Rostov-na-Donu

**Rostov-na-Donu** () — Rusiyanın cənub-qərbindəki ən böyük şəhər, Cənub Federal Dairəsinin və Rostov vilayətinin inzibati mərkəzi. Hərbi Şöhrət şəhəri (2008).

15 dekabr 1749-cu ildə imperatriça Yelizaveta Petrovnanın nizamnaməsi ilə qurulur. Şərqi Avropa düzənliyinin cənub-şərqində, Don çayının hər iki sahilində, onun Azov dənizi ilə birləşməsindən 46 km və Qara dənizdən 380 km, Moskvadan 1092 km məsafədə yerləşir.

Əhalisi 1.137.704 nəfərdir (2021). Rusiyanın ən çox əhalisi olan onuncu şəhəridir. 2.16 milyondan çox insan Rostov aqlomerasiyası (ölkənin beşinci ən böyük aqlomerasiyası) daxilində yaşayır.

Şəhər böyük bir inzibati, iqtisadi, mədəni, elmi, təhsil, sənaye və Rusiyanın cənubundakı ən əhəmiyyətli nəqliyyat mərkəzidir. Qeyri-rəsmi olaraq Rostov "Qafqazın Qapısı" və "Rusiyanın cənub paytaxtı", həmçinin Donun paytaxtı adlanır. 21 fevral 2019-cu ildə Rostov-na-Donu qanunverici səviyyədə vilayətin paytaxtı olaraq tanınır.

2018-ci ildə Rostov-na-Donu Futbol üzrə Dünya Çempionatının oyunlarına ev sahibliyi edən şəhərlərdən biri olur.

## Etimologiya
Rus-Osmanlı müharibələrin nəticəsində burada cızılan yeni sərhədə Temernitskaya tamojnya  — **Dəmirlik gömrüyü** adı verilir. 1761-ci ildə Dimitr Rostovski qalası kimi qurulmuşdur. Bu ad, həyatının son yeddi ilini Rostov və Yaroslavl mitropoliti olmuş, 1757-ci ildə Rus Pravoslav Kilsəsi tərəfindən müqəddəs sayılan Müqəddəs Dimitrinin adına kilsəyə verilmişdir. Gündəlik həyatda Rostov adlanan qala da sadəcə Rostov adlandırmağa başlayan bir qəsəbə yarandır. 1796-cı ildə eyniadlı şəhərə çevrilir. Sonralar onu qədim Rostovdan fərqləndirmək üçün bu şəhər **Rostov-na-Donu** adlandırılmağa başlanır.

## Fiziki və coğrafi xüsusiyyətlər

### Coğrafi mövqe
Rostov-na-Donu Şərqi Avropa düzənliyinin cənub-şərq hissəsində yerləşir. Şəhər daha çox Don çayının sağ sahilində yerləşir, sol sahilində isə bəzi sənaye müəssisələri, ticarət və əyləncə mərkəzləri vardır. Şəhərin cənub-qərb kənarları Don çayının deltasına bitişikdir.

Rostov-na-Donu Moskva vaxt qurşağında (Moskva vaxtı ilə) yerləşir. Tətbiq olunan vaxtın UTC-dən ofseti +3: 00-dır. İstifadə olunan vaxta və coğrafi uzunluğa uyğun olaraq, Rostov-na-Donuda orta günlü günorta saatı 12:21-ə təsadüf edir.

### İqlimi
Rostov-na-Donu şəhərinin iqlimi mülayim kontinentaldır. Orta illik iqlim göstəriciləri: temperatur + 11,9 ° C, küləyin sürəti 3,2 m/s, havanın rütubəti 52%. İllik yağıntı təxminən 410 mm-dir.

Qış mülayim və az qarlıdır; qar örtüyünün orta qalma müddəti 10–25 gündür. Yanvarın orta temperaturu −0,9 °C, qışda illik orta statistik minimum −19,4 °C, mütləq minimum yanvarda müşahidə edilmiş və 1940-cı ildə −31,9 °C olmuşdur. İstilik mövsümü 5 ay davam edir.

### Relyef
Şəhərin relyef tipi onun coğrafi rayonlaşdırılması ilə birbaşa bağlıdır. Rostov-na-Donu ərazisinin relyefi düzən, yarğan-bataqlıq xarakteri daşıyır. Rostov-na-Donu yaxınlığında sağ sahilin hündürlüyü 80 m-ə çatır. Sol sahildə hündürlüyü təxminən 10 m olan alçaq Batayskaya silsiləsi uzanır və yalnız Azov şəhəri yaxınlığında Donun sol sahili əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir. Sağ sahildən yüksəyə qalxır. Əsas süxurlar çöküntü məhsullarıdır. Asanlıqla külək və su eroziyasına (Leysan yağışları səbəbindən) məruz qalır. Ərazidə geniş yayılmış cazibə qüvvəsinin təsiri altında yer səthinin dağılması prosesləri (sürüşmə, ovuntu) də yarğanların inkişafına kömək edir. Don vadisi müxtəlif ölçülü yarğanlar və axan dərələr ilə sıx parçalanmışdır.

### Bitki örtüyü
2008–2009-cu illərdə Rostov-na-Donu yaşıllaşdırma obyektlərinin yenidən qurulması və yaradılması üçün 40-dan çox layihə işləyib hazırlamışdır ki, onların da əksəriyyəti artıq şəhərdə həyata keçirilmişdir.

2009-cu ildə şəhərdə 6 mindən çox ağac əkilmişdir. Çoxillik çiçəklər yarıya 3 min koldan ibarət olmuşdur. Hər il çox illik çiçəklər əkilir. İndiyənə qədər bir milyon yarımdan çox kol əkilmişdir.

2008-ci ildə yaşılaşdırmağa 202 milyon, 2009-cu ildə 174 milyon, 2010-cu ildə isə 54 milyon rubl vəsait xərclənmişdir. 2011-ci ildə administrasiya abadlıq işlərinə təxminən 63 milyon rubl ayırmışdır.

## Həmçinin bax
* Rostov-na-Donu əməliyyatı
* Don Dövlət Aqrar Universiteti

## İstinadlar