Yeraltı elektrik stansiyası

**Yeraltı elektrik stansiyası (YES) -** əsas komponentlərinin (avadanlıq yerləşgəsi, dayaqlar və periferiya xətləri) mağaralarda və ya qazılmış yerlərdə tikilməsi və ərazidəki su axınlarının müvafiq surətdə istiqamətləndirilməsindən istifadəsi ilə qurulan su elektrik stansiyasıdır.

Elektrik stansiyasının yeraltı tikilib-tikilməməsinin zərurəti bir neçə amillə ölçülür. Misal üçün, dərələr və ya dik vadilər yerüstü elektrik stansiyasını yerləşdirməsinə mane olduqda, bəndin ətrafındakı relyef və ya geologiya yeraltı elektrik stansiyasının tikintisini şərtləndirdikdə, YES tikintisi məsələsi nəzərdən keçirilir. Qayalıq şəraitdə TES tikintisi eyni ərazidə SES tikintisindən daha daha ucuz başa gəlir. Uçqunlara meylli vadilərdə adətən SES tikintisi təhlükəli olaur.  İkinci Dünya Müharibəsindən sonra böyük su elektrik stansiyaları hava hücumlarından qorunmaq üçün daha çox YES formasında tikilib.

Adətən, YES əsas funksiyası istehsal yükünü tarazlaşdırmaq olan nasoslu su anbarı hidroelektrik şəbəkənin bir hissəsini təşkil edir: onlar aşağı göldən yuxarı gölə suyu vurmaq üçün ucuz və ya pik saatlarından kənar enerjidən istifadə edirlər. Pik saatlarda  YES  yuxarı göldə saxlanılan sudan enerji istehsal edir.

## Tanınmış YES-lər
Bəzi diqqətəlayiq yeraltı elektrik stansiyaları bunlardır:

* Kazunoqava YES Yaponiyada 1200 MVt gücündə yeraltı nasos nasos stansiyasıdır. Kazunoqava elektrik stansiyası 400 MVt gücündə dörd enerji blokundan ibarətdir. Yeraltı elektrik stansiyası səthdən 1600 fut (500 m) aşağıda yerləşir. Uzunluğu 690 fut (210 m), hündürlüyü 177 fut (54 m) və eni 112 fut (34 m) təşkil edir. Burun hündürlüyü 2343 fut (714 m) təşkil edir.
* Churchill Falls YES, Nyufaundlend və Labrador, Kanada, dünyanın ikinci ən böyük yeraltı elektrik stansiyasıdır. 5428 turbindən istifadə edərək 11 MVt istehsal edir. Elektrik stansiyasının uzunluğu 761 fut (232 m), hündürlüyü 148 fut (45 m), eni 62 FUT (19 M) və yerin altında 1080 fut (330 m) dərinlikdə yerləşir. İki çıxış tunelinin uzunluğu 1691,64 m-dir. ümumi təzyiq 312,42 m-dir.
* Kannagava YES, Yaponiyanın Gumma prefekturasındakı Nagano və Ueno prefekturasındakı Minamiaika yaxınlığında nasoslu bir elektrik stansiyasıdır. Elektrik stansiyası yeraltı 1600 fut (490 m) dərinlikdədir və uzunluğu 708 fut (216 m), eni 108 fut (33 m) və hündürlüyü 169 fut (52 m) - dir. O, 6 470 MVt nasos generatoruna malikdir, ümumi gücü 2820 MVt, 653 metr (2142 fut) effektiv hidravlik təzyiq və saniyədə maksimum 510 kubmetr (18,000 kub fut/S) axın sürətinə malikdir. İlk quraşdırma 2005 - ci ildə, ikincisi 2012-ci ildə başlamışdır. 
* 1991-2004-cü illərdə inşa edilmiş Almaniyanın Türingiya şəhərindəki Goldistal nasoslu sonar stansiyası 1060 turbindən istifadə edərək 4 MVt elektrik enerjisi istehsal edir. Avropada bənzərsizdir (miqyasına görə), dörd motor generatorundan ikisi Dəyişkən tezlikli asinxron Maşınlar kimi dizayn edilmişdir. Maşın otağının uzunluğu 482 fut (147 m), hündürlüyü 161 fut (49 m), eni 52 Fut (16 m) və ayrıca transformator kamerası (uzunluğu 390 fut (120 m), hündürlüyü 49 fut (15 m), eni 52 Fut (16 m).
* 1963-1972-ci illərdə inşa edilmiş Manapuri YES, Fjordland, Yeni Zelandiya, 850 turbindən istifadə edərək 7 MVt istehsal edir. O, yerin altında 660 fut (200 m) dərinlikdə yerləşir və 10 km uzunluğunda iki çıxış tunelinə malikdir.xalis hündürlük 560 fut (170 m) təşkil edir. Bu stansiyanın ən diqqətəlayiq xüsusiyyəti, gölün və elektrik stansiyasının Cənub Alp dağlarının şərq tərəfində yerləşməsi və böyük bir dağ silsiləsinin altından keçən və qərb sahilindəki şübhəli bir səsdən çıxmasıdır. 1967-ci ildə tikilmiş və Pend Oreille çayını altı enerji blokundan keçirən ABŞ-ın Vaşinqton Ştatının Pend Oreille qraflığında yerləşən sərhəd Dam Elektrik Stansiyası 1070 MVt elektrik enerjisi istehsal edir. Elektrik Stansiyası Seattle City Light şirkətinə məxsusdur və idarə olunur.
* Bolqarıstanın Chaira YES, 1980-1998-ci illərdə inşa edilmiş Balkanlardakı ən böyük yeraltı elektrik stansiyasıdır. Stansiyanın quraşdırılmış gücü 864 MVt-dır, Francis ' in 216 MVt gücündə dörd tərs turbin sayəsində ümumi nominal təzyiq 2300 fut (701 m) və maksimum fırlanma sürəti 600 rpm-dir. 1960-cı illərin əvvəllərində inşa edilmiş Böyük Britaniyanın Crouchan Barajı, 440 turbin istifadə edərək 4 MVt gücündə nasoslu bir nasos stansiyasıdır.
* Dinorvig YES, Llanberis, Böyük Britaniya, 1984-cü ildə inşa edilmiş, Uels və İngiltərənin şimal-qərbini 1650 MVt gücündə elektrik enerjisi ilə təmin edən nasoslu bir nasos sistemidir. Avropanın ən böyük süni mağarasında yerləşir.
* ABŞ-ın Oroville su anbarındakı Edvard Hyatt YES, Feather River Kanyonunun qaya qayasında kəsilmiş bir mağarada yerləşir. Bəndin silsiləsindən 3 fut (3 m) aşağıda 350 generator və 3 nasos və müvafiq transformator var.
* Cariba YES (1200 MVt) Zimbabve ilə Zambiya arasındakı sərhədi təşkil edən Zambezi çayı üzərində yerləşir. Kariba sisteminə iki yeraltı elektrik stansiyası daxildir. Zimbabvedəki Cariba Güney elektrik stansiyasında 100 MVt gücündə altı yeraltı generator quraşdırılmışdır. Zambiyanın Kariba Quzey stansyasında 150 MVt gücündə dörd yeraltı generator quraşdırılmışdır.
* Paulo-Afonso YES, Braziliya; Paulo-Afonso I, II və III hidroelektrik stansiyalarının ümumi gücü 4.279.6 kvt gücündə yeraltı inşa edilmişdir. O, 1955-ci ildə inşa edilən PA I, Braziliyanın ilk YES-i olub. 
* Poatina Su Elektrik Stansiyası, Tasmaniya, Avstraliya, 1966-1977-ci illərdə inşa edilmişdir.böyük göldən gələn 300 MVt su istehsal edir və Avstraliyanın ən böyük yeraltı elektrik stansiyasıdır. 
* Raccoon Mountain sonar stansiyası, Chattanooga, Tennessee, ABŞ, 1970-1978-ci illərdə inşa edilmiş, 1530 MVt elektrik enerjisi istehsal edir. Bu, sonar nasos metodunun ilk sınağıdır.
* Robert-Bourassa elektrik stansiyası, Kvebek, Kanada, dünyanın ən böyük yeraltı elektrik stansiyasıdır. 5,616 MVt gücündə 16 turbin istifadə edərək 450 fut (137,2 m) nominal təzyiqlə istehsal edir. ABŞ-ın Vaşinqton Ştatının King County şəhərindəki Snoqualmie Falls su elektrik stansiyası, iki mərhələdə inşa edilmiş, 1 nömrəli stansiya, 1899-cu ildə tamamlanmış, dünyanın ilk tam YES-i idi və hələ də Seattle bölgəsini elektrik enerjisi ilə təmin etmək üçün istifadə olunur. İki elektrik stansiyasının ümumi quraşdırılmış gücü 53,9 MVt-dır.

## İstinadlar