Müdafiə mexanizmi

**Müdafiə mexanizmi** (**psixoloji müdafiə**) — mənfi təcrübələri minimuma endirməyə yönəlmiş şüursuz psixi prosesi ifadə edən dərinlik psixologiyası anlayışı. Müqavimət proseslərinin əsasında müdafiə mexanizmləri dayanır.

## Konsepsiyanın tarixi
Bu termin ilk dəfə 1894-cü ildə Ziqmund Freyd tərəfindən "Müdafiə neyropsixozları" əsərində təqdim edilmişdir və onun bir sıra sonrakı əsərlərində eqonun ("Mən") ağrılı və ya dözülməz fikir və təsirlərə qarşı mübarizəsini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Əvvəlcə Freyd bunu ilk növbədə sıxışdırma mənasında nəzərdə tutmuşdu, lakin 1926-cı ildə “Qadağalar, Simptomlar və Narahatlıq” adlı əsərinə əlavədə o, köhnə müdafiə konsepsiyasına qayıtdı və onun istifadəsinin üstünlükləri olduğunu iddia etdi, *“Çünki biz bunu ümumi olaraq eqonun münaqişədə istifadə etdiyi və nevroza səbəb ola biləcək bütün üsulları təyin etmək üçün təqdim edirik, “sıxışdırma” sözünü tədqiqatımızın ilkin mərhələsində ən yaxşı şəkildə öyrəndiyimiz xüsusi müdafiə üsulu üçün saxlayırıq"* . Daha sonra digər psixoanalitiklər, xüsusilə Anna Freyd tərəfindən daha ətraflı işlənib hazırlanmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Psixoanalitiklər    müdafiə mexanizmlərinin iki əsas xüsusiyyətini ayırd edirlər:

# reallığın inkarı və ya təhrif edilməsi;
# şüursuz səviyyədə fəaliyyət.

“Yalnız daxili deyil, həm də xarici reallığın dərk edilməsi təhrif və inkara məruz qalır: *“Mən” müəyyən ehtiyacların və instinktlərin mövcudluğundan xəbərsiz olmaqla, xarici obyektlərin mövcudluğundan xəbərsiz olmaqla özünü qoruya bilər”*. Birinci xüsusiyyət psixoterapiya üçün xüsusilə vacibdir, çünki bu , sosial uyğunsuzluğa və digər problemlərə səbəb ola bilər.

### İlkin müdafiə mexanizmləri

* **Hər şeyə nəzarət** - dünyada baş verən hər şeyin səbəbkarı kimi özünü dərk etmək.
* **[[Özgələşmə (psixologiya)|Dissosiasiya]]** – insan başına gələnləri elə qəbul etməyə başlayır ki, sanki bu, onun yox, başqasının başına gəlir.
* **İntroyeksiya**, xüsusən də **təcavüzkarla eyniləşdirmə**, kənardan qəbul edilən digər insanların baxışlarının, motivlərinin, münasibətlərinin və s. şüursuz şəkildə daxili dünyasına daxil edilməsidir.
* **İnkaretmə** xoşagəlməz məlumatı qəbul etməkdən tamamilə imtina etməkdir.
* **İbtidai idealizasiya** başqa bir insanın ideal və hər şeyə qadir olduğunu qəbul etməkdir.
* **İbtidai təcrid**, xüsusən də **müdafiə fantaziyası** - reallıqdan başqa psixi vəziyyətə qaçmaq.
* **Proyektiv identifikasiya,** bu şəxs haqqında fantaziya vasitəsilə ifadə edilən proyeksiya əsasında kiməsə bir rol yükləmək üçün şüursuz bir cəhddir.
* **[[Proyeksiya (psixologiya)|Proyeksiya]]** səhvən insandakı daxili proseslərin xaricdən gəldiyini qavramaq.
* **Eqonun parçalanması**, kiminsə tamamilə ayrı bir şey kimi qiymətləndirməyə uyğun gəlməyən xas keyfiyyətlərinin qavranılması ilə yalnız yaxşı və ya yalnız pis olması fikridir.
* **Somatizasiya** və ya **konversiya,** psixoloji stressə cavab olaraq somatik narahatlıq yaşamaq və bu cür somatik problemlər üçün tibbi yardım axtarmaq meylidir.

### İkinci dərəcəli müdafiə mexanizmləri

* **Sıfırlama** müsbət hadisə yaradaraq mənfi hadisənin təsirini "bərpa etmək" üçün şüursuz cəhd.
* **Sıxışdırma** və ya **basdırmaq** bir şeyin şüurdan aktiv, motivasiyalı çıxarılması.
* **Köçürülmə, əvəzetmə** və ya **dəyişmə** impulsun və ya hissin ilkin obyektindən digərinə şüursuz şəkildə yönləndirilməsidir.
* **Məhəl qoymamaq** qorxuducu psixoloji təsirin mənbəyi və ya belə təsirin təhrif edilmiş qavrayışı, onun mövcudluğu və ya təbiəti haqqında məlumatı idarə etmək və məhdudlaşdırmaqdır.
* **İdentifikasiya** özünü başqa bir şəxs və ya insanlar qrupu ilə eyniləşdirmək.
* **Effektin təcrid edilməsi** baş verənlərin emosional komponentinin şüurdan çıxarılmasıdır.
* **İntellektuallaşma**, vəziyyətin rasional şərhinə əsaslanaraq, emosiyaları və impulsları idarə etmək üçün şüursuz bir istəkdir.
* **Kompensasiya** və ya **Hiperkompensasiya**, güclü tərəflərini vurğulamaq və ya digər sahələrdə həddindən artıq məmnuniyyətlə bir sahədə məyusluğu aradan qaldırmaqla öz zəif tərəflərini ört-basdır etməkdir.
* **Mənəviləşdirmə**, baş verənlərin mənəvi zərurətinə özünüzü inandırmaq üçün bir yol axtarmaqdır.
* **Özünüzə qarşı çevrilmə** və ya **Avtoaqressiya**, mənfi təsirin xarici bir obyektə yönəldilməsidir.
* **Rasionallaşdırma**, davranışınızın əsaslı və yaxşı idarə olunan görünməsi üçün özünüzə izahatdır.
* **Reaktiv formalaşma** davranış və düşüncələrdə əks impulsları ifadə edərək qadağan olunmuş impulslardan qorunmaqdır.
* **Reversiya** obyektin və onun içindəki obyektin yerlərinin dəyişməsi ilə həyat ssenarisini oynamaqdır.
* **Reqressiya** uşaqlıq davranış modellərinə qayıdış.
* **Seksuallaşma** və ya **İnstinktuallaşma**, mənfi bir şeyin ona cinsi komponent aid edilərək müsbət bir şeyə çevrilməsidir. 
* **[[Sublimasiya]]** impulsların sosial cəhətdən məqbul fəaliyyətə yönləndirilməsidir.

## İstinadlar