open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abya mühafazası

**Abya mühafazası** —

## Ərazisi
Abya mühafazasının ərazisi 21 939 km2-dır.

## Əhalisi
2013-cü ilə olan məlumatlara əsasən Abya mühafazasının əhalisi 658 824 nəfərdir. Əhalinin mütləqi ərəblərdən ibarətdir.

## İnzibati bölgüsü
Abya mühafazasına daxil olan rayonlar:

## İstinadlar
Ədən mühafəzəsi

**Aden mühafazası** —

## Ərazisi
Aden mühafazasının ərazisi 1 114 km2-dır.

## Əhalisi
2013-cü ilə olan məlumatlara əsasən Aden mühafazasının əhalisi 1 088 654 nəfərdir. Əhalinin mütləqi ərəblərdən ibarətdir.

## İnzibati bölgüsü
Aden mühafazasına daxil olan rayonlar:

## İstinadlar
Multivibrator

**Multivibrator** — Düzbucaqşəkilli impulslar almaq üçün praktikada relaksasiya generatorlarından (relaksatorlardan) da geniş istifadə edilir. Relaksatorlar triggerlər kimi müsbət əks-rabitəli gücləndiricilər və ya mənfi diferensial müqavimətli elektron cihazları (tunel diodu, tiristorlar və s.) əsasında qurulur. 

## Kaskadlarda
Kaskadlar arasında müsbət əks rabitə RC dövrəsi vasitəsilə yaradılarsa, belə relaksatorlar – multivibratorlar, transformator vasitəsilə yaradılarsa, blokinggeneratorlar adlanır. Triggerlərdən fərqli olaraq multivibratorlar yalnız bir dayanıqlı tarazlıq və ya iki dayanıqsız kvazitarazlıq halına malikdir. Miltivibratorlar aşağıdakı üç rejimdə: gözləmə, avtorəqs və sinxronlaşma rejimlərində işləyə bilər.
## Multivibratorların növləri
Multivibratorları şərti olaraq üç qrupa ayıra bilərik.
#sərbəst işləyən-qərarsız-MV-lar (stabil MV-lar);   
#tək qərarlı MV-lar (stabil, simmetrik MV-lar);
#ikili qərarlı MV-lar (Bistabil simmetrik olmayan MV).  
Multivibratorlar həm tranzistorlu dövrələrlə, həm də məntiq elementləri ilə göstərilə bilər.

## İstinadlar
Srbuk

**Srbuhi Sərkisyan** (; ) və ya səhnə adı ilə **Srbuk** — erməni müğənni. İfaçı 2011-ci ildə ikinci yeri qazandığı Ermənistanın X Factor yarışmasındakı iştirakından sonra tanınmağa başlamışdır. O, 2018-ci ilin əvvəllərində Ukraynanın "Holos Krainy" (Голос країни) səs yarışmasında iştirak etmiş və nəticədə dördüncü yeri qazanmışdır.

Sərkisyan "Walking Out" mahnısı ilə Ermənistanı Tel-Əvivdə keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Diskoqrafiya
### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
ÇXR-nın diplomatik nümayəndəliklərinin siyahısı

**ÇXR-nın diplomatik nümayəndəliklərinin siyahısı** — Çinin xarici nümayəndələrinin siyahısıdır. Çin Xalq Respublikası, ölkənin bütün iqtisadi, ticari, siyasi, mədəni və hərbi əlaqələrini təmsil edən böyük bir diplomatik şəbəkəyə malikdir. 1970-ci illərə qədər dünyanın əksər ölkələriı Çin Xalq Respublikasına qarşı Çin Respublikasını tanıyıb, lakin bu gün Çin Respublikası ilə tam diplomatik əlaqələri olan bir neçə ölkə var . Ancaq Çin Respublikası ən çox dövlətlər ilə qeyri-rəsmi əlaqələr saxlayır.Çin Xalq Respublikasının başqa ölkələrdə fəxri konsulluğu yoxdur. 2015-ci ildə ən böyük xarici nümayəndəliyini Pakistanda açmışdır.

## Afrika

## Amerika

## Asiya

## Avropa

## Okyaniya

## Beynəlxalq təşkilatlar

* Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN)
**Cakarta (Daimi Görev)
* 
**Brüssel (Avrupa Birliyi Vəzifəsi)
*  UNESKO
**Paris (Daimi vəzifə)
**Cenevrə (Daimi vəzifə)
**Nyu-York (Daimi vəzifə)
**Vyana (Daimi vəzifə)
**Banqkok (Daimi vəzifə)

## İstinadlar
Kuk-Karauk

**Kuk-Karauk şəlaləsi** () — Başqırdıstanın Kuk-Karauk çayı üzərində yerləşən şəlalə. 1965-ci ildə təbiət abidəsi elan edilmişdir. İşembay yasaqlığı ərazisində yerləşir.

Yerləşməsi: Makar kəndindən 7&nbsp;km aralıda, RZ16 yolu üzərində, Makar meşə təsərrüfatı ərrazisində, 46-cı məhəllədə yerləşir.

Şəlalə kaskad xüsusiyyətinə maliksir. Hündürlüyü 10–12 metrdir. Yay ayları suyun azalması ilə tamamən yoxa çıxır.

Turizm ərazisidir. Kuk-Karaukdan bir qədər aralıda Kalik-uskan qayası və Salavat və Ziqanovka mağaraları yerləşir.

## Qalereya

Кук-Караук вечером.jpg
Короткая выдержка.jpg
Водопад Кук Караук май Ишимбайский район Башкортостана.JPG
Kuk-Karauk waterfall.jpg


## Həmçinin bax

## Ədəbiyyat
* Дар Д., Ельянов А. За Кук-Карауком. 30000 километров на велосипедах и мотоциклах. Рисунки Е. Кршижановского. Ленинград: Государственное издательство детской литературы. 1963. 216с. Твердый переплет, обычный формат.
* Кукраук// Башкирская энциклопедия http://encycl.bash-portal.ru/kukrauk.htm

## Mənbə

* Описание 
* Управление Федеральной службы по надзору в сфере природопользования (Росприроднадзора) по Республике Башкортостан
* Система охраняемых природных территорий Республики Башкортостан
* картина В. П. Денисова, пейзаж
*  Телевизионная передача "Следопыт"
* Фотоотчет
* başqırdıstan Respublikasının şəlalələri
La-Şatr (rayon)

**La-Şatr** () — Fransanın Mərkəz - Luara vadisi regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Endr. Suprefektura — La-Şatr. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 33 536 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 25 nəf / km². Rayon sahəsi — 1323 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — La-Şatr rayonu
Başqırdıstanın coğrafi mərkəzi

**[[Başqırdıstan]] Respublikasının coğrafi mərkəzi** — ölkənin ucqar nöqtələrindən eyni məsafədə yerləşən, mərkəzi nöqtə. Başqırdıstanın coğrafi mərkəzi Qafuri rayonunun şimalında, Ağidel və Zilim çayları arasında, Erek kəndindən şərqdə, Arxangel və Karmaskalı rayonları sərhəddinə yaxın ərazidə yerləşir. Ufa şəhərindən 67,5 km məsafədə yerlkəşir

Bu nöqtə 2002-ci ildə Başqırdıstan Dövlət Universiteti Fiziki coğrafiya və Torpaq hidrologiyası kafedrasının müdiri, coğrafiya elmləri doktoru, professor Aufar Qareyev və kafedra asistenti Əzəmət Niqmatullin tərfindən müəyyən edilmişdir.

4 iyul 2009-cu ildə Şəjərə bayram günündə, yerli əhali tərəfindən xatirə oxu qoyulmuşdur. Abidədən bir qədər aralıda inanac xüsiusiyyəti daşıyan, yay daşı vardır.
## Mənbə
* "Volqaİnform" informasiya agentliyi
* В самом центре Башкирии установят стелу. Комсомольская правда. 8 июля 2009 г.
* Krasnousolsk kəndinin saytı
* Памятник станет местом паломничества туристов со всех городов. Сайт "Путь Ислама"
## Həmçinin bax
* Azərbaycanın coğrafi mərkəzi
İsmayıl Cövhəri

**Əbu Nasr İsmayıl ibn Həmmad əl-Cövhəri** (), **İsmayıl Cövhəri** və ya **sadəcə əl-Cövhəri** () — türk lüğətçisi və görkəmli ərəb lüğəti olan *"Tacü l-lüğa və sihahil-ərəbiyyə" ("Sihah-ol-ərəbiyye")* ()-nin müəllifi.

## Həyatı
Əl-Cövhəri Mavəraünnəhrin (indiki Qazaxıstanın cənubu) Fərab (Otrar) şəhərində anadan olmuşdur. O, ərəb dilini öyrənməyə Fərabda başlamış, daha sonra isə Bağdadda təhsil alaraq təhsilini Hicaz ərəbləri arasında davam etdirmişdir. Cövhəri daha sonra Şimali Xorasana, əvvəlcə Damğana köçmüş və nəhayət Nişapurda məskunlaşmışdır. O, burada ilk əsəri olan görkəmli ərəb lüğəti "Tacü l-lüğa və sihahil-ərəbiyyə"-ni yazır. Bu əsər Vankulu Mehmed Əfəndi tərəfindən XVI əsrdə "Vankulu lüğəti" adı altında tükçəyə çevrilmiş və bu əsər 1729-cu ildə İbrahim Mütəfərrikənin mətbəədə çap etdirdiyi ilk kitap ünvanının almışdır.

Cövhəri uçuş cəhdi etmək məqsədi ilə özünün hazırladığı taxta qanadları qoluna taxaraq Nişaburdakı məscidlərdən birinin damına çıxmış, lakin bu uğursuz cəhdi onun ölümü ilə nəticələnmişdir. Bu cəhdə mənblərdə Rayt qardaşlarından 900 il əvvəl edilmiş ilk uçuş cəhdi olaraq istinad edilir. Cövhərinin bu cəhdi XIIV əsrdə yaşamış Hezarfən Əhməd Çələbi və Ləgəri Həsən Çələbi kimi şəxslər üçün ilham mənbəyi olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Encyclopedia Islamica Böyük İslam Ensiklopediyası
Tseğakronizm

**Tseğakronizm** (  *Tseğakronutyun*) — erməni xalqının dini, mənəvi və mədəni identikliklərinin yenidən canlandırılması üçün nəzərdə tutulmuş milliyətçi ideologiya. *Tseğakron* erməni dilində "irqin daşıyıcısı" deməkdir. Bu, "ənənəvi" erməninin dini və bioloji xarakterini daşıyan, eləcə də tseğakronizm hərəkatını dəstəkləyən fərdlərə verilən bir addır.

Hərəkat olan Qaregin Njde və onun həmkarı Hayk Asatryan tərəfindən qurulmuşdur.

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Tseğakronizm — *History of Armenia* saytında.
1870-ci illər

**1880-ci illər** — Qriqori təqvimində 1880-ci il yanvarın 1-də başlayan və 1889-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal

## Mədəniyyət

### Ədəbiyyat

### İncəsənət

### Musiqi

## Siyasətçilər

## Digər

## İstinadlar
Lixenologiya

**Lixenologiya** — şibyə və ona bənzərləri öyrənən elm.Şibyələrin (lat. *Lichenes*) xalq təsərrüfatında əhəmiyyətli rolu

Bu qrupa 400 cinsə aid 13000-17000 növ daxildir.
Şibyələr təbiətdə çox geniş yayılmışdır. Onların nümayəndələrinə qütblərdən tutmuş, mülayim iqlim qurşaqlarına qədər hər yerdə rast gəlmək olur. **Mülayim** və **soyuq** iqlim qurşaqlarında şibyələr daha geniş yayılmışdır. Tundra şəraitində şibyələrin geniş talaları vardır. Şibyələr dağlarda, qayaların, ağacların üzərində çox geniş yayılmışdır. Ümumiyyətlə, başqa bitkilərin yaşaya bilmədikləri yerlərdə şibyələr yaxşı bitir və daşların, qayaların üzərini bəzən tamamilə örtür. Şibyələr məhv olduqdan sonra onların yaşadıqları yerlərdə mamırların və başqa bitkilərin yayılması üçün əlverişli torpaq sahələri yaranır. Buna görə də şibyələr bitkilərin yayılması üçün ilkin şərait yaradır.İkinci bölməni təşkil edən bakteriyaların bəzi qrupları istisna olmaqla, göbələklər, xlorofilsiz canlılardır. Onlar hazır üzvi maddələrlə qidalanır. Şibyələr isə simbioz (şərikli) həyat keçirən canlıdır.Mənbə:

biologiya 7-ci sinif dərslik
Kapitan (film, 2017)

**Kapitan** () — Almaniya, Polşa və Fransa dram filmi. Robert Şventkenin rejissorluğu və ssenaristliyi ilə Freyder Şlayx tərəfindən çəkilən filmin baş rollarında Maks Hübaşer, Milan Peşel, Fredrik Lau, Bernd Hölşer, Valdemar Kobus, Aleksandr Fehlinq və Semyuel Finzi var. Film İkinci Dünya müharibəsinin son həftələrində Lüftvaffe zabiti cildinə soxan və *[[Emslandlager]]* həbs düşərgələrinin birində məhkumları kütləvi şəkildə öldürən alman əsgər və müharibə cinayətkarı Villi Herold haqdadır.

## Məzmun

1945-ci ilin aprel ayında, müharibənin son həftələrində, gənc Lüftvaffe Falşirmyegeri (paraşütçü-desantçı) Villi Herold nasist hərbi polis desant-təxribatçı dəstəsinin qızğın təqibinə məruz qalır. Fərari olan Herold onu öldürmək istəyən hərbi polislərdən qaça bilir. Onlardan qaçdıqdan sonra Herold içərisində Lüftvaffe kapitanı geyimi olan tərk edilmiş bir avtomobil tapır. Herold formanı geyinir və özünü kapitan kimi aparır, Almaniyanın şəhərətrafı əraziləri boyunca hərəkət edərək bir neçə əsgəri öz dəstəsinə alır. O, yalan danışaraq deyir ki, fürer Adolf Hitlerin birbaşa əmri ilə cəbhənin arxasındakı vəziyyəti qiymətləndirir. İlkin mərhələdə yerli əhaliyə yağmaların azalmasıyla bağlı söz verməsinə baxmayaraq, o, daha sonra despotikləşir və daha çox əsgəri öz dəstəsinə alır. O, öz dəstəsini Herold döyüş qrupu () adlandırır. Bu dəstənin üzvləri arasında Heroldun sürücüsünə çevrilən və ürəyiyumşaq, yaşlanan bir atıcı olan Freytaq və sadist sərxoş Kipinski var. Herold döyüş qrupu axırda, edam edilməyi gözləyən fərarilərlə dolu bir alman həbs düşərgəsini tapır və oradakı fəaliyyətin idarəsini öz əlinə alır.

Həbs düşərgəsində olarkən Herold onlarla məhbusun edam edilməsi əmrini verir, Kipinski isə baş cəllad olur. Əldə etdiyi bu səlahiyyət Heroldun ağlını getdikcə daha çox itirməsinə səbəb olur. Həbs düşərgəsində qaldıqları müddətdə Freytaq Herolddan şübhələnməyə başlayır və bir dərzinin onun şalvarının ayaq hissələri qısaldmasını gördükdən sonra anlayır ki, kapitan formasını Heroldun deyil. Nəticədə, həbs düşərgəsi Böyük Britaniya ordusunun artilleriya atəşi nəticəsində məhv edilir, Herold döyüş qrupu isə yerli bir qəsəbəyə keçir. Orada olarkən, qrupun üzvləri yerli əhalini soyur və qəsəbənin ən böyük otelində Herold xüsusi birliyi və sürətli məhkəməsi () adlı əvəzləyici bir idarə təsis edir. Herold Kipinskinin edam edilməsi əmrini verir. Qrup kefcillik və pozğunluqdan ibarət bir gecə keçirdikdən sonra, səhərisi gün onların qaldığı otel Vermaxt qoşunlarının başqınına məruz qalır və Herold polis nəzarətinə alınır. Herold məhkəmə prosesində iddia edir ki, o, alman xalqını müdafiə etmək üçün bu işləri görüb və məhkəmə işi kəsilməzdən əvvəl pəncərədən qaçır. Herold axırıncı səhnədə insan sümükləriylə dolu bir meşədə yeriyir. Titrlarda auditoriyaya bildirilir ki, Herold və onun şərikləri Antihitler koalisiyası tərəfindən yaxalanır və ölüm hökmüylə cəzalandırılır.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Şarlama şəlaləsi

**Şarlama şəlaləsi** — Başqırdıstan Respublikasının Dövləkən rayonunda, Buqulma-Belebey yüksəkliyi ərazisində yerləşən şəlalə.

Şəlalənin hündürlüyü 12 metrdir. Yay ayları su sərfiyyatı azaldığından çşəlalə demək olar ki yoxa çıxır.

Asılıkul gölündən 4&nbsp;km aralıda yerləşir (Başqırdıstanın ən böyük gölüdür.)

Şarlama şəlaləsi təbiət parkı ərazisində yerləşir.

## İstinadlar

## Mənbə

* 
* Şarlama şəlaləsi
* Başqırdıstanın Şəlalələri
Şumilov şəlalələri

**Şumilov şəlalələri** — Başqırdıstan Respublikasının Tuymazı rayonunda, Buqulma-Belebey yüksəkliyi ərazisində yerləşən şəlalə.

Şəlalənin hündürlüyü 3, eni isə 10 metrdir. Yay ayları su sərfiyyatı azaldığından şəlalə demək olar ki yoxa çıxır.

Şumilov şəlalələri 2010-cu ildən təbiət qoruğu elan edilmişdir.
## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Şumilov şəlalələri
* Фотоотчет
* Başqırdıstanın Şəlalələri
Çində çayçılıq

**Çində çayçılıq** — Çin Xalq Respublikasında çay plantasiyalarının salınması, çay əkini materiallarının yetişdirilməsi, yaşıl çay yarpağının istehsalı və emalı ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesi sahəsi.

Çay istehsalının həcminə görə Çin Xalq Respublikası dünya bazarında ən böyük istehsalçılardandır.

Ölkə hər il xaricə 300-350 min ton çay ixrac edir.

Dünya bazarlarındakı paylarını artırmaq, yeni bazarları öyrənmək və yeni çay brendlərini formalaşdırmaq məqsədilə bu ölkədə 157 iri çay şirkətinin və 34 elmi tədqiqat institutunun iştirakı ilə Çin Çay İstehsalçıları Assosiasiyası yaradılmışdır.

## Həmçinin bax
*Çayçılıq
*Panda çayı
*Çin çayı (içki)
*Çində çay mədəniyyəti

## İstinadlar
Hindistanda çayçılıq

**Hindistanda çayçılıq** — Hindistan Respublikasında çay plantasiyalarının salınması, çay əkini materiallarının yetişdirilməsi, yaşıl çay yarpağının istehsalı və emalı ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesi sahəsi.

Hindistan dünyada çay istehsalının həcminə görə ikinci yerdədir.

Yerli əhali çay içkisindən geniş istifadə etdiyi üçün istehsalın 70 %-i daxili tələbatın ödənilməsinə yönəldilmişdir.

Beynəlxalq bazarlara ildə təxminən 200 min ton çay çıxarılır.

## Həmçinin bax
*Çayçılıq
*Darcilinq çayı

## İstinadlar
Keniyada çayçılıq

**Keniyada çayçılıq** — Keniya Respublikasında çay plantasiyalarının salınması, çay əkini materiallarının yetişdirilməsi, yaşıl çay yarpağının istehsalı və emalı ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesi sahəsi.

Keniyada çay istehsalçılarının 90 %-nin plantasiyalarının ərazisinin 0,4 hektardan az olmasına baxmayaraq, ölkə yüksək yarpaq çıxımına malik sortlardan istifadə olunması hesabına 2013-cü ildə dünya bazarına 370 min ton çay ixrac etmişdir.

## Həmçinin bax
*Çayçılıq

## İstinadlar
Şri-Lankada çayçılıq

**Şri-Lankada çayçılıq** — Şri-Lanka Demokratik Sosialist Respublikasında çay plantasiyalarının salınması, çay əkini materiallarının yetişdirilməsi, yaşıl çay yarpağının istehsalı və emalı ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesi sahəsi.

Çay yarpağının istehsal həcminə görə dünyada dördüncü yeri tutan Şri-Lankada "Seylon çayı" brendi altında qara, yaşıl və ağ Seylon çayları istehsal edilir.

## Həmçinin bax
*Çayçılıq
*Seylon çayı

## İstinadlar
Türkiyədə çayçılıq

**Türkiyədə çayçılıq** — Türkiyə Respublikasında çay plantasiyalarının salınması, çay əkini materiallarının yetişdirilməsi, yaşıl çay yarpağının istehsalı və emalı ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesi sahəsi.

Türkiyədə çay bitkisi, əsasən, Qara dəniz sahillərində yerləşən Rizə vilayətində yetişdirilir.

Bu ölkədə çay yarpağı istehsalının həcmində qara çay sortlarının böyük payı vardır.

Ölkəyə idxal olunan çaylara yerli bazarın qorunması məqsədi ilə 145 % gömrük rüsumu tətbiq edilir.

## Həmçinin bax
*Türkiyə çayı
*Çayçılıq

## İstinadlar
Sabah (qəzet)

**Sabah** — Türkiyədə 22 aprel 1985-ci ildə nəşr olunmağa başlanan gündəlik qəzet.
Şüarı "Türkiyənin ən yaxşı qəzeti"-dir. Qəzet 1997-ci ilin yanvar ayından etibarən onlayn fəaliyyətdə göstərir. 2007-ci ildə TMSF-ə köçürülən qəzetin baş redaktoru sonradan Turkuaaz Media Qrupa qoşulmuş Erdal Şafakdır. 7 noyabr 2016 tarixindən bəri, Türkiyə daxilində Azadlıq qəzetind'n sonra ən çox tiraja sahib olan ikinci qəzetdir.

## Tarixi

İzmirin Yeni Əsr qəzetini Türkiyə səviyyəsində qəzet halına gətirmə cəhdinin nəticə verməməsindən sonra, bu qrupun başındakı Dinç Bilgin sahibliyi Sabah Nəşriyyat himayəsində İstanbulda hazırlanıb, bütün Türkiyədə yayınlanmağa başlandı.  İlk buraxılışı 22 aprel 1985-ci ildə çıxan qəzetin  baş redaktoru Rəhmi Turan idi,. Daha sonra Zəfər Mutlu başçılıq etdiyi Sabah a Ərgün Babaxan, Ufuq Güldəmir ve Tayfun Dəvəcioğlu kimi redaktorlar rəhbərlik etmişdir . 2000-ci ildə Ciner Qrup qəzetə ortaqlardan biri kim daxil olmu şvə zaman-zaman aralıqlarla keçən bu əməkdaşlığın ardından  Ciner şirkətinin də ortaq olduğu Mərkəzi Qrup tərəfindən 3 May 2005-ci ildə  Sabah qəzeti satın alınmışdır. 2 yanvar 2006-cı il tarixinə Fatih Altaylı baş redaktor təyin edildi." Lakin, 2 aprel 2007-ci il tarixində Sabah TMSF tərəfindən borcları üzündən müsadirə olunmuşdur. Sabah və ATV birgə tenderi 7 Noyabr 2007 tarixində həyata keçirildi.  Tenderin qiyməti 1,1 milyard dollar səviyyəsində müəyyən edilmişdi ki,22 Aprel 2008-ci ildə Çalık Holdingə satıldığı təsdiq edildi.2007-ci ildə TMSF tərəfindən ələ keçirildikdən sonra iki dövlət bankına kredit verilərək Əhməd Çalıka satıldı. 18 fevral 2009-cu il tarixində baş redaktor  Erdal Şafaq təyin edildi. TMSF-nin müsadirəsindən əvvəl 9 aprel 2007-ci il cə 15 aprel 2007 tarixləri arasındakı qəzet satışı haqqında məlumatda 506,957 min satan Sabahın tirajı 30 Avqust 2010 və 5 Sentyabr tarixləri arasında 331.913-ə gerilədi.

## Avropadakı faliyyət

Almaniyaya gedən türk işçilərinin qəzet və xəbər ehtiyaclarını qarşılamaq məqsədi ilə Sabah Almaniyaya və digər Avropa ölkələrinə hava yolları vasitəsi ilə göndərilməyə başladı. Tələbi artırdıqdan sonra qəzetin 1990-cı illərin əvvəllərində Almaniyada da dərc ediləcəyinə qərar verildi. Bu gün Frankfurt, Almaniya yaxınlığında Sabahla yanaşı , Yeni əsr, Təqvim, Fotomaç qəzetləridə nəşr olunur.

## Loqolar


File:Sabah_logosu_(1985-1993).png|1985-ci ildən 1993-cü ilə qədər istifadə olunan loqo
File:Sabah_logosu_(1993-2003).png|1993-cü ildən 2003-ə qədər istifadə olunan loqo.
File:Sabah_logosu.png|2003-cü ildən bəri istifadə olunan loqo.


## Redaksiya heyəti

* Ayşə Özyılmazel
* Bülənt Aras
* Əmrə Aköz
* Engin Ardıc
* Erdal Şafak
* Hasan Bülənt Qəhrəman
* Haşmət Babaoğlu
* Hıncal Uluç
* Hilal Kaplan
* Murat yılmaz
* Mahmud Övür
* Mehmet Barlas
* Melih Altınok
* Meliha Okur
* Okan Müderrisoğlu
* Refik Erduran
* Salih Memecan
* Şəlalə Kadak
* Yavuz Donat


## Həmçinin bax

*Yeni Sabah
*Yeni Əsr
*Təqvim

## İstinadlar
Hürriyet

**Hürriyet** — Türkiyədə çap olunan gündəlik qəzet.

1 may 1948-ci ildə Sədat Simavi tərəfindən təsis edilmişdir. Hal-hazırda Dəmirörən Holdinqin tərkibindədir. 6 noyabr 2016-cı il etibarilə Türkiyədə ən çox tiraja sahib olan qəzetdir. Hürriyətin İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Antalya və Trabzonda regional ofisləri, o cümlədən Türkiyədə və xaricdə 52 ofisi və 600 müxbirdən ibarət xəbər şəbəkəsi var. Əvvəllər Doğan Media Qrupunun (Doğan Yayın Holdinq) idarəçiliyində olub. "Hürriyet" Türkiyənin altı şəhərində və Almaniyanın Frankfurt şəhərində çap olunur

## İstinadlar
Yeni Asır (qəzet)

**Yeni Əsr** — Türkiyədə 19 avqust 1895-ci ildə nəşr olunmağa başlanan gündəlik qəzet. Şüarı "Türkiyənin ən soylu qəzeti" dir. Qəzet 1998-ci ilin dekabrında İnternetdə nəşr olunmağa başlamışdır. 1 mart 2017-ci ildə milli mətbuata köçürülmüşdür.

## Tarix
Qəzet 19 avqust 1894-cü ildə Arif Bilgin tərəfindən Əsr adı ilə qurulmuş və 22 iyul 1908-ci ildə Yeni Əsr adı nəşr olunmaya başlanmışdır. Arif Bilginin ölümündən sonra redaktorluğu öz üzərinə götürən oğlu Şövkət Bilginin idarəçiliyi dövründə qəzet eyni yolla irəliləmişdir. Şövkət Bilgin vəfatından sonra, qəzetin idarə etməsi tamamilə Dinç Bilginin heyəti yerinə yetirdi. 1998-ci ildən bəri onlayn olaraq yayımlanmağa başlayan qəzet, hələ də Turkuvaz Qrupuna aid olan gündəlik qəzetdir. Gündəlik 20–30 min tirajla (bu nömrələr google qəzetinin dövriyyəsi ilə nümayiş olunan siyahılardan alınır) Türk mətbuatının ən nüfuzlu milli qəzetlərindən biridir. 1980-ci illərdə 200 min tirajı nəşr olunmuş və eyni illərdə orta hesabla 120 min tirajı olmuşdur. 2004–2012-ci illərdə qəzetlərin dövriyyəsi yarıya-yarı azalıb. 1 mart 2017-ci ildə bəri bütün Türkiyədə qəzet köşklərində satılmaqdadır.

Rəngli şəkil çap etmə, ilk ardıcıl elanlar nəşr etmə kimi fərq yaradan tətbiqlərlə oxuyucunun diqqətnii cəlb edən "Yeni Əsr" Türkiyədə yüksək tirajlı xalq qəzeti anlamını tam şəkildə doğruldur.

## Köşe yazarları
* Şəbnəm Bursalı
* Erkin Usman
* Səda Kaya Gülər
* Aydın Menderes
* Əhməd Yazıcıoğlu
* Ertan Satın
* Hüseyn Kocabıyık
* Fatih Şendil
* Cəlal Kapan
* Səlaməddin Bayındır
* Cahit Sönməz
* Güləngül Uslu
* Zəkəriyyə Mutlu
* Zəfər Şahin
* Bilal Doğan
* Özkan Binol
* Besim Kazado
* Filiz Özkol
* Hürol Dağdələn
* Yücəl Öziçər
* Tevfik Tortamış
* Məral Simson
* Canan Düzdol
* Bülənt Gürlük
* Bigən Molay
* Hakan Urqancı
* Əli Kocatepe
* Filiz İçkə Önal
* Özgün Öztürk
* Besim Kazado
* Gökmən Küçüktaşdəmir
* Kutlu Dayıoğlu
* Qəhrəman Durak

## İstinadlar
Kuperle şəlaləsi

**Kuperle şəlaləsi** — Nuquş çayının bir qolu olan Kuperle üzərində yerləşən şəlalə. Başqırdıstan Respublikasının Mələuez rayonu, Başqırdıstan Milli Parkı ərazisində yerləşir. yaxınlığında Kuperle karst körpüsü vardır. Şəlalənin hündürlüyü 15 metrdir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Водопад Куперля — восьмое чудо света 
* Водопад Куперля и Карстовый мост
* Başqırdıstanın Şəlalələri
Suqun yarımadası

**Suqun yarımadası** () — Novosibirsk vilayəti, Tandovo gölünün şimalında yerləşən yarımada. Uzunluğu 8 km, eni 0,5 km təşkil edir. Yerli əhəmiyyətli təbiət abidəsidir.

## Təbiəti
Təbiət abidəsi ərazisində meşə-çöl zonası üçün qeyri-adi olan təbii bərpa olunan şam və ağcaqayın meşələrinin fraqmentləri vardır.

### Qorunan bitki növləri
Burada nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki növləri yayılmışdır: Stípa pennáta, ural biyanı, Paeónia anómala, Lílium mártagon.

### Qorunan heyvan növləri
Yarımadada böyük xallı qartal, kərkincək qızılquş, ördəktutan qızılquş, uzunquyruq yapalaqca, Maxaon, və s. kimi canlılar yaşayır.

## İstinadlar
İsrafil Məmmədov (kimyaçı)

**İsrafil Məmmədov** — (Tam adı: İsrafil Allahverdi oğlu Məmmədov ; d.25 iyun 1927 Ordubad - ö.28 oktyabr 1995 Bakı ) —
Kimyaçı, Kimya elmləri doktoru (1965), Professor (1972).

## Həyatı

Məmmədov İsrafil 25 iyun 1927-ci ildə Ordubad şəhərində anadan olmuşdur. 1951-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Kimya fakültəsini, 1955-ci ildə Azərbaycan Milli EA Kimya İnstitutunun aspiranturasını bitirmiş, 1951-1971-ci illərdə burada kiçik və böyük elmi işçi vəzifələrində çalışmış, 1971-1972-ci illərdə isə korroziya prosesinin inhibitorlaşdırılması laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir. 1972-1978-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitunun (indiki Naxçıvan Dövlət Universiteti) rektoru olmuşdur.

## Elmi fəaliyyəti

1978-1980-ci illərdə AMEA Qeyri-Üzvi və Fiziki Kimya İnstitunda böyük elmi işçi, 1980-1986-cı illərdə dispers sistem və səth hadisələri laboratoriyasının müdiri, 1987-1989-cu illərdə Kosmik Tədqiqatlar Elm-İstehsalat Birliyinin Naxçıvan şəhərində yerləşən "*Araz*" təcrübə zavodunun direktorunun elmi işlər üzrə müavini işləmişdir. 1986-91-ci illərdə Kosmik Tədqiqatlar Elm-İstehsalat Birliyinin İnstitunda (indiki Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyi) laboratoriya müdiri, 1991-1992-ci illərdə Ordubadda Xüsusi Konstruktor Bürosunun direktor müavini və Baş mühəndisi, 1992-1995-ci illərdə AMEA Y.Məmmədəliyev adına Neft Kimyası Prosesləri İnstitunda aparıcı elmi işçi vəzifələrində işləmişdir. Tədqiqatları mürəkkəb çoxfazalı sistemlərdə metalların korroziyası, korroziyaya qarşı inhibitorların yaradılması və onların təsir mexanizminin öyrənilməsinə həsr edilmişdir. O, 200-dən çox elmi işin, 4 monoqrafiyanın, 30 müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifidir. Bir sıra beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda məruzələrlə çıxış etmişdir.

## Xatirəsi
 
“Ömür təqvimindən tökülən yarpaqlar” kitabı İsrafil Məmmədovun həyatının bəzi məqamlarını əks etdirir.
                                                                                     
## Ölümü

28 oktyabr 1995-ci ildə erməni terrorçuları Bakıda metroda partlayış törədərkən faciəli şəkildə həlak olmuşdur.

## Həmçinin bax

* 1995-ci il Bakı metrosu yanğını
* Asif Məmmədov (kimyaçı)

## Xarici keçidlər

* İsrafil Məmmədov “Ömür təqvimindən tökülən yarpaqlar”

## İstinadlar
Azərbaycan xəbər saytlarının siyahısı

**Azərbaycan xəbər saytlarının siyahısı** — Azərbaycanda və ya həm də Azərbaycanca fəaliyyət göstərən xəbər saytlarının siyahısı.

## Fəaliyyətdə olanlar

## Bloklananlar

## Fəaliyyətini dayandıranlar

## Həmçinin bax

* Azərbaycan qəzetlərinin siyahısı
* Azərbaycan jurnallarının siyahısı
* Azərbaycan televiziya kanallarının siyahısı
* Azərbaycan radio kanallarının siyahısı

## Qeydlər



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnternet media və xəbər portalları
* http://interfax.az/, https://web.archive.org/web/20200126195100/http://azadinform.az/, https://novator.az/haqqimizda/, https://www.azernews.az/,
Andres Manuel Lopes Obrador

**Andres Manuel Lopes Obrador** (; ; 13 noyabr 1953) — 2018-ci ildən Meksika prezidenti.

## İstinadlar
Darya Domraçeva

**Darya Domraçeva**

## Həyatı
Darya Domraçeva 1986-cı il avqustun 3-də memarlar ailəsində anadan olub.

## Karyerası
### 2006-2010-cu illər:
#### 2006-2007-ci illər mövsümü
#### 2007-2008-ci illər mövsümü
#### 2008-2009-cu illər mövsümü
#### 2009-2010-cu illər mövsümü
##### 2010 Vanquver Olimpiadası
### 2010-2014-cü illər: Soçi Olimpiadasında triumf
#### 2010-2011-ci illər mövsümü
#### 2011-2012-ci illər mövsümü
#### 2012-2013-cü illər mövsümü
#### 2013-2014-cü illər mövsümü
##### 2014 Soçi Olimpiadası
### 2014-2018-ci illər:
#### 2014-2015-ci illər mövsümü
#### 2015-2016-cı illər mövsümü
#### 2016-2017-ci illər mövsümü
#### 2017-2018-ci illər mövsümü
##### 2018 Pxençxan Olimpiadası

## Nəticələri

## İstinadlar
Ası şəlaləsi

**Ası şəlaləsi** () — Başqırdıstan ərazisindən axan İnzer çayı üzərində yerləşən şəlalə. İnzibati cəhətdən Arxangel rayonu əraszisində yerləşir. 1965-ci ildə təbiət abidəsi elan edilmişdir. Şəlalənin hündürlüyü 6 metrdire. Turistik və elmi əhəmiyyət daşıyır
Üzən daş qayası karbonatlı suxurlardan təşkil olunmuşdir. Üzəri mamırla örtülüdür. Bəti çatlarında ağaclar bitmişdir. İnzer çayı onun cənub hissəsindən axır.

Yaxınlıqda Abzan və Ası kəndləri yerləşir.

## Adı
Abzan şəlaləsi — şəlalənin Abzan kəndinə yaxın olması səbəbindən bu cür adlandırılır.

Ası şəlaləsi — şəlalənin Ası kəndinə yaxın olması səbəbindən bu cür adlandırılır

Ası güzgü şəlaləsi — şəlalənin güzgü effekti meydana gətirməsi səbəbindən bu cür adlanır.
## İstinadlar

## Mənbə
* http://www.ykoctpa.ru/oledon/voyages/blizhnie-vylazki/zerkalnyj-vodopad/
* http://bashturist.ru/data/print.php?id=256&s=3
* http://www.ufaphoto.ru/album/data/p28929;jsessionid=76EBD30B1133B965BB41E5FAA01595F8  фото
* Описание и фото водопада
* başqırdıstan Respublikasının şəlalələri
Asiya porsuğu

**Asiya porsuğu** () — Yırtıcılar dəstəsinə aid olan heyvan növü. Əsasən Rusiya (Volqadan Cənubi Sibirə qədəre ki ərazilər), Orta Asiya, Monqolustan, Çin və Koreya yarımadası ərazisində yayılmışdır.

Həyat tərzi baxımında Asiya porsuqları Avropa porsuqları ilə eyni olsa da, rəng və ölçü baxımından kəskin şəkildə fərqlənirlər. Əsasən meşə zonasında rastlanılır. Ancaq tayqa çölləri və yarımsəhralarda da rastlanılır. Asiya porsuğu gecə həyat tərzi keçirir. Bitkilər, omurgasızlar, kiçik gəmiricilər, sürünənlər və kirpilərlə qidalanırlar. Dərin və mürəkkəb quruluşa malik dəliklər qazanırlar. Uzun sürən boğazlıq dövründən sonra (450 günə qədər) dişi 6 bala verir. Şimal ərazilərində Asiya porsuqları qış yuxusuna gedir.

Asiya və avropa porsuqlarının yayılma arealının kəsişdiyi ərazilərdə hibritləşmə baş verir.

## İstinadlar
Ağası kəndi (Xoy)

**Ağası kəndi** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənd qeydə alınsa da, yaşayış qeydə alınmamışdır.

## İstinadlar
Atalar və oğullar

**Atalar və oğullar** — rus yazıçı İvan Turgenevin ən məşhur əsəri. 1862-ci ildə yazılmış əsərin adı original olaraq "Отцы и дети" olsa da, azərbaycancaya "Atalar və oğullar" olaraq tərcümə edilmişdir.

Əsərin hekayəsi 1850-ci illərin Rusiyasında keçir. Universitetdən yeni məzun olan Arkadi Kirsanov dostu Yevgeni Bazarovla birlikdə atasının malikanəsinə gəlir. Arkadinin atası Nikolay gəncləri öz malikanəsində, Marinoda sevinclə qarşılayır, lakin Nikolayın qardaşı Pavel bu gəlişdən heç də məmnun qalmır. Bunun səbəbi isə gənclərin, xüsusilə də Bazarovun davamçısı olduğu nihilizm fəlsəfi cərəyanıdır. Əsərin baş qəhrəmanı Bazarov tibb tələbəsi və qatı nihilistdir. O Arkadiyə müəllimlik edir, "qocaların" — Kirsanov qardaşlarının liberal ideyalarını amansızlıqla lağa qoyur. Bazarov üçün köhnə dünyadan qalmış heç bir qayda keçərli deyil, o bunları yıxmağa qərarlıdır. Pavelin kinayə ilə soruşduğu "Bəs hər şeyi dağıdandan sonra nə edəcəksiniz?" sualına isə, Bazarov "Bilmirik. Bu, bizdən sonrakıların işidir" deyə cavab verir. Marinoda bir neçə həftəlik istirahətdən sonra cavanlar şəhərə yollanır və orda məşhur mülkədar xanım Anna Sergeyevna Odintsova ilə tanış olurlar. Gənclərin dərrakəsi və yenilikçi, qorxubilməz fikirləri Odintsovanı cəlb edir və o, Bazarovla Arkadini öz mülkünə dəvət edir. Burda keçirdikləri vaxt boyunca Arkadi Odinstsovaya aşiq olsa da, Odintsova Bazarovla ünsiyyətə daha çox meyil edir və bu səbəbdən Arkadi öz vaxtını Anna Sergeyevnanın kiçik bacısı Katya ilə keçirir. Sevgi məsələlərinə dərin nifrətlə yanaşan Bazarov isə ilk zamanlar Arkadinin hisslərini lağa qoysa da, sonradan özü də Odinstsovaya aşiq olmağa başlayır. Öz sevgisinə qarşılıq tapa bilməyən Bazarov dostu Arkadini və digər hər kəsi tərk edib öz atasının kəndinə qayıdır. Burda bir müddət atasına həkimlik işlərində kömək edir və növbəti əməliyyatların birində səhvən əlini kəsərək, qan zəhərlənməsi keçirir. Ölümünə az qaldığını hiss edən Bazarov atasından Odintsovanı çağırtmağı xahiş edir. Baş tutan görüşdən bir neçə gün sonra Bazarov ölür. Əsər Arkadi ilə Katyanın evlənməsi və məclisdə Arkadinin Katyanın qulağına "Bu da Bazarovun xatirəsinə" deyərək tostu ithaf etməsi ilə bitir. "Atalar və oğullar" nihilizm mövzusunu ələ alan ilk və ən məşhur əsərlərdən sayılır. Əsər sonrakı nəsillərdə bir çox gənclə ilham qaynağı olmuşdur. Məsələn, məşhur bolşevik inqilabçısı Vladimir Bazarov öz təxəllüsünü Yevgeni Bazarova ithafən götürüb.
Xorvatiya Prezidenti

**Xorvatiya Respublikasının Prezidenti** () — Xorvatiyanın ali dövlət vəzifəsi. Xorvatiya Prezidenti dövlətin başçısı hesab olunur. Xorvatiya Prezidenti, vəzifəyə seçki yolu ilə təyin olunur. Xorvatiya vətəndaşları seçki yolu ilə bir nəfəri beş il müddətinə Xorvatiya Prezidenti vəzifəsinə seçir. Xorvatiya Prezidenti seçilən şəxsin səlahiyyət müddəti seçildiyi il fevralın 18-dən başalıyır və beş il sonra başa çatır.

2015-ci il fevralın 18-dən Xorvatiya Prezidentinin səlahiyyətlərini Kolinda Qrabar-Kitaroviç icra edir. Onun səlahiyyət müddəti 2020-ci il fevralın 18-də başa çatır.

## Prezidentlərin siyahısı

### Prezidentlərin sürəci

ImageSize = width:1150 height:auto barincrement:30
PlotArea  = top:10 bottom:50 right:20 left:20
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:1992 till:2020
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992

Colors     =
  id:president    value:rgb(1,0.8,0)          legend: President
  id:acting         value:rgb(0.5,0.5,1)       legend: Acting_President

Legend     = columns:1 left:100 top:24 columnwidth:100

TextData =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:"Legend:"

BarData =
  barset:PM

PlotData=
  align:left fontsize:S shift:(3,-4) anchor:from width:15 fontsize:M
  barset:PM

 from: 12/08/1992  till: 10/12/1999 color:president  text:"Franyo Tucman" (- il)
 from: 10/12/1999  till: 02/02/2000 color:acting  text:"Vlatko Pavletiç" (- il)
 from: 02/02/2000  till: 18/02/2000 color:acting  text:"Zlatko Tomçiç" (- il)
 from: 18/02/2000  till: 18/02/2010 color:president  text:"Stepan Mesiç" (10 il)
 from: 18/02/2010  till: 18/02/2015 color:president  text:"İvo Yosipoviç" (5 il)
 from: 18/02/2015 till: 18/02/2020 color:president  text:"Kolinda Qrabar-Kitaroviç" (5 il)


## İstinadlar
Qalina Urbanoviç

**Qalina Urbanoviç** ( 5 sentyabr 1917, Bakı, Rusiya İmperiyası —  8 may 2011, Moskva, Rusiya) — sovet idmançısı və məşqçisi (idman gimnastikası), SSRİ əməkdar idman ustası (1946), RSFSR əməkdar məşqçisi (1964). 1940-1950-ci illərdə dünyanın ən güclü gimnastlarından biri. 1952 Helsinki Olimpiya Oyunlarının qızıl (komanda birinciliyində) və gümüş (qrup hərəkətlərində) mükafatçısı. Yeddiqat SSRİ çempionu (1943–48, 1950).

Qalina Urbanoviç 1957-ci ildə Moskva Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Qalina Urbanoviç ''Sports-reference.com'' saytında
Lora Kuenssberq

**Lora Kuenssberq** () — İngilis jurnalistdir. 2015-ci ilin iyul ayında BBC-nin siyasət redaktoru vəzifəsinə təyin olunmuş ilk qadın

## Uşaqlığı və təhsili
İsveç biznesmen Nick Kuenssberq və həyat yoldaşı Sally Kuenssberqin qızıdır. Kuenssberq İtalyada dünyaya öz gözlərini açdı, hansı kin atası bu vaxt Coats Viyellayla işləyirdi. Qardaşı və bacısı ilə bilirkdə Qlazqoda böyüdü və özəl qız məktəbi olan Laourel Park məktəbində oxudu. Lora Edinburq universitetində tarix fakültəsində, ardından Vaşınqton da Geordetoun universitetində NBC nyus siyasət proqramnda fəaliyyət gösərdiyi jurnalistika kursunda oxudu. Qardaşı Denid Briqton və Hov Kent məclisində iqtisadi və mənbə idarə edicisi olaraq çalışır. Bacısı Yoanna diplomatdır və 2014-cü ildən İngilis yüksək komissarı olaraq Mozambikdə çalışır.

## Karyerası
İngiltərəyə qayıtdıqdan sonra 200-cü ilin Mart ayında BBC Şimal-Şərq və Kumbria yola düşmədən əvvəl, yerli radio və ardından da Qlzaqo kabel televiziyasında xidmət etdi. Kuenssberq müxbir olaraq etdiyi alışmalara görə Kral Televiziya quruluşu tərəfindən mükafata layiq görüldü və bölümlər yaratdığı sosial işlər editoru Niall Dikson BBC nyus baş siyasi müxbiri olaraq vəzfiləndirildi. Kuenssberq BBC One blütenləri Günlüs Siyasət xəbərləri hazırladı.2010-cu ilin May ayında David Kamerununun baş nazirliyi vaxtında koalisiya hökümıtinin quruluşunda müxbirlik etdi ki, bu da jurnalist David Abramoviçin "Kuenssberqovision" termini ortaya qoydu..2011-ci ilin Sentyabr ayında Kuessnberq İTV nyus üçün yeni editorluq vəzifəsini öz üzərinə götürdü. İTV gündən hadisələri dizisin"Tonight"da iş məluimatlarında töhfədə göstərdi.12 noyabr 2013-cü il də İTV-nin baş müxbir və Nysusnighın aparıcısı olaraq Gavin Eslerin yerinə qayıtması üçün geriya qayıdacağını açıqladı.2014-cü ilin fevralında Nyusight heyətinə qatıldı.

## İstinadlar
1860-cı illər

**1860-cı illər** — Qriqori təqvimində 1860-cı il yanvarın 1-də başlayan və 1869-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### İncəsənət
 

### Musiqi
 

## Siyasətçilər
 

## İstinadlar
Şəfəq (qəzet, İran)

**Şəfəq qəzeti** — 1910-cu ildə Məşrutə inqilabı illərində yaranan və Təbrizdə gizli iş aparan demokrat təşkilatının qeyri-leqal mətbuat orqanı.
## Fəaliyyəti
Bu qəzet öz kəsərli yazıları ilə xüsusilə fərqlənir, milli istiqlaliyyət və demokratiya uğrunda mücadilənin inkişafına mühüm təsir göstərirdi. «Şəfəq» qəzetinin şücaət və cəsarətli, kəskin mübarizə xətti, xüsusilə atəşin vətənpərvərlik ruhundakı məqalələri çarizmin hiddət və qəzəbinə səbəb olurdu.

Mətbuatın ifşaçılıq fəaliyyətində intibahnamələrlə yanaşı kitabçalar nəşrindən geniş istifadə olunurdu. 1909-cu ilin may-iyun aylarında müdaxiləçilərin inqilabçılara və dinc əhaliyə qarşı azğınlıq və soyğunçuluq əməllərini ifşa edən çoxlu kitabça buraxıldı, onların mətni «Mükafat» qəzetində, habelə mühcir mətbuatında dərc olunub yayılırdı .

## Həmçinin bax

* Cənubi Azərbaycan mətbuatı

## İstinadlar
İnsaf (qəzet)

**İnsaf qəzeti** — 1913-cü ildən nəşr olunan qəzet.

## Tarixi
Terrora və təqiblərə baxmayaraq inqilabdan sonra mütərəqqi qüvvələr öz mətbuat fəaliyyətini tədricən bərpa etməyə başladılar, onların içərisində «İnsaf» qəzeti xüsusilə seçilərdi. Qəzet demokrat təşkilatına mənsub olan Xiyabani, İskəndani və İbrahim Şəbüstərinin başçılığı ilə 1913-cü ilin payızından gizli surətdə
nəşr olunmağa başladı.

«İnsaf» qəzeti elə bir şəraitdə nəşrə başlamışdı ki, İranda azadlıq və irtica qüvvələri arasında məclis və konstitusiyanın bərpası və xarici hərbi müdaxiləyə münasibət məsələləri ətrafında kəskin siyasi mübarizə gedirdi .

«İnsaf» qəzeti yazırdı ki, bunlar köhnə istibdadçı və din alverçisi idi. Azərbaycan xalqını təmsil edə bilməzlər: «Millətimiz şəhidlərin qanı bahasına aldığı məşrutədən əl çəkməyəcəkdir. Yaşasın və paydar olsun qanuni-əsasi və məclisi-milli! Ey vətənin şərəfli övladları, düşmən müqabilində əyilməyin başınızı uca tutun, vətənin istiqlalı, məşrutə və azadlığının ehtiyacı sizin mətanət və hümmətinizə bağlıdır.

## Həmçinin bax

* Cənubi Azərbaycan mətbuatı

## İstinadlar
Cavid Xaspoladov

**Cavid Xaspoladov** (*Cavid Cavad oğlu Xaspoladov*; ) — "Əməkdar jurnalist", Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, polis polkovniki, DİN Mətbuat Xidmətinin rəis müavini, *"Mübariz keşikdə"* qəzetinin və *"Asayişin keşiyində"* jurnalının redaktoru.

## Həyat və fəaliyyəti
Cavid Xaspoladov 1959-cu ildə oktyabrın 5-də Göyçay şəhərində müəllim ailəsində doğulub.
* 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin əyani şöbəsinə daxil olub.
* 1983-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

Ayrı-ayrı illərdə "Xalq qəzeti", "Azərbaycan", "Respublika" qəzetlərində xüsusi müxbir, şöbə müdiri, redaktor müavini, AzərTac-ın baş redaktorunun müavini vəzifələrində çalışıb.

Sovet dönəmində SSRİ Jurnalistlər İttifaqına, müstəqillik illərində Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinə üzv seçilib. Mətbuatda jurnalistikanın müxtəlif janrlarında minlərlə yazısı, *"Müxbir"*, *"Universitetin elmi xəbərləri"* və *"Jurnalistika"* məcmuələrində elmi məqalələri dərc olunub. C. Xaspoladov hazırda Azərbaycan Respublikasının Təhlükəsizlik Şurası katibinin xidmətində baş məsləhətçidir. Dövlət qulluğunun baş müşaviridir.

## Mükafatları
"Qızıl qələm" və "Araz" ali media mükafatlarına, "Kamil sənətkar" diplomuna layiq görülüb. 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin sərəncamı ilə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunub.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə 2008-ci ildə *"Əməkdar jurnalist"* fəxri adına layiq görülüb.

### Ailəsi
Ailəlidir.

Övladları:Ülkər Cavid qızı Xaspoladova və Aytən Cavid qızı Allahverdiyeva.

Nəvələri:Əli Ələkbərov Zaur oğlu və Elmir Allahverdiyev Rauf oğlu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Bizim qəzet" — "Mübariz keşikdə": Azərbaycan polisinin 80 yaşlı mətbuat orqanı
* 50 illik yolun mübariz yolçusu
Opalinkimilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid protozoy dəstəsi.

## Haqqında
Opalinkimilər demək olar ki, sırf suda-quruda yaşayanların parazitləridir. Opalinlərin bədəni bərabər kirpiklərlə örtülüdür. Onlarda həzm və ifrazat vakuolu yoxdur, qidalanma diffuz xarakterlidir. Müxtəlif opalinlər iki və daha çox eyni tipli nüvəyə malikdir ki, bununla infuzorlardan fərqlənirlər. Dəstənin xarakterik nümayəndələri qurbağa opalinasıdır. Bədəni yastıdır, yarpaqşəkillidir və 1mm uzunluqdadır. Bədənin üzəri çoxlu miqdarda qısa və bərabər qamçılarla örtülmüşdür. Endoplazmada onlarla kiçik nüvə vardır. Yumulan vakuolu yoxdur. Qidalanması osmotik yolladır. Parazit, qurbağanın düz bağırsağında yaşayır və ilboyu burada qeyri-cinsi yolla çoxalır. Yazda qurbağa kürü tökərkən opalın bir neçə dəfə bölünür və əmələ gəlmiş kiçik fərdlər sistalaşaraq suya tökülür. Sista çömçəquyruq tərəfindən udulur. Çömçəquyruğun bağırsağında opalinlərdən mikroqametlər və makroqametlər əmələ gəlir və onlar birləşərək ziqota əmələ gətirir. Ziqota sistalaşır, suya düşür və çömçəquyruq tərəfindən udulur ki, o da inkişaf edərək çoxnüvəli opalinə çevrilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qara metallar

**Qara metallar** — qara metallara dəmir filizləri və xromit filizləri aiddir.

## Dəmir filizləri
Dəmir filizləri bu gün də sənayenin, iqtisadi inkişafın əsas dayaqlarından biri sayılır. Hazırda Azərbaycanın ərazisində 3 dəmir filizi yatağının sənaye əhəmiyyətli ehtiyatları təsdiq edilməklə etibarlı mineral-xammal bazası yaradılmışdır. Onların hər üçü Daşkəsən filiz rayonunda yerləşməklə Daşkəsən, Cənubi Daşkəsən, Dəmir kobaltlı-maqnetit yataqları ilə təmsil olunurlar.
Qeyd etmək lazımdır ki, Daşkəsən qrupu (Daşkəsən, Cənubi Daşkəsən, Dəmir) yataqları respublikanın mineral-xammal bazasında uzun illər ərzində özünəməxsus yer tutmuşlar. Bu yataqların bazasında son illərə qədər Azərbaycan Filizsaflaşdırma Kombinatı fəaliyyət göstərmiş və onun məhsulu (dəmir konsentratı) Gürcüstanın Rustavi metallurgiya kombinatının təlabatını tam ödəyirdi. Yaxın illərdə Daşkəsən filizsaflaşdırma kombinatının fəaliyyəti bərpa olunacağı təqdirdə 70–80 il müddətində etibarlı ehtiyatla təmin ediləcəkdir.

## Xromit filizləri
1960–1964-cü illərdə aparılmış geoloji-axtarış işləri nəticəsində Kəlbəcər rayonu ərazisində Göydərə qrupu xromit filizi təzahürləri, Laçın rayonu ərazisində isə Ipək qrupu xromit filizi təzahürləri aşkar olunmuşdur.

### Göydərə xromit təzahürləri qrupu
Istibulaqsu çayının suayrıcında, Kəlbəcərin rayon mərkəzindən 21 km şimal-qərbdə yerləşir.
Xromit filizləşməsi linzavari dunit kütlələrinin yayılma zonasında təşəkkül tapmış və 350 m-dən çox məsafədə izlənmişdir. Filiz cisimləri biri-birindən təcrid olunmuş oval və linza morfologiyalı yuvalarla təmsil olunurlar.

Onların qalınlığı 0,5 m-dən 15 m-ə qədərdir. Filizdə xrom oksidinin (Cr2O3) miqdarı 43,5–52,6%; Cr2 O3: FeO – nisbəti 3,5–4,0 arasındadır ki, bu da sənayenin tələbinə tam cavab verir.

### Ipək xromit təzahürləri qrupu
Laçın rayonunun Ipək kəndi yaxınlığında yerləşir. Burada da xromit minerallaşması hiperbazitlər içərisində yerləşmiş dunit linzalarında yayılmışdır. Xromit minerallaşması nodulyar teksturaya malik olaraq ayrı-ayrı linzaların qalınlığı 0,5 m-dən 3–5 m-ə qədərdir. Linzalarda xrom oksidinin miqdarı (Cr2O3) – 25,0–39,5% təşkil edir. Bu rayonda xrom filizləşməsinin yayılma sahəsi 500 kv. km-ə qədərdir.

## Həmçinin bax
* Qara metallurgiya
* Əlvan və nadir metallar
* Metallar
* Filiz
* Qeyri filiz

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yanvar-avqust ayları ərzində Azərbaycanın ixracı 12,9 milyard dollar olub
Kan (rayon)

**Kan** () — Fransanın Mərkəz - Luara vadisi regionun rayonlarından biri. Departamenti — Er və Luar. Suprefektura — Kan. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 126 176 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 84 nəf / km². Rayon ərazisi — 1501 km².

## Tərkibi
**Kan rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ilə qədər)**:
* Burqebyüs
* Bretvil-syür-Lez
* Кабур
* Kan 1-ci kanton
* Kan 2-ci kanton
* Kan 3-cü kanton
* Kan 4-cü kanton
* Kan 6-cı kanton
* Kan 7-ci kanton
* Kan 8-ci kanton
* Kan 9-cu kanton
* Kan 10-cu kanton
* Krölli
* Duvr-la-Delivrand
* Evresi
* Falez-Şimal
* Falez-Cənub (kanton)
* Eruvil-Sen-Kler 5-ci kanton
* Morto-Kuliböf
* Uistream
* Tyüri-Arkur
* Tiyi-syür-Söl
* Troarn
* Ville-Bokaj

**Kan rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən 31 dekabr 2016-cı ilə qədər):**
* Bayö
* Bretvil-l’Orqeyöz
* İf
* Kabur
* Kan-1
* Kan-2
* Kan-3
* Kan-4
* Kan-5
* Konde-syür-Nuaro
* Kursöl-syür-Mer
* Livaro
* Mezidon-Kanon
* One-syür-Odon
* Troarn
* Tyüri-Arkur
* Uistream
* Falez
* Evresi
* Eruvil-Sen-Kler

**Kan rayonun kantonları (1 yanvar 2017-ci ildən):**
* Bretvil-l’Orqeyöz
* İf
* Kan-1
* Kan-2
* Kan-3
* Kan-4
* Kan-5
* Kursöl-syür-Mer
* Livaro
* Mezidon-Kanon
* Troarn
* Tyüri-Arkur
* Uistream
* Falez
* Evresi
* Eruvil-Sen-Kler

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Kan rayonu
Naftilaminlər

**Naftilaminlər** — üzvi maddələrdir və naftalinin törəmələridir. 143,18q/mol molekul çəkisi olan birli aminlərdir.

## Nomenklaturası
Naftilamin aromatik nüvədə aminoqrupunun vəziyyətinə görə iki izomeri olur.

## Naftilaminin izomerləri
* 1-naftilamin (∝-naftilamin)
* 2-naftilamin (β-naftilamin)

## Alınması
* ∝-Naftilamin ilk dəfə rus alimi N.N. Zinin tərəfindən 1-nitronaftalini ammonium sulfidlə reduksiya etmək yolu ilə alınmışdır (Zininin reaksiyası).
* Nitronaftalini, həmçinin turş mühitdə dəmir yaxud sinklə reduksiya etmək olar.
* ∝-naftolu sink xloridlə ammonyakın kompleksi ilə qızdırmaqla −∝-naftilamin almaq olar.
* β-naftilamini isə əksər hallarda β-naftoldan ammonium sulfid və ammonyak məhlulunu təzyiq altında qızdırmaqla alırlar (Buxerer reaksiyası). Naftilaminləri müvafiq naftoy turşularının hidroksilamin və polifosfat turşusu ilə qızdırılması yolu ilə almaq olar.

## Fiziki xassələri
Naftilaminlər havada tutqunlaşan rəngsiz kristallardır və etanolda, dietil efirində yaxşı, suda pis həll olur, sublimə olunur, su buxarı ilə qovulur.

## Kimyəvi xassələri
Naftilaminlər — kimyəvi xassəsinə görə-tipik aromatik aminlərdir:
* Qüvvətli qeyri üzvi turşularla duzlar əmələ gətirirlər (protonlaşırlar). C10H7−NH2+H+→C10H7−NH3+
* Naftilaminlər üzvi turşularla qızdırılarkən asilləşirlər. C10H7−NH2+CH3−COOH→C10H7−NH−CO−CH3
* naftilaminlər qələvi və turş məhlullarda 1800C-yə qədər qızdırıldıqda uyğun naftollara çevrilirlər.

## Tətbiqi
* 1-naftilamin-azoboyalarin sintezi zamanı yarımməhsul, aminonaftalin sulfoturşuların, 1-naftolun, bəzi herbisidlərin və piqmentlərin istehsalında isə ilkin maddə kimi isifadə olunur.
* N-Fenil-1-naftilamin və N-Fenil-2-naftilamin-kauçukların antioksidantlarıdır.
* 2-Naftilamin-güclü kanserogen olduğuna görə kimya sənayesində o istehsal olunmur.

## Həmçinin bax
* Adipostatin A

## Mənbə
* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др. -М.: Советская энциклопедия, 1992. Т. 3. 639с. ISBN 5-82270-039-8.
* Несмеянов А.Н., Несмеянов Н.А. Начала органической химии. В 2-х томах. М.: "Химия", 1970. Т-2. 824с.
* Общая органическая химия / Под ред. Бартон Д., -М.: "Химия", 1982. -Т. 3. 738с.
Qaracalı (Xoy)

**Qaracalı** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 49 nəfər yaşayır (12 ailə)

## İstinadlar
Leysit

**Leysit** — mineral, K[AlSi2O6] analsimlə izostruktur olan karkaslı silikat. Adi temperaturda - tetraedr (psevdokub.); 605 0 C-də kubik - β-leysitə keçir. K az miqdarda Na-la əvəz olunur. Kristal­ları - tetraqontrioktaedr, dodekaedr; İkiləşməsi {110} üzrə polisintetik. Ayrılması {110} üzrə qeyri-mükəmməl. Rəngi ağ, boz, tez-tez çoxsaylı möhtəviləri olur. Sərtliyi 5,5-6. Xüsusi çəkisi 2,5. Kaliumla zəngin doymamış əsasi effuziv və hipabissal süxurlarda tapılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Atmosfer elektriki

**Yerin elektrik sahəsi** — atmosferin ionosfer adlanan qatı ilə yer səthinin birlikdə kondensator əmələ gətirməsinə deyilir.

Atmosfer ionosfer adlanan qatı yerin səthi ilə birlikdə sferik kondensator əmələ gətirir. İonosfer müsbət, litosfer isə mənfi statik elektrik yüklərinə malikdir. Atmosferin sıx hava təbəqəsi bu iki qat arasında naqil rolunu oynayır. Kondensatorun elektrik yükü qiymətcə yüksəkdir. Atmosferin aşağı qatlarında elektrik sahəsinin gərginliyi təxminən 100 B/m, ildırımlı havada isə daha çox olur.

Atmosferdə elektrik sahəsinin yaranması Günəş şüalarının təsiri altında onun üst qatlarında gedən ionlaşma prosesi ilə əlaqədardır. Günəşin səthində qısamüddətli xromosom partlayışları müşahidə olunur və onlar atmosferin 100–300 km hündürlüyündə müxtəlif cinsli ionlaşma əmələ gətirir; bu kütlə yüksəkdə əsasən küləklə qarışaraq atmosferdə və yer qabığında dəyişən elektromaqnit sahəsi yaradır.

Beləliklə, litosferdə tellurik cərəyan yaranir. Bunu torpağa basdırılmiş və ucu qalvonometrlə birləşdirilmiş elektrodlar vasitəsilə qeydə almaq mümkündür. Adi halda qalvonometrin göstəricisi 100 mA, elektromaqnit sahəsinin həyəcanlı dövrlərində 2,5 A-dək arta bilər. Tellurik cərəyanın orta sıxlığı 2 A/km²-ə bərabərdir.