Rusiya hökumət başçılarının siyahısı

Rusiya hökumətinin yarandığı 1905-ci ildən bəri təqribən 38 başçısı olub.

1905-ci ilin noyabrında yaradılan Rusiya İmperiyasının Nazirlər Şurasından əvvəl bir sıra kabinet tipli qurumlar fəaliyyət göstərirdi. Onlardan ən qədimi 1726-cı ildə imperatriça I Yekaterina tərəfindən yaradılmış Ali Məxfi Şura idi. Yekaterinanın və varisinin səlahiyyətlərinin zəifliyini nəzərə alan Şura 1731-ci ilə qədər Rusiya İmperiyasının hökuməti kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun İmperator Əlahəzrətinin Nazirlər Kabineti (1731-41), Ali Məhkəmə Konfransı (1756-62), İmperator Şurası (1762) və nəhayət, Ali Məhkəmə Şurası (1768-1801) kimi sonrakı şöbələri əsasən monarxın məşvərətçi orqanları kimi qaldı.

1802-ci il islahatı ilə Nazirlər Komitəsini təqdim etdi, onun səlahiyyətləri idarələrarası məsələlərlə məhdudlaşdı. Komitə ayrı-ayrı nazirliklərin fəaliyyətinə və onların siyasətlərinin uyğunluğuna görə məsuliyyət daşımırdı. Qraf Aleksandr Romanoviç Vorontsovdan başlayaraq zabitlərin ən böyüyü *[[De-fakto|faktiki olaraq]]* komitənin sədri idi. Manifestin elanından səkkiz il sonra ilk *[[de-yure]]* vəzifə sahibi qraf Nikolay Rumyantsev oldu. Zamanla formalaşmış ənənəyə görə, komitə sədrliyi yaşlı hörmətli məmurların təyin olunduğu sonuncu fəxri vəzifə idi.

Nazirlər Şurası qeyri-rəsmi olaraq 1857-ci ilin oktyabrında imperator II Aleksandrın islahatları nəticəsində yaradılmışdır; ilk iclası 19 (31) dekabr 1857-ci ildə başladı. Həmin orqanın faktiki formalaşmasından əvvəl (24) noyabr 1861-ci ildə imperatorun özü rəhbərlik edirdi. Nazirlər Şurası Dövlət Şurasının və Nazirlər Komitəsinin sədrlərindən, imperatorun təyin etdiyi yüksək rütbəli zabitlərdən ibarət idi. Birinci sessiya 11 (23) dekabr 1882-ci ildə başa çatdıqdan&nbsp;sonra Şuraya göndərilən faylların sayı xeyli azaldı.

İmperator Nazirlər Şurası 1905-ci ilin sonlarında Birinci Rus inqilabının yaratdığı genişmiqyaslı hökumət islahatının bir hissəsi olaraq yenidən quruldu. Bütün nazirliklər və idarələr vahid milli idarənin hissələrinə çevrildi. Nazirlər Komitəsi Nazirlər Şurasının ikinci iclası ilə eyni vaxtda daha 6 ay fəaliyyət göstərdi; qraf Sergey Vitte 23 aprel (5 may) 1906-cı ildə komitə ləğv olunana qədər hər iki qurumda iştirak etdi.

İmperator II Nikolayın əmri ilə Dövlət Dumasının yaranmasından sonra, 19 oktyabr (1 noyabr) 1905-ci ildə Nazirlər Şurasının ikinci iclası başladı. Fevral inqilabından və Rusiya müvəqqəti hökumətinin qurulmasından qısa müddət sonra 2 (15) mart 1917-ci ildə Konstitusiyalı demokratiya partiyasından Georgi Lvov, iyulda Aleksandr Kerenski nazir-sədr oldu.

1917-ci ilin noyabrında Vladimir Leninin başçılıq etdiyi rus sosial-demokratlarının bolşevik fraksiyası tərəfindən Müvəqqəti Hökumət devrildi. Rusiya Sovet Respublikasının Xalq Komissarları Soveti 1917-1924-cü illərdə Leninin sədrlik etdiyi yeni hökumət orqanı oldu. Ali Sovetin 23 mart 1946-cı il tarixli fərmanından sonra həmin orqan Nazirlər Soveti adlandırıldı. Sovet İttifaqının digər respublikalarında da belə idi.

Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Boris Yeltsin Rusiya Federasiyasının Prezidenti kimi Rusiya Federasiyasının fövqəladə hökumət başçısı təyin edildi. Sonuncu orqan "Nazirlər Şurası - Rusiya Hökuməti" adını aldı, onun sədri vəzifəsini icra edən Yeqor Qaydarı əvəz edən Viktor Çernomırdin oldu. 25 dekabr 1993-cü ildə ratifikasiya edilmiş yeni konstitusiyaya əsasən, "Hökumət" Rusiya Nazirlər Kabinetinin rəsmi adıdır. O vaxtdan bu idarənin rəhbəri rəsmi "Hökumət sədrləri" və ya danışıq dilində "Baş nazir" adını alır.

Hazırkı Baş nazir Mixail Mişustin vəzifəsinin icrasına 16 yanvar 2020-ci ildə başlayıb.

Vəzifəyə gəlişi ilə hökumətin ən gənc rəhbəri 35 yaşında Sergey Kiriyenko (1998), ən yaşlısı isə 74 yaşında İvan Qoremıkin (1914) olub.

## Rusiya İmperiyası (1721-1917)

### Tək rəhbəri olmayan ilk kollegial qurumlar
XVIII əsrdən etibarən Rusiyada müasir dövlət idarəetmə sistemi, o cümlədən səlahiyyətləri müasir Rusiya hökumətinin səlahiyyətlərinə oxşar olan Ali Şəxsi Şura və Nazirlər Komitəsi kimi orqanların formalaşdırılması nəzərdə tutulurdu. 1726-1905-ci illərdə hökumət başçısının rəsmi adı yox idi. Bütün Rusiya İmperatorunun bəzi baş nazirləri (əsas nazirlikləri) buna baxmayaraq hökumətə *faktiki* rəhbərlik edirdilər, lakin *de-yure* hökumətin başçısı monarx idi.

### Nazirlər Komitəsi (1802-1905)
Nazirlər Komitəsi 1802-ci il sentyabrın 20-də I Aleksandrın nazirlik islahatı zamanı yaradılmışdır. Bütün nazirlər bir-birindən müstəqil idilər və ayrı-ayrılıqda idarələrinin fəaliyyətinə cavabdeh idilər. Komitə nə ayrı-ayrı nazirliklərin fəaliyyətinə, nə də onların siyasətlərinin uyğunluğuna cavabdeh deyildi. Komitənin mövcudluğunun ilk illərində onun iclaslarına imperator, o olmadıqda isə növbə ilə, rütbəsi yüksək olandan başlayaraq, hər biri 4 dəfə olmaqla nazirlər sədrlik edirdi. 1810-cu ildə sədrlik kansler və Dövlət Şurasının sədri qraf N.P.Rumyantsevə verildi.

### Rusiya İmperiyasının Baş Naziri (1905-1917)
Rusiyada müasir hökumət tipi konstitusiya dövlətləri, bütün nazirliklər və idarələr vahid dövlət idarəçiliyinin bir hissəsi elan edildikdən sonra, 1 noyabr 1905-ci ildə Nazirlər Şurasının yaradılmasından sonra təsis edilib, “hüquqi və ali dövlət idarəçiliyi kimi mövzular üzrə idarə və təşkilat rəhbərləri” üçün yaradılmış və müvafiq qurumlar əsasında modelləşdirilmişdir. İlk baş nazir 6 noyabr 1905-ci ildə təyin edilmiş qraf Sergey Vitte olmuşdur.

## Müvəqqəti Hökumət/Rusiya Respublikası (1917)
II Nikolay qardaşı Mixailin lehinə taxtdan imtina etməsindən sonra Mixail də Müəssislər Məclisinin çağırılmasından əvvəl taxtdan imtina etdi. 1917-ci il sentyabrın 14-də Rusiya Respublikası elan edildi. Bu dövrdə müvəqqəti hökumət quruldu və baş nazir dövlət başçısı oldu.

## Rusiya Dövləti (1918-1920)
Vətəndaş müharibəsi illərində Rusiya dövlətinin hökumət başçıları *de-fakto* sürgündə olan baş nazirlər idi.

## Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası (1917-1991)
Rusiya Sovet Respublikası yaranandan onun kabineti olan *Xalq Komissarları Soveti* kimi formalaşmışdı. 1922-ci il dekabrın 30-da SSRİ-nin yaradılmasından 1923-cü il iyulun 6-da özünün Xalq Komissarları Sovetinin yaradılmasına qədər Rusiya Xalq Komissarları Soveti müvəqqəti olaraq SSRİ hökuməti kimi fəaliyyət göstərdi. 23 mart 1946-cı ildə Xalq Komissarları Soveti RSFSR Nazirlər Soveti adlandırıldı.

## Rusiya Federasiyası (1991–indiyədək)

## Baş nazir səlahiyyətlərini icra edənlər

* Vladimir Kokovtsov : 18-22 sentyabr 1911
* Konstantin Pamfilov : 5 may 1942 - 2 may 1943
* Oleq Lobov : 26 sentyabr - 6 noyabr 1991-ci il
* Yeqor Qaydar : 15 iyun – 14 dekabr 1992-ci il
* Sergey Kiriyenko : 23 mart - 24 aprel 1998-ci il
* Viktor Çernomırdin : 9-10 avqust 1996 və 23 avqust - 11 sentyabr 1998
* Sergey Stepaşin : 12-19 may 1999-cu il
* Vladimir Putin : 9-16 avqust 1999-cu il
* Mixail Kasyanov : 7-17 may 2000-ci il
* Viktor Xristenko : 24 fevral – 5 mart 2004-cü il
* Mixail Fradkov : 7-12 may 2004 və 12-14 sentyabr 2007
* Viktor Zubkov : 7-8 may 2008 və 7-8 may 2012
* Dmitri Medvedev : 7-8 may 2018 və 15-16 yanvar 2020
* Andrey Belousov : 30 aprel – 19 may 2020-ci il
* Mixail Mişustin : 7-10 may 2024-cü il

## Xronologiya

## Həmçinin bax

* Rusiyanın baş naziri
* Rusiya siyasəti
* Rusiya hökuməti
* Sovet İttifaqının Baş naziri

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* A. A. Polovtsov, ed. (1896–1918). *[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Русский биографический словарь] * (Russian Biographical Dictionary) (in Russian). Saint Petersburg: Russian Imperatorial Historical Society of Saint Petersburg

## Xarici keçidlər

* Sovet İttifaqının dövlət və hökumət başçıları (1922-1991)