open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1000000 (ədəd)

**Milyon** (Qıs.şək.* mln.*) — min dəfə min, yanında altı sıfır olan ədəd 106. BS sistemində aşağıdakılara aid edilir: mega — milyonlar üçün (106) və mikro — bir milyon üçün (10−6).

Azərbaycan dilində çox sayda və ya həcmdə olan nəyisə ifadə etmək üçün də istifadə edilir.

Bir milyon mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 2, 4, 5, 8, 10, 16, 20, 25, 32, 40, 50, 64, 80, 100, 125, 160, 200, 250, 320, 400, 500, 625, 800, 1000, 1250, 1600, 2000, 2500, 3125, 4000, 5000, 6250, 8000, 10.000, 12500, 15625, 20.000, 25.000, 31250, 40.000, 50.000, 62500, 100.000, 125.000, 200.000, 250.000, 500.000, 1.000.000 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

Məsələn,1 milyon ton:

1000000000 kq,1000000000000 q,1000000000000000 mq-dır.

## Digər izahlar
* 1992-ci ildən Dauqavpilsdə (Latviya) " Milyon " adlı qəzet nəşr edilir..
* 1990- cı illərin axırı və 2000-ci illərin əvvəlində milyon ədədini *[[limon]]* ara sözü ilə əvəz edirdilər.insta@huseynalizada01 takip edib bütün paylasimları bəyənməyi unutmayın!!!

## İstinadlar
Ədəd

**Ədəd** — varlıqların miqdar və say xarakteristikası üçün istifadə olunan anlayışdır. Bu anlayış qədim insanlar arasında saymaya olan təlabatdan yaranıb, hazırda isə dəyişib zənginləşdirilərək, mühüm riyazi anlayışa çevrilib.

Riyaziyyatda mənfi rəqəmlər anlayışı borcları hesablamaq üçün orta əsrlərdə yaranıb.

## Ədədlərin növləri
# Natural ədədlər əşyaları sayarkən istifadə olunan ədədlərə deyilir. Natural ədədlər çoxluğu \mathbb{N} ilə işarə olunur. Yəni \mathbb{N}=\left\{1, 2, 3, ...\right\}.
# Tam ədədlər. Natural ədədlər, onların əksi və 0 tam ədədlər çoxluğunu əmələ gətirir. Tam ədədlər çoxluğu \mathbb{Z} ilə işarə olunur. Yəni \mathbb{Z}=\left\{...-2, -1, 0, 1, 2, ...\right\}.
# Rasional ədədlər m/n şəklində göstərilə bilən ədədlərdir, burada m — tam ədəd, n isə natural ədəddir. Rasional ədədlər çoxluğu \mathbb{Q} ilə işarə olunur.
# İrrasional ədədlər
# Həqiqi ədədlər
# Kompleks ədədlər

## Həmçinin bax
* Ərəb rəqəmləri
* Çin rəqəmləri
Ortodontiya

**Ortodontiya** - diş sıralarının anomaliyalarının müalicəsi ilə məşğul olan stomatologiyanın ixtisaslaşmış bölümü.

## Xarici keçidlər
* '''Azəri Ortodontlar Dərnəyi''' AOD, Azeri Orthodotic Society
* Türk Ortodonti Derneyi TOD, Turkish Orthodontic Society
* World Federation of Orthodontists WFO
* European Orthodontic Society EOS
Stomatologiya

**Stomatologiya** — dişlərin, diş ətinin, diş-çənə sisteminin, ağız boşluğu toxumalarının, üz və boyun toxumalarının anatomiyası, fiziologiyası, patogenezi, xəstəlikləri, etiologiyası, profilaktikası və müalicəsi ilə məşgul olan tibb sahəsi. Bu sahədə fəaliyyət göstərən mütəxəssisə stomatoloq deyilir. 

## Stomatologiyanın əsas bölmələri

### Terapevtik stomatologiya
Ağız boşluğu və dişlərin müxtəlif xəstəlikləri, funksional və anatomik pozğunluqların (defektlərin) profilaktikası və müalicəsi, əmələ gələn qüsurların bərpası və dişlərin müalicəsi ilə məşgul olan stomatologiya sahəsidir.

### Endodontiya
Diş pulpasında əmələ gələn xəstəliklərin (pulpit, periodontit və s.) müalicəsi ilə məşgul olan terapevtik stomatologiyanın bir sahəsidir.

### Ortopedik stomatologiya
Diş-çənə sisteminin inkişaf anomaliyalarının, qüsurlarının, anatomik vəı funksional pozğunluqlarının xüsusi üsullarla profilaktika və müalicəsi ilə məşgul olan stomatologiya sahəsidir. Müasir ortopedik stomatologiya öz inkişafını ibtidai diş-protez texnikasından götürmüşdür. Ortopedik stomatologiyada tətbiq olunan diş protezləri, diş cərgəsinin qüsurlarının həm anatomik formasını, həm də onun funksiyasını bərpa edir. Diş protezləri konstruksiyasına görə çıxan və çıxmayan olur.

### Uşaq stomatologiyası
Süd dişləri və qarışıq dişləm əsnasında əmələ gələn xəstəliklərin profilaktikası və müalicəsi ilə məşgul olan stomatologiya sahəsidir.

### Ortodontiya
Ortodontiya diş sıralarının anomaliyalarının müalicəsi ilə məşğul olan ortopedik stomatologiyanın ixtisaslaşmış sahəsidir.

### Parodontologiya
Dişətrafı toxumaların xəstəliklərinin profilaktikası, müalicəsi və bərpası ilə məşgul olan stomatologiya sahəsidir.

### Üz-çənə cərrahiyəsi
Üz çənə sisteminin iltihabi xəstəlikləri, travmaları, anadangəlmə qüsurları ilə məşğul olan stomatologiya sahəsidir. Üz-çənə cərrahiyəsi bir çox ölkələrdə stomatologiyaya aid edilmir. Stomatologiya sahəsinə aid olan oral cərrahiyə(ağız cərrahiyəsi) sadəcə ağız boşluğunda aparılan cərrahi müdaxilələri ehtiva edir.

## Həmçinin bax
* Afta

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bina

**Bina** — insanların yaşaması, fəaliyyəti, təbiət təsirlərindən qorunması, onlara sosial, mədəni və məişət xidmətlərinin göstərilməsi, istehsalat sahələrinin yerləşdirilməsi, maddi dəyərlərin saxlanması üçün nəzərdə tutulmuş qapalı həcm-fəza quruluşuna malik olan tikinti obyekti.

## İstinadlar
Məbəd

**Məbəd** (**tapınaq**, **ibadətxana** və ya **ibadətgah**) — bütün inanc sistemlərində insanların dini sitayiş üçün istifadə etdiyi məkan. Məbəd insanların müqəddəs saydıqları yerdə inşa edilir. Təbii məbədlər olaraq da qayalar üzərinə oyulmuş olan və ya təbii mağaralardan istifadə edilmişdir.

Texniki olaraq kilsələr, məscidlər, sinaqoqlar və paqodalar da ümumi ad olan Məbəd kateqoriyasına daxil edilir. Bir çox başqa dində ibadət məkanı(ibadətgah) üçün xüsusi isim bilinmədikdə və ya təyin olunmadıqda Məbəd sözündən istifadə olunur. Məsələn Buddist məbədi və ya Şintoist məbədi.

## Məbəd tikililəri
Qədimlərdən bu günə qədər memarlıqda ən məsuliyyətli tikililər içərisində məbəd tikililəri əsas yer tutur. Çünki bu tikililər insanları sadəcə estetik yox həm də şüuraltı təsirləndirməli, ilahi məhiyyətini büruzə etməlidir.

Digər tərəfdən bu binalar ibadət üçün idisə deməli memarın qarşısında qeyri-adi problem qoyulur – ibadətin düzgün alınması. Çünki ibadət zamanı insanların fəzaya buraxdıqları vibrasiyalarla kosmosun biovibrasiyaları üst-üstə düşməlidir ki bu da ilahi qatla birbaşa əlaqə deməkdir. Məbədin içərisində "vibrasiya akkustikası"na xidmət edən hündür tavan, günbəzlər və s. də olur. Qədimdən papaların varislərinə vəsiyyəti insanı vəcdə gətirən, həyəcanlandıran möhtəşəm kilsələr tikmələri idi. Bir çox hallarda məscid tikililəri də bu xüsusiyyəti özlərində daşıyır.

## Qalereya

Şəkil:Karaim sinagog Ashdod.jpg|Sinaqoq
Şəkil:Petersdom_von_Engelsburg_gesehen.jpg|Kilsə
Şəkil:Bibi Heybat Mosque Baku 1.jpg|Məscid
Şəkil:Angkor_wat_temple.jpg|Anqkor Vat Məbədi (hinduizm)
Şəkil:Dodda_Basappa_Temple.JPG|Dodda Basappa Məbədi (hinduizm)
Şəkil:Hephaistos.temple.AC.02.jpg|Hefest Məbədi (politeizm)
Şəkil:Lung-shan_temple-Taipei-Taiwan-P1010110.JPG|Lonqşan Məbədi
Şəkil:Moscow, Saint Basil's Cathedral, Moscow, Russia.jpg|Vasili Blajennı kilsəsi
Şəkil:Istanbul asv2020-02 img45 Hagia Sophia.jpg|Aya Sofya


## Xarici keçidlər
*
Dialekt

**Dialekt** — Dilçilikdə ümumi dialekt xüsusiyyətlərinə malik olan hər hansı bir dilin yerli şivələr qrupuna yəni dialektə ləhcə deyilir. Dialekt yunan mənşəli () sözdür. Sıx ərazi birliyinə malik, daima və bilavasitə ünsiyyətdə olan adamlar tərəfindən işlədilən dilə "dialekt" (ləhcə) deyilir. Yəni dialekt (ləhcə) bir–birinə yaxın olan şivələrin məcmusudur.

## İstinadlar
Osaka

**Osaka** () — Yaponiyanin böyüklükdə Tokiodan sonra ikinci şəhəridir.

## Din
1905-ci ildə Rusiyadan Yaponiyaya mühacirət etmiş tatar ailəsi Osakada ilk məscid tikdirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website

## Həmçinin bax
Sapporo

**Sapporo** (yap. 札幌市) — Yaponiyanın Hokkaydo prefekturasının mərkəzidir. Şəhərin rəsmi yaranma tarixi 1868-ci il hesab olunur.

1972-ci ildə XI Qış Olimpiya Oyunları Sapporoda keçirilmişdir.

### Şəkillər

Image:Sapporo.jpg
Image:HokkaidoDaigakuSapporoKyanpasuSeimon2005-2.jpg
Image:Sapporo TV Tower in the snow.jpg
Kyuşu

**Kyuşu** () — sahəsinə görə Yaponiyanın üçüncü ən böyük adasıdır. Sahəsi 40,6 min km² təşkil edir. Adada 12,0 milyon insan yaşayır. Bir çox alimlərin fikirincə yaponiya sivilizasiyasının yaranma məkanı hesab edilir.

Kyuşu adası ilə Honşu adası arasında Simonose boğazı (Kammon boğazı) yerləşir. Boğazın alt hissəsindən dəmiryolu və avtomobil tunelləri inşa edilmişdir. Üstəlik adaları Kammon körpüsü birləşdirir.

## Coğrafiyası
Kyuşu adasını şərqdən Sakit okean, şimal-şərqdən Daxili Yapon dənizi və qərbdən isə Şərqi Çin dənizinin suları yuyur.

Qərbi istisna olmaqla sahilləri parçalıdır. Ərazisi əsasən dağlıqdır. Düzənliklər yalnız qərb və şimal-qərb hissələrində yerləşir. Şimal-qərbdə elə də yüksək olmayan təpəliklər yerləşir. Cənub-şərqdə isə ərazilər orta dağlıqdır. Ən hündür zirvəsi Kucyudur. Adada Yaponiyanın fəaliyyətdə olan vulkanı Аso (1592 m) yerləşir. Aktiv vulkanlara malikdir. Ada daş kömürlə zəngindir. Ada seysmik baxımında aktiv zonada yerləşir.

İqlimi subtropik, mussondur. İl ərzində 3000 mm yağıntı düşür (maksimum — yay). Yanvar ayının orta aylıq temperaturu dağlarda 0°S, digər ərazilərdə isə 10°S təşkil edir. İyul ayının temperaturu isə dağlarda 15°S, sahil ərazilərində isə 26°S təşkil edir. Qış mussonları dönəmində tez-tez Tayfunlar baş verir. Adanın sahillərindən iki isti cərəyan keçir (Kurosio cərəyanı və Tsuşima cərəyanı).

Çayları qısa ancaq gursuludur. Hidroenerji baxımından zəngindir. Ərazisi bitki örtüyü ilə zəngindir. Burada Kameliya, Maqnoliya, Şam ağacı, Kriptomeriya kimi bitkilərə rast gəlmək olar. Yüksəkliklərə doğru kol bitkiləri üstünlük təşkil edir. Cənub hissələrində yerləşən musson meşələrində palma və qıjı kimi bitkilər yayılmışdır.

## Demoqrafiya
Adanın əhalisi 12 000 000 nəfər (2010) təşkil edir. Hər km² əraziyə — 295,6 nəfər düşür. Ən böyük şəhəri Fukuokadır. Şəhərdə 1,4 milyondan çox insan yaşayır. Bu şəhər adanın istər iqtisadi istərsə də inzibati cəhətdən mərkəzidir. Yarım milyondan çox əhaliyə malik olan Kumamoto və Kaqoşima kimi şəhərlərə malikdir. Əsas mədəni mərkəzləri Naqasaki, Hirado və Oita şəhərləridir

## İnzibati bölgü
Kyuşu adası inzibati cəhətdən 7 prefekturaya bölünür:
* Fukuoka
* Saqa
* Naqasaki
* Kumamoto
* Oita
* Miyazaki
* Kaqoşima
Ada eyni adlı Kyuşu regionuna daxildir.

## İqtisadiyyat
İqtisadiyyatın böyük hissəsi adanın şimalında cəmləşmişdir. Cənub hissəsində isə kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələri inkişaf etmişdir. Cənubda düyü, tütün, batat yetişdirilir. Maldarlıq və donuzçuluq inkişaf etdirilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yapon məqalələri (Library of Congress Country Studies)

## Həmçinin bax
* Hokkaydo
* Honşu
* Şikoku
Əsas səmtlər

**Əsas səmtlər** - dörd əsas coğrafi səmt:

* '''Şimal''' və ya '''Quzey'''
* '''Cənub''' və ya '''Güney'''
* '''Şərq''' və ya '''Doğu'''
* '''Qərb''' və ya '''Batı'''

Keçid səmtlər: Şimal-şərq, Cənub-şərq, Şimal-qərb, Cənub-qərb.

## İstinadlar
Cənub

**Cənub** və ya **Güney** — Şimal (Quzey) səmtinə əks olan coğrafi səmt. Cənub qütbünə işarə edir və "S"-lə işarələnir.

Cənub coğrafi istiqamətlərdən biridir və adətən Yer səthində şimalın əksinə olan istiqaməti ifadə edir. Bu istiqamət dünyanın müxtəlif aspektlərində — coğrafiyada, mədəniyyətdə, siyasətdə və iqtisadiyyatda əhəmiyyətli rol oynayır.

## Etimologiyası
Cənub sözü Azərbaycan dilində coğrafi istiqaməti ifadə edən əsas anlayışlardan biridir. Bu sözün etimologiyası Türk dilləri və daha geniş mənada Altay dilləri ailəsi ilə bağlıdır. Sözün mənşəyi ilə bağlı əsas aspektlər bunlardır:

### Türk dillərində mənşəyi
Cənub sözü qədim türk dillərində "can" kökü ilə əlaqələndirilir. Bu kök istilik, həyat və canlılıq anlayışlarını ifadə edir.Cənub istiqaməti Günəşin daha yüksək olduğu, istiliyin daha çox hiss edildiyi istiqamətlə bağlıdır. Qədim türkcədə "canuv" və ya oxşar ifadələrin isti və cənub anlamında istifadə edildiyi qeyd olunur.

### Ərəb və fars təsiri
Azərbaycan dilindəki "cənub" sözü, ərəb mənşəli "janub" (جنوب) sözündən gəlmişdir. Ərəb dilində "Janub" cənub istiqamətini ifadə edir və "yan" və ya "yan tərəf" mənasında köklərə malikdir. Bu söz Orta əsrlərdə İslam mədəniyyəti və ərəb-fars mədəni təsirləri vasitəsilə Azərbaycan dilinə keçmişdir.

### Etimoloji müqayisə
"Cənub" sözü digər türk dillərində də işlənir. Məsələn, Qazax dilində "оңтүстік" (cənub), qırğız dilində "түштүк" kimi ifadələr daha fərqli tərkibə malik olsa da, istiqamət anlayışına uyğundur. "Cənub" birbaşa "janub" formasından götürüldüyü üçün bu təsir əsasən islam sonrası dövrə aiddir.

## Coğrafi Cənub
### Coğrafi Şimal və Cənub
Şimal-cənub oxu Yerin fırlanma oxuna uyğun olaraq müəyyən edilir. Cənub, ekvatorun aşağı hissəsində yerləşən istiqamət kimi qəbul edilir. Cənubun dəqiq istiqaməti pusula ilə təyin edilir. Pusulanın maqnit iynəsi həmişə maqnit şimalına yönəlir və bunun əks istiqaməti cənubdur. Cənub qütbü cənub yarımkürəsinin ən cənub nöqtəsidir və Antarktida qitəsində yerləşir.

### Cənub Səma Qütbü
Cənub səma qütbü Yerin ekvatorunun cənub yarımkürəsindən müşahidə edilə bilən səma qütbüdür. Cənub yarımkürəsində əsas ulduz bələdçisi Cənubi Xaç (Crux) bürcüdür, şimalda isə Şimal Ulduzuna (Polaris) bənzər sabit bir ulduz yoxdur.

## İstinadlar
Şərq

**Şərq** və ya **Doğu** — gün çıxan coğrafi səmt.  Şərq (o cümlədən qərb) istiqaməti, şimal və cənuba, yəni Yer kürəsinin coğrafi qütblərinə perpendikulyardır. Şərqə istiqamət coğrafi azimut üzrə +90°; astronomik azimut üzrə  −90°-dir.

Şərqdə gecə-gündüz bərabərliyi olan günlərində günəş şüaları düz bucaq altında düşür.

Müasir xəritələrdə şərq, bir qayda olaraq, sağda yerləşir.

Beynəlxalq işarəsi *E* (east) hərfidir.

## İstinadlar
Qərb

## Coğrafi izahı

**Qərb** və ya **Batı** Yer kürəsinin coğrafiyasında dörd istiqamətdən biridir. Səmtləri müəyyənləşdirən kompasda şərqin ( Gün çıxan səmt ) əksi kimi qəbul edilib. 
Coğrafiyanın təkmilləşməsi dövründə "Qərb" "günün batması yeri" kimi başa düşülürdü. Yer kürəsi qərbdən şərqə tərəf förlandığından Günəşin əks istiqamətdə hərəkəti təəssüratı yaranır. Əslində isə Yer kürəsi Günəşin ətrafında fırlanır. Xəritədə qərb tərəfi solda yerləşir. Azərbaycan dilində qərb Coğrafiyada "Q", beynəlxalq işarələmədə "W" ilə işarələnir.
 
## Siyasi mənası

1945-199-cı illərdə Soyuq Müharibə dövründə "Qərb" ifadəsi həmçinin NATO düşərgəsinə aid edilirdi. Hal-hazırda köhnə Avropa mənasında işlədilir.

## Xristianlıqda istifadə

Pravoslav və lüteranlıqda kilsələrin zınqırovları qərbə tərəf istiqamətləinb. Katolik kilslərinin altarları qərbə tərəf yönəlib.
Natrium xlorid

thumb|Duz kristalı

**NaCl** və ya **Natrium-xlorid** – Xlorid turşusunun (HCl) turşu qalığının natriumlu duzudur. NaCl dəniz suyunda boldur və ona şor dad verir. Təbiətdə qalit (qaya duzu) şəklində yaranır. NaCl saf halda rəngsiz, kristallik maddədir. Amma xarici təsirlərə məruz qaldığı zaman mavi, bənövşəyi, çəhrayı, sarı və ya boz rənglərə çala bilir.

## Xüsusiyyətləri
Bayram

**Bayram** — milli, dini və xüsusi olaraq əhəmiyyəti olan, qeyd olunan gün və ya günlərdir. Bayramlar çox vaxt həmin bayrama xas olan xüsusi adətlər, ənənələr, bəzək əşyaları, yeməklər və fəaliyyətlərlə qeyd olunur. Bir çox bayramlar hədiyyə vermək, ziyafət təşkil etmək və ailə və dostlarla vaxt keçirməkdən ibarətdir. Ümumi bayram simvollarına Milad ağacları, Novruz səməniləri, Pasxa yumurtaları, Hellouin geyimləri və dörd iyul atəşfəşanlığı daxildir.

Müxtəlif ölkələrin və mədəniyyətlərin özünəməxsus bayramları və ənənələri var.  Məsələn, Meksikada insanlar ölən yaxınlarına hörmət etmək üçün "Día de los Muertos" (Ölülər Günü) bayramını qeyd edirlər.

## Türk xalq mədəniyyətində bayramlar
Türk və altay xalq inancında bayram xüsusiyyəti daşıyan fərqli müqəddəs günlər tapılar. Türklərdə İslam əvvəli ümumi qəbul görmüş iki bayram vardır.

#**[[Qoçaqan]]:** Bahar gün dönümü. (Qoça və Saya)
#**[[Paqtıqan]]:** Payız gün dönümü. (Paqta və Payna)

Bundan başqa Şumer ənənəsindən yaxın şərq və orta asiyaya yayılan və  bu sıralamaya uyğun düşən Narduqan bayramı tapılar.

Qoçagan (Kosa) baharda edilir və Novruz bayramıdır, bahar gün dönümündedir. Qoça xan adına edilir. Paqtıqan (Paqta) isə payız gün dönümündedir və Baxtı Xan adına edilir. Yakutlar payız bayramına "Abası Isıyah",  bahar bayramı ilə isə "Ayıhı Isıyah" deyərlər. Dairə şəklində edilən bu şənliklər həm yallıyı həm də qazaxlardaki "Qımız Murundux" deyilən ölənləri də ağla  gətirər. Bundan başqa dəyişik mövsüm və vaxtlarda edilən mərasimlər vardır və bunlar da indiki vaxtda da bir çox bölgədə ad dəyişdirmiş olaraq davam edər. Saya bayramı Qoçaqanın (Kosa'nın) əvvəlində edildiyi üçün eyni ritüelin davamı olaraq görülə bilər. Qosa bayramı təxminən quzuların üz gündəlik olduğu dövrdə, novruzdan bir həftə əvvəl başlayır. Payna isə Paktıqandan sonra Dekabr gün dönümündedir. Yaqut təqvimində Payna adlı bir ay vardır. Bu dörd bayram dörd ayrı yaradıcı gücü işarələr. Qoça Xan, Saya Xan, Baxtı Xan, Bayanay Xan. Ayrıca kimi bölgələrdə iki bayram qeyd olunar. İslam sonrasında isə iki dənə əhəmiyyətli bayram qeyd olunmağa başlamışdır. Qurban Bayramı və Ramazan bayramı. Dünyadakı hər mədəniyyətdə xüsusi gün, mərasim, bayram, şənlik kimi tətbiqlərə mütləq rast gəlinir. Bu vəziyyət tekdüzelikten xilas olma istəyinin nəticəsidir.

## Həmçinin bax
* Bayram (ad)
* Azərbaycanın dövlət bayramları və xüsusi günləri

## İstinadlar
Qızıl Ordu

**Fəhlə-kəndli Qızıl Ordusu**, həmçinin qısaca **Qızıl Ordu** və ya **Qırmızı Ordu** — RSFSR və SSRİ-nin 1918–1946-cı illərdə (sonradan Sovet Ordusu adlandırılmışdır) silahlı qüvvələrinin rəsmi adı.

Tərkibinə aşağıdakı qoşun növləri daxil idi: quru qoşunlar, fəhlə-kəndli qızıl hava qoşunları, SSRİ Hərbi Dəniz Donanması, SSRİ XDİK qoşunları, Sərhəd qoşunları, respublika daxili mühafizə qoşunları, SSRİ Dövlət konvoy mühafizəsi .

FKQO yaranma günü 23 fevral 1918-ci il hesab edilirdi.

Sovet Rusiyasının rəhbəri Vladimir Leninin əmri ilə 11-ci Qırmızı Ordu 1920-ci il, aprelin 27-də Bakıya daxil olub və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini devirib.

Sovet dönəmində aprelin 28-i Azərbaycanda "sovet hakimiyyətinin qurulduğu" gün kimi qeyd olunur və həmin günün şərəfinə bir sıra dövlət təsisatlarına "28 aprel" adı verilirdi. Bakının şimal girişində "11-ci Qırmızı Ordu" dairəsi kimi tanınan ərazidə Azərbaycanı işğal etmiş əsgərlərə abidə ucaldılıb. Sonradan həmin ərazidə 1990-cı il, 20 yanvarda Bakıya daxil olan sovet qoşunları onlarla adamı qətlə yetiriblər. 26 fevral 1992 - ci ildə Xocalı faciəsini törətməkdə Ermənistan ordusuna və erməni terror birliklərinə birbaşa köməklik göstərmiş 366-cı motoatıcı alay da işğalçı sovet qoşununun bir hissəsi idi . 

Sovet tarixçiləri Azərbaycanın işğalını yerli kommunistlərin nailiyyəti kimi qələmə verirdilər, hərçənd ki, ordunun döyüşçü heyətinin böyük əksəriyyəti qeyri-azərbaycanlılardan ibarət idi.

11-ci Qırmızı Ordunu Azərbaycana gəlişində Nəriman Nərimanov müşayiət edirdi. Moskvada qərargahlanan bolşevik hökuməti N. Nərimanovu AXC-ni əvəzləyən qeyri-müstəqil Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasına rəhbər təyin etdirdi. N. Nərimanov 1925-ci ildə Moskvada ikən müəmmalı şəkildə öldü.

Bakını zəbt edərkən bolşevik ordusu ciddi müqavimətlə üzləşməyib.

71 il bayram kimi təqdim edilən 28 aprel artıq öz adı ilə çağırılır. Məhz 94 il bundan əvvəl Sovet qoşunları Şərqin ilk demokratik cümhuriyyətinin varlığına son qoyaraq bu əraziləri işğal etdi. Azərbaycan tarixinin 71 illik səhifəsini əhatə edən Sovet hakimiyyətinin Azərbaycanın taleyində oynadığı rolla bağlı fikirlər birmənalı deyil.

Əksər ekspertlər hesab edir ki, 1920-ci ilin aprelində Azərbaycan Sovet Rusiyası tərəfindən işğal edilib və bu imperiyanın əsarəti altında Azərbaycanın itirdikləri Çar Rusiyasının hakimiyyəti dövründə itirdiklərindən heç də az olmayıb. Azərbaycanın sərvətləri talanıb, on minlərlə insan həlak olub.

Azərbaycan neftinə sahib olan bolşevik hökuməti təşəkkürünü repressiyalar, qətllərlə bildirdi. Araşdırmalara görə, 20–50-ci illərdə Stalin repressiyasının qurbanı olmuş azərbaycanlıların sayı 350 minə yaxındır.

Yalnız 150 min həmvətənimiz Qazaxıstanda həlak olub. Rusiyanın cəlb olunduğu İkinci Dünya müharibəsində də 300 min azərbaycanlı dünyasını dəyişib.

## Həmçinin bax
* SSRİ Silahlı Qüvvələri
* Sovet Ordusu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fuci

**Fuci** (富士山 Fuci-san) və ya **Fuciyama** "müqəddəs dağ") Yaponiyada yerləşən, hündurluyü 3777 metr olan yatmış vulkan. Burada həmçinin Yaponiyanın ən uca zirvəsi yerləşir. Bu sonuncu dəfə burada vulkan 1707–1708 illərə təsadüf etmişdir.
Fuci dağı yaponların ən çox ziyarət etdiyi məkandır.
Türkmənçay (İran)

**Türkmənçay** və ya rəsmi adı ilə **Türkmançay** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanındakı Miyanə şəhəri yaxınlığında kiçik şəhər. Yerli əhali tərəfindən Totman kimi tanınır.

Tarixi Türkmənçay müqaviləsi məhz burada 1828-ci ildə Rusiya və Qacar imperiyaları arasında bağlanmışdır. Bu müqavilənin nəticəsində Naxçıvan və İrəvan xanlıqları Rusiya imperiyasının tərkibinə qatılır. Çar Rusiyası sonralar İrəvan xanlığı ərazisində "Erməni vilayəti" adı altında inzibati bölüm yaradır. Türkmənçay müqaviləsinin imzalandığı imarət bu müqavilənin simvoluna çevrilmiş və hazırda şəhərin Abbas Mirzə küçəsində yerləşir.

## Türkmənçay kəndləri
* At dərəsi 	
* Örüncək 	
* Türkmənçay 	
* Xoca Qiyas 	
* Sültan Əhmədli 	
* Kürdədeh 	
* Kosalar (Aşağı və Yuxari) 	
* Üşnar 	
* Bərziliq 	
* Bülkan 	
* Çubuqlu 	
* Çanaq bulaq 	
* Helimsi 	
* Dəstcird 	
* Qara təpə 	
* Qışlaq Bərzliq 	
* Gavinə rud 	
* Vərənkeş 	
* Novdalıq 	
* Qərib Dost 	
* Yemgəcə 	
* Göydərə 	
* Ala Teymur 	
* Başsiz 	
* Balsın 	
* ərif Abad 	
* Becvan 	
* Bəqr abad 	
* Bolfə 	
* Teymur 	
* Şıx Əhmədli 	
* Malla Hacı 	
* Kəlhur (Kəley) 	
* Bircəli 	
* Təndirli 	
* Ceyran Bulağ 	
* Saniyan (Selyan)	
* Surxə gav 	
* Sevinc (Aşağı və Yuxari)	
* Yalquz Ağac 	
* Mehmandost 	
* Qərəcə qəyə 	
* Şıx Səfi 	
* Xatın abad 	
* Bayat (Aşağı) 	
* Rizaxanlı (Aşağı) 	
* Şal 	
* Şıx Tabaq 	
* Navliğ 	
* Tavuslu 	
* Əbdulrəmanlı 	
* Qabaq təpə 	
* Qalacıq 	
* Nəcəfli xan 	
* Kəscin 	
* Kəlülcə ğəmi

## Həmçinin bax
Səməd Ağaoğlu

**Ağaoğlu Səməd Əhməd bəy oğlu** () — yazıçı, publisist və Türkiyənin dövlət və siyasi xadimi olmuşdur. Üç dəfə Türkiyə Böyük Millət Məclisinə deputat seçilmiş, baş nazirin müavini, dövlət naziri olmuşdur.

## Həyatı və siyasi fəaliyyəti
Səməd Ağaoğlu 1909-cu ildə Bakıda dünyaya gəlmiş, hələ körpə ikən atasının Türkiyəyə mühacirəti ilə ömrünü, taleyini bu ölkəyə bağlamalı olmuşdur. Ankarada hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra bir müddət Strasburqda işləmişdir. Bu illərdə yaradıcılığa başlamış, ilk qələm təcrübələrini sınaqdan keçirmişdir. Sonralar Fransada keçən illərini "Strasburq xatirələri" adlı kitabında əks etdirmişdir. Türkiyəyə döndükdən sonra bir sıra mühüm dövlət işlərində çalışmış, millət vəkili] seçilmiş, nazir vəzifəsi tutmuşdur. Siyasi baxışlarına görə bir müddət həbsdə yatmış, azadlığa çıxdıqdan sonra ömrünün sonlarına qədər bədii-publisistik yaradıcılıqla məşğul olmuşdur.

1960-cı ildə Calal Bayar — Adnan Menderes işinə görə, yəni 1960-cı il, 27 may dövlət çevrilişi ilə əlaqədar ömürlük həbs cəzasına məhkum olunmuş, 1964-cü ildə amnistiyaya buraxılmışdır. Ağaoğlu Səməd Əhmədbəy oğlu 1967-ci ildə ulularının vətəni Azərbaycanı ziyarət etmişdir.

## Yaradıcılığı
Səməd Ağaoğlunun bədii irsi əsasən 1944–1965-ci illər arasında nəşr olunmuş "Strasburq xatirələri", "Hürriyyət", "Öyrətmən Qafur", "Böyük ailə", "Hücrədəki adam", "Qatırın ölümü" adlı məcmuələrdə toplanmışdır. Bundan əlavə, onun on beşə qədər kitabi çap olunmuşdur ki, ("Tanış izlər", "Dostum Menderes", "Sovet Rusiya Imperatorluğu", "İki partiya arasında fərqlər", "Demokrat partiyasını doğuluş və yüksəliş səbəbləri", "Qüvveyi-milliyyə ruhu" və s.) bunlar başlıca olaraq ədəbi-tənqid, siyasi-hüquqi araşdırmalar, xatirələr və səyahətnamələrdən ibarətdir.

Səməd Ağaoğlu dəmir pərdənin hökm sürdüyü ən çətin dövrdə — 1967-ci ildə Azərbaycana gəlmiş, "Sovet Rusiya İmperatorluğu" kitabının fəsillərindən birini doğma vətəninə həsr etmişdir.

Səməd Ağaoğlunun yaradıcılığında xüsusi yer tutan və bu gün Azərbaycan ədəbi-nəzəri fikri üçün aktuallıq kəsb edən əsərləri atası Əhməd bəy Ağaoğlu haqqında xatirələridir. "Atamı xatırlarkən" və "Atamın dostları" adlı iki kitabdan ibarət bu xatirələr Türkiyədə nəşr olunmuşdur.

## Ölümü
Səməd Ağaoğlu 1982-ci ilin avqust ayının 6-da, 73 yaşında vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Əhməd bəy Ağaoğlunun oğludur.

## İstinadlar
Sumo

thumb|300px|right|Sumo
**Sumo** — qədim yapon döyüş sənətidir. 13 əsrlik tarixi vardır.

## Döyüşdən əvvəl və sonra

Sumo döyüşçüləri oyundan əvvəl mərasim əsnasında meydana duz səpir.  Bunun məqsədi həm pis ruhları uzaqlaşdırmaq həm də meydanın sürüşkənliyini azaltmaqdır. Turnirlərdə hər günün sonunda xüsusi sumo ritualı keçirilir.  Bu ritualda, əlində ənənəvi bir çubuq olan bir gənc, döyüşün sonunu xəbər verən bir mahnı çalır və zərb alətləri ilə müşayiət olunan çubanı ritmik şəkildə döndərməyə başlayır.

## Döyüşçülərin kateqoriyası
.Sumo döyüşçülərinin ən əhəmiyyətlisi yokozuna (böyük çempion) və ozeki (çempion) adlanır. Turnirlər zamanı daha çox bu kateqoriyadakı sumoçular populyardır.

## Əsas fəndlər və qaydalar
Təkbətək döyüş zamanı sumoçunun qurşaq hissəsi və ayaqlarının arasından dolanmış xüsusi parça mavasi adlanır.Sumo güləşçisinə Rikişi deyilir. Sumoda gözə və beldən aşağı zəif nöqtələrə zərbə vurmaq, saçdan dartmaq qadağandır. Bədənin və qurşağın müxtəlif yerlərindən tutmaq, tullama fəndi, badalaq və ağrıdıcı fəndlər mümkündür. Döyüş güləşçilərin eyni anda bir-birini dartması və toqquşması ilə başlayır. Üstünlük daha çox hücum edən tərəfdə olur.

Döyüşdə qalibin müəyyən edilməsində aşağıdakı meyarlar nəzərə alınır:
* Ayağının altı istisna olmaqla bədənin istənilən hissəsi yerə ilk toxunan döyüşçü məğlub hesab olunur.
* Güləş meydançasından ilk olaraq kənara çıxan döyüşçü məğlub hesab olunur.

Sumoda çəki amili əsas şərtlərdəndir. Yokozunaların (yap. *böyük çempion*) orta çəkisi təxminən 100 kq-dır. Yüksək divizionda iştirak edən güləşçilərin çəkisinin 100 kq-dan artıq olması mütləq şərtdir.

Sumoda döyüş meydançası doxyo adlanır. Döyüş dairəsinin diametri 4,55 metrdir.

## Xarici keçidlər

* Yaponiya Sumo Assosiasiyası -ingiliscə
* Sumo haqqında məqalə  - rusca
Cüt

**Cüt** — əkin işində istifadə olunan xüsusi vasitə. Yeri əkmək və şumlamaq üçün xış at, qatır və ya öküzə qoşulurdu. Qoşulan heyvanların sayı çox zaman cüt olduğundan bu əkin vasitəsi cüt adlanırdı. Cüt kəlməsı qoşa mənasındadır və iki heyvanın qoşa xışa bağlanılmasını məna verir.

## İstinadlar
Rotterdam

**Rotterdam** — Hollandiyanın (Amsterdam dan sonra) ikinci böyük şəhəri. Avropanın ən böyük limanı Rotterdamda yerləşir.

## Faşist Almaniyası tərəfindən bombardman edilməsi

Hollandiya 10 may 1940-cı ildə faşist Almaniyası tərəfindən işğal edilmişdir. Hitler tərəfindən bir gün içərisində tamamı ilə ələ keçirilə bilinəcəyini düşünülən Hollandiyada Almaniya ordusu gözlənilmədən ciddi müqavimətlə qarşılanmışdır. 14 may 1940-cı ildə Almaniya Hollandiya ordusunun silahı yerə qoymğa məcbur etmək üçün  başda Rotterdam şəhəri olmaqla Hollandiyanın şəhərlərini ağır bombardman etməyə başlamışdır. Xüsusi ilə Rotterdam şəhəri Almaniya ordusu tərəfindən demək olar ki, məhv edilmişdir. Rotterdamda təxminən 800  vətəndaş öldürülmüş və 80.000 insan evsiz qalmışdır. 1950-ci ildən 1970-ci ilə kimi Rotterdam şəhəri tamamı ilə yenidən qurulmuşdur.

## Şəkillər


Fayl:Rotterdam airport luchtfoto.jpg|Rotterdam hava limanı
Fayl:Rotterdam erasmusbrug tegenlicht.jpg|Erasmus Körpüsü
Fayl:Rotterdam Willemsbrug mei 2005.jpg|Villems körpüsü
Fayl:Cube Houses in Rotterdam 2018 GraphyArchy 00258.jpg|Şəhərdə memarlıq abidəsi


## Həmçinin bax
* AYAPE
Kanci

**Kanci** (yap.: ; ci — hərflər, Kan — Xan; hərfi mənası: "xan hərfləri") — müasir yapon yazısında hiraqana, katakana, ərəb rəqəmləri və romaci (latın əlifbası) ilə birgə işlənən çin heroqrifləri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Səxavət Məmmədov

**Səxavət Əmirxan oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan xanəndəsi.

## Həyatı
Səxavət Məmmədov 1953-cü il oktyabr ayının 23-də Ağdam rayonunun Abdal kəndində anadan olmuşdu. Ağdam rayonunun Abdal və Gülablı kəndlərinə bəzən Abdal-Gülablı deyilir və bir çox mənbələrdə Səxavət Məmmədovun doğum yeri Abdal-Gülablı göstərilir.

Səxavət Məmmədov bənzərsiz səsə malik olmuş sənətkar idi. Səsi "Segah"a yatımlı idi, ruhu "Segah"a bağlı idi. Oxuduğu mahnıların əksəriyyəti də məhz "Segah" ladında idi. "Ay Bəri Bax", "Uca Dağlar", "Yar Bizə Qonaq Gələcək", "Ay Çiçək", "Sarı Bülbül", "Sona Bülbüllər" və sair.

1971-ci ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumununa daxil olmuş Səxavət Məmmədov ustad xanəndə, xalq artisti Hacıbaba Hüseynovdan muğamın sirlərini öyrənirdi. Səxavət Məmmədov 1976-cı ildə "Hümayun" xalq ansamblının solisti oldu. 1983–88-ci illərdə Dövlət İncəsənət İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) təhsil alan Səxavət Məmmədov Azərbaycan muğamını bir çox ölkələrdə təmsil edibdir. Onun yaratdığı “Qarabağ” instrumental ansamblı isə xanəndənin şah əsərlərindən biri kimi bu gün də yaşayır.

“Qarabağ” instrumental ansamblı Qarabağ hadisələrinin ilk illərində yaranmışdı. Səxavət Məmmədov "Qarabağ"la təkcə Qarabağı deyil, SSRİ-ni, Avropa ölkələrini də gəzib dolanır, muğamla yanaşı, Azərbaycan həqiqətlərini də dünyaya çatdırırdı.

Səxavət Məmmədov 1991-ci il sentyabrın 30-da indiki Şirvan şəhəri tərəfindən qayıdarkən Qaradağ rayonu ərazisində avtomobil qəzasına uğramışdı. Lökbatan xəstəxanasına çatdırsalar da, köməyi olmadı, dünyasını dəyişdi. O ərəfədə, xanəndənin adı əməkdar artistliyə təqdim edilmişdi. Səxavət Məmmədov Abdal kəndində torpağa tapşırıldı. Müharibə vəziyyətinə görə Səxavət Məmmədovun qəbri üzərinə qoyulmaq üçün Bakıda sifariş edilən məzar daşı kənddə gedən gərgin döyüşlər səbəbindən ünvanına çatdırıla bilmədi. Daha sonra isə kənd işğal olundu. Səxavət Məmmədovun üzərində şəkli, doğum və ölüm tarixi həkk olunmuş başdaşı Bakıdakı evinin həyətində qaldı. 2020-ci ilin sonunda, 44 günlük Vətən müharibəsi başa çatdıqdan sonra işğaldan azad olunmuş ərazilərdə olan hərbçilər xanəndənin məzarını tapıbmışdılar. Az sonra isə yaxınları məzarı ziyarət etdilər.

## Ailəsi
Bəxtiyar Məmmədov — oğludur.

Səxavət Məmmədov xanəndə Firuz Səxavətin böyük qardaşıdır.

## Filmoqrafiya
# Bəxt üzüyü (film, 1991) — *Mahnı ifa edən*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* XANƏNDƏ SƏXAVƏT MƏMMƏDOVUN RƏSMİ SAYTI 
* http://news.day.az/radioarchive/234462.html
* Səxavət Məmmədov, Qubanin ag almasi
* Səxavət Məmmədov, Bəxtiyar Vahabzadənin qəzli
* Səxavət Məmmədov — Azad Bir Quşdum (Azad Bir Qusdum)https://www.youtube.com/watch?v=FFKf3R5_Jes
* Səxavət Məmmədov — Mirzə Hüseyn segahı (Möhlət Müslümov — Tar, Fəxrəddin Dadaşov — Kamança)https://www.youtube.com/watch?v=sDesLqWinrw
* Səxavət Məmmədov — Dəşti təsnifi (Möhlət Müslümov — Tar, Fəxrəddin Dadaşov — Kamança)
Xavər Talıbova

**Talıbova Xavər Ağa qızı** — Azərbaycan SSR-nin görkəmli əmək qəhrəmanlarından biri.

## Həyatı
Xavər Talıbova 1924-cü ildə Lənkəran rayonunun Xolmili kəndində anadan olmuşdur.

Lənkəran Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda təhsil almışdır.

Sosialist əməyi qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüşdür.

50 il xalqına xidmət edən Xavər Talıbova 1995-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Ev atı

**Ev atı**, **əhli at** (lat. *Equus ferus caballus*) — təkdırnaqlılar dəstəsinin atlar fəsiləsinin atlar cinsinin vəhşi at növündən heyvan. 
Bədən quruluşu Eşşək və Çöl eşşəyinə çox yaxındır.

## Ümumi məlumat

İngiltərənin Exeter Universitetinin  arxeoloqları Qazaxıstanın şimalında dünyanın ən qədim at ferması sayıla bilən qəsəbə aşkar ediblər.

Qədim Botay mədəniyyəti ilə əlaqələndirilən həmin qəsəbədə at sümükləri və madyan südü izləri daşıyan qab-qacaq tapılıb ki, bu da alimləri belə düşünməyə vadar edir ki, insanlar atı indiyədək hesab olunandan daha qədim dövrlərdə əhliləşdirməyə başlayıb.

Belə ki, alimlərə görə, Qazaxıstanda tunc dövründən də qabaq - bizim eradan 3500 il əvvəl insanlar at sürüblərmiş.

Müqayisə üçün qeyd edək ki, Avropada atın 1500 il bundan əvvəl əhliləşdirilməyə başlanıb. Atlar bəşəriyyət tarixində nəqliyyat vasitəsi kimi, kənd təsərrüfatında, eləcə də müharibələr zamanı mühüm rol oynayıb.

Arxeoloqlar atların əhilləşdirilməsi prosesinin qədim Orta Asiyadan başlandığını çoxdan güman edirdilər, lakin indiyə qədər onların buna dair kifayət qədər dəlilləri yox idi.

## At nəqliyyat vasitəsi kimi

Min illiklər boyu öz dövünün ən sürətli və ən rahat minik nəqliyyatı vasitəsi at olmuşdur. Bəzi tədqiqatçılar atdan nəqliyyatda istifadə edilməsini e.ə. IV minilliyin axırlarına,  yük və qoşqu heyvanı kimi istifadə olunmasını isə e.ə. III minilliyin sonu - II minilliyin əvvəllərinə aid edirlər.

Atın əhilləşdirildiyi ən qədim bölgələrdən biri də Cənubi Qafqaz olmuşdur. Azərbaycanda atdan minik vasitəsi kimi istifadə edilməsini e.ə.II, xüsusilə I minilliyə aid edilən arxeoloji qazıntılar: at sümükləri, qoşqu ləvazimatları və at bəzkləri də təsdiq edir. Eramızın ilk əsrlərində Azərbaycanda atı, əsaəsən minik vasitəsi kimi saxladıqlarından, məhz bu vaxtdan atcılıq daha güclü inkişafa başlamışdır.

İlk sinifli cəmiyyət yarandıqdan sonar atdan hərbi məqsədlər üçün istifadə olunmuşdur. Aşşur və Urartu mixi yazılarında bu haqda məlumatlara rast gəlinir.

İnkişaf etmiş orta əsrlərdən başlayaraq kənd təsərrüfatı, sənətkarlıq və ticarətin inkişafı Azərbaycanda minik və yük nəqliyyatına ehtiyacı daha da artırmışdı. Rusiya, İran, Hindistan, Türkiyə, İtaliya və başqa ölkələrə neft, duz, ipək ixracı genişlənmişdi.

Ən vacib karvan yolları Azərbaycandan keçdiyinə görə buraya çoxlu tacirlər gəlirdilər. XVII əsrdə Azərbaycanda olan ingilis taciri *Antoni Cenkinson* qeyd edirdi ki, təkcə osmanlılar hər dəfə buradan 400-500 at yükü ipək aparırdılar. Holland dənizçisi Yan Streys yazırdı ki, Dərbəndlə Şamaxı arasında hərəkət edən karvanın tərkibində 1800 at, xeyli dəvə, ulaq və başqa yük heyvanları var idi.

X IX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda atdan istifadə edilməsi daha da mütəşşəkil olmuşdur. Bu dövrdə Azərbaycanda Qarabağ atı, Qazax atı, Şirvan atı və Quba Yorğası məşhur idi.

48 sinonim adı var


Fayl:Huculové.JPG
Fayl:Ardennerpäerd.jpg
Fayl:AraberBerber.jpg
Fayl:Asturcon.jpg
Fayl:Shetland pony moult1.jpg

Fayl:DominantWhiteHorsesB.jpg
Fayl:Shetland pony dalmatian2.jpg
Fayl:Pony2.JPG

Fayl:Cavalo Arabe REFON.jpg
Fayl:AusRidingPony.jpg
Fayl:Equus Arabian2.JPG



## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Müsəlmanlar

**Müsəlmanlar** — İslam dininə mənsub insan. İslam inancına görə, Allaha və Allahın təkliyinə, Məhəmmədin son peyğəmbər olduğuna, mələklərə və onların gətirdiyi kitablara, eləcə də axirət həyatının mövcudluğuna inanan, Allahın əmrlərini yerinə yetirməyə və qadağan etdiklərindən çəkinməyə riayət edən şəxslərə deyilir.
Bu dini ilk qəbul edən şəxs isə Xədicə (Məhəmməd peyğəmbərin xanımı)olubdur.

## Həmçinin bax
* Allah
* Məhəmməd Peyğəmbər
* İslam
* Şəhid

## Xarici keçidlər
Qatır

**Qatır** — atla uzunqulağı cütləşdirməklə əldə edilmiş, təsərrüfatda mühüm əhəmiyyət kəsb etmiş, əhliləşdirilmiş heyvan.

## Qatır nəqliyyat vasitəsi kimi

Azərbaycanın dağlıq və dağətəyi bölgələrində minik vasitəsi kimi hələ qədim zamanlardan qatırdan da geniş istifadə olunmuşdur. Çoxlu yükgötürmə qabiliyyəti, sıldırımlı dağ yoları üçün daha münasibliyi, aclığa və susuzluğa daha davamlı olması onun əhəmiyyətli nəqliyyat vasitələrindən birinə çevrilməsinə şərait yaratmışdır. Qatır Qafqazda ən azı ilk sinifli cəmiyyət dövründən əsas nəqliyyat vasitələrindən biri olmuşdur.

Qatırı, atla uzunqulağı cütləşdirməklə də əldə edirdilər. Aşşur və Urartu, həmçinin orta əsr mənbələrinə əsasən, hələ qədim zamanlardan Cənubi Qafqazın dağlıq bölgələrində yük daşımaq üçün qatırdan istifadə edilmişdir. Vaxtilə Azərbaycanda olmuş, X əsr ərəb coğrafiyaşünas səyyahı İbn Hövqəl yazırdı ki, "burada sağlam gövdəli, güclü, dözümlü qatır cinsləri yetişdirilir". Bərdə də yetişdirilən qatır cinsləri o qədər şöhrət qazanmışdılar ki, onları Xorasan, Suriyaya və başqa ölkələrə aparırdılar. Avropa səyyahı L.Çempenin yazdığına görə, hər il 500, bəzən də 1000 baş qatıra yüklənmiş Azərbaycan ipəyi ölkənin sərhədlərində uzaqlara aprılırdı.

XIX-XX əsrlərin əvvəllərində Azərbaycanda qatırdan geniş istifad olunması davam edirdi. XIX əsrin 50-ci illərində Şamaxı, Nuxa, Şuşa və Lənkəranda 18 min baş, həmin əsrin 60-cı illərində isə 32500-dən çox qatır və uzunqulaq olmuşdur.

Qatır yetişdirmək çətin olduğundan, onları baha qiymətə satırdılar. XIX əsrin sonlarında Yelizavetpol quberniyasında yetişdirilən iri və güclü qatırların hər biri 200-300 rubla satılrıdı. 28 Buna görə də quberniyanın Qazax qəzasında XIX əsrin 80-ci illərində cəmi 97 baş qatır qeydə alınmışdı.

XIX əsrdə yük nəqliyyatı vasitəsi kimi qatırdan xarici kaptalistlər geniş istifadə edirdilər. Şəmkirdə Şərab istehsalı ilə məşğul olan alman Forer qardaşları iş heyvanı kimi qatıra yüksək qiymət verirdilər. 1879-cu ilə kimi Simens qardaşları şirkəti də mis zavodlarını odun kömürü ilə təchiz etmək, Bakı və Batumidən gətirilən dəmir qırınıtılarını almaq və istehsal olunmuş məhsulu daşımaq üçün 200 baş at və qatırdan istifadə etmişdir.

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Akif İslamzadə

**Akif Qədir oğlu İslamzadə** () — Azərbaycan müğənnisi.

## Həyatı
Akif Qədir oğlu İslamzadə 1948-ci ildə Bakıda musiqiçi ailəsində anadan olub. Xanəndə Sara Qədimovanın ilk övladı olan Akif İslamzadə 12 yaşında Azərbaycan Televiziya və Radiosunun uşaq xorunun solisti kimi Ağabacı Rzayevanın "Çoban Qara" mahnısını səsləndirib. Bu mahnı hələ də Azərbaycan Teleradio Şirkətinin "Qızıl Fondu"nda saxlanılır. İfaçılığa 1972-ci ildə Rəşid Behbudov adına Mahnı Teatrının vokalisti kimi başlayan Akif İslamzadə 1979-cu ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib. İxtisasca istehlakçı mühasibdir. 1976-cı ildə Azərbaycan Dövlət Tele-radio verilişləri şirkətində Tofiq Əhmədovun simfonik orkestrində işə başlayıb. Hərbi xidmətdən sonra Azərbaycan Dövlət Konsertinin vokalisti olub. 1992–1993-cü illərdə Bakı şəhəri baş Mədəniyyət İdarəsinin rəisi olub. Mahnılarından, "Sarı gəlin" və "Bu gecə" diqqətləri cəlb edib.

1986-cı ildə müğənninin səs tellərinin birində bədxassəli şiş əmələ gəlib. Onkoloji Mərkəzdə altı aylıq müalicələrdən sonra, cərrahiyyə əməliyyatında müğənninin səs tellərinin biri götürülüb. Bununla da, Akif İslamzadənin müğənni kimi fəaliyyəti yekunlaşıb.

6 may 2016, 1 may 2017 və 9 may 2018-ci ildə Prezident Mükafatına, 10 may 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

14 avqust 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib

120-dən çox mahnının ifaçısıdır.

Bakının Binəqədi rayonu və Badamdar qəsəbəsində Akif İslamzadə adına küçələr var.

## Siyasi fəaliyyəti
Akif İslamzadə 2005-ci il parlament seçkilərində Azadlıq Blokundan, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası üzvü olaraq 57 saylı Kürdəmir seçki dairəsi üzrə deputatlığa vahid namizəd olmuşdur. 2009-cu ildə o partiyasından istefa vermişdir.

Akif İslamzadə ideoloji baxımdan monarxist olduğunu bildirmişdir. O, bəzi Qərbi Avropa ölkələrində olan konstitusiyalı monarxiya sistemini dəstəklədiyini bildirmiş, referendum vasitəsilə ikipalatı sistemin seçilməsi və nəticədə sadəcə parlament seçkilərinin keçirilməsinin uyğun olduğunu qeyd etmişdir. İslamzadənin fikrinə görə, bununla "daxili çəkişmələrə" ayrılan vaxt "təhsilə, mədəniyyətə, səhiyyəyə" yönələcək. O, monarxiyanı "ən düzgün, özünü doğruldan bir sistem" adlandırmışdır. 2024-cü ildə Azərbaycanda prezident seçkiləri zamanı İlham Əliyevi dəstəklədiyini açıqlamışdır.

İslamzadə təklif alacağı təqdirdə deputatlığa namizəd olmağı dəyərləndirəcəyini açıqlamışdır.

## Filmoqrafiya
# Qərib cinlər diyarında (film, 1977)
# Qayınana (film, 1978)
# Nəğməkar torpaq (film, 1981)
# Üzeyir ömrü (film, 1981)
# Evləri köndələn yar (film, 1982)
# Tənha narın nağılı (film, 1984)
# Xüsusi vəziyyət (film, 1986)
# Pəncərədə işıq (film, 1987)

## İstinadlar
.pl

**.pl** — Polşanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA  whois information
* Domain name registry of 
* Statistics of 
* List of accredited Registrars 
* IDN registration policy in
.pt

**.pt** — Portuqaliyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .pt whois information
* DNS. PT — . PT domain registration website 
* Fundação para a Computação Científica Nacional (.pt registry) 
* # list of accredited registrars
.mk

**.mk** — Makedoniya Respublikasının internet kodu.

## Xarici keçidlər
* Macedonian Academic Research Network 
* IANA .mk whois information
.ie

**.ie** — İrlandiyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IE Domain Registry
* Accredited IE Registrars 
* IE Personal Domain Names
.su

.su — Keçmiş Sovetlər İttifaqının İnternet kodu

## Tarixi
1989-cu ildən sonra Avropada bir sıra yeni internet domenləri yaradıldı; bunlara .pl (Polşa), .cs (Çexoslovakiya), .yu (Yuqoslaviya) və .dd (Almaniya Demokratik Respublikası) daxil idi. Bu domenlər arasında SSRİ üçün də xüsusi bir domen – .su yaradılmışdı. Əvvəlcə, iki hərfli ölkə kodlu domenlər standartından əvvəl, SSRİ üçün .ussr domeni nəzərdə tutulmuşdu. Lakin .su domeni 19 yaşlı finlandiyalı tələbə Petri Ojala tərəfindən təklif edildi.

1991-ci il 26 dekabr tarixində SSRİ dağıldı və onun tərkibindəki respublikalar müstəqillik qazandı. Bu hal, Şərqi Almaniya, Çexoslovakiya və Yuqoslaviyanın domenlərində olduğu kimi, .su domeninin mərhələli şəkildə ləğv edilməsinə səbəb olmalı idi. Lakin 1994-cü ilə qədər Rusiya üçün ayrıca bir ali səviyyəli domen (top-level domain) müəyyən olunmamışdı. Bu səbəbdən ölkə hələ də .su domenindən istifadə edirdi. 1994-cü ildə .ru domeni yaradıldı və bu domenin zamanla .su domenini əvəz etməsi nəzərdə tutulurdu (digər keçmiş sovet respublikaları üçün domenlər 1990-cı illərin ortalarında müxtəlif vaxtlarda yaradılmışdı).

2025-ci ilin mart ayına olan məlumata görə, .su domen zonasında 112,000-dən çox domen mövcuddur.

## İstinadlar
.se

**.se** — İsveçin internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .se whois information
* iis.se, . SE (The Internet Infrastructure Foundation)
* List of approved registrars
.hr

**.hr** — Xorvatiyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* 
* IANA .hr whois information
* www.dns.hr/en/registration .hr domain registration
.dk

**.dk** — Danimarkanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .dk whois information
* DK Hostmaster A/S
* List of .dk approved registrators 
* History of DENet
.si

**.si** — Sloveniyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .si whois information
* ARNES
* Unofficial directory of .si domains
* Official .si registry website (English)
* Official .si registry website (Slovene)
* Unofficial .si registry website (Slovene) — statistical data and expired .si domains
.sk

**.sk** — Slovakiyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .sk whois information
* .sk domain registration website, only in slovak language.
* .gov.sk Government domains list
.es

**.es** — İspaniyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .es whois information
* ESNIC website
.fi

**.fi** — Finlandiyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .fi whois information
* FICORA.fi
* Ficora domains 
* .fi top-level domain registration application
* [ftp://ftp.funet.fi/index/Funet/history/history.ppt Miten Internet tuli Suomeen — Nic.funet.fi (en. How the Internet came to Finland)]
.cz

**.cz** — Çex Respublikasının internet kodu.

## Xarici keçidlər
* .cz üçün Iana domen məlumatı
.sy

**.sy** — Suriyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .sy whois information
* .sy registration rules
.gr

**.gr** — Yunanıstanın internet kodu

## Xarici keçidlər
* IANA .gr whois information
* .gr registry website
* Whois .gr domain name. 
* co.gr registration policies
* www.domain.gr.com CentralNic's . GR. COM Alternative Domain Names Registry
.hu

**.hu** — Macarıstanın internet kodu.

## Xarici keçidlər

* IANA .hu whois information
* Hungarian NIC
* List of .hu accredited registrars 
* List of .hu SLDs
.ro

**.ro** — Rumıniyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* Romanian Top Level Domain Registry
* IANA .ro whois information
* National Institute for R&D in Informatics (ICI) 
* Romanian National R&D Computer Network (RNC — ICI project)
.nl

**.nl** — Niderlandın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .nl whois information
* .nl Registry website
* List of .nl participants
* 4.4 Million active .nl domains (Dutch)
.ua

**.ua** — Ukraynanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .ua whois information
* Official site of domain .ua
* Official site of .ua registry
* Statistic of domain names usage
* Ukrainian Domains Statistics and Information
.uk

**.uk** — Böyük Britaniyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* Nominet .uk registry website
* List of Nominet UK Tags / Registrars
.kz

**.kz** — Qazaxıstanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .kz whois information
* .kz domain registration website
.au

**.au** — Avstraliyanın internet kodu.

## Tarixi

Domen adı əvvəlcə Con Postel tərəfindən təsis edilmişdir. O, 1986-cı ildə Melburn Universitetinin IANA operatoru Kevin Robert Elz üçün açıldı. Təxminən beş illik bir müddətdən sonra, 1990-cı ildə, .au Domain Administrasiyası internet sektorunda özünü tənzimləyən bir qurum olaraq açıldı. 2001-ci ildə ICANN-dan təsdiq alır və 1 iyul 2002-ci ildə domen qeydiyyatı üçün yeni rəqabət rejimi başlayır.

## Xarici keçidlər
* .au üçün Iana domen məlumatı
.iq

**.iq** — İraqın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* .iq subdomain registration page 
* IANA .iq whois information
* News article on upcoming relaunch
* Currently-active .iq sites (Google search)
.uz

**.uz** — Özbəkistanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .uz whois information
* Registration page of former registry at Eurid 
* http://www.iana.org/reports/uz-report-10apr03.htm Redelegation of .uz TLD to Uzinfocom (IANA report)
.tj

**.tj** — Tacikistannın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .tj whois information
* .tj domain registration website
* List of .tj accredited registrars
.de

**.de** — Almaniyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* DENIC
* List of DENIC members 
* IANA .de whois information
* DNSSEC in the .de Zone
.kr

**.kr** — Koreya Respublikasının internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .kr whois information
* .kr whois online lookup
.ge

**.ge** — Gürcüstan üçün ölkə kodu yüksək səviyyəli domendir (ccTLD) . .ge yüksək səviyyəli domen adları vətəndaşlıq və ya yaşayış yeri ilə bağlı heç bir məhdudiyyət olmadan bütün dünyada fiziki şəxslər və şirkətlər üçün birbaşa qeydiyyat üçün mövcuddur. İkinci səviyyəli domen adları bir neçə xüsusi növ qeydiyyatdan keçmək üçün də mövcuddur:

* .com.ge – yalnız kommersiya təşkilatları üçün
* .edu.ge – yalnız təhsil müəssisələri üçün
* .school.ge – yalnız məktəblər üçün
* .gov.ge – yalnız hökumət təşkilatları üçün
* .org.ge – yalnız qeyri-hökumət təşkilatları üçün
* .mil.ge – yalnız dövlət hərbi təşkilatları üçün (dayandırılmış domen zonası, Nazirlikdə qeydiyyatdan keçmiş mil.ge domeni)
* .net.ge – yalnız şəbəkə provayderi və ya şəbəkə layihə təşkilatları üçün
* .pvt.ge – yalnız fərdi şəxslər üçün

## Tarix
.ge 1992-ci ildə Gürcüstanın SaNet provayderinə həvalə edilib. 2006-cı ildə Caucasus Online 3 şirkətin (o cümlədən SaNet) birləşməsindən sonra yaranıb və .ge şirkətinin sponsoru olub. Qeydiyyat xidməti əvvəlcə qeyri-kommersiya təşkilatı Internet Development Group — Georgia tərəfindən təmin edilmişdi, lakin Caucasus Online tətbiqindən sonra o, yalnız inzibati və qeydiyyat rollarını birləşdirdi. **.gov.ge** 2014-cü ildə LEPL Smart Logic-ə həvalə edilib.

## .გე
2011-ci ildə Gürcüstan üçün yerli dildə domen adları üçün nəzərdə tutulmuş yeni yüksək səviyyəli domen adı qeydə alınıb. Ən yüksək səviyyəli domen **.გე** (.xn--node) gürcü hərfləri olan *gani* və *eni* hərfləridir və yerli sözün abreviaturunı deyil, G və E hərflərini təmsil edir. 2016-cı ildə aktiv internet saytları ilə aktivləşdi.

20 yanvar 2016-cı il tarixindən etibarən Gürcüstan gürcü *Mkhedruli* skriptindən istifadə edərək .გე yüksək səviyyəli domenləri qeydiyyata aldı. Əvvəlcə, dövlət və kommersiya TLD-lərinin rezervasiyası üçün proses başladı, lakin başlanğıc tarixindən 6 ay sonra IDN ccTLD-lərin qeydiyyatı geniş ictimaiyyət üçün əlçatan oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* IANA .ge whois məlumatı
* .ge domen qeydiyyat şirkətləri
.ir

**.ir** — İranın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .ir whois information
*  IRNIC, Dot-IR (.ir) ccTLD Registry
*  List of Resellers of IRNIC
.jp

**.jp** — Yaponiyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .jp whois information
* JPRS website
* JPNIC website
* .jp accredited registrars (in Japanese only)
Nikita Xruşşov

**Nikita Sergeyeviç Xruşşov** (; ) — 1953-cü ildən 1964-cü ilə kimi Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası MK Baş katibi, 1958-ci ildən 1964-cü ilə kimi SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Stalinin şəxsiyyətə pərəstişini tənqid etmişdir, ölkənin idarəetmə aparatında bir neçə demokratik reforma aparmışdır, SSRİ ilə kapitalist ölkələr arasındakı münasibəti nisbətən yaxşılaşdırmışdır, SSRİ və Çin arasında gərgin münasibət yaratmışdır, siyasi məhbusların böyük bir hissəsi bəraət qazanmışdır.

## İstinadlar