open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əbülhəsən Tana Şah

**Əbülhəsən Tana şah** () — Qütbşahlar dövlətinin son hökmdarı, Baranlı sülaləsinin kiçik qollarından birinə mənsub idi, son sultan Abdullah şahın kürəkəni idi.

## Həyatı
Öncəki həyatı ilə bağlı məlumat azdır. Sarayda yetişmişdir, lakin 12 yaşında saraydan qovulan Əbülhəsən mədrəsəyə gedib sığınmalı olub. Müəllimi Seyyid Şah Raziəddin tərəfindən uşaqlıqda "Tana şah" (*Müqəddəs Uşaq*) ləqəbi ilə çağrılmışdır.

## Hakimiyyəti
1672-ci ildə Qütbşahlar dövlətinin sultanı elan olundu. 1683-cü ildə Övrəngzibə olan xəracını vermədiyi üçün onun hücumuna məruz qaldı. 120.000 əsgərdən ibarət Moğol ordusuna qarşı 35.000 əsgərlə çıxmağa məcbur olmuşdu. Qolkondanın qalası hər cür hücuma hazırlanmış, 120 metr hündürlüyündə divarlarla çevrilmiş və dəmir qapı ilə gücləndirilmişdi. 8 aylıq mühasirə Moğol ordusunu zəiflətsə də admiral Münəvvər xanın dənizdən gələn ərzaq yardımı ilə ordu özünü toplamışdı. Mühasirə gedişatında Qütbşahi sərkərdələrində Sərəndaz xan və Müqərra xan Moğollara qoşulmuş, şəhəri Övrəngzibə təslim etmişdilər. Birdən-birə əsir düşən Əbülhəsənin təslim olmaqdan başqa çarəsi qalmamışdı.

## Ölümü
Həyatının son illərini əsirlikdə keçirən şah 1699-cu ildə vəfat etmişdi. Ölümü ilə Qütbşahlar sülaləsi sona çatmışdır.

## Xarici keçidlər
* http://narendralutherarchives.blogspot.com/2006/12/strange-life-of-tana-shah.html Narendra Luther Archives-Strange life of Tana Shah
* http://narendralutherarchives.blogspot.com/2006/12/fall-of-tana-shah.html Narendra Luther Archives-Fall of Tana Shah
* http://www.hyderabadplanet.com/hyderabad-history.html  Hyderabad Planet-History of Hyderabad
* http://www.tribuneindia.com/2003/20030928/spectrum/travel.htm A city of bulging domes.
* http://www.hyderabadplanet.com/qutb-shahi-tombs-photos.html  Qutb Shahi Tombs
* http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history_medieval.html  AP online -History Medieval Period
* http://www.hyderabad.co.uk/timeline.htm  Hyderabad Timeline
* http://www.indoindians.com/icdances.htm  Indian Classical Dances-Kuchipudi
* http://209.85.215.104/search?q=cache:7ehlESjXeOIJ:www.hinduonnet.com/2004/12/17/stories/2004121707321100.htm+Tanashah&hl=en&ct=clnk&cd=26&gl=us  On the use of 'Tana Shahi' by Indian parliamentarians

## İstinadlar
Bərkə xan

**Bərkə xan** () – Qızıl Orda xanı, Cuçi xanın oğlu.

## İlkin həyatı
Bərkə xan Cuçi xanın övladlarından biri idi. I Monqol qurultayında, 1236-cı ildə Batı xanın qərbə səfərində iştirak etmişdi. Buxarada olan vaxt, Xarəzmli Şeyx Seyfəddin Dərvişdən İslamı öyrənərək müsəlman olmuşdu. 1248-ci ildə II Monqol qurultayının hazırlanmasına kömək etmişdi.

## Hakimiyyəti
Ulaqçi xanın taxtdan əl çəkməsindən sonra yerinə əmisi Bərkə xan keçdi (1257). 1259-cu ildə Boroldayın Polşa və Litvaya yürüşünü əmr edərək bir çox şəhəri ələ keçirmişdi.

## Hülakü ilə müharibə
Hülaku xanın xəlifə Müstəsim Billahı edam etməsi Bərkəni qəzəbləndirmişdi. 1262-ci ildə onunla müharibəyə başladı. Baybarsla müttəfiq olan Bərkə xan Noqay xanın başçılığı ilə Hülakunu Terek çayı sahilində məğlub etdi. Bu sırada Çingiz xanın digər oğulları bir-biriylə anlaşmazlığa düşmüş, Böyük xaqanlıq taxtı üçün öz aralarında savaşmağa başlamışdılar. Bərkə xan bu durumu yaxşı dəyərləndirdi. Böyük xaqanlıq savaşında öncə Arıq Buğaın tərəfini tutdu və onun adına pul kəsdirdi. 1264-cü ildə Xubilay onu və Hülakunu Arıq Buğa məsələsi haqda müzakirə üçün çağırmışdı. Lakin heç biri qurultaya getmədi.

## Sonrakı həyatı
Bərkə xan, Bizansla da məşğul olmağa başladı. 1265-ci ildə qardaşıoğlu Noqay xanın başçılığında 20 min nəfərlik bir ordunu Dunayın şimalına göndərdi. Bizans ordusuna qalib gəldi və tamamiylə dağıtdı. Bu səfəri ilə İstanbulda əsir olan II Keykavusu da götürərək Krıma apardı.

## Ölümü
Bərkə xan 1266-cı ildə Kür çayı sahilində xəstələnərək vəfat etdi. Yerinə Məngü Timur keçdi.

## İstinadlar
Cuçi xan

**Cuçi xan** (1185- 1227) — Çingiz xanın böyük oğlu.

## Həyatı

Bəzi qaynaqlarda Cuçi xan olaraq keçsə də ,Çingiz xandan öncə öldüyü üçün xanədan (sülalə) qardaşları və oğulları ilə davam etmişdir.Özü xanlıq etməmişdir. Bəzi qaynaqlarda Cuçinin Çingiz xanın oğlu olmadığı da söylənilir. Temuçin (Çingiz xan) hələ bütün monqol boylarını bir bayraq altında toplamazdan öncə, atası Yesügey bahadırdan qisas almaq istəyən merkitlər Çingiz xanın arvadı Börtə ucini qaçırırlar. Daha sonra Temuçin Börtə ucini qan qardaşı (andası) Camuqanın yardımıyla qurtarsa da, Börtə ucin elə bir zamanda Cuçini doğur ki, bu uşağın Temuçinə yoxsa onu əsir edən merkitliyə aid olduğunu kimsə bilmir.Bu üzdən adı monqolca qonaq mənası verən Cuçi qoyulur. Bütün bunlara baxmayaraq diğər qardaşları ilə onun arasında əsla fərq olmamışdır Temuçin tərəfindən. Cuçinin Çingiz xanın oğlu olub olmadığı hələ də araşdırıcılar arasında mübahisəlidir. Cuçi 1227-ci ildə qərb səmtinə etdiyi səfərlər sırasında, əsir aldığı bir qadın tərəfindən zəhərlənmişdir.

## Həmçinin bax
* Qızıl Orda
* Çingiz xan
* Berkə xan

## Xarici keçidlər
Bayandurlar sülaləsi

**Bayandurlar sülaləsi** — Azərbaycanda və İranda iqtidarda olmuş Ağqoyunlular dövlətini və Adilşahlar sultanlığını idarə edən xanədandır. 

*Uzun Həsən (1468-1478)
*Sultan Xəlil bəy (1478)
*Sultan Yaqub bəy (1478-1490)
*Sultan Bəysunqur bəy (1490-1492)
*Sultan Rüstəm bəy (1492-1497)
*Sultan Əhməd bəy (1497)
*Sultan Əlvənd (1497-1501)
*Sultan Murad bəy (1499)
*Adilşahlar

## Şəcərə

## Həmçinin bax
*Ağqoyunlular
Cuçilər sülaləsi

**Cuçilər sülaləsi** Qızıl Orda və Qazan xanlığında iqtidarda olmuş xanədandır.

# Cuçi xan: (1225–1227)
# Batı xan: (1235–1241)
# Sartak xan: (1255–1256)
# Ulakçi xan: (1256–1257)
# Berkə xan: (1257–1266)
# Noğay xan: (1261–1299)
# Mengü Teymur xan: darğalığı; (1266–1269), xanlığı; (1269–1282)
# Tuda Mengü xan: (1282–1287)
# Tula Buka xan: (1287–1291)
# Toxta xan: (1291–1312)
# Qıyasəddin Məhəmməd xan (Özbək): (1312–1342)
# Tinibəy xan: (1342)
# Canibəy xan: (1342–1357)
# Berdibəy xan: (1357–1359)
# Kulpa (Hildibəy): (1359)
# Məhəmməd (Novruz bəy): (1359–1361)
# Kildi bəy: (1360–1362)
# Xızır: (1360–1361)
# Hacı Murad xan: (1360–1363)
# Ordu Məlik: (1361)
# Teymur Xoca: (1364–1367)

## Həmçinin bax
* Qızıl Orda
Nitra FK

**Nitra** — Slovakiya futbol klubu.

## Tarixi
"Nitra" klubu 1909-cu ildə yaradılıb. Bu komandanın ölkə çempionatlarında ən böyük uğuru iki dəfə bürünc medal qazanmasıdır. "Nitra" bu uğurlara 1962-ci ildə Çexoslovakiya, 2008-ci ildə isə Slovakiya çempionatında "imza atıb". Komanda iki dəfə avrokuboklarda qüvvəsini sınayıb. İlk dəfə 1989-1990-cı illər mövsümündə UEFA kubokuna qatılan "Nitra" Almaniyanın "Köln" klubuna hər iki oyunda məğlub olub. 2006-2007-ci illər mövsümündə İntertoto kubokunun ilk mərhələsində Lüksemburqun "Qrevanmaher" klubunu iki oyunda darmadağın edən "Nitra" ikinci mərhələdə "Dnepr"i keçə bilməyib. 2008-2009-ci illər mövsümündə isə sonuncu İntertoto kubokunun ilk mərhələsində Neftçi Bakı klubuna məğlub olaraq mübarizəni dayandırıb.

## Mənbə
*"Nitra" necə klubdur?
Beersxot FK

**Beersxot FK** – Belçikanın futbol klubu.

## Tarixi

Antverpen təmsilçisi 1999-cu ildə "Jerminal Ekeren" ilə "Jerminal Beerschot" klublarının birləşməsindən yaranıb. Avrokuboklarda 2005-2006 mövsümündə UEFA kubokunda Marselin "Olimpik" klubu ilə hər iki görüşdə qolsuz heç-heçə edən "Jerminal" oyun sonrası penalti seriyasında uduzub – 1:4. 2008-2009-ci illər mövsümündə isə sonuncu İntertoto kubokunun ikinci mərhələsində Neftçi Bakı klubuna məğlub olaraq mübarizəni dayandırıb. 1991-ci ildən qitə miqyaslı turnirdə çıxış edərək 20 oyundan 7-də qələbə qazanıb, 8-də heç-heçə edib, 5-də uduzub (topların fərqi 27-30).

Antverpenlilərin avrokuboklarda ən yaxşı göstəricisi 1/8 finala çıxması olub. Onları artıq keçirilməyən Kuboklar Kubokunda (1997-1998 mövsümü) mübarizədən Almaniyanın "Ştutqart" klubu çıxardıb. 

## Mənbə

* “Neftçi” 10 ildir avrokuboklarda qələbə qazanmayan “Jerminal”a qarşı
Çançun Yatay FK

**Çançun Yatay FK** — Çinin futbol klubu.

## Tarixi
1996-cı ildə yaranmışdır.

## Uğurları
* **Çin Super Liqası**
** **qalib (1)** – 2007
** **ikinci (1)** – 2009

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Linda Hamilton

**Linda Karrol Hamilton** — ABŞ-lı aktrisa.

## Həyatı
Linda Karrol Hamilton 26 sentyabr 1956-cı ildə ABŞ-nin Merilend ştatının Selisburi şəhərində əkiz bacısı Lesli ilə birgə anadan olmuşdur. Əkiz bacısından başqa Lindanın Laura adlı bacısı və Con adlı qardaşı da var. Peşəcə həkim olan atası 1961-ci ildə avtomobil qəzası nəticəsində dünyasını dəyişib.

Məktəbdə təhsil aldığı dövrdən o aktyorluq peşəsi ilə maraqlanmış və bir çox teatr səhnələrində çıxış etmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra isə o Çestertaun şəhərində yerləşən Vaşinqton Kollecində aktyorluq peşəsi üzrə təhsil almışdır. Sonra o Nyu-York şəhərinə köçür və burada məşhur Li Strasberq Teatr İnstitutunda aktyorluq metodları üzrə biliklərə yiyələnir.

## Karyerası
Nyu-Yorkda bir çox səhnə rollarından sonra, Hamilton gündüzlər efirə çıxan "Sabah üçün axtarış" televiziya dramında balaca bir rol alır. Bir müddət sonra karyerasını davam etdirmək üçün Hamilton Los-Ancelesə köçmək qərarına gəlir. İlk böyük rollarını isə o, "Rape and Marriage: The Rideout Case" və 1982-ci ildə lentə alınan "Country Gold" filmlərində alır. Bundan başqa o azbüdcəli "T. A. G.: The Assassination Game" filmində də rol alır. Eyni ildə o öz biznes menecerinin ondan 100000 dollar mənimsədiyini öyrənir. Şəxsi və peşəkar həyatda problemlər onu kokainə aludə edir.

Gözlənilməz uğur ona 1984-cü ildə rejissorluğu Ceyms Kemeron tərəfindən həyata keçirilən və Arnold Şvartseneggerin baş rolda aldığı "Terminator" elmi-fantastik filmində rol almaqla gəlir.
Film Lindanı geniş tamaşaçı auditoriyasına təqdim edir. Sara Konnor rolu ona "Qara ayın qalxması" və "Kinq Konq sağdır" kimi filmlərdə də rol almağa imkan yaradır.

Hamiltonun digər böyük rolu isə "Gözəlçə və Div" televiziya serialında ifa etdiyi Katerina Çandler roludur. Müəyyən bir dövr üçün səhnədən kənarda qalan Linda Hamilton, 1991-ci ildə "Terminator 2: Axirət günü" filmində Sara Konnor roluna yenidən dəvət alır. Filmdə canladırılacaq Sara Konnor roluna tam uyğunlaşmaq üçün o müəyyən fiziki və hərbi hazırlıqdan da keçir. Film ona böyük populyarlıq gətirir. "Terminator 2:Axirət günü" filmindən sonra o, 1994-cü ildə çəkilmiş "Sakit vuruşma", 1995-ci çəkilmiş "Ayrı həyatlar" və 1997-ci ildə çəkilmiş "Qaranlıq sui-qəsd" və "Dante zirvəsi" filmlərində rol alır. O həmçinin 1998-ci ildə "Xəttdə" və 1999-cu ildə "Cəsarətin rəngi" filmlərində və 2002-ci ildə "Sakit gecə" televiziya filmində də rol alır.

## Şəxsi həyatı
1982-ci ilin dekabrında Linda Hamilton Bryus Abbot ilə ailə həyatı qurur. 1989-cu ildə onun oğlu Dalton Abbot dünyaya gəlir. Qısa müddət sonra isə o Bryus Abbot ilə boşanır. Oğlu dünyaya gəldikdən sonra o, Hollivuddan uzaq olmaq üçün Havay adalarında ev alaraq ora köçür. Terminator 2:Axirət Günü filmindən sonra Linda rejissor Ceyms Kameron ilə yaxınlıq edir və 1993-cü ildə onun Ceyms Kamerondan qızı Cozefina Arçer dünyaya gəlir. Uzun müddət ərzində qeyri-rəsmi əlaqədə olan cütlük 1997-ci ildə nikah bağlayırlar. 1998-ci ildə isə boşanırlar.

## Mənbə
http://www.myspace.com/linda_hamilton
Vasluy FK

**Vasluy** — Rumıniyada futbol klubu.

## Tarixi
"Vasluy" futbol klubu 2002-ci ildə təsis olunub. Rəngləri yaşıl və sarı olan rəqib komanda iki il aşağı dəstədə mübarizə aparıb. 2005/2006 mövsümündən isə Rumıniyanın yüksək liqasında çıxış edir.

## Rumıniya çempionatında göstəriciləri

2005/2006 - 14-cü yer

2006/2007 - 8-ci yer

2007/2008 - 7-ci yer

2008/2009 - 5-ci yer

## Mənbə

* “Vaslui”nin avrokuboklara gedən yolu Bakıdan başlayır
Xürrəmşəhr

**Xürrəmşəhr** (Farsca: خرمشهر) — İran İslam Respublikasının cənub-qərbində yerləşən, Xuzistan əyalətinin şəhərlərindən biri. 1925-ci ilə qədər Mühəmmərə adını daşıyırdı.

Bu şəhər Ərvənd çayının kənarında və İran-İraq sərhədində yerləşir.

## İstinadlar
Sibir tatarları

**Sibir tatarlar** və **Sıbırlar** (öz dillərində: Сыбырлар, *Sıbırlar*, ) — Rusiya Federasiyasında kompakt, digər ölkələrdə isə az sayda yaşayan, türk xalqlarından biri.

2002-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən Rusiya Federativ Respublikasında 9.611 nəfər Sıbırlar yaşayır.

## İstinadlar
Naqaybəklər

**Naqaybəklər**  (özlərini **Nağaybəklər** adlandırırlar ) – əsasən Rusiya Federasiyası nda yaşayan , pravoslav – xristian etiqadlı türk xalqı. XVI əsrin ikinci yarısında xristianlaşdırılmış Naqaybaklar Volqa çayının qolu olan İk çayı sahilində məskunlaşmış Noqay tatarlarının nəsilləridir. Tatar dilinin orta dialektlərindən birində danışırlar .

2002-ci ildə aparılmış siyahıya almanın yekunlarına əsasən Rusiya Federasiyasında  9.600 nəfər naqaybak yaşayır .

## Xarici keçidlər

*Официальный сайт администрации Нагайбакского муниципального района Челябинской области 

## İstinadlar
Əmrah Əmrahov

**Əmrah Bala oğlu Əmrahov** () — jurnalist, "Azərbaycan pioneri" qəzetinin baş redaktoru.

## Həyatı
1923-cü ildə Bakının Kürdəxanı kəndində anadan olub. Kürdəxanı kənd məktəbinin 1-ci sinfində bir neçə ay oxuduqdan sonra göz həkimləri ona oxumağı qadağan ediblər. Beş il müalicə olunduqdan sonra 1936-cı ildə yenidən məktəbə gedir. 1944-cü ildə 9-cu sinfi bitirərək Azərbaycan Dövlət Universitetinin hazırlıq şöbəsinə daxil olub. 1945-ci ildə ADU-nin filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsinə daxil olub. Eyni zamanda "Azərbaycan pioneri" qəzeti redaksiyasında xüsusi müxbir işləyib. 1950-ci ildə universiteti müvəffəqiyyətlə bitirib və həyatını həmişəlik "Azərbaycan pioneri" qəzeti ilə bağlayıb. Əmrah müəllim ömrünün sonuna kimi, 38-il bu qəzetdə çalışıb. Əbədi işçi, şöbə müdiri, məsul katib, nəhayət qəzetin redaktoru. Onun sayəsində "Azərbaycan pioneri" o dövrdə nəinki məktəblilərin, hətta böyüklərin də ən sevimli qəzetinə çevrilib.

Əmrah Əmrahov əbədi fəaliyyətə şeirlə başlayıb. İlk şeirləri 1938-ci ildə "Azərbaycan pioneri", "Abşeron kolxozçusu" qəzetlərində çap olunub. Sonra oçerk və hekayələri dövrü mətbuatda dərc olunub. Bədii tərcümə ilə də məşğul olub. "Ürək Vətən üçün döyünəndə", "Əbədi şöhrət", "Zastavaya gedən yol", "Sənin həyatının qanunu", "Ulduzlar gecə parlar", "Ölməzlər", "Dağ bənövşəsi","Gizli aləmlər", "Lalələr apreldə açır", "Tapılmış kitab",
"Yaxşıların dünyası" kimi əsərlərində yazıçı-jurnalist illərlə ürəyində gəzdirdiyi, beynində yaşatdığı düşüncələri, vətənpərvərlik duyğularını oxucuya çatdırmağa çalışıb. Ə. Əmrahov Azərbaycan LKGİ-nin bütün qurultaylarında komsomolun Mərkəzi komitəsinin üzvü seçilib. 1960-cı ildən ömrünün sonuna kimi respublika pioneri Mərkəzi Şurasının üzvü olub.

Əmrah Əmrahov Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub.

1988-ci il noyabrın 18-də Bakıda vəfat edib.

## İstinadlar
Səreyn

**Səreyn (Sarıqaya)** — Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil ostanında, Savalan dağının ətəyində yerləşən şəhər.

Bölgənin adı farsca *"baş, üst, təpə"* mənalarını daşıyan **"sər"**, və ərəbcə *"göz, bulaq"* mənalarını daşıyan **"eyn / əyn"** sözlərindən ibarətdir; adın mənası **"<u>bulaq başı</u>"**, **"<u>bulaqlı təpə</u>"** kimi açıqlana bilər. Bölgənin Azərbaycan türkcəsindəki keçmiş adı isə **''Sarıqaya**dır.*
Bu şəhər təqribən 8000 nəfər əhaliyə malikdir və istisuyuna görə məşhurdur.

Səreyn müalicə əhəmiyyətinə malik istisuyu ilə şöhrət qazanmışdır. Belə yüksək müalicəvi xassəyə malik suya dünyanın çox az yerində rast gəlmək olar. Məhz bu səbəbdən istisu özünə həm ölkədaxilindən, həm də ölkəxaricindən hər il minlərlə turist cəlb edir.

Səreynin tanınmış istisuları arasında *Qarasu*, *Sarısu*, C*amışgölü*, *Qəhvəsuyu*, *Beşbacılar* istisularının adlarını çəkmək olar. Həmçinin Səreyn yaxınlığında yerləşən *Vilədərə kəndi'' öz qazlı müalicəvi mineral suyuyla məşhur bulağa sahibdir.
İslam Şurası Məclisi

**İslam məşvərət şurası** (- İranın İslami Məşvərət Məclisi) - İran İslam Respublikasının qanunverici orqanı. 4 ildən bir seçilən məclisin tərkibində hazırda 290 deputat var. Məclisin sədri Məhəmməd Baqir Qalibafdır.
Baxış bəy Rüstəmbəyov

**Baxış bəy Əsəd bəy oğlu Rüstəmbəyov** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, Cavad qəzasının rəisi (1918).

## Həyatı
Baxış bəy Rüstəmbəyov 1870-ci ildə Salyan şəhərində anadan olub. 1890-cı ildə Bakı realnı məktəbini bitirmiş, Moskva Texniki Məktəbinə daxil olmuşdur. Oradakı təhsilini yarımçıq qoyaraq 1893-cü ildə isə Sankt-Peterburq Texnoloji İnstitutunun mexanika şöbəsinə qəbul olmuşdu. Məzun olmağa yaxın tələbə hərəkatında iştirak etdiyi üçün institutdan qovulsa da daha sonra bəroa olunmuşdur. İnstitutu bitirəndən sonra 1906-cı ilədək Şəmsi Əsədullayevin yanında müdir müavini olmuşdur. Sonra Ağa Musa Nağıyevin yanında eyni vəzifədə işləyən Baxış bəy daha sonra balıqçılıq sahəsində, 1910–1917-ci illərdə neft mədənlərində işləmişdir.

### Sovet dövrü
Aprel işğalından sonra yüngül sənaye sistemində rəhbər vəzifələrdə çalışmış, balıqçılıq institutundan və texinkumunda, xalq yüngül sənaye komissarlığı yanında ixtisasartırma institutunda müəllim olaraq dərs demişdir.

1929-cu ildə həbs olunmuşdur. 1942-ci ildə azad olunmuşdur. Bakıya dönərkən yolda ölmüşdür.

## Siyasi fəaliyyəti
1918-ci ildə Cavad qəzasının rəisi olmuşdur. 30 noyabr 1918-ci ildə Salyan Milli Komitəsinin iclasında alınan qərarda Komitə tərəfindən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvlüyünə namizəd göstərilmişdir. Parlamentin 8 yanvar 1919-cu ildə üzvlüyü qəbul olunmuşdur. Əvvəlcə bitərəflər fraksiyasının üzvü olan Baxış bəy Parlamentin 23 oktyabr 1919 tarixli sayca səksən yeddinci iclasında açıqlanan bəyənnaməyə əsasən səsvermə hüququnu özündə saxlayaraq Müsavat və bitərəflər fraksiyasına daxil olmuşdur.

1924-cü ildə Bakı Qarşılıqlı Kredit Cəmiyyətinin Şura üzvü idi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 

### İstinadlar
Əşrəf bəy Tağıyev

**Əşrəf bəy Tağıyev** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü.

## Həyatı
Azərbaycanda Qarxunlu Əşrəf bəy soyadı ilə tanınan Əşrəf bəy Həsənbəy oğlu Tağıyev 1867-ci ildə Nuxa qəzasının Qarxun kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Tiflis gimnaziyasında oxumuşdu. 1908-ci ildə Yevlaxda mazutla işləyən zavod tikdirir, 1910-cu ildə öz xərci ilə Yuxarı Qarxun kəndində dörd sinifli, 1919-cu ildə isə yeddi sinifli rus-tatar məktəbi açdırır.
1918-ci il mart qırğınından sonra Əşrəf bəyin təklifi ilə erməni qırğınının qarşısını almaq məqsədilə könüllü dəstələr yaradılır. O, Nuru Paşa başda olmaqla Türk ordusunun qarşılanmasında, Ərəş suvari alayının tərkibində türk qoşunları ilə bərabər bolşevik-daşnaq ordusuna qarşı döyüş əməliyyatlarında iştirak edir. Əşrəf bəy 1918-ci ilin dekabrından Ərəş mahalından Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Parlamentinə üzv seçilir. O, 1919-cu ildə qəza rəisi olmuşdur. 1930-cu ildə tutulmuşdu. Elə həmin ildə öldürülmüşdü. Əşrəf bəy Həsən bəy oğlu Tağıyev Zaqafqaziya Dövlət Siyasi idarəsinin və Azərbaycan SSRİ DİXK üçlüyünün 3 mart 1930-cu il tarixli qərarına əsasən "Əhrar" partiyasının üzvü və əks-inqilabi təbliğatla məşğul olduğu üçün güllələnmişdir. Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin cinayət işləri üzrə məhkəmə kollegiyasının 29 avqust 1989-cu il tarixli qərarı ilə ölümündən sonra Əşrəf bəyə bəraət verilmişdir.

## Ailəsi
Əşrəf bəy Maral xanımla ailə qurmuşdu. Knyaz bəy, Məmmədəli bəy adlı oğulları vardı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Zülfüqar bəy Bağırbəyov

**Zülfüqar bəy Bağırbəyov** (tam adı: *Zülfüqar bəy Mirzə Ələkbər oğlu Bağırbəyov*; ) — çar ordusunun podpolkovniki.

## Həyatı
Zülfüqar bəy Bağırbəyov 1874-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Şuşa şəhər real məktəbini bitirmişdi. O, I Dünya müharibəsinə qatılmış, poruçik rütbəsi almışdı. "Niva" jurnalının 1905-ci il iyirmi beşinci nömrəsinin 496-cı səhifəsində onun adı və şəkili var. Həmin jurnalda onun haqqında bu sözlər yazılıb:

Port-Artur döyüşlərindən sağ-salamat qayıdan Zülfüqar bəy Bağırbəyov Novobəyazid süvari alayında ştabs-kapitan rütbəsində xidmət edir. 1912-ci ildən 1914-cü ilə qədər Bakı şəhərinin hərbi komendantı olur. Həmin dönəmdə rütbəsi mayor idi. Birinci Dünya müharibəsi illərində Avstriya və Ruminiya cəbhələrində iştirak edib.

## Ölümü
Nağı bəy Şeyxzamanlının Türkiyədə çap etdirdiyi "Xatirələrim" adlı kitabında Zülfüqar bəy Bağırbəyov haqqında yazılmışdır:

## Mənbə
Ənvər Çingizoğlu, Məhəmmədbağır bəy Cavanşirin törəmələri (Bağırbəyovlar), "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №6, səh.3–6.

## İstinadlar
Dilarə Qulamova

**Dilarə Qulamova**  — pianoçu, bəstəkar, Bakı Musiqi Akademiyasının müəlliməsi.

## Həyatı

Dilarə Qulamova bir sıra görkəmli opera və vokal sənətçilərini (Lütfiyar İmanov, Fidan Qasımova, Xuraman Qasımova və s.) fortepianoda müşayiət etmişdir. Mahnılar müəllifidir, "Ömür yolu bircə andır" adlı musiqili mono-tamaşanın müsiqisini yazmışdır. Hamlet İsaxanlının fəlsəfi şeirlər silsiləsi üzrə yazılmış bu tamaşanın vokal ifaçısı Rəşidə Rəşid(Behbudova), digər iştirakçılar isə Dövlət Pantomim Teatrının aktyorları olmuşlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hamlet İsaxanlı: "Ağlıma görə heç zaman zərər çəkməmişəm
Sultan Hümayun

**Sultan Humayun** () — Böyük Moğollar sülaləsinin 2-ci və 10-cu padşahı.

## Həyatı
Atası Sultan Baburun ölümündən sonra taxta çıxan Humayun Böyük Moğol imperiyası taxtında 25 il səltənət sürdü. Ancaq səltənətinin hələ ilk illərində taxtına göz dikənlərə və atasının məğlub etdiyi düşmənlərlə mübarizə etmək məcburiyyətində qaldı. 6 qardaşı vardı. Onlara və başqa qohumlarına geniş ərazilər və başqa hədiyyələr verərək taxtını qorudu.

## Siyasi fəaliyyəti
Hakimiyyətinin ilk illərində Sultan Humayun ciddi təhlükələrlə qarşılaşdı. Ludi hökmdarı Mahmud Ludi əfqan əmirləri və bəzi racələr ilə birləşərək Humayuna qarşı hərəkət etdi. Qucerat hökmdarını da hərəkət üçün təhrik etdi. Lakin Humayun şah ikisini də məğlub etdi. Ancaq çox keçmədən Humayun şah və qardaşları arasında da qovğa başlandı. Qucerat valisi olan qardaşı Əsgəri paytaxt Aqra üzərinə yürüş etdi. Sonda barışsalar da qardaşlar arasında birliyi mühafizə etmək mümkün olmadı.

Bu arada Ludilərin yerinə Sur dövlətini qurmağa çalışan Şir-xan bir gecə Aqraya basqın etdi və Humayun şah qardaşlarından da yardım görmədikdə Şah Təhmasibə (Səfəvilərə) sığındı. Şirxan Səfəviləri ortadan qaldırmaq üçün Osmanlılarla sülh bağladıqdan sonra Şah Təhmasib də Humayun şahı öz ordusu ilə müdafiə edərək onun üzərinə, yəni Hindistana göndərdi. Bu, Humayun şah üçün yaxşı bir fürsət oldu. Artan və cəmləşən qüvvələrlə Kabil,Qəndəhar və Bədəxşanı geri aldı. Atası Zahirəddin Mahmud Babur kimi, o da Kabildən hərbi baza kimi istifadə edərək yenidən fəthlərə başladı. 1555-ci ildə böyük əfqan ordusunu məğlub edərək Dehliyə girdi. Qardaşlarıyla dil tapdı və yenidən imperatorluğa hakim oldu.

Humayun Təhmasib şahdan yardım alsa da, şiəliyə etibar etmədi və Səfəviləri öz dövlətinin gələcəyini təhdid edən bir təhlükə kimi nəzərdə tutdu. Onun üçün Osmanlı padşahı Qanuni Sultan Süleymana "padşah baba" deyə xitab edən məktublar yazdı. Şərqin ona veriləcəyi halda, Səfəvi dövlətini birlikdə yox edə biləcəklərinii bildirdi.

## Humayun şahın ölümü və Əkbər şahın taxta çıxması
Humayun şah atası Babur şah qədər yaxşı bir sərkərdə və hökmdar deyildi. Tez-tez qarma-qarışıqlıqlar olurdu. Amma yenə də imperatorluğu qoruya bilmişdi. 1556-cı ildə kitabxanasının yüksək rəflərindən kitab götürməyə çalışarkən nərdivandan yıxıldı və ağır yaralandı. 28 fevral 1556-cı ildə öldü. Ölməzdən qabaq o vaxt qonağı olan Osmanlı Dəniz kapitanı Seydi Əli Rəisin də tövsiyəsi ilə Bədəxşanda baş qaldıran əfqan birlikləriylə çarpışmaqda olan oğlu Əkbərə bir namə göndərərək onu vəliəhd təyin etmişdi. Yenə Seydi Əli Rəisin tövsiyəsiylə Əkbərin savaşı bitirib dönməsinə qədər ölümü gizli saxlandı. Bir ay sonra üsyanları yatıran Əkbər gəldi və taxta çıxarıldıı

Əkbər hələ 14 yaşındaydı amma sadiq sərkərdələri və qüdrətli atabəyi Bayram xan sayəsində uğur qazanmışdı. Humayun şah atası qədər qüdrətli olmasa da, onun kimi divan müəllifi, yaxşı bir şairdi. Dehlidə gözəl bir türbəsi vardır.

## Həmçinin bax
* Əkbər şah
* Böyük Moğol imperiyası
* Zahirəddin Mahmud Babur

## Xarici keçidlər
Sultan Övrəngzib (Aləmgir)

**Sultan Övrəngzib (Aləmgir)** (Farsca: اورنگزیب عالمگیر Öwräŋzib Ālâmgir; ) — Böyük Moğol imperiyasının imperatoru.

## Həyatı
Övrəngzibin (Aləmgirin) 1707-ci ilə qədər sürən səltənəti dövründə imperatorluq ən geniş sərhədlərinə çatdı və Hindistan tamamilə türk hakimiyyəti altına girdi. İmperator taxt-tac qovğasına girişən qardaşlarını aradan qaldırdı. Övrəngzib türk və müsəlman dünyası ilə yaxşı əlaqələr yaratmış, qonşuları ilə əsaslı bir anlaşılmazlığı olmamışdır. Xalqdan alınan vergiləri azaltmış, nizam-intizamı və əmin-amanlığı təmin etmişdi. Yəmən imamına, Həbəşistan hökmdarına gümüş və qızıl pulla köməklik göstərmişdi. Ancaq onun zamanında Hindistan ticarətinə ingilislərdən sonra hollandlar da əl atmış, Qucarat limanlarında onlara da bəzi imtiyazlar verilmişdi. Ölkəsində getdikcə çoxalan xarici şirkətlərin istismarçılıq xətti yeritmələrindən narazıydı, amma özünün ticarət gəmilərini hind okeanındakı dəniz quldurlarından ingilislərin qoruduqları və Hindistanın iqtisadi mənafeləri onlarla xoş rəftarı zəruri etdiyi üçün gömrük vergilərini bir az artırmaqdan başqa bir iş görə bilmədi. Türküstandan kifayət qədər əsgərin gətirilməməsi bəzi tarixçilər tərəfindən Övrəngzibin nöqsanı kimi qiymətləndirilir. İmperator Türküstan əsgərləriylə həm hind çoxluğun təzyiqinə, həm də ölkəni ələ keçirməyə çalışan qərblilərə qarşı daha güclü və uğurlu mübarizə apara bilərdi. 1707-ci ildə Övrəngzibin ölümü ilə türk dövlətlərində yenidən taxt-tac münaqişələri başlandı.

## Həmçinin bax
* Övrənabad — Övrəngzibin şərəfinə salınmış şəhər
* Mirvari məscid (Dehli)

## İstinadlar
Sarı dəniz

**Sarı dəniz** (, , Huanghai, "xuan-xay"), (황해 kor., "xvan-xe")- şərqi Çin dənizinin cənub hissəsi. Bu dəniz Çin və Koreya yarımadası arasında yerləşir. Dənizin adı onun sarı rənginə görədir ki, içindəki sarı torpaq zərrələrindəndir.
1996 Yay Olimpiya Oyunları

* 19 iyul – 04 avqust 1996
* İştirak etmiş ölkələrin sayı -197
* idman növləri – 26
* Yarışların sayı – 271
* İdmançıların sayı -10320 (6797 – kişi, 3523 – qadın) 

XXVI Yay Olimpiya Oyunlarının Amerika Birləşmiş Ştatlarının Atlanta şəhərində keçirilməsi haqqında qərar Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin 1990-ci il Tokiodaki sessiyasında qəbul olunmuşdu. Atlanta Oyunları müasir Olimpiya Oyunlarının 100 illik yubileyinə təsədüf etdi. Bu, Atlanta Oyunlarının emblemində də əksini tapmışdır. 100 rəqəminin üzərində yerləşdirilmiş Olimpiya simvolikası ilə yuxarıda çakilmiş xəttin yaratdığı ümumi kompozisiya klassik yunan üslubundakı sütunu əks etdirməklə yanaşı, Olimpiya Oyunlarının möhtəşəmliyini göstərirdi. 

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı




## Mənbə
* Atlanta 
## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin saytı
Siyasətçi

**Siyasətçi** — siyasi fəaliyyətlə məşğul olan şəxs.

Siyasi fəaliyyətlə icraedici hakimiyyətdə (prezident, baş nazir, nazir), qanunverici hakimiyyətdə (müxtəlif səviyyədə parlament deputatı və bələdiyyə üzvü), siyasi partiya funksioneri kimi fəaliyyət göstərmək olar.

## Həmçinin bax
* Siyasət
* Politologiya
* Dövlət xadimi
* Siyasi partiya
Bəndər-Abbas

**Bəndər-Abbas** () — İranın Hörmüzgan ostanında liman şəhəri, ostanın inzibati mərkəzi. Köhnə adı **Cərun**dur.

Bəndər-Abbas şəhəri İranın cənubunda, Fars körfəzinin sahilində və Hörmüz boğazının şimal tərəfində yerləşir.

Bəndər-Abbas liman şəhəri XVI əsrdən portuqalların işğalı altında olmuşdur. I Şah Abbasın zamanında – 1614-cü ilin sonunda Səfəvi ordusu portuqalları oradan qovub çıxarmışdır. Həmin vaxtdan etibarən Cərun limanı Şah Abbasın şərəfinə **Bəndər-Abbas** adlanmağa başlamışdır.

## Əhalisi
2005-ci il əhalinin siyahıya alınmasının nəticələrinə əsasən əhalisi 352,172 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Hörmüzgan (ostan)
* Bəndər Kəng

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bəndər Abbas silkələndi
2009 Bədii gimnastika üzrə Avropa Çempionatı

**Bədii gimnastika üzrə 25-ci Avropa çempionatı** — 2009-cu ildə Bakıdakı Heydər Əliyev adına İdman-Konsert Kompleksində keçirilmişdir.

## İştirakçılar
Yarışa 32 ölkədən 186 gimnast qatımışdır.

## Nəticələr
Fərdi yarışların qəhrəmanı rusiyalı Yevgeniya Kanayeva olub. O, hər 4 növdə qızıl medal qazanıb. Komanda hesabında da Rusiyanın birinci yer tutduğunu nəzərə alsaq, Kanayeva Bakıdan 5 qızıl medal apardı.

Yeniyetmələrdən ibarət milli komandalar arasında da Rusiya yığması ilk pilləyə sahib çıxıb.

### Ev sahibinin nəticələri
Azərbaycan yığması qitə birinciliyində 3 medal qazanıb. Aliyə Qarayeva və Anna Qurbanovanın çıxış etdiyi komanda 2-ci yeri tutub. Fərdi yarışlarda isə Qurbanova fəxri kürsüyə yüksəlməyi bacarıb. O, topla çıxışında 27.850 bal toplayaraq, bürünc medala yiyələnib. İki il öncə Bakıda Avropa çempionu olmuş Qarayeva fərdi yarışlarda medalsız qalıb. Aliyə 4-cü (halqa və lent), 5-ci (top) və 8-ci (ip) pillədə qərarlaşıb.

Yeniyetmələrdən ibarət milli komanda da uğurla mübarizə aparıb. Səbinə Abbasova, Nigar Əbdüsəlimova, Yevgeniya Jidkova, Ayelita Xələfova, Kamilə Məmmədova və Lalə Məhərrəmovadan ibarət kollektiv gümüş medala yiyələnib.
Anatoli Ponomaryov

**Anatoli Ponomaryov** — İsveç və Azərbaycan futbolçusu.

## Həyatı
Azərbaycan milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi və "Bakı"nın sabiq futbolçusu olan Anatoli Ponomaryov "Kalmar" ilə İsveç çempionatının bürünc medalını qazanıb.

İqor Ponomaryovun oğludur.
Autodesk

**Autodesk** — Memarlıq, mühəndislik, inşaat, istehsal, media, təhsil və əyləncə sferalar üçün proqramlaşdırma məhsulları və xidmətlər istehsal edən ABŞ-nin transmilli proqramlaşdırma şirkəti.

## İstinadlar
Triseratops

**** () —  aləminin  tipinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Son Təbaşır dövründə yaşamış buynuzlu dinozavrlar yarımdəstəsindən qazıntı halda tapılmış sürünən heyvan cinsi. Uzunluğu 6 metrədək, başında 3 buynuz (qısa burun və iki uzun alın buynuzu) olmuşdur. Buynuzlar yırtıcılardan qorunmağa xidmət edir. 4 nəhəng ayaq üzərində hərəkət etmişdir. Ot bitkiləri ilə qidalanmışdır. Qalıqları Şimali Amerika çöküntülərindən məlumdur.

## Kəşfi
Triserotops qalıqları ilk dəfə amerikan alim Otniel Çarlz Marş tərəfindən 1887-ci ildə tapılıb.

## Təsvir
Triceratopsun yerdən olan hündürlüyü 2,5–3 metr, uzunluğu başından quyruğuna qədər 9–10,5 metr, çəkisi 6,1–12 ton olmuşdur. Bütün dinozavr növləri arasında ən böyük kəllə strukturuna malik olmuşlar. 

Ön çənə hissəsindəki sərt və əyilmiş çıxıntı dimdik formasındadır və bu, bitkiləri daha rahat qoparmağa xidmət edir.

Kəllənin uzunluğu bəzi hallarda heyvanın bədənin uzunluğunun 1/3 qədər ola bilirdi və uzunluğu 2,5 metrə çatırdı. Əlavə olaraq başda yerləşən və uzunluğu 1 metrə qədər olan buynuzlara malik olmuşdur. Bütün dinozavrlar arasında ən güclülərdən biri sayılır. Həmçinin, başqa dinozarvlardan fərqli olaraq Triceratopsun bədəni üzərində tükə bənzər strukturlar olmuşdur.

## Adlandırılması
Triserotps yunancada "üç buynuzlu üz" deməkdir və bu adı kəllə sümüyünün üzərində yerləşən 3 buynuzdan götürür.

## Yayılma arealları
Triseratops qalıqlarının sürü haklında deyil, tək-tək tapılması onların sürü formasında deyil, ayrı yaşadıqlarını göstərir. Güman ki, sadəcə cütləşmə dövründə bir araya gəlirdilər.

## Növləri
*  Marsh, 1889 (tip)
*  Marsh, 1890

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Məbud İsmayılzadə

**Məbud İbrahim oğlu İsmayılzadə** () – Tanınmış mədəniyyət işçisi, teatr təşkilatçısı, teatr rejissoru, ssenarist. Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1979).

## Həyatı
Məbud İsmayılzadə 1927-ci ilin mart ayının 24-də Zərdab rayonunda dünyaya gəlib.

Məbud İsmayılzadə ilk əmək fəaliyyətinə 1942-ci ildə, on altı yaşında həmin vaxtlar Zərdabda fəaliyyət göstərən Dövlət Dram Teatrında başlayıb. Teatr sənətinə böyük maraq, onu Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutuna gətirib. 1951-ci ildə institutun rejissorluq fakültəsini bitirib, elə həmin il Respublika Xalq Yaradıcılığı Evinin direktoru təyin olunub. Bu təşkilata rəhbərlik etdiyi 20 il müddətində Məbud müəllim "Çinar", "Şur" kimi məşhur kollektivlərin, 30-dan çox Xalq teatrının yaranmasının, respublika miqyaslı bayram şənliklərinin, festivalların, müsabiqələrin keçirilməsinin fəal təşkilatçılarından biri olub.
1954-cü ildə minlərlə həvəskar ifaçıların iştirak etdiyi ilk teatrlaşdırılmış "Xalq yaradıcılığı bayramı"nın, 1955-ci ildə keçirilən Respublika bədii özfəaliyyət baxışının, 1961-ci ildə çağırılan III Aşıqlar Qurultayının təşkilatçısı, 1959-cu ildə Moskvada keçirilən "Azərbaycan mədəniyyəti ongünlüyü" çərçivəsində xalq yaradıcılığı bölməsinin quruluşçu rejissoru da məhz M. İsmayılzadə olmuşdu. Bu tədbirlər özünün rəngarəngliyinə, rejissor yozumuna görə də böyük tamaşaçı marağı qazanmışdı.
1972–1973-cü illərdə Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyinin Abidələrin və muzeylərin qorunması idarəsinin rəis müavini vəzifəsində çalışıb.

1973-cü ildən 1981-ci ilə qədər Lənkəranda Dövlət Dram Teatrın direktor və baş rejissor vəzifələrində çalışıb. M. İsmayılzadənin Lənkəran Dövlət Dram Teatrına rəhbərliyi dövründə kollektiv bir çox uğurlara imza atır, respublikanın qabaqcıl teatrlarından birinə çevrilir.

Lənkəran Dövlət Dram Teatrındakı uğurlu fəaliyyətindən sonra o, Azərbaycan Konsert Birliyinin bədii rəhbəri təyin edilib. Uzun illər buranın həm bədii rəhbəri və həm də rejissoru kimi bir-birindən uğurlu işlərə imza atıb.

Gördüyü bu uğurlu işlərə görə M. İsmayılzadə dəfələrlə Lənkəran şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilib. O, mədəniyyət sahəsində xidmətlərinə görə respublika Ali Sovetinin fəxri fərmanları ilə təltif edilmiş, 1979-cu ildə Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif edilib.

2004-cü il sentyabrın 17-də Bakı şəhərində vəfat edib.

## Qurluş verdiyi tamaşalar
Lənkəran Dövlət Dram Teatrı

**1974**
* "Bayramın birinci günü" (Nazim Hikmət)
* "Komediyalar"
**1977**
* "Dağılan tifaq" (Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev)
**1979**
* "Abidə" (Hüseyn Nəcəfov)
* "Əliqulu evlənir"(Sabit Rəhman)

Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrı

**2002**
* "Bayramın birinci günü" (Nazim Hikmət)

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif olunub— 2 aprel 1979

## Filmoqrafiya
# Xalq istedadları (film, 1967) (Ssenari müəllifi)

## İstinadlar
MOİK Bakı FK

**Mərkəzi Ordu İdman Klubu** və ya qısaca **MOİK FK** — Azərbaycanın futbol klubu. Azərbaycan I divizionunda çıxış edir.

## Tarixi
OİK (Ordu İdman Klubu) klubu 1961-ci ildə Bakı şəhərində əvvəllər *KKF Bakı* və *DO Bakı* adlanmış futbol klubunun bazasında yaradılıb. 1990-cı ilə qədər SSRİ Müdafiə Nazirliyinin himayəsində olub, 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Mərkəzi Ordu İdman Klubu Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin tərkibinə verilib.

Adlandırma xronologiyası:

? – 1949: KKF Bakı

1950–1960: DO Bakı

1961–1992: SKA Bakı

1992–2001: OİK Bakı

2001 – indiyədək: MOİK Bakı

SSRİ Futbol Liqasında heç vaxt iştirak etməyən klub SSRİ Kubokunda yalnız 1 dəfə iştirak edib.

Klub Azərbaycan SSR Liqasında 4, Azərbaycan SSRİ Kubokunda 8 dəfə qalib olub. 1993-cü ildə Azərbaycan Birinci Liqasında yer alıb. 1995-ci ildə isə ilk dəfə Yüksək dəstədə mübarizə aparıb. 2 dəfə Azərbaycan Birinci Liqasında qalib olmuş klubun Yüksək liqalardakı ən yüksək nəticəsi 2001-ci ildə 7-ci yer olub. 2003/04 mövsümünün startında klub adını dəyişərək Mərkəzi Ordu İdman Klubu (MOİK) adı altında çıxış etməyə başlayıb.

## Uğurları
* **Azərbaycan SSR Liqası:**
** **Qalib (4)** — 1962, 1968, 1970, 1979
* **[[Azərbaycan Kuboku|Azərbaycan SSR Kuboku]]:**
** **Qalib (8)** — 1962, 1963, 1969, 1970, 1973, 1974, 1976, 1978
* **[[Azərbaycan Birinci Liqası]]:**
** **Çempion (2)** — 2000–01, 2018–19
** **İkinci (3)** — 1994–95, 2007–08, 2009–10

## Azərbaycan Çempionatında və Kubokunda

## Həmçinin bax
*Mərkəzi Ordu İdman Klubu
*Mərkəzi Ordu İdman Klubu (Bakı)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İsrafil Məmmədov (hərbçi)

**İsrafil Məhərrəm oğlu Məmmədov** () — ilk azərbaycanlı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Həyatı

1919-cu ildə martın 16-da Şəmkir rayonu Qapanlı kəndində anadan olmuşdur. Kirovabad sənaye texnikumunu bitirmiş və buradakı toxuculuq kombinatında çalışmışdır.

1939-cu ildə hərbi xidmətə çağrılmış, Böyük Vətən Müharibəsinin başlanmasını cəbhədə qarşılamışdır. 1941-ci ilin iyulunda ona baş serjant rütbəsi verildi. Əvvəlcə o taqım komandiri kimi xidmət etmiş, sonradan isə bölük komandirinin köməkçisi təyin olunmuşdur.

2 dekabr 1941-ci ildə ona kiçik leytenant rütbəsi verilir. 3 dekabr 1941-ci il tarixində onun rəhbərlik etdiyi 20 nəfərlik dəstə Novqorod yaxınlığında, İlmen gölü ətrafında əhəmiyyətli yüksəkliyin alman ordusunun taboruna qarşı qorunmasını təmin etmiş və 10 saat davam edən döyüşdə düşmənin 300 nəfər canlı qüvvəsini məhv etmişdi. Təkcə İsrafil Məmmədovun bu döyüşdə 70 əsgər və 3 zabiti məhv etdiyi bildirilir. 

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 11 dekabr 1941-ci il tarixli fərmanı ilə komandanlığın verdiyi döyüş tapşırığının nümunəvi icrasına və alman işğalçılarına qarşı mübarizədə göstərdiyi rəşadət və qəhrəmanlığa görə İsrafil Məmmədova Lenin ordeni və "Qızıl Ulduz" medalı (№ 554) təqdim edilməklə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir. 15 dekabrda isə orden və medal ona elə döyüş meydanında təqdim olundu. Bununla da o bu adı alan ilk azərbaycanlı oldu.

1943-cü ildən İsrafil Məmmədov döyüşlərdə aldığı yaralar səbəbi ilə ordudan tərxis olunaraq ehtiyata buraxılmışdır. Ömrünün qalan hissəsini Kirovabadda (indiki Gəncə şəhəri) yaşamışdır. Azərbaycan komsomol gənclər təşkilatının mərkəzi komitəsində çalışmışdır. 1 may 1946-cı ildə Yaltada müalicə olunduğu hərbi hospitalda vəfat etmişdir. Onun cənazəsi xüsusi təyyarə ilə Azərbaycana gətirildi və ailəsi həmin vaxt Gəncədə yaşadığı üçün o vaxt "Lenin" parkı adlanan indiki Xan bağında torpağa tapşırıldı.

## Şəxsi həyatı
İsrafil Məmmədov Novqorod ətrafındakı döyüşlərdən birində onun həyatını xilas edən tibb bacısı Yevdokiya İvanovna adlı xanımla ailə qurmuş, bu evlilikdən onların əkiz qız övladı — Qalina və Svetlana dünyaya gəlmişdir.

## Xatirəsi
* Doğulduğu Qapanlı kəndində büstü ucaldılmış, Qapanlı kənd tam orta məktəbi hazırda onun adını daşıyır.
* Gəncə şəhərində adına ev müzeyi, məktəb, abidə və küçə vardır.
* 1986-cı ildə SSRİ Poçt xidməti üzərində onun portreti olan markalı konvert buraxmışdır.
* "Qəhrəmanın yolu" oçerki — Mir Cəlal Paşayev
* "İsrafil", Bakı-1942 — Mir Cəlal Paşayev İsrafil Məmmədov 1941-ci ildə Novqorod vilayətinin Pustinka kəndində gedən uğurlu döyüşlərdə igidcəsinə vuruşmuş, göstərdiyi Qəhrəmanlığa görə İlk dəfə "Sovet İttifaqı Qəhrəmanı" Adına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* İsrafil Məmmədovun Ev Muzeyi

## İstinadlar

## Mənbə
* Əhməd İsayev, "Ürəklərdə yaşayır", Azərbaycan qəzeti

## Xarici keçidlər

* 
* Исрафил Мамедов — Герой Советского Союза.
Hüseynəli mirzə

**Hüseynəli mirzə** **Qovanlı-Qacar** (1788-1835) — Qacar şahzadəsi, vali.

## Həyatı
Hüseynəli mirzə Qovanlı-Qacar (anası Bədircahan xanım Məhəmmədcəfər xan qızı Ərəb) 1788-ci ildə dünyaya gəlmişdi. Mədrəsə təhsili almışdı. Fərmanfərma ləqəbi daşıyırdı. 1801-ci ildə Fars əyalətinə vali təyin olunmuşdu.

Şiraz əyaləti iki qardaş; Hüseynəli mirzə ilə Həsənəli mirzənin nəzarətində idi. Bu iki qardaş çox var-dövlət toplamış və yavaş-yavaş mərkəzə qarşı çıxmağa başlamışdılar. Mərkəzə ödəmələri gərəkən vergini bütün ixtarlara baxmayaraq ödəmirdilər. Şah onarlı yerində oturtmaq üçün öz ordusu ilə Şiraza səfər etmək istədi. 1829-cu ilin yayında Şah öz ailə üzvləri və ordusu ilə Şiraza yollandı. Heç bir şavaş olmadan Hüseynəli mirzə və Həsənəli mirzə şahın istiqbalına gəlib, vəfadarlıqlarını ortaya qoydular. Onların, Qacar imperatorluğunun şahına qarşı savaş elan edəcək gücləri, cəsarətləri yox idi. Şah, Şiraz problemini həll etdikdən sonra Həmədanda ailəsi ilə bir yerdə dincəlməyi düşündü. Lakin Xuzistanın isti çöllərindən keçərkən Şahın qadınları çox rahatsızlanmışdılar.

1834-cü ildə Fətəli şahın ölümündən sonra hakimiyyət uğrunda baş vermiş çaxnaşmalar, toqquşmalar və digər gərgin hadisələr idi. Fətəli şahdan sonra onun vəliəhdi Məhəmməd mirzə şahlığa keçməli idi. Lakin Fars valisi Hüseynəli mirzə Fətəli şahın ölümündən sonra, bilavasitə özünü şah elan edərək, hər tərəfə xəbər göndərib, feodalları, hökumət dairələrini ona itaət etməyə dəvət etdi. Şirazda o hamıdan əvvəl Qaşqay elinin rəisi Məhəmmədəli xanı yanına çağırdı. Məhəmmədəli xan bu çağırışdan şübhələndiyi üçün Şirazın böyük ruhanilərindən imam Şeyx Əbuturabın evinə sığındı. Hüseynəli mirzənin qardaşı Kirman valisi Şücaəssəltənə Həsənəli mirzə "yeni şahın" fərmanı ilə Məhəmmədəli xanı öldürmək üçün Şeyx Əbuturabın evinə getdi. Şeyx Əbuturab cinayətin baş verməsinə mane oldu. Hüseynəli mirzənin "şahlığı" uzun sürmədi. 1834-cü il noyabr ayında Məhəmməd mirzə şahlığa keçdikdən sonra Mənuçehr xan Mötəməddövlənin başçılığı ilə Tehrandan göndərilən qoşun Hüseynəli mirzəni tutaraq mərkəzə apardı. Hüseynəli mirzəni kor edib zindana atdılar.

Hüseynəli mirzə 1835-ci ildə vəfat edib. Onun törəmələri Fərmanfərmayi soyadını daşıyırlar.

## Ailəsi
Hüseynəli mirzə Hacı Zəciyyə xanım Məhəmmədqulu xan qızı Qasımlı-Avşarla, Nadir mirzə Qırxlı-Avşarın qızı ilə, Əmirgunə xan Zəfərənlu-Kürdün qızı ilə, Türkmən qızı ilə, Mazandaranlı, Şirazlı qızlarla ailə qurmuşdu. Rzaqulu mirzə, İmamqulu mirzə, Şahrux mirzə, Keyxosrov mirzə adlı oğulları vardı.
#Qızı, Məsqətin imamı və hakimi Səid ibn Sultan ibn Əhmədin xanımı; 
#Qızı, Məhəmmədəli xan Qaşqayın xanımı;
#Qızı, Mirzə Əbülhəsən Fəsayinin xanımı;
#Qızı, Şükrullah xan Nurinin xanımı;
#Qızı, Əbülhəsən xan Müşirülmülkün xanımı;
#Qızı, öncə Bəhram mirzə müəzəddövlənin, sonra Əhməd xan Dünbilinin nəvəsi Şirəli xan Dünbilinin xanımı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar
Məhəmmədqulu mirzə Qovanlı-Qacar

**Məhəmmədqulu mirzə Qovanlı-Qacar** (1789-?)— İran şahzadəsi, vali, şair

## Həyatı

Məhəmmədqulu mirzə Fətəli şаh оğlu (аnаsı Аsiyа хаnım Məhəmməd хаn qızı Qоvаnlı) 1789-ci ildə Tеhrаn şəhərində аnаdаn оlmuşdu. Sаrаy təhsili аlmışdı. Mülкаrа ləqəbi dаşıyırdı. 36 il Mazandaran əyalətinin valisi olmuşdu.

Məhəmmədqulu mirzə Qovanlı-Qacar Tehran şəhərində vəfat edib.
## Yaradıcılığı

Məhəmmədqulu mirzə şаir idi. Хоsrоvi təхəllüsü ilə кönülохşаyаn şеirlər yаzırdı.

## Ailəsi

Məhəmmədqulu mirzənin törəmələri öncə Mülкаrа, sоnrа Аrəstə sоyаdını dаşıdılır. Bəziləri isə Bədi fаmiliyаsı ilə tаnınırlаr.

Məhəmmədqulu mirzə Fаtimə Sultаn bəyim Şаhruх mirzə qızı Qırхlı-Аvşаrlа və Gülpəri Sаrа Mələк хаnım Murtuzаqulu хаn qızı Qоvаnlı-Qаcаrlа аilə qurmuşdu. Bədiəzzəmаn mirzə аdlı оğlu, Mələкzаdə хаnım аdlı qızı vаrdı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax

*Fətəli şah
*Qacarlar
Gənclərbirliyi Sumqayıt FK

**Gənclərbirliyi** futbol klubu — 2003-cü ildə Sumqayıt şəhərində yaradılmış futbol klubu. Klub 2008-ci ildə fəaliyyətini dayandırıb.

Müxtəlif vaxtlarda 4 dəfə futbol üzrə Azərbaycan çempionatının elitasında iştirak etmişdir.

Klub ilk dəfə 2004-2005-ci il mövsümündə Yüksək dəstədə çıxış etməyə başlayıb.Həmin mövsüm onlar "Göyəzən”və  “Karat” klubları ilə birlikdə Aşağı dəstədən vəsiqə qazanmışdılar.,

## Statistikalar
### ilk mövsüm 2004-2005
Qaragöl (Laçın)

**Qaragöl** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu ərazisində yerləşir. Xüsusi maraq doğuran yüksək dağ göllərindən biridir. Alp landşaft kompleksinə malikdir.

## Ümumi məlumat
Bu göl mühüm hidroloji və təsərrüfat əhəmiyyətinə malikdir. Onun suyundan yerli əhali qoyun sürülərinin, əkin yerlərinin suvarılması və balıqçılıq üçün istifadə edirlər.

Gölü əhatə edən quru ərazisi yüksək dağlıq qurşağın səciyyəvi alp çəmənliklərindən ibarətdir. 
Gölün ekoloji şəraiti və suyunun müəyyən xüsusiyyətləri burada canlı aləmin çox azlığına səbəb olmuşdur. Bununla bərabər gölün suyunda zooplanktonlara, dibində isə yanüzənlərə (qammaruslar) rast gəlinir.

Gölün müasir vəziyyəti heç də qənaətbəxş deyil. Ətraf çəmənliklər sistemsiz olaraq daim otarılmaqla bitki örtüyü korlanır.

## Həmçinin bax
* İşıqlı Qaragöl
* Qaragöl Dövlət Təbiət Qoruğu
Azərbaycan Çempionatının Həvəskarlar Liqası

Azərbaycan Həvəskar Futbol Federasiyası tərəfindən hər il  təşkil edilir. Bu turnirin qalibi Azərbaycanı UEFA Regional Kubokunda təmsil edir.

## Çempionlar

## [[UEFA Regionlar Kuboku]]
Oruc Zalov

**Oruc İbrahim oğlu Zalov** () — Azərbaycan Respublikası daxili işlər nazirinin sabiq müavini (1998–2022), polis general-leytenantı.

## Həyatı
Zalov Oruc İbrahim oğlu 1952-ci il dekabrın 7-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1978-ci ildə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini, 1990-cı ildə isə SSRİ DİN-in Volqoqrad Ali İstintaq Məktəbini bitirmişdir. Silahlı Qüvvələrin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir.

1979-cu ildən daxili işlər orqanlarında xidmət etmişdir. 1994-cü ildə Babək rayon Polis Şöbəsinin rəisi vəzifəsinə irəli çəkilmiş, 1995–1998-ci illər Azərbaycan Respublikası DİN-in Qərargah rəisi vəzifəsində xidmət etmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 fevral 1998-ci il tarixli 757 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası daxili işlər nazirinin müavini təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 dekabr 1999-cu il tarixli 54 nömrəli Fərmanı ilə polis general-mayoru, 17 yanvar 2002-ci il tarixli 647 nömrəli Fərmanı ilə polis general-leytenantı xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Ailəlidir. Üç övladı var.

## Təltifləri
Cinayətkarlığa qarşı mübarizə işinin təşkilində, dövlətin Konstitusiya və dövlət quruluşunun müdafiəsində, əmin-amanlığın təmin edilməsində uğurlu nəticələrinə görə müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür.

* 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (8 dekabr 2022)

## İstinadlar
Slaviya Praqa FK

**Slaviya (Praqa)** — Çexiyanın futbol klubu

Praqalılar Çexiyanın müstəqilliyi dövründə 3 dəfə ölkə çempionatının qalibi olublar.

## Avropa kuboklarında iştirak

16 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Azərbaycan klubları ilə qarşılaşmalar

"Slaviya" avrokuboklarda komandalarımızla hər iki sınaqda üstün gəlib. 2000-ci ildə "Şəmkir"i Çempionlar Liqasında (ÇL) mübarizədən kənarlaşdıran (1:0 və 4:1) praqalılar bundan 6 il sonra UEFA kubokunda "Karvan"a eyni aqibəti yaşadıb (2:0 və 0:0). Hər iki sınaq ikinci təsnifat mərhələsinə təsadüf edibdir.
İnşaatçılar stadionu

**İnşaatçılar stadionu** — Sumqayıt şəhərində yerləşən stadion.

1956-cı ildə tikilərək idmançıların istifadəsinə verilmiş İnşaatçı stadionu 2013-cü ilə qədər Mehdi Hüseynzadə adına Sumqayıt şəhər stadionundan sonra Sumqayıtın ikinci ən böyük stadionu olub. Stadionun eyni vaxtda buraxılma qabiliyyəti 164 nəfər idi.

Sovet vaxtlarında stadionda otüstü hokkey oyunları da keçirilib.

## Mövcud vəziyyəti
Stadionun ot örtüyünün bərbad vəziyyətdə olması texnikalı oyun nümayiş etdirməyə imkan vermir. Tribunalardakı taxta oturacaqlar hələ də dəyişdirilməyib. Bundan başqa, paltardəyişmə və digər yardımçı otaqların təmirə ehtiyacı var. Hazırda (2016-cı il üçün) dağılmış vəziyyətdə olan stadionun gələcək taleyi müəmmalıdır.

## Həmçinin bax
* Mehdi Hüseynzadə adına Sumqayıt şəhər stadionu
* Kapital Bank Arena
* Məhsul stadionu

## Mənbə

*