open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filologiya

**Filologiya** (, "sözə sevgi") — dilləri, mətnləri, onların quruluşunu, mənşəyini, inkişafını, funksiyasını və ədəbi mətnlərin təhlilini öyrənən humanitar bir elm.

;Filologiya iki əsas sahəni əhatə edir:

	1.	Dilçilik (Linqvistika): Dillərin strukturunu, semantik xüsusiyyətlərini, fonetikasını, sintaksisini və tarixi inkişafını öyrənir.

	2.	Ədəbiyyatşünaslıq: Ədəbiyyat mətnlərinin məzmunu, estetikası, janr xüsusiyyətləri və tarixi aspektlərini təhlil edir.

;Filologiyanın əsas məqsədləri

	•	Dillərin mənşəyini və inkişafını araşdırmaq,

	•	Ədəbiyyat nümunələrinin mədəni və tarixi kontekstlərini öyrənmək,

	•	Müxtəlif dillərdəki mətnlərin tərcüməsi və təhlili.

;Filologiyanın tarixi

Filologiyanın kökləri antik dövrlərə gedib çıxır. Qədim Yunanıstanda Homer əsərlərinin şərhi və Sanskrit filologiyası kimi ənənələr bu sahənin ilk nümunələrindəndir. Orta əsrlərdə teoloji mətnlərin araşdırılması və İntibah dövründə klassik mətnlərin yenidən tədqiqi filologiyanın inkişafında mühüm rol oynayıb.

;Əsas sahələri

	•	Tarixi filologiya: Dillərin tarixi və qarşılıqlı əlaqələrini araşdırır.

	•	Tətbiqi filologiya: Dillərin öyrənilməsi və tədrisi ilə bağlı praktik məsələlərə yönəlir.

	•	Müqayisəli filologiya: Müxtəlif dillərin strukturunu və qohumluğunu müqayisə edir.

## İstinadlar
Hafiz Əsəd

**Hafiz Əsəd** (; ) — Suriyanın hərbi, siyasi və dövlət xadimi, Suriyanın müdafiə naziri (1966–1972), Suriyanın baş naziri (1970–1971), Suriya prezidenti (1971–2000), general.

## Həyatı
1930-cu ildə anadan olmuşdur. 1970–1971-ci ildə Suriya dövlətində baş nazir, 1971–2000-ci illərdə Suriya Prezidenti olmuşdur. 2000-ci ildə vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Bəşər Əsədin atasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Heydər Əliyev Suriyanı xaosdan necə xilas etmişdi
Ulul-əzm peyğəmbər

**Ulul-əzm** () — Quranda bəzi peyğəmbərlər üçün istifadə edilmiş adlanma.

## Etimologiya
Ulul-əzmin lüğəvi mənası "səbirli", "əzmli" və "israrlı" deməkdir.
## Ulul-əzm peyğəmbərlərin xüsusiyyətləri
* İlahi mesajı mükəmməl şəkildə (ölümləri bahasına da olsa) ən güclü və ən qəddar şəxslərə çatdırmaq,
* Çağışır etdikləri şəxslərin əziyyətlərinə dözüb, onların arasında qalaraq missiyaları davam etdirmək, 
* Çağırış etdikləri cəmiyyətlərə qarğış etməmək, 
* Müsibət və əzablara səbr etmək, 
* İlahi missiyanı və ibadətləri tam şəkildə yerinə yetirmək, 
* Öz nəfsani istəklərinə ram olmamaq.

## Ulul-əzm Quranda

Quranda ulul-əzm adlandırılan peyğəmbərlər 5 nəfərdir:
#Nuh,
#İbrahim,
#Musa,
#İsa,
#Məhəmməd peyğəmbər.

Quranda ulul-əzm peyğəmbərin adlarının açıq şəkildə qeyd olunduğu ayələr bunlardır: 
* **Şura surəsinin 13-cü ayəsi:**

* **Əhzab surəsinin 7-ci ayəsi:**

## İstinadlar
İsgəndər bəy Məlikov

**İsgəndər bəy Məlikov** — XIX əsrin II yarısında milli teatr və maarif sahəsində müstəsna xidmətləri olan azərbaycanlı neft sahibkarı, xeyriyyəçi. Türkoloq alim İren Məlikovanın atası.

## Həyatı
1896-cı ildə Əbdülxalıq Axundov və Sultan Məcid Qənizadə ilə birgə Bakıda ilk kütləvi kitabxana açıb (17 mart 1899-cu ildə qapanıb).

Cenevrə Universitetini bitirib (1920-ci ilədək). "Nəşri-maarif" (1906) və "Nicat" cəmiyyətlərinin, Bakı Tacirləri Birliyi İdarə Heyətinin və Bakı Şəhər Dumasının (1914) üzvü (qlasnı) olub. Dumanın fəal üzvlərindən olub. 1914-cü ildəki 41 iclasdan 33-ündə iştirak edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Adam.az saytında profili
Volkov

**Volkov** — Ruslarda daha çox işlədilən soyad.

* Nikolay Volkov (böyük) — aktyor (1900–1985)
* Nikolay Volkov (kiçik) — aktyor (1934–2003)
* Vladimir Volkov — Aktyor
* Oleq Volkov — Rusiya publisisti.

## Həmçinin bax
* Volkov (Avurğazı)
Raisa Sarbi

**Raisa Sarbi** – çuvaş şairi.Çuvaşıstanın əməkdar incəsənət xadimi.

## Həyatı

1998-1999-cu illərdə DGTYB-nin katibi olmuşdur.

Çuvaşıstanın əməkdar incəsənət xadimidir.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

## İstinadlar

* http://www.dgtyb.org/news/1042.html
Nyuşa Şuroçkina

**Nüşa** (; tam adı: **Nüşa Vladimirovna Şuroçkina** ; doğum adı: Anna Vladimirovna Şuroçkina ; ) - rusiyalı gənc musiqiçi, bəstəkar, rəqqas, prodüser. Populyar müğənni.

## Biografiya
15 avqust 1990 tarixində musiqiçi ailəsində dünyaya gəlib. Atası - Vladimir Şuroçkin "Laskoviy May" qrupunun keçmiş solisti və onun prodüseri olub. Anası 2 yaşında atası ilə boşanır. Ögey anası Oksana Şurockinadan isə ögey bacısı Mariya Şiroçkina var. O gənclər arasında üzgüçülük üzrə ikiqat Avropa çempionudur.

2007-ci ildə Anna Şuroçkina pasportda adını Nüşa ilə əvəz edir və musiqi karyerasına başlayır. Əvvəlcə o Rusiyada populyar telekanallardan birində musiqi yarışmasında iştirak edir. Bundan sonra 2008-ci ildə Latviyada "Yeni Dalğa-2008" musiqi yarışmasında 8-ci yeri tutur.

2009-cu ildə Nüşanın «Вою на Луну» adlı ilk sinqli işıq üzü görür və ona böyük populyarlıq qazandırır. 2010-cu ildə Nüşa Rusiyada həmin ilin ən populyar mahnılarından olan «Не перебивай» sinqlini yazır. 18 iyun 2010 tarixində trek rusiyanın digital sinqlları arasında 3-cü yeri tutur. "Muz-TV Musiqi Mükafatlandırma Mərasimi"ndə Nüşa "ilin ən yaxşı yeni artisti" nominasiyasına namizəd olur. 2010-cu ilin dekabrında Nüşanın daha bir hit sinqli «Чудо» işıq üzü görür.

2010-cu ildən Nüşa "Gala Records" ilə müqavilə əsasında çalışıb və «Выбирать чудо» adlı albomu üzərində çalışıb. Albom 11 noyabr 2010 tarixindı işıq üzü görüb və Rusiyanın ən çox satılan albomları çartında 6-cı yerə qədər qalxıb. 2011 -ci ildə həmin albomun 4-cü sinqli «Больно» işıq üzü görüb. Yayda həmin mahnıya klip çəkilib. Albomun 5-ci sinqli «Выше» bu yaxınlarda işıq üzü görüb.

## Diskografiya
### Albomlar
* *Выбирать чудо* (2010)

### Kliplər
* 2009 — «Вою на Луну»
* 2010 — «Не перебивай»
* 2010 — «Выбирать чудо»
* 2011 — «Plus Près (We Can Make It Right)»
* 2011 — «Больно»

## Xarici keçidlər
Element

**Element** – mürəkkəb obyektin, hadisənin, prosesin analiz olunarkən sonrakı hissələrə ayrılmayan kompanentidir.

**Element** – 1)kimyada adi kimyəvi üsullarla öz tərkib hissələrinə ayrıla bilməyən, digər mürəkkəb maddələrin isə tərkib hissəsi olan bəsit maddə, nüvənin eyni yükünə malik atomların toplusu (sadə, artıq parçalanmayan maddə); 2)fizikada kimyəvi enerji hesabına yaradılan zəif elektrik qüvvəsi mənbəyi olan cihaz; 3)tamın, bütövün tərkib hissəsi; 4)kiçik enerji mənbəyi; 5)hər hansı bir şeyin tərkib hissəsi; 6)sosial qrup üzvü; 7)bütövdə hər hansı bir şeyin payı; 8)danışıqda adam, şəxs, ünsür.

**Elementin formaları**
* Element (fəlsəfə)
* Çoxluq elementi
* Elementar funksiyalar
* Kimyəvi element
* Qalvanik element
* Elektron element

## Həmçinin bax
* Element-indikatorlar
* Element 122
* Element 123
* Element 124
* Element 125
* Elementlərin geokimyəvi təsnifatı

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Akkordeon

**Akkordeon** () — klavişli musiqi aləti. Bu adı alətə 1829-cu ildə vyanalı orqan ustası K.Damian qarmonu təkmilləşdirdikdən sonra verib.

XIX əsrin sonlarında akkordeonlar çox sayda Saksoniyanın Klingentel şəhərində hazırlanırdı. Ən tanınmış markalar "Weltmeister" ( Diana, Stella, Amigo markaları), "Horch", "Hohner", "Берёзка", "Меркурий" və s.

Oxşarlığa baxmayaraq piano ifaçısı akkordeonda çalmağı ayrıca öyrənməlidir.

Bəstəkar Yan Tyersen xüsusi olaraq akkordeon üçün musiqi bəstələyib.

## Tarixi

Akkordeonun primitiv formasının 1822-ci ildə Berlində Kristian Fridrix Lüdviq Buşman tərəfindən icad edildiyi güman edilir. Lakin bu yaxınlarda məlum oldu ki, akkordeon adlandırıla bilən alət 1816-cı ildə və ya ondan əvvəl Nürnberqli Fridrix Lohner tərəfindən istifadə edilmişdir.

Akkordeonun adının ilk patentini 1839-cu ildə Vyanalı orqan və fortepiano ustası Cyrillus Demian indiki akkordeona çox da bənzəməyən tək klavişli kiçik alət üçün almışdır. Qısa müddətdə bir çox şirkət bu yeni alətin istehsalına başladı. Alterasiyalı səslər çıxara bilməyən “diatonik qarmon” adlanan bu alət kəndlərə qədər yayılır. 1880-ci ildə iki klavişli xromatik akkordeon istehsal edildi. Alterasiyalı səslər də çıxara bilən bu yeni akkordeon qısa müddətdə böyük populyarlıq qazanır. 1940-cı ildə daha da inkişaf etdirilir və konsert akkordeonuna çevrilir. George Auric və Jean Françaix kimi bəstəkarlar bu alət üçün çoxlu əsərlər bəstələmişlər.

.

## Həmçinin bax
* Bandoneon
* Qarmon

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Всё про аккордеон и баян: история, музыка, биографии аккордеонистов
* Сайт для аккордеонистов и баянистов, бесплатные ноты для аккордеона и баяна и т. д.
* Accordion Videos & Links
Əmir Dəmirdaş

**Əmir Dəmirdaş Sulduz** və ya **Əmir Teymurtaş Çobanlı** () — Çobanlılar sülaləsindən Elxanlı əmiri, sərkərdə Əmir Çoban Sulduzun ikinci oğlu. Anadolu valisi olaraq çalışarkən atasını öldürdən Elxanlı hökmdarı Sultan Əbu Səid Bahadur xanın qəzəbindən qaçaraq Misir Məmluklü sultanı Məhəmməd ibn Kalavuna sığındı. Misir sarayında öncə yaxşı qarşılandısa da, sonradan pula görə elxanla anlaşan sultanın adamları tərəfindən öldürüldü.

## Həmçinin bax
* Sulduz eli
* Məlik Əşrəf Sulduz

## Ədəbiyyat
* Ənvər Çingizoğlu. Sulduz eli. "Soy" dərgisi, Bakı, 2010.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İlhanlı Devletinin Anadolu Genel Valisi Temürtaş’ın Siyasi, Askeri ve Sosyal Hayatı
* Anadolu’da Bir İlhanlı Valisi: Demirtaş Noyan
Əmir Həsən Sulduz

**Əmir Həsən Sulduz**(1297-1327)— Əmir Çoban Sulduzun oğlu (7 oğlundan yaşda ən böyüyü), Çobanlılar sülaləsindən sərkərdə, Xorasan və Mazandaranın naibi.

## Həyatı
O, Əmir Çobanın çoxsaylı oğullarından biri idi. Əmir Həsənin 3 oğlu vardı:
:*Əmir Talış Sulduz— İsfahan, Fars və Kirman naibi (1324-1329), yaşda ən böyüyü idi.
:*Qoç Hüseyn Sulduz
:*Hacı bəy Sulduz

## Fəaliyyəti
Çobanlılar hakimiyyət uğrunda mübarizəyə qoşulan ən qüdrətli feodal qruplarından idi. Əmir Çoban Sulduz Sultan Əbu Səid Bahadur xanın gözündən düşəndən sonra atası ilə birlikdə öldürüldü.

## Mənbə
*İsmail Hakkı Uzunçarşılı. "**Emir Çoban Soldoz ve Demirtaş**", Belleten XXXI/124 (1967), sayfa 601-646.
*Ənvər Çingizoğlu, Sulduz eli, "Soy" dərgisi, Bakı, 2010.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
*Çobanlılar sülaləsi

## Xarici keçidlər
Kuba Kommunist Partiyası

**Kuba Kommunist Partiyası** (abbr. *KKP*, ) — Kuba Respublikasının hakim partiyası

## Tarixi
Kuba Kommunist Partiyası 1925-ci ilin avqustunda Havanada kommunist dərnəkləri və Kuba Fəhlə Sosialist Partiyası sol cinahının birləşməsi nəticəsində yaranmışdır.
Sündüz Babayeva

**Babayeva Sündüz Hacımirzə qızı** (d. 28 dekabr 1946, Dəvəçi, Pirəbədil kəndi) — Dəvəçi (indiki Şabran) Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1995–2007).

## Həyatı
Sündüz Babayeva 1946-cı il dekabrın 28-də Dəvəçi (indiki Şabran) rayonunun Pirəbədil kəndində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə müəllim kimi başlamış, 1990 ildən Dəvəçi Rayon XDS İcraiyyə Komitəsinin katibi, 1992-ci ildən Dəvəçi Rayon İcra Hakimiyyətində şöbə müdiri, Dəvəçi Rayonu Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzinin direktoru, 1995–2007-ci illərdə isə Dəvəçi (indiki Şabran) Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.

## Mükafatları
Sündüz Babayeva "Şərəf nişanı" və "Şöhrət" ordenləri ilə təltif olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Sündüz Babayevaya "Şöhrət" ordeni verildi 
* Sərəncam imzalayıb 
* İcra hakimiyyəti başçıları dəyişdrilib 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Seleksiya

**Seleksiya** sözü latınca Selectio – seçmə deməkdir. Seleksiya seçmҽdҽn bəhs edən bir elmdir. İnsanlar yabanı bitkiləri becərməyə və vəhşi heyvanları əhliləşdirməyə başladığı çox qədim vaxtlardan seleksiyanın bünövrəsi qoyulmağa başlamışdır.

Seleksiya dedikdə praktiki olaraq mövcud olan ev heyvan cinsləri və mədəni bitki sortlarının yaxşılaşdırılması, həmçinin, yenilərinin yaradılması haqqında elm başa düşülür. Bunlarla birlikdə seleksiya adı altında insanlar tərəfindən öz tələbatları naminə heyvan, mədəni bitki və müxtəlif mikroorqanizmlərin dəyişdirilməsi prosesi başa düşülür. Beləliklə, seleksiya insanların təcrübi fəaliyyətinin bir üsuludur.

## Ədəbiyyat
* Регель Р. Э. Научные основы селекции в связи с предусматриванием константности форм по морфологическим признакам // Тр. 1-го съезда деятелей по селекции сельскохозяйственных растений. Харьков, 1911. Вып. 4. С. 1–83.
* Регель Р. Э. Селекция с научной точки зрения // Тр. Бюро по прикл. ботанике. 1912. T. 5. № 11. C. 425–623.
* Фрувирт К. Селекция кукурузы, кормовой свеклы и других корнеплодов, масличных растений и кормовых злаков. Приложение 9-е к Трудам по прикладной ботанике, 1914
* Фрувирт К. Селекция картофеля, земляной груши, льна, конопли, табака, хмеля, гречихи и бобовых растений. Приложение 11-е к Трудам по прикладной ботанике, 1914
* Фрувирт К. Селекция колониальных растений, то есть сахарного тростника, риса, просовых, кофейного дерева, какао, померанцевых, хлопчатника и других волокнистых растений, сладкого картофеля, маниока, земляного ореха, масличной пальмы, маслины и кунжута. Приложение 13-е к Трудам по прикладной ботанике, 1915
* Алёшин Е. П., Алёшин Н. Е. Рис. Москва, 1993. 504 стр. 100 рис.

## İstinadlar
Fərqanə

**Fərqanə** () — Özbəkistanda şəhər. Şərqi Özbəkistanda Fərqanə vadisində yerləşir. Qırğızıstan və Tacikistan sərhədlərindədir. Əhalisi  182,800 nəfərdir (1999). 420&nbsp;km qərbində Daşkənd, 75&nbsp;km şərqində Əndican şəhərləri var. Böyük İskəndərin çatdığı ən son bölgə olduğu təxmin edilir.

Mahmud Qaşqarlı, Türk dilinin ən əski və dəyərli sözlüklerinden Divanu Lügati't-Türkdə;

"*Oğuzlarla Oğuzlara uyanlara görə "kənd", Türklərin böyük bir qisminə görə "şəhər" deməkdir. Bundan alınaraq "Fərqanə" qəsəbəsinə "[[Özkənd]]" adı verilmişdir, "kəndimizin şəhəri" deməkdir.*" və burada "**''الا** Ala" "Fərqanəyə yaxın bir yaylaq adı.*" Ala adında bir yayla olduğunundan söz eder.

Bejshu'nun Çinə Kronik üçüncü bölümündə (VII. yüz il başlarında) Fərqanə, *'Boxan''' adı ilə tanınır.

## Tarixi
Fərqanə, əski şimal İpək yolu güzergahı üzərində 2600&nbsp;km uzunluğunda olan yol, Qaşğar, indiki Kansu əyalətindəki Wuwei (武威市) və Wushao Ling Geçiti üzerinden əski Çinnin paytaxtı olan Xi'ana ulaşırdı.

Fergana, eski Zərdüşt edebiyatında Zərdüşt'ün vatanı kabul edilmektedir. Coğrafi konumu itibariyle eski devirlerde bölgede hüküm sürmeye çalışan komutanların ilk hedeflerinden biri olmuştur. Böyük Moğollar imperiyasının qurucusu Zahirəddin Mahmud Babur burada doğulmuş ve dövlətini burada qurmuşdur.

1873-cü ildə rusların hakimiyyəti altına düşən şəhər o dönəmdə bugünkündən 20&nbsp;km kuzeydoğuda yer almaktaydı. Kısa süre sonra bugünkü yerine taşındı ve Ruslar tarafından "Yeni Margelan" adı verildi. 1910cu ildə dönemin valisi Skobelev tərəfindən öz adı verilen şəhər, 1920-ci ildə bolşeviklərin nəzarətinə keçdi ve hazırkı adı ilə tanınmağa başlandı.

## İstinadlar
Nikolay Vavilov

**Nikolay İvanoviç Vavilov** (; ) — rus əsilli SSRİ genetiki, botaniki və aqronomu. Alim mədəni bitkilərin mənşəyi üzrə araşdırmalar aparmış, həyatını buğda, qarğıdalı və sair taxıl bitkilərinin qida mənbəyi kimi inkişaf etdirilərək, bəşəriyyətin istifadəsinə verilməsinə həsr etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Akademik Vavilov 1920-ci ildə ümumi Rusiya seleksiya qurultayında homoloji sıralar qanunu haqqında məruzə etdikdə professor V. V. Zelenski demişdir: "Bu tarixi bir qurultay oldu. Bioloqlar öz Mendeleyevini təbrik edə bilərlər". Bu fikir homoloji sıralar qanununun əsas mahiyyətini şərh edir. Mendeleyev cədvəlində bir sıraya düzülmüş elementlərin xassələri məlum olduqda həmin sıraya daxil ola biləcək, lakin hələ tapılmayan elementlərin də xarakter xüsusiyyətlərini əvvəlcədən qeyd etmək mümkündür. Vavilovun qanununa görə, bir fəsiləyə, məsələn, taxıllar fəsiləsinə mənsub olan bir növdə müəyyən bir mutasiya görünmüşsə, həmin fəsiləyə mənsub başqa cinslərdə və növlərdə də bu cür mutasiyaları gözləmək olar.

## İstinadlar
Anuştəkin Qarçai

**Anuştəkin Qarçai** — Xarəzmşahlar dövlətinin dördüncü sülaləsini quran türkmən hökmdar.

## Bioqrafiya
Anuştəkinin adı ilk dəfə 1073-cü ildə Məlikşahın hakimiyyəti dövründə çəkilir. Əfqanıstanın Qarçistan adlanan indiki Həzəracat bölgəsində Səlcuq sərkərdəsi Gümüştəkin Bilgə bəy tərəfindən satın alınmış bir qulam idi. Bəzi tədqiqatçıları onu xələc və ya çığıl, bəziləri isə (məs. Zəki Vəlidi Toğan) qıpçaq, qanqlı və ya uyğur sayır.

O, Səlcuq sarayında Məlikşahın təstdarı, yəni dəsmal tutanı olmuş, sonra Xarəzm valiliyinə göndərilmişdir. 1097-ci ildə öldüyü güman edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Tarixi Portalı :З. М. Буниятова Государство хорезмшахов-ануштегинидов 1097–1231 г.
Karel Hinek Maxa

**Karel Hinek Maxa** () — çex yazıçısı.

## Həyatı

## Yaradıcılığı
Çex ədəbiyyatında Şərq mövzusu daha çox romantizmdə intişar tapmışdır. Məlumdur ki, romantizm həm çex, həm də Şərq xalqları ədəbiyyatında XIX əsrdə yaranmış və təbii ki, hər bir ədəbiyyatda özünəməxsus şəkildə təzahür etmişdir. K. H. Maxanın istər həyatına, istərsə də yaradıcılığına böyük ingilis şairi Corc Qordon Noel Bayronun təsiri olduqca güclüdür. Belə ki, K. H. Maxa məhz onun təsiri nəticəsində inqilabi romantizmin nümayəndəsi olmuş və həyatını xalqının azadlıq mübarizəsinə həsr etmişdir. Bu səbəbdən onların yaradıcılığında oxşar məqamlara tez-tez rast gəlinir. Hətta onların taleyi də oxşar olmuşdur, belə ki, C. Bayron 36, K. H. Maxa isə cəmi 26 il ömür sürmüşlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İsparta

**İsparta** — Türkiyənin İsparta ilinin inzibati mərkəzi. Əhalisi 51 min nəfərdir. Xalçaçılığın ən iri mərkəzlərindəndir.

## İstinadlar
ABŞ Dövlət Departamenti

**ABŞ Dövlət Departamenti** () — ABŞ-də 1789-cu ildən xarici işlər nazirliyi funksiyasını həyata keçirən əsas xarici siyasət orqanı, dövlət katibi başçılıq edir. Prezidentin və Konqresin hazırladığı xarici siyasət xəttini həyata keçirir.

Digər ölkələrdəki xarici işlər nazirlikləri kimi, 1789-cu ildə ölkənin ilk icra şöbəsi kimi yaradılıb. Ölkənin xaricdəki diplomatik missiyalarının idarə edilməsini, xarici təşkilatlarla müqavilələrin və sazişlərin müzakirəsini və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nümayəndəliyini ABŞ Dövlət Departamentini dövlətin xarici siyasətini həyata keçirir. Bundan əlavə, Dövlət Departamenti digər ölkələrdə sosial və siyasi proqramları təmsil edən qeyri-kommersiya təşkilatları və fondları ilə işləməkdən məsuldur.

ABŞ dövlət katibi, Dövlət Departamentinin rəhbər vəzifəsi adlanır. 2018-ci ilin aprel ayında dövlət katibi Reks Tillerson istefa verdikdən sonra Mayk Pompeo vəzifəyə gəlmişdir. Departamentin idarə olunması ilə yanaşı, Dövlət katibi xaricdə baş diplomat və ölkə nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərir. Dövlət katibi, Birləşmiş Ştatların vitse-prezidenti, Nümayəndələr Palatasının spikeri və prezidentliyə namizədliyinə görə ilk rəsmi şəxs hesab edilir.
## Tarixi
1789-cu il 21 iyulda ABŞ Dövlət Departamenti Xarici İşlər Nazirliyi kimi formalaşmışdır. O zaman konqresmenlər ayrı bir Daxili  İşlər Departamentinin yaradılmasının mümükünlüyünü müzakirə etdilər, prezident Corc Vaşinqton, əhəmiyyətli bir ictimai ofis yaratmağı planlaşdırıdı, lakin  Tomas Ceffersonu nəzərə alaraq, iki şöbəni (xarici və daxili) birləşdirməyə qərar aldı. Buna görə də, 1789-cu ilin sentyabr ayında Xarici İşlər Nazirliyinin adını dəyişdi.
## Departament binası
ABŞ Dövlət Departamenti Vaşinqtonda Ağ Evdən bir neçə məsafə uzaqlıqda Harri Trumen evində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* ABŞ federal hökuməti
* ABŞ ştatları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* IIP Digital
* ABŞ səfirliyi
Xəlil Kut

**Xəlil Paşa**, **Xəlil Kut** () — Türkiyə hərbi xadimi, general.

## Həyatı
Türkiyənin Mosulda yerləşən 6-cı ordusunun, sonralar isə Şərq Ordular qrupunun komandanı olmuşdur. Azərbaycanda yaradılmış Qafqaz İslam Ordusunun təminat və təchizat işlərinə başçılıq etmişdir (1918). Bir müddət türk milliyyətçilərinin qeyri-rəsmi nümayəndəsi kimi Moskvada fəaliyyət göstərmişdir.

Dönəmin hərbi naziri Ənvər Paşanın və qardaşı Qafqaz İslam Ordusunun başçısı Nuru Paşanın əmisi olmuşdur.

Xəlil Paşanın komandanlığı altında Səlmanu-Pak döyüşündə qələbə qazanan Osmanlı ordusu üçün Kut-ül-Amarəyə gedən yol açılmışdır. Sonrakı dövrdə isə Xəlil Paşanın rəhbərliyi ilə Bağdad cəbhəsində Osmanlı ordusunun əks həmlələri başlamışdır. Kut qəsəbəsinin azadlığı uğrunda mübarizə tarixi qələbə ilə başa çatmışdır. Qəsəbə kiçik olsa da strateji əhəmiyyəti çox böyük olmuşdur. Kut məğlubiyyəti 300 illik ingilis kibirinin qırılması demək idi. İngilislər tarixlərindəki ən ağır və alçaldıcı məğlubiyyətlərinə Kutda uğradılmışdılar.

Türk ordusunun və kəşviyyatının, manevrlərinə tap gətirə bilməyən ordu komandanı General Tavznt türklərlə razılaşmaq üçün onlara əvvəl 1 milyon Sterling , sonradan isə məbləği daha da artıraraq 2 milyon Sterling pul təklif etmişdi. Əvəzində isə türklər İngilislərin Kutu tərk etməsinə və Bəsrəyə keçməsinə izin verəcəkdi, lakin Xəlil Paşa təklifi rədd etmiş, türk ordusunun satılıq olmadığını bildirmişdir. Çarəsiz qalan general təslimiyyət elan edərək ağ bayraq qaldırmışdır. Belə ki, 13 000 ingilis əsgəri, 8 Generalı, 472 zabiti əsir götürülmüşdür.

Kut zəfərini Ənvər Paşaya müjdələmək üçün yazdığı məktubda Xəlil Paşa bu günün Osmanlı və İslam aləmi üçün çox önəmli olduğunu qeyd etmiş, əgər ikinci bir adı olsaydı onun Kut olmasını istədiyini bildirmişdir. Bununla da Xəlil Paşaya Kut ləqəbi verilmişdir.

## Həmçinin bax
*Osmanlı-Qacar müharibəsi (1906-1907)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yalta

**Yalta** (, ) — Ukraynada kurort-şəhər, Qara dəniz sahilində liman.

## Əhalisi
* 1805-ci ildə&nbsp;— 300 nəfər.
* 1926-cı ildə&nbsp;— 28 811.
* 1939-cu ildə&nbsp;— 22 993.
* 1989-cu ildə&nbsp;— 89 000.
* 2001-ci ildə&nbsp;— 97 552.
* 2010-cu ildə&nbsp;— 136 339.

## Qardaş şəhərlər

*  Baden-Baden, Almaniya
*  Batumi, Gürcüstan
*  Qalats, Rumıniya
* ,  Margit, Kent, İngiltərə, Böyük Britaniya 
*  Nitsa, Fransa
*  Pyarnu, Estoniya
*  Pozzuoli, İtaliya
*  Riyeka, Xorvatiya
*  Rodos, Yunanıstan
*  Salsomacore Terme, İtaliya
*  Santa-Barbara, Kaliforniya, ABŞ
*  Sanya, Hainan, Çin
*  Ulan Ude, Buryatiya, Rusiya
*  Fucisava, Yaponiya
*  Xaçmaz, Azərbaycan
*  Moskva, Rusiya
*  Vladiqafqaz, Rusiya

## İstinadlar
Yelena Besesku

**Yelena Besesku** (; ) — Rumıniya siyasətçisi; Rumıniyanın Demokratik Liberal partiyasının gənclər təşkilatının nümayəndəsi; həmçinin Avropa parlamentinin deputatıdır. Rumıniya prezidenti Trayan Beseskunun qızıdır.

## Həyatı
24 aprel 1980-ci ildə Konstansada anadan olub. İqtisadi sahədə təhsili var. Əvvəllər top-model olaraq çalışıb. 14 iyul 2009-cu ildən müstəqil namizəd kimi Avropa parlamentinə seçilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Avropa parlamentinin saytındakı profili
Leo Buskaliya

**Leo Buskaliya** () — bir İtaliya mənşəli amerikalı müəllif və həvəsləndirici danışmacı(spiker) və Cənubi Kaliforniya Universitetinin Xüsusi Təhsil şöbəsinin professoru idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Buskaliya və Felis Fondunun rəsmi saytı
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası** (BMT TŞ) — BMT-nin daimi fəaliyyət göstərən ali orqanı. BMT-nin Nizamnaməsinə görə beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunmasında əsas məsuliyyət daşıyır. 15 üzvü var: 5 daimi (Çin, Fransa, Rusiya, Böyük Britaniya, ABŞ) və 2 il müddətinə seçilən 10 qeyri-daimi üzvü. Şuranın hər bir üzvü bir səsə malikdir. Prosedura məsələlərinə dair qərarlar Şuranın 9 üzvü səs verdikdə qəbul olunmuş sayılır. 
		 	
24 oktyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası ilk dəfə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü seçilmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan BMT Təhlükəsizlik Şurasında

## İstinadlar
Kəşmir münaqişəsi

**Kəşmir münaqişəsi** — Pakistan və Hindistan arasında tarixi Kəşmir vilayəti üstündə həll olunmamış problem.

1947-ci ilin avqustunda yaradılan müstəqil Hindistan dövləti Kəşmiri öz ərazisinə qatmağa çalışır. Hal-hazırda Kəşmirin şimal-qərbi Pakistanın, qalan hissəsi isə Hindistanın (1949) nəzarəti altındadır. 1956-cı ildə Kəşmir "Hindistan İttifaqının tərkib hissəsi" elan edildi. Hindistanla Pakistan arasında bir neçə dəfə hərbi münaqişə baş versə də bu problem hələ də öz həllini tapmamışdır.

Azərbaycan bu münaqişədə Pakistanı dəstəkləməkdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pravda (qəzet)

***Pravda*** (,*"Həqiqət"*) — Rusiyada yayımlanan, 11 milyon tirajla ən nüfuzlu qəzetlərdən biri olduğu vaxtlarda Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının rəsmi qəzeti olan Rusiyadakı böyük ölçülü qəzetidir.

## Tarixi

Qəzet 5 may 1912-ci ildə Rusiya imperiyasında nəşr olunmağa başlamış, ancaq 1911-ci ilin yanvarında xaricdə yayılmışdır. Oktyabr inqilabından sonra Sovet İttifaqının aparıcı qəzeti olaraq meydana çıxdı. Qəzet 1912-ci ildən 1991-ci ilədək KP MK-nın rəsmi orqanı idi.

Sovet İttifaqının dağılmasından sonra *Pravda* Rusiya Prezidenti Boris Yeltsin tərəfindən 1996-cı ildə Yunan biznes ailəsinə satıldı və qəzet özəl Pravda İnternational şirkətinin nəzarəti altına keçdi.

1996-cı ildə Pravda İnternational şirkətinin sahibləri ilə *Pravda* jurnalistlərinin bəziləri arasında *Pravda*nın fərqli qurumlara bölünməsinə səbəb olan daxili mübahisə yarandı. Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası Pravda kağızını aldı, bəzi orijinal Pravda jurnalistləri isə Rusiyanın Kommunist Partiyasına bağlı olmayan ilk onlayn qəzeti (və ilk onlayn ingilis dilli qəzet) Pravda.ru-nu yaratdı. Rəqib tərəflər arasında hüquqi mübahisədən sonra Rusiya arbitraj məhkəməsi hər iki qurumun Pravda adından istifadə etməyə davam etməsinə icazə verilməsini təmin etdi.

*Pravda* qəzeti bu gün Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası tərəfindən idarə olunur, halbuki onlayn Pravda.ru özəldir və rus, ingilis, fransız və portuqal dillərində nəşr olunmuş beynəlxalq nəşrləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Pravda'' Newspaper
* Some articles published in ''Pravda'' in the 1920s
* 100 Years of ''Pravda'' Video Clip
* "Pravda" digital archives in "Newspapers on the web and beyond", the digital resource of the National Library of Russia
Pravda

* Pravda (qəzet) — qəzet.
* Pravda (jurnal) — 
* Pravda — 3 iyul 1998-ci ildə adı dəyişdirilərək Qılıncbəyli adlandırılmış kənd.
* Pravda (roman) — 
* Pravda (nəşriyyat) —
Fantomas Skotland-Yarda qarşı (film, 1966)

**Fantomas Skotland-Yarda qarşı** — rejissor Andre Yunebelin Marsel Allen və Pyer Suvestrin məşhur avantürist Fantomas haqqındakı romanlarının motivləri əsasında macəra-komediya janrında çəkdiyi 3 filmdən sonuncusu. 1966-cı ildə Fransada çəkilmiş, 1968-ci ildə "Soyuzmultfilm" kinostudiyasının tərcüməsində Sovet prokatında yayımlanmağa başladıqdan sonra SSRİ-də böyük məşhurluq qazanmışdır.

## Rollarda

Baş rollarda Jan Mare, Lui de Fünes çəkilmişlər və Rita Renuar.

## Həmçinin bax
*Fantomas (film, 1964)
*Fantomas coşmuşdur (film, 1965)
Uzaq Şərq

**Uzaq Şərq** - Şərqi Asiyada ərazi. Buraya Rusiya, Çin, Koreya (KDXR və Koreya Respublikası) və Yaponiya ərazilərinin şərqi aiddır. Bəzən Filippini də Uzaq Şərqə aid edirlər
Əmiri-Gur

**Əmiri-Gur** və ya **Gur-Əmir** – Orta Asiyanın görkəmli abidələrindən biri.

Səmərqənddə XV əsrin əvvəllərinə aid türbə. Teymurun əmrilə tikilmişdir. 1420-ci illərdə Uluqbəy tərəfindən genişləndirilmişdir. Teymur, Uluqbəy və b. Teymurilər burada dəfn olunmuşlar.

## İstinadlar
Böyük gəzinti

**Böyük gəzinti** — 1966-cı ildə istehsal olunmuş Fransa filmi.

## Məzmun
1942-ci il. İkinci dünya müharibəsi əsnasında bir müttəfiq "B17 Flying Fortress" bombardman təyyarəsi işğal altında olan Paris üzərində olarkən almanların açdığı atəş nəticəsində vurularaq düşür. Uçuş komandiri Sir Reginald (Terri Tomas) və digər əməkdaşı paraşütlə tullanmaq məcburiyyətində qalırlar. Endikləri bölgədə bəzi fransız vətəndaşlardan kömək istəyirlər. Bunlardan biri olan boya ustası Oqustin Bouvet (Burvil) və xasiyyətsiz orkestr şefi Stanislas LeFort (Lui de Fünes) Fransanın cənubuna, almanların işğal etmədiyi azad bölgəyə qaçmaq planını düşünürlər…

## Mənbə
* "Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası". X cild. Bakı, 1987, səh. 18.
Krit

**Krit** ( / Kriti) və ya **Kirid** ( / Girid) — Yunanıstanın tərkibində, Aralıq dənizində ada.

Sahəsi 8,3 min km², əhalisi 537,2 min nəfərdir.

## Tarixi
Krit qədim egey mədəniyyətinin mərkəzlərindən biridir. E.ə. 67-ci ildə Krit Roma tərəfindən işğal edilmişdi. 395–823, 961–1204-cü illərdə Bizansa, 823–961-ci illərdə ərəblərə məxsus idi. 1204-cü ildə səlibçilər Kriti zəbt etmiş və Venetsiyaya satmışdılar.

1715-ci ildən Osmanlı imperiyasının tərkibində idi. 1898-ci ildə Krit böyük dövlətlərin "himayəsində" muxtariyyət aldı. 1913-cü ildən Yunanıstana məxsusdur.

## Həmçinin bax
* Antenor (tarixçi)
* Vai (Krit)

## İstinadlar
ATƏT-in Parlament Assambleyası

**ATƏT-in Parlament Assambleyası** — 317 parlamentarisi olan beynəlxalq parlament qrupu. 1990-cı ildə Parisdə yaradılmışdır. Assambleya ildə bir neçə dəfə Milli parlament deputatlarını toplayaraq ATƏT-lə bağlı məsələləri müzakirə edir. Hər il Assambleya səs çoxluğu ilə sədr seçir, sədr əsas yığıncaqlarda iştirak edir və yığıncaqlara sədrlik edir. Mənzil-qərargahı Kopenhagendədir. Assambleyanın daimi əməkdaşları 14 nəfərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* OSCE PA Twitter account
Veyn Dayer

**Veyn Dayer** () — amerikalı Özünə-yardım (self-help) müdafiəçisi, professor və yazıçıdır. Veyn Dayer, 1987-ci ildə ABŞ-nin ən yaxşı natiqi kimi tanınmışdır.

## İstinadlar
Napoleon Hil

**Napoleon Hil** (; ) — amerikalı yazıçı və müasir fərdi-müvəffəqiyyət nəşr növünün ilk yazıçılarındandır. Ən məşhur əsəri "Düşün və zənginləş" () bütün zamanların ən çox satılan kitablarından biridir. O, geniş şəkildə müvəffəqiyyət haqqında yazan böyük yazıçılardan biri hesab olunur.

Napoleon Hill (26 oktyabr 1883 – 8 noyabr 1970), Amerikalı yazıçı və müasir şəxsi-inkişaf haqqında növün ilk yazıçılarındandır. Ən məşhur əsəri "Think and Grow Rich" (Fikirləş və Zənginləş) bütün dövrlərin ən çox satılan kitablarından biridir.

Həyat hekayəsini qeydə alanlara görə Napoleon, Vircinya Vays Kauntinin Paund qəsəbəsində 2 otaqlı bir daxmada kasıb ailədə dünyaya gəlib. Anası Napoleon 10 yaşında ikən vəfat edib, atası iki il sonra yenidən evlənib.

13 yaşında olarkən qəsəbə qəzeti "Mountain Reporter"də məqalə yazmağa başlayır. Hüquq oxumaq istədiyinə görə müxbirliyə başlasada iqtisadi səbəblərdən fikrini dəyişir. Sənaye manatı və dövrünün ən zəngin insanlarından biri olan Andrew Carnegie-dən aldığı müsahibə Napoleonun karyerasında dönüş nöqtəsi oldu. Məşhur insanlarla apardığı müsahibələrin bir parçası olan bu müsahibədə Napoleon, Andrew Carnegienin uğurunu sadə bir formulla izah edə biləcəyinə və sadə vətəndaşlar tərəfindən tətbiq ediləcəyinə inandığını kəşf etti. Bundan sonra Napoleonun 500 uğurlu və çoxu milyonçu olan kişi və qadınla uğurlarının formulunu kəşf etmək və çap etmək üçün görüşlər keçirdi. Napoleonun araşdırmasında görüşdüyü məşhur insanlar arasında Thomas Edison, Alexander Graham Bell, George Eastman, Henry Ford, Elmer Gates, John D. Rockefeller, Charles M. Schwab, F. W. Woolworth, William Wrigley Jr., John Wanamaker, William Jennings Bryan, Theodore Roosevelt, William H. Taft, Woodrow Wilson, Charles Allen Ward və Jennings Randolph yer alıbdır. Layihə  20 ildən uzun müddət davam etdi və 1928-ci ildə "The Law of Succes" adı ilə kitablaşdırıldı.

1937-ci ildə Napoleon uğur formulunun hələ də çapı davam elətdirilən və satılan "Think and Grow Rich" (Fikirləş və Zənginləş) kitabında izahını verdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Acı həyat (film, 1962)

**Acı həyat** — 1962-ci ildə istehsal olunmuş Türkiyə filmi.

## Rollarda

Baş rolda Türkan Şoray çəkilmişdir.

## Mənbə

***Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası**. X cild. Bakı, 1987, səh. 560. 

## Həmçinin bax
*Türkiyə filmlərinin siyahısı
Alpamış

**Alpamış** — özbək, qazax, qaraqalpaq, başqırd, tatar və başqa türk xalqlarının, həmçinin taciklərin qəhrəmanlıq dastanı. Xalq qəhrəmanı Alpamışın adı ilə bağlı Orta Asiya epik rəvayətləri güman ki, XIV-XVII əsrlərdə Orta Asiya xalqlarının xarici işğalçılara qarşı mübarizəsi dövründə dastan şəklinə düşmüşdür.

**"Alpamsı Xan"** olaraq da bilnir. Bilinməyən diyarlara səfərlər etmişdir. Əfsanəvi varlıqlarla döyüşmüşdür. Anasının bətnində 12 ay qalmışdır. Yeddi gündə yeddi yaşına gəlmişdir. Atının adı Şubar (Bayşubar)dır. Ulu bir ağacın təpəsindəki nəhəng quşun balalarını əjdahahadan (və ya ilandan) qurtarar. Aya gedib gəlir. Atəş özünü yandırmaz. Demir ev'de həbs qalar. Özünü həbs Hakan'ın qızı tərəfindən kurtarılır. Döndüyündə nişanlısının evlendirildiğinde görüb çoban qılığına girər və yanına yaxınlaşaraq həqiqəti öyrənər. Sonunda nişanlısına qovuşar. Türk nağıl təsvirlərinin bir çoxunu mənbəsində saxlayan bir əhvalatın qəhrəmanıdır.

## Etimologiya
(Al) kökündən törəmişdir. Alp sözündən gəlir. İgidlik, qəhrəmanlıq mənalarını daşıyır. Alba sözü monqolcada vəzifə mənasını verər və bu məna ilə də əlaqəli ola bilər. Bu baxımdan baxıldığında ona ilahi bir vəzifə verilmiş adam olaraq ələ alına bilər.

## Mənbə
* Dədə Qorqud kitabı. Ensiklopedik lüğət. Bakı,2014
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Moskva İncəsənət Teatrı

**MXAT**, **Qorki adına Moskva Akademik Bədaye Teatrı** — 1898-ci ildə K.Stanislavski və B.Nemiroviç – Dançenko tərəfindən yaradılmışdır. MXAT milli rus və dünya teatr sənətinin inkişafına mühüm təsir göstərmişdir. MXAT-ın ictimai-siyasi simasının müəyyənləşməsində M.Qorki və A.P. Çexov pyeslərinin tamaşaları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dünya teatr səhnəsi tarixində rejissorun rolu ilk dəfə MXAT-da yüksək səviyyəyə qaldırılmışdır. 1987-ci ildən kollektiv iki sərbəst truppaya ayrılmışdır.
Kurt Hofman

**Kurt Hofman** () — alman kino rejissoru

## Filmləri
#Fokus-pokus (film, 1953)
#Avantürist Feliks Krullun etirafı (film, 1957)
#Biz vunderkindlərik (film, 1958)
#Cənab Missisipinin kəbini (film, 1961)
#Şpessart qəsrində kölgə (film, 1961)
#Sabah saat yeddidə dünya yenə qaydasında olacaq (film, 1968)
#Şpessart qəsrində gözəl çağlar (film, 1969)
#Kapitan (film, 1971)

## İstinadlar

## Mənbə
***Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası**. X cild. Bakı, 1987, səh. 268.
ABŞ Hərbi Dəniz Akademiyası

**ABŞ-nin Hərbi Dəniz Akademiyası** — dünyanın ən nüfuzlu hərbi təhsil ocaqlarından biri. Hərbi dəniz məktəbi kimi 1845-ci ildə təşkil edilmiş, beş il sonra isə Hərbi Dəniz Akademiyasına çevrilmişdir. Akademiyada təhsil müddəti 4 ildir. 1976-cı ildən etibarən akademiyaya qadınlar da qəbul edilir. Akademiya şəhərciyinin sahəsi 338 akrdır. Burada 4 min kursant təhsil alır.

## İstinadlar
Dövlət Akademik Böyük Teatr

**Böyük Teatr** — Rusiya Federasiyasında Dövlət Akademik Böyük Teatr.

Əsası 1775-ci ildə Moskvada qoyulmuşdur. Burada xarici və ilk rus operaları və baletləri tamaşaya qoyulur. XX əsrin əvvəllərindən teatrda çalışan vokalistlər və balet ustaları dünya şöhrəti qazanmışlar.

## İstinadlar
Baykal–Amur magistralı

**Baykal–Amur magistralı** (, , **, ) — Rusiyanın Şərqi Sibirdə və Uzaq Şərqdə Sakit okeana çıxan dəmir yol magistralı. Ümumi uzunluğu 4300&nbsp;km-dir. Tikintisinə 1940-cı ildən başlanmışdır. 1989-cu ildə istifadəyə verilmişdir. Baykal-Amur magistralının tikilməsinin şərəfinə 1976-cı ildə "Baykal-Amur magistralının tikintisinə görə" medalı təsis edilmişdir.

## İstinadlar
TACIS

**TACIS (Technical Assistance for the Commonwealth of Independent States, Müstəqil Dövlətlər Birliyinə Texniki Yardım)** — Avropa İttifaqının MDB ölkələrində iqtisadi islahatların sürətləndirilməsinə yardım məqsədilə həyata keçirdiyi proqramdır. Proqram nou-hauların MDB ölkələrinə ötürülməsi üçün qrantlar verir.

1991-2007 illər arasında *TACIS* çərçivəsində Aİ tərəfindən 7,3 milliard avro ayırılıb. 2006-ci ildə təftiş komissiyası tərəfindən keçirilən araşdırma göstərib ki, proqram çərçivəsində 5 milliard avro qeyri-effektiv şəkildə xərclənilib. Məsələn, Rusiyadaki 29 layihədən ancaq 5-in nəzərəçarpacaq nəticəsi olmuşdu. Avropa Parlamentinin üzvləri proqramın dayandırılmasını tələb etmişlər. 2007-ci ildə *TACIS* ləğv olunmuşdu. Onu Avropa Qonuşuluq və Tərəfdaşlıq Proqramı () əvəzləndirib.

## İstinadlar
Panislamizm

**Panislamizm** ( — «bütün») — XIX əsrin sonlarında Yaxın və Orta Şərqdə yaranmış dini-siyasi ideologiya. Türkiyədə meydana gəlmiş və müsəlman ölkələrində yayılmışdır. Panislamizm milliyyətindən asılı olmayaraq bütün müsəlman xalqların vahid dövlətdə birləşməsini təbliğ edir.
Yəqub Ərdəbili

**Yəqub Ərdəbili** bir Ərdəbilli şair dir ki Azərbaycan dilində və Fars dilində şeir yazıb.Bu şair 10-cu hicri yüzili(16-cı miladi yüzili)ndə yaşayırdır.

## Xarici keçidlər
* Rasexun saytı
Hüseyn Dəxil Marağayi

**Axund Molla Hüseyn Marağayi** — "Dəxil" təxəllüsü ilə Azərbaycan şairlərindən dir ki Marağada dünyaya gəlib. O,Azərbaycan dilində şeir yazıb. Bu şair 19-cu yüzildə yaşayırdır.

## Həyatı
Hüseyn dəxil Marağayinin dəqiq doğum tarixi bəlli deyildir. Lakin onun XIX əsrdə bu şəhərdə dünyaya gəldiyi və elə o şəhərdə də vəfat etdiyi bilinməkdədir. O, Marağa şəhərində fəaliyyət göstərən axundlardan biri olmuşdur.

### Fəaliyyəti
Hüseyn Marağayinin şeiriyyatının önəmli hissəsini şiəlik ilə bağlı hadisələrin poetik təsviri təşkil etməkdədir. O, Kərbəla döyüşündə İmam Hüseynin öldürülməsi hadisəsi barədə xeyli şeirlər yazmış, eləcə də İmam Əli, Zeynəb bint Əli barədə də əsərlər yaratmışdır. Ümumilikdə o, Kərbala hadisəsi barədə 7 cildlik əsər yazmışdır. Onun divanı müxtəlif vaxtlarda Təbriz şəhərində Azərbaycan türkcəsində çap edilmişdir. Onun əsərləri xüsusən dini mərasimlərdə mərsiyə oxuyan şəxslər üçün önəmli hesab edilir. Şeir yazmadakı bacarığı və istifadə etdiyi metodologiya onun tez-tez Füzuli ilə müqayisə edilməsinə yol açmışdır.

Şeirindən nümunə:
Sizdə əgər Yəzidi-bədəxtər nişanı var,

Gündən işıqdı bizdə peyəmbər nişanı var.

Mən nayibi-Hüseyn, Hüseyn varisi--Əli,

Məndə Hüseynü Heydərü Səfdər nişanı var.

Vardır atam Hüseyndə çün surəti Əli,

Etsə qəbul məndə də Qənbər nişanı var.

Olmaz hərif kimsə mənə, məndə, bixilaf,

Abbasi-namdarü dilavər nişanı var/

## İstinadlar

## Mənbə
*
Azərbaycan etirazları (2011)

**2011 Azərbaycan etirazları** — Azərbaycanda 2011-ci ilin mart ayının 11-dən başlamış aksiya və mitinqlər. Aksiyaçılar İlham Əliyevın istefasını və siyasi məhbusların azadlığını tələb edirlər. Keçirilmiş aksiyalar polis qüvvələri tərəfindən dağıdılmış və 469-dan çox aksiyaçı həbs olunmuşdur.

Avropa Şurası, ABŞ Dövlət Departamenti, Amnesty International və digər qurumlar Azərbaycan Hakimiyyətini siyasi məhbusları azad etmək və azad toplaşmaq hüququnu təmin etməyi tələb edib

## Siyasi məhbuslar
Potensial siyasi məhbusların siyahısı:

**Gənc fəallar**:

# Cabbar Savalan (AXCP gənclər təşkilatının fəalı) AR CM-in 234.1-ci (qanunsuz narkotik saxlamaq) maddəsi ilə ittiham olunur;
# Bəxtiyar Hacıyev (keçmiş deputatlığa namizəd) CM-in 321.1-ci (hərbi xidmətdən yayınma) maddəsi ilə ittiham olunur.

**Azərbaycan islam partiyasının liderləri və üzvləri**:
# Mövsüm Səmədov (AİP lideri);
# Vaqif Abdullayev (AİP sədr müavini);
# Dəyanət Səmədov;
# Firdovsi Məmmədrzayev;
# Ruhulla Axundzadə (AİP Astara təşkilatının sədri);
# Yusif Fəxrəddin oğlu Ələkbərov (AİP Gəncə təşkilatının sədri, barəsində axtarış elan olunub);
# Fəramiz Abbasov — Masallı rayonunun Hil kəndinin axundu;
# Zülfüqar Mikayılzadə.

**2 aprel mitinqının iştirakçıları**:

# Arif Hacılı (Müsavat Partiyasının sədr müavini);
# Fuad Qəhrəmanlı (AXCP sədr müavini, azadlıqda olsa da, hələ polisin nəzarəti altındadır);
# Tural Abbaslı (Müsavat Partiyası gənclər təşkilatının rəhbəri);
# Məhəmməd Məcidli (AXCP sədr müavini);
# Sahib Kərimov (AXCP);
# Babək Həsənov (AXCP);
# Elşən Həsənov (Müsavat);
# Ülvi Quliyev (bitərəf);
# Zülfüqar Eyvazov (AXCP);
# Arif Alışlı (AXCP);
# Əhəd Məmmədli (Müsavat)
# Rüfət Hacıbəyli (Müsavat)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çirkli pulların yuyulması

**Çirkli pulların yuyulması** — qeyri-qanuni yolla əldə edilmiş maliyyə vəsaitlərinin "gizli iqtisadiyyat"dan rəsmi iqtisadiyyata keçirilməsi və onlardan sonrakı mərhələdə açıq şəkildə istifadə edilməsi. Prosesin rəsmi adı "cinayət yolu ilə əldə edilmiş pul vəsaitlərinin və ya mülkiyyətin leqllaşdırılması"dır.

Bu zaman pul vəsaitləri nağd puldan qeyri-nağd (bank) pula və əksinə qeyri-nağd puldan (bank hesabı) nağd pula çevrilə bilər.

## Ümumi məlumat
Bu elə bir prosesdir ki, onun nəticəsində cinayət yolu ilə əldə edilmiş ("çirkli") vəsaitlər qanuni ("təmiz") kimi görünməyə başlanır.

Pulların yuyulması əməli bir cinayətdir və bu əmələ görə Azərbaycan Respublikasında müvafiq cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulubdur.

Cinayətkarlarda, bir qayda olaraq, yalnız iri məbləğdə vəsaitlərin yuyulmasında ehtiyac yaranır. Bununla belə, bu cür əməlin cinayət sayılmasında yuyulan vəsaitlərin həcmi və yaxud məbləği rol oynamır.

Çirkli pulları qanuni kimi görünməsini təmin etmək və ya ən azından çirkli pulların mənbəyini gizlətmək məqsədilə cinayətkarlar müxtəlif üsul və vasitələrdən istifadə edirlər. Bu cür üsul və vasitələrdən maliyyə və qeyri-maliyyə, ələlxüsus da bank sektorunda istifadə olunur.

Pulların yuyulmasına qarşı mübarizə bir neçə məqsədlə aparılır. Bu işdə ilkin və ən əsas məqsəd ölkədə tamah niyyəti ilə törədilən bütün cinayətlərin qarşısının alınmasıdır. İkinci vacib məqsəd isə artıq törədilmiş cinayətlərin aşkar edilməsi və, nəticədə, talanmış nemətin qanuni sahiblərinə və yaxud dövlətə qaytarılmasıdır.

## İstinadlar
Səhmdar

**Səhmdar** — dövlət və ya özəl şirkətdə bir və ya daha çox hissənin qanuni sahibi olan şəxs və ya təşkilatdır.

Bir səhmdarın iş sahəsindəki təsiri, sahiblik payı faizi ilə təyin olunur. Şirkətin səhmdarları qanuni olaraq şirkətin özündən ayrıdırlar və ümumiyyətlə, şirkətin borclarına görə məsuliyyət daşımırlar.

## Hüquqları
Səhmdarların hüquqlarını aşağıdakı kimi təsnifatlaşdırmaq olar:
* Dividend almaq hüququ;
* Ümumi yığıncaqda iştirak hüququ;
* Səsvermə hüququ;
* Seçmək və seçilmək hüququ;
* Məlumat əldə etmək hüququ;
* Səhmlərin geri satın alınmasını tələb etmək hüququ;
* Əlavə buraxılan səhmlərin alınmasında üstünlük hüququ;
* Cəmiyyətin fəaliyyətinin yoxlanılmasını tələb etmək hüququ;
* Cəmiyyətin ləğvindən sonra qalmış əmlakı əldə etmək hüququ.

## Maraqlarının müdafiəsi
Səhmdarların maraqlarının müdafiəsinin dövlət forması aşağıdakı müdafiə üsullarını özündə ehtiva edir:

1. Mülki-hüquqi;
2. İnzibati-hüquqi;
3. Cinayət-hüquqi.

## İstinadlar
Bakı xalçaları

**Bakı xalçaları** — Abşeron xalçaçılıq məktəbinin Bakı qrupuna daxil olan xovlu xalçalar.

## Ümumi məlumat
Ta qədimdə Bakının qədimdən "İçərişəhər" hissəsində zərif və yüksək keyfiyyətli xalçalar istehsal olunurdu. XVIII əsrdə toxunmuş belə xalçaların bəzi nümunələri hal-hazırda İstanbulun "Türk və İslam eserləri muzesi" muzeyində saxlanılır. Bakı xalçalarını da belə xalçalara aid etmək olar.

Bakı xalçalarını adətən Qala, Novxanı, Maştağa kəndlərində toxuyurdular. Bəzən xalçaçılar bu xalçanı "Qobustan" adlandırırdılar. İlk toxunmuş xalçalar ilə sonradan toxunan xalçalar arasında fərqlər mövcuddur.

## Bədii analiz
"Bakı xalçası"nın göl yeri adətən, sürməyi rəngdə olur. Təsadüfi hallarda qırmızı və ağ rəngli yerliyi olan xalçalara da rast gəlinir. Kənar haşiyələrinin rəngi xalçanın ümumi görkəminə uyğun olaraq dəyişir.

Bakı xalçalarının orta sahəsinin kompozisiyası şaquli oxda bir-birinin ardınca yerləşmiş böyük dördbucaqlı göllər təşkil edir. XVIII əsrin sonlarına qədər bu xalçanın orta sahəsində dörd və ya beş göl yerləşirdi. Bu xalçalar Bakı xalçası adını aldıqdan sonra isə onun orta sahə kompozisiyasında dəyişiklər baş verd. Belə ki, göllər cütləşdi.

"Quyu çarxı", "Kərtənkələ", "Ərsin" və ya "Kürək" kimi naxışlarla göllərin üzü bəzədilmişdir. Göllərin ətraflarına isə digər doldurucu naxışlar vurulmuşdur.

"Bakı" xalçalarının ara sahəsi ara haşiyədən, bir zəncirədən və dörd mədahildən ibarət olan enli köbə zolağı ilə dövrələnmişdir. Ara haşiyənin əsas elementi "şamdan"dır. "Şamdan" təsvirləri növbə ilə müxtəlif tərəflərə yönəldilmişdir. Xalçanın ara haşiyəsində yağqabının üslublaşdırılmış təsvirini görmək olar. Xalçaçılar bu elementi "Qədim heykəl" adlandırırdılar.

## Texniki xüsusiyyətlər
"Bakı xalçaları"nın ölçüsü təqribən 100x150 sm-dən 110x1800 sm-ə qədər dəyişir. Bəzən iki göllü dördbucaqlı kvadrat xalçalara rast gəlinir.

İlmələrin sıxlığı: bir kvadrat desimetrdə 38x38 ilmədən 45x45 ilməyə qədər yerləşir. Beləliklə bir kvadrat metrdə 145 min ilmədən 200 min ilməyə qədər düyün vardır. "Bakı xalçaları"nın xovunun hündürlüyü 5 mm-dən 7 mm-ə qədərdir.

## İstinadlar


## Mənbə
* Bakı xalçaları 
* Britannicada — Baku rug
Denver

**Denver** — ABŞ-də şəhər. Kolorado ştatının inzibati mərkəzi. Saus Plett çayı sahilindədir.

1997-ci il iyulun 20-də Denver şəhərində Rusiya, ABŞ və Fransa Prezidentləri görüşmüş və Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsini sülh yolu ilə həll edilməsinə kömək etmək barədə birgə bəyanat imzalamışlar.

## İstinadlar
Belovej razılığı

**Belovej razılığı** () — 8 dekabr 1991 tarixdə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının ləğv edilməsi barədə RSFSR, Belorusiya və Ukrayna tərəfindən imzalanmış saziş. Onlar burada Müstəqil Dövlətlər Birliyinin (MDB) yaranmasını elan etdilər. Hüquqi baxımdan bu müqavilə etibarsız hesab edilməlidir. Çünki SSRİ konstitusiyasının göstərişinə görə İttifaqın beynəlxalq hüququn subyektliyini itirməsinə, yəni ləğv edilməsinə yalnız ümumxalq səsverməsi (referendum) vasitəsilə birbaşa xalq qərar verməli idi (hərçənd ki, bir qədər əvvəl xalq bunu etmişdi. Referendumda sovet vətəndaşlarının 74 faizindən çoxu SSRİ-nin qalmasına səs vermişdi). Lakin B. Yeltsin, L. Kravçuk və S. Şuşkeviç Sovet İttifaqının digər subyektlərinin rəyini nəzərə almadan, bununla belə SSRİ Konstitusiyasının normalarını kobud surətdə pozmaqla səlahiyyətləri olmadıqları halda bu qeyri-hüquqi müqaviləni imzaladılar. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bu müqavilənin əsli "itirilmişdir". Heç bir dövlətin arxivində yoxdur. Ona görə də bu müqavilənin şərtləri haqqında detallı məlumat yoxdur. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Тургунбеков Дж*. Международно-политический статус СНГ (К 7-летию создания СНГ)
* «Экономические проблемы невозможно решить без политических» (интервью с С. Шушкевичем) // :ru:Время новостей, № 226, 7 декабря 2006
* *Ауезнур Каженов*. Международная правосубъектность Содружества Независимых Государств
* Глава XI. Развал СССР из книги Джузеппе Боффа «От СССР к России. История неоконченного кризиса. 1964—1994»
* «Оригиналы Беловежских соглашений были украдены». Бывший глава Белорусcии Станислав Шушкевич о своем участии в распаде СССР
* Расшифровка телефонного разговора президента РСФСР Бориса Ельцина и президента США Джорджа Буша-старшего, состоявшегося 8 декабря 1991 года
* Соглашение о создании Содружества Независимых Государств