open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zaur Tağızadə

**Zaur Qubad oğlu Tağızadə** () — Azərbaycan futbolçusu. Mövqeyi yarımmüdafiəçi olub. Karyerası ərzində İslandiyanın Akranes, Estoniyanın Lelle, Flora Tallin və Azərbaycanın Kür-Nur Mingəçevir, Şəfa, MOİK, Neftçi klublarının və Azərbaycan milli futbol komandasının heyətində oynayıb. Millinin heyətində 40 oyuna çıxıb və 6 qol vurub.

## Futbolçu karyerası
Zaur Tağızadə karyerasına 1994–1995 mövsümündə Kür-Nur Mingəçevir klubunda başlayıb. Burada 10 oyuna 4 qol vurub. 1997-ci ildə Estoniyanın Lelle klubuna keçən Zaur burada cəmi 6 oyun keçirib və 2 qol vurub. 1998-ci ildə İslandiyanın Akranes komandasının şərəfini qoruyub, 3 oyunda meydana çıxıb, 1 qol vurub. 1998–1999 mövsümündə ölkəyə qayıdan futbolçu Şəfanın formasını geyinib və 16 oyunda meydana çıxaraq 4 qol qol vurub. Tağızadə 1999-cu ildə yenidən ölkə xaricinə üz tutub və bu dəfə Estoniyanın Flora Tallin klubu ilə anlaşıb. Flora Tallin klubunda Zaur 9 oyun oynayıb və 1 qol vurub, lakin 1999-cu ildə növbəti dəfə Azərbaycana qayıdaraq, bir il MOİK-in formasını geyinib, burada 10 oyuna 2 qol vurub. 2000–2004-cü illərdə Şəfada oynayıb və burada 100 oyun keçirərək 17 qol vurub.

### Neftçi
2004-cü ildən Neftçidə çıxış edib. 26 iyul 2008-ci ildə UEFA İntertoto Kubokunda Vasluy ilə qarşılaşmadan sonra 217 gün meydana çıxmayıb. 1 mart 2009-cu ildə Qəbələ ilə oyunda bu seriyanı qırıb. Həmçinin Zaur Tağızadə 23 fevral 2008-ci ildə Gənclərbirliyi komandasına qol vurduqdan sonra 414 gün qol vura bilməyib, bu seriyanı 2009-cu ilin aprel ayında Xəzər-Lənkəranla oyunda qırıb. Neftçi klubunda 132 oyuna 31 qol vurub.

2010-cu ildə Neftçi futbol klubunun heyətindən kənarlaşdırılan Zaur Tağızadə karyerasını bitirmək qərarına gəlib. 2011-ci il mayın 19-da Bakıda keçirilən Neftçi- Xəzər Lənkəran qarşılaşmasından əvvəl Neftçi klubu Zaur Tağızadənin futbolla vidalaşmaq tədbiri təşkil edəcəkdi. Lakin Zaur Tağızadə ölkədə olmadığı üçün bu tədbir baş tutmadı.

### Milli komanda karyerası
Zaur ilk dəfə 1997-ci ildən Azərbaycan milli futbol komandasına dəvət alıb. Millidə debütünü 4 iyun 1997-ci ildə yoldaşlıq görüşündə Estoniya yığmasına qarşı keçirilən oyunda edib. İlk qolunu isə UEFA Avropa Kuboku 2000 seçmə mərhələsində 5 iyun 1999-cu ildə Lixtenşteynin qapısından keçirib. Yığma formasında 40 dəfə meydana çıxan sağ cinah oyunçusu 6 qola imza atıb. Futbolçu milli komandada 2811 dəqiqə meydanda olub, 8 sarı, 1 qırmızı vərəqə qalıb. 2009-cu ildə öz istəyi ilə milli komanda karyerasını başa vurub.

## Məşqçi karyerası
Futbol karyerasını başa catdırdıqdan sonra Zaur Neftçi Bakı klubundan məşqçi köməkçisi kimi çalışmaq təklifini aldı, lakin Zaur bu iş üçün gənc olduğunu, lakin bir neçə ildən sonra məşqçi ola biləcəyini deyib. 2010-cu ildə Neftçinin əvəzedici heyətinin məşqçisi təyin olunub. 2011-ci ildə Qurban Qurbanovun istəyi ilə "Qarabağ" klubuna keçib, Zaur Tağızadə burada seleksiyaçı məşqçi funksiyasını yerinə yetirir.

## Uğurları
; **[[Neftçi Bakı PFK|Neftçi Bakı]]**
* Azərbaycan Premyer Liqası: 2003–04, 2004–05
* Azərbaycan Kuboku: 2000–01, 2003–04

### Şəxsi
* 'Azərbaycanda ilin futbolçusu: (1) — 2001

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zaur Tağızadə national-football-teams.com saytında
Aleksandr Çertoqanov

**Aleksandr Çertoqanov** () () — Ukrayna əsilli Azərbaycan futbolçusu. Sumqayıt futbol klubunun oyunçusudur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rodos

**Rodos** () — Yunanıstana məxsus olan və ölkə paytaxtı Afinadan 270 dəniz mili aralıda, Egey dənizində yerləşən ada. Liman şəhərə malik olan adanın ərazisi 1398 km²-dir. Böyüklüyünə görə Rodos adası Yunanıstan adaları arasında 4-cü yeri tutur. Adanın əhalisinin sayı 125 000 nəfərdir. Rodosun iqlimi Aralıq dənizi hövzəsi iqliminə uyğun olaraq mülayimdir. İlin 300 günü günəşli olur. Adanın uzunluğu 78 km, eni isə 38 km-dir. Sahillərini qərbdən Egey dənizinin, şərqdən Aralıq dənizinin suları yuyur. Egey dənizinin yuduğu sahil ərazilərdə bitki örtüyü daha zəngindir. Rodos Yunanıstanın ən əsas turizm mərkəzlərindən biridir.

Adanın inzibati mərkəzi şimal-şərqdə yerləşən Rodos şəhəridir.

## Tarixi
* Adaya xaçpərəstliyi Həvari Pavel gətirib.
* 395-ci ildə Rodos Bizans İmperiyasının tərkibinə daxil olub.
* Müsəlmanlar adanı ilk dəfə 672-ci ildə işğal ediblər.
* İmperator I Aleksey Komnin adanı yenidən Bizans İmperiyasının tərkibinə qatıb.
* 1309-cu ildə ada Malta ordeninin qospitalyerləri tərəfindən işğal edilib.
* 1444-cü ildə misirlilərin, 1480-ci ildə isə II Mehmetin hücumlarına tab gətirib.
* 1522-ci ildə Sultan Süleyman adanı ələ keçirib və Osmanlı İmperiyasının tərkibinə qatıb.
* 1912-ci ilə İtaliya-Osmanlı müharibəsinin nəticəsində İtaliya adanı ələ keçirib.
* 1948-ci ildə ada Yunanıstana birləşdirilib.
Nəcəf mühafəzəsi

**Nəcəf mühafəzəsi** - İraqın 18 mühafəzəsindən biri. Nəcəf mühafəzəsinin ərazisi 28.824 km² , 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 775.042 nəfər, inzibati mərkəzi Nəcəf şəhəridir .

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ərbil (dəqiqləşdirmə)

* Ərbil — İraq Respublikasında və dünyada ən qədim şəhərlərdən biri
* Ərbil mühafazası — İraq Respublikasında inzibati-ərazi vahidi
Meysan mühafəzəsi

**Meysan mühafəzəsi** — İraqın 18 mühafəzəsindən biri. Meysan mühafəzəsinin ərazisi 16.072 km² , 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 637.126 nəfərdir. 2014-cü ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 1.412.000 nəfərdir. İnzibati mərkəzi Əmarə şəhəridir .

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Alçagülü (rəqs)

**Alçagülü** — Azərbaycanın milli rəqsi. 1910-1920-ci illərdə, Şamaxı rayonu Kalva kəndinin sakini Əli Kərimov tərəfindən yaranmışdır. Əsasən qadınlar oynayırlar. Tempi bir qədər cəlddir.

## İstinadlar
Sin Şi Xuandi

**Sin Şi Xuandi** (çin. 秦始皇; E.ə. 259 – E.ə. 210) - ilk Çin İmperatoru. Sin xanədanının banisi.

Hunlara və digər təhlükələrə qarşı Çin Səddini tikdirmişdir. Çində ilk mərkəzi bürokratik dövlət nizamı qurmuşdur. Ölkədə hər kəs üçün etibarlı olan bir qanun, pul vahidi, nəqliyyat sistemi, ağırlıq və uzunluq ölçüləri və yazı dilini tətbiq etmişdir. Xalqa köhnə ənənələri unutdura bilmək üçün, konfutsiçi elm adamlarına yazılan bütün kitabların yox edilməsini əmr edir. Bu hadisə tarixə "kitabların yandırılması" adı ilə daxil olmuşdur.

Eramızdan əvvəl 221-ci ildə Sin xanədanının ilk imperatoru Sin Şi Xuandi Vuruşan Padşahlıqlar dövründəki müstəqil dövlətləri vahid Sin süaləsi ətrafında birləşdirdi. Bu Çin tarixindəki ilk çox etnik qruplu, mərkəzi feodal dövlət idi. Onun qurduğu sistem, sülalələr dəyişməsinə baxmayaraq günümüzə qədər yaşamışdır.

## Əlavə Məlumat

Çin tarixində ilk böyük imperator sayılan Sin Şi Xuandinin iqtidarda qalmaq hərisliyi o qədər güclü idi ki, öldükdən sonra özüylə birlikdə basdırılması üçün gildən hazırlanmış əsgər və atlardan ibarət böyük bir ordu hazırlatdırmışdı. O, bununla o biri dünyada fəthlərini davam etdirməyi planlamışdı. 1974-cü ildə məzarına yaxın bir bölgədə aşkar olunan bu nəhəng yeraltı ordunun tərkibinə 8.000 əsgər, 130 at arabası, 520 at və 150 süvari daxil idi. Terrakota ordusu ("Gil Ordu") kimi tanınan tapıntı UNESCO-nun dünya əhəmiyyətli irsi siyahısında yer almışdır.

## Həmçinin bax
* Terrakota ordusu
Enigma (musiqi layihəsi)

**Enigma** — musiqi layihəsi, Mişel Kretu tərəfindən 1990-cı ildə yaradılmışdır. Mişel Kretu həm bəstəkar, həm də prodüserdir. Onun həyat yoldaşı, müğənni Sandra Kretudur.

## Diskoqrafiya
* 1990: *MCMXC a. D.*
* 1993: *The Cross of Changes*
* 1996: *Le Roi Est Mort, Vive Le Roi!*
* 2000: *The Screen Behind the Mirror*
* 2003: *Voyageur*
* 2006: *A Posteriori*
* 2008: *Seven Lives, Many Faces*

## Həmçinin bax
Avarı

**Avarı** — Azərbaycanda yaşayan avarlara mənsubdur. "Avarı" rəqsi azərbaycanlılar arasında da geniş yayılmışdır. Üç hissəsi vardır. Rəqsin melodiyası aram-aram başlayır. Sonradan tempı artırır, orta templə keçir, nəhayat, Ləzginka ritmində cəld səslənən tempramentli rəqsə çevrilir.

Zaqatalada da bu rəqs "Tala" da deyilir. "Avarı"nın qadın ifasının melodiyası kişi rəqsinin melodiyasından fərqlənir. Şəkidə solo ifa olunur. Zaqatalada solo yada kollektiv surətdə ifa edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ay bəri bax (rəqs)

**Ay bəri bax** – Azərbaycanın milli rəqsi. Yalnız qadınlar tərəfindən ifa olunan ən qədim rəqslərdəndir.

## İstinadlar
Ənzəli (rəqs)

**Ənzəli**  — Azərbaycanın milli rəqsi. Təqriban 1880-1890-ci illərdə Bakıda yaranmış rəqs melodiyasıdır. İfa tərzi aram, süzgündür, melodiyasının səslənmə xarakterinə görə "qocayanadır". "Ənzəli" ənənəvi rəqsdir. Onu toyun əvvəlində oynayarlar. "Ənzəli"ni əsasən yaşlı adamlar oynayır, lakin onu cavanlar da ifa edə bilər.Əsas muğamlardan olan Şüştər muğamı üstədir.

## İstinadlar
Fernando Peres

**Fernando Nestor Peres** (11 september 1980, Argentina) — argentinalı futbolçu.

Fernando Peres futbolçu karyerasına Deportivo MakAllister klubunda başlayıb. Sonra Bakı klubuna transfer olunub. 2005-2005 və 2007-2009-cu illərdə bu klubun heyətində Azərbaycan milli futbol çempionatında çıxış edib və 99 oyunda 40 qola imza atıb. 2011-ci ildən futbolçu karyerasını İspaniyanın Gimnastika de Torrelaveqa klubunda davam etdirir.

## Həmçinin bax
Üç badam, bir qoz

**Üç badam bir qoz** — Azərbaycanın milli rəqsi. Rəqs qədimidir, Şəkidə yaranıb. Mahnı mətni olub. Ohun mahnısını vaxtilə Cabbar Qaryağdıoğlu və Ələsgər Abdullayev kimi mahir müğənnilər oxuyublar.

## İstinadlar
Diyalə mühafəzəsi

**Diyalə mühafəzəsi** — İraqın 18 mühafəzəsindən biri. Diyalə mühafəzəsinin ərazisi 19.076&nbsp;km², 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 1.135.223 nəfər , inzibati mərkəzi Bəqubə şəhəridir . Diyala livası (eli) 6 qadəyə (elçəyə) bölünür: Kifri, Xalis, Müqdədiyə (və ya Şəhrəban), Bələdruz, Bəqubə, Xanəqin.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qadisiyyə mühafəzəsi

**Qadisiyyə mühafəzəsi** — İraqın 18 mühafəzəsindən biri. Qadisiyyə mühafəzəsinin ərazisi 8.153 km², 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 751.331 nəfər, inzibati mərkəzi Divaniyyə şəhəridir.

## Həmçinin bax
* Afak

## İstinadlar
Lesbos

**Lesbos** (yunan. Λέσβος, türk. *Midilli*) — Egey dənizinin şimal-şərq hissəsində yerləşən, Yunanıstana məxsus ada.

Lesbos adasının ərazisi 1 636 km²-dir. Ada ərazisinin böyüklüyünə görə Yunanıstan adaları arasında 3-cü, Aralıq dənizi hövzəsində isə Siciliya, Sardiniya, Kipr, Korsika, Krit, Malyorka və Evbeyadan sonra 8-ci yeri tutur. Əsas şəhəri Mitilenadır.

## Tarixi
Şair Terpandr (e.ə. VIII əsr) bu adada anadan olmuşdur. Qədim yunan şairəsi Sapfo da e.ə. VII–VI əsrlərdə bu adada yaşayıb-yaratmışdır. Onun yaradıcılığının bəzi elementləri əsas götürülərək "lesbi sevgisi" (qadının qadını sevməsi) termininin başlanğıcını bu adadan götürdüyü iddia edilir.

Eramızın II əsrində yaşamış və adanı özünün məşhur "Dafnis və Xloya" romanında məşhurlaşdırmış yazıçı Lonqun da məhz burada yaşadığı ehtimal olunur.

Makedoniya hökmdarı Filipin sarayına getməmişdən əvvəl məşhur yunan filosofu Aristotel də bir müddət bu adada yaşamışdır.

## Xəritələr
* Lesbos WikiMapia xəritəsində

## Xarici keçidlər
* Adanın rəsmi saytı
Mişel Kretu

**Mişel Kretu** () və ya **Mixay Kretsu** (), **Curly M.C.** kimi də tanınır (18 may 1957, Buxarest, Rumıniya) — Rumıniya musiqiçisi, Enigma musiqi layihəsinin yaradıcısı və ideyavericisi.

Öz peşəkar karyerası boyu bir çox musiqiçilərlə birgə işləmişdir. "Enigma"nı yaratmamışdan əvvəl  Sandra Kretu, Frenk Farian, Boney M, Mirey Matye, Peter Kornelius, Mayk Oldfild və s. müğənni və musiqi qrupları ilə çalışmışdır. Sonralar onun tərəfdaşları Frenk Peterson, Devid Feyrsteyn, Yens Qad, Angel Х, Andre Tanneberger, Jam & Spoon, Peter Ries, Rut-ənn Boyl və Endryu Donalds olmuşlar.

2001-ci ilə onun prodüseri və müəllifi olduğu musiqi albomlarının ümumi tirajı 100 milyon nüsxəni keçmişdir.

## Həyatı
Mixay Kretsu Buxarestdə dünyaya gəlib. Onun atası mühəndis, anası iqtisadçı olublar. 1965-1968-ci illərdə doğma şəhərindəki 2N-li musiqi litseyinin fortepiano sinifində oxuyub. 1968-ci ildə Parisə köçüb. Elə həmin dövrdə rumın mənşəli ad və soyadını "fransızlaşdıraraq" Mişel Kretu edib. 1975-1978-ci illərdə AFR-in Frankfurt Musiqi Akademiyasında təhsil alıb və buranı əla qiymətlərlə bitirib.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
İki arvadlı

**İki arvadlı** – Şəki rayonunun Qaradağlı kəndində yaradılmış məzəli Azərbaycan rəqsi. Kişilərin ifa etdikləri bu rəqs məzəli xarakter daşımış və satirik planda oynanılarmış.

## İstinadlar
Səlahəddin mühafəzəsi

**Səlahəddin mühafəzəsi** — İraqın Respublikasının inzibati ərazi vahidi. Səlahəddin mühafəzəsinin ərazisi 24.751 km², 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 904.432 nəfər, inzibati mərkəzi Samərra şəhəridir. Səlahəddin mühafəzəsində 804 yaşayış məntəqəsi vardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
3 nömrə, 4 nömrə, 5 nömrə...

**3 nömrə, 4 nömrə, 5 nömrə…** — 1920-ci illərin ikinci yarısında Bakıda meydana çıxan rəqs melodiyalarıdır. Bu rəqslər, xüsusilə "5 nömrə" və "6 nömrə" indi də məşhurdur. "3 nömrə" və "5 nömrə" kimi aram templi, həzin rəqsləri yalnız qadınlar oynayırlar. "4 nömrə" və "6 nömrə" isə nisbətən cəld templi, həm kişilərin, həm də qadınların oynadıqları səlis rəqslərdir.

## İstinadlar
Farra Fouset

**Farra Fouset** () — ABŞ aktrisadır. Məşhur Hollivud ulduzu Farra Fouset Santa-Moniki xəstəxanasında (Los-Anceles, Kaliforniya) 25 iyun 2009-cu ildə 62 yaşında vəfat edib. Aktrisa xərçəng xəstəliyindən vəfat edib. Ən yaxşı filmlərindən biri "Top nüvəsi qaçışı" filmidir. Dəfələrlə "Emmi" və "Qızıl qlobus" mükafatlarına layiq görülən Hollivud ulduzu 1976-cı ildə "Çarlinin mələkləri" filmində aldığı roldan sonra dünya şöhrəti tapıb.

## Həyatı
1965-ci ildə liseyi bitirdi. 1969-cu ildə bir Hollivud jurnalistinin, bir fotoşəkilini görməsiylə "kəşf edildi". 1970lərin başlarında taraş kremi, diş pastası, şampun reklamlarında oynamağa başladı. Eyni illərdə bir neçə kiçik serialda figüran rollarında oynadı. 1974-cü ildə bir serial filmdə yaxşı bir rol aldı. Ardından Altı Milyon Dollarlıq Adam serialıyla Hollivuddakı yerini bir az daha gücləndirdisə də əsl çıxışını Çarlinin Mələkləri serialındakı "Jill Munroe" xarakteriylə edərək ün qazandı. Daha sonra dramatik rollarda iştirak edərək müvəffəqiyyət qazandı. 1984-cü ildə, yoldaşı tərəfindən döyülərək təcavüzə uğrayan bir qadını canlandırdığı roluyla ilk mükafatını (Emmi Mükafatı) götürdü.

1973-cü ildə aktyor Lee Majors ilə etdiyi evliliyi 1982-ci ildə bitirdi. 2006-cı ildə xəstələnərək xərçəng diaqnozu qoyulan Fouset, 62 yaşında eyni xəstəlik səbəbiylə reanimasiyadaykən öldü. Ölümündən bir neçə gün əvvəl, Eşq Hekayəsi (Love Story) filmiylə səslənilən Ryan O'Neal, daha əvvəl eşq yaşadıqları və ortaq bir uşaqları olduğu Farra Fousetə evlənmə təklif etmişdi.

## İstinadlar
Əmir Nizam evi

**Əmir Nizam evi** və ya **Qacar muzeyi** — Qacar sülaləsi dövründə Təbrizin Şeşgilan məhəlləsində tikilmiş tarixi binalardan biri. Bina Nəsirəddin şah Qacarın dövründə və Əmir Nizam Gərusinin xidməti zamanı tikilmişdir. Binada hazırda Qacar muzeyi fəaliyyət göstərir.

## Haqqında
Bina Nəsirəddin şah Qacarın hakimiyyəti dövründə Əmir Nizam Gərusinin xidməti zamanı tikilmişdir. Tarixi mənbələrə əsasən bina tikildiyi dövrdən Qacarlar dövrünün sonunadək Azərbaycan əyalətinin valilik binası kimi istifadə edilmişdir. Uzun müddət təmir olunan bina təmirdən sonra Qacar muzeyi kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Qacar muzeyinin Təbrizdə açılmasına səbəb Təbriz şəhərinin Darolsəltənə (sultanlıq divanı) olması və Tehrandan sonra ən önəmli şəhəri olmasıdır. Qacar sülaləsinin başlanğıcından və Abbas Mirza vəliəhd olan zamandan bəri Təbriz şəhəri vəliəhdlərin iqamətgahı idi. Binanın ərazisi 1500 m.²-dir və iki mərtəbələdiri. İçərisində hovuzlar və fəvvarələr olan iki iç və xarici həyətə malikdir. Binanın eyvanını 16 sütun saxlayır.

## Muzey qalereyaları
**Birinci mərtəbənin qalereyaları;* pul, tikiş, çini, şüşə, metallar və musiqi qalereyaları. 
**Yeraltı mərtəbənin qalereyaları;* daş, silah, sərkərdələr və paşalar və memarlıq və şəhərsalma qalereyaları.

## Şəkillər

2040 منزل فروغ الملک شیراز موزه.jpg|
Amir Nezam House, Tabriz, Iran.jpg|
Amir Nezam House.2.jpg|
Amirnezam 1.jpg|
The Amir Nezām House.jpg|
نور و شیشه.jpg|


## Həmçinin bax
* Məşrutə Evi
* Behnam evi
* Həriri evi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qacarlar muzeyi haqqında
Yüz bir (rəqs)

**Yüz bir** — mahnı ilə muşayiət olunan çox geniş yayılmış rəqs.

## Söz açımı
Yüz bir Şərq aləminə aid olunan mistik rəqəmlərdən biridir. Məsələn, təsbehdə olan yüz bir ədəd buna örnəkdir. Belə fərziyyə də var ki, qədim el şənliklərində musiqiçilər ekspromt (bədahətən) rəqslər yaradırlarmış, onları unutmamaq üçün sıra nömrələri ilə nömrələrlərmiş, məs.: üç, dörd, beş, on dörd.

## Özəllikləri
"Yüz bir"i rəqs kimi xatırlayırlar, ancaq əvvəllər mahnı ilə ifa olunub. Musiqisi çox həsrətdolu, lirikdir, bu da ondan irəli gəlir ki, Şüştər muğamı üstündədir. Balabanın ifasında çox qulağayatımlıdır. Öz dövründə çox məşhur olan bu rəqs indi nadir hallarda yad edilir. 
Rəqs bir qədər cəld tempdə gedir, qızğın surətdə bir sıra rəngarəng hərəkətlərlə, xüsusən çiyin hərəkətlərilə ifa olunur. Onu həm kişilər, həm də qadınlar oynayırlar. Hərəkət elementləri çox genişdir (çiyin oynatma və s.) 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Yüz bir" rəqsi haqda veriliş

## Həmçinin bax
Mavəraünnəhr

**Mavəraünnəhr**, və ya **Mavəraənnəhr** (ərəbcə: ما وراء النهر — *ma vəra ün-nəhr* "çayın o tayı"), farsca **Vərarud** və latınca **Transoksiana** kimi də tanınan Orta Asiyada tarixi bölgə. Əvvəllər Amudəryanın sağ sahilinə nəzərən işlənilən bu adı VIII əsrdə buranı fəth etmiş ərəblər verib. Sonralar "Mavəraünnəhr" toponimi Sırdərya ilə Amudəryanın arasındakı ərazini nəzərdə tuturdu. Fərqanə vadisi və Pamiri istisna edərək, Mavəraünnəhr qədim Suğdun ərazisini əhatə edir. Bugünkü Özbəkistanın və Tacikistanın böyük qismini ehtiva edir. Səmərqənd, Buxara və Xücənd kimi tarixi şəhərlər burada yerləşir.

## Ədəbiyyat
Dickens, Mark (2018). "Transoxiana". In Nicholson, Oliver (ed.). The Oxford Dictionary of Late Antiquity. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-866277-8.
Begemot

**Adi begemot**, yaxud **hippopotam** (), həmçinin **su atı** — iri, otyeyən məməli heyvandır, bədəninin uzunluğu 4–5 metrədək, çiyninin hündürlüyü 1,5 metrə yaxın, çəkisi 3–4,5 ton olur. Dərisi qalın və tüksüz, başı iri, burnu enli, gözləri və qulaqları xırda, ayaqları yoğun və qısadır. Barmaqlarının arasında üzmə pərdəsi var. Çay və göllərdə yaşayır, sahilə az çıxır. Ot ilə qidalanır. Boğazlıq müddəti 240 gündür. 1 bala doğur.

## Etimologiya
"Begemot" sözü Qərbi Avropa dillərindən (fransız və ya alman) rus dilinə "Əyyub Peyğəmbərin Kitabı"ndan nəhəng və güclü heyvan (ivrit dilində behemot) mənasını verən söz kimi daxil olmuşdur. "Behemot" sözünə qarşılıq olaraq dilimizdə rus dilindəki versiya (бегемот [beqemot]) əsas götürüldüyü üçün hal-hazırda bu söz Azərbaycan dilində "begemot" kimi işlənir. Latın sözü olan *hippopotam* isə qədim yunanca ἱπποπόταμος (*hippopotamos*) , ἵππος (*híppos*) "at" və ποταμός (*potamós*) "çay" mənasını verir. Yəni *hippopotam* sözü hərfi tərcümədə "çay atı" deməkdir.

XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə su atı (سو آتی) adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Müsənna mühafəzəsi

**Müsənna mühafəzəsi** () — İraqın 18 mühafəzəsindən biridir. Müsənna mühafəzəsinin ərazisi 51.740 km², 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 436.825 nəfər, inzibati mərkəzi Səmavə şəhəridir .

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pəhləvilər

**Pəhləvi sülaləsi** — 1925-ci ildən 1979-cu ilə qədər İranda hakim sülalə. 400 il davam edən Azərbaycan monarxiyasının devrilməsi və İran İslam İnqilabı nəticəsində ləğv olunmuşdur. Xanədan 1925-ci ildə Rza Şah Pəhləvi tərəfindən qurulmuşdur. Onun oğlu Məhəmməd Rza Şah Pəhləvi İranın son şahı idi. Qacar sülaləsinin son hökmdarı Əhməd Şah Qacar ​​hakimiyyətdə olduğu, İran hökumətinə Britaniya və Sovet hücumlarını dayandırmaq iqtidarında olmadığı, hərbi zərbə ilə çox zəiflədiyi və parlamentdən hakimiyyətdən çıxarıldığı dövrdə Pəhləvilər hakimiyyətə gəldi. 12 dekabr 1925-ci ildə təsis yığıncağı olaraq çağırılan Məclis olaraq bilinən Milli Məclis gənc Əhməd Şah Qacarı hakimiyyətdən devirdi və Fars imperatorluğunun yeni hökmdarı Rza Şahı elan etdi. 1935-ci ildə Rza Şah xarici nümayəndələrdən endonim İrandan rəsmi yazışmalarda istifadə etməsini və İranın İmperatorluğunun rəsmi adı qəbul olunmasını istədi. 1953-cü ildə Birləşmiş Krallıq və ABŞ tərəfindən dəstəklənən dövlət çevrilişindən sonra Məhəmməd Rza Şah Pəhləvi hakimiyyəti daha otokratik olub və Sovet İttifaqı dövründə Qərb bloku ilə bərabər olmuşdur. 1978-ci ildən etibarən artan ictimai narazılıq və xalq üsyanı ilə qarşı-qarşıya gələn Pəhləvi 1979-cu ilin yanvarında ailəsi ilə sürgün olundu və bir çox hadisələrə səbəb oldu və 11 fevral 1979-cu ildə dövlətin ləğvi ilə nəticələndi. 27 iyul 1980-ci ildə Məhəmməd Rza Şah Pəhləvinin ölümündən sonra oğlu Rza Pəhləvi Pəhləvi xanədanlığının rəhbəri oldu.

## İkinci Dünya müharibəsi
13 sentyabr 1943-cü ildə Müttəfiqlər İranlılara bütün xarici əsgərlərin ölkəni 2 mart 1946-cı ilədək tərk edəcəyini əmin etdi. O vaxtdan etibarən nüfuzlu və parlament təmsilçiliyinə malik kommunist partiyası İran Tudə Partiyası, ölkədə xüsusən də Şimalda getdikcə cəngavər olmuşdu. Bu, İranın Silahlı Qüvvələrinin Şimal əyalətində səylərini bərpa etməyə cəhdləri də daxil olmaqla hökumət tərəfinin hərəkətlərini təbliğ etdi. Tehrandakı Tudə qərargahı işğal olundu və İsfahan şöbəsi əzildi, ölkənin şimal hissəsində olan sovet qoşunları İran qüvvələrinin girilməsinə mane oldu. Beləliklə, 1945-ci ilin noyabrına kimi Azərbaycan Tudə tərəfinin kömək etdiyi muxtar dövlət olmuşdur. Sovet İttifaqının bu kukla hökuməti yalnız 1946-cı ilin noyabrına qədər davam etdi.

## Soyuq müharibə
Məhəmməd Rza Pəhləvi 1941-ci il sentyabrın 16-da hakimiyyətə gəldi. O, atasının islahat siyasətini davam etdirmək istədi, ancaq hakimiyyətin nəzarətində olan bir müsabiqə tezliklə özü ilə yaşlı bir peşəkar siyasətçi, millətçi Məhəmməd Müsəddiq arasında toqquşub.1951-ci ildə Məclis (İran Parlamenti) Məhəmməd Müsəddiq'i 79–12 saylı səsvermə yolu ilə yeni Baş Nazir təyin etdi və Britaniyadakı neft sənayesini milliləşdirdi. Müsəddiq Qərbin iqtisadi böhranı ilə tərk etdiyi neft embarqosundan qorxaraq Şahın əleyhinə çıxdı. Şah İrandan qaçır. Amma Birləşmiş Krallıq və ABŞ-nin Müsəddiqə qarşı 1953-cü ilin avqustunda zərbə vurduqda qayıtdı. Müsəddiq daha sonra Şah ordusunun qüvvələri tərəfindən tutuldu. İranın infrastrukturunun qurulmasına dair böyük planlar həyata keçirildi, yeni orta sinif çiçəkləndi və 20 ildən az müddətdə İran Yaxın Şərqin ən böyük iqtisadi və hərbi gücünə çevrildi.
Şah

**Şah** — Yaxın və Orta Şərqin bəzi ölkələrində və Dehli sultanlığında monarxın titulu. Şah titulu ilk dəfə Sasanilər dövlətində işlənməyə başlamışdır. Səfəvi dövlətində də hökmdar şah adlanırdı.  İranda şahlıq devrilənədək şaha şahənşah deyilirdi. 

**Şahbanu** — şah arvadı, padşahın xanımı 

**Şahzadə** — şah oğlu və ya padşah ailəsindən olan şəxslərin övladlarından biri 

Padşah (farsca şahlar hökmdarı) titulu şahənşah və imperator titullarına uyğundur.

## İstinadlar
Adi şaftalı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Mərkəzi və Şimali Çində geniş yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Adi şaftalı ağacının hünd. 8 m-dək olur. Yarpaqları növbəli düzülür, çiçəkləri ikicinsiyyətli, meyvəsi çəyirdəkdir. Kütləsi 20-600 q olur. Adi şaftalı dağlıq rayonlarda becərilir. Meyvəsində 80-90% su, 6-14% şəkər, 0,5-1,2% pektin maddəsi, 0,08-1,02% üzvi turşu (əsasən, alma turşusu), 9,4-20 mq % C vitamini, 0,6-1 mq % karotin var.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda bir neçə sortu yetişdirilir.

## İstifadəsi
Şaftalı şirəsini ürək ritminin pozulması, qanazlığı, azalmış turşuluq dərəcəsi ilə qarın xəstəlikləri zamanı qəbul olunur. Şaftalı şirəsi şlakların orqanizmdən kənarlaşdırılmasına kömək edir. Dərini qidalandırır və onun hüceyrələrinin yeniləşməsinə kömək edir. Oyadıcı xüsusiyyətə malikdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çester Nimits

**Çester Uilyam Nimits** () - amerikan donanmaçısı, admiral. İkinci dünya müharibəsi zamanında ABŞ-nin Sakit okean donanmasının baş komandanı. Şərəfinə aviadaşıyıcı adlandırılmışdır.

## Bəzi mükafatları
* Əla Xidmətə görə Medal
* Əla Xidmətə görə Donanma Medalı
* Əla Xidmətə Ordu Medalı
* Fəxri Legion Ordeni

## İstinadlar
Nalçik

**Nalçik** () — Rusiyanın cənubunda, Şimali Qafqazda yerləşən Kabardin-Balkar Respublikasının paytaxtı.

Nalçik şəhəri Böyük Qafqaz dağlarının ətəyində, 550 metr yüksəklikdə, 150 km² ərazidə yerləşir. Şəhər əhalisi 269 641 (2008) nəfərdir.

## Tarixi
Kabarda Balkar Muxtar Respublikasının paytaxtı Nalçik şəhəri Elbrus dağ silsiləsinin ən yüksək dağları olan Koştan tau, Xatın tau, Cəngi tau ilə əhatələnmişdir. Tarixən adı Nalcıq olan bu yaşayış məntəqəsi, şübhəsiz, öz adını üzərində yerləşdiyi Nalcıq çayının (Terek hövzəsində) adından götürmüşdür. Nalcıq çayı isə həqiqətən dağların ətəyində nal şəklində qıvrılaraq axır. Kabarda-Balkarın hələ faktiki olaraq 1577-ci ildə Rusiyaya qoşulmasına baxmayaraq bu diyar qəti şəkildə istilası XIX əsrin başlanğıc illərində tamamlandı. Qafqaz müharibələrinin birinci mərhələsində Şimal-Qərbi Qafqazda Azov Mozdok xətti boyu hərb qalaların tikilməsi(1768–1780) başa çatdı. 1817-ci ilə Yermolovun süngüsü ilə Böyük Kabarda torpaqlarına yol açıldı. Malka (əvvəl:Balık Su), Baksan, Çegem və b. çaylar üzərində rusların hərb qalaları tikildi. Bu qalalar sırasında Nalcıq da var idi. Nalcıq qalası özlüyündə kiçik olsa da Qafqaz möhkəmləndirilmiş xəttində mühüm fort sayılırdı . Gürcü missionerləri fəal idilər . Rahiblərin zorla xristianlaşdırıb həbsə saldıqları, ürəyi qübar bağlayıb həlak olan gənc müsəlman -Lermontovun "Mıtsıri" poemasının qəhrəmanı kimi talesizlər yüzlərcə idi. (Mıtsıri gürcü dilində "yeni xristian" deməkdir). 1818-ci ildən ruslarla məskunlaşdırılan qalanın kənarında 1838-ci ildə hərbi köçürülmələr ayrıca slabodada yerləşdirilir. Elə bu illərdə də Nalcıqda ilk pravoslav kilsəsi və sinaqoq tikilir. Rusların idarəsinə keçənə kimi Nalcıq və ətraf diyar yerli xan Küçük Canxota mənsub idi. Qafqazın canişini Yermolovun yanında işləyən A. Qriboyedov qohumuna göndərdiyi məktubda rusların bu ailəyə tutduğu divandan bəhs edirdi. Kənd istila olunan kimi Nalcıq sözü rus tələffüzünə uyğunlaşdırılır, tezliklə Nalcıq adı Nalçik kimi rəsmiləşdirilir. "Nalçik sözünün yalnız türk mənşəyi haqqında düşünmək olar, bu terminin türk təbiəti о qədər aydın sezilir ki, sübuta ehtiyac qalmır. Türk dillərində, о cümlədən Qaraçay-Balkar və noqay dillərində nal "podkova", çik "kiçiltmə" şəkilçisidir. Bununla Nalçik asanlıqla "podkova" — nalcıq kimi tərcümə edilir.

## Coğrafiyası
İkinci dünya müharibəsi zamanı Nalçik, Faşist Almaniyası tərəfindən işğal edilib (28 oktyabr 1942 – 3 yanvar 1943). İşğal zamanı şəhər dağıdılıb. Bununla belə 2003-cü ildə Nalçik "Rusiyanın ikinci ən təmiz şəhəri" seçilib.

## İstinadlar
Kunar

**Kunar** — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Rəsmi Erməni Hesabatı (kitab)

Hüquqşünas Məmməd Pərinçəyin rus-Sovet dövlət arxivlərində etdiyi uzun işləri nəticəsində hazırladığı, dünyada ilk dəfə Türkcə olaraq nəşr olunan bu kitab, Birinci Dünya müharibəsi illərində Rusiyanın Qafqaz Orduları Qərargah Başçısı olan Tuğgeneral L. M. Bolhovitinovun hesabatının tərcüməsidir.

Türk tezisinə yaxın dayanan bu hesabat tərcüməsinin əhəmiyyəti, üst səviyyə vəzifəli Rus komandirinin qaynaqlıq və bəzən şahidlik etməsi, daha əhəmiyyətlisi hesabat ən üst səviyyə Çar mövqelərinə istiqamətli yazılmış olduğundan etibarlı tapılmasıdır. Osmanlı ilə döyüş halında olan Rusiyanın bir generalının, həm Türk cəbhə gerisindəki, həm Rus Ordusu yanında iştirak edən Ermənilər əleyhinə bu qədər məlumat təqdim etməsi hesabatı diqqət çəkici edir.

## General Bolhovitinovun Hesabatının Nəticələri
 
*1. Erməni məsələsi 19. əsrdə çıxarılmışdır və Ermənilərin həyat şərtləri Türklər və Kürdlərə görə çox daha yaxşıdır.
*2. Erməni məsələsi, süni olaraq İngilislər tərəfindən çıxarılmışdır. Beləcə Türkiyə ilə Rusiyanın axtarsının açılaraq rus-Türk ittifaqı önlənmək istənmişdir. Osmanlının zəifləməsindən sonra isə müstəqil bir Ermənistan ilə Türkiyə və Rusiya arasında bir tampon ölkə hədəflənmişdir.
*3. Erməni şəbəkələri bu xülya ilə süni qiyamları qışqırdaraq Müsəlman əhali üzərində hər cür təcavüzü tətbiq etmişdir.
*4. Erməni könüllü birliklərinin komandirlərinin əhəmiyyətli bir qisimi Rusiyada terror hərəkətlərində ol/tapılmış Taşnak terroristlərindən meydana gəlməkdədir.
*5. Erməni könüllü birlikləri irqçi duyğularla Müsəlmanlara qarşı vəhşi krımlara girişmiş, cins və yaş ayırt etmədən məhv etmişdir.
*6. Ermənilər Birinci Dünya müharibəsində verdikləri itkinləri davamlı çoxuyla/çox şişirtməkdədir. Bu səbəbdən verdikləri rəqəmlərə etibarsız. Onsuz da/zatən verilən itkinlərin məsulluları da fəaliyyətlərindən ötəri Erməni şəbəkələridir.
*7. Rus səlahiyyətliləri Türk ordusuyla əməkdaşlıq edən Müsəlmanları bəzən tehcir etmiş bəzən kəndlərini yandıraraq cəzalandırmışdır. Bu tədbirlər döyüş vəziyyətinin lazımlılığına bağlanmışdır.

## Həmçinin bax
*Erməni Soyqırımı iddiası
*Dağlıq Qarabağ

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*nəşriyyatın kitab təqdimatı
*kitab təqdimatı
*Remzi Kitab Qəzeti 2009 May
Pəçənək dili

**Pəçənək dili** — peçeneqlər tərəfindən danışılan Oğuz qrupuna aid bir türk dilidir. Pəçənəklər Orta Asiyadan Avropaya gəlmişlər və Balkanlara yerləşmişlər. Bizansa axınlar etmişlər Pəçənək Xanlığını qurmuşlar. Daha sonra Pəçənək Xanlığı Bizanslılar tərəfindən yıxılmışdır.

## Pəçənək dili ilə Azərbaycan dili qarşılaşdırması
{| border=0 cellpadding=3 cellspacing=
|- bgcolor=#eeeeee
! align=left |Pəçənək dili
! align=left |Azərbaycan dili
|-
| somor || siçan
|-
| şegor || sığır
|-
| tavışgan || dovşan
|-
| dohs || donuz
|-
| çotka || fırça
|-
| bitig ||kitab
|-
| betleg || dəftər
|-
| alpagut || əsgər
|-
| eçi || əmi
|-
|Birim||Yanvar
|-
|Ekiş||Fevral
|-
|Veçem||Mart
|-
|Töütöm||Aprel
|-
|Behti||May
|-
|Altem||İyun
|-
|Çitem||İyul
|-
|Şehtem||Avqust
|-
|Tivirem||Sentyabr
|-
|Vanım||Oktyabr
|-
|Elem||Noyabr
|-
|Onikinci||Dekabr
|-


Şəkil:Human.svg|Özlüg
Şəkil:Human-man.png|Kişi
Şəkil:Human-woman.png|Uragut
Şəkil:Animalia_diversity.jpg|Davar
Şəkil:Afghan Hound.jpg|Yethi
Şəkil :HouseSparrow23.jpg|Quş
Şəkil:Discus_fish.jpg|Balıq
Şəkil:Cat03.jpg|Çedük
Şəkil:Sisistrus miliaris miliaris.jpg|Dilom
Şəkil:Bufo periglenes1.jpg|Kurbağa
Şəkil:Emys orbicularis Tajba.jpg|Kaplumbağa
Şəkil:Long-jawed orb weaver spider.jpg|Örümcek
 
Şəkil:Obst001.jpg|Tüs
Şəkil:Canis lupus by Line1.jpg|Börü
Şəkil:Holsteiner Apfelschimmel-2005.jpg|Dıvan
Şəkil:Black scorpion.jpg|Kataş
Şəkil:Rhode Island Red.jpg|Toh
Şəkil:Septembre 2004 11.jpg|Karınca
Şəkil:Delias mysis The Union Jack Butterfly.jpg|Kelebek
Şəkil:Regenwurm1.jpg|Solucan
Şəkil:Saddleback (Sibine stimulea).jpg|Tırtıl
Şəkil:Salix Alba.jpg|Ağac
Şəkil:Tulip - floriade canberra02.jpg|Çiçək
Şəkil:Gras.jpg|Çimen
Şəkil:NileCrocodile.jpg|Alavan
Şəkil:Potato plant.jpg|Kartof
Şəkil:Red Hot Chilli Peppers.jpg|Biber
Şəkil:Ovis orientalis aries 'Skudde' (aka).jpg|Tekou
Şəkil:Cabbage.jpg|Kelem
Şəkil:Candleburning.jpg|Avus
Şəkil:Green peas.jpg|Bezelye
Şəkil:Hurma.JPG|Bat
Şəkil:Two colors of onions.jpg|Soğan
Şəkil:Red apple.jpg|Alma
Şəkil:Juglans regia.jpg|Yagak
Şəkil:More pears.jpg|Armut
Şəkil:Monkey batu.jpg|Biçin
Şəkil:Close up grapes.jpg|Üzüm
Şəkil:Vampire_watermelon.jpg|Büken
Şəkil:Articulated Meiji ivory dragon 3 CAC.JPG|Vereni
Şəkil:Mandarina.jpg|Mandalina
Şəkil:Boletus edulis EtgHollande 041031 091.jpg|Köyeg
Şəkil:Elephant Kruger 2003.jpg|Yagan
Qaşqay dili

**Qaşqay dili** və ya **Qaşqay dialekti** — İranda təxminən 1,5 milyon Qaşqayın danışdığı və oğuz dil qrupuna aid türk dili və ya Azərbaycan dilinin dialekti.

Qaşqay dili Azərbaycan dilinə çox yaxındır və bir neçə mütəxəssis tərəfindən bu dilin ləhcələrindən birisi kimi qəbul edilir. Qaşqayların əslən Azərbaycandan (Ərdəbil və ətraf ərazilərdən) 16-cı əsrdə İranın cənubuna köçürülmüş bir toplum olması bu fikrin əsaslı olduğunu qənaətləndirir. Alman əsilli altayşünas və türkoloq Gerhard Dörfer Qaşqay dialektini Azərbaycan dilinin dialektlərinin 10-cu qrupuna aid edir.
## Coğrafi yayılma
Fars ostanı:
Şiraz, Firuzabad, Qir və Karzin, Xünc, Mərvdəşt, Zərgan, Beyza, Cəhrüm, Abadə, Kəvar, Laristan, Zərrindəşt, Fəraşbənd, Kazirun, Kuhçenar, İqlid, Sipidan və Məməsəni şəhərləri. 

İsfahan ostanı:
Şəhrza, Səmirüm, Dehagan, Lincan və Fəridən şəhərləri.

Çahar-Mahal və Bəxtiyari ostanı:
Bürucin, Şəhrikürd və Saman şəhərləri.

Kohgiluyə və Boyer-Əhməd ostanı:
Gəçsaran

Buşehr ostanı:
Dəştistan, Dəşti və Buşehr şəhərləri.

Xuzistan ostanı:
Əhvaz, Həftkel, Omidiyə və Ramhürmüz şəhərləri.

## Tarixi
XX əsrə qədər Qaşqay dilində ədəbiyyata rast gəlinmir. Bu dil barədə ilk qeydlər Aleksandr Romaskeviç və Avrel Şteyn tərəfindən aparılmışdır. Aleksandr Romaskeviç Şiraz bölgəsində yaşayan qaşqayların 35 xalq mahnısını toplamışdır.Romaskeviç və Kovalskinin fikirlərincə Qaşqay dili Azərbaycan dilinin bir ləhcəsidir. Karl Henrix Menqes isə bu dilin Osmanlı türkcəsinin bir qolu olduğunu düşünürdü.

## Demoqrafiya
İranda 1982-ci (hicri-şəmsi 1361-ci) ildə aparılan siyahıyaalmanın nəticələrinə görə, köçəri qaşqayların ümumi sayı 200.000 idi. 1997-ci ildə aparılan araşdırma nəticəsində təxminən 1,5 milyon adamın (burada yalnız köçəri həyat tərzi sürən qaşqaylar nəzərə alınmışdır) qaşqay dilində danışdığı ehtimal olunmuşdur.

## Müqayisə

## İstinadlar
Salar dili

Salarca yayğın olduğu bölgənin ətrafında olan böyük Türk dillərindən fərqli olaraq Uyğur qrupuna deyil Oğuz qrupuna aiddir. Danışılan iki ayrı ləhcəsi vardır (Ciezi və Menqda) .

## Salar əlifbası

## İstinadlar
 

## Mənbə
*
Yanıq məscid

**Yanıq məscidi** (digər adı *Ərəb Məscidi*) — Türkiyənin Ərdəhan şəhərinin Xəlil Əfəndi məhəlləsində məscid.

Məscidin nə vaxt və kim tərəfindən inşa edildiyi dəqiq bilinmir. "93 hərbi" kimi tanınan 1877-1878 Osmanlı-Rus Müharibəsində və bundan sonrakı erməni işğalı illərində məscid yağmalanaraq xarab hala gətirilmişdir. 3 yanvar 1917-ci ildə isə erməni quldurları məscidə toplanan 373 müsəlman-türkü məscidlə birlikdə diri-diri yandırmışlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*http://www.haber7.com/haber/20071009/Ermeni-300-Turku-bu-camide-yakti.php
*http://arsiv.zaman.com.tr/2003/07/07/doguanadolu/h3.htm
*http://www.sabah.com.tr/Yazarlar/donat/2003/12/15/Yanik_Cami
Baraba dili

**Baraba dili** və ya **Baraba tatar dili** - Sibirdə təxminən 8000 nəfərin danışdığı türk dili Sibir-tatar dilinə çox yaxındır. Bu səbəbdən bəzi dilçilər bu dilin tatar dilinin bir qolu olduğunu iddia edirlər.

Orta yaşlı şəxslər və gənc nəsil rus və Volqa-Ural tatar dillərində danışsa da, Baraba ləhcəsindən yalnız yaşlı nəsil istifadə edir. 

## Tarix

Ərəb qrafikası tarixən Sibir tatarının yazılması üçün istifadə edilmişdir. Latın qrafikası 1928-ci ildə qəbul edildi, lakin 1938-ci ildə kiril qrafikası ilə əvəz olundu.Standart Volqa tatar dili yerli məktəblərdə geniş şəkildə tədris olunsa da, Baraba tatar dili deyil.

## Coğrafi paylanma

Baraba tatar dili əsasən Rusiyanın Novosibirsk vilayətində, Omsk vilayətində danışılır. Yerli tatar məktəblərində standart Volqa-Ural tatar dili tədris olunur.

## Həmçinin bax

*Sibir tatar dili

## İstinadlar
Is It True?

"**Is It True?**" () 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İslandiyanı təmsil edən Yohannanın oxuduğu mahnıdır. Mahnının sözləri və musiqisi Óskar Páll Sveinssona aiddir.

12 may 2009-cu ildə keçirilmiş I yarımfinalda 174 xalla birinci olmuşdur və finala keçmişdir. Finalda isə 217 xalla ikinci olmuşdur. Bu nəticə 1999-cu ildən bəri İslandiyanın əldə etdiyi ən yaxşı nəticə idi.

## İstinadlar
Lijepa Tena

"**Lijepa Tena**" (Azərbaycan dilində:”Gözəl tena”) 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Xorvatiyanı təmsil edən İgor Cukrov və Andrea Susnjaranın oxuduğu mahnıdır. Mahnının sözləri Vjekoslava Huljića aiddir və xorvat dilindədir. Mahnının bəstəkarı isə Tonči Huljićdir.

2009-cu il mayın 14-ü keçirilmiş II yarımfinalda 33 xalla 13-cü oldu. Lakin münsiflərin seçimi ilə finala keçdi. Finalda 45 xal toplayaraq 18-ci oldu.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
There Must Be Another Way

**There Must Be Another Way** () — 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsraili təmsil edən Noa və Mira Awadın oxuduğu mahnıdır. Mahnının sözləri və musiqisi Noa, Mira Awada və Gil Dora aiddir.
Mahnı sülh və insanlıq mesajlar bildirir.

12 may 2009-cu ildə keçirilmiş birinci yarımfinalda 75 xal toplayaraq 7-ci oldu və finala keçdi. Finalda isə 53 xal toplayaraq 16-cı oldu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Dəhuk mühafəzəsi

**Dəhuk mühafəzəsi** () — İraq Respublikasının 18 mühafəzəsindən biri. Dəhuk mühafəzəsi ölkənin şimalında Türkiyə ilə sərhəddə yerləşir. Dəhuk mühafəzasının ərazisi 6,553&nbsp;km², əhalisi 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən 402.970 nəfər, 2011-ci ilə isə olan təxminən əsasən 1,128,700 nəfərdir. İnzibati mərkəzi Dəhuk şəhəridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Akihito

**Akihito** (yaponca 明仁; ) — 125-ci Yaponiya imperatoru (Yamato sülaləsindən). Arvadı — Syoda Mitiko (1959-cu ildən). 1989–2019-cu il yanvarın 7-sində taxta çıxmışdır. Hökmdarlıq dövrü Heysey adlanır.

## İstinadlar
Norveç Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Norveç** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə ilk dəfə 1960-cı ildə qoşulmuş və ümumilikdə 58 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Avroviziya qatılmasından sonra ölkə yalnız iki dəfə müsabiqədə iştirak etməmişdir. 1970-ci ildə müsabiqənin qaydalarına etiraz olaraq ölkə iştirakdan imtina etmiş, 2002-ci ildə isə bir neçə il ard-arda göstərdiyi zəif nəticələr səbəbindən Avropa Yayım İttifaqı tərəfindən müsabiqədən kənarlaşdırılmış və növbəti il yenidən geri dönmüşdür. Norveç üç dəfə Avroviziyada qələbə qazanmışdır. Müsabiqəni ölkədə yeganə yayımlamaq hüququ olan NRK telekanalı Norveçin Avroviziya təmsilçilərini telekanalın təşkil etdiyi *Melodi Grand Prix* mahnı festivalı vasitəsilə seçir.

Üç dəfə Avroviziyada qalibiyyət əldə edən Norveçin ilk qələbəsi 1985-ci ildə Bobbysocks qrupunun ifa etdiyi "La det swinge" mahnısı ilə qazanılmışdır. İkinci Avroviziya qalibiyyətini isə Norveçə Secret Garden qrupu norveç dilində səsləndirdikləri "Nocturne" mahnısı ilə qazandırmışdır. Norveç müsabiqədə üçüncü dəfə 2009-cu ildə Aleksandr Rıbakın ifa etdiyi "Fairytale" mahnısı ilə qələbə qazanmışdır. 2009-cu ildə Norveçin müsabiqədə topladığı 387 xal Avroviziyanın 1975-2015-ci illərdəki səsvermə metoduna görə rekord saydır.

Norveç eyni zamanda dörd dəfə müsabiqəni 0 xalla başa vurmaqla və həmçinin, 11 dəfə müsabiqədə sonuncu yeri tutmaqla özünə məxsus antirekordlara da malikdir. İndiyədək Norveç üç dəfə Avroviziyaya ev sahibliyi etmişdir; bunlardan ikisi paytaxt Osloda və biri isə Bergen şəhərində keçirilmişdir.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Ev sahibliyi

## Qalereya

Image:Maria Eurovision semi-final 2008.jpg|Mariya Hökaas Storenq Belqrad səhnəsində (2008)
image:Alexander Rybak at the Eurovision press conference.jpg|Aleksandr Rıbak Norveçin Avroviziya 2009-dakı təmsilçisi
Image:ESC2013 - Norway 01 (crop).jpg|Marqaret Berqer Malmö səhnəsində (2013)
Image:ESC2014 - Norway 01.jpg|Karl Espen Kopenhagen səhnəsində (2014)
Image:20150520 ESC 2015 Mørland & Debrah Scarlett 3385.jpg|Mörland və Debra Skarlett Vyana səhnəsində (2015)
Image:Agnete Saba, ESC2016 - Norway 13 (crop).jpg|Aqnete Stokholm səhnəsində (2016)
Image:JOWST (Norway). Photo 355.jpg|JOWST Kiyev səhnəsində (2017)
Image:ESC2018 - Norway 02.jpg|Aleksandr Rıbak Lissabon səhnəsində (2018)
File:Semi2Dress2019-039-20190516-EuroVisionary.jpg|KEiiNO Tel-Əviv səhnəsində (2019)


## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## Xarici keçidlər
* Eurovision Song Contest
Petronas qüllələri

**Petronas qüllələri** (malay. *Menara Berkembar Petronas*) — Malayziyanın Kuala-Lumpur şəhərində yerləşən və 1998–2004-cü illərdə dünyanın ən hündür tikilisi hesab olunan göydələnlər. İnşası 1992–1998-ci illəri əhatə etməklə, bu müddətdə 1,6 milyard dollar dəyərində 36 910 ton poladdan istifadə edilmişdir. Malayziyanın milli neft şirkəti Petronas tərəfindən inşa etdirildiyi üçün Petronas adı verilən qüllələrdə, şirkətə aid olan ofislərdən əlavə, bir çox ticarət mərkəzi, təbii elmlər muzeyi — Petrosayens (*Petroscience*), bir simfonik orkestr və bir incəsənət qalereyası yerləşir.

Qüllə memarlıq üslubuna görə, yalnız İslam deyil, Asiyanın böyük buddist məbədlərindəki xətləri də əks etdirir və bu səbəblə, Malayziyanın malay və çinli etnik xüsusiyyətlərinin meydana gətirdiyi vəhdəti ortaya çıxarır. 32 min pəncərəsi olan, ölkənin simvolu sayılan qüllələr, hər din və mədəniyyətdən insanın yaşadığı Malayziyanın qarışıq vəziyyətini də əks etdirir. Asiyanın bütün arxitektur xüsusiyyətləri ilə yanaşı etnik mədəniyyətini də əks etdirən Petronas qüllələrini hər gün minlərlə turist ziyarət edir.

Petronas qüllələri 452 metrlik yüksəkliyi ilə dünyanın ən hündür tikililəri arasında yer alır. İki qüllə, aralarındakı əlaqənin təmin edilməsi məqsədi ilə yerdən 170 metr yuxarıda, 41–42-ci mərtəbələrdə Səma Körpüsü adı verilən körpülərlə bir-birinə birləşir. Körpülərin uzunluğu 58 metrdir.

Argentinalı memar Sezar Pelli tərəfindən 1998-ci ildə hazırlanan, 88 mərtəbəli, 452 metr hündürlüyündəki qüllələrin hər biri üçün ayrı inşaat şirkəti təyin edilmişdir. Əsasən İslam memarlıq üslubunda hazırlanan və polad karkasa malik şüşədən ibarət qüllə, zəlzələ və ildırımlara qarşı olduqca dayanıqlı dizayna sahibdir.

Qüllələrin cəmi 32 min pəncərəsi var.

## Ümumi məlumat
* Yer: Kuala Lumpur (Malayziya)
* Hündürlüyü: 452 metr
* Mərtəbələrin sayı: 88
* İnşasının başa çatma tarixi: 1998

## Mənbə
Qum və dumandan ev (film)

**Qum və dumandan ev** () — 2003-cü ildə çəkilmiş amerikalı rejissor Vadim Perelmanın debüt filmi. Film dram janrındadır. Əsas rollarda Cennifer Konneli və Ben Kinqsli çəkilmişlər.

## Məzmun
Filmin süjet xəttini 2 insanın bir evə sahib durmaq uğrunda mübarizəsi təşkil edir. Bu kiçik bunqalo onların həyatında unudulmaz bir iz qoyur.
Keti Nikolo (Cenifer Konneli) üçün bu ev atasından miras qalmış yeganə şeydir və narkotik aludəçiliyindən azad olduqdan sonra yenidən normal həyata qayıtmaq üçün yeganə şansdır. Lakin bürokratik səhv nəticəsində Ketini evdən çıxarırlar və ev auksionda İran əsilli Məsud Əli Behraniyə (Ben Kinqsli) ucuz qiymətə satılır. Onun üçün bu ev — bütün arzuların reallaşması deməkdir. Bu səbəbdən, o ailəsi ilə birlikdə İranı tərk edib, Amerikaya yollanmışdır. İranda Hərbi Hava Qüvvələrinin polkovniki olmuş Behrani İran inqilabından sonra oranı tərk etməyə məcbur olur. Amerikada böyük zəhmət bahasına topladığı pullara bu evi almaq qərarına gəlir.
Hər iki tərəf fundamental məqsəd uğrunda mübarizə aparırlar. Bu bunqalo təkcə ev demək deyil — bu ev ailənin mövcud olduğu məkandır. O ailənin ki, Keti itirib, Behrani isə dağılmaqdan qorumağa çalışır. Hamı bilir ki, Ketinin evi haqsız yerə onun əlindən alınıb, lakin Behrani də günahsızdır — o yalnız ailəsini xoşbəxt və qayğısız görmək arzusundadır. Burada sadə hərəkət yoxdur, istənilən səhv addım böyük faciəyə səbəb ola bilər.

## Qiymətləndirmə
Film tamaşaçılar arasında populyarlıq qazanmasa da, kinokritiklər filmə yüksək qiymət vermişlər.Filmin real insan taleyini əks etdirməsi, dərin mənaya malik olması ona çoxlu sayda mükafatlara sahib olmağı təmin etmişdir.
Vadim Perelman

**Vadim Perelman** — amerikalı kinorejissor və prodüser.

## Həyatı

Vadim Perelman 1963-cü ildə Kiyev şəhərində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Vyana şəhərinə, oradan da Kanadaya köçmüşdür. 1990-cı ildən Los-Ancelesdə yaşayır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Danimarka milli futbol komandası

**Danimarka milli futbol komandası** — Danimarkanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası.

## Tarixi

## Uğurları
* 1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun qalibi — 1995
* 1 dəfə UEFA Avropa Kubokunun qalibi — 1992
Yunanıstan milli futbol komandası

**Yunanıstan milli futbol yığması** () — Yunanıstanı beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol yığması.

## Tarixi

## Komanda
### Rəngləri

### Ləqəbi

## Stadionu

## Beynəlxalq turnirlərdə iştirak

### FİFA Dünya Kuboku

### UEFA Avropa Kuboku

## Oyunçular
### Cari heyəti

### Son çağırışlar

## Baş məşqçilər

## Uğurları
* 1 dəfə UEFA Avropa Kubokunun qalibi - 2004

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı
Yaponiya milli futbol komandası

- Yaponiyanı beynəlxalq oyunlarda və turnirlərdə təmsil edən futbol komandası.

## Tarixi

## Uğurları

* 1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun ikincisi - 2001

## Həmçinin bax
Səudiyyə Ərəbistanı milli futbol komandası

## Tarixi

## Uğurları

* 1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun ikincisi - 1992
* 1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun dördüncüsü - 1999

## Həmçinin bax
Meksika milli futbol komandası

## Tarixi

Meksika seçməsi 13 dəfə FİFA Dünya Kubokunun final mərhələsinə vəsiqə qazanıb. Bu müddətdə ciddi uğuru olmayan şimali amerikalıların ən yaxşı nəticəsi 1/4 final vəsiqə olub. Asteklər buna iki dəfə - öz ölkələrində keçirilən 1970 və 1986-cı ilin mundiallarında nail olublar. Meksika futbolçuları qatıldıqları Amerika kubokunda iki dəfə gümüş medal qazana bilib - 1993, 2001. Onlar CONCACAF çempionatı sayılan “Gold Cup”da isə 8 dəfə qalib (1965, 1971, 1977, 1993, 1996, 1998, 2003, 2009), 2 dəfə (1967, 2007) finalçı olublar.

## Uğurları

*1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun qalibi - 1999
*1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun üçüncüsü - 1995
*1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun dördüncüsü - 2005

## Həmçinin bax
Nigeriya milli futbol komandası

## Tarixi
Tarixində 4-cü dəfə mundialın final mərhələsinə yüksələn super qartallar artıq iki dəfə qrup səddini adlamağı bacarıb. 1994-cü ildəki debüt yarışında indiki kimi Argentina (1:2) və Yunanıstanla (2:0) eyni qrupda mübarizə aparan afrikalılar Bolqarıstanı (3:0) da məğlub etməklə, mərhələni uğurla keçdi. Onların 1/4 finala yolunu İtaliya bağladı.

Amunikenin qolundan sonra hesabı açan Nigeriyanı Roberto Baconun dublu dayandırdı. Bunun nəticəsi idi ki, komanda FİFA reytinqində 5-ci pilləyədək irəlilədi. 4 il sonra isə 1/8 finalda super qartalları Danimarka məğlub etdi – 4:1. 2002-ci ildə qrup səddini aşa bilməyən yığma son mundialı kənardan izlədi. Bundan başqa 1980 və 1994-də Afrika, 1996-cı ildə Olimpiya çempionu olan Nigeriya həmin il dünyanın ən güclü komandası sayılıb.

## Uğurları
* 1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun dördüncüsü — 1995
Braziliya milli futbol komandası

## Tarixi

## Uğurları
* 5 dəfə FİFA Dünya Kubokunun qalibi — 1958, 1962, 1970, 1994, 2002
* 2 dəfə FİFA Dünya Kubokunun ikincisi — 1950, 1998
* 2 dəfə FİFA Dünya Kubokunun üçüncüsü — 1938, 1978
* 2 dəfə FİFA Dünya Kubokunun dördüncüsü — 1974, 2014
* 4 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun qalibi — 1997, 2005, 2009, 2013
* 1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun ikincisi — 1999
* 1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun dördüncüsü — 2001

## Həmçinin bax
ABŞ milli futbol komandası

## Tarixi

## Uğurları
* 1 dəfə FİFA Dünya Kubokunun üçüncüsü — 1930
* 1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun ikincisi — 2009
* 2 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun üçüncüsü — 1992, 1999

## Həmçinin bax
* ABŞ milli voleybol komandası

## İstinadlar
Uruqvay milli futbol komandası

## Tarixi
Səma-mavilər ilk dünya çempionatının meydan sahibi və qalibi kimi tarixə düşüb. 1930-cu ildəki yarışın finalında Argentinanı 4:2 hesabı ilə məğlub edən La selesta 20 il sonra ikinci dəfə mundialın qalibi oldu. Bu dəfə onlar məşhur "Marakana" stadionunda qeydə alınan tamaşaçı rekorduna baxmayaraq, meydan sahiblərini məğlub edib – 2:1. 200 mindən artıq azarkeşin izlədiyi oyundan sonra sambaçılardan biri oyunu belə şərh edib: "Qonaqların ikinci qolundan sonra tribunalara sükut çökdü. Sanki qurbağa gölünə daş atmışdılar. Milçəklərin səsi də eşidilirdi". Məğlubiyyətin şokundan stadionda olan fanatlardan üçü infarktdan, biri isə özünü öldürməklə dünyasını dəyişdi.

Həmin zəfərdən keçən 60 ildə uruqvaylılar yalnız dünya dördüncüsü olmaqla, kifayətlənib. Onlar 1954 və 1970-ci illərdə buna nail olub. La selesta sonuncusu 15 il əvvəl olmaqla, 14 dəfə (1916, 1917, 1920, 1923, 1924, 1926, 1935, 1942, 1956, 1959, 1967, 1983, 1987, 1995) Cənubi Amerika çempionu titulunu qazanıb. Bundan başqa səma mavililərin 1924 və 1928-ci illərdə qazanılan olimpiya çempionu titulları da var.

## Uğurları
* 2 dəfə FİFA Dünya Kubokunun qalibi — 1930, 1950
* 3 dəfə FİFA Dünya Kubokunun dördüncüsü — 1954, 1970,2010
* 1 dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun dördüncüsü — 1997
Kərbəla mühafəzəsi

**Kərbəla mühafəzəsi** — İraqın 18 mühafəzəsindən biri. Kərbəla mühafəzəsinin ərazisi 5.034 km², 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 594.235 nəfər, inzibati mərkəzi Kərbəla şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər