open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eynulla Əliyev

**Eynulla Əliyev** (tam adı: **Əliyev Eynulla Dadaş oğlu**; d. 1937, Bilgəh, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – ö. 2001, Özbəkistan) — Azərbaycan əsilli Özbəkistan rəssamı və heykəltaraşı.

## Həyatı
Eynulla Əliyev 1937-ci ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərinin Bilgəh kəndində anadan olmuşdur.

Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbində oxumuş, xalq rəssamı Tokay Məmmədovun sinfində təhsil almışdır. Daha sonra Daşkəndə getmiş və ali təhsilini 1960-1966-cı illərdə A.N.Ostrovski adına Daşkənd Teatr İncəsənəti İnstitutunda almış, Heykəltaraşlıq fakültəsini bitirmişdir. Təyinatla Səmərqənd şəhərində işləməyə göndərilmiş, ömrünün sonunadək burada yaşamış və yaratmışdır.

2001-ci ildə Özbəkistan Respublikasında vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Eynulla Əliyev Özbəkistanda keçirilmiş bir sıra sərgilərdə fəal iştirak emiş, 1968-ci ildə Özbəkistan Rəssamlar İttifaqının üzvü, 1969-cu ildə isə Özbəkistan Rəssamlar İttifaqının Səmərqənd filialının sədri seçilmiş və 1986-cı ilə qədər ona rəhbərlik etmişdir.

Heykəltaraş Eynulla Əliyev daş, mis, bürünc və ağacdan bir sıra unikal heykəllər yaratmışdır. Daşkənd metropoliteninin 2 stansiyasının, bir sıra dövlət ictimai və elmi müəssiələrində, Daşkənd, Səmərqənd, Buxara, Nukus və digər şəhərlərin mehmanxanalarının dekorativ tərtibatının işlənməsində iştirak etmişdir.

O, müəlliflər qrupunun tərkibində Daşkəndin Milli parkında ucaldılan görkəmli özbək şairi Əlişir Nəvainin abidəsinin hazırlanmasında fəal iştirakçı olmuşdur.

Onun yaradıcılıq işləri ABŞ, Finlandiya və bir sıra MDB ölkələrinin, həmçinin Özbəkistanın 20-dən çox sərgilərində nümayiş olunmuşdur.

27 sentyabr 2010-cu ildə Daşkənddə Azərbaycan Respublikasının Özbəkistan Respublikasındakı Səfirliyinin nəzdindəki Heydər Əliyev adına Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin binasının əsaslı təmir və bərpadan sonra açılışı zamanı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Özbəkistanın Baş naziri Şavkat Mirziyayev mədəniyyət mərkəzinin sərgi salonunda Eynulla Əliyevin əsərlərindən ibarət sərgiyə baxmışlar.

## Mükafatları
* Həmzə adına Özbəkistan SSR Dövlət Mükafatı (1977).

## Ailəsi
Eynulla Əliyev Azadə Əliyeva ilə evli olmuşdur. Onların qızı Yaqut Əliyeva da hazırda atasının işini davam etdirir.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi (Daşkənd)
*Özbəkistan azərbaycanlıları

## İstinadlar
Antilia

**"Antilia"** () — Hindistanın Mumbay şəhərində 27 mərtəbəli göydələn. Hindistan milyonçusu, dünyanın ən zəngin adamlarından biri olan Mukeş Ambani ailəsi ilə birlikdə orada yaşayır.

Binanın tikintisi 2010-cu ildə sona çatmışdır.

Göydələn Atlantikadakı əfsanəvi adanın şərəfinə "Antilia" adlandırılıb.

"Antilia" yaranış tarixinin ən bahalı evi sayılır. Bu binanın dəyəri təxminən 2 milyard ABŞ dolları məbləğindədir. Evi ABŞ-nin memarlıq şirkəti olan "Perkins Will and Hirsch Bedner Associates" layihələşdirib. Şirkət yalnız dizayn üçün Mukeş Ambanidən 80 milyon dollar alıb. Göydələn Rixter şkalası ilə 8 ballıq zəlzələyə davamlıdır.

Bina poladdan və şüşədən ibarətdir. Dünya mətbuatı onu daha çox assimetrik şüşə, metal konstruksiya və keramika lövhələr yığını kimi təsvir edir. Mərtəbələrindən bəziləri digərlərindən böyük boşluqla ayrılıb. Bütövlükdə göydələnin dörd mərtəbəsi asma bağlardan ibarətdir.

Binada hər incə detal düşünülüb. Belə ki, burada tozu öz-özünə aradan qaldıran sistemlər quraşdırılıb; təhlükəsizlik sistemi isə Ağ Evdəki sistemlə eynidir. Burada gimnastika salonu, rəqs studiyası, üzmə hovuzu, 50 oturacaqlı kino zalı və təmtəraqlı kübar məclisləri həyata keçirmək üçün bir bal zalı var.

Ümumi böyüklüyü 37 min kvadratmetrə çatan 173 metr yüksəkliyindəki binada 9 ədəd sürətli lift, eyni anda 160 avtomobil tutumlu avtopark yerləşir. Avtoparkı altı mərtəbəli yeraltı qarajdan ibarətdir. Burada Mukeş Ambani özünün avtomobil kolleksiyasını saxlayır. Bundan başqa ev sahibi və qonaqların şəxsi avtomobillərini saxlamaq üçün daha bir yer də ayrılıb – bu binanın damıdır. Binanın damında həm də üç vertolyot meydançası var.

Evin pəncərələrindən Ərəb dənizinə geniş mənzərə açılır.

Evdə təxminən 600 qulluqçu işləyir.

Mukeş Ambani bu qeyri-adi evində həftənin cəmi 5 günü qalır.

## Etirazlar
Göydələnin tikintisinin sona yaxınlaşdığı vaxtlarda belə bir binanın tikilməsi Mumbay sakinləri tərəfindən etirazlara səbəb olmuşdur. Belə ki, həmin dövrlərdə Mumbay əhalisinin əksər hissəsinin gündəlik gəliri maksimum 2 dollar idi.

## Şəkilləri

Ambani house mumbai.jpg|
Antilla Mumbai.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Most Expensive Home in the World has 27 Floors and Slum Views  — slideshow by the *LA Times*
* Antilia is the world’s most expensive house for $1 billion — *Luxurylaunches*
* It's sad Mukesh Ambani lives in such opulence: Ratan Tata
Uşakovskoye

**Uşakovskoye** — Çukot Muxtar Dairəsinin İultinski rayonu ərazisində yerləşən vaxtı ilə mövcud olmuş qəsəbə (ruh şəhər). Yaşayım məntəqəsi hazırda mövcudluğunu dayandırmışdır. Əvvəllər qəsəbə Maqadan vilayəti Şmitski rayonuna daxildir. Qəsəbə Vrangel adasının Çukot dənizi sahilində Rocers buxtasında qərar tutur. Qəsəbə tamamən boşalmışdır.

## Adının yaranması
Qəsəbənin adı Arktika araşdırmaçısı və Rocer buxtasında ilk qütb stansiyasının rəhbəri Georgi Alekseyeviç Uşakovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Araşdırılması

XIX əsrin əvvəllərində Rusiya şimal ərazilərinin araşdırmaçısı Ferdinant Pyotroviç Vrangel böyük cəhtlə Vrangel adasını axtarmağa çalışır. O, adanın təxmini olaraq şimal-şərqdə olduğunu bilirdi. Bu məlumat ona yerli əhali tərəfindən verilmişdi. Adanı aşkarlamaq ona nəsib olumur. XIX əsrin sonları Rusiya, ABŞ və Kanada adaya böyük maraq göstərirlər. Rusiya vətəndaş müharibəsi dövründə Kanada və ABŞ adanı ələ keçirməyə çalışırdı. 1921-ci ildə Kanada ekspedisiyası adaya çatır və orada ingilis bayrağını sançırlar. Bir müddət sonra isə Kanadanın baş naziri M. Kinq rəsmi olaraq adanı ingiltərənin ərazisi elan edir. 1923-ci ildə adaya Ameikalı ekspedisiyaçılar çataraq ora ABŞ bayrağını sançırlar. Adada möhkəmlənmək məqsədi ilə SSRİ adaya Nadejnıy kanonerində yan alırlar. Onlar burada fəaliyyət göstərən B.Sefansonun şirkətinin fəaliyyətini dayandırmağa məcbur edirlər. Bundan sornra SSRİ adanı öz ərazisi elan edir. Bu məlumat 1926-cı ildə rəsmən dərc edilir. Bununla belə 1926-cı ildə adaya Kanadalılar tərəfindən ekspedisiya təşkil oluması planlaşdırılırdı. Onlar bildirirdilərki, Vrangel adası bizin hərbi hava qüvvələrinin bazası olmalıdır. Necə ki, Folklend adaları ingilislərin dəniz qüvvələrinin bazasıdır. Buna cavab olaraq SSRİ adaya Alekseyeviç Uşakovun rəhbəriliyi ilə ekspedidiya təşkil olunur. Onun rəhbərliyi ilə 14 avqust 1926-cı ildə Uşakovskoye qəsəbəsini salır. Bunlada ruslar adada möhkəmlənirlər.

## Qəsəbənin tarixi
Qəsəbənin ilk sakilləri çukçalar, eskimoslar və ruslardan ( Q. А. Uşakovun ailəsi, İ. М. Pavlova, N. P. Savenko, Skurixina, Tayana, Taqyo, Kmo, Etui, Nnoko, Kivyana, Palyo, Anyalika, Analko; ümumək 60 nəfər) ibarət olmuşdur. 1928 ildə adada ilk dəfə doğulan körpə P. İ. Pavlov olur.
Üç il ərzində qəsəbə inkişaf edir. Hidrometeostansiya və radiostasiya salınır. Bu müddət ərzində adanı heç kəs tərk etmir. 1970-ci illərə qədər qəsəbədə məktəb, klub-kinoteatr, qazanxana, kömür və yanacağ anbarları, kitabxana, hamam, poçt biması, xəstəxana salınır. Adada kiçik Rocers hava limanı inşa edilir. Artıq 1980-ci illərdə burada telefon, televiziya gətirilir. Bura turlar təşkil olunurdu. 1984-ci ildə qəsəbədə А. Uşakovun sərəfinə abidə qoyulur
1990-cı illərdə maliyyə dəstəyinin azlığı səbəbindən qəsəbə tədricən boşalırdı. 1997-ci ildə qəsəbə əhalisi materikə köçürülür. 13 oktyabr 2003-ci ildə son sakini Ağ ayı tərəfindən öldürülüb. 2011-ci ildə adanın son sakini yerli şaman Qriqori Kaurqin olmuşdur.

2010-ci ildə meteostansiya istifadəyə veilmişdir. Burada cəmi 6 insan yaşayırdı.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Marş gölü

**Marş gölü** () — Kanadanın Yukon ərazisində yerləşən göl. Göl Yukon çayının mənbəsi sayılır.. Marş gölü Alyaska şossesi üzərində yerləşən Vaythorsdan (Whitehorse) cənubda yerləşir.

Marş gölü Yukon çayının yuxarı axarında yerləşir, bu region "Cənubi Göllər" adını daşıyır və Yukon çayının başlanğıcı məhz buradadı. Həmçinin göl 1898-ci ildə Klondayk qızıl hərisliyi zamanı qızılaxtaranlar üçün tarixi yolun bir hissəsidir.

1883-ci ildə Yukon çayının tədqiqatçısı Frederik Svatka gölü Yel universitetinin paleontologiya professoru Çarlz Marşın şərəfinə adlandırıb. Əvvəl gölün Mad () adını daşıyırdı.

## Turizm potensialı
Hər bahar fəslində aprelin sonunda və mayda göldə qu quşu bayramı keçirilir. Miqrasiya zamanı Cygnus buccinator və Amerika qu quşu növləri burada dayanırlar.

Göldə balıqçılıq, qayıq və xizəksürmə fəaliyyətləri ilə məşğul olmaq mümkündür və bu fəaliyyət növləri gözəl mənzərə ilə birlikdə gölün turizm imkanlarını genişləndirir. Marş gölü yay turizm məkanı kimi də geniş imkanlara sahibdir. Burada poplyar çimərlik yerləşir və düşərgə üçün əlverişli şərait mövcuddur.

## İstindalar
Marş (dəqiqləşdirmə)

* Marş — 4/4 ölçülü, xanədə dəqiq ritmə malik pyes
* Marş (hərb) — yürüş qaydası ilə bir yerdən başqa yerə hərəkət
* Marş (film, 1982) — üç kənd musiqiçisinin başına gələn məzəli əhvalatlardan bəhs edən film.
* Marş (veriliş, 2010) — 2010-cu ildən çıxan hərbi-vətənpərvərlik verilişi. 
* Marş gölü — Kanadanın Yukon ərazisində yerləşən göl.  
* Marş torpaqlar — sahil bataqlığı, suda qabarma və çəkilmə dəyişikliyinə məruz qalan bataqlıq  

## Həmçinin bax
*Mars (dəqiqləşdirmə)
Anil Ambani

**Anil Ambani** (, ; d. 4 iyun 1959, Mumbay, Maxaraştra, Hindistan) — Hindistan milyonçusu, dünyanın ən zəngin adamlarından biri; "Reliance Anil Dhirubhai Ambani Group" şirkətinin səhmdarı.

## Həyatı
Anil Ambani 4 iyun 1959-cu ildə Hindistanın Maxaraştra ştatının Mumbay şəhərində anadan olmuşdur.

Atası Dxirubxay Ambani "Reliance Industries" şirkətinin qurucusudur. O, kiçik oğlu olan Anilə də yüksək təhsil vermişdir. Anil, Mumbay Universitetində bakalavr dərəcəsi almışdır. Daha sonra isə təhsilini davam etdirmək üçün ABŞ-yə gedir və Pensilvaniya Universitetində magistr dərəcəsinə yiyələnir.

Anil Ambani Hindistanda Bollivud film sənayesinin ən böyük istehsalçılarından biridir.

## Ailəsi

### Qardaşların münaqişəsi
Atalarının sərvətini bölüşdürmək Anil və böyük qardaşı Mukeş üçün heç də asan olmamışdır. Ataları vəfat etdikdən sonra onlar bir müddət ailə sərvətini birgə idarə edirlər. Hətta uğurları ABŞ-nin "Time" jurnalında *"Asiyanın sahibi ailələr"* başlığı ilə manşetə də çıxır. Amma onların bu mehribançılığı uzun çəkmir. Qardaşlar arasında narazılıq yaranır. Belə ki, Anil iş həyatında Mukeşin kölgəsində qalmaqdan bezir. Ailədə baş verən münaqişə 7 ay bütün ölkə gündəmində olur. Nəticədə qardaşların anası Kokilaben Ambani ailə sərvətini onlar arasında bölüşdürməyi qərara alır. Mukeş özündə neftkimya, tekstil, enerji sənayelərini, eləcə də "Reliance Industries"un adını özündə saxlayır. Anilə isə "Reliance Capital" (sığorta şirkəti, bank), "Reliance Communications" (Hindistanın ən böyük ikinci mobil operatoru) verilir. O, biznes yoluna "Reliance Anil Dhirubhai Ambani Group" adı altında davam edir. Anlaşmaya görə, qardaşlar 10 il boyunca bir-birinə rəqib olacaq heç bir sahəyə investisiya qoymamaq öhdəliyi götürürlər.

### Evi

Anil Ambani keçmiş Bollivud aktrisası olan Tina Munim ilə evlidir. Onların bu nikahdan 2 oğlu var: Jai Anmol və Jai Anşul.

## Maraqlı fakt
Heç bir sahədə qardaşı Mukeş Ambanidən geri qalmaq istəməyən Anil keçmiş Bollivud ulduzu olan arvadına rəfiqələri ilə gəzmək üçün 49 milyon dolarlıq yaxta sifariş vermişdir.

## Biblioqrafiya
* Yogesh Chabria, *Happionaire's Cash The Crash*. CNBC – Network18, 2009. ISBN 978-81-906479-5-3 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Profile at Reliance ADAG
* Profile at Forbes
* Anil Ambani: collected news and commentary at *The Times of India*
İmfal

**İmfal** - Hindistanın Manipur ştatında şəhər. Həmçinin bu ştatın paytaxtıdır.

## İqlimi
İmfal Hindistanın ən şərqində yerləşir. Keppenin iqlimlər təsnifatına görə rütubətli subtropik iqlimə malikdir. Qışları mülayim, qurudur. Ən isti ay iyun, ən soyuq ay isə yanvardır. Şəhərə hər il ortalama 1320&nbsp;mm yağıntı düşür. Ən yüksək temperatur 35.6&nbsp;°C 22 may 2009-cu ildə, ən aşağı temperatur isə −2.7&nbsp;°C 10 yanvar 1970-ci ildə qeydə alınmışdı.

## Əhalisi
2011-ci ilin əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarına görə İmfalın əhalisi 264 986 nəfər olmuşdur. Bunlardan 128 931 nəfəri kişi və 136 055 nəfəri isə qadındır. Metropoliten sahəsinin əhalisi isə  414 288 nəfərdir (201 635 nəfər kişi və 212 653 nəfər qadın olmaqla). Hər 1000 kişiyə 1055 qadın düşür. Uşaqlarda isə bu göstərici hər 1000 oğlana 939 qızdır.

## Nəqliyyat
### Avtomobil yolları
İmfal Milli Avtomagistral 37 vasitəsilə Silçara, Milli Avtomagistral 150 vasitəsilə Aijal və Milli Avtomagistral AH-1 vasitəsilə isə Dimapura bağlanır.
### Hava nəqliyyatı
İmfal Beynəlxalq Hava Limanı İmfal şəhərindən 8&nbsp;km cənubda yerləşir. İmfal Beynəlxalq Hava Limanı şimal-şərqi Hindistanın ikinci ən böyük hava limanıdır.
### Dəmiryolu nəqliyyatı
2012-ci ilin oktyabr ayında Hindistan Nazirlər Kabinetinin İnfrastruktur Komitəsi Jiribam-Silçar dəmiryolu xətti İmfala qədər uzadılmasını təsdiqlədi. Dəmiryolunun bu hissəsinin çəkilişinin 2016-cı ilin mart ayında tamamlanması planlaşdırılır.

## Təhsil
### Universitetlər
* Manipur Mərkəzi Universiteti
* Mərkəzi Kənd Təsərrüfatı Universiteti

### Texniki Kolleclər
* Manipur Texnologiya İnstitutu
* Milli Texnologiya İnstitutu, Manipur

### Tibb Kollecləri
* Tibb Elmləri Regional İnstitutu
* Cəvahirləl Nehru Tibb Elmləri İnstitutu

## İmfalın görməli yerləri
### Kanqla Qalası
Kanqla qalası İmfal çayının kənarında yerləşir. Həmçinin *Kanqla Sarayı* adı ilə də tanınır. Qala Kral Paxanqbanın sarayı olmuşdu. Qalanın daxilində bir necə məbəd var və üç tərəfi göl ilə əhatə olunmuşdur.

### Cümə məscidi
Cümə məscidi İmfalda yeganə İslam ibadətgahıdır. 
### Qadınlar bazarı
***Ima Keithel*** adı ilə tanınan bu bazarın bütün piştaxtalarının sahibi qadınlardır. Dünyada bunun bənzəri yoxdur.

### İmfal Müharibə Qəbiristanlığı
Bu qəbiristanlıqda İkinci Dünya müharibəsi zamanı ölmüş ingilis və hind əsgərləri dəfn olunmuşdur.

## Qalereya

Fayl:Kangla Fort Complex, Imphal (209).jpeg|Kanqla Qalasının girişi
Fayl:Imphal War cemetery.jpg|İmfal Müharibə Qəbiristanlığı
Fayl:Imphal, Manipur (84).jpeg|Qadınlar bazarı (*Ima Keithel*)
Fayl:Imphal airport.jpg|İmfal Hava Limanı
Fayl:Inter State Bus Terminus (ISBT), Imphal, Manipur.jpg|İmfal Avtovağzalı
Fayl:Imphal, Manipur (55).jpeg|Milli Avtomagistral 150
Fayl:Imphal Panorama.JPG|İmfal şəhərindən bir panoram


## İstinadlar
İultinski rayonu

**İultinski rayonu** — Rusiyanın Çukot Muxtar Dairəsinə daxil olan inzibai rayon.

## Coğrafiyası
İultinski rayonu Çukot Muxtar Dairəsinin şimal-şərqində yerləşir. Şimaldan Çukot və Şərqi Sibir dənizləri onun sahillərini yuyur.

Bu ərazinin özünə məxsusluğu ondadır ki, ərazi qütb en dairəsi daxilində, üstəlik 180-ci meridianda yeeləşir. Ərazinin bir hissəsi şərqdə, bir hissəsi isə qərb yarımkürrəsində yerləşir.

## Təbiəti
Rayonun ərazisindən Oxot-Çukot vulkanik xətti keçir. Bu ərazilərfə volfram və qalay kifayət qədər zəngindir. Üstəlik kömür olan ərazilər vardır.

Təbiəti elə də rəngarəng deyildir. Ərazi əsasən dağ tundrası və Arktik zonalardan ibarətdir. Rayonun ən zəngin əraziləri əsasən Amquema çayı hövzəsi gözəl dağ mənzərələri və dağ gölləri ilə seçilir. Rayonun ərazisinə daxil olan Vrangel adası UNESCO-nun Ümumdünya irsi elan edilmişdir.

## Faydalı qazıntılar
İultinski rayonu faydalı qazıntılarla zəngindir

Üstəlik ərazidə qonur kömür, tikinti daşı, gil ehtiyatları vardır. Qaz və neft ehtiyatlarının olması ehtimal edilir.

## Tarixi
1953-cü ilin 2 dekabrında RSFSR-nın qərarı ilə Xabarovsk diyarının tərkibində rayonların yaradılması haqqında qərara əsasən təşkil edilmişdir. Rayonun mərkəzi Eqvekinot qəsəbəsidir.

1953-cü ili 3 dekabrında növbəti qərarla Maqadan vilayətinin təşkil olması ilə rayon Çukot Muxtar Diyarının tərkibində Maqadan vilayətinə daxil edilir.

1973-cü ilin 27 dekabr qərarı ilə İultinski rayonu yeni təşkil olunmuş Şmidtov rayonunun tərkibinə qatılır. 30 may 2008 ildə Çukot Muxtar Diyarının № 40 qərarı ilə hər iki rayon Şərq rayonu adı ilə bir inzibati mərkəzdə birləşdirilir.

18 noyabr 2008 ildə № 146 qərarla Şərq rayonu yenidən İultinski rayonu adlandırılır.

1 yanvar 2010 il məlumatına əsasən inzibati cəhətdən rayon 8 bölgəyə ayrılır:
İki şəhər tipli qəsəbə :Eqvenikot və Şmidt burnu;
altı kənd: Amquema, Vankarem, Konerqino, Nutepelmen, Rırkaypiy, Uelkal.

Billinq əvvələr Şmidt rayonuna daxil edilsədə sonradan 2009-cu ildən Çaun rayonuna daxil edilmişdir.

oktyabr 2010 ildə Nutepelmen kəndi İultinski rayonunun ərazisinə daxil edilir.

## Nəqliyyat
Yerli əhəmiyyətli avtomobil yolunun uzunluğu 415 km təşkil edir. Rayonun əsas arteriya damarı il boyu açıq olan İultin-Eqvekinot avtomobil yoludur. Digər yollar isə mövsümü yollar hesab edilir. Əsas dəniz limanları Eqvekinot və Şmidt burnu limanlarıdır.

Digər rayonlar və ölkənin başqa bölgələr ilə əlaqə xüsusi ilə sərnişin daşımada hava nəqliyyatı ilə əlaqə yaradılır.

Rayonda dəmiryolu nəqliyyatı yoxdur. Rayonun əsas gəlir sahəsi maralçılıq, balıqçılıq və hasilat sənayesi vastəsi ilə əldə olunur.

## Mətbuatı
Rayonun gündəlik qəzeti "Zaliv Kresta"dir (1994 ilə qədər. — "Qornyak Zapolyarnıy"), qəzet rayonun rəmi mətbu orqanıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* İultinski rayonunun rəsmi saytı 
* Официальный сайт муниципального образования.
* Форум жителей посёлков Иультинского района.
* О районе на сайте Чукотизбиркома. 
* Muzey mərkəzi "Naslediye Çuketki"
Ella Yaqubova

**Ella İsmayıl qızı Yaqubova** () — Azərbaycanın teatr və kino aktrisası, Azərbaycanın xalq artisti (2018), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2025-ci ildən), Mingəçevir Dövlət Dram Teatrının aparıcı aktrisası, Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü (1989).

## Həyatı
Yaqubova Ella İsmayıl qızı 1946-cı il Dekabrın 30-da Gəncə şəhərində anadan olub. İbtidai təhsilini Gəncə şəhərində, orta məktəbi isə Bakı şəhərində 44 saylı orta məktəbi bitirib. 1963-cü ildə Bakı Mədəni Maarif Texnikumuna daxil olub, 1966-cı ildə oranı bitirdikdən sonra Gəncə Dövlət Dram Teatrına göndərilib həmin teatrda müxtəlif dram əsərlərində iştirak etib. 1968-ci ildə təyinatla Mingəçevir Dövlət Dram Teatrına göndərilib. 300-dən artıq obrazlar ifa edib.

Mingəçevir Dövlət Dram Teatrında ifa etdiyi rollar:

* Almaz "Almaz" (Cəfər Cabbarlı)
* Sara "Solğun çiçəklər"(Cəfər Cabbarlı)
* Gültəkin "Aydın" (Cəfər Cabbarlı)
* Tanya "Yaşar" (Cəfər Cabbarlı)
* Sona "Hacı Qara"(Mirzə Fətəli Axundov)
* Həcər xanım "Eşq və İntiqam"(Süleyman Sani Axundov)
* Fəxrundə "Bayramın birinci günü"(Nazim Hikmət)
* Sara bəyim "Vətən dərdi"(Nazim Hikmət)
* Ana "Ana" (Hüseyn Cavid)
* Nənə "Nənəmin kələyi" (Əli Əmirli)
* Ana "İki yetimin taleyi"(Əli Əmirli)
* Nurcahan "Nənənin Kələyi"(Əhməd Orucoğlu) və.s əsərlərdə baş rolların və birinci dərəcəli obrazların ifaçısı olub.

40-ildən artıq Mingəçevir Dövlət Dram Teatrında fəaliyyət göstərən aktrisa hal-hazırda Mingəcevir Dövlət Dram Teatrında yaranmış "Ümid" gənc aktyorlar studiyasında müəllim kimi fəaliyyət göstərərək Azərbaycan teatrı haqqında anlayış, səhnə danışığı, səhnə texnikası, səhnə hərəkəti və Azərbaycan teatrı haqqında tədris, maarif və mədəniyyət dərslərini keçir. Region televiziya kanalı olan "El" kanalında fəaliyyət göstərir. Azərbaycan istehsalı olan "Xoca" filmində "Sultan" xanım obrazında və "Həyat varsa" teleserialında çəkilib.

## Mükafatları
1988-ci ildə "Əmək veteranı" medalı, 2009-cu ildə Əməkdar artist fəxri adı, 2013-cü ildə "Tərəqqi" medalı, 2004-cü ildə "Qızıl Dərviş" mükafatı laureatı olmuş, Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqında keçirilən bədii qiraət festiValının bir neçə dəfə iştirakçısı olmuş, ikinci dərəcəli diplom və digər mükafatlara layiq görülmüşdür. 9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə, 7 may 2020-ci ildə və 7 may 2021-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. 27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın Xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.

8 may 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Birləşmiş Malay Milli Təşkilatı

thumbnail|Abdul Rahman
**Birləşmiş Malay Milli Təşkilatı** (BMMT; ) — Malayziyada iri siyasi partiya. Uzvlərinin sayı - 2,4 mln. nəfər.

Milli burjuaziya, iri sənayeçilər və torpaq sahiblərinin siyasi partiyası kimi Birləşmiş Malay Milli Təşkilatının əsası 1946-cı ildə qoyulmuşdur . Banisi - Dato Onn. 1952-1974-cü illərdə İttifaq partiyasının tərkibinə daxil olmuşdur. Malayların milli partiyası kimi Birləşmiş Malay Milli Təşkilatının proqramının müəllifi Abdul Rahman 1951-ci ildə partiyanın rəhbəri seşildi . 1952-ci ildə Malayziyanın Çin Assosiasiyası (MÇA) ilə siyasi ittifaqı yarandı və BMMT-MÇA koalisiyası paytaxta keçirilən bələdiyyə seçkilərində yerlərin 1/12 hissəsini qazanmışdır .

1954-cü ilin oktyabrında BMMT-MÇA ittifaqına Malayziyanın Hindistan Konqresi (MHK) də birləşdi və ölkənin iri milli icmalarının (malayların, çinlilərin və hindlilərin) maraqlarını təmsil edən İttifaq partiyasının yaradıldığı elan olundu.

1957-ci ildə ölkə müstəqilliyini elan etdikdən sonra İttifaq partiyası hakim partiya oldu. 1959-cu ildə parlament seçkilərində İttifaq partiyası 104 yerdən 74-nü aldı , ölkənin Baş Naziri BMMT-nin rəhbəri Abdul Rahman oldu. 1964-cü ildə keçirilən növbəti parlament seçkilərində İttifaq Partiyası daha çox yer - 104 yerdən 89-nu, ştatların qanunvericilik yığıncaqlarındakı 282 yerdən isə 240-nı aldı.

1969-cu ildə keçirilən parlament seçkilərində İttifaq Partiyası səslərin 50 faizindən çoxunu toplayaraq parlamentdə 104 yerdən 66-nı , ştatların qanunvericilik yığıncaqlarındakı 282 yerdən isə 162-ni aldı.

1974-cü ildə BMMT, MÇA, İttifaq partiyasının, Malayziya Xalq Hərəkatının və s. 12 siyasi partiyadan ibarət "Milli cəbhə"  adlanan geniş koalisiya yaradıldı.

## Mənbə
*Chin, James. "Going East: UMNO's entry into Sabah Politics". Asian Journal of Political Science, Vol 7, No 1 (June) 1999, pp.&nbsp;20–40.
## Xarici keçid
*UMNO website
*MYKMU.net
*Kelab Penyokong Maya UMNO
*Wanita UMNO Malaysia website 

## İstinadlar
E.ə. 625

## Hadisələr

## Doğumlar
* Miletli Fales — Qədim yunan filosofu, Miletli (Kiçik Asiya) riyaziyyatçı.

## Vəfatlar
* Madiy

## İstinadlar
Abdurihim Teleşov Ötkür

**Abdurihim Teleşov Ötkür** () — Uyğur şairi.

## Həyatı
Abdurihim Teleşov Ötkür 13 iyun 1923-cü ildə anadan olmuşdu. 1942-ci ildə Sincan Universitetindən məzun olduqdan sonra, 1949-cu ilə qədər "Altay" qəzetində redaktor kimi çalışmışdı. O, iki dəfə (1951–1958, 1966–1976) tutulmuşdu..

Abdurihim Teleşov Ötkür 1980-ci ildən Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunun Fəlsəfə və Sosial elmlər Akademiyasının Ədəbi tədqiqatlar institutunun əməkdaşı olmuşdu. 1988-ci ildə "Kutadgu Bilig" cəmiyyətinin Rəyasət heyətinin sədr müavini təyin olunmuşdu.

Abdurihim Teleşov Ötkür 1995-ci ilin oktyabrın 5-də Urumçidə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
Abdurihim Teleşov Ötkürün 1940-cı illərdə yazmış olduğu "Muzulqan şəhər" (Donan şəhər), "Bahar çillaymən" (Baharı çağırıram), "Cənubka xət" (Güneyə məktub), "Tan zibasi yokmidur" (Dan gözəli yoxmudur) adlı şeirləri, "Yeni Çunqo Gülistanina" (Yeni Çin Gülistanına), "Keşker geçəsi" (Kaşqar gecəsi) dastanlarını, "Tamçə kandin miliyonlaran çeçəklər" (Damla qandan milyonlarca çiçək), "Çin moden" dramlarını, "Dənizdin sada" (Dənizdən səda), "Baş egim" (Baş geyim) kimi hekayələri vardır.

1946-cı ildə "Yürək munliri" (Ürək fəryadları), 1948-ci ildə "Tarim boyliri" (Tarım boyları) şeirlər kitabları çap olunub. 1950–1970-ci illərə qədər "Vicdan boyliri" (Vicdan boyları), "Səcdiqahımqa" (Səcdəgahıma), "Tova dep tuttum yaka" (Tövbə deyərək yaxa cırmaq), "Küz keçisi" (Payız gecəsi), "Nəvai gəzəligə muxəmməs" (Nəvainin qəzəlinə muxəmməs), "Ak emes saçimdiki" (Ağ deyil saçımdaki), "İz", 1970-ci ildən sonra isə "Yaxşi", "Sərlevhisiz şeirlar", "Ömür hekkidə muxəmməs" (Ömür haqqında muxəmməs), "Keşker güzəligə" (Kaşqar gözəlinə), "Mən ağ bayraq emes" (Mən ağ bayraq deyiləm) kimi lirik şeirlər yazıb.

"Uluq ana hekkidə çöçək", (Ulu ana haqqında çiçək), " Gül və azqan" (Gül və yabanı gül), "Şeir və şair", "Kaştişiqa mədhiyə" (Süs daşına mədhiyə) kimi əsərləri, "İz" və "Oyqanqan zəmin" adlı romanları yazmışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Iz (Poem)  Uyghur & English Translation of Otkur Poem
* A Selection of Poems (Uyğurlar)
* Doğu türkistan uygur edebiyatçilari 
* Abdurihim Teleşov Ötkürün şeirləri
Turqun Almas

**Turqun Almas**(30 oktyabr 1924, Qaşqar şəhəri — 11 sentyabr 2001) — Uyğur şairi, dramaturqu.

## Həyatı
Turqun Almas 30 oktyabr 1924-cü ildə Qaşqar şəhərində doğulmuşdu. İlk təhsilini doğulduğu şəhərdə alan şair sonra Qulca şəhərinə gedərək orada oxuyur. Urumçi şəhərindəki Darülmuəllimini bitirən Almas Qaraşəhərə müəllim işləməyə göndərilir. 1947-ci ilin mayında Turqun Almas və dostları Kaşqarda mitinq təşkil edirlər. Mitinqin təşkilatçılarını həbs edirlər. 1948-ci ilin aprelin 8-də xalqın təzyiqi altında Turqun Almas və yoldaşlarını həbsdən buraxmaq məcburiyyətində qalırlar. Həbsdən çıxan şair həmin il Qulca şəhərinə gedərək orada "Alma" qəzetində işə girir. Sora da isə Urumçi şəhərindəki "Tarım" jurnalında əmək fəaliyyətini davam etdirir.

1990-cı ildə Aktu rayonunun Barın kəndində baş verən silahlı toqquşmalardan sonra senzor nəzarəti artır və yazıçı, şair, jurnalistlər və sənət adamlarına qarşı təqiblər başlayır. 1991-ci ilin fevralından sonra tanınmış uyğur alimi, yazıçı Turqun Almasın "Uyğurlar", "Hun tarixi", "Əski uyğur ədəbiyyatı" kitabları tənqid hədəfinə çevrilir, oradakı faktların təftişinə başlanılır. Turqun Almas və diğər nüfuzlu uyğur ədibləri "pantürkist", "Uyğur şovinisti", "separatçı" deyə suçlanır, təqib və tənqidlərə məruz qalırlar. Beləliklə, Uyğur ədəbiyyatının inkişafı ləngidilir, təkrar durğunluq dövrünə dönülür.

Turqun Almas "Pıçaq" dramını yazmış, "Tarım şamalları" (Tarım yelləri), "Tan səhər" (Dan səhəri) kimi şeir kitablarını və "Hun tarihi", "Uyğurlar" adlı tarix kitablarını çap etdirmişdir..

Turqun Almasın "Uyğurlar" əsərini Həmit Həmrayev rus dilinə çevirmişdi. Bu kitab uyğurlar haqqında yazılan kitabların birincisidir. Uyğur dilində 1989-cu ildə çıxıb.

Turqun Almas vətənpərvər kimi tarixşünaslıqda da özünü göstərirdi. Ulu babaları qüdrətli türk dövlətləri qurmuş uyğurlara qədim Uyğur dövlətlərini tanıdır və bunlarla qürur duymaları təbliğ edirdi.

XX əsrin uyğur ədəbiyyatının ən qarışıq və ən zəngin dövrü adlandırmaq olar. Divan ədəbiyyatını davam etdirənlərlə heca vəznində xalq şeiri yazanlar ədəbiyyatı ənənəvi qaydada davam etdirib yaşadırdılar. Ədəbiyyata yeni gəlmiş bir qrup isə Avropa ədəbiyyatının təsirilə nəsri, dramçılığı inkişaf etdirməyə çalışırdı. Poeziyada janr baxımından da dəyişikliklər baş verirdi. Avropanın təsirilə sərbəst şeir yazanlar meydana atılsalar da, klassik Çin, yapon şeir qəliblərindən yararlananlar da vardı. Turğun Almas novator, yenilikçi ədib idi.

## İstinadlar
Milli Cəbhə (Malayziya)

**Milli Cəbhə** - Malayziyada Hakim koalisiyalı partiya.

## Yaranması və fəaliyyəti
Milli Cəbhə 1970-ci ildə İttifaq partiyasının bazası əsasında yaradılmışdır. İttifaq partiyasının əsasını da Malayziyanın 3 əsas milli icması (Birləşmiş Malay Milli Təşkilatı - BMMT, Malayziyanın Çin Assosiasiyası - MÇA, Malayziyanın Hindistan Konqresi . - MHK təşkil edirdi.

1970-ci ildə Cəbhəyə Saravaka Birləşmiş Xalq Partiyası, 1972-ci ildə Malayziya Xalq Hərəkatı Partiyası (Qerakan) və Xalq-Tərəqqi Partiyası, 1973-cü ildə Panmalayziya İslam Partiyası (1977-ci ildə Milli Cəbhədən xaric edilmişdir) daxil olmuşdur. 1974-cü ildə bu təşkilat rəsmi şəkildə Milli Cəbhə adlandırılmışdır. Hazırda Milli Cəbhənin tərkibində 13 partiya vardır 

2008-ci ilədək Milli Cəbhə parlament seşkilərində asan qələbələr qazanmışdır. 2008-ci ildə Milli Cəbhə ilk dəfə müxalifətdə olan Xalq blokunun şəxsində güclü bir rəqiblə toqquşdu. Cəbhə nəinki parlamentdə üstünlüyünü (səslərin 2/3 hissəsini) itirdi, həm də müxalifətin öz hökumətini təşkil etdiyi 4 ştat üzərində nəzarəti itirdi. Bu meyil 2013-cü il seçkilərində də davam etdi. Milli Cəbhə parlament üzərində nəzarətini saxlamağa və federal hakimiyyət təşkil etməyə müvəffəq olsa da, o, parlamentdə yeddi yer itirdi və  ümumilikdə ölkə əhalisinin yalnız 48 faizinin səsini ala bildi .

## İştirakçı partiyalar
*Birləşmiş Malay Milli Təşkilatı (BMMT),
*Malayziyanın Çin Assosiasiyası (MÇA)
*Malayziyanın Hindistan Konqresiyası (MHK)
*Malaayziya Xalq Hərəkatı (MXH)
*Xalq-Tərəqqi Partiyası
*Saravaka Birləşmiş Partiyası
*Saravaka Birləşmiş Xalq Partiyası
*Sabaxa Liberal-Demokratik Partiyası
*Pesaka Bumiputra Birləşmiş Partiyası
*Sabaxa Birləşmiş Xalq Partiyası (SBXP)
*Sabaka demokratik Tərəqqi Partiyası
*Pasokmomoqun kadaxandusun murut Birləşmiş Təşkilatı
*Saravaka Milli Partiyası

## Həmçinin bax
*Birləşmiş Malay Milli Təşkilatı

## Mənbə
* Chok, Suat Ling (4 October 2005). "MPs in the dock". *[[New Straits Times]]*, p.&nbsp;1, 6.
* Chin, James. 2002. Malaysia: The Barisan National Supremacy. In David Newman & John Fuh-sheng Hsieh (eds), *How Asia Votes*, pp.&nbsp;210–233. New York: Chatham House, Seven Bridges Press. ISBN 1-889119-41-5.
* Pillai, M.G.G. (3 November 2005). "National Front parties were not formed to fight for Malaysian independence" . *Malaysia Not Today*
## Xarici keçid
* Barisan Nasional website

## İstinadlar
Aşıq Əli İmamquliyev

**Aşıq Əli** (*İmamquluyev Əli Əşrəf oğlu*; ) — Azzərbaycan şairi və aşığı.

## Həyatı
1927-ci ildə Göyçə mahalının Zərzibil (indiki Zərkənd) kəndində dünyaya gəlib. O Aşıq Ələsgərin qardaşı Məşədi Salehin nəvəsidir. Növrəs İmanın bacısı oğludur. El arasında Aşıq Əlini İman Əlisi adlandırırdılar.

Kiçik yaşlarından saza-sözə maraq göstərən Aşıq Əli uzun illər Aşıq Talıb və Aşıq Nəcəfin yanında şəyirdlik etmiş, bu sənətin sirlərini dərindən mənimsəmiş və el arasında kamil bir aşıq kimi tanınmışdır. O da öz növbəsində bir çoxlarına ustad olmuş, saz sənətinin incəliklərini onlara öyrətmişdir. Təkcə onu demək kifayətdir ki, sazın füsunkar sədaları ilə bülbülü dilə gətirən Aşıq Ədalət Nəsibov Aşıq Əlinin şəyirdidir.

O sonralar 1942-ci ildən Goranboy rayonunun Qızılhacılı kəndinə gəlmiş, oradan da Naftalan şəhərinə getmiş, orada binə bərkitmişdir.

Aşıq Əli 1990-cı il aprelin 23-də Naftalan şəhərində vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Aşıq Əli Aşıq Ələsgərin qardaşı nəvəsidir. O, həmçinin Növrəs İmanın bacısı oğludur.

## İstinadlar
Xalq bloku

**Xalq bloku** (və ya Xalq ittifaqı) (malay dilində: Pakatan Rakyat) — Malayziyada 2008-cü il seçkilərində vahid cəbhədə çıxış edən 3 müxalifət partiya - Demokratik Hərəkat Partiyası, Panmalayziya İslam Partiyası və Xalq Ədalət Partiyası tərəfindən yaradılmış təşkilat.
Saravaka Milli Partiyası da Saravak ştatı səviyyəsində bu blokun üzvüdür.
## Yaranması və fəaliyyəti
Xalq bloku 2008-ci il seçkilərində parlamentdə olan 222 yerdən 82-ni əldə edərək parlamentdə iqtidarda olan Milli Cəbhəninin mövqelərini əhəmiyyətli surətdə sıxışdırdı. (Əvvəli seçkilərdə müxalifətin cəmi 21 yer var idi) və Kedah, Kelantan, Selanqor və Pinanq ştatlarında yeni hokumətlər təşkil etdilər.

İlk dövrdə blok hökuməti Perakda təşkil olunmuşdur, lakin federal hökumətin və Perak sultanının təzyiqi nəticəsində blok ştat üzərində nəzarəti itirdi. Xalq bloku Kuala-Lumpurda da ustünlük qazansa da, mövcud olan qanunvericiliyə əsasən mer də daxil olmaqla, paytaxtın inzibati orqanlarının rəhbərləri federal hökumət tərəfindən təyin olunurdu . 5 may 2013-cü ildə keçirilən seçkilərdə blok parlamentdə 89 yer aldı və Kelantan, Pinanq və Selanqor ştatları üzərində öz nəzarətini saxladı .

Müxalifətdə olan 3 partiyanın koalisiyasının yaranması Malayziyada ikipartiyalı sistemin meydana çıxmasına səbəb oldu. Bir tərəfdən blok təşkilatı kimi Malayziyanın milli təşkilatlarının aparıcı qüvvələrini təmsil edən və 13 partiyanı əhatə edən Milli Cəbhə, digər tərəfdən Xalq bloku Malayziyada hakimiyyət uğrunda mübarizənin fəal iştirakçılarına cevrilmişlər. Partiyalardan təşkil olunan Milli Cəbhədən fərqli olaraq milli prinsiplər əsasında təşkil olunan Xalq bloku formal olaraq çoxmillətli partiyalar (sol, liberal və islam istiqamətli) və Malayziyanın bütün vətəndaşları üçün açıq idi .

Xalq blokunun seçkilərdə qələbə qazanması əvvəllər onlarının maraqlarının yalnız milli əlamətlərə görə təşkil olunan təşkilatlar tərəfindən müdafiə oluna biləciyinə dair inamlarında ciddi dəyişikliklərin baş verməsinin nəticəsi idi.

## İstinadlar
Lejla

**Lejla** (Bosniya dili: Lejla) — 2006 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Bosniya təmsilçisi Hari Mata Hari qrupu tərəfindən Bosniya dilində səsləndirilən mahnıdır. Mayın 20-də keçirilən finalda ölkə, 229 xalla üçüncü olaraq bu günə qədər bu müsabiqədəki ən yaxşı dərəcəsini əldə etmişdir.

## Həmçinin bax
* Hari Mata Hari
* 2006 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Allmusic saytında "Leyla"
* Discogs saytında "Leyla"
* Last.fm saytında "Leyla"
Dikson adası

**Dikson adası** () — Kara dənizində, Rusiyanın Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonunda (), Yenisey çayının mənsəbinin yaxınlığında yerləşən ada. Adanın yaxınlığında Dikson şəhərtipli yaşayış məntəqəsi yerləşir və bu ərazidəki əsas liman və hidrometeorologiya mərkəzidir. Burada Dikson Hava Limanı fəaliyyət göstərir.

## Tarix

Dikson adası və yaxınlığında yerləşən eyniadlı yaşayış məntəqəsi isveçli Artika maqnatı Oskar Diksonun şərəfinə adlanıdırılmışdır. Ada pomorlar tərəfindən keç edilməsindən sonra XVII əsrdə **Dolqi** ("uzun") və **Kuzkin** adları ilə tanınmışdır. 1875-ci ildə fin səyyah Adolf Erik Nordenşöld adaya əslən şotland olan, varlı İsveç maqnatı Oskar Diksonun adını vermişdir. İngiliscə Oskar Dikson *"Oscar Dickson"* şəklində yazılsa da, daha sonra "c" hərfi düşmüş və ingiliscə "Dikson" adından istifadə olunmağa başlanmışdır. 1884-cü ildə bu ad adanın rəsmi adı kimi qəbul olunmuşdur. Oskar Dikson və Aleksandr Sibiryakov bir çox Artika ekspedisiyasının, eləcə də Nordenşöldün ekspedisiyasının da himayəçiləri idilər.

1915-ci ildə ada Rusiyanın Artikadakı ilk radio stansiyası olmuşdur. 1935-ci ildə burada dəniz limanı tikilmişdir, 1957-ci ildə buraya iki yaşayış məntəqəsi birləşdirilmişdir.

Ada İkinci dünya müharibəsində, 1942-ci ilin avqustunda Vunderland əməliyyatı çərçivəsində *"Admiral Scheer"* kruyseri tərəfindən bombardman edilmişdir.

1965-ci ildə Dikson şəhərtipli yaşayış məntəqəsinin 50 illiyi münasibətilə SSRİ-də poçt markası buraxılmışdır.

## İqlim
Dikson adasında Artika iqlimi hakimdir. (Keppenin iqlimlər təsnifatına görə *ET*) İqlim (ən isti dövr avqust ayına təsadüf edir) çox xoşagəlməzdir. Diksonda qış 10 ay çəkir və 2 ay gün çıxmır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yeri 
* Edwards, Rob (September 9, 1995). Northern exposure. Yeni Alim.
* Vilyam Barr, *The Last Journey of Peter Tessem and Paul Knutsen*, 1919.
* Şəkil 
* Artika ekspediyasiyalarında rusların rolu
Tibet yaylası

**Tibet yaylası** (, Pinyin: *Qingzang Gaoyuan*, Tibet dilində: བོད་ས་མཐོ) — Himalay dağları ilə Kunlun dağları arasında yerləşən, dünyanın ən böyük və hündür yaylası. Yaylanın əsas hissəsi Çin Xalq Respublikasının ərazisində, az bir hissəsi isə Kəşmirin ərazisinə düşür. Orta hündürlüyü 4877 m-dir. Bu üzdən yaylanı "Dünyanın damı" adlandırırlar. Ümumi sahəsi 2,5 milyon km²-dir.

## Geologiyası
Tibet yayalası 50 milyon il öncə, Kaynozoy erasında Hindistan tektonik piltəsinin Avrasiya piltəsi ilə toqquşması nəticəsində formalaşmışdı. Toquşma zamanı meydana gələn Himalay dağlarının qalxması ilə birgə Tibet yayalasıda yüksəldi. İndi də Tibet seysmik cəhətdən aktiv ərazi hesab olunur və orta hesabla ildə 1 sm qalxır.Poleozoyda, 200 milyon il əvvəl müasir Tibet yayalasının bir hissəsi Tetis okeanının hövzəsinə daxil idi. 100 milyon il əvvəl isə Qondvana parçalanmağa başladı və Hindistan piltəsi Afrikadan ayrılaraq şimala doğru ildə 15 sm sürətlə hərəkət etməyə başladı. Tibet yaylasında materik yer qabığının qalınlığı 65 km, bəzi yerlərdə isə 100 km keçir. Orta qalınlıq isə 30 km-dir.

## Relyefi
Yayla kənardan dağ silsiləri ilə əhatə olunub. Cənubda Çin Xalq Respublikasını Hindistandan ayıran Himalay dağları yerləşir. Şimaldan isə Kunlun silsiləsi yaylanı Tarim çökəkliyi ayırır. Qərbdə Pamir dağları, şimal-şərqdə isə Tyan-şan silsiləsi və Qobi səhrası yerləşir. Tibeti yaylası bir-birindən fərqlənən üç fiziki-coğrafi rayona bölünür:
# Şərq
# Şimal
# Cənub
Şərq bölgəsi digər bölgələrdən meşə örtüyünün çoxluğu ilə fərqlənir. Yaylanın əsas hissəsi dəniz səviyyəsindən 3–4 min metr yüksəklikdə yerləşir. Bəzi zirvələrin hündürlüyü isə 5–7 min metr arasında dəyişir. Bu dağların zirvələri qar və buzlaqlarla örtülüdür. Ümumi buzlaq sahəsi 105 min km²-dir. Ərazidə olan ən yüksək dağ yaylanın qərbində yerləşən Kaylas dağıdır.(6638&nbsp;m)

## İqlimi
Tibetdə əsas yüksək dağ quru çöl iqlimi hakimdir. Ərazidə iqlimin formalaşmasında yüksək dağlıq relyef və atmosfer sirkulyasiyası əsas rol oynayır. Yaylanın şimal-qərb hissəsinə daha çox quru və soyuq iqlim, cənub-şərqinə isə rütubətli, isti iqlim xarakterikdir. Bundan başqa ərazidə hündürlük qurşağı üzrə iqlimin dəyişməsidə müşahidə olunur. Yayla dünyada günəş radiasiyasının üstünlük təşkil edən bölgələrdən biri hesab olunur. İllik günəş radiasiyasının miqdarı Lxasada 2 000 000 kilokoloridir.

## Daxli suları
Asiyanın bir çox böyük çaylarının mənbəyi Tibetdədir. Bunalara Brahmaputra, Hind, Mekonq, Saluin, Yanszı, Xuanxeni misal göstərmək olar. Tibetdə başlanğıcı olan çayların hövzələrinin ümumi sahəsi 5,4 milyon km²-dir. Çayların əsas qidalanma mənbəyi qar, buzlaq və yağış sularıdır. Ərazidə olan göllərin əksəriyyəti şorsulu və axarsızdır. Ölçüsünə görə Kukunor, Nam-So, Lanqa-So, Banqonq-So, Silinq-So göllərini misal göstərmək olar

## Fauna və flora
Tibetin yüksək ərazilərində yak, tibet dağ antilopu, qar barsı və himalay ayısı geniş yayılıb.

## Həmçinin bax
* Tibet
* Himalay

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Большой Тибет
Narikala

**Narikala** (; ) – Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi və şəhərdən keçən Kür çayını nəzarətdə saxlayan qədim qaladır.

## Təsviri

İki qatlı divarlara malik qala, Tbilisi botanika bağı və mineral su hamamları arasındakı hündür təpənin üstündə yerləşir. Qalanın aşağı həyətində yeni restavrasiya edilmiş Müqəddəs Nikolay kilsəsi yerləşir. Bu kilsə, yanğın nəticəsində məhv olmuş XIII əsr kilsəsinin yerində 1996-1997-ci illərdə inşa edilmişdir. Xaçvari plana malik yeni kilsənin üç tərəfində giriş qapıları vardır. Kilsənin interyeri Gürcüstan tarixinə və Bibliya mövzularına həsr olunmuş freskolarla bəzədilmişdir.


Fayl:Kala, Tbilisi1-3.jpg|
Fayl:Narikala Tbilisi 2019 2.jpg|
Fayl:Narika Tbilisi 2019 5.jpg|
Fayl:Narikala fortress, Tbilisi, Georgia.jpg|
Fayl:Tbilisi at Night.jpg|
Fayl:Qarapi Saint Gevorg church-Kldisubani.jpg|



## Tarixi

IV əsrdə əsası qoyulmuş qala Suris-tsixe (Qısqanclıq doğuran qala) adlandırılmışdır. VII əsrdə qala Əməvilər, daha sonra Qurucu David (1089-1125) tərəfindən ələ keçirilmişdir. Monqollar qalanın adını dəyişərək “Narın qala” (Kiçik qala) qoymuşlar. Qala daxilində dövrümüzə çatmış binaların əksəri XVI-XVII əsrlərə aid edilir. 1827-ci ildə baş vermiş zəlzələ nəticəsində qalanın bir hissəsi zədələnmiş və sökülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Narikala Geocities saytında
* Narikala World66 saytında 
* Narikala Tbilisi şəhərinin rəsmi saytında
Malıy Taymır

**Malıy Taymır** — Laptevlər dənizində Şimal Torpağı arxipelaqına daxil olan ada. Ada Rusiya Federasiyası Taymır Dolqan-Nenes rayonu Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir.

Ada ilk dəfə 1913-cü ildə Boris Andreeviç Vilkinskinin rəhbərlik etdiyi Hidroqrafik Şimal Buzlu okean ekspedisiyası tərəfindən aşkarlanır. Ada Aleksey Nikolayeviçin şərəfinə adlandırılır (adanı aşkalayan) 1926-cı ildə adı dəyişdirilərək "Malıy Taymır" adlandırılır.

Sahəsi 250 km² təşkil edir. Qərbdədən şərqə uzunluğu 29 km, maksimal eni 10 km-dir. Ən hündür nöqtəsi 30 m (Vısokaya Qorka, adanın cənubunda yerləşir). Əsasən gilli və qum suxurlarından ibarətdir. Üzəri Mamırlar və Şibyələrlə örtülüdür.

## Coğrafi yerləşməsi
Malıy Taymır Bolşevik adası 42 km cənub-şərqdə yerləşir. Elədə hüdür olmayan ada cənuba doğru nisbətən yüksəlir. Ada əsasən 6–15 m yüksəkliklərdən ibarətdir. Qumlardan ibarət olan ada çox illik qrunt buzları ilə örtülüdür. Adada uzunluğu 5–6 km olan dörd axar vardır (Xolodnıy, İlistıy, Pravıy Tundrovıy, Profolnıy). Digərləri isə kiçikdir. Onların çoxu şimala axır.

## Adanın coğrafi obyektləri
* Nizkiy burnu— Hündürlüyü 1,5 metr olan obyekt Malıy Taymırın qərbində yerləşir. Sahilə paralel 1,4 km uzanır.
* Malıy Taymır ada qütb stansiyası — Stansiya Oqloblinka burnunda, Nizkiy burnundan 8 km şimal-qərbdə yerləşir. Bu stansiya 1943-cü ildən 1994-cü ilə dəqər fəaliyyət göstərib.
* Murmanes burnu — Malıy Taymır adasının cənubunda elə də böyük olmaya burundur. Qərbə istiqamətlənmiş formadadır. Burundan bir qəfən aralıda xatirə lövhəsi yerləşdirilmişdir.
* Firfarova burnu — Malıy Taymırın şimal qutaracağıdır. 5 metr hündürlüyə malildir. Ddənizdən laqunla ayrılmışdır.

## Yaxınlığında yerləşən kiçik adalar
* Oktyabryunok adası — dairəvi ada 1,3 km radiusa malikdir. Cənub hissədə elə də böyük olmayan buxta yerləşir. Malıy Taymırda 250 m şimalda yerləşir. Namıvnoy burnu yaxınlığında yerlışir.
* İzmençivıy adası — 1,4 km uzunluğa malik ada. Cənuba doğru uzanan yarımadası vardır. Kiçik Taymır adasından 300 m şimalda yerləşir. Xolodnıy çayının mənsəbi yaxınlığındadır. Bundan əlavə adanın şimal sahillərində 12 kiçik ada vardır.

## İstinadlar
Serik Ahmetov

**Serik Ahmetov** (; ) — Qazaxıstanın Baş naziri (2012-2014).

## Həyatı
1985-ci ildə 1993-cü ildə Karaganda Metallurgical Plant mühəndis- metallurq bitki texniki kollec bitirib, İdarə Rusiya Elmlər Akademiyasının (Moskva) məzunu

O, 24 sentyabr 2012-ci ildən Qazaxıstanın baş nazir olmaq başladı. O, 2 aprel 2014-cü ildə istefa verib, iqtisadiyyat elmləri doktoru. Kərim Məsimov öz yerini aldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://biografia.kz/famous/681 
* http://biografia.kz/famous/681
Abdul Rahman

**Tunku Abdul Rahman Putra əl-Xəcc** (); ) — müstəqil Malay Federasiyasının ilk Baş Naziri, 1963-cü ildən Malayziya şahzadəsi (putra)

## Tərcümeyi-halı
Kedah sultanının (şərqi Malay) qardaşı Tunku Abdul Rahman 8 fevral 1903-cü ildə anadan olmuşdur. O. 1920–1931-ci illərdə Kembric Universitetində oxumuşdur. Malayziyanın Yaponiya tərəfindən işğalı dövründə (dekabr 1941–1945) Kedah sultanlığının inzibati orqanlarında işləmişdir.

Tunku Abdul Rahman 1951-ci ildə ölkənin Malay icmasını təmsil edən siyasi qüvvəyə — Birləşmiş Malay Milli Təşkilatına (BMMT — UMNO) rəhbərlik edirdi. 1955-ci ildə 3 müxalifət partiyasının (Birləşmiş Malay Milli Təşkilatı, Malayziyanın Çin Assosiasiyası və Malayziyanın Hindistan Konqresi) İttifaq Partiyası halında birləşdikdən sonra bu təşkilatın sədri oldu. 1955-ci ildə parlament seçkilərində qələbədən sonra Tunku Abdul Rahman Malay Federasiyasının Baş Naziri və daxili işlər naziri olmuşdur.

1956-cı ildə o, Londonda Malaya təxirəsalınmadan daxil özünüidarə hüququnun, daha sonralar isə müstəqillik verilməsi ilə bağlı danışıqlara başçılıq etmişdir. 1957-ci il 31 avqustda müstəqillik elan edildikdən sonra Malay Federasiyasının (1963-cü ildən Malayziyanın) Baş Naziri və daxili işlər naziri vəzifələrini tutaraq hökumətin rəhbəri vəzifəsində qalmışdır.

1961-ci ildə Malay Federasiyasının və Böyük Britaniya müstəmləkələri olan Sinqapur, Sabaxa, Saravaka, Bruneyin Malayziya Federasiyası halında birləşdirilməsi planını irəli sürdü. 16 sentyabr 1963-cü ildə birləşmə baş tutdu. (Bruney federasiyaya daxil olmadı, Sinqapur isə 9 avqust 1965-ci ildə federasiyanın tərkibindən çıxdı). 1967-ci ildə Malayziya Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinin Assosiasiyasının təsisçilərindən biri oldu.

1960-cı illərin ortalarında ölkədə icmalararası ziddiyyətlər (xüsusilə, 1967-ci ildə malay dilinin rəsmi dil elan edilməsi barədə qanun qəbul edildikdən sonra) kəskinləşdi. Bu ziddiyyərlər 1969-cu ildə etnik toqquşmalara və ölkədə fövqəladə vəziyyət elan edilməsinə səbəb oldu. Hakimiyyət faktiki olaraq hökumətdən Baş Nazirin müavini Abdul Razak Husseinın başçılıq etdiyi operativ milli şuranın əlinə keçdi. 1970-ci ildə Abdul Razak Hussein Malayziyanın Baş Naziri vəzifəsini tutdu.

1969–1973-cü illərdə Tunku Abdul Rahman İslam Konfransı Təşkilatının Baş katibi vəzifəsini tutmuşdur.

## Xarici keçid
* История Малайзии 2-й половины XX века в энциклопедии "Кругосвет"
* tunkuabdulrahman.com 
* The Tunku Abdul Rahman centennial PhD scholarship fund at Cambridge University

## İstinadlar
Qətərdə idman

thumb|250px|right|Al Rayyan Futbol Klubu ölkədə ən böyük azarkeş dəstəyinə malik klubdur
Qətərdə idman sektoru iştirakçı və tamaşaçı baxımından futbola istiqamətlənib. Bundan başqa yüngül atletika, basketbol, həndbol, voleybol, dəvə yarışı, cıdır yarışı, kriket və üzgüçülük idman növləridə geniş yayılmışdır. 
Ölkədə keçirilən ən böyük idman tədbiri, paytaxt Dohada 2006-cı ildə keçirilən Asiya Oyunlarıdır. FİFA 2 dekabr 2010-cu ildə 2022 FİFA Dünya Çempionatını Qətərdə keçirəcəyi qərarını açıqladı.

## Futbol
thumb|250px|left|Qətər milli futbol komandası
Qətərdə futbol yerli və xarici futbolçuların iştirak etdiyi ən populyar idman növüdür. Ölkənin peşəkar futbol liqası iki mərhələlidir. Qətər Ulduzlar Liqası kimi tanınan ən yüksək mərhələ son bir neçə il ərzində xeyli genişləndi. 2009-cu ildə Qətər Ulduzlur Liqası iştirakçılarının sayı 10-dan 12-ə yüksəldi. 2013-cü ilin may ayında isə iki klub daha əlavə edildi və birinci divizyada iştirak edən klubların ümumi sayı 14-ə çatdı.

Al Sadd Futbol Klubu ölkənin ən populyar futbol klubudur. Bu klub qitənin klub turnirlərində bir neçə dəfə qalib olb.2012-2014-cü illərdə keçmiş Real Madrid Futbol Klubunun və İspaniya milli futbol komandasının hücumçusu Raul Qonsales bu klubda oynayıb. 2015-ci ilin iyul ayında klub Barselona Futbol Klubunun oyunçusu Xavi ilə müqavilə imzalayıb.

Pep Qvardiola, Qabriel Batista, Fernando Hiero, Ronald de Boer kimi məşhur futbolçular Qətər klublarında oynayıblar.

Futbol müsabiqələrində Qətər milli futbol komandasının ən böyük uğurları 1992, 2004 və 2015-ci illərdə Körfəz Kubokunun qalibi olub. 1981-ci il FİFA Dünya Gənclər Çempionatında finala yüksələn Qətər gəncləri Qərbi Almaniyaya 4-0 uduzaraq çempionatın gümüş medaına sahib çıxıblar.

Qətər 1988-ci ildə və 2011-ci ildə Asiya kubokuna ev sahibliyi edib. Bundan başqa 3 dəfə Körfəz Kubokuna ev sahibliyi edib və iki dəfə kuboku əldə edib.

## Futzal
Futzad, 2007-ci ildə Qətər Futzal Liqası yaranandan rəsmi icazəli idman növü kimi formalaşıb. Hazırda futzal üzrə iki əsas turnir var ki, bunlar QFA Futzal Kuboku və Açıq Kubokudur. Bu turnirlərin 2010-cu ildə təntənəli açılış mərasimi keçirilib. Ölkədə futzal üzrə turnirlər Qətər Futzal Assosiasiyasının nəzarəti altındadır. 2009-cu ildə Qətər Qadınlar Futzal Liqası Qadınların İdman Komitəsinin təşkilatçılığı ilə keçirilməyə başlayıb.

## Basketbol
thumb|150px|right|Qətərin qadın basketbol oyunçuları
Basketbol Qətərdə getdikcə populyarlaşmağa davam edir. Basketbol üzrə turnirlər Qətər Basketbol Federasiyası tərəfindən həyata keçirilir. Qətər Basketbol Federasiyası 1964-cü ild təsis edilib. 1979-cu ildə FİBA Asiya və Fars Körfəzi Əməkdaşlıq Şurasının Təşkilati Komitəsinə üzv qəbul olunub.

Qətərdə ilk basketbol üzrə çempionat 1995-ci ildə keçirilib. Bu çempionat Fars Körfəzi Əməkdaşlıq Şurası Gənclər Çempionatı adlanırdı. Basketbol üzrə komanda Asiya Basketbol Çempionatında 2003-ci ildə və 2005-ci ildə bürünc medallar qazanaraq 2006-ci il Basketbol üzrə Dünya Çempionatına vəsiqə qazanmışdı. Qətər 2023-cü il Basketbol üzrə Dünya Çempionatına ev sahibliyi edəcək.

## İstinadlar
"Jukov" ordeni

**Jukov ordeni**&nbsp;— Rusiya Federasiyasının dövlət mükafatı.

## Tarixi
Orden Rusiya Federasiyası Prezidentinin 9 may 1994-cü ildə 930 saylı fərmanı ilə iri hərbi əməliyyatların keçirilməsində, o cümlədən Böyük Vətən müharibəsi dövründə hərbi əməliyyatların keçirilməsində xidmətlərinə görə yüksək rütbəli və ali zabit heyətinin mükafatlandırılması üçün, təsis edilmişdir.

Əvvəl Jukov ordeni iyerarxiyası dövlət mükafatlarına görə "Vətən qarşısında Xidmətlərinə Görə" ordeni ilə gedirdi və lent bağlamada sinəsinin sağ tərəfində olurdu.

2010-cu ilin sentyabr ayında ordeninin nizamnamə və təsvirinə mühüm dəyişikliklər edilib, o cümlədən ordenin taxılması qaydası dəyişdirilərək, sinənin sol tərəfində beşguşəli kötük lentlə sancılır. Orden yerini Uşakov ordeni ilə əvəzlədi.

2013-cü ilin yanvarında və 2015-ci ilin aprelində ordenin statusunda dəyişikliklər edilərək hərbi birləşmələrin komandirləri və onların muavinləri, yüksək rütbəli ali zabit heyəti, hərbi təhsil təşkilatları və s. verilməsinə qərar verilmişdir.

Rusiya Federasiyasının Prezidentinin 25 aprel 1995-ci il tarixli 413 saylı fərmanı ilə 15 mükafatlandırma keçirilib. Cəmi 100 nəfər və 4 hərbi hissə Jukov ordeni ilə mükafatlandırılıb.

Ordenin xarici görünüşünün müəllifi Rusiyanın xalq rəssamı Valeri Balabanovdur

## İstinadlar