Şamayılar

**Şamayılar**, **gümüşcələr** və ya **şahmayılar** () — cinsə Xəzər dənizində bir növ Kür şəmayısı və bir yarımnöv - Lənkaran şəmayısı formasında mövcuddur. Kür şəmayısı Xəzər dənizinin əsasən cənubi-qərb hissəsində sahildən 3–5&nbsp;km aralı, 30 m-dək dərinlikdə yaşayır.

Şəmayı keçici balıqdır, noyabrın əvvəllərində kürü tökmək üçün Kür çayına girir. Maraqlıdır ki, suda temperatur aşağı düşdükcə şəmayının çaya girməsi sürətlənir. Belə ki, suda temperatur 12&nbsp;°C olduqda çaya girmə başlayırsa, 10&nbsp;°C-də maksimum həddə çatır, 8&nbsp;°C-də proses başa çatır.Şəmayı çox da böyük olmayan dadlı balıqdır. Uzunluğu 24-30 sm, kütləsi 125-610qolur.Kür şəmayısi 3-4 yaşında cinsi yetişkənliyə çatır, erkəklər arasında 2 yaşlı yetkin balıqlara da təsadüf olunur.Suyun temperaturu 18-25&nbsp;°C olduqda Şamayı kuru tökməyə başlayır. Kürülərin inkubasiya dövrü 18,5-21,5&nbsp;°C temperaturda 70-72 saat çəkir. Kürüdən çıxmış körpələr çayda çox qalmayaraq suyun axarı ilə dənizə aparılır.Şəmayı çox həssas və zərif balıqdır, odur ki, suda temperaturun, oksigenin aşağı düşməsi, mexaniki təsirlər, xüsusilə çirklənmə ona öldürücü təsir edir.Xəzərin Azərbaycan sektorunda şəmayının Lənkəran yarımnövü və Mingəçevir su anbarında şirinsu şəmayısı mövcuddur.Kür şəmayısı qiymətli vətəgə balığıdır. Əvvəlki illərdə hər il 41-348 sentnerə qədər şəmayı ovlanardı. Son illərdə müxtəlif antropogen təsirlər və ovun düzgün təşkil edilməməsi nəticəsində Şəmayı ehtiyatı kəskin azalmışdır.Lənkəran şəmayısının ovu ildə 30 sentnerdən çox olmur.Şəmayı ehtiyatını artırmaq məqsədilə Varvara balıqartırma zavodunda mütəxəssis - alimlər tərəfindən onun süni artırılması sahəsində xeyli iş görülmüşdür ki, bu da şəmayı balığı ehtiyatının bərpa olunmasına kömək edir.

## Növləri
Cinsə 45 növ daxildir:

* *[[Alburnus adanensis]]* Battalgazi, 1944 (Adana şəmayısı)
* †*[[Alburnus akili]]* Battalgi, 1942 (Beyşehir şəmayısı)
* *[[Alburnus albidus]]* O. G. Costa, 1838 (İtaliya şəmayısı)
* *[[Alburnus alburnus]]* Linnaeus, 1758 (Adi şamayı və ya gümüşcə)
* *[[Alburnus amirkabiri]]* Mousavi-Sabet, Vatandoust, Khataminejad, Eagderi, Abbasi, M. Nasri, Jouladeh & Vasil'eva, 2015 
* *[[Alburnus arborella]]* Bonaparte, 1841 
* *[[Alburnus atropatenae]]* L. S. Berg, 1925
* *[[Alburnus attalus]]* Özuluğ & Freyhof, 2007
* *[[Alburnus baliki]]* Bogutskaya, Küçük & Ünlü, 2000 (Antalya şəmayısı)
* *[[Alburnus battalgilae]]* Özuluğ & Freyhof, 2007 
* *[[Alburnus belvica]]* Karaman, 1924
* *[[Alburnus caeruleus]]* Heckel, 1843 
* *[[Alburnus carinatus]]* Battalgil, 1941 
* *[[Alburnus chalcoides]]* Güldenstädt, 1772 (Xəzər şamayısı/şəmaisi/gümüşcəsi)
* †*[[Alburnus danubicus]]* Antipa, 1909
* *[[Alburnus demiri]]* Özuluğ & Freyhof, 2008
* *[[Alburnus derjugini]]* L. S. Berg, 1923 (Gürcüstan şəmayı)
* *[[Alburnus doriae]]* De Filippi, 1865
* *[[Alburnus escherichii]]* Steindachner, 1897 (Sakarya şəmayısıs)
* *[[Alburnus filippii]]* Kessler, 1877 (Kür gümüşcəsi/şəmayısı)
* *[[Alburnus heckeli]]* Battalgil, 1943
* *[[Alburnus hohenackeri]]* Kessler, 1877 
* *[[Alburnus istanbulensis]]* Battalgil, 1941
* *[[Alburnus kotschyi]]* Steindachner, 1863
* *[[Alburnus leobergi]]* Freyhof & Kottelat, 2007 
* *[[Alburnus macedonicus]]* Karaman, 1928
* *[[Alburnus mandrensis]]* Drensky, 1943
* *[[Alburnus mento]]* Heckel, 1837
* *[[Alburnus mentoides]]* Kessler, 1859
* *[[Alburnus mossulensis]]* Heckel, 1843 (Mosul şəmayısı)
* *[[Alburnus nasreddini]]* Battalgil, 1943 
* *[[Alburnus neretvae]]* Buj, Šanda & Perea, 2010 
* †*[[Alburnus nicaeensis]]* Battalgil, 1941 (İznik şəmayısı)
* *[[Alburnus orontis]]* Sauvage, 1882 
* *[[Alburnus qalilus]]* Krupp, 1992 
* *[[Alburnus sarmaticus]]* Freyhof & Kottelat, 2007
* *[[Alburnus schischkovi]]* Drensky, 1943 (Qaradəniz şəmayısı)
* *[[Alburnus scoranza]]* Heckel & Kner, 1858
* *[[Alburnus selcuklui]]* M. Elp, F. Şen & Özuluğ, 2015 
* *[[Alburnus sellal]]* Heckel, 1843 
* *[[Alburnus tarichi]]* Güldenstädt, 1814 
* *[[Alburnus thessalicus]]* Stephanidis, 1950 
* *[[Alburnus timarensis]]* Kuru, 1980
* *[[Alburnus vistonicus]]* Freyhof & Kottelat, 2007 
* *[[Alburnus volviticus]]* Freyhof & Kottelat, 2007
* *[[Alburnus zagrosensis]]* Coad, 2009

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s.108.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966,s.141.

## Həmçinin bax