open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hiroşi Noma

– Yaponiya yazıçısı. O, Yaponiyada "postmüharibə ədəbiyyatı"nın qurucusu hesab olunur.

## İlk illəri
Hiroşi Noma 1915-ci ildə Yaponiyanın Kobe şəhərində doğulmuşdur. Elektrikçi olan atası Şinranın təlimlərini qəbul edən buddizm hərəkatının lideri idi. Nomanın 10 yaşında olanda atası ölmüşdür.

Noma 1932-ci ildə Kioto Üçüncü Ali Məktəbinə daxil olmuşdur. Burada fransız simvolist poeziyasına maraq göstərmiş və Fyodor Dostoyevski, Andre Jid, Marsel Prust və Ceyms Coys kimi yazıçıların əsərlərini öyrənmişdir. Simvolist şair Katsutaro Takeuçinin rəhbərliyi altında şeirlər yazmağa başlamışdır.

Noma 1935-ci ilin aprelində Kioto Universitetinin fransız ədəbiyyatı fakültəsinə daxil olmuşdur. Həmin il Takeuçinin ölməsi onda şok təsiri buraxmışdır. Universitet illərində solçu hərəkata qoşulmuş, "Kerun" adlı radikal qruplaşmanın üzvləri ilə yaxın münasibətlər qurmuşdur. 1938-ci ildə universitetdən məzun olduqdan sonra Osaka Şəhər Rifah Departamentində burakumin icmaları ilə bağlı işə qəbul olunmuşdur.

Noma 1941-ci ilin oktyabrında Yaponiya ordusuna çağırılmış, lakin növbəti il Filippində malyariya ya yoluxduğu üçün Yaponiyaya qayıtmışdır. 1943-cü ilin yayında antimilitarizm və pasifizm çıxışlarına görə 6 aylıq həbs cəzası almışdır. Yenə qısa müddətliyinə orduya cəlb olunmuş və müharibənin axırına qədər silah-sursat fabrikində işləmişdir. 1944-cü ilin fevralında Mitsuko Fuci ilə evlənmişdir.

## Ədəbi və siyasi karyerası
İkinci Dünya müharibəsindən ilk romanı  üzərində işləməyə başlamışdır. 1946-cı ildə nəşr olunan bu roman tənqidçilər tərəfindən Yaponiyada postmüharibə ədəbiyyatının ilk nümunəsi adlandırılmışdır. Onun postmüharibə dövrünün ilk illərində yazdığı digər əsərlərə , ,  daxildir.

Noma 1947-ci ilin qışında Yaponiya Kommunist Partiyasına qoşulmuşdur. Həmin il burakuminlər və buraku azadlıq hərəkatı ilə bağlı təcrübələri əsasında  adlı çoxcildli romanını nəşr etdirməyə başlamışdır. 1971-ci ildə tamamlanan əsərə görə həmin il Tanizaki mükafatına layiq görülmüşdür. Noma 1964-cü ildə partiyadan atılana qədər Yaponiya Kommunist Partiyasının mədəni tədbirlərinin aktiv iştirakçısı olmuşdur.

Noma 1952-ci ildə müharibə dövründə ordunun vəziyyətindən və yapon əsgərlərin törətdikləri vəhşiliklərdən bəhs edən  adlı romanını nəşr etdirmişdir.  əsəri Tokio Fond Birjasını,  adlı avtobioqrafik romanı isə atasının buddizmlə bağlı baxışlarının üzərindəki təsirini təsvir edir. Noma buddizmin Yaponiya ruhunu əks etdirən yeganə din hesab etmiş, bu haqda "Tannişo" (1969) və "Şinran" (1972) adlı əsərlər yazmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Bəyhəsilər

**Bəyhəsilər** — xaricilər məzhəbi tərkibində qrup. Əbu Beyhəs Heysəm ibn Cabirin ardıcıllarıdır.

## Xüsusiyyətləri
Əbu Beyhas kafirlərə qul satmaq barədə mübahisə etdikləri üçün İbrahim və Meymun ibn Xalidi (Meymunilərı) küfrdə ittiham edir. Həmçinin, vaqifləri kafir hesab etmişdir, çünki onlar günaha batmış müsəlmana edilən əməlin günah olduğunu bilmədən təkfir etməmişlər. Əbu Beyhəs belə deyir: "O bunu bilməli idi! İman doğru və batil hər şeyi bilməkdir. İman qəlbdəki bilikdir, söz və əməl deyil". Onun kəlamında belə buyurulur: "İman fərz və elmin tanınmasıdır, bu iki şeydən biri deyil, digərini istisna etməklə".

Bəyhəsilər hərəkatlarından biri olan Aunilər, köçürmə ölkəsindən (dar əl-hicrə) evinə qayıdan bir müsəlman məsələsində iki düşərgəyə ayrılmışlar. Amma hər iki təriqət eyni fikirdə idi ki, əgər müsəlman imam kafirdirsə, onun təbəələrinin hamısı kafirdir. Aunilər də sərxoşluğun imansızlıq olduğunu iddia edirdilər, lakin sərxoşluqdan başqa bir günah işlətməyənə qədər sərxoşu günahlandırmırdılar.

Bəzi bəyhəsilər belə hesab edirdilər ki, əgər insan günaha batmışsa, müsəlman imam onun barəsində qərar qəbul etmədikcə onu küfrdə ittiham etmək olmaz.

## Əshəb ət-təfsir və Əshəb əs-sual
Bəyhəsilər arasında "aydınlaşdırma tərəfdarları" və "sual tərəfdarları" təriqətləri var idi ki, bəyhəsilərin əksəriyyəti onlardan əl çəkirdi.

Əshab ət-təfsir () əl-Həkəm ibn Mərvan əl-Kufinin ardıcıllarıdır. O, müsəlmanın əleyhinə şəhadət verən hər kəsin onun şəhadətini "aydınlaşdırmalı" olduğunu bildirirdi.

Əshab əl-sual () — səhvən Şəbib ən-Nəcrani və Şəbibitlərlə eyniləşdirilən Şəbib ibn Yezid əş-Şeybaninin (697-ci ildə əl-Həccac ibn Yusiflə döyüşdə həlak olub) davamçıları. Əshab əl-sualın tərəfdarlarına görə: "İnsan hər iki imanı (şəhadət) edib, (Allahın düşmənlərindən) əl çəkmiş, (Allahın dostlarının) himayəsini qəbul etmiş və Allahdan gələnə tamamilə inanmışsa müsəlmandır. Əgər bilmirsə, o zaman Allahın ona yazdıqları barədə soruşar. Onunla imtahan olunmayana və soruşmayana qədər bilməməsinin ona zərəri yoxdur. Əgər harama düşən şəxs bunun haram olduğunu öyrənməyibsə, əslində kafirdir".

### Baxışları
Onlar öz aralarından olmayan digər müsəlmanların kafir olduğuna inansalar da, onların arasında yaşamaq və onlarla evlənməyi caiz hesab edirdilər.

## İstinadlar
Şiqeru Miyamoto

**Shigeru Miyamoto** (yaponca: 宮本 茂, Hepburn: Miyamoto Shigeru, ) — Nintendo-da 2002-ci ildən icraçı direktor kimi onun təmsilçi direktorlarından biri kimi xidmət edən Yapon video oyun dizayneri, prodüseri və oyun direktorudur. video oyunlarında ən bacarıqlı və nüfuzlu dizaynerlərdən biri kimi o, Mario, The Legend of Zelda, Donkey Kong, Star Fox və Pikmin daxil olmaqla, bütün zamanların ən çox bəyənilən və ən çox satılan oyun franşizalarının yaradıcısıdır. Bay Miyamoto tərəfindən yaradılmış françayzinqlərin yer aldığı oyunların 1 milyard nüsxədən çoxu satılıb.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
P. Ramli

**P. Ramlee** () — Malayziya əsilli müğənni, aktrisa. 29 may 1973-cü ildə 44 yaşında ürək xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qədim hind müdafiəsi

**Qədim hind müdafiəsi** —
# d2-d4 Ag8-f6;
# c2-c4 g7-g6;
# Ab1-c3 (və ya g2-g3) Ff8-g7 gedişləri ilə başlayan şahmat debütü.
Səbrə məscidinə aviazərbə

**Səbrə məscidinə aviazərbə** — 15 noyabr 2023-cü ildə, HƏMAS–İsrail müharibəsi zamanı İsrail döyüş təyyarələrinin Qəzzənin mərkəzində yerləşən Səbrə məscidini hədəfə alması və bombalaması. Hücum nəticəsində azı 50 nəfər həlak olmuş, çoxlu sayda insan yaralanmışdır.

## Aviazərbə
Aviazərbə Qəzzənin mərkəzi hissəsində, Səbrə məhəlləsindəki məscidi hədəf alınaraq həyata keçirilmişdir. Hücum nəticəsində azı 50 nəfər həlak olmuşdur. Ölənlərlə yanaşı, onlarla insanın da yaralandığı bildirilmişdir.

## İstinadlar
Şimali Qafqazda antisemit iğtişaşlar

**Şimali Qafqazda antisemit iğtişaşlar** — 2023-cü ilin oktyabr ayının sonlarında Rusiyanın Şimali Qafqaz regionunda baş tutmuş bir neçə şiddətli antisemit iğtişaşlar. Region əhalisinin əksəriyyəti müsəlmandır. İğtişaşlar 2023-cü ildə İsrail–HƏMAS müharibəsi zamanı baş vermişdir. Bu münaqişə dünyanın müxtəlif yerlərində antisemit hadisələrin artmasına səbəb olmuşdur.

## Zəmin
Mahaçqala Hava Limanında baş verən hadisələrdən bir neçə gün əvvəl lokal "Telegram" kanalları hava limanındakı toplantıda iştirak etmək üçün çağırışlar etmişdir. Dağıstana gələn "İsrail qaçqınları" ilə bağlı mesajlar rus-ukraynalı siyasətçi İlya Ponomaryov tərəfindən açılan "Səhər Dağıstan" kanalında dərc olunmuşdu. Əvvəllər həmin "Telegram" kanalı 2022-ci ildə Şimali Qafqaz etirazlarını təşkil etmişdir.

## Reaksiyalar

### Daxili
Dağıstanın rəhbəri Sergey Məlikov hadisəni kobud qanun pozuntusu adlandırmış və əlavə etmişdir ki, dağıstanlılar "haqsız insanların və siyasətçilərin hərəkətləri nəticəsində həlak olanların iztirablarına rəğbət bəsləyir və Fələstində sülh üçün dua edirlər". Dağıstanda ən çox yəhudi əhalisinin yaşadığı Dərbənd ravvini Ovadiya İsakov "Dağıstanda vəziyyət çox ağırdır" və "[yəhudi] icması çox qorxur … qaçmaq üçün yer yoxdur" demişdi.

Şimali Qafqazın daha iki regionunun regional liderləri sakitliyə çağırış etmişdilər. Dağıstanın baş müftisi də analoji müraciətlə çıxış etmişdir. Çeçenistan rəhbəri Ramzan Kadırov Daxili İşlər Nazirliyinə və Milli Qvardiyaya respublikada nümayişçi olmaq istəyənləri saxlamağı əmr edib və onlara atəş açmaq icazəsi vermişdir.

Prezident Vladimir Putin yüksək səviyyəli təhlükəsizlik rəsmilərinin görüşünü əmr etmiş, sözçüsü Dmitri Peskov isə iğtişaşları "kənar müdaxilə" ilə əlaqələndirmişdir. Putin Ukraynanı antisemitizmə əsas təsir göstərməkdə günahlandırmışdır.

### Beynəlxalq
ABŞ prezidentinin sözçüsü Adrian Vatson iğtişaşları qınamışdır. Kanadanın baş naziri Castin Trudo da hadisələri "dərin narahatedici" olaraq qınamışdır. Avropa Komissiyasının sözçüsü Stefan de Kersmeker də hücumları pisləmişdir.

İsrail hökuməti Rusiya hakimiyyətini Rusiyadakı israilliləri və yəhudiləri müdafiə etməyə çağırmışdır.

Yəhudiəsilli Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski hadisələrdə Rusiyanın "dövlət televiziyası, ekspertlər və səlahiyyətlilər tərəfindən təbliğ edilən digər xalqlara qarşı geniş yayılmış nifrət mədəniyyətini" günahlandırmışdır.

"Human Rights Watch" Rusiyanın cavabını qeyri-adekvat kimi səciyyələndirərək qeyd etmişdir ki, "tənqidçiləri sıxışdırmaq əvəzinə, hakimiyyət səylərini ksenofob hücumların qarşısını almağa yönəltməlidir".

## İstinadlar
BMT-nin Yaxın Şərqdəki Fələstinli Qaçqınlara Yardım və İşlər üzrə Agentliyi

**BMT-nin Yaxın Şərqdəki Fələstinli Qaçqınlara Yardım və İşlər üzrə Agentliyi** (, ) — məqsədi fələstinli qaçqınlara yardım etmək və onları qorumaq olan BMT agentliyi.

UNRWA Suriya, Livan, İordan çayının qərb sahili, Qüds və Qəzzə zolağında fələstinli qaçqınlara xidmət göstərir. Agentlik 8 dekabr 1949-cu ildə təsis edilmişdir. 30 mindən çox işçisinə malik olan UNRWA BMT-nin ən böyük proqramlarından birinə çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт БАПОР
* *[[:ru:Пайпс, Даниэль|Пайпс, Даниэль]]*. Со временем все человечество станет палестинскими беженцами
BMT və 7 oktyabr qalmaqalı

**BMT və 7 oktyabr qalmaqalı** — İsrailin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Yaxın Şərqdəki Fələstinli Qaçqınlara Yardım və İşlər üzrə Agentliyinin (UNRWA) HƏMAS-ın İsrailə hücumu etməsində iştirakı ilə əlaqədar iddiaları nəticəsində yaranan qalmaqal. UNRWA 26 yanvar 2024-cü ildə İsrail tərəfindən təxminən iki həftə əvvəl özünün bir neçə əməkdaşının hücumda iştirakına dair təqdim etdiyi iddiaları araşdırdığını açıqlamışdır.

İsrailə görə, UNRWA-nın 4-dən 12-dək əməkdaşı hücumlarda iştirak etmiş, onlar logistika və silah tədarükündə rollardan tutmuş girovgötürmə və hücumlarda birbaşa iştiraka qədər müxtəlif vəzifələrdə iştirakda ittiham olunurlar. İsrail iddia edir ki, Qəzzə zolağında UNRWA-nın 13,000 əməkdaşının təxminən 10 faizi islamçı yaraqlı qruplarla, ilk növbədə HƏMAS və Fələstin İslam Cihadı ilə əlaqəsi var və UNRWA-nın 190 əməkdaşı yaraqlı olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

UNRWA-nın baş komissarı Filipp Lassarini təşkilatın aidiyyəti işçiləri vəzifələrindən azad edərək təhqiqata başladığını bildirmiş və əlavə etmişdir ki, məsuliyyət daşıyan hər hansı işçi nəticələrlə üzləşəcək. BMT-nin baş katibi Antoniu Quterreş UNRWA-nın 9 əməkdaşının işdən çıxarıldığını, birinin həlak olduğunu, işdə iştirak edən digər iki şəxsin kimliyinin dəqiqləşdirildiyini bildirilmişdir. 9 fevralda Lassarini qeyd etmişdir ki, o, "əks qanuni prosesə" əməl etmiş, heç bir sübuta baxmadan əməkdaşları işdən çıxarmış və bu şəraitdə çevik tədbirin prioritet olduğuna qərar vermişdir.

Qalmaqal bir neçə ölkənin, o cümlədən ABŞ, Almaniya və Avstraliyanın UNRWA-nın maliyyələşdirilməsini dayandırmasına səbəb olmuşdur. Vəsaitlərin dayandırılması İsrailin işğalı ilə əlaqədar Qəzzə zolağında yaranan humanitar vəziyyəti nəzərə alaraq Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, Sərhədsiz Həkimlər və "Amnesty International" kimi bir sıra beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tənqid edilmişdir. "Amnesty International" bunu dünyanın ən zəngin ölkələrinin "12 nəfərin iddia edilən cinayətlərinə görə yer üzündəki ən həssas əhalini cəzalandırmaq kimi bir ürəksiz qərar" adlandırmışdır. Bununla belə İspaniya,, Portuqaliya və İrlandiya kimi bəzi digər ölkələrdən gələn maliyyələr artmışdır.

## Həmçinin bax
* Həmas–UNRWA Holokost mübahisəsi

## İstinadlar
HƏMAS–UNRWA Holokost mübahisəsi

**HƏMAS–UNRWA Holokost mübahisəsi** — 31 avqust 2009-cu ildə Qəzzə zolağında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Yardım və İşlər üzrə Agentliyinin (UNRWA) ərazisində fəaliyyət göstərən məktəblərin hazırlıq kurslarının səkkizinci sinif kurrikuluma Holokostdan bəhs edən insan hüquqlarına dair kursu daxil etməyi planlaşdırdığına dair təsəvvürdən sonra alovlanmış mübahisə. Qəzzə zolağına nəzarət edən HƏMAS silahlı islamçı hərəkatı buna etiraz edərək Holokostu "sionistlərin uydurduğu yalan" adlandırmış və təhqiredici məzmunun tədris planından çıxarılmasını tələb etmişdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bəzi rəsmiləri əvvəlcə onun məktəblərində Holokost fənninin öyrədildiyini və ya yeni kurrikulumda onu tədris etməyi planlaşdırdığını inkar edərək cavab vermişdilər. Bu təkzib müxtəlif qruplar və şəxslər tərəfindən tənqidlərə səbəb olmuşdur.

## Zəmin
UNRWA Qəzzə zolağında 600-dən çox ibtidai və orta məktəbdən 221-ni idarə edir, 6–15 yaş arası təxminən 200,000 uşağa təhsil verir. Qəzzə zolağı 2007-ci ilin iyununda Fələstin prezidenti Mahmud Abbasın təhlükəsizlik qüvvələrini məğlub edərək anklavda nəzarəti ələ keçirdikdən sonra HƏMAS tərəfindən idarə olunur. "Associated Press"in məlumatına görə, "HƏMAS Qəzzəyə nəzarəti gücləndirməyə çalışır, BMT agentliyi isə getdikcə kölgə hökuməti kimi görünür və Qəzzənin 1,4 milyon əhalisinin təxminən 1 milyonuna xidmət göstərir".

Holokost İordan çayının qərb sahilində, Suriyada, İordaniyada və Livanda BMT-nin idarə etdiyi fələstinli qaçqınlar üçün məktəblərdə, həmçinin İordan çayının qərb sahili və ya Qəzzədə yerləşən Fələstin hökumət məktəblərində tədris edilmir.

## İstinadlar
203 mm Haubitsa M-1931 (B4)

**B-4** 203 mm-lik (8 düym) sovet istehsalı olan ağır sinifə məxsus haubitsasıdır . Haubitsin rəsmi adı **203 mm-lik haubitsa modeli 1931-dir** (rus: 203-мм гаубица образца 1931 года (Б-4)).Bu haubitsa xüsusi ilə də şəhərlərdə baş vermiş olan toqquşmalar zamanı Nasist Almaniyasının ordusu hesab edilən Vermaxtın sığınacaqlarının və binalarının dağıdılmasında faydalı olmuşdur. Atış sürəti dəqiqədə 1 mərmi olub, maksimum atəş məsafəsi 18 km, lülənin qalxma bucağı isə 0° ilə 60° arası təşkil etmişdir.

## İstinadlar
İnese

**İnese** — ad.

* İnese Libina-Eqnere — latviyalı dövlət və siyasi xadim.
* İnesu Emiko Takeoka — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
İosif

**İosif** — ad.
	
* I Frans İosif
* İosif Stalin
* İosif Yesman — Hidravlika sahəsində görkəmli sovet alimi.
* İoseb İremaşvili
* İosif Bezpalko
* İosif Kuzmin
İqor

**İqor** — ad.

* İqor Ametov — texnika elmləri doktoru, professor.
* İqor Burqanov — Rusiyanın Əməkdar rəssamı, professor.
* İqor Qorbenko — Ukraynanı təmsil edən yüngül atlet.
* İqor Yusufov — rus dövlət xadimi, biznesmen.
İradə (ad)

**İradə** — ad.

* İradə Gülfir — şairə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* İradə İsgəndərova — hüquqşünas.

## Həmçinin bax
* İradə
İrakli

**İrakli** — ad.
	
* I İrakli
* İrakli Metaksa — dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri, bolşevik.
* İrakli Morkov — Rusiya hərbçisi, Həştərxan quberniyasının general-qubernatoru, qraf (1796).
* İrakli Abaşidze — gürcü şairi
* İrakli Qamrekeli
Uippl xəstəliyi

**Uippl xəstəliyi** (), **interstisial lipodistrofiya** – ancaq kişilərdə təsadüf edən neytral yağların sorulma və sintezinin pozulması, ishal, qarında ağrı, limfadenopatiya, qızdırma, poliserozit, dərinin piqmentasiyası, revmatoloji simptomlarla gedir. Törədici tropheryma Whipplii hesab edilir.

İlk dəfə 1907-ci ildə amerikan patoloqu George Hoit Whipple tərəfindən təsvir edilmişdir. Diareya, stetoreya, kəskin arıqlama və anemiya ilə təzahür edən naməlum xəstəlik hadisəsinin Wipple tərəfindən seksion təhlili zamanı mezenterial limfa düyünlərinin qabarıq böyüməsi və poliserozit aşkar edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ulnar deviasiya

**Ulnar deviasiya** – əl barmaqlarının dirsək sümüyünə tərəf əyilməsidir. MKF-ın yarımçıxığı ilə əlaqədardır. Ən çox assosiasiya olur: RA, SSk, DM, SLE, elastik psevdoksantoma, pannikulit və travma. Kalsium və fosfor səviyyəsi adətən normal olur

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyümə ağrısı

**Böyümə ağrısı** – funksional xarakterlidir, 4–12 yaşda, cins fərq yoxdur, ağrılar budda və baldırda, gecə və axşamlar olur, heç vaxt səhərlər olmur, müayinədə obyektiv və laborator dəyişikliklər tapılmır

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Üveit

**Üveit** – gözün orta hissəsinin iltihabıdır: qüzehli qişa, kirpikli cisim (siliar), xorioid və şüşəvarı cisim. Anatomik (ön, orta, arxa, panuveit); bir və ya ikitərəfli; birdən və ya gizli başlayan; keçici və ya persistəedici; kəskin, residivləşən, xroniki olur

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Veber-Krisçen xəstəliyi

**Veber-Krisçen xəstəliyi**, **febril residivləşən qeyri-irinli pannikulit** – 30–50 yaşda qadınlarda daha çox rast gəlir. Klinika: qızdırma, dərialtı qırmızı rəngli, bərk, ağrılı düyünlər bəzən isə infiltrat formasında olur. Dəri infiltrat üzərində parıldayır. Sağaldıqda çapıqlar, piqmentasiya qalır. Bəzən daxili üzvlər zədələnir (ürək, ağciyərlər, qaraciyər, böyrəklər)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yastı pəncə

**Yastı pəncə** () – pəncə tağının müxtəlif dərəcədə çökməsi və ya olmaması nəticəsində pəncənin döşəmə səthinə bütünlüklə toxunmasıdır. Dərəcəsindən asılı olaraq ağrı bədənin müxtəlif nahiyələrində olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psoriatik artrit

**Psoriatik artrit** – daha çox qızlarda olur və ön üveit aşkar edilir. Artrit psoriazla olmalı, ya artrit göstərilən əlamətlərdən 2 və daha çoxu olmalıdır: daktilit; dırnaqların patoloji dəyişikliyi; ailə anamnezində təsdiqlənmiş psoriaz

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sioni-Çopi-Qinçi mədəniyyəti

**Sioni-Çopi-Qinçi mədəniyyəti** — Cənub Qafqazın erkən və orta eneolit dövrü mədəniyyətidir. Həmçinin Sioni mədəniyyəti kimi də tanınır. E.ə V minilliyin əvvəlinə tarixlənir. Xüsusilə Cənub Qafqazın mərkəzi və şərqində yayılmışdır.Bu mədəniyyətin mərkəzinin Kür və Araz hövzələri, Şərqi Gürcüstan, Azərbaycan və Cənubi Dağıstanda olduğu düşünülür.

## İstinadlar
Qəzənfər Məmmədov

**Qəzənfər Cəfər oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan-sovet dövlət və partiya xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin katibi (1941–1945, 1946–1950).

## Həyatı
Qəzənfər Cəfər oğlu Məmmədov 1905-ci ildə Bakı şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Məktəbdə təhsil aldığı illərdə müxtəlif emalatxanalarda şagid olmuş, 1927-ci ilədək istehsalat müəssisələrində işləyərək fəhlə fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir. O, 1928-ci ildən 1930-cu ilədək komsomol işində çalışmış, 1928-ci ildən ÜİK(b)P üzvlüyünə namizəd, 1931-ci ildən isə partiyanın üzvü olmuşdur.

Qəzənfər Məmmədov 1941-ci ilədək 12 il ərzində mətbuat orqanlarında çalışmışdır. O, əvvəlcə Azərbaycan LKGİ və BK orqanı olan "Gənc işçi" qəzetinin məsul katibi vəzifəsində işləmiş, sonra məsul redaktorun müavini, 1933-cü ildə isə bu qəzetin məsul redaktoru seçilmişdir. Mətbuatda işləməklə bərabər Azərbaycan Dövlət Universitetində də təhsil almışdır. Bir müddət sonra isə Azərbaycan K(b)P MK və BK-nın orqanı olan "Kommunist" qəzeti redaksiyasına işə göndərilmiş, burada partiya şöbəsinin müdiri, məsul katib, məsul redaktor müavini və məsul redaktor vəzifələrində işləmişdir.

1941-ci ilin mart ayında Qəzənfər Məmmədov Azərbaycan K(b)P Mərkəzi Komitəsində işə keçirilmiş, 1945-ci ilədək Mərkəzi Komitənin təbliğat-təşviqat üzrə katibi olmuşdur. 1945-ci ilin fevral ayında o, ÜİK(b)P MK yanında Ali Partiya Məktəbində oxumağa göndərilmiş, 1946-cı ildə təhsildən qayıtdıqdan sonra Azərbaycan K(b)P MK-nın kadrlar üzrə katibi seçilmişdir.

Qəzənfər Məmmədov 2-ci və 3-cü çağırış SSRİ Ali Sovetinin, 2-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmiş, Azərbaycan KP MK-nın büro üzvü olmuşdur. "Lenin", "Qırmızı əmək bayrağı", "Şərəf nişanı" ordenləri, "Qafqazın müdafiəsinə görə" və "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalları ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Nürəddin Novruzov

**Nürəddin Novruzov** (18 noyabr 2003, Gəncə) — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

## Həyatı
Nürəddin Novruzov 18 noyabr 2003-cü ildə Gəncə şəhərində anadan olub. 2013-cü ildə güləşlə məşğul olmağa başlayıb. Adil İbrahimovun rəhbərliyi altında məşq edir, Neftçi İdman Klubunda çıxış edir. Kiyev Əmək və Sosial Münasibətlər Akademiyasında təhsil alıb.

## Karyerası
Nürəddin Novruzov 2021-ci ildə Rusiyanın Ufa şəhərində gənclər arasında Dünya Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu. 2022-ci il ərzində Roma şəhərində (İtaliya) U-20 Avropa Çempionatında 10-cu, Sofiya şəhərində (Bolqarıstan) U-20 Dünya Çempionatında isə 15-ci pillələrin sahibi olan Nürəddin Novruzov 2023-cü ildə Rumıniyanın Buxarest şəhərində U-23 Avropa Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu.

2024-cü ildə Nürəddin Novruzov sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının əsas heyətinə cəlb edildi. Yanvarda Xorvatiyanın Zaqreb şəhərində baş tutan Zagreb Open beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib olan Nırəddin Novruzov fevralda Rumıniyanın Buxarest şəhərində baş tutan Avropa Çempionatını da bürünc medalla başa vurdu. Mayda Azərbaycanda baş tutan U23 Avropa Çempionatında da bürünc medalın sahibi olan Novruzov həmin il Tirana şəhərində (Albaniya) Dünya Çempionatında debüt etdi və turniri medalın bir addımlığında – beşinci pillədə tamamladı. Novruzov 2023 və 2024-cü illərdə ardıcıl olaraq 2 dəfə Azərbaycan Çempionatının qalibi oldu.

2025-ci ildə Nürəddin Novruzov birinci uğurunda fevralda Xorvatiyada baş tutan Zagreb Open beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib olmaqla imza atdı. Apreldə isə Bratislava şəhərində Avropa Çempionatını doqquzuncu pillədə başa vurdu.

## Nəticələri

## İstinadlar
Arseniy Djioyev

**Arseniy Djioyev** (9 iyul 2002, Tsxinvali) — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

## Həyatı
Arseniy Djioyev 9 iyul 2002-ci ildə Gürcüstanın Tsxinvali şəhərində anadan olub. 2016-cı ildə güləşlə məşğul olmağa başlayıb. Cəbrayıl Həsənovun rəhbərliyi altında məşq edir.

1 mart 2026-cı il tarixinə olan məlumata görə, 320 xal göstəricisi ilə Azərbaycan idmançılarının reytinqində səkkizinci yeri tutur.

## Karyerası
Arseniy Djioyev 2021-ci ilin martında U-21 Rusiya Çempionatında bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu. Daha sonra 2023-cü ildə Azərbaycan Güləş Federasiyası (AGF) tərəfindən o, sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının heyətinə dəvət edildi.

Arseniy Djioyev həmin avqustunda Belarusda II MDB Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu. Həmin il Albaniyada U-23 Dünya Çempionatını 11-ci pillədə başa vuran Arseniy Djioyev ilin sonunda Azərbaycan Çempionatının gümüş medalına da sahib oldu 2024-cü ildə Arseniy Djioyev sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığmasının əsas heyətinə cəlb edildi. Yanvarda Xorvatiyanın Zaqreb şəhərində baş tutan Zagreb Open beynəlxalq turnirini beşinci pillədə başa vuran Arseniy Djioyev fevralda Rumıniyanın Buxarest şəhərində baş tutan debüt Avropa Çempionatında bürünc medalının sahib oldu. Mayda Arseniy Djioyev Azərbaycanda baş tutan U23 Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vurdu, noyabrda isə Albaniyanın Tirana şəhərinin ev sahibliyində baş tutan U23 Dünya Çempionatında final görüşündə məğlub olaraq turniri gümüş medalla tamamladı. O, həm də həmin il Azərbaycan Çempionatında bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu.

2025-ci ilin fevralında Djioyev Xorvatiyada baş tutan Zagreb Open beynəlxalq turnirini də gümüş medalla başa vurdu. Martda isə o, Albaniyanın Tirana şəhərində baş tutan 23 yaşlılar arasında Avropa Çempionatında bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu. Apreldə Djioyev Bratislava şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında uğursuz çıxış etdi və turniri 15-ci pillədə başa vurdu.

10 yanvar 2026-ci ildə Bakıda keçirilən yunan-Roma və sərbəst güləş üzrə Azərbaycan çempionatının qalibi olub.

25 fevral 2026-ci ildə Albaniyanın paytaxtı Tiranada keçirilən "Muhamet Malo" turnirində bürünc medal qazanıb

## Nəticələri

## İstinadlar
Sevastopol uğrunda döyüş

**Sevastopol uğrunda döyüş** (rusca: *"Битва за Севастополь"*; Rom: *Bitva za Sevastopol*; ukraynca: *Незламна"*; Rom: *Nezlamna*) İkinci Dünya müharibəsində nasistlərin Sovet İttifaqına hücumuna qarşı Qırmızı Orduya qoşulan sovet qadın snayper olan Lyudmila Pavliçenkonun həyat hekayəsindən bəhs edən Rusiya və Ukraynanın müştərək istehsalı olan filmdir. Filmdə 2015-ci ilin aprelin 2-də buraxılmışdır. Bu filmin ssenari müəlliflərindən biri olan Leonid Korin Baxmuta edilmiş hücum zamanı qəhrəmancasına həlak olmuşdur.

Korin 2023-cü ilin yanvar ayında xüsusi olaraq təşkil edilmiş olan bir əməliyyat üçün könüllü olmuşdur. Müəllif Orkestrin kəşfiyyat dəstəsində PKM-nin atıcı köməkçisi kimi xidmət etmişdir.

O, 29 mart 2023-cü ildə Baxmut anqarlarına edilmiş olan hücum zamanı öldürülmüşdür. Hücum qrupu düşməni işğal olunmuş xətlərdən çıxarsa da, rəqibin güclü artilleriya atəşinə məruz qalmışdır. Korin artilleriya atəşi zamanı atılan mərmilərdən birinin qəlpələrindən ağır formada yaralanmışdır.

Korin Vaqner Şirkətinin daxili mükafatlarını almışdır: bunlara Qızıl Xaç, Şücaət medalı, döyüşlərdəki nailiyyətlərinə görə almış olduğu Qan və Şücaət medalı daxildir. O, ölümündən sonra "İgidliyə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Galanz

**Guangdong Galanz Enterprises Co., Ltd.** (Çincə: **格兰仕**; pinyin: **Gélánshì**) baş ofisi Foşan, Guangdong şəhərində yerləşən və 28 sentyabr 1978-ci ildə əsası qoyulmuş elektron məişət texnikası istehsalçısıdır. 2019-cu ilin yanvar ayına olan statistik məlumatlara əsasən, Galanz dünyada istehsal olunan mikrodalğalı sobaların təxminən yarısını istehsal edir.

Bu illər ərzində Galanz məhsul xəttini kondisionerlər, paltaryuyan maşınlar, toster sobaları, soyuducular və digər məişət texnikaları ilə genişləndirmişdir. Şirkətin hal-hazırda Foşan şəhərinin Shunde rayonunda və Zhongshan şəhərində istehsal bazaları mövcuddur və şirkətin baş ofisində 13 törəmə müəssisə, Çin üzrə 52 satış ofisi və Honq-Konq, Yaponiya, Koreya, Avropa və Şimali Amerikadakı filialları əhatə edən 50.000-dən çox işçisi mövcuddur.

## Tarixi
1978-ci ildə Liang Qingde tərəfindən qurulan Galanz əvvəlcə ördək tüklərinin ticarəti ilə məşğul olan bir şirkət olmuşdur.

1992-ci ildə Galanz məişət texnikası sənayesinə daxil olmuş və mikrodalğalı sobaların Çinin gündəlik həyatına daxil olmasına imkan yaratmışdır.

1993-cü ildə Galanz şirkəti sınaq üçün 10.000 ədəd mikrodalğalı soba istehsal etmişdir.

1995-ci ildə Galanz 25,1%-lik bazar payı ilə Çinin mikrodalğalı soba bazarında birinci yeri tutmuşdur.

1998-ci ildə Galanz 40%-lik qlobal bazar payı ilə dünyanın ən böyük mikrodalğalı soba istehsalçısı olmuşdur.

1999-cu ildə Galanz-ın istehsalı və satışı 6 milyon ədədi keçmişdir.

2000-ci ildə Galanz kondisioner və soyuducu sənayesinə daxil olmuşdur.

2001-ci ildə Galanz şirkətinin qlobal istehsalı və satışı 12 milyon ədədə yüksəlmişdir.

2002-ci ildə Galanz şirkəti elektriklə işləyən soba sənayesinə daxil olmuşdur.

2007-ci ildə Galanz qlobal bazarda soyuducu, paltaryuyan, quruducu və qabyuyan məhsullarını təqdim etməyə başlamışdır. Elə həmin il Galanz mərkəzi kondisioner sənayesinə daxil olmuşdur.

2009-cu ildə Galanz toster sobalarının 1 nömrəli ixracatçısına çevrilmişdir.

2014-cü ildə ChinaDaily Galanz şirkətini Çində ilk on məişət texnikası istehsalçısı arasında 8-ci yerə layiq görmüşdür.

2015-ci ildən Galanz şirkəti tam avtomatik istehsal xətləri yaratmağa başlamışdır.

28 sentyabr 2019-cu ildə Galanz şirkəti, tərsinə fərdiləşdirilmiş eksklüziv çiplərə nail olan məişət texnikası müəssisəsinə çevrilərək ilk IoT cihaz çipini — "BF-Xijiao"nu beynəlxalq bazarlara təqdim etmişdir.

2020-ci ildə Foşanın Şunde rayonunda yerləşən Galanz şirkətinin Sənaye 4.0 istehsal bazasının birinci mərhələsi öz fəaliyyətinə başlamışdır.

2021-ci ildə Galanz şirkəti Whirlpool(Çin) üçün təklifini tamamlamış və onun hakim səhmdarına çevrilmişdir.

29 may 2021-ci il axşam saatlarında Galanz şirkəti tərəfindən hazırlanmış olan dünyanın ilk aerokosmik mikrodalğalı sobası kosmosa göndərilmişdir.

## İstinadlar
Mühakkimə

**Mühakkimə** — erkən xarici hərəkatlarından biridir. Onlar bu adı ona görə alıblar ki, əvvəllər tərəfdarları olduqları Əli ibn Əbu Taliblə Müaviyə ibn Əbu Süfyan arasındakı arbitrajı rədd edib: "Qərar (hükm) ancaq Allaha məxsusdur!" şüarını irəli sürüblər. Bəzi sünni bidətşünasları mühakkimiləri mürtəd və kafir hesab edirlər. İbn Tahir əl-Bağdadi yazırdı ki, mühakkimə dini (din) təkcə Osman ibn Əffan, Müaviyənin deyil, Əli, onların tərəfdarları, hakimlər və bütün günahkar müsəlmanların kafirlər kimi tanınmasıdır.

İlkin mühakkimələr xəlifə Əli ibn Əbu Talibə qarşı çıxan və Kufə (indiki İraq) yaxınlığındakı Harura (xaricilərin hər iki ləqəbindən — Harurilər) şəhərində toplaşanlardır. Mühakkəmin başçıları: Abdullah ibn əl-Qəvva, Əttar ibn əl-Əvar, Abdullah ibn Vəhb ər-Rasibi, Urva ibn Xudeyr, Yezid ibn Asim əl-Muxaribi və Harkus ibn Zübeyr əl-Bəccali. Onlar Nəhrəvanda Əliyə qarşı vuruşan və məğlub olan 12.000 nəfərlik ordunun başında idilər.

## Muhakkimələr və İbadilər
İbadilər öz mənşəyini Muhakkimələrə bağlayan yeganə qrupdur ki, bu günə qədər gəlib çatmışdır. Aparıcı İbadi alimlərinin fikrincə, mühakkimələrə qarşı irəli sürülən bütün iddialar, məsələn: Əli ibn Əbu Talib də daxil olmaqla müsəlman əleyhdarlarını küfrdə ittiham etmələri, həmçinin onun və Abdullah ibn Həbbabın qətlində iştirakları əsassızdır. Bu cinayətlərin müəllifləri Misar əl-Fidaki və Əbdürrəhman ibn Mülcəm mühakkimələrlə və Nəhrəvanlılarla əlaqəli deyildilər. Misar əl-Fidaki öz dəstəsi ilə mühakkimələrə qoşulmağa cəhd edir, lakin onun nə etdiyi məlum olanda mühakkimələrin lideri Abdullah ibn Vəhb ər-Rasibi tərəfindən qovulur. Əbdürrəhman ibn Mülcəm isə heç vaxt mühakkimə olmamışdır. İbadilər iddia edirlər ki, mühakkimələr qarşıdurma zamanı Əli ibn Əbu Talibin Zübeyr ibn Əvvam və Təlhə ibn Ubeydullahla rəftar etdiyi kimi müxalifləri ilə eyni cür davranırdılar. Xaricilərin radikal məzhəbləri işində öz müxalifləri arasında küfrdə ittihamlar və s. kimi oxşar fikirlərin meydana çıxması onların formalaşmasının sonrakı mərhələsi ilə bağlıdır və mühakkimələrin özlərinin mövqeyi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

## İstinadlar
Əcrədilər

**Əcrədilər** — Nəcdatilərdən ayrılan mötədil xaricilər məzhəblərindən biri. Qurucusu Əbdülkərim ibn Əcrad olmuşdur.

## Tarixi
Təriqətin banisi Əbdülkərim ibn Əcrad Nəcdatilərə qarşı çıxış edənlər arasında olmuşdur. O, Atiye ibn əl-Əsvədə qoşulub Sistana getmişdir. Bəzi mənbələrə görə, Əbdülkərim ibn Əcrad Əbu Beyhəsin tərəfdarı idi, lakin sonra ondan uzaqlaşmış və öz təlimini inkişaf etdirmişdir.

## İnancları
Əzraqilərdən fərqli olaraq, Əcradilər onların mübarizəsinə qoşulmayanların mömin ola biləcəyinə inanırdılar. Əhali onların inanclarını qəbul etməyən bölgələrdən köçməyi özləri üçün arzuolunan (lakin məcburi deyil) hesab edirdilər. Əcradilər yalnız onlarla vuruşan rəsmi ordunun əsgərlərinin öldürülməsinə icazə verir və dinc əhalinin öldürülməsini qadağan etdirdilər.

Bundan əlavə, Əcrədilər belə inanırdılar ki:

Uşaq həddi-büluğa çatana və İslamı qəbul etməyə çağırılana qədər ondan əl çəkmək lazımdır;

Müharibə zamanı müşriklərin övladları öldürülsə, ataları ilə birlikdə cəhənnəmdə olarlar;

Mal sahibi öldürülənə qədər caiz sayılmır;

Dindarlığını bilsən evdə oturanları danlaya bilməzsən;

Böyük günah etmiş kafir olar.
## Əcrədilər təriqətləri
Əcrədilər hər hansı məsələdə xüsusi rəyə malik olan kiçik təriqətlərə ayrılmışdılar.

* Saltilər - yetkinlik yaşına çatana və İslamı qəbul edənə qədər uşaqlardan imtina edirdilər.
* Meymunilər nəvələrlə evlənməyə icazə verir və Quranda Yusif surəsinin olmasını inkar edirdilər.
* Həmzilər Meymunilərlə yekdil idilər, lakin onlar düşmənlərinin və müşriklərinin övladlarının cəhənnəmə düşəcəyinə inanırdılar.
* Xələfilər iradə azadlığını tanımırdılar.
* Atrafilər - spekulyativ vəzifələri tanıyırdılar.
* Şuaybilər iradə azadlığını tanıyırdılar.
* Hazimilər inanırdılar ki, Allah insanlara yalnız onların öldüyü iman əsasında himayədarlıq edir və ya onlardan imtina edir.
## İstinadlar
Aleksandr Prokopenko

**Aleksandr Timofeeviç Prokopenko** (; ) — yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş sovet futbolçusu. SSRİ milli futbol komandasının keçmiş üzvü. SSRİ idman ustası (1979). Beynəlxalq dərəcəli SSRİ idman ustası (1980).

## Həyatı
Aleksandr Prokopenko 16 noyabr 1953-cü ildə Bobruysk şəhərində anadan olub. Futbolla elə orada məşğul olmağa başlayıb. 1970-1972-ci illərdə BSSR çempionatında çıxış edən yerli "Stroitel" komandasında çıxış edib.

1972-ci ildə SSRİ yüksək liqasında mübarizə aparan və respublikanın əsas komandası olan Minskin "Dinamo" komandasına cəlb edilir. Burada ilk qolunu 20 oktyabr 1973-cü ildə "Ararat Yerevan"ın qapısından keçirib. Yeni komandasına tez uyğunlaşan futbolçu, klubun liderlərindən birinə çevrilir. 1974 mövsümündə 9 qolla komandasının ikinci ən məhsuldar futbolçusu olub. Ardıcıl üç mövsüm — 1977-1979-cu illərdə isə komandasının ən məhsuldar futbolçusu olmağı bacarıb. 1982-ci ildə "Dinamo"nun heyətində ölkə çempionatının qızıl, bir il sonra isə bürünc mükafatını qazanıb. 

Alkoqolizmdən əziyyət çəkən Prokopenko, 1984-cü ildə Mozır şəhərindəki müalicə-əmək profilaktoriyasına yerləşdirilir. Bir il burda qaldıqdan sonra futbola qayıdır. 1986-cı ili SSRİ ikinci liqasında mübarizə aparan "Dnepr Mogilyov" komandasında keçirib. 1987-ci ildə "Neftçi"yə transfer olunub. Yeni komandasında debüt oyunundaca "Spartak Moskva"nın qapısından top keçirib. Ümumilikdə Bakı təmsilçisinin heyətində 7 oyun keçirib, 1 qol vurub.

1989-cu ilin yanvarında yenidən Mozır müalicə-əmək profilaktoriyasına göndərilir və iki ay burada qalır. 1989-cu il martın 29-da axşam saatlarında Minsk mehmanxanasının restoranında qəflətən vəfat edib. Mogilyov vilayətinin Bobruysk rayonunun Tokari kəndindəki qəbiristanlıqda dəfn edilib.

## Xatirəsi
1993-cü ildən Minskdə Prokopenkonun xatirəsinə minifutbol turniri keçirilir. 

2015-ci ildə Bobruyskdakı stadiona Aleksandr Prokopenkonun adı verilib.

## Nailiyyətləri
### Komanda
**Dinamo Minsk**
* SSRİ çempionu: 1982
* SSRİ çempionatının bürünc mükafatçısı: 1983

**SSRİ milli komandası**
* Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı: 1980

### Şəxsi
* SSRİ-də mövsümün ən yaxşı 33 oyunçusu siyahısında № 1: 1982

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aleksandr Prokopenkonun məzarı
* Aleksandr Prokopenko ''Dynamo.su'' saytında
Avdeyevka döyüşü

**Avdeyevka döyüşü** — Ukraynanın Donetsk vilayətinə daxil olan Avdeyevka şəhəri uğrunda Rusiya Silahlı Qüvvələri və Ukrayna Silahlı Qüvvələri arasında baş vermiş döyüşü. Döyüşlər strateji əhəmiyyəti olan Avdeyevka şəhərinə nəzarət uğrunda 2022-ci ilin 21 fevral tarixindən etibarən başlamış, təxminən iki il davam edərək 2024-cü ilin 16 fevral tarixinə qədər davam etmişdir. Avdeyevka Rusiya Silahlı Qüvvələri üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığından şəhərin işğal əməliyyatlarına Rusiya–Ukrayna müharibəsinin ilk günlərindən etibarən start verilmişdir.

Avdeyevka döyüşləri 2022-ci ilin qışından başlanan müharibənin ən qanlı toqquşmalarından biri kimi tarixə keçib.

Avdeyevka Ukraynanın ən möhkəmləndirilmiş və strateji yaşayış məntəqələrindən biridir və yaxınlıqdakı Donetsk şəhərinə açılan *giriş qapısı* olaraq təsvir edilir. Şəhərin Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin nəzarətində olması Rusiyanın Donetsk və ətraf resuslar üzərindəki nəzarətini çətinləşdirirdi və beləliklə Rusiya Silahlı Qüvvələrinin mümkün irəliləyişinin qarşısı kəsilmiş olurdu.

Ukraynanın Avdeyevkaya nəzarəti Rusiyanın Donetskdən və onun resurslarından kommunikasiya qovşağı kimi istifadə etməsinə mane olmuş və Rusiyanın bu oxda irəliləyişlərinin qarşısını almışdı. 18 aydan çox davam edən fasiləsiz döyüşlərdən sonra Rusiya qüvvələri 2023-cü ilin oktyabr ayında şəhəri ələ keçirmək üçün həlledici döyüş əməliyyatlarına başlamışdır.

2024-cü ilin 17 fevral tarixində Ukrayna qüvvələrinin sonuncu təchizat maşınları şəhəri tərk edib və ardınca Ukraynanın hərbi komandanı Aleksandr Sırski verdiyi açıqlamasında *mühasirəyə düşməmək və xidmət personalının həyat və sağlamlığını qorumaq üçün Ukrayna qüvvələri şəhərdən çıxmaq məcburiyyətində qalmışdır* açıqlamasını verib.

Avdeyevkanın işğalı 2023-cü ilin mayında Baxmutun işğal edilməsindən sonra Rusiya ordusunun ən böyük ərazi irəliləyişi kimi qiymətləndirilir. 2023-cü ilin yayındakı Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin uğursuz əks-hücum əməliyyatlarından sonra Rusiya ordusu ümumi müharibədəki təşəbbüsü ələ keçirməyə başlayıb.

## Arxa plan

## Erkən döyüşlər

### Erkən döyüşlər və bombardman (fevral–may 2022)

### Separatçıların şəhərin şimal-şərqinə doğru irəliləməsi (iyun–iyul 2022)

### Yenilənmiş hücumlar və Piskinin işğalı (28 iyul 2022 — mart 2023)

### Şəhərin cənub-qərbində döyüşlər (mart–sentyabr 2023)

## Əsas döyüş

### İlkin mexaniləşdirilmiş hücumlar (10 oktyabr — 12 noyabr 2023)

### Cənub sənaye zonasının tutulması (13 noyabr – 4 dekabr 2023)

### Şimal ətəklərində mühasirə və irəliləmənin davamı (5 dekabr 2023 – 20 yanvar 2024)

### Cənub və şimal ətraflarında əks-hücum (20 yanvar — 7 fevral 2024)

### Şəhər mərkəzində və qatar relsləri boyunca döyüşlər (8–14 fevral 2024)

### Ukraynanın geri çəkilməsi (14–17 fevral 2024)

## Sonluq

## Hərbi itkilər

### Ukraynanın Rusiya itkiləri ilə bağlı iddiaları

### Qərbin Rusiya və Ukraynanın itkiləri ilə bağlı təxminləri

## Mülki itkilər

## Təhlil

### Döyüş sahəsindəki vəziyyəti

### Şəxsi heyət və taktika

### Şəhərin strateji əhəmiyyəti

## İstinadlar
Cefri Ceykob Abrams

**Cefri Ceykob Abrams** () — Amerikalı kinorejissor və bəstəkar. O, dram və elmi fantastika janrlarında olan əsərləri ilə məşhurlaşmışdır. *Abrams Henriyə münasibətdə* (1991), *Forever Young* (1992), *Armageddon* (1998), *Cloverfield* (2008), *Star Trek* (2009), *[[Ulduz müharibələri: Gücün oyanması]]* (2015) və *[[Ulduz müharibələri: Skayvolkerin yüksəlişi|Star Wars: The Skywalkerin yüksəlişi]]* (2019).

## İstinadlar
Roberto Orci

**Roberto Qaston Orci** () — Meksikalı ssenarist, film və televiziya prodüseri. O, Kaliforniyada məktəbdə oxuyarkən uzunmüddətli əməkdaşlıq etdiyi Aleks Kurtzman ilə tanış olmuş və birlikdə *Herakl: Əfsanəvi Səyahətlər* və  kimi televiziya seriallarında çalışmışlar. 2008-ci ildə J. J. Abrams ilə birlikdə məşhur Fringe teleserialını yaratdılar. 2013-cü ildə onlar Phillip Iscove ilə birlikdə *Sleepy Hollow* (TV serialı) -u yaratdılar. Orci və Kurtzmanın ilk film layihəsi Maykl Bayın "Ada" filmi idi və bu ortaqlıq sayəsində onlar Transformers film seriyasının ilk iki filminin ssenarisini yazmağa davam etdilər. Orci ilk dəfə 2008-ci ildə *Qartal Gözü* və yenidən 2009-cu ildə *Təklif* (film, 2009) ilə film prodüseri oldu.

## İstinadlar
Coşua Cekson

**Coşua Karter Cekson** () — Kanadalı aktyor. O, 1998–2003-cü illərdə yayımlanan Dawson's Creek teleserialında Peysi Vitter rolu ilə məşhurlaşmışdır.

## İstinadlar
Con Noubl

**Con Noble** () — Avstraliyalı aktyor. O, "Üzüklərin hökmdarı" film trilogiyasında Denetor, "Fringe" elmi fantastika serialında Dr. Valter Bişop, "Sleepy Hollow" döyüş-qorxu serialında Henri Parriş rolları ilə məşhurlaşmışdır. Noble eyni zamanda, xüsusən də Rockstar Games-in L. A. Noire (2011) filmindəki Leland Monroe və DC Comics oyununda Batman: Arkham Knight (2015) filmində Qorqud roluyla, özünə xas olan dərin səsini cizgi və videooyun layihələrinə də verdi.

## İstinadlar
Apatiya (film)

**Apatiya** – 2024-cü ildə buraxılmış Azərbaycan filmi.

## Məzmun
Filmdə kasıb bir ailənin dramı təsvir edilmişdir. Ailə azyaşlı oğlunu narkoman əmisinin yanında işləmək üçün məktəbdən uzaqlaşdırır. Həmçinin ailədə qətl hadisəsi baş verir.

## Tənqid
Filmdə masturbasiya səhnəsinin çəkilməsi müəyyən tənqidlərə uğramışdır. Rejissor Hikmət Rəhimov bunu janrın tələbi olduğunu bildirmiş, tənqidləri seksual problemlərlə əlaqələndirmişdir.

Kinotənqidçi Sevda Sultanova bu səhnəni tənqid edərək filmə baxmayacağını bildirmişdir.

Rejissor Cavid Təvəkkül Hikmət Rəhimovun bu işi bacarmadığını bildirmişdir.

Yazıçı İlham Əziz isə bu səhnəni cəsarətli adlandıraraq rejissor və yaradıcı heyəti alqışlamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmin treyleri
* ["Apatiya" filmi bir ailənin ağır həyatından bəhs edir ([Mədəniyyət TV])]
* ["Apatiya"ya düşənlər böyük ekranda — Rejissor və aktyor Hikmət Rəhimov yeni filmini təqdim etdi ([Real TV])]
Lego

**Lego**, Danimarka şirkəti The Lego Group tərəfindən satılan oyuncaq növləridir. Lego akrilonitril bütadien stiroldan (ABS) hazırlanmış müxtəlif rəngli bir-birinə yapışan plastik kərpiclərdən ibarətdir. Bir sıra dişliləri, minifiqurlar adlanan heykəlcikləri və müxtəlif digər hissələri müşayiət edir. Hissələr nəqliyyat vasitələri, binalar və robotlar da daxil olmaqla obyektlərin tikintisi üçün bir çox yollarla yığıla və birləşdirilə bilər. Yığılmış Lego modelləri sökülə bilər və onların parçaları yeni konstruksiyalar yaratmaq üçün təkrar istifadə edilə bilər.

## İstinadlar
Subaşı

**Subaşı** və ya **sübaşı** — türk mənşəli bir söz olaraq demək olar ki, tarix boyu mövcud olmuş bütün türk dövlətlərində "komandir" mənasında işlənmişdir. Türk dilində "sü" sözünün mənası əsgər, ordu deməkdir. Orxon kitabələrində "sü begi" formasında işlədilmişdir. Qaraxanlılar orduya rəhbərlik etmək və ordunu idarə etmək üçün "sü başlamaq" ifadəsindən istifadə edirdilər. Qutadqu Bilikdə "sübaşlar er", "sübaşçısı" və "sübaşlar adamı" kimi işlədilmişdir. Qaraxanlılar, Qəznəvilər, Böyük Səlcuqlar, Anadolu Səlcuqları və Osmanlı imperiyası dövründə ərəb və fars dillərində müvafiq olaraq "sahibü'l ceyş" və "sipehsalar" kimi işlənən sözlərdən, eyni zamanda da türk dilindəki "subaşı" sözündən istifadə edilmişdir.Səlcuq bəyin titulu da subaşı olmuşdur. Subaşı və buna oxşar sözlərin işlədildiyi bütün türk dövlətlərində, bu mövqe dövlətin adət-ənənələrinə və şərtlərinə görə dəyişsə də, subaşı olmaq təbii olaraq son dərəcə vacib bir vəzifə hesab edilirdi. Subaşı vəzifəsinə təyin olunacaq şəxslərdə təbii olaraq bir sıra xüsusi xüsusiyyətlərin olması vacib hesab edilirdi. Bunlar arasında hərbi məsələlərdə, xüsusilə də hərbi taktikalarda təcrübəli olmaq, cəsarətli, cəsur, səxavətli, ləyaqətli, təvazökar, özünəməxsus siyasi və strateji baxışların olması, adət-ənənələrə sadiqlik, qələm və silahdan istifadə də bacarıqlı olmaq, elm və hikmət sahibi olmaq kimi geniş xüsusiyyətlər nəzərdə tutulurdu.

Osmanlı imperiyasının birinci dövrlərində subaşı olmaq şəhərin mühafizə qüvvələrinin komandanı olaraq, qazı və dizdarın təyin edilməsi ilə bərabər bir şəhərin ələ keçirilməsinin rəsmiləşdirilməsi kimi qəbul edilirdi. II Məhəmmədin dövründə subaşı vəzifəsi sancaqbəyi və qazıdan sonra gələn vəzifə olaraq görülməyə başlanmışdır. Belə bir tendensiyanın yaranmasında Bizansın dövlət idarəçiliyinin mənimsənilməsinin təsiri olduğu iddia edilməkdədir. Subaşı vəzifəsini icra edənlər XV əsrin ortalarından etibarən daha çox ələ keçirilmiş olan regionlarda ictimai asayişin təmin edilməsinə görə məsuliyyət daşıyırdılar. Onlar qəzalarda sancaqbəyinin nümayəndələri kimi çıxış edirdilər. Adətən, onlara ziyamət torpaqlarından pay verilirdi.

## İstinadlar

## Etimologiya

**Subaşı** və ya **sübaşı** türk sözü olaraq demək olar ki, bütün türk dövlətlərində “komandir” mənasında işlənmişdir. Qaraxanlılar orduya rəhbərlik etmək və idarə etmək üçün “su başlamaq” deyirdilər. 

Osmanlı İmperiyasının ilk dövrlərində kadı və dizdarın şəhər mühafizə qüvvələrinə komandan təyin edilməsi ilə subaşı olmaq bir şəhərin ələ keçirilməsinin rəsmiləşdirilməsi kimi qəbul edilirdi. II Subaşılar sancaq ağası və kadıdan sonrakı mövqe olaraq görülməyə başladı. Onlar qəzalarda sancaq bəyini təmsil edirlər. Adətən, onlara bir fif verilirdi.
Dizdar

**Dizdar** () — Osmanlı imperiyası dövründə qalaların idarə olunmasından məsul olan komandirlərə verilən addır. Qalanın xarici təhlükələrdən mühafizə və müdafiə edilməsi, eyni zamanda da qalanın daxilində nizam-intizamın yaradılması dizdarın vəzifəsi idi. Bəylərbəyinin, sancaqbəyinin və qazıların dizdarları işdən çıxarmaq səlahiyyətləri var idi. 1826-cı ildən bu vəzifə qala komandanlığı ilə əvəz olunmuşdur.

## İstinadlar
Ziyamət

**Ziyamət** — Osmanlı imperiyasının torpaq sistemində illik gəliri 20.000 axça ilə 100.000 axça arasında dəyişiklik göstərən torpaqlar və bu torpaqlardan alınan vergi. Əyalət mərkəzlərində yaşayan ali səviyyəli idarəçilərə (xəzinə və timar xəzinədarlarına, sancaqlardakı alay rəhbərlərinə, qalaların dizdarlarına, divan məmurlarına və s.) verilirdi.

## İstinadlar
Sharp Corporation

**Sharp** — 1912-ci ildə Yaponiyanın Tokio şəhərində yaradılmış elektron məhsulların istehsalı ilə məşğul olan şirkətdir. Şirkət öz adını təsisçisinin ilk ixtiralarından birinin adından götürmüşdür. Şirkət xüsusi ilə də idman sahəsinə mühüm dəstək vermişdir. Şirkət, 1990-cı illərin ortalarında "Mançester Yunayted" klubunun forma, 2002–2005-ci illər arasında UEFA Çempionlar Liqasının əlavə, həmçinin də UEFA EURO 2012-nin rəsmi baş sponsoru olmuşdur. Onun texnologiya sahəsində fəaliyyətlərini davam etdirdiyi ölkədəki və dünyadakı ən böyük rəqibi Toshiba şirkəti hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xəttabilər

**Xəttabilər** — "Cifr elmi"nin qurucusu Ebul-Xəttab əl-Əsədi tərəfindən qurulan və ilk dəfə hülul inancının İslama gətirilməsində vəsilə olmuş Qulat-i Şiə məzhəbidir.

## Qulat-i Şiənin hülul əqidəsinin meydana gəldiyi məzhəb: "Xəttabiyyə"
Bütün haramları halal qəbul etmək fikri olan İbahilik əqidəsinin yayılmasına xidmət etmək üçün ilk dəfə Abdullah ibn Səba tərəfindən irəli sürülən "Əlinin ilahilik prinsipi" "Allahın Əlinin simasında təcəlli etdiyi hüluliyə inancı" üzərində qurulan və sonralar Baziğiyyə, Muammariyyə, Umeyriyyə, Mufaddaliyyə və Muhammisə təriqətlərinin əsaslarını meydana gətirən Xəttabiyyə məzhəbinə görə, Allah ilk dəfə İslam peyğəmbəri Məhəmməd Mustafaya (s.a.v) gəlir. O, Məhəmməd peyğəmbərin simasında təcəlli edir və daha sonra altı böyük imam Əli əl-Mürtəza, Həsən əl-Müctəba, Hüseyn Seyyid əl-Şühəda, Əli Zeynəlabidin, Məhəmməd Baqir, Cəfər Sadiq və nəhayət Əbül-Xəttab əl-Əsədinin vücuduna hülul etmişdir.

## Xəttəbiyətül-Mütləkə təriqəti
Əbül-Xəttab əl-Əsədi məzhəbinin ideyaları sonradan ortaya çıxan "Batiniyyə" və "İsmailiyyə" məzhəblərinin inanclarına da güclü təsir göstərmişdir. Əbül-Həttab əl-Əsədinin sonuncu peyğəmbər olduğuna inanan tərəfdarları tərəfindən qurulan "Həttəbiyətül-Mütlakə" təriqətinə görə, "Əbul-Həttab əl-Əsədi" sonuncu imamdır. Üstəlik ondan sonra heç bir peyğəmbər və ya imam olmayacaqdır. Hüluliyyə və Əlinin ilahiliyi bütün Qulat-i Şiə məzhəblərində, İbahiyyə inancı isə "Xarici" və "Şiə-i Batiniyyə" məzhəblərinin əksər qollarında mövcuddur.

## İstinadlar
Məryəm Ananın Fərziyyəsi Kilsəsi (Hrubeşov)

**Hrubeşovda Məryəm Ananın Fərziyyəsi Kilsəsi** () – Polşanın Hrubeşov şəhərində yerləşən pravoslav kilsəsi. Polşa kilsələri içərisində ən monumental kilsə hesab olunur.

## Tarixi
Hrubeşovda pravoslav kilsəsinə aid ən qədim yazılı mənbə 1510-cu ilə aiddir. İndiki kilsənin yerində yerləşən kilsə 1520-ci illərdə tikilmişdir. Kilsənin qurucusu və sponsoru Sofroniy Kozula adlı yerli sakin olmuşdur. Bu kilsə 1785-ci ildə sökülmüşdür.

İndiki kilsə binası 1873–1875-ci illərdə tikilmişdir. Binanın təməli 11 may 1883-cü ildə atılmışdır. Kilsə 13 may 1876-cı ildə Xelm-Varşava arxiyepiskopu Leontis tərəfindən təqdis olunmuşdur. 1915-ci ilə qədər kilsənin beffruasında 5 zəng olsa da, Birinci Dünya müharibəsində zənglər itmişdir.

## Memarlığı
Kilsə memarlıq quruluşu baxımından dövrünün pravoslav kilsələrindən fərqlənmir və rus-bizans üslubundadır. Lakin həmin kilsələrə nisbətən daha detallı tikilmişdir. 13 günbəzli bu kilsə yunan xaçı memarlıq planı üzrə tikilmişdir və üçhissəli struktura malikdir. Günbəzlər və zəng qülləsi qızılı rənglə bəzədilmişdir.

Kilsənin ziyarətgahı yarımdairəvi formada olan apsida və ona bitişik olan koridorla əhatə olunmuşdur. İçəridəki palıd ikonostas koridor ilə altar arasındakı yerləşir.

## Populyar mədəniyyətdə
2023-cü ildə Polşada buraxılmış poçt markalarından birində Məryəm Ananın Fərziyyəsi Kilsəsi təsvir olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
24saat.org

**az24saat.org** — azərbaycan, ingilis, rus, türk, alman, ispan, fransız, litva, ərəb, çin (mandarin), erməni, fars və portuqal daxil olmaqla 13 dildə fəaliyyət göstərən çoxdilli xəbər saytı.

Sayt Azərbaycanda və dünyada baş verən siyasi, iqtisadi, sosial və digər müxtəlif hadisələri işıqlandıran hərtərəfli xəbər platforması kimi tanınır. Vüqar Ələkbərov (Qurdqanlı) tərəfindən təsis edilən sayt müxtəlif qlobal auditoriyaya xidmət göstərmək üçün bir çox dillərdə 24 saat xəbər xidməti təqdim edir.

## Veb saytın bloklanması
Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin Elektron Təhlükəsizlik Xidməti sayta girişin məhdudlaşdırılması ilə bağlı 6 avqust 2018-ci il tarixdə Səbail rayon Məhkəməsinə iddia qaldırıb. Onlar prezidentin köməkçisi Əli Həsənovun yer aldığı 4 məqalənin 8 saat ərzində saytdan silinməsini tələb ediblər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*