Yüksək effektiv insanların 7 vərdişi

**Yüksək effektiv insanların 7 vərdişi** () — amerikalı müəllif Stiven R. Kovi tərəfindən yazılmış və ilk dəfə 1989-cu ildə nəşr olunan  biznes və özünüinkişaf kitabı.

Kovi effektivliyi arzuolunan nəticələrin əldə edilməsi ilə həmin nəticələrin ortaya çıxardığı şeylərin qayğısına qalmaqda yaranan balans kimi müəyyən edir. O, bunu "Qızıl yumurta qoyan qaz" nağılına istinad etməklə göstərir. O, iddia edir ki, effektivlik P/PC nisbəti ilə ifadə edilə bilər, burada *P* arzu olunan nəticələrin əldə edilməsinə aiddir və *PC* nəticələri ortaya çıxaran şeylərin qayğısına qalmağı göstərir.

Kovi bir çox müasir özünüinkişaf kitablarında üstünlük təşkil etdiyi *şəxsiyyət etikası* adlandırdığı şeyə qarşı çıxır. O, *xarakter etikası* adlandırdığı şeyi təbliğ edir: birinin dəyərlərini universal və zamansız prinsiplər olduğunu iddia etdiyi şeylərlə uyğunlaşdırmaq. Bunu edərkən, Kovi prinsipləri və dəyərləri fərqləndirir. O, *prinsipləri* xarici təbii qanunlar kimi görür, *dəyərlər* isə daxili və subyektiv olaraq qalır. O deyir ki, dəyərlər insanların davranışlarını idarə edir, prinsiplər isə son nəticədə nəticələri müəyyən edir. Kovi öz təlimlərini yeddi vərdişdə təqdim edir, bunlar asılılıqdan müstəqilliyə və qarşılıqlı asılılığa doğru irəliləyiş kimi təşkil edilir.

## 7 vərdiş
Kovi paradiqma dəyişikliyi anlayışından istifadə edir və fərqli perspektivlərin mövcud olduğunu, yəni iki insanın eyni şeyi görə biləcəyini, lakin bir-birindən fərqləndiyini söyləyir.

Kovi həmçinin *yetkinlik davamlılığını* təqdim edir. Bunlar artan yetkinliyin üç ardıcıl mərhələsidir: *asılılıq*, *müstəqillik* və *qarşılıqlı asılılıq*. Doğuş zamanı hamı asılı vəziyyətdədir və asılılığın xüsusiyyətləri qalıcı ola bilər; bu yetkinliyin ilk və ən aşağı mərhələsidir.

Kovi deyir ki, ilk üç vərdişdən hər biri müstəqilliyə nail olmağa, sonrakı üç vərdiş qarşılıqlı asılılığa nail olmağa, yeddinci vərdiş isə bu nailiyyətləri qoruyub saxlamağa kömək etmək üçün nəzərdə tutulub. Yeddi vərdişin hər birinin kitabın ona həsr olunmuş bir hissəsi var:

### Müstəqillik
İlk üç vərdiş asılılıqdan müstəqilliyə doğru inkişaf etməyi hədəfləyir (yəni, özünüidarəetmə):

#### Vərdiş 1: "Proaktiv ol"
Proaktivlik insanın öz təcrübələrinə verdiyi reaksiyaya görə məsuliyyət daşıması, müsbət cavab vermək və vəziyyəti yaxşılaşdırmaq üçün təşəbbüs göstərməkdir. Kovi necə reaksiya verəcəyinizi "stimul və cavab arasında seçmək qabiliyyətini" və insanın razılığı olmadan heç bir şeyin insana zərər verə bilməyəcəyini irəli sürür. Kovi təsir dairəsini və narahatlıq dairəsini tanımaqdan bəhs edir. Kovi öz cavablarını diqqət mərkəzində saxlamağı və təsir mərkəzinə fokuslanmağı müzakirə edir.

#### Vərdiş 2: "Sonunu düşünərək başla"
Kovi insanın gələcəkdə nə istədiyini (şəxsi missiya bəyanatı) təxmin etməyi müzakirə edir ki, insan işləyə və ona doğru planlaya bilsin və insanların həyati vacib qərarları necə qəbul etdiyini başa düşə bilsin. Effektiv olmaq üçün insan prinsiplər əsasında hərəkət etməli və öz missiya bəyanatlarını daim nəzərdən keçirməlidir. Kovi soruşur: sən indi kim olmaq istəyirsən? Özün haqqında nə demək lazımdır? Necə xatırlanmaq istərdin? Əgər 1-ci vərdiş hərəkət etmək və proaktiv olmaq üçün həyatını dəyişdirməyi məsləhət görürsə, 2-ci vərdiş “sən proqramçısan” deyə məsləhət görür. Kovi deyir ki, inkişaf edin və təvazökar qalın.

Koviyə görə, hər şey iki dəfə yaradılmışdır: insan hərəkət etməzdən əvvəl ilk növbədə öz ağlında hərəkət etməlidir. Bir şey yaratmazdan əvvəl iki dəfə ölçün. Yalnız hərəkət etməyin, əvvəlcə düşünün: Mən bunun belə olmasını istəyirəm və bu düzgün nəticələrdirmi?

#### Vərdiş 3: "Birinci olanları birinci yerə qoyun"
Kpvi nəyin vacib və nəyin təcili olduğundan danışır. Prioritetlər aşağıdakı ardıcıllıqla verilməlidir:

* I kvadrant. Təcili və vacib olanlar (Et!) – mühüm dedlaynlar və böhranlar
* II kvadrant. Təcili deyil, lakin vacibdir (Plan) – uzunmüddətli inkişaf
* III kvadrant. Təcilidir, lakin vacib deyil (Nümayəndə) – dedlaynlarla diqqəti yayındıranlar
* IV kvadrant. Təcili və vacib deyil (Aradan çıxarın) – qeyri-ciddi olan, diqqəti yayındıranlar

Kovi deyir: I kvadrantdakı maddələri tamamladıqdan sonra insanlar vaxtlarının çox hissəsini II-yə sərf etməlidirlər, lakin bir çox insanlar III və IV-də daha çox vaxt keçirirlər. Təqdim etmək və aradan qaldırmaq çağırışları onların nisbi prioritetlərini xatırladır.

2-ci vərdiş “sən proqramçısan”, 3-cü vərdiş məsləhət görür: “proqramı yaz, lider ol”. Kovi deyir ki, dediklərinizlə etdikləriniz arasındakı fərqi minimuma endirməklə şəxsi dürüstlüyünüzü qoruyun.

### Qarşılıqlı asılılıq
Növbəti üç vərdiş qarşılıqlı asılılıqdan danışır (yəni başqaları ilə işləmək):

#### 4-cü vərdiş: “Düşün qazan – qazan”
Kovi deyir ki, münasibətlərinizdə qarşılıqlı faydalı "qazan-qazan" həlləri və ya razılaşmalar axtarın. Hamı üçün "qalibiyyət" axtararaq insanlara dəyər vermək və onlara hörmət etmək, nəticədə vəziyyətdə olan yalnız bir insanın yolunu tutmasından daha yaxşı uzunmüddətli həll yoludur. Qələbə qazanmağı düşünmək nə gözəl olmaq, nə də tez bir zamanda düzəliş texnikası deyil; bu, insanların qarşılıqlı əlaqəsi və əməkdaşlığı üçün xarakterə əsaslanan koddur.

#### 5-ci vərdiş: “Əvvəlcə başa düşməyə, sonra başa düşülməyə çalış”
Bir insanı həqiqətən başa düşmək üçün empatik dinləmədən istifadə edin ki, bu da onları dinləməyə qarşılıq verməyə və təsirlənmək üçün açıq fikirlərə sahib olmağa məcbur edir. Bu, qayğıkeşlik və müsbət problemlərin həlli mühiti yaradır.

5-ci vərdiş qədim yunan fəlsəfəsindəki üç inandırma üsulu ilə ifadə olunur:

Etos - insanın şəxsi etibarıdır. İnsanın ruhlandırdığı inamdır, onun “emosional bank hesabıdır”.

Pafos - empatik tərəfdir, başqa bir insanın ünsiyyətinin emosional etibarı ilə uyğunlaşmadır.

Loqos - təqdimatın məntiqi, əsaslandırıcı hissəsidir.

Kovi deyir ki, anlayışların sırası onların nisbi əhəmiyyətini göstərir.

#### 6-cı vərdiş: "Sinergetika"
Kovi nəsihət verir ki, heç kimin təkbaşına edə bilməyəcəyi məqsədlərə çatmaq üçün müsbət komanda işi vasitəsilə insanların güclü tərəflərini birləşdirmək lazımdır.

Son vərdiş həm şəxsi, həm də şəxsiyyətlərarası təsir sahələrində davamlı təkmilləşmədir.

#### Vərdiş 7: "Mişarı itiləyin"
Kovi deyir ki, davamlı, uzunmüddətli və effektiv həyat tərzi yaratmaq üçün insan öz resurslarını, enerjisini və sağlamlığını balanslaşdırmalı və yeniləməlidir. O, ilk növbədə fiziki yenilənmə üçün məşq, yaxşı dua və əqli yenilənmə üçün yaxşı oxumağı vurğulayır. O, mənəvi yenilənmə üçün cəmiyyətə xidmətdən də bəhs edir.

Kovi "yuxarıya doğru spiral" modelini izah edir. Vicdan vasitəsilə mənalı və ardıcıl irəliləyişlə yanaşı, yuxarıya doğru bir spiral böyümə, dəyişiklik və daimi təkmilləşmə ilə nəticələnəcəkdir. Əslində, insan həmişə 7 vərdişdə qeyd olunan prinsipləri hər iterasiyada tədricən daha yüksək səviyyələrdə birləşdirməyə və mənimsəməyə çalışır. Hər hansı bir vərdiş üzərində sonrakı inkişaf fərqli bir təcrübə verəcək və prinsipləri daha dərindən öyrənəcəksiniz. Yuxarıya doğru spiral model üç hissədən ibarətdir: öyrən, həyata keçir, et. Koviə görə, yuxarıya doğru böyümək və inkişaf etmək üçün vicdanı getdikcə daha çox öyrətmək lazımdır. Kovi deyir ki, təhsillə yenilənmə ideyası insanı şəxsi azadlıq, təhlükəsizlik, müdriklik və güc yoluna aparacaq.

## İstinadlar