İlk baxışdan sevgi

**İlk baxışdan sevgi** () — Qərb ədəbiyyatında bir insanın, personajın və ya yazıçının özünün əvvəllər görmədiyi bir yad insana ilk baxışdan hiss etdiyi romantik hisslərini ifadə edir. Şair və tənqidçilər tərəfindən müntəzəm olaraq vurğulanan bu mövzu, Qərb ədəbiyyatının imtina edilməz elementlərindən biri halına gəlmişdir. İlk baxışdan sevgi anlayışı əsrlər boyu ədəbiyyat, sənət, psixologiya və fəlsəfədə müzakirə mövzusu olmuşdur. Bu anlayışa görə, iki insan bir-birini ilk dəfə gördüyü anda dərhal güclü emosional bağ hiss edə bilər. Tarix boyunca müxtəlif mədəniyyətlər və mütəfəkkirlər bu fenomeni fərqli şəkildə izah etmişdir. 

İlk baxışdan məhəbbət şəxsi təcrübədir və yaradıcı əsərlərdə ümumi mövzudur: bir insan və ya personaj tanımadığı bir insanı ilk dəfə görəndə ona qarşı ani, intensiv və nəticədə uzunmüddətli romantik cazibə hiss edir. Şairlər və tənqidçilər bunu qədim Yunanıstan yaranandan bəri təsvir edirlər.

## Tarixi konsepsiyalar
### Qədim Yunan fəlsəfəsi
Yunan filosofları sevginin müxtəlif növlərini təsvir etmişdir. Platon "Symposium" adlı əsərində sevginin mənəvi və romantik aspektlərini araşdırır. İlk baxışdan sevgi daha çox "eros" (romantik və fiziki cazibə) ilə əlaqələndirilir. Platon həmçinin "itkin yarımızı axtarma" konsepsiyasını irəli sürmüşdür. Bu ideyaya görə, insanlar qədimdən bəri özlərini tamamlayan bir ruh yoldaşı tapmağa çalışır, və bəzən bu, ilk baxışda tanınan bir duyğu olur.

### Orta əsrlər
Məhəbbət romanları və cəngavərlik ədəbiyyatı (məsələn, Tristan və İzolda əfsanəsi) ilk baxışdan sevginin idealizmini əks etdirir. Bu dövrdə sevgi həm romantik həm də mistik bir bağ kimi təsvir olunurdu.

### Romantizm dövrü (XVIII-XIX əsrlər)
Romantizm dövründə ilk baxışdan sevgi duyğu ilə əlaqələndirilirdi. Bu, duyğuların ən yüksək və təmiz ifadəsi hesab olunurdu. Məsələn, Şekspirin "Romeo və Cülyetta" əsərində sevgi ilk baxışdan başlayır və bütün hekayənin əsasını təşkil edir.

## Elmi baxımdan ilk baxışdan sevgi
Elm və psixologiya bu konsepsiyanı fərqli bucaqlardan izah etməyə çalışmışdır.
 
### Bioloji yanaşma
İlk baxışdan sevgi, əsasən, beyindəki kimyəvi reaksiyalarla izah edilir. Dopamin, oksitosin və serotonin kimi neyrotransmitterlər sevgi hissinin yaranmasında böyük rol oynayır. İnsanlar cazibədar hesab etdikləri üz cizgilərinə və ya davranışlara qarşı dərhal emosional reaksiya verə bilirlər. Bu, evrim baxımından uyğun həyat yoldaşı tapmaq üçün instinktiv bir mexanizm ola bilər.

### Psixoloji yanaşma
Psixoloqlar bu fenomeni tez-tez "proyeksiya" ilə əlaqələndirirlər. Yəni, insan qarşısındakı şəxsin müəyyən xüsusiyyətlərinə öz idealını yansıtdığı üçün bu cür güclü hisslər yaranır. "İlk baxışdan sevgi" əslində bir növ güclü cazibə və ya hətta emosional bağlanmanın başlanğıcı ola bilər.

### Sosial yanaşma
Bəzi araşdırmalar göstərir ki, ilk baxışdan sevgi daha çox fiziki cazibə və mədəni təsirlər nəticəsində yaranır. Filmlər, ədəbiyyat və digər mədəni təsirlər bu cür romantik hissləri daha güclü təsəvvür etməyimizə səbəb olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*The Start of Warm Attractions: The First Look at Chemistry
*You Can Love at First Sight: Scientists Discover Brain Region Responsible for Instant Attraction – Science/Tech – Medical Daily, November 7, 2012