open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Persi Fosett

**Persi Fosett** (; ) — məşhur ingilis etnoqrafı və səyyahı.

## Həyatı
Braziliyanın Atlantidanın ərazisində yerləşməsi haqqında fərziyyəni podpolkovnik rütbəsini qazanan məşhur ingilis alimi və səyyahı Persi Harrison Fosett (1867–1925?) dəstəkləyirdi.

### Çözülməyən sirr
1921-ci tarixində, bölgəyə oğlu və dostu Raleigh Rimell ilə yolçuluğa çıxdılar. Yolçuluğun başlarında, Salvador yaxınlarında qalıntılar tapdılar. Fawcett, bu duruma çox sevindi və hələ tapa bilmədiyi itmiş sivilzasiyaya "Z" adını verdi. Bu itmiş uyqarlığı tapmaq üçün çox tələsirdi. 20 aprel 1925 günü üç yoldaş, piranalarla dolu çayları keçdiler. Daha sonra, Braziliyanın "Mato Grosso" bölgəsinə doğru irəlilədilər. Bir daha da onları görən olmadı. İllər keçdikcə, başlarına gələnlər haqqında söyləncələr yayıldı. Böyük ehtimalla, üç yoldaş, yerlilər tərəfindən öldürüşmüşdü. Fawcett və yoldaşlarının başına gələnlər, aradığı itmiş sivilzasiya kimi sirr olaraq qaldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kolumbiya vətəndaş müharibəsi (1854)

**Kolumbiya vətəndaş müharibəsi 1854**. Müharibə 1854-cü ilin 17 aprel -dekabr müddəti ərzində Yeni Qranada Respublikasının ərazisində baş vermişdir. Melonun çevrilişinə qarşı Kolumbiya Liberal Partiyası və Kolumbiya Konservativ Partiyası birgə mübarizə aparırdılar.

## Müharibədən öncəki vəziyyət
Müharibənin baş verməsinin əsas səbəblərindən biri Liberalların proteksionizdən azad ticarətə keçməsi ilə bağlı idi. Liberallar iki hissəyə bölünür, azad ticarət tərəfdarları "Golgotas>>, proteksioniz qaydalarının tərəfdarları isə <<Draconianos" adlanırdı. Digər tərəfdən hərbçilər, aristokratlar və sənətkarların maraqlarının toqquşması. Orduya general Melo başçılıq edirdi . O xalq arasında dəstək axtarırdı , bunun üçün sənətkarlara müraciət edərək, onlarla ittifaqa girir. Melo proteksioniz tarifi bərpa etmək istəyirdi. Ölkədə keçirilən prezident seçkilərində Xose Mariya Obanda seçilir. Bu dövrdə yeni konstutsiya qəbul edilir ki, burada liberal fikirlər öz əksini tapirdı. Melo ordunun ali baş komandanı idi.31 dekabr 1853-cü ildə o, kavalerlər kazarmasına daxıl olarkən pilləkəndə içgili vəsiyyətdə olan əsgər Kirosla rastlaşır. Onun içgili olması ölümünə səbəb olur. Mart 1854-cü ildə Meloya qarşı adam öldürmə itdihamı irəli sürülür. Melo ordunun köməyi ilə çevriliş edərək 17 fevral 1854-cü ildə hakimiyyəti ələ keçirilir, konstutsiya ləğv edilir, prezident və nazirlər həbs edilir. Ölkə diktaturaya çevrilir.

## Müharibənin gedişi
Xose Mariya Melo hakimiyyətə ordunun və sənətkarların köməyi ilə gəlir. Melo hətta iezuitlərin ölkəyə qaytarılması məsələsini qaldırır. Yaranmış vəziyyətdən cıxmaq üçün vitse prezident Xose de Obaldinin xaişi ilə hökumət İbaqe şəhərinə köçür. O Melo diktaturasına qarşı cıxan Konstutsiyaçılara başçılıq edirdi. Konstutsiyaçılar Liberaların "Golgotas" fraksiyası və Konservantlardan ibarət idi. Ölkənin bir çox şəhərlərində diktatora qarşı üsyanlar baş qaldırır. Keçmiş prezident Xose İlario Lopes üsyançıları Kali , Buenaventure və Kartoqoda məğlub edir. Digər dSipakire, Pamplona, bukaramanqa, Veles. Tunja, Kali və Boqotanın ətrafında olmuşdur. Melonun ordusu 11,042 nəfər təşkil edirdi. Onun hakimiyyəti cəmi 8 ay davam edir. Konstutsiyaçılar 11,000 nəfər təşkil edirdi və onlara Erran və Moskera başçılıq edirdi. Onlar 7,000 üsyançını mühasirəyə almışdı. Son döyüşlər 4 dekabrda baş versə də, üsyançılar məğlub edilir. Ən güclü döyüşlər Boqota ətrafında baş vemişdir.

## Nəticəsi
Münaqişə 4,000 itki verilir. Danışıqsız təslim haqqında sənəd Santander parkında imzalanır. Melo həbs edilir və Kongresdən qovulur.

## Mənbə
* Kolumbiya vətəndaş müharibəsi 1854
Yarməhəmməd xan Şadlı

**Yarməhəmməd xan Yəzdanqulu xan oğlu Şadlı** () — Şadlı elinin elbəyi, Nasirəddin şah Qacar dövründə vali.

## Həyatı
Yarməhəmməd xan Yəzdanqulu xan oğlu Şadlı Xorasan əyalətinin Bocnurd vilayətinin Şadlı elinin bir obasında anadan olmuşdu. Səhamüddövlə ləqəbini daşıyırdı.

Atasından sonra elbəyi təyin edilmişdi.

Yarməhəmməd xan Şadlı Nasirəddin şah Qacarın hakimiyyətinin ilk illərində Xorasanın valisi idi.

Yarməhəmməd xan Şadlı 1883–1889-cu illərdə Rusiyanın Aşqabaddakı diplomatik agenti Yəhya bəy Tahirovla əlaqə saxlayırdı. Yəhya bəy bir neçə dəfə Bocnurdda olmuşdu.

Ruslar Yarməhəmməd xan Şadlını 14 may 1896-cı ildə Moskvaya, II Nikolayın tacgüzarlığına dəvət etmək istəyirdilər. Dəvət etdilər də. Səhamüddövlə Sərdari-Müfəxxəm Moskvaya gəldi. Bocnurdun xan və ağaları onu separatizmdə qınayaraq gözdən saldılar.

Yarməhəmməd xanın Əmənulla xan adlı oğlu vardı.

## Həmçinin bax
* Şadlı eli

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Şadlı eli, "Soy" dərgisi, 1 (33), 2010, səh. 51.

## Xarici keçidlər
* Курдские Ханы в России 90-е годы XIХ-Начало ХХ века
Dəvan

**Dəvan** (fars. دوان) — İranın Fars ostanının Kazerun şəhristanında kənd. 2006–cı il siyahıyaalınmasına əsasən əhalisi 178 ailədə 601 nəfər idi. Əhalisi Dəvani dialektində danışır.

## İstinadlar
Orinoko çayı

**Orinoko çayı** () — Cənubi Amerika ərazisində axan çaydır. Əsasən Venesueladan axır və Atlantik okeanına tökülür. Uzunluğu 2736 kilometrdir (2736&nbsp;km).

Orinoko çayının mənbəsi Qviana yaylasının cənub-qərbində yerləşən Delqaud-Çalbaud dağıdır. Orinoka mənsəbində delta yaradır.

Su sərfiyyatı 33 000 m³/s-dir.

Çay öz Amazon delfinləri və Orinoko timsahı ilə məşhurdur.
Üçvəcli sümük

**Üçvəcli sümük** () — əlin bilək nahiyəsinə aid sümüklərdən biri. Onun oynaqarası qığırdağa məxsus yuxarı, aypara sümüyə məxsus bayır və noxudabənzər sümüyə məxsus ovuc səthləri vardır.  
 
## İstinadlar

## Mənbə
*Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, I cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1971
Ferrum (musiqi qrupu)

**Ferrum** — Azərbaycan rok musiqisi tarixində ən parlaq və yadda qalan qruplardan biri. Qrup musiqilərində əsasən ədəbsiz ifadələrdən istifadə edirdi və bu pərəstişkarların zövqünə görə olmuşdur. Qrupun qısa vaxt ərzində fəallığı musiqiçilərə böyük məşhurluq gətirdi.

Ferrum qrupunun əcdadı kimi Xalottazz (Fahişələr) qrupunu hesab etmək olar. Lakin, bu qrup çox qısa bir müddətdə fəaliyyət göstərdi. Hər şey dayandırıldıqdan bir ay sonra çıxış yeni qrup «Ferrum»a dəyişdirildi. Qrupun təsisçiləri İlkin Məhəmmədli, Fərda Ramazanov və Erkin İsayev hesab edilə bilər. Erkin artıq bir çox qruplarda ifa etmiş təcrübəli bas gitarist idi. Həmçinin Nurlan Kərimov və Erhan Qendjalpanı yeni qrupa dəvət etməyə qərar verilmişdi.

Qrup rəsmi olaraq 2004-cü ilin oktyabr ayında yaradılmışdır. Əvvəlcə qrup doğma azərbaycan dilində ifa edirdi. Daha sonra isə 2 alman və bir türk dilində mahnı ifa etdi.

Ferrumun ilk çıxışı yalnız üç mahnı yazıldıqdan sonra 28 noyabr 2004-cü ilə təsadüf etdi. Ağır musiqi və mahnıların mətnində ədəbsiz sözlər çox dinləyicilərin ürəyincə olmuşdur. O vaxtdan ədəbsiz mahnı sözləri Ferrum yaradıcılığının vizit kartı oldu.

Tezliklə Erkin İsayev qrupu tərk etdi. O öz alkoqol asılılığının öhdəsindən gəlməyi bacarmırdı və tez-tez məşqləri buraxırdı. Daha ağır musiqi ifa etmək istəyən Fərda Ramazanov Alternativ pank janrında ifa edən İlkin Məhəmmədli ilə fikir ayrılığı yaşadı və 2005-ci ilin sentyabr ayında qrupu tərk etmək qərarına gəldi. Lakin tezliklə Fərda qrupa qayıtdı və 5 dekabr 2005-ci il Gürcüstanda keçirilən «Sərhədsiz rok» festivalında tam heyətlə iştirak etdi.

2006-cı ilin yanvarında Ferrum qrupunun son konserti oldu və pərəstişkarların fikrincə bu qrupun bütün qısa 2 illik tarixi üçün ən parlaq və ən yaxşı konserti idi. Təəssüflər olsun ki, qrup bu konsertdən sonra bir daha toplaşmadı və hal-hazırda dağılmış hesab edilir. Bəzi keçmiş üzvlər başqa Azərbaycan rok qruplarına qoşuldular (Ozan, Red Sky, The Midnight).

## Diskoqrafiya

{| class="wikitable" border="1"
Noxudabənzər sümük

**Noxudabənzər sümük** () — əlin bilək nahiyəsinə aid sümüklərdən biri. Onun üçvəcli sümüyə məxsus arxa səthi vardır. Bu sümük aşağı doğru çıxıqdır və bayır tərəfdə şırıma malikdir.

## İstinadlar
Qarmaqlı sümük

**Qarmaqlı sümük** () — əlin bilək nahiyəsinə aid sümüklərdən biri. Onun aypara sümüyə məxsus yuxarı, İV və V daraq sümüklərinə məxsus aşağı, üçvəcli sümüyə məxsus basıq içəri və başlı sümüyə məxsus hamar bayır səthi vardır.

## İstinadlar
Əldarağı sümükləri

**Əldarağı sümükləri** () — əlin obuc nahiyəsinə aid sümüklərdir. Əldarağı skleti beş uzun əldarağı sümüklərindən ibarətdir. Hərbirinin bir cismi () və iki ucu: yuxarı ucu və ya əsası —  və aşağı ucu və ya başı —  vardır. Uclardan ancaq biri (başı) həqiqi epifiz hesab edilir, ona görə də daraq sümükləri monoepifizar uzun sümüklərdən hesab olunur. Bu sümüklərin arxa səthi yastı, ovuc səthi isə basıqdır.

Onların uzunluğu müxtəlifdir. Ən uzunu III sayılır, ondan qısası növbə ilə II, IV, V daraq sümüyüdür. Daraq sümükləri öz əsaslarının şəkilləri üzrə ayırd edilirlər. I daraq sümüyü çox qısa və canlıdır, cismi öndən arxaya doğru basıqdır və əsası üzərində olan yəhərəbənzər oynaq səthi böyük, bayır və kiçicik içəri hissəyə bölünmüş olur. II daraq sümüyünün əsası qarmaq kimi ikihaçalıdır və və içəri tərəfində III daraq sümüyünə məxsusoynaq səthi vardır. III daraq sümük əsasının arxa səthində baş barmaq tərəfdə biz çıxıntı —  olur. IV daraq sümüyünün əsası dördbucaqlıdır, bayır tərəfində II daraq sümüyünə  məxsus kiçicik səth və içəri tərəfində V daraq sümüyünə məxsus səth vardır. V daraq sümüyünün əsasının içəri tərəfində IV daraq sümüyünə məxsus oynaq səth və bayır tərəfində qabarıqlıq olur. Daraq sümüklərinin başları barmaqların proksimal falanqaları ilə calanır.

## İstinadlar

## Mənbə
*Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, I cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1971
Dananq

**Dananq** (vn. 城舖沱灢) — Vyetnamın mərkəzi hissəsində yerləşən liman şəhəri. Dananq Cənubi Çin dənizinə at nalı kimi açılan körfəzdə yerləşir. Vyetnamın ən böyük liman şəhəri, Nam Trunq Bo bölgəsinin isə ən böyük şəhəridir.

## Coğrafiya

Hündürlüyü 1.413 metrəyə çatan Annam dağlarının (Truong-Son) şimal-qərbini bağlamasını baxmayaraq şəhər qış mussonlarından böyük şəkildə təsirlənir. Şərqdən Tyen Sa yarımadası (Ben Dao) və 700 m yüksəkliyə çatan Dananq burnu ilə əhatə olunmuşdur. Şəhərin şimalında

## Tarixi

1787-ci ildə Conson adaları ilə birlikdə Fransaya verilmişdir. 1858-ci ildə Fransa tərəfindən yenidən işğal edilmişdir. 1954-cu ildə Vyetnamın bölünməsi ilə birlikdə Şimali Vyetnam şəhəri olmuşdur.

1960-cı illərdə burada ipək toxuculuğu fabrikləri açılmışdır. 1970-ci illərdə isə içki fabrikləri qurulmuşdur. 1965-ci ildə ABŞ-nin əlinə keçən şəhər hərbi baza kimi istifadə edilmişdir və əhəmiyyəti artmışdır. Buddist güclərinin əlinə keçən Dananqda general Nquyen Çao Ki (aprel 1966) tərəfindən hökumətə qarşı üsyan qaldırdı. Nyugen şəhəri ələ keçirmişdir (may 1966). Dananq 1975-ci ilin aprelində Şimali Vyetnam tərəfindən alınmışdır.

1980-ci illərdə Vyetnamın ən müasir liman şəhərinə çevrilmişdir. 1976-cı ildə bir xəstəxana açılmışdır. Ho Şi Min şəhərinə (Sayqon) və Hanoy şəhərlərinə dəmiryolu və quru yolu ilə əlaqələnir. Vyetnam müharibəsi zamanı amerikalılar tərəfindən hərbi baza kmi qurulan Dananq hava limanı Vyetnamın ən böyük 3-cü hava limanıdır.

Şəhərdə Şam ağacı muzeyi və buddist məbədləri yerləşir.

## Qardaş şəhərlər

*  Semaranq, İndonezya
*  Kavasaki, Yaponiya
*  İvaki, Yaponiya
*  Şiouzoku, Yaponiya
*  Kaqaşima, Yaponiya
*  Okinava, Yaponiya
*  Şandonq, Çin
*  Xiansu, Çin
*  Sindao, Çin
*  Makao, Çin
*  Kaosinq, Tayvan
*  Hay Ponq, Vyetnam
*  Oakland, ABŞ
* Takoma, ABŞ
*  San Dieqo, ABŞ
*  San Fransisko, ABŞ
*  Cersi, ABŞ 
*  Pittsburq, ABŞ
*  Nyukasl, Avstraliya
*  İzmir, Türkiyə
*  Yaroslavl, Rusiya

## Qalereya


Marble Mountain Gate, Da Nang.jpg|Huye Xonq mağarası
Old map of Vietnam.jpg|Annam xəritəsi
French capture of Danang 1858.jpg|1858-ci ildə Fransa işğalı


## İstinadlar
Qriqori Cambakurian-Orbeliani

**Qriqori Dmitriyeviç Cambakurian-Orbeliani** () — rus generalı, gürcü şairi.

## Həyatı
Qriqori Dmitriyeviç Cambakurian-Orbeliani 2 oktyabr 1804-cü ildə anadan olmuşdu.

Qriqori Cambakurian-Orbeliani XIX əsrin otuzuncu illərdə gürcü taxt-tacının bərpası uğrunda mübarizə aparan qrupün üzvü olmuş, üsyan  planının üstü açılandan sonra sürgün edilmişdir. 1837-ci ildə sürgündən qayıdandan sonra yenidən hərbi xidmətə qayıtmışdır. Təxminən on beş il Dağıstanda Şamilin başçılığı altında fəaliyyət göstərən müridizm hərəkatı üzvlərinə qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.

Qriqori Cambakurian-Orbeliani 1858-ci ildə Qafqaz canişini knyaz Baryatinskinin dəvəti ilə Tiflisə qayıtmış və canişinlik yanında məsləhət şurasının sədri təyin edilmişdir.

Q.Orbelianiyə canişinin Tiflisdə olmadığı vaxtlarda onu əvəzləmək səlahiyyəti verilmişdir.

Canişinlikdə məsləhət şurasının sədri vəzifəsində qalmaqla o, 1860-cı ildə Tiflisin general-qubernatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Qriqori Cambakurian-Orbeliani 21 mart 1883-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Maddə 22

**«Maddə 22»** () — amerikalı yazıçı Jozef Hellerin qara yumor və satira janrında olan romanı. Roman 1953-cü ildə yazılmağa başlamış və ilk dəfə 1961-ci ildə çap edilmişdir. Əsərdə hadisələr İkinci dünya müharibəsi illərində cərəyan edir. XX əsrin ən yaxşı əsərlərindən biri hesab olunur.

## Maraqlı faktlar
* Əsərin baş qəhrəmanı Yossarian yazdığı məktublara məşhur amerikalı yazıçı Vaşinqton İrvinqin adı ilə imza atır. Belə imza atmaq onu bezdirdikdə isə ad və soyadın yerini dəyişib imza atır.
* Romanın mətnində Yossarian assuriyalı adlanır. Romanın davamı sayılan "Bağlanma vaxtı" əsərində Yossarian dostlarına deyir ki, onun adı milliyətcə assuriyalı olan dostu Frensis Yohannenin adının sintezindən əmələ gəlib.
* Əsər çap olunduqdan sonra "Maddə 22" ifadəsi ABŞ-də çox məşhurlaşır. Hal-hazırda bu ifadə ABŞ-də çıxılmaz absurd vəziyyəti ifadə edir.
* Bu roman "BBC" tərəfindən tərtib olunan "200 ən yaxşı kitab" siyahısında 11-ci yerdə qərarlaşıb.
* Bu roman "Metallica" qrupunun solisti Ceyms Hetfildi "The Shortest Straw" adlı mahnını yaratmağa ilhamlandırıb.
* 2002-ci ildə "Hypocrisy" adlı isveç det metal qrupu "Catch 22" adlı albom buraxıb.
* 2005-ci ildə "Meshuggah" adlı isveç metal qrupu mahnıları bu romana əsaslan "Catch Thirtythree" adlı albom buraxıb.
* ABŞ-də "Catch 22" adlı ska-pank qrup fəaliyyət göstərir.
* Romanın adı "Splin" qrupunun "Тебе это снится" adlı mahnısında xatırlanır.
* Romanın adı "LOST" serialının 3-cü sezonunun 17-ci seriyasında xatırlanır.

## Ekranlaşdırma
1970-ci ildə rejissor Mayk Nikols tərəfindən romana əsaslanan eyniadlı film çəkilib.
Antiirqçilik

**"Antiirqçilik** və ya **antirasizm** — irqçiliyə, ksenofobiyaya, antisemitizma, aparteidə və etnik ayrı-seçkiliyə əks olan hərəkat.

## Tarixi
İrqçiliyə müqavimət uzun müddət mövcuddur, məsələn qulların qul sahibləri qarşı hərəkət çıxarılması, etnik azlıqların deportasiya və qarşı qorunması.

## Təsir
Bərabərçilik feminizm, antimüharibə və antiimperialist hərəkatlar üçün katalizator olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Faşizma qarşı birləşək
Samərra

**Samərra** ( **) — İraqda şəhər, Səlahəddin mühafəzasıın inzibati mərkəzi. Dəclə çayının sahilində yerləşir. Keçmişdə Abbasilər xilafətinin paytaxtı olmuşdur. Samərra şəhəri şiələr arasında məzhəbi əhəmiyyəti var. Bunun səbəbidə onların iki imamı Həsən Əskəri və Əliyyə-Nəqi türbələrinin orada olmasıdır.

## Tarixi
Abbasilər dövründə, 892-ci ildə Bağdaddan 120 km Şimalda xəlifə üçün iqamətgah hazırlandı və bu iqamətgah Samərra (kim görsə heyrətlənər) adlandı. Bu şəhər qədim mədəniyyət mərkəzidir ki, Übeyd mədəniyyətinin kökü sayılır.

Xürrəmilər hərəkatının rəhbəri Babək bu şəhərdə edam olunub.

## İstinadlar
London Milli Qalereyası

**London Milli Qalereyası** dünyada ən çox ziyarət edilən sənət muzeylərindən biri.

Londonda 1824-cü ildə qurulmuşdur və 2300-dən çox eksponatın olduğu kolleksiyaya ev sahibliyi edən muzeydir. Bina Trafalqar meydanında yerləşir. Muzeydə XIII və XX əsr arasındakı çəkilmiş bir çox portretlər nümayiş olunur . Kolleksiya Birləşmiş Krallığın xalqına məxsusdur və daxil olmaq pulsuzdur. Milli Qalereyanın başlanğıcı çox təvazökar idi. Bənzərləri olan Parisdəki Luvr və Madriddəki Prado Muzeyinin əksinə mövcud olan bir kraliyət və ya xüsusi kolleksiyanın üzərinə qurulmadı. 1824-cü ildə İngilis hökuməti, bankir Con Julius Anqersteindən 36 portret satın aldı. Bu rəsmlər muzeyin ilk əsərləri idi. Ser Çarlz Lok Eastlakein o dövrdə etdiyi səylər və onun etdiyi bağışladıqları portretlər muzeyin kolleksiyasının üçdə ikisini təşkil edirdi. Nəticə olaraq, Avropadakı digər milli qalereyalarda müqayisədə kiçik ölçüdə bir kolleksiyaya sahib olmasına baxmayaraq, əhəmiyyətli əsərləri toplaya bilməsi və Giottodan Cezanneyə geniş bir yelpik altında toplaması ilə məşhurlaşdı. Bir dövr üçün Avropanın öz qalıcı kolleksiyasını nümayiş etdirə biləcək neçə qalereyadan biri idi. Bina Trafalqar meydanının şimal sahillərindədir. Önündəki memarlıq əsəri William Wilkins idi və inşa edildiyi ildən bəri eyni qaldı. Sainsbury Wing, Robert Venturi və Denise Scott Brown tərəfindən genişləndirildi. Bu əlavələr postmodern arxitekturasının əhəmiyyətli nümunələridir.

## İstinadlar
Əl barmaqları sümükləri

** Əl barmaqları sümükləri** **Əl falanqaları**() — qısa lüləlü sümüklər olub, əl skletinin təşkilində iştirak edirlər. Hər bir əldə (sağ və sol) onların sayı on dörddür. Bu sümüklərin orta hissəsi — cismi,  proksimal ucu — əsası , distal ucu — blok isə  adlanır. Daraq sümüklərinin başları barmaqların **proksimal falanqaları** ilə calanır.

## Həmçinin bax
* Caynaq əl

## İstinadlar

## Mənbə
* Prof. K. Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, I cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1971
Aşağı Fərəcan

**Aşağı Fərəcan** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Aşağı Fərəcan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Laçın rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində yerləşən kənd Həkəri çayının sol sahilindən bir qədər aralı, Qarabağ silsiləsinin cənub-qərb ətəyindədir. Keçmiş adı Haraldır. 1954-cü ildə qonşu Fərəcan kəndindən köçüb gəlmiş ailələr məskunlaşdığı üçün kəndin adı dəyişdirilərək Aşağı Fərəcan adlandırılmışdır. Oykonim "Aşağıda yerləşən Fərəcan kəndi" deməkdir

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Əhalisi
2006-cı ilin statistikasına görə kəndin əhali sayı 200 nəfər olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilik idi.

## İstinadlar
Əsas effektivlik göstəriciləri

**Əsas Effektivlik Göstəriciləri** () — şirkətin bugünkü və gələcək uğuru üçün kritik əhəmiyyətə malik olan faktorların müəyyən edilərək onların üzərində fokuslanması və əldə edilən nəticələrin bu istiqamətdə istifadə edilməsindən ibarətdir. 

Sistem proseslərin yaxşılaşdırılması hesabına xərclərin azaldılmasını məqsəd qoyur və şirkətin ayrı-ayrı şöbələrinə və işçilərə tətbiq edilməsinə əsaslanır. Bunun üçün əvvəlcə şirkətin hədəfləri istiqamətində doğru göstəricilər seçilməli, bu göstəricilərin hesablanması üçün davamlı məlumatın toplandığı sistem qurulmalı, əldə edilən nəticələr analiz edilməli və bunların əsasında yeni strategiya və hədəflər müəyyən edilməlidir.

*KPI-ların 7 əsas xüsusiyyəti:*
* Maliyyəyə aid olmayan;
* Mütəmadi olaraq yoxlanan (günlük, həftəlik 7/24);
* CEO və ya rəhbərlik tərəfindən tətbiq edilən;
* Hər bir işçi tərəfindən qəbul olunan;
* Xüsusi bir komanda tərəfindən həyata keçirilən;
* Əhəmiyyətli təsirə malik olan;
* Müsbət təsirə malik olan göstəricilərdir.

Ümumiyyətlə isə KPI sisteminin tətbiqində əsas məsələ KPI-ların düzgün seçilməsi və ya ölçülməsi, nəticələrin əldə olunmasından daha çox, onların analizi və düzgün şərh edilməsidir. Qısacası, şirkətin məqsəd, missiya, hədəf və strategiyalarına əsaslanan KPI-lar seçildikdən sonra, sistemin əsas məqsədi nəticələri düzgün təhlil edib, şirkət üçün prioritet hesab edilən sahələri müəyyən etmək, nəticələri yeni strategiya və hədəflərə çevirməkdir.

## Xarici keçidlər
* KPI Library
* DAVID PARMENTER "Key Performance Indicators: Developing, Implementing, and Using Winning KPIs"
Sərfəli sifariş miqdarı

**Sərfəli sifariş miqdarı modeli** () — bilinən ən qədim və ən çox istifadə edilən ehtiyatlara nəzarət metodu olub, ilk dəfə 1915-ci ildə Ford Harrisin nəşrlərində rast gəlinib.

## Modelin şərtləri
Modeldən istifadə etmək rahat olsa da, bəzi şərtlərin ödənilməsi vacibdir. Bu şərtlər:

* Tələb müəyyən və sabitdir.
* Çatdırılma vaxtı- sifarişlərin verilməsi ilə təhvil alınması arasında müddət müəyyən və sabitdir.
* Sifariş edilən miqdar hissələrlə deyil, bütöv olaraq təslim edilir və sabitdir. Sifarişin təchiz olunma müddəti dəqiq bilinir və ya sıfıra bərabərdir.
* Əsas xərclər sifariş və ehtiyat saxlama xərcləridir ki, bunlar da il ərzində dəyişilmir. Güzəşt və endirimlər mövcud deyil.

Əgər yuxarıda göstərilən şərtlərin biri və ya bir neçəsi ödənməssə SSM modelində dəyişikliklər edilərək istifadə olunur.

## Modelin dəyişkənləri
Sm – Məhsulun sifariş miqdarı

Sm/2 – Ortalama ehtiyat

Sn – Sifariş vermə nöqtəsi

D – İstehsalat tələbi (illik)

T0 – Sifarişin dövrünün uzunluğu (Sm/d)

d – İstehsalat tələbi (günlük)

## Modelin qurulması
Sifarişlər partiya halında və bir dəfəyə təslim edilir, sabit bir tələb sürəti ilə istifadə edilir. Əgər sifarişin verilməsi ilə qəbulu arasında müddət qeyd edilmirsə, ehtiyat səviyyəsi sıfıra endiyində, əgər sifarişin çatdırılması müəyyən müddət tələb edirsə, ehtiyat səviyyəsi Sn olanda sifariş verilir. Bu nöqtə yenidən sifariş vermə nöqtəsi hesab edilir.
Ehtiyatlarla əlaqəli əsas xərclər sifariş və saxlama xərcləridir. SSM modelində məhsulun dəyəri, yəni bir ədəd məhsulun satınalma qiyməti (p və ya C) sifariş miqdarının dəyişməsindən asılı olmadığından nəzərə alınmır. Səhifənin mətni.

### Cəmi sifariş xərcləri
Cəmi sifariş xərcləri hər bir sifariş üçün sabit hesab olunan sifariş xərci ilə (O), il ərzindəki sifarişlərin sayının (D/Sm) hasilinə bərabərdir.

### Cəmi saxlama xərcləri
Cəmi saxlama xərcləri isə il ərzindəki ortalama ehtiyat miqdarı ilə bir ədəd məhsulun saxlama xərcinin hasilinə bərabər qəbul olunur.
Saxlama xərcləri bəzən faiz (H=i×C) şəklində göstərilə bilər.

### Cəmi ehtiyat xərcləri
Cəmi ehtiyat xərcləri isə sifariş xərcləri ilə saxlama xərcləri toplamından ibarətdir.

## SSM
Sərfəli Sifariş Miqdarı (SSM), sifarişin elə optimal səviyyəsidir ki, bu miqdarda cəmi ehtiyat xərcləri minimum olsun. Cəmi ehtiyat xərclərinin minimum olduğu sifariş miqdarının cəmi saxlama və sifariş xərclərinin kəsişdiyi nöqtədə formalaşır. Eyni zamanda cəmi sifariş və saxlama xərcləri həmin nöqtədə bərabər olur. Bu minimum nöqtəni müəyyən etmək üçün cəmi ehtiyat xərclərinin funksiyasının sifariş miqdarına görə xüsusi törəməsi tapılıb sıfıra bərabər edilməlivə ya cəmi saxlama və sifariş xərclərini bərabərləşdirən sifariş miqdarı tapılmalıdır.

(O*D)/Sm=(Sm*H)/2

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, SSM modeli "Robust Model" hesab edilir. Yəni SSM-dəki dəyişmə saxlama və sifariş xərclərində cüzi dəyişməyə səbəb olur. Başqa sözlə, SSM-dəki yol verilən səhvliklər xərclərə çox az təsir göstərəcək.

## İstinadlar
Zühtü Arslan

**Zühtü Arslan** () — Türkiyə Konstitusiya Məhkəməsinin sədri.

## Həyatı
1 yanvar 1964-cü ildə Sorğunda doğulub.

Zühtü Arslan 2009-2012-ci illərdə Türkiyə Polis Akademiyasının rəhbəri, daha sonra isə Konstitusiya Məhkəməsinin üzvü olub.

## Kitabları
;Türkcə:
* *Türk Parlamento Tarihi (1957-1960)*, 3 Cilt, (Ankara: TBMM yayınları) (2010).
* *Anayasa Teorisi*, (Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2005).
* *Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde Din Özgürlüğü*, (Ankara: LDT & Avrupa Komisyonu, 2005).
* *Constitutional Law of Turkey, The Hague, Kluwer Law International*, 2004. (ortak yayın).
* *ABD Yüksek Mahkemesi Kararlarında İfade Özgürlüğü*, (Ankara: LDT & Avrupa Komisyonu, 2003) (editör).

## İstinadlar
Ərikli

* Ərikli — Qərbi Azərbaycanın Qarakilsə (Sisyan) rayonunda yerləşən yaşayış məntəqəsi.
* Ərikli — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Kürdhacı inzibati ərazi vahidində kənd.
Qalaça

* Qalaça və ya Şamilqala — Qax rayonunun İlisu kəndində Yazlıq dağının üstündə inşa olunmuş qala.
* Qalaça (Laçın) — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qalaça (Loru) — Loruda kənd.
* Qalaça — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Talin rayonu ərazisində kənd.
* Qalaça (Təbriz)
* Böyük qalaça (Söyüdlü)
* ‎Qalaça (Duzluca)
Şahzadə Yelena

**Şahzadə Yelena** və ya **Yelena Avqusta Viktoriya** (; ) — Şelezviq-Qolşteyn şahzadəsi, Kraliça Viktoriya və Albert Saxe-Koburq Saalfeldin beşinci uşağı.

## Həmçinin bax
* Bukingem sarayı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Princess Helena…
* The Story of Princess Helena Victoria and Princess Marie Louise—Part I: Prelude to Two Great Lives
* Princess Helena of the United Kingdom
* Princess Helena (foto)
Əgər qalsam (film)

**Əgər qalsam** () rejissor R.C Katler tərəfindən yazıçı Qeyli Formenin eyni adlı əsəri əsasında 2014-cü ildə çəkilmiş ABŞ istehsalı olan dram və romantik filmdir.

## Məzmun
Profissional musiqiçi olmaq istəyən Mia Hall *Cullihard Kanservatoriyası*-nda bu arzusunun dalınca getmək istəyir. Elə bu vaxt həyatında sevəcəyi adam olan Adam Uald ilə tanış olur. Birgə çox vaxt keçirərək Adam ilə yaxın münasibətlər quran Mia karyerasına davam etmək ilə sevgilisnin yanında olmaq kimi qərarların arasında qalır. Qərar vermə mərhələsində isə gözlənilməz bədbəxt hadisə hər şeyi dəyişdirir. Ailəsi ilə gəzintiyə gedərkən baş verən avtomabil qəzasında komaya düşdür. Lakin hansısa səbəbə görə ruhu kənarda baş verən hadisələri görür. Ölüm qalım arasında olan Mia bu vəziyyətdə kimlərin kim olduğunuda başa düşəcək.

## Rollarda
* Kloe Qreys Moretz — Mia Hall
* Ceymi Bleykli — Adam Uald
* Mirelli Enos — Kət Hall
* Coşua Leonard — Denni Hall
* Steysi Kiç — Baba
* Lauren Li Smit — Uillou
* Liana Liberato — Kim Çein
* Aişa Hinds — Ramirez (tibb işçisi)
* Aliyah O'Breyn 
* Ceykob Devis — Teddi Hall

## İstehsal prosesi
2010-cu ildə dekabr ayında yayılan məlumata görə *Əgər Qalsam* romanı əsasında çəkiləcək film "Summit Entertainment" tərəfindən ekranlaşdıralacaq və Mia rolunu Dakato Fanninq, Kloe Qreys Moretz və ya Emili Broununqin oynayacağı bildirildi. İlk öncə Ketrin Hardvik rejissor olaraq seçilsədə sonradan o Braziliyalı rejissor Heitor Dalia ilə dəyişdirildi. Lakin Dali sonradan filmi tərk etdi. 24 yanvar, 2014-cü ildə Mia rolunu məhz Moretzin oynayacağı rəsmi olaraq bildirildi və yeni rejisorunda R.C. Katler olacağı açıqlandı. Filmin çəkilişləri 30 oktyabr 2013-cü ildə Vankuverdə başladı.

## Nümayiş
Filmin ilk premyerası 18 avqust, 2014-cü ildə Nyu Yorkda baş tutdu. Dünya premyerası isə 22 avqust 2014-cü ildə keçirildi.

## Filmin musiqiləri
Filmin mahnıları bəstəkar Heitor Pereira tərəfindən bəsdələnib və 19 avqust 2014-cü ildə *WaterTower Music* tərəfindən satışa çıxarılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmin rəsmi saytı
*
Viktoriya memorialı (London)

**Viktoriya abidəsi** () — İngiltərənin paytaxtı London şəhərində yerləşən abidə və ya heykəl. Bukingem sarayının ön cəbhəsində yerləşir.

## Haqqında
Abidənin tikilməsinə 1901-ci ildə başlanmışdır. Memarı Tomas Brokdur.

Abidə 1911-ci ildə tamamlanmış və 16 aprel tarixində açılmışdır. Ətrafı memar Aston Ueb tərəfindən 2.300 ton ağ mərmərdən hazırlanmışdır.

Abidə kraliça Viktoriyanın üzü şimal-qərbə baxan ageniş heykəlini ehtiva edir. Abidənin bir tərəfində şimal-qərbdəki Yaşıl parka baxan ədalət mələyi yerləşir. Dürüstlük mələyi isə cənub-şərqdəki Bukinqem sarayına baxır. Abidənin təpə nöqtəsinə yerləşdirilmiş iki fiqur isə Yeni Zellandiya xalqı tərəfindən hədiyyə olunmuşdur.

Bu abidə Böyük Britaniyanın dəniz gücünü ifadə edir.

## Qalereya

victoria.memorial.london.arp.jpg
Victoria-Monument-Gray-Sky.jpg
Victoria_Memorial_Side.jpg
VictoriaMemorialSide.jpg


## İstinadlar
Döyüşdə ölüm

**Döyüş zamanı ölüm** — tərəflər arasında aparılan müharibə və ya silahlı toqquşma zamanı həlak olan insanlar üçün istifadə edilən hərbi termindir.
Amerika Birləşmiş Ştatlarının müdafiə nazirliyi bu termini hər hansı bir müharibəyə və ya silahlı toqquşmada iştirak etmədikdə düşmən və ya dost atəşi ilə vurulan əsgərlərdə istifadə edilmir. Terror aktlarında həyatını dəyişən əsgərlərdə də bu termin istifadə edilmir. Bu termin döyüş cəbhəsində olan hava, dəniz, yer müharibəsində ölənlər üçün istifadə edilir.
İslam dinində isə yüksək amal, vətən, din və s. uğrunda döyüş zamanı həyatını itirənlərə şəhid deyilir.

Yolda və ya xəstəxanada yaralardan ölən əsgərlər üçün (İngilis dilində **died of wounds, DOW**) olaraq adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Varşava gettosu üsyanı

**Varşava gettosu üsyanı** (;  ; ) - 1943-cü ilin 19 aprel tarixində Varşava şəhərində yerləşən Varşava gettosunda yəhudilər tərəfindən başladılmış üsyan. Üsyan 1 aya yaxın davam etmiş 16 may tarixində Üçüncü Reyx əsgərləri tərəfindən yatırılmışdır.

Hadisələr İkinci Dünya müharibəsi ərzində yəhudilər tərəfindən təşkil edilmiş ən böyük silahlı toqquşmalardan biri kimi tarixə keçmişdir. İlk günlərdə gettoya nəzarəti itirən nasistlər 4 həftə davam edən silahlı toqquşmardan sonra üstünlüyü yenidən ələ almağı bacarmışdır. Varşava gettosu üsyanı nəticəsində gettoda yaşayan 56 min yəhudi öldürülmüş, 7 mini isə edam edilmək üçün Treblinka ölüm düşərgəsinə göndərilmişdir. Hadisələr nəticəsində ümumilikdə 71 min insan həlak olmuşdur.
Laz əlifbası

**Laz əlifbası** *([[laz dili|lz.]] Lazuri Alboni/ლაზური ალბონი)* — Laz xalqı tərəfindən istifadə olunan əlifba.

## Tarixi
[thumbnail|right|[Abxaziyada laz dilində nəşr olunmuş qəzet - "Mçita Muru" ("Qızıl ulduz")]]
Uzun müddət lazların əlifbası olmamışdır. Amma 1920-ci illərdən etibarən laz dilinin əlifbasının yaradılması üçün işlər aparılmağa başlanmışdır. Proffessor Niko Maara görə Osmanlı padşahı II Əbdülhəmid dövründə bu işlə məşğul olan Hopalı Faiq Əfəndi təzyiqlərə məruz qalmışdır, ailəsi ilə birlikdə sürgün edilərək işləri alınmışdır.

Laz əlifbasının yaradılmasındaən böyük pay sahibi İsgəndər Zitdir. İsgəndər Zit 1920-ci illərdə SSRİ-də latın mənşəli Laz əlifbası hazırlamışdır. O dövrdə SSRİ-də açılan laz məktəblərində bu əlifbadan istifadə olunmuşdur. Həmçinin İsgəndər Zit bu əlifba ilə birçoxkitab yazmışdır. İsgəndər Zit lazdilinin yazılı dil olması üçün göstərdiyi cəhdlərə görə 1938-ci ildə öldürülmüşdür.

Fəxri Lazoğlu tərəfindən latın əlifbasına əsasən hazırlanan başqa laz əlifbası 1984-cü ildəortaya çıxmışdır. O bu işə 1970-ci illərdə başlamışdı. Lazoğlu əlifbası ilk dəfə Almaniyada yaşayan lazlar tərəfindən LAZEBURA adlı jurnalda nəşr olunmuş və qafqazoloji konqreslərdə təqdim olunmuşdur. 35 hərfli bu Laz əlifbası 1993-cü ildə OGNİ jurnalında yayınlandıqdan sonra Türkiyə lazları tərəfindən də istifadə olunmağa başlanmışdır.

Gürcüstanda yaşayan lazlar gürcü əlifbasından da istifadə edirlər.

## Əlifba

## İstinadlar
Beyond the Red Mirror

***Beyond the Red Mirror*** alman pauer metal qrupu Blind Guardianın 2015-ci ildə çıxardığı, sayca 10-cu studiya albomu.

## Qrup üzvləri
* Vokal və bek vokal: Hansi Kürsch
* Ritm və akustik gitara: André Olbrich
* Ritm gitara: Marcus Siepen
* Bas gitara: Barend Courbois
* Baraban: Frederik Ehmke

## Mahnı siyahısı
# The Ninth Wave - 9:27
# Twilight Of The Gods - 4:49
# Prophecies - 5:24
# At The Edge Of Time - 6:53
# Ashes Of Eternity - 5:38
# Distant Memories - 5:51
# The Holy Grail - 6:02
# The Throne - 7:53
# Sacred Mind - 6:21
# Miracle Machine - 3:02
# Grand Parade - 9:27
# Doom - 5:51
Enmə aparatı

**Enmə aparatı** — astronomik cismin səthinə düşən və burada dayanan kosmik gəmidir.

## İstinadlar
Dalmatəpə mədəniyyəti

## Ümumi məlumat
Dalmatəpə mədəniyyəti İranın şimal-qərbində Zaqros dağlarının mərkəzi və şimal vadilərində geniş yayılmış mədəniyyətə verilən addır..Dalma keramikası ilkin olaraq Urmiya gölünün cənub-qərb hissəsində, Sulduz vadisində Dalma Təpə və Həsənlu Təpədə aparılan qazıntılar zamanı aşkar edilmişdir. 1961-ci ildə Pensilvaniya Universitetinin Həsənlu Layihəsi çərçivəsində Dalma Təpədə aparılan sonrakı qazıntılar zamanı çox sayıda Dalma keramikası aşkar edilmişdir. Qazıntı materiallarına memarlıq, qəbir və keramika qalıqları, gil, sümüklər, artefaktlar, üyütmə daşları və yonma daşlar daxildir. Aşkar edilmiş materiallar Dalma mədəniyyətinin eramızdan əvvəl beşinci minilliyə aid olduğunu göstərir. 
Əldə edilmiş keramika bu mədəniyyətin görünən tərəfidir və digər aspektləri haqqında məlumat azdır. Qazıntı materialları Dalma tayfaları və onların həyat tərzləri haqqında kifayət qədər məlumat vermir.
Dalma keramikası analoji texniki və üslub xüsusiyyətləri ilə regionda geniş əraziyə yayılmışdır. Qazıntılar göstərir ki, bu mədəniyyət mərkəzi Zaqros dağları, Şimali Luristan, İran Azərbaycanında Urmiya hövzəsi və İraqda Kərkük kimi Mesopotamiyanın bəzi hissələrinə yayılmışdır. İran yaylasının şimal-qərb hissələrində Dalma mədəniyyətinin izləri aşkar edilmişdir. Dalma keramikasının bu bölgədə geniş yayılması bu mədəniyyətin yayılmasında köçəri tayfaların iştirak etdiyini sübut edir.
## Keramika
Dalmatəpə yaşayış yerində özünəməxsus boyalı keramika ilə fərqlənən yeni mədəniyyət aşkar olunmuşdur. Bu mədəniyyətin meydana çıxması indiydək aydınlaşdırılmamışdır. Dalmatəpənin keramikası iki qrupa bölünür. Birinci qrupa arxitektura qalıqları ilə birlikdə aşkar olunan boyalı keramika aiddir. Qabların bütün səthini örtən naxışlar sınıq xətlərdən, bir-biri içərisinə çəkilmiş kvadratlardan, üçbucaq və torlu naxışlardan ibarətdir. Naxışların üzəri qara-bənövşəyi rənglə örtülmüşdür. Dalmatəpənin qonşuluğunda, Мərkəzi Zaqrosun cənubunda və Мərkəzi İranda da bənzər boyalı keramikaya rastlanmışdır. Bəzi bənzər nümunələrə Yarımtəpə (II-VII təbəqələr) və Yanıqtəpədə rast gəlinmişdir.

Dalmatəpənin ikinci qrup keramikası basma və kəsmə naxışlı qablardan ibarətdir. Bu tip keramikaya Cənubi Azərbaycan, İran və Ön Asiyada aşkar olunmuşdur. C.Мellart bu keramikanı Xassuna və Balkan yarımadasının, R.Dayson isə Yunanıstan və Qara dənizin cənub rayonlarının keramikası ilə
müqayisə etmişdir. R.М.Мunçayev Dalmatəpə keramikasının Azərbaycanın eneolit keramikası ilə bənzər olduğunu qeyd etmişdir. Lakin Dalmatəpənin ən
yaxın bənzərləri İlanlıtəpədən məlumdur. Bu, Dalmatəpə keramikasının yerli inkişafın məhsulu olduğunu göstərir. Azərbaycanın eneolit abidələrinin bir
qrupunda yayılan bu mədəniyyət Dalmatəpə mədəniyyəti də adlandırılır.    

## İstinadlar
Avtomatik planetlərarası stansiya

**Avtomatik planetlərarası stansiya** – Yer orbitini tərk edən və kosmosu tədqiq edən robotik kosmik gəmidir.
From the Very Depths

***From the Very Depths*** ingilis heavy metal qrupu Venomun on dördüncü studiya albomu. 25 yanvar 2015-ci ildə Spinefarm tərəfindən yayımlanmışdır.

## Mahnı siyahısı

## Üzvlər
* Cronos – vokal, bas gitara
* La Rage – gitara, bek vokal
* Dante – baraban, bek vokal
Rover

**Rover** — planetin və ya başqa səma cisminin səthində hərəkət etmək üçün hazırlanmış kosmik kəşfiyyat gəmisidir.

## İstinadlar
Səttar (müğənni)

**Əbdülhəsən Səttarpur** () — azərbaycan əsilli İran pop müğənnisi.

## Həyatı
Əbdülhəsən Səttarpur 19 noyabr 1949-cu ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdur. Səttarpurun anası fars, atası isə azərbaycanlı idi.

## Diskoqrafiyası
### Single tracks
*  Khaneh Be Doosh (1972)
*  Shab o Divar (1972)
*  Shahre Gham (1972)
*  Hamsafar (1974)
*  Parvanegi (2013)

### Albomları

*  Hamsafar (1972)
*  Deltangi (1975)
*  Shame Akhar (1976)
*  Shazdeh Khanoom (1977)
*  Sedaye Baroon (1978)
*  Ashk (1982)
*  Masti (1983)
*  Raghib (1983)
*  Bani (1985)
*  Bi Eshgh Hargez (1987)
*  Gole Pooneh (1989)
*  Ghadam Ranjeh (1991)
*  Ziafat (Sattar & Mahasti & Faramarz Asef) (1992)
*  Tak Khal (1992)
*  Iran Iran (1993)
*  Sekkeh Tala (Sattar & Shohreh & Shahram Solati) (1993) 
*  Nemizaram Beri (Sattar & Shohreh & Shahram Solati) (1994)
*  Fasle Panjom (1994)
*  Do Parandeh (1996)
*  Gole Gandom (With Mahasti) (1995)
*  Armaghan (With Delaram) (1996)
*  Man o Ghoroob o Jaddeh (1996)
*  Koocheh (1999)
*  Gelayeh (2001)
*  Bazm (Avaye Deldadegan) (2002)
*  Setareh Bazi (2002)
*  Golhaye Ghorbat 4&5 (With Golpa) (2003)
*  Golbanoo (2006)                                                                                                                                 
*  Freinds (Sattar & Morteza & Saeid Mohammadi & Shila) (2008)
*  40 Years of Memories (2013)
Moskva müqaviləsi (1970)

**Moskva müqaviləsi** Bu anlaşma SSRİ və Almaniya Federativ Respublikası arasında 1970-ci ilin 12 avqustunda Moskvada imzalanmışdır.Müqavilə imzalama mərasimində SSRİnin nümayyəndəsi Nazirlər Sovetinin sədri A.N.Kosiqin və AFR-sını isə Federal kansler B.Brant təmsil edirdi.

## Şərtləri
Bu anlaşmaya əsasən Oder-Neys və Polşa,AFR və ADR arasında sərhədlərini müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu.Üstəlik dövlət sərhədlərin qorunması və ərazi bütölüyünün tanınmasını hər iki ölkə öz üzərinə götürürdü .Tərəflər Avropada dövlətlərin sərhədlərini təstiqləyirdilər.AFR Şərqi Prusiyaya olan ərazi idiasında əl çəkir.(ikinci dünya müharibəsində bu ərazilər SSRİ və Polşa arasında bölüşdürülür).SSRİ isə öz növbəsində gələcəkdə əlverişli zaman yetişərsə hər iki ölkənin (AFR VƏ ADR) 
bir dövlət halında birləşməsinə maniə olmayacağını üzərinə götürür.

## Əlavələr
Bu anlaşma təkcə iki ölkə arasında nəzədə tutulan müqavilə deyildi.Bu müqavilə Avropa miqyaslı bir anlaşma olaraq SSRİnin təsir dairəsində olan ölkələrlə Avropa kapitalist ölkələri arasında sərhədi tam təstiqlədirdi.

## Mənbə
*Moskva anlaşması 12 dekabr 1970
Yəhudi getto polisi

[thumb|right|250px|[Varşava gettosunda fəaliyyət göstərən Yəhudi Getto Polisinin əməkdaşları.]]

**Yəhudi Getto Polisi** () — Üçüncü Reyx işğalı altında olan ərazilərdə almanlar tərəfindən yəhudi vətəndaşlardan təşkil edilmiş yerli polis təşkilatı. Yəhudi Getto Polisinin əməkdaşları əsasən getto və həbs düşərgələrində saxlanılan yəhudilərlə məşğul olurdu. Qurum alman polisinə yardım məqsədilə yaradılmışdır.
Yusif Hökmavari

**Yusif Hökmavari** (d. 1879 - ö. ?) — İran Məşrutə hərakatının fəal üzvü.

## Həyatı
Yusif Hökmavari Təbriz şəhərinin Hökmavar məhəlləsində anadan olmuşdu. Məşrutə hərəkatına qoşulmuşdu. 1905-ci ilin dekabrında başlanan inqilabın hazırlanması və rəhbəriyində – inqilab ərəfəsində təşkil edilən "İnqilabi komitə" və "Əncümənc-məxfi"nin (gizli əncümənin) böyük rolu olmuşdur. Yusif Hökmavari bu təşkilatların üzvü idi.

Yusif Hökmavari Məşrutə hərəkatında "Naib Yusif" kimi tanınırdı.
Əmənulla mirzə Cahanbani

**Əmənulla mirzə Cahangir mirzə oğlu Qacar** () — Qacar şahzadəsi, briqada generalı.

## Həyatı
Əmənulla mirzə Cahangir mirzə oğlu 1869-cu ildə Təbriz şəhərində doğulmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Ziyaüddövlə ləqəbini daşıyırdı. Təhsilini Tehran Darülfünununun piyada qoşunlar sinfində bitirdikdən sonra zabit kimi İran Kazak briqadasına daxil olmuşdur. İran Kazak briqadasının zabiti olmuşdu. 1911-ci ildə Azərbaycan əyalətinin vali müavini təyin edilmişdi.

Əmənulla mirzə h.q. 1301-ci (1883), 1302-ci (1884) və 1303-cü (1885) illərdə Dövlət Nəşriyyat və Tərcümə İdarələrində tərcüməçi işləmişdir. O, bu idarədə rus dili mütərcimi idi.

Əmənulla mirzə Məşrutə inqilabının əvvəllərində Kazak Braqadasının rəisi Lyaxovun müavini təyin edilmişdi.

Əmənulla mirzə 1324-cü (1906) ildə Kazak Briqadasını tərk edərək, I Məclisə nümayəndə seçilir və 1325-ci (1907) Atabəy Əminüssultan Baş Nazir (Nəxost-vəzir) seçildikdə, Mirzə Həsən Mustofiyülmalik Hərbi nazir təyin edilir və o, Əmənulla mirzəni öz müavini təyin edir.

Əmənulla mirzə 1327-ci (1909-cu) ildə Azərbaycan qoşununun rəisi təyin olunur. H.q.1329-cu (1911-ci) ildə Müxbirüssəltənə Azərbaycan əyalətindən istefaya getdikdən sonra həmin il Əmənulla mirzə əyalətin general-gubernatorunun müavinin təyin olunmuş və Ziyaüddövlə ləqəbini almışdır. Məlum olduğu kimi h.q. 1330-cu ilin məhərrəm ayında (1911, dekabr) ruslar Təbrizi işğal edərək, Aşura günü günah işlətmişdilər.

Onlar Siqqətülislam Hac Mirzə Əli ağanı və 8 nəfər digər Təbriz mücahidini dar ağacından asdılar, Səməd xan Sücaüddövləni isə şəhərin valisi təyin etdilər.

Bu vaxt Əmənulla mirzə ələ keçərək qətlə yetiriləcəyindən ehtiyat edib, İngiltərə səfirliyində gizlənmişdi. Onun azad edilməsi məsələsi 10 gündən sonra müzakirə olunmalı idi.

Bu zaman İngiltərə və Rusiya hökumətləri 1907-ci il müqaviləsinə əsasən İranı öz nüfuz dairələrinə bölmüşdülər və Əmənulla mirzənin məsələsi rus konsulluğunda müzakirə edilir, lakin azad edilməsi xəbəri Təbrizə çatmamış, o, artıq intihar etmişdi. Şahzadə, Təbrizin Seyid Həmzə deyilən məkanında dəfn olunmuşdur. 1911-ci ildə dar ağacından asılanlar, 8 nəfər bunlardır:
# Hac Mirzə Əli Ağayı-Siqqətülislam
# Şeyx Səlim
# Əbülqasım Ziyaülüləma
# Ağa Məhəmməd Qəfqayçi
# Ağa Məhəmmədəli xan
# Hacı xan Kərbəlayi Əli müsyo oğlu
# Həsən Kərbəlayi Əli müsyo oğlu
# Mirzə Sadiq xan Sadiqülmülk

Əmənulla mirzə Qacar 1912-ci ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Əmənulla mirzənin Əmənulla mirzə adlı oğlu vardı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar
Dmitro Yaroş

**Dmitro Yaroş** (; ) — Sağ Sektor Partiyası lideri.

## Həyatı

### Siyasi fəaliyyəti
2014-cü il Ukrayna prezident seçkilərində Sağ Sektor tərəfindən prezidentliyə namizədliyi elan edilmiş və rəsmi nəticələrinə görə 21 namizəd arasında 0,70% səs toplayaraq 11-ci yeri tutmuşdur.

21 yanvar 2015-ci ildə Donbassda gedən döyüşlərdə yaralanıb.

### Şəxsi həyatı
Ailəlidir. Üç övladı vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi Feysbuk səhifəsi
Natella Osmanlı

**Natella Osmanlı** — Azərbaycan yazıçısı, PR texnoloqu, Baku TV telekanalının rus versiyasının baş redaktoru, blogger, yazıçı və jurnalistdir.  İlk kitabı 2004-cü ildə nəşr edilmiş *"Qadın baxışı ilə"* () toplusudur. 2014-cü ildə yazıçının həmmüəllifliyi ilə yazılmış "*Lift*" pyesi Tiflis və Bakıda səhnələşdirilmiş, daha əvvəl isə Kişinyovda keçirilən Gənclərin Teatr Forumunun gündəliyinə salınmışdı (2012).

## Həyatı və fəaliyyəti
Natella Osmanlı 1982-ci ildə Bakıda doğulub. İlk kitabı 2004-cü ildə nəşr edilmiş *"Qadın baxışı ilə"* () toplusudur. 2008-ci ildə yazıçının müəllifi olduğu "*Lollipop*" povesti rus dilində ən yaxşı nəşr əsərləri katoloquna daxil edilmiş və 2010-cu ildə Rusiya Federasiyasının Nəşr üzrə Federal Agentliyinin dəstəyi ilə "Sosial-İqtisadi və İntellektual Fondu" tərəfindən nəşr edilmişdir. 2010-cu ildə "*Lollipop*" trilogiyasından nəşr edilmiş ilk kitaba yazıçının "*Arlekin*", "*Lollipop*" və "*Kukolniki tap*" povestləri daxildir. 2011-ci ildə yazıçının "*Mən zibiləm*" povesti Azərbaycan Milli Kitab Mükafatının qısa siyahısına salınmışdı. 2012-ci ildə Natella Osmanlının "*Fudziama hokkey çubuğu ilə*" () povesti "*Bakı və ətrafı 2*" () toplusunda nəşr edilib. 2013-cü ildə yazıçının ikinci toplusu olan *"Xar tut"* kitabı nəşr edilib. Kitaba müəllifin *"Mən zibiləm"*, "*Morus Niqra*" və "*Fudziama hokkey çubuğu ilə*" povestləri daxildir. 2014-cü ildə əvvəlcə Tiflisdə, daha sonra isə Bakıda Natella Osmanlının İsmayıl İmanın həmmüəllifliyi ilə yazdığı "*Lift*" pyesi səhnələşdirilmişdir. Həmin pyes 2012-ci ildə Kişinyovda (Moldova) keçirilən Gənclərin Teatr Forumunun gündəliyinə də salınmışdı. 2015-ci ildə yazıçının *"Mən əclafam"* () adlı kitabı oxuyuculara təqdim edilmişdir. 27 noyabr 2015-ci ildə Natella Osmanlı Rusiyada A.M. Qorki adına Ədəbiyyat institutunun keçirdiyi ədəbiyyat müsabiqəsində yeganə xarici diplomat olmuşdur. "*#pureImpression*" adlı səyahət bloq layihəsinin müəllifi və iştirakçısı olmuşdur.

Aparıcı kimi məşhur jurnalist və blogger, Global Media Group-un media direktoru Həmid Həmidovla birgə "İkisi birinə qarşı" adlı proqramın bir neçə verilişini lentə almışdır.

Nata Osmanlı "Anesteziya" sosial Youtube layihəsinin və  Baku TV-də "*İrs*" bioqrafiq teleproqramlar silsiləsinin müəllifidir. Onun müəllifliyi ilə müvafiq siyasi gündəmə uyğun olaraq Baku TV-də vaxtaşırı analitik oçerklər, populyar şəxsiyyətlərlə müsahibələr dərc olunur.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan ədəbiyyatı
Vest-Hind Federasiyası

**Qərbi Hind adaları federasiyası** 1958–1962-ci illərdə Karib dənizi hövzəsində Britaniya dəniz kənarı torpaqlarında hökm sürmüş qısa ömürlü siyasi birlik. Federasiya Trinidad və Tobaqo, Barbados, Yamayka, Leeverd və Vinvard adalarının bir araya gəlməsi ilə araya gəlmişdir. Paytaxtı Trinidad və Tobaqonun mərkəzi olan Port of Spein şəhəri idi. Federasiyanin hədəfi bir ölkə halında Britaniyadan ayrılaraq azad olmaq idi. Nəticədə federasiyaya daxil olan adaların bir qismi Aquilla Montserrat, Sayman adaları və Türks və Kaykos adaları xaricində Antiqua və Barbuda, Barbados, Dominika, Qrenada, Yamayka, Sent-Kits və Nevis, Sent-Lüsiya, Sent-Vinsent və Qrenadinlər və Trinidad və Taboqo olmaq üzrə Britaniyadan ayrılırlar.

## Federasiya illəri və sonrası
Federasiya Britaniyanın Karib torpaqlarında qurulmuş siyasi birlik idi. Hədəf 1962-ci ildə müstəqillik əldə etmək idi, ancaq bu birlik müəyyən çətinliklər səbəbindən varlığını qoruya bilmir. Federasiyanın ən böyük əhalisinə və ərazisinə malik olan Yamayka birliyin siyasi və iqtisadi yükü üzərinə düşməsindən qorxaraq 1961-ci ildə birlikdən cıxır. 1962-ci ildə Yamayka və Trinidad Tabaqo Millətlər Birliyinə üzv olaraq öz müstəqilliyini elan edirlər. 1966-cı ilədə Barbados istiqlaliyyətini elan edir. 1967-ci ildə Antiqua, Dominika, Qrenada, Sent-Lüsiya və Sent-Vinsent adaları Qərbi Hind adalar birliyi dövlətini yaradırlar. Bu birliyin üzvləri daxili məsələlərdə tam azad idilər. 1983-cü ildə Sent-Kits və Nevis azad olur.

## İdarə quruluşu
Federal birlik Britaniya valisi tərəfindən idarə edilirdi. Federasiya torpaqlarında Təmsilçilər Məclisi fəaliyyət göstərirdi və 45 nəfər nümayəndəsi vardı. Vali tərəfindən təyin ediliən 19 nəfərlik senat fəaliyyət göstərirdi. Vali Lord Hayles, baş naziri Herbet Adams idi. Federasiyada bir baş hakim və beş hakimdən təşkil olunan ali məhkəmə fəaliyyət göstərirdi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Mənbə
* Qərbi Hind adaları federasiyası

## Xarici keçidlər
Rişard Kapuçinski

**Rişard Kapuçinski** () — tanınmış polyak jurnalisti.

## Həyatı
Rişard Kapuçinski 1932-ci ildə doğulub.

## Fəaliyyəti
Üçüncü dünya ölkələrində müxbir kimi çalışarkən yazdığı bədii-publisistik kitablar ona dünya şöhrəti gətirib, o hətta Nobel mükafatına namizəd irəli sürülüb.

## Əsərləri
1982-ci ildə İran təəssüratları əsasında yazdığı "Şahənşah" romanı onun ən populyar əsərlərindən biridir.

## İstinadlar
Asiya ölkələrinin siyahısı

**Asiya ölkələrinin siyahısı** — Asiya qitəsində yerləşən 56 dövlət və əraziyə verilən ümumi ad.

Asiya təxminən 44.391.000 km² sahəsi ilə dünya torpaqlarının 30 %-ni əhatə edir və 4,10 milyard əhalisi ilə dünya əhalisinin beşdə üçünə ev sahibliyi edir.

Asiya qitəsi Avrasiyanın bir hissəsi olub Süveyş kanalı və Ural dağlarının şərqində yerləşərək Avropanın şərqdə qalan hissəsini əhatə edir. Şərqdə Sakit okean və Berinq boğazı, cənubda Hind okeanı və şimalda Şimal Buzlu okeanı ilə əhatə olunub.

Asiya qitəsində 61 dövlət və ərazi yerləşir. 48 dövlət BMT üzvüdür, 7 dövlət BMT tərəfindən tanınmır, 2 ərazi Çin Xalq Respublikasının özəl idarə bölgəsidir, 4 ərazi isə Böyük Britaniya ilə Avstraliyadan asılıdır.

Asiyanın ən böyük dövləti Rusiyadır və sahəsi 17.075.200&nbsp;km²-dir. Çin Xalq Respublikası sahəcə qitənin ikinci ən böyük ölkəsi olsa da əhalisinin sayına görə həm qitədə, həm də dünyada birincidir.  (sahəsi 9.596.960&nbsp;km², əhalisi 1.338.612.968 nəfər). Qitədə ərazisi 1 milyon km²-dən çox olan 9 dövlət var (Rusiya, Çin, Hindistan, Qazaxıstan, Səudiyyə Ərəbistanı, İndoneziya, İran, Monqolustan və Misir). Əhalisi 100 milyondan çox olan cəmi 7 dövlət vardır  (Çin, Hindistan, Pakistan, Rusiya, İndoneziya, Banqladeş, Yaponiya)

Bu məqalədə Asiya qitəsində torpaqları olan ölkələr, onların bayraqları, paytaxtları, pul vahidləri, rəsmi dilləri, sahələri, əhali sayı və coğrafi mövqelərini göstərən xəritələr göstərilmişdir.  Bu siyahı BMT üzvü olan ölkələrə və digər asılı ölkələrə bölünməkdədir.

## Siyasi xəritə
BMT üzvü olan Asiya ölkələrinin Asiyada yerləşməsi aşağıdakı xəritədə göstərilmişdir:

## BMT üzvü olan dövlətlər

## Digər torpaqlar

### BMT tərəfindən tanınmayan dövlətlər

### Özəl idarə bölgələri
Aşağıdakı bölgələr özəl idarə bölgələri olub Çin Xalq Respublikası tərəfindən idarə olunmaqdadır.

### Muxtariyyəti olmayan ərazilər
Bu torpaqların heç bir muxtariyyəti yoxdur və Böyük Britaniya ilə Avstraliyadan tamamilə asılı torpaqlardır.

## Həmçinin bax
* Afrika ölkələrinin siyahısı
* Avropa ölkələrinin siyahısı
* Şimali Amerika ölkələrinin siyahısı

## Qeydlər


## İstinadlar
Tikanlı məftil

**Tikanlı məftil** - Hər hansısa bir ərazinin sərhədlərini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan vasitə. Tikanlı məftillər, iki mis dəmir parcasının bir-birinə burulması yolu ilə möhkəmləndirilir və əsasən hasarların üzərinə yerləşdirilir. Tikanlı məftillərdən həbsxana, getto və hərbi hissələrin sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi zamanı daha çox istifadə edilir.

## İstinadlar