open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vaxtanq Çabukiani

**Vaxtanq Mixayloviç Çabukiani** (; 12 mart 1910 — 6 aprel 1992) — gürcü balet artisti, baletmeyster və pedaqoqu. SSRİ xalq artisti (1950).

## Həyatı
Vaxtanq Çabukiani 12 mart 1910-cu ildə Tbilisidə anadan olub. Tbilisidə balet studiyasını bitirdikdən sonra Z.P. Paliaşvili adına Opera və Balet teatrının truppasına qəbul edilmişdir. 1926-cı ildə Leninqrad xareoqrafiya məktəbinə daxil olmuşdur. 1929 — 1941-ci illərdə Leninqrad Opera və Balet Teatrının solisti işləmişdir. Vaxtanq Çabukiani "Dağların qəlbi" (1938), "Laurensiya" (1939), "Otello" (1960) baletlərinə quruluş vermişdir. 1941-ci ildən Tbilisidə yaşamış, 1973-cü ilədək Z.P.Paliaşvili adına teatrın balet truppasına rəhbərlik etmiş, burada "Sinatle" (Q. Kiladze), "Qorda" (D. Toradze), "Demon" (S. Sinsadze), "Otello" (A.Maçavariani) və s. baletləri tamaşaya qoymuşdur. Otello partiyasının ifası ona böyük şöhrət qazandırmışdır və 1950-ci ildə SSRİ xalq artisti adı almışdır. "Gürcü baleti ustaları" (1955) və "Otello" (film, 1961) filmlərinin ssenari müəllifi və quruluşçu rejissorudur. ABŞ, İtaliya, Latın Amerikası və s. yerlərdə qastrolda olmuşdur. Yaponiya, İran və Macarıstanda baletləri tamaşaya qoyulmuşdur.

## Mükafatları
* SSRİ xalq artisti (1950)
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1990)
* "Lenin" ordeni (1946, 1950, 1958, 1990)
* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (1939)
* "Şərəf nişanı" ordeni (1937)
* Lenin mükafatı (1958)
* Stalin mükafatı (1941, 1948, 1951).
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı
* "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı

## Ədəbiyyat
# Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. V cild. Bakı, 2014. səh. 419
# Кригер Б. Вахтанг Чабукиани. Л.—М., 1960

## İstinadlar
Çoi Mi-Sun

**Çoi Mi-Sun** () — Cənubi Koreyalı oxatan. Çoi Mi-Sun iki dəfə Dünya Çempionatında bürünc medalı qazanıb. O, həmçinin 2016-cı ildə Rio-de-Janeyroda Olimpiya Oyunlarının çempionu olub.

## Karyerası
Çoi Mi-Sun birinci ciddi uğurunu 2015-ci ildə qazandı. O, Danimarkanın paytaxtı Kopenhagen şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında fərdi və komanda yarışlarında üçüncü yeri tutaraq bürünc medal qazandı.

Çoi Mi-Sun növbəti böyük uğurunu 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində qazandı. XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında Çoi Mi-Sun komanda yoldaşları Çang Hye-Jin və Ki Bo-Bae ilə birgə qızıl medal qazandı.
Manqueyrao stadionu

**Manqueyrao stadionu** () — Braziliyanın Belem şəhərində yerləşən stadion. Tamaşaçı tutumu 50,049 nəfərdir. "Paysandu" və "Remo" klubları ev oyunlarını bu stadionda keçirir.

## Tarixi
Açılışı 4 mart 1978-ci ildə olmuşdur.

## Həmçinin bax
*Braziliya stadionlarının siyahısı

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*Templos do Futebol
*Fiel Bicolor
Akri

**Akri** () — Braziliyanın şimal-qərbində yerləşən ştat. Şimalda Amazonas, şərqdə isə Rondoniya ştatı ilə sərhədlənir. Üstəlik cənub-şərqdən Boliviya, cənub-qərbdən isə Peru ilə sərhədə malikdir. Ştatın inzibati mərkəzi Riu-Brankudur.

Ştatın adı Akri çayından götürülmüşdür. Akri Purus çayının əsas qollarındandır. Hindu dilində «Kaymanlar çayı» mənasını verir.

## Coğrafiya

Ərazisi bütünlüklə Amazon hövzəsinə daxildir. Qərb sərhədində Serra-fu-Divizor dağı 609 metr hündürlüklə ştatın ın hündür nöqtəsidir.

İqlimi ekvatorialdır. Burada orta temperatur +26&nbsp;°C-dir. İl ərzində iki mövsüm vardır. İl ərzində 1800 – 2400&nbsp;mm arası yağıntı düşür. Yağıntının böyük qismi qərb hissəyə düşür.

Ərazisinin 45 % hindu rezervasiyalarıdır və dövlət tərəfindən qorunur. Bu qorunan əraxilərdən Serra-du-Divizordur.

## Tarix
İlk əvvələr Akri ştatının ərazisi Boliviyaya mənsub olmuşdur. Kauçuk xəstəliyi dönəmində əraziyə çoxlu sayda Braziliyalı köç edir. Bundan sinra ərazi iki ölkə arasında ərazi mübahisəsinə çevrilmişdir. Bu səbəbdən Akri müharibəsi baş verir. Nəticədə Akri Respublikası qurulur.

Hərbi konflikdən sonra 17 noyabr 1903-ci ildə Akri ərazisi 2 mln funt sterlinqə Braziliyaya güzəştə gedilir. 1962-ci ildən isə Akri ştat statusu alı.

Akri hazırda ən az əhalisi olan və zəif iqtisadiyyata malik ştatdır.

## İnzibati bölgü
Ştat ərazisi iki mezoregiona (Vali-du-Akri, Vali-du-Jurua) bölünür.

## İqtisadiyyat
İqtisadiyyatın əsasını hasilat sənayesi təşkil edir. Kauçuk ağacından təbii kauçuk yığılır. Yerli əhali ov və balıqçılıqla məşğul olur.

Üstəlik burada şəkər qamışı, çəltik, maniok da əkilir. İri buynuzlu heyvandarlıq inkişaf etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ştatın rəsmi saytı.
Haqq-batil savaşı (Mütəhhəri)

**Haqq-batil savaşı** — Mürtəza Mütəhhərinin fəlsəfi əsəri.

## Məzmun

Görkəmli filosof və mütəfəkkir Mürtəza Mütəhhərinin “Haqq-batil savaşı” kitabı müəllifin bu mövzuda etdiyi beş çıxışından və kitaba əlavə olunmuş “İnsanın tarixdə ictimai təkamülü” adlı iki mühazirəsindən ibarətdir. Kitabda əsasən insan, cəmiyyət və tarixdə, keçmiş və günümüzdə haqq və batil məsələləri, haqq və batil arasında gedən mübarizə fərqli baxış bucaqlarından — elmi-fəlsəfi, ictimai-psixoloji yöndən təhlil olunur.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Haqq-batil savaşı — Mürtəza Mütəhhəri
* parlaqimzalar.az
Kimya Əlizadə

**Kimya Əlizadə** (; ) — 2020-ci ilə qədər İranı, 2021-ci ildən isə Bolqarıstanı təmsil edən taekvondoçu. İranın idman tarixində Olimpiya medalı əldə edən ilk qadın idmançı.

## Həyatı
1998-ci ildə İranın Kərəc şəhərində azərbaycanlı ailəsində anadan olmuşdur. Atası Təbriz şəhərinin yaxınlığında yerləşən Zunuz şəhərindən, anası isə Ərdəbil şəhərindəndir.

## Karyerası
Kimya 2014-cü ildə Taybeydə keçirilən Gənclər arasında Dünya Çempionatında qızıl medal qazanıb. Eyni ildə Nankində keçirilən Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında da qızıl medal qazanmağı bacarıb. O, ilk döyüşdə seneqallı Elsa Nqassanı 23:0 hesabı ilə məğlub edərək, 1/4 finala yüksəlib. Növbəti rəqibinə — belçikalı Amber Pannemansa da şans verməyib — 15:2. Yarımfinalda isə kolumbiyalı Nataliya Qomezi 12:2 hesabı ilə üstələyərək, adını finala yazdırıb. Həlledici görüşdə isə Kimya Rusiya taekvondoçusu Yuliya Turutinanı 10:7 hesabı ilə üstələyərək, çempion olub.

Kimya 2015-ci ildə Çelyabinsk şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında və 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilən  Yay Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanıb.

2017-ci ildə Cənubi Koreyanın Muju şəhərində keçirilmiş Dünya Çempionatında gümüş medal qazanıb. O, final görüşündə Kot-d'İvuar təmsilçisi Rut Qbaqbiyə 19:9 hesabı ilə məğlub olub.

2020-ci ildə İran hakimiyyəti onun uğurlarını şəriətlə əlaqələndirdiyinə görə, mühacir kimi Avropaya köçüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı (farsca) 
*
Teizm seminarları (Mütəhhəri)

**Teizm seminarları** — Mürtəza Mütəhhərinin elmi-fəlsəfi əsəri.

## Məzmun

Bu kitab M. Mütəhhərinin “teizm” mövzusunda etdiyi on altı çıxışının və həmin seminarda iştirak edən alimlərlə elmi diskussiyalarının məhsuludur.

Kitab kifayət qədər maraqlı, dövrü üçün yeni olan mövzularla zəngindir. Kitabın birinci hissəsində Allahın varlığının isbatı üçün konkret olaraq üç yol göstərilir və bu yollar ətrafında ayrı-ayrılıqda geniş elmi, fəlsəfi müzakirələr aparılır, güclü dəlillər irəli sürülür. 

İkinci hissədə isə diqqət çəkən mühüm mövzu “teizm və təkamül nəzəriyyəsi” haqqındakı müzakirələrdir. Bu mövzuda Mütəhhəri bir çox İslam alimlərindən fərqli olaraq yeni, maraqlı yanaşma ortaya qoyur; o sübut edir ki, əslində, Allahın varlığı mövzusu ilə Darvinin Təkamül nəzəriyyəsi heç bir halda toqquşmur. 

## İstinadlar


## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Teizm seminarları — Mürtəza Mütəhhəri
* parlaqimzalar.az
* 'Teizm' mövzusunda möhtəşəm kitab nəşr olundu
Kamil insan (Mütəhhəri)

**Kamil insan** — Mürtəza Mütəhhərinin əxlaqi-fəlsəfi əsəri.

## Məzmun

Böyük filosof Mürtəza Mütəhhərinin bənzərsiz kitablarından olan bu kitabda müxtəlif fikir məktəblərinin “kamil insan” məfhumuna baxışları araşdırılır. Araşdırılan bir çox şərq və qərb məktəblərinin nöqsanları üzə çıxarılaraq göstərilir ki, əslində, qeyd olunan məktəblər hər baxımdan kamil olan bir insan yetişdirməyə qadir deyildirlər. Nəhayət, alim dəqiq əqli təhlillərdən sonra sübut edir ki, yalnız, səmavi göstərişlərə əsaslanan İslam dini kamil insan yetişdirmək qüdrətinə malikdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Kamil insan — Mürtəza Mütəhhəri
* parlaqimzalar.az
Dua (Əli Şəriəti)

**Dua** — Əli Şəriətinin elmi-fəlsəfi əsəri.

## Məzmun

Dr. Əli Şəriətinin dərin düşüncələrinin və mənəvi dünyasının məhsulu olan “Dua” kitabı onun digər əsərləri içərisində öz parlaqlığı ilə seçilir. Kitabın birinci hissəsində Dr. Şəriətinin tərcümə etdiyi Nobel mükafatı laureatçısı Aleksis Karrelin mövzu dərinliyi ilə insanı heyrətləndirən “La Priere” (Dua) kitabçası yer almışdır.

Sonrakı hissələrdə isə Dr. Şəriətinin özünün duanın mahiyyəti, fəlsəfəsi, eşq, ehtiyac və mübarizə kimi məsələlərin müasir nəzəriyyələrlə qarşılaşdırılması və təhlili, müsəlmanlar arasında durğunluğa səbəb olmuş bu mövzulara müəllifin geniş elmi və dünyagörüşü pəncərəsindən orijinal baxışları yer almışdır.

Kitabın ən həyəcanlı səhifələri isə Dr. Şəriətinin coşqun, dərdli, fəlsəfi, tənqidi, üsyankar ruhundan pərvazlanan dualarıdır. Əslində isə, bu, dua müstəvisində onun İslam cəmiyyəti ilə bağlı arzularının və qəlb çırpıntılarının təzahürüdür.

## Tərcümə və nəşr
Əli Şəriəti Aleksis Karrelin "Dua" kitabını fars dilinə tərcümə etdikdən sonra öz fikirlərini də əsərə əlavə etmişdir. Hər iki müəllifin əsəri 2015-ci ildə Ağabala Mehdiyev tərəfindən azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş və 1 ad, 2 hissədə Parlaq İmzalar nəşriyyatında nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Dr.Əli Şəriəti / Dr.Aleksis Karrel — Dua
* parlaqimzalar.az
Yasper Silesen

**Yakobus Antonius Peter** "**Kasper**" **Sillessen** - ( holladca: [*ˈjɑspər ˈsɪləsə(n)*] , d.: 22 aprel 1989) Holladiyalı qapıçı, İspaniyanın Barselona FK  və Niderland milli futbol komandasının üzvü .

## Həmçinin bax
Federiko Qarsiya Lorka

**Federiko Qarsiya Lorka** (; ) — İspaniya şairi, rəssamı, pionisti və bəstəkarı. O, İspaniya vətəndaş müharibəsinin başlanğıcında 38 yaşında olarkən milliyətçilər tərəfindən öldürülmüşdür.

## Həyatı
1898-ci ildə, İspaniyanın Qranada bölgəsindəki Fuente Vaqueros şəhərində doğulan Lorka, əsrin ən böyük iki ispan şairindən biri olaraq qəbul edilir. Lorkanın müvəffəqiyyətində uşaqlığının böyük payı vardır. Qranada nın Fuentevaqueros qəsəbəsində, varlı bir ailənin uşağı olaraq dünyaya gələn Lorkanın atası şən bir adam; anası isə səssiz və ciddi bir qadın idi. 1928-ci ildə yazdığı "Romancero Gitano" (Qaraçı Balad) ilə şöhrət qazanan Lorka, Salvador Dali ilə birlikdə İspaniyanın çağdaşlaşması üçün çalışan sənət adamlarından biri olmuşdur.

Şeirdə, siyasətdə və əxlaq anlayışında müasirliyin müdafiəçisi olan Lorka homoseksual olduğu üçün Katolik kilsəsi ilə münaqişədə idi. 1918-ci ildə, burjuaziya sinfini, yer üzünü şeirlə doldurmuş olan İsanı qətl etməklə günahlandıran Lorka, keçdiyimiz günlərdə gəlmiş keçmiş ən müvəffəqiyyətli ədəbiyyat əsəri seçilən Migel de Servantesin bir İsa fiquru olaraq ələ salanlara qatılır. Lorka İsanın həm qətlini qınayar, həm də qanının axmalı olduğunu ifadə edir.

Şeirlə yanaşı teatr üçün yazdığı və səhnələşdirdiyi dram əsərləri də məşhur olan Lorka, *Qanlı Toy* (Bodas de sangre, 1931), Yerma (1934), Bernarda Albanın evi kimi dramlarıda uğurlu nəticə göstərmiş; ölüm - həyat, sonsuzluq kimi ziddiyyətlər arasındakı enişli-yoxuşlu xətti vurğulamışdır.

19 avqust 1936-cı ildə doğulduğu bölgədə Frankonun adamları tərəfindən öldürülən Lorka, beynəlxalq ictimaiyyətdə - xüsusilə də bir dövr yaşadığı Argentinada olduqca böyük bir yas və öldürülməsinə verilən reaksiya ilə - peşə sahəsində ideallaşmış, hörmətli lakin marjinal bir ədəbiyyat adamı olaraq xatırlanır.

## Əsərləri
### Şeir
* *Impresiones y paisajes* (1918)
* *Poema del cante jondo* (1921)
* *Libro de poemas*  (1921)
* *Oda a Salvador Dali* (1926)
* *Canción de jinete* (1927)
* *Primer romancero gitano* (1928)
* *Poeta en Nueva York* 
* *Llanto por Ignacio Sánchez Mejías* (1935)
* *Seis poemas gallegos* (1935)
* *Diván del Tamarit* ( 1936)
* *Sonetos del amor oscuro* (1936)
* *Primeras canciones* (1936)

### Teatr
* *El maleficio de la mariposa* (1919–1920)
* *Los Títeres de Cachiporra* (1922–1925)
* *Mariana Pineda* (1923–1925)
* *La zapatera prodigiosa* (1926–1930)
* *Amor de Don Perlimplín con Belisa en su jardín* (1928–1933)
* *El público* (The Public, 1929–1930)
* *Así que pasen cinco años* (1931)
* *Retablillo de Don Cristóbal* (1931)
* *[[Qanlı Toy|Bodas de Sangre]]* (1931)
* *Yerma* (1934)
* *Doña Rosita la soltera* (1935)
* *Comedia sin título* (1935) (yarım)
* *La casa de Bernarda Alba*

### Səhnəciklər
* *El paseo de Buster Keaton* (1928) 
* *La doncella, el marinero y el estudiante* (1928) 
* *Quimera* (1928)

### Ssenari
* *Viaje a la luna* (Trip to the Moon, 1929)

## İstinadlar
Espiritu-Santu

**Espiritu-Santu** () — Braziliyanın şərqində yerləşən ştat. Braziliyanın cənub-şərq regionuna daxildir. Şimaldan Baiya, qərbdən Minas-Jeyras və cənubdan Rio-de-Janeyro ilə sərhədə malikdir. Şərqdən Sakit okeana çıxışı vardır. Ştatın inzibati mərkəzi Viktoriyadır.

Ştatın portuqalcadan tərcümədə «Müqəddəs ruh» mənasını verir.

## Coğrafiya
Atlantik okeanın sahilərində ştatın iqlimi tropikdir. İl ərzində iki mövsüm hakimdir. Şimala doğru iqlim quru və istidir. Cənub və cənub-qərb hissə dağlıq olduğundan iqlimi yüksəkliyə doğru azalır. Ən iri çayı Riu-Dosidir.

Ştat ərazisinə Trinidadi-e-Martin-Vas adası daxildir.

## Tarixi
1535-ci ildə Espiritu-Santu ərazisininə ilk dəfə Vasko Koutinonun başçılığı ilə portuqal koloniyaçıları ayaq basmışlar. 23 may Ruhlar günüdür. Bu səbəbdən ştatın adı bu çür adlandırılmışdır. İlk əvvələr vilayətin mərkəzi Vila-Velya salınmışdır. 1551-ci ildə mərkəz Viktoriyaya köçürülmüşdür.

1822-ci ildə Espiritu-Santu kapitanlığı vilayətə çevrilmişdir. 1889-cu ildə vilayət ştat statusu almışdır.

## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən 4 mezoregiona və 13 mikroregiona bölünür.

## İqtisadiyyat
Ştat iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı, metallurgiya, neftayırma və dağ mədən sənayesi təşkil edir. Viktoriya şəhərində iri dəniz limanı fəaliyyət göstərir.

İxracının siyahısı: kofe, kakao, şəkər qamışı

Ştat ərazisindən neft çıxarılır.

## İstinadlar
Qızıl Ordunun Gürcüstanı işğalı

**Qızıl ordunun Gürcüstanı işğalı**, başqa adla **Sovet–Gürcü müharibəsi** (15 fevral – 17 mart 1921) –  Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasına bağlı Qızıl Ordunun Gürcüstan Demokratik Respublikasının menşevik bölgəsi hökumətini çökdürtmək və yerinə bolşevik rejimi hakim bir ölkə yaratmaq məqsədilə etdiyi hərbi hərəkatdır.

## İşğaldan əvvəl
Ağ Ordu 'nun Bolşevik inqilabı ilə yox olması ilə Qafqazda qeyri-sabitlik meydana gəldi. Qafqazda 3 etnik millət olan; Gürcülər, Azərbaycanlılar və Ermənilər müstəqilliklərini elan etdi. Leninin Sovetləşmə planının ilk hədəfi Qafqaz idi. Bu səbəbdən ilk hədəf Gürcüstan Demokratik Respublikası idi. Qırmızı Ordu bu iş üçün 50.000 adam ayırdı.

## İşğal
İşğalı idarə edən Anatoli Gekker 11. Rus Ordusu ilə ilk öncə Tiflis Əməliyyatını təşkil edərək Khrami çayını keçdi və qısa müddətdə Gürcü qüvvələrini məğlubiyyətə uğratdı. Sonra Kutaisi Əməliyyatını təşkil etdi. İttifaq Dövlətlərinin köməyinə maneə törətmək üçün Ruslar Qara dəniz' dəki bütün Gürcü limanlarını ələ keçirdi. Bundan başqa Ruslar Abxazlara Rus ordusuna qatılmaq qarşılığında Abxazlara bir Abxaz Oblastı qurulacağına dair bir təklif təqdim etmişdilər. Abxazlar bu təklifi qəbul etdilər.

## Nəticə
Nəticə olaraq Gürcüstan məğlubiyyət üzərinə məğlubiyyət yaşamağı səbəbi ilə artıq mübarizəni dayandırmaq məcburiyyətində qalmışdır. Sovetlər Gürcüstanı özünə tabe etmişdir.

**İtkilər**
* 50.000 Sovet - 5.500 ölü və ya yaralı
* 20.000 Türk (Sovetlər adına) - İtkinlərin sayı bilinmir
* 35.000 Gürcü - 7.000 ölü və ya yaralı

**Komandirlər**  
* Anatoli Gekker (Sovet)
* Mikhail Velikanov (Sovet)
* Qriqori Ordzhonikidze (Sovet)
* Kazım Karabekir (Sovetler adına xidmət edən Türk)
* Giorgi Kvinitadze (Gürcü)
* Giorgi Mazniashvili (Gürcü)
* Valiko Jugheli (Gürcü)
Mədəni soyqırım

**Mədəni soyqırım** və ya **etnosid** — vəkil Rafael Lamkinin 1944-cü ildə müəyyən etdiyi soyqırımın komponenti olan konsept. Termin hər hansı bir xalqa məxsus olan maddi mədəniyyət abidələrinin kütləvi şəkildə başqa xalq tərəfindən dağıdılmasına deyilir. 

## İstinadlar
Komendant saatı

**Komendant saatı** — hərbi və ya mühasirə vəziyyəti elan edildikdə müəyyən saatlarda xüsusi icazə olmadan küçələrə çıxmağın qadağan edilməsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ərizə

**Ərizə** və ya **petisiya** () — bir adam və ya birliyin düşüncə və şikayətlərini, ya da müəyyən bir mövzudakı istəklərini səlahiyyətli orqanlara (əksəriyyətlə rəsmi) göndərilməsini təmin edən yazı.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Canlı sədd

**Canlı sədd** () — düşməninin döyüş hədəflərinə hücumun qarşısını almaq üçün, döyüş hədəfləri daxilində və ya ətrafında qeyri-döyüşçülərin qəsdən yerləşdirilməsini izah edən hərbi və siyasi termin.

## İstinadlar
Kitç

**Kitç** () — məşhur və mədəni simvolları istifadə edərək kütləvi istehsal edilən incəsənət və ya dizaynın aşağı mədəniyyət stili.

## İstinadlar
Klişe

**Klişe** () — uzun müddət istifadə edilmiş və artıq təsirini itirmiş ifadə, fikir və ya element.  Mətbuatda termin, sonradan müxtəlif materiallar (kağız, parça, dəri və s.) üzərində çap etmək üçün metal və ya taxta parçası səthində qazılmış qabarıq təsvir üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Protaqonist

**Protaqonist** ( hərəkət edən, *πρώτος, prótos* ilk *άγω, ago* "hərəkətə keçirəm, hərəkət edirəm" sözlərindən törəmişdir) — ədəbi əsərdə və ya dramda, **birinci şəxs**, **əsas personaj** və ya qəhrəman olaraq da bilinir. Ümumiyyətlə, protaqonist bir problemi həll etməklə məşğul olur, zidd qüvvələrlə mübarizə edir, qarşıdurma yaradır və hadisəni irəliyə doğru hərəkət etdirir. O, antaqonist ilə mübarizə aparır və konkret məqsədə çatmaq üçün çalışır.

Protaqonist ədəbiyyat, sinema, video oyunlar və başqa yaradıcı sahələrdə aparıcı personjalardır.

## Etimologiyası
"Protos" - birinci, "agonistes" - hərəkət edən deməkdir.

## Xüsusiyyətlər
Protaqnist situasiya ilə ən böyük konflikti yaşayan, ən uzun emoional səyahətədə çıxan və insanların dəstəkləyəcəyi ideyaları olan personajdır.

Protaqonist məqsədinə çatmaq üçün cəsur və bacarıqlı olmalıdır. Ola bilər ki, o bu iş üçün doğulmuş və ya seçilmiş olsun. Məsələn, Po. Protaqonist çox vaxt udur, ancaq yol boyu çox ağır itkilər verir. Məslən, Harri Potter.

Proqanist insanlara kömək etmək və nəti isə dəyişdirmək istəyir. O geidaştı özün seçir və məsuliyyət daşıyır (Matriks).

## Növləri

* Anti-qəhrəman
* Passif protaqonist
* Çoxlu protaqonist - dostluq, sevgi və s. mövzulu hekayələrdir.

## Nümunələr
* Harri Potter
* Luyk Skayvolker
* Bilbo Baqqins
* Hörümçək adam

## Anti-qəhrəman protaqonistlər

## İkinci dərəcəli protaqonistlər
Dəstəkçi və dəstəkləyici

Vatson

## Tarixi

## İstinadlar
Qara bazar

**Qara bazar** — bazarda mal və xidmətlərin qanunsuz dövriyyəsi baxımından kölgə iqtisadiyyatının sosial institutu. Bu bazarda əməliyyatlar ümumiyyətlə iştirakçıların qiymət yoxlamaları və ya vergidən qaçması nəticəsində meydana gəlir.

## İstinadlar
Tokantins

**Tokantins** () — Braziliyanın mərkəzində yerləşən ştat. Şimaldan Para və Maranyan, şərqdən Piaui və Baiya, qərbdən Matu-Qrosu, cənubdan Qoyas ilə sərhədə malikdir. İnzibati mərkəzi Palmas şəhəridir.

## Coğrafiya
Ərazisinin böyük hissəsini savannalar təşkil edir. Şimal sərhədlərində rütubətli Amaxon meşələri yerləşir. Şimaldan cənubda  Tokantins çayı axır.

## Tarixi
Ştatın adı eyni adlı çayın adından götürülmüşdür.

Tokantins Braziliyanın ən cavan ştatıdır. Qoyas ştatının şimalında olan torpaların hesabına 1988-ci ildə təşkil edilmişdir.

## Əhalisi
Ştat əhalisinin böyük qismi qarışıq xüsusiyyətə malikdir: 71% Metis və Mulat, 24 % — ağlar, 3 % — qaralar. Bölgənin yeganə rəsmi dili portuqalcadır.

## İnzibati bölgü
İnzibsti cəhətdən 2 mezoregion və 8 mikroregiona bölünür. 
## İqtisadiyyat
İqtisadiyyatın əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Tokantins ərazisində Braziliyanın ən iri fermaları yerləşir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Tokantinsin rəsmi saytı
Bartlbi və çevrəsi (roman)

**Bartlbi və çevrəsi** () — Enrike Vila-Matasın romanı.

## Məzmun

“Bartlbi və çevrəsi” həm roman, həm də sənədli essedir. Əsərdə müxtəlif səbəblərə görə yazmağı atmış yazıçılardan bəhs edilir. Vila-Matasın çevrəsinə həm real (Servantes, Moppassan, Rembo, Selincer, Pinçon və b.), həm də səksəndən artıq uydurma müəllif daxildir. Qeydlər formasında yazılmış romanda Bartlbi “niyə yazırıq, niyə mövcuduq?” kimi suallara cavab axtarır. Cavablar isə elə əsərin özündədir: bu cavablar qadınlar barədə bəxti gətirməyən, yazmağı bacarmayan qozbel Bartlbinin dilindən söylənilir. O, fəlsəfi gözəlliyə malik, dolaşıq düşüncələrə sahib bir insandır. Oxucuları “Yox cərəyanı” ədəbiyyatının labirintlərinə başgicəlləndirici səyahət gözləyir.

## Tərcümə və nəşr
Roman ATV Kitab layihəsi çərçivəsində Nicat Məmmədov və Qismət Rüstəmov tərəfindən ispan dilindən azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş və 2016-cı ildə Parlaq İmzalar nəşriyyatı tərəfindən Bakıda nəşr olunmuşdur. Əsər Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzinin iştirakı ilə nəşrə hazırlanmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* parlaqimzalar.az
* Bartlbi və çevrəsi – Enrike Vila Matas
Dinq Liren

**Dinq Liren** (; ) — Çin şahmatçısı, qrosmeyster (2009), Şahmat üzrə 17-ci Dünya Çempionu (2023-2024). Dörd yaşından şahmat oynayır. O, tarixdə ən yüksək reytinqli Çin şahmatçısı və eyni zamanda üçqat Çin çempionudur. Şahmat üzrə dünya çempionu olan ilk çinli.

## Şahmat karyerası
6 iyun 2009-cu ildə, 16 yaşı olarkən o, kişilər arasında ən gənc Çin çempionu adını qazandı. 2011-ci ilin aprelində Dinq Liren yenidən ölkə çempionu adını qazanır və bir il sonra bu qələbəni təkrarlayır.

2011-ci il Dünya Kubokunun ilk raundunda Uesli Soya məğlub olaraq mübarizəni dayandırıb.

2015-ci il Tata Steel Şahmat turnirində Dinq Liren Maqnus Karlsenlə heç-heçə edərək yalnız yarım xal fərqi ilə Karlsendən sonra yarışın ikincisi olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* FIDE Chess profili
* Liren Ding. Chess-DB.com  
* Liren Ding . Chessgames.com 
* Liren Ding. 365Chess.com
Xırdalan (pivə)

**Xırdalan** — Azərbaycanın məşhur pivə brendi. Xırdalan pivəsinin 2 növü vardır: Xırdalan klassik və Xırdalan Draft.

## Tarixi
Xırdalan brendinin tarixi 2000-ci ilin əvvəlindən başlayır. Brend "Baltika-Bakı" zavodunun yerləşdiyi Xırdalan şəhərinin adının şərəfinə adlandırılıb. Bu gün "Xırdalan" ticarət nöqtələrinin 94%-də təqdim olunur və Azərbaycan Respublikasında liderlik etməyə davam edir. 

## Hazırlanması

Xırdalan ənənəvi reseptlə istehsal olunur - tərkibinə yalnız klassik inqrediyentlər: maya, mayaotu və su daxildir. "Baltika-Bakı" zavodunda quraşdırılmış müasir avadanlıq, pivəbişirənlərin ustalığı, o cümlədən ən yaxşı xammaldan istifadə Xırdalan pivəsini əlverişli qiymətə dəyişilməz yüksək keyfiyyət və əla dadla təmin edir.

Xırdalan pivəsi Azərbaycan istehlakçılarının üstünlük verdiyi dadların nəzərə alınması ilə işlənib hazırlanmışdır.

"Xırdalan Klassik" - Azərbaycanın ən populyar pivə brendidir, yalnız sudan, mayadan və mayaotundan istifadə etməklə pivəbişirmənin təmizliyi barədə gizli qanuna uyğun olaraq ənənəvi reseptlə bişirilmiş klassik açıq pivədir. Onun hazırlanması zamanı pivəyə nəcib acılığı verən acı mayaotu növlərindən istifadə olunur. 

Müasir yüksək texnologiyalı avadanlıqla birlik təşkil edən ənənəvi resept istehlakçıya klassik lager pivəsinin dadından ləzzət almağa imkan yaradır. 

Azərbaycanda "Xırdalan"a tələbatın olduğunu nəzərə alaraq, onu, şüşə butulka, PET qablaşdırma, alüminium banka və KEQ (çəllək süzmə pivə) daxil olmaq bütün növ istehlakçı taralarında istehsal edirlər. Pivənin dad və ətrini istehlakçıya çatdırmaq üçün yüksək temperaturların təsirini aradan qaldırmağa və eyni zamanda uzunmüddətli saxlama müddətini təmin etməyə imkan yaradan qoruyucu pasterizasiya rejimindən istifadə olunur.

## Mükafatları
2009-cu ildə "Baltika-Bakı" zavodunda istehsal edilmiş Xırdalan brendi «Brand Award Azerbaijan» mükafatını almışdır və Azərbaycanda "Pivə" nominasiyasında ən yaxşı brend qəbul edilmişdir.

## İstinadlar
Ölü sayı

**Ölü sayı** () — müəyyən hadisə zamanı ölənlərin ümumi sayı. Döyüşlərdə ölü sayı, təsdiq olunmuş ölü sayına əsaslansa da, bəzən bu yalnız təxmini hesablama ola bilər. Hərbi döyüşlər ilə birgə, termin həmçinin bir sıra ölümlərin cəlb olunduğu hər hansı vəziyyətdə də istifadə olunur, məsələn, seriyalı qatilin qurbanları.

## İstinadlar
Susdurucu atəş

**Susdurucu atəş** () — hərb elmində, düşmənə atəş açıb, onu qısa döyüş qabiliyyətini məhrum etmək, döyüşdə meydanının görüntüsünə mane, koordinasiya və idarəedilmə dağınıqlığı hədəfi ilə istifadə olunan taktiki fənd.

## İstinadlar
Taktiki bombalama

**Taktiki bombalama** () — hava elementlərinin düşmən tərəfin hərbi hədəflərinə istiqamətlənmiş hava hücumlarıdır.

Taktiki bombalama zamanı, qarşı tərəfin müharibə gücünün, döyüş əzminin və qərarlılığının, döyüş təchizatının məhvi əsas hədəfdir.  Bu tərz hava bombardmanında düşmənin qərargagları, toplama düşərgələri, ehtiyat anbarları, top və tankçı bateriyaları kimi hərbi hədəflərindən əlavə, müharibənin davam etdirilməsinə şərait yaradan körpülər, dəmiryolu qovşaqları kimi əlaqə və xəbərləşmə məntəqələrini də vurmağa çalışır.

## İstinadlar
Ölüm zonası

**Ölüm zonası** (), bəzən **öldürülmə zonası** () da adlanır — hərbi taktikada, müdafiə atəşi ilə əhatə olunan ərazi, yaxınlaşan düşmən qüvvəsi üçün tələ və məhv ərzində pusqu elementi.

## İstinadlar
Silahlanma yarışı

**Silahlanma yarışı** — iki və ya daha çox tərəf arasında ən yaxşı silahlı qüvvələrə sahib olma yarışı.

## İstinadlar
Pernambuku

**Pernambuku** () — Braziliyanın şərqində yerləşən ştat. Ştat şimaldan Seara və Paraiba, qərbdə Piaui, cənubdan Alaqoas və Baiya; şərqdən Atlantik okeanla sərhədə malikdir. Ştat ərazisi Braziliyanın daxilinə doğru uzanır. İnzibati mərkəzi Resifidir
## Coğrafiya

Pernambuku ştatının ərazisi düzən sahil xəttinə malikdir. Daxili isə platodur. Yüksəlis terrasvaridir. Əhalinin böyük qismi sahil əraxilərində yayılmışdır.

Tropik iqlimə malikdir. Yaşayış məntəqələrinin böyük qismi 1000 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə yaşayır. Qış ayları temperatur 5-10&nbsp;°C-yə qədər enə bilir. Ştat 185&nbsp;km-lik sahil xəttinə malikdir.

Ştatın ən böyük şəhəri və paytaxtı Resifi şəhəridir. İkinci böyük şəhəri və ən böyük limanı Olindadır.

Ştat ərazisinə, həmçinin, Fernandu-di-Noronya və San-Paulu adaları daxildir.

## Tarixi
1534-cü ildə ştatı ərazisində Resifi və Olinda şəhərləri salınır. Burada ilk əvvəllər şəkər qamışı plantasiyaları yerləşirdi. Platatorlar şəkər hazırlayırdılar.

1630 - 1654- Resifi və Olinda Hollan Vest-Hind şirkəti tərəfindən nəzarət edilmişdir.  
## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən ştat ərazisi 5 mezoregiona 19 mikroregiona bölünür.

## İqtisadiyyat
Ştatın əsas gəlir mənbəyi kənd təsərrüfatı, sənaye və turizmdir.

Burada şəkər qamışı, maniok yetişdirilir. Üstəlik iri buynuzlu heyvandarlıq inkişaf etdirilmişdir. Ərazisində fosfor hasil edilir.

Ştat ərazisində ekanol spirti və digər texniki məqsədli spirtlər istehsal edilir.

## İstinadlar
İohann Denner

**İohann Xristof Denner** ( ; 13 avqust 1655, Leypsiq — 20 aprel 1707, Nürnberq) —  alman musiqi ustası. Klarnetin yaradıcısı.

## İstinadlar
Stanislav

**Stanislav** — ad.

* Stanislav Rostotski
* Stanislav Çerçesov
* Stanislav Tillix — Alman dövlət və siyasət xadimi. Saksoniya əyalətinin baş naziri.
* Stanislav Lyudkeviç — Ukraynalı bəstəkar
* Stanislav Çekan — sovet və rus teatr-kino aktyoru.
* Stanislav Leşşinski —
* Stanislav Lem – polyak yazıçısı, satirik, filosof, fantast
* Stanislav Şpanin — "Ginnesin rekordlar kitabı"na düşmüş şəxs.
Morenao stadionu

**Morenao stadionu** () — Braziliyanın Kampo Qrande şəhərində yerləşən və Mato Qrosso do Sul Federal Universitetinə məxsus olan stadion. Tamaşaçı tutumu 45,000 nəfərdir. "Komersial" və "Operario" klubları ev oyunlarını bu stadionda keçirir.

## Tarixi
Açılışı 7 mart 1971-ci ildə olmuşdur.

## Həmçinin bax
*Braziliya stadionlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Morenão at Templos do Futebol
Pituaçu stadionu

**Pituaçu stadionu** () — Braziliyanın Salvador şəhərində yerləşən stadion. Tamaşaçı tutumu 31,667 nəfərdir.

## Tarixi
Açılışı 1979-cu ildə olmuşdur.

## Həmçinin bax
*Braziliya stadionlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Templos do Futebol
Bredi Ellison

**Bredi Ellison** (27 oktyabr 1988, Qlendeyl, Arizona, Amerika Birləşmiş Ştatları) — Amerika Birləşmiş Ştatlarını təmsil edən oxatan. Bredi Ellison 2012-ci ildə London Olimpiadasında bir gümüş, 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro Olimpiadasında isə bir gümüş və bir bürünc medal qazanıb. Bredi Ellison həmçinin 2013-cü ildə Dünya çempionu olub.

## Karyerası
Bredi Ellison karyerasında birinci ciddi uğurunu 2007-ci ildə Pan Amerikan Oyunlarında qazandı. O, Braziliyada keçirilən yarışlarda qızıl medal qazandı. Bredi Ellison karyerasında birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına isə 2008-ci ildə qatıldı. Fərdi yarışlarda o, 1/16 final mərhələsində Kanada idmançısa məğlub olaraq mübarizəni medalsız başa vurdu. Bredi Ellison birinci ciddi zəfərini isə 2011-ci ildə Dünya Çempionatında qazandı. İtaliyanın Turin şəhərində baş tutan yarışlarda Bredi Ellison bürünc medal qazandı. Növbəti, 2012-ci il isə Bredi Ellison daha uğurlu oldu. Londonda keçirilən XXX Yay Olimpiya Oyunlarında o, komanda yarışlarında gümüş medala sahib çıxdı. Olimpiya Oyunlarından sonra, 2013-cü ildə Bredi Ellison Antalya şəhərində Dünya çempionu oldu. Bredi Ellison özünün üçüncü Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında o, fərdi yarışlarda bürünc medal qazandı. Komanda yarışlarında isə Bredi Ellison komanda yoldaşları Zaç Qarrett və Cek Kaminski ilə birgə gümüş medal qazandı.

## Mənbələr
### İstinadlar
Qarri Şendlinq

**Qarri Şendlinq** (; ) — ABŞ aktyoru, "Oskar" mükafatı laureatı.

## Həyatı
29 noyabr 1949-cu ildə doğulub.

## Ölümü
24 mart 2016-cı ildə vəfat edib.

## Filmoqrafiya
* *[[Over the Hedge]]*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
AZALJET

**AZALJet** — Azərbaycan Hava Yollarına məxsus aşağı büdcəli brend. 2016-cı il martın 27-sində yaradılan "AZALJet" brendi "Azərbaycan Hava Yolları"nın (Azal) 3,5 saata qədər olan reyslərini həyata keçirir.

## Uçuş istiqamətləri
"AZALJet" aşağı büdcəli hava şirkəti 10-dan çox beynəlxalq uçuşlar həyata keçirir.

## AZALJET"in donanması
"AZALJET" brendi altıda  uçuşlar "Azərbaycan Hava Yolları"-nın hazırkı donanmasındakı E170, E190, A319, A320, B757 təyyarələri ilə həyata keçirilir.

## Həmçinin bax

* Buta Airways

## İstinadlar
Paraiba

**Paraiba** () — Braziliyanın şərqində yerləşən ştat. Şimaldan Riu-Qrandi-du-Norti, qərbdən Seara, cənubdan isə Pernambuku ştatı ilə sərhədlənir. İnzibati mərkəzi Juana-Peson şəhəridir.

Paraiba Braziliyanın ucqar şərqində qərarlaşır. Kabu-Branku burnu Braziliyanın ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir.

## Coğrafiya

Ştat ərazisinin böyük qismi Braziliya alçaqdağlığında yerləşir. Mərkəzi təpəlik hisdələrdə qumluqlar yayılmışdır. Ştat ərazidində üç tip bitki örtüyünə rast gəlinir. Sahil düzənlik ərazilərində tropik meşələr, yarımquraq ərazilərdə kaktus və kol tipli bitkilər bitir. Bu iki ərazi arasında yerləşən bölgədə qarışıq tip yayılmışdır.

## Tarix
Ştatın ərazisini ilk dəfə XVI əsrdə fransızlar ziyarət etmişlər. Onların portuqallardan fərqi yerli əhali ilə ticarə əlaqələrin qurulması olmuşdur. Fransızlar hinduların dəstəyi ilə bütün XVI əsr boyunca portuqallarla müharibə aparmışlar. 4 noyabr 1585-ci ildə portuqallar Paraibada  ilk kəndi salırlar. Sonrakı dönəmlərdə fransızlar Paraiba qovularaq çıxarılır. 

Bir müddət əraziyə hollandlar müdaxilə etmişlər. Onların ilk müdaxilələri 1624-cü ilə təsadüf edir. Ancaq bu müdaxilə yerli əhali tərəfindən geri oturdulur. Bununla belə növbəti dəfə 1624-cü ildə holladlar Paraibanı yenidən işğal edə bilirlər. Onların bölgədən çıxarılması 1654-cü ilə təsadüf edir.

## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən ştat 4 mezoregiona və 23 mikroregiona bölünür. 

## İqtisadiyyat
Ştat ərazisində kənd təsərrüfatı inkişaf etdirilmişdir. Burada qarğıdalı, çəltik, şəkər qamışı, tütün, banan, pambıq, kofe və kauçuk ağacı yetişdirilir.

Gözəl şəhərlər turistləri ştat ərazisinə cəlb edir. 

## İstinadlar

## Mənbə
* Ştatın rəsmi saytı
Otasilio Kosta

**Otasilio Kosta** () — Braziliyanın Cənub regionunun Santa-Katarina ştatında yerləşən bələdiyyədir. 2008-ci il məlumatlarına əsasən bələdiyyənin əhalisi 15693 nəfərdir. Ərazisi 924,2&nbsp;km²-dir. Əhalinin sıxlığı 17,7 nəfər/km²-dir. Bələdiyyə 10 may 1982-ci ildə yaradılmışdır.

## Həmçinin bax
*Santa Katarina bələdiyyələrinin siyahısı

## İstinadlar
Lebon-Reqis

**Lebon-Reqis** () — Braziliyanın Cənub regionunun Santa-Katarina ştatında yerləşən bələdiyyə. 2006-cı il məlumatlarına əsasən bələdiyyənin əhalisi 12331 nəfərdir. Ərazisi 990,74&nbsp;km²-dir. Əhalinin sıxlığı 13,1 nəfər/km²-dir. Bələdiyyə 26 iyun 1934-cü ildə yaradılmışdır. Bələdiyyənin bayramı 19 dekabrdır.

## Həmçinin bax
*Santa Katarina bələdiyyələrinin siyahısı

## İstinadlar
Radoslav Voytaşek

**Radoslav Voytaşek** (; doğ. 13 yanvar 1987) — Polşa şahmatçısı, qrosmeyster (2005), ölkəsinin ən yüksək əmsallı oyunçusudur.

## Şahmat karyerası
2004-cü ildə 18 yaşadək gənclər arasında Avropa və Dünya Çempionatının, həmçinin Krakov Open şahmat yarışının qalibi olub. 2005-ci ildə Polşa çempionatının qalibi olmuşdur.

2006-cı ildə Turində keçirilən 37-ci Şahmat Olimpiadasında Polşa komandasının tərkibində çıxış etmiş və 11 oyundan 9 xal toplamışdır.

2008-ci ilin dekabrında sürətli şahmat üzrə Avropa Çempionatının qalibi olmuşdur.

2009-cu ildə Polşa çempionatının və birinci dəfə keçirilən “Lyublin Qrosmeyster Turniri”nin ikincisi (İsrail şahmatçısı Mixail Royz ilə birlikdə) olub. Eyni ildə həmçinin, Varşavada Migel Naydorfun xatirəsinə həsr olunmuş turnirin qalibi olmuşdur.

2010-cu ilin yanvarında o, Stokholmda keçirilən 39-cu Rilton Kubokunda — Eduardas Rozentalis, Pavel Ponkratov, Lyuk Makşeyn və İqor Lısıyla birlikdə 6,5 xal toplayaraq birinci və beşinci yerləri bölüşdürmüş, həmçinin yenidən Polşa çempionatının ikincisi olmuşdur.

2010-cu ilin iyulunda 5-ci Polonia Vrotslav beynəlxalq turnirinin qalibi olub. Eyni ilin avqustunda 9 oyundan 6.5 xal toplayaraq Pamplonada keçirilən San Juan beynəlxalq turnirində birinci olmuşdur.

Voytaşek Xantı-Mansidə keçirilən 39-cu Şahmat Olimpiadasında ölkəsini birinci lövhədə təmsil etmiş və 9 oyundan 6 xal toplamışdır.

2011-ci ilin iyununda Macarıstanda keçirilən 9-cu Giorgi Marks xatirə turnirinin qalibi olub.

2013-cü ilin dekabrında 37-ci Sürix Kristmas Open turnirində birinci olub.

2014-cü ildə karyerasında ikinci, 2016-cı ildə isə üçüncü dəfə Polşa çempionu olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Voytaşek 2015-ci ilin iyulunda rusiyalı beynəlxalq usta Alina Kaşlinskaya ilə evlənib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*FIDE Chess profili
*Radoslaw Wojtaszek. Chess-DB.com  
*Radoslaw Wojtaszek. Chessgames.com 
*Radoslaw Wojtaszek. 365Chess.com
Səfəvi-Rusiya müharibələri

{| class="wikitable" border="1"
|-
!
!Müharibənin adı
!Səfəvi şahı
!Rus çarı
!Nəticə
!Sülh müqaviləsi 
|-
|1
|Səfəvi-Rusiya müharibəsi (1651-1653)
|Şah II Abbas
|Çar I Aleksey
|Səfəvilərin qələbəsi 
|"İsfahan" müqaviləsi
|-
|2
|Səfəvi-Rusiya müharibəsi (1722-1723)
|Şah II Təhmasib
|Çar I Pyotr
|Rusların qələbəsi
|Peterburq müqaviləsi
|-
|3
|Səfəvi-Rusiya müharibəsi (1730-1732)
|Şah III Abbas
|Çariça Anna
|Səfəvilərin qələbəsi
|Rəşt müqaviləsi
|-
|4
|Səfəvi-Rusiya müharibəsi (1734-1735)
|Şah III Abbas
|Çariça Anna
|Səfəvilərin qələbəsi
|Gəncə müqaviləsi
|-
|5
|Səfəvi-Rusiya müharibəsi  (1795-1796)
|Şah II Məhəmməd 
|Çariça II Yekatrina
|Nəticəsiz
|Nəticəsiz
Klebsiella pneumoniae

**Klebsiella pneumoniae** — fakultativ anaerob, qrammənfi çöpşəkilli *Klebsiella* cinsindən olan bakteriya növü, pnevmoniya törədicisi.  

*Klebsella pneumoniae* pnevmoniya törədicisi olmaqla yanaşı sidik-cinsiyyət sistemi infeksiyaları ilə də assosiyasiya olunur. Normada bu bakteriya insanın mədə-bağırsaq traktında və ağız boşluğu florasında məskunlaşmışdır. Normal insanlar üçün bir o qədər də təhlükəli sayılmasa da immun sistemi zəifləmiş yaxud zədələnmiş insanlarda təhlükəli iltihabi prossesin yaranmasına səbəb ola bilir. Nadir hallarda pnevmoniya törədicicsi olan klebsella pneumoniae ilk dəfə 1883 ci ildə alman mikrobioloqu Karl Fridlender (1847-1887) tərəfindən aşkar edilmişdir. Bu bakteriyanın törətdiyi ağciyərlərin iltihabı tibbdə Friedlender pnevmoniyası da adlandırılır. Karl Fridlender o zaman bu mikrobu () adlandırır. Bir qədər sonra bakteriyanın 3 yarımnövü aşkar edilir:

* Klebsiella pneumoniae subsp. ozaenae (Abel 1893) Ørskov 1984
* Klebsiella pneumoniae subsp. pneumoniae (Schroeter 1886) Ørskov 1984
* Klebsiella pneumoniae subsp. rhinoscleromatis (Trevisan 1887) Ørskov 1984
Uilfrid Kaptum

**Uilfrid Jor Kaptum** () — "Kaserenyo" klubunda mərkəzi yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Kamerun futbolçusu.
İrajuba

**İrajuba** () — Braziliyanın şimal-şərq regionunun Baiya ştatında yerləşən bələdiyyədir. 2006-cı il məlumatlarına əsasən bələdiyyənin əhalisi 6368 nəfərdir. Ərazisi 383,371 km²-dir. Əhalinin sıxlığı 16,6 nəfər/km²-dir.

## Həmçinin bax
*Baiya bələdiyyələrinin siyahısı

## İstinadlar
Riu-Qrandi-du-Norti

**Riu-Qrandi-du-Norti** () — Braziliyanın şərqində yerləşən ştat. Braziliyanın şinal-şərq regionuna daxildir. Ştatın inzibati mərkəzi Natal şəhəridir. Riu-Qrandi-du-Norti qərbdən Seara, cənubdan Paraiba ştatı ilə sərhədlənir.

## Coğrafiya

Riu-Qrandi-du-Norti ştatı Cənubi Amerikada özünün çimərlikləri, qum dyunları və təmiz havası ilə məşhurdur.

Ştat ərazisində  iki tip iqlim hakimdir: rütubətli və quru tropik. Rütubəli iqlim əsasən sahil zonada, quru iqlim isə sahil ərazilərdən başqa bütün ərazilərdə hakimdir. Quru iqlim əsasən az yağıntı ilə əlaqədardır. Bəzən bir necə il ərzində belə yağıntı düşmür.

Riu-Qrandi-du-Norti ərazisinə daxil olan Rokas atolu Atlantik okeanında Natal şəhərindən 260&nbsp;km şərqdə yerləşir.

Riu-Qrandi-du-Norti Braziliyanın Afrika və Avropaya ən yaxın ştatıdır.

## Tarixi
Ştatın ərazisinə ilk ayaq basan avropalı böyük ehtimal ki, ispan Alonso de Oxeda olmuşdur (1499).  1501-ci ildə burada Ameriko Vespuçinin ekspedisiyası olmuşdur. Məhz onlar Riu-Qrandi adını əraziyə vermişlər. İlk əvvəllər ştat bu ad yalnız Potenji çayına şamil edilmiş sonradan isə bütün şrat ərazisinə şamil edilmişdir.

Sonrakı illərdə avropalılar uzun zaman bölgəyə ayaq basmamışlar. 1598-ci ildə portuqallar Fort Reys-Manus qalasını inşa edirlər. Növbəti il qaladan 5&nbsp;km aralıda Natal şəhəri inşa edilmişdir.

1633-ci ildə  holland və portuqallar arasında bölgəyə sahiblənmək uğrunda döyüşlər baş vermişdir. 1654-cü ildə hollandlar məğlubiyyətlə barışmalı olaraq bölgəni tərk etmişlər.

## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən 4 mezoregiona və 19 mikroregiona bölünür.

## İqtisadiyyat
Uzun zaman ştatın əsas gəlir mənbəyi şəkər və iri buynuzlu heyvsndarlıq olmuşdur. 1970-ci illərdə isə burada neft aşkarlanmışdır. Bu Braxiliyanın quru ərazisində aşkarlanan ən iri

1980-ci illərdən ştatda turizm inkişaf etdirilmişdir. Ölkədə istehsal edilən yemışın 70% ştatın payına düşür.

## İstinadlar
Hüdudsuz (Nik Vuyiçiç)

**Hüdudsuz: İnanılmaz gözəl həyata çağırış** () — Nik Vuyiçiçin psixoloji-motivasiya mövzusunda yazdığı əsər.

## Məzmun

Nik Vuyiçiç – Dünyaca məşhur motivasiya ustası, bestseller kitablar müəllifi. Əlsiz-ayaqsız doğulmağına baxmayaraq, iki ali təhsil alıb, qolf oynayır, dənizdə üzür, sörfinqlə məşğul olur, kompüterdə yazır, bir sözlə, dolğun həyat yaşamağı bacarır. Kitabları və çıxışları sayəsində milyonlarla insanın ümid mənbəyi olmuşdur. Xoşbəxt ailəsi var, iki uşaq atasıdır. Tanrıya sual verdim ki, məni niyə belə yaratdın? Dedi: Mənə güvən! Nik bu dünyada Tanrının insan həyatı üçün cızdığı plana inanmağı hər şeydən üstün tutur. O, Tanrının hər bir insan övladına bəxş etdiyi hüdudsuz sevgi və gücü anlamaqla fiziki məhdudiyyətinin yaratdığı bütün çətinliklərin, dərin psixoloji sıxıntıların öhdəsindən gəlmiş və inanılmaz xoşbəxt həyat yaşamağa nail olmuşdur. İndi o, sənin də eyni hissləri yaşamağını, həyatdan heç zaman əlini üzməməyini, daim gələcəyə ümidlə baxmağını istəyir. Nik bu kitabda yaşam boyu qarşına çıxacaq maneələrə inamla və cəsarətlə sinə gərməyin üçün öz çətin qazanılmış təcrübələrini səninlə bölüşəcək. Həyatda üzləşdiyin problemlərin necəliyindən asılı olmayaraq, Nikin bu inam və cəsarət dolu sözləri, eləcə də əlsiz-ayaqsız olmağına baxmayaraq, həyata bu qədər pozitiv münasibət bəsləməsi sənin həyatını dəyişəcək, öz arzularına qoyduğun məhdudiyyətlərdən səni xilas edəcək. Axı Tanrımız hüdudsuzdur...

## Tərcümə və nəşr
Kitab Namiq Bağırlı tərəfindən azərbaycan dilinə tərcümə olunub və 2016-cı ildə Parlaq İmzalar nəşriyyatı tərəfindən Bakıda nəşr olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Hüdudsuz — Nik Vuyiçiç 
* parlaqimzalar.az
Ey ata, ey ana, biz günahkarıq

**Ey ata, ey ana, biz günahkarıq!** — Əli Şəriətinin dini-fəlsəfi mövzuda yazdığı əsər.

## Məzmun

Kitabda Dr. Şəriəti əvvəlcə həyatda tutduğu mövqedən, ona ünvanlanan tənqidlərdən söhbət açır, yaşadığı dövrü analiz edir. Daha sonra maraqlı bir üslub seçərək gənclərin dili ilə əvvəlki nəsilə, onların ata-anasına müraciət etməyə başlayır. Gənc nəsil və köhnə nəsil arasında yaradılmış bu qarşıdurmada oxucunun gözü qarşısında müasir dövrün real mənzərəsi canlanır; dinin zamanla uyğunlaşmasındakı problemlər bütün gerçəkliyi ilə ortaya çıxır.

Kitabın ikinci hissəsində isə Əli Şəriəti əks tərəfə, həqiqi mövqeyinə keçərək üzünü dini xurafat kimi qiymətləndirən ziyalılara, gənclərə tutur. İslami ritualların onlara təqdim edilən şəkildə olmadığını açıqla-yaraq kitabın birinci hissəsində gənclərin dilindən tənqid ediləni islami anlayışların əsil mahiyyət və dəyərini ortaya qoyur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*Ey ata, ey ana, biz günahkarıq — Dr. Əli Şəriəti
*parlaqimzalar.az
Parana ştatı

**Parana** () — Braziliyanın cənubunda yerləşən ştat. Şimaldan Matu-Qrosu-du-Sul və San-Paulu ştatları ilə sərhədə malikdir. Cənubdan Santa-Katarina ştatı və Argentina, qərbdən isə Paraqvay ilə sərhədi mövcuddur. Şərqini Atlantik okeanın suları yuyur. İnzibati mərkəzi Kuritibadır.

Parana ştatı (Santa-Katarina və Riu-Qrandi-du-Sul) ərazisi Braziliyanın Cənub tropikindən cənubda yerləşən ştatlarındandır.

## Coğrafiya
Ştat ərazisi əsasən platodan ibarətdir ki, burada da hündürlük 200-1000 metr arasında dəyişir. Platonun kənarları getdikcə alcalır. Bu ərazilərin böyük qismi kamposla örtülüdür.

Ştat ərazisindən axan çaylar güclü hidroenergetika potensialına malikdirlər. Ən iri çaylarından biri Parana çayıdır.

Parananın paytaxtı olan Kuritiba planlı arxitektura sayəsində, avanqardizm elementlərinə baxmayaraq  özünə məxsusluğu ilə seçilir.

## Tarix

Ştat ərazində etnik rəgarənlik yüksəkdir. Bu səbəbdən ona «Bütün xalqların torpağı» adı verilmişdir. Ştat əraxisində təqribi olaraq 30 xalqın nüşmayəndəsi yaşayır. Ştat rəhbərliyi uzun zaman miqrasiya dalğasını stimullaşdırırdılar. Bura almanlar, livanlılar, yaponlar, ukraynalılar, italyanlar və polyaklar miqrasiya etmişlər.

Ştat ərazisinə ilk polyak immiqrantlar 1869-cu ildə kiçik qrupla köç etmişlər. Sonradan 1890-cu polyakların ştat ərazisinə ikinci köç dalğası olmuşdur. Artıq 1930-cu illərdə ştat ərazisində 150 min polyak yaşayırdı. Bu isə ştat əhalisinin 18% təşkil edirdi.

Polşadan gələn immiqrantların böyük qismi kənd təsərrüfatı ilə məşğul olurdular.

## İnzibati bölgü
Ştat inzibayi cəhətdən 10 mezoregiona və 39 mikroregiona bölünür.

## İqtisadiyyat
Əlverişli iqlim şərtləri əsasında ştat ərazisində ilk dəfə heyvandarlıq inkişaf etdirilmişdir. Bununla belə artıq XIX əsrin ikinci yarısından etibarən əkinçiliyin müxtəlif sahələri cücərməyə başlayır. Əsasən mate və kofe yetişdirilir. Parana Braziliyanın ən varlı beş ştatı siyahısına daxildir. Ştatda qoyunçuluq çiçəklənir. Üdtəlik ekoturizm isə inkişaf mərhələsindədir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Parana ştatının rəsmi saytı 
* Brazilian Tourism Portal
Anapa dili

**Аnapa dili** — qumdan təşkil dil. Taman yarımadasında Anapa şəhərindən Dəmir Buynuz burnuna qədər  43&nbsp;km məsafədə uzanır. Qərbdən Qara dəniz, şərqdən isə duzlu limanlarla əhatələnir. Qafqaz ərazisində yayılmış molyusklardan ibarət olan kvars qumlarından təşkil olunmuşdur. Dilin eni 600-2000 metr arasında dəyişir. İnzibati cəhətdən Krasnodar diyarının Anapa rayonuna daxildir.  
## Tarix
Anapa dili Kuban çayı sayəsində formalaşmışdır. ХIХ əsrin sonunda çay öz deltasını dəyişmişdir.  Üstəlik dəniz axınları qumların bir yerə toplanması sayəsinsə dil tədricən formalaşmağa başlamışdır. Bununla belə dilin təməlini çayın dənizə Qafqaz dağlarından gətirdiyi lil olmuşdur.

## Coğrafiyası
Dil adəti üzrə üç hissəyə bölünür: çimərlik hissə (uzunluğu 100–150 m), dilin hər iki başı və dyun hissə. Üçüncü hissə adəti üzrə dilin mərkəzi hissəsi əhatə edir. Burada dyunların orta hündürlüyü 3-5 metr, maksimal hündürlük isə 14–15 m-dir. Dyunlar Buqaz limanına qədər uzanır. Burada bitki örtüyü səhra tiplidir. Limanların sahillərində qamış yayılmışdır.

Sahilləri dayazdır. Bu səbəbdən sahil suları nisbətən istidir. Məsələn dəniz mərkəzindən fərqli olaraq sahildə suyun temperaturu 2-5&nbsp;°C yüksəkdir. Suyun maksimal tempersturu 1972-ci ildə +28,2° С olaraq qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Adriana Martin

**Adriana Martin** (12 aprel 1996) — İspaniyalı oxatan. Adriana Martin İspaniyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Adriana Martin birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Çin Taybeyinin nümayəndəsi Le Çien-Ying ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Adriana Martin rəqibinə 2:6 hesabı ilə uduzdu.

## Mənbələr
### İstinadlar
Alaqoas

**Alaqoas** () — Braziliyanın şərqində yerləşən ştat. Ştat şimaldan Pernambuku, cənubdan Serjipi, cənub-qərbdən Baiya ştatları ilə sərhədlənir. Şərqdən Atlantik okeanın suları ilə yuyulur. Ərazisi 27 767,7&nbsp;km² təşkil edir. Əhalisinin sıxlığına görə Braziliyada dördüncü yerdədir. Ştatın inzibati mərkəzi Maseyo şəhəridir.

Ştat 102 rayona bölünür. İri şəhərləri Maseyso, Arapiraka, Palmeyra-duz-İndius, Riu-Larqu, Penedu, Union-dus-Palmaris, San-Migel-dus-Kampus, Santana-du-İpanema, Delmiru-Qoveya, Koruripi, Mareşal-Doedoru və Kampu-Aleqri.

Əhalinin 2,100,000 nəfəri (66.18%) qarışıq, 964,000 nəfəri ağlar (30.39%), 96,000 nəfəri qaralar (3.02%), 11,000 nəfəri isə asiyalılar (0.35%). təşkil edir.

## İnzibati bölgü
Ştat üç mezoregiona bölünmüşdür: Şərqi Alaqoas — Atlantik okean sahili ərazilər, Kənd təsərrüfatı mezoregionu — mərkəzi ərazilər və Sertan — qərb ərazilər.

## İqtisadiyyat
Ştat iqtisadiyyatının əsasınl kənd təsərrüfatı təşkil edir. Burada Şəkər qamışı, pambıq və tütün yetişdirilir. San-Fransisko çayında yerləşən Paulu-Afonsu şəlaləsi üzərində iri SES fəaliyyət göstərir.

Son zamanlar Atlantik okeanın sahil zonasında turizm inkişaf etdirilir.

## İstinadlar