open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dil ideologiyası

**Dil ideologiyası** — dilin cəmiyyətdəki rolunu və funksiyalarını müəyyən edən inanc və dəyərlər toplusudur. Bu ideologiyalar, dilin istifadəsi, statusu və normativ qaydaları ilə bağlı cəmiyyətdə mövcud olan düşüncə və münasibətləri əks etdirir. Məsələn, müəyyən bir dilin dövlət dili kimi qəbul edilməsi və ya bir dialektin standart dil kimi təşviq edilməsi dil ideologiyasının təzahürlərindəndir. 
Azərbaycan kontekstində, dil ideologiyası milli kimliyin və dövlətçiliyin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Azərbaycan dili, azərbaycançılıq ideologiyasının güclənməsində və milli birliyin təmin edilməsində əsas vasitələrdən biri kimi çıxış edir. Bu baxımdan, dil siyasəti və ideologiyası, milli mədəniyyətin qorunması və inkişaf etdirilməsi üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

Dil ideologiyası, həmçinin dilin standartlaşdırılması və normativləşdirilməsi proseslərinə də təsir göstərir. Müəyyən bir dilin və ya dialektin standart kimi qəbul edilməsi, həmin dilin prestijini artırır və onun cəmiyyətdəki statusunu möhkəmləndirir. Bu proses, dilin tədrisi, kütləvi informasiya vasitələrində istifadəsi və rəsmi sənədləşmədə tətbiqi kimi sahələrdə özünü göstərir.
Bununla yanaşı, dil ideologiyası, dilin siyasi və ideoloji məqsədlər üçün istifadəsini də əhatə edir. Müxtəlif rejimlər və siyasi qruplar, dilin müəyyən formalarını təşviq edərək və ya məhdudlaşdıraraq, öz ideoloji məqsədlərinə nail olmağa çalışırlar. Bu, dilin müəyyən leksik vahidlərinin və ya qrammatik strukturlarının istifadəsinin təşviqi və ya qadağan edilməsi şəklində təzahür edə bilər.
Nəticə etibarilə, dil ideologiyası, dilin cəmiyyətdəki mövqeyini və funksiyalarını müəyyən edən əsas amillərdən biridir. O, dilin inkişafı, standartlaşdırılması və siyasi məqsədlər üçün istifadəsi kimi sahələrdə mühüm rol oynayır. Bu səbəbdən, dil ideologiyasının tədqiqi, dil siyasətinin və cəmiyyətin dilə münasibətinin daha yaxşı anlaşılmasına kömək edir.

## İstinadlar
Ziyəddin Keşəli

**Ziyəddin Keşəli** — Azərbaycanlı aşıq. Türkiyədə çəkilən "Ölü ekmegi" filmində Aşıq Şennik babanın rolunda çıxış etmişdir

## Həyat və fəaliyyəti
1950-ci il, 20 sentyabr tarixində Gürcüstanın Marneuli rayonunun Kürüstü Keşəli kəndində anadan olmuşdur. O, Borçalı aşıq məktəbinin tanınmış ustadlarından biri kimi yadda qalmışdır. Aşıq sənətinə olan marağı ona atası Məhəmməd Yusif oğlu aşılamışdır. Atasının oxuduğu "Qaraçı", "Məmmədbağırı" və "Mansırı" kimi aşıq havaları Ziyəddində bu sənətə böyük həvəs oyatmışdır.

Ziyəddin Keşəli, Aşıq Xındı Məmməd və Aşıq Kamandar kimi məşhur aşıqlardan dərs almış, sənətini daha da inkişaf etdirmişdir.

1983-cü ildən Marneuli şəhər mədəniyyət evində fəaliyyət göstərmiş, bir çox incəsənət festivallarında iştirak etmiş və dəfələrlə laureat adına layiq görülmüşdür. 1997-ci ildə qırmızı diplomla, 2001-ci ildə isə "Şərəf" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 2004-cü ilin may ayında ümumdünya festivalında iştirak edərək yenidən qırmızı diplom almışdır.

Ziyəddin Keşəli bir neçə şagird yetişdirmişdir, onların arasında Aşıq Orxan Keşəli, Aşıq Orxan Yırğançaylı, Aşıq Səhman Qarayazılı və Aşıq Tərxan Keşəli var. Onun "Ruhani ruha dərmandı", "Telli sazdı yarım mənim" və "Ustad nəfəsi" adlı üç kitabı nəşr edilmişdir. Bu kitablarda aşığın şeirləri, divanilər, qoşmalar və digər şeir nümunələri yer alır. 2001-ci ildə "Əmrah və Səlbinaz" dastanını ifa edərək geniş dinləyici kütləsinin diqqətini cəlb etmişdir.

Ziyəddin Keşəli, 2018-ci ildə Türkiyədə çəkilən "Ölü ekmegi" filmində Aşıq Şennik babanın rolunda çıxış etmişdir. Uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra o, 2025-ci ilin yanvar ayında vəfat etmişdir və 18 yanvar tarixində doğulduğu kənddə torpağa tapşırılmışdır.

## İstinadlar
Lonerism

***Lonerism*** — Avstraliya musiqiçisi Tame Impala-nın ikinci studiya albomu. 5 oktyabr 2012-ci ildə "Modular Recordings" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Currents (Tame Impala albomu)

***Currents*** — Avstraliya musiqi layihəsi "Tame Impala"nın 17 iyul 2015-ci ildə "Modular Recordings" şirkəti vasitəsilə işıq üzü görmüş üçüncü studiya albomu. Albom Amerika Birləşmiş Ştatlarında "Interscope Records", Böyük Britaniyada "Fiction Records" şirkətləri tərəfindən, digər regionlarda isə "Caroline International" vasitəsilə yayımlanmışdır. Layihənin əvvəlki iki albomunda olduğu kimi, "*Currents*"in də müəllifi, bəstəkarı, ifaçısı və prodüseri Kevin Parker olmuşdur. Parker ilk dəfə olaraq musiqinin miksinqini həyata keçirmiş və bütün musiqi alətlərini özü səsləndirmişdir; albomun hazırlanmasında digər əməkdaşlar iştirak etməmişdir.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Ginkgo (albom)

**Ginkgo** — Britaniya indi-rok qrupu Panchiko-nun qarşıdan gələn ikinci studiya albomu. 4 aprel 2025-ci ildə Nettwerk tərəfindən buraxılacaq.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Daddy's Home

***Daddy's Home*** — ABŞ musiqiçisi -in altıncı studiya albomu. 14 may 2021-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

; *Daddy's Home* 

## İstinadlar
Shall We Go on Sinning So That Grace May Increase?

***Shall We Go on Sinning So That Grace May Increase?*** — ABŞ haus musiqiçisi -ın beşinci studiya albomu. 1 may 2020-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Maps (albom)

**Maps** — ABŞ repçisi  və prodüser  tərəfindən hazırlanmış kollaborativ studiya albomu. 5 may 2023-cü ildə buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Space 1.8

***Space 1.8*** — belçikalı–karibli musiqiçi  debüt studiya albomu. 3 sentyabr 2021-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Ohms

***Ohms*** — ABŞ alternativ metal qrupu "Deftones"un doqquzuncu studiya albomu. 25 sentyabr 2020-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Everything Was Beautiful

***Everything Was Beautiful*** — İngiltərə rok qrupu -ın doqquzuncu studiya albomu. 22 aprel 2022-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Excelsior!

***Excelsior!*** — ABŞ musiqiçisi  debüt studiya albomu. 14 may 2021-ci ildə "Mama Bird Recording Co." tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Kölreyteriya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Life's a Beach

***Life's a Beach*** — İngiltərə alternativ R&B qrupu -ın debüt studiya albomu. 28 may 2021-ci ildə "Island Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Həsən ibn Ziyad

**Əbu Əli əl-Həsən ibn Ziyad əl-Ənsari əl-Kufi** (; ) — Əbu Hənifənin tələbələrindən biri. Müctəhid alim.

## Həyatı
Hicri 116-cı (734) ildə, Kufədə anadan olmuşdur. Daha sonra Bağdada köçmüşdür. Bir müddət Əbu Hənifənin dərslərində iştirak etmiş, onun vəfatından sonra Əbu Hənifənin oğlu Həmmaddan fiqh dərsləri alaraq Hənəfi məzhəbində ictihad səviyyəsinə çatmışdır. Hədis dinlədiyi müəllimlər arasında İbn Cüreyc, Malik ibn Miğvəl, Vəki ibn Cərrah, Əyyub ibn Uqbə, Həsən ibn Ümarə, İsa ibn Ömər əl-Həmədani kimi alimlər vardır. O, İbn Cüreycdən fiqhi mövzularla bağlı 12.000 hədis yazmışdır.

Həsən ibn Ziyad 810-cu ildə Həfs ibn Qiyasın vəfatından sonra qısa bir müddət Kufə qaziliyi vəzifəsini yerinə yetirmişdir, lakin fətva mövzusundakı həddindən artıq həssaslığı səbəbiylə bu vəzifədən azad olunmasını istəmişdir. hicri 204-cü (819) ildə vəfat edən Həsən ibn Ziyadın, ölüm tarixi bəzi mənbələrə görə hicri 209-cu (824) ildir.

## Alimlərin fikirləri
Dövrün böyük alimlərindən onu yaxından tanıyan Yəhya ibn Adəm, Həsən ibn Ziyadın Hafs ibn Qiyasdan sonra gördüyü ən fəqih şəxs olduğunu söyləməkdədir. Ayrıca tələbələri arasında dövrün muhəddislərindən İshaq ibn Bəhlul da var ki, bu alimin əlli minə yaxın hədis rəvayət etdiyi etibarlı qaynaqlarda bildirilməkdədir. Yenə həm hədis, həm fiqh alimi məşhur Məhəmməd ibn Şücanın da onun tələbələri arasında iştirak etməsi, Həsən ibn Ziyadın fiqhdə və hədisdə etibarlı bir imam olduğunu göstərməkdədir.

Zahid Kövsəri, Həsən ibn Ziyadın elmi mərtəbəsi haqqındakı əsassız iddiaları cavablandırırkən Əbu Əvanə əl-İsfərayinin *əs-Səhihul-müsnəd-*də, Hakimin *əl-Müstədrək*-ində ondan hədis təxric etdiklərini və İbn Cərir ət-Təbərinin *İxtilafül-füqaha* adlı əsərində İmam Əhməd ibn Hənbəl başda olmaq üzrə bir çox müctəhid imamın fikirlərinə yer verməzkən Həsən ibn Ziyadın fikirlərinə yer verdiyini söyləyər.

## Tələbələri
O, çox sayda tələbə yetişdirmişdir. Onlarda bəziləri bunlar: İshaq ibn Bəhlul ət-Tənuhi, Məhəmməd ibn Şüca əs-Səlci, İbn Səmaya, Şueyb ibn Əyyub, Vəlid ibn Həmmad əl-Lulu (qardaşı oğlu), İsmayıl ibn Həmmad (Əbu Hənifənin nəvəsi), Xələf ibn Əyyub əl-Bəlxi, İsmayıl əl-Fəzari, Məhəmməd ibn Muqatil ər-Razi, Əmr (Ömər) ibn Müheyr (Əbu Bəkr Xəşşafın atası).

## Əsərləri
Həsən ibn Ziyadın bir çox əsəri dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Onun dövrümüzə qismən gəlib çatan əhəmiyyətli əsərləri bunlardır:

# *Kitabül-Mücərrəd*. Həsən ibn Ziyadın Əbu Hənifədən eşitdiyi fiqhi məlumatları özündə ehtiva edən bu əsər Məhəmməd ibn Şüca tərəfindən rəvayət edilmişdir. 
# *Kitabul Ədəbil-Qazi,* 
# *Kitabül-Hişal,* 
# *Kitabü Məanil-Əyman,* 
# *Kitabun-Nəfəqat,* 
# *Kitabul-Xərac,* 
# *Kitabül-Fəraiz,* 
# *Kitabül-Vəsaya,* 
# *Kitabül-Məqalat,* 
# *Kitabüt-Töhmə,* 
# *Kitabül-İcarə,* 
# *Kitabüs-Sarf,*
# *əl-Əmali.*

## İstinadlar
Swimmer

***Swimmer*** — ABŞ indi-pop duosu -in beşinci studiya albomu. 14 fevral 2020-ci ildə "Mutually Detrimental" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Tim Melina Theo Bobby

***Tim Melina Theo Bobby*** — ABŞ indi-rok qrupu -ın iyirmi dördüncü studiya albomu. 4 dekabr 2020-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Acer tomentosum

*  — Acer opalus subsp. obtusatum bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Acer rubrum bitki növünün sinonimi.
*  — Acer campestre subsp. campestre bitki yarımnövünün sinonimi.
A Way Forward

***A Way Forward*** — ABŞ sinti-pop qrupu -in ikinci studiya albomu. 5 noyabr 2021-ci ildə buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Fudeyl ibn İyad

**Fudeyl ibn İyad ibn Məsud** (; ) — Xorasanın ilk sufilərindən biri. Əbu Hənifənin tələbələrindən.

## Həyatı
Fudeyl ibn İyad 726-cı ildə Səmərqənddə anadan olmuşdur. O, bir müddət yolkəsənliklə məşğul olmuşdur. Sonra qulağına gələn bir Quran ayəsinin (əl-Hədid surəsi, 16-cı ayə) təsiri ilə tövbə edərək özünü zühd və təqvaya həsr etmişdir. Mənbələrə görə o, dövrünün ariflərindən və hikmətli sözlərin müəllifi olan şəxslərindən olmuşdur. Fiqhi Əbu Hənifədən öyrənmişdir.

## Fikirləri
Fudeyl ibn İyada görə dövlət adamları ilə əlaqəsi olmayan şəxs, onlarla əlaqəsi olub, gecələri namaz qılan, gündüzləri oruc tutan, cihad edən, ümrə və həcc ziyarətləri edən şəxsdən daha üstündür. Elə buna görədir ki, dövrünün xəlifəsi Harun ər-Rəşid ilə görüşmək istəməmiş, lakin israr üzərinə xəlifə ilə görüşdə onu sərt tənqid etmiş və xəlifənin hədiyyələrini də rədd etmişdir.

## Tələbələri
Fudeyl ibn İyadın tələbələri arasında aşağıdakı şəxslərin adı çəkilir:

# *Əli əz-Zöhdi (oğlu),*
# *İbrahim ibn Əşas,*
# *İbrahim ibn Şəmmas əs-Səmərqəndi,*
# *Qədim əd-Deyləmi.*

## Ölümü
Zəhəbiyə görə, etibarlı hədis ravilərindən olan Fudeyl ibn İyad, 803-cü ildə Məkkədə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Black Rainbows

***Black Rainbows*** — İngiltərə müğənnisi  dördüncü studiya albomu. 15 sentyabr 2023-cü ildə "Black Rainbows Music və " tərəfindən buraxılıb. "Merkuri" mükafatına namizəd göstərilib.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Sugaregg

***Sugaregg*** — ABŞ rok musiqi layihəsi -nin üçüncü studiya albomu. 21 avqust 2020-ci ildə "Sub Pop" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Cartwheel

***Cartwheel*** — ABŞ şuqeyz qrupu -nin ikinci studiya albomu. 3 noyabr 2023-cü ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Un Verano Sin Ti

***Un Verano Sin Ti*** — Puerto-Riko müğənnisi -nin dördüncü studiya albomu. 6 may 2022-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Fear of the Dawn

***Fear of the Dawn*** — ABŞ rok musiqiçisi  dördüncü studiya albomu. 8 aprel 2022-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Helxine

*  — Fallopia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Fagopyrum bitki cinsinin sinonimi.
*  — Parietaria bitki cinsinin sinonimi.
*  — Soleirolia bitki cinsinin sinonimi.
Qamçılıca

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tokio Elmi İnstitutu

— Yaponiyanın Tokio şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; dünyanın ən nüfuzlu elmi-tədqiqat mərkəzlərindən biridir.

## Tarixi

Bu universitet rəsmi olaraq 1 oktyabr 2024-cü ildə Tokio Texnologiya İnstitutu (Tokyo Tech) və Tokio Tibb və Stomatologiya Universiteti (TMDU) birləşdirilərək yaradılmışdır.

## Kampus
Tokio Elmi İnstitutunun Böyük Tokio regionunda altı kampusu var: üçü keçmiş Tokio Texnologiya İnstitutu (Ookayama, Suzukakedai və Tamachi) və üçü keçmiş Tokio Tibb və Stomatologiya Universitetindən (Yushima, Kokufudai və Surugadai).

## Məktəblər və bölmələr

### Elm və mühəndislik Bölməsi

* Elm məktəbi
* Mühəndislik məktəbi
* Kimya texnologiyası və materiallar məktəbi
* Kompüter elmləri məktəbi
* Həyat elmləri və texnologiya məktəbi
* Ətraf mühit və cəmiyyət məktəbi

### Tibbi və stomatoloji elmlər bölməsi

* Tibb fakültəsi
* Stomatologiya fakültəsi
* Humanitar elmlər institutu
* Tibbi və stomatoloji elmlər magistr məktəbi
* Sağlamlıq elmləri magistr məktəbi

## Nobel mükafatı

File:Hideki_Shirakawa.jpg|Hideki Sirakava (白川 英樹), kimyaçı, 2000-ci ilin Kimya üzrə Nobel Mükafatı laureatı
File:Nobel Laureates 1135 (31488220365).jpg|Yoşinori Osumi (大隅 良典), Professor, hüceyrə biologiyası üzrə mütəxəssis, 2016-cı ilin Fiziologiya və ya Tibb üzrə Nobel Mükafatı laureatı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İkonoborçuluq

[thumb|[Taliban tərəfindən məhv edilmiş Bamiyanın Buddası (öncə və sonra)]]

**İkonoborçuluq** — ikonalara və başqa təsvirlərə qarşı hücumlar və onların məhv edilməsi.

## Tarixi nümunələr

Tunc dövründə ən vacib ikonoborçuluq hadisəsi Misirdə, Amarna dövründə baş vermişdi. Firon Exnaton Amon rahiblərinə qarşı olaraq Misirin ənənəvi tanrıların yox etməsi kampaniyasını başlamışdı. Onun yenilənmiş monolatrist dini Aton ətrafında cəmlənmişdi. Nəticədə, məbədlər və heykəllər məhv olunmuşdu.

Tanaha görə Kənanın bütün bütləri, heykəlləri, sütunları və müqəddəs ağacları məhv olunmalı idi. İsrail övladları bu əmrə hər zaman riayət etmirdilər.

IV əsrin sonu - V əsrin əvvəllərində xristianlar Misirdə ikonoborçuluq törədirdilər.

630-cu ildə, Məkkənin fəthindən sonra, Məhəmməd Kəbənin ətrafında yerləşən 360 tanrının bütlərini yox etməyə əmr etmişdi.

Bizansda ikonoborçuluq iki hissəyə bölünür: birinci ikonoborçuluq (726-787) və ikinci ikonoborçuluq (814-842).

Reformasiya dövründə Bazel (1529), Sürix (1523), Kopenhagen (1530), Münster (1534), Cenevrə (1535), Auqsburq (1537), Şotlandiya (1559), Ruan (1560), Sent və La Roşel (1562), və Avropanın başqa yerlərində ikonoborçu üsyanlar baş vermişdi.

XVI əsrdə, Yezuitlər ordeni Xristianlığı Yaponiyaya yaymağa başlaylblar. Başqa yerlərdə kimi, bu ikonoborçuluq dalğası ilə nəticələnmişdi. Xristianlığı qəbul edənlər evdəki səcdəgahlarını və başqa dini əşyalarını məhv etməli idilər. Xristianlar müxtəlif məbədlərə və təsvirlərə hücum edirdilər.

Bunlar Senqoku dövrünün kontekstində baş verirdi. O zaman, ölkədə vətəndaş müharibələri olduğuna və müxtəlif Buddist cərəyanları bu münaqişələrdə iştrak etdiklərinə görə məbədlərin məhv edilməsində xüsusi qeyri-adilik yox idi.

Çin Respublikasında qurulan 4 may hərəkatı (1919) ikonoborçu adlanır. Halbuki, onun ikonoborçuluğu yazılı formada həyata keçirilirdi. Ondan sonra mədəni inqilab (1966-1976) zamanı Çin Xalq Respublikasında gerçək ikonoborçuluq baş verirdi. O zaman, insanlar, kitablar və binalarla yanaşı heykəllər də məhv olunurdu.

2001-ci ildə Əfqanıstanın Taliban hökuməti Bamiyan Budda heykəlini məhv etmişdi.

2015-ci ildə İŞİD Mosul muzeyində qədim heykəlləri məhv etmişdi. Həmin il, onlar həmçinin Nimrud şəhərinin arxeoloji qalıqlarını buldozerlə dağıdıblar.

## Qalereya


Fayl:Edfu47.JPG|Xristianlar tərəfindən zədələnmiş Hor və İsida təsvirləri. Misir, İdfu məbədi.
Fayl:Clasm Chludov detail 9th century.jpg|Bizansda ikonoborçuluğun təsviri.
File:Destruction of icons in Zurich 1524.jpg|Sürixdə Reformasiya zamanı ikonaların məhvi (1524).
Fayl:UtrechtIconoclasm.jpg|Müqəddəslərin təsvirləri 1566-cı ilin ikonoborçular üsyanı zamanı məhv edilmişdi. Niderland, Utrext soboru.



## Həmçinin bax

* Anikonizm
* Xatirənin lənətlənməsi

## İstinadlar
Livan Universiteti

**Livan Universiteti** () — Livanda 1951-ci ildə əsası qoyulmuş yeganə ali dövlət müəssisəsidir.

## Haqqında
Bu universitetin 17 fakültəsi var. Livan Universiteti Beyrutda yerləşir. Livan universitetinin yaradılması ideyası ilk dəfə 1948-ci il dekabrın 11-də Beyrutda YUNESKO-nun Üçüncü Konfransının bağlanış mərasimində keçmiş xarici işlər naziri Həmid Fərəngiyyənin nitqində xatırladılmışdır. O demişdir: “Biz UNESCO ruhunda Livan universitetinin yaradılmasını görəcəyimizə ümid edirik”.
## Həmçinin bax
* Livan
* Beyrut Amerika Universiteti

## İstinadlar
İqbal xanım

**İqbal xanım** (; ) — III Misir xidivi II Abbas Hilmi Paşanın xanımı, Misir şahzadəsi.

Əslən çərkəz olub, 22 oktyabr 1876-cı ildə dünyaya gəldi. Dövrün xidivəsi Əminə İlhaminin cariyələrindən biri idi. Bir müddət sonra vəliəhd Abbas Hilminin xidmətinə verildi. 1892-ci ildə Kavalalı Tofiq Paşa vəfat etdi və taxta çıxan II Abbas Hilmi Paşa üçün bir xanım axtarışına başlandı. Ancaq danışıqlar davam edərkən xidiv artıq İqbal xanımla münasibətə başlamış, hətta lk övladı Əminə dünyaya gəlmişdi. Qızının doğumundan bir həftə sonra 19 fevral 1895-ci ildə xidivlə rəsmi şəkildə evləndi. Cütlüyün ümumilikdə 6 övladı dünyaya gəldi.

* **Əminə Hilmi** (12 fevral 1895–1954) — evlənmədi və övladı olmadı.
* **Atiyətullah Hilmi** (9 iyun 1896–1971) — ilk evliliyi Mehmed Fərid Paşanın oğlu Cəlaləddin Paşayla (1885–1930), ikinci evliliyi isə Mehmed Kamil Paşanın oğlu Əhməd Şövkət bəylə başa tutmuşdur. İlk evliliyindən 2 oğlu dünyaya gəlib.
* **Fəthiyə Hilmi** (27 noyabr 1897 – 30 noyabr 1923) — Hami bəylə evlənmiş, övladı olmamışdır.
* **[[Məhəmməd Əbdül Moneim]]** (20 fevral 1899 – 1 dekabr 1979)
* **Lütfiyə Şövkət Hilmi** (29 sentyabr 1900–1975) — Əhməd Muxtar Paşanın oğlu Mahmud Muxtar Paşayla Kavalalı İsmayıl Paşanın qızı Nemətullah xanımın oğlu Ömər Muxtar Qatırçıoğluyla evlənmişdir.
** *Əminə Nəşədil (1927-)*
** *Zəhra Qədriyyə (12 mart 1929* *- 15 may 2012)*
* **Məhəmməd Əbdülqadir** (4 fevral 1902 – 21 aprel 1919)

15 may 1905-ci ildə həyat yoldaşı II Abbas Hilmi Paşayla İstanbula rəsmi ziyarət etdi. 1910-cu ildə xidivdən rəsmən boşansa da, sarayda yaamağa və protokol üzrə yaşamına davam etdi. Buna səbəb isə xidivin macar əsilli bir xanımla nikahlanma istəyi oldu. 1914-cü ildə xidiv II Abbas Hilmi Paşa taxtdan endirilərək sürgün olundu. Sürgündə əriylə getmədi və övladlarıyla birlikdə İstanbula köçdü.

Misirdə qalan mülklərini geri ala bilmək üçün 1923–1924-cü illərdə məhkəməyə müraciət etdi. Qazandığı məbləğlə Türkiyənin fərqli yerlərində mülklər aldı. 1940-cı ildə Beyruta köçdü və ertəsi il vəfat etdi.

## İstinadlar
Cavidan xanım

**May Torok von Szendro** və ya sonradan **Cavidan xanım** (; ) — III Misir xidivi II Abbas Hilmi Paşanın ikinci xanımı, Misir şahzadəsi.

15 iyun 1877-ci ildə Filadelfiyada dünyaya gəldi. Atası Macarıstanın Ung vilayətinin hakimi qraf Jozef Torok, anası isə 1881-ci ildə boşanmasının ardından 1882-ci ildə macar ixtiraçısı Tivadar Puskasla evlənən qrafinya Sofiya vetter von der Lilidir. Gənclik illərini Avstriyanın Qrats şəhərində keçirdi. Bu illər ərzində qardaşıyla eyni akademiyada təhsil alan Abbas Hilmi ilə tanış oldu. Ancaq 1892-ci ildə xidiv Kavalalı Tofiq Paşanın vəfatıyla Abbas Hilmi dərhal Qahirəyə qayıtdı və evlilik baş tutmadı.

Xidiv II Abbas Hilmi Paşayla yenidən görüşü isə 1900-cü ildə Parisdə baş tutdu. Ancaq xidiv artıq İqbal xanımla evli idi və 4 övladı vardı. Parisdə ikən xidivlə məktublaşdı və qısa zaman sonra Misirə dəvət olundu. Burada xidivlə gizlicə evlənsə də, qısa zaman sonra yayılan şayələrə son qoymaq üçün onunla rəsmi evlənməyə qərar verdi. Bu məqsədlə öncə nigahlı xanımı İqbal xanımı boşadı və 28 fevral 1910-cu ildə rəsmən xidivlə evləndi. Nigahdan bir neçə gün öncə dinini dəyişdi və *Cavidan* adını aldı. Xidivlə nigahından övladı olmadı.

Xidivlə birlikdə Avropaya bir neçə dəfə rəsmi səfərlərdə iştirak etdi. Ancaq 7 avqust 1913-cü ildə cütlük boşandı. Səbəb isə xidivin başqa bir xanımla münasibəti oldu. Boşandıqdan sonra Vyanada yaşamağa davam edən Cavidan xanım 1931-ci ildə öz xatirələrini nəşr etdirdi. Daha sonra Berlinə köçsə də, müharibə səbəbilə yenidən Vyanaya qaçdı. İkinci Dünya müharibəsinin ardından 1945-ci ilin iyulunda Fransa hökuməti üçün tərcüməçi kimi çalışmağa başladı. 1950-ci ildə rəsmi olaraq iflas etdi. 5 avqust 1968-ci ildə Qratsda vəfat etdi.

## İstinadlar
Samiq Sadıxov

**Samiq Asəf oğlu Sadıxov** (8 yanvar 1987, Naxçıvan, Azərbaycan) — Azərbaycan Respublikası,Naxçıvan Muxtar Respublikası səhiyyə naziri (may,2024-dekabr, 2025)

## Həyatı

Samiq Sadıxov 1987-ci il yanvarın 8-də Naxçıvan şəhərində anadan olub. O, 2004-2010-cu illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsində Həkim-pediatr ixtisası üzrə ali təhsil almışdır. O, 2010-2011-ci illərdə Ə. Əliyev adına Naxçıvan Muxtar Respublikası Mərkəzi Uşaq Xəstəxanasında internatura kursunu uğurla başa vurmuşdur. 2014-2016-cı illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Göz Xəstəxanasında həkim-oftalmoloq vəzifəsində çalışmışdır. 2016-cı ilin yanvar-aprel aylarında həmin xəstəxanada bölmə müdiri vəzifəsini icra etmişdir. Daha sonra 2016-2017-ci illərdə Naxçıvan Respublika Xəstəxanasında bölmə müdiri, həkim oftalmoloq, 2015-2017-ci illərdə Ə. Əliyev adına Naxçıvan Muxtar Respublikası Mərkəzi Uşaq Xəstəxanasında həkim-oftalmoloq kimi fəaliyyət göstərmişdir. Samiq Sadıxov 2015-2017-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetində və Naxçıvan Tibb Kollecində müəllim kimi də çalışmışdır. 2009, 2015, 2016-cı illərdə Türkiyə Cümhuriyyətində, 2018-ci ildə isə Fransa Respublikasında iş yerində təcrübə kursları keçmişdir.

## Siyasi karyerası

2017-2020-ci illərdə Samiq Sadıxov Naxçıvan Muxtar Respublikası Nazirlər Kabineti yanında İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin direktoru vəzifəsini icra etmişdir.

2020-2023-cü illərdə İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi publik hüquqi şəxsinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

12 aprel 2023-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Səhiyyə Nazirliyində səhiyyə nazirinin birinci müavini və nazir vəzifələrinin müvəqqəti icra edicisi təyin olunmuşdur.

31 may 2024-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının səhiyyə naziri təyin edilib.

01 dekabr 2025-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının səhiyyə naziri vəzifəsindən azad edilib.
## İstinadlar
Leksikləşdirmə

**Leksikləşdirmə** — dilin leksik sistemində yeni sözlərin yaranması və ya mövcud sözlərin yeni mənalar qazanması prosesidir. Bu proses dilin inkişafı və zənginləşməsi üçün vacibdir. Leksikləşdirmə, eyni zamanda terminlərin formalaşması, frazeologizmlərin yaranması və dilin sosial-mədəni kontekstində dəyişikliklərə cavab olaraq baş verir.Bu, dilin dinamikliyini və istifadəçilərinin ehtiyaclarına uyğunlaşma qabiliyyətini göstərir.
Dilçilikdə leksikləşmə bir dilin leksikonuna sözlərin, toplu ifadələrin və ya söz modellərinin əlavə edilməsi prosesidir.
Söz yaradıcılığı və leksikləşmənin eyni prosesə aid olub-olmaması dilçilik sahəsində mübahisəlidir. Əksər dilçilər fərqin olması ilə razılaşırlar, lakin fərqin nə olduğu haqqında çoxlu fikirlər var.Leksikləşdirmə sadə ola bilər, məsələn, başqa dildən bir söz götürmək və ya daha çox cəlb oluna bilər.

## Həmçinin bax
* Frazeologizm

## İstinadlar
Global Voices

**Global Voices** — dünya miqyasında vətəndaş mediasında deyilənləri tərcümə etmək və hesabat vermək məqsədi daşıyan yazıçıların, bloqqerlərin və rəqəmsal fəalların beynəlxalq birliyi. Harvard Hüquq Məktəbində Berkman İnternet və Cəmiyyət Mərkəzində başlanmış, 2004-cü ilin dekabrında keçirilən beynəlxalq bloqçuların görüşündə irəli sürülmüş qeyri-kommersiya layihəsidir. Təşkilat İtan Zuckerman və Rebekka MakKinnon tərəfindən təsis edilib. 2008-ci ildə Hollandiyanın Amsterdam şəhərində müstəqil qeyri-kommersiya təşkilatına çevrilib.

## İstinadlar
Məhəmməd Əbdül Moneim

**Məhəmməd Əbdül Moneim** (; ) — Misirin son xidivi II Abbas Hilmi Paşanın oğullarından biri, Misir şahzadəsi.

20 fevral 1899-cu ildə İsgəndəriyyədə dünyaya gəldi. Atası xidiv II Abbas Hilmi Paşa, anası isə onun ilk xanımı İqbal xanımdır. Atasının ən böyük oğlu olduğu üçün doğuşdan vəliəhd ünvanı aldı. İsveçrənin Friburq şəhərində təhsil aldı. Atası Birinci Dünya Müharibəsində Osmanlıları dəstəklədiyi üçün ingilislər tərəfindən 1914-cü ildə taxtdan endirildi. Taxt sırası onda olsa da, ingilis tərəfdarı olan yaşca böyük əmisi Hüseyn Kamil taxta çıxarıldı.

1927-ci ildə Misir krallığına qayıtdı və 1933-cü ildə ABŞ və Kanadaya rəsmi səfərlərə qatıldı. 1934-1938-ci illərdə Misir Olimpiada komitəsinin rəhbəri kimi fəaliyyət göstərdi. 1952-ci ildə kral I Faruk taxtdan çəkildi və 6 aylıq oğlu II Fuad taxta çıxarıldı. Məhəmməd Əbdül Moneim isə körpə-kralın naibi təyin edildi. Naibliyi ertəsi il Misirdə respublikanın elan edilməsiylə başa çatdı. Beləliklə, Misirdə Kavalalı ailəsinin hakimiyyətinə son qoyuldu. 1957-ci ilin dekabrında Camal Əbdül Nasiri devrimək və monarxiyanı bərpa etməklə ittiham edilərək qısa müddətliyinə həbs olundu. Ardından azad edildi və ailəsiylə birlikdə İstanbula getdi. 1979-cu ildə burada vəfat etdi və cənazəsi Qahirəyə aparılaraq dəfn olundu.

### Ailəsi
26 sentyabr 1940-cı ildə Qahirədə son Osmanlı sultanı Sultan Vahidəddinin nəvəsi Fatma Nəslişah Sultanla evləndirildi. Cütlüyün bu nigahdan 2 övladı dünyaya gəldi.

* **Sultanzadə Abbas Hilmi bəy** (16 oktyabr 1941-), 1 iyun 1969-cu ildə İstanbulda Mədiha Mümtazla (12 may 1945-) evləndi və cütlüyün 2 övladı dünyaya gəldi.
** *Sabiha Fatimə Hilmi xanım ([[28 sentyabr]] [[1974]]-)*
** *Davud Əbdül Moneim Hilmi bəy ([[23 iyul]] [[1979]]-)*
* **İqbal Hilmi xanım Sultan** (22 dekabr 1944-), heç vaxt evlənmədi və övladı olmadı.

## İstinadlar
Forever

***Forever*** — Bruklindən olan poverpop qrupu -in üçüncü studiya albomu. 16 avqust 2024-cü ildə "Lucky Number Music" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Hearth Room

***Hearth Room*** — ABŞ pop qrupu -ın beşinci studiya albomu. 2023-cü ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Past // Present // Future

***Past // Present // Future*** — ABŞ pop-pank qrupu -ın debüt studiya albomu. 10 mart 2023-cü ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Past Lives

***Past Lives*** — ABŞ superqrupu -ın debüt studiya albomu. 11 noyabr 2022-ci ildə buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Light Sleeper

***Light Sleeper*** — İngiltərə musiqiçisi  üçüncü studiya albomu. 24 may 2024-cü ildə "Real Kind Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Devotion (Marqaret Qlespi albomu)

**Devotion** — ABŞ musiqiçisi  ikinci studiya albomu. 27 mart 2020-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Changes

***Changes*** — Avstraliya psixodelik musiqi qrupu -ın iyirmi üçüncü studiya albomu. 28 oktyabr 2022-ci ildə "KGLW" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Lightwork

***Lightwork*** — Kanada musiqiçisi  on ikinci solo studiya albomu. 4 noyabr 2022-ci ildə buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Neck Deep (albom)

**Neck Deep** — Uels pop-pank qrupu -in beşinci studiya albomu. 19 yanvar 2024-cü ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Recover

***Recover*** — Yeni Zelandiya indi-elektronika qrupu -un dördüncü studiya albomu. 24 iyul 2020-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
What's Wrong with New York?

***What's Wrong with New York?*** — ABŞ musiqiçisi -in debüt studiya albomu. 6 sentyabr 2024-cü ildə buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Not the Girl

***Not the Girl*** — İrlandiya müğənnisi  ikinci studiya albomu. 14 may 2021-ci ildə buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
1982 (albom)

**1982** — İngiltərə post-pank qrupu -nun on ikinci studiya albomu. 31 mart 2023-cü ildə  tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
The Great Impersonator

***The Great Impersonator*** — ABŞ müğənnisi Holzinin beşinci studiya albomu. 25 oktyabr 2024-cü ildə "Columbia Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Rumex maximus

*  — Rumex alpinus bitki növünün sinonimi.
*  — Rumex hydrolapathum bitki növünün sinonimi.
*  — Rumex × heterophyllus bitki növünün sinonimi.
Lapathum aquaticum

*  — Rumex aquaticus bitki növünün sinonimi.
*  — Rumex hydrolapathum bitki növünün sinonimi.
Rumex macrophyllus

*  — Rumex cristatus bitki növünün sinonimi.
*  — Rumex arifolius bitki növünün sinonimi.
*  — Rumex hydrolapathum bitki növünün sinonimi.
Blush

***Blush*** — ABŞ aktrisası-müğənni Maya Houkun debüt studiya albomu. 21 avqust 2020-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
9th & Walnut

***9th & Walnut*** — ABŞ pank rok qrupu -in səkkizinci studiya albomu. 23 iyul 2021-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Leksik təhlil

**Leksik təhlil** — dilin lüğət tərkibini və sözlərin mənalarını öyrənən bir dilçilik sahəsi. Bu təhlil növü, sözlərin mənşəyi, istifadəsi və müxtəlif məna çalarlarını araşdıraraq, dilin zənginliyini və inkişafını anlamağa kömək edir. Leksik təhlil vasitəsilə sözlərin həqiqi və məcazi mənaları, sinonimləri, antonimləri və omonimləri müəyyən edilir. Bu da dilin strukturunu və funksional xüsusiyyətlərini daha dərindən başa düşməyə imkan verir.
Leksik təhlilin əsas məqsədlərindən biri, sözlərin müxtəlif kontekstlərdə necə işlədildiyini və hansı məna çalarlarına malik olduğunu müəyyən etməkdir. Bu təhlil prosesi, sözlərin tək və ya çoxmənalı olub-olmamasını, onların sinonim və antonim əlaqələrini, həmçinin omonimlik xüsusiyyətlərini araşdırır. Məsələn, "baş" sözü həm insan orqanı, həm də rəhbər mənasında işlənə bilər ki, bu da onun çoxmənalılığını göstərir.

Leksik təhlil zamanı sözlərin mənşəyi də önəmli bir aspektdir. Sözlərin etimologiyası, yəni onların hansı dildən və ya mədəniyyətdən gəldiyi, dilin tarixi inkişafını və digər dillərlə əlaqələrini anlamağa kömək edir. Bu cür təhlillər, dilin zənginliyini və müxtəlifliyini ortaya qoyaraq, onun təkamül prosesini izləməyə imkan verir. Kleksik təhlil, həmçinin sözlərin stilistik xüsusiyyətlərini də araşdırır. Bu, sözlərin hansı üslubda və ya janrda istifadə edildiyini, onların rəsmi və ya qeyri-rəsmi kontekstlərdə necə işlədildiyini müəyyən etməyə kömək edir. Beləliklə, leksik təhlil dilin üslubiyyatını və ifadə vasitələrinin zənginliyini anlamaqda mühüm rol oynayır.
Nəticə etibarilə, leksik təhlil dilin lüğət tərkibini və sözlərin mənalarını dərindən öyrənərək, dilin strukturunu və funksional xüsusiyyətlərini anlamağa kömək edən vacib bir dilçilik sahəsidir. Bu təhlil növü, dilin zənginliyini və müxtəlifliyini ortaya qoyaraq, onun təkamül prosesini və digər dillərlə əlaqələrini izləməyə imkan verir.

## Həmçinin bax
* Leksikologiya
* Frazeologizm

## İstinadlar
Heyvan dili

thumb|right|250px|Tutuquşular
**Heyvan dili** — Heyvanların ünsiyyət üsulları, onların növünə və yaşadıqları mühitə görə müxtəliflik göstərir. Bəzi heyvanlar səs siqnalları vasitəsilə məlumat ötürürlər. Məsələn, quşlar müxtəlif cür ötmələri ilə əraziyə sahib olduqlarını və ya cütləşmə istəyini bildirirlər. Bəzi məməlilər isə nərildəmə və ya ulama kimi səslərlə təhlükə siqnalları verirlər. Bundan əlavə, bəzi heyvanlar səssiz siqnallar da istifadə edirlər. Məsələn, Afrika antilopları otlayarkən davamlı olaraq xırıldayır, yırtıcı heyvan yaxınlaşdıqda isə xırıldamağı dayandırırlar ki, bu da sürüyə təhlükə olduğuna dair xəbərdarlıq deməkdir. 
## Xüsusiyyətləri
thumb|Belçikalı təbiəti qoruyan Klaudine Andre bonobo ilə
Heyvanların "dil"i insan dili ilə müqayisədə daha sadədir və məhdud mənalar ifadə edir. Onların dilini daha çox instinktiv siqnallar və spesifik vəziyyətlərdə yaranan reaksiyalar kimi qəbul etmək olar. Hər növün özünəməxsus ünsiyyət üsulu olsa da, bu üsullar bir çox hallarda qarşılıqlı əlaqənin əsas məqsədinə xidmət edir: yaşamaq, çoxalmaq və təhlükələrdən qorunmaq.  
Heyvanların ünsiyyət formaları onların sosial həyatında mühüm yer tutur. Məsələn, bəzi heyvanlar toxunma vasitəsilə bir-birinə bağlılığını göstərir və sosial əlaqələrini gücləndirirlər. Digərləri isə rəng və forma dəyişiklikləri ilə mesajlar ötürürlər. Bu cür ünsiyyət formaları, heyvanların qrup daxilində harmoniyanı təmin etməsinə və birgə fəaliyyətlərini koordinasiya etməsinə kömək edir.
Son illərdə texnologiyanın inkişafı ilə alimlər heyvanların ünsiyyətini daha dərindən öyrənməyə çalışırlar. Süni intellekt vasitəsilə heyvanların çıxardığı səslərin mənalarını deşifrə etmək və onların "danışdığı dili" anlamaq istiqamətində tədqiqatlar aparılır. Bu sahədə əldə edilən nailiyyətlər, heyvanların davranışlarını və ünsiyyət formalarını daha yaxşı başa düşməyimizə imkan yaradır. 
Nəticə etibarilə, heyvanların ünsiyyət formaları çoxşaxəlidir və onların həyatında mühüm rol oynayır. Bu ünsiyyət formaları, növlərin sağ qalması, çoxalması və sosial strukturlarının qorunması üçün əhəmiyyətlidir. Heyvanların ünsiyyətini öyrənmək, onların davranışlarını və ekosistemlərdəki rollarını daha yaxşı anlamağımıza kömək edir.

## Həmçinin bax
* Dil

## İstinadlar
Qırlıq palçıq vulkanı

**Qırlıq palçıq vulkanı** — Azərbaycan Respublikasının palçıq vulkanlarından biri.

## Haqqında
Qırlıq palçıq vulkanı Bakıdan 85 km qərb-cənub-qərbdəvə Hacıqabul şəhərindən 15 km şimalda yerləşir. Palçlq vulkanı örtüyü 973 ha, kalderəbənzər kraterin uzunluğu 1300 və eni 1000 m-dir. Brekçiya örtüyünün orta qalınlığı 40 m-dir. Vulkan Qırlıq qırışığının qərb periklinalında, uzununa və eninə pozulmaların kəsişmə qovşağında yerləşir. 
Günbəzvari Qırlıq qalxımınən uzunluğu 2 km və eni 1,5 km-dir. Nüvədə 12-25 dərəcə bucaq altında yatan orta Abşeron layları ilə çərçivələnən alt abşeron çöküntüləri yer səthinə çıxır.

## Həmçinin bax
* Axtarma-Paşalı palçıq vulkanı
* Qoturdağ palçıq vulkanı
* Xərə-Zirə adası palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* - Azərbaycanın palçıq vulkanlarının toponimləri
Dil planlaması

**Dil planlaması** — bir cəmiyyətin dillərinin və ya dil müxtəlifliyinin quruluşunun öyrənilməsinə təsir etmək üçün aparılan şüurlu fəaliyyətlər toplusudur. Bu proses, adətən hökumətlər tərəfindən həyata keçirilsə də, vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları tərəfindən də tənzimlənə bilər. 
Dil planlaması, dilin dəyişmə prosesinə məqsədli və planlı müdaxilə kimi də təyin olunur. 
Bu fəaliyyətlər, dilin statusu, istifadəsi və inkişafı ilə bağlı qərarların qəbul edilməsini əhatə edir. Məsələn, bir ölkədə hansı dilin rəsmi dil olaraq qəbul edilməsi, təhsil sistemində hansı dillərin tədris olunacağı və ya müəyyən bir dilin standartlaşdırılması kimi məsələlər dil planlamasının nümunələridir.
Dil planlaması, dil siyasəti ilə sıx əlaqəlidir. Dil siyasəti, bir ölkədə dilin statusu, istifadəsi və inkişafı ilə bağlı qəbul edilən qərarların və tədbirlərin məcmusudur. Bu siyasət, dil planlaması vasitəsilə həyata keçirilir və dilin cəmiyyətdəki rolunu və funksiyasını müəyyən edir.
Dil planlaması, dilin inkişafına ağıllı, məqsədli və təşkilatlanmış müdaxilə olaraq da təyin edilə bilər. Bu cür planlama, müxtəlif fəaliyyət sahələrini əhatə edir və həm dilin quruluşu, həm də onun cəmiyyətdəki funksiyası ilə bağlı məsələləri əhatə edir. 
Nəticə etibarilə, dil planlaması, dilin cəmiyyətdəki mövqeyini və funksiyasını müəyyən edən, onun inkişafını və istifadəsini tənzimləyən şüurlu və məqsədli fəaliyyətlər toplusudur. Bu fəaliyyətlər, dilin qorunması, inkişafı və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

## Həmçinin bax
* Dil

## İstinadlar
Beynəlxalq ticarətin xronologiyası

Beynəlxalq ticarətin tarixi xronologiyası, müxtəlif ölkələr arasında ticarətə təsir edən mühüm hadisələri qeyd edir.

Millət-dövlətin yaranmasından əvvəlki dövrü nəzərə alaraq, "beynəlxalq" ticarət termini literal mənada tətbiq oluna bilməzdi, amma sadəcə olaraq uzun məsafələr üzərindən ticarət mənasına gəlirdi.

## Hadisələrin xronologiyası
### Qədim
* Eramızdan əvvəl 4800-cü illərdə atın əhliləşdirilməsi, eramızdan əvvəl 3700-cü illərdə at sürmənin inkişafına və Orta Asiya çöllərində uzun məsafələrə səyahət etməyə imkan yaratdı.
* İndus və Mesopotamiya ticarəti
* Eramızdan əvvəl XIX əsrə aid qeydlər Kapadokiyadakı Kaneşdə Assuriya ticarət koloniyasının mövcud olduğunu göstərir.
* Eramızdan əvvəl 2000-ci illərdə dəvələrin əhliləşdirilməsi ərəb köçərilərinə Uzaq Şərqdən ədviyyat və ipək ticarətinə nəzarət etməyə imkan verdi.
* Misirlilər Qırmızı dənizdə ticarətlə məşğul olurdular, "Punt ölkəsi"ndən və Ərəbistandan ədviyyatlar gətirirdilər.
* Olmec mədəniyyəti (e.ə. 1200-400) çoxallahlı panteon, monumental memarlıq və sənətkarlıq məhsulları ilə bir mədəniyyət yaratdı, bu mədəniyyət obsidian, nefrit və dəbdəbəli quş tükləri üçün uzun məsafəli ticarət vasitəsilə Mesoamerikaya yayıldı.
* Çavin (e.ə. 900-250) Perunun şimal sahillərində və Tiuanako (550-1000) Andlarda, lama karvanlarından istifadə edərək ticarət şəbəkələrindən varlanaraq böyük şəhərlər və daş məbədlər inşa etdilər. And dağları boyunca ticarət, mısır, lama yunu və koka daşınmasına imkan verirdi.
* Hindistan malları ərəb gəmiləri ilə Ədənə daşınırdı. Yük Hindistan və Misir ticarətinin bir hissəsi olaraq göndərilirdi.
* Ezion-Geberdə təchiz edilmiş Suriya donanması olan "Farsis gəmiləri" Şərqə bir neçə ticarət səfəri edərək, qızıl, gümüş, fil sümüyü və qiymətli daşlar gətirirdilər.

### Orta əsrlər
* Ərəb ticarət marşrutları (VII-XX əsrlər) — ərəb tacirləri İslam dünyası ilə Avropa və Asiya arasında ticarət əlaqələri qurmuşdular.
* Böyük coğrafi kəşflər (XV-XVI əsrlər) — Kolumb, Vasko da Qama  və Magellan kimi dənizçilər yeni qitələri və dəniz marşrutlarını açaraq qlobal ticarət əlaqələrinin başlanğıcını qoydular.

### Yeni dövr
* Kölə ticarəti (XVI-XIX əsrlər) — Avropa, Afrika və Amerika arasında üçbucaq ticarəti iqtisadiyyata təsir edən mənfi, lakin mühüm bir amil oldu.
* Sənaye inqilabı (XVIII-XIX əsrlər) — sənaye istehsalının artması beynəlxalq ticarəti gücləndirdi və qlobal bazarlar yaratdı.

### Müasir dövr
* Beynəlxalq ticarət təşkilatları (XX əsr) — 1947-ci ildə GATT (Ticarət və Tariflər üzrə Baş Saziş) və 1995-ci ildə onun əsasında yaradılan ÜTT (Ümumdünya Ticarət Təşkilatı) beynəlxalq ticarəti tənzimləyən əsas qurumlar oldu.
* Rəqəmsal ticarət (XXI əsr) — internetin inkişafı beynəlxalq e-ticarətin, xüsusən də platformalar (Amazon, Alibaba) vasitəsilə qlobal alış-verişin artmasına səbəb oldu.

## İstinadlar
Numea sazişi

**Numea sazişi** — 1998-ci ildə Yeni Kaledoniyanın müstəqilliyi tərəfdarları və əleyhdarları ilə Fransa hökuməti arasında imzalanmış müqavilədir.
Müqavilə imzalandığı yerin - ərazinin paytaxtı, Numea şəhərinin adını daşıyır.
## Tarixi
Yeni Kaledoniyanın yerli xalqı olan kanakların milli azadlıq mübarizəsinin zirvəsi 1980-ci illərə təsadüf etdi və həmin onilliyin sonunda Matinyon sazişləri imzalandı.
Bu müqavilənin mətni on illik atəşkəsi nəzərdə tuturdu, bu müddət ərzində Yeni Kaledoniya Fransadan müstəqillik məsələsi tələbinini qaldırmamalı idi.
On il sonra yeni bir müqavilə imzalanmalı idi və bu, Numea sazişi oldu.
Sazişin mətni referenduma çıxarılıb və 71,86%-i seçiciin dəstəyini aldı.
## Məzmun
Müqavilənin şərtlərinə görə, əraziyə daha yüksək dərəcədə muxtariyyət verilirdi.
Müqavilənin tələblərindən biri budur ki, Yeni Kaledoniya prezidenti loyalistdirsə və separatçıları dəstəkləmirsə, vitse-prezident müstəqillik tərəfdarı olmalıdır.
Razılaşma Yeni Kaledoniyanın müstəqilliyi ilə bağlı üç referendumun keçirilməsi imkanını özündə ehtiva edirdi ki, bunlardan birincisi 2018-ci ildə, ikincisi 2020-ci ildə, üçüncüsü isə 2021-ci ildə keçirilmişdir.
Onların heç birində müstəqillik tərəfdarları səs çoxluğunu qazana bilməyiblər.

## Tərəflər
**Fransa Respublikası Hökuməti:**
* Lionel Jospen - Baş nazir;
* Jan-Jak Keyrann dənizaşırı ərazilər üzrə dövlət katibi.

**Respublika daxilində Kaledoniya uğrunda hərəkat:**
* Jak Lafler - Hərəkatın sədri, birinci çağırışın deputatı və Cənub Əyaləti Məclisinin sədri;
* Pyer Froje - ikinci çağırışın deputatı və Cənub əyalətinin birinci vitse-prezidenti, *Le Mont-Dore* şəhərinin meri;
* Simon Luekot – Yeni Kaledoniya senatoru və Uvea bələdiyyəsinin müavini;
* Arold Marten - ərazi konqresinin prezidenti, Paita şəhərinin meri;
* Jan Lek – Numea şəhərinin meri;
* Bernar Deladrer – Cənub Əyaləti Assambleyasının prezidenti Jak Laflerin kabinetinin direktoru.

**Kanak Sosialist Milli Azadlıq Cəbhəsi:**
* Rok Vamitan – Cəbhənin prezidenti;
* Pol Neautin – Kanak Azadlıq Partiyası və müstəqillik uğrunda Milli Birliyin rəhbəri, Puandimie şəhərinin meri;
* Çarl Pidjo – Kaledoniya İttifaqının üzvü;
* Viktor Tyutyuqoro – Melaneziyanın Proqressiv İttifaqının nümayəndəsidir.
## İstinadlar
Humay Əfəndiyeva

**Humay Elçin qızı Əfəndiyeva** — Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi (2021—h.h).

## Həyatı
Humay Elçin qızı Əfəndiyeva 7 dekabr 1975-ci ildə, Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1992-ci ildə Bakı şəhəri 190 nömrəli orta məktəbi bitirmişdir.

1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq hüquq və Beynəlxalq münasibətlər fakültəsini (əyani) və Qərb Universitetinin Sosial siyasi inzibatçılıq fakültəsini (qiyabi) bitirmişdir.

1997-ci ildən 2000-ci ilə qədər BMT-nin İnkişaf proqramının "Gender İnkişafda" təşkilatında ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə mütəxəssis vəzifəsində işləmişdir.

2001-ci ildən 2021-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Aparatında sədr müavinin köməkçisi, sədr müavinin baş məsləhətçisi, Aparatın baş məsləhətçisi, Beynəlxalq hüquq və beynəlxalq münasibətlər şöbəsinin müdir müavini, Cinayət və inzibati hüquq şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.

25 iyun 2011-ci il tarixdə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 iyul 2018-ci il tarixli 322 saylı Sərəncamına əsasən 3-cü dərəcə dövlət müşaviri ixtisas dərəcəsi verilib.

01 fevral 2021-ci il tarixdə, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatı əsasında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Qərarı ilə Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

## Təltiflər
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 may 2022-ci il tarixli 3268 saylı Sərəncamı ilə "Hüquqi Ekspertiza və Qanunvericilik Təşəbbüsləri Mərkəzi" publik hüquqi şəxsin Müşahidə Şurasının üzvü təsdiq edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 02 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

## Valideynləri
* Atası — Azərbaycan yazıçısı Elçin Əfəndiyevdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin rəsmi saytında yerləşdirilmiş profili
Neft daşları palçıq vulkanı

**Neft Daşları palçıq vulkanları** və təzahürləri Bakı şəhərindən şimal-şərqdə 110 km məsafədə yerləşən, eyniadlı yataq rayonunda yerləşirlər.

## Haqqında
Qırışığın tağyanı hissəsində, qovundağ və məhsuldar qat çöküntülərinin təmas zonasında kəşfiyyat quyular ilə gömülmüş vulkan müəyyən edilib. Fəaliyyət xarakterinə görə salza və qrifonu xatırladan iki qrup qaz və neft çıxışları da qeyd edilir. Vulkan və təzahürlər, nüvəsində məhsuldar qatın qirməki lay dəstəsinin aşağılarına qədər yuyulduğu mürəkkəb braxiantiklinal qırışıqda yerləşirlər və uzununa qırılma ilə əlaqədardırlar.

Aeromaqnit tədqiqatlarla Azəri qırışığının dənizin dərinliyinin "110 m", "107 m" nişanları qeyd edilən  cənb qanadında palçıq vulkanları aşkarlanıb və onlar geokimyəvi tədqiqatlarla da təsdiq edilib. Sonradan şimal qanadın mərkəzi hissəsində 132 m dərinlikdə daha bir vulkan müəəyyən edilib. Kəpəz dənizin 70 m dərinliyində yerləşir, bünövrəsinin diametri 2.9*1.5 km, hündürlüyü 20-25 m olan təpə formasına malikdir. Vulkan eyni adlı qırışığın şərq periklinalındadır. İri sualtı Bahar-dəniz (Makarov bankası) Bakı şəhərindən 40 km cənub-şərqdə və Qum adasından 29 km cənubda 6 m dərinlikdə yerləşir. Günəşli eyniadlı qırışığın uzaq cənub-şərq periklinalında yerləşir. Brekçiyanın sahəsi 1.8*1.3 km təşkil edir. Çıraq, yüksək hissəsi eyniadlı qırışığın cənub-şərq periklinalında olmaqla, 350 m dərinlikdı yerləşir. Vulkanın üzərində dənizin dərinliyi 106-m-dir. Vulkan qıfabənzər formaya malikdir, çuxur 20 m qalınlıqda müasir çöküntülərlə dolmuşdur. Palçıq vulkanı brekçiyasının sahəsi 2.9*2.0 təşkil edir. Dənizin dərinlikləri cənub və cənub-şərq istiqamətlərdə kəskin artır və 20 metrlik izobat bankadan 5 km cənubdan keçir. Dənizin dibi 25-40 m qalınlıqda qabıqlı müasir lilli çöküntülərlə örtülmüşdür. Bahar-dəniz bankasının yerləşdiyi sahənin geoloji quruluşunda çoxsaylı palçıq vulkanı brekçiyasının təbəqıcikləri olan antropogen və üst pliosenin çöküntüləri iştirak edir. Vulkan eyniadlı qırışığın cənub-qərb qanadı şimal-şərqdəkinə nisbətən daha dikdir. Qirışıq uzununa və eninə qırılmalarla bölünmüşdür. Palçıq vulkanı onun tağ hissəsindən və cənub-qərb qanadından keçən iri uzununa pozulma ilə əlaqədardır. Neft daşlarının son püskürmə də daxil olmaqla 1904-cü ildən başlayaraq bu, 1957-ci ilə qədər püskürüb.

## Həmçinin bax
* Qələndəraxtarma
* Böyük Kənizədağ palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* PALÇIQ VULKANLARI
E.ə. 0-cı illər

**Eramızdan əvvəl 0-cı illər** eramızdan əvvəl 9-cu illə eramızdan əvvəl 1-ci il arasındakı dövr, yəni eramızdan əvvəlki son doqquz ildir. 

Bu, eramızdan əvvəl 0-cı illərdə baş vermiş hadisələrin illərə görə sıralanmış siyahısıdır.

## Hadisələr

### E.ə. 9

* 30 yanvar – "Avqustun sülh altarı" təntənəli şəkildə təqdis olundu.
* Pannoniya İlliriyanın bir hissəsi kimi Roma imperiyasına daxil edildi.
* İmperator Avqustun ögey oğlu olan Desim Klavdi Neron Markomannlara qarşı hərbi kampaniyaya başladı, lakin qısa müddət sonra atdan yıxılaraq öldü.
* Livi Roma tarixini onun təsisindən 9-cu ilə qədər əhatə edən 142 kitabdan ibarət Ab Urbe Condita Libri əsərini təxminən bu dövrdə tamamladı.
* Nəbatilər dövlətində (indiki İordaniya) kral IV Areta hakimiyyətə gəldi

### E.ə. 8

* Marobod Markomannların kralı oldu və Roma İmperiyasının Bohemiyada genişlənməsinə qarşı mübarizə apardı.
* Germanların Xerusk tayfasının başçısının oğlu Armini girov kimi Romaya aparıldı və orada hərbi təhsil aldı.
* İmperator Avqust Roma İmperiyasında əhalinin ikinci siyahıyaalınmasını həyata keçirdi.
* Senatın fərmanı Yuli təqviminin səkkizinci ayı İmperator Avqustun şərəfinə "Avqust" adlandırıldı.

### E.ə. 7

* 7 may – Çin Xan sülaləsinin taxtına İmperator Ay-di çıxdı.
* Avqustun ikinci siyahıyaalınmasının nəticəsinə görə Roma İmperiyasında ümumilikdə 4 233 000 vətəndaş qeydə alıındı. Siyahıyaalınmanın konkret meyarları hələ dəqiq məlum deyil.
* Roma 14 inzibati bölgəyə bölündü.

### E.ə. 6

* Tiberi Rodosa çəkildi və bu İmperator Avqustun narazılığına səbəb oldu. O, bir neçə il sonra, b.e. 4-cü ilində Romaya geri çağırıldı və Avqustun övladlığa götürülmüş oğlu və varisi oldu.

### E.ə. 5

* Mart – Qartal bürcündə mümkün nova ulduzu göründü.
* Təxm. dekabr – Oğlaq bürcündə mümkün supernova hadisəsi qeydə alındı.