open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şaplar

**Şaplar** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Şaplar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Şaplar kəndi Dalqılıclı kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Şaplar kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. 25 noyabr 2020-ci il tarixində noyabr ayının 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanata əsasən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Bu kənd Şapı adında qeydə alınmışdır. Əslində Şahpərilər olduğu söylənilir. Kürdlər arasında şəxs adlarının yuvarlaq işlənməsi nəticəsində Şahpəri adı Şapı formasına düşmüşdür. Yerli əhalinin məlumatına görə kəndi XIX əsrdə Kərbalayi Ellaz qızı Şahpəriyə cehizlik verilmiş binə yerində onun övladları saldığına görə verilmişdir.

## Tarixi
İşğal altında olan Şaplar kəndində 2014-cü il iyulun 11-də erməni xüsusi təyinatlıları tərəfindən keçirilən əməliyyat zamanı Həsən Həsənov adlı bir azərbaycanlı öldürülmüş, Şahbaz Cəlal oğlu Quliyev və Dilqəm Qardaşxan oğlu Əsgərov adlı iki azərbaycanlı isə girov götürülmüş və onlara cinayət işi açılmışdır.

## Əhalisi
Kənd əhalisi kürdlər və azərbaycanlılardan ibarətdir.

### Tanınmış şəxsləri

* İdris Verdiyev — Coğrafiyaçı, şair, publisist.
* Xəqani Həbiboğlu — Azərbaycan şairi.

### Yaylaqları
Qoçdaş yaylağı, Qonqur yurdu, Mansır bulağının yurdu, Çökək yurd, Boğaz yurdu, Tərəzidaşlarının yurdu, Gölyeri yurdu.

### Bulaqları
Göylü bulaq, Nöyütlü bulaq, Xaraba bulağı, Çınqıl bulaq, Zeynalabdın bulağı, Novlu bulaq, Uçuğun bulağı, Turş su, Alpana uşağının bulağı, Kənd yurdun bulağı, Tozluğun bulağı, Aralıq bulağı,  Qonqur bulağı, Dolayı bulaq, Yurdun novlu bulağı, Şişgüneyin bulağı, Qoşabulaqlar.

### Məşhur yerləri
Uçuq, Uzunyerlər, Cıqqılımeşə. Tozluğun meşəsi, Maral qayası, Aralıq güneyi, Çəpərli, Şişgüney, Cılğıyerləri, Əlişin güneyi, Arxacyeri, Sağgöl, Pərinc yeri, Qırmızıqaya, Çiləninbaşı, Şişqaya, Qızxanclı, Biçənək qayası, Kömürxana, Cərgə qayalar, Sadığın biçənəyi, Dolayı bulaq yeri, Kəndyeri, Camışuçan, Yalyeri, Təkarmud, Gendərə meşəsi, Çalqaya, Qurbağalı qaya, Kalafalıq, Barmaq, Zöhrə çayı, Qalaça suyu, Nazik su.

### Binələri və qışlaqları
Qaraxan binəsi, Aslanın binəsi, Pələngə binəsi, Yuxarı binə, Xaraba yurdun binəsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin girov götürülməsi
Mərcimək (Kəlbəcər)

**Mərcimək** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Mərcimək kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

2020-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilib.

## Tarixi
Mərcimək kəndi dağətəyi ərazidədir. Mərcimək fitooykonimdir. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini Kolanı (Ağdərə rayonu) kəndindən gəlmiş ailələr mərcimək (paxlalilar fəsiləsindən birillik bitki) bitən ərazidə saldığı üçün belə adlanmışdır.

Kəndin ərazisində yaşayan iki nəfər mərc gəlirlər ki, filan bitki burada bitməz. Biri deyir bitər, o birisi deyir bitməz. Bu bitkinin burada bitməsinə əmin olan adam o birisinə deyir ki, mərcimi ək, o birisi həmin bitkini orada əkir və bitki bitib, inkişaf edir. Mərcimək dənli bitki növüdür. Mərcimək sözü də buradan yaranmışdır.

## Yaylaqlar
Maral yalının yurdu, Əyriburun yurdu, Binə yurdu, Qayanındibi yurdu, Qayanınboynu yurdu, Daşağıl yurdu, Uzunyal yurdu, Təpə yurd, Çınqıllı yurd, Ərəstənin yurdu, Kalvalılar yurdu, Cümşüd bəyin yurdu.

## Bulaqlar
Şükün bulağı, Ağ bulaq, Armudlu bulaq, Dəmirli bulaq, Gur bulaq, Çınqıllı bulaq, Daşdançıxan bulaq, Novlu bulaq, Nəsib bəyin bulağı, Əliabbasın bulağı, Oyuğun bulağı, Şırran bulağı, Mədətin bulağı, Çay bulaq, Rəhimin bulağı, Alçalı bulaq, Uzuntala bulağı, Baldırğanlı bulaq, Ağsuyun bulağı, Zoğalölən bulaq, Əzizin bulağı, Qurdlu bulaq, Palıdlı bulaq.

## Məşhur yerlər
Qətlağacı, Dikdaşın düzü, Yalyurd, Çiçələr, Əliabbasın yurdu, Kotanşumu, Qırmızı duzdax, Xaşdıyal, Dana güneyi, Muncuqlutəpə, Aralıq təpəsi, Maral yalı, Çaxçax, Qaban qayası, Humay qayası, Dikqaya, Göyxır qayası, Qanqallı, Gölyeri, Qoruğun düzü, Oyuğun təpəsi, Məşədi Həsənli təpəsi, Ayı gölü, Dərindərə, Acısu, Xasının yeri, Xaçın çayı, Muncuqlu çay, Bozburun, Armudlu bulaq, Uzuntala, Dəyirmanın yeri, Kalafalıq, Süleymanvurulan, Kolavat, Darı yeri, Yəhəryurd, Bərkdərə, Sarıqaya, Ağsu, Qurudərə, Aşağıki kalafalıq, Ayı palıd qıran, Nəriman ayıtdıyan, Dikqayanın güneyi, Xaşdıtala, Ortatala, Balacagüney, Güllütala, Sarıqaya, Şırran, Əzizin biçənəyi, Əzgilliyin dalı, Qaraşiş, Yemiliklik, Gərməşovluğun şişi, Şorun dərəsi. Qaradaşın dibi, Böyükquzey, Toyolan, Mamırlı, Bərk ayı zağası, Porsuq asılan, Rəhimin biçənəyi, Almalıq, Kərimin yeri.

## Binələr–Qışlaqlar
Şükün binəsi, Aşağıki binə, Binə, Qazax Alı binəsi, Nazdının güneyi binə, Baba kəndi binəsi.

## İstinadlar
Susuzluq (Kəlbəcər)

**Susuzluq** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kəndi Yanşaq kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Susuzluq kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyanatdan sonra 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.

## Toponimikası
Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini təqribən XIX əsrdə Əliyli kəndindən (indiki Gədəbəy rayonunun Sarıköynək kəndi) gəlmiş ailələr salmışlar. Kənd yaxınlığındakı Susuzluq dərəsinin və eyniadlı dağın adını daşıyır.

## Tarixi
4 iyun 2021-ci ildə kənd yaxınlığında baş verən mina partlayışı nəticəsində Azərbaycan Televiziyasının operatoru Sirac Abışov, Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin müxbiri Məhərrəm İbrahimov və Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Susuzluq kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəsinin müavini Arif Əliyev həlak olmuşdur.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Susuzluq dağının ətəyində yerləşir.

### Yaylaqları
Ağbulaq yurdu, Qumlu yurd, Güneydərə yurdu, Yalyurd, Boyun yurd, Ağdağ yurdu, Soğanlı yurd, Qırxbulaq

### Bulaqları
Çay bulaq, Cələli bulaq, Novlu bulaq, Alı bulağı, Qara su, Sarı bulaq, Sonanın bulağı, Göy bulaq, Ağ bulaq, Qumlu bulaq, Fətalı bulaq, Pənahın bulağı, Dilənin bulağı, Koralı bulağı, Şor bulaq, Xudaverdinin bulağı

### Məşhur yerləri
Biçənəktala, Seyidalıbiçən, Şorbulaq, Nəsiryeri, İlyasyeri, Möyləcbiçən, İmanverdibiçən, Nazikdağ, Enlidağ, Sarıqaya, Vesinyalı, Qarasu, Sarının dalı, Ağdaşın boynu, Dərəyeri, Sarıyoxuş, Kəməndin yalı, Alıdərəsi, Suvax, Təksöyüd, Möyləc çökəyi, Yarıx, Ardışlı, Yaltəpə, Gəzdək qayası, Arı qayası, Pənahın kalafası, Abbasın kalafası, Gamış gölü, Orucyeri, Pərzad yatağı, Almanın düzü, Məhəmməd dərəsi, Keçəlyeri, Almalı, Anaxanım bulağı, Təkə qaçan qılınc uçuğun boynu, Qasım binəsi, Dağınbaşı, Əhmədin bulağı, Şamın güneyi, Qaraqayanın güneyi, Alçalı, Yayra, Bozlugüney, Həsəndüşən təpə, Dilikdiliyin təpəsi, Qəbirstanlığın güneyi, Mirzəalının kalafası, Balabiçənək tala, Saqqızlı, Mirsadiq yatağı, Cəlilli biçənəyi, Palıdlıq, Köhsərin palıdı, Məhərrəm kalafası, Comaqaya, Söyüdlüçəpər, Suludərə, Nəsirin xırmanı, Dəlikdaş, Talanın düzü, Qozludərə.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bağlıpəyə

**Bağlıpəyə** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Bağlıpəyə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci il tarixində noyabr ayının 10-da imzalanmış üçtərəfli Bəyanata əsasən Kəlbəcər rayonu o cümlədən Bağlıpəyə kəndi işğaldan azad edilmiş, Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri rayona daxil olmuş və nəzarəti ələ almışdır.

## Tarixi
Bağlıpəyə Kəlbəcər rayonunun Ağdaban inzibati ərazi vahidində kənd. Tərtər çayının sahilində, Murovdağ silsiləsinin ətəyindədir. Kəndin ərazisində qayalıqdakı mağara yaxınlığında keçmişdə kolanılara məxsus mal-qara saxlanılan pəyə yerləşirdi. Mağaranın uc tərəfi bağlı olduğu üçün ərazi belə adlanırdı. Kəndin adı əvvəllər Bağlıpeye olmuşdur. Keçmişdə Kolanı tayfasının Məşədi Salahlı nəslinə mənsub ailələr burada məskunlaşmışdılar. Oykonim bağlı və pəyə (tövlə) sözlərindən düzəlib, "qapalı, bağlı tövlə; heyvanların bağlandığı yer" deməkdir.

### İşğal dövrü
Kənd işğal olunduqdan sonra Ermənistan rəhbərliyi bura ermənilərin məskunlaşdırılmasına başlayıb. 1999–2000-ci illərdə bura Goranboy rayonunun Erkəç kəndindən qaçqın düşmüş ermənilər məskunlaşıb. Kəndin adı isə dəyişdirilərək Nor Erkeç qoyulub. İşğal dövründə kənddə 130 erməni yaşayıb. 25 noyabr 2020-ci ildə Kəlbəcər rayonunun digər yaşayış yerləri ilə birlikdə bu kənddə azad edilib.

## Yaylaqlar
Qalayçılar yurdu, Hapım yurdu, Xırmanlar yurdu, Əvəlikli yurd, Taqqıldağ yurd, Daşarası yurd, Buzluq boynu yurdu, Qanlıgöl yurdu, Həmzəçimən yurd, Çöplü göl yurdu, Göydağ yurdu, Yalaq yurd, Kərəmli dağının yurdu, Qızxanclı yurdu.

## Bulaqlar
Yarpızlı bulaq, Daş bulaq, Məşədi Salahın bulağı, Damcılı bulaq, Şırşır bulaq.

## Məşhur yerlər
Şişqaya, Qaragüney, Qaraqaya, Ağqaya, Ocaq təpəsi, Başıaçıqtəpə, Qargüney, Qaraquzey, Marallı meşəsi, Əhəng quyusu, Quyular, Yalavan, Cəfərölən dərə, Müzəffərin biçənəyi, Alçalı boyun, Armudlu boyun, Qozlu çüxur, Marallı güney, Məcidin kolavatı, Cəfərin kolavatı, Palıdlı, Qanlıgöl, Dolayılar, Əkinlər, Yumruqoruq, Zoğallı çüxur, Kəmərqaya.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq

## Həmçinin bax

Laçın rayonu

Kəlbəcər rayonu
Ağcakənd (Kəlbəcər)

**Ağcakənd** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Ağcakənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyənatdan sonra Ağcakənd kəndi 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.

## Etimologiya
Yerli əhalyə görə, kəndin adı kürd mənşəli Ağcanın adını daşıyır. Kəndin qurucularının kürd olmasına baxmayaraq onların adları türk mənşəlidir. Azərbaycanlı tarixçi Tural Həmidə görə, bunun əsas səbəbi Azərbaycan kürdlərinin yerli türklərlə sıx qaynayıb qarışması, hətta öz aralarında belə bu dildə danışmasıdır. Digər bir yerli məlumata görə, Laçın rayonunun Ağcakəndində yaşayan varlı adamlar mal-qoyun saxlamaq üçün bu kəndin yerləşdiyi ərazidən binə yeri kimi istifadə edirmişlər. Bu kəndin bir nəfər varlı sakini Ağca adlanan qızını ərə verir. Həmin qız öz həyat yoldaşı ilə yaşamaq üçün bu binə yerinə gəlir və kəndin bünövrəsini qoyurlar. Mənası "ağ rəng" deməkdir. Kəndin digər adı Kamyanlıdır. Kamyanlı burada məskunlaşmış nəslin adıdır. Başqa bir versiyaya görə, XIX əsrin əvvəllərində Laçın rayonunun Ağcakənd kəndindən çıxmış bir qrup ailənin burada məskunlaşması nəticəsində kəndin adı da dəyişdirilmışdir.

## Tarixi
Kəndin əsası Laçın rayonunun Ağcakənd kəndindən gələn kürdlər tərəfindən qoyulmuşdur.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Ağcakənd kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Ağcakənd Kəlbəcər rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiya
Ağcakənd Kəlbəcər rayonunda, Qarasu çayının sol sahilində Qonqur silsiləsinin ətəyindədir.

## Əhalisi
Kənd formalaşan zaman əhalisi etnik kürdlər olmuşdur.

## Qalereya

Cemetery_of_Ağcakənd_village,_Kalbajar,_Azerbaijan.jpg|Kənd qəbirstanlığı
Sign_showing_the_way_to_Ağcakənd_village,_Kalbajar,_Azerbaijan.jpg
Ağcakənd_village,_Kalbajar,_Azerbaijan_7.jpg
Ağcakənd_village,_Kalbajar,_Azerbaijan_6.jpg
Ağcakənd_village,_Kalbajar,_Azerbaijan_3.jpg
Ağcakənd_village,_Kalbajar,_Azerbaijan_2.jpg
Ağcakənd_village,_Kalbajar,_Azerbaijan_9.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq
Narınclar

**Narınclar** (əvvəlki adı: **Nareştar**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Narınclar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adi Qoca Qurt olmuşdur. Oykonim təhrifə uğrayaraq Nareştar variantında da qeydə alınmışdır. 1992-ci ildə kəndin adı Narınclar kimi rəsmiləşdirılmışdır. Yaşayış məntəqəsi narişlar nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Kəndin adını Ağdam rayonunun İsmayılbəyli kəndindən bu kəndə ərə gələn İsmayıl bəyin qızı Narınc xanımın şərəfinə Narınclar adlandırıblar.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Nareştar kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli 428 saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Nareştar kəndi Narınclar kəndi adlandırılmışdır. 

Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 

10 noyabr 2020-ci il tarixli Qarabağ Atəşkəs Bəyanatına əsasən Narınclar kəndi 25 noyabr 2020-ci il tarixlində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılıb.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

### Yaylaqları
Aydoğan yurd, Qızılyoxuş yurdu, Dikdaş yurdu, Taxtalar yurdu, Taxtabuşduyal yurdu, Taxtabaşı yurdu, Pirin dağı yurd.

### Bulaqları
Qazı bulağı, Kor bulaq, Təhnəli bulaq, Qurban bəyin bulağı, Novruz çalanın bulağı, Göy bulaq, Təhməzin bulağı, Türvəndənin bulağı, Kup bulaq, Sızqa bulaq, Turş su, Hidinin bulağı, Sulu qaya.

### Məşhur yerləri
Dəflər, Göydərə, Taxtapuşlu yal,Böyük Aşıq Səlim yurdu, Kiçik Aşıq Səlim yurdu, Pirin dağı,Qızıl yoxuş Aydoğan dağı, Yurdlar, Qanqallı, Saryal, Bacıxanımdüşən, Qərvənd yalı, Qırmızı güney, Böyükdüz, Əlinin yeri, Durağın yurdu, Adıgözəlin zağası, İbrahim düşən, Çoban yurdu, Yumrutəpə, Sarıqaya, Qaraqaya, Bulağın dərəsi, Qızıl yoxuş, Sulu Qaya, Xam Qaya, Duva Daşı, Plan qoyulan, Kəmərlər, Cındırlı Pir, Yasovullar, Battaxlı, Qaraqaya, Qərvənd Yurdu, Ağqaya, Gülmalıölən dərə, Qumqazılan, Xaçın çayı.

### Binələri və qışlaqları
Dəmirli tovla binəsi, Damlar binəsi, Qərvənd yurdu,Sırxavənd yurdu,Dəyirmanın üstü binə,Çala yurd,Dəflər,

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* Xoşqədəm Hidayətqızı — Azərbaycan jurnalisiti, "Azad Azərbaycan" telekanalında aparıcı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Unutmayacağımız işğal tarixləri: Ağdərə, Çərəkdar, Narınclar, Umudlu...
Çərəktar

**Çərəktar** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Çərəktar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Çərəktar kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2023-cü il sentyabrın 20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Çərəktar kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini kolanı tayfasına mənsub ailələr Çərəktar adlı yerdə saldıqları üçün belə adlandırılmışdır. Çərəktar "icarəçi" deməkdir. Görunur, kəndin ərazisi əvvəllər əkin sahəsi kimi icarəyə verilirmiş.

## Tarixi
Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı 1993-cü ilin mart ayında kənd uğrunda gedən döyüşlərdə Ermənistan ordusuna məxsus 2 helikopter və 1 tank məhv edilib. Kəlbəcərin işğalı zamanı Çərəktar kəndi də Ermənistan ordusu tərəfindən işğal edildi. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən kənd Rusiya sülhməramlılarının nəzarəti altına keçmişdi. 20.09.2023-cü ildə keçirilən lokal antiterror əməliyyatı nəticəsində kənd Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçib.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

### Yaylaqları
Buzluq yurdu, Əvəlikli yurd, Daşarası yurdu, Həmzəçimən yurd, Kərəmli dağı yurdu, Qalayçı yurd, Şaban yurdu, Ağbulaq yaylağı, Şikarın yurdu.

### Bulaqları

Qəndi bulağı, Göy talanın bulağı, Novlu bulaq, Sarı bulaq, Şırşır bulaq, Aynanın bulağı, Zimzim bulağı, Turş su, Armudlu bulağı, Xeyrənsə bulağı, Civəli bulağı, Çərəktar bulağı.

### Məşhur yerləri
Məhəl təpəsi, Göydağ, Talalar, Kolavat, Qaraqaya, Alçalı boynu, Gəvrişli dərə, Arpaçəpəri, Çınqıllıtəpə, Kilsəli, Dağın qılıncı, Atapəyəsi, Arıq Alının pəyə yeri, Uzuntala, Almalı, Həsən bəyin qozlusu, Qurumdərə, Keş kəndi, Güvəli, Xırmanlar, Edilxan yurdu, Hovuzun dərəsi, Ələsvurulan, Ağavurulan, Əvəzin qəbri, Maralyalayan daş, Təkəyatan qaya, Kollucəvə, Fıstıqlı gərdən, Armudluq, Xanpərinin yeri, Astanın yeri, Bağyeri, Heyvalı, Küptalası, Ayıvurulan, Taplar, Göyqum, Qozluq yeri.

### Binələri və qışlaqları
Seyidin binəsi, Xurşudlu binəsi, Məmməd bəyin binəsi, Alı bəyin binəsi, Həsən bəyin binəsi, Uzuntala binəsi, Kollucəvə binəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Unutmayacağımız işğal tarixləri: Ağdərə, Çərəkdar, Narınclar, Umudlu…
Nadirxanlı

**Nadirxanlı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Nadirxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Nadirxanlı kəndi Tərtər çayının sahilində, Dağətəyi ərazidədir. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini qonşu Qiliçli kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salıb. Kənd Nadir xanın şərəfinə belə adlanır.

Kənd əhalisi Əfşarların qılıçlı tayfasına mənsubdur.

## Yaylaqlar
Bəzirxana yaylağı, Kazım kəndinin yurdu, Söyüdlü yaylağı, Qonur yurd, Taplar yurdu.

## Bulaqlar
Kəndin ərazisindəː Böyük bulaq, Qarama bulaq, Korabulaq, Suludərə bulağı, Kumanın bulağı, Baldırğanlı bulaq, Qaradaşın bulağı, Daş bulaq, Hanalı yurdun bulağı, Çıldırımlının bulağı, Calalın bulağı, Maraluçan bulaq, Fatma bulağı, Qaraardış bulağı,

Kazım binəsindəː Kazım bulağı, Göy bulaq, Əvəliklinin bulağı,

Bəzirxana yaylağındaː Bəzirxana bulağı, Şirin bulaq, Tələnin bulağı, Haça qanadın bulağı, Şamlığın bulağı, Armudlu çüxurun bulağı, Göy bulaq, Daş bulaq, Baldırğanlı bulaq, Talanın bulağı, Palıdlının bulağı, Calalın bulağı, Düz yurdun bulağı, Çalqayanın bulağı, Qiblə bulaq, Məşədi Əli bulağı.

## Məşhur yerlər
Kəndin əhatəsindəː Tap, Yoxuşunbaşı, Kumanındalı, Alçalı dərə, Qaradaşlar, Suludərə, Quzeytapı, Korabulaq, Sarıgüney, Şırranın dərəsi, Hürünün qozluğu, Alapalıdlıq, Açıqgüney, Şişqaya, Moruqlu, Yanıqkalafa, Şam ardıcı, Uzunşam, Balıqudan, Dərinyolu, Qırmızıdaş, Ortaqhasar, İsmixan yeri, Şorun dərəsi, Çıldırımlı, Qaradaşın dibi, Kötüktapılan, Çəpkolluq, Hanalı yurdu, Qoşaardış, Həsənin biçənəyi, Nadirin biçənəyi, Maraluçan, Əlipəncəsi, Fatmanın talası, Müseyibin yalı,

Kazım Kəndindəː Fərruxun yeri, Əvəlikli, Dərə biçənəyi,

Bəzirxana yaylağındaː Böyükyer, Düz, Qarağatlı, Armudlu çüxur, Quzğun qayası, Tilqaya, Xəccə yeri, Hacının talası, Baldırğanlı, Dərəbiçənək, Məktəbin düzü, Palıdlıq, Taxtaqoyulan, Çeyilli, Dağdamı, İsmayıl bəyin yurdu, Tağılar yurdu, Düzyurd, Çalqaya, Çiçəkli, Göyqum, Buğa daşı, Şamlıq.

## Binələr–Qışlaqlar
Bəzirxana binəsi, Kazım binə, Daş binə.

## İstinadlar
Hacıkənd

## Qəsəbələr
* Hacıkənd (Gəncə) — Azərbaycan Respublikasının Gəncə şəhərinin tərkibində qəsəbə.

## Kəndlər
* Hacıkənd (Kəlbəcər) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunda kənd.
* Hacıkənd (Pəmbək) —
* Hacıkənd (Bükan) — 
* Hacıkənd (Marağa) — 
* Yuxarı Hacıkənd (Çaroymaq) — 
* Aşağı Hacıkənd (Çaroymaq) —

## Bələdiyyələr
* Hacıkənd bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Gəncə şəhərində bələdiyyə.
## Həmçinin bax
* Haçakənd
Nazim Bəydəmirli

**Nazim Bəydəmirli** (tam adı: *Məmmədov Nazim Hüseyn oğlu*; ) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin III çağırış deputatı; İqtisad elmləri doktoru; "Bəydəmirli Xeyriyyə Fondunun" təsisçisi.

## Həyatı
Nazim Məmmədov 1963-cü il mayın 4-də Gədəbəy rayonunun Çay Rəsullu kəndində anadan olmuşdur.

## Təhsili və elmi-pedaqoji fəaliyyəti
1982-ci ildə Bakı Plan-Uçot Texnikumunu, 1989-cu ildə isə Voronej Dövlət Aqrar Universitetinin Yer quruluşu fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1989-cu ildən Voronej Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda kiçik elmi işçi, 1990-cı ildən Voronej Dövlət Aqrar Universitetində müəllim işləmişdir. Həmin universitetin aspiranturasında təhsil almış, elmi işini müdafiə edərək iqtisad elmləri namizədi adı almışdır.

Üç kitabın və çoxsaylı elmi məqalələrin müəllifidir. Hazırda Sankt-Peterburq Dövlət İqtisadiyyat və Maliyyə Universitetinin (SPDİMU) doktorantıdır. Elmlər doktoru adını qazanmaq üçün elmi işinin ilkin müzakirəsi müvəqqiyyətlə baş tutub, profil kafedra vasitəsilə Böyük Elmi Şuraya müdafiə üçün tövsiyə edilib. Müxtəlif Beynəlxalq iqtisadi Forum və Sammitlərdə iqtisadçı-ekspert kimi mütəmadi çıxış edir.. Bu sırada Avropa Birliyinin hər il Polşanıən Krınitsa kurort şəhərçiyində keçirdiyi Economic Forum-u, Sankt-Peterburq İqtisadi Forumunu, İstanbul Maliyyə Sammitini misal göstərmək olar.

## Hərbi xidmət
1982–1984-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur

## Sahibkarlıq fəaliyyəti
1993–1999-cu illərdə Rusiya Federasiyasının Lipetsk şəhərində "Kapital X" MMC-nin baş direktoru, 1996-cı ildən "İmperial LTD" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin baş direktoru olmuşdur. 2000-ci ildən Bakı şəhərində "Qlobal Kaspian LTD" şirkətinin prezidenti, 2003–2005-ci illərdə "Binapmetal" MMC-nin baş direktoru vəzifələrində çalışmışdır. 2010-cu ildən sahibkarlıq fəaliyyətini davam etdirir "BAYDAMİRLİ HOLDİNG"-in sahibidir, həm də sahibkarlıq sahəsində qanunvericiliyin və idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı təkliflərlə KİV-də mütamədi çıxış edir.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
2005-ci il noyabrın 6-da Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə seçkilərdə 104 saylı Gədəbəy-Tovuz seçki dairəsindən müstəqil namizəd olaraq millət vəkili seçilmişdir. Azərbaycan-Bosniya-Hersoqovina, Azərbaycan-İndoneziya, Azərbaycan-Gürcüstan, Azərbaycan-Niderland, Azərbaycan-Ukrayna parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü olmuşdur. Hal-hazırda cəmiyyətin maariflənməsi üçün müxtəlif platformalarda ictimai əhəmiyyətli məsələlərlə bağlı fəaliyyətini davam etdirir. Siyasi məqsədlərindən asılı olmayaraq Azərbaycanda qanuni fəaliyyət göstərən siyasi partiyalarla (iqtidar, müxalifət), QHT və ictimai birliklərlə əməkdaşlığını davam etdirir.

## Ailəsi
Evlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nida

**Nida** — danışanın hiss və həyəcanını ifadə edən köməkçi nitq hissəsinə deyilir. Nidalar insanın müxtəlif hislərinin, hadisələrə emosional münasibətinin ifadəsini bildirir.

## Nida haqqında
*Nidaların müxtəlif məna növləri var:

# Sevinc, heyranlıq, təəssüf bildirənlər: bəh-bəh, oha, əhsən, bıy, vaxsey,Allah sən saxla, afərin, aləm, mərhaba, of, ura, paho, oxqay, ay can- ay can. Məs.: Paho! Ay Salam, xoş gördük.
# Kədər, narahatlıq, qorxu bildirənlər: ay aman, ah, ox, vay-vay, uf, ay dad və s. Məs.: Vay-vay, bu nə işdi başıma gəlir? Ah, əfsus, keçdi o gözəl günlər. Vah! Batdıq biz.
# Çağırış bildirənlər: ey, ay, ya, ay aman, huyy, ədə, hey, a, ehey. Məs.: A bala, bir bura gəl. Ehey, atlılar, xan evinə gedərsiz...
# Nifrət, istehza bildirənlər: tfu, xa-xa-xa, xux, xox və s. Məs.: Xox, qorxdum səndən. Xa-xa-xa, get ay batandan sonra gəl, nə qəribə iş oldu.
# Qəm, kədər bildirənlər: of, ah, ox, oy, eh, bay-bay-bay və s. Məs.: Ah, keçdi artıq o günlər. Of, əllərin qurusun, cəllad.

*Nidaların məna bölgüsü şərtidir. Hiss və intonasiyadan asılı olaraq, bu məna növlərinə mənsubluq dəyişə bilər.

### Nidaların orfoqrafiyası
Bütün nidalar sözdən ayrı yazılır. Nidalar cümlənin əvvəlində gəldikdə ondan sonra, ortada gəldikdə hər iki tərəfdən, axırda gəldikdə ondan əvvəl vergül qoyulur.
# Ax, bu uşaqlar necə bədzatdırlar!
# Qorxdum, ay aman, yarıldı bağrım.
# Bülbül bağlara səs salır, cəh, cəh, cəh!

Güllərin ətrini alır: bəh, bəh, bəh

### Nidaların omonimliyi
Ah (isim və nida), hey (isim və nida), ox (isim və nida), vay (isim və nida), ay (isim və nida) ax ( feil və nida),oy (feil və nida), uy (feil və nida) omonim nidalar hesab olunur.

## Həmçinin bax
* Nitq hissəsi
* Durğu işarəsi

## Ədəbiyyat

* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.237
* Muxtar Hüseynzadə. Müasir Azərbaycan dili. Morfologiya. Bakı, 1973.
* Muxtar Hüseynzadə. Müasir Azərbaycan dili. 3 cilddə. cild 2. Bakı, 1980.
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 1997/1998

**Azərbaycan Premyer Liqası 1997/1998** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 7-ci Azərbaycan çempionatıdır.

## Xarici keçidlər
* 1997/1998 mövsümü ''PFL.az'' saytında 
* Azərbaycan futbolunun "Yenilməz Armada"sı — "Kəpəz" necə məğlubiyyətsiz çempion oldu? 

## İstinadlar
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 1998/1999

**Azərbaycan Premyer Liqası 1998/1999** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 8-ci Azərbaycan çempionatıdır.

## Altılıq mərhələsi
1–6-cı yerlər uğrunda

: 1. "Kəpəz" 10 8 1 1 17–7 25
: 2. "Şəmkir" 10 5 1 4 10–10 16
: 3. "Neftçi" 10 4 3 3 11–7 15
: 5. "Qarabağ" 10 3 3 4 5–8 12
: 4. ANS-Pivani 10 2 3 5 5–8 9
: 6. "Dinamo" (B) 10 2 1 7 6–14 7

7–10-cu yerlər uğrunda

: 7. "Turan" 6 4 2 0 17–6 14
: 8. "Viləş" 6 2 3 1 16–12 9
: 9. OİK 6 2 3 1 8–7 9
: 10. "Bakılı" 6 0 0 6 0–16 0

11–14-cü yerlər uğrunda

: 11. "Şəfa" 6 5 1 0 18–3 16
: 12. "Kimyaçı" 6 3 2 1 15–9 11
----
: 13. "Sahdağ" (Qusar) 6 2 1 3 9–12 7
: 14. "Dalğıc" 6 0 0 6 0–18 0

## Bombardirlər
* 18 – Rzayev (Kəpəz)
* 16 – Vasilyev (Bakı Fəhləsi)
* 14 -H. Abdullayev (Kəpəz)
* A. Bəhramov (Viləş) , M. Hüseynov (Qarabağ)

## Xarici keçidlər
* http://www.qarabagh.com/site/?name=content&id=60&link=3&cont=6079&lang=1 

## İstinadlar
Birinci Milli

**Birinci Milli** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Milli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Birinci Milli kəndi Sınıqkilsə kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Birinci Milli kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

## Toponimikası
Tədqiqatçılara görə, toponimin ikinci komponenti yüryüklərin (Türkiyə) tərkibindəki kürd milli tayfasının adı ilə bağlıdır. Yaşayış məntəqəsi 1920-ci illərdə İkinci Milli kəndindən ayrılmış ailələr tərəfindən salınmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Tərtərçayın sahilində, Qoçdaş dağının ətəyində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 2003/2004

**Azərbaycan Premyer Liqası 2003/2004** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 12-ci Azərbaycan çempionatıdır.

## Bombardirlər
* Samir Musayev (Qarabağ-Azərsun) - 20
* Kənan Kərimov (Şəmkir) - 19
* Vadim Vasilyev (Neftçi) - 17

## Xarici keçidlər
* http://www.qarabagh.com/site/?name=content&id=66&link=3&cont=6085&lang=1 

## İstinadlar
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 2004/2005

**Azərbaycan Premyer Liqası 2004/2005** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 13-cü Azərbaycan çempionatıdır. Çempionatın sonunda Neftçi və Xəzər-Lənkəran eyni xal yığdıqları üçün çempionu müəyyən etmək üçün "Qızıl oyun" keçirilmişdir. Həmin qarşılaşmada 2-1 hesabıyla qalib gələn Neftçi komandası 5-ci çempionluğunu qeyd etmişdir.

## Bombardirlər
* Zaur Ramazanov - Karvan (Yevlax) - 21
Samir Əliyev - Xəzər Lənkəran - 20

Oqtay Dərəlioğlu - Xəzər Lənkəran -17

## Xarici keçidlər
* http://www.qarabagh.com/site/?name=content&id=67&link=3&cont=6086&lang=1 

## İstinadlar
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 2005/2006

**Azərbaycan Premyer Liqası 2005/2006** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 14-cü Azərbaycan çempionatıdır.

## Xarici keçidlər
* http://www.qarabagh.com/site/?name=content&id=68&link=3&cont=6087&lang=1 

## İstinadlar
Möhsün Həştrudi

**Möhsün Həştrudi** () — azərbaycanlı şair, alim, riyaziyyatçı.

## Həyatı və təhsili
Həştrudi Möhsün İsmayıl oğlu 1907-ci il dekabrın 13-ü Təbriz şəhərində anadan olub. Orta təhsilinə Təbrizdə başlayır. Sonradan isə Tehrana köçərək burda məşhur Darülfünun məktəbində oxuyaraq 1925-ci ildə həmin məktəbi bitirir. 1936-cı ildə Sarbonna Universitetində riyaziyyat üzrə doktorluq dərəcəsi alır. Onun doktorluq müdafiəsi Difernsial Həndəsə mövzusuna həsr olunub.

## Fəaliyyəti
Doktorluq dərəcəsini aldıqdan sonra İrana geri dönür. Təbriz və Tehran universitetlərində fəaliyyət göstərir. Bütün fəaliyyəti ərzində daima beynəlxalq elmi assosiasiyalar ilə əlaqə saxlamışdır. Bir müddət Harvard universitetində mühazirələr verib.

## Ailəsi
Atası Şeyx İsmayıl Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin məsləhətçisi olmuşdur.

Rübab adlı xanımla ailə həyatı qurmuş və bu evlilikdə Frenk, Fariba və Ramin adlı övladları dünyaya gəlmişdir.

## Ölümü
Möhsün Həştrudi 1976-cı il sentyabrın 4-də 68 yaşında ürək tutmasından vəfat edib. O, Tehranın "Beheşt Zəhra" qəbiristanlığında 824 nömrəli məzarda dəfn olunub.

## Xatirəsi

Professor Möhsün Həştrudinin xatirəsinə Həştrud şəhərinin girişində, 2018-ci ilin fevral ayında isə Təbrizin "Fələkeyi Danişgah" meydanında heykəli ucaldılıb.

İran Riyaziyyatçılar Cəmiyyətinin bir mükafatı məhz Möhsün Həştrudinin adını daşıyır.

## Həmçinin bax
* Şeyx İsmayıl Həştrudi
* Təbriz Universiteti
* Tehran Universiteti
* Şeyx Məhəmməd Xiyabani

## Xarici keçidlər
Möhsün Həştrudinin həyatı

## İstinadlar
Spartium junceum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Aralıq dənizi sahili ölkələrində, Kiçik Asiyada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Xüsusilə toxumları, çox zəhərlidir. Təmasda olduqda ilk öncə mərkəzi sinir sisteminə təsir edir. İncə yaşıl yarpaqlı, yaxud çox vaxt, yarpaqsız tumurcuqları olan 2-3 (5) m. hündürlüyündə bitkidir. Yarpaqları  1-2,5 sm. uzunluğunda göyümtül-yaşıl, çiçəkləri 2,5 sm. uzunluğunda parlaq sarı rəngdə və ətirlidir. Əsasən, may-iyun aylarında çiçək açır. Toxumları qəhvəyi və parlaqdır.

Hündürlüyü 2–3 m olan, şırımlı, yaşıl budaqlı koldur. İlk baxışda sanki yarpaqsız koldur. Yarpaqları sadə, tökülən, növbəli düzülüşlü, neştərvari və ya uzunsov, bir qədər sərt olub, orta damarı aydın seçilən, uzunluğu 2-4 sm, eni 2–4&nbsp;mm-dir. Çiçəkləri ətirli,  çiçək  saplağı qısadır. Uzun salxımlarda toplanmışdır.  Kasacığı şəffaf, şişkin, 7–9&nbsp;mm uzunluqda, yuxarı tərəfdən qaidəsinədək kəsik, alt  tərəfdən 5 qısa, iti dişciklidir. Tacı tünd sarı, ucu sivri, uzunluğu 17–25&nbsp;mm-dir. Paxlası xətvari, yetişdikdə qaralan, yuxarıya doğru dik duran, yastı, çox toxumlu, uzunluğu 6-8 sm, eni 6–7&nbsp;mm-dir. Toxumları şabalıdı rəngdə olub, uzunsovdur. May-iyul aylarında çiçəkləyir, meyvəsi iyul-avqust aylarında yetişir. Paxlalarından bəzisi qışadək kolun  üzərində qalır. Abşeronda oktyabr ayında ikinci çiçəkləməsi müşahidə olunur. Toxumla çoxalır.

## İstifadəsi
İsti sevən və quraqlığa davamlı bitkidir. 14-15°С-də donur. Quru, tez isinən sərt qayalıqlarda yaxşı yetişir. Kökləri möhkəm və dərindir. Ətirli çiçəklərindən efir yağlarının alınmasında istifadə olunur. Dəniz sahilində yaxşı yetişir. Çiçəklənmə dövründə sıx və dekorativ kolu xatırladır. Qafqaz və Krımın Qara dəniz sahillərində çox təsadüf edilir.

## Ekologiyası
Quraqlığa davamlı, torpağa az tələbkardır. Abşeronun torpaq-iqlim şəraitinə davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeron yarımadasında, Kür-Araz ovalığında, Gəncə, Lənkəran, Zaqatala və digər şəhərlərin yaşıllıqlarında təsadüf edilir.

## İstifadəsi
Dekorativ bitki kimi tək və qrup əkinlərində istifadə edilə bilər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Biyan

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Haqqında
Qiymətli texniki bitkilərdən biridir. Latın dilində "şirin kök" mənasını verən "qlisseraza" () adlanır.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 2000/2001

**Azərbaycan Premyer Liqası 2000/2001** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 10-cu Azərbaycan çempionatıdır.

## Xarici keçidlər
* http://www.qarabagh.com/site/?name=content&id=64&link=3&cont=6083&lang=1 

## İstinadlar
Azərbaycan Yüksək Dəstəsi 1999/2000

**Azərbaycan Premyer Liqası 1999/2000** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 9-cu Azərbaycan çempionatıdır.

## Bombardirlər
* Badri Kvaratsxeliya (Şəmkir) 16
* Rövşən Əhmədov (Kəpəz) 12
* Viktor Kulikov (Şəmkir) 12
* Ramiz Məmmədov (Kəpəz) 10

## Xarici keçidlər
* http://www.qarabagh.com/site/?name=content&id=63&link=3&cont=6082&lang=1 

## İstinadlar
Tamaşa Əliyeva

**Tamaşa Rüstəm qızı Əliyeva** () — Azərbaycanda pambıq üstası, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, SSRİ Ali Sovetinin və Azərbaycan SSRİ Ali Sovetinin deputatı.

## Həyatı
Tamaşa Əliyeva 15 may 1921-ci ildə Ağdam rayonunun Alıbəyli kəndində anadan olmuşdur. Pambıqçılıq sahəsində yüksək naliyyətlər əldə etdiyinə görə ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı verilmişdir.

Tamaşa Əliyeva rayonun bir cox təsərrüfatlarında kolxoz sədri işləmiş, rayon partiya komitəstnin büro üzvü olmuş, SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin iştirakçısı olmuş, SSRİ Ali Soveti plan büdcə komissiyasının üzvü olmuşdur. Onun adına çoxlu oçerklər yazılmış, Teymur Elçinin sözlərinə Əşrəf Abbasovun bəstələdiyi "Qarabağın qızları" mahnısı həmin dövrlərdə dillər əzbəri olmuşdur.

Tamaşa Əliyeva Ağdam rayon istehsalat idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmış, ömürünun son dövrlərində rayon icra hakimiyyətinin Üçoğlan ərazi nümayəndəsi vəzifəsində çalışmış, 1998-ci ildə vəfat etmiş, Alıbəyli kəndində dəfn olunmüşdür.

O Lenin ordeni, bir çox orden və medallarla təltif olunmuş, SSRİ Ali Sovetinin və Azərbaycan SSRİ Ali Sovetinə dəfələrlə deputatı seçilmişdir.

## İstinadlar
Tərbiyət kitabxanası

**Tərbiyət kitabxanası** — Əsası 1921-ci ildə Məhəmmədəli Tərbiyət tərəfindən qoyulmuş İranın birinci dövlət kitabxanası.

## Haqqında
1921-ci ildə Təbrizdə yaradılan Tərbiyət kitabxanası İranın birinci dövlət kitabxanasıdır. Kitabxana Məhəmmədəli Tərbiyət tərəfindən "Maarif ümumi kitabxana və qiraətxana" adı altında Məhəmmədiyə mədrəsəsinin otaqlarının birində, Hərəmxana məhəlləsində qurulub və 1933-cü ildə indiki yerinə, Danişsəra xiyabanına köçürülüb. Kitabxanadakı əlyazmalar 1979-cu il inqilabından sonra Təbriz Milli Kitabxanasına aparılıb.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Milli Kitabxanası
* Təbriz Milli Kitabxanası

## İstinadlar
Rivulus marmoratus

**Rivulus marmoratus** Çəkidişkimilər dəstəsinin Rivulidae fəsiləsinə aid balıq növü.

Çürümüş gövdə və budaqların içərisində gizlənən balıq - Rivulus marmoratus Poey- müvəqqəti olaraq öz bioloji qruluşunu dəyişmək və hava ilə nəfəs alamaq qabiliyyətinə malikdir. 

Uzunluğu iki düyüm həcmində olan bu balıq adətən çirkli sularda, yengəclərin batmış yuvalarında və Karib hövzəsində, Latın Amerikası və Floridanın manqrov bataqlıqlarında yaşayır. 

Bioloqlar da bu yeniliyə Beliza və Florida bataqlıqlarında rast gəliblər. Onlar çürümüş budaqlar və ağac gövdələrində gizlənmiş yüzlərlə balıq aşkarlayıblar. 

Eyni zamanda bu balıq yeganə onurğalı canlıdır ki, onlar tərəf müqabili olmadan da nəsil artırmaq xüsusiyyətinə və həm kişi, həm də qadın cinsiyət üzvünə malikdirlər. 

Buna baxmayaraq, Rivulus marmoratus Poey havada nəfəs alan yeganə balıq deyil. Həmçinin Klariva naqqası da hvada və suda nəfəs almaq üçün qəlsəməyə malikdir.
Qreypfrut

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid bitki yarımnövü.

## Arealı
Şimali Amerikanın subtropik rayonlarında geniş yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Görünüşünə görə pompenusa çoх oхşayır. Ondan meyvəsinin хırda və basıqkürəvi olması, salхımda sıх yerləşməsi, həmçinin çiçək və yarpaqlarının хırdalığına görə də fərqlənir. Yarpaqlarının saplağı ürəkvarıdır, qanadlı deyildir, toхumları çoх rüşeymlidir. Meyvəsi çoх qalın qabıqlı, ləti isə ətirli, acıtəhərdir.

## Ekologiyası
Şaxtaya davamsız, rütubətsevən bitkidir. Zəngin torpaqlarda yaxşı bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Cənub zonasında mədəni halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Meyvəsinin tərkibində limon turşusu, şəkər və müхtəlif vitaminlər var. İştah artırır, şəkərlə yeyilir.

Qreypfrut C vitamini baxımından zəngindir. Yarım qreypfrut C vitamini tələbatının 60 faizini ödəyir. Tərkibində xolesterolu aşağı salan pektin maddəsi var. Xərçəngə qarşı qoruyucu vasitədir. İştahaaçıcıdır.Qreypfrut soyuqlamanın dərmanıdır, həzm sisteminin fəaliyyətini gücləndirir, diş ətindəki qanaxmaların qarşısını alır, kapilyar damarlarda qan dövranını sürətləndirir, mədə və mədəaltı vəzinin xərçəng xəstəliyinə tutulmaq ehtimalını azaldır, təzyiqi nizamlayır, sidikqovucu xassəyə malikdir. Yağlı yeməklərdən sonra 1 stəkan qreypfrut şirəsi içilərsə, yeyilən qida mədədə ağırlıq yaratmaz.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səngəçal İES

**Səngəçal İES** — Bakının Qaradağ rayonu ərazisində tikilmiş istilik elektrik stansiya.

2008-ci il 23 dekabr tarixdə istifadəyə verilmişdir. Ümumi gücü 300 meqavat olan stansiyanın tikintisinə 2007-ci ilin fevralında başlanıb. Tikinti işlərini Finlandiyanın "Vartsila", İsveçrənin "ABB", Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin "Monolit", Azərbaycanın "Azenko", "İnterenerji" və "Qlobus" şirkətləri yerinə yetiriblər. Bakı şəhərinin və Abşeron yarımadasının enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi üçün nəzərdə tutulub.

## Ümumi məlumat
Stansiyada əsas yanacaq kimi, qaz və mazutdan, keçid proseslərində isə dizel yanacağından istifadə edilməsi nəzərdə tutulub. Stansiyanın əsas avadanlığı hər birinin gücü 17 meqavat olan 18 ədəd aqreqatdan ibarətdir. İstehsal olunan elektrik enerjisi 6 ədəd 63 meqavatlıq transformator və 110 kilovoltluq 6 elektrikötürmə xətti ilə enerji sisteminə ötürülür.

Elektrik stansiyasına təbii qazın verilməsi üçün dörd kilometr uzunluğunda kəmər çəkilib qazpaylayıcı stansiya tikilib. Elektrik stansiyası ərazisində yanacaq çənləri, mazutun və dizel yanacağının təmizlənməsi qurğuları, suyun kimyəvi təmizlənməsi qurğuları və yanğınsöndürmə sistemi tikilib. Stansiyaya 3 kilometr uzunluğunda dəmir yolu xətti çəkilib.

Ümumi sahəsi 1400 kvadratmetr olan 3 mərtəbəli inzibati bina və 1500 kvadratmetr sahəsi olan yardımçı bina inşa olunub. Ərazidə 10 minə yaxın müxtəlif ağac və gül kolları əkilib. Elektrik stansiyasının faydalı iş əmsalı 46,4 faiz təşkil edir. Bir kilovat-saat elektrik enerjisinin istehsalı üçün 263 qram şərti yanacaq istifadə ediləcək. Tikinti işlərində 600 nəfərə qədər işçi çalışıb. Burada 200 nəfər daimi işlə təmin olunacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://anspress.com/nid98020.html
Kelud vulkanı

Alimlər Kelud vulkanının püskürmə təhlükəsinin real olduğunu bildirirlər. İndoneziya dakı ən təhlükəli vulkanlardan biri olan Kelud vulkanı fəallaşıb. Bununla əlaqədar ətraf ərazilərin sakinləri müvəqqəti sığınacaqlara evakuasiya ediliblər.

Alimlər vulkanın fəalığının son mərhələyə çatdığını xəbərdarlıq edərək püskürmə təhlükəsinin real olduğunu bildirirlər.

## 1919
Ən dağıdıcı püskürmə isə 1919-cü ildə qeydə alınıb. O zaman baş verən güclü partlayış yüzlərlə yaşayış məntəqəsini dağıtmış və 5160 insanın həyatına son qoymuşdu.

## 1990
Xatırladaq ki, dünyanın ən fəal vulkanlarından olan Kelud vulkanı 1990-cı ildə püskürmüşdü və həmin vaxt onlarla insan tələf olmuşdu.

## 2007
### 17.10.2007
İndoneziyadakı ən təhlükəli vulkanlardan biri olan Kelud vulkanı fəallaşıb. Bununla əlaqədar ətraf ərazilərin sakinləri müvəqqəti sığınacaqlara evakuasiya ediliblər. Alimlər vulkanın fəalığının son mərhələyə çatdığını xəbərdarlıq edərək püskürmə təhlükəsinin real olduğunu bildirirlər.

### 21.10.2007
İndoneziyanın ən təhlükəli vulkanı sayılan Keludun püskürməsi nəticəsində ətrafa yayılan zəhərli qazlardan xeyli insan zəhərlənib. Vulkanın püskürmə bölgəsinə xeyli xilasedici və tibb işçiləri cəlb edilsə də onlar tibbi avadanlıq və dərman çatışmazlığından əziyyət çəkdiklərini bildiriblər. Onların sözlərinə görə, əllərində sadəcə baş, mədə, qrip əleyhinə sadə dərmanlar olduğundan onlar vəziyyəti ağır olan xəstələrə lazımi köməklik göstərə bilmirlər. Tibb işçilərinin verdiyi məlumata görə, zəhərli qazlar əsasən nəfəs yollarında problemlər yaratdığı üçün qazlardan zəhərlənən insanlar rahat nəfəs ala bilmirlər. Qeyd edək ki, mütəxəssislər püskürmənin belə fəsadlara yol açacağı barədə yerli nümayəndələrə məlumat vermiş və ərazini təcili tərk etməyi məsləhət görmüşdülər.

## Xarici keçidlər
*http://anspress.com/index.php?nid=40857
*http://anspress.com/index.php?nid=41514
*http://www.azerxeber.com/xeber/kelud-vulkani-puskurdu-1103629.html
Çarxana

*Çarxana (Qəbələ) — Azərbaycanın Qəbələ rayonunda kənd.
*Çarxana (Siyəzən) — Azərbaycanın Siyəzən rayonunda kənd.
Hacallı

*Hacallı (Tərtər) — Azərbaycanın Tərtər rayonunda kənd.
*Hacallı (Zəngilan) — Azərbaycanın Zəngilan rayonunda kənd.
*Hacallı (Bərdə) — Azərbaycanın Bərdə rayonunda kənd.
*Hacallı (Goranboy) — Azərbaycanın Goranboy rayonunda kənd.
## Oxşar
*Hacıalılı (Qəbələ) — Azərbaycanın Qəbələ rayonunda kənd.
*İkinci Hacallı — Azərbaycanın Bərdə rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*Hacılar
Kötüklü

**Kötüklü** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Kötüklü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası
Burada meyvəçilik inkişaf edib. Fındıq sahələri, şabalıd ağacları əkilmiş bağlar daha çoxdur. Təbii ki, quru meyvələrdən gəlir artdıqca kənddə iri buynuzlu mal-qaranın çoxalması və arıçılığın inkişafı da müşahidə olunur. Telefon xətti çəkilib, sayğaclaşmadan sonra fasiləsiz enerji təminatı, yəni işıq problemi həll edilib. Artezian quyuları qazılıb. Artıq müasir səviyyədə texniki avadanlıqlarla təchiz edilən yeni məktəb binası da məktəblilərin ixtiyarındadır.

## Toponimikası
Kötüklü oyk, sadə. Alazan–Əyriçay çökəkliyindədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsi vaxtilə əkin məqsədilə ağaclardan təmizlənmiş Kötüklü adlanan sahədə salındığı üçün belə adlandırılmışdır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 668 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Məlikli

**Məlikli** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad və təxəllüs, həmçinin Azərbaycanda bir neçə yaşayış məntəqələrinin adı və ya adlarının tərkib hissəsi:

* Tofiq Məlikli — tənqidçi, ədəbiyyatşünas, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1989), filologiya elmləri doktoru (1994)

**[[Kənd|Kəndlər]]:**
*Məlikli — Ağdərə rayonunda kənd.
*Məlikli — Qəbələ rayonunda kənd.
*Məlikli — Yardımlı rayonunda kənd.
*Məlikli — Zəngilan rayonunda kənd.
*Məlikli — Zərdab rayonunda kənd.
*Aşıq Məlikli — Cəbrayıl rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*Məlikli bələdiyyəsi
*Məlikzadə
Məlikli (Qəbələ)

**Məlikli** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Məlikli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası
Məlikli Bılıxdan 3&nbsp;km. cənubda Göyçayın yatağı üstündə məlikli camaatı yaşayır. Ərazi mərkəzdən 43&nbsp;km. uzaq olsa da burada da əhalinin rahatlığı üçün xeyli işlər görülüb. Orta məktəbi fəaliyyət göstərir. Son illər fərdi evlərin tikintisi tez-tez müşahidə olunur.

## Tarixi
* Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Toponimikası
* Məlikli oyk., sadə.
* Göyçayın sahilində, düzənlikdədir. Kənd məlikli nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır;
* Yardımlı r-nunun Ərus i.ə.v.-də kənd. Burovar silsiləsinin ətəyindədir. Yerli məlumata görə, kəndi vaxtilə Məlik adlı şəxs və onun övladları saldığına görə belə adlandırılmışdır;

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 563 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Savalan (Qəbələ)

**Savalan** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Savalan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası
Savalan mərkəzdən 30&nbsp;km. kənarda, Ağdaş yolunun üstündə, ən qədim kəndlərdən biridir. İndi burada əhalinin rahat yaşayışı üçün hər cür şərait yaradılıb. Evlərə qaz çəkilib, telefon xidməti göstərilir. Magistral yola yaxın olduqlarından ətraf ərazilərlə əlaqələri asanlaşır. Türyançayın kənarında yerləşdiyindən təhlükəsizliyi təmin etmək məqsədilə kəndlə çay arasında 100 metrlik möhkəm bəndin qurulması qərara alınıb.
Torpaqları üzümçülüyə yararlı olduğundan 80 hektar sahədə iki növ üzüm, süfrə və şərabçılıq üçün məhsul yetişdirilir. Əhalinin yarıdan çoxu bu sahədə çalışır. Üçüncü ildir ki, tinglərə qulluq göstərilir.
Ərazinin 450 hektar sahəsi olsa da yalnız 210 hektarı camaatın pay torpağıdır. Qalanı yüksəkliyi, dərəni əhatə etdiyindən yalnız müəyyən sahələrdə taxıl əkmək mümkündür. Buğda, arpa zəmiləri də savalanlıların alın təri ilə becərilir. Qoyunçuluğun inkişafında irəliləyiş nəzərə çarpır.
Dövlət tərəfindən kənddə 9 illik yeni məktəb binası inşa olunub. Yerli icra nümayəndəliyi üçün inzibati binanın tikilməsi nəzərdə tutulub. Kənddaxili yollar təmir edilib.

## Tarixi
* Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Toponimikası
Savalan oyk., sadə. Acınohur ön dağlanndadır. Yaşayış məntəqəsi həmin r-ndakı Qalatan, Qaravultəpə, Qaçaq evi adlı qədim istehkam və qalaların yerləşdiyi Savalan dağ silsiləsinin adını daşıyır. Cənubi Azərbaycan ərazisində də eyniadlı dağ mövcuddur. Rusiyanın Ulyanov vilayətində Salavan adlı yer qeydə alınmışdır. Oronim saval və -an (burada cəmlik bildirir) komponentlərindən ibarətdir. Azərbaycan dilinin dialektlərində və bəzi türk dillərində sava “soyuq, sərt hava şəraiti” mənasında, türk dillərində sala “barmaq, bu¬daq, çıxıntı”, yakut dilində saal “dağ yalı”, avar dilində şabal “dağ, zirvə, təpə” mənalarında işlənməkdədir. Bu baxımdan güman etmək olar ki, oronim “zirvələr, barmaqlar, təpələr” deməkdir.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 406 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qaraultəpə

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Küsnət

*Küsnət (Quba) — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Küsnət (Qəbələ) — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Küsnətqazma — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Savalan

**Savalan** — Kişi adı və təxəllüs.

* Savalan Ocaqverdizadə — fizioloq, tibb elmləri doktoru
* Savalan Talıblı — Azərbaycan jurnalisti.
* Savalan Əmirov
;Təxəllüsü olanlar
* Xaqani Savalan — film direktoru, prodüser,
* Həsən Məcidzadə Savalan — şair, tənqidçi, ədəbiyyatşünas
* Mahmud Savalan — Ərdəbil şəhərində anadan olmuş kulturist.
* Rafiq Savalan — nasir, publisist, tərcüməçi,

;Digər
* Savalan (dağ) — İranın Ərdəbil ostanında dağ. Cənubi azərbaycanlıların mübarizə simvolu.
* Savalan (Qəbələ) — Azərbaycanın Qəbələ rayonunda kənd.
* Savalan bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunda bələdiyyə.
* Qalacıq-i Savalan (Ərdəbil)
Siləyli (Qəbələ)

**Siləyli** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Siləyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd Goycay ile Qara cay arasinda yerlesir yaxınlığındadır. Yaşayış məntəqəsi siləyli nəslinin adını daşıyır.

## Coğrafiyası
Siləyli. Tarixdə bu adda tayfanın olduğu deyilir. Çox güman ki, həmin türk tayfasının adından götürülüb. Rayon mərkəzi ilə arası 37&nbsp;km-dir. İri magistral yola çıxış üçün 17&nbsp;km. qət etmək lazım gəlir. Ucqarda yerləşməsinə baxmayaraq yolu rahatdır.

Ərazidə 2 artezian quyusu qazılıb. Suvarmada Qaraçaydan gələn arxdan istifadə olunur. Həmin su arxı 2008-ci ildə yenidən qazılaraq genişləndirilib. Hazırda əhaliyə telefon çəkilişlərinə başlanıb. Növbəti illərdə bura qazın verilməsi üçün layihələrə baxılır. Ərazi icra nümayəndəliyi üçün yeni bina 2008-ci ildə tikilib.
İki çayın Qaraçayla Göyçayın ortasında yerləşən Sileyliqədim tarixə malik olan yurd yeri olduğu güman edilir. Kəndin aşağısında üç tarixi abidə, Pirbucağı deyilən yerdə qəbir daşı üstündə yazılı sənduqə oxunarkən məlum olub ki, buradakı kitabədə göstərilən tarix qədim əsrlərdən soraq verir.

Kurqan ikinci abidədir və onun da mühafizəsi və tədqiqi tarixin açılmayan illərinə aydınlıq gətirəcək real dəlildir.
Digər tapıntılardan biri, Qala arxeoloji abidəsi isə ona görə maraq doğurur ki, bu tarixi tikili Bakının Qız qalasına bənzəyir. Vaxtilə su üzərində olduğu ehtimal olunur. İki çayın bir-birinə qovuşduğu, Qaraçayla Göyçayın bir məcraya yönəldiyi yerdə inşa olunan qaladan sudan mühafizə, həm də yadellilərdən qorunmaq məqsədilə də istifadə edilməsi güman edilir. Üç hissədən ibarət olan qala kənar tərəfdən dar, içəridən isə enli yarğanlarla qurulub. Eynən İçərişəhərin qala divarları kimi silahlı basqını dəf etmək, nizələri içəri buraxmamaq üçün müdafiə təminatı məqsədi daşıyır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndDə 307 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmış şəxsləri
* Qalib Əhmədov (1949) — Publisist, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1984), Azərbaycan Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvü (1986). "Dünyaya pəncərə" qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru.

## İstinadlar

## Həmçinin bax