open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Livanlaşma

**Livanlaşma** (, ) — firavan, inkişaf etmiş, siyasi cəhətdən sabit bir ölkənin vətəndaş müharibəsinə girməsi və ya uğursuz dövlətə çevrilməsi prosesinə aid edilən, neqativ məna daşıyan siyasi termin. Bu termin Livanda vətəndaş müharibəsi nəticəsində Livanın düşdüyü vəziyyətdən ilhamlanmışdır. Termin əsasən İsraildə istifadə olunur. Bu, adətən İsrailin qonşu Levant dövlətlərində xarici siyasətinə istinad etmək üçün istifadə edilmişdir. Bu termin ilk dəfə 1983-cü ildə İsrail Prezidenti Şimon Peres tərəfindən 1982-ci ildə İsrailin Livana hücumundan sonra İsrailin Livandakı hərbi mövcudluğunun minimuma endirilməsinə xitab edərək istifadə olunmuşdur. Livan vətəndaş müharibəsi. Bu, Balkanlaşma ilə müqayisə oluna bilər, lakin separatçılıq olmadan, bir ölkənin sərhədləri daxilində baş verir.

## İstinadlar
Yaxşı hasar

**Yaxşı hasar** (, *,* , ) — 1978-ci ildə Cənubi Livan münaqişəsindən sonrakı dövrdə (Livanda vətəndaş müharibəsi zamanı) İsrailin Livan ilə  uzunluğunda olan şimal sərhədinə aid edilən termin. O zaman Livanın cənubuna Azad Livan Dövləti (1978–1984) və daha sonra Cənubi Livan təhlükəsizlik kəməri administrasiyası formasında maruni xristian milisləri və Cənubi Livan Ordusu nəzarət edirdi.

## Zəmin
1948-ci ildə İsrail Dövlətinin qurulmasından 1970-ci ilə qədər İsrailin Livanla sərhədi sakit formada qalmışdı.Odur ki, hətta İsrailin Metula şəhərindən olan fermerlər Livanın daxilindəki Əyun vadisində torpaqlarını əkinçiliklə məşğul olurdular. 1970-ci ildə baş tutan Qara sentyabrda İordaniyadan qovulduqdan sonra FAT Livanın cənubuna nəzarəti ələ keçirməyə və regionda hökm sürən əmin-amanlığı pozmağa başlamışdı.

## Tarixi
"Yaxşı hasar"ın başlanğıcı 1976-cı ildə Livanda vətəndaş müharibəsinin başlaması və İsrailin Livanın cənubunda üstünlük təşkil edən maruni milislərinə Fələstin Azadlıq Təşkilatı ilə döyüşdə dəstəyi ilə üst-üstə düşür. 1977-ci ildən İsrail marunilərə və onların müttəfiqlərinə İsraildə iş tapmağa icazə vermiş, məhsullarının İsrailin liman şəhəri Hayfa vasitəsilə ixracına kömək etmişdir. Məhsulların və işçilərin keçdiyi əsas sərhəd keçidi Metula yaxınlığındakı Fatimə darvazası idi. Bu, Azad Livan Dövlətinin və sonrakı Cənubi Livan təhlükəsizlik kəməri administrasiyasına əsas iqtisadi sabitliyi təmin etmişdir.

İsrail hökuməti bildirir ki, 2000-ci ildən əvvəl Qərbi Qaliley Xəstəxanasında oftalmoloji xəstələrin təxminən üçdə biri sərhədi "Yaxşı hasar"dan keçən və ödənişsiz müalicə alan livanlılar idi.

2000-ci ildə İsrailin Cənubi Livandan çıxması və Cənubi Livan təhlükəsizlik kəməri administrasiyasının və Cənubi Livan Ordusu milislərinin parçalanması ilə "Yaxşı hasar" öz mövcudluğunu dayandırmışdır.

## İstinadlar
Fatimə darvazası

**Fatimə darvazası** və ya **[[Yaxşı hasar]] keçidi** — Livan və İsrail arasında keçmiş sərhəd keçidi. Livan tərəfdə Kəfr-Kilə kəndinə yaxın, İsrail tərəfdə isə Metuladan qərbdədir. Keçid 1982–2000-ci illərdə Cənubi Livan münaqişəsinin sonunda İsrailin Livandan çəkilməsindən sonra bağlanmışdır. Bura 2000-ci ilin yayından bəri Livandan İsrailə çoxlu antiisrail nümayişləri və transsərhəd daş atma meydanı olmuşdur.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Jan S. Krogh's Geosite: Israeli-Lebanese border with photos from the Fatima Gate
Netprov

**Netprov** — "şəbəkələşdirilmiş, improvizasiya edilmiş ədəbiyyat" və ya internetdə həyata keçirilən birgə ədəbi improvizasiyalar. Netprov sözü improvizasiya teatrında olduğu kimi "şəbəkə" () və "improvizasiya" () portmantosudur. Netprov elektron ədəbiyyatın bir janrı hesab olunur.

## Zəmin
Netprov açıq şəkildə improvizasiya teatrı ilə bağlıdır və canlı fəaliyyətdə rol oyunlarıya çoxlu ortaq cəhətlərə malikdir. Netprovun yaradıcılarından biri olan Rob Vittiq 1980-ci illərin əvvəllərində Sietl sakinlərinin hekayələrini toplayan bir qrup "ədəbi işçi" tərəfindən yaradılmış "*Görünməz Sietl"* romanının yazılmasında iştirak etmişdir.

Netprovun ilk nümunəsi Rob Vittiqin "*Lütf, Ağıl və Cazibədarlıq*" (2011) əsəri idi. Əsərin süjeti öz onlayn avatarlarını daha uğurlu etmək üçün kömək istəyən insanlara xidmətlər təklif edən qondarma şirkət ətrafında cəmlənmişdir. İştirakçılar şirkətdə əməkdaşlar və müştərilərin xidmətlərə müraciət etmək üçün yazdıqları rolları öz üzərinə götürmüşdürlər. Burada netprov onlayn yazıda, həftəlik teatr tamaşalarında və yayımda ifa edilmişdir.

"#1WkNoTech" kimi bir çox netprovlar əsasən oynaq olsa da, bəziləri 2011-ci ildə Müasir Dil Assosiasiyası konfransı zamanı keçirilən netprov "*Occupy MLA*" kimi güclü siyasi tənqidi təklif edir. "*I Work for the Web*" onlayn konsert işçilərinin istismarını tənqid edən başqa bir nümunədir.

## Tədqiqi
Netprov elektron ədəbiyyatın bir çox müzakirəsinə daxil edilmişdir. Layl Skeyns netprovu "onlayn, əməkdaşlıq, real vaxt, karnavalesk tamaşalar" kimi təsvir etmişdir. Skott Rettberq qeyd etmişdir ki, netprov sosial mediadan istifadə etməklə real vaxt rejimində deyilir, oxucuların iştirakçı kimi qoşula bilməsi mənasında kollaborativ və interaktivdir.

Vittiq və Marino həmçinin elektron ədəbiyyat üzrə bir sıra elmi antologiyalara netprov haqqında fəsillər əlavə etmişlər.

Netprovlar həm ədəbi bir janr, həm də sinif fəaliyyəti kimi universitetlərdə də tədris edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kiberxondriya

**Kiberxondriya** və ya **kompuxondriya** —  axtarış nəticələrinin və onlayn ədəbiyyatın nəzərdən keçirilməsinə əsaslanan ümumi simptomologiya ilə bağlı narahatlıqların əsassız şəkildə artması. Populyar mediada mövcud olan məqalələr kiberxondriyanı müvəqqəti nevrotik artıqlıqdan əlavə ipoxondriyaya qədər hər yerdə yerləşdirir. Kiberxondriya bir çox tibb işçiləri arasında getdikcə artan narahatlıq doğurur, çünki pasiyentlər indi nadir bir xəstəliyin hər hansı və bütün simptomlarını araşdıra və tibbi narahatlıq doğuran vəziyyətini göstərə bilirlər.

## Tədqiqi

### Onlayn axtarış davranışları
2008-ci ilin noyabrında bildirilən kiberxondriyanın ilk sistematik tədqiqi "Microsoft" tədqiqatçıları Rayen Vayt və Erik Horvits tərəfindən aparılmışdır. Onlar təhlilin bir neçə mərhələsini əhatə edən genişmiqyaslı tədqiqat aparmışlar. White və Horvitz kiberxondriyanı "İnternetdəki axtarış nəticələrinin və ədəbiyyatın nəzərdən keçirilməsinə əsaslanan ümumi simptomologiya ilə bağlı narahatlıqların əsassız artması" olaraq təyin etmişdilər. Onlar veb-məzmunda xəstəliklərlə simptomların eyni vaxtda baş verməsi üçün internetdə təmsil olunan tədqiqatı araşdırmışdılar. Vayt və Horvits simptomlar üzrə sorğular nəticəsində axtarış nəticələri kimi qaytarılan məzmunu təhlil etmişdilər və beyin xərçəngi kimi nadir xəstəliklərin baş ağrısı kimi ümumi simptomlar ilə əlaqələndirilməsinin yüksək nisbətdə olduğunu tapmışdılar.

Vayt və Horvits 500-dən çox insan arasında internetdən qaynaqlanan tibbi narahatlıqların yayılmasını təsdiqləyən sorğu keçirmişdir. Sorğu göstərdi ki, subyektlərin əhəmiyyətli bir hissəsi tibbi sorğuda nəticələrin siyahısının sıralanmasını müvafiq pozğunluqların olma ehtimalı ilə əlaqələndirir. Onlar tədqiqatlarında mühakimə psixologiyasından əldə edilən tapıntıların potensial əhəmiyyətini qeyd etmişdilər. Vayt və Horvitsə görə, əvvəllər öyrənilmiş "mühakimə qərəzləri" kiberxondriyada rol oynayır.

### Səhiyyə sistemləri üzrə xərclər
London İmperial Kollecinin tədqiqatçıları tərəfindən 2018-ci ilin sentyabrında dərc edilən araşdırmada bu problemin İngiltərədə sağlamlıqla bağlı narahatlıq epidemiyasına səbəb olduğu qənaətinə gəlmişdir. Müəlliflərin fikrinə görə, Birləşmiş Krallığın Milli Sağlamlıq Xidmətində (NHS) hər beş təyinatdan biri indi internetin yaratdığı irrasional qorxu ilə əlaqədardır. Tədqiqatda bu cür ziyarətlərin ictimai səhiyyə sisteminə xərclərini "yalnız ambulator qəbullarda, milyonlarcası daha çox gərəksiz testlərə və skanlara xərclənməklə" ildə 420 milyon funt sterlinq olaraq qiymətləndirmişdir.

## Həmçinin bax

* İpoxondriya

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 

## Xarici keçidlər

* Microsoft Examines Causes of ‘Cyberchondria’ a November 2008 article from *[[:en:The_New_York_Times|The New York Times]]* written by John Markoff
* Internet Makes Hypochondria Worse – WebMD – undated
* Confessions of a Cyberchondriac – 2009 article in Last Exit Magazine
* New disorder, cyberchondria, sweeps the internet — an April 2001 article from The New Zealand Herald
* What gets on the nerves of city docs? Surfing patients A November 2013 article from Bangalore Mirror written by Tapasya Mitra Mazumder
Yusay Sakay

– yapon buddist rahibi. O, buddizmin Tenday məktəbinə mənsub olmuşdur.

## Həyatı

### İlk illəri
Yusay Sakay 5 sentyabr 1926-cı ildə doğulmuşdur. O, məktəbdə zəif şagird olmuş, dəfələrlə imtahanlardan kəsilmişdir. Məzun ola bilmədiyi üçün İkinci Dünya müharibəsində döyüşməyə qərar vermiş və kamikaze pilotu təlimi almışdır. Müharibədən sonra universitetə daxil olmağa cəhdləri uğursuz olmuş, Tokioda müxtəlif işlərdə işləmişdir. Ailə həyatı qurmasına baxmayaraq, maddi cəhətdən çətinliklər yaşamış, hətta bəzən aylarla iş tapa bilməmişdir. Bu vəziyyətə dözə bilməyən həyat yoldaşı intihar etmişdir.

Həyat yoldaşının yasını tutan Sakay 1965-ci ildə Osakadan Hiey dağına qədər yolu ayaqla getmişdir. O, Hiey dağının rahiblərinə qatılmaq istədiyini bildirsə də, yaşlı olduğu üçün əvvəlcə qəbul edilməmişdir. Sakay soyuq şəlalənin altında 108 dəfə düşüb-qalxma praktikasını yerinə yetirdikdən sonra sektaya qəbul edilmişdir. O, 1971-ci ildə bir əsrdən çoxdur heç kimin yerinə yetirə bilmədiyi, Buddanın adını 90 gün ərzində gündəlik 2 saat yuxu ilə təkrarlamaq ritualı olan "aramsız nembutsu" ritualını yerinə yetirmişdir.

### Senniçi kayhoqyo
Sakay 1980-ci ildə tamamladığı *"senniçi kayhoqyo"* adlı praktikaya tanınır: o, 848 metr hündürlüyündə olan Hiey dağının dağlıq ərazisində və Kioto şəhərində yeddi il ərzində 40 min kilometrlik yolu gəzmişdir. Sakay ilk senniçi kayhoqyosunu tamamladıqdan sonra Dayqyoman Acari (Ən ali praktikanın müqəddəs ustası) titulunu almışdır. Əldə etdiyi uğura baxmayaraq o, xoşbəxt hiss etmədiyini qeyd etmişdir.

Sakay 1987-ci ildə 60 yaşında ikən eyni uğuru bir daha təkrarlamışdır. O, Enryaku məbədinin 1571-ci ildə Oda Nobunaqa tərəfindən məhv edilməsindən sonra senniçi kayhoqyonu iki dəfə etməyi bacaran üçüncü şəxs olmuşdur. Sakayın şagirdi Qenşin Fucinami 2003-cü ildə senniçi kayhoqyonu tamamlamağı bacarmışdır.

Sakay 1991-ci ildə Çinin Şansi vilayətində yerləşən, 3058 metr hündürlüyündəki Utay dağına zəvvar səyahəti etmiş və çinli rahiblərə qoşularaq müharibə qurbanlarının ruhları üçün dua etmişdir. Sakay 1995-ci ildə Vatikana səfər etmiş və Roma papası II İohan Pavel ilə görüşmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* NHK saytında
Xarici İşlər Nazirliyi (Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri)

**Xarici İşlər Nazirliyi** () — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində ölkənin diplomatik münasibətlərinə və

xarici siyasətinə nəzarət etməkdən məsul olan nazirllikdir. Nazirlik həmçinin BƏƏ-nin xaricdəki dövlət idarələrinin diplomatik və konsulluq statusunun saxlanmasına cavabdehdir.

## Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin xarici işlər nazirlərinin siyahısı:
Əhməd Bin Xəlifə Al Suwaidi 1971-ci ildən 1980-ci ilə qədər fəaliyyət göstərib.

Rəşid Abdullah Əl Nuaimi (1990-cı ildən 2006-cı ilə qədər fəaliyyət göstərib).

Abdullah bin Zayed Al Nahyan 2006-cı ildən indiyə qədər.

## Xarici keçidlər
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Xarici İşlər Nazirliyin rəsmi saytı

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Kuba)

**Xarici İşlər Nazirliyi** (İspanca: *Ministerio de Relaciones Exteriores*), həmçinin **MINREX** kimi tanınır, Kubanın sosialist vətəni kimi müdafiəsi üçün xarici əlaqələrə nəzarət edən Kuba hökuməti nazirliyidir. 23 dekabr 1959-cu ildə ABŞ-ın düşmən hücumuna qarşı çıxmaq məqsədilə Dövlət Nazirliyini yəni (Ministerio de Estado) əvəz etmək üçün yaradılmışdır.

## Həmçinin

* Kuba Nazirlər Şurası
* Kuba Daxili İşlər Nazirliyi (MININT)
* Elm, Texnologiya və Ətraf Mühit Nazirliyi (CITMA)

## İstinadlar
Vidadi Paşayev

**Vidadi Paşayev** () — şair, yazıçı, tərcüməçi, kinossenarist, redaktor

## Həyatı
Vidadi Abbas oğlu Paşayev 1943-cü il sentyabr ayının 5-də Yardımlı rayonunda anadan olmuşdur. Gəncə şəhərində məktəbi qızıl medalla bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. Moskvada Sergey Gerasimov adına Ümum-Rusiya Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda (rus. Всероссийский государственный институт кинематографии имени С. А. Герасимова) təhsil almış və pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Uzun müddət "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında ssenarist, redaktor vəzifələrində çalışmışdır. Bakı, Moskva və Gəncədə yaşayıb fəaliyyət göstərmişdir. Vidadi Paşayev 1991-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və Gəncədə dəfn edilmişdir.

## Fəaliyyəti
Vidadi Paşayev "Qobustan" jurnalında məsul katib, "Gənclik" nəşriyyatında baş redaktor (1970), Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziyasında İncəsənət və Radio teatrı şöbəsinin müdiri, Sergey Gerasimov adına Ümum-Rusiya Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda müəllim, "Mozalan" satirik jurnalında bir sıra filmlərin ssenari müəllifi və ya redaktoru, "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında bir sıra qısametrajlı, sənədli, elmi-kütləvi filmlərin müəllifi və ya redaktoru, "Aldanmış ulduzlar" operasının librettosunun müəllifi olmuşdur. Bəzi şeirləri, hekayələri "Uzun ayrılığın sonu vüsaldır" kitabında toplanmışdır.

## Tərcümələri
Fransız yazıçısı Stendalın "Vanina Vanini" povestini, polyak yazıçı Yanuş Pşimanovskinin "Dörd tankçı və it" povestini Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir.

## Filmoqrafiya

## Mətninin müəllifi olduğu mahnılar
* "Alma almaya bənzər"https://az-az.facebook.com/275712622487016/videos/1220419581349644/ — Flora Kərimova

## Haqqında olan televiziya verilişləri
* Tökülən Yarpaqların Qoxusu (Lider TV 2001) – youtube linki

## İstinadlar
Xruşşovun yumşalma siyasəti

**Xruşşovun yumşalma siyasəti** () — Sovet İttifaqında 1950-ci illərin sonu və 1960-cı illərin əvvəllərində Nikita Xruşşov dövründə istifadə edilən termin. Sovet İttifaqında siyasi repressiya və senzuranın nisbətən azaldığı, destalinizasiya prosesi ilə yanaşı, QULAQ düşərgələrində çoxlu siyasi məhbusların təxliyə edildiyi və digər xalqlarla dinc yanaşı yaşama siyasətinin qəbul edildiyi dövrə aiddir.

Dövrün başlanğıcı 1953-cü ilin martında İosif Stalinin ölümündən sonra mümkün oldu. Partiyanın baş katibi Xruşşov Kommunist Partiyasının 20-ci Qurultayında gizli çıxışında keçmiş baş katib Stalini açıq şəkildə pisləyib. Sonra Kremldəki hakimiyyət mübarizəsində stalinistləri idarədən uzaqlaşdırdı. Bu termin İlya Erenburqun 1954-cü ildə yazdığı "Ərimə" (Оттепель) əsərindən gəlir.

Ərimə prosesi Sovet İttifaqı və Şərq bloku ölkələrində bəzi iqtisadi islahatlar, beynəlxalq ticarət, təhsil və mədəniyyət sahələrində əlaqələr, festivallar, xarici yazıçıların kitablarına, xarici filmlərə, incəsənət şoularına, Qərbin populyar musiqisinə, rəqslərinə və yeni modalara daha asan çıxış təmin etdi. Bu dövrdə Xruşşov tərəfdarları ilə stalinistlər arasında hakimiyyət mübarizəsi heç vaxt bitmədi.

## İstinadlar
Proqressiv veb tətbiq

**Proqressiv veb tətbiq** (; PWA) — HTML, CSS, JavaScript və WebAssembly daxil olmaqla ümumi veb texnologiyalarından istifadə edilərək qurulan veb vasitəsilə təqdim olunan proqram təminatı növü. O, masaüstü və mobil cihazlar da daxil olmaqla, standartlara uyğun brauzeri olan istənilən platformada işləmək üçün nəzərdə tutulub.

Proqressiv veb tətbiq veb tətbiqi kimi bilinən veb-səhifə və ya veb-sayt növü olduğundan, ayrıca paketləşdirmə və ya paylama tələb etmir. Tərtibatçılar sadəcə olaraq veb-tətbiqini onlayn yayımlaya, onun ilkin quraşdırma tələblərinə cavab verdiyinə və istifadəçilərin tətbiqi öz əsas ekranlarına əlavə edə biləcəklərinə əmin olurlar. Proqramın App Store və ya Google Play kimi rəqəmsal paylama sistemlərində yayımlanması istəyə bağlıdır.

2021-ci ildən etibarən PWA xüsusiyyətləri Google Chrome, Apple Safari, Androiddə Firefox və Microsoft Edge tərəfindən müxtəlif dərəcələrdə dəstəklənir, lakin masaüstündə Firefox tərəfindən dəstəklənmir.
## Brauzer dəstəyi

## Tarixi
2007-ci ildə iPhone-un təqdimatında Stiv Cobs elan etdi ki, veb proqramlar (AJAX arxitekturasından istifadə edərək HTML5-də hazırlanmış) iPhone proqramları üçün standart format olacaq. Heç bir proqram inkişaf dəsti (SDK) tələb olunmayacaq və proqramlar Safari brauzer mühərriki vasitəsilə cihaza tam inteqrasiya olunacaq. Bu model daha sonra xakerləri çaşdırmaq və əsəbi proqramçıları sakitləşdirmək vasitəsi kimi App Store-a köçürüldü. 2007-ci ilin oktyabrında Cobs gələn il SDK-nın istifadəyə veriləcəyini elan etdi. Nəticədə, Apple veb tətbiqləri dəstəkləməyə davam etsə də, iOS proqramlarının böyük əksəriyyəti App Store-a keçdi.

2010-cu illərin əvvəllərindən başlayaraq dinamik veb səhifələr interaktiv veb tətbiqlər yaratmaq üçün veb texnologiyalarından istifadə etməyə imkan verdi. Responsiv veb dizayn və onun təmin etdiyi ekran ölçüsündə çeviklik PWA tərtibatını daha əlçatan etdi. HTML, CSS və JavaScript-də davamlı təkmilləşdirmələr veb tətbiqlərə daha yüksək səviyyəli interaktivlik daxil etməyə imkan verdi və bununla da veb-saytda doğma təcrübəni mümkün etdi.

2013-cü ildə Mozilla Firefox OS-ni buraxdı. Bu, mobil cihazlarda doğma proqramlar kimi veb tətbiqləri işlətmək üçün açıq mənbəli əməliyyat sistemi olmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Firefox OS HTML5-də yazılmış Gaia adlı istifadəçi interfeysi ilə Gecko render mühərrikinə əsaslanırdı. Firefox OS-nin tərtibatı 2016-cı ildə başa çatdı və layihə 2017-ci ildə tamamilə dayandırıldı, baxmayaraq ki, Firefox OS-nin forku funksiyalı telefon platforması olan KaiOS-da əsas kimi istifadə edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Web Applications Working Group index of standards
Saxtakarlığa qarşı ticarət müqaviləsi

**Saxtakarlığa qarşı ticarət müqaviləsi** (, **ACTA**) — İnternetdə və informasiya, informasiya texnologiyaları və informasiya texnologiyaları ilə işləyən məhsullar bazarında müəllif hüquqlarının ciddi şəkildə tətbiqini tələb edən təklif olunan çoxtərəfli ticarət sazişi. Bu saziş ABŞ, Yaponiya, İsveçrə, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Cənubi Koreya, Kanada, Meksika hökumətləri və Avropa Komissiyası tərəfindən müzakirə olunur. Qəbul olunarsa, müəllif hüquqlarının pozulmasına qarşı yönəlmiş və inkişaf etmiş ölkələrdə müəllif hüquqlarına riayət olunmasına nəzarətin mürəkkəb iyerarxik sistemini təmsil edən beynəlxalq birlik yaradılacaq. Təklif olunan saziş gömrük işçilərinə noutbukları, rəqəmsal pleyerləri və mobil telefonları müəllif hüquqları qanununu pozan faylları yoxlamağa imkan verəcək. Həmçinin internet provayderləri üçün yeni tələblərin, o cümlədən istifadəçi fəaliyyəti ilə bağlı məlumatların qismən açıqlanması və şəbəkə təhlükəsizliyi alətlərinin istifadəsi nəzərdə tutulur. Təklifdə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə də oxşar sistemin yaradılması planı da var.

Avropa Komissiyası, ABŞ hökuməti, Avstraliya Xarici İşlər Nazirliyi və digər hökumətlər ACTA ilə bağlı səsvermədə iştirak edəcəklərini təsdiqləyiblər, lakin onlar müqavilənin ilkin mətnini dərc etməkdən və sammit müzakirələrindən əvvəl detalları müzakirə etməkdən imtina ediblər. Belə ki, kanadalı hüquq müdafiəçilərinin tələbi ilə mətnin qalan hissəsi rənglənərkən, yalnız müqavilənin adının əks olunduğu sənəd alınıb. 22 may 2008-ci ildə Wikileaks-də və qəzet səhifələrində sazişlə bağlı müzakirə çıxdı.

ACTA ABŞ, Avropa İttifaqı, Yaponiya və digər ölkələrin ticarət nümayəndələri tərəfindən müəllif hüquqlarının pozulmasının daha sərt şəkildə həyata keçirilməsini dəstəkləmək üçün strategiyanın bir hissəsidir və buna bənzər təkliflər Ümumdünya Gömrük Təşkilatından da ortaya çıxıb.

## Proqnozlar

### Gömrük nəzarəti
Qəzetlər bildirirlər ki, saziş hava limanlarında və dövlət sərhədlərində gömrük məmurlarına qeyri-qanuni olaraq yüklənmiş və ya kopyalanan film və musiqilər üçün noutbuklar, MP3 pleyerlər və cib telefonlarında axtarış aparmağa icazə verəcək. Əgər tapılarsa, media müsadirə edilə və ya məhv edilə bilər və onun sahibi cərimə ödəməli olacaq.

### İnternet provayderləri
Mövcud sənədə əsasən, müəllif hüquqlarının pozulması halında internet provayderlərindən order təqdim etmədən bütün lazımi məlumatları açıqlaması tələb olunacaq. Bu, rekord etiketlərin qeyri-qanuni onlayn musiqi distribyutorlarının ardınca getməsini və hökumətlərin The Pirate Bay kimi qeyri-kommersiya BitTorrent saytlarını bağlamasını asanlaşdıracaq.

### Gücün gücləndirilməsi
ACTA Ümumdünya Ticarət Təşkilatı (ÜTT), Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatı (ÜƏMT) və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı kimi artıq mövcud olan beynəlxalq qurumlardan kənarda öz hökumət təşkilatını yaradacaq.

## İstinadlar
Sayuri

**Sayuri** — Yapon adı.

* Sayuri Suqimoto — Yaponiyanı təmsil edən bədii gimnast.
* Sayuri Yamaquçi — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Musa (dəqiqləşdirmə)

* Musa (Yardımlı) — Azərbaycanın Yardımlı rayonunun Astanlı kənd inzibati ərazi vahidində kənd.
* Musa (Uçalı) — Başqırdıstanın Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Yeni Bayramqol kənd şurasının tərkibindədir.

## Həmçinin bax
* Musa
* Musa (ad)
Umberto Totsi

**Umberto Totsi** (; ) — İtaliya müğənnisi. Karyerası ərzində artist beynəlxalq miqyasda müxtəlif dillərdə 70 milyondan çox albom satmışdır. Onun ən böyük beynəlxalq hitləri arasında "Stella Stai", "Gloria", "Tu" və "Ti Amo" var. Totsi Raf ilə birlikdə İtaliyanı 1987 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Gente di mare" mahnısı ilə təmsil edərək 3-cü yerin sahibləri olmuşlar.

## Albomlar
*1976 – Donna amante mia
*1977 – È nell'aria...ti amo
*1978 – Tu
*1979 – Gloria
*1980 – Tozzi
*1981 – Notte rosa
*1982 – Eva
*1984 – Hurrah!
*1987 – Invisibile
*1991 – Gli altri siamo noi
*1994 – Equivocando
*1996 – Il grido
*1997 – Aria & cielo
*2000 – Un'altra vita
*2005 – Le parole
*2006 - Heterogene
*2012 – Yesterday, today
*2015 – Ma che spettacolo

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sarvan (soyad)

**Sarvan** — Azərbaycanda daha çox işlədilən ad və təxəllüs.

* Sarvan Şamiloğlu —
**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**
* Salam Sarvan — Yazıçı, şair, publisist.

## Həmçinin bax
* Sarvan
* Sarvanlar
San

**San** — soyad.

* San Yu — Myanmanın 5-ci prezidenti 
* San Xose Çinantəkija — Meksikanın Oaxaka ştat əyalətində olan Totontepek bələdiyyəsinin paytaxtıdır.

## Həmçinin bax
* Şan (dəqiqləşdirmə)
Aşıq Ağayar

**Aşıq Ağayar** (*Ağayar Xəlil oğlu Xəlilov*; ) — Göyçə aşığı.

## Həyatı
Zodlu Ağayar 1880-ci ildə Göyçə mahalının Zod kəndində anadan olmuşdur. O Aşıq Ələsgərin son şəyirdlərindən olaraq onun bütün yaradıcılığını mənimsəyib. Özünə məxsus oxu tərzi və şirin danışığı ilə seçilən Aşıq Ağayar dastanlarımızın bilicisi və mahir ifaçı kimi də böyük şöhrət qazanmışdır.

1964-cü ildə oğlu Hüseyn vəfat etdikdən sonra bir daha əlinə saz almamışdır. Sinəsi söz kürəsi olan Aşıq Ağayar özü də şeirlər yazıb. Onun üç şəyirdi olub: Qənbər, Şahkərəm və Pənah.

Aşıq Ağayar 1978-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Yevgeni Xaldey

**Yevgeni Xaldey** () — İkinci Dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqının 1945-ci ildə Almaniyaya qarşı qələbəsini qeyd edən paytaxt Berlində Reyxstaqın üstünə Sovet bayrağını sancmış Abdulhakim İsmayılov adlı sovet əsgərinin fotosunu çəkən Qırmızı Ordunun fotoqrafı idi.

Xaldey Yuzovkada (indiki Donetsk, Ukrayna) yəhudi ailəsində anadan olub. Fotoqrafiyaya onun uşaqlıqdan həvəsi olub. Bir fotoqraf kimi on doqquz yaşında TASS sovet mətbuat agentliyi ilə işləməyə başlayıb.

Xaldey tarixin bir çox vacib məqamının şahidi olub, İkinci Dünya müharibəsi və Nürnberq dövründə çəkdiyi fotoşəkilləri ilə xüsusilə məşhurdur. Xaldey 1949-cu ilə qədər TASS ilə işləyib. Antisemitizm artdığına görə Sovet dövləti tərəfindən qovulub. Sonrakı on il ərzində gündəlik həyat səhnələrinə fokuslanan özəl müstəqil fotoqraf kimi çalışıb. 1970-ci ildə təqaüdə çıxmaq məcburiyyətində qalana qədər "Pravda" qəzetində işləyib.

Xaldeyin ən məşhur şəkli İkinci Dünya müharibəsinin sonunda Reyxstaqın üzərində Sovet bayrağını qaldıran Sovet Qırmızı Ordusu əsgərinin fotosu olub.

## Həmçinin bax
* Reyxstaq üzərində Zəfər bayrağı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://web.archive.org/web/20170922065353/http://chaldej.de/
Bağdad mühasirəsi (1446)

**Bağdad mühasirəsi** — 1446-cı ildə Qaraqoyunlu hökmdarı Cahanşaha qarşı müstəqil hərəkət edən Bağdad Qaraqoyunlularına qarşı hərbi yürüş.

## Yürüşdən əvvəl
Qaraqoyunluların Bağdad hakimi Əmir İsfahan 1443-cü ildə ölmüşdür. O, ölmədən əvvəl qardaşı oğlu olan Əlvənd Mirzəni yerinə hakim təyin edilməsini istədi. Ancaq Əmir İsfahan öldükdən sonra onun vəsiyyətinə uyulmamışdır. Məzid bəy kuri, Əmir Şiblullah, Rüstəm Tarxan, Ağqoyunlu Əmiri Mahuq, Ahur Əmiri Hüseyin kimi əmirlər Fulad Mirzəyi hakim təyin etdi. Ancaq Əlvənd Mirzə Bağdad üzərinə orduyla yürüsədə məğlub oldu və əmirlərdən bir neçəsi Sultan Cahanşahın yanına gedərək onu Bağdad üzərinə yürüşə təşvik etdi.Bağdatda gündən günə işlər pisləşmiş, mədrəsə ve elm ocaqları xarabəyə çevrilmiş, muharibələrə görə Məscid və Məqbərələr yıxıldığını eşidən Sultan Cahanşah oraya ədalət gətirmək üçün yola çıxdı.

## Bağdad yaxınlığında döyüşlər
Cahanşah böyük bir ordu ilə yürüdüyü zaman, Rüstəm Tarxan, Fulad Mirzəyə üz çevirib Cahanşahın ordusuna qatıldı.Cahanşah, qardaşı oğlu Əlvənd Mirzə, Əmir Bəyazid Bistam, Əmir Saru, Pir Əli və Əmir Nurəddin kimi 60 əmiri böyük bir ordu ilə 30 min qatırlıq yük ilə Bağdadın şərqinə getməsi üçün yolladı.Bağdadın surları içində bir çox döyüş olmuşdur. Diclə körpüsü üzərində böyük bir döyüş meydana gəlmiş, gəmicilər körpüyü ikiyə ayıraraq gəmiləri şəhər ətrafına gətirmişdir.Cahanşahın əmirlərindən Əmir Saru, Pir əli və Əmir Nurəddin kimi əmirlər meydanda, bəziləri isə suda boğularaq ölmüşdür.

## Bağdad fəthi
Cahanşah və ordusu, Bağdad Qaraqoyunlularnın ordusunun müqaviməti qırırdı, Ömər şeyx və Rüstəm Tərxan Bağdadı Cahanşaha təslim etdi. Akca qapıdan Bağdad şəhərinə girdi və 3 gün talan edildi. Səfəvi tarixcisi Həsən bəy Rumlu yazır :

''Mirzə İsgəndərin oğlunun əsgərləri arasında məharətli və cəsarətli olan gənclər var idi. Axşam böyük bir döyüş oldu. Hər an kəskin qılıncların parıltısından göyə ildırım yüksəlir, hər həmlədə meydanı arşınlayan attan yer göyə dəyişirdi. Ətrafdan nə qədər atlı və yaya onun üzərinə hücum etsədə onu tuta bilmədilər. Səhər vaxtı Padişahın insafına güvənərək Sultan Cahanşaha sığındı. Eyni döyüş silahı ilə sallana sallana güvənlik xiləti ümid edərək Türkmən padişahı qarşısında diz çökdü, aman dilədi. Cahanşah isə onun düşkün və məğlub halına baxmayaraq əsirlərə qarışdırılaraq öldürülməsini əmr etdi.
 Beləliklə 7 aylıq mühasirədən sonra Bağdad Əmir Makuh və Ömər Şeyx tərəfindən Cahanşaha açarları ilə verildi.Bununla Cahanşah Bağdadı alaraq Qara Yusif torpaqlarının çəkirdəyini, yəni İraq-i Ərəb və Azərbaycanı birləşdirdi.

## Həmçinin bax
* Cahanşah
* Əlvənd Mirzə (Qaraqoyunlu)
* Fulad Mirzə
* Qaraqoyunlular
* Bağdad

## İstinadlar
Daxili İşlər Nazirliyi (Pakistan)

**Daxili İşlər Nazirliyi** (*urduca: وزارتِ داخلہ*,) — Daxili siyasətin həyata keçirilməsinə, dövlət təhlükəsizliyinə, dövlətə aid daxili işlərin idarə edilməsinə və hökumətə yardıma cavabdehdir. Ərazi işlərində hökumətə kömək etmək vəzifəsi daşıyır: Federal idarə olunan qəbilə ərazilərinin (Fata) və dövlət tərəfindən idarə olunan qəbilə ərazilərinin (PATA) dar ərazilərinin ərazi işləri haqqında məsuliyyət daşıyır. Nazirliyə daxili işlər naziri rəhbərlik edir və daxili işlər naziri isə federal kabinetin aparıcı üzvüdür. Nazir həmçinin Pakistan Parlament üzvü olmalıdır.

## Təşkilat
* Daxili işlər naziri
* Əlavə katib I
* Birgə Katib Administrasiyası
* Birgə Siyasi Katib
* Əlavə katib II
* Birgə Katib İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları
* Mülki Silahlı Qüvvələrin Birgə Katibi
* Əlavə katib III
* Birgə Katib İmmiqrasiya və Vətəndaşlıq
* Birgə Katib Hüquq Məsələləri

## Agentliklər
* **Narkotiklərlə mübarizə qüvvələri** — Narkotiklərlə Mübarizə Qüvvəsi (ANF) Pakistanda narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi və istifadəsi ilə mübarizə aparmaq vəzifəsi daşıyan nazirliyin nəzdində federal icra orqanıdır.

* **Mülki Müdafiə Baş İdarəsi** — Mülki Müdafiə Baş İdarəsi mülki müdafiə və fövqəladə hallar barəsində xidmətləri göstərir.

* **İmmiqrasiya və pasportlar** — Pakistan vətəndaşlığı, pasport və viza ilə bağlı bütün məsələlərlə məşğul olur.

* **Milli həbsxana İdarəsi Akademiyası** — Pakistanın dörd əyalətində həbsxana işçiləri üçün Federal Hökumətin təlim institutu.

* **Milli terrorla mübarizə idarəsi** — Pakistan Daxili Terrorla Mübarizə İdarəsi

* **Milli böhran idarəetmə qrupu** — NCMC əsas daxili kəşfiyyatın qiymətləndirilməsi və idarə olunması agentliyidir.

* **Milli verilənlər bazası və qeydiyyat orqanı (NADRA)** — NADRA hökumət məlumat bazalarını tənzimləyir və Pakistanın bütün milli vətəndaşlarının həssas qeyd məlumat bazasını statistik olaraq idarə edir.

* **Pakistan Milli Polis Akademiyası** — Pakistan Milli Polis Akademiyası Pakistanın mülki hüquq-mühafizə qüvvələrinin yüksək rütbəli zabitləri üçün federal təlim mərkəzidir.

----

* **Federal istintaq Agentliyi**
* **Sərhəd polisi**
* **Əcnəbilərin qeydiyyatı üzrə milli orqan**
* **Pakistan Sahil Mühafizəsi**
* **Sərhəd korpusu, Bəlucistan**
* **Milli Polis Bürosu**
* **Sərhəd korpusu, PDA**
* **Pakistan Rangers, Sindh**
* **Gilgit Baltistan Kəşfiyyatçıları**

## Həmçinin bax
* Pakistan Prezidenti
* Pakistanın Baş naziri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pakistan parlamenti
* Pakistan Daxili İşlər Nazirliyi
Yoann de Qalonifontibus

**Yoann de Qalonifontibus** () — 1377-ci ilin martında Cənubi Qafqazda fəaliyyət göstərən Dominikan ordeni keşişi. O, Papa XI Qriqori tərəfindən 9 mart 1377-ci ildə Naxçıvan yepiskopu təyin edilib. Onu daha sonra Sultaniyyə arxiyepiskopu olmuş adaşı III Yoannın "*Libellus de Notitia Orbis*" əsərini nəşr etdirən və onu şərti olaraq öz adaşı ilə əlaqələndirən Anton Kernin ehtimalına görə tez-tez səhv salırlar.

## İstinadlar
Dominikan ordeni

**Dominikan ordeni** (; qısaldılmış **OP**), Fransada Dominik de Quzman adlı bir kastiliyalı keşiş tərəfindən təsis edilmiş Roma-Katolik kilsəsi sədəqəçi (və ya dilənçi) ordenidir. 22 dekabr 1216-cı ildə Papa fərmanı *Religiosam vitam* vasitəsilə Papa III Onori tərəfindən təsdiq edilmişdir. **Dominikanlar** olaraq adlandırılan orden üzvləri, ümumiyyətlə, adlarından sonra *OP* hərflərini göstərirlər (*Ordinis Praedicatorum - Vaizlər Ordeni*). Ordenə üzvlüyə frerlər, rahibələr, fəal bacılar və laitilər daxildir.

İncili təbliğ etmək və bidətə qarşı çıxmaq üçün qurulan ordenin tədris fəaliyyəti və onun sxolastik təşkilatı onu Avropada orta əsrlərin intellektual həyatının ön sıralarında yerləşdirmişdir. Orden bir çox aparıcı ilahiyyatçı və filosof yetişdirməklə öz intellektual ənənəsi ilə məşhurdur. 2018-ci ildə ordendə 5747 Dominikan frer, o cümlədən 4299 keşiş var idi. Ordenə 2022-ci ildən etibarən Jerar Timoner rəhbərlik edir. Mariya Maqdalena və Sienalı Katerina ordenin himayədarlarıdır.

## İstinadlar


## Mənbə

* 
*
Xarici İşlər Nazirliyi (Səudiyyə Ərəbistanı)

**Səudiyyə Ərəbistanı Xarici İşlər Nazirliyi** *(ərəbcə: وزارة الخارجية Wizārat al-Kharijīyah*) Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının xarici əlaqələri idarə etməkdən məsul olan nazirlikdir. Nazirlik “siyasi, mədəni, maliyyə beynəlxalq əlaqələrə və Krallığın diplomatik əlaqələrinə nəzarət edir.

1930-cu ildə Kral Əbdüləziz Əl Səud tərəfindən verilən kral fərmanı ilə yaradılmış və Kral tərəfindən yaradılmış ilk nazirlik orqanı olmuşdur.

## Tarix
Kral Əbdüləziz yeni qurulan Necd və Hicaz Krallığını möhkəmləndirərkən, müxtəlif dövlətlərdən nümayəndələr göndərərək və nümayəndə heyətlərini qəbul edərək xarici diplomatik əlaqələr qurdu. O, 1926-cı ildə Məkkədə Xarici İşlər Baş İdarəsini qurdu. Müdirliyin bir şöbəsi də Ciddədə açılıb. Xarici işlər üzrə ilk baş direktor o zaman Hicazın hakimi olan Abdullah Beg Əl Damluci olmuşdur. 1930-cu ildə baş direktorun Xarici İşlər Nazirliyinə yüksəldilməsi haqqında kral fərmanı verildi və Kral Əbdüləziz oğlu Şahzadə Feysalı ilk xarici işlər naziri təyin etdi.

Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı rəsmi olaraq 1932-ci ildə Kral Əbdüləziz tərəfindən təsis edilib.

Başlanğıcda nazirlik beş şöbədən ibarət idi: xüsusi şöbə və şərq işləri, inzibati işlər, siyasi işlər və konsulluq işləri idarələri. Nazirlik xaricdə diplomatik nümayəndəliklər yaratmağa başladı: Birincisi 1926-cı ildə Qahirədə, digəri isə 1930-cu ildə Londonda açılıb.

Şahzadə Feysal kral kimi taxta çıxdıqdan sonra da öz vəzifələrini davam etdirdi. 1975-ci ildə öldürüldükdən sonra Faysalın oğlu Şahzadə Səud xarici işlər naziri oldu. Səud hazırkı siyasi dövrlərdə hər hansı bir ölkənin ən uzun müddət vəzifədə qalan xarici işlər naziri idi. Nazirlik 2007-ci ildə Diplomat adlı jurnal nəşr etdi.

2010-cu ildə Səud təqaüdə çıxdıqdan sonra növbəti xarici işlər nazirinin Səudun kiçik qardaşı şahzadə Turki Əl Faysal olacağı ilə bağlı xəbərlər yayıldı, lakin bu baş vermədi.

## Yüksək vəzifəli şəxslər
Nazirliyin ən yüksək vəzifəli şəxsləri aşağıdakılardır:

## Xarici İşlər Nazirləri

* Ömər Əl Sakkaf (1968 &#x2013; noyabr 1974)
* Məhəmməd İbrahim Məsud (noyabr 1974-mart 1975)
* Səud Ben Faysal Al Səud (mart 1975-oktyabr 1975)
* Nizar Madani (2005-2018)
* Adel əl-Cubeyr (2018&#x2013;)

## Xarici keçidlər
Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi Twitter hesabı

## İstinadlar
N-ost

**N-ost** (**Netzwerk für Osteuropa-Berichterstattung**) — Berlində yerləşən qeyri-hökumət təşkilatı. Birliyin idarə heyəti yeddi nəfərdən ibarətdir. Baş ofis Berlinin Kreuzberg rayonunda yerləşir və burada icraçı direktor Hanno Gundert və bir neçə redaktor işləyir.

## Ümumi baxış
Şərqi Avropa haqqında yazan jurnalistlərin birliyi olan n-ost, 20-dən çox Avropa ölkəsindən müxbirləri və media layihələrini birləşdirir. Birliyin əsas məqsədi Şərqi Avropada baş verən hadisələri işıqlandırmaqdır. Assosiasiya üzvləri söz azadlığını inkişaf etdirməyə və jurnalist fəaliyyətinə mane olan məhdudiyyətlərə qarşı mübarizə aparmağa çalışırlar. Həmçinin çap və radio abunə xidməti olan n-ost Almaniya, Avstriya və İsveçrədə qəzet və radio stansiyaları üçün mətn və hekayələr təqdim edir. İttifaq jurnalistlərin bacarıqlarının artırılması üçün təlimlər, beynəlxalq jurnalist layihələri təşkil edir və hər il yeni bir şəhərdə — son illərdə Berlin, Praqa, Sofiya, Buxarestdə konfranslar keçirilir. 2009-cu ildə Konfrans Rostov-na-Donda keçirilmişdir.

N-ost əvvəl Avropa ölkələrindən alman dilli müxbirləri bir araya gətirirdi, 2008-ci ilin may ayından etibarən isə n-ost eurotopics.net internet portalını beş dildə (alman, fransız, ispan, ingilis, polyak) yayımlamağa başladı. Bu, Almaniya Federal Siyasi Təhsil Agentliyi () tərəfindən sifariş edilmişdir. Həmin portalın beş redaktordan, müxbirlər və tərcüməçilər şəbəkəsindən ibarət ayrıca redaksiya komandası var.

## Layihələr
N-ost jurnalistlər üçün Şərqi Avropada sağçı radikalizm və antisemitizm mövzusunda tədqiqat qrantları, ən yaxşı hesabat müsabiqəsi, mədəniyyət haqqında Avropa internet portalı və silsilə müxtəlif layihələr təşkil edir. Son illərdə keçirilən tədbirlərdən 28 aprel 2021-ci il tarixində n-ost Unit ilə birlikdə Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiyadan jurnalistlərə dəstək və təlim proqramı çərçivəsində keçirdiyi tədbirlər silsiləsini göstərmək olar.

2022-ci ilin dekabrında Berlində Rusiya müstəmləkəçiliyinin təzahürlərinin öhdəsindən gələ biləcək media layihələrini bir araya gətirən dörd günlük seminar keçirildi. 9 ölkədən 19 iştirakçı öz işlərini təqdim etdi və dekolonial yanaşmalara diqqət yetirildi. Seminarın sonunda iştirakçılar mini qrantlar aldılar.
İştirakçıların iştirak səviyyəsi və yüksək maraq layihənin və onun mövzusunun aktual olduğunu və gələcək transsərhəd əməkdaşlıqda həyata keçirilə biləcəyini sübut edir. Layihə JX Fund (Sürgündə Jurnalistika üzrə Avropa Fondu) ilə əməkdaşlıqda hazırlanıb.

## Maliyyə hesabatları
N-ost öz saytında qrantlar və ya maliyyə hesabatları haqqında məlumat dərc etmir. Bu alman QHT-nin hansı layihələrə nə qədər vəsait xərclədiyini söyləmək çətindir. İctimai sahədəki fraqmentli məlumatlar onu deməyə əsas verir ki, bir qrantın ölçüsü 8–10 min dollar arasında dəyişə bilər.

## Bağlantılar
* n-ost.de
* eurotopics.net
* kulturama.org
* twitter.com/n_ost

## İstinadlar
Haykus kitabı

**Haykus kitabı** — Cek Kerouacın haiku şeirləritoplusudur. İlk dəfə 2003-cü ildə nəşr edilmiş və Regina Weinreich tərəfindən redaktə edilmişdir. O, Kerouacın kiçik dəftərlərdə qeyd etdiyi 1000-ə yaxın haykudan ibarət korpusdan seçilmiş 500-ə yaxın şeirdən ibarətdir.

Cek dağının zirvəsi — qızıl buludlar tərəfindən

Dharma Bumsda da təkrarlanır. Kolleksiyada daha əvvəl nəşr olunmuş bir ovuc hayku da var, məsələn, Səpələnmiş Şeirlər.
Almaniya Federal Kəşfiyyat Xidməti

**BND** (*Bundesnachrichtendienst* — Almaniya Federal Kəşfiyyat Xidməti) — Almaniya Federativ Respublikasının xarici kəşfiyyat xidmətidir. BND Almaniyanın federal hökumətinə tabe olan müstəqil orqandır və əsas vəzifəsi ölkənin xarici təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə informasiya toplamaq və təhlil etməkdir.

## Tarixi
BND 1 aprel 1956-cı ildə rəsmi şəkildə qurulmuşdur.

## Struktur
Qurumun strukturu aşağıdakı sahələri əhatə edir:

* Xarici kəşfiyyat əməliyyatları
* Texniki kəşfiyyat və rabitənin dinlənməsi
* Analitik bölmələr
* Əməliyyat və diplomatik fəaliyyətlər

**Əsas vəzifələr**

* Xarici ölkələrdə Almaniyanın maraqlarına təhdid yaradan fəaliyyətlərin izlənməsi
* Terrorçuluq, kütləvi qırğın silahları və beynəlxalq mütəşəkkil cinayətkarlıqla bağlı məlumatların toplanması
* Kiberkəşfiyyat və rəqəmsal təhlükəsizlik tədbirləri
* Geosiyasi vəziyyətin təhlili və risk qiymətləndirməsi

## İstinadlar
Asya

**Asya** (*[[Yunan dili|Yun]]: Asia*) — qadın adı. Geniş torpaqlar, günəşin doğulduğu, səhər işığı yer deməkdir.

* Asya Tağıyeva — Müğənni
* Asya Sultanova — Bəstəkar
* Asya (müğənni) — Türk müğənni.
* Asya Atakişiyeva — Azərbaycan aktrisası.
* Asya Manafova — Azərbaycan Kommunist Partiyası Qusar Rayon Komitəsinin birinci katibi.
* Asya Cabbar

## İstinadlar
Seyid Razi Musəvi

**Seyid Razi Musəvi** () () — İran hərbi xadimi, İİKK-nin Qüds qüvvələrində xidmət edən general. O, 2023-cü ildə HƏMAS–İsrail müharibəsi zamanı Suriyanın Rif-Dəməşq mühafəzəsinin Seyyidə-Zeynəb ərazisində İsrailin hava hücumu nəticəsində öldürülmüşdür. Ölümü zamanı Musəvi İranın Suriyada ən nüfuzlu hərbi komandiri kimi təsvir edilmişdir.

## Həyatı
Seyid Razi Musəvi 1963-cü ildə Zəncanda anadan olmuşdur. O, 1980-ci illərdən bəri İranın Qüds qüvvələrinin tərkibində Suriyada xidmət etmiş, Livanın "Hizbullah" qruplaşmasına silah və vəsait transferini asanlaşdırmışdır. Musəvi 1990-cı ildə Suriyada 2250-ci bölmə kimi tanınan İranın logistika bölməsinin rəhbəri vəzifəsini icra etmişdir. Suriyada vətəndaş müharibəsi boyunca Musəvi İsrail tərəfindən təşkil edilən çoxsaylı sui-qəsd cəhdləri ilə üzləşmişdir.

## Ölümü
Seyid Razi Musəvi HƏMAS–İsrail müharibəsi zamanı, 25 dekabr 2023-cü ildə Dəməşqin  cənubunda, Seyyidə-Zeynəbdə yerləşən iqamətgahına İsrailin hava hücumu nəticəsində öldürülmüşdür.

İran Prezidenti İbrahim Rəisi Musəvinin öldürülməsini "sionist rejimin bölgədəki məyusluğunun və zəifliyinin əlaməti" adlandırmış, bunun əvəzini "mütləq ödəyəcəkləri"ni bildirmişdir. Suriyanın xarici işlər naziri Faysal Mekdad da hücumu qınamışdır.

## İstinadlar
İsa Məsihin Ali Ordeni

**Məsihin Ali Ordeni** () — 1939-cu ildə tərtib edilib və papa tərəfindən verilə bilən ən yüksək cəngavərlik adı ilə təqdim olunan ordenidir. 1987-ci ildən bu yana heç bir təltif olunma olunma həyata keçirilməyib.

## Mübahisə
Ordeni vermək hüququ İohann XXII-dən bəri ardıcıl papalar tərəfindən verilib. Portuqaliya monarxiyası uzun illər papanın orden vermək hüququna qarşı çıxdı. Portuqaliya tacının mövqeyi ondan ibarət idi ki, yeganə qanuni şərəf mənbəyi Tacdır.

Katolik Kilsəsinin fikrincə, papa hər bir dini ordenin başçısıdır və yüksək generalın icazəsi olmadan öz mülahizəsinə uyğun olaraq layiq bildiyi istənilən şəxsi təyin edə bilər.

## Ali Papa ordeni
1905-ci ildə Papa şərəflərinin ümumi yenidən qurulması çərçivəsində Papa Pius X Məsihin Papa ordeni ən yüksək Papa mükafatı elan edildi və ənənəvi olaraq katolik dövlət başçılarına verildi.

## Məhdudiyyət
Sərəncamın istifadəsi Papa VI Paul tərəfindən edildi. 15 aprel 1966-cı il tarixli Papal Bull Equestres Ordinis-də Paul bu əmri yalnız Papanın özü iştirak etdiyi çox xüsusi halları xatırlamaq üçün katolik dövlət başçıları ilə məhdudlaşdırdı. O vaxtdan bəri nadir hallarda mükafatlandırılır; Sonuncu mükafatı 1987-ci il iyulun 3-də Papa II İohann Pavel verib. O, II İoann Pavel tərəfindən 77-ci şahzadə və Maltanın Suveren Hərbi Ordeninin böyük ustası Frà Angelo de Mojanaya layiq görülüb.

31 iyul 1993-cü ildə Belçika Kralı Boduinin vəfatı ilə İsa ordeninin canlı üzvü qalmayıb.

## Həmçinin bax
* İsa
* Kilsə
* Papa

## Xarici bağlantılar
* İngiltərədəki Papa sifarişləri Birliyi

## İstinadlar
2027

## Hadisələr
* 27 avqust—12 sentyabr — Qətərdə basketbol üzrə dünya çempionatı.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
Daxili İşlər Nazirliyi (Türkmənistan)

**Türkmənistan Daxili İşlər Nazirliyi** ( *türkm. Internal Affairs İzmir*  ) — Türkmənistanın Daxili İşlər Nazirliyi və ya milli polis qüvvəsidir. Nazirlik bilavasitə təxminən 25000 şəxsi heyətdən ibarət Türkmənistan polisinə nəzarət edir və hüquq-mühafizə və milli müdafiə məsələləri üzrə Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi ilə işləyir.

Polis orqanlarının əsas vəzifələrinə qanunun və ictimai təhlükəsizliyin təmin edilməsi, cinayətlərin qarşısının alınması, istintaqı, pasport nəzarəti, yol və yanğın təhlükəsizliyi, hüquq mühafizəsi sahəsində beynəlxalq əməkdaşlıq daxildir. Hazırkı nazir Məmmethan Çakiyevdir. Nazirlik 1998-ci il fevralın 19-da prezident Saparmurad Niyazovun “Türkmənistan polisinin formalaşdırılması haqqında” fərmanı ilə yaradılıb.

## Təşkilat

* Daxili İşlər Nazirliyinin orqanları (Türkmənistan Polisi)
* Mərkəzi aparat
* Regional aparat
* Tibb müəssisələri
* Köpetdağ stadionu
* İdman Klubu
* Türkmənistan Daxili Qoşunları
* Müxtəlif hərbi birləşmələr
* Türkmənistanın Sağlam Cəmiyyətin Təhlükəsizliyini Mühafizəsi üzrə Dövlət Xidməti

## Təhsil müəssisələri

* **Türkmənistan Daxili İşlər Nazirliyinin İnstitutu**
* **Türkmənistan Polis Akademiyası**

**Nazirlər**

* Serdar Tsaryarov (17 may 1990 - 2 aprel 1993)
* Qurbanmuhammet Kasımov (2 aprel 1993 - 17 sentyabr 1998)
* Poran Berdiyev (17 sentyabr 1998 - 14 mart 2002)
* Annaberdi Kakabaev (14 mart 2002 - 21 fevral 2003)
* Aşir Atayev (21 fevral 2003 - 12 avqust 2004)
* Geldiməhəmməd Aşirmuhamedov (12 avqust 2004 - 9 dekabr 2004)
* Əhməd Rəhmanov (9 dekabr 2004 - 9 aprel 2007)
* Hocamurat Annaqurbanov (9 aprel 2007 - 8 oktyabr 2007)
* Orazgəldi Amanmuradov (8 oktyabr 2007 - 29 may 2009)
* İsgəndər Mulikov (29 may 2009 - 1 oktyabr 2019)
* Məmmethan Çakyev (1 oktyabr 2019 - 1 iyul 2021)
* Ovezdurdy Hocaniyazov (1 iyul 2021 - 6 aprel 2022)
* Məhəmməd Xıdırov (6 aprel 2022 - hal-hazırda)

## Həmçinin
Xarici İşlər Nazirliyi (Türkmənistan)

Türkmənistan Məclisi

## İstinadlar
Florida (dəqiqləşdirmə)

* Florida — Amerika Birləşmiş Ştatlarında ştat. Mərkəzi Tallahassi şəhəridir.
* Florida (Çili) — Çilidə şəhər.
Fokus

* **Fokus** və ya **[[hoqqabazlıq]]** — illüziyaçı — göz yanılması və ya əlin cəld hərəkəti əsasında sehrbazlar tərəfindən müxtəlif nömrələrin göstərilməsi sənəti.
* Fokus-qrup — son zamanlar geniş yayılmış informasiya toplamaq metodlarından biri
* Fokus (Həndəsə) —
* Fokus Pokus (film, 1993) — 1993-cü ildə çıxarılmış ABŞ fentezi komediya filmi
Semiramis Pekkan

**Semiramis Pekkan** () — türk müğənni və kinoaktrisası. 

## Həyat və karyerası
Semiramis Pekkan 30 sentyabr 1948-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlib. Böyük bacısı məşhur sənətçi Ajda Pekkandır. Semiramis Pekkan kino karyerasına 1964-cü ildə rejissor Tunç Başaranın çəkdiyi "Kara Memed" filmi ilə başlayıb. 1968-ci ildə musiqi karyerasına başlayan sənətçi sonrakı illərdə iki dəfə Altın Plak Mükafatına layiq görülür. Lakin evləndikdən sonra kino və musiqi karyerasına son qoyur. 2022-ci ildə 54 illik uzun fasilədən sonra müğənni sənətə geri dönür və onun vizit kartı sayılan "Bana Yalan Söylediler" mahnısını yeni versiyada ifa edir. Bu günlər rəsmi youtube kanalında Semiramis Pekkan həm də həyatına dair maraqlı video paylaşımları edir. 

## 45'liklər
* Bu Ne Biçim Hayat (Those Were The Days) / İçelim Kendimizden Geçelim (Columbia-1968)
* Olmaz Bu İş Olamaz / Samanlık Seyran Olur (Columbia-1968)
* Köy Düğünü / Tanrı Verdi Çalmadım Ki (Columbia-1968)
* Ne Geçti Elime / Eski Sandal (Columbia-1969)
* Ben Böyleyim / Bir Dost Ararım (Columbia-1969)
* Vur Patlasın Çal Oynasın / Bile Bile (Odeon-1970)
* Eskisi Gibi Değilim / Dert Ortağım (Odeon-1970)
* Ararım Sorarım / Bir Gün Elime Düşersin (Odeon-1970)
* Senden Vazgeçmem / Sen Ne Dersinde Olmaz (Odeon-1971)
* Gülelim Sevelim / O Karanlık Gecelerde (Odeon-1971)
* Bu Gece Kaçır Beni / Keyfine Bak (Odeon-1972)
* Düşmanlarım Çatlasın / İndim Yarin Bahçesine (Odeon-1972)
* Çöpçatan / Sevgilim Dermisin (Kervan-1973)
* Sen Hayatsın Ben Ömür / Ya O Ya Ben (Kervan-1974)
* Neydi Neydi Ne / Ne İsen (Kervan-1974)
* Unuttu Unuttu / Bana Yalan Söylediler (Kervan-1974)
* Doğum Günün Kutlu Olsun / İki Kere Ağlamışım (Kervan-1975)
* İyiler Kötüye Düşer / O Var Ya (Kervan-1975)

## Albomlar
* 1970: Semiramis (1970) 
* 1972: Semiramis (1972)
* 1975: Semiramis (1975)

## Sinqllar
* 2022: Bana Yalan Söylediler
* 2023: Akustik Seri (Evrencan Gündüz ilə)
* 2024: Unutamadım

## Filmoqrafiya
* 1964 Kara Memed		
* 1965 Artık Düşman Değiliz	
* 1966 Nuh'un Gemisi		
* 1966 Gaddarlar		
* 1966 Çıtkırıldım		
* 1966 Çılgın Gençlik	
* 1967 Zehirli Hayatlar	
* 1967 Yaprak Dökümü	
* 1967 Söyleyin Genç Kızlara
* 1967 Pranga Mahkûmu	
* 1967 Ömre Bedel Kız	
* 1967 Krallar Ölmez		
* 1967 Kara Davut		
* 1967 Kader Bağı		
* 1967 Düşman Aşıklar		
* 1967 At Hırsızı Banuş	
* 1967 Ölünceye Kadar	
* 1968 Kalbimdeki Yabancı		
* 1968 Aşka Tövbe	

## İstinadlar
Belka və Strelka

**Belka** və **Strelka** — kosmonavt-itlər. 19 avqust 1960-cı ildə Sputnik 5 kosmik gəmisində kosmosa uçmuşlar. Missiyanın məqsədi orqanizmlərin kosmosun çəkisizlik şəraitinə reaksiyalarını yoxlamaq idi. Onları 42 siçan, boz dovşan, iki siçovul, milçək və bir neçə bitki və göbələk müşayiət edirdi. Sputnik 5 Yer ətrafında 17 dövr edib və orbitdə 27 saat olub. Onlar Yer kürəsinin orbitinə çıxan və sağ-salamat qayıdan ilk yerdə doğulmuş canlılar idi. Strelka yer əsaslı kosmos təcrübələrində iştirak edən lakin heç vaxt kosmosda olmayan Puşok adlı erkək itdən altı bala sahibi oldu. Balalardan birinə Puşinka () adı verildi və 1961-ci ildə Nikita Xruşşov tərəfindən prezident Con Kennediyə hədiyyə edildi.

## İrsi
2010-cu ildə  adlı rus bədii cizgi filmi buraxıldı.

## İstinadlar
Fronda

**Fronda** ( - “sapand”) — 1648-1653-cü illərdə Fransada baş vermiş bir sıra hökumət əleyhinə iğtişaşlara verilən ad. Əslində bu, vətəndaş müharibəsini özündə ifadə edir. “Köhnə” burjua *Parlament Frondası* (1648-1649) və *Şahzadələrin* “yeni” aristokrat Frondas (1650-1653) təsnif edilir.

## İstinadlar
Lyutnya

**Lyutnya** ( <  < ərəb. *əl* *[[ud]]* - ağac) —  oval gövdəli simli musiqi aləti. Orta əsr lytnuyalarının dörd və ya beş qoşalaşmış simi var idi. Səs istehsalı mizrabdan istifadə etməklə həyata keçirilirdi. Barokko dövründə simlərin sayı on dördə (bəzən on doqquza qədər) çatırdı. XVI əsrdə lavta öz dövrünün əsas solo alətinə çevrildi. Lyutnya ifaçısı lyutnist, alətləri düzəldən ustaya isə lyutye deyilir.

## İstinadlar
E.ə. 1178

## Hadisələr
* Het dövləti
* Cahi döyüşü
* Delta döyüşü

## Doğumlar
* 

## Vəfatlar

## İstinadlar
Mizrab

**Mizrab, plektr** ( *plēktron*,  *plēssō* dən - vururam), və ya **mediator** — sümük, plastik və ya metal plastinkadan hazırlanan barmaqla tutularaq simli alətləri ifadə edən köməkçi vasitə.

## İstinadlar
Mandolina

**Mandolina** () — dörd qoşa metal simli italyan musiqi aləti. Bir notun uzun səsi simdə sürətlə bir-birini əvəz edən zərbələrdən ibarət mandolinə xas tremolo texnikasının tətbiqi ilə təmin edilir.

## Qalereya

Fayl:Mandolin_MET_DT679.jpg|link=Файл:Mandolin_MET_DT679.jpg|alt=Неаполитанская мандолина 1900 г.|Neapolitan mandolinası 
Fayl:Mandolin_MET_DP235275.jpg|link=Файл:Mandolin_MET_DP235275.jpg|alt=Ранняя неаполитанская мандолина Антонио Виначчиа 1781 г.|Antonio Vinaccia əvvəl Neapolitan mandolinasə 1781
Fayl:Mandola_MET_DP169027.jpg|link=Файл:Mandola_MET_DP169027.jpg|alt=Миланская 6-хоровая мандолина и 7-хоровая мандола 1797 г.|Milan 6 xorlu mandolina və 7 xorlu mandolina 1797
Fayl:Lute_MET_DP168833.jpg|link=Файл:Lute_MET_DP168833.jpg|alt=Лютня 1596 г.| Lyutnya, 1596