open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brachyteles hypoxanthus

**Brachyteles hypoxanthus** — Hörümçəyəbənzərlər fəsiləsinə aid meymun növü.

## Ümumi məlumat
Brachyteles hypoxanthuslar Yeni dünyanın ən böyük meymun növlərindən biridir. Onlar 1,3 metr uzunluğa və 7–10 kq çəkiyə çata bilərlər. Brachyteles hypoxanthus kritik təhlükə altında olan bir növdür və təxminən 1000-dən az yetkin fərdin qaldığı təxmin edilir.

Bu növ primatlar arasında sosial münasibətlərdə bərabərlik meyilləri nümayiş etdirməsi ilə fərqlənir. Bu növ Braziliyanın Rio-de-Janeyro, Espirito Santo, Minas Gerais və Bahia ştatlarının Atlantik Meşə regionuna endemikdir.

Brachyteles hypoxanthus bütün ətraflarını və quyruğunu səyahət və qida əldə etmək üçün istifadə etməyə imkan verən xüsusiyyətlərə malikdir. Onlar həyatlarının böyük hissəsini meşə örtüyündə keçirdikləri üçün hər dörd ətraflarını və quyruqlarını istifadə edərək qol ilə hərəkət üsulundan istifadə edirlər. Bu meymunlar əsasən ağaclarda yaşamaq üçün uyğunlaşsalar da, su mənbələrindən içmək, torpaq qəbul etmək və ya yerə düşmüş yetişmiş meyvələri əldə etmək üçün yerə enirlər. Brachyteles hypoxanthuslar təbii nişanlar və üz xüsusiyyətləri, məsələn, xəz rəngi və naxışı, qulaq forması və üz forması və piqmentasiyası ilə fərdi olaraq tanına bilər. Cənub Brachyteles hypoxanthuslarda kəllə uzunluğunda cinsi dimorfizm nümayiş etdirsə də, şimal Brachyteles hypoxanthuslarda bu yoxdur. Digər bir fərq isə, şimal Brachyteles hypoxanthusların qardaş növlərində tamamilə olmayan köhnəlmiş baş barmaqlarını qoruyub saxlamasıdır.

Brachyteles hypoxanthuslar əsasən meyvə və yarpaqlarla qidalanır, lakin ehtiyac duyduqları əlavə qidaları almaq üçün toxum, çiçək, nektar, qabıq, budaq, gövdə, sarmaşıq və torpaqdan da istifadə edirlər. Hər qrupun nə qədər qida istehlak etdiyi mövsümdən asılıdır. Yağışlı mövsümdə daha çox kalorili qidalar, xüsusilə meyvələr istehlak edilir, quraq mövsümdə isə yarpaq istehlakı artır. Bu, B. hypoxanthus qruplarının qida axtararkən necə hərəkət etdiyinə təsir edir, çünki daha böyük ailə qrupları kifayət qədər qida mənbəyi əldə etmək üçün daha uzağa səyahət etməlidir.

## Qalereya

Brachyteles hypoxanthus3.jpg
Brachyteles hypoxanthus4.jpg
Brachyteles hypoxanthus northern muriqui.jpg
Northern Muriqui 9.jpg


## Həmçinin bax
* Brachyteles arachnoides 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ARKive — images and movies of the Northern muriqui ''(Brachyteles hypoxanthus)''
Rhinopithecus strykeri

**Rhinopithecus strykeri** — Əntərmeymunlar fəsiləsinə aid meymun növü.
## Ümumi məlumat
Rhinopithecus strykeri 2010-cu ildə Myanmarın şimalında kəşf edilib. Bu növ 2011-ci ildə tükləri, saqqalı və quyruğu əsasında yeni bir primat növü kimi təsvir edilmişdir. Növün iki qrupu 2011 və 2015-ci illərdə Çində aşkar edilmişdir. 

Bu növ yerli Lisu xalqının dialektində "mey nwoah", Law Waw xalqının dilində isə "myuk na tok te" adlanır ki, bu da "yuxarı qalxmış üzlü meymun" mənasını verir. Deyilənə görə, yağış onun burun dəlikləri ətrafında qısa və yuxarı qalxmış dəri səbəbilə asqırmağa səbəb olur. Ərazi sakinləri bildirirlər ki, yağış yağanda meymun başını aşağı salaraq üzünü dizləri arasında gizlədir. 

Rhinopithecus strykeri ilk dəfə 2010-cu ildə Myanmarın şimal-şərqindəki Kaçin ştatının Gaoliqonq dağlarında kəşf edilmişdir. Növ, "Myanmar Primate Conservation Program" ilə əlaqəli bir elm adamları qrupunun diqqətini çəkdi ki, onlar hulok gibonunun statusunu araşdırırdılar. Rhinopithecus strykeri əsasən qara rəngdədir. Başının üstündə uzun, qara tüklərdən ibarət incə, hündür və irəli əyilmiş bir kəkil var. Ağ çıxıntılı qulaq püskülləri, əsasən çılpaq və solğun çəhrayı dəri ilə örtülmüş üzü, üst dodağın üstündə ağ tüklərdən ibarət "bığ" və aydın ağ saqqalı var. Perineal sahəsi ağ və yaxşı müəyyən edilmişdir, ətrafları isə əsasən qara rəngdədir; üst qolların və üst budların daxili tərəfləri qara-qəhvəyi rəngdədir. Dodaqları çıxıntılıdır və burnu yuxarı qalxmışdır ki, bu da iddia edilir ki, yağışlı havalarda heyvanın asqırmasına səbəb olur. 

Növ yay aylarını yaşayış diapazonunun yuxarı yüksəkliklərində mülayim qarışıq meşələrdə keçirir və qışda qardan qaçmaq üçün aşağı ərazilərə enir. Əsasən yer sakinləri olan digər kütburun meymunlarından fərqli olaraq, Rhinopithecus strykerilər yüksək dərəcədə ağacda yaşayan davranışa malikdir və vaxtlarının çoxunu ağaclarda keçirir. Kişilərin sayı dişilərdən 1-ə 2.1 nisbətində azdır.

## Qorunma statusu
Meşə qırılması (logistika əməliyyatları səbəbilə), təcrid olunma və yerli insanlar tərəfindən qida üçün ovlanma kiçik qalan populyasiya üçün təhlükə hesab olunur. Məlum olan Myanmar populyasiyasının sayı 260-330 fərddir və Çində 200-dən az fərdin qaldığı düşünülür. Növ Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi tərəfindən "kritik təhlükədə" olan növlər siyahısına daxil edilmişdir. Çin populyasiyası Gaoligongshan Milli Təbiət Qoruğu ərazisində tapılır. 2020-ci ildə Fauna and Flora International (FFI) və Rainforest Trust-in texniki dəstəyi ilə Myanmanın Meşə Departamenti Rhinopithecus strykerin yaşadığı yüksək dağlıq meşələri qorumaq üçün Imawbum Milli Parkı (386,176 akr) adlı yeni qorunan ərazi təyin edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Top 10 New Species – 2012
* Profile at Carnivora
Propithecus candidus

**Propithecus candidus** — İndrilər fəsiləsinə aid lemur növü.

## Ümumi məlumat
Propithecus candidus uzun, ipək kimi ağ xəzi ilə xarakterizə olunan böyük lemurdur. Madaqaskarın şimal-şərqində çox məhdud bir sahədə yaşayır və yerli əhali tərəfindən "simpona" adlandırılır.

Növün elmi adı olan "candidus" latıncada "ağ" mənasını verir, sinonim olan "sericeus" isə yunanca "ipək" sözündən götürülmüşdür.

Propithecus candidus ilk dəfə 1871-ci ildə fransız təbiətşünası Alfred Grandidier tərəfindən fransız zooloq Alfons Milne-Edvardsa yazdığı məktubda təsvir edilmişdir. Grandidierin təsviri 1870-ci ilin son aylarında Antongil körfəzindən şimalda öz müşahidələrinə əsaslanırdı. O, növü ağ rənginə görə Propithecus candidus adlandırdı, lakin başında qara xəz və ya arxasında kül rəngli ləkə olmadığını qeyd edib. İlk nümunə 1872-ci ildə Sambavalı plantator "Monsieur Guinet" tərəfindən təqdim edilib. Bu nümunə Grandidier və Milne-Edvardsa növü dəri, xəz və kəllə quruluşuna görə daha ətraflı təsvir etməyə imkan verib.

Propithecus candidus Madaqaskarın şimal-şərqində kiçik bir bölgədə, cənubdan Maroantsetradan şimalda Andapa hövzəsi və Marojejy Massifinə qədər uzanan rütubətli meşə zolağında məhdudlaşır.

XXI əsrin əvvəllərinə qədər qısa müşahidələr və lemur araşdırmaları yalnız ipək sifakanın xüsusi qoruqlarda və milli parklarda olmasını sənədləşdirmişdi. Daha yaxın zamanlarda Marojejy Milli Parkında 14 aylıq bir araşdırma və iki qısamüddətli araşdırma onun davranış biologiyası, ünsiyyəti və qidalanma ekologiyası haqqında əvvəllər məlum olmayan detalları ortaya çıxardı. İpək sifakanın dəyişkən sosial quruluşu var və erkək-dişi cütlər, bir erkəkli qruplar və çoxlu erkək/çoxlu dişi qruplar halında yaşadığı məlumdur. Qrup ölçüləri 2 ilə 9 fərd arasında dəyişir, ev sahələri isə yerləşdiyi yerə görə 34 ilə 47 hektar arasında dəyişir.

## Qalereya

Pd candidus AGrandidier.jpg|XIX əsr ilyustrasiyasında Propithecus candidus
Silky Sifaka Pink Face Closeup.JPG
Chest Patch Makira.jpg
Silky sifaka Allocare.JPG
Hunted Silky Sifakas.jpg|Xəzlərinə görə ovlanmış Propithecus candidus


## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Lemur Conservation Foundation
* Recent Research Article
* Trouble in Lemur Land by Earth Touch — Documentary Film about Silky Sifakas and Rosewood Logging
* Dan Rather Reports Marojejy Documentary – a professional 50 minute HD film about illegal rosewood logging in Madagascar and the impact on the silky sifaka lemur
* Wildlife photographer Kevin Schafer's silky sifaka photos
* Silky sifaka documentary on Erik Patel's research in Marojejy N. P.
* Carte Blanche news program featuring the silky sifaka and illegal rosewood logging
* Silky sifaka expert from Madagascar receives Seacology Prize
İbn Quteybə

**Əbu Məhəmməd Abdullah ibn Müslüm ibn Quteybə əd-Dinəvəri** (; ) — Quran elmləri, dilçilik, ədəbiyyat, hədis və tarixlə bağlı əsər qələmə almış alim.

## Bioqrafiyası
İbn ən-Nədimin verdiyi məluata görə Kufədə doğulub. İlk təhsilini atasından və Cahizdən almışdır. İshaq ibn Rəhuyədən fiqh, təfsir, hədis, Məhəmməd ibn Ziyad əz-Ziyadi ilə Əbül-Xəttab Ziyad ibn Yəhya əl-Həssanidən dilçilik, ədəbiyyat, qiraət, İbrahim ibn Süfyan əz-Ziyadi ilə Əbül-Fəzl Abbas ibn Fərəc ər-Riyaşidən nəhiv, lüğət, Əbu Xətim əs-Sicistanidən Quran elmləri və şeir öyrənmişdir. Bu sahələrdə özünü yetişdirdi. Təhsil almaq məqsədilə Xorasan, Məkkə və Bəsrəyə səfərlər etdi. Bəsrədə Divani-Məzalim sədri vəzifəsini yerinə yetirdi.

Həyatının böyük hissəsini Bağdadda keçirdi, burada Mötəzilə ilə Əhli-Sünnə arasında keçirilən elmi debatlarda iştirak etdi. Bu debatlar onun kəlam sahəsinə üstünlük verməsinə səbəb oldu. Mötəzilədən ayrıldı və mühəddislərin toplantılarında iştirak etdi. Bu zaman zərfində dövrünün qabaqcıl şəxsiyyətləri ilə tanış oldu. Bu şəxsiyyətlərdən biri olan Abbasi vəziri Əbül-Həsən ibn Xaqana *"Ədəbül-katib"* əsərini ithaf etdi. Onun vasitəsilə Dinəvər qazısı təyin edildi. İyirmi il bu vəzifəni yerinə yetirdikdən sonra Bağdada qayıtdı. 1 Rəcəb hicri 276-cı (oktyabr 889) ildə burada vəfat etdi.

## Əsərləri
O, 60–65 əsərin (bəzi mənbələrə görə 300) müəllifidir. Onun daha çox dilçilik, ədəbiyyat, hədis və Quran elmlərinə aid əsərləri dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır. İbn Quteybənin müəllifi olduğu əsərlərdən bəziləri bunlardır: *Qəribül-hədis*, *Təvilü müxtəlifil-hədis*, *əl-Müştəbih minəl-hədis vəl-Quran*, *Qəribül-Quran*, *Təvilül-mükilil-Quran* və s.

## İstinadlar
Məhəmməd ibn Davud əz-Zahiri

**Əbu Bəkr Məhəmməd ibn Davud ibn Əli əl-İsfahani əz-Zahiri** (; ) — Zahiri məzhəbinin ikinci imamı, şair.

## Bioqrafiyası
Bağdadda doğulub. Həyatı haqqında məlumat olduqca azdır. Onun həyatı haqqındakı məlumatların yeganə mənbəyi Xətib əl-Bağdadinin *"[[Tarixu Bağdad]]"* əsəridir.

O, yeddi yaşında Quranı əzbərlədi və ədəbiyyata böyük maraq göstərdi. Şair və ədiblərin məclislərində iştirak etdi, onların ədəbi söhbət və debatlarına böyük maraqla tamaşa etdi. Tanınmış dil və ədəbiyyat alimlərindən biri olan Saləbin təsirinə düşdü, Niftəveyh, şair İbnür-Rumi və Bühturi ilə dost oldu.

Başda atası olmaqla, Abbas əd-Duri, Əbu Qilabə ər-Rəqaşi, Əhməd ibn Əbu Heysəmə, Məhəmməd ibn İsa əl-Mədaini kimi alimlərdən hədis dinlədi. Atasının vəfatından sonra Zahiri məzhəbinin ikinci imamı oldu. İyirmi yaşında Ərəb ədəbiyyatında ona böyük şöhrət qazandırmış *"Kitabüz-Zəhra"* adlı əsərini qələmə aldı. Dini elmlərlə müqayisədə ədəbiyyat sahəsində daha qabaqcıl olan İbn Davud, həyatı boyunca atasının banisi olduğu Zahiriliyi müdafiə etdi və bu yolda dövrünün alimləri ilə debatlar etdi. Onun xüsusən Şafii alimi Əbül-Abbas İbn Süreyc ilə etdiyi debatlar çox məşhurdur. Mənbələrdə, İbn Davudun dərslərində 400 tələbənin iştirak etdiyi qeyd edilmişdir. Bu da onun Zahiriliyin və görüşlərinin mənimsənib yayılmasında böyük əməyinin olduğunu sübut edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Zahirilik
Neotropik

**Neotropik biocoğrafi region** və ya **Neotropik ekozon** — dünyanın səkkiz quru biocoğrafi regionundan biri. Bu region çoxsaylı bitki və heyvan qruplarının olduğu Cənubi və Mərkəzi Amerika, Meksika ovaları, Karib adaları və Floridanın cənub hissəsini əhatə edir.

Cənubi Amerikanın mülayim hissəsini də əhatə etməsinə baxmayaraq, region bəzən Cənubi Amerikanın tropik qurşağı ilə eynimənalı şəkildə işlədilir. Neotropik floristika regionu, Antarktika floristika regionuna daxil olan Cənubi Amerikanın ən cənub hissəsini əhatə etmir.

Region neotropik fauna və floradakı oxşarlıqlarla məhdudlaşır. Onun fauna və florası Nearktik biocoğrafi regionundan fərqlənir.

## Ədəbiyyat siyahısı

* Albert, J. S., and R. E. Reis (2011).  ''Historical Biogeography of Neotropical Freshwater Fishes''. University of California Press, Berkeley. 424 pp. .
* Bequaert, Joseph C. "An Introductory Study of Polistes in the United States and Canada with Descriptions of Some New North and South American Forms (Hymenoptera; Vespidæ)". *Journal of the New York Entomological Society* 48.1 (1940): 1–31.
* Cox, C. B.; P. D. Moore (1985). *Biogeography: An Ecological and Evolutionary Approach* (Fourth Edition). Blackwell Scientific Publications, Oxford.
* Dinerstein, E., Olson, D. Graham, D. J. et al. (1995). ''A Conservation Assessment of the Terrestrial Ecoregions of Latin America and the Caribbean''. World Bank, Washington, D.C.
* Olson, D. M., B. Chernoff, G. Burgess, I. Davidson, P. Canevari, E. Dinerstein, G. Castro, V. Morisset, R. Abell, and E. Toledo. 1997. ''Freshwater biodiversity of Latin America and the Caribbean: a conservation assessment''. Draft report. World Wildlife Fund-U.S., Wetlands International, Biodiversity Support Program, and United States Agency for International Development, Washington, D.C.
* Reis, R. E., S. O. Kullander, and C. J. Ferraris Jr. 2003. *Check List of the Freshwater Fishes of South and Central America*. Edipucrs, Porto Alegre. 729 pp.
* Udvardy, M. D. F. (1975). ''A classification of the biogeographical provinces of the world''. IUCN Occasional Paper no. 18. Morges, Switzerland: IUCN.
* van der Sleen, Peter, and James S. Albert, eds. *Field Guide to the Fishes of the Amazon, Orinoco, and Guianas*. Princeton University Press, 2017.
* *Второв Пётр Петрович, Дроздов Николай Николаевич* Биогеография — Москва : Просвещение, 1978. — С. 238—245. — 270 с

## Xarici keçidlər

* Eco-Index, a bilingual searchable reference of conservation and research projects in the Neotropics; a service of the Rainforest Alliance
* NeoTropic 
* Acosta, Guillermo et al., 2018. "Climate change and peopling of the Neotropics during the Pleistocene-Holocene transition". *Boletín de la Sociedad Geológica Mexicana*. .
Nearktika

**Nearktika biocoğrafi regionu** və ya **Nearktika ekozonu** — Qrenlandiya, Şimali Amerika və Meksikanın şimal regionlarını əhatə edən biocoğrafi region. Şimali Amerikada Xərçəng tropik xəttinin şimalı, Nyufaundlend, Arktik qütb adaları və Qrenlandiya bu regiona daxildir.

Palearktika və Nearktika regionları Berinq boğazı vasitəsilə növlərin keçidinə şərait yaratdığı üçün bir-birinə oxşar xüsusiyyətlər göstərirlər. Buna görə bəzi tədqiqatçılar tərəfindən onlar Holarktik biocoğrafi regionu adı ilə vahid region hesab edilirlər.

Palearktika dörd sub regiona ayrılır:
*Şimal sub regionu
*Şərq sub regionu
*Mərkəzi Qərb sub regionu 
*Sakit okean sahili sub regionu

Palearktikada ayılar, qütb tülküsü, bizonlar kimi heyvanlarla yanaşı, oranın özünə məxsus olan növlər də yayılmışdır: dağ pişiyi, çöl siçanı, kisəli ayı, hind kərtənkələsi, mavi qarğa, kol quşu.

Bundan başqa, regionda adi şimal maralı, şimal maralı (sığın), Amerika haçabuynuzu, Kanada maralı, çöl canavarı, ağ ayı, qonur ayı, puma, skuns, Amerika dovşanı, şimal yenotu, qütb suitisi, Kaliforniya dəniz aslanı, dəniz samuru kimi digər növlərə də rast gəlinir. Müşk öküzü Qrenlandiyaya adaptasiya etmiş bir növdür.

Sürünənlərdən Missisipi alliqatoru və almaz zınqırovlu ilanı əhəmiyyətlidir. Quşlardan isə Kanada ördəyi, qaqar, qütb ördəyi diqqət çəkir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Map of the ecozones
* Nearctica, The Natural World of North America
* *Кержнер И. М.* О правильном написании терминов «Палеарктика» и «Неарктика».
Merapi vulkanı

**Merapi vulkanı** (Yavaca: ꦒꦸꦤꦸꦁꦩꦼꦫꦥꦶ, romanizasiya edilmiş: *Gunung Měrapi*, İndoneziya dilində: *Gunung Merapi*, lit.&thinsp;'Od Dağı') — İndoneziyanın Mərkəzi Yava əyaləti və Cokyakarta Xüsusi Bölgəsi sərhədində yerləşən aktiv bir stratovulkanı. 

## Tarix

İndoneziyadakı ən aktiv vulkandır və 1548-ci ildən bəri müntəzəm olaraq püskürür. 2,4 milyon əhalisi olan Cokyakarta şəhərindən təxminən 28 km (17 mil) şimalda yerləşir. Dağın zirvəsindən tez-tez tüstü qalxdığı görünür və bir neçə püskürmə ölümə səbəb olmuşdur. Böyük bir partlayışdan gələn piroklastik axın 22 noyabr 1994-cü ildə, əsasən vulkanın qərbindəki Muntilan şəhərində 27 nəfərin ölümünə səbəb oldu. Cokyakarta zəlzələsindən qısa müddət əvvəl 2006-cı ildə başqa bir böyük püskürmə baş verdi. Merapinin məskunlaşmış ərazilər üçün yaratdığı təhlükələri nəzərə alaraq, böyük, dağıdıcı püskürmələr tarixi və sıx məskunlaşmış ərazilərə yaxınlığına görə xüsusi tədqiqata layiq hesab edilən Onilliyin Vulkanlarından biri olaraq təyin edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Double Disaster in Indonesia – 2010-cu ildə püskürmə və sunami haqqında video
*Scientific studies carried on at Merapi
*l'Atlas du Volcan Merapi, Indonésie/The atlas of Merapi volcano 
*Mount Merapi on vnet
Biocoğrafi region

**Biocoğrafi region** və ya **ekozon** — quru orqanizmlərinin yayılma nümunələrinə əsaslanan, Yer səthinin ən geniş biocoğrafi bölməsidir.   Onlar biomlara və ya yaşayış sahəsi növlərinə əsasən təsnif edilən ekoloji regionlara ayrılırlar.

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* Abell, R., M. Thieme, C. Revenga, M. Bryer, M. Kottelat, N. Bogutskaya, B. Coad, N. Mandrak, S. Contreras-Balderas, W. Bussing, MLJ Stiassny, P. Skelton, GR Allen, P. Unmack, A. Naseka, R. Ng, N.Sindorf, J. Robertson, E. Armijo, J. Higgins, TJ Heibel, E. Wikramanayake, D. Olson, HL Lopez, RE d. Reis, JG Lundberg, MH Sabaj Perez ve P. Petry. (2008). Dünyanın tatlı su ekolojik bölgeleri: Tatlı su biyoçeşitliliğinin korunması için yeni bir biyocoğrafik birimler haritası. *BioScience* 58: 403-414, http://www.feow.org/downloads/Abell_et_al_08_BioScience.pdf . 
* 
* Briggs, JC (1995). *Küresel Biyocoğrafya*. Amsterdam: Elsevier.
* Morrone, JJ (2009). *Evrimsel biyocoğrafya, örnek olay incelemeleri ile bütüncül bir yaklaşım* . Columbia University Press, New York, https://books.google.com/books?id=ednrWpMF3bMC .
* Morrone, JJ (2015). Dünyanın biyocoğrafi bölgeselleşmesi: yeniden değerlendirme. *Avustralya Sistematik Botanik* 28: 81-90, http://www.publish.csiro.au/?act=view_file&file_id=SB14042.pdf.
* Olson, DM ve E. Dinerstein (1998). Global 200: Dünyanın biyolojik olarak en değerli ekolojik bölgelerini korumaya yönelik bir temsil yaklaşımı. *Koruma Biol.* 12: 502-515, http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1523-1739.1998.012003502.x/abstract .
* Olson, DM, Dinerstein, E., Wikramanayake, ED, Burgess, ND, Powell, GVN, Underwood, EC, D'Amico, JA, Itoua, I., Strand, HE, Morrison, JC, Loucks, CJ, Allnutt, TF, Ricketts, TH, Kura, Y., Lamoreux, JF, Wettengel, WW, Hedao, P., Kassem, KR (2001). Dünyanın karasal ekolojik bölgeleri: Dünya'da yeni bir yaşam haritası. *Bioscience* 51 (11): 933-938, http://wolfweb.unr.edu/~ldyer/classes/396/olsonetal.pdf.
* Schültz, J. *Die Ökozonen der Erde*, 1. baskı, Ulmer, Stuttgart, Almaniya, 1988, 488 s .; 2. baskı, 1995, 535 s; 3. baskı, 2002. Çeviri: *Dünyanın Ekosistemleri: Geosferin Ekolojik Bölünmeleri* . Berlin: Springer-Verlag, 1995; 2. baskı, 2005, https://books.google.com/books?id=V9L8yPzAjxIC.
* Scott, G. 1995. Kanada bitki örtüsü: bir dünya perspektifi, s., https://books.google.com/books?id=QpHCHdrgSVoC&pg=PA13 .
* Spalding, MD ve diğ. (2007). Dünyanın deniz ekolojik bölgeleri: kıyı ve raf alanlarının biyo-bölgeselleşmesi. *BioScience* 57: 573-583, http://algae.thu.edu.tw/lab/2013_Meeting_FebJune/2007_Marine_ecoregions_of_the_world.pdf.
* Udvardy, MDF (1975). *Dünyanın biyocoğrafik illerinin sınıflandırılması.* IUCN Ara Dönem Kağıdı no. 18. Morges, İsviçre: IUCN, https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/OP-018.pdf.
* Wicken, EB 1986. *Kanada'nın karasal ekosistemleri / Kanada'daki* *terrestres du* . Çevre Kanada. Ekolojik Arazi Sınıflandırma Serisi No. 19. Arazi Müdürlüğü, Ottawa. 26 s., http://ecozones.ca/francais/introduction.html .
Serro-Kapurata

**Serro-Kapurata**, **Elena Kapurata** və ya **Kimsaçatas** — Boliviya və Çili And dağlarında yerləşən bir stratovulkan. Kapuratanın cənubunda Serro Kasparata, düz qərbdə isə Kapurata ilə demək olar ki, eyni yüksəkliyə sahib olan Qualyatiri yerləşir.

## Coğrafiya və geomorfologiya

Çilinin Parinakota əyalətinin (Putre kommunası) və Boliviya əyalətinin Saxama (Turko kommunası) sərhədində yerləşir. Akotanqo və Humurata ilə müqayisədə Kapuratanın qayaları nisbətən yaxşı qorunub saxlanmışdır. Lakin, qismən fumarol fəaliyyəti ilə əlaqəli bəzi hidrotermal dəyişikliklər mövcuddur. Vulkan lava gümbəzləri, lava axınları və piroklastik axınlar tərəfindən formalaşmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Elevation information about Capurata 
*Weather Forecast at Capurata
Nikanor Tverdoxlebov

**Nikanor Pavloviç Tverdoxlebov** (; ) — rus memar-mühəndis. Bakı şəhərinin memarı (1881-1884), Bakı quberniya memarı (1885-1892).

## Həyatı və təhsili
1842-ci ildə anadan olub. 1859-cu ildə Kişinyov gimnaziyasını bitirdikdən sonra Sankt-Peterburq Mülki Mühəndislik Məktəbinə daxil olub və 1864-cü ildə "memar köməkçisi" adı və mülki xidmətin X sinfi rütbəsi ilə oranı bitirib.

Təhsildən sonra Vilna quberniya kilsə-tikinti komitəsinə Lida qəzasında kilsələrin inşasına nəzarətçi təyin olunub və orada beş daş kilsə inşa edib.

1868-ci ildə memar, 1872-ci ildə isə mühəndis-memar rütbəsi alıb.

1868-ci ildə, Bakı quberniya idarəsinin tikinti şöbəsinə iş icraçısı vəzifəsinə köçürülüb. 1872–1880-ci illərdə Şamaxıda üç sinifli məktəb, Astarada karantin-gömrük məntəqəsi və İranla sərhəddə daş sərhəd postları tikib. 1880-ci ildə Bakıda, Mixaylovskaya və Nikolayevskaya (indiki Əziz Əliyev və İstiqlaliyyət küçələri) küçələrinin kəsişməsində Kələntərov pasajını (indiki Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının binası) inşa edib.

1881–1884-cü illərdə Bakı şəhərinin memarı vəzifəsini tutub. 1885-ci il 18 oktyabrda Bakı quberniya memarı təyin olunub.

1883–1890-cı illərdə, quberniyanın müxtəlif tikililəri ilə yanaşı, Bakının yağış suları kanalizasiyasını, küçələrin planlaşdırılması və çınqıllarla döşənməsini həyata keçirib. Həmçinin memar Tomişkonun layihəsi üzrə Bakı həbsxana qalasını inşa etdirib.

## Layihələri
### Bakı
* Daş dükanlar – 1880
* Kələntərov pasajı – 1880
* Daş dükanlar – 1882
* Buxar dəyirmanının yenidən qurulması – 1883
* İkimərtəbəli yaşayış evi – 1883, İçərişəhər
* Birmərtəbəli yaşayış evi – 1883, İçərişəhər
* İkimərtəbəli yaşayış evləri – bir neçəsi
* İkimərtəbəli yaşayış evinin fasadı – 1884
* Daş dükanlar – 1885
* Buxar un dəyirmanı – 1885
* İkimərtəbəli yaşayış evləri – 1885
* Karvansaranın ikinci mərtəbəsinin artırılması – 1885, Bazarnaya küçəsi
* İkimərtəbəli yaşayış evi – 1887
* Daş dükanlar – 1887, Krasnovodskaya küçəsi
## İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Leonard Kovinqton

**Leonard Kovinqton** (; ) — keçmiş ABŞ ordusu briqada generalı və Birləşmiş Ştatların Nümayəndələr Palatasının üzvü.

## Bioqrafiyası
Leonard Kovinqton Britaniyanın o vaxtkı Merilend əyalətinin Akvasko (o vaxtkı Şahzadə Corc qraflığına daxil idi) adlı ərazidə doğulmuşdur. 1792-ci ilin mart ayında orduya kornet kimi qəbul olunmuşdur. 1794-cü ildə kapitan rütbəsinə yüksəldi və Entoni Veynin rəhbərliyi altında Şimal-Qərb Hindi müharibəsində (1785-1795) xidmət etdi, orada Fort-Rekaveri və Follen Timbers döyüşlərində fərqləndi. Şimal-Qərbi Hindi müharibəsi bitdikdən sonra ordunu tərk etdi.

Uzun illər Merilend Deleqatlar Palatası və 1805–1807-ci illərdə 9-cu Konqresdə nümayəndə (Demokratik-Respublikaçı partiyası) kimi işlədikdən sonra Leonard Kovinqton 1809-cu ildə yüngül draqunlar polkovniki kimi ordu fəaliyyətinə qayıtdı. O, Missisipi çayının aşağı sahilindəki Fort Adams portuna komandanlıq edirdi və 1810-cu ilin dekabrında  Qərbi Florida Respublikasının (indiki Luiziana ştatının Florida prixodları ərazisi) Birləşmiş Ştatları tərəfindən ələ keçirilməsində iştirak etmişdir. O, 1812-ci il müharibəsində xidmət etmiş, 1813-cü ilin avqustunda briqada generalı rütbəsinə yüksəlmişdir. Kovinqton Kraysler-Farms döyüşündə ölümcül yaralanmış və üç gün sonra Nyu-Yorkun Franklin qraflığındaki Frenç Mills qəsəbəsində vəfat etdi.

Briqadir Kovinqton son illərində ailəsi ilə Missisipi ərazisinin paytaxtı Vaşinqton qəsəbəsində "Propinkuiti"  (*)* adlı evdə yaşayırdı. Ev 1810-cu ildə Kovinqtonun Yüngül Draqunlar alayına komandanlıq etdiyi Fort Vaşinqton (ilkin adı Fort Diaborn) hərbi qurğusunun yaxınlığında tikilmişdir. Kovinqton xalası qızı Rebekka Makkall ilə evlənmişdir, Makall həmçinin general Ceyms Vilkinsonun qohumu idi. Kovinqtonların ən azı 4 uşağı var idi.

## Kovinqtonun şərəfinə adlandırılmış yerlər

* Kovinqton, Corciya
* Kovinqton, Kentukki
* Kovinqton, Luiziana
* Port Kovinqton, Merilend
* Kovinqton, Nyu York
* Kovinqton, Ohayo
* Kovinqton, Pensilvaniya
* Kovinqton, Tennessi
* Kovinqton qraflığı, Alabama
* Kovinqton qraflığı, Mississippi
* Fort Kovinqton, Nyu York
* Kovinqton, Virciniya
* Corciya ştatı Rossvill şəhərindəki Kovinqton ilahiyyat seminariyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* COVINGTON, Leonard in the *Dictionary of Louisiana Biography*  (Scroll down.)
* 
* 
* 
* "Presenting General Leonard Wailes Covington" bir xəbər bloqunda Kentukki ştatının Kovinqton şəhərindəki heykəlin fotoşəkilləri, dekabr 2011.
Olka vulkanı

**Olka vulkanı** — Çili və Boliviya sərhədində yerləşən bir stratovulkan. Bir neçə stratovulkandan ibarət 15 km uzunluğunda bir silsilənin ortasında yerləşir. Qərbdə Serro Minçinça, şərqdə isə Paruma vulkanları yerləşir. Holosen əvvəli dövrə aid Serro Paruma vulkanına da yaxındır. Olka, andezit və dasit tərkibli olub, zirvədən bir neçə kilometr şimala uzanan lava axınlarına malikdir. Tarixi dövrlərdə bu silsilədən yeganə fəaliyyət 1865-1867-ci illərdə baş vermiş yan püskürmədir. Bu püskürmənin dəqiq mənbəyi müəyyən deyil.

## Püskürmə tarixi və son fəaliyyət

Olka vulkanının fəaliyyəti və fəaliyyət miqrasiyası ilə bağlı müxtəlif məlumatlar mövcuddur. Bəzi tədqiqatlar iki lava axınının Pleystosen dövründə formalaşdığını göstərir, digərləri isə vulkanik fəaliyyətin zamanla şərqə doğru miqrasiya etdiyini və strukturların daha qədim olduğunu irəli sürür. 
Təsdiqlənməmiş tarixi püskürmələrin 1865-1867-ci illərdə baş verdiyi güman edilir. Son fəaliyyət 1989-cu il noyabr və 1990-cı il mart aylarında zəif intensivlikli seysmik fəaliyyət və fumarol fəaliyyəti ilə müşahidə edilmişdir. 2010-cu ildə aparılan seysmik fəaliyyət kampaniyası zamanı 3 potensial seysmik dalğa qeydə alınmışdır, lakin bunların dəqiq şərhi müəyyən edilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Population data and map of San Pedro de Quemes Municipality
Sairekabur

**Sairekabur vulkanı** — Boliviya və Çili arasındakı sərhəddə yerləşən vulkan. And dağlarının Mərkəzi Vulkan Zonasının bir hissəsidir. Sairekaburun özü 5,971 metr (19,590 fut) hündürlüyündədir. Yaxınlıqda Likankabur, Putana və Jurikes vulkan mərkəzləri də yerləşir.

## Geologiya və coğrafiya

Cənubi Amerikanın qərbində Naska plitəsi Cənubi Amerika plitəsi altına subduksiya edir. Bu proses And Vulkan Qurşağını yaratmışdır ki, bu da Şimali Vulkan Zonası, Mərkəzi Vulkan Zonası və Cənubi Vulkan Zonasına bölünür. Bu qurşaqların altında fərqli qabıqlar var və buna görə də tipik maqma tərkibləri fərqlidir. Bu vulkan zonaları bir-birindən vulkanizmin olmadığı zonalarla ayrılır ki, bu da subdüksiya edən plitənin seysmik zonasının dayaz meyli ilə əlaqədardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sairecabur ASTER Imagery
*
Uturunku

**Uturunku vulkanı** — Boliviyanın Sur Lipez əyalətində yerləşən fəaliyyətsiz bir vulkan. 6,008 metr (19,711 fut) hündürlüyündə olan bu vulkanın iki zirvəsi var və ümumi həcmi 50-85 km³ təxmin edilən lava günbəzləri və lava axınları kompleksindən ibarətdir. Hal-hazırda buzlaqlar olmasa da, keçmiş buzlaşmanın izlərini daşıyır. Vulkan fəaliyyəti Pleystosen dövründə baş vermişdir və son püskürmə 250,000 il əvvəl olmuşdur; o vaxtdan bəri Uturunku püskürməsə də, zirvə bölgəsində, iki zirvə arasında aktiv fumarollar mövcuddur.

## Coğrafiya və geomorfologiya

Uturunku, Boliviyanın cənubunda yerləşən Sur Lipez bölgəsinin San Pablo de Lipez bələdiyyəsində, Kuetena şəhərinin cənub-şərqində və Eduardo Avaroa And Faunası Milli Qoruğunun şimal-şərqində, "Cordillera de Lipez"də yerləşir. Bu ərazi demək olar ki, əhalisizdir və vulkan 21-ci əsrin əvvəllərinə qədər az tanınırdı. Vulkan, regional buzlaşma tarixini yenidən qurmaq üçün istifadə edilmişdir. Quechua dilində "uturuncu" termini "yaquar" mənasını verir. Vulkan uzaqdan görünür və bu gün turizm məqsədi üçün populyardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müqəddəs Yelizaveta kilsəsi

**Müqəddəs Yelizaveta kilsəsi** () — Vrotslav şəhərində yerləşən Qotik üslubunda kilsə. Bu kilsə Müqəddəs Fransiskin Katolik Üçüncü Ordeninə məxsusdur və şəhərin Köhnə Şəhər hissəsində yerləşir.

## Tarixi
Kilsənin tikintisi XIV əsrdə şəhər rəhbərliyi tərəfindən başladılmışdır. Əsas qüllə əvvəlcə 130 metr hündürlüyündə idi. 1525-ci ildən 1946-cı ilə qədər Müqəddəs Yelizaveta kilsəsi, Vrotslav və Sileziyanın əsas Lüteran kilsəsi və Breslau şəhərindəki Prussiya Evangelistlər kilsəsinin əsas icması idi. Kilsədə alman dilində son dini ibadət 30 iyun 1946-cı ildə baş tutub. Bu ibadət zamanı vətən itkisinə hörmət bildirilmişdir. 1946-cı ildə kilsə müsadirə edilərək Polşa Roma-Katolik kilsəsinin Hərbi Xidmətinə verildi. 

Kilsə 1529-cu ildə şiddətli dolu yağması nəticəsində zərər görmüş, 1976-cı ildə isə yanğın nəticəsində ciddi şəkildə zədələnmişdir. Kilsənin məşhur orqanı da məhv edilmişdir. Yenidən qurulan əsas qüllə indi 91,5 metr hündürlüyündədir. Qüllənin yaxınlığında yerləşən müşahidə meydançası ictimaiyyət üçün açıqdır. 1999-cu ildən etibarən kilsə ərazisində şəhərin (o zaman Almaniyanın Breslau şəhəri) yerli sakini və Nasizmə qarşı mübarizə şəhidi olan Pastor Ditrix Bonhoefferin xatirəsinə abidə ucaldılmışdır.

## Qalereya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bazylika św. Elżbiety - Elisabethkirche, Kościół Garnizonowy na portalu polska-org.pl 
* Хронология храма
İst Liberti Presviterian kilsəsi

**İst Liberti Presviterian kilsəsi** və yaxud **Ümid kafedralı** () — Pittsburq şəhərinin İst Liberti bölgəsində yerləşən kilsə. Hazırkı bina bu ərazidə tikilmiş beşinci kilsə binasıdır. İlk kilsə 1819-cu ildə inşa edilmişdir.
## Tarixi
Kilsə ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının Pittsburq şəhərinin "East Liberty Presbyterian Church" icması tərəfindən 1819-cu ildə təsis edilmişdir. Hazırkı kilsənin üzərində yerləşdiyi torpaq "Jacob və Barbara Negley" tərəfindən ianə edilmişdir. Burda tikilən ilk bina, 44 kvadrat metrlik bir kərpic məktəb və icma evi idi. 

Hazırkı kilsə Ralf Adams Kram tərəfindən layihələndirilib. O, bu ərazidə tikilmiş beşinci binadır. Tikinti 1931-ci ildə başladı və 1935-ci ildə tamamlandı. 

Kilsənin mərkəzi qülləsində zəng yerləşir. 2 ton ağırlığında olan bu zəng, 1867-ci ildə Barbara Neqley tərəfindən ianə edilmişdir. Zəngin üzərində yazılıb: "*Şərqi Azadlıq Presviterian kilsəsinə Mrs. B.A.Neqli tərəfindən, 89 yaşında ikən bağışlanmışdır. Keşiş - Rev. Vilyam B. McIlvain, Rev.Con Qillespi.*" Zəngin çalındığı əlamətdar hallar arasında ABŞ İstiqlal Bəyannaməsinin imzalanmasının 100 illiyi, Prezident Makkinlinin cənazə qatarının keçidi və Birinci Dünya müharibəsi zamanı dua çağırışı daxildir.

## Qalereya

West View of the Crossing.jpg
West View of Nave.jpg
Nave from the Gallery.jpg
The 2007 Goulding & Wood Console.jpg
Narthex Wall.jpg
East Liberty Presbyterian Church, Pittsburgh, 2015-03-11.jpg
ELPC Penn Avenue Illuminated.jpg
ELPC Tower Illuminated.jpg
ELPC sanctuary worship.jpg
Trinity Chapel.jpg
Mellon Pew at ELPC.jpg
ELPC Christmas in East Liberty 2018.jpg


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər

* East Liberty Presbyterian Church
* East Liberty Presbyterian Church on Facebook
* Hope Academy on Facebook
* SAH Archipedia Building Entry
Eusebius kilsəsi

**Eusebius kilsəsi** və ya Eusebiuskerk. həmçinin Krout kerk, (&nbsp;— Arnem şəhərində kilsə. O, 93 metr hündürlüyü ilə Arnhem şəhərindəki ən böyük kilsə və ən hündür bina olaraq tanınır.

Kilsənin diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri, 1994-cü ildə əlavə edilən liftdir. Bu lift ziyarətçilərin kilsənin ən yüksək nöqtəsinə qalxaraq Arnhem şəhərinin mənzərəsini seyr etməsinə imkan yaradır. Daha maraqlısı isə, ziyarətçilər kilsənin arxa hissəsində yerləşən türbəyə daxil olaraq, qaranlıq türbədə səliqə ilə düzülmüş bir neçə skeleti görə bilirlər.

## Tarixi
Hazırkı binanın yerində əvvəllər Müqəddəs Martinə həsr olunmuş kilsə olub. Lakin XV əsrin əvvəllərində Müqəddəs Eusebiusun əşyaları şəhərə gətirildikdən sonra, köhnə kilsənin yerində bu müqəddəsə həsr olunmuş yeni bir kilsə tikmək qərara alındı. Tikintiyə 1452-ci ildə Eqmond Hersoqu Arnoldun birinci daşı qoyması ilə başlanıldı və növbəti əsr boyunca köhnə bina tədricən yeni kilsə ilə əvəz olundu.

Kilsə 1944-cü ildə "Market Garden" əməliyyatı zamanı İkinci Dünya müharibəsi dövründə ciddi zərər gördü. Reyn çayı üzərindəki körpü uğrunda Britaniya leytenant-polkovnik Con Dutton Frostun komandanlığı altında olan paraşütçülər və almanlar arasında baş verən döyüş zamanı kilsə tamamilə yandırıldı. Daha sonra yanğın nəticəsində zəifləyən qüllə tamamilə uçdu.

## Yenidən qurulması
Müharibədən sonra kilsə 1946-1961-ci illər arasında Amsterdam Memarlıq Məktəbinin üzvü və Kalvinist kilsə binaları tikməsi ilə tanınan holland memarı Berend Tobia Boeyinqanın rəhbərliyi altında bərpa edildi. Kilsə indi əsasən turistik məkan kimi istifadə olunur və müəyyən dini mərasimlər üçün istifadə edilir. Xüsusilə Alman qüvvələrini təcrid etmək üçün Nederreyndəki körpünü ələ keçirməyə çalışan Müttəfiq qüvvələrin paraşütçülərinin igidliyini xatırlayır.

1994-cü ildə Arnhem bələdiyyəsi kilsə qülləsinə lift quraşdırılmasını sifariş etdi. Ziyarətçilər kiçik bir ödəniş ödəyərək liftlə qalxıb kilsənin zəngləri arasından keçərək kilsənin çardaq hissəsinə çıxa bilirlər. Buradan turist durbinləri və ya sadəcə gözlə 360 dərəcəlik şəhər mənzərəsini seyr etmək mümkündür.
Ziyarətçilər həmçinin qüllənin ən ucqar nöqtəsinə çıxmaq üçün son bir neçə pilləni də qalxa bilirlər. Kilsənin orqanı hələ də fəaliyyətdədir və yaxşı vəziyyətdədir. Kilsənin özü isə bir sıra maraqlı əşyalar və xatirə əşyaları ilə zəngindir.

## Qalereya

Image:Arnhem Eusebiuskerk 1884.jpg|
Image:Inside spire of St. Eusebius church, Arnhem.JPG|
Image:Inside room - final few steps St. Euseius church, Arnhem.JPG|
Image:Main organ - St. Eusebius Church, Arnhem.JPG|
Image:Eusebiuskerk verwijzing bombardement.jpg|
Image:Eusebiuskerk beeldhouwwerk.jpg|
Image:Eusebius dwarfs.JPG|
Image:Eusebiuskerk.JPG|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт
Hişam ibn Urvə

**Əbül-Münzir Hişam ibn Urvə ibn Zübeyr ibn əl-Əvvam ibn Hüveylid ibn Əsəd** (; ) — Tabiin nəslinə mənsub mühəddis.

## Bioqrafiyası
Hicri 61-ci (680) ildə Mədinədə dünyaya gəlib. Bəni Əsəd qəbiləsinə mənsubdur. Səhabələrdən Abdullah ibn Ömər, Səhl ibn Səd, Cabir ibn Abdullah və Ənəs ibn Maliki görüb. Hişam, atası Urvə ibn Zübeyrdən, əmisi Abdullah ibn Zübeyrdən, Əbu Sələmə ibn Əbdürrəhman ibn Əvfdən, İbnül-Münkədirdən, Əmr ibn Şueybdən, Zöhridən, Əbüz-Zinəddən və xanımı Fatimə bint Münzirdən hədis rəvayət etmişdir. Ondan da Əyyub əs-Sixtiyani, Məmər ibn Rəşid, İbn Cüreyc, Şöbə, Süfyan əs-Səvri, Leys ibn Səd, Malik ibn Ənəs, Abdullah ibn Mübarək, Süfyan ibn Uyeynə və Yəhya əl-Qəttan kimi tanınmış mühəddislər hədis rəvayət ediblər.

Hişam ibn Urvə hicri 146-cı (763) ildə Bağdada, xəlifə Mənsurun yanına getmiş və həmin il orada vəfat etmişdir. Cənazə namazını Mənsur özü qıldırılmışdır. Məzarı Heyzüran qəbiristanlığındadır.

## İstinadlar
Frankfurt kafedralı

**Frankfurt kafedralı** )&nbsp;— Rəsmi adı ilə Müqəddəs Bartolomey İmperator Kafedralı olan Roma-Katolik kilsəsi Frankfurt-Mayn şəhərinin mərkəzində yerləşir. Kilsə Həvari Bartalmaya həsr edilmişdir.

## Tarixi
Bu şəhərin ən böyük dini binası və keçmiş kollegial kilsəsidir. Kafedral adlandırılmasına baxmayaraq, heç vaxt əsl kafedral (yepiskopluq mərkəzi) olmayıb. Bununla belə, Müqəddəs Roma imperiyasının keçmiş seçki və tacqoyma kilsəsi kimi əhəmiyyəti səbəbilə "Kaiserdom" ("imperial böyük kilsə" və ya imperator kafedralı) və ya sadəcə "Dom" adlanır. İmperiyanın tarixinin əhəmiyyətli binalarından biri kimi, xüsusilə XIX əsrdə milli birlik simvolu idi. Hazırkı kilsə eyni yerdəki üçüncü kilsədir. XIX əsrin sonlarından etibarən aparılan qazıntılar nəticəsində VII əsrə aid binalar aşkar edilmişdir. Kafedralın tarixi Frankfurtun və Frankfurtun köhnə şəhərinin ümumi tarixi ilə sıx bağlıdır, çünki Frankfurt Kral Sarayının dini tərəfdaşı ilə əlaqəli idi. 

Frankfurt kafedralı imperator kollegial kilsəsi idi və almanca "Dom" adlanırdı – bu, bütün kollegial kilsələr üçün istifadə edilən eynu ad idi. O, ingiliscə kafedral kimi tərcümə edilirdi, baxmayaraq ki, Frankfurt heç vaxt yepiskopluq mərkəzi olmayıb. Həvari Bartalmay kilsəsi Frankfurtun əsas kilsəsidir və XIV–XV əsrlərdə Merovinq dövrünə aid əvvəlki bir kilsənin təməli üzərində inşa edilmişdir. Bu əvvəlki kilsə, bugünkü kafedralın yerləşdiyi yerdə, Frankfurt Königspfalz (Kral Sarayı) Salvator Bazilikası idi və əslində 1 sentyabr 852-ci ildə Şərqi Frank kralı Alman Lui tərəfindən təsis edilmiş və Mayns Arxiyepiskopu Rabanus Maurus tərəfindən təqdis edilmişdir. Sarayın özü (təməlləri kafedralın yanında qazıntı sahəsi kimi görünə bilər) IX əsrin əvvəllərində Şarlmanın oğlu Dindar Lui tərəfindən yaradılmış və VII əsrdə Merovinq kral sarayının yerini tutmuşdur. Merovinqlər öz növbəsində Frankfurt-Mayn ətrafındakı ərazini Alemanlardan ələ keçirmişdilər.

## Qalereya

File:Frankfurt Am Main-Archaeologischer Garten-Ansicht vom Domturm-20110925.jpg|852-ci ilə aid əvvəlki kilsə qalıqları
File:Frankfurt Am Main-St Bartholomaeus-Dom von Sueden nach dem Dombrand-1868.jpg|Kilsə binası 1867-ci il yanğınından sonra 
File:Frankfurt Am Main-Luftbild Bildstelle Generalbauinspektion-1942-44-932.657.jpg|1940-cı ildə kilsə
File:Frankfurt Cathedral Tower Detail.jpg|Kilsə qülləsi
File:Frankfurt Am Main-H Worms-Stadtansicht vom Muehlberg.jpg|Kilsə 1845-ci il rəsmində
File:Frankfurt Cathedral Organ.jpg|Kilsə orqanı
File:Frankfurt Cathedral Vaults.JPG|Ümumi zalın tavanı
File:Frankfurt 2018-10-07a.jpg|Kiçik zal
File:Mk Frankfurt Dom Grundriss.png|kilsə planı
File:Mk Frankfurt Dom Baugeschichte de.gif|Kilsənin tarixən vöyüməsinin qrafik təsviri 
File:Rooftopper on top of Frankfurts Kaiserdom.jpg|Kilsə qülləsi
File:Frankfurt Am Main-Altstadt-Zerstoerung-Luftbild 1944.jpg|1944-cü bombardmanından sonra kilsənin vəziyyəti  


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Dompfarrei St. Bartholomäus
* Domturm
* Frankfurter Domsingschule
*
Elçin Məsiyev

**Elçin Məsiyev** — () — Azərbaycan futbol hakimi. FİFA referisi.

## Karyerası
29 iyun 1991-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 

2017-ci ildən hakimlik fəaliyyətinə başlayıb. 2019-cu ildən Azərbaycan Premyer Liqası oyunlarına referi kimi təyinat alır. 2021-ci ildən FİFA referisidir. 

2021-22 mövsümündə Azərbaycan Kubokunun final oyununu idarə edib.

2025-ci ildə "Pari Sen-Jermen" və "Tottenhem Hotspur" komandaları arasında oynanılan UEFA Superkuboku qarşılaşmasında dördüncü hakim kimi fəaliyyət göstərib. Məsiyev, bu təyinatla UEFA Superkuboku matçında iştirak edən ilk azərbaycanlı hakim kimi tarixə düşüb. Görüşdən sonra o, UEFA tərəfindən xüsusi mükafatla təltif edilib.

## Şəxsi həyatı
Ali təhsillidir. 2013-2018-ci illərdə Azərbaycan İdman Akademiyasında qiyabi təhsil alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Elçin Məsiyev ''Eu-football.info'' saytında
Müqəddəs Yakov kilsəsi (Riqa)

**Müqəddəs Pyotr kilsəsi** , ) — Latviyanın paytaxtı Riqada yerləşən və Müqəddəs Yakova həsr olunmuş Roma-Katolik kilsəsi. Kilsə Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmiş Əski Riqada yerləşir. Latviya parlamentinin (Saeima) toplantı yeri olan Livoniya Zadəganlar Korporasiyasının Evinin qarşısında yerləşir. Kilsə bəzən "Müqəddəs Yakob" adı ilə də adlandırılır. 

## Tarixi
Kilsə binası 1225-ci ildə təqdis edilmişdir. Əvvəlcə kafedral deyildi, çünki bu funksiya Riqa kafedralı tərəfindən yerinə yetirilirdi. XV əsrin əvvəllərində erkən Qotik kilsənin cənub ucunda Müqəddəs Xaç şapeli tikildi və kilsənin bir hissəsi bazilikaya çevrildi. 1522-ci ildə Protestant Reformasiyası zamanı bina Riqa şəhərindəki ikinci alman dilli Lüteran kilsəsinə çevrildi. 1523-cü ildə isə burada ilk latış dilli Lüteran kilsəsi yaradıldı. 

1582-ci ildə, Polşa-Litva Birliyindən olan Stefan Batorinin Riqa üzərində nəzarəti ələ alması ilə bina Kontr-Reformasiya çərçivəsində Yezuitlərə verildi. 1621-ci ildə İsveç kralı II Qustav Adolfun Riqa şəhərini işğal etməsindən sonra yenidən Lüteranlara qaytarıldı. Müxtəlif dövrlərdə isveç, alman və ya eston dilli Lüteran kilsəsi kimi xidmət göstərdi. 1710-cu ildə Rusiya işğalından sonra kilsə "Tac Kilsəsi" adlandırıldı, lakin alman dilində dini mərasimlər davam etdirilməsinə icazə verildi. 1812-ci ildə Napoleon Bonapart ordusu tərəfindən un kisələri və digər qida ehtiyatları üçün anbar kimi istifadə edildi. Bu dövrdə 1812-ci ilin iyunundan noyabrınadək icma ibadətlərini Müqəddəs Pyotr Kilsəsində keçirdi.
## Qalereya

SAPUNOV(1893) -84- p607.jpg| 1547-ci ildə Riqa şəklində kilsə
File:Latvia Riga St.Jacob church.jpg|Kilsə qülləsi
File:Cathedral of Saint James Interior 1, Riga, Latvia - Diliff.jpg|Daxili hissə
File:Church entrance anno 1225 (8532887682).jpg|Əsas giriş
File:Vistas desde la iglesia de San Pedro, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 21.JPG|Müqəddəs Yakov kilsəsi 


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*  Rīgas Svētā Jēkaba katedrāle
*  World Heritage Catholic Churches in Latvia
Petrophassa rufipennis

**Petrophassa rufipennis** — Göyərçinlər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Petrophassa rufipennis ilk dəfə 1845-ci il noyabrın 11-də alman təbiətşünası Lüdviq Leyxardt tərəfindən Şimal ərazisindəki "South Alligator" çayının yaxınlığında müşahidə edilmişdir, lakin heç bir nümunə toplanmamışdır. Növ 1898-ci ildə norveçli təbiətşünas Robert Kollett tərəfindən eyni ərazidə toplanmış nümunə əsasında rəsmi şəkildə təsvir edilmiş və "Petrophassa rufipennis" binominal adı verilmişdir.

Ümumi ad olan "qaya göyərçini", bu növün tropik qumdaşı yamacları ilə əlaqəsini ifadə edir. Cins adı yunan sözlərindən gəlir: "petros" (qaya) və "phassa" (vəhşi göyərçin). Növ adı isə latınca "rufus" (qırmızı) və "penna" (lələk) sözlərindən törəyib və qanadlarındakı böyük şabalıdı-qırmızı ləkəni təsvir edir. 

## Təsviri
Petrophassa rufipennis tünd qonur rəngli bir göyərçindir və uçuş zamanı qanadlarında parlaq şabalıdı rəngli ləkə görünür. Bu ləkə qanadlar qatlandıqda çox vaxt gizlidir.
Göyərçinin qanad aralığı 138–155 mm, dimdiyi 11,0–14,5 mm və çəkisi 130–178 qram arasındadır. 

Gözlərinin ətrafında qara ləkələr və baş, boyun, çənə və boğaz hissələrində açıq rəngli ləkələr var. Göz ətrafında incə boz xətlər var, "dimdiyin üstündən başlayaraq gözün üstündən və arxasından keçir; digəri isə dimdiyin əsasından başlayaraq gözün altından və qulaq örtüklərinin altından keçir."

Bu göyərçin ən çox qayalıq yamacların kənarından cütlər və ya kiçik qruplar halında qaçırıldıqda görünür. Uçuş zamanı səsli qanad çırpınmaları ilə, tez-tez dərədən düz yuxarıya doğru uçur. Bu xarakterik davranış ilk dəfə Leyxardt tərəfindən qeyd edilmişdir: "*Yeni bir qaya göyərçini növü (Petrophassa, Qould) tünd qəhvəyi bədənə, ağ rəng olmadan açıq qəhvəyi əsas lələklərə və kifayət qədər köhnəlmiş quyruq lələklərinə malikdir. Cütlər və ya kiçik sürülər halında yaşayır, Geophaps kimi, qayalıq yamacların kölgəsindən və ya yerli sakinlərin çay yatağında qazdığı quyuların ətrafından uçur, bu quyuların ətrafında şirə damlası ətrafında milçəklər kimi toplanırlar*."
## Qorunma statusu
Petrophassa rufipennisun Şimal Ərazisindəki Qorunma Statusu "Təhlükəyə Yaxın" (NT) kimi qeyd edilmişdir, Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) isə onun qorunma statusunu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" (LC) kimi qiymətləndirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cettia castaneocoronata

**Cettia castaneocoronata** — Oxuyan sərçələr yarımfəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Cettia castaneocoronataya Banqladeş, Butan, Çin, Hindistan, Laos, Myanmar, Nepal, Tailand və Vyetnamda rast gəlinir. Təbii yaşayış mühitləri subtropik və ya tropik rütubətli düzənlik meşələri və subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələridir.

Cettia castaneocoronata 1836-cı ildə ingilis zabiti və zooloq Edvard Burton tərəfindən "Sylvia castaneocoronata" binominal adı ilə rəsmi şəkildə təsvir edilmişdir. Növ adı latınca "şabalıdı rəngli" mənasını verən "castaneus" və "taclı" mənasını verən "coronatus" sözlərindən törəmişdir. Əvvəllər "Tesia" cinsinə aid edilsə də, 2011-ci ildə aparılan molekulyar filogenetik tədqiqat göstərdi ki, şabalıdıbaş tesiya "Cettia" cinsinə aid olan növlərlə yaxından əlaqəlidir.

Bu növün üç yarımnövü məlumdur:
* "C. c. castaneocoronata" (Burton, 1836) – Himalaylar və şimal-şərqi Hindistandan cənubi Çin və şimali Laosa qədər.
* "C. c. abadiei" (Delacour & Jabouille, 1930) – Şimali Vyetnam.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Cettia castaneocoronatanın qorunma statusunu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" (LC) kimi qiymətləndirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Xeno-canto: audio recordings of the chestnut-headed tesia
İnternet məxfiliyi

**İnternet məxfiliyi** — İnternet vasitəsilə insanın özünə aid məlumatların saxlanması, yenidən istifadə edilməsi, üçüncü tərəflərə təqdim edilməsi və göstərilməsi ilə bağlı şəxsi məxfilik hüququnu və ya tələblərini əhatə edir. İnternet məxfiliyi, məlumat məxfiliyinin bir alt sahəsidir. Məxfiliklə bağlı narahatlıqlar iri miqyaslı kompüter paylaşımının başlanğıc dövrlərindən etibarən ifadə edilmiş  və xüsusən də kütləvi nəzarət məsələləri ilə əlaqələndirilmişdir.

Məxfilik həm şəxsi identifikasiyaedici məlumatları (PII), həm də qeyri-PII məlumatları, məsələn, bir vebsayt ziyarətçisinin onlayn davranışını əhatə edə bilər. PII dedikdə fərdi identifikasiya üçün istifadə oluna bilən istənilən məlumat nəzərdə tutulur. Məsələn, təkcə yaş və fiziki ünvan, adın açıq şəkildə göstərilməsə belə, həmin iki parametrin kifayət qədər unikal olması səbəbilə fərdi müəyyən edə bilər. PII-nin digər formalarına mobil tətbiqlərin istifadə etdiyi GPS izləmə məlumatları da daxil ola bilər, çünki gündəlik marşrut və rutin məlumatlar da bir şəxsin identifikasiyası üçün kifayət edir.

Bəzi tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, “onlayn xidmətlərin cəlbediciliyi şəxsi məlumatları qəsdən yaymaqda”dır. Digər tərəfdən, təhlükəsizlik mütəxəssisi Bryus Şnayyerin “Məxfiliyin dəyəri” adlı essedə dediyi kimi, “Məxfilik, biz heç bir səhv etməsək belə, hakimiyyətdə olanların sui-istifadəsindən bizi qoruyur.”

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* Lohr, Steve, "How Privacy Can Vanish Online, a Bit at a Time", *The New York Times*, Wednesday, March 17, 2010
* Gazaleh, Mark (2008) "Online trust and perceived utility for consumers of web privacy statements – Overview" WBS, 35pp.
* Federal Trade Commission, "Protecting Consumer Privacy in an Era of Rapid Change: A Proposed Framework for Businesses and Policymakers", December 2010
* Topolsky, J. (2012, February 16). "Tempted by cool apps, users should see Apple's privacy issues as a wake-up call". *Washington Post*, p. A15.
* "PRISM-Proof Security Considerations", Internet-Draft, Phillip Hallam-Baker, Internet Engineering Task Force (IETF), October 27, 2014.

## Xarici keçidlər

* Electronic Frontier Foundation - an organization devoted to privacy and intellectual freedom advocacy
* Ponemon Institute - independent research center dedicated to privacy, data protection and information security policy
* Pew Research Center - Online Privacy and Safety - nonpartisan fact tank that informs the public about the issues, attitudes and trends shaping the world
* Expectation of privacy for company email not deemed objectively reasonable – ''Bourke v. Nissan''
* Internet Privacy: The Views of the FTC, the FCC, and NTIA: Joint Hearing before the Subcommittee on Commerce, Manufacturing, and Trade and the Subcommittee on Communications and Technology of the Committee on Energy and Commerce, House of Representatives, One Hundred Twelfth Congress, First Session, July 14, 2011