open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Evim sənsən

**Evim sənsən** — 2012-ci ildə Özcan Dəniz tərəfindən çəkilən Türkiyə filmi.

## Məzmunu
Leyla ərinin evli olduğunu anladıqdan sonra ayrılaraq ata evinə dönür. Qəlbi qırıq olan və uşaqlığından bəri problemli bir münasibətləri olan atası Səlim ilə aralarındakı problemləri aydınlaşdırmağa çalışır və daima ondan bağışlanma diləyir.

Leyla ile yolları kəsişincəyə qədər həyatı boyu yalnız özü üçün yaşamış olan İskəndər, yetimxanada böyümüş və həyatı boyu heç bir zaman evi olmamış bir adamdır. Bəlkə də bir sənət olaraq başqalarına ev tikməyi bundan irəli gəlr.

Gözlənilmədən qarşılaşan bu iki gənc, onları axtardıqlarını tapmalarını təmin edəcək bir sevginin içinə sürükləyir, Leyla keçmiş dərdlərini unudar unutmaz İsgəndərə aşiq olur və İsgəndərin evi Leyla olur, amma bu gözəl hekayenin bu cür davam etməsinə əngəl olacaq hadisələr heç vaxt onları rahat buraxmır…

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifi:** Özcan Dəniz
: **Quruluşçu rejissor:**
: **Quruluşçu operator:**
: **Quruluşçu rəssam:**
: **Bəstəkar:** Özcan Dəniz, Yıldıray Gürgən
: **Səs operatoru:**
: **Dirijor:**
: **Rejissor:** Özcan Dəniz
: **Operator:**
: **Montaj edən:**
: **Qrim edən:**
: **Geyim rəssamı:**
: **Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:**
: **Məsləhətçi:**
: **Redaktor:**
: **Filmin direktoru:**
: **Rejissor assistenti:**

### Rollarda
: ***[[Özcan Dəniz]]*** — İskəndər
: ***[[Fəxriyyə Evcen]]*** — Leyla
: ***Sait Genay*** — Səlim
: ***Teoman Kumbaracıbaşı*** -
: ***Gizəm Dənizçi*** — Dəfnə
: ***Günəş Həyat*** — Meliha
: ***Əfə Dəprəm*** -
: ***Zeynəb Əndər İyə*** — Burcu
: ***Kayhan Ulduzoğlu*** -
: ***Ləvənt Ökdəm*** -
: ***Volga Sorğu*** -
: ***Özay Fəct*** — Zəliha
: ***Barış Yalçın*** — Erol
: ***Ayşə Çərçi*** — Zeynəb

## Mənbə
* http://www.beyazperde.com/filmler/film-203662/
* http://www.muhabbetim.com/kultur-ve-sanat/sinemalar/evim-sensin-filmi-2012-konusu-fragmani-oyunculari.html
Riçi Sambora

**Riçi Sambora** (; əsl adı **Richard Stephan Sambora**) — ABŞ-dən olan musiqiçi. Bon Jovi qrupunun gitaristi.

Riçard Stefen Sambora 11 iyul 1959-cu ildə anadan olub. Riçi Samboranın uşaqlığı Polşalı atası Adam C. Sambora (ailəsinin mənşəyi Krakov'a qədər gedir) və İtalyan ana Joan Sienila ilə Nyu Cersidə Woodbridge Township'də keçib. Woodbridge Liseyində təhsil alan Sambora, 1970-ci ildə Cimi Hendriksin ölümündən sonra gitara çalmağa başladı. Ən başından bəri ilham qaynağı blues və 60-cı illərin rock'n'roll-u idi. İdealı isə Erik Klapton, Cimi Hendriks, Jeff Beck, Stevie Ray Vaughan, Johnny Winter və Jimmy Page'dir. Eyni zamanda İspan klassik musiqisindən də ilham almışdır.

1991-ci ildə "Stranger In This Town" adlı ilk solo albomunu çıxardan Sambora, blues ağırlıqlı albom, tənqidçilərin və pərəstişkarların sevgisini qazandı. Erik Klapton *Mr. Bluesman* mahnısında ana gitaraçı olaraq yer aldı. Sambora albomu dəstəkləmək üçün qısa bir Amerika turuna çıxdı. Bu tunrnedə ona Tony Levin (bas), Dave Amato (gitara), Crystal Taliefero (perkussiya), Tiko Torres (vurma alətlər) və Devid Brayan (piano) yoldaşlıq etdilər.

1998-ci ildə Sambora, *"Undiscovered Soul"* adlı ikinci solo albomunu çıxartdı. Sambora albomu dəstəkləmək üçün 1998-ci ilin yazında Yaponiya, Avstraliya və Avropada turnelərə çıxdı. Bu turnede ona, Ron Wikso (vurma alətlər), Kasim Sulton (bas gitara), Tommy Mandel (piano), Everett Bradley (zərb alətləri — Yaponiyada), Gioia Bruno (zərb alətləri — Australya'da) və Crystal Taliefero (zərb alətləri — Avropada) yoldaşlıq etdi.

1999-cu ildə Sambora, Stuart Smithin *"Stuart Smith's Heaven & Earth"* albomunda əlacə vokal oldu və Deep Purple-in "When a Blind Man cries" mahnısına tənzimləmə etdi. Sambora, Steven Seagal'ın 1997-ci il istehsalı aksiyon filmi *Fire Down Below*'un son səhnəsində "Long Way Around" mahnısını səsləndirir və filmin xüsusi film musiqiləri albomunda bu mahnı yer alır.

Pinkin 2001-ci ildə çıxardığı *"M!ssundaztood"* albomunda yer alan "Misery" mahnısını Stiven Taylor'la birlikdə səsləndirdi. 2004-cü ildə, *Sanctuary Records* öz adı ilə 1978-ci ildə Sharky Frenzy tərəfindən yazılmış bir albom çıxardı. Bu Riçi Sambora'nın yer aldığı ilk albom olaraq sənədləşdirilmişdir.

Sambora Avstraliyalı rok/pop müğənnisi Shannon Holl'un üçüncü albomu *"Turn It Up"*-da bir çox mahnını musiqiçi ilə birlikdə yazmışdır və bir çox mahnıda da gitara çalmışdır. Con Bon Covi və Desmond Child ilə birlikdə Şer üçün bir albom hazırladı və Alice Cooper üçün Con Bon Covi ilə birlikdə *"Hell Is Living Without You"* adlı mahnını hazırladı.

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları
* 1991 — *Stranger in This Town*
* 1998 — *Undiscovered soul*
* 2012 — *Aftermath of the Lowdown*
Şərafəddin Elçi

**Şərafəddin Elçi** () — Türkiyə Böyük Millət Məclisinin XVI və XXIV çağırış deputatı.

## Həyatı
O, 1938-ci il martın 14-də Türkiyənin Şırnak mahalının, Cizrə qəsəbəsində anadan olub. Mardində liseyi bitirib. Ankara Universitetində hüquq fakültəsində oxuyub. Bir müddət Diyarbakırda vəkillik edib.

Tələbəlik illərində "kürdlərin davasını" aparıb. Bir neçə dəfə həbsdə olub. 1992-ci ildə 98 kürdlə birlikdə "kürdlərin haqqı və Azadlığı" vəqfini qurub. 1995-ci ildə "Kürd kültür və araşdırma vəqfi"nin təsisində iştirak edib.

Qurduğu Demokratik Kütlə Partiyası ləğv edildikdən sonra KADEP-yə (Katılımcı Demokratik Partiya) başçı olub.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinə keçirilən sonuncu seçkidə BDP –nin (Barış və Demokrat Partiyası) dəstəyi ilə deputat seçilib.

O, Türkiyənin futbol üzrə tanınmış mütəxəssisi Mustafa Dənizlinin qayınatasıdır.

## İstinadlar
Luis Mariya de Puç

**Luis Mariya de Puç** (29 iyul 1945, İspaniya - 15 dekabr 2012) - AŞPA-nın keçmiş prezidenti.

## Fəaliyyəti

Luis Mariya de Puç 29 iyul 1945-ci ildə İspaniyada anadan olub.

Luis Mariya de Puç 23 il ərzində AŞPA-da müxtəlif vəzifələrdə çalışıb, 2008-2010-cu illərdə AŞPA prezidenti olub. Luis Mariya de Puç tarix və müasir siyasətlə bağlı 15 kitabın müəllifi idi.

## İstinadlar
Qazaxıstan 2030

**Qazaxıstan 2030** () — birinci dəfə 1997-ci ildə, Qazaxıstanın prezidentın tərəfindən səsləndirilmiş Qazaxıstanın inkişaf proqramı.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan 2020
İnterAz TV

**International Azerbaijan Television** və ya qısaca **İnterAz** — 2002-ci ildə Rusiyada yayıma başlayan, Rusiyanın ilk azərbaycandilli televiziya kanalıdır.

## Tarixçə
İnterAz 2002-ci ildən yayımlanıb və Rusiya ərazisində Azərbaycan dilində yayımlanan ilk telekanaldır. Telekanal 2007–ci ildə Rusiya Federal Vergi Xidmətinin rayonlararası müfəttişliyində qeydiyyata alınıb, eləcə də kütləvi kommunikasiyalar və mədəni irsin mühafizəsi sahəsində qanunvericiliyə nəzarət Federal Xidmətindən teleproqramların hazırlanmasına dair ЭЛ № ФС 77–22625 şəhadətnaməsini alıb.

Telekanal Azərbaycan və rus dillərində proqramlar yayımlayır. Rusiyanın aparıcı telekanalları ilə yaxın əlaqəyə malikdir. Telekanalın baş ofisi Moskvada yerləşir. Bakıda isə rəsmi nümayəndəliyi fəaliyyət göstərir.

İnterAz kanalı 75-ci dərəcədə yerləşən LMİ-1 (ABS-1) peyki vasitəsilə həyata keçirdiyi açıq yayımla Rusiya və MDB ölkələri daxil olmaqla bütün Avrasiya və Şimali Afrikanı əhatə edir. Rusiyada yaşayan izləyicilər peyk antennalarından başqa, Raduqa operatoru və yerli kabel şəbəbkələri vasitasilə kanalı seyr edə bilərlər.

2001-ci ildən İnterAz televiziyasına rəhbərlik etmiş jurnalist Saleh Xudiyev 2016-cı ildə Bakıda vəfat edib.

2001–2007-ci illərdə "İnterAz" televiziyasının vitse-prezidenti Vasif Babayev olub.

2016 və 2017-ci ildə bir neçə dəfə İnteraz TV-nin fəaliyyətində problemlər yaranıb, televiziyanın Azerspace peykində yayımı dayandırılıb.

2017-ci ilin oktyabrında Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi aparılmış monitorinqlər zamanı "İnteraz" Televiziyasında ölkədəki dini duruma mənfi təsir göstərə biləcək məqamlar aşkar olunduğu və bu barədə həmin televiziyaya Dövlət Komitəsinin mövqeyinin bildirildiyini açıqlayıb.

Kanalın 2013-cü ildən fəaliyyətə başlayan "interaztv.com" xəbər portalının domeni 2021-ci ilin iyununda ABŞ Hökuməti tərəfindən 18 U.S.C. §§ 981, 982 və 50 U.S.C. 1701–1705 Sənaye və Təhlükəsizlik Bürosu, İxracın Mühafizəsi İdarəsi və Federal Təhqiqat Bürosu tərəfindən hüquq–mühafizə tədbirləri çərçivəsində bloklanıb.

2023-cü ilin yanvarında Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Bakıda “İnteraz” TV-nin ofisində xüsusi əməliyyat keçirib. Əməliyyat tədbirləri nəticəsində həmçinin “SalamNews" İnformasiya Agentliyinin və “İnterAz” televiziyasının rəhbəri “Hacı Mətləb” kimi tanınan Mətləb Bağırov saxlanılıb. Bunun ardınca bir sıra hakimiyyətyönümlü Azərbaycan media orqanlarında kanalı tənqid edən materiallar yayımlanıb.

2025-ci ilin fevralında Mətləb Bağırov üç il Jurnalistika və Kütləvi İnformasiya Vasitələri sahəsində fəaliyyətinə qadağa qoyulmaqla 12 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.


Fayl:Interaz_copy.png|Keçmiş loqosu


## Həmçinin bax

* SalamNews

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*İnterAz | Web səhifəsi
*  Facebook səhifəsi
*İnterAz | Twitter səhifəsi
*İnterAz | YouTube kanalı
*El plan de Azerbaiyán de cambiar el orden geopolítico del Cáucaso Sur le enfrenta a Irán
Abbas Zamanov (prokuror)

**Zamanov Abbas Məmmədtağı oğlu** () — Azərbaycan SSR-in baş prokuroru (1976–1986-cı illər).

## Həyatı
Abbas Zamanov 1924-cü il martın 22-də Bakı şəhərində anadan olmuş, 1942-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, eyni zamanda hərbi zavodda işləmişdir. 1944-cü ildə Azərbaycan SSR Xalq Komissarlığına işə göndərilmiş, 1944–1945-ci illərdə SSRİ Xalq Komissarlığının Bakıdakı məktəbinin kursantı olmuşdur.

1945–1947-ci illərdə respublikanın təhlükəsizlik orqanlarında əməliyyatçı işləmiş, 1947-ci ildə Moskva şəhərinə SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi İstintaq işçilərinin məktəbinə göndərilmişdir. 

1949-cu ildə təhsilini başa vurduqdan sonra 1949–1955-ci illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsində baş müstəntiq, bölmə rəisinin müavini, bölmə rəisi işləmişdir. 

Bununla yanaşı, Moskva Hüquq İnstitutunda qiyabi təhsil almış və 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində ekstern yolu ilə buraxılış imtahanlarını vermişdir.

1955-ci ildə işdə irəli çəkilərək Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi sədrinin müavini təyin edilmiş, 1959-cu ilə kimi bu vəzifədə çalışmış, 1959–1962-ci illərdə Zaqafqaziya Sərhəd Qoşunları idarəsində işləmişdir. 

1962–1969-cu illərdə Naxçıvan MSSR Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinin sədri olmuş, 1969-cu ildə yenidən Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi sədrinin müavini təyin edilmişdir. 

1970-ci ildə ona general-mayor rütbəsi verilmişdir. 

1976-cı ildə Abbas Zamanova daha məsul vəzifə – Azərbaycan SSR Prokuroru vəzifəsi etibar edilmişdir. O, uzun müddət respublika prokurorluğuna rəhbərlik etmiş, II dərəcəli Dövlət Ədliyyə müşaviri ali rütbəsinə layiq görülmüş, 1986-cı ildə təqaüdə çıxmışdır. Ancaq yenə fəaliyyətini davam etdirmiş, Respublika Plan Komitəsində birinci şöbənin rəisi olmuşdur.

Abbas Zamanov Respublikanın ictimai-siyasi həyatında da yaxından iştirak etmişdir: üç çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin, iki çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. 

Abbas Zamanovun xidmətləri dövlət tərəfindən layiqincə qiymətləndirilmişdir: O, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, "Döyüş xidmətlərinə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə", "Faşizm üzərində qələbəyə görə" və bir çox digər medallarla təltif edilmiş, "Dövlət təhlükəsizliyinin fəxri işçisi" adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Mariya Şnayder

**Mariya Şneyder** (27 mart 1952 Paris, Fransa - 3 fevral 2011, Paris, Fransa) — fransız aktrisa. 

Mariya Şneyder 1972-ci ildə ekrana çıxan, rejissor Bernardo Bertoluççinin çəkdiyi Parisdə sonuncu tanqo filmində Marlon Brandonun sevgilisi rolunda oynayıb. O, aktyor Daniel Qelinin qızıdır.

## Filmoqrafiya
*1972: Parisdə sonuncu tanqo
*1996: Ceyn Eyr

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Mariya Şnayder filmoqrafiya
Havva Məmmədova

**Həvva İsa qızı Məmmədova** () — tarixçi və ictimai-siyasi xadim, tarix elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi III çağırış deputatı.

## Həyatı
1958-ci il mayın 15-də Bərdə rayonunun Xanərəb kəndində anadan olmuşdur.Xankəndi Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini və Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu bitirmişdir.

1980–1990-cı illərdə Xankəndi şəhərində orta məktəbdə müəllim işləmişdir. 1993-cü ildən Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunda baş laborant, baş müəllim, metodist vəzifələrində çalışmışdır. 1999-cu ildən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Tarix kafedrasının müəllimidir.

2001-ci ildə "Azərbaycan Demokratik Respublikası dövründə Qarabağın Dağlıq hissəsində erməni separatizminə qarşı mübarizə" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək tarix elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

2011-ci ildə "Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətində" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək tarix elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır.

6 kitabın və 40 elmi məqalənin müəllifidir.

### Ailəsi
Evlidir, 3 övladı var.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
Dünya Azərbaycanlıları Konqresi Qadınlar Şurasının sədridir. Rus dilini bilir.

Milli Məclisin İnsan hüquqları komitəsinin üzvü olmuşdur. Azərbaycan-Danimarka, Azərbaycan-İsveç, Azərbaycan-Özbəkistan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü olmuşdur.

## Kitabları

* Qarabağ general-qubernatorluğunun erməni təcavüzünə qarşı mübarizəsi tarixindən səhifələr. Bakı: Şirvannəşr, 1999, 76 s.
* Xocalı: şəhidlər, şahidlər. Bakı: Yeni Nəşrlər Evi, 2003, 200 s.
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Yuxarı Qarabağda siyasi vəziyyət: Erməni terrorizminin güclənməsi (1918-1920). Bakı: Nağıl Evi, 2006, 149 s.

* Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətində Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi. Bakı: Elm, 2009, 360 s.

## Filmoqrafiya
# "Dağlıq Qarabağ: həqiqətlər, yalanlar…"

## İstinadlar
Alek Con Saç

**Alek Con Saç** (; ) — Bon Jovi qrupunun 1983–1994 illəri arasındakı bas gitaristidir. Alek Con Saç, 1994-cü ildə qrupdan öz istəyi ilə ayrılmış və o tarixdən etibarən Bon Jovi üzvləri, qrupa "rəsmi" bir bas gitarist dəvət etmədilər. Con Bon Covi, veridiyi bir reportajda *"Alek hər zaman [[Bon Jovi]] qrupunun bir üzvüdür. Nə zaman istəsə geri gəlmə hüququna malikdir, buna görə onun yerini ayrı tutmaq üçün rəsmi bir üzvü qrupumuza daxil etmədik"* demişdir.

Albom və konsert hazırlığında Bon Jovi, bas gitarist olaraq Hugh McDonald ilə işləmişdir. Ancaq "rəsmi" bir üzv kimi heç vaxt qəbul edilməmişdir. Bu səbəbdəndir ki, foto çəkilişləri və kliplərdə Hugh McDonald'ın üzünə demək olar ki, heç rastlanılmır.
Alek Con Saç eyni zamanda fəal olaraq Nyu-Yorkda bir motosiklet mağazası işlədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Osman Yağmurdərəli

**Osman Yağmurdərəli** ()- Türkiyənin məşhur aktyoru və rejissoru, siyasətçi.

## Həyatı
Osman Yağmurdərəli 6 fevral 1953-cü ildə Trabzonda anadan olub.  O, Qazi Universitetinin musiqi bölümünü bitirmişdi. Son parlament seçkilərində hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının namizədi olaraq millət vəkili seçilmişdi.

## İstinadlar
Boris Zaxoder

**Boris Nikolayeviç Zaxoder** (; ) — sovet tarixçisi, şərqşünas, iranşünas, tarix elmləri doktoru (1941).

## Həyatı
Boris Zaxoder 1898-ci ildə Rusiyanın Nijni-Novqorod vilayətinin Borok kəndində anadan olmuşdu.

Boris Zaxoder 7 yanvar 1960-cı ildə Moskva şəhərində vəfat edib.

## Əsərləri
* Каспийский свод сведений о Восточной Европе. [Т. 1.] Горган и Поволжье в IX–X вв. М., "Наука", 1962. 279 стр.
* Империя Тимура (Средняя Азия XIV в.) // Ист. журнал. 1941, № 6. С. 78–88.
* Еще одно раннее мусульманское известие о славянах и руссах IХ-ХХ вв. // Изв. ВГО. Т. 75. Вып. 6, М.-Л., 1943. С 25–43.
* Хорасан и образование государства сельджуков // Вопросы истории. 1945, № 5. С 119–141.

## İstinadlar
Adekvat

**Adekvat** [lat. adaequatus – bərabərləşdirilmiş, bərabər] - tam uyğun, dəqiq, mutabiq, bərabər, ekvivalent, eyni, üst-üstə düşən. Məsələn, adekvat cisim və hadisələr.

**Adekvant dəyişkənlik** - mühitin müxtəlif amillərinin təsirinə uyğun dəyişkənlik.

Lamarka görə, orqanizmlər mühitin təsirlərinə müvafiq məqsədəuyğun istiqamətdə dəyişilir və bu cür dəyişilmələr də irsən keçir.Lamarkın bu haqda irəli sürdüyü fikirlər idealist nəzəriyyədir.

## Ədəbiyyat
Əliquliyev R.M., Şükürlü S.F., Kazımova S.İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.

## İstinadlar
Nikolay Smolnikov

**Nikolay Smolnikov** (d.10 mart, 1949. , ) — Neftçinin keçmiş futbolçusu.

## Həyatı

"Neftçi"-nin futbolçusu Nikolay Smolnikov müxtəlif illərdə SSRİ yığma komandasının heyətində rəsmi oyunlarda 3 dəfə (oyun) iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Afital

**Afital** — okeanın fitobentostdan məhrum olan dib hissəsi. Buraya günəş şüaları çatmır, qaranlıq zonadır.

## Haqqında
Afital bitkilərin aşağı yayılma sərhədindən dərində yerləşən dənizdibi zonalar. Epibatial, mezobatial, infrabatial və hadal (dərinliyi 6–7 *km*-dən artıq) zonaları əhatə edir. Hidrobiologiyada bu termin göllərin bitkisiz dərinlik zonası kimi başa düşülür.

## Həmçinin bax

## Mənbə
* "Biologiya lüğəti" kitabı, Bakı, "Çaşıoğlu" mətbəəsi. 2011, səh. 33
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Akklimatizasiya

**Akklimatizasiya** (latın. "a" — yönlük. sözönlüyü; yunan. "klima" iqlim; **iqlimləşdirmə**) — orqanizmlərin yeni yaşayış şəraitinə uyğunlaşdırılması prosesi. 

Akklimatizasiya təsərrüfat təcrübəsində ən çox bitki və heyvanların yayılması ilə əlaqədardır. Heyvanları yeni biosenozlara (ərazilərə, regionlara və s.) iqlimləşdirərkən, iqlimləşən formanın eyni qida ilə qidalanan orqanizmlərlə rəqabət təşkil etməsi, müəyyən yırtıcılar tərəfindən məhv edilməsi, yaxud xəstəliklərə tutulması gözlənilə bilər. Heyvanların iqlimləşdirilməsində qida, iqlim şəraiti, torpaq və s. mühüm rol oynayır. Azərbaycanda bir çox qiymətli ov, sənaye əhəmiyyətli heyvanların və kənd təsərrüfatı bitkilərinin iqlimləşdirilməsi sahəsində xeyli işlər görülmüşdür.

## Mənbə
* "Biologiya lüğəti", Bakı, "Çaşıoğlu" mətbəəsi, 2011, səh. 45
Konstantin Feoktistov

**Konstantin Feoktistov** (7 fevral 1926, Voronej, SSRİ - 21 noyabr 2009, Moskva, Rusiya) — Konstantin Feoktistov hərbçi olmayan, eyni zamanda həm də SSRİ tarixində Kommunist Partiyasının üzvü olmayan, yeganə bitərəf kosmonavt idi.

Konstantin Feoktistov 1964-cü ildə dünya tarixində ilk dəfə 3 nəfər heyət üzvündən ibarət kosmik gəmidə kosmosa uçub. Həm də bu heyət üzvləri kosmosa ilk dəfə skafandr geyinmədən uçublar.

Voronej şəhərində onun adına küçə və məktəb var.

## İstinadlar
Axondroplaziya

**Axondroplaziya** (axondroplastik — cırtdanlıq) — autosom dominant əlamət olub, sümük sistemində baş verən ümumi xəstəlik: borulu sümüklərin epizifar qığırdağında baş verən pozulmalar, bədənin normal inkişaf etməsinə baxmayaraq ətrafların qeyri-bərabər nisbətdə qısalığı.

## İstinadlar
Alqologiya

**Alqologiya** — yosunları tədqiq edən elm sahəsi, botanikanın bölməsi.

## Tarixi
Yosunların istifadəsi haqqında ilk qeyd erkən Çin ədəbiyyatında verilir. Qədim yunanlar və romalılar yosunları tədqiq etmiş, qədim çinlilər isə hətta müəyyən növlərindən qida kimi istifadə etmişdir, lakin yosunların elmi tədqiqi XVIII əsrin axırlarında başlamışdır. Teofrast (e.ə. 372–287) və Aristotel (e.ə. 384–322) onları "kol" və "ot bitkiləri" kimi qruplaşdırmasından bəri bitkilərin təsnifatı bir çox dəyişikliklərə məruz qalmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* Водоросли и лишайники. Под ред. М. М. Голлербах. — М., 1977.
* *Гарибова Л. В.* и др. Низшие растения. — М., Изд-во Моск. ун-та, 1975.
* *Горбунова Н. П.* Альгология: Учеб. пособие для вузов по спец. «Ботаника». — М.: Высш. шк., 1991. — 256 с.
* *Дьяков Ю. Т.* Введение в альгологию и микологию — М.: МГУ, 2000. — 192 с.
* Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 3. Водоросли, лишайники / Под ред. А. А. Федорова. — М.: Просвещение, 1977. — 487 с.
* Курс низших растений: Учебник для студентов ун-тов / Великанов Л. Л., Гарибова Л. В. Горбунова Н. П., Горленко М. В. и др.; Под ред. М. В. Горленко. — М.: Высш. шк., 1981. — 504 с.
* *Саут Р., Уиттик А.* Основы альгологии. — М.: Мир, 1990. — 597 с.
Allergen

**Allergen** - (yunan: "allos" - başqa. yad; "ergon" - təsir) müxtəlif antigenlərə (bitki tozcuqları, ev tozu, müxtəlif yeməklər, dərman preparatları və b.) orqanizmin yüksək həssaslıqla göstərdiyi ümumi cavab reaksiyası. İnsanlar arasında geniş yayılmışdır. Məməli heyvanlarda da rast gəlinir. İmmunitetin patoloji halı kimi qəbul olunur.

### Mənbə
*"Biologiya lüğəti" kitabı, səh. 56, 2011, Bakı, "Çaşıoğlu" mətbəəsi.
Amensalizm

**Amensalizm** — özü xeyir verməyən və başqa populyasiyaya birtərəfli ziyan vuran yaşayış forması.  

## Ümumi məlumat
Su hövzələrinin dibində yaşayan xərçənglər çox vaxt torpağı qarışdırmaqla oradakı yosunların inkişafına mənfi təsir göstərirlər. Bu biotik əlaqə formasında iki qarşılıqlı təsirdə olan növlərdən biri üçün birgə yaşama mənfi nəticə göstərir. Digər növ isə ondan nə fayda alır, nə də zərər çəkir. Daha çox bu formada olan qarşılıqlı əlaqə təsirinə əsasən bitkilərdə rast gəlinir. Məsələn, işıqsevər ot növləri fıstıq və ya küknar meşəsində ağac çətirlərinin güclü kölgəsi altında sıxışdırılır, lakin ağaclara belə "qonşuluq" heç bir fərq göstərmir. Bitkilərdə bəzən birinin ayırdığı məhsul digərinin (amensalın) böyüməsini ləngidir. Bu əlaqə adətən birbaşa rəqabətə aid edilir və antibioz adlanır. Bu əlaqə forması bitkilərdə yaxşı öyrənilib, bunun əsasında resurs uğrunda rəqibə qarşı mübarizə məqsədilə müxtəlif zəhərli maddələrdən (herbisid) istifadə olunur. Bu hadisə allelopatiya adlanır.  

## Amensalizm su mühitində
Amensalizm su mühitində də yayılmışdır. Məsələn, göy-yaşıl yosunlar suyun çiçəkləməsinə səbəb olur, bununla da su faunası, bəzən su içməyə gələn heyvaтları (mal-qaranı) da zəhərləyir. Digər yosun növləri də bu xassəyə malikdir, onların ayırdığı peptid, xinon, antibiotiklər və digər maddələr hətta kiçik dozada da zəhərlidir. Bu zəhərlər ektokrin maddələr adlanırlar.   

## Mənbə
* Biologiya lüğəti, səh. 59, 2011, Bakı, Çaşıoğlu mətbəəsi.

## Həmçinin bax
* Yosunlar
* Allelopatiya
Hacı Xəlil xan Qəzvini

**Hacı Xəlil xan Qəzvini** (?-1802)—İranın Hindistanda səfiri.

## Həyatı
Hacı Xəlil xan Qəzvini Qəzvin şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Ticarətlə məşğul idi. Ağaməhəmməd şah Qovanlı-Qacarın hakimiyyəti illərində Məlikəttüccar ləqəbi almışdı. Şərqi Hind kompaniyası ilə ticarət əlaqələri qurmuşdu.

Hacı Xəlil xan Qəzvini 20 iyul 1802-ci ildə Hindistanda səfir olarkən öldürülmüşdü.

## Ailəsi
Hacı Məhəmməd Xəlil xanın Məhəmməd İsmayıl xan adlı oğlu vardı.
*Mirzə Hüseyn xan Sipəhsaların dayısıdır.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qəzvinilər, "Soy" dərgisi, Bakı, 2010, 34-39.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Norman Şvartskopf

**Norman Şvartskopf** ( 22 avqust 1934 - 27 dekabr 2012) - 1991-ci ildə İraqın Küveyti işğal etməsindən sonra bu ölkəyə qarşı keçirilən hərbi əməliyyata rəhbərlik etmiş amerikalı general. 1934-cü il təvəllüdlü Norman Şvartskopf Vyetnam müharibəsinin veteranıdır. 1990-91-ci illərdəki Körfəz müharibəsi zamanı Səddam Hüseynin qoşunlarının Küveytdən çıxarılması ilə nəticələnən “Səhrada fırtına” və "Səhranın qılıncı" adı verilən hərbi əməliyyatlara rəhbərlik edib. Müharibədən sonra o, ABŞ-nin ən yüksək dövlət mükafatlarından olan Azadlıq Prezident Medalı ilə təltif edilib.

Norman Şvartskopf 2012-ci il dekabrın 27-də 78 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Ərdal Çəlik

**Ərdal Çəlik** (1 yanvar 1988, Qaziantep, Türkiyə) — Türkiyə futbolçusu.

## Həyatı
1988-ci ildə Türkiyənin Qaziantep şəhərində anadan olan müdafiəçinin ata-babaları azərbaycanlıdı.

## Karyerası
Mərkəz müdafiəçisi mövqeyində çıxış edən futbolçu 186 sm boyu var. Futbolçu Almaniyanın məşhur Bayern klubunun yetirəmisidi. 2007-ci ilə qədər bu klubda çıxış edən Ərdal daha sonra Regional Liqada Alemanniya (Aahen) və Bayern II-nin formasını geyinib. Daha sonra 3-cü liqa klubu Rot Ahlendə oynayıb. Onun son klubu Türkiyə Bank Asiya liqasında çıxış edən Bucaspor olub. Ötən mövsüm o, bu komandada 8 oyuna çıxıb. 2012-ci ildə Azərbaycanın Sumqayıt klubuna transfer olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* TFF Rəsmi sayt - Ərdal Çəlik Profili
* mackolik.com saytı - Ərdal Çəlik Profili 
* Kicker jurnalı internet saytı - Ərdal Çəlik Profili
Xocavənd oymağı

**Xocavənd oymağı**—Avşar elinin qollarından biri.

## Tarixi

Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır:  "Üçkilsənin önündə qızğın savaş başladı. Sisyanov topxanasına atəş əmri verdi. Ancaq Abbas Mirzənin cəbhənin ön sıralarında savaşması Azərbaycan ordusuna böyük ruh yüksəkliyi vermişdi. Baş komutanın bu şəkildə savaşması Azərbaycan Ordusunda ölümdən qorxma hissini yox etmişdi. Şahsevən və Xocavənd süvarilər bu savaşda elə bir cəsarət göstərdilər ki, bütün ölkədə dildən-dilə düşdü.

Abbas Mirzə ordusunun ölümdən qorxmamasını görən rus ordusu qorxmağa başlamış, ruh düşgünlüyünə uğramışdı. Sisyanov ordusunu üç qismə ayırmışdı. Şahsevənlər üçüncü gün rus ordusunun topxanasını susdurmağı başardı. Üçüncü gün üç qismə ayrılmış rus ordusunun bir-biri ilə olan irtibatları kəsildi".

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Gürcüstanda parlament seçkiləri (2012)

**2012-ci il Gürcüstan Respublikası Parlament seçkilər** — 1 oktyabr 2012 tarixində keçirilib.

## Seçkilər
150 deputat Parlamentə 4 illik müddətə seçilirdi. Bunlardan 73 nəfər majoritar, 77 nəfər isə proporsional sistemə uyğun olaraq seçilməli idi. Seçkilərdə əsas mübarizə prezident Mixail Saakaşvilinin sədrlik etdiyi iqtidarı təmsil edən Vahid Milli Hərəkat Partiyası və Bidzina İvanişvilinin yenicə yaratdığı Gürcü arzusu — Demokratik Gürcüstan müxalif bloku arasında gedirdi. Seçkilərin nəticələrinə əsasən "Gürcü Arzusu" qalib gəldi və parlamentin yeni çağırışında 85 mandat qazandı. Vahid Milli Hərəkat isə parlamentdə 65 təmsilçi qazandı. Gürcü Arzusunun sədri Bidzina İvanişvili yeni parlament tərəfindən Gürcüstan Respublikasının 10-cu baş naziri seçildi.

## Nəticələr

## Seçkidən sonra
Seçkilərə əsasən yalnız iki partiya parlamentdə yer ala bildi. Gürcü Arzusu 85, Vahid Milli Hərəkat isə 65 yer aldı. Mixail Saakaşvili seçkilərdə məğlubiyyətini tanıdı və müxalifətə keçdiyini bildirdi. Yeni parlament Kutaisidə fəaliyyət göstərməyə başladı və Bidzina İvanişvilini yeni baş nazir təyin etdi.

## Mənbə
* M. Saakaşvili seçkilərin nəticələrini qəbul edib
Qara Qarayev (futbolçu)

**Qara Qarayev** () — 2025-ci il dekabra kimi "Araz-Naxçıvan" klubunda və Azərbaycanın milli yığmasında müdafiəçi mövqeyində çıxış edən azərbaycanlı futbolçu.

## Həyatı
Qara Qarayev 1992-ci il oktyabrın 12-si Füzuli rayonunun Horadiz kəndində anadan olmuşdur.

## Futbolçu karyerası
O, iki dəfə, 2014-cü ildə və 2020-ci ildə "Futbol+" qəzetinin təsis etdiyi "Azərbaycanda ilin futbolçusu" mükafatına layiq görülüb.

### [[Qarabağ FK|Qarabağ]]

### [[Neftçi PFK|Neftçi]]
24 iyul 2023-cü ildə "Neftçi" Qara Qarayev ilə 2+1 illik müqavilə imzaladığını elan etdi.

19 sentyabr 2024-cü ildə "Neftçi" Qarayev ilə olan müqaviləyə qarşılıqlı razılıq əsasında xitam verildiyini açıqlayıb.

### [[Araz-Naxçıvan PFK|Araz-Naxçıvan]]
2024-2025 mövsümünün əvvəlində "Neftçi"dən ayrılan yarımmüdafiəçi "Araz-Naxçıvan"a keçib. Bu barədə klubun rəsmi saytı məlumat yayıb. Qara ilə cari mövsümün sonuna qədər müqavilə imzalanıb. 25 dekabr 2025-ci ildə "Araz-Naxçıvan" futbol klubu Qara Qarayevlə müqaviləyə xitam verib.

## Məşqçilik
2026-cı ilin yanvar ayında Qara Qarayev 21 yaşadək futbolçulardan ibarət Azərbaycan milli komandasının məşqçilər heyətində analitik vəzifəsinə təyin olunub.

## Statistika

### Klub

### Beynəlxalq

## Milli komanda karyerası

## Uğurları
**[[Azərbaycan Premyer Liqası]]**
* Qızıl medal **(9)** — 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, 2021/2022, 2022/2023
* Gümüş medal **(1)** — 2012/2013
* Bürünc medal **(2)** — 2009/2010, 2010/2011

**[[Azərbaycan Kuboku]]**
* Qızıl medal **(4)** — 2008/2009, 2014/2015, 2015/2016, 2021/2022
**Şəxsi uğurları**
* Futbol+ qəzetinin təsis etdiyi Azərbaycanda ilin futbolçusu mükafatı **(1)** — 2014, 2020

## İstinadlar
Amitoz

**Amitoz** — bölünmə hüceyrə bölünmələr arasında enerji sərfinə görə ən səmərəli bölünmə üsulu hesab olunur. Mitoz bölünmədən fərqli olaraq, burada bölünmə vətərlərinin yaranması, xromosomların spiral halında burularaq yoğunlaşması, nüvə pərdəsinin itməsi kimi hallar müşahidə olunmur. Xromosomlarda qısalma və yoğunlaşma baş vermədiyi üçün onlar işıq mikroskopu altında görünmürlər. Amitoz bölünmə zamanı hüceyrə enerjisi bəzi hallarda yalnız DNT-nin ikiləşməsinə kifayət edir. DNT-nin bu cür bir neçə dəfə ikiləşməsi nəticəsində bəzən nəhəng xromosomlar yaranır. Əksər hallarda isə hüceyrə enerjisi DNT-nin ikiləşməsi ilə bərabər, həm də nüvənin bölünmısinı kifayət edir, sitoplazma isə bölünə bilmir. Belə bölünmələr adətən *çoxnüvəliklə* nəticələnir. Amitoz bölünmənin bəzi formalarında isə nüvə bölünməsindən sonra sitoplazma da bölünə bilir və DNT ilə bərabər digər hüceyrə kompenentlərinin qız hüceyrələr arasında müstəqil paylanması baş verir. Bu zaman əvvəl nüvə, sonra isə sitoplazma ortadan ikiyə bölünür. Əgər irsi məlumatlar və hüceyrə kompenentləri qız hüceyrələr arasında qeyri-bərabər paylanarsa, bu adətən hüceyrənin məhvi ilə nəticələnir. Amitoz bölünməyə birhüceyrəli orqanizmlərdə (məsələn, infuzorların böyük nüvəsi bu üsulla bölünür), bəzi yüksək dərəcədə ixtisaslaşmış txuma hüceyrələrində iltihab və regenerasiya proseslərində, həmçinin xəstə və qoca hüceyrələrdə rast gəlinir. Amitozu kartofun inkşaf edən kartof yumrusunda, endospermdə, dişiciyin yumurtalıq divarında, yarpaq sapağının prenxim hüceyrələrində, qaraciyər, dalaq, gözün boynuz qişası və döl qişası hüceyrələrində müşahidə edilir. Amitozdan sonra hüceyrə Mitoz yolla bölünə bilmir.

## Həmçinin bax
*Hüceyrənin bölünməsi
## Mənbə
11-ci sinif biologiya kitabı səh. 6 (Bakınəşr 2005)
Amnion

**Amnion** — sürünənlərdə, quşlarda, məməlilərdə və bəzi onurğasızlarda rüşeym pərdəsi. Onurğalılarda amnion, rüşeymin ətrafında ektodermadan xaric rüşeym büküşləri şəklində inkişaf edib onu əhatə edir. Kisənin içərisi maye ilə dolu dolu olur ki, bu da rüşeymi mexaniki təsirlərdən qoruyur. Doğuş zamanı amnion qopur. maye xaric olur, doğuşu asanlaşıdırır.Amnionun qalığı uşaq "köynəyi" adlanır. Ektoderma büküşü kimi rüşeym pərdəsinə, həmçinin, həşəratlarda, əqrəblərin və nemertinlərin sürfələrində təsadüf edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Böyük Sovet Ensiklopediyası
Zaur Həşimov

**Həşimov Zaur Tahir oğlu** (24 oktyabr 1981, Sumqayıt, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı futbolçu.

## Həyatı
Zaur Tahir oğlu Həşimov 24 oktyabr 1981-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub.
Futbola 7 yaşında başlayıb. Sumqayıt futbol məktəbinin yetirməsidir. İlk məşqçisi Tofiq Rzayev və Ağamusa Bağırov olmuşdur.

## Karyerası
Premyer-liqada "U-18", "Şəfa" (Bakı), "Xəzər Universiteti" (İndiki İnter Bakı) klublarında oynayıb.
2007/08 mövsümündə "MKT-Araz" (İmişli) klubuna keçib. İlk oynunu UEFA kubokunda "Qroçilina" klubuna qarşı keçirib. İmişli təmsilçisi zəif oyundan sonra komanda dağılıb və Həşimov "Xəzər Lənkaran"a transfer olunub. Qış fasiləsində isə "Qarabağ"ın 4 nömrəsi olub.
4 mövsüm "Qarabağ" karyerasından sonra "Sumqayıt"a keçib. 1 mövsüm oynadıqdan sonra isə karyerasını doğma şəhərində başa vurub.
Hal-hazırda "Qarabağ"ın aşağı yaş qrupunda məşqçilik karyerasına başlayıb

### Milli komanda karyerası.

## Uğurları
; Şəfa (Bakı)
* Azərbaycan Kuboku 
* Qalib (1): 2001
; Qarabağ
* Qalib (1): 2005-2006
* Üçüncülük (1): 2003-2004,
* Azərbaycan çempionatı 
* Üçüncülük (2): 2009-2010, 2010-2011,
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Klub profili
Maksim Medvedev

**Maksim Borisoviç Medvedev** (; ) — Azərbaycan futbolçusu, Azərbaycan Milli komandasının və "Qarabağ" futbol klubunun keçmiş müdafiəçisi.

## Həyatı
Maksim Medvedev 1989-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Milliyətcə rusdur. Kiçik yaşlarından futbol ilə məşğul olmağa başlayan Maksim 2004-cü ildən 2006-cı ilə kimi "Qarabağ"ın əvəzedici heyətində çıxış edib. Daha sonra Qarabağın əsas heyətinə düşərək möhkəmlənən Maksim tezliklə U-17 Azərbaycan millisinə, daha sonra U-21 millisinə çağrılıb. 2009-cu ildə Azərbaycan millisinin əsas heyətinə çağrılan Maksim ümumilikdə millinin heyətində 81 dəfə forma geyinib.

## Futbolçu karyerası

### Qarabağ
**Maksim** karyerasına Qarabağda başlayıb. O, Ağdam təmsilçisinin heyətində ən çox oyun keçirən futbolçu adına yiyələnib. 2018–2019 mövsümündə Azərbaycan Premyer Liqasının XX turunun "Zirə" ilə evdə keçirilən matçı (0:0) Medvedevin "Qarabağ"ın heyətində, ümumilikdə, 395-ci oyunu olub. 2006/2007 mövsümündə debüt etdiyi komandada indiyədək 12 qol vuran təcrübəli oyunçu Müşfiq Hüseynovun rekordunu yeniləyib. Maksim Medvedev cari mövsümün gedişində "Qarabağ"ın heyətində Azərbaycan çempionatlarında ən çox oyun keçirən futbolçu ünvanına yiyələnib. O, 268 çempionat matçına çıxan Aslan Kərimovun rekordunu yeniləyib.

2 iyun 2024-cü ildə keçirilən Azərbaycan Kubokunun finalında (Qarabağ FK-Zirə FK) futbolçu karyerasını bitirdiyini açıqladı.

## Məşqçi karyerası
Futbolçu karyerasını başa vuran Maksim Medvedev məşqçiliyə başlayıb. Medvedev 2024-cü ilin iyul ayında "Qarabağ"ın U-14 komandasına köməkçi məşqçi təyin edilib.

## Uğurları

### Klub
; Qarabağ
* Azərbaycan Kuboku
** Qalib (5): 2008–09, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2021–22
* Azərbaycan Premyer Liqası
** Qızıl (10): 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2021–22, 2022–23, 2023–24
** Gümüş (2): 2012–13, 2020–21
** Bürünc (2): 2009–10, 2010–11

### Şəxsi
* "Qarabağ" futbol klubu "İlin ən yaxşısı" mükafatı: 2008

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Maksim Medvedev — Qarabagh.com 
* Maksim Medvedev — National-Football-Teams.com
Anemoxor bitkilər

**Anemoxor bitkilər** ( — külək,  — kəzmək) — toxumları külək vasitəsilə yayılmağa uyğunlaşan bitkilər: pambıq, qanqal, zəncirotu, pişikotu və s.

## İstinadlar
Anomaliya

**Anomaliya** ( - *qeyri-normallıq*) — normadan, ümumi qanunauyğunluqdan kənara çıxma, yanlışlıq (xəta); biologiyada və tibbdə orqanizmin və ya hər hansı orqanın quruluş və funksiyaca normadan kənara çıxması, orqanların quruluşunun formalaşmasında irsi pozğunluq. Bu pozğunluqlar genlərin və ya xromosomların dəyişilməsi ilə əlaqədardır. Məsələn, polidaktiliya, sindaktiliya, araxiodaktiliya və s. 

## İstinadlar

**"Biologiya lüğəti" kitabı, Bakı, [[Çaşıoğlu (mətbəə)|"Çaşıoğlu" mətbəəsi]], 2011, səh. 66*
Vittorio Alfieri

**Vittorio Alfieri** (16 yanvar 1749, Asti - 8 oktyabr 1803, Florensiya) - italyan şairi, dramaturq, "italyan faciəsinin atası" hesab olunur.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Anafaza

**Anafaza** — (yunan. - yuxarı) - hüceyrənin mitoz bölünməsində bir faza. Bölünmənin bu mərhələsində hüceyrənin ekvatorunda yerləşən ikiləşmiş xromosomlara sürətlə aralanır və qütblərə çəkilir.

## Mənbə
**"Biologiya lüğəti" kitabı, Bakı, [[Çaşıoğlu (mətbəə)|"Çaşıoğlu" mətbəəsi]], 2011, səh. 63*

## Xarici keçidlər

* Mitosis Animation.
* Mitosis (Flash Animation)
* Video of a live amphibian lung cell undergoing mitosis.
* A Flash animation comparing Mitosis and Meiosis
* Animation from the  Life Sciences Dept of  University of North Texas 
* Khan Academy, lecture 
* Studying Mitosis in Cultured Mammalian Cells
* General K-12 classroom resources for Mitosis
* CCO  The Cell-Cycle Ontology
* WormWeb.org: Interactive Visualization of the ''C. elegans'' Cell Lineage - Visualize the entire cell lineage tree and all of the cell divisions of the nematode *C. elegans*
Palestino FK

**C.D. Palestino** — Çilidə əsas futbol liqası olan *Liga Chilena de Fútbol: Primera División* liqasında mübarizə aparan futbol klubu.
Lahican

**Lahican**  (, Lāhījān) — İranın Gilan ostanında yerləşən şəhər, Lahican şəhristanının mərkəzi. 2006-cı ildə əhalisinin sayı 71871 nəfər olmuşdur. Şəhər Əlburz  dağlarının cənub yamacında yerləşir. Şəhərdəki tikililərdə və memarlıq abidələrində klassik və modern üslublar bir arada yer alır. Bu səbəbdən İranın önəmli turizm mərkəzlərindən biridir. Şəhər Səfidrud çayının sahilindədir. Qədim zamanlarda Şərqi Gilan bölgəsinin paytaxtı və ticarət mərkəzi olmuşdur. Şəhər daha çox çayı ilə tanınır.

## Şəkillər

Lahijan.jpg|Lahicandakı Şeytan dağından görünüş


## İstinadlar

## Həmçinin bax
İran Tudə Partiyası

**İran Tudə Partiyası** (, , ) — İranda kommunist partiya.

## Tarixi
1941-ci ildə "Tudə" hizbi yaradıldı. Bu partiya kommunistlər haqqında 1931-ci ildən qüvvədə olan "Kommunist qanunu" baxımından özünü kommunist partiyası deyil, Tudə partiyası adlandırdı.

## Birinci katibləri
* Rza Radməniş (1948–1969)
* İrəc İskəndəri (1969–1978)
* Nurəddin Kiyanuri (1979–1983)
* Əli Xavəri (1984–2004) Interview-Aug09.pdf 
* Məhəmməd Ümidvar (2004-)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Süleyman mirzə İskəndəri
* Tağı Ərani

## Xarici keçidlər
Pratibha Patil

**Pratibha Devisinq Patil** (Marathi dili: प्रतिभा पाटील, ,  19 dekabr 1934) — Hindistanın 12-ci prezidenti.

## Həyatı

P.D.Patil 1934-cü ilin dekabr ayının 19-da Maharaştra vilayətinin Calqaon
rayonunun Nadqaon kəndində anadan olmuşdur.
### Təhsili
İbtidai təhsilini Calqaonun Vidyalaya məktəbində almışdır. Calqaon rayonunun Mulji Ceta Kollecində Siyasi elmlər və iqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsini və Bombey (Mumbay) şəhərinin Hökumət Hüquq Kollecində Hüquq üzrə
bakalavr dərəcəsini almışdır.
### Siyasi fəaliyyət
1967-1972 – Maharashtra Hökuməti, Səhiyyə, Qadağan etmə, Turizm, Mənzil Tikintisi və Parlament işləri üzrə Nazir müavini;
1972-1974 – Maharashtra Hökuməti, İctimai rifah üzrə Kabinet Naziri;
1974-1975 – Maharashtra Hökuməti, Səhiyyə və ictimai rifah üzrə Kabinet Naziri;
1975-1976 – Maharashtra Hökuməti, Qadağan etmə, Reabilitasiya və Mədəniyyət işləri üzrə Kabinet Naziri;
1977-1978 – Maharashtra Hökuməti, Təhsil üzrə Kabinet Naziri;
İyul 1979 - fevral 1980 – Maharaştranın Qanunvericilik Assambleyasında Müxalifət lideri;
1982-1983 – Maharashtra Hökuməti, Şəhər inkişafı və Mənzil Tikintisi üzrə Kabinet Naziri;
1983-1985 – Maharashtra Hökuməti, Mülki təminat və İctimai rifah üzrə Kabinet Naziri;
8.11.2004 – 21.06.2007 – Racastan vilayətinin qubernatoru
25 iyul 2007-ci il – Hindistan Respublikasının prezidenti vəzifəsinin icrasına
başlamışdır. Bu yüksək vəzifəyə seçilmiş ilk qadındır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Qaradolaq (Qax)

**Qaradolaq** (əvvəlki adı: **Kirovkənd**) — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun İlisu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 8 fevral 2000-ci il tarixli 809-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qax rayonunun İlisu kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Kirovkənd kəndi Qaradolaq kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Sovet hakimiyyəti illərində bu yaşayış məntəqəsi sovet partiya və dövlət xadimi S.M.Kirovun şərəfinə Kirovkənd adlandırılmışdır.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 186 nəfər yaşayır. 47 təsərrüfat mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Somanahalli Mallaya Krişna

**Somanahalli Mallaya Krişna** (, ; ) — Hindistan siyasətçisi.

## Həyatı
1 may 1932-ci ildə anadan olmuşdur. Hindistanın Karnataka ştatının Maysor şəhərində Maharaca kollecində incəsənət bakalavrı dərəcəsini aldıqdan sonra S. M. Krişna Banqalor şəhərində Hökumət Hüquq Kollecində hüquq üzrə ali təhsilini
almışdır. ABŞ-nin Dallas şəhərində yerləşən Cənubi Metodist Universiteti və Corc Vaşinqton adına Universitetində təhsilini davam etdirmişdir. ABŞ prezidenti C. F. Kenedinin seçkiqabağı kampaniyasında iştirak etməklə S. M. Krişna siyasətə
maraq göstərməyə başlamışdır. ABŞ-dən Hindistana qayıtdıqdan sonra Banqalor şəhərində Renukaçarya Hüquq Kollecində Beynəlxalq hüquq üzrə professor çalışmışdır. Banqalor şəhərini Hindistanın İT paytaxtına çevirdiyi üçün S. M. Krişnanı
Banqalorun atası adlandırmışlar. Hindistan Milli Konqresinin üzvüdür.
* 1962–1967 — Karnataka ştatının Qanunvericilik Assambleyası üzvü;
* 1968–1971 — Lok Sabhanın (Nümayəndələr Palatası) üzvü;
* 1971–1976 — Lok Sabhanın (Nümayəndələr Palatası) üzvü;
* 1972–1977 — Karnataka ştatının Qanunverici Şurasının üzvü;
* 1972–1977 — Karnataka, Ticarət, Sənaye və Parlament məsələləri üzrə Nazir;
* 1980–1984 — Lok Sabhanın (Nümayəndələr Palatası) üzvü;
* 1983–1984 — Sənaye üzrə Dövlət Naziri;
* 1984–1985 — Maliyyə üzrə Dövlət Naziri;
* 1989–1992 — Karnataka ştatının Qanunvericilik Assambleyasının sədri;
* 1992–1994 — Karnataka ştatının Böyük Nazirinin müavini;
* 1996–1999 — Racya Sabhanın (Ştatlar Şurası) üzvü;
* 1999–2004 — Karnataka ştatının Böyük Naziri;
* 2004–2008 — Maharaştra ştatının qubernatoru;
* 2008 — Racya Sabhanın (Ştatlar Şurası) üzvü;
23 may 2009-cu ildən Xarici İşlər Naziri təyin edilmişdir.
Evlidir. İki qızı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anhoy

**Anhoy**  (палл. *Аньхуэй*, *Аньхуй*, ; пиньинь Ānhuī) — Çinin şərqində əyalət.

## Tarixi
Anxoy əyalətində qədim qəsəbə tikililəri kompleksi. Xuanşan dağı ətəyində yerləşən Anxay əyalətinin İ qəzasındakı qədim məskən kompleksi ənənəvi Xoy memarlıq məktəbi üslubunda tikilmişdir. Min və Tsin dövründə tikilmiş çoxlu sayda qədim yaşayış evləri və qəbilə məbədləri bizim vaxtlara qədər yaxşı qalmışdır. Min sülaləsi dövründə 29, Tsin zamanında isə 3611 tikili yaradılmışdır. Xoy məktəbi memarlıq üslubu burada hər şeydə gözə dəyir: zərif qravürlər və kirəmit üzərində naxışlarda, ev və məbədlərin ağac sütunları və daş divarlarında, orijinal və təmtəraqlı interyerdə. Bu qəsəbə və tikililər təkcə turistləri deyil, tarix və mədəniyyəti öyrənən alimləri də cəlb edir. Onlar turistik baxımdan nadir diqqətəlayiq yerlərdir və böyük tarixi əhəmiyyətə malikdir. Ən görkəmli yeri “Min və Tsin sülalələri dövründə Çinin yaşayış tikililəri Muzeyi” adını daşıyan Siditsun qəsəbəsi tutur. Görünüşcə öküzü xatırladan Xuntsun qəsəbəsi də bu cür şöhrətə malikdir. Siditsun qəsəbəsi İ qəzasının cənub-şərq hissəsində yerləşir. Burada Min və Tsin sülalələri dövründə ucaldılmış 300-dən çox ev və məbəd vardır. Onlardan 124-ü yaxşı vəziyyətdədir. Tikililərin və küçələrin yerləşməsi və planlaşması ilkin şəklində qalmaqdadır. Qəsəbədəki ev və məbədlər əzəmətlidir, əcnəbi memarlar bu məskəni “ən yaxşı qalan qədim məskən tikililəri kompleksi” və “dünyada ən gözəl qədim qəsəbə” adlandırırlar. Xuvenquantsışifan (məmur Xu Venquanın xatirəsinə tikilmiş məbəd), Juyyuytin (Juyyu sarayı), Taoliyuan (ərik və gavalı bağı), Siyuan (qərb bağı), Dunyuan (şərq bağı), Dafudi (“Dafu” – orta sinif məmuru mülkü), Tsineytan (böyüklərə ehtiram zalı), Lyuyfutan (xoşbəxtlik bəhəri zalı), Tsinyunsyuan (karyera bəhəri zalı), İnfutan (rifah himayəçisi zalı), Dutsintan (allahlara ehtiram zalı), və Linyuntan (yüksək bulud zalı) – qəsəbədə klassik memarlığın ən gözəgəlimli nümunələridir. Qədim Xuntsun qəsəbəsi İ qəzasının 11 kilometrliyində yerləşir. Qəsəbə görünüşcə öküzü xatırladır. Qərbdə Ley dağı yüksəlir, bu öküzün başıdır, onun yamacında 2 hündür ağac bitib, bu öküzün buynuzlarıdır. Tszi İn çayının üstündə Xuntsunun hər iki tərəfinə 4 körpü salınıb, bu öküzün 4 ayağıdır. Qəsəbədəki yüzlərlə tikililər öz ümumi görünüşü ilə öküzün bədənini xatırladır. Yuetszao nohuru öz aypara forması ilə heyvanın mədəsinə bənzəyir, qəsəbənin cənubundakı göl isə öküzün qarnıdır. Qəsəbənin əhalisi öz müdrikliyi ilə qəsəbəni öküz formasında yaratmışdır. Onun planlaşdırılması və xarici görkəmi isə o qədər zərif və gözəldir ki, qəsəbəni memarlıq tarixinin nadir əsəri adlandırırlar.

## Coğrafiyası

## İqtisadiyyatı

## İstinadlar
Tibetlilər

**Tibetlilər** — Əsasən Tibetdə yaşayan və Tibet dilində danışan xalq.

## Yayılması
Tibetlilər Çində, Tibet muxtar rayonunda yaşayırlar.

## Tarixi, etnoqrafiyası
Qədim ural-altaylarda hakim olmuş Tək Tanrı yüksək ruh qavrayışının əbədi və pozulmaz olması dərki, bunların monqolların, tibetlilərin) gerçək həyatlarında qəhrəmanlarını necə görmək təsəvvürlərində də təkrarlanıb yaranır.

Qədim Çin səlnamələri Çini qərb, şimal-qərb və şimaldan əhatə edən proto-monqol və proto-tibet xalqlarını ilk əvvəllər bir-birindən o qədər də fərqləndirə bilmirdi. O dövrdə çinlilər türk xalqlarını "hu" adı ilə, Romadakı barbar sözünün
bənzəri olaraq, Çini əhatə edən köçəriləri adlandırmışlar.

Hunlar üçün qərbdə və cənub-qərbdə isə tibetlilər və digər güclü tayfalar arasında, İran və Hindistan kimi çoxsaylı xalqı olan dövlətlər içində geniş otlaq sahələr əldə etmək çox çətin idi. Yəqin ki, bu səbəblər üzündən get-gedə şimal-qərbə, Ural və İtil çayları hövzələrinə maraq artırdı.

Mahmud Qaşqarlı onların Sabit adlı yəmənli bir ərəbin nəslindən olduqlarını yazır. Guya bu şəxs bir cinayət işlədiyi üçün gəmi ilə qaçıb Tibetə gəlmiş, sonra onun nəvələri türklərdən 1.500 fərsəng yer almışlar. Dillərində ərəbcə sözlər var, anaya "ümə", ataya "aba" deyirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pelagi

**Pelagi** () — xristian dinində ilk bidətçi təlimlərindən birinin banisi, V əsrin din xadimi.

## Həyatı
Xristianlıqda ilk bidətçi təliminin banilərindən sayılan Pelagi təxminən 360-cı ildə Fransanın Bretan bölgəsində, yaxud Britaniyada doğulmuşdur. Milliyyətcə keltdir. Əsl adı Morqan olub, xaç suyuna çəkildikdən sonra Pelagi adlandırılmışdır. V əsrin əvvəllərində İtaliyaya gələrək monastıra daxil olmuşdur. Burada yüksək əxlaqı və nizam-intizamı ilə məşhurlaşmışdır. Romada həm dünyəvilər, həm də din xadimləri arasında yayılmış pozğunluq halları onu dəhşətə gətirmişdir. Pelagi mülahizələri ilə ümumi kilsə doqmalarından kənara çıxmışdır, lakin o, kilsə ilə ziddiyyətə getmək fikrindən uzaq idi. Ardıcılı Selesti bu məsələdə daha qətiyyətli mövqe göstərmişdir. 411-ci ildə onlar birlikdə Şimali Afrikaya, məşhur ilahiyyatçı Avqustinin yanına xeyir-dua almaq üçün yollanmışlar. Pelagi buradan Fələstinə getmiş, Selesti isə Karfagendə qalmışdır. O, öz görüşlərini yayarkən bidətçilikdə ittiham edilmişdir. Avqustin onun görüşlərini rədd edən iki traktat qələmə aldıqdan sonra, Karfagen kilsəsi Selestiyə anafema (kilsədən uzaqlaşdırma) elan etmişdir. O, buradan Efesə gedərək yerli kilsədə nüfuz qazana bilmişdir. Pelaginin isə Fələstində bidətçikliklə ittiham edilməsinə baxmayaraq, yerli kilsə şurası onun haqqında qərar verməyi Roma papasının öhdəsinə buraxmışdır.

Afrikada pelagianlıq təlimi ətrafında mübarizə daha da kəskin hal almışdır. Belə ki, Karfagendə toplaşmış kilsə məclisi onun haqqında anafemanın təsdiqi üçün papa I İnnokentiyə müraciət etmişdir. Onun sələfi Zosima Karfagen kilsəsindən Pelaginin bağışlanmasını istəmişdir. Kilsənin mövqeyinin dəyişmədiyini görən papa havadarlıq niyyətindən əl çəkmişdir.

İmperator Honorinin fərmanı ilə bu təlimin daşıyıcılarına qarşı tədbirlər həyata keçirilmiş, Papa I Bonifasi yeni təlimin açıq bidətçilik olduğunu bildirmişdir. 431-ci ildə Efesdə toplanmış Kilsə Məclisi Pelaginin bidətçi kimi kilsədən uzaqlaşdırılmasına qərar vermişdir.

Pelaginin ölüm tarixi və yeri haqqında dəqiq məlumat olmasa da, bunun 431-ci ildən sonra baş verdiyi güman edilir.

## Təlimi
Pelaginin əsas dini araşdırmaları günah və iradə azadlığı mövzusundadır. Belə ki, günah törədənlər günahın gücü qarşısında nəfsin tab gətirə bilmədiyini deyirdilər. Pelagi isə bunun əksinə — qarşısıalınmaz günahın olmadığını bildirmişdir. Onun fikrincə, insan təbiəti etibarilə mərhəmətlidir, iradəsi ilə xeyirdən qaça bilər, bu qaçış son nəticəsində günahkarlıq vərdişə çevrilərək ikinci təbiətə dönsə də, qarşısıalınmayacaq dərəcəyə çatmır, çünki şüurlu varlıq heç zaman iradə azadlığını itirmir. İnsan həmişə günaha qarşı uğurla mübarizə apara bilər, bunun üçün İsa Məsihin nümunəsindən istifadə etmək kifayətdir. Tanrı qeyri-mümkünü tələb etmir, beləliklə də onun göstərişlərinə əməl etmək vacibdir. Pelagi rahib həyatının faydasını inkar etməsə də, onu ikinci plana qoyur. O, xristianlığın ilkin günah təlimini özünəməxsus şəkildə anlamışdır. Pelagiyə görə, insanlar ilkin günahla anadan olmurlar. Rəsmi kilsə belə dünyagörüşündə yanlışlığa yol verir.

## Mənbə
* İlahiyyat kitabxanası
Armando Manzanero

**Armando Manzanero** Canché () — geniş Premyer Meksika romantiki və Müharibədən sonrakı dövrün bəstəkarı və Latın Amerikasının ən uğurlu bəstəkarlarının biri hesab edilən Maya mənşəli bir Meksika musiqiçi və bəstəkardır.

## İstinadlar
Han (xalq)

**Han** və ya **xan** (, eləcə də ) — çinlilərin özlərini verdikləri ad, Çinin və dünyanın ən böyük xalqı.

## Ümumi məlumat
Çində 50-dən artıq millət yaşayır və onların arasında ən böyüyü xanlar və xueylərdir. Bu iki xalqın ana dili Çin dilidir. 1 milyard 300 milyonun içərisində xanların sayı 200 milyondur.

## Yayılması
Xanlar əsasən Çində, Honkonqda və Aomen rayonunda yaşayırlar.

Çin hökuməti xanları Urumçiyə, Uyğurustanın digər şəhərlərinə köçürməklə uyğurların sayını azaltmaq, onların müstəqillik duyğularını boğmaq istəyir. Xanlar, xueylər öz hegemonluğunu, öz mədəniyyətini digər millətlərə diktə etməyə, sırımağa çalışırlar.

## Tarixi
Bu xalq öz adını Xan sülaləsindən götürüb.

## Xarici keçidlər