open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pterocarya fraxinifolia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
İran, Şimali Qafqaz, Cənubi Qafqaz və Türkiyə üçün endemik növdür. Belçika, Finlandiya, Fransa, Birləşmiş Krallıq, Macarıstan, İtaliya, Polşa, İsveç və Tacikistanda da becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mancuriya qozu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Növün təbii arealı – Mancuriya (Şimali Çin), Uzaq Şərq və Koreya yarımadasıdır. 

## Botaniki xarakteristikası
Mancuriya qozu  yarpağı tökülən, birevli ağac və ya koldur.Hündürlüyü 25-30 m-ə çatan gövdəsi düz, şaxələnmiş və ya enli-yumru, zərif çətirlidir. Qabığı tünd boz, zoğları sarımtıl-qonur tükcüklüdür. Yarpaq saplaqlarının uzunluğu 5-20 sm-dir.Yarpaqları növbəli, mürəkkəb, cüt olmayan, lələkvari, uzunluğu 40-90 sm-dir.Yarpaqcıqları 7-19 ədəd, uzunsov-ellipsvari, uzunluğu 17 sm və eni 2-7 sm-dir. Yarpaq ayası dişli, ucu biz, tükcüklüdür. Çiçəkləri xırda, bircinsli, çiçəkləmə yarpaqları açıldıqdan sonra müşahidə edilir. Erkəkcik çiçəkləri uzun, sallaq sırğalarda, dişicik çiçəkləri 3-10 ədəd olmaqla zoğların uclarında yerləşir. Aprel-mayda çiçəkləyir. Meyvələri çəyirdəkvari, oval, yunan qozuna bənzəyir, ancaq xırda (2,5-7,5 sm) və çox qalın, yaşıl və ya qonur qabıqlıdır. Qozun nüvəsi kiçik ölçülü, yeməlidir. Meyvələri avqust-oktyabrda yetişir. Meyvəyanlığı yaşıl, yetişdikdə qonurlaşan, çox tükcüklü, qozdan asanlıqla ayrılan, vəzicikli-yapışqandır. 250 ilədək yaşayır.

## Ekologiyası
Qışa davamlıdır, -450-dək şaxtalara dözür. İşıqsevəndir, ancaq kölgəli sahələrdə də bitə bilər. Məhsuldar, rütubətli, yumşaq torpaqlara üstünlük verir, torpaq və atmosfer nəmişliyinin çatışmazlığına həssasdır.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda bəzi rayonlarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Mebellərin düzəldilməsində, qozun nüvəsindən qənnadı sənayesində yüksək keyfiyyətli yağın alınması üçün istifadə edilir. Saç boyasının tərkibində istifadə edilə bilər. Qabığı, yarpaqları və meyvələrində taninlər vardır, xalq təbabətində istifadə edilir. Balvericidir.

## Yarımnövləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qara qoz

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Şimali Amerikadır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 45 m, gövdəsinin diametri 180 sm-ə çatan ağacdır. Açıqlıqda bitən ağacların çətiri iri və çadırvaridir. Gövdəsinin qabığı tünd-qəhvəyi rəngdə olub, qeyri-bərabər dərin çatlıdır. Cavan zoğları seyrək tükcüklü, tumurcuğu çılpaqdır, ipəyəoxşar, 4 pulcuqlu, yumurtavari formalıdır. Yarpaqları təklələkvari, 7-12 cüt ovalşəkilli–neştərvari və ya uzunsov-neştərvari yarpaqcıqdan ibarətdir. Yarpaqcığın alt üzü seyrək tükcüklü, üstdən çılpaqdır. Bəzən təpə yarpaqcığı zəif inkişaf edir və tez düşür. Erkəkcikli  sırğaların uzunluğu 6-15 sm-dir. Dişicikli çiçəklərin 3-5-i bir yerdə yerləşir. Meyvəsinin diametri 6 sm, kürəvaridir. Meyvəyanlığı açılmır, quruyub meyvəyə yapışır. Qabığı çətin sınandır. Toxumla, qələmlərlə çoxaldılır. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabr aylarında meyvəsi yetişir.

## Ekologiyası
Tez böyüyən, şaxtaya və quraqlığa davamlı, işıqsevən, torpağa tələbkar ağacdır. 

## Azərbaycanda yayılması
Mədəni şəraitdə Lənkəranda, Gəncədə, Dağlıq Qarabağda, Zaqatalada, Abşeronda az-az hallarda tək-tək və ya kiçik qruplarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür. Gözəl çətirli, iri, dekorativ ağacdır. Mebel istehsalında istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çivırkuy körfəzi

**Çivırkuy körfəzi** () — Baykal gölündə yerləşən sahəsinə görə ikinci böyük körfəz. Körfəzin ərazisi Zabaykal Milli Parkı ərazisində yerləşir.

## Ümumi məlumat
Körfəzin sahəsi 300&nbsp;km²-dir Uzunluğu şimaldan cənuba 28&nbsp;km, eni isə 6,1 – 14&nbsp;km arasında dəyişir.

Körfəz Baykalın şərq sahillərində yerləşir. Svyatoy Nos yarımadası ilə materik arasındadır. Körfəzin girəcəyndə, Malo Suxoy və Verxnee İzqolovne burunları arasında məsafə 14&nbsp;km-dir. Körfəzin şimalına Bolşaya Çivırkuy çayı tökülür. Körfəzin adıda buradan meydana gəlmişdir.   Əvvəllər isə adı Kurbulik olmuşdur. Cənub-qərbdə kişik bir axarla Kiçik Aranqatuy gölünə birləşir. O isə öz növbəsində Böyük Aranqatuyla boğazla əlaqələnir. Gölə axan çaylar bu axarlarla körfəzlə əlaqələnir.

Körfəz dayazdır. Maksimal dərinlik 10 metri keçmir. Bu səbəbdən körfəz asanlıqla qızır (+24&nbsp;°C). Bu ərazi Baykalın ən yüksək temperatur müşahidə edilən ərazisidir. XIX əsrdən etibarən körfəzi dayazıqların və dillərin formalaşması baxımından fərqlənir. Cənub hissəsində, Çivırkuy bərzəxi sahilində Kulinıe bataqlığı yerləşir.

## Yaşayış məntəqələri
Əsas yaşayış məntəqələri körfəzin qərb sahillərində yerləşir — Katun, Kurbulik və Monaxovo. Körfəzin şimal qərbində Bolşoy Çivırkuy çayının mənsəbində tərk edilmiş Çivırkuy qəsəbəsi yerləşir.

## Buxtaları
Sahilləri olduqca parçalıdır. Bu səbəbdən çoxlu buxtaya sahibdir. Zmeyniy buxtasında termal mənbə var. Burada temperatur 38,5-45,5 °С. çatır.Mənbə bir çox xəstəliklərin dərmanıdır. Körfəzə daxil olan buxtalar: Krutaya, Kroxalinnaya, Fertik, Oqnokonskaya, Zmerinaya, Sorojya.

## Tökülən çaylar
Malaya Suxaya, Bolşaya Çivırkuy, Bezimennaya, İstok, Kotuy, Katun, Krestovskaya, Marşalixa, Oqonok, Molodost və başqaları.

## Adaları
Çivırkuy körfəzində yerləşən adalar — Loxmatıy, Baklanıy, Elena, Qolıy, Kovrijka, Pokoyniski Kamen, Belıy Kamen.

## Burunları
Körfəzə daxil olan burunlar:Karkasun, Krutoqubski, İrkan, Katun, Pokoyniki, Osinovski, Kurbulik, Qoryaçinski, Oqnokoyski, Fertik.

## Turizm və balıq ovu

Nəqliyyat yollarından uzaqlığı və coğrafi şəraiti səbəbindən körfəz balıqlarla zəngindir. Burada çay xanısı adi durna baqlığı ovlamaq mümkündür. Balıqların çəkisi bəzən 10 kq çatır. Sənaye həcimli ov isə qadağandır. Balıq ovu ancaq həvəskarlar üçündür. Əraziyə gələn balıqçılar ancaq kiçik cığırlarla və ya çətin ərazilərdə hərəkət edən texnikalarla gələ bilirlər. Burada hansısa tikili inşa etmək qadağandır. Bu səbəbdən bura gələn balıqçılar ya gəldikləri katerlərdə qalır ya da alaçıq qurmalı olurlar.

## İstinadlar
İraq ədəbiyyatı

Osmanlı imperiyasının geridə qalmış əyalətlərindən biri olan İraqda mədəni dirçəliş Misir və Suriyaya nisbətən daha ləng gedirdi. İqtisadi gerilik,  Qərb ölkələri ilə əlaqələrin zəifliyi, ölkəni bürümüş savadsızlıq və cəhalət maarifçilik hərəkatının İraqda zəif olması elm və  mədəniyyətin inkişafında  bir maneə idi.

## Tarixi
XIX əsrin ikinci yarısında İraq Türkiyədən göndərilən valilər tərəfindən idarə olunurdu. Ölkədə cəhalət fanatizm, iqtisadi və mədəni gerilik hökm sürürdü.İraqın ağrılı problemlərindən biri də sünni-şiə məzhəblərinə tapınmış əhali arasındakı arasıkəsilməz savaşlar idi.Digər tərəfdən,XVIII əsrdən başlayaraq vəhhabilər də

## İnkişafı

## Ədəbiyyatı
Əl-Cahiz (776-869)

Əsəri:Kitab əl- Həyəğan ( Heyvanlar kitabı ) 

Əl-Cahiz Ərəb ədəbiyyatının ən böyük nəsr müəlliflərindən biri,satira və elm qarışığı yazılar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Dağıstan kəklikotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqazda təbii halda geniş yayılmışdı.

## Botaniki təsviri
Meyvəsiz sürünən zoğları olan yarımkolcuqdur. Çiçəkli zoğları düz dayanan, hündürlüyü 7-15 sm, sıx, qısa tükcüklüdür. Yarpaqların uzunluğu 6-10 mm, eni 2-3 mm, uzunsov-neştərvari və ya əks-yumurtavaridir. Çox cod, çılpaq, az bilinən nöqtəli vəzicikli, kənarları tükcüklüdür. Yan damarcıqları alt tərəfində üstə çıxandır. Çiçək qrupu başcıqlı, möhkəmdir. Kasacığın uzunluğu 4-5 mm, sıx və qısa tükcüklüdür; yuxarı dişcikləri üçkünc, kənarları tükcüklüdür. Çiçək tacının uzunluğu 7 mm, parlaq çəhrayıdır. İyul aylarında çiçəkləyir, avqust ayında meyvə verir. Təbiətdə əsasən toxum vasitəsi ilə çoxalır.

## Ekologiyası
Orta dağ zolağında, çınqıllı yamaclarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitkisidir, arealı dardır. Şamaxı rayonunda - Kizildərə Astraxan kəndi yaxınlığında bitir. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi tövsiyə edilir.

## İstifadəsi
Dekorativ bitki kimi yaşıllaşdırmada, efir yağlılıq xüsusiyyətinə görə ətriyyatların hazırlanmasında və yeyinti sənayesində ədviyyat kimi geniş istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Versal (şəhər)

**Versal**- Fransanın şəhərlərindən biridir.İvelin departamentinin inzibati və mühüm turizm mərkəzidir.Əhalisi 104 min nəfərdir(1978).Əsası 1624-cü ildə qoyulmuşdur.Fransız dilində "kotan şırımı","yamac döşü" mənasındadır.

## Həmçinin bax
* Fransa şəhərləri
* Fransa qəsrləri

## İstinadlar
Bertrandit

**Bertrandit** — mineral, Be4[(OH)2| Si2O7] 

## Haqqında
Bertrandit - Rombik. Habitus lövhəvari, iynəvari. İkiləşmə {011},{021} üzrə sadə və polisintetik. Ayrılma:{001} mükəmməl, {110}, {010} və {100} üzrə - orta. Aqreqat radial-şüavari, dənəvər. Rəngi rəngsiz, sarı. Parıltısı şüşəli. Sərtliyi 6. Xüsusi çəkisi 2,6. Berillin hesabına əmələ gəlir. Qerderit, turmalinlə birlikdə qranit peqmatitlərində, bəzən kvars damarlarında, qreyzenlərdə və nefelinli peqmatitlərdə. 

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Beydellit

**Beydellit** — gil mineral.

## Haqqında
Beydellit - montmorillonit-nontro­nit seriyasının yüksək alüminiumlu kənar üzvüdür. Ultraəsasi süxurların qə­dim aşınma qabığında tapılır; bentonit gil­lərin əsas hissəsi; nefelinin dəyişmə məhsulu. Növ müx­tə­lif­liyi: ferribeydel­lit, maqneziumbeydellit, manqanbeydellit.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Ərəb ölkələrində buddizm

Buddizm Asiyada meydana gəlmişdir. Dünyada 488 milyon buddist yaşayır. Onlar 2010-cu ildə dünya əhalisinin 7%-ini təşkil edirdilər.

## Tarixi
Buddizmin 2 qolu vardır – Mahayana və Teravada.Bəzi mənbələr onun 3cü qolunun – tibet- qolunu da qeyd edirlər.Əslində isə Tibet qolu Mahayana-ya daxildir və onun ən inkişaf etmiş formalarından biridir.Sorğu və siyahıya almalarda buddizmin hansı qoluna aid olmaq soruşulmur.Mahayana qoluna inananların sayı daha çoxdur – Çin, Yaponiya, Cənubi Koreya, Vyetnam.Teravadaya Tailand, Myanma, Şri-Lanka, Laos, Kambocada geniş yayılıb .
Tibet qolu – Tibet,Nepal, Butan, Monqolustanda yayılıb.2010-cu ilə əsasən Asiya –Sakit okena regionunda 481 milyondan çox buddist yaşayır.Yaxın şərq –şimali afrika regionunda onların sayı təxminən 500000-dir.Ümumiyyətlə buddistlərin təxmini 50%-i Çində yaşayır.Yaxın Şərq və şimali afrika regionunun bir çox ölkələrində buddistlər yaşayır və bəzi buddist icmalarının özlərinin mərkəzləri və ya cəmiyyətləri var.

## Bəhreyn
Bəhreyn Meditasiya Mərkəzi buddizmin Teravada qoluna aiddir.Özünü inkişaf mərkəzidir.Qeyri kommerisya təşkilatıdır və burada meditasiya ilə bağlı seminar və mühazirələr təşkil olunur.Bəhreyndə fəaliyyət göstərən digər mərkəz də Teravada qolu ilə bağlıdır.

## Dubay
Dubayda fəaliyyət göstərən Zen qrupu  Mahayana qoluna inananların əsas icmasıdır.Dubayda yerləşən Beynəlxalq Meditasiya Mərkəzi isə Teravada qoluna sitayiş edənlər üçündür.

## Livan
Livan Buddist Cəmiyyəti proqressiv buddizmin mərkəzlərindın biri sayılır.

ABŞ-nin 2007-ci il Beynəlxalq Dini Azadlıq məruzəsində 8 milyon xarici vətəndaşın Sədiyyə Ərəbistanında yaşadığı qeyd olunur.Onların içərisində həm müsəlman, həm də qeyri müsəlmanlar var.Yaxın şərqə əsasən Şərqi Asiyanın Şri-Lanka, Çin, Vyetnam, Tayvan, Nepal kimi ölkələrindən gəlirlər .

BƏƏ – 200.000

Küveyt - 100.000

Qətər – 45.000 

Bəhreyn – 7000

Livan – 3000-dən çox buddist yaşayır.

## Həmçinin bax
Ərəb ölkələrində ateizm

## İstinadlar
Honkonq İncəsənət Muzeyi

**Honqkonq İncəsənət Muzeyi** (; 香港藝術館) — 1962-ci ildə Honqkonq meriyasının binasında açılıb, 1991-ci ildə isə Çimsaçoy rayonunda onun üçün açılan xüsusi binaya köçüb. Honqkonq Mədəniyyət və İstirahət Nazirliyinin idarəsinə tabedir. Honqkonq parkında yerləşən Çay Qabları Muzeyi də İncəsənət Muzeyinin bir bölməsidir. 

## Muzey haqqında
Muzeyin əsas vəzifəsi çin mədəniyyətinin qorunub saxlanması və yerli ustaların əsərlərinin təşviqidir. 

Muzeyin kolleksiyasında 16 mindən çox incəsənət nümunəsi, onlar arasında Çin və Honqkonq rəssamları, heykəltaraş və xəttatlarının əsərləri və tarixi əhəmiyyət kəsb edən bir çox obyektlər saxlanılır. Daimi sərgilərdən başqa,  beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində muzeydə xarici əsərlərin kolleksiyaları nümayiş olunur. 

Muzey çərşənbə axşamı və Çin Yeni İlinin ilk iki günü istisna olmaqla hər gün ziyarətçilərə açıqdır. İş qrafiki bazar ertəsindən cümə gününə qədər saat 10-dan 18-dək; şənbə, bazar və bayram günlərində saat 10-dan 19-dək; katoliklərin Milad ərəfəsində və Çin Yeni il ərəfəsində saat 10-dan 17-dək.

Muzeyə giriş 10 honqkonq dollarıdır; əlillərə, tələbələrə və 60 yaşına çatmış insanlara - 5 HKD; 20 nəfərdən çox qruplara 30 % güzəşt var. Xüsusi sərgilərə baxmaq üçün əlavə ödəniş verilə bilər.

## Tarixi
1962-ci ildə yaradılıb. 1991-ci ilə qədər Honqkonq merinin binasında Mərkəzi rayonda yerləşirdi. Daha sonra Çimsaçoyda yerləşən Solsberi Road küçəsindəki muzey üçün tikilən xüsusi binaya köçürüldü. 27 yanvar 1984-cü ildə Honqkonq parkında yerləşən bayraq dirəyi olan binada İncəsənət Muzeyinin filialı kimi Çay Qabları Muzeyi açıldı. 

## Yenidənbərpa
2015-ci ildə Reuters agentliyinin versiyasına görə dünyanın ən çirkin binaları sırasında səkkizinci yerdə  olduğu üçün muzey binası fasadının iki illik yenidənbərpası üçün bağlanması planlaşdırılırdı. Bununla yanaşı, muzey sərgi salonlarının azlığından əziyyət çəkdiyinə görə əlavə iki sərgi salonu  və yeni bir mərtəbə tikmək planlaşdırılır. bu vaxt ərzində isə muzey ekspozisiyasını xarici ölkələrdə səyyar sərgilərin keçirilməsini düşünür.

## Qalereya

## İstinadlar

## Qeydlər
* Официальный сайт Гонконгского музея искусств.(çin.)(ing.)
Vasyuqan

**Vasyuqan**- Rusiya Federasiyasının Tomsk vilayətində çay.

## Ümumi məlumat
Ob çayının sol qoludur.Uzunluğu 1082 metrdir.Sahillərində yaşayan Xantı xalqının dilində "çay" mənasındadır.Qərbi Sibirdəki Vasyuqan çökəkliyi də həmin adı daşıyır.
 
## Həmçinin bax
* Ob çayı
* Dnepr çayı 
* Lena çayı
* Volqa çayı

## İstinadlar
İran U-20 milli futbol komandası

**İran U-20 milli futbol komandası** (, həmçinin **İran Under-20**, **İran U-20** və ya **İran Gənclər Komandası** olaraq da bilinir) — İranı AFC U-19 Çempionatı və FİFA U-20 Dünya Kuboku, eləcə də digər 20 yaşdan kiçik beynəlxalq futbol müsabiqələrində təmsil edir və İİRFF tərəfindən idarə olunur.

## Beynəlxalq turnirlərdə iştirakı

### FİFA U-20 Dünya Kuboku

### AFC U-19 Çempionatı

**Penalti vuruşlarında qərarlaşdırılan nokaut oyunlarını simvolikləşdirir.*

***Qırmızı çərçivə rəngi müsabiqənin ev torpağında keçirildiyini simvolikləşdirir.*

## Oyun təqvimi və nəticələr

### Son oyunlar

### Gələcək oyunlar

## Həmçinin bax
* İran milli futbol komandası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
ABŞ Milli Elmlər Akademiyası

**Milli Elmlər Akademiyasi** () — 1863 ildə yaradılmışdır. Vaşinqtondadır. Riyaziyyat; astronomiya fizika; texnika; kimya; geologiya;botanika;zoologiya, fiziologiya; mikrobiologiya; antropologiya; psixologiya; geofizika; biokimya; tətbiqi biologiya;tətbiqi fizika-riyaziyyat elmləri; tibb elmləri, genetika; ictimai, iqtisadi vəsiyasi elmlər və s. bölmələri, həmçininelm və texnikanın müxtəlif problemlərinə dair komitələri var.

## Haqqında
MEA-nın 2000 həqiqi, o cümlədən 200 Nobel mükafatı laureatı, 350 xarici üzvü var (2008). Akademiyanın işinə prezident başda olmaqla 12 nəfərdən ibarət Şura rəhbərlik edir. Prezident və şuranın üzvləri 6 illik müddətə seçilir; prezident 2 dəfədən çox seçilmir. Şuranın qərarları akademiyanın illik yığıncağında təsdiq olunur. Akademiya Ford, Rokfeller və Slounun fondları, Milli elmi fond və digər fondlar tərəfindən maliyyələşdirilir. Xarici ölkələr və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq məqsədilə akademiyanın nəzdində xüsusi şura və komitələr yaradılmışdır. MEA-nın nəşriyyatı və məlumat bürosu var. "Milli Elmlər Akademiyasının əsərləri", "MEA Xəbərləri" jurnallarını, həmçinin elm və texnikanın aktual problemlərinə dair elmi əsər və monoqrafiyalar nəşr edir.

## Qalereya

Beckman Conference Center, National Academies (USA).JPG|Beckman Konfrans Mərkəzi,Milli Elmlər Akademiyası Birləşmiş Ştatlar ətrafında bir çox binanı saxlayır.
Keck Center of the National Academies.JPG|Vaşinqton, Milli Elmlər Akademiyasının Milli Akademiyalar Mərkəzinin Keck Mərkəzini idarə etdiyi bir neçə obyektdən biridir


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* SSRİ Elmlər Akademiyası
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

## Xarici keçidlər
* Resmi sayt
* Marian Koşlan elmlər muzeyi
* Konqres kitabxanası
* Rəqəmsal toplama
Karyagin kəklikotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Kiçik Qafqazda rast gəlinir.

## Botaniki təsviri
Meyvəsiz sürünən zoğları olan yarımkolcuqdur. Çiçəkli zoğları düz dayanan, hündürlüyü 2-5 sm, sıx, qısa tükcüklüdür. Yarpaqları uzunsov-neştərvari və ya əks-yumurtavari, uzunluğu 4-10 mm, eni 2-4 mm-dir. Çox cod, çılpaq, az bilinən nöqtəli vəzicikli, kənarları tükcüklüdür. Yan damarcıqları alt tərəfində üstə çıxandır. Çiçək qrupu başcıqlı, möhkəmdir. Kasacığın uzunluğu 4,5-5(6) mm, sıx və qısa tükcüklüdür. Yuxarı dişcikləri üçkünc, kənarları tükcüklüdür. Çiçək tacının uzunluğu 6-7 mm, parlaq çəhrayıdır. May-iyun aylarında çiçəkləyir, iyul ayında meyvə verir. Təbiətdə əsasən toxum vasitəsi ilə çoxalır.

## Ekologiyası
Daşlı yamaclarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitkisidir, arealı dardır. Qobustanda yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi tövsiyə edilir.

## İstifadəsi
Dərman əhəmiyyətli bitkidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pattani (əyalət)

**Pattani**() — Tailandın cənubunda əyalət. Yala, Narathivat,Sonqkhla əyalətləri ilə qonşudur.Malay yarımadasında yerləşir. Şimalda Siam körfəzinə birləşir.

## Coğrafiyası

## Əhalisi
Pattani—Tailandın 4 əyalətindən biridir. Əhalisi əsasən müsəlman malaylardan ibarətdir.

## İnzibati bölgüsü

Əyalət 12 rayona (amphe), bu rayonlar da öz arasında 115 bölgəyə (*tambon*) və 629 məntəqəyə (*muban*) bölünür:

## Xarici keçidlər
* Pattani province website
Əmcədəli şah

**Nəcmüddövlə Əbülmüzəffər müsləhəddin Məhəmməd Əmcədəli şah**(, ) (d. 1801 – ö. 13 fevral 1847) — IV Aud nəvvabı.

## Həyatı
Əmcədəli şah 1801-ci ildə anadan okmuşdu. 7 may 1842-ci ildə Audun nəvvabı olmuşdu.

Əmcədəli şah 13 fevral 1847-ci ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Əmcədəli şah Məlaikə Əhəd bəyim və Məlikə Kövsər bəyimlə ailə qurmuşdu. Vəcdəli şah, Süleyman Kudr adlı oğlanları vardı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Aud
* Aud nəvvabı

## Xarici keçidlər
* Royal line of Nawabs of Oudh
* National Informatics Centre, Lucknow – Rulers of Awadh 
* NAWABS OF OUDH & THEIR SECULARISM – Dr. B. S. Saxena
* HISTORY OF AWADH (Oudh) a princely State of India by Hameed Akhtar Siddiqui 
* Historic Lucknow By Sidney Hay, Enver Ahmed https://books.google.com/books?id=yc3sqGgXgzkC&pg=PA49&lpg=PA49&dq=%22Amjad+Ali+Shah%22&source=web&ots=58cZNjDgCw&sig=u4CQTNQAKXpxE_72m-h3GhsXZ1I&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=4&ct=result#PPA50,M1
İrakli Abaşidze

**Abaşidze İrakli Vissarionoviç** () — gürcü şairi, Gürcüstan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1960), Gürcüstan SSR Dövlət mükafatı Laureatı (1966), Beynəlxalq Nehru mükafatı laureatı (1966), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1979)..

## Həyatı
İrakli Abaşidzenin əsərləri 1928-ci ildən dövrü mətbuatda nəşr olunmağa başlamışdır. O, 1931-ci ildə Tbilisi Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir və 3 il sonra SSRİ Yazıçılar İttifaqının I qurultayında iştirak etmişdir. O, lavrenti Beriyanın əleyhinə şeir yazdığına görə qısa müddət Stalin repressiyasına məruz qalmış, İslah əmək düşərgəsinə göndərilmişdir. İrakli Abaşidze 1939-cu ildə Ümum-Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının üzvü olmuşdur. İrakli Abaşidze Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur və müharibə illərində hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda bir sıra şeirlər yaratmışdır. O, sonralar "Mnatobi" jurnalının baş redaktoru (1946–1953), Gürcüstan Yazıçılar İttifaqı Rəyasət Heyətinin sədri (1953–1967), Gürcüstan SSR Ali Sovetinin sədri (1971–1990), Gürcüstan Sovet Ensiklopediyasının baş redaktoru (c. 1–12, 1975–1987) olmuşdur. 1960-cı ildə ona Gürcüstan Elmlər Akademiyasının akademiki adı verilmişdir. O, həmçinin 1958-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Livana təcavüzünə qarşı SSRİ-nin kommunist rəhbərliyinin ABŞ və İngiltərə əleyhinə təbliğatının fəal iştirakçısı olmuş və sonralar Xruşovun və Brejnevin səlahiyyətli nümayəndəsi kimi tez-tez həmin ölkərin rəhbərləri ilə aparılan danışıqların iştirakçısı olmuşdur. İrakli Vissarionoviç Abaşidze 1960-cı ildə Yerusəlimdəki Müqəddəs Xaç adlanan gürcü monastırı ekspedisiya təşkil etmiş, bu ekspedisiya zamanı monastırda Şota Rustavelinin freskası aşkar olunmuşdur. O, 1970-ci ildə Gürcüstan Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti vəzifəsinə seçilmişdir. İrakli Abaşidze 14 yanvar 1992-ci ildə, 82 yaşında vəfat etmişdir və dövlət səviyyəsində dəfn olunmuşdur.

## Yaradıcılığı
İrakli Abaşidze "Rustavelinin izi ilə" (1959), "Fələstin, Fələstin" (1963), "Yaxınlaşma" (1966) şeir silsilələrinin müəllifidir. O, bir çox rus və xarici ölkə şairlərinin şairlərinin (A. S. Puşkin, İ. Vazov, X. Botev, V. Mayakovski, K. Çukovski, B. L. Pasternak, A. A. Tarkovski, Y. A. Yevtuşenko, A. P. Mejirov və b.) şeirlərini gürcü dilinə tərcümə etmişdir. Onun poeziyası gürcü mədəniyyətinin vətənpərvərlik dəyərlərinin inkişafına ciddi təsir göstərmişdir. İrakli Abaşidze Gürcüstanda sovet quruluşuna kifayət qədər loyal münasibət bəsləsə də, o, Zviad Qamsaxurdiyanın Gürcüstanın müstəqilliyi uğrunda mübarizəsinin qızğın tərəfdarı olmuşdur.

## Mükafatları
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (22.11.1979)
* 4 Lenin ordeni (17.04.1958; 02.04.1966; 18.12.1969; 22.11.1979)
* II dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni (11.03.1985)
* 2 Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (24.02.1946; 22.12.1959)
* "Xalqlar dostluğu" ordeni (16.11.1984)
* "Şərəf nişanı" ordeni (31.01.1939)
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı (29.08.1960)

## İstinadlar
Hamqyon-Pukto

***Hamqyon-Pukto*** () — inzibati mərkəzi Çxoncin şəhəri olan Koreya Xalq Demokratik Respublikası (Şimali Koreya) vilayəti. Demək olar ki, vilayətin bütün əhalisi koreyalıdır. Viləyətdə Hamqyon dialekti üstünlük təşkil edir. Bu vilayət post-sovet ölkələrində yaşayan ən böyük koreyalı icmasının (Koryo-Saram) tarixi vətənidir. 1895-ci ildən əvvəl köçənlərin çoxu Yukçin regionundan gəlirdi. Daha sonra bunları Kilcu və Myonçxon qəzalarından gələn köçkünlər əvəz etmişdir.

## Coğrafiya
Vilayət şimalda Çin, cənub-qərbdə Hamqyon-Namdo, qərbdə isə Ryanqando ilə həmsərhəddir. Vilayətin şərqində Yapon dənizi yerləşir. Vilayətdə həmçinin Tonhe kosmodromu və Hveryon konsentrasiya düşərgəsi yerləşir. 2004-cü ildə Rason şəhəri vilayətin tərkibinə yenidən girmişdir. 2010-cu ildən bəri Rason şəhəri KXDR-ın birbaşa idarə olunan şəhərlərindən biridir.

Cənubi Koreyada yaşayan Şimali Koreya fərarilərin əksəriyyəti Hamqyon-Pukto vilayətindən gəlir. Buna görə də, vilayət və onun əhalisi Şimali Koreyanın ən yaxşı araşdırılmış mövzularından biridir.

## İnzibati bölgüsü
Hamqyon-Pukto 3 şəhərə və 12 qəzaya bölünmüşdür. Daha sonra bunlar şəhərdən xaric olan ərazilərdə kəndlərə, şəhərdaxili ərazilərdə isə məhəllələrə bölünmüşdür.

### Şəhərlər
* Çxoncin (, inzibati mərkəz) 
* Hveryon ()
* Kimçxek ()

### Qəzalar

## Həmçinin bax
* Çxoncin
* Hveryon
* Kimçxek

## İstinadlar
Barquzin körfəzi

**Barquzin körfəzi** () — Baykal gölündə yerləşən sahəsinə görə ən böyük və ən dərin körfəz. Körfəz Buryatiyanın Barquzin rayonu ərazisində yerləşir. Barquzin çayının töküldüyü ərazi də daxil olmaqla bir hissəsi Zabaykal Milli Parkı ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Körfəzin sahəsi 725 km². Maksimal dərinliyi 1284 metrdir-dir. Körfəz materik daxilinə 29 km daxil olur. Nijne İzqolye və Krestovoy burunları arasında olan hissədə eni 22,8 km dir. Bu burunlar arasında olan sahil xəttinin uzunluğu 90 km qədərdir. Ən enli hissəsi şimaldan cənuba 38 km təşkil edir.

Körfəzə ümumilikdə Baykala tökülən ən böyük çaylardan biri olan Barquzin axır. Cənubdan isə ona Duxovoy çayı tökülür. Svyatoy Nos yarımadasından isə bura Makarova arxı tökülür. Körfəzdə yerləşən burunlar: Nijnee İzqolove, Osinovıy, Çyornıy, Zelyonıy, Bilyutinski, Krestovıy, Buçenkov. Körfəzə daxil olan buxta və körfəzlər: Maksimixa, Krestovaya, Kultuk.

Körfəzin şimal sahilləri hündür və sıldırımlıdır. Şimal-şərq və şərq sahilləri əsasən düzən və alçaqdır. Bu ərazi Cıvırkuy bərzəği və Barquzin çayının mənsəbi olan ərazidir. Burada ərazi bataqlıqlaşmışdır və bataqlıq bitkiləri ilə örtülüdür. Cənub sahilləri isə əsasən Xolodyanka burnu ərazisi dağlıqdır. Burada tayqa meşələri yayılmışdır. Düz sahilində Xolodnyanoçnaya dağı yerləşir. Sahillərində yerləşən silsilələr meşə ilə örtülüdür.

## Turizm
Körfəz sahilində Ust-Barquzin qəsəbəsi və Maksimixa kəndi yerləşir. Onlarda mehmanxanalar vardır.

Sahilində Baykal gölü ərazisində ən uzun çimərlik yerləşir. Çimərlik Barquzin çayının mənsəbindən Svyatoy Nos yarımadasına qədər uzanır. Kultuk körfəzi isə çimmək üçün ən əlverişli yer sayılır. Yayda burada suyun temperaturu +22 °C qədər qalxır.

Svyatoy Nos yarımadasında yerləşən zirvədən (1877 m) Barquzin və Çivırkuy körfəzlərinə əsrarəngiz mənzərə aşılır. Barquzin vadisi bura turistləri və alpinistləri özünə çəlb edir.

Maksimixa kəndinin yaxınlığında Duxovoe gölü yerləşir. Burada yerləşən yamaclar göbələklərlə və giləmeyvələrlə zəngindir. Körfəzin şimalında ekoloji-etnoqrafik "Svetlaya Polyanka" muzey-park yerləşir. Turistlər burada qonaq evlərində qala bilərlər.

Ust-Barquzin və Maksimixa arasında avtomobil yolu mövcudur.

Körfəzdə həvəskar və idman məqsədli balıq ovu həyata keçirlir. Burada Coregonus autumnalis, Thymallus, Siqi kimi balıq1ları ovlamaq mümkündür.

## İstinadlar

## Qalereya

Байкал в районе Максимихи, Бурятия.JPG|Maksimixa buxtası
Баргузинский залив.jpg|Svyotoy Nos burnu
Баргузинский залив сверху.jpg|20 kilometrlik çimərlik xətti
Мягкая Карга.jpg| Myaxkaya Karqa
Катер в Баргузинском заливе.jpg|Körfəz boyunca gəzinti
Светлая Поляна (церковь).jpg|
İsmayıl (ad)

**İsmayıl** — kişi adı.

* İsmayıl — peyğəmbər, İbrahim peyğəmbərin Həcərdən olan oğlu.
* İsmayıl Ağakişiyev — Rusiya alimi; tarix elmləri namizədi;
* **[[İsmayıl İsmayılov]]**
:* İsmayıl İsmayılov (professor) — Texnika elmləri doktoru, Professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2017).
:* İsmayıl İsmayılov (jurnalist) — Əməkdar jurnalist.
:* İsmayıl İsmayılov (nazir müavini) — Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirinin müavini.
* İsmayıl Haqqı Baltacıoğlu —
* İsmayıl Mərziban —
* İsmayıl Safi —
* İsmayıl Şəfiyev —
* İsmayıl Tilivaldi —
* İsmayıl Kazımov —
* İsmayıl Ələkbərov —

## Həmçinin bax
* İsmail (ad)
* İsmayılov
* İsmayılzadə
İsmayıl Ağakişiyev

**İsmayıl Əlövsət oğlu Ağakişiyev** () — Rusiya alimi; tarix elmləri namizədi; M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin dosenti. Rusiya Dövlət Humanitar Universiteti yanında Qafqazşünaslıq Mərkəzinin rəhbəri.

## Həyatı
Ağakişiyev İsmayıl Əlövsət oğlu 1961-ci il oktyabrın 29-da Bakıda anadan olub. 1988-ci ildə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1988–1991-ci illərdə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin humanitar fakültələri nəzdində Vətən tarixi kafedrasında əyani aspiranturada oxuyub. 1991-ci ildə "Hümmət" sosial-demokrat partiyasının yaradılması və fəaliyyəti (1904–1911-ci illər)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.

2005-ci ildən İ. Ağakişiyev postsovet məkanının öyrənilməsi üzrə informasiyaanalitik mərkəzin əməkdaşıdır. "Rusiya–Azərbaycan" adlı xüsusi layihənin rəhbəridir. 2006-cı ildən M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin yaxın xarici ölkələrin tarixi kafedrasında dərs deyir.

İ. Ağakişiyev "Bakı neft sənayesinin tarixi və İkinci neft bumu (XIX əsrin ikinci yarısı – XXI əsrin başlanğıcı)" monoqrafiyasının (2011) müəllifidir. Onun qələminin məhsulları arasında, həmçinin, 50-dən çox elmi iş, o cümlədən "1904–1911-ci illərdə Zaqafqaziyada "Hümmət" ("Birlik") sosial-demokrat partiyasının yaradılması və fəaliyyəti" (1993), "Azərbaycan demokratları və İranda 1905–1911-ci illər inqilabı" (1996), "İkinci Dövlət Duması və azərbaycanlı deputatların fəaliyyəti" (1998), "Birinci Rus İnqilabı illərində azərbaycanlılarla ermənilər arasında çar gizli polisi tərəfindən təşkil edilmiş birinci milli münaqişə və bu münaqişədən çıxış yolları" (1999), "Dünya dinlərinin tarixi" (2005) əsərləri (hamısı rus dilində) var. O, "Azərbaycan tarixi. Ən qədim dövrlərdən 1991-ci ilə qədər" (1991), "Xəzər regionu ölkələrinin neft sənayesinin tarixi (1993–2005-ci illər)" (2011), "Qafqazda geosiyasi proseslər" (2012) tədris kurslarının müəllifidir.

İ. Ağakişiyev "Kavkazskiy Vestnik" layihəsinin təşkilatçılardan biri və baş direktorudur. 2014-cü ildən fəaliyyət göstərən bu analitik informasiya agentliyi Azərbaycanda baş verən proseslər haqqında obyektiv və mötəbər məlumatın çatdırılması üzrə fəal iş aparır.

İ. Ağakişiyev 2014-cü ildən həm də "Şimal-Cənub" politoloji mərkəzin icraçı direktorunun müavini, bu mərkəzin media-layihələrinin rəhbəridir.

İ. Ağakişiyev M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin dosentidir. O, həm Rusiyada, həm də digər ölkələrdə təşkil edilən çoxsaylı elmi konfransların və "dəyirmi masa"ların daimi iştirakçısıdır. Tələbələr üçün azərbaycanşünaslıq kursu aparmaqla, Azərbaycan üzrə mütəxəssislər hazırlayır.

İ. Ağakişiyevin elmi maraqlarının əhatə dairəsi: Azərbaycan tarixi, dinşünaslıq, Azərbaycanın ictimai hərəkatları, Azərbaycanın müasir siyasi tarixi, Xəzər problemi.

## İstinadlar
Aksayçin

[thumb|[Çin və Hindistan arasındakı sərhəd]]
thumb
thumb|400px|Tarim çayı hövzəsi, 2008
thumb|300px
**Aksayçin** (, , , ) — Hindistan, Pakistan və Çin arasında yerləşən sərhəd regionu. Region 42 685&nbsp;km² əraziyə sahibdir (Cammu və Kəşmir ştatının 20 % ərazisi).
De-fakto ərazini Çin idarə edir. Ancaq Hindistan əraziyə iddia edir. Bu ərazi Çin və Hindistan arasında iki əsas ərazi problemindən biridir. İkinci ərazi məsələsi isə Aruanaçal-Pradeş ştatının ərazisidir.

Aksayçin öz növbəsində bir yüksək dağlıq ərazidir. Burada hündürlük 5 min metri keçir. Ərazi səhralıqdan ibarətdir. Coğrafi baxımından Tibet platosunun bir hissəsini təşkil edir. Ərazidə yerli əhali ilə yanaşı heç daimi yaşayışı olan məntəqə belə yoxdur. Yağıntının miqdarı olduqca azdır. Buna səbən əraziyə hava kütlələərinin daxil ola bilməməsidir. 
## Tarix
Tarixən Aksayçin Himalay krallığı olan Ladakxın ərazisinə daxil idi. Onlar buranı XIX əsrə qədər bölgəni idarə etmişlər. 24 mart 1914-cü ildə Dehli ilə tibet arasında anlaşma ilə ərazi Britaniyanın tabeliyinə keçir. Çin Tibetin müstəqilliyini qəbul etmirdi. Bu da öz növbəsindsə 1903—1904-cü illər Britaniya-Çin müharibəsinə səbəb olur. Nəticədə Lxasa ingilislər tərəfindən işğal olunur. XIII Dalay-lama isə Monqolustana qaçmalı olur. Çin siyası dəstək üçün Rusiya imperiyasına müraciət edir. 1911-ci il inqilabından sonra isə onlar müqaviləni tanımaqdan imtina edirlər.

1962-ci il Çin-Hindistan sərdəd müharibəsinə səbəb Çinin Makmaqon xəttinə əsasən mübahisəli olan ərazilərdən yol çəkməsi olur. Hindistan bu ərazini Çinin ərazi bütövlüyü olaraq qəbul etmirdi. Tibetdən Sınsızyan-Uyğurustan ərazisinə gedən yol Aksayçindən keçirdi. Yolun böyük qismi 4000 metr yüksəklikdən keçir.

## Google Earth görə lanşaft modeli
2006-cı ilin iyununda Google Earth xəritəsində Aksayçin vilayətinin modelini aşkarlayırlar. Modelin koordinatı: Aksayçinin landşaftı ilə mənzərənin müqayisəsi əla bir bənzərliyi ortaya qoyur. Model 900 m × 700 m  ölçüsündə olub tikililərə, iri yük maşınları olan anqarlara və postlara sahib bir ərazi idi. Bu ərtazinin hərbi məqsədlər üçün istifadəsi ehtimalı yüksəkdir. Bu hərbi obyektin mövcud potensialı:

- Pilotsuz uçan aparatların təlim poliqonu;

- Kimyəvi və biloji silahların dispersiya sxemlərinin öyrənilməsi;

- Tank poliqonu;

- Klimatoloji tədqiqatlar üçün inşa edilən su toplama hövzəsi.

Yerli rəhbərliyin sözlərinə görə ərazi 1998-1999-ci illərdə inşa edilən tank poliqonudur..

## Mənbə
* Aksayçinin şəkilləri
* The Great China-India Game  
* Aksai Chin: China’s disputed slice of Kashmir
* Conflict in Kashmir: Selected Internet Resources by the Library, University of California, Berkeley, USA
* Фотографии с Google Earth 
## İstinadlar
Günəş günü

**Günəş günü** (, *theyancol*) — Şimali Koreyada dövlət bayramı. Bayram Şimali Koreyada "*Xalqın Günəşi*" tituluna layiq görülən keçmiş prezident Kim İr Senin doğum günü münasibətilə 15 aprel tarixində qeyd olunur. Günəş günü ölkədəki ən əhəmiyyətli bayramdır və Şimali Koreyada Milad bayramıyla bərabər sayılır.

Kim İr Senin 1968-ci ildən bəri rəsmi bayram olduğu doğum günü, ölümündən üç il sonra, 1997-ci ildə *Günəş günü* adlandırıldı.

Hökumət öz vətəndaşlarına daha çox ərzaq və elektrik ilə təmin etməyə çalışır, lakin müvəffəqiyyət həmişə tam qarantiyalı deyil. Xüsusilə uşaqlar, rəhbərləri tərəfindən göstərilən sevgini simvolikləşdirmək üçün konfet və digər hədiyyələr alırlar.

Şənliklər tarixi ilə məhdudlaşmır. Anmalar Kim Çen İrin ad günündə, 16 fevral tarixindən başlayır. Bu bayram Sadiqlik Festivalı adlanır. Günəş gününə yaxın vaxtlarda, aprel ayında keçirilən qeyd etmələr Günəş Festivalı adlanır. Bayram üç günlükdür.

## Arxa plan
Kim İr Sen 15 aprel 1912-ci ildə hal-hazırkı Pxenyan şəhərində anadan olmuşdur. İr Sen həmişə günəşlə əlaqələndirildi və tez-tez "*Xalqın Günəşi*" adlandırılırdı. Kim, İr Sen adını 1930-cu illərdən əvvəl almışdır. İr Sen () Koreya dilində "*Günəşə çevrilmək*" deməkdir.

## Tarixi
Kim İr Senin doğum günü 1968-ci ildən bəri Şimali Koreyada bayram kimi qeyd olunur, lakin 1974-cü ildə dövlət səviyyəli bayram statusu verilmişdir. 8 iyul 1997 tarixində bayram rəsmi olaraq "*Günəş günü*" adlandırıldı. Bu qanun Koreya İşçi Partiyasının Mərkəzi Komitəsi, Mərkəzi Hərbi Komissiyası, Milli Müdafiə Komissiyası, Mərkəzi Xalq Komitəsi və Koreya Xalq Demokratik Respublikasının Administrasiya Şurası tərəfindən qəbul edilmişdir. Həmin tarixdə Kim İr Senin doğum günündən başlayan Şimali Koreya təqvimi də qəbul edilmişdir.

## Sadiqliq Festivalı
16 fevralda Parlayan ulduz günü adlanan oxşar bir bayram keçirilir. Bu bayramda keçmiş lider Kim Çen İrin doğum günü qeyd edilir. Günəş günü və Parlayan ulduz günü arasındakı iki aylıq müddət Sadiqliq Festivalı adlanır.

## Həmçinin bax
* Koreya milli azadlıq günü
* Gül bayramı

## İstinadlar

## Xarici keçdilər
* 
* Günəş günü  Naenara-da
* 2012 əsrin qeyd etmələrindən şəkillər *[[The Atlantic]]*-də
* Şimali Koreyanın raketləri 2017 günəş günü paradında nümayiş olundu
Racput dövrü

**Racput dövrü - ''(sanskrit. राज्पुत)*** (VII-XII əsr) [[Hindistan]]ın orta əsrlərə daxil olduğu Racputların hakimiyyət dövrü. 

Hind mədəniyyətinə [[qızıl]] dövr kimi daxil olan Huptlar dövrü gəlmə adamların yerli əhali ilə birləşməsi nəticəsində yeni etnik toplunun - racputların formalaşmasından sonra süqut etdi. racputların hakimiyyəti möhkəm siyasi mərkəzlərin - şimali Hindistan, Benqaliya, Dekan və uzaq cənub (VII-Xıı əsr) sisteminin yaranmasını təmin etdi.  

***"Racput"**'' - sanskritcə "raca putra" sözbirləşməsindən yaranıb "padşahın oğlu" və ya "racanın oğlu" anlamını verir.  

## Racput dövründə mədəniyyət
Bu dövrlərdə Hindistanda kahin-brahmanlar kastasının hakimiyyəti güclənirdi və onlar özlərini cəmiyyətdə təsdiqləmək üçün incəsənətdən öz dini təlimlərini daha da genişləndirmək üçün istifadəyə can atdılar. Bunun təsiri ilə Hindistanda məbəd memarlığında güclü dəyişiklik hiss olundu. Racputlar dövründə bir neçə baş və əli olan allahların rəmzi obrazlarına daha tez-tez rast gəlmək olur. Ali allahlar olan Brahma, Vişna, Şiva üçlüyü - Trimurti bu qəbildəndir. Hindlilər öz allahlarının fiqurlarına insani sima verirdi. Bir neçə əlin olması simvolik olaraq ayrı-ayrı funksiyaları yerinə yetirən konkret allahları ifadə edir. 

## İstinadlar
Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri

**Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri** () — Osmanlı İmperiyası hakimiyyəti dövründə Gəncə-Qarabağ əyalətində gəlir mənbəələrini müəyyən etmək və vergiləri nizamlı şəkildə toplamaq məqsədilə yaradılmış özündə statistik məlumatları əks etdirən sənəd.

## Haqqında
Osmanlı dövlətinin Gəncə-Qarabağ bölgəsini 1725-ci ildə ələ keçirməsindən sonra vergi yığmaq məqsədilə 1727-ci ildə hazırlanan *"Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri"*ndə Gəncə-Qarabağ əyalətinin kəndlərində nə qədər adamın yaşadığını, onların adı, milli və dini mənsubiyyəti göstərilirdi. Qanunnamə ilə başlayan dəftərdə ərazi-inzibati vahidlərə və onlara tabe olan yaşayış məskənlərinə görə vergi mükəlləfiyyəti daşıyanların adı, atasının adı, ailə vəziyyəti, bəzi hallarda isə, xüsusilə şəhərlilər üçün, peşəsi haqqında məlumat verildikdən sonra əvvəlcə onların əkib-becərdikləri dənli bitkilərdən natural verginin həcmi və ağca ilə dəyəri sonra isə bağ-bostan, arı pətəkləri, işləyən dəyirmanlar, hevyanlar üçün ödənən vergilərin və s. dəyəri yazılırdı.

Hər il əyalətdən illik gəlir barədə verilən məlumatlar dövlət dəftərxanasında yoxlanılır, əgər hər hansı bir səbəbdən çatışmazlıq ortaya çıxardısa, böyük vəzirin sədrliyi ilə iclasları keçirilən Divanın çıxardığı qərara əsasən vəziyyətin yoluna qoyulması haqqında əyalətin bəylərbəyinə *"buyuruldu"*, *"hökm"* və s. göndərilirdi. Səbəb daha ciddi olduğu təqdirdə, məsələyə sultanın özü müdaxilə edərdi.

### Texniki məlumat
İki nüsxə olan bu dəftərlərdən biri aidiyyəti olduğu əyalətdə, digəri isə İstanbulda, dövlət dəftərxanasında saxlanılırdı. Hal-hazırda yeganə nüsxəsi İstanbulda Başbakanlık Arxivində (№ 903) saxlanılır. Ölçüsü 34x12 sm, xətti nəsx, siyaqət və qırma siyaqətdir. 632 səhifəlik bu dəftərin 214, 296, 355, 520, 540-cı səhifələri boşdur. Dəftər Gəncə-Qarabağ əyalətinin böyüklüyünə baxmayaraq digər əyalət dəftərlərinin tərtib olunma müddətinə nisbətən daha qısa bir müddətdə iki il ərzində 1725–1727-ci illər arasında hazırlanmışdır.

1727-ci ildə hazırlanan *"Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri"* Gəncə-Qarabağ əyalətinin inzibati-ərazi bölgüsü haqqında dolğun məlumat verən yeganə sənəddir.

## Yenidən nəşri
Osmanlı arxivlərində saxlanılan bu "Təhrir dəftərləri"nin çapı hazırda Kanadada yaşayan Hüsaməddin Məmmədov Qaramanlı adlı tarixçinin adıyla bağlıdır. *"Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri"* (kiril əlif. "Ҝәнҹә-Гарабағ әјаләтинин муфәссәл дәфтәри") 2000-ci ildə Bakıda "Şuşa" nəşriyyatında *Hüsaməddin Məmmədov Qaramanlı*nın tərcümə və qeydləri ilə nəşr olunub.

## Həmçinin bax
* Gəncə-Qarabağ əyaləti

## İstinadlar
Yuri Dud

**Yuri Dud** (; ) — rusiyalı jurnalist və videobloqqer. *[[Sports.ru]]* nəşrinin baş redaktoru.

## Həyatı
Yuri Dud 1986-cı il oktyabrın 11-də Almaniya Demokratik Respublikasının Potsdam şəhərində anadan olub. Milliyyətcə ukraynalıdır. 1990-cı ildən Rusiyada yaşayır. 2008-ci ildə MDU-nin jurnalistika fakültəsini bitirib. Hal-hazırda Moskvada yaşayır.

11 yaşında "Yunoşeskaya qazeta" üçün məqalələr yazırdı. 13 yaşında "Seqodnya" qəzetində təcrübə keçib. 14 yaşında "İzvestiya" qəzetində ştatdankənar müxbir işləyib. 2003-cü ildə, 16 yaşında ikən qəzetin ştatlı əməkdaşı olub. 2007-ci ildə "PROsport" jurnalında çalışıb. 2011-ci ildən *[[Sports.ru]]* nəşrinin baş redaktorudur.

"Rossiya-2" kanalında "Başla zərbə" və "Matç TV"də "Turun kultu" verilişlərini aparıb.

2011-ci ildə "NTV-Plyus" peyk televiziyasının idman redaksiyasının xüsusi müxbiri və şərhçisi kimi çalışıb.

YouTube-da "vDud" adlı kanalı var. Burada o, tanınmış mədəniyyət, televiziya, internet, biznes və siyasət xadimlərindən müsahibə götürür.

2017-ci ilin mayında Vasili Oblomovun "Nesti xernyu" mahnısının klipində öz rolunda çıxış edib.

## Mükafatları
2016-cı ildə "Turun kultu" proqramından tərəf müqabili olan Yevgeni Savinlə birlikdə "Televizordan olan sima" nominasiyasında "GQ ilin adamı" mükafatının qalibi olub.

2017-ci ildə "Ekrandan olan sima" nominasiyasında "GQ ilin adamı" mükafatının qalibi olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Kolyuçin körfəzi

**Kolyuçin körfəzi** — Çukot dənizində yerləşən sahəsinə görə ikinci ən böyük körfəz. Körfəz Çukot yarımadasının içərilərinə doğru uzanır. İnzibati baxımdan Rusiya Federasiyası, Çukot Muxtar Dairəsi Çukot rayonu ərazisinə daxildir.

## Adı
1793-cü ildə körfəzə *Qraf Bezborodki körfəzi* adı verilir. Bu ad Aleksandr Andreeviç Bezborodkonun şərəfinə adlandırılır. Ancaq ad uzun ömürlü olmur. Bir müddət sonra körfəz yaxınlığında yerləşən Kolyuçin adasının adı ilə adlandırılır.

## Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
Körfəz materik daxilinə 100&nbsp;km məsafədə daxil olur. Dənizdən Belyaka dili ilə ayrılır. Çıxacaqda uzunluğu 2,8&nbsp;km-dir. Maksimal eni isə 37&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 7—14 metr arasında dəyişir. Günlük qabarmalar 0,1 metrdir. Kolyuçin körfəzinin şimal-qərbində Boz qaz adaları yerləşir. Yujnıy adası arxipelaqın ən iri adasıdır. Uzunluğu 12&nbsp;km təşkil edir. Ada qumsaldır və ərazisi düzəndir. Gilli ərazilərdə duzlu göllərdə vardır.

Sahilləri əsasən hündürdür. Daxilində yerləşən Nuteyikvin yarımadası sayəsində Kuetkuyim və İoniveemkuyim körfəzləri əmələ gəlir. Çayların körfəzə töküldüyü yerdə deltalar əmələə gəlmişdir. Sahilə yaxın ərazilərdə termokast göllər belə vardır. Körfəzə tökülən ən uzun çay İoniveem çayıdır. O 150&nbsp;km uzunluğa malikdir.

70&nbsp;km şərqdə isə Neskenpılkin laqunu yerləşir. 
### Dib çöküntüləri
Körfəzin dibi əsasən lil materialları ilə örtülüdür. Çıxacaqda isə qum materialları üstünlük təşkil edir. Qum materiallarının körfəzə yayılmasına qabarma və çəkilmə səbəb olur.

### İqlimi
Körfəz dəniz arktik iqlimə malikdir. Körfəzin buxla örtülməsi oktyabrın ortalarından başlayır. Buzdan tam azad olma ancaq yayın sonuna təsadüf edir. Yanvar ayında orta temoeratur −23&nbsp;°C təşkil edir. Qışda küləklər müşahidə edilir. Yaz mayın ikinci yarısına təsadüf edir. Yayı soyuq və rütubətli olur. İyul ayında orta temperatur +6&nbsp;°C-dir.

## Fauna
Körfəzin akvatoriyası müxtəlif növ balıqlarla zəngindir. Kolyuçin körfəzinin cənub hissəsində kütləvi şəkildə Amerika durnalarının yuva qurduğu ərazi vardır. Burada ördəklər, qara qaqarkaların kütləvi toplaşdığı ərazilə
rdən biridir.

## Gəmi qəzaları
ХХ əsrin əvvəllərində Kyuçinskaya körfəzi sahillətində amerikan «Polar bear» gəmisi qəzaya uğramışdır.

1983-cü ildə körfəzdə «Nina Saqaydak» buzqıran gəmisi torosların arasında əzilərək dənizin dibinə batır. Ekipajın xilası zamaı «Kolya Myaqotin» gəmisidə böyük zərər görür.

## İstinadlar
Ardıcvari arseutobium

## Təbii yayılması
Krım, Qafqaz və Orta Asiyada yayılmışdır, dəniz səviyyəsindən 2000 −2500 m hündürlükdə bitən ardıcların köklərində parazitlik edir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2–20 sm, oduncaqlı, yığcam, buğumlu, çox miqdarda budaqları olan koldur. Çiçəkləri yarpaqların qoltuqlarında tək, bircinsli, ikievlidir. Çiçəkyanlığı 2–3 bölümlü, bu qədər erkəkciklidir. Dişicik çiçəklərin borucuqlu, ikiyə bölünmüş çiçək yanlığı vardır. Sütuncuğu qısa, konusşəkilli, küt dişicik ağızlıdır. Meyvəsi yumurtaşəkilli, yalançı giləmeyvədir. Yarpaqları xırda, cüt, oturaqdır. Giləmeyvəsi yumurtaşəkilli, mavi, ucunda çiçək yanlığının qalıqları vardır, yetişdikdə açılır. Xırda yarpaqları bünövrəsində bitişir. Bitkinin tərkibində saponin, 0,7% alkaloidlər, flavonoidlər, leykoantosianlar, antosianlar vardır. Yarpaqlarda qlükozid mirisetin tapılmışdır. Meyvələrində 34–49% efir yağı, 8–15% ali yağ turşuları vardır.

## Ekologiyası
Daşlı-gilli yamaclarda, qayalarda, dəniz səviyyəsindən 2000 −2500 m hündürlükdə bitən ardıcların köklərində parazitlik edir. Quraqlığa davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazın şərq hissəsində ardıclarda parazitlik edir.

## İstifadəsi
Bitki proteosid xüsusiyyətlərə malikdir. Su infuzoriyalarının məhvinə səbəb olur. Yarpaqların və gövdələrin həlimi əsməcəyə qarşı istifadə edilir. Meyvələrin tozu yaralarda istifadə edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
* Флopa Aзeрбaйджaнa. т.5. 1954; Флopa Kaвkaзa. т.5. 1954;
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
* Azərbaycan flora-sının konspekti. I–III cildlər. 2005; 2006; 2008;
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh.  T. S. Məmmədov
Şəmsi Ruhsar Xatun

**Şəmsi Ruhsar Xatun** () () — Osmanlı imperiyasının 12. padşahı və 91. İslam xəlifəsi III Muradın hasəkilərindən biri.

## Həyatı
Şəmsi Ruhsar Xatunun əsli haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Bəzi mənbələrə görə yunan, bəzilərinə görə isə Qafqaz əsilli zadəgan ailəsinə mənsubdur. Hərəmxana dəftərlərində *Hātun binti Abd-ül-Gaffar* (yəni, Əbdül Qaffaq qızı) olaraq qeyd olunur. Erkən yaşda hərəmxanaya alınaraq III Murada təqdim olunmuş, ardından onun ən sevimli hasəkilərindən biri olmuşdur. Çox keçmədən yeganə qızı Ruqiyə Sultanı dünyaya gətirmişdir.

Saray ənənələrinə görə, yalnız şahzadə anaları hasəki hesab olunurdu. Bu səbəbdən tarixi mənbələrdə və saray dəftərlərində Şəmsi Ruhsar Sultan yox, Xatun rütbəsilə anılır.

1595-ci ildə III Muradın vəfatı, ardından onun Safiyə Sultandan doğulan digər oğlu III Mehmedin taxta çıxması ilə mərhum padşahın bütün hərəmxanası Köhnə Saraya köçürülmüş, ancaq Şəmsi Ruhsar Xatun və qızı sarayda qalmışdır. Bunun səbəbi kimi onun hasəki sultan olmaması və dövlət işləri ilə maraqlanmaması olaraq göstərilir. Bu illərdə xeyriyyə işləri ilə məşğul olan Şəmsi Ruhsar Xatunun Mədinə şəhərindəki Quran oxuyucularına vəqf etdiyi bir külliyyəsinin olduğu bilinir.

Şəmsi Ruhsar Xatun haqqındakı son məlumat isə 1613-cü ildəki ölümü ilə bağlıdır.

*"…Merhum Hazret-i Murad Han tabe serahu evlâd-ı emcadından Rukiye Sultan Hazretlarinin valide-î macideleri olub bundan akdem takdir-î rabbanî birle veda-î âlem-î fânî eden merhum ve mebrure sahibetü'l-hayrat ve'l hasenet ve rağibatü's-sadaqat ve'l-meberrat Şemsiruhsar Hatun ibn Abdülgaffar nam müteveffiyenin…"*

## İstinadlar
Hindistan lagerströmiyası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Bitkinin vətəni Çindir. Yaponiyada və Koreyada da yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 7 m-ə çatan, dağınıq yumurtavari çətirə, çəhrayı rəngli, hamar qabıqlı gövdəyə və budaqlara malik ağac və ya koldur. Yarpaqları ellipsvari, hamar, dərivari, parlaq və əlvan-yaşıl, uzunluğu 4-8 sm, payızda sarımtıl-qırmızı rəng alır. Çiçəkləri iridir, əlvan-çəhrayı, tünd mavi, bəzən ağ rəngdə olub, iri süpürgə çiçək qrupunda toplanmışdır. İyunun sonundan oktyabrın əvvəllərinə qədər kütləvi çiçəkləyir. Bu zaman olduqca dekorativ görünür. Meyvəsi 6 toxumlu yumru qutucuqdur. Hindistan lagerströmiyasını çox vaxt "Hindistan yasəməni" adlandırırlar, ancaq əsl yasəmən və lagerströmiya müxtəlif fəsilələrə və sıralara aiddir. 

## Ekologiyası
Şaxtaya davamlıdır, yayın yüksək hərarətində və quraqlıq dövrlərdə çiçəkləmə azalır.

## Azərbaycanda yayılması
Bakı və Abşeronun yaşıllaqlarında geniş istifadə olunur. 

## İstifadəsi
Dekorativ bitkidir, park tərtibatında istifadə edilir. Cövhəri kosmetik məqsədlərlə tətbiq edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tülpan ağacı

## Təbii yayılması:
Təbii halda Şimali Amerikada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri:
Hündürlüyü 20-30 m, eni 20-24 m, gövdəsinin diametri 50 sm olan, şaxələnmiş, yumru çətirli ağacdır.  Yarpaqların uzunluğu 8-22 sm, eni 6-25 sm-dir. Yarpaqların üstü parlaq yaşıl, payızda isə sarımtıl rəng alır. Tumurcuqları iri, küt, 2 qabıqlıdır. Çiçəkləri ikicinsli, görünüşünə görə tülpanın çiçəklərinə bənzəyir, tək, diametri 3-10 sm, yaşılımtıl-sarıdır. Çiçək yanlığının 9 xırda yarpağı vardır, onlardan üçü üstdə, yumurtavari-neştərvari, yaşılımtıl-ağ, tez tökülən kasayarpaqlı və altı enli-yumurtavari, açıq yaşıl, içəridə ləçəkləri yerləşir. Çiçəkləri zəif xiyar ətirlidir. Erkəkcikləri və dişicikləri sünbülün ətrafında spiral şəklində yerləşir; erkəkcikləri tökülür, dişicikləri isə qanadcıq formasında  olur. Çiçəkləməsi iqlim şəraitindən asılı olaraq apreldən iyuna qədər davam edir. Meyvəsi qozatəhər çıxıntıdan ibarətdir. Bu çıxıntı uzunluğu 4-9 sm olan, dörd hissəli toxumlu, bir və ya iki qanadcıqdan ibarətdir. Bitki 100-200 il yaşayır.

## Ekologiyası:
İşıq və istisevəndir, kölgələnməyə dözür, hər hansı torpaqda bitir, quraqlığa, küləyə və soyuğa davamlıdır, çox nəmişliyi sevmir.

## Azərbaycanda yayılması:
Zaqatala, Gəncə, Bərdə və Xaçmazda təsadüf edilir.

## İstifadəsi:
Çətiri, yarpaqları, çiçəkləri, gövdəsi və meyvələri bitkiyə çox dekorativ görünüş verir. Yaşıllıqlarda istifadə üçün çox yararlıdır. Hətta çiçəkləmədikdə  belə qeyri-adi gözəl yarpaqları ilə seçilir.

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.