open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
FMOD

**FMOD** geniş spektrdə formatda və əməliyyat sistemində olan videooyunlar və tətbiqlərdə istifadə üçün "Firelight Technologies" tərəfindən hazırlanılmış musiqi və səs effektləri idarə sistemidir.
Corco de Kiriko

**Corco de Kiriko** () — italyan boyakarı, qrafik, heykəltaraş, səhnəqraf və yazıçı, metafizik rəngkarlığın banisi.
## Yaradıcılığı
1905-ci ilədək Afina Politexnikumunda, sonra Münhendə Rəssamlıq Akademiyasında (1906-1909) təhsil almışdır. Yaradıcılığına M.Böklin, M.Klinger sənətinin güclü təsiri ("Lapiflərin kentavrlarla döyüşü", 1909, Müasir İncəsənət Qalereyası, Roma) olmuşdur.

## Sərgilərin kataloqu
* Giorgio de Chirico: Catalogo generale/Claudio Bruni Sakraischik, Isabella Far, eds. Milano: Electa, 1971—1983
* Giorgio De Chirico, 1888—1978: Galleria nazionale d’arte moderna, Roma, 11 novembre 1981-3 gennaio 1982/ Pia Vivarelli, ed. Roma: De Luca, 1981
* Giorgio de Chirico: post-metaphysical & baroque paintings, 1920—1970/ Claudio Bruni Sakraischik a.o., eds. New York: Robert Miller, 1984.
## Ədəbiyyat
* Baldacci, Paolo & Fagiolo Dell’Arco, Maurizio (1982), *Giorgio de Chirico Parigi 1924-1930*, Galleria Philippe Daverio, Milano
* Brandani, Edoarto (a cura di), Di Genova, Giorgio, Bonfiglioli, Patrizia (1999), *Giorgio de Chirico, catalogo dell'opera grafica 1969-1977*, Edizioni Bora, Bologna
* Bruni, C., *Cat. generale di opere di Giorgio de Chirico*, Milano 1971-74
* Ciranna, A., *Giorgio de Chirico. Cat. delle opere grafiche 1921 a 1969*, Milano 1969
* Cavalesi, Maurizio, & Mori, Gioia (2007), *De Chirico*, Giunti Editore, Firenze 1988 
* Fagiolo Dell’Arco, Maurizio (1999), *L'opera completa di de Chirico 1908-1924*, Rizzoli, Milano 1984
* Fagiolo Dell’Arco, Maurizio (1991), *Giorgio de Chirico carte*, Extra Moenia Arte Moderna, Todi 
* Fagiolo Dell’Arco, Maurizio, & Cavallo, Luigi (1985), *De Chirico. Disegni inediti (1929)*, Edizioni grafiche Tega, Milano
* Gimferrer, Pere (1988), *De Chirico, 1888-1978, opere scelte*, Rizzoli, Milano
* Merjian, Ara H. (2014) *Giorgio de Chirico and the Metaphysical City: Nietzsche, Modernism*, Paris, New Haven (Yale University Press), 2014
* Mori, Gioia (2007), *De Chirico metafisico*, Giunti, Firenze 
* Owen, Maurice (1983) "The Spirits Released: De Chirico and Metaphysical Perspective" CREADM UK
* Owen, Maurice (1995) "Railway Stations and Minotaurs: gender in the paintings of Giorgio de Chirico and Pablo Picasso"  CREADM UK
* Pontiggia, Elena, & Gazzaneo, Giovanni (2012), *Giorgio de Chirico. L’Apocalisse e la luce*, Silvana Editoriale, Cinisellobalsamo
* Soby, J. Th., *Giorgio de Chirico*, New York 1955
* Schmied, W., *Giorgio de Chirico, Catalogue personale*, Milano 1970
## Xarici keçidlər

* Metaphysical Art Archive 
* Giorgio de Chirico at MoMA, biography and image gallery
* Chirico at fondazionedechirico.org
* Giorgio de Chirico: ''Metaphysical Perspective'' at solent.ac.uk
## İstinadlar
Vanın mühasirəsi

**Van Mühasirəsi** — Səfəvilər Dövlətinin əlində olan Vanın 1548-ci ildə Osmanlı İmperatorluğu tərəfindən mühasirəyə alınması. 1548-ci ilin 25 avqustunda başa çatan mühasirənin ardından şəhər, Osmanlı İmperatorluğunun hakimiyyəti altına girir.

## Arxa plan və mühasirə
Səfəvi Şahı I Təhmasibə qarşı üsyan başladan qardaşı Əlqas Mirzə, 1547-ci ildə İstanbula gələrək Osmanlı Padşahı I Sülüymandan kömək istədi. Həyat yoldaşı Xürrəm Sultan ilə birlikdə 1544, 1545 və 1546-cı illəri Ədirnədə keçirən Süleyman, İstanbula geri qayıtdıqdan sonra Əlqas Mirzəni şərqə göndərdi və 1548-ci il 29 mart tarixində Səfəvilər üzərinə yürüşə çıxdı. Yürüşdə Süleymana, Fransa Krallığının İstanbuldakı səfiri Qabriel de Luetz de, Jak Gassut və Jan Çesneau adlı iki nəfər köməkçisi ilə birlikdə müşayiət edirdi. 
Süleymanın idarəsindəki qoşun, əvvəlcə Səfəvilər Dövlətinin əlində olan Təbrizi ələ keçirdi. Ancaq Səfəvilərin geri çəkilərkən həyata keçirdikləri yandırılmlş torpaq siyasəti ilə əlaqədar olaraq Süleyman, qüvvələrini geri çəkmək məcburiyyətində qaldı. Qısa bir müddət sonra, yenidən Səfəvilərin əlində olan Van mühasirəyə alındı. Daha sonra mühasirəni Ərzurum bəylərbəyi Üləma Paşa təhvil alarkən, 1548-ci ilin 25 avqustunda şəhər Osmanlı İmperatorluğunun tərkibinə qatıldı. Digər tərəfdən isə Şirvanşahlar Dövlətinin də Osmanlı İmperatorluğuna birləşdirilməsi ilə əlaqədar olan yürüş, 1549-cu ilin 21 dekabrında başa çatdı.

## İstinadlar
Bir ovuc torpaq (roman)

**Bir ovuc torpaq** — Varis Yolçiyevin romanı.

## Haqqında
"Bir оvuc tоrpaq" Varisin oxuculara təqdim etdiyi ikinci kitabıdır.  
"Bir оvuc tоrpaq" rоmanı da, əsasən, real hadisələr əsasında qələmə alınıb, burada sevgi və vətənpərvərliк mоtivləri, cinayətкar aləmin yaşantıları önə çəкilib. Rоman geniş охucu кütləsi üçün nəzərdə tutulub.

## İthaf
2009-cu ilin 30 aprelində Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında terror hadisəsi qurbanı olmuş gənclərin əziz xatirəsinə ithaf edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Varis. Bir ovuc torpaq: roman /Varis ; red. Ə. Paşayeva; üz qabığının tərt. ed. A. Hüseynov; sponsor ANT GROUP Bakı: Vektor, 2009.318 s.
Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi

**Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi** — 741 fond üzrə 260992 iş, 4410 kino, 83597 fotosənəd saxlanılır.

## Tarixi
Naxçıvan Muxtar Respublikasmın Dövlət Arxivi Naxçıvan MSSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 1925-ci il 13 dekabr tarixli qərarı ilə yaradılımısdır. 1941-ci ildən Naxçıvan MR Mərkəzi Dövlət Arxivi adlandırılmışdır. Naxçıvandadır. Arxivdə 1832-2002 illərə aid 741 fond üzrə 260992 iş, 4410 kino, 83597 fotosənəd qorunub saxlanılır. Naxçıvan MR Dövlət Arxivində 19 əsrin əvvəllərindən başlayaraq son dövrləri də əhatə edən qiymətli sənədlər var. 

## Haqqında
XIX və XX əsrin əvvəllərinə aid sənədlər arasmda İrəvan quberniya idarəsinin, İrəvan quberniya və Qars vilayəti torpaq və əmlak idarəsinin, hərbi mükəlləfiyyətlərin şəhər və kənd işləri üzrə idarələrin Naxçıvan və Şərur-Dərələyəz polis idarələrinin, Naxçıvan notariatının, Culfa və Şahtaxtı gömrükxanalarının Qıvraq, Təzəkənd, Cananab, Cəhri, Şahtaxtı kredit cəmiyyətlərinin, Naxçıvan şəhər xəzinədarlığının arxivdə saxlanılan fondlarında kəndli iğtişaşlarından və üsyanlarından, dəyirmanlardan, sudan, otlaqlardan istifadə etməyə icazə verilməsi haqqında kəndlilərin müraciətlərindən, kəndli torpaqlarının bəylər tarifindan zorla ələ keçirilməsindən və mükəlləfiyyətlərin qoyulmasından, gömrük, pul-kredit əməliyyatlarından bəhs edən xeyli material vardır. Arxivdə Naxçıvanda Muxtar Respublikanın yaradılması uğrunda gedən mübarizəni əks etdirən qiymətli sənədlər qorunub saxlanılır. Naxçıvan Muxtar Respublikası Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin (MR MİK), Ali Sovetin, Xalq Komissarları Sovetinin (Nazirlər Sovetinin), müxtəlif nazirliklərin, komitələrin, dövlət idarələrinin, qəza, rayon icraiyyə komitələrinin və b. təşkilalların fondlarındakı sənədlərdə Muxtar Respublikada təsərrüfatın bərpası, sənaye və kənd təsərrüfatının inkişafı, şəhər, qəsəbə və kəndlərin abadlaşdırılması, xalq təhsili və səhiyyənin inkişafı, əhali arasında mədəni-maarif işlərinin aparılması, adamların maddi və mədəni səviyyəsinin yüksəldilməsi sahəsində görülən işlər öz əksini tapmışdır. Arxivin kino-foto sənədləri Naxçıvanda aparılan işlərin vüsətini, savadsızlığın ləğvini, sənaye obyektlərinin tikilməsini, yolların çəkilməsini, şəhər, qəsəbə və kəndlərin inkişafım işıqlandırır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası Dövlət Səs Yazıları Arxivi
* Azərbaycan Respublikası Dövlət Siyasi Partiyalar və İctimai Hərəkatlar Arxivi
* Azərbaycan Respulikası Dövlət Elm və Texnika Sənədləri Arxivi
* Salman Mümtaz adına Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. Elmi Mərkəzi. Bakı-2007. səh.731.
Nəməngan

**Nəməngan** — Özbəkistan Respublikasının ikinci böyük şəhəridir. Özbəkistannın şərqindəki Fərqanə vadisinin şimalındakı Nəməngan vilayətinin mərkəzidir. Əhalisi 432,456 nəfərdir.(2006)

## Tarixi
XV əsrdə şəhərə yerləşim başlamışdır. 1610-cu ildən sonra da daha çox tanınmışdır. XVIII əsrin ortalarında o dönem Fərqanə vadisi və ətrafındakı yerlərdə var olan Kokand xanlığı dövlətinin önəmli şəhərlərindən biriydi. Rusiya imperiyası dönəmində şəhər İslam dininin önəmli təhsil mərkəzlərindən idi. Şəhərdə 20 mədrəsə və 600-dən artıq məscid vardı. 1876-cı ildən sonra pambıq və qıda sənayesi iqtisadiyyatının önəmli qismi olmağa başladı. Şəhər 1926-cı ildə dağıdıcı bir zəlzələ yaşadı.

## Coğrafiyası

## Əhalisi

## İqlimi

## İstinadlar
Bunquran

**Bunquran adaları** (**Natuna**; ) — Cənubi Çin dənizində, İndoneziyaya məxsus olan ada. İndoneziyanın ən şimal arxipelaqlarından biridir. Sahəsi 1300&nbsp;km²-dir. Əhalisi 100 000 nəfəre təşkil edir. Əhalisinin əksəriyyəti müsəlmandır.

Arxipelaqa daxil olan adalar: Bunquran-Besar, Subi-Besar, Laut, Serasan, Miday. Adalar qranittdən təşkil olunmuşdur.  Bunquran-besar adasının mərkəzində 959 m hündürlüyü olan zirvə yerləşir. Ekvatorial iqlimə malikdir. İl ərzində 2000&nbsp;mm yağıntı düşür. Rütubətli, həmişəyaşıl tropik meşələrlə örtülüdür. Adalarda kokos palması, çəltik, qarğıdalı əkilir.

İnzibati cəhətdən İndoneziyanın Kepulapuan vilayəti, Natuna dairəsinə daxildir. 
## İstinadlar
Şahrux bəy

**Şahrux biy** (1680–1722) — Kokand xanlığının Minq sülaləsindən ilk hökmdarı.

## Həyatı
Şahrux bəy Aşur biy oğlu 1680-ci ildə Fərqanədə doğulmuşdu. Minq tayfasındandır. Əbülfeyz xanın ona verdiyi atalıq ünvanı ilə tanınırdı. Xanlıqda yaşayan minqlərin sayı və dəstəyi ona imkan verdi ki, hökmüranlıq uğrunda mübarizəyə başlasın. O, fiziki cəhətdən güclü, sərkərdəlik qabliyyəti cəhətdən mahir idi. Hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra mərkəz Talakurqanı seçdi. Burda meydan, məscid, hamam və bazar tikdirdi. Sonra hakimiyyətini Kokand, İsfar, Çadak, Çust və Nəməngana yaydı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kokand xanlığı
Bunaken

**Bunaken adası** () — Sakit okeanda İndoineziyaya məxsus olan ada. Ada Sulavesidən şimalda, Monado körfəzində yerləşir. Manado şəhərinin bir hissəsini təşkil edir. Burada dayvionq üçün yerlər vardır.

## Mənbə
* North Sulawesi Tourism Promotion Board
Zabivaka

**Zabivaka** (, "Qolçu, bombardir") – Rusiyada keçirilən 2018 FİFA Dünya Kubokunun rəsmi talismanı. Talismanın adı rus sözləri olan забияка (əsəbi) və забивать (xal qazanmaq) sözlərinin qarışığından yaranıb.

Talisman elektron seçki ilə seçildi və qalib gələn talisman olan Zabivakanı hazırlayan tələbə dizayner olan Yekaterina Boçarovadır.

## Dizayn
Maskot 21 oktyabr 2016-cı ildə açıldı. Bu maskot antropomorfik Avrasiya canavarı idi. Onun qəhvəyi və ağ xəzi var idi və üstü "Russia 2018" yazılı bir T-shirt yazılmışdı. Dizaynerə görə, talismanın gözündə olan eynək xizək eynəyi deyil, bəzi idman növlərində istifadə olunan, misal üçün velosiped idmanında istifadə olunan bir eynəkdir.

Ağ,göy və qırmızı rənglərinin kombinasiyası Rusiya bayrağını simvolizə edir.

## Müsabiqə
Müsabiqənin nəticəsi 22 oktyabr 2016-cı ildə Pervıy kanaldakı *Вечерний Ургант* verilişində açıqlandı.Zabivaka adlı canavar 53 % səslə birinci, pələng 27 % səslə ikinci, 20 % səs yığan pişik isə üçüncü olmuşdur.Təxminən 1 milyona yaxın insanın iştirak etdiyi səsvermə FIFA.com saytında keçirildi. *Zabivaka* adını həmin verilişdə Rusiyanın İdman naziri Vitali Mutko təklif etmişdir. FİFA Boçarovaya 500 $ pul mükafatı vermişdir.

## İstinadlar
Kambinq adası

**Kambinq adası** () — Madura boğazında yerləşən, İndoneziyaya məxsus olan ada. Adanın sahəsi 1,3 km²-dir. İnzibati baxımından Şərqi Yava vilayətinin (), Sampanq dairəsinə daxildir.

Ada dairəvi formaya malikdir.

Ada arxitekturası əsasən Portuqaliya dönəminə aiddir.

## İstinadlar
Behance

**Behance** — *[[Adobe]]* tərəfindən qurulan layihə yayımlama platforması. Əsasən qrafik dizaynerlərin istifadə etdiyi bir sistemdir. Hazırlanmış dizaynlar bu platformada izləyicilərə təqdim olunur.
Best Buy

**Best Buy** — ABŞ-də yerləşən beynəlxalq elektronik pərakəndə satış həyata keçirən şirkət.

"Best Buy" mağazalarında kompüterlər, kompüter proqramları, video oyunlar, CD, DVD, mobil telefonlar, rəqəmsal foto və video kameralar, internet qoşulma məhsulları, soyuducu və məişət texnikası kimi müxtəlif məhsullar satılır. Elektron mallara əlavə olaraq, musiqi alətləri və albomlar da var. Bunlardan başqa şirkətin öz markaları Insignia, Dynex, Init, Geek Squad və Rocketfish məhsulları satılır. Bu brendlərin hamısı "Best Buy" şirkətinə aiddir.

Amerika Birləşmiş Ştatlarından başqa, "Best Buy" şirkətinin Kanada, Çin, Meksika kimi dövlətlərdə, eləcə də Avropanın bir çox ölkələrində mağazaları var.
Şoko Asahara

**Şoko Asahara** () yaxud **Çizuo Matsumoto** (; ) — Aum Şinrikyo dini sektasının qurucusu və lideri. Dini sekta 1987-ci ildə yaradılıb.

1994-cü ildə sektanın üzvləri Matsumoto şəhərində zəhərli "zarin" qazından istifadə edərək terror aktı törədiblər. Nəticədə 7 nəfər ölüb. 1995-ci ilin martında isə onlar Tokio metrosunda analoji terror aktı törədib, nəticədə 13 nəfər ölüb, 6300 nəfər xəsarət alıb.

Hadisədən sonra Şoko Asahara başda olmaqla sektanın 30-dək rəhbər üzvü həbs edilib, onlardan 13 nəfər barəsində məhkəmə edam hökmü çıxarıb. Şoko Asahara və sektanın digər rəhbərləri 6 iyul 2018-ci ildə edam edildilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* A ''Japan Times'' article  about two documentary films on Aleph
* BBC profile of Asahara
* 
*
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı** () — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qurumlarından biri. Ətraf mühitlə bağlı fəaliyyətlərini əlaqələndirir, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ekoloji təmiz siyasət və praktikaların həyata keçirilməsində kömək edir.

## Tarixi
BMTƏMP-nın əsası 1972-ci il iyun ayının 5-də Keniyanın Nayrobi şəhərində qoyulmuşdur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan və Ətraf Mühit Konfransının nəticələrinə əsasən təsis edilmişdir.

## İcraçı direktorların siyahısı

## Strukturu
BMTƏMP-nın tərkibinə yeddi əsas bölmə daxildir:
* Erkən Xəbərdarlıq və Qiymətləndirmə / 
* Ətraf Mühit Siyasəti Tətbiqi / 
* Texnologiya, Sənaye və İqtisadiyyat / 
* Regional Əməkdaşlıq / 
* Ekoloji Hüquq və Konvensiyalar / 
* Kommunikasiya və İctimai Məlumatlar / 
* Qlobal Ekoloji Mexanizmi Koordinasiya / 

## Fəaliyyətləri
BMTƏMP-nın əsas fəaliyyətlərinə aşağıdakılar daxildir:
* İqlim dəyişikliyi;
* fəlakətlər və münaqişələr;
* ekosistem idarəçiliyi;
* ekoloji idarəetmə;
* ətraf mühitin nəzərdən keçirilməsi;
* zərərli maddələr;
* resurslardan səmərəsli istifadə.

## İstinadlar
Teatrşünaslıq

**Teatrşünaslıq** — teatr sənətini öyrənən, təhlil və tədqiq edən elm.

Teatrşünaslığın üç əsas qolu var:
# Teatr tarixinin tədqiqi, öyrənilməsi.
# Teatr təndiqi və çağdaş teatr prosesinin operativ araşdırılması, işıqlandırılması, resenziyaların, təhlili məqalələrin yazılması. Teatrda mövcud olan müxtəlif problemlərin (aktyor yaradıcılığında, rejissor üslubunda, repertuar seçimində və sair) operativ elmi müzakirəsi.
# Teatr elminin nəzəri-estetik əsaslarının öyrənilməsi.

## Həmçinin bax
* Sənətşünaslıq
* Musiqişünaslıq

## Mənbə
* İlham Rəhimli. Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası. III cild. Azərnəşr. Bakı, 2017. s.300
Pənahəli xan sarayı (dəqiqləşdirmə)

* **[[Qarabağ xan sarayı]]** və ya **Pənahəli xan sarayı** — Pənahəli xanın Şuşada yerləşən sarayı.
* **[[Pənahəli xan sarayı]]** — Pənahəli xanın Ağdamda yerləşən sarayı.
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Kino-Foto Sənədləri Arxivi

**Azərbaycan Respublikasının Dövlət Kino-Foto Sənədləri Arxivi** (qısaca: **ARDKFSA**) — Azərbaycan Respublikası Milli Arxiv İdarəsinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumlardan və Azərbaycan Respublikasının dövlət arxivlərindən biri. Bu arxivdə kinooçerklər, sənədli filmlər, kinoxronikalar, fotoşəkillər mühafizə olunur.

## Tarixi
1930-cu ildə yaradılmış Oktyabr İnqilabı Arxivinin kino-foto sənədlər şöbəsi 1943-cü ildən Azərbaycan SSR Mərkəzi Dövlət Kino Foto-Fono Sənədləri Arxivi(MDKFFSA) kimi müstəqil fəaliyyətə başlayır. 1968-ci ilə qədər buraya səs yazılarıda daxil edilirdi. 1994-cü ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Kino Foto-Fono Sənədləri Arxivi(ARDKFFSA) adlanır. Arxivdə 1858–2005-ci illərə aid 339760 saxlama vahidi kino və fotosənəd qorunur.

## Haqqında
XIX əsrin II yarısından 2006-cı ilədək Azərbaycanın ictimai-siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni həyatında baş vermiş hadisələr arxivin fondlarında saxlanılan 320 mindən çox foto və 20 minə yaxın saxlama vahidi kino sənədlərində əks olunur. Bu sənədlər Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasından, "Azərbaycantelefilm" yaradıcılıq birliyindən, Azərbaycan Dövlət Teleradio Şirkətindən, respublika, şəhər və rayon qəzetləri redaksiyalarından, habelə ayrı-ayrı görkəmli dövlət, ictimai, siyasi, elm və mədəniyyət xadimlərindən qəbul edilmişdir. Ən ilkin sənədlər (1861–1895) Bakı şəhərinin tarixinə (şəhərin ümumi görünüşünə, ayrı-ayrı binalara, küçələrə, şəhərin panoramına aid fotoşəkillər) və Bakıda neft sənayesinin inkişafı tarixinə (1879–1917-ci illərdə neft mədənlərinin görüntüləri, neftin çıxarılması və emalı üsullarını özundə əks etdirən kadrlar və s.) aiddir. Arxivdə XX əsrin əvvəllərində baş vermiş inqilabi hərəkata (1918–1920), Azərbaycanda Aprel işğalına (1920), işğaldan sonra Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasına aid fotoşəkillər və kinoxronikalar, 70 illik Sovet hakimiyyəti dövründə Bakının neft akademiyasına çevrilməsini, müharibə illərində (1941–1945) və sonrakı dövrdə neftçıxarma və neftayırma sənayesinin inkişafı, o cümlədən, dünyada ilk dəfə olaraq dənizdə(Neft daşlarında) neft çıxarılmasını əks etdirən çoxlu kinoxronika və fotoşəkillər mühafizə olunur.

Bundan başqa, arxivdəki kinooçerklər, sənədli filmlər, kinoxronikalar, fotoşəkillər Azərbaycanda sənayenin, kənd təsərrüfatının, elmin, mədəniyyətin, təhsilin inkişafını əyani şəkildə nümayiş etdirir. Arxivdə Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərliyinin birinci dövründə aid(1969–1987) 400-dən artıq kinoxronika və 18 minə yaxın fotoşəkil mühafizə olunur. Arxivdə həmçinin Azərbaycanın görkəmli mədəniyyət və elm xadimlərinin şəxsi arxivlərindən alınmış 19 mindən çox fotoşəkildə mühafizə edilir.

### Maliyyələşməsi
Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsindən maliyyələşir.

## Həmçinin bax
* Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi
* Salman Mümtaz adına Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi
* Azərbaycan Respublikası Dövlət Siyasi Partiyalar və İctimai Hərəkatlar Arxivi
* Azərbaycan Respublikası Dövlət Səs Yazıları Arxivi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dövlət Kino-Foto Sənədləri Arxivi
*  Kino-Foto Sənədləri Arxivi
Adidas Telstar 18

**Adidas Telstar 18** – Rusiyada keçirilən 2018 FİFA Dünya Kubokunun rəsmi topudur. Bu top 1970-ci ildən bəri mundialın rəsmi top təchizatçısı Adidas şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır. Bununla yanaşı, top Adidasın hazırladığı ilk mundial topunun konseptinin üzərində qurulub.

Adidas Telstar 18 Lionel Messi tərəfindən Moskvada 9 noyabr 2017-ci ildə təqdim olundu.

Veteran futbolçu Ronaldo Dünya Kubokunun açılış mərasimində 2018-ci ilin may-iyun aylarında Beynəlxalq Kosmik Stansiyada olmuş bu topla stadionda gəzmişdir.

## Həmçinin bax
* Adidas Telstar
## İstinadlar
Veh adası

**Veh adası** () — Sumatra adasından şimal-qərbdə yerləşən, İndoneziyaya məxsus olan ada. Pleystosen dönəmində Sumatra ilə bitişik olmuşdur. Ada Andaman dənizində yerləşir. Adanın ən böyük şəhəri Sabanqdır.
Özünün unikal ekosistemi ilə seçilir. Bu səbəbdən bölgədə 60 mil ərazisi olan təbiət qoruğu təşkil edilmişdir. Sahil sularında nəhəng ağızlı köpək balıqlarına rast gəlinir. Ada yayılmış Bufo valhallae növünün nəsli kəsilmək üzrədir. Yerləşdiyi bölgənin mərcanlarında çoxlu sayda balıq növü vardır

## Mənbə
* Rəsmi sayt.
* http://pulauwehsabang.com 
* Adanın dəniz həyatı.
* Pulau Weh
AOL

**AOL** — Nyu-Yorkda yerləşən veb-portaldır. Elektron poçt, axtarış sistemi, xəbərlər və s. məlumatlar toplusu ilə istifadəçilərə xidmət edir. 1983-cü ildə "Kontrol Video Korporasiyası" adı altında yaradılıb. 2009-cu ildən etibarən isə AOL olaraq adlandırılmışdır.

## Tarixi
AOL 1983-cü ildə  tərəfindən təsis edilib. Onun yeganə məhsulu Atari 2600 videooyun konsolu üçün "GameLine" adlı onlayn xidməti idi. Fon Maysterin tələbi ilə musiqi satın almaq ideyası Warner Bros. tərəfindən rədd edildi. Abunəçilər şirkətdən 49,95 ABŞ dolları məbləğində modem almış və birdəfəlik 15 ABŞ dolları məbləğində quraşdırma haqqını ödəmişlər. GameLine abunəçiləri müvəqqəti oyun yükləməyi icazə verirdi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Yanğın fotoqrafiyası

**Yanğın fotoqrafiyası** — yanğınla mübarizə əməliyyatları zamanı şəkil çəkmə. Bu şəkilləri çəkən insanlara yanğın fotoqrafları deyilir.

Yanğın fotoqrafiyası təhlükəli hallara yaxın olmağı ehtimal etdiyindən yanğınsöndürənlər təcili hadisə səhnələri, əməliyyatları, sağlamlığı və təhlükəsizliyi ilə bağlı xüsusi bacarıq və məlumatlara malik olmalıdırlar. Yanğında fotoşəkil çəkmək üçün yanğınsöndürmə qoruma cihazlarını geyinmək tələb olunur.
## Yanğın fotoqrafiyasında istifadə edilənlər
Yanğın fotoqraflarının işi bir çox proqramları əhatə edir. Bunlara aiddir:
*Araşdırma
*Təlim
*Yanğının qarşısının alınması
*İşçi təhlükəsizliyi və sağlamlığı
*Hadisədən sonrakı təhlillər
*Fövqəladə hallarda ictimaiyyətin fikirlərini yaxşılaşdırmaq
*Xilasedicilərin aidiyyəti hisslərinin gücləndirilməsi

## Yanğınsöndürmə şöbələrinə cəlb olunma
Yanğın çəkən fotoqraf yanğınsöndürmə şöbələri tərəfindən birbaşa istismar edilə bilər və ya edilə bilməz. Fotoşəkil üçün bir haqqı olan xüsusi bir fotoqrafiya xidməti təqdim edirlər. Təhlükəsiz perimetersə giriş yanğınsöndürənlər üçün bir problem ola bilər, beləliklə onlar otaqdakı yanğın səhnələrinə çıxışın yaxşılaşdırılması üçün yerli yanğın şöbəsi ilə yaxşı əlaqələr qururlar. Belə çıxış, yanğınsöndürmə şöbəsinin təqdirinə əsasən, əlavə təlim və digər tədbirlər tələb edə bilər. Böyük şöbələr tez-tez Nyu-York və Çikaqo şəhərlərində olanlar kimi peşəkar foto xidmət vahidlərinə malikdirlər.

## Sertifikatlaşdırma
Beynəlxalq Yanğından Mühafizə Təşkilatı tərəfindən rəsmi yanğın fotoqraflarının sertifikatlaşdırma prosesi hazırlanıb. Bu sertifikatlaşdırma məqsədi bir fərdin müvafiq sahələrdə (sağlamlıq və təhlükəsizlik, yanğınsöndürmə əməliyyatları və s.) kifayət qədər təlim, bacarıq və biliklərə malik olması, təcili hadisə sahəsinin təhlükəsiz bir hissəsində fəaliyyət göstərməsini təsdiq etməkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* International Fire Photographers Association 
* Wisconsin Public Safety Photography
* Quebec Fire Photographers Association 
* New Jersey Metro Fire Photographers Association 
* Emergency Photographers Network of Southern California 
* Connecticut Fire Photographers Association
2018 FİFA Dünya Kuboku yayım hüquqları

FİFA bir neçə şirkətin aracılığı ilə 2018 FİFA Dünya Kubokunun yayım haqlarını çeşidli yerli kanallara satdı.

## Televiziyalar

## İstinadlar
Angel Qahona

**Angel Qahona** (tam adı: *Angel Eduardo Qahona Lopez*, , ) — Nikaraqua jurnalisti, müxbiri və kinooperatoru. O, 21 aprel 2018-ci ildə, Prezident Daniel Orteqaya qarşı keçirilən etiraz aksiyaları zamanı "*Noticiero El Meridiano*" internet kanalı üçün "Feysbuk" sosial şəbəkəsində birbaşa efirdə olarkən öldürülmüşdür. Hadisə Nikaraqua ictimaiyyətində böyük iğtişaşa səbəb olmuşdur.

## Bioqrafiya
Angel Eduardo Qahona Lopez 14 yanvar 1976-cı ildə Nikaraquanın paytaxtı olan Manaqua şəhərində keşiş ailəsində anadan olmuşdur. O, bir müddət Venezuelada yaşamış, burada kameralarla məşğul olmuşdur. Ali təhsilini Nikaraquanın Karib Sahilinin Muxtar Regionları Universitetində rabitə elmləri üzrə alan Qahona, məzun olduqdan sonra Blufilds şəhərində köçmüşdür.

Qahona 2004-cü ildə Miqelyuit Sandoval ilə evləndikdən sonra həyat yoldaşı ilə birlikdə "*Noticiero El Meridiano y Meridiano Radio*" təşkilatına qoşulmuşdur. Burada, Qahona müxbir, Sandoval isə təqdim edən olaraq işləmişdir.

### Şəxsi həyatı
Evli idi, iki uşağı var idi.

## Qətli

### İnkişaf
2018-ci ilin aprel ayının ortalarında Nikaraquada Prezident Daniel Orteqaya və həyat yoldaşı vitze-prezident Rosario Muriloya qarşı etiraz aksiyaları dalğası başlamışdır. Hadisələrin gərginləşməsi ilə birlikdə 164–200 nəfər həlak olmuş, 1,200-dən çox insan isə yaralanmışdır.

21 aprel 2018-ci ildə, gecə vaxtı Qahona "*Noticiero El Meridiano*" təşkilatının "Feysbuk" səhifəsində birbaşa efir başlatmışdır. Onun yayımı Nikaraquanın OMON qüvvələri və mülki şəxslər arasında olan münaqişəni və hökumət tərəfindən silahlandırılan dəstələrin zorakılığını əhatə edirdi. Buna görən bir dəstə üzvü Qahonaya atəş açır. O, bir neçə dəqiqə sonra, xəstəxanaya aparılan zaman həlak olur.

### Dəfn edilməsi
Qahona bazar ertəsində, 23 aprel 2018-ci ildə Blufilds şəhərində dəfn edilmişdir. Dəfn mərasiminə çoxlu etirazçılar da qoşulmuşdur. Qatilin həbs edilməsini istəyən etirazçılar zorakılığın sona çatmasını da tələb etmişdir. Qahonanın qardaşı Xuan hadisənin aydınlaşdırılmasını və münasib bir istintaq istəmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Yusif Sevdimalıyev

**Yusif Məmmədəli** (*Yusif Məmmədəli oğlu Sevdimalıyev*; ) — Sumqayıt şəhər İcra hakimiyyətinin keçmiş başçısı, Bakı Dövlət Universitetinin Nəzəri mexanika və bütöv mühit mexanikası kafedrasının müdiri.

## Həyatı
Yusif Sevdimalıyev 1951-ci il yanvarın 8-də Qaraqoyunlu mahalının Çaykənd kəndində anadan olub. 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirib. Universitetdə müəllim, Azərbaycan Sənaye İnstitutunda assistent, baş müəllim, dosent işləyib. 1984-cü ildən 1992-ci ilədək kafedra müdiri olub. Fizika-riyaziyyat elmləri namizədidir. 60-a yaxın elmi məqaləsi nəşr olunub.

1958–1964-cü illərdə Çaykənd kəndində, 1964–1966-cı illərdə Azərbaycan Respblikasının Qazax şəhərində, 1966–1968-ci illərdə isə Bakı şəhəri fizika- riyaziyyat təmayüllü 1 saylı internat məktəbində oxuyub. Əliyevin dövrünə təsadüf edib. Belə ki, Heydər Əliyev Yusif Sevdimalıyevi 12 sentyabr 1993-cü il tarixli sərəncamı ilə vəzifədən azad edib. Əvəzində isə Şakir Zəkəriyyə oğlu Abuşov təyin edilib.

* 1977–1993 cü ilədək SDU-da (keçmiş Sumqayıt ATTM) işləyib.
* 1992-ci ilin iyunundan 1993-cü ilin noyabrına qədər Sumqayıt şəhər İH-də işləyib.
* 1994–2014 cü ilədək ARDNŞ-ın "Neftqazelmitədqiqatlayihə" institutunda işləyib.
* 2000-ci ildən BDU-da saathesabı qaydada dərs aparmış, 2012-ci ildən etibarən isə yarımştat dosent əvəzi olmuşdur.
* 2015-ci ildən tam ştatla BDU-da dosent vəzifəsinə seçilmişdir.
* 2016-cı ilin yanvarından Nəzəri mexanika və bütöv mühit mexanikası kafedrasının müdiridir.

### Ailəsi
Ailəlidir, iki övladı var.

### Təhsili və elmi nailiyyətləri
* 1968–1973 tələbə, Mexanika-riyaziyyat fakültəsi, Bakı Dövlət Universiteti
* 1973–1976 dissertant, Bakı Dövlət Universiteti
* 1982-ci il f.-r.e.n."Qeyri xətti ani elastiki deformasiyanın sürüncəklik deformasiyasında nazik divarlı konstruksiya elementlərinin yükdaşıma qabiliyyətinə təsiri" Azərbaycan Dövlət Universiteti, Bakı şəhəri
* 1989-cu il Mexanika kafedrası üzrə dosent

## Əmək fəaliyyəti
* 2016-dan kafedra müdiri,Nəzəri mexanika və bütöv mühit mexanikası kafedrası,Mexanika-riyaziyyat fakultəsi, BDU
* 2015–2016, dosent, Nəzəri mexanika və bütöv mühit mexanikası kafedrası,Mexanika-riyaziyyat fakultəsi, BDU
* 2014-mühəndis,Praktikal salyuşn Qrup MMC
* 1994–2014, böyük elmi işçi, laboratoriya müdiri, aparıcı elmi işçi Neftqazelmitədqiqatlayihə institutu, ARDNŞ
* 1992–1993 Sumqayıt şəhər İH
* 1977–1993, assistent, baş müəllim, dosent, kafedra müdiri, Mexanika kafedrası , SDU (keçmiş Sumqayıt ATTM)
* 1973–1977, mühəndis, baş laborant, laboratoriya müdiri, Nəzəri mexanika kafedrası,Mexanika-riyaziyyat fakultəsi, BDU
* 1973 — Təhsil Nazirliyinin təyinatı, Nəzəri mexanika kafedrası,Mexanika-riyaziyyat fakultəsi, BDU
* 57 elmi məqalənin və 3 metodik işin müəllifi, ARDNŞ-in 16 indeksləndirilmiş elmi-tədqiqat müqavilələri üzrə hesabat işlərinin rəhbəri və məsul icraçısı .
* 3 elmlər namizədi yetişdirmişdir

## İstinadlar
Şakir Abışov

**Şakir Zəkəriyyə oğlu Abuşov** () — Sumqayıt şəhəri İcra hakimiyyətinin başçısı (1993–2000).

## Həyatı
1950-ci ilin mart ayında Masallı rayonunun Qızılağac kəndində anadan olub. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini və Bakı Sosial-İdarəetmə və Politologiya İnstitutunu bitirib. İlk əmək fəaliyyətinə Masallı rayonunun "Kalinin" adına sovxozunda mühasib kimi başlayıb. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Sumqayıta gəlmiş, Səthi Aktiv Maddələr zavodunda aparatçı işləyib. Sonralar zavod birlik komsomol komitələrinin katibi, Sumqayıt şəhər partiya komitəsində təlimatçı, şöbə müdirinin müavini, şöbə müdiri, partiya komitəsinin katibi vəzifələrində çalışıb. 1991-ci ildən 1993-cü ilədək Sumqayıt şəhər Xalq Deputatları Sovetinin sədri olub.

Şakir Abuşov 7 ilə yaxın Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinə rəhbərlik edib. O, vəzifəsindən 28 iyun 2000-ci ildə azad edilib.

## İstinadlar
Təvəkkül Məmmədov

**Təvəkkül Yaqub oğlu Məmmədov** () — Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.

## Həyatı
1940-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Yarımça kəndində anadan olub. Azərbaycan Neft və Kimya İnstitunu və Ali partiya məktəbini bitirib. Bakıda "Zaqfederasiya" gəmi təmiri zavodunda işləyib. Sumqayıt Polimer tikinti materaialları kombinatında növbə rəisliyindən direktor vəzifəsinə kimi yüksəlib. 1976-cı ildən 1981-ci ilədək kombinata rəhbərlik edib.

## Siyasi fəaliyyəti
1981-ci ildə Sumqayıt Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsinin sədrinin birinci müavini vəzifəsinə irəli çəkilib. 1982-ci ilin iyun ayında İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilib. Bu vəzifədə 1988-ci ilədək çalışır. Sonra 3 saylı evtikmə kombinatının və Məişət kimyası zavodunun direktoru olub. 1995-ci ildən 2000-ci ilə kimi "Azərkimya" Dövlət Şirkətinin birinci vitse-prezidenti işləyib. Dəfələrlə Sumqayıt Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin və Azərbaycan SSR Ali Sovetin deputatı olub.

## Təltifləri
16.11.2009-cu ildə Şöhrət ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Nüsrət Gökçə

**Nüsrət Gökçə** ()  — Türkiyəli biznesmen, qəssab və aşpaz. O, özünə xas formada ət bişirmə və duzlama səbəbindən *Salt Bae* ləqəbi ilə də tanınan bir internet fenomeni olmuşdur.

## Həyatı
Nüsrət Gökçə, 1983-cü ildə Ərzurumda anadan olub. Atası Faiq mədən işçisidir. Həm ana, həm ata tərəfindən kürd mənşəlidir. Dörd qardaşı var. İki yaşında ailəsiylə birlikdə Darıca rayonuna köçüb. Təhsilini altıncı sinifdə yarıda buraxıb və qəssablığa başlayıb. 2010-cu ildə Nusr-et Steakhouse adlı öz markasını yaradıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Səfəvi–Osmanlı müharibələri

**Səfəvi–Osmanlı müharibələri** — XVI–XVIII əsrlərdə iki imperiya, Səfəvi və Osmanlı imperiyaları arasında baş vermiş müharibələr. Bu müharibənin başlanğıcında Səfəvi imperiyasının şahı I İsmayıl, Osmanlı Sultanı isə I Səlim olmuşdur. Və onlar arasında 1517 ci ildə müharibənin ilk addımları atılmışdır 

## Həmçinin bax
* Səfəvi dövləti
* Osmanlı dövləti

## Xarici keçidlər
Lenqli (Virciniya)

right|frameless|356x356px
**Lenqli** () — ABŞ-nin Virciniya ştatında Feyrfek dairəsində şəhər. Mərkəzinin şəhərdə olması səbəbiylə MKİ üçün metonimiya olaraq istifadə edilir. MKİ xaricində, digər mərkəzlər; Turner-Fairbank Magistral Araşdırma Mərkəzi (Turner-Fairbank Highway Research Center), Federal Magistral Rəhbərliyi (Federal Highway Administration), Milli Parklar Xidmətinə bağlı hindi hazırlayan Klod Mur Koloniya Təsərrüfatı (Claude Moore Colonial Farm) qurumlarına məxsusdur.
Antonio Qarsiya Konexo

**Antonio Qarsiya Konexo** (; d. 5 sentyabr 1971, Karasuaro) – Meksika siyasətçisi. Demokratik İnqilab Partiyasının üzvüdür. 2013-cü ildən Meksika konqresində Miçoakanı təmsil edir.

11 dekabr 2013-cü ildə parlamentdə enerji islahatı ilə bağlı debat zamanı bütün paltarlarını soyunaraq gündəmə düşmüşdür.

## İstinadlar
Dorodanqo

– torpaqdan və sudan istifadə edərək bilyard şarını xatırladan kürə əmələ gətirməkdən ibarət olan yapon sənəti. Burada əsas torpaqla təmasdır.

Yaponlar torpaqla təmasda olaraq ondan müxtəlif top formalarını xatırladacaq fiqurlar hazırlayırlar. Hazırlanan fiqurlar palçıqdan hazırlanır. Bu bir növ duluşçuluq sənətini xatırladır.

Əvvəlcə bir miqdar torpaq götürülür və o bütünlüklə kiçik daşlardan, sərt hissəciklərdən təmizlənir. Narın qum bir qədər nəm halında ovuc arasında yoğrulur. Bununla ona forma verilir. Təxminən 20-30 dəqiqəyə qədər davam edən prosesin sonunda artıq tamamilə yumuru hal almış palçıq plastik paketlərə qoyularaq qurudulur.

Xüsusilə günəş şüaları altında qurudulmasına üstünlük verilir. Quruduqca daha da top forması alır. 20 dəqiqə qurudulduqdan sonra həmin fiqurlar müxtəlif yağlı boyalarla bəzədilir. Üzərinə müxtəlif naxışlar vurula bilər. Bu daşlar yaponlar üçün rahatladıcı xüsusiyyətə malik əşyalar sırasındadır və dəyərlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kabaena adası

**Kabaena** — İndoneriyaya daxil olan ada. Sulavesidən cənub-şərqdə yerləşir. Sahəsi — 873 km². Əhalisi (2010) — 26535 nəfər.

Kabaena adası Flores dənizinin şimalında, Sulavesidən 19 km cənub-şərqdə qərarlaşır. Uzunluğu 49 km, maksimal eni 28,3 km-dir. Vulkanik mənşəllidir. Daxili hissəsi kifayət qədər hündürdür. Maksimal hündürlüyü 1800 metrdir (Sabanpapula). Adada çoxlu sayda dərin mağaralar vardır. Sahilləri bəzi hissələrdə sıldırımlıdır. Şimal-qərb və cənub sahillərində riflər vardır.

İqlimi tropikdir. Maydan oktryabra qədər quru mövsümdür.

Kabaena əhalisinin əsas məşğuliyyəti əkinçilikdir. Yerli icra hakimiyyəti adada turizmi dirçəltməyə çalışır.

## Mənbə
* Pulau Kabaena, Satu lagi Tempat Cantik di Sulawesi Tenggara
* ENSURING THE LONG TERM SURVIVAL OF THE KABAENA GROUND THRUSH
2018 FİFA Dünya Kuboku açılış mərasimi

**2018 FİFA Dünya Kubokunun açılış mərasimi** saat 03:30-da (BYV) 14 iyun 2018-ci ildə Moskva şəhərində yerləşən Lujniki stadionunda baş tutmuşdur. Mərasim Rusiyanın Səudiyyə Ərəbistanı üzərindəki 5-0-lık qələbəsi ilə başa çatan açılış oyunundan saat yarım əvvəl keçirilmişdir.

## Performans
Keçmiş braziliyalı oyunçu Ronaldo Rusiya 2018 köynəyi geyən balaca uşaqla meydançada gəzmişdir. Rusiyalı müğənni Aida Qarifullinanın çıxışından sonra ingilis pop müğənnisi Robbi Vilyamsda səhnədə yerini almış və "Let Me Entertain You" mahnısı səsləndirilməyə başlamışdır. Vilyams "Feel" mahnısının bir hissəsini oxumuş və Aida ilə "Angel" mahnısını duet şəklində oxumuşdur. Bundan sonra bütün 32 iştirakçının bayraqlarına bürünmüş könüllülər meydana çıxmışdır. Daha sonra Ronaldo mart ayında Beynəlxalq Kosmik Stansiya heyəti ilə kosmosa göndərilmiş və iyunun əvvəlində gətirilmiş Adidas Telstar 18 topu ilə qayıtmışdır. Robbi Vilyams ən sonda "Rock DJ" mahnısını ifa etmişdir.

### Mübahisələr
Çıxış zamanı Vilyams səhvən "barmaq" işarəsi göstərmişdir. "This Morning" verilişində verdiyi müsahibədə Vilyams *"Mən çox təzyiq altında idim, çünki bir dəqiqə qalmışdı və yarım dəqiqə ərzində nə edəcəyimi bilmirdim. Beləcə, mən 1 dəqiqəlik geri sayma etmişdim"* sözləri ilə çıxış etmişdir. Fox hadisəyə görə üzr istəmişdir. İnsident Böyük Britaniyada İTV-də nümayiş etdirilməmişdir və kəsilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Françesko Redi

**Francesco Redi** (; ) məşhur İtalyan (Tuscan) həkimi və təbiətşünasdır. Pisa şəhərində fəlsəfə və tibb sahəsində təhsil almışdır. Mediçinin Duke Ferdinando II və Duchyanın baş əczacısı altında Tuscan məhkəməsinin baş müalicəsi vəzifəsində işləmişdir.Aristotelin həyatın spontan nəsli haqqında fikirlərini təkzib edən Redi biologiya tarixində ilk təcrübələrini qoydu. Çürük ətdən özbaşına cücülərin çıxarılmasının qeyri-mümkün olduğunu sübut etdi. Təcrübələrin nəticələri 1668-ci ildə "Böcəklərin kökləri haqqında eksperimentlər" (İtalyan Esperienze Intorno alla Generazione degl'Insetti) əsərində nəşr olunmuşdur. İlan zəhərləri və parazitlər (qurdlar) ilə əlaqədar da tanınmış alimlərdəndir.

1655-ci ildən başlayaraq, o, Akademiya della Kruska və xüsusilə, o, nəşr edən İtalyan dil lüğətinin üçüncü nəşrinin hazırlanmasında iştirak etmişdir. Arkadiya Akademiyasının ilk üzvlərindən biri idi. O, ən vacib olan "Tuscany ildə Bacchus" şeiri (Toscana İtalyan Bacco, 1685) olan bir sıra poetik əsərləri nəşr etdi.

## Əsərləri

Andrea Corsini, "Sulla vita di Francesco Redi. Nuovo contributo di notizie," Rivista di storia delle scienze mediche e naturali, 13 (1922), 86-93.

Ugo Viviani, Vita ed opere inedite di Francesco Redi, 3 vols., (Arezzo, 1924-1931).

Luigi, Belloni, "Francesco Redi, biologo," in Celebrazione dell'Accademia de Cimento nel tricentenario della fondazione, Dormus Galileiana, 19 Giugno 1957, (Pisa, 1958), pp.&nbsp;53–70.

Paula Findlen, "Controlling the Experiment: Rhetoric, Court Patronage and the Experimental Method of Francesco Redi," History of Science, 31 (1993), 35-64.
## Həmçinin bax

## İstinadlar
Asəf Tağıyev

**Asəf Tağı oğlu Tağıyev** () — Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar həkimi, Naxçıvan Ali Məclisinin III, IV və V çağırış deputatı.

## Həyatı
Asəf Tağıyev 1952-ci il 30 aprel ayında Şərur rayonunun Yengicə kəndində anadan olub. 1959-cu ildə Yengicə kənd orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olub və 1969-cu ildə məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Elə həmin il Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin müalicə profilaktika fakültəsinə daxil olub.

## Fəaliyyəti
Asəf Tağıyev 1971-ci ildə Azərbaycan Lenin Kominist Gənclər İttifaqının mərkəzi komitəsində Azərbaycan tələbə inşaat dəstələrinə baş sanitar həkim, 1973-cü ildə Bakı sahə Semaşko adına xəstəxanada anestezialoq, reanimotoloq vəzifələrində çalışmışdır. 1976-cı ildə Şərur rayonuna gələrək Çərçiboğan kənd sahə xəstəxanasında sahə həkimi, 1986-cı ildə Çərçiboğan kənd sahə xəstəxanasına baş həkim təyin edilir. 1987-ci ildə müəsissələrin icarə və özünüidarə etməsi ilə bağlı Moskva şəhərində kursda olmuşdur. 1988-ci ildə qabaqcıl kənd həkimlərinin Moskva müşavirəsinin iştirakçısı olmuşdur.

1990-cı il yanvar ayında Şərur rayonunda gedən hücumlar ərəfəsində, göstərdiyi həkimlik fəaliyyətinə görə Asəf Tağıyev, "Müharibə Veteranı" adına layiq görülür. 1991-ci ilin iyun ayından Şərur rayon mərkəzi xəstəxanasında müalicə işləri üzrə müavin, 1999-cu ildə isə baş həkim təyin olunur. 2000-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının üzvü seçilir. 2005–2010-cu il Naxçıvan Muxtar Respublikasının III çağırış Ali məclisinə, 2010–2015-ci il Naxçıvan Muxtar Respublikasının IV çağırış Ali məclisinə və 2015–2020-ci il tarixlərində Naxçıvan Muxtar Respublikasının V çağırış Ali məclisinə deputat seçilmişdir.

## Ailəsi
1975-ci ildə Samux rayon Sərkar kənd sakini ali təhsilli kimi biologiya müəllimliyi 1953 təvvəlüdlü Axundova Rəqibə Həsən qızı ilə ailə həyatı qurur. 3 övlad sahibidir.

30 iyul 2000-ci ildə həyat yoldaşı, Axundova Rəqibə Həsən qızı uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edir.

Oğlu Pərviz Tağıyev peşəkar kikboksinq idman növü ilə məşğul olub. Hal-hazırda hüquq mühafizə orqanlarında xidmətini davam etdirir. Bir neçə il əvvəl ölkə prezidenti İlham Əliyev onu şəxsi şücaətinə görə,"İgidliyə görə" medalı ilə təltif edib.

## Mükafatları
* 1990-cı il yanvar ayında Şərur hücumları ərəfəsində göstərdiyi həkimlik fəaliyyətinə görə "Müharibə Veteranı" adına;
* 1991-ci ildə 15 iyun Naxçıvan MCCR Ali Sovet Rəyasət heyətinin fəxri fərmanı;
* 2013-cü il 30 oktyabr Naxçıvan Respublikasının əməkdar həkimi;
* 2014-cü ildə "Qızıl medal" mükafatı;
* 2013-cü il 19 mayda İlin həkimi Milli mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Naxçıvan Ali Məclisi
* Azərbaycan Tibb Universiteti

## İstinadlar
Əbdül Hüseyn Sərdari

**Əbdül Hüseyn Sərdari Qacar** (; ) – əslən azərbaycanlı olan İran diplomatı. İkinci dünya müharibəsi zamanı bir çox yəhudini Holokostdan xilas etdiyinə görə **"İranlı [[Oskar Şindler|Şindler]]"** ləqəbi ilə tanınır. Paris konsulluğunun rəhbəri olmuşdur.

## Həyatı

İkinci dünya müharibəsi zamanı Paris nasistlər tərəfindən işğal olunandan sonra orada yaşayan İran yəhudilərinin həyatı təhlükə altına düşmüşdü. Bunun qarşısını almaq üçün konsulluğun rəhbəri Əbdül Hüseyn Sərdari Qacar yəhudilərə İran pasportları paylayırdı. Bu, onların İran vətəndaşı kimi xilas olmaları demək idi. Çünki o zaman Almaniya ilə İran arasında nasistlərin heç bir İran vətəndaşına toxunmaması barədə razılaşma mövcud idi.

Bu zaman Sərdari öz əlaqələrindən istifadə edərək, 2 mindən çox iranlı yəhudini xilas edə bildi.

1941-ci ildə SSRİ və Böyük Britaniya İrana hücum edən zaman Sərdarinin diplomatik fəaliyyəti üçün təhlükə yarandı. İranla müttəfiqlər arasında müqavilə imzalandıqdan sonra Sərdariyə mümkün qədər tez bir zamanda evə dönməyi əmr etdilər. Buna baxmayaraq, o, Parisdə qalmağa qərar verdi və yenə də yəhudilərə kömək etməyə davam etdi. Sərdarinin nasist ideoloqları ilə yazışmaları F. Muxtarinin "Aslanın kölgəsində" kitabında öz əksini tapmışdır. O, yazır ki, "fars hökmdarı Kir yəhudiləri Babil əsarətindən xilas edərək İrana gətirir. Bu zaman bir çox iranlı Musanın kitabı ilə tanış olur və bu təlimə yiyələnir. Ancaq bunların yəhudilərlə bir bağlılığı yoxdur və xüsusi qrup olaraq "Cuquten" ("Cuhud") adlanır".

Sərdari ömrünün sonlarını İngiltərədə, diplomat məvacibindən və İrandakı mülkündən məhrum olunmuş şəkildə yaşadı və Nottingemdə ölmüşdür.

O, ölümündən sonra 2004-cü ildə Los-Ancelesdə fəaliyyət göstərən yəhudi təşkilatlarından biri olan Simon Vizental Mərkəzi tərəfindən mükafatla təltif olundu.

## Populyar mədəniyyətdə
"0 dərəcəli N dairəsi" teleserialı qismən də olsa Əbdül Hüseyn Sərdarinin fəaliyyətindən bəhs edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yəhudiləri nasistlərdən xilas edən İranlı Şindler
Peniki adası

**Peniki adası** () — Yava dənizində, İndoneziyaya məxsus olan ada. Ada Cakarta şəhərindən 36 km şimalda yerləşir. Bütünlüklə meşə ilə örtülüdür. 22,5 km məsafədən müşühidə edilir. Adada metal siqnal qülləsi vardır.

İnzibati cəhətdən Min Adalar darirəsinə daxildir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Pulau Peniki, Indonesia 
* Pulau Peniki Travel Guide 
* [Where is Pulau Peniki?](http://travelingluck.com/Asia/Indonesia/Indonesia+(general)/_1631465_Pulau+Peniki.html#local_map)
Yehoyakim

**Yehoyakim** (və ya **Jehoiakim**, **Jehoikim**) (İvrit: יְהוֹיָקִים *Tanrı təşkil etdi*; Yunanca: *Ιωακιμ*; Latınca: *Joakim*), E.Ə 635 - 597-ci illər arasında Yehuda kralı olmuşdur. Yoşiyahunun Rumahlı Pedayanın qızı Zevudadan olan ikinci oğludur. Doğum adı **Eliakim**dir. (İvrit: *אֶלְיָקִים*; Yunanca: *Ελιακιμ*; Latınca: *Eliakim).*

Yoşiyanın ölümündən sonra yerinə Yehoyakimin qardaşı Yehoahaz başa keçdi, lakin üç ay sonra firon II. Neko onu taxtdan endirib yerinə qardaşı Eliakimi gətirdi, Eliakim, Yehoyakimin adını mənimsəyib 25 yaşında kral oldu. Yehoahaz, Misirə sürgündə ikən öldü.

Yehoyakim taxta keçdikdə 25 yaşında idi və E.Ə 598-ci ilə qədər 11 il ərzində krallıq etdi. Yerinə oğlu Yekoniya keçdi və yalnız üç ay krallıq etdi.

## Regional güclərlə əlaqələri
E.Ə 608-ci ildə, Yehoahazın üç ay davam edən krallığından sonra firon II. Neko Yehoahazını taxtından endirib Misirə getdi (və orada öldü), yerinə Yehoahazın qardaşı Yehoyakimi gətirdi. Yehoyakim, Misirin milliyyəti altında olub yüklücə xərac ödəyirdi. Pulu vaxtında çatdıra bilmək üçün "Yahuda xalqından hər kəsin gücü nisbətində qızıl və gümüş topladı".

E.Ə 605-ci ildə Qırqamış Müharibəsində Misir Babillilərə məğlub olanda Yehoyakim tərəf dəyişib Babilli Nebukadnezara xərac verməyə başladı.

Üç il sonra müharibə başlayanda Yehoyakim təkrar Misir tərəfinə keçib Babilistana xərac verməyi kəsdi. Nebukadnezar, E.Ə 599-cu ildə Yehudanı zəbt edib Qüdsü mühasirəyə aldı. E.Ə 598-ci ildə Yehoyakim öldü  və yerinə oğlu Yekoniya keçdi. Qüds 3 ay ərzində məğlub oldu. Nebukadnezar, Yekoniyanı taxtından endirib yerinə Yehoyakimin qardaşı Sıdkiyanı gətirdi. Yekoniya, ailəsi, elit təbəqənin böyük hissəsi və Yehudalı sənətkarlar Babilistana sürgün edildi. Bu zaman Sıdkiya, xarab olmuş ölkənin kralı olmağa və xərac ödəməyə məcbur edildi.

Babilistan Tarixçəsinə görə, E.Ə adar ayının ikisi (16 Mart) 597-ci ildə Qüds məğlub oldu:

Nebukadnezar hakimiyyətinin 7-ci ayında, Kislev (noyabr/dekabr) ayında Babil kralı ordusunu topladı və Hattini (Suriya/Fələstin) işğal etdikdən sonra Yehuda şəhərini mühasirəyə aldı. Adar ayının ikisində (16 Mart) şəhəri fəth etdi və kralı (Yekoniyanı) əsir aldı. Öz yerinə seçdiyi bir kral (Sıdkiya) qoydu, ağır xərac topladıqdan sonra onları Babilistana göndərdi.

## Peyğəmbərlər

Yeremyanın proqnoz yazılarını yandırmaqla tanınır. Yeremya, kralın siyasətlərini tənqid etmiş, qanunlara tabe olması və tövbə etməsi üçün israr etmişdi. Bir başqa peyğəmbər olan Uriya ben Sxemə da Şemaya da eyni şeyləri söyləmiş və kralın əmri ilə öldürülmüşdü. Yeremyanın öldürülməməsinin səbəbi yəqin ki, əlaqələri olmasıdır.
## İstinadlar
Numfor adası

**Numfor adası** () — Biak adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından İndoneziyanın Papua vilayətinə daxildir.

Ada Yeni Qvineyada yerləşən Çendravasix yarımadasından 50&nbsp;km şərqdə, Biak adasından qərbdə, Çendravasix körfəzinin daxilində yerləşir. Adanın sahəsi 335,1&nbsp;km²; sahil xətdinin uzunluğu 95,5 kmr.-dir. Uzunluğu 26&nbsp;km, eni 19&nbsp;km-dir. Maksimal hündürlüyü 204 metrdir.

Cənub-şərq hissəsi istisna olmaqla ətrafı riflə əhatələnmişdir. Adanın daxili rayonları meşə ilə örtülüdür
 
2010-cu il məlumatına görə adada 9336 nəfər yaşayır.
## İstinadlar
Dubay Beynəlxalq Müqəddəs Quran Mükafatı

**Dubay Beynəlxalq Quran Mükafatı (***[[Ərəbcə|ərəb]].*جائزة دبي الدولية للقرآن الكريم) * *Dubay hökumətinin sponsorluğunda Quranın əzbərlənməsinə görə verilən illik mükafatdır.

## Xarici keçidlər
* Dubay Beynəlxalq Quran Mükafatı veb səhivəsi
* Dubay Beynəlxalq Quran Mükafatı veb səhivəsi ı (ərəbcə)
Supiori adası

**Supiori adası** () — Biak adalarına daxil olan ada. İnzibati baxımından İndoneziyanın Papua vilayətinə daxildir.

Biak adasından şimal-qərbdə, Çerdravasix körfəzinin daxilində yerləşir. Adanın sahəsi 659&nbsp;km²; sahil xətdinin uzunluğu 172,5&nbsp;km.-dir. Uzunluğu 40&nbsp;km, eni 25&nbsp;km-dir. Maksimal hündürlüyü 1034 metrdir. Supioridən cənubda Aruri və Rani adlı iki mərcan adası yerləşir

avropalılardan ilk dəfə adanı Alvaro de Saavedra Seron 1528-ci ildə aşkar etmişdir. 1545-ci ilfə isə adanı ikinci dəfə  İniqo Ortis de Retes aşkarlamışdır. İspanlar adanı Los Martires olaraq adalndırırlar. 1962-ci ilə qədər ada Niderland Yeni Qvineyasının tərkibində olmuşdur. 
## İstinadlar
Biak adaları

**Biak adaları** (, ) — İnzibati baxımından İndoneziyanın Papua vilayətinə daxil olan, elə də böyük olmayan arxipelaq. Arxipelaq Yeni Qvineyadan şimalında, Çerdravasix körfəzinin daxilində yerləşir.

## Coğrafiyası

Üç iri: Biak (1746 km²), Supiori (659 km²), Numfor (335 km²) və bir necə kiçik adadan ibarətdir. Ümumi sahəsi 2602 km²-dir.

Adalar ekvatorial iqlim qurşağında yerləşir. İl ərzində orta illik temperatur 27 °C-dir. İllik yağıntının miqdarı 2850 mm-dir.

## Əhalisi
Əhalinin əsas etiqad etdiyi din xristianlıqdır. Rəsmi dil — indoneziya dili, əsas yerli dil — biak dili.

## İstinadlar
Fişt Olimpiya Stadionu

**Fişt Olimpiya Stadionu** () – Rusiyanın Soçi şəhərində yerləşən stadiondur. Stadion Soçi Olimpiya Parkında yerləşir və öz adını Fişt dağından götürmüşdür. 2014 Qış Olimpiya Oyunları üçün tikilən stadion 40000 tamaşaçı tutumuna malik idi. Stadion oyunların açılış və bağlanış mərasimlərinə ev sahibliyi etmişdir.

Stadion ilk tikildiyi vaxt qapalı bir idman kompleksi olaraq tikilmişdi. Lakin 2016-cı ildə görülən işlərdən sonra stadion üstü açıq bir futbol stadionuna çevrildi. Stadion 2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku və 2018 FİFA Dünya Kubokuna ev sahibliyi etmişdir.

## Tarixi
Stadionun dizayn layihəsi *Populous* və *BuroHappold Engineering* şirkətləri tərəfindən hazırlanmışdır. Stadionun dam örtüyü 36500 kv. metrlik bir ərazini əhatə edir. Dam örtüyü qarlı zirvələr formasında tikilmişdir. Şimala açılan qübbə Krasnaya Polnaya dağlarını, cənuba doğru açılan üst göyərtə isə Qara dənizi aydın seyr etməyə şərait yaradır.

Stadion 105 x 68 m ölçüdədir. Dörd stendi var
### Xronologiya
*2006. İlkin hesablamalara görə tikintinin dəyəri 1,7 milyard rubl təşkil edir.
*2008. Stadionun tikiləcəyi ərazi təmizlənməyə başladı.
*2010. Stadionun inşası başlandı və "Özünüzə inanın, birlikdə qazana biləcəyik" cümləsi yazılmış simvolik kapsul dikildi.
*2011. İlkin dizayn dəyişdirilir.
*2013. Stadionun tikintisi başa çatdırılır.

Stadion 779 milyon $-a tikildi. İdman kompleksi hal-hazırda Rusiya milli futbol komandasının təlim mərkəzidir və arabir matçlarına da ev sahibliyi edir.

## Olimpiya oyunlarından sonra
2015-ci ilin yanvarında 3 milyard rubl (46 milyon $) Konfederasiyalar Kuboku və Dünya Kubokuna görə stadion yenidən qurulmağa başlandı. Əsas dəyişikliklərdən biri stadionun damının götürülməsi idi. Çünki, FİFA üstü qapalı stadionlarda oyunun keçirilməsinə icazə verir. İşlərin 2016-cı ilin iyununa qədər tamamlanması gözlənilirdi, lakin gözləniləndən uzun çəkdi və 2016-cı ilin noyabrında tamamlandı.

Fişt Olimpiya Stadionu həm mundiala həm də qış olimpiya oyunlarına ev sahibliyi etmiş ikinci stadion oldu. (digəri Torino Olimpiya Stadionudur) Stadion həm Konfederasiyalar Kuboku həm də qış olimpiya oyunlarına ev sahibliyi edən ilk stadion oldu.

## Futbol turnirləri
### 2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku

### 2018 FİFA Dünya Kuboku

## İstinadlar