open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şuşa Şəhidlər Xiyabanı

**Şuşa Şəhidlər Xiyabanı** — Şuşa şəhərində Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların dəfn olunduğu məzarlıq.

## Tarixi

Mir Faseh qəbiristanlığı ilə Vaqif türbəsinin yaxınlığında yerləşir. Xiyabanda 1991-1992-ci illərdə Şuşanın erməni terrorçularının hücumlarından müdafiə olunması zamanı şəhid olmuş şuşalı gənclər, 26 dekabr 1991-ci ildə Daşaltı yolu üstündə qətlə yetirilmiş Abbasovlar ailəsi, 26 yanvar 1992-ci ildə baş vermiş Daşaltı əməliyyatı zamanı şəhid olmuş şuşalı gənclər, 28.01.1992-ci il tarixdə Şuşa üzərində partladılmış vertolyotda qətlə yetirilmiş mülki azərbaycanlılar və başqaları dəfn edilib. 

Şuşa şəhəri işğal ediləndən sonra xiyaban erməni terrorçuları tərəfindən dağıdılmış, qəbirlə uçurulmuş, cəsədləri qalıqları qəbirlərdən çıxarılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şuşa Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanların siyahısı

## Xarici keçidlər
İbrahim Sarim Paşa

**İbrahim Sarim Paşa** () — Sultan Əbdülməcid səltənətində 3 ay 13 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı
1801-ci ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Atası Ayasofiya türbədarlarından Qazı Hafiz Musa Əfəndidir. İlk təhsilini kiçik yaşlarında atasından almağa başladı. Uşaqlıq illəri ilə bağlı məlumatlar az olub, atasının 1831-ci ilin oktyabrında vəfat etməsi, İsmayıl Ədib və Mehmed Hüsnü adlı 2 qardaşının olduğu bilinir.

Atasından aldığı hüsnxətt dərslərinin ardından divanda kiçik katib olaraq xidmətə başladı. Burada bacarığı və çalışqanlığı ilə rəisülküttab Süleyman Nəcib Əfəndinin diqqətini çəkdi. Qısa zamanda Nəcib Əfəndinin qızı Fatma Xatunla evləndi və onun səyləriylə qısa zamanda önə çıxaraq hacəgan rütbəsinə yüksəldi (oktyabr 1822 və ya sentyabr 1823).

1829-cu ilin aprelində vergi sahəsinə təyin olunan Sarim Əfəndi Çar Rusiyasına səfir təyin olunan Xəlil Rüfət Paşanın xidmətində baş katib vəzifəsinə gətirildi və həmin ilin 9 noyabrında Sankt-Peterburqa yollandı. 

1831-ci ilin martına qədər davam edən bu vəzifəsinin ardından Evkaf nazirliyində kiçik mühasib təyin edildi. Baş katib Mustafa Rəşid bəyin Misir səfəri səbəbilə, 1833-cü ilin yanvarında onun vəzifələrinə vəkillik etdi. 9 may 1834-cü ildə kaptan-ı dəryanın qapı kəndxudalığına təyin edildi.

31 avqust 1853-cü ildə Trabzondan qayıdan Sarim Paşa bir il sonra - 30 avqust 1854-cü ildə çərşənbə günü vəfat etdi. Üsküdardakı Qaracaəhməd məzarlığına dəfn edildi. Ancaq sonralar məzar yeri dağıldığı üçün hal-hazırda məzar yeri bilinmir. Vəfatının ardından xeyli borcu olduğu aşkarlanan Sarim Paşanın mülkiyyətindəki bəzi əmlaklar xanımı Fatma xanım tərəfindən satışa çıxarıldı və borcların bir qismi bu şəkildə bağlandı.

## İstinadlar


## Mənbə
* Ahmed Rifat, Verdü’l-hadâik, Freiburg 1970, s. 40–41, 43.
* Mehmed Süreyyâ, Nuhbetü’l-vekāyi‘, İstanbul 1290, tür.yer.
* Lutfî, *Târih*, II, 403, 426; III, 649; IV, 819; V, 910, 914, 937–938; VI, 1023; VII, 1065, 1100, 1113, 1139, 1156; VIII, 1200, 1215, 1240, 1257, 1259.
* Mehmet Zeki Pakalın, Tanzimat Maliye Nazırları, İstanbul, ts. (Kanaat Kitabevi), I, 80–94.
* Faik Reşit Unat, Osmanlı Sefirleri ve Sefâretnâmeleri (Ankara 1968), Ankara 1992, s. 237.
* Mahmut Goloğlu, Trabzon Tarihi: Fetihten Kurtuluşa Kadar, Ankara 1975, s. 173–174.
* Ali Rıza – Mehmed Galib, Geçen Asırda Devlet Adamlarımız (haz. Fahri Çetin Derin), İstanbul 1977, I, 124, 125.
* Begüm Yavaş, Sadrazam İbrahim Sarim Paşa’nın Hayatı ve Faaliyetleri: 1801–1854 (yüksek lisans tezi, 2012), MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
* Takvîm-i Vekāyi‘, nr. 226, İstanbul 1 Cemâziyelevvel 1257.
* Cerîde-i Havâdis, nr. 66, İstanbul 12 Zilkade 1257.
* Ahmed Refik, "1253 Senesinde Kavalalı Mehmed Ali Paşa ile Bir Mülâkat", *TTEM*, XVI/15 (92) (1926), s. 133.
Əhməd Rəşid Əfəndi

**Əhməd Rəşid Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* Cevdet, *Târih*, XII, 56, 83.
* *Devhatü’l-meşâyih*, s. 127–128.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 586–587.
Keti Eder

**Keti Eder** — Amerikalı fəal və sosial sahibkar, 50 Miles More, Kids Tales və The Future Coalition sosial layihələrinin təsisçisi və rəhbəri, sonuncunun icraçı direktoru.

2019-cu ilin dekabr ayında Eder Forbes 30 Under 30 Hüquq və Siyasət siyahısına daxil edilir.
## Bioqrafiya
Eder Viskonsin ştatının Milouki şəhərində anadan olub və böyüyüb. Keti 2018-ci ildə Şorewud Liseyini bitirib və 2020-ci ilin payızında Stenford Universitetinə daxil olub. Ailədə beş uşağın ən kiçiyidir.

## Fəaliyyəti
### Uşaq nağılları
Keti 13 yaşında olanda “Kids Tales” (“Uşaq nağılları”) qeyri-kommersiya təşkilatını təsis edir. Təşkilatın məqsədi məktəbdən kənar heç vaxt yazmamış uşaqlar üçün yaradıcı yazı seminarları keçirməkdir. Kids Tales seminarı zamanı uşaqlar hekayə yazır, daha sonra antologiya kimi real kitabda nəşr olunur. Kids Tales seminarlarında doqquz ölkədən 1500 uşaq iştirak edir. Kids Tales 400-dən çox yeniyetmə müəllimi cəlb etmiş və 90 antologiya nəşr etdirmişdir.

## Future Coalition
Keti ölkə daxilində digər gənclər təşkilatları ilə 50 Miles More ittifaqının qurulması ilə bağlı danışıqlar apara bilir. Nəticədə gələcəyi daha yaxşı və təhlükəsiz etmək məqsədi ilə gənclər təşkilatları üçün milli şəbəkə və icma olan Future Coalitionı qurulur. Future Coalition fikir mübadiləsi aparmaq üçün Amerika Birləşmiş Ştatlarında gənclər təşkilatlarını və gənclər liderlərini bir araya gətirir. The Future Coalition 2018-ci ilin sentyabr ayında Walkout to Vote səsvermə kampaniyasına başlayır. Ölkə üzrə 500-dən çox məktəbdə şagirdlər sinif otağını tərk edərək səsverməyə gəlir.
## Tanınma və mükafatlar

Diller Tikkun Olam mükafatı.
Three Dot Dash — Global Social Entrepreneurship Incubator — Just Peace Summit.

## İstinadlar
Kampu-Qrandi

**Kampu-Qrandi** – mərkəzi-qərb bölgəsində yerləşən və Boliviya və Paraqvay ilə həmsərhəd olan Braziliyanın Mato Grosso do Sul əyalətinin paytaxtı. Sao Paulo və ya Minas Geraisdən Mato Qrossoya doğru quru yolu ilə getmək məcburi yol idi.

## Təhsil
* Rui Barboza Dövlət Məktəbi

## İstinadlar
Çərkəz Xəlil Əfəndi

**Çərkəz Xəlil Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Mənbə
* Vakfiye, Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 3847/4, vr. 30a-b.
* Şânîzâde, *Târih*, III, 207; IV, 196–198.
* Hızır İlyas, Târîh-i Enderûn, İstanbul 1276, s. 203–206.
* Atâ Bey, *Târih*, II, 184–186.
* Cevdet, *Târih*, XI, 127–128, 205–206.
* *Sicill-i Osmânî*, II, 304.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 582.
Rəşid Mehmed Paşa

**Rəşid Mehmed Paşa** () — II Mahmud səltənətində 4 il 20 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Mənbə
* Sahaflar Şeyhizâde Esad Efendi, Târih (haz. Ziya Yılmazer), İstanbul 2000, tür.yer.
* J. M. Bastelberger, Die Militärischen Reformen unter Mahmud II., Dem Retter des Osmanischen Reiches, Gotha 1874, tür.yer.
* Ahmed Rifat, Verdü’l-hadâik, Freiburg 1970, s. 30–34.
* Cevdet, *Târih*, X, 148.
* Lutfî, Târih (haz. Ahmet Hezarfen – Yücel Demirel), İstanbul 1999, I–VIII, tür.yer.
* Kâmil Paşa, Târîh-i Siyâsî-i Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye, İstanbul 1327, III, 135–137.
* *Sicill-i Osmânî*, II, 391–392.
* Şinasi Altundağ, Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı: Mısır Meselesi 1831–1841, Ankara 1945.
* Ahmet Cevat Eren, Mahmud II. Zamanında Bosna-Hersek, İstanbul 1965, s. 116–124, 133, 135–136.
* Danişmend, *Kronoloji2*, V, 74.
* Muhammed H. Kutluoğlu, The Egyptian Question (1831–1841), İstanbul 1998, s. 77, 80–81, 84, 90, 92, 112, 116–117, 119–120.
* Mustafa L. Bilge, "Mustafa Paşa, Buşatlı", *DİA*, XXXI, 344–345.

## İstinadlar
İyun deportasiyası

**İyun deportasiyası** (, , ) — Sovet İttifaqı tərəfindən 1940–1941-ci illərdə işğal olunmuş Baltikyanı ölkələr, işğal olunmuş Polşa (əsasən indiki Qərbi Belarusiya və Qərbi Ukrayna) və Moldaviyadan on minlərlə insanın kütləvi deportasiyası.

Bu kütləvi deportasiya SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarı Lavrenti Beriyanın baş icraçı olmaqla NKVD və DTK -nın müəyyən etdiyi göstərişlərə əsasən təşkil edilib. Çox məxfi əməliyyatın rəsmi adı “Sosial yad elementlərin Baltikyanı respublikalardan, Qərbi Ukraynadan, Qərbi Belarusiyadan və Moldovadan çıxarılması haqqında Qətnamə” idi. “*Militsya*” adlanan sovet polisi həbsləri yerli Kommunist Partiyası üzvlərinin əməkdaşlığı ilə həyata keçirib. 

## Deportasiyalar
Deportasiya 1941-ci il mayın 22-dən iyunun 20-dək, faşist Almaniyasının Sovet İttifaqına hücum etməsindən əvvəl baş verdi. Lakin deportasiyaların məqsədi almanların hücumuna hazırlıq zamanı təhlükəsizliyi gücləndirmək deyil, sovet hökumətinin siyasi əleyhdarlarını uzaqlaşdırmaq idi. 

Deportasiya Baltikyanı dövlətlərin, Bessarabiyanın və Şimali Bukovinanın işğalından və ilhaqından bir il sonra baş verdi və “antisovet elementləri” – keçmiş siyasətçilər, polislər, varlı sənayeçilər və torpaq sahibləri və s. hədəf alındı. İşğal olunmuş Polşada bu, kütləvi deportasiyaların dördüncü dalğası idi  və "əks-inqilabçı" Ukrayna Millətçiləri Təşkilatına qarşı mübarizə üçün nəzərdə tutulmuşdu. 

Deportasiya proseduru Serov təlimatları adlanan İvan Serov tərəfindən təsdiq edilmişdi. İnsanlar mühakimə olunmadan deportasiya edildi.  Kişilər ümumiyyətlə həbs olunurdu və onların əksəriyyəti Sibir əsir düşərgələrində ölürdü (bax: Qulaq); qadınlar və uşaqlar Omsk və Novosibirsk vilayətlərində, Krasnoyarsk və Altay diyarlarında və Qazaxıstanda məcburi məskunlaşmalara  köçürüldülər.  Estoniyadan deportasiya edilənlər arasında ölüm nisbəti 60% səviyyəsində təxmin edilir. 

## Deportasiya edilənlərin sayı
Deportasiya edilənlərin sayına aşağıdakılar daxildir:

## Mediada

İyun deportasiyası 2010-cu illərdən bir neçə Baltik filminin mövzusu olub. 2013-cü ildə Litva istehsalı *olan "Ekskursionist* " filmi düşərgəsindən qaçan 10 yaşlı qızın təsviri vasitəsilə hadisələri dramatikləşdirdi. Estoniyanın 2014 *-cü ildə “Kəsmə* küləkdə” filmi Sibirə deportasiya edilmiş bir qadının xatirələrinə əsaslanan esse filmidir və ağ-qara lentə alınmış səhnələşdirilmiş canlı tablolar vasitəsilə danışılır. Estoniyalı Ülo Pikkov da 2012-ci ildə çəkilmiş *Bədən Yaddaşı* ( *Kehamälu* ) qısametrajlı cizgi filmindəki hadisələrə müraciət etdi. Latviyanın “ *The Chronicles of Melanie* ” filmi 2016-cı ildə işıq üzü görüb və eynilə *“Kəsmə külək”* kimi, deportasiyanı yaşayan bir qadının xatirələrinə əsaslanır, lakin daha ənənəvi dramatik şəkildə izah edilir. 

## Həmçinin bax

* SSRİ-də məcburi köçürülmələr
* Çeçenlərin və inquşların deportasiyası
* Axısqa türklərinin deportasiyası
* Krım tatarlarının deportasiyası
* Kalmıkların deportasiyası

## İstinadlar
Mərkəzi Hərbi Hava Qüvvələri Muzeyindəki təyyarələrin siyahısı

Aşağıda, Moskvadakı, Rusiya Federasiyası Hərbi Hava Qüvvələri Muzeyində olan təyyarələrin siyahısı göstərilmişdir .

## Təyyarələrin siyahısı

* Aero L-29 *390418*
* Antonov An-8 *9340504*
* Antonov An-10A *CCCP-11213*
* Antonov An-12 *8900203*
* Antonov An-14
* Antonov An-22 *00340209*
* Antonov An-24 *47300903*
* Bartini Beriev VVA-14
* Bell P-63 Kingcobra
* Bereznyak-Isayev BI-1 – replica
* Beriev Be-12 *5600302*
* Beriev Be-32 *CCCP-67209*
* Douglas A-20G Havoc *43-10052*
* Ilyushin DB-3 *891311*
* Ilyushin Il-2 *301060*
* Ilyushin Il-10M
* Ilyushin Il-12 *30218*
* Ilyushin Il-18 *181002702*
* Ilyushin Il-28 *53005771*
* Ilyushin Il-62 *CCCP-86670*
* Ilyushin Il-76M *CCCP-86047*
* Kamov Ka-25 *5910203*
* Lavochkin La-7
* Lavochkin La-15
* Lavochkin La-250 *1250004*
* Lisunov Li-2 *18418809*
* Lisunov Li-2 *CCCP-93914*
* Mikoyan-Gurevich MiG-9
* Mikoyan-Gurevich MiG-17F
Mikoyan-Gurevich MiG-19P *62210104*
* Mikoyan-Gurevich MiG-21bis *N75021148*
* Mikoyan-Gurevich MiG-21I *N010103*
* Mikoyan-Gurevich MiG-21PFS *N95210102*
* Mikoyan-Gurevich MiG-23
* Mikoyan-Gurevich MiG-25PD
* Mikoyan-Gurevich MiG-25R
* Mikoyan-Gurevich MiG-29 *0390502020*
* Mikoyan-Gurevich MiG-29 *2960710039*
* Mikoyan-Gurevich MiG-29 *2960718121*
* Mikoyan-Gurevich MiG-31 *N69700102176*
* Mikoyan-Gurevich MiG-31 *N69700106125*
* Mikoyan-Gurevich MiG-105
* Mil Mi-1
* Mil Mi-2 *528230063*
* Mil Mi-4 *1104*
* Mil Mi-6VKP
* Mil Mi-6 *966839018*
* Mil Mi-6
* Mil Mi-8 *00604*
* Mil Mi-8T *9743470*
* Mil Mi-10 *8680604K*
* Mil Mi-12
* Mil Mi-24A *2201201*
* Mil Mi-24V *3532424015897*
* Mil Mi-26 *34001212102*
* Myasishchev M-4 (Myasishchev 3M)
* Myasishchev M-17
* Myasishchev M-50
* North American B-25 Mitchell
* Piasecki H-21 (Piasecki Model 44)
* Polikarpov Po-2
* Polikarpov R-5
* PZL M-15 Belphegor
* Sukhoi Su-2 – replica
* Sukhoi Su-7B
* Sukhoi Su-9
* Sukhoi Su-11
* Sukhoi Su-15
* Sukhoi Su-17 *9024*
* Sukhoi Su-17M3 *22301*
* Sukhoi Su-17M4
* Sukhoi Su-17UM3 *63002*
* Sukhoi Su-24 *0515304*
* Sukhoi Su-25
* Sukhoi Su-27
* Sukhoi T-4
* Tupolev ANT-25 – replica
* Tupolev Tu-2
* Tupolev Tu-4 *280503*
* Tupolev Tu-16K *4201004*
* Tupolev Tu-16R *1880302*
* Tupolev Tu-22
* Tupolev Tu-22M
* Tupolev Tu-95
* Tupolev Tu-104
* Tupolev Tu-128
* Tupolev Tu-144 *CCCP-77106*
* Yakovlev Yak-9 (Yakovlev Yak-9U) *0257*
* Yakovlev Yak-11
* Yakovlev Yak-12 (Yakovlev Yak-12R)
* Yakovlev Yak-17
* Yakovlev Yak-18
* Yakovlev Yak-18
* Yakovlev Yak-18PM
* Yakovlev Yak-18T
* Yakovlev Yak-23
* Yakovlev Yak-24 *27203310*
* Yakovlev Yak-25
* Yakovlev Yak-25RV
* Yakovlev Yak-27 (Yakovlev Yak-27R) *0703*
* Yakovlev Yak-28 (Yakovlev Yak-28L)
* Yakovlev Yak-36
* Yakovlev Yak-38
* Yakovlev Yak-40 *CCCP-87490*
* Yakovlev Yak-42 *CCCP-42302*
* Yakovlev Yak-50 (1975) (Yakovlev Yak-50)
* Yakovlev Yak-52 *780102*
* Yakovlev Yak-141

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi

**Sovet Ordusu Muzeyi** kimi də tanınan Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi (rus: Центральный Музей Вооруженных сил) Rusiyada, Moskvanın şimalında, Qırmızı Ordu Teatrının yaxınlığında yerləşir.

## Tarixi

Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının və Qırmızı Ordunun hərbi vəziyyətini göstərən ilk ekspozisiya Moskvada bugünkü Dövlət Universal Mağazasının binasında təşkil edilmiş və 25 may 1919-cu ildə Vladimir Lenin tərəfindən açılışı həyata keçirilmişdir.

## Eksponatlar

Muzey öz tarixi ərzində sovet dövrünün ən görkəmli və mühüm hərbi qalıqlarını cəmləməyə, hərbi keçmişinin qeydiyyatını yaratmağa müvəffəq olmuşdur.

Böyük Vətən Müharibəsi bölməsinin bir hissəsi Sovet İttifaqının Qərb Cəbhəsindəki müttəfiqlərinə həsr edilmişdir. Almaniyanın iki cəbhə arasında əzilməsini əks etdirən sovet təbliğat plakatlarının nümunələri və Müttəfiqlərin Normandiyadan Almaniyaya doğru irəliləməsinin xəritələri nümayiş etdirilir. Britaniya və Amerika istehsalı olan atıcı silahlar və uniformalar nümayiş etdirilir.  Həqiqi ölçülü bir diorama, Omaha çimərliyinin divar ölçüsündəki bir şəklinin qarşısında bir səhra topunu çəkən bir Jeep maşınını göstərir. Şəkil, Ən Uzun Gün (1962) filmində göstərildiyi kimi Omaha çimərliyini göstərir, lakin  1944-cü ilin iyun ayındakı Omaha çimərliyinə aid deyildir.

Son zallarda Sovet Ordusu və Hərbi Dəniz Qüvvələrinin müharibədən sonrakı və müasir inkişafları nümayiş etdirilir, Soyuq müharibə bölməsində Gary Pauers tərəfindən idarə olunan U-2 casus təyyarəsinin qalıqları və Sovet qüvvələrinin Soyuq Müharibədə iştirakı göstərilir. Sovet qoşunlarının Əfqanıstandakı  iştirakına və Çeçenistandakı son döyüş əməliyyatlarına xüsusi zal həsr olunmuşdur.

## Filialları

Muzeyin filialları kimi bir sıra başqa yerlərdə də fəaliyyət göstərən bölmələri mövcuddur:

*G.K. Jukova Kabinet Muzeyi
*Mərkəzi Hava Qüvvələri Muzeyi
*Strateji Raket Qüvvələri Muzeyi
*Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələri Muzeyi
*Hava Tarixi Muzeyi
*Hərbi Uniforma Tarixi Muzeyi
*Stalinin Bunkeri Muzeyi

## Həmçinin bax

Ryazan Uzunmənzilli Aviasiya Muzeyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Diorama

**Diorama** — real və ya uydurma hadisənin, anın və ya hekayənin işıq oyunlarının köməyi ilə üçölçülü modelləşdirilməsidir. Sərgi məqsədləri üçün hazırlanmış böyük üçölçülü rəsm kimi də müəyyən edilə bilər.

Başqa dillərdə eyni qarşılığı olan bu söz azərbaycan dilində bəzən diyorama kimi də yazılır. Sözün mənşəyi fransızcadır və bu dildə 1823-cü ildən istifadə olunmağa başlanmışdır. Fransız dilinə yunan dilindən daxil olan "içəridən" mənası verən dia kəlməsi ilə "görmək" mənasını verən orama ("panoram"da olduğu kimi) sözlərinin birləşməsindən əmələ gələn dioramanın sinonimləri siklorama və panoramdır.

Adətən muzeylər və ya sərgilər üçün sifariş edilən dioramalar real ölçülərdə hazırlana və ya müəyyən miqyasda kiçildilə bilər. Bir hadisə və ya məqamın canlandırılması əsas məqsəd olduğu üçün, müəyyən bir kompozisiya yaratmaq üçün dioramalarda birdən çox obyekt yerləşdirilir. Muzey və sərgilərdən başqa model ustaları və maket ustaları da hobbi kimi dioramalarla məşğul olurlar.

Bugünkü istifadədə yuxarıdakı mənaları daşıyan diorama XIX əsrdə bəzi səyyar teatr avadanlıqlarını təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir.

## Qalereya

Fayl:FLMM - barracks diorama.jpg
Fayl:Castle Rock - 009.jpg
Fayl:Diorama Biologiska museet Stockholm.jpg
Fayl:Xmas fatni1.JPG
Fayl:Tropenmuseum Royal Tropical Institute Objectnumber A-6371c Diorama van een Du feest.jpg
Fayl:Grüningen - Ortsmuseum IMG 7599.JPG
Fayl:Albertosaurus.jpg
Fayl:Model Railroad Club of Toronto-veggiefrog.jpg
Fayl:Mardin stone houses 02148.jpg
Fayl:Miniaturk Mausoleum at Halicarnassus.jpg
Fayl:German Juno-Beach Model.jpg
Fayl:Gorriemuseumapalachicola inside2.jpg
Fayl:Puppenkaufladen Hutgeschäft.jpg
Fayl:Dioramas_in_Tel_Aviv_Israel.jpg


## İstinadlar
 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* Dioramas Muzeul National de Istorie Naturala Grigore Antipa 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*R. D. Wood's Essays on the early history of photography and the Diorama
*The world's largest collection of antique sailing ship dioramas
*World War II Dioramas in 1:35 scale
Frensis Geri Pauers

Francis Gary Powers  1960-cı ilin mayında Sovet torpaqları üzərində vurulan Lockheed U-2 casus təyyarəsinin pilotu olmuşdur.

## Həyatı

Pauers Cenkins Kentukki ştatında anadan olub, lakin Virciniya-Kentukki sərhədində yerləşən Virciniya ştatının Pound şəhərində böyüyüb. Koreya müharibəsində də iştirak edən Pauers daha sonra MKİ-də işə başlayıb.

## U-2 hadisəsi

Tarixlər 1 may 1960-cı ili göstərdiyi zaman , cəmi 27 missiya uçuşu etmiş mülki MKİ pilotu Frensis Qari Pauers Sverdlovsk və Plesetsk ballistik raket sınaq mərkəzlərinin casus fotoşəkillərini çəkmək üçün Pişəvərdən havaya qalxır. Pauers Sverdlovsk ətrafında uçarkən ətrafında bəzi partlayışlar eşidir. Pauers yerdən atılan raketlərin təyyarəyə çata bilməyəcəyini düşünürdü, lakin Pilot Pauers tezliklə səhv etdiyini başa düşür. Sovetlərin yeni hazırladığı SA-2 yüksək hündürlüklü raketlərindən ikisi U-2-nin qanadını vura bilir. Pauers katapult oturacağından istifadə edərək təyyarəsini tərk etməli olur. Rus kəndlərindən birində yerə enən pilotu kənd sakinləri sovet hakimiyyətinə təhvil verirlər.

Təyyarə qəzaya uğradıqdan sonra ABŞ rəsmiləri Sovet İttifaqı üzərində uçan Amerika meteoroloji təyyarəsinin itdiyini açıqlayır. Lakin ABŞ rəsmiləri təyyarənin pilotunun sağ olmasından və təyyarənin çox zərər görmədən sovetlərin əlinə keçməsindən xəbərsiz idi. Hadisədən sonra 1960-cı il mayın 5-də açıqlama verən Xruşşov sovetlərə qarşı olan bu düşmən münasibətin cavabsız qalmayacağını bütün dünyaya bəyan etdi. Daha sonra dünya ictimaiyyəti pilotun sağ-salamat ələ keçirildiyini öyrəndiyi üçün ABŞ Sovetlər üzərində casus uçuşlarını qəbul etməli oldu.

Frensis Qari Pauers Sovet İttifaqında mühakimə olunmuş və 10 il həbs cəzasına məhkum edilmişdir. Pauers Stalinin oğlu kimi görkəmli cinayətkarların saxlandığı Moskva vilayətinin şərqindəki Vladimir şəhərindəki Vladimirski həbsxanasında qaldı. İki il sonra o, Şərqi Almaniyada KQB casusu Rudolf Abel ilə mübadilə edilmiş və ABŞ-yə qayıtmışdır. U-2-lərlə bağlı heç bir sirr açmasa da, Amerikada Pauersi kifayət qədər soyuq qarşılamışdırlar. Pauersin tənqid edilməsinin ən mühüm səbəblərindən biri odur ki, o, təyyarə qəzaya uğrayandan sonra intihar etməyib və sovetlərə təslim olunmağa müqavimət göstərməyib. Pauers ölkəsinə qayıtdıqdan sonra Lockheed Pauersi yenidən işə götürmüşdür. 1970-ci ilə qədər U-2-lərdə sınaq uçuşları edən Pauers 1977-ci ildə özünün sürmüş olduğu helikopterinin qəzaya uğraması nəticəsində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Desmond D'Sa

**Desmond D'Sa** () — Cənubi Afrikadan olan ekoloq. 2014-cü ildə Goldman Ətraf Mühitin Mühafizəsi mükafatını alır. Desmond 25 ildən artıqdır ki, Durbanın cənubunda ekoloji təhlükəsizliyə ciddi ziyan vuran əsas neft emalı zavodları ilə mübarizə aparır və onları təqib edir.
## Fəaliyyəti
O, Durbanda (Cənubi Afrika) ekoloji ədalət hüququ üçün yaşıl fəzalara girişin təşkili və ətraf mühitin çirklənməsinə qarşı etiraz aksiyaları təşkil etdikdən sonra tanınır. Şəhərin ətrafındakı ərazi "Xərçəng xiyabanı" kimi tanınır, çünki ərazidə 300-dən çox sənaye müəssisəsi yerləşir[5]. Bu problemlə mübarizə aparmaq üçün o, Durban Cənubi İcmasının Ekoloji Alyansını qurur. Bu icma çirklənmə ilə mübarizədə və Durban limanının genişlənməsinin qarşısının alınmasında uğur qazanmışdır.

2011-ci ildə təbliğat fəaliyyəti üçün onun evinə yanğın bombası atılır. O, aparteid dövründə böyüyür və ona qarşı mübarizə aparmaqla yanaşı, ekoloji və sosial ədalət məsələləri ilə də məşğul olmağa başlayır.

2015-ci ildəki işinə görə Durban Texnologiya Universitetinin fəxri doktoru dərəcəsi alır.
## İstinadlar
Katarina Lorenso

**Katarina Lorenso** () — Salvadordan olan braziliyalı iqlim fəalı.
## Erkən həyat
Katarinanın nənə və babası ətraf mühitin müdafiəsi üzrə fəallar olmuşdur. O, çayları və meşələri qorumaq üçün tətillərdə iştirak edərək böyüyür, həmçinin sörfinqdən həzz alırdı.
## Fəaliyyəti
23 sentyabr 2019-cu ildə o və Qreta Tunberq, Aleksandriya Villasenor, Ayaha Melitafa və Karl Smit də daxil olmaqla digər 15 uşaq hökumətin iqlim böhranı ilə bağlı fəaliyyətsizliyinə etiraz olaraq BMT-nin Uşaq Hüquqları Komitəsinə şikayət edir. Xüsusilə şikayətdə beş ölkənin, yəni Argentina, Braziliya, Fransa, Almaniya və Türkiyənin Paris Sazişindən irəli gələn öhdəliklərini yerinə yetirmədiyi iddia edilir.

O, bu yaxınlarda beynəlxalq gənclərin ətraf mühit hərəkatı olan Greenkingdoma qoşulub və burada hərəkatın Braziliya bölməsinin koordinatoru kimi işləyir. İndi o, gənclər hərəkatının banisi olan Hindistandan olan 14 yaşlı ekoloq və iqlim dəyişikliyi fəalı Samir Yasin ilə birgə fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Bruno Rodriqes

**Bruno Rodriqes** — Argentinalı iqlim fəalıdır. Argentinada "Gələcək üçün cümə günləri" hərəkatının lideridir.

O, 2019-cu ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Gənclər İqlim Sammitində nümayəndə olub. O, İşçi Partiyası və Amnesty International ilə əməkdaşlıq etmişdir. 2021-ci ildə IPCC Altıncı Qiymətləndirmə Hesabatı əsasında namizədlərə açıq məktub kampaniyası təşkil edir.
## İstinadlar
Mapuçe dili

**Mapuçe dili** və ya **Araukan dili**  — Araukanlar tərəfindən danışılan dil.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Qvido Adler

**Qvido Adler** (; ) — Avstriya musiqi tarixçisi. Müasir Avropa musiqişünaslığının banilərindən biri. İşlərinə musiqi tarixinin metodologiyası, musiqi üslubları nəzəriyyəsi, estetika üzrə materiallar aiddir. O, "musiqişünaslıq" (Musikwissenschaft) terminini təqdim etmiş və müasir dövrdə ilk dəfə olaraq bu konsepsiyanı əsaslandırmışdır.

## Əsərləri
Avstriya və dünya musiqi tarixinə dair əsərlərin müəllifi olmuş Qvido Adler tarixi və sistemli musiqişünaslığı ilk dəfə fərqləndirənlərdən biri olmuşdur. O, Qustav Malerin ilk bioqrafı olmuşdur. Əsas əsərlər arasında var:
* «Eine Studie zur Geschichte der Harmonie» (1881);
* «Die Wiederholung und Nachahmung in der Mehrstimmigkeit» (1886);
* «Ein Satz eines unbekannten Beethovemschen Klavierkoncerts» (1888);
* «Der Stil in der Musik» (1911);
* «Gustav Maler» (1916);
* «Methode der Musikgeschichte» (1919).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Адлер // Музыкальный словарь : в 3 т. / сост. Х. Риман; доп. русским отделом при сотруд. П. Веймарна и др.; пер. и все доп. под ред. Ю. Д. Энгеля. — пер. с 5-го нем. изд. — Москва—Лейпциг : изд. Б. П. Юргенсона, 1904.
Vladimir Adlerberq (sərkərdə)

**Vladimir Fedoroviç Adlerberq** () — Rusiya dövlət xadimi, piyada generalı, general-adyutant, qraf. O, 1842–1857-ci illərdə poçt şöbəsinə rəhbərlik etmiş, onun rəhbərliyi altında Rusiyada poçt markaları tətbiq olunmuşdur. Adlerberq 1852–1870-ci illərdə imperator məhkəməsi naziri olmuşdur.

## Mükafatlar
* 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1812);
* 1-ci dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (1829);
* 1-ci dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1829);
* "Ağ qartal" ordeni (1833);
* 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Georgi" ordeni. 25 illik xidmətə görə (1835);
* "Müqəddəs Aleksandr Nevski" ordeni (1837);
* "Müqəddəs Aleksandr Nevski" ordeni üçün almaz nişanları (1841);
* 1-ci dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni (1846);
* "Müqəddəs apostol Andrey Pervozvannı" ordeni (1849);
* "Müqəddəs apostol Andrey Pervozvannı" ordeni üçün almaz nişanlar (1856);
* "L il qüsursuz xidmətə görə" fərqlənmə nişanı (1860).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* *Милорадович Г. А.* Список лиц свиты их величеств с царствования императора Петра I по 1886 год. — , 1886.
* *Степанов В. С., Григорович П. И.* В память столетнего юбилея императорского Военного ордена Святого великомученика и Победоносца Георгия. (1769—1869). — Sankt-Peterburq, 1869.
* *Федорченко В. И.* Свита Российских императоров. — Кн. 1. — А—Л. — , 2005.
* *Шилов Д. Н., Кузьмин Ю. А.* Члены Государственного совета Российской империи. 1801—1906: Биобиблиографический справочник. — , 2007.
Sürgün

**Sürgün** — məhkəmənin hökmü ilə cəza olaraq bir şəxsin məcburi surətdə başqa, adətən uzaq bir yerə köçürülməsi. Sürgün Çar Rusiyasında məhkəməsiz olaraq çarın, bəzi qubernatorların (1850-ci illərdən), Daxili İşlər Nazirliyinin orqanlarının (1860-cı illərdən) əmri ilə tətbiq olunurdu. Sovet qanunvericiliyində inzibati sürgün nəzərdə tutulmamışdı, lakin ondan qanun pozuntusuna reaksiya kimi istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ССЫЛКА В СИБИРЬ В XVII — ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ XX вв.
* «Устав о ссыльных» Российской империи
* «Свод уставов о предупреждении и пресечении преступлений» Российской империи, включающий положения об административной ссылке"
* История пенитенциарной политики Российского государства и Сибирь XVIII—XXI веков 
* «Тюрьма без решеток» Страны Советов. Документы и материалы о политссылке 20-х — 30-х годов
* Положение о правах объединённого государственного политического управления в части административных высылок, ссылок и заключения в концентрационный лагерь
* О ВЫСЫЛКЕ И ССЫЛКЕ, ПРИМЕНЯЕМЫХ ПО СУДЕБНЫМ ПРИГОВОРАМ.Постановление ВЦИК и CHK РСФСР.10 января 1930 года
Ayrenatirutyun günü

**Ayrenatirutyun günü** — Birinci Dünya müharibəsindən sonra Sevr müqaviləsi ilə Osmanlının şərqindəki "Qərbi Ermənistan" adlanan ərazinin Ermənistana verilməsi ilə əlaqədar təklif olunan bayram. 7 oktyabr 2009-cu ildə Ermənistan Respublikasının Milli Məclisinin iclasında Daşnaksütyun Partiyasının bir sıra deputatları və "İrs" Partiyasının rəhbəri Styopa Səfəryan tərəfindən təklif edilən qanun layihəsinə əsasən, 22 noyabr tarixi "Ayrenatirutyun günü" elan edilməli idi. Qanun layihəsinin müəllifləri Artsvik Minasyan, Styopa Səfəryan, Artyuş Şahbazyan, Vaqan Ovannisyan, Qaqik Gevorqyan, Ara Nranyan, Lilit Qalstyan, Ruzanna Arakelyan, Arayik Qriqoryan olmuşdur. 11 noyabr 2009-cu ildə Ermənistan hökuməti rəsmi olaraq bəyan etmi.dir ki, hazırda bu qanun layihəsinin qəbulu məqsədəuyğun deyil. Nəticədə qanun layihəsi qəbul edilməmişdir.

Bundan sonra 2 aprel 2010-cu ildə Ermənistan Respublikasının Milli Məclisinin Daimi Komitəsinin iclasında Daşnaksütyun Partiyasının deputatları ikinci dəfə olaraq "Bayramlar və yaddaqalan günlər haqqında" Ermənistan Respublikasının Qanununa əsasən 22 noyabr tarixinin rəsmi şəkildə "Ayrenatirutyun günü" elan edilməsini təklif etmişdilər. Bununla belə, 6 apreldə bu qanun layihəsi də lehinə 26 səs, əleyhinə 58 səs və bitərəf 6 səslə Ermənistan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən yenidən rədd edilmişdir.

## İstinadlar
Paloma Kosta

**Paloma Kosta** ()   — Braziliyalı hüquq tələbəsi, sosioekoloq, velosiped fəalı, iqlim müəllimi və gənclərin səfərbərçisi. O, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Katibi Antoniu Quterreş tərəfindən İqlim Böhranı ilə Mübarizə və İqlim Dəyişikliyinin Qarşısının alınması üzrə Qlobal Fəaliyyət üzrə Gənclər Məsləhətçi Qrupuna təyin edilmiş yeddi gənc iqlim liderindən (18-28 yaş) biridir.
## Fəaliyyəti
2019-cu ildə Paloma Kosta Qreta Tunberq ilə birlikdə Nyu-Yorkda İqlim Fəaliyyəti Sammitinin açılışında çıxış edir. Çıxışı bəziləri tərəfindən dindən kənar kimi qiymətləndirilən "Bizə duaya ehtiyacımız yoxdur, hərəkətə ehtiyacımız var" ifadəsi tənqidlərə səbəb olur.

Müsahibədə Kosta bildirir ki, “dünyada heç bir pul müqabilində” Amazonda meşələrin qırılmasına yardım edən bir şirkətdə işləyəcək. Üstəlik, mal əti tədarük zənciri ilə meşələrin qırılması arasındakı əlaqəni öyrənən kimi ət yeməyi dayandırmaq qərarına gəlir. O, həmçinin deyir ki,  bacardıqca gündəlik gediş-gəlişi üçün velosipedindən istifadə edir, həmçinin bəzən əyləncələrə gedir.
O, Angela Merkel və Mişel Baçelet ilə qısa söhbət etdiyini, öz ölkəsinin Jair Bolsonaru administrasiyasının heç bir nümayəndəsinin onuna söhbətləşmək istəmədiyini bildirir.
Kosta Çili universitetində keçmiş mübadilə tələbəsidir və Çili Ali Məhkəməsində təlim keçmişdir. O, Instituto Socioambiental (Sosial-Ətraf Mühit İnstitutu), Engajamundo gənclər təşkilatı, həmtəsisçisi olduğu Ciclimáticos layihəsi və #FreeTheFuture hərəkatı ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar
İnzibati ədliyyə

**İnzibati ədalət** — dövlət idarəetmə sistemində hüququn aliliyinə riayət olunmasına nəzarət edən ixtisaslaşmış orqanlar və ya xüsusi məhkəmələr sistemi. Dar mənada bir tərəfdən vətəndaş və ya təşkilatla digər tərəfdən dövlət orqanı arasında olan inzibati-hüquqi mübahisələrin həlli üçün xüsusi prosessual prosedurdur. Dünyanın bir çox ölkələrində belə bir sistem yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Десницкий, Семён Ефимович. Представление об учреждении законодательной, судительной и наказательной власти в Российской империи.// Избранные произведения русских мыслителей второй половины XVIII века. М.,1952. -Т.1.- С.300-311.
* Куплеваский, Николай Осипович. Административная юстиция в Западной Европе. Харьков, 
* Куплеваский, Николай Осипович. Административная юстиция во Франции. Харьков, 1879.
* Коркунов, Николай Михайлович. Очерк теории административной юстиции. // Журнал гражданского и уголовного права. 1885.-Кн.1, 8, 9.
* Тарасов, Иван Трофимович. Организация административной юстиции. //Юридический вестник.1887.-Т.XXVI, кн.1.
* Лазаревский, Николай Иванович. Административное усмотрение. // Право. СПб.,1900.- №41-42.
* Ивановский, Виктор Викторович. Учебник административного права. Казань, 1907. - С.171-173.
* Загряцков М.Д. Административная юстиция.// Критическое обозрение. 1908. -Вып.II(VII)- С.79-83.
* Корф С.А. Административная юстиция в России. Кн.2-3. СПб.,1910. - С.1-388.
* Гаген В.А. Административная юстиция: Конспект лекций. Ростов. 1916.
* Салищева, Надежда Георгиевна. Административный процесс в СССР. М.,1964.- С.139-152.
* Боннер, Александр Тимофеевич. Буржуазная административная юстиция.// Правоведение. — 1969.— №&nbsp;1. — С.&nbsp;99—108.
* Петухов Г.Е. Административная юстиция в Германской и Австро-Венгерской империях (60-е годы XIX столетия — 1918 г. // Проблемы правознавства. Киев,1971.- Вып.19.- С.51-60.
* Жданов А.А. Жалоба в буржуазном административном процессе.// Правоведение. Л., 1971.-№9.-С.68-75.
* Чечот, Дмитрий Михайлович. Административная юстиция (теоретические проблемы). Л.,1973.
* Петухов Г.Е. Административная юстиция в царской России. //Правоведение. Л.,1974.-№5.- С.72-80.
* Лесницкая Л.Ф., Хаманева, Наталия Юрьевна. Гражданин обратился с жалобой. М., 1990;
* Рязановский, Валентин Александрович. Единство процесса. М., 1996. -.37-44.
* Хаманева Н.Ю. Защита прав граждан в сфере исполнительной власти. М.,1997.-С.76-99.
* Старилов, Юрий Николаевич. Административная юстиция: Проблемы теории. — Воронеж: Изд-во Воронеж. ун-та, 1998. — 197 с.
Azərbaycanın xalq yazıçısı

* Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı — 1991-ci ildən yazıçılara verilən fəxri ad
* Azərbaycan SSR xalq yazıçısı — 1960–1991-ci illərdə yazıçılara verilən fəxri ad

## Həmçinin bax
* Xalq yazıçısı
* Azərbaycanın xalq şairi
SSRİ-də inzibati-ərazi bölgüsü islahatı (1962–1963)

**SSRİ-də inzibati-ərazi bölgüsü islahatı** — Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqında 1962–1963-cü illərdə SSRİ Nazirlər Sovetinin Sədri Nikita Xruşşovun təşəbbüsü ilə xalq təsərrüfatının idarə olunması sistemində islahatların tərkib hissəsi kimi həyata keçirilmiş inzibati-ərazi bölgüsü islahatı. İslahat zamanı SSRİ-nin tərkibindəki inzibati vahidlər onlarda sənaye və kənd rayonlarının formalaşması ilə əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir. Rayonların ümumi sayı bu dövrdə 3421-dən 1711-ə qədər azalmışdır; bir sıra respublikalarda, diyar və vilayətlərdə sənaye rayonları (122) təşkil edilmişdir. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının yerli orqanları və zəhmətkeş xalq deputatları sovetləri müvafiq iqtisadi rayonları idarə etmək üçün sənaye və kənd təsərrüfatı orqanlarına bölünmüşdü və beləliklə, partiya və sovet idarəsinin yerli orqanlarının sayı iki dəfə artmışdır. İslahat tez bir zamanda səmərəsizliyini göstərmiş və 1964-cü ilin dekabrında–1965-ci ilin yanvarında məhdudlaşdırılmışdır. Sənaye və kənd rayonları ləğv edilmiş, adi inzibati rayonlar bərpa olunmuşdur.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 4 yanvar 1963-cü il tarixli Fərmanı ilə respublika tabeliyində olan 50 rayon və 6 şəhər əvəzinə 31 rayon və 7 respublika tabeli şəhər yaradılmışdır. Cəmi 23 rayon ləğv edilmişdir.

Ləğv edilmiş rayonlar (20): Ağcabədi, Əli Bayramlı, Astara, Ağsu, Balakən, Daşkəsən, Cəbrayıl, Dəvəçi, Yevlax, Jdanov, Zərdab, Qax, Qubadlı, Qutqaşen, Mirbəşir, Nuxa, Puşkin, Saatlı, Tovuz, Xaçmaz.

* Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti. 5 rayon və 1 rayon tabeliyində olan şəhər əvəzinə 4 rayon və 1 rayon tabeli şəhər yaradılmışdır. Ləğv edilmiş rayonlar (1): Şuşa.
* Naxçıvan MSSR. 5 rayon və 1 respublika tabeli şəhərin əvəzinə 3 rayon və 1 respublika tabeli şəhər yardılmışdır. Ləğv edilmiş rayonlar (2): Ordubad və Şahbuz.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
İnzibati proses

**İnzibati proses** — dövlət idarəetməsi sahəsində konkret inzibati işlərin həlli üzrə dövlət orqanlarının fəaliyyəti. İnzibati proses normalarına görə, məsələn, vətəndaşların şikayət və ərizələrinə baxılır, intizam tənbehi tətbiq edilir. Bu, səlahiyyətli icra hakimiyyəti orqanlarının və onların vəzifəli şəxslərinin, habelə hakimlərin inzibati prosessual hüquq normaları ilə tənzimlənən inzibati işlərin başlanması, baxılması və həlli üzrə fəaliyyəti.

## İstinadlar
İnzibati prosessual hüquq

**İnzibati prosessual hüquq** — dövlət idarəetməsi sahəsində ayrı-ayrılıqda göstərilən işlərin həlli prosesində yaranan ictimai münasibətləri, habelə icra hakimiyyəti orqanlarının və bəzi digər subyektlərin fəaliyyətini tənzimləyən dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş ümumi məcburi davranış qaydaları.

## Əlavə ədəbiyyat
* Адміністративно-процесуальне право // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1998—2004. — ISBN 966-749-200-1.
* Демський, Е. Ф. Адміністративне процесуальне право України : навч. посіб. / Е. Ф. Демський. — К. : Юрінком Iнтер,2008. —  496 с. —  Бібліогр.: с. 488—495. - ISBN 978-966-667-308-7.
* Поняття адміністративно процесуального права та адміністративного процесу
* Адміністративне процесуальне право
Admirallıq qəsəbəsi

**Admirallıq qəsəbəsi** () — Rusiya imperiyasında köçkünlərin kənd təsərrüfatı işlərini dəniz idarəsinin xidmət müəssisələri ilə birləşdirdiyi dövlət kəndlilərinin xüsusi qəsəbələri. Rusiyadakı hərbi məskunlaşmaların görünüşü.

## Tarixi
Admirallıq qəsəbələri əvvəlcə Rusiya çarı I Pyotrun, daha sonra isə II Yekaterinanın fərmanları ilə yaradılmışdır. Donanmanın ehtiyaclarını ödəyəcək ərazidə sənayeni inkişaf etdirmək məqsədi ilə Rusiyanın müxtəlif yerlərində yerləşdirilmişdilər. I Pyotrun fərmanları ilə belə qəsəbələr Voronejdə, Kazanda və Sankt-Peterburq yaxınlığında təşkil edilmişdir. II Yekaterina dövründə müasir Rusiya və Ukraynanın müxtəlif yerlərində təşkil edilmişdir.

Admirallıq qəsəbələri Qara Dəniz İcraedici Ekspedisiyasının, 1832-ci ildən isə Qara Dəniz Admirallıq Qəsəbələri İdarəsinin yurisdiksiyasında idi. 1860-cı ilin axırlarında bu qəsəbələrdə yaşayanların ümumi sayı 17,050 nəfər idi.

1861-ci ildə admirallıq qəsəbələri adi mülki yaşayış məntəqələrinə çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* О. Л. Вільшанська. Адміралтейськi поселення // Енциклопедія історії України : у 10 т. : [укр.] / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — 688 с. : іл. — ISBN 966-00-0734-5.
Admirallıq prikazı

**[[Admirallıq]] prikazı** () — Rusiyanın Mərkəzi Dövlət Qurumunun Hərbi Dəniz Administrasiyasının prikazı. Onun səlahiyyətlərinə donanmanın hazırlanması, silahlanması, təchizatı və ekipajlara adi dəniz qulluqçularının cəlb edilməsi daxildir. Ədəbiyyatda **Admirallıq İşləri Prikazı** (Приказ адмиралтейских дел) da adlanır. Prikaza Voronej Admirallıq Məktəbi də daxil idi.

## Başçıları
* Aleksandr Protasyev (1696–1700)
* Fyodor Apraksin (18 fevral 1700–17??)
* Qriqori Plemyannikov (1700–17??)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *С. Елагин*, История русского флота. Период Азовский, издание 1864 года и 2 тома приложений.
* *В. Чубинский*, Историческое обозрение устройства управления морским ведомством в России. Издание 1869 года. Материалы для истории русского флота, тома I, II, III и IV, Sankt-Peterburq;
* *Ф. Ф. Веселаго*, Очерк русской морской истории, ч. 1, СПб, 1875, с. 440 — 446.
* 
* *Ф. Ф. Веселаго*, Краткая история русского флота. Moskva-Leninqrad, 1939.
* Советская историческая энциклопедия, Москва, 1961
* *В. А. Золотарев*, *И. А. Козлов*, Три столетия Российского флота. XVIII век. М., 2004.
* *В. Краснова*, Рукописное наследие Петровской эпохи в Государственном архиве Воронежской области: Приказ адмиралтейских дел. Елец, 2008.
Alis Gi-Blaşe

**Alice Guy-Blaché** (1 iyul1873 - 24 mart 1968) Fransız kinorejissor, ssenarist və prodüser. Bədii film çəkən ilk kinorejissorlardan biri, həmçinin ilk qadın kinorejissor olub.

## İstinadlar
İnzibati-ərazi bölgüsü

**İnzibati-ərazi bölgüsü** — unitar dövlətin ərazisinin təbii, siyasi, iqtisadi, etnik, milli və digər amillərə görə yerli hakimiyyət orqanları sisteminin qurulduğu hissələrə, yəni inzibati-ərazi vahidlərinə bölünməsi. İnzibati-ərazi bölgüsü federal dövlətlərin subyektlərinə də xasdır, çünki sonuncular, bir qayda olaraq, unitar qurumlardır. Unitar dövlətlərdən fərqli olaraq federasiyaların ərazi quruluşu federativ quruluşla xarakterizə olunur.

İnzibati-ərazi bölgüsü dövlət ərazisinin vilayətlərə, rayonlara, distriktlərə, əyalətlərə, idarələrə və s. bölünməsini təmin edir.

## İstinadlar
Admirallıq kollegiyası

**Admirallıq kollegiyası** () — 1718–1802-ci illərdə Rusiyada dəniz işlərini idarə edən ali orqan. Bu, gəmiqayırma zavodlarına, kətan və kəndir fabriklərinə, limanların və limanların tikintisinə, Hərbi Dəniz Qüvvələrinin hazırlanmasına, silahlanmasına və təchizatına cavabdeh idi.

1802-ci ildə kollegiya yeni yaradılmış Dəniz Nazirliyinin bir hissəsi olmuş və 1827-ci ildə Dəniz Naziri yanında məsləhətçi orqan olan admirallıq şurasına çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Журнал Адмиралтейств-коллегии 1766 г. (Извлечение) // Русская старина, 1896. — Т. 88. — № 11. — С. 434—435. — В ст.: Бильбасов В. А. Походы Екатерины II по Волге и Днепру (1767 и 1787 гг.).
Admirallıq şurası

**[[Admirallıq]] şurası** () — 1827–1917-ci illərdə Rusiyada dəniz idarəsinin rəhbər orqanı. Əvvəlcə Dəniz Qüvvələri Nazirinin nəzdində bir məsləhətçi təşkilat, 1836-cı ildən dəniz idarəsinin iqtisadi hissəsi üçün ali qurum, 1907-ci ildən dəniz nazirinin rəhbərlik etdiyi Dəniz Qüvvələrinin ali qurumu. Admirallıq şurası 1827-ci ildə admirallıq-kollegiyasından yaradılmışdır. 28 noyabr 1917-ci ildə qüvvəyə minmiş Xalq Komissarları Sovetinin 23 noyabr 1917-ci il tarixli qərarı ilə ləğv edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
Vladimir Admoni

**Vladimir Qriqoryeviç Admoni** (; həmçinin Voldemar Volf Qoyvişeviç Krasnı-Admoni, ; ) — SSRİ və Rusiya dilçisi, ədəbiyyatşünası, tərcüməçi və şairi, filologiya elmləri doktoru (1947), professor (1948). Göttingen Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Uppsala Universitetinin fəxri doktoru. SSRİ Yazıçılar İttifaqının Leninqrad şöbəsinin bədii tərcümə bölməsi bürosunun sədri.

Əsas maraq dairəsi Almaniya və Skandinaviya ədəbiyyatı tarixi, alman dilinin nəzəriyyəsi və tarixidir. Henrik İbsen, Byörnstyerne Byörnson, Qotfrid Keller və başqalarını tərcümə etmişdir. Kitabları: "*Henrik İbsen*" (1956), "*Tomas Mann*" (1960), "*Poetika və reallıq. XX əsrin xarici ədəbiyyatına dair müşahidələrdən*" (1975).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Павлов В. М., Шубик, Садье Александрович* Владимир Григорьевич Адмони (1909—1993) // Известия РАН. Серия литературы и языка. Т. 53. № 3. С. 94—95.
* Творческое наследие В. Г. Адмони и современная филология. СПб., 1998;
* Система языка и структура высказывания: Материалы чтений, посвященных 90-летию со дня рождения Владимира Григорьевича Адмони (1909—1993) / отв. ред. С. А. Шубик. СПб.: Наука, 1999.

## Xarici keçidlər
* Биография на сайте ИЛИ РАН
* *Шуламит Шалит* Поэт и муза
Nikolay Adonts

**Nikolay Georgiyeviç Adonts** (, ; əsl adı Nikolayos Ter-Avetikyan; , ; ) — erməni əsilli Rusiya Bizansşünası və ermənişünası, ictimai xadimi və tarixçisi. 1920-ci ildən xaricdə, 1930-cu ildən Brüssel Universitetinin professoru olmuşdur. Ermənistan tarixi, erməni–Bizans münasibətləri üzərində ixtisaslaşmışdır.

2000-ci ildə Ermənistanda Adontsa həsr olunmuş poçt markası buraxılmışdır.

## Titullar
* Filologiya elmləri doktoru (1916).
* Sankt-Peterburq Universitetinin professoru (1916).
* Brüssel Universitetinin professoru (1930).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Müstəqil Azərbaycan Universiteti

**Müstəqil Azərbaycan Universiteti** — 1996–2006-cı illərdə Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş özəl ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin təsisçisi və rektoru Yeni Azərbaycan Partiyası Binəqədi təşkilatının sədri Abbas Mustafayev olmuşdur.

## Bağlanması
2006-cı ilin mayında Təhsil Nazirliyi MAU-nun lisenziyasını ləğv etmişdir. Bundan sonra tələbələr digər ali məktəblərə köçürülmə tələbi ilə aksiya keçirmişdirlər. Daha sonra Dövlət Komissiyasından kənar universitetə tələbə qəbulunun aparıldığı məlum olmuşdur. Qalmaqal bir neçə il davam etmişdir. Bəzi tələbələr aclıq aksiyasına əl atmışdılar.

## İstinadlar
Azərbaycan maliyyə nazirlərinin siyahısı

**Azərbaycan maliyyə nazirlərinin siyahısı** — 28 may 1918-ci ildən sonra ölkədə respublika quruluşu təyin edilmişdi, bu vaxtdan başlayaraq Azərbaycanın maliyyə nazirləri bu siyahıda göstərilib. Bu məqalədə Azərbaycanın maliyyə nazirləri (müxtəlif dövrlər və müxtəlif titullarla) sıralanmışdır.

## Siyahı

## İstinadlar
Azov (dəqiqləşdirmə)

* Azov
* Azov (alay)
* Azov rayonu
* Azov dənizi
* Azov (xətt gəmisi, 1826)
* Azov-Sivaş Milli Təbiət Parkı
* Azov hərbi donanması 
* Azov kişi gimnaziyası
* Azov şişqarını
Admirallıq

**Admirallıq** — hərbi donanmanı idarə edən ali orqan. XVII–XX əsrlərdə bəzi ölkələrdə mövcud olmuşdur. Rusiyada hərbi gəmiqayırma mərkəzi, dəniz və ya çay sahilində gəmiqayırma zavodlarının, emalatxanaların, hərbi gəmilərin tikintisi və təmiri üçün anbarların yerləşdiyi ərazi də olmuşdur. Sankt-Peterburq, Voronej, Sevastopol, Arxangelsk və başqa şəhərlərdə admirallıqlar var idi.

## Həmçinin bax
* Admirallıq prikazı
* Admirallıq şurası

## İstinadlar
Bernard Liç

**Bernard Hovell Liç** (; ) – yapon dulusçuluq sənətini tədqiq etməsinə görə tanınan ingilis dulusçu, keramikaçı, müəllif, filosof və yazıçı. O, Qərb dünyasını yapon dulusçuluq sənətinin müxtəlif üslubları ilə tanış etmişdir.

## Həyatı

Liç Honkonqda doğulmuş, təhsilini İngiltərədə almışdır. Sleyd İncəsənət Məktəbivə London İncəsənət Məktəbində təhsil aldıqdan sonra 1909-cu ildə Yaponiyaya getmiş, Yaponiyanı ofort texnikası ilə tanış etmişdir. Yaponiyada keçirdiyi 2 ilin ardından Kenzan məktəbinin 6-cı nəsildən olan ustasından dulusçuluq sənəti öyrənməyə başlamışdır. Kenzan məktəbi XVIII əsrin əvvəlində Kenzan Korinin qardaşı olan Kenzan Oqata tərəfindən qurulmuş dulusçuluq məktəbi idi. Liç və dostu Kenkiçi Tomimoto Kenzan dulusçuluğunun 7-ci nəslini təmsil etmək üçün sertifikat əldə etmişdirlər. Liç yapon dulusçuluq sənətinin müasir təmsilçisi olan Hamada Şoci ilə də yaxın münasibətlər qurmuşdur.

Liç və Hamada 1920-ci ildə İngiltərəyə gedərək Sent-Ayvsda *"Leach Pottery"* şirkətini qurmuş, Qərb dünyasında ilk dəfə Asiya stilində olan ənənəvi dulusçuluq sobası tikmişdirlər. Dünyanın müxtəlif yerlərindən olan peşəkar dulusçular və tələbələr dulusçuluq sənətini öyrənmək üçün Sent-Ayvs studiyasına gəlirdilər. 1956-cı ildə studiyanı Liçin üçüncü arvadı olan, Hamada ilə birlikdə Yaponiyada dulusçuluq sənətini öyrənən Cenet Darnell idarə etməyə başlamışdır. Liç 1929-cu ildə İngiltərənin Darlinqton şəhərində kiçik dulusçuluq studiyası da açmışdır.

Liç 18 ilini Yaponiyada keçirmiş, bu ölkəni dəfələrdə ziyarət etmişdir. Onun başlıca məhsulu seladon və Çin üslubunda olan temmoku kimi Asiyada təkmilləşdirilən daş keramikalar idi. Liç Raku üslubunda olan dulusçuluq sənətindən və çay mərasimi üçün istifadə olunan əşyalardan ilham götürmüşdü.

### Təltifləri
Liç dulusçuluq sənətindəki yaradıcılığına görə bir çox mükafata layiq görülmüşdür: Amerika Dulusçuluq Cəmiyyəti tərəfindən Binns medalına layiq görülmüş, Milanda Qızıl medalla təltif edilmiş, İngiltərənin Cənub-Qərb Universiteti tərəfindən fəxri doktorantura dərəcəsi almışdır. 1966-cı ildə Yaponiya hökuməti tərəfindən ikinci dərəcəli "Müqəddəs xəzinə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Kitabları
Liç Hamada və Yanaqi Soetsu ilə birlikdə xalq sənətini tanıtmaq üçün hərəkat qurmuş, Yanaqinin xalq incəsənətinin estetikası haqqında olan kitabını "Naməlum sənətçi" (1972) adı altında ingiliscə nəşr etdirmişdir. 1975-ci ildə Hamadanın xatirəsini yad etmək üçün "Hamada, dulusçuluqçı" kitabını yazmışdır. Bu kitablardan əvvəl isə 1940-cı ildə "Dulusçunun kitabı", 1950-ci ildə isə "Dulusçunun portfoliosu" adlı işini nəşr etmiş, bu kitablarda estetik baxışları və dulusçu olması haqqında məlumatlar paylaşmışdır.

Liç növbəti illərdə "Kenzan və onun ənənəsi" (1966), "Dulusçunun sənəti" (1967), "Şərq və Qərbin o tərəfində" (1978) adlı kitablar yazmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Xəyallar hara gətirə bilər (film, 1998)

**Xəyallar hara gətirə bilər** () — Riçard Metisonun eyniadlı əsəri əsasında Vinsent Uord tərəfindən çəkilmiş fentezi-dram filmi.

Film ən yaxşı vizual effektlər nominasiyasında Oskar mükafatının laureatı olmuşdu.

## Məzmun
Kris və Enni tətildə olarkən tanış olurlar. Aşiq olduqdan sonra evlənirlər, vaxt keçdikcə bir oğul və bir qızları da olur. Amma bir gün hər iki övladını avtomobil qəzasında itirirlər. Enni depressiyaya düşür, Kris isə unutmağa çalışaraq pediatr peşəsinə çoxlu vaxt ayırır.

Dörd il sonra Kris də avtomobil qəzasına düşərək dünyasın; dəyişir. Ruhu arvadı Enninin yanında qalır, Enni bunu hiss edir, lakin psixikası dözmür. Buna görə Kris onu tərk edir və cənnətə düşür.

Bir müddət sonra tam tənhalığa dözə bilməyən Enni intihar edir. Bu ölümcül günaha görə onun ruhu cəhənnəmə düşür. Bundan xəbər tutan Krisin ruhu arvadını axtarmağa başlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* *[http://vincentwardfilms.com/project/films/what-dreams-may-come/synopsis/ What Dreams May Come at Vincent Ward Films]*