open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nisə Mehdiyeva

**Mehdiyeva Nisə Əşrəf qızı**  — Mikrobiologiya sahəsində ilk qadın elmlər doktoru (1969), professor (1986). 

## Haqqında
1928-ci il aprel ayının 12-də Bakıda anadan olmuşdur. 

O, 1950-ci ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Nisə Mehdiyeva 1950-1952-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) müəllim işləmiş, 1952-1955-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Botanika İnstitutunun aspirantı olmuşdur.  Nisə Mehdiyeva 1955-ci ildə namizədlik, 1969-cu ildə isə doktorluq dissertasiyalarını  müdafiə etmişdir. 1986-cı ildə mikrobiologiya üzrə respublikada ilk professor elmi adını almışdır. 

Nisə Mehdiyeva 1955-1957-ci illərdə Respublika Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətində biologiya üzrə elmi katib işləmişdir. 1958-ci ildə Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda Torpaq biologiyası laboratoriyasını təşkil edərək akademiyada mikrobiologiya elminin əsasını qoymuşdur. 1968-ci ildə akademiyada ilk dəfə neft mikrobiologiyası sahəsində laboratoriyaya rəhbərlik etmişdir. Nisə Mehdiyeva 1972-ci ildə laboratoriya Mikrobiologiya sektoru, 1994-cü ildə isə Mikrobiologiya İnstitutu statusu almışdır. 1958-ci ildən 1981-ci ilədək bu elmi müəssisəyə, 1995-ci ilədək laboratoriyaya rəhbərlik etmişdir. 

1995-1996-cı illərdə Qafqaz Universitetində Mikrobiologiya Mərkəzinin rəhbəri və Elmi işlər üzrə prorektor vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. 

Mikrobiologiyanın müxtəlif problemləri üzrə 130 elmi məqalənin, bir elmi kinofilmin, 9 müəlliflik şəhadətnaməsinin, 4 kitabın müəllifi olan Nisə Mehdiyevanın rəhbərliyi altında respublikada və onun xaricində 10 fəlsəfə doktoru, 2 elmlər doktoru yetişmişdir. 

Professor Nisə Mehdiyevanın apardığı elmi işlərin əksəriyyəti torpaq ekosistemində çox mürəkkəb münasibətdə olan mikroskopik heyvanlar və göbələklər arasındakı qarşılıqlı əlaqəsinə həsr edilmiş, bu sahədə maraqlı elmi-praktik əhəmiyyətli nəticələr əldə etmiş və bu problemlə bağlı tədqiqatlara SSRİ Elmlər Akademiyasında rəhbərlik etmişdir. Elmi işini ömrünün sonunadək davam etdirən professor ingilis-rus-Azərbaycan dillərində ilk mikrobioloji lüğət və Azərbaycanda “Mikologiya” kitabını yazaraq yenidən çap etdirmişdir.

Nisə Əşrəf qızı Mehdiyeva 2017-ci il oktyabr ayının 18-də vəfat etmişdir. 

## İstinadlar
Məhəmmədbəy

*Qışlaq-i Məhəmmədbəy-i Ülya (Ərdəbil) — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
*Qışlaq-i Məhəmmədbəy-i Süfla (Ərdəbil) — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Hachette

"***Hachette***" (tələffüzü: "*Aşett*") — kitab və dövri nəşrlərin nəşri, yayılması ilə məşğul olan Fransa səhmdar cəmiyyəti. Bu, 1919-cu ildə Paris şəhərində, 1826-cı ildə əsası qoyulmuş "*[[Louis Hachette]]*" kitab nəşri və ticarət firması əsasında yaradılmışdır.

Nəşriyyatın və cəmiyyətin müxtəlif ölkələrdə ofisləri var. "*Hachette Filipacchi Médias*" Fransada 47 jurnal nəşr edir.

"*Hachette*" beynəlxalq nəşriyyat qrupuna çoxlu sayda törəmə şirkətlər daxildir. Onlardan ən məşhurları "*[[Da Capo Press]]*" və elmi "*[[Basic Books]]*" ("*[[Perseus Books Group]]*"un bir hissəsi), "*[[Weidenfeld & Nicolson]]*" ("*[[Orion Publishing Group]]*"un bir hissəsi), "*[[John Murray (nəşriyyat)|John Murray Press]]*" və eyniadlı nəşriyyatın bazasında yaradılmış "*Little, Brown Book Group*" nəşriyyat qrupu daxildir.

## İstinadlar
Qadınaoxşar yay

**Qadınaoxşar yay** (həmçinin *Marfino yayı*, Şimali Amerikada *Hindi yayı*) — Avropa və Şimali Amerikada sentyabrın axırlarında və ya oktyabrın birinci yarısında isti və quru hava dövrü. Stabil antisiklon ilə əlaqələndirilir. Qadınaoxşar yay əhəmiyyətli dərəcədə soyuduqdan sonra baş tutur və adətən ildə bir dəfə çiçək açan bəzi bitkilərin ikincil çiçəklənməsi ilə müşayiət oluna bilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Фестиваль авторской песни «Бабье лето», Томск
* Фестиваль женской поэзии «Бабье лето», Новый Оскол
* Бабье лето, «Чёрный Лукич»
Eddard Stark

**Eddard Stark** Corc R. R. Martin tərəfindən yazılan «Buz və Alovun Nəğməsi» adlı kitablar toplusunda yer alan qəhrəmandır. Martinin «Taxt oyunları» kitabının və HBO tərəfindən hazırlanmış eyniadlı serialın baş qəhrəmanı olan Eddard Stark qədim Stark xadənanının iqamətgahı sayılan Uinterfel qalasının və Şimal krallığının uca lordu və Şimalın qoruyucusudur.

Serialda Eddard Stark ingilis aktyor Şon Bin tərəfindən canlandırılmışdır.

## Bioqrafiya

### "Taxt oyunları" hadisələrindən əvvəl
Eddard Stark Uesterosun ən qədim və böyük xanədanlarından olan Stark xanədanına məxsusdur. Ned uşaq yaşlarında Barateon xanədanına məxsus Lord Robert Barateon ilə birlikdə Vadinin uca lordu və Şərqin qoruyucusu olan Con Arrinin himayəsində böyümüşdür. Kral II Eyris Tarqaryenin Nedin atası Rikard Stark və qardaşı Brendon Starkı edam etdikdən və şahzadə Reyqar Tarqaryenin Nedin bacısı və Robertin nişanlısı Liana Starkı qaçırtdığından sonra lord Eddard, lord Barateon və lord Arrin krala qarşı üsyana başlayır.

Taxta qarşı müharibə zamanı Riverranın lordları olan Talli xanədanı Starklarla müttəfiqlik yaratmaq və iki sülalənin bağını möhkəmləndirmək üçün lord Hoster Talli qızı Keytlini Ned ilə nişanlandırdı. Traydentdə Robert Barateonun Reyqar Tarqaryenin ordusunu məğlub edib şahzadəni öldürməyi və Lannister ordusunun Kral Torpaqlarını, yeddi krallığın paytaxtını, ələ keçirməklə müharibə üsyançılar tərəfindən qazanılır və Fırtına Torpaqlarının lordu Robert kral elan edilir.

### Görünüşü və xasiyyəti
*…uzun, qəhvəyi saçları var idi. Səliqə ilə qırxılmış saqqalında boz tüklər çıxmağa başlayar, onu otuz beş yaşlarından daha qoca göstərərdi. Tünd boz gözləri əhvalını asanlıqla büruzə verərdi — gah duman kimi xəfif, gah da daş kimi bərk*Ned Stark xanədanın lordu və altı uşağın — Rob, Con, Sansa, Arya, Brendon və Rikonun atasıdır. Hekayədə müdrik lord və güclü döyüşçü kimi təqdim edilən Uinterfelin ağası şərəfi və qüruru hər şeydən üstün tutan personajdır. Kralın sağ Əli Con Arrinin ölümündən sonra paytaxta Kral Robertin əmri ilə çağırılandan saray qalmaqallarından uzaq qalmağa çalışan Ned bilmədən özünü "böyük oyunun" — taxt oyunlarının mərkəzinə atır. Hekayə irəlilədikcə Ned saraydakı korrupsiya və güc üstündə mübarizə aparan lordların qarşısını alıb paytaxta adil hakimiyyət gətirməyə çalışır. *…kimisə edam edib həyatını alacaqsansa, onun gözlərinin içinə baxıb sonra sözlərini dinləməyə məcbursan. Və əgər bunu etməyə qadir deyilsənsə, əlbət həmin adam ölməyə layiq deyil*Aktyor Şon Bin oynadığı personaj haqqında demişdir, — "…*korrupsiya ilə əhatə olduğuna baxmayaraq əlindən gələni etməyə çalışan yaxşı adamdır. Sürüsündən uzaq düşmüş canavar kimidir. Şimalda, Uinterfeldə insanların praqmatik və düz olmasına öyrəşib və insanların hər zaman oyunlar oynadığı və arxadan zərbə endirdikləri bir yerə gəlir.* "

## İstinadlar
Qurtuluş İttifaqı

"**Qurtuluş İttifaqı**" () — 1904-cü ilin yanvarında Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində keçmiş marksist Pyotr Struvenin təsiri ilə yaradılmış liberal siyasi qrup. Qrupun məqsədi əvvəlcə çar mütləqiyyətini konstitusiya monarxiyası ilə əvəz etmək idi. Onun digər məqsədləri bütün Rusiya vətəndaşları üçün bərabər, gizli və birbaşa səsvermə və Rusiya imperiyasında yaşayan müxtəlif millətlərin öz müqəddəratını təyin etmə hüququ ilə təmin edilməsindən ibarət idi.

"Qurtuluş İttifaqı" 1904-cü ilin axırlarında Rusiyada 1864-cü il Məhkəmə islahatının 40-cı ildönümü şərəfinə banketlər şəklində ictimai-siyasi aksiya keçirmişdir. "Banket kampaniyası" adlanan bu aksiya hökuməti islahatlara sövq etmək məqsədilə keçirilmişdir. 34 şəhərdə 50 minə yaxın iştirakçının iştirak etdiyi 120-dən çox banket təşkil edilmişdir. Burada çıxış edənlər xalq təmsilçiliyinin və siyasi azadlıqların tətbiqini tələb etmişdirlər. "Banket kampaniyası" ziyalılar arasında müxalif əhval-ruhiyyənin artmasına səbəb olmuşdu.

"Qurtuluş İttifaqı"nın üzvlərinin əksəriyyəti 1905-ci il Rusiya inqilabından və Konstitusiyalı Demokratik Partiyasının yaradılmasından sonra kadetlərə qoşulmuş, qrup həmin il ləğv edilmişdir.

## İstinadlar
Nima Qum Muzeyi

– Yaponiyanın Şimane prefekturasının Oda şəhərində, keçmiş Nima qəsəbəsinin ərazisində yerləşən və quma həsr olunmuş muzey. Burada dünyanın ən böyük qum saatı saxlanılır.

## Tarixi
Muzeyin açılışı 3 mart 1991-ci ildə yerli bələdiyyə başçısının iştirakı ilə baş tutmuşdur. Muzeyin yaradılmasında məqsəd qəsəbə yaxınlığında yerləşən Kotoqahama çimərliyinin qumunu nümayiş etdirərək turist cəlb etmək olmuşdur. Belə ki, bu çimərliyin qumu "oxumaq" xüsusiyyətinə malikdir.

Muzeyin memarı Nimada doğulmuş Şin Takamatsudur. O, muzeyin ən hündür piramidasını anasının qəbrindən görünə biləcək şəkildə dizayn etmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Muzey altı şüşə piramidadan ibarətdir. Ən böyük şüşə piramidasında Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüş dünyanın ən böyük qum saatı saxlanılır. Bu qum saatının yuxarı kürəsinin tam boşalması və aşağı kürəsinin tam dolması düz 1 il çəkir. Hər ilin 31 dekabr tarixində gecəyarısı qum saatı çevrilir.

Qum saatının yerləşdiyi şüşə piramida 21 metr hündürlüyündə və 17 metr enindədir. Qum saatı isə 5 metr hündürlüyündə və 1 metr diametrindədir. İçərisindəki qumun ağırlığı 1 tondur, hər qum dənəsi 0,13 millimetr ölçüsündədir. Qum diametri 0,85 millimetr olan dəlikdən tökülür.

Qum, zaman və ətraf mühit muzeyin üç konsepsiyasını təşkil edir. Muzeydə qum akustikasını nümayiş etdirən sənət əsərləri kolleksiyası mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Firuz Baxor

**Firuz Baxor** (; əsl adı – **Firuz Hacıyeviç Əhmədov**; ) — Tacikistan və SSRİ bəstəkarı. SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının (1971-ci ildən) və SSRİ Kinematoqrafçılar İttifaqının (1976-cı ildən) üzvüdür. Tacikistan Bəstəkarlar İttifaqının katibi (1976-cı ildən). Tacikistan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi (1990). Tacikistan "Lenin komsomolu" mükafatı laureatı (1977).

## Həyatı
Firuz Baxor 19 noyabr 1942-ci ildə Düşənbə şəhərində, opera müğənnisi ailəsində anadan olmuşdur. O, 1963–1966-cı illərdə Moskva Musiqi Pedaqoji İnstitutunda fortepiano ixtisası üzrə təhsil almışdır.

1976-cı ildən Tacikistan Bəstəkarlar İttifaqının katibidir. 1986-1996-cı illərdə SSRİ-də (Moskva, Kiyev, Novosibirsk, Düşənbə) və xaricdə (İngiltərə) bir sıra konsertlər vermiş, İtaliyada sovet bəstəkarlarının konsertlərində iştirak etmişdir.

1994-cü ildən Almaniyada daimi yaşayır.

## Yaradıcılıq
Simfoniyaların, "Mərəkəndə" simfonik poemasının, kamera-instrumental kompozisiyaların müəllifidir. Fortepiano, kantatalar, mahnılar üçün prelüdlər və fuqalar yazmışdır.

Dramatik tamaşalar, bədii və sənədli filmlər üçün musiqi müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Бахор Фируз на сайте imdb
Əbdücəlil Həşimov

**Əbdücəlil Həşimov** (; ) — Tacikistan müğənnisi (dramatik tenor), Tacikistanın xalq artisti, bəstəkar, instrumental ifaçı.

## Həyatı
Əbdücəlil Həşimov 1 yanvar 1944-cü ildə Tacikistan SSR-in Leninabad rayonunun Kastakoz kəndində anadan olmuşdur. 1961-ci ildə orta məktəbi bitirmiş, 1961–1963-cü illərdə doğma kəndində konserv zavodunda klubda musiqi müəllimi işləmişdir. 1963–1994-cü illərdə Tacikistan SSR Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən "Şaşmakom" ansamblının solisti-vokalçısı olmuşdur. 2000–2005-ci illərdə Tacikistan Dövlət Konservatoriyasının kafedrasının dosenti, 2005-ci ildən professor.

## İstinadlar
Atami Seks Muzeyi

– Yaponiyanın Atami şəhərində yerləşən seks muzeyi. Muzey Yaponiyanın seks mədəniyyətinə həsr olunmuşdur. Yaponiyada fəaliyyət göstərən sonuncu seks muzeyidir.

## Tarixi
Muzey 1980-ci ildə açılmışdır. Həmin dövrdə Yaponiyada 40-dan çox seks muzeyi olsa da, 1990-cı illərdən etibarən onların sayı azalmağa başlamışdır. Bu muzey həmin dövrdən qalan sonuncu seks muzeyidir.

## Xüsusiyyətlər
Muzeydə Edo dövrünə aid şunqalar və ipək prezervativlər, qədim taxta dildolar, seks oyuncaqları, holoqramlar, hentay kimi fetişləri təsvir edən heykəlciklər, abstrakt lüt manekenlər nümayiş etdirilir. Muzeyin interaktiv sərgi bölməsində ziyarətçilər nəhəng penisə dırmaşa və ya Merilin Monronun paltarını havaya qaldıran külək maşınından istifadə edə bilərlər.

Muzey Atami qəsrinin qarşısında yerləşir. Giriş üçün minimum 18 yaş tələb olunur. Muzeydə şəkil çəkmək qadağandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Səfəvi imperiyasının Qəndəhar hakimlərinin siyahısı

**Səfəvi imperiyasının Qəndəhar hakimlərinin siyahısı** — Qəndəhar mühüm ticarət yollarının kəsişməsində yerləşirdi. Bu şəhərə sahib olan dövlət Hindistana gedən ticarət yollarından gələn böyük vergilərə də sahiblik edəcəkdi. Səfəvi imperiyası bu şəhəri ilk dəfə 1537-ci ildə I Təhmasibin dövründə ələ keçirdi, lakin növbəti əks-hücuma keçən Böyük Moğol imperiyası şəhəri geri qaytara bildi. Lakin Böyük Moğol imperiyası hökmdarı Hümayun hakimiyyətdən devrildikdən sonra şah I Təhmasibdən yardım istədi və Cənubi Azərbaycanın Sultaniyyə şəhərində baş tutmuş görüşdə razılığa gəlindi ki, taxta geri dönməsinə ediləcək hərbi yardımdan sonra Hümayun bunun qarşılığında şiəliyə keçəcək və Qəndəharı I Təhmasibin oğlu Murad Mirzənin xeyrinə güzəştə gedəcəkdi. Belə də oldu, lakin Murad Mirzənin qısa müddət sonra ölümü ilə bu şəhər iki imperiya arasında mübahisə mənbəyinə çevrildi. 1545-ci ildə Osmanlı ilə Səfəvi imperiyası arasında olan müharibədən istifadə edən moğollar şəhəri ələ keçirirlər, Təhmasib özünün şəhər üzərinə ilk yürüşünü 1558-ci ildə — Hümayunun ölümündən sonra — həyata keçirdi və şəhəri geri qaytardı. 1590-cı illərdə Səfəvi imperiyasının pis vəziyyətindən yararlanan moğollar şəhəri yenidən ələ keçirdilər, 1620-ci illərin əvvəllərində isə Səfəvilər şəhəri yenidən geri qaytardılar. Bundan əvvəl isə, Şah I Abbas Qəndəharı mühasirəyə almış, lakin uğursuz olmuşdu. 1622-ci ildə yenidən Səfəvi imperiyası hakimiyyəti altına qayıdan şəhər 1638–ci ildə yenidən əl dəyişdirdi və bu hal 1649-cu ilə qədər davam etdi. Bu ildə II Abbas şəhəri uğurlu yürüşlə geri qaytardı və onun şəhərə yerləşdirdiyi qarnizon uğurla moğolların 3 mühasirəsini dəf etməyi bacardı. 

Bundan sonra şəhərə moğol iddiaları öz əhəmiyyətini itirdi və şəhər 1709-cu ilə qədər fasiləsiz Səfəvi hakimiyyətində qaldı. Lakin buradakı Səfəvi canişinlərinin, xüsusilə II Şahnəvaz xanın yarıtmaz siyasəti, yerlilərlə olan toqquşmaları əfqanların üsyanına səbəb oldu. Mir Veys xanın rəhbərlik etdiyi üsyan buradakı Səfəvi hakimiyyətinin sonlanması ilə nəticələndi. Hətta üsyançılar daha da inkişaf edərək 1722-ci ildə Səfəvi imperiyasının paytaxtı İsfahanı belə ələ keçirdilər.  
   
## Siyahı
Qəndəharı idarə edən və nisbətən tanınmış şəxslərin siyahısı. *Bəylərbəyi*, *hakim* və ya *vali* titullarının hamısı bölgə hakiminə verilən inzibati titullar olmuşdur. 

## Həmçinin bax
* Səfəvi Qəndəharı

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Bars tipli sualtı qayıq

**"Bars" tipli sualtı qayıq** — XX əvvəllərində Rusiya sualtı qayıqlarının seriyası. "Bars"lar Baltik dənizində Birinci Dünya müharibəsi və Vətəndaş müharibəsi zamanı fəal iştirak etmişdir. Onların fəal xidməti 1930-cu illərə qədər davam etmişdir. Bu seriya o illərdəki bütün Rusiya sualtı layihələrinin əksəriyyətini təşkil edirdi. 24 qayıqdan 20-si tamamlanmış, 4-ü Birinci Dünya müharibəsində batmış, 3-ü sülh dövründə batmış, 4-ü Almaniya tərəfindən qənimət kimi götürülmüşdür.

"Bars" sualtı qayıqların tikintisi üzrə professor və mütəxəssis İvan Bubnovun beşinci layihəsi olmuşdur. İlkin mərhələdə layihənin ilk variantı "Morj" tipi ilə eyni vaxtda hazırlanmışdır, ondan daha böyük yerdəyişmə, yanacaq tutumu və mühərrik gücü ilə fərqlənirdi. Bəzi mənbələrdə "Bars" tipi "II Morj seriyası", Nikolayevdə inşa edilmiş altı gəmi isə "Qu quşu" və ya "III Morj seriyası" kimi təsnif edilir.

Vəsait çatışmazlığı səbəbindən belə gəmilərin tikintisinə başlanılmamışdı, 1912-ci ilin martında sifarişlərin olmaması səbəbindən İvan Bubnov Baltik gəmiqayırma zavodundan istefa vermişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* flot.com // Подводные лодки типа «Барс»: Очерк
*
Femen

FEMEN () — 2008-ci ildə Anna Qutsol tərəfindən təsis edilib. Anna Hutsol qrupu təsis etdikdən sonra, Femen təşkilatını yaratmasının səbəbini onların ölkələrində fəal qadınların olmaması və kişi yönümlü Ukrayna cəmiyyətinə olan reaksiyası ilə izah edir. Qrupun beynəlxalq nikah agentlikləri, gender ayrı-seçkiliyi və digər beynəlxalq və milli sosial problemlərlə bağlı keçirmiş olduğu etiraz aksiyaları mövcuddur. Qrup dünyada xüsusilə seks turizminə qarşı həyata keçirmiş olduğu yarıçılpaq nümayişləri ilə tanınır.

Qrupun məqsədi Ukraynada yaşayan qadınların mədəni və mənəvi dəyərlərini, eləcə də onların liderliyini inkişaf etdirməkdir. Bununla da Ukrayna dünya miqyasında həm imicini yaxşılaşdırmış, həm də öz şəhərinin qadınlarına yeni və daha yaxşı imkanlar vermişdir.

8 Mart Beynəlxalq Qadınlar Günündə İstanbula etiraz aksiyası keçirməyə gələn FEMEN üzvləri keçirmiş olduqları etiraz aksiyasından sonra saxlanılaraq deportasiya edilmişdirlər.

## Aktiv üzvləri
* Anna Qutsol - lider, təşkilatçı;
* Aleksandra Şevçenko - lider, Femenin “üz və bədəni”;
* İnna Şevçenko. 2012-ci ilin dekabrında o, Fransanın “Le Figaro” qəzetinə görə “İlin TOP 20 qadını”na daxil olub;
* Oksana Şaçko (2018-ci ildə intihar edib).
* Olqa Sergeyevna Deda (1948) - qadınlar üçün pensiya yaşının artırılmasına qarşı "Çətin yaş" mono-məclisi keçirib. “Siz qancıqlar çox yaşamayasınız” şüarı;
* Anna Deda;
* Yevgeniya Kraizman;
* Alina Kovalçuk;
* Katerina Rıjix;
* Olqa Blaqodarova;
* Yana Jdanova.

## Görüntülər

Fayl:FEMEN_calls_for_sex-boykott_for_Ukrainian_Ministers.jpg|
Fayl:2_years_of_FEMEN_2.jpg|
Fayl:Election_Protest_Crucified_Ukraine_2.jpg|
Fayl:Femen_8_March_10_2009_2.jpg|
Fayl:Ukraine_is_not_a_Brothel.jpg|
Fayl:Femen_Dec_2009_1.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Мария Дмитриева. Радикальный эксгибиционизм. Материал подготовлен в рамках программы «Гендерная демократия» Фонда им. Генриха Бёлля.
* 
* Femen blog
* ''BlaqSwans.org'' – an analysis of the Femen movement
* 
*
Ani-i Süfla (Germi)

**Ani-i Süfla** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 550 nəfər yaşayır (104 ailə).

## İstinadlar
Səfəvi imperiyasının Luristan hakimlərinin siyahısı

**Səfəvi imperiyasının Luristan hakimlərinin siyahısı** — Səfəvi imperiyasının qərbdə yerləşən inzibati vahidlərindən biri. Bu bölgənin ərazisi müasir İran İslam Respublikasının İlam ostanı və Luristan ostanlarının ərazilərinə uyğun gəlir. Luristan vilayəti imperiyanın müəyyən qədər muxtariyyətə malik olan 5 vilayətindən biri idi və şah tərəfindən təyin edilən *vali* və ya *hakim* tərəfindən idarə edilirdi.

Vilayət 1508-ci ildə Şah Rüstəm Abbasi dövründə Səfəvi hökmdarı Şah I İsmayıldan asılılığı qəbul etmişdir. 1578–1587-ci illər istisna olmaqla (bu illərdə vilayətin yerli hakimi Osmanlı imperiyası ilə ittifaqda olmuşdur), Səfəvi imperiyasının süqutuna qədər ona tabe olmuşdurlar. 
## Siyahı
Siyahıda vilayəti və ya onun hissələrini idarə etdiyi bilinən şəxslər göstərilmişdir. Hakim və ya bəylərbəyi ifadələrinin hər ikisi də vilayət valilərini təsvir etmək üçün işlədilmişdir.

## Həmçinin bax
* Səfəvi Luristanı

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
Atuc (dəqiqləşdirmə)

**Yaşayış məntəqələri**

;Azərbaycanda
* Atuc — Quba rayonunda kənd.
* Aşağı Atuc — Quba rayonunda kənd.
Rusiyada yaponşünaslıq

**Rusiyada yaponşünaslığın** () tarixi XVII əsrə qədər gedib çıxır.

## Tarix
### XVII–XIX əsrlər
Rusiyada Yaponiyaya maraq ilk dəfə XVII əsrdə yaranmışdır. Həmin dövrdə Sibir ərazisi və Sakit okean sahilləri Rusiya imperiyasının ərazisinə çevrilmiş və Şərqi Asiya ölkələri ilə əlaqələr qurulmağa başlanmışdır. XVIII əsrdə Kamçatka sahillərində qəzaya uğrayan yapon dənizçilər Yaponiya haqqında əsas informasiya mənbəyi idilər. Onlar 1736-cı ildə Sankt-Peterburqda açılan, 1754-cü ildə İrkutska köçürülən yapon məktəbində dil təlimçiləri kimi işləmişdirlər.

XIX əsrdə Rusiyaya Yaponiyaya olan maraq böyüməyə davam etmişdir. Yaponiyaya səyahət edən dənizçi Vasili Qolovnin və romançı İvan Qonçarov Yaponiya haqqında kitablar yazmışdır. 1855-ci ildə Rusiya–Yaponiya münasibətlərinin qurulmasından sonra Rusiya Xarici Ofisində yaponşünaslara tələb yaranmışdır. 1870-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetinin Şərq dilləri fakültəsində yapon dili tədris olunmağa başlanmışdır. 1898-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetində, 1900-cü ildə isə Vladivostok Şərqşünaslıq İnstitutunda yapon dili filologiyası kafedrası yaradılmışdır.

### XX əsr
XX əsrin əvvəllərində Sankt-Peterburq Universitetində bir çox rus yaponşünas yetişmişdir: Otton Rozenberq, Nikolay İosifoviç Konrad, Yevgeni Polivanov, Sergey Yeliseyev və Nikolay Nevski. Universitetin yaponşünaslarından biri olan Dmitri Pozdneyev Vladivostok Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru olmuşdur. Rusiya inqilabından sonra Petroqrad və Moskva şəhərlərində yeni yaponşünaslıq mərkəzləri yaradılmışdır.

İkinci dünya müharibəsinə qədər Rusiyada yaponşünaslığın mərkəzi Leninqrad şəhəri idi. 1933-cü ildə burada Yaponşünaslıq Assosiasiyası qurulmuşdur. Müharibəyə qədər yaponşünaslıq tədqiqatları dil, ədəbiyyat, iqtisadiyyat, tarix, daxili və xarici siyasət, etnoqrafiya, adətlər və cəmiyyətin problemləri kimi mövzuları əhatə etmişdir.

Müharibədən sonra Rusiyada və SSRİ-də yaponşünaslığın mərkəzi Moskva şəhəri olmuşdur. 1970-ci illərin ortasında Moskvanın 11 institutunda 70 yaponşünas çalışırdı. 1950-ci ildə Moskvada yenidən təşkil edilmiş Şərqşünaslıq üzrə SSRİ Elmlər Akademiyasının 1975-ci ildə 33 yaponşünası var idi.

## Yaponşünaslıq mərkəzləri
* Dünya Ədəbiyyatı İnstitutu
* REA Dünya İqtisadiyyatı və Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutu
* REA Antropologiya və Etnoqrafiya İnstitutu
* REA Uzaq Şərq İnstitutu
* Asiya və Afrika Ölkələri İnstitutu
* REA Şərqşünaslıq İnstitutu

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
II Elizabetin ölümü

Birləşmiş Krallıq və Millətlər Birliyinin ən uzun hökm sürmüş kraliçası olan II Elizabet 8 sentyabr 2022-ci ildə Şotlandiyada yerləşən Balmoral qalasında 96 yaşında öldü. Xəbər BBC tərəfindən canlı yayımda Britaniya Yay Vaxtı ilə 18:31-də ictimaiyyətə bildirildi. Günün səhər saatlarında həkimlər sağlamlığının sürətlə pisləşdiyini və tibbi müayinədə olduğunu bildirdi.

## Xronologiya
8 sentyabr 2022-ci ildə İngiltərə vaxtı ilə 12:30-da Bukinqem sarayı kraliçanın müayinə altında olduğunu və həkimlərin narahat olduğunu açıqladı. Kraliçanın ailəsi Vilyam və Harri ilə birlikdə yanında olmaq üçün qalaya getdilər.

BBC kraliçanın vəziyyətini yaxından izləmək məqsədi ilə saat 14:00 civarında BBC One proqramını 18:00-a qədər dayandırdı. Digər kanallarda kraliçanın vəziyyəti ilə əlaqəli xüsusi yayım proqramları verildi. Saat 15:00-da BBC müxbiri Yelda Hakim  Elizabetin öldüyünə dair heç bir rəsmi açıqlama olmamasına baxmayaraq kraliçanın öldüyü haqda tvit paylaşdı. Daha sonra tviti sildi.

16:30-da Baş nazir Liz Trass kraliçanın ölümü barədə məlumatlandırıldı.

Britaniya Kral Ailəsinin rəsmi Twitter hesabı saat 18:30-da (BYV) tvit paylaşaraq kraliçanın ölümünü elan etdi. Kraliçanın ölümünün televiziyadakı ilk xəbəri 18:31-də BBC-də yayımlandı. Ardınca Bukinqem sarayı — "Kraliça bu günortadan sonra Balmoralda öldü. Kral və arvadı bu axşam Balmoralda qalacaq və sabah Londona qayıdacaqlar", — deyə açıqlamasında bildirdi.

## Xələfi
Ölümündən sonra ən böyük oğlu III Çarlz taxta çıxdı. Tac mərasimi haqda məlumat verilməyib.

## Dəfn
Dövlət tərəfindən təşkil olunacaq dəfn mərasimi ilə bağlı məlumat verilməyib; amma ölümündən on iki gün keçməsi gözlənilir.

## Reaksiyalar
Bukinqem sarayındakı Birləşmiş Krallıq bayrağı yarıya endirildi.

Xəbərin ardınca Londonda yerləşən Bukinqem sarayının qarşısında yüzlərlə insan toplaşdı.

8 sentyabrda kraliçanın ölümünə görə ABŞ Konqres Binasındakı ABŞ bayrağı yarıya endirildi.

Co Bayden, Cill Bayden, Cimmi Karter, Bill Klinton, Corc V. Buş, Barak Obama, Donald Tramp, Şarl Mişel, Ursula fon der Lyayen, Yens Stoltenberq, Emmanuel Makron, Frank-Valter Ştaynmayer, Pedro Sançes, Serco Mattarella, İnyaçino Kassis, Sauli Niinistö və Narendra Modi II Elizabetin ölümünə başsağlığı mesajlarını paylaşdılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kapreze salatı

**Kapreze salatı** ( və ya sadəcə *kapreze*) — dilimlənmiş təzə mozzarella, pomidor və şirin reyhandan hazırlanmış, duz və zeytun yağı ilə ədavanlandırılmış sadə İtalyan salatı.

Restoranlarda adətən boşqaba düzülür. Pizza Marqarita kimi, İtaliya bayrağının rənglərini: yaşıl, ağ və qırmızı rəngi özündə birləşdirir. İtaliyada adətən kontorno (qarnir) deyil, antipasto (başlanğıc) kimi verilir və günün istənilən vaxtında yeyilə bilər. Kapreze salatı kapreze yeməyinin bir formasıdır; o, həmçinin kapreze pizza, makaron və ya sendviç kimi də verilə bilər.

Salatın adı İtaliyanın Kapri adasının şərəfinə qoyulub.   Onun adının mənşəyi ilə bağlı iki ümumi hekayə vardır. Onun İtaliya bayrağına bir hörmətlə və ya "XX əsrdə kral ailəsinin və önəmli siyasətçilərinin tətil zamanı yemək zövqlərinin dəyişik olması ilə" bağlı olduğu güman edilir.

## Növləri

Kapreze salatının növləri sırasına zeytun yağı əvəzinə italyan sousu, pesto və ya əlavə olaraq balzam sirkəsi işlədilən növləri də daxildir. Zeytun, reyhandan əlavə roka və ya kahı ilə dadlandırıb, bəzədilən növləri də vardır. Bəzən qara yarpız və ya qara istiot da əlavə edilir. Daha da dadlandırmaq üçün mozzarellanı camış südündən alınmış mozzarella ilə də əvəz etmək olur. Makaron və ya düyü əlavə etməklə o, taxıl salatına çevrilmiş olur.

Fayl:Mozzarella cheese ball with cherry tomatoes and basil.jpg|Yerli füzyon stili Kapreze salatı 
Fayl:Mozzarella cheese and tomato salad.jpg|Mozzarella və pomidorlu tərəvəz salatı
Fayl:Mozzarella and Tomato Salad Platter.jpg|Mozzarella və pomidor salatı
Fayl:Caprese salad skewer appetizers.jpg|Kapreze salatından hazırlanmış qəlyanaltılar
Fayl:Tomato and Cheese salad from The Royal Graden.jpg|Pomidor və yaşıl tərəvəz ilə mozzarella dilimləri
Fayl:Caprese Salad and Hot Coffee.jpg| Honkonqdan ənənəvi Kapreze salatı
Fayl:Tomaten-etc 5345.JPG|Kapreze şişləri


## İstinadlar
Teymur Babayev

**Teymur** **Babayev** (*Babayev Teymur Əsəd oğlu*; 11 sentyabr, 1938, Bakı, Azərbaycan SSR) — Tibb elmləri doktoru, professor.

## Haqqında
Babayev Teymur Əsəd oğlu 1938-ci il sentyabr ayının 11-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1956-1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda (indiki ATU) təhsil almışdır. 1961-ci ildə Sabirabad rayonunda həkim-stomatoloq kimi işləmişdir. 1965-ci ildə ATU-nun aspiranturasına daxil olmuş, 1969-cu ildə elmlər namizədi dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Daha sonra 2 il 4 saylı Stomatoloji poliklinikada cərrah-stomatoloq vəzifəsində çalışmışdır.

1971-2007-ci illərdə ATU-nun Cərrahi stomatologiya kafedrasında fəaliyyət göstərmişdir. T.Babayev 1971-ci ildən ATU-nun Cərrahi stomatologiya kafedrasında assistent, 1977-ci ildən dosent, 1987-2007-ci illərdə həmin kafedraının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1981-ci ildə Moskvada doktoranturaya qəbul olmuşdur. 1990-cı ildə tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə, 1991-ci ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. 2007-ci ildən ATU-nun Ağız və üz-çənə cərrahiyyəsi kafedrasının professorudur. Tədqiqatları anadangəlmə və qazanılmış qüsurların cərrahi müalicəsi probleminə həsr edilmişdir. Elmi kadrların hazırlanmasına böyük xidmətləri olmuşdur.

## Əsərləri

* Babayev T.Ə., Fərəcov E.H., Arxməmmədov A.M., Orucov A.Q,, Kərimov F.R. Xroniki pereodontitli xəstələrin cərrahi müalicəsinə yeni baxım / Professor B.X. Abbasovun 80 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi-praktiki konfransın materialları. Bakı: 2003, s.140-141.
* Бабаев Т.А., Фараджов Э.Г., Архмамедов А.М. Лечение больных с полной нижнечелюстной адентией  // Cərrahiyyə, 2005, №1, s.101-105.
* Babayev T.A., Farajov E.H., Ibragimov R.E. Approach to immediate implant placement into infected tooth socket / 4th International Congress of the Iranian Society Of Oral and Maxillofacial Surgeons, Teheran, Iran, 2008, p.&nbsp;124.

## İstinadlar
Uollis Simpson

**Uollis Simpson** () — 1937-ci ildən Böyük Britaniyanın keçmiş kralı VIII Eduard Vindzorun həyat yoldaşı.

Kralın 1936-cı ilin dekabrında taxtdan əl çəkməsinin səbəbi iki dəfə boşanmış Uollis Simpsonla evlənmək istəməsi idi.

## İstinadlar
Azad Vətən Partiyası

* Azad Vətən Partiyası (Azərbaycan) — Azərbaycan Respublikasında faəliyyət göstərən siyasi partiya.
* Azad Vətən Partiyası (Dağlıq Qarabağ) — Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasında fəaliyyət göstərən siyasi partiya.
Striptiz

**Striptiz** (orijinal mənşəyi: ingiliscə strip-tease) gənc bir qadın aktrisanın gecə klublarında və pavilyonlarda musiqinin müşayiəti altında rəqs edərək və soyunaraq ifa etdiyi şou kimi müəyyən edilmişdir. Strip-şoular müasir dövrdə striptiz klublarında və pablarda həyata keçirilir (xüsusilə Böyük Britaniyada). Xüsusilə striptizin baş verdiyi yerlərdə ətrafdakı işıq zəif, musiqi isə ağır olur. Kreslo kimi əşyalar bu şoularda istifadə olunan alətlərdir. Ehtimal olunur ki, səhnədə soyunma dəbi ilk dəfə 1895-ci ildə Parisdə keçirilən Divan japonais şousunda Moreno de Blansac tərəfindən tətbiq edilmişdir. Əvvəlcə kabarelərdə keçirilən bu şoularda yalnız Mata Hari və Dita Von Tiz kimi bir neçə nəfər məşhurlaşmağı bacarmışdır. 1930-cu illərdən ABŞ-də burlesk adı altında geniş yayılmışdır. 1935-ci ildə yenidən Avropaya geriyə qayıtmış və 1955-ci ildən geniş yayılmışdır. Kinoda isə Gilda, Rita Hayworth, Brigitte Bardot və Jeanne Moreau etdikləri striptiz səhnələri ilə yaddaşlarda qalmağı bacarmışdırlar. Qadın aktyorların həyata keçirdikləri şoulardan başqa qadınlar və homoseksual kişilər üçün nəzərdə tutulmuş kişi rəqqaslarla da striptiz şouları nümayiş etdirilir.
Kabare

**Kabare** — hər cür aktual mövzuya istehzalı, iynəli, satirik münasibətlə yanaşan, sosial tənqidə üz tutan teatr növü. Xüsusilə siyasi və sosial mövzulara diqqət yetirən kabaredə melodiyalar, rəqslər, eskizlər, monoloqlar, dialoqlar və hətta açıq şoular və qısametrajlı filmlər də yer alır. Kabare yumoristik və əyləncəli olsa da, əsasən ciddi teatr janrlarından biri hesab olunur. Kabare sözü fransızca meyxana mənasını verən *cabaret* sözündən götürülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
;Rus dilində
* 
* *Васильев А. А.* Людмила Лопато. Царица парижских кабаре. — М.: Альпина нон-фикшн, 2011. — 335 с. — ISBN 978-5-91671-115-8.
* 
* *Норвежский О.* Cabaret // Театр и искусство. — 1910. — № 10. — С. 216.
* 
* *Уварова Е. Д.* Эстрадный театр: Миниатюры, обозрения, мюзик-холлы (1917—1945). — М.: Искусство, 1983. — 320 с.
; İngilis dilində 
* Harold B. Segel, *Turn-of-the-century cabaret: Paris, Barcelona, Berlin, Munich, Vienna, Cracow, Moscow, St. Petersburg, Zurich.* Columbia University Press, 1987, ISBN 0-231-05128-X 
* Nichol G. H. *Fosdyke, Wonderful London,* St. John Adcock, 1927.
* Satie the Bohemian: From Cabaret to Concert Hall. *By Steven Moore Whiting.* Oxford & New York: Oxford University Press, 1999. 596 p.: ill., ISBN 0-19-816458-0.
* Lisa Appignanesi, *The Cabaret,* Yale University Press, 2004.
* Jim Chevallier, *A History of the Food of Paris.* From Roast Mammoth to Steak Frites, 2018, ISBN 1442272821.
;Macar dilində 
* Nagy Endre: *A kabaré regénye.* Nyugat, Budapest, 1935. 221 oldal.
* Alpár Ágnes: *A fővárosi kabarék műsora 1901−1944.* Magyar Színházi Intézet, Budapest, 1978. 796 р.
; İtalyan dilində 
* Flavio Oreglio e Giangilberto Monti, *La vera storia del cabaret: Dall'uomo delle taverne alla bit generation,* Garzanti, 2012, ISBN 8811601177.
;Alman dilində 
* Carolin Stahrenberg: *Hot Spots von Café bis Kabarett – Musikalische Handlungsräume im Berlin Mischa Spolianskys 1918–1933*. Waxmann, Münster u. a. 2012, Populäre Kultur und Musik, Band 4, ISBN 978-3-8309-2520-0.
* Roger Stein: *Das deutsche Dirnenlied: literarisches Kabarett von Bruant bis Brecht*. 2005, 563 s., ISBN 978-3-4120-3306-4. 
* Metzler Kabarett Lexikon: Von Klaus Budzinski Und Reinhard Hippen; In Verbindung Mit Dem Deutschen Kabarettarchiv, J. B. Metzler, Part of Springer Nature, Springer Verlag GmbH, Stuttgart und Weimar, 1996, X, 501 s., ISBN 978-3-476-01448-1.
;Polyak dilində 
* Wojciech Kałużyński. *Kino, teatr, kabaret w przedwojennej Polsce. Artyści, miejsca, skandale.* Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2013. 416 s. ISBN 978-83-7705-335-5.
;Slovak dilində 
* Ján L. Kalina. *Svet kabaretu.* Bratislava, 1966.
;Fransız dilində 
* Alfred Fierro, *Histoire et Dictionnaire de Paris*, Robert Laffont, 1996, ISBN 2-221-07862-4.

## Xarici keçidlər

* An Anatomy of Dutch Cabaret article from the magazine *The Low Countries* (1994)
* Dutch cabaret in 8 steps article on 'The Netherlands by numbers' (2015)
* ''The Cabaret'', 1921 painting by Alexander Deyneka
Kamaltəpə yaşayış yeri

**Kamaltəpə** — Qəbələ şəhəri ərazisində qədim yaşayış yeri.

## Haqqında
Şəhərin Qala hissəsinin cənub darvazası qarşısında yerləşən təbii təpəlik yerli əhali tərəfindən Kamaltəpə adlandırılmışdır. Kamaltəpə sözü şəxs adına bağlıdır. Vaxtilə Kamal adlı bir yerli sakin burada təsərrüfat işləri ilə məşğul olduğu üçün təpə onun adı ilə adlandırılmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, bu təpəlik barədə Əl-Müqəddəsinin məlumatı diqqəti cəlb etmişdir:
"Qəbələ möhkəmləndirilmiş şəhərdir, çay onun divarlarının arxasından axır. Cümə məscidi şəhərdən kənarda, bir təpənin üstündə yerləşir."
Bu məlumatda əvvəla şəhərdən kənarda təpəliyin olması qeyd edilir. Sonra şəhərin ən böyük ictimai binası Cümə məscidinin məhz həmin təpənin üstündə yerləşməsi göstərilir. Hazırda qala divarlarından kənarda Kamaltəpədən başqa təpə yoxdur. Bu fakt Kamaltəpənin məhz Əl-Müqəddəsinin qeyd etdiyi təpəlik olduğunu düşünməyə imkan verir.

Kamaltəpə əslində, üç hissədən ibarətdir. Müdafiə xəndəyini xatırladan çökəkliklər bu hissələri bir-birindən ayırır. Kamaltəpəyə qalxmaq üçün şimal və cənub tərəfdən yol yerləri var.

1977-ci ildə təsərrüfat işləri zamanı Kamaltəpənin üst qatı dağıdılmışdır. Bu zaman burada kvadrat formalı bişmiş kərpicdən qurulmuş müsəlman qəbirləri, iri ölçülü yonma puc (şirim) daşdan kirəc məhlulu ilə hörülmüş böyük bir tikintinin divar qalığı və çoxlu inşaat materialı töküntüləri üzə çıxarılmışdır. İ. Əliyev qeyd edir ki, Kamaltəpədən tapılan arxeolji materialları Əl-Müqəddəsinin verdiyi məlumatla müqəyisə etsək onda deyə bilərik ki, orta əsrlərdə Qəbələnin Cümə məscidi məhz Kamaltəpənin üstündə yerləşmişdir.
## Həmçinin bax
Çuxur Qəbələ
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bayır şəhər (Qəbələ)

**Bayır şəhər** — Qəbələ şəhəri ərazisində qədim yaşayış yeri.

## Haqqında
1977-ci ildə Kamaltəpənin Cənub ətəyi meşə örtüyündən təmizlənən zaman, buradan da yaşayış yeri xarabalığı üzə çıxmışdır. Bu xarabalıq təxminən 10 hektarlıq bir ərazini əhatə edir. Onun şimal kənarında Kamaltəpə və Qalanın cənub divarları yerləşir. Qərb tərəfdən axan Qaraçay isə yaşayış yerinin xeyli hissəini yuyub aparmışdır. Cənub tərəfdən Kamaltəpəyə qalxan köhnə yol yeri də var. Yeni aşkar edilən yaşayış yeri xarabalığı, Qalanın cənub divarından bayır tərəfdə yerəşdiyi üçün onu şərti olaraq Bayır şəhər adlandırırlar. XIX əsrn 40-cı illərində Qəbələ şəhər xarabalığını nəzərdən keçirən A. Yanovski Bayır şəhər abidəsi üçün elmi əhəmiyyəti olan şifahi məlumat toplaya bilmişdir. Onun əldə etdiyi məlumata görə, şəhər xarabalığa çevriləndən sonra Qalanın cənub ətəyində (yerli əhalinin dili ilə desək Çuxurda) yaşayış davam edirdi. O zaman artıq əhali bu yeri Qəbələ deyil, yerin təbii-coğrafi quruluşuna görə Çuxur-Qəbələ adlandırırdı. Sonralar Qaraçay vaxtaşırı sel gətirdiyindən əhali bu yeri tərk edərək indiki Çuxur-Qəbələ kəndinin yerinə köç etmişdir. Yuxarıda qeyd edilənlərdən sonra demək olar ki, Bayır şəhər orta əsr Qəbələsinin ayrılmaz hissəsi olmuşdur. Bayır şəhərdə arxeoloji qazıntılar nəticəsində məlum olmuşdur ki, burada evlər cərgə üsulu ilə tikilmişdir. Məlum məsələdir ki, kənd evləri belə sıx tikilə bilməz. Bu arxeoloji dəlil həmin abidənin şəhər tipli yaşayış yeri olduğunu söyləməyə imkan verir.

## Həmçinin bax
* Qəbələ Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
* Çuxur Qəbələ

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Güllüqoruq yaşayış yeri

**Güllüqoruq (Çaqqallı)** — Qəbələ şəhəri ərazisində qədim yaşayış yeri.

Qəbələ şəhər xarabalığından 3–4&nbsp;km şərqdə yerləşir. Onun şimal tərəfini indiki Tövlə kəndi ilə qoruq arasındakı meşəlik, cənub tərəfini isə süni torpaq sədd və böyük bir əkin sahəsi, qərb tərəfini Covurluçay, şərq tərəfini Qocalançay sərhədləndirir. Covurluçay Güllüqoruq ilə Qəbələ şəhər xarabalığı arasında təxminən 2&nbsp;km enində eyni adlı dərədən axır.

İndiki zamanda Güllüqoruq 50 hektaradək sahəsi olan əkin yeridir. Əkin sahəsinə çevrilməzdən əvvəl burada yastı təpələr, qədim qəbristanlıq, pir yerləri və həddindən artıq cırlaşmış qızılgül kolları olmuşdur. Məhz qızılgül kollarına görə yerli əhali buranın bir hissəsini Güllü qoruq adlandırmışdır. Bu qoruq yararlı əkin sahəsinə çevrildikdən sonra kəsəyənlə qidalanmaq üçün bura çoxlu çaqqal gəldiyinə görə yerli əhali buranı eyni zamanda Çaqqallı tala da adlandırmağa başlamışdı. 1959-u ildə Güllü qoruqda təsərrüfat işləri zamanı buradakı yastı təpələrdən biri dağıdılmışdır. Təpəliyin altından üzə çıxan çoxlu miqdarda kirəmit qırıqlar və daş sütun altlıqları diqqəti cəlb etmişdir. Ona görə də Qəbələ arxeoloji ekspedisiyası 1959-cu ildən etibarən Güllü qoruq ərazisini də öyrənməyə başladı. Buradakı arxeoloji qazıntılar genişləndirildikdən sonra daş möhür, çiy kərpicdən divar qalıqları və s. maddi mədəniyyət qalıqları tapılmışdır. Burada 500 kv metrdən artıq bir ərazini əhatə edən nəhəng saray binasının qalıqları və çoxlu sütun altlıqları aşkarlanmışdır. Tədqiqatçıların əksəriyyəti bu abidənin Qəbələ şəhər xarabalğna yaxın məsafədə yerləşməsini nəzərə alaraq onu qədim dövrdə Qəbələnin məbud sahəsi və bazar meydanının yerləşdiyi ərazi hesab edirlər və burada e.ə. I minilliyin təxminən ortalarından başlayaraq eramzın I minilliyinin axırlarına qədər şəhərtipli yaşayış yeri olduğunu bildirirlər.

Qeyd etmək lazımdır ki, Qəbələ şəhər xarabalığının yaxın ətrafında Çaqqallı abidəsindən başqa Seyidtala, Uzuntala]], Qaratəpə kimi qədim yaşayış yerləri də vardır. Bu abidələr heç şübhəsiz, qədim Qəbələnin həmdövr yaşayış yerləridir.
Gigəl (Germi)

**Gigəl** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 82 nəfər yaşayır (19 ailə).

## İstinadlar
Şəkərcik yaşayış yeri

**Şəkərcik** — Azərbaycanın Füzuli rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Yaşayış yeri Şəkərcik kəndinin ərazisində yerləşir.

Şəkərcik ərazisində tədqiqatlar zamanı söbut olunmuşdur ki, burada e.ə. I minilliyin əvvəllərində Son Tunc dövrünə aid yaşayış yerləri olub. Arxeoloji axtarış və kəşfiyyat qazıntısı zamanı bu ərazidən küpə, cam, çölmək, qazan, xeyrə və s. gil qab qırıqlarının nümunələri aşkar olunmuşdur ki, bunlar da əldə və dulus çarxında hazırlanmışdır. Buradan dəvəgözü (obsidian) qəlpələri, dəndaşı, daş toxalar da aşkar edilmişdir. Qabların bəzisinin səthi səliqə ilə cilalanmış, hamarlanmış, kəsmə naxışla bəzədilmişdir. Tədqiqatlar bunu deməyə əsas verir ki, qədim dövrlərdə bu ərazilər oturaq əkinçi-maldar tayfalarına məxsus olmuşdur.
Şahtaxtı yaşayış yeri

**Şahtaxtı yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Orta əsrlərə aid yaşayış yeri rayonunun Şahtaxtı kəndi yaxınlığında yerləşir. 

Yaşayış yeri təbii-coğrafi cəhətdən əlverişli mövqedə yerləşir. Yaşayış yerinin qərb hissəsində qazıntı işləri nəticəsində (5x5 m sahədə) dairəvi planlı dulus kürəsi qalığı, şirsiz (qazan, küpə, küp, çölmək, çıraq və sair) və şirli (kasa və boşqab) qablar, gil fiqurlar, iki ədəd şiş uclu bıçaq tiyəsinin müxtəlif hissələri və digər maddi mədəniyyət nümunələri aşkar olunmuşdur.

Yaşayış yerindən əldə edilmiş materiallar Şahtaxtı əhalisinin əkinçilik və maldarlıqla yanaşı, sənətkarlıq və ticarətlə də məşğul olduğunu göstərmişdir. Tapıntılara əsasən yaşayış yerinin VII-XIII əsrlərə aid olduğu güman edilir. Abidədə yalnız kəşfiyyat xarakterli tədqiqatlar aparılmışdır.

## İstinadlar
Qarabağ şərab festivalı

**Qarabağ şərab festivalı** () — Azərbaycanın Xocavənd rayonunun Tuğ kəndində Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası tərəfindən keçirilən festival. İlk dəfə 18 oktyabr 2014-cü ildə keçirilmişdir, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra dayandırılmışdır. Festival təkrarlanan xarakter daşıyırdı və hər sentyabrın üçüncü şənbə günü keçirilirdi.

## Tarixi
Festival Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası Mədəniyyət, Turizm və Gənclər Nazirliyinin Turizm və Tarixi Yerlərin Mühafizəsi Departamentinin təşəbbüsü ilə keçirilirdi, regionda turizmi inkişaf etdirmək məqsədi daşımışdır. Bu, Qarabağda şərabçılıq ənənələrini bərpa etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Festival Dağlıq Qarabağ və Ermənistan şərabçılarına öz məhsullarını satmaq, təcrübə mübadiləsi aparmaq, şərablarını tanıtmaq və s. imkanı verən platforma yaratmışdır. Hər il keçirilən festivalın proqramına üzüm ayaqlama, ənənəvi Qarabağ mətbəxinin dequstasiyası, sənət əsərlərinin sərgisi, Dizaq məlik sarayına aid tarixi artefaktların sərgisi, eləcə də yerli şərabın sərgisi və satışı daxildir. Burada Qarabağ və Ermənistanın 5 müxtəlif bölgəsindən məhsul sərgilənirdi. Festival ildən-ilə milli bayrama çevrilmişdi.

## İstinadlar
I Şahtaxtı nekropolu

**I Şahtaxtı nekropolu** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunun Şahtaxtı kəndində nekropol.

Govurqaladan şimal-şərqdə yerləşən arxeoloji abidə Orta və Son Tunc, İlk Dəmir dövrlərinə aid edilir. Abidənin sahəsi 5 hektardan çoxdur. Qəbirlərin əksəriyyəti daş qutulardan ibarət olub, üzəri torpaq qarışıq daş kurqanlarla örtülmüşdür.

Arxeoloji qazıntılar nəticəsində kromlexlə əhatələnmiş daş qutu qəbirlərin birində bütöv at skeleti, polixrom boyalı küpə, yüksək sənətkarlıq nümunələri olan boz, qara rəngli gil qablar, qızıl təbəqə ilə örtülmüş bəzək əşyaları, tunc məmulatı və sair aşkarlanmışdır. Polixrom boyalı küpənin üzəri qara, qırmızı rənglərlə quş, at, keçi, vəhşi heyvan təsvirləri, eləcə də həndəsi rəsmlərlə maraqlı kompozisiya şəklində bəzədilmişdir.Tapıntılar əsasən e.ə. 2-1 minilliklərə aid olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
II Şahtaxtı nekropolu

**II Şahtaxtı nekropolu** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunun Şahtaxtı kəndində nekropol.

Govurqaladan cənub-qərbində yerləşən arxeoloji abidə Son Tunc-İlk Dəmir dövrünə aid edilir. 1971-ci ildə abidə ərazisində aparılan tikinti işləri zamanı, bişlmədən bir neçə daş qutu qəbir dağıdılmış, çəhrayı və boz rəngli gil qablar, bəzək əşyaları, silindrik möhür tapılmışdır. 1979–1980-ci illərdə torpaq işləri görülərkən dağıdılmış xeyli daş qutu qəbirlərdə küpə, kasa, çaydan, vaza, badya tipli gil qablar, silah və daş alətlər aşkar olunmuşdur. Gil qabların bəzisi cızma və yonma ornamentlərlə bəzədilmişdir.

Boyalı Qablar mədəniyyətinin əsas ocaqlarından olan Şahtaxtı Govurqalası və nekropollarından tapılan polixrom boyalı qablar öz bədii tərtibatına görə nadir incəsənət nümunələri kimi dəyərləndirilməkdədir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şaumyan (Daşkəsən)

**Yaşayış məntəqələri**

;Azərbaycanda
* Şaumyan (Qabaqtəpə, Daşkəsən) — Daşkəsən rayonunun Pirverdilər kəndinin 7 fevral 1991-ci ilə qədərki adı.
* Şaumyan (Şaumyan, Daşkəsən) — Daşkəsən rayonunun Gurbulaq kəndinin 7 fevral 1991-ci ilə qədərki adı.

## Həmçinin bax
* Şaumyan
Safine-ye Süleymani

**Safine-ye Süleymani** (azərbaycanca: *Süleymanın gəmisi*) — Səfəvi sülaləsindən olan şah I Süleymanın (1666–1694) Siamda yerləşən Ayutiya krallığına göndərdiyi elçiliyin səyahətnaməsi nəzərdə tutulur. 

Səyahətnamənin mətni elçiliyin katibi Məhəmməd Rəbi ibn Məhəmməd İbrahim tərəfindən qələmə alınmışdır. Səyahətnamədə əks olunanlar  Səfəvi imperiyasının bu dövrdə Hind okeanının şərq bölgələrindəki varlığı barədə mükəmməl məlumat verir. Həmçinin səyahətnamədəki məlumatlar əsasında Siamın XVII əsrin sonlarında tarixini öyrənmək üçün də istifadə edilə bilər. Bu səyahətnamə dünyanın bu xüsusi bölgəsi ilə Səfəvi imperiyasının əlaqələrinin tarixindən bəhs edən yeganə qaynaqdır. 

## Tərcümələri
* Muhammad Rabi' ibn Muhammad Ibrahim (1972). The Ship of Sulaiman (azərbaycanca: *Süleymanın gəmisi*). Con O' Kane tərəfindən tərcümə edilmiş və Nyu-York şəhərində yerləşən Kolumbiya Universiteti Nəşriyyatında nəşr edilmişdir. Bu tərcümə Britaniya Muzeyində saxlanılan əlyazma əsasında həyata keçirilmişdir. Həmçinin əsərin tərcüməsinə tərcüməçi tərəfindən qeydlər və giriş qismi əlavə edilmişdir. 

## Həmçinin bax
* İsgəndər bəy Münşi

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*
Vulqar latın dili

**Vulqar Latın**, **Xalq Latın,** **Son Latın** və **Yerli Latın dili** kimi də tanınır () — İtaliyada, sonra isə Roma İmperiyasının əyalətlərində yayılmış latın dilinin danışıq növüdür. Yazılı ədəbi forma ilə ziddiyyət təşkil edir. Roman dillərinin bilavasitə əcdadı olan yerli Latın dilidir (Klassik Latın deyil). Digər tərəfdən, onun yayıldığı bütün bölgələrdə indi roman dilləri yoxdur. Vulqar Latın dili ən böyük coğrafi yayılmasına eramızın III əsrində çatmışdır. e., Roma İmperiyasının sərhədlərinin maksimum genişlənməsi dövründə. 3-cü əsrin sonlarından, xüsusən də 5–7-ci əsrlər arasında , Xalqların Böyük Köçü zamanı, Qədim Romaniya adlanan bölgələrdə Latın (Roman) ərazisinin dil sərhədləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldı. Beləliklə, Şimali Afrikada xalq latın dili tamamilə ərəb dili ilə, İngiltərədə isə alman dialektləri ilə əvəz olundu (baxmayaraq ki, xalq Latın dili yerli kelt dillərinə əhəmiyyətli təsir göstərmişdir). Latın dilinin tədricən yoxa çıxdığı bölgələr (Pannonia, İlliriya, Roma Britaniyası, Roma Almaniyası, Roma Afrikası) Rumıniya submersa adlanırdı .

## Nümunələr
* Roma İmperiyasının ümumi Vulqar Latın arealından ilk ayrılanlar, Roma rəhbərliyinin 271-ci ildə rəsmi olaraq tərk etdiyi Roma Dakiyasında (indiki Transilvaniya) məskunlaşmağa davam edən Balkan Latın adlanan natiqlər idi və Balkanlar. Beləliklə, müasir rumın dilinin formalaşması prosesi başladı.
* Afrikada danışılan Latın dili 12-ci əsrə qədər Kapsa vahəsində (müasir. Qafsa, Tunis), lakin tədricən ərəb dili ilə əvəz edilmişdir.

## Yayılması
Danışıq Latın dili 8-ci əsrdə italik dillərdən biri idi. e.ə e. (Roma şəhərinin iddia edilən yaranma tarixi) Latium ( müasir Latsio). Roma dövlətinin Apennin yarımadasında qüdrətinin genişlənməsi ilə latın dili həm qohum italyan (Osca, Umbrian, Latın) arasında, həm də qohum olmayan () arasında etniklərarası ünsiyyət və ticarətin əsas vasitəsi (lingua franca) kimi daha da geniş yayılmaqdadır. Aralıq dənizi) xalqları (Etrusklar).), Latın dilini şifahi şəkildə öyrənən və ona substrat təsiri olan. Roma İmperiyası genişləndikcə, etniklərarası təmaslar və romanlaşma nəticəsində latın dili getdikcə daha böyük bir ərazidə getdikcə daha çox müxtəlif xalqlar tərəfindən mənimsənildi və bu da onun şifahi variantlarının regional diferensiasiyasının yaranmasına səbəb oldu. rəsmi dil eramızın I əsrindən praktiki olaraq dəyişməz qalmış və hələ də ictimai işlərdə istifadə olunurdu.

## Ədəbiyyat
*  (в пер.)
*  (обл.)
* Народная латынь / Лопатина М. Г. // Нанонаука — Николай Кавасила. — М. : Большая российская энциклопедия, 2013. — С. 59–61. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004–2017, т. 22). — .
II Karl

* II Karl (İspaniya kralı)
* II Karl (İngiltərə kralı)
* ‎II Karl (Pfals kürfürstü)

## Həmçinin bax
* Karl
* I Karl
Kərimtəpə yaşayış yeri

**Kərimtəpə yaşayış yeri** — Azərbaycanın Ağdam rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Yaşayış yeri Ağdam rayonu Üçoğlan kəndinin şimalında, Qəbiristanlıqtəpədən 200 m cənub-şərqdə yerləşir. 

## Haqqında
Abidənin səthi və ətrafları hələ sovet dövründə təsərrüfat işlərinin aparılması nəticəsində dağıdılmışdır. 2010-cu il tədqiqat mövsümündə təpə nəzərdən keçirilsə də maraqlı tapıntıya rast gəlinməmişdir. Bu səbəbdən də onun dağılmış kurqan olduğunu güman edərək qeydiyyata almamışlar. 2013-cü ildə isə burada
qazılmış zibil quyusu abidə haqqında yeni məlumatların əldə edilməsinə kömək etmişdir. Belə ki, təpənin yola yaxın hissəsində qazılmış quyunun divarlarında ocaq izləri və saxsı qab fraqmentləri diqqəti çəkmişdir. Quyuya baxış keçirilən zaman orta əsrlərə aid şirli qab fraqmentlərinə təsadüf olunmuşdur.

Burada orta əsrlərə aid olan təbəqənin qalınlığı 2 m-dən çoxdur. Neolit dövrünə aid yaşayış yeri orta əsrlərdə də məskunlaşdırılmışdır. Diametri 130 m, hündürlüyü 3,5 m olan təpə hazırda torpaq karxanası və zibilxana kimi istifadə olunur.

## İstinadlar