Robert Lefkoviç

**Robert Lefkoviç** (Tam adı: Robert Cozef Lefkovitz; ) — amerikalı həkim, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1988-ci ildən), 2012-ci il kimya üzrə Nobel mükafatı laureatıdır ("G-zülalı birləşmiş reseptor ilə əlaqəli tədqiqtlarına görə"). Eyni zamanda Milli Elm Medalı laureatıdır (2007-ci il).

## Bioqrafiyası

Polşadan olan yəhudi mühacir ailələrindən olan Maks və Roza Lefkoviç ailəsindəki yeganə uşaq olan Robert Lefkoviçin atası Nyu-Yorkun Garment rayonunda mühasib işləyirdi. O, Kolumbiya Universitetinin Kolumbiya Kollecində oxumuş, 1962-ci ildə İncəsənət üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. 1966-cı ildə Kolumbiya Universitetində Həkimlər və Cərrahlar Kollecini bitirmiş, həmin kollecdə staj və bir illik rezidenturanı başa vurduqdan sonra 1968-1970-ci illərdə ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutunda elmi işçi vəzifəsində işləmişdir.

1970-1973-cü illər arasında Massaçusets Ümumi Xəstəxanasında işləymişdir. Orada ürək-damar xəstəlikləri sahəsində rezidentura və klinik hazırlığı bitirmişdir. 1973-cü ildə Duk Universiteti Xəstəxanasında tibb üzrə dosent və biokimya üzrə baş müəllim olmuşdur. 1977-ci ildə tibb professoru olmuşdur. Hal-hazırda o, həm də biokimya professorudur. 1973-cü ildən 1976-cı ilə qədər o, Amerika Ürək Assosiasiyasında tədqiqatçı olmuşdur. 1976-cı ildən Hovard Hyuz Tibb İnstitutunun üzvüdür.

Robert Lefkoviçin tədqiqat sahəsi reseptor biologiyası və siqnal ötürülməsinin öyrənilməsidir. Onun ən məşhur əsərləri β-adrenergik və əlaqəli reseptorların ardıcıllığının, strukturunun və funksionallığının ətraflı təsviri, həmçinin onları tənzimləyən iki növ zülalın kəşfi və təsviridir: GRK kinazaları və β-arrestinlər. 1980-ci illərin ortalarında R.Lefkoviç həmkarları ilə birlikdə β-adrenergik reseptorun fəaliyyətinə cavabdeh olan geni klonlaşdırmağa müvəffəq olmuşdur. Tezliklə onun tədqiqat qrupu səkkiz digər adrenergik reseptor (adrenoreseptorlar və norepinefrin reseptorları) üçün genləri klonlamağa nail ola bilmişdirlər. Bu təcrübələr göstərdi ki, β-adrenergik reseptorları çox oxşar molekulyar strukturlara malikdirlər. Bu günə qədər insanlarda bu tip 1000-ə yaxın reseptor aşkar edilmişdir. Onların hamısı oxşar mexanizmdən istifadə edir ki, bu da onları ən effektiv şəkildə hədəf almağa imkan verir. Beləliklə, reseptlə verilən dərmanların 30-dan 50%-ə qədəri belə “kilid” reseptorları üçün bir növ “açar”dır. İndiki zaman üçün Lefkoviç biologiya, biokimya, farmakologiya, toksikologiya və klinik tibb sahəsində ən çox istinad edilən ekspertlərdən biri hesab olunur. 1988-ci ildən Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvüdür.

2016-cı ildə o, Qrinpis, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərlə (GMO) mübarizəni dayandırmağa çağıran bir məktub imzalamışdır.

## Ailəsi

İlk evliliyi 1963-cü ildə Arne Lefkoviç (Gornstein nəslindən) ilə olmuşdur. Bu evlilikdən 5 uşaq: 3 oğlu - Davud, Noa və Ceşua, 2 qızı - Mara və Şeril dünyaya gəlmişdirlər. İkinci evliliyini isə 1991-ci ildə Lin Tilli Lefkoviç ilə etmişdir.

## Mükafat və  fəxri fərmanları

* 1978-ci il — Passano Gənc Alim Mükafatı (Almaniya)
* 1978-ci il — Con J. Abel Mükafatı (Almaniya)
* 1988-ci il — Beynəlxalq Gairdner Mükafatı
* 1992-ci il — Bristol-Myers Squibb Mükafatı
* 2001-ci il — Pasarov Mükafatı
* 2001-ci il — Fred Conrad Koch Mükafatı
* 2001-ci il — ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının Jesse Stevenson-Kovalenko medalı
* 2003-cü il — Lefoulon-Delalande Fondunun elm üzrə Qran Prisi
* 2003-cü il — Endokrin Tənzimləmə Mükafatı (Almaniya)
* 2006-cı il — George M. Kober Mühazirəsi
* 2007-ci il — Olbani Tibb Mərkəzi Tibb Mükafatı
* 2007-ci il — Tibb və Biologiya üzrə Şao Mükafatı, "Hüceyrələrin və orqanların dərmanlara və hormonlara reaksiyasından cavabdeh olan əsas reseptor sistemində davamlı tədqiqata görə."
* 2007-ci il — ABŞ Milli Elm Medalı, "Ən böyük, ən çox yönlü və müalicə baxımından ən əlçatan reseptor siqnal sistemi hesab edilən yeddi transmembran reseptorunu kəşf etdiyinə və tibbi praktikanın bütün sahələrinə təsir edən onların tənzimlənməsinin ümumi mexanizmini təsvir etdiyinə görə"
* 2009-cu il — Amerika Ürək Assosiasiyası Mükafatı
* 2009-cu il — BBVA Assosiasiyası Sərhədləri Bilik Mükafatı 
* 2011-ci il — George M. Kober Medalı (Almaniya)
* 2012-ci il — Brayan Kobilka ilə bərabər Kimya üzrə Nobel Mükafatı, "G protein ilə əlaqəli reseptorlar üzərində apardığı tədqiqata görə".

## İstinadlar