İşıq şüalanması (zərərverici amil)

Nüvə partlayışının işıqlanma sahəsi – işıq şüasının mənbəyi adlanır. Onun əsasını közərmiş hava və müəyyən miqdarda közərmiş partlayış məhsulları təşkil edir. İşıqlanma sahəsində havanın işıqlanma müddəti əsasən nüvə partlayışının gücündən asılı olaraq bir saniyədən bir neçə on saniyəyə qədər davam edir.

İşıq şüasının əsas məhvedici təsiri ona əsaslanır ki, müxtəlif örtüklər və bədən quruluşları işıq enerjisini udmağa və qızmağa qadirdirlər. Buna görə işıq şüalarının təsiri nəticəsində müxtəlif sahələrin səthində alışma, yanma, kömürləşmə, ərimə və buxarlanma halları baş verir.
İşıq şüalanması — nüvə partlayışı zamanı meydana çıxan od kürəsinin saçdığı gözə görünən ultrabənövşəyi və infraqırmızı işıq selidir. İşıq şüalanmasının zədələyici təsiri işıq impulsundan, yəni işıq şüalarına nisbətən şaquli yerləşmiş səthin hər kv. sm-nə, şüalanma ərzində düşən işıq enerjisinin miqdarından asılı olur və KC/m² ölçülür. İşıq şüalanması yaşayış məntəqələrində və meşələrdə kütləvi yanğınlar törədir, insan bədənində isə müxtəlif dərəcəli yanıqlar əmələ gətirir. İşıq impulsunun miqdarından asılı olaraq insanlar 4 növ yanıqlar ala bilər:

– birinci dərəcəli yanıqlar işıq impulsu 80 – 160 KC\m² olarkən əmələ gəlir və bu zaman dərinin qızarması baş verir;

– ikinci dərəcəli yanıqlar işıq impulsu 160 – 400 KC\m² olarkən əmələ gəlir və bu zaman dəridə suluqların əmələ gəlməsi baş verir;

– üçüncü dərəcəli yanıqlar işıq impulsu 400 – 600 KC\m² olarkən əmələ gəlir və bu zaman dərinin ölməsi baş verir;

– dördüncü dərəcəli yanıqlar işıq impulsu 600 KC\m² – dən yuxarı olarkən əmələ gəlir və bu zaman damarların və sümüklərin yanması baş verir.

İnsanların aldığı yanıqların dərəcələri işıq şüalanmasının miqdarından, paltarın növündən, kipliyindən və rəngindən də asılı olur. Partlayış mərkəzindən nisbətən uzaq məsafədə, açıq rəngli və gen paltar geyinmiş insanlar, qara və dar paltar geyinmiş insanlara nisbətən az yanıqlar alırlar.

Müxtəlif sahələrdə yaranan işıq impulsunun təsiri nüvə partlayışının növündən, gücündən, məsafədən və hava şəraitindən asılı olur. Yağmurlu və dumanlı havada işıq impulsunun təsiri qat–qat azalır.

Sığınacaqlar və radiasiya əleyhinə daldalanacaqlar işıq şüalanmasının təsirindən qorunmaq üçün ən etibarlı yerlərdir. Bütün kölgə salan əşyalar da insanları işıq şüalanmasından qoruya bilir.

## Formalaşma mexanizmi
İşıq radiasiyası, yüksək temperaturda (~ 107 K) qızdırılan nüvə partlayışının məhsullarından çıxan termal radiasiyadır. Maddənin yüksək sıxlığı səbəbindən atəş topunun udma qabiliyyəti 1-ə yaxın olduğu üçün nüvə partlayışından gələn işıq şüası spektri tamamilə qara cismin spektrinə olduqca yaxındır. Spektrdə ultrabənövşəyi və rentgen şüaları üstünlük təşkil edir.

## Mülki insanların mühafizəsi
İşıq radiasiyası xüsusilə təhlükəlidir, çünki partlayış zamanı birbaşa hərəkət edir və insanların sığınacaqlarda sığınmaq üçün vaxtları qalmır.

Qeyri-şəffaf əşyalar — evlərin divarları, avtomobillər və digər avadanlıqlar, dərələrin və təpələrin dik yamacları — işıq radiasiyasından qoruya bilər. Dar geyim də qoruya bilər — ancaq bu vəziyyətdə alovlana bilər.

Nüvə partlayışı baş verərsə, dərhal partlayışdan sizi qoruyacaq hər hansı bir şeyin kölgəsində özünüzü qorumalısınız və ya gizlənəcək bir yer yoxdursa, partlayışa qədər ayaqlarınız arxa tərəfə olmaq şərti ilə arxası üstə uzanıb, üzünüzü əllərinizlə örtməlisiniz — bu yanıqları və xəsarətləri müəyyən dərəcədə azaltmağa kömək edəcəkdir. Nüvə partlayışının başlanmasına baxa bilməzsiniz və hətta başınızı da ona yönəldə bilməzsiniz, çünki bu, görmə orqanlarında ciddi korluğa səbəb olacaq qədər sizə ciddi ziyan vura bilər.

## Hərbi texnikanın müdafiəsi
Nüvə zərbələri endirmək üçün hazırlanmış bombardmançılar (Su-24 taktiki bombardmançısı, Tu-160 strateji bombardmançısı) onları işıq şüalanmasından qismən və ya tamamilə müdafiə edən və radiasiyanın əhəmiyyətli bir hissəsini əks etdirən ağ boya ilə örtülürlər. Zirehli texnika heyətin işıq radiasiyadan tam müdafiəsini təmin edir.

## Xirosimanın kölgələri

İşıq radiasiyasının zərərli təsirinin ən qorxulu dəlillərindən biri, sözdə Hiroşimanın kölgələridir (ən çox insanlarla əlaqəli olaraq adlandırılır) — bir insanın kölgəsi və ya arxa fonda radiasiyadan yanmış digər maneə. Bundan sonra insanlar tez bir zamanda (ümumiyyətlə bir gün ərzində) yanıqlardan, yaralanmalardan və radiasiyanın vurduğu ziyandan öldü, bir çoxu yanğınlarda və partlayışdan sonra meydana çıxan yanğın fırtınasında yanaraq öldü.

## Həmçinin bax
Atom bombalarının dağıdıcı təsirləri

## İstinadlar