open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Semmi Berd

**Stüart Samuyel Berd** (; ) — keçmiş Şotlandiya futbolçusu və məşqçisi.

## Karyerası
Futbolçu karyerası ərzində "Preston Nort End", "Reyncers", "Hibernian", "Terd Lanark" və "Sterlinq Albion" klbularında çıxış etmişdir. O, "Reyncers"la birgə üç Şotlandiya liqası (1956, 1957 və 1959) və bir Şotlandiya Kubokunun (1960) qalibi olmuşdur.

"Klayd" klubu ilə o, 1951-52-ci illərdə İkinci Divizionun qalibi olmuşdur. UEFA Çempionlar Kubokunun 1959/1960 mövsümündə o, beş qol vuraraq "Reyncers"ə yarımfinala qədər çatmağa kömək etmişdir.

## Milli komanda karyerası
O, 1956-1958-ci illərdə Şotlandiya millisinin formasıyla yeddi oyuna çıxmışdır. O, Yuqoslaviyaya qarşı keçirdiyi debüt oyunda fərqlənə bilmişdir, həmçinin 1958 FIFA Dünya Kubokunun Fransa millisinə qarşı keçirilən final oyununda (2-1) təsəlli qolun müəllifi olmuşdur. Həmin qolla Berd Dünya Kubokunun finalında qol vurmuş ilk "Reyncers" futbolçusu oldu. O, hələ də buna nail olan yeganə futbolçudur. Bundan əlavə, Berd beş dəfə Şotlandiya XI Liqasını təmsil etmişdir.

## Məşqçi karyerası
"Sterlinq Albion" klubunun baş məqçisi kimi Berd komanda ilə 1964-65-ci illərdə İkinci Divizion titulunu qazanaraq Birinci Diviziona yüksəlmişdir. Onun Albion komandası 1966-cı ildə Yaponiyada bir neçə oyun keçirən ilk Britaniya və ilk peşəkar komanda oldu. Sonralar klub İkinci Divizyona geri düşməyə doğru başlayanda o, postundan azad ediıdi.

## Şəxsi həyatı
Berd 21 aprel 2010-cu ildə səhər saatlarında vəfat etdi.

## İstinadlar
Velenus

**Velenus** ( lat. *Balerus, Belenus*) — I Şapurun hakimiyyəti dövründə  kadusilərin hökmdarı.

## Tarixi
Roma imperatoru I Valerian Edessa döyüşündə xəyanət etdiyinə görə Sasanilərə əsir düşdükdən sonra kadusilərin hökmdarı Velenus sasani şahı I Şapura yazdığı məktubunda şaha müraciət etdi: “Sizə göndərdiyim köməkçilərim sağ-salamat geri qaytarıldı və onları böyük məmnuniyyətlə qəbul etdim. Ancaq Valerianı əsir götürmənizə sizi çox da təbrik etmirəm; onu qaytarsaydız daha çox təbrik edərdim. Romalılar məğlub olanda daha güclü olurlar. Onunla ehtiyatlı davranın və artıq çoxlarını aldatmış xoşbəxtliyin sizi alovlandırmasına imkan verməyin. Valerianın həm imperator oğlu, həm də Sezar adlı nəvəsi var. Bəs tamamilə sizə qarşı qalxan bütün Roma dünyasına nə demək olar? Beləliklə, Valerianı qaytarın və romalılarla barışın, bu da bizim üçün faydalı olacaq".

## İstinadlar
Xaraks (Atropatena)

**Xaraks** (yun. *Χάραξ*) — Xəzər dənizin sahilində, Midiya Atropatenasında,   (indiki Rəşt) şimalında, kadusilərin qədim şəhəri. 

## Tarixi
Şəhər haqqında ilk məlumatları Ptolemey öz tarixi yazılarında qeyd edib. 19-cu əsrin mənbələrində (məsələn,    və ) Xaraksı Gilanda Kəskər qalası (Kurab kəndində, indiki ) ilə eyniləşdirillər. Yves Janvier də bu Xaraksın  qeyd etdiyi Karre (lat. *Carrhae*) şəhərinə uyğun gəldiyini təklif edir.

## İstinadlar
Kubaçilər

**Kubaçilər** (özlərini urbuqan adlandırırlar) — darginlərin etnoqrafik qrupu. Dağıstanın Kubaçi qəsəbəsində yaşayırlar. Dargin dilinin kubaçi (arbuk) dialektində danışırlar. Dindarları müsəlmandır. Adları mənbələrdə IX əsrdən zirehgəran (farsca "zireh qayıran"), XVI əsrdən isə kubaçi (türkcə "zireh qayıran") kimi çəkilir. Hələ qədimdən bədii metalişləmə ilə məşğul olurlar.

## Mənbə
*
Kuznetsk Alatausu

**Kuznetsk Alatausu** — Rusiya Federasiyasının Kemerovo vilayətində və Krasnoyarsk diyarında dağ silsiləsi. Tom və Çulım çaylarının (Ob hövzəsi) suayırıcısıdır. Uzunluğu təqribən 300 km, eni 150 km, maksimal hündürlüğü 2178 m-dir (Verxni Zub dağı). Faydalı qazıntıları: dəmir və manqan filizləri, qızıl, xromit, boksit və s. Yamaclarında meşələr var.

## Mənbə
*
Fon-de-Qom

**Fon-de-Qom** () —  Fransada (() şəhəri,  Dordon departamenti) Son Paleolit ​​dövrünə aid heyvanların divar rəsmləri olan bir mağaradır.

## Təsviri
Fon-de-Qom qrottu mağara sənətinin ən yaxşı nümunələrindən biridir.
Bizon, vəhşi at, mamont, şimal maralı və digər heyvanların çoxsaylı təsvirləri qara və qırmızı boya ilə çəkilmiş ən qədim xətti rəsmlərdən Madlen dövrünə (e.ə. 15.000 - 11.000) aid ən möhtəşəm polixrom kompozisiyalara qədər müxtəlif üsullarla hazırlanmışdır.

1912-ci ildə Henri Beqan Fransa Pireneylərində Tyuk d'Oduber mağarasının divarlarında bizon təsvirlərini aşkar etdikdən sonra rəsmin qədimliyi və həqiqiliyinə dair şübhələr nəhayət aradan qaldırıldı. Onlar stalaktit təbəqəsi altında idilər, onların yaşı 10.000 ildən çox idi. Onların altında zubr heykəlləri tapılıb.

## Açılışı
Fon-de-Qom qrotu 1901-ci ildə Deni Peroyni tərəfindən kəşf edilmişdir.
Bəzi heyvanların şəkilləri tam ölçüdə çəkilib.
Mağaranın kiçik dəhlizlərinin divarlarında və tağlarında ən azı 80 rəsm var ki, bunlardan ikisi heç şübhəsiz mamont təsviridir.

Mağaranın qalereyalarında aparılan qazıntılar zamanı qırmızı oxra parçaları və manqan filizindən hazırlanmış “qələm” tapılıb.
Görünür, bunlar ibtidai rəssamların rəsmlərdə istifadə etdiyi həmən boyalar idi.
Belə rəngləmə materialları gilli torpaqların yayıldığı demək olar ki, hər yerdə, xüsusən də Fon-de-Qom yaxınlığındakı vadilərdə tapılır.
Rayonda zəngin sarı, qırmızı, bəzən isə qara gil sahələri, həmçinin dəmir və manqan filizi yataqları vardır.

## İstinadlar
Vəhran

**Vəhran** ( *Wahrān*) və ya **Oran** — Əlcəzairin ikinci iri şəhəri. Aralıq dənizinin sahilində yerləşir. Vəhran vilayətinin inzibati mərkəzidir. 2008-ci ilin məlumatına görə əhalisi 609.940 nəfərdən ibarət olmuşdur.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* İv Sen Loran

## İstinadlar
İnkassasiya

**İnkassasiya** (italyan dilində "qutuya qoymaq") — təşkilatlar və onların bölmələri arasında nağd pulun yığılması və daşınması üçün müvafiq lisenziyanın alınmasını tələb edən fəaliyyət növü. Vəzifələrinə yığım daxil olan vəzifəli şəxs inkassator adlanır.

Nağd puldan əlavə, inkassatorlar digər maddi dəyərləri xüsusilə vacib sənədləri, qiymətli metalları, bank kartlarını və s.

## Nağd pulla işləmə
Nağd pulla işləmə ənənəvi bankçılıq və mədəniyyətdən uzaq bir sənaye prosesidir. Banklarda pul vəsaitlərinin idarə edilməsinin daxili təşkili çox vaxt köhnəlmiş və səmərəsiz olur, köhnə bank təşkilatlarından miras qalmış və birləşmələr, satınalmalar və restrukturizasiyalar nəticəsində daha da mürəkkəbləşir. Bu, əksər bankları kütləvi nağd pulların işlənməsini autsorsinqə seçməyə vadar etdi.

Digər tərəfdən, autsorsinqlə bağlı özünəməxsus çətinliklər var. Onlardan biri nəzarətin itirilməsi və kənar provayderlərdən asılılıqdır. Bəzi hallarda banklar artıq nağd pulla işləmək üçün "nou-hau"ya malik deyillər.

Nağd pulların işlənməsi əmək tutumlu nağd pulla işləmə fəaliyyətindən başa çatan həllər təklif edən kapital tutumlu sənayeyə çevrilmişdir. Nəqliyyat artıq biznesə əlavə dəyər vermir, lakin təşkilatı strukturlaşdırmağa davam edir. CIT-in mövcudluğu banklar və pərakəndə satıcılar üçün əsas seçim amili olaraq qalır.

Ümumilikdə sənaye iki sektora bölünür: bankomatların emalı və texniki xidməti.

## İstinadlar
Ənnabə

**Ənnabə** ( *ʿAnnāba*; fransız müstəmləkəçiliyi dövründə: *Bon*) — Əlcəzairin şərqində şəhər. Aralıq dənizinin sahilində yerləşir. Ənnabə vilayətinin inzibati mərkəzidir. 2008-ci ilin məlumatına görə əhalisi 257.359 nəfərdən ibarət olmuşdur.

## Tarixi
Ənnabə 1200-ci ildə finikiyalılar tərəfindən qoyumuşdur. Bir müddət Roma imperiyasından asılı olmuşdu; şəhər Hippon Regi adlanırdı. 

## Məşhur şəxsiyyətləri
* Avqustin Avreli

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bibliofobiya

**Bibliofobiya** — kitab qorxusu və ya kitablara nifrət kimi ifadə edilir. Bu cür qorxular çox vaxt kitabların cəmiyyətə və ya mədəniyyətə təsirindən qaynaqlanır. Bibliofobiya senzuranın və kitabların yandırılmasının ümumi səbəbidir. Bibliofobiya və *bibliofiliya* bir-birinə ziddir.
1999-cu ildə Birkbeck Kollecində Metyus mühazirəsində Tom Şippey orta əsrlərdə bibliofobiyadan bəhs etdi. Bu fobiya din xadimləri kimi oxumağı və yazmağı bilən insanların dini və hüquqi mətnlərdən istifadə edərək savadsız insanlara öz əmrlərini tətbiq etmələri ilə başladı. Buna misal olaraq anqlo-sakson ədəbiyyatından “Əfnaməçinin hekayəsi”ni göstərmək olar.
## Vacib nümunələr
Farengeyt 451 və Rey Bredberinin digər əsərləri
## İstinadlar
Ənnabə vilayəti

**Ənnabə vilayəti** () — Əlcəzairin 58 vilayətindən biri. İnzibati mərkəzi Ənnabə şəhəridir.

## Ərazisi
Ənnabə vilayətinin ərazisi 1 439 km2-dır. Ənnabə vilayətinə 6 rayon daxilidir.

## Əhalisi
2008-ci ilə olan məlumatlara əsasən Ənnabə vilayətinin əhalisi 609 499 nəfərdir. Əhalinin mütləqi ərəblərdən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dərin boğaz (film, 1972)

**Dərin boğaz** () — 1972-ci ilin yayında yayımlanan Amerika porno filmi. Linda Lovelace (Linda Susan Boreman) adlı aktrisanın baş rol aldığı filmin ssenari müəllifi və rejissoru Cerard Damianodur. Ekranlara çıxdığı andan etibarən bir hadisə yaratmış, bir çox kinoteatrlarda nümayiş olunmuş və böyük müvəffəqiyyətlər qazanmışdır. Bütün dövrlərin ən təsirli və sensasiyalı porno filmi hesab olunur.

Böyük Britaniyada film nümayiş olunduqdan sonra qadağan edilmiş, 10 il sonra isə bu qadağa məhkəmələr tərəfindən təsdiqlənərək qüvvədə saxlanılmışdır. Filmin kəsilməmiş DVD-si nəhayət, 2000-ci ildə R18 reytinqi əldə etməyi bacarır və bu lisenziya ilə Böyük Britaniyada seks mağazalarında satılmağa imkan qazanır.

## Süjet xətti və xülasəsi
Cinsi problemləri olan qadın (Linda Lavleys, Linda personajını canlandırır) dostu Helendən (Dolly Sharp) kömək istəyir, o da öz növbəsində, Lindaya həkimə müraciət etməyi məsləhət görür. Həkim (Harri Reems) Lindanın klitorunun boğazında olduğunu görür. Daha sonra Linda evlənəcəyi kişini tapana qədər xüsusi oral seks (filmin adı da buradan götürülmüşdür) texnikasını tətbiq edir. Bu vaxt həkim sarışın tibb bacısı (Carol Connors) ilə yatır. Film “Son. Və hamınıza dərin boğaz seksi” (ingilis dilində: “The End. And Deep Throat to you all.”) sətri ilə bitir.

61 dəqiqəlik bu filmdə əyləncəli dialoqlar və musiqi mühüm rol oynayır. Filmdə anal, oral və vaginal seks səhnələri də mövcuddur.

Bu filmi məşhur edən Uotergeyt qalmaqalında jurnalistlərə məlumat sızdıran məmurun DƏRİN BOĞAZ (DEEP THROAT) ləqəbindən istifadə etməsi və yazılarda da bu şəkildə qeyd olunmasıdır.

## İstinadlar
Linda Lavleys

**Linda Susan Boreman** () — əsasən **Linda Lovelace** kimi tanınan amerikalı pornoqrafik film aktrisası idi. 1972-ci ildə çəkilən “Dərin boğaz” filmi ilə məşhurlaşmışdır. Filmin Boremanın keçmiş həyat yoldaşı Chuck Traynorun onu məcbur etməsindən sonra çəkildiyi iddia edilmiş; Boreman Ordeal adı ilə yazdığı bioqrafik xarakterli əsərində hadisənin pərdəarxası təfərrüatlarına toxunmuşdur. Aktrisa daha sonra pornoqrafiyaya qarşı hərəkatın qabaq cərgələrində iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Boğaz seksi

**Boğaz seksi** — cinsi əlaqənin bir növü. Oral olaraq edilir. Bu seks növü Fellationun bir versiyasıdır. Termin ereksiya halında olan penisin digər cinsi partnyorun ağız nahiyəsindən boğazına qədər məcburi bir formada salınması ilə baş tutan cinsi əlaqə növü üçün istifadə edilir.

Bəzən oral və yaxud da anal əlaqə yerinə yalnız bu üsulla qarşı tərəfin orqazmına qədər bu proses davam etdirilir. Boğaz seksində ereksiya halında olan penisin boğazın arxasına çatması üçün kifayət qədər uzun olması vacibdir. Olduqca çətin seks növü olan dərin boğaz seksində (deep throat) bəzi insanlar öyümə refleksi verə bilir, bəziləri isə qarşısındakı cinsi partnyorunun orqazmına qədər penis başını əmərək bu formada bu seks növünü həyata keçirirlər. 
. Əlaqə digər seks pozaları ilə davam etdirilə bilər. Boğaz seksi 69 seks pozasında da davam etdirilə bilər. Ümumiyyətlə, boğaz seksi üzərində edilən şəxs nəzarətdə olur və boğaz seksi etdirən şəxsi öz istəyi ilə istiqamətləndirir

Bu termin 1972-ci ildə çəkilmiş “Dərin boğaz” adlı erotik filmdən sonra olduqca məşhurlaşmışdır.

## İstinadlar
Hokkaydo Koloniyalaşdırma Komissiyası

**Hokkaydo Koloniyalaşdırma Komissiyası** və ya  – Meyci dövründə Yaponiyada fəaliyyət göstərmiş dövlət komissiyası. 1869-82-ci illərdə fəaliyyət göstərmişdir. Komissiyanın əsas məqsədi Hokkaydo adasının administrasiyası və inkişafı ilə məşğul olmaq idi.

## Tarixi
Ezo adasının, eləcə də, şimaldakı digər adaların strateji əhəmiyyətini nəzərə alan Meyci hökuməti 1869-cu ilin avqustunda bu komissiyanı təşkil etmiş, Ezo adasının adını Hokkaydo, Saxalin adasının adını Karafuto olaraq dəyişdirmişdir. 1875-ci ildə Rusiya ilə imzalanan Sankt-Peterburq müqaviləsinə əsasən Saxalin adası Rusiyanın idarəçiliyinə, Kuril adaları isə Hokkaydo Koloniyalaşdırma Komissiyasının idarəçiliyinə verilmişdir.

Komissiyanın baş qərargahı Sapporo şəhərində yerləşirdi və direktor ilə vitse-direktor tərəfindən idarə olunurdu. Keçmiş Satsuma hanından olan Kuroda Kiyotakanın direktor seçilməsindən sonra komissiya keçmiş satsumalı samuraylar üçün siyasi təşkilata çevrilmişdir.

1872-ci ildə komissiya üçün dövlət büdcəsindən 10 milyon yen məbləğində maddi vəsait ayrılmışdır. Bu məbləğ 10 il müddəti üçün nəzərdə tutulmuşdu. Komissiya bu büdcə ilə bir çox xarici mütəxəssis dəvət etmiş, hökumət dəstəkli biznes yerləri açmış, yeni kənd təsərrüfatı texnikalarını yaymış, yollar və dəmiryolları tikdirmişdir. Komissiyanın dəstəyi ilə Sapporo Kənd Təsərrüfatı Kolleci qurumuşdur. Bu kollec gələcəkdə Hokkaydo Universitetinə çevrilmişdir.

Komissiya Hokkaydoya miqrasiyanı təbliğ etmiş, Yaponiyanın şimal-şərqində yaşayan keçmiş samurayların Hokkaydoya köçməsinə şərait yaratmışdır. Məhbuslar Hokkaydoya gətirilərək icbari əməkdə işlədirilirdilər.

### Ləğvi
Komissiyanın fəaliyyəti əsasən Sapporo və ətrafında cəmləşdiyi, eləcə də, bu fəaliyyətlər təcrübə mərhələsini keçə bilmədiyi üçün komissiya öz məqsədinə tam şəkildə çata bilməmişdir. Hokkaydoda yaşayan aynuların balıqçılıq və ovçuluq məşğuliyyətlərindən, torpaqlarından mərhum edilmiş, həyatları məhdudlaşdırılmışdır. Aynu torpaqlarının çoxu dövlət mülkü elan olunmuşdur.

1881-ci ildə komissiyaya məxsus torpaqların biznesmenlər konsorsumuna satılması təklifi böyük skandala səbəb olmuşdur. Bu skandal hökumətdə 1881-ci il böhranına səbəb olmuş və 1882-ci ildə komissiyanın fəaliyyətini dayandırması ilə nəticələnmişdir. 1882-ci ildə Hokkaydo adasında 3 prefektura – Hakodate, Sapporo və Nemuro prefekturaları təşkil olunmuşdur. Lakin 1886-cı ildə bu prefekturalar birləşdirilərək vahid Hokkaydo prefekturası yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Farmakofobiya

**Farmakofobiya** — farmakoloji müalicələrdən istifadə etmək qorxusudur. Şiddətli, ekstremal və irrasional vəziyyətlərdə bu, spesifik fobiyanın bir növü ola bilər.
Xəstənin və ya həkimin dərmanların mənfi reaksiyaları barədə məlumatlı olmaması ciddi nəticələrə səbəb ola bilsə də, dərman fobiyasının olması (məsələn, zəruri farmakoloji müdaxilələrdən imtina) xəstənin sağlamlığına ciddi zərər verə bilər. Dərman fobiyası dərmana uyğunluqda da problemlər yarada bilər və övladlarına dərman verməkdən narahat olan və dərmanların xeyirdən çox zərər verəcəyinə inanan valideynlərdə müşahidə oluna bilər. Dərman fobiyası bəzən həddindən artıq dozaya və ya düzgün təyin edilməmiş dərmanlara mənfi reaksiyalar nəticəsində yarana bilər. Xəstənin əlavə təsirlərə qarşı həssaslığından xəbərsiz olması (məsələn, narahat olan xəstələr və yaşlılar) və əlavə təsirləri dərmanla əlaqələndirə bilməməsi fobiyanın artmasına səbəb ola bilər.Dərmanın aşağı dozalarda başlaması və dozanın tədricən artırılması bu mənfi reaksiyalara görə dərman fobiyasının yaranmasının və ya artmasının qarşısını ala bilər.
Psixotrop dərmanlardan istifadə etdikdən sonra çəkilmə simptomları yaşayan insanlarda dərmandan istifadə qorxusu da geniş yayılmışdır.Bəzən xəstələr kəskin xəstəliyi və ya simptomları xəstəliyin müalicəsində istifadə olunan dərmanlarla səhvən əlaqələndirirlər. Farmakofobiyanın bu forması xəstəni bu simptomların dərmandan deyil, xəstəlikdən qaynaqlandığına inandırmağa çalışmaqla, dərmanın aşağı dozalarını istifadə etməklə və ya eyni dərman sinfindən olan başqa bir dərmanı istifadə etməklə aradan qaldırıla bilər.
## Həmçinin bax
* Fobiyaların siyahısı
* Bibliofobiya
* Gerontofobiya
## İstinadlar
Əbu İshaq Sələbi

**Əbu İshaq Əhməd ibn Məhəmməd Sələbi** (; ) — islam ilahiyyatçısı, Quran tərcüməçisi, tarixşünası.

## Həyatı
Tam adı Əbu İshaq Əhməd ibn Məhəmməd ibn İbrahim Nisaburi Sələbidir. Onun həyatı haqqında az şey məlumdur. Sələbi hicri təqvim ilə 427-ci ilin Məhərrəm ayında (1035-ci ilin noyabrı) vəfat etmişdir.

Sələbi iki əsəri ilə tanınır. Birinci əsər çoxcildlik "*əl-Kəşf və'l-bəyan'ən təfsir əl-Qur'an*" təfsiridir. İslam ilahiyyatçıları onun təfsirinin nüfuzuna şübhə ilə yanaşırlar, çünki burada Mükatil ibn Süleyman, Məhəmməd Kəlbi və digər etibarsız rəvayətçilərdən nəqllər var. Bu, yəqin ki, onun təfsirinin uzun müddət nəşr olunmamasını izah edir. Bəqəvinin (1122-ci ildə vəfat etmişdir) "*Müəllim ət-tənzil*" əsəri Sələbinin əsərinin qısaldılmış variantı hesab olunur.

Sələbinin ikinci məşhur əsəri təfsir kimi istifadə olunan, peyğəmbərlərin tarixinə aid "*Ərais əl-məcalis fi qisas əl-ənbiya*" kitabıdır. Ən erkən nəşri 1286-cı ilə aid edilir. Kitabdakı hadisələr Təbərinin istifadə etdiyi mənbələrdən istifadə edilməklə, peyğəmbərlərin tarixi ardıcıllığına uyğun təsvir edilmişdir. Sələbinin əsəri Kisayinin əsəri ilə birlikdə peyğəmbərlərin tarixi üçün standart mənbəyə çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* al-Thaʿlabī / Rippin, A. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed : [англ.] : in 12 vol. / edited by P. Bearman; Th. Bianquis; C. E. Bosworth; E. van Donzel & W.P. Heinrichs. — Leiden : E.J. Brill, 2000. — Т. 10. — P. 434. (платн.)
* Dhahabi, al-Tafsir wa 'l-mufassirun, Cairo 1967, i, 227-34;
Cerard Damiano

**Cerard Damiano** () — amerikalı porno film rejissoru olmuşdur.

## Həyatı
O, italyan əsilli katolik ailəsində anadan olub. Atasını hələ 6 yaşında olarkən itirmiş, 17 yaşında ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə yazılmış, burada 4 il hərbi xidmət keçmiş və burada aldığı təqaüdlə rentgen mütəxəssisi olmuşdur. Bir müddət peşəsi ilə məşğul olub Nyu-Yorkda bərbər işlədikdən sonra o, az büdcəli qorxu filmləri çəkən dostu vasitəsilə kino dünyasına daxil olur.

1972-ci ildə o, müasir porno film sənayesinin qabaqcıllarından və klassiklərindən biri hesab edilən Deep Throat filmini çəkmişdir. O, 1990-cı illərə qədər yenə də çoxsaylı porno filmlər çəkmiş və bunların arasında janrın klassiklərindən sayılan "The Devil in Miss Jones" (1973) və sadomazoxist janrlı "The Story of Joanna" (1975) filmləri də yer almışdır. İlk filmi 2005-ci ildə "Inside Deep Throat" adlı sənədli filmə çevrilmişdir.

Bir çox filmlərinin qeyri-pornoqrafik hissələrində "Albert Gork", "Al Gork", "Jerry Gerard" və ya "D. Furred" kimi məşhurlar ilə kiçik rollar da ifadə etmişdir.

O, 25 oktyabr 2008-ci ildə Floridada vəfat etmişdir.

## İstinadlar
İxtiofobiya

**İxtiofobiya** — balıq qorxusu, balıq yemək qorxusu, çiy balıqlara toxunmaq qorxusu və ya ölü balıq qorxusu kimi mədəni hadisələrdən tutmuş irrasional qorxuya (spesifik fobiya) qədər uzanır. Selakofobiya və ya qaleofobiya xüsusi olaraq köpək balıqları ilə əlaqədar qorxudur.

## Etimologiyası
İxtiofobiya termini yunanca ἰχθῦς — ichthus və φόβος — phobos, "balıq" mənasını verən sözlərdən gəlir.Qaleofobiya yunanca γαλεός — galeos, "kiçik köpəkbalığı" sözündən gəlir.

## Fobiya
İxtiofobiya psixologiyada "qeyri-adi" spesifik fobiya kimi müəyyən edilir. İxtiofobiyanın həm simptomları, həm də müalicəsi ən spesifik fobiyalar üçün ümumidir.
Amerikalı psixoloq Con Votson bir çox psixologiya kitablarında sitat gətirilən bir körpədə akvarium balığından şərtlənmiş qorxu nümunəsini və indi "tədrici məruz qalma terapiyası" adlanan üsulla qorxudan qurtulmağın bir yolunu göstərir.
Bunun əksinə olaraq, 2007-ci ildə "The Panic Room" sənədli seriyasında "radikal məruz qalma terapiyası" "həyatı təsirlənmiş" balıq fobiyası olan bir adamı müalicə etmək üçün uğurla istifadə edilmişdir.

## Balıq yemək qorxusu
Amerika Tibb Assosiasiyasının jurnalı, qidada civə kimi çirkləndiricilərin yığılmasından narahat olanlar arasında balıq yemək qorxusuna toxunan bir araşdırma məqaləsi dərc etdi.

## Həmçinin bax
* Fobiyaların siyahısı
* Bibliofobiya
* 

## İstinadlar
İbrahima Konate

**İbrahima Konate** ( — Premyer Liqa klubu "Liverpul FK"da müdafiəçi kimi çıxış edən fransız peşəkar futbolçu. Sochaux ilə başlayan Konate 2017-ci ildə Leypsiqə, 2021-ci ildə isə Liverpula keçdi.

## İstinadlar
Əl-Qeyrəvan

**Əl-Qeyrəvan** ( *al-Qayrawа̄n*) — Tunisin şimali-şərqində şəhər. Əl-Qeyrəvan vilayətinin inzibati mərkəzidir. 2014-cü il məlumatına görə 139 070 nəfər olmuş. Şəhərin təməli 670-ci ildə Şimali Afrikanın valisi, Üqbə ibn Nafe, tərəfindən qoyulur. Əl-Qeyrəvan came məscidi Tunisin ən qədim məscididir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Üqbə ibn Nafi

**Uqbə ibn Nafi** (; ) — I Müaviyə və I Yezid dövründə ərəb sərkərdəsi.

## Həyatı
Şimali Afrikaya vali təyin edilən Uqbə ibn Nafi bəzi yerləri ələ keçirməklə yanaşı bərbəriləri də İslama gətirməyə çalışmış və ordugah şəhəri olan Qeyrəvanı  inşa  etdirmişdir. Uqbə valiliyi zamanında özünə mərkəz olaraq Bərqəni seçmişdir. Bundan əvvəl Abdullah ibn Səd Bizansın Şimali Afrika valisini məğlub edərək Tərabülüs əl-Qərb ələ keçirmişdir. Sudan üzərinə göndərdiyi ordu isə heç bir nəticə əldə etmədən geri qayıtmışdır.  

Uqbə ibn Nafinin Şimali Afrikada qazandığı uğurları görən Müaviyə 675-ci ildə (hicri 55) onu Şama geri çağırıb Əbülmühaciri bu bölgəyə vali təyin etmişdir. Uqbə ibn Nafi Şama gəldikdə Müaviyə söz verdi ki, yenidən onu Şimali Afrikaya vali təyin edəcək. Lakin o, Müaviyənin ölümünə qədər Şamda qalmışdır. Yezid ibn Müaviyənin dövründə Uqbə ibn Nafi yenidən Şimali Afrikaya vali təyin edilmişdir. Uqbə ibn Nafi və Əbülmühacir Biskrə döyüşündə həlak olmuşdur. Onların ölümündən sonra Züheyr ibn Qeys bərbərilərin qarşısında dayana bilməyib Qeyrəvanı tərk edərək Bərqəyə gəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Donald Farquharson (siyasətçi)

**Donald Farquharson** () — Şahzadə Edvard adasının səkkizinci baş naziri.

Mermeyiddən olan Farquharson müəllim, sonra isə topdansatış və daşınma ilə məşğul olan iş adamı olub. O, 1876-cı ildə Liberal olaraq qanunverici orqana seçildi və gələn il Davies administrasiyası hakimiyyətdən gedənə qədər 1878-ci ildə Louis Henry Davies hökumətinə qoşuldu. Farquharson 1891-ci il seçkilərində Liberallar qalib gələnə qədər müxalifət oldu. O, 1898-ci ilin avqustunda Baş nazir oldu, lakin 1901-ci ildə o, federal İcmalar Palatasına əlavə seçkilərdə iştirak etməyə inandırıldı, çünki PEI Liberalları keçmiş Baş nazir kimi adanın Kanadada təmsil olunmasına zəmanət verən Kanada Nazirlər Kabinetinə yüksəldiləcəyinə ümid edirdi. Farquharson əlavə seçkilərdə qalib gəldi, lakin Ser Wilfrid Laurier 1903-cü ildə ölümünə qədər Farquharsonu arxa kürsülərdə buraxaraq kabinetə bir qərbli təyin etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İlon Maskın "Twitter"i satın alması

ABŞ sahibkarı İlon Mask əvvəlcədən Twitter-in səhmlərinin 9,1 %-ni 2,64 milyard ABŞ dolları qarşılığında satın aldıqdan sonra 14 aprel 2022-ci ildə şirkəti tamamilə satın almaq üçün 43 milyard ABŞ dolları təklif etdi. Twitter daha sonra Maskı idarə heyətinə qatılmağa dəvət etdi. Mask bu dəvəti əvvəlcə qəbul etsə də, sonradan fikrini dəyişdi. Şirkət nəhayət aprelin 25-də Maskın 44 milyardlıq təklifini qəbul etdi.

Satış 2022-ci ilin may ayından etibarən səlahiyyətlilər və səhmdarlar tərəfindən təsdiq edilməyi gözləyir. Bəzi Twitter səhmdarları bunu "bazar manipulyasiyası" adlandıraraq Maskı məhkəməyə veriblər.

## Zəmin

İlon Mask bu mövzuda ilk tvitini 2010-cu ilin iyun ayında şəxsi Twitter hesabında paylaşmışdır. Bu 2017-ci ildə paylaşdığı tvitlə davam etdi. Mask 2022-ci ilin martın 24-ü paylaşdığı tvitində "söz azadlığı" mövzusuna toxundu. Bu tvit satınalmanın prosedurunun əsas mərhələsi idi.

## Satınalma

## İstinadlar

## Əlavə oxu

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Press release
Qışlaq-i Hacısiyab (Biləsuvar)

**Qışlaq-i Hacısiyab** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 17 nəfər yaşayır (4 ailə).

## İstinadlar
Edip Akbayram

**Edip Akbayram** () – türk musiqiçi. Anadolu rokunun tanınmış simalarından biri hesab olunur. Musiqiçi kimi 500-ə yaxın şəxsi mükafatları var.

## İstinadlar
Erkin Koray

**Erkin Koray** () – türk musiqiçi. Əsasən rok sənətçisi kimi tanınır və anadolu rokunun yaradıcılarından biri hesab olunur.

### Albomları
* 1973: *Erkin Koray*
* 1974: *Elektronik Türküler*
* 1976: *Erkin Koray 2*
* 1977: *Erkin Koray Tutkusu*
* 1982: *Benden Sana*
* 1983: *İllâ Ki*
* 1985: *Ceylan*
* 1986: *Gaddar*
* 1987: *Aşkımız Bitecek*
* 1988: *Çukulatam Benim*
* 1989: *Hay Yam Yam*
* 1990: *Tamam Artık*
* 1991: *Tek Başına*
* 1996: *Gün Ola, Harman Ola*
* 1999: *Devlerin Nefesi*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fransadakı ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

**Fransada Respublikasında UNESCO-nun ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı** — Fransa Respublikasında UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısında (2017-ci il üçün) 43 obyekt var ki, bu da ümumi sayının 3,7%-ni (2021-ci il üçün 1154) təşkil edir.

39 obyekt mədəni meyarlar üzrə siyahıya salınıb, onlardan 19-u insan dahiliyinin şah əsəri kimi tanınıb (meyar i), 3  təbii meyarlar altında, hər biri müstəsna gözəllik və estetik əhəmiyyətə malik təbiət hadisəsi kimi tanınıb (meyar vii) , və 1 qarışıq xüsusiyyət, həmçinin vii meyarına cavab verir.

Bundan əlavə, 2017-ci ilə qədər Fransada 37 obyekt Ümumdünya İrs Siyahısına daxil olmaq üçün namizədlər sırasındadır.

Fransa Respublikası 27 iyun 1975-ci ildə Ümumdünya Mədəni və Təbii İrsin Mühafizəsi Konvensiyasını ratifikasiya etmişdir.

Fransada yerləşən ilk beş obyekt 1979-cu ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 3-cü sessiyasında siyahıya alınmışdır.

## Siyahı
Bu cədvəldə obyektlərr UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına əlavə olunma ardıcıllığı ilə verilmişdir.

## İlkin siyahı
Cədvəldə obyektlər ilkin siyahıya əlavə olunduqları ardıcıllıqla düzülüb. Bu siyahıda Fransa hökuməti tərəfindən ümumdünya irsi siyahısına namizəd olaraq təklif edilən obyektlər göstərilib.

### Obyektlərin coğrafi yeri
Qadın-Halk (teleserial, 2022)

**"Qadın-Halk"** () Cessika Qao tərəfindən Disney+ striminq xidməti üçün yaradılmış və Marvel Qadın-Halk komikslərinin personajına əsaslanan qarşıdakı Amerika teleserialıdır. Layihə  Marvel Studios tərəfindən hazırlanmış Marvel Kinematoqrafiya Kainatı (MKK) mediafranşızasının 8-ci seriyası olacaq. Qao baş ssenarist, Ket Koyro isə rejissor qrupuna rəhbərlik edir.

## Məzmun
Vəkil Cennifer Uolters işdə, şəxsi həyatda və Qadın-Halk qadınının simasında özünün superqəhrəman şəxsiyyəti ilə bağlı çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə çalışır.
Oniqiri

**Oniqiri** (yaponca: お握り və ya 御握り; おにぎり), **omisubi** (お結び; おむすび) və ya **nigirimeşi** (握り飯) ağ düyüdən hazırlanmış, üçbucaq şəklində və ya büzülmüş yapon yeməyidir. Ənənəvi olaraq, onigiri turşusu təbii konservant kimi ume (umeboshi), duzlu qızılbalıq, katsuobushi, kombu, tarako və ya digər duzlu turş tərkib hissələr ilə doldurulur.

Onigiri suşi növü deyil. Sirkə, şəkər və duzlu düyü ilə hazırlanır, bəzən yüngül duzlu adi düyü ilə hazırlanır. Onigiri düyünün daşınmasını, saxlanmasını və yeyilməsini asanlaşdırsa da, suşi balıqları qorumaq üçün bir üsul olaraq doğuldu.

## İstinadlar
Yeddi Şanslı Tanrı

Bəxtin Yeddi Şanslı Tanrısı (七福神, Şiçi Fukujin) və ya Yeddi Şanslı Tanrı, Şinto dinində, eləcə də Yapon mifologiyasında və folklorunda xoşbəxtliyin yeddi tanrısıdır. Onlar tez-tez oyma və digər təsvirlərin mövzusu olmuşdur.

Ənənəvi olaraq, onların hamısı ayrı-ayrı məsələlərlə məşğul olur:

* Ebisu: balıqçıların və ya tacirlərin tanrısı.
* Daikokuten (*Daikoku*): Sərvət və ticarət tanrısı.
* Bishamonten: Döyüşçülərin Allahı.
* Benzaiten (*Benten-sama*): Müdriklik, sənət və gözəllik ilahəsi.
* Fukurokuju: xoşbəxtlik, sağlamlıq və uzunömürlülük tanrısı.
* Hotei: məhsuldarlıq və yaxşı sağlamlıq tanrısı.
* Juroujin: (*Qamma*), uzunömürlülük tanrısı.
Kono Bayrey

Kono Bayrey (; ) — yapon rəssam, kitab illüstratoru və incəsənət müəllimi. O Yasuda Bairei kimi anadan olub və Kyotoda yaşayıb. O, Ukiyo-e məktəbinin üzvü idi və Yaponiyanın Meiji dövründə kacho-e rəssamlığının ustası idi.

## İstinadlar
Eftalitlər

**Eftalitlər** — erkən orta əsrlərdə (IV–VI əsrlər) yaşamış tayfalarıdır, onlara Soqdiana və Baktriya, Əfqanıstan və Qandharaya daxil olmaqla nəhəng dövlət yaratmışlar. VI əsrin 60-cı illərində eftalitlər Aşina türkləri tərəfindən fəth edilib. Onlara bəzən Ağ Hunlar (İran dillərində "***Spet Xyon***" və sanskritdə "***Sveta-huna***" kimi) deyilir.

## Mənşə
İran və ya Altay mənşəli olmaları ilə bağlı mənbələr vardır. Ən çox qəbul edilən variant eftalitlərin türk olduqları, daha sonra Baktriya dilini qəbul etdikləridir.

## Etnonim
"Eftalitlər" adının özü mənbələrdə V əsrin ikinci yarısına aid edilir və erməni tarixçisi Lazar Parpetsi tərəfindən "heptal" şəklində; bu ad onu yeddi tayfadan (haft, hapt – İran dillərində "yeddi" deməkdir) ibarət olan massaget tayfalarından birinin adı kimi izah etməyin mümkünlüyünü göstərir. Bizanslı Feofan eftalitlər padşahının (Eftalitlərin tarixi onun hakimiyyəti dövründən başlayır) Vəxşunvar (Ahşunvar) adını daşıdığını, eftalan adlandığını və bu adla onun tayfasının "Eftalit" adını aldığını bildirir. ". Çin salnaməsi olan "Tanq-şu" (X əsr) bu məlumatı təsdiq edir: "E-da padşahın soyadı idi; sonralar onun xələfləri dövləti bu ümumi adla adlandırmağa başladılar".  eftalitlərin adının massagetlərin adının türkləşmiş formasının təhrifi olduğunu irəli sürdü ("Qweta-ali" — burada "qweta" massagetlərin öz adıdır, "el" isə türkcədən gəlir " xalq", "tayfa", yəni "Qweta xalqı"), yəni onların simasında qədim Aral sahillərində qalan massagetlərin varisini göstərir.

## Tarixi
457-ci ildə Eftalit padşahı  Toxaristan və Bədəxşanı özünə tabe etdi, Mərvi işğal etdi və İrana ağır xərac qoydu. Sonra eftalitlər Kabil və Pəncab vadisini tutdular, Qaraşəhr, Kaşqar və Xotanı fəth etdilər. Beləliklə, onlar Türkmənistan, Özbəkistan, Tacikistan, Qırğızıstan və Əfqanıstan ərazilərini qüdrətli vahid dövlətdə birləşdirdilər. Bundan əlavə, şərqə doğru genişlənmələri zamanı Hindistan və Pakistanın şimal hissələrini (Kəşmir və Pəncab) ələ keçirdilər, daha sonra 460-cı ildən bəri Qupta imperiyasına qarşı bir neçə kampaniya apardılar və onların dövlətçiliyini məhv etdilər.

I Firuzun oğlu I Qubad "maqlar" və zadəganlar tərəfindən öz ölkəsindən qovularaq onu girov saxlayan padşahın yanına qaçaraq onun qızına orada evləndirir. Qayınatası Qubadın xahişi ilə ona bir ordu verdi, onun köməyi ilə Qubad yenidən taxta çıxdı və Bizansa tabe olan Asiya ərazilərinə qarşı yürüş etdi. Bu kampaniyalar nəticəsində Konstantinopol təzminat ödəməyə məcbur oldu.

Qeyd etmək lazımdır ki,  ağ hunlarla dəfələrlə adı çəkilən kadisenlər – erməni mənbələrinin "*Katiški*" ilə əlaqələndirir. Josef Markwart əvvələr onları xionitlər, yoxsa eftalitlər kimi hesab etməkdə tərəddüd edirdi, lakin sonrakı yazılarında onları eftalitlər kimi qeyd etdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* . 4-volume set.
* 
* 
* 
* 
*  Internet Archive copy
* 
* 
*  Internet Archive Google Books
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  [Alternate PDF](https://www.almuslih.org/Library/Litvinsky,%20B%20(ed)%20-%20History%20of%20Civilizations.pdf)  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Internet Archive
* 
* 
* 
* 
*
Qışlaq-i Yılatanhacıabbas (Biləsuvar)

**Qışlaq-i Yılatanhacıabbas** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 14 nəfər yaşayır (4 ailə).

## İstinadlar
Pioner 11

**Pioner 11** və ya **Pioner G** () — NASA tərəfindən 6 aprel 1973-cü ildə göndərilən kosmik gəmi. Gəminin vəzifəsini Yupiter və Günəş sisteminin xarici səthinə səyahət təşkil edir. Yalnız Yupiterə səyahət edən Pioner 10-dan fərqli olaraq Pioner 11 həmçinin Saturna da səyahət etmişdir. Yupiter səyahətini bitirdikdən sonra Günəş sisteminin xaricinə yol alaraq səyahətini davam etdirən Pioner 11 təxminən 4 milyon il sonra Oxatan bürcünün yaxınlığından keçəcək. Alimlərin təxminlərinə görə gəmi Yer kürəsindən, hətta Günəşdən də daha uzun müddət həyatda qalacaq.

## Pioner lövhələri
Pioner 10 və Pioner 11 avtomatik planetlərarası stansiyalar vasitəsilə üzərində xüsusi mesajlar qeyd edilmiş lövhələr daşıyır. Hər ikisindəki lövhələr eynidir. Əgər yerdən kənar sivilizasiyalar varsa, onlar bu sonsuz uçuş zamanı Pionerlə qarşılaşacaq və mesajları görə biləcək. Lövhədə insan təsvirlərindən başqa hidrogen atomunun strukturu və Günəş sisteminin qalaktikamızdakı koordinatını göstərən rəsm də mövcuddur.

## Missiya

### Yupiter
Pioner 11 1974-cü ilin noyabr və dekabr aylarında Yupiterin yaxınlığına çatdı. Planetə ən yaxın yaxınlaşması 2 dekabrda baş tutdu. Beləcə Böyük qırmızı ləkənin təfərrüatlı şəkilləri əldə edildi.

### Saturn

## Hazırkı status
Pioner 11 30 yanvar 2019-cu ildə Yerdən 100,84 au (1.5085×1010 km), Günəşdən 100 au (1.5×1010 km) uzaqlıqda idi; və 11,241&nbsp;km/s (40,470&nbsp;km/saat) sürətlə hərəkət edirdi. Kosmik gəmi hazırda Qalxan bürcü istiqamətində hərəkət edir.

## Qalereya

Fayl:Traj pjm.png|Pioner 10 və 11-in yerləşməsi
Fayl:Pioneer plaque.svg|Pioner 10 və 11-in gövdəsindəki lövhə
Fayl:Pioneer10.jpg|Aparatın sxemi
Fayl:An artist's impression of the encounter between Pioneer 11 and Saturn.jpg|Pioner 11-in Saturna yaxınlaşması


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ayravata

**Ayravata** ( – sulardan qalxmış) — veda və hindu mifologiyasında yaradılışın əvvəlində meydana çıxan, tanrı İndraya mənsub ağ fil. Ayravatanın dörd dişi və yeddi gövdəsi var. Onun arvadı fil Abharamudur. Ayravatanın digər adları Ardhamatanqa ("bulud fili"), Naqamalla ("döyüş fili") və Arkasodaradır ("günəşin qardaşı"). "Ramayana"nın məlumatına görə, Ayravatanın anası İravati olmuşdur. Ayravatanın Samudra-manthan zamanı meydana çıxdığına dair bir versiya var.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
Penis başı

**Penis başı**, **penis başlığı**, **penis ucu** — insan penisinin uc hissəsidir. Bu hissə bənövşəyi rəngdə olur və içərisindəki kanallardan sidik, sperma və pre-eyakulyasiya çıxır. Penisin sərtləşməsi penisin qanla dolması və qan axınının sürətlənməsi yolu ilə baş verir. Penis yetkinlik dövründə yetişməyə başlayır. Penis başı penisin ən həssas hissəsi hesab olunur. Kişi sünnət edildikdə, penis başı penis dərisi ilə birlikdə əhatələnmiş formada görünmür.

## İstinadlar
Tanrı quzusu

**Tanrı quzusu** və ya **Aqnus Dei** (, ) — İsanın simvolik adlarından biri.

## Təsviri
Bu, Məsihin özünü bir quzu kimi kəsilməyə verməsi ilə bağlıdır. Bu təsvir aqrar mədəniyyətlərdə geniş yayılmış, sürüdə doğulan ilk quzunu tanrılara qurban vermək ayininə gedib çıxır. Quzu üzüyolalıq, müqavimət göstərməmək, məsumluq və təvazökarlıq simvoludur. Məhz bu keyfiyyətlər xristian etik idealını təşkil edirdi. Tanrı quzusu obrazının variantlarından biri də sinəsindən qan axan quzu idi ki, bu da Məsihin əzabını və kəffarə qurbanını simvolikləşdirirdi. Başqa bir bədii versiyada üzərində xaç təsvir edilmiş bir bayraq olan zəfər quzusu idi. Quzunun başına müqəddəslik halosu çəkilmişdi. Qoyunlarla kompozisiyada təsvir olunan quzu müvafiq olaraq Məsihi və onun davamçılarını simvolizə edirdi. İbrahimin oğlu İshaqı qurban verməsi Məsihin qurbanlığının prototipi hesab olunurdu. Beləliklə, İshaq insan övladı üçün canını vermişdi. Ayaqları bağlanmış quzu Milad bayramında çobanların gətirdiyi hədiyyələrdən biridir, həm də İsanın gələcək qurbanını simvollaşdırır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Усков Н. Ф. Agnus Dei // Православная энциклопедия. — М., 2000. — Т. I : "А — Алексий Студит". — С. 263–264. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-006-4.

## Xarici keçidlər
Preeyakulyasiya

**Pre-eyakulyasiya** və ya digər adı ilə **boşalma öncəsi maye** (həmçinin **[[eyakulyasiya]] mayesi**, **pre-seminal maye** və ya **Cowper mayesi** kimi də tanınır) — cinsi oyanma zamanı penisin uretrasından çıxan şəffaf, rəngsiz, yapışqanlı maye. Buna xalq arasında **həzz suyu**, **zövq suyu**, **ləzzət suyu** da deyirlər. Tərkibinə görə spermaya oxşayır, lakin fərqli kimyəvi tərkibə malikdir. Pre-eyakulyasiya mayesindəki spermanın varlığı az, yaxud da heç yox dərəcəsindədir. Əvvəlcədən boşalma yağlayıcı maddə və yaxud turşu neytrallaşdırıcısı funksiyasında çıxış edir.

## İstinadlar
Laniakea

**Laniakea** və ya **Laniakeya** — Süd Yolu da daxil olmaqla təxminən 100.000 qalaktikanın yerləşdiyi super qalaktika klasteri. İlk dəfə 2014-cü ilin sentyabr ayında Havayi Universitetindən Brent Talli və Lion Universitetindən Helen Kourtis daxil olmaqla bir qrup astronom qalaktikaların radikal sürətlərinə əsaslanan superklasterləri adlandırmağın yeni üsulunu olaraq təsvir etdi. 

Lanikea sözü havay dilində "açıq səma" və ya "böyük cənnət" mənasını verir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çaharmahal dili

**Çaharmahal türkcəsi** — türk dillərinin oğuz qrupuna aid olan, İranın Çahar-Mahal və Bəxtiyari ostanında, eləcə də İsfahan ostanının qərbində danışılan dil. Dili danışanlar Çaharmahal türkləridir. Dilçi alimlər bu dili "İsfahan ostanının türk dili" də adlandırırlar. Bu, oğuz türkcəsinin az tədqiq edilmişvə ümumiyyətlə təsnif edilməmiş, Azərbaycan və qaşqay dillərindən fərqlənən və daha çox ikinciyə yaxın olan çeşididir.

## Arealı
İran Dillər Atlası Çahar-Mahal və Bəxtiyari ostanında danışılan dillərin arealının xəritəsini, eləcə də bir neçə linqvistik verilənlər xəritəsini dərc etmişdir.

## İstinadlar
Falcon Heavy

**Falcon Heavy** — SpaceX şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş təkrar istifadə edilən uçuş raketi. Falcon Heavy Falcon 9 raketinə əsaslanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Barış Özcan

**Barış Özcan** () — türk YouTuber, rejissor və hüquqşünas.

## Həyatı
Barış Özcan 23 iyul 1974-cü ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Mərmərə Universitetinin hüquq fakültəsinindən məzun olmuşdur. Apple, Adobe və Linkedin şirkətlərində məsləhətçi olaraq fəaliyyət göstərib. Həmçinin TRT, Əl-Cəzirə və CNN Türk telekanallarında sənədli filmlərin rejissoru olub.

13 sentyabr 2014-cü ildə YouTube platformasında video paylaşmağa başladı. 26 aprel 2019-cu ildə kosmosa raket göndərəcəyini açıqlayan NASA Barış Özcana xüsusi dəvətnamə göndərdi. Barış Özcanın həmçinin türk repçi Şanışerlə birlikdə hazırladığı "Korkudan" adlı mahnısı da var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

*
Ümmü Haram

**Ümmü Haram** (, ) — Türklər arasında , Xala Sultan və ya Ümmüxan Sultan kimi tanınan səhabə, İslam peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin bibi-əmiqızı əlaqəsi olan səhabə. Bəzi islam alimlərinin fikrincə, o, Məhəmmədin süd anasının bacısıdır. Digərləri bu qohumluğun ata və ya baba tərəfdən olduğunu iddia edirlər. Türklər arasında Xala Xatun adlanması ərəbcə xala sözü olan “hâ-le” sözündən gəlmədir. Bu gün də Anadolunun müxtəlif yerlərində ananın bacısı xala olaraq çağırılır.

O, Ubadə ibn Samitin həyat yoldaşıdır. Uhud və Hüneyn kimi döyüşlərdə yaralı əsgərlərə xidmət etmişdir. Onun Suriya fəthlərində iştirak etmək üçün Şam bölgəsinə getdiyi də məlumdur. İslam tarixində ilk dəniz səfərləri başlayan xəlifə Osmanın dövründə həyat yoldaşı ilə birlikdə Kipr səfərlərində iştirak etmişdir. O, mindiyi eşşəkdən yıxılaraq boynu sınır və ölür. Hala Sultan Xanəgahı bu gün ziyarət edilən bölgələrdən biridir.

## İstinadlar
Əlixankəndi (Biləsuvar)

**Əlixankəndi** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 46 nəfər yaşayır (10 ailə).

## İstinadlar
Maniyafobiya

**Maniyafobiya** — dəli olmaq qorxusu olaraq təyin olunan bir fobiya növüdür. Fobiya narahatlıq yaşayan, stresli vəziyyətdə olan, psixoloji pozğunluğu olan və ya ruhi xəstə kimi qələmə verilə bilən insanların əzablarına şahidlik edən insanlarda görülə bilən bir pozğunluqdur. Onun simptomları ümumi olsa da, aktiv forması ümumi deyil. 

## Simptomlar
Baş verməsi mümkün olmayan vəziyyətlərə qarşı diqqətli olmaq, müəyyən bir vəziyyətə gəlməmək üçün əlinizdən gələni etmək əlamətlər arasında göstərilə bilər. Məsələn, iş həyatının psixi sağlamlığına mənfi təsir göstərdiyini düşünən insanlar işlərini tərk edir və ya işlərini dəyişirlər. 
## İstinadlar
Pantofobiya

**Pantofobiya** (yun. πᾶς - hamı, hamı və φόβος - qorxu) – insanın hər şeydən qorxmasına səbəb olan fobiyadır. İnsan hər şeydən, o cümlədən özündən qorxur. Qeyri-müəyyənlik və davamlılıq göstərir. Panfobiya tibbi mənbələrdə fobiya növü olaraq təyin olunmur.
Termin ilk dəfə Theodule-Armand Ribotun “The Psychology of the Emotions” əsərində istifadə edilmişdir.
Termin ilk dəfə Theodule-Armand Ribotun “The Psychology of the Emotions” əsərində istifadə edilmişdir. 

## İstinadlar
Kadusilərin qalası

**Kadusilərin qalası** — Gilan əyalətindəki Kaluraz-Təpədə arxeoloji tədqiqatlar zamanı aşkar edilmiş antik dövrün qalası.

## Tarixi
Gilan vilayətindəki Kaluraz təpədə aparılan arxeoloji tədqiqatlar tarixi məkanın bir vaxtlar kadusilərin vacib qalası olduğunu aşkar edib. Sərhədçi kimi istifadə edərək, amardların bölgəni işğal etməsinin qarşısını alırdı. Kaluraz təpədə arxeoloji qazıntıların ilk mövsümü Dəmir dövrünə (e.ə. 800-550) aid ilk memarlıq planının aşkarlanmasına səbəb oldu. Bu tarixi məkanın böyük zalları və bir neçə otağı olan binası var. Rüstəmabadda yerləşən tarixi Kaluraz təpəsi Gilan vilayətinin ən qədim tarixi abidəsidir. Bu tarixi məkan bir vaxtlar 1960-cı illərdə İran arxeoloqları tərəfindən qazılıb, lakin əvvəlki rejimin rəsmi orqanına aid olduğu üçün son vaxtlara qədər arxeoloji qazıntılar aparılmırdı. Nəhayət, bir neçə il sonra bu sahədə qazma və stratiqrafik işlərə başlanıldı. “Kaluraz təpədə qazıntıların ilk mövsümündə tapılan tapıntılar göstərir ki, bu təpə adi insanların, hətta cəmiyyətin aristokratlarının da iqamətgahı ola bilməzdi. Təpəni və dəhlizləri əhatə edən iki metrlik mərmi qala, o cümlədən kərpic döşəməli mürəkkəb otaqlar bu kompleksin cəmiyyətin yüksək təbəqələrinin iqamətgahı olmasından xəbər verir.. Bu dəlilləri və bu tarixi məkanın kadusilərin dövründə sərhəd bölgəsi olduğunu nəzərə alsaq, Kalurazın həm də müdafiə rolunu oynayan hökumət qalası olduğunu sübut edilib”. Arxeoloji Tədqiqatlar. və qazıntı qrupunun rəhbəri Kaluraz. Kələtbərinin sözlərinə görə, Səfidrud çayı həmişə Gilan vilayətinin mədəniyyət və sivilizasiyasının formalaşmasında mühüm rol oynayıb. “Orta əsrlərdə Sefidrud çayı Gilan vilayətini iki yerə bölürdü: "*"* və "*Biapəs"*, Lahican və Fuman isə onların paytaxtları idi. Bundan əvvəl və eramızdan əvvəl I minillikdə çay Gilan vilayətini iki yerə bölmüşdür. Şərq hissəsini amardlar, qərb hissəsini isə kadusilər təşkil edirdilər. Arxeoloqlar hesab edirlər ki, çox güman ki, kadusilərin  və amardların arasında münaqişələr olub və iki qəbilə arasındakı sərhədləri qorumaq üçün Sefidrud çayının sərhəd zolağında hökumət qalaları tikilib.

## İstinadlar
Cəlal Hüseynov

**Cəlal Hüseynov** () — Bolqarıstanın "Arda" klubundan icarə əsasında "Şamaxı"da çıxış edən azərbaycanlı futbolçu.

## Karyerası

### [[Zirə FK|Zirə]]
Zirənin heyətində ilk matçı 4 dekabr 2019-cu ildə keçirilən Zirə–Qaradağ Lökbatan matçıdır. Matça 72-ci dəqiqədə daxil olub. Matç Zirənin 4–0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Zirədə ilk qolunu 16 oktyabr 2021-ci ildə keçirilən Qəbələ-Zirə matçının 18-ci dəqiqəsində vurub. Matç 1–1 hesabı ilə başa çatıb.

### Şamaxı
"Şamaxı" 27 dekabr 2024-cü ildə Hüseynovu Bolqarıstanın "Arda" klubundan icarə əsasında mövsümün sonuna qədər heyətinə qatdığını elan edib.

## İstinadlar
Talışların etnogenezi

**Talışların etnogenezi**  —  cənubi Qafqazda və İranın şimal-qərbi ərazisində baş vermiş irandilli xalqın formalaşması prosesidir.

## Talışların əcdadları
Alim və tarixçilərin hekayələrinə görə, talışların mənşəyi ilə bağlı bir neçə versiya var. Talışların kaspilərdən əmələ gəlməsi ilə bağlı fikirlər, mənşəyinin qədim midyalılardan olan versiyaları var. Bəzi alimlər talışların skiflərin gel tayfasından mənşəyi haqqında mübahisə edirlər, lakin daha çox alimlər kadusiləri talışların əcdadları kimi hesab edirlər. 

Sadiq İsfahani  cənubi Qafqaz talışlarını “Gilan tayfası” adlandırıb, öz adını Yafətin oğlu Talışdan götürüb.

## Mənşəyi
Talışların etnogenezinin aydınlaşdırılması müəyyən çətinliklərlə bağlıdır. Əvvəla, bu, dilin materialları, toponimikası, mifologiyası, tarixi əfsanələri və s. ilə kompensasiya oluna bilən tarixi fakt bazasıdır. “Talış” toponimi orta əsr ərəb mənbələrindən məlumdur. Məsələn talışları “əl-talasan” adlandıran ərəb tarixçisi ət-Təbəri yazır: “*Azərbaycan ətrafındakı dağlarda ərəblərə tabe olmayan, azad və müstəqil olan [[gellər]] (qədim kadusilərin tayfalarından biri) və ət-Tailasan kimi xalqlar yaşayırdı*”.

Talışların etnogenezi məsələsində hələ də çox boş yerlər var. Qafqazın əksər xalqlarından fərqli olaraq, şimal talışlarının genetik müxtəlifliyi hələ də praktiki olaraq öyrənilməmişdir. Yalnız Azərbaycanın Lerik rayonunun Pirəsora kəndinin talışlarında haptoqlobinin, transferrinin, qrupa xas komponentin və albuminin demoqrafik quruluşu və genetik polimorfizmi haqqında məlumat var.

## Genetikası
Talış əhalisinin kənd sakinləri arasında uzunömürlülük geniş yayılmışdır ki, bu da əsasən dağların çirklənməmiş yaşayış yeri, orta və çox vaxt bitki əsaslı qidalanma və daimi fiziki əmək sayəsində asanlaşdırılır. Talış dağlarına ekspedisiya zamanı kökəlmiş talışları tapmaq mümkün deyildi. Eyni zamanda, bəzi talış ailələrində gözlənilən ömür uzunluğunun xüsusilə yüksək olması uzunömürlülüyün genetik komponentinin mövcudluğundan xəbər verir. Pirasora kəndində aparılan populyasiya-genetik tədqiqatlar göstərdi ki, tədqiq olunan lokusların heç biri üçün Hardi-Vaynberq tarazlığından kənarlaşma yoxdur. Araşdırmalar nəticəsində talış əhalisinin gen tezlikləri göstərib ki, talışlarla Şiraz iranlıları arasında genetik məsafə ən kiçikdir.

## Antropologiya
Talışların antropoloji tipini ən ətraflı Nikolay Anserov tədqiq etmişdir. O, antropoloji xüsusiyyətlərinə görə aran talışlarının Qərbi Asiya (armenoid) tipinə aid olduğu, dağlıq rayonlarda isə bu tipin “iranlı” ilə qarışdığı qənaətinə gəlir. Viktor Bunak da öz növbəsində Xəzər ovalığının talışlarını Yaxın Şərq tipli “Qarabağ variantı”na yaxınlaşdırır, Kosmoliya bölgəsinin talışlarını isə Xəzərin “Elbur” (və ya “Araks”) variantına aid edir.  isə əksinə, talışları xəzər antropoloji tipinin tərkibinə daxil edir. R. D. Muğanlinskinin topladığı materiallardan məlum olur ki, talışlar sifətinin bir çox xüsusiyyətlərinə və saç düzümünün inkişafına görə Qərbi Asiyadan daha çox kaspi tipinin nümayəndələrinə daha yaxındırlar.

## İstinadlar
Lindon Riv

Lindon Riv (; ) — CAR sahibkarı. Riv SolarCity-nin həmtəsisçisi və 2016-cı ilə qədər baş icraçı direktoru olmuşdur. 2006-cı ildə qardaşı Piter ilə birlikdə SolarCity-ni təsis etmişdir.

## Mükafatları
Riv 2013-cü ildə "Ernst & Young Entrepreneur of the Year Award" mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar