open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məqsəd (psixologiya)

**Məqsəd** — subyektin şüurlu surətdə can atdığı real və ya ideal zirvə; prosesin hərəkət etdiyi son nəticə.

## Məqsəd və vasitələr
Məqsəd və vasitələrin qarşılıqlı münasibəti məsələsi  müxtəlif dövrlərdə mütəfəkkirlərin diqqət mərkəzində olmuş, bu problemə fəlsəfi, etik, siyasi nöqteyi-nəzərdən yanaşılmışdır.Mənəvi məqsədlər, onların fəaliyyətinin nəzəri təsviri, adətən şəxsiyyətlərarası münasibətlər sahəsilə məhdudlaşırdı, siyasi sahələrdə isə o, təbliğat vasitəsi kimi qəbul olunurdu. Buna görə də bu mənada siyasi məqsəd və vasitələrin tədqiqi çox mürəkkəb xarakter daşıyır. Siyasi məqsəd və vasitələr probleminin əsasını siyasət və ideologiya üzərində nəzarət təşkil edir.Bu nəzarətə isə şəxsiyyətin azadlığı səbəb olur.  

Siyasi məqsəd və vasitələrin qarşılıqlı münasibətləri problemi ümumi milli mənafelərin nəzərə alınması, xüsusi maraqlar üzərində nəzarət sisteminin yaradılmasının zəruriliyini nəzərdə tutur.  

## Mənbə
* Robert F. Mager. *Goal Analysis*, 3rd. edition, 1997.
* Eliyahu M. Goldratt, Jeff Cox. *The Goal: A Process of Ongoing Improvement*. ISBN 0-88427-061-0
* Məqsəd və prinsiplərin kateqoriyaları 
* Məqsəd və prinsiplərin kateqoriyaları

## İstinadlar
Gəncə üsyanı (1231)

**Gəncə üsyanı** və ya **Usta Bəndər üsyanı** — 1231-ci ildə Gəncədə Usta Bəndərin başçılığı ilə Xarəzmşahlara qarşı qalxmış üsyan.

## Tarixi

Hadisələrin şahidi olan tarixçi Nəsəvi yazırdı ki, Cəlaləddinin iqamətgahı olan Gəncədə xarəzmlilərin hakimiyyətinə qarşı üsyan əhvali-ruhiyyəsi çoxdan mövcud idi. Bu hərəkatda şəhər əhalisinin bir qismi fəal iştirak edirdi.

Üsyana qalxmış əhali şəhər hakiminin sarayını dağıtdı, məmurlar və qulluqçular öldürüldü, şəhərdəki Xarəzm qornizonu məhv edildi. Cəlaləddinin üsyançılarla danışıqları bir nəticə vermədi, az sonra Cəlaləddin özü qoşun hissələri ilə Gəncə ətrafında məskən saldı və üsyançılara əminamanlıq vəd etdi. Lakin üsyançılar şəhərdən çıxaraq sultan ordusuna hücum etdilər. Amma Xarəzm ordusu üsyançıları geriyə çəkilməyə məcbur etdi. Cəlaləddin üsyanı yatırtdı, üsyan rəhbərlərindən 30 nəfəri edam etdirdi, Bəndər isə tikə-tikə doğrandı.

## Həmçinin bax
*Gəncə üsyanı (1920)

## İstinadlar
Soltan Baba piri

**Soltan Baba piri** — abidə Dəvəçi rayonunun Uqah kəndindədir. Vaxtilə bu tikilinin çəkilmiş fotoşəkilindən məlum olmuşdur ki, əvvəllər, qeyd olunan pirin qapısının üzərində ərəbcə süls xətti ilə kitabə olmuşdur. Kitabənin fotosu əsasında aşkarlanıb ki, "bu türbə şeyxlərin məliki, zahidlərin qütbü Şeyx Əbu Bəkrindir — Allah ona rəhmət eləsin. Bu türbəni məmləkətlərin sultanı, qadir Fərruxzad ibn Axsitan (vaxtında) Nəcəf beş yüz doxsan dördüncü tarixdə tikdirdi" (1197–1198).

## Həmçinin bax
* Yusif Müsküri
* Xəlvətilik
* Azərbaycanda təsəvvüf

## İstinadlar
Məhəmməd Ömər

**Məhəmməd Ömər** (tam adı: *Məhəmməd Ömər Mücahid* ) və ya bilinən adı ilə **Molla Ömər** — "Taliban" hərəkatının lideri.

## Həyatı
Məhəmməd Ömər (Molla Məhəmməd Ömər kimi də tanınır) 1962-ci ildə doğulub (başqa bir versiyaya görə 1959-cu ildə). Puştu tayfasındandır. Ailəsi yoxsul idi. Ömər hələ lap uşaq ikən Quranın əsaslarını öyrədən və səyyari müəllim olan atası vəfat etdi. Anası mərhumun qardaşına ərə getdi. O da ətraf kəndlərdə dinin əsaslarını təlim edirdi. Buna görə də Məhəmməd Ömər bütün uşaqlığı boyu Əfqanıstan kəndinin din mədəniyyətini mənimsədi. Quran məktəbindəki təhsildən sonra molla olan Ömər öz nəslinin taleyni anladı.SSRİ-Əfqanıstan müharibəsinin iştirakçısı olub.O zaman mühafizəkar “Hərakate-İnqilabe-islam” partiyasının sıralarında müqavimətə qoşuldu. Cəbhədə üç dəfə yaralandı. Gözünü itirdi, lakin silahdaşlarının hörmətini qazandı. Qiyamçıların öhdəsindən gələ bilməyən Qızıl Ordunun 1989-cu ildə gedişindən və 1992-ci ildə sovet rejimi çökəndən sonra Molla Ömər təhsilə qayıtdı.

“Taliban” hərəkatı əvvəlcə Hindistanın şimal qonşuya istənilən təsirinin qabağını almağa çalışan Pakistanın irimiqyaslı strateji niyyətlərinin girovuna çevrildi. Hər şey yetərincə yaxşı başladı. Hərəkat məyus olmuş insanları “Dünya və Quran” şüarı ilə öz tərəfinə çəkib 1994-cü ildə üsyana qalxdı və Qəndəharı asanlıqla öz nəzarətinə götürdü. Molla Ömər əfsanəsi elə o zaman doğuldu. O, 1996-cı ildə bir neçə yüz mömini Məhəmməd peyğəmbərin əbasının qayğı ilə saxlandığı Qəndəhar məscidinin yanına topladı və əbaya büründü. O anda “əmir əl-möminin” rütbəsini qəbul etdi. Onun taleyi müstəsnalıq xarakteri qazandı. Bir neçə aydan sonra  - 1996-cı ilin sentyabrında Kabil çökdü və taliblər zəfərlə  paytaxta girdilər. Cəmi iki ildən sonra Əfqanıstanın böyük hissəsi nəzarətə götürüldü – komandir Məsudun müqavimət təşkil etməyə çalışdığı Pancər dərəsindən başqa.

İndiyədək onun öldürüldüyü və ya həbs olunduğu barədə bir neçə dəfə yanlış məlumat yayılıb.

## İstinadlar
Seyid Camaləddin piri

**Seyid Camaləddin piri** — Astara rayonunun Pensər kəndi qəbristanlığında abidə. Tarixi sənədlərdən məlum olduğuna görə Seyid Cəmaləddin Eynəzzaman Camaləddin Gilanidir. Şeyx Səfi Ərdəbilinin ustadı Şeyx Zahid Gilaninin (Tacəddin İbrahim) mürşidi olub və ömrünün çox hissəsini indiki Astara ərazisində yaşayıb. Sufiliyi təbliğ etmiş və öz nəzəriyyəsini Şirvanda yaymaq üçün oğlu və müridi Seyid Sədullanı Bakıya göndərmişdir.

## Həmçinin bax
*Yusif Müsküri
*Xəlvətilik
*Seyid Sədullanın xeyriyyə idarəsinin portalı

## İstinadlar
Nasir Hicazi

**Nasir Hicazi** () — İranın azərbaycanlı əsilli populyar futbol qapıçısı və məşqçisidir. Onun atası Təbrizli ev və əmlak alverçisi idi. O, Asiya Futbol Konfederasiyasının verdiyi məlumata görə, Asiya qitəsinin XX əsrdəki ən yaxşı ikinci qapıçı tanınır. Nasir Hicazi 1 ildən çox ağciyər xərçəngi xəstəliyindən əziyyət çəkdikdən sonra, Tehranda dünyasını dəyişdi. Onun ölüm xəbəri Azərbaycan Respublikasında da geniş olaraq yayılmışdır.

## İstinadlar
Ağbil türbələri

**Ağbil türbələri**, **Şeyx Məziyyəd türbəsi** və ya **Ağbil pirləri** — Qubanın Ağbil kəndindəki köhnə qəbiristanda yerləşən tarix-memarlıq abidələri.

Ağbil kəndində üç türbə olmuşdur ki, onlardan biri tamamilə dağılmışdır. Həmin türbə planda kvadrat formalı olmaqla, qabağa çıxan antları ilə kiçik portal yeri formalaşdırırdı. Daxildən tübə 2.7x2.7 metr ölçüyə malik olmuş, giriş üzərindəki 1.43x48 sm ölçülü kitabədə isə hicri tarix ilə 940-cı il (miladi 1533), o cümlədən türbədə dəfn edilən şəxsin adı — Şah-Murad — göstərilmişdir.

## Səkkizbucaqlı türbə

Dövrümüzə çatmış türbələrdən birincisi xaricdən səkkizguşəli formaya malikdir. Bu türbə, bir tərəfdən tarix-memarlıq abidələri ilə kasıb olan dövrə — XVI əsrə aid olması baxımından, digər tərəfdən isə, şimal və cənub türbələrinin xüsusiyyətlərini birləşdirən tipoloji xarakteristikasına görə böyük maraq kəsb edir.

Sovet işğalından sonra türbələrdən ikisi dağıdılıb.

Türbənin kərpicdən hörülmüş divarları daş kürsülük üzərində ucaldılmış, divar və təməl hissənin hörgüsü eyni ölçüdə aparılmışdır. Buna görə də, kürsülük və tikilinin əsas həcmi halnız hörgü materialının fakturası ilə fərqlənir. Kürsülüyün yalnız faktura xarakteristikası baxımından fərqləndirilməsinə, Cənubi Azərbaycanın bəzi kərpic türbələrində də rast gəlinir.

Türbənin özünəməxsus xüsusiyyətlərindən biri də xaricdən səkküzguşəli formada olmasına baxmayaraq, daxildən tikilinin 2.8x2.8 metr ölçülü kvadrat həcmə malik olmasıdır. Kvadratın cənub tərəfində türbəyə giriş yerləşdirilmişdir. Digər üç tərəfdə isə 76x50 sm ölçülü kiçik nişlər inşa edilmişdir. Yer səviyyəsində adi qəbir tipli dəfn yerinin olması göstərir ki, türbədə xüsusi sərdabə inşa edilməmişdir.

Kvadrat təməldən günbəz örtüyə keçid, sadə stalaktitlər formasında həll edilmiş yelkənlər vasitəsiylə həyata keçirilmişdir. Türbənin xarici divarları üçün kərpic və daş hörgüsünün qarışımı karakterikdir ki, bu da Şirvan ərazisində yayılmış digər türbələrdə rast gəlinməyən bir haldır. Kürsülükdən başqa, giriş hissəsinin aşağı hissələrinin çərçivəsinin hörülməsində də daşlardan istifadə edilmiş, elə daş üzərində də təqvim göstərilmişdir. Üzərində kitabə yazılmış 53x46 sm ölçülü daş doqquz sıra kəpic üzərində, girişin üstündə yerləşdirilmişdir.

XIX əsrdə Ağbil türbələrini tədqiq etmiş akademik B. Dorn onlar üzərindəki kitabənin surətini köçürmüşdür. Ərəb dilində üç sətrdə süls xətti ilə yazılmış kitabənin tərcüməsi belədir:

## Dördbucaqlı türbə
Üçüncü Ağbil türbəsi kiçik ölçülü tikilidir. Tikilinin düzbucaqlı planının (2.80x2.62 m) qısa tərəfinin divarları antlar şəklində 1.2 m qabağa uzaldılmışdır. Alınan kiçik eyvan gücgüvari tağla örtülmüşdür. Ümumilikdə bu kiçik mavzoley kifayət qədər xarakterik olmaqla, kiçik yaşayış binasını xatırladır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Səfəvilərin Qubadakı yadigarı — Ağbil türbələri
* Ağbil türbəsi
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası

**Azərbaycan Milli Ensiklopediyası** — Azərbaycan Prezidentinin 2004-cü il sərəncamına əsasən 25 cild nəşr olunması planlaşdırılmış, 2007-ci ildən çap olunan çoxcildli ensiklopediya.

## Haqqında
XX əsrin 30-cu illərində Azərbaycan Şura Ensiklopediyasının (AŞE) yaradılması ilə əlaqədar bir sıra tədbirlər görülsə də, AŞE-nin nəşri mümkün olmamışdı.

1965-ci il dekabrın 30-da Azərbaycan KP MK və Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti "Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının nəşr edilməsi haqqında" qərar qəbul etdi və AzSSR EA-nın Rəyasət Heyəti yanında ASE-nin Baş Redaksiyası yaradıldı. Qərarda 10 cildlik ASE və "Azərbaycan SSR" xüsusi cildinin (Azərb. və rus dillərində) buraxılması nəzərdə tutulmuşdu. 1970-ci ildə ASE-nin “Azəri Sovet Ensiklopediyası” adı ilə 1-ci cildi çapdan çıxdı, lakin sovet rejiminin tələblərinə cavab vermədiyinə görə kitabın kütləvi nəşri dayandırıldı.

AzKP MK-nın 1975-ci il 24 oktyabr tarixli qərarı ilə ASE-nin nəşrinə yenidən başlanıldı və 1976–87 illərdə ASE-nin 10 cildinin nəşri başa çatdırıldı. "Azərbaycan SSR" xüsusi cildi isə müəyyən səbəblərə görə çap olunmadı.

Azərbaycan Respublikasının " Nəşriyyat işi haqqında" Qanunu (2000) müstəqil Azərbaycanın yeni universal milli ensiklopediyasının nəşri üçün zəmin yaratdı. AR Prezidentinin "Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının nəşri haqqında" 2004-cü il 12 yanvar tarixli sərəncamında deyildiyi kimi Azərbaycan xalqının həyatında baş vermiş mühüm ictimai-siyasi, tarixi, elmi və mədəni hadisələri əks etdirən yeni ensiklopediyanın hazırlanıb latın qrafikasında nəşr edilməsi zərurəti meydana çıxdı.

Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının hazırlanıb nəşr olunmasını təmin etmək üçün AR Prezidentinin 2004-cü il 5 may tarixli sərəncamı ilə AMEA-nın "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi yaradıldı. 2007-ci ildə AME-nin "Azərbaycan" xüsusi cildi, 2009-cu ildə isə AME-nin 1-ci cildi çap edildi.

25 may 2016-cı ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyəti "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası"nın veb-portalının yaradılması haqqında qərar verir.

## Redaksiya heyətinin tərkibi
Prezident İlham Əliyevin müvafiq sərəncamı ilə Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının redaksiya heyətinin tərkibi aşağıdakı redaksiyada təsdiqlənib:

## Seriyaları
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan ensiklopediyaları
* Ensiklopediya
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi
* Şablon:AME
* Azərbaycan Tarixi (Yeddi cilddə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi
Ortaq türk dili

**Ortaq Türkcə** — **Şaz türkçəsi** və ya **Şərq türkçəsi**

XIX yüzilliyin rus qaynaqlarında Çağatay türkcəsi Kazan tatarlarının, noqayların, qırğızların, Krım tatarlarının, Kiçik Asiyanın və Türkiyə türklərinin danışdığı ortaq dil kimi təsvir edilirdi.

Ortaq türkcə, yaxud ümumtürk ədəbi dili, türk xalqları üçün vahid dil ideyası XIX yüzilin sonlarından başlayaraq XX yüzilin 20–30-cu illərinə qədər mürəkkəb, ziddiyyətli bir inkişaf yolu keçmişdir. Bu cərəyan türk millətinin milli özünüdərk, milli oyanış prosesinin təbii nəticəsi olaraq meydana gəlmişdi.

Türk soyları arasında vahid ortaq ədəbi dilin zəruriliyi ideyasi ilk dəfə XIX yüzilin 80-ci illərində İsmayıl Qaspıralı tərəfindən irəli sürülmüşdü.

## Həmçinin bax
* Ortaq türk əlifbası
* Oğur dilləri

## İstinadlar
Qulam Babai

**Qulam Əli oğlu Babai** () — Azərbaycanlı xalça ustası, bərpaçı-rəssam, "21 Azər" hərəkatının iştirakçısı.

1944-cü ildə Təbrizdə Azərbaycan Fəhlə və Zəhmətkeşlər Həmkarlar İttifaqı Şurasının yaradılmasında iştirak edib. 1945-ci ildə Təbrizdə fəaliyyət başlamış Azərbaycan Xalq Konqresində nümayəndə olub. Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra təqiblərdən qurtulmaq üçün Azərbaycan SSR-yə mühacirət edib.

1960-cı ildə Bakıya köçüb və xalçaçılıqla məşğul olub. Yaratdığı xalçaların həm çeşni müəllifi, həm də toxucusu olub. Toxuduğu xalçalar şəxsi kolleksiyalarda, Azərbaycan, Almaniya, Türkiyə və keçmiş SSRİ dövlətlərinin muzeylərində qorunur. Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyində onlarla zədələnmiş tarixi xalçanı bərpa edib.

## Həyatı
Qulam Əli oğlu Babai 1921-ci ildə Təbrizdə anadan olub. 8 yaşından etibarən xalçaçılıqla məşğul olub.

1944-cü ilin avqust ayında Təbrizdə yaradılmış Azərbaycan Fəhlə və Zəhmətkeşlər Həmkarlar İttifaqı Şurası yaranmasında iştirak edib. 1945-ci il noyabrın 20-də Təbrizdə Ərk teatrında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başlayıb. Qulam Babai də Azərbaycan Xalq Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib. Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra təqiblərdən qurtulmaq üçün Azərbaycan SSR-yə mühacirət edib.

1960-cı ildə Bakıya köçüb və xalça fabrikində fəaliyyət göstərməyə başlayıb. 1963-cü ildən etibarən fərdi yaradıcılığa başlayıb və dövlət sifarişləri üzərində çalışıb. Azərbaycanda ilk dəfə müəllif işi kimi o, dairə formalı süjetli xalça toxuyub. Qulam Babai yaratdığı xalçaların həm çeşni müəllifi, həm də toxucusu olub.

1995-ci il aprelin 14-də Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyində Qulam Babainin bərpa etdiyi etdiyi xalçalardan ibarət fərdi sərgisi keçirilib. Muzeydə fəaliyyət göstərdiyi dövr ərzində onlarla zədələnmiş xalçanı bərpa edib.

Toxuduğu xalçalar hazırda şəxsi kolleksiyalarda, Azərbaycan, Almaniya, Türkiyə və keçmiş SSRİ dövlətlərinin muzeylərində qorunur. Bu xalçalara "Kosmonavtlar", "Nəriman Nərimanov", "Cəfər Cabbarlı", "Gerb", "Leyli və Məcnun" digərlərini göstərmək olar.

2000-ci ildə vəfat edib.

## Toxuduğu xalçalar

Müəllifi Qulam Babai olan xalça (1).JPG
Müəllifi Qulam Babai olan xalça (2).JPG
Müəllifi Qulam Babai olan xalça (3).JPG


## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
*
Lil balıqları

**Lil balıqlarının** udlaq dişləri bir sirada yerləşir, sayı 4–5 və ya 5–4 olur, ağzı ucda yerləşir, dişlərin ucları qarmaq şəkillidlir.2 ədəd qısa bığcığı olur, yan xətdə 87–120 pulcuq olur, bagır – sağı qısadır, qəlsəmə dişcikləri çox uzun, sayı 12–13-r. Bu balıq şirin su balığıdır. Uzunluğu 40 sm, çəkisi 800 qr, 6 ilə qədər yaşayır, cinsi 3–4 yaşında çatır. Təsərrüfat əhəmiyyəti azdır. Altqğızlar cinsində udlaq dişləri bir sıralı bıçaq şəklin dədir, sayı 6–6 və ya 5–5-r. Ağzı aşağıda yerləşir, köndələn aypara şəklindədir. Alt çənə sivridir. Dişlərin üstünü qın örtür üst dodaq nazik bütöv alt cənə inkişaf erməmişdir. Bel üzgə- ci qarın üzgəcinin üst səviyyəsində yerləşir, bığları olnur, yan xəttində 47–90 pulcuq olur, periton pərdəsi qaradır, qarın yastıdır,18 növü olur, respublikamızda 2 növü olur. Birinci Növdə ağız yarığı dairəvi, alt çənənin dal şaxəsində 3–4 də-lik, yan xəttdə 61–65 pulcuq olur. İkinci növdə ağız yarığı aypara şəklində , alt çənə sümüyünün dal şaxəsində dəlik lər olmur, yan səttdə 54–58 pulcuq olur.
Seyid Həmzə türbəsi

**Seyid Həmzə türbəsi** — Təbriz şəhərində müqəddəs məkan və memarlıq abidəsi.

## Tarixi
Təbrizin müqəddəs sayılan yerlərindən biri də Seyid Həmzə türbəsidir. Seyid Həmzə İmam Museyi Kazımın nəslindəndir. Tarixi mənbələrdə qeyd olunur ki, Seyid Həmzə Sultan Mahmud Qazan xan zamanı böyük məqam sahibi — şahın vəziri idi. Casuslar Seyid Həmzəni şaha çuğulladıqlarından şah onun ölümünə fitva vermişdi. Deyilənlərə görə, hələ qədim zamanlardan kim bura pənah gətirsəymiş, onun günahı bağışlanarmış. Seyid Həmzənin qəbrinin üzərində Həzrət Əli tərəfindən yazıldığı söylənilən, nəfis tərtibatlı bir Quran da qoyulub. Türbənin giriş qapısında Quranın bu ayəsi yazılıb: "Varid olurlar sələmətli və əmin bir yerə". Onun yanında isə Məhəmməd peyğəmbərin "Ey qapıları açan Allah" sözləri yazılıb. Türbənin yanında bir sıra görkəmli şəxsiyyətlərin də qəbirləri var.

## Həmçinin bax
* Təbriz
* Şiəlikdə müqəddəs məkanlar

## Xarici keçidlər
* Virtual Museum of *Historical Buildings of Tabriz* (School of Architecture, Tabriz Islamic Art University ).
* Tabriz Islamic Art University (دانشگاه هنر اسلامی تبریز), Tabriz, Iran (in Persian). http://www.tabriziau.ac.ir/default.aspx
* Iranian Student's Tourism & Traveling Agency, ISTTA. (English ), (Persian )
Şeyx Cəbrayıl türbəsi

**Şeyx Əminəddin Cəbrayıl türbəsi** () — İranın Ərdəbil şəhəri yaxınlığındakı Sulxordad kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.

## Tarixi
F. Zarre qeyd edir ki, türbə Şeyx Səfinin atası Şeyx Cəbrayılın məzarı üzərində inşa edilmişdir. XIX əsrdə türbənin iki yaxşı rəsmini nəşr etdirən fransız arxeoloq Jak De Morqan, rəsmlərdən birini *"Seyid Danyalın mavzoleyi"*, digərini isə *"Seyid Cəbrayılın mavzoleyi"* adlandırmışdır.

Sənətşünaslıqla bağlı ədəbiyyatlarda tikilinin əsas hissəsinin XIV əsrdə ucaldılması və ilkin olaraq qülləvari görünüşə malik olması haqqında fikir söylənmişdir. Ə. Salamzadə türbənin, Şeyx Cüneyd türbəsi ilə yaxın anologiyaya malik olması, xüsusilə baraban və günbəzin həll edilməsini əsas gətirərək Şeyx Cəbrayıl türbəsinin XVI əsr abidəsi olmasını bildirir. Tədqiqatçının fikrincə Səfəvilərin hakimiyyətə gəlməsindən sonra Şeyx Səfi kompleksində olduğu kimi, Şeyx Cəbrayıl türbəsində də genişləndirmə və yenidənqurma işləri aparılmışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Xarici konturlarına əsasən türbə planda əsas fasaddan kənarları kəsilmiş və uzadılmış düzbucaqlı formasına malikdir. Əsas dəfn otağı günbəzlə örtülmüş səkkizguşəli zal formasındadır. Zalın künclərində kiçik otaqlar, əsas oxu boyunca isə dərin portal nişləri yerləşir. Tikilinin dəfn otağı hissəsi təkcə planına görə deyil, həm də həcm-məkan həllinə görə Azərbaycanın Qusar rayonunun Həzrə kəndində Səfəvi şeyxlərindən birinin şərəfinə inşa edilmiş Şeyx Cüneyd türbəsi ilə çoxlu ortaq xüsusiyyətlərə malikdir.

Şeyx Cüneyd türbəsindən fərqli olaraq Şeyx Cəbrayıl türbəsi yaxşı inkişaf etdirilmiş və tikiliyə sonradan əlavə edildiyi güman edilən dəbdəbəli giriş hissəsinə malikdir. Tikili daş kürsülük üzərində ucaldılmışdır. Divarlar kərpicdən hörülmüş və üzlənməmişdir. Tağ timpanları və filenləri kərpiclə üzlənmiş fiqurlu üzlüyə malikdir. Tikilinin günbəzi qırmızı kərpic və firuzəyi kaşılardan istifadə ilə üzlənmiş dairəvi baraban üzərində ucaldılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax
* Səfəvi memarlığı
* Azərbaycan memarlığı
Aydın Abbasov

**Abbasov Aydın Abbas oğlu ** () — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin III və IV çağırışlarının deputatı.

## Həyatı
Aydın Abbasov 1976-cı il avqustun 26-da Gəncə şəhərində anadan olub. Londondakı Amerika kollecinin biznesi idarəetmə fakültəsini və Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Rus və ingilis dillərini bilir. 1998–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Xarici Sərmayələr İdarəsində Qazın satışı və marketinqi şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb. 2005-ci ildə Gəncə şəhərində yerləşən 37 saylı Nizami birinci seçki dairəsindən bitərəf namizəd kimi deputat seçilib. Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvü, Azərbaycan-Özbəkistan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Azərbaycan-Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Azərbaycan-Böyük Britaniya, Azərbaycan-İndoneziya, Azərbaycan-Küveyt, Azərbaycan-Latviya, Azərbaycan-Lüksemburq parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının, habelə Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü olmuşdur.

## Həmçinin bax
* 1992–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini işləmiş Abbas Abbasovun oğludur.

## İstinad
*
Heysəm ibn Xalid

**Heysəm ibn Xalid** () – Ərəb Xilafətinin Ərməniyyə və Azərbaycanda valisi, Azərbaycanda Şirvanşahlar dövlətinin banisi, müstəqil Şirvanşah tiltulu daşıyan ilk hökmdar.

## Fəaliyyəti

Üç dəfə Azərbaycan, Arran və Ərməniyyə hakimi təyin olunmuş Məhəmməd ibn Xalidin dövründə onun qardaşı Heysəm ibn Xalid Şirvanın hakimi idi, Məhəmməd özü isə Gəncədə hakimlik edirdi. H.247 (861)-ci ildə xəlifə Mütəvəkkil öldürüldükdən sonra Xilafətdə baş vermiş iğtişaşdan istifadə edən Heysəm özünü müstəqil elan etdi. O, təkhakimiyyətliliyə nail oldu və Şirvanşah titulunu qəbul etdi. Ehtimal ki, Heysəm ərəblərin təyin etdiyi Şirvanşahın hakimiyyətinə son qoymuşdur. Beləliklə, Heysəm ibn Xalid Şirvanın Şirvanşah titulu daşıyan ərəb mənşəli Məzyədilər sülaləsindən ilk müsəlman hakimdir. Həmin vaxtdan etibarən V.F.Minorskinin qeyd etdiyi kimi, *"...[[Məzyədilər|Yəzidilər]] sülaləsinin tarixi öz xarakterini dəyişir: onun əvvəllər Bağdaddan əmir vəzifəsinə təyin edilən nümayəndələri indi öz [[iqta]] torpaqlarında irsi vassallara çevrilirlər..."*   Şirvanda sonralar baş verən hadisələr Məzyədi Şirvanşahlar dövlətinin tarixinə dair son dərəcə qiymətli mənbə olan "Tarix-i əl-Bab"da işıqlandırılır. Mənbələrdə Heysəm haqqında məlumat çox cüzidir. Onun Sərirdə "*kafirlərlə*" vuruşduğu xəbər verilir. Heysəmin ölüm ili məlum deyil. Görünür, o, az müddət hakimiyyət sürmüşdür.

"Tarix-i əl-Bab"a görə Məhəmməd ibn Xalid Gəncənin əsasını qoyan, yəni Arran şəhərlərindən birinin hakimi olmuşdur. Onun qardaşı Heysəm ibn Xalid həmin vaxt Şirvanın hakimi idi və müstəqillik qazanaraq, Şirvanşah titulu qəbul etmişdi. "Tarix-i əl- Bab"da sonra deyilir:

*"...Heysəm ibn Xalid Şirvanda müstəqillik əldə edəndə onun qardaşı [[Yezid ibn Xalid]] də [[Layzan]]da müstəqillik qazandı. Heysəm Şirvanşah, onun qardaşı Yəzid isə Layzanşah adlanırdı"*.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Məzyədilər
* Azərbaycan tarixi
Məhəmməd ibn Xalid

**Məhəmməd ibn Xalid** (; ) – Ərəb Xilafətinin təyin etdiyi Ərməniyyə və Azərbaycan valisi, Şirvanşahlar dövlətinin əsasını qoymuş Heysam ibn Xalidin qardaşı.

## Fəaliyyəti

Xalid ibn Yezidin ölümündən sonra Xəlifə Vasiq onun böyük oğlu Məhəmmədi Azərbaycan, Ərminiyyə və Arrana vali qoydu və Tiflisdə üsyan qaldırmış İshaqın üzərinə getməyi əmr etdi. H.230 (844)-cu ildə hakimiyyətə başlayan Məhəmməd İshaqla müharibədə məğlubiyyətə uğradı və elə həmin il Dərbənddə Buğa əş-Şərabi tərəfindən devrildi. Xəlifə Mütəvəkkil Dərbənd şəhərini və onun həndəvərindəki torpaqları iqta kimi Məhəmməd ibn Xalidə verdi. Sonralar Şirvanşahlar, xəlifənin hədiyyəsi kimi, daim Dərbənd torpaqlarının iddiasında olmuşlar. Xəlifənin əmri ilə Məhəmməd türk Əbu Musa ilə birgə İshaqın üzərinə yürüdü. Çoxlu vuruşmalardan sonra İshaq məğlub edildi və öldürüldü. Məhəmməd Dərbəndə qayıtdı. Onun sonrakı fəaliyyəti Dərbəndin qonşuluğunda və Sünikdə yaşayan "gavurlara" (xristian albanlara)qarşı yürüşlərlə bağlı olmuşdur. H.242 (846)-ci ildə o, Buğa əl-Kəbirin köməyilə yenidən Azərbaycan, Ərminiyyə və Arranın valiliyinə qaytarılmışdır. Bir mənbədə onun h.245 (859)-ci ildə Arran vilayətində Cənzə (Gəncə) şəhərini saldırdığı göstərilir. Şəhər, xəlifənin ona hədiyyə etdiyi mülklərlə birlikdə, onun irsi sahibliyinə keçdi. Məhəmməd Ərminiyyə hakimliyini buraxıb Gəncəyə qayıtdı.

Ərminiyyədə və Arranda Xilafət əleyhinə üsyanlarla əlaqədar xəlifə Mütəvəkkil Buğa əl-Kəbiri həmin ölkələrə vali göndərdi. O, *"Curzanı yenidən fəth etdi,
itaət etməyənləri Arran, Ərminiyyənin dağlıq vilayətləri və Sisəcandakı ([[Sünik]]) iğtişaşın bütün günahkarlarını – istər xristian, istərsə də başqaları – əsir tutub xəlifənin hüzuruna göndərdi. Beləliklə, indiyədək görüşmənin qayda-qanun bərqərar edən Buğa h.241 (855/6)-cı ildə Samirəyə qayıtdı"*  Buğa gedəndən sonra Məhəmməd ibn Xalid üçüncü dəfə Ərminiyyə və Arranın valisi təyin olundu. Onun ölüm ili məlum deyil.

"Tarix-i əl-Bab"a görə Məhəmməd ibn Xalid Gəncənin əsasını qoyan, yəni Arran şəhərlərindən birinin hakimi olmuşdur. Onun qardaşı Heysəm ibn Xalid həmin vaxt Şirvanın hakimi idi və müstəqillik qazanaraq, Şirvanşah titulu qəbul etmişdi. "Tarix-i əl- Bab"da sonra deyilir:

*"...[[Heysam ibn Xalid]] [[Şirvan]]da müstəqillik əldə edəndə onun qardaşı Yəzid ibn Xalid də [[Layzan]]da müstəqillik qazandı. Heysəm [[Şirvanşah]], onun qardaşı Yəzid isə Layzanşah adlanırdı"*.  

S. Aşurbəyli qeyd edir ki, *"bu mətndən aydın olur ki, Cənzənin (Gəncənin) əsasını qoyan Məhəmməd ibn Xalid "Tarix-i əl-Bab"ın göstərdiyi kimi, yalnız Cənzənin hakimi olmuşdur: o, Ərminiyyə hakimiliyini öz üzərindən götürdü, Cənzə şəhəri və mülklərinin mədaxili ilə kifayətləndi."*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Məzyədilər
* Azərbaycan tarixi
* Azərbaycan Ərəb Xilafətinin tərkibində
Namiqkamal Əliyev

**Namiqkamal (Namiq Kamal) Məmməd oğlu Əliyev** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR neftayırma və neft kimyası sənayesi naziri (1980–1988), Azərbaycan Dövlət Yanacaq Komitəsinin sədri (1991–1992).

## Həyatı
Namiqkamal Məmməd oğlu Əliyev 1932-ci ildə qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir.

1957–1963-cü illərdə Bakı gəmi tərsanəsinin mühəndisi, Elmi Tədqiqat Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun böyük mühəndisi olmuşdur. 1963-cü ildən Sumqayıt kimya kombinatının baş mexaniki, baş mühəndisi, Oktyabr inqilabı adına üzvi məhsullar zavodunun direktoru, baş mühəndisi, qaz emalı zavodunun sonra isə Azərqaznəqliyyat İstehsalat Birliyinin direktoru vəzifələrində işləmişdir.

Namiqkamal Əliyev 1980-ci ildə Azərbaycan SSR neftayırma və neft kimyası sənayesi naziri təyin edilmişdir. 1988-ci ildə nazirlik ləğv edilənədək bu vəzifədə işləmiş, 1991–1992-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Yanacaq Komitəsinin sədri olmuşdur.

Namiqkamal Əliyev 1961-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin X və XI çağırış deputatı olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR hökuməti (1980–1985)
* Azərbaycan SSR hökuməti (1985–1991)
* I Azərbaycan hökuməti

## İstinadlar
Ferromaye

**Ferromaye** – ferromaqnit xüsusiyyətli maqnitli maye. Ondan maqnit sahəsinin təsiri altında maraqlı və qəribə fiqurlar əmələ gələ bilir. Ferromaye maqnit sahəsi ilə diqqəti cıb edir. 

Ferromayeyə maqnit sahəsi ilə təsir etdikcə, onun hissəcikləri hər tərəfə uzanan çıxıntılar əmələ gətirir. Həmin mürəkkəblik çətin təsvir edilir. Praktikada ferromayedən müxtəlif cür istifadə edirlər. Məsələn, dinamiklərin istilik keçirməsini təmin etmək üçün. Maqnit sahəsinin təsirindən ferromaye həm maye, həm də bərk hala keçə bilir.

## İstinadlar
Asya Manafova

**Asya Sərdar qızı Manafova** () — Qusar Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1991), Azərbaycan Kommunist Partiyası Qusar Rayon Komitəsinin birinci katibi (1990–1991), Masallı Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri (1981–1985).

## Həyatı
Asya Sərdar qızı Manafova 3 yanvar 1941-ci ildə Qusarda anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunu (1964), Moskvadakı İctimai Elmlər Akademiyasını (1979) bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1959-cu ildən başlamış, 1965-ci ildən Azərbaycan EA Elmi-Tədqiqat "Olefinlər" İn-tunda, təcrübə zavodunda, 1969-cu ildən Qusar şəhər sanitar-epidemioloji stansiyasında kimyaçı-mühəndis, laboratoriya müdiri, 1974-cü ildən Azərbaycan KP Qusar RK-nın katibi, 1979-cu ildən Azərbaycan KP MK-da məsul işçi, 1981-ci ildən Masallı Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1990-cı ildən Azərbaycan KP Qusar RK-nın birinci katibi, Rayon Sovetinin sədri, İcra Hakimiyyətinin başçısı, 1992-ci ildə Azərbaycan. Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində Şöbə rəisi işləmişdir..

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (12-ci çağırış) və Azərbaycan Respublikası Milli Məclisini (1 və 2-ci çağırış) deputatı. Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya məsələləri daimi komissiyasının sədri (1995-ci ildən) olmuşdur.

Etnik ləzgidir.

## Mükafatları
3 yanvar 1991-ci ildə Respublikanın partiya və sovet orqanlarında uzun illər fəal işlədiyinə görə Azərbaycan SSR-in Fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Azərbaycan SSR-in Fəxri fərmanı ilə təltif edilənlərin siyahısı

## 1991

#Asya Sərdar qızı Manafova — 03.01.1991
#Murad Məmməd oğlu Aşurov — 10.01.1991
#Əli Rəhim oğlu Topçiyev — 22.01.1991
#Mübariz Bayram oğlu Ağayev — 25.01.1991
#Hümbət İbrahim oğlu Davudov — 25.01.1991
#Mədət Mahmud oğlu Quliyev — 25.01.1991
#Yusif Hüseynalı oğlu Quliyev — 25.01.1991
#Akif Abış oğlu Qurbanov — 25.01.1991
#Qurban Sada oğlu Əliyev — 25.01.1991
#Yaşar Əhməd oğlu Əsədov — 25.01.1991
#Ağakişi Balaca oğlu Məmmədov — 25.01.1991
#İmamxan Məmməd oğlu Məmmədov — 25.01.1991
#Tofiq Şəfayət oğlu Mehdiyev — 25.01.1991
#Sabit Teyi oğlu Nəcəfov — 25.01.1991
#Fuad Fərəc oğlu Rəhimov — 25.01.1991
#Eynur Əlyar oğlu Rzayev — 25.01.1991
#Zülal Əziz oğlu Rüstəmov — 25.01.1991
#Tariyel Ayaz oğlu Salmanov — 25.01.1991
#Akif Əkbər oğlu Fərəcov — 25.01.1991
#Əli Qardaşxan oğlu Həsənov — 25.01.1991
#Xanəli Şirin oğlu Şirinov — 25.01.1991
#Eldar Yunis oğlu Əliyev — 29.01.1991
#Valentina Alekseyevna Alyamovskaya — 29.01.1991
#Xudayət Ələskər oğlu Vəliyev — 29.01.1991
#Müslüm Məhəmməd oğlu Hacımətov — 29.01.1991
#Namiq Yədulla oğlu Abdullayev — 31.01.1991
#Aleksandr Şamiloviç Avşalumov — 31.01.1991
#Aslan Loğman oğlu Ağayev — 31.01.1991
#Firuzə Orxan qızı Vəlixanlı — 31.01.1991
#Tərlan Musa oğlu Əhmədov — 31.01.1991
#Ceyhun Məhəmməd oğlu Məmmədov — 31.01.1991
#Zemfira Əliyevna Məftahəddinova — 31.01.1991
#Ulduz Kişi oğlu Sultanov — 31.01.1991
#Valeri Vasilyeviç Timoxin — 31.01.1991
#Zülfiyyə Yusif qızı Hüseynova — 31.01.1991
#Leonid Mironoviç Danilenko — 04.02.1991
#Vladimir Yefimoviç Lyaşenko — 04.02.1991
#Eduard Sergeyeviç Zaxaryaş — 04.02.1991
#Yuri Yevgenyeviç Bayer — 04.02.1991
#Vasili Qriqoryeviç Karnaux — 04.02.1991
#Vasili Vasilyeviç Moroz — 04.02.1991
#Taliyə Ağacəfər qızı Vəliyeva — 04.02.1991
#Eldar Qəhrəman oğlu Qaybalıyev — 04.02.1991
#Valentin Vladimiroviç Julitov — 04.02.1991
#Şakir Yaqub oğlu Əliyev — 04.02.1991
#Südabə Həbib qızı Əliyeva — 04.02.1991
#Rufan Qəni qızı İbadova — 04.02.1991
#Mehdi Hacı oğlu Mehdiyev — 04.02.1991
#Mikayıl Məhərrəm oğlu Cəbrayılov — 04.02.1991
#Boris Antonoviç Karpov — 04.02.1991
#Dadaş Ramiz oğlu Mahmudov — 04.02.1991
#Ramiz Fəsi oğlu Məmmədov — 04.02.1991

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Azərbaycan Respublikasının Fəxri fərmanı ilə təltif edilənlərin siyahısı
Əli Topçiyev

**Əli Rəhim oğlu Topçiyev** — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR kommunal təsərrüfatı (1963–1979) və mənzil-kommunal təsərrüfatı (1979–1980) naziri , Azərbaycan SSR əməkdar kommunal və əhaliyə məişət xidməti işçisi (1980).

## Həyatı
Əli Topçiyev 1920-ci ildə qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir.

1944-cü ildən "Azneft" Birliyinin bir sıra neft mədənləri idarələrinin qaz-kompressor təsərrüfatlarında mexanik, stansiya rəisi, baş mühəndis, direktor olmuşdur. 1955-ci ildən Azərbaycan Dövlət Neft Sənayesi Müəssisələrini Layihələşdirmə İnstitutunda layihə baş mühəndisi vəzifəsində çalışmışdır.

Əli Topçiyev 1957-ci ildən Azərbaycan qaz trestinin baş mühəndisi, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neftçıxarma İnstitutu bölməsinin rəhbəri olmuşdur. 1962-ci ildən Azərbaycan SSR Kommunal Təsərrüfatı Nazirliyi Baş Qaz İdarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. 1963-cü ildə isə Azərbaycan SSR kommunal təsərrüfatı naziri təyin edilmişdir. 1966-cı ildən ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

22 yanvar 1991-ci ildə uzun illər səmərəli işlədiyinə, respublika mənzil-kommunal təsərrüfatının inkişafına köməyinə görə Azərbaycan SSR-in Fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Əfrasiyab Vəkilov

**Əfrasiyab Paşa oğlu Vəkilov** () — Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi (1991). Görkəmli sovet türkoloqu, filoloq, Leninqrad Universiteti, Şərqşünaslıq fakültəsinin dekanının müavini. Rusiyanın fəxri ali məktəb işçisi "Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi" fəxri adı verilmişdir. "Vətən müharibəsi" ordeni, "Döyüş xidmətlərinə görə" medalı, "Leninqradın müdafiəsinə görə" medalı, "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı, "Əmək veteranı" medalı ilə təltif olunmuşdur. Səməd Vurğun və Mehdixan Vəkilovun əmisi oğludur. Yuxarı Salahlı kəndindəndir, Bakı şəhərində anadan olub.

## Fəaliyyəti
1920-ci ildə anadan olmuşdur. Əslən Qazax rayonunun Yuxarı Salahlı kəndinin Vəkilovlar soyundandır.
 
Moskva Aviasia Məktəbində təhsilini yarımçıq qoyub, 2-ci dünya müharibəsində döyüşmüşdür. Leninqradın müdafiəsində iştirak etmişdir.

Leninqrad Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil olmuş, türk filologiyası bölməsini bitirdikdən sonra orada baş müəllim, Şərqşünaslıq fakültəsində dekanın müavini vəzifəsində işləmişdir.

Türk dili üzrə iki cildlik dərs vəsaitinin müəllifidir.  1962-ci ildə A.Boldıryevlə "Azərbaycan şairləri" kitabını nəşr etdirmişdir.

Əlli illik elmi fəaliyyəti dövründə 60-dan çox elmi əsəri çap olunmuşdur.

İki qızı, bir oğlu vardır.

## Mükafatları

24 yanvar 1991-ci ildə Yüksək ixtisaslı mütəxəssislər hazırlanmasında xidmətlərinə görə ona "Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi" fəxri adı verilmişdir.

## İstinadlar
Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçilərinin siyahısı

## 1981
# Hüseyn Mustafa oğlu Əhmədov — 1981

## 1991
#Əfrasiyab Paşa oğlu Vəkilov — 24.01.1991
#Kamil Qasım oğlu Səmədov — 04.02.1991

## ?
#Xasay Cabbarov — ?
#Ramiz Əbdülrəhimov — 1985

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi

## İstinadlar
Azərbaycan SSR əməkdar mühəndislərinin siyahısı

## 1960-cı illər
### 1960
**19 avqust 1960-cı ildən:**
* Maqomayev Cəmaləddin Müslüm oğlu

### 1962
**11 avqust 1962-ci ildən:**
* Əliyev Əli Bayram oğlu — Azərbaycan SSR Tikinti Nazirliyi Bakı Baş Tikinti İdarəsinin baş mühəndisi
* Əhmədov Tofiq Cahangir oğlu — Azərbaycan SSR tikinti nazirinin müavini
* Qusyanova Frida Emanuilovna — Azərbaycan SSR Tikinti Nazirliyinin "Promzavodmontaj" tresti 5 nömrəli quraşdırma idarəsinin baş mühəndisi
* İsmayılov Ənvər Ələkbər oğlu — Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Dövlət Tikinti və Arxitektura İşləri Komitəsi sədrinin müavini
* Qarayev Əsəd İsmayıl oğlu — Bakı Baş Tikinti İdarəsi mərkəzi tədqiqat laboratoriyasının müdiri
* Qasımov İsmayıl İsrafil oğlu — Bakı Baş Tikinti İdarəsi 11 nömrəli tikinti idarəsinin rəisi
* Rəhimov Sadıq Hacı Yarəli oğlu — Bakı Baş Tikinti İdarəsinin rəisi

## 1970-ci illər

### 1971
*Şıxlinski Arif Şərif oğlu  — Qobustan kəşfiyyat qazma İdarəsinin rəisi

### 1976
**23 dekabr 1976-cı ildən:**
* Kərimov Ağahüseyn Əşrəf oğlu — C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının səs operatoru
* Şeyxov Əziz Hüseyn oğlu — C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının səs operatoru

## 1980-ci illər

### 1987
* Ələsgərov Abbas Abbas oğlu — 1987

## 1990-cı illər

### 1991
* Adilə Məmməd qızı Məlikova — 24.01.1991
* Zeynal Həsən oğlu Əliyev — 24.01.1991
* Qalina Vasilyevna Nəzərova — 29.01.1991
* Elmira İmanqulu qızı Hüseynova — 29.01.1991
* Yunis Həsən oğlu Şıxəliyev — 29.01.1991
* Hanuk Aqarunoviç Abramov — 29.01.1991
* Eldar Məmmədəli oğlu Ələsgərov — 29.01.1991
* Mehdi Seyidbaba oğlu Əhədov — 29.01.1991
* Vahid Qazməmməd oğlu Əhmədov — 29.01.1991
* Sənan Səməndər oğlu Axundov — 29.01.1991
* Mahmud Haqverdi oğlu Qəribov — 29.01.1991
* Eldar Əli oğlu İbrahimov — 29.01.1991
* Fazil Nəcəf oğlu İsmayılov — 29.01.1991
* Gövhər Əkbər qızı Qəmbərova — 29.01.1991
* Fuad Xəlil oğlu Quliyev — 29.01.1991
* Oruc Paşa oğlu Məmmədov — 29.01.1991
* Namiq İlyas oğlu Səfiyev — 29.01.1991
* İbrahimov Səyyad Cabbar oğlu — 29.01.1991
* Georgi Leontyeviç Medvedev — 03.02.1991
* Kamal Salman oğlu Məmmədov — 03.02.1991
* Elmir Allahyaroviç Həsənov — 03.02.1991
* Ramiz Yunis oğlu Yəhyayev — 04.02.1991
* Vladimir Andreyeviç Pominov — 04.02.1991

## İstinadlar

;Sənədlər
Zeynal Əliyev

**Zeynal Həsən oğlu Əliyev** — Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi.

## Mükafatları

24 yanvar 1991-ci ildə tikinti materialları sənayesinin və əsaslı tikintinin inkişafına böyük köməyinə görə ona "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilmişdir.

## İstinadlar
Aşıq İsfəndiyar Rüstəmov

**İsfəndiyar Rüstəmov** () — Azərbaycanlı ustad aşıq, Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, Azərbaycan Aşıqlar Birliyi İdarə heyətinin üzvü.

## Həyatı
İsfəndiyar Ədil oğlu Rüstəmov 1 iyul 1937-ci ildə Gədəbəy rayonunun Gərgər kəndində doğulub. 1954-cü ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra aşıq sənəti ilə məşğul olmağa başlayıb. Lap erkən yaşlarından aşıq sənəti ilə məşğul olan İsfəndiyarın da ilk ustadı atası Ədil kişi olub. O, atasının yanında 5 il sənət öyrəndikdən sonra müstəqil sənətkar kimi fəaliyyətə başlayır.

1958-ci ildə SSRİ-nin 50 illik yubileyi münasibətilə keçirilmiş festivalda birinci dərəcəli diplom və döş nişanına layiq görülüb.

1964-cü ildə 9 nəfər gənc aşığı ətrafına toplayaraq ansambl yaradıb, bu ansambl tezliklə Azərbaycanda məşhurlaşmağa başlayıb.

1972-ci ildə Aşıq Ələsgərin anadan olmasının 150 illik yubileyi münasibətilə Moskvada keçirilən tədbirdə Azərbaycandan olan nümayəndə heyətinə Aşıq İsfəndiyarın rəhbərlik etdiyi ansambl da daxil idi. Ansambl orada uğurla çıxış edərək Aşıq Ələsgərin yubiley medalına layiq görülüb.

1975–1977-ci illərdə keçirilən Ümumittifaq Festivalında da bu ansambl məharətlə çıxış edib, 9 nəfər aşığın hər biri "Qızıl medal"a layiq görülüb. Aşıq İsfəndiyar isə ansamblı yüksək səviyyədə təşkil etdiyinə görə "Qızıl medal"la yanaşı birinci dərəcəli diplom və Azərbaycan Ali Sovetinin fəxri fərmanı ilə təltif edilib.

Heydər Əliyev aşıq sənətini istər sovetlər dönəmində, istərsə də müstəqillik illərində həmişə diqqət mərkəzində saxlayıb. Təsadüfi deyil ki, hələ 1981-ci ildə bir çox sənət adamları kimi Aşıq İsfəndiyar da Heydər Əliyevin qayğısını görüb, onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan Kommunist Partiyasının 30-cu qurultayında yaxşı iştirakına görə aşığın rəhbərlik etdiyi ansambl "Xalq aşığı ansamblı" adlanmağa başlayıb.

Yaradıcı aşığın fəaliyyəti ölkə rəhbərliyi tərəfindən Əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adı ilə qiymətləndirilib.

Aşıq İsfəndiyar bir sıra xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində olub və keçirilən yüksək səviyyəli tədbirlərdə iştirak edərək mükafatlarla doğma vətəninə qayıdıb. Aşığın həyat və yaradıcılığı 2007-ci ildə dərc edilmiş "Baş sarıtel" kitabında öz əksini tapıb.

Aşıq İsfəndiyar Prezident təqaüdçüsüdür və bu gün də respublikada saz sənəti ilə bağlı bütün tədbirlərdə fəal iştirak edir.

25 yanvar 1991-ci ildə aşıq musiqi-ifaçılıq sənətinin təbliğində xidmətlərinə görə ona "Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adı verilmişdir.

10 may 2007-ci ildə Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.

2007-ci ildə Aşıq İsfəndiyar haqqında "Ustad nəfəsi" sənədli filmi çəkilmişdir.

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən keçirilən gənc aşıqların müsaqibəsində dəfələrlə münsiflər heyətinin sədri olmuşdur.

2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

## Filmoqrafiya
* Ustad nəfəsi. Aşıq İsfəndiyar (film, 2007)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Aşıq İsfəndiyar
Cangüdən (film, 1961)

**"Cangüdən"** () — rejissor Akira Kurosavanın filmi.

## Məzmun
Filmdə baş verən hadisələr XIX əsrdə Yaponiya ərazisində baş verir. Kiçik bir şəhərcikdə iki quldur qəbilə yerli əhalini qorxu və vahimə altında saxlamaqdadırlar. Kuvabatake Sandzuro adlı avara samuray öz qılıncının və fitnə-fəsadlarının köməyi ilə həmin iki dəstəni qarşı-qarşıya qoyur. Bununla da samuray onların bir-birini məhv etməklərinə nail olur. Bu hadisədən sonra kiçik şəhərdə sakitlik bərpa olur və samuray oranı tərk edir.

## Film haqqında
:* Rejissor Volter Hillin 1996-cı ildə Brüs Uillisin iştirakı ilə çəkdiyi "Tənha qəhrəman" filmi süjet baxımından eynilə "Cangüdən"i xatırladır. Filmlərin arasında olan yeganə fərq yeni işin qanqster döyüş filmi üslubunda çəkilməsidir.
 
## Filmin heyəti
### Filmin üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifləri :** Rüdzo Kikusima, Akira Kurosava
:**Rejissor :** Akira Kurosava
:**Operator :** Kadzuo Miyaqava
:**Bəstəkar :** Masaru Sato
:**Prodüserlər :** Rüdzo Kikusima, Akira Kurosava, Tomoyuki Tanaka

### Rollarda
:Toşiro Mifune – samuray Sandzuro Kuvabatake
:Tasuya Nakaday – Unosuke
:Yoko Sukasa – Nui
:Daysuke Kato – İnokiti
:Seydzaburo Kavadzu – Seybey
:Takasi Simura – Tokuemon
:İsudzu Yamada – Orin
:Eydziro Tono – meyxana sahibi Qondzi
:Asusi Vatanabe – tabutçu

## Xarici keçid
*'''Filmin treyleri'''
Azərbaycan SSR fəxri adlarının siyahıları

* Azərbaycan SSR əməkdar neft və qaz sənayesi işçilərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar mühəndislərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar texniki peşə təhsili işçilərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar müəllimlərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçilərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar elm və texnika xadimlərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimlərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimlərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar kənd təsərrüfatı mühəndislərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar kənd təsərrüfatı işçilərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçilərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar arxitektorlarının siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar sənaye işçilərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar energetiklərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçılarının siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar bədən tərbiyəsi və idman işçilərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar hüquqşünaslarının siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti işçilərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricilərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR gənclərin əməkdar hami tərbiyəçilərinin siyahısı
--------------
* Azərbaycan SSR əməkdar kollektivlərinin siyahısı
--------------
* Azərbaycan SSR-in Fəxri fərmanı ilə təltif edilənlərin siyahısı

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası fəxri adlarının siyahıları
Azərbaycan SSR əməkdar energetiklərinin siyahısı

## 1991

#Baxış Abutalıb oğlu Babayev — 29.01.1991
#Atif Hüseyn oğlu İrzayev — 29.01.1991
#Rafiq Mustafa oğlu Mustafayev — 29.01.1991
#Georgi Vasilyeviç Piqanov — 29.01.1991

## İstinadlar
Azərbaycan SSR əməkdar sənaye işçilərinin siyahısı

## 1991

#Nadir Rəhimoviç Allahverdov — 29.01.1991
#Nəsib Yusif oğlu Kərimov — 29.01.1991
#Nikolay Semyonoviç Lunin — 29.01.1991
#Mirkərim Mirmehdi oğlu Mirzəyev — 29.01.1991
#Boris Vladimiroviç Murzin — 29.01.1991
#Maarif Nuru oğlu Nuriyev — 29.01.1991
#Əbülfəz Kərim oğlu Səfərov — 29.01.1991
#Nikolay Alekseyeviç Kasatkin — 03.02.1991

## İstinadlar
Azərbaycan SSR əməkdar elm və texnika xadimlərinin siyahısı

## 1960-cı illər
### 1964
**29 iyun 1964-cü ildən:**
* Axundov Firidun Musa oğlu — Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Elektrotexnika Sənayesi İnstitutunun direktoru
* Əliyev Vahab Səfər oğlu — Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun direktoru
* Vəzirov Süleyman Azad oğlu — Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasının sədri
* Süleymanov Ələkbər Bağır oğlu — Azərneft Birliyinin rəisi
* Tağıyev Əyyub İsmayıl oğlu — Qubkin adına Moskva Neft İnstitunun prorektoru

## 1970-ci illər
### 1973
**28 dekabr 1973-cü ildən:**
* Qlikman Leonid Solomonoviç — texnika elmləri doktoru

### 1979
**13 aprel 1979-cu ildən:**
*Plyuş Boris Maksimoviç — texnika elmləri doktoru, professor, M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutu elektrik intiqalı və qurğuların avtomatlaşdırılması kafedrasının müdiri

## 1980-ci illər
### 1982
**2 dekabr 1982-ci ildən:**
* Qacarov Murtuz Vəli oğlu — texnika elmləri doktoru, Ç. İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunun professoru

## 1990-cı illər
### 1990
**25 oktyabr 1990-cı ildən:**
* Mehdiyev Arif Şəfahət oğlu — SSRİ Baş Kosmos İdarəsi Kosmik Tədqiqatlar Elm-İstehsal Birliyinin baş direktorunun birinci müavini

**13 dekabr 1990-cı ildən:**
* Kərimov Kərim Əli oğlu

### 1991
* Cavanşir Mehdi oğlu Mehdiyev — 30.01.1991

## İstinadlar

;Sənədlər
Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçılarının siyahısı

## 1991

#Qalib Ağabala oğlu Ağayev — 30.01.1991
#Sabir İsgəndər oğlu Ağayev — 30.01.1991
#Cabir İbrahimpaşa oğlu Babayev — 30.01.1991
#Saleh Cəbrayıl oğlu Vəliyev — 30.01.1991
#Alla Qriqoryevna Voronkova — 30.01.1991
#Minbir Həbib oğlu Əliyev — 30.01.1991
#Əmircan Yunis oğlu Əmircanov — 30.01.1991
#Vahid Hüseynqulu oğlu Kazımlı — 30.01.1991
#Məmməd Əhməd oğlu Məmmədov — 30.01.1991
#Məhərrəm Tamoviç Məmmədov — 30.01.1991
#Faiq Nurəli oğlu Məmmədov — 30.01.1991
#Leyla Mirzə qızı Məmmədova — 30.01.1991
#Rəfiqə Ağaqulu qızı Məmmədova — 30.01.1991
#Rəhilə Ağasalah qızı Məmmədova — 30.01.1991
#Rafiq Süleyman oğlu Mirzəyev — 30.01.1991
#Nelli Andreyevna Poqrebnyak — 30.01.1991
#Alla Sergeyevna Poltavtseva — 30.01.1991
#Zərifə Salah qızı Rəhimova — 30.01.1991
#Anna Stepanovna Savelyeva — 30.01.1991
#İkram Mustafa oğlu Sadıqov — 30.01.1991
#Ağabala Şamxaloviç Hacıyev — 30.01.1991
#Nəzibrolla Aristarxovna Həsənova — 30.01.1991
#Feyzulla Fərəc oğlu Hüseynbəyov — 30.01.1991
#Rəhim Əlihüseyn oğlu Hüseynov — 30.01.1991
#Rəhim Məmmədəli oğlu Hüseynov — 30.01.1991
#Elman Məmməd oğlu Hüseynov — 30.01.1991
#Tofiq Həsən oğlu Hüseynov — 30.01.1991
#Valentina Yakovlevna Camalova — 30.01.1991
#Nina Mixaylovna Osipova — 04.02.1991
#Ağaməmməd Məmmədsəlim oğlu Səlimov — 04.02.1991
#Mahmud Bəxtiyar oğlu Tağıyev — 04.02.1991
#Telman Əlihüseyn oğlu Hüseynov — 04.02.1991

## İstinadlar
Ələkbər Həşimov

**Ələkbər Ələsgər oğlu Həşimov** () — Zəngilan rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı (1996–1998).

## Həyatı
Ələkbər Həşimov 1951-ci ildə Zəngilan rayonunun Rəbənd kəndində doğulub.

1969-cu ildən Bakı şəhərində yaşayır. İxtisasca inşaatçı mühəndisdir.

## Ailəsi
Atası Sosialit Əməyi Qəhrəmanı olmuşdur.

2 oğul,1 qız övladı var.

## Fəaliyyəti
30 mart 1996-cı il tarixində Zəngilan rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

26 avqust 1998-ci ildə işdə ciddi nöqsanlara yol verdiyinə görə Zəngilan Rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir. 12 il müddətinə həps edilmişdir. 18 mart 2008-ci il Əfv sərəncamıyla azadlığa çıxmışdır.

## Mükafatları
1978-ci ildə Komsomol mükafatı laureantı (Arxitektura sahəsində) adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar