open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Həzi Həsənov

**Həzi Həsənov** - Laçın rayonunun sosial-iqtisadi həyatının fəal iştirakçısı, İkinci dünya müharibəsi iştirakçısı, kapitan.

## Həyatı
Həsənov Həzi Cəfər oğlu 1913-cü ildə Laçın rayonunun Qızılca kəndində anadan olub. İbtidai və səkkizillik təhsil aldıqdan sonra təhsilini davam etdirmək üçün rayon mərkəzinə gəlmiş, tam orta təhsilini burda başa vurmuşdur. 1937-ci ildə Laçın rayonunda komsomol işinə başlayan Həzi Həsənov sonralar rayon komsomol komitəsində şöbə müdiri, katib və II katib vəzifələrinə irəli çəkilmişdir.

1937-ci ildə Qızılca kənd sakini Meyxanım Əkbərova ilə ailə qurmuşdur. Bu ailənin dörd övladı olmuş və onlar da rayonun müxtəlif işlərində çalışmışlar.

Həzi Həsənov müharibə başlayarkən rayon komsomol komitəsinin katibi kimi könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir. Tiflis şəhərində 6 aylıq zabit kursunu bitirdikdən sonra 416-cı milli atıcı diviziyanın tərkibində Mazdokdan Vyanaya qədər çox şərəfli döyüş yolu keçmişdir. 1946-cı ildə kapitan kimi ehtiyata buraxılmışdır. O, döyüşdə 6 dəfə müxtəlif yaralar almış və ömrünün sonuna kimi II qrup müharibə əlili statusa ilə partiya və digər işlərdə çalışmışdı.

Müharıbə qurtardıqdan sonra, yəni 1946-cı ildən yenidən komsomol komitəsinin katibi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Sonralar rayon partiya komitəsinin katibi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Sonralar Laçın rayon partiya komitəsinin təlimatçısı, şöbə müdiri, III katib, II katib kürsüsünə qədər yüksəlmişdir. 1952- ci ildə 8 ay müddətinə rayon partiya komitəsinin I katibini əvəz etmişdir. 1950-ci illərdə Ali Partiya Məktəbində Muradxan Cabbarov və Xıdır Bəylərovla birlikdə təhsil almışdır.

Həzi Həsənov 1963-cü ildən ömrünün sonuna kimi Laçın rayonu mədəniyyət şöbəsinin müdiri kimi fəaliyyət göstərmiş və dəfələrlə rayon sovetinin deputatı və Laçın Rayonon Partiya komitəsinin plenum üzvü seçilmişdir. Həzi Həsənov rayonun ictimai işlərində yaxından iştirak etmiş, rayonda mədəniyyətin və incəsənətin çiçəklənməsində böyük köməklik göstərmişdir. 
Həzi Həsənov 30 oktyabr 1981-ci ildə Laçın rayonunda vəfat etmişdir.

## Mükafatları

*"I dərəcəli Vətən müharibəsi" ordeni.
*"II dərəcəli Vətən müharibsi" ordeni.
*"Suvorov" ordeni.
*"Kutuzov" ordeni.
*Balaton gölünün ətrafındakı döyüşlərə görə Ali *Baş  Komandanın xüsusi "Fəxri Fərmanı".
*"Şərəf" ordeni.

## Mənbə
* "Laçın yurdu" jurnalı, №3(6), 2012, Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2012. səh.33
Küpəotu bitkisi

Nepentes **küpəotu bitkisi** daha maraqlı bitkilərdəndir. Bu bitkidə yarpağın yuxarı hissəsi qapaqlı küpəyə  oxşayır və tutucu aparat funksiyasını daşıyır. Küpə ilə yarpaq ayasının arasında olan sapşəkilli daralmış hissənin köməyilə bitki özünü dayağa bərkidərək küpələri asır. Bu küpələr çiçəyə oxşayır. Küpənin kənarlarından və qapağindan damcı şəklində şirin maye ifraz olunur. Bu həşəratı cəlb etmək üçündür. Küpənin kənarları hamar və süruşkəndir. Həşərat küpənin kənarlarına qonan kimi sürüşüb küpənin içinə düşur və orada həzm olunur. Küpəli bitkilərə Asiyanin tropik meşələrində təsadüf olunur. Bunlar hündürlüyü 35 sm gövdəsinin diametri 8&nbsp;mm olan bitkilərdir.
Qızqayıt Həsənova

**Qızqayıt Salman qızı Həsənova** () — Azərbaycan pambıqçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948).

## Həyatı
Qızqayıt Həsənova 1924-cü ildə hazırkı Biləsuvar rayonunun Xırmandalı kəndində anadan olub. Əmək fəaliyyətinə sıravi kolxozçu kimi başlayıb. Pambıqçılıqda yüksək əmək göstəricilərinə görə o, 1948-ci ildə "Lenin" ordeni ilə təltif olunub, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülüb. 1953-cü ildən 1996-cı ilə kimi Xırmandalı kəndindəki Telman adına kolxozun sədri işləyib.

Qızqayıt Həsənova 1975-ci ildə Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını bitirib. 1984-cü ildə Telman adına kolxoza Qızqayıt Həsənovanın adı verilib.

Qızqayıt Həsənova V–VI çağırış SSRİ Ali Sovetinin, II–X çağırışlar olmaqla 9 dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, dəfələrlə Azərbaycan KP MK-nın, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvü, Azərbaycan KP Biləsuvar rayon komitəsinin büro üzvü seçilib.

Məşhəd, Kərbəla və Həcc ziyarətlərində olub.

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Qızqayıt Salman qızı Həsənova 2012-ci ildə 88 yaşında vəfat edib.

## Təltif və mükafatları
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (10.03.1948)
* 4 "Lenin" ordeni (10.03.1948; 08.04.1971; 12.12.1973; 10.03.1982)
* "Oktyabr inqilabı" ordeni (27.12.1976)
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (30.04.1966)
* "Əmək igidliyinə görə" medalı (07.03.1960)
* "Xalqlar Dostluğu" ordeni
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü (02.10.2002)
* medallar

## İstinadlar

## Mənbə
*  
*  

## Həmçinin bax
* Muğan qızı (film, 1972)
Arıq Buğa

**Arıq Buğa** (; 1219–1266) — Toluy xanın kiçik oğlu, Çingiz xanın nəvəsi.

## Həyatı
Böyük xanlıq uğrunda Çingiz xanın nəvəsi, Mönkge və Hülakü xanın kiçik qardaşı Arıq Buğa və böyük qardaşı Xubilay qaan arasında müharibə baş verdi. Baydarın böyük oğlu Algü Arıq Buğanın da yardımı ilə xanlığı ələ keçirdi. 2 il sonra güc topladıqdan sonra Arıq Buğaya qarşı Xubilayın yanında müharibəyə başladı. Bu onu daha güclü etsə də Arıq Buğanın digər müttəfiqi Kaydu (Ugedeyin nəvəsi) ona qarşı Bərkə ilə müharibəyə başladı və məğlub oldu. Taxt yenidən Mütügenlərə, Mübarək Şaha keçdi. Mübarək şah müsəlman olan ilk xan idi. Buna görə Xubilay hirsləndi və Baydarın nəvəsi, Algünün qardaşı Yesüntoanın oğlu Barakı xan elan etdi. 1269-cu ildə Barak Mübarəkşahı sürgün etdirdi. Bu vaxt Arıq Buğanın keçmiş müttəfiqi Kaydu yenidən savaşa başladı. Barak isə Elxani hökmdarı Abaqa və Böyük xan Xubilayın tərəfində keçərək gücləndi. Daha sonra isə yenə Algü kimi tərəf dəyişdirsə də Elxani hökmdarı Abaqaya məğlub oldu. Kaydunun yanına dönərkən yolda öldü. Barakın oğulları isə Kayduya qarşı savaşmağa davam etdilər. Çoxu da Elxanilər dövlətinə, Azərbaycana köçdülər. Kaydu nəvəsi Negübeyi Çağatay xanı etdi. Daha sonra onun da üsyanına cavab olaraq Buğa Temürü xan etdi. Buğa Temür Mütügenin oğlu Börü-nün nəslindən gəlirdi. Buğa Temür isə 1282-ci ildə xəstəlikdən öldü.

## İstinadlar
Bədəvilər

**Bədəvilər** — Ön Asiyada və Şimali Afrikada yaşayan köçəri ərəblər.

Köçəri bədəvilər çoxlu tayfalara və nəsillərə ayrılırdılar. Tayfanın otlaq yeri ümumi idi. Lakin sürülər ayrı-ayrı nəsillərə məxsus idi. Yaxşı otlaqlar üzərində tez-tez tayfa müharibələri – toqquşmaları olurdu. Qan intiqamı adəti də şiddətli vuruşmalara səbəb olurdu. Öldürülmüş və ya təhqir olunmuş ərəbin intiqamını almaq üçün bütün nəsil ayağa qalxırdı. Hər bir tayfa öz tanrısına inanırdı, səcdə edirdi. Bu isə ərəblər arasındakı çəkişməni daha da gücləndirirdi.

Hər bir tayfanın başçısı vardı, onlar yürüşlər zamanı döyüşçülərə başçılıq edir, köç üçün yer seçir, nəsil üzvlərini mühakimə edirdilər. Bədəvi əyanlarının böyük mal-qara sürüləri vardı. Onların dəvələri və cins at ilxıları suya yaxın olan ən yaxşı örüşlərdə otlayırdılar. Tayfa başçıları və onların yaxın qohumları əsirləri qul kimi işlədirdilər. Onlar vahələrdə tarlaları suvarmaq üçün kəhrizlər və kanallar qazır, çöllərdə sürüləri otarırdılar

VII əsrin əvvəlində ərəblərdə nəsil quruluşu dağıldı.

## Həmçinin bax
* Ərəblər
Mavrlar

**Mavrlar** – qədim dövrdə və orta əsrlərdə bir sıra müxtəlif tayfalara verilən şərti ad. Qədim romalılar Mavretaniyada (Afrikanın şimal-qərbində ölkə) yaşayan əhalini mavrlar adlandırırdılar. Pireney yarımadası ərəblər və bərbərlər tərəfindən fəth edildikdən sonra Avropada onları mavr adlandırmağa başladılar. Kordova xilafəti dövründə Pireney yarımadasının bütün müsəlmanlarına mavr deyirdilər. Rekonkistadan sonra Şimali Afrikanın müsəlman ərəblərini, əsasən də şəhərliləri mavr adlandırırdılar. Bəzən Cənubi Ərəbistan və Seylon adasından gələnlərin qarışıq kəbinlərindən törəyənlərə də mavr deyirdilər.

## Etimologiyası
"Mavr" sözünün etimologiyası qeyri-müəyyəndir. Buna baxmayaraq, bu, finikiyalıların "qərblilər" mənasını verən "*Mahurin*" terminindən törəmiş ola bilər. "*Mahurin*"dən qədim yunanlar "*Mauro*", latınca isə "*[[Mauri]]*" sözü yaranmışdır. Odur ki, "mavr" sözünün Finikiya mənşəli olduğu ehtimal edilir. Bəzi mənbələr bu sözün ivrit mənşəli olduğunu bildirir.

## İstinadlar
Şahzadə Mehmed (I Süleymanın oğlu)

**Şahzadə Mehmed** () — I Süleymanın Xürrəm Sultandan doğulan və Manisa sancaqbəyi olan oğlu.

## Həyatı

### Uşaqlıq və gənclik illəri
Şahzadə Mehmed 1521-ci ildə Köhnə Sarayda dünyaya gəlmiş, uşaqlıq illərinin bir hissəsini məhz burada keçirmişdir. Elmə və incəsənətə meyilli, fiziki olaraq cılız bir şahzadə olan Mehmedin təhsilinə istər saray əhli, istərsə də atası I Süleyman diqqət yetirmişdir. Atası Sultan Süleymanın Avstriya səfərinin ardından qardaşları Şahzadə Mustafa və Şahzadə Səlimlə birlikdə mğhtəşəm bir mərasimlə sünnət edilmişdir. 27 iyun 1530 tarixində başlayan mərasim 3 həftə boyunca davam etmişdir.

1540-cı ildə böyük qardaşı Şahzadə Mustafanın Manisadan alınaraq Amasiyaya göndərilməsinin ardından Şahzadə Mehmed Manisa sancaqbəyi olaraq təyin olundu. İki il boyunca bu vəzifədə qalan Şahzadə Mehmedin bu vəzifəyə gəlməsində anası Xürrəm Sultanın da təsiri olmuşdur.

### Ölümü
Şahzadə Mehmedin 6 noyabr 1543 tarixində baş verən ölümü haqqında müxtəlif fərziyyələr var. Bəzi tarixçilər onun o illərdə epidemiya olaraq yayılan çiçək xəstəliyindən vəfat etdiyini yazsalar da, bir qrup tədqiqatçı onun öz əcəliylə vəfat etdiyini qeyd edir. Şahzadə Mehmedin məzarı İstanbulda atasının əmrilə 1543–1548 tarixlərində inşa olunan Şahzadəbaşı məscidində yer alır. Türbənin ən baş tərəfində Şahzadə Mehmed, orta hissəsində qızı Hümaşah Sultan, ən son hissədə isə kiçik qardaşı Şahzadə Cahangirin məzarları yerləşir. Məscidin həyətində isə bacısı Mehrimah Sultanın əri və dövrün sədrəzəmi Rüstəm Paşanın məzarı yerləşir.

## Mənbə
Tensinq Norgey

**Tensinq Norgey** (əsl adı *Namqyal Vanqdi*; may 1914 - 9 may 1986) — şerp mənşəli Nepal və Hindistan alpinisti. Tarixdəki ən məşhur alpinistlərindən olan Tensinq Norgey 29 may 1953-cü ildə Edmund Hillari ilə birlikdə Everestin zirvəsini fəth etmiş ilk iki insandan biridir. O, "Taym" jurnalı tərəfindən 20-ci əsrin ən təsirli şəxsləri siyahısına daxil edilmişdir.

## Erkən dövr

Tensinqin həyatının erkən dövrü ilə bağlı ziddiyyətli məlumatlar mövcuddur. Öz avtobioqrafiyasında yazdığına görə, o, şerp mənşəlidir və Nepalın şimal-şərqində yerləşən Kxumbu adlanan ərazinin Tenqboçe kəndində böyümüşdür. 
Kxumbu tibetlilərin və şerplərin Comolunqma (Tibet dilində "Müqəddəs ana") adlandırdığı Everest dağının yaxınlığında yerləşir. Tensinq şerplərin və tibetlilərin ənənəvi dini olan Buddizmin ardıcılı idi.

Tensinqin dəqiq doğum tarixi məlum olmasa da, o özü hava və məhsula görə mayın sonlarında doğulduğunu iddia edirdi. Everesti 29 mayda fəth etdikdən sonra, o, öz doğum gününü bu tarixdə qeyd etməyə qərar verdi. Onun anadan olduğu il isə Tibet təqviminə görə Dovşan İli olmuşdur; bu isə 1914-cü ilə təsadüf edir. 
Onun ilk adı Namqyal Vanqdi olsa da, uşaq ikən adı məşhur Ronqbuk monastırının baş laması və yaradıcısı Nqavanq Tensin Norbunun məsləhəti ilə dəyişdirilmişdir. "Tensinq Norgey" adı "dinin zəngin və bəxtəvər ardıcılı" kimi tərcümə oluna bilər. Tensinqin atası yak çobanı Qanq La Minqma (1949-cu ildə vəfat etmişdir) və anası Dokmo Kinsom (oğlunun Everesti fəth etməsini görmüşdür) olmuşdur; Tensinq özü 13 uşaqdan 11-cisi olmuşdur. Onun qardaş və bacılarının bir çoxu hələ gənc ikən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Şah Sultan (I Səlimin qızı)

**Şah Sultan** və ya **Şahı-Huban** () — I Səlim və Ayşə Hafsa Sultan qızı, Qanuni Sultan Süleymanın bacısıdır. Uşaqlığını böyük qardaşı Süleyman ilə birlikdə Manisada keçirmişdir.

## Həyatı
Şah Sultan sonradan 1539-cu ildə sədrəzəmlik vəzifəsinə gələn Lütfi Paşa ilə 1523-cü ildə evlənmişdir. Əri Lütfi Paşanın çox sərt və qatı ürəkli bir adam olduğu ifadə edilməkdədir. Yola getmədikləri üçün 1541-ci ildə boşanmış nəticədə əri sədrəzəmlik vəzifəsini itirmişdir. 19 il davam edən bu evlilikdən Əsməxan Baharnaz Sultan və Nəslixan Sultan adında iki qız uşaqları dünyaya gəlmişdir.

## Dinə bağlılığı və vəfatı
Şah Sultanın Sümbüli təriqətinə mənsub olduğu və Qoca Mustafa Paşa Sümbüliyə zaviyəsinin Şeyxi Mərkəz Musa Müslihiddin Əl-Gərmiyaniyə mənsub olduğu məlumdur. Kimi qaynaqlarda da onun həm Mövləvi, həm də Mərkəz Əfəndinin müridəsi olduğu deyilməkdədir. 1572-ci ildə vəfat etmişdir. 1556-cı ildə Memar Sinan tərəfindən tikilən Şah Sultan Məscidi onun adına tikilən əhəmiyyətli əsərlərdən biridir.

## Populyar mədəniyyətdə yeri
2003 istehsalı *[[Xürrəm Sultan (serial)|Xürrəm Sultan]]* serialında Yeliz Doğramacılar tərəfindən, 2011 istehsalı ''Möhtəşəm əsr'' serialında isə Dəniz Çakır tərəfindən canlandırılmışdır.

## İstinadlar
Məmməd Məmmədov

* Məmməd Məmmədov (ədəbiyyatşünas) — ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri doktoru, professor.
* Məmməd Məmmədov (fizik) — Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, professor, BDU prorektoru.
* Məmməd Məmmədov (aktyor) — Azərbaycanlı teatr və kino aktyoru, rejissor, Rusiyanın Əməkdar incəsənət xadimi.
* Məmməd Məmmədov (jurnalist) — əməkdar jurnalist, Naxçıvan Ali Məclisinin deputatı.
* Məmməd Məmmədov (hərbçi) — hərbçi, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Məmməd Məmmədov (iqtisadçı) — Azərbaycanlı iqtisadçı; Azərbaycan Respublikası Əmanət Bankının Prezidenti (1985–1993).
* Məmməd Məmmədov (mühəndis) — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Təmir–tikinti şöbəsinin müdiri, Əməkdar mühəndis.
* Məmməd Məmmədov (partizan) — İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı, partizan.
* Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1904) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
* Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1928) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı.
* Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1937) — Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırış üzvü, Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi.
* Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1961) — Tovuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.

## Həmçinin bax
* Məmməd
* Məmmədov
* Məhəmməd Məmmədov
Namiq Əsgərov

**Namiq Əsgərov** — Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun 2007–2020-ci illərdə müavini, II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri.

## Həyatı
Namiq Əli oğlu Əsgərov 1954-cü ilin dekabr ayının 18-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi qurtardıqdan sonra Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur. 1976–1981-ci illərdə BDU-nun hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra təyinatla Respublika prokurorluq orqanlarına işə qəbul olunaraq 26 Bakı komissarı (Səbail) rayon prokurorluğunun stajoru təyin edilmişdir.

Daha sonra N. Əsgərov Bakı nəqliyyat prokurorunun köməkçisi vəzifəsi üzrə stajoru, müstəntiqi, Azərbaycan nəqliyyat prokurorunun ümumi nəzarət üzrə köməkçisi, Bakı şəhər prokurorluğu ümumi nəzarət şöbəsinin prokuroru, Sosial və iqtisadi sahələrdə qanunların icrasına nəzarət şöbəsinin prokuroru, Təşkilat-nəzarət şöbəsinin prokuroru, Baş Prokurorluğun Təşkilat-nəzarət idarəsinin böyük prokuroru vəzifələrində işləmişdir.

27 dekabr 2000-ci il tarixdən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının Hüquq mühafizə orqanları ilə iş şöbəsinin böyük referenti, həmin şöbənin müdir müavini vəzifələrində çalışmış, 14 mart 2005-ci il tarixdə köçürülmə qaydasında Azərbaycan Respublikasının Baş Prokuroru yanında Korrupsiyaya qarşı mübarizə idarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 aprel 2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorunun müavini təyin edilib. II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri ali xüsusi rütbəsindədir. 2020-ci il mayın 21-də prezidentin sərəncamına əsasən tutduğu vəzifədən azad edilib.

Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu Kollegiyasının üzvüdür, Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğunda Müsabiqə komissiyasının sədridir, "Prokurorluq işçilərinin sosial müdafiəsi və maddi təminatları məsələlərinin həlli üzrə komissiyası"nın sədridir, "Prokurorluq orqanlarında uzunmüddətli xidmətə görə üstəlik haqq verilməsi üçün əmək stajını müəyyən edən komissiya"nın sədridir, "Azərbaycan Prokurorluğu" jurnalının baş redaktorudur.

Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar
Məhərrəm Əlizadə

**Məhərrəm Fərəc oğlu Əlizadə** () — yazıçı, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı və fəaliyyəti
Məhərrəm Fərəc oğlu Əlizadə 1909-cu ildə Şuşada anadan olmuşdur. İlk təhsilini Şuşa şəhər birdərəcəli məktəbində almış, 1923-1927 illərdə Şuşa pedaqoji məktəbində oxumuşdur.  O, Ağdamın Keştazlı kəndində, Şuşada, 1930-cu ildə isə Bakıda pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

Məhərrəm Əlizadə 1932-1936 illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitet) Dil və ədəbiyyat fakültəsində təhsil almış, oxuduğu təhsil ocağının aspiranturasında saxlanılmışdır.  O, 1939-cu ildən 1941-ci ilə kimi Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitet)ədəbiyyat metodikası fənnindən dərs demişdir.

Məhərrəm Əlizadə 1934-cü ildən bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Onun sağlığında "Dostlar" (1934), "Qonaq" (1941) adlı iki kitabı işıq üzü görmüşdür.

"Dostlar" və  "Qonaq" kitablarındakı hekayələr 30-cu illər Azərbaycan həyatının bir çox cəhətlərinin əks etdirir. Bu hekayələrin mövzusu  Azərbaycan qadınının ictimai həyatdakı fəaliyyətindən, müəllim-tələbə münasibətlərindən və başqa mövzulardan ibarətdir.

Məhərrəm Əlizadə cəbhədə vuruşduğu üçün  1941-ci ilin sonlarında çapdan çıxmış "Qonaq" kitabını görə bilmədi.

Onun ölümündən sonra ilk kitabı 1962-ci ildə nəşr olunan "Kədər və sevinc" kitabıdır. Bu kitaba müəllifin 9 hekayəsi daxil edilmişdir.

Məhərrəm Əlizadə 1942-ci Krasnodar diyarının İndyuk kəndində döyüş şəraitində həlak olmuşdur. Şuşada yaşadığı evə xatirə lövhəsi vurulmuşdur.

## Əsərləri
* Dostlar. Bakı, 1936
* Qonaq. Bakı, 1941
* Kədər və sevinc. Bakı, 1962
* Ömürdən nə qaldı. Bakı, Yazıçı, 1986

## İstinadlar
II Gülbahar Xatun

**II Gülbahar Xatun** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin xanımlarından.

## Həyatı
1453-cü ildə dünyaya gəldi. II Bəyazidin Amasya sancaqbəyi olduğu illərdə Amasya sarayına alındığı və yeganə övladını burada dünyaya gətirdiyi bilinir. Saraya necə alındığı bilinməsə də, vəqf sənədlərində *"Əbdüssəməd qızı"* olaraq anılır və bu səbəblə saraya cariyə olaraq anıldığı anlaşılır. Bir çox mənbədə onun Zülqədər bəyi Əlaüddövlə Bozqurd bəyin qızı olduğu qeyd edilsə də, bu məlumat yanlışdır. Belə ki, Bozqurd bəyin qızlarından Aişə Xatun Sultan Bəyazidin xanımlarından biri olsa da, Yavuz Sultan Səlimin anası olma ehtimalı xronoloji olaraq qeyri-mümkündür.

1470-ci ildə Amasyada yeganə övladı Şahzadə Səlimi dünyaya gətirən Gülbahar Xatun, oğlunun 1481-ci ildə Trabzon sancaqbəyi təyin edilməsinin ardından onunla birlikdə Trabzona yollandı. Ölümünədək burada oğluyla birlikdə yaşayan Gülbahar Xatun bu müddət ərzində Trabzon və ətraf bölgələrdə müxtəlif xeyriyyə işləriylə məşğul oldu.

1510-cu ildə Trabzonda vəfat edən və bu səbəblə oğlunun səltənətini görə bilməyən Gülbahar Xatun, Validə sultan ola bilmədi. 1505-ci ildə Trabzonda öz adına külliyə inşa etdirmiş, vəfatının ardından cənazəsi də bu məscidin həyətinə dəfn edilmişdir. Bu məscid Trabzonda İslam memarlığının ilk nümunəsidir. Məzarı üzərindəki türbə isə daha sonra oğlu tərəfindən inşa edilmişdir. Türbə 1885-ci ildə restavrasiya edilmişdir.

## Övladları
* Yavuz Sultan Səlim

## Mənbə
* Uluçay, Mustafa Çağatay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ankara: Ötüken. ISBN 978-9-754-37840-5
* Argit, Betül Ipsirli (October 29, 2020). *Life after the Harem: Female Palace Slaves, Patronage and the Imperial Ottoman Court*. Cambridge University Press. p.&nbsp;66. ISBN 978-1-108-48836-5
* Ahmed Akgündüz, Said Öztürk (2011). *Ottoman History: Misperceptions and Truths*. Oxford University Press. ISBN 978-90-90-26108-9
* Leslie P. Peirce (1993). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*. Oxford University Press. pp.&nbsp;106–107. ISBN 978-0-19-508677-5
* *Zamanın İskenderi şarkın Fatihi: Yavuz Sultan Selim*. Yitik Hazine Yayınları. 2010. ISBN 978-9944-766-24-1
* Sakaoğlu, Necdet (2007). *Famous Ottoman Women*. Avea. p.&nbsp;71. ISBN 978-975-7104-77-3
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak publications. p.&nbsp;136. ISBN 978-975-329-623-6

## İstinadlar
Mozalan

* Mozalan (böcək)
* Mozalan — Voyniçin əsərinin və həmin əsərin baş qəhrəmanının digər adı.
* "Mozalan" Satirik Kinojurnalı — 1971-ci ildə təsis edilmiş Kinojurnal. 
* "Mozalan" studiyası — "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının nəzdində fəaliyyət göstərən studiya.
* Mozalan kinojurnalının süjetlərinin siyahısı
* Mozalan (musiqi qrupu)

## Filmlərdə
* "Mozalan"ın nağılı (film, 1979) — "Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 50 (1979)
* "Mozalan"ın izi ilə (film, 1982) — Film Xanlar rayonunun Aşıqlı kəndindəki qaz probleminin Mozalanın 59-cu nömrəsindəki "Göz Dağı" adlı süjetindən sonra nəticə çıxarılaraq həll olunduğu haqqındadır.
* "Mozalan"ın izi ilə (film, 1991) — 1991-ci ilin filmi

## İstinadlar
Histoqram

**Histoqram** — məlumatın paylaşdırmasının vizual "əyani formada" təəssüratını göstərmək üçün qrafik təqdimatdır.

## Xarici keçidlər
* Journey To Work and Place Of Work *(location of census document cited in example)*
* Smooth histogram for signals and images from a few samples
* Histograms: Construction, Analysis and Understanding with external links and an application to particle Physics.
* A Method for Selecting the Bin Size of a Histogram
Abdulla Həşimov

**Abdulla Abiddin oğlu Həşimov** () — kənd təsərrüfatı elmləri namizədi.

## Həyatı
Abdulla Həşimov 14 aprel 1930-cu ildə Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olmuşdur. 1946-cı ildə İlisu kənd orta məktəbini bitirmişdir.

1951-ci ildə Gəncədə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitunun Zootexniya fakültəsindəki təhsilini əla qiymətlərlə başa çatdırmışdır, 1954-cü ildə SSRİ-də, Moskva şəhərində Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Yemçilik və Yemləmə Texnologiyası İnstitunun aspitanturasını bitirmiş və 1955-ci ildə müdafiə edərək elmlər namizədi alimlik dərəcəsini almışdır.

9 aprel 1992-ci ildə Qax rayonunda məzuniyyətdə olarkən vəfat etmişdir.

4 övladı, 5 nəvəsi var.
Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, rəssam Aynurə Həşimovanın atasıdı.

## Fəaliyyəti
Təhsil aldığı institutun təyinatı ilə 1951–1955-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Torpaqşünaslıq Və Aqrokimya institutunda işləmişdir.
1955–1961-ci illərdə Gəncədə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Heyvandarlıq İnstitutunda böyük elmi işçi vəzifəsi tutmuşdur.

1961–1962-ci illərdə Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirinin müavini işləmişdir.

1962–1965-ci illərdə Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı nazirliyinin Baş elmi idarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

1965–1969-cu illərdə Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı nazirliyinin Baş heyvadarlıq idarəsinin rəisi və Nazirliyin kollegiya üzvü olmuşdur.

1969-cu ildən Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Yemçilik və Otlaqlar İnstitutunda laborotoriya müdiri vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirmişdir.

70-ə yaxın elmi əsərin müəllifidir.
Rəhbərliyi altında 6 nəfər elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

## Kitabları

## Məqalələri
Azərmarka

**Azərmarka** — Azərbaycan Respublikasının bütün poçt markalarının istehsalı və paylanması üçün məsul olmuş Azərbaycan dövlət şirkəti idi.

"Azərmarka" şirkəti 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası Rabitə Nazirliyinin 14 iyul 1992-ci il tarixli 104 saylı əmri ilə yaradılmışdır. "Azərmarka" şirkətinin nizamnaməsi 13 sentyabr 1995-ci il tarixində D-707 saylı şəhadətnamə ilə təsdiq edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Rabitə Nazirliyi yenidən təşkil edilib. Azərbaycan Respublikası Rabitə və Yüksək Texnologiyaları Nazirliyinin yaranması ilə əlaqədar 15 avqust 2005-ci il tarixində nizamnaməyə müvafiq dəyişiklik edilmişdir. 27 aprel 2021-ci il tarixindən "Azərpoçt"a birləşmişdir.

Poçt markaların çap olunması üçün ilin əvvəlində tematik plan tərtib olunur. Plan əsasında poçt markanın dizaynı "Azərmarka" şirkətində hazırlanır və təsdiq olunması üçün nazirliyə göndərilir. Tematik plan nazirlikdə müvafiq sərəncamla təsdiq olunduqdan sonra müxtəlif mövzuları əks etdirən poçt markalar əlamətdar günlər qabağı çap olunur.

1992-ci ildən etibarən "Azərmarka" tərəfindən müxtəlif mövzularda 1140 poçt markası hazırlanaraq çap olunmuşdur. 
Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinə, dövlət atributlarına, iqtisadi inkişafına, fauna və florasına, milli bayramlarına, memarlıq abidələrinə, görkəmli siyasi-ictimai xadimlərinə, beynəlxalq əhəmiyyətli mühüm tədbirlərə, Qarabağa aid poçt markaları çap olunaraq dövriyyəyə buraxılıb. Eyni zamanda, həmin markaların beynəlxalq aləmdə də yayımı təşkil edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax

* Azərbaycanın poçt və poçt markaları tarixi
* Azərpoçt
Aaron Şvarts

**Aaron Şvarts** (; ) — proqramçı, yazıçı. 2009-cu ildə Amerikan federal məhkəmələrinə aid PACER bazasında olan və pul qarşılığı satılan təxminən 18 milyon sənədi və 2011-ci ildə JSTOR'dan 4 milyona yaxın məqaləni kompüterinə endirib xalqa açıq hala gətirmiş və bundan ötəri "məlumat quldurluğu" və "qeyri-qanuni fayl endirmə" kimi ağır cinayətlərdən haqqında 13 dəfə iddia açılmışdı. Dünyanın qabaqcıl ictimai paylaşma saytlarından Reddit'in qurucularından olan Swartz Brooklyn, New Yorkdakı evində 11 yanvar 2013-cü il özünü asaraq 26 yaşında həyatına son verdi. Ölümündən əvvəl 1 milyon dollar pul və 35 il həbs cəzasına məhkum edilməsi gözlənilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qacarlar (tayfa)

**Qacar tayfası (Qacar qəbiləsi; Qacar oymağı; Qacar soyu)** — Oğuz türklərinin Bayat boyuna mənsub oymağı (qəbiləsi).

"An Ethnohistorical dictionary of the Russian and Soviet empires"-ə görə bu gün azərbaycanlıların İranın şimalında yaşayan sub-etnik qrupudur.

## Yaşayış yerləri
Kompakt şəkildə Gorgan ostanının Sovar-Şaku şəhristanında və Mazandaran ostanının Xəzər-Cərib vadisində yaşıyırlar. Say

ları 35 mindən çoxdur.

## Tarixi
Qacarların əcdadları XIII əsrlərdə Orta Asiyadan Ön Asiyaya köç etmişlər.

Qacar hərbçiləri Səfəvilər dövlətinin hərbi dayağı olmuşlar.

## Din
Qacarların əksər hissəsi şiə müsəlmanlar, az bir hissəsi isə sünnilərdir.

## Məşğuliyyətləri
Vadidə əkinçiliklə, dağlarda isə heyvandarlıqla (keçi və qoyun bəsləmənməsi) məşğul olurlar. Bir çox Qacar türkləri şəhərlərdə yaşayırlar və yüksək sosial statusa malikdirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Abdulla Sabir

**Sabir Abdulla** () — özbək yazıçısı, şairi.

## Həyatı və fəaliyyəti
Abdulla Sabir (Sabircan Abdullayevin təxəllüsü) 18 sentyabr 1905-ci ildə Kokandda anadan olmuşdur.

Onun "Bahar" (1931), "Sevinc" (1933), "Dostluq" (1937), "Gülşən" (1939), "Həyat nəğmələri (1962), "Divan" (1970) şeir və hekayə toplularında zəhmət adamlarının həyatından söhbət açılır.

Abdulla Sabir "Mövlana Müqimi" (1965)romanının, "Bağban qızı" (1930), "Ayxan" (1935), "Qurban Ömərov" (1941) pyeslərinin, "Tahir və Zöhrə" (1943), "Muqimi" (1954), "Alpamış" (1959) musiqili dramlarının müəllifidir.

Abdulla Sabirə Özbəkistan ədəbiyyatında göstərdiyi xidmətlərinə görə 1944-cü ildə Özbəkistanın əməkdar incəsənət xadimi, 1965-ci ildə Özbəkistanın xalq şairi fəxri adları verilmişdir. O, 3 ordenlə təltif edilmişdir.

Abdulla Sabir 1972-ci ildə Daşkənddə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kira Plastinina

**Kira Sergeyevna Plastinina** () — Rusiya modelyeri.

## Həyatı

Kira Plastinina dünyanın ən gənc modelyeri kimi tanınan rus modelyeridir. Belə ki, o, karyerasına hələ orta məktəb şagirdi olduğu müddətdə başlamışdir. Kira 1 iyun 1992-ci ildə Sergey və Tatyana Plastinin ailəsində anadan olub. Atası Sergey Plastinin məşhur rusiyalı iş adamı, qida sənayesi nəhəngi Wimm-Bill-Dann şirkətinin səhmdarıdır. Anası Tatyana Plastinina ixtisasça dilçi, Uşaq Musiqili Akademiyasının həmtəsisçisidir. Artıq 14 yaşında valideynlərinin dəstəyi ilə Kira Plastinina öz moda brendinin sahibi oldu. 2017-ci ildə Kira Plastinina keçmiş iş ortağı, amerikalı sahibkar Trey Vallett ilə ailə həyatı qurub.

## Karyerası

Sergey Plastinin 2006-cı ildə qızının arzusunu həyata keçirməyə başladı. O, Kira Plastinina ticarət markasını qeydiyyatdan keçirdi və yeni geyim markasının təşviqi strategiyasını hazırlayan mütəxəssisləri işə götürdü. Kira bütün yaradıcılıq prosesinə, o cümlədən kolleksiyaların yaradılmasına cavabdeh idi. Bəzi məlumatlara görə, Sergey qızı üçün biznesin inkişafına otuz beş milyon dollardan çox sərmayə qoyub. Bu məbləğ komandanın işinə, dərzilik işlərinin aparıldığı Çində nümayəndəliyin yaradılmasına, həmçinin bir neçə mağazanın açılmasına xərclənib.

2007-ci il martın 14-də Kira Plastininanın ilk kolleksiyasının debüt şousu baş tutdu. Parlaq, ekstravaqant dizayn mövsümün cari tendensiyalarını izləməyə vərdiş edən gənc moda qadınları tərəfindən bu kolleksiya yüksək qiymətləndirildi. Elə həmin ay Moskvada Avropa ticarət mərkəzində "Kira Plastininanın Stili Studiyası"nın açılışı oldu. 2008-ci ildə Milanda modelyer öz yeni kolleksiyasını təqdim etdi. Növbəti 2 il ərzində Kira Plastinina kolleksiyaları bütün dünyaya yayıldı. London, Dallas, Milan, Alma-Ata, Xarkov, Dubay, Küveytdə butiklər açıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həsən bəy Zərdabi mükafatı

**Həsən bəy Zərdabi mükafatı** — 1990-cı illərin sonlarında Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin o zamankı sədri, mərhum jurnalist Hacı Hacıyevın təşəbbüsü ilə təsis olunub.

## Laureatları

Laureatları Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Azərbaycan Jurnalistikası Günü ərəfəsində sərbəst nominasiyalar üzrə seçir.

## İstinadlar
Fəzl Təbrizi

**Fəzl ibn Hatim Neyrizi Təbrizi** (?-922)—münəccim, riyaziyyatçı.

## Həyatı

Onun riyaziyyat və astronomiyanın aktual məsələlərinə həsr edilmiş «Evklidin “Başlanınc” («Əsaslar») kitabının şərhi», «Ptolomeyin “Macəsti” əsərinə şərh», «Dairəvi üsturlabla iş» kitabları məlumdur.

Qeyri-Evklid həndəsəsində ilk addım atan görkəmli alimin şöhrətinin Abbasilər xilafətində yayılması, xəlifə Mötəzidin onu saraya dəvət etməsi. Fəzl ibn Hatimin Bağdadda xəlifətin sifarişi ilə yazdığı «Hava törəmələri», «Zic əl-Mötəzid», xəlifənin ölümündən sonra yazdığı «Kiçik zic» və «Böyük zic» adlı əsərləri var.

Fəzl Təbrizi 922-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Zəkəriyyə əl-Qəzvini

**Zəkəriyyə ibn Məhəmməd ibn Mahmud əl-Qəzvini** (; 1203-1283) — İran tarixçisi və coğrafiyaşünası.

## Həyatı
Zəkəriyyə ibn Məhəmməd ibn Mahmud 1203-cü ildə Qəzvin şəhərində anadan olmuşdu.

Onun “Asar əl-bilad və əxbar əl-ibad” (“Ölkələrdəki abidələr və allah bəndələri haqqında xəbərlər”) əsərində (1275-1276- cı ildə tamamlanmışdır) Azərbaycanın şəhərləri, Xətib Təbrizi, Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvaninin həyat və fəaliyyətinə dair məlumatlar da vardır. Azərbaycan alimi Əbdürrəşid Bakuvi özünün “Abidələrin” xülasəsi və qüdrətli hökmdarların möcüzələri” (“Kitab təlxis əl-asar va acayib əl-malik əl-qəhhar”) əsərini yazarkən Zəkəriyyə əl-Qəzvininin bu coğrafi əsərinə istinad etmişdir.

Zəkəriyyə əl-Qəzvini 1283-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Çinaran

**Çinaran** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Çinaran şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 41,735 nəfər və 10,179 ailədən ibarət idi.Əhalisi kurmanclar, fars dillilər, türklər və bərbərilərdən ibarətdir.

## İstinadlar
Çeknə

**Çeknə** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Nişapur şəhristanının Sərvilayət bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 1,363 nəfər və 421 ailədən ibarət idi. Əhalisi Xorasan türklərindən ibarətdir və Xorasan türkcəsində danışırlar.

## İstinadlar
Beydoxt

**Beydoxt** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Günabad şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 4,823 nəfər və 1,392  ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Çapışlu

**Çapışlu** və ya **Çavuşlu** — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Dərgəz şəhristanının Çapışlu bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,247 nəfər və 616 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Çavuşlu oymağı
Behbud xan Çavuşlu

**Behbud xan Çavuşlu** () — Nadir şah Əfşar dövlət və ordusunun böyük adamlarından və Baba xan Çavuşlunun əmoğlusu. O, Ətəkin hakimi idi və Xarəzmözbəklərinin və həmçinin Məhəmmədhəsən xan Qacarın buntun aradan qaldırdı. Sonra bütün Türkistan, Əstrabad və Qıpçaq çölünün sərdarı oldu.O, Heratda türkmənlər tərəfindən öldürüldü.

## Mənbə
*Çapışlı(2)  İslam Dünyası Ensiklopediyasında, yazıçı:Əli Pursəfər Qəssabinejad
Françesko Landini

**Françesko Landini** () — italyan bəstəkar, şair, müğənni, orqançalan, musiqi alətləri düzəldən.

## İstinadlar
Konrad Pauman

**Konrad Pauman** (1415, Nürnberq, Müqəddəs Roma imperiyası -  24.1.1473, Münhen, Müqəddəs Roma imperiyası) — tanınmış nürnberqli orqançı, XV əsrdə yaşamış musiqiçilərin ən görkəmlilərindən biri, alman orqan musiqisinin banisi.
Somerset

**Somerset** () — İngiltərənin cənub-qərbində qraflıq. Cənub-qərbi İngiltərə regionunun tərkibinə daxildir. Paytaxtı Tonton şəhəridir, ən böyük şəhəri isə Batdır. Əhalisini 513 min nəfər təşkil edir (2004).

## İstinadlar
Con Bul

**Con Bul** ( 1562, Somerset, Britaniya İmperiyası -  15.3.1628, Antverpen, İspaniya) — ingilis bəstəkar, musiqiçi, orqan düzəldən.
Antonio de Kabeson

**Antonio de Kabeson** ( təx. 30.3.1510, Burqos, İspaniya -  26.3.1566, Madrid, İspaniya) — ispan bəstəkarı və orqançısı.
Qara Əhməd Paşa

**Qara Əhməd Paşa** () —  I Süleyman dövründə 5 oktyabr 1553 - 29 sentyabr 1555 tarixlərində ümumilikdə 1 il 11 ay Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.

## Həyatı
Həyatının ilk illəri haqqında məlumat yoxdur. Alban əsilli olmuş, Əndəruna alınaraq hərəmxanada tərbiyə edilmişdir. Ardından qapıçıbaşı və miraləmliyə gətirilmiş, 1534-cü ilin noyabrında yeniçəri ağalığına yüksəlmişdir. Bu vəzifədə ikən Korfu və Boğdan səfərlərinə qatılmış, 1541-ci ildə Rumeli bəylərbəyiliyinə gətirilmişdir. Esterqon və Şərqi Belqrad torpaqlarının ələ keçirilməsində önəmli rol oynamış, bu səbəbdən 1544-cü ildə üçüncü vəzirliyə gətirilmişdir. 1548-ci ildə İkinci İran səfərinə qatılan Əhməd Paşa yeniçəri və sipahilərlə Ərzincan qalasına daxil olmuş, ardından 25 avqust 1549 tarixində Ərzuruma gedərək buradan Gürcüstan üzərinə hücum etmişdir. Bir çox strateji qalanı ələ keçirən Əhməd Paşa 24 oktyabr 1549 tarixində padşahın qışladığı Diyarbəkirə gəldi.

22 aprel 1552 tarixində ikinci vəzir olaraq Macarıstan sərdarı təyin olundu. Çox keçmədən 26 iyul tarixində Temeşvar qalasını, 4 sentyabr tarixində isə Solnok qalasını ələ keçirmişdir. 19 oktyabr tarixində isə səfəri sonlandırıb geri döndü.

1553 tarixindəki Naxçıvan səfəri Əhməd Paşanın həyatında dönüm nöqtəsi olmuşdur. Sultan Süleymanın 5 oktyabr 1553 tarixində oğlu Şahzadə Mustafanı edam etdirməsi və eyni anda Sədrəzəm Rüstəm Paşanı vəzifədən alması ilə Əhməd Paşa sədarətə gətirildi. Naxçıvana qədər irəliləyən Sultan Süleyman, dönüş əsnasında Şah Təhmasibin Artvin zonasına hücum etməsini öyrəndi və 6 sentyabr 1554 tarixində 3-4 min yeniçərini Əhməd Paşa rəhbərliyi ilə buraya göndərdi. 9 sentyabr 1554 tarixində Artvin qalasına çatan Əhməd Paşa şahın geri çəkildiyini gördü və geri dönərək 20 sentyabr tarixində padşahın yanına - Amasiyaya çatdılar. Burada ikən Səfəvilərlə sülh müzakirələri yürütdü. Ardından sülh müqaviləsinin təsdiqi üçün padşahla birlikdə İstanbula doğru hərəkət etdi.

İstanbula döndükdən qısa müddət sonra 29 sentyabr 1555 tarixində toplanan divan məclisi əsnasında anidən edam edildi. Eyni tarixli bir saray qeydinə görə, o gün Rüstəm Paşa ikinci dəfə sədrəzəmliyə gətirilmişdir. Ölüm səbəbi tam olaraq bilinmir. Ancaq o dönəmin tarixçilərindən Cəlalzadə Mustafa Çələbi əvvəlki qələbələrini və qəhrəmanlıqlarını təriflədiyi Əhməd Paşanın sədarət yükünü daşıya bilmədiyini, qanunları gec icra etdiyini, Naxçıvan səfəri əsnasında lazımi tədbirləri görməyib İsfahana qədər olan torpaqları ələ keçirə bilməməsi səbəbilə gözdən düşməsini qeyd edir.

Saraydakı gizli rəqabətin qurbanı olan Əhməd Paşa 1545-ci ildə Sultan Süleymanın bacısı Fatma Sultanla nigahlanmışdı. Bu evlilikdən övladı olmayan Əhməd Paşanın Topqapı yaxınlığındakı külliyəsi ölümünün ardından tamamlanmışdır. Paşanın türbəsi məscidin sağ tərəfində, xanımı Fatma Sultanın məzarı isə türbənin yan tərəfində yerləşir.

## Həmçinin baxın
* Fatma Sultan
* Yüksəliş dönəmi Osmanlı sədrəzəmləri
* Naxçıvan yürüşü
* Qara Əhməd Paşa külliyəsi

## Mənbə
Burqos

**Burqos** () — Kastiliyanın keçmiş paytaxtı, indi isə İspaniyada şəhər və bələdiyyə. Burqos vilayətinə daxildir.

Əhalisinin sayına görə (178 966 nəfər, 2009-cu il ) Burqos  İspaniyada 37-ci yeri tutur.
Mətləb Ağa

**Mətləb Ağa** — Azərbaycanlı yazıçı–şair, bəstəkar və hüquqşünas. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1997-h.h.)

Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun şöbə prokurorudur. Ədliyyə müşaviri xüsusi rütbəsindədir.

Əli bəy Hüseynzadə mükafatı laureatıdır.

## Haqqında
Ağayev Mətləb Rəfail oğlu 23 yanvar 1975-ci ildə Salyan rayonunun Beşdəli kəndində anadan olub.

1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib.

1997-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvüdür. AYB-nin elə həmin ildəki X və 2014-cü ildəki XII qurultayının iştirakçısı olub.

2014-cü ildə "AzVision" saytının Azərbaycanın ədəbiyyat nümayəndələri arasında keçirdiyi sorğuya əsasən Müstəqillik dövrünün ən yaxşı şairlərindən biri kimi qeyd edilib.

2016-cı ildə "Sözün işığı" jurnalının təsis etdiyi mükafata layiq görülüb.

2017-ci ildə şeir və esselərinə görə AYB və "Ədəbiyyat qəzeti"nin təsis etdiyi "Əli bəy Hüseynzadə" mükafatı ilə təltif edilib.

Mətləb Ağanın yazıb bəstələdiyi, azərbaycanlı müğənni, Azərbaycanın əməkdar artisti Zakir Əliyevin ifa etdiyi "Məhəbbət nəğməsi" mahnısına 2022-ci ilin dekabrında klip çəkilib.

2023-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Türk Dünyası İnfo” İctimai Birliyi “Ədəbiyyatda Cənubi Azərbaycan görüşləri adlı tədbirlərin təşkili” layihəsi əsasında nəşr olunan “Çağdaş bütöv Azərbaycan” adlı poeziya antologiyasında şeirləri yayımlanıb.

*"11-ə qədər"*, *"Yüzdə səksən"*, *"İnsanlıq üçün 41 variasiya"*, *"Gələcək haqqında xatirələr"* adlı kitabların müəllifidir.

Şeirləri, esseləri və digər yazıları "Gənclik", "Ulduz", "Azərbaycan", "Qobustan", "Xəzər", "Multikulturalizm" və digər jurnallarda, "Ədəbiyyat qəzeti", "Yol", "525-ci qəzet", "Ədalət", "Kaspi", "Palitra", "Gündəlik Teleqraf" və s. qəzetlərdə, çoxsaylı internet saytlarında, Azərbaycanca, gürcü, qazax, türk dillərində almanaxlarda nəşr edilib.

Bir çox mahnı mətnləri və mahnıları var. Azərbaycan və ingilis dillərini bilir. Ailəlidir. 2 övlad atasıdır; 1 qızı, 1 oğlu var.

## Seçilmiş şeirləri
;Dərc edilən, mahnı bəstələnən və səsləndirilən şeirləri:

## Seçilmiş məqalələri

## Kitabları
* "11-ə qədər" (Bakı, "Qanun" nəşriyyatı, 2013)
* "Yüzdə səksən" (Bakı, "Elm və təhsil" nəşriyyatı, 2015)
* "İnsanlıq üçün 41 variasiya" (Bakı, "Elm və təhsil" nəşriyyatı, 2015)
* "Gələcək haqqında xatirələr" (Bakı, "Elm və təhsil" nəşriyyatı, 2018)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* YouTube-da — Mətləb Ağa kanalı
* Kulis.az-da — Mətləb Ağa
* Azadlıq Radiosunda — Mətləb Ağa. Şeirlər
* Şeytanın gizləndiyi detalları açan şair – Akademik yazır
* Düşüklük sağalmaz xəstəlikdi
Bakı Gəmiqayırma Zavodu

**Bakı Gəmiqayırma Zavodu** () — tikintisinə 2010-cu ilin mart ayından başlanılan zavod.

Bu müəssisə Xəzər dənizi hövzəsində ən böyük gəmiqayırma zavodudur. Onun istehsal gücü ildə 25 min ton metal konstruksiya təşkil edir.

## Haqqında
“Azərbaycan İnvestisiya Şirkəti” (AİŞ), ARDNŞ və Sinqapurun “Keppel” şirkətinin birgə həyata keçirdiyi Bakı Gəmiqayırma Zavodunun inşasının 2013-cü ilin III rübündə başa çatdırılması planlaşdırılmışdır. Zavodun tikintisi və istismarı işlərinin həyata keçirilməsi məqsədilə ARDNŞ, Azərbaycan İnvestisiya Şirkəti (AİŞ) və Sinqapurun “Keppel Offshore & Marine” şirkəti tərəfindən “Bakı gəmiqayırma zavodu” MMC birgə müəssisəsi yaradılıb. Təsisçilər arasında 2010-cu il dekabrın 10-da imzalanmış razılaşmaya əsasən ARDNŞ, AİŞ və Keppel zavodun nizamnamə kapitalında müvafiq olaraq 65 faiz, 25 faiz və 10 faiz paya malikdirlər. Zavod istismara verildikdən sonra 1-ci mərhələdə ildə 4 ədəd 15 min ton yükdaşıma qabiliyyətinə malik tanker, 4 ədəd dəniz təchizat və ya yedək gəmisinin inşası nəzərdə tutulur. Yeni gəmilərdən başqa, zavodda gəmilərin təmiri də planlaşdırılıb. Xəzər dənizindəki yük daşımalarının həcminin artırılmasını nəzərə alaraq daha irihəcmli tankerlərə ehtiyac olduqda, 2-ci mərhələdə zavodda 60-70 min ton yükgötürmə qabiliyyətinə malik tankerlərin inşası da mümkündür. Gəmiqayırma Zavodunun tikintisi Azərbaycana 470 milyon dollara başa gəlib.

## İqtisadi əhəmiyyəti
Müəssisə Azərbaycanın gəmiçilik sahəsində idxaldan asılılığını aradan qaldıracaq, Xəzər donanmasını müasirləşdirməyə imkan verəcəkdir. İstehsal prosesində metalkəsmə, profiləymə, lövhəəymə, 3D borukəsmə rəqəmsal avadanlığı kimi müasir texnoloji vasitələrdən istifadə olunacaqdır. Müəssisə artıq ilk sifarişini də qəbul edib. Yeni layihə “Caspian Drilling Company LTD” tərəfindən verilən yarımqazma qurğusu – DSS 38M-dir. Gəmiqayırma zavodunda qurğunun pantonunun göyərtəsi, eyni zamanda, yuxarı göyərtə hazırlanacaqdır. Zavodda həmçinin ildə 80-100 ədəd gəmi təmiri həyata keçirmək mümkün olacaq. Tam fəaliyyətə başlayanda zavodun işçilərinin sayı 1250 nəfər olacaq. Gələcəkdə işçilərin sayının 2000 nəfərə qədər artırılması planlaşdırılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti
* Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Dəniz Administrasiyası
* Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayti
Uğur Pamuk

**Uğur Pamuk** (; ) — Türkiyənin Manisaspor klubunun hücumçusu.

## Karyerası
Uğur Pamuk 1989-cu ildə Almaniyada türk ailəsində anadan olub. Uğur Pamuk Arminiya klubunun yetirməsidir. 2007-ci ildə bu komanda ilə rəsmi müqavilə bağlayıb. Gələn il Tus Dornberg klubuna transfer olunub. 2012-ci ildə Uğur Pamuk Sumqayıt klubuna keçib və 1 il ərzində 28 oyun keçirərək 2 qol vurub. 2013-cü ilin yanvar ayında Uğur Pamuk Xəzər-Lənkəran klubuna keçib.

## Milli komanda
2012-ci ildə Uğur Pamuk Azərbaycan milli futbol komandasının heyətində 1 oyun keçirib.

## Mənbə
* Uğur Pamuk statistika

## Həmçinin bax
Əmir Xəttab

**Əmir Xəttab** (əsl adı **Samir Saleh as-Suveyləm**, ; ) — 1987–1992-ci illərdə Əfqanıstan müharibəsinin, 1993-cü ildə Tacikistanda vətəndaş müharibəsinin və 1995–2002-ci illərdə Rus-Çeçen müharibəsinin iştirakçısı, muzdlu döyüşçü və Çeçenistanın əfsanəvi səhra komandiri, Çeçenistanın Milli Qəhrəmanı.

Səudiyyə Ərəbistanında varlı və mədəni bir ailədə dünyaya gəlib. Xəttab ingiliscə təhsil aldıqdan sonra 1987-ci ildə ABŞ-də lisey təhsili almaq hüququ qazandı. Həmin il sovet ordusuna qarşı Əfqanıstan müharibəsinin ən qızğın dövrlərindən idi. Dünyanın hər yerindən müsəlman gənclər Şeyx Abdullah Azzam (1989-da sui-qəsd nəticəsində öldürülüb), Şeyx Təmim Adnan (vəfat 1988) və Osama Ben Ladenin cihad çağırışlarına qoşularaq Əfqanıstana axın edirdilər. ABŞ-də təhsilini davam etdirmə vaxtı çatan Xəttab bir çox yoldaşlarının və qohumlarının etdiyi kimi, Əfqanıstana qısa bir ziyarətə getməyə qərar verdi. 1987-ci ildə ailəsi ilə vidalaşıb evindən ayrılan Xəttab o gündən sonra bir daha evinə, ailəsinin yanına dönmədi.

Sovet ordusu Əfqanıstanı tərk etmək məcburiyyətində qaldığı zaman Xəttab və bir neçə silahdaşı Tacikistanda vətəndaş müharibəsinə qatılmaq üçün 1993-cü ildə Tacikistana getdilər və 2 il burada dağlıq ərazidə döyüşlərdə iştirak etdilər.

1995-ci ildə Xəttab kiçik qrupu ilə Əfqanıstana qayıtdı və 1995-ci ilin yazında 8 mücahid yoldaşı ilə birlikdə buradan Çeçenistana yollandı. Bura gəldikləri ilk dövrdə onlar bölgələrdəki çeçenlərə döyüş və dini təhsil verməklə işə başladılar. Çeçenistanda (Xartoşoy 1995, Şatoy 1996, Yaşmardi 1996) və Dağıstanda (1997) əhəmiyyətli əməliyyatlara qatıldılar.

22 dekabr 1997-ci ildə tabeliyində olan 100 çeçen və xarici mücahiddən ibarət qrupu ilə Rusiya ərazisinə 100km girərək rus ordusunun 136-cı briqadasının mərkəzinə hücum etmişdilər. Bu basqında 300 rus əsgəri öldürüldü.

1996-cı ilin payızında Rusiyanın Çeçenistandan çəkilməsindən sonra Xəttab Çeçenistanda Milli Qəhrəman elan edildi. Şamil Basayev və Salman Raduyev kimi Çeçenistanın ən böyük komandirlərinin də qatıldığı mərasimdə ona Cəsarət Medalı təqdim edildi və Çeçen hökuməti tərəfindən general rütbəsi verildi.

Əmir Xəttab 19 mart 2002-ci ildə zəhərli məktubla öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Villa Ford

**Villa Ford** (); doğum adı **Amanda Li Mondano** (); ) — ABŞ aktrisa, prodüser, müğənni, mahnı müəllifi, teleaparıcı və rəqqasəsi. Karyerasına müğənni kimi 1999-cu ildə "Mandah" adı ilə başlayıb. Ancaq bir müddət sonra adını Uilla Forda dəyişdirib.

## Həyatı
Əsl adı Amanda Li olan Uilla 1981-ci il yanvarın 22-si Raksin şəhərində anadan olub. 8 yaşında ikən uşaq xorunda oxumaqa, 11 yaşından isə incəsənət şirkəti olan "Tampa Bay Children's Choir"də çıxış eləməyə başlayıb.

2007-ci ildən xokkeist Mayk Modano ilə ailə həyatı qurmuş, 2012-ci ilin avqustunda boşanmışdır.

## Karyerası
1999–2000-ci illərdə "MCA", 2000–2004-cü illərdə isə "Lava" və "Atlantic" leyblları ilə işləmişdir. İki sola albomu var: "Willa Was Here" (2001) və "Sexysexobsessive" (2004).

## Maraqlı faktlar
* Uillanın sol çiynində notlar təsvir olunan Tatuirovka var.

## Diskoqrafiya
* "Willa Was Here" (2001)
* "Sexysexobsessive" (2005)
* Youtube

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Blackfield

**Blackfield** — Qrupu iki dost Böyük Britaniyalı Steven Wilson və İsrailli Aviv Geffen tərəfindən qurulmuşdur. Aviv Geffen:Yüksək dərəcədə müvəffəqiyyətli bir solo ifaçısıdır. 2001-ci ildə Tel Əviv studiyalarında görüşərək ilk ***Blackfield*** adlı albomlarını çıxartdılar. Albomun "Hello" və "Pain" mahnıları ilə məşhur olmağa başladılar. 2008-ci ildə "Blackfield" qrupu üçün müsahibə verən Steven Wilson-un sözləri:
"Bizim planlarımıza gəlincə, mən düşünürəm ki, biz yeni materialların üstündə işə çalışacağıq. Mən bundan heç şübhələnmirəm, və yeni yazılar olacaq. İstər Blackfield-də olsun istərsədə başqa mənim layihələrim də. Biz nə qədər ki varıq, ifa edəcəyik"

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları
* 1. Blackfield (2004)
* 2. Blackfield II (2004)
* 3. Welcome to My DNA (2011)
* 4. Blackfield IV (2013)
* 5. Blackfield V (2017)
* 6. For the Music (2020)

### DVD videoları
* Oktyabr 2007 Live in New York City

### Sinqllar
* 2003: "Hello"
* 2003: "Pain"
* 2004: "Blackfield"
* 2004: "Cloudy Now"
* 2007: "Once"
* 2007: "Miss U"
* 2007: "My Gift of Silence"
* 2011: "Waving"
Kənan İmirzalıoğlu

**Kənan İmirzalıoğlu** () — Türkiyə aktyoru.

## Həyatı
Kənan İmirzaloğlu 18 iyun 1974-cü ildə Ankaranın Bala rayonuna bağlı Üçem Kəndində dünyaya gəlib. Ulduz və Mustafa İmirzaloğlunun Dərviş və Zübeydadan sonra üçüncü uşağı olaraq dünyaya gələn Kənan İmirzaloğlu, ibtidai məktəbi doğulduğu kənddə bitirib. 12 yaşında Ankaraya xalasının yanına gedən İmirzaloğlu, orta məktəb və lisey təhsilini Ankarada, universitet təhsilini İstanbulda Ulduz Texniki Universiteti Riyaziyyat Bölümündə tamamladı.

Best Model of Turkey müsabiqəsinin 1997-ci il seçmələrinə qatılan Kənan İmirzalıoğlu, Türkiyə finalında birinci oldu. İmirzalıoğlu, daha sonra "Best Model of World" seçilərkən, ilk dəfə bir Türk kişi bu ünvana sahib oldu.

Yarışlarda birinciliklərindən sonra sıra təklifləri almağa başlayan Kənan İmirzalıoğlu, rejissor Osman Sınavın "Dəli ürək" serialında rol alıb. İmirzalıoğlunun "Yusif Miroğlu" obrazını canlandırdığı serial, 1998–2002 tarixləri arasında tamaşaçılara təqdim edildi. Sonra, Osman Sınavın rejissorluğunu etdiyi "Dəli ürək bumeranq cəhənnəmi" filmində də eyni obrazı canlandırıb. Film 2001-ci ildə ekrana çıxıb.

"Dəli ürək" serialı və kino filminin ardından təhsil üçün ABŞ-yə gedən Kənan İmirzalıoğlu, qayıdışında "Alaqaranlıq" adlı televiziya serialında Uğur Ucal ilə baş rolu bölüşdü. Serial, 2003–2005 tarixləri arasında ekrana çıxdı. Kənan İmirzalıoğlu, "Fərid Çağlayan" obrazını canlandırdı.

Uğur Ucalın ekranlaşdırılmış və üzərinə götürdüyü "Yazı atma" adlı kino filmində kamera qarşısına keçən Kənan İmirzalıoğlu, bu filmdə Kamil İldırım ilə baş rolu bölüşdü. Hərbi xidmətlərini şərqdə edən iki gəncin yaşadıqları zərbədən bəhs edən film, müxtəlif festivallarda mükafatlar qazanıb. "Yazı Sətir, Kənan İmirzalıoğluna Adana Qızıl Barama Festivalında "Ən Yaxşı Kişi Aktyoru" mükafatı qazandırdı.

2005–2007 illəri arasında "Acı həyat" serialında Mehmet Kosovalı rolunu canlandırdı.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Həmçinin bax
2013 Afrika Millətlər Kuboku

**Afrika Millətlər Kuboku 2013** — 2013-cü il 19 yanvar – 10 fevral tarixlərində CAR-da keçirilmişdir.
 
Sonuncu qalib Zambiya milli komandasıdır (2012). Afrika çempionu adını isə ən çox (7 dəfə) Misir futbolçuları qazanıblar.
 
Cənubi Afrika Respublikasının ev sahibliyi edəcəyi builki turnir 29-cudur. Final mərhələsinə 16 komanda vəsiqə əldə edib:

## A
* CAR
* Anqola
* Mərakeş
* Kabo-Verde

## B
* Qana
* Mali
* Niger
* Konqo DR

## C
*Zambiya
* Nigeriya
* Burkina Faso
* Efiopiya

## D
* Kot-d’İvuar
* Tunis
* Əlcəzair
* Toqo

## İstinadlar