open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tbilisi su anbarı

**Tbilisu su anbarı** (; qeyri-rəsmi — *Tbilisi dənizi*) — Tbilisi şəhərinin şimal-şərqində yerləşən su anbarı. 1952-ci ildə İori çayının suyu ilə doldurularaq istifadəyə verilib. Su anbarının ərazisində üç duzlu göl mövcud idi. Uzunluğu 9&nbsp;km, eni isə 3&nbsp;km-dir. Ən dərin yeri 45 m, orta dərinlik 26, 6 metrdir. Anbarın tam dolması yaz aylarına təsadüf edir. Yay və payız aylarında anbarın suyu müntəzəm istifadə olunur. Mövsümü su səviyyəsinin tərəddüdləri nəticəsində ümumi dərinlik 7-10 metr arasında dəyişir.

Su anbarı qış aylarında donmur. Ancaq istisna hallarda olmuş. 1960, 1992 və 2012-ci illərdə su anbarı donmuşdur

Tbilisi su anbarı xüsusiyyətinə görə oliqotrof tip daxildir. Ancaq bəzən, ilin isti vaxtlarında evtorofikasiya hadisəsidə müşahidə olunur.

Su anbarı Samqor suvarma sisteminə daxildir. Sahillər rekresiya məqsədi ilə geniş istifadə olunur. Ərazidə çimərlik, yaxta klubu və s. fəaliyyət göstəririr. Su anbarının yaxınlığında Tbilisi Milli Parkı var. Su anbarının yeganə çatışmayan cəhəti daima marşrut xətlərinin olmamasıdır. Şimal hissəsinə Qrmaqele metrosu vasitəsilə çatmaq olsa da, cənub hissələrinə şəxsi nəqliyyat vasitəsilə gəlmək mümkündür.

## Topoqrafik xəritəsi
* K-38-78 Тbilisi. Мiqyas: 1 : 100 000. 1982 il.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* Тbilisi su anbarı
Eight Bit (studiya)

— 2008-ci ilin sentyabrında təsis edilmiş Yaponiya animasiya studiyası.

## İşləri

### Anime serialları

### Tammetrajlı animelər

### Original video animations

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*
A.C.G.T

**A・C・G・T** — 2000-ci ildə *[[Triangle Staff]]* studiyasının keçmiş əməkdaşları tərəfindən təsis edilmiş Yaponiya animasiya studiyası. Əsasən digər animasiya studiyaları ilə əməkdaşlıq edir, manqa və ranobelərin anime adaptasiyaları ilə məşğul olur. *A. C. G. T* *OB Planning* şirkətinin filialıdır. Studiya tez-tez *[[Genco]]* studiyası ilə animasiyaların tamamlanmasında əməkdaşlıq edir. "A.C.G.T" DNT-dəki 4 azotlu əsasın baş hərfləridir (adenin, sitozin, quanin və timin).

## İşləri
* *[[Seven of Seven]]* (2002)
* *[[Human Crossing]]* (2003)
* *[[New Fist of the North Star]]* (2003)
* *[[Kino's Journey]]* (2003)
* *[[Dear Boys]]* (2003)
* *[[Initial D|Initial D Fourth Stage]]* (2004)
* *[[Koi Kaze]]* (2004)
* *[[Project Blue Earth SOS]]* (2006)
* ** (2007)
* *[[Wangan Midnight]]* (2007)
* *[[Kimi ga Aruji de Shitsuji ga Ore de]]* (2008)
* *[[Monochrome Factor]]* (2008)
* *[[Freezing (manqa)|Freezing]]* (2011)
* *[[Freezing Vibration]]* (2013)
* *[[Dai-Shogun - Great Revolution]]* (2014, J.C.Staff ilə)
* *[[Minami Kamakura Kōkō Joshi Jitensha-Bu]]* (2017, J.C.Staff ilə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*  OB Planning saytında 
*
Air Serbia

**Air Serbia** —  qərargahı Belqrad şəhərində yerləşən Serbiyaya məxsus dövlət şirkəti. Yuqoslaviya dağılana qədər *Yuqoslavenski Аеrоtransport* (JAT) adlanırdı və beynəlxalq əhəmiyyət daşıyırdı (*Yugoslav Airlines*).
26 oktyabr 2013-cü ildə Jat Airways adı Air Serbia olaraq dəyişdirilmişdir.

## Tarixi
Avia şirkət 1927-ci ildə *Аеrоput* adı ilə yaradılır. 1947-ci ildə *Yuqoslavenski Аеrоtransport* adlandırılır. 1980-ci ildə Avropanın iri avia şirkətlərindən biri olmuşdur. Ancaq 1990-cı ildə BMT şirkətə iqtisafi sanksiya tətbiq edir. Nəticədə vəziyyət pisləşir.  2006-ci ildə *[[Air India]]* ilə saziş planlaşdırılır. Hədəf isə Belqradın hava limanının Air Indianın Şimali Amerikaya uçuşlar məqsədi ilə istifadə etmək istəyirdi. 2007-ci ilin avqust ayında şirkət artıq gəlir gətirməyə başlayır. Üstəlik *[[Air India]]*, *[[Аэрофлот]]*, *[[Air Berlin]]*, *[[Air One]]* və *[[Icelandair]]* şirkətləri ilə əlaqələr yaradılır.

1 avqust 2013-cü ildə JAT Airways və Etihad Airways qarşılıqlı anlaşma imzalayırlar. 
## Beynəlxalq reyslər
JAT Airways Belqraddan Franfurt, Moskva, Münhen, Berlin, London, Paris, Vyana, Sürix və digər Avropa ölkələrinə uçuşlar həyata keçirilir. Maksimal uçuş yanvar 2010-cu ildə 4074&nbsp;km. (Əbu-Dabi) təşkil etmişdir. Minimal uçuş — 278&nbsp;km. (Sarayevo).

### Asiya

### Afrika

### Avropa

### Keçmiş reyslər
Jat şirkətinin keçmiş reysləri:

## Təyyarələr
Ch-aviation.ch saytına görə 2010 ildə şirkətin arsinalı:
* 5 ATR 72
* 10 Boeing 737—300
* 2 Airbus A319

Yeganə McDonnell Douglas DC-10 2005 ildə yüksək pul xərclənməsi səbəbindən satılmışdır.

JAT yeganə Avropa avia şirkəti olmuşdur ki, Boeing 737—300 təyyarəsindən istifadə  etmişdir.

## Avia qəzalar

Jat Airways tarixində iki qəza olmuş və 68 nəfər həlak olmuşdur.

## Mənbə

* Rəsmi sayt 
## İstinadlar
Zexcs

və ya **ZEXCS** — Koqaney şəhərində yerləşən Yaponiya animasiya studiyası. 23 yanvar 1998-ci ildə keçmiş *[[J.C.Staff]]* prodüseri Tomoko Kavasaki tərəfindən qurulmuşdur və studiya *[[Sister Princess]]* və *[[Diabolik Lovers]]* kimi bir çox serialın istehsalında iştirakı ilə tanınır. *Zexcs* həmiçinin Feel studiyası ilə əməkdaşlığına görə tanınır.

## İşləri
* *[[10 Tokyo Warriors]]*
* *[[Aruvu Rezuru: Kikaijikake no Yōseitachi]]*
* *[[Canvas 2: Niji Iro no Sketch]]*
* *[[Chrome Shelled Regios]]*
* *[[Chu-Bra!!]]*
* *[[Cuticle Detective Inaba|Cuticle Tantei Inaba]]*
* *[[D.C.: Da Capo]]*
* *[[Diabolik Lovers]]*
* *[[Final Approach (vizual roman)|Final Approach]]*
* *[[The Flowers of Evil (manqa)|The Flowers of Evil]]*
* *[[Fortune Arterial|Fortune Arterial: Akai Yakusoku]]*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 
*
Bruklin Nets

**Bruklin Nets** Nyu-York ştarının Nyu-York şəhərini təmsil edən peşəkar basketbol klubudur. NBA-də Şərq Konfransında, Atlantik Grupunda yer alır.

## Tarixi

## Oyunçular

## İstinadlar
Yarımca (Ağdərə)

**Yarımca** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Qızıloba kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Yarımca kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi. 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam rayonu, Tərtər rayonu və Kəlbəcər rayonu arasında bölüşdürüldü. Yarımca kəndi də Tərtər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir. Yarımca kəndi ilk dəfə 1991-1992-ci illərdə Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edilib. 1994-cü ilin avqustunda ermənilər yenidən kəndi işğal edib. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Yarımca kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## İstinadlar
Axırıncı yol

**Axırıncı yol** — tammetrajlı bədii filmi rejissor Emil Abdullayev tərəfindən 2016-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azad Azərbaycan Televiziyası və İlk medianın birgə məhsuludur. “Axırıncı Yol” macəra komediyası “Bozbash Pictures” qəhrəmanları, Şəmi, Şöşü, Fəlakət, Şirin, Qılman və Ağsaqqalın başına gələn maraqlı əhvalatdan bəhs edir. Filmdə əsas rolları İlkin Həsəni, Ramil Babayev, Elşən Orucov, Azər Baxşəliyev, Nicat Rəhimov və İlkin Miskərli ifa edirlər.

## Məzmun
Macəra komediyası “Bozbash Pictures” qəhrəmanları, Şəmi (İlkin Həsəni), Şöşü (Ramil Babayev), Fəlakət (Elşən Orucov), Şirin (Nicat Rəhimov), Qılman (İlkin Miskərli) və Ağsaqqalın (Azər Baxşəliyev) başına gələn maraqlı əhvalatdan bəhs edir. Belə ki, çıxılmaz bir vəziyyətə düşən qəhrəmanlar yerli bankların birindən içində iki milyon dollar olan inkassator avtomobilini qaçırırlar. Bundan xəbər tutan ölkə polisi cinayətkarları tapmaq üçün hər bir varianta əl atır. Şöşünün başçılığı ilə cinayətkar dəstə banka məxsus inkassator avtomobilinin görkəmini dəyişərək “SOSKA Uşaq Əyləncə Mərkəzi” adı ilə cinayət izini itirmək istəyirlər, lakin bu onları daha da çətin bir vəziyyətə salır...

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Ənvər Abbasov, Samid Ağayev, Elnur Hüseynov
Rejissor: Emil Abdullayev
Operator: Rəşad Qarayev
Prodüser: İlkin Həsəni
Rəssam: İqbal Əliyev

## Rollarda
İlkin Həsəni — Şəmi
Ramil Babayev — Şöşü
Elşən Orucov — Fəlakət
Azər Baxşəliyev — Ağsaqqal
Nicat Rəhimov (aktyor) — Şirin
İlkin Miskərli — Qılman
Cavidan Novruz — İntiqam
Nigar Əliyeva — Mənzurə
Tərlan Nur Yaşar — Misir
Ədalət Əbdülsəmədov
Sonaxanım Əliyeva
Məhərrəm Qurbanov
Cavanşir Hadıyev
Yadigar Muradov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2016-cı ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Neqeri Sembilan

**Negeri Sembilan** (əvvəl Negri Sembilan, Azərbaycanca: Doqquz Dövlət) — Qərbi Malayziyanın cənub-qərbində əyalət (negeri). Sahəsi 6.642 km²-dir. Malakka Boğazına 48 km-lik bir sahili olan əyalət topraklarından Linggi ve Mirar çayları axır. Əyalət bu gün o biri Malayziya əyalətlərindən fərqli olaraq, regional qəbilə rəislərinin arasından seçilən bir sultan tərəfindən idarə olunmaqdadır.

## Tarix
Soyköklərini Şrivicaya hökümdarlarından götürən Negeri Sembilan şahzadələri bölgəyə xıv əsrdə Minangkabau (Sumatra) ve Selebesdən gəldilər. Anasoyluluğa əsaslanan ve Adat Perpateh adlanan qanunlarını bölgə xalqına qəbul etdirən Minangkabaular, bölgədə son dərəcə xüsusi bir mədəniyyət və arxitektura yaratdılar.

Bu gün Selangor, Melaka, Johor və Pahang əyalətlərinin bəzi seqmentlərinə suveren olan doqquz dövlət (Negeri Sembilan), 1773-cü ildə zəif bir konfederasiya rəhbərliyi altında birləşdi. Konfederasiya bölgədəki qalay mədənlərinin nəzarəti ələ keçirməyə çalışan Britaniyanın təklifini qəbul edərək XIX əsrdə Britaniya himayəsi altına girdi. 1895-ci ildə Federal Malaya Əyalətinə birləşən Negri Sembilan, Yaponlar tərəfindən işğal edildiyi II Dünya Müharibəsindən sonra da Malaziya Federasiyasına qatıldı.

## İqtisadiyyatı
İqtisadiyyat istehsal sektoruna dayanır, elektrik və elektron, tekstil, mebel, kimyəvi maddələr, maşın və rezin əşya istehsal maddələridir. Dərin vadilərdə düyü əkinçiliyinə əsaslanır. Meyvə və kauçuk istehsalı də məşhurdur. Şəhərlərdə yaşayanların əksəriyyətini Çinlilər və Hind təşkil edir. Əhalinin böyük hissəsini müsəlmanlar təşkil edir. Əsas şəhərləri əyalət mərkəzi Serembanla Kuala Pilah və Port Dicksondur .
Banyos

**Banos de Akva Santa** () və ya qısaca **Banos** — Ekvadorun mərkəzində, Tunquraua əyalətində yerləşən şəhər. Əhali baxımında Tunquraua əyalətinin Ambato şəhərindən (paytaxtıdır həmçinin) sonra ən böyük ikinci şəhəri və əsas turizm mərkəzidir. Şəhər cəngəlliyin və Amazon hövzəsini şəhərlərinin yaxınlığındakı dağlarda yerləşdiyindən *"Amazonun darvazası"* kimi tanınır.

Banos şəhəri Tunquraua vulkanının şimal yamacında, 1820 metr yüksəklikdə yerləşir. Tunquraua vulkanının aktivliyi dövridir. Banos şəhərindən vulkandan çıxan lavaları və külü görmək olar. Vulkan Milli Politexnik Məktəbinin Geofizika İnstitutu tərəfindən öyrənilir.

## Etimologiya

*"Baños de Agua Santa"* ispan dilində *"Müqəddəs su hamamları"* deməkdir. Belə ki, şəhərin ətrafında terman bulaqlar yerləşir. Bu bulaqlar tərkibindəki minerallara görə müalicəvi xüsusiyyətlərinə görə tanınır.

## Tarix
Şəhər həmçinin Roma-Katolik kilsəsinin dini mərkəzidir. Katolik dininin tərəfdarları inanırlar ki, Məryəm bir şəlalənin yanında peyda olub. Belə ki, kafedralın içərisində "Müqəddəs su bakirəsi" adlı heykəl vardır. Şəhərin tarixi xeyli aktiv Tunquraua vulkanı ilə əlaqələndirilir. 1999-cu ilin oktyabrında 17 mindən çox sakin həftələrlə şəhərdən təxliyə edilmişdi.

## Coğrafiya
Banos şəhəri Tunquraua vulkanının şimal yamacında yerləşir. Banos Pilyaro şəhəri ilə birlikdə Llanqanates Milli Parkını və Serro Hermoso kimi görməli yerlərini gəzmək üçün yaxşı başlanğıc nöqtəsi hesab olunur. Şəhərdə gözəl mərkəzi park yerləşir. Şəhərin yaxınlığında yerləşən əsas şəlalələr: Müqəddəs su bakirəsi, İnes Mariya, Aqoyan, El Manto de la Novia, Pailon del Diablo və Maçay.

## İqtisadiyyat
Banos şəhəri Ekvadorun məşhur turizm mərkəzlərindən biridir. Bunun səbəbi gözəl təbiətidir (60 şəlalə). Burada müxtəlif idman növləri ilə məşğul olmaq üçün imkan vardır. Yerlilər və ziyarətçilər gəzinti, raftinq, kayakinq, kanoninq, beyscampinq, velosipedsürmə və atçılıqla məşğul olmağa üstünlük verirlər.

Banos şəhəri şəkərqamışından hazırlanan irisi ( ) ilə tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Guia de Banos Ecuador 
* Səyahət agentliyi
* Ruta del Spondylus
* Turizm məlumatı
* Rəsmi saytı (turizm)
Qalakənd qalası

**Qalakənd Qalası** — məbəd kompleksi Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndindən 3 km aralıda, Coğaz çayının sağ sahilində yerləşir.

## Haqqında
Bəzi fərziyyələrə əsasən, bura Qafqaz Albaniyası hökmdarlarının iqamətgahlarından biri olmuşdur. Kompleks təxminən 2,5 hektar ərazidə yerləşərək ikiqat divarla əhatə olunmuşdur. Divarlar arasında məsafə təxminən 12 m-ə yaxındır. Divarlar yerin relyefi ilə uzlaşdırılaraq strateji baxımdan çox mükəmməl bir tərzdə həll olunmuşdur.

Qalakənd Qalasının daxili hissəsində dini, xidməti və təsərrüfat təyinatlı tikililər ucaldılmışdır. Bunların içində ən önəmlisi qalanın yuxarı hissəsində yerləşən məbəddir. Məbədin tikintisində 21 x 21 x 57 sm ölçülü bişmiş kərpicdən və yerli daşdan istifadə olunmuşdur. 1970-ci illərdə bu kompleksdə tədqiqat işləri aparılan zaman artıq məbəd və kompleksin bir çox hissəsi itirilmişdir. Alimlərin qənaətinə görə, kompleksin ucaldılma tarixi VI–IX əsrlərə təsadüf olunur.

Hazırda abidə ermənilərin işğal etdikləri ərazidə yerləşir.

## Həmçinin bax

* Coğaz çayı
* Yuxarı Əskipara

## İstinadlar
Gülyataq

**Gülyataq** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Canyataq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Gülyataq kəndi Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir.19-20 sentyabr 2023-cü il tarixində Qarabağda həyata keçirilən lokal antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın nəzarətinə keçib.

## Tarixi
Gülyatq kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam rayonu, Tərtər rayonu və Kəlbəcər rayonu arasında bölüşdürüldü. Gülyataq kəndi də Tərtər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Maralyansarov (Ağdərə)

**Maralyansarov** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Həsənqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası

## Tarixi
Budaqovun və Qeybullayevin müəllifliyi ilə dərc olunmuş "Qarabağda etnik məskunlaşma tarixi və toponimləri" əsərində qeyd olunur ki, Qarabağda Sarov adlı iki kənd vardı: biri Maralyan Sarov, digəri Bəyim Sarov adlanırdı. Əsərdə qeyd olunur ki, Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil əyalətinin Bərzənd mahalında Maraluy kəndindən çıxmış ailələrin XVI əsrdə məskunlaşması nəticəsində Maralyan kənd adı yaranmışdır. Əsərə əsasən, bu da Maraluy kənd adından və fars dilində cəm bildirən "-an" şəkilçisindən ibarətdir. Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan Respublikasının ərazisində Maralyansarov adında keçmişdə digər kənd də rəsmən var idi və Tərtər rayonunun Bəyimsarov kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibində idi, amma Azərbaycan Respublikasının 5 oktyabr 1999-cu il tarixli Qanunu ilə rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılması qərara alınmışdı.

Kənd Ağdərə rayonunun tərkibində olub. 1992-ci ildə  Ağdərə rayonu ləğv edilib ərazisi qonşu rayonlar arasında bölüşdürüldükdən sonra kənd Tərtər rayonunun ərazisinə düşüb.

1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Maralyansarov kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Maralyansarov kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Trenqanu

**Trenqanu** (Jawi: **ترڠڬانو**). Malaziyanın Qərbi Malaziya coğrafi bölgəsində bir ştat. Cənubi Çin dənizinə çıxışı var.

## Din

2010-cu ilin siyahiyaalmasina görə Trenqanu əhalisinin 94%-i müsəlmanlar, 2.5% Buddistlər, 0.2% Hinduistlər, 0.2% Xristianlar və 0.2% başqa dindən olanlar və ateitlər təşkil edir.
Odundağ

**Odundağ** — Qazax rayonu ilə Ermənistanın Noyemberyan yaşayış məntəqəsi arasındakı yüksəklik.

## Haqqında
Yüksəklik Qazax rayonu ilə Ermənistanın Noyemberyan yaşayış məntəqəsi arasındakı ərazidə yerləşir. Hündürlüyü 1316 metrdir. Rayonun qərbində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Odundağ əməliyyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Fotoşəkil 
* Azerbaijan-Armenia
Muxtar Məmmədov (aqronom)

**Muxtar İsgəndər oğlu Məmmədov** () — aqronom, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Muxtar İsgəndər oğlu Məmmədov 14 may 1901 ildə Ağdamın Qaradağlı kəndində dünyaya gəlmişdir. Məmməd Məmmədovun qardaşıdır.

Muxtar Məmmədov 1932–1940-cı illərdə Ağdamın Telman adına kolxozda, Qərvənd və Boyəhmədli kənd istehlak cəmiyyətində işləmiş, 1941–1960-cı illərdə kolxoz sədri olmuş, 1960–1980-ci illərdə Telman adına kolxozun aqranomu vəzifəsində çalışmışdır.

Muxtar Məmmədov Azərbaycan Kommunist Partiyasının XVIII–XXII qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur.

Muxtar Məmmədova 1951 ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmiş, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

Azərbaycanın tanınmış alimlərindən filologiya elmləri namizədi, dosent Vəli Məmmədov, iqtisad elmləri namizədi, dosent Nəvai Məmmədov Muxtar Məmmədovun övladlarıdırlar.

Muxtar Məmmədov 31 mart 1980 ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Pahanq

**Pahang** Qərb Malayziyanın şərqində əyalət. Qərbdə Malay sıra dağları, şimalda isə şərq yaylaları ilə əhatələnən geniş Pahang çayı (*sungai*) hövzəsini əhatə edir. Şərq sahil Cənubi Çin dənizi boyunca uzanır.

## Tarix
xııı əsrə aid bir Çin salnaməsində Pahangın Şrivicaya adlı bir Sumatra krallığına asılı olduğu deyilir. xv əsrdən sonra Malaka Darussalamnın əlinə keçən Pahang daha sonra Johorun suverenliyi altına keçdi. Johorun bölgədəki nümayəndələri zamanla müstəqil bir sultanlıq qurdular. Bu sultanlıq 1887-ci ildə Britaniyanın protektorası olmağı qəbul etdi. Pahang 1895-ci ildə Federal Malaya Əyalətlərindən biri oldu və İkinci Dünya müharibəsindən sonra Malaya Federasiyasına qatıldı.

## Demoqrafiya
Məskunlaşmanın seyrək olduğu bölgədə Malaylar ,Çinlilər və yarı köçəri yerlilər yaşar. Qərbdəki böyük qəsəbələrdə əhalinin böyük hissəsini çinlilər təşkil edir. Bölgədəki ən böyük məskunlaşma yeri Kuanta və Pekandır. Əhalinin böyük qisimini Müsəlmanlar təşkil edir.

## İqtisadiyyat
Pahang çayı boyunca dəmir və avtomabil yolları ilə rezin plantasiyaları uzanır. Sahildəki delta bölgələrində düyü yetişdirilir. Başqa bitki mənşəli məhsullardan kokos , tütün və kenevir becərilir. Böyük miqyaslı inkişaf layihələri sonunda yağ palmasi və rezin plantasiyaları qurmaq üçün yüz minlərlə km²-lik bir meşə bölgəsi təmizlənərək əkinçiliyə verilmiş və qurulan yeni kəndlərə yüz minlərlə adam yerləşdirilmişdir. Rompində geniş dəmir filizi yataqları vardır (1970-ci ildə mədən sənayesinə son qoyulmişdur); Raubda qızıl çıxarılır. Sungai Lembingdəki qalay yataqları 1888-ci ildən bu yana fəaliyyət göstərir. Sahil zonasındə Malayziyanın əhəmiyyətli neft və təbii qaz yataqları vardır.

Pahangın şimal-qərb ucundakı Taman Negara Milli Parkında (4.344&nbsp;km²) Malakka Yarımadasının ən yüksək nöqtəsi olan Tahan Dağı (2.187 m) yerləşir. Bölgənin orta hissəsində isə Kerau Təbii Həyatı Qoruma Sahəsi yerləşir.
Eşqin Quliyev

**Eşqin Quliyev** (tam adı: *Eşqin Novruz oğlu Quliyev*; ) — aktyor.

## Həyatı
Eşqin Quliyev 1986-cı ildə Azərbaycan Respublikası Sumqayıt şəhərində doğulub. Sumqayıt şəhəri M.Müşviq adına 34 nömrəli orta məktəbi bitirmişdir. Səid Rüstəmov adına Musiqi Texnikomunda təhsil alıb. 2005-ci ildən Bakı Kamera Teatrında Musiqi rejissoru və aktyor vəzifəsində çalışıb. 2009-cu il oktyabr ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyorudur. 2014-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "dram və kino aktyoru" fakültəsini bitirib.

## Əsas rolları
1. Bayram – (“Hekayəti- xırs quldurbasan”, M.F.Axundzadə) 
2. Füsnkar – («Yatmış gözəl» B.Marvin)
3. Bəhruz – («Mənim ağ göyərçinim» T.Vəliyeva)
4. Şahzadə – («Göyçək Fatma» Azərbaycan xalq nağılı)
5. Orxan – («Mən səni sevirəm – MSS» Ə.Əmirli)
6. Ağagül – («Buzovna kəndinin əhvalatları» Elçin)
7. Luici – («Don Rafaello Tranbomçu» P.Filippo)
8. Bədəl - («Hacı Qara» M.F.Axundazə)
9. Ağ div – («Şahzadə Xəzərin nağılı» K.Ağabalayev, N.Kazımrov)
10. Döyüşçü – («Əlincə qalası» Dilsuz)
11. Div – («Şəngülüm, şüngülüm, məngülüm» M.Müşfiq)
12. Cüzeppe – («İtalyansayağı xoşbəxtlik» D.Fo, P.Filippo)
13. Vəzir – («Danışan gəlincik» A.Şaiq)
14. Oğlan – («Bir səbət tənhalıq» M.Vahidzadə)
15. Namiq – («Bir gecənin nağılı» R.Ağayev) 
16. Rey Duli – («Lineyn vilayətinin Gözəllik kraliçası» M.Makdonax) 
17. Lord Hestinqs – (“III Riçard” U.Şekspir”)
18. Ayı - (“Qoğalın nağılı” Xalq nağılı) 
19. I oyunçu – (“Sərgüzəşti vəziri Xani Lənkəran”, M.F.Axundzadə)
20. Hestinqs – lord – (“III Riçard”, U.Şekspir)
21. Qulməmməd - (“Məlikməmməd və sehrli almalar”, Azərbaycan Xalq nağılı)
22. Xoruz, it- (“Çirkin ördək balası”, H.X.Andersen)
23. Qulməmməd - (“Məlikməmməd və sehrli almalar” Azərbaycan Xalq nağılı)
24. xoruz, it- (“Çirkin ördək balası” H.X.Andersen)

### Tədris teatrında
1. Lomov – (“Təklif” A.P.Çexov)
2. Smirnov – (“Ayı” A.P.Çexov)
3. Romeo – (“Romeo və Culyetta” U.Şekspir)
4. Hatemxan ağa – (“Hekayəti Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli şah” M.F.Axundzadə)
5. Baron de Sotanvil – (“Jorj Danden” J.B.Molyer)
6. Bəhram – (“Solğun çiçəklər” C.Cabbarlı)
7. Pinti – (“Pinti” A.Moravia)

## Filmoqrafiya
# Məcnunlar – C.Təvəkkül
# SSRİ-də doğulmuşlar – «Mosfilm» - 2006
#Ağabəyovlar (film, 2012-2014)
#Toy gecəsi (serial, 2013)
# Oğlan evi 2 (film, 2016)
# Arxada kölgə (film, 2018)

## İstinadlar

## Mənbə
http://www.tyuz.az/az.php?go=aktyorlar3
Turab Məmmədov

**Turab Süleyman oğlu Məmmədov** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Turab Süleyman oğlu Məmmədov 1910 ildə Ağdamın Qaradağlı kəndində dünyaya gəlmişdir. Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısıdır. 1932-1963 illərdə Ağdamın Telman adına kolxozunda kolxozçu, briqadir,  sədri vəzifəsində çalışmışdır.

Turab Məmmədova 1947-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmiş, 2 dəfə Lenin ordeni, medallarla təltif edilmişdir.

Turab Məmmədov Ümumdünya sülh tərəfdaşları konqresində (Moskva, 1949) iştirak etmişdir. Azərbaycan Kommunist Partiyasının XVIII, XIX, XXII, XXIV qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur.

Turab Məmmədov 1986-cı ildə Ağdamda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ağdamın Qaradağlı kəndi
Valdaro sevgililəri

**Valdaro sevgililəri** – 2007-ci ildə İtaliyanın Mantuya şəhəri yaxınlığındakı San-Corco ərazisindəki neolit dövrü məzarlığından aşkarlanmış, 6.000 il yaşı olan qoşa insan skeletlərinə verilmiş addır. Hər iki insan eyni vaxtda ölmüş və ya dəfn edilmişdir, onlar üzü bir-birinə istiqamətlənmiş, ətrafına silahlar yerləşdirilmiş şəkildə torpağa qoyulmuşdur ki, bu da sevgililərin qucaqlaşmasını xatırladır.

## Tədqiqi
Tədqiqat işlərinə arxeoloq Yelena Mariya Menotti rəhbərlik etmişdir. Alimlərin fikrincə dəfn edilmiş cütlüyün 20-dən çox yaşı olmamış, boyları isə 157 sm olmuşdur.

Tapıntının *"Daş dövrü Romeo və Cülyettası"* adı ilə mətbuatda işıqlandırılmasından sonra ərazinin maraqlanan şəxslər və potensial qarətçilərdən mühafizə edilməsi üçün iyirmi dörd saatlıq mühafizə təyin edilmişdir. Ərazinin sahibi olan mülkədarın orada anbar inşa etmək istəyi məzarın birdəfəlik oradan köçürülməsinə səbəb olmudur. Skeletlərin dəfn edildiyi formada saxlanması üçün onlar dəfn edildiyi torpaq hissəsi ilə birlikdə kəsilərək götürülmüşdür. Daha sonra məzar xüsusi qutuya yerləşdirilərək sonrakı tədqiqatlar üçün Komodakı Paolo Ciovio Arxeologiya Muzeyinə aparılmışdır.

Kişi skeletinin (qucaqlaşanlardan sol tərəfdə olan) boynunun yaxınlığında çaxmaqdaşından hazırlanmış ox ucluğu aşkarlanmışdır. Qadın skeletin budunda bir, arxasında isə iki çaxmaqdaşından bıçaq aşkarlanmışdır. İlk baxışdan silahın onların ölümünə səbəb ola biləcəyi ehtimal edilirdi. Lakin, aparılan osteoloji tədqiqatlar nəticəsində skeletlərdə hansısa zorakılıq izləri və ya kiçik zədələnmə belə aşkarlanmadığından, silahların sadəcə onlarla birlikdə dəfn edilməsi fikrinə gəlinmişdir.

Nekropoldan aşkarlanmış insanların qəza nəticəsində ölmədiklərinin müəyyən edilməsindən sonra onların, misal üçün gecənin soyuğundan qorunmaq üçün qucaqlaşmış ola biləcəkləri düşünülmüşdür. İllər ərzində nekropola toxunulmadığından, onların qucaqlaşmış şəkildə dəfn edilmələri dəqiqdir.

## Sərgilənməsi
Qədim cütlüyə daimi ev axtarışında olan "Sevgililər Mantuyada" cəmiyyətinin səyləri nəticəsində skeletlər 2011-ci ilin sentyabrında bir müddət Mantuya Arxeologiya Muzeyində sərgilənmişdir.

"Sevgililər Mantuyada" cəmiyyətinin sədri professor Silviya Banyoli qeyd edir ki, onlar özlərinə məxsus daimi sərgiyə malik olmalıdırlar. Banyolinin sözlərinə görə sərgi mərkəzi üçün €250,000, qədim sevgililərin tarixçəsini göstərəcək multimediya vasitələrinin alınması və quraşdırılması üçün isə €200,000 məbləğ tələb olunur.

## Həmçinin bax
* Altamuralı adam

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gli amanti di Valdaro — arxeoloji qazıntı sahəsinə aid foto qalereya
Colletes dlusskyi

***Colletes dlusskyi*** — Colletidae fəsiləsinə Colletes cinsinə daxil olan növ. Azərbaycanın endemik canlısıdır.

## Xüsusiyyətləri
Bədənin uzunluğ 9 mm təşkil edir. Bədənin böyük qismi qara rənglidir. Üzərində çoxlu sayda qara-sarı rəngli tükcüklər yardır. Qısğacı qırmızı-qəhvəyidir. Başı üzərində uzun ağımtıl tüklər vardır. Skutelyum hamar və parlaqdır. Qanadları şəffaf və sarı ləkələrlədir. Qanad üzərində yerləşən damarcıqlar isə tünd-qəhvəyidir. Bioloji xüsusiyyətləri məlum deyil. Növ ilk dəfə 2015-ci ildə britaniyalı Entomoloq М. Kulmann (Department of Life Sciences, The Natural History Museum, London, Böyük Britaniya) və rusiyalı Himenopteroloq М. Y. Proşalıkin tərəfindən aşkarlanmışdır. Takson *C. dlusskyi* kiçik növlərə (< 10 mm) aiddir. Növün adı böyük rus Mirmekoloq professoru Gennadi Mixayloviçin (1937–2014) şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Aliev H. A. 1985. Contribution to the fauna of Colletes Latreille 1802 in Soviet Azerbaijan (Hymenoptera: Apoidea: Colletidae). Senckenbergiana biologica. 65(3/6): 205–210.

## Xarici keçidlər
* Colletes.
Perak

**Perak** (jawın: ڨيرق) — Malayziya Federal Dövlətini meydana gətirən 13 ştatdan biridir.
Malayziya nın qərbində Malakka boğazı kənarında yerləşir. Qərbdə Andaman dənizi nə sahili vardır, şimalda isə Tayland ilə qonşudur.
2016 Türkviziya Mahnı Müsabiqəsi

**2016 Türkviziya Mahnı Müsabiqəsi** — () 2016-ci ilin noyabr ayında keçiriləcək. Müsabiqə Türkiyənin ən böyük şəhəri Istanbul'da keçiriləcək. Müsabiqə ilk dəfə 2013'cü ildə Türkiyə'nin Əskişəhər şəhərində keçirilib. Müsabiqə hər il növbəli şəkildə TÜRKSOY tərəfindən seçilən Türk Dünyası Mədəniyyət Paytaxtı'nda keçirilir.

## Keçiriləcəyi yer

Müsabiqə Türkiyənin ən böyük şəhəri olan İstanbulda baş tutması planlaşdırılır. Müsabiqə, Dekabr ayında baş tutacaq.

## Format

Müsabiqə 1 yarımfinal və 1 finaldan ibarətdir. Bütün ölkələrin yarım finalda yarışması məcburidir. Yarım final'dan finala tam 15 ölkə yüksəlir. Yarışmaya qatılan ölkələrin hər biri ölkə adından yarışmaya 1 münsif göndərməlidirlər. Peşəkar Münsiflər heyətinin qərarı ilə yarışma birincisi müəyyənləşir.

## İştirakçılar

Müsabiqəyə hələlik 6 ölkə iştirak edəcəyini təsdiqləyib.

*  Azərbaycan
*  Almaniya
*  Qazaxıstan
*  Türkiyə
*  Ukrayna
*  Belarus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt ingilis dilində 
* Rəsmi sayt türk dilində
* Rəsmi sayt qazax dilində
Perlis

**Perlis** — Qərb Malayziya nın (Malaya) şimal-qərbində yerləşən əyalət (*Negeri*). Tayland ilə Kedah əyaləti arasında yerləşir. Cənub-qərbdə Andaman dənizi tərəfə kiçik sahil var. 795  km²-lik sahəsi ilə Qərb Malayziya əyalətlərinin ən kiçiyi və ən şimalda olan ərazisidir.

## İstinadlar
Wit Studio

— 1 iyun 2012-ci ildə *[[Production I.G]]* studiyasının əməkdaşları tərəfindən *[[IG Port]]* şirkətinin filialı kimi yaradılmış Yaponiya animasiya studiyası. Studiyanın qərargahı Masaşihoda yerləşir. *[[Production I.G]]* prodüseri Coci Vada prezident və Tetsuya Nakatake (*[[Production I.G]]* studiyasının digər prodüseri) direktordur. Studiya ən çox *"[[Attack on Titan]]"* anime serialının istehsalı ilə tanınır.

*Wit Studio* şirkətinin ümumi kapitalı 30.000.000 ¥ təşkil edir. *IG Port*, Vada və Nakatakenin şirkət payları uyğun olaraq 66,6%, 21,6% və 10,0%-dir.

## İşləri

### Anime serialları

### Film və OVA-lar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
I Filipp (Fransa kralı)

**I Filipp** () — 1059-1108-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Fransa kralı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Balaca və Karlson (cizgi filmi, 1968)

## Məzmun
Uzaq şəhərlərdən birində, adi bir küçənin ən adi bir evində Balaca adlı bir oğlan yaşayırdı. Ailəsi də adi bir ailə idi – atası, anası, qardaşı və bacısı var idi. Balaca özü də adi bir oğlan idi. Axı yer üzündə o qədər yeddiyaşlı, göygöz oğlan var ki! Onların da qulaqları kirli, şalvarlarının dizi cırıq olur. Ancaq Balaca öz adiliyi ilə razılaşmırdı. O deyirdi:

– Mən adi olmaq istəmirəm.

Bir gün Balaca evdə tək idi. Pəncərənin qarşısında dayanıb küçəyə baxırdı. Birdən qulağına vızıltı səsi gəldi. Səs get-gedə güclənirdi. Çox keçmədi, Balaca pəncərənin qarşısında alçaqboy, kök bir kişinin uçduğunu gördü. O, havada bir neçə dövrə vurdu, sonra düz Balaca ilə üzbəüz, havada dayandı və soruşdu:

 
– Olar, bura qonum?

– Əlbəttə, olar, – deyə Balaca cavab verdi.

Uçan kişi pəncərənin ağzına qondu.

– Sənin adın nədir? – deyə o, Balacadan soruşdu.

– Balaca.

– Mənim də adım Karlsondur. Mən bu evin damında yaşayıram.

Balaca Karlsonu öz otağına dəvət etdi. Ona oyuncaqlarını göstərdi. Karlsonun qarnında düymə vardı. Düyməni basan kimi belindəki balaca mühərrik işə düşür, pərləri fırladır və Karlson uçmağa başlayırdı. Lap vertolyot kimi.

 
Karlson otaqda sağa-sola uçaraq hər şeyi bir-birinə qatdı, kitabları, oyuncaqları yerə dağıtdı. Hələ üstəlik, Balacanın karandaşları ilə divarları yazdı. Əlbəttə, buna görə anası Balacanı danlayacaqdı. Amma Balaca düşünürdü ki, Karlsonun qeyri-adiliyi ilə müqayisədə bütün bunlar boş şeydir.

Nəhayət, Karlson yoruldu. O, nəzakətlə Balacaya müraciət etdi:

– Mən çox üzr istəyirəm, sizdə yeməyə bir şey tapılmaz? Deyəsən, acmışam.

Balaca mətbəxə gedib kotlet gətirdi. Karlson kotleti yeyib dedi:

– Çox dadlıdır! Amma əlbəttə ki, dünyanın ən dadlı kotletini damda yaşayan Karlson bişirir!

Hiss olunurdu ki, Karlson lovğanın biridir. Amma Balaca düşünürdü ki, Karlsonun lovğalanmağa haqqı var. Axı o, qeyri-adidir. Dünyada uça bilən kişi, yəqin ki, o qədər də çox deyil.

Karlson özünün başqa qabiliyyətlərindən də danışıb yoruldu və dedi:

– Artıq mən evimə getməliyəm, Balaca! Amma qayıdacağam ha. Söz verirəm ki, tezliklə sən də mənimlə bərabər uçacaqsan.

Bunu deyib Karlson qarnındakı düyməni basdı. Mühərrik işə düşdü. O, Balaca ilə sağollaşıb pəncərədən çölə uçdu.

Axşam anası Balacanın dağılmış otağını, rənglənmiş divarları görəndə hirsləndi. Balaca inandırmağa çalışdı ki, bu, damda yaşayan Karlsonun işidir. Amma ana inanmadı. Dedi ki, Balaca öz günahlarına haqq qazandırmaq üçün yalan uydurur.

“Eybi yox, – Balaca öz-özünə dedi. – Mən onlara Karlsonu göstərərəm, onda bilərlər ki, Balaca heç nəyi uydurmur”.

Sonra isə oturub Karlsonun yolunu gözləməyə başladı. İndi Balaca əmin idi ki, o, adi oğlan deyil, çünki onun gonbul Karlson kimi qeyri-adi dostu var idi. O çox xoşbəxt idi

## Xarici keçidlər
Balaca və Karlson Azərbaycan dilində izlə
Hüquq ensiklopedik lüğəti

**Hüquq ensiklopedik lüğəti** — Azərbaycan Ensiklopediyasının Baş redaksiyası tərəfindən Bakıda 1991-ci ildə nəşr olunmuş və hüquq məsələləri ilə maraqlanan geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuş ensiklopedik lüğət.

Azərbaycan dilində ilk dəfə nəşr olunmuş 544 səhifədən ibarət olan bu kitabda 1000-dən çox məqalə-məlumat verilmişdir. Lüğətdə dövlət hakimiyyəti orqanlarının işi, vətəndaşların hüquq və azadlıqları, onların həyata keçirilməsi qaydaları və s. şərh olunmuş, mühüm hüquqi anlayışlar təhlil edilmişdir.

## Mənbə
*Hüquq ensiklopedik lüğəti. Azərbaycan Ensiklopediyasının Baş redaksiyası. Bakı, 1991, JSBN 5–89600-032-4 

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
*Böyük Sovet Ensiklopediyası
*Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası
Agah Əfəndi

**Agah Əfəndi** () — Türkiyə yazıçısı,"Gənc Osmanlı" cəmiyyətinin üzvü, Poçt naziri, səfir.

O, Türkiyədə poçt naziri kimi ilk poçt pullarını buraxmışdır. Bu gün o, daha çox bir qəzet işçisi kimi xatırlanmaqdadır. Dövrünün mütərəqqi padşahlarından olan Əbdüləzizin hakimiyyəti zamanı Agah Əfəndi Avropaya göndərildi. Avropadan qayıtdıqdan sonra II Əbdülhəmid tərəfindən sürgünə göndərilmiş, istibdad zülmü çəkmişdir.

## Həyatı
Poçt pullarının və qəzetlərinin atası sayılan Agah Əfəndi 1832-ci ildə İstanbulda Sarıyerdə anadan olmuşdur. Yozqatlı Çobanoğullarından Ömər Əfəndinin oğludur. Yeddi il tibb institutunda oxuduqdan sonra fransız dilini yaxşı bildiyi üçün təhsilini yarımçıq qoyub "Babiali tərcümə şöbəsində" çalışmışdır.

Avropadan vətənə qayıtdıqdan sonra bir çox vəzifələrdə çalışmışdır. O, da II Əbdülhəmidin sürgünündən yan keçə bilməmişdi. 8 il sonra, bağışlanmışdı. Son vəzifəsi Afinada səfir işləməsi olmuşdur.

## Fəaliyyəti
1860-cı ildə buraxdığı "Tərcümani-əhval" qəzeti Türkiyədə çap edilmiş üçüncü qəzetdir.

Birinci qəzet dövlətin çap etdirdiyi "Təqvimi vəkayı"dır, ikinci qəzet isə Çörçill tərəfindən buraxılmışdır. *"Tərcümani-əhval"* isə bir türk tərəfindən buraxılan ilk qəzet idi. Qəzetin əsas yazıları İbrahim Şinasi tərəfindən yazılmışdır, lakin altı ay sonra İbrahim Şinasi həmin qəzetdən ayrıldı. Altı il çıxan bu qəzet dövlət tərəfindən gah açıldı, gah da bağlandı.

Namiq Kamalın *Gənc Osmanlılar* cəmiyyətinə qatılmış ve 1866-cı ildə Parisə qaçaraq müxalifətçilərə qatılmışdır."Müxbir" ve "Hürriyət" qəzetlərində çalışmışdır.

Poçt naziri olarkən 1861-ci ildə ilk poçt pullarını kəsdirdi.

## Ölümü
Agah Əfəndi 1885-ci ildə Afinada vəfat etmişdir. İstanbulda Sultan Mahmud türbəsində dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* 100 böyük türk. (Azərbaycan dilinə tərcümə edəni Sabir Adil. Redaktoru: Məlik Allahverdiyev), Bakı, 1991.
Jan-Mari Pfaff

**Jan-Mari Pfaff** (a.o 4 dekabr 1953, Lebbeke) — Peşəkar karyerasının çoxunu Beveren və Bayern Münhen FK klublarında keçirən, təqaüdə çıxmış belçikalı qapıçıdır. Pfaff ölkəsi olan Belçika üçün 64 oyunda forma geyinərkən Futbol üzrə dünya çempionatı 1982 və Futbol üzrə dünya çempionatı 1986 turnirlərində də iştirak etmişdir.

## Həyatı
Pfaff 16 yaşında olarkən Belçika Liqası çempionluğu (1979) və Belçika Kubokunu (1978) qazanacağı Beveren klubuna qatılmışdır. Eyni il *Belçika Qızıl Ayaqqabı mükafatı*na layiq görülmüşdür. 1982-ci ildə Pfaff Bayern Münhen FK komandasına transfer olmuşdur. Bu komanda ilə üç dəfə Bundesliqa çempionluğu (1985-1987-ci il arası) və iki dəfə Almaniya Kubokunu (1984 və 1986) qazanmışdır.

Pfaff Qızıl şeytanlar ilə ilk oyununu Niderlanda qarşı keçirmişdir. Avro 80 və Avro 84, həmçinin Futbol üzrə dünya çempionatı 1986 turnirində qapını qorumuşdur.

2004-cü ilin mart ayında Pelenin tərtib etdiyi FİFA 100-ə daxil olmuşdur. 2002-ci ildən 2012-ci ilə qədər davam edən *De Pfaffs* adlı özünü və ailə həyatını əks etdirən realiti şouda iştirak etmişdir.

1982-ci il Dünya Kubokunun keçirildiyi vaxtlarda bir jurnalist tərəfindən hovuza itələnmişdir. Üzməyi bacarmadığı üçün az qala hovuzda boğulacaqdı. Pfaff 27 iyun 1974-cü ildə Karmen Seth (a.o 24 mart 1956) ilə ailə həyatı qurmuşdur. Debbi Elibert Gerdina (a.o 30 may 1975), Kelli Yvonne Danni (a.o 26 iyul 1977) və Lindsi linda Mark (a.o 4 oktyabr 1978) adlı üç uşağı vardır.

## Mükafatları

### Klub
;Beveren
* Belçika Liqası: 1978-79
* Belçika Kuboku: 1977–78

;Bayern Münhen
* Bundesliqa: 1984-85, 1985-86, 1986-87
* DFB-Pokal: 1983-84, 1985-86

;Ümumi
* Belçika Qızıl Ayaqqabı: 1978
* FİFA Dünya Kuboku Ulduzlar komandası: 1986
* İFFHS İlin Ən Yaxşı Qapıçısı: 1987
* FİFA 100: 2004
* Qızıl Ayaq Əfsanələr Mükafatı: 2014

## Karyera statistikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Sənan Sultanov (rejissor)

**Sənan Sabir oğlu Sultanov** — qısametrajlı sənədli televiziya filmləri rejissoru, tammetrajlı filmlərdə rejissor asistenti, ssenarist, aktyor, mətn oxuyan, prodüser, arxiv kadrlarda iştirak edən, "Qızıl Dərviş" mükafatı laureatı (2012).

## Həyatı
Sənan Sabir oğlu Sultanov 29 oktyabr 1978-ci ildə Bakıda dünyaya göz açıb. 4 saylı rus məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rejissorluq fakültəsinə daxil olub. Bir çox sənədli filmlərin rejissorudur. Hal-hazırda Azərbaycan Televiziyasının film studiyasında rejissor kimi fəaliyyət göstərir. Atası əməkdar işçi, anası isə həkimdir.

2011-ci ildə Səfura adlı xanımla ailə həyatı qurub. 2 övladı var: 1 qızı, 1 oğlu.

Qısametrajlı sənədli-bioqrafik televiziya filmləri rejissoru Sənan Sultanov fəaliyyətlərinə görə 2012-ci ildə "Qızıl Dərviş" mükafatına layiq görülüb.

## Filmoqrafiya
#Uzaq və yaxın Lütfi Zadə (film, 1998)
#Rənglərdə yaşayan kino (veriliş, 2009)
#Biz qayıdacağıq (film, 2007) — rejissor asistenti
#Cavid ömrü (film, 2007) — rejissor asistenti
#Kinolentdə imzası... Həbib İsmayılov (film, 2012) (sənədli film) — AZ-Tv rejissor
#Yaşadım ki, yaşadam. Yaşar Nuri (film, 2012)
#Qəribə taleli aktyorun sənət dünyası. Əfrasiyab Məmmədov (film, 2013) (sənədli film) — AZ-TV rejissor 
#Muxtar Avşarov xatirələrdə... (film, 2013) - AzTv rejissor
# Ürəklərdə yaşayan sənətkar. Lütfəli Abdullayev (film, 2014) (sənədli film) — AZ-Tv rejissor
# Sənətin sönməyən ulduzu. İsmayıl Osmanlı (film, 2014) (sənədli film) — AZ-Tv rejissor
# Gülüş fenomeni. Sabit Rəhman (film, 2014) (sənədli film) — AZ-Tv rejissor
# Kadrlarda yaşanan ömür. Tələt Rəhmanov (film, 2014) (sənədli film) — AZ-Tv rejissor
# Ustad Adil İsgəndərov (film, 2015) — AZ-Tv rejissor və ssenarist aktyor
# Xalqın aktrisası. Nəcibə Məlikova (film, 2015) (sənədli film) — AZ-Tv rejissor
# Olumla ölüm arasındakı ömür. Hamlet Qurbanov (film, 2015) (sənədli film) — AZ-Tv rejissor
# Həmişəyaşar sənətkar... Əli Zeynalov (film, 2015) (sənədli film) — AZ-Tv rejissor
#Romantik təbiətli sənətkar. Həsənağa Salayev (film, 2016)
#Bitkin obrazlar ustası. Rza Əfqanlı (film, 2016) 
#Peşəkarlıq düsturu. Teyyub Axundov (film, 2016) 
#Ömür elə qısadır ki... İmran Qasımov (film, 2016)
#Sirli dünyanın nağılçısı. Hüseynağa Sadıqov (film, 2016)
#Zirvəyə gedən yol. Muxtar Dadaşov (film, 2016)
#Bir göz qırpımlıq ömür... Vəfa Fətullayeva (film, 2016)
#Cəbiş müəllim onu yaşadır. Süleyman Ələsgərov (film, 2017) (sənədli film) — AZ-Tv rejissor

## İstinadlar
Ermənistan–Qazaxıstan münasibətləri

**Qazaxıstan-Ermənistan əlaqələri** — Qazaxıstan və Ermənistan arasında iki tərəfli münasibətlər. İki tərəfli əlaqələrin əsası 27 avqust 1992 ildə qoyulmuşdur. Hər iki ölkə Müstəqil Dövlətlər Birliyi, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və ATƏT kimi təşkilat və qurumlarda təmsil olunurlar.

## Tarixi
1991—1992 illərdə Qazaxıstan Qarabağ münaqişəsinin həllində cəhdlər göstərmişdir. 1993 ilin avqustundan Qazaxıstanda Ermənistan səfirliyi fəaliyyətə başlamışdır. Qazaxıstanın Ermənistan ərazisində  səfirliyi isə 2007-ci ildə açılır.

Ermənistan prezidenti Robert Koçaryan Qazaxıstanı 1999 ilin sentyabr və  2006 ilin noyabrında ziyarət etmişdir. Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan 2008-ci ildən Qazaxıstana dəfələrlə səfərlər təşkil etmişdir. Qazaxıstanın lideri olan Nursultan Nazarbayev 2001-ci ilin mayında Ermənistana səfər edir.

2013-ci ildə Ermənistanın Qazaxstandakı səfiri Parlantin keçmiş spikeri Ara Saakyan olmuşdur. 2010 ilin yanvarından 2015 ilin martına qədər Qazaxıstanın səfiri isə Ayımdos Bozjiqitov.

2014-ci ildə iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi üçün birgə fəaliyyət nəzərdə tutulur. 2013-ci ildə mal dövrüyədi 5,96 milyon dollar təşkil edir.

## Qazaxıstanda ermənilər
Ermənilərin Qazaxıstana gəlişi Mərkəzi Asiyanın Rusiya İmperiyasının tərkibinə keçməsindən sonraya aiddir. Sovet dönəmində isə ermənilərin sayında artım olmuşdur.

Ermənilər əsasən Karakanda, Alma-Ata, Pavlodar kimi şəhərlərdə üstünlük təşkil edirlər. Hazırda Qazaxıstanda 20-25 min erməni yaşayır. Bəzi məktəblərdə 300-400 şagirddən ibarət olan erməni dilli məktəblər fəaliyyət göstərir. Ermənistanda isə qazaxstanlılar barmaqla sayılır.

2004 ildə Alma-Ata şəhərində «Nairi» cəmiyyəti fəaliyyət göstərir. Cəmiyyətin rəhbəri isə А. Karapetyandır

Qazaxıstanın həyatında ermənilər müəyyən rol oynayırlar. Üstəlik onlar Qazaxıstan xalqlar assambleyasında təmsil olunurlar.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ermənistanın Qazaxıstandakı səfirliyi
* Qazaxıstanın Ermənistandakı səfirliyi
Con Foster Dalles

**John Foster Dulles** () — ABŞ-lı vəkil və siyasət adamı.

## Həyatı
Prezident Dwight D. Eisenhower dövründə ABŞ xarici işlər naziri (1953–1959). II Dünya Müharibəsini izləyən soyuq müharibə dövründə ABŞ-nin xarici siyasətinin müəyyən edilməsində əhəmiyyətli rol oynamışdır.

Müvafiq olaraq B. Harrison və T. V. Vilson administrasiyalarında dövlət katibləri olmuş C. U. Fosterin nəvəsi, R. Lansinqin qardaşı oğlu, A. U. Dallesin qardaşıdır. İxtisasca hüquqşünasdır. Prinston Universitetində, Sorbonnada, C. Vaşinqton Universitetində təhsil almışdır. 1911-ci ildə ABŞ-nin, həmçinin Almaniya, İsveç, Belçika və digər ölkələrin aparıcı sənaye və maliyyə korporasiyalarına, o cümlədən H. Fordun konserninə, "International Telephone and Telegraph", Chase Manhattan Bank, İ. G. Farbenindustriyə xidmət edən "Sullivan & Cromwell" adlı iri hüquq firmasında (1927-ci ildən onun rəhbəri) peşəkar fəaliyyətə başlamışdır. "International Nickel Company" transmilli korporasiyasının direktoru, New York City Bankının idarə heyətinin üzvü, Rokfeller fondunun qəyyumlar şurasının sədri olmuşdur.

## Fəaliyyəti
İlk diplomatik iş təcrübəsini 1907-ci ildə 2-ci Haaqa konfransında ABŞ nümayəndə heyətinin katibi vəzifəsində qazanmışdır. Paris sülh konfransında (1919–20) ABŞ nümayəndə heyətinin müşaviri idi; sonrakı illərdə Təzminat komissiyasında və Ali İqtisadi Şurada ABŞ-ni təmsil etmiş, 1923–24-cü illər də Daues planının işlənib hazırlanmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. İkinci dünya müharibəsi başa çatdıq dan sonra H. Trumen tərəfindən San-Fransisko konfransında (1945) və BMT-nin ilk Baş Assambleyasında ABŞ nümayəndə heyətinin tərkibinə daxil olunmuş, müharibədənsonrakı problemlərin sülh yolu ilə nizamlanması məsələlərini nəzərdən keçirən bir sıra digər mühüm beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir. Marşal planının hazırlanmasında və NATO-nun yaradılmasında böyük fəallıq göstərmişdir. 1953-cü ildən D. D. Eyzenhauerin iki administrasiyasında dövlət katibi olmuşdur. Kommunizmi "mənəvi bəla" adlandıraraq SSRİ və digər sosialist ölkələrinə qarşı son dərəcə sərt mövqe tutmuşdur. "Güc mövqeyindən" və "daim müharibə təhdidi" ilə çıxış edən siyasəti həyata keçirirdi; nüvə silahının toplanması və hərbi münaqişə zamanı onun tətbiqini nəzərdə tutan "kütləvi cəza" doktrinasının müəllifi idi. 1959-cu ilin aprelində səhhəti ilə əlaqədar istefa vermişdir.

## Həmçinin bax
* Vaşinqton Universiteti

## İstinadlar
Məhəmmədəli Rəcai

**Məhəmmədəli Rəcai** () — İran İslam Respublikasının 2-ci prezidenti.

## Həyatı
Məhəmmədəli Rəcai 1933-cü ildə Qəzvin şəhərində dünyaya gəlmişdi. İlk təhsilini də bu şəhərdə alan Rəcai, 1948-ci ildə Tehrana gedərək Hava qüvvətlərinə qatıldı və beş il müddətlə hərbi xidmət illəri dövründə axşam təhsili (ikinci təhsil) alaraq orta təhsilini tamamladı. 1959-cu ildə Ruft Ali Müəllimlər Məktəbində riyaziyyat bölümündən məzun olan Rəcai, Xansar, Qəzvin və Tehran kimi şəhərlərdə müəllim kimi çalışdı. 1961-ci ildə "Nehzet-i Azadi" (Azadlıq hərəkatı)ya üzv olduqdan iki il sonra tutulan Rəcai iki ay müddətlə həbs yatdı. Həbsdən çıxdıqdan sonra Məhəmməd Cavad Bahonər ilə birlikdə İttifaq nümayəndəsini yenidən canlandırmağa çalışdı və silahlı mübarizəni aktiv şəkildə idarə edə biləcək kadrlar çıxarmaq üçün FKÖ düşərgələrinə mütəxəssis göndərdi. 1971-ci ildə ölkə xaricinə çıxaraq, öncə Fransaya getdi ardından bir müddet Türkiyə və Suriya kimi bölgə ölkələrində oldu. Siyasi fəaliyətlərdə olduğu kimi mədəni işlərdə də aktiv olaraq yer alan Rəcai 1975-ci ildə tutularaq ünlü Qəsr-Qacar və Evin həbsxanalarında dörd il boyunca həbs yatdı. 1979-cu il inqilabının ən hərəkətli dönəmində, digər məhkumlarla bərabər sərbəst buraxılmasının ardından siyasi və mədəni fəaliyətlərinə yenidən başladı. Bəzi dostlarıyla birlikdə Müəllimlər İslam Birliyi [Əncümən-i İslami Müallimin] təşkilatını qurdu.

Fevral İnqilabının uğura çatdığı 1979-cu ildə Milli Təhsil Nazirliyinə gətirildi. 1980-ci ildə Tehrandan Millət vəkili olaraq seçilən Rəcai, 9 avqust 1980-ci ildə İslami Şura Məclisi tərəfindən Baş nazirliyinə gətirilərək inqilab sonrası ilk Baş nazir ünvanını aldı.

Ölkədəki siyasi atmosferin olduqca qarmaşıq olduğu, siyasi sui-qəsdlərin sıx-sıx yaşandığı bir Baş nazirlik dönəmi keçirdikdən sonra, Bənisədrin prezidentlikdən çıxarılmasıyla İmam Xomeyni tərəfindən prezidentliyə gətirildi və 1981-ci ildə prezidentlik sarayında partlama nəticəsində həyatını itird. Sadə yaşamıyla İranlıların könlündə taxt quran Rəcai, xalq adamı adını ölənə qədər qorumağı bacarmış nadir siyasətçilərdən biridir.

## Həmçinin bax
* İran Xarici İşlər nazirləri

## İstinadlar
Şəmsəddin Əsədov

**Şəmsəddin Əsədov** (tam adı: *Şəmsəddin İsrafil oğlu Əsədov*) — kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor.

## Həyatı

Şəmsəddin İsrafil oğlu Əsədov 20 iyun 1949-cu ildə Ağdam rayonunun Kürdlər kəndində anadan olmuşdur. O, 1966-cı ildə Ağdamın Əlimədədli kənd orta məktəbini bitirib, 1968-1972-ci illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti)  Biologiya fakültəsində  ali təhsil almışdır. Tələbəlik illərində ictimai fəaliyyətinə görə Respublika LKHT MK-nın fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir. İnstitutu bitirib, təyinatla Bərdədə müəllim işlədikdən sonra Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Genetika və Seleksiya İnstitutunun aspiranturasına qəbul olunmuş (1975), "Pambıqda fiziki-kimyəvi mutagenlərin təsiri ilə dəyişkənliyin və viltədavamlılığın öyrənilməsi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib (1981), biologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. O, K.A.Timiryaziyev ad. Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında "Eksperimental mutagenez və hibridləşdirmə ilə orta lifli pambıq sortlarında yeni formaların yaradılması" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək (1994, Moskva), kənd təsərrüfat elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

Şəmsəddin Əsədov 1996-1997 illərdə Rusiya Federasiyası Aqrar Universitetində işləmişdir. Hazırda o, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Genetika Ehtiyatları İnstitutunun texniki-yem və dərman bitkiləri laboratoriyasının müdiridir.

Şəmsəddin Əsədov 1979 ildən 1991 ilə qədər kimyəvi mutagentlərin kənd təsərrüfatı bitkilərinə təsirinin öyrənilməsi sahəsində Moskvada keçirilən Ümumittifaq müşavirələrinin iştirakçısı, bəzi illərdə isə təşkilat komitəsinin üzvü olmuşdur.

Şəmsəddin Əsədov Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Genetika və Seleksiya İnstitutunda işlədiyi müddətdə institutun ictimai işlərində fəal iştirak edib; uzun müddət institutun xalq nəzarəti komitəsinin sədri olmuş, hazırda isə institutda fəaliyyət göstərən metodkomissiyanın və müsabiqələr komissiyasının üzvüdür.
Elmi fəaliyyətlə yanaşı pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olan Şəmsəddin Əsədov 2001 ildə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin "Təhsilin humanistləşdirilməsi və yeni təfəkkür" mövzusunda keçirdiyi respublika müsabiqəsinin qalibi olaraq nazirliyin ikinci dərəcəli diplomuna layiq görülmüşdür.

## Elmi fəaliyyəti
Şəmsəddin Əsədov xarici jurnallarda və kitablarda dərc olunmuş 60-a qədər elmi iş və 1 monoqrafiyanın müəllifidir.
Pambıqda mutagenlərin təsiri ilə əmələ gələn dəyişkənliklərin, xüsusilə də təsərrüfatca qiymətli əlamətlərin irsi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi daima onun diqqət mərkəzində olmuşdur. Keçmiş Sovetlər ölkəsində ilk dəfə olaraq o, pambıqda alınmış mutant formalarından qiymətli əlamətlərin donoru kimi istifadə edərək, mutant-sort hibridləşdirmə sxemini işləyib hazırlamışdır. Bu metod pambıqda qiymətli genstik əlamətlərin öyrənilməsini xeyli genişləndirmişdir.

## Mənbə
* Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001.

## Həmçinin bax
* Ağdamın Kürdlər kəndi
2050

## Hadisələr
* Qazaxıstanın Rusiyaya icarəyə verdiyi respublika tabeli Baykonur şəhərinin icarə müddəti bitir.
* Norveç əhalisinin 5 220 000 olacağı proqnozlaşdırılır.
* Dünya əhalisi proqnoza görə — 9,2 milyard nəfər olacaq.

## Doğumlar

## Vəfatlar