open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Horеkduz

**Hoekduz** — 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Sisyan nahiyəsində kənd adı.

## Tarixi
Mənbədə deyilir, kənddə adam yaşamır. Danışıqda əvvəlinə "h" səsinin Türk dillərində örek "qala"və düz (düzən) sözlərindəndir. Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin" poemasında Inhiraq (katiblərin səhvi üzündən Kəpəz yaxınlığında əl-hərəkdən təhrif), Zəkəriyyə Qəzvinində (XIII əsr) Gəncənin bir mənzilliyində Hərək qalası, Kirakos Qandzaketsidə (XIV əsr) Hərək, Əbdürrəşid Bakuvidə (XV əsr) Hərək dağ və s. toponimləri ilə mə’naca eynidir.

## İstinadlar
Natrium hidrofosfat

**Natrium hidrofosfat** – qeyri-üzvi birləşmədir, ortofosfat turşusunun və qələvi metalı natriumun turş duzudur.
## Fiziki xassələri
Natrium hidrofosfat rəngsiz kristallar əmələ gətirir. Suda yaxşı, etanolda zəif həll olunur. 	Sulu məhlullar anionda hidroliz nəticəsində 
bir qədər qələvi reaksiya verir. Bir neçə kristalhidrat əmələ gətirir Na2HPO4•nH2O, burada n=2,7,12, kristallaşma suyunda 
müvafiq olaraq 95,48,1 və 35,1°C-də əriyir.

## Alınması
* Durulaşdırılmış ortofosfat turşusunu durulaşdırılmış natrium hidroksid məhlulu ilə neytrallaşdırma nəticəsildə:
::\mathsf{H_3PO_4 + 2NaOH \ \xrightarrow{}\ Na_2HPO_4 + 2H_2O }

* Natrium dihidrofosfatın natrium hidroksidin məhlulu ilə reaksiyası nəticəsində:
::\mathsf{NaH_2PO_4 + NaOH \ \xrightarrow{}\ Na_2HPO_4 + H_2O }

## Kimyəvi xassələri
* Kristalhidrat qızdırıldıqda su itirir:

::\mathsf{Na_2HPO_4\cdot 12H_2O \ \xrightarrow{95-100^oC}\ Na_2HPO_4 + 12H_2O }

* Qızdırıldıqda natrium pirofosfat alınır:
::\mathsf{2Na_2HPO_4 \ \xrightarrow{120-300^oC}\ Na_4P_2O_7 + H_2O }

* Ortofosfat turşusu ilə reaksiyaya daxil olaraq natrium dihidrofosfat alınır:
::\mathsf{Na_2HPO_4 + H_3PO_4 \ \xrightarrow{}\ 2NaH_2PO_4 }

* Qələvilərlə reaksiyaya daxil olur:
::\mathsf{Na_2HPO_4 + NaOH \ \xrightarrow{}\ Na_3PO_4 + H_2O }

* Natrium hidrofosfat dəyişmə reaksiyasına daxil olur:
::\mathsf{4Na_2HPO_4 + 3CaCl_2 \ \xrightarrow{}\ Ca_3(PO_4)_2\downarrow + 6NaCl + 2NaH_2PO_4 }
::\mathsf{Na_2HPO_4 + CaCl_2 \ \xrightarrow{}\ CaHPO_4\downarrow + 2NaCl }
::\mathsf{2Na_2HPO_4 + 3AgNO_3 \ \xrightarrow{}\ Ag_3PO_4\downarrow + 3NaNO_3 + NaH_2PO_4 }

## Tətbiqi
Natrium hidrofosfat qida sənayesində E339 əlavə kimi, pendirin hazırlanmasında emulqator kimi, südün jele halına gəlməsinin qarşısını almaq üçün istifadə olur. Makarona əlavə edilməsi, yeməyin hazırlanmasını sürətləndirir. Farmakologiyada tətbiq olunur.

## Toksikliyi
Natrium hidrofosfat zəhərli xüsusiyyətlərə malik deyil. Bu birləşmənin qeydə alınmış preparatları insanlar üçün 4-cü təhlükə sinfinə aiddir.

## Mənbə
	
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд.
* Qeyri-üzvi kimya praktikumu. Bakı 2019.
Natrium dihidrogen pirofosfat

**Natrium dihidrogen pirofosfat** (Na2H2P2) – qeyri-üzvi birləşmədir, pirofosfor turşusunun və qələvi metalı natriumun turş duzudur.

## Fiziki xassələri
Natrium dihidrogen pirofosfat — rəngsiz kristallardı, soyuq suda orta dərəcədə həll olunur, isti suda parçalanır. Na2H2P2O7• 6H2O formasının kristalhidratını əmələ gətirir.

## Alınması
1.	Natrium dihidrogen fosfatın qızdırdıqda parçalanması zamanı alınır:
:: \mathsf{NaH_2PO_4 \ \xrightarrow{160^oC}\ Na_2H_2P_2O_7 + H_2O }

2.	Pirofosfor turşusu məhlulunun durulaşdırılmış natrium hidroksid məhlulu ilə neytrallaşdırılması:
:: \mathsf{H_4P_2O_7 + 2 NaOH \ \xrightarrow{}\ Na_2H_2P_2O_7 + 2H_2O }

3.	Soyuq qatı sirkə turşusunun, natrium pirofosfatının doymuş məhluluna təsiri nəticəsində:
:: \mathsf{Na_4P_2O_7 + 2 CH_3COOH \ \xrightarrow{0-10^oC}\ Na_2H_2P_2O_7 + 2 CH_3COONa }

## Kimyəvi xassələri
1.	Kristalhidrat vakuumda qızdırıldıqda su itirir:
:: \mathsf{Na_2H_2P_2O_7\cdot 6H_2O \ \xrightarrow{80^oC}\ Na_2H_2P_2O_7 + 6H_2O }

2.	Qızdırıldıqda, yavaş-yavaş suyu itirərək digər fosfatlara çevrilir:
:: \mathsf{Na_2H_2P_2O_7 \ \xrightarrow{220-250^oC}\ 2NaPO_3 + H_2O }
:: \mathsf{2\,Na_2H_2P_2O_7 \ \xrightarrow{650^oC}\ Na_4P_2O_9 + H_4P_2O_5}

3.	İsti suda parçalanır:
:: \mathsf{Na_2H_2P_2O_7 + H_2O \ \xrightarrow{100^oC}\ 2\,NaH_2PO_4 }

4.	Qələvilərlə reaksiyaya girərək normal duzlar alınır:
:: \mathsf{Na_2H_2P_2O_7 + 2NaOH \ \xrightarrow{}\ Na_4P_2O_7 + 2\,H_2O }

## Tətbiqi
Natrium dihidrogen pirofosfat müxtəlif sənaye sahələrində geniş istifadə olunur:sterilizasiya zamanı konservləşdirilmiş dəniz məhsullarının rəngini qorumaq üçün istifadə olunur;
oksidləşmə nəticəsində kartofdan hazırlanan yarımfabrikatları qaralmadan qorumaq üçün istifadə olunur; dəri və xəz istehsalında ləkələri çıxarmaq üçün; süd sənayesində;
neft sənayesində;
kosmetik sənayedə (saç boyaları, diş pastaları və s.).

## Mənbə
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — М.: Химия, 2000. — 480 с.
Volfram (VI)xlorid

*Volfram (VI) xlorid* – qeyri-üzvi birləşmə, volfram və xlorid turşusunun duzudur.
## Fiziki xassələri
Volfram (VI) xlorid tünd bənövşəyi kristallardı.180&nbsp;°C-ə qədər olan temperaturda α-modifikasiyası sabitdir, triqonal sistem, hüceyrə parametrləri 	
a = 0,658&nbsp;nm, α = 55°-dir. Spirtlərdə, efirdə, benzolda, karbon disulfiddə, karbon tetraxloriddəhəll olunur.

## Alınması

1.	Volfram və xlorun reaksiyası nəticəsində alınır:
:: \mathsf{W + 3Cl_2 \ \xrightarrow{500-800^oC}\ WCl_6 }

2.	Tetraxlormetanın volfram(VI) oksidə təsiri nəticəsində:
:: \mathsf{WO_3 + 3CCl_4 \ \xrightarrow{450^oC, p}\ WCl_6 + 3CCl_2O  }

## Kimyəvi xassələri
1.	Qızdırıldıqda parçalanır:
:: \mathsf{2WCl_6 \ \xrightarrow{350^oC}\ 2WCl_5 + Cl_2  }

2.	Su ilə reaksiyaya daxil olur:
:: \mathsf{2WCl_6 + 3H_2O \ \xrightarrow{}\ WOCl_4 + WO_2Cl_2 + 6HCl  }
:: \mathsf{WCl_6 + 3H_2O \ \xrightarrow{}\ WO_3\downarrow + 6HCl  }
3.	Durulaşdırılmış qələvilərlə reaksiyaya daxil olur:
:: \mathsf{WCl_6 + 8NaOH \ \xrightarrow{}\ Na_2WO_4 + 6NaCl + 4H_2O  }

4.	Hidrogenlə reduksiya olunur:
:: \mathsf{2WCl_6 + H_2 \ \xrightarrow{150-200^oC}\ 2WCl_5 + 2HCl  }
:: \mathsf{3WCl_6 + 2Al \ \xrightarrow{450^oC}\ 3WCl_4 + 2AlCl_3  }
5.	Hidrogen floridlə reaksiyaya daxil olur:

6.	Volfram(VI) oksidlə reaksiyaya daxil our:
:: \mathsf{WCl_6 + 6HF \ \xrightarrow{t}\ WF_6 + 6HCl  }
:: \mathsf{WCl_6 + 2WO_3\ \xrightarrow{400^oC}\ 3WO_2Cl_2 }
7.	Üzvi volfram birləşmələrinin sintezi üçün xammal kimiistifadə olunur. Məsələn, dimetilcivə ilə reaksiyaya girərək metilpentaxlorvolfram alınır:

## Tətbiqi
Volfram (VI) xlorid qeyri-metal səthlərdə örtük kimi istifadə olunur.
## Mənbə
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. 
* Неорганическая химия / под ред. Ю.Д. Третьякова. — М.: Академия, 2007. — Т. 3. — 352 с.
Fermentasiya

**Fermentasiya** və ya **qıcqırdılma** — fermentlərin hərəkəti nəticəsində orqanik substratlarda kimyavi dəyişikləri yaradan proses. Fermentasiya haqqında elm zimologiya adlanır.

İnsanslar fermentasiyanı yemək və içki hazırlamaq üçün neolitdən bəri iştədir. Məsələn süd türşusunu yaradan fermentasiya prosesi xiyar turşusu, kombuça, kimçi, qatıq və yoğurt kimi məhsulların hazırlamasında işlənilir. Alkoqolu yaradan fermentasiya isə şərab və pivə kimi içkilərin hazırlaması ilə nəticələnir.

## Tarixi

Təbii qıcqırdılma insan tarixindən əvvəl dövrlərdə də mövcud idi. Fermentasiya olunmuş məhsullar, özəlliklə içkilər neolit dövründən bəri insanlar tərəfindən istifadə olunurdu. Ən erkən nümunüləri İsrailin Hayfa şəhərinin yanında yerləşən mağarada aşkar olunan 13 min il yaşda olan, sayıq konsistensiyalı pivə qalıqları; və Çinin Tsiahu bölgəsində aşkar olunan, Neolit dövründən (e.ə. 7000–6600) meyvədən, düyüdən və xurmadan olan spirtli içkidir.

1837-ci ildə Şarl Kanyar De Latur, Şvann Teodor və Fridrix Kützing bir-biridən müstəqil şəkildə çap etdikləri işlərində mikroskopik arşaşdırmalarının maya göbələyinin calama yolu ilə çoxalan, yaşayan orqanizm olduğunu götərdiklərindən yazıblar. 1850-ci və 1860-cı illərində Lui Paster Şvannın eksperimentlərini təkrar edib, fermentasiyanın yaşayan orqanizmlərin başladığı prosesi olduğunu göstərib.

## İstinadlar
Azobisizobutironitril

*Azobisisobutyronitril* (azobisizoyağ turşusunun dinitrili, AIBN, ДАК) – azo birləşmələri və nitrillər sinfinə aid üzvi maddədir. Radikal polimerləşmənin və digər radikal reaksiyaların tinisiatoru kimi istifadə olunur.
## Fiziki xassələri
Molekul kütləsi	164.21 q/mol

Görünüşü 	ağ kristallar

## Xassələri
Azobisisobutyronitril ağ toz olub, metanolda, etanolda həll olur, suda həll olmur. 
0&nbsp;°C-də metanolda həllolma 1,8 q/100 ml, 20&nbsp;°C-də - 5 q/100 ml, 40&nbsp;°C-də - 16 q/100 ml-dir. 0&nbsp;°C-də etanolda həllolma 0,6 q / 100 ml, 20&nbsp;°C-də - 2 q/100 ml, 40&nbsp;°C-də - 7 q/100 ml-dir.
Aseton, benzol, toluol, DMSO və DMFA üçün 20&nbsp;°C-də həllolma 100 q həllediciyə müvafiq olaraq 28, 10, 4.6, 7.2 və 19.8 q bərabərdir.
Qızdırıldıqda, aşagıdakı sxemə uyğun olaraq sərbəst radikallara parçalanır:

## Alınması
Azobisizobutronitril aseton, natrium siyanid və hidrazin sulfatdan 2,2'-siyanohidrazo-bis-propan vasitəsilə alınır [1].

## Tətbiqi

* Radikal polimerləşmənin inisiatoru [2]
*  Barton reaksiyasında birgə inisiator [3]
*  Will-Ziegler reaksiyasında inisiator [3]
*  Daud reaksiyasında birgə inisiator [3]
*  Weena-Stork reaksiyasında birgə inisiator [3]

## Toksikologiya və təhlükəsizlik
Azobisisobutyronitril yüksək dərəcədə zəhərlidir. Benzoil peroksiddən daha az partlayıcıdır.

## Qeyd

[1] Синтезы органических препаратов. Сборник 4. Москва, Иностранная Литература, 1953, стр. 245
[2] А М Торопцева и др. Лабораторный практикум по химии и технологии высокомолеулярных соединений Л.-Химия. 1972.
[3] Дж. Дж. Ли Именные реакции. Пер. с англ. М., Бином 2006

## Mənbə
* AIBN initiator and other azo initiators. (n.d.). Retrieved from https://polymerchemistry.nouryon.com/products-applications/acrylic-polymer-initiators/aibn/
* 2,2′-Azobis(2-methylpropionitrile) 441090. (n.d.). Retrieved from https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/441090?lang=en®ion=US
* Overberger, C. G., O'Shaughnessy, M. T., & Shalit, H. (1949). The Preparation of Some Aliphatic Azo Nitriles and their Decomposition in Solution. Journal of the American Chemical Society, 71(8), 2661-2666. doi:10.1021/ja01176a018
Pumpuanq Duanqçan

**Pumpuang Duangjan** (; ) – Tailand musiqiçisi. Pumpuang Duangjan də uşaqlıq yaşlarından etibarən musiqi ilə maraqlanmağa başlayır. 15 yaşında Waiphot Phetsuphanın qonaq qrupunun diqqətini çəkdi və səhnəyə çıxdı. "Pop'un Kraliça" olaraq tanınan Pumpuang Duangjan 13 iyun 1992 tarixində Buddhachinaraj Xəstəxanasında saat 20:00-də ölü tapılıb.

4 avqust 2018-ci ildə Google, Pumpuang Duangjanın anadan olmasının əlli yeddinci ilinə doodle həsr etdi.

## Diskoqrafiya

### Albom
* *Nak Rong Baan Nok* (นักร้องบ้านนอก)
* *Noo Mai Roo* (หนูไม่เอา)
* *Kho Hai Ruai* (ขอให้รวย)
* *Som Tam* (ส้มตำ)
* *Nad Phop Na Ampoer* (นัดพบหน้าอำเภอ)
* *Take Ka Tan Phook Bo* (ตั๊กแตนผูกโบว์)
* *Anitja Tinger* (อนิจจาทิงเจอร์)
* *Aai Saang Neon* (อายแสงนีออน)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əsgəmor

**Əsgəmor** — 1727-ci ildə İrəvan əyalətinin Sisyan nahiyəsində kənd adı

## Tarixi
Həmin mənbədə cəmi 2 Azərbaycanlı ailənin (Cəlil Sevdiməli oğlu və Xanməhəmməd Bayraməli oğlu) yaşadığı qeyd olunur. Türk dillərində aska "qayalı dağ" və ermənicə mor "bataqlıq" sözlərindən ibarətdir. Kutais quberniyasının SEnak qəzasında Asxi və Leçkum qəzasında Asxi dağ adları ilə mənaca eynidir.

## İstinadlar
Kazan qəsdi

**Kazan qəsdi** () — Polşa və Litvadakı üsyanın başçıları ilə zemlyavolyaçıların razılığına əsasən Volqaboyunda hərbi-kəndli üsyanı qaldırmaq cəhdi.

Məqsəd çar hökumətinin hərbi qüvvələrinin bir hissəsini Polşadan uzaqlaşdırmaq idi. Buraxılmış intibahnamə tezliklə üsyana başlamağa, kəndlilərə torpaq vermək üçün yerlərdə inqilabi hakimiyyət orqanları yaratmağa çağırırdı. "Zemlya i volya" təşkilatının mərkəzi və Kazan komitələri isə hesab edirdi ki, üsyanın vaxtı yetişməmişdir. Qəsdin üstü açıldı; iştirakçılardan beş nəfəri güllələndi, qalanları katorqa cəzasına məhkum edildi.

## Mənbə
*
İrlandiya 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

İrlandiya Avroviziya 2021 Mahnı Müsabiqəsində Lesli Royun "Maps" mahnısı ilə təmsil olunmuşdur.

## Səs mərhələsi

### İrlandiyaya təqdim edilən xallar(1-ci yarı-finalda)

### İrlandiyanın təqdim etdiyi xallar(1-ci yarı-finalda)

|}

### İrlandiyanın təqdim etdiyi xallar(Finalda)
{| class="wikitable"
|-
|+ 
|-
! scope="col" width="20%" | Xal
! scope="col" width="40%" | Telesəsvermə
! scope="col" width="40%" | Jüri
|-
! scope="row" style="background:gold" | 12 xal
| 
| 
|-
! scope="row" style="background:silver" | 10 xal
| 
| 
|-
! scope="row" style="background:#CC9966" | 8 xal
| 
| 
|-
! scope="row"| 7 xal
| 
| 
|-
! scope="row"| 6 xal
| 
| 
|-
! scope="row"| 5 xal
| 
| 
|-
! scope="row"| 4 xal
| 
| 
|-
! scope="row"| 3 xal
| 
| 
|-
! scope="row"| 2 xal
| 
| 
|-
! scope="row"| 1 xal
| 
| 

## İstinadlar
GQ Lupi b

**GQ Lupi b** və ya GQ Lupi B, GQ Lupi ulduzunun ətrafında fırlanan mümkün günəşdənkənar planet, qəhvəyi cırtdan və ya sub-qəhvəyi cırtdandır. Onun kəşfi 2005-ci ilin aprelində elan edilmişdir. 2M1207b ilə yanaşı, bu, birbaşa təsvir edilən ilk günəşdənkənar planet namizədlərindən biri idi. Görüntüsü Avropa Cənub Rəsədxanasının VLT teleskopu ilə Çilidə Paranal Rəsədxanasında 25 iyun 2004-cü ildə çəkilmişdir.

GQ Lupi b, 2,050 və 2,650 kelvin arasındakı temperatura uyğun gələn M6 və L0 arasında spektral tipə malikdir. Ətrafında olduğu ulduzdan təqribən 100 AU məsafədə yerləşərək, onun ətrafında təxminən 1200 illik yer vaxtına müvafiq zamanda orbital dövrəsini başa çatdırır və onun kütləsinin Yupiterdən bir neçə dəfə daha çox olduğuna inanılır. GQ Lupi b kimi gənc ulduz sistemlərindəki obyektlər üçün planet kütlələrini proqnozlaşdırmaq üçün istifadə edilən nəzəri modellər hələ də şərti olduğundan, kütləni dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil – modellər GQ Lupi b-nin kütləsini bir neçə Yupiter kütləsi ilə 36 Yupiter kütləsi arasında hər hansı yerə yerləşdirir. Bu diapazonun ən yüksək ucunda GQ Lupi b kiçik qəhvəyi cırtdan kimi təsnif edilə bilər, lakin bu diapazonun ən aşağı ucunda o, qəhvəyi cırtdan deyil, son dərəcə böyük Yupiterə oxşar ekzoplanet kimi təsnif edilə bilər.

Maksimum radiusu Yupiterdən (RJ) 6,5 dəfə (və ya diametri 930.000&nbsp;km) böyük olan ekzoplanet kimi təsnif edilərsə, bu, GQ Lupi b-ni kəşf edilmiş ən böyük ekzoplanetlərdən birinə çevirər, baxmayaraq ki, planetin ölçüsü inkişaf etdikcə kiçilir.

2006-cı ildən etibarən Beynəlxalq Astronomiya İttifaqının Günəşdənkənar Planetlər üzrə İşçi Qrupu GQ Lupi b-ni “gənc ulduzun mümkün planet kütləsi yoldaşı” kimi təsvir etmişdir. GQ Lupi b 2020-ci ildən etibarən “təsdiqlənmiş planet” kimi siyahıya alınmışdır.

## İstinadlar
GQ Lupi

**GQ Lupi**, Lupus bürcündə təxminən 495 işıq ili uzaqlıqda olan T Tauri dəyişən ulduzudur. Ulduz gəncdir və onun kütləsi Günəş kütləsinin təxminən 70%-ni təşkil edir

## Mümkün planetar sistemi

2005-ci ildə Ralf Noyhauser və həmkarları ulduzun ətrafında fırlanan GQ Lupi b adlı ulduzaltı obyektin olduğunu bildirdilər. 2M1207b ilə yanaşı, bu, birbaşa təsvir edilən ilk günəşdənkənar planet namizədlərindən biri idi. Ekzoplanetin görüntüsü 25 iyun 2004-cü ildə Çilidə Paranal Rəsədxanasında VLT teleskopu ilə çəkilib. Kütləsindən və planetin tərifindən asılı olaraq, GQ Lupi b planet hesab oluna və ya olunmaya da bilər. 2006-cı ildən etibarən Beynəlxalq Astronomiya İttifaqının Günəşdənkənar Planetlər üzrə İşçi Qrupu GQ Lupi b-ni “gənc ulduzun mümkün planet kütləsi yoldaşı” kimi təsvir etmişdir. GQ Lupi b 2020-ci ildə olduğu kimi “təsdiqlənmiş planet” kimi siyahıya alınmışdır.

2020-ci ildə GQ Lupi-nin başqa bir aşağı kütləli yoldaşı təqribən 16 qövs saniyəsi və ya 2400 AU məsafədə kəşf edildi. 2MASS kataloqu altında 2MASS J15491331-3539118 olaraq təyin edilmiş, çox güman ki, cazibə qüvvəsi ilə əsas ulduzuna bağlı olan gənc ulduz obyektidir. Onun çəkisinin Günəşin kütləsinin təxminən 15%-ini və radiusu Günəşin radiusunun 21%-ini əhatə etdiyi təxmin edilir. Təxminən 3190 K effektiv temperatura malikdir və bu onun M4 spektral tipli qırmızı cırtdan olduğunu göstərir.

## İstinadlar
Əshamə ibn Əbcər

**Əshamə ibn Əbcər** () – Məhəmməd peyğəmbərin dövründə yaşamış Aksum şahı (nəcaşi).

## İslamda yeri

Nəcaşi xristian idi, lakin sonra İslamı qəbul etmişdir. Məkkəli müsəlmanlar müşriklər tərəfindən zülmə məruz qaldıqdan sonra Peyğəmbər onları Efiopiyaya göndərir və Nəcaşi müsəlman qaçqınları qəbul edərək öz mülklərində yerləşdirir. O, yanına gələn müsəlmanlara Məhəmmədin peyğəmbərliyi və dinlərinin əsasları haqqında suallar verir. Onların cavablarından sonra İslamın qəbulu ilə bağlı şəhadət verir. Bunun xəbəri Məkkə müsəlmanlarına da gəlib çatanda onlar sevinir. Məhəmməd peyğəmbər onun vəfatından xəbər tutanda Mədinədə olarkən onun üçün cənazə namazı qılır.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Aksum krallığı
Kering

**Kering** — (Əvvəlki adların adları *Pinault* və *Pinault-Printemps-Redemps-Redoute* (PPR) Fransız lüks qrupu, o cümlədən Gucci, Yves Saint Laurent, Bottega Veneta, Balenciaga və Alexander McQueen də daxil olmaqla bir neçə marka sahibi var. Kering gözlükləri (30) var. Richemont əmlakının% -i) qrup və digər şirkətlərə aid markalar üçün eynək istehsal edir.

Qrup 1988-ci ildə Paris Birjasında 1962-ci ildə François Pinault-da qurulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт
Riyazi kimya

**Riyazi kimya** — riyaziyyatın kimyaya yenilikci tətbiqləri ilə məşğul olan tədqiqat sahəsi; əsasən kimyəvi hadisələrin riyazi modelləşdirilməsiylə məşğul olur. Riyazi kimya bəzən **kompüter kimyası** adlanır, lakin bu hesablamalı kimya ilə qarışdırılmamalıdır.

Riyazi kimyanın başlıca tədqiqat sahələrinə kimyəvi qraf nəzəriyyəsi, izomerliyin riyazi tədqiqi və kəmiyyət struktur-xassəli münasibətlərdə tətbiq tapan topoloji deskriptorların və ya indekslərin təkmilləşdirilməsi və stereokimya və kvant kimyasında tətbiqlər tapan qrup nəzəriyyəsinin kimyəvi aspektləri daxildir. Digər mühüm sahə zülallar və nuklein turşuları kimi qatlanmış xətti molekulların topologiyasını təsvir edən molekulyar düyün nəzəriyyəsi və dövrə topologiyasıdır.

Bu yanaşmanın tarixi 19-cu əsrə qədər uzanır. Georq Helm 1894-cü ildə "Riyazi Kimyanın Əsasları: Kimyəvi hadisələrin energetikası" adlı traktatını nəşr etdirdi. Bu sahədə ixtisaslaşan daha müasir dövri nəşrlərdən bəziləri ilk dəfə 1975-ci ildə nəşr olunan MATCH Communications in Mathematical and Computer Chemistry və ilk dəfə 1987-ci ildə nəşr olunan Journal of Mathematical Chemistry jurnalıdır. 1986-cı ildə Dubrovnikdə reallaşan bir sıra illik MATH/CHEM/COMP konfransları mərhum Ante Qrovak tərəfindən başladıldı.

Riyazi kimya üçün əsas modellər molekulyar qraf və topoloji indeksdir.

2005-ci ildə Dubrovnikdə (Xorvatiya) Milan Randiç tərəfindən Beynəlxalq Riyazi Kimya Akademiyası (IAMC) yaradılmışdır. Akademiyanın dünya üzrə 82 üzvü (2009), o cümlədən Nobel mükafatına layiq görülmüş altı alimi var.

## Ədəbiyyatlar
* Molecular Descriptors for Chemoinformatics, by R. Todeschini and V. Consonni, Wiley-VCH, Weinheim, 2009.
* Mathematical Chemistry Series, by D. Bonchev, D. H. Rouvray (Eds.), Gordon and Breach Science Publisher, Amsterdam, 2000.
* Chemical Graph Theory, by N. Trinajstic, CRC Press, Boca Raton, 1992.
* Mathematical Concepts in Organic Chemistry, by I. Gutman, O. E. Polansky, Springer-Verlag, Berlin, 1986.
* Chemical Applications of Topology and Graph Theory, ed. by R. B. King, Elsevier, 1983.
* Topological approach to the chemistry of conjugated molecules, by A. Graovac, I. Gutman, and N. Trinajstic, Lecture Notes in Chemistry, no.4, Springer-Verlag, Berlin, 1977.

## İstinadlar

## Qeydlər
* N. Trinajstić, I. Gutman, Mathematical Chemistry, Croatica Chemica Acta, 75(2002), pp. 329–356.
* A. T. Balaban, Reflections about Mathematical Chemistry, Foundations of Chemistry, 7(2005), pp. 289–306.
* G. Restrepo, J. L. Villaveces, Mathematical Thinking in Chemistry, HYLE, 18(2012), pp. 3–22.
* Advances in Mathematical Chemistry and Applications. Volume 2. Basak S. C., Restrepo G., Villaveces J. L. (Bentham Science eBooks, 2015).

## Xarici keçidlər
* Journal of Mathematical Chemistry
* MATCH Communications in Mathematical and in Computer Chemistry
* International Academy of Mathematical Chemistry
Müseylimə

**Əbu Sumamə Məsləmə ibn Həbib əl-Hənəfi**, daha çox **Müseylimə əl-Qəza** kimi tanınır () — İslam ənənəsinə görə Ərəbistanın "yalançı peyğəmbərlərindən" (mütanabbi) biri.

## Bioqrafiyası
Müseylimə Şərqi Ərəbistanın əkinçilik bölgəsi olan Yamamada yaşayan Bənu Hənifə qəbiləsindən idi. Müseylimə Məhəmməd peyğəmbərə həsəd apararaq özünü Rəhman (Rəhmanizm) məbudunun peyğəmbəri və elçisi elan etmiş, onun adından trans halında danışmış və ərəbləri onu tanımağa çağırmışdır. O, fəaliyyətinə Məhəmməd peyğəmbərin sağlığında başlamış, hətta bir dəfə Məhəmmədə cəsarətli məktub yazaraq onu peyğəmbər kimi tanımağa və Ərəbistan yarımadasında onunla təsir dairələrini bölüşməyə çağırmışdır. Müseylimə şərab içməyi və birdən çox oğlan dünyaya gətirməyi qadağan edir və ardıcıllarından gündə üç vaxt namaz qılmasını tələb edirdi.

Təxminən 620-ci ildə Müseylimə, İslamı qəbul edən kral Sumama ibn Usala qarşı çıxdıqdan sonra, əsas Yamama şəhərinin sakinləri tərəfindən siyasi lider olaraq çağırılır.

Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra Müseylimə və tərəfdarlarının fəaliyyəti artır. Onlar gənc İslam dövləti üçün ciddi təhlükə yaratmağa başlayır. Təxminən 630-cu ildə Yamamada daxili mübarizə güclənir, Müseylimə tərəfdarları ilə yeni gələn müsəlmanlar arasında toqquşmalar baş verir və zadəganların bir hissəsi ona fəal şəkildə qarşı çıxır. 633-cü ildə Bənu Təmim Yəmamə basqın edir. Təmimilərə yalançı peyğəmbər Səcah rəhbərlik edirdi. Basqın Müsəylimənin məhsulun bir hissəsini onlara verməsilə bitir.

634-cü ildə saleh xəlifə Əbu Bəkr Xalid ibn Vəlidin komandanlığı ilə Müseylimə qarşı qoşun göndərir. Ərkəbə döyüşündə müsəlmanlar Müseylimənin qoşunlarını məğlub edir, özü və ən yaxın silahdaşları ər-Rahxal və Mühəkkim ibn ət-Tufeyl də öldürülür. Müseylimə Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi Vəhşi ibn Hərb tərəfindən öldürülür.

## İstinadlar
Qəhrəmanın qayıdışı (film, 2013)

**Qəhrəmanın qayıdışı** () — 2013-cü ildə Cənubi Koreya kinorejissoru Kim Jee-woon tərəfindən ABŞ-də rejissorluq debütündə çəkilmiş Amerika döyüş triller filmi. Arnold Schwarzenegger, Conni Noksvil, Forest Whitaker, Jaimie Alexander, Peter Stormare, Eduardo Noriega, Genezis Rodriges və Rodrigo Santoronun rol aldığı filmin ssenarisini Andrew Knauer yazıb. Bu, Arnold Şvartseneggerin 2003-cü ildə "Terminator 3: Maşınların yüksəlişi" filmindən sonrakı ilk baş rolu idi. Film kiçik bir şəhərin sərt və çətin şerifinin və onun köməkçilərinin təhlükəli narkobaronun dəyişdirilmiş idman avtomobili ilə Meksikaya qaçmasının qarşısını almağa çalışmasından danışır.

Çəkilişlər 2011-ci ilin sonunda Belen, Nyu-Meksiko və Nevada ştatlarında aparılıb. Filmin premyerası 14 yanvar 2013-cü ildə Qraumanın Çin Teatrında baş tutmuş və Lionsgate tərəfindən 18 yanvar 2013-cü ildə nümayiş olunmuş və tənqidçilər tərəfindən qarışıq tənqidi bəyənmələr əldə etmiş və 45 milyon dollarlıq büdcəyə qarşı dünya üzrə 48,3 milyon ABŞ dolları məbləğində gəlir əldə etmişdir.

## İstinadlar
Conni Noksvil

**Conni Noksvil** kimi tanınan Philip John "PJ" Clapp () — MTV serialı olan Jackass serialının yaradıcısı kimi tanınan Amerikalı komediyaçı, aktyor və prodüserdir.

## Həyatı

## İstinadlar
Maps (Lesli Roy mahnısı)

**"Maps"** () — İrlandiyalı ifaçı Lesli Royun mahnısı. Mahnı İrlandiyanı Niderlandın Rotterdam şəhərində keçirilən sayca 65-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Mahnı

Pop janrında olan "Maps" mahnısının sözləri və bəstəsi, Filip Strend, Emeli Eriksson, Lukas Hollqrin və mahnını səsləndirən ifaçı Lesli Roy tərəfindən ərsəyə gətirilmişdir.

Mahnının sözləri insan həyatı üçün mühüm olan müsbət ruhani təsirlərə səbəbdir. Həyatın hər enişini "Məğlubiyyət" deyil, İlahi iradəyə əsaslanaraq, tam əksinə bir "Qələbə" kimi göstərmişdir. O, hər alçalmanın mütləq bir yüksəlmə ilə əvəz olunacağına inanır. Mahnının əsas hissəsindəki: *"Bəli, mən iki dəfə yıxıldım. Lakin, indi ikiqat güclüyəm"* ifadələri bunu isbatlayır. İfaçı öz timsalında, insan ruhunu "Xəritə", qəlbini "Kompas" və həyatın özünü isə bitmək bilməyən "Uzun bir yol"-a bənzətmişdir.

## Buraxılış tarixi

## Beynəlxalq arenada

***Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi 2021***

17 dekabr 2020-ci il tarixində İrlandiyanın milli yayımçısı - RTÉ, ölkəni Avroviziya 2021 Mahnı Müsabiqəsində Lesli Royun təmsil edəcəyini, daxili seçim üsulu vasitəsilə təsdiqləmişdir. Müsabiqədə Lesli Royun ifa edəcəyi sözügedən mahnının təqdimatı 26 fevral 2021-ci il RTÉ 2fm səhər yeməyi proqramında olmuşdur. Mahnı üçün Uiklou dağlarında Ayis Bredi tərəfindən lentə alınan musiqi videosu da, elə həmin gün yayımlandı.

18 may 2021-ci il tarixində sayca 65-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin birinci yarımfinal mərhələsi baş tutdu.16 ölkənin böyük finala vəsiqə qazanmaq uğrunda mübarizə apardığı yarışmada, "Maps" mahnısı ilə ölkəsini təmsil edən Lesli Roy, Şimali Makedoniyadan sonra və Kiprdən əvvəl səhnədə yeddinci nömrə altında yer almış və yekun səsvermə nəticələrinə əsasən 20 xalla ilk yarımfinalın sonuncusu olmuşdur. Müsabiqədə, "Maps" mahnısına təqdim olunan xallar sistemi(Münsiflər heyəti və Telesəsvermə əsasında) aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir.

### "Maps" mahnısına təqdim edilən xallar:

## Çartlarda

## İstinadlar
Şuşa, sən azadsan!

**Şuşa, sən azadsan!** — Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə "Bakı Media Mərkəzi" və "Salnaməfilm" studiyasının birgə istehsalı olan sənədli film

## Məzmun
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə "Bakı Media Mərkəzi" və "Salnaməfilm" studiyasının birgə istehsalı olan "Şuşa, sən azadsan!" sənədli filmi Zəfər bayramı ərəfəsində çəkilib. II Qarabağ müharibəsinin ən mühüm döyüşlərindən olan Şuşa əməliyyatının maraqlı detalları izləyicilərə ilk dəfə bu filmdə təqdim edilmişdir. Filmdə Şuşa əməliyyatını həyata keçirən əsgər və zabitlərin müsahibələri, əməliyyat zamanı çəkilmiş eksklüziv kadrlar yer almışdır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Baş prodüser:** Arzu Əliyeva
: **Quruluşçu rejissor:** Cavidan Şərifov
: **Prodüserlər:** Nazim Hüseynov, Orman Əliyev
: '''Ssenari müəllifi:Rasim İsmayılov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Şuşa, sən azadsan!" sənədli filmi təqdim olundu — Baku TV
Narodnaya volya

**Narodnaya volya** (; ) — Rusiyada inqilabi xalqçı təşkilatı. 1879-cu ildə "Zemlya i volya"nın parçalanmasından sonra yaranmışdı. Təşkilata İcraiyyə komitəsi (A.D.Mixaylov, A.İ.Jelyabov, S.K.Perovskaya, V.N.Fiqner və b.) başçılıq edirdi. 1879-1885-ci illərdə təşkilat eyniadlı qəzet buraxmışdır. Xalqçı utopik sosializmi mövqeyində qalan narodovolçular siyasi mübarizə yolu ilə mütləqiyyəti devirməyi ən mühüm vəzifə sayırdılar. Lakin onlar bu mübarizəni sosializmlə əlaqələndirə bilməmişdilər. "Narodnaya volya"nın proqramında ümumi seçki hüququ, demokratik azadlıqlar, torpağın xalqa paylanması, əzilən xalqlara öz müqəddəratını təyin etmək hüququ verilməsi və s. tələblər var idi. Narodovolçular Rusiyanın kapitalizm mərhələsini keçmədən kəndli inqilabı vasitəsilə sosializmə keçəcəyinə inanırdılar. Üsyan hazırlanması və keçirilməsində əsas rolu inqilabi azlığa verirdilər. "Narodnaya volya" II Aleksandra 7 dəfə sui-qəsd hazırlamışdı. 1881-ci il martın 1-də II Aleksandr öldürüldü. Qəsdin iştirakçıları edam edildi. Bundan sonra "Narodnaya volya" ideya və təşkilat böhranı keçirirdi. "Narodnaya volya" dağıdıldıqdan sonra onu bərpa etmək cəhdləri (1890-cı illərədək) boşa çıxdı. Təşkilatda A.İ.Ulyanovun terrorçu fraksiyası xüsusi yer tuturdu. Fraksiya "Narodnaya volya"nın proqramına ayrı-ayrı marksist müddəalar daxil etmək istəyirdi. İlkin proqram şərtlərinin əsassızlığı, mübarizənin terrorçu metoduna üstünlük verilməsi, siyasi sui-qəsd taktikası "Narodnaya volya"nın süqutunun başlıca səbəbləri idi. 

Azərbaycandan Peterburq, Moskva və Tiflisdə oxuyan mütərəqqi fikirli gənclərdən bir neçəsi (İ.Mehmandarov, F.Sultanov və b.) narodovolçu təşkilatların işində iştirak etmişdir. 1880-1890-cı illərdə Azərbaycanda Mərkəzi Rusiyadan sürgün olunmuş xeyli narodovolçu yaşamışdır.

## Ədəbiyyat
* Волк С.С. Народная воля (1879-1882). М.-Л.: 1966
* Самедов В.Ю. Распространение марксизма-ленинизма в Азербайджане. Ч. 1. Б.: 1962, стр. 223-392.

## Mənbə
*
Sparqapis

**Sparqapis** və ya **Sparqapises**, əsl adı **Sparğap Tegin** (; ) — məşhur massaget sərkərdəsi Tomrisin (yunanca *Tomiris*) oğlu. Massagetlərin ikincidərəcəli sərkərdəsi, Şimali Azərbaycanda və ya Qazaxıstan mövcud olmuş Massaget xanlığının tegini idi.

## Həyatı
Sparqapis Təmür Xatunun yeganə oğlu idi. O, öz atasının adını oğluna verdi. Ərinin ölümündən sonra xaqan olan Təmür Xatun Sparqapisesi öz varisi elan etmişdi.

Kirlə savaşa hazırlaşarkən Sparqapis Kirin ordusunun bir hissəsinə aid olan qərargahı ələ keçirmişdi. Lakin, Sparqapis və onun alpları Kirin tələsinə düşdüklərindən xəbərsiz idi. Həmin gecə Şah Kuruş qərargaha hücum edir ve Sparqapisi əsir götürür. Lakin, Kir daha sonra əsgərlərinə Sparqapisin əllərini açmalarını əmr edir. Əlləri açılan kimi Sparqapis özünü öldürür. Daha sonra baş verəcək döyüşdə Təmür Xatun Kiri öldürür və beləliklə həm Massaget xanlığını farsların işğalından xilas edir, həm də oğlu Sparqapis Teginin intiqamını alır. Təmür Xatun daha sonra alplarına əmr edir ki, Kirin kəlləsini qanla dolu bir səbətə atsınlar. Alplar bunu edəndə Təmür Xatun deyir: *"Mən hal-hazırda döyüşdə qalib çıxsam da, sən yenə də məni oğlumu hiyləylə əsir alıb onu mənim əlimdən alaraq məni həlak etdin. Sən məndən qan istəyirdin, indi iç o qanı!"*

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Herodot: "Tarix"
# TRT Belgesel: "Savaşın efsaneleri: Tomris Hatun"

## Xarici keçidlər
Çornı peredel

**Çornı peredel** () — Peterburqda inqilabi xalqçı təşkilatı (1879-1882). "Zemlya i volya"nın parçalanmasından sonra yaranmış və onun proqramını saxlamışdı (siyasi mübarizənin və terrorun inkarı, fəhlələr arasında təbliğat). 

Peterburqda Mərkəzi dərnəyin təşkilatçıları G.V.Plexanov, L.İ.Akselrod, V.İ.Zasuliç və başqaları idilər. Moskva, Kiyev, Odessa və Xarkovda dərnəyin filialları fəaliyyət göstərirdi. Təşkilat "Çornı peredel" jurnalını, "Zerno" qəzetini nəşr edirdi. 1880-ci ildə təşkilatın liderləri mühacirətə getdilər. Təşkilatın mərkəzi Moskvaya keçdi. 1880-1881-ci illərdə keçirilən həbslərdən sonra "Çornı peredel" zəiflədi və fəaliyyətini dayandırdı. Üzvlərindən bir hissəi "Narodnaya volya"ya daxil oldu. Lakin bəzi çornıperedelçi dərnəkləri 1880-ci illərin ortalarınadək fəaliyyət göstərmişdir. 

G.V.Plexanov başda olmaqla bir qrup keçmiş çornıperedelçi xalqçılıqla əlaqəni kəsərək marksizm mövqeyinə keçdi və 1883-cü ildə Cenevrədə "Əmək azadlığı" qrupunu yaratdı.

## Mənbə
*
Çukikamata

**Çukikamata** () — ərazisinə görə dünyanın ən böyük açıq mədəni. Mədən ilə eyni adı daşıyan və 1915-ci ildən istismar olunan yataqdan mis filizi hasil edilir. Mədən Çilinin şimalında 2840 m yüksəklikdə mərkəzi And dağlarında, Antofaqasta şəhərindən 240 km şimal-şərqdə yerləşir. Dünyanın ən böyük mis istehsalçısı olan Çili Milli Mis Korporasiyasının tərkibinə daxildir.

Uzun illər ərzində mədən gündəlik çıxarılan və daşınan süxur kütləsinin — mis filizi və daş örtüyünün həcminə görə dünyanın ən böyük mədəni statusunu daşımışdır. Ancaq bu yaxınlarda süxur çıxarılması və daşınması sahəsindəki birincilik mövqeyini Eskondida mədəninə təhvil verməli olmuşdur. Bununla belə Çukikamata öz ölçülərinə görə dünyanın ən böyük mədəni olaraq qalmaqdadır: onun uzunluğu 4,3 km., eni isə 3 km-dır. Dərinliyinə görə (850 metr) Çukikamata dünyada Bingem-Kanyon mədənindən sonra (1200 metr) ikinci yerdədir.

## İstismar tarixi
Mədən 1960-cı illərin sonu 1970-ci illərin əvvəllərindən CODELCO şirkəti tərəfindən istismar olunur. Hazırda mədəndən ildə dəyəri 3 milyard ABŞ dolları olan 1 milyon tondan çox mis hasil edilir

## İstinadlar
Səhər (serial, 2019)

**Səhər** () — Amerikanın postapokaliptika, komediya-dram və macəra janrında yayımlanan televiziya serialı.

Onun premyerası 24 oktyabr 2019-cu ildə Netflix-də baş tutub və baş rollarda Colin Ford, Alyvia Alyn Lind, Sophie Simnett, Austin Crute, Cody Kearsley, Jeanté Godlock, Gregory Kasyan, Krysta Rodriguez və Metyu Broderick var. 2019-cu ilin dekabrında Netflix bir mövsümdən sonra serialı ləğv etdi.

## İcmal
Serial Kaliforniya ştatının Qlendeyl əyalətində itkin düşmüş britaniyalı sevgilisi Sem Dinini axtaran 17 yaşlı orta məktəbdə oxuyan Kanadalı Coş Uilerin hekayəsini izləyir. O, 10 yaşlı piromanik Anjelika və Coşun keçmiş orta məktəb zorakılığı, indi pasifist samuray olan Uesli də daxil olmaqla, yaramazlar qrupu ilə birləşir. Coş Mad Max tipli dəstələrin (pis idmançılar, amazon döyüşçülərinə çevrilmiş şənliklər və s.), Ghoulies adlı zombi kimi məxluqlara çevrilmiş böyüklər və sirli Baron Triumf dəstələri arasında sağ qalmağa çalışır.

## Qruplar

### The Jocks (Atletçilər)
Terrence "Terry" Markazian (Chester Rushing): Qolf komandasının üzvü.

Jerry (Micah McNeil): Qolf komandasının üzvü.

Larri (Alan Trong): Qolf komandasının üzvü.

Gary (Mickey Dolan): Qolf komandasının üzvü.

Barry (Jon Levert): Qolf komandasının üzvü.

Turbo Pokaski (Cody Kearsley): İdmançıların lideri.

Mona Liza (Jeanté Godlock): Turbonun köməkçisi.

### Cheermazons (Amazon Amiqoları)
Demi Anderson (Jade Payton): Amazon Cheerleaders qrupunun 3 liderindən biridir.

Viktoriya (Sandre Mae Frank): İşarə dili tərcüməçisi olan Amazon Cheerleader lideri.

Miriam (Emily Snell): Amazon Cheerleaders-in 3 liderindən biridir.

Veronika (Barbie Robertson): Viktoriyanın yaxın dostu və tərcüməçisi.

Camilla (Charlotte Benesch): Braziliyalı mübadilə tələbəsi.

## İstinadlar
Komediya-dram

**Komediya-dram** — komediya və dram elementlərini birləşdirən dramatik əsərlər janrı.

## Tarixi
Qədim yunanlarla başlayan ənənəvi şərq teatrı Sock və Buskin, yəni komediya və faciə olaraq ikiyə bölünürdü. Faciə adətən uydurma və ya tarixi qəhrəmanın ölümü ilə başa çatsa da, komediya orta səviyyəli personajların həyatına diqqət yetirir və onların nailiyyətləri ilə başa çatır. "Dram" termini tamaşanın bütün hərəkətlərini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. 19-cu əsrdən başlayaraq Anton Çexov, Corc Bernard Şou və Henrik İbsen kimi yazıçılar komediya ilə dram arasındakı sərhədləri bulandırdılar.

Radio teatrının, kinonun və xüsusən də televiziyanın meydana çıxması ilə komediya və ya dram kimi bir məhsulu aydın şəkildə müəyyən etmək üçün marketinqdə böyük təzyiqə səbəb oldu. Kütləvi informasiya vasitələrində komediya və dram açıq-aydın bir-birindən ayrılırdı, baxmayaraq ki, canlı teatrda fərq daha az əhəmiyyətli idi.

## İstinadlar
Zeyd əl-Xeyr

**Zeyd əl-Xeyr** () — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri. O, Nəcdin şimal hissəsində yaşayan Tayy qəbiləsindəndir. O, əvvəlcə **Zeyd əl-Xeyl** ( - "At Zeydi", cəngavərliyinə işarədir) kimi tanınırdı, lakin müsəlman olduqdan sonra Məhəmməd peyğəmbər onun adını Zeyd əl-Xeyrə ( - "Xeyrxaqlıq Zeydi" və ya "alicənablıq") olaraq adlandırır.  
## Bioqrafiyası
Məhəmməd peyğəmbərdən xəbər tutandan sonra Zeyd qəbiləsinin Zurr ibn Sudus, Malik ibn Cubeyr, Əmirə ibn Duveyn və digər nüfuzlu nümayəndələrinin də daxil olduğu qəbilə heyətinin başında Mədinəyə gedib onunla görüşmək qərarına gəlir. Onlar Mədinəyə çatdıqda, Məhəmməd peyğəmbər camaat qarşısında çıxış edərkən Məscidül-Nəbiyə daxil oldular. Zeyd və onun heyəti müsəlmanların diqqətinə və sözlərinin onlara olan təsirinə heyran qalır. Məhəmməd deyir: “Mən sizin üçün Uzzadan və bütün ibadət etdiklərinizdən daha xeyirliyəm. Mən sizin üçün Allahdan başqa ibadət etdiyiniz qara dəvədən daha xeyirliyəm.”

Zeydin nümayəndə heyətinin bir hissəsi müsbət reaksiya verir və İslamı qəbul edir. Zurr ibn Sudus İslamı qəbul etməkdən imtina edir və Mədinəni tərk edərək Levanta gedir, orada saçını qırxdıraraq xristian inancını qəbul edir. Məhəmməd sözünü bitirdikdən sonra Zeyd ayağa qalxır və deyir: “Ey Məhəmməd, mən şəhadət verirəm ki, Allahdan başqa ilah yoxdur və sən Allahın Rəsulusan”.

Məhəmməd ona yaxınlaşıb onun kim olduğunu soruşur və Zeyd cavab verir: “Mən Muxəlhil oğlu Zeyd əl-Xeyləm”. Məhəmməd peyğəmbər isə deyir sən Zeyd əl-Xeyl deyilsən, sən Zeyd əl-Xeyrsən.

Məhəmməd peyğəmbər onun haqqında belə demişdir: “Mən onunla görüşdükdən sonra ləyaqətini eşitdiyim bütün ərəblərdən onun haqqında eşitdiyimdən daha çox tapdığım Zeyd istisna olmaqla, bunun mübaliğə olduğunu gördüm. "

Mədinəyə bu səfər zamanı Zeydlə birlikdə qalanların hamısı müsəlman olur.

Zeyd Mədinədən çıxandan sonra qızdırmaya tutulur. O, öz yoldaşlarına deyir: “Cahiliyyət dövründə çoxlu axmaqlıqlar etdik, lakin indi, Allaha and olsun ki, Allah-Təala ilə görüşənə qədər müsəlmana əl qaldırmaram”. O, xəstəliyinə baxmayaraq vətənə qayıtmağa çalışır. Xalqının yanına İslamı islamı yayamq ümidi ilə tələsir. O, qızdırmaya qalib gəlmək üçün mübarizə aparır, lakin Necdə çatmadan ölür.

Zeydin Məknəf adlı bir oğlu var idi. O, Xalid ibn Vəlid ilə birlikdə mürtədlərə qarşı müharibələrdə vuruşmuşdur.

## İstinadlar
Səcah

**Səcah binti əl-Haris** () —  İslama görə, o, 7-ci əsrdə İslamı qəbul edən bəzi ərəbləri yeni dindən uzaqlaşmağa təşviq edən yalançı peyğəmbər idi.
## Bioqrafiyası
Səcah Taqlibitlər arasında böyüyür və buna görə də xristianlığa yaxşı bələd idi. Məhəmməd peyğəmbərin dövründə Səcah “buludların ağası” adlandırdığı Tanrı adından trans halında danışdığını iddia edirdi. O, xüsusi bir yüksəklikdən (minbər) “vəhylər” söyləyirdi.  Üstəlik bir müəzzini vardı ki, oda: “Şəhadət verirəm ki, Səcah Allahın peyğəmbəridir” deyə bağırırdı. Onun “açıqlamaları” qafiyəli nəsr şəklini alırdı. Səcah bir qrup tərəfdarı ilə birlikdə İraqdan doğma Bənu Təmim qəbiləsinin ərazisinə köçür. 633-cü ildə ordusunun başında Səcah o vaxt başqa bir yalançı peyğəmbər Müseylimənin fəaliyyət göstərdiyi Yəmamaya hücum edir. Yəmamaya getdikdən sonra Səcah İraqa qayıdır və orada daha sonra tövbə edərək İslamı qəbul edir. 
## Siyasi fəaliyyət
O, siyasi lider olmağı və qəbiləsini hərbi basqınlarda idarə etməyi bacarırdı. Bir neçə uğursuzluqdan sonra 633-cü ildə Bənu Təmim tayfası o zaman Ridda müharibəsində iştirak edən Yəmaməni işğal edir. Bənu Hənifə qəbiləsinin başçısı,  müsəlmanların irəliləməsi üçün mübarizə aparan Müseylimə Yəmamanın iki məhsulunun yarısı ilə Təmimilərə ödəməli olur. İslam ənənəsinə görə Səcah və Müseylimə evlənirlər, lakin cəmi üç gün birlikdə yaşayırlar.

Səcah Müseylimə ilə yanaşı, Tüleyhə ibn Xüveylid və Malik ibn Nuyvarə ilə ittifaqa girir. Müsəlmanlar Tüleyhəni məğlub etdikdən sonra Səcah Malik ibn Nuvayranı qoyub qaçır.

## Kino təcəssümləri
Ömər (2012) serialında Səcah rolunu Nadirə İmran canlandırıb. 
## İstinadlar
Kripton (II)flüor

**Kripton (II) flüor** (KrF2), nadir qazlardan olan kriptonun flüor ilə birləşməsindən yaranan kimyəvi birləşmədir. Bu maddə yüksək oksidləşmə qabiliyyətinə malikdir və əsasən laborator tədqiqatlarda və bəzi sənaye tətbiqlərində istifadə olunur. Kripton difluorid nadir hallarda rast gəlinən birləşmələrdən biridir və digər nadir qaz flüoridlərinə nisbətən daha stabil və reaktivdir. 

## Tarixçə
Kripton (II) flüor ilk dəfə 1963-cü ildə Neil Bartlett tərəfindən sintez edilmişdir. Bartlett, nadir qazların kimyəvi reaktivliyini sübut etmək üçün bu birləşməni yaratmışdır. Onun tədqiqatları nadir qazların inert olmadığı və müəyyən şəraitdə kimyəvi reaksiyaya girə biləcəyini göstərmişdir. 

## Kimyəvi tərkibi və xüsusiyyətləri
Kripton (II) flüor molekulyar formulu KrF2 olan birləşmədir. Onun molekulyar kütləsi 121.795 q/mol-dur. Bu birləşmə ortogonal kristallik quruluşa malikdir və linear koordinasiya həndəsəsinə sahibdir. Kripton difluorid qatı halında sabitdir, lakin yüksək temperaturda parçalanmağa meyllidir. 

## Sintez və reaksiyalar
### Sintez metodları
Kripton (II) flüor sintez etmək üçün müxtəlif metodlar mövcuddur. Ən geniş yayılmış metodlardan biri kriptonun flüorla yüksək təzyiq və aşağı temperatur şəraitində reaksiyaya daxil olmasıdır. 

### Reaksiyalar
Kripton (II) flüor çox güclü oksidləşdirici agentdir və bir çox digər kimyəvi maddələrlə reaksiya verir. O, xüsusilə digər nadir qaz birləşmələri və flüor tərkibli maddələrlə reaksiyaya girərək müxtəlif komplekslər əmələ gətirir. 

## Tətbiqlər
Kripton (II) flüor əsasən tədqiqat məqsədli laboratoriyalarda və bəzi sənaye proseslərində istifadə olunur. Onun yüksək oksidləşmə qabiliyyəti onu xüsusi tətbiqlər üçün əlverişli edir. 

## Təhlükəsizlik və zəhərlilik
Kripton (II) flüor zəhərli bir maddədir və insan sağlamlığı üçün təhlükəli ola bilər. Onunla işləyərkən müvafiq təhlükəsizlik tədbirləri görülməlidir. Havadakı yüksək konsentrasiyaları ciddi tənəffüs problemlərinə və digər sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. 

## İstinadlar
İndium (III) oksid

**Indium (III) oksid** (İn2O3) – ikili qeyri-üzvibirləşmədir.
## Fiziki xassələri
İndium(III)oksid amorf maddədir və ya açıq sarı kristallardır (qızdırdıqda qırmızı-qəhvəyi),kubik sinqoniyanın kristallarını əmələ gətirir, fəza qrupu a3, hüceyrə parametrləri a = 1,01194&nbsp;nm, Z = 16.  6,5 GPa təzyiqdə və 300 -400&nbsp;°C temperaturda altıbucaqlı qəfəsli fazaya keçir, normal şəraitdə sabitdir. Kristallar  R 3c fəza qrupuna aiddir, hüceyrə parametrləri a = 0,5487&nbsp;nm, c = 1,4510&nbsp;nm, Z = 6, sıxlıq 7,3 q / sm³.
Oksigenin yüksək təzyiqindən 1910&nbsp;°C-də əriyir və normal şəraitdə 850&nbsp;°C-də asanlıqla buxar halına keçir və parçalanmağa başlayır.
## Alınması

1.	Qızdırıldıqda indium bənövşəyi alovla yanır:
::\mathsf{4In + 3O_2 \ \xrightarrow{>800^oC}\ 2In_2O_3 }

2.	İndium hidroksidinin termiki parçalanması nəticəsində:
::\mathsf{2In(OH)_3 \ \xrightarrow{350^oC}\ In_2O_3 + 3H_2O }

3.	İndium nitratın, indium sulfatın  parçalanması nəticəsində:
::\mathsf{4In(NO_3)_3 \ \xrightarrow{230^oC}\ 2In_2O_3 + 12NO_2 + 3O_2 }

4.	İndium sulfidin oksidləşmə nəticəsində almaq olar:
::\mathsf{2In_2S_3 + 9O_2 \ \xrightarrow{650^oC}\ 2In_2O_3 + 6SO_2 }

## Kimyəvi xassələri
1.	Qızdırıldıqda parçalanaraq buxarlanır:
::\mathsf{In_2O_3 \ \stackrel{\xrightarrow{1000^oC}}{\xleftarrow[\ \ \ \ \ \ ]{}}\ In_2O + O_2 }

2.	Qatı turşularla reaksiyaya daxil olur:
::\mathsf{In_2O_3 + 6HCl \ \xrightarrow{}\ 2InCl_3 + 3H_2O }
3.	Hidrogenlə metala qədər reduksiya olunur:
::\mathsf{In_2O_3 + 3H_2 \ \xrightarrow{700^oC}\ 2In + 3H_2O }

4.	Hidrogen sulfidlə reaksiyaya daxil olur:
::\mathsf{In_2O_3 + 3H_2S \ \xrightarrow{500^oC}\ In_2S_3 + 3H_2O }

## Tətbiqi
İndium(III)oksid yarımkeçirici material kimi istifadə olunur. Həmçinin xüsusi şüşələrin komponenti, neytron adsorbentləri kimi tətbiq olunur.

## Mənbə
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. 
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.—Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
Viktoriya xaçı

**Viktoriya xaçı** () — Britaniyanın ən yüksək hərbi mükafatıdır və döyüşdə göstərilən qəhrəmanlığa görə verilir. Viktoriya xaçı bütün rütbə və xidmət sahələrinin hərbi qulluqçularına, eləcə də hərbi komandanlığa tabe mülki şəxslərə verilə bilər.

## Ümumi məlumat
Mükafat 29 yanvar 1856-cı ildə təsis edilib, fərman 1854-cü ilə qədər olan hadisələrə görə mükafatlandırmağa icazə verirdi, bu, Krım müharibəsi zamanı fərqlənənləri də mükafatlandırmaq üçün edilmişdi. İlk mükafatlandırma mərasimi 26 iyun 1857-ci ildə baş tutdu və cəmi 1356 mükafat verildi. Bir döyüşün nəticələrinə əsasən ən çox "Viktoriya xaçı" mükafatı 1879-cu ildə ()dən sonra verildi: bir dəfəyə bu şərəfə 11 nəfər layiq görüldü.

Viktoria xaçı bürüncdən hazırlanmışdır və Cross pattée adlanan formaya malikdir (şüaların mərkəzə doğru daraldığı, lakin Malta xaçından fərqli olaraq uclarında kəsiklər olmayan xaç) ön tərəfində tac üzərində dayanmış şir və üzərində "Şücaətə görə" sözləri yazılmış lent təsvir edilmişdir (ing. For Valor). Xaç moruq rəngli muar lentlə örtülmüş blokun köməyi ilə paltara bərkidilir. Blokun arxa tərəfində mükafatlandırılan şəxsin nömrəsi, adı, rütbəsi və bölüyü, xaçın arxa tərəfində isə — göstərilən şücaətin baş verdiyi tarix həkk olunur.

Ümumiyyətlə belə hesab edilir ki, bütün xaçlar Sevastopolun alınmasından sonra ələ keçirilən rus silahlarının bürüncündən hazırlanır, lakin müasir tədqiqatlar xaçların 1914-cü ilə qədər hazırlandığını və 1942–1945-ci illər arasında hazırlanmış xaçların həqiqətən də bu metaldan töküldüyünü şübhə altında qoyur.

1991-ci ilin yanvarında Avstraliya üçün Viktoriya Xaçı təsis edildi (ilk mükafat 2009-cu ildə), 1993-cü ilin fevralında Kanada üçün Viktoriya Xaçı təsis edildi (hələ təltif edilməyib), 1999-cu ilin sentyabrında Yeni Zelandiya üçün Viktoriya Xaçı təsis edildi (ilk və hələ ki yeganə təltif 2007-ci ildə — onbaşı ()). Bu mükafatlar təsis olunmazdan əvvəl Britaniya Birliyinin bu ölkələrinin vətəndaşlarına adi Viktoriya xaçları verilirdi.

Hal-hazırda (2019-cu ilin oktyabr ayının sonuna) orijinal Viktoriya Xaçının 5 kavaleri sağdır (həmçinin, İkinci Dünya müharibəsi zamanı xaç almış bir şəxs), Avstraliya üçün Viktoriya xaçının 3 və Yeni üçün Viktoria xaçının 1 kavaleri var. 2015-ci ilin fevralında son xaç alan kavaler ()dir.

XIX əsrdə 50-dən çox Viktoriya xaçı sahiblərinin portreti rəssam () tərəfindən hazırlanmış və Viktoriya xaçı qalereyasında yerləşdirilmişdir. Bu günə qədər kolleksiya dağıdılıb.

## Yaşayan kavalerləri

## İstinadlar
Fatma Girik

**Fatma Girik** () — türk aktrisası, siyasətçi, rejissor, ssenarist. Yeşilçamın önəmli simalarından biri. Əsasən filimlərdə yaratdığı güclü qadın obrazları ilə tanınıb. O, 1989–1994-cü illərdə Sosial Demokrat Xalq Partiyasından Şişli Bələdiyyə Başçısı olub.

## Həyatı
Fatma Girik 1942-ci ildə İstanbulda balıqçı Hayri Girik və fabrik işçisi Münnəvər Girikin ailəsində dünyaya gəlib anadan olmuşdur. Fatmaya uşaq ikən cəsur xasiyyətinə görə "Oğlan Fatma" (erkek Fatma) deyirdilər. 1955-ci ildə, 13 yaşında, "Günahkar Baba" filmində kiçik bir rol oynayaraq, ilk filminə çəkilib.

1957-ci ildə "Ləkə" filmində baş rolu oynamışdır. Bundan sonra o, müntəzəm olaraq filmlərə çəkilməyə başladı. 1960-cı ildə Memdüh Ünanın "Ölüm arxamızda" filmində oynadığı bu rol Giriki məşhurlaşdırdı. O, "Ezo Gelin", "Boş Beşik" kimi filmlərdə də rol alıb. Fatma Girikin şöhrətinin zirvəsi 1960–70-ci illərə təsadüf edir. Əvvəlcə zəif qızları canlandırsa da, getdikcə ona şöhrət gətirən güclü, məqsədyönlü qadın rollarını oynamağa başladı. Girik filmlərlə yanaşı, seriallarda da rol alıb. Fatma Girik 180-dən artıq bədii filmə çəkilmişdir. 90-cı illərdə o, bir müddət televiziya aparıcılığı da etmişdir.

1965-ci ildə Fatma Girik "Keşanlı Əli dastanı" filmindəki roluna görə Antalya Qızıl Portağal kinofestivalında ilk mükafatını alıb. Girik aktyorluq karyerası ilə yanaşı siyasətlə də məşğul olub. 1989-cu ildə Sosial Demokrat Xalq Partiyasından Şişli Bələdiyyə Başçısı seçilib.

Girik Memdüh Ünün rejissorluğu ilə bir çox filmlərdə rol almışdır. Onunla təkcə peşəkar deyil, həm də sevgi münasibətləri var idi, lakin onlar bir-birləri ilə heç vaxt rəsmi nikahda olmayıblar.

Girik 24 yanvar 2022-ci ildə müalicə aldığı özəl xəstəxanada COVID-19 səbəbiylə ağır orqan çatışmazlığından 79 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Profile , kimkimdir.gen.tr
Mycteria ibis

**Sarı leylək** (Mycteria ibis) leyləkkimilər fəsiləsinin (Ciconiidae) iri quşudur.Onlar Afrika, Sahara səhrasında və Madaqaskarda yaşayırlar. Onlar orta ölçülü leyləklərdir. Ölçüsü təxminən 97 sm, kişilərin çəkisi təxminən 2,3 kq və dişilərin çəkisi 1,9 kq-dır. Tükü adətən çəhrayı-ağ, qanadları və quyruğu qara olur; dimdiyi sarıdır. Yetişməmiş quşların boz-qəhvəyi, solğun boz-qəhvəyi dimdiyi, solğun narıncı üzü və qəhvəyi ayaqları olur.

## İstinadlar
Alen Simonyan

**Alen Roberti Simonyan** (; ) — Ermənistan siyasətçisi. O, Ermənistan Respublikası prezidentinin səlahiyyətlərini icra edən, Ermənistan Respublikasının Milli Məclisinin sədri, İrəvan Şəhər Şurasının keçmiş üzvüdür.

## Həyatı
Alen Simonyan 5 yanvar 1980-ci ildə İrəvan şəhərində doğulub. İrəvan Dövlət Universitetini bitirib. Vətəndaş Müqaviləsi Partiyasının üzvüdür.

## İstinadlar