open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kameya Tokuciro

– Yaponiya fotoqrafı. Əsasən Naqasakidə fəaliyyət göstərmişdir.

## Həyatı və karyerası
Kameya Tokuciro 1825-ci ildə doğulmuşdur. Fotoqrafiyanı Decima adasında hollandlardan öyrənmişdir. 1862-ci ildə Tomişiqe Rihey onun şagirdi olmuş, ondan fotoqrafiyanı öyrənmişdir. O, 1868–1869-cu illərdə Naqasakidə yenə Kameyanın şagirdi olmuşdur. Kameya 1862-ci ildə Kiotoya köçərək şəhərdəki ilk kommersiya məqsədli fotostudiyanı açmışdır. Onun daha öncə Naqasakidə fotostudiyada açdığı güman olunur.

Kameya 1868-ci ildə Naqasakiyə qayıdaraq şəhərin Kinoşita bölgəsində yeni fotostudiyanın əsasını qoymuşdur. Vladivostokda fotostudiyanın filialını açmışdır. 1884-cü ildə Vladivostokda ölmüş və fotostudiyası fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Ailəsi
Qızı  atasının Naqasaki studiyasında ona kömək etmişdir və Yaponiyanın ilk qadın fotoqraflarından biri hesab olunur. Kameya ailəsi 1871-ci ildə  övladlığa götürmüşdür. O, **Kameya Teyciro** adını götürmüş və Naqasaki studiyasında işləməyə başlamışdır. 1880-ci ildə fotostudiyanın Koreya filialını açmış, lakin 1885-ci ildə ölmüşdür.

## Həmçinin bax
* Ueno Hikoma – Naqasakidə kommersiya məqsədli ilk fotostudiyanı açmış fotoqraf.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Qarabağ dialekti (dəqiqləşdirmə)

**Qarabağ dialekti** aşağıdakı mənalarda gələ bilər:

* Azərbaycan dilinin Qarabağ dialekti
* Erməni dilinin Qarabağ dialekti
Əhməd əş-Şaraa

**Əhməd Hüseyn əş-Şaraa** (; ), həmçinin **Əbu Məhəmməd əl-Colani** () hərbi ləqəbi ilə tanınır — 2017-ci ildən Suriyada vətəndaş müharibəsində iştirak edən fəal üsyançı, inqilabçı, hərbi lider və siyasətçilərdən biri, Bəşər Əsədin devrilməsindən sonra, 29 yanvar 2025-ci ildən keçid dövründə  Suriya Prezidenti.

Həyat Təhrir əş-Şam təşkilatının rəhbəri olaraq 2017–2025-ci illərdə Suriya müxalifətinin Əsəd rejiminin süqutuna gətirib çıxaran hərəkatında və Suriya müvəqqəti hökumətinin yaradılmasında əsas rol oynamışdır. Əş-Şaraa Əsədin devrilməsindən sonra prezident postuna təyin olunanadək ölkənin faktiki lideri olmuşdur.

## Erkən illəri
O, 2012–2017-ci illərdə Əl-Qaidənin Suriyadakı qolu olan "Nusra Cəbhəsi"nin lideri olub. Əl-Cövlani haqqında çox az məlumat var. Əbu Məhəmməd əl-Cövlani onun həm adı həm də ləqəbidir və İordaniya təhlükəsizlik rəsmilərinin sözlərinə görə, onun əsl adını yalnız "Əl-Qaidə"nin yüksəkrütbəli üzvləri bilir. Amma bir çox mənbələrə görə onun əsl adı Əhməd Hüseyn əş-Şər-dir. ().
Doğulduğu il və yer dəqiq məlum deyil, lakin Colani adı Qolan təpələrinə aiddir. O, 2003-cü ildə İraqda Amerika qüvvələri ilə döyüşmək üçün bu ölkəyə gedib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cyperus protractus

*  — Cyperus difformis bitki növünün sinonimi.
*  — Cyperus fuscus bitki növünün sinonimi.
Ət-Tanf

**Ət-Tanf** — Suriya ərazisində, İordaniya və İraq sərhədlərinə yaxın olan strateji bir bölgə.

Bu məntəqə Suriya vətəndaş müharibəsində mühüm bir rol oynayıb və hazırda burada ABŞ-ın rəhbərliyi altında beynəlxalq koalisiya qüvvələrinin hərbi bazası yerləşir.

Ət-Tanf bölgəsinin strateji əhəmiyyəti həm hərbi, həm də siyasi baxımdan çox böyükdür, çünki o, İranın İraqdakı müttəfiqləri ilə Suriya və Livandakı qüvvələri (Hizbullah) arasında quru yolu təmin edən bir nəzarət nöqtəsi kimi çıxış edir.

;Əsas xüsusiyyətlər və əhəmiyyəti

1.	Geostrateji Mövqe:

Ət-Tanf bölgəsi Suriyanın cənub-şərqində, İordaniya və İraq sərhədlərinə yaxın bir məntəqədə yerləşir. Bu, İraqdan Suriya və Livana uzanan əsas nəqliyyat yollarına çıxışı təmin edir və İranın Yaxın Şərqdəki proksi qüvvələrini dəstəkləmək üçün istifadə etdiyi mühüm bir nəzarət nöqtəsidir.

2.	ABŞ-ın Hərbi Bazası:

2016-cı ildən ABŞ qüvvələri Ət-Tanfda bir hərbi baza yerləşdirib. Bu baza, əsasən İŞİD-ə qarşı mübarizə məqsədilə istifadə edildiyi bildirilir, lakin regionda İranın təsirini balanslaşdırmaq və İranın Suriya üzərindən Livandakı Hizbullah qüvvələrinə silah və yardım göndərməsini əngəlləmək üçün də strateji rol oynayır. ABŞ bu məntəqədəki mövcudluğunu İranın regionda genişlənməsinə qarşı müdafiə tədbiri kimi görür.

3.	Müxalifət Qüvvələrinin Dəstəyi:

Ət-Tanf bazasında ABŞ həm də Suriyadakı bəzi müxalifət qruplarına dəstək verir. Bu qruplar İŞİD-ə qarşı mübarizə aparmaqla yanaşı, həm də Əsəd rejiminə və İranın Suriya üzərindəki təsirinə qarşı çıxırlar.

4.	Regional Gərginliklər:

İran və onun müttəfiqləri (xüsusilə Suriya hökuməti və Hizbullah) Ət-Tanfda ABŞ hərbi mövcudluğuna qarşı çıxırlar. Regionda yerləşən hərbi qüvvələr zaman-zaman qarşıdurmalara cəlb olunur. İran bu ərazidən öz qüvvələrinə dəstək göndərmək üçün istifadə etmək istəyir, lakin ABŞ-ın buradakı hərbi mövcudluğu buna mane olur.

5.	Humanitar və Qaçqın Böhranı:

Ət-Tanf yaxınlığında Rukban qaçqın düşərgəsi yerləşir. Bu düşərgədə minlərlə insan, xüsusən Suriya vətəndaş müharibəsindən qaçanlar ağır şəraitdə yaşayır. Regiondakı münaqişələr humanitar vəziyyəti daha da ağırlaşdırır və burada yaşayan insanlar üçün ciddi problemlər yaradır.

**Nəticə**

Ət-Tanf Suriya vətəndaş müharibəsi və regiondakı geopolitik münaqişələrdə mühüm bir nöqtədir. ABŞ-ın burada hərbi mövcudluğu, İranın Yaxın Şərqdəki təsirinə qarşı çıxmaq məqsədilə istifadə olunur. Bu səbəbdən Ət-Tanf bölgəsi ABŞ-İran rəqabətinin simvolik məkanlarından biri kimi önəm daşıyır və Yaxın Şərqdəki daha geniş münaqişələrin bir hissəsi kimi çıxış edir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Proksima Sentavr

**Proksima Sentavr** (lat. proxima — yaxın) yaxud **Alfa Sentavr C** 4,211 işıq ilində yeləşən qırmızı cırtdan ulduzdur və Günəş sisteminə ən yaxın ulduzdur.

Proksima Sentavr əsasən Alfa Sentavr sisteminə aid bir ulduzdur. Proksima Sentavrınin temperaturu 3042K-dir.

Proksima Sentavranın diametri təqribən 7 dəfə günəşdən kiçikdir ancaq 1,5 dəfə Yupiterdən böyükdür.

## Baxılma Tarixi
1915-ci ildə Yohannesburq yaxınlığında, Ümid burnunda yerləşən rəsədxananın direktoru Robert İnnes (1903–1927) Alfa Sentavr ulduzu ilə eyni düzgün hərəkətə malik bir ulduz kəşf etdi. O, onu Proksima Sentavr adlandırmağı təklif etdi.

1917-ci ildə holland astronomu Joan Wout ulduzun triqonometrik paralaksını ölçdü və Proxima Sentavrı-nın Günəşdən təxminən Alfa Sentavr ilə eyni məsafədə Proksima Sentavr da (o dövrdə) ən aşağı ölçülmüş parlaqlığa malik ulduz olduğu müəyyən edilmişdir. Proksima Sentavrinin paralaksının ilk dəqiq təyini 1928-ci ildə amerikalı astronom Harold L. Alden tərəfindən edilmişdir: o, əvvəlki paralaks ölçmələrinin nəticələrini təsdiq etmişdir — 0,783″ ±0,005″[10].ədə olduğunu təsdiq etdi. Proksima Sentavr də (o dövrdə) ən aşağı ölçülmüş parlaqlığa malik ulduz olduğu müəyyən edilmişdir.

## İstinadlar
Toyohaşi Təbii Resurslar Muzeyi

– Yaponiyanın Ayçi prefekturasının Toyohaşi şəhərində yerləşən elm muzeyi. Yeraltı resurslara, minerallara və enerjiyə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
Muzeyin tikintisinə 11 iyul 1979-cu ildə başlanmışdır. Tikinti işləri 31 iyul 1980-ci ildə yekunlaşmışdır. Muzey 1 noyabr 1980-ci ildə Beynəlxalq Uşaq İli münasibətilə açılmış, gələcək nəsillərə yeraltı resurslar haqqında biliklər ötürmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Muzeyin tikintisi 715,6 milyon yenə başa gəlmişdir. 5 fevral 2010-cu ildə muzeyin damında günəş panelləri sistemi quraşdırılmışdır.

## Ekspozisiya
Muzey 1 yerüstü və 1 yeraltı mərtəbədən ibarətdir. Ümumi döşəmə sahəsi 2007,97 m² təşkil edir. Birinci mərtəbədə yerləşən minerallar sərgisində Çin, ABŞ, Avstraliya kimi ölkələrdən gətirilmiş minerallar və süxurlar sərgilənir. Burada metalların əldə olunması, istehsal prosesi və istifadə sahələri haqqında məlumat verilir. Yealtı mərtəbədə yerləşən sərgi əhəngdaşı, kömür və neft kimi qeyri-metal mineralların hasilatına həsr olunmuşdur. Bu sərgidə gələcəkdə istifadə olunacaq alternativ yanacaq mənbələri haqqında məlumat verilir.

Muzeyin giriş tuneli Mie prefekturasında yerləşən və 1978-ci ildə bağlanmış Kişu mis mədəninin tunellərinin modeli əsasında hazırlanmış replikadır. Muzeyə qonşu binada Toyohaşi Şəhər Audivizual Təhsil Mərkəzi və planetarium yerləşir. Muzeyin ümumi kolleksiyasına 600 eksponat daxildir. Burada dünya tapılmış ən böyük topaz və ametist mineralları (120 kiloqram), Kişu mədənində istifadə olunmuş lokomotiv modelinin batareya ilə işləyən versiyası, mədən işçilərini əks etdirən kuklalar sərgilənir.

## Populyar mədəniyyətdə
2024-cü ildə buraxılmış "Too Many Losing Heroines" animesinin bir epizodunda əsas personajlar bu muzeyi ziyarət edirlər.

## Qalereya

Toyohashi-Museum-of-Natural-Resources-2.jpg|İnteryer
Toyohashi-shi Chikashigen-kan - Internal exhibition.jpg|Daxili sərgi
Toyohashi-Museum-of-Natural-Resources-3.jpg|Kişu mədənində istifadə olunan qatarın modeli
Toyohashi-shi Chikashigen-kan - Internal exhibition - Amethyst.jpg|Ametist


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nikenike Vurobaravu

**Nikenike Vurobaravu** () — vanuatulu diplomat və siyasətçi, Ficinin ilk keçmiş Ali Komissarı, "Vanuaku Pati" siyasi partiyasının üzvü, Vanuatu Respublikasının 10-cu prezidenti (2022-ci ilin iyulundan).

## Həyatı
Nikenike Vurobaravu 1977-ci ildə Ficidəki Cənubi Sakit Okean Universitetində (USP) incəsənət üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. O, həmçinin 1993-cü ildə Böyük Britaniyanın Vestminster Universitetində diplomatik tədqiqatlar üzrə magistr dərəcəsi almışdır. Vurobaravu, Vestminster Universitetində oxuyarkən inkişaf əməkdaşlığı, xarici siyasətin təhlili və diplomatik missiyaların idarə olunması üzrə ixtisaslaşmışdır.

Vurobaravu Asiya İnkişaf Bankı üçün Vanuatu Kompleks İslahat Proqramının koordinatoru vəzifəsində çalışmışdır. O, həmçinin 2008–2010-cu illərdə Baş nazirin ofisində siyasi məsləhətçi vəzifəsində çalışmışdır. 2014-cü ilin fevral ayında Vurobaravu, Ficidəki Vanuatu Ali komissarı təyin edilmiş və ölkə tarixində Suvada daimi yaşayan ilk Ali komissar olmuşdur. Lakin o, 2015-ci ildə ovaxtkı hökumət tərəfindən Vanuatuya geri çağırıldı. 12 oktyabr 2017-ci ildə Prezident Tallis Obed Musa Vurobaravunu ikinci dəfə Ficiyə Ali komissar təyin etdi. Vurobaravu etimadnaməsini 14 noyabr 2017-ci ildə Fici Prezidenti Jioji Konroteyə təqdim etdi.

## Prezidentlik (2022-davam edir)
2022-ci il Vanuatuada prezident seçkilərində səsvermənin səkkizinci turunda parlament 58 seçici səsindən 47-ni qazanaraq Vurobaravunu ölkənin 12-ci prezidenti seçdi. Əvvəlki yeddi turda heç bir namizəd səs çoxluğunu qazanmamışdı; bununla belə, Vurobaravu keçmiş Baş nazir Karlot Salwai-nin koalisiya partiyasının doqquz üzvü ilə danışıqlar apardı və onlar onu dəstəkləməyə razı oldular və beləliklə Vurobaravunun prezidentliyi qazanmasına imkan verdilər.

18 avqust 2022-ci ildə Vurobaravu, etimadsızlıq səsverməsinin qarşısını almaq üçün ləğv edilməsini tövsiyə edən Baş nazir Bob Lafmanın istəyi ilə səlahiyyət müddətinin ortasında parlamenti buraxdı. Təklif müxalifətin tənqidinə səbəb oldu və müxalifət lideri Ralph Regenvanu müxalifət partiyalarının ləğvetmə ilə bağlı məhkəmədə etiraz edəcəyini açıqladı. Bundan sonra növbədənkənar seçki keçirildi.

## İstinadlar
Cyperus densiflorus

*  — Cyperus giganteus bitki növünün sinonimi.
*  — Cyperus odoratus subsp. odoratus bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Cyperus distans bitki növünün sinonimi.
*  — Cyperus imbricatus bitki növünün sinonimi.
Pranga

**Pranga** (tam adı: *Cavid Əmirxanlı*; 11 yanvar 1996, Bakı, Buzovna qəsəbəsi) — Azərbaycanlı musiqiçi, söz yazarı, bədii qiraət ustası.

Cavid Əmirxanlı 11 yanvar 1996-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 2002-ci ildə 234 saylı orta məktəbə daxil olmuş və 2013-cü ildə həmin məktəbi bitirmişdir. 2013-cü ildə Marmara Üniversitetinin Türk dili və Ədəbiyyatı fakültəsinə daxil olmuşdur.

## Həyatı

### Erkən illəri
Cavid Əmirxanlı 1996-cı il Yanvar ayının 11-də Bakı şəhərində, Buzovna qəsəbəsində anadan olub. 2013-cü ildə Emin Əliyev adına 234 nömrəli orta məktəbi bitirmiş, sonra isə İstanbul'da Marmara Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur.

İlk şeirini 7 yaşında yazan Pranga, rap musiqisiylə 11 yaşında, Tupac Shakur sayəsində maraqlanmağa başlayıb. Eyni zamanda Türkiyə rap`indən Sagopa Kajmer, eləcə də yerli rap`dən H. O. S. T Alliance və Rap Out Clan həmin illərdə onun maraq dairəsində olub. Bu illər ərzində bir çox məktəblərarası şeir müsabiqələrinin qalibi olan Pranga'nın ədəbiyyata olan bağlılığı ilk yazdığı şeirlərdə də artıqlaması ilə öz əksini tapıb.

### Yaradıcılığı
İlk peşəkar layihəsi olan **"Gilyotin"** track'inin səsyazması 2012-ci ildə Bakı'da baş tutub. Bundan sonrakı layihələr isə ardıcıllıqla İstanbul'da, *Kadıköy Underground Jüpiter Müzik*'də hazırlanaraq dinləyicilərə təqdim olunub.

2014-cü ilin avqust ayında, 16 yaşındaykən yazdığı **[https://www.youtube.com/watch?v=jBf7uY4FYrE "Yağış Qadın"]** adlı əsəri, dinləyici kütləsi tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb. Bundan sonrakı track'lər Pranga'nın da üzv olduğu Samazan Fraternity loqosu altında paylaşılmağa başlayıb. 2015-ci ilin aprel ayında **"Epilepsia"** adlı ilk klipi dinləyicilərə təqdim olunub. 2015-ci ilin əvvəllərində Pranga şəxsi səbəblərdən dolayı Samazan Fraternity'dən ayrılaraq fəaliyyətinə fərdi şəkildə davam etməyə başlayıb.

8 iyun 2016-cı ildə işıq üzü görən **[https://www.youtube.com/watch?v=nPbMMK_utok "Sən Gəlməz Oldun"]** adlı mahnısı, sənətçinin o tarixə qədər ərsəyə gəlmiş ən uğurlu layihəsi olaraq göstərilir. Ardınca, universitet illərindən tanıdığı musiqiçi dostu Xəzər Azadbəyli ilə birgə hazırladığı **[https://www.youtube.com/watch?v=rBMgeVhvJUk "Nargin"]** adlı mahnısı dinləyiciləri tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb və Youtube video platformasında trend olub. Bu ərəfələrdə solo konsert hazırlığında olan Pranga, 28 yanvar 2017-ci il tarixində, Bakıda yerləşən Otto Club`da ilk solo konsertini həyata keçirib. Konsertə 300-dən çox dinləyici gəlib.

### Şəxsi həyatı
17 yaşından bəri Azərbaycandan kənarda yaşayan Pranga, qısa müddətli olaraq Bakıya qayıdıb dinləyiciləri ilə görüşür və konsertlər verir. Son konserti olan və 25 fevral 2024-cü ildə baş tutan Böyük Bakı Konsertindən sonra sənətçi, yeni albom və konsert hazırlığındadır.

## Diskoqrafiya
Pranganın diskoqrafiyasına 1 studiya albomu və bir çox single daxildir.

; Studiya albomları

#### Single`lar

## İstinadlar

#### Sosial Şəbəkələrdə:
Instagram

TikTok

X

#### Rəqəmsal Platformalarda:
YouTube

Spotify

## Xarici keçidlər
Roje Qarodi

**Roje Qarodi** (; ) — Fransız yazıçısı, filosofu və siyasətçisi.

## Haqqında
O, 1982-ci ildə İslamı qəbul edib. Qarodi həmçinin İsrail əleyhinə kitabların müəllifi və Holokostu inkar edən şəxs kimi tanınır.

## Həmçinin bax
* Məhəmməd Qrey Karl Legenhavzen

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Polisistem nəzəriyyəsi

**Polisistem nəzəriyyəsi** — tərcüməşünaslıq sahəsində nəzəriyyə. Bu nəzəriyyə bir icma daxilində və ya icmalar arasında mədəniyyətin mürəkkəbliyini izah etmək üçün polivalent amillərdən istifadəni nəzərdə tutur.  Ədəbiyyat və dildəki münasibətlər toplusunu təhlil edən nəzəriyyə, tədricən sosial-mədəni sistemlərin daha mürəkkəb təhlilinə keçdi.
Polisistem nəzəriyyəsi bütün dünyada ədəbiyyat və mədəniyyət alimləri tərəfindən qəbul edilmiş, xüsusilə də Skandinaviyaşünaslıq sahəsində diqqəti cəlb etmişdir.
Onun əsas müdafiəçisi israilli dilçi İtamar Even Zohardır. Amerikalı alim Edvin Gentzler isə bu nəzəriyyənin başqa önəmli şəxsiyyətlərindən biridir.

## Həmçinin bax
*Tərcümə layihəsi
*Tərcüməşünaslıq
*Skopos nəzəriyyəsi

## İstinadlar
Bank əməliyyatlarının tam rezervasiyası

**Bank əməliyyatlarının tam rezervasiyası** () — bankların bütün depozitlərin 100%-lik ehtiyatla təmin edilməsini tələb edən bir bankçılıq sistemidir. Bu sistemdə, bankların müştərilərdən qəbul etdiyi depozitləri borc kimi verməsinə və ya investisiya etməsinə icazə verilmir. Bunun əvəzinə, depozitlər tam şəkildə ehtiyatda saxlanılır və lazım olduqda müştərilərə geri qaytarılır.

## Xüsusiyyətləri
Banklar müştəri depozitlərinin hər manatını (və ya digər valyutanı) ehtiyat olaraq saxlamalıdır. Yəni, müştəri öz pulunu istədiyi zaman tam məbləği geri ala bilər. Banklar yalnız depozitlərdən deyil, öz kapitalından və ya xüsusi maliyyə vasitələri ilə kreditlər verə bilər. Müştəri depozitləri bu prosesdən ayrıdır. Bu sistem bankların "likvidlik böhranı" ilə üzləşməsinin qarşısını alır, çünki bütün depozitlər müştərilərin tələblərinə uyğun olaraq ehtiyatda saxlanılır.

## Məqsədi
Ənənəvi bankçılıqda banklar depozitlərin yalnız kiçik bir hissəsini ehtiyatda saxlayır (bu, qismən rezervasiyalı bankçılıq adlanır). Böhran zamanı müştərilər pullarını çıxarmağa çalışarsa, bankların ehtiyatları yetərsiz ola bilər. Tam rezervasiya bu problemi aradan qaldırır. Tam rezerv sistemi dövlətin və ya mərkəzi bankın pul təchizatına tam nəzarət etməsini təmin edir, çünki kommersiya bankları yeni pul yarada bilmir.

## Üstünlükləri və çətinlikləri

## Tətbiqi
Tam rezervasiyalı bankçılıq sistemi hazırda geniş şəkildə istifadə edilmir, lakin iqtisadçılar və tədqiqatçılar bu modeli maliyyə sabitliyi üçün potensial bir həll kimi müzakirə edirlər.İkinci Dünya müharibəsindən sonra ABŞ-da "Çikaqo planı" adlı iqtisadi təklif tam rezerv bankçılıq sisteminə keçidi təklif edirdi. Bu gün də bəzi ölkələrdə, xüsusən də İsveçrədə belə bir modelin tətbiqi haqqında müzakirələr aparılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*The Chicago Plan Revisited, IMF Working Paper, Jaromir Benes and Michael Kumhof, August 2012
*In Defence of Fractional Monetary Reserves (Pascal Salin)
Çikaqo planı

**Çikaqo planı** () — 1930-cu illərdə Böyük Depressiya dövründə ABŞ-da təklif olunan, maliyyə sabitliyini artırmaq və iqtisadi böhranların qarşısını almaq üçün hazırlanmış bir iqtisadi islahat proqram. Plan əsasən qismən rezervasiyalı bank sistemini tam rezervasiyalı bank sisteminə dəyişdirməyi və pul təchizatını kommersiya banklarının nəzarətindən çıxarıb dövlətin və ya mərkəzi bankın tam nəzarətinə verməyi təklif edirdi.

## Məqsədi
Bank böhranlarının qarşısını almaq üçün tam rezervasiyalı sistem təklif olunurdu. Bu sistem bankların müştərilərin əmanətlərini tam ehtiyatla təmin etməsini tələb edirdi. Yeni pulun yaranması yalnız dövlət və ya mərkəzi bank tərəfindən həyata keçirilməli idi. Kommersiýa bankları öz fəaliyyətlərində pul yaratma hüququna malik olmayacaqdı. Borcları azaltmaq və deflyasiya riskini aradan qaldırmaq üçün dövriyyəyə yeni dövlət pulu buraxılacaqdı.

## Prinsipləri
Banklar yalnız müştəri əmanətlərini saxlayacaq, bu əmanətlərdən kredit verməyəcəkdi. Kreditlər yalnız dövlət tərəfindən verilən yeni pullardan və ya bankların öz kapitalından təmin ediləcəkdi. Banklar yalnız depozitlər üçün vasitəçilik edəcək, pul yaratma prosesindən tamamilə uzaqlaşdırılacaqdı. Dövlət mərkəzi bank vasitəsilə dövriyyəyə əlavə pul buraxaraq borc yükünü azaltmaq üçün istifadə edəcəkdi. Pul dövriyyəsinin idarəçiliyi mərkəzi bankın əlində cəmlənəcək və iqtisadi sabitliyə yönəlmiş siyasətlər həyata keçiriləcəkdi.

## Üstünlükləri və çətinlikləri

## Müasir dövrdə Çikaqo planı
2012-ci ildə Beynəlxalq Valyuta Fondu (IMF) Çikaqo Planının prinsiplərinə bənzər bir sistemin müasir tətbiqini araşdırdı və bu modelin borc yükünü azaltmaq, inflyasiyanı idarə etmək və maliyyə sabitliyini artırmaq üçün potensial üstünlüklər təqdim etdiyini bildirdi. Çikaqo Planı radikal bir iqtisadi islahat modeli olaraq qalır və geniş şəkildə tətbiq edilməsə də, maliyyə sabitliyinə dair müzakirələrdə əhəmiyyətli yer tutur. Təklifin əsas dəyəri qlobal maliyyə sistemində pulun idarə olunmasına dair daha sabit və ədalətli mexanizmlərin zəruriliyini vurğulamasıdır.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* Douglas, Paul H.; Hamilton, Earl J.; Fisher, Irving; King, Willford I.; Graham, Frank D.; Whittlesey, Charles R. (July 1939), A Program for Monetary Reform (original scanned PDF), (transcript text here), archived from the original (PDF) on 26 July 2011
Çobandağ (Ağdam)

**Çobandağ** – Azərbaycan Respublikasının Ağdam r­ayonunda dağ (yüksəklik). Qarabağ silsiləsinin şimal­-şərq qolunda, Xaçınçayın sağ sahilində yerləşir. Hündürlüyü 679 *metrdir*.

Araşdırmalara görə Çobandağda sement istehsalına yararlı Çobandağ əhəngdaşı (ehtiyatları — 140464 min ton) yatağı mövcuddur.

## İstinadlar
Kompüter dəstəkli tərcümə

**Kompüter dəstəkli tərcümə** — İngilis abbreviaturası CAT olan tərcümə növü. Bu proqram tərcümə zamanı tərcüməçiləri dəstəkləyən kompüter proqramı ilə edilir. CAT-ı maşın tərcüməsi və ya kompüterləşdirilmiş tərcümə ilə qarışdırmaq olmaz, burada tərcümə prosesi heç bir insan köməyi olmadan, tərcümədən əvvəl və ya sonra az insan dəstəyi ilə baş verir.
Xüsusilə, texniki sənədlər və istifadəçi təlimatları kimi istifadəçi mətnləri adlanan mətn növlərinin tərcüməsində, lokalizasiya proseslərində CAT proqramından tez-tez istifadə olunur. CAT proqramı üç əsas komponentdən ibarətdir: tərcümə yaddaşı, terminologiyanın idarə edilməsi və tərcümədə layihənin idarə edilməsi. O, həmçinin mətn redaktə proqramı ilə işləmək üçün lazımi interfeyslərə, sistemə əvvəllər edilmiş tərcümələri əlavə etmək üçün istifadə edilən uyğunlaşdırma proqramına və tərcüməçilərin müxtəlif fayl formatları ilə işləməsini təmin etmək üçün istifadə edilən mətn çeviricilərinə malikdir.

## CAT proqramı
Belə proqram təminatı tərcümələri tərcümə vahidlərinə bölür və mənbə və hədəf mətn tərcümə vahidlərini uyğunlaşdırmaqla tərcümə yaddaşında saxlayır. Sonrakı tərcümələrdə eyni və ya oxşar tərcümə vahidlərinə rast gəlindikdə, tərcümə yaddaşı bu vahidləri tərcüməçi üçün əlçatan edir. Beləliklə, tərcüməçi oxşar cümlənin əvvəllər necə tərcümə olunduğunu öyrənir və tərcümədən yaddaşda istifadə edərək daha sürətli və ardıcıl tərcümə etmək imkanı əldə edir. CAT proqramı tərcümə yaddaşı kimi güclü verilənlər bazası proqramından və ya paralel mətnlərdən istifadə edir.
Xüsusilə tərcümə sahəsində keyfiyyət anlayışı ön plana çıxdıqdan sonra inteqrasiya olunmuş sistemlər ön plana çıxmağa başladı və tərcümə prosesi ümumi keyfiyyət idarəçiliyi anlayışı ilə idarə olunmağa başladı. Bu cür sistemlər tərcümə, ekspert nəzarəti, orfoqrafiya nəzarəti və formata nəzarət kimi alt proseslərdən ibarət olan tərcümə prosesinin idarə edilməsinə və idarə olunmasına imkan verir. Əslində, onlar server və müştəri əsasında işləyən sistemlər sayəsində tərcüməçilərə İnternet üzərindən onlayn və ya oflayn tərcümə etməyə imkan verir.

## Həmçinin bax
*Tərcümə layihəsi
*Tərcüməşünaslıq

## İstinadlar
Valyuta intervensiyası

**Valyuta intervensiyası** () — mərkəzi bankların və ya hökumətlərin milli valyutanın məzənnəsinə təsir etmək məqsədilə valyuta bazarında apardığı əməliyyatlara deyilir. Bu əməliyyatlar adətən valyutanın dəyərini artırmaq, azaltmaq və ya sabit saxlamaq məqsədilə həyata keçirilir. Valyuta intervensiyası birbaşa və ya dolayı üsullarla həyata keçirilə bilər.

Valyuta intervensiyası güclü bir alət olsa da, onun effektivliyi mərkəzi bankların resursları, bazar iştirakçılarının reaksiyası və beynəlxalq iqtisadi şəraitdən asılıdır. Bu səbəbdən, intervensiya adətən geniş iqtisadi siyasətin bir hissəsi olaraq istifadə edilir.

## Məqsədi
Valyutanın sürətli və qeyri-sabit dəyişmələrinin iqtisadiyyata mənfi təsirini azaltmaq.İxrac və idxal balansını qorumaq üçün valyutanın dəyərini tənzimləmək. Valyutanın dəyərini aşağı salaraq (devalvasiya) ixracat məhsullarını daha rəqabətli etmək. Qeyri-sabit və həddindən artıq spekulyasiyanın qarşısını almaq. Valyuta məzənnələrini idarə etməklə inflyasiya və iqtisadi inkişafı dəstəkləmək.

## Növləri
# Birbaşa intervensiya — mərkəzi bankların valyuta bazarında birbaşa əməliyyat aparması ilə həyata keçirilir:
#*Valyutanın dəyərini artırmaq üçün: Xarici valyuta satılır, milli valyuta alınır.
#*Valyutanın dəyərini azaltmaq üçün: Milli valyuta satılır, xarici valyuta alınır.
# Dolayı intervensiya — valyuta məzənnəsinə dolayı yolla təsir göstərən tədbirlər
#*Faiz dərəcələrini artırmaq və ya azaltmaq.
#*Pul siyasətində dəyişikliklər (pul təklifini artırmaq və ya azaltmaq).
# Sözlü intervensiya ()  — mərkəzi bankların və ya hökumət rəsmilərinin bəyanatları ilə valyuta bazarına təsir etməyə çalışması. Bu üsul, bazar iştirakçılarının gözləntilərinə təsir etməklə məzənnəni dəyişdirməyə yönəldilir.

## Üstünlükləri və riskləri

## Valyuta intervensiyasının nümunələri
# 2008 Maliyyə Böhranı — ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi (FED) və digər mərkəzi banklar valyuta bazarına müdaxilə edərək bazarların sabitliyini təmin etməyə çalışdılar.
# Yapon yeni intervensiyası — Yaponiya hökuməti ixracı dəstəkləmək üçün yenin məzənnəsini aşağı salmaq məqsədilə tez-tez müdaxilələr etmişdir.
# Çin Yuanı — Çin hökuməti yuana tez-tez müdaxilə edərək onun dəyərini tənzimləmiş və iqtisadi inkişafını dəstəkləmişdir.

## Həmçinin bax
* Valyuta cütü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Mehrişah Validə Sultan külliyəsi

**Mehrişah Validə Sultan külliyəsi** — İstanbulda XVIII əsrə aid külliyə. Osmanlı sultanı III Mustafanın xanımı və III Səlimin anası Validə Mehrişah Sultanın sifarişiylə inşa olunan külliyə sübyan məktəbi, türbə, imarət, səbil və çeşmələrdən ibarətdir.

## Külliyənin strukturu

### Türbə
Külliyənin strukturuna aid ilk bina olub, 1792-1794-cü illərdə inşa edilmişdir. Ağ mərmərdən, 12 oval üzlü, 2 sıra pəncərəli və günbəzli türbənin sütunları pəncərələr arasında yerləşir. Türbədə külliyənin banisi olan Validə Mehrişah Sultanla yanaşı, III Səlimin xanımlarından Rüfət Qadınəfəndi, bacıları Xədicə Sultan və Bəyxan Sultan və Sultan Əbdülməcidin xanımlarından Rəhimə Pərəstü Sultanın məzarları yerləşir.

### İmarət
Külliyədə çalışan xidmətçilər və yoxsullar üçün yemək bişirilib paylanan imarət binası çəhrayı-ağ mərmərdən inşa olunmuşdur. Giriş qapısı üzərində barokko üslubunda hazırlanan Maşallah yazısı asılmışdır. İmarətin həyəti isə sonralar məzarlıq olaraq istifadə edildi. Kavalalı Mustafa Fazil Paşa və bir çox ailə üzvü məhz burada dəfn edilmişdir.

### Sübyan məktəbi
Türbəylə qarşı-qarşıya inşa olunan sübyan məktəbinin ətrafı sonrakı illərdə məzarlıq olaraq istifadə edildi. 3 mart 1930-cu ildə qəbul edilən tədrisat qanunu ilə fəaliyyətini dayandırdı və yaşayış yeri olaraq istifadəyə verildi. 1970-ci ildə baş verən yanğın nəticəsində yararsız hala düşdü və 1995-ci ildə restavrasiya edildi.

### Səbil və çeşmələr
İmarətin çöl cəbhəsi üzərində yerləşən səbil yanlardakı 2 çeşməni örtən, geniş saçaqlı gövdəsiylə barok üslubda inşa edilmişdir.

## Qalereya

Fayl:Mihrişah Valide Sultan Sebili.jpg|Külliyəyə aid səbil
Fayl:Grave of Mihrişah Sultan.jpg|Külliyəyə aid türbədəki məzarı
Fayl:Mihrişah Valide Sultan İmareti Giriş Kapısı.jpg|Külliyəyə aid imarətin giriş qapısı
Fayl:Mihriah valide sultan trbesi 7 copy.jpg|Külliyəyə aid türbənin daxili interyeri
Fayl:Mihriah valide sultan.jpg|Külliyəyə aid türbənin günbəzi

## Mənbə
* Akkaya, Esma N. Y. Eyüpsultan Semti Sıbyan Mektepleri ve Yeniden İşlevlendirilmesi: Rami Mehmet Paşa Sıbyan Mektebi Örneği. (İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019
* Aydın, Didem. Eyüp’te Mihrişah Valide Sultan Külliyesi ve Koruma Önerileri. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1998
* Çetintaş, Sedat. ‘’Türklerde Su, Çeşme ve Sebil’’, Güzel Sanatlar 5 (1993): 125-147
* Ergin, Osman Nuri. Türk Şehirlerinde İmaret Sistemi. İstanbul: Cumhuriyet Matbaası,1939
* Gültekin, Gülbin. ‘’Mihrişah Valide Sultan Külliyesi’’, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi. 5:459-461. İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, 2003
* Kuban, Doğan. Türk Barok Mimarisi Hakkında Bir Deneme. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları, 1954
* Önkal, Hakkı. Osmanlı Hanedan Türbeleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1992

## İstinadlar
Daşqın İltər

**Daşqın İltər** (; ) — Türkiyənin "Eyüpspor" klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar futbolçu. Almaniyada anadan olub, Azərbaycan millisində çıxış edir.

## Klub karyerası
Doğma şəhəri Berlində müxtəlif gənclər komandalarında oynadıqdan sonra İltər 2012–13 mövsümünün qış fasiləsində "Ayntraxt Braunşveyq"in U19 komandasına qoşulmuşdur. 2013–14 mövsümü üçün o, Regionalliqa Nordda klubun ehtiyat hissəsinə yüksəlmişdir. 2015-ci ildə Regionalliga Nordostda "Noyştrelits" klubuna keçdi.

2016-cı ilin iyul ayında İltər "Denizlispor" a keçmişdir.

## Beynəlxalq karyera
Karyerasında peşəkar oyun göstərməməsinə baxmayaraq, Daşqın 2013-cü ilin noyabrında Berti Foqts tərəfindən Azərbaycanın milli komandasına çağırılıb Orada o, 19 noyabr 2013-cü ildə Qırğızıstanla yoldaşlıq oyununda tam beynəlxalq debüt etmişdir. On bir aylıq fasilədən sonra o, 2014-cü ilin oktyabrında Azərbaycanın UEFA Avro-2016-nın seçmə mərhələsi çərçivəsində İtaliya və Xorvatiya ilə oyunlarına yenidən çağrılıb.
## İstinadlar
Valyuta cütü

**Valyuta cütü** () — valyuta bazarında (Forex) bir valyutanın digərinə nisbətdə məzənnəsini göstərən maliyyə alətidir. Valyuta cütləri iki fərqli valyutadan ibarətdir və birinci valyutanın dəyəri ikinci valyuta ilə ifadə edilir. Bazar iştirakçılarının valyuta məzənnələrindən qazanc əldə etməsi və ya riskdən qorunması üçün istifadə olunur.

Valyuta cütləri Forex bazarının əsasını təşkil edir. Onlarla ticarət etmək üçün valyutaların iqtisadi və siyasi vəziyyətini, bazar şərtlərini və texniki analiz metodlarını yaxşı bilmək lazımdır. Valyuta cütlərinin seçimində məqsəd, risk səviyyəsi və ticarət strategiyası əsas rol oynayır.

## Quruluşu
Valyuta cütləri iki komponentdən ibarətdir:

* Əsas valyuta () — valyuta cütünün birinci hissəsini təşkil edir. Bu valyuta "baza" kimi qəbul olunur
* Kotirovka valyutası () — ikinci valyutadır və əsas valyutanın məzənnəsini göstərir.

Məsələn, EUR/USD cütündə EUR (avro) əsas valyutadır, USD (ABŞ dolları) kotirovka valyutasıdır. Əgər EUR/USD = 1.20-dirsə, bu, 1 avronun 1.20 ABŞ dollarına bərabər olduğunu bildirir.

## Baza valyutası

## Xüsusiyyətləri
Əsas valyuta cütləri daha likviddir, çünki onlara olan tələb yüksəkdir. Eqzotik valyuta cütləri daha dəyişkəndir, bu da potensial qazanc və riskləri artırır. Valyuta bazarı 24/5 fəaliyyətdədir və fərqli vaxt zonalarında aktiv olur.

## İstinadlar
Valyuta müqaviləsi

**Valyuta müqaviləsi** —  iki tərəf arasında müəyyən edilmiş şərtlərlə valyuta alış-satış əməliyyatlarını tənzimləmək üçün bağlanan hüquqi razılaşmadır. Bu müqavilələr beynəlxalq ticarətdə, maliyyə bazarlarında və risklərin idarə edilməsində geniş istifadə olunur.  Valyuta müqavilələri əsasən valyuta məzənnələrindəki dəyişkənlikdən (volatillikdən) yaranan maliyyə risklərini azaltmaq üçün tətbiq edilir.

Valyuta müqavilələri müasir maliyyə sistemində strateji bir alət olaraq həm şirkətlər, həm də fərdi iştirakçılar üçün vacibdir. Bu müqavilələrdən effektiv istifadə üçün maliyyə bazarları haqqında bilik və risk idarəetmə strategiyaları vacibdir.

## Növləri
* *Forvard Valyuta Müqaviləsi* () — gələcək tarixdə, əvvəlcədən razılaşdırılmış məzənnə ilə müəyyən miqdarda valyutanın alınıb-satılması üçün bağlanır. Ticarət tərəfləri məzənnə riskindən qorunmaq üçün bu müqaviləni istifadə edir. Forvard müqavilələri adətən tənzimlənməmiş bazarlarda () həyata keçirilir.
* *Fyuçers Valyuta Müqaviləsi* () — standartlaşdırılmış valyuta müqavilələri olub, müəyyən miqdarda valyutanın gələcək tarixdə alınıb-satılması üçün bağlanır. Bu müqavilələr tənzimlənən maliyyə birjalarında ticarət edilir və yüksək likvidliyə malikdir. Fyuçerslər spekulyasiya və hedcinq məqsədilə geniş istifadə olunur.
* *Opsion Valyuta Müqaviləsi* () — alıcıya (amma məcbur etmədən) müəyyən məzənnə ilə valyuta almaq və ya satmaq hüququ verən müqavilədir. İki əsas növü mövcuddur — valyutanı almaq () və satmaq () hüququ
* *Svop Valyuta Müqaviləsi* () — iki tərəf arasında müəyyən müddət ərzində valyutaların dəyişdirilməsi barədə bağlanan müqavilədir. Adətən faiz dərəcələri və məzənnə risklərini idarə etmək üçün istifadə olunur.

## Üstünlükləri və riskləri

## Həmçinin bax
* Fyuçers

## İstinadlar
Beynəlxalq köməkçi dil

**Beynəlxalq köməkçi dil** — fərqli ana dillərə malik insanlar arasında ünsiyyətin asanlaşdırılması üçün yaradılmış və ya seçilmiş bir dil. Bu dillər, mədəni və dil müxtəlifliyinə hörmət edərək beynəlxalq ünsiyyətin vasitəsi olmağı hədəfləyir. Beynəlxalq köməkçi dillər ya təbii dillərdən (məsələn, ingilis dili) seçilir, ya da süni şəkildə yaradılır (məsələn, esperanto).

## Beynəlxalq köməkçi dilin xüsusiyyətləri
Asanlıq və neytrallıq ən başlıca xüsusiyyətlərindəndir. Sadə qrammatika və asan öyrənilə bilən quruluş, dili öyrənməyi daha əlçatan edir.
Hər hansı bir mədəniyyətə və ya dil qrupuna üstünlük verməməyə çalışır.
Universal istifadə məqsədi digər əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Bu xüsusiyyət, fərqli dillərdə danışan insanlar arasında körpü qurmağı hədəfləyir.
Praktik tətbiq sahələri, diplomatiya, beynəlxalq ticarət, elmi tədbirlər və qlobal təşkilatların fəaliyyətlərində istifadə olunur.

## Beynəlxalq köməkçi dillərin növləri
Bəzi təbii dillər beynəlxalq köməkçi dil rolunu oynayır. Məsələn: İngilis dili: Müasir dövrdə qlobal ünsiyyət və biznesin əsas dili kimi qəbul edilir. Fransız dili: Tarixdə beynəlxalq diplomatiyanın əsas dili olub.
Bir də insanlar tərəfindən xüsusi məqsədlər üçün yaradılan dillər mövcuddur. Onlara süni dillər deyilir. Ən məşhurlarından biri Esperantodur. L.L. Zamenhof tərəfindən yaradılmış, asan və neytral bir dildir.
İnterlinqua isə Latın və Avropa dillərinin qarışığından yaradılmışdır. Volapük, 19-cu əsrdə İohan Martin Şleyer tərəfindən təqdim edilmişdir.

## Üstünlükləri və çətinlikləri
Üstünlüklərinə qlobal ünsiyyəti və əməkdaşlığı gücləndirməyi, əsas ana dili olmayan insanlar arasında bərabərlik yaratmağı nümunə göstərə bilərik.
Çətinliklərinə beynəlxalq bir dil seçimi və ya tətbiqi ilə bağlı siyasi və mədəni problemləri, eyni zamanda süni dillərin geniş miqyasda qəbul edilməsində yaranan çətinlikləri aid edə bilərik.
Texnologiyanın inkişafı ilə avtomatik tərcümə sistemləri beynəlxalq ünsiyyətdə mühüm rol oynamağa başlayıb.
## Həmçinin bax
*Tərcümə layihəsi
*Tərcüməşünaslıq

## İstinadlar
Bəyazid Cəlayır

**Bəyazid Cəlayır** () — Cəlairi hökmdarı. 1382-1384-cü illərddə Cəlairilər sultanlığının ərazilərinin bir qisminində hakimiyyətdə olmuşdur.

## Həyatı
Sultan Üveys Cəlayırın 5 övladından biridir. Qardaşı sultan Hüseyn Cəlayırın hakimiyyətinin son dövrlərində Təbrizdə yaşamışdır. Daha sonra 1382-ci ildə sultan Hüseyni devirən digər qardaşı Əhməd Cəlayırın dövründə Təbrizdən ayrılaraq Sultaniyə hakimi, əmirəl-üməra əmir Adilə sığınmış və onun tərəfindən "sultan" elan edilmişdir.

Əhməd Cəlayır və Bəyazid arasında bir neçə dəfə toqquşma olsa da və Təbriz əl dəyişdirsə də, tərəflərdən heç biri digərinə qarşı tam üstünlük əldə edə bilmədi. Şirvanşah Huşəng qardaşlar arasında sülhə nail oldu. Sülhün şərtlərinə görə Azərbaycan sultan Əhmədə, Əcəm İraqı Bəyazidə, Ərəb İraqı isə sultan Əhmədlə əmir Adilin ortaq hakimiyyətinə verildi. Sülhdən bir müddət sonra əmir Adil Ərəb İraqının tamamilə ələ keçirmək üçün qardaşı oğlu Dursunu Bağdada göndərdi. Sultan Əhməd də Bağdada doğru yürüşə başladı və şəhərə daxil oldu, Dursun öldürüldü. Dursunun ölümü ilə tərəflər arasında qarşıdurma yenidən başladı və Əmir Adil sultan Əhmədə qarşı yürüşə başladı. Marağada Neylan adlı yerdə tərəflər arasında döyüş baş verdi. Lakin döyüş nəticəsiz oldu.

Sultan Əhmədin hakimiyyətini möhkəmləndirməsi və güclənməsi əmir Adili Müzəffəri hökmdarı Şah Şüca ilə ittifaq bağlamağa məcbur etdi. Lakin sultan Əhməd onların ittifaqını pozaraq, Şah Şücanı öz tərəfinə cəlb etdi. Sultaniyəyə hərəkət edən sultan Əhməd, 1384-cü ildə şəhəri döyüşsüz ələ keçirdi və Bəyazidi əsir alaraq özü ilə Təbrizə apardı.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Avrovalyuta

**Avrovalyuta** () — milli sərhədlərdən kənarda, xarici ölkələrdə saxlanılan və ya istifadə olunan hər hansı milli valyutaya aid edilən termin. Əksər hallarda bu termin beynəlxalq maliyyə bazarlarında ticarət olunan və müxtəlif maliyyə əməliyyatlarında istifadə olunan valyutaları əhatə edir. Avrovalyutalar adətən valyutanın mənşə ölkəsindən kənarda fəaliyyət göstərən banklarda saxlanılır.

Avrovalyuta qlobal maliyyə bazarlarının əsas komponentlərindən biridir. Beynəlxalq ticarət və kreditləşmənin vacib vasitəsi olaraq, bu bazarlar iqtisadiyyatların inteqrasiyasını artırır. Lakin tənzimləmə və risk idarəetməsi məsələləri bu bazarların davamlı inkişafı üçün vacibdir.

## Xüsusiyyətləri
Avrovalyutalar adətən öz ölkələrindən kənarda yerləşən banklarda saxlanılır və ticarət edilir. Məsələn, ABŞ dolları Avropadakı və ya Asiyadakı banklarda saxlanıldıqda "avrodollar" adlanır. Avrovalyutalar qlobal maliyyə sisteminin mühüm hissəsidir və beynəlxalq ticarətin maliyyələşdirilməsində istifadə olunur. Milli tənzimləmələrə və vergi qaydalarına daha az məruz qaldıqları üçün Avrovalyuta bazarları daha az xərcli maliyyə əməliyyatlarına imkan verir. Avrovalyuta bazarlarında hökumətlər, çoxmillətli şirkətlər, beynəlxalq təşkilatlar və fərdi investorlar iştirak edir.

## Tarixi
Avrovalyuta termini 1950-ci illərdə yaranmışdır. İlk olaraq, ABŞ dolları Avropa banklarında saxlanılmağa və istifadə edilməyə başlandı. SSRİ ABŞ-dəki maliyyə sisteminə məhdud çıxışı səbəbindən dollarlarını Avropa banklarında saxlayırdı. Bu, "avrodollar" fenomeninin əsasını qoymuşdur. Daha sonra, digər valyutalar, məsələn, avro, yapon yeni, ingilis funt-sterlinqi və s., beynəlxalq bazarlarda saxlanılmağa və ticarət edilməyə başladı.

## Tətbiqi
Şirkətlər və hökumətlər avrovalyutaları beynəlxalq kredit əməliyyatları üçün istifadə edirlər. Məsələn, çoxmillətli şirkətlər xarici layihələrini maliyyələşdirmək üçün avrodollarlardan istifadə edə bilər. Beynəlxalq ticarət əməliyyatları avrovalyuta bazarlarında yerləşən maliyyə alətləri vasitəsilə həyata keçirilir. İnvestorlar valyuta risklərini azaldaraq avrovalyuta bazarlarında alətləri istifadə edirlər.

## Növləri
# Avrodollar — ABŞ dollarının ABŞ-dan kənarda saxlanılan və ya istifadə edilən formasıdır. Bu, avrovalyutanın ən məşhur növüdür.
# Avroyen — Yapon yeni Yaponiyadan kənarda saxlandıqda avroyen adlanır.
# Avrofunt — İngiltərə funt-sterlinqi Böyük Britaniyadan kənarda saxlandıqda bu termin istifadə edilir.
# Avroavro — Avropa İttifaqının vahid valyutası olan avronun Avropa İttifaqından kənarda saxlanılması və ya istifadə edilməsi.

## Üstünlükləri və riskləri

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*AFR. (2018). . Australian Financial Review. Retrieved from  
*
*Booth, Jerome (n.d.). Bretton Woods Plan: The Next 70 Years. Retrieved from: 
*The Free Dictionary (n.d.) Eurodollar. Retrieved from: 
*The Free Dictionary (n.d.) Euroeuro. Retrieved from: 
*The Free Dictionary (n.d.) Europound. Retrieved from: 
*The Free Dictionary (n.d.) Euroyen. Retrieved from: 
*
Adilə Sultan türbəsi

**Adilə Sultan türbəsi** — İstanbulun Əyyubsultan ilçəsində yerləşən XIX əsrə aid türbə.

## Haqqında
1849-cu ildə inşa edilmiş, II Mahmudun qızlarından Adilə Sultanın kaptan-ı dərya Mehmed Əli Paşadan doğulan və uşaq yaşlarında vəfat edən övladları üçün nəzərdə tutulmuşdur. Türbənin şəbəkəli dəmir qapısının hər iki yanında bir türbə hücrəsi var. Bunlardan sağdakı hücrədə 6, soldakı hücrədə isə 3 məzar yeri vardır. Türbə qapısı üzərində Sultan Əbdülməcidin 1849 tarixli bir tuğrası yerləşdirilib. Sarı mərmərdən inşa olunan türbədə ümumilikdə 9 məzar yeri olsa da, bunlardan biri boşdur:

* Kürəkən Mehmed Əli Paşa
* Adilə Sultan
* Adilə Sultanın qızı Xeyriyyə xanım Sultan
* Adilə Sultanın qızı Siddiqə xanım Sultan
* Adilə Sultanın qızı Aliyə xanım Sultan
* Adilə Sultanın oğlu Sultanzadə İsmayıl bəy
* V Muradın xanımlarından Rəzan Qadınəfəndi
* V Muradın qızlarından Aliyə Sultan

## Mənbə
* Adile Sultan Türbesi. Camiler, Türbeler, Medreseler Ve Evliyalar Hakkında Bilgiler
* Adile Sultan Türbesi. Eyüpsultan Belediyesi

## İstinadlar
Ripple

**Ripple** (XRP) —  rəqəmsal ödənişlər və pul köçürmələri üçün qlobal bir sistem təmin edən bir texnologiya platforması və kriptovalyutadır. Ripple, ənənəvi banklararası ödəniş sistemlərini əvəz etmək və ya təkmilləşdirmək məqsədi daşıyır. Ripple Labs tərəfindən yaradılan bu sistem, həm mərkəzləşdirilmiş, həm də mərkəzləşdirilməmiş texnologiyaların birləşməsindən istifadə edir.

Ripple-in potensialı həm müasir maliyyə bazarlarında, həm də rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafında mühüm rol oynaya bilər. Bank sistemlərinə inteqrasiya olunması, onun istifadəsinin artmasına və qlobal ödəniş sistemlərinin daha sürətli və əlçatan olmasına gətirib çıxara bilər. Bununla belə, hüquqi və tənzimləmə məsələlərinin həlli Ripple-in gələcək inkişafında kritik əhəmiyyət kəsb edir.

## Komponentləri
*RippleNet* — qlobal bir ödəniş şəbəkəsidir. Banklar, ödəmə təminatçıları və digər maliyyə qurumları RippleNet vasitəsilə pul köçürmələri həyata keçirə bilər. RippleNet, ənənəvi SWIFT sisteminə alternativ olaraq təqdim edilir və daha sürətli, ucuz və şəffaf xidmət təmin edir. Ripple sisteminin əsas texnologiyası olan XRP Ledger açıq mənbə əsaslı blokçeyn sistemi əməliyyatları təsdiqləyir. XRP Ledger ənənəvi blokçeyn texnologiyasından daha sürətli və enerji səmərəlidir. *XRP kriptovalyutası* — Ripple ekosisteminin yerli rəqəmsal valyutasıdır. XRP, əsasən likvidlik təmin etmək və tranzaksiyaları asanlaşdırmaq üçün istifadə olunur. Banklar və maliyyə qurumları XRP-dən sərhədlərarası əməliyyatları həyata keçirmək üçün istifadə edə bilərlər.

## Xüsusiyyətləri
Ripple vasitəsilə əməliyyatlar saniyələr ərzində həyata keçirilir, bu da ənənəvi bank sistemlərindən (SWIFT kimi) xeyli sürətlidir. Ripple sistemində əməliyyat xərcləri çox aşağıdır. Həmçinin beynəlxalq köçürmələri daha səmərəli edir. XRP, banklararası əməliyyatlar zamanı likvidliyi təmin etmək üçün körpü valyutası kimi istifadə olunur. Proqram həm mərkəzləşdirilmiş tərəfdaşlıq əlaqələri (banklarla) qurur, həm də blokçeyn texnologiyasının təməl prinsiplərindən istifadə edir.

Ripple, digər kriptovalyutalar (məsələn, Bitcoin və Ethereum) kimi tamamilə mərkəzləşdirilməmiş deyil. Ripple Labs sistemi idarə edir və XRP-nin əhəmiyyətli hissəsini nəzarətdə saxlayır. Əsas hədəfi fərdi istifadəçilər deyil, daha çox banklar, maliyyə institutları və korporasiyalardır. Banklar RippleNet vasitəsilə sərhədlərarası köçürmələri daha tez və ucuz həyata keçirə bilərlər. XRP, sərhədlərarası əməliyyatlar zamanı valyuta məzənnələrini idarə etmək üçün körpü valyutası kimi istifadə olunur. Ripple fərdlər və müəssisələr üçün aşağı xərcli rəqəmsal pul köçürmələrini mümkün edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Maks Virt

**Maks Virt** (; ) — XIX əsrin sonlarında tanınmış alman iqtisadçı və jurnalist. O, əsasən iqtisadiyyat, ticarət siyasəti və sərbəst bazar prinsipləri üzərində düşüncələri ilə yadda qalmışdır. Maks Virt iqtisadi siyasətdə liberal yanaşmaları ilə seçilir və klassik iqtisadiyyatın tərəfdarı kimi çıxış edirdi.

Maks Virtin fikirləri və əsərləri XIX əsr iqtisadiyyat elminin inkişafına töhfə vermişdir. Onun işləri müasir iqtisadi nəzəriyyələr və ticarət siyasəti ilə maraqlananlar üçün maraqlı bir araşdırma mövzusu olaraq qalır.

## Bioqrafiyası
Maks Virt 27 yanvar 1822-ci ildə Vrotslavda anadan olmuşdur. O, iqtisadiyyat sahəsində geniş təhsil almış və öz dövrünün iqtisadi nəzəriyyələrinə dərin maraq göstərmişdir. Maks Virt bir müddət jurnalist kimi fəaliyyət göstərmiş və iqtisadi məsələlərlə bağlı məqalələr yazmışdır. Virt xüsusən ticarət siyasətində liberal yanaşmanın müdafiəçisi olmuşdur, yəni sərbəst ticarət və minimum dövlət müdaxiləsini dəstəkləmişdir.

### Əsərləri
Maks Virt iqtisadiyyat və ticarət mövzularında bir çox əsər yazmışdır. Onun əsərləri o dövrün iqtisadi siyasəti və ticarət məsələlərinin öyrənilməsi üçün əhəmiyyətlidir. Əsərlərində sərbəst ticarətin iqtisadi artımı necə təşviq etdiyini izah etmişdir. Ən əsas nəzəriyyələrindən biri sərbəst bazar iqtisadiyyatının səmərəliliyidir. İkinci nəzəriyyəsində isə dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsinin minimuma endirilməsini təklif etmişdir.

### Nəşrləri
* «Grundzüge der Nationalökonomie» (Köln, 1865-73, изд. 3, 1883);
* «Allgemeine Beschreibung und Statistik der Schweiz»;
* «Wiedergeburt Oesterreichs» (Vyana, 1878);
* «Kultur- und Wanderskizzen» (Vyana, 1876);
* «Die Krisis der Landwirtschaft» (Berlin, 1881);
* «Das Geld»;
* «Ungarn und seine Bodenschätze»;
* «Die Quellen des Reichtums» (Köln, 1886).
 
Maks Virt, Almaniyada və digər Avropa ölkələrində iqtisadi siyasət müzakirələrinə təsir göstərmişdir. Onun sərbəst ticarət mövqeyi o dövrdə geniş müzakirələrə səbəb olmuş və iqtisadi siyasətə dair mühafizəkar və liberal yanaşmalar arasında fikir ayrılıqlarını artırmışdır.

## İstinadlar
Yaponiya Fotoqrafiya Cəmiyyəti (1924)

– 1924-cü ildə Yaponiyada yaradılmış fotoqrafiya təşkilatı. Yaponiyada fəaliyyət göstərən ən qədim fotoqrafiya təşkilatıdır. 1889-cu ildə qurulmuş eyniadlı təşkilatla əlaqəsi yoxdur.

## Tarixi
Yaponiya Fotoqrafiya Cəmiyyəti 1924-cü ilin noyabrında Şinzo Fukuhara tərəfindən Tokioda təsis olunmuşdur. Təşkilat Fotoqrafiya Cəmiyyətinin və Şiseydo Foto Gənclər Dərnəyinin birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. Fukuhara təşkilatın ilk sədri seçilmişdir. İlk üzvlərə Yoşitaro Mori, Roso Fukuhara, Kiiçiro İşida, Maroni Kumazava, Masaciro Sakay, Hoko Şimamura və Kiyoşi Nişiyama daxil idi. Tezliklə Yaponiyanın digər yerlərində cəmiyyətin şöbələri açılmışdır. Təşkilat Yaponiyada yeni fotoqrafiya nəzəriyyələri və ideallarının müzakirə edilib yayılmasında vacib rol oynamış, 1930-cu illərdə Yaponiyada piktorializm cərəyanını müdafiə edən əsas təşkilat olmuşdur. 1926-cı ildə cəmiyyətin  adlı aylıq bülleteni təsis olunmuşdur. Bu bülleten 1940-cı ilin noyabrında ləğv olunmuş və cəmiyyət 1940-cı ilin dekabrında , 1941-ci ilin avqustunda  bülletenini nəşr etməyə başlamışdır.

Cəmiyyət 1944-cü ilin martında Yaponiya ordusu tərəfindən ləğv olunaraq Böyük Yaponiya Fotoqrafiya Vətənpərvər Cəmiyyəti ilə birləşdirilmişdir. 1946-cı ilin aprelində yenidən təsis olunmuşdur. Şinzo Fukuhara sədr, Roso Fukuhara vitse-sədr seçilmişdir.

## Fəaliyyət
Cəmiyyət tərəfindən aylıq görüşlər, fotosessiyalar və sərgilər təşkil olunur. İlk dəfə 1925-ci ilin iyulunda Ueno rayonunda baş tutmuş Yaponiya Fotoqrafiya Cəmiyyəti Sərgisi hər il keçirilən tədbirdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
*
Xristofor Vermişev

**Xristofor Vermişev** () — rus-erməni siyasətçi, jurnalist və ictimai xadim. 1918–1919-cu illərdə Birinci Ermənistan Respublikasının Sosial Müdafiə Naziri və 1919-cu ildə Birinci Ermənistan Respublikasının Təminat Naziri vəzifələrində çalışmışdır.
Turkestanskiye vedomosti

**Turkestanskiye vedomosti** (; *Türküstan qəzeti*) — Türküstanda nəşr olunan ilk rusdilli həftəlik qəzet. Qazax və özbək dillərində əlavələrlə birlikdə nəşr edilmişdir. Türküstan general-qubernatorluğunun Daşkənddəki dəftərxanasında çap olunmağa və redaktə olunmağa başlamışdır. 1917-ci ilin dekabrına qədər Daşkənddə nəşr edilmişdir.

Qəzet əsasən Rusiyada və xaricdə, lakin xüsusilə Türküstan bölgəsində baş verən hadisələrin işıqlandırılması, Türküstan general-qubernatorluğu aparatının rəsmi sənədlərinin çapı, bölgənin siyasi, mədəni və iqtisadi həyatında baş verən hadisələrin işıqlandırılması ilə məşğul idi.

## Tarixi
Daşkənd 1865-ci ildə ruslar tərəfindən ələ keçirilmiş və Türküstan vilayətinin tərkibində, 1867-ci ildən isə Türküstan general-qubernatorluğunun tərkibində Rusiya imperiyasına birləşdirilmişdir. Bölgənin hərbi-inzibati rəhbərliyinin fərmanlarını tez bir zamanda dərc etmək, həmçinin Avropa Rusiyası sakinlərinə məlum olmayan bölgə haqqında yeni məlumatları yaymaq üçün qəzetin nəşrinə başlamaq qərara alındı. İlk nömrəsi -ci ildə Daşkənddə nəşr olundu. İlk redaktor qərargah kapitanı Nikolay Mayev idi. Qəzet rəsmi və qeyri-rəsmi hissədən ibarət idi. 1870-ci ildən 1882-ci ilə qədər rus dilində "Türküstan Vilayətinin Qəzeti" () adlı əlavələrlə birlikdə "qırğız" (qazax) və "sart" (özbək) dillərində növbə ilə nəşr olunurdu. 1883-cü ildə bu əlavələr müstəqil həftəlik özbəkdilli qəzetə çevrildi və 1887-ci ildən qəzetin adı "Türküstan yerli qəzeti" olaraq dəyişdirildi. Qəzet 1893-cü ilə qədər həftəlik, 1893-cü ildən sonra həftədə iki dəfə, 1903-cü ilin dekabrından həftədə 3 dəfə, 1904-cü ilin martından həftədə 4 dəfə, 1907-ci ilin iyulundan hər gün nəşr olunurdu. 1917-ci ilin sonunda isə fəaliyyətini tamamilə dayandırdı.

Vasili Bartold, Lev Berq, Stanislav Qlinka-Yançevski, İvan Muşketov, Vasili Oşanin, Nikolay Severtsov, Aleksey Fedçenko qəzetin yazarları arasında idi. Qəzetin tirajı 1000–2500 idi.

## İstinadlar