Düşüncə

**Düşüncə** — insanın məlumatları qəbul edib təhlil etməsi, onları dərk etməsi və yeni anlayışlar yaratması prosesidir. Bu, fərdin ətrafında baş verənləri anlamaq, planlamaq və problemləri həll etmək üçün istifadə etdiyi zehni fəaliyyətdir.

Düşüncənin növləri:

1.	Məntiqi düşüncə:

•	Əlaqələri və səbəb-nəticə əlaqələrini tapmaq məqsədi daşıyır.

•	Problemləri həll etmək üçün istifadə olunur.

2.	Tənqidi düşüncə:

•	Məlumatları təhlil edib, onların doğruluğunu qiymətləndirmək.

•	Qərəzsiz yanaşma və əsaslandırma tələb edir.

3.	Yaradıcı düşüncə:

•	Yeni ideyalar və həllər tapmaq üçün innovativ yanaşma.

•	Adi düşüncə çərçivələrindən kənara çıxır.

4.	Abstrakt düşüncə:

•	Konkret olmayan anlayışları dərk etmək və ifadə etmək.

•	Rəqəmlər, simvollar və məcazi mənaları anlamağa kömək edir.

Düşüncəni inkişaf etdirmək yolları:

•	Oxuma və təhlil: Müxtəlif sahələrdə kitablar oxuyub müzakirələr aparmaq.

•	Məntiqi oyunlar: Şahmat, sudoku və ya digər strateji oyunlarla məşğul olmaq.

•	Müşahidə: Ətrafı diqqətlə izləyərək yeni nüanslar aşkar etmək.

•	Yaradıcılıq: Yazı yazmaq, rəsmlər çəkmək və ya musiqi ilə məşğul olmaq.

Düşüncə insanın şəxsi inkişafının əsas amillərindən biridir. Əgər konkret bir mövzu üzrə düşüncə və ya fəlsəfi aspektlər haqqında məlumat istəyirsinizsə, bildirin!

## Təyin etmək
Bir varlığı, bir obyektin ya da bir fikrin xüsusi və dəyişməz xüsusiyyətlərini sadalayaraq onu tanıtmaqdır. Təyin etmə, ümumiyyətlə, bəndin daxili hissəsində iştirak edər. Təyin etmə, daha çox açıqlayıcı və höcətləşən izahat formalarında istifadə edilən bir düşüncəni inkişaf etdirmə yoludur. Nümunə:
"Roman, insanların başından keçən ya da keçə biləcək növdəki hadisələri yer və vaxt ifadə edərək izah edən uzun yazı növüdür. İstifadəçinin üstün məlumatı, möhkəm müşahidəsi, duyğusu romanın müvəffəqiyyətli olmasını təmin edən ən əhəmiyyətli faktordur. " Təyin iki şəkildə edilir:
a) Obyektiv Təyin etmə: Hər kəs üçün eyni olan, varlığın həqiqi xüsusiyyətlərini göstərən təyin. Nümunə:
"Qızıl, parlaq və sarı rəngli bir mədəndir." "Kar, buludlardan ağ və uçucu dənəciklər şəklində yağan donmuş sudur." b) Subyektiv Təyin etmə: Adamdan adama dəyişən, nisbi, təriflərdir. Nümunə:
"Dostluq dediyimiz əksəriyyətlə bir aldanmadır. Bir düşünün, həyatınız boyunca 'dost dost' deyə inandığınız kəslərlə olan əlaqələrinizin başınıza açdıqları işləri, onlar üzündən girdiyiniz çıxmazlar …"

## Nümunə
Ümumiyyətlə mücərrəd bir düşüncəni ya da fikri konkretləşdirmək; onu görünər, bilinər etmək üçün bir əsəri, bir adamı, bir hadisəni bəndə köçürməyə nümunə deyilir. Nümunə, düşüncəni konkret edəcəyi üçün onun həm daha asan başa düşülməsini, həm də inandırıcılıq qazanmasını təmin edər. Nümunə olaraq verilən şey, izahı konkretləşdirəcək xüsusiyyətdə ümumi və bilinən bir şey olmalıdır. Nümunələr, bir bəndin daha çox inkişaf hissəsində iştirak edər. Çünki bu hissədə mövzu açılacaq və ona konkretlik və inandırıcılıq qazandırılacaktır. Nümunə:
"Cəmiyyətdə insanlar arası etibarsızlıq, Ünsiyyətsizlik və eqoizm artaraq davam edir. İnsanlar arsındaki uçurum hər gün artır. Bu mənzərə qarşısında dərin bir ümidsizliyə düşdüyümüzdə bəzən elə insani hadisələrlə qarşılaşırıq ki birdən birə ürəyimizdəki əhəng həll edilir; umutsuzluklar çiçək açan ümidlərə dönür. Bir sənətçimiz üçün təşkil edilən konsert də bunlardan biri. Amansız bir xəstəliyə tutulan bu musiqiçisi yaxşılaşdırmaq, onun müalicə xərclərini qarşılamaq üçün bütün musiqiçi yoldaşları səfərbər olmuşlar. "

## Müqayisə
Obyektlər, qavramlarlar, hadisə ya da vəziyyətlər arasındakı bənzərlik və ya fərqlər dilə gətirilməsidir. Bu səbəbdən müqayisə, yalnız iki qavram arasındakı fərqlərini göstərmə deyil. Bənzərlikləri göstərərkən də müqayisə etmələrdə faydalanıla bilər. Beləcə haqqında danışılan anlayış daha görünər, daha konkret bir xüsusiyyət qazanmış olar. Nümunə:
"Heyvanların şərtlənməyə və yoxlama-səhv etmə fəaliyyətinə əsaslanan öyrənmələri yanında, insan öyrənməsinin ayrı bir xüsusiyyəti vardır. İnsanın hər öyrənmək mərhələsi idi. Bədən tərəfindən müəyyən bir kamillik tələb edir. Rastgələ söz; danışmağı öyrənmək tək səs çıxarmaq deyil. "

## Bənzətmə
Bir vəziyyəti, bir qavramı açıqlayarkən aralarında bənzərlik əlaqəsi qurula bilən iki varlıq, iki hadisə ya da iki anlayışdan zəif olanın güclü olana bənzədilməsiyle edilir. Bənzətmə, xüsusilə mücərrəd anlayışları konkretləşdirməl, düşüncəyə görünürlük qatmaq məqsədilə müraciət edilən bir yoldur. Bənzətmə ümumiyyətlə müqayisə ilə birlikdə istifadə edilir:
Nümunə:
"Sınaq yazıçısı bir söz işçisidir. Onun bir zərgərə bənzədərəm mən. Zərgər necə qiymətli mədən min bir diqqətlə işləyərək çox qiymətli əsərlər hazırlıyırsa, sınaq yazıçısı da sözləri böyük bir diqqətlə və diqqətlə bir yerə gətirərək əsərini yaradır. "

## Şahid göstərmə
Başa salmaq konkretlik və inandırıcılıq qazandırmaq məqsədilə başqalarının düşüncə və sözlərindən istifadə şahid göstərmə deyilir. Ancaq şahid göstərilən adam, bilinən və qəbul görən bir xüsusiyyətdə olmalıdır. Yoxsa adi bir insanın şahid göstərilməsi, düşüncəni inandırıcı qılmaqdan uzaq düşər. Şahid olaraq seçilən, adam deyil də bir söz isə bu, dırnaq içinə alınaraq verilməlidir. Ayrıca həm adam adı istifadə həm də onun mövzu ilə əlaqədar sözləri veriləcəksə, bu sözlər dırnaq içinə alınmalıdır. Nümunə:
"Jan Pol Sartr belə deyər:" İnsan bəzi şeyləri söyləməyi seçdiyi üçün yazıçıdır. "Bu görüşə qatılmamaq mümkün mü? Söz sənətçisi dediyin, hər kəsin söyləmək istəyin də söyləyemədiyi sözləri, özünə xas formalar arasından seçərək söyləyə bilməlidir

## Əlaqə yaratmaq
Maddədə ortaya qoyulan düşüncənin açıqlanması üçün, hər hansı bir vəziyyətin ya da hadisənin ortaya çıxışını, onun səbəbini keçmişdə olan bir başqa vəziyyətə və ya hadisəyə söykəyərək açıqlamaqdır. Bu izahat yolunda keçmişdəki bir hadisə yad edilərək əsl izah edilmək istənən daha dəqiq və inandırıcı bir şəkildə ortaya qoyulmuş olar. Nümunə:
"Mən, xəstə ruhları və əsəbi insanları daim üzlərinin təbəssümlü olub olmamasıyla diaqnoz edirəm. Əsəbi adamların üzləri gülməz. Təbəssümdən məhrum bir çöhrə gördüyüm zaman, dərhal bunun bir sinir xəstəsinə aid olduğunu anlarım. Təbəssüm, ruhun sağlamlığı qədər, səadətin də müjdəcisidir. "

## Ədədi məlumat faydalanmaq
Bir düşüncəni köçürə bilmək üçün izah edilmək istənən obyektin ya da qavramın hal xüsusiyyətlərindən mənfəətidir. Bu düşüncəni inkişaf etdirmə yolu, daha çox texnikaya və "Statistics" söykənən məlumatların izahatından istifadə olunur. Nümunə:
"Şagirdlərin çalışarkən ara verib istirahət etmələri lazım olduğunu düşünənlərdənəm. Fasilə verilmədən edilən uzun nəfəsli bir iş, səmərəsi aşağı salır. Əlli-əlli adamdan ibarət olan iki ayrı qrupa yüz suallıq bir test tətbiq olunar. Qrupun biri, testi heç fasilə vermədən cavablayarkən, digər qrupa əlli sualdan sonra 15 dəqiqəlik istirahət verilir. İstirahət etməyən qrupun müvəffəqiyyəti, fasilə alan qrupun müvəffəqiyyətindən% 30 aşağı çıxar. "

## Konkretləşdirmək
Mücərrəd, izah edilməsi çətin anlayışları başqa anlayışlar vasitəsilə görünür qılmağa konkretləşdirmək deyilir. Düşüncəni asanca qavratmak məqsədilə müraciət edilən konkretləşdirmək daha çox nümunə və bənzətmələr yolu ilə həyata keçirilir:
Nümunə:
Qana bulaşmış köynəyi Kor qarının bir dəyənəyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər