə adambaşına düşən ÜDM (PPP) rəqəmləri süni şəkildə şişirdilir  . Dünya yurisdiksiyalarının 15% - dən çoxu vergi cənnəti olduğu təxmin edilir. BVF-nin araşdırmalarına görə, müxtəlif yurisdiksiyaların ÜDM-ə güclü təsir göstərən  birbaşa qlobal xarici investisiya axınlarının təxminən 40% - i "fantom" əməliyyatlar kimi təsvir olunur.

## İstinadlar