Maşınlar (film)

**Maşınlar** () — 2006-cı ildə "Walt Disney Pictures" şirkəti üçün "Pixar Animation Studios" tərəfindən istehsal edilmiş ABŞ animasiya idman-komediya filmi. Ekran əsərinin baş rejissoru Con Lasseter, həmrejissoru Co Ranft (onun yeganə rejissorluq təcrübəsi), istehsalçısı Darla K. Anderson olmuşdur. Ssenari müəllifləri qrupuna Con Lasseter, Co Ranft, Dan Foqelman, Kil Mürrey, Fil Lorin və Yorqen Klubien daxildir. Ssenarinin əsas süjet xətti Lasseter, Ranft və Klubien tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. 

Film, tamamilə antropomorflaşdırılmış nəqliyyat vasitələrinin məskunlaşdığı bir aləmdə cərəyan edir. Süjet xətti karyerasının ən əhəmiyyətli yarışına hazırlaşarkən Amerika Birləşmiş Ştatlarının unudulmuş Radiator-Sprinqs qəsəbəsində məcburi dayanmağa məhkum olan gənc yarış avtomobili Şimşək Makkvinin həyatını əks etdirir. Məhz burada o, həqiqi dostluğun mahiyyətini dərk edir və həyat prioritetlərini yenidən nəzərdən keçirməyə başlayır. 

"Maşınlar" filminin yaradılması prosesi 1998-ci ildə "Bir böcəyin həyatı" (A Bug's Life) filminin istehsalının başa çatmasından sonra, Klubienin qaz yanacağından istifadə edilən bir dünyada yaşayan elektrikli avtomobil haqqında "Sarı avtomobil" adlı yeni ssenarisi ilə təməli qoyuldu. İstehsalçıların 1999-cu il 4 iyun tarixində nümayişi nəzərdə tutulan "Bir böcəyin həyatı" filmindən sonra növbəti "Pixar" layihəsi kimi bu filmin çəkilişinə razılıq verdikləri rəsmi olaraq təsdiqləndi. Lakin sonradan bu layihə "Oyuncaqların hekayəsi 2" (Toy Story 2) filminin xeyrinə dayandırıldı. Qısa müddət sonra əsaslı ssenari dəyişiklikləri ilə istehsal prosesi yenidən bərpa edildi. Film, Con Lasseterin ölkələrarası səyahəti zamanı əldə etdiyi təəssüratlardan qaynaqlanmışdır. Filmin musiqi tərtibatının müəllifi Rendi Nyuman olmaqla yanaşı, Şeril Krou, Raskal Flatts, Con Meyer və Bred Peysli kimi tanınmış ifaçılar filmin səs yazısına öz töhfələrini vermişlər. "Maşınlar" 2006-cı ilin yanvar ayında "Disney" şirkəti tərəfindən satın alınmazdan əvvəl "Pixar" studiyasının müstəqil istehsal etdiyi sonuncu film kimi tarixə düşmüşdür. 

"Maşınlar" filminin ilk təqdimatı 2006-cı il mayın 26-da Amerika Birləşmiş Ştatlarının Şimali Karolina ştatının Konkord şəhərində yerləşən "Lowe's Motor Speedway" avtodromunda keçirilmişdir. Film 9 iyun tarixində ABŞ kinoteatrlarında nümayiş olunmuş və həm tamaşaçılar, həm də tənqidçilər tərəfindən müsbət qarşılanmışdır. 120 milyon dollar büdcə ilə çəkilmiş film, ümumilikdə dünya miqyasında 462 milyon dollar gəlir əldə edərək ilin ən gəlirli 6-cı filmi statusunu qazanmışdır. Əsər 79-cu "Oskar" mükafatları mərasimində "Ən yaxşı animasiya filmi" də daxil olmaqla iki nominasiyada təqdim edilmiş, lakin bu nominasiyada "Xoşbəxt ayaqlar" filminə məğlub olmuşdur. Buna baxmayaraq, film "Ən yaxşı animasiya filmi" kateqoriyasında həm "Enni" mükafatına, həm də "Qızıl Qlobus" mükafatına layiq görülmüşdür. Film 2006-cı il noyabrın 7-də DVD formatında, 2007-ci il fevralın 19-da məhdud sayda VHS formatında və 2007-ci il noyabrın 6-da "Blu-ray" formatında satışa çıxarılmışdır. Həm kinoteatrlarda, həm də ev formatında yayımlanarkən "One Man Band" adlı qısametrajlı filmlə birgə təqdim edilmişdir. Film, əsərin istehsalı zamanı avtomobil qəzasında həyatını itirmiş Ranftın xatirəsinə həsr olunmuşdur. 

"Maçınlar" filminin uğuru nəticəsində geniş multimedia franşizası yaradıldı ki, bu da özündə iki ardıcıl filmi ehtiva edir: "Maşınlar 2" (2011-ci il) və "Maşınlar 3" (2017-ci il), eləcə də "Disneytoon Studios" tərəfindən istehsal edilən iki əlavə filmi: "Təyyarələr" (2013-cü il) və "Təyyarələr: Yanğın və Xilasetmə" (2014-cü il). 

## Süjet

Avtomobillərin insanlar kimi yaşadığı bir dünyada "Dinoco 400" yarışı Piston Kuboku mövsümünün ən əhəmiyyətli final mərhələsi hesab edilir. Həmin yarışda üç əsas iştirakçı mübarizə aparır: təcrübəli çempion Strip "Kral" Vizers, hiyləgər Çik Hiks və istedadlı, lakin təkəbbürlü yeni iştirakçı Şimşək Makkvin. Şimşək nüfuzlu "Dinoco" komandasına üzv olmaq məqsədilə yarışda qələbə qazanmağa can atır. Bununla belə, Şimşəyin mənfi xüsusiyyəti vardır: o, eqoist şəxsiyyətə malikdir və digərləri ilə münasibətləri qənaətbəxş deyildir. Yarış əsnasında Çikin törətməyə cəhd etdiyi ciddi qəzadan Şimşək məharətlə yayınmağı bacarır. O, təkərlərini dəyişdirmək üçün texniki dayanacağa girməməyi qərara alır ki, bu da ciddi səhvə yol açır – finişə az qalmış Şimşəyin təkərləri sıradan çıxır. Yarış Şimşək Makkvin, Strip "Kral" Vizers və Çik Hiks arasında heç-heçə ilə başa çatır. Bu yarış bir həftə sonra Los-Anceles şəhərindəki Beynəlxalq Sürət Yolunda keçiriləcək final qarşılaşması üçün əsas yaradır. Məhz həmin yarışın nəticəsi Piston Kuboku mövsümünün qalibini müəyyən edəcəkdir. 

Yarış başa çatdıqdan sonra Şimşək Makkvini daşıyan yük avtomobili Kaliforniyaya doğru hərəkət edir. Lakin baş vermiş texniki nasazlıq səbəbindən o, Radiator-Sprinqs adlı yaşayış məntəqəsinə düşür. Əraziyə daxil olan zaman təsadüfən qəsəbənin mərkəzi yoluna zərər yetirir. Yerli sakinlər cəza tədbiri olaraq Şimşəyi ictimai işlərə - yolun bərpasına cəlb edirlər. Yaşayış məntəqəsinin rəhbəri, təcrübəli avtomobil Dok Hadson əvvəlcə yarış avtomobili olan Şimşəyə qarşı mənfi münasibət bəsləyir. 

Tələskənlik səbəbindən qeyri-dəqiq fəaliyyət göstərən Şimşək, asfalt örtüyünə əhəmiyyətli zərər yetirir. Dok vəziyyəti qiymətləndirərək məsələnin bu formada həllinin qeyri-mümkünlüyünü müəyyən edir və yarış təklifi irəli sürür. Təklifin mahiyyətinə əsasən, yarışda qələbə qazanacağı təqdirdə, Şimşək yol təmiri öhdəliyindən azad ediləcək və sərbəst buraxılacaqdır. Lakin məğlubiyyət halında o, yolun təmirini təlimatlar əsasında yenidən icra etməli olacaqdır. Özünə həddən artıq əmin olan Şimşək, təcrübəli mexanikin məğlub edilməsini asan məsələ hesab edir. Buna baxmayaraq, torpaq yolda yarışma təcrübəsinin olmaması səbəbindən nəzarəti itirərək qəzaya uğrayır. Dok isə yarışı uğurla başa vuraraq qalib elan edilir. Zaman keçdikcə Şimşək qəsəbə sakinləri ilə daha yaxından tanış olur. Xüsusilə köhnə evakuator Meyter və Porsche 911 Karyera markalı Solli ilə dostluq münasibətləri qurur. Onlardan məlum olur ki, qəsəbə vaxtilə "Route 66" magistralı üzərində yerləşməsi səbəbindən yüksək nüfuza malik olub. Lakin "Interstate 40" magistralının istifadəyə verilməsi ilə sürücülərin əksəriyyəti yeni marşruta üstünlük verib. Bunun nəticəsində ziyarətçi axınının kəskin azalması qəsəbənin iqtisadi tənəzzülünə səbəb olub. Şimşək həmçinin Dokun gənclik illərində "Fabulous Hudson Hornet" kimi tanındığını və dövrünün ən nüfuzlu yarış avtomobillərindən biri olduğunu aşkar edir. Onun karyerasının yarış zamanı baş vermiş ciddi qəza səbəbindən başa çatdığı məlum olur. Dokun əldə etdiyi çoxsaylı Piston Kubokları qarşısında laqeyd münasibəti isə Şimşəyi heyrətə gətirir. 

Şimşək Makkvin Radiator-Sprinqs qəsəbəsində yol təmiri və yenidənqurma işlərini başa çatdırdıqdan sonra burada məskunlaşmaq qərarına gəlir. Avtomobil yarışlarına olan marağını itirən Makkvin, yeni həyat tərzindən məmnunluq duyur. Şimşəyin bu emosional qərarı Dok Hadson tərəfindən narahatlıqla qarşılanır. Məhz bu səbəbdən o, kütləvi informasiya vasitələrinə Şimşək Makkvinin olduğu yer barədə məlumat ötürür. Bu xəbər qısa müddət ərzində ölkə miqyasında rezonans doğurur. Nəticədə kütləvi informasiya vasitələrinin nümayəndələri və Mak qəsəbəyə axın edir. Qəsəbə sakinləri Dokun bu addımına görə ona qarşı etirazlarını bildirirlər. O isə öz növbəsində bu qərarına görə dərin peşmançılıq hissi keçirir.  

Yarışa başlanğıc siqnalı verilir. Şimşək Makkvin yarış ərzində müxtəlif maneələrlə qarşılaşır. Yarışın həlledici məqamında Radiator-Sprinqs qəsəbəsindən olan dostlarının ona dəstək məqsədilə yarış məkanına təşrif buyurduqlarından xəbərdar olur. Onların gözlənilməz gəlişi Şimşəyin əzmini daha da artırır. Dokun rəhbərliyi altında ilk mübarizəsini keçirən Şimşəyə, o, komanda rəhbəri qismində xidmət göstərir. Yarış müddətində Dok öz təcrübəsi ilə Şimşəyə istiqamət verir və məsləhətlər təqdim edir. Son mərhələyə yaxınlaşdıqca və Şimşək finiş xəttinə doğru irəlilədikcə, rəqibi Çik PIT adlanan taktiki fənddən istifadə etmək qərarına gəlir. O, bu manevri qəsdən digər yarış iştirakçısı olan Krala qarşı tətbiq edir. Final mərhələsində liderlik edən və qələbəyə yaxın olan Şimşək, hörmət bəslədiyi təcrübəli yarışçı Kralın ciddi qəzaya məruz qaldığını və yarışı tamamlaya bilməyəcəyini müşahidə edir. Kralın karyerasının Dok Hadsonunku kimi sonlanacağından təşvişə düşərək fədakar bir qərar qəbul edir. O, yarışı qazanmaq naminə finiş xəttini keçməyi məqsədəuyğun hesab etmir. Geriyə dönərək Kralı müşayiət edir və onu finiş xəttinədək dəstəkləyir. Bununla da Şimşək öz qələbəsindən imtina edir. Bu qərarın nəticəsində Piston Kuboku ümumi rəğbət qazanmayan Çik Hiksə nəsib olur. 

Çikin Piston Kubokunu qazanması ictimaiyyət tərəfindən ciddi etiraz və tənqidlə qarşılanır. Buna baxmayaraq, Şimşək Makkvinin ədalətli və düzgün davranışı təqdir edilir. Müxtəlif sponsorlar, xüsusilə nüfuzlu neft şirkəti olan "Dinoco" onunla əməkdaşlıq etməyə maraq göstərir. Lakin Şimşək öz sədaqətini nümayiş etdirərək, mövcud sponsoru "Rust-eze Bumper Ointment" şirkəti ilə fəaliyyətini davam etdirmək qərarına gəlir. Baş vermiş hadisələrdən sonra Şimşək Makkvin Radiator-Sprinqsə qayıdaraq, dostları Salli və Meyter ilə yenidən görüşür və qəsəbənin inkişafına dair müzakirələr aparır. O, həmçinin Dokun rəhbərliyi altında məşqlər keçərək, yarış qabiliyyətlərini təkmilləşdirməyi planlaşdırır.

## Səsləndirənlər
* Oven Vilson — qırmızı rəng yarış avtomobili olan Şimşək Makkuin
* Pol Nyuman — mavi Hudson Hornet markalı Dok Hadson, bir vaxtlar Fabulous Hudson Hornet olmuşdur
* Bonni Hant — Salli Karrera, Porsche 911 Carrera
* Larri-kabelçi — Meyter paslanmış evakuator
* Toni Şalub — Luigi, 1959-cu il istehsalı Fiat 500
* Cheech Marin — Ramone, 1959 Chevrolet Impala Lourayder
* Michael Wallis — Şerif, 1949 Mercury Eight Coupe
* Corc Karlin — Fillmore, 1960 Volkswagen Type 2
* Pol Duli — Sage, 1941 Villis cipi
* Jenifer Lewis — Flo, 1957 General Motors Motorama show car
* Guido Quaroni — Guido, mavi forklift
* Riçard Petti — Strip "The King" Weathers, mavi 1970 Plymouth Superbird
* Maykl Kiton — Chick Hicks, yaşıl yarış avtomobili
* Katherine Helmond — qara 1923 Ford Model T
* John Ratzenberger — Mack, 1985 Mack Super-Liner
* Joe Ranft — Red
* Jeremy Piven / Jeremy Clarkson — Harv
* Bob Costas — Bob Cutlass, 1999 Oldsmobile Aurora
* Darrell Waltrip — Darrell Cartrip, 199 Chevrolet Monte Carlo
* Humpy Wheeler — Tex Dinoco, 1975 Cadillac Coupe de Ville
* Mixael Şumaxer — Ferrari F430

## İstinadlar