open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İsmayıl əl-Faruqi

**İsmayıl Racı əl-Faruqi** (; 1 yanvar 1921 – 27 may 1986) Fələstin-Amerikalı müsəlman filosof və alim idi. O, İslamşünaslıq və dinlərarası dialoqu sahəsində apardığı tədqiqatlarla tanınır. Qahirədəki əl-Əzhər Universitetində təhsil almış və Şimali Amerikada, o cümlədən Kanadadakı McGill Universitetində dərs demişdir. Əl-Faruqi Temple Universitetində din professoru kimi çalışmış və burada İslamşünaslıq proqramını təsis etmişdir. O, Beynəlxalq İslam Fikri İnstitutunun (IIIT) həmtəsisçisi olmuş və İslam elminin inkişafını dəstəkləmişdir. Əl-Faruqi 100-dən çox məqalə və 25 kitab yazmışdır, bunlar arasında *Xristian Etikası: Dominant Fikirlərinin Tarixi və Sistematik Analizi* və *Tövhid: Fikir və Həyata Təsiri* kimi əsərlər vardır.

## Erkən Həyatı və Təhsili
Əl-Faruqi Britaniya Mandatı Fələstinindəki Yaffa şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası, Əbd əl-Hüda əl-Faruqi, İslam hüququ üzrə hakim (*qadi*) idi. Əl-Faruqi əvvəlcə evdə və yerli məsciddə təhsil almış, 1936-cı ildə isə Fransız Dominikan Collège des Frères de Jaffa məktəbinə daxil olmuşdur.

1942-ci ildə o, Qüdsdə Britaniya Mandatı hökumətində qeydiyyatçı vəzifəsində çalışmış, 1945-ci ildə isə Qalileyanın rayon qubernatoru olmuşdur. 1948-ci il Ərəb-İsrail müharibəsindən sonra o, Beyruta, Livana köçərək Beyrut Amerika Universitetində təhsil almışdır. Burada o, ərəb millətçiliyi ideyalarından təsirlənmiş və bu ideyalar onun sonrakı işlərinə təsir etmişdir. Daha sonra İndiana Universitetində fəlsəfə üzrə təhsil alaraq 1949-cu ildə magistr dərəcəsi almışdır. Ardınca Lois Lamya əl-Faruqi ilə evlənmiş və təhsilini davam etdirərək, Harvard Universitetində ikinci magistr dərəcəsi (1951) və İndiana Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsi (1952) almışdır.

Təhsilini başa vurduqdan sonra, o, İslam köklərinə qayıdaraq dəyərlərin imanla bağlı əsaslarının əxlaqi davranış üçün güclü bir baza təmin edə biləcəyini irəli sürmüşdür.

## Akademik Karyerası
1958-ci ildə əl-Faruqi McGill Universitetinin İlahiyyat fakültəsində dərs deməyə başlamış və burada Xristianlıq və Yəhudilik barədə məlumat toplamışdır. Onun görüşlərinə Fəzlürrəhman Malik kimi filosoflar təsir etmişdir. 1961-1963-cü illərdə o, Pakistanın Karaçi şəhərində yerləşən İslam Araşdırmaları Mərkəzində qonaq professor olmuşdur.

1964-cü ildə o, ABŞ-a qayıdaraq Çikaqo Universiteti və Sirakuz Universitetində dərs demişdir. 1968-ci ildə isə Temple Universitetinə professor kimi qatılmış və burada İslamşünaslıq Proqramını təsis etmişdir.

## Fəlsəfi Fikirləri
Əl-Faruqi İslam sivilizasiyasının əsas çərçivəsi olaraq *tövhid* prinsipini irəli sürmüşdür. Ona görə, *tövhid* insan həyatının bütün aspektlərini birləşdirən əsas prinsipdir və bu, yalnız dini inancları deyil, eyni zamanda etik, sosial və intellektual sahələri də formalaşdırır.

## Ölümü
1986-cı ilin may ayında əl-Faruqi və onun həyat yoldaşı Pensilvaniyadakı evlərində Jozef Luis Young tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Young cinayətini etiraf etmiş və ölüm cəzasına məhkum edilmişdir.

## Mənbələr

## Əlavə Saytlar
*İsmayıl əl-Faruqi Onlayn
Tam buğda çörəyi

**Tam buğda çörəyi** — tam və ya demək olar ki, bütün buğda taxıllarından qismən və ya tamamilə üyüdülmüş undan istifadə edilən bir çörək növüdür. Bir növ qəhvəyi çörəkdir. ABŞ-ın bəzi bölgələri sadəcə olaraq çörəyi *ağ çörəklə* müqayisə edərək **buğda çörəyi** adlandırırlar. Bütün buğda çörəyinin bəzi növləri ənənəvi olaraq bütöv və ya çatlamış buğda dənələri ilə örtülmüşdür, baxmayaraq ki, bu, çörəyin özünün qida dəyəri ilə müqayisədə daha çox dekorativdir.

## İstinadlar
Kredit riski

**Kredit riski** () —  maliyyə və bankçılıq sahəsində əsas anlayışlardan biridir və borcalanın öz öhdəliklərini vaxtında və tam şəkildə yerinə yetirə bilməmə ehtimalını ifadə edir. Başqa sözlə, kredit riski, borcalanın aldığı krediti qaytarmadığı və ya kredit ödənişlərində gecikmələr baş verdiyi hallarda kreditorun (məsələn, bank və ya maliyyə qurumunun) üzləşə biləcəyi potensial zərərdir.

## Kredit riskinin əsas növləri
# Fərdi kredit riski — ayrı-ayrı şəxslərə və ya şirkətlərə verilmiş kreditlər üzrə yaranan riskdir. Məsələn, borcalanın işini itirməsi və ya maliyyə vəziyyətinin pisləşməsi nəticəsində borcun qaytarılmaması.
# Portfel riski — bank və ya maliyyə qurumunun kredit portfelinin ümumi vəziyyətindən yaranan risk. Bu, bir neçə borcalanın öhdəliklərini yerinə yetirməməsindən qaynaqlanır.
# Ölkə riski — kredit alanın yerləşdiyi ölkənin iqtisadi və ya siyasi vəziyyəti ilə əlaqəli riskdir. Məsələn, ölkədə maliyyə böhranı, valyuta devalvasiyası və ya dövlət borcunun ödənilməməsi halları.
# Sektorial risk — müəyyən bir iqtisadi sektorun (məsələn, kənd təsərrüfatı, tikinti və s.) çətinlikləri ilə bağlı risk. Bu risk sektorun ümumi vəziyyətindən təsirlənir.

## Əhəmiyyəti
Kredit riski maliyyə sisteminin sağlamlığı üçün kritik bir faktordur. Əgər bu risk lazımi şəkildə idarə edilməzsə, bankın maliyyə sabitliyinə və hətta bütöv bir iqtisadi sistemə mənfi təsir göstərə bilər. Banklar və maliyyə qurumları kredit riskini minimuma endirmək üçün müasir texnologiyalardan, statistik modellərdən və təhlil üsullarından istifadə edirlər.

## Yaranma səbəbləri
Risklər bir sıra hallarda yarana bilər, məsələn:

* İstehlakçı ipoteka, kredit kartı, kredit xətti və ya digər kreditlər üzrə defolt edə bilər.
* Şirkət aktivlə təmin edilmiş sabit və ya üzən borcunu ödəyə bilməz.
* Müəssisə və ya istehlakçı fakturanı vaxtı çatdıqda ödəməsə.
* Şirkət işçinin maaşını vaxtında ödəməsə.
* Kommersiya və ya dövlət istiqrazının emitenti vaxtı çatdıqda kuponu və ya əsas borcunu ödəməsə.
* Müflis sığorta şirkəti sığorta öhdəliyini ödəməsə.
* Müflis bank əmanətçiyə vəsaiti qaytarmasa.
* Hökumət müflis istehlakçıya və ya biznesə müflislikdən qorunma təmin edərsə.

## İstinadlar
Bazar riski

**Bazar riski** () —  maliyyə bazarlarında fəaliyyət göstərən şirkətlərin, investorların və maliyyə qurumlarının qiymətlərin dəyişkənliyindən irəli gələn potensial zərərə məruz qalma ehtimalını ifadə edir. Bu risk, əsasən, maliyyə alətlərinin (aksiyalar, istiqrazlar, valyutalar və s.) bazar dəyərinin dəyişməsi ilə əlaqədardır.

## Əsas növləri
Faiz dərəcələrinin dəyişməsi səbəbindən maliyyə alətlərinin dəyərinin azalması riski. Məsələn, faiz dərəcələri artarsa, istiqrazların bazar qiyməti azalır. Valyuta məzənnələrindəki dəyişikliklərdən irəli gələn risk. Xüsusilə beynəlxalq ticarətlə məşğul olan şirkətlər və ya valyutada borc götürənlər bu riski yaşayır. Səhmlərin bazar qiymətlərinin dəyişməsi nəticəsində yaranan riskdir. Bu risk, aksiyaların alınıb-satılması zamanı kapital itkisinə səbəb ola bilər. Əsas malların (neft, qızıl, qaz və s.) qiymətindəki dəyişikliklərdən irəli gələn riskdir. Bu, xammal idxal-ixrac edən şirkətlərə və ya investorlara təsir edə bilər.

## Səbəbləri
İqtisadi böhran, resessiya və ya inflyasiya kimi hadisələr bazar qiymətlərinə təsir göstərir. Müharibələr, dövlət çevrilişləri, beynəlxalq sanksiyalar və ya ticarət müharibələri bazarlarda qeyri-sabitliyə səbəb ola bilər. Xüsusilə mallar və valyutalar üçün təklif və tələbatın dəyişməsi qiymətlərin dalğalanmasına gətirib çıxarır. Zəlzələ, daşqın və digər təbii hadisələr müəyyən aktivlərin dəyərində ani dəyişikliklər yarada bilər.

## Əhəmiyyəti
Bazar riski, xüsusilə maliyyə qurumları və böyük investisiya portfelləri üçün çox əhəmiyyətlidir. Bu riskin effektiv idarə edilməsi, maliyyə sabitliyini qorumaq və potensial itkiləri minimuma endirmək üçün vacibdir. Bu səbəbdən, müasir maliyyə institutları bazar riskini azaltmaq üçün qabaqcıl analitik alətlər və texnologiyalardan istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bank Management and Control, Springer Nature – Management for Professionals, 2020
* Managing market risks by forwarding pricing
* How hedge funds limit exposure to market risk
Korqa adası (Barens dənizi)

**Korqa adası** — Barens dənizinin cənubunda, inzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Nenets Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşən ada 
## Coğrafiya

Ada öz növbəsində Kanin yarımadasının şərq sahillərindən dayazlıqla ayrılan qumlu dili meydana gətirir. Vostoçnaya Kambalnitski çayının mənsəbi və tərk edilmiş eyni adlı kəndin qarşısında yerləşir. Cənubda Kambalnitski Koşki ilə qonşuluq edir. Adsız dilin sonuncunda Laydennı burnu qərarlaşır. Burada Vostoçnaya Kambalnitski naviqasiya yönləndiricisi yerləşir.

Sahil çevrəsinin dərinliyi 1—4 m arasında dəyişir. Qabarma-çəkilmənin orta hündürlüyü 2—3 metrdir.

## İstinadlar
Marmite

**Marmite** — maya ekstraktından hazırlanan və çörəyin üstünə yaxılaraq istehlak edilən umami ingilis qida məhsuludur.

Onun orijinal ingilis versiyası 1902-ci ildə hazırlanmışdır və 2000-ci ildən etibarən Unilever məhsullarından biridir. Onun digər geniş yayılmış fərqli çeşidi isə Yeni Zelandiya şirkəti olan Sanitarium Health Food Company tərəfindən istehsal olunur və bu növ Avstraliya və Sakit Okean ərazilərində paylanılır. Digər oxşar məhsullara isə Avstraliyanın Vegemite, İsveçrənin Cenovis və Almaniyanın Vitam-R şirkətlərinin istehsalı olan məhsullar daxildir.

Marmite pivə istehsalının əlavə məhsulu olan maya ekstraktından hazırlanır.

Marmite ənənəvi ingilis yeməyi hesab olunduğu üçün ya çox sevilir, ya da pis qoxusuna görə heç bəyənilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Kod 8 (film, 2019)

**Kod 8** — ssenari müəllifi və rejissoru Ceff Çan olan 2019-cu ildə çəkilmiş Kanada elmi fantastika filmidir. Film 2016-cı ildə çəkilmiş eyniadlı qısametrajlı filmin tammetrajlı versiyasıdır.

## Süjet xətti

Ridin anası ölümcül xəstədir və o pul, tibbi yardım üçün ümidsizdir. Ridə pulla Satkliff adlı cinayətkar dəstənin lideri yaxınlaşır. Kiçik işlər heç bir problemsiz başa çatdırılır. Bu vaxt Rid Satkliffin dostu Nia, Meddi və Ridin anasını xilas edə biləcək biri ilə tanış olur. Böyük oğurluq günü gələndə soyğunçuluq birinci mərhələdə heç bir problemsiz baş verir, lakin sonradan Satkliffin adamları Ridin bəzi dostlarını öldürür. Rid Satklifflə yenidən görüşə bilmək üçün zabit Parkla əlaqə saxlayır. Polislər və Rid Satkliffin sığınacağına basqın təşkil edirlər. Bu hücum zamanı Satkliff və adamları öldürülür. Orada Rid Nianın Ridin anasını sağaltmaqdan imtina etməsinin səbəbini öyrənir. Loğmanlıq qabiliyyətinin bir əvəzi vardır. Loğman hər dəfə kimisə sağaldandan sonra bu xəstəlikləri öz bədəninə götürür və Rid anasının nə qədər xəstə olduğunu nəzərə alaraq, Nianın onun anasını sağaldacağı halda, Nianın özünün ölə biləcəyini başa düşür. Rid, buna baxmayaraq Nianı bu işi görməyə məcbur edir, lakin bu prosesin Nia üçün nə qədər ağrılı olduğunu gördükdən sonra Nianı sərbəst buraxır. Rid etdiyi cinayətlərin kəffarəsini ödəmək üçün özünü polisə təslim edir.

## Rollarda

## İstehsalı

### İnkişaf mərhələsi

2016-cı ildə Robbi və Stiven Amell potensial bədii film üçün tizer rolunu oynayan "Kod 8" adlı qısametrajlı filmlərini buraxdılar. 200.000 dollar tələb edən Indiegogo fandreyzinq kampaniyası qısa bir müddət ərzində 1 milyon dollar əldə etmiş və hal-hazırda 2 milyon dollardan çox vəsait əldə etmişdir. 12 iyun 2017-ci ildə Leisla De Oliveyra filmdə rol almışdır.

### Çəkilişlər

Əsas çəkilişlər 1 iyun 2017-ci ildə Kanadanın Ontario ştatının Toronto şəhərində başlamışdır.

## Yayımlanma

9 fevral 2017-ci ildə Berlin Beynəlxalq Film Festivalı zamanı XYZ Films filmin beynəlxalq satış hüquqlarını əldə etmişdir. Film 13 dekabr 2019-cu ildə kinoteatrlarda nümayiş olunmuşdur.

Film 6 dekabr 2019-cu ildə Kanadada və 13 dekabr 2019-cu ildə ABŞ-də kinoteatrlarda nümayiş olunmuşdur; onun Netflix platformasında yayımlanması isə 11 aprel 2020-ci ildə baş tutmuşdur.

## Növbəti hissələr

### Spin-off seriyası

2019-cu ilin dekabr ayında Quibidə Kris Peyr tərəfindən süjet xətti yazılmış və rejissor Cef Çan tərəfindən çəkilmiş Robbi və Stiven Amellin baş rollarını ifa etdiyi qısa formalı spinoff seriyasının hazırlandığı elan edilmişdir. Quibinin bağlanması ilə bağlı elan veriləndən sonra isə, serial qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınmışdır.

### Davamı

2021-ci ilin iyun ayında Robbi və Stiven Amill 2024-cü ildə efirə çıxarılan bu filmin davamı olan filmdə rollarını yenidən təkrarlamışdılar. Netflix filmin qlobal yayım hüquqlarını əldə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* *[http://central.bac-lac.gc.ca/.redirect?app=filvidandsou&id=566242&lang=eng Code 8]* at Library and Archives Canada
Ukay Qyokusen

– Yaponiyanın ilk peşəkar fotoqrafı. Yaponiyada fotoqrafiyanın qabaqcıllarından biri hesab olunur. Yaponiyada kommersiya məqsədli fotostudiya açan ilk yapondur.

## İlk illəri
Ukay Qyokusen 1807-ci ildə İşioki şəhərində (indiki İbaraki prefekturası) varlı samuray ailəsində doğulmuşdur. Onun atası daymyo Matsudayra Cicu Yorisakinin maliyyə müvəkkilli idi və böyük kamberlen titulunu daşıyırdı.

Dörd qardaşın ən kiçiyi olan Ukay 13 yaşında başqa bir daymyonun sake tədarükçüsü Mikavaya tərəfindən övladlığa götürülmüş və beləliklə, tacir statusu almışdır. Lakin rəssam Tani Bunço ilə tanışlığından sonra incəsənətə və əntiq əşyalara maraq göstərməyə başlamışdır. 1831-ci ildə sake biznesindən əl çəkərək rəssam olmağa qərar vermişdir.

## Fotoqrafiya
Ukay 1859-cu ildə fotoqrafiya haqqında məlumatlar əldə etmək üçün Yokohamaya getmiş və ABŞ fotoqrafı Orrin Frimandan dərslər almışdır. O, Frimanın kamerasını və fotoqrafiya təchizatlarını satın almış, 1860 və ya 1861-ci ildə Edo şəhərinin Yaqenbori bölgəsində *"Eyşin-do"* adlı fotostudiya açmışdır. O, bir neçə il ərzində zadəgan zümrəsindən olan 200-dən çox şəxsin fotosunu çəkmişdir. 1867-ci ildə fotostudiyanı bağlamışdır. Fotoqraf Kitaniva Tsukuba onun şagirdi olmuşdur.

1879-cu ildə Xəzinədarlığın Çap Ofisinin müvəqqəti işçisi olmuş və 5 ay boyunca səyahət edərək Yaponiyanın qərbində əntiq əşyaların fotolarını çəkmişdir. Onun nəticələri 1880–1881-ci illərdə Xəzinədarlığın Çap Ofisi tərəfindən  adı ilə nəşr olunmuşdur.

1860-cı illərə aid edən, müəllifi bilinməyən ambrotipiyalarının bəzilərinin Ukayın işi olduğu güman olunur. Onun tərəfindən çəkildiyi müəyyən edilmiş fotolardan biri 9 mart 1863-cü ildə çəkilmiş Miura Şuşinin portretidir.

Ukay ölümündən 4 il əvvəl – 1883-cü ildə Tokioda yerləşən Yanaka qəbiristanlığındakı bir abidənin altında yüzlərlə şüşə neqativini basdırmışdır. Bu şüşə neqativlər 1956-cı ildə araşdırma məqsədilə torpaqdan çıxarılmışdır. Ukay 1887-ci ildə öldükdən sonra bu abidənin yanında dəfn olunmuşdur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Ukay Qyokusen Kotobank saytında.
Cordylanthus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Taxus baccata var. canadensis

*  — Taxus brevifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Taxus canadensis bitki növünün sinonimi.
Əbdülbaki Arif Əfəndi

**Əbdülbaki Arif Əfəndi** () — Osmanlı alimi, din xadimi, şairi və xəttatı.

## Həyatı
1633-cü ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Atası tərsanə katibi Əmmizadə Mehmed Əfəndidir (ö. 1671). İlk təhsilini aldqıdan sonra sabiq Rumeli qazəsgərlərindən Məmikzadə Mustafa Əfəndidən dərslər alaraq mədrəsə təhsilini tamamladı (1652). 1665-ci ilin iyulunda dəftərdar Yəhya Əfəndi mədrəsəsinə müdərris təyin edildi. Burada vəzifəsini tamamladıqdan sonra şeyxülislam Minkarizadə Yəhya Əfəndinın keçirdiyi imtahanda birinci oldu və rütbəsi artırılaraq Malulzadə mədrəsəsinə müdərris oldu (1668).

Öncə Körpülü Fazil Əhməd Paşa, ardından Mərzifonlu Mustafa Paşanın himayəsinə girdi və onların maddi dəstəyini qazandı. 1681-ci ilədək müxtəlf mədrəsələrdə müdərris olaraq xidmət etdi və həmin il Saloniki qazısı təyin edildi. Bu vəzifədə ikən haqqında edilən şikayət səbəbilə IV Mehmedin əmriylə vəzifədən alındı və sürgün edildi (1683). 4 il davam edən sürgün müddəti boyunca xəttat olaraq çalışdı. Nəhayət, 1687-ci ildə bağışlandı və Bursa qazısı təyin edildi. 1692-ci ilin iyununda Qahirə və 1698-ci ildə İstanbul qazılığına yüksəldi. Öncə Anadolu (1702), ardından Rumeli (1 sentyabr 1706) qazəsgəri oldu. Həmin ilin dekabrında vəzifədən alınsa da, 2 mart 1710-cu ildə yenidən Rumeli qazəsgəri təyin edildi. Ancaq 5 may 1711-ci ildə bilinməyən səbəblə vəzifədən alındı və Bursaya sürgün olundu. Ertəsi il bağışlanaraq İstanbula qayıtsa da, çox keçmədən vəfat etdi və Əyyubsultan türbəsinin məzarlığına dəfn olundu (28 oktyabr 1713). Son zamanlarında mal-mülkünün üçdə birini xeyir işlərinə vəqf etmiş, ölümündən sonra vəsiyyətinə əsasən tələbəsi və kürəkəni olan Əbdürrəhim Faiz Əfəndi Əyyubsultanda onun adına mədrəsə inşa etdirmişdir. Bu mədrəsənin ilk müəllimi isə nəvəsi Seyid Yəhya Vaqif Əfəndi (ö. 1737) olmuşdur.

Ərəbcə və farsca dillərini mükəmməl bilən Əbdülbaki Əfəndi eyni zamanda divan sahibi olan bir şair idi. Digər yandan Mehmed Təbrizidən aldığı yazı dərsləri ilə dövrünün məşhur talik xəttatı idi.

Behri xanım adlı bir qızının olduğu və onu tələbələrindən Əbdürrəhim Faiz Əfəndiylə evləndirdiyi bilinir.

## Əsərləri

* Türkcə divanı
* Meracnamə
* Siyer-i Nebî
* Menâhicü’l-usûli’d-dîniyye ilâ mevâkıfi’l-makāsıdi’l-ayniyye
* Muḳaddime-i Aḫlâḳ-ı Nâṣırî Muʿarrebi
* Mukaddime-i Fethiyye
* Makāle-i Kandiyye
* Maʿne’l-bidʿa
* İmruʾün ve nefsühû
* el-Maʿrife ve’n-nekre
* Şerḥu Ḳaṣîde-i ʿAbdullāh Pâşâ
* Taʿrîbü Risâleti’l-İṣâm fi’l-ḥaḳīḳati ve’l-mecâz
* Risâle-i Lâm
* Taḫmîs-i Ḳaṣîde-i Bânet Suʿâd

## Mənbə

* Şeyhî, *Vekāyiu’l-fuzalâ* (nşr. Abdülkadir Özcan), İstanbul 1988, s. 358-360.
* Râşid, *Târih*, IV, 10-11.
* Sâlim, *Tezkire*, İstanbul 1315, s. 441-446.
* Ebûishakzâde Esad Efendi, *Atrabü’l-âsâr* (s.nşr. Mehmed Veled [İzbudak], *Mekteb*, III/1-7, 10 içinde), İstanbul 1311, s. 450.
* Müstakimzâde, *Tuhfe*, s. 669-670, 690.
* *Îżâḥu’l-meknûn*, I, 515; II, 562.
* *Hediyyetü’l-ʿârifîn*, I, 496.
* Pakalın, II, 539-541.
* Brockelmann, *GAL Suppl.*, II, 571, 630.
* Vasfi Mâhir Kocatürk, *Türk Edebiyatı Tarihi*, Ankara 1970, s. 503-504.
* Beyânî, *Ḫoşnüvîsân*, I-II, 364.

## İstinadlar
Ərəbzadə Əbdürrəhman Bahir Əfəndi

**Ərəbzadə Əbdürrəhman Bahir Əfəndi** () — Osmanlı alimi, din xadimi, şairi və musiqişünası.

## Həyatı
Məşhur Ərəbzadə ailəsinə mənsub olub, Şahzadəbaşı məscidinin imamı Ərəbzadə Əli Əfəndinin oğludur. 1688-ci ildə İstanbulda dünyaya gəldi. İstanbulun müxtəlif mədrəsələrində təhsil aldıqdan sonra 1710-cu ildə səsinin gözəl olması və musiqi bilikləri səbəbilə III Əhmədin baş imamı olaraq saraya alındı. Bundan başqa şahzadələrin müəllimliyinə təyin olundu. Qısa zamanda yüksələrək bir il sonra müdərris, 1725-ci ildə İstanbul qazısı oldu. Bir il bu vəzifədə xidmət etdikdən sonra bu vəzifəsindən azad edildi. 1730-cu ildə dövrün siyasi mühiti səbəbilə saraydakı xidmətindən azad olundu və Saqqız adasına sürgün olundu.

Daha sonra 1738-ci ildə Anadolu qazəsgəri, 1745-ci ildə Rumeli qazəsgəri oldu və 26 iyul 1746-cı ildə bu vəzifədə ikən vəfat etdi. Cənazəsi Qoca Sənan Paşa mədrəsəsi mədrəsəsinə dəfn olundu. Övladları da özü kimi üləma zümrəsindən idi. Oğullarından Mehmed Sadiq Əfəndi Rumeli qazəsgəri, Əhməd Ataullah Əfəndi şeyxülislam və Əli Rza Əfəndi isə Yenişəhər mollalığına yüksəldi.

Türkcə, ərəbcə və farsca şeirlər yazan Əbdürrəhman Əfəndi eyni zamanda musiqişünaslığı ilə də tanınır. Xüsusilə öz şeirlərinə bəstələdiyi musiqilər və xanəndəliyi ilə məşhurlaşmışdır.

## Mənbə

* İzzî, *Târih*, İstanbul 1199, vr. 65b.
* Râmiz, *Âdâb-ı Zurefâ*, Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 3873, vr. 10b.
* Sahaflar Şeyhizâde Esad Efendi, *Bağçe-i Safâ-endûz*, İÜ Ktp., TY, nr. 2095, s. 47.
* Vâsıf, *Târih* (İlgürel), s. 285, 332.
* Öztuna, *TMA*, I, 3.
* R. Ekrem Koçu, “Arapzâde Ali”, *İst.A*, II, 644.

## İstinadlar
Mirzəzadə Əhməd Neyli Əfəndi

**Mirzəzadə Əhməd Neyli Əfəndi** () — Osmanlı alimi, din xadimi və şairi.

## Həyatı
1673-cü ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Atası İstanbul qazılarından Mirzə Mehmed Əfəndidir və bu səbəblə *Mirzəzadə* olaraq anılır. Mədrəsə təhsili davam edərkən digər yandan şeirlə məşğul oldu. II Mustafaya və dövrün güclü siması şeyxülislam Seyid Feyzullah Əfəndiyə təqdim etdiyi qəsidələrlə sarayla yaxın əlaqələr qurdu. Bu səbəblə hələ 25 yaşında ikən 1697-ci ildə İstanbulda Cəfər ağa mədrəsəsinə müdərris olundu. Qısa zamanda sürətlə yüksələrək 1717-ci ildə Süleymaniyyə mədrəsəsinə təyin olundu. Ertəsi il şeyxülislam Yenişəhərli Abdullah Əfəndinin səyləriylə, İzmir qazılığına yüksəldi.

Lalə dövrünün məşhur sədrəzəmi Nevşəhərli İbrahim Paşanın himayəsinə girdi və saray məclislərinə qatıldı. 1719-cu ildə vəzifədən alındı. 1726-cı ildə Misir qazısı təyin edilsə də, ertəsi il vəzifədən alındı. Patrona Xəlil üsyanı əsnasında Lalə dövrünün məhur simaları sürgün və ya qətl edilsə də, qardaşı Şeyx Mehmed Əfəndinin üsyan günlərində şeyxülislam olması səbəbilə, Əhməd Neyli bu iğtişaşlardan uzaq tutuldu və İstanbulda qaldı. 1731-ci ildə Məkkə qazısı, 1736-cı ildə Anadolu, 1741-ci ildə isə Rumeli qazəsgəri təyin olundu. Ömrünün son illərində ikinci dəfə Rumeli qazəsgəri təyin edilsə də, 1748-ci ildə xəstəliyi səbəbilə vəzifədən çəkildi və həmin il vəfat etdi. Qaracaəhməd məzarlığındakı ailə üzvlərinin yanına dəfn olundu.

## Əsərləri

* el-Fazlü’l-vehbî fî tercemeti’l-Cânibi’l-garbî
* el-Evfâ fî tercemeti’l-Vefâ (fî fezâili’l-Mustafâ)
* Mâ lâ büdde minhü li’l-edîb mine’l-meşhûri ve’l-garîb (Şerh-i Lugat-i Târîh-i Vassâf)
* Ərəb və farsca Divan
* Aynî Tarihi Tercümesi

## Mənbə

* Belîğ, *Nuhbetü’l-âsâr*, s. 637-643.
* Sâlim, *Tezkire*, İstanbul 1315, s. 689.
* Fatîn, *Tezkire*, s. 429.
* Muallim Nâci, *Mecmûa-i Muallim*, İstanbul 1305, s. 135-136, 144.
* *Sicill-i Osmânî*, I, 250-251.
* *Osmanlı Müellifleri*, II, 457-458.
* a.mlf., “Neylî”, *TY*, IV (1329), s. 714-716.
* *İlmiyye Salnâmesi*, tür.yer.
* Halûk İpekten – Mustafa İsen, “Neylî”, *Büyük Türk Klâsikleri*, İstanbul 1987, VI, 350-353.
* Ali Cânib [Yöntem], “Mirzâzâde Neylî”, *HM*, sy. 68 (1928), s. 302-304.
* Abdülkadir Karahan, “Neylî”, *TA*, XXV, 242-243.
* “Neylî, Ahmed Efendi (Mirzazâde)”, *TDEA*, VII, 52-53

## İstinadlar
Dədə Mehmed Əfəndi

**Dədə Mehmed Əfəndi** () — Osmanlı alimi, din xadimi və şairi.

## Həyatı
1640-cı ildə Vanda dünyaya gəldi. Doğulduğu mühitin məşhur şəxslərindən ilk təhsilini aldıqdan sonra müəllimlərindən Vani Mehmed Əfəndinin qızıyla evləndi. Körpülü Fazil Əhməd Paşanın sədarəti dövründə İstanbula gəldi və müxtəlif mədrəsələrdə müdərris olaraq xidmət etdi. 1699-cu ilin iyununda İstanbul qazısı, 1702-ci ildə Rumeli qazəsgəri təyin olundu. Onun bu qədər sürətli yüksəlişinin səbəbi isə həm qaynatası Vani Mehmed Əfəndinin, həm də bacanağı olan şeyxülislam Seyid Feyzullah Əfəndinin dövrün güclü siyasi fiqurları olması idi. Ancaq 1703-cü ildə çıxan Ədirnə hadisəsi əsnasında Feyzullah Əfəndiyə olan yaxınlığı səbəbilə vəzifədən alındı. Evi yağmalanan Dədə Əfəndi bir müddət Yeddiqüllə zindanlarında həbs tutuldu və ardından Famaqustaya sürgün edildi. Uzun illər orada yaşadı və 1719-cu ildə Bursaya gələrək qalan illərini burada yaşadı. Bursadakı illərini dərs vermək və kitab yazmaqla keçirən Dədə Əfəndi I Mahmudun cülusundan sonra İstanbula çağırılsa da, bundan imtina etdi. 1734-cü ildə Bursada vəfat etdi və evinin yaxınlığında dəfn olundu.

## Əsərləri

* *el-Midḥatü’l-kübrâ mine’l-kelâmi’l-ḳadîm fî ḥaḳḳı Seyyidinâ Muḥammed el-Muṣṭafâ*
* *el-Vesîletü’l-uẓmâ fî şemâʾili’l-Muṣṭafâ*
* *en-Nüshatü’l-kübrâ fî vilâdeti hayri’l-verâ*
* *el-Vaṣfü’l-maḥmûd fî menâḳıbi’l-âbâʾ ve’l-cüdûd*
* *Risâle fi’s-siyâseti’ş-şerʿiyye*
* *Ahkâm-ı Müfîde*
* *Şerḥu Risâleti’l-ḳıyâs*

## Mənbə

* Silâhdar, *Nusretnâme*, s. 143, 201.
* Râşid, *Târih*, III, 39, 93.
* İsmet, *Tekmiletü’ş-Şekāik*, s. 80-81.
* *Sicill-i Osmânî*, IV, 229.
* *Osmanlı Müellifleri*, I, 307-308.
* Serkîs, *Muʿcem*, I, 611.
* *Hediyyetü’l-ʿârifîn*, II, 321.
* Ziriklî, *el-Aʿlâm*, VII, 100.
* Kehhâle, *Muʿcemü’l-müʾellifîn*, IX, 298-299.

## İstinadlar
İsmayıl Calallı

**İsmayıl Calallı** (İsmayıl Calal oğlu Sadıqov; ) —  İnformatika terminlərinin izahlı lüğətinin müəllifi, texnika üzrə fəlsəfə doktoru.

## Həyatı
1962-ci il 24 may tarixində Vedi rayonunun Xalisa kəndində dünyaya gəlib. Bakı Dövlət Universitetində mexanika-riyaziyyat ixtisası üzrə ali təhsil alıb.

Azərbaycanda avtomatlaşdırma və proqramlaşdırma üzrə bir çox layihələrin rəhbəri olub. AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunda elmi fəaliyyətlə məşğul olub. “Statistik təhlillər əsasında Azərbaycan dilində mətnlərin oxunabilirliyinin qiymətləndirilməsi metodları və alqoritmlərin işlənməsi” mövzusunda dissertasiya işi müdafiə edib.

Təhsil Nazirliyinin Təhsilin idarəolunmasının məlumat sistemləri (TİMS) şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

Ümumtəhsil məktəblərinin 1–11 sinifləri üçün "İnformatika" dərsliklərinin (2006–2025) əsas müəlliflərindəndir.

## Kitabları
* "Azərbaycan: Kim Kimdir…" kompakt-diski — Azərbaycanda ilk multimedia soraqçası (1998)
* Calallı İ., **Kompüter. Bunu öyrənməyə nə var ki!..**, Bakı, “Nurlar”, 2005, 2008, 2010. 384 səh.
* Mahmudzadə R., Sadıqov İ., İsayeva N., **İnformatika.** **Ümumtəhsil məktəblərinin 1-11-ci sinifləri üçün dərslik komplekti**. Bakı, “Bakınəşr”, 2006-2025.
* Calallı İ., **Beynəlxalq İnformatika Olimpiadaları: 1989-2011**. Bakı, “Bakınəşr”,  2012, 336 səh.
* Mahmudzadə R., Calallı İ., Əliyev A., **Məktəblilərin İnformatika Olimpiadaları: 1989-2014**. Bakı, “Bakınəşr”,  2015, 256 səh.
* Sadıqov İ., **Mətnlərin mürəkkəbliyi və onun qiymət­ləndirilməsi yolları**, 2012 (monoqrafiya), 72 səh.
* Calallı İ., **İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti (ingiliscə-rusca-türkcə-azərbaycanca)**. Bakı, “Bakınəşr”,  2017, 996 səh.
* "Mətnlərin mürəkkəbliyi və onun qiymətləndirilməsi yolları" monoqrafiya
* Mahmudzadə R., Calallı İ., **C++ dilində proqramlaşdırmanın əsasları**, Bakı, “Bakınəşr”,  2020, 384 səh.
* Mahmudzadə R., Calallı İ. **İNFORMATİKA**. Qəbul imtahanlarına hazırlaşanlar, yuxarı sinif şagirdləri və  müəllimlər üçün əl kitabı, 1-ci hissə – “Bakı” nəşriyyatı, 2022, 328 səh.
* Mahmudzadə R., Calallı İ. **İNFORMATİKA**. Qəbul imtahanlarına hazırlaşanlar, yuxarı sinif şagirdləri və  müəllimlər üçün əl kitabı, 2-ci hissə – “Bakı” nəşriyyatı, 2022, 340 səh.
* Calallı İ., Medvedyev M.. **Proqramlaşdırma yarışlarına hazırlıq** – Bakı: “Bakınəşr”, 2023, 512 səh.

## Təltifləri
2008-ci ildə Rabitə ustası fəxri adına layiq görülüb.

2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasında rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsində səmərəli fəaliyyətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Viktor Dyokereş

**Viktor Dyokereş** () — "Arsenal FK" klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar isveçli futbolçu.
## İstinadlar
Nikolo Amati

**Nikolo Amati** və ya *Nikola Amati* (ital. Nicola Amati; ) — İtaliyanın ən məşhur musiqi alətləri ustalarından biri, Amati ailəsinin nümayəndəsi. Bir çox yaylı alətlərin, o cümlədən violonçellərin yaradıcısı. Jakob Steiner, Antonio Stradivari və Andrea Guarneri kimi məşhur kamanlı alət ustalarının müəllimi.

## Həyatı
Nikolo Amati 3 dekabr 1596-cı ildə Kremonada anadan olub. Atası skripka məktəbinin banisi Andrea Amatinin oğlu Girolamo (Jerome) Amati idi. O, bütün ailəsi kimi Cremonada yaşayır və işləyirdi. Nikolo Amati ailənin ən məşhur nümayəndəsidir.

Amati sələfləri tərəfindən hazırlanmış skripka növünü mükəmməlliyə çatdırdı. Böyük Amati adlanan bəzi daha böyük formatlı skripkalarda (364–365 mm) o, tembrin yumşaqlığını və incəliyini qoruyaraq səsi gücləndirdi. Formanın lütfü ilə onun alətləri sələflərinin işindən daha monumental təəssürat yaradır. Lak yüngül qəhvəyi rəngli, bəzən qırmızı rəngli qızılı sarıdır. Nikolo Amatinin violonçelləri də əladır. Onun yaratdığı çox az skripka və violonçel sağ qalmışdır — iyirmidən bir qədər çox.

Magistr tələbələrindən biri onun oğlu Girolamo Amati 2 (1649–1740) idi. Ancaq atasının ümidlərini doğrultmadı və onun zamanında məşhur məktəb bağlandı.

Nikolo Amati 12 aprel 1684-cü ildə Kremonada vəfat edib.

## İstinadlar
Mollazadə İshaq Əfəndi

**Mollazadə İshaq Əfəndi** () — Osmanlı alimi, din xadimi və şairi.

## Həyatı
25 fevral 1709-cu ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Mollazadə Mehmed Əfəndinin oğludur və bu səbəblə bəzi mənbələrdə *Mollazadə* olaraq anılır. Mədrəsə təhsilini tamamladıqdan sonra 1730-cu ildə müdərris oldu və 1757-ci ilədək müxtəlif mədrəsələrdə müdərris olaraq xidmət etdi. Həmin il Yenişəhər qazısı təyin edildi. 1761-ci ildə Misir, 1763-cü ilin aprelində Məkkə, 1769-cu ilin oktyabrında İstanbul qazısı oldu. 1775-ci ilin aprelində Anadolu və 1780-ci ildə Rumeli qazəsgəri oldu. Ertəsi il vəzifədən alındı və həmin ilin dekabrında vəfat etdi. Cənazəsi Bəyazid səmtindəki Kaptan İbrahim Paşa məscidinin məzarlığına dəfn olundu.

## Mənbə

* Çifçi, Ömer (hzl.) (yty). *Fatîn Davud Hâtimetü’l- Eş‘âr (Fatîn Tezkiresi)*
* İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). *Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü*. Ankara: KTB Yay. &nbsp;130.
* *Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi* (1981). “İshak Efendi (Mollacıkzâde)”. C. 4. İstanbul: Dergâh Yay. 410.
* *Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi* (2004). “İshak”. C. 5. Ankara: AKM Yay. 213.

## İstinadlar
Con Vilson (fotoqraf)

**Con Vilson** (; ) – ABŞ fotoqrafı. Yaponiya fotoqrafiyasının qabaqcıllarından biri olan Şimooka Renconun müəllimi olmuşdur.

## Karyerası
Con Vilson 1816-cı ildə Nyu-York ştatının Olbani şəhərində doğulmuşdur. 1860-cı ildə Yaponiyanın Yohokoma limanına gəlmişdir. 1860-cı ilin dekabrında bir neçə gün Prussiyanın Yaponiyadakı səfirliyinin rəsmi fotoqrafı kimi işləmişdir. Səfirlik əməkdaşları ilə Edo şəhərinə getmiş və Edo şəhərinin fotolarını çəkmişdir. Bu fotolardan beşi almandilli *"[[Illustrirte Zeitung]]"* jurnalının 25 may 1861-ci ildəki buraxılışında yer almışdır. 15 yanvar 1861-ci ildə yapon sui-qəsdçilərin hücumuna məruz qalan və üç saat sonra ABŞ nümayəndəliyində ölən Henri Hyuskenin cansız bədəninin fotosunu 22 yanvar 1861-ci ildə Vilson çəkmişdir. Bu foto Hyuskenin anasına göndərilmişdir.

Vilson Yaponiyada çəkdiyi fotolarla Amerika və Avropada gəlir əldə etmək istəmiş və Yaponiya fotolarının rəsmlərindən ibarət nəhəng rulon hazırlamaq qərarına gəlmişdir. Birlikdə yaşadığı amerikalı tacir Rafael Şoyerin tövsiyəsi ilə Şimooka Renco və bir neçə rəssamı bu işə cəlb etmişdir. Gördüyü iş qarşılığında Şimookaya öz kamerasını, fotoqrafiya ləvazimatlarını və kimyəvi maddələrini vermişdir. Vilson 1862-ci ildə Londona gələrək rulonu və fotolarını sərgiləmişdir. Onun rulonu "Yaponiya imperiyasının kostyumlarını, məbədlərini, küçələrini, körpülərini, mənzərələrini və çaylarını" təsvir edirdi. Lakin onun satış biznesi uğursuz olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Maliyyə riski menecmenti

**Maliyyə riski menecmenti** — şirkətlər və fərdlər tərəfindən maliyyə  itkilərini azaltmaq və ya qarşısını almaq məqsədilə istifadə olunan proses və strategiyaların cəmidir. Bu sahə, maliyyə bazarlarında mövcud olan qeyri-müəyyənliklərdən, dəyişkənliklərdən və digər iqtisadi risklərdən qorunmaq üçün önəmlidir. Effektiv maliyyə riski menecmenti, xüsusilə dinamik və dəyişkən bazarlarda fəaliyyət göstərən şirkətlər üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

## Risklərin müəyyənləşdirilməsi
Maliyyə risklərinin növləri müəyyən olunur:

* Bazar riski — aktivlərin qiymətindəki dəyişikliklərdən yaranan risk.
* Kredit riski — kredit alanın ödəniş etməməsi riski.
* Likvidlik riski — aktivlərin tez bir zamanda pula çevrilə bilməməsi riski.
* Faiz dərəcəsi riski — faiz dərəcələrindəki dəyişikliklərdən yaranan risk.
* Valyuta riski — valyuta məzənnələrindəki dəyişikliklərdən yaranan risk.

## Əsas alətlər
* Hedcinq — opsionlar, fyuçerslər, forvardlar və s. vasitələrlə bazar dəyişikliklərindən qorunmaq.
* Sığorta — maliyyə itkilərini qarşılamaq üçün sığorta mexanizmlərindən istifadə.
* Diversifikasiya — portfeli müxtəlif aktivlərlə balanslaşdırmaq.
* Risk idarəetmə proqramları — xüsusi proqram təminatlarından istifadə (məsələn, ERP və ya GRC sistemləri)

## İqtisadi perspektiv
Neoklassik maliyyə nəzəriyyəsi diktə edir ki, (1) firma yalnız səhmdar dəyərini artırdığı halda layihəni həyata keçirməlidir. Bundan əlavə, nəzəriyyə təklif edir ki, (2) firmanın menecerləri səhmdarların özlərinin eyni xərclə edə biləcəyi layihələri öz üzərinə götürməklə səhmdarlar və ya investorlar üçün dəyər yarada bilməzlər.

Bunu nəzərə alaraq, “Risklərin idarə edilməsi” və səhmdar dəyəri ilə bağlı əsaslı mübahisə yaranır. Müzakirə mahiyyət etibarı ilə bazarda riskin idarə edilməsinin dəyərini həmin bazarda uğursuzluğun dəyəri ilə müqayisə edir: Modilyani və Millerin fikrincə, hedcinq əhəmiyyətsizdir, çünki diversifikasiya olunmuş səhmdarların firmaya xas risklərə əhəmiyyət verməyəcəyi güman edilir,  digər tərəfdən isə  hedcinq maliyyə sıxıntısı ehtimalını azaltdığı üçün dəyər yaratmaq kimi qəbul edilir.

Bununla belə, praktikada maliyyə bazarlarının ideal bazar olma ehtimalı azdır.  Bu onu göstərir ki, firma menecerlərinin maliyyə risklərinin idarə edilməsi vasitəsilə səhmdar dəyəri yaratmaq üçün çoxlu imkanlar var ki, onlar hansı risklərin səhmdarlara nisbətən firma üçün daha ucuz olduğunu müəyyən edə bilərlər. Burada firma üçün unikal risklərlə nəticələnən bazar riskləri adətən maliyyə risklərinin idarə olunması üçün ən yaxşı üsuldur.

## Həmçinin bax
* Firma nəzəriyyəsi

## Biblioqrafiya

**Maliyyə institutları**
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
**Koorporasiyalar**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
**Portfolio**
* 
* 
*
*[Fabozzi, Frank J.; Petter N. Kolm; Dessislava Pachamanova; Sergio M. Focardi (2007). ''Robust Portfolio Optimization and Management'' . Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons. 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Modilyani — Miller fərziyyəsi

**Modilyani — Miller fərziyyəsi** () — maliyyə nəzəriyyəsində kapital quruluşu ilə şirkətin dəyəri arasındakı əlaqəni izah edən fundamental yanaşmadır. Bu fərziyyə, Franko Modilyani və Merton Miller tərəfindən 1958-ci ildə təklif edilmişdir və müasir maliyyə menecmentinin təməl prinsiplərindən birini təşkil edir.

Modilyani — Miller nəzəriyyəsi, ideal şəraitdə kapital strukturunun şirkət dəyərinə təsirini izah edir. Real dünyada isə bu nəzəriyyə praktik tətbiqdə bəzi korrektələr tələb edir, lakin maliyyə menecmentinin əsas prinsiplərinin formalaşmasında böyük rol oynayır.

## Əsas fərziyyələr
Modilyani - Miller nəzəriyyəsi iki əsas fərziyyə formasında təqdim olunur:

### Borcsuz şirkətlər üçün fərziyyə
Şirkətin kapital quruluşu (yəni borcun və ya öz kapitalının miqdarı) onun ümumi dəyərinə təsir etmir. Bu fərziyyənin əsas ideyası budur ki:

* Şirkətin dəyəri yalnız gələcək pul axınlarının həcmi və riskləri ilə müəyyən edilir, maliyyə strukturu ilə deyil.
* Borc və ya kapital vasitəsilə maliyyələşmə dəyəri dəyişməz qalır.

Şirkətin dəyəri = Əməliyyat gəlirləri / Riskə uyğun endirim dərəcəsi.

Şirkətin borc və ya kapitalla maliyyələşdirilməsindən asılı olmayaraq, bu dəyər sabit qalır.

### Vergi mövcud olan şirkətlər üçün fərziyyə
Şirkət borc götürdükdə, vergiyə qənaət etmək üçün faiz xərclərini vergi bazasından çıxara bilər. Borclanmanı daha yüksək edir və borclanmanın müəyyən həddə qədər şirkətin dəyərini artırdığını göstərir.

Şirkətin dəyəri borcsuz vəziyyətdəki dəyərə əlavə olaraq, vergi iqtisadiyyatından yaranan borc üstünlüyü ilə artır:

Vborclu = Vborcsuz + Tc × D

burada
* Tc  — vergi dərəcəsi
* D  — şirkətin borcu

## Fərziyyənin şərtləri
Modilyani-Miller nəzəriyyəsi yalnız müəyyən ideal şərtlər altında işləyir:

# Kapital bazarları mükəmməldir (yəni, heç bir vergi, əməliyyat xərci və ya informasiya asimmetriyası yoxdur).
# İnvestorlar eyni risk və gəlir gözləntilərinə malikdir.
# Şirkətlər borc almaq və kapital cəlb etmək üçün eyni şərtlərə malikdir.
# Heç bir müflisləşmə xərci yoxdur.

## Fərziyyənin praktiki nəticələri
Şirkətlərin borc və ya kapitalla maliyyələşməsini seçməsi onların dəyərini dəyişdirməz (ideal bazar şərtlərində). Vergilər və ya müflisləşmə xərcləri olduğu halda, borclanma dərəcəsi şirkətin dəyərini müəyyən səviyyəyə qədər artırır. Sərmayə xərci səbəbi ilə borc götürmə dəyəri az olsa da, artan borc riski nəticəsində öz kapitalının xərci yüksəlir. Ümumilikdə, şirkətin orta sərmayə dəyəri (WACC) sabit qalır.

## İstinadlar
Convolvulus grandiflorus

*  — Ipomoea violacea bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea violacea bitki növünün sinonimi.
*   — Ipomoea alba bitki növünün sinonimi.
Convolvulus roseus

*  — Ipomoea indica bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea mauritiana bitki növünün sinonimi.
Paulina Chávez

**Paulina Chávez** (b. 2002) — amerikalı kino və televiziya aktyoru.

## Həyatı

Paulina Chávez 22 may 2002-ci ildə Texasnin El-Paso şəhərində dünyaya göz açmışdır.

## Filmoqrafiya

## Həyatı

## İstinadlar
Ipomoea punctata

*  — Ipomoea longeramosa bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea indica bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea purpurea bitki növünün sinonimi.
*  — Stictocardia tiliifolia bitki növünün sinonimi.
Convolvulus asarifolius

*  — Ipomoea asarifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Calystegia soldanella bitki növünün sinonimi.
Convolvulus digitatus

*  — Ipomoea digitata bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea cairica bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea costellata bitki növünün sinonimi.
Convolvulus quinquelobus

*  — Convolvulus arvensis bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea cairica bitki növünün sinonimi.
Convolvulus angulatus

*  — Ipomoea hederifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea coccinea bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea bahiensis bitki növünün sinonimi.
Ipomoea mexicana

*  — Ipomoea coccinea bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea purpurea bitki növünün sinonimi.
Ipomoea caroliniana

*  — Ipomoea carolina bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea cordatotriloba bitki növünün sinonimi.
Convolvulus multiflorus

*  — Camonea umbellata bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea corymbosa bitki növünün sinonimi.
*  — Convolvulus arvensis bitki növünün sinonimi.
Ipomoea pulchella

*  — Ipomoea cairica bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea dumetorum bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea heptaphylla bitki növünün sinonimi.
Ipomoea quinqueloba

*  — Ipomoea cairica bitki növünün sinoniimi.
*  — Ipomoea mauritiana bitki növünün sinoniimi.
*  — təsdiq olunmamış bitki növü.
Convolvulus gracilis

*  — Convolvulus rottlerianus subsp. stocksii bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Ipomoea gracilis bitki növünün sinonimi.
*  — Convolvulus althaeoides bitki növünün sinonimi.
Ipomoea hirsutula

*  — Ipomoea hederacea bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea purpurea bitki növünün sinonimi.
İstehlak krediti riski

**İstehlak krediti riski** — maliyyə qurumlarının fərdi müştərilərə verdiyi kreditlərdən irəli gələn potensial öhdəliklərin yerinə yetirilməməsi ehtimalıdır. Bu risk fərdi şəxslərin (istehlakçıların) öz maliyyə vəziyyəti və ödəmə qabiliyyətindən asılıdır və əsasən banklar və kredit təşkilatları üçün aktualdır.

Maliyyə qurumları istehlak krediti risklərini effektiv idarə etmək üçün öz iş proseslərini avtomatlaşdırır və müasir süni intellekt sistemlərindən istifadə edir. Bu, borcalanların maliyyə davranışlarını daha dəqiq təhlil etməyə və potensial riskləri qabaqcadan müəyyən etməyə kömək edir.

İstehlak krediti riski yalnız fərdi müştərilərin deyil, həm də maliyyə qurumlarının sağlamlığı və etibarlılığı üçün kritik əhəmiyyət daşıyır. Risklərin effektiv idarə edilməsi həm müştərilər, həm də banklar üçün daha davamlı maliyyə münasibətlərini təmin edir.

## İstehlak krediti riskinin yaranma səbəbləri
# Borcalanın maliyyə vəziyyətinin pisləşməsi
#* İşini itirməsi
#* Gəlirlərinin azalması
#* Gözlənilməz xəstəlik və ya şəxsi fəlakətlər
# Borcalanın qeyri-məsuliyyətli davranışı
#* Kredit ödənişlərinə məsuliyyətsiz yanaşma
#* Kredit tarixçəsinə diqqət yetirməmək
# Makroiqtisadi faktorlar
#* İqtisadi böhran
#* İnflyasiya və ya valyuta dəyərinin aşağı düşməsi
#* Faiz dərəcələrinin artması
# Kredit təşkilatının düzgün qiymətləndirmə etməməsi
#* Borcalanın ödəmə qabiliyyətinin düzgün təhlil edilməməsi
#* Səhvən yüksək məbləğdə kreditin təsdiqlənməsi

## İstehlak krediti riskinin nəticələri
Bank üçün maliyyə itkisi səbəbi ilə borcun ödənilməməsi nəticəsində yaranır. Borcalan üçün hüquqi və maliyyə problemləri nəticəsində ödənilməmiş borcların məhkəmə yolu ilə tələb olunması və borcalanın kredit tarixçəsinin pisləşməsi kimi hallar yaşanır. İqtisadi sistemə təsir fəsadları böyük həcmdə istehlak kreditlərinin geri qaytarılmaması maliyyə sektorunda qeyri-sabitlik yarada bilər.

## İstehlak krediti riskinin idarə olunması yolları
Kredit büroları vasitəsilə borcalanın əvvəlki ödəniş davranışının yoxlanılması. Ödəniş qabiliyyətini təsdiqləyən sənədlərin (məsələn, əmək haqqı arayışı) tələb edilməsi. Gəlir səviyyəsinə uyğun faiz dərəcələri təklif etmək. Faiz dərəcələrinin sabit və ya dəyişkən olmasını borcalanın seçiminə buraxmaq. Müştərinin maliyyə imkanlarından yuxarı məbləğdə kredit verilməsinin qarşısını almaq. Aylıq ödənişin borcalanın gəlirinin müəyyən faizindən artıq olmamasını təmin etmək. Daha yüksək məbləğdə istehlak kreditləri üçün girov və ya zəmanət tələb etmək. Daha yüksək məbləğdə istehlak kreditləri üçün girov və ya zəmanət tələb etmək. Kreditlərə sığorta tətbiq edərək ödənilməmə riskini azaltmaq. Məsələn, həyat və işsizlik sığortası ilə borcun ödənilməsini təmin etmək. Müasir analitik alətlərdən istifadə etməklə borcalanın risk profilini təhlil etmək. Maliyyə texnologiyaları vasitəsilə real vaxt rejimində ödəmə qabiliyyətini qiymətləndirmək.

## Həmçinin bax
* Kredit riski

## İstinadlar
Suveren kredit riski

**Suveren kredit riski** — suveren dövlətin hökumətinin kreditlər və ya istiqrazlar üzrə öhdəliklərini yerinə yetirmək istəməməsi və ya yerinə yetirə bilməməsi riskidir və nəticədə suveren defolt yaranır. Kredit reytinq agentlikləri ölkənin kredit reytinqini təyin edərkən kapital, faiz, xarici və prosedur defoltları, istiqrazlar və ya digər borc alətləri üzrə defoltları nəzərə alacaqlar.

Hökumət suveren borc böhranında olsa belə, borclarını ödəməyə məcbur edilə bilməz, lakin borclarını azaltmaq üçün inflyasiya və pul çapından istifadə edə bilər. Kreditor diplomatik və hətta hərbi vasitələrlə dövlətə təzyiq göstərmək üçün öz hökumətindən də istifadə edə bilər.

## Faktorlar
Suveren riskə gətirib çıxaran dövlət borcunun ehtimalına təsir edən beş əsas amil bunlardır: borcun xidmət əmsalı, idxal əmsalı, investisiya nisbəti, ixrac gəlirlərinin yayılması və daxili pul təklifinin artımı.  Zərər ehtimalı borclara xidmət nisbəti, idxal nisbəti, ixrac gəlirlərinin dağılması və/və ya daxili pul təklifinin artması ilə artır.  Frenkel, Karmann, Rahiş və Skoltens də bunun nəticəsində iqtisadi məhsuldarlığın artması səbəbindən investisiya nisbəti artdıqca restrukturizasiya ehtimalının azaldığını iddia edirlər.

## Həmçinin bax
* Kredit reytinqi

## İstinadlar
Hesablaşma riski

**Hesablaşma riski** () —  maliyyə əməliyyatlarının icrası zamanı tərəflərdən birinin öhdəliklərini yerinə yetirməməsi nəticəsində digər tərəfin maliyyə itkisi ilə üzləşmə ehtimalını ifadə edir. Bu risk adətən qiymətli kağızlar, valyuta mübadiləsi və digər maliyyə əməliyyatlarının hesablaşması prosesində yaranır.

Hesablaşma riskinin təzahürü bir, bir neçə və ya bir çox kredit təşkilatının hərəkəti və ya hərəkətsizliyi ilə bağlı xoşagəlməz hadisələrin baş verməsi və hesablaşma sisteminin işinin təşkili və saxlanmasında çatışmazlıqlar nəticəsində mümkündür.

Hesablaşma riski xüsusilə beynəlxalq maliyyə bazarlarında kritik rol oynayır. Maliyyə əməliyyatlarının böyük həcmdə və müxtəlif vaxt zonalarında aparıldığı müasir dünyada bu risklərin effektiv idarə olunması, maliyyə sisteminin davamlılığını və tərəflər arasında etibarı təmin edir. Bu risklərin nəzarət altında saxlanılmaması, bazar iştirakçıları üçün ciddi maliyyə itkilərinə və bazar sabitliyinin pozulmasına səbəb ola bilər.

## Tarixi
Herstatt-Bank-ın müflisləşməsi indiyə qədər yeganə hal idi ki, bir maliyyə institutunun problemləri dünyada ödəniş sistemlərinin fəaliyyəti üçün belə geniş nəticələrə səbəb olub. Amma buna bənzər hallar vaxtaşırı baş verir. 1990-cı illərdə bir sıra uğursuzluqlar baş verdi, lakin onlar miqyasına görə müqayisə olunmayacaq dərəcədə kiçik idi. Xüsusilə, 1990-cı ilin fevralında Drexel Burnham Lambert Group-un törəmə şirkəti olan Drexel Burnham Lambert Trading-in iflası forex və qızıl bazarlarında defolt zəncirinə səbəb oldu. 1991-ci ilin iyulunda BCCI-nin ləğvi yapon və britaniyalı kontragentlər üçün valyuta bazarında itkilərə səbəb oldu. 1995-ci ilin fevralında Baring Brothers bankının iflası Avropanın klirinq sistemlərində fasilələrə səbəb oldu.

## Hesablaşma riskinin növləri
# Kreditlə əlaqəli hesablaşma riski — tərəflərdən birinin maliyyə vəziyyətinin zəif olması səbəbindən öhdəliklərini yerinə yetirməməsi.
# Likvidliklə əlaqəli hesablaşma riski — ödənişlərin vaxtında həyata keçirilməməsi səbəbindən digər tərəfin qısamüddətli likvidlik problemləri ilə üzləşməsi.
# Operativ hesablaşma riski  — hesablaşma zamanı texniki problemlər, əməliyyat səhvləri və ya məlumat ötürülməsində gecikmələr səbəbindən baş verən risk.

## Xüsusiyyətləri
Tərəflərdən biri müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq ödənişi vaxtında həyata keçirmədikdə yaranır. Müxtəlif vaxt zonalarında fəaliyyət göstərən bazarlarda valyuta əməliyyatları zamanı bir tərəfin ödəniş etdiyi halda digər tərəfin ödənişi etməməsi. Əməliyyatlarda vasitəçi banklar və ya klirinq mərkəzləri iştirak etdikdə, bu vasitəçilərin öhdəliklərini yerinə yetirə bilməməsi əlavə risk yarada bilər.

## Hesablaşma riskinin nümunələri
### Valyuta mübadiləsi
Banklar arasında valyuta əməliyyatı zamanı bir tərəf ödənişi həyata keçirir, lakin qarşı tərəf valyutanı təqdim etmir. Bu, adətən "Herstatt riski" kimi tanınır.

### Qiymətli kağızlar
Səhmlər və ya istiqrazlar üzrə alqı-satqı əməliyyatında satıcı qiymətli kağızları təqdim etmir və ya alıcı ödənişi həyata keçirmir.

## İstinadlar
Kredit derivativi

**Kredit derivativi**  () — kredit risklərinin idarə olunması və ya ötürülməsi üçün istifadə edilən maliyyə alətləridir. Bu derivativlər bir tərəfin kredit riskindən qorunmasını təmin edərkən, digər tərəfə bu riskə məruz qalmaq müqabilində kompensasiya təklif edir. Kredit derivativləri borc öhdəliklərindən (kreditlər, istiqrazlar və s.) yaranan risklərin maliyyə bazarlarında daha çevik və effektiv idarə olunmasına imkan verir.

## Kredit derivativlərinin istifadə sahələri
# Kredit risklərinin idarə edilməsi
#* Banklar və maliyyə qurumları kredit risklərini öz portfellərindən çıxarmaq üçün kredit derivativlərindən istifadə edirlər.
# Likvidliyin artırılması
#* Kredit derivativləri investorların aktivlərini daha likvid formada satmasına və ya riskləri ötürməsinə imkan verir.
# Spekulyativ fəaliyyətlər
#* İnvestorlar kredit derivativlərindən bazar hərəkətlərindən mənfəət əldə etmək üçün istifadə edirlər.
# Portfel diverifikasiyası
#* Maliyyə qurumları müxtəlif kredit risklərini paylaşaraq portfellərini tarazlaşdırırlar.

## Kredit derivativlərinin iqtisadiyyata təsiri
Kredit derivativləri maliyyə sistemindəki risklərin daha effektiv paylanmasına kömək edir. Lakin həddindən artıq istifadəsi və ya qeyri-şəffaf idarəetmə halları maliyyə böhranlarının yaranmasına gətirib çıxara bilər. Bu səbəbdən, kredit derivativlərinin tənzimlənməsi və şəffaflığı təmin edən mexanizmlərin olması vacibdir.

## İstinadlar
Defolt (maliyyə)

**Defolt** —  maliyyə terminologiyasında bir şəxs, şirkət və ya dövlətin öz maliyyə öhdəliklərini vaxtında və tam şəkildə yerinə yetirə bilməməsi vəziyyətini ifadə edir. Başqa sözlə, defolt öhdəliklərin ödənilməməsi və ya ödənişlərin gecikdirilməsi halıdır. Bu, adətən borcun qaytarılmaması, faiz ödənişlərinin gecikdirilməsi və ya kredit müqaviləsinin şərtlərinin pozulması ilə bağlı olur.

Defolt vəziyyətləri düzgün idarə edilmədikdə, maliyyə sistemində geniş yayılmış sabitsizliyə səbəb ola bilər. Banklar, kreditorlar və hökumətlər borcların vaxtında və səmərəli şəkildə ödənilməsini təmin etmək üçün qabaqlayıcı tədbirlər görürlər. Bu tədbirlər həm borcalanın, həm də iqtisadi sistemin sabitliyinin qorunmasına yönəlib.

Tarixdəki ən böyük özəl defolt Lehman Brothers-dir, 2008-ci ildə iflas elan etdiyi zaman 600 milyard dollardan çox pulla (2023-cü ildə 830 milyard dollardan çox) olub. Ən böyük suveren defolt 2012-ci ilin martında 138 milyard dollarla (2023-cü ildə 192 milyard dollara bərabər) Yunanıstandır.

## Defoltun əsas növləri
### Texniki defolt
Borcalan əsas borc və ya faiz ödənişlərini vaxtında həyata keçirə bilir, lakin kredit müqaviləsinin digər şərtlərini pozur. Məsələn, müəyyən maliyyə göstəricilərini qoruyub saxlamaq öhdəliyinin yerinə yetirilməməsi.

### Ödəniş defoltu
Borcalan əsas borc və ya faiz ödənişini vaxtında həyata keçirə bilmir. Bu vəziyyət həm şəxslər, həm də şirkətlər üçün maliyyə sabitliyinin ciddi pozulmasını göstərə bilər.

## Dövlət defoltu
Dövlətlərin öz borclarını qaytara bilməməsi halları da mümkündür və bu, iqtisadiyyat üçün ciddi təsirlərə malikdir. Dövlət defoltu adətən
aşağıdakı hallarda baş verir:

* Xarici borcun ödənilməməsi
* Beynəlxalq maliyyə təşkilatlarına ödənişlərin gecikdirilməsi.

### Məşhur dövlət defoltu nümunələri
* 1998-ci ildə Rusiya defoltu.
* 2001-ci ildə Argentina defoltu.
* 2015-ci ildə Yunanıstanın defolt vəziyyətinə düşməsi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*