open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gabdulxay Axatov

**Gabdulxay Huram oğlu Axatov** (, *Ğabdelxəy Huram uğlı Axatov*; 1927–1986, Tatarıstan, SSRİ) — alim-filoloq, linqvist-türkoloq, dialektoloq, filologiya elmləri doktoru (1965), professor (1970), mədəniyyət xadimi. Tük dillərinin, əsasən tatar dilinin dialekt və leksik xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə böyük töhfə verib.

## Elmi işləri
* Ахатов Г. Х. Вопросы методики преподавания татарского языка в условиях восточного диалекта (монография). Тобольск, 1958.
* Ахатов Г. Х. Язык сибирских татар. Фонетические особенности (монография). Уфа, 1960.
* Ахатов Г. Х. Диалект западносибирских татар (монография). Уфа, 1963.
* Ахатов Г. Х. Языковые контакты народов Поволжья и Урала (монография). Уфа, 1970.
* Ахатов Г. Х. Фразеология (монография). Уфа, 1972.
* Ахатов Г. Х. Лексика современного татарского языка (учебник для студентов вузов). Уфа, 1975.
* Ахатов Г. Х. Диалект западносибирских татар в отношении к литературному языку (монография). Уфа: изд-во БГУ, 1975.
* Ахатов Г. Х. Татарская диалектология. Диалект западно-сибирских татар (учебник для студентов вузов). Уфа, 1977.
* Ахатов Г. Х. Татарская диалектология. Средний диалект (учебник для студентов вузов). Уфа, 1979.
* Ахатов Г. Х. О составлении фразеологического словаря татарского языка (монография). Уфа, 1979.
* Ахатов Г. Х. Лексикология современного татарского литературного языка (монография). К.,1979.
* Ахатов Г. Х. Мишарский диалект татарского языка (учебник для студентов вузов). Уфа, 1980.
* ''Ахатов Г. Х.'' Фразеологический словарь татарского языка. Казань, 1982 
* Ахатов Г. Х. Современный татарский литературный язык (монография). Казань,1982.
* Ахатов Г. Х. Антонимы и принципы создания первого в татарском языке словаря антонимов (монография). Уфа, 1982.
* Ахатов Г. Х. Татарская диалектология (учебник для студентов вузов), Казань,1984.
* Ахатов Г. Х. "О природе двойного отрицания в тюркских языках кыпчакско-булгарской подгруппы" // Ж. "Советская тюркология". — Баку (Bakı), 1984, № 3.
* Ахатов Г. Х. Лексика татарского языка (учебное пособие для студентов вузов и колледжей). Казань,1995.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gabdulxay Axatov
* Gabdulxay Axatov

## Həmçinin bax
Təbrizi

**Təbrizi** — Cənubi Azərbaycanda daha çox işlədilən təxəllüs.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**

*Əbu Abdulla Məhəmməd Bin Nəmvar Təbrizi 
*Mirzə Məhəmməd Təbrizi • 
*Əbülfət Təbrizi • 
*Sadəddin Əbulqasim Təbrizi  — Sufi
*Ələddin Həkim Təbrizi 
*Əbu Talib Təbrizi 
*Ağa Seyid Əli Təbrizi
*Səvvab Təbrizi
*Fəzl ibn Hatim Neyrizi Təbrizi
*Əzhər Təbrizi
*Bədrəddin Təbrizi memar 
*Əssar Təbrizi
*Təsir Təbrizi - Şair
*Mühzəbəddin Təbrizi XII əsr həkim
*Əlişah Təbrizi Memar, vəzir
*Abdulla Seyrafi Təbrizi — XIV əsr xəttat.
*Şəms Təbrizi — Mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan məşhur sufi alimi və şairi.
*Mircan Təbrizi  — Sufi
*Mirzə Saleh Təbrizi — şair, şeyxülislam
*Fədai Təbrizi
*Əlirza Təbrizi
*Mirzə Əli Təbrizi
*Həqiri Təbrizi — şair
*Məczub Təbrizi — şair
*Saib Təbrizi — XVII əsrdə yaşamış, mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan şair.
*Hümam Təbrizi — şair, xəttat.
*Əhməd bin Şəmsəddin Məhəmməd Təbrizi — xəttat.
*Əbu Talib xan Təbrizi — təzrikəçi
*Məhəmməd Kazım Əsrar Əlişah Təbrizi — təzrikəçi
*Məhəmməd Bəndduz Təbrizi — xəttat.
*Mirzə Əli Siqqətülislam Təbrizi — İran Məşrutə hərakatının fəal üzvü, tanınmış din xadimi, şair.
*Cəfər Təbrizi — xəttat.
*Xətib Təbrizi — XI əsr Azərbaycan alimi, ədəbiyyatşünas, dilçi, şair və ərəb dili, ədəbiyyatı, qrammatika və leksikoloqiya elminin banilərindən biri.
*Qətran Təbrizi — Təbrizdə anadan olmuş şair və dilçi alim, farsdilli Azərbaycan saray ədəbiyyatının ilk görkəmli nümayəndəsi.
*Sadıq Təbrizi —
*Əbu Talib Təcli ət Təbrizi
*Seyid Mirzə Əli Təbrizi
*Mirzə Ağa Təbrizi
*Mirzə Cavad Mələki Təbrizi - Ayətullah 
*Mirzağa Təbrizi
*Peyman Təbrizi
*Məhəmmədhüseyn Şəhriyar
*Əli Müsyo
*Hadi Behcət Təbrizi -  Böyük Azərbaycan şairi Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın oğlu
*Cəmali Təbrizi

**Digər**
*Təbrizi (üzüm) — üzüm sortu.

## Həmçinin bax
*Təbrizli
*Təbriz (ad)
*Təbrizli məhəlləsi
Mərdan Camalov

**Camalov Mərdan Talıb oğlu** () — Zərdab Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2019-cu ildən).

## Həyatı
27 may 1956-cı ildə Əli Bayramlı (indiki Şirvan) şəhərində anadan olmuşdur. 1973–1978-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun coğrafiya, 1983–1988-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisadiyyat İnstitutunun iqtisadiyyat fakültəsini bitirmişdir.

M. T. Camalov əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildə Sabirabad rayon Ağacanlı kənd məktəbində müəllim, 1981–1989-cu illərdə Əli Bayramlı şəhər Süni-dəri zavodunda çilingər, usta, növbə ustası, böyük usta, sex rəisi, rəis, 1989–1993-cü illərdə Azərittifaqın Əli bayramlı şəhər İstehlak Cəmiyyətində rəis, sədr, 1993–1995-ci illərdə Azərkooperativ Məişət Ticarət Kontorunun Bakı Universal Bazasının direktoru, 1995–1996-cı ildə "Azəriqaz" Dövlət Şirkətinin Sosial Təchizat Birliyinin rəis müavini, 1996–2005-ci illərdə Quruda Neft və Qazçıxarma İB-nin maddi-texniki təchizat şöbəsinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

Ailəlidir, 4 övladı var. Azərbaycan Respublikasının sabiq müdafiə sənayesi naziri Yavər Camalovun qardaşıdır.

## Siyasi fəaliyyəti
2005–2019-cu illərdə isə Şirvan Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 noyabr 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Zərdab Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

1997-ci ildən YAP-ın üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mərdan Camalov
Nizami Sadıqov

**Nizami Yəhya oğlu Sadıqov** () — Ağdam Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı (2009–2014-cü illər).

## Həyatı
1950-ci il aprel ayının 12-də Ağdam rayonu Sarhacili kendinde anadan olmuşdur. 1957–1967-ci illərdə Ağdam İnternat məktəbində oxumuşdur.1967-ci ildə Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olmuş, 1969-cu ildə oranı bitirmişdir.

1969–1971-ci illərdə Moskvada Kantimirovski Tank Diviziyasında hərbi xidmətdə olmuşdur.Hərbidən kiçik leytenant kimi tərxis olunmuşdur.
1973-cü ildən 1978-ci ilə kimi Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnistutunun tarix fakültəsində oxumuşdur. 1980-cı ildən 1985-ci ilə kimi Moskva Polis Akademiyasında oxumuşdur.

Əmək fəaliyyətinə 1971-ci ildə Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda başlayıb. Belə ki, 1971-ci ildən 1974-cü ilə kimi Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda hərbi rəhbər vəzifəsində işləmişdir. 1974-cü ildən 1990-cı ilə qədər azadlıqdan məhrum olunma müəssisələrində inspektor, baş inspektor, müavin və rəis vəzifələrində işləmişdir.

1990-cı ildən 1992-ci ilə kimi Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Cinayət Axtarış İdarəsinin ölüm şöbəsində xüsusilə mühüm işlər üzrə baş inspektor vəzifəsində işləmişdir.1992–2008-ci illərdə Ağdaş, Dəvəçi, İmişli, Masallı, Quba rayonlarında polis rəisi vəzifələrində işləmişdir.Qarabağ müharibəsi veteranıdır.

2009–2014-cü illərdə Ağdam Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışıb.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Ailəlidir, 4 övladı, 7 nəvəsi var.

## Mükafatları
*1970 —  Lenin 100 illik yubiley medalı
*2006 —  "İgidliyə görə" medalı
Əhməd bin Şəmsəddin Məhəmməd Təbrizi

**Mirzə Əhməd bin Şəmsəddin Məhəmməd Təbrizi** Şah Sultan Hüseyn Səfəvi dövründə yaşayan Nəsx xəttinin ustalarından. O, 1776-cı ildə vəfat edib.

## Qaynaqlar
*عنایت الله شکیباپور. اطلاعات عمومی. چاپ هفتم. کتابفروشی اشراقی، ۱۳۴۸. ۵۲.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan təsviri sənəti
* Azərbaycan mədəniyyəti
Kamran Rzazadə

**Rzazadə Kamran Qədimalı oğlu** () — Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2005–2012-ci illər).

## Həyatı
20 oktyabr 1951-ci ildə Gədəbəy rayonunun Novoivanovka kəndində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Novoivanovka kənd orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olub, 1969-cu ildə adı çəkilən məktəbi bitirmişdir.

1970-ci ildə Sovet Ordusu sıralarına həqiqi hərbi xidmətə çağırılmış, 1972-ci ildə doğulduğu Novoivanovka kəndinə qayıtmış və orada Puşkin adına sovxozda əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

1972-ci ildə Şimali Osetiyada Orconikidze (hazırda Vladiqafqaz) şəhərində Qorsk Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Aqronomiya fakültəsinə daxil olmuş, 1978-ci ildə həmin institutu bitirərək, Alim-Aqronom ixtisasına yiyələnmişdir. 1988-ci ildə Bakı Ali partiya məktəbini politoloq ixtisası üzrə,2001-ci ildə isə Ali Diplomatiya Kollecinin hüquq fakültəsini hüquqşünas ixtisası üzrə bitirmişdir.

1978-ci ildə Puşkin adına sovxozda baş iqtisadçı, komsomolçu gənclər briqadasının briqadiri vəzifəsində işləmişdir. 1978-ci ildə Azərbaycan Komsomolunun Mərkəzi Komitəsinə Təşkilat işləri şöbəsinin təlimatçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 2 dəfə Sovet KP Ümümittifaq yişincağında Azərbaycan nümayəndəliyinin rəhbəri olmuşdur.1979-cu ilin aprel ayında Gədəbəy rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə seçilmişdir. 1981-ci ilin aprel ayında Gədəbəy rayon Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri seçilmişdir.

1987-ci ildə Gədəbəy rayonunun "Krasnı Oktyabr" toxumçuluq sovxozunun direktoru təyin edilmişdir. Göycədən gələn köçkünlərin yerləşdirilməsi və garşılanması qərargahının rəhbəri olmuşdur. 1989-cu ildə Gədəbəy rayon Aqrar Sənaye Birliyinin rəisi təyin edilmişdir. 1990-cı ildə Gədəbəy rayon XDS-nin sədr müavini seçilmişdir. 1991-ci ildə Milli ordunun Özünü müdafiə batalyonlarının yaradılmasında iştirak etmiş və Milli ordu yaradılanadək ilk dəfə Gədədbəy rayon özünümüdafiə komitəsinin sədri olmuşdur. 1993-cü ildə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda verdiyi mübarizədə ilk dəfə olaraq Azərbaycan ruslarını Moskvaya aparaq informasiya blokadasını yarmış və Baş kəndlə Gədəbəyi Rus qoşunlarının hücümundan qorunmasında müstəsna xidmət göstərmişdir. 1996-cı ildə Gədəbəy rayon Torpaq Şöbəsinin müdiri təyin edilmişdir.

1998-ci ildə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi nəzdində Dövlət Əmək Müfəttişliyinin Şəmkir bölgəsi üzrə Dövlət Əmək Müfəttişliyinin rəisi təyin edilmişdir.

2000-ci ilin fevral ayından aprel 2005-ci ilə qədər Gədəbəy rayon ƏSMM-nin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 aprel 2005-ci il tarixli Sərəncamı ilə Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilmiş, 2012-ci ildə Kamran Qədimalı oğlu Rzazadə Gədəbəy rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilib.

1993-cü ildən YAP üzvüdür. YAP Gədəbəy rayon təşkilatının yaradıcısı olmuş və 2005-ci ilədək bu təşkilatın sədri olmuşdur. Ailəlidir 3 övladı var.

## İstinadlar
Qisas mələyi (film, 1995)

**Qisas mələyi** () — 1995-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Filmin rejissoru Kreyq R. Bekslidir. Film 1996-cı ildə "The Spur Award" mükafatını qazanmışdır.

## Məzmun
Mormonlar din davamçılarına qarşı birlik təşkil olunur. İnsanlar yeni həyata başlamaq istəyirlər. Bu səbəbdən onların başçılarını öldürməyə hazırlaşırlar. Lakin bir nəfər onun tərəfini saxlayır. Həmin insanın adı "Qisas mələyi" ləqəbli Maylz olur. "Qisas mələyi" ləqəbli insanlar Mormonların muzdlu qatillərinə deyilirdi. Amma Maylz adi qatil deyildir. Maylz həqiqəti bilmək istəyir. Bu səbəbdən günahdan qaçmır.

## Rollarda

## Xarici keçidlər
*
Gözlənilməz qəzəb (film, 1993)

**Gözlənilməz qəzəb** () — 1993-cü ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Film ABŞ yazıçısı Lesli Uolkerin eyni adlı əsəri əsasında hazırlanmışdır.

## Məzmun
Xoşbəxt ailənin cəsədləri öz evlərində tapılır. Detektivlə bu işlə məşğul olmağa başlayır. Günah ailənin övladlığa götürmüş 3 oğlundan böyüyünün üzərinə düşür. Həmin oğlan ruhi xəstədir. Lakin zaman ötdükcə başa düşülür ki, bu iş elə də asan deyildir.

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Hameleon 2: Ölüm oyunu (film, 1999)

**Hameleon 2: Ölüm oyunu** () — 1999-cu ildə istehsal olunmuş ABŞ Elmi fantastika filmi.

## Xarici keçidlər
* 
* "Chameleon" at Girls With Guns
Nurlanan (film, 2002)

**Nurlanan** () — 2002-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi.

## Məzmun
Mett və Ceki Nyu-Yorkda yaşayırlar. Onların həyatı çox nurlu görünür. Halbuki, onlar uşaq və pul üzündən nisbətən problem həyat sürürlər. Bir dəfə Mett parkda özgə insanlarla tanış olurlar. Onlar Mett ilə çox mülayim rəftar edirlər. Həmin insanlar onlara ucuz ev təklif edirlər. Cavanlar razı olurlar. Lakin evə gələndən bəri özgə insanlar onların hər addımını izəyirlər.

## Xarici keçidlər
*
Tamaq

**Tamag**, köhnə türklərdə cəhənnəm sözünün sinonimi. Sözün **tamağ, tamuq, tamug** və **tamu** formaları da vardır. Monqollar **Tam** deyirlər. Öldükdən sonra günahkarların cəzalandırılmaq üzrə getdiyi yerdir. İslam inancı ilə birlikdə geniş təsvirlər edilmiş və necə bir yer olduğu haqqında müxtəlif fikirlər irəli sürülmüşdür. Lakin bütün görüşlərdəki ortaq nöqtə atəş ilə əlaqədar olmasıdır. Xakaslarda cəhənnəmi idarə edən "Tamı Xan" adlı bir tanrının varlığından söz edilər. Köhnə türklər Tamuqun yeraltında olduğuna inanardı. Tamuqun əfəndisi Erlik Xandır və günahkar insanları cəzalandırmaq üçün vardır. Əleyhdarı Uçmaqdır.

**Qazırqan** sözü də türk və altay xalq inancında və mifologiyasında cəhənnəm çuxuru mənasında istifadə edilər. Pis ruhların doğruluğa gəlməsi üçün, keçici bir müddət qaldığı atəş çökəkliyidir. Çuxur mənası daşıyır.

## Etimologiya
(Tam/Dam) kökündən törəmişdir. Bağlı yer deməkdir. Qaranlıq mənası vardır. Sanskritcə (Köhnə hind) Tamas (qaranlıq) sözü ilə də əlaqəli olduğu deyilər. Monqolca və tungusca Tama sözü toplanmaq mənaları ehtiva edir. Türkcədə Tam kökü yandırmaq mənası da daşıyır.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Həmçinin bax

* Cəhənnəm
Uçmaq

**Uçmaq** - türk və altay mifologiyasında cənnət. **Uçmağ (Uçmak, Ocmah, Uçmax)** olaraq da deyilər. Əleyhdarı Tamaqdır. Ölümdən sonra yaxşı insanların mükafat olaraq gedəcəyi yer. Yaşıllıqlarla və nemətlərlə doludur. İşıq dolu bir məkandır. Hər inancda ölümdən sonra yaxşı insanların gedəcəyi gözəl bir dünya və ya məkan vəd edilir. Uçmaq sözü türk mədəniyyət tarixində bir dövr "cənnət" sözündən çox daha çox istifadə edilmişdir və daha məşhurdur. Yunus Əmrənin sətirlərində tez-tez rast gəlinən bir sözdür.

Anlayışın əsasında, ruhun bədəni tərk etdiyi zaman "uçan quş" qılığında olduğuna dair köhnə türk inancları vardır. Yakutlar, ölüm anında ruhun bədəni tərk edərkən quş şəklinə çevrildiyinə və kainatı örtən Dünya Ağacının budaklarına qədər uçaraq çatdığına inanırdılar. Ruhun quş qılığında cənnəte getməsi anlayışının izlərinə, köhnə türk yazılarında da rast gəlinir. Ölmək mənasındakı "uçabarmaq" sözünün əsasında da yenə "uçmaq"la əlaqədar bu inancın izləri vardır. Bir çox bölgədə, ölən adama "uçub getdi" deyilər. Monqolca Oxtarqay (Oxtarquy) sözü də cənnəti və ya cənnət bağçalarını izah etməkdə istifadə edilər.

## Etimologiya
(Uç) kökündən törəmişdir. Uçmaq sözündən gəlir. Uçulan yer deməkdir. Yüksəlmək mənası ehtiva edər. Bəzi araşdırmaçılara görə "uştmax" şəkliylə soğdcadan alınmadır.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

bat-smg:Dausas
Fanipol

**Fanipol** və ya **Fanipal** ( ) — Belarusda şəhər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''City of Fanipol Website'''
* Photos
Biz və bizim dağlar

**Biz və bizim dağlar** (, **', ), həmçinin **Nənə-baba** () və ya **Qarabağlılar** (, **') — Xankəndi şəhərinin şimalında 1967-ci ildə tikilmiş abidə. Abidə ermənilər arasında **Nənə-baba** () kimi də tanınır. Heykəl Dağlıq Qarabağın erməni icmasının, hətta bütövlükdə erməni kimliyinin simvolu kimi qəbul edilir. Abidə heç bir dövlət tərəfindən tanınmayan keçmiş Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının rəsmi simvollarından biri idi və Dağlıq Qarabağ Respublikasının gerbində istifadə edilirdi.

Heykəltəraşı Sarqis Bağdasaryan, memarı Səfi Qarayevdir.

## Tarixi
"Biz və bizim dağlar" abidəsi keçmiş Azərbaycan SSR DQMV-nin Əsgəran rayonunda, Xankəndi şəhəri yaxınlığında 1967-ci ildə ucaldılmışdır. Abidənin tikilişi üçün Xankəndidəki akasiya meşəsi qırılıb. Abidənin heykəltərəraşı Azərbaycan sakini, erməni mənşəli memar Sarqis Bağdasaryandır, memarı isə Səfi Qarayevdir. Abidə Azərbaycan SSR sakini tərəfindən Azərbaycan SSR ərazisində Azərbaycan SSR büdcəsindən ayrılmış vəsait hesabına yaradılmışdır. Abidənin müəllifinin oğlunun sözlərinə görə, Azərbaycan hakimiyyəti tərəfindən onun quraşdırılmasına mane olmaq cəhdləri olmuşdur.

"*[[Pravda (qəzet)|Pravda]]*" qəzetinin yazdığına görə, abidə "dünyada uzunömürlülərin şərəfinə tikilmiş ilk abidədir". Şahin Mkrtçyanın 1983-cü ildəki nəşrlərə istinadən qeyd etdiyi kimi, Dağlıq Qarabağ "planetdə uzunömürlülərin episentri" adlanırdı. SSRİ-də yaşı 100-dən yuxarı olan insanlar ən çox burada yaşayırdı.

Heykəl heç bir dövlət tərəfindən tanınmayan Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının rəsmi simvollarından biridir və Dağlıq Qarabağ Respublikasının gerbində istifadə edilir.

### Avroviziya qalmaqalı
2009-cu il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi zamanı Ermənistan təmsilçisinin ifasından əvvəlki "açıqca"ya digər lokal simvollarla yanaşı "Biz və bizim dağlar" abidəsi də daxil edilmişdir. Azərbaycandan olan nümayəndələr Dağlıq Qarabağ ərazisinin de-yure Azərbaycanın tərkib hissəsi olduğu üçün Ermənistan təmsilçisinin giriş videosunda "Biz və bizim dağlar" ifadəsinin işlədilməsi ilə bağlı Avropa Yayım İttifaqına şikayət etmişdilər. Şikayətə cavab olaraq finalda həmin hissə montaj edilərək videodan kənarlaşdırılmışdır. Bununla belə, Ermənistan buna cavab olaraq, abidənin şəkillərini arxa fonda video ekranda, final mərhələsində Ermənistanda olan səsverməsinin nəticələrini elan edən sözçüsü Siruşonun əlində olan yazı lövhəsinin arxasında yerləşdirilmişdir.

## Populyar mədəniyyətdə
Bu abidə İkinci Qarabağ müharibəsinə diqqəti cəlb etmək üçün ABŞ-nin erməniəsilli "*[[System of a Down]]*" qrupunun "*[[Protect the Land]]*" and "*[[Genocidal Humanoidz]]*" mahnılarının bədii əsərlərində əks olunmuşdur.

## Qalereya

Fayl:Blick von Tatik Papik.jpg|Abidənin yerləşdiyi təpədən görünüş.
Fayl:Coat of arms of Artsakh.svg|Qondarma DQR-nin gerbində təsviri.
Fayl:AM 25 dram Ag 1994 Artsakh b.png|Ermənistanın "Artsax" xatirə sikkəsi üzərində abidənin təsviri. 1994-cü il.
Fayl:Nagorno 5 dram 2.jpg|5 nominallı Qarabağ dramı üzərində abidənin təsviri.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Snayper 2 (film, 2002)

**Snayper 2** () — 2002-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi.

## Məzmun
Serjant Tom Bekket əlindən ağır zədə aldıqdan sonra vəzifəsindən çıxır. Lakin ona yenidən bir əməliyyat təklif olunur. Onun yeni əməkdaşı Koul olur. Onlar Serb generalı Balastoriyanı aradan qaldırmalıdırlar.

## Xarici keçidlər
*
Əvəz Şükürov

**Əvəz Kərəm oğlu Şükürov** () — Kəlbəcər rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı (1994–1995).

## Həyatı
1926-cı ildə Kəlbəcər rayonu Zülfüqarlı kəndində anadan olmuşdur. Elə həmin kənd məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasına daxil olmuş və oranı müvəffəqiyyətlə bitirmisdir.

1944-cü ildən Kəlbəcər rayon icra komitəsi kənd təsərrüfatı şöbəsinin aqranomu, "Pravda" kolxozunun sədri olmuşdur.

1950–1953-cü illərdə Zülfüqarlı və Abdullauşağı kənd sovetinin sədri, rayon kənd təsərrüfatı şöbəsinin aqranomu, 1954–1964-cu illərdə isə yenə də "Pravda" kolxozunun sədri vəzifəsində işləmişdir. Eyni zamanda 1958–1968 illərdə V–VI çağırış Azərbaycan SSR Ali sovetinin deputatı olmuşdur. Uzun illər Kəlbəcər və Zərdab rayonlarında müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmişdir.

1993–1995-ci illərdə Kəlbəcər rayon icra hakimiyyətinin sədr müavini, sonra isə Kəlbəcər rayon İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.

1995-ci ildən Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində baş mütəxəssis işləmişdir. 2006-cı il yanvarın 20-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Şahlar Şükürovun atasıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Hidayət Elvüsal, *"Sanki dağ uçdu"*, "Ədalət" qəzeti 24 yanvar 2006-cı il
Qarluq

**Qarluq Xan** — türk və altay mifologiyasında duman ilahı. **Qarlık** olaraq da bilinər. Ülgene qurbanların ruhlarını çatdırar. İnsanların həyatlarını yoxlayır, bir dəyişiklik olduqda Ülgene bildirir. İşarəsi dumandır. Yandırılan qurbanlardan çıxan tüstü onun gəldiyini göstərir. Ocağa su səpilərək duman çıxması təmin olunur ki, Qarluqun xoşuna getsin deyə. Ümumiyyətlə Suyla Xan ilə birlikdə görülər.

## Etimologiya
(Kar/Qar) kökündən törəmişdir. Qaramaq (görmək) və qara (is, duman) kökündən gəlir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Xarici keçidlər
* Türk Mitolojisi, Karlık
Kempir

**Kempir** — türk və altay mifologiyasında və nağıllarda adı çəkilən nəhəng. Azman, çox böyük varlıq. Mastan (Mıstan, Bıstan) Kempir adlı bir nəhəng insanın topuqlarından qanını əmər və yer altına aparıb məhbus edər sonra da acanda yer. Bəzən ağızından alovlar saçar. Zulman Kempir adlı dişi bir nəhəng də tez-tez nağıllarda xatırlanar. Yalmavuz Kempir isə nəhəng anlayışının fərqli bir adıdır. Qazaxlarda yaşlı çirkin bir qoca qarı şəklindədir. Qazaxlar göy qurşagına Kempirqoşax adı verirlər. Kambar Xan ilə də əlaqəli olma ehtimalı vardır. Göy qurşagına bəzən Kempirqurşaq bəzən də Kambarquşaq adı verilər.

## Etimologiya
(Kem/Gem) kökündən törəmişdir. Altaycada Keme kökü odla əlaqəlidir. Məsələn Kemeke/Kemege soba mənasını verər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Məlayir

**Məlayir** *(keçmiş adı *'Dövlətabad*')* — İranın Həmədan ostanında şəhər, Məlayir şəhristanının inzibati mərkəzi.

2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən şəhərin əhalisi 153748 nəfər və 40750 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Cəzalandırıcı (film, 1989)

**Cəzalandıran** () – 1989-cu ildə istehsal olunmuş ABŞ bədii filmi.

## Məzmun

"Cəzalandıran" ləqəbi ilə tanınan Frenk Kastl əvvəllər polis vəzifəsində işləmişdir. Polis vəzifəsində işləyən zaman mafiya bandasının başçısının oğlunu öldürmüşdür. 1976-cı ildə Nyu-York ştatının Manhetten bölgəsində yerləşən "Mərkəzi Park"da ailəsi ilə birlikdə gəzintiyə çıxmışdır. Bu zaman mafiya bandası həmin yerə hücum edir. Frenk Kastlın həyat yoldaşı və 2 qızı avtomobildə bağlı qalaraq partladılırlar. Mafiya bandası onun öldüyünü zənn edərək, buranı tərk edirlər. Lakin Frenk Kastl sağ qalır.

Ailəsi öldükdən sonra Frenk Kastl mafiya bandalarından qisas almağa başlayır. Bu səbəbdən onu "Cəzalandıran" ləqəbi ilə adlandırırlar. Frenk 125 qanqsterin hər birinə cəza verərək, onları yaxın 5 ildə öldürməyə başlayır. Artıq onun seçdiyi yolda heç kəs dayana bilməz. Lakin Frenkin düşmənlərinin sayı da çoxdur. Onları öldürmək çox çətin olacaqdır.

Bir gün şəhərə Yakudza bandası gəlir. Onların başçısı qadın olur. Adı isə Tanakadır. Həmin banda şəhərdəki bandaları öz əsarəti altına salmaq qərarına gəlir. Bu səbəbdən Yakudza bandası onların uşaqlarını oğurlamağa başlayır. Atalarını isə öldürməyə çalışırlar. Frenk Kastl bandaya qarşı kinli olsa da, onların uşaqlarını xilas etməyə qərar verir.Onların xilas edilməsi çox çətinliklə başa gəlsə də, Frenk uşaqların hamısını xilas edir. Bu zaman Frenk polislərə könüllü olaraq təslim olmağa məcbur olur. Frenk həbsxanaya düşür.Onu digər həbsxanaya aparan zaman oğurlanılır. Frenki oğurlayan sonuncu banda başçısıdır. Onun adı Cianni Franko-dur. Franko onu uşağını xilas etməyə məcbur etdirir. Frenk isə əlacsız qalaraq buna razı olur.

Filmin sonunda Frenk Yakudza bandalarında olan adamları öldürərək, Frankonun oğlu Tommi de Frankonu xilas edir. Lakin bu zaman Cianni Franko onu öldürmək istəyir. Cianni Franko buna nail ola bilmir. Frenk ilə atışma zamanı ölür. Tommi de Franko isə yalnız Frenkin, atasını necə öldürdüyünü görür. İşin nə yerdə olduğunu bilmir. Frenk Tommidən atasının səhvlərini bir daha təkrarlamamasını xahiş edir. Bu vaxtda artıq polislər binaya daxil olurlar. Polis Ceyk otağa girən zaman Frenki tapa bilmir. Bu zaman Ceyk Frenki səsləməyə başlayır.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Cəzalandıran on Dolph-Ultimate.com
* Cəzalandıran on Marvel.com 
* [''Cəzalandıran'' superheroeslives.com](http://www.superheroeslives.com/marvel/the_punisher_(1989).htm)
Xankəndi Şəhər Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Xankəndi Şəhər Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Xankəndinin Kərkicahan qəsəbəsində yerləşir.

## Muzeyin binasının tarixi
Muzeyin binası Məhəmmədhəsən xanın mülkü olmuşdur. 1940–1950-ci illərdə Kərkicahanda məktəb olmadığı üçün bu bina 12 il məktəb kimi fəaliyyət göstərib. Yeni məktəb tikildiyi gündən bu ev muzey şəklində fəaliyyət göstərmişdir. Muzeyin sonuncu direktoru Nazim Məmmədov (1976–1990) olmuşdur. 1924-cü ildə kitabxana, 1932-ci ildə dram teatrı, 1959-cu ildə mahnı və rəqs ansamblı, 1970-ci ildə 30 min eksponatı olan Xankəndi Tarix Diyarşunaslıq muzeyi yaradılmışdı..

## Ekspanatları
Mir Möhsün Nəvvabın 8 rəsm portreti, bir çox xan və ağaların əşyaları (qılıncları, kəmərləri,geyimləri və s.), qədim Qarabağ xalçaları (28 ədəd, onlardan ikisi işğal zamanı yandırılmışdır), ən cavanı 18-ci əsrə aid olan qədim əlyazmalar və kitablar, tüfəng növləri.

## Hazırkı şəraiti
Vaxtilə Rusiyanın, Ukraynanın, Belarusiyanın, Türkiyənin, İranın, Özbəkistanın, Almaniyanın, Suriyanın və Amerikanın dahi adamları, alimləri bura gəlmiş, öz heyranlıqlarını bildirmişdilər. Kərkicahan işğal olunan zaman, ekspanatların 98 %-i çıxarılmış, digərləri isə muzeylə birlikdə yandırılmışdır. Muzeyin qorunub saxlanılmış kolleksiyası hazırda Gəncə Şəhər Muzeyində saxlanılır.

## Həmçinin bax
* Xankəndi Dövlət Dram Teatrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xankəndi Şəhər Tarix – Diyarşünaslıq Muzeyi
* Tarix və diyarşünaslıq muzeyləri — yaşayan tariximizin təkrarsız ünvanı…
* İşğal zülmətindəki muzeylərimiz və abidələrimiz
* Erməni işğalında qalan muzeylərimiz…
* Xankəndi — işğaldan əvvəl və sonra
* Çələbi adına Tarix və Diyarşünaslıq Muzeyi
Matsutake

**Matsutake** (, Şam ağacı göbələyi) Asiya, Avropa və Şimali Amerikada yetişən Maykorza göbələyinin ümumi adıdır.Yaponiyada onun fərqli ədviyyəli-aromatik iyi üçün dəyər verilir.

Dünyada demək olar ki, yoxa çıxmış göbələk kateqoriyasına aiddir. Göbələyin nadir olması təbii şəraiti ilə bağlıdır. Həşəratlar göbələyi dərhal yeyib bitirir.
## Yaşama yerləri və paylanması
Matsutake ağac altında yetişir və adətən meşə mərtəbəsində tökülmüş yarpaq və yararsız meşə tərəvəzləri(duff) altında gizli olunur.Matsutake Çin, Yaponiya, Koreya, Finlandiya və İsveçdə bitir.Yaponiyada ən çox Pinus densiflora ilə əlaqədardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Pacific Rim Mushrooms  - Matsutake Gohan
* Winema National Forest matsutake-information
* Hsiao-Ching Chou Fantastic Forage: Wild matsutake mushrooms *Seattle Post-Intelligencer* (2004.)
* Robert Sasata ''Tricholoma matsutake''  Healing-mushrooms.net
* James Benson Stir-fried wikipedia
Sent-Trüden

**Sent-Trüden** - Belçika şəhəri.

## Qardaş şəhərlər
*  Duras, Fransa
*  Weert, Niderland
*  Nueva Guinea, Nikaraqua

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Rokki 4

**Rokki 4** () — 1985-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi.

## Məzmun

1985-ci ildə Rokki Apollo ilə yoldaşlıq görüşündən sonra Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərində yerləşən evinə qayıdır. Rokki qürurla ağır çəki boks çempionluğunu qoruyur. Lakin bu müddətdə ABŞ-yə, məşhur boksçulara meydan oxuyan 2 metr boyunda, 118 kiloqram çəkidə olan SSRİ boksçusu İvan Draqo gəlir. Onun həyat yoldaşı Lyudmila, meneceri Nikolay Koloff, məşqçisi isə Sergey Rimskidir. Rokkinin dostu Apollo Krid itirdiyi əvvəlki titulunu geri qaytarmaq üçün onunla rinqdə qarşılaşmağa hazırlaşır. Rokki onu fikrindən dönməyə çalışsa da, buna nail ola bilmir. Rəqiblər arasında baş verən döyüş Nevada ştatının Las-Veqas şəhərində yerləşən "Bally's Las Vegas" adlı əyləncəli oyun mehmanxanasının zalında keçirilir. Apollo Krid İvan Draqo ilə rinqdə qarşılaşmamışdan əvvəl səhnədə ABŞ-nin məşhur ifaçısı Ceyms Braun "Amerikada yaşayış" () mahnısını ifa edir. Nəhayət, onlar arasında mübarizə başlayır. İlk raundda Apollo Krid möhkəm zədələr alır. İkinci raundda isə İvan Draqo ona möhkəm zərbə endirir və Apollo Krid huşsuz vəziyyətdə yerə yıxılır. Jurnalistlər İvan Draqodan müsahibə alanda deyir: "Əgər ölsə... belə öləcək."  ()

Apollonun ölümündən sonra Rokki, onun qisasını almağa və Sovet rəqibini məğlub etməyə qərar verir. Rokkininn əməkdaşıarı Moskvada olacaq və bütün dünya televiziyalarından yayımlanacaq bir matç üçün Sovetlər Birliyidir. Rokki bu çətin matça Sibrdə hazırlayacaq Apollonun müəllimi Toni "Dyuk" Everi və Polidir. Rokki Sibirdə məşq etməyə başlayır. Rokki məşq edən zaman İvan Draqo da ondan geri qalmayaraq xüsusi laboratoriyada təlim alır. Rokki fiziki gücünə məşq etsə də, İvan Draqo məşqlər zamanı gücləndirici vasitələrdən istifadə edir. Bu müddətdə isə Rokkiyə dəstək olmaq üçün Edrian gəlir və bu da Rokkinin daha ruhlandırır. Bir müddət keçdikdən sonra Rokki və İvan Draqo rinqdə qarşılaşırlar. Bu turnir Moskva şəhəri yaxınlığında Sovet Bürosunda keçirilir. Turnirin əvvəlində Sovet himni səslənir və ardınca onlar arasında mübarizə başlayır. 15 raundun hər biri keçir. İlk raundda İvan Draqo asanlıqla müvəffəqiyyət əldə etsə də, ikinci raundun sonuna yaxın sovet tamaşaçıları Rokkinin şücaətini görür, bundan heyrətlənirlər. Yarışma davam etdikcə, bəzi tamaşaçılar onu alqışlamağa başlayırlar. Nəhayət, çətin keçən döyüşdə Rokki qalib gəlir. Rokki jurnalistlərə müsahibəsinin sonunda ailəsini qarşıdan gələn Yeni il bayramı münasibətilə təbrik edir.

## Rollarda

## Maraqlı faktlar
*Filmdə Dolf Lundqrenin həyat yoldaşı rolunda oynayan Brigitta Nilsen bu filmdə sonra Arnold Şvartseneggerdən ayrılmış, Silvestr Stallone ilə 13 dekabr 1985-ci ildə ailə həyatı qurmuş və 13 iyul 1987-ci ildə boşanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rokki seriyalarının rəsmi saytı
* 
* Dolph Lundqrenin müsahibəsi
Qabağıalınmazlar (film, 2010)

**Qabağıalınmazlar** () — 2010-cu ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi.

## Məzmun
"Qabağıalınmazlar" qrupu son dərəcə təhsilli və qabiliyyətli döyüşkən qrupdur. Bu səfər ki vəzifələri Cənub Amerikada ilə Meksika körfəzi arasında yerləşən uydurulmuş "Vilena" adasındakı bir ölkəyə getmək və həmin ölkədə casusluq edərək, bu ölkənin mərhəmətsiz diktatorunu aşırtmağı təmin edən sistemdir. Ancaq vəzifələrinə başlar başlamaz "Qabağıalınmazlar" qrupu bir tərslik olduğunu başa düşürlər və özlərini təhlükəli bir xəyanət şəbəkəsinin içərisində tapırlar. Onlar mütləq bu yoldan çıxış yolu axtarmalıdırlar...

## Rollarda

## Saundtrek
Filmin saundtrekərini Brayan Tayler yazmışdır. Silvestr Stallone onu şəxsən özü dəvət etmişdir. Bu filmdən öncə Brayan "Rembo 4" filminə bəstəkarlıq etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
* 
* Interview with Gary Daniels, The Brit
Syu Qardner

**Su Qardner** (; ) — kanadalı jurnalist. 2007-ci ilin dekabrın 2014-cü ilin may ayına qədər Vikimedia Fondunun icraçı direktoru olmuşdur.

## Həyatı
Su Qardner Kanadanın Ontario əyalətinin Port hop bələdiyyəsində büyümüşdür, o bir Anqlikanizm keşişi və məktəb direktorunun qızıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Sue Gardner's personal blog
* "Sue Gardner to lead Wikipedia"  Canadian Broadcasting Company
* Radio documentary by Gardner about Al Purdy, Canadian poet, for *This Morning Sunday*
* "Wikipedia struggles with funding" , United Press International
* Wikipedia's Librarian to the World *Fast Company* interview
* Video interview with Gardner on CNET News 
* Audio (RAM-file) interview with Gardner on radio station Sounds Like Canada, April 8, 2008
* Interview  with Gardner on the Wikipedia Weekly community podcast from Wikimania 2008
* Journalism is going to look different (CanadaEast.com)
Çəmənlik

thumb|right|ABŞ, Minnesoto ştatında çəmənlik

**Çəmənlik** — çox rütubətli şəraitdə çoxillik otlar bitən yaşıllıq zonası. Çəmənliklərin xarakterik xüsusiyyəti sıx otlaqların mövcudluğudur.

## Çəmənlikərin tipləri
* Alp çəmənlikləri
* Sulanan çəmənliklər
Fədəkiyyə xütbəsi

**Fədəkiyyə xütbəsi** () — şiələrin iddiasına görə Fatimə tərəfindən söyləyən nitq. Şiələrin iddiasına görə Fatimə bu nitqi (xütbə) Fədəyi Əbu Bəkrindən geri almaq üçün söyləmişdir.

## Haqqında

Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra onun həyat yoldaşları və qızı Fatimə, Əbu Bəkrin yanına Osmanı göndərmək istəmiş, Əbu Bəkrdən sözü gedən əraziləri tələb etmək istəmişlər. Lakin Aişə buna etiraz edərək, onlara Peyğəmbərin, *"Biz peyğəmbərlər miras qoymarıq, bizim qoyduqlarımız sədəqədir"* sözünü xatırlatmış və iddiaçılar bundan sonra öz iddialarından vaz keçmişlər.

İkinci rəvayətə görə isə, Fatimə Əbu Bəkrə Peyğəmbərin Fədəyi ona miras buraxdığını söyləmiş, Əbu Bəkr isə Fatimədən şahid gətirməsini istəmişdir. Fatimə Əlini və Ümmü Əyməni şahid gətirincə, Əbu Bəkr, Əlinin şahidliyini Fatimənin həyat yoldaşı olması səbəbi ilə qanuni saymamışdır. Ümmü Əymənin şahidliyi üçün isə bir nəfərin yetərsiz olduğunu deyərək, Fatimənin iddiasını rədd etmişdir.

Şiə mənbələrinin nəql etdiyinə görə, atasından qalmış mirası ala bilməyən Fatimə, səhabələri toplayaraq, onların önündə bir nitq söyləmiş (Fədəkiyyə xütbəsi), Əbu Bəkri onlara şikayət etmiş və ona kömək etmədikləri üçün də onlara sitəm etmişdir. Əbu Bəkr isə Peyğəmbər Məhəmmədə tam sadiq olduğunu, peyğəmbərlərin miras qoymadıqları haqqındakı hədisi şəxsən ondan eşitdiyini deyərək özünü müdafiə etmişdir. Buna qarşılıq olaraq, Fatimə peyğəmbərlərin miras qoyduqları haqqındakı ayələri oxuyaraq ona etiraz etmişdir. Aişənin sözləri olan birinci rəvayəti rədd edən şiə mənbələri, Əbu Bəkrin Fatimənin mirasını qəsb etdiyini iddia edərək, bu mövzuda çoxsaylı əsərlər qələmə almışlar. Şiələr Əbu Bəkrin Fədəyi qəsb etdiyi haqqında həm fikir olsalar da, bunu hansı səbəbdən etməsi haqqında müxtəlif iddialar irəli sürmüşlər: buranın gəliri ilə Əlinin xəlifəliyi ələ keçirməsinin qarşısını almaq, Əlinin iqtisadi gücündən qorxulması, Əbu Bəkr tərəfindən dövlət büdcəsinin artırılması, dövlətin təməllərinin sağlamlaşdırılması və öz müxaliflərini buranın pulu ilə ələ almaq.

Sünnilər mənbələr isə, Fatimənin nitqi və səhabələri topladığı hadisəni, Fatimənin atasının ölmündən dərhal sonra mal dərdinə düşmüş kimi göstərilərək, Əbu Bəkrin xilafətinin qeyri-leqallığını da əsaslandırmaq məqsədilə şiələr tərəfindən uydurulduğunu, sonradan hakimiyyətə gəlmiş Əlinin də Fədəyi Fatimənin varislərinə vermədiyini, Əlinin və Fatimənin yetərincə varlı olduqlarını, Peyğəmbər Məhəmmədin sağlığında da Fədəyi ondan tələb edən Fatimənin bu istəyinin rədd edildiyini dəlil gətirərək, Əbu Bəkrin qərarının tam doğru olduğunu və bu qərarın İslam hüququna tam uyğun olduğunu deyirlər. Həmçinin sünnilər öz iddialarını sağlamlaşdırmaq üçün Əhli-Beytdən Zeyd ibn Əlinin *"Əbu Bəkrin yerində olsaydım, mən də eyni şeyi edərdim"* deməsini və Məhəmməd Bağırın Əbu Bəkr və Ömər haqqında *"onlar bizə zərrə qədər belə zülm etməyiblər"* deməsini əsas kimi gətirirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Fədək
Əfqanıstan himni

**Əfqanıstan dövlət himni** ( *Milli Sürud*) – 2006-ci ilin may ayında təsdiq və rəsmi elan edilib. Əfqanıstan konstitusiyasına görə Əfqanıstanın dövlət himni həm puştu həm dəri dillərində olmalıdır, həm də Allahu Əkbər (Allah ən böyükdür) və Əfqanıstanda yaşayan millətlərin adlarını qeyd etməlidir.

Sözlərinin müəllifi Əbdul Bari Cahanidir və bəstəkarı Bəbrək Vasadır.  

## Mətn

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* The Office of the President of Afghanistan
* The Embassy of Afghanistan in the United States
Tumar

**Tumar** — türk, altay və orta asiya türk birlikləri xalq mədəniyyətində və xalq inancında tilsim. **Tomar** olaraq da deyilər. Bəzi xəstəlikləri, pislikləri və nəzəri uzaqlaşdırmaq üçün boya asılan və ya üstdə daşınan yazılı kağız. Ümumiyyətlə ola biləcək bir xəstəlikdən qorunmaq məqsədilə və ya müalicə üçün daşınar. Əksəriyyətlə üçbucaq formasındadır. Dəri, meşin, gümüş və qızıl örtüklər içinə qoyularaq boyuna asılır ya da qola ilişər. Dörd bucaqlı olan və xamaylı (xamayıl) adıyla bilinən növü bütün İslam dünyasında məşhur şəkildə istifadə edilir. Muskalara surə, ayə, hədis və ya bir dua yaxud da Allahın adları yazılar. Bundan başqa mələklərin, peyğəmbərlərin, hətta əfsanəvi şəxslərin adları və aydın olmaz sehrli sözlər, işarələr, ulduz işarələri, rəqəmlər, insan və heyvan şəkilləri ilə qəribə hərf şəkilləri belə yazılıb çəkilmişdir. İslam inancı isə köməyin yalnız Allahdan dilənməsi vurğulamışdır və tilsimlere çox da çox icazə verilməmişdir.

## Etimologiya
(Tom/Tum) kökündən törəmişdir. Qıvrılmış kağız deməkdir. Yuvarlama, qıvırma mənaları monqolca, türkcə və tunguscada mövcuddur. Bundan başqa Tom/yom sözü müqəddəslik və taleh ifadə edər. Tunguscada Tomka/Tomko, monqolcada Tom/Tomu/Tomo sözləri yuvarlama, bükmə mənalarını ehtiva edər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Qotaz

**Qotaz** — türk və altay xalqlarının inancında insanı "kəm göz"lərdən (şər baxışlardan) qoruduğuna inanılan muncuq. Göz muncuğu.

## Xüsusiyyətləri
Ümumiyyətlə göz muncuqları göz şəklində olar. Gözə eyni zamanda muncuq da deyilməkdədir. Bu məzmunda baxıldığında adamın dünyaya açılan pəncərəsi gözdür və göz hər cür, yaxşı və pis, düşüncələrin ilk çıxış nöqtəsi olaraq qəbul edilir. Buna görə baxışlardan, pis gözlərdən qorunmaq məqsədilə əmici xüsusiyyəti olduğuna inanılan göy rəngli daşlar köhnədən bəri istifadə edilmişdir və son halını günümüzdəki cürbəcür göz muncuqları olaraq almışdır. İndi istər inanc, istər ənənə, istərsə də bəzək əşyası olaraq bir çox adam gözmuncuğunu gündəlik həyatında çox tez-tez istifadə edir. Göz muncuğu edilərkən içinə qurğuşun tökülür. Bunun da yaxşı uğur gətirdiyi deyilər.

## Tarixçə
Tarixdəki türk birliklərində göz muncuğuna **Bonçuq, Boncuq, Munçuq, Moncuq, Monşaq, Monçaq, Monçoq, Muyınçaq** kimi adlar verilmişdir və bu adlandırmaların bəziləri bu gün də bir sıra xalqların dillərində iştirak etməkdədir. Bunlar adamın və ya atın boynuna ilişən qiymətli daş, aslan dırnağı, tilsim kimi şeylərdir. Attila xanın atasının adı da Muncuqdur. Türk xalq inancında Albıs, Göycə Muncuqdan çox qorxar, göz muncuğu anlayışının kökündə bu anlayış yatar.

**Qotaz** sözü də yenə bu mənada istifadə edilən başqa bir sözdür. Gözün diqqətini başqa istiqamətə çəkməsi səbəbiylə qorunduğu məntiqi önə sürülür. Çox qüvvətli nəzərlərin qotazları (göz muncuqlarını) çatlatdığı, hətta parça-parça etdiyi izah edilər. Söz olaraq "müqəddəs obyekt" mənasını verər. **Köşgük** və **Çom** adlandırmaları da eyni mənada istifadə olunur və nəzərlik deməkdir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Həmçinin baxın
* Nəzər
İsrail himni

**Hatikva** -(, *HaTiq'vah*, **Ümid**) İsrailin dövlət himnidir.

## Tarixçə
Sözlərinin müəllifi Naftali Herz İmber Qlisiyalı Ukraynanın Zoloçiv şəhərindəndir.O, 1878-ci ildə sözləri yazıb. 1897-ci ildə Birinci Sionist Konqresində,Sionizm hərəkatının himni oldu.

## Mətni

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İsrail

## Xarici keçidlər
* Hatikvah – Hadracha Guide Jewish Agency for Israel
* Israel’s National Anthem – Hatikva Jewish Virtual Library
* Cucuruz cu frunza-n sus on Youtube
* Hatikvah on Youtube with lyrics translated into English
Rahim Nuriyev

**Nuriyev Rahim İbrahim oğlu** () — Cəlilabad Rayon İcra Hakimiyyətinin keçmiş başçısı, tarixçi, müəllim.

## Həyatı
Rahim Nuriyev 15 mart 1955-ci ildə Lənkəran rayonunun Darquba kəndində müəllim ailəsində anadan olub. İlk təhsilini Darquba və Kərgəlan məktəblərində alıb. Lənkəran pedaqoji məktəbini (1974), Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini (1986) bitirib. 1973-cü ildə əmək fəaliyyətinə, 1974-cü ildə pedaqoji fəaliyyətə başlayıb.

1975–1977-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. Lənkəranın müxtəlif məktəblərində müəllim və Cəlilabad rayonunda İcra hakimiyyəti başçısı (1992–1993) işləyib. Hazırda Lənkəran şəhəri 9 saylı orta məktəbdə müəllim işləyir. Lənkəran bölgəsində milli-demokratik hərəkatın təşəbbüsçüsü, təşkilatçısı və liderlərindən biri olub.

1990-cı il yanvar hadisələri zamanı Lənkəranda "Elin səsi" qəzetinin nəşrini və həmçinin imperiyanın təcavüzkar siyasətini ifşa edən televerilişlər təşkil edib. Lənkəran Müəllimlər Cəmiyyətinin sədridir. Evlidir, 3 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rus qoşunlarının Lənkərana hücumu qabaqcadan planlaşdırılmışdı
Ehsan xan Naxçıvanski

*Ehsan xan Naxçıvanski (polkovnik-leytenant)
*Ehsan xan Naxçıvanski (general-mayor)

## Həmçinin bax
*Ehsan xan
*Naxçıvanski
Pekulyar qalaktika

[thumb|right|Pekulyar qalaktikalardan biri olan [Arp 273]] 
**Pekulyar qalaktika** () - Mənası qəribə deməkdir. Ona görə ki, digər qalaktikalardan fərqli olaraq Habbl ardıcıllığına tabe deyil. 1966-cı ildə "Pekulyar qalaktikaların atlası" tərtib edilmişdir.

## Xarici keçidlər
*Pekulyar qalaktikalar  
*Arp qalaktika
*Arp
*Pekulyar qalaktikalar
Gürcüstan himni

**Tavisupleba** (; ) — Gürcüstanın dövlət himni, 2004-cü ildən bəri bayraq və gerb ilə birlikdə Gürcüstanın dövlət rəmzlərindən biri.

Musiqisi Zaxari Paliaşvilinin (1871—1933) "Daisi" ("Alaqaranlıq") və "Abesalom və Eteri" adlı iki operasından götürülüb. Sözlərin müəllifi müasir gürcü şairi Daviq Maqradzedir; o, klassik gürcü şairləri Akaki Sereteli, Qriqori Orbeliani və Qalaktion Tabidzenin şeirlərindən sitatlar istifadə etmişdir.

## Rəsmi mətni

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Himnin musiqisi (sözsüz)

## Həmçinin bax
Asif Məmmədov (icra başçısı)

**Asif Məmmədov** () — Balakən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2006–2011-ci illər), Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2011–2013-cü illər).

## Həyatı
Asif Salman oğlu Məmmədov 1962-ci ildə Lerik rayonunda anadan olmuşdur. 1984-cü ildə Ç. İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunu mühəndis-mexanik ixtisası üzrə bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1979-cu ildə Lerik rayon Mərkəzi kitabxanasında salon müdiri kimi başlamışdır. Sonralar "Əzizbəyovneft" və H. Z. Tağıyev adına NQÇİ-lərində iş icraçısı, rəis müavini, rəis vəzifələrində çalışmış, Kaspi-Yıldız" Azər-Türk MM-də baş direktor, idarə heyətinin sədri olmuşdur.

Evlidir, 4 övladı var. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı İqbal Məmmədovun qardaşıdır.

## Siyasi fəaliyyəti
Asif Məmmədov Əzizbəyov (indiki Xəzər) Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini, 2006–2011-ci illərdə Balakən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 2011-ci il aprel ayının 21-dən 2013-cü il fevral ayının 15-dək isə Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## İstinadlar
Əziz Əzizov

**Əziz Əzizov** (tam adı: *Əziz İmran oğlu Əzizov*; ) — Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.

## Həyatı və fəaliyyəti
Əziz İmran oğlu Əzizov 9 dekabr 1963-cü ildə Cəbrayıl rayonunun Soltanlı kəndində anadan olmuşdur. M. Əzizbəyov adına Neft və Kimya Akademiyasının mühəndis ixtisası üzrə bitirmişdir.

1985–1986-cı illərdə Tramvay parkında xətt sahəsi əmiri ustası, 1986–1987-ci illərdə Tramvay parkında vaqon bölməsində usta, 1987–1989-cu illərdə Tramvay parkında yol təhlükəsizliyi müfəttişi, 1989–1990-cı illərdə Tramvay parkında yol təhlükəsizliyi idarəsinin rəisi, 1990–1992-ci illərdə Tramvay parkında istismar idarəsinin rəisinin vəzifəsinin icra edən, 1992–1993-cü illərdə Bakı şəhər Nəqliyyat Departamentinin texniki şöbənin rəisi, 1993–1996-cı illərdə Bakı şəhər Nəqliyyat Departamentinin hərəkətin təhlükəsizliyi üzrə rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

1996–2006-cı illərdə Sahibkarlıq fəaliyyəti məşğul olmuşdur

2006–2018-ci illərdə isə Cəlilabad Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışmışdır.

2018–2019-cu illərdə Bakı şəhəri Yasamal Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 noyabr 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Bakı şəhəri Suraxanı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin olunub.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 8 iyul 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin olunmuşdur.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## Mükafatları
* "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı (2 fevral 2024)

* "Azərbaycan Respublikasının İnsan hüquqları üzrə müvəkkili (ombudsman) təsisatının 20 illiyi (2002–2022)" yubiley medalı (1 fevral 2024)

## İstinadlar
Çadır iyəsi

**Çadır yiyəsi** – türk, altay və monqol xalq mədəniyyətində və inancında çadırın qoruyucu ruhu. **Çadır (Şatır, Çatır, Çədir) yiyəsi** də deyilir. **Otaq yiyəsi** ya da **Çergə yiyəsi** və **Tirmə yiyəsi** ifadələri də istifadə edilər. Monqollar **Macan (Majqan, Mayxan, Mayqan) Ezen** və ya **Asar Ezen** deyərlər. **Alaçıq (Alaşıq) yiyəsi** də yenə bənzər bir varlığı ifadə edir. Hər çadır üçün fərqli bir yiyə vardır. Türk mədəniyyətində otaq əhəmiyyətli bir yerə malikdir. Türk və monqol imperatorlarının heç bağlanılmayan və qırx öküz tərəfindən çəkilən otaqlarının olduğu tarixi qeydlərdə mövcuddur. Bu otaq məskun mədəniyyətdəki sarayın yerini tutmaqdadır. Macarca **Sator** olaraq keçər. Qırğız bayrağında olan altı yol motivi, qırğız çadırlarının təpə pəncərəsində taxtadan edilən bir naxışdır. Bu ənənəvi qırğız çadırının üst hissəsində olan və baxıldığında içəridən günəşin göründüyü "Tündük" simvoludur.

## Etimologiya
***Otaq:** (Ot/Od/Ud) kökündən törəmişdir. Od ilə əlaqəlidir. İçində od yandırılan sığınacaq deməkdir. Otaq sözü də təxminən eyni anlama malikdir.
***Çadır:** (Çad/Çat) kökündən törəmişdir. Çatmaq kökündən gəlir. Çatqı, çatı (dam) sözləri ilə eyni mənşəyə malikdir. Farscaya türkcədən keçmişdir.
***Çergə:** (Çer/Yer) kökündən törəmişdir. Qurmaq, sərmək mənaları daşıyır. Yer sözü ilə əlaqəlidir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Qoça xan

**Qoça Xan** - türk və altay mifologiyasında bərəkət ilahı. **Qosa (Kosa) Xan** da deyilir. Özü adına yazda "Qoçaqan/Qoçıqan" adlı bərəkət mərasimi təşkil edilir. Şor türklərində isə bu mərasimin payızda edilən əks olunmasının adı "Paktıqan" olaraq iştirak edər. Bu ad da Baxdı Xanın adından gəlir. Zaman zaman adı Baxdı Xan ilə birlikdə xatırlanar. Bu mərasimdə ev ev gəzib pay toplanar. Kosa mərasimiylə yaxından əlaqədardır. Bu mərasimlərdə şaman bir maska ​​taxar. Akşamüzeri yığdıqlarıyla bir şənlik edər.

## Etimologiya
(Koc/Qoç/Kos) kökündən törəmişdir. Döyüşçülük və güc kimi mənalar ehtiva edər. Qoç bərəkətin simvoludur.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Olimp (Mars)

**Olimp dağı** () — Mars planetində yerləşən Günəş sisteminin ən hündür dağıdır. Dağın hündürlüyü 21 kilometrə yaxındır. Bu göstərici ilə Olimp Yer kürəsinin ən böyük dağı olan Everesti üç dəfə üstələyir.

## Təsviri
Olimpin hündürlüyü, əsasən 21.2&nbsp;km. Yer üzündə ən yüksək vulkan olan Mauna Kea  (10.2&nbsp;km) vulkanından iki dəfədən çoxudur. Dağın diametri təxminən 540 kilometrdir. O, 7&nbsp;km yüksəkliyə qədər kənarları boyunca dik yamaclara malikdir. Bu nəhəng uçurumların meydana gəlməsinin səbəbləri hələ inandırıcı bir izahat tapmamışdır. Baxmayaraq ki, çoxları okean tərəfindən Marsda bir dəfə mövcud olan vulkan yamaclarının aşınma versiyasına meylli olmasını söyləmişlər. Olimpin vulkanik kalderasının uzunluğu-85&nbsp;km, eni isə-60&nbsp;km-dir. Kalderanın dərinliyi 3-km olub, 6 kraterdən ibarətdir. Yer səthində Havay adalarında Mauna Loa kraterinin diametri-6.5&nbsp;km-dir. Olimpin zirvəsində atmosfer təzyiqi, Mars səthinin orta səviyyəsinə tipik təzyiqin yalnız 2% -ni təşkil edir. Marsın səthində atmosfer təzyiqi 0,01%-dən azdır. Olimpis geniş ərazini tutmasına baxmayaraq, planetin səthindən tamamilə görülə bilmir. Buna görə, dağın tam profilini yalnız hava və orbitdən görmək olar. Buna görə, vulkanın ən yüksək nöqtəsində dursanız, onda yamac üfüqdən kənara çıxacaq.

## Şəkilləri

 Fayl:Olympus Mons - topography map.png| Olimpin topoqrafiyası.
 Fayl:Olympus Mons and Hawaii to scale.png| Olimpin Manua-Loa ilə müqayisəsi
 Fayl:Tharsis-PIA02049.jpg|
 Fayl:OlympusMons MaunaKea Everest diagram-az.png|Günəş sistemində olan hündür zirvələrlə müqayisəsi


## Marsın interaktiv xəritəsi

## Həmçinin bax
Mars planeti
Vulqata

**Vulqata** (latın dilində *versio vulgata* – populyar versiya) — Stridonlu Hiyeronimus (İyeronim) (340–420) tərəfindən yerinə yetirilən Bibliya tərcüməsidir.

Ondan öncə Romada istifadə olunan Bibliya tərcüməsinin nöqsanlarına görə Roma Yepiskopu Damasus Bibliyanın latın dilinə tərcüməsini redaktə etməyi öz katibi Hiyeronimusa tapşırıb. Hiyeronimus öz dövrünün ən savadlı adamlarından biri idi, yunan və latın dil və ədəbiyyatlarını əla bilirdi. Redaktə ilə kifayətlənməyərək, yeni tərcüməyə başlayıb. Damasus vəfat edəndən sonra Hiyeronimus Fələstinə köçərək ibrani dilini öyrənməyə başlayıb. 382-ci ildən 402-ci ilə qədər Əhdi-Ətiqi və Əhdi-Cədidi orijinal dillərdən tərcümə etməklə məşğul olub.

Hiyeronimusun tərcüməsi sonradan "Vulqata", yəni "populyar versiya" adlandırılıb. Roma klassik ədəbiyyatını əla bilən Hiyeronimus Bibliya tərcüməsinə də latın nəsrinin lakonik gözəlliyini qazandıra bilmişdir.

Lakin VII əsrə kimi Vulqataya münasibət heç o qədər də müsbət deyil idi. Sevilli İsidorusun (570–636) dövründən sonra Vulqatanın avtoriteti möhkəmlənmişdir. Roma katolik kilsəsi Trento kilsə məclisində (1546) Vulqatanı katoliklərin rəsmi Bibliya versiyası olaraq təsdiq etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Aydın Əlizadə. Xristianlıq: Tarix və fəlfəsə (ilk çağlar). IV–V əsrlərdə kilsə ataları http://alizadeh.narod.ru/kitablar/Xristianliq/6.1.html
* Мень А. протоиерей "Библиологический словарь в 3-х т.". Москва: Фонд имени Александра Меня, 2002. "Вульгата", "Иероним Стридонский"

## Xarici keçidlər