open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
I Yusifbəyli hökuməti

**I Yusifbəyli hökuməti** və ya **Dördüncü hökumət kabineti** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin sayca 4-cü, Nəsib bəy Yusifbəylinin başçılığı ilə 14 aprel 1919 tarixindən 22 dekabr 1919 tarixinədək fəaliyyət göstərmiş, müsavatçılar, bitərəflər, sosialistlər, slavyan-rus cəmiyyəti üzvləri və daşnaklardan ibarət koalisya hökuməti.

## Zəmin
Fətəli xan Xoyski öz hökumətinin istefası barədə parlamentə məktub göndərir. Parlamentin fevralın 25-də keçirilmiş iclasında Xoyski Hökumətinin istefası qəbul olunur və yeni hökumət təşkilinə qədər onlardan öz fəaliyyətlərini davam etdirmək xahiş olunur.

1919-cu ilin aprelində qurulacaq IV hökumət kabinetinin qurulması isə Nəsib bəy Yusifbəyliyə tapşırılır.

## Tərkibi
1919 il aprelin 14-də Nəsib bəy Yusifbəyli yeni yaratdığı kabinənin üzvlərini parlamentə təqdim etdi:

## Fəaliyyəti
Parlamentin 14 aprel tarixli iclasında çıxış edən Nəsib bəy Yusifbəyli elan etdi ki, xarici siyasət sahəsində onun kabinetinin başlıca məqsədi Azərbaycanın istiqlaliyyətinin böyük dövlətlər tərəfindən tanınması və dövlətin ərazi bütövlüyünü qoruyub saxlamaq uğrunda mübarizə, daxili siyasət sahəsində isə hər bir mədəni və demokratik ölkə üçün zəruri olan söz, mətbuat, yığıncaq və başqa azadlıqların təminatı, fəhlələrin əməklə, kəndlilərin torpaqla təminatı olacaqdır. Milli məsələdən bəhs edən Nəsib bəy Yusifbəyli qeyd etdi ki, Hökumət bütün qüvvəsini Azərbaycanın və onun ərazisində yaşayan bütün millətlərin sevimli vətəni olmasına sərf edəcəkdir.

Nəsib bəy Yusifbəylinin başçılıq etdiyi Hökumət öz fəaliyyəti dövründə xaricdən Denikin ordusu, daxildən isə bolşeviklərin Azərbaycana qarşı törətdikləri təhlükələrlə üzləşmişdi. Belə ki, 1919 il mayın 6-da bolşeviklərin gizli təşkilatının təşəbbüsü ilə Bakı Fəhlə Konfransı tərəfindən hazırlanan tətil şəhəri bürümüşdü. Parlamentin həmin gün keçirilmiş iclasında hökumət adından çıxış edən Nəsib bəy Yusifbəyli demişdi:

1919-cu ilin mayında Şimali Qafqazı və Dağıstanı ələ keçirən Denikin ordusu Cənubi Qafqazı, xüsusilə Azərbaycan və Gürcüstanı işğal təhlükəsi altında qoymuşdu. Yaranmış təhlükəli vəziyyət Azərbaycan Parlamentinin və Hökumətinin iclaslarında dəfələrlə müzakirə olunmuşdu.

Denikin təhlükəsi ilə bağlı Parlament tərəfindən qəbul edilmiş qərarda göstərilirdi ki, mövcud hökumət daxilindən bir heyət seçilməli və həmin heyət ölkənin müdafiəsini təşkil etməlidir. Bununla əlaqədar olaraq 1919-cu il iyunun 9-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin qərarı ilə 5 nəfərdən ibarət Dövlət Müdafiə Komitəsi yaradıldı. Komitənin tərkibinə Nazirlər Şurasının sədri, hərbi, yollar, xarici işlər və ədliyyə nazirləri daxil edildilər.

1919-cu il iyunun 11-də Dövlət Müdafiə Komitəsi fövqəladə vəziyyət haqqında qərar qəbul etdi. Ölkədə Denikin təhlükəsinə qarşı səfərbərlik elan olundu. Həmin il iyunun 27-də Denikin ordusunun hücumundan müdafiə məqsədilə Azərbaycan-Gürcüstan hərbi-müdafiə sazişi imzalandı.

## İstefası
Kabinet və parlament daxili münaqişələrə görə 4-cü kabinet də 22 dekabr 1919-cu il tarixində istefa verdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
Rəftaridil Qadınəfəndi

**Rəftaridil Qadınəfəndi** () — 33. Osmanlı sultanı V Muradın ikinci xanımı.

## Həyatı
Rəftaridil xanım 1838-c ildə Qara dəniz sahillərində yaşayan abadzex əsilli ailədə dünyaya gəlmişdir. Ailənin ondan başqa, sonrakı illərdə yüksək vəzifəli Osmanlı məmurları ilə evlənən Tərandil və Ceylanmələk adlı 2 qızı daha vardı. Davam edən müharibələr səbəbilə ailə Osmanlı torpaqlarına köç etmiş, ailənin hər 3 qızı da Osmanlı sarayına təslim edilmişdi. Nəhayət, Osmanlı hərəmində gözəlliyi ilə məşhurlaşan Rəftaridil xanım 4 fevral 1859-cu ildə Dolmabağça sarayında Şahzadə Muradla evləndirildi. Bu nigahdan 2 oğlu dünyaya gəlsə də, ikinci oğlu Şahzadə Süleyman körpə yaşlarında vəfat etmişdi. Ərinin 1876-cı ildə baş tutan 3 aylıq səltənəti əsnasında ikinci qadınəfəndi oldu. Əri taxtdan endirildikdən sonra isə bütün ailəsiylə birlikdə ərinin 1904-cü ildə vəfat etdiyi Çırağan sarayında yaşamağa başladı. Daha sonra 1910-cu ildə oğlu Şahzadə Mehmed Səlahəddin Əfəndi Ortaköy səmtində bir köşk alaraq ailəsini buraya köçürdü.

1924-cü ildə xilafətin ləğvi və Osmanlı sülaləsinin sürgünü barədə qərarın ardından ərinin ölümü və artıq ailəylə heç bir əlaqəsinin olmaması səbəbilə övladlarıyla birlikdə sürgünə göndərilmədi. 1934-cü ildə Hatgil soyadı aldı və bir neçə il sonra 3 mart 1936 tarixində vəfat etdi.

## Övladları
* **[[Mehmed Səlahəddin Əfəndi|Şahzadə Mehmed Səlahəddin Əfəndi]]**
* **Şahzadə Süleyman Əfəndi** (1866)

## Mənbə
* Günay Günaydın (2006). *[https://books.google.com/books?BAAAAIAAJ Haremin son gülleri]*. Mevsimsiz Yayınları. ISBN 978-9944-987-03-5
* ''Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları''. L & M. 2004. ISBN 978-975-6491-31-7
* Christopher Buyers. "The Royal Ark – Royal and Ruling Houses of Africa, Asia, Oceania and the Americas". 4dw.net
Bakı Fabrik Müfəttişliyi

**Bakı Fabrik Müfəttişliyi** — Rusiya Dövlət Şurasının "Sənaye haqqında nizamnamədə
bəzi dəyişikliklər" barədə 1899-cu il 7 iyun tarixli qərarına əsasən yaradılmışdı. 

## AXC-yə qədərki tarixi
1899-cu il 7 iyunda yaradılmışdı. Bakı Xalq Komissarları Sovetinin 1918-ci il 2 iyul tarixli qərarı ilə ləğv edilmiş, 1918 il oktyabrın 12-də Bakı sənaye rayonunda tənzimləyici orqan kimi bərpa olunmuşdu. Müfəttişlik prinsipial xarakterli məsələlərin həlli ilə yanaşı, sahibkarların qanunsuz hərəkətləri haqqında fəhlə və qulluqçuların ərizə və şikayətlərini də araşdırırdı.

## AXC dövrü
1919-cu ilin yanvarında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin qərarı ilə əmək nazirliyi yaradılmış və həmin müfəttişlik onun sərəncamına verilmişdi. Bununla əlaqədar müfəttişliyin fəaliyyət dairəsi xeyli genişlənərək, muzdlu əməyin sənətkarlıq, kustar istehsal, tikinti, dəmir yolu, çay nəqliyyatı və digər sahələrini də əhatə edirdi. Lakin həvalə
olunmuş texniki vəzifələr baxımından müfəttişlik bilavasitə ticarət və sənaye nazirliyinin tabeliyində idi.

Bütün Bakı sənaye rayonu 5 məntəqəyə bölünmüşdü. Onların hər birinə fabrik müfəttişi başçılıq edirdi. Fabrik müfəttişlərinin fəaliyyətini isə böyük fabrik müfəttişi əlaqələndirirdi.

## Mənbə
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, Bakı, 2004.

## İstinadlar
Həbibulla xan (konsul)

**Həbibulla xan** — İranın Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində konsulu.

## Baş verən hadisələr
1918-ci ilin iyulunda, Qafqaz İslam Ordusunun hərbi uğurları şəraitində ölkənin türk-müsəlman əhalisinin nifrətini qazanmış S. Şaumyanın başçılıq etdiyi Bakı Xalq Komissarları Soveti istefa verməyə məcbur oldu. Hakimiyyətə keçən daşnak və eser-menşeviklərdən ibarət "Sentrokaspi diktaturası" ingilislərdən gözlənilən köməyi ala bilmədi. Qafqaz İslam Ordusuna müqavimət göstərə bilməyən "Sentrokaspi diktaturası" əlverişli təslim şərtlərinə nail olmaq üçün bu zaman İranın Bakıdakı konsulu olan Həbibulla xanı vasitəçi seçdi. Sentyabrın 1-də İran konsulu Bakını müdafiə edən Qərb cəbhəsinin komandanı ilə birlikdə Beşinci Qafqaz firqəsinin qərargahına getdi. Bakının təslim şərtlərinin müzakirəsi zamanı "Sentrokaspi" hökumətinin, İran, ABŞ, İsveç və Danimarka konsullarının və bir ingilis zabitinin də iştirak etdiyi beynəlxalq heyətin yaradılması təklifi irəli sürüldü. Türk qayməqamı Rüşdi bəy Bakıya gələrək, buradan sülh heyəti ilə geri qayıtdı. Bakıdan gələn heyətlə şəhərin qeyd-şərtsiz təslim edilməsi, dövlət əmlakının təhvil verilməsi, türk, Avstriya və alman əsirlərinin azad olunması şərtilə saziş bağlandı. Bağlanmış saziş və Qafqaz İslam Ordusunun sürətli hücumu erməni birliklərini tələm-tələsik gəmilərə dolub şəhəri tərk etməyə məcbur etdi. Təslim aktı nəticəsində tərəflər arasında küçə döyüşlərinin baş verməməsi Bakını genişmiqyaslı dağıntılardan xilas etdi.

## Ədəbiyyat
* Həsənov C, Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində (1918–1920-ci illər), B., 1993
* Yüceer Nəsir, Birinci Dünya müharibəsində osmanlı ordusunun Azərbaycan və Dağıstan əməliyyatı, B., 1999

## İstinadlar
Azərbaycan kənd təsərrüfatı nazirlərinin siyahısı

**Azərbaycan kənd təsərrüfatı nazirlərinin siyahısı** — 28 may 1918-ci ildən sonra ölkədə respublika quruluşu təyin edilmişdi, bu vaxtdan başlayaraq Azərbaycan Respublikası kənd təsərrüfatı nazirləri bu siyahıda göstərilib. Bu məqalədə Azərbaycanın kənd təsərrüfatı nazirləri (müxtəlif dövrlər və müxtəlif titullarla) sıralanmışdır.

## Siyahı

## İstinadlar
Şirvançay

**Şirvançay** — Azərbaycannın Qəbələ və İsmayıllı rayonları ərazisindən axan çay. Başlanğıcını Böyük Qafqaz dağlarından götürən çay çoxlu sayda kiçik qol qəbul edir. Öz növbəsində isə Səngərçayın ən iri qolunu təşkil edir. Çay İsmayıllı rayonu Qalacıq kəndinin sol hissəsindən axaraq İstisu kəndi ərazisində Səngər çayına birləşir. Əsasən qar suları ilə qidalanır. 
 
## İstinadlar
Səngərçay

**Səngərçay** — Azərbaycannın İsmayıllı rayonu ərazisindən axan çay. Başlanğıcını Böyük Qafqaz dağlarından götürən çay çoxlu sayda kiçik qol qəbul edir. Öz növbəsində isə Canguçayın ən iri qolunu təşkil edir. Çay İsmayıllı rayonu Qalacıq, İstisu kəndlərinin ərazisindən axaraq Çayqovuşan kəndi ərazisində Canguçayına birləşir. Əsasən qar suları ilə qidalanır. 
 
## Həmçinin bax
* Şirvançay
## İstinadlar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Erməni fraksiyası

**Erməni fraksiyası** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin fraksiyalarından biri; Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ümumbəşəri demokratiya ənənələrinə hörmət və sədaqətinin bariz nümunəsi.

## Tarixi
Azərbaycan Milli Şurasının 1918 il noyabrın 19-da, Cümhuriyyət Parlamentinin formalaşdırılması ərəfəsində Bakıda keçirilmiş iclasında qeyd edilirdi ki, ölkədə yaradılacaq qanunvericilik və idarəçilik hakimiyyəti orqanlarında Azərbaycan ərazisində yaşayan bütün millətlərin nümayəndələri təmsil olunmalıdır. Azərbaycan Milli Şurasının noyabrın 19-da qəbul etdiyi *Azərbaycan Məclisi Məbusanının təsisi haqqında qanunda* Azərbaycan ərazisində yaşayan millətlərin onların sayına müvafiq surətdə Parlamentdə təmsilçiliyi təsbit olunurdu. Həmin qanuna əsasən, Azərbaycan Parlamentində 21 erməni nümayəndəsi təmsil olunmalı idi.Bu nümayəndələrin 16 nəfəri Gəncə və Şuşadan, yəni Gəncə 8 nümayəndə, Şuşa 8 nümayəndə kimi olmalı və 5 nümayəndə də Bakıdan olmalı idi. Azərbaycan Milli Şurasının Parlamentin çağırılması ilə bağlı *Bütün Azərbaycan əhalisinə!* müraciətində deyilirdi: 

Lakin Azərbaycan Milli Şurasının səylərinə baxmayaraq, Bakıda fəaliyyət göstərən erməni və rus milli şuraları nəinki Parlamentə öz nümayəndələrini göndərmədilər, əksinə, Azərbaycan Parlamentinin fəaliyyətə başlamasına cidd-cəhdlə mane oldular. Onlar 1918 il dekabrın 7-də açı-lan Azərbaycan Parlamentinin ilk iclasında iştirakdan imtina etdilər. Ermənilər Azərbaycan Parlamentini boykot etmək taktikasını iki aydan artıq davam etdirərək, yalnız 1919 ilin fevralından Parlamentin iclaslarına qatıldılar. Özü də ermənilər Azərbaycan Parlamentində iki fraksiya — 5 nəfərdən ibarət erməni fraksiyası və 6 nəfərdən ibarət "Daşnaksütyun" fraksiyası ilə təmsil olunmuşdular. Bu fraksiyaların Parlamentdəki sonrakı fəaliyyətləri göstərdi ki, erməniləein Azərbaycan Parlamentində iştirakı Azərbaycan dövlətçiliyinin formalaşmasına, ümumən, Azərbaycan iqtisadiyyatı və mədəniyyətinin inkişafına, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin olunmasına hər vəchlə mane olmaq, özlərinin millətçi — separatçı "Böyük Ermənistan" yaratmaq xülyasının təbliği üçün yeni bir tribuna əldə etmək məqsədi güdmüşdür.

## Üzvləri
Erməni fraksiyasının 5 üzvü olmuşdur:

## Mənbə
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, Bakı, 2004.

### İstinadlar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə Ermənistanın ərazi iddiaları

**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə Ermənistanın ərazi iddiaları** - Azərbaycanın və Gürcüstanın tarixi torpaqlarını ələ keçirmək üçün
erməni-daşnak hökuməti tərəfindən irəli sürülmüş əsassız ərazi iddiaları. 
## Arxa plan
Rusiya imperiyasının dağılmasından sonra CənubiQafqazda yaranmış Ermənistan (Ararat) Respublikası Azərbaycan və Gürcüstana qarşı ərazi iddiaları ilə çıxış etməyə
başladı. 1918-ci il may ayının 29-da İrəvan AXC rəhbərliyi tərəfindən Ermənistana siyasi mərkəz kimi güzəşt edildi. Bu erməniləri daha da şirnikləndirdi.
## İddialar
Ermənilər Göyçə bölgəsinə (Yeni Bəyazid qəzasının şərq hissəsi), Naxçıvan bölgəsinə
(Naxçıvan, Şərur-Dərələyəz qəzaları və İrəvan qəzasının bir hissəsi), Qazax qəzasının dağlıq hissəsinə, Qarabağa və
Zəngəzura qarşı ərazi iddiaları qaldırır, xəritələr tərtib edirdilər. Lakin onlar bununla da kifayətlənməyərək, AzərbaycanRespublikasını və dünya ictimaiyyətini fakt qarşısında qoymaq məqsədilə, Azərbaycanın göstərilən tarixi torpaqlarında
soyqırımlarına başladılar. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti olduqca mürəkkəb daxili və beynəlxalq şəraitdə Ermənistanın
ərazi iddialarını rədd edir, Cümhuriyyətin ərazi bütövlüyünü təmin etmək üçün hərtərəfli iş aparır, mümkün olan bütün tədbirləri
görürdü. 

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 
*Ermənistan Demokratik Respublikası
## Mənbə
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, Bakı, 2004.
*

## İstinadlar
Viktor Klenevski

**Viktor Viktoroviç Kleneveski** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin sosial təminat naziri, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü.

## Həyatı
Viktor Viktoroviç Klenevski 1883-cü ilin fevral ayında Gəncədə anadan olub. Milliyyətcə polyakdır. Universitet təhsili alıb.

Viktor Klenevski Tiflisdə qaçqınların işlə təmin edilməsi üzrə şöbə müdiri, Tiflis Dairə Məhkəməsinin üzvü olaraq çalışıb.

Viktor Klenevski Konstantin Lizqarın ən yaxın dostu idi. Onların hər ikisi 1918-ci ildə Tiflisdə yaradılmış Slavyan-Rus Cəmiyyətinin üzvləri idi.

### Repressiya
Aprel işğalından sonra Klenevski əvvəl Petrovsk şəhərinə getdi, Azərbaycan naziri kimi əks-kəşfiyyat tərəfindən həbs edildi. Viktor Klenevski iki gün həbsdə saxlanıldı, sonradan Rostov şəhərinə yola salındı 1920-ci ilin mayında Rusiya Teleqraf Agentliyinin Don Vilayət şöbəsinin məsul əməkdaşı kimi çalışdı. Sonra o, Tiflisə ezamiyyətə göndərildi.

Viktor Klenevski Bakıdan kənarda Fövqəladə Komissiyanın 1238 saylı orderi ilə əməkdaş Mirko tərəfindən 18 noyabr 1920-ci ildə Vladiqafqazda həbs olunmuşdur. O, həbs ediləndə həyat yoldaşı Klavdiya Andreyevna 30 yaşında, qızı Kseniya isə 8 yaşında idi.

Viktor Klenevski 1920-ci ilin dekabrın 1–2-si arasında Bakıya gətirildi. Dekabrın 3-də isə onu Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının müstəntiqləri dindirdilər. Ağır istintaq proseslərindən sonra onu bolşeviklərlə əməkdaşlıq etməyə razı saldılar. Həmçinin onun özü də əməkdaşlıqla bağlı 1920-ci ilin 12 dekabrında Fövqəladə Komissiyanın sədri Xanbudaqova müraciət ünvanladı.

1920-ci ilin dekabrın 25-də müstəntiq Ponomaryov "Müsavat naziri" kimi ittiham olunan Viktor Klenevskinin həbsdən buraxılması haqqında qərar çıxardı.

Onun həbsdən sonrakı həyatı haqqında məlumat yoxdur.

## Siyasi fəaliyyəti

### Parlamentdə
Viktor Klenevski 15 dekabr 1918-ci ildə Slavyan-Rus Cəmiyyəti üzvü olaraq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü seçilib. O parlamentin nizamnamə komissiyasının üzvü olmuşdur.

Parlamentin 3 aprel 1919-cu il tarixli sayca iyirmi altıncı iclasında dövlət qulluğuna keçdiyi üçün Viktor Klenevskinin məbusluqdan azad edildiyi elan olundu,

lakin o, 16 oktyabr 1919-cu ildə Slavyan-Rus Cəmiyyəti tərəfindən Sergey Mixaylovun əvəzinə yenidən namizəd göstərilərək parlament üzvü seçilmişdir.

Klenevski 26 fevral 1920 tarixində parlament üzvlüyündən çıxmışdır.

### Hökumətdə
Klenevski Azərbaycan Cümhuriyyəti dövründə Sosial Təminat Nazirliyində Qaçqınların işi üzrə idarəyə rəis təyin olunub.

Viktor Klenevski 1919-cu ilin martın 14-də II Yusifbəyli hökumətində Slavyan-Rus Cəmiyyətinin təmsilçisi olaraq sosial təminat naziri vəzifəsinə təyin olundu. O, bu vəzifəni 1919-cu ilin dekabrın 24-nə – hökumətin istefasına qədər icra etdi.

## Mənbə
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

### İstinadlar
Maluma

**Maluma** — Juan Luis Londoño Arias (28 yanvar 1994-cü ildə anadan olub) Kolombiyalı müğənni. "Felices los 4", "Borro Cassette", "El Perdedor" ve "Corazón" sinqlları "Billboard Hot Latin Songs" siyahısında ilk 10-luqda yer almışdır.

## Filmografi

## Diskoqrafiyası
* *Magia* (2012)
* *Pretty Boy, Dirty Boy* (2015)
* *F. A. M. E* (2018)
* *11:11* (2019)

## Turnelər
* Pretty Boy, Dirty Boy World Tour (2016–2017)
* F. A. M. E Tour (2018)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Anitta (müğənni)
Yusifzadələr

***Qarabəylilər***— Azərbaycanın türk soylarından biri.

## Ailə haqqında
Şimal torpağının ən məşhur nəsillərindən biri Yusifzadələr ailəsidir. Bu soyla bağlı araşdırma aparmış tədqiqatçı Ənvər Çingizoğlu bildirir ki, soy Avropa - Bizans torpaqlarında yaşayan xaçlı türklərdən gəlməkdədir. Belə ki, ailənin atası peçeneq türklərinin tayfa başçılarından biri olmuş Qarabəy hesab olunur. Hazır ki, Yusifzadələr ailəsi Qarabəyin kiçik nəvəsi Yusifin nəslindən gəlməkdədirlər və bu səbəblə Yusifzadə, yəni, "Yusifin oğulları" soy adını qəbul etmişlər.  

*Yusif Qarabəyli — Çar hakimiyyəti dövründə Şamaxı qəzasında yaşamış zadəgan. Çar Rusiyasının məmurlarının təzyiqlərinə rəğmən onlara vergi verməyən, hökumətin çəkindiyi yeganə azərbaycanlı mülkədar olmuşdur. 
*Hüseyn Yusifzadə - Atası Yusif Qarabəylidən sonra zadəganlıq titulu ona verilmiş və ruslarla ailəsi arasındakı problemlərə son qoymaq üçün onlarla yaxın münasibət qurmuşdur. 
*Abbas Qarabəyli - Osmanlı imperiyasının vətəndaşlığını daşımışdır və Osmanlı ərazilərində xarici ölkələrlə ticarət etmişdir. Osmanlı ərazilərindəki yəhudi bankirlərlə sıx münasibətdə olmuş, həmçinin sahibkarlıq fəaliyyətinə görə Osmanlı dövlətinə ən çox vergi verən mülkədar olmuşdur. Qarabəyli ailəsində ən müəmmalı ölümlə həyata gözlərini yuman yeganə şəxsdir. 
*Məhəmməd Yusifzadə - 1967-ci ildə sol rejimli ölkənin vətəndaşlığını daşıdığından bütün işlərini Türkiyə ərazisindən idarə etmişdir. Atalarından qalma mirası cəm edərək İsveçrə Dövlət Bankına yatırmışdır. Sovet rejimi yıxıldıqdan sonra isə hökumətin mülklərini özəlləşdirmiş və Türkiyə ərazisinə keçirmişdir. Azərbaycanda avtoritar rejimlərdən dolayı heç bir mal varlığı saxlamamışdır. Atası Hüseyn Yusifzadədən sonra Afina şəhərində Yaxın Şərq baronu elan edilmişdir. İşləri əsasən Türkiyənin Bitlis şəhərindən idarə olunurdu. Azərbaycan ərazisində yaşasa da, etnik kimliyinə görə qlobal arenada Türkiyəni təmsil etməkdə idi. 1997-ci ildə həmçinin Türkiyə Respublikasının vətəndaşlığını almışdır.
*Həmzə Yusifzadə - Məhəmməd Yusifzadənin ölümündən əvvəl təyin etdiyi xələf. 2023-cü ildə Azərbaycanda Yaxın Şərq baronu təyin edilmiş, 2024-cü ilin fevral ayında BOŞP-a dəstək naminə İraqa yatırımlar etmişdir. Məqsəd Yaxın Şərq ölkələrində yenidən mədəni inqilablar etmək və iqtisadi sistemləri düzəltməkdən ibarət idi. BOŞP sayəsində atdığı uğurlu həmlələr nəticəsində qlobal arenada babasından qalma avtoritetini daha da genişləndirmişdir. Məhəmməd Qarabəylidən sonra onun üzv olduğu təşkilatlara qəbul edilmişdir. Hal hazırda Türk-Amerikan İş Adamları dərnəyinin üzvüdür. ABŞ, İsveçrə, Almaniya, İtaliya, Fransa, İsrail, BƏƏ, Britaniya, Türkiyə kimi qabaqcıl ölkələrin hüquqçu, bankir, bürokrat və maliyyəçiləri ilə güclü əlaqələri mövcuddur. İşləri Türkiyənin İstanbul şəhərindən idarə edilir və mal varlığının böyük hissəsi Türkiyədə yerləşir. Məhəmməd Yusifzadə (Qarabəyli) kimi qlobal iqtisadi arenada etnik kimliyi türk olduğu üçün Türkiyəni təmsil etməkdədir, lakin Məhəmməd Qarabəylidən fərqli olaraq Türkiyə Respublikasının vətəndaşlığını qəbul etməmişdir. 

= İstinadlar =

## Həmçinin bax
*Qarabağ
*Şuşa

## Xarici keçidlər
Sağamo gölü

**Sağamo gölü** () — Gürcüstanda, Samtsxe-Cavaxeti bölgəsində yerləşən göl. Cavaxeti vulkanik dağlığının şərq hissəsində, dəniz səviyyəsindən 1996 metr yüksəklikdə yerləşir. Sahəsi 4,8 km<sup>2</sup>-dir. Maksimum dərinliyi 2,3 metr, orta dərinliyi 1,6 metrdir. Həcmi 7,7 mln3-dir. Tektonik mənşəlidir.

Gölün cənub-qərb sahilləri andezitdir.
## İstinadlar
Krasnoyarsk su anbarı

**Krasnoyarsk su anbarı** — Yenisey çayı üzərində Krasnoyarsk SES tikintisi zamanı meydana gəlmiş su anbarı. Dünyanın ən böyük su anbarlarından biri hesab olunur. Rusiyada Bratsk su anbarından sonra ölçüsünə görə ikinci yerdədir. Anbar vadi tiplidir. Su həcmi 73,3 км3, sahəsi isə 2000 km2.

## Ümumi məlumat
Su anbarının şimal sərhəddi Abakan şəhərinin yerləşdiyi rayondadır. Bu ərazidə Abakan çayı Yenisey ilə birləşir. Cənub sərhəddi isə Krasnoyarsk SES -in bəndi ilə bitir. Cənub və şimal sərhəddi arasındakı bir başa məsafə 250 km, ancaq ümumi uzunluq daha böyüküdür - 338 km. Su anbarının ən enli yeri 15 km-dir. Su səthinin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 243 metrdir.

Su anbarına  bir neçə yetərincə böyük çay tökülür: sağ sahildə — Tuba, Sisim, Sıda, sol sahildə — Biryusa. Anbar tikilənə qədər bu çaylar Yenisey çayına birləşirdi. Su anbarı tikildikdən sonra bir neçə körfəz formalaşdı. Bunlardan daha böyükləri — Tubin, Sıda, Karasuq, Sisim, Derben, Biryusin. Sahil boyu yerləşən qayalıqlarda bir çox mağaraların çıxışları mövcuddur. Bunlardan ən böyüyü Biryusin mağarasıdır. Onun uzunluğu 6 km-dir.

Krasnoyarsk su anbarının doldurulması prosesi 1967-1970-ci illərdə həyata keçirilmiş. Anbarın su ilə doldurulması nəticəsində Sibirdə ilk rus məskunlaşma məntəqəsi su altında qaldı. Müasir Krasnoturinsk rayonu ərazisində yerləşən xakas tayfalarının Abakan qəsri də su anbarının suları altında qalmış. Bundan başqa bölgədə mövcud olmuş qədim yenisey qayaüstü yazıların çoxu su altında qaldı.

Su anbarının ixtiofaunasına 26 balıq və çənəsizlərin bir növü olan Sibir minoqası daxildir.

## Şəkillər

Красноярское водохранилище возле БО "Шумиха" (01).JPG|
Красноярское водохранилище возле БО "Шумиха" (04).JPG|
Krasnoyarsk Reservoir in Novosyolovsky District.jpg|
Pier in Novosyolovo.jpg|
Красноярское водохранилище, Новоселовский район.jpg|
Шумиха .jpg|
Устье Сисима.jpg|
Устье реки Сисим.jpg|
Красноярское водохранилище .jpg|
Красноярское водохранилище.jpg|


## İstinadlar
Vençeslav Novak

**Vençeslav Novak** (;  11 sentyabr 1859, Sen –  20 sentyabr 1905, Zaqreb) — Xorvatiya realist yazıçısı, dramaturqu, musiqi tarixçisi.

Vençeslav çex mühacir ailəsində doğulub. Anası Bavariya immiqrantlarından idi. O, Xorvatiyanın ən görkəmli realist yazıçılarından olduğundan *Xorvatiyanın [[Onore de Balzak|Balzak]]ı* adlandırılıb. O, ibtidai və orta məktəbi Sen və Qospikdə bitirib və bir müddət Sendə müəllim işləyib.

O, bədii yaradıcılığa 1881-ci ildə yazdığı Maka romanı ilə başlayıb. Yaradıcılığı illərində Vençeslav yeddi roman yazıb və otuz hekayə dərc etdirib. Hekayələrdən savayı o, həm də şeir, felyeton, pyes, tənqidi məqalələr və musiqi əsərlərinin müəllifidir.

O, Vekoslav Klaiçlə birlikdə 1892-ci ildə *Gusle: Časopis za svjetovnu i crkvenu gasbu* adlı musiqi qəzeti nəşr etdirir. Bu qəzet yalnız bir il dərc olunur və Vençeslav növbəti il yalnız özünün redaktoru olduğu *Glazba: List za crkvenu i svjetovnu gazbu te dramatsku umetnost* jurnalının çapına başlayır. Jurnal 1893-cü ilin sonuna qədər nəşr olunur.

Onun tuberkulyozdan əziyyət çəkən, yoxsulluqla mübarizə aparan böyük ailəsi olub. O,1905-ci il, yəni ölümünə qədər yazıçı, tənqidçi, tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərib.

## Əsərləri
**Romanları**

* Pavao Šegota
* Pod Nehajem
* Posljednji Stipančići (Matica Hrvatska, 1899, Agram)''
* Dva svijeta
* Tito Dorčić
* Nikola Baretić

## Xarici keçidlər
*  Biography
Oyunbaz (film, 2011)

**Oyunbaz** () — 2011-ci ildə  Selton Melu tərəfindən lentə alınmış Braziliya komediya-dram filmi. Bu film Selton Melunun rejissor və baş qəhrəman olduğu ikinci bədii filmdir.

Bu film ata və onun iki oğlu Benjamin və Valdemardan bəhs edir. Qardaşlar Pencer və Puro adı ilə kloun işləyirlər.

Film Braziliya üçün seçilib, ən yaxşı xaricidilli film nominasiyasında Oskar mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*
Turqay Şeren

**Turqay Şerən** ( *Türkay Sabit Şerən*; ) — Türk futbolçu; baş məşqçi; futbol şərhçisi və idman meneceri. Qapıçı mövqeyində iştirak edən futbolçu, bütün futbol karyerasını Qalatasarayda keçirib.

1932-ci ildə anadan olan Şeren, Qalatasarayın A komandasında oynadığı zaman, ilk matçını 1949–50 mövsümündə oynayıb. 1954–55, 1955–56 və 1957–58 mövsümlərində İstanbul Peşəkar Liqası, 1961–62 və 1962–63 mövsümlərində Milli Liqa, 1962–63, 1963–64 və 1965–66 mövsümlərində Türkiyə kuboku çempionu olub. Karyerasının bir çox hissəsini Qalatasarayda keçirən Şerən, 1966–67 mövsümünün sonuna qədər burada oynadı. Bu müddətdə 369-u liqa olan, 405 rəsmi matçda iştirak edib. Futbolçu karyerasını sona çatdırdıqdan sonra, rəsmi matçlarında nəzərə alınması nəticəsində klub tarixinin ən çox matçda iştirak edən futbolçusu oldu. Sonralar bu titulu başqa futbolçular daşıdı.

1950–1952-ci illərdə Türkiyə 21 yaşlı milli komanda, 1952–1956 —

## İstinadlar
Venerologiya

**Venerologiya** tibbin zöhrəvi xəstəliklərin öyrənilməsi və müalicəsi ilə məşğul olan bölməsidir. Bu sahə, adətən, dermatologiya ilə əlaqələndirilir. Venerologiyada ixtisaslaşmış həkim venereologist adlanır.

## İstinadlar
Bolqarıstan Dəmir Yolları

**Bolqarıstan Dəmir Yolları** () - Bolqarıstanda 1885-ci ildə təsis edilmişdir. Müəssisənin mənzil qərargahı Bolqarıstanın paytaxtı olan Sofiya şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Bolqarıstanda ilk dəmir yolu 1865-ci ildə Ruse ilə Varna arasında çəkilmişdir. Bu xəttin uzunluğu 223&nbsp;km təşkil edirdi. Xətt Böyük Britaniya şirkəti, Vilyam Yuart Qladson tərəfindən maliyyələşirdi. Artıq 7 noyabr 1866-cı ildə işə başlamışdır. 1912-ci ildə Dəmiryolların müstəqil nazirliyi, poçt şöbələri və teleqraf qurulur. 1922-ci ildə isə ölkədə ilk dəmiryolu məktəbi açılır. 1950-ci ildə isə dəmiryolçu günü elan edilib  (avqustun ilk bazar günü). 1952-cı ildə Alt Balkan dəmir yolu xətti açılmışdır.
1963-cü ildə ilk dəfə olaraq ölkədə yolların elektrikləşdirilməsinə başlamılmışdır. artıq 1964-cü ildə ilk elektrikləşdirilmiş yol istifadəyə verilmişdir. 2001-ci ildə Bolqarıstan Dəmiryolları ilk dəfə olaraq qatarlrın hərəkət istiqmətinin Avropa sistemi ilə idarə edilməsinə qoşulmuşdur. yeni sistem Plovdiv — Burqas arasında tərtbiq edilir.

1 yanvar 2002-ci ildə Bolqarıstan Dəmir Yolları idarəsi iki hissəyə bölünür: *Bolqarıstan Dəmir Yolları* və *„Dəmiryol infrastrukturu“ milli şirkəti*).

2013-cü ilin mart ayında Bolqarıstan hökuməti Bolqarıstan Dövlət Dəmir Yolunun yük daşınması bölümünü 66 milyon dollara özəlləşdirməyi qərara aldı. Bu qərar əhali arasında kütləvi etiraz aksiyalarına səbəb oldu
## Ensiz dəmiryolu xətti
Septemvri-Dobrinişte ensiz dəmiryolu xəttinin tikintisi 1945-ci ildə başa çatmışdır. İndi gözəl görünüşləri ilə məşhurdur. Xətt Avropanın 1267.4 metrlik ən yüksək dəmir yolu stansiyası olan Avramovo stansiyasından keçir. Üstəlik xətt Banskonun yay və qış turizm mərkəzlərinə gedişi təmin edir keçir. Xətt 760&nbsp;mm ölçülü olub, əsasən dizel elektrik lokomotivləri tərəfindən xidmət edilir. Lakin cazibə turları təmin edən yaxşı mühafizə olunan buxar lokomotivləri də vardır. Turistlər üçün çox cazibədar olsa da, ictimai nəqliyyat məqsədləri üçün yerli sakinlər tərəfindən də geniş şəkildə istifadə olunur.

## Digər ölkələrlə dəmir yol əlaqəsi
* Eyni ölçülü reylslər:
**  — var.
**  — Nişdən Serbiyaya, və ya Salonikidən Yunanıstana
**  — var.
**  — var.
**  — var.

## İstinadlar
Əkbər Ağayev (hərbçi)

**Əkbər Ağayev** () — sovet hərbçisi, leytenant, Buhenvald həbs düşərgəsində yaradılan antifaşist təşkilatın rəhbərlərindən biri.

## Həyatı
Əkbər Səttar oğlu Ağayev 1919-cu ildə Ordubad şəhərində anadan olmuşdur. Milliyyətcə azərbaycanlıdır. 1939-cu ildə Sovet ordusuna çağırılmışdır. Belorusiya cəbhəsində ağır yaralanmış və əsir alınmışdır (1941). 1942-ci ilin yazında Ağayev ölüm düşərgəsinə salınmışdır. İvan Spot adı ilə tanınan Ağayev Buhenvaldda da faşistlərə qarşı mübarizəsini davam etdirmişdir; 18 avqust 1944-cü ildə güllələnmişdir.

## Xatirəsi
Ordubad rayonunda Əkbər Ağayevin adına küçə və tam orta məktəb vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Əkbər Ağayev ''buchenwald.de'' saytında
Gövhər Cəfərzadə

**Gövhər Hacı Məcid qızı Cəfərzadə** — Şamaxıda öz vəsaiti hesabına qız məktəbi açmış Azərbaycanın maarifçi xanımı.

## Həyatı
Gövhər Cəfərzadə 1883-cü ildə Şamaxıda anadan olmuşdur.

## Maarifçilik fəaliyyəti
O, Şamaxıda öz vəsaiti hesabına 1912–1918-ci illərdə "Məktəbi-Şövqiyyə" adlı ikisinifli qız məktəbi açaraq, burada və daha sonra Ucarda və Bakının bir sıra məktəblərində müəllimlik etmiş, savad kurslarında qadınlara dərs demişdir. Lakin çar məmurları Gövhər xanımın açdığı qız məktəbini hökumət əleyhinə fəaliyyətdən qorxub bağladılar. Bu azsaylı savadlanan azərbaycanlı qadınlara paralel olaraq onlarla neft milyonçusunun həyat yoldaşı, qızı evlərində ianə məclisləri, "bəyaz çobanyastığı", "sinidə lentlər" aksiyaları keçirir, özləri kimi varlılardan pul yığıb qadınlar üçün məktəblər, savadsızlığın ləğvi məntəqələri açdırırdılar. "Bəyaz çobanyastığı" günlərində "Müqəddəs Nina" gimnaziyasının qızları rəmzi olaraq adi çobanyastıqlarını ağlasığılmaz yüksək qiymətlərə alır, yığılan pullar müsəlman qızların təhsilinə xərclənirdi. Azərbaycan maarifçisi Həsənbəy Məlikov və xanımı Hənifə Məlikzadə Zərdab kəndində 16 il polis nəzarəti altında yaşamağa məcbur olarkən qadınlar arasında maariflənmə aparır, oulsuz məktəb açırdılar.

## Ölümü
Maarifçi xanım 1936-cı Bakı şəhərində ildə vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
* CƏFƏRZADƏ Gövhər Hacı Məcid qızı (Şövqiyyə)
*  Azərbaycanın ilk maarifçi qadın cəmiyyətləri
* Azərbaycanın ilk maarifçi qadın cəmiyyətləri
* Xalq təhsilinin fədakarları

## İstinadlar
Oui

***Oui*** () həmçinin digər mənalarda işlənir:

## Digər mənaları
### Coğrafiyada
* Oui, Burkina Faso, şimali Burkinada bir kənd.

### Kitablar və jurnallar
* Oui, René Lévesque tərəfindən, 1980
* Oui, Marc-Edouard Nabe tərəfindən, 1998
* Oui: Salvador Dali və Robert Descharnes tərəfindən Paranoidal-tənqidi Revalusiya(1971)
* Oui, Alman romanının Thomas Bernhard tərəfindən 1978-ci ildə yazılmış Fransızca tərcüməsi
* Oui, bir kişi jurnalı

### Film və radio
* Oui (film), 1996-cı ildə çəkilmiş Fransız filmi.
* Ouï FM, Fransız radiostansiyası

### Musiqi,albomlar
* Oui, dəniz və tort qrupu tərəfindən 2000-ci ildə yaradılan bir albom
* Oui, Pierre de Bethmann (fr) tərəfindən 2007-ci ildə yaradılan caz albomu
* Oui, Enzo Enzo (fr) tərəfindən 1997-ci ildə yaradılan  uşaq albomu
* Oui, Avant-Garde á Chance,Skyclad tərəfindən bir albom(1997)
* Oui Oui, Si Si, Ja Ja, Da Da, 2012-ci il Madness tərəfindən yaradılan bir albom

### Mahnılar
* "Oui", Ceremi tərəfindən yaradılıb (2015-ci ildə)
* "Oui", Stéphane Grappelli və Django Reinhardt yaradıblar.Alix Combelle və Louis Gasté isə mahnının bəstəkarlarıdırlar.
* "Oui", Charles Aznavour tərəfindən yaradılıb
* "Oui", Pierre d'Aragon və Claude Nicolas yaradıb
* "Oui", Zazie tərəfindən, (2004)
* "Oui mais... non", Mylène Farmer tərəfindən,(2010)
Barbara Deks Mükafatı

**Barbara Deks Mükafatı** Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ən pis geyim təqdim edən müğənnilərə fanatlar tərəfindən verilən ənənəvi bir mükafatdır. Mükafat 1993-cü il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Belçikanı təmsil edən **Barbara Deks**in adından alınmışdır. Hər il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin rəsmi fan saytında səsvermə yolu ilə seçilir. 2017-ci ildən bəri, mükafatı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinın digər rəsmi fan saytı olan **Songfestival.be**-də səsvermə yolu ilə seçilir.

## Qaliblər

## İstinadlar
Azərbaycan 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**[[2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi|2018]] Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**, yarım finalları 8 və 10, finalı isə 12 May 2018-ci il tarixində Portuqaliyaın paytaxtı Lissabon şəhərində keçirildi. **X My Heart** () — Azərbaycanın 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısını səsləndirən Aysel Məmmədova finala keçə bilmədi.

## Səsvermə
50% münfis, 50% SMS səsverməsi əsasında keçirilir.

### Münsiflər
*Faiq Ağayev - müğənni
*Mübariz Tağıyev - müğənni
*İlahə Əfəndiyeva-Xəlilova - Akademik Opera və Balet Teatrının Solisti
*Tünzalə Qəhrəman - caz ifaçısı
*Nurlana Cəfərova - şərhçi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Skeletons** () - azərbaycanlı müğənni DiHaj tərəfindən ifa edilmiş mahnı. Müğənni bu mahnı ilə, Azərbaycanı Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. 11 mart 2017-ci ildə təqdim edilən mahnı, 15 mart 2017-ci ildə dijital yükləməyə çıxarılmışdır.  Mahnı, 2011-ci ildə Azərbaycana qələbə gətirmiş Running Scared mahnısının da müəllifləri olan İsa Məlikov və Sandra Byurman tərəfindən yazılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Miracle** () — Azərbaycanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Səmra Rəhimli "Miracle" mahnısı ilə Azərbaycanı İsveçin Stokholm şəhərində keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı İsveçli bəstəkarlar Amir Ali, Yakob "Jakke" Eriksson və Henrik Vikström tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Toskanalı Matildanın məzarı

**Toskanalı Matildanın məzarı** — İtaliya heykəltaraşı Covanni Lorenso Bernini tərəfindən dizayn edilmiş və başqa sənətkarlar tərəfindən icra olunmuş geniş çoxfiqurlu abidədir. Abidənin hazırlanması 1633-cü ildə Roma Papası VIII Urban tərəfindən sifariş edilmiş və Vatikandakı Müqəddəs Pyotr bazilikasında quraşdırılmışdır. Abidə indi də ilkin quraşdırıldığı yerdə qalmaqdadır. Abidənin son hissələri 1644-cü ildə tamamlanmışdır.

## Tarixi

Heykəl VIII Urban tərəfindən 1633-cü ildə Covanni Lorenso Berniniyə sifariş edilmiş və Müqəddəs Pyotr bazilikası üçün nəzərdə tutulmuşdur; əsər bu gün də həmin məkanda saxlanılır. Əsərin hazırlanması təxminən on il davam etmiş və son hissələri 1644-cü ildə tamamlanmışdır. Heykəl XI–XII əsrlərdə Kilsəni Müqəddəs Roma imperatorunun qüvvələrinə qarşı müdafiə etmiş Matilda di Kanossanın xatirəsinə həsr olunmuşdur. Matilda əvvəlcə XII əsrdə San Benedetto di Polirone abbatlığında dəfn edilmişdi, lakin Papa Urban onun qalıqlarının Romaya gətirilməsi üçün təşəbbüs göstərmişdir. Bu addımın həm papanın Toskana ilə bağlılığı, həm də Matildanın papalığa dəstəyi ilə əlaqəli olduğu ehtimal edilir.

## Təsviri və stili

Kompozisiya sarkofaq formalı əsasdan ibarətdir; bu hissə Kanossa yürüş səhnəsini — imperator IV Henrinin Papa VII Qriqoriyə tabe olmasını — təsvir edən relyeflə bəzədilmişdir və iki mələk fiquru tərəfindən dəstəklənir. Üst hissədə isə sol əlində Müqəddəs Pyotrun açarlarını və papalıq tacını, sağ əlində isə qılınc tutan Matilda heykəli yerləşir. Bu səhnə tarixdə *“[[Kanossa yürüş]]”*, *“Kanoss alçaldılması”* və ya *“Kanossa gediş”* kimi tanınır və 1077-ci ildə imperator IV Henrinin Kanoss qalasına gedərək Papa VII Qriqori qarşısında tövbə etməsi və aforozun ləğvini xahiş etməsi ilə bağlıdır. Həmin vaxt qala Matilda tərəfindən idarə olunurdu və o, papanı qonaq kimi qəbul edirdi.

Harvard İncəsənət Muzeylərinin  kolleksiyasında Bernininin bu əsər üçün hazırladığı gil model əsasında tökülmüş bürünc heykəlcik saxlanılır. Bu nümunənin model və ya papa üçün nəzərdə tutulmuş hədiyyə olduğu ehtimal edilir; onun yüksək işlənmə səviyyəsi bunu təsdiqləyir. Heykəlin arxa hissəsində Bernininin alət izləri müşahidə olunur ki, bu da kompozisiyanın əvvəldən Müqəddəs Pyotr bazilikasındakı niş üçün nəzərdə tutulduğunu göstərir.

Bundan əlavə, Bode muzeyi də bu əsərə aid model nümunəsini öz kolleksiyasında saxlayır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
*
Nora adası

**Nora adası** () — Qırmızı dənizdə, Eritreyaya məxsus olan ada. Dahlak aripelaqına daxildir. Adanın sahəsi 105,15 km² təşkil edir.Uzunluğu 17,0 km, eni 16,3 km-dir. Maksimal hündürlüyü isə dəniz səviyyəsindən 37 metr (şimal-şərqdə) təşkil edir.

2009-cu il məluumatına görə adada 373 nəfər yaşayır.

Dahlak arxipelaqının digər yaşayışı olan Dahlak-Kəbir və Dehil adalarınad olduğu kimi əhali Dahlak dilində danışır.

Adanın yeganə yaşayış məntəqəsi Noradır.

## İstinadlar
Nürnberq qalası

**Nürnberq qalası** Nürberq şəhərinin simvoludur. Qalanın tikilmə tarixinin izləri 1000-ci ilə çatır. ll dünya müharibəsində Nürberq şəhərinin bombalanması zamanı qalaya ciddi sürətdə zərr dəymişdir. Buna baxmayaraq qala yenidən bərpa olunmuş və öz tarixi görkəmini almışdır. 

Qala Peqnitz çayının şimalında və içəri şəhərin yuxarısında yerləşir. Arxeloji araşdırmalar qalanın tarixinin 1000-ci illərə dayandığını göstərir, lakin bugünə qədər bunu sübut edəcək yazılı sənədlər tapılmayıb. Amma qalanın tikilmə stili onun üç müxtəlif dövrdə tikilib tamamlandığını deməyə əsas verir. 
* 11-ci əsr salyanlar tərəfindən kral üçün roma stilində tikilmiş qala
* 12-ci əsr stauferlər tərəfindən kral roma stilində tikiliş qala 
* 15-ci əsrdə sarayın qotiq stilə çevrilişi

## İstinadlar
Dolkun Isa

**Dolkun Isa** (Uyğurca: دولقۇن ئەيسا) () — Çinin Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunda yaşayan Uyğur xalqının insan haqqları üçün mübarizə edən Uyğur aktivist.

## Həyatı

## Ailəsi

## Fəaliyyəti

## Həmçinin bax
* 2009-cu il Urumçi qarşıdurması

## İstinadlar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin müstəqilliyinin böyük dövlətlər tərəfindən tanınması münasibətilə güzəştlər haqqında qanun

**Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin müstəqilliyinin böyük dövlətlər tərəfindən tanınması münasibətilə güzəştlər haqqında qanun** - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin beynəlxalq aləmdə  de-fakto tanınması münasibətilə həyata keçirilmiş humanizm aktı.
## Qanunun qəbul edilməsi
Bu barədə  qanun 1920-ci ilin fevral 9-da Azərbaycan parlamenti tərəfindən qəbul edilmişdir. Qanuna əsasən, 1920-ci il yanvarın 11-də Azərbaycanın müstəqilliyinin Antanta ölkələri tərəfindən  de-fakto tanınması münasibətilə, cinayət törətmiş şəxslər və vergiödəyənlər barəsində müəyyən əsaslarla güzəştlər elan edilmişdi. Üç hissədən (*ümumi*, *hərbi* və *vergilər*) ibarət olan qanun Azərbaycanda yaşayan əcnəbilərə də şamil olunurdu.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tanınması
## Mənbə
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, Balı, 2004.
## İstinadlar
Rus Xeyriyyə Cəmiyyəti

**Rus Xeyriyyə Cəmiyyəti** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə fəaliyyət göstərmiş xeyriyyə cəmiyyətlərindən biri.

## Tarixi
1875-ci ildə yaradılmışdır. 1918-ci ildə cəmiyyətin 123 oğlan və 138 qız üçün uşaq evi, 66 kişi və qadın üçün qocalar evi vardı. Bunlar Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Himayədarlıq Nazirliyinin köməyi ilə və cəmiyyətin vəsaiti hesabına saxlanırdı. 

## Fəaliyyəti
Nazirlik ayda hər nəfərə 200 rubl ayırırdı. 1919-cu il oktyabrın 1-dən "Uşaq bağçası" adlı yetimxana da "Uşaqlara yardım bürosu"ndan alınıb bu cəmiyyətə verilmişdi. Uşaq evi nəzdindəki 2 sinifli məktəbdə 6 müəllim işləyirdi. Əl əməyi emalatxanalarında uşaqlara xarratlıq, çəkməçilik və dərzilik öyrədilirdi. Cəmiyyətin idarə heyətinin sədri V.Klementyev idi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 
* Slavyan-rus cəmiyyəti

## Ədəbiyyat
* Адрес-календарь Азербаиджанской Республики на 1920 г., Б., 1920.

## İstinadlar
Azərbaycan 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Hour Of The Wolf** — Azərbaycanı 2015-ci ildə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edən mahnı. Mahnını Elnur Hüseynov ifa edib. Bəstəkarları Nikolaz Rebsçer, Niklas Lif və Lina Hanson, sözlərinin müəllifi isə Sandra Bjurman, Nikolaz Rebsçer, Niklas Lif və Lina Hansondur.
Finalda 49 xalla 12-ci pillədə qərarlaşdı.
## Həmçinin bax

* 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Harmil adası

**Harmil adası** () — Qırmızı dənizdə yaşayışı olmayan, Eritreyaya məxsus olan ada. Dahlak arxipelaqına daxildir.

## İstinadlar
İsmayıl İsmayılov (məşqçi)

**İsmayıl İsmayılov** () — alim, Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirinin müavini.

## Bioqrafiyası
İsmayılov İsmayıl Sultan oğlu 1957-ci il 1 yanvarda Naxçıvan şəhərində anadan olub.

### Təhsili
1978–1982-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirmişdir. 1984–1988-ci illərdə Moskva Dövlət Mərkəzi Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun aspiranturasının *"Bədən tərbiyəsi nəzəriyyəsi və metodikası"* nı idman məşqçi və müalicə bədən tərbiyəsi ixtisası üzrə bitirmişdir.

#### Elmi nailiyyətləri
1990-cı ildə Moskvada İxtisaslaşdırılmış Doktorluq Şurasında namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək "Pedoqoji elmlər namizədi" alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. (diplom KO № 044690) 2009-cu ildə Professor elmi adına layiq görülmüşdür..

### Ailəsi
Ailəlidir, iki oğlu var.

## Fəaliyyəti
* 1982–1990-cı illərdə Ağır atletika idman növü üzrə SSRİ yığma komandasının elmi-kompleks qrupunun rəhbəri.
* 1992–1994-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsində baş mütəxəssis vəzifəsində işləmişdir.
* 1994–1996-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyində baş təlimatçı vəzifəsində işləmişdir.
* 1998-ci ildən Olimpiya Akademiyasında prorektor vəzifəsində çalışır.
* 1996–2006-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında elmi işlər üzrə prorektor vəzifəsində işləmişdir.
* 2006–2021-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirinin müavini vəzifəsinə işləmişdir.

## Mükafatları
* 2004-cü ildə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
* 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Rusiya Xalqlarının Hüquq Bəyannaməsi

**Rusiya Xalqlarının Hüquq Bəyannaməsi** — Sovet Rusiyasının ilk hüquqi aktlarından biri.

## Tarixi
Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Xalq Komissarları Soveti tərəfindən 1917-ci il noyabrın 2 (15)-də təsdiq edilmişdi. Bəyannamədə "Lenin milli siyasəti"nin aşağıdakı əsas prinsipləri elan olunmuşdu:  
* Rusiya xalqlarının bərabərliyi və suverenliyi;  
* Rusiya xalqlarının azad surətdə öz müqəddəratını təyin etməsi (ayrılmaq və müstəqil dövlət yaratmağa qədər);  
* bütün milli və milli-dini imtiyaz və məhdudiyyətlərin ləğvi; Rusiyada azlıqda qalan xalq və etnik qruplarının müstəqil inkişafı. 

Lakin sovet Rusiyası bu bəyannaməni, demək olar ki, həyata keçirmədi, Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının (SSRİ) yaranmasınadək (1917, noyabr -1922, dekabr) keçmiş Rusiya xalqlarının müstəqil dövlət yaratmaq hüquqlarını açıq-aşkar pozdu. Sovet Rusiyası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini tanımaqdan imtina etdi. 1920-ci il aprelin 27-dən 28-nə keçən gecə 11-ci Qırmızı ordu onun varlığına son qoydu, ərazisini işğal etdi. Şimali Azərbaycan yenidən Rusiyaya qatıldı. Çox keçmədən keçmiş Rusiya imperiyasının ərazisində yaranmış digər müstəqil dövlətlərin də varlığına son qoyuldu. Sonra isə onlar SSRİ-nin tərkibində birləşdirildi (1922, dekabr). Bu siyasət özünü doğrultmadı, 1991-ci ilin dekabrında SSRİ süquta uğradı. Keçmiş müttəfiq respublikalar dövlət suverenliyini elan etdi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı

## İstinadlar
Rusiya Dövlət Bankının Bakı şöbəsi

**Rusiya Dövlət Bankının Bakı şöbəsi** — Rusiya Dövlət Bankının yerli qurumlarından biri.

## Tarixi
1875-ci il iyulun 6-dan fəaliyyətə başlamışdı. Bankın sərəncamında xəzinədarlıq və kredit idarələri vardı. Rusiyada Fevral inqilabından (1917) sonrakı hərc-mərclik dövründə bank əməliyyatları dayandırılmışdı. Azərbaycanın müstəqilliyi elan edildikdən sonra Cümhuriyyət Hökumətinin əsas vəzifələrindon biri bankın fəaliyyətinin bərpası oldu. Bu sahədə hökumətin ilk tədbiri bankın uçot əməliyyatlarının yenidən başlanması haqqında 1918-ci il 23 iyun tarixli qərarı idi. 1918-ci il dekabrın 24-də neft sənayesi müəssisələrinə borc vermək üçün maliyyə nazirliyinə 2 milyon rubl məbləğində kredit açılması barədə qərar qəbul edildi. Həmin borc veksellərlə (borc sənədi) təmin olunmalı, Dövlət bankının uçot (hesabaalma) komitəsi borc verilən sahibkarların borc-ödəmə qabiliyyətini aydınlaşdırmalı idi.

## Fəaliyyəti
1919-cu il martın 17-də fəhlələrə əmək haqqı verməkdən ötrü neft sənayeçilərinə maliyyə yardımı ayrılmışdı. Maliyyə yardımının verilməsi əməliyyatını Bankın Bakı şöbəsi aparırdı. 1919-cu ilin aprel və iyun aylarında Britaniya komandanlığının maliyyələşdirilməsi də Dövlət bankının Bakı şöbəsi tərəfindən həyata keçirilmişdi. 1919-cu il avqustun 17-də hökumət 1918-ci ilin mart hadisələri zamanı əhalidən talan olunmuş və Bankda saxlanan qiymətli əşyalann qaytarılması haqqında qərar çıxarmışdı. Bank 1920-ci ilin iyununadək fəaliyyət göstərmişdi. Həmin il iyunun 9-da Azərbaycan İnqilab Komitəsinin bankların milliləşdirilməsi haqqında dekretinə əsasən, Bankın Bakı şöbəsi müstəqil fəaliyyətini dayandırdı.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti iqtisadiyyatı

## Ədəbiyyat
* Азербаиджанская Демократическая Республика (1918-1920). 3aкондательные акты (сборник документов), Б.,1998; 
* Декреты Азревкома (1920-1921 гг.) сборник документов., 1988

## İstinadlar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Bitərəflər fraksiyası

**Bitərəflər fraksiyası** — — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin fraksiyalarından biri.

## Üzvləri
1919-cu ilin oktyabr ayınadək 12 nəfər parlament üzvü fraksiyaya daxil idi:

1919-cu ilin oktyabr ayından sonra 4 nəfər parlament üzvü fraksiyaya daxil idi:

## Parçalanma
1919 ilin oktyabrında fraksiyada parçalanma baş verdi. 8 nəfərdən ibarət böyük əksəriyyət — Fətəli xan Xoyski, Mirzə Əsədullayev, Əsədulla Əhmədov, Cəlil bəy Sultanov, Yusif Əhmədzadə, Baxış bəy Rüstəmbəyov, Abuzər bəy Rzayev və Ağa Aşurov Müsavat fraksiyası ilə birləşərək Parlamentdə həlledici səsə malik olan Müsavat və bitərəflər fraksiyasını yaratdılar. Müsavatla birləşən bitərəflər, eyni zamanda, müstəqil səsvermə hüquqlarını özlərində saxladılar. "Bitərəflər" fraksiyasından ayrılmış 4 nəfər — Əhməd bəy Ağaoğlu, Bəhram bəy Axundov, Behbud xan Cavanşir və Əbdüləli bəy Əmircanov isə müstəqil olaraq yenidən bitərəflər qrupunu yaratdılar.

## Mənbə
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, Bakı, 2004.

### İstinadlar
İttihad (qəzet)

**İttihad qəzeti** () — siyasi, ictimai, ədəbi qəzet. İttihad Partiyasının rəsmi mətbu orqanı (1917–1920).

## Yaradılması
Ceyhun bəy Hacıbəyli tərəfindən təsis edilmiş və ilk nömrəsi 1917-ci il dekabrın 4-də onun baş redaktorluğu ilə çıxmışdır. "Güc ittihaddadır" şüarı ilə çap olunurdu. 1918-ci ilin əvvəllərində Ceyhun bəy Hacıbəyli "Azərbaycan" qəzetinin rəhbərliyinə dəvət olunandan sonra "İttihad" 59-cu nömrəsindən etibarən Rusiyada Müsəlmanlıq Fırqəsinin rəsmi orqanına çevrilmişdi. Daşnakların azərbaycanlılara qarşı törətdikləri Mart soyqırımı nəticəsində nəşri müvəqqəti olaraq dayandırılan qəzet 1919-cu ilin fevralından partiya orqanı kimi yenidən çap olunmağa başladı.

## Fəaliyyəti
"İttihad"ın 1918-ci il və 1919-cu ilin aprelinə qədərki nömrələri redaksiya heyətinin (heyəti-təhririyyə) rəhbərliyi ilə çıxırdı. 1919-cu ilin aprelində isə qəzetə "Acaralı Camal" təxəllüsü ilə Qafqaz "İttihad" Firqəsi Mərkəzi Komitəsinin üzvü Camal əfəndi Nakaşidze baş mühərrir təyin olundu. Lakin Camal əfəndi Nakaşidzenin partiyanın tərk etməsi onun qəzetin mühərrirliyindən də getməsi ilə nəticələndi. Bundan sonra qəzetə əvvəl qeyri rəsmi, 1920-ci ilin yanvarından isə Qafqaz "İttihad" Firqəsi II Qurultayının qərarına əsasən, partiyanın sədri Qara bəy Qarabəyov rəhbərlik etməyə başladı.

İlk vaxtlar gündəlik çıxan "İttihad" 1919–1920-ci illərdə ayda yalnız bir-iki dəfə çap olunurdu. "İttihad"ın əsas müəllifləri Ceyhun bəy Hacıbəyli, Qara bəy Qarabəyov, Axund Molla Ələkbər Abbasquluzadə, Ceyhun bəy Tağızadə, Ə.H.Cabbarlı, Məhəmməd Hadi, Mirzə Bala Məmmədzadə, Hacı Mir Mövsün Qasımzadə, Bəhlul Behcət, Məhəmməd ağa Şahtaxtlı və b. idi. "İttihad" geniş proqramla fəaliyyət göstərirdi. Səhifələrində firqənin siyasi mövqeyini, Qafqaz, Rusiya və İrandakı siyasi proseslərə aid məqalələr, sosial problemlərə dair yazılar, ictimai qüsurları tənqid edən felyetonlar, azadlığı tərənnüm edən şerlər, Bakı və qəzaların həyatına dair məlumatlar dərc olunurdu. Aprel işğalından (1920) sonra qəzetin nəşri dayandırılmışdır.

## Ədəbiyyat
* Göyüşov A., Azərbaycanda İttihadçılıq, B., 1997
* Rüstəmova-Töhidi S., Azərbaycan dövrü mətbuatı, B., 1993
* Mustafayev Q., XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda İslam ideologiyası və onun tənqidi, B., 1973

### İstinadlar

## Həmçinin bax
* İttihad fraksiyası
* İttihad Partiyası