open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İslam-Bəy Albiyev

**İslam-Bek(a) Said-Tsilimoviç Albiyev** (; ) — yunan-roma üslubunda çıxış edən Rusiya güləşçisi. 2008-ci il Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalçısı, 2009-cu il Dünya Çempionatı qalibi, iki qat Avropa çempionu, Rusiya daxili yarışların çoxqat çempionu. 2005-ci ildən idman güləşi üzrə Rusiya millisinin üzvüdür. Karyerasını 2000-ci ildə başlayan Albiyev 2016 Yay Olimpiya Oyunlarından sonra 16-illik karyerasını bitirməyə qərar verdi. 

## Həyatı
İslam-Beka Albiyev çeçen əsilli güləşçidir. Onun ilk məşqçisi Əhməd Atabiyeviç Hasayev olmuşdur. O, 2005-ci ildə Albiyev Avropa Çempionatının qalibi adını qazandıqdan bir neç ay sonra ağır xəstlikdən vəfat etdi. 2016-cı ilə olan məlumata əsasən, onun məşqçisi qismində David Kadilov çıxış edirdi. Albiyev 2005-ci ildən Rusiya Federasiyasının milli komandasına birləşdirilən "Sparta" idman klubunu təmsil etməyə başladı. İslambekin ən yüksək nailiyyəti 2008-ci ildə Çinin paytaxtı Pekində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında 60 kioqrama qədər çəkidə qazandığı qızıl medaldır, həlledici qarşılaşmada o, Azərbaycan güləşçisi Vitali Rəhimova qalib gəlmişdir. O, yunan-roma güləşi üzrə bu nailiyyətə çatan ən cavan güləşçi sayılır: 19 yaş, 7 ay və 15 gün. O, vətənində alqışlarla qarşılanmışdır və Çeçenistanın o vaxtkı prezidenti Ramzan Kadırov onun Olimpiyadada qələbəsi barədə bu cür fikir bildirmişdir: "*Bu gün bu oğlan Çeçenistan Respublikasının nüfuzu üçün min diplomatdan daha çox şey etdi... Çeçen idmançının Olimpiadadakı qələbəsi respublikada baş verən müsbət dəyişikliklərin ən yaxşı nümayişi oldu*". Brazilyanın paytaxtı Rio-de-Janeyroda keçirilən növbəti 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında o, 1/8 final mərhələsində Azərbaycan güləşçisi Rəsul Çunayevə 2:3 hesabı ilə məğlub olaraq turniri tərk etməli oldu, bəzi idman xəbər agentlikləri bu məğlubiyyəti hakimlərin səhvi kimi qiymətləndirmişdir. Bundan başqa, o, Avropa, Dünya və A kateqoriyalı bir çox beynəlxalq turnir çempionudur. 

İslam-Beka Albiyev Moskva Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutu (MİFKİS) məzunudur.

2016-cı ildə idman karyerasını başa vurdu.

## İdman nəticələri

* 2006 Yunan-Roma güləşi üzrə Rusiya çempionatı — ;
* 2007 Yunan-Roma güləşi üzrə Rusiya çempionatı — ;
* 2008 Yunan-Roma güləşi üzrə Rusiya çempionatı — ;
* 2009 Yunan-Roma güləşi üzrə Rusiya çempionatı — ;
* 2010 Yunan-Roma güləşi üzrə Rusiya çempionatı — ;
* 2011 Yunan-Roma güləşi üzrə Rusiya çempionatı — ;
* 2012 Yunan-Roma güləşi üzrə Rusiya çempionatı — ;

## İctimai fəaliyyəti
25 fevral 2011-ci ildən İslam-Beka Albiyev Rusiya Tələbələr Həmkarlar İttifaqının ictimai ekspert şurasının həmsədridir.

## Mükafatları
* "Dostluq" ordeni — *Bədən tərbiyəsi və idmanın inkişafına verdiyi böyük töhfəyə, 2008 -ci ildə Pekində keçirilən XXIX Olimpiada Oyunlarında yüksək idman nailiyyətlərinə görə.*
* Rusiyanın əməkdar idman ustası7 sentyabr 2016 -cı ildə "Çeçenistan Respublikasına xidmətlərinə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* CSKA saytındakı profil
* Rusiya Güləş Federasiyasının saytındakı profil
Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

**Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası** (DMSSR) – 1921–1924-cü illərdə keçmiş Terek vilayəti və Kuban (Qaraçay) vilayətinin bir hissəsində yaşayan xalqların RSFSR tərkibində muxtariyyəti. Sahəsi 73 min km2, əhalisi təqribən 786 min nəfər idi. Əhalinin milli tərkibi əsasən çeçenlər, inquşlar, osetinlər, kabardalar, balkarlar, qaraçaylılar, ruslardan ibarət idi. Paytaxtı Vladiqafqaz şəhəri idi.

## Ümumi məlumat

Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Terek vilayətinin xalqlarının qurultayında (1920, 17 noyabr) elan edilmişdi. DMSSR-in 1-ci Sovetlər qurultayında (1921, 16–22 aprel) DMSSR yaradılması haqqında Ümum Rusiya Mərkəzi İdarəetmə Komitəsin 1921-ci il 20 yanvar tarixli dekreti elan olundu. Qurultay dövlət hakimiyyəti və idarəetmə orqanları sistemini, DMSSR-in inzibati-ərazi quruluşunu müəyyənləşdirdi, torpaq, ərzaq, xalq maarifi, şəriət məsələləri haqqında qərarlar qəbul etdi. Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Mərkəzi İdarəetmə Komitəsii seçdi.

1921-ci ildə DMSSR MİK iki inzibati ərazi vahidinin formalaşmasına qərar verdi: 1) Diqorski dairəsi — osetinlər və diqorlar üçün. 2) Sunjenski kazak dairəsi — Sujen kazakları üçün.

В 1921 году Горский ЦИК постановил о создании двух административно-территориальных единиц: 1) Дигорского округа — для осетин-дигорцев и Сунженского казачьего округа — для казаков Сунженской линии

DMSSR-in təxirəsalınmaz vəzifəsi torpaq məsələsini qaydaya salmaq, respublikada yaşayan xalqlar arasında dostluq münasibətləri yaratmaq idi. Milli dövlət quruculuğu gedişində Kabarda, Qaraçay, Çeçen, Balkar milli mahalları DMSSR-dən ayrılıb (1921–1922) RSFSR-in muxtar vilayətləri oldu. SSRİ MİK-in 1924-cü il 7 iyul tarixli dekreti ilə DMSSR ləğv edildi, ərazisində Şimali Osetiya və İnquş muxtar vilayətləri, Sunjen Milli Mahalı yaradıldı. Vladiqafqaz bilavasitə RSFSR MİK-in tabeliyində müstəqil inzibati vahid oldu.

## Rəhbərlər
DMSSR-in Mərkəzi İdarəetmə Komitəsinə Taştemir Eljurkaeviç Eldarxanov (24 aprel 1921- noyabr 1922), İdris Beysultanoviç Zyzikov (noyabr 1922 — yanvar 1924) və Mark Qavriloviç Avsaraqov (yanvar 1924–7 iyun 1924) dail idi. DMSSR-in Xalq komisarları sovetinə isə Simon Alieviç Takoev (25 aprel 1921- fevral 1922) və Sxandjeri Qidzoeviç Mamsurov (fevral 1922–7 iyun 1924) daxil idi.

## İstinadlar
Nizami parkı (Quba)

**Nizami parkı** ― 1946-cı ildə salınmış Qubada yerləşən park. Parka Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin adı verilib. Mərkəzində Nizami Gəncəvinin heykəli və parkın girişindən pilləkanlara qədər olan yolda onun əsərlərinin reproduksiyası əsasında 16 panno yerləşir. Parkın ərazisində Şahmat məktəbi, Quba Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi və bir türbə yerləşir. 

## Şəkilləri

Quba Nizami parkı (2).jpg
Quba Nizami parkı (3).jpg
Quba Nizami parkı (5).jpg
Quba Nizami parkı (1).jpg
Statue of Shah Ismael in Guba.jpg


## Həmçinin bax
*Media şəhidləri parkı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qubanın Nizami parkı
* Qubanın məşhur Nizami parkı- ARB Şimal
Nuno Qomeş Nabiam

**Nuno Qomeş Nabiam** (; ) — 28 fevral 2020-ci ildən etibarən Qvineya-Bisau Baş naziri olan siyasətçi.

## Həyatı
Qomeş Nabiam Kvame Nkruma Milli Liseyini bitirib. Ukraynanın Kiyev şəhərində Ali Mülki Aviasiya Mühəndisliyi İnstitutunda təhsilini başa vurub və 1986-cı ildə mülki aviasiya təqaüdünə layiq görülüb. Qomeş Nabiam daha sonra ABŞ-da təhsil aldı və buradan biznesin idarə edilməsi üzrə magistr dərəcəsi qazandı.

## Siyasi fəaliyyəti
Qomeş Nabiam 1978-ci ildə Afrika Gəncliyi Amilkar Kabralında fəal oldu. 1980-ci ildə QKVMAAP partiyasına qatıldı. 2012-ci ildə Qvineya-Bisau hökuməti tərəfindən Qvineya-Bisau Mülki Aviasiya Agentliyinin idarə heyətinin sədri təyin edildi.

28 fevral 2020-ci ildə Qomeş Nabiam Qvineya-Bisau Baş naziri təyin edildi. Xalq Birliyi siyasi partiyası məclisinin üzvüdür. Daha əvvəl 1 iyun 2021 və15 iyun 2021-ci il tarixləri arasında Qvineya-Bisau Prezidenti vəzifəsini icra edən politoloq və hərbi zabitdir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kozue Akimoto

– Yaponiya dəb modeli və aktrisası. LesPros Entertainment ilə əməkdaşlıq edir. Atası 58-ci böyük sumo çempionu olan Çiyonofuci Mitsuqudur. Boyu 1.65 santimetrdir.

## Filmoqrafiya
### Teleseriallar

### Radio seriyaları

### Musiqi videoları

### Reklamlar

### İnternet

## Jurnallar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
*
Kaqalniski rayonu (Rostov vilayəti)

**Kaqalniski rayonu** — Rusiya Federasiyası Rostov vilayəti ərazisində yerləşən inzibati rayon. 
Rayon mərkəzi Kaqalniskaya qəsəbəsidir. Rostov-na-Donu şəhərindən 55&nbsp;km məsafədə yerləşir.
## Tarix
Kaqalniski rayonu 18 yanvar 1935-ci ildə Azov-Qara dəniz vilayətinin parçalanması ilə əlaqədar olaraq qurulur və 1937-ci ilin sentyabrına qədər onun bir hissəsi olur.

1937-ci ilin sentyabr ayından etibarən Kaqalniski rayonu yeni qurulan Rostov vilayətinin bir hissəsi olur.

1963-cü ildə rayon ləğv edilir və ərazisi Zernoqrad rayonuna daxil edilir.

Kaqalniski rayonu 20 oktyabr 1980-ci ildə yenidən qurulur.

## Coğrafiya
Kaqalniski rayonu, Rostov vilayətinin cənub-qərb hissəsində yerləşir, şərqdə Rostov vilayətinin Zernoqradski rayonu ilə, cənubda Krasnodar diyarının Kuşçevski rayonu ilə, qərbdə Azov və Baqaevski rayonları ilə həmsərhəddir. Rayonun sahəsi 1370.24 km²-dir. Şimaldan cənuba uzunluğu 46 km, qərbdən şərqə 49 km-dir. Rayon mərkəzi Rostov-na-Donu şəhər mərkəzindən 55 km aralıda yerləşir.

Rayondan aşağıdakı çaylar axır: Kaqalnik, Rossoş, Elbuzd. 
## Sosialist Əməyi Qəhrəmanları

Mariya Qavrilovna (1911-1997) - Vilyams adına Kaqalniski rayonu 2 nömrəli taxıl sovxozu. 1949-cu ildə Lenin ordeni, Çəkiç və Oraq qızıl medalı ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Qriqori Denisov (1915-1984) - Sovet kənd təsərrüfatı işçisi, kombaynçı. 1952-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

### Məşhur insanlar
Dmitri Vaynerx-Vaynarx (1888-1938) - Sovet hərbçisi.
Semyon Selixov (1897-1942) - Sovet hərbçisi, 38-ci süvari diviziyasının komandiri
## İqtisadiyyat
### Kənd təsərrüfatı
Kaqalniski rayonu, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və emalı üzrə ixtisaslaşan sırf kənd təsərrüfatı sahəsidir.

Sənaye 13 müəssisə ilə təmsil olunur: süd zavodu, baytarlıq sanitariya zavodu, çörək və ət məhsulları kombinatı, vermişel sexi və səkkiz günəbaxan toxumu emalı sexi. Kənd təsərrüfatı istehsalının əsas istiqaməti taxılçılıq və heyvandarlıqdır.

Rayonun ərazisində 1174 təsərrüfat subyekti vardır. Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə 13 iri kənd təsərrüfatı müəssisəsi, 6 kiçik müəssisə, 655 kəndli (fermer) müəssisəsi məşğul olur.

## Nəqliyyat
Rostov-na-Donu—Stavropol federal avtomobil yolu və Şimali Qafqaz dəmir yolu xətti rayonun içindən keçir. 
## Mənbə
* Кагальницкий район на сайте администрации Ростовской области
* Муниципальное образование Кагальницкого района
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
* Кагальницкий район  на сайте Rosdon.ru
* **Poçt indeksi**:
** Почтовые индексы: Кагальницкий Район
** Почтовые индексы | Ростовская область | Кагальницкий район

## İstinadlar
Corco Parizi

**Corco Parizi** (; ) —İtalyan nəzəri fiziki; Fransa Elmlər Akademiyasının Professoru, (1992il)

, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (2003il)

və Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (2013il)

2 

Xarici Üzvü olub.

2021-ci ildə fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülən italyan fizikidir.

## Mükafatları

* 1986-cı il - Feltrinelli Mükafatı
* 1992-ci il - Boltsmann medalı
* 1998-ci il - "Mədəniyyətin və incəsənətin inkişafına töhfəyə görə" qızıl medalı [5]
* 1999-cu il - Dirac medalı
* 2005-ci il - Riyazi Fizika üzrə Danny Heinemann Mükafatı
* 2005-ci il - “İtaliya Respublikasının Xidmətlərə” görə ordeni
* 
* 2011-ci il -  Maks Plank medalı
* 2015-ci il - Hissəciklər və Yüksək Enerji Fizikası Mükafatı
* 2016-cı il - Onsager Mükafatı
* 2018-ci il - İ. Ya. Pomerançuk Mükafatı
* 2021-ci il - Fizika üzrə Volf Mükafatı
* 2021-ci il - Clarivate Citation Laureatları
* 2021-ci il - Fizika üzrə Nobel Mükafatı
* 2021-ci il - “İtaliya Respublikasına xidmətlərinə görə" Cəngavər Böyük Xaçı ordeni 


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zernoqradski rayonu

**Zernoqradski rayonu** — Rusiya Federasiyası Rostov vilayəti ərazisində yerləşən inzibati rayon. 
Rayon mərkəzi Zernoqrad kəndidir. İnzibati mərkəzi Zernoqrad kəndidir.

Yaroslavla olan məsafə 6 km-dir. Yük, sərnişin daşınması avtomobil və dəmir yolu ilə həyata keçirilir. 
## Tarix
Zernoqradski rayonu (keçmişi Meçetinskaya rayonu, mərkəzi Meçetinskaya kəndindədir) 1924-cü ildə qurulmuşdur. 1932-ci ildə üç kənd məclisinin ərazisinin ona verilməsi səbəbindən genişləndirilir - Armyanski, Plosski və Pesçanski. 1960-cı ilin sentyabrında, rayon mərkəzinin Meçetinskaya kəndindən Zernovaya (Zernoqrad) şəhərinə köçürülməsi ilə Zernoqradski adlandırılır. 1963-cü ildə Veselovski və Kaqalniski rayonlarının ərazisi ona birləşdirilməsi ilə genişləndirilir. 1980-ci ildə ərazinin bir hissəsi yeni bərpa edilmiş Kaqalniski rayonuna verilir.

## Coğrafiya
Zernogradski rayonu Rostov vilayətinin cənub hissəsində yerləşir. Cənubda Krasnodar diyarı ilə həmsərhəddir. Ərazisi 2663 km²-dir. Rayonun ərazisində Balka Xoroli adlı təbii abidə var.

Rayondan aşağıdakı çaylar axır: Qaydamaçka, Yeqorlıçyok, Kaqalnik, Kuqo-Eya, Ternovaya, Meçetka. 
## Əhalisi
### Urbanizasiya
Rayon əhalisinin 46,29% -i şəhər şəraitində yaşayır (Zernoqrad). 
## İqtisadiyyat
Bölgədə kiçik biznes və emal sənayesi inkişaf edir. 1997-ci ildə Zernoqradskoye qaz yatağının işlənməsinə başlanılır.

rayon və şəhərin böyük elmi potensialı var: Zernoqrad şəhərində üç tədqiqat institutu və beş təhsil müəssisəsi var. Rostov Dövlət Damazlıq Təcrübə Stansiyasının alimləri yeni yüksək məhsuldarlıq olan qış buğdası, qışlıq, yazlıq arpa və qarğıdalı hibridləri hazırlayırlar. Şimali Qafqaz Maşın Sınaq Stansiyasında kənd təsərrüfatı texnikası sınaqdan keçirilir.

Rayonun əlverişli iqlim və ərazi mövqeyi kənd təsərrüfatının sabit inkişafını təmin edir. Rayonun ərazisində Meçetinski Elevator ASC, Zernogradski Lift ASC, SKVO AOZT, Qulyai-Borisovskaya Quşçuluq Ferması QSC və digərləri kimi böyük müəssisələr vardır. Ümumilikdə 28 iri müəssisə var. Əhəmiyyətli iqtisadi və sənaye potensialı bölgənin inzibati mərkəzi - Zernoqrad şəhərində cəmləşmişdir. 
## Məşhur insanlar
### Fəxri Vətəndaşlar
Aleksandr Timofeeviç Bıkov  (1909-1977) - Rusiya Federasiyasının əməkdar kənd təsərrüfatı işçisi, əmək veteranı, Zernoqrad rayonunun fəxri vətəndaşı.

Marfa Vasilievna Ponomareva (1925) - Rusiya Federasiyasının Əməkdar Heyvandarlıq Texniki, Zernoqrad rayonunun fəxri vətəndaşı.

Viktor İzaroviç Zaydiner - tarix elmləri doktoru, professor, Zernoqrad rayonunun fəxri vətəndaşı.
## Görməli yerləri
Rossoşinski xutorunda qalib əsgərlərin xatirə kompleksi.

Manıç kənd yaşayış məntəqəsində müdafiəçilərin xatirəsinə abidə.

Buloçkin xutorunda vətən müdafiəçilərinə abidə.

Verxniye Xoroli xutorunda vətən müdafiəçilərinə abidə.

Mejdupolnı xutorunda vətən müdafiəçilərinə abidə.

Sredniye Xoroli xutorunda vətən müdafiəçilərinə abidə.

## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт Администрации Зерноградского района
* Зерноградский район на сайте администрации Ростовской области
* 
* 
* Зерноградский район на сайте Rosdon.ru 
* **Poçt indeksi:**
** 
** Почтовые индексы &#124; Ростовская область &#124; Зерноградский район
Selinski rayonu

**Selinski rayonu** — Rusiya Federasiyası Rostov vilayəti ərazisində yerləşən inzibati rayon. 
Rayon mərkəzi Selina qəsəbəsidir. Rostov-na-Donu şəhərindən 135&nbsp;km məsafədə yerləşir.
## Tarix
Rayon 1923-cü ildə Zapadno-Konnozavodçeski (inqilabdan əvvəl rayonun ərazisi at yetişdiricilərinə aid idi) adı ilə qurulur, daha sonra Salsk dairəsinin bir hissəsi olur. Rayonun bütün əhalisi (indiki sərhədlər daxilində) əsasən sonradan Sredneeqorlıkski və Lopanski kənd sovetlərininn bir hissəsi olan ərazidə yaşayırdı. 1930-cu ildə adı Qiqantovski olaraq dəyişdirilir (rayon mərkəzi Qiqant kəndində köçürülür), sonra ləğv edilir və ərazisi Salski rayonuna birləşdirilir. RSFSR Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin qərarı və Azov-Qara dəniz Regional İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinin 28 dekabr 1934-cü il tarixli Azov bölgələrinin bölgüsü haqqında fərmanı əsasında Selinski rayonu qurulur. Rayon mərkəzi Selin kəndi olur. Rayon əsasən keçmiş Qiqantovski (Zapadno-Konnozavodçevski) ərazisi hesabına qurulur. 1963-cü ildə ləğv edilir, ərazisi Yeqorlıkski rayonunun tərkibinə daxil olur. 1965-ci ildə yenidən qurulur.

## Coğrafiya
Selinski rayonu bölgənin cənubunda yerləşir və şimalda Zernoqradski və Salski rayonları ilə, şərqdə Salski rayonu ilə, cənubda Pesçanokopski rayonu və Krasnodar diyarının rayonları ilə, qərbdə Yeqorlıkski və Zernogradski rayonları ilə həmsərhəddir. 
## İqtisadiyyat
Rayonun prioritet sahəsi taxılçılıq və heyvandarlıq istiqaməti olan əkinçilikdir. Əsas məhsul növləri taxıl, günəbaxan, ət və süddür.

Selinski rayonundakı sənaye istehsalının strukturunda ən böyük payı un və dənli bitkilər (44%), maşınqayırma və metal emalı (34%) və qida sənayesi (13%) tutur. 
## Görməli yerlər
Təbii abidələr
"Balka Srednaya Yula" regional əhəmiyyətli təbii abidə. Zelyonaya Balka fermasından 2 km cənub-şərqdə yerləşir. Təbiət abidəsinin ümumi sahəsi 80 hektardır.
### Arxeoloji abidələr
Kurqan qrupu "I Belaya Yula" (3 kurqan).

Kurqan qrupu "I Stepnoye" (2 kurqan).

Kurqan qrupu "Blaqodarnı II" (2 kurqan).

Kurqan qrupu "Baçkov I" (2 kurqan).

Kurqan qrupu "Starçenski III" (3 kurqan).

Kurqan qrupu "Dimitrovka I" (3 kurqan).

Rostov vilayətinin Selinski rayonunda cəmi 109 arxeoloji yer qeydə alınmışdır.

## Məbədlər və ibadət evləri
Selina kəndindəki Müqəddəs Məryəmin Şəfaət Kilsəsi.

Kərpicdən tikilmiş pravoslav kilsə.
## Mənbə
* Целинский район на сайте администрации Ростовской области
* Администрация Целинского района Ростовской области
* Муниципальное образование Целинского района
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
* Целинский район на сайте Rosdon.ru 
* **Poçt indeksi:**
** Почтовые индексы: Целинский Район
** Почтовые индексы | Ростовская область | Целинский район
## İstinadlar
Ardem Pataputyan

**Ardem Pataputyan** (; ) — Erməni əsilli ABŞ molekulyar bioloq və neyrobioloqu.  (HHMI) çalışır. Fiziologiya və ya tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı (2021).

## Həyatı
Ardem Pataputyan 2 oktybar 1967-ci ildə Beyrutda, erməni ailəsində anadan olmuşdur. 1986-cı ildə ABŞ-yə mühacirət etməmişdən öncə bir il müddətində Beyrut Amerika Universitetində təhsil almışdır. Los-Anceles Kaliforniya Universitetini bitirmiş, 1990-cı ildə sitologiya və inkişaf biologiyası sahəsində bakalavr dərəcəsinə 1996-cı ildə isə Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda fəlsəfə doktoru dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Aspirant olarkən Paputyan San-Fransisko Kaliforniya Universitetində  birlikdə çalışmışdır. 2000-ci ildə o  dosent olmuşdur. 2000-2014-cü illərdə əlavə olaraq Novartis tədqiqat fondunda da işləmişdir. Paputyan 2014-cü ildən Hovard Hyuz Tibb İnstitutunda tədqiqatçı olaraq çalışır.

Paputyan siqnalın ötürülməsini öyrənir. O, hərarətin, mexaniki enerjinin təsiri və ya hüceyrənin həcminin böyüməsi ilə aktivləşən yeni ion kanallarının və reseptorların identifikasiyası sahəsinə əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. Paputyan və kolleqaları sübut etmişlər ki, bu ion kanalları hərarətin, toxunmanın hiss olunmasında, propriosepsiyada, ağrının duyulmasında və damar tonuslarının requlyasiyasında möhtəşəm rol oynayır. Onun daha sonrakı elmi işlərində mexaniki hissiyatlı ion kanallarının (mexanotransduksiya) identifikasiyası və xarakteristikası üçün funksional genomika metodları istifadə olunmuşdir.

## Təltifləri və mükafatları
"Google Scholar"a görə Paputyanın Hirş indeksi 68, "Scopus" a görə isə 63-dür (2020-ci ilin mayına olan məlumat). O, 2016-cı ildən Elmin İnkişafına Yardım Amerika Assosiasiyasının, 2017-ci ildən ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının,2020-ci ildən Amerika Sənət və Elm Akademiyasının üzvüdür. Paputyan 2017-ci ildə , 2019-cu ildə Rozenstil mükafatına, 2020-ci ildə neyrobiologiya sahəsində Kavli mükafatına və biotibb sahəsində BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award mükafatına layiq görülmüşdür.

2021-ci ildə Paputyan Devid Culius ilə birlikdə Fiziologiya və ya tibb üzrə Nobel mükafatı laureatı olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ardem Patapoutian, PhD на сайте Scripps Research (scripps.edu)
* The Patapoutian Lab (patapoutianlab.org)
* Curriculum Vitae  (PDF; 109 kB; Stand November 2019)
* Ardem Patapoutian, PhD на сайте Howard Hughes Medical Institute (hhmi.org)
* Ardem Patapoutian в *Academic Tree* (neurotree.org)

## Həmçinin bax
Vesyolovski rayonu

**Yeqorlıkski rayonu** — Rusiya Federasiyası Rostov vilayəti ərazisində yerləşən inzibati rayon. 
Rayon mərkəzi Vesyolski qəsəbəsidir. Rostov-na-Donu şəhərindən 100&nbsp;km məsafədə yerləşir.
## Tarix
Rayon 1935-ci ildə Azov-Qara dəniz diyarının rayonlarının bölünməsi ilə əlaqədar olaraq qurulmuşdur. RSFSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1 fevral 1963-cü il tarixli Fərmanı əsasında ləğv edilir, ərazi Zernoqradski və Semikarakorski rayonları arasında bölünür. 1978-ci ildə Baqaevski və Semikarakorski rayonlarının ərazisinin bir hissəsi hesabına yenidən qurulur.

## Coğrafiya
Veselovski rayonu Rostov vilayətinin mərkəzi hissəsində, Don çayının naviqasiyaya yararlı qolu olan Maniç çayında, Vesyolovskoe su anbarının sahilində yerləşir. Rayonun ərazisi 1355 km²-dir.

Manıç çayı rayonu iki hissəyə bölür, onlardan biri Avropaya, digəri Asiyaya aiddir. 2016-cı ildə belə bənzərsiz bir coğrafi mövqe, bənddən Spornı fermasına çıxışda quraşdırılmış bir xatirə steli ilə qeyd edilir. 
## Məşhur insanlar
Boris Mokeeviç Dumenko (1888-1920) - Qırmızı Ordunun 1-ci birləşmiş süvari korpusunun təşkilatçısı və komandiri.

Evdokim Pavloviç Oqnev (1887-1918) - 25 oktyabr 1917-ci ildə ilk boş atəş açan Avrora kreyserinin topçusu.

Nikolay Yevqenieviç Sorokin (1952-2013) - Rusiyanın Xalq Artisti, M. Qorki adına Rostov Dram Teatrının bədii rəhbəri, Rusiya Federasiyasının III çağırış Dövlət Dumasının deputatı.
## İqtisadiyyat
Rayon iqtisadiyyatının əsas qolu hər il 80-90 min ton taxıl, günəbaxan və tərəvəz istehsal edən kənd təsərrüfatıdır. Rayonda əkin sahələri 104.365 hektardır. Əkin sahələri 87209 hektardır, o cümlədən 22 min hektarı suvarılan torpaqlardır.
Rayonun ərazisində 12 kənd təsərrüfatı müəssisəsi, 204 kəndli (fermer) təsərrüfatı, 6 köməkçi müəssisə fəaliyyət göstərir. Emal sənayesi bütün mülkiyyət formalı təsərrüfatlar, müəssisə və təşkilatlar əsasında inkişaf edir.
## Görməli yerləri
Veselovski rayonundakı Krasnı Oktyabr xutorunda V. Lenin abidələri ucaldılmışdır. 
Rayon Böyük Vətən müharibəsi zamanı ölən əsgərlərin dəfn olunduğu yerlərdə 25 heykəltəraşlıq abidəsi qoyulub.

Veselovski rayonunun arxeoloji abidələri:

Kurqan qrupu "Veselıy I" (2 kurqan).

Kurqan "Veselıy III."

Ümumilikdə Veselovski rayonunda 209 kurqan, kurqan qrupu və kənd arxeoloji məkan kimi təsnif edilir. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Весёловский район на сайте администрации Ростовской области
* Сайт администрации Весёловского района
* Муниципальное образование Весёловского района
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
* Весёловский район на сайте газеты «Зори Маныча»
* **Poçt indeksi:**
** Почтовые индексы: Весёловский район
** Почтовые индексы | Ростовская область | Весёловский район
Nəşriyyat Evi (Qroznı)

**Nəşriyyat Evi** — Çeçenistan Respublikası paytaxtı Qroznı şəhərində mətbuat və nəşr orqanlarının yerləşdiyi bina. Bina Nazarbayev küçəsi ilə (keçmiş Mayakovski küçəsi) Lorsanov küçəsinin (keçmiş Qırmızı Veteranlar küçəsi) kəsişməsində yerləşir. Binada Çeçenistanda nəşr olunan demək olar ki, bütün respublika qəzet və jurnallarının redaksiyaları və "Qroznı Fəhləsi" nəşrinin mətbəəsi var. Binanın birinci mərtəbəsində Jurnalistika Muzeyi yerləşir, muzeyin açılışı 2013-cü ildə olmuşdur.
## Tarixi
Qroznı Mətbuat Evi 1970-ci illərin ortalarında inşa olunmağa başlanmışdır. Binanın inşasında əsas məqsəd Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasınında olan dövrü mətbuat vasitələrinin qərargahla təhciz edilməsi olmuşdur. İlk zamanlar bina Mətbuat Evi adlandırılmışdır. Sonradan binaya Qroznı Nəşriyyat Evi adı verilmişdir. Nəşriyyat Evi hazırda Qroznı şəhərində Nazarbayev Küçələri (keçmiş Mayakovski Küçəsi) ilə Lorsanov Küçələrinin (keçmiş Qırmızı Veteranlar Küçəsi) kəsişməsində yerləşir. Binada Çeçenistanda nəşr olunan demək olar ki, bütün respublika qəzet və jurnallarının redaksiyaları və "Qroznı Fəhləsi" nəşriyyatının mətbəəsi var.

Binanın birinci mərtəbəsində Jurnalistika Muzeyi yerləşir. Onun açılışı 2013-cü ildə baş tutmuşdur. Muzayin yaradılmasının təşəbüskarı və təşkilatçısı Çeçenistan Respublikası Milli Siyasət, Mətbuat və İnformasiya Nazirliyi olmuşdur. Burada müxtəlif Çeçen-İnquş və Çeçen qəzet və jurnallarının köhnə nömrələri, jurnalistlərin müxtəlif illərdə istifadə etdikləri avadanlıq nümunələri və peşə vəzifələrini yerinə yetirərkən ölən jurnalistlərin portretləri nümayiş olunur. Eksponatlar arasında Böyük Vətən müharibəsindən qalma kinokamera, video kamera, XX əsrin 80-ci illərinə aid mikrokasset yazıcı, eyni dövrün səs pleyeri, köhnə qarışdırıcı konsol və 1980-ci ildə hazırlanan Almaniya istehsalı yazı makinası var.

## Tikintisi
Nəşriyyat Evinin binasının tikintisi 1970-ci illərin sonlarında tamamlanmışdır. Binanın arxitektoru V.Behbutova olmuşdur. Binanı bəzəyən panoramik barelyefin müəllifi heykəltaraş Darçı Xasaxanov idi.

Birinci çeçen müharibəsi və İkinci çeçen müharibəsi zamanı bina ciddi ziyan görmüşdür. Döyüş əməliyyatlarından sonra binadan yalnız divarlar və tavanlar qalmışdı. Yalnız döyüş əməliyyatları bitdikdən sonra 2000-ci illərdə Mətbuat Evi bərpa edildi.

4 dekabr 2014-cü ildə Qroznıya silahlılar tərəfindən hücum edildi. Silahlılar Mətbuat Evinin binasını ələ keçirmişdilər. Onları oradan çıxarmaq üçün güc strukturlarının nümayəndələri tərəfindən binaya basqın edildi.

Bina ağır silahlardan (zirehli döyüş texnikalarından, qumbaraatanlar, ağır pulemyotlar) atəşə tutuldu. Hücum nəticəsində səhər saat 09:00-a qədər bina demək olar ki, tamamilə yandı. Lakin cəmisi bir ay ərzində bina təmamilə bərpa edildi.

Дом Печати, Грозный 14.jpg|Nəşriyyat Evi hücumdan əvvəl…
Grozny Publishing House 6.jpg|… və hücumdan sonra.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Pesçanokopski rayonu

**Pesçanokopski rayonu** — Rusiya Federasiyası Rostov vilayəti ərazisində yerləşən inzibati rayon.
Rayon mərkəzi Pesçanokopskoe kəndidir. Rostov-na-Donu şəhərindən 174 km məsafədə yerləşir.

## Coğrafiya
Pesçanokopski rayonu Rostov vilayətinin cənubunda yerləşir və Krasnodar, Stavropol əraziləri və Kalmıkiya Respublikası ilə ümumi sərhədlərə malikdir.

## Tarix
Bölgə 1935-ci ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin 18 yanvar 1935-ci il tarixli fərmanı əsasında Azov-Qara dəniz diyarı rayonunun bölgüsü ilə əlaqədar olaraq qurulmuşdur.

1925-ci ilə qədər rayonun indiki bütün kəndləri Stavropol quberniyasının Medvejinski rayonunun tərkibində olur. 1925-ci ilin iyulunda Şimali Qafqaz diyarının Salski Dairəsinin Beloqlinski rayonunun bir hissəsi olur. 1935-ci ilin yanvarında, indiki rayonun müasir kəndlərinin ərazisində iki rayon qurulur: Azov-Qara dəniz diyarına daxil olan Pesçanokopski və Razvilenski rayonları. Pesçanokopski rayonuna Jukovski, Letnitski, Pesçanokopski və Rassıpyanski kənd məclisləri daxil idi. Razvilenski rayonunda — Boqoroditski, Krasnopolyanski, Nikolaevski, Polivianski, Razvilenski kənd məclisləri vardır.

1937-ci ildə hər iki rayon yeni yaranmış Rostov vilayətinin tərkibinə daxil olur. 13 iyun 1959-cu ildə Pesçanokopski rayonu 1960-cı ildə Pesçanokopski rayonu adlandırılan Razvilenski rayonuna, 1961-ci ilin dekabrında Pesçanokopski rayonunun yaşayış məntəqələri Rostov vilayətinin Salski rayonuna verilir. 1963-cü ilin fevralında Pesçanokopski rayonu ləğv edilir. 1965-ci ilin noyabrında rayon yenidən bərpa edilir.

## Əhali
01.01.2010-cu il tarixinə əsasən Pesçanokopski rayonu ərazisində 32246 nəfər yaşayır. Rayonun ərazisində 40-dan çox millət yaşayır. Ən çoxsaylı xalqlar: ruslar — 30267 (93,6%), ukraynalılar — 373, ermənilər — 468. Qalan millətlər əhalinin ümumi sayının 1% -dən azını təşkil edir.
01.01.2009-cu il ilə müqayisədə, rayonun ümumi əhalisi ilk növbədə, miqrasiya axını səbəbindən əhalinin artımının dayanması, habelə sakinlərin başqa bölgələrə iş axtarışına getməsi və artım səbəbiylə 704 nəfər azalmışdır.

## İqtisadiyyat
Rayonun kənd təsərrüfatı müəssisələri dənli bitkilər, paxlalı bitkilər və yağlı bitkilərin becərilməsi, heyvandarlıq məhsullarının istehsalı üzrə ixtisaslaşmışdır. Onların əsasında yerli emal sənayesi, süd zavodları, dəyirmanlar, günəbaxan yağı və kolbasa istehsalı sexləri inkişaf edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Песчанокопский район на сайте администрации Ростовской области
* Сайт Администрации Песчанокопского района
* Администрация Песчанокопского района Ростовской области
* Муниципальное образование Песчанокопского района
* Флаг Песчанокопского района
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
* Песчанокопский район на сайте Rosdon.ru 
* **Poçt indeksi:**
** Почтовые индексы: Песчанокопский Район
** Почтовые индексы | Ростовская область | Песчанокопский район
Roza Talxiqova

**Roza Şəhidovna Talxiqova** ( — Çeçenistan şairəsi, Rusiya Jurnalistlər İttifaqının (2003), Çeçenistan Yazıçılar İttifaqının (1996) və Rusiya Yazıçılar İttifaqının (2002) üzvü.

## Həyatı
Roza Talxiqova Qroznıda anadan olub və boya başa çatıb. İlk şeirini 10 yaşında yazıb.

Səid Çaxkiyevin rəhbərliyi altında gənc "Prometey İskrası" ədəbi yaradıcılıq dərnəyinə qatılmağa başlayanda yaradıcılığa başlamışdır.

Ardıcıl mükafatlar qazandığı respublika ədəbi yarışmalarında iştirak etmişdir. 1983-cü ildə Çeçen ədəbiyyatının banisi Səid Baduyevə həsr olunmuş müsabiqəsində ikinci yeri tutub. Şeirləri müntəzəm olaraq yerli qəzet və jurnallarda dərc olunurdu. Tez-tez radio və televiziyaya dəvət alırdı.

1982-ci ildə şeirləri "Komsomol nəsli" respublika qəzetində dərc olunur. Talxiqovanın "Səhərin əks-sədası" (1982), "Köklərə yüksəlmə" (1985) şeir kitabları dərc edilmişdir. Habelə onun yazdığı şeirlər çeçen dili ilə yanaşı balkar və kabardin dillərinə çevrilmişdir. Roza Talxiqovanın şeirləri Moskva, Kabarda-Balkar dövri mətbu nəşrlərində nəşr olunmuşdur.

Roza Talxiqova Səid Çaxkiyevi ədəbi uğur yolunda əsas hamisi hesab edir. Çaxkiyev ona şeiri anlamağı öyrətmiş və ədəbi karyerasında iştirak etmişdir. Rozanın evlənəcəyini öyrəndikdən sonra, Səid Çaxkiyev onun nişanlısına Rozanın istedadının olduğunu və bunun inkişaf etdirilməsi lazım olduğunu izah etdi. Ailə həyatının Rozanın təhsilinə mane olmayacağı vəd verməsini istədi.

1990-cı ildə A. M. Qorki adına Moskva Ədəbiyyat İnstitutunu bitirib. "Vaynax" ədəbi-bədii jurnalının poeziya şöbəsinin redaktoru, Çeçenistan Respublikasında insan hüquqları üzrə ombudsman aparatının baş mütəxəssisi kimi çalışıb.

Talxiqovanın sözləri, öz etirafına görə, avtobioqrafikdir. Onun yaradıcı baqajında ​​150-dən çox əsər var. Hal-hazırda Roza nəsrlə məşğul olur, təəssüf ki, respublikada az tanınan çeçen qadınlarının taleyi haqqında yazılar yazır.

Məşhur ifaçılar tərəfindən ifa olunan şeirləri üzərində bir neçə mahnı yazılmışdır..

1995-ci ildə Roza Çeçenistan Respublikası Yazıçılar İttifaqına qəbul edilib. 2002-ci ildə Rusiya Yazıçılar İttifaqının üzvü də seçilmişdir.

2013-cü ildən bu günə qədər "İstoki" uşaq jurnalının (www.istoki-chr.ru) təsisçisidir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Начало творческой биографии известной чеченской поэтессы Розы Талхиговой
* Роза Талхигова — любящие сердца
Məryəm Qafar-zadə

**Məryəm Fikrət qızı Qafar-zadə** (1980, Bakı) — Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri.(2020-2022)

## Həyatı
Məryəm Qafar-zadə 11 iyun 1980-cı ildə Bakıda anadan olub.

2006-cı ildən etibarən dövlət qulluğunda çalışır. İxtisasca həkim-bioloqdur.

2009-2017 illərdə Fransanın Strasburq şəhərində Avropa Şurasında layihə rəhbəri vəzifəsində çalışıb, mədəni irs, gənclər siyasəti, təhsil, səhiyyə (pasient hüquqlarının qorunması), sosial bərabərlik (əlillərin hüquqlarının qorunması) və idman (idmana dair beynəlxalq konvesiyalarının monitorinqi) mövzularında müxtəlif beynəlxalq layihələri idarə edib. 80-dən artıq beynəlxalq seminar və konfransda çıxış edən Məryəm Qafar-zadə Avropa Birliyi və Avropa Şurasının “İdmanda gender bərabərliyi” və “Uşaqların zorakılıqdan qorunması” mövzularında müştərək layihələrin spikeri və məruzəçisidir. 2019-cu ildə Avropa Şurasının Anti-Dopinq Konvensiyasına Uyğunluq Komitəsinin rəhbəri vəzifəsinə seçilib.

24 avqust 2020-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri təyin edilib və 2022-ci ilə qədər  bu vəzifəni icra edib. Son təyinatadək Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin Strateji planlaşdırma və beynəlxalq standartların tətbiqi sektorunun müdiri vəzifəsində çalışıb.

AMEA Molekulyar Biologiya və Biotexnologiyalar İnstitutunun dissertantıdır. 25 dərc olunmuş elmi məqalənin müəllifidir.

Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının Elmi-Tədqiqat Laboratoriyasının elmi işçisidir.

Azərbaycan Basketbol Federasiyasının İcraiyyə Komitəsinin üzvüdür.

Fransız, ingilis, rus və türk dillərini mükəmməl bilir.

## Ailəsi
Məryəm Qafar-zadə ailəlidir və iki övladı var.

## İstinadlar
Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi

**Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi** və ya **Əbdülqadir İsmayılzadə** () ― azərbaycanlı şair və yazıçı. "Şah İsmayıl", "Seyfəl-mülk" opera librettolarının, "Yusif və Züleyxa", "Əli xan" və "Şahzadə İsmayıl" adlı dram əsərlərinin müəllifidir. Mikayıl Müşfiqin atasıdır.

## Həyatı və yaradıcılığı
Əbdülqadir İsmayılzadə 1865-ci ildə Xızının Sayadlı kəndində anadan olub. Atası Molla İsmayıl Xızı kəndinin tanınmış məktəbdarlarından olub. İbtidai təhsilini əvvəl öz atası Molla İsmayıldan alıb. Bir az sonra ərəb dilinə daha ətraflı bələd olmaq üçün Quba qazısı Axund Zəkidən ərəbcə təhsili alıb. Bir müddət Xızıda atasının yerində əski üsulda məktəbdarlıq edib. Sonra 1902-ci ildə köçmüş burada müəllimlik fəaliyyətinə davam etmişdir. Bir müddət Cəfər Cabbarlıya da dərs deyib. 1905-ci ildə "Nəşri-maarif" cəmiyyətinin açmış olduğu yeni üsul ilə iki illik pedoqoji kursuna daxil olaraq oranı bitirmişdir. Bu kursu qurtardıqdan sonra əski üsulu buraxaraq şagirdlərinə yeni üsulda dərs verməyə başlamışdır. 1908-ci ildə Bakıda fəaliyyət göstərən "Səadət" məktəbinə dəvət olunur və ömrünün sonuna kimi burada çalışır. Eyni zamanda yaşlılara məxsus bir axşam məktəbi də yaratmışdı.

Mirzə Əbdülqədirin "Vüsaqi" təxəllüsü ilə yazdığı şeirlər o dövrün qəzet və jurnallarında çap olunurdu. Müslüm Maqomayev "Şah İsmayıl" operasını Mirzə Qədirin “Şahzadə İsmayıl” adlı poemasının əsasında yaradıb. Mirzə Qədir həm də "Şah İsmayıl" operasının liberettosunu, "Seyfəl-mülk", "Yusif və Züleyxa" operalarının mətnini yazıb. İlk iki operanı yazıb bitirsə də "Yusif və Züleyxa" və "Əli xan" operaları yarımçıq qalıb. 

Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi 1914-cü ildə Bakıda dünyasını dəyişib.

## Xatirəsi və irsi
4 iyun 1937-ci ildə Mikayıl Müşfiq həbs edildikdən sonra evindən onlarla kitab, yüzlərlə əlyazma da müsadirə edilir. Sonradan həmin müsadirə olunan əsərlər "əhəmiyyətsiz" hesab olunduğu üçün 13 oktyabr 1937-ci ildə yandırılıb. Çox güman ki, həmin kitablar və əlyazmalar içində Mirzə Əbdülqədir Vüsaqinin də əsərləri məhv olub.

Xızı şəhərində Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi adına küçə var.

## Ailəsi
1904-cü ildə Züleyxa İsmayılzadə ilə ailə həyatı qurub. Bu evlilikdən Mirzə İsmayılzadə, Böyükxanım İsmayılzadə, Balacaxanım İsmayılzadə, Mikayıl İsmayılzadə adlı uşaqları olub.

## Həmçinin bax
* Mikayıl Müşfiq
* Cəfər Cabbarlı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Cahit Kayaoğlu

**Cahit Kayaoğlu** (d. ) — Türkiyə ssenaristi və aktyoru. "*[[Qurdlar Vadisi: Pusqu]]*" teleserialında canlandırdığı Cahit Kaya personajı ilə tanınmışdır.

## Həyatı və karyerası
Zazaəsillidir. Daha əvvəl Atatürk Hava Limanı Beynəlxalq Terminalında polis məmuru kimi çalışıb. "*[[Qurdlar Vadisi: Pusqu]]*" teleserialında Cahit Kaya personajını canlandırıb və daha sonra serialın ssenari müəlliflərindən biri olub. "*Qurdlar Vadisi: Pusqu*" teleserialı ilə yanaşı "*[[Qurdlar Vadisi: Vətən]]*" filminin də ssenari müəlliflərindən biri olub və filmdə eyni obrazı canlandırıb.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Ləzgistan

**Ləzgistan** — Lezgistan və ya Lekiya () aşağıdakılara istinad edə bilər:
* Ləzgilərin yaşadığı Qafqazın bir parçası. Şərq yazarları eyni ərazini Dağıstan adlandırıblar..
* Sadval separatçı təşkilatının irredentist konsepsiyası, Rusiyanın Dağıstan Respublikası və Azərbaycanın Ləzgilərlə həmsərhəd əraziləri üzərində vahid bir etnopolitik qurum yaratmağa yönəlmişdir.

## Tarixi anlayışı
Herodot, Strabon və Yaşlı Pliniy də daxil olmaqla qədim yunan tarixçiləri Qafqaz Albaniyasında yaşayan Legoy xalqına istinad edərkən, 9–10-cu əsrlərin ərəb tarixçiləri müasir Dağıstan ərazisindəki Lakz krallığını qeyd edirlər Əl Məsudi bu bölgənin sakinlərini Lakzamlar adlandırmışdır.

Rusiyada inqilabdan əvvəl "Ləzgin" termini müasir Rusiya Dağıstan Respublikasının ərazisində yaşayan bütün etnik qruplara şamil edilirdi.

## Siyasi konsepsiyası

Ləzgi milli hərəkatı Sadval (Birlik) 1990-cı ilin iyulunda Rusiyada (o vaxt Sovet İttifaqı) Dağıstanın Dərbənd şəhərində yaradıldı. Ləzgilərin (Azərbaycan və Dağıstanda) birləşməsini tələb etdilər, çünki sovet hakimiyyəti dövründə onlara "mədəniyyətlərini inkişaf etdirmək imkanı verilmədi".
Sadval Azərbaycanda dəstək tapmadı, üstəlik, 19 mart 1994-cü ildə Bakı metrosunda 27 adamın öldüyü partlayışın Sadval tərəfindən edildiyi irəli sürüldü.. Sadvalın yaradılmasında, silahlılarını maliyyələşdirməkdə, təlim verməkdə və silahlandırmaqda Ermənistan xüsusi xidmət orqanlarının iştirak etdiyinə dair sübutlar var idi.

## İstinadlar
Salataviya

**Salataviya** ( sözündən — Sala dağları)  — Dağıstanda  tarixi və coğrafi bölgə, Sulak çayının sol sahilində yerləşir. Şimaldan Kumık düzlüyü ilə həmsərhəddir və şərqdə Çirkey və Çir-Yurt torpaqları ilə birləşir. Şamxal mülklərinə bitişik olaraq, cənubdan Salataviya, Gümbet yüksək dağları ilə, qərbdə isə mənbələrindən Aktaş çayı ilə ayrılmış meşəli Aux ilə əhatə olunmuşdur. Mərkəzi — Çirkey.

## İstinadlar
London Olimpiya Stadionu

**London Olimpiya Stadionu** (, 2016-cı ilə qədər — *Olympic Stadium*) — 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında və 2012 Yay Paralimpiya Oyunlarında istifadə üçün Londonda tikilmiş stadion.

## Tarixi
Stadionun tikintisi 29 mart 2011-ci il tarixində başa çatdırılmışdır. 2012-ci il Yay Olimpiya Oyunlarının məşəli bu stadionda yandırıldı.

### Olimpiyadadan sonra istifadə
2012 Yay Olimpiya Oyunları və 2012 Yay Paralimpiya Oyunlarından sonra stadiondan istifadə hüququ üzrə tender keçirilmişdir. Olimpiadadan sonra stadiondan istifadə etmək üçün iki tərəfdaşlıq təklif etdi. Bu tərəfdaşlıq əlaqələriː

* Tottenhem Hotspur FK və AEG
* West Ham United FK və Newham Council

11 fevral 2011-ci il tarixində *West Ham United*-ın təklifi yekdil qərarla qəbul edildi. *West Ham United*-ın 2014-cü ilin yayında həmin stadiona köçəcəyi gözlənilirdi. Lakin *West Ham United* 2016-cı ilin yayında stadiona daşına bildi.

## Qalereya

Şəkil:London olympic stadium construction.jpg|Stadion 2009-cu ilin yanvar ayındakı vəziyyəti.
Şəkil:Olympic Stadium October 2009 SM.jpg|Stadion 2009-cu ilin oktyabr ayında.
Şəkil:London Olympic Stadium construction Spring 2010.jpg|Stadion 2010-cu ilin yazında.
Şəkil:Olympic Stadium, London, 27 April 2011.jpg|Stadion 27 aprel 2011-ci il tarixində.


## İstinadlar
Seyfəl-mülk (opera)

**Seyfəl-mülk** ― 1915-ci ildə Məşədi Cəmil Əmirov tərəfindən yazılmış opera. Librettosu Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi tərəfindən yazılıb. Opera ilk dəfə 1915-ci ildə Gəncədə nümayiş etdirilib. Bir il sonra isə Tiflisdə Tiflis Opera Teatrında Sidqi Ruhullanın rejissorluğu ilə səhnəyə qoyulub. Burada rolları, Məcid Behbudov, Bülbül və Malıbəyli Həmid və digərləri ifa ediblər. Həmin dövrün afişalarına əsasən operanın dirijoru Məşədi Cəmil Əmirov olub. 1916-cı il ərzində opera təkcə Tiflisdə yox eləcə də Qafqazın digər şəhərlərində də səhnəyə qoyulub.

## Həmçinin bax
* Şah İsmayıl

## İstinadlar
Samvel Karapetyan (tarixçi)

**Samvel Karapetyan** (; ) — Ermənistan tarixçisi, araşdırmaçısı, yazıçısı və orta əsr memarlığı üzrə mütəxəssisi. O, Ermənistanın, Qarabağın və Cənubi Qafqazın digər bölgələrinin tarixi abidələrinin öyrənilməsi üzrə ixtisaslaşmışdı. Karapetyan iyirmi ildən artıq müddət ərzində erməni tarixi və memarlığının minlərlə əsərini araşdırmış və kataloqlaşdırmışdır. O, Erməni Memarlığı Araşdırmaları (EMA) QHT-sinin İrəvan şöbəsinin rəhbəri idi.

## Tənqidi
Karapetyanın elmi fəaliyyəti dəfələrlə tənqid olunub. "Gürcüstanda "erməni" yoxsa gürcü kilsələri?!" kitabında gürcü alimi Bondo Arveladze qeyd edir ki, Karapetyanın 1995-ci ilin "Gürcüstandakı erməni kilsələri" istinad xəritəsində 653 gürcü kilsəsinin 80% erməni kimi təqdim olunur. Arveladze onu da qeyd edir ki, əgər Ermənistan Quqarkı zaman-zaman ələ keçirdisə, bu o demək deyil ki, Quqark S. Karapetyanın və başqaların arzuladığı kimi doğrudan da ermənidir". Karapetyana 2011 və 2015-ci illərdə Gürcüstana giriş qadağan edilib.

Britaniyalı jurnalist Tomas de Vaal "Qara Bağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında" kitabında Karapetyanın Kəlbəcər şəhəri barədə iddiaları ilə razılaşmır: "Son yüz il ərzində orada bir nəfər də erməni yaşamırsa, Kəlbəcəri hansı mənada “erməni” adlandırmaq olar? Mən Samvelə dedim ki, Kəlbəcərin “azad edilmiş” ərazi iddiası ilə razılaşa bilmirəm, çünki onun bütün əlli min əhalisi, azərbaycanlılar və kürdlər, rayondan qovulub. Təbii ki, mən sübut etdim ki, bu insanların doğulduğu evlərdə yaşamaq hüququ var". De Vaalın fikrincə, "Samvel üçün keçmiş indikini kölgəyə saldı".

## Əsərləri
* *Բուն Աղվանքի հայերեն վիմագրերը* (*Armenian Lapidary Inscriptions in Caucasian Albania Proper*). Yerevan: Gitutiun Publishing, 1997.
* *Վրաց Պետական Քաղաքականությունը և հայ մշակույթի հուշարձանները, 1988–1998* (*Georgian State Policy and Historical Armenian Monuments, 1988–1998*). Yerevan: Gitutiun Publishing, 1998.
* *Armenian Cultural Monuments in the Region of Karabakh*. Trans. Anahit Martirossian. Yerevan: Gitutiun Publishing, 2001.
* *Ջավախքի Պատմական Հուշարձանները* (*The Historical Monuments of Javakhk*). Yerevan: Gitutiun Publishing, 2001.
* *Կովկասյան թանգարանի Հայկական հավաքածուն* (*The Armenian Collection of the Caucasian Museum*). Yerevan: Gitutiun Publishing, 2004.
* *Հյուսիսային Արցախ* (*Northern Artsakh*). Yerevan: Gitutiun Publishing, 2004.
* *Հայերը Կախեթում* (*The Armenians of Kakhetia*). Yerevan: Gitutiun Publishing, 2004.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* RAA Official site
Samvel Karapetyan (general)

**Samvel Cəmili Karapetyan** (; təxəllüsü: **Oqanovski**; ) — Ermənistan hərbi komandiri. O, Birinci Qarabağ müharibəsində iştirak etmişdir və general-mayor rütbəsinə malikdir.

## Həyatı
Samvel Karapetyan 1962-ci ildə Xankəndində anadan olmuşdur. O, 1980–1983-cü illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində xidmət etmişdir. Qarabağ hərəkatının tərəfdaşlarından biri olan Karapetyan başçılıq etdiyi dəstə 1988-ci ildə Əsgəran yaxınlığında mitinq üçün Ağdamdan Xankəndinə doğru irəliləyən azərbaycanlıların önünə çıxmış, nəticədə çaxnaşma yaranmışdır. O, Birinci Qarabağ müharibəsində fəal iştirak etmişdir.

Karapetyan 1992–1994-cü illərdə Xankəndi alayına komandanlıq etmişdir. Onun komandanlığı altında olan qüvvələr Qarabağda 18-ə yaxın kəndi işğal etmişdir. Karapetyan Araz çayından Murov dağ silsiləsinə qədər olan ərazidə gedən döyüşlərdə iştirak etmiş, döyüş meydanında dəfələrlə yaralanmışdır.

Aparılan istintaq sonrası məlum olmuşdur ki, Karapetyan 1 mart 2008-ci ildə Ermənistanda keçirilən etiraz aksiyaları zamanı nümayişçilərə atəş açılmasını əmr etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Саркисян С. Т. Энциклопедия Арцах-Карабаха. Спб., 2005. — 312 с.: ил. ISBN 5-9676-0034-5
* Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005.
Gürcüstanda seçkilər

**Gürcüstanda seçkilər** — seçkilərin nəticələri haqqında məlumat verir. Seçkilər, vəzifəyə namizədlərin seçilməsi üçün səsvermə prosesidir. Demokratiyanın qanunverici orqanda, bəzən də icra və məhkəmə orqanlarında seçkili vəzifələri doldurduğu və seçicilərin yerli hökumət rəsmilərini seçdiyi mexanizmdir.

Gürcüstan milli səviyyədə dövlət başçısı - prezidenti və qanunverici orqanı seçir. Prezident xalq tərəfindən 5 il müddətinə seçilir. Gürcüstan Parlamenti dörd il müddətinə seçilən 150 deputatdan, 77 nisbətlə proporsional, 73 mandat isə birmandatlı seçki dairələrindən ibarətdir.

2019-cu ilin yayında Gürcüstanda keçirilən etiraz aksiyaları daha proporsional sistemə keçməyi tələb etdi (birmandatlı seçki dairələrinin ləğv edilməsi) və bunun üçün "Gürcü Arzusu" partiyasının lideri Bidzina İvanişvilinin sözünü verdi. Ancaq 2019-cu ilin noyabr ayında ayrı-ayrı millət vəkilləri yeni etirazlara səbəb olan seçki sistemini dəyişdirmək haqqında qanun layihəsinin əleyhinə səs verdilər.

## Statistika
1990-cı ildən bu yana Gürcüstanda beş seçki, yeddi parlament, yeddi Acarıstan Ali Məclisinə və dörd yerli idarəetmə orqanına seçkilər olmaqla 22 seçki keçirildi; referendum və plebisit də təşkil olumuşdur. Ən çox qeydə alınmış seçici sayı (3.594.810) 26 may 1991-ci ildə keçirilən prezident seçkilərində iştirak etdi. Eyni zamanda ən yüksək fəallıq qeydə alınıb — 2.978.247 nəfər. 21 may 2008-ci il parlament seçkilərində ən çox müşahidəçi (1848 beynəlxalq və 13 195 yerli təşkilat) MSK tərəfindən qeydə alınmışdır.

### İlk çoxpartiyalı seçkilər
Gürcüstanda ilk müstəqil çoxpartiyalı seçkilər 28 oktyabr 1990-cı ildə keçirildi. Hələ sovet respublikası olan Gürcüstan müstəqillik yolunda idi. Sovet diktası, sərt hakimiyyəti ilə sona yaxınlaşırdı, bunu ilk çoxpartiyalı seçkilər göstərir. Qarışıq sistemlə keçirilən bu seçkilərdə iştirak etmək üçün 14 siyasi partiya qeydiyyatdan keçdi. Ali Sovet, beş il müddətinə 250 (125 proporsional, 125 əksəriyyət) millət vəkili seçdi. Seçicilərin ümumi sayı 3444 min nəfər idi, onlardan 67%-i seçkilərdə iştirak etdi. Yalnız dörd partiya seçki sərhəddini keçdi və yalnız iki partiya proporsional mandat aldı:

* "Dəyirmi Masa - Azad Gürcüstan" (81 deputat)
* Gürcüstan Kommunist Partiyası (44 millət vəkili)
Nisbi səsvermə sistemində millət vəkili sayı aşağıdakı kimi paylandı:
* "Dəyirmi Masa - Azad Gürcüstan" (43 deputat)
* Mübarizə (17 millət vəkili)
* Xalq Cəbhəsi (11 millət vəkili)
* "Demokratik Gürcüstan" (2 millət vəkili)
* Rustaveli Cəmiyyəti (1 müavin)

Bu məclis nəticəsində "Dəyirmi Masa - Azad Gürcüstan" hakimiyyətə gəldi. Seçkilərdə siyasi birliklərin, ictimai birliklərin və təşkilatların, əmək kollektivlərinin, Gürcüstan Respublikası vətəndaşlarının orta ixtisas və ali təhsil müəssisələrinin seçki komissiyaları iştirak etdi. Parlament seçkilərinin keçirilməsi üçün qalan qaydalar Gürcüstan Respublikasının qanunu ilə müəyyən edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Gürcüstanda parlament seçkiləri (2024)
* Gürcüstanda prezident seçkiləri (1995)

## İstinadlar
Generalskoe gölü

**Generalskoe** — Çeçenistanın Naurski rayonunda göl.

## Ümumi məlumat
Göl Kornev xutorundan 3 km cənubda, Selivankin xutorundan 3,5 km qərbdə yerləşir. Generalskoe gölünün qərb və şərq sahilləri çox parçalanıb. Gölün dib relyefi düz olub və qalın çöküntü qatından ibarətdir. Mərkəzi hissəsində bir neçə ada mövcuddur. Çox da böyük olmayan qamışlıq sahəsi mövcuddur. Göl kənarlarında nadir halda ağaclara rast gəlinir. Daha çox yalançı akasiya robiniyası üstünlük təşkil edir. Göl ətrafı yarımsəhra landşaftı ilə əhatələnib. Ərazi il boyu otlaq sahəsi kimi istəfadə olunur.

Gölün qidalanmasında əsas qrunt suları üstünlük təşkil edir. Ərazidə olan allüvial çöküntülərinin üstünlük təşkil etməsi nəticəsində qrunt suları asanlıqla yer səthinə çıxa bilir. Generalskoe gölü daima axından məhrumdur. Su balansı mövcud meteoroloji durumdan asılıdır. İlin fəsillərindən asılı olaraq su səviyyəsi dəyişir. Ən yüksək su səviyyəsi yazda müşahidə olunur. Bu qarın əriməsi zamanına uyğun gəlir. İkinci ən yüksək səviyyə payızda, yağıntıların artan dövrünə uyğun gəlir.

Gölün dərinliyi az olduğuna görə suyun temperaturu çox dəyişilir. Qışda buz qatı formalaşır. Əsasən qalınlıq 10-15 sm arasında dəyişir. Yayda göl suyunun temperaturu 20-26 °C arasında dəyişir.

Göl ətrafında qumlu, şoranlı və şorəkətli ərazilər geniş yayılıb. Bölgədə açıq-şabalıdı və boz torpaqlar geniş yayılıb.

2006-cı ilə kim göl xüsusi qorunan ərazi statusuna malik idi.. Status 2014-cü ildə götürüldü..

## Fauna və florası
Göl kənarı bir çox nadir və qorunan quşların yuva qurma və miqrasiya zamanı dayanacaq yeridir. Ərazidə su və səhra-çöl quşları üstünlük təşkil edir. Göldə və ətraf ərazidə daima olaraq 4 növ quş, 1 növ sürünən və 2 növ məməli yaşayır. Bunlar Rusiyanın Qırmızı kitabına daxil edilib: Qərb yatağanı, nəhəng köstəbək, safsar, adi pərttəgöz, adi qəşəng durna, adi çaydaqcüllüt, Sternula albifrons.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*