open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Type 10

**Type 10** Yaponiya istehsalı olan əsas döyüş tankıdır. Hal-hazırda Yaponiya ordusunda istifadə edilən Type 74 və Type 90 tanklarının yerinə yaradılmışdır. İlk dəfə olaraq ictimaiyyətə 13 fevral 2008-ci ildə təqdim edilmişdir. Dördüncü nəsil tankdır. Digər tanklar ilə müqayisə olunduğunda hər tərəfdən onlardan çox üstün olduğu görünür.

İstehsalçı ölkə: 

Tip: Əsas döyüş tankı

İstehsalçı firma: Mitsubishi Heavy Industries

İstehsal tarixi: 2010 – davam edir

Xidmətə giriş ili: 2010 – günümüzə

İstehsal sayı: 80 ədəd

Ekipaj: 3 nəfər (sürücü-mexanik, tuşlayıcı-operator, tank komandiri)

## Ölçülər

Ağırlığı: 44 – 48 ton

Lülə daxil olmaqla: 9.43 m

Lülənin uzunluğu: 5.28 m

Eni: 3.24 m

Hündürlüyü: 2.3 m

Klirens: 0.45 m

## Müdafiə

Zireh: Nano-kristal polad (normal üçlü bərkimiş polad), modulyar keramik kompozit zireh

Sis bombaları

## Performans

Zəminə təzyiq: 0,96 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 2 m

Xəndək keçmə: 2.7 m

Divar dağıtmaq: 1 m

Motor: 4-cyl V8 dizel

At gücü: 1200

Maksimal sürət: 70&nbsp;km/saat
Tank  70&nbsp;km/s sürət ilə geriyə doğruda hərəkət edə bilir.

Mənzili: 480&nbsp;km

Dayandırılması: aktiv hidropnevmatik

## Silahlanma

Əsas silahı: 120&nbsp;mm-lik “L44” yivsiz topu

Kalibr: 120&nbsp;mm

Lülənin qalxma bucağı: –12º... +15º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərminin başlanğıc sürəti: 1750 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 5&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 8&nbsp;km

Mərmi sayı: 45 ədəd

– 12.7&nbsp;mm-lik “M2 Browning” pulemyotu

Kalibr: 12.7&nbsp;mm

Mərmi: 12.7x99 mm

Atış tezliyi: 485-635 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.8&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 6.7&nbsp;km

Mərmi sayı: 660 ədəd

– 7.62&nbsp;mm “Type-74” pulemyotu

Kalibr: 7.62 m

Mərmi: 7.62x51 mm NATO

Atış tezliyi: 550 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 1.5&nbsp;km

Mərmi sayı: 2000 ədəd

## İstifadə edən ölkələr
Keshet 12

**«Keshet 12»** () — İsrail özəl telekanalı. Telekanal «Keshet Media Group» şirkətinin bir mülküdür. «Channel 2» kanalının əvəzinə yaradılan telekanal yayıma 1 noyabr 2017-ci ildə başlamışdır.

## Tarixi
İsrailin «Channel 2» kanalı «İkinci Televiziya və Radio Şirkəti» tərəfindən idarə olunurdu. Lakin kanal «Keshet Media Group» və «Reshet» şirkətləri tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. İsrailin yayım sistemində həm özəl, həm də dövlət kanallarının müxtəlifliyini və rəqabətini artırmaq məqsədilə keçirilən islahatlar nəticəsində «Channel 2» bağlanmışdır. «Keshet 12» və «Reshet 13» telekanalı ilə birlikdə 1 noyabr 2017-ci ildə yayıma başlamışdır. «İsrail Televiziya Xəbərlər Kompaniyası» hər iki kanalda xəbər proqramlarını təqdim etməyə davam edir. Əsas xəbər bülleteni hər iki kanal tərəfindən ortaq şəkildə yayımlanır, digər proqramlar isə iki kanal arasında bölünmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan TV

**«Azərbaycan TV»** — «İran Radio və Televiziya» şirkətinin sahibi olduğu regional İran telekanalı. Telekanalın yayımı İranın Qərbi Azərbaycan ostanı ərazisini əhatə edir. Telekanal 1998-ci ildən bəri  azərbaycan və fars dillərində yayımlanır. Telekanal İranın «Səhənd TV», «Eşraq TV» və «Savalan TV» telekanalları ilə əməkdaşlıq edir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycandilli televiziya kanallarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
El Hayat TV

**"El Hayat TV"** () — Ərəb dilində yayımlanan Əlcəzair özəl telekanalı. Telekanal Şimali Afrikada, Qərbi Asiyada, Avropada və Mərkəzi Asiyada yayımlanır.

## Tarixi
Telekanal *Epcom PLUS* nəşriyyat şirkətinin prezidenti Hannaşi Habet tərəfindən 16 may 2018-ci ildə Ramazan ayında Əlcəzair şəhərində təsis edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağımtıl böyürtkən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Yunanıstanda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2 m-dək çatır. Gövdələri boz, budaqları yaşılımtıl, tikanlıdır. Yarpaqların kənarları iti, ürəkvari və ya silindirik olub, üzəri çatlı, sadə və ya mürəkkəb olub yarpaqaltılıqdır. Yarpaqları üstdən çılpaq, qarşı-qarşıya olub, bir saplaqda 3 yarpaq yerləşir ki, onlardan biri zoğun kənarında yerləşir. Yarpaq ayasının kənarları tikanlı olub, ucu bizdir. Çiçəkləri iki bəzən birevlidir, kasayarpaqcıq və ləçəkləri 5 (6-8)-dir, erkəkcik və yumurtalığı çoxdur. Çiçəkləmə may-iyun aylarında, meyvə əmələ gətirmə iyul-avqust aylarına təsadüf edilir. Meyvəsi giləmeyvədir, yığma olub qaidədən bitişikdir. Meyvələri əvvəlcə yaşıl tam yetişdikdə tünd bənövşəyi və ya qara rəngdə olur. Toxumları dəyirmi-üçbucaq, azca yastı yumurtavaridir. İllik zoğları çılpaq və ya seyrək tükcüklü, iynələri çox vaxt düzdür.

## Ekologiyası
Meşədə, çəmənliklərdə, kolların arasında, dağ yamaclarında, çay sahillərində bitir. Yüngül qumluca, orta gillicə, ağır, drenajlı torpaqlara üstünlük verir. Yarımkölgədə və ya kölgəsiz yerdə bitə bilər. Turşuluq, neytral və qələvili torpaqlarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış dağlarında təbii halda, Abşeronda, Sumqayıtda gilli, qayalı ərazilərdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Meyvələri yeməlidir və onlardan boyaq alınır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Klaudia Luks

**Klaudia Luks** ( ) — IFLA Milli Komitəsinin üzvü, professor, alman kitabxanaçı.

## Həyatı
Sosial elmləri araşdırmadan sonra 1985-ci ildə Boxum Rur Universitetində sinologiya sahəsində doktorluq dissertasiyasını aldı. Bundan sonra, Ali Kitabxana Xidmətində təhsilini tamamladı. Berlin Dövlət Kitabxanasının Şərqi Asiya şöbəsində işləmiş və bir sıra tədqiqat layihələrində iştirak etmişdir. 1997-ci ildə *[[:de:Zentral- und Landesbibliothek Berlin]]* (ZLB) şirkətinin baş icraçı direktoru vəzifəsinə təyin olunmadan əvvəl, Senat Berlin Kitabxanasının direktoru olmuşdur.

1995-ci ildən 2004-cü ilə qədər *Alman Kitabxana Assosiasiyasının* idarə heyətinin üzvü olub və IFLA Milli Komitəsinin üzvüdür.

2005-ci ilin iyun ayında 2007–2009-cu illərdə IFLA prezidenti seçilmişdir. O, Aleks Birne, Qustav Hofmann və Hans-Peter Qeh-dən sonra bu vəzifəni icra edən üçüncü Alman mənsubiyyətli vətəndaş və varis olmuşdur.

2006-cı ildən Klaudia Luks Berlin Humboldt Universitetinin Kitabxana və İnformasiya Elmləri İnstitutunda fəxri professor olmuşdur.

2012-ci il aprelin 1-dən etibarən Klaudia Luks ZLB-in rəhbərliyini tərk edərək, Qatara köçmüşdür. Luks Dohada yerləşən Qatar Milli Kitabxanasının "Layihə Direktoru" vəzifəsində çalışır.

## Azərbaycana səfəri
7 fevral 2019-ci il tarixində 34 minlik tələbə heyəti ilə Avropanın ən nüfuzlu elmi mərkəzlərindən biri sayılan Berlin Humboldt Universitetinin professoru Klaudia Luks AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanasını (MEK) ziyarət edib.

## Fəaliyyəti
* *Çin 1937–1945-ci illərdə siyasi-iqtisadi qərar qəbul etmə prosesi. [[Boxum]] 1986*. ISBN 3-88339-495-5
* *Çin Xalq Respublikasının kitabxanası. [[Münhen]] 1986*. ISBN 3-598-21127-9
* *Kitabxanalarda ödənişlər. [[Berlin]] 1988*. ISBN 3-87068-876-9 (Günter Beyersdorff ilə birlikdə)
* *Almaniyada kitabxananın tədrisi*. Visbaden 2004. ISBN 3-934997-11-2 (Uilfrid Sühl ilə birlikdə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gespräch mit Claudia Lux: ''Der lange Weg zu einem deutschen Bibliotheksgesetz''. Goethe-Institut, Juli 2007.
Qladbek

**Qladbek** () — Şimali Reyn-Vestfaliya torpağında yerləşən, Almaniyanın şəhərlərindən biri.

Münster inzibati rayona tabedir.  Rekklinqxauzen rayonuna daxildir. Əhalisi — 75&nbsp;253 nəfər təşkil edir (31 dekabr 2010-cu ilin məlumatları). Sahəsi — 35,91&nbsp;km².

Şəhər 9 əraziyə bölünür.

Şəhərin görməli yeri Vitrinqen qalasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
M-95 Deqman

**M-95 "Deqman"** — Degman Đuro Đaković specijalna vozila d.d zavodunda istehsal edilmiş Xorvatiya istehsalı, 3-cü nəsil əsas döyüş tankıdır. Yuqoslaviya istehsalı olan M-84 və SSRİ istehsalı olan T-72 tanklarının moderinizə olunmuş versiyasıdır.

Tank yeni 1200 at gücündə mühərriklə ilə təchiz olunmuşdur. Beləliklə döyüş radiusu 700 km, sürəti isə 70 km/saata qədər artmışdır. Tank yeni reaktiv zireh "RRAK", "Rafael" şirkətinin istehsalı olan uzaqdan idarəolunan silah qülləsi "Samson", Kongsberg şirkətinin istehsalı olan silah modulu "M-151", "Omega" şirkətinin istehsalı olan rəqəmsal balistik atəşin idarəetmə sistemi, "Fotona", tankçı üçün idarə oluna bilən kask ilə təchiz olunub. Tankda yanğından mühafizə sistemi quraşdırılıb. Tank heyəti bioloji, kimyəvi, nüvə təhditlərinə (NBC) qarşı qoruna bilir. Tankın mühərrik bölümü də, zireh vasitəsilə qorunur və həmçinin tanka sursatlar üçün bölmə də, əlavə edilmişdir. Tankda lazer xəbərdarlıq sistemi də, yer alır.

## İstinadlar
Şıxı Yaqubov

**Şıxı Miriş oğlu Yaqubov** ̈(3 fevral 1951, Ağdaş r., Pirəzə k)  — Teatr Xadimləri İttifaqı üzvü, aktyor, ”Əməkdar Artist”.

## Həyat və fəaliyyəti
Yaqubov Şıxı Miriş oğlu 1951-ci ilin fevral ayının 3-də Ağdaş rayonunun Pirəzə kəndində anadan olub. 1967-ci ildə Pirəzə kənd orta məktəbini bitirib təhsilini davam etdirmək üçün Bakı şəhərinə getmişdir. 
1970-1972-ci illərdə Hərbi xidmətdə olmuşdur.

1972-ci ildə Azərbaycanfilm kinostudiyasının aktyorluq məktəbinə daxil olmuş, elə həmin ilin noyabr ayının 16-da  Mingəçevir Dövlət Dram teatrına işə qəbul olunmuşdur. Bu illər ərzində 200-ə yaxın rol oynamış, bir çox teatr festivallarında iştirak etmişdir.

1990-cı ildən Teatr Xadimləri İttifaqı üzvüdür.

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 10 mart 2014-cü il tarixində “Fəxri Mədəniyyət İşçisi” döş nişanı;
* 2015-ci il 30 dekabr  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə ”Əməkdar Artist” fəxri adına;
* 2017-2018-ci illərdə və 10 may 2019-cu ildə Prezident mükafatına layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya

## Həmçinin bax
* Anar Heybətov
* Ədalət Əbubəkirov
* Aqil Ağacanov
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* “Əməkdar artist” adına layiq görülənlərdən biri
Nat Geo Kids Abu Dhabi

**«Nat Geo Kids Abu Dhabi»** — «Milli Coğrafiya Cəmiyyəti» və «Abu Dhabi Media Company» şirkətlərinin sahibləndiyi və uşaqlar üçün yayımlanan BƏƏ telekanalı. Telekanal 20 noyabr 2017-ci ildən *Nilesat* peyki vasitəsilə sərbəst şəkildə yayımlanır. Kanalın verilişləri həmçinin elm, coğrafiya və təbiət elmlərinə aid olan sənədli filmləri də əhatə edir.

## Verilişləri
* *Doki*
* *DIY Science*
* *Animal Atlas*
* *Are we There Yet?*
* *Born to Explore*
* *Bear Nomad*
* *Super Genius*
* *Snapshots*
* *Cesar to the Rescue*
* *Majid Block*
* *Earth Tripping*
* *Vitaminix*
* *Weird but True!*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Video about "National Geographic Kids Abu Dhabi" on YouTube
Beladi TV

**«Beladi TV»** () — Qərargahı Bağdad şəhərində yerləşən İraq peyk televiziya kanalı. Telekanal 2013-cü ildən ingilis və ərəb dillərində yayım edir. Kanalın sahibi İbrahim Əl-Cəfəridir.

## Həmçinin bax
*İraqda televiziya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Cozef Hild

**Cozef Hild**-(, ) macar-alman əsilli memar. XIX əsrdə neoklassik üslubun ən güclü nümayəndələrindən, eləcə də Budapeşt şəhərinin foralaşmasında böyük pay sahibi olan memarlardan biridir.

## Həyatı
Cozef Hild 1789-cu ilin dekabr ayının 8-də memar ailəsində anadan olmuşdur. Daha sonra Vyana akademiyasında təhsil almağa başlamış və bu müddət ərzində Esterxazi ailəsi ilə çalışmışdır. Bundan başqa o Çarlz de Murun rəhbərliyi ilə Kismarton və Vyanada müxtəlif layihələrdə işləmişdir. 1811-ci ildə atasının vəfatından sonra Cozef fəaliyyətinə bir müddət fasilə Verdi. Bir müddət sonra isə təhsilini davam etdirmək məqsədilə İtaliyaya yola düşdü. Burada Neapol, Roma, Florensiya və Milan şəhərlərində təhsil aldı. 1820-ci ildə Macarıstana qayıdarkən o ölkənin məşhur memarlarından biri kimi tanınırdı. Bunun əsas səbəbi şəhərinin yenidən inşa edilməsində oynadığı mühüm rol olmuşdur. 1845-ci ildə Cozef Hild Budapeşt şəhərinin baş memarı vəzifəsinə təyin edildi.

## Fəaliyyəti
Hildin klassik üslubu XIX əsrdə Budapeştin yenidən formalaşdırılmasına böyük təsir göstərdi. Sonrakı 10 illərdə tarixi tərzdə müxtəlif layihələr hazırlasa da, Hildə şöhrət gətirən əsərləri əsasən neoklassik üslubdadır, xüsusilə də kilsələr. Onun işlədiyi layihələr əsasında tikilən binalar:
**Budapeşt şəhərində:**
* Müqəddəs Stefan Bazilikası (Mikloş YBL tərəfindən tamamlanıb)
* Lloyd Sarayı, Ruzvelt meydanı
* Yaşayış binaları, Karoli- Trattner; Derra və Marçibani binaları
* Kalvin meydanı və Kalvin kilsəsinin rekonstruksiyası (1838, 1854–55-ci illərdə)
**Esterqom şəhərində**
* Bazilika, kitabxana, bank binası
**Eqer şəhərində**
* Pariş binası
**Çeqled şəhərində**
* Reformist kilsəsi

## Qalereya

Fayl:Esztergom.bazilika.lights.jpg| **Esterqom bazilikası** 
Fayl:HUN-2015-Budapest-St. Stephen's Basilica.jpg| **Müqəddəs Stefan bazilikası** 


## İstinadlar
Tərzili (Urmiya)

**Tərzili** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 18 nəfər yaşayır (6 ailə).

## İstinadlar
Puerto-Karreno

**Puerto-Karreno** () — Kolumbiyada yerləşən şəhər və bələdiyyə. Viçada departamentinin inzibati mərkəzi.

## Coğrafi mövqeyi
Şəhər departamentin şimal-şərq hissəsində, Orinoko çayının sol sahilində, paytaxt Boqota şəhərindən təxminən 740 kilometr uzaqlıqda, Meta çayının birləşməsi yaxınlığında yerləşir. Mütləq hündürlük dəniz səviyyəsindən 39 metrdir. Şəhərin sahəsi 12 410 km²-dir.

## Əhalisi
Kolumbiya Milli Statistika İdarəsinin məlumatlarına görə 2012-ci ildə şəhər və bələdiyyənin ümumi əhali 15.012 idi.

İl ərzində şəhər əhalisinin statistikası:

2005-ci il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, kişi əhalinin 50,5% -ni, qadınlar isə müvafiq olaraq 49,5% -ni təşkil edirdi. İrqi ağ və mestizo şəhər əhalisinin 70,7% -ni; hindlilər — 23,8%; zəncilər — 5,5% təşkil edirdi. 15 yaşdan yuxarı əhali arasında oxuma yazma səviyyəsi 85,8% təşkil etmişdir.

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* Puerto Karreno
Revaz İnanişvili

**Revaz İnanişvili** ( ) – gürcü yazıçı.

## Həyatı
Revaz İnanişvili 1926-cı ilin 20 dekabr tarixində Saqareco bələdiyyəsinin Xaşmi kəndində anadan olmuşdur. Beş il həmin kəndin məktəbində təhsil almışdır. 1937-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Tbilisiyə köçmüşdür. Orada orta məktəbi bitirdikdən sonra 1943-35-ci illərdə 31-ci fabrikada işləmişdir. Sonraki illər yarımçıq qoyduğu Aviasiya texnikomunda təhsil alırdı. 1947-ci ildə Tbilisi Dövlət Universitetinin filologiya fakültetinə daxil  olmuşdur. 1949-cu ildə universiteti buraxmış və Samqori kanalının tikintisində işləməyə başlamışdır. 1951-ci ildə yenidən universitetə qayıtmış və 1956-cı ildə yarımçıq qoyduğu filologiya fakültetini bitirmişdir. 1952-ci ildə ailə həyatı qurmuşdur. 1966-cı ildə *Gürcü filmi* kinostudiasında ssenarist bölməsində fəaliyyət göstərmişdir. 1989-cu ildən ömrünün axrına kimi *Dila* jurnalının redaktoru olmuşdur. Onun hekayələri rus, ukrayn, alman, bolqar və erməni dilinə tərcümə olunmuşdur.

Revaz İnanişvili 1991-ci ildə 26 dekabr tarixində vafat etmiş və Didube panteonuna dəfn edilmişdir.
## Ssenarilərinə əsasən çəkilmiş filmlər
*  *Tətillər* ()
*  *Geri qayıtmış təbəssüm* ()
*  *Kimsə avtobusa gecikir* ()
*  *Dağdaki ferma* ()
* * Kəndtəhər yay * () (həmmüəllif Otar İosalian)
*  *[[Dilək ağacı (film, 1977)|Dilək ağacı]]* () (Georgi Leonidzenin eyni adlı əsəsrinə əsasən, həmmüəllif Tenqiz Abulidze)
*  *Qumlar qalarmış* () (həmmüəllif Q. Şenqeliya)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 184, თბ., 1994
## Xarici keçidlər

* Hekayələri
LookPlus

**«LookPlus»** (keçmiş adı ilə **Transilvania L!VE**) — 19 dekabr 2011-ci ildən yayımlanan Rumıniya özəl telekanalı. Telekanalın sahibi həmçinin «LookSport» telekanalının sahibi olan, «Transilvania Media Group» şirkətinin rəhbəri, iş adamı Arpad Paşkanidir. Telekanal iki stansiyaya; 2014-cü ilin mart ayında « Intel Sky Broadcasting LTD» şirkətinə, 2017-ci ilin sentyabr ayında isə «Clever Media Network SRL» şirkətinə satılmışdır. Hal-hazırda kanalın sahibi Adrian Tomşadır.

## Yüksək dəqiqlik

LookPlus yüksək dəqiqlikli televiziya sisteminə keçərək, **LookPlus HD** adı ilə yayımına davam edir.

## Verilişləri
* *Bucătăria lui Teo* — Rumıniya televiziya yemək verilişi, aparıcı Teo
* *Jurnal de Psiholog*— aparıcı Raluka Anton
* *Seară bună* — aparıcılar Kristina Şekeli və Marius Akiu
* *Tonik Show* — Rumıniya televiziya komediya verilişi, aparıcı Niku Bendea
* *Vine Vaida pe la Voi* — Rumıniya televiziya ənənəvi musiqi verilişi, aparıcı Sergiu Vitalian Vaida

## İdman yarışları
*  Liqa I
*  Liqa II
*  Rumıniya Kuboku
*  Rumıniya Superkuboku
*  UEFA Çempionlar Liqası
*  UEFA Avropa Liqası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Cökədağ

**Cökədağ** (, ) — İdil bulqarların qədim qalası.

## Etimologiya
Tatarca **Cükätaw** (indiki ədəbi dildə **Yükätaw**) sözü *"Cükä"* (*"Cökə"*) və *"Taw"* (*"Dağ"*) sözlərindən yaranıb, rusca tərcüməsi isə *"Липовая Гора"*-dır. Lakin Çuvaş dilindən tərcüməsi "Töhfə dağı"dır, Cökə sözü isə çuvaşca "Сoka"-dır (çăка). Ruslar şəhəri işğal edəndən sonra buranı **Jukotin** () adlardındılar. Qərb qaynaqlarında **Sacetim** kimi tanınır.

## Tarixi
X əsrdə xəzlik heyvandarlıq mərkəzi kimi yaranıb. Bəzi zamanlar Bulğar Əmirliyinin paytaxtı oldu. 1360, 1391, 1399, 1414 və 1431-ci illərdə rus tayfaları tərəfindən basqınlara uğraşdı. XVI-cı yüzillikdə Rusiya İmperatorluğu tərəfindən işğal olundu.

## Coğrafiya
İndiki Tatarıstan  cümhuriyyətinin  Çistay şəhərinin yaxınlığında, Çolman çayının sol sahilində yerləşir.

## İstinadlar
Chieftain

**Chieftain** ( - ) — XX əsrin 60-70-ci illərində Böyük Britaniya ordusunda xidmətdə etmiş Böyük Britaniyanın əsas döyüş tankıdır.

Yüksək atəş gücünü güclü zirehlə birləşdirmiş Chieftain bəzi ekspertlər tərəfindən dövrün ən güclü Qərb tanklarından biri kimi qiymətləndirilmişdir. Bu tank, tankın hündürlüyünü əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa imkan verən, yatırılabilən sürücü oturacağına malik olan ilk tank idi.

## Ölçülər

Ağırlığı: 55 ton

Uzunluğu: 7.5 m

Lülə daxil olmaqla: 10.8 m

Lülənin uzunluğu: 6.6 m

Eni: 3.5 m

Hündürlüyü: 2.64 m

Klirens: 0.51 m

## Performans

Zəminə təzyiq: 0.9 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 1 m (şnorkelsiz), 4.5 m (şnorkellə)

Xəndək keçmə: 3.15 m

Maneə keçmə: 0.9 m

Qalxma bucağı: 30º
  
Asqı tipi: Horizontal Coil Sprin

Transmissiya: TN 12

Yanacaq çəninin tutumu: 890 litr

Maksimal sürət: 48&nbsp;km/saat

Yolsuzluqda: 30&nbsp;km/saat

Döyüş radiusu: 500&nbsp;km (Yolda), 300&nbsp;km (Yolsuzluqda)

## Silahlanma

Əsas silahın kalibri: 120&nbsp;mm

Lülənin qalxma bucağı: –10º... +20º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərminin başlanğıc sürəti: 670 – 1370 metr/saniyə

Atış tezliyi: 6–10 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 2&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 8&nbsp;km

Döyüş sursatı: 64 ədəd

– 1 ədəd 12.7&nbsp;mm “L21A1” pulemyotu

Kalibr: 12.7&nbsp;mm

Mərmi: 12.7x99 mm

Atış tezliyi: 240 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 2&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 6&nbsp;km

Mərmi sayı: 600 ədəd

– 7.62&nbsp;mm “L8A1” və “L37A1” pulemyotu

Kalibr: 7.62&nbsp;mm

Mərmi: 7.62x51 mm NATO

Atış tezliyi: 600–1000 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 840 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.2&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 1.8&nbsp;km

Mərmi sayı: 6000 ədəd

## İstifadə edən ölkələr

 

.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  

## Xarici keçidlər

* FAS.org
* Chieftain Tank
Turnik

**Turnik** (ing. - horizontal bar) — bədii gimnastika sahəsində kişi gimnastları tərəfindən istifadə edilən, iki dayaqdan və onlara bərkidilmiş (əsasən metaldan düzəlmişdir) bir üfüqi hissədən ibarət idman aparatı. Əsasən bədənin üst hissəsindəki əzələ qrupları üçün nəzərdə tutulur.  Gimnastlar çıxış edərkən adətən dəmir dəri tutacaqlar olur. Hazırkı elit səviyyəsində rəqabət qadınların qeyri-bərabər və kişilərin paralel dəmir aparatında istifadə olunan relslərə bənzər daha elastik fiberqlas əsas dəmirdən istifadə edilir.

Horizontal çubuqda yerinə yetirilən gimnastik elementləri bir Qaydalar Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Üfüqi çubuq, gimnastika dövründə gimnastlar tərəfindən nümayiş etdirilən gərginliklər və möhtəşəm hava hərəkətləri və sıçrayışları zamanı tez-tez birdən çox sürüşmə və ya bükülməni və bəzi hallarda havada səyahət etmələri səbəbindən ən maraqlı gimnastika tədbirlərindən biri sayılır.

## Tarixi
Turnikdən ilk dəfə kim tərəfindən nə zaman və harada istifadə olunması məlum olmamaqla bərabər, Qədim Yunanıstanda və Qədim Romada, daha sonra isə orta əsrlər boyunca gimnastların turnikdən istifadə etdikləri məlumdur. "Gimnastikanın atası" hesab olunan alman pedaqoq Fridrix Ludviq Yan XIX əsrdə (1811)  turnikdən istifadəni ictimaiyyətə təqdim və tövsiyyə edib.

Turnik birinci müasir Olimpiya Oyunlarından (1896) bəri olimpiya oyunlarında istifadə olunur.

## Turnikin faydaları

* Dözümlülüyü artırır və əzələləri gücləndirir;
* Bədən yağlarının yandırılmasına kömək edir;
* Qavrama qüvvətini artırır;
* Boyun uzanmasına kömək edir;
*Onurğa xəstəliklərinə müsbət təsir göstərir (sallanma).

## Çəkilmə zamanı işləyən əzələ qrupları
Turnikdə çəkilmənin növündən asılı olaraq biseps, triseps, sinə, kürək və çiyin əzələlərini inkişaf etdirir.

## Dartınma normativləri
Müxtəlif yaş qrupları üçün müxtəlif normativlər mövcuddur.

## Dartınma növləri

## İstinadlar
Qazax radiosu

Qazax Radiosu (Qazax Radiosu) — Qazaxıstan Respublikasının dövlət informasiya və əyləncə radio stansiyasıdır. Qazaxıstan Respublikası televiziya və radio verilişləri kompaniyasının tərkibinə daxildir.  
## Tarixi
1921-ci il 29 sentyabrda  Qazaxıstanda Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının poçt və Teleqraf Xalq Komissarlığı tərəfindən qəbul edilmiş qərara əsasən təşkil olunmuşdur. 1921-ci ilin oktyabrında o zamanlar Qazaxıstanın paytaxtı olan Orenburqda fəaliyyətə başlayan radio verilişləri bütün ölkə ərazisini əhatə edirdi. 23 Mart 1927-ci ildə efirdə ilk dəfə qazax dilində verilişlər yayımlandı. 2012-ci il oktyabr ayının 1-dən Astanada yeni media mərkəzinə köçürülmüşdür. 

1950-ci illərdə Qazaxıstan radiosunda bəstəkar A. Esbayev musiqi redaktoru idi.
## Xarici keçid
* Qazax radiosunun rəsmi saytı
* «Қазақстан» РТРК» АҚ ресми веб-сайты
## İstinadlar
Aldis Adamovis

**Aldis Adamovis** (; ) — Latviya dövlət və siyasi xadimi, Latviya Seyminin XII (2014—2018) və XIII (2018—) çağırış üzvü.

## Həyatı
Aldis Adamovis 1977-ci il fevralın 1-də anadan olub. Aldis Adamovis ali təhsilini Latviya Universitetində alıb.

## Fəaliyyəti
Aldis Adamovis «Vahid» Partiyanın üzvüdür.

### Deputatlığı dövrü
2014-cü ildə XII çağırış Latviya Seyminə seçkilər baş tutdu. «Vahid» Partiyanın üzvü olan Aldis Adamovis, Latqale ərazisindən Latviya Seyminə üzv seçildi.

2018-ci ildə XIII çağırış Latviya Seyminə seçimlər baş tutdu. Yenə «Vahid» Partiyanın üzvü olan Aldis Adamovis, Latqale ərazisindən Latviya Seyminə üzv seçildi.

## İstinadlar
I Love (telekanal)

**I Love** — qərargahı Bombey şəhərində yerləşən Hindistan dövlət televiziya kanalı. Telekanal 2018-ci ildən hindi və qucarat dillərində yayım edir. Telekanalın sahibi "Pen İndia Limited" şirkətidir. Telekanalda Bollivud musiqilərini, köhnə klassik Bollivud, yeni Hind və Qucarat filmlərini yayımlayır. Cənubi Hindistan istehsalı olan "Mahabharat" kimi serialları da bu telekanalda izləmək mümkündür. Bollivud aktrisası Canvi Kapur TV kanalı Dehlidə də açmışdır.

## İstinadlar
CNBC

**«CNBC»** (tələffüzü: *si-en-bi-si*) — kabel və peyk vasitəsilə yayımlanan ABŞ biznes xəbərləri telekanalı. Telekanal «Comcast» şirkətinin sahibi olduğu «NBCUniversal» şirkətinin bir mülküdür və baş qərargahı ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatındakı Enqlvud Klifs borosunda yerləşir. Telekanal əsasən ABŞ və beynəlxalq iqtisadiyyatlarını əhatə edirdi, ancaq artıq daha çox biznes-mövzulu sənədli filmlər və realiti şoular yayımlayır.

Telekanal 17 aprel 1989-cu ildə «NBC» ilə «Cablevision» şirkətlərinin birgə müəssisəsi olaraq **«Consumer News and Business Channel»** adı altında təsis edilmişdir. 1991-ci ildə telekanal əsas rəqibini — «Financial News Network» şirkətini satın almış, öz distribusiyasını və işçi gücünü artırmışdır. Daha sonra «Cablevision» telekanalda sahibi olduğu səhmləri «NBC» şirkətinə satmışdır. 2015-ci ilin fevral ayında telekanalın 93.623.000 abunəçisi (ABŞ-dəki ümumi televiziya sahiblərinin 80.4%-i) var idi. Dəyəri 4.000.000.000 ABŞ dolları olan telekanal 2007-ci ildə ABŞ-dəki ən dəyərli 19-cu kabel ilə yayımlanan telekanal olmuşdur.

Əsas telekanal ABŞ-də yayımlansa da, «CNBC» telekanalının müxtəlif regionlara və ölkələrə xidmət göstərən lokal variantları da fəaliyyət göstərir. Bu variantların çoxunun sahibi və ya səhmlərinin sahiblərinsən biri – «NBCUniversal».

## Həmçinin bax
* Bloomberg Television
* Fox Business Network

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
BBC Scotland

**«BBC Scotland»** () — 24 fevral 2019-cu ildən yayımlanması planlanan Şotlandiya özəl kanalı. Telekanalın sahibi «BBC Scotland» şirkətidir. Telekanal «BBC Two Scotland» telekanalanın əvəzinə yaradılmışdır. Kanalın açılması üçün digər kanal bağlanmışdır. Şotlandiya tamaşaçılarının hələ də «BBC Two Scotland» telekanalına çıxışı olacaq. Regional məzmunlu verilişlər tərcümə şəklində yeni kanalda yayımlanacaq.

Kanalın açılması ilk olaraq 2017-ci ilin noyabr ayında təklif olunmuş, 2018-ci ilin aprel ayında isə qəbul olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yanis Adamsons

**Yanis Adamsons** (*:* d. 3 noyabr 1956, Preyl rayonu, Latviya SSR) — latviyalı zabit, dövlət və siyasi xadim; Latviyanın daxili işlər naziri (1994—1995); Latviya Seyminin VI (1995—1998), VII (1998—2002), X (2010—2011), XI (2011—2014), XII (2014—2018) və XIII (2018—) çağırış üzvü.

## Həyatı
Yanis Adamsons 1956-cı il noyabrın 3-də Preyl rayonunda anadan olub. Yanis Adamsons 1979-cu ildə Kiyev ali hərbi-dəniz siyasəti üzrə təhsil müəssisəsini bitirib.

## İstinadlar
RS-122

**RS-122** Gürcüstan istehsalı olan 122&nbsp;mm-lik mobil Reaktiv Yaylım Atəş Sistemidir. 2011-ci ildən konstruksiyasının inkişafına başlanılmış və 2012-ci ilin fevral ayında kütləvi istehsalına başlanıışdır. RS-122, SSRİ istehsalı olan BM-21 Qrad Reaktiv Yaylım Atəş Sisteminin çox dəyişdirilmiş və inkişaf etdirilmiş bir versiyasıdır. Əsas xüsusiyyətləri, zirehli ekipaj kabinəsinə (MRAP və BAE Caiman'dan detallar istifadə edilərək), inkişaf etdirilmiş atəş sisteminə və operativ məsafə müəyyən edə bilmək xüsusiyyətləridir. Texnika, dövlətə məxsus olan “Delta” Elmi-Texniki Mərkəzində yaradılmışdır.

İstehsalçı ölkə: 

İstehsalçı firma: State Military Scientific-Technical Center “Delta” (“Delta” Dövlət Hərbi Elmi-Texniki Mərkəzi)

Tip: Reaktiv yaylım atəş sistemi

İstehsal tarixi: 2012 – davam edir

Xidmətə giriş ili: 2012 – günümüzə
 
İstehsal sayı: 50 ədəddən çox

Lülə diametri: 122&nbsp;mm

Lülə sayı: 40 ədəd

Doldurulma: 7 dəqiqə

Qalxma bucağı: 0º... +60º

Üfüqi tuşlama bucağı: –80º... +120º

Məhvetmə radiusu: 145.000 m²

Salvo Atış müddəti: 20 saniyə

Minimal atəş məsafəsi: 1&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 45&nbsp;km

Şassi: KrAZ-6322

Ağırlıq: 20 ton

Uzunluğu: 8.5 m

Eni: 2.7 m

Hündürlüyü: 3.3 m

Konfiqurasiya: 6x6

Mühərrik: YaMZ-238DE2 V8 dizel

At gücü: 330

Maksimal sürət: 70&nbsp;km/saat
 
Mənzili: 500&nbsp;km

Müdafiə: STANAG 4569 level 2
İordaniya Kralı

**İordaniya Haşimilər Krallığının Kralı** — İordaniya Haşimilər Krallığının dövlət başçısı.

## Kralların siyahısı

### Kralların sürəci

ImageSize = width:1150 height:auto barincrement:30
PlotArea  = top:10 bottom:50 right:20 left:20
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:1946 till:2020
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:4 start:1946

Colors     =
  id:president    value:rgb(1,0.8,0)          legend: Kral

Legend     = columns:1 left:100 top:24 columnwidth:100

TextData =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:"Legend:"

BarData =
  barset:PM

PlotData=
  align:left fontsize:S shift:(3,-4) anchor:from width:15 fontsize:M
  barset:PM

 from: 25/05/1946  till: 20/07/1951 color:president  text:"İordaniya Kralı I Abdullah"
 from: 20/07/1951  till: 11/08/1952 color:president  text:"İordaniya Kralı Talal"
 from: 11/08/1952  till: 07/02/1999 color:president  text:"İordaniya Kralı Hüseyn"
 from: 07/02/1999  till: 07/02/2020 color:president  text:"İordaniya Kralı II Abdullah"


## İstinadlar
LookSport

**«LookSport»** (keçmiş adı ilə **Look TV**) — 14 fevral 2012-ci ildən yayımlanan Rumıniya özəl telekanalı. Telekanalda tok-şoular, sənədli filmlər və futbol oyunları (*Liqa I* və *Liqa Kuboku* görüşləri də daxil olmaqla) yayımlanır. Telekanalın sahibi həmçinin «LookPlus» telekanalının sahibi olan, «Transilvania Media Group» şirkətinin rəhbəri, iş adamı Arpad Paşkanidir. Telekanal iki stansiyaya; 2014-cü ilin mart ayında « Intel Sky Broadcasting LTD» şirkətinə, 2017-ci ilin sentyabr ayında isə «Clever Media Network SRL» şirkətinə satılmışdır. Hal-hazırda kanalın sahibi Adrian Tomşadır.

## Yüksək dəqiqlik

LookSport yüksək dəqiqlikli televiziya sisteminə keçərək, **LookSport HD** adı ilə yayımına davam edir.

## Verilişləri
* *Faci pariu?* — Rumıniya televiziya idman növləri haqqında verilişi, aparıcı Doru Krakiun
* *Fotbal Look*— Rumıniya televiziya tok-şou verilişi, aparıcılar Vlad Maçikaşan, Kristian Aszalos və Kristian Yakod

## İdman yarışları
*  Liqa I
*  Liqa II
*  Rumıniya Kuboku
*  Rumıniya Superkuboku
*  UEFA Çempionlar Liqası
*  UEFA Avropa Liqası
*  İtaliya Kuboku
*  İtaliya Superkuboku
*  Süper Liq
*  Türkiyə Kuboku
*  Primeyra Liqa
*  Avroliqa

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Casema

**Casema** — Niderlandın əsas kabel televiziyası, internet və telefon provayderi. Şirkət əsasən Haaqa, Amersfoort, Utrext, Amstelven və Breda şəhərlərinin ətrafında aktivdir.
WM-80

Çin hərbi sənayesinin seriyalı istehsalına 1990-cı ildə başladığı və “NORİNCO” korporasiyası tərəfindən ixraca təklif olunan 273&nbsp;mm çaplı “WM-80” RYAS hazırda Ermənistan və İordaniyanın silahlanmasında yer alır. WM-80 buraxıcı qurğusu yükqaldırma qabiliyyəti 20 ton olan 8x8 təkər formullu “Shandonq Taian TAS5380” yük maşınlarında qurulub. Sovetlər Birliyinin “Smerç” tipli RYAS-larının “klonu” adlandırılan WM-80-ın atəş idarəetmə sistemi, sistemin konstruksiyaları və doldurulma mexanizmi çox oxşardır. Buraxıcı kompleks 8 borudan ibarətdir və 60 dərəcə qalxma bucağı altında atəş açmağa imkan verir. İstehsalçı müəssisənin açıqladığı məlumata görə, sistemin marş halından döyüş halına gətirilməsi 3-5 dəqiqəyə mümkündür. WM-80 raketinin birinin çəkisi 505 kq, döyüş başlığı 150 kq, atəş uzaqlığı 34–80&nbsp;km-dir.

Çin WM-80 modeli yaradıldıqdan sonra onu son 27 ildə cəmi iki ölkəyə ixrac edə bilib. Burada meydana çıxan digər sual isə onun Çin Ordusunun silahlanmasında yer almamasıdır. WM-80 modelindən sonra çinlilər atəş uzaqlığının artırılması üçün sistemi daha da modernləşdirmək qərarına gəldilər. Böyük işlərin getməsinə baxmayaraq, sistemdə hiss olunan bir dəyişiklik əldə etmək mümkün olmayıb. Sistem özü demək olar ki, dəyişilməz qalsada, yeganə nailiyyət  raketlərə 120&nbsp;km (WM-120) məsafəyə qədər  uzaqlığın verilməsi sayıla bilər.

## Xüsusiyyətləri

İstehsalçı ölkə: 

İstehsalçı firma: Norinco korporasiyası

Tip: Reaktiv Yaylım Atəş Sistemi

İstehsal tarixi: 1990

Xidmətə giriş ili: 1990 – günümüzə
 
Lülə diametri: 273&nbsp;mm

Lülə sayı: 8 ədəd

Doldurulma: 5–8 dəqiqə

Döyüşə hazır vəziyyətə gətirilmə: 3–5 dəqiqə

Şaquli qalxma bucağı: +20º... +60º

Üfüqi tuşlama bucağı: ±20°

Raketin çəkisi: 505 kq

Döyüş başlığının çəkisi: 150 kq

Minimal atəş məsafəsi: 34&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 80&nbsp;km

Şassi: Shandonq Taian TAS5380

Heyət üzvü: 5 nəfər

Ağırlıq: 18 ton

Yükqaldırma qabiliyyəti: 20 ton

Uzunluğu: 9.55 m

Eni: 3.06 m

Hündürlüyü: 3.30 m

Təkər formulası: 8x8

Mühərrik: Deutz turbo dizel

Güc: 517 at gücü

Maksimal sürət: 80&nbsp;km/saat
 
Döyüş radiusu: 800&nbsp;km

## İstifadə edən ölkələr

 Ermənistan Müdafiə Nazirliyi 1999 – 2001-ci illərdə NORİNCO şirkətindən 8 ədəd 273&nbsp;mm-lik WM-80 reaktiv atəş sistemi alıb. WM-80 sistemi 80&nbsp;km məsafədəki hədəflərə qarşı tətbiq oluna bilir.
 
 24 ədəd WM-120 sistemi Çinin Norinco şirkətindən 2010-cu ildə satın alınmışdır. (İordaniya Silahlı Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilmiş olan hərbi təlimlərdən birində üzə çıxarılmışdır.)

## İstinadlar
History (ABŞ teleşəbəkəsi)

**"History"** (əvvəlki adı: **"The History Channel"**) — beynəlxalq çoxdilli kabel və peyk teleşəbəkəsi. Teleşəbəkənin sahibi "Hearst Communications" ilə "Walt Disney Company" şirkətinin mülkü olan "Disney–ABC Television Group" şirkətinin birgə müəssisi olan "A&E Networks" şirkətidir. Teleşəbəkənin baş qərargahı ABŞ-nin Nyu-York ştatının eyniadlı şəhərində yerləşir. Teleşəbəkənin flaqman telekanalından başqa "History en Español" (ispan dilində) və "Military History" kimi qardaş kanalları da var.

Teleşəbəkə ilkin olaraq tarixi mövzuları əhatə edən sənədli televerilişləri və teleserialları nümayiş etdirirdi. Teleşəbəkə son illərdə *[[Pawn Stars]]* və *[[Ax Men]]* kimi realiti televerilişlərini yayımlamağa başlamışdır. Teleşəbəkə *[[Qədim yadplanetlilər]]*, *[[UNO ovçuları]]* və *[[Nostradamus effekti]]* kimi fərziyyə sənədli filmləri yayımladığına görə bir çox alim və tarixşünaslar tərəfindən tənqidə məruz qalmışdır.

2015-ci ilin fevral ayında teleşəbəkənin flaqman kanalının ABŞ-də təqribən 96.149.000 abunəçisi (ümumi televiziya sahibləeinin 82,6%-i) var idi. Teleşəbəkənin ABŞ, Kanada, Skandinaviya, Latın Amerikası, Şərqi Avropa və Asiya variantları var. Teleşəbəkənin ilk Avropa variantı "Viasat" tərəfindən 1997-ci ildə Skandinaviyada təsis edilmişdir.

## Tarix
Teleşəbəkə 1 yanvar 1995-ci ildə "The History Channel" adı altında ABŞ media şirkətləri – "Rogers Media", "Disney-ABC Television Group" və "NBCUniversal" şirkətlərinin birgə müəssisəsi olaraq təsis edilmişdir. 2008-ci ildə teleşəbəkə rebrendinq etmək üçün loqosunu və adını dəyişdirmişdir.

2005-ci ilə qədər tələşəbəkənin rəhbəri Rocer Madd idi.

Teleşəbəkənin flaqman telekanalı və onun variantları 155-dən çox ölkədə və 39 dildə fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* A&E (televiziya kanalı)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kələkötür böyürtkən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Fransada, Almaniyada, Avstriyada, Macarıstanda və Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Birillik budaqları seyrək tüklü, silindrvarı, üzəri qısa sarımtıl tikanlı və vəzili, yerə yatıq koldur. Üçər, az halda beşər tünd yaşıl, nazik. kənarı tam olmayan ikiqat dişli, hər iki tərəfdən tüklü, ucu şişləşmiş yarpaqcıqlıdır. Yarpaqaltlığı xətvarıdır. Çiçəkləri 1,5-2 sm diametrində, kasayarpaqları sıx vəzili çox zaman xırda tikancıqlı çiçək açanda kənara qatlanmış olur. Ləçəkləri ağdır. Meyvəverən budaqları tüklü, sıx, yatıq, vəzilidir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir və meyvə verir. Meyvəsi qara, enli yumurtavaridir.

## Ekologiyası
Şaxtaya, rütubətə davamlıdır. Meşələrdə kölgəli, sərin günəş şuası düşməyən ərazilərdə yaxşı bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqaz və Talışda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Meyvələrindən səhiyyədə müxtəlif içkilərin, mürəbbələrin hazırlanmasında istifadə edilir. Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ətirli moruq

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Şimali Amerikadır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1-1,5 m olan yarımkoldur, çətirinin diametri 1,5-2 m olmaqla şaxələnmişdir. Yarpağı 3-5 hissəli, eni 2,5 sm-ə qədər olub, tünd yaşıl, üzəri tükcüklüdür. İyun-avqust aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri al-qırmızı və ya çəhrayı rəngli olub, diametri 3-5 sm-ə çatır, ətirlidir. Çiçəkləmə dövründə gözəl görünür. Meyvələri yeməli, qırmızıdır, diametri 0,5 sm-dir. Kök zoğları və toxumlarla çoxalır. 
 
## Ekologiyası
Nəmişli torpaqlarda, kök zoğları verərək çoxalır. Kölgəyə və soyuğa davamlıdır. Qışda sərt şaxtalarda donur, lakin yazda yenidən bərpa olunur.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da təbii halda yaylmışdır.

## İstifadəsi
Abşerona ətirli moruğu ilk dəfə 1930-ci ildə Rusiyadan gətirmişlər. Ətirli moruqdan dekorativ bitki kimi tək və ya qrup əkinlərində, canlı hasarların salınmasında istifadə etmək olar. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Radde böyürtkəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqazda, Rusiyada, Stavropolda, Kabardın Balkarda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Yarpaqları oval, saplaqlı, mürəkkəb, 3-7 yumurtavari xırda yarpaqlardan ibarətdir, gövdədə növbəli yerləşir. Yarpaq ayasının üstü tünd yaşıl, alt tərəfi ağımtıl, xırda tükcüklərlə örtülmüşdür. Yarpaqların qoltuqlarında qarışıq tumurcuqlar formalaşır. İkinci il onlardan yan budaqlar, salxımvari çiçək qrupunda toplanan ağ öz-özünü tozlanan, diametri təxminən 1 sm olan ikicinsli çiçəklər formalaşır. Çiçəkləmə dövrü iyun-iyulda baş verir və 20-25 gün davam edir. Şaxələnmiş çiçək yatağında tükcüklü, sarı, qırmızı və ya qara rəngli çəyirdək formalaşır.

## Ekologiyası
Şaxtaya davamlı, işıqsevən bitkidır. Dəniz səviyyəsindən 2700 metr hündürlüklərdə rast gəlinir. Böyümə və inkişaf üçün 18-250С temperatur optimal hesab edilir. Qar altında -40-450С temperatura dözür. Rütubətli, münbit, drenajlı, ağır olmayan torpaqlara, istiyə tələbat duyur. Quraqlığı və nəmişli pis keçirir.

## Azərbaycanda yayılması
Talışda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir. Tərkibində efir yağı vardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rubus aetnicus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Avopada, Orta Balkan yarımadasında, Kiçik Asiyada və İranda geniş yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Birillik, budaqları qövsvarı əyilmiş, tilli, üzəri yatıq keçətüklü, az halda tüksüz, müxtəlif formalı tikanlı koldur. Çiçək oxu düz yönəlmiş, çökək, az tikanlıdır. Çiçək qrupu sıx, uzunsov, çoxçiçəkli salxımdır. Kasayarpağı kül rəngli boz keçətüklü, aşağıya yönəlmişdir. Meyvəsi uzunsov şar formalı, bir qədər qurudur. İyun-avqust aylarında çiçəkləyir və meyvə verir.

## Ekologiyası
Çay kənarlarında rütubətli yerlərdə bitir. İstiyə, soyuğa davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Talış bölgəsində təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Dərman bitkisidir. Yeyintidə istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yüksəkliyin dabanı

**Yüksəkliyin dabanı** (, ) — ayrıca bir dağı, yaylanı və s. ətraf düzənliklərdən ayıran və yüksəkliyin əsasını /oturacağını/ dövrəyə alan, qapalı əyri xətt.

## Həmçinin bax
* Pad
* Paleocoğrafi xəritələr
* Paleocoğrafiya

## İstinadlar
Relyef tipi

**Relyef tipi** (, ) — yer səthinin müəyyən sahəsində oxşar görünüşə, quruluşa, mənşəyə malik və qanunauyğun təkrarlanan relyef formalarının məcmu. Məs: təpəli-moren relyefi, dərə-qobu relyefi və s.

## Həmçinin bax
* Lava
* Vulkan
* Paleocoğrafiya

## İstinadlar
Relyef əmələgəlmənin siklliyi

**Relyef əmələgəlmənin siklliyi** (, ) — geoloji proseslərin /əsasən tektonik hərəkətlərin\ dövrlüyü və iqlim tərəddüdü ilə əlaqədar olaraq relyefəmələgətirici proseslərin qanunauyğun növbələşməsi. Nəticədə müxtəlif relyef tiplərinin dövrü əmələ gəlməsi müşahidə edilir /əvvəlcə tektonik, təzadlı, sonra isə denudasion, hamarlanmış/. Eyni zamanda həmin generasiyaların korrelyativ şöküntüləri əmələ gəlir. Relyefin inkişafının siklliyi, eyni formaların təkrar olunması yox, yer səthinin qanunauyğun, ancaq təkrar olunmayan geoloji-geomorfoloji inkişafı deməkdir. Relyef əmələgəlmənin siklliyinin çoxluğunda relyefin inkişafının mürəkkəbliyi təzahür olunur.

## Həmçinin bax
* Səhra qaysağı
* Sədəfi buludlar
* Paleocoğrafiya

## İstinadlar
Relikt relyef

**Relikt relyef** (, ) — keçmiş geoloji dövrlərdə, başqa şəraitdə əmələ gəlmiş, relyef formaları. Məs: Şərqi- Avropa düzənliyində buzlaq relyef formaları.

## Həmçinin bax
* Vulkan dağları
* Vulkan dərəsi
* Paleocoğrafiya

## İstinadlar
Reqressiv yatım

**Reqressiv yatım** (, ) — dənizin geriyə çəkilməsi şəraitində toplanan süxur laylarının yatımı. R. y. üçün fasiyaların ərazi üzrə və şaquli kəsilişdə nisbətən dərin dəniz çöküntülərindən dayaz dəniz çöküntülərinə doğru qanunauyğun dəyişilməsi səciyyəvidir.

## Həmçinin bax
* Avtoxton
* Laqunlu sahil
* Dağətəyi

## İstinadlar
İkirəngli quşarmudu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Çindir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 7 m-ə qədər olan yarpağı tökülən ağacdır. Düz budaqlı gövdəsi və lələkvari bölünmüş, uzunluğu 25 sm olan yarpaqları vardır. Payızda yarpaqları qırmızı rəngdə olur. Çiçəkləri və giləmeyvələri ağ, çəhrayı rənglidir. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvəsi sentyabr ayında yetişir.

## Ekologiyası
Rütubət sevəndir. Torpağa tələbkar deyildir.

## Azərbaycanda yayılması
Mədəni şəraitdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Dekorativ bitkidir. Park və bağlarda, həyətyanı sahələrdə tək əkinlərdə istifadə edilə bilər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şən Azərbaycan

**Şən Azərbaycan** — Azərbaycan bəstəkarı Polad Bülbüloğlunun şair Məstan Günərin şeirinə bəstələdiyi mahnı. Mahnı Rast muğamı əsasında dəyişkən 6/8 (3/4) xanə ölçüsü ilə yazılmışdır. Şən rəqs xarakterlidir. Sovetlər dönəmində vətənpərvərlik mövzusunda yazılmış mahnı Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasına həsr olunmuşdur və müasir Azərbaycanda da olduqca məşhurdur.

Mahnı 1970-ci ildə ərsəyə gəlmişdir. Həm rus, həm də Azərbaycan dillərində səsləndirilib.

## Mahnının sözləri
### Azərbaycan dilində

:Qoy mən yenə söhbət açım ilk baharımdan,
:Nəğməm ilə bir də keçim öz diyarımdan.

Nəqərat:
:Bol bəhrəli Muğan düzü, Mil düzü, Şirvan düzü,
:Gəl-gəl deyir şən Azərbaycan.
:Tər gülləri şəfalıdır, Göygöl nə səfalıdır,
:Hər yanı gülşən Azərbaycan!

:El qızları düzüm-düzüm Kür qırağında,
:Min gül açır Gəncəmizin hər budağında.
:Dost elləri Qarabağın dağ vüqarlıdır,
:Gen çölləri bu torpağın xoş baharlıdır.

Nəqərat:
:Bol bəhrəli Muğan düzü, Mil düzü, Şirvan düzü,
:Gəl-gəl deyir şən Azərbaycan.
:Tər gülləri şəfalıdır, Göygöl nə səfalıdır,
:Hər yanı gülşən Azərbaycan.

:Hər damlası layla çalan göy Xəzərin var,
:Hər ulduzu nəğmə olan min şəhərin var.
:Keçdim yenə çiçək-çiçək hər mahalından,
:Öz yurdumun doymaz ürək yüz vüsalından.

Nəqərat:
:Bol bəhrəli Muğan düzü, Mil düzü, Şirvan düzü,
:Gəl-gəl deyir şən Azərbaycan.
:Tər gülləri şəfalıdır, Göygöl nə səfalıdır,
:Hər yanı gülşən Azərbaycan.

### Rus dilində (Мой Азербайджан)

Rus dili Sovet dövlətinin de-fakto rəsmi dili olduğundan mahnı həm də rus dilində yazılmışdır. Rus dilində olan versiyanın müəllifi Onegin Hacıqasımovdur. SSRİ-nin süqutundan sonra bu versiya Azərbaycanda o qədər də geniş istifadə edilməmişdir.

:Снова сердце песню просит,
:Чтобы вместе с ней
:Смог я обойти просторы 
:Родины моей

Припев :
:В шапках белоснежных горы
:В небо взметнулись гордо
:Солнце дарит молодость садам

:Мчатся, сверкая реки 
:С детства влюблен навеки
:Я в твою весну, Азербайджан!

:Девушек прекрасней наших в целом мире нет
:В песнях их воспел недаром не один поэт
:Озеро Гёйгёль зовется жемчугом в горах
:Краем соловьев зовется гордый Карабах

Припев :
:В шапках белоснежных горы
:В небо взметнулись гордо
:Солнце дарит молодость садам

:Мчатся, сверкая реки 
:С детства влюблен навеки
:Я в твою весну, Азербайджан!

:Песня в каждой звонкой капле Каспия слышна
:В ней воспет Баку родной и древняя Гянджа
:Нет конца у этой песни, потому что в ней 
:Все слова идут от сердца о земле моей

Припев :
:В шапках белоснежных горы
:В небо взметнулись гордо
:Солнце дарит молодость садам

:Мчатся, сверкая реки 
:С детства влюблен навеки
:Я в твою весну, Азербайджан!

## Xarici keçidlər

* Polad Bül-Bül oğlu - Şən Azərbaycan
* Полад Бюль Бюль оглы Мой Азербайджан

## İstinadlar
Bounce TV

**Bounce TV** — 2011-ci ildə buraxılan Amerika kabel televiziyası şəbəkəsi. Yalnız 25 və 54 yaşları arasında olan Afrika-Amerika tamaşaçılarına yönəlmiş Bounce TV həm orijinal, həm də sindikatlaşdırılmış proqramları birləşdirir. Bounce TV ölkədə ev təsərrüfatlarının yüzdə 73%-i üçün mövcuddur.

Original proqramların istehsalı 2012-ci ildə başlamışdır. İlk original teleseriyası "Ailə Zamanı" idi. 2016-cı ildə kanal Qloriya Ruben, Vanessa Bell Kellouey və Riçard Louson ilə birlikdə "Saints and Sinners" adlı ilk dramatik seriyasını istehsal etməyə başladı. Kanal həmçinin "Underworld", "The Bernie Mac Show", "Hewley", "Valideynlər" və "Rock" klassik sitkomlarını sindikatlaşdırır. 2015-ci ilin iyul ayına qədər kanal "Şou Kosbi"-nin təkrarlarını yayımlayırdı, lakin Bill Kosbi ətrafında baş verən qalmaqala bağlı olaraq şou cədvəldən çıxarıldı.

## İstinadlar
Evtina

**Evtina** () — Klassik Yunanıstan qanunvericiliyinə görə vəzifədə olma müddəti başa çatdıqdan sonra vəzifəli şəxs tərəfindən təqdim edilən hesabat.

Evtina iki mərhələdən ibarət olub dövlət büdcəsindən ayrılmış vəsaitlərin sərf edildiyi fəaliyyətlərin on nəfərdən ibarət *loqistai* (mühasiblər) tərəfindən yoxlanılması ilə başlayırdı. Bu mərhələ *loqos* adlanırdı. İkinci mərhələ isə *evtinai* adlanırdı və bu mərhələdə bule tərəfindən təyin edilmiş on nəfərdən ibarət *evtinoi*nin məmurlardan hər hansı birinin davranışına etiraz etmək imkanı var idi. Bu vəzifəli şəxslər isə ittihamları rədd edə və ya məhkəmələrə verə bilərdilər.

Əgər yoxlama qeyri-qənaətbəxş hesab olardısa, iş andlılar məhkəməsinə verilirdi və vəzifəli şəxs sui-istifadədə, israfçılıqda və ya rüşvətxorluqda ittiham edilirdi. Vurulmuş zərərin on misli miqdarında cəriməyə qədər cəza tətbiq edilə bilərdi.

## İstinadlar
TNT Sports (Birləşmiş Krallıq)

**BT Sport** — 2013-cü ilin yayında efirə buraxılan, Böyük Britaniya və İrlandiyada bir qrup idman kanallarıdır.

BT Sport İngiltərə Premyer Liqası, Bundesliqa, İtaliya A Seriyası və Liqa 1-i yayımlamaq hüququna malikdir.

2015/16 mövsümündən etibarən, "BT Sport" Çempionlar Liqası və UEFA Avropa Liqasının yayımlanmasında müstəsna hüquqlara malikdir.

## Kanallar
* BT Sport 1
* BT Sport 2
* BT Sport ESPN — 9 iyun 2015-ci ildə efirə buraxılıb. Keçmiş ESPN UK kanalının bazasında yaradılıb.
* BT Sport Europe — 1 avqust 2015-ci ildə efirə buraxılıb. Efir vaxtının böyük hissəsini idman xəbərləri təşkil edir, lakin futbol yayımları üçün də istifadə edilir.
* BT Sport Ultra HD — 1 avqust 2015-ci ildə efirə buraxılıb. Yayım formatı növü 4K-dır.
* BT Sport Showcase — 1 avqust 2015-ci ildə efirə buraxılıb. Pulsuz kanaldır.
* BT Sport Extra — 7  əlavə kanal paketi.Canlı yayımlar üçün nəzərdə tutulub.

## Yayım
### Futbol
* İngiltərə Premyer Liqası
* İngiltərə Federasiya Kuboku
* Milli Liqa (divizion)
* FA Trophy
* Futbol üzrə İngiltərə gənclər kuboku
* İngiltərə Milli Futbol Superkuboku
* Futbol üzrə Şotlandiya çempionatı
* İngiltərə U-21 milli futbol komandasının oyunları
* Bundesliqa
* 2. Bundesliqa
* Futbol üzrə Almaniya kuboku
* Futbol üzrə Almaniya Superkuboku
* İtaliya A Seriyası
* Liqa 1
* Futbol üzrə Fransa kuboku
* Futbol üzrə Portuqaliya çempionatı
* Futbol üzrə Braziliya çempionatı
* Liqa Paulista
* Futbol üzrə İsveçrə çempionatı
* Çempionlar Liqası
* UEFA Avropa Liqası
* UEFA Superkuboku
* Libertadores Kuboku
* A-liqa
* İngiltərə qadınlar çempionatı
### Basketbol
* NBA
* Avroliqa
* NCAA
### Reqbi
* Reqbi üzrə İngiltərə çempionatı
* Reqbi üzrə Avropa çempionu kuboku
* Avropa çağırış kuboku
### Avtoidman
* Ralli üzrə Dünya çempionatı
* IRL IndyCar
* V8 Supercars
* Reno Dünya seriyası
* Deutsche Tourenwagen Masters
* Blancpain Endurance Series
* Blancpain Sprint Series
* International GT Open
* Formula-3 Britaniya
* Formula-4
* Le-Man Avropa seriyası
* NASCAR
* Formula-3 Avropa çempionatı
* SuperStars Series
* United SportsCar Championship
* NHRA
### Motoidman
* MotoGP
### Tennis
* WTA
### Beysbol
* Major League Baseball
### Amerika futbolu
* NCAA
* Kanada futbol liqası
### Avstraliya futbolu
* AFL
### Qarışıq döyüş sənəti
* UFC
### Boks
* World Series Boxing
### Kriket
* Karib Premyer Liqası
### Lakross
* MLL
### Darts
* Darts üzrə Dünya çempionatı
### Multiidman müsabiqələri
* Avropa Oyunları
* X Games
## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı
TurkSat-3USat

**TurkSat-3USat** — Türk nanopeyk kommunikasiyası.

## Haqqında
İstanbul Texniki Universitetinin "Kosmik Sistemlər Dizaynı və Sınaq Laboratoriyası ilə Radio Tezlik Elektronika Laboratoriyasında işlənib. Hazırlanmasında Türksat şirkəti və Türk Həvəskar Peyk Texnologiyaları şirkəti iştirak edib.

TurkSat-3USat 26 aprel 2013-cü il tarixində saat 04:13:04-də Qobi səhrasında yerləşən Jiuquan Peyk buraxılış mərkəzindən kosmosa göndərilmişdir.

## Həmçinin bax
# Türksat 1A
# Türksat 1B
# Türksat 1C
# Türksat 2A
# Türksat 4A
# Türksat 5A
# Türksat 6A

## İstinadlar