Donni Yen

**Donni Yen** (, , ) — Honkonq aktyoru, döyüş sənəti ustası, rejissor, prodüser və hərəkət xeoqrafı.

Yen Honkonq film ulduzlarından biridir. Yen Tai Çi, Boks, Kikboksinq, Citkundo, Hapkido, Taekvondo, Karate, Muay Tay, Güləş, Cüdo, Vin Çun və uşu sahələrini yaxşı bilir və bir sıra döyüş sənətlərində bacarıq nümayiş etdirdir. 2000-ci illərin əvvəllərində Asiyanın ən populyar film ulduzlarından biri olan Yen davamlı olaraq Asiyanın ən çox qazanan aktyorlarından biri olub. Yen 2013-cü ildə dörd filmdən və altı reklamdan 220 milyon Honkonq dolları (28.4 milyon ABŞ dolları) qazandı.

Yen, Çində Vin Çun-un populyarlaşmasına töhfə verdiyinə görə bir çoxları tərəfindən qiymətləndirilir. O, kassa uğuru qazanan İp Man filmində Vin Çun İp Man rolunu oynayır. Bu Çin qanadında və Asiyanın digər bölgələrində yüzlərlə yeni Vin Çun məktəblərinin açılmasına səbəb oldu. İp Manın böyük oğlu İp Çun, ailənin sənətini populyarlaşdırdığı və atasının irsinin xatırlanmasına imkan verdiyi üçün Yenə minnətdar olduğunu da qeyd etdi. Ayrıca Xarici filmində Çirrut İmve və Üç iks: Ksander Keycin qayıdışı filmində isə Xian rolunu oynadığı üçün beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır.

## Erkən həyatı
Yen Çinin Quançjou şəhərində anadan olub. Anası Bo Sim Mark, atası Klister Yen isə qazet redaktoru idi. İki yaşında olanda ailəsi Honkonqa, daha sonra ABŞ-yə köçdü və 11 yaşında Bostonda yerləşdi. Onun kiçik bacısı Çris Yen də bir döyüş sənətçisi və aktrisadır, o, 2007 ildə çəkilmiş Conni Taonun sərgüzəştləri filmində rol alıb.

Gənc yaşlarında, anasının təsiri altında döyüş sənətlərinə marağı artdı və o, tai çi və digər ənənəvi Çin döyüş sənətləri də daxil olmaqla müxtəlif üslublarla məşqlər etməyə başladı. Yen doqquz yaşındaykən kunq-fu öyrənməyə başladı. Yen, məktəbi bitirdikdən sonra 14 yaşında uşu ilə ciddi şəkildə məşğul olmağa başladı. Valideynləri onun Bostonun Döyüş Bölgəsində çox vaxt keçirməsindən narahat olduqları üçün onu Pekin Uşu Komandası ilə birlikdə 4 illik təlim proqramı üçün Pekinə göndərdilər. Yen ABŞ-yə qayıtmağa qərar verdikdə, Honkonqa bir səfər reallaşdırdı və burada fəaliyyət göstərən xoreoqraf Yuen Vu-pinlə tanış oldu. Yen nəhayət on altı yaşında taekvondo öyrənməyə başladı.

Yenin ailəsi musiqi ilədə məşğul olurdu. Anası Bostonda döyüş sənətləri müəllimi olmaqla yanaşı sopranodur, atası isə skripkaçıdır. Gənc yaşlarından valideynləri tərəfindən fortepiano da daxil olmaqla musiqi alətlərində çalmağı öyrəndi. O, hip-hop rəqsini və breykdanqı da bilir.

## Film karyerası

### 90-cı illərdən fəaliyyətə başlaması
Yenin film sənayesindəki ilk addımı 1984-cü ildə çəkilən "Sərxoş Tai Çi" də ilk rol oynadığı zaman oldu.

Sərxoş Tai Çi və Pələng qəfəsi filmlərini çəkdikdən sonra Yen, Bir vaxtlar Çində II filmində General Nap-lan rolunu oynadı. Yen 1993-cü ildə Dəmir Meymun filmində baş rolda oynadı. Yen və Li, Yenin adı açıqlanmayan bir qılıncyonanın xarakteri ilə döyüşən bir nizə döyüşçüsünü oynadığı 2002-ci ildə Qəhrəman filmində yenidən bir araya gəldi. Film 2003-cü il Oskar Mükafatlarında Ən Yaxşı Xarici Dilli Film nominasiyasına namizəd göstərildi.

1995-ci ildə Yen ATV-nin istehsal etdiyi "Qəzəbin yumruğu" televiziya seriyasında Çen Tsen rolunu oynadı. Bu film 1972-ci ildə Çen Tsen ilə Brüs Linin oynadığı eyni başlıqlı filmdən uyarlandı.

1997-ci ildə Yen, Bullet Films prodüser şirkətinə başladı və baş rolu canlandırdığı Efsanevi Kurt (1997) və Balistik Öpüş (1998) filmlərində rejissorluqda ilk rolunu oynadı. 34 yaşında Yen demək olar ki, iflas oldu. Öz prodüser şirkətinin istehsal etdiyi və rejissoru olduğu filmlər tənqidçilər tərəfindən bəyənildi, lakin kassada yaxşı nəticə göstərmədi. Yen kredit köpəkbalığı və istehsalçı qrupundan keçmək üçün pul borc almaq məcburiyyətində qaldı.

### 2000-ci illər: Çıxış uğuru
Yen daha sonra Amerika Birləşmiş Ştatlarına qayıtdı və burada "Dağlıq: Final" və Bıçaq 2 kimi Hollivud filmlərindəki döyüş səhnələrinə xoreoqraf qurmağa dəvət edildi. Xoreoqrafiyası və bacarığı rejissorları təsirləndirdi və onu hər iki filmdə də epizodik çıxışlara dəvət etdilər.

2002-ci ildə Yen Cet Linin "Qəhrəman" filminin çəkilişlərini aparırdı və rejissordan Yenin döyüş sənəti qabiliyyəti sayəsində Yenin rəqibi olan Göy rolunu oynamasını istədiyini israr etdi. Li şəxsən Yeni Hollivuddan filmə çəkilmək üçün dəvət etdiyini və bu iki aktyorun on il əvvəl Bir vaxtlar Çində 2 ekrana çıxdıqdan sonra ikinci bir yerdə olduğunu qeyd etdi. 2003-cü ildə Yen Şanxay cəngavərləri filmində Ceki Çana qarşı antaqonist rolunu oynadı.

Yen aktyorlar Takeşi Kaneşiro və Jan Renonun yer aldığı video oyunu Onimuşa 3-də döyüş animasiyasının çox hissəsini xoreoqrafiya etdi. 2000-ci illərdə Tsui Harkın Yeddi Qılınc filmində Çu Tsaonan və 2005-ci ildə Vilson Yipin SPL: Şa Po Lan filmindı Ma Kvun rolunu oynayan Yen Honkonq kinoteatrında fəaliyyətini davam etdirdi. Hər iki film 2005-ci ildə Toronto Beynəlxalq Film Festivalında nümayiş olundu. Həmin il Yen Nikolas Tse və Şavn Yue ilə birlikdə Von Yuk-lonun manhua serialının Şərq Qəhrəmanları serialı olan Vilson Yipin "Pələng əjdahasının məqsədi" filmində rol aldı. Yen ayrıca olaraq Alek Pettiferin rol aldığı "Fırtına qıran" filmində hərəkət xoreoqrafı kimi çalışıb. Yen baş rolda oynadığı və film üçün prodüser və hərəkət xoreoqrafı olduğu "Yanma nöqtəsi" filmində Vilson Yip ilə işləməyə davam etdi. Qızıl At Film Mükafatlarında Ən Yaxşı Hərəkət Xoreoqrafiya mükafatını və Yanma Nöqtəsidəki ifasına görə Honkonq Film Mükafatlarını qazandı.

2008-ci ildə Yen Brüs Linin Vin Çun ustası olan İp Manın yarı bioqrafik hesabı olan İp Man filmində rol aldı. İp Man filmi Yenin rejissor Vilson Yip ilə dördüncü dəfə iş birliyini etdiyi film oldu və onu SPL-dəki ortaqları: Şa Po Lan, Sammo Hun və Simon Yam ilə birləşdirdi. İp Man filmi, Honkonqda 25 milyon Honkonq dolları və Çində 100 milyon yuan qazandı

### 2010–2015-ci illərdə
2011-ci ilin avqust ayında Yen ailəsi ilə birlikdə ABŞ-də tətildə olarkən prodüser Avi Lernerin Məğlubedilməzlər 2-də rol almaq üçün dəvət aldığını bildirdi. Yenin bu təklifi nəzərdən keçirdiyini, əlində bir çox filmi olduğu və ssenarinin ona xitab edib etməyəcəyinə qərar verənə qədər gözləyəcəyi bildirildi. Daha sonra Yen Honkonq mediasına rolu rədd etdiyini açıqladı.

2011-ci ildə Yen digər film janrlarına can atdığını və Hamısı yaxşı, yaxşı bitər 2011 və Hamısı yaxşı, yaxşı bitər 2012-də ardıcıl olaraq iki komediya rolu aldığını açıqladı. Hər iki film böyük kritik və kassa uğuru qazandı və Yenin aktyor kimi çox yönlü olduğunu sübut etdi.

Yen, 2011-ci ilin ikinci yarısında, Meymun kralı filminin çəkilişlərindən sonra altı aylıq bir fasilə verərək ailəsi ilə daha çox vaxt keçirmək və böyüdükcə uşaqlarının yanında olmaq istədiyini izah etdi.

2012-ci ildə Yen,kino sənayesinə qayıtdı və gizli polis rolunu oynadığı, eyni zamanda hərəkət xoreoqrafı rolunu oynadığı Xüsusi şəxsiyyət vəsiqəsinin çəkilişlərinə başladı. 2013-cü ildə Donni Yen-in zaman səyahətinə aid və 3D çəkilmiş bir fantastik filmi olan Buzadam: Zaman səyahı filmində baş rolu oynayacağını bildirildi.Yen, yuxarıda göstərilən filmlərin hər ikisində MMA-nın istifadə olunacağını təsdiqlədi.

2013-cü ilin fevralında Weinstein şirkəti "Gizli əjdaha" filminin davamını çəkmək hüququnu aldığını təsdiqlədi və Yenidə bu filmə çəkilməyə dəvət etdi. 2013-cü ilin mart aylarında Honkonq jurnalları, Harvey və Bob Weinsteinın Yen ilə görüşmək və onu bu təklifi qəbul etməsinə inandırmaq üçün Honkonqa gedən fotolarını yayımladı. Yen rolunu düşündüyü söylədi. İkincisi, ilk film kimi bi filmdə klassik olmalıdır. Təzyiqdən qorxuram ki, əslini aşmaq olmaz."

2013-cü ilin may ayında, hər il keçirilən Kannes Film Festivalı zamanı Weinstein şirkəti Yenin "Gizli əjdaha" başlıqlı filmdə qadın aksiyon ulduzu Mişel Yeo ilə birlikdə baş rolunu oynayacağını elan etdi. Filmin beynəlxalq bazara müraciət etməyi üçün həm İngilis, həm də Mandarin dilində çəkiləcəyi açıqlandı.

"Gizli əjdaha II" filminin mətbuat konfransında, Weinstein şirkətinin Akira Kurosavanın Seven Samuraya haqq qazandığı, yenidən qurmağı planladığı və Yen, Corg Kluney və Tsan Ziyi ilə filmdə rol almaq üçün danışıqlar apardığı da ortaya çıxdı. Donni Yen İp Man 3 filminin çəkilişləri üçün vaxt çatışmazlığı səbəbindən təklifi rədd etdi.

2015-ci ilin mart ayının sonunda İp Man 3 filminin çəkilişləri bitdi. Yen titul xarakteri olan Brüs Linin döyüş sənətinin ustası İp Man rolunu təkrarladı. Təqaüdçü boksçu və keçmiş ağır çəki çempionu Mayk Taysonun heyətə qatılması təsdiqləndi. Donni Yen Mayk Taysonun böyük bir pərəstişkarı olduğunu, bir çox peşəkar boks görüşlərini izlədiyini və onunla işləməkdən həyəcanlandığını qeyd etdi. Mayk Tayson, bir mətbuat konfransı zamanı Donni Yenin böyük bir pərəstişkarı olduğunu və ilk iki İp Man filmini hər birini üç dəfədən çox izlədiyini və üçlüyün son hissəsinə dəvət alındığına görə şərəf duyduğunu bildirdi.

"İp Man 3" filmi üçün əsas fotoqrafiya 25 Mart 2015-ci ildə başladı və bitmiş film 2015-ci ilin dekabrında Asiyanın bəzi bölgələrində və dünyanın hər yerində 2016-cı ilin əvvəlində ümumiyyətlə əlverişli qiymətləndirmələrə təqdim edildi.

### 2016-cı ildən 2020-ci ilə qədər
2016-cı ildə Yen Star Wars antoloji filmi olan "Xarici" filmində Zatoiçi kimi kor keçici döyüşçü Çirrut İmve rolunu oynadı. 12 fevral 2016-cı il tarixində Yenin yaxınlaşan Üç iks: Ksander Keycin qayıdışı filmindəki Xian rolundakı Cet Lini əvəz edəcəyi təsdiqləndi.

Üç iks: Ksander Keycin qayıdışıın tanıtımı üçün Paramount Çində və Asiyanın əksər bölgələrində Donni Yenə marketinq səylərini yönəldərək Vin Dieseldən qabaq film afişalarının ön hissəsinə yerləşdirdi və Yenin performansının kliplərini və icmalarını paylaşdı. Paramountun səyləri Çində çox yaxşı qiymətləndirildi. Üç iks 61.9 milyon dollarla açılış həftəsonunda birinici sırada iştirak etdi və Donnie Yenin performansını tərifləyən təriflərdən sonra yalnız Sevgililər Günündən gələn 22,2 milyon dollar ilə 100 milyon dollarlıq həddi aşaraq Çinli medianı kinoteatrlara sürüklədi.

Yen'in Xarici və Üç iksdəki performansı tənqidçilərdən və ümumi auditoriyadan son dərəcə müsbət cavablar aldı. "Üç iks" üçün Varieti, Los Angeles Vaxtı, Anarxinin ekranı və Budomeyt də daxil olmaqla bir çox media saytı Yenin performansını yüksək qiymətləndirdi. "Xarici" filminin məsələsində tənqidçilərin tərifləri xaricində Yenin performansı da dünya tamaşaçıları tərəfindən alqışlandı. 40.000-dən çox insanın səs verdiyi Ulduz Döyüşlər veb səhifəsindəki rəsmi bir anketdə Yenin obrazı Çirrit İmve tamaşaçıların ən sevdiyi "Xarici" film obrazı olaraq seçildi.

O, Kanadada Üç iks filminin çəkilişləri zamanı Hollivud studiyaları və rejissorlarından bir çox təklif aldı. Yen sonunda təklifi qəbul etdi və məhdud döyüş səhnələri ilə birlikdə Endi Lau ilə yanaşı işləmək fürsəti olan qeyri-ənənəvi bir cani rolunu oynadı.

2017-ci ilin sentyabrında Yeninin aktyor kimi çox yönlü olmasını və filmin əsas qəhrəmanı mərhum Nq Sek Honu inanılmaz obrazını əsas gətirərək, Əjdahı qov filmini tənqidçilər tərəfindən son dərəcə müsbət rəylərlə buraxıldı. Əjdahanı qov filmi Asiyanın əksər bölgələrində tamaşaçılar arasında böyük bir hit oldu. Honkonqda 2017-ci ilin ən yaxşı 5 Honkonq filmlərindən biri olaraq sıralanır.

2017-ci ildə Yen köhnə dostu Cet Li və Alibaba CEOsu Cek Madan Qon Şou Dao kimi tanınan qısa döyüş sənəti filmində potensial bir əməkdaşlıq haqqında — gələcəkdə Taiji'nin bir olimpik idman növü olaraq tanıdılması üçün bir zəng aldı. Yen ildönümünü qeyd etmək üçün həyat yoldaşı ilə tətildə idi, buna görə də o filmdə iştirak etmədi. Yen, "dostluq pulla ölçülməz" deyərək bu iştirak üçün maaşdan imtina etdi və iştirakının Çin döyüş sənətlərinin dünya tamaşaçısına tanıdılmasına kömək edə biləcəyini ümid etdi. Bunun qarşılığında Cet Li və Cek Ma Yen və həyat yoldaşı Cissini çəkiliş meydançasında toy ildönümünü qeyd etməyə kömək edərək təəccübləndirdilər. GSD 20 dəqiqəlik qısametrajlı film 11 Noyabr — Çinin Subaylar Günündə Youku və Cet Linin rəsmi Facebook səhifəsində çıxış edərək dünya miqyasında ümumilikdə 100 milyondan çox baxış topladı. Çindəki şəbəkə istifadəçiləri, Yenin filmdəki sürətini və texnikasını yüksək qiymətləndirdi, əksər tamaşaçı (190.000-dən çox) Yeni qısa filmin ən diqqət çəkən yeri kimi səs verdi.

2017-ci ilin sonlarında Yen qeyri-ənənəvi metodlarla və qaranlıq keçmişlə Yen lisey müəllimi rolunu oynadığı MMA filmi olan Böyük Qardaş filminin çəkilişlərinə başladı.

2017-ci ildə Yen baş rolda Vei Şen rolunu oynayan Yatan itlər video oyununun canlı filmi uyğunlaşması elan edildi. 2018-ci ilin fevral ayında Yen filmin davamlı istehsalını sosial media vasitəsilə təsdiqlədi.

2019-cu ildə Yen İp Man 4: Son döyüş filmində son dəfə İp Man rolunu canlandırdı. O ilki Honkonq etiraz aksiyaları zamanı etirazçılar Yen ilə ortaq rol oynayan Danni Çan və prodüser Reymond Vonun Pekin tərəfdarı olduqlarını əsas gətirərək filmi boykot etməyə çağırdılar. Buna baxmayaraq, film 52 milyon dollarlıq büdcəsinin üç qatından çox qazanan və Malayziyada bütün zamanların ən çox qazanan Çin filmi olmaqla yanaşı, son beş ildə Şimali Amerikada üçüncü ən çox qazanan Çin filmi oldu.

2020-ci ildə, Disneyin Mulan cizgi filminin canlı formada yenidən qurması üçün mətbuat turu çərçivəsində Yen jurnalistlərdən bir super qəhrəman filmində çəkilməklə maraqlanıb-maraqlanmadığı barədə soruşduqda Yen Ədalət Liqasında rol almağı təklif etdiyini açıqladı və Zak Sniderin Aquaman filmləri, lakin ziddiyyətli cədvəllər səbəbindən onu geri çevirdi. Təklif olunan rol, Nuidis Vulko'nun rolu idi və o, nəticədə Villim Dafoya getdi.

= Döyüş sənəti tarixi, üslubu və fəlsəfəsi =

Yen özünü qarışıq döyüş sənətçisi kimi qələmə verir. Tai Çini gənc yaşlarından anasının nəzarəti altında öyrənmişdir. Daha sonra yeniyetmə yaşlarında Taekvondo öyrənmək istədi və bu müddət ərzində 6-cı Dan qara kəməri qazandı. O vaxt, Pekin Uşu Komandası ABŞ-da bir kəşfiyyatçı idi və Yeni Çinin Pekin şəhərinə dəvət etdi və burada Pekin İdman İnstitutunda, çempion olan aktyor Cet Linin məşq etdiyi eyni müəssisədə məşqə başladı; ikisinin də ilk dəfə yolları keçdiyi yer budur.

### Hərəkət xoreoqrafiyası
Donni Yen Hollivud tərəfindən Bıçaq 2, Dağlıq: Final və Şanxay cəngavərləri kimi xoreoqraf qruplarına dəvət edildiyi üçün dünyanın premyerası hərəkət xoreoqraflarından biri sayıldı. Asiyada, əksər filmlərinin hərəkət xoreoqrafıdır və hərəkət xoreoqrafiyasına görə çoxsaylı mükafatlar qazanmışdır.

= Şəxsi həyatı =
Yen 1990-cı ildə ilk həyat yoldaşı və Honkonq reklam direktoru Leun Zin-ci ilə tanış oldu. Cütlük 1990-cı ildə görüşməyə başladı. Üç illik görüşdən sonra 1993-cü ilin noyabrında ABŞ-da gizli şəkildə evləndilər. Evlilik bir ildən az müddətdə sona çatdı. Boşanmaları yekunlaşdıqdan sonra Leun 1995-ci il təvəllüdlü oğlu Ceffə hamilə olduğunu anladı.

Yen daha sonra 2003-cü ildə üç aylıq tanışlıqdan sonra keçmiş gözəllik kraliçası Cissi Van ilə evləndi. Cütlüyün Casmin və Ceyms adlı iki övladı var.

Yen, MMA təşkilatı Ultimate Fighting Championship-in böyük bir pərəstişkarı olduğunu və mövcud UFC tədbirlərinin hamısını izlədiyini bildirdi. Müxtəlif müsahibələrdə, təkrarlanan çiyin zədəsi olmasaydı, Ultimate Fighting çempionatında iştirak etməyi çox sevdiyini söylədi.

= Filmoqrafiya =

## Mükafatlar və nominasiyalar

= Həmçinin bax =
* Ceki Çan
* Cet Li
* Sammo Hun

= İstinadlar =

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
*  Internet Movie Database saytında.