open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dibenzotiofen

**Dibenzotiofen** — kimyəvi formulu C12H8S olan üç qatılaşdırılmış tsikldan ibarət üzvi heterosiklik maddədir: bir tiofen və iki benzol tsikli. 
## Alınması
Dibenzotiofen bir neçə yolla sintez edilə bilər. Birinci üsul ultrabənövşəyi radiasiyanın (civə lampası) təsiri altında 45–60 saat ərzində 2-yod-2'-metiltiobifenilin radikal tsiklləşməsindən ibarətdir.

Digər üsul tiol qrupunda allil bromidlə alkilləşən və karboksil qrupunda fenil efiri əmələ gələn tiosalisil turşusunun istifadəsinə əsaslanır. Alınmış birləşmənin 650 °C-də vakuumda pirolizindən 88% səmərə ilə dibenzotiofen əldə edilir.

Molekuldaxili aromatik elektrofil əvəzetmə reaksiyasına əsaslanan dibenzotiofenin alınması üsulu da işlənib hazırlanmışdır. 2-Brombifenil, bromun litiumla əvəz edilməsinə məruz qalır və halogenin yerinə bir metiltiol qrupu əmələ gələrək, dimetil disulfid ilə reaksiyaya girir. Sonra sulfoksidə oksidləşir, bundan sonra trifluormetansülfonil turşusunun təsiri altında dehidratasiyaya uğrayır , elektrofil tsiklləşməyə daxil edilir. Yaranan məhsulun demetiləşməsi dibenzotiofenə gətirib çıxarır:

Dibenzotiofen benzinin aralıq məhsulunun anion tsiklləşməsi əsaslanan üsulla alınmışdır. Bunun üçün birinci mərhələdə 2-florotiofenol (Ulmana görə) mis oksidin iştirakı ilə 2-xlornitrobenzol ilə kombinasiyaya daxil edilir. Sonra nitro qrup dəmirlə reduksiya edilir və nəticədə yaranan amin qrup yodla əvəz olunur. Üçlübutil litium ilə təmizləmə dibenzofurana gətirib çıxarır:

Beləliklə, dibenzotiofen 2,2'-diyodbifenildən və kükürd xammalı olan kalium sulfid və ya karbon disulfiddən sintez edilə bilər:

## Kimyəvi xassələri
Dibenzotiofen kükürd atomunun donor aktivliyinə görə 2 və 8-ci mövqelərdə halogenləşir. Əgər o, sulfona oksidləşirsə, onda qrup akseptor olur və halogenləşmə 3 və 7-ci mövqelərdə baş verir. Çox vaxt dibenzotiofen yodlaşdırılır, bromlaşdırılır və nəticədə halogen törəmələri daha da funksionallaşdırılır.

4 və 6-cı mövqelərin modikikasiyası orto-litiumlaşmanın köməyilə həyata keçirilir. Reaksiya şəraitindən asılı olaraq monolitium və dilitium törəmələrini almaq mümkündür: güclü qələvi mühitdə və tsikloheksanda qaynadıqda litiumlaşma iki dəfə baş verir, aşağı temperaturda isə mololitium törəməsi əmələ gəlir. Bundan əlavə, bu birləşmələr müəyyən elektrofillərlə reaksiyaya daxil edilir.

## Mənbə
* Benoit G. Dibenzothiophene (İngilis dili) // Üzvi Sintez üçün Reagentlərin Ensiklopediyası. — Wiley, 2014. — doi: 10.1002/047084289x.rn01695.
* Катализаторы гидроочистки 2017 / Солодова Н.Л., Нурмухаметова А.Р.
* Облагораживание тяжелого нефтяного сырья в чистой воде 2017 / Елецкий П.М., Соснин Г.А., Заикина О.О., Кукушкин Р.Г., Яковлев В.А.
* Современные процессы переработки угля 2009 / Николаева С. В., Латыпова Ф. Н., Шавшукова С. Ю.
* Гидрооблагораживание высокосернистых дизельных фракций 2015 / Лахова А.И., Петрова А.Н., Петров С.М., Баранов Д.В.
* Кинетические следствия образования серосодержащих соединений в процессе гидроочистки дизельной фракции нефти
* 2013 / Кривцова Надежда Игоревна, Иванчина Эмилия Дмитриевна, Занин Игорь Константинович, Ландл2ь Юлия Ивановна, Татаурщиков Антон Андреевич

## İstinadlar
Kasa Buonarroti

** Kasa Buonarroti** — İtaliyanın Florensiya şəhərində yerləşən muzey. Bina heykəltaraş Mikelanceloya məxsus olub, lakin o, burada heç vaxt yaşamamışdır. Onun ölümündən sonra iqamətgahın mülkiyyəti qardaşı oğlu Lionardo Buonarrotiyə keçdi, bundan sonra o, muzeyə çevrildi. Onun kolleksiyalarına Mikelancelonun ən qədim iki heykəli, "Pilləkəndəki Madonna" və "Kentavrların döyüşü" daxildir. On min kitabdan ibarət kitabxanaya ailə arxivi və Mikelancelonun bəzi məktubları və rəsmləri daxildir. Qalereya Gənc Buonarrotinin sifarişi ilə Artemisia Gentileschi və XVII əsrin əvvəllərindəki digər italyan rəssamları tərəfindən yaradılmış rəsmlərlə bəzədilib.

## Tarixi
3 mart 1508-ci ildə Roma papası II Yulinin məzarı üzərində işləmək üçün üç il əvvəl köçən Mikelancelo Bazilikadan şimalda Via Gibellina və Via Santa Maria (indiki Via Buonarroti) küncündə bitişik dörd bina satın aldı. Santa Croce 1514-cü ilin aprelində başqa bir bitişik bina da aldı. Bu beş bina sonradan Buonarroti Evinə çevrilən binanın özəyi oldu. 1516-cı ildən 1525-ci ilə qədər Mikelancelo iki ən böyük binanı zəbt etdi və digər üç binanı icarəyə verdi; bu dövrdə o, Florensiyada San Lorenzo Bazilikasının fasadında işləyib. 1525-ci ildə başqa bir iqamətgaha köçdü və beş binanın hamısı icarəyə verildi.
1534-cü ildə Romaya köçdükdən sonra Mikelancelo Florensiyada öz ailəsini layiqincə təmsil edəcək bir saray olan "şərəf evi"nə sahib olmaq fikri ilə getdikcə daha çox maraqlandı. O, dəfələrlə qardaşı oğlu Leonardodan (1519–1599) Via Gibellina və Via Santa Maria küncündəki beş binanı ailə sarayına çevirməyi xahiş etdi, lakin Leonardo həmişə layihəyə az maraq göstərmiş, özünü kompleksin yalnız qismən bərpasına həsr etmişdir, bu isə 1590-cı ildə, Mikelancelonun ölümündən 26 il sonra həyata keçirilmişdir. Sarayın indiki görkəmini Leonardonun oğullarından biri, Kiçik Mikelancelo Buonarroti (1568–1647) verib, o, qonşu torpaq sahəsi almaqla kompleksi daha da genişləndirib. O, müxtəlif tikililəri yenidən tək bir quruluşa çevirdi; piano zadəganında o, ulu əmisi və ailəsinə həsr olunmuş dörd monumental zal, həmçinin kolleksiyasından olan sənət əsərlərini, o cümlədən Mikelancelonun "Kentavrların döyüşü" və Madonnanı nümayiş etdirmək üçün qalereya qurdu. Kiçik Mikelancelo, Artemisia Gentileschi, Cecco Bravo, Pietro da Cortona, Jacopo da Empoli, Francesco Furini, Giovanni da San Giovanni, Domenico Passignano, Ottavio Vannini və Jacopo Vignali də daxil olmaqla interyer otaqlarını bəzəmək üçün bir sıra müasir italyan rəssamlarına sifariş verdi.

## Qalereya

File:Buonarotti-scala.jpg|*Pilləkənlərin Madonnası*
File:Michelangelo, centauromachia, 1492 ca. 01.JPG|*Kentavrların döyüşü*
File:A Gentileschi Allegoria dell'inclinazione.jpg|*Meyil allegoriyası*


## Xarici keçidlər
* Casa Buonarroti

## İstinadlar
Meyson Maunt

**Mason Mount** () — İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Mançester Yunaytedin ingiltərəli futbolçusu.

## Karyera statistikası

### Klub

### Milli

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycanın mədəniyyət nazirlərinin siyahısı

Bu siyahıda 1953-cü ildən bu günədək Azərbaycanın mədəniyyət nazirlərinin siyahısı (müxtəlif dövrlər və müxtəlif titullarla) verilmişdir.

## Siyahı

### Mədəniyyət nazirləri (1953–2006)

5 fevral 1991-ci ildə Azərbaycan dövlətinin Azərbaycan Respublikası adlandırılmasından sonra vəzifə müvafiq olaraq "Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri" adlandırılmışdır.

30 yanvar 2006-cı il ildə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin əsasında Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi yaradılmışdır.

### Mədəniyyət və turizm nazirləri (2006–2018)

20 aprel 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin əsasında Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Turizm Agentliyi yaradılmışdır.

### Mədəniyyət nazirləri (2018-ci ildən)

## İstinadlar
Krezol

***Krezollar*** (metilfenollar, hidroksitoluenlər) -Kimyəvi formula: C7H8O olan rəngsiz kristallar və ya mayelərdir. Orto-, meta- və para-izomerləri var.

## Kimyəvi xassələri
Krezollar etanolda, dietil efirdə, benzolda, xloroformda, asetonda çox həll olur; suda, qələvi məhlullarda həll olunur (kresolat duzlarının əmələ gəlməsi ilə). Fenol kimi krezollar da zəif turşulardır.

Krezollar asanlıqla elektrofil əvəzetmə, kondensasiya, məsələn, aldehidlərlə reaksiyalara daxil olur. Para-kresol Pb, Mn və ya Fe oksidləri ilə parahidroksibenzoy turşusuna, daha güclü oksidləşdiricilər tərəfindən isə xinona və ya hidroxinona oksidləşir. Katalitik reduksiya zamanı o, metiltsikloheksanollara və metiltsikloheksanonlara çevrilir. Kresol izomerləri, NH3 iştirakında xlorlu su ilə qarışdıqda rəngli birləşmələr əmələ gətirir: orto-krezol sarı-qəhvəyi rəng verir, , meta-krezol – yaşılımtıl, yaşıl, para-krezol — tünd sarıya, narıncı və ya qırmızıya çevrilir. Orto-, meta- və para-kresolun texniki qarışığı trikresol adlanır.

## Tədbiqi
Onlar üzvi sintezdə həlledicilər və ya aralıq məhsullar kimi istifadə olunur. Krezollar aromatik birləşmələrin, antiseptiklərin, boyaların, sintetik kauçukların, yanacaq və sürtkü materiallarının, fenol-formaldehid və digər qatranların, insektisidlərin, funqisidlərin və herbisidlərin, dərman preparatlarının istehsalında və ya laboratoriyada hazırlanmasında istifadə olunur. O, həmçinin güclü geniş spektrli antiseptic maddədir. Əsasən ümumi dezinfeksiya üçün sabun məhlulları şəklində istifadə olunur . Aşağı qatılıqlarda bəzən inyeksiya üçün qoruyucu kimi istifadə olunur. Onlar papillomaların və bəzi digər dəri neoplazmalarının çıxarılmasında yerli nekrotik və mumiyalaşdırıcı vasitə kimi istifadə olunan Ferezol (tricresol) və Verrukacid (metacresol) preparatlarının bir hissəsidir.

## Orqanizmə təsiri
Krezol məhlulları dərini qıcıqlandırır, ağızda təmasda olduğu selikli qişaları məhv edir, orqanizmdə ağrı, ürəkbulanma və qusmaya səbəb olur. Krezol buxarı bədənə ağciyərlər vasitəsilə daxil olur. Maye krezollar mədəyə, selikli qişalardan daxil ola bilər. Bədənə daxil olduqdan sonra krezollar toxumalarda və orqanlarda paylanır, onlar absorbsiyadan 12–14 saat sonra aşkar edilə bilər. Kresolların bədənə təsiri fenolun təsirinə bənzəyir. Bununla belə, krezolların dəri üzərində qıcıqlandırıcı təsiri fenollara nisbətən daha qabarıqdır.

## Mənbə
* Wayback Machine-də 19 avqust 2009-cu il tarixli Trikresol Arxiv nüsxəsi
* Tibbi ensiklopediya (əlçatmaz keçid)
* Kузнецов Е. В., Прохорова И. П. Альбом технологических схем производства полимеров и пластических масс на их основе. Изд. 2-е. М., Химия, 1975. 74 с.
* Кноп А., Шейб В. Фенольные смолы и материалы на их основе. М., Химия, 1983.279 с.
* Бахман А., Мюллер К. Фенопласты. М., Химия, 1978. 288 с.
* Николаев А. Ф. Технология пластических масс, Л., Химия, 1977. 366 с.
* Автор: Коршак В.В. Источник: Коршак В.В., Технологии пластических масс, 3-е издание, 1985 год
Arximed bağı

**Arximed bağı** () — İtaliyanın Florensiya şəhərində yerləşən riyaziyyat muzeyi. 26 mart 2004-cü ildə təsis edilib və elə həmin il aprelin 14-də öz qapılarını ictimaiyyətə açıb. Muzeyin missiyası riyaziyyat haqqında ictimai anlayışı və qavrayışı təkmilləşdirmək, riyaziyyatı kölgədən çıxarmaq və diqqəti ona yönəltməkdir. Onu Şimali Amerikada riyaziyyata həsr olunmuş yeganə muzey olan Nyu-Yorkdakı Milli Riyaziyyat Muzeyi ilə müqayisə edirlər.

## Tarixi
Arximed bağı 2004-cü ildə hökumət və təhsil müəssisələri konsorsiumu tərəfindən yaradılmışdır. Konsorsiumun hazırkı üzvlərinə Piza Ali Normal məktəbi, Florensiya Universiteti, Piza Universiteti, Siena Universiteti, İtaliya Riyaziyyat Birliyi, Françesko Severi adına Milli Ali Riyaziyyat İnstitutu , Avellino Universiteti, Tədqiqat və Tədqiqat Mədəniyyətinin Təşviqi Konsorsiumu daxildir. Konsorsium Florensiyada, Uliss Dini adına riyaziyyat fakültəsində yerləşir. Konsorsiumun prezidenti riyaziyyatçı Enriko Giustidir. Arximed bağının təşəbbüslərindən biri CD-də riyaziyyat tarixinin yaradılması və müvafiq dəstək mətnləri ilə birlikdə yayılmasıdır.

## Bölmələri

San-Fransiskodakı Eksploratorium kimi muzeylərdən ilhamlanan Arximed bağı praktiki eksponatlarla doludur və həm böyüklər, həm də uşaqlar arasında məşhurdur. Muzey riyaziyyatı öyrənməyin müxtəlif üsullarına uyğun olaraq müxtəlif bölmələrə və ya sərgilərə bölünür.

"Kompaslardan kənar: Əyrilərin həndəsəsi" bölməsi gündəlik obyektlərdə gizlənən riyaziyyatı araşdırır. "Pifaqor və onun teoremi" — əsas teoremdən ilhamlanan tapmacalara və oyunlara diqqət yetirir. "Aralıq dənizi üzərindəki körpü" Leonardo Fibonaççiyə və onun "Liber Abaçi" adlı əsərinə həsr olunmuş tarixi sərgidir və burada əsas diqqət İslam dünyasından riyaziyyatın orta əsrlər Avropasında yenidən tətbiqi ilə bağlıdır. "Təbiətə kömək" Qalileonun mexanikasından gündəlik həyata, Qalileonun sadə maşınların necə işlədiyini göstərmək üçün riyaziyyatdan necə istifadə etdiyini göstərən interaktiv sərgidir. "Kütləvi təhsilin silahları" bölməsinə riyaziyyat oyunları və tapmacalar daxildir. Digər tarixi bölmələrə "Hesablamanın Qısa Tarixi", "Triqonometriyanın Qısa Tarixi", "Markalar vasitəsilə Qədim Riyaziyyat" və "Çəhrayı Rəqəmlər — Qadınlar və Riyaziyyat" daxildir.

## Həmçinin bax
* Arximed
* Riyaziyyat
* Muzey
* Florensiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
* Playing with Mathematics at ''Il Giardino di Archimede'' by Enrico Giusti
Pak (ad)

**Pak** — ad.

* Pak Çhanyol — Cənubi Koreyalı müğənni, rapçi və artistdir.
* Pak He Cin — Cənubi Koreyalı aktyor.
* Pak Kın He — Koreya Respublikasının Prezidenti (2013–2017)
* Pak Sinhye — Cənubi Koreya'lı müğənni, model və aktrisa.
* Pak Ci Son — Cənubi Koreya keçmiş futbolçusu.

## İstinadlar
Cessika Dreyk

**Cessika Dreyk** () — amerikalı pornoqrafik film aktrisası.

Cessika 2000-ci ilə qədər erotik rəqqasə kimi çalışıb və 2000-ci ildə porno sənayesinə daxil olub. Sektora girdiyi il "Ən yaxşı gənc pornoqraf" nominasiyasında AVN-ə namizəd olan Cessika bu mükafatı Bridgette Kerkove-yə itirdi. Sərt porno filmlərlə yanaşı, erotik filmlər də çəkdi. 2003-cü ildə "Wicked Pictures" ilə müqavilə bağladı. Bir evlilikdə edən pornoqraf sonradan bu evliliyə son qoyub.

## Mükafatları
* AVN mükafatları 2005: Ən yaxşı qadın oyunçu – Video "Qabartmaq və böyütmək"
* AVN mükafatı 2005: En İyi Oral Seks — "Kollektör"
* AVN mükafatı 2001: Ən Provokativ Performans "Shayla Web"
* Night Moves jurnalı: Redaktorun Seçimi Mükafatı "Ən Yaxşı Aktrisa"
* Adult Stars (Yetişkin ulduzlar) jurnalı: Ən sevilnn performans "Ən yaxşı ümumi oyunçu"
* XRCO mükafatı 2005: Ən yaxşı tək performans
* Eroticline Ödülü 2006: Ən yaxşı qadın oyunçu
* AVN mükafatı 2007: Ən Yaxşı Aktrisa "Manhunt"
* AVN mükafatı 2007: Qrup ulduzu — Film Katsuni, Felecia və Klara G.
* Eroticline Ödülü 2008: Üstün Performans Mükafatı
* AVN mükafatı 2009: Ən yaxşı qadın oyunçu
* AVN mükafatı 2009: Ən yaxşı ikili mufta (Erik Masterson ve Brad Armstrong ilə)

## İstinadlar
Levan Xabeişvili

**Levan Xabeişvili** (; ) — Gürcüstan siyasi fəalı və siyasətçisi. O, 2020-ci ildən parlament üzvü kimi fəaliyyət göstərir.

O, 2008-ci ildə yerli məmur kimi dövlət qulluğuna qədəm qoymuş, gənc yaşlarından hakim Vahid Milli Hərəkata (VMH) qoşulmuşdur. Xabeişvili həm Tbilisinin yerli bürokratiyasında, həm də Prezident Mixail Saakaşvilinin Administrasiyasında xidmət etmişdir. O, sonuncunun Gürcüstanı tərk etməsindən və 2014-cü ildə yerli seçkilərdə uduzduqdan sonra Yeni Gürcüstan partiyasına qoşulmuş, 2016-cı ildə parlament seçkilərində uğursuz namizədliyini irəli sürmüşdür. Xabeişvili 2017-ci ildə VMH-nin üzvü kimi Tbilisi Şəhər Assambleyasına seçilmişdir. Bu platforma onu ən səs-küylü antihökumət fəallarından birinə çevirmişdir və tez-tez "Gürcü Arzusu"nun rəhbərlik etdiyi hökuməti korrupsiyada ittiham etmişdir.

Xabeişvili 2020-ci ildən bəri parlamentin üzvüdür, baxmayaraq ki, onun səlahiyyət müddəti boykotlarla və az iştirakla xarakterizə olunurdu. O, populist kimi səciyyələndirilmi.dir. Xabeişvili 2023-cü ilin yanvarında sələfi Nika Melianı məğlub edərək Vahid Milli Hərəkatın sədri seçilmişdir.

## Erkən illəri
Levan Xabeişvili 7 may 1987-ci ildə anadan olmuşdur. O, 20 yaşında dövlət idarəçiliyinə işə başlamış və o vaxt Vahid Milli Hərəkatın ciddi nəzarəti altında olan Tiflisdə İsani-Samqori rayonunun Gənclərlə iş şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2010-cu ildə Gürcüstanın Kiçik Elmlər Akademiyasını biznesin idarə edilməsi ixtisası üzrə bitirmişdir.

## İstinadlar
Cina Linn

**Cina Linn** () — amerikalı keçmiş pornoqrafik film aktrisası.

## Həyatı
Doğum adı Tanya Merkado olan Cina Linn 14 fevral 1974-cü ildə italyan ailəsində anadan olub. 5 yaşında ailəsi ilə birlikdə Nyu-Cersi köçüb. O, Nyu-Cersi ştatının Cekson qəsəbəsində böyüyüb. 1997-ci ildə Çeri jurnalı üçün poza verib. 2000-ci ilin iyununda o, "Pleasure Productions" ilə bir illik müqavilə bağlayıb. 2002-ci ildə Eminemin "Supermen" mahnısının klipində çəkilib. 2012-ci ildə sənayedən ayrıldığını açıqladı.

## Filmoqrafiya

## Mükafatları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Kalderaş

**Kalderaş**, həmçinin **kelderarlar** və ya **kelderari** ( sözündən) — qaraçıların subetnosu. Rumıniya ərazisində etnik qrup kimi formalaşmışdır. Onlar daha kiçik qruplara bölünür: moldovan, serb, yunan və başqaları. Rusiyada və dünyada ən böyük və ən geniş yayılmış qaraçı etnik qruplarından biri olan kelderarlar Avropada və Amerikada geniş şəkildə məskunlaşıblar.

## İstinadlar


## Əlavə ədəbiyyat

* *[[:ru:Деметер,_Надежда_Георгиевна|Деметер Н. Г.]], [[:ru:Бессонов,_Николай_Владиславович|Бессонов Н. В.]], [[:ru:Кутенков,_Владимир_Константинович|Кутенков В. К.]]* История цыган — новый взгляд / РАН. Ин-т этнологии и антрополгии им. Н. Н. Миклухо-Маклая; под ред. Деметера Г. С. — Воронеж, 2000. — 334 с.: ил. ISBN 5-89981-180-3
* *[[:ru:Друц,_Ефим_Адольфович|Друц Е. А.]], Гесслер А.* Цыгане. — М., 1990.
* Образцы фольклора цыган-кэлдэрарей / Издание подготовили Р. С. Деметер и П. С. Деметер. — М.: Главная редакция восточной литературы, Наука, 1981. — 264 с.

## Xarici keçidlər

* Kelderari Roma settlements map. Kelderari Roma. Информационный сайт. (Примерная карта поселений кэлдэраров в европейской части РФ и Западной Сибири, составленная сотрудниками АДЦ  «Мемориал» Санкт-Петербурга.
* Этнические группы цыган
* Цыгане в Латинской Америке
* История и этническое самосознание пермских цыган-кэлдэраров// Черных А. В. Цыгане г. Перми: Очерки этнографии цыганского табора. — Пермь: Пермский государственный университет, 2003. — 66 с.
* Кэлдэрары за рубежом
* Через открытую границу
* Кэлдэрарский мужской костюм
* Цыгане в большом городе
* Смирнова-Сеславинская М. В., Цветков Г. Н. Антропология социокультурного развития цыганского населения России. — М.: ФГУ ФИРО, 2011. — 130 с.
* Бессонов Н. Цыгане шумною толпою…
Cənubi Koreya milli futbol komandası

**Cənubi Koreya milli futbol komandası** () — Koreya Respublikasını beynəlxalq futbol oyunlarında və futbol turnirlərində təmsil edən milli futbol komandası. Asiyanın ən məşhur və güclü komandalarından biri. Regionun digər milli komandalarından daha çox Dünya Çempionatlarında (11 dəfə) iştirak edib və Asiyadan Dünya Kubokunun yarımfinalında iştirak edən yeganə komandadır. İkiqat Asiya çempionu (1956, 1960).

## Tarixi
Koreya Respublikası ilk dəfə 1954-cü ildə keçirilən dünya çempionatında iştirak edib. Seçmə oyunlarında Yaponiyanı iki görüşdə (1:5 və 2:2) məğlub edən milli komanda ilk dünya çempionatına yollanıb. Ancaq ilk çempionat onlar üçun çox uğursuz olub. Əvvəlcə qrup mərhələsində Koreya Respublikası komandası Macarıstana (0:9), daha sonra Türkiyəyə (0:7) məğlub olub.

## İstinadlar
Asada Qoryu

– Yaponiya astronomu və həkimi. Yaponiyada müasir astronomiyanın qabaqcılı olmuş, Yaponiyada təqvim islahatında vacib rol oynamışdır. Yaponiya astronomlarının ənənəvi Çin texnikalarından Qərb texnikalarına keçid etməsi üçün ilham mənbəyi olmuşdur.

## Həyatı və karyerası
Asada Kitsuki hanında yaşayan konfusiçi alim və həkim Keysay Ayabenin dördüncü oğlu idi. Doğulanda ona **Yasuaki** adı verilmişdi. Astronomiya və tibb öyrənmiş, 1767-ci ildə daymyonun rəsmi həkimi təyin olunmuşdur. Tezliklə təqvim elminə maraq göstərməyə başlamışdır. O, 1772-ci ildə astronomiya ilə məşğul olmaq üçün həkimlik vəzifəsini tərk etmək istəsə də, daymyo ona bu icazəni verməmişdir. Buna görə də daymyonu qeyri-qanuni şəkildə tərk etmişdir. Osakaya qaçmış, adını Asada Qoryu olaraq dəyişdirmiş, astronomiyaya daha çox vaxt ayırmağa başlamışdır.

Asada təqvim araşdırmalarındakı uğurlarına görə tanınmış, öz təqvim sistemini yaratmışdır. Yoşitoki Takahaşi, Şiqetomi Hazama və Taçu Nişimura kimi alimlər onun şagirdləri olmuş, Sencinkan akademiyasını yaratmışdırlar. 1795-ci ildə Tokuqava şoqunluğu onu Horyaku təqviminin islahatı layihəsinə dəvət etmiş, lakin səhhətindəki problemlərə görə təklifi rədd etmişdir. Bunun əvəzində Takahaşi və Hazamanı tövsiyə etmişdir. Onlar Edoya gedərək Asadanın yerini tutmuşdurlar. Asada məktəbinin işi nəticəsində 1798-ci ildə Kansey təqvimi islahatı baş tutmuşdur. Bu, Yaponiyada Qərb konsepsiyalarına əsaslanan ilk təqvim islahatı olmuşdur. Çox içməkdən qaynaqlanan sağlamlıq problemlərinə görə 1799-cu ildə ölmüşdür.

## Elmi töhfələri
Asada Yaponiya astronomiyasında bir çox ilkə imza atmışdır. O, günəş ləkələrini müşahidə edərək Günəşin fırlanmasını ölçən ilk yapon astronom olmuşdur. O, tropik i haqqında Şo-Ço qanununu, eləcə də, Keplerin üçüncü qanununu müstəqil şəkildə kəşf etmişdir.

Asada rasional və empirik metodlardan istifadə etməyə üstünlük vermişdir. Onun araşdırmaları Kiotoda yaşayan bürokratik Tsuçimikado ailəsinin astronomları ilə ziddiyyət təşkil edirdi. Asada məktəbi Qərb modellərini öyrənmiş, ənənəvi Çin cihazlarını müasir ləvazimatlarla əvəz etmişdir. Asada şagirdlərini sistematik müşahidələr aparmağa təşviq etmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Çataz (Mahnişan)

**Çataz** () — İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 162 nəfər yaşayır (41 ailə).

## İstinadlar
İslam (ad)

**İslam** — ad.

* İslam Ağayev
* İslam bəy Qəbulzadə
* İslam Əliyev (jurnalist)
* İslam Əsədov
* İslam Fəziyev
* İslam Krımşamxalov

## Həmçinin bax
* Aşıq İslam
* İslamov
Əsgər Məmmədov

**Əsgər Talıb oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan baş nazirinin sabiq müavini, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sabiq baş katibi, Azərbaycan Ali Sovetinin XII çağırış deputatı, Astara Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı, Goranboy Rayon Sovetinin sədri, Qasım İsmayılov Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sabiq sədri.

## Həyatı
Əsgər Məmmədov Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının Lerik rayonunun Kirəvud kəndində doğulmuşdur.

Əsgər Məmmədov 28 yanvar 2023-cü ildə uzun sürən xəstəliyin ardından ölmüşdür. Cənazə mərasimi Təzəpir məscidində keçirilmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Əsgər Məmmədov 1986–1991-ci illərdə Qasım İsmayılov Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. Daha sonra o, Goranboy Rayon Sovetinin sədri seçilmişdir.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinə 1990-cı ildə keçirilən seçkilərdə Əsgər Məmmədov 222 saylı Borsunlu seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. O, Azərbaycan Ali Sovetinin 8 fevral 1991-ci il tarixli qərarı ilə DQMV-də vəziyyəti normallaşdırmaq tədbirləri haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin qərar layihəsini hazırlamaq üçün yaradılmış Redaksiya komissiyasının üzvü seçilmişdir.

Müstəqilliyin elanından sonra icra hakimiyyəti strukturları yaradılmış və Əsgər Məmmədov Astara Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Əsgər Məmmədov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri İsa Qəmbərin 2 iyun 1992-ci il tarixli 815 nömrəli fərmanı ilə Azərbaycan baş nazirinin müavini təyin olunmuşdur. Əsgər Məmmədov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri İsa Qəmbərin 11 iyun 1992-ci il tarixli 832 nömrəli fərmanı ilə başqa işə keçdiyi üçün vəzifəsindən azad edilmişdir. Əsgər Məmmədov 16 oktyabr 1994-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 232 nömrəli fərmanı ilə baş nazirin müavini vəzifəsindən azad edilmişdir.

Vəzifədən azad olunduqdan sonra Əsgər Məmmədov Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasına üzv olmuş və bir müddət partiyanın baş katibi vəzifəsini tutmuşdur. O, partiya üzvü olaraq deputatlığa namizəd də olmuşdur.

## İstinadlar
Ermənistan çayları

**Ermənistan çayları** ya Xəzər dənizinin, ya da Sevan gölünün su hövzələrinin bir hissəsidir. Ermənistanda  -dən çox 16 çay var. Ən uzun çay olan Aras, Əhdi-Ətiqdə Eden bağının dörd müqəddəs çayından biri kimi qeyd edilmişdir. Ermənistanda 9480-ə yaxın böyük və kiçik olmaqla bir çox çay var.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jan-Mari Şopen

**Jan-Mari Şopen** (, ) və ya **İvan Şopen** (; ) — fransız əsilli Rusiya rəssamı, etnoqrafı, ədəbiyyatşünası. O, Qafqaz kəşfiyyatçısı, knyaz Aleksandr Kurakinin şəxsi katibi və kitabxanaçısı, Rusiyanın Fransa məhkəməsindəki nümayəndəsi olmuşdur.

## Həyatı
İvan Şopen 1796-cı ildə Sankt-Peterburqda anadan olmuşdur. O, Rusiya imperatriçası II Yekaterina üçün işləyən fransız heykəltəraşın oğlu idi.

Şopen Qafqaz xalqlarının etnosunu öyrənməklə yanaşı, slavyanların, əsasən də rusların ədəbiyyatı və tarixi ilə də məşğul olmuşdur. Onun himayədarı knyaz Aleksandr Kurakinin ölümündən sonra 1818-ci ildə Fransanın paytaxtı Parisdə məskunlaşmışdır.

Jan-Mari Şopen 15 fevral 1871-ci ildə Parisdə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Sci-Hub

**Sci-Hub** — müxtəlif yollarla naşirlərin ödəniş divarlarından yan keçərək milyonlarla tədqiqat məqaləsinə və kitaba müəllif hüququ olmadan pulsuz girişi təmin edən kölgə kitabxana veb saytıdır. Sci-Hub 2011-ci ildə Qazaxıstanda Aleksandra Elbakyan tərəfindən tədqiqat işlərinin yüksək qiymətinə cavab olaraq təsis edilib. Sayt bütün dünyada geniş istifadə olunur. 2019-cu ilin sentyabr ayında saytın sahibləri onun gündə təxminən 400.000 sorğuya xidmət etdiyini açıqlanıb. Sci-Hub-ın verilmiş DOI nömrələri ilə bütün elmi nəşrlərin 95%-ni ehtiva etdiyi təxmin edilir. Sci-Hub 15 iyul 2022-ci ildə onun kolleksiyasının 88.343.822 fayldan ibarət olduğunu bildirdi.

Sci-Hub və Elbakyan 2015 və 2017-ci illərdə ABŞ-da müəllif hüquqlarının pozulmasına görə iki dəfə məhkəməyə verilib, hər iki işi uduzub və bəzi internet domen adlarını itiriblər. Sayt o vaxtdan bəri müxtəlif domen adları ilə dövr edir.

Sci-Hub adətən vergi ödəyiciləri (dövlət qrantları) tərəfindən maliyyələşdirilən və müəlliflərə sıfır qonorar ödənilməklə elmi ictimaiyyət tərəfindən yaradılan biliklərə çıxışı təmin etdiyinə görə elmi, akademik və nəşriyyat icmaları tərəfindən rəğbətlə qarşılanır. Bununla belə, nəşriyyatçılar onu müəllif hüquqlarını pozduğuna, naşirlərin gəlirlərini azaltdığına və potensial olaraq universitetlərin şəbəkə təhlükəsizliyinə xələl gətirən fəaliyyətlərlə əlaqələndirilməsinə görə tənqid olunur. Elbakyan tənqidlərə Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 27-ci maddəsinə əsasən nəşriyyat işinin əxlaqını və elm və mədəniyyət hüququ ilə bağlı metodlarının qanuniliyini şübhə altına alaraq Sci-Hub-ın "tamamilə qanuni" olması lazım olduğunu iddia edib.

2021-ci ildən etibarən sayta yeni məzmunun müntəzəm yüklənməsi donduruldu və bəzi toplu məzmun buraxılışları xaricində bəzi yeni məqalələr mövcud deyil. Elbakyan, SCI-Hub-un Hindistanda Elsevier-ə qarşı apardığı məhkəmə tələbinə uyğun olaraq yeni yükləmələri dondurmaq qərarına gəldi.

26 yanvar 2023-cü ildə SCI-Hub SE domen adının silindiyi bildirildi. Elbakyan se domeninin bərpasını gözləmədiyini və bunun əvəzinə abunəçiləri alternativ bir domenə yönəltdiyini söylədi — .ru.

## İzahlı qeydlər

## İstinadlar
Library Genesis

**Library Genesis** (**Libgen**) — elmi jurnal məqalələri, akademik və ictimai kitablar, şəkillər, komikslər, audiokitablar və jurnallar üçün faylın birgə istifadəsi əsaslı kölgə kitabxanası veb saytı. Libgen özünü "ictimai internet resurslarından toplanmış" elementlərin və istifadəçilərdən yüklənmiş faylların axtarış edilə bilən məlumat bazasını təmin edən "bağlantılar aqreqatoru" kimi təsvir edir.

Libgen Elsevier-in ScienceDirect veb portalının məzmununun PDF-ləri kimi müəllif hüquqları ilə qorunan əsərlərə çıxış təmin edir. Elsevier kimi nəşriyyatlar Library Genesis-i internet piratçılığında ittiham edirlər. Digərləri iddia edirlər ki, akademik naşirlər bir çoxu dövlət universitetlərində çalışan tədqiqatçılar tərəfindən yazılmış dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən araşdırmalardan ədalətsiz şəkildə faydalanırlar və Libgen ilk növbədə sərbəst şəkildə əldə edilməli olan tədqiqatların yayılmasına kömək edir.

## İstinadlar
Həsən Həsənli

**Həsən Həbib oğlu Həsənli** () — Azərbaycan Respublikası elm və təhsil nazirinin müavini (2023-cü ildən).

## Həyatı
Həsən Həbib oğlu Həsənli 1991-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. O, "2007–2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı" çərçivəsində 2009–2013-cü illərdə Böyük Britaniyanın Bristol və Kembric universitetlərində ictimai siyasət və siyasi elmlər ixtisası üzrə bakalavriat və magistratura təhsili alıb.

2015–2016-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmət keçib.

İngilis və rus dillərini bilir.

Ailəlidir, iki övladı var. 

## Karyerası
Həsən Həsənli Elm və Təhsil Nazirliyində mütəxəssis, sektor müdiri, nazir müşaviri, Aparat rəhbərinin müavini və Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri vəzifələrində çalışıb. 2021-ci ilin iyun ayından 2023-cü ilin 30 yanvar tarixinədək Elm və Təhsil Nazirliyinin Aparat rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2023-cü il 28 yanvar Sərəncamı ilə elm və təhsil nazirinin müavini təyin edilib.

## İstinadlar
Meteoroid

**Meteorid** () —  kosmik fəzada kiçik qayalıq və ya metal cisim.

Meteoroidlər asteroidlərdən əhəmiyyətli dərəcədə kiçik olan cisimlər kimi qəbul edilir və ölçüləri dənəvərdən bir metrə qədər dəyişir. Bundan daha kiçik olan obyektlər mikrometeoroidlər və ya kosmik toz kimi təsnif edilir. Əksəriyyəti kometaların və ya asteroidlərin parçalarıdır, digərləri isə Ay və ya Mars kimi cisimlərlə toqquşmadan geri qalan kosmik tullantılardır. Bir meteoroid, kometa və ya asteroid Yer atmosferinə adətən  sürətlə daxil olduqda, onun aerodinamik istiləşməsi həm parlayan cisimdən, həm də geridə qoyduğu parlayan hissəciklərdən işıq zolağı yaradır.

## İstinadlar
Koyoharı Qotouge

— Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba (2016—2020) əsəri ilə tanınan yapon manqaka. 2021-ci ilin fevral ayı etibarilə bütün zamanların ən çox satılan 9-cu manqa seriyasının dövriyyədə rəqəmsal versiyalar da daxil olmaqla 150 milyondan artıq kopiyası var idi.

Time-ın illik yayımladığı Ən Nüfuzlu 100 İnsan siyahısında *ulduz* kimi təqdim olunmuşdu və bu adı qazanan ilk manqakadır.

## Həyatı
Qotouge 5 may 1989-cu il tarixində Yaponiyanın Fukuoka prefekturasında anadan olmuşdur. Müəllif ictimai yerlərdə öz şəxsi gizliliyini qoruyur.

## İstinadlar
Şibue Çusay

və ya əsl adı ilə **Zenzen** – Yaponiya həkimi və filoloqu. Hirosaki hanından olan Tsuqaru ailəsinin həkimi olmuşdur.

## Həyatı
Çusay 1805-ci ildə Edo şəhərində doğulmuş və həyatının çoxunu bu şəhərdə keçirmişdir. Atası Şibue İnsey də həkim idi. Çusay 1844-cü ildə Tokuqava şoqunluğunun Çin tibbi üzrə məktəbinin – Seycukanın professoru təyin olunmuş, ölümünə qədər bu vəzifəni tutmuşdur. Konfusiçi alim kimi Koşoqu məktəbinin əsas fiqurlarından biri olmuşdur. İçino Meyan və Kariya Ekisay tərəfindən başladılmış filologiya araşdırmaları ənənəsini davam etdirmiş, Mori Kien ilə birlikdə klassik Çin mətnlərinin biblioqrafiyası olan *"Keyseki hoko şi"* əsərini yazmışdır.

Tibb sahəsində isə Heyan dövrünün yenidən kəşf edilmiş tibb kitabı olan *"İşimpo"nun* nəşr olunmasından məsul olan heyətin üzvü olmuşdur. O, xüsusilə, diaqnozlarına görə tanınmış, dövrünün ən yaxşı həkimlərindən biri hesab olunmuşdur. Çin tibbinin klassikləri haqqında şərhlər yazmışdır. Çusay və tibb müəllimi İsava Ranken 1916-cı ildə Mori Oqay tərəfindən yazılmış bioqrafiyadan sonra tanınmışdırlar.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Anqleziya Viskonti

**Anqleziya Viskonti** (; ) — Kral Yanus ilə evli olan Kipr kraliçası. O, Milanın Llordu Bernabo Viskontinin və Verona lordu II Mastinonun qızı Beatriçe Recina della Skalanın qızı idi.

Anqleziya 1400-cü ilin yanvarından bir müddət sonra Kipr Kralı Yanusla evlənərək Kiprin Kraliçası oldu. Yanus həm də Yerusəlim və Ermənistanın titullu Kralı idi. Evlilik 1407–1409-cu illər arasında heç bir problem olmadan pozuldu.

Onun bacısı Valentina Viskonti Yanusun əmisi oğlu Kiprli II Pyotrla evləndi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leksi Tayler

**Leksi Tayler** () — amerikalı pornoaktrisa və model.

İlk böyüklər filmini 2003-cü ildə "Real XXX Letters 3" filmi ilə çəkib. Tayler italyan/ispan əsillidir. O, gənc yaşlarında diqqətləri üzərinə çəkib və 2008-ci ildə "Porno Oskarları" olaraq xarakterizə edilən AVN Mükafatlarında iki mükafat qazanmağı bacarıb.

## Mükafatları
* 2008 AVN mükafatları – Səhnə ulduzu
* 2008 AVN mükafatları – Qrup seksdə səhnə ulduzu

## Xarici keçidlər
Masaki Murata

– Danimarkanın "Vayle" klubunda oynayan yapon futbolçu. Mərkəz yarımmüdafiəçisi mövqeyində çıxış edir.

## Klub karyerası
Masaki Murata Yaponiyanın "Frontale" klubunun yetirməsidir. O, Almaniyada "Ginshaym" və "Bayern Altsenau" klublarında çıxış etdikdən sonra ölkəsində "İtuano" klubunda oynamışdır.

Murata 2021-ci ilin iyul ayında Latviyanın "Valmiera" klubunda çıxış etməyə başlamışdır. O, Latviya klubunda 48 oyuna 4 qol vurmuş, 5 məhsuldar ötürmə vermişdir. 2022-ci ildə "Valmiera" ilə Latviya çempionu olmuşdur. Klubla UEFA Konfrans Liqasında "Şkendiya" klubuna qarşı iki oyunda çıxış etmiş, bir qol vurmuşdur.

2023-cü ilin yanvarında Azərbaycanın "Sumqayıt" klubu ilə 1,5 illik müqavilə bağlamış və klubun ilk yaponiyalı futbolçusu olmuşdur. 25 yanvar 2023-cü ildə "Zirə"yə qarşı baş tutmuş oyunda debüt etmişdir. O, klubdakı karyerası ərzində 54 oyuna çıxmış, 1 qol vurub 3 məhsuldar ötürmə vermişdir. Klubdakı ilk və yeganə qolunu 11 noyabr 2023-cü ildə "Neftçi" ilə oyunda atmışdır. 2024-cü ilin iyulunda Danimarkanın "Vayle" klubu ilə 3 illik müqavilə bağlamışdır.

## Milli karyerası
Murata Yaponiyanın U-17 yığmasında çıxış etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* PFL profili
Mustafa Yılmaz

**Mustafa Yılmaz** (; ) — türk şahmatçı, qrosmeyster (2012).

## Şahmat karyerası
Mustafa Yılmaz 5 noyabr 1992-ci ildə Türkiyənin Kastamonu ilində anadan olub. Atası fizika müəllimi, anası isə evdar qadındır.

Şahmat oynamağa yeddi yaşında başlayıb. Ona bu oyunun qaydalarını böyük bacısı — şahmatçı Ezgi Yılmaz Babaoğlu öyrədib.

İlk ciddi uğuru 2002-ci il Avropa çempionatının (U-10 kateqoriyasında) bürünc medalı olub. Bu üçüncülük, Türkiyənin yaş kateqoriyalarında qazandığı ilk medal hesab olunur.

2009-cu ildə, 17 yaşında olarkən şahmat üzrə Türkiyə çempionu olmuş və bununla da ən gənc ölkə çempionu kimi tarixə düşmüşdür. Eyni ildə beynəlxalq usta adını qazanıb.

2017 və 2022-ci illərdə müvafiq olaraq ikinci və üçüncü dəfə Türkiyə çempionu adını qazanıb.

Mustafa Yılmaz müxtəlif illərdə kişilərdən ibarət şahmat üzrə Türkiyə yığma komandasının heyətində Şahmat Olimpiadalarının, dünya və Avropa çempionatlarının iştirakçısı olub.

## Şəxsi həyatı
Mustafa Yılmaz 21 yaşında olarkən, azərbaycanlı şahmatçı Nigar Yılmaz (qızlıq soyadı: Novruzova) ilə ailə həyatı qurub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mustafa Yılmaz ''Olimpbase.org'' saytında
Valeri Venediktov

**Valeri Nikolayeviç Venediktov** () – Sovet hərbi komandiri, hərbi texnikanın konstruktoru, Sovet Ordusunun general-leytenantı Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1976 il) iki SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı.
Orta yunan dili

**Orta yunan dili** (, ; hərfi mənada – "Roma dili"), həmçinin **Bizans yunan dili** və ya **Bizans dili** — Şərqi Aralıq dənizində orta əsr dövlətlərinin yunan və ellinləşmiş əhalisinin dili, Şərqi Roma (Bizans) imperiyasının, xüsusən də paytaxtı Konstantinopolun rəsmi və danışıq dili; qədim yunan dili ilə Yunanıstan və Kiprdə danışılan müasir yunan dili arasında keçid mərhələsi.

Ortayunan dilinin başlanğıcı bəzən IV əsrə aid edilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Direjan

**Direjan** () — Türkiyənin şərq və cənub-şərq regionlarında, həmçinin İranda yaşayan kürd tayfası.

## Etimologiya
Direjan tayfasının adı həmçinin, Dirican, Dirijan və Dirican kimi qeyd edilir. Bir nəzəriyyəyə görə, tayfanın adı türkcədəki "diri" və farscadakı "can" sözlərindən formalaşmışdır, "güclü və qüvvətli" deməkdir. Başqa bir nəzəriyyəyə görə, bu ad kürd dilinin kurmanci dialektində "uzun" mənasında olan "direj" və "uzunboylu insanlar" mənasında olan "direjbun" sözləri ilə əlaqədardır.

## Məskunlaşma
İndiki dövrdə Malatya və rayonlarından başqa, müxtəlif şəhərlərlə yanaşı, Sivas, Elazığ, Adıyaman vilayətlərində də məskunlaşıblar. Tayfanın əksəriyyəti Malatya vilayətində yaşayır. Osmanlı imperiyası dövründə onlar Anadolunun şərqi, cənub-şərqi, mərkəzi hissələrində, qismən Qara dəniz regionunda yaşamışlar. Osmanlı dövründə səpələndikləri regionlarda şəraitə görə heyvandarlıq həyat tərzindən ayrılaraq müxtəlif ərazilərə üz tutmuşdular.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
Kerope Patkanov

**Kerope Petroviç Patkanov** (; həmçinin **Patkanyan**, ; ) — erməni əsilli Rusiya tarixçisi, şərqşünası, filoloqu, ermənişünası, erməni tarixi mənbələri, erməni filologiyası və ədəbiyyatı üzrə mütəxəssis. O, Sankt-Peterburq Universitetinin ermənişünaslıq üzrə professoru və şair Rafael Patkanyanın qardaşı idi.

## Mükafatlar
* 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (1863)
* 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1871)
* 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni (1877)

## Əsərləri
* Опыт истории династии Сасанидов по сведениям, сообщаемым армянскими писателями / Сост. К. Патканьян. — : тип. Имп. Акад. наук, 1863. — XXIV, 90, [6] с.
* Исследование о составе армянского языка. — : тип. Имп. Акад. наук, 1864. — XXIV, 110 с. (2-е изд. — М.: URSS, cop. 2016. — 110 с. — (Языки народов мира). — ISBN 978-5-9710-3310-3.)
* Исследование о диалектах армянского языка: Филол. опыт. — : тип. Имп. Акад. наук, 1869. — [6], 109 с. (Изд. 2-е.— М.: URSS, ЛЕНАНД, cop. 2016. — 109 с. — (Языки народов мира). — ISBN 978-5-9710-3309-7.)
* История монголов / [Соч.] Инока Магакии, XIII века; Пер. и объяснения К. П. Патканова. — : тип. Имп. Акад. наук, 1871. — [2], X, 104 с.
* Несколько слов о названиях древних армянских месяцев. — : Тип. Имп. Акад. наук, 1871–1872. — 43 с.
* Драгоценные камни, их названия и свойства по понятиям армян в XVII веке. — : тип. Акад. наук, 1873. — [6], XL, 92 с.
* История монголов по армянским источникам.
** Вып.1. — , 1873
** Вып.2. — , 1874
* О месте, занимаемом армянским языком в кругу индо-европейских. — Тифлис: тип. Гл. упр. наместника кавказского, 1879. — 24 с.
* Библиографический очерк армянской литературы. — : тип. бр. Пантелеевых, 1879. — 57 с.
* Ванские надписи и значение их для истории передней Азии. — : тип. В.С. Балашева, 1881. — [2], 167 с.
* Материалы для армянского словаря. Вып. 1–2. — : тип. Имп. Акад. наук, 1882–1884.
* О клинообразных надписях ванской системы, открытых в пределах России. — : тип. В.С. Балашева, 1883. — 17 с., 2 л. ил.
* Цыганы: Несколько слов о наречиях закавказ. цыган: боша и карачи. — : тип. Имп. Акад. наук, 1887. — [2], II, 146 с.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Քերովբե Պետրոսի," Научная библиотека Национальной академии наук Армении
Domari dili

**Domari dili** — Yaxın Şərq və Şimali Afrikaya səpələnmiş domların ana dili. Hind-Avropa dillərinin hind-ari qoluna aiddir. Dilin ədəbi forması və dialektləri yoxdur. Yazı üçün ərəb qrafikasından istifadə olunur. Bu dilin Azərbaycan qədər şimalda və mərkəzi Sudan, Türkiyə, İran, İraq, Fələstin, İsrail, İordaniya, Misir, Liviya, Tunis, Əlcəzair, Mərakeş, Suriya və Livanda qədər cənubda danışıldığı bildirilir. Səs dəyişikliklərinin sistemliliyinə əsaslanaraq, kifayət qədər əminliklə məlum olur ki, domari və romani adları hind-ari "dom" sözündən gəlir. Bununla belə, domari və qaraçı dilləri eyni əcdad idiomdan yaranmamışdır.

Domari "Orta Şərq qaraçı dili", "çingənə dili", "luti dili" və ya "mehtar dili" kimi də tanınır. Standart yazılı forması yoxdur. Ərəb dünyasında bəzən ərəb qrafikası ilə yazılır, çoxlu ərəbcə və farsca alınma sözlərindən istifadə olunur. Domari nəsli kəsilməkdə olan bir dildir, çünki hazırda gənc nəsillərdə ondan uzaqlaşmaq üçün təzyiq var.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Herin, B. (2012). "The Domari language of Aleppo (Syria)" *Linguistic Discovery* 10 (2), 1-52.
* Herin, B. (2014). "The Northern Dialects of Domari," *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft* 164 (2): 407–450.
* Matras, Y. (1999). "The state of present-day Domari in Jerusalem." *Mediterranean Language Review* 11, 1–58.
* Matras, Y. (2002). *Romani: a linguistic introduction*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Matras, Y. (2012). *A grammar of Domari*. Berlin: De Gruyter Mouton (Mouton Grammar Library).

## Xarici keçidlər
* Windfuhr Gernot L. Gypsy ii. Gypsy Dialects in Encyclopædia Iranica, Online Edition. 2002.
*Description of Domari from the Romani Project
* Learning Domari  - from the Dom Research Centre
* More Information and Official Website of the Dom People
Qızılgülkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Z-Library

**Z-Library** (**z-lib** kimi qısaldılmışdır, əvvəllər **BookFinder**) — elmi jurnal məqalələrinə, akademik mətnlərə və ümumi təyinatlı kitablara faylın birgə istifadəsi üçün kölgə kitabxanası layihəsi. Kitablarının çoxunun qaynağı Library Genesis-in güzgüsü kimi fəaliyyətə başladı.

Alexa Traffic Rank xidmətinə görə, Z-Library 2021-ci ilin oktyabr ayında ən aktiv veb saytlar arasında 8182-ci yeri tutdu. Z-Library xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə və elm adamları arasında populyardır. 1 yanvar 2023-cü il tarixinin reportuna görə, Z-Library 11.828.754-dən çox kitab və 84.837.643 məqaləyə malikdir. Təşkilat özünü "dünyanın ən böyük elektron kitab kitabxanası" ilə yanaşı "dünyanın ən böyük elmi məqalə mağazası" kimi təsvir edir və ianələr hesabına dəstəklənən qeyri-kommersiya təşkilatı kimi fəaliyyət göstərir.

Z-Library layihəsi və fəaliyyəti bəzi yurisdiksiyalarda qanunsuz hesab edilə bilər. 2022-ci ilin noyabrında vebsaytın clearnet domenləri ABŞ Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən müsadirə edildi və layihə ilə əlaqəli iki Rusiya vətəndaşı müəllif hüquqlarının pozulması və çirkli pulların yuyulması ittihamı ilə Argentinada həbs edildi. Veb saytın müsadirə olunması məzmunun əlçatanlığını azaltsa da, məzmun hələ də dark web-də mövcuddur. Layihənin hüquqi statusu, habelə onun nəşriyyat sənayesinə və müəllif hüquqlarına potensial təsiri davamlı müzakirə mövzusudur.

Hüquqi problemlərə baxmayaraq, Z-Library layihəsi istifadəçilərdən, xüsusən də az maliyyələşdirilən qurumların tələbələri və tədqiqatçıların tərəfindən xeyli dəstək aldı. Bəzi müəlliflər, dəyərli bir xidmət göstərdiyini, bilik əldə etməyi genişləndirdiyini və imkansız icmalarda təhsili təşviq etdiyini iddia edərək layihəni müdafiə edirlər.

## Tarix
Layihənin səhifələrindəki altbilgidə "2009-cu ildən bəri pulsuz elektron kitablar" ifadəsi var.

## Hüquqi status
Z-Library müxtəlif domenlər arasında keçid edir, bəziləri domen qeydiyyatı operatorları tərəfindən bloklanır. Z-Library alternativ domenlər vasitəsilə əlçatan qalır və tor ilə əlaqəli şəbəkə vasitəsilə də mövcuddur — .onion.

4 noyabr 2022-ci il tarixinə görə Z-Library heyəti yalnız hostinq problemini bildirdilər; bu sırada tor şəbəkəsindəki gizli veb sayt xidməti hələ də mövcud idi. 7 noyabr 2022-ci il tarixindən etibarən ən azı iki Z-Library clearnet domeni də işləyirdi. 2022-ci ilin noyabr ayında bir çox Z-Library domen adları ABŞ Ədliyyə Nazirliyi və Federal Təhqiqat Bürosu tərəfindən müsadirə edildi. Bununla birlikdə, 2022-ci ilin noyabr ayından etibarən Z-Library veb saytı tor şəbəkəsi və I2P şəbəkəsi vasitəsilə aktiv və əlçatan olaraq qalır.

## İstinadlar
Oleq Aven

**Oleq İvanoviç Aven** (; ) — avtomatik idarəetmə sahəsində SSRİ və Rusiya alimi, SSRİ Elmlər Akademiyasının (1984–1991) və Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1991-ci ildən), texnika elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
1950-ci ildən SSRİ Elmlər Akademiyasının Avtomatika və Telemexanika İnstitutunda (indiki Vadim Trapeznikov adına İdarəetmə Problemləri İnstitutu) işləmişdir. İnstitutun kiçik elmi işçisindən elmi katibə qədər (1960-cı ildən) keçmişdir. 1960-cı ildən Sov. İKP üzvüdür. 1968-ci ildə Avtomatlaşdırılmış İdarəetmə Sistemləri Laboratoriyasını təşkil etmiş və 1992-ci ilə qədər ona rəhbərlik etmişdir. Eyni zamanda o, SSRİ Avtomatik İdarəetmə Milli Komitəsinin elmi katibi və SSRİ Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti yanında Sistem Təhlili Komitəsinin məsul katibi vəzifələrində çalışmışdır. 26 dekabr 1984-cü ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının informatika, hesablama texnikası və avtomatlaşdırma şöbəsinə müxbir üzvü seçilmişdir. 1 mart 1992-ci ildə Moskvada vəfat etmişdir. Donskoye qəbiristanlığının 10 saylı bölməsində dəfn edilmişdir.

## Əsərləri
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография на сайте Института проблем управления
* [Список трудов](https://search.rsl.ru/ru/search#q=author%3A(%D0%90%D0%B2%D0%B5%D0%BD%2C%20%D0%9E%D0%BB%D0%B5%D0%B3%20%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87)) // в каталоге РГБ.
* Информационная система "Архивы Российской академии наук"
* Московские могилы
Pyotr Aven

**Pyotr Oleqoviç Aven** (, ; ) — Rusiya və Latviya milyarderi, iqtisadçısı, sahibkarı, böyük sənət kolleksiyaçısı. O, Latviya Respublikasının və Rusiya Federasiyasının vətəndaşıdır, ailəsi ilə birlikdə Birləşmiş Krallığın London şəhərində yaşayır.

1994-cü ildən "Alfa Group" konsorsiumunun Müşahidə Şurasının üzvüdür. 1994–2011-ci illərdə "Alfa-Bank"ın prezidenti, 2011-ci ilin iyunundan 1 mart 2022-ci ilə qədər "Alfa-Bank"ın Direktorlar Şurasının sədri olmuşdur. O həmçinin, "LetterOne Group" İdarə Heyətinin üzvü, baş ofisi Niderlandda yerləşən "ABH Holdings" fintex şirkətinin idarə heyətinin sədri olmuş, digər şeylərlə yanaşı, "ANNA Money" fintex startapına sərmayə qoymuşdur. "*[[Forbes (jurnal)|Forbes]]*" jurnalına görə, 2021-ci ildə o, 5,3 milyard ABŞ dolları şəxsi sərvəti ilə Rusiyanın 200 ən varlı iş adamı siyahısında 30-cu yeri tutmuşdur. İqtisadiyyat və ticarətlə bağlı aparıcı KİV-lərin sitat gətirdiyi elmi məqalələrin və məqalələrin müəllifidir.

Avenin Rusiyanın dövlət başçısı Vladimir Putinin yaxın çevrəsinin üzvü olduğu güman edilir. O, "Sanksiyalar vasitəsilə Amerikanın düşmənlərinə qarşı mübarizə haqqında" qanunda adı çəkilən bir çox Rusiya oliqarxlarından biridir. Aven 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra Aİ-nin tətbiq etdiyi sanksiyalara daxil edilmişdir. O, sanksiyaları tənqid edərək, onların "saxta və əsassız əsaslarla" tətbiq edildiyini iddia etmiş, Avropa Ədalət Məhkəməsində iddia qaldırmışdır.

## Təltif və mükafatlar
* "Şərəf" ordeni (Rusiya; 13 aprel 2005-ci il) — "əmək nailiyyətlərinə və uzun illər vicdanlı əməyinə görə".
* "Dostluq" ordeni (25 may 2015-ci il) — "Rusiya Federasiyasının sosial-iqtisadi inkişafına böyük töhfəyə, əmək nailiyyətlərinə, aktiv ictimai işlərə və uzun illər vicdanlı əməyə görə".
* III dərəcəli "Üç Ulduz" ordeni (Latviya; 2012-ci il).
* Rusiya Federasiyası Prezidentinin təşəkkürnaməsi (25 iyul 1996-cı il) — "1996-cı ildə Rusiya Federasiyası Prezidentinin seçki kampaniyasının təşkilində və keçirilməsində fəal iştirakına görə".

## Əsərləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Авен Пётр Статьи и взятые Авеном интервью на Forbes.ru
* Змеиная горка. Пётр Авен: "Мы никогда не будем любимы в нашей стране" Интервью Полит.ру
* Пётр Авен: "Мы заложили фундамент дальнейшей жизни" Интервью Полит.ру
* Биография
Vasili Avenarius

**Vasili Petroviç Avenarius** () və ya **Vilhelm Henrix Appolonius Avenarius** (; ) — Rusiya yazıçısı, uşaq və gənclər üçün əsərlərin müəllifi.

## Həyatı
Vasili Petroviç Avenarius 10 oktyabr 1839-cu ildə Aleksandr Liseyinin hüquq müəlliminin ailəsində anadan olmuşdur. Ailənin 15 övladı olmuş, onlardan dördü yazıçı və alim olmuşdur.  Fizik Mixail Avenariusun qardaşıdır. Peterburq Universitetini bitirmişdir. O, İmperator Mariyanın müəssisələrində yüksək vəzifəli vəzifədə çalışmışdır. Əxlaqi pozğunluğu pisləyən antinihilist yönümlü didaktik hekayələr ("*Modern idilliya*", 1865; "*Azar*", 1867), uşaqlar üçün "*Kol arının nağılı*" (1879), "*Otaq nə deyir*" (1880), elmi fantastika janrında "*Dirilmiş Pompeyin qeyri-adi hekayəsi*" (1889) əsərlərinin müəllifidir. Denis Fonvizin, Aleksandr Puşkin, Nikolay Qoqol kimi yazıçılar haqqında hekayələr, tarixi hekayələr və avtobioqrafik eskizlə yazmışdır.1859–1860-cı illərdə tələbə şeirlər toplusunu nəşr etdirmişdir. Onun nihilistləri pisləyən hər iki hekayəsi (kəskin tənqid olunmuş və bundan sonra o, uşaq və gənclər üçün kitablar yazmağa başlamışdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* The Works by Vasily Avenarius at the Lib.ru, the on-line Moshkov Library (Russian)