open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martina Barta

**Martina Barta** (; ) — Çexiyalı caz müğənnisi. O, vokalist və eyni zamanda valtorn ifaçısıdır. Martina 4 To The Bar adlı Frankfurt-Mayndan olan caz qrupunda fəaliyyət göstərmişdir.

2017-ci ilin fevral ayında Çex telekanalı ČT Martina Bartanın Çexiyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini açıqlamışdır. Müğənninin müsabiqədə ifa edəcəyi mahnı olan "My Turn" mart ayında dinləyicilərə təqdim edilmişdir. Uzun məşqlərdən sonra Martina 9 may tarxində baş tutan Avroviziyanın birinci yarımfinal mərhələsində 14-cü nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə isə Martina 83 xalla 13-cü yerdə qərarlaşaraq, finala adlaya bilməmişdir.

## Həyatı
Martina Barta 1 sentyabr 1988-ci ildə Çexiyanın paytaxtı Praqa şəhərində anadan olmuşdur.

## Diskoqrafiya

## İstinadlar
Mius limanı

**Mius limanı** — Azov dənizinə tökülən Mius çayının estuarisini təşkil edir.

Limanın uzunluğu təqribi olaraq 33 kilometrdir. Limanın orta eni  2&nbsp;km olsa da bəzi hissələrdə en 200metr, ən enli yeri isə 3000 metr təşkil edir. Limanın orta dərinliyi 0,96 metrdir. Su səthinin sahəsi 59&nbsp;km²-dir. Suyun qabarma və çəkilməsi elə də böyük edildir. Cəmi 60-70 sm təşkil edir. İqlimi Taqanroq körfəzindən kəskin fərqlənmir. Demək olar ki tam eynidir.

Mius çayında çoxlu sayda mineral vardır. Məsələn çayın suyunda olan tiz dənəciklərinin sayı normadan 1,5 dəfə, sulfatın miqdarı isə normadan 4 dəfə çoxdur. Liman Azov dənizi ilə eni 400 metr olan boğazla birləşir. Günümüzdə limanın uzunluğu 40 kilometrə qədər artmışdır. Dərinliyi isə 3-5 metr təşkil edir.

## Tarixi
1972-ci ildə Mius limanında balıqçılıq kolxozu təşkil edilmişdir. 1993-cü ildə kolxoz özəlləşdirilmişdir. «Mius Lumanı» QSC bütün limanın öz mülkiyyəti elan etmişdir. Şirkət limanda istənilən həvəskar balıqçılığı qadağan etmişdir. Şirkət balıçılığı inkişaf etdirmək məqsədi ilə limanı dənizlə birləşdirən boğazda damba inşa etmişlər. Burada yalnız kiçik bir keçid saxlanılmışdı ki, burada kiçik gözlü barmaqlıqlar yerləşdirilmişdi. Buna bənzər bir barmaqlıq isə çayın limana töküldüyü ərazidədə quraşdırılmışdır.

Yerli əhalinin fikirinə qoyulan bu barmaqlıqlar çayda bslıqların sayının azalmasına səbəb olmuşdur.

## Qalereya

Miusskiy liman 01.jpg|Mius limanında günəşin batışı
Miusskiy liman 02.jpg|Mius limanında günəşin batışı
Miusskiy liman 03.jpg|Mius limanında günəşin batışı
Miusskiy liman 04.jpg|Mius limanında günəşin batışı
Miusskiy liman 05.jpg|Mius limanında günəşin batışı
Miusskiy liman 07.jpg|Mius limanında günəşin batışı
Miusskiy liman 08.jpg|Mius limanında günəşin batışı
Miusskiy liman 09.jpg|Mius limanında günəşin batışı
Miusskiy liman 10.jpg|Mius limanında günəşin batışı


## İstinadlar
Rikkardo Cakkoni

**Rikkardo Cakkoni** () – italyan və Amerika fiziki və astronomu. Nobel mükafatı laureatı (2002).

## Həyatı
Milan Universitetini bitirmişdir (1954). İndian və Prinston universitetlərində (1956–59), "American Science and Engineering" tədqiqat kompaniyasında (1959–73), Harvard Universitetinin Astrofizika mərkəzində (1973–81) işləmişdir. Kosmik teleskop İnstitunun ilk direktoru (1981–92) olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Avropa Cənub rəsədxanasının baş direktoru (1993–99) işləyərkən "Çox böyük teleskopun" (Very Large Telescope) yaradılmasına rəhbərlik etmişdir. ALMA submillimetr diapazonlu yaradılması layihəsinin rəhbərlərindən biridir. Əsas tədqiqatları elementar zərrəciklər fizikası, kosmik şüalar fizikası, rentgen astronomiyasına aiddir. 1960-cı ildə B. Rossi ilə birlikdə rentgen teleskopunun layihəsini təklif etmişdir. "Uxuru" (1970) və "Eynşteyn" (1978) ilk kosmik rentgen rəsədxanalarının elmi proqramlarına rəhbərlik etmiş, "Çandra" kosmik rentgen teleskopunun yaradılmasına təşəbbüs göstərmişdir (1999). K. Şvartsşild medalı ilə təltif olunmuşdur (Almaniya 2004).

## İstinadlar
* Cak**k**oni // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — V cild. Bakı, 2009. — Səh.: 169–170.
Qrant Qastin

**Tomas Qrant Qastin** (; ) — ABŞ aktyoru, musiqiçisi və rəqqası. Berri Ellen rolu ilə The CW kanalının hit serialı olan olan *[[Fləş]]* serialında, həmin rol ilə *[[Ox (teleserial, 2012)|Ox]]* serialında (hər ikisi DC Comics-dəki eyni adlı obrazlara əsaslanır), eləcə də Sebastian Simayt rolu ilə Fox-da yayımlanmış olan *Qli* ilə tanınır.

## Həyatı və Karyerası
Qrant, Virciniya ştatının Norfolk şəhərində dünyaya gəlib. O, tibb bacısı olan Tina Haney və kollecdə professor kimi fəaliyyət göstərən Tomas Qustinin oğludur. Orta məktəb illərində öz şəhərindəki *İncəsənət üzrə qubernatorlar məktəbi* proqramına musiqili teatr üçün qatılır. O həmçinin Hurrah Players Incorporated adlı digər teatr məktəbinə də getmişdir. 2008-ci ildə Qranbi Orta Məktəbindən məzun olduqdan sonra 2 il ərzində Şimali Karolinada yerləşən Elon Universitetinə BFA Musiqi Teatrna fakultəsinə daxil oldu.

*Qərb Tərəfinin Hekayəsi* adlı dirçəliş turu çərçivəsində burada Babi Con rolu üçün məktəbi tərk etdi və 30 sentyabr 2010-cu ildən 23 sentyabr 2011-ci ilə qədər layihədə iştirak etdi.

8 noyabr 2011-ci ildə *Qli* serialında *Dalton Varblers Akademiyası* adlı qey klubunun üzvü olan Sebastian Simayt rolunu ifa etməyə başladı. O həmçinin serialda rəqqas rolunuda oynayacaqdı lakin həmin hissəni almadı. Buna baxmayaraq Rian Mörfi bunu sonraya saxladı. O, rolunu oynamağa cümə günü Qərb Tərəfin Hekayələrinin finalından sonra, 26 sentyabr 2011-ci il bazar ertəsinda başladı. 2012-ci ilin yanvar ayında Naya Rivera (serialdakı obraz) və Qrant 3-cü fəsildə Maykl adlı seriada Smooth Criminal-ın performansını etdilər. Həmin sinql *Billboard Hot 100*-ün 26-cısı, Kanada çartında isə 28-sə yüksəldi.

Qrant 2012-ci ilin sonlarına yaxın *Ananın Kabusu* adlı filmə çəkildi. Film Kanadanın Britaniya Kolumbiyasında çəkildi və rolları Annabet Qiş və Cessika Lounder kimi aktyorlar ifa edirdilər. 11 iyul 2012-ci ildə Qrantın *Affluenza* filmidə əsas rolu oynayacağı bildirildi.

13 sentyabr 2013-cü ildə Qrantın Berri Allen rolu ilə *[[Ox (teleserial, 2012)|Ox]]* serialının ikinci fəsilində oynayacağı xəbəri verildi. Onu sadəcə üç seriada oynaması nəzərdə tutulsada son üçüncü serianın məzmununun *Fləş* olması bəzi planlarda dəyişikliyin olmasına səbəb oldu və o obraz haqqında ayrıca serial çəkilməsi təklif olundu və qəbul edildi. Yeni məzmunun adı *[[Fləş]]* adlandırıldı və 13 seriadan ibarət olaraq 7 oktyabr 2014-cü ildə yayımlanmağa başladı. Yayımlandığı ərəfədə 4 milyondan çox izləyici toplayaraq CW kanalında son 5 ildə ən çox baxılan seriala çevrildi. İki həftə sonra kanal seriaların sayını 23-ə qaldıraraq tam serial vəziyyətinə gətirmək barədə qərar qəbul etdi və 11 iyul 2015-ci ildə ikinci fəsilin olacağı bildirildi. 11 mart 2016-cı ildə isə serialın üçüncü fəsilinin olacağı xəbəri verildi. Qrant həmin rolu CBS (hazırda CW) serialı olan *[[Super qız (teleserial, 2015)|Super qız]]* serialının iki seriasında oynadı.

30 mart 2016-cı ildə Qrantın Uilyam Mesinin yeni filmi olan *Kristal* filmində çəkiləcəyi bildirildi.

## Filmoqrofiyası
### Film

### Teleserial

### Veb

### Teatr

## Diskoqrafiya

## Mükafat və Nominasiyalar

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
* 
*
Kay Haverts

**Kay Havertz** () — İngiltərə Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Arsenal klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Almaniya futbolçusu.

## Klub karyerası

### Bayer 04 Leverkuzen
Havertz UEFA Çempionlar Liqasında debütünü Bayer Leverkuzen klubu ilə 21 fevral 2017-ci ildə 1/8 final mərhələsinin ilk görüşündə Atletiko Madrid klubuna qarşı oyunda etmişdir. Həmin görüşdə Bayer Leverkuzen evdə Atletiko Madridə 4–2 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kai Havertz on worldfootball.net
Taqanı Roq burnu

**Taqanı Roq burnu** — Azov dənizi ərazisinə daxil olan Taqanroq körfəzinin şimal hissəsində yerləşən burun. Burunda Taqanroq şəhərinin tarixi hissəsi qərarlaşır. Burnun adı öz növbəsində şəjər adının formalaşmasına da öz təsirini göstərmişdir.

## Adının yaranması
Bəzi alimlərin fikrinə görə "Taqanı Roq" ası tatar məşhəllidir. Bu adın təcümədə mənası "yüksək burun" deməkdir. Digərləri isə bu adın ruscadan tərcümədə "burunda alov" mənasını verir. Bu isə vaxtı ilə sahilində mayakın olması ilə izah edilir.

Taqanı Roq burnu haqqında ilk məlumat 1489-cu ilin 6 sentyabrında qeydə alınmışdır. III İvan Vasileviç Krım xanı Məngli Gəray və Taman knyazı
Zəkkəriyəyə yadığı məktublarda burunun adı çəkilir. Məktubda burunun adı Tayqane olaraq keçərlidir.

## Tarixi
Ruslar Azov dənizi sahilində qala tikmək üçün əlverişli ərazi axtarışında idilər. Nəhayyət I Pyotrın əmri ilə 1701-ci ildə Taqanı Roq burnunda qala inşa edilmişdir.

## Taqanı Roq müsir incəsənətdə
* 2002-ci ildə Taqanroqda "Taqanı Roq" mətbəə evi açılmışdır. Bu mətbəədə həm də eyni adlı məlumat-reklam xarakterli qəzet buraxılır.

## İstinadlar
Zelyonı adası

**Zelyonı adası** — ada Rostov vilayəti ərazisində, Don çayının yatağında yerləşən ada. Adanın qərbdən-şərqə uzunluğu 4 kilometr təşkil edir. Adanın eni isə 1,5 kilometrdir. Ada inzibati cəhətdən Rusiyanın Rostov-na-Donu şəhər dairəsi, Proletarski rayonu ərazisində yerləşir. Cənubdan Don çayının suları, şimaldan isə Naxçıvanskaya qolu ilə əhatələnir. Don çayının yatağında, Zeyonı adasının yaxınlığında digər bir ada yerləşir. Bıstrı adası Zelyonı adasından nisbətən kiçikdir. Bıstrı adası böyük qardaşından cənubda yerləşir. Adanın daxili bataqlıqlaşmışdır. Bataqlıqlamış ərazilərdə qamış və digər su-kol bitkiləri yayılmışdır.

Zelyonı adası ağac və kollarla örtülüdür. Burada Qovaq, Göyrüş və Böyürtkən kimi bitkilər bitir. Adanın sahilləri qumluqdur. Burada çimərliklər belə mövcuddur. İstirahət bazaları və Uşaq düşərgələri vardır. Onlar arasında sərt örtüklü yollarla əlaqə yaradılır.

Adanın ərazisindən şimaldan cənuba elektrikləşdirilmiş dəmir yolu keçir. Xətt Naxçıvan axarı və Don çayı üzərində yerləşən körpü ilə əlaqələnir.

Ada ilə əlaqə əsasən körpü vastəsilə təmin edilir. Adaya giriş pulludur. Körpünün önündə şklaqbaum quraşdırılmışdır, amma velosipedçilər və piyadalar üçün giriş sərbəstdir.  
## Fotoqalereya

Fayl:Понтонный мост на Зеленый остров.JPG|Adada yerləşən körpü
Fayl:Зеленый остров. Дикий пляж.jpg|Təbii çimərlik
Fayl:Зеленый остров. Болота.jpg|Adanın mərkəzi


## İstinadlar
Ağyar (Dərələyəz)

**Ağyar** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Kəndin ilkin adı Əyar olmuşdur. Rayon mərkəzindən 3&nbsp;km cənub-şərqdə, Arpaçayın
sahilində yerləşir. XIII əsrdə Amağu məbədinin tabeliyində olmuşdur. İlk dəfə XII-XIII əsrlərdə adı çəkilmişdir.

Toponim «öz təşkilatı olan və varlılar hesabına kasıblara kömək edən şəhər yoxsullarından
ibarət təbəqə» mənasında işlənən əyar sözü əsasında formalaşmışdır. Nəsil adı bildirir.

Patronim toponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 10.IX.1946-cı il fərmanı ilə dəyışdirilib Aqarakadzor qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1828-ci ilə kimi burada yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. Buraya ermənilər
1828-29 - cu illərdə İranın Xoy, Salmas və Maku vilayətlərindən köçürülmüşdür.

Burada ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 30 nəfər, 1887-ci ildə 23 nəfər, 1926-cı ildə 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

İndi yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ələyəz (Dərələyəz)

**Ələyəz**, **Alagöz** — İrəvan quberniyasının Şərur—Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzində 15&nbsp;km şimal-şərqdə, Alagöz çayının yanında, Alagöz çayının sağ
qolu olan Yoğun su çayının sahilində yerləşir. Kəndin adı 1728-ci il tarixdə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Ələyəz, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Alagöz, «Сборник сведений о Кавказе» toplusunda Alagöz və Alayaz (364, N° 770) formasında qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində Alayaz, Alagəz, Alagöz kimi qeyd edilir.

Fikrimizcə, Kəndin ilkin və əsil adı «Alagöz«dür. Burada XI-XIII əsrlərə aid azərbaycanlılarla bağlı tarixi abidələr vardır. Kəndin adı V əsrdən xatırlanır.

Toponim alagöz türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Alagöz türk tayfası haqqında ilk məlumata Vamberinin 1863 - cü ildə türk tayfaları ilə bağlı məlumatında rast gəlinir.

Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci illərdə 32 nəfər, 1873 - cü ildə 223 nəfər, 1886-cı ildə 356 nəfər, 1897-ci ildə
412 nəfər, 1904 - cü ildə 524 nəfər, 1914 - cü ildə 576 nəfər, 1916-cı ildə 322 nəfər, 1919 - cu ildə 97 nəfər yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır.

1918-19 - cu illərdə kənd erməni
təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuş və kəndə ermənilər yerləşdirilmişdir. Yalnız indiki
Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinləri doğma evlərinə dönmüşdür. Burada
1922-ci ildə 180 nəfər azərbaycanlı, 91 erməni, 1926-cı ildə 267 nəfər, 1931-ci ildə 353 nəfər, 1959 - cu ildə 499, 1970-ci ildə 884 nəfər, 1979 - cu ildə 963 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ildə azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## Abidələri
Əxi Təvəkkül zaviyəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dərətumb

**Dərətumb** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd
(Yeğeqnadzor) rayonu ərazisində kənd. 

## Tarixi
Kəndin ərazisində X əsrdən əvvələ aid tarixi abidələr vardır.

## Toponimi
1727-ci ilə aid mənbədə "Tərətum" kimidir. Mənbədə qeyd olunur ki, bu kənddə adam yaşamır (yenə orada). XIX əsrin ortalarından sonra kəndin adı çəkilmir. Türk dillərində *tara*-"çayın ağzında şaxələnmə", "delta" və *tumb*-"təpə" sözlərindən ibarətdir. Erməni tədqiqatçıları tumb sözünü mənşəcə ermənicə sayırlar, halbuki Altay dillərinin hamısında bu söz vardır.
Toponim Azərbaycan dilində "iki dağ və ya təpə arasında eləcə də düzənlikdə dərin çuxur",
"çay yatağı, çayın axdığı yer" mənasında işlənən dərə sözü ilə türk dilində "təpə, dağ, zirvə" mənasında işlənən tumb sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Tumb sözü həm də domba, tomba, tump formasında işlənir. 
Azərbaycan dilinin Zəngilan şivəsində domba sözü coğrafi termin kimi "dağ üzərində günbəzvan xırda təpəcik" mənasında işlənir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gədikvəng

**Gədikvəng** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor)
rayonu ərazisində kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 24 km şimal-şərqdə, Erdəpin çayının sahilində, Alagöz çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edümişdir. Kəndin adı Qoturvəng, Qoduxvəng, Gedikvəng kimi göstərilsə də, Kəndin əsil adı "Gədikvəng"dir. Kəndin adı X əsrdə çəkilir.

## Toponimi
Toponim Azərbaycan dilində "dağın beli, aşırım", "dağın belində batıq yer, aşırım, dağ keçidi" mənasında işləqək gədik sözü ilə, "dini məbəd, kilsə, abidə"mənasında işlənən vəng sözündən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. 1946-cı ilədək Qoturvəng adlanmışdır, lakin yerli tələffüz forması Qoduqvəngdir. Əgər toponim Gədikvəngdirsə, onda Azərbaycan dilində gədik və vəng "kilsə" sözlərindən ibarətdir və "gədikdə (dağ belində batıq yerdə) yerləşən vəng" mə’nasını verir.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 142 nəfər, 1886-cı ildə 201 nəfər, 1897-ci ildə 206 nəfər, 1904-cü ildə 126 nəfər, 1914-cü ildə 138 nəfər, 1916-cı ildə 273 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra əhalinin sağ qalanlar öz yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 71 nəfər, 1926-cı ildə 139 nəfər, 1931-ci ildə 171 nəfər, 1959-cu ildə 313 nəfər, 1970-ci ildə 396 nəfər, 1979-cu ildə 537 nəfər 1987-ci ildə 600 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. Azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən öz ata-baba torpaqlarından qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azadeğ

**Azadeğ** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7,5 km cənub-qərbdə, Arpaçayının sağ sahilində yerləşir. Kəndin
adı Azatak, Azader, Azad, Azadak formalarında da erməni mənbələrində qeyd edilir.

Burada 1828-ci ilə kimi azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828–29-cu illərdə ermənilər buraya İranın Xoy və Salmas vilayətlərindən köçürülüb yerləşdirilmişdir.

Kəndin adının yaranması ilə bağlı erməni mənbələrində göstərilir ki, bura gələn ermənilər azader (azad idi) deyərək kəndi Azadeğ adlandırmışlar. Bu, elmi həqiqətə uyğun deyil, ehtimologiyadır.

Toponim fars dilində işlənən azad sözü ilə, fars dilində "kənd, qışlaq" mənasında işlənən dex sözündən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə ermənilərlə yanaşı 1897-ci ildə 20 nəfər, 1926-cı ildə 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır
. 1930-cu ildən burada yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Almalı (Paşalı)

**Almalı** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Paşalı (Əzizbəyov, Vayk)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

Almalı adlı toponimlərə indiki Ermənistanın Qafan, Keşişkənd (Yeğeqnadzor), Kəvər (Kamo), Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonları ilə yanaşı, Azərbaycanda, Türkiyədə geniş bir formada rast gəlmək olur.

Bu qənaətə gəlirik ki, Almalı toponimlərinin meyvə adı ilə bağlılığı yoxdur. Almalı türk etnonimidir. Nəcdət Sevinc hələb türkmənlərinin tayfa birliyinə daxil olan tayfalardan birinin almalı adlandığını göstərir.

Fikrimizcə, kəndin adı həmin etnonim əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə
toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 12.XI.1946-cı il fərmanıilə dəyişdirilib Xndzorud (Almalı) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 6 nəfər, 1897-ci ildə 14 nəfər, 1926-cı ildə 5 nəfər
azərbaycanlı yaşamışdır. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Axta (Dərələyəz)

**Axta** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Paşalı (Əzizbəyov, Vayk)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15&nbsp;km cənub-şərqdə, Arpa çayının sol qolu olan Axtaçay dağ
çayının sahilində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim padar türk tayfasından olan axta etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir.

Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 187 nəfər, 1873 - cü ildə 290 nəfər, 1886-
cı ildə 304 nəfər, 1897-ci ildə 426 nəfər, 1904 - cü ildə 458 nəfər, 1914 - cü ildə 504 nəfər, 1916-cı ildə 463 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd sakinləri erməni təcavüzünə mə'ruz qalaraq deportasiya olunmuşlar. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir.

Burada 1922-ci ildə 129 nəfər, 1926-cı ildə 128 nəfər, 1931-ci ildə 199 nəfər,, 1939 - cu ildə 268 nəfər, 1959 - cu ildə 202 nəfər, 1970-ci il də 379 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayında kənd sakinləri azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşlar. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Quşçu (Dərələyəz)

**Quşçu** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Arpaçayın sol sahilində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Quşçu xarabası kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Quşi formasında qeyd edilmişdir.

Toponim qədim quşçu türk etnonimi əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Sovetinin 12.11.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilərək Keçud qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 631 nəfər, 1926-cı ildə 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Azərbaycanlılar ərazidən 1905-1906-cı illərdə kütləvi surətdə deportasiya olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Daylaxlı

**Daylaxlı** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk)
rayonu ərazisində kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7&nbsp;km şərqdə yerləşirdi. «İrəvan əyalətinin icmal
dəftəri»ndə Daylaqan, Qafqazın 5 verstlik xəritəsinə Daylaxlı kimi qeyd edilmişdir.

Toponim daylaxlı tayfa adı əsasında əmələ gəlmişdir. Fikrimizcə, daylaxlı etnoniminin
əsasında qədim dey etnonimi dayanır. Dey>day tayfasım skiflərin bir qolu da hesab edirlər.

Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 87 nəfər, 1886-cı ildə 184 nəfər, 1897-ci ildə 60 nəfər, 1904 - cü ildə
218 nəfər, 1914 - cü ildə 240 nəfər, 1916-cı ildə 209 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri deportasiya olunmuş və kəndə
ermənilər yerləşdirilmişdir. Yalnız 1926-cı ildə burada 6 nəfər azərbaycanlı olmuş, onlar da 1928-29 - cu illərdə sıxışdırılıb kənddən çıxarılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rostov trolleybusu

**Rostov trolleybusu** — Rostov-na-Donu şəhərində mövcud olan trolleybus nəqliyyatı. 2016-cı ilin 1 iyul tarixindən gediş haqqı 17 rubl təşkil edir.

1 oktyabr 2015-ci ildən edibarət bu nəqliyyatla gedişdə nağd ödənişdən imtina edilmişdir. Bundan sonra gediş haqqının yarısını ödəyən tələbələr və təqayutçular ödənişi kartlar vastəsi ilə həyata keçirməlidirlər.

## Trolleybus şəbəkəsinin inkişaf mərhələləri
**1936 il**

* 18 iyun 1936-ci ildə ilk trolleybus xətti açılmışdır. İlk xətt Selmaşdan Teatralnaya meydanına uzanırdı.
* 8 iyul 1942-ci ildə trolleybus nəqliyyatı ilə hərəkət Böyük Vətən müharibəsi səbəbindən dayandırılmışdır.
* 22 iyul 1945-ci ildə trolleybus nəqliyyatı ilə hərəkət bərpa edilir.
* 1996-ci ildə trolleybusvxəttinin uzunluğu 244 kilometr təşkil edirdi. Bu göstərici ilə Rusiya ərazisində Moskva və Sankt-Peterburqdan sonra üçüncüdür.
* 1990–2000-ci illərdə trolleybus xətləri azalmağa başlamışdır.
* 2005-ci ildə maşrutun uzunluğu 78,7&nbsp;km təşkil edirdi.
* 19 noyabr 2011-ci ildə № 14 trolleybus xətti bərpa edilmişdir.

## Maşrut xətti

### Fəaliyyət göstərən maşrutlar

№8 mamrut müəyyən çatışmanazlıq səbəbindən fəaliyətini dayandırmışdır. Şəhər administrasiyası rəhbərliyi 2017-ci ildə № 17 və № 16 maşrutlarını bərpa etmək niyyətində olduğunu bildirmişdir.

## Xüsusiyyətləri




## Depo
Hazırda Rostov-na-Donu şəhərində iki trolleybus dposuna sahibdir.
* Mərkəzi trolleybus deposu, "Ruseltrans"
* Qərbi trolleybus deposu, "Ruseltrans" (bir hissəsi bərpa edilmişdir)
* "Rostov-Avto" şirkəti müflis olması ilə əlaqədar bağlanmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Схема троллейбусных маршрутов
* Транспортный портал Ростова-на-Дону
* Подвижной состав, АТП, нормативные документы
* Fotoşəkillər
Kotanlı

**Kotanlı** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 20 km şimal-şərqdə, Arpaçayın sağ qolu olan Kotanlıçayın sahilində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Kotanı kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Kotanlı, erməni dilində Kyotanlu formasında qeyd edilmişdir. Kotanlı kəndi kənddən 1 km aralıda tarixən mövcud olmuş və Kuteni (Kotanlı) adlandırılmış
 kəndin yaxınlığında salınmışdır.

## Toponimi
Toponim qıpçaq türk tayfasından olan kotan etnoniminə mənsubluq bildirən -lı şəkilçisinin artırılması ilə əmələ gəlib "kotan tayfasına mənsub yaşayış yeri" mənasını bildirir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir. Kəndin adı 1924-cü ildə dəyişdirilib Qarmraşen (Qırmızıkənd) qoyulmuşdur. 1949-cu ildə kəndin əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd dağılmışdır. Azərbaycanda və Ermənistanda türkmənşəli bir sıra toponimlərdə "Kotan" sözü əsas е’tibarilə iki mə’nadadır:
# Qıpçaqların mənbələrdə qeyd olunmuş Kotyan tayfasının adını əks etdirir.
# Bə’zi toponimlərdə isə türk dillərində *kutan* "qışlaqda maldarların düşərgə yeri", "tövlə" Bax: Koş-Kutan, "gecələr heyvan salınan yеr", "qoyun üçün ağıl"sözündəndir.Bu kənd еrkən orta əsrlərdə Anadoluda yaşamış Kotan (Kotyan) tayfasınınməskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 256 nəfər, 1886-cü ildə 392 nəfər, 1897-ci ildə 456 nəfər, 1904-cü ildə 611 nəfər, 1914-cü ildə 672 nəfər, 1916-cı ildə 532 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuş və kəndə Türkiyədən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar ata-baba yurdlarına qayıda bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1922-ci ildə 61 nəfər, 1926-cı ildə 193 nəfər, 1931-ci ildə 351 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Ermənistan dövləti 1988-ci il noyabrın 28-də kənddə yaşayan azərbaycanlılar zorla tarixi-etnik torpaqlarından qovmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Köçbək

**Köçbək** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Culçayın sağ qolu olan Köçbəyçayın sahilində, Paşalı (Əzizbəyov) - Sisyan yolunun
üstündə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Qoçubəy kimi qeyd edilmişdir.

Toponim türk dilində «düşərgə, çobanların müvəqqəti yaşayış yeri, yurd» mənasında işlənən
koş (> koç) sözü ilə qədim türk dilində «təpə» mənasında işlənən bək (bak sözünün) birləşməsindən əmələ gəlib «təpəlikdə yerləşən köç, düşərgə, çobanların yaşayış yeri» mənasını ifadə edir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Ermənistan prezidentinin 19. IV. 1991-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Hedzor qpyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 25 nəfər, 1873 - cü ildə 226 nəfər, 1886-cı ildə 312 nəfər, 1897-ci ildə 417
nəfər, 1904 - cü ildə 425 nəfər, 1914 - cü ildə 470 nəfər, 1916-cı ildə 537 nəfər yalnız azərbaycanlı
yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalmış və sakinləri -
azərbaycanlılar qırğınlarla qovulmuşdur. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk edənlər ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 103 nəfər, 1926-cı ildə 179 nəfər, 1931-ci ildə 365 nəfər, 1972-ci ildə 564 nəfər yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır.

1988-ci il noyabrın 24-28də Ermənistan dövlətinin bilavasitə xüsusi
göstərişi ilə azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gabud

**Gabud** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 16&nbsp;km cənub-şərqdə, Arpaçayın sol qolu olan Axtaçayın
yaxınlığında yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə qeyd edilmişdir. Kəndin adı ilk
dəfə XIII əsrdən xatırlansa da, ərazidəki tarixi abidələr onun daha da qədim olduğunu göstərir. Belə ki, kəndin əsası X əsrdən əvvəl qoyulmuşdur.

Erməni mənbələrində kəndin adı Gyabut, Gyabud formalarında verilir.

Kəndin adı Azərbaycan dilində «qayalıqda keçən
yol», «uçurum», «daşlıq» mənasında işlənən gab sözünə -ud şəkilçisinin artırılması yolu ilə düzəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir. Kəndin adı erməni dilinə
uyğunlaşdırılaraq Kaput qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 35 nəfər, 1873 - cü ildə 116 nəfər, 1886-cı ildə 113 nəfər, 1897-ci ildə 159
nəfər, 1904 - cü ildə 140 nəfər, 1914 - cü ildə 154 nəfər, 1916-cı ildə 107 nəfər yalnız azərbyacanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk edənlər doğma yurdlarına qayıda bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 33 nəfər, 1926-cı ildə 120 nəfər, 1931-ci ildə 181 nəfər, 1987-ci ildə 468 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ildə noyabrın sonunda Ermənistan dövləti kəndin sakinləri - azərbaycanlılar tamamilə öz ata-baba yurdlarından qovulmuşlar. İndi ermənilər yaşayır.

### Kəndxudaları
Qaraçorluların kulakanlı tayfası
* 1842 - Şahbəndə Ruşan oğlu (1800-?)

### Tanınmışları
* Nazir Əhmədli — Kimya elmləri namizədi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gomur (Dərələyəz)

**Gomur** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 14&nbsp;km cənub-şərqdə, Arpaçayın sol qolu olan Axtaçayın
sahilində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Kömür kimi qeyd edilmişdir.

Kəndin qədim adı erməni mənbələrində Gomer fonetik formasında qeyd edilir və ilk dəfə XIII
əsrdən xatırlanır. Kəndin adı həm də Gyumur, Gomk, Axta yuxarı formalarında göstərilmişdir.

Toponım qədım türk dilində. «dag başında dar, yarğanlı uçurum yer»mənasında işlənən komür
sözündən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan prezidentinin 19. IV. 1991-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Komk qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 27 nəfər, 1873 - cü ildə 285 nəfər, 1886-
cı ildə 293 nəfər, 1897-ci ildə 353 nəfər, 1904 - cü ildə 365 nəfər, 1914 - cü ildə 400 nəfər, 1916-cı
ildə 388 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalmış, sakinləri deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti
qurulandan sonra sağ qalanlar doğma yurdlarına qayıda bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 155 nəfər,
1926-cı ildə 200 nəfər, 1931-ci ildə 316 nəfər, 1939 - cu ildə 386 nəfər, 1959 -
cu ildə 381 nəfər, 1970-ci ildə 590 nəfər, 1979 - cu ildə 745 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. Erməni mənbələrində isə yuxarıda göstərilən statistik məlumatlar ermənilərə aid edilir və
guya ermənilər buraya 1828-ci ildə İranın Xoy vilayətindən köçürülmüşdür. Bu, tamamilə
yalandır və erməni saxtakarlığıdır. Gomur Kəndində ən qədim zamanlardan 1988-ci ilə kimi yalnız
azərbaycanlılar yaşamışdır. XIX-XX əsrin əvvəllərində (1831-1931) burada azərbaycanlıların
yaşadığını erməni alimi Z. Qorqodyanın əsərində aydın şəkildə göstərilir.

İ.Şopenin də əsərində kəndin köklü sakinlərinin məhəmmədi olduğu qeyd edilmişdir. Azərbaycanlılar 1988-ci ilin noyabrın sonunda Ermənistan dövlətinin deportasiyasına məruz qalmışdır. İndi ermənilər yaşayır.

Gomurda 1918-ci ildə 400 nəfər əhali olmuşdur. Nijdenin cəllad xislət quldur dəstələri kəndi dörd tərəfdən mühasirəyə almış, əhalini böyük-kiçik demədən qılıncdan keçirmişlər. Şahidlər demişlər ki, Axta çayının suyu sanki qan axırdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Leyli köçən

**Leyli köçən** və ya Leyliqaçan— İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu ərazisində kənd.

## Tarixi
Culçayın sağ qolu olan Köçbəkçayın yaxınlığında yerləşirdi. Kəndin adı erməni mənbələrində Leyliqaçan kimi də göstərilir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim Leyli şəxs adı ilə köçən feli sifətin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. "Leylinin köçünün düşdüyü yer" mənasını verir. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Mənbədə Leylikaçan kimidir. Kənd XIX əsrin ortalarında qışlaq əsasında yaranmışdır. Qışlaq isə Leyli adlı qızın oğlana qoşulub qaçması ilə əlaqədar adlanmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 139 nəfər, 1886-cı ildə 153 nəfər, 1897-ci ildə 352 nəfər, 1904-cü ildə 384 nəfər, 1914-cü ildə 422 nəfər, 1916-cı ildə 420 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri deportasiya olunmuş və kənd xarabalığa çevrilmişdir. 1920-ci ildə ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir. Leyliköçəndə 1918-ci ildə 442 nəfər əhalisi olub. Kənd dagıdılıb, əhalisi məhv edilib. Xarabalıga çevrilmişdir. Ölü kənddir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mayak (Rostov vilayəti)

**Mayak** — Rostov vilayəti, Salsk rayonu ərazisində yerləşən yaşayış məntəqəsi.

## Coğrafiyası
### Küçələri
* Bedrika k,
* Zelyonaya k,
* Krasnıx Zor k,
* Mir k,
* Molodyojnaya k,
* Sovxoznaya k,
* Stepnaya k.,
* Trudovata k,
* Çentralnaya k, 
* Tixi xiyabanı.

## Tarixi
1942-ci ilin iyulunda alman hərbi birləşmələri yaşayış məntəqəsini ələ keçirmişdilər. Bu zaman Qırmızı ordu geriyə Manıça çəkilmişdi. 29 iyil tarixində bir necə sovey döyüşçüsu su axtarışı ilə ıkaqədar geçikdiklərindən mühasirəyə düşürlər. Onların üzərinə atəş açəlmış və döyüş başlamışdır. Bu zaman şəhər əhalisi yeraltı saxlanclarda gizlənə bilmişlər.  
Döyüşətək almanlar onları Sandata kəndi istiqamətinə çəkirdilər. Yaralı döyüşçülər isə Mayakda qalmışdə. Dötüşdə ölən döyüşçülər qardaşlıq məzarlığında dəfn edilmişdilər.

## Görməli yerləri
* Böyük vətən müharibəsində həlak olmuş insanların xatirəsi abidə və qardaşlıq məzarlığı. Abidə həm kəndlilər həm də müharibədə həlak olmuş əsgərlərin şərəfinə ucaldılmışdır. Abidə Mayakın mərkəzində ucaldılmışdır. Onun arxitektoru V. İ. Zalivadlovdur.

Abidənin yaxınlığında qardaşlıq məzarlığı yerləşir. Bu qəbiristanlıqda 1942-1943-cü illərdə həlak olmuş əsgərlər dəfn olunmuşdur. Burada 29 iyul 1942-ci ildə döyüşdə həlak olmuş hərbi məktəbin 28 kursantı dəfn edilmişdir. 27 döyüşçünün adı məlum deyildir. 2000-ci ildə burada dəfn edilən kursantlardan birinin adı  müəyyənləşmişdir. (Vasili Qavriloviç Kosarev).

1961-ci ildə qardaşlıq məzarlığında abidə ucaldılmışdır.

1995-ci ildə abifənin bərpası həyata keçirilmişdir. Burada vertikal olaraq dörd stel vardır. Burada kənd sakini olmuş və müharibədə həyatını itirmiş bir şəxsin adı yazılmışdır.

2010-cu ildə ısgər abidəsi bərpa edilərək bu yazı əlavə edilmişdir: «Vətən uğrundə həlak olmuş naməlum Sovet əsgərinin əbədi xatirəsinə» .

## İstinadlar

## Mənbə
* Путешествия по России: Маяк
* Погода в Маяке
* Спутниковая карта
* Маяк (хутор)
Miryusif Mirbabayev

* Yusif Mirbabayev — Azərbaycanlı alim.
* Miri Yusif — Azərbaycanlı müğənni və repçi.

## Həmçinin bax
* Yusif (ad)
* Mirbabayev
Təpəbaşı məscidi

**Təpəbaşı məscidi** və ya **Hacı İmamverdi məscidi** — İrəvanda Təpəbaşı məhəlləsində Azərbaycan məscidi.

## Tarixi
Bəzi mənbələrdə Təpəbaşı məscidinin inşa tarixinin 1687-ci il olduğu qeyd edilsə də, onun dəqiq tikilmə tarixi məlum deyildir. Bizə çatan məlumatlara əsasən onun ən azı XIX əsrin qırxıncı illərində mövcud olduğu bildirilir. Çox güman ki, məscid daha qədimdir və XVII–XVIII əsrlərə aiddir. Bəzi məlumatlara görə məscid İrəvan şəhər upravasının üzvü, xan nəslindən olan Abbasqulu xan İrəvanskinin göstərişi ilə tikilmişdir. Onun evi də həmin məhəllədə olmuşdur.

## Haqqında
Təpəbaşı məscidi eyniadlı Təpəbaşı yaşayış massivində yaşayış massivində yerləşir. Məscidin minarəsi isə 1960-cı illərdə uçmuşdur. Sonralar isə məscidin həyətində və ətrafında gecəqondular inşa edilmişdir. Hazırda dağılmış vəziyyətdə olan bu məsciddə, eləcə də imam otağında erməni ailələri məskunlaşmışdırlar. Bəzən erməni ailələrinin yaşadığı Abbasqulu xanın evini hələ də ermənilər "Xanın evi" adlandırırlar.Məscidin ətrafında bir çayxana da var idi ki, müsəlmanlar yığışıb çay içərdilər. İndi həmin çayxana da yoxdur. Məscidin həyətində və ətrafında ermənilər gecəqondular inşa etmişlər.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Məscid tamamilə kərpicdən tikilmişdir. Fotoşəkillərdən göründüyü kimi İrəvandakı bir sıra digər məscidlərdən nümunə götürərək təkrarlanan rombvari naxışlı şirli mozaika plitələrlə üzlənmiş əsas günbəz qorunub saxlanmamışdır. Divarlarının qalınlığı 1,5 metrdir. Məscidin içərisindəki imamın otağında hazırda bir erməni ailəsi yaşayır.

## Qalereya

Kond Tepebaşı Mosque Upper Walls.JPG
Tepebashi Mosque, Kond (1).jpg
Կոնդի Թափաբաշի մզկիթը 1.JPG


## Həmçinin bax
* Sərdar məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Caliber.az mission landed in Armenia: investigation into the footsteps of vandals — Exclusive photo facts
* http://www.iravan.info/meschidler.html 
* Ermənistan vandalizmi ilə bağlı Azərbaycanın UNESCO-ya müraciətinin MƏTNİ
*  İrəvan şəhərinin Təpəbaşı məhəlləsinin taleyi:
* İrəvan şəhərinin nüvəsi – Təpəbaşı məhəlləsi 
* İrəvandakı Təpəbaşı məhəlləsi Azərbaycan xalqına aid memarlıq irsidir
*
Şotlandiya Futbol Jurnalistləri Assosiasiyasının versiyasına görə ilin oyunçusu

**Şotlandiya Futbol Jurnalistləri Assosiasiyasının versiyasına görə ilin oyunçusu** () — Şotlandiya futbolunda ilin ən yaxşı futbolçusuna verilən mükafat. Mükafat ilk dəfə 1964-65 mövsümünün yekunlarına əsasən təqdim olunub. Laureat Şotlandiya Futbol Jurnalistləri Assosiasiyası (ŞFJA) () üzvləri arasında səsvermə yolu ilə müəyyən edilir. Bu assosiasiyaya bütün ölkə üzrə işləyən yüzdən çox mətbuat nümayəndəsi daxildir. Bu mükafatı almış ilk qeyri-şotland — həmin vaxt "Reyncers" klubunda hücumçu mövqeyində çıxış edən ingilis Mark Heytlidir. Mükafatın hazırkı sahibi "Seltik"in hücumçusu Kyoqo Furuhaşidir. İndiyədək yeddi futbolçu mükafatı iki dəfə qazana bilmişdir. Mükafatı üç dəfə qazana bilmiş yeganə futbolçu, qapıçı mövqeyində çıxış edən Kreyq Qordondur.

Mükafat 1965-ci ildə, ŞFJA-nın qurulmasından 8 il sonra yaradılıb. Seçim zamanı assosiasiyanın hər bir üzvü birinci və ikinci yerə layiq bildiyi futbolçuya səs verə bilər. Bu mükafat yaranma tarixinə görə Şotlandiyadakı digər ilin oyunçusu mükafatından (Şotlandiya Peşəkar Futbolçular Assosiasiyasının versiyasına görə ilin oyunçusu) daha qədimdir, lakin buna baxmayaraq bu mükafat futbolçuların özləri üçün ikinci dərəcəli əhəmiyyət daşıyır. Çünki ŞPFA-nın versiyası üzrə ilin oyunçusu onların həmkarları tərəfindən seçilir.

## Qaliblərin siyahısı
Mükafat 2023-cü ilədək 59 dəfə təqdim edilib. Ümumilikdə 50 futbolçu təltif olunmuşdur. Mükafat 1974-cü ildə 1974-cü il dünya birinciliyinə vəsiqə qazanmış Şotlandiya milli komandasına verilib.. Cədvəldə futbolçunun mövsümün yekunlarına əsasən layiq görüldüyü digər fərdi mükafat da göstərilib (Şotlandiya Peşəkar Futbolçular Assosiasiyasının versiyasına görə ilin oyunçusu). 2012-13 mövsümünün yekununda ŞFJA-nın versiyasına görə ilin oyunçusu mükafatından əlavə, ŞPFA-nın versiyasına görə ilin gənc futbolçusu mükafatına da layiq görülmüş Li Qriffits, eyni mövsümdə hər iki mükafatı ala bilmiş ilk oyunçu olmuşdur.

## Ölkə üzrə qaliblər

## Klub üzrə qaliblər

## Qeydlər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Futbol Jurnalistləri Assosiasiyası
Dronovun binası

**Dronovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində yerləşən iki mərtəbəli bina. Dronovun binası Taqanroq şəhəri Petrovski küçəsi, ev 41 ünvanında yerləşir. Bina 1850-ci ildə inşa edilmişdir. Dronovun binası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
Hazırda Taqanroq şəhəri Petrovskaya ev 41 ünvanında yerləşən binanın yerində iki mərtəbəli və fasadında förd pəncərəsi olan bina vardı. 1850-ci ildə bina ticir A. K. Voroşilkinaya məxsus olmuşdur. 1862-ci ildə bina digər layihə əsasında inşa edilmişdir. Əvvəllər binanın hər iki küncundə eyvanlar mövcud olmuşdur. Onlar cuqun dirəklərlə saxlanılırdı. Solda yerləşən öz mövcudluğunu Böyük Vətən müharibəsinin bitməsindən sonrada qoruya bilmişdi. 1862–1880 illərdə bina tacir V. İ. Traxterovun ailəsinə məxsus olmuşdur. 1890-cı ildə bina kredit verən bir cəmiyyətə məxsus olur. 1898-ci ildə binanın sahibi P. İ. Traxterov olur. 1906–1915-ci illərdə isə bunanın sahibi S. İ. Dronov olur.

1907–1910 illərdə şəhərdə ilk olan "Miraj" kinoteatrı fəaliyyət göstərirdi. Kinoteatr şəhərin içki satışı ilə məşğul olan şəxslərindən biri V. Kulikov tərəfindən açılmışdır. O, kinoteatrı təşkil etmək məqsədilə binada müəyyən dəyişikliklər təşkil etmişdir. Filmlər kiçik orkestrın müşayəti ilə göstərilirdi. Burada skripka, fortapiano və digər alətlər səsləndirilirdi.

1908-ci ildə burada V. İ. Kulakovun latihəsi əsasında əsas giriş qapısı genişləndirilmişdir. Bu qapı Baqqal dükanının Petrovskaya küçəsinə çıxışını təmin etmək məqsədilə edilir. 1910-cu ildə burada R. İ. Vinorqadovun "Çay və kofe" mağazası, həm də ailəvi Olimpiya restoranı mövcud idi.

1918-ci ildə burada əmək birjası, 1926-cı ildə isə 13-cü Dağıstan atıcı diviziyasının baş qərargahı yerləşirdi. Hazırda isə burada yaşayış mənzilləri və mağazalar yerləşir.

## Arxitektura
Dronovun binası iki mərtəbədən ibarətdur. Bina cənub klassizmi stilində inşa edilmişdir. Bina kərpiçdən inşa edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Draqoslavın binası (Taqanroq)

## Ədəbiyyat
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

## Mənbə
* Гуляет старый Таганрог 
* Объекты культурно-исторического значения города Таганрога на региональном уровне. Часть 2.

## İstinadlar
Roma Dakiyası

thumb|Romanın Dakiya əyaləti
**Roma Dakiyası** () — Roma imperatoru Trayanın 106-cı ildə dakların ərazisini işğal etdikdən sonra yaratdığı Roma əyaləti. 

## Tarixi
Roma işğalı sosial təbəqələşmə, quldarlıq münasibətlərinin inkişafı, digər əyalətlərdən gəlmələrin axını hesabına əhalinin etnik tərkibinin dəyişməsi ilə müşayiət olunurdu. Dakların romanlaşması nəticəsində kütləvi (xüsusilə taxılçılıq) intensivləşmiş, mədən işi və metal emalı inkişaf etmiş, dulusçuluq təkmilləşdirilmiş, ticarət artmışdı. Romanlaşma yeni şəhərlərin salınması və köhnələrinin (Apulum, Porolissum, Drobeta və s.) məskunlaşdırılması, koloniyalarda və pereqrinlərə məxsus torpaqların ixtisarı hesabına munisipilər səviyyəsinədək yüksəlmiş məskənlərdə latın dilinin və Roma hüququ normalarının yayılması ilə nəticələnmişdi. 

## Quruluşu
Dakiyada romanlaşmanın daşıyıcıları legionerlər və veteranlar, əsasən, Kiçik Asiyadan və şərq vilayətlərindən gəlmələr olmuşlar. Roma planı əsasında yenidən qurulmuş Sarmizegetusa Dakiyanın paytaxtı olaraq qalmaqda idi. Yaradılmış əyalət qonşu yaziqlər, bastarnalar, roksolanlar, karplar və azad dakların arasıkəsilməz basqınlarına məruz qalırdı. Bu çətinliklər Adrianı 118/119-ci illərdə Dakiyanı Aşağı Pannoniya ilə birləşdirməyə, sonradan isə Dakiya əyalətini iki hissəyə: Aşağı Dakiya (Olteniya və Banatın ş. hissəsi) və Yuxarı Dakiyaya bölməyə vadar etdi. 180-ci ildə imperator Kommod Markoman müharibələri (166–180) nəticəsində boşalmış əyalətdə azad dakları məskunlaşdırdı. Severlərdən sonra (235-ci ildən sonra) əyalət daima barbarların hücumlarına məruz qalırdı. Avrelianın dövründə romalılar əyaləti tərk etdilər (271/272). Eyni zamanda əyalətin sakinləri Dunayı keçərək digər əyalətlərdən alınmış ərazilərdə yaradılan Sahilyanı Dakiya (Ripensis) və Daxili Dakiya (Mediter ranea) əyalətlərində məskunlaşdılar. 

Romalıların tərk etdikləri əraziyə qonşu barbar xalqları köçdü. II-III əsrlər Roma Dakiyası əhalisi ilə Roma əyalətinin təxliyəsindən sonra Rumıniya ərazisində məskunlaşmış xalqlar arasında varislik məsələsi alimlər tərəfindən müxtəlif formada şərh edilir. 

## Həmçinin bax
* Roma İmperiyası

## İstinadlar
* Dakiya // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 240-241.
Luici Dallapikkola

**Luici Dallapikkola** () — italyan bəstəkarı, pianoçu

## Həyatı
Fortepiano (1924) və kompozisiya (1931) sinifləri üzrə Florensiya konservatoriyasını bitirmişdir. Həmin konservatoriyada dərs demişdir (1934–67 illərdə fortepiano sinfi üzrə professor).

## Fəaliyyəti
Yaradıcılıq yolunun başlanğıcında neoklassisizmə yaxın olmuşdur. 1930-cu illərin ortalarından onun bəstəkarlıq texnikasının əsasını dodekafoniya təşkil etmişdir. Melodiya, diatonika ("Marsia" baleti; 1948, Venesiya) və tonallıqdan tamamilə imtina etmədən Dallapikkola özünün "lirik dodekafoniya" üslubunu yaratmışdır. Sapfo, Alkey və Anakreontun şeirlərinə səs və instrumental ansambl üçün yazdığı "Yunan şeirləri" bütünlüklə dodekafoniya əsəridir (1945). Antifaşist ruhlu triptix ("Məhbəs mahnıları" kantatası, 1941;1949 ildə radio ilə səslənmiş birpərdəli "Məhbus" operası 1950 ildə Florensiyada tamaşaya qoyulmuşdur; "Qurtuluş nəğmələri" kantatası, 1955) və əvvəllər yazdığı musiqidən mövzuların daxil olduğu "Uliss" operası (Homerin "Odisseya" əsəri üzrə öz librettosu, 1968, Berlin) bəstəkarın ən məşhur əsərləridir. Musiqi tənqidçisi kimi də çıxış etmişdir. K.Monteverdinin "Ulissin vətənə qayıtması" operasının (1942) və M.P. Musorqskinin "Sərgidən şəkillər" fortepiano silsiləsinin (1940) redaksiyalarını həyata keçirmişdir.

## Mənbə
* Dallapikkola // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 264.

## İstinadlar
Fleş (teleserial, 2014)

**Fləş** () — 2014-cü ildə Qreq Berlanti, Andreu Kreisberq və Qeof Cons tərəfindən DC Comics-dəki eyni adlı obraz əsasında yaradılmış super qəhrəman, döyüş və dram teleserialıdır. Bu serial *[[Ox (teleserial, 2012)|Ox]]* serialının spin-off versiyasıdır. Serial Qrant Qastin tərəfindən oynanılmış cinayət hadisələrinə dərhal müdaxilə edə bilən və güclü super sürətə malik olan Ellen adlı gənc oğlandan bəhs edir.

Bu obraz ilk olaraq *Ox* serialının üç seriasında göründü. Sonradan isə yaradıcılar buna aid yeni bir serial istehsal etmək barədə qərar qəbul etdilər. Aktyor seçiminə gəldikdə isə rol bu rolu *Ox*-da ifa etmiş Qrant Qastinə verildi. *Ox* serialının kostyum dizaynçısı Kolin Atvud eyni zamanda *Fləş* üçündə kostyum seçiminə cəlb edildi. Yaradıcılar Fləşin komiksdəki kimi olmasını istəyirdilər. Çəkilişlər Kanadanın Vankuver səhərində başladı.

*Fləş* Şimali Amerikada 7 oktyabr 2014-cü ildə yayımlanmağa başladı. Qısa vaxt ərzində reytinq toplayan, tənqidçilərin müsbət mövqeyini qazanan və "Xalqın Seçimi Mükafatı"na layiq görülən serial növbəti fəsil üçün qərar verildi. 8 yanvar 2017-cü ildə The CW kanalı dördüncü fəsilin olacağını bildirdi.

## Qısa-ümumi məzmun
Uşaq ikən qırmızı və sarı ildırımın ana və atasını öldürməsi ilə travma alan Berri Ellen Mərkəzi Şəhər polis idarəsində cinayətkarlığa qarşı çalışan gəncdir. Bir gün elmi laborotoriyada baş vermiş hadisə hava dəyişiminə səbəb oldu. Güclü ildrım çaxması və Berrini vurması ilə o 9 aylıq komaya düşür. Komadan ayıldıqdan sonra o və S.T.A.R labarotoriyasındakı dostları onun inanılmaz sürətə sahib olduqlarını kəşf etdilər. Lakin, sonradan məlum olurki o vaxt baş vermiş o hava dəyişimi eyni zamanda başqa insanlarada təsir edib və onlar da müxtəlif bacarıqlara sahib olublar. Onlardan bir çoxu sahib olduqları gücü pis əməllər üçün istifadə edirlər. Fərqlilik yaratmaq məqsədi ilə Berri *Fləş* adı ilə bu qüvvələrə qarşı mübarizə aparmağa başlayır. Lakin gözlənilməyən anda yadellilərin Yer kürəsinə hücumu daha da çətinliklər yaradır. Onlar isə gizli yollarla onu öz tərəflərinə çəkməyə çalışırlar.

## Rollarda və obrazlar
* Qrant Qastin / Berri Ellen (Fləş)
: Super sürətə malik və Mərkəzi Şəhər Polis İdarəsi ilə cinayətkarlığa qarşı mübarəzə aparan gənc.
* Sendis Patton / Aris Vest
: Detektiv Vestin qızı və Fləşin sevgilisi
* Danielle Panabaker / Kaitlin Snou (Qatil Frost)
: Biomühəndislik üzrə dahi expert.
* Rik Kosnet / Eddi Tavne
: Mərkəzi Şəhər Polis Departmentinə yeni təyin olunmuş sirli detektiv
* Karlos Valdes / Kisko Ramon (Vayb)
: Mexanik mühəndislik üzrə mütəxəssis
* Tom Kavanak / Harrioson Uels
* Cessi L. Martin / Coe Vest
: Detektiv polis
* Kaynan Londsdeyl / Velli Vest (Balaca Fləş)

## Fəsillər
Serialın ilk fəsilinin premyerası 7 oktyabr 2014-cü ildə keçirildi. Uğurlu alındığı üçün novbəti ikinci və üçüncü fəsillərin çəkilməsi qərarı alındı. 8 yanvar 2017-ci ildə CW kanalı dördüncü fəsilin olacağını aşıqladı.


## Mükafat və nominasiyalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Serialın rəsmi saytı
* 
*
Milli xarakter

## Milli xarakter haqqında
Milli xarakter hər bir fərdin ilk öncə milli mənliyinə, şəxsiyyətinə sadiq qalaraq, dini dəyərləri üstün tutaraq, adət-ənənələrə, dövlətə, torpağa mənəvi dəyərlərə sadiqliyi hörməti fonunda formalaşan daxili insani keyfiyyətlərin zənginliyidir. Azərbaycanlıların milli xarakterində bir sıra modelləşmiş xüsusiyyətləri vardır ki, onları bu şəkildə qruplaşdırmaq olar:
* ailəyə sadiqliq, namus-qeyrət, övladlara qayğı, atanay-anaya ehtiram
* el-obaya, yurda (Vətənə) bağlılıq, qohum- qonşunun dərdinə, problemlərinə şərik olmaq (həm kədərini, həm də sevincini bölüşdürmək)
* qoçaqlıq, mərdlik, qəhrəmanlıq, zülmə baş əyməmək, istilaya, müdaxiləyə müqavimət göstərmək (ancaq qonağa hörmət etmək)
* adət-ənənəyə-qayda-qanuna, aösaqqal (böyük) sözünə qulaq asmaq, həddini aşmamaq
* ürək genişliyi, səxavət, izafi mal-dövlət yığmamaq, kasıba kömək eləmək, son tikəsini ehtiyacı olanla bölmək
* sevilib-sevilmək, məhəbbət yolunda ölümə belə getməkdən çəkinməmək və sevgisindən zövq almaq
* dosta son dərəcə sədaqətli olmaq, hətta xəyanət və ya düşmənçilik gördükdə də ondan dərhal imtina etməmək
* sadiq yol yoldaşlığı
* fəxr etmək, qiymətləndirmək hissinin, nümunə götürmək marağının genişliyi
* səfərə çıxmaq, gəzmək, yeni yerlər görmək həvəsi
* düz danışmaq, səhvini boynuna almaq, "ən böyük biclik düzlükdür" məntiqilə yaşamaq
* yaddaş mükəmməlliyi, "yeddi dönən"ini yaxşı tanımaq

## Ədəbiyyatda milli xarakter
Azərbaycan ədəbiyyatının yaratdığı böyük xarakterlər silsiləsi bu ədəbiyyatın milli xüsusiyyətlərinin əsas cizgilərini, onun inkişaf yolunu, əsri ənənələrini, başqa xalqların ədəbiyyatları ilə əlaqəsini, bir sözlə ideya-bədii nailiyyətlərini qabarıq şəkildə nümayiş etdirir. İstər klassik, istərsə də, müasir yazıçılarımızın əsərlərində yaradılan müsbət xarakterlər xalqın mənəvi, psixoloji aləmini öz bəşəri, humanist keyfiyyətləri ilə səciyyələndirir. Xaqaninin, Nizaminin, Nəsiminin, Füzulinin, Vaqifin, Zakirin, Axudovun, Cəlil Məmmədquluzadənin, Vəzirovun, Sabirin, Nərimanovun estetik idealında, satirasında, tənqidlərinin arxasında görünən sənətkar mövqeyi müəyyən tarixi şəraitdəki milli xalq xarakterinin milli xalq idrakının təzahürüdür.

## Xarici keçidlər
# **[http://www.anl.az/down/meqale/ses/2012/fevral/229827.htm Azərbaycançılıq və milli xarakter]**
# AYTƏN RÜSTƏMZADƏ: XX ƏSR AZƏRBAYCAN HEKAYƏSİNDƏ MİLLİ XARAKTER
# Xarakter

## Mənbə