open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kolxida

**Kolxida** (; **Kolheti krallığı**) antik gürcü dövlətidir. İlk dəfə Urartu padşahı II Sardurinin e.ə. 764-cü ilə aid kitabəsində bu coğrafi ad “Kulxa” şəklində qeyd olunmuşdur.  

Eyni dövrdə Yunanlılar Qərb Gürcüstanda, Qaradəniz sahilində yeni məskunlaşmalar (koloniyalar) qurdular. Bu məskunlaşmalar bunlar idi: Pazisi (təxminən olaraq bugünkü Poti şəhəri yaxınlarında),

Dioskuria (Sohumi), Pitiunti (Biçvinta), Gienosi (Oçamçire). Koloniyalarda yerli əhali ilə Yunanlılar arasında canlı bir ticarət vardı. Kolhetidən Yunanlılar ağac-meşə məhsulları (Kolhetidəki ağac növləri gəmi istehsalında ən yaxşı vəsait sayılırdı), kətan (yelkən istehsalında istifadə edirdilər) və qızılın da aralarında tapıldığı dəyişik metallar götürürdülər. Ayrıca kölə də aparırdılar. Bunların qarşılığında Kolhetiyə dulusçuluq məhsulları, bəzək əşyası, zeytunyağı, şərab kimi məhsullar gətirirdilər.

Koloniyalar sayəsində Kolhetinin canlı bir ticarəti və o dövrdə dünyanın qabaqda gələn sivilizasiyası olan Yunan dünyasıyla mədəni əlaqələri vardı. Yunan dünyasıyla əlaqəsi Kolhetinin mədəni və iqtisadi inkişafına iştirak edirdi. Vani, Sairhe, Dablagomidə yerli əhali tərəfindən qurulmuş olan şəhərlərin, Yunanların qurduğu şəhərlərin gerisində olmadığı ortaya çıxmışdır. Bugünkü Kutaisinin yaxınında tapıldığı sanılan Aiakutaia şəhəri, bunların başında gəlirdi. Kolhetidə gümüş pulun basılması da Kolhetinin çox inkişaf etmiş olduğunu göstərməkdədir. Bu pulu yerli əhali istifadə edirdi. Az inkişaf etmiş bir xalqın pul istifadə etməsi söz mövzusu ola bilməyəcəyinə görə, pulun varlığı da yüksək inkişaf etmişlik səviyyəsini işarə edər. Kolhetidə ortaya çıxarılan pula elm adamları "Kolhuri tetri" (Kolheti ağı) adını verdilər. Kolheti sərhədləri xaricindəki yerlərdə də "Kolhuri tetri"yə rast gəlinmiş olması, onun xarici ticarətdə də istifadə edildiyini göstərər.

Kolhetinin, Yunan dünyası xaricində Şərq ölkələriylə də əlaqəsi vardı. İ. Ö. VI. əsrdə İranda güclü bir dövlət ortaya çıxdı. İran dövləti sərhədləri içində Kartveli boylarının yaşadığı yerlər də vardı. İranlılar Kartveli boylarına vergi öhdəçiliyi qoydular. Kolhetini İran krallığı ələ keçərmiş deyildi, amma Kolhlar hər beş ildə bir dəfə İranlılara 100 qız və 100 oğlan göndərirdilər. Beləcə Kolhlar, təcavüzkar qonşularıyla barış içində yaşayırdılar.

## Xarici keçidlər
* http://www.chveneburi.net/tr/default.asp?bpgpid=852&pg=1
Piroq

thumb|240px|
thumb|240px|

** Piroq ** Türk mətbəxiın ənənəvi ləzzətlərindəndir. Osmanlı dövründə məşhur olan piroq balkan ölkələrində də məşhurdur.  Piroq təməl maddəsi kövrəkdir. İstəyə görə kövrəknın içinə pendir, qıyma, ispanaq ya da daha dəyişik tərəvəzlər qoyularaq hazırlanar.

* Türkiyə:*Börek*
* Yunanıstan: *Burékki* (μπουρέκι) ya da *Píta* (πίτα)
* Albaniya: *Byrek* ya da  *Boureg*
* Bolqarıstan: *Banisa* (*Çuşka Byurek*. Ayrıca ağ pendirlə doldurulmuş bibər [*Çuşka*].)
* Bosniya və Herseqovina: içində nə tapıldığına əlaqəli olaraq adı fərqlidir: 
*Burek*- ət, kartof və soğan.
*Bundavera*- balqabaqlı, 
*Zeljanica*- ispanaqlı, 
*Krompiruša*- kartoflu 
*Sirnica*- pendirli.

## Həmçinin bax
*Pirojok
*Qozlu-şəkərli piroq
*Qozlu piroq

## İstinadlar
Kövrək

**Kövrək**, oxlov ya da vərdənə ilə açılan, yumru və incə xəmir yarpağı. Un, su və az miqdarda yağ ilə edilər. Kövrək ilə edilən yeməklərə nümunə olaraq paxlava, piroq, güllaç və kövrək çörəyi verilə bilər.
Kövrək çörəyi

**Kövrək çörəyi** paxlava, piroq istehsalında istifadə edilən kövrəkdən fərqlidir. Oxlov ilə açılmış xəmirin saç üzərində bişirilməsi ilə əldə edilər.

Kövrək çörəyinin ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti dayanıqlı olmasıdır. Türk mədəniyyətində köməkləşərək bir səfərdə qonşu və qohumların da iştirakıyla edilər. Edildiyi zaman isə hər kəs üçün çox miqdarda edilər. Üst üstə düzülərək lay halında anbarlanar və üzəri örtülər. İstifadə ediləcəyi zaman üzərinə su səpilər bir az gözlədilərək yumşalması təmin edilər. yeyilməyə hazır hala gələn kövrək, eləcə yenilə bildiyi kimi, müxtəlif yemək vəsaiti olaraq da istifadə edilə bilər.
Raterford Heys

**Raterford Börçard Heys** (; ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 19-cu prezidenti (1877–1881). Onun prezident seçilməsi ABŞ tarixində ən "çirkin" prezident seçkiləri nəticəsində mümkün olmuşdur.

## 1876-cı il prezident seçkiləri
1876-cı ilin noyabrında keçirilən seçkilərdə Demokrat Partiyasının namizədi Nyu-York ştatının qubernatoru Semuel Tilden Raterford Heysi 250 min səslə üstələyərək qələbə çalır. Lakin prezident Uliss Qrant hakimiyyəti öz təmsil etdiyi partiyanın nümayəndəsinə təhvil verə bilmək üçün Semuel Tildenin qalib gəldiyi 4 ştatda – Florida, Luiziana, Şimali Karolina və Oreqonda səslərin yenidən sayılmasına nail olur. İlk üç ştata ordu hissələri yeridilir. Səslərin yenidən sayılması nəticəsində Heysin qalib gəldiyi elan edilir. Vaşinqtonda baş verən iğtişaşların qarşısını almaq üçün buraya da qoşun yeridilir.

## Həmçinin bax
* Amerika Birləşmiş Ştatları prezidentlərinin siyahısı

## İstinadlar
Təndir

**Təndir** — istilənmək üçün istifadə edilən bir növ manqal. Yerə çuxur qazılaraq edilən xüsusi bir sobaya da dandır deyilir.

Təndirdə manqal kömürü, odun kimi yanacaqlar istifadə edilər. Ümumiyyətlə burada çörək bişirilər və ət qızardılar.

## Təndirqoyma
Təndir üçün lazım olan sarı torpaq qəzil, saman, at qılı və s. qarışdırılıb əlavə olunandan sonra yaxşı-yaxşı hasil edilir, sonra təndirin badı (divarı) qoyulurdu. Təndirin dairəsi yuxarıya getdikcə kiçilir, badın qalınlığı, hamarlığı təndirqoyanın ustalığından asılı idi. Təndir qoyulub başa çatandan sonra o, yaxşı qurumalı idi. Təndirin çatlamaması, ovulmaması üçün onu üstüörtülü yerdə, çox vaxt sal daşların üstünə qoyurdular. Beləliklə, təndir nəmdən, yağışdan qorunurdu. Təndirin belində dəmir məftillə kəmər də qoyulurdu. Kəmərin üstə təndirin içəri tərəfində xeyli çıxıntılar qoyulurdu. Bu çıxıntılar kabab şişini saxlamaq üçün qoyulurdu. Çünki təndir kababı kənd adam-larının ləziz xörəklərindən sayılırdı. Yaxşı quruyan təndiri altından kəndir salıb bir neçə nəfərlə lazımi yerə aparır, onu boğazına qədər torpaq-daşla doldurur, aşağıda külfə qoyurdular. Əvvəlcə təndirin içinə az-az təzək qoyub yandırırdılar. Yanacağı tədricən artırırdılar. Çünki təndirin badı hər an çat verə bilərdi. Təndirin istiyə davamlılığını tam yəqinləşdirəndən sonra orada çörək bişirmək olardı. Təndirin üstünə iki barmaq enində təxminən 1 m uzunluğunda dəmir çubuq qoyurdular. Buna el arasında xəçirgət deyirdilər. Təndirin ağzına saç (qapaq, dairəvi olurdu) qoyurdular. Təndirin başında dördayaq, oxlov, rəfətə, təndirin koxasını qoyurdular. Təbii ki, çörək-bişirmə zamanı ev qadını bunlardan istifadə edirdi.

Kənddə adətən iki növ təndirdən (böyük təndir, ocaq təndiri) istifadə edirdilər. Birincidə təndir çörəyi, lavaş, fətir, kətə, qatlama bişirirdilər. İkinci növ təndir (ocaq təndiri) nisbətən balaca idi. Ondan əsasən xörək bişirəndə istifadə edirdilər.

## İstinadlar
Təndir çörəyi

[thumb|400px|[Göygöl rayonunda bişirilmiş təndir çörəyi]]
**Təndir çörəyi** — yerdə açılan və ətrafı palçıqla suvanmış bir çuxurun içində bişirilən çörək. Çörək təndirin üzərinə yapışdırılaraq bişirilir. Naanın bir növü sayılır.

## Çeşidləri

### Türkiyə

Türkiyənin dörd bölgəyə aid olan təndir çörəyin növü *TÜRKPATENT* qeydiyyatından keçmiş və coğrafi göstərici əldə etmişdi: Malatya, Midyat, Elmadağ və Konya.

### Azərbaycanda

Orta əsrlərdə Bakı əhalisinin məişətində ən çox yayılmış tikililər sırasına çörək bişirmək üçün nəzərdə tutulan təndirləri də aid etmək olar. İçəri Şəhərin müxtəlif sahələrindəki arxeoloji qazıntılar nəticəsində orta əsrlərdə Bakıda çörək bişirməsi üsulunu öyrənməyə imkan verən çoxlu sayda təndir aşkar edilmişdir. Azərbaycanda çörək bişirilməsinin çox qədim tarixi vardır. Arxeoloji tədqiqatların nəticələri göstərir ki, Bakıdan aşkar edilmiş təndirlərin öyrənilməsi İçəri Səhərin qaranlıq səhifələrinin işıqlandırılmasına kömək edəcəkdir. Təndir çörəyi hazırlamaq üçün müxtəlif ərzaqlardan istifadə edilir. Xəmirin gəlməsi üçün əvəllər acıtmadan (bir kündə xəmiri saxlayıb qıcqırtmaq) istifadə edilirdi. Müasir dövrdə acıtmanın əvəzinə quru mayadan istifadə edilir.
2024-cü ildə Azərbaycanın təndirçilik sənəti və çörək bişirmə üsulu BMT-nin Elm, Təhsil və Mədəniyyət üzrə ixtisaslaşmış qurumu UNESCO-nun qeyri-maddi irs siyahısına salınıb.

## Xarici keçidlər
* Təndir çörəyi
* Təndir çörəyi

## İstinadlar
Pide

**Pide** — Türk və Orta Şərq mətbəxlərində məşhur olan yastı bir çörək növüdür.

## Çörək olaraq istifadəsi

Pide somun çörəklər kimi gündəlik süfrələrdə istifadə edilməsinin yanında kabab salonlarının imtina edilməz çörəyidir. Dönər, Adana kababı, İskəndər kababı kimi kabab yeməklərinin üzərinə dördbucaqlı şəklində kəsilmiş parçalar halında qoyularaq xidmət edilər.

Pide xüsusilə Ramazan aylarında iftar və sahur süfrələrində seçilən bir çörək növüdür.

## Həmçinin bax
* Çörək
* İçli pide
* Pita
* Ətliçörək

## İstinadlar
Aleksandar Şoliç

**Aleksandar Şoliç** () — peşəkar karyerasını bitirmiş Xorvatiya futbolçusu, son olaraq "Opatiya" klubunda çıxış etmişdir.

## Karyerası
2007-ci ilin may ayında Bosniya və Herseqovina millisinə dəvət alsa da heç biri oyunda iştirak etmədi. 2009-2010 mövsümündə Azərbaycan çempionatının ən yaxşı oyunçusu seçilmişdir.

## İstinadlar
Bazlama

**Bazlama** — türk mətbəxindən bir çörək növü. Çörək olaraq sadəsi əsrlərdir Türklər tərəfindən bişirilir və yeyilir. Fərqli vasitələr istifadə edərək bir çox fərqli növü hazırlana bilər: qıymalı və pendirli kimi. Sadə növünə Samsun bölgəsində **pıtpıt** da deyilməkdədir.
Ətliçörək

**Ətliçörək** — Konya və ətrafına xas, pidedən fərqli bir yemək. Qoyun əti, soğan, pomidor və bibər yaxşıca qarışdırılar və uzun açılan xəmirin üzərinə yayılaraq çörək sobasında bişirilər. İdeal uzunluğu 1.72 smdir. Ayran ilə birgə istehlak edilər, xüsusilə toy və sünnə mərasimlərində qonaqlara ikram edilər. Bu yeməyin bir növü də ət və pendir qarışığı ilə edilən xalq arasındakı təbiriylə (Mövlana) deyə xatırlanan yeməkdir.

## İstinadlar
Fokatça

**Fokatça** ()-İtalyan çörəyi mənasını verən, görünüşü pizza və açıq pideni xatırladan Focaccia, köhnə çağlardan bəri balıqçılıqla dolanan Cenovalı kişiləri qarşılamaq üçün qadınların etdiyi bir növ İtalyan çörəyi. Bu çörək, zaman içində üzərinə fərqli vəsaitlər əlavə olunaraq fərqli bir nöqtəyə gəlmiş. Və Focaccia, zaman içində əvvəl Cenovadan İtalyanın ümumisinə; daha sonra da dünyaya yayılmış.

Focaccianın ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti, yüngül və orqanik vəsaitlərdən edilir olması. zatən pizzadan ən böyük fərqi də bu. Xəmiri, içinə süd və zeytunyağı qatılmasıyla daha incə və daha yumşaq. Bir başqa bir sirri də gözləmə və bişirmə üsulu. İtalyancada söz mənşəyi 'focus' olan (atəş) Focaccia, yüksək soba atəşində qısa müddətdə, amma qüvvətli bir şəkildə bərabər olaraq bişirilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Fuqas
Ciabatta

**Çapata** (**Ciabatta**) çörəyi, italiya-Toskana mənşəlidir. Şəkli baxımından başmaq formasında olduğu üçün italyanca başmaq mənasını verən "Ciabatta" adı verilmişdir. 1990-cı illərdən etibarən Avropa və Amerikada, xüsusilə sandviç çörəyi olaraq seçilməyə başlanmışdır. Yumşaq toxuması, çıtır qabığı və məsaməli quruluşu ilə çox növü və tərifi var.

Əgər tam buğda unundan edirsinizsə "Ciabatta inteqrala" , içində su yerinə süd istifadə edirsinizsə "ciabatta al latte" adını alır. Dəyişməyən xüsusiyyəti mayalı olması və zeytunyağı ilə dadlandırılmasıdır.

## Xarici keçidlər
* http://www.ekmeksanati.com/documents/ciabatta.html
Simit

**Simit** — suysamla qablı yumru formalı çörəklərə verilən ümumi ad. Türkiyə və Yunanıstanda geniş şəkildə istehlak edilən simitə Yunanıstanda kuluri (Yunanca: κουλούρι) deyilir. İzmir elində simit gevrek adıyla bilinir.(Bolqarıstanda 'gevrek' və Serbiyada 'çevrek' və Rumıniyada da 'covrigi' deyilir. Ehtimalla balkanlardan İzmirə gələn immiqrantların təsiriylə simitə 'gevrek' deyilir.) Ümumiyyətlə tək istehlak edilən simit, nahar üçün seçildiyində pendir, çay və ya cemlə birlikdə də yeyilə bilər. İndiki vaxtda simit, müasir sobalarda və simit evlərində hazırlanıb satıla bildiyi kimi prospekt və küçələrdə satıcılıq edən səyyar satıcılar tərəfindən bir əl avtomobili içində də satılar.
Beyql

**Beyql** (; , : ; ; həmçinin *beigel*) — ABŞ, Kanada və Böyük Britaniyada geniş şəkildə istehlak edilən mayalı xəmirdən hazırlanmış qalın və halqa şəkilli çörək növü.

İlk dəfə 17-ci əsrdə Aşkenazi yəhudiləri Polşada ortaya çıxarılan beyqlın istehsalında maya, un, şəkər, duz və su istifadə edilir. Dad baxımından küncütsüz simiti xatırladır.

İlk zamanlar yəhudilər tərəfindən istehlak edilən bagel, sonralar ABŞ və Kanadaya yayılmışdır. Amerikada xüsusilə, Nyu-York və Kaliforniya ştatlarında çox istehlak edilir. Simitdən fərqli olaraq suda qaynadılan bagelin küncütlü, çörəkotulu, sarımsaqlı, soğanlı, xaş-xaşlı növləri vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azər Qaraçənli

**Əliyev Azər Ağa oğlu (Azər Qaraçənli)** () — azərbaycanlı jurnalist.

## Həyatı
Azər Qaraçənli 1973-cü ildə Bakı şəhərində doğulub. 1990-cı ildə orta məktəbi, 1995-ci ildə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin sosial elmlər və psixologiya fakültəsini bitirib. 1995–1997-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. 1992–1993-cü illərdə rus dilindən etdiyi tərcümələrlə mətbuatda çıxış edib. 1993-cü ilin sonlarından jurnalistika sahəsində çalışır.

"Azadlıq" (1993–1995, 1998), "Yeni Müsavat" (1998–2000), "Avropa" (2000–2003) qəzetlərində işləyib.

2004-cü ildən "Mediaforum.az" saytının baş redaktorudur.

* Şair Ağa Laçınlının oğludur.
* Yazıçı Fəxri Uğurlunun qardaşıdır.

## Məqalələri
* "Ay Laçın…", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1(1), 2011, Bakı, "Elm və təhsil", 2011.

## Həmçinin bax
* "Mediaforum.az"
Biskvit

**Biskvit** — un, şəkər, yağ, su və qatqı maddələrinin qarışdırılıb bişirilməsi ilə əldə edilir. Biskvit növləri; şəkərli, duzlu, kremli, kəpəkli, vitamin və mineral qatqılı, örtməli vs.-dir. Biskvit, sözü Latınca "bis coctus" sözündən gəlməkdədir.

Roma sivilizasiyasında üst sinif olan patriarxların aşbazları süd, bal və unla biskvitlər bişirərmişlər. Bişirilən biskvitlərə operalactaria və dulçuya adları verilirdi. Bu biskvitlər üst sinifə təqdim edilərmiş. Tarixə baxdığımızda, 1840-cı illərdə, Fransada inkişaf etdirilən sənaye biskvitlə Türkiyə əvvəl idxalat yoluyla tanış oldu. Daha sonralar kiçik atelyelərdə biskvit çıxarmağı sınayan Türk təşəbbüskarlar da oldu. Lakin Türkiyədə biskvit sənayesinin təməli 1944-cü ildə kiçik bir biskvit emalatxanasında Səbri Ülkər tərəfindən atıldı. Ülkər, 1970-ci illərdə ixracata başladı.

## Petit beurre
 
Çayla yeyilən, tortlarda istifadə edilən, südlə əzilərək körpə yeməyi edilən petit beurre Fransız dilində "kiçik kərəyağı" mənasını verir. İlk dəfə 1886-cı ildə Fransanın Nantes şəhərində Lefèvre-Useful Luis tərəfindən edilmişdir. Şəklindən ötrü bu adı alan bu biskviti bu gün dünyanın bir çox ölkələrində dəyişik biskvit istehsalçıları çıxarır.

## Həmçinin bax
*Petit Beurre
*Peçenye
*Qorəbiyə
*Vafli
*Pirojna
*Rulet
*Sloyka
*Keks
*Tort
Petit Beurre

**Petit Beurre** () — Çayla yeyilən, tortlarda istifadə edilən, südlə əzilərək körpə yeməyi kimi istifadə edilen peçenye.

İlk dəfə 1886-cı ildə Fransanın Nantes şəhərində Lefèvre-Useful Luis tərəfindən hazırlanmışdır. Şəklindən ötəri bu adı alan bu biskviti bu gün dünyanın bir çox ölkəsində dəyişik biskvit istehsalçıları çıxarır.
Əvəz Verdiyev

**Verdiyev Əvəz Həşim oğlu** () — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. İkinci dünya müharibəsində döyüşlərdə göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Əvəz Verdiyev 1916-cı ildə Bakının Bülbülə qəsəbəsində anadan olmuşdur. Üç yaşından yetim qalmış və Laçın rayonunun Quşcular kəndində böyüyüb boya-başa çatmışdır. 20 yaşı tamam olanda Bakıya getmiş, fəhlə gənclər məktəbində oxuya-oxuya Orconikidze adına maşınqayırma zavodunda işləmişdir.

1938-ci ildə Sovet Ordusuna çağırılmış, SSRİ-Finlandiya müharibəsində (1939–1940) iştirak etmişdir.

1940-cı ildə ordudan tərxis olunmuş və Bakıya qayıdıb əvvəllər işlədiyi zavodda çalışmışdır. İkinci dünya müharibəsinin başlaması ilə əlaqədar 1941-ci ilin iyun ayında yenidən orduya çağırılmış, döyüşlərdə ağır yaralanmış, tezliklə sağalaraq cəhbəyə qayıtmışdır. Ukrayna və Polşanın azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir.

1944-cü il 2 avqust tarixində Polşanın Staşuv şəhəri uğrunda gedən döyüşdə göstərdiyi qəhrəmanlığa görə 23 sentyabr 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş və ona "Qızıl ulduz" medalı (medal № 4647) və Lenin Ordeni təqdim olunmuşdur.

Sonrakı döyüşlərdən birində ağır yaralanmış və 1 may 1945-ci ildə vəfat etmişdir. Polşanın Boleslaves şəhərində dəfn olunmuşdur.

Laçında Əvəz Verdiyevə abidə qoyulmuş, şəhərin mərkəzi küçələrdən biri onun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Вердиев Аваз Гашим оглы
* Verdiyev Əvəz Həşim oğlu 
* 

## İstifadə edilmiş ədəbiyyat
* Бабаева Ф. Герой Советского Союза Аваз Вердиев. Баку: 1975,
* Герои Советского Союза - сыны Азербайджана. Баку: 1965,
* Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь. Том 1. М.: Воениз., 1987,
Balxaş

**Balxaş gölü** (köhnə türkcə. Terinğ köl; ) —Cənub-Şərqi Asiyada Balxaş-Alakul çökəkliyində yerləşən göl. Su hövzəsi 413,000 km²-dir. Qazaxıstan sərhədləri içərisində olan, maksimum uzunluğu 605 km, maksimum genişlik isə şərqdə 74 km, qərbdə 19 km-dir. Sahəsi 16.996 km²-dir. Ən dərin nöqtəsi 25,6 metr ikən, ortalama dərinlik 5,8 metrdir. Sahillərinin uzunluğu 2.385 km-dir. Dənizdən yüksəkliyi 341,4 metrdir.

Balxaş gölü iki hissəyə ayrılır. Qərb hissəsi dayaz və enli, sahilləri çox parçalanmışdır. Suyu şirindir. Şərq hissəsi nisbətən dar, sahilləri az girintili-çıxıntılıdır. Burada su bir qədər şordur. Balxaş gölünün şimal sahilləri hündür və sıldırımlı, cənub sahilləri alçaq və hamardır. Gölə İli çayı, Qaratal, Aksu, Lepsa və s. çaylar tökülür. Səhra iqlimi var. Orta temperatur iyulda təqribən 24°C, yanvarda isə -8°C-dir. Noyabrdan aprelin ortalarınadək donur. Suyun temperaturu dekabrda 0 °C, iyulda 28°C olur. İllik yağıntının miqdarı təqribən 180 mm-dir.

Balxaş gölünün heyvanlar aləmi az inkişaf etmişdir. Suf, marinka və xanı balığı tutulur. Çəki balığı, Aral nərəsi və s. yetişdirilir. Su quşları çoxdur. Bu, göl gəmiçiliyə yararlıdır. Burılbaytal və Burli-Tobe mühüm əhəmiyyət kəsb edən limanlarıdır. Balxaş şəhərindəki mədən-metallurgiya kombinatında gölün suyundan istifadə edilir.

## Gölün tarixi
Göl uzun illər boyunca Çin hakimiyyətində idi. Çinin cənub-şərqdəki ən uc sərhədini təşkil edirdi. Lakin 1864-cü ildə çinlilərin "Haqsız andlaşma" dedikləri razılaşma ilə Balxaş gölü Rusiyaya verildi. SSRİ-nin dağılması ilə göl rəsmi olaraq Qazaxıstan sərhədləri içində qaldı.

## Həmçinin bax
* Basaral

## İstinadlar
Eduard Markarov

**Eduard Markarov** () — erməniəsilli Azərbaycan və SSRİ futbolçusu.

## Həyatı
Eduard Markarov 1942-ci il iyunun 20-də Bakıda doğulub. Futbol oynamağa Azərbaycan paytaxtının "Lokomotiv" gənclər komandasında başlayıb, daha sonra Armavir (Rusiya) "Torpedo"sunda forma geyib.

1961–1970-ci illərdə Bakının Neftçi Bakı komandasının şərəfini qoruyub. 1971–1975-ci illərdə İrəvanın "Ararat" komandasında oynayıb.

SSRİ yığma komandasının heyətində 3 rəsmi oyuna çıxmış E.Markarov 159 qolla Qriqori Fedotov klubunun üzvüdür. Məşhur hücumçu SSRİ birinciliyinin bürünc (1966), gümüş (1971) və qızıl (1973) medallarının sahibidir. 1973-cü ildə SSRİ Kubokunu qazanıb. SSRİ yığmasının heyətində 1966-cı il dünya çempionatında 4-cü yeri tutub.

Məşqçi karyerasına İrəvanda başlayan E.Markarov bir müddət Livanda çalışıb. Hazırda Ermənistanın "Mika" komandasının sükanı arxasında dayanır.

İyulun 3-də Azərbaycan paytaxtına səfər edərək prezident İlham Əliyevlə görüşmüş Ermənistan nümayəndə heyətinin tərkibində bakılı veteran futbolçu Eduard Markarov da olub.

## Mənbə
*BAKILI FUTBOLÇU
Pomaklar

**Pomaklar** — əslən Bolqardırlar. Pomak adlandırılmalarının səbəbi İslamı qəbul etmələridir. Cənub Slavyanları ümumilikdə 3 yerə bölünürlər. Slovenlər, Serb-xorvatlar və Bolqarlar. Bunların içində İslamı qəbul etmiş 2 millət formalaşıb. Serb-xorvatlardan olan Boşnaklar və Bolqarlardan olan Pomaklar. Pomakların Türklərlə heç bir qan bağı yoxdur. Sadəcə müsəlmandırlar və Türklər yaşayan yerlərdə yaşayan Pomaklar türk dilini də bilir.
thumb|Pomakların milli bayrağı
## Xarici keçidlər
* Balkan Türklerinin buluşma noktası
* Pomak Leaks 

## İstinadlar
Girts Karlsons

**Girts Karlsons** (; ) — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş Latviya futbolçusu.

## Klub karyerası
Karyerasının çox hissəsini Latviyanın Metallurq Liepaya klubunda keçirən (203 oyun, 107 qol) Girts, Latviyanın digər klubu Venta-da (6 oyun), Rusiyanın Şinnik Yaroslavl (8 oyun) və Hollandiyanın De Qrafsxap (5 oyun) klubunda oynayıb. 2009—2012-ci illərdə İnter Bakı klubunda oynayıb.

## Yığma karyerası
Karlsons 2003-cü ildən çıxış etdiyi Latviya milli futbol komandasında 49 oyunda 9 qol vurub.

## Uğurları
 Metallurq Liepaya
* Latviya çempionu (1): 2005
* Latviya vitse-çempionu (5): 1998, 1999, 2003, 2006, 2007
* Latviya kubokunun qalibi (1): 2006
* Baltikyanı liqasının sahibi (1): 2007
* Baltikyanı liqasının bombardiri — 10 qol
 İnter Bakı
* Azərbaycan çempionu (1): 2010
* Birlik Kubokunun qalibi (1): 2011
* Birlik Kubokunun bombardiri — 6 qol
 Ventspils
* Latviya çempionu (1): 2014
 Latviya
* Tailand kralının kubokunun qalibi (1): 2005
* Baltikyanı liqasının qalibi (1): 2008

## İstinadlar

## Mənbə
* Latviya çempionatının bombardiri "Simurq"la müqavilə bağlayır
Alanlar

**Alanlar** (/**; ; ) — İrandilli tayfalar.

## Tarixi
Eramızın ilk əsrlərində köçəri alan tayfaları Azovyanı və Ön Qafqazın çöl bozqır rayonlarında məskunlaşmışdılar. I - II əsrlərdə alan tayfaları Cənubi Qafqaz ölkələrinə - Qafqaz Albaniyasına, İberiyaya, habelə Atropatenaya, Kiçik Asiyaya və Roma imperiyasının bir sıra əyalətlərinə tez-tez talançı basqınlar edirdilər. IV əsrin ikinci yarısında tayfalar hunlar tərəfindən darmadağın olundular və qismən hun tayfa ittifaqına daxil edildilər. Bundan sonra alanların xeyli hissəsi onlarla birlikdə Avropaya hərəkət edərək Qalliyadan, İspaniyadan keçib Şimali Afrikada vandallara qarışdı. Alanların digər hissəsi isə hunların təzyiqi ilə Şimali Qafqaz dağlarına köçdü. IV əsrdən alan tayfaları burada oturaq həyata keçməyə başladılar. Şimali Qafqaz alanları bir neçə tayfa ittifaqına bölündülər ki, bunların da ən iriləri Şərqi və Qərbi ittifaqlar idilər. Şərqi ittifaq xəzərlərlə və İranla bağlı idi, Qərbi ittifaq isə Bizansla. VI əsrdən etibarən qərbi alanlar arasında xristianlıq yayılmağa başladı. VI əsrdə alan tayfa ittifaqı birlikləri avarlar tərəfindən dağıdıldılar. VII əsrdən X əsrədək Alaniya Xəzər xaqanlığının tərkibinə daxil olmuşdur. X - XII əsrlərdə alanların başda hökmdarları "baqatar"ları olan dövlətləri formalaşır. Bu dövrdə yunan əlifbası əsasında alanların yazısı meydana gəlir. Alanlar "Nart" qəhrəmanlıq eposunu yaratmışlar. Alan mədəniyyəti Ön Qafqaza 1222-ci il monqol-tatar basqınınadək mövcud olmuşdur. XIV əsrdən alanlar arasında islam dini yayılmağa başlamışdır. Müasir osetinlər alanların nəslindəndirlər.

Əksər mənbələrin onların İrandilli olduğu nəzəriyyəsini irəli sürür. Bəzi tarixçilərə görə alanlar türk dillərində danışan köçəri türk xalqıdır. E.ə. dövrlərdə indiki Qazaxıstan torpaqlarında yaşayırdılar. Miladi dövrün başlanğıc illərində isə bölmələr böyük bir hissəsi Volqa çayını keçərək Don çayı civarlarına, Krım və Şimali Qafqaz torpaqlarına gələrək bu bölgələrdə uzun illər hakimiyyət qurmuşlar.

## Alan dili
Alan adı yazılı mənbələrdə ilk dəfə e.ə. I əsrdə ortaya çıxır və Çin mənbələrinə görə alanlar doqquz Tele Türk boylarından biridir. Alanlar (Aslar) köhnə türk yazılarında bir türk boyu olaraq qırğızların yanında çox dəfə ifadə edilmişdir. Kaşgarlı Mahmut 'Az keshe' (yani 'Az kişi') adlı və şübhəsiz Türk olan bir qövm haqqından bəhs edər. Türk tarixçi Əl-Biruniyə görə alanların dili Xarəzmşahların və kumanların dillərinə bənzər. Alanların bir qismi qıpçaq və digər qismi oğuz qollarına aiddir. Qaraçay-balkarlar özlərinə bu günə qədər *Alan* deyə xitab edərlər və qonşu xalqlar tərəfindən də eyni xitabı almaqdadırlar. Etimologiji baxımdan alan sözü türk dillərində "*ərazi*, *düz*, *açıq yer*, *geniş* və ya *böyük məsafə*" deməkdir. Osetinlərin əcdadları olduğunu göstərən araşdırmalar da vardır.

## Mənbələr

## Xarici keçidlər
* Qasım Hacıyev. TARİXDƏ ALANLAR VƏ ONLARIN QAFQAZ TARİXİNDƏ YERİ VƏ ROLU. Journal of “HISTORY OF SCIENCE” (ISSN: 2790-0029), 2021, Cild 2, Say 2, Sıra 4. ss.45-58
Brioş

**Brioş** - keksə bənzəyən yüngül, şirin fransız çörəyi. Yüksək miqdarda yumurta və kərə yağı ehtiva edir. İstehsalı mayalama və gözlətmə əməliyyatları təxminən 1.5 gün çəkir.

## Tarixi

Fransız dilində yazılı mənbələrdə bu sözünün ən erkən nümunəsi 1404-cü ilə aiddir.

## Xarici keçidlər
*http://www.gurmeguide.com/content.asp?ctID=122&RecID=2240 
*http://www.ekmeksanati.com/documents/brioche.html

## İstinadlar
Cadi

**Cadi** () — ənənəvi olaraq lobio və pendirlə yeyilən ənənəvi gürcü qarğıdalı çörəyi.

## İstinadlar
Şirinçörəyi

**Şirinçörəyi**-Novruz və başqa bayramlarına hazırlayırlar.

1 ç.q. quru maya
500 ml qızdırılmış süd
1 əd yumurta
1 ç.q. sarıkök
250 gr şəkər
200 gr yağ (olar marqarin)
750 gr + 10-12 x.q. un
Duz

Mayanı süddə qarışdırın, duz, 1 x.q. şəkər, sarıkök, 10-12 x.q. un əlavə edin və bunları qarışdırın. Kütlə çox duru olmamalıdır. Yetişmək üçün isti yerə qoyun. Mayalanmış xəmir qalxmalıdır. Bir necə dəfə kütləni qarışdırın. 
Yağı əridin. Bir qaba unun yarısını və şəkəri tökün, mayalanmış xəmiri, yağı, yumurtanı əlavə edib bərk olmayan xəmir yoğurun, az-az un əlavə edin. Hazır xəmir bərk olmamalıdır, bir qədər ələ yapışmamalıdır. Qabın üstünə dəsmal atıb isti yürə qoyun. İmkan verin xəmir qalxsın. 1,5 saat saxlayın, amma xəmiri bir neçə dəfə yuğurun.

Hazır xəmiri 4 hissəyə bölüb, kündələri 2 sm qalığında yayın. Kökənin üstünə çalınmiş yumurta çəkib, çəngəlin əks tərəfiylə zolaqlar çəkin.
200 gr C 20-30 dəq bişirilir. Çörək qızarılmalıdır. 5 dəq sonra çörəyi qızdırılıcı şkafdan çıxarıb yenə üstünə yumurta sürtüb və çəngəllə zolaqlar çəkib, üstünə xaşxah ya küncüt səpələyib bişirməyi davam edin.

## Xarici keçidlər

*Şirinçörəyi
Madonna

**Madonna Luiz(a) Çikkone** ( ; ) — Amerikalı müğənni, bəstəkar, rəqqasə, aktrisa, prodüser, rejissor, xeyriyyəçi və iş qadını. Madonna Miçiqan ştatının Bey-Siti şəhərində anadan olmuş, lakin müasir rəqs sahəsində karyera qurmaq üçün 1977-ci ildə Nyu-Yorka köçmüşdür.

Karyerası ərzində Madonnanın albomları 300 milyon nüsxədən çox satılmış və o, tarixin ən çox satılan qadın sənətçisinə çevrilmişdir. Bundan əlavə o, bir çox filmlərə də çəkilmişdir. Yeddi dəfə "Qremmi" mükafatı, eləcə də "Qızıl qlobus" mükafatlarına layiq görülmüşdür.

Musiqi sahəsində uğurlu karyerasına və tarixdə ifaları ən çox satılan qadın müğənni olduğuna görə Madonnaya "Popun kraliçası" ləqəbi verilmişdir.

## Diskoqrafiya
* 1983: *[[Madonna (albom)|Madonna]]*
* 1984: *[[Like a Virgin]]*
* 1986: *[[True Blue]]*
* 1989: *[[Like a Prayer]]*
* 1990: *[[Immaculate Collection]]*
* 1992: *[[Erotica]]*
* 1994: *[[Bedtime Stories]]*
* 1994: *[[Something To Remember]]*
* 1995: *[[Evita]]*
* 1998: *[[Ray of Light]]*
* 2000: *[[Music (Madonna albomu)|Music]]*
* 2003: *[[American Life]]*
* 2005: *[[Confessions on a Dance Floor]]*
* 2008: *[[Hard Candy (Madonna albomu)|Hard Candy]]*
* 2009: *[[Celebration]]*
* 2012: *[[MDNA]]*
* 2015: *[[Rebel Heart]]*
* 2019: *[[Madame X]]*

## Filmoqrafiya

### Aktrisa olaraq
* "Müəyyən qurban" (1979)
* "Ümidsizcə Süsəni axtarıram" (1985)
* "Şanxay sürprizi" (1986)
* "O qız kimdir" (1987)
* "Brodvey köpəkləri" (1989)
* "Dik Treysi" (1990)
* "Madonna: Həqiqət və ya cəsarət" (1991)
* "Özlərinə aid komanda" (1992)
* "Sübut olaraq bədən" (1993)
* "Təhlükəli oyun" (1993)
* "Dörd otaq" (1995)
* "Evita" (1996)
* "Növbəti ən yaxşı şey" (2000)
* "Gedib" (2002)
* "Sənə bir sirr deyəcəm" (2005)
* "Artur və görünməzlər" (2006)
* "Madam İks" (2001)

### Rejissor olaraq
* "Pislik və hikmət" (2008)
* "Biz sevgiyə inanırıq" (2011)

## Turlar
* The Virgin Tour (1985)
* Who's That Girl World Tour (1987)
* Blond Ambition World Tour (1990)
* The Girlie Show (1993)
* Drowned World Tour (2001)
* Re-Invention World Tour (2004)
* Confessions Tour (2006)
* Sticky & Sweet Tour (2008–2009)
* The MDNA Tour (2012)
* Rebel Heart Tour (2015–2016)
* Madame X Tour (2019–2020)

## Şirkətlər
* Boy Toy
* Webo Girl Publishing (1992)
* Maverick (1992–2004)
* Ray of Light Foundation (1998)
* Raising Malawi (2006)
* Hard Candy Fitness (2010)
* Truth or Dare by Madonna (2011)

## Qalereya


Fayl:HumanNature2009 (cropped).jpg|Madonna "Sticky & Sweet Tour"da (2009)
Fayl:Rebel Heart 3 (cropped).jpg|Madonna "Rebel Heart Tour"da (sentyabr, 2015)
Fayl:Madonna - Rebel Heart Tour Cologne 2 (22851518577).jpg|Madonna "Rebel Heart Tour"da (sentyabr, 2015)
Fayl:Madonna on Medellin MTV premiere.png|Madonna "Medellín" mahnı klipinin premyerasında (aprel, 2019)



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tours/Video Clips MDNA 
* materialgirlcollection 
* mobileroadie.com/apps/madonna
Qumru

right|thumb|260px|Kumru
**Qumru** (Türkcə ***kumru***) bəzən **İzmir qumrusu** və ya **[[Çeşmə (İzmir)|Çeşmə]] qumrusu**- İzmir ilinə xas kiçik bir çörək və bununla hazırlanan buterbrodlara verilən ad. Qumru simit (İzmirdə gevrek deyilir) xəmirinə bənzəyən az duzlu bir xəmirdən çıxarılar, susama batırılaraq sobalanar. Şəkli yaxalıqlı qurqur quşunun (türkcə *kumru*) gövdəsini xatırlatdığından bu adı götürmüşdür. İzmirdə qumrunu sobalardan sadə olaraq ala biləcəyiniz kimi; küçə satıcıları və dəzgahlardan içərisinə pomidor, yaşıl bibər və izmir tulumu (pendir) qoyulmuş olaraq da ala bilərsiniz. Ayrıca bufetlərdə, içinə kömürdə bişirilmiş sosiska, kolbasa, kaşar pendirinin və pomidorun yanında üzərinə ketçap və mayonez əlavə olunması ilə hazırlanmış buterbrod olaraq da istehlaka təqdim edilər. Bəzi buterbrodçular isə buterbrod çörəyinin içərisinə hazırlanan bol vəsaitli qarışıq buterbrodları səhv şəkildə qumru olaraq adlandırmaqdadırlar.

## İstinadlar
Baget

**Baget** () — fransız çörəyidir.Bəzi tarixçilər, bagetin inqilabdan sonra Napoleon Bonapart tərəfindən icad edildiyini qarşıya qoyur. O günə qədər yumru bişirilən çörəklər bu haldaykən daşına bilmirdi. Rusiya səfərinə hazırlanan Fransız İmperatoru, çörəklərə incə, uzun bir şəkil verilərək əsgərlərin şalvarına dayaza bilməsini planlamışdı. Beləcə baget, Napoleonun ordularıyla bütün Avropaya yayıldı.

## Mənbə
Vəqfikəbir çörəyi

**Vəqfikəbir daş soba çörəyi** Trabzon eli  Vəqfikəbir mahalında çıxarılan çörəkdir. Türkiyənin bir çox elində edilməkdədir. Ümumiyyətlə ad Trabzon çörəyi olaraq bilinər. Trabzon da yayla mədəniyyəti gərəyi heyvandarlıqla məşğul olan və yazda yaylaya çıxan ailələr 2-3 gün davam edən yayla səfəri etməkdə idilər. Bunun təbii nəticəsi olaraq 2-3 gün boyunca pozulmayan çörəyə duyulan ehtiyac daş soba çörəyinin icadına gətirib çıxarmışdır. Keçmişi əsrlər əvvəlidir.

## Çörəyin Xüsusiyyətləri
*Vəqfi kəbir Çörəyi, dadımlıq deyil doyumluqdur.
*Çörəklərin böyük edilməsi nəticəsi bişirmə müddəti uzandığından xarici qabıq qalın, çörəyin iç qisimi yumşaq, bişmiş və arzu edilən böyüklüklərdə məsamələrə sahib olar.
*Çörəyin pozulma müddəti uzun olar. Uyğun saxlama şərtlərində 5-15 gün qədər pozulmadan saxlana bilər. Bu çörək soyuduqdan sonra təmiz bezlərə sarılı olaraq rütubətsiz mühitlərdə taxta qutular içərisində 5-10 gün arasında, kağıza sarılı və neylon paketə keçirilmiş olaraq soyuducunda 10-15 gün saxlana bilməkdədir.
*Tək çörək olduğu üçün rahat daşınar və saxlanması asandır.
*Odun atəşində bişdiyi və turş maya istifadə edilərək edildiyi üçün özünə xas bir ləzzəti vardır. Turş maya ilə edilən çörəklər yaxşı qabarar, keç bayatlar.
*Bişmə müddəti uzun olduğundan və yaxşı bişdiyindən ötəri məğlub olduğunda mədədə qabarıqlıq etməz.
*Az miqdarda istəyənlərə kəsilərək  satıla bilər.
*İti bıçaq istifadə edilərək kəsildiyində parçalanmaz.

## Xarici keçidlər
*http://www.ekmeksanati.com/documents/vakffdkebir_ekmef0i.html
Aleksey Smertin

**Aleksey Smertin** vətənində "Uralan", Moskvanın "Dinamo" və "Lokomotiv", Fransada "Bordo", İngiltərədə "Çelsi", "Portsmut", "Çarlton" və "Fulhem" klublarında oynayıb. O, milli komandasında 55 oyun keçirib. Rusiya milli komandasının sabiq kapitanıdır. 2009-cu ilin ilin martında Altay vilayətinin deputatı seçilib. 2008-ci ilin sentyabrında "Fulhem"dən ayrıldıqdan sonra klubsuz qalan 34 yaşlı yarımmüdafiəçi 2009-cu ilin iyulunda futbolçu karyerasını bitirmək barədə qərarını açıqlayıb.

## Mənbə
* Deputat futbolçu karyerasını bitirdi

## Həmçinin bax
Halvane

Çerkes simitidir. Bu simit ümumiyyətlə naharlarda və bəzi yeməklərin yanında yeyilir. Bayramlarda, xüsusi günlərdə, həftəsonu səhərlər və ya qonaq gələcəyi zaman bişirilir.

## Vəsaitlər
5 çay stəkanı ilıq süd
1 çay stəkanı maye yağ
1 yumurta (ağı içinə, sarısı xaricinə)
2 çay qaşığı şəkər
2 çay qaşığı duz
Yarım paket yaş maya
un

## Hazırlanması
Əvvəlcə ələnilmiş unun ortasına yumurta ağı, süd, duz, maye yağ, şəkər və yaş maya əlavə olunur. Qulaq məməsi yumşaqlığında bir xəmir yaxşıca özləşənə qədər yoğrulur və üzəri təmiz bir bezlə örtülərək 1 saata qədər mayalanmağa buraxılır. Mayalanan xəmir 18 bərabər parçaya bölünərək hər bir parça əvvəl uzun lentlər halında qıvrılıb ikiyə bükülür, təkrar qıvrılıb simit şəklində iki ucu bir-birinə birləşdirilərək nimçəyə düzülür.

1 saata qədər nimçədə qabardıldıqdan sonra üzərinə yumurta sarısı sürtülərək normal soba nizamında 200 dərəcədə 25-30 dəqiqəyə qədər üzəri qızarana qədər bişirilərək sobadan çıxardılır. Yüngülcə soyumasını gözlədikdən sonra yeyə bilərsiniz.

## Xarici keçidlər
*Halvane
Kipr konvensiyası

**Kipr konvensiyası**

Martın 6da Andraşi Rusiya və Türkiyə arasındakı sülh şərtlərini müzakirə etmək üçün beynəlxalq konfrans çağırmaq təklifi irəli sürdü. Rusiya buna razılıq verməli oldu. Rusiyanın belə güzəştə getməsinə səbəb Şərq böhranı başlanan andan qüvvələr nisbətinin Rusiyanın xeyrinə olmaması idi. Türkiyə ilə müharibə Rusiyanın Avstriya və Alm ilə toqquşmasına səbəb ola bilərdi. Rusiya Alm-nin belə mövqe tutduğuna görə onunla ixtilafa getmək istəmirdi. Hələ 1878-ci il fevralın 19da Bismark demişdi ki, Şərq məsələsində o təmiz maklerdi. Onun vəzifəsi bunu tezliklə başa çatdırmaqdır. Bismark Rusiyanı müdafiə etmədiyini açıqcasına bildirmişdir, lakin rus diplomatiyası onun köməyinə nail olmağa cəhd etdi. O xatırlatdı ki, Bismark Rusiyanı dəfələrlə müharibəyə qoşulmağa təkid edirdi. Bismark Rusiyaya məsləhət bilirdi ki, konqres çağırılmasına razı olsun.

Bikonsfild uzun tərəddüdlərdən sonra İng-nin müharibəyə başlamağa hazır olduğunu Rusiyaya başa saldı. Buna görə də o, hazırlığı davam davam etdirdi.buna cavab olaraq Derbi 2-ci dəfə istefaya getdi. Bu Rusiya üçün böyük itki idi. Derbini lord Solsberi əvəz etdi. O da Bikonsfildin təcavüzkar düşüncələri ilə razı deyildi, Rusiya ilə sazişin tərəfdarı idi.1878-ci il mayın 30da Şuvalovun Biskonsfild və Solsberi ilə 2 aya yaxın apardığı danışıqlar nəticəsində Rusiya ilə İng arasında gizli saziş imzalandı. Bu sazişə görə rus ordusu İstanbulun yaxınlığından Balkan sıra dağlarına çəkildi. İng öhdəsinə götürdü ki, Batumun və Qarsın Rusiyaya verilməsinə, Bessarabiyanın ona qaytarılmasına etiraz etməyəcək.bunun yerini İng Türkiyə ilə iyunun 4dəkonvensiya imzalamaqla doldurdu. Sazişin layihəsində göstərilirdi;əgər batum, Ərdəhan, Qars Rusiyaya vrilərdisə, onda İng sultana Asiyadakı torpaqlarını müdafiə etməkdə silahlı kömək edəcək. Sultan isə İng-nin Kipri tutmasına razılıq verir. Əgər Rusiya Qarsı və digərlərini qaytararsa, Kipr adası İng tərəfindən tutularsa, onda bu saziş öz gücünü itirir. Nəhayət, sultan Türkiyənin Asiya qitəsindəki torpaqlarında yaşayan xristianların vəziyyətlərinin yaxşılaşmasına xidmət edəcək islahat keçirməyə razılıq verir.

Bu islahatlar bütün böyük dövlətlər tərəfindən qəbul edilməklə həyata keçirilməli idi. Cavab üçün sultana 48 saat vaxt verilmişdi. İyunun 8də Kipr konvensiyası imzalandı, lakin 1 neçə vaxtdan sonra sultan Kiprin İng-yə güzəşt edilməsi haqda fərman verməkdən imtina etdi. İngilislər isə fərmandan əvvəl Kipri tutmuşdular. Buna görə də sultan fərmanı keçmiş tarixlə verməli oldu.
Əl-Həsəkə mühafəzəsi

**Əl–Həsəkə mühafəzəsi** — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.

## Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 23,334 km², inzibati mərkəzi Əl-Həsəkə şəhəridir.

## Əhalisi

 


## Nahiyyələri
 

## İstinadlar
Əl-Laziqiyyə mühafəzəsi

**Əl-Laziqiyyə mühafəzəsi** () — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.

## Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 2,297&nbsp;km², inzibati mərkəzi Laziqiyyə şəhəridir.

## Əhalisi
2008-ci ilin yanvarın 1-nə olan rəsmi təxminə əsasən mühafəzənin əhalisi 1.161 milyon nəfərdir. Mühafəzənin ərazisində 265 türkmən kəndi vardır.

## Nahiyyələri
#Əl-Laziqiyyə
#Əl-Həffə
#Əl-Qərdahə
#Cəblə

## İstinadlar
Həma mühafəzəsi

**Həma mühafəzası** — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.

## Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 8.883&nbsp;km², inzibati mərkəzi Həma şəhəridir.

## Əhalisi
2008-ci ilin yanvarın 1-nə olan rəsmi təxminə əsasən mühafəzənin əhalisi 1.938 milyon nəfərdir .

## Məntəqələri
#Əs-Süqəyləbiyyə
#Həma
#Məsyaf
#Məhərdə
#Sələmiyyə

## İstinadlar
Hüms mühafəzəsi

**Hüms mühafəzəsi** — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.

## Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 42.223&nbsp;km², inzibati mərkəzi Hüms şəhəridir.

## Əhalisi
2008-ci ilin yanvarın 1-nə olan rəsmi məlumata əsasən mühafəzənin əhalisi 1.977 milyon nəfərdir .

## Nahiyyələri
# Təlkələx (əhalisini Türkmənlər təşkil edir)
# Ər-Rəstən
# Əl-Müxərrəm
# Palmira
# Əl-Qüseyr
# Hüms
# Təldu

## İstinadlar
Bəhri Tanrıqulu

**Bəhri Tanrıqulu** — Türkiyə taekvondo yığmasının üzvü, 2004-cü il Afina Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı, ikiqat dünya, üçqat Avropa çempionudur.
İdlib mühafəzəsi

**İdlib mühafəzəsi** — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.

## Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 6.097&nbsp;km², inzibati mərkəzi İdlib şəhəridir.

## Əhalisi
2008-ci ilin yanvarın 1-nə olan rəsmi təxminə əsasən mühafəzənin əhalisi 1.865 milyon nəfərdir.
 
## İstinadlar
Hələb mühafəzəsi

**Hələb mühafəzəsi** (: *Muhāfazat Halab*) - Suriyanın 14 mühafəzəsindən biridir.

## Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 18,482&nbsp;km², inzibati mərkəzi Hələb şəhəridir.

## Əhalisi
2011-ci ilin dekabrın 31-nə olan rəsmi təxminə əsasən mühafəzənin əhalisi 4,868,000 nəfərdir. Mühafaza ərazisində 350 türkmən kəndi vardır.

## Məntəqələri
# Əfrin
# Cəbəli Səmən
# Cərablus
# Deyr Hafir
# Əl-Bab
# Əl-Ətarib
# Əs-Səfirə
# Eyn əl-Ərəb
# Əziz
# Mənbic

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Suriya türkmənləri
Deyr əz-Zor mühafəzəsi

**Deyr əz-Zövr mühafəzəsi** — Suriyanın 14 mühafəzəsindan biri.

## Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 33.060&nbsp;km², inzibati mərkəzi Deyr əz-Zövr şəhəridir.

## Əhalisi
2008-ci ilin yanvarın 1-nə olan rəsmi məlumata əsasən mühafəzənin əhalisi 1.511 milyon nəfərdir.

## İstinadlar
Dəməşq mühafəzəsi

**Dəməşq mühafəzəsi** - Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.

## Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 18.032&nbsp;km², inzibati mərkəzi Dəməşq şəhəridir.

## Əhalisi
2008-ci ilin yanvarın 1-nə olan rəsmi təxminə əsasən mühafəzənin əhalisi 1.711 milyon nəfərdir (Dəməşq şəhrinin əhalisi daxil olmadan) .

## Məntəqələri
#Əl-Qütəyfə
#Əl-Qüdsəya
#Ən-Nəbk 
#Ət-Təll 
#Əl-Zəbədani
#Darəyya 
#Mərkəz
#Duma 
#Qətəna 
#Yəbrud

## İstinadlar
Dəra mühafəzəsi

**Dəra mühafəzəsi** — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.

## Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 3.730&nbsp;km², inzibati mərkəzi Dəra şəhəridir.

## Əhalisi
2008-ci ilin yanvarın 1-nə olan rəsmi hesablamaya əsasən mühafəzənin əhalisi 1.011 milyon nəfərdir .

## Məntəqələri
#Əz-Sənəmeyn
#Dəra
#İzrə

## İstinadlar
Dədəli (Füzuli)

**Dədəli** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Dədəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Dədəli obası Cavanşir-Dizaq mahalına bağlı idi. Xəzinə (divan) mülkü sayılırdı. Xanlıq dönəmində vergi ödəmirdi. İran şahzadəsi Abbas mirzə Qоvanlı-Qacar 1805-ci ildə Dədəli obasında oturaq etmiş, düşərgə salmışdı. Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Baharın sonları idi və Araz çayı hələ də daşqın suları ilə axmaqda idi. İlk dəfə bir çocuq olaraq Araz çayını görən Abbas mirzə bu dəfə bir sərkərdə, bir komutan kimi onun sahilində dayanmış, çayı seyr edir, çocuqluğunu xatırlayırdı.

Xudafərin körpüsünün üstündən ordu Arazın o tayına keçməyə başladı. Ordu, Qarabağın Dədəbəyli adında bir bölgəsində oturaq saldı. Savaş meydanına yaxın olan bu bölgədə Abbas mirzə ordunun öndə gələn isimləri ilə bir yerdə durum dəyərləndirməsi yapdı. Casusların rus ordusu ilə ilgili gətirdikləri bilgiləri onlarla paylaşdı".

1823-cü ilə bağlı rus mənbəsində yazılır ki, Cavanşir-Dizaq mahalına bağlı Dədəli obasında dövlətə vergi ödəyən 6 tüstü, vergi ödəməyən Həzrətqulu yüzbaşı 1 tüstü, kasıb və yetim 2 tüstü, Hacı Rəsulun uşaqları 3 tüstü var. Şuşa şəhərində isə obadan 1 tüstü var ki, kasıb olduğundan vergi ödəmir.
Əslində, şəhərdə Dədəlidən 2 ailə var idi. Biri İman bəyin, biri şərbətdar İbanın.

1842-ci ildə Dədəli obasında Nəcəfqulu bəy Cavanşirə aid 1 tüstü rəncbər, Mirzə Camal Cavanşir Qarabağiyə bağlı 1 tüstü məvaf, 4 tüstü isə dövlət kəndlisi qərar tutmuşdu.

1849-cu ildə Dədəli obasında Nəcəfqulu bəy Cavanşirə aid 1 tüstü rəncbər, Böyük xan Cavanşirə aid 1 tüstü, Səfiqulu bəy Fərzəli bəy oğluna aid 1 tüstü mülkədar rəiyyəti və 4 tüstü dövlət kəndlisi vardı. 1863-cü ildə Dədəli obasında 14 tüstü dövlət kəndlisi qərar tutmuşdu.

1873-cü ildə Dədəli obasında 14 tüstü dövlət kəndlisi yaşam sürürdü. 1886-cı ildə Dədəli obasında 18 tüstü köç-düş edirdi.

1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 17 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi dədəli nəslinə mənsub ailələr tərəfindən salındığı üçün belə adlandırılmışdır.

Hazırda Xaçmaz (Dədəli) və Ağsu (Dədəli) rayonlarında eyniadlı kəndlər mövcuddur.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu
* Dədəli (Xaçmaz)
* Dədəli (Ağsu)

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Əlibəyovlar: Boyun budaqları. "Soy" dərgisi, 2 (2), Bakı, 2003, səh. 24–28.
* Ənvər Çingizoğlu. Dədəli kəndi. Bakı: Mütərcim, 2017, 266 səh.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti
İdris Axundzadə

**İdris Məmmədhüseyn oğlu Axundzadə** () — biologiya elmlər doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, Genetika–seleksiya Elmi-tədqiqat İsntitutunun direktoru (1960–1980), AMEA-nın müxbir üzvü.

## Həyatı
Axundzadə İdris Məmməd Hüseyn oğlu 1914-cü ildə Tovuzda ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə Zaqatala kənd təsərrüfatı texnikumunu və daha sonra Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu (AKTİ) bitirmişdir. İ. M. Axundzadə 1934-cü ildə akademik N. İ. Vavilovun dəstəyi ilə Rütubətli Subtropik Elmi-Tədqiqat Mərkəzinin (sonradan Çay və Subtropik Bitkilər Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat İnstitutu) aspiranturasına qəbul edilmişdir. Alim 1939–1942-ci illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda baş müəllim, dosent və subtropik bitkilər kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmış, 1942-ci ildə Kənd Təsərrüfatı Komissarlığının Ali Məktəblər, Texnikumlar və Elmi-Tədqiqat Müəssisələri İdarəsinin rəisi, 1944-cü ildə Çoxillik Bitkilərin Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutunun (indiki Elmi Tədqiqat Bağçılıq və Subtropik Bitkilər İnstitutu) direktoru təyin edilmişdir. 1956–1961-ci illərdə İ. M. Axundzadə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Genetika və Seleksiya İnstitutunda (indiki Genetik Ehtiyatlar İnstitutu) direktor, 1956–1987-ci illərdə şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

1987-ci ildən ömrünün sonuna kimi aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.

1965-ci ildə İ. Axundzadə biologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsi, 13 iyun 1966-cı ildə professor adı almışdır. Ümumiyyətlə, İ. Axundzadə elmi fəaliyyət müddətində 1 cırtdan alma, 1 innab, 2 feyxoa, 4 nar sortu yaratmışdır.

İ. Axundzadə tərəfindən 30-a qədər elmlər namizədi hazırlanmışdır.

Professor 200 elmi məqalə, 6 monoqrafiya, 1 dərslik və aqronomlar üçün 3 məsləhət kitabçasının müəllifidir.

## Təltifləri
İ. M. Axundzadənin elmi, təcrübi, pedaqoji, ictimai fəaliyyəti sahəsindəki böyük xidmətləri dəfələrlə yüksək dövlət mükafatlarına – Qırmızı Əmək Bayrağı ordeninə, 5 medala, Özbəkistan SSR-nin və Əfqanıstanın fəxri fərmanlarına, Əfqanıstanın ali "Ulduz ordeni"nə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Robert Maknamara

**Robert Streync Maknamara** - 1961-1968-ci illərdə ABŞ Müdafiə Naziri. Ona qədər isə Maknamara "Ford" korporasiyasının Ford ailəsindən olmayan ilk baş direktoru işləyib. O, prezident Con Kennedi tərəfindən nazir postuna təyin olunandan beş həftə sonra "Ford"dakı vəzifəsini tərk edib.

Nazir postundan gedəndən sonra  (1968-1981) Dünya Bankının prezidenti olub.

2009-cu ildə vəfat edib.

## Mənbə

* ABŞ-nin sabiq müdafiə naziri vəfat edib 

## Həmçinin bax
Birlik Kuboku 1993

## I Birlik Kuboku
* Moskva — 1993
* 25 yanvar – 31 yanvar
* 2 komanda müsabiqədənkənar olmaqla, ümumilikdə 16 komanda iştirak etmişdir
* 29500 tamaşaçı
* 103 qol
* Bombardir: 5 – Şota Arveladze (Dinamo Tbilisi)

## Turnir iştirakçılarının nəticələri




## Qrup mərhələsi

### A Qrupu

* 25 yanvar. Neftçi Bakı (Azərbaycan) – "Skonto" Riqa (Latviya) 0:1
* 26 yanvar. "Skonto" Riqa (Latviya) – Spartak Moskva (Rusiya) 0:7
* 27 yanvar. Spartak Moskva (Rusiya) – Neftçi Bakı (Azərbaycan) 8:0



### B Qrupu

* yanvar. Zimbru Kişinyov (Moldova) – "Kopetdağ" Aşqabad (Türkmənistan) 1:6
* yanvar. Paxtakor Daşkənd (Özbəkistan) – "Dinamo" Tiflis (Gürcüstan) 2:5
* yanvar. "Kopetdağ" Aşqabad (Türkmənistan) – Paxtakor Daşkənd (Özbəkistan) 1:3
* yanvar. "Dinamo" Tiflis (Gürcüstan) – Zimbru Kişinyov (Moldova) 3:1
* yanvar. "Dinamo" Tiflis (Gürcüstan) – "Kopetdağ" Aşqabad (Türkmənistan) 2:2
* yanvar. Paxtakor Daşkənd (Özbəkistan) – Zimbru Kişinyov (Moldova) 3:3



### C Qrupu

* yanvar. "Kayrat" Alma-Ata (Qazaxıstan) – "Alqa" Bişkek (Qırğızıstan) 3:2
* yanvar. Ekranas (Litva) – "Gənclər yığması" (Rusiya) 2:1
* yanvar. "Alqa" Bişkek (Qırğızıstan) – Ekranas (Litva) 1:5
* yanvar. "Gənclər yığması" (Rusiya) – "Kayrat" Alma-Ata (Qazaxıstan) +:-
* yanvar. Ekranas (Litva) – "Kayrat" Alma-Ata (Qazaxıstan) 0:0
* yanvar. "Gənclər yığması" (Rusiya) – "Alqa" Bişkek (Qırğızıstan) 4:1


* 





**Qeyd:**
* *"Gənclər yığması" (Rusiya) turnirdə müsabiqədənkanar iştirak etdiyi üçün digər üç komanda arasındakı nəticə aşağıdakı kimi olmuşdur:*





### D Qrupu

* yanvar. "Reqar" Tursunzadə (Tacikistan) – "Norma" Tallin (Estoniya) 0:5
* yanvar. "Omenetmen" İrəvan (Ermənistan) – "Belarus" Minsk (Belarus) 0:2
* yanvar. "Belarus" Minsk (Belarus) – "Norma" Tallin (Estoniya) 1:0
* yanvar. "Omenetmen" İrəvan (Ermənistan) – "Reqar" Tursunzadə (Tacikistan) 2:1
* yanvar. "Belarus" Minsk (Belarus) – "Reqar" Tursunzadə (Tacikistan) 6:2
* yanvar. "Norma" Tallin (Estoniya) – "Omenetmen" İrəvan (Ermənistan) 3:3



## 1/2 Final

* 29 yanvar. **[[Spartak Moskva FK|Spartak Moskva (Rusiya)]]** – "Dinamo" Tiflis (Gürcüstan) 2:1
* 29 yanvar. Ekranas (Litva) – **"Belarus" Minsk (Belarus)** 0:0


## Final

## İstinadlar
Birlik Kuboku 1994

## II Birlik Kuboku
* Moskva — 1994
* 29 yanvar – 4 fevral
* 2 komanda müsabiqədənkənar olmaqla, ümumilikdə 16 komanda iştirak etmişdir
* 56087 tamaşaçı (orta hesabla hər oyunda 2077)
* 142 qol (orta hesabla hər oyunda 5,259)
* Sarı vərəqə – 37 (1,370), qırmızı vərəqə – 4 (0,148)
* Penalti 25 (18) – 72,00%
* Bombardir: 10 – V. Besçastnıx ("Spartak" Moskva)

## Turnir iştirakçılarının nəticələri




## Qrup mərhələsi

### A Qrupu



### B Qrupu



**Qeyd:**
* *"Dinamo" Moskva (Rusiya) turnirdə müsabiqədənkanar iştirak etdiyi üçün digər üç komanda arasındakı nəticə aşağıdakı kimi olmuşdur:*



### C Qrupu



### D Qrupu



**Qeyd:**
* *"Gənclər yığması" (Rusiya) turnirdə müsabiqədənkanar iştirak etdiyi üçün digər üç komanda arasındakı nəticə aşağıdakı kimi olmuşdur:*



## 1/2 Final

## Final

## İstinadlar