open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vrelo mağarası

**Vrelo** () — Skopye yaxınlığında iki mağara sistemi. Mağaranın bir hissəsi su altında yerləşir. Dərinliyi 230 metr olan bu mağara Balkanlarda ən dərin sualtı mağara, Avropada isə ikinci dərin mağara hesab olunur. Mağaranın dərinliyi tam tədqiq olunmayıb. Vrelo Avropada və dünyada ən dərin sualtı mağaralardan biri hesab olunur.

## Ümumi məlumat
Sualtı Vrelo mağarası Matka kanyonunda, Treska çayının sağ sahilində yerləşir. Mağara - iki fərqli mağaralar sistemindən ibarətdir. Yuxarıda yerləşən mağara Vrelo, sualtında qalan mağara isə Podvrelo adlanır. İkinci mağarada göl yerləşir. Mağara daxilində çoxlu stalaktit və stalaqmitlər mövcuddur. Bunlardan daha çox diqqət çəkəni "əkiz sütunlar"dır. Onların uzunluğu 6 metrə çatır və kristallik rəngə malikdir.

Mağaranın dərinliyində iki göl var, kiçik və böyük göl. Kiçik göl səkkiz rəqəm formasındadır. Onun ən enli yeri 8 metr, dərinliyi isə 15 metrdir. Böyük gölün uzunluğu 35 metr, eni 15 metr və dərinliyi 18-18 metrdir. Gölün dibində olan stalaktitlər onu deməyə əsas verir ki, mağarada əvvələr su olmamış. Mağarada su 1936-cı ildə Matka su anbarının tikintisindən sonra meydana gəlmiş.

Mağara daxilində «konsert zalı» və «yazılı daşlar» adlı ərazilər var. Daş üzərində ki, işarələr sistemi ola bilsin ki, yazı formasıdır. Bu işarələrin araşdırılmasına böyük ehtiyac var...

Mağaraya turistlərin səfəri xüsusi qayıqlarla həyata keçirilir. Səyahət 20 dəqiqə çəkir. Qayıqlar xüsusi platformada dayanır və sonra pilləkənlərlə mağaranın girişinə qalxırlar. Mağaranın girişində «konsert zalı», solda isə «yazılı daşlar» zalı yerləşir.

## Şəkillər


Врело (Матка) 01.jpg|Mağaranın girişi
Vrelo Cave lake (8172301382).jpg|Göl
Врело (Матка) 04.jpg|Giriş
Врело (Матка) 03.jpg|Suya çıxış
Matka Canyon Vrelo Cave 2.jpg|Pilləkənlər
Stalagmite in Vrelo Cave (8172275941).jpg|Stalaqmitlər
Vrelo Cave - cheesecake roof (8172271597).jpg|Tavan
Vrelo Cave lake (8172300500).jpg|Göl



## İstinadlar
Siyasi Vəsiyyətim (Hitler)

**Siyasi Vəsiyyətim** () — Adolf Hitlerin 1945-ci il fevralın 4-dən aprelin 2-nə qədər olan müddətdə dostu Martin Bormana fasilələrlə yazdırdığı 18 qeyddən ibarət kitab.

## Məzmun

Adolf Hitler "Siyasi Vəsiyyətim" adı altında qələmə aldığı kiçik həcmli bu əsərini müharibənin sonlarına yaxın sığınacaqda yazdığı ehtimal olunur. 1952-1953-cü illərdə Avropanın bir çox ölkələrində "Bormann Vermerke" (Bormanın qeydləri) adı altında nəşr olunan kitab, Hitlerin 1945-ci il fevralın 4-dən aprelin 2-nə qədər olan müddətdə ən etibarlı yoldaşı Martin Bormana fasilələrlə yazdırdığı 18 qeyddən ibarətdir.

## Nəşr və tərcümə

Kitab Aysel Araz və Rəhim İmranov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, Aysel Arazın redaktorluğu, Firdovsi Səfərovun dizayner və rəssamlığı ilə Seymur Həsənli tərəfindən nəşrə hazırlanmış, dekabr 2017-ci ildə Turkkitab.Az tərəfindən Ankarada Bizim Büro Mətbəədə 1000 tirajla 80 səhifədə ilk dəfə nəşr edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Hitler's Table Talk

## Xarici keçidlər

* Turkkitab.Az
Şağlaser kənd məscidi

** Şağlaser kənd məscidi** — Azərbaycanın Lənkəran rayonunun Şağlaser kəndində yerləşən məscid.

Məscid 2006-cı ildə müasir şərq və milli üslubda inşa edilmişdir. Məscid müasir dövrün tələblərinə uyğun su, kanalizasiya və istilik sistemləri ilə təchiz edilmişdir. Sahəsi 260 kv. metrdir. Burada eyni vaxtda 300 nəfər ibadət edə bilər. 1 günbəzi və 2 minarəsi vardır. Minarələrin hündürlüyü 30 metrə yaxındır. Tikilinin orta hissəsində heç bir divar və sütun yoxdur. Məsciddə Dövlət Komitəsindən qeydiyyatdan keçmiş dini icma fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Qaraqala (Babək)

**Qaraqala** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Məmmədrza Dizə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 30 sentyabr 2003-cü il tarixli 500-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Qaraqala kəndi Məzrə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Məmmədrza Dizə kəndi mərkəz olmaqla, Məmmədrza Dizə kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Qaraqala kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 15 kilometr şimalda, düzənlikdə yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Əhalisi taxılçılıq, heyvandarlıq, meyvəçilik və quşçuluqla məşğuldur.

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə Qaraqala kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri olaraq məscid qeydə alınmışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Qaraqala yaşayış yeri
* Qaraqala nekropolu
Psixoanaliz və Din (Fromm)

**Psixoanaliz və Din** — alman sosioloq və psixoloqu Erix Frommun 1950-ci ildə yazdığı əsər.

## Məzmun

"Avtoritar din çox vaxt insanlara — insanın həqiqi həyatı ilə bir əlaqəsi olmayan — qeyri-müəyyən və əlçatmaz prinsipləri sırımağa çalışır. Hal-hazırkı vəziyyətdə yaşayan insanların həyatları və xoşbəxtlikləri "ölümdən sonrakı həyat" və ya "cəmiyyətin gələcəyi" kimi ideologiyalar uğrunda asanlıqla qurban edilə bilir. Çünki, bu ideologiyalar uğrunda bütün vasitələrə əl atmağa dəyər və beləcə bu ideologiyalar dindar və ya hüquqi "fərqlənmiş" zümrənin əlində bütün insanların həyatlarını idarə etmək üçün bir vasitəyə çevrilir."

Bu kitab, psixoanalizdəki xaotik dünyamızı əks etdirən və üsyana sövq edən bir əsərdir. Dinin nəzərdən qaçırdığı nüansları vurğulamaqla yanaşı, həm psixologiya, həm də din müəllimlərinə dəyərli informasiya mənbəyi təşkil edir. Kitab psixoanalizin şüuraltı çaxnaşmalarını işıq üzünə çıxarmağa kömək edəcəkdir.

## Nəşr və tərcümə
Əsər Kəpəz (Pənahlı) Məmmədov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, Taleh Hüseynovun redaktorluğu, Firdovsi Səfərovun dizayner və rəssamlığı ilə Seymur Həsənli tərəfindən nəşrə hazırlanmış, 2018-ci ilin may ayında Turkkitab.Az tərəfindən Ankarada Bizim Büro Mətbəədə 120 səhifədə 1000 tirajla nəşr edilib.

Əsərin Elmar Namazın tərcüməçisi olduğu variantı isə Cavid Qədir və Taleh Eminoğlunun redaktorluqları ilə "Kitabsevərlər" hərəkatı tərəfindən Bakıda 2018-ci ilin may ayında "Elm və Təhsil" Nəşriyyatında nəşr edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Turkkitab. Az
* Erix Fromm: Psixoanaliz və din
* Erix Fromm: Freyd və Yunqda psixoanaliz və din.
Məcid İsmixanov

**Məcid Abdulla oğlu İsmixanov** -  Pedaqogika elmləri namizədi, professor.Azərbaycan məktəbi (jurnal)nın  baş redaktoru.Bakı Dövlət Universiteti ni bitirib.

5 may 1940-cı ildə Quba (keçmiş Qonaqkənd) rayonunda anadan olmuşdur. 1958-1962-cı illlərdə APİ-nin pedaqoji fakültəsini adlı təqaüdlə və fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, institutda assistent-müəllim kimi saxlanılmışdır. 1964-1982-ci illərdə APİ-də İbtidai təhsil pedaqogikası kafedrasında baş müəllim vəzifəsində işləmişdir.

1968-ci ildə “Az komplektli məktəbdə dərsin xüsusiyyətləri və təkmilləşdirilməsi yolları” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş və pedaqoji elmlər namizədi elmi dərəcəsi almışdır. 1969-cu ildən dosent vəzifəsində çalışır.

1982-1987-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin orqanı olan “Azərbaycan məktəbi” jurnalının redaktoru vəzifəsində işləmişdir. 1987-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Pedaqogika kafedrasında dosent vəzifəsində işləməyə başlamış, sonralar həmin kafedrada professor əvəzi vəzifəsini icra etmişdir.
## Kitabları

* Pedaqogikanın əsasları : tədris vəsaiti / M. A. İsmixanov ; elmi red. A. Həsənov. - Bakı : Nafta-Press, 2005. - 234 s. ; 20 sm. - 1000 экз.
* Ali məktəb pedaqogikası : mühazirə kursu / M. A. İsmixanov, R. Bəxtiyarova. - Bakı : Əlfərül nəşriyyatı, 2010. - 236 s. ; 20 sm. - 300 экз.
* Ali məktəb pedaqogikası kursu üzrə sxemlər / Bakı Dövlət Universiteti ; tərt. M. A. İsmixanov [et al.] ; elmi red. N. M. Muxtarova. - Bakı : Bakı Universiteti Nəşriyyatı, 2010. - 35 s. ; 20,5 sm. - 200 экз.
* Pedaqogika kursu üzrə sxemlər / Bakı Dövlət Universiteti ; tərt.: M. A. İsmixanov, S. B. Allahverdiyeva ; elmi red. N. M. Muxtarova. - Bakı : Bakı Universiteti Nəşriyyatı, 2009. - 35 s. : sxem ; 20 sm. - 200 экз.
*     Məktəbin idarə edilməsi : dərs vəsaiti / M. A. İsmixanov, R. Ə. Bəxtiyarova ; elmi red. H. Ə. Əlizadə. - Bakı : n. y., 2012. - 236 s. ; 20 sm. - 200 экз.

## İstinadlar
Misir bazarı

**Misir bazarı** (), () — İstanbulun qədim hissəsində, Eminönü rayonunda yerləşən bazar. İstanbulun ən böyük bazarı olan Qapalı çarşıdan sonra ikinci böyük bazar hesab edilir. Onun ərazisində 85-dən çox mağaza yerləşir. Dükanlar bazar günləri də fəaliyyət göstərir. Bazar 120 metr enə və 170 metr uzunluğa sahibdir. Bazarın əsas çeşidləri şirniyyat, ədviyyat və otlar, qurudulmuş meyvə, ət və süd məhsullarıdır

Bizans dönəmində hazırkı bazarın yerində Makro Envalos adlı bir bazarın olması ehtimal edilir. Bazarın inşasına 1597-ci ildə III Muradın həyat yoldaşı, III Mehmedin anası safiyə Sultanın əmri ilə balanılmışdır. 67 illik inşaatdan sonra 1660-cı ildə IV Mehmedin anası Turhan Xədicə Sultannın dəstəyi ilə inşa edilmişdir. Tikinti Kazım ağanın layihəsi əsasında inşa edilsə də, tikinti işləri 1660-cı ilin son aylarında digər memar Mustafa Ağanın nəzarəti altında davam etdirilmişdir. İlk əvvəllər Yeni Məscid kompleksinin bir hissəsini təkil edirdi. Bu kompleksin tamamlanmasında əsas maliyyə qaynağı rolunu oynamışdır. Tikili L hərfi şəklində tikilmişdir. Binanın altı giriş qapısı var. Kompleksin qübbələri qurğuşun ilə örtülmüşdür.

İlk əvvəllər "Yeni", sonradan isə "Validə" bazar olaraq adlanmışdır. Daha sonra "Misir bazarı" adlandırılmışdır. Bunun səbəbi isə o dövr ədviyyatının əksəriyyəti Hindistandan Misir vasitəsilə Avropaya çatdırılması idi. Bu əsasən 19-cu əsrdən etibarən işlədilir.

Misir bazarı iki dəfə güclü yanğından zərər görmüşdür:1691 və 1940-cı illər. 1940–1943-cü illərdə aparılan bərpa işləri zamanı kompleks özünəməxsus xüsusiyyətlərinin bəzisini itirmişdir. 1941-ci ildə bazar Yeni məsciddən yolla ayrılmışdır. 1998-ci ildə bazarda partlayış baş vermişdir. Bir neçə uşaqda daxil olmaqla yeddi nəfər həlak olmuşdur. Hadisədən sonra bazarın girişində təhlükəsizlik gücləndirilmişdir.

## Qalereya

Fayl:Istanbul Misir carsisi.JPG|Misir bazarının binası
Fayl:074 Istanbul.11.2006 resize.JPG|Kompleksuin qalereyalarından biri
Fayl:Kruiden in Egyptische bazaar Eminönü Istanbul.JPG|Ədvalar 
Fayl:Istanbul spice bazaar 02.jpg|Quru meyvə satışı
Fayl:İstanbul 6897.jpg|


## Mənbə
*  WikiMAPIA
Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası gerbi

**Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası gerbi** ()— 1937-ci ildə təsis olunmuşdur.

## Haqqında

Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının gerbi fəhlə və kəndlini simvolizə edir. Gerbin üzərində oraq və çəkic, günəş şəfəqlərinin fonunda neft mədəni, çərçivədə pambıq və sünbül təsvir olunmuşdur. Gerbin yuxarısında beşguşəli qırmızı ulduz təsvir olunmuş, aşağısında isə Bütün ölkələrin proletarları birləşin! şüarı Azərbaycan (***Бүтүн өлкəлəрин пролетарлары, бирлəшин!***) və rus dilində (***Пролетарии всех стран, соединяйтесь***!) yazılmışdır. Gerbin rəssamı Ruben Şxiyandır.

## Həmçinin bax

* Azərbaycan gerbi
* Azərbaycan SSR-in bayrağı
* Azərbaycan SSR-in himni

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan SSR dövlət rəmzi

## İstinadlar
Dietilamin

**Dietilamin** - ikili amindir, ammonyakın törəməsidir,  ammonyakın iki atom hidrogeni etil radikalı ilə əvəz olunub.
## Alınması
Sənayedə etanolun ammonyakla qarşılıqlı təsirindən 350-4500C temperaturda AI2O3, SİO2 katalizatorunun iştirakı ilə və ya150-2300C temperaturada Ni, Co, Re katalizatorunun iştirakı ilə alırlar. Dietilamini həmçinin ammonyakın dietil efiri ilə qarşılıqlı təsirindən, asetaldehidin aminləşmə-reduksiya reaksiyasından, habelə ammonyakın etilxloridlə etilləşmə reaksiyasından alırlar:

* 2C2H5Cl + 3NH3 → (C2H5)2NH + 2NH4Cl

Dietilamini laboratoriyada 4-nitrozo-N,N-dietilanilini qələvi ilə parçalamaqla da alırlar.

## Fiziki xassələri
Xüsusi iyə malik rəngsiz mayedir. Suda həll olur. Həmçinin aseton, etanol,dietil efirində də həll olur. Atmosfer təzyiqində su, metanol və etanolla azeotrop qarışıq əmələ gətirmir.

## Kimyəvi xassələri
Başqa əvəzli aminlər kimi əsası xassə göstərərək turşularla dietilammonium duzlarını əmələ gətirir:
 
* (C2H5)2NH + HCl → (C2H5)2NH2Cl.

Nitrit turşusu ilə N-nitrozodietilaminə kimi nitrozlaşır:

# (C2H5)2NH + HNO2 → (C2H5)2N-NO + H2O

Karbon turşularının xloranhidridi və anhidridləri ilə N,N-dietilamidlərə kimi asilləşir. Alkilhallogenidlər və dimetilsulfatla alkilləşir.
Qələvi mühitdə karbonsulfidlə N,N-dietilditiokarbomat əmələ gətirir:

* (C2H5)2NH + CS2 + KOH → (C2H5)2NC(S)SK + H2O

Güclü əsasların təsiri ilə azot atomundan proton ayrılır və nəticədə turşu xassəsi daşıyan duzlar əmələ gətiririr. Məsələn,butillitiumla reaksiya nəticəsində LDA alınır.

* (C2H5)2NH + LiC4H9 → (C2H5)2NLi + C4H10
## Tətbiqi
Motor yağlarına və yanacaqlara aşqarlar,epoksid qatranlarında bərkidici,  vulkanizasiyada sürətləndirici, korroziyaya qarşı inhibitor (məsələn, N,N-dietil moçevina)  kimi tətbiq edilir, o cümlədən boya maddələri, , pestisidlər, dərman vasitələri (məsələn, kordiamin, novakain) alınmasında istifadə olunur. 
## Toksikliyi
Yuxarı nəfəs yolları və gözün selikli qişasını qıcıqlandırır. Heyvanlarda zəhərlənmənin əlamətləri: yuxarı nəfəs yollarının və gözün selikli qişasının qıcıqlanması, mərkəzi əsəb sistemlərinin həyacanlanması və sıradan çıxması, tremor, qıcolma,asfiksiya, ölüm. Siçovulların nəfəs yollarına   bir saatda 500 – 1000 mq/m³ həcmdə daxil olduqda bir ay ərzində şərti və qeyri-şərti reflekslərin pozulması halları baş verir. Makroskopik: ağ ciyərlərin şişi, daxili orqanlarda qanaxma. Histoloik: hüceyrələrdə kəskin distrofiya və qaraciyərdə nekrobiotik dəyişiklik (Vasilyeva)

## Yanma təhlükəsi
Dietilamin yanır. Öz-özünə alışma temperaturu 4900C-dir. Alışma, qatılığı həcmdə 2,2 – 14% olduqda baş verir. 
## Mənbə
# http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0209.html
# Голодников Г.В., Мандельштам Т.В. Практикум по органическому синтезу. - Л.: ИЛУ, 1976 стр. 92-93
 
## İstinadlar
Lövhəbığlar

**Lövhəbığlar** () — Sərtqanadlılar dəstəsinə () aid olub, özündə 27800 növü birləşdirən fəsilə. Demək olar ki, hər il fəsilənin əlamətlərini daşıyan 200-ə yaxın yeni növ təsvir olunur. Azərbaycanda lövhəbığlar fəsiləsinə aid növlərin sayı 132-dir.

## Xarici quruluşu
Fəsiləyə daxil olan növlər lövhəvari bığcıqları və irəli çıxmayan üst çənələri ilə seçilir. Qara, metal, yaşıl, qonur-qırmızı, parlaq və digər rənglərdə olurlar. Növlərin bədənlərinin uzunluğu 5–38 mm-dir.

2 əsas sistematik və ekoloji qrupa bölünür: xırıldaqlar —  və peyin böcəkləri — . Bundan başqa,lövhəbığların saprofaq olan bəzi növləri bitki qalıqlarının parçalanması prosesində mühüm rol oynayaraq torpağı üzvi maddələrlə zənginləşdirirlər (*Anisoplia* cinsinin sürfələri).
Xırıldaqlar — bitkiyeyəndir. onlar xırıldaqlardan bığcıqların sancağının salanmaması ilə seçilirlər. Sürfələri torpaqda, çürük oduncaqda yaşayır. Kənd təsərrüfatı və meşə təsərrüfatının təhlükəli zərərvericilərinin çoxu xırıldaqlara aiddir.
Kərkədan böcəklər (Dynastinae) lövhəbığ böcəklərdən ən iriləridir. Başında və önkürəyində cürbəcür artımlar, buynuzlar, dişciklər, qabarlar vardır.

## Yayılması
Fəsilənin əksər növləri istisevən olmasına baxmayaraq, qütbətrafı ərazilər istisna olmaqla Yer kürəsinin hər yerində yayılmışdır. Ən çox növ müxtəlifliyinə tropik ölkələrdə rast gəlinir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Fəsiləyə daxil olan növlərdən ziyanvericilik xüsusiyyətinə görə taxıl sümürtkəni (*Anisoplia austriaca* Hrbst.), ağqalxanlı sümürtkən (*Brancoplia leucaspis* Lap.), tarla sümürtkəni (*Anisoplia segetum* Hbst.), xaçlı Qafqaz sümürtkəni (*Anisoplia farraria* Er.) taxıl zəmilərinin; may böcəyi (*Melolontha aceris* Fald.), haşiyəli maralça (*Oxythera cinctella* Schaum.) meyvə; Zaqafqaziya mərmər xırıldağı (*Polyphylla olivieri* Cast.) isə üzüm bağlarının təhlükəli zərərvericilərindən hesab olunur.
Müxtəlif növləri parazit qurdların, nematodların və tikanbaşlıların aralıq sahibidir. *Onthaphagus* cinsinə mənsub olan bəzi kiçik böcəklər antisanitar şəraitdə yaşayan insanlarda, xüsusən də uşaqların bağırsaqlarında vaxtaşırı ağrılar və ishalla müşahidə olunan "skarabiaz" adlanan xəstəlik törədir.

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. II cild. Buğumayaqlılar / M.Ə.Musayevin redaktəsi ilə. Bakı: Elm, 2004, 388 s.
* Самедов Н.Г. Фауна и билогия жуков, вредящих сельскохозяйственным культурам в Азербайджане // Баку: АН Азерб. ССР, 1963, 385 с.

## Həmçinin bax
* Zaqafqaziya mərmər böcəyi

## Xarici keçidlər
* Атлас пластинчатоусых (Scarabaeidae) России и близлежащих стран
* Family Scarabaeidae — Scarab Beetles

## İstinadlar
Batraxologiya

**Batraxologiya** () — Zoologiyanın bir bölməsidir və suda-quruda yaşayanlar və ya amfibiləri öyrənən elm sahəsidir.

## Batraxoloji tədqiqatlar
### Azərbaycanda batraxoloji tədqiqatlar
* I dövr (1773-1920); 
* II dövr (1921-1940) 
* III dövr (1941-ci ildən bu günə kimi)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Терентьев П. В. 1961. Герпетология.М.: - Высш. шк. - 336 с.

## Xarici keçidlər
*  Герпетология
Aşıq Abdulla Fətəliyev

**Aşıq Abdulla Fətəliyev** () — Naxçıvanlı aşıq.

## Həyatı
Aşıq Abdulla Fətəli oğlu Fətəliyev 1963-cü ildə Şahbuz rayonunun Yuxarı Qışlaq kəndində anadan olmuşdur. Atası Fətəli kişi aşıq sənətini çox sevdiyi üçün Azərbaycan aşıqlarının şeirlərini və xalq dastanlarını mükəmməl bilirdi. Ailədə saza-sözə olan bu həvəs kiçik yaşlarından Abdullaya da təsir etmiş, onda aşıq sənətinə böyük həvəs yaratmışdır. Abdullanın aşıqlığa həvəsini görən ustad Xudu ona 11 simli, 18 pərdəli bir saz bağışlayır. Bu saza sahiblənən Abdulla Azərbaycan aşıq havalarını mənimsəmək üçün Aşıq Kamandarın, Aşıq Hüseyn Saraclının lent yazılarını qoyub onların sazlı-sözlü havalarını dinləyir, bu yolla aşıq sənətinin sirlərini mənimsəməyə çalışır. Az bir zamanda aşıq havalarını öyrənən Abdulla artıq saz çalmağa və el şənliklərində oxumağa başlayır. Onu bir sıra məclislərə, dövlət tədbirlərinə dəvət edirlər. Artıq 20 yaşlarında saz havalarını mükəmməl bilən Abdulla el arasında istedadlı aşıq kimi tanınır. Sinəsi el havaları ilə coşan Abdulla artıq özü də yaradıcı aşıq kimi şeirlər qoşmağa və qoşduğu şeirləri saz üstündə oxumağa başlayır. Xalq arasında yaradıcı aşıq kimi tanınan Abdulla keçən əsrin 80-ci illərindən başlayaraq mütəmadi olaraq Naxçıva televiziyasında verilişlər aparmış, aşıq sənətini təbliğ etdirmişdir.

O, 2000-ci ildə Asim Yadigarın Naxçıvan Televiziyası üçün hazırladığı "Göy qurşağı" folklor toplusuna verdiyi müsahibəsində belə demişdir: "Mənim saza bağlılığım lap uşaqlıq yaşlarımdan başlayıb. Aşıqlığa çox həvəsim var idi. Çox istəyirdim ki, bir sazım olsun, mən də çalım. Nəhayət, orta məktəbi bitirən vaxtlarım idi. Böyük qardaşım Çərkəz Vətənoğlunun mənim saza bağlanmağımda böyük rolu oldu. Qardaşım Çərkəz Şərur rayonuna gedərək Şərur aşıqlarından mənə bir saz alıb gətirdi. Saz aldığı aşıq sazı necə çalmağı Çərkəzə öyrətmişdi. Çərkəz də Şərur aşığının dediklərini mənə öyrətdi, elə o vaxtdan mən də sazı çalmağa başladım. Sonra mən aşıqlıq sənətini həmyerlim, aşıq və şair ustad Sərraf Qasımdan öyrəndim və gənc yaşlarımdan saza bağlandım, sazımla məclislər və şənliklər yola saldım. İndi mənim şagirdlərim də vardır. Onlara saz sənətinin, aşıqlığın sirlərini öyrədirəm. Bu sənəti şəyirdlərimə öyrədirəm ki, məndən sonra onlar da aşıqlıq sənətini yaşatsınlar".

O cümlədən Naxçıvan MR-nın əməkdar mədəniyyət işçisi olan Aşıq Tural və Aşıq Vəli aşıq sənətini Aşıq Abdulladan öyrənmişlər.

Ustad aşıq kimi tanınan Aşıq Abdulla qardaşı Çərkəz müəllimin aşıqlıq sənətinə yiyələnməsində də xüsusi rol oynamış, saz çalmağın sirlərini ona da öyrətmişdir. Qardaşı Elşən və bacısı Günay da bir çox saz havalarını Aşıq Abdulladan öyrənmişrlər. Beləliklə, Aşıq Abdulla aşıqlardan ibarət ailə ansamblı yaratmışdır. Onlar birlikdə el şənliklərinə getmiş, məclislər yola salmışlar. Lakin yaradıcılığının çiçəklənən çağında vaxtsız əcəl Aşıq Abdullanın həyatına son qoydu. O, 2003-cü ilin iyul ayında həyatla vidalaşdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* XVII-XX əsrlər və çağdaş Naxçıvan aşıqları. II cild. səh.150–168 
* http://e-kitab.nakhchivan.az/Kitabxana/En/PDF.aspx?id=29702
Məhəmmədsalah xan

**Muğanlı Məhəmmədsalah xan** və ya **Qalaqayınlı Məhəmmədsalah xan** (;  1741, Qalaqayın, Muğan mahalı, Cavad xanlığı –  1815, Qalaqayın, Muğan mahalı) — Şirvan xanlığının Şahsevən elinə mənsub olan Muğan mahalının naibi.

## Həyatı
Məhəmmədsalah xan tarix kitablarında Qalaqayınlı Məhəmmədsalah xan kimi tanınır. Cavad xanlığının hakimi Həsən xan Muğanlının əmisidir.

## Fəaliyyəti
O dövrdə xanlıqlar diplomatik nikahdan istifadə edirdlər. O, öz qızları Xeyrənisəni Talış xanı Mir Həsən xana, Pəricahan xanımı isə Şirvan xanı Mustafa xana ərə vermişdir. Xeyrənisənin Mir Abdulla bəy, Cavad bəy və Xanlar bəy adlı oğlanları, Nisə xanım və Zəhra xanım adlı qızları olmuşdur.

Pəricahan xanım 1789-cu ildə ərə getmişdir. 1795-ci ildə vəfat edib, Qurd kəndində (Qarayazı) dəfn edilib . Teymuraz bəy (1794–1842) adlı oğlu olmuşdur, Şamaxıda dəfn edilib. 1820-ci ilə qədər Qəbristan mahalı ona məxsus olmuşdur. Teymuraz bəy də 1829-cu ildə İsmayıl bəyin qızı Hacıxanım xanım (d.1813-v.1847, Qarayazıda dəfn edilib) ilə, 1833-cü ildə isə Ağarazi bəyin qızı Dürrətünisa xanım (d.1811-v.1852-ci il, Qarayazıda dəfn edilib) ilə evlənmişdi.

Hacıxanım xanımın Əbülfəth xan, Dürrətülnisanın isə Fərəculla bəy adlı övladları olub. 

Əbülfəth xan 1830-cu ildə anadan olub. 1849-cu ildə Kafiyə xanımla ailə qurub, 1855-ci ildə vəfat edib. Şıxəmir Əhməd qəbristanlığında dəfn olunub. Əbülfəth xan Zəhra xanım adlı qızı olub, İsgəndər bəyin oğlu Qasım xanla evlənib. 

Fərəcullah xan 1836-cı ildə anadan olub. Kür kəndində yaşayıb. 1844-cü ildə Əsgər xanın dul qızı İsmət xanımla (d.1819) evlənib.

1850-ci ilə aid Muğan mahalı (Lənkəran qəzası) kəndlərinin kameral təsvirində Məhəmmədsalah xandan sonra ailə rəisi kimi Rüstəm bəy (48 yaşında) adlı oğlu olduğu və Rüstəm bəyin Bəşir bəy (16 yaşında), Edil bəy (6 yaşında), Cəfərqulu bəy (2 yaşında) adlı övladları və böyük qardaşı Mustafa bəyin Musa bəy (20 yaşında) adlı oğlu olduğu qeyd edilib.

## Mənbə
* Mirzə Əhməd Zərgər, Əxbarnamə (Talış Xanlığının tarixindən), Bakı — 2009, Fars dilindən tərcümə edən: Əli Hüseynzadə, 159 səh. **[https://web.archive.org/web/20170602072720/http://ebooks.azlibnet.az/book/hMrkGO2B.pdf Mətn]** ''Kirilcə''
* 
* 
* ARDTA, Камеральное описание селений Муганского участка, Ленкоранского уезда за 1850г. ,Φ. 10 Оп. 1, Док. 29
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Cavad xanlığı
* Şirvan xanlığı
* Talış xanlığı

## Qeyd
Çiçək passajı

**Çiçək passajı** () — İstanbulun Beyoğlu rayonunda yerləşən tarixi passaj. Passaj İstanbulun İstiqlaliyyət küçəsini Səhnə küçəsi ilə birləşdirir.

## Tarixi
1876-cı ildə açılmış olan Çiçək passajı tarixi kafelər, şərab barları və restoranlarla örtülü bir qalereyadır. Binanın İstiqlaliyyət küçəsinə baxan girişinin ən üst hissəsində yer alan saatdakı rəqəmlar rum rəqəmlarından ibarətdir. Saat bu gündə oluduğu kimi işləyir.

Əvvəllər Çiçək passajının yerində Naum qardaşlarına aid teatr binası yerləşirdi. Teatr 1870-ci yanğınından böyük zərər görmüşdür. Teatrı tez-tez Osmanlı sultanları Əbdüləziz və II Əbdülhəmid ziyarət edirdi. Hətta burada Cüzeppe Verdinin Trubadur operası Parisdən öncə nümayiş etdirilmişdir.

Yanğından sonra teatr binası yunan bankiri Xristaki Zoqrafos tərəfindən satın alınır. Teatrın yerində Klreantis Zannosanın layihəsi əsasında bu gün ki, Çiçək passajının binası inşa edilir. İlk əvvəllər passaj *Cité de Péra* və ya *Xristaki Pasajı* olaraq adlanırdı. *Yorgonun Meyxanəsi*  Çiçək passajında açılan ilk şərab barı olmuşdur. 1908-ci ildə Osmanlı İmperiyasının böyük vəziri Küçük Mehmet Səit Paşa passajı satın almışdır. Bundan sonra *Səit Paşa Passajı* adlandırılır

1917-ci ildə Böyük Rus İnqilabından sonra bir çox kasıblamış baronessalar da daxil olmaqla rus zadəgan qadınları pasajda çiçək satırdılar. 1940-ci illərdə passajda çoxlu sayda çiçək mağazası vardı. Passajda özünün bugünkü adını burdan almışdır.

1988-ci ildə binanın bərpasından sonra Çiçək passajı bar və restoranların qalereyası kimi açılmışdır.

Passajda ən son bərpa işləri 2005-ci ilin dekabrında aparılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə

* Çiçək passajının rəsmi saytı
Emosional gərginlik

**Emosional gərginlik** — Emosional stresin orqanizmin münaqişəli şəraitlərdə reaksiyası kimi müasir təsəvvürlər stresin təbiətinə baxışları dəyişdirdi və diqqəti humoral mexanizmlərin mərkəzi və vegetativ sinir sisteminin reaksiyaları tərəfindən həyata keçirilməsinə yönəltdi. Xüsusilə, müasir dövrümüzün emosional gərgin şəraitlərlə zəngin olması insan həyatının risk faktorlarla qarşılaşmasına şərait yaradır və əlbəttə ki, sağlamlığa ciddi təsir göstərərək insan həyatını təhlükə qarşısında qoyur. Elmi-texniki  tərəqqi, elm -təhsil prosesinin mürəkkəbləşməsi və informasiya bolluğu insan həyatını emosional gərginlik yaradan faktorlarla zənginləşdirmişdir ki, məhz bu da insanın emosional vəziyyətinin və bununla əlaqədar mərkəzi sinir sisteminin emosional gərginlik zamanı fəaliyyətının öyrənilməsini aktual problemə çevirmişdir. Adaptasiya proseslərinin öyrənilməsi emosional gərginlik və stres anlayışları ilə sıx əlaqədardır. Yol verilən həddən artiq emosional gərginliyin artması zamanı orqanizm müdafiə ehtiyatlarını mobilizasiya edir.Əgər stres təsir kəsilmirsə, ikinci mərhələ başlayır; bu mərhələdə uyğunlaşma mexanizmləri ilə stres faktor arasında mübarizə başlayır.Daxili tarazlıq sistemlərinin ehtiyat imkanları qurtaqdıqdan sonra, stresin üçüncü mərhələsi başlayır və bu ehtiyatların tükənməsi ilə nəticələnir.Əgər stres davam edərsə, onda orqanizmdə hər hansı "stres xəstəliyinin" əmələ gəlməsi labüddür. Bu hal distres adlanır və orqanizmin stres şəraiti ilə mübarizə aparmağa gücü çatmır.Beləliklə, emosional gərginlik və stres insan həyatının əsas hissələrindən biri sayılır və ondan qaçmaq qeyri-mümkündür. Eyni zamanda stresin təlim və tərbiyə kimi mürəkkəb proseslərə tənzimləyici, yaradıcı və formalaşdırıcı təsirinin də vacibliyini qeyd etmək lazımdır. Lakin stres təsir insanın uyğunlaşma imkanlarından yuxarı olmamalıdır, əks təqdirdə insanın əhval- ruhiyyəsi pozularaq nevrotik və somatik xəstəliklərə səbəb ola bilər. Yaşadığımız müasir dövr üçün stress vəziyyəti xəstəlik sayılmır. Əgər stres olmasaydı, insan həyatı tamamilə mənasız olardı. Məhz stres canlı orqanizmlərin həyat aktivliyinin təmin edərək normal səviyyədə saxlanmasına nail olur.

## Diaqnozun qoyulması

## Müalicə yolları
Regional Təhlükəsizlik Sistemi

**Regional Təhlükəsizlik Sistemi** ( *RTS*, ,  *RSS*) — Şərqi Karib regionunun mühafizəsi və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün beynəlxalq saziş. Regional Təhlükəsizlik Sistemi 1982-ci ildə regionun 1970-ci illərin axırları və 1980-ci illərin əvvəllərində sabitliyinin təhlükə altında olmasına görə yaradılmışdır. Həmin ilin 29 oktyabr tarixində Şərqi Karib Dövlətləri Təşkilatının 4 üzvü (Antiqua və Barbuda, Dominika, Sent-Lüsiya və son olaraq, Sent-Vinsent və Qrenadin) Barbados ilə ölkəni "istək üzrə qarşılıqlı yardım" təmin etmək üçün bir Anlaşma Memorandumu imzalamışdır. Müqaviləni imzalayan tərəflər milli fövqəladə, qaçaqmalçılığın qarşısının alınması, axtarış və xilasetmə, immiqrasiya nəzarəti, balıqçılıq hüquqlarının mühafizəsi, gömrük və aksiz nəzarəti, dəniz polisçiliyi vəzifələri, offşor qurğuların qorunması, ətraf mühitin çirklənməsinə nəzarət, təbii fəlakətlər və digər təhlükələrin baş verməsi vəziyyətində bir-birlərinə yardım göstərmək üçün ehtiyat planları hazırlamağa razılaşmışdılar. Sent-Kits və Nevis 1983-cü ildə müstəqillik əldə etdikdən sonra, Qrenada isə 1985-ci ildə ABŞ və RTS-in birgə əməliyyatından sonra sistemə qoşulmuşdur. Anlaşma Memorandumu 1992-ci ildə yenilənmişdir. Sistem Qrenadanın paytaxtı Sent-Corces şəhərində imzalanmış müqaviləyə əsasən, 5 mart 1996-cı il tarixində hüquqi status əldə etmişdir.

Regional Təhlükəsizlik Sistemi ilk illərində Karib hövzəsində kommunizmin yayılmasının qarşısını almaq üçün bir ABŞ instrumenti olaraq fəaliyyət göstərirdi. 2001-ci ildən bəri RTS CARICOM-un Cinayətkarlıq və Təhlükəsizlik üzrə Regional Əməliyyat Qrupu ( *CCTRƏQ* və ya *CRTFCS*) ilə əməkdaşlıq edir.

2010-cu ilin iyun ayında Amerika Birləşmiş Ştatlarının və Karib hövzəsi ölkələrinin rəsmi işçiləri Bill Klinton rəhbərliyi dövründə təsis edilmiş Karib hövzəsində Rifah və Təhlükəsizlik naminə Tərəfdaşlıq ( *RTT* və ya *PPS*) siyasi dialoqu altında yaradılmış yaxın əməkdaşlıq layihələrinin davam edilməsi barədə qərar almışdır. Birgə imzalanmış sazişin bir parçası olaraq, Amerika Birləşmiş Ştatları Şərqi Karib Sahil Mühafizəçi bölməsinin yaradılması ilə RTS dövlətlərinə yardım vəd etmişdir. ABŞ-nin Sahil Mühafizəçi bölməsi ABŞ–Karib Hövzə Təhlükəsizlik Təşəbbüsünü bərkidir.

Sonralar Mərkəzi Amerika cinayətkar dəstələrinin ingilisdilli Karib dənizi regionuna genişləməsinin qarşısını almaq üçün Kanada da RTS blokuna əməkdaşlıq vəd etmişdir.

Sistemin hal-hazırkı üzvlərinin siyahısı.:
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()
* ()

## Həmçinin bax
*Karib Ölkələri Birliyi
*Azərbaycan-Gürcüstan hərbi müdafiə sazişi (1919)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*RTS tərəfindən həyata keçirilmiş təlim əməliyyatları
Trypanosoma markewitschi

**** () —  domeninin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid parazit birhüceyrəli orqanizm növü.

## Xarici quruluşu
Bədən uzun, ilanvari, orta hissədən qalınlaşmışdır. Arxa qurtaracaq sivridir. Titrək membranı çox ensizdir. Qamçının sərbəst hissəsi ya görünür, ya da bədənin arxa hissəsindədir. Kürə və ya elipsvari nüvə ya ortada, ya da bədənin arxa hissəsindədir. Kinetoplast kiçikdir 0.5-0.9 mkm. Bədənin uzunluğu 27.0-38.0, eni 2.0-4.5, titrək membranın eni 0.4-1.5, qamçının sərbəst hissəsinin uzunluğu 3.5-5.0, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 1.2-2.5, kinetoplastdan nüvəyə 12.0-18.0, nüvədən ön qutaracağadək 10.8-18.5, nüvəni uzunluğu 2.5-4.0, nüvənin eni 1.5-3.0 mkm.

## Yayılması
Şəmkir su anbarında yayılmışdır.  

## Həyat tərzi
* Naxa balığının spesifik parazitidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Predikativ sözlər

**Predikativ sözlər** — söz xəbərlər cümlədə heç bir suala cavab vermədən cümlənin müstəqil xəbəri ola bilən söz.

Bu sözlərlə ismi xəbərlər ifadə olunur. Onların müstəqil xəbər olması üçün bu sözlər ya xəbərlik şəkilçisi qəbul etməli, ya da "idi", "imiş", "isə" hissəciklərindən birini qəbul etməlidir.

Bu sözlərə v*ar,  yox,  gərək,  lazım,  vacib, mümkün,  bəs* sözlərini aid etmək olar.

Məsələn:  Xonçada rəngbərəbg şamlar ***var idi'''.''  Vətəni qorumaq ***lazımdır***.  Bütün bunlar ***bəsdir***.  Qəbul olunmağınız ***mümkündür***.  Müdir içəridə ***yoxdur**''. Bunlar mənim üçün **vacib idi'''.
Rauf Əhmədov

**Rauf Əhmədov** (22 iyun 1987) — Azərbaycanlı müğənni

## Həyatı

## Diskoqrafiya

## Videoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Youtube rəsmi hesabı
*Rəsmi facebook səhifəsi
200 manatlıq əsginas

**200 manatlıq əsginas** — Azərbaycanda buraxılan milli əsginaslardan biri. Bu əsginas Azərbaycanın digər əsginasları ilə müqayisədə ən yuxarı nominal dəyərə malikdir və dövriyyəyə ən son (2018) buraxılmış əsginasdır. 200 manat 20000 qəpiyə bərabərdir.

## Tarixi
Əsginasın buraxılması haqqında qanun nağd pul sferasında səmərəliliyin yüksəldilməsinin təmin edilməsi məqsədilə qəbul edilmişdir. Yeni əsginasın buraxılması haqqında ilk fikirlər hələ 2017-ci ildə səsləndirilmişdi. Yeni pul nişanının dizaynı hazırlanarkən müsabiqədə ABŞ şirkəti olan "Crane Currency" tərəfindən təqdim olunan dizayn qalib seçilmişdir. Bu dizayna bir sıra şirkətlərin təqdim etdiyi mütərəqqi mühafizə sistemləri inteqrasiya edilməklə pul nişanı Giesecke+Devrient şirkətində istehsal olunmuşdur. 
200 manatlıq əsginas 2018-ci ilin 24 mayından dövriyyədədir. Bu əsginasa qədər Azərbaycanda işlədilən ən böyük nominala malik əsginas 100 manatlıq əsginas olmuşdur. Dövriyyəyə 200.000.000 milyon manat çap edilib.

## Mövzusu
200 manatlıq əsginaslar müasir memarlıq mövzusuna həsr olunmuşdur.

## Təsviri
Əsginasın əsas rəngi göydür. Ön tərəfində 2012-ci ildə tikilmiş Heydər Əliyev Mərkəzinin təsviri yer alıb. Həmçinin Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Elman Rüstəmovun imzası da ön tərəfdədir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan manatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Pul. preslib.az
Ankara Dəmiryolu Stansiyası

**Ankara Dəmiryolu Stansiyası** - Türkiyə Dövlət Dəmir Yollarının Ankara şəhərində yerləşən mərkəzi dəmir yolu stansiyası. Stansiya Ankara şəhəri, Altındağ ilçəsi, Ulus mikrorayonu ərazisində yerləşir. Stansiyanın ilk binası 1892-ci ildə Anadolu dəmiryollarının bir stansiyası olaraq inşa edilmişdir.
Fələstin və Mezopotamiya cəbhələrinə döyüş materialları bu stansiyadan hərəkət edən vaqonlarla təmin edilirdi. Buna görə 1914-1918-ci illər arasında Ankara stansiyasında heç bir sərnişin xidməti göstərilməmişdir. Çox az yük xidməti mövcud idi. Müharibədən sonra stansiya Britaniya hərbi nəzarəti altına girmişdir. Amma Türkiyədə başlanan qurtuluş savaşı nəticəsində ərazi ingilislərdən təmizlənmiş və Ankara yeni qurulan dövlətin paytaxtına çevrilmişdir. Türkiyə Qurtuluş savaşı sona çatmasından sonra İstanbuldan Ankaraya gedən sərnişin qatarı xidmətləri bərpa edildi. Stansiya 1 iyun 1927-ci ildə Türkiyə Respublikası Dövlət Dəmiryolları tərəfindən satın alınmışdır.
Hazır ki binanın inşasına isə 4 mart 1935-ci il tarixində başlanılmış və 30 oktyabr 1937-ci ildə tamamlanmışdır. Ar-deko stilində inşa edilən binanın layihə müəllifi Şekif Akalındır. Türkiyə paytaxtının erkən illərinə aid əsərlərindən biridir.

Stanisya binası daxilində Atatürk Konutu ve Dəmiryolları Muzeyi, Ankara Açık Səma altında Buxarlı Lokomotiv Muzeyi, TRDD Dəmiryolu Muzeyi və Sənət Qalereyası vardır.

## Dəmiryolu xəttləri
; Türkiyə Respublikası Dövlət Dəmiryolları (TCDD)　
* İstanbul-Ankara dəmiryolu xətti
* Ankara-Kayseri-Sivas dəmiryolu xətti
* Sincan-Kayaş Banliyo dəmiryolu xətti

## Mənbə

* TCDD History: Electrification *Trains of Turkey*
* CFOA - Chemins de Fer Ottomans d'Anatolie  *Trains of Turkey*
Kəsilmiş qulaq və qəlyanla avtoportret

**"Kəsilmiş qulaq və qəlyanla avtoportret"** () — məşhur holland və fransız rəssam Vinsent van Qoqun 1889-cu ildə çəkdiyi rəsmi. O, bu əsəri 1889-ci ilin yanvarında Arl şəhərində olduğu dövrdə çəkib.

## Yaradıldığı şərait
Gerçəkliyi həssas qavraması və ruhi müvazinətsizliyi Van Qoqu psixi xəstəliyə gətirib çıxarır. Qogen Arl şəhərinə qonaq gəlir, lakin yaradıcı fikir ayrılıqları mübahisə doğurur. Van Qoq rəssamın başına stəkanı atır, sonra, Qogen getmək niyyətini elan etdikdə ülgüclə onun üzərinə hücum edir. Həmin günün axşamı dəlilik tutmasında rəssam qulağının sırğalığını kəsir.

## Rəsmin təsviri
Vinsent van Qoqun sifəti rəsmin böyük hissəsini tutur. Başı üçdə dörd sol tərəfə çevrilmişdir. O isti gödəkcə, nimdaş papağ geyinib. Başındakı sarıqdır. Van Qoq qəlyan çəkir (tüstünün şəkli çəkilib). Qara tənbəki çubuğu ağ sarğı ilə təzad təşkil edir. Rəsm əsəri təvazökarlığ və rahatlıq təəssüratı yaradır.Tabloda rəssamın üz cizgiləri təhrif olunub, baxışları ümidsiz, uzaqlara yönəlmişdir. Rəsm çəkilən zaman Van Qoqun 35 yaşı var idi, lakin o orada əlli yaşlı kimi görünür. Rəsmin fonu qırmızı-narıncı rənglərdə ikirəngli divardır.

### Rəng həlli
Rəsmə baxırsınızsa, fonun iki bərabər zonaya bölündüyünü görə bilərsiniz: alt hissəsi qırmızıdır, üst isə daha çox kiçik sarı çiləmələrlə narıncıdır. Papaq ön (xəz) hissəsində mavi, arxadan isə bənövşəyi rəngdədir. Əyninə geyindiyi gödəkcə yaşıl rəngdədir. Duman, köynəyi və sarıq ağ olsa da, tənbəkisi, gözləri və saçları çox qaranlıq, demək olar ki, qaradır. Van Qoq rənglərin xromatik dairəsində yaxınlıqda yerləşən rənglərdən istifadə etmişdir (bənövşəyi rəng və göy rəng, qırmızı rəng və narıncı rəng).

## Həmçinin bax
* Kəsilmiş qulaqla avtoportret

## Ədəbiyyat
* Federica Armiraglio, *Van Gogh*, Skira, Milano 2003.
* Hammacher, A. M.: *Van Gogh: Selbstbildnisse*, Philipp Reclam jun., Stuttgart 1960; 2nd edition 1970
* Van Lindert, Juleke, & Van Uitert, Evert: *Een eigentijdse expressie: Vincent van Gogh en zijn portretten*, Meulenhoff/Landshoff, Amsterdam 1990 ISBN 90-290-8350-6
* Dorn, Roland: *Vincent, portraitiste: Bemerkungen zu ein paar heissen Eisen*, in: Lukas Gloor, ed.: *Van Gogh echt falsch: Zwei Selbstbildnisse der Sammlung Emil Bührle*, Zürich 2005, pp.&nbsp;7 – 21
Vilyam Tomson (general)

**Ser Vilyam Montqomery Tomson** — general-leytenant, *Müqəddəs Maykl və Müqəddəs Georgi Ordeni*, *Ən Qürurlu İngilis Hərbi Ordeni*, *Hərbi Xaç Ordenləri* ilə təltif edilmiş Britaniya ali zabiti. Bakının general-qubernatoru olmuşdur.

## Tərcümeyi-halı

### Ailəsi
General Tomson 1877-ci il 2 dekabrda 78-ci Haylanderli Kapitan Vilyam Tomsonunun dördüncü oğlu kimi dünyaya gəlmişdir. Anasının adı Alisa Broughtondur. Onun böyük qardaşının adı Henri Broughton Tomsondur, digər qardaşı Tomas Veldon Tomson isə zadəgan nəslindən Qvineth Bebb ilə evlənmişdir.

### Təhsili
Bedford Məktəbində təhsil almışdır.

## Hərbi kariyerası
1897-ci ildə Tomson Siiforth Haylanders hərbi birləşməsinə qoşulmuşdur. O, 1898-ci ildə Sudanda xidmət etmişdir. Birinci Dünya müharibəsi illərdə — 1915–1916-cı illərdə Birinci Siiforth Haylanders birləşməsinin Fransa və İraqdakı hərbi əməliyyatları zamanı bu birləşmənin komandanı olmuşdur. 1918-ci ilin sentyabrından 1919-cu ilin may ayına qədər Britaniya ordusunun Şimali İran Qüvvələrinin komandanı olmuşdur. Bu müddət ərzində həmçinin Cənubi Qafqazdakı ingilis qoşunlarının da komandanı olmuşdur.

## Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə münasibətləri
1918-ci ilin 16 noyabrında, Bəndər-Ənzəlidə General Tomson Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini idarə edən Müsavat partiyasının nümayəndələri olan Nəsib bəy Yusifbəyli, Musa bəy Rəfiyev və Əhməd bəy Ağaoğlu ilə görüşdü. Görüş zamanı o Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə qarşı bu tələbləri irəli sürdü:

*Təcili şəkildə Osmanlı qoşunları Bakıdan və ümumiyyətlə AXC ərazisindən çıxarılmalıdır.
*Böyük Britaniya qoşunları Bakıya daxil olmalıdır.
*Erməni qoşunlarının Bakıya daxil olmasına icazə verilməməlidir.
*Transqafqaz dəmir yolu xəttinin şərq hissəsinin təhlükəsizliyi AXC rəhbərliyi tərəfindən təmin edilməlidir.

General Tomson həmçinin öhdəlik götürürdü ki, o, AXC-nin daxili işlərinə qarışmayacaq. o, bu barədə belə demişdir:

### General Tomson Bakıda
Ertəsi günü General Tomson 2 minlik Britaniya-Hind qoşunu ilə Bakıya daxil oldu. onu həmçinin rus qoşun hissəsi komandanı Nikolay Baratov da müşayiət edirdi. Bu hadisə Bakıda yaşayan ruslar tərəfindən böyük sevinclə qarşılandı. General Tomsonun Bakıdakı ilk əmrlərindən biri Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti bayrağının aşağı endirilməsi əmri oldu. O, Bakıdakı nitqində belə demişdir:

Lakin General Tomson getdikcə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə qarşı münasibəti dəyişdi və Azərbaycana olan rəğbəti artdı. İngilis Qoşun Komandanlığına və Antanta Ali Şurasına verdiyi hesabatlarda AXC-nin müstəqil yaşaya bilmə qabiliyyətinin yüksək olduğunu bildirmişdir.

1919-cu ilin may ayında ingilis qoşunları Cənubi Qafqazı tərk etmişdir.

## Ölümü
1934-cü ildə ordudan ayrılan Vilyam Tomson, 1947-ci ilə qədər Albaniyanın hersoqu olmuşdur. 23 iyul 1963-cü ildə vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
*Lionel Dernstervil

## İstinadlar
Hipodinamiya

**Hipodinamiya** — hərəki aktivliyin məhdudlaşdırılması zamanı əzələ yığılmasının gücünün azalması ilə orqanizmin funksiyalarının pozulması. Əməyin mexanikləşməsi, avtomatlaşması, kommunikasiya vasitələrinin rolunun yüksəlməsi və urbanizasiya ilə əlaqədar olaraq cəmiyyətdə hipodinamiyanın xüsusi çəkisi artır.

## Hipodinamiyanın yaratdığı fəsadlar
İnsan çox vaxtını oturaq və yataq vəziyyətdə keçirir. ETT-nın artması ilə bağlı fiziki yükə ehtiyac olmadığına görə əzələ işləmədiyindən zəifləyir və tədricən atrofiyaya uğrayır. Güc və dözümlülük azalır, sinir-reflektor əlaqələr pozulur, bu da sinir sisteminin fəaliyyətində pozğunluğa gətirib çıxarır (vegetativ damar distoniyası, depressiya, miofasial sindrom inkişaf edir), maddələr mübadiləsi pozulur. Zamanla hipodinamiya nəticəsində dayaq-hərəkət aparatı tərəfindən dəyişikliklər artır: sümük kütləsi proqresiv olaraq azalır (osteoparoz inkişaf edir), periferik oynaqların (osteoartroz) və onurğanın(osteoxondroz) funksiyası əziyyət çəkir. Uzunmüddətli hipodinamiya ürək-damar xəstəliyinə (ürəyin işemik xəstəliyi, arterial hipertoniya), tənəffüsün (ağ ciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi) və həzmetmənin pozulmasına gətirib çıxarır.

Hipodinamiya nəticəsində zəncirvari endokrin pozğunluqlar metabolik sindrom (piylənmə, insulinrezistentlik və ateroskleroz riskin artması) şəklində özünü göstərir. Son nəticədə bütün bu dəyişikliklər ömrün qısalmasına gətirib çıxarır. Hipodinamiya ilə şərtlənən xəstəlikləri erkən mərhələdə aşkar etmək üçün laborator və instrumental müayinələrdən keçmək lazımdır.
Hipodinamiyanın baş beynin işləməsinə mənfi təsirini qeyd etmək vacibdir. Nəticədə aşağıdakı simptomlar özünü büruzə verir: ümumi zəiflik, əmək qabiliyyətinin azalması, yuxusuzluq, əqli fəallığın zəifləməsi, həddən artıq yorğunluq və s. Hipodinamiya zamanı ağ ciyərlərin tutumu və ventilyasiyası azalır.

## Hipodinamiyanın profilaktikası
Əsas profilaktika hərəkət, fiziki yüklənmə və sağlam həyat tərzidir. Düzgün qidalanma və zərərli asılılıqlardan (siqaret çəkmə, alkoqol qəbulu) imtina etmək ağıllı hərəkət rejimi ilə uyğunlaşmalıdır. Gündəlik 30 dəqiqə fiziki yüklənmə və piyada gəzmək (2 km-dən az olmayaraq) məsləhət görülür. Ən yaxşı idman növü kimi adi qaçışdan istifadə edə bilərsiniz.

## Reabilitasiya
Kəskin və xroniki xəstəliklərin yaratdığı hipodinamiyanı aradan qaldırmaq üçün tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır.
Ortopedik və sinir xəstəlikləri klinikalarında hipodinamiya dövründən sonra orqanizmin kompleks bərpası nevroloq, ortoped, dietoloq, masajist və müalicəvi idman instruktoru vasitəsilə həyata keçirilir.

## Ədəbiyyat
* Ağayeva E. N. "Oturaq həyat tərzi — sivilizasiyanın xəstəliyidir" probleminə ontogenetik yanaşma
* Ağayeva E. N. Ətraf mühitin ekstremal faktoru olan hipokineziyanın inkişaf edən orqanizmin sağlamlıq göstəricilərinə təsirinin eksperimental tədqiqi

## İstinadlar
Piridoksalfosfat

**Piridoksalfosfat** — B qrupu vitaminləri suda həllolan və orqanizm üçün əvəzolunmaz vitaminlərdir. Bu qrupa B1, B2, B3, B5, B6, B12  və foliy turşusu daxildir. B qrup vitaminləri, ilk növbədə B6 vitamini  (piridoksin) neyrotrop maddələrə aid olub, MSS və periferik sinir sisteminin xəstəliklərinin  müalicəsində istifadə olunurlar. 

## Haqqında

B6 vitamini amin turşularının sintezində, katabolizmində və nəqlində, yağların, zülalların mübadiləsində, qlyukoneoqenezdə, qlyukogenezdə, neyrotransmitterlərin sintezində, eritrositlərin mübadiləsində, lipid mübadiləsində və qlükoza metabolizmində iştirak edən fermentlərin kofermentidir (Combs G.F. 2008 ). 

## Ədəbiyyat
* Старчина Ю.А.   Ж.Неврология, нейропсихиатрия, психосоматика 2009, 2, стр.84-87.
* Combs G.F.  The vitamins : fundamental aspects in nutrition and health  editor, —3rd ed. p.;Elsevier Academic Press publications U.S.A., 2008, Suite 400, Burlington, USA
* Mooney S., Leuendorf J.E., Hendrikson C. et al. Vitamin B6 a long known compound of surprising complexity. Molecules., 2009, Vol.14 (1) – P.329–351. 
* Луцкий И.С.,Лютикова Л.В., Луцкий Е.И. Витамины группы В в неврологической практике. Междунар.неврол.ж.,2008,2,89-93

## İstinadlar
Milli komitələrin ləğvi haqqında qərarlar (AXC)

**Milli komitələrin ləğvi haqqında qərarlar** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin özündən əvvəlki yerli hakimiyyət orqanlarının ləğv olunmasına dair qərarları (1918, iyun-iyul).

## Tarixi
Fevral inqilabı (1917) bütün müsəlmanların, eyni zamanda, azərbaycanlıların siyasi fəallığını artırdı. Yerlərdə Müsəlman Milli Komitələri yaradıldı. Bakıda, Gəncədə, İrəvanda və başqa şəhərlərdə yaradılmış milli komitələrin qarşısına qoyduğu əsas məqsədlərdən biri müsəlmanların yerli özünü idarə orqanlarında və Rusiyanın gələcək Müəssislər Məclisində proporsional şəkildə təmsil olunmasına nail olmaq idi. Lakin Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra buna ehtiyac qalmadı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan olunduqdan sonra milli komitələrin yerlərdə hakimiyyət orqanları kimi fəaliyyətinə xitam vermək məqsədilə hökumət qərarları qəbul edildi. Hökumətin 1918-ci il 27 iyun tarixli qərarı ilə Gəncə (Yelizavetpol) milli komitəsinin sərəncamında olan ən zəruri mallar və bütün ərzaq ehtiyatı Ərzaq Nazirliyinin sərəncamına keçdi. 1918-ci il iyulun 7-də verilmiş qərara görə daxili işlər, maliyyə və ərzaq nazirlərinə Gəncə müsəlman milli komitəsinin əmlakının aydmlaşdırılması və qəbul edilməsi üçün ləğvetmə komissiyası yaratmaq tapşırıldı. Elə həmin gün verilmiş digər qərara əsasən, daxili işlər nazirinə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazisindəki bütün milli komitələrin ləğv olunması və onların əmlakının dövlətin serəncamına keçirilməsi tapşırılırdı.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Müsəlman Milli Komitələri

## Ədəbiyyat
* Азербаиджанская Демократическая Республика (1918-1920). Закондательные акты (сборник дакументов), Б. , 1998.

## İstinadlar
Vilnüs Dəmiryolu Stansiyası

**Vilnüs Dəmiryolu Stansiyası** () — Litva Dəmir Yollarına aid olan dəmiryolu stansiyası. Vilnüsda yerləşən aritektur bina. Litvanın ən iri stansiya binası. Dəmiryolu stansiyası Qyalyajinkyalyu, 16 ünvanında yerləşir. 

## Tarixi
* Stansiya Pereburq-Varşava dəmiryolu xəttinin çəkilişi zamanı inşa edilmişdir (1853—1862). Stansiyaya ilk qatar Dinaburqdan 4 sentyabr 1860-cı ildə gəlmişdir.
* Vağzal binası 1862-ci ildə, depo isə 1884-cü ildə inşa edilmişdir.
* 15 mart 1862-ci ildə Dinaburqdan Landvorovo, 10 may Landvorovo — Kovno, 1874-cü ildə isə Lida - Baravovisi -Lida xətləri istismara verilmişdir.
* Birinci Dünya müharibəsindən sonra 1918-ci ildə Litva Dəmir Yolları təsis edilir. Onun qərargahı burada yerləşir.
* Orta Litvanın Polşanın tərkibinə keçməsindən sonra əsas funksiyanı Kaunas yerinə yetirir. Bundan sonra stansiya adi əyalət stansiyalarından birinə çevrilir. 1938-ci ildə Polşanın işğalından sonra şəhər Litva Sovet Sosialist Respublikasının ərazisinə qatılır.

* İkinci Dünya müharibəsi zamanı bina tamamən dağıdılır. Onu 1950-ci ildə bərpa edirlər. 2000-ci ildə isə binanın bərpaı gerçəkləşdirilir. 

* 2011-ci ildə vağzal Litva dəmiryoları muzeyinə köçürülmüşdür.

## İstiqamətlər

### Dövlət daxili

### Kalininqrad istiqaməti

### Minsk istiqamətindəki dizel mühərrikli xətt

## Fəaliyyətlər
* Yüklənmə və boşaltma əməliyyatlarının müxtəlif növləri
* Yük saxlama, gömrük rəsmiləşdirilməsi anbarı
* Gömrük broker xidməti
* Müvəqqəti saxlama, idxal-ixrac terminallarına malların daşınması

## Xidmətlər
Stanisyada aşağıdakı xidmətlər təkli edilir:
* Anbar
* Yükləmə, boşaltma,
* Gömrük
* İdxal və ixrac xidmətləri
* Loqistika xidmətləri
* Ekspiditor xidməti
* Gömrük broker
* Müşaiyyət sənədləşmədi
* Dövlət gömrüyü
## İstinadlar
Köhnə bazar (Cyakovisa)

**Köhnə bazar** (**Böyük bazar**) (, ) — qismən tanınmış Kosovo Respublikasının ərazisində yerləşən bazar. Bazarın yerləşdiyi ərazi şəhərin ən qədim hissələrindəndir. Burada 15-ci əsrə aid Hadum məscidi yerləşir.

Böyük bazar Cyarkovisa iqtisadiyyatının mərkəzi olmuşdur. Burada əsasən yaxınlıqda yerləşən kəndlərdən gətirilən mallarla ticarət edirdilər.  Köhnə bazar Kosovo müharibəsi zamanı tamaMən dağıdılmışdır. Bununla belə yenidən bərpası gerçəkləşdirilmişdir.

Məscidin ətrafında yerləşən qəbirstanlıqda Məzar daşları heykəltəraşlıq bəzəkləri ilə bəzədilmişdir. Üstəlik onlar üzərində olan yazılar qədim osmanlıcadır. Keşmişdə burada Cyarkovisanın tanınmış ailələrini dəfn edirdilər. Məscid kompleksinə həmçinin hamam (türk hamamı) və 1671-ci ilə aid olan köhnə kitabxana daxildir. Hamam 2008-ci ildə, kitabxana isə Kosovo müharibəsi zamanı dağıdılmışdır.

Köhnə bazar şəhər mərkəzindən, Kran çayının üzərində olan körpüdən 5 dəqiqəlik məsafədə yerləşir. Bazarın sahəsi 3,5 ha-dır. Onun yerləşdiri əsas küçənin uzunluğu isə 1&nbsp;km təşkil edir. Küçə boyunca 500 mağaza yerləşir. Burada bir məscid və bir neçə türbə yerləşir. Bazarın mərkəzində saat qülləsi varedır. Saat qülləsi 1597-ci ildə inşa edilmişdir. 1912-ci ildə, Balkan müharibəsi zamanı saat tamamən dağıdılsa da yenidən bərpa edilmişdir.

## Tarixi

Cyarkovisada Böyük bazar ilk ustaların və sənətkarların meydana gəlməsindən sonra yaranmışdır. Bu Cyarkovisanın şəhər tipli qəsəbə statusu almasından sonra almışdır. Bazar haqqında ilk etibarlı məlumat 1662-ci ildə Cakovisanı ziyarət edən və onun gözəlliyinə vurğunluğunu bildirən  türk səyyahı Övliya Çələbidən gəlir. Böyük bazarda müxtəlif məshulların satıldığı mağazalara rast gəlmək olurdu. Burada sənətkarlar özlərinin istehsal etdiyi məshulları satırdılar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Masar Rizvanolli (2009). *Grand Bazaar of Gjakova*. Gjakove: Association of Intellectuals.