open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ketrin Maknamara

**Ketrin Maknamara** — Amerikalı aktrisa. O, 2016–2019-cu illərin fövqəltəbii dram televiziya serialı *[[Kölgə ovçuları (teleserial, 2016)|Kölgə ovçuları]]*-da Kleri Freyi canlandırdı, və bu işinə görə Yeniyetmələrin Seçimi və Xalqın Seçimi Mükafatılarını aldı. 2022-ci ildə o, *Uoker: Müstəqillik* adlı qərb aksiyon seriyasında Abbi Uoker rolunu oynadı və bu, ona Fəaliyyət Seriyası nominasiyasında Ən Yaxşı Aktrisa üçün Tənqidçilərin Seçimi Super Mükafatını qazandırdı. O, həmçinin *[[Ox (teleserial, 2012-2020)|Ox]]* superqəhrəman serialında Mia Smoak obrazını canlandırıb və post-apokaliptik mini serial olan Culi Lauri rolunu oynayıb. Onun film rollarına 2011-ci il romantik komediya filmindəki "Yeni il gecəsi"ndə Lili Bouman, 2015-ci ildə "Evə dönüş" dramındakı Roza, *"[[Labirint qaçışçısı (film seriyası)|Labirintdə qaçış]]"* distopik elmi-fantastik film seriyasındakı Sonya və 2021-ci il triller filmindəki Emi daxildir.

## Erkən həyatı və təhsili
Maknamara ABŞ ordusunda xidmət edən Ursula və Evan Maknamaranın yeganə övladı olaraq Missuri ştatının Kanzas-Siti şəhərində anadan olub. O, Missuri ştatının Lee's Summitində böyüyüb və 2011-ci ildə Kaliforniyanın Los Aceles şəhərinə köçdü.

Böyüdüyü vaxtlarda, Maknamara müəyyən fənlər üzrə qabaqcıl şagird idi, nəticədə onun qismən evdə təhsil almasına səbəb oldu və 14 yaşında orta məktəb diplomunu aldı. 17 yaşında Maknamara Drexel Universitetində Elm Bakalavr dərəcəsi üzrə Biznesin İdarə Edilməsi fakültəsini *əla qiymətlərlə* bitirdi və kurs işlərinin çoxunu onlayn şəkildə tamamlamışdır. 2017-ci ilin iyul ayında o, Cons Hopkins Universiteti onlayn magistr dərəcəsi ədəbiyyat proqramına daxil olduğunu bildirdi.

## Xeyriyyəçilik
Maknamara uşaqlıqda necə bullinqə məruz qaldığını təsvir edərək, zorakılığa qarşı mübarizədə iştirak edib. O, həmçinin Lollipop Teatr Şəbəkəsi ilə də işləmiş, xəstəliklərinin şiddətinə görə xəstəxanalara yerləşdirilən uşaqları ziyarət etmişdir. 2017-ci ildə o, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Girl Up proqramı üçün xeyriyyə kampaniyasının bir hissəsi kimi istifadə olunan "Glass Slipper" mahnısını yazdı. O, bu kampaniya çərçivəsində "Glass Slipper" sözləri yazılmış köynək də yaradıb. 2018 və 2019-cu illərdə o, Kanzas Şəhər Uşaq Mərhəmət Xəstəxanası üçün ianə toplayan Big Slick Celebrity Weekend-də iştirak etdi.

31 mart 2020-ci ildə Maknamara 2014-cü ildə yazılmış və aprelin 8-də Google Play Store, Apple-ın iTunes Store və Spotify-da buraxılmış "Just Like James" adlı mahnı üzərində işlədiyini elan etdi. Mahnıdan əldə olunan gəlir COVID-19-a yardım səyləri üçün Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına (ÜST) bağışlanıb. Google ilk 30 günün satışlarına uyğun pul bağışladı.

8 may 2020-ci ildə Maknamara Ceyn Ostinin *Qürur və Qərəz"* əsərinin Səbəb üçün Aktyorluq ilə canlı oxunma adaptasiyasında iştirak etdi.

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

### Veb

## Mükafatlar və nominasiyalar

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Payız marafonu

***Payız Marafonu*** (rusca: Осенний марафон; Rom: *Osenniy marafon*) 1979-cu ildə çəkilmiş Sovet romantik komediya-dram janrında olan bu film, 1979-cu ildəki Venesiya Film Festivalı, San Sebastian Film Festivalı və 1980-ci ildəki Berlin Film Festivalı mükafatlarının ən yaxşı rejissor və ən yaxşı aktyor kateqoriyalarında qalibi olmuşdur. Film, həmçinin 52-ci Akademiya Mükafatlarında Xarici Dildə Ən Yaxşı Film nominasiyası üzrə Sovet filmi kimi seçilmiş, lakin namizəd kimi qəbul edilməmişdir.

Filmdə Oleq Basilaşvili Leninqradda orta yaş böhranı keçirən və həyat yoldaşı, məşuqəsi, qonşuları və iş yoldaşları ilə qarışıq münasibətlərində özünü müdafiə etməyə çalışan Andrey Bouzykine adlı evli İngilis-Rus dillərinin tərcüməçisi rolunu oynayır. Filmdə digər rolları Yevgeni Leonov, Natalya Qundareva, Marina Neyolova, Borislav Brondukov, Nikolay Kryuçkov və Qalina Volçek kimi görkəmli sovet aktyorları və aktrisaları ifa etmişdirlər. Filmin rejissoru Georgiy Daneliya olmuşdur.

## İstinadlar
Angioqrafiya

**Angioqrafiya** ( — *damar* +  — *yazmaq*) — kompüter tomoqrafiyası, maqnit rezonans tomoqrafiyasında, hibrid əməliyyatlarda, rentgenoqrafik, flüoroskopik tədqiqatlarda qan damarlarını öyrənmək üçün istifadə olunan kontrast üsullar sinfi.

Angioqrafiya qan damarlarının funksional vəziyyətini, qan dövranını və patoloji prosesin dərəcəsini göstərir. Tədqiqat bizə qan damarlarının zədələnməsini və malformasiyalarını müəyyən etməyə imkan verir: anevrizmalar, vazokonstriksiya, malformasiya, damarların açıqlığının pozulması (ateroskleroz, tromboz), həmçinin müxtəlif orqanların, şişlərin zədələnməsi və malformasiyaları. Məsələn, müəyyən bir nümunə ilə beyin damarlarının anjiyogramı diaqnoz qoymağa kömək edir moyamoya xəstəliyi .
Sayto

**Sayto** — ad

* Kiyoşi Sayto — Yaponiyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
* Kazuo Sayto — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Keyko Sayto — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Sayzo Sayto — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Toşihide Sayto — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Manabu Sayto — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Akane Sayto — Yaponiya qadın futbolçusu.
San-Sebastian Beynəlxalq Film Festivalı

**San-Sebastian Beynəlxalq Film Festivalı** 1953-cü ildən bəri İspaniyanın San-Sebastian şəhərində keçirilən film festivalıdır.

Festival əvvəlcə yalnız ispan dilindəki filmləri mükafatlandırmaq üçün təşkil edilsə də, 1950-ci illərin sonlarından etibarən başqa dillərdə olan filmlərin iştirakına da açılmışdır.

Mükafatların əksəriyyəti münsiflər heyəti tərəfindən təqdim edilir. Bundan əlavə, ən populyar olan filmə tamaşaçı mükafatı verilir. Müsabiqənin əsas mükafatları *Concha de Oro* (Qızıl Oyster) və *Gümüş Oysterdir* Həmçinin də hər il bir, iki və ya üç aktyor *Donostia Mükafatına* layiq görülür
Sergey Vronski

**Sergey Arkadeviç Vronski** (rusca: Серге́й Аркадьевич Вронский, ) — sovet kinematoqrafçısıdır. Sergey Vronski 1953-cü ildə Gerasimov adına Kinematoqrafiya İnstitutunu bitirmiş və İvan Pıryev və Georgi Daneliya ilə birlikdə işləmişdir. 1981-ci ildə *"[[Payız marafonu (film, 1979)|Payız Marafonu]]"* filminə görə SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Mədxalizm

**Mədxalizm** və ya **Mədinə camaatı** — məşhur sələfi üləması Rəbi ibn Hadi əl-Mədxalinin əsərlərindən ilhamlanan sələfi hərəkatı daxilində bir cərəyan. Politoloq Ömər Aşur və bəzi Qərb KİV-ləri "mədxalizmi" dini bir təriqət olaraq təyin edirlər.

Mədxalizm ideologiyasının təməl daşı, öz təbəələrini əsassız zorakılığa məruz qoysa belə, hökumətə şübhəsiz sədaqətdir. Yaxın Şərqdəki diktatura rejimlərinə tez-tez qarşı çıxan digər İslam qruplarından fərqli olaraq, Mədxalitlər bu cür rejimləri açıq şəkildə dəstəkləyirlər.

Bəzi tədqiqatçılar hərəkatın doğulmasını Müsəlman Qardaşlarına və Seyid Qutb (Qutbitlər) tərəfdarlarına qarşı reaksiya ilə əlaqələndirirlər. 1990-cı illərdə Səudiyyə Ərəbistanı və Misir hökumətləri islamçı hərəkatın daha radikal ünsürlərinə qarşı sələfi mədxaliləri dəstəkləyirlər.

Analitiklərin fikrincə, Hollandiyadakı bütün sələfilərin təxminən yarısını mədxalilər təşkil edir. Politoloq Talqat Mamıraymovun fikrincə, Qazaxıstanda ibadət edən müsəlmanların təxminən 5–10%-i sələfilərdir, onların arasında sələfi mədxaliləri üstünlük təşkil edir və onlar öz ardıcıllarını dövlət hakimiyyətinə tamamilə tabe olmağa çağırırlar.

## İstinadlar
Marina Neyolova

**Marina Mstislavovna Neyolova** (; ) sovet və rus teatr və kino aktrisasıdır. Karyerasının başlandığı 1969-cu ildən bəri 37 filmdə iştirak etmişdir. O, 1987-ci ildə RSFSR xalq artisti adına layiq görülmüşdür.

O, 1974-cü ildən işlədiyi Sovremennik Teatrının aparıcı aktrisasıdır.

## Filmoqrafiyası
*Payız marafonu

## İstinadlar
Sovremennik Teatrı

**Moskva Sovremennik Teatrı** () 1956-cı ildə Moskvada yaradılmış olan teatr şirkətidir. "Sovremennik" sözünün mənası "Müasir" deməkdir.

## Tarixi
Sovremennik Teatrı Xruşşovun yumşalma siyasəti zamanı bir qrup gənc sovet aktyoru tərəfindən yaradılmışdır. Təsisçilərinin arasında Moskva İncəsənət Teatrı Məktəb-Studiyasını bitirənlərin içində Oleq Yefremov, Qalina Volçek, İqor Kvaşa, Liliya Tolmaçyova, Yevgeni Yevstiqneyev və Oleq Tabakov da var idi. Debüt səhnə əsəri Viktor Rozovun *"Əbədi diri"* pyesi olmuşdur. Teatrın ilk bədii rəhbəri olan Oleq Yefremov 1970-ci ildə teatrdan getmişdir. Ondan sonra isə bu vəzifədə onu ölənə qədər Qalina Volçek əvəz etmişdir.

## İstinadlar
Cəhmiyyə

**Cəhmiyyə** () — banisi Cəhm ibn Səfvan olan islamda ilkin ideoloji məktəblərdən biri. Cəhm də öz növbəsində bu fikirləri müəllimi Caad ibn Dirhəmdən qəbul etmişdir.

## Nümayəndələri
Cəhm ibn Səfvan (vəfatı 745) Səmərqənddə anadan olmuş, əvvəlcə Termezdə, sonra isə Kufədə yaşamış və orada cəbari Caad ibn Dirhəmlə tanış olmuşdur. O, Caadın davamçısı və ideyalarının təbliğatçısı olur. Vətənə qayıdan kimi fikirlərini bölüşməyən üləma ilə teoloji mübahisələr aparmağa başlayır. Sonralar Xorasanın Əməvi valisinə qarşı qiyamda iştirak etmiş və Mərvdə tutularaq edam edilmişdir. Cəhmi görüşlərinin ən məşhur təbliğatçıları arasında Bişr əl-Marisi (vəfatı 833) var. XI əsrin əvvəllərində cəhmilər Nəhavənddə fəaliyyət göstərsələr də, onların bəziləri əşərilərin təlimlərini qəbul etməyə məcbur olmuşlar.

## Cəhmilərin inancları
Orta əsr müsəlman alimləri cəhmiləri ya mürcilər, ya da cəbrilər kimi təsnif edirdilər. Bir çox cəhmi baxışları sünnilər tərəfindən bidətçi kimi tanınır, hətta bəzən bir insanı İslamdan çıxarır. Beləliklə cəhmilər, müsəlmanların dini doktrinasının mühüm bir hissəsi olan Allahın bütün ad və sifətlərini inkar edirlər. "İman" məfhumunun təfsiri məsələsində cəhmilər mürcilərə bənzəyərək, imanın ancaq Allah haqqında elm, küfrün isə onun barəsində cahillik olduğunu iddia edirlər. Onlar həmçinin cənnət və cəhənnəmin gec-tez yox olacağını bəyan ediblər ki, bu da həm Qurana, həm də Məhəmməd peyğəmbərin sünnəsinə ziddir.

Qədər məsələsində cəhmilər insanın iradə azadlığına malik olmadığına və öz əməllərinə məcbur edildiyinə sadiqdirlər. Allahın zatının sualına isə cəhmitlər panteist olub deyirlər ki, Allah hər yerdədir və məxluqların hər biri ilə bir yerdədir. Bundan əlavə, saleh müsəlmanların Allahı cənnətdə görmə ehtimalını da inkar edirlər.

## Cəhmiliyin tənqidi
Cəhmiliyin meydana çıxmasından bu yana bu hərəkat ortodoksal islamın bir çox görkəmli nümayəndələrinin tənqid obyektinə çevrilmişdir. IX əsrdə cəhmilərin təlimlərinə dair çoxsaylı "təkziblər" meydana çıxır ki, onların müəllifləri Əhməd ibn Hənbəl, İbn Quteybə, İbn Qəyyim Cövziyyə, Osman əd-Darimi ("Cəhmitlərin təkzibi") və başqaları. Cəhmilərin tənqidçiləri Əbu Bəkr əl-Beyhəqi, Əbu Hamid əl-Qəzali, İbn Həcər əl-Əsqəlani, İbn Teymiyyə, İbn Kəsir və bir çox başqaları idi.

## İstinadlar
Kandaçime

– Yaponiyanın Aomori prefekturasının Şiriya burnunda yaşayan yarıvəhşi at cinsi. Bu atlar 18 noyabr 2001-ci ildə Aomori prefekturası tərəfindən təbiət xəzinəsi elan olunmuşdur.

## Mənşəyi
Kandaçime atlarının əcdadı hazırda mövcud olmayan Nanbu adlı at cinsidir. XIX–XX əsrlərdə şimalda yaşayan müxtəlif yerli at cinslərinin anqlo-ərəb, ərəb, Hakne, Brabanson və Breton kimi xarici at cinsləri ilə cütləşdirilməsi nəticəsində bu at cinsi yaranmışdır. "Kandaçime" sözü 1970-ci ildə Tsutomu İvasa adlı şəxs tərəfindən ortaya atılmışdır. Yapon dilində  sözü "qışa dözümlü" deməkdir.

## Xüsusiyyətlər
Kandaçime atları Yaponiyanın şimalında yerləşən və qışı sərt keçən Hiqaşidori kəndində yaşadıqları üçün soyuq iqlimə uyğun adaptasiyalara malikdirlər. Ayaqları qısa, bədənləri iri, xəzləri qalındır. Aprel–noyabr aylarında Şiriya burnunda otlayırlar. Qış mövsümünü keçirmək üçün isə meşələrlə əhatə olunmuş Akata otlağına gedirlər.

2024-cü ilin məlumatına əsasən Kandaçime atlarının populyasiyası 14-dür. Bu at cinsi insanlara öyrəşmiş at cinsi olsa da, yerli hökumət atlara arxada yaxınlaşmamaq və onlara yemək verməmək barədə xəbərdarlıq edir.

## Qalereya

Cape Shiriya and Kandachime horses.jpg|Şiriyazaki mayakı və kandaçime atları.
寒立馬.jpg|Ataka otlağında.
Kandachime.jpg|Dəniz sahilində.
Kanndachime ataka 01.jpg|Ataka otlağında.
Kandachime01.JPG|Kandaçime dayçası.
Kandachime Shiriya Higashidori Aomori prf IMG 7818.jpg


## İstinadlar
Bas Otis

**Bas Otis** () —  Amerikalı portret rəssamı. 

## Həyatı və karyerası
Otis Massaçusets ştatının *İst Bricvoter* şəhərində dünyaya gəlib. O, gənc yaşlarında dərrak ustasının yanında şagirdlik edib. Daha sonra rəssam kimi çalışıb. Otis Nyu Yorka köçdü və burada rəssam Con Uesli Jarvisin köməkçisi kimi çalışdı. 1812-ci ildə Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərinə köçəndən sonra onun rəssamlıq karyerası çiçəkləndi. 1812-ci ildə ABŞ Rəssamlar Cəmiyyətinə seçildi və onun səkkiz portreti Rəssamlar Cəmiyyətinin və *Pensilvaniya Gözəl Sənətlər Akademiyasının* birgə sərgisində sərgiləndi. O, 1824-cü ildə Pensilvaniya Akademiyasında akademik seçildi. Otisin ən məşhur ilk işlərindən biri metal emalı sexinin içindəki mənzərəni təsvir etmək olmuşdur. Təxmin edilir ki, onun şagirdlik illərinin əksi olaraq çəkilmişdir əsər. 1813-cü ildə Filadelfiyadan olan Alis Pier ilə evləndi və onların altı övladı oldu.

Otis 1815-ci ildə perspektiv daşıyıcının patentini aldı. Filadelfiya naşiri Cozef Delapleyn ilə birlikdə "Delaplenin görkəmli Amerika personajlarının həyat və portretləri haqqında anbar" üçün portretlər çəkməyə başladı. 1816-cı ildə Otis Tomas Ceferson, Ceyms Madison və Doli Madison-un portretlərini çəkdi. Ümumilikdə, Otis "Repository" üçün iyirmi dörd portret çəkdi. Otis, litoqrafiya prosesi haqqında məqalə ilə birlikdə *Analectic* jurnalının 1819-cu il iyul sayında nəşr olunan ilk Amerika litoqrafını çəkdi.

Otisin 1819–26-cı illər üçün dəftərlərində rəssam Con Neql, Möhtərəm Şepard Kosciusko Kollok, Viktor Mari du Pont, Con Qrinlif Vayter , senator Con C. Fremont və Möhtərəm Ceyms Aberkrombinin portretləri də daxil olmaqla, 300-dən çox portret çəkmişdir. O, Filadelfiyadan olan maliyyəçi Stiven Qirardın məşhur postmortem portretini çəkib. Digər tanınmışlar arasında yazıçı Ceyms Fenimor Kuper, Tomas Qarret və ABŞ prezidenti Uilyam Henri Harrison da var idi.

O, əsasən Filadelfiyada işləmiş, eyni zamanda Bostonda (1837, 1846–58) və Delaver ştatının Vilminqton şəhərində (1839, 1840-cı illər) və Rod-Aylend ştatının Providens şəhərində (1858–61) çalışmışdır. Onun tələbələri Henri İnman, Piter F. Rotelmer və Con Niql olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Rəssam
* Tomas Barker
* Robert Feke
* Cozef Badger
* Ceyms Pil
* Mather Braun

## Xarici keçidlər
* Smithsonian Institution Research Information Service (SIRIS)

## İstinadlar
Bambi effekti

**Bambi effekti** – maral kimi sevimli heyvanların öldürülməsinə etiraz edən, ancaq donuz kimi daha az sevimli qəbul olunan heyvanların öldürülməsini və ya əzab çəkmələrinə daha neytral yanaşan psixoloji fenomen. 1942-ci ildə çəkilmiş Bambi cizgi filminə əsaslanır.

## Həmçinin bax
* Heyvan haqları
## İstinadlar
Şərəf medalı (Türkiyə)

**Şərəf Medalı** (türk. "Şeref Madalyası"), Türkiyə Respublikasının ən yüksək mükafatlarından biri hesab edilir. Medal, dövlətə, millətə və insanlığa göstərilən fövqəladə xidmətlərə görə təltif edilir. Türkiyə Konstitusiyasına əsasən, Şərəf Medalı yalnız Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) tərəfindən verilə bilər.

## Tarixi
Şərəf Medalı ilk dəfə 1983-cü ildə təsis edilmişdir.

## Texniki göstəriciləri
Şərəf Medalı qızıldan hazırlanır və üzərində Türkiyə Respublikasının rəmzləri əks olunur. Medalın ön hissəsində Atatürkün portreti və "Türkiye Cumhuriyeti" yazısı yer alır. Arxa tərəfində isə təltif olunan şəxsin adı və medalın verilmə tarixi həkk edilir.

## Medal ilə təltif edilənlər
* Işık Koşaner
* Atila Işık
* Eşref Uğur Yiğit
* Kenan Evren
* Hasan Aksay
* Hulusi Akar
* İsmail Hakkı Karadayı
* Hüseyin Kıvrıkoğlu

## Həmçinin bax
* "İstiqlal" medalı (Türkiyə)

## İstinadlar
Birmingem derbisi

**Birmingem derbisi** () Birmingem şəhərinin iki əsas klubu — "*[[Aston Villa FK|Aston Villa]]*" və "*[[Birminhem Siti FK|Birmingem Siti]]*" arasında futbol matçlarıdır. *İkinci Şəhər Derbisi* () kimi də tanınır ki, bu da uzun müddət əhalisinə görə İngiltərənin ikinci şəhəri olan Birmingemin ləqəbinə istinad edir.

Bir qayda olaraq, eyni şəhəri təmsil edən "Aston Villa" (ləqəbləri — "Aslanlar") və "Birmingem Siti" (ləqəbləri — "Mavilər") və azarkeşləri bir-birlərinə barışmaz rəqiblər kimi baxırdılar. Yalnız 1988–2002-ci illər arası, 14 il müxtəlif divizionlarda çıxış etdikləri və bir-birləri ilə qarşılaşmadıqları dövr istisna təşkil edir. Bu zaman Birmingem komandalarının əsas rəqibləri Qərbi Midlands bölgəsindəki qonşuları idi: "Aslanlar" üçün "Koventri Siti" ilə oyunlar prinsipial xarakter daşıyırdı, "Mavilər" üçun isə "Volverhampton Vanderers" və "Vest Bromviç Albion" ilə matçlar çox böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.

## İstinadlar
Müsnəd əl-Bəzzar

**Müsnəd əl-Bəzzar** () — Məhəmməd peyğəmbərin həyat və fəaliyyətinə dair mühəddis Əbu Bəkr əl-Bəzzar tərəfindən tərtib edilmiş hədislər toplusu.

## Müəllif
Əl-Bəzzar Bəsrədə anadan olub. Dəqiq doğum ili məlum deyil, lakin 825-dən əvvəl deyil. İsfahan, Bağdad, Misir, Məkkə və Ramlada dərs demişdir. O, müsəlman təqvimi ilə 292-ci ildə (905) Ramla (müasir İsrail) şəhərində vəfat etmişdir.

Əd-Darəqutni və əl-Hakimə görə, əl-Bəzzar isnad və hədis mətnlərinin nəqlində səhvlərə yol verib.

Əl-Bəzzarın tələbələri bunlar idi: ət-Təbərani, Əbu əş-Şeyx və bir çox başqaları.

## Kitabın təsviri
Əl-Bəzzarın Müsnədi bəzən Müsnədin ilk nəşrinə naşir tərəfindən verilən başlığa görə əl-Bəhr əz-Zəxxar () adlanır.

Kitabda hədislərin nəql olunduğu səhabələr əlifba sırası ilə deyil, əhəmiyyətinə görə sıralanır: əvvəlcə dörd saleh xəlifədən (Əbu Bəkr, Ömər ibn əl-Xəttab, Osman ibn Əffan və Əli ibn Əbu Talib) hədislər vardır.), bu hədislərin nəql olunduğu şəxslərin adlarının baş hərfləri ilə sıralanır. Əksər hallarda hədis isnadları mətndən əvvəl, bəzi yerlərdə isə mətndən sonra yerləşmişdir. Bəzən müəllif hədis rəvayətçisinə olan inamının dərəcəsini və zəif cəhətlərini şərh edir, buna görə də bu məcmuəyə bəzən "Müəlləl" də deyirlər. Topluda müəllifin mötəbər hesab etdiyi hədislərlə yanaşı, tərtibçinin özünün də işarə etdiyi zəif hədislər də vardır. Kitabdakı hədislərin sayı 3442-yə çatır.

## Həmçinin bax

* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Edvard Savic

**Edvard Savic** () — ABŞ portret rəssamı və qravüraçısı.

## Həyatı və karyerası
O, Massaçusets ştatının Prinston şəhərində anadan olub. Yetkinlik dövründə həm  zərgər,  həm də oyma ilə məşğul olub. Heç bir rəssamlıq təhsili olmayıb. Lakin 1790-cı ildə Harvard Universitetinə hədiyyə edilən Corc Vaşinqtonun portreti ona məşhurluq gətirmişdir. O, 1791-ci ildə Londona səfər etdi, burada bir müddət Benjamin Vestdən təhsil aldıqdan  sonra İtaliyaya getdi. 1794-cü ildə ABŞ-a qayıtdı. Sonra o, Filadelfiya və Nyu-York şəhərində təcrübə keçərək özünü təkmilləşdirmişdir. 

Onun *Entoni Ueyn*, *Benjamin Raş* və *Tomas Ceffersonun* portretləri yüksək qiymətləndirilir. Savic, əsasən, prezident Corc Vaşinqton, birinci xanım Marta Vaşinqton, onun iki nəvəsi, Corc Vaşinqton Parke Kustis və Eleonora Park Kustis və bir qadını təsvir edən böyük bir portret qrupu olan Vaşinqton Ailəsi (1789-cu ildə başlamış, 1796-cı ildə tamamlanmışdır) ilə tanınır. 

## Xarici keçidlər
* American paintings & historical prints from the Middendorf collection, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Savage (no. 69)

## İstinadlar
İnqlvud

* İnqlvud (Kaliforniya) — Kaliforniyada şəhər.
* İnqlvud — Nebraskada şəhər.
* İqlvud — Yeni Zelandiyada şəhər.
Frederik Tramp

**Frederik Tramp** (ilk adı: **Fridrix Tramp**; ; ) — alman mənşəli ABŞ iş adamı və Tramp ailəsinin patriarxı. Bavariya Krallığının Kallştadt şəhərində (indiki Reynland-Pfalz, Almaniya) anadan olub, 16 yaşında ABŞ-yə mühacirət edib və burada bərbər kimi işləyib. Bir neçə il sonra, 1891-ci ildə ölkənin şimal-qərb hissəsinə köçmüş, Kanadada restoran və bordel açaraq sərvət toplamışdır. Daha sonra Kallstadta qayıtmış və burada Elizabet Krist ilə evlənmişdir. O, icbari hərbi xidmətini başa vurmadan mühacirət etdiyi üçün Bavariya hakimiyyəti onu vətəndaşlıqdan məhrum edib. Frederik Tramp ailəsi ilə birlikdə ABŞ-a qayıtmış, 1892-ci ildə Amerika vətəndaşı olmuşdur.

O, Fred Krist Tramp və Con Corc Trampın atası, ABŞ-ın 45-ci prezidenti Donald Trampın babasıdır.

## İstinadlar
İveta

**İveta** — qadın adı.

* İveta Veyone — Latviyanın 4-cü Birinci xanımı (2015–2019).
* İveta Mukuçyan — Ermənistan-Almaniya müğənnisi, bəstəkarı.
* İveta Radiçeva — Slovakiya baş naziri
İzabella

**İzabella** — ad.

* I İzabella (Kastiliya kraliçası) — Kastiliya və Leon kraliçası, Araqon kralı Ferdinandın xanımı
* İzabella de Luzinyan — Antioxiya şahzadəsi
* İzabella Çiappini — Braziliyanı təmsil edən su poloçusu.
* İzabella Alvares — ABŞ aktrisası.
* İzabella Kremer — müğənni
* İzabella Abezqauz — musiqişünas, sənətşünaslıq namizədi (1955).
* İzabella Redfern
Mister Olimpiya 1974

**Mister Olimpiya 1974** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca onuncusu.  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1974-cü ilin 12 oktyabrında, ABŞ-ın Nyu-York şəhərində, nın binasında keçirilmişdir.

## Nəticələr
Bu yarışda ilk dəfə olaraq iki çəki kateqoriyası tətbiq olundu və bu qayda 1979-cu ilə kimi davam etdi: 200 funta qədər və 200 funtda yuxarı. 200 funta qədər olan kateqoriyada Franko Kolumbu, 200 funtdan yuxarı çəki dərəcəsində isə Arnold Şvartsenegger qalib gəldi. Mütləq çempion isə yenə də Arnold Şvartsenegger oldu. Bu onun artıq beşinci çempionluğu idi.

### 200 funta (90,7 kq) qədər

### 200 funtdan (90,7 kq)  yuxarı

* Serj Nyubre 3-cü yerə layiq görülsə də, yarışda iştirak etməyib.

### Mütləq çempion

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mr. Olympia
Jan Parizo de la Valett

**Jan Parizo de la Valett** ( ; ) — Fransız zadəgan, Malta ordeninin 49-cu Böyük Magistridir. Cəngavər kimi Malta ordeninə daxil olaraq Rodosda türklərə qarşı misilsiz bir mübarizə aparmışdır. Böyük Magistr kimi Valett 1565-ci ildə Böyük Malta mühasirəsi zamanı Osmanlı qoşunlarına qarşı müqavimətə komandanlıq etmiş və bəzən də bütün zamanların ən böyük mühasirələrindən biri hesab edilən bu mühasirə zamanı ordenin qəhrəmanına və ən məşhur liderinə çevrilmişdir.

Valletta şəhərinin təməli 1566-cı ildə Böyük Magistr La Valett tərəfindən qoyulmuşdur.

## Bioqrafiyası
Valett Tuluza qraf ailəsinin zadəgan ailəsində anadan olmuşdur.

1534-cü ildə de Valett qaleraya (orta əsrlərdə mövcud olmuş olan hərbi gəmi növü) rəhbərlik etmiş və 1540-cı ildə özünün qalliotu (orta əsrlərdə mövcud olmuş olan hərbi gəmi növü) olmuşdur. 1541-ci ildə türklərə əsir düşmüş, bir il quldurluq etmiş və sonradan əsir mübadiləsi nəticəsində azad edilmişdir. 1546–1549-cu illər arasında Tripolinin qubernatoru olmuşdur.

21 avqust 1557-ci ildə de Valett bir çox Avropa və müsəlman dövlətləri tərəfindən Maltanın suveren hökmdarı kimi tanınmış və beləliklə də, Malta ordeninin Böyük Magistri olmuşdur. 1565-ci ildə Osmanlı Maltaya qarşı 35.000 nəfərlik hərbi eskadron göndərmişdir. De Valett Maltanın müdafiəsini öz üzərinə götürmüş və düşmənin hücumunu dəf etmişdir. Maltanın paytaxtı sonralar magistrin şərəfinə Valletta adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Maturin Romeqas

**Maturin Romeqas** (, ləqəbi Romeqas; ) — fransız mənşəli məşhur Malta cəngavəridir, ailəsinə məxsus mülklərdən birinə Romeqas ləqəbi verilmişdir.

1547-ci ildə Malta ordeninə daxil olmuşdur. Qalera (gəmi növü) komandiri olduqdan sonra o, Aralıq dənizində piratlarla davamlı mübarizə aparmış, onların bir çox gəmisini ələ keçirmiş, xristian əsirlərini azad etmiş, əsas pirat başçılarından bəzilərini əsir götürmüş və ən əsası Maltanın mühasirəsi zamanı həddən artıq mübarizlik əzmi nümayiş etdirmişdir. O, ordenin donanmasına rəhbərlik etmiş və eyni zamanda da Tuluza və İrlandiyanın Böyük Prioru olmuşdur. Ordenin Böyük Magistri Jan Levek de la Kasyer (*Jean l'Evêque de la Casière*) ilə mübarizəyə girmiş, daha sonra şikayətlərini Papaya bildirmək üçün onunla birlikdə Romaya səfər etmiş, lakin 1581-ci ildə orada ölmüşdür.

## İstinadlar
İtaliya (dəqiqləşdirmə)

* **[[İtaliya]]** — Avropada dövlət.
* İtaliya (bina) — Braziliyanın San-Paulu şəhərində yerləşən 46 mərtəbəli göydələn.
Trump Tower

**Tramp Tauer** (*Tramp qülləsi*, ) — Nyu-Yorkda yerləşən və hündürlüyü 202 metr olan 68 mərtəbəli göydələn. Beşinci prospektdə, 56-cı küçə ilə kəsişmədə yerləşir. Qarışıq formatda istifadə olunur (ofislər, mağazalar, otellər, lüks mənzillər). Göydələn Donald Tramp və Equitable Life Assurance Company tərəfindən tikilib. Tikintisi 30 noyabr 1983-cü ildə başa çatdırılmışdır.

2006-cı ildə Forbes jurnalı Trump Tower-i 318 milyon dollar dəyərində qiymətləndirdi .

16 iyun 2015-ci ildə Donald Tramp öz qülləsində prezidentlik yarışına qatılacağını elan etmişdir. 9 noyabr 2016-cı ildə Donald Tramp Trump Towerdə ABŞ-də keçirilən prezident seçkilərində qalib gəldiyini elan etmişdir.

2017-ci il yanvarın 11-də Tramp ABŞ-ın seçilmiş prezidenti kimi ilk mətbuat konfransını keçirib.

2021-ci ildən binanın rəsmi sahibi GMAC Commercial Mortgage şirkətidir.

## İstinadlar
Antisosial davranış

**Antisosial davranış** — insanların hüquqlarını pozan və onlara zərər verən bir sıra hərəkətləri, o cümlədən oğurluq və fiziki zorakılıq kimi cinayət əməllərini, eləcə də yalan danışmaq və manipulyasiya etmək kimi cinayət xarakterli olmayan davranışları əhatə edir.

## İstinadlar
Kərim Məmmədov (pedaqoq)

** Kərim Alı oğlu Məmmədov ** — Pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor.

## Həyatı və təhsili
Kərim Alı oğlu Məmmədov 13 iyun 1937-ci ildə Gürcüstanın Bolnisi rayonunun Aşağı Güləver kəndində anadan olub.
İcbari təhsilini Aşağı Güləver kənd 8 illik məktəbində, orta təhsilini isə Darbaz kənd orta məktəbində alıb. Uşaq vaxtlarından humanitar elmlərə daha çox maraq göstərib. Poeziyaya və elmi ədəbiyyata marağı onda sevimli müəllimi Hacı İbrahim Məmmədoğlu yaradıb.

Orta məktəbi bitirdikdən sonra sənədlərini 1958-ci ildə M. F. Axundov adına Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna (indiki Bakı Slavyan Universiteti) vermiş, yüksək nəticə ilə qəbul olunmuş və 1963-cü ildə ali təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurmuşdur.

Ailəlidir. 2 övladı, 3 nəvəsi, 2 nəticəsi var.

## Əmək və elmi fəaliyyəti
1963-cü ildə doğma kəndinə rus dili və ədəbiyyatı müəllimi olaraq təyin edilmişdir. Təhsildə və ictimai işlərdə fəallığına görə 1964-cü ildə qonşu Babakişilər kəndində təzə açılmış 8 illik məktəbə direktor təyin olunmuşdur. Eyni vaxtda mətbuatda elmi məqalələrlə çıxış etmişdir. Elmə həvəsi onu 1968-ci ildə bitirdiyi ali məktəbin pedaqoqika kafedrasına gətirmiş və orada professor vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. Bakı Slavyan Universiteti ilə yanaşı müxtəlif illərdə Odlar Yurdu Universiteti və Milli Aviasiya Akademiyasının dəvəti ilə həmin təhsil ocaqlarında da çalışmışdır. 1980-ci ildə elmlər namizədi dissertasiyasını, 2008-ci ildə doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə etmiş və pedaqogika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır. Hal-hazırda əmək fəaliyyətini Bakı Slavyan Universitetində davam etdirir.

Əmək fəaliyyəti dövründə onlarla magistr və doktorluq dissertasiyalarının yerinə yetirilməsinə rəhbərlik etmişdir.

Rus dilində 2, Azərbaycan dilində isə 4 elmi monoqrafiyanın ("Şərq xalqlarının fikir tarixindən"(2011), "Türk xalqlarının pedaqoji tarixindən nümunələr"(2017), "Elmi-tədqiqat işlərinin metodikası"(2019), "Müstəqillik dövrümüzün pedaqoji problemləri"(2020)), 100-dən çox elmi, onlarla publisistik məqalənin müəllifidir. "Şərq xalqlarının fikir tarixindən" elmi əsəri 2014-cü idlə Türkiyədə Anadolu türkcəsinə çevrilmişdir.

## Bədii yaradıcılığı
Elmi fəaliyyətlə yanaşı bədii yaradıcılıqla da məşğul olmuş, şeirləri Azərbaycan və Gürcüstan mətbuatında çap edilmişdir. 2024-cü ildə "Qu quşu nəğmələri" şeirlər toplusu işıq üzü görmüşdür.

## Mükafatları
Təhsil sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə çalışdığı ali məktəbin fəxri fərmanları ilə təltif olunmuş, 2016-cı ildə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Ceyms Frotinqam

**Ceyms Frotinqam-** (1786-1864) amerikalı portret rəssamı.

## Həyat və yaradıcılığı
Frotinqam Massaçusets ştatının *Çarlstaun* şəhərində anadan olub. O, atasının şezlonq fabrikində şezlonq ustası kimi işə başlayıb. Boston bölgəsində Gilbert Stuartın tələbəsi olub. 

Frotinqam Samuel Deksterin portretini çəkmişdir. Bu portret Harvard Memorial Solununda saxlanılır. Portretdə Dekster başında ağ parik, üzərində qara palto geyinmiş halda əlində kitab tutmuş olaraq təsvir edilir.  Dunlap qeyd etdi ki, Ceyms Frotinqam tərəfindən təsvir olunan rəsmlər daha canlı və daha sənətkarlıqla boyanmışdır.

Frotinqam 1826-cı ildə Nyu-Yorkdan Bruklinə köçdü.

1828-ci ildə *Milli Dizayn Akademiyasına* assosiativ üzv seçildi və 1831-ci ildə tam akademik oldu.

Conna Quiner Frotinqamın portretini çəkmişdir. Onun öz portreti Massaçusets ştatının Beverli şəhərindəki *Beverli İctimai Kitabxanasında* saxlanılır.

## Həmçinin bax

* Robert Feke 
* Ceyms Pil
* Tomas Barker 

## Xarici keçidlər

* Media related to James Frothingham at Wikimedia Commons

## İstinadlar
Anemone trilobata

*  — Anemone parviflora bitki növünün sinonimi.
*  — Anemone decapetala bitki növünün sinonimi.
Eriocapitella

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Anemone pusilla

*  — Sieversia pusilla bitki növünün sinonimi.
*  — Anemone coronaria bitki növünün sinonimi.
*  — Anemonastrum baicalense bitki növünün sinonimi.
IEEE Şərəf Medalı

**IEEE Fəxri Medalı** — Elektrik və Elektronika Mühəndisləri İnstitutunun (IEEE) ən yüksək mükafatıdır. O, 1917-ci ildən, ilk mükafatı mayor Edvin H. Armstronq olduğu vaxtdan bəri verilir. Bu, IEEE maraq sahələrində müstəsna töhfə və ya qeyri-adi karyera üçün verilir. Mükafat qızıl medal, bürünc replika, sertifikat və qonorardan ibarətdir. Şərəf medalı yalnız fərdi şəxsə verilə bilər.

Medal Radio Mühəndisləri İnstitutu (IRE) tərəfindən IRE Şərəf Medalı kimi yaradılmışdır. IRE 1963-cü ildə Amerika Elektrik Mühəndisləri İnstitutu (AIEE) ilə birləşərək IEEE-ni yaratmaq üçün IEEE Fəxri Medal mükafatına layiq görüldü. Qərara alınıb ki, IRE-nin Şərəf Medalı IEEE-nin ən yüksək mükafatı, Edison Medalı isə IEEE-nin medalı kimi təqdim edilsin. əsas medal. Edvard Field Sanford, Jr. O, medalı 1917-ci ildə hazırlayıb.

Elektrik mühəndisliyi sahəsində görkəmli karyerası olan 12 şəxs həm IEEE Edison Medalını, həm də IEEE Şərəf Medalını aldılar: Edvin Hovard Armstronq, Ernest Aleksanderson, Mixail Pupin, Arthur E. Kennelli, Vladimir K. Zvorikin, Con R. Pirs, Sidni Darlinqton, Ceyms L. Flanaqan, Nik Xolonyak, Robert H. Dennard, Deiv Forni və Kees Şauhamer İmmink.

## İstinadlar
Anemone alba

*  — Anemone nemorosa bitki növünün sinonimi.
*  — Pulsatilla scherfelii subsp. scherfelii bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Anemone coronaria bitki növünün sinonimi.
*  — Anemone sylvestris bitki növünün sinonimi.
Anemone pratensis

*  — Anemone sylvestris bitki növünün sinonimi.
*  — Pulsatilla vulgaris bitki növünün sinonimi.
*  — Pulsatilla pratensis bitki növünün sinonimi.
*  — Pulsatilla montana bitki növünün sinonimi.
Anemone versicolor

*  — Anemone hortensis bitki növünün sinonimi.
*  — Anemone coronaria bitki növünün sinonimi.
Qara-Həmid döyüşü

**Qarahəmid döyüşü** — Mustafa Paşa ilə Qara xan arasındakı kiçik həcmli döyüş.

## Döyüş əvvəli yaşananlar
Xorasan və Türküstan yürüşlərini uğurla başa vurub Təbrizə qayıtdıqdan bir müddət sonra Şah İsmayıl Diyarbəkr hakimi Məhəmməd xan Ustaclıdan yeni bir məktub aldı. Bu məktubda Məhəmməd xan, Osmanlı sultanı Sultan Bəyazidin oğlu Şəhzadə Səlimin Səfəvi səltənətini qərb sərhədləri boyunca yaratdığı narahatlıqlardan xəbər verilirdi.

## Döyüş
Məhəmməd xanın yazdığına görə, Şəhzadə Səlim böyük sayda qoşun toplayaraq Mustafa paşa ilə birlikdə Qarahəmid qalası üzərinə hücum etmişdi. Həmin vaxt Məhəmməd xan Ustaclı xəstə olduğundan onun qardaşı Qaraxan 10–12 min nəfərlik qoşun dəstəsi ilə Osmanlı qoşunlarının qarşısına çıxmasına icazə vermişdi. Bundan sonra Qara xan Osmanlı ordusuna böyük zərbə vurmuşdu. Qara xanın sərhədi keçdiyini öyrənən Mənbələrin məlumatına görə, sultan qoşunları niyyətlərinə nail ola bilməyərək geri qayıtmaq məcburiyyətində qalmışdılar. Bu əməliyyat cəmi 15 gün çəkmişdi. Şah İsmayıl bu xəbərdən son dərəcə qəzəbləndi və Məhəmməd xana göndərdiyi məktubunda ondan tələb etdi ki, Şəhzadə Səlimin yenidən Səfəvi sərhədlərinə hücum edəcəyi təqdirdə dərhal ona xəbər göndərsin. Şah İsmayıl bəyan etdi ki, şəxsən özü gələrək Osmanlı sultanının oğlunun qarşısını kəsəcək və onun başının dərisini soyub çıxaracaqdır. Bununla belə, Şah İsmayıl Osmanlı sultanına məktub yazmağı da məqsədəuyğun saydı. Həmin məktub və qiymətli hədiyyələr Süleyman Yasavula verildi ki, elçi kimi Sultan sarayına yollansın, məktub və hədiyyələri Osmanlı Sultanına çatdırsın. Hədiyyələrə Əbülxeyir xandan götürülmüş qənimətin bir hissəsi, Çingiz xan ələminin bir parçası, Əbülxeyir xanın qana bulanmış taxtının qərqərəsi daxil idi.

Xülasə, Mehman Süleymanov və Namiq Musalının qeydlərinə diqqətlə baxdıqda döyüşdə Səlimin iştirak etmədiyi, sadəcə Mustafa Paşanı göndərdiyi bəlli olur. Əlavə olaraq bu döyüş haqqında mübahisəli nüanslar çoxdur.

## Həmçinin baxın
* Urfa döyüşü (1514)
* Diyarbəkir döyüşü (1519)

## İstinadlar
Sammit (Nyu-Cersi)

**Sammit** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatında, Nyu-York metropoliteni ərazisində yerləşən Yunion dairəsinin ən şimal şəhəri. Nyu-Cersinin şimalında — mərkəzi silsilədə yerləşən şəhər Raritan Vadisi və Rahway Vadisi bölgələrində yerləşir və həmçinin Passaic Vadisi bölgəsindəki Esseks və Morris rayonları ilə həmsərhəddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anemone nemorosa var. bifolia

*  — Anemone nemorosa bitki növünün sinonimi.
*  — Anemone quinquefolia bitki növünün sinonimi.
Şarl Longe

**Şarl Feliks Sezar Longe** () — jurnalist, Fransa işçi sinfi hərəkatının, o cümlədən 1871-ci il Paris kommunasının görkəmli nümayəndəsi, Birinci İnternasionalın Baş Şurasının prudonist üzvü (1866–1867, 1871–1872).

## Həyatı
Şarl Longe 14 fevral 1839-cu ildə Fransanın Kann şəhərində doğulmuşdur. O, siyasi fəaliyyətə başladıqdan sonra Birinci İnternasionalın Belçika üzrə müxbir katibi (1866), eləcə də Lozanna (1867), Brüssel (1868) və London konfranslarında (1871) nümayəndə kimi çalışmışdır. O, həmçinin *"Journal Officiel"* nəşrinin redaktoru olub.

Longe 1871-ci ildə Paris Kommunasında iştirak etmiş və cari hökumət məğlub olduqdan sonra qaçqın kimi İngiltərəyə köçmüş, burada isə Karl Marksla tanış olmuşdu. Longe 2 oktyabr 1872-ci ildə Londonda Marksın böyük qızı Cenni ilə evləndi. Cütlüyün bu nikahdan altı övladı dünyaya gəldi; onlardan ilk beşi oğlan, sonuncusu isə qız idi. Şarlın iki oğlu körpə ikən dünyasını dəyişmişdi. Şarlın jurnalist oğlu Jan və həkim oğlu Edqar sonralar Fransada tanınmış sosialist fəallara çevrildilər.

1880-ci ilin iyulunda Fransa hökuməti tərəfindən verilən siyasi amnistiyadan sonra Longe Fransaya qayıtdı. Burada o, Jorj Klemanso tərəfindən təsis edilmiş radikal gündəlik qəzet olan *"Ədalət"* () qəzetinin redaktoru vəzifəsini tutdu. Həyat yoldaşı və uşaqları 1881-ci ilin fevralında ona qoşuldular və ailə Paris yaxınlığındakı Arjantöy qəsəbəsində məskunlaşdı. Burada Cenni 1883-cü ilin yanvarında, ehtimal ki, sidik kisəsi xərçəngindən vəfat etdi. İki ay sonra Cenninin atası Karl Marks da öldü; Longe onun dəfn mərasimində çıxış edənlərdən biri idi.

Şarl Longe 5 avqust 1903-cü ildə 64 yaşında Parisdə vəfat etdi. O, Per-Laşez qəbiristanlığında dəfn edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şarl Longenin tərcümeyi-halı
Yeni Zelandiya bildirçini

**Yeni Zelandiya bildirçinlər** (elmi adı: *Coturnix novaezelandiae*) — Nəsli kəsilmiş bir Qırqovullar növü.

## İstinadlar
Robert Vudro Vilson

**Robert Vudro Vilson** (; ) — amerikalı fizik. 1964-cü ildə Arno Allan Penzias ilə birlikdə kosmik mikrodalğalı fon radiasiyasını (CMB) kəşf etmişdir. Cütlük bu kəşfinə görə 1978-ci ildə Fizika üzrə Nobel Mükafatını qazanıb.

## İstinadlar
Müsənnəf İbn Əbu Şeyba

**Müsənnəf İbn Əbu Şeyba** () — Məhəmməd peyğəmbərin həyat və fəaliyyətinə dair mühəddis İbn Əbu Şeybə tərəfindən tərtib edilmiş hədislər toplusu. Kitab *"əl-Müsnəd"* kimi də tanınır.

## Əsər
Mərfa və məvkuf hədislərini ehtiva edir. Məcmuənin ən uzun bölməsi Əbu Hənifənin təkzibi fəslidir (Məhəmməd Zahid əl-Kövsəri öz kitablarında bu iddiaları təkzib etmişdir). Müsənnəf bir çox əlyazmalarda mövcuddur. Həmçinin bir neçə müasir nəşri var, məsələn: Hindistanın "Əd-Dar əs-Sələfiyə əl-Hindiyə əl-Kadima" nəşriyyatında və "Dar əl-Kiblə" nəşriyyatında Müsənnəfin bəzi hissələri Multanda çap edilmişdir. Şərh Şeyx Səad əl-Şəsri tərəfindən Müsənnəf üçün buraxılmışdır.

Müsənnəf məğribdə və müsəlman İspaniyasında böyük uğur qazanır, burada Bəqi ibn Məhlyad Şərqdən qayıdarkən ona şərhini verir, bu da Kordoba müftisi Aşbaq ibn Xəlilin qəzəbinə səbəb olur. Müsənnəf burada istifadədə qalır, əsasən alimlər (üləma) üçün dərslik vəasiti kimi istifadə edilir. Məğribdə kanonik hədis məcmuələrinin sayı altıdan (Kütubi-sittə) ona çatdırılır: əl-Buxari, Müslim, Malik, Əbu Davud, ən-Nəsai, əl-Bəzzar, Darəqutni, Beyhəqi, İbn Əbu Şeybənin məcmuələri. Bu çox güman ki, ilk Müvvəhidlər tərəfindən və hər halda 1225-ci ildən əvvəl, əl-Mərrakuşinin dediyinə görə, Əbu Yusif Yaqub "əl-Musənnəfət əl-əşarə"dən olan hədislərin mənbə kimi götürülməsini əmr etdiyi zaman edilmişdi. Səbəb isə Maliki məzhəbinin hökmranlığına son qoymaq idi.

## İstinadlar
Klinton Davisson

**Klinton Cozef Davisson** () — məşhur Davisson-Germer təcrübəsində elektron difraksiyasını kəşf etdiyinə görə 1937-ci ildə Fizika üzrə Nobel Mükafatını qazanan amerikalı fizik idi. Davisson Nobel mükafatını Davissonla təxminən eyni vaxtda müstəqil olaraq elektron difraksiyasını kəşf edən Corc Paget Tomson ilə bölüşdü.

## İstinadlar
Arno Allan Penzias

**Arno Allan Penzias** () — amerikalı fizik və radio astronomu. Robert Vudro Vilson ilə birlikdə o, 1978-ci ildə Fizika üzrə Nobel Mükafatını bölüşdüyü kosmik mikrodalğalı fon şüalanmasını kəşf etdi.

## İstinadlar
Stiven Çu

**Stiven Çu** (; ) — amerikalı fizik və keçmiş hökumət rəsmisidir. O, Nobel mükafatı laureatıdır və ABŞ-nin 12-ci energetika naziri olub. Hal-hazırda Stenford Universitetində fizika professoru, molekulyar və hüceyrə fiziologiyası professoru William R. Kenan Jr. O, Kaliforniya Universitetində, Berklidə, Bell Laboratories və Stenford Universitetlərində lazer işığı ilə atomların soyudulması və tutulması ilə bağlı araşdırmaları ilə tanınır və bu araşdırmaya görə 1997-ci ildə Fizika üzrə Nobel Mükafatını Claude Cohen-Tannoudji və William Daniel Phillips ilə bölüşür.

## İstinadlar
Qırmabadam

**Qırmabadam** — Azərbaycan mətbəxinə aid şirniyyat növüdür.

## Lazım olan məmulatlar
Qirməbadam düyü unu, şəkər, badam və ədviyyatlardan hazırlanan halvadır. Badam fındıq və ya qozla əvəz edilə bilər. Qırmabadam bişdikdən sonra mecməyi nimçəyə tökülür və sərin yerdə qoyulur. Qırmabadam bərkidikdən sonra kəsilir və üzərinə düyü unu səpilir. Bundan sonra isə süfrəyə verilə bilər.

**I variant**

Düyü unu — 85 q, şəkər tozu — 650 q, fındıq ləpəsi — 280 q, yumurta ağı — 35 q, limon turşusu — 1 q, keşniş toxumu – 2 q.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mətbəx sirləri: Qırmabadam.
Wikstroemia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Villard Boyl

**Villard Sterlinq Boyl**, () — Kanadalı fizik. O, lazer texnologiyası sahəsinin banisi və şarjla birləşdirilən cihazın ixtiraçısı idi. Bellcomm-da Kosmik Elm və Kəşfiyyat Tədqiqatlarının direktoru olaraq Ayın eniş yerlərinin seçilməsinə kömək etdi və Apollon kosmik proqramına dəstək verdi.

## İstinadlar
Hava emboliyası

**Hava emboliyası** — qaraciyər venalarının və ya aşağı boş venanın zədələnməsi nəticəsində baş verən nadir (<1%), lakin təhlükəli ağırlaşmadır. Damarı zədələməmək, ağciyər ventilyasiyasını aşağı təzyiqlərdə aparmaq profilaktik tədbirlərdir. Emboliya baş verdikdə isə, xəstənin baş tərəfini aşağı salmaq, kardio-pulmonar intensiv terapiya məsləhət görülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hidrotoraks

**Hidrotoraks** — qaraciyər rezeksiyalardan sonra ən çox təsadüf edilən ağırlaşmalardandır və təxminən 24% (12–81%) hallarda rast gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Assitin

**Assitin** — böyük həcmli rezeksiyalarda və sirrotik xəstələrin əksəriyyətində rast gəlməsinə baxmayaraq onun klinik büruzə verən forması 25%—35% xəstədə müşahidə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaraciyər yetməzliyi

**Qaraciyər yetməzliyi** (*QcY*) — rezeksiyalardan sonra, xüsusən, sirrotik qaraciyərlərdə aparılan böyük həcmli rezeksiyalardan sonra baş verən, müalicəsi çətin və həyatı təhlükəsi yüksək olan ağırlaşmadır. Bu ağırlaşma rezeksiyalardan sonra təxminən 12% (3–75%) hallarda rast gəlir, 80–90% hallarda ölümlə nəticələnir və rezeksiyalardan sonrakı ölüm hallarının başlıca səbəbidir. Rezeksiyadan sonrakı qaraciyər yetməzliyinin inkişaf mexanizmi tam aydınlaşdırılmamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaraciyər venaları

**Qaraciyər venaları** — qaraciyər parenximasında portal elementlərə çəp şəkildə (iki əl barmaqlarının iç-içə keçirilmiş vəziyyətinə bənzər şəkildə) yerləşən damarlar olub, qaraciyərin pay və sektorlarının sərhədlərinin müəyyən olunmasında həlledici rol oynayırlar. İki qrup qaraciyər venaları var: böyük yuxarı venalar və kiçik aşağı venalar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nahidə Məmmədova

**Nahidə Məmmədova** — Azərbaycalı qadın futbolçu. AFFA Yüksək Qızlar liqasında Baku Juniyors klubunu təmsil edir.

## Həyatı və Karyerası
**Nahidə Məmmədova** 2004-cü ildə anadan olmuşdur. Uşaq vaxtlarından istedadlı qız futbolçular sırasında onun adı da çəkilirdi. 2016-cı ildə ilk uğurunu əldə etdi. U13 yaş qrupu üzrə liqanın ən yaxşı futbolçusu adına layiq görüldü.   Buna səbəb isə onun 65 qol vurmasıdır 

2017-18 sezonunda da daha bir uğura imza atdı: Liqanın ən yaxşısı adı aldı. 

2021/2022-ci ildə Naftalan klubu ilə oyunun 90-cı dəqiqəsində zədələnmişdi. Diaqonuzu isə əzəli bağlarının dartılması olmuşdur.  Bu səbəblə liqada sadəcə 17 qol vura bilmişdi.  

2022-ci ildən Baku Juniyors klubunda çıxış edir. Onun hədəfi 36 qolla bombardir olduğu liqada 88 qol sayına çatmaqdır. Həmçinin Qadınlardan ibarət 19 yaşadək millidə forma geyinir   19 yaşlı qızlardan ibarət Avropa Çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində Slovakiya ilə keçirilən oyunda Nahidə də çıxış etmişdir 

## Naliyyətlər
* **2016** - Ən yaxşı futbolçu
* **2018** - Ən yaxşı futbolçu

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Ralf Hartli

**Ralf Vinton Lyon Hartli** () — Amerikalı elektronika tədqiqatçısı. O, Hartley osilatorunu və Hartley transformasiyasını icad etdi və informasiya nəzəriyyəsinin əsasını qoydu.

## İstinadlar
Dey (titul)

**Dey**, tarixi baxımdan Osmanlı dövründə 1671-ci ildən bəri seçilib təyin olunan Osmanlı Əlcəzairi, Osmanlı Tripolitaniyası və Osmanlı Tunisi rəhbərlərinə verilmiş olan tituldur .

1671-ci ildən Əlcəzairin sonuncu deyi olan Hüseyn ibn Hüseynin Fransa tərəfindən 1830-cu ildə vəzifəsindən uzaqlaşdırıldığı zamana qədər ümumilikdə 28 dey Osmanlı Əlcəzairində hökmranlıq sürmüşdür. Onlardan yarısı, yəni ki, 14-ü sələflərinin öldürülməsindən sonra hakimiyyət başına gəlmişdirlər.

## Deyliyin yaranması və inkişafı

1591-ci ildə 40 dey ağa ilə birlikdə özlərindən birini ordu komandanı seçmişdirlər. Beləcə seçilən dey tezliklə hökumətin təkbaşına rəhbərinə çevrilir və onun nüfuzu Babı-Alinin nümayəndəsi (vəkil, müməssil) olan paşanın nüfuzunu kölgədə qoyur. Lakin XVII əsrin ikinci yarısından etibarən deyləri ordunun ikinci dərəcəli sərkərdələri olan bəylər əvəz etməyə başlamışdırlar. XVIII əsrin əvvəllərində İbrahim bəy dey titulu əldə edir; Bu titul daha sonrakı dövrlərdə, yəni 1705-ci ildə Hüseyn ibn Əli tərəfindən ləğv edilmişdir.

## Əlcəzairdə yaranması

Deylik Əlcəzairdə bir inqilab nəticəsində meydana çıxmışdır. 1671-ci ildə ağaların özbaşına idarəçiliyindən bezmiş rəislər və ya pirat gəmilərinin kapitanları öz içlərindən bir nəfəri dey adı və qeydi-həyat şərtləri ilə ağaların yerinə təyin etmişdirlər. Əvvəllər rəislər tərəfindən seçilən deylər 1689-cu ildən etibarən yeniçəri zabitləri tərəfindən seçilirdilər.

Deylik üçün hər hansısa bir ixtisas və ya mənşə tələbləri yox idi. Hətta ən aciz və cahil yeniçəri belə bu vəzifəyə can ata bilərdi. Dey öz nazirlərini müəyyən edir, əyalət bəylərini istədiyi kimi təyin edir, ədaləti bərqərar edir və eyni zamanda da xarici dövlətlərlə danışıqlar aparırdı. Deylər yeniçərilərin aldıqları aylıq maaşdan başqa heç bir pul almırdılar (ayda 50 sağ sikkə və pay); Lakin onlar bəylərdən və digər vəzifəli şəxslərdən təvcih (yönləndirmək) haqqı ilə dəniz quldurlarının götürdükləri qənimətlərdən öz paylarını alırdılar, həmçinin də vəzifəyə yeni başlamış konsullardan və eyni zamanda da sülh müqavilələri imzalandıqda və ya yeniləndikdə xarici dövlətlərin başçılarından hədiyyələr qəbul edirdilər. Sonra müsəlman və yəhudi tacirlərə ilə şərik olub pul qazana bilirdilər. Deylərin dövlət xəzinəsindən ayrı olaraq özlərinin şəxsi xəzinələri var idi. Bir çox deylər böyük sərvət əldə etmişdilər; Lakin deylərə ölüm hökmü verilsəydi, onların bu sərvətləri dövlət xəzinəsinə keçirdi.

## Həyatları

Deylər taxtdan salınmaq və öldürülmək qorxusu ilə daimi olaraq yeniçərilərin istədiklərini etmək məcburiyyətində qalırdılar. Onların şəxsi həyatları da çox sərt qaydalara tabe idi. Vəzifəyə qəbul edildikdən sonra onlar ailələrindən ayrılırdılar və rəsmi hallar istisna olmaqla, heç bir qadın onların saraylarına daxil ola bilməzdi. Onların yalnız cümə axşamı günortadan sonra və cümə günü evlərinə getmək hüquqları var idi.
Osmanlı Əlcəzairi

**Osmanlı Əlcəzairi, Əlcəzair Vilayəti** və ya **Əlcəzair Bəylərbəyliyi** — Osmanlı İmperatorluğunun Sâlyâneli əyalətlərindən biri olmuşdur.

1517-ci ildə baş vermiş olan Ridaniyyə döyüşü ilə bu region Osmanlı imperiyasının tərkibinə daxil olmuşdur. Bu ərazilərin tam olaraq əyalətləşdirilməsi 1535-ci ildə Oruc Rəis tərəfindən həyata keçirilmişdir. 1671-ci ildən sonra isə bu əyalətə seçilərək təyin olunan idarəçilərə Dayı deyilmişdir.  1671-ci ildən başlayaraq 1830-cu ilə qədər Əlcəzairdə ümumilikdə 28 dayı hökmranlıq etmişdir. Osmanlı Əlcəzair ilə 1830-cu ildə Fransa tərəfindən işğal edilərək Fransa müstəmləkə imperiyasının tərkibinə keçmişdir.

## Qaleriya

Fayl:La Régence d'Alger en 1771.png|Əlcəzair vilayəti (1771)
Fayl:Eyalet Algeria in 1560.png|Əlcəzair vilayəti (1560)
Fayl:Barbarossa Hayreddin Pasha.jpg|Əlcəzair Bəylərbəyliyinin Dayısı Xeyrəddin Barbarossa.


## İstinadlar
Osmanlı Tunisi

**Osmanlı Tunisi, Tunis əyaləti** və ya **Tunis Bəylərbəyliyi** II Səlim  tərəfindən 13 sentyabr 1574-cü ildəyaradılmış olan əyalətdir. Əyalət 1574-1881-ci illər arasında Osmanlı imperiyasının nəzarəti altında olmuşdur. Ramazan Paşa, Mustafa Paşa ilə Misirdən gələn könüllü əsgərlərin iştirak etdiyi, Qoca Sinan Paşa və Qılınc Əli Paşanın komandanlığı altında olan donanma ilə mühasirənin sonunda 12 sentyabr 1574-cü ildə Tunis ələ keçirilmişdir.

1705-ci ildən etibarən Tunis müstəqilliyini əldə etmiş və bundan sonra Tunis əyalətinin adı Tunis Bəyliyinə çevrilmiş və Osmanlı imperiyasının vassalı olmuşdur. 

Tunis əyalətində idarəetmə forması sancaqlara bölünmüş və hər bir Sancaqbəyi öz sancağında dövlətin nümayəndəsi olmuşdur.

1881-ci ildə fransızlar Tunisi işğal etmişdirlər. Fransız işğalı altında yeni bir bəylik yaradılmış və bu bəylik 1957-ci ilə qədər davam etmişdir.

## İstinadlar
Qaraciyər regenerasiyası

**Qaraciyər regenerasiyası** — 

## Ümumi məlumat
Regenerasiya məzmunca hüceyrələrin proqramlaşdırılmış yeniləşməsi və çoxalması prosessi olub, mahiyyətcə orqanizmin özünütənzim, özünüyaşatma mexanizmlərindən biridir. Hüceyrə səviyyəsində baş verən dəyişikliklərin xüsusiyyətinə görə hüceyrə regenerasiyası və hüceyrədaxili regenerasiya ayrıd edilir. Birinci regenerasiya növünə hüceyrənin bölünməsi və çoxalması aid edilir ki, bu da zədələnmiş, istifadə edilmiş, itirilmiş toxuma və hüceyrələrin (zədələnmələrdə, yaralanmalarda, dəridə, selikli epitellərdə, sümük iliyində və s.) bərpasını təmin edir. İkinci növ regenerasiya adətən bölünmə qabiliyyətini itirmiş hüceyrələdə baş verir və hüceyrədaxili orqanellərin yeniləşməsi kimi təzahür edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər