open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MG 15

MG 15, İkinci dünya müharibəsində Almaniya istehsalı, 1930-cu illərin əvvəllərində bombardmançıları qorumaq üçün istifadə edilən, 7,92 mm ölçüsü lent mənbəli pulemyotdur. Bundan əlavə 1941-ci ildə Vermaxtın quru qoşunları tərəfindən də istifadə edilmişdir.

## Texniki xüsusiyyətləri

*Növü: pulemyot
*Mənşə: Üçüncü Reyx
*Konstruktor: Theodor Bergmann
*Konstruksiya tarixi: 1915
*İstehsalçı: WW1 Bergmann, Third Reich Rheinmetall
*İstehsal tarixi: 1915-1945
*Çəki: 12.4 kg (bütün təchizatı ilə birlikdə)
*Uzunluq:1078 mm
*Lülə uzunluğu: 600 mm
*Sursat: 7.92x57mm Mauzer
*Kalibr: 7.92
*Atış sürəti: 1000-1050 meyrmi/dəqiqə

## Hekayəsi

1920-ci illərin ortalarında MP30-dan ilham alan Louis Stange şirkəti tərəfindən istehsal edilmişdir. Təyyarələrdə istifadə üçün daşınan qurğularla quraşdırılmışdır. Buna bir növ kilidləmə sistemi deyilə bilər.

Bu xüsusiyyət sayəsində demək olar ki, bütün Luftwaffe təyyarələrində istifadə edilmişdir. Sadə bir montaj quruluşuna sahib idi ki, 75 mərmilik dəyirmi spiralvari maqazini bitdikdə asanlıqla çıxarıla və dəyişdirilə bilinsin.

Yaponlar da bu pulemyotu öz döyüş təyyarələrində istifadə etmişdirlər.
Quo Vadis?

**Quo Vadis? ( <small>Latın:</small> [kʷoː ˈwaːdɪs])**  latınca Hara gedirsən? mənasına gələn ifadədir.Dini mənbələrdə qeyd edirilir ki,Müqəddəs Pyotr İsa peyğəmbəri görərkən ona bu sualı verib.Və "yenidən çarmıxa çəkilmək üçün Romaya" cavabını verir.

## İstinadlar
 http://www.earlychristianwritings.com/text/actspeter.html
Ulm Universiteti

**Ulm Universiteti** — Almaniyanın Baden-Vürtemberq əyalətinin Ulm şəhərində yerləşən universitetdir.

Ulm şəhəri A.Eynşteynin doğulduğu şəhər olduğu üçün dəfələrlə  universitetin adının dəyişdirilərək onun adını alması təklif olunub. Lakin rəsmi olaraq bu qərar hələ də qəbul olunmur.

## İstinadlar
Reyder kuboku

**Reyder kuboku** — Avropa və ABŞ-də iki ildə bir kişilər arasında keçirilən qolf turniridir. Kubok adını ingilis biznesmen Samuel Reyderdən götürüb.

## İstinadlar
Qoran İvanişeviç

**Qoran İvanişeviç** () — Xorvatiyalı tennisçi. 2001-ci ildə vayldkartla Uimbildon turnirinə qatılmış və turnirin qalibi olmuşdur.

## Həyatı

## İstinadlar
Erl

**Erl** (qadın üçün *kontes*), — ingilis mənşəli zadəgan titulu, konta bərabərdir. Qədim norveç dilində **Jarl** titulu ilə əlaqələndirilir. Mənşəyinə görə "cəsur adam" və ya "döyüşçü" deməkdir.

Erl adı Skandinaviya və Anqlosaks mənşəli titulu olaraq "qəbilə başçısı" mənasında meydana gəlmişdir. Titul orta əsrlərdə Skandinaviyada yoxa çıxsa da, İngiltərədə istifadəsinə davam edilmişdir. Bu titul rütbə olaraq vikont və markiz arasında sıralanır və materik Avropasındakı kont tituluna müvafiq gəlir.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  1st edition available at the Internet Archive.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Pleystosen parkı

**Pleystosen parkı** () — Saxanın şimal-şərqində, Kolıma çayının aşağı axarlarında, Şimal Buzlu okeandan 150 km cənubda yerləşən yasaqlıq. Yasaqlıq Çerski qəsəbəsindən 30 km cənubdadır. Pleystosen parkının yaradıcısı və elmi rəhbəri rusiya ekoloqu *Sergey Afanasev Zimovdur*.

## Ümumi məlumat
Park ərazisində pleystosen epoxasının "mamont tundra çölləri" ekosisteminin yaradılması eksperementi həyata keçirilir. Bu ekosistem sonuncu buzlaşma zamanı Şimal yarımkürəsiniin böyük hissəsini əhatə etmişdir.

Ehtimal olunur ki, mamont tundra çölləri on dəfə mövcud meşə tundra və bataqlıq-tundra biotalarından məhsuldar idi. Böyük ot yeyən heyvanların təxminən 10000–12000 il əvvəl məhvindən sonra (mamont, tüklü gərgədan, böyük buynuzlu maral və s.) ekosistem deqradasiyaya məruz qalaraq və müasir duruma gəlib çatmışdır. Alimlərin fikirlərinə görə bu məhv olmanın əsas və həll edci səbəbi yuxarı paleolit ovçuluğu idi.

Pleystosen parkı ideyasının əsasında meqafaunadan saxlanılmış adventiv növlərin hesabına mamont tundra çölünə xarakterik torpaq və landşaftın formalaşdırılması durur. Layihə nəticəsində yüksək məhsuldar ot örtüyü formalaşacaq. Park ərazisində indi yakutiya atı, şimal maralı, los, qoyun, müşk öküzü, yak, zubr və marallar yaşayır.

1997-ci ildə yasaqlıq ərazisində perimetri 20 km olan bir ərazi dirəklərlə hasarlandı. İndi yasaqlığın sahəsi 160 km²-dir. Yasaqlığın qurucusu Sergey Zimov ərazini 750 km² qədər genişləndirməyi planlaşdırır. 2006-cı ildə Saxa Respublikası və "ALROSA" şirkəti Kanada tərəfindən hədiyyə edilmiş 30 cavan meşə bizonlarının əraziyə gətirilməsinə nail oldular. 2011-ci ildən isə meşə bizonlarının yerinə zubrlar introduksiya (adventiv növlər) edildi.

## Mamont prerisinin ekologiyası

Mamont prerisi və ya tundra çölü pleystosen epoxası üçün xarakterik olub, Avrasiya və Şimali Amerikanın qütb sahələrini əhatə edirdi. Tundra çöl ərazilərində yaşayan böyük heyvanlara əsasən müasir tədqiqatçılar ərazini müasir Afrikanın savannaları ilə müqayisə edirlər. Tundra çölünədə mamont, tüklü kərgədan, bizon, müşk öküzü, vəhşi at, dəvə nəhəng maral, mağara şiri, dörd növ canavar, kaftar və s. heyvanlar mövcud idi.
. Heyvanların sayı yetərincə yüksək idi. N. K. Vereşaqinin hesablamalarına görə tək mamontların sayı şimal-şərqi Sibirdə 40–60 min baş arasında dəyişmiş. Şimal Buzlu okeanın bəzi adalarında qədim heyvanların böyük qalıqları mövcuddur.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Reynolds ədədi

Axışqanlar mexanikasında **Reynolds sayı** yaxud **Reynolds ədədi** bir mayenin (müəyyən) ətalət qüvvələrinin (FI), özlülük qüvvələrinə (Fv) nisbətinə bərabərdir, nəticə olaraq da bu iki növ gücün bir-birinə mayenin bir axış vəziyyətində nisbi əhəmiyyətini verir. Buna görə Reynolds sayısı düzgün axış və çalxalantılı (turbulent) axış kimi müxtəlif axış rejimlərini xarakterizə etmək üçün istifadə olunur.

Axışqanlar mexanikasında istifadə olunan ən vacib digər əmsallardan biridir və dinamik oxşarlığı təyin etmək üçün istifadə olunur. Həndəsi cəhətdən oxşar bir axış nümunəsi fərqli axış dəyərləri olan iki fərqli maye içərisindədirsə, eyni uyğun əmsal varsa, dinamik analoq adlanır. Məsələn, bir milçək qanadının necə işlədiyini başa düşmək üçün milçək qanadının böyüdülmüş modellərinin suda işlədib və eyni hadisənin daha yavaş sürətlə araşdırılaraq tədqiq edilməsi mümkündür. Burada vacib olan şey, suyun və havanın işlədiyində eyni Re sayına sahib olmalarıdır.

Borudakı sıxılmaz axışdakı Re sayı 2300-dən azdırsa, laminar axın sayılır və böyükdürsə, çalxantılı axın sayılır. İstilik köçürməsində də Reynolds teoremi fərqli nisbətlərlə istifadə edilməkdədir. Reynolds sayının artması istilik ötürmə əmsalını artırır.

Reynold sayı adını 1842 ilə 1912 illəri arasında yaşamış olan və bu sayıyı tanıtan Osborne Reynolds 'dan almışdır. Adətən aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

:  \mathit{Re} = {\rho v_{s} d\over \mu} = {v_{s} d\over \nu} = \frac{\mbox{Ətalət qüvvələri}}{\mbox{Özlülük qüvvələri}}

* *v* s — axışqanın sürəti
* *d* — boru diametri
* μ — axışqanın dinamik özlülüyü
* ν — axışqanın kinematik özlülüyü: ν = μ / ρ
* ρ — axışqanın sıxlığı

## Həmçinin bax
* Düzgün-çalxantılı axış keçidi

## İstinadlar
Devdas

*Devdas (film, 1928)
*Devdas (film, 1935)
*Devdas (film, 1953)
*Devdas (film, 1955)
*Devdas (film, 2002) 
*Devdas (film, 2012)
Pavel Silentari

**Pavel Silentariy** (Müasir yunanca: Παῦλος ὁ Σιλεντιάριος, ) — VI əsrdə yaşamış Bizans şairi.

Pavel Silentariy klassik janrda yazdığı qısa şeirləri ilə tanınır.Bu şeirlərdən 80-ə qədəri Yunan antologiyasında mövcuddur.Bu şeirlərdən 40-ı eşq şeirləri,2-si Agathiasın şeirlərinə cavab olaraq yazılmışdır.Pavel ayrıca olaraq I Yustinian  tərəfindən bərpa edilmiş Ayasofya haqqında da şeir yazmışdır.

Pavel Silentariy 575-580 illəri arasında vəfat etmişdir.

Şairin Silentariy(səssizllik) ləqəbini almasına səbəb xidmət etdiyi imperator  I Yustinianın sarayında əsas vəzifəsinin səssliyi mühafizə etməsi olmuşdur

## Əsərləri

* Paul the Silentiary, *Paolo Silenziario Epigrammi*, tr. G. Viansino (1963) 
* Paul the Silentiary, *Paulus Silentiarius Descriptio Sanctae Sophiae Descriptio Ambonis* ed. C. De Stefani (2011)
* *Sex and the Civil Servant: Poems by Paul the Silentiary*, tr. Graham John Wheeler (2015)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1.http://www.fordham.edu/halsall/source/paulsilent-hagsoph1.asp

2.http://voskrese.info/spl/browning.html#stasophia
Henri Heymlix

**Henri Heymlix** (almanca: [haɪ̯mlɪç]; ) — amerikalı torakal cərrah və tibb təqdiqatçısı. Öz adını verdiyi hemlix manevri texnikası ilə məşhurdur. Bu texnikanı insanların nəfəs borusunda hər hansı bir qida və ya yad cismin qalaraq ölməsinin qarşısını almaq üçün ixtira edib. Eyni zamanda daşınabilinən oksigen sistemi olan Mikro Trachın da ixtiraçısıdır.

## Erkən həyatı və təhsili
Henri Uilminqton,Delaver,ABŞ-də dünyaya gəlib.Meri və Filip Heymlixin övladıdır.Ata tərəfdən nənə-babası macar-yəhudi İmmiqrantları,ana tərəfdən isə rus Yəhudiləri olub.O,1943-cü ildə Kornell Universitetindən məzun olub

## Heymlix manevri
Heimix manevrinin məqsədi qarın boşluğuna təzyiq göstərməklə nəfəs borusuna qaçan hər hansı bir cismi çıxarmaqdır.Heymlix bunun haqqında ilk dəfə 1974-cü ildə nəşr etdirdiyi *Emergency Medicine* məqaləsində yazıb.Bu texnikanın ümumilikdə 50000 dən çox insanın həyatını xilas etdiyi bilinir.

## Ölümü
Heymlix 2016-cı ildə evində ürək tutmasından vəfat edib.

## İstinadlar
UEFA Avro 1968 heyətləri

5-10 iyun 1968-ci ildə İtaliyada keçirilən Futbol üzrə 3-cü Avropa çempionatında iştirak edən komandaların heyətləri.

## 

## 

## 

## 

## Maraqlı faktlar
* Komandaların heyətinə bir legoner belə təmsil olunmamışdır.

## Xarici keçidlər
* UEFA Avro 1968 final mərhələsinin ətraflı statistikası RSSSF saytında

## Həmçinin bax
Mirzə Şəfi küçəsi (Tbilisi)

**Mirzə Şəfi küçəsi** () — Tbilisi şəhərində küçə, Abanotubani rayonunda yerləşir.

## Tarixi
Böyük Azərbaycan maarifçisi Mirzə Şəfi Vazehin adını daşıyır.

2009-cu ildə küçə sakinləri başqa yerə köçürüldülər, rayonun yenidən qurulması üçün köhnə binalar söküldü və Nəriman Nərimanovun Ev Muzeyi dağıdıldı, lakin Gürcüstan və Azərbaycan hökumətləri muzeyin yenidən qurulması haqqında razılığa gəldilər və məkan bərpa edildi.

## Görməli yerləri

* Nəriman Nərimanovun Ev Muzeyi
* 8 və 16 saylı evlər mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
MIRZA SHAFI STREET

MIRZA SHAFI STREET
Aleksandra Belsova

**Aleksandra Belsova** (; ) — Sovet və Latviya rəssamı. "Riqa Rəssamlar Qrupu" və "Yaşıl Qarğa" dərnəklərinin üzvü, Baltars çini rəsm emalatxanasının rəssamı.

## Bioqrafiyası
Aleksandra Mitrofanovna Belsova 17 mart 1892-ci ildə Suraj (indiki Bryansk vilayəti) adlı kiçik bir kənddə kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Atası Mitrofan Betsov xidmətlərinə görə nəcib tituluna layiq görülmüşdür.

Aleksandra Belsova 1912–1917-ci illərdə Penza Rəssamlıq məktəbində təhsil almışdır. Rəssam Natan Altmanın (1918–1919) Petroqrad emalatxanasında dərslərdə iştirak etmişdir. Gələcək həyat yoldaşı Roman Sutanın dəvəti ilə 1919-cu ildə Latviyaya gəlmişdir.

Riqa Rəssamlar Qrupunun üzvü olmuşdur (1920–1924). 1920-ci ildən o cümlədən "yaşıl qarğa" dərnəyinin qrup sərgilərində də əsərləri sərgilənmişdir (1927–1931). Şəxsi sərgiləri: Riqa (1928, Roman Suta ilə birlikdə, 1962, 1972), Tukums (1963), Leninqrad (1972, 1973), Liepaya (1974), Yurmala (1977). Xatirə sərgiləri: Riqa (1984), Liepaya və Madona (1985), Valmiera (1986). 1945-ci ildən Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Yağ, pastel, akvarel texnikası ilə işləyib. Əsasən portret və natürmort janrlarında rəsmlər çəkmişdir. Həyat yoldaşı ilə birlikdə çini Baltars (1924–1929) rəsm emalatxanasında işləmişdir.

Ən məşhur rəsmləri: "Ağ və Qara" (1925), "Austri Ozolini-Krause portreti" (1927), "Tennisçi" (1928).

Riqada Meşə qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

2008-ci ildə Riqada Aleksandra Beltsova və Roman Sutanın işlərinə həsr edilmiş bir muzey açılmışdır.

## Ailəsi
Əri Roman Suta — rəssam; qızı, Tatyana Suta — sənətşünas; nəvəsi, İnqa Suta — musiqiçi.

## Ədəbiyyat
* Latviešu tēlotāja māksla: 1860–1940. Rīga, 1986
* Siliņš J. Latvijas māksla: 1915–1940 I. Stokholma, 1988
* Unerwartete Begegnung: lettische Avantgarde: 1910–1935. Köln, 1990.

## Mənbə
* Музей Романа Суты и Александры Бельцовой в Риге 
* Наталья Евсеева. Краткий анализ творчества Романа Суты и Александры Бельцовой. 
* Русские Латвии. Александра Бельцова.
* Aleksandra Belsova

## İstinadlar
Nəriman Nərimanovun Ev Muzeyi (Tbilisi)

**Nəriman Nərimanovun Ev Muzeyi** — Tbilisi şəhərində yerləşən ev muzeyi. Azərbaycan Respublikasının mülkiyyətidir.

## Ekspozisiya
Muzeydə Azərbaycan Sovet dövlət xadimi Nəriman Nərimanovun həyat və yaradıcılığından bəhs edən eksponatlar, onun əlyazmaları, kitabları, əsərləri, ona ünvanlanan məktublar və s. təqdim olunub.

## Tarixi
Muzey 1982-ci ildə Mirzə Şəfi küçəsində, Nəriman Nərimanovun əcdadlarına məxsus bir evdə açıldı. O. burada anadan olmuşdur.

2008-ci ilin dekabr ayında (digər mənbələrə görə, 2007-ci ildə) bütün rayonun yenidən qurulması zamanı Mirzə Şəfi küçəsindəki köhnə binalar sökülmüş, Nəriman Nərimanov Ev-Muzeyi dağıdılmışdı, lakin Gürcüstan və Azərbaycan hökumətləri muzeyin yenidən qurulması haqqında razılığa gəldilər və məkan bərpa edildi, ancaq bu dəfə İosif Qrişaşvili 41 küçəsində.

Yenidənqurma işləri MStudio tərəfindən həyata keçirildi, ev həcminin artması ilə təzədən tikildi, bu sərgi sahəsini genişləndirməyə imkan yaratdı, 6 sərgi otağı, eyni zamanda inzibati və texniki otaqlar yaradıldı. Yenidən qurulan taxta sürahiləri olan məşhur gürcü balkonları xüsusi maraq doğurular. Evin qarşısında Nərimanovun büstü qoyulub.

## İstinadlar
Brenner dəmir yolu

**Brenner dəmir yolu** (, ) — Avstriya ilə İtaliya arasında İnsbrukdan Veronaya qədər uzanan dəmir yolu xətti.

Berlin-Palermo Transavropa nəqliyyat şəbəkəsinin bir hissəsidir.

## Tarixi
XX əsrin ortalarında Avstriya-Macarıstan İmperiyasında Tirol və Şimali İtaliya arasındakı sürətli əlaqələri təmin etmək üçün bir dəmir yolu xətti təşkil edilir. Verona ilə Bolzano arasındakı yolun ilk hissəsi 10 iyul 1853-cü ildə Avstriyada dəmir yolları və körpülər inşasında işləyən Südbahnın qabaqcıl işçiləri tərəfindən, Avstriya inşaat mühəndisi Alois Neqrellinin başçılığı altında təsdiq edilir. 23 mart 1859-cu il Veronodan Trentoya və 16 may 1859-cu ildə Trentodan Bolzanaya yol açıldı. Tikinti işləri "k.k. Nord-und SüdTiroler Staatsbahn" şirkəti tərəfindən gerçəkləşdirilir. 1859-cu ilin əvvəlində isə şirkət Südbahnbahna dövr edilir. İnsbrukdan Bolzanaya gedən yol 24 avqust 1867-ci ildə açılır. Onun baş dizayneri 1865-ci ildə vəfat etmiş Karl Etzel idi. Semmerinq dəmiryolundan sonra bu xətt Avstriya-Macarıstan İmperiyası ərazisində ikinci dağ dəmir yolu olur. Həmçinin Alp dağlarını keçən ilk dəmir yolu olmuşdur.

25 iyul 1867-ci ildə ilk sınaq qatarı İnnsbrukdan Bolzanaya qədər bütün yolu şütüyür. Avqustun 17-də xətt yük daşınması üçün, 24 avqustda isə sərnişinlər üçün açılır. Avstriya İmperatoru I Frans İosif kiçik qardaşı, Meksika İmperatoru I Maksimilianın güllələnməsi səbəbi ilə dəmir yolunun açılışı təntənəsiz keçir. Bütün marşrut ilk əvvəllər iki xətdən ibarət deyildi. Bunun səbəbi maddi sıxıntı olur. İkinci xəttin çəkilişi 1868-ci ilin yazında başlamış, lakin yalnız 1908-ci ildə tamamlanmışdır.

Birinci Dünya müharibəsindan sonra Avstriya-Macarıstan İmperiyası dağıldıqda, yol İtaliya ilə Avstriya arasında bölünür. 1928–1929 illər arasında iki dəmir yolu şirkəti müxtəlif elektrik dartma sistemlərindən istifadə edərək Brenner dəmir yolunun elektrikləşməsini təmin etdi. Avstriyalılar İnsbruk — Brennersee hissəsində bir fazalı alternativ cərəyandan (15 kV, 16 Hs), İtalyanlar Bolzano — Brenner bölməsi üçün üç fazalı alternativ cərəyandan (3.6 kV, 16 Hs) istifadə etdilər. Yalnız 1934-cü ildə avstriyalılara Brennersee stansiyasından İtaliya ərazisindəki Brenner stansiyasına xətt çəkməyə icazə verildi və bununla da tam elektrikləşdirmə prosesi başa çatdı.

1990-cı illərdən etibarən hər iki dövlət tərəfindən Brenner dəmir yoluna yeni investisiyalar qoyulmağa başladı. Bu da dəmir yollarının və tunellərin vəziyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verdi. 2012-ci ilin yayında Avstriya tərəfində dəmir yolunun ümumi yenidən qurulması həyata keçirildi.

Brenner stansiyasında, İtaliya ilə Avstriya arasındakı sərhəddə mühəndis Karl Etzel üçün bir abidə qoyulmuşdur

## Mənbə
* Rəsmi sayt 
* BBT — Brenner Basistunnel
* Die Bahnstrecke Bozen — Verona (Südtiroler Bahn / Etschtalbahn)

## İstinadlar
UEFA Avro 1968 (seçmə mərhələsi)

UEFA Avro 1968-in seçmə mərhələsi ikipilləli olmuşdur: qrup mərhələsi (oyunları 1966-1968-ci illərdə keçirilmişdir) və 1/4 oyunları (1968-ci ildə keçirilmişdir). 7 qrupun hər birində dörd, 1 qrupda isə üç komanda mübarizə aparmışdır. Hər komanda rəqibləri ilə iki oyun keçirmişdir (evdə və səfərdə). Sadəcə qrup qalibləri sonrakı mərhələyə vəsiqə qazanmışlar. 1/4 mərhələsinin iştirakçıları öz aralarında iki oyun keçirmişlər (evdə və səfərdə). Hər cütlüyün qalibi final turnirinə vəsiqə əldə etmişdir.

## 1-ci qrup



## 2-ci qrup



## 3-cü qrup



## 4-cü qrup



## 5-ci qrup



## 6-cı qrup



## 7-ci qrup



## 8-ci qrup


*<sup>*</sup> Seçmə mərhələsinin 8-ci qrupunun nəticələri [[Böyük Britaniya Ev Çempionatı]]nın 1966/67 və 1967/68 mövsümlərinin nəticələrinin kombinəsi yoluyla formalaşdırılmışdır.*

## 1/4 oyunları

|}

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UEFA Avro 1968 UEFA-nın rəsmi saytında 
* UEFA Avro 1968 seçmə mərhələsi RSSSF.com saytında 
* UEFA Avro 1968 UEFA-nın rəsmi saytının rusdilli variantında 

## Həmçinin bax
Kafedral meydanı (Vilnüs)

**Kafedral meydanı** () — Vilnüsün Əski şəhərinin baş meydanı. Sovet dövründə **Gedimin meydanı** adını daşıyırdı. Meydan Gediminas təpəsinin dibində yerləşir.

## Tarixi

Kafedral meydanının yeri yazılı mənbələrdə ən erkən qeyd olunmuş Vilnüsün yerlərindən biridir. Xronikalarda və əfsanələrdə onun adı **Şventaragis vadisi** kimi keçir. Dəmir qurd haqqında əfsanəyə görə, Böyük Knyaz Gediminas öz röyasında Şvenrargis vadisində dəmir qurdu görüb. Röyasındaki dəmir qurdun mənası onun bu yerdə yenilə bilməyən qalanı tikməyə çağırış olduğunu izah edilib. Və 1323-cü ildə Vilnüs şəhərinin əsası bu yerdə qoyulub.

Şventaragis vadisində və onun yanındaki Gediminas təpəsində hərəsində bir saray tikilib. XIV əsrin birinci il yarımında təpənin üstündə tikilən Yuxarı saray () XVI əsrdə öz hərbi mənasını itirib, nəciblər üçün türməyə çevirilmişdi. Knyaz isə vadisdəki Aşağı saraya () göçmüş.

## Obyektləri

Keçmişdə müdafiə qalası olan, şəhərin sərhədi genişləməsi ilə isə məqsədini dəyişən Zınqırov qalası Vilnüsun ən qədim binalarından biridir. O, Kafedral kompleksinin hissəsi sayılır.

Litvanın böyük hersoqlarının sarayı və ya Aşqağı saray yenidən bərpa işlərini keçib. Hazırda onun arsenalında Litva Milli Muzeyi yerləşir.

Meydanın plitələri arasında möcüzə daşı adlı bir plitə var. Onun üstündə *stebuklas* () sözü yazılıb. O, 1989-cu ildə baş tutan Baltik yolunun son nöqtəsini göstərir. Deyilir ki, onu köməksiz, öz başına tapıb, tez saat əqrəbi istiqamətində fırlanaraq arzu diləmək olar.

## İstinadlar
Çempionlar üçün səhər yeməyi (roman)

**Çempionlar üçün səhər yeməyi** — Kurt Vonnequtun 1973-cü ildə yazdığı romandır.

Əsərin əsasında 1999-cu ildə Alan Rudolf tərəfindən eyniadlı film çəkilib.

Müəllifin ön sözündə Vonnequt yazırdı ki, bu kitab onun əlli illik yubileyində özünə hədiyyədir.

"Palm Sunday" kitabının 18-ci fəslində: "Avtobioqrafik kollaj", "Seksual İnqilab", Vonnequt əsərlərini qiymətləndirir; O, "Çempionlar üçün səhər yeməyi"ni 5 baldan 3 balla qiymətləndirdi.

## Süjet
Distopiya romanı ədəbi mükafatların keçiriləcəyi qondarma Midlend Siti şəhərində cərəyan edir. Mərkəzi personaj Kurt Vonnegutun romanlarının kəsişən qəhrəmanıdır yazıçı Kilgore Troutdur.

İkinci əsas personaj "Pontiac" satan bir şirkətin hörmətli sahibi, tədricən ağlını itirən Dueyn Huverdir. Buna səbəb yuxarıda adı çəkilən Kilgore Troutun "İndi hər şeyi danışmaq olar" kitabı idi.

Müəllif hərəkətə müdaxilə edir və onu şərh edir, təsvir olunan hər şeyi öz ixtirasının bəhrəsi olduğunu bəyan edir və bu və ya digər povest hərəkətinin motivlərini oxuculara izah edir. Sonda o, öz personajı Kilgore Trout ilə birbaşa dialoqa girir.

Romanın ayrılmaz hissəsi müəllifin kifayət qədər primitiv şəkildə qara flomasterlə çəkdiyi çoxsaylı illüstrasiyalardır.

## İstinadlar
Sergey Obolenskiy

**Sergey Obolenskiy** () — Çar Rusiyası zabiti, Yelizavetpol və Pskov quberniyalarının vitse-qubernatoru, Stavropol quberniyasının qubernatoru.

## Həyatı
Sergey Dmitrievic 1888-ci ildə kursant korpusunu bitirib,1890-cı ildə isə Nikolaev Süvari Məktəbində təhsil alıb. 44-cü Nijni-Novqorod draqon alayında xidmət etmişdir. Kornet (1889), leytenant (1893), kapitan (1896) hərbi rütbələrinə yüksəlmişdir. 20 iyun 1896-da ehtiyata çıxmışdır.

1904-cü il fevralın 4-ü yenidən hərbi xidmətə qayıtmışdır. Rus-yapon müharibəsində iştirak etmişdir. 8 may 1907-ci ildə Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının vitse-qubernatoru təyin edilmişdir. Bundan sonra podpolkovnik (1910) və polkovnik (1914) hərbi rütbələrinə yüksəlmişdir. 1914-cü ildə Pskov quberniyası vitse-qubernatoru təyin edilmişdir.

Sergey Oblenskiy 4 oktyabr 1915-ci ildə Stavropol quberniyasının qubernatoru təyin edilmişdir. Onun dövründə quberniyada Armavir-Tuapsinskaya dəmir yolu çəkilmişdir. Ümumən isə quberniya iqtisadiyyatında geriləmə müşahidə edilmişdir. Bu isə böyük narazılıq və iğtişaşlara səbəb olmuşdur. Sergey Oblenskiy böyük izdihamların qarşısını almaq məqsədilə quberniyada yerləşən bütün əyləncə məkanlarının bağlatdırdı. 1917-ci ilin 6 martında qubernator vəzifəsindən uzaqlaşdırılmışdır.

Rusiya vətəndaş müharibəsi dövründə Cənubi Rusiya ordusunda, sonra isə Vranqel rus ordusunda xidmət etmişdir. 1921-ci ildən Budapeştdəki (sonradan Vyanadakı) mühacirətdə olan rus komitəsinin üzvü olmuşdur. Avstriya paytaxtının Sovet qoşunları tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra, 8 may 1945-ci ildə SMERŞ zabitləri tərəfindən həbs edildi. Həmin il sentyabrın 15-də, SSRİ NKVD-nin xüsusi iclasında ona 10 il həbs cəzası verildi.

13 mart 1946-cı ildə Mordoviyadakı "Potminski düşərgələrində" vəfat etmişdir.

## Mükafatlar
* Müqəddəs Anna ordeni, 4-cü dərəcə "Cəsarətə görə" (1904)
* Müqəddəs Stanislav ordeni (1904)
* Müqəddəs Anna ordeni, 3-cü dərəcə (1904)
* Müqəddəs Stanislav 2-ci dərəcə (1905)
* Müqəddəs Anna ordeni, 2-ci dərəcə (1905)
* Müqəddəs Vladimir ordeni,4-cü dərəcə (1905)

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* *[[:ru:Волков, Сергей Владимирович|Волков С. В.]]* База данных "Участники Белого движения в России" на январь 2014. Буква О
* *Трусова Е. М.* Местное управление и самоуправление на Дону, Кубани и в Ставрополье в 1917 году. — Ростов-на-Дону: Издательство СКНЦ ВШ, 1999. — ISBN 5-87872-001-9
* Список подполковникам по старшинству. Составлен по 15-е мая 1913 г. Часть III. — СПб.: Военная типография императрицы Екатерины Великой, 1913
* Список полковникам по старшинству. Составлен по 1-е августа 1916 г. — СПб., 1916
Məmmədrza Təbrizli

**Məmmədrza Təbrizli** () — azərbaycanlı mühacir yazıçı və musiqiçi, radio və televiziya jurnalisti, Norveç Yazıçılar Birliyinin üzvü.                                   

## Həyatı və fəaliyyəti
Məmmədrza Həmid oğlu Təbrizli 1966-cı ildə Təbriz şəhərində anadan olub. Atası Həmid 1979-cu ildə İran islam inqilabı dövründə qətlə yetirilib. Atasını itirdikdən sonra 14 yaşında təhsilini yarımçıq saxlayaraq çəkməçiliklə məşğul olur. Sonradan Təbrizdə tarzən Həsən Dəmirçinin və ustad Əli Səliminin muğam dərslərinə qatılır.

1994-1997-ci illərdə TRT radiosunda fəaliyyət göstərir. TRT ilə yanaşı, Türkiyənin müxtəlif televiziya kanallarda mədəniyyət proqramlarında iştirak edib. 1998-ci ildə siyasi səbəblərə görə Avropaya mühacirət edir. 2003-cü ildən etibarən Norveçdə qurulan “Azərbaycan səsi” radiosunun redaktoru kimi çalışır. Jurnalist kimi Güney Azərbaycanla bağlı bir çox yazıları Norveç mətbuatında dərc olunmuşdur. 

2011-də Norveçdə baş verən terrora qarşı bəstələdiyi mahnıya görə, Norveç baş nazirinin təşəkkür məktubunu alıb. 2012-ci ildə Norveçdə keçirilən Dil və mədəniyyət festivalında “Hederspris” Şərəf mükafatına layiq görülüb. 2016-cü ildən Norveç Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## Yaradıcılığı
Məmmədrza Təbrizli Norveçdə üç musiqi albomu yayımlayıb. “Son gecə” adlı povest və hekayələrdən ibarət ilk kitabı isə 2009-cu ildə Bakıda çap edilib. Bu avtobioqrafik əsərdə müəllifin Güney Azərbaycandan Norveçə mühacirəti ilə bağlı yaşadığı çətinliklər əks olunub. Kitab 2013-cü ildə Bosniya və Herseqovinada boşnak dilində, 2015-ci ildə isə Osloda Norveç dilində çap edilib. “Qartal balası” adlı povest və hekayələr kitabı isə 2011-ci ildə Bakıda nəşr olunub.

### Kitabları
* Son gecə. Bakı: “Nurlan” nəşriyyatı, 2009
* Qartal balası. Bakı: “Elm və təhsil” nəşriyyatı, 2011

### Musiqi albomları
* Ana (1999)
* Urmu (2004)
* Ayrılıq (2008)

## Həmçinin bax
* Həsən Dəmirçi
* Araz Elsəs

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ayrılıq hekayəsi
* "Təbriz rus işğalı günlərində" - Xan nənənin dilindən...
Superhit qardaş

**Superhit qardaş** (hindcə:भैयाजी सुपरहिट(Bhaiaji Superhit)) — 2018-ci ildə Nirac Pathak tərəfindən çəkilən Hindistan komediya filmi. Filmdə baş rolları Sanni Deol və Priti Zinta oynayır. Priti Zinta 7 illik aradan sonra ilk dəfə bu filmə çəkilmişdi.

## Məzmun

Bənarəsdə yaşayan Lal Bhayşap Dubey hind filmlərinin xəstəsidir. Ən böyük arzusu ölkəsinin superhiti olmasıdır. Bir dəfə o, sindrom yaşayır və özünü superhit hesab edir. Dubeyin qardaşları rejissor Qoldi Kapur və yazar Tarun Qoş onun yanına gəlirlər və bu sindroma qalib gəlməsi üçün əllərindən gələni edirlər. Lakin, sonra görürlər ki, alınmır, əla bir oyuna başlayırlar. Bu oyuna Dubeyin arvadı Sapnanı da alət edirlər. Bu zaman Dubey elə bilir ki, Sapna Priti Zintadır. Ona görə də, Qoldi Kapurun sevgilisi Məlikə güc-bəla ilə razılaşaraq Sapna rolunu oynamağa qərar verir.

## Film heyəti və əlavə məlumatlar
Rejissor:Nirac Pathak

Prodüser:Çiraq Mahendra

Ssenari müəllifi:Akaş Pandey, Rac Şandilya(dialoqlar)

Bəstəkar:Cet Qanquli

Kinematoqrafçı:Vişna Rao

Redaktor:Sandep Frans

Film şirkəti:Metro Films

İlk baxış tarixi:23 noyabr 2018

Ölkə:Hindistan

Dil:Hind dili

Büdcə:2.5 kror

Rollarda:

Sanni Deol-Lal Bhayşap Dubey

Priti Zinta-Sapna Dubey

Ameşa Patel-Məlikə

Ərşad Varsi-Qoldi Kapur

Şreyas Talpade-Tarun Qoş

Sancay Mişra-Həkim Qyan Prakaş Buddisaqar

Pankac Tripathi-Qupta

Caydep Əhləvat-Helikopter Mişra

Evelin Şarma

Mukul Dev

Bricendra Kala

Pankac Cha

## Film haqqında
Belə bir filmin planlaşdırıldığı 2011-ci ildə bildirildi. 2012-ci ildə başqa bir rejissor həmin film barədəki planları ləğv etdi. Lakin, iyul ayında bir neçə təzyiqdən sonra ləğv geri götürülüb. 2013-cü ildə Priti Zinta filmə çəkilmək istədiyini bildirib. İstək qəbul edildi.Sonra Evelin Şarmanın filmə çəkiləcəyi bildirilib. Hind dili bilməyən Evelin gündə 2 saat hind dili dərslərinə qatılıb və tez bir zamanda bu dili öyrənib.

Filmlər çox olduğundan və vaxt az olduğundan film bir neçə il gecikdirildi. Axır ki, 2015-ci ildə filmin çəkilişləri başladı, lakin, yenə müəyyən səbəblərdən filmin çəkilişi 4 il gecikdirildi.Nəhayət,2018-ci ildə film hazır oldu.

## Mahnılar

## İstinadlar
Vaporwave

**Vaporwave** () — 2010-cu illərin əvvəllərində meydana gələn və növbəti bir neçə il ərzində müxtəlif internet icmaları arasında yayılan elektronik musiqi mikro janrı. Retro-mədəni estetikanın (ən çox 1980 və 1990-cı illərdə) nostalji və surrealist görmə, əyləncə, texnologiya, istehlak mədəniyyəti və reklam, və liftdə launj, smuf-caz və musiqi kimi korporativ və populyar musiqinin bir çox üslubları ilə xarakterizə olunur. Sempl janrın bir hissəsi kimi ümumidir, tez-tez artırılmış, bəzən klassik üslubda dəyişdirilmişdir.

İfaçılar tez-tez klassik heykəlləri simvollaşdırır, 1990-cı illərin veb-dizaynı, aşağızolaqlı Kompüter renderləri, qlitç-art, videomaqnitofon, kasetlər, şərqi Asiya incəsənəti, və kiberpanklardan geniş istifadə olunur. Vizual Vaporwave üslubu, adətən estetik olaraq adlandırılır (tez-tez tam genişlənmiş simvollarla "ＡＥＳＴＨＥＴＩＣＳ" kimi stilləşdirilir).

Janr çərçivəsində bir çox musiqiçilər hesab edirdilər ki, onun əsas elementi satirik, lakin istehlak kapitalizminin və kütləvi informasiya vasitələrinin mütləq tənqidi dəqiq deyil.

## Tarixçəsi
Vaporwave, Ariel Pink və Ceyms Ferraro kimi hipnoqoqik pop üslubunda sənətkarların əsərlərindən əldə edilən internetdə bir üslub kimi meydana gəldi. 2012-ci ildə Blank Banshee trep-zərb alətlərinin əlavə olunmasını təqdim edərkən janr yeni vitok paganra vaportrap halını aldı. 2013-cü ildə Saint Pepsi-dən alboma ilk dəfə 2014-cü ildə Luxury Elite və Yung Bae kimi musiqiçilərin istifadə etdiyi "Hit Vibes" adlı future-funk qolu yaradıldı.

2015-ci ildə Rolling Stoun jurnalı "Yeni Günün Doğulması" albomuna istinadən "Bilinməsi vacib 10 ifaçı" siyahısında həmin qrupu yerləşdirmişdir. Həmin il albom Dynamic Shroud tərəfindən "50 ilin ən yaxşı albomları 2015" siyahısına 15-ci olaraq əlavə edilib. 2015-ci ildə MTV vaporwave və sipankomdan güclü ilhamlanan rebrendinq göstərmiş, Tumblr isə açıq-aydın 90-cı illərin MTV stilindən ilhamlanan Tumblr TV-ni işə salıb.

## Tənqidlər
Vaporvave kapitalizmin "saxta vədləri"i aşkar etmək cəhdi ilə "kommersiya musiqisinin deqradasiyası" kimi təsvir edilmişdir. Dummy Meqin musiqiçisi adam Harper Vaporwave üslubunu "akselerasiya üzərində istehzalı satira" kimi təsvir edir və qeyd edir ki, "Vaporvawe" adı "Vaporvare" və kapitalizmə məruz qalmaqda libidinoz enerjisinin ideyasıdır.

Tənqidçi Simon Reynolds Chuck Person's Eccojams Vol. 1 albomunu şərh etmişdir.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
*
Yulen qoruğu

**Yulen qoruğu** () — Bolqarıstanın şimal-qərbində yerləşən Pirin Milli Parkındakı təbiət qoruğu. Blaqoevqrad vilayətinin Bansko icmasında yerləşir. Yulen təbiət qoruğu 26 avqust 1994-cü ildə alp bitki növlərinin insan təsiri olmadan böyüməsini izləmək, habelə nadir bitki və heyvan növlərini qorumaq üçün qurulmuşdur. Qoruq 3156 ha (31.56 km²) sahəni əhatə edir.
## Coğrafiya
Yulen 1600 ilə 2851 m yüksəklikdə yerləşir. Daşlar əsasən qranit və qneysdir, lakin karbonat süxurlarından (əhəng daşı, dolomit) ibarət olanlarda da var. Qoruq su ehtiyatları ilə zəngindir. Bir neçə çayın mənbəyi olan bir sıra buzlaq gölləri vardır. İqlimi hündürlüyünə görə alpdır. Torpaqlar əsasən qonur meşə və alp çəməndir.
## Florası
Florası 700-dən çox növ damarlı bitkidən ibarətdir. Bunlardan 44-ü Bolqarıstanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir. Bəzi əhəmiyyətli növləri: Trollius europaeus, Anemonastrum narcissiflorum, Aquilegia aurea, Isoetes lacustrisu (Bolqarıstanda bu bitkinin tapıldığı yeganə yerdir), Rhynchocorys elephas, Carex rupestris və s. Buzlaşma dövründən qalma Empetrum nigrum və Sibbaldia procumbens kimi növlər də var.

Burada Balkan şamı, adi şam, adi küknar, Avropa ağ şamı və təcrid olunmuş halda Heldreyx şamından ibarət meşələr də vardır.
## Fauna
Yulendəki ən tipik məməlilər qonur ayı, canavar və qarapaçadır. Quş növlərin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir və bunlara Nucifraga caryocatactes, tetra, qaya kəkliyi, kiçik tükcüllüt, berqut, tetraçalan və başqaları daxildir. Günəşli ərazilərdə adi gürzəni görə bilərsiniz. Çaylar və bəzi buzlaq göllərində çox sayda qızılbalıq populyasiyası vardır.

## Görməli yerləri
Bansko şəhərindən təqribən 12 km məsafədə yerləşən Yulen Təbiət Qoruğunun ərazisində qədim bir qala vardır. Qazıntılar və arxeoloji tapıntılar bünövrəsinin hələ Roma İmperiyası dövründə qoyulduğunu isbatlamışdır.  Qalanın uzunluğu təqribən 100 m, eni 25 ilə 40 metrdir. Qalanın yeganə görünən qalıqları şimal divarların kiçik bir hissəsidir.

## İstinadlar
Til Ulenşpigel

**Til Ulenşpigel** (Almanca [tɪl ˈʔɔʏlənˌʃpiːɡəl]) — alman folklorunda hiyləgər komik personaj. Almaniyanın Molla Nəsrəddini adlanan ədəbi qəhrəman.

## Etimologiyası
Qəhrəmanın adı aşağı almancada ulan-getmək, şpigel-geri sözlərindən yaranıb.

## Ədəbiyyatda
XVIII əsrdə Alman satiristləri sosial satira üçün seriyalar qəbul etdilər və XIX–XX əsrin əvvəllərində nağılların müxtəlif variantları uşaqlara uyğun olaraq hazırlanmışdı.

Belçikalı yazıçı Çarlz De Kosterin 1867-ci ildə yazdığı Til Ulenşpigel və Lamme Goedzak əfsanəsi bir çox dillərə tərcümə edilmişdir.

Fransızca versiyası 1910-cu ildə Konstantin Kantera tərəfindən *Les Aventures de Til Ulespiègle* adı ilə nəşr olunmuşdur.

## Jurnallar
1945–1950-ci illərdə alman satirik jurnalı Ulenspiegel  adını daşıyırdı. Digər bir satirik jurnal olan Eulenspiegel  1954-cü ildə Şərqi Almaniyada fəaliyyətə başlayıb.

## Filmlər
1956-cı ildə Cerard Filip və Yoris İvens tərəfindən Til Ulenşpigelin macəraları filmi çəkilib.

1973-cü ildə Ualter van der Kamp tərəfindən *Uilenspiegel adlı* holland filmi çəkilib.

Reyner Simon 1975-ci ildə Şərqi Almaniyada Til Ulenşpigel adlı film çəkib.

## Televiziyada
1961-ci ildə VRT-də uşaqlar üçün *Tijl Uilenspiegel* adında teleserial yayımlanıb.

## Həmçinin Bax
* Molla Nəsrəddin
* Baron Münhauzen

## İstinadlar
Payne

**Payne** () — Almaniyanın Aşağı Saksoniya vilayətində şəhər, eyni adlı rayonun paytaxtı. Burada Fuhse və Mittelland çayları axır, Braunşveyqdən təqribən 25&nbsp;km qərbdə və Hannoverdən 40&nbsp;km şərqdə yerləşir.

## Tarixi
1130-cu ilə aid edilən aktda Roma imperatoru II Lotarın ministerialı olan Bertold fon Paginin adı çəkilir, hansı ki öz adını şəhərə "Payne" formasında vermişdi. Burq Payne qalası bu dövrə və ya daha əvvələ aid olunur.

1201-ci ildə Hildeshaym salnaməsində, yepiskop Hartbert fon Hildeshaym və Ekbert və Gunselin von Volfenbüttel qardaşları arasındakı nifaq təsvir edilib. Qraf Gunselin fon Volfenbüttel, Alman ordusunun baş komandanı və Müqəddəs Roma İmperatoru IV Ottonun yanında seneşal idi. Qələbəni Gunselin qazandı və Burq Payne və ətraf əraziləri nəzarət altına aldı.

Qalanın cənubunda Gunselin 1218 və ya 1220-ci illərdə Payne şəhərini qurdu. 1223-cü ildə qəsəbə şəhər imtiyazlarını aldı. O vaxtdan bəri Gunselin gerbi şəhərin simvolu halına çevrildi.

1256-cı ildə Payne Braunşveq-Lüneburq qersoqı Albrext tərəfindən fəth edildi və 1260-cı ildə Gunselin ölümündən sonra oğulları Payneni Hildeshaym yepiskopluğuna təslim etdilər.

Braunşveq-Lüneburqdan olan Hildeshaym yepiskopu I Otto qala, şəhər və qraflığı Vedekind fon Poppenburqa feodal torpağı kimi təhvil verdi. Otto sonradan Payneyi ticari şəhərlər siyahısına əlavə etdi.

Ayrıca, 1260-cı ildə Payne şəhəri sikkələri düzəltmək və buraxmaq hüququnu qazandı və qısa fasilələrlə 1428-ci ilə qədər Hildeshaym yepiskopluğunun zərbxanası idi. 1954 və 1956-cı illərdə *Stederdorfer Straße və Horstweg* küçələrində, orta əsrlərə aid Almaniyanın ən böyük iki gümüş xəzinəsi (14-cü əsrə aid olunan 7,5 kq ağırlığında dəyirmi formasında 95 külçə) tapıldı.

Fridrix fon Bodenştedtin doğma şəhəri olan Paynedə 2010-cu ildə Azərbaycanlı heykəltəraşlar Teymur və Mahmud Rüstəmov qardaşları tərəfindən Mirzə Şəfi Vazeh və onun şagirdi Fridrix fon Bodenştedtə həsr olunmuş xatirə lövhəsi qoyulmuşdur.

## Tanınmış sakinləri

* Fridrix Bodenştedt

## Xarici əlaqələri

### Qardaşlaşmış şəhərlər
Payne bu şəhərlərlə qardaşlaşmışdır:

*  Heyvud, İngiltərə, 1967-ci ildən
*  Aşersleben, Almaniya, 1990-cı ildən
*  Tripoli, Yunanıstan, 2000-ci ildən

## İstinadlar
Fransua Viyon

**Fransua Viyon** (tələffüzü [fʁɑ̃swa vijɔ̃]  ) — XV əsrdə yaşamış fransız şair. Orta əsrlər Fransasının ən məşhur şairlərindən biridir.Müasir Fransa şeirinin qurucusu hesab olunur.
 
## Həyatı
Fransua Viyon 1431-ci ildə Parisdə dünyaya gəlmişdir. Bəzi mənbələrdə bu il 1432 kimi qeyd olunur. Viyonun əsl adı **François de Montcorbier** və ya **François des Logesdır.**Bu iki adın hər biri onun haqqındakı rəsmi sənədlərdə əks olunub.

#### Təhsil həyatı
Bakalavr təhsilinə 1449-cu ildə Paris Universitetində,maqistr təhsilinə isə 1552-ci ildə başlamışdır.
 
## Əsərləri
Əsas əsəri *Grand Testament (1461)* adlı avtobiyoqrafik şeiridir. Eşq, uğursuzluq, ölüm mövzularına şeirləri mövcuddur.

## İstinadlar
Hibakuşa

**Hibakuşa** ([çibaꜜkɯ̥ɕa]; Yaponca: 被爆者 or 被曝者;) — hərfi tərcümədə bombadan zərər çəkən mənasına gələn, atom bombası atıldığı zaman Xirosima və Naqasaki şəhərlərində olub sağ qalmağı bacaran insanlara deyilir.

## İstinadlar
Talaat Sadat

**Talaat Sadat** (; ) — Misir siyasətçisi, vəkil və keçmiş siyasi məhbus. Misirin keçmiş prezidenti Ənvər Sadatın qardaşı oğlu idi.

## Həbsi
Talaat, bir reportajda əmisinin 1981-ci ildə qətlini Misir Silahlı Qüvvələri ilə əlaqələndirdi, bundan sonra o, 4 oktyabr 2006-cı ildə tutuldu. Hərbi qüvvələri tərəfindən aparılan məhkəmə Misir silahlı qüvvələrinə böhtan atmaq ittihamı ilə sona çatdı və nəticədə bir il həbs cəzasına məhkum edildi. Onun həbsi və məhkumluğu ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən tənqid edildi.

## Siyasi karyerası
2011-ci il Misir inqilabından sonra Misir siyasi həyatını pozduğu üçün Milli Demokrat Partiyasının ləğv edilməsini tələb edən nümayişlərdə iştirak etsə də, Misirin keçmiş prezidenti Hüsnü Mübarəkin partiyadan istefası ardından partiyanın yeni sədri seçildi.

Bununla birlikdə, 16 aprel 2011-ci ildə MDP məhkəmələr tərəfindən ləğv edildi və aktivləri hökumətə təhvil verildi. Sonra ölümündən bir müddət əvvəl Misir Milli Partiyasının yaradılmasında işlərə başladı.

## İstinadlar
Mlada Bosna

**Mlada Bosna** (serb-xorvat *Mlada Bosna*/Млада Босна) — Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl Bosniya və Hersoqovinada mövcud olan aktiv bir inqilabi hərəkat idi. Üzvlərinin böyük hissəsi məktəb şagirdləri

bosniya serbləri, bosniya müsəlmanları və bosniya xorvatları idi. Mlada Bosna müxtəlif ideya və fikirlərdən təsirlənmişdi. Misal üçün: alman romantizm və anarxizmi, rus inqilabi-sosialzmi, Nitsşe, Dostoyevski,Kosova döyüşü

## Yaranması
1878-ci ildə Bosniya və Herseqovina Avstriya-Macarıstan tərəfindən işğal edildi. Bosniya və Hersoqovinanın Serbiya ilə birləşməsinin qarşısını almaq üçün bu Mlada Bosna hərəkatı quruldu. Təşkilat, adını Cüzeppe Mazzini tərəfindən qurulan İtalyan inqilabi yeraltı təşkilatından götürmüşdür. Mlada Bosnanın lideri Vladimir Qaçinoviç (1890–1917) idi.

## Həmçinin bax
* Qavrilo Prinsip

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Düzgün axış

thumb|Həm şəffaf düzgün axışı, həm də köpüklü çalxantılı axını bu şəlalənin kənarında görmək mümkündür
thumb|Bir boru içərisindəki bir sıvının bu axış profili, sıvı təbəqələrinin bir-birinin üstünə sürüşən qatlarda hərəkət etdiyini göstərir.
Maye dinamikasında, **Düzgün axış**,  (yaxud yarpaqlı axış,laminar axın), (ing. laminar flow) təbəqələrdə hamar(pürüzsüz) yolları izləyən maye hissəcikləri ilə xarakterizə olunur, hər təbəqə bitişik təbəqələrdən az və ya çox qarışıq olmadan hamar bir şəkildə hərəkət edir. Aşağı sürətlə maye yanal qarışdırmadan axmağa meyil edir və bitişik təbəqələrdə kart oynundaki kimi bir-birinin üstündən sürüşür. Axışın istiqamətinə dik olan kəsişən cərəyanlar yoxdur, qarışıqlar da yoxdur.  Düzgün axışda, sıvının hissəciklərinin hərəkəti bərk bir səthə yaxın hissəciklər ilə həmin səthə paralel düz xətlərdə hərəkət edir.  Düzgün axış yüksək impuls yayılması və aşağı impuls konveksiyası ilə xarakterizə olunan bir axın rejimidir.

## Reynolds ədədi ilə əlaqəsi
[thumb| Stokesdə bir [Sfera|sahə, çox aşağı Reynolds ədədində . Maye ilə hərəkət edən bir cisim hərəkətinə qarşı yöndə bir sürükləmə qüvvəsi yaşayır. ]]
Reynolds ədədinin xüsusi hesablanması və düzgün axışının meydana gələcəyi dəyərlər axın sisteminin həndəsəsindən və axın davranışıdan asılı olacaqdır. Ümumi nümunə, bir boru vasitəsilə sıvının axındır. Reynolds ədədi aşağıdakı kimi təyin olur.

:  \mathrm{Re} = \frac{\rho u D_\text{H}}{\mu} = \frac{u D_\text{H}}{\nu} = \frac{Q D_\text{H}}{\nu A}, 

Burada:

:

borunun hidravlik diametridir (m);

debidir (m3/s);

,borunun kəsişmə sahəsi (m2);

sıvının orta sürətidir (SI vahidləri: m / s);

sıvının dinamik özlülüğüdür (Pa·s = N·s/m2 = kg/(m·s));

sıvının kinematik özlülüğüdür ((m2/s);

sıvının sıxlığıdır (kg/m3).

## Nümunələr
right|thumb| Bir sıvı içərisində hərəkət edən bir plaka vəziyyətində, plaka ilə hərəkət edən bir təbəqə və hərəkətsiz olan hər hansı bir lövhənin yanında bir təbəqə var.

## Qaynaqlar
Metyu Bredi

**Metyu Bredi** () — Amerika vətəndaş müharibəsi zamanı ən vacib şəxslərin fotolarını çəkərək XIX əsrin ən məşhur fotoqrafı olmuşdur. Metyu Bredi fotoqrafiyanın qurucusu hesab olunur.

## Həyatı
Bredi Nyu-Yorkun Uorren qraflığında irlandiyalı mühacir Endryu və Culiya Bredinin ailəsində anadan olub. Gələcək fotoqraf 16 yaşında Nyu-Yorkun Saratoqa qraflığına köçdü. 1841-ci ildə Bredinin bədii qabiliyyəti ona ixtisaslı mütəxəssis Samuel Morse ilə təhsil almağa icazə verdi. 1844-cü ildə Nyu Yorkda öz fotoqrafiya studiyası var. Bredi məşhur amerikalıların portretlərini sərgiləməyə başladı.

1849-cu ildə Bredi Vaşinqtonda studiya açdı və burada 1850-ci ildə evləndiyi Culiya Handi ilə tanış oldu.

Bredi nin ilk işi dagerreotip texnikasında edildi, və işinə görə bir çox mükafatlar aldı. 1850-ci illərdə dagerreotip məşhurlaşan ambrotiplə əvəz olundu. Şəkillər vətəndaş müharibəsi zamanı ən çox istifadə edilən böyük şüşə neqativlərdə çəkilib.

1850-ci ildə Bredi görkəmli müasir şəxsiyyətlərin portretlərindən ibarət kolleksiya olan Görkəmli Amerikalılar Qalereyasını yaratdı. 1859-cu ildə parisli fotoqraf Andre-Adolphe-Eugene Disdery ilə Vizit kartlarını populyarlaşdırdı və bu kiçik fotoşəkillər (vizit kartı ölçüsündə) tez bir zamanda məşhur bir yeniliyə çevrildi — ABŞ və Avropada minlərlə belə təsvir yaradıldı və satıldı.

1856-cı ildə Brady New York Herald-da "fotoşəkillər, ambrotiplər və dagerreotiplər" istehsalı üçün kağız təklif edən bir elan yerləşdirərək ilk reklamı yaratdı. Onun reklamının yeniliyi onda idi ki, ilk dəfə olaraq şriftlər qəzetin özündən və digər reklamlardan fərqlənirdi.

15 yanvar 1896-cı ildə Nyu Yorkda yoxsulluq içində öldü, Konqres qəbiristanlığında dəfn edildi.

File:Brady Mathew grave.jpg


## Şəkillərdə vətəndaş müharibəsi
Metyu Bredi Amerika vətəndaş müharibəsinin minlərlə fotoşəkilini çəkdi. Vətəndaş müharibəsi haqqında bu gün məlum olanların çoxu bu fotoşəkillərdən gəlir. Milli Arxivdə Bredi və onun tərəfdaşlarından götürülmüş minlərlə fotoşəkil var: Alexander Gardner, George Barnard[en] və Timothy O'Sullivan. Fotolarda Abraham Linkoln, general Qrant, eləcə də sıravi əsgərlər əks olunub. Kadrlar Amerika Vətəndaş Müharibəsi tarixinin mənzərəli kəsişmələrini təqdim edir. Bredi döyüş səhnələrinin fotoşəkillərini çəkə bilmirdi, çünki o vaxtlar foto avadanlıqları hələ kifayət qədər mükəmməl deyildi.


File:2US Arsenal Wash DC.jpg    

File:7th Infantry, N.Y - NARA - 526168 restored.jpg

File:"Atlanta" (Confederate Ram) on James River after capture - NARA - 527533.jpg

File:"Atlanta" (Confederate Ram) on James River after capture - NARA - 527533.jpg

File:The Pulpit. Fort Fisher, N.C - NARA - 530425.jpg

File:17th New York Infantry on parade - NARA - 525032 (cropped).jpg

File:Abraham Lincoln O-84 by Brady, 1864.jpg

File:Mathew B. Brady - Ulysses S. Grant - Google Art Project.jpg



## İstinadlar
Nişka-Banya

**Nişka-Banya** () — Serbiyada, Niş şəhəri yaxınlığında yerləşən şəhər, kurort. Eyni adlı Nişka-Banya icmasının mərkəzi. 2011-ci ilin siyahıya alınmasına görə şəhərin əhalisi 4180 nəfərdir.

## Ümumi məlumat
Nişka-Banya şəhəri Niş şəhərindən, Niş-Sofiya avtomaqistraldan 9&nbsp;km cənubda yerləşir. Şəhər Suva Planina dağlarının ətəyindədir. Şəhərə ən yaxın hava limanı — Niş Hava Limanıdır. Ölkə paytaxtı Belqraddan şəhəri 250&nbsp;km-lik məsafə ayırır. Şəhərin dəniz səviyəsindən orta hündürlüyü 248 metrdir.

İlk dəfə şəhər haqqında 448-ci ildə məlumat verilmiş. 1920-ci illərdə Nişka-Banya şəhəri sürrətlə inkişaf etməyə başlamış. Sahil zonası və parklar, komfortlu mehmanxanalar inşa edilmişdir. 1929-cu ildən Niş şəhərindən Nişka-Banyaya tramvay marşrutu fəaliyyətə başlamışdır. Müasir dövrdə artıq tramvay fəaliyyət göstərmir, ancaq avtobus və taksilərlə şəhərə gəlmək mümkündür.

Nişka-Banya kurortu Serbiyanın tanınmış müalicəvi mərkəzlərindən biridir. Sokobaniya və Vrnyaçko Bani kurortlarından sonra reytinq baxımdan üçüncü şəhərdir. Şəhər özünün müalicəvi termal bulaqları ilə məşhurdur. Termal bulaqlar radon tərkiblidir. Suyun temperaturu 36-38&nbsp;°C arasında dəyişir. Termal bulaqların əsas beş mənbəyi var: *„Əsas bulaq“, „Quru hamam“, „Məktəbli bulağı“, „Banisa“, „Pasyaça“*.  Yay aylarında şəhərdə müxtəlif mədəniyyət festivalları keçirilir. Şəhərdə yerləşən əsas mehmanxanalar: Partizan, Radon, Serbiya, Ozeren və Terme. Nişka-Banya Avropanın tarixi ənənəsi olan baleneoloji mərkəzidir. Ərazinin müalicəvi özəlliklərə məxsus olmasının səbəblərindən biri də bölgənin yumşaq, mülayim-kontinental iqlimə məxsus olmasıdır. Orta illik temperatur 11,74&nbsp;°C-dir. İllik düşən yağıntının orta göstəricisi 589&nbsp;mm-dir.

Qardaşlaşmış şəhər — Yunanıstanın Sofades şəhəridir.

## İstinadlar
Drezden bombardmanı

**Drezden  bombalanması** — Almaniyanın Drezden şəhərinin Amerika Hərbi Hava Qüvvələri və Kral Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən 1945-ci il 13 və 15 fevral arasında bombalanmasıdır. İkinci Dünya müharibəsinin ən mübahisəli hadisələrindən biri hesab olunur.

## Səbəbləri
II. Dünya müharibəsinin sonuna yaxınlaşarkən. Müttəfiq Qüvvələr Komandanlığı, SSRİ qoşunlarının şərqdən irəliləməsini asanlaşdırmaq üçün Almaniyanın stratejik və logistika bölgələrini bombalamaq və Alman qüvvələrinə daha bir problem yaratmaq istədi. Bunu həyata keçirmək üçün hədəflər seçildi. Hədəflər Berlində və ətrafdakı hərbi sursat fabriklərindən başqa, strateji əhəmiyyətli olmayan tarixi Drezden şəhərini də əhatə edirdi.

## Nəticə
Fevralın 13-də başlayan hücum fevralın 15-dək davam etdi. Hücum başa çatanda Drezden  tamamilə məhv edilməmişdi. Ancaq Müttəfiqlərin istifadə etdiyi bomba arasında bir fosfor bombası da var idi. Buna görə də, Drezden şəhəri bombalanma başa çatdıqdan sonrakı günlərlə yandırıldı və məhv edildi. 28.410 binanın 24 866-sı dağıdıldı. Bundan əlavə, insan itkisi ən aşağı qiymətləndirmələr üzrə 35.000, yüksək qiymətləndirmələrdə isə 135.000-i keçib. Drezden, tarix komissiyasının arxivlərdə, qəbiristanlıqlarda və rəsmi sənədlərdə 5 il ərzində apardığı araşdırmaların hesabatını 2010-cu ilin martında yayımladı. Komissiyanın hesabatına görə, ölənlərin sayının 25 mindən çox olduğu açıqlandı.

## Filmlər
**Dresden(2006)*

## Həmçinin bax
*İkinci Dünya müharibəsi
*Pörl Harbor

## İstinadlar
Türkiyə–Yunanıstan müharibəsi (1919–1922)

**Yunan-Türk Müharibəsi (1919–1922)** (, ) — Birinci Dünya müharibəsindən sonra Osmanlı İmperiyasının bölünməsi əsnasında, 1919-1922-ci illərdə Yunanıstan və Türk Milli Hərəkatı arasındakı müharibə.

## İstinadlar
Əli Həsənli

**Əli Həsənli** () — yazıçı, şair, publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1988).

## Həyatı
Əli Həsənli 1942-ci ilin fevral ayının 19-da Azərbaycanın Bərdə şəhərində anadan olmuşdur. Burada 3 saylı səhər orta məktəbini bitirmişdir (1948-1958). Leytnant Şmidt (sonralar Səttarxan) adına maşınqayırma zavodunda çilingər işləmişdir (1958-1960). 
### Təhsili
Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1963-1968). Universiteti bitirdikdən sonra təyinatla göndərildiyi İsmayıllı rayonunun Hacatamlı kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi işləmişdir (1968-1970). Daha sonra İsmayıllı rayonunun İvanovka kənd  məktəbində ixtisası üzrə müəllimlik fəaliyyətini davam etdirmişdir (1970-1976).

1977-ci ildə Bakıya gələrək “Elm və həyat” jurnalı redaksiyasında fotoqrafçılıqdan jurnalistliyə kimi müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Uzun müddət “Ədəbiyyat və incəsənət” (indiki “Ədəbiyyat qəzeti”) qəzeti redaksiyasında məktublar şöbəsində fəaliyyət göstərmişdir. 1996-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Oğuz eli” qəzetinin “Yazıçı” xüsusi buraxılışının məsul katibidir.

## Yaradıcılığı
Əli Həsənli 1970-ci ildən Azərbaycan mətbuatında şeir, hekayə və povestləri ilə çıxış edir. O, müxtəlif janrlarda əsərlər yazsa da, daha çox yazıçı kimi tanınır. Orijinal yaradıcılıq erudisiyasına malik olan müəllifin əsərləri özünəməxsus bədii təhkiyə tərzi və üslubu ilə seçilir. “Xınalı yarpaqlar” (1985), “Güman” (1991), “Çağ”  (2010), “İlğım” (2011) və başqa nəsr və poeziya kitablarının müəllifidir. Əsərləri toplu halda beş cilddə nəşr olunmuşdur.

## Haqqında yazılanlar
Ramiz Rövşən (şair):

Məmməd Oruc (yazıçı): 

Vaqif Bayatlı Odər (şair):

## Kitabları
* Xınalı yarpaqlar (povest və hekayələr). Bakı: Yazıçı, 1985, 152 s.
* Güman (povest). Bakı: Yazıçı, 1991, 128 s.
* Çağ (povest və hekayələr). Bakı: 2010, 508 s.
* İlğım (povest və hekayələr), Bakı: AN Poliqraf, 2011, 502 s.
* Şırnaq (povest və hekayələr ). Bakı: 2014,  506 s.
* Mətə (şeirlər, poema və esselər). Bakı: 2015,  279 s.
* Alma (roman, povest və hekayələr). Bakı: 2018,  585 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əli Həsənli "Şirrah" (20-likdən hekayə)