open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Türkiyə coğrafiyası

**Türkiyənin coğrafiyası** — Türkiyənin relyef formaları, əhalisi, dini və iqtisadiyyatının bölgələrə görə bölgüsünü ehtiva edir.

Türkiyə torpaqları 36-42° Şimal paralelləri ilə 26-45° Şərq meridianları arasında yerləşir. Şərqlə qərb arasında 76 dəqiqə vaxt fərqi var. Təxminən düzbucaqlıya bənzəyir və eni 1660 kilometrdir. Onun əhatə etdiyi faktiki ərazi göllər və adalar daxil olmaqla 814.578 km², proyeksiya sahəsi isə 783.562 km²-dir. Türkiyənin bu iki səth sahəsi dəyəri arasındakı fərqin böyüklüyü dağlıq və engebeli relyefə görədir. Mərmərə Bölgəsi 8,5%, Ege Bölgəsi 12%, Aralıq dənizi Bölgəsi 16%, İç Anadolu Bölgəsi 18%, Qara dəniz Bölgəsi 18%, Şərqi Anadolu Bölgəsi 21%, Cənub-Şərqi Anadolu Bölgəsi 7,5%. Trakya ərazisinin sahəsi 24,370 km²-dir. Türkiyənin quru sərhədlərinin uzunluğu 2875 km, sahil xətti isə adalarla birlikdə 8333 kilometrdir. Quru kütləsinin ümumi sahəsi 770,760 km², su sahələrinin ümumi sahəsi isə 9,820 km²-dir.

## Coğrafi bölgələr

6-21 iyun 1941-ci ildə keçirilən Birinci Türk Coğrafiya Qurultayında Türkiyə 7 əsas coğrafi bölgəyə və 21 coğrafi hissəyə bölünmüş, Türkiyənin yeddi coğrafi bölgəsindən dördünün adı qonşu olduğu dənizin adı ilə verilmiş, digər üç bölgəyə isə bütün Anadoludakı mövqelərinə görə adlandırılmışdır. Yaradılan coğrafi rayonlar heç bir siyasi xüsusiyyətə malik deyil və əyalət sərhədləri ilə üst-üstə düşmür.

## Relyef formaları

### Dağ

Ölkə ərazisinin yarıdan çoxu hündürlüyü 1000 metrdən çox olan yüksək ərazilərdən ibarətdir.Türkiyənin orta hündürlüyü 1141 metrdir. Təxminən üçdə birini orta hündürlükdə düzənliklər, yaylalar və dağlar, 10 faizini isə alçaq ərazilər tutur. Ən hündür və dağlıq ərazilər şərq hissəsində yerləşir. Şimal hissəsini Şimali Anadolu dağları, cənub, şərq və cənub-şərq hissələrini isə Buğa dağları təşkil edir. Ölkənin ən yüksək nöqtəsi 5137 metrə çatan Ağrı dağının zirvəsidir.

### Düzənliklər
Əsas geniş düzənliklər Çukurova, Konya düzənliyi və Harran düzənlikləridir.

### Axınlar - Göllər

Türkiyə dünyanın ən mühüm zəlzələ zonalarından biri olan Alp-Himalay qurşağındadır. 1939-cu ildən bəri Şimali Anadolu qırılması boyunca çoxlu böyük və dağıdıcı zəlzələlər baş verib.

## İqlim
Temperatur və yağıntı şərtləri aşağıdakı cədvəldə verilmişdir.

## Həmçinin bax
* Anadolu diaqonalı

## İstinadlar
Sabit ibn Qeys

**Sabit ibn Qeys** () — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri.
## Bioqrafiyası
Səqifədəki görüşdə görkəmli rol oynamışdır.

Onun ölümü ilə bağlı iki fikir vardır. Daha məqbul olanı Raşidi xilafəti dövründə Nəcddə döyüş meydanında ölməsidir.

Çin müsəlmanları arasında yayılmış başqa bir versiyaya görə, onun Tan sülaləsi dövründə Çində İslamın yayılmasında iştirak etdiyi, quru yolla Çinə gəldiyi və Çinin qərbindəki Sincan əyalətində vəfat etdiyi güman edilir.

## İstinadlar
Çeçen İçkeriya Respublikasının Dövlət Himni

**[[Çeçen İçkeriya Respublikası|Çeçen İçkeriya Cümhuriyyəti]]nin [[Dövlət himni|Dövlət Himni]]** () — 1991-2007-ci illərdə mövcud olmuş Çeçen İçkeriya Cümhuriyyətinin rəsmi dövlət himni. Sözləri Əbuzər Aydəmirovun, musiqisi Əli Dimayevindir.

## Sözləri

## İstinadlar
Attack on Titan: No Regrets

**Attack on Titan: No Regrets** () eyni adlı vizual roman əsasında Gun Snark tərəfindən yazılmış və Hikaru Suruqa tərəfindən illüstrasiya edilmiş Yapon manqa seriyasıdır. Serial Hajime İsayamanın məşhur Attack on Titan (進撃の巨人, Shingeki no Kyojin) manqası əsasında yazılmışdır. Hekayədə Levi Akkaman-ın Kəşfiyyat Birliyinə qoşulmazdan əvvəl başına gələnlərdən danışılır.

Serial Yaponiyada "Kodansha" və ABŞ-də "Kodansha Comics" tərəfindən nəşr olunur. İki hissəli OVA 2014 və 2015-ci illərdə buraxıldı.

## Süjet
Hekayə Attack on Titan əsasında yazılmışdır və Levinin yeraltı şəhərdə cinayətkar olduğu günlərdə, Ervin Smit-in onu Kəşfiyyat Birliyinə işə götürməzdən əvvəl iki ən yaxşı dostu İzabel Maqnoliya və Farlan Çurç ilə birlikdə olduğu zamanları izləyir.

## Konsepsiya və inkişaf
Suruqa manqaya başlamazdan əvvəl onun baş redaktoru hekayənin əvvəlində Levinin və başqalarının yaşadığı Yeraltını daha yaxşı təsəvvür edə bilməsi üçün Metropolitan Ərazisinin Xarici Yeraltı Boşaltma Kanalına baş çəkməyi təklif etdi. Elə orada olarkən Suruqa ilk dəfə 18 metr hündürlüyündə Titanın nə qədər böyük olacağını təsəvvür edə bildi. Suruqa Levini çəkərkən onu Titana Hücumda olduğundan daha gənc göstərməyə çalışdı. O qeyd edib ki, onun emosional olmaması rəsm çəkərkən ona hansı ifadələri verəcəyini seçməkdə çətinlik yaradır.

Suruqa İzabellə birlikdə "canlı, enerjili" obrazı çatdırmağa çalışdı. O, "çox şirin" olsa da, Titanlara qarşı hər kəs kimi döyüşməyi bacarırdı. Suruqa Farlanın üzünü çəkməkdə çətinlik çəkdi, çünki ona onu digər iki əsas personajdan aydın şəkildə fərqləndirən xüsusiyyətlər vermək istəyirdi. Buna baxmayaraq, o, personajın saç düzümünü Namaniku ATK-nın orijinal dizaynından köçürməyi təəccüblü dərəcədə asan tapdı.

## Media

### Vizual roman
Nitroplusdan Gun Snark (砂阿久雁, Sunaaku Gan) tərəfindən yazılmış, *Kui Naki Sentaku [Yokoku] (悔いなき選択[予告], "Təəssüf Olmayan Seçim: Ön Baxış")* və *KKui Naki Sentaku (悔いなき選択, "A Təəssüf Olmayan Seçim")*, müvafiq olaraq 18 sentyabr 2013-cü il və 18 dekabr 2013-cü il tarixlərində Attack on Titan animesinin üçüncü və altıncı Blu-ray dəstləri ilə buraxıldı. Xarakter dizaynları Namaniku ATK, həmçinin Nitroplus tərəfindən təmin edilmişdir.

## İstinadlar
Nodirbek Abdusattorov

**Nodirbek Abdusəttorov** (; 18 sentyabr 2004, Daşkənd) — Özbək şahmatçısı, qrosmeyster (2017). Sürətli Şahmat üzrə Dünya Çempionu (2021).

## Nailiyyətlər
29 oktyabr 2017-ci ildə 13 yaş 1 ay 11 günlük ikən şahmat üzrə qrosmeyster olub. O vaxta qədər yalnız bir şahmatçı — Sergey Karyakin daha erkən yaşda qrosmeyster olmuşdur. 2021-ci ilin yanvarına olan məlumata görə, Abdusəttorov şahmat tarixində beşinci ən gənc qrosmeyster olmuşdur .

2021-ci ilin dekabrında Varşavada Abdusəttorov Karlsen və Nepomnyaşşiy kimi şahmatçıları məğlub edərək Sürətli Şahmat üzrə ən gənc dünya çempionu olmuşdur.

## Karyerası
2012-ci ildə Sloveniyanın Maribor şəhərində 8 yaşlılar arasında keçirilən  şahmat üzrə dünya çempionatının  qalibi olub.

2014 -cü ildə 9 yaşında olarkən, Andrey Jiqalko və Rüstəm Xusnutdinov kimi qrosmeysteri məğlub etmiş və klassik şahmat partiyalarında qrosmeysterlərə qalib gələn ən gənc şahmatçılardan biri olmuşdur.

2015-ci ilin aprelində 11 yaşında FİDE-nin ən yaxşı 100 yeniyetmələr siyahısına daxil olaraq bu siyahıya daxil olma yaşına görə rekord vurmuşdur.

2015-ci ilin noyabrında Porto- Karasda keçirilən gənclər arasında dünya çempionatında 11 baldan 8½ xal toplayaraq  dördüncü olmuşdur.

2017-ci ilin oktyabrında Çiqorinin xatirə turnirində 9 baldan 6½ bal toplayaraq üçüncü yeri tutdu. Bu turnirdə Nodirbek öz reytinqini 2500 baldan yuxarı qaldırdı və qrossmeyter normasını yerinə yetirdi.

Dekabr 2021-ci ildə tay-breyk oyunlarında Yan Neponmişşiyi məğlub edərək sürətli şahmat üzrə dünya çempionu olmuşdur.

## İstinadlar
Burulma çubuğu

Torsion bar və ya **burulma çubuğu** ümumiyyətlə tanklar və ya Zirehli transportyor kimi zirehli maşınlarda avtomobilin gövdəsi ilə yol arasında əlaqəni çevik vəziyyətə gətirmək üçün istifadə edilən bir cihazdır.

Belə qurğular İkinci Dünya müharibəsi zamanı tanklarda istifadə edilmiş qayçı və qıvrım yaylardan ibarət ənənəvi asqı (transmissiya) mexanizmlərini sadələşdirmək və təkmilləşdirmək məqsədilə hazırlanmışdır.

İkinci Dünya müharibəsi illərində tankların atış məsafəsinin və silah daşıma qabiliyyətinin artırılması zərurəti bu döyüş maşınlarının çəkisinin artması ilə nəticələndi. Ənənəvi asqı sistemləri öz çəkilərinə, strukturlarına görə yüksək keyfiyyətli metaldan istifadə zərurəti və istehsal çətinliklərinə görə kifayət etməmiş və bu mexanizmlərlə əvəz edilmişdirlər. 50-60 ton ağırlığında olan tanklar bu az yer tutan və daha ucuz başa gələn mexanizmlərin köməyi ilə daha effektiv döyüş maşınlarına çevrilmişdirlər.

Burulma çubuqlu asqı sistemi, adından da göründüyü kimi, yükün təsiri ilə metal çubuğun burulması prinsipi ilə işləyir. Xüsusi metal ərintilərindən istehsal edilən burulma çubuqlarının bir ucu avtomobilin gövdəsinə, digər ucu isə palet və ya təkərə birləşdirilərək yol və avtomobil arasında çevik əlaqə təmin edilir.

Burulma çubuğu asqı sistemləri bir müddət bəzi avtomobillərdə əsas asqı mexanizmi kimi istifadə edilmişdirlər. Bu gün oxşar birləşmələr hələ də müstəqil asqı sistemi olmayan bəzi avtomobillərin arxa oxlarında istifadə olunur.
2021-ci il yanvar ayında vəfat edənlər

**2021-ci il yanvar ayında vəfat edənlərin siyahısı.**

### [[1 yanvar]]

* Eduard Paşnev - rus şair, dramaturq
* Yan Verinq - alman dramaturq
* Anton Sveşnikov - rus tarixçi
* Mark Verlan - moldovalı rəssam
* Vernar Qinedu - fransız futbolçu
* Pol Etiyanq - uqandalı siyasətçi
* Yuri Çernov - rus farmakoloq, professor
* Ələddin Qorxmaz - türk yazıçı
* Tomas Saymons - kanadalı yazıçı, pofessor
* Seydzo Fukumoto - yapon aktyor
* Zoya Xaritonova - rus memar
* Nikolay Ryabıy - ukraynalı yazıçı
* Bolivar Roblero Suniqa - meksikalı jurnalist, yazıçı
* Liam Reyli - irland müğənni, bəstəkar
* Aleksandr Çerdantsev - rus vəkil, professor
* Məhəmmədtəği Misbah Yəzdi - iranlı islam alimi, müctəhid 
* Sergey Lozovski - ukraynalı rəssam
* Vasili Fyodorov - rus siyasətçi
* Feliks Tarasenko - rus riyaziyyatçı
* Viktor Loqvinov - rus memar
* Perantonio Kosta - italyan diplomat, iş adamı
* Emiliya Koraç - keçmiş Slovakiya Birinci xanımı
* Karluş du Karmu - portuqal müğənni
* Məmməd Fətəliyev - azərbaycanlı professor, tarix elmləri doktoru
* Mark İden - ingilis aktyor
* Anatoli Yefremov - rus fizik
* Zoran Corlev - makedoniyalı skripkaçı
* Corc Uaytmor - amerikalı alpinist
* Oleq Danilov - rus dramaturq
* Elmayra Minita Qordon - keçmiş Beliz General-Qubernatoru
* Tam Şunq-vay - çinli akademik
* Sun Qiaolu - çinli aktrisa, model
* Peyc Rens - amerikalı redaktor
* Toabur Rahim - banqladeşli siyasətçi
* Paate Ferrenkorn - holland döyüş sənətçisi
* Jan Panisse - fransız aktyor
* Əbdül Hakim Əl-Taher - sudanlı aktyor
* Corc Ankonı - amerikalı yazıçı
* Berri Ostin - İngiltərədə yaşamış ən kök insan *(Yaşadığı dövr üçün)*
* Yan de Bi - holland rəssam, fotoqraf
* Ben Çafin - amerikalı siyasətçi
* Kristin Daçera - flipinli stüardessa
* Pol Delori - kanadalı siyasətçi
* Traude Dirdorf - avstriyalı siyasətçi
* Karlos Eskude - argentinalı politoloq, yazıçı
* Corc Qerdes - amerikalı aktyor, müğənni
* Əbdürrəhim Lahcuci - mərakeşli siyasətçi
* İshak Pamumbu Lambe - indoneziyalı siyasətçi, senator
* Floyd Littl - amerikalı futbolçu
* Harald Maartmann - norveçli xizəkçi
* Muspandi - indoneziyalı siyasətçi
* Norma - fransız rəssam
* Rozmari Nerere - tanzaniyalı siyasətçi
* Dimiter Orqokka - albaniyalı rejissor, aktyor
* Jan Panisse - fransız aktyor

### [[2 yanvar]]

### [[3 yanvar]]

### [[4 yanvar]]

### [[5 yanvar]]

### [[6 yanvar]]

### [[7 yanvar]]

### [[8 yanvar]]

### [[9 yanvar]]

### [[10 yanvar]]

### [[11 yanvar]]

### [[12 yanvar]]

### [[13 yanvar]]

### [[14 yanvar]]

### [[15 yanvar]]

### [[16 yanvar]]

### [[17 yanvar]]

### [[18 yanvar]]

### [[19 yanvar]]

### [[20 yanvar]]

### [[21 yanvar]]

### [[22 yanvar]]

### [[23 yanvar]]

### [[24 yanvar]]

### [[25 yanvar]]

### [[26 yanvar]]

### [[27 yanvar]]

### [[28 yanvar]]

### [[29 yanvar]]

### [[30 yanvar]]

### [[31 yanvar]]
Sabriya (teleserial, 2021)

**Sabriya** — 30 noyabr 2021-ci ildə Sevimli TV-də yayımlanmağa başlayan dram tipli özbək televiziya serialıdır.

## Mövzusu
16 yaşlı Sabriya adlı qız sevdiyi kişi ilə münasibətdə olmaqda ittiham olunur. Sabriya və sevgilisinin biabırçı hərəkətindən sonra atasının onu 60 yaşlı kişiyə ikinci arvad olaraq verməkdən başqa çarəsi qalmır. Dram cəmiyyətin bəzi problemlərini Sabriya və ailəsinin taleyi vasitəsilə göstərməyə çalışır.

## Aktyorlar və personajlar

## Ümumi baxış

## Seriyalar

## Linklər
Optika mühəndisliyi

**Optika mühəndisliyi** və ya **optotexnika** — işığın yaranması, ötürülməsi, manipulyasiyası, aşkarlanması və istifadəsi ilə əlaqəli fiziki hadisələri və texnologiyaları əhatə edən mühəndislik sahəsi. Optika mühəndisləri müxtəlif problemləri çözmək və işığı məqsədli şəkildə yönləndirən cihazları layihələndirmək və yaratmaq üçün optika elmini tətbiq edirlər. Onlar linzalar, mikroskoplar, teleskoplar, lazerlər, detektorlar, lifli optik rabitə və optik disk sistemləri (məsələn, CD, DVD) kimi işığın xassələrinə əsaslanan optik cihazları layihələndirir və idarə edirlər.

Optika mühəndisləri lazerli spekl-interferometr kimi cihazlarla mikrorəqsləri, refraktometrik cihazlarla maddələrin xassələrini və s. ölçmək üçün optik üsullardan istifadə edirlər.

Nanoölçmə və nanopozisiya maşınları optika mühəndisləri tərəfindən layihələndirilmiş cihazlardır. Bu maşınlar nanometr dəqiqliyinə malikdir və buna görə də bu miqyaslı məhsulların istehsalında istifadə olunurlar.

## İstinadlar

## Əlavə oxu üçün
* Driggers, Ronald G. (ed.) (2003). *Encyclopedia of Optical Engineering.* New York: Marcel Dekker. 3 vols. 
* Bruce H. Walker, Historical Review, SPIE Press, Bellingham, WA.  
* FTS Yu & Xiangyang Yang (1997) *Introduction to Optical Engineering*, Cambridge University Press, .
* Optical Engineering (ISSN 0091–3286)
Səd ibn Ubadə

**Səd ibn Ubadə** (, ) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri, 7-ci əsrin islam siyasəti xadimi, Mədinədəki Xəzrəc qəbiləsinin başçılarından biri.

## Bioqrafiya
Onun tam adı Sad ibn Ubad ibn Dulaim ibn Haris ibn Numan ibn Əbu Həzeym əl-Ənsari əl-Səidi əl-Xəzrəcdir. Səid şəcərəsinin başçısı idi. Akabedə ikinci beyyət zamanı İslamı qəbul edir. O, Məhəmməd peyğəmbərin Məkkədən Mədinəyə köçməsinin təşəbbüskarlarından olub. Qureyşlilər bundan xəbər tutur və Akabedən qayıdarkən onun izinə düşərək Məkkəyə gətirirlər. Orada ona işgəncə verilir, lakin Cübeyr ibn Mutim və Haris ibn Hərbin sayəsində Mədinəyə qayıtmağı bacarır. Səd varlı bir insan idi və var-dövlətini gənc müsəlman cəmiyyətinin ehtiyaclarına xərcləyirdi. Mədinənin yazmağı bacaran azsaylı sakinlərindən biri olmuşdur.

Müsəlmanların Mədinəyə köçürülməsindən sonra Səd müsəlman dövlətinin möhkəmlənməsində fəal iştirak edir. Bədr, Uhud, Xəndək, Xeybər döyüşlərində, eləcə də Məkkənin fəthində iştirak etmişdir. Oxatmada dəqiqliyi ilə seçilmiş və ənsarların əsas bayraqdarı olmuşdur.

Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra ənsarlar onu xəlifəliyə namizəd göstərir, lakin sonda bu məclisdə ilk xəlifə olaraq Əbu Bəkr seçilir. Bundan sonra Səd Suriyaya gedir və 635-ci ildə orada dünyasını dəyişir.

## İstinadlar
Emin Quliyev (idmançı)

**Emin Quliyev** - Azərbaycanlı futbolçu. Hazırda Keşlə klubunda yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edir.

## Karyerası
Emin gənc futbolçu kimi “Keşlə”nin gənclər klubunun üzvü olub. 2018-ci ilin iyulundan isə “Keşlə”də çıxış edir. Quliyev 2017/18 mövsümünü icarə əsasında Bakının MOİK klubunda keçirib.

2018-ci ilin sentyabrında “Keşlə”nin "Qəbələ" ilə Premyer Liqa matçı üçün əsas heyətinə cəlb olunub.

## İstinadlar
İslam Dünya Elmi İstinad Mərkəzi

**İslam Dünyasının Elmi İstinad Mərkəzi** (az. İDEİM - ing. ISC) — İslam dünyası ölkələrinin akademik, elmi təsisatlarının nəşrlərini, elmi əsər, elmi jurnal və dərgilərini etibarlı elmmetrik meyarlara əsaslanaraq təhlil edən mərkəzdir. 2008-ci ildə professor Cəfər Mehradın rəhbərliyi ilə formalaşmışdır. Bu elmi mərkəzin baş ofisi İranın Şiraz şəhərində yerləşir. Mərkəz sitat araşdırmaları sahəsində 60 illik təcrübəyə malik olan ABŞ-dən, həmçinin Hollandiyadan sonra üçüncü dünya istinad sistemini qurmuşdur.

## Tarixi
İslam Ölkələri Təhsil Nazirlərinin 2008-ci ilin oktyabrında Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakıda keçirilən IV iclasında İDEİM təsdiq edildi.

## İdarə Heyətinin üzvləri
* Təhsil Naziri (İdarə heyətinin sədri)
* Təhsil Nazirinin tədqiqat məsələləri üzrə müavini
* İslam Konfransı Təşkilatının nümayəndəsi
* ISISCO-nun Tehrandakı regional ofisinin rəhbəri
* İki elmi tədqiqat jurnalının baş redaktoru
* İslam Dünyasının Elmi İstinad Mərkəzinin icraçı rəhbəri

## İstinadlar
Sirac Abışov

**Sirac Abış oğlu Abışov** () — Azərbaycan Televiziyasının operatoru, şəhid.

## Həyatı
29 avqust 1989-cu il tarixində Azərbaycan SSR-in Qubadlı rayonunun Dondarlı kəndində anadan olmuşdur. Sirac Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı ailəsi ilə birlikdə evlərindən didərgin düşmüş, Sumqayıt şəhərində yaşamağa başlamışdır. .

### Ölümü
4 iyun 2021-ci ildə Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kəndinə gedən yolda minaya düşərək şəhid olub. 
5 iyunda Sumqayıt şəhər Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib. Mərasimdə şəhidin ailə üzvləri, yaxınları ilə yanaşı Prezidentin köməkçisi, Prezident Administrasiyası xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev, Medianın İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) İcraçı direktoru Əhməd İsmayılov, “Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri Rövşən Məmmədov və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər.

“Sərhədsiz Reportyorlar” Təşkilatı (SRT) 2021-ci ildə vəzifə borcunu yerinə yetirərkən öldürülən jurnalistlərin siyahısına Məhərrəm İbrahimovu və Sirac Abışovu adını salıb.

## Təltifləri
* Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iyunun 14-də imzaladığı Sərəncamla işğaldan azad olunan ərazilərdə vəzifə borcunu yerinə yetirmiş Abışov Sirac Abış oğlu "3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

* Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi Arzu Rəhimovun əmri ilə Sirac Abışov “Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə” medalı ilə təltif edilib.

## Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
* Türkiyə Xəbər Video–operatorları Cəmiyyəti tərəfindən Məhərrəm İbrahimov və Sirac Abışovun adına xüsusi mükafat təsis olunub.

* Sirac Abışovun və Məhərrəm İbrahimovun adları “Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri” QSC-nin ərazisində Azərbaycan mətbuatının şəhidlərinin xatirəsinə yaradılmış memorial abidə kompleksinin anım lövhəsinə həkk olunub.

* 25 avqust 2022-ci ildə AzTV sədri Rövşən Məmmədovun təşəbbüsü ilə xatirəsini əbədiləşdirmək üçün Sirac Abışov adına mükafat təsis edilib.

## İstinadlar
23snaps

**23snaps** — pulsuz, özəl sosial şəbəkə və ailələr üçün foto paylaşma xidməti. Valideynlərə övladlarının şəkillərini, videolarını, ölçmələrini və hekayələrini rəqəmsal jurnalda saxlamağa və həmin yenilikləri digər ailə üzvləri və ya yaxın dostları ilə özəl şəkildə paylaşmağa imkan verir. 23snaps onlayn və mobil cihazlarda mövcuddur və 1 iyun 2012-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

23snaps əvvəlcə iPhone tətbiqi və veb-sayt kimi mövcud idi, daha sonra Android, iPad və Windows 8 üçün proqramlar buraxdı. Şirkət Notabli, Tinybeans kimi ailələr üçün digər şəxsi foto paylaşma xidmətləri və foto paylaşmağa imkan verən sosial şəbəkələrlə rəqabət aparır. Instagram və Facebook.

Şirkət Londonda yerləşir və Espotting-in keçmiş rəhbəri İvailo Jordanov və Yuri Tereşçenko tərəfindən təsis edilib. Şirkət təsisçilər tərəfindən özünü maliyyələşdirir. 23snaps foto kitabların və foto çapların satışı ilə gəlir əldə edir.

2013-cü ilin noyabrında 23snaps xidmətin 179 ölkədə yarım milyon istifadəçini keçdiyini elan etdi.

## Xidmətlər
İstifadəçilər pulsuz 23snaps hesabı üçün qeydiyyatdan keçərək proqram daxilində uşaqları üçün profillər yaradırlar. Onlar şəkillər, boy və çəki kimi göstəricilər əlavə edə və status yeniləmələri edə bilərlər. Sonra onlar uşaqlarının bu məzmununa baxmaq üçün yalnız yaxın ailəni və dostları dəvət edirlər. Bu məzmun onların səlahiyyətli bağlantılarının xəbər lentlərində görünəcək və istifadəçinin parametrlərindən asılı olaraq e-poçt vasitəsilə əlaqələrə göndəriləcək. İstifadəçi 23snaps hesabı olmayan şəxslə fotoşəkilləri və yeniləmələri yalnız e-poçt vasitəsilə yeniləmələri almağa dəvət edərək paylaşa bilər.

İstifadəçinin 23 saniyədə əlavə edə biləcəyi bağlantıların sayında heç bir məhdudiyyət olmasa da, təsisçi İvailo Jordanov deyir ki, onlar əksər istifadəçilərin "təxminən 5-10 nəfərlik qrupa sahib olmasını gözləyirlər. 'güncəlləmələrdən, fotolardan, videolardan və s.-dən kifayət qədər almamaq və bu qrupdan kənarda 'həddən artıq paylaşma' qıcıq yaradır. Xidmətin məqsədi fotoşəkilləri paylaşmaq üçün təhlükəsiz yer təmin etməkdir. Onlayn məxfilik və müəllif hüququ problemləri ilə bağlı valideyn narahatlığına qarşı çıxmaq üçün seçilmiş ailə üzvləri qrupu.

## İstinadlar
ANobii

**Anobii** — oxucular üçün nəzərdə tutulmuş sosial şəbəkədir. Onun veb-saytı 2006-cı ildə Greg Sung tərəfindən açılmışdır. O, Mondadori tərəfindən 2014-cü ildə HMV Group, HarperCollins, Penguin və Random House tərəfindən dəstəklənən müəssisədən alınıb.

Xidmət fərdlərə kitablarını kataloqlaşdırmağa və onları qiymətləndirməyə, nəzərdən keçirməyə və digər oxucularla müzakirə etməyə imkan verir. Xidmət Anobii veb-saytı və iOS və Android proqramı vasitəsilə mövcuddur. Proqramlar fərdlərə kitabları barkodla skan etməyə və həm icma, həm də ekspert rəylərini oxumağa imkan verir.

Anobii 20-dən çox ölkədə oxuculara malikdir, lakin ən çox İtaliyada populyardır.

## Tarixi
2 mart 2011-ci ildə elan edildi ki, 2010-cu ildə Anobii HMV Group-un rəhbərlik etdiyi və HarperCollins, Penguin və [Böyük Britaniya] tərəfindən dəstəklənən [Böyük Britaniya startapı tərəfindən alınıb. Random House Group]] və şirkətin kitabları və ən çox ebookları almaq imkanı olan vebsaytın yeni versiyası üzərində işlədiyini bildirir.

12 iyun 2012-ci ildə HMV-nin payını Böyük Britaniyanın Sainsbury's supermarket şirkətinə 1 funt sterlinqə satdığı elan edildi.

2013-cü ilin yanvarında elan edildi ki, beta.anobii.com 20 fevral 2013-cü il tarixindən etibarən Sainsbury's tərəfindən e-Kitablar kimi tanınacaq. Anobii.com kitabsevərlər üçün sosial şəbəkə olaraq mövcud olmağa davam edəcək.

2014-cü ilin yanvarında Anobii Ltd italyan naşirinə Arnoldo Mondadori Editore satıldı.

29 may 2019-cu ildə Anobii Ltd İtaliyanın mobil proqramları və proqram təminatı istehsalçısı Ovolab-a satıldı.

"Anobii" sözü ''Anobium Punctatum'' sözündəndir, ən çox yayılmış kitab qurdunun Latın adıdır.

## İstinadlar
Diaspora (sosial şəbəkə)

**Diaspora** qeyri-kommersiya, istifadəçiyə məxsus, paylanmış sosial şəbəkədir. Şəbəkəni yaratmaq üçün qarşılıqlı fəaliyyət göstərən bir qrup müstəqil qovşaqdan ("podlar" adlanır) ibarətdir. Sosial şəbəkə heç bir şəxsə və ya quruma məxsus deyil, onu korporativ ələ keçirməyə və ya reklamlara məruz qoymur. Onun tərtibatçısına görə, "paylanmış dizaynımız o deməkdir ki, heç bir böyük korporasiya heç vaxt diaspora nəzarət etməyəcək.

Layihənin əsası Nyu York Universitetinin Courant Riyaziyyat Elmləri İnstitutunun tələbələri Den Grippi, Makswell Salzberg, Raphael Sofaer və İlya Jitomirskiy tərəfindən qoyulmuşdur. Qrup Kickstarter vasitəsilə 200.000 dollardan çox crowdfunding əldə etdi. İstehlakçı alfa versiyası 23 noyabr 2010-cu ildə buraxıldı.

Diaspora proqram təminatı *GNU-AGPL-3.0* şərtlərinə əsasən lisenziyalaşdırılıb. Onun inkişafı Diaspora Fondu tərəfindən idarə olunur. Azad Proqram Dəstəyi Şəbəkəsinin (FSSN). FSSN öz növbəsində Eben Moglen və Proqram Azadlığı Hüquq Mərkəzi tərəfindən idarə olunur. FSSN diasporun inkişafı üçün çətir təşkilatı kimi çıxış edir və diasporun brendinqini, maliyyəsini və hüquqi aktivlərini idarə edir.

## İstinadlar
Elektron-optik çevirici

**Elektron-optik çevirici** — vakuum fotoelektron cihazı; obyektin gözlə görünməyən təsvirinin (infraqırmızı, ultrabənövşəyi və ya rentgen şüalarında) görünən təsvirə çevrilməsi, yaxud görünən təsvirin parlaqlığının artırılması üçün istifadə edilir. Sadə elektron-optik çevirici elektron dəstəsi yaradan elektrodlar, yarımşəffaf fotokatod və katod-lüminessent ekrandan ibarətdir. Fotokatoddan çıxan elektronlar elektrik sahəsi tərəfindən sürətləndirilir və lüminessensiya yaradaraq ekranda fokuslanır; nəticədə ekranda obyektin görünən (ikinci) təsviri alınır. Optik təsvirin parlaqlığının gücləndirilməsi elektronların əlavə sürətləndirilməsi, yaxud elektron təsvirin sıxılması yolu ilə əldə edilir. Elektron-optik çevirici spektroskopiya, tibb, mikrobiologiya, astronomiya və s. sahələrdə optik və mikroskopik tədqiqatlar zamanı parlaqlığı az olan və zəif işıqlandırılan obyektləri müşahidə etmək, həmçinin qaranlıqda obyektləri infraqırmızı şüalarla işıqlandıraraq görmək üçün tətbiq olunur. Çox sürətlə gedən proseslərin qeydiyyatı üçün də elektron-optik çeviricilər yaradılmışdır.

## Mənbə
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Gecəgörmə cihazı

**Gecəgörmə cihazı** — obyektləri onların məxsusi və ya əks etdirdiyi istilik (infraqırmızı – İQ) şüalanmasına görə qaranlıqda və ya zəif işıqlandırılmış şəraitdə tapmaq və müşahidə etmək üçün cihaz.

İş prinsipi, obyektin İQ şüalardakı təsvirinin görünən təsvirə çevrilməsinə əsaslanır. Gecəgörmə cihazlarının əsasını İQ şüaların qəbuledicisi, gücləndirici və təsvirin vizuallaşdırılma qurğusu funksiyalarını yerinə yetirən fotoelektron cihaz təşkil edir.

Mənbədən (işıqlanan gecə səması, ulduzlar, Ay və s.) gələn şüalar obyektdən əks olunaraq gecəgörmə cihazının obyektivinə düşür və obyektin gözlə görünməyən təsvirini ("portretini") yaradır. Bu "portret" qəbuledicidə görünən təsvirə çevrilir.

Gecəgörmə cihazları iki əsas növə bölünür:

Passiv cihazlar – təbii gecə işığında işləyir

Aktiv cihazlar – adətən İQ diapazona yaxın işıqlandırma ilə işləyir

Elektron-optik çevirici və ya onun analoqu – fotohəssas inteqral sxem əsasında hazırlanan gecəgörmə cihazları daha geniş yayılmışdır.

Konstruktiv cəhətdən gecəgörmə cihazları aşağıdakı formalar üzrə hazırlanır:

Monokl

Binokl

müxtəlif silahların nişangahları

eynək

fotoaparat və videokamera

Enerji mənbəyi kimi akkumulyatorlardan istifadə olunur.

Bütün gecəgörmə cihazları tozdan və nəmdən qoruyan, hermetik və zərbəyədavamlı gövdəyə malikdir.

Bu cihazlardan, əsasən, aşağıdakı sahələrdə istifadə olunur:

hərbi və kəşfiyyat aparatları

ovçuluq

xilasetmə əməliyyatları

gecə foto və video çəkilişləri

görünmə dərəcəsi aşağı olan şəraitdə gəmi və avtomobillərin idarə olunması

## Mənbə

*Azərbaycan Milli Ensiklopediyası*, IX cild
Gennadi Tarxanov

**Gennadi Nikolayeviç Tarxanov** () — rus kökənli Azərbaycan hərbi xadimi və general-leytenantı.

## Həyatı
8 sentyabr 1854-cü ildə dünyaya gəlmişdir. Provoslav olmuşdur.

### Rusiya İmperator Ordusunda xidməti
6 sentyabr 1871-ci ildə sıravi yunker kimi Nikolevskoye Mühəndis Məktəbinə daxil olmuş və 7 avqust 1874-cü ildə II mühəndis taborunda podpuruçik rütbəsi ilə hərbi xidmətə başlamışdır. 1877–1878-ci illərdə olmuş Rus-Türk müharibəsində bu taborun tərkibində iştirak etmişdir. 13 iyul 1877-ci ildə isə, poruçik rütbəsinə yüksəlmişdir.

Nikolevskoye Mühəndis Məktəbini fərqlənmə ilə bitirən Tarxanov Tiflis mühəndislik dairəsində işləmiş və 6 dekabr 1895-ci ildə polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir. 26 avqust 1897-ci ildən 27 mart 1900-cü ilə qədər Tiflis mühəndislik dairəsində rəis müavini vəzifəsində xidmət etmişdir. 27 mart 1900-cü ildən etibarən Baş Mühəndislik İdarəsinin sərəncamında olan dövlət tərəfindən təyin edilmiş ştat zabitləri sırasına daxil edilmişdir. 9 aprel 1900-cü ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldilmişdir.

16 fevral 1904-cü ildən Tiflis mühəndislik dairəsinin rəisi olmuş, 24 iyun 1910-cu ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin rəisinin müavini təyin edilmişdir. 1910-cu ildə general-mayor olmuşdur. 22 oktyabr 1912-ci ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin Qoşunlarının Mənzil Müavinətləri İdarəsinin rəisi təyin edilən Tarxanov 1916-cı ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldilmişdir.

### AXC Milli Ordusunda xidməti
1919–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunda xidmət etməyə başlamışdır. Bu xidməti boyunca mühəndislik şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmış, eyni zamanda da Hərbi Şuranın üzvü olmuşdur. Bolşeviklər tərəfindən həyata keçirilən Aprel işğalından sonrakı taleyi bilinmir.

Həmçinin, oğlu Yevgeni Tarxanov da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunda xidmət etmişdir. 18 fevral 1919-cu ildən xidmətinə başlayan polkovnik-leytenant Yevgeni Tarxanov I haubitsa diviziyonunun komandiri olmuş və 24 mart 1920-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəlmişdir.

## Mükafatları
* III dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (1878)
* II dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1893)
* III dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni (1 may 1906)
* I dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (1913)
* I dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (28 fevral 1916)
* II dərəcli "Müqəddəs Vladimir" ordeni (2 iyun 1916)

## Həmçinin bax
* İsgəndər Seyfulin
* Vasili İvanoviç

## İstinadlar
Surakə ibn Əmr

**Surakə ibn Əmr** () — Müsəlmanların sonuncu peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri, İslam sərkərdəsi, Qafqazdakı fəth müharibələrinin iştirakçısı. Zu-n-Nun () və Zu-n-Nur () kimi də tanınır. 
## Bioqrafiyası
Surakə ibn Əmr 640-cı ildə Xəlifə Ömər ibn Xəttab tərəfindən Bab əl-Əbvab (Dərbənd) və Əl-Babın (Ermənistan) fəthinə məsul təyin edildi, onun avanqardına Əbdürrəhman ibn Rəbiə komandanlıq edirdi. Daha sonra isə rəhbərlik Rəbiəyə keçmişdir. O, həmçinin Bab əl-Əbvabın fars valisi Şəhrvarazla müqavilə bağladıqdan sonra digər fəthlərə dəstələr göndərir. Surakə ibn Əmr ordusunda fəaliyyət göstərməyə razı olan hər kəsİ cizyədən azad edir, həmçinin Tiflis və Azərbaycan fəth edilir. 651-ci ildə dağlıq ərazilər uğrunda gedən müharibə zamanı o dünyasını dəyişir və Əbdürrəhman ibn Rəbiə onun yerinə canişini təyin edilir. Surakə ibn Əmrin qardaşı Qaziyyə ibn Əmr əl-Ənsari idi.

## İstinadlar
Vasili İvanoviç

**Vasili Dubrovski İvanoviç** (d. 1868 — ?) — rus kökənli Rusiya İmperator Ordusu və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin zabiti, general-mayor.

## Həyatı
Ümumi təhsilini Mixaylovski Voronej Kadet Məktəbində almışdır.

### Rusiya İmperator Ordusunda xidməti
Hərbi xidmətinə 1886-cı ilin 29 avqustunda sıravi rütbə ilə Konstantinski Məktəbində başlamışdır. 7 avqust 1887-ci ildə podporuçik rütbəsi almış və IV Nesvijskiy alayında xidmət etməyə başlamışdır. 1891-ci ildə poruçik rütbəsi almışdır. O, həmçinin Aleksandrovski hərbi-hüquq məktəbini birinciliklə bitirmiş və 1895-ci ildə ştabs-kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. 6 iyun 1896-cı ildə hərbi dəniz qüvələri sahəsində çalışmışdır. 1897-ci ildə isə, kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. 2 may 1901-ci ildə hərbi prokurorun köməkçisi təyin edilmişdir. Elə həmin ildə də, polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir.

1 yanvar 1905-ci ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin hərbi müfəttişi olmuş və 1905-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəlmişdir. 13 iyun 1907-ci ildə Qafqaz Hərbi Dairəsinin prokuror köməkçisi təyin edilmişdir. 3 aprel 1913-cü ildə isə həmin dairənin hərbi prokuroru olmuşdur. Həmin ilin 14 aprelində general-mayor rütbəsinə yüksəlmişdir.

### AXC Milli Ordusunda xidməti
Rusiya imperiyası dağıldıqdan bir müddət sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Ordusunda xidmət etməyə başlamışdır. 1919–1920-ci illərdəki xidməti boyunca hərbi-dəniz qüvvələri hərbi hissəsinin komandanı olmuşdur. Bolşeviklər tərəfindən həyata keçirilən Aprel işğalından sonrakı taleyi bilinmir.

## Mükafatları
* III dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1909)
* II dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (1912)
* II dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1915)
* III dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni (1915)

## Həmçinin bax
* Gennadi Tarxanov
* İsgəndər Seyfulin

## İstinadlar

[Kateqoriya:Azərbaycan generalları]]
Giresun

**Giresun** — Giresun ilində şəhər.

## Həmçinin bax
* Giresun adası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Adana kababı

**Adana kababı** ― Türk mətbəxinə aid kabab növü. Quzu ətindən qıyma, quyruq yağı, pul bibər və digər inqredientlərdən hazırlanır.

Adana kababının müəllifi barədə konkret məlumat mövcud deyil. Ancaq qeyd olunan təamın Türkiyənin Adana bölgəsində meydana çıxdığı güman üçün adı da həmin coğrafi məntəqə ilə bağlıdır. Ümumən Yaxın Şərqdə bu qəbildən olan kabab növləri geniş yayılmış olsa da, təamın müəlliflik hüquqları hal-hazırda Adana Ticarət Palatasına məxsusdur.

Adana kababı quzu ətinin xüsusi bıçaqla kiçik hissəciklərə bölündükdən sonra quyruq yağı və pul bibər ilə qarışdırılması ilə əldə olunan qıymanın zəif yanan közdə kabab edilməsi ilə əldə olunur. Kababın servisi həm dürmək, həm də birbaşa boşqabda əsas yemək olaraq həyata keçirilir.

Adanada sözügedən təama həsr olunmuş xüsusi tədbirlər həyata keçirilir. Hər il dekabr ayının ikinci şənbə günü "Adana kababı və şalğam şirəsi festivalı" olaraq qeyd olunur. Küçə festivalı halında qeyd olunan tədbir müsiqiçilərin müşayiəti ilə baş tutur. İştirakçılar Türkiyədə ənənəvi kombinasiya hesab olunan adana kababı, şalğam şirəsi və türk milli spirtli içkisi rakı istehlak edirlər.

## İstinadlar
Kosmetologiya

Kosmetologiya — gözəllik müalicəsinin öyrənilməsi və tətbiqidir. Xüsusi sahələrə üzün kosmetoloji saplarla gərilməsi, saç düzümü, dəriyə qulluq, kosmetika, manikür / pedikür, ağda və şəkər kimi qalıcı olmayan epilyasiya və elektrologiya və sıx impulslu işıq kimi qalıcı epilyasiya əməliyyatları daxildir.

## Kosmetologiya nədir
Kosmetologiya estetik problemlərin həlli ilə məşğul olan elmdir. Bu elm özünəməxsus vasitələrlə insanın xarici görkəmindəki qüsurları aradan götürməklə məşğul olur. Kosmetoloji problemlər kosmetoloq həkimlər tərəfidən müxtəlif üsullarla aparılır. Bu üsullara dermotologiyanın inkişafı nəticəsində aparılan dermotoloji fizioterapevtik, bərpaedici, kosmetik kimya sahəsində istifadə olunan vasitələrlə aparılan müalicə üsulları aiddir.

## Kosmetologiya tarixi
Mənbələrə görə, kosmetologiya ilk Mesopotamiyada mövcud olmuşdur. Ancaq yüksək sinifə aid olan varlı və elit cəmiyyət üzlərini və dırnaqlarını rəngləyə bilərdilər. Misir heroqliflərinə görə, yüksək təbəqədən olan kişi və qadınlar göz nayihələrini rəngləyirlərmiş. Qədim Yunan dövlətində isə vəziyyət fərqli idi. Deyilənə görə, Sparta şəhərindən olan qadınlara kosmetik vasitələr, əsasən də üz boyama qadağan olunmuşdur. Səbəb isə, onların inanclarına görə, Sparta xanımları anadangəlmə, digərlərindən üstün olan gözəlliyə malik olurmuş. Buna görə də Spartalı qadınlar hamam, spa, manikür, saç düzümləri ilə məşğul olurmuşlar. Roma İmperiyası genişləndikdə onlar Yunan mədəniyyətini və digər ölkələri işğal etdikcə gözəllik vərdişlərini mənimsəmişdilər. Beləliklə də, kosmetoloji adətlər də yayılmağa başlamışdır. 

## Kosmetologiyanın növləri
Kosmetolji müalicə iki üsulla aparılır:
1 Terapevtik kosmetoloji müalicə
2 Cərrahi kosmetoloji müalicə
Terapevtik kosmetologiya aşağıdakı üsullarla müalicə aparılır:
-dərinin xüsusi maddələrlə təmizlənməsi, qidalandırılması
-dərinin massajı
-iynəbatırma üsulu ilə müalicə(mezoteratiya, botulinoterapiya, kontur plastikası)
-fizoterapevtik üsullar(lazer terapiyası ı, fototerapiya, maqnit terapiyası, ultrasəs və s)
Cərrahi kosmetologiyda isə pasiyentə cərrahi müdaxilə olunur.

## İstinadlar
Rempeyc (film, 2018)

**Rempeyc** () — Midway Games-in eyni adlı videooyun seriyası əsasında Bred Peytonun rejissorluğu ilə çəkilmiş 2018-ci il istehsalı olan bədheybətlər haqqında ABŞ elmi-fantastik filmi. Filmdə baş rollarda Dueyn Conson, Naomi Harris, Malin Akerman, Ceyk Leysi, Co Manqanyello və Cefri Din Morqan çəkilib. Film, mutasiyaya uğramış digər iki heyvanın Çikaqonu məhv etməsinin qarşısını almaq üçün təcrübə nəticəsində hədsiz dərəcədə qəzəbli bir məxluqa çevrilən albinos qorilla Corc ilə birləşərək komanda yaratmalı olan bir primatoloqun hekayəsindən bəhs edir.

Çəkilişlər 2017-ci ilin aprelində Çikaqoda başlayıb. Film ABŞ-də 13 aprel 2018-ci ildə Warner Bros. Pictures tərəfindən 2D, RealD 3D və IMAX formatında buraxılmışdır. Film dünya miqyasında 428 milyon ABŞ dollarından çox gəlir əldə etdi və tamaşaları (xüsusilə Conson və Morqan), hərəkət ardıcıllığı və vizual effektləri ilə, həmçinin ssenarisi, tempi və süjet xəttinə görə tənqidçilərdən qarışıq rəylər almışdır.

## İstinadlar
Mahmud Məmmədov

**Mahmud Tağı oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini (1958–1960), Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin müavini, Azərbaycan Politexnik İnstitutunun ilk direktoru (1950–1954).

## Həyatı
Mahmud Tağı oğlu Məmmədov 1909-cu ildə hazırkı Tovuz rayonunun Aşağı Quşçu kəndində anadan olmuşdur. 1924-cü ildə Qazax şəhərindəki pedaqoji texnikuma daxil olmuş, oranı bitirdikdən sonra Pambıqçılıq İnstitutunda oxumuş, 1933-cü ildə institutun mexanikləşdirmə fakültəsini bitirmişdir.

Mahmud Məmmədov əmək fəaliyyətinə 1928-ci ildə başlamış, Tovuzda kəndli gənclər məktəbində, fabrik-zavod şagirdliyi məktəblərində, şoferlər məktəbində dərs demişdir. 1933–1937-ci illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun traktor və avtomobil kafedrasında assistent işləmiş, iki il baş müəllim olmuş və kafedra müdirini əvəz etmiş, institutun fakültə dekanı vəzifəsində çalışmışdır. Texnika elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır.

1943–1950-ci illərdə Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin müavini işləyən Mahmud Məmmədov 1950-ci ildən 1954-cü ilin sentyabr ayına qədər Azərbaycan Politexnik İnstitutunun direktoru olmuşdur. Sonra isə Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin birinci müavini vəzifəsində çalışmışdır.

1955-ci ilin aprel ayında Mahmud Məmmədov Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin kənd təsərrüfatı şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təsdiq edilərək iki il yarımdan artıq bu vəzifədə işləmişdir. 1958-ci ilin yanvar ayında isə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Mahmud Məmmədov 1921-ci ildən Lenin komsomolu, 1942-ci ildən isə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. İki dəfə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir. Dördüncü çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin, beşinci çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Mahmud Məmmədov 1964-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Bədheybətlər haqqında filmlər

**Bədheybətlər haqqında filmlər** — əsas süjet xəttini əntər, div, cin kimi bədheybət məxluqlarla mübarizə təşkil edən film janrıdır. Bu janr elmi fantastika, komediya və qorxu film janrları ilə sıx bağlıdır. Janr qorxu ədəbiyyatı nümunələrinin ekranlaşdırılması ilə inkişaf etmişdir.
Bədheybət

**Bədheybət** — mifologiyada, nağıllarda və əfsanələrdə təsvir olunan vəhşi heyvan, qeyri-adi, yırtıcı varlıq. Türk mədəniyyətində Güyuk (Guyuk) və ya Azman kimi də adlandırılır. Müxtəlif şəkildə təsvir edilmişdir. Çox vaxt hər cür qeyri-adi və yırtıcı canlını ifadə etmək üçün bu termindən istifadə olunur.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

*
*
*
*
*Weinstock, Jeffrey Andrew, ed. (2020). *The Monster Theory Reader*. University of Minnesota Press. 2020.
* 
* 
* 
* 
*
Fəlakət filmi

Fəlakət filmi, mövzusu qarşıdan gələn və ya davam edən təbii fəlakət və ya kataklizm olan film janrıdır. Belə fəlakətlərə daşqınlar, zəlzələlər, sunamilər və ya toqquşmalar kimi təbii fəlakətlər; gəmi və ya təyyarə qəzaları və ya dünya miqyasında xəstəlik epidemiyaları kimi fəlakətlər daxildir. Döyüş filmlərinin alt janrı olan bu filmlərin süjet xətti çox vaxt müəyyən bir personaj və ya onların ailəsinin, ya da müxtəlif insanların fəlakətin baş verdiyi ana qədərki dövrünü, fəlakətin baş verdiyi anı və bəzən də fəlakətdən sonrakı nəticələr zamanı həyatda sağ qalma taktikalarını təsvir edən hadisələri göstərir.
Toqquşma hadisəsi

**Toqquşma hadisələri** və ya **kosmik toqquşma** () — böyük meteorit, asteroid, kometa və ya digər astronomik obyektin Yer və ya başqa planetlə toqquşması hadisəsi kimi müəyyən edilmişdir. Qeydə alınmış tarix boyu yüzlərlə kiçik toqquşma hadisəsi (yaxud partlayan kometalar) qeydə alınmışdır ki, onlardan bəziləri ölüm, yaralanma, maddi ziyan və ya digər mühüm regional nəticələrlə nəticələnmişdir. Okean və ya dənizdəki toqquşma hadisəsi həm dənizdə, həm də sahil xətti boyunca dağıdıcı olan nəhəng sunami dalğalarına səbəb ola bilər.

Sonuncu böyük toqquşma hadisəsi eramızdan əvvəl 700-cü ildə Estoniyada olmuş və bu toqquşma nəticəsində Kaali krateri yaranmışdır.

Elm dünyası həqiqi meteorit toqquşmalarından xəbərdar olduqdan bəri, meteorit toqquşmaları elmi fantastika dünyasında istifadə edilən mühüm elementlərdən biri olmuşdur və saysız-hesabsız kompliyator nəzəriyyəsinin formalaşmasına səbəb olmuşdur. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Earth Impact Database
*Earth Impact Effects Program Estimates crater size and other effects of a specified body colliding with Earth. 
* Exploring North American Impact Craters
DirectX

**DirectX** multimedia proqramını, xüsusən də video oyunlarını rahat, sürətli və uyğun şəkildə hazırlamaq üçün Microsoft tərəfindən yaradılmış tətbiqi proqramlaşdırma interfeysidir (API). Hazırda ən aktual rəsmi versiya DirectX 12-dir. Onun ehtiva etdiyi bəzi komponentləri aşağıdakı kimi ümumiləşdirmək olar:

* **Direct3D** (və ya WGF: Windows Graphics Foundations - Windows Graphics Fundamentals) həm ikiölçülü, həm də üçölçülü qrafikləri göstərmək üçün istifadə olunur. Bazardakı əksər qrafik kartların ən müasir aparat sürətləndirilməsi xüsusiyyətlərini dəstəkləyir. Onun ən böyük rəqibi OpenGL-dir.
* **DirectSound** həm iki, həm də üç ölçülü səs üçün istifadə olunur. Windows altında işləyə bilən hər bir səs kartı DirectSound və DirectSound 3D üçün ən azı proqram dəstəyinə malikdir. Bazardakı bütün rəqibləri göz ardı edə bilən bir populyarlığa malikdir.
* **DirectInput** klaviatura, siçan və coystik kimi komponentlərin giriş və çıxışlarını sadə şəkildə idarə etmək üçün nəzərdə tutulmuş interfeysdir.
* **DirectPlay,** digər tərəfdən, TCP/IP , modem və Bluetooth kimi bir çox protokollar üzərində əlaqə və mesajlaşma komponentlərini ehtiva edir. TCP/IP üzərində NAT və ya uPnP keçidlərini dəstəkləməsi və  DirectPlay Voice ilə saniyədə 1.2 kbit-ə qədər enə bilən səs sıxlaşdırma kodekləri populyardır. Açıqkodlu mənbələr siyahısındakı ən məşhur rəqibi HawkNL-dir

## Mənbə

* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
RealD 3D

**RealD 3D—** RealD tərəfindən hazırlanmış və satılan rəqəmsal stereoskopik proyeksiya texnologiyasıdır. Bu, müasir kinoteatrlarda 3D filmlərə baxmaq üçün ən çox istifadə edilən texnologiyadır. RealD 3D 2015-ci ilin iyun ayına kimi 72 ölkədə, təxminən 1200 sərgi iştirakçısı tərəfindən dünya üzrə 26.500-dən çox auditoriyada quraşdırılmışdır.

## Texnologiyası
RealD 3D kinoteatr texnologiyası, stereoskopik görüntü proyeksiyası yaratmaq üçün dairəvi qütbləşmiş işıqdan istifadə edən qütbləşmiş 3D sistemdir. Dairəvi qütbləşmənin xətti qütbləşmədən üstünlüyü ondadır ki, tamaşaçılar ikiqat və ya qaralmış şəkilləri görmədən başlarını əyərək təbii şəkildə səhnəyə baxa bilirlər. Bununla belə, digər sistemlərdə olduğu kimi, başın hər hansı əhəmiyyətli əyilməsi yalançı paralaksa səbəb olur və beyinin stereoskopik görüntüləri düzgün birləşdirməsinə maneə yaradır.

Yüksək dəqiqlikli, rəqəmsal kino səviyyəsindəki video proyektor növbə ilə sağ və sol göz çərçivələrini proyeksiya edir və onlar arasında saniyədə 144 dəfə keçid edir. "ZScreen" adlanan təkan-çəkmə elektro-optik maye kristal modulyator, hər bir çərçivəni növbə ilə qütbləşdirmək üçün proyektorun obyektivinin tam qarşısında yerləşdirilib. Çərçivələri sağ göz üçün saat əqrəbi istiqamətində və sol göz üçün saat əqrəbinin əksi istiqamətində dairəvi şəkildə qütbləşdirir. RealD Cinema-da titrəməni azaltmaq üçün hər kadr üç dəfə proqnozlaşdırılır ki, bu sistem də "üçlü fləş" adlandırılır. Mənbə video, adətən, göz başına saniyədə 24 kadr (ümumilikdə, 48 kadr/s) istehsal olunur ki, bu da kameranın üfüqi hərəkətləri ilə kiçik kölgələrə və ilişmələrə səbəb ola bilər. Əksetmə zamanı işığın qütbləşməsini saxlamaq və polarizasiya filtrinin udulmasından yaranan bəzi əhəmiyyətli işıq itkisinin qarşısını almaq və əksetmə itkisini azaltmaq üçün gümüş ekrandan istifadə olunur. Nəticədə ekranın arxasına və qarşısına doğru uzanan 3D təsvir yaranır.
IMAX

**IMAX** () — yüksək ölçülü və aydın təsvir qabiliyyətinə malik film nümayişi sistemidir. Sistem Kanadanın əyləncə texnologiyaları şirkəti olan IMAX Corporation tərəfindən icad edilmiş və inkişaf etdirilmişdir. Adi bir film çərçivəsi 35 mm formatdadır, IMAX filmləri isə 70 mm-dir. Imax texnologiyasında 2D və ya 3D formatında nümayiş etdirilən film 7 mərtəbəli bina hündürlüyündə və basketbol meydançası ölçüsündə nəhəng ekrana proyeksiya edilir. IMAX sistemi indiyə qədər qurulmuş ən güclü 15.000 vattlıq proyeksiya lampası ilə əks etdirilir. Bu işığı hətta Aydan da görmək mümkündür. Təsviri 6 kanallı rəqəmsal surround səs sistemi müşayiət edir. Standart IMAX ekranının eni 22 metr və hündürlüyü 16 metrdir.

Bundan əlavə, omni-max adlı IMAX tipində balıqgözü linzaların köməyi ilə təsvir sferik ekrana proyeksiya edilir və üfüqi oxda 180 dərəcə təsviri təmin edir. IMAX xüsusi məkanlarda geniş formatda təqdim edilən dünyanın ən uğurlu film nümayişi sistemidir. Bəzi çatışmazlıqları da mövcuddur. Məsələn, IMAX-da çəkən kameraların çəkisi ən azı bir insanın çəkisi qədərdir. Bu da öz növbəsində, filmlərdə çətin səhnələrin çəkilişində xüsusi çətinliklər yaradır. Bundan əlavə, film standart kinofilmlərdən ən azı 5 dəfə bahadır və 1 dəqiqəlik çəkiliş minlərlə dollara başa gəlir. Ona görə də IMAX çəkilişlərində səhvə yer olmadığı üçün, bu cür çəkilişlər sənədli filmlərin və təbiət şəkillərinin çəkilişlərində istifadə olunur.

Imax kameraları 15/70 film üçün nəzərdə tutulub. Kameralar istifadə olunan filmin həcminə və çəkisinə görə normaldan çox böyük və ağırdır. Imax kamerasının çəkisi 19–45 kq, 3D kameraların çəkisi isə 109 kq təşkil edir. Kameraların ən mühüm xüsusiyyəti, filmi digər kameralar kimi şaquli olaraq deyil, üfüqi şəkildə nümayiş etdirməsidir. 3 ölçülü (3 D) çəkilişlər üçün isə eyni gövdədə insanın iki gözünün bucağına uyğun yerləşdirilən iki ayrı obyektiv və iki ayrı plyonka mexanizmi nəzərdə tutulub. Hər bir obyektiv öz filmini yaradır. Hər 3D filmdə eyni şəkil müxtəlif üfüqi bucaqlara malik iki ayrı film kimi stereoskopik şəkildə çəkilir.

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Large Formats, Describes the differences between the three different "large-format" or "giant-screen" formats, the IMAX Digital format, and the conventional formats.
* IMAX Soundtracks Database
* YouTube videos explaining the theater operation and maintenance processes of threading & playing a 70mm IMAX film, building a film (alt) by splicing together 40 reels shipped in 7 boxes making one feature-length film 9 miles long weighing 1,200 pounds, and replacing the projector's xenon lamp ($5600 bulb cost).
Hitodama

– Yaponiya folklorunda insanın ölümü zamanı onun bədənindən ayrılan ruh. İnanca görə bu ruh mavitəhər ağ rəngə malik quyruqlu alov topları şəklinə düşür.

Hitodama görmək insanın öləcəyi barədə ənənəvi proqnoz hesab olunurdu. Lakin Orta əsr ədəbiyyatında onları uzaqlaşdırmaq üçün bir çox yol təklif olunub. Müasir dövrdə də gecə vaxtı qəbiristanlıqda və ya evin damının üzərində hitodama gördüyünü iddia edən şəxslərə rast gəlmək mümkündür. Meteorlar, fosforesensiya və ya digər təbiət hadisələrinin hitodama üçün mənbə olduğu güman olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Aktiv shutter 3D sistemi

**Aktiv shutter 3D sistemi** — bu gün 3D Xpand da adlandırılan 3D texnologiyasıdır. Bu, ən yüksək keyfiyyətli 3D təsvir texnikasıdır, çünki rəng və detal itkisi yoxdur. Lakin, ekranı müntəzəm olaraq yeniləmək zərurəti ilə əlaqədar olaraq, bahalı texnologiya və elektron komponentləri olan eynək tələb edir.

## İşləmə prinsipi
Active Shutterdə, Polarizasiyalı 3D texnikasında olduğu kimi, iki kamera ilə çəkilişlər həyata keçirilir, lakin şəkillər üst-üstə qoyulmur, bir-birinin ardınca yayımlanırlar. Yəni əvvəlcə sağ kameranın çəkdiyi görüntü, sonra isə sol kameranın çəkdiyi görüntü çox sürətlə ekrana proyeksiya edilir.

Xpand eynəklərinin ortasında uzaqdan idarəetmə sensoru mövcuddur. İdarəetmə pultlarında olduğu kimi, ekrandan bu sensora gələn ayrıca siqnal hazırda hansı kameranın şəklinin ekranda əks olunduğunu göstərir. Sağ kameranın şəkli eynəkdəki elektronikaya gəlirsə, eynəyin sol hissəsini qaraldır və həmin görüntünü yalnız sağ gözünüzün qəbul etməsinə şərait yaradır. Solda da eyni məntiqlə sağ şüşə qaraldılır.