open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serafim Protopopov

**Arxiyepiskop Serafim** (dünyəvi adı *Aleksandr Alekseyeviç Protopopov*, ) — Rus Pravoslav Kilsəsinin yepiskopu, Zadon və Elen arxiyepiskopu.

## Həyatı
Aleksandr Alekseyeviç 19 oktyabr 1894-cü ildə Don Qoşunları əyalətinin Akişev stanitsasında anadan olmuşdur. O, 1913-cü ildə Novoçerkassk gimnaziyasını bitirərək Petroqrad universitetinin tarix-filologiya fakultəsinə daxil olmuşdur. Təhsilini başa vurduqdan sonra Petroqrad universitetinin elmi əməkdaşı kimi fəaliyyətə başlamışdır. Daha sonralar Aleksandr Akekseyeviç Petroqrad Ruhani Seminariyasının 2 kursunu başa vurmuşdur.

1920-ci ildə Coğrafiya İnstitutunun elmi əməkdaşı olmuşdur. Özünü yeniliyin əleyhdarı kimi göstərən Aleksandr Akekseyeviç Protopopov 1922-ci ilin yayında həbs olunmuş və elə həmin ilin 13 sentyabrında onun haqqında açılmış cinayət işinə xitam verilmişdir.

1923-cü ilin avqustunda Petroqradda keçirilən pravoslav din xadimlərinin yığıncağında Aleksandr Alekseyeviç yepiskop vəzifəsinə üç namizəddən biri seçilmişdir (digər ikisi Manuil Lemeşevski və Varlaam (Saserdotski idi). Patriarx Tixon yepiskop vəzifəsinə Manuilin təyin edilməsi barədə qərar vermişdir.

4 mart 1924-cü ildə yenidən həbs olunmuş, iki il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. Aleksandr Akekseyeviç məhkumluğunu Solovesdə xüsusi təyinatlı düşərgədə keçirmişdir.

O, 30 noyabr 1926-cı ildən Petroqrad yeparxiyasına daxil olan Kolpin yepiskopu təyin edilmişdir.

Aleksandr Akekseyeviç Protopopov 1928-ci ilin aprelində Don yeparxiyasının Akskay kilsəsinin yepiskopu vəzifəsinə təyin olunmuş, 1928-ci ilin 27 iyunundan Sızran kilsəsinin yepiskopu olmuşdur.

O, 25 sentyabr 1928-ci ildə Ufa yeparxiyasının Sterlitamak yepiskopu kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.

23 noyabr 1928-ci ildə Bakı Rus Pravoslav Kilsəsinin yepiskopu vəzifəsinə təyin olunan Aleksandr Akekseyeviç Protopopov eyni zamanda Yerevan və Suxumi yeparxiyalarını da idarə etmişdir.

O, 3 aprel 1930-cu ildə Bakı Rus Pravoslav Kilsəsinin yepiskopu vəzifəsindən azad olunaraq Yaroslav yeparxiyasının Rıbin Rus Pravoslav Kilsəsinə yepiskop təyin olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография
* Об участии в иосифлянском движении
Wired

***''Wired**** («[[Ethernet]] ilə bağlıdır») — [[San-Fransisko]] ([[ABŞ]]) və [[London]]da ([[Birləşmiş Krallıq]])  nəşr olunan aylıq jurnal.

Kompüter texnologiyalarının mədəniyyətə, iqtisadiyyata və siyasətə təsiri barədə yazır. [[İngilis dili]] versiyası istifadəyə verildikdən daha sonra 14 il müddətinə dayandırıldı. [[2020]]-ci ildə buraxılmağa davam edir.

Jurnalın ilkin maliyyə investorlarından biri Nicholas [[Nikolas Neqroponte]] olmuşdur. [[1993]]-cü ildən [[1998]]-ci ilə qədər həm də «Move bits, not atoms» sütununa rəhbərlik etmişdir.

[[1993]]-cü ilin [[yanvar]] ayından etibarən buraxılmışdır. 1998-2006-cı illərdə Wired jurnalının və [[Wired News]] veb saytının (wired.com) fərqli sahibləri var idi, lakin wired.com hazırda jurnalın – onlayn versiyasıdır.

Bu beynəlxalq bir nəşrdir, aşağıdakı regional versiyalar verilir: **, **, *Wired Japan* və *Wired Germany'' (2011-ci ilin sentyabr ayından).

Öz növbəsində Advance Publications media konqlomeratına daxil olan Condé Nast nəşriyyat evinə aiddir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Wired.com
* John Perry Barlow. «The Economy of Ideas»
* John Perry Barlow. Selling Wine Without Bottles
Həyat tərzi

**Həyat tərzi** () — konkret tarixi sosial-iqtisadi münasibətlər üçün, davranışının, ünsiyyətinin, düşüncə tərzinin xüsusiyyətlərini xarakterizə edən bir insanın fərdi və kollektiv həyatının metodu və formaları. Həyat tərzi, bir insanın dünyadakı fəaliyyətinin, maraqlarının və inanclarının ifadə etdiyi bir forma.

Həyat tərzinin əsas parametrləri işdir (gənc nəsil üçün araşdırma), insanların həyatı, ictimai-siyasi və mədəni fəaliyyəti, eləcə də müxtəlif davranış vərdişləri və təzahürləri.

Bir insanın həyat tərzi sağlamlığını təyin edən əsas amildir.

*Həyat yolu* — müəyyən edilmiş həyat tərzi:
* istehsal vasitələrinə mülkiyyətin xarakteri
* siyasi, iqtisadi, sosial münasibətlər
* aparıcı ideologiya və s.

Həyat tərzi — əsasən gündəlik həyata yönəlmiş bir fərdin və ya qrupun davranış nümunələrinin məcmusu. Həyat tərzi insanlar tərəfindən bioloji, sosial və emosional ehtiyaclarına uyğun olaraq inkişaf etdirilir. Həyat tərzi varlığın xarici formaları ilə qiymətləndirilir, bunlara daxildir:
* iş və boş vaxtın təşkili
* iş dünyasından kənar peşələr
* məişət cihazı
* davranış qaydaları
* dəyər üstünlükləri, zövqlər və s.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Возьмитель, А. А.* Образ жизни : Концепция, сущность, динамика : Автореф. дис. … д-ра социол. наук : 22.00.04 / Ин-т социологии Рос. акад. наук. — М.: 2000.
* *Ефимов, Н. И.* Советский образ жизни. — М. : Изд-во агентства печати "Новости", 1982.
* *Клямкин, И. М.* Теневой образ жизни : Социол. автопортр. постсовет. о-ва / Игорь Клямкин, Лев Тимофеев; Рос. гос. гуманитар. ун-т. Центр по изучению экон. деят-сти. — М. : РГГУ, 2000.
* Мировосприятие и образ жизни : [Монография] / Рос. акад. образования. Ин-т образования взрослых; [Под ред. Ю. Н. Кулюткина, С. В. Тарасова]. — СПб. : Образование-Культура, 1999.
* Общее и особенное в образе жизни социальных групп советского общества / [И. Т. Левыкин, Б. А. Бабин, Я. В. Рейзема и др.]; Отв. ред. И. Т. Левыкин; АН СССР, Ин-т социол. исслед. — М.: Наука, 1987.
* Образ жизни горожан в объективных и субъективных показателях / Рос. акад. наук. Ин-т социологии; [Отв. ред.: Т. М. Караханова]. — М. : Изд-во Ин-та социологии РАН, 2002.)
* Социология образа жизни / Сарат. гос. ун-т им. Н. Г. Чернышевского, Каф. социол.; [Сост. В. И. Бегинин и др.]. — Саратов : Изд-во Сарат. ун-та, 1993 (1994).
Madriqal

**Madriqal** — İntibah dövründə (XIV–XVI əsrlər) İtaliyanın saray mədəniyyətində meydana gəlmiş musiqili-poetik janrdır. Mənşəyi qədim italyan mahnısı ilə bağlıdır. Latın dilində deyil, doğma italyan dilində oxunduğu üçün belə adlandırılmışdır. Vokal musiqidə iki, üçsəsli, hətta dörd, beşsəsli poema tipli madriqallar geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
Təyin budaq cümləsi

**Təyin budaq cümləsi** baş cümlənin isimlə və ya isimləşmiş sözlərlə ifadə olunmuş hər hansı bir üzvünü təyin edir və təyinin suallarına (necə? nə cür? hansı?) cavab verir.** Adətən, təyin budaq cümləsinin baş cümləsində **o, bu, elə, belə, həmin, bir, elə bir, o qədər** və s. kimi əvəzlik-qəliblər işlənir. **Əvəzlik-qəliblər budaq cümlənin bu növündə özündən sonra isim tələb edir.

* Təyin budaq cümləsi əksər zaman baş cümlədən sonra gəlir. Bu vaxt əlaqə vasitəsi ya tabelilik bağlayıcısı, ya da intonasiya olur. Məs:
# *Mən o (hansı?) kəndləri gəzmişəm ki, havası havadır, suyu sudur.*
#*Elə (necə?) otlar var ki , min bir dərdin dərmanıdır.* 
#*Adam var (necə?), adamların naxışıdır.* 
#*Mən bir solmaz (necə?) yarpağam ki, çiçəkləri bəzərəm. (C.Cabbarlı)*
#*Söz var (necə?) qılıncdan itidir.*
* Bəzi təyin budaq cümlələrində budaq cümlə baş cümlədən əvvəl gəlir. Bu zaman bağlayıcı sözlə əlaqələnir: 
# **Hansı** *xörəyi xoşlayırsan, o xörəyi də ye.*
#**Hansı** *kitabı demisən, o kitabı almışam.*
#**Necə** *demişdin, elə də paltar almışam.*
#**Nə qədər** *istədin, o qədər daş yığdıq.*
* Təyin budaq cümləsinin bəzilərində əvəzlik-qəlib ixtisar olunur. İxtisaolunmuş əvəzlik-qəlibi asanlıqla bərpa etmək olar. Məs: Əsər var, oxumaqdan doymursan. Bu cümlə intonasiya vasitəsilə əlaqələnib və əvəzlik-qəlib ixtisar olunub. Belə cümlələrdə tabelilik bağlayıcısını və əvəzlik-qəlibi asanlıqla bərpa etmək olar. Məs: **Elə əsər var ki, oxumaqdan doymursan.**
* Təyin budaq cümləsində əvəzlik-qəliblər cümlədə **mübtədanı, tamamlığı** və **ismi xəbəri** təyin edə bilər.  Məs: **Elə çiçəklər var ki, ətrindən doymaq olmur.  Alimlərimiz elə dərman düzəltdi ki, epidemiya təhlükəsi aradan qalxdı. Bu elə kitabdır ki, oxumamaq olmur.**  Cümlələrdə ardıcıllıqla əvəzliklər **mübtədanı, tamamlığı** və **ismi xəbəri** təyin edir. Təyin budaq cümləsində buna fikir vermək lazımdır. 
*Sadələşən zaman təyin budaq cümləsində budaq cümlə sadə cümlənin təyini vəzifəsində işlənir.  Məs.: **Mən insan adam o adama deyərəm ki, ömrü fırtınalar içərisində keçsin (mürəkkəb cümlə). Ömrü fırtınalar içərisində keçən (hansı?) adama insan adam deyərəm (sadə cümlə).**

## Təyin budaq cümlələri

# *Mən bir solmaz yarpağam ki, çiçəkləri bəzərəm. (C.C.)*
# *Mən o tənqidi sevirəm ki, işin xeyrinədir.*
# *Elə gecələr var ki, səhərədək yata bilmirəm.* 
# *İndi gözəl o qızdır ki, səngərdə beş külüng, beş bel artıq vurur. (M.C.)* 
# *Bu, o dərə idi ki, burada Güzdəkli Bayandur öz igidləri ilə Ağa Məhəmmədin qoşunlarına divan tutmuşdu. (İ.Ə.)*
# *Elə müəllim var ki, öz uşaqlarına qəlbən bağlıdır.* 
# *Söz var, kəsdirər başı, söz var, kəsər  savaşı.*
# *Bir söz de ki, mənim ürəyimə yatsın.* 
# *O adama söz de ki, sözünü yerə salmasın.* 
# *Elə bir qız ol ki, xalqın səninlə fəxr etsin.* 
# *Elə adam var ki, heç vaxt öz yerini bilmir.* 
# *Nə qədər şeir demişdin, o qədər şeir əzbərləmişəm.*

## Həmçinin bax

*mübtəda budaq cümləsi
*budaq cümlə
Fransa frankı

**Fransa frankı** () ― Fransada işlədilən qədim pul vahidi.

Fransa frankı ₣ və ya F simvolu ilə işarə edilir. 2002-ci ildə Fransa pul vahidinin avroya dəyişməsilə istifadəsi dayandırılmışdır. Fransa ilə yanaşı Andorra, Monako və Fransız Polineziyasında da istifadə olunub. Fransız frankı dünyada rezerv pul olaraq işlədilirdi, ABŞ dolları, Alman markası, İngilis sterlinqi və Yapon yenindən sonra 5-ci yeri tuturdu.                                                                                                            

## Tarix
Fransız frankının mənşəyi eramızın 8-ci əsrindəki Karolinq pul sisteminə , daha dəqiq desək, 13-cü əsrdə yaranan eyni sistemin bir qolu olan livre tournois -ə gedib çıxır. Budur , 1795-ci ildə Fransa frankı təqdim edilənə qədər livre parisis və livre tournois -in dəyərindəki gümüş və ya qızıl baxımından dəyişikliklər cədvəli.

### Karolinqçi, 781
redaktə
İmperator Böyük Karlın pul sistemi eramızın 781-ci ilində Frank Karolinq İmperiyasına tətbiq edilmiş və əsrlər boyu Qərbi Avropanın böyük bir hissəsinə yayılmışdır . Livre (funt) gümüş 20 sol və ya sousa (şillinqə), sol isə 12 denyerə (penniyə) bölünmüşdür. Növbəti 500 il ərzində yalnız denyer sikkə kimi mövcud olmuş, sou və livr isə denyerin hesablama qatları kimi fəaliyyət göstərmişdir. İlk livr və denyer müvafiq olaraq 407,92 qram və 1,7 qram ağırlığında mövcud olan ən yaxşı gümüşdən ibarət idi.

### Kapetyan, təxminən 1000-ci il
redaktə
Kapet sülaləsi dövründə təxminən 1000-ci ildə buraxılan livr və inkarçılar müvafiq olaraq 305,94 q və 1,27475 q təmiz gümüşdən ibarət idi. 8 unsiyalıq fransız markası 244,752 qrama bərabər olan və bu dövrün 192 inkarına və ya 16 soluna bərabər olan çəki vahidi idi.

Sonrakı əsrlərdə Fransa kralları, bir çoxu öz ərazilərində valyuta buraxmaq hüququnu iddia edən və sərtlik anlarında tez-tez valyutanın aşağı salınmasına əl atan Frank feodal hökmdarlarının mərkəzləşdirilməmiş bir ərazisi üzərində livr üçün sabit standartlar tətbiq etməkdə çətinlik çəkdilər. Fransız kralları tərəfindən elan edilən pul dəyərləri nəticədə livr parisis kimi müəyyən edilsə də , digər bölgələr demək olar ki, həmişə daha aşağı standartlı valyutalarla yaşayırdılar. Belə valyutalardan biri olan livr tournois , nəticədə daha mərkəzləşdirilmiş Fransa krallığı dövründə üstünlük verilən mühasibat sisteminə çevrildi. 

### IX Lüdovik, 1266
redaktə
Fransanın üstünlük verilən mühasibat sistemi kimi livre tournois-in ortaya çıxması, Kral IX Lui dövründə, 23 ⁄ 24 zəriflikli bir Fransız gümüş nişanına (yəni 4.044 qram təmiz gümüş) 58 ədədlik silver *gros tournois-in* buraxılması ilə baş verdi və bu, Fransanın Turaine bölgəsində 1 sol (12 denyer) dəyərində qiymətləndirildi, baxmayaraq ki, dəyəri 1 sol parisis-dən aşağı idi. Yeni sikkənin nüfuzu və alçaldılmış inkarçıların nüfuzuna nisbətən istifadə rahatlığı gros tournois-in Qərbi Avropanın qalan hissəsində də qəbul edilməsini təmin etdi.            

## İstinadlar
Tərzi-hərəkət budaq cümləsi

**Tərzi-hərəkət budaq cümləsi** baş cümlədəki hərəkətin nə cür  icra olunduğunu bildirir.** Budaq cümlə baş cümlənin feili xəbərinə aid olur. Sualları: **necə? nə cür?

* Adətən, baş cümlədə **elə, belə** əvəzlik-qəliblər işlənir. Əvəzlik-qəliblər, əsasən, feili xəbərə aid olur. Bu zaman hərəkətin tərzi mənasında başa düşülür. Məs: **<u> Elə </u>(necə?) çağırdı ki, hamı dönüb baxdı.** 
* Tərzi-hərəkət budaq cümləsində baş vəzifəsində budaq cümlənin yeri  sabit deyil. Baş cümlənin əvvəl gəldiyi növlərində əlaqə vasitəsi **intonasiya** və yaxud **tabelilik bağlayıcısı** olur. Bu zaman əvəzlik-qəlibi ixtisar etmək olmur. Məs: **<u>Elə</u> danış ki, hamı başa düşsün.  <u>Elə</u> oxu, hamı dinləsin. Polkovnik <u>elə</u> çağırdı ki, çinovnik özünü itirdi. **
*Budaq cümlənin əvvəl gəldiyi növlərində əlaqə vasitəsi kimi **necə, nə cür, necə ki, hər necə** və s. kimi bağlayıcı sözlər və **-sa²** şəkilçisi olur. Məs: **<u>Necə</u> demişdiniz, elə də etdik. <u>Kim</u> necə istəyirdi<u>sə</u> , eləcə də yaşayıb işləyirdi. Talıbgil <u>necə</u> gəlmişdilər, elə də getdilər.** 
*Budaq cümlənin əvvəl gəldiyi növlərində əvəzlik-qəlib ixtisar oluna bilər. Məs: **Kim necə istəyir, yazırdı. (Kim necə istəyir, elə yazırdı).**
*Bəzən budaq cümlədə **müqayisə məzmunu** bildirən **sanki, elə bil**  kimi modal sözlər işlənir. Məs:  **Solmaz elə oxuyurdu ki, elə bil aktrisa idi. Natiq elə danışırdı ki, sanki göydən yerə enmiş mələk idi.**
*Tərzi-hərəkət budaq cümləsində bəzən budaq cümlə baş cümlədəki **sifətlə ifadə olunmuş xəbərlə də əlaqələnir.** Bu zaman əvəzlik-qəlibdən sonra ismi xəbər gəlir. Belə cümlələrdə tərzi-hərəkət deyil, **dərəcə çaları** olur. Məs: 
**Su elə soyuq idi ki, içmək olmurdu.**

**Elə tənbəldir ki, söz deməyə peşman olursan.**

**Sən elə ağıllısan ki, hamısı sənə heyran qalır.**

Bu cümlələri təyin budaq cümləsi ilə qarışdırmamaq üçün ismi xəbərlərə fikir veemək lazımdır. Nümunələrdəki ismi xəbərlər dərəcə anlayışı qəbul edə bilər. İsmi xəbərləri kitab, ağac, hədiyyə və s. kimi isimlər olduqda isə dərəcə anlayışı olmur.

## Tərzi-hərəkət budaq cümlələri

# *Allah kora necə baxsa, kor da Allaha elə baxar.
#*Kərim kişi kağızı necə ki deyir, eləcə də yazdırıbdır.*
#*Gənclik o qədər güclü, o qədər coşqun bir aləmdir ki, çox zaman nənələrin, dədələrin arzusundan asılı olmur. (M.C)*
#*Uşaq o qədər kövrəlmişdi ki, dindirəndə az qalırdı ağlasın.*
#*O, o qədər əldən düşərdi ki, yerə uzanmaqla yuxuya getməyi bir olardı.*
#*Başı o qədər ağırlaşmışdı ki, sanki çiyinlərində ağır yük vardı.*
#*Şəkil o dərəcədə gözəl və təbii idi ki, adam gözünü çəkmək istəmirdi.*
#*Uşaqlar bu axşam o qədər şən idilər ki, ətrafdakılara qətiyyən fikir vermirdilər.*
#*Hava elə isti idi ki, adam nəfəs ala bilmirdi.*
#*Sən onunla nə tərzdə rəftar edirsənsə, səninlə də o tərzdə rəftar edirlər.''

## Həmçinin bax
*budaq cümlə
*mübtəda budaq cümləsi
Zaman budaq cümləsi

**Zaman budaq cümləsi** baş cümlədəki hərəkətin, əlamətin zamanını bildirir və nə vaxt? nə zaman? haçan? suallarından birinə cavab olur.

* Zaman budaq cümləsində də **baş cümlə budaq cümlədən əvvəl və sonra gələ bilər.** Baş cümlə əvvəl gəldiyi zaman əlaqə vasitəsi **ki** tabelilik bağlayıcısı olur. Bu zaman baş cümlədə **o vaxt, onda, o zaman, o vədə, elə bir vaxtda və s.** kimi əvəzlik-qəliblər işlənir. **Məs: Mən onda kəndə çatdım ki, qaranlıqlaşırdı.** **Sadıq o zaman dükana çatdı ki, dükana yeni mallar gəlmişdi.**
* Budaq cümlənin baş cümlədən əvvəl gəldiyi cümlələrdə əlaqə vasitəsi **o zaman ki, o gün ki, o vaxt ki, nə zaman ki, nə vaxt ki, haçan ki, elə ki** və s. bağlayıcı sözlər olur. Bu zaman baş cümlədə **əvəzlik-qəlib qarşılıq söz** kimi iştirak edir ( işlənməyə də bilər). **Məs: O zaman ki qarlı dağlar örtülərdi dumana, onda dənizlərin dalğasından səs düşərdi ormana. Elə ki məclis qurtardı, hamı dağılışdı.**

## Zaman budaq cümləsi

# *O vaxt ki o, müsahibinin sözlərini eşitdi, əvvəlcə qulaqlarına inanmadı.(M.H.)*
# *Yolu yarı etmişdik ki, dəniz çalxalanmağa başladı.(İ.Ş.)*
# *Elə ki məclis qurtardı, hamı dağılışdı.(``Koroğlu``)*
# *Bakıda haçan xəzri olsa, onda qışdır.*
# *Nə qədər ki mən sağam, siz çətinliklə qarşılaşmayacaqsınız.*
# *O günü bədbəxt oldum ki, ərim öldü, oğul ümidinə qaldım.(C.M)*
# *Az keçməmişdi ki, dəvə səsi eşidildi.*
# *Sən elə bir vaxtda rast gəldin mənə, ömrümün eşq badəsi içilmiş idi. (C.N)* 
# *Nə qədər ki hava Muğanda xoşdur, Hələ solmamışdı gül də, çiçək də.*
# *Gün çıxdımı, torpağı təndir kimi qızdıracaq.*

## Həmçinin bax

*yer budaq cümləsi
*xəbər budaq cümləsi
Yer budaq cümləsi

Yer budaq cümləsi baş cümlədəki hərəkətin yerini bildirir və haraya? harada? haradan? suallarından birinə cavab olur.

* Yer budaq cümləsi, adətən, baş cümlədən əvvəl gəlir. Budaq cümlədə haraya (ki), harada (ki), haradan (ki), o yerə (ki), o yerdən (ki), bir yerə ki, bir yerdən ki və s. kimi bağlayıcı sözlər işlənir. Bu zaman əlaqə vasitəsi kimi -sa² şəkilçisi də iştirak edə bilər. Baş cümlədə oraya (ora), orada, oradan, və s. kimi əvəzlik-qəliblər işlənir. Məs: Harada işləyirsən, oraya (ora) can yandırırsan. O yerdə ki meşə çox olur, orada insan rahat nəfəs alır. İndi harada ki qazıntı aparılır, keçmişdə orada böyük bir şəhər olub.
* Baş cümlədə yönlük, yerlik, çıxışlıq hallarının şəkilçisini qəbul etmiş oraya, orada, oradan əvəzlik-qəliblər olmadıqda onları asanlıqla bərpa etmək olur. Məs: Haraya gedirsən, əliboş qayıdırsan. Haraya gedirsən, oradan əliboş qayıdırsan.

## Yerlik budaq cümlələri
# *Hara istəyirsiniz, göndərin.*
# *Harada işləri xarablaşırdı, tez əkikirdi.*
# *Hara deyirsən, gedək.*
# *Bir yerdə ki tənqid və özünütənqid yoxdur, orada inkişaf da yoxdur.*
# *Harad yaşıllıq varsa, orada su və həyat var.*
# *Bir yerdə ki yalan və böhtan var, nə qədər tez uzaqlaşsan, yaxşıdır.*
# *Hara baxırsan rüşvətxorlardır.*
# *O yerdə ki səni sevmirlər, durma.*
# *O yerdə ki köhnə daxmalar vardı, orada hündür binalar ucalıb.*

## Həmçinin bax
* Budaq cümlə
* Xəbər budaq cümləsi
Farruk Ləqhari

**Faruk Əhməd Xan Leqhari** () — Pakistan İslam Respubliksının 8-ci prezidenti.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Millət Partiyası (Pakistan)

**Millət Partiyası** ()— Pakistanın keçmiş prezidenti, artıq prezident olmadığı üçün və siyasi həyatda qalması üçün bir platformaya ehtiyac duyduğu Pakistandakı bir siyasi partiya idi. Kiçik bir partiyaya başlamağa pulu var idi. Quruluşu dəstəklədiyi üçün ona bir sıra insanlar qoşuldu. Millət Partiyası indi Sərdar Farruk Ləqhari'nin oğlu Üveys Leghari'nin təmsil olunduğu hakim koalisiyanın bir hissəsidir. 20 oktyabr 2002-ci ildə keçirilmiş son qanunverici seçkilərində partiya, xalq səslərinin 4,6% -ni, seçilmiş 272 üzvdən 12-ni qazanan Milli Alyansın bir hissəsi idi.

2004-cü ilin mayında Millət Partiyası vahid Pakistan Müsəlman Birliyini yaratmaq üçün digər partiyalarla birlikdə PML (Q) ilə birləşdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər
Azərbaycan 100 mahnıda

**Azərbaycan 100 mahnıda** – bəstəkar, Azərbaycanın xalq artisti Aygün Səmədzadənin 2019-cu ildə təqdim etdiyi kitab. *Azərbaycan 100 mahnıda* klaviri Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyinə həsr olunub. Klavirdə Azərbaycan bəstəkarlarının 100 il ərzində bəstələdiyi 100 mahnı cəmləşib.

## Haqqında
Toplu dahi Üzeyir Hacıbəylinin Əhməd Cavadın sözlərinə Dövlət Himni ilə açılır və 100 il ərzində yazılan, tanınan və sevilən mahnılardan bir çoxunu əhatə edir. Burada Qara Qarayev, Asəf Zeynallı, Fikrət Əmirov, Tofiq Quliyev, Cahangir Cahangirov, Rauf Hacıyev, Vasif Adıgözəlov, Emin Sabitoğlu, Elza İbrahimova, Ramiz Mirişli, Ələkbər Tağıyev, Səid Rüstəmov, Süleyman Ələsgərov, Oqtay Rəcəbov, Müslüm Maqomayev, Aygün Səmədzadə, Cavanşir Quliyev kimi bəstəkarların mahnıları öz əksini tapır.

## İstinadlar
Humay

**Humay** — qadın adı.

* Humay Qədimova
* Hümay Əzimova

;Toponimlər
* Aşağı Humay (Vərziqan)
* Yuxarı Humay (Vərziqan)

;Digər
* Humay (balet)
* Humay 2008-2009
* "Humay" mükafatı

## Həmçinin bax
* Hümay
Şərqi Anadolu regionu

**Şərqi Anadolu regionu** — Türkiyənin yeddi coğrafi regionundan biridir. 1941-ci ildə Anadolu torpaqlarının şərqində yerləşdiyi üçün Birinci Coğrafiya Konqresi tərəfindən belə adlandırılmışdır. Ölkənin ən aşağı sıxlıq və əhalisinin olduğu regiondur. Bunun əsas təsirlərindən biri də, regionun sahəcə böyük olmasıdır.

Şərqi Anadolu regionunun səthi sahəsi 164.000 km²-dir. Sahəsinə görə Türkiyə torpaqlarının 21%-ni əhatə edir. 2012-ci il əhali siyahıyaalınmasına əsasən, region əhalisi 5,906,680 nəfər olmuşdur. Əhalisinə görə ən böyük il Van, sahəsinə görə isə Ərzurumdur. Əsas dolanışıq mənbələri heyvandarlıq və əkinçilikdir.

## Coğrafiyası
Şərq Anadolu regionundan Araz və Kür çayları keçərək Xəzər dənizinə tökülür. Fərat, Dəclə və Zap çayları da bu regionun ərazisindən keçərən İran körfəzinə tökülür.

Regionun çaylarının rejimi nizamsızdır. Bunun səbəbi isə qeyri-nizami yağıntı və qış yağışlarının qar şəklində düşməsidir. Qışda yağan qar ərimədən əvvəl uzun müddət yerdə qaldıqca çayların axın sürəti azalır. Yaz və yayda qarın əriməsi, axınların yüksəlməsinə və sürətli bir şəkildə axmasına səbəb olur. Digər tərəfdən, region çaylarının su elektrik enerjisi potensialı yüksəkdir. Buna səbəb isə çayların əsasən yüksəkliklərdən tökülməsidir.

Regiondaki qırılma xəttləri üzərində göllər meydana gəlmişdir. Türkiyənin ən böyük gölü olan Van gölü başda olmaqla Çıldır, Nazik, Ərçək, Xəzər, Balıq gölləri region sərhədləri içərisində qırılma xəttləri üzərində əmələ gəlmişdir.

## İllərin siyahısı
Regionda 14 il yer alır:

* Ağrı
* Bitlis
* Bingöl
* Elazığ
* Ərdəhan
* Ərzincan
* Ərzurum
* Hakkari
* Iğdır
* Qars
* Malatya
* Muş
* Tuncəli
* Van

## Sənaye
Sənaye müəssisələri yetərli olmayan Şərqi Anadolu regionunun xalqı kənd təsərrüfatından, xüsusən də heyvandarlıq ilə dolanır. Regiondaki heyvandarlıq üçün uyğun olan Ərzurum-Qars bölgəsində yüksək keyfiyyətli mal-qaralar yetişdirilir. Çox sayda xırdabuynuzlu heyvan bəsləyən köçəri tayfalar, yay sürülərini regionun digər hissələrindəki yüksək yaylalara otarmaq məqsədilə aparırlar.

## Həmçinin bax
Fyodor Erisman

**Fyodor Erisman (əsl adı Fridrix Quldreyx)** () — rus–isveç həkim-gigiyenisti. Rusiyada gigiyenanın banilərindən biri.

## Bioqrafiyası
1865-ci ildə Sürix Universitetinin tibb fakültəsini bitirmiş, göz xəstəlikləri üzrə ixtisaslaşma keçmişdir. 1869-cu ildə Peterburqa gəlmişdir. 1873–74-cü illərdə Maks İosif Pettenkoferin yanında biliklərini təkmilləşdirmişdir. Rusiyada ilk dəfə olaraq "Gigiyena dәrsliyi" (1–3 c., 1872–77) nəşr etdirmişdir. 1879-cu ildə Moskvaya köçmüş və burada Aleksandr Poqojev, Yevqraf Osipov və Yevstafıy Dementyevlə birgə Moskva quberniyasının sənaye müəssisələrinin sanitariya müayinəsini apararaq, nəticələrini 17 cilddə və 2 əlavə buraxılışda nəşr etdirmişdir. 1882–96-cı illərdə Moskva Universitetinin gigiyena kafedrasında professor işləmişdir. Moskvanın su kəmərinin, kanalizasiyasının və suvarma tarlalarının bir sıra sanitariya məsələlərini və məktəb gigiyenası problemlərini işləyib hazırlamışdır. 1896-cı ildə polis tərəfindən həbs olunan tibb fakültəsi tələbələrini müdafiə etdiyinə görə universitetdən kənar edilmiş və Sürixә köçmüşdür. Rusiyada gigiyenistlər məktəbi yaratmışdır.

## İstinadlar
Yevstafiy Dementyev

**Yevstafıy Dementyev** () — Rus həkimi, ictimai xadim və filosof. Rusiya imperiyasında sanitariya statistikasının banilərindən biri.

## Biqorafiyası
Yevstafıy Dementyev 1850-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bir müddət sonra ailəsi ilə Peterburqa köçüb və burada Sankt-Peterburq Universitetinə daxil olub, lakin tələbə iğtişaşlarında fəal iştirak etdiyinə görə Sankt-Peterburq Universitetidən qovuldu. Daha sonra isə həbs olundu və 1 il Peter və Pol cəzaçəkmə qalasında həbs cəzazı çəkdi. 1869-cu ilin martında Kiyevə qovuldu. 1870-ci ildə Kiyevdə Müqəddəs Vladimir İmperator Universitetinin tibb fakültəsinə daxil oldu. 1875-ci ildə həmin universiteti bitirdi. Bitirdikdən dərhal sonra Peterburqa geri döndü, burada Peterburq əyalət hökumətinin həkimi kimi işə düzəldi. Peterburq əyalətindəki fabrik və zavodlarda müayinələrdə yaxından iştirak etdi. 1882-ci ildə Moskvaya köçdü və ömrünün qalan hissəsini bu şəhərə həsr etdi.

## İstinadlar
"Qu quşları" fəvvarə kompleksi

**"Qu quşları" fəvvarə kompleksi** — Azərbaycanın Bakı şəhərində yerləşən fəvvarə kompleksi. Kompleks Bakı bulvarında yerləşir.

## Tarixi
Fəvvarə kompleksi 1960-cı illərdə Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədri Əliş Ləmbəranskinin təşəbbüsü ilə inşa edilmişdir.

Fəvvarə şair Nizami Gəncəvi və bəstəkar Qara Qarayevin "Yeddi gözəl" poeması və baletindən ruhlanaraq yaradılmış və 7 qu quşu heykəlindən ibarət idi.

2007-ci ildə Dənizkənarı Bulvarda aparılan yenidənqurma işlərindən sonra "Qu quşları" fəvvarəsinin yerinə yeni fəvvarə kompleksi yaradıldı. 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən layihə çərçivəsində ərazidə hovuz inşa edilib, 16 fəvvarə dirəyi qurulub, təbii daşlar üzərində heykəltaraş Murad Sücəddinov tərəfindən 7 qu quşu heykəli hazırlanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Latın imperiyası

**Latın İmperiyası** və ya **Konstantinopol Latın İmperiyası** — 1204-cü ildə Dördüncü Səlib Yürüşü nəticəsində Konstantinopolun işğalı ilə qurulmuş dövlət. Səliblərin *Romaniya* adlandırdığı bu dövlət 57 il ayaqda qalmış, 25 iyul 1261-ci ildə Nikeya imperatoru VIII Mixael Konstantinopolu işğal etdikdən sonra, imperiya süqut etmişdir.

## İstinadlar
Məqsəd budaq cümləsi

**Məqsəd budaq cümləsi baş cümlədəki hərəkətin məqsədini bildirir və niyə? nə üçün? nə məqsədlə? suallarından birinə cavab olur.**

* Məqsəd budaq cümləsində də **baş cümlə** əvvəldə gəlir. Bu zaman əlaqə vasitəsi kimi "**ki"** bağlayıcısından istifadə olunur. Məs: **Biz Nabrana getdik ki, istirahət edək. Başqa ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılar gəlmişdilər ki, vətənə kömək etsinlər.**

* Çox zaman baş cümlədə **əvəzlik-qəlib** rolunda ona görə, ondan ötrü sözləri də işlənir. *Məs: *'Məktəblilər Fəxri xiyabana ona görə gedirdilər ki, ulu öndər H. Əliyevin məzarını ziyarət etsinlər. Biz ondan ötrü bura gəldik ki, şəhid anasına dəstək olaq.***
* Məqsəd budaq cümləsi sadələşəndə məsdər(tərkibi) + üçün qoşması şəklində sadələşir.''Məs: '''Məhərrəm və Ülvi tələsirdi ki, Qarabağa gedən qatara gecikməsinlər — Qarabağa gedən qatara gecikməmək üçün Məhərrəm və Ülvi tələsirdi.***

## Məqsəd budaq cümlələri
# *Müəllimlər keçmiş dərsi ona görə təkrar edirlər ki, şagirdlər biliklərə daha möhkəm yiyələnsinlər.*
# *Sarı pişik palıda yaxınlaşdı ki, yavaşca yuxarı dırmaşsın.(M. İ.)*
# *Mən bura gəlməmişəm ki, səninlə çənə döyüm.*
# *Çox ağıllı iş görmüsən ki, bura oxumağa gəlmisən.*
# *Biz sizə o səbəbdən gedirik ki, səni atandan oğluma istəyim.*
# *Biz buradan durub kəndə ona görə gəldik ki, sizin timsalınızda xalqımızı yad edək.*
# *Əflatun ayağı ilə o balaca küçüyü bir tərəfə itələdi ki, özünü növbəti məqsədinə çatdırsın. (Elçin)*

## Həmçinin bax
* tabeli mürəkkəb cümlə
* budaq cümlə
Kəmiyyət budaq cümləsi

**Kəmiyyət budaq cümləsi baş cümlədəki hərəkətin və əlamətin miqdarını bildirir və nə qədər? sualına cavab verir.** Kəmiyyət budaq cümləsində də, əsasən, baş cümlə budaq cümlədən sonra gəlir.

* Kəmiyyət budaq cümləsinin baş cümləyə bağlanmasında **nə qədər, nə qədər ki, hər nə qədər** və s. kimi bağlayıcı sözlər iştirak edir. Bu zaman baş cümlədə **o qədər, bir o qədər (də), o qədər də, bir elə** və s. kimi əvəzlik-qəliblərdən biri qarşılıq söz kimi iştirak edir. *Məs: *'Nə qədər səbirli olsan, bir o qədər xeyirli olar. Ön cəbhə nə qədər möhkəm olsa, insanlar bir o qədər arxayın olar.***
* Kəmiyyət budaq cümləsi bəzi hallarda hərəkətin deyil, '''əlamətin kəmiyyətini''' də bildirir. ''Məs: '''Su nə qədər sərin idisə, hava bir o qədər isti idi. Əli nə qədər soyuq adamdırsa, qardaşı bir o qədər istiqanlıdır.***
* Kəmiyyət budaq cümləsində bəzi hallarda baş cümlədə **əvəzlik-qəlib işlənməyə də bilər.** Bu zaman əvəzlik-qəlibi bərpa etmək olar. *Məs: *'Ürəyi nə qədər şeir istəyirdisə, söylədi. (Ürəyi nə qədər şeir istəyirdisə, o qədər söylədi.)**'

## Kəmiyyət budaq cümlələri
# *Nə qədər istəyirsən, o qədər qal.*
# *Arxa nə qədər möhkəm olsa, qohumlar özlərini o qədər arxayın sanar, asudə yaşayarlar. (S. Ə.)*
# *O nə qədər bacarırdı, yedi.*
# *Özünü nə qədər qorusan, o qədər uzun yaşayarsan.*
# *Nə qədər çox oxusan, bir o qədər yaxşı nəticə göstərərsən.*

## Həmçinin bax
* budaq cümlə
* xəbər budaq cümləsi
Səbəb budaq cümləsi

**Səbəb budaq cümləsi baş cümlədəki hərəkətin və ya əlamətin səbəbini bildirir və niyə? nə üçün? nəyə görə? nə səbəbə? suallarından birinə cavab olur.**

* Səbəb budaq cümləsində baş cümlə budaq cümlədən əvvəl işlənir. Bu zaman əlaqə vasitəsi *ki, çünki, ona görə ki, ondan ötrü ki və s.* kimi bağlayıcılar olur. Məs: **Günəşin çıxmağından qorxurdu, <u>çünki</u> günəş ağappağ dumanı dağıda bilərdi. İndi hamının kefi saz idi, <u>ona görə ki</u> hamısının yuxusu qaçmış, zehni açılmışdı.**
* Səbəb budaq cümləsində baş cümlədə **əvəzlik-qəlib** də işlənə bilər. Həmin əvəzlik-qəliblər bunlardır: **ona görə, ondan ötrü, o səbəbə** və s. Məs: **Kərim bunları <u>ondan ötrü</u> edirdi ki, dostunun bu yaxşılıqlara ehtiyacı var idi. Çayı <u>ona görə</u> tələsmədən içirdi ki, söhbətin mövzusu ona xoş gəlirdi.**
* Verilmiş nümunələrdə **hərəkətin səbəbi** bildirilir və ya izah olunur. Bəzi səbəb budaq cümlələrində isə **əlamətin səbəbi** də izah olunur. *Məs:*'Azərbaycanın təbiəti gözəldir, çünki iqlim tiplərinin doqquzu buradadır.***
* Səbəb budaq cümləsi bəzən '''bağlayıcısız''' da işlənə bilər. Bu zaman həmin bağlayıcını asanlıqla artırmaq mümkündür. ''Məs: '''Bu saat gəlib çıxar , yol çox yaxındır. Bu saat gəlib çıxar, çünkinyol çox yaxındır.***
* Səbəb budaq cümləsi sadələşən zaman budaq cümlə **feili sifət (tərkibi) + qoşma** şəklində sadələşir.*Məs: *'Padşah sevinirdi, çünki Təbriz kimi böyük şəhərdə hökm verirdi. Təbriz kimi böyük şəhərdə hökm verdiyi üçün padşah sevinirdi.**'

## Səbəb budaq cümlələri
# *Sarvan tez əritdi yıxdığı dağı,* *Çünki ildırımmış əli ayağı.(V.S)*
# *Var olsun Naxçıvan məkanı ki, Cəlil kimi publisist, Cavid kimi dramaturq yetişdirib.*
# *Kəndə gedə bilmədim, yollar xarabdır.*

## Həmçinin bax
* budaq cümlə
* kəmiyyət budaq cümləsi
* mübtəda budaq cümləsi
Zərflik budaq cümlələri

**Zərflik budaq cümlələri**

#Tərzi-hərəkət budaq cümləsi
#Zaman budaq cümləsi
#Yer budaq cümləsi
#Kəmiyyət budaq cümləsi
#Səbəb budaq cümləsi
#Məqsəd budaq cümləsi
Şərt budaq cümləsi

**Şərt budaq cümləsi baş cümlədəki hərəkətin şərtini bildirir və hansı şərtlə? sualına cavab olur.**

* Şərt budaq cümləsinin **əsas qrammatik göstəricisi -sa, -sə şəkilçisidir.** Bundan başqa, budaq cümlə baş cümləyə **əgər, hərgah, madam ki, indi ki, bir halda ki** bağlayıcıları ilə də bağlana bilər. Əlaqə vasitələrinin hər ikisi də bir yerdə işlənə bilər, təkcə **-sa, -sə** şəkilçisi də işlənə bilər. Bu halda baş cümlə budaq cümlədən sonra gəlir. Məs: **Əgər qoca yıxılıb ölsə, bütün miras oğlana qalacaq. Hərgah Ataş bu kişi ilə yaxınlaşsa, çox şey öyrənəcəkdi. Boyum uca olsa idi, mən də səninlə arxada oturardım. Madam ki bu fikrə gələcəkdiniz, mənim təklifimi rədd etməməliydiniz.**
* Bəzi şərt budaq cümlələri də var ki, baş cümlə budaq cümlədən əvvəl gəlir. Bu zaman əlaqə vasitəsi "ki" tabelilik bağlayıcısı olur. Belə cümlələrdə **bu şərtlə, o şərtlə, bir şərtlə** qəlib sözlərdən istifadə olunur. Məs: **Bir şərtlə maşınları buraxaram ki, vaxtında burada olsunlar. Belələrini o şərtlə əfv etmək olar ki, bütün silahlarını təhvil versinlər.**
* Şərt budaq cümləsi yalnız intonasiya vasitəsilə də yarana bilər. Məs: **Oxu deyir, sən də oxu.** Belə cümlələrdə şərt budaq cümləsinin əlaqə vasitələrini asanlıqla bərpa etmək olur: **Əgər oxu deyirsə, sən də oxu.** Şərt budaq cümlələri baş cümlədə buraxılmış üzvü izah etmir. Budaq cümlə baş cümlədəki ümumi məzmunla bağlı olur. Buna görə də belə cümlələr, adətən, sadələşə bilmir. **İstisna: Bəzən şərt budaq cümləli tabeli mürəkkəb cümlələr də sadələşə bilər:** *Mən səni bir şərtlə bağışalayarm ki, millətinə hörmət edəsən* — *Millətinə hörmət edəcəyin şərti ilə səni bağışlayaram.*

## Şərt budaq cümlələri
#*Bircə qızın toyunu görsəydim, bu dünyada daha dərdim olmazdı.*
#*Ucalmasaq, bizi görməz bütün yer üzü.* 
#*Hərgah ədəb-ərkanla pulu verdi, qurtardı, yox, əgər nəm-nüm eləsə, işlər pisləşəcək.*
#*Üz versəm, astar da istəyərlər.*
#*Bunu bir şərtlə yazaram ki, bir daha yanıma gəlməyəsən.*

## Həmçinin bax

*budaq cümlə
*tamamlıq budaq cümləsi
Yazılı dil

**Yazılı dil** yazılı ifadələr üçün bir ölkədə danışıq ləhcələrindən birinin qəbul edilmiş formasıdır. Standart dil ölçülü dil kimi də göstərilə bilər. Dünyada danışılan bəzi dillər tarixdən müasir dövrə kimi yazılı şəkildə istifadə olunmuş və zaman keçdikcə yazılı bir dil halına da gəlmişdir. Sözügedən yazılı dildən başqa, dünya dillərinin dialektləri və danışıq dilləri də vardır.

## Tarix
[thumb|[Kiş (Şumer)|Kiş şəhərindən lövhə proto-yazı və yazı arasında keçid formasının nümunəsi sayılır]]
Yazının ən erkən nümunələri Neolit dövrünə aiddir. O zaman, gil lövhələri əmtəənin sayını izləmək üçün işlənilirdi. Ən erkən yazılı dil isə e.ə. IV minilliyə, Uruk şəhərinə aiddir. Tarixçilər yazının ixtirasını ibtidai icma quruluşu ilə tarix arasındaki sərhəd olaraq sayırlar. Beləliklə, proto-yazı ilə yazı arasındaki fərq qavrayış məsələsi olduğuna görə bu sərhəd dəqiq deyil.

## Fərqlənməsi

Yazılı, danışıq və işarə dilləri ünsiyyətin üç fərqli modallıqlarıdır və onların hər birinin özünəməhsus xüsusiyyətləri var.

### Danışıq dili

Danışıq və yazılı dillərin əlaqələri mürəkkəb bir məsələdir. Hazırda dilçilər arasında mövcud olan konsensusa görə, nitq insanların fitri qabiliyyətidir, yazılı dil isə mədəni ixtiradır.

## Yazı sistemləri

Dünyada mövcud olan yazı sistemləri dörd əsas növə bölmək olar: loqoqram, heca, əlifba və xarakterik. Bunlardan başqa, texniki tətbiqlər üçün fonetik transkripsiya sistemləri mövcuddur. Və həmçinin, jest dilləri üçün yaradılan yazılar var, halbuki onlardan ancaq *[[:en:SignWriting|SignWriting]]* istifadə olunur.

## İstinadlar
Qarşılıqlı anlaşılma

Dilçilikdə qarşılıqlı aydınlıq, fərqli, lakin əlaqəli dil növlərini danışanların fikirləşmədən və ya xüsusi səy göstərmədən asanlıqla bir-birini başa düşə biləcəyi dillər və ya ləhcələr arasındakı əlaqədir. Bu, tez-tez dillərin ləhcələrdən fərqlənməsi üçün ən vacib meyar kimi istifadə olunur, lakin sosiolinqvistik amillər də nəzərə alınır. 

Dillər arasındakı aydınlıq asimmetrik ola bilər; Bu şəkildə X dilində danışan şəxs Y dilini, Y dilində danışan şəxsin X dilini başa düşməsindən faiz etibarilə daha çox başa düşür. İki dil arasındakı aydınlıq nisbətən simmetrikdirsə, buna “qarşılıqlı” aydınlıq deyilir. Dillərə arası aydınlıq, çox zaman dialekt davamlılığı kontekstində, dünyanın bir çox coğrafi baxımdan yaxınlığı olan dilləri arasında müxtəlif dərəcələrdə mövcuddur
Saçlı (roman)

**"Şaçlı"** — xalq yazıçı Süleyman Rəhimovun ikinci romanı.

## Tarixi
Azərbaycan yazıçısı S. Rəhimovun ikinci romanı olan "Saçlı" əsərinin birinci kitabı 1944-cü ildə çap olunmuşdur. Romanın ikinci kitabı isə 1949-cu ildə çapdan çıxmışdı. Romanlarının birinci nəşrini işləmək ənənəsi bu romanda da özünü büruzə verir. "Saçlı"nın birinci kitabı daha iri işlənmiş həcmdə 1948-ci ildə, ikinci cildi isə 1949-cu ildə çap olunmuşdur. Bu romanda yazıçı böyük bir dövrü — 30-cu illərdən başlamış müharibənin qurtardığı ilk illərə qədərki bir dövrü əhatə etməyə çalışmışdır. Yazıçı bəhs olunan dövrdə məktəblərdə müəllim, məktəb direktoru, rayon maarif şöbəsinin müdiri, hətta Şuşa müəllimlər kursunun direktoru da olmuşdu. Bu fəaliyyətləri dövründə yığdığı materialları "Saçlı" əsərində qələmə almışdı.

## Qısa məzmunu
Əsərdəki hadisələr çoxşaxəli olsa da, bu hadisələrin axınında çoxlu insanlar göstərilsə də, onun əsas, mərkəzi surəti — işlədiyi kənddə hamının Saçlı adlandırdığı Ruxsarə adlı həkim qızdır. Bakıda tibbi təhsil alan Ruxsarə 1931-ci ildə uzaq bir kəndə göndərilir. O, Bakı fəhləsi Xəlilin, təmiz və alicənab Nənəqızın qızıdır, gözlənilmədən ucqar bir rayona düşmüşdür. Qoşa qalın hörükləri olduğu üçün hamı onu Saçlı adlandırır. Ruxsarə nəinki təmiz və namuslu qızdır, həm də qeyri-adlı gözəlliyə malikdir. Bu gözəllik ilahəsi" dərhal hamının diqqətini cəlb edir. Belələrindən biri də rayon icraiyyə komitəsinin sədri Qəşəm Sübhanverdizadədir. Qəşəm sovet quruluşunda məsul vəzifə daşısa da, əslində o, bu quruluşa qarşıdır, onun qəddar düşmənidir. O, xarici kəşfiyyat üçün bu rayonda fəaliyyət göstərir. Ruxsarənin düşdüyü rayonda banditizmə qarşı mübarizə gedir. Bu mübarizəyə rayonun yeni adamları — Tahir Dəmirov, Xosrov və başqaları başçılıq edirlər. Ruxsarə də bu mübarizədən kənarda qalmır, ona qoşulur, silah götürüb Zülmət kimi banditlərə qarşı atışmalarda iştirak edir, bu mübarizənin qəhrəmanlarından biri olan Xosrov onun əlləri üstündə keçinir.

Romanda S. Rəhimovun daha böyük diqqət yetirdiyi, epik hadisələrin mərkəzinə çəkdiyi ikinci surət Tahir Dəmirovdur. O, rayon partiya komitəsinə başçılıq edir. Tahir dərin insani keyfiyyətləri ilə də romanın əsas surətlərindəndir. O, Moskvada təhsil almışdır və Bakıda qalıb yüksək bir vəzifədə işləyə bilərdi, lakin Tahir geridə qalmış ucqar bir rayona könüllü olaraq işə gəlir və o, burada Sübhanverdizadə kimi qapalı düşmənlərlə mübarizə aparır. Yazıçı özü deyirdi ki, bu romanı iki surətə görə qələmə almışdır. Onlardan biri Ruxsarədirsə, ikincisi Tahir Dəmirovdur. Tahir işə gəldiyi rayona yenilik gətirir, yol çəkdirir, burada maarifi, mədəniyyəti inkişaf etdirir.

## Xarici keçidlər
* http://anl.az/el/r/rs_se2_1.pdf.  Süleyman Rəhimov. Seçilmiş əsərləri, I cild. Bakı, 2005
Sosial normalar

**Sosial normalar** — qrup üzvlərinin müəyyən bir kontekstdə necə davranacaqlarına inam. Sosioloqlar normaları yazılmayan və cəmiyyətin davranışını tənzimləyən bir anlayış kimi təyin edərkən, psixoloqlar daha ümumi bir tərifi qəbul edirlər. Sosiologiyada normalar yazılı və yazılmamış olaraq iki yerə bölünür. Yazılı normalar rəsmi normalar kimi də tanınır. Qanunlar, qaydalar, nizamnamələr, göstərişlər və fərmanlar yazılı normalara daxildir. Yazılı normalar əsasən dövlət qurumlarında və özəl sektorda istifadə olunur. Yazılı normaların icra gücü yüksəkdir. Yazılmamış normalar qeyri-rəsmi normalardır. Cəmiyyətdə qüvvədə olan qaydaların ümumi cəmi kimi də tanınırlar. Yazılmamış normaların əsas növləri bunlardır: adət, ayin, ənənə və əxlaq. Yazılmamış normalara əməl etməyənlər cəmiyyət tərəfindən xaric edilmək kimi sanksiyalarla üzləşə bilərlər. Yazılmamış normalar yazılı normaların olmadığı yerlərdə onun əvəzinə istifadə edilə bilər. Normalardakı əsas məqsəd sosial nəzarətdir.
Sosial təcrid

**Sosial təcrid**, **sosial kənarlaşdırılma** və ya **sosial marginallaşdırma** —  cəmiyyətdə rast gəlinən maneələri və cəmiyyətdən kənarlaşdırılma vəziyyətini izah edən bir termindir. Avropada geniş yayılmış olan bu termin ilk dəfə Fransada istifadə edilmişdir. Təhsil, sosiologiya, psixologiya, siyasət və iqtisadiyyat kimi müxtəlif sahələrdə istifadə olunur.

Sosial təcrid cəmiyyət daxilindəki bəzi qrup üzvlərinə, şəxslərə və ya qruplara malik olduğu və həmin qrupla sosial vahid olması üçün şərt olan mənzil, iş, sağlamlıq, vətəndaş hüquqları, demokratik proseslərdə iştirak etmək hüququ və bərabər məhkəmə hüququ kimi müxtəlif hüquqlara, imkanlara və mənbələrə sistematik şəkildə girilməsinə qoyulan qadağa prosesidir. 

Sosial təcrid nəticəsində vətəndaş hüquqlarından kənarlaşdırma və ya məhrum olmaq sosial siniflərə görə tətbiq olunma halları olur. İrqi, dərinin rəngi, təhsil səviyyəsi, yaşayış və ya geyim tərzi ilə əlaqəli ola bilər. Bu cür ayrı-seçkilik formaları əlillərə, azlıqlara, LGBT icmasına, narkotik istifadəçilərinə, yaşlılara və ya gənclərə də tətbiq edilə bilər. Bir cəmiyyətdə qəbul edilən sosial normalardan kənara çıxan hər kəs bu səbəbdən qeyri-müəyyən və ya açıq bir şəkildə həmin cəmiyyətdən kənarlaşdırıla bilər.

Sosial təcriddən təsirlənən şəxslərin və ya qrupların nəticədə iqtisadi, sosial və siyasi həyata tam inteqrasiyasının qarşısı alınır. Bunun baş verməməsi üçün müasir zamanımızda cəmiyyətlərin inklüziv şəkildə qurulması üçün tədqiqat işləri davam etməkdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Adolf Erman

**Adolf Erman** () — alman misirşünası, arxeoloq.

## Bioqrafiyası
1883-cü ildə Berlin Universitetinin professoru, 1884-cü ildə isə Berlindəki Misir muzeyinin direktoru olub. 1994-cü ildən Prussiya Elmlər Akademiyasının üzvü olub. Misir yazı sistemini öyrənən, misirşünaslığın əsasını qoyan sələflərindən fərqli olaraq, Erman Misir dilini tədqiq etmiş, onun qrammatik quruluşunu və inkişaf mərhələlərini müəyyənləşdirmişdir. Onun rəhbərliyi altında Qәdim Misir dilinin ən dolğun lüğəti işlənib hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Yakob Bryonnum Skavenius Estrup

**Yakob Bryonnum Skavenius Estrup** () — Danimarka siyasi və dövlət xadimi. Siyasi fəaliyyətinə görə "Danimarka Bismarkı" ləqəbini almışdır.

## Bioqrafiyası
1854–55-ci illərdə Folkstinqin, 1864-cü ildən isə fasilələrlə Landstinqin deputatı olmuşdur. 1865–69-cu illərdə Daxili İşlər Naziri, 1875–94-cü illərdə Baş nazir və Maliyyə naziri vəzifələrində çalışmışdır. Sağ mühafizəkar qüvvələrin Höyre partiyasına liderlik etmişdir. Bu ərəfədə lider kimi "Danimarka Bismarkı" ləqəbini almışdır.

Yakob Estrupun idarəçiliyi dövründə hakim Höyre partiyası ilə müxalif Venstre partiyası arasında kəskin qarşıdurma yaşanmışdır. Venstrenin nümayəndələri tərəfindən dövlət büdcəsinin dəfələrlə qəbul edilməməsinə cavab kimi Estrup ilk dəfə 1877-ci ildə formal olaraq parlamentin təsdiqini tələb etməyən müvəqqəti maliyyə qanunları təcrübəsinə əsaslandı. Bu, vergilərin artmasına, 1880-ci və 1890-cı illərin əvvəllərində siyasi mühitin gərginləşməsinə və kəndli həyәcanlarına səbəb oldu. Höyrenin mötədil qruplaşması ilə Venstrenin sağ qanadı arasındakı kompromis Estrupun istefasına gətirib çıxartdı.

## İstinadlar
İsmət Qayıbov adına stadion

**İsmət Qayıbov adına stadion** və ya **İsmət Qayıbov adına Bakıxanov qəsəbə stadionu** — Bakıda, Sabunçu rayonu, Bakıxanov qəsəbəsində SOCAR-ın balansında olan Neftçi PFK-ya aid 2016-cı ilə qədər mövcud olmuş stadion. Stadionun yaşıl ot örtüyü üç tərəfdən üstüörtülü tribunalarla əhatələnib. Tribunalarda 5 minədək plastik oturacaq quraşdırılıb.

İlk dəfə 2001-ci ildə UEFA tərəfindən lisenziya alan bu stadionda 21 yaşlılardan ibarət Azərbaycan milli komandası Almaniya və İngiltərə komandaları ilə Avropa çempionatının seçmə oyunlarını keçirib. Regional kubok turnirinin qrup mərhələsinin oyunları da bu arenada keçirilir. Stadionun meydançasında avtomatik suvarma sistemi, drenaj, olimpiya təyinatlı arenada qaçış zolaqları, habelə, idman zalları var. Burada uşaq və gənclər güləş, sambo, karate, taekvondo, ağır atletika və voleybolla məşğul olurlar.

Neftçi və Qaradağ Lökbatan klubları da bir müddət ev oyunlarını bu stadionda keçiriblər.

2015-ci ilin sonu 2016-cı ilin əvvəlində sökülüb. Sonradan yerində Neftçi PFK-nın futbol mərkəzi üçün yeni, daha az tamaşaçı tutumu olan stadion tikilib.

## İstinadlar
Sergey Çaplıgin

**Sergey Çaplıgin** () - riyaziyyatçı, nəzəri mexanika sahəsində rus alimi, müasir hidroaerodinamikanın banilərindən biri. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1941). Əməkdar Elm Xadimi.
## Bioqrafiyası
## İstinadlar
Məhəmməd Mian Samro

**Məhəmməd Mian Somro** () — Pakistan İslam Respublikasının 10-cu prezidenti. Soomro, 1923-cü ildən bəri milli siyasətdə fəal olan Sindhi feodal ailəsində anadan olub. Atası, mərhum Əhməd Mian Soomro, Qərbi Pakistan Məclisi sədrinin müavini və Senatın üzvü idi və Senat Komitə Sistemlərinin qurulmasına kömək edirdi. O, başqa bir siyasətçinin xan Bahadur Hacı Molla Bux Samro-nun nəvəsidir. 2007-ci il 16 Noyabr — 25 mart 2008-ci il tarixlərində Ümumi Seçkilərə nəzarət etmək üçün Pakistanın Baş naziri idi və 2008-ci il Avqustun 18-də Pərviz Müşərrəf istefa verdikdən sonra Pakistanın 3-cü Prezident vəzifəsini icra etdi.

## Siyasi Karyerası
Beynəlxalq səviyyədə tanınan peşəkar bir bankir olan Samro həm ölkə daxilində, həm də xaricdə milli və beynəlxalq təşkilatlarda müxtəlif yüksək vəzifələr tutmuşdur.

Böyük banklar üçün də mühüm vəzifələrdə çalışmışdır:
* Amerika Bankı
* Yəmən Beynəlxalq Bankının baş meneceri və baş icraçı direktoru:
* Bəhreyn Faysal İslam Bankı:
* MCB Bank:
* Rəsmi Pakistanın Kənd Təsərrüfatı İnkişaf Bankı kimi tanınan Zarai Taraqiati Bank Limited:
* Federal Kooperativ Bankı:
* Pakistan Milli Bankının prezidenti
Samro bu təşkilatlarla işlədiyi müddətdə qazandığı uğurlar üçün böyük bir rəğbət qazanıb. Pakistanda mikrokredit bankçılığının qurulmasında da mühüm rol oynamışdır.
O, həmçinin Shell Pakistan şirkətinin idarə heyətində mühüm bir vəzifə tutmuşdur.

### Qubernatorluq
Samro'nun dövlət qulluğu vəzifəsi 25 may 2000-ci ildə Sind valisi təyin edilməsindən sonra başladı.

### Senatın Sədri
Samro Senat seçkilərində iştirak etmək üçün 26 dekabr 2002-ci ildə Sind Qubernatoru vəzifəsindən istefa etdi. 23 fevral 2003-cü ildə Senator seçildi və ardından da 12 mart 2003-cü ildə Senatın sədri seçildi.

### Vasitəçi Baş nazir
Samro, 15 noyabr 2007-ci ildə, yeni parlament seçkiləri öncəsi, əvvəlki baş nazir Şövkət Əzizin səlahiyyət müddəti bitdikdən sonra müvəqqəti baş nazir təyin edildi. Noyabrın 16-da Soomro, prezident Pərviz Müşərrəf tərəfindən baş nazir olaraq and içdi. Onun səlahiyyət müddəti, Yousaf Raza Gilani baş nazir olaraq and içdikdən sonra, 25 mart 2008-ci ildə başa çatdı

### Pakistan prezidenti
Konstitusiyanın tələb etdiyi kimi, Samro (Senatın sədri vəzifəsində) Pərviz Müşərrəfin istefası ilə 18 avqust 2008-ci ildə avtomatik olaraq Prezident oldu. Konstitusiya eyni zamanda yeni Prezidentin 30 gün ərzində Məclis tərəfindən seçilməsini tələb etdi.

Daha sonra Asif Əli Zərdari Prezident seçildi və sonradan 9 sentyabr 2008-ci ildə and içdi,.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Solmaz Kosayeva

**Kosayeva Solmaz Qorçu qızı** (*Aşıq Solmaz*; ) — Azərbaycan aşığı, şairi, "Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət işçisi" (2016), Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (2025) üzvü.

## Həyatı
Solmaz Kosayeva 1955-ci il iyunun 3-də Qazax rayonunda ziyalı ailəsində anadan olub. 1961-ci ildə S. Vurğun adına Qazax pionerlər evində sazçı qızlar ansamblına üzv yazılıb. 1972-ci ildə orta məktəbi bitirib. Hələ 6-cı sinifdə oxuyarkən dərsdən kənar vaxtlarında pionerlər evində sazçı qızlar ansamblını yaradaraq həmyaşıdı olan qızlarda saza maraq oyatmağa nail olmuşdur. 1975-ci ildə Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd səhərində keçirilən tədbirdə Azərbaycan mədəniyyətini layiqincə təmsil edərək Vətənə mükafatla dönüb.

Solmaz Kosayeva 1978-ci ildən Xalq artisti İslam Rzayevin rəhbərlik etdiyi ansamblda müğənni kimi fəaliyyət göstərib. 1984-cü ildə Azərbaycan aşıqlarının IV qurultayının nümayəndəsi olub və buradakı bənzərsiz ifası ilə böyük rəğbət qazanıb. 1985-ci ildə Moskvada keçirilən XII Ümumdünya festivalında 1-ci dərəcəli diploma layiq görülüb.

1986-cı ildə Nikaraqua, 1987-ci Əfqanıstan, 1988-də İsveç və Norveç, 1991-də Meksika, Kuba, İrlandiya, 1994-cü ildə Almaniya, Hollandiya və Belçikada olaraq Azərbaycan mədəniyyətini və incəsənətini layiqincə təmsil edib.

1991–1992-ci illərdə öz şəxsi vəsaiti hesabına cəbhə bölgələrində əsgərlərə humanitar yardım etməklə yanaşı, həm də konsert proqramları ilə çıxış edib.

1997-ci ildə İraqda keçirilən Beynəlxalq Babilistan Festivalı, 1998-ci ildə Türk Cümhuriyyətinin 75, Qarsın qurtuluşunun 78 illiyinə dəvət alaraq, "Bostançı" konsert salonunda çıxışına görə qızıl medal və pul mükafatına layiq görülüb.

2000-ci ildə YUNESKO-nun xətti ilə Bakıda keçirilən "Kitabi-Dədə Qorqud – 1300" tədbirində fəal iştirakına görə Türkdilli Dövlətlərin VI zirvə toplantısına da dəvət olunub. Həmin ildə Ankarada keçirilən "Türk Dünyası – I Aşıqlar şöləni"nə dəvət alıb, çıxışı qızıl medalla mükafatlandırılıb.

2015-ci ildə anadan olmasını 60 illik yubileyi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyin "Fəxri mədəniyyət işçisi" döş nişanı ilə təltif olunub, 2016-cı ilin iyulunda isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə ona "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adı verilib.

1984-cü ildən Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin, 2025-ci ildən isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

AMEA-nın Folklor İnstitutunun "İrs" folklor ansamblında aşıq-mügənni kimi də fəaliyyət göstərir. İndiyədək 4 albom və 4 kompakt diski işıq üzü görüb. 10-dan çox mahnıya musiqi bəstələyib. O, həmçinin şeir yaradıcılığı ilə də məşğul olur.

## İstinadlar