FİFA Dünya Kuboku mükafatları

FİFA Dünya Kubokunun hər final turnirinin sonunda oyunun müxtəlif aspektlərində fərqlənən oyunçulara və komandalara bir neçə mükafat təqdim olunur.

## Mükafatlar

* Hazırda FIFA Texniki Tədqiqat Qrupunun turnirdən sonrakı beş mükafatı var:
** Ən yaxşı oyunçu üçün **Qızıl Top** (hazırda kommersiya adı ilə "adidas Qızıl Topu"), ilk dəfə 1982-ci ildə verilmişdir;
** Ən çox qol vuran oyunçu üçün ilk dəfə 1982-ci ildə verilən **Qızıl Buts** (hazırda kommersiya olaraq "adidas Qızıl Butsu" adlanır, əvvəllər 1982-2006-cı illərdə "adidas Qızıl Ayaqqabısı" kimi tanınırdı);
** Ən yaxşı qapıçı üçün ilk dəfə 1994-cü ildə verilən **Qızıl Əlcək** (hazırda kommersiya adı ilə "adidas Qızıl Əlcək", əvvəllər 1994-2006-cı illərdə " Lev Yaşin Mükafatı" kimi tanınırdı);
** Təqvim ilinin əvvəlində 21 yaşa qədər ən yaxşı oyunçu üçün ilk dəfə 2006-cı ildə verilən **FİFA Gənc Oyunçu Mükafatı** (əvvəllər 2006-2010-cu illərdə "Ən yaxşı gənc oyunçu mükafatı" kimi tanınırdı);
** Ən yaxşı  ədalətli oyun rekordu ilə ikinci tura yüksələn komanda üçün **FIFA Ədalətli Oyun Kuboku**, ilk dəfə 1970 -ci ildə verilmişdir.
* Turnir zamanı azarkeşlər tərəfindən hazırda bir mükafat səslənir:
** İlk dəfə 2002 -ci ildə mükafatlandırılan turnirin hər matçında göstərdiyi üstün performansa görə **Matçın** **Oyunçusu** (hazırda kommersiya adı ilə " Budweiser Matçın Oyunçusu", əvvəllər 2002-2018-ci illərdə "Matçın Adamı" kimi tanınırdı).
* Hal-hazırda turnir başa çatdıqdan sonra azarkeşlər tərəfindən səsə qoyulan iki mükafat var:
** **Turnirin qolu**, (hazırda kommersiya olaraq " Hyundai Turnirin Qolu" adlandırılır) azarkeşlərin turnir zamanı vurulan ən yaxşı qolu üçün ilk dəfə 2006-cı ildə mükafatlandırılmışdır;
** Dünya Kuboku final turniri əsnasında xalqı ən çox əyləndirən komanda üçün **Ən Əyləncəli Komanda**, geniş ictimaiyyət arasında keçirilən sorğuya əsasən müəyyən edilmişdir.
* Digər bir mükafat 1994 və 2006 arasında verildi:
** FİFA Texniki Tədqiqat Qrupu tərəfindən seçilmiş turnirin ən yaxşı oyunçularından ibarət **All-Star Komandası** . 2010-cu ildən etibarən bütün Xəyal Komandaları və ya Statistik Komandalar FİFA-nın özünün bildirdiyi kimi qeyri-rəsmidir.

## Qızıl top
“**Qızıl top**” mükafatı hər FİFA Dünya Kubokunun finalında ən yaxşı oyunçuya təqdim olunur, qısa siyahı FİFA-nın texniki komitəsi (Texniki Tədqiqat Qrupu) tərəfindən tərtib edilir və qalib media nümayəndələri tərəfindən səs verilir. Səsvermədə ikinci yeri tutanlar müvafiq olaraq turnirdə ikinci və üçüncü ən görkəmli oyunçu olaraq *Gümüş Top* və *Bürünc Top* mükafatlarını alırlar. Hazırkı mükafat Adidas və *[[France Football]]*-un sponsorluğu ilə 1982-ci ildə FİFA Dünya Çempionatında təqdim edilib. 2022 FİFA Dünya Kubokunda Lionel Messi iki dəfə Qızıl Top qazanan ilk oyunçu oldu.

### Rəsmi mükafat

### Görkəmli keçmiş qaliblər
Nüfuzlu futbol tarixçisi və statistik Ejikeme İkvunze, xalq arasında "Cənab Futbol" adlandırılan "*Dünya Kuboku (1930-2010): Statistik Xülasə"* adlı kitabında ən yaxşı oyunçuların siyahısını dərc etdirdi və ekspertlər arasında ən çox diqqəti cəlb etdi. 1974-cü ilə qədər ən yaxşı oyunçular haqqında seçimlər. Bu əsər FİFA-nın rəsmi kitabxanasının bir hissəsidir  və onun keçmiş prezidentləri Joao Avelanj və Yozef Blatter tərəfindən ictimaiyyət tərəfindən tanınıb.  *Sports Illustrated* və yazıçı Nik Holt da eyni siyahı haqqında məlumat verdi. Xeyli sayda digər media , o cümlədən FİFA vebsaytı Xose Nasazzi,  Leônidas,  Zizinyo, Didi,  kimi bir neçə halda razılaşdı. Qarrinça, Bobbi Çarlton,  Pele (Qızıl və Gümüş Top),  Yohan Kroyff,  Frans Bekkenbauer (Gümüş Top),  Yozef Masopust (Gümüş top),  Fritz Valter (Bürünc top),  Györgi Sárosi (Bürünc top)  və Eysebio (Bürünc top).  FİFA-nın internet saytında Şandor Koçsisin 1954 -cü ildə "Qızıl top"un qalibi olduğu qeyd edilib. 

## Qızıl buts
**Qızıl buts** və ya **qızıl ayaqqabı** mükafatı FIFA Dünya Kubokunun ən çox qol vuran oyunçusuna verilir. Hər Dünya Kubokunda qol vuranların reytinqi olsa da, ilk dəfə mükafat Qızıl Ayaqqabı adı altında  1982-ci ildə verilmişdir.  O, 2010-cu ildə yenidən Qızıl buts adını aldı.  FİFA bəzən əvvəlki kubokların ən çox qol vuran oyunçularını “Qızıl buts” sahibləri arasında siyahıya salır. 

Əgər eyni sayda qol vuran birdən çox oyunçu varsa, 1994-cü ildən bəri tay-brekçi daha çox məhsuldar ötürmə verən oyunçuya keçir. Əgər hələ də birdən çox oyunçu varsa, bərabərlik (2006-cı ildən) turnirdə oynanılan dəqiqələrə görə müəyyən edilir və ən az oynayan oyunçu birinci yerdədir. Gümüş buts və bürünc buts da müvafiq olaraq ikinci və üçüncü ən çox qol vuran oyunçulara verilir.

## Qızıl əlcək
“**Qızıl Əlcək**” mükafatı turnirin ən yaxşı qapıçısına verilir. Mükafat 1994-cü ildə mərhum sovet qapıçısının şərəfinə " Lev Yaşin Mükafatı" adı ilə təqdim edilib.  2010-cu ildə yenidən "Qızıl Əlcək" adını aldı. FİFA Texniki Tədqiqat Qrupu turnirin ən yaxşı qapıçısını oyunçunun final yarışı ərzində göstərdiyi performansa əsasən tanıyır. Qapıçılar öz mövqelərinə görə bu xüsusi mükafata sahib olsalar da, 2002-ci ildə Oliver Kahn mükafatlandırıldığı zaman olduğu kimi, yenə də Qızıl Topu almaq hüququna malikdirlər. 

## FIFA Gənc Oyunçu Mükafatı
**FİFA Gənc Oyunçu Mükafatı** ("Ən Yaxşı Gənc Oyunçu Mükafatı" 2006–2010) ilk dəfə 2006-cı ildə Almaniyada keçirilən Dünya Kubokunda verilmiş və almaniyalı Lukas Podolskiyə verilmişdir.  Mükafat ən çox 21 yaşı olan turnirin ən yaxşı oyunçusuna verilir. 2022-ci il Dünya Kuboku üçün bu o demək idi ki, oyunçu 2001-ci il yanvarın 1-də və ya ondan sonra anadan olmalı idi.

2006-cı ildə  seçki FİFA-nın rəsmi Dünya Kuboku saytında FIFA Texniki Tədqiqat Qrupunun köməyi ilə baş tutdu. 

FİFA istifadəçilər üçün 1958-2002-ci illər arasında keçirilən Dünya Çempionatının "Ən yaxşı gənc oyunçusu"nu seçmək üçün internetdə sorğu təşkil edib, hər turnirin ən yaxşı gənc oyunçusu seçilib.  Ümumi səslərin 61%-ni qazanaraq, 1970-ci ildə Meksikanın ən yaxşı gənc oyunçusu olan Perulu Teofilo Kubilyası və Fransa 98 -də oxşar yüksəkliklərə çatan ingilis Maykl Oueni qabaqlayan Pele qalib oldu.  

## İstinadlar