open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ağbiji

**Ağbiji** (Əfx  < аӷба — "gəmi" və ажь — "üzüm"), *Abxurdzeni* — Abxaziyadan olan gürcü aborigen qırmızı üzüm şərabı üzüm çeşididir .

Hekayəyə görə, bu sort gəmi ilə Abxaziyaya gətirilib, sonra Qudauta yaxınlığındakı Kulanurxva kəndinə yayılıb.

## Təsvir
Yetkin yarpaq orta ölçülü və yuvarlaq formadadır. Üç loblu, zəif çentikli, demək olar ki, bütövdür. Yarpağın aşağı tərəfi tez-tez pullu tüklərlə örtülmüşdür. Çiçək biseksualdır. Salxımlar orta ölçülü, konusvari, nadir hallarda silindrik, qanadlı, çətirşəkilli və ya orta çətirvari olur. Taxıl orta ölçülü və yuvarlaqdır. Tünd mavi, qaraya keçid, lakin mumlu qar dənəciyi səbəbiylə mavimsi bir rəngə sahib olacaq. Taxıl sıx və nazik qabıqlıdır, pulpadan çətin ayrılır. Xoş dadı var, turş, rəngarəng ətirli, şirəsi açıq çəhrayıdır.

Agbizhi orta artımdır. Qönçələrin açılmasından tam yetişənə qədər vegetasiya dövrü Abxaziya ərazisində 198 gün, ancaq Telavidə isə 175 gündür. Oktyabrın sonunda tam yetkinliyə çatır. Dəstənin çəkisi 112–150 qram arasında dəyişir. Üzümün tam yetişməsi zamanı onun şəkəri 22–23%-ə, turşuluğu isə 8–9 q/l-ə çatır.

Yüksək keyfiyyətli tünd rəngli süfrə şərabı hazırlamaq üçün istifadə olunur. Abxaziyanın subtropik iqlimində şəkərin əhəmiyyətli dərəcədə yığılması səbəbindən təbii olaraq yarı şirin şərab hazırlamaq və daha az rəngli süfrə qırmızı şərabının rəngini artırmaq üçün əlverişlidir.

## İstinadlar
Nedirbay Aytakov

**Nedirbay Aytakoviç Aytakov** (, ; ) — türkmən əsilli SSRİ dövlət xadimi. 1923-cü ildən Türkistan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini, sədri. 1925-ci ildən Türkmənistan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri. Əsassız olaraq repressiyaya uğramış, ölümündən sonra reabilitasiya olunmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Государственная власть СССР. Высшие органы власти и управления и их руководители. 1923–1991 гг. Историко-биографический справочник / Сост. В. И. Ивкин. — М.: РОССПЭН, 1999. — ISBN 5-8243-0014-3

## Xarici keçidlər
Yad qızı (roman)

**Yad qızı** - Orxan Kamalın yazdığı və 1960-cı ildə nəşr olunan roman. Müəllif romanı elə həmin ildə yazıb.

## Məzmun
Sosial sahədə şəxsiyyətin bütün cəhətlərini məharətlə ifadə edən Orxan Kamal təkcə küçələrdə çörək davası çəkən insanları deyil, evlərdəki ailə münaqişələrini də gözəl təsvir edən yazarlardandır. Orhan Kamalın məişət həyatına dair ən mötəbər kitablarından biri olan *Yad qızı* da cəmiyyətin ailə daxilindəki əksini mükəmməl şəkildə işləyib.

## Xarici keçidlər

* El kızı
* Orhan Kemal - El kızı
* Ручная девушка Orhan Kemal
Hovard Hyuz

**Hovard Hyuz** () amerikalı iş adamı, aviator, kinorejisor, kino prodüseri və 1960-cı illərdə dünyanın ən varlı insanlarından biri idi.

Hovard Robard Hyuz (böyük) oğlu olan Hyuz on doqquz yaşında neft qazma maşınları istehsal edən bir fabrikin rəhbəri olmuşdur. Bir neçə il ərzində əhəmiyyətli qazanclar əldə edərək 1930-cu ildə kinoya, 1931-ci ildə isə içki sənayesinə daxil olmuşdur. Daha sonra aviasiyaya üz tutmuşdur. 1938-ci ildə o, öz ideyasına müvafiq olaraq hazırlanmış olan təyyarə ilə dünyanı rekord qıracaq müddətdə (3 gün, 19 saat) dövr etmişdir. TWA Aviasiya Şirkətinin səhmlərinin dörddə üçünü almaqla bu sahədə söz sahibi olmuşdur.

İkinci Dünya müharibəsi illərində toplar və hərbi təyyarələr hazırlamışdır. O, öz zamanında dünyanın ən böyük təyyarəsi olan Hughes H-4 Herculesi düzəltmiş və bir dəfə də olsa uçurmuşdur. Təyyarə İkinci Dünya müharibəsində alüminiuma qoyulan məhdudiyyətlərə görə, əsasən ağacdan istifadə edilərək hazırlanmışdır. Təyyarənin qanadlarının uzunluğu 97,54 metrdir və 8 mühərrikli konstruksiyası onun möhtəşəmliyinin empirik göstəricisidir.

Xeyli sərvət xərclədiyi "Cəhənnəm mələkləri" filminin çəkilişləri uzun illər davam etmiş və filmin çəkilişləri başa çatdıqdan sonra böyük rəğbət qazanmışdır. 1948-ci ildə yenidən kinoya qayıtmışdır. 1953-cü ildə tibb sahəsində elmi-tədqiqatlar aparan institut təsis etmişdir. Ətraf aləm ilə bütün münasibətlərini kəsərək qapalı həyat sürməsi və ölənə qədər heç kimə görünməməsi onun maraqlı cəhətlərdən bəziləridir.

Obsesif kompulsif pozğunluğu olan Howard Hughes, ətrafındakılarla sosial münasibətlərdə həmişə problemlər yaşayırdı.

1950-ci ildə Hovard Robard Hyuz (kiçik) dünyanın ən zəngin insanı olmuşdur. Onun sərvətinin bugünkü pulla 12,8 milyard dollar olduğu məlum olmuşdur.

## İstinadlar
Xanımın ferması (roman)

**Xanımın ferması** — Orxan Kamalın üç cildlik romanıdır. Kitab *[[Hadisə var (roman)|Hadisə var]]*, *Xanımın ferması* və *Qaçaq* cildlərindən ibarətdir.

## Məzmun
Romanın birinci cildi olan *[[Hadisə var (roman)|Hadisə var]]*, müəllif tərəfindən 20 gündə yazılmışdır. Əsər məşhur mədəniyyət sahəsində də diqqəti cəlb etmişdir; Türkiyə televiziyasında serial olaraq iki fərqli adaptasiya yayımlandı. Romanda Çukurovadakı insanların həyatından bəhs edilir. Romanın cildlərindəki süjet bir-biri ilə bağlıdır. Məsələn: *[[Hadisə var (roman)|Hadisə var]]* romanında başlayan süjet *Xanımın ferması*nda davam edir.

## Həmçinin bax
* *[https://www.imdb.com/title/tt5787228 Hanımın Çiftliği (dizi)]*
* *[http://www.sinematurk.com/film/7458-hanimin-ciftligi Hanımın Çiftliği (dizi) 1990]*

## Xarici keçidlər
* Hanımın Çiftliği
* Hanımın Çiftliği (Orhan Kemal)
* Hanımın Çiftliği Orhan Kemal (roman)
Hovard Robard Hyuz

**Howard Robard Hughes, Sr.** () biznesmendir. Hughes Tool Company şirkətinin yaradıcısıdır. Milyonçudur. Məşhur biznesmen Howard Hughesin atasıdır.

## İstinadlar
Hughes Tool Company

Hughes Tool Company (1895-1929) Hovard Robard Hyuz tərəfindən 20 yaşında olarkən neft emalı üçün yaradılmışdır.

1924-1929-cu illərdə oğlu Howard Robard Hughes Jr. tərəfindən idarə olunmuşdur. 1929-cu ildə kiçik Howard Robard Hughes şirkətin bağlı olduğu Standard Oil Company şirkətini 10 milyon dollara satmışdır.

## İstinadlar
Həşimxanlı (dəqiqləşdirmə)

* Həşimxanlı — Azərbaycan Respublikasının Sabirabad rayonunda kənd.
* Bala Həşimxanlı — Azərbaycan Respublikasının Sabirabad rayonunda kənd.
Ləki (dəqiqləşdirmə)

* Ləki — Azərbaycanın Ağdaş rayonunda qəsəbə.
* Aşağı Ləki — Azərbaycanın Ağdaş rayonunda kənd.
* Orta Ləki — Azərbaycanın Ağdaş rayonunda kənd.
* Yuxarı Ləki — Azərbaycanın Ağdaş rayonunda kənd.
Emirhan İlkhan

**Emirhan İlkhan** () — yarımmüdafiə xəttində çıxış edən türk futbolçu . O, A Seriyasının komandalarından biri olan Turində oynayır.

## İstinadlar
Şordəhnə (dəqiqləşdirmə)

* Birinci Şordəhnə — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunda kənd. 5 oktyabr 1999-cu ildə kəndin adı dəyişdirilərək Şordəhnə adlandırılmışdır.
* İkinci Şordəhnə — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunda kənd. 29 aprel 1992-ci ildə kəndin adı dəyişdirilərək Bəylik adlandırılmışdır.
Ələmdar (Meşkinşəhr)

**Ələmdar** () — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 183 nəfər yaşayır (41 ailə).

## İstinadlar
Aşağı Qolqəti

**Aşağı Qolqəti** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Qolqəti kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağdaş rayonunun Qolqəti kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Aşağı Qolqəti kəndi rayonunun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.

## Toponimikası
Qolqəti sözü qol və kəndi hissələrindən ibarət olub "çay qolunun və ya çayın sahili" mənasını ifadə edir. Kənd doğrudan da vaxtilə Türyançayın qollarından birinin sahilində yerləşmışdir. Hazırda yatağı qalmış həmin çay quruduqdan sonra əhali oranı tərk edərək indiki əraziyə köçmüşdür. Qolqəti kəndin keçmiş adının (Qol kəndi) yerli tələffüz formasıdır. 1933-cu ildə Aşağı Kolqatı variantında qeydə alınmışdır. Oykonimin birinci komponenti yaşayış məntəqəsini eyniadlı digər məntəqədən fərqləndirməyə xidmət edir.

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Yuxarı Şirvan kanalının sahilində, Şirvan düzündə yerləşirdi.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qolqəti (dəqiqləşdirmə)

* Aşağı Qolqəti — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunda kənd. 5 oktyabr 1999-cu ildə kənd rayonunun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
* Yuxarı Qolqəti — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunda kənd. 5 oktyabr 1999-cu ildə kəndin adı dəyişdirilərək Qolqəti adlandırılmışdır.
Zeynəddin (dəqiqləşdirmə)

* Zeynəddin — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunda kənd.
* Aşağı Zeynəddin — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunda kənd.
* Yuxarı Zeynəddin — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunda kənd.
Qəsil

* Aşağı Qəsil — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunda kənd.
* Yuxarı Qəsil — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunda kənd.
Vladimir İliç Lenin (qəsəbə)

**Vladimir İliç Lenin** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Böyük Kəsik qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Ağstafa rayonunun Sadıqlı kənd Sovetinin V. İ. Lenin adına qəsəbəsi Böyük Kəsik kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağstafa rayonunun Böyük Kəsik qəsəbə inzibati ərazi-vahidi tərkibindəki V.İ.Lenin adına qəsəbə rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Cədid

* Cədid (Liviya) — Liviyanın cənub-qərbindəki Fəzzan bölgəsində, Böyük Səhrada vadi şəhər
* ‎Atəşgah-i Cədid (Meşkinşəhr)
Ağdivar

*Ağdivar (Əhər) - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
*Ağdivar (Meşkinşəhr) — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
İlgiz Aytmatov

**İlgiz Törökül oğlu Aytmatov** (; ) — SSRİ və Qırğızıstan alimi, texnika elmləri doktoru (1985), professor (1991), Qırğızıstan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki (1989). Beynəlxalq Mühəndislik Akademiyasının və bir sıra digər akademiyaların üzvü. Elm və texnika sahəsində SSRİ (1989) və Qırğızıstan SSR Dövlət mükafatları laureatı. Qırğızıstan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti (1990–1993) və Qırğızıstan Milli Elmlər Akademiyasının Süxurların Fizikası və Mexanikası İnstitutunun direktoru, 2005-ci ildən bu institutun direktorluğunun müşaviri. Bişkekin fəxri sakini.

## Əsərləri
* Тампонирование обводненных горных пород в шахтном строительстве. М., 1972;
* Современные проблемы механики скальных пород в гидро-энергетическом строительстве. М., 1985;
* Управление горным давлением на рудниках и шахтах Киргизии. Ф., 1979;
* Геомеханика рудных месторождений Средней Азии. Ф., 1987;
* Геомеханика оползнеопасных склонов. Б., 1999. 

## İxtiralar
* 1981 – Güclü faydalı qazıntı yataqlarının işlənməsi üsulu.
* 1991 – Qaya-tektonik təsirlərin qarşısının alınması üsulu.
* 1991 – Qaya partlayışlarını proqnozlaşdırmaq üçün bir üsul.
* 1992 – Süxur kütləsində əsas gərginliklərin oxlarının istiqamətini təyin etmək üsulu.
* 1992 – Qaya-tektonik təsirlərin qarşısının alınması üsulu.

## İstinadlar
Aytvaras

**Aytvaras** () — Litva mifologiyasında sevdiyi bir ailəyə sərvət, inciklik halında isə kədər gətirən, odlu ilan şəklində uçan ruh. Kabus və inkubdur. Aytvaras Latviya mifologiyasında Valniasla qohumdur və Pukeyə uyğundur, slavyan mifologiyasında isə "Od ilanı"na yaxındır. Aytvaras artıq XVI əsrdə digər Litva tanrıları ilə yanaşı Martinas Majvinas tərəfindən qeyd edilmişdir.

## Etimologiya
Versiyalardan birinə görə, Aytvaras sözü Litva dilində "sərsəri", "yelbeyin", "nadinc" mənasını verən "*aiti*" və "çox sürətli hərəkət" mənasını verən "*vara*" sözlərindən formalaşmışdır. Başqa bir versiyaya görə, bu ad "sakit" mənasında olan "aitauti" sözü ilə əlaqələndirilir, lakin bu versiya daha az qəbul edilmişdir. Digər adlara Altviksas, Damavikas, Qausinelis, Pisuxand, Tulixand, Koklikas, Pukis, Puuk, Spirukas, Atvaras, Jaltvikşas və s. aiddir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Айтварас / Иванов Вяч. Вс., Топоров В. Н. // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1987. — Т. 1 : А—К. — 671 с.
* 
*
Murad Aytxojin

**Murad Aben oğlu Aytxojin** (, ) — SSRİ və Qazaxıstan biokimyaçısı, akademiki (1983) və Qazaxıstan Elmlər Akademiyasının prezidenti (1986–1987). Əsas işi yüksək bitkilərdə zülal biosintezi və onun tənzimlənməsi üzrədir. "Lenin" mükafatı laureatı (1976).

## Əsas əsərləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Ayfe

**Ayfe** () və ya **Aoyfe** () — kelt mifologiyasında personaj, Kuxulin tərəfindən məğlub edilən qadın döyüşçü.

## Təsviri
Ayfe Kuxulini döyüş sənətində öyrədən Skataxın rəqibi idi. Hər şeyi öyrəndikdən sonra ona oğul doğmuş Ayfeyə qalib gəlmişdir. Bundan sonra onun göstərişlərinə əməl edərək ona Konla adını vermiş, atasının üzüyünü təqdim etmiş və atasının adını açıqlamasını qadağan edərək onu Kuxulini axtarmağa göndərmişdir. Ardınca Konlanın öz oğlu olduğundan xəbərsiz olan Kuxulin təkbətəkə döyüşdə onu öldürmüş, sonradan taxdığı üzük ilə onu tanımışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *[http://www.undiscoveredscotland.co.uk/usbiography/s/scathach.html Dun Sgathaich]* on Skye, said to stand on the site of *Dún Scáith*
Günter Ayx

**Günter Ayx** (; ) — Almaniya yazıçısı, şairi, nasiri. "47-ci qrup"un üzvü.

## Həyatı
Günter Ayx 1 fevral 1907-ci ildə Almaniyada anadan olmuşdur. O, 1927-ci ildə ədəbi fəaliyyətinə başlamışdır. Bu zaman Ayxın bir neçə şeiri "Son sözlər antologiyası"nda dərc olunmuşdur. Onun 1927-ci ildən İkinci Dünya müharibəsinin sonuna qədər olan dövrü Ayxın axtarışları və formalaşması dövrü kimi xarakterizə edilir. O, müharibədən sonra məşhurlaşmışdır. Ayx bu zaman bədii məharətdə özünü təsdiq etmiş, öz üslubunu tapmışdı. Onun lirikası humanist xarakter daşıyır, şair isə modernist poeziya texnikasına müraciət edir. Bu, "*Metro*" (1949), "*Yağışdan məktublar*" (1955) və "*İşə*" (1964) toplularında müşahidə edilir. Əsərlərində o, yazılarına son dərəcə sərt yanaşır, həmçinin dillə çox təcrübələr aparır. Ayx həm də radio pyes janrının yaradıcılarından biridir (ilk təcrübələr 1920-ci illərə təsadüf edir). Onun radiodramaturgiyası poetik teatr adlanır. "*Yuxular*" (1951), "*Özgə və mən*" (1952), "*Tanrının yüz adı var*" (1957), "*Şəhid Festi*" (1959) əsərləri dilin xüsusi lakonizmi, metaforik dialoqları ilə seçilir. Onun radio dramaturgiyasının zirvəsini "*Viterbodan olan qızlar*" (1953) pyesi adlandırmaq olar, burada müəllif Almaniyanın müharibədən sonrakı ədəbiyyatı üçün əsas mövzulardan birinə, almanların faşizm cinayətlərinə görə məsuliyyətinə müraciət edir. Daha sonra, 1960-cı illərdə yazıçı radio dramaturgiyasından ayrılır. Yaradıcılığında pessimist motivlər aydın eşidilir, o, get-gedə poetikasının ifadə xüsusiyyətlərini itirir. Günter Ayx 20 dekabr 1972-ci ildə Avstriyanın Zalsburq şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Biografie: Günter Eich, Schriftsteller 
* Гюнтер Айх. Школьницы из Витербо: Радиопьеса / Пер. М. Белорусца и Т. Баскаковой // TextOnly, вып. 46 (2017).
Ayxal

**Ayxal** (; mənası – *şöhrət*) — Rusiyada, Saxa Respublikasının Mirni ulusunda şəhər tipli qəsəbə. Udaçnı şəhərindən 60 km cənubda yerləşir. 1961-ci ildə Ayxal kimberlit borusunun kəşfi ilə əlaqədar yaranmışdır.

2021-ci ildə əhalisi 13,725  nəfər olmuşdur.

## Coğrafiya
Qəsəbə Soxsolox çayının sol sahilində üzərində salınmışdır. Əfsanəyə görə, buzla örtülü çayda hərəkət edən marallar suda boğularaq ölmüşdür.

Müasir Ayxal iki hissəyə bölünür: yuxarı və aşağı yaşayış məntəqələri. Aşağı qəsəbə köhnə hissəsidir, taxta evlər var. Yuxarı qəsəbə beton beşmərtəbəli binalardan təşkil olunmuşdur.

## Tarixi
Qəsəbənin əsası 1961-ci ildə Ayxal borusunun kəşfi ilə əlaqədar Amakinskaya geoloji-kəşfiyyat ekspedisiyasının geoloqları tərəfindən qoyulmuşdur. 1962-ci ildən şəhər tipli qəsəbə statusu yaradılmışdır.

## Din
Qəsəbədə "Məsihin doğuşu" Pravoslav kilsəsi var. Burada məscid də tikilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* terrus.ru — база данных России
* Почтовые индексы Якутии 
* ОКАТО

## Xarici keçidlər

* Муниципальная интернет-газета «Айхал»
* Айхал.инфо — информационно-развлекательный сайт посёлка Айхал
* Амакинская геологоразведочная экспедиция
Siyasi liderlərin Münhendə Ermənistan və Azərbaycan arasında münaqişə ilə bağlı "sərt söhbəti"

"***Siyasi liderlərin Münhendə Ermənistan və Azərbaycan arasında münaqişə ilə bağlı "sərt söhbəti". Tarixi, siyasi, beynəlxalq hüquqi və humanitar təhlil***" () — Almaniya siyasi eksperti Matias Dornfeldtin 2020-ci ildə yazdığı kitab. Əsər "Verlag Dr. Köster" nəşriyyatı tərəfindən Berlində buraxılmışdır.

## Məzmunu
Kitabda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan arasında Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı tarixdə ilk debatı təhlil edir. Bu debat 15 fevral 2020-ci ildə Münhen Təhlükəsizlik Konfransında baş tutmuşdur. Müzakirələr zamanı qaldırılan mövzular və məsələlər əsasında Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının tarixi, siyasi, beynəlxalq hüquqi və humanitar aspektləri nəzərdən keçirilir. Beynəlxalq vasitəçilik səyləri, Almaniya və digər Avropa siyasətçilərinin mövqeləri də müzakirə olunur. Nəhayət, BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü il qətnamələri əsasında münaqişənin həlli variantları təqdim olunur. Nəşr münaqişənin tarixi ölçüsü və genezisini əhatə edir, Cənubi Qafqazda cari siyasi və sosial hadisələrlə maraqlanan geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub. Müəllif debat və münaqişəni Almaniya və Avropanın baxış bucağından təhlil edir.

## İstinadlar
Hüseyin Türkmen

**Hüseyin Türkmen** () — Türkiyə Superliqasında çıxış edən Trabzonsporun futbolçusu.
## Karyerası
### [[Trabzonspor FK|Trabzonspor]]
Trabzonsporda ilk matçına 12 dekabr 2017-ci ildə keçirilən Trabzonspor-Ərzurumspor matçında çıxıb. Matç Trabzonsporun 5–1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Trabzonsporda ilk qolunu 9 fevral 2022-ci ildə keçirilən Dənizlispor-Trabzonspor matçının 8-ci dəqiqəsində vurub. Matç Trabzonsporun 1–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

## Uğurları
### Klub
 Trabzonspor
* Türkiyə Superliqası
** Qalib (1): 2021/22
** İkinci (1): 2019/20
* Türkiyə Kuboku
** Qalib (1): 2019/20
* Türkiyə Super Kuboku
** Qalib (2): 2020/21, 2022/23

### Şəxsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mark Ayşem

**Mark Ayşam** (; ) — ABŞ musiqiçisi və bəstəkarı. Elektron musiqi və caz sahəsindəki işi ilə tanınır, həmçinin kinofilm musiqilərinin bəstəkarıdır. O, "Qremmi" mükafatı və "Emmi" mükafatının qalibidir. Sayentoloqdur.

## Həyatı
Mark Ayşamın valideynləri musiqi ilə birbaşa əlaqəli idi. Anası Patrisiya Ayşamın (Hammond) skripkaçı idi və atası Hovard Fuller Ayşam musiqidən dərs deyirdi. Mark uşaqlıqdan fortepiano, truba və skripka çalmağı öyrənmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Köhnə əşya satan və oğulları (roman)

**Köhnə əşya satan və oğulları** - Orxan Kamalın yazdığı psixoloji və sosial romandır.

## Məzmun
“Köhnə əşya satan və oğulları” romanı baş qəhrəman *Topal Antikvar* və *iki oğlu*nun həsrət və arzularını, bu həsrətlərlə arzularını həyata keçirmək üçün mübarizə aparmalarını, əllərində qalanı itirdikdən sonra çökmələrini əks etdirir.

## Personajlar
***1. Antikvar-*** Hər kəsə hirsli və küsmüş, ailəsinə, xüsusən də uşaqlarına rəğbət bəsləyir. O, baş qəhrəmandır. Döyüşdə bir ayağını itirdiyi üçün axsaqdır.

***2. Qocanın arvadı-*** O, övladları ilə əri arasında körpüdür, ailəsinin dağılmasını istəməsə də, gəlinini heç sevmir. Keçmişi öyür və gələcək üçün də eynisini istəyir. O, zəngin qayınatasını qonşularına şişirdir və buna görə də qonşularına qəribə gəlir.

***3. Mehmet-*** O, qocanın böyük oğludur. Ailəlidir, üç övladı var, həyat yoldaşı və uşaqlarını sevir. Atası ona çox qəzəbli olsa da, anlayır. Ailədə zəkasına qiymət verilən insandır. O, Birləşmiş Ştatlar istehsalı olan maşınlara görə işini itirdi; ona görə də öz ailəsi ilə atasının əlinə qulluq edir.

***4. Əli-*** O, ağsaqqalın kiçik oğludur. Evlilik yaşındadır. O, həmişə qardaşını atasına qarşı müdafiə edir, qardaşının etmək istədiyini paylaşır. Onun atası ilə mübahisələri daim ailədə inciklik yaradır. O, qürurludur və atası Topal Eskici ilə çox oxşar xarakter daşıyır.

***5. Zeliha-*** Qocanın qızıdır. O, Əli və Mehmetdən kiçikdir. O, evlənmək arzusu ilə yaşayır. Evdəkilərə qarşı nəsillər arası münaqişə ilə üzləşdiyi üçün o, daim valideynləri ilə döyüşür. Əli daima Zelihadan şübhələnir. Ailə üzvlərinin yerli dialektlərini dəyişmək istəyir.

***6. Gəlin-*** O, qocanın böyük oğlunun həyat yoldaşıdır. Ərini sevsə də, həmişə qayınanasına görə qaçmaq istəyir, buna baxmayaraq gedəcək yeri yoxdur. Ev işlərini həmişə dəqiq və səhvsiz görür.

***7. Ünal-*** Antikvar ailəsi ilə pambıq yığmağa gedəndə onlara kömək edən şofer köməkçisi olur. O, istənilən sənətkarlığı bacaran mahir insandır. O, Zeliha ilə evlənir. O, qayınatası Topal Eskici ilə də oxşar xarakter daşıyır.

***8. Zeynəb-*** Eskici ailəsi ilə pambıq yığmağa gedəndə rastlaşırlar, kütlü (pambıq toxumu) yığan yeldir. O, bibisi ilə yaşayır. Əli ilə evlənir.

***9. Zeynəbin xalası-*** O, tarlada işləyən küləkçilərdəndir və Zeynəbin bibisidir.

***10. Ayşə-*** Mehmetin böyük övladı və tək qızıdır. İbtidai məktəbə gedir. O, qardaşı Cavitlə daim mübahisə edir. Xalası Zelihanın gözü həyat yoldaşı Ünaldadır.

***11. Cavid-*** Mehmetin böyük oğludur. Məktəbə başlamaq üçün çox gəncdir. O, çox ağıllıdır və ağıllı olduğu qədər də nəzakətsizdir. O, bacısını qısqanır.

***12. Körpə-*** Mehmetin kiçik övladıdır. Hələ körpədir.

***13. Həkim Anası-*** Qocanın qonşusudur, oğulları həkim-zabitdir, soyuqqanlıdır, qocanı və ailəsini sevmir, amma çox sadiqdir.

***14. Səfir-*** Kaptanların başı kapstanların sahələrini müəyyənləşdirir və istəyənlərə avanslar verir.

## Xarici keçidlər
* Eskici ve Oğulları
* Eskici ve Oğulları (roman)
* Eskici ve Oğulları Orhan Kemal (roman)
Qırmızı Şeytanlar (aerobatika eskadronu)

**Qırmızı Şeytanlar** () Belçika Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. Əsası 1957-ci ildə qoyulmuşdur. Uçuşlar üçün SIAI-Marchetti SF.260 təyyarələri istifadə olunur.

## Tarixi
İlk komanda 1957-ci ildə yaradılmışdır. 1959-cu ildə komanda 16 təyyarədən ibarət komanda ilə çıxış edirdi. Daha sonra təhlükələr nəzərə alınaraq təyyarə sayı 5-ə endirilmişdir. 1963-cü ildə bu komanda ləğv olunmuşdur.

1965-ci ildə komanda yenidən quruldu və 1977-ci ilə qədər Avropada uçuşlar həyata keçirdi.

2011-ci ildə "Hardship Red" aerobatika komandası adını dəyişib, Qırmızı Şeytanlar adlanmağa başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zu-n-Nun Əyyub

**Zu-n-Nun Əyyub** (; ) — İraq yazıçısı və publisisti.

## Həyatı
Zu-n-Nun Əyyub 1908-ci ildə o vaxtlar Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olan Mosulda, tacir ailəsində anadan olmuşdur. O, 1933-cü ildə nəşrə başlamışdır. Əyyub milli ədəbiyyatda realist hekayə janrının banilərindən biridir. O, "*Dostum*" (1937), "*Babil qalası*" (1939), "*İbrahim həkim*" (1940), "*Əl, torpaq, su*" (1948), "*Unudulmuş adlar*" (1959) romanlarının, eləcə də çoxlu ictimai-siyasi məqalələr, ədəbiyyat və incəsənətə aid əsərlərin müəllifidir. Əyyub 1939–1946-cı illərdə ərəb hekayələrinin inkişafında mühüm rol oynayan "*əl-Məcəllə*" jurnalını nəşr etdirmişdir. Onun əsərləri süjet sadəliyi, dəqiqliyi, dilin aforizmi ilə səciyyələnir, ərəb nəsrinə xas olan tərbiyəçilik meyli ilə birləşir. Əyyubun yaradıcı şəxsiyyəti Anton Çexovun, Maksim Qorkinin və Misir yazıçıları Mahmud Teymur və Taha Hüseynin təsiri altında formalaşmışdır. O, Nikolay Qoqolun, Fyodor Dostoyevskinin, İvan Turgenevin, Maksim Qorkinin əsərlərini ərəb dilinə tərcümə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mahmud Teymur

**Mahmud Teymur** () () — Misir yazıçısı, dramaturqu, ədəbiyyatşünası. Qahirədə Ərəb Dili Akademiyasının fəal üzvü. Misir realist novella janrının banilərindən biridir. Məhəmməd Teymurun qardaşı olmuşdur.

## Həyatı
Mahmud Teymur 16 iyun 1894-cü ildə Qahirədə, Əhməd Teymurun ailəsində anadan olmuşdur. O, Ali Kənd Təsərrüfatı Məktəbində oxumuşdur. Teymur 1925-ci ildə əsərlərini çap etməyə başlamışdır. Onun ilkin əsərlərinə İlkin əsər İvan Turgenev, Anton Çexov və Qi de Mopassan təsir etmişdir. 1920–1930-cu illərdə yazdığı hekayələrində Misir cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələrinin həyatını göstərmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Brockelmann C. Geschichte der arabisschen Litteratur. — Suppl. Bd 3. — Leiden, 1941. — S. 218–224, 255–256.
* Крачковский И. Ю. Избр. соч. — Т. III. — М.—Л., 1956.
* Современная арабская литература. — М., 1960.
* Борисов В. М. Современная египетская проза. — М., 1961.

## Xarici keçidlər
* ТЕЙМУ́Р, Махмуд // Краткая литературная энциклопедия
* Махмуд Теймур в "Удобной библиотеке"
Zün-Nun Misri

**Zün-Nun Əbu Faid Səvban ibn İbrahim əl-Misri** (; ) — misirli sufi alimi.

## Həyatı
Onun həyatı haqqında çox da məlumat yoxdur. "Zün-Nun" ləqəbi "balıq sahibi" mənasındadır "Misri" nisbəsi onun əslən Misirdən olduğunu bildirir.

Zün-Nun Suriya və Ərəbistanda çoxlu səyahətlər etmiş, bir çox sufi müdriklərinin, o cümlədən Səhl Tustərinin tələbəsi olmuşdur. 829-cu ildə bidət ittihamı ilə həbs edilmiş və Bağdad həbsxanasına göndərilmişdir, lakin sonra xəlifə Mütəvəkkilin müdaxiləsi sayəsində sərbəst buraxılmışdır. Azadlığa çıxandan sonra Qahirəyə getmiş və orada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Qeydlər

## Xarici keçidlər
* [Зу-н-Нун ал-Мисри](https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&page=423) // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — . (CC BY-SA 3.0)
Həmmudilər

**Həmmudilər** və ya **Bəni-Həmmud** (*[[Ərəb dili|ərəb]]*: بنو حمود) — qısa müddət ərzində Kordova xilafətini və Malaqa və Algeciras taifalarını idarə edən Bədəvi ərəb müsəlman ailəsi.

## Sülalə
Bu sülalə onların əcdadı, İdrisilər sülaləsinin banisi İdris ibn Abdullahın və Fatimə və Əlinin oğlu və İslam peyğəmbəri Məhəmmədin nəvəsi olan Həsənin, şərəfinə Həmmudun adlandırılmışdır. Süleyman ibn əl-Həkəm bərbər müttəfiqləri üçün Əndəlüs torpağını ələ keçirdikdə, Hammudid ailəsinin iki üzvünə Algeciras, Seuta və Tangier qubernatorluğu verildi. Beləliklə, Hammudilər Cəbəllüttariq boğazından keçən nəqliyyata nəzarəti ələ keçirdilər və birdən-birə güclü bir qüvvəyə çevrildilər. Taxtdan salınmış II Hişamın adından hərəkət etdiyini iddia edərək, Seutanın Hammudid valisi Əli ibn Həmmud əl-Nasir 1016-cı ildə Xəlifə taxtına oturduğu Kordova üzərinə yürüş etdi.

1056-cı ildə sonuncu Hammudi xəlifəsi taxtdan endirildi və əvvəllər Hammudilərin ən mühüm dəstəkçiləri olan Qranada Ziriləri Malaqanı itirdi. Sonra Hammudi ailəsi Seutada məskunlaşmağa məcbur oldu.

## İstinadlar
Hughes H-4 Hercules

**Hughes H-4 Hercules**, Hughes Aircraft şirkəti tərəfindən istehsal edilən ağır nəqliyyat təyyarəsinin prototipi olmuşdur. Təyyarə bircs dəfə, 2 noyabr 1947-ci ildə uçurulmuşdur. Müharibə dövründə alüminiumdan istifadəyə qoyulmuş məhdudiyyətlərə görə təyyarə ağacdan hazırlanmışdır. Taxta və laminatdan hazırlandığına görə tənqidçiləri tərəfindən “Spruce Goose” (ingiliscə *spruce* “küknar”, və *goose* “qaz” deməkdir) ləqəbini almışdır. Bu tikinti texnikasından British De Havilland şirkətinin Mosquito təyyarəsində də istifadə edilmişdir və təyyarənin birləşmə nöqtələrində küknardan istifadə edildiyi məlumdur. Hercules indiyə qədər hazırlanmış ən böyük dəniz təyyarəsi olmaqla bərabər, həm də tarixdə hazırlanmış olan ən geniş qanadlı və ən hündür təyyarə tituluna da malikdir. O, ABŞ-nin Oreqon ştatının Makminvil şəhərindəki Evergreen Aviasiya Muzeyində yaxşı vəziyyətdə saxlanılır. Təyyarə ona verilmiş olan ləqəbinə baxmayaraq, demək olar ki, tamamilə ağcaqayın ağacından hazırlanmışdır. Laminatlı ağac strukturunda kontrplak və qatran "Duramuld" prosesi, kompozit forma texnologiyasından istifadə edilmişdir ki, buna da “tur de force texnologiyası” deyilir. İkinci Dünya müharibəsi dövründə istifadə edilməsi üçün hazırlanan təyyarə vaxtında tamamlanmadı və tək bir prototipinin istehsalı istisna olmaqla, heç vaxt kütləvi istehsal üçün təklif edilməmişdir.

Aviator filminin də əsas mövzusudur.

## İstinadlar
Həyatın yaşam sığortası

**Həyatın yaşam sığortası** () – sığortalıya müqavilə müddətinin sonunda və ya sığortalının ölümündən sonra nominal dəyəri ödəyən həyat sığortasının bir növü. Həyatın yaşam sığortası sığorta müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddətdə sığortaolunanın vəfat etdiyi və ya sığorta müqaviləsində müəyyən edilmiş yaşa / müddətə qədər yaşadığı halda sığorta ödənişinin həyata keçirilməsini ehtiva edir.

Həyatın Yaşam Sığortası siyasəti sabit aylıq ödənişlərin edildiyi müddətdə risksiz, zəmanətli gəlir vəd edir.  Bu sığorta məhsulunun əsas əhəmiyyəti, ilk növbədə, əmək müqavilələrinin rəsmiləşdirilməsi, əmək müqavilələrinin bağlanmasının zəruriliyi və tətbiq edilən vergilərin, məcbur dövlət sosial sığorta haqlarının çalışanların mənafeyinə olması barədə maarifləndirməkdir. 

“Həyatın Yaşam Sığortası” Sosial sığorta haqqında qanunun 15-ci maddəsi və Vergi Məcəlləsinin 116-cı maddəsinə əsaslanır.

## Sığorta məhsulunun anlayışı
Müqavilə müvafiq lisenziyaya malik həyat sığortası şirkəti ilə, əsasən, işəgötürənlə əmək müqaviləsi əsasında işləyən şəxslər arasında bağlanır. İstənilən müəssisə, təşkilat və idarədə çalışan şəxs bu sığorta məhsuluna qoşula bilər və müqavilə əsasən, ikitərəfli (sığortaçı ilə sığortalı arasında) bağlanır.
Sığortaolunan həyatın yaşam sığortası müqaviləsində nəzərdə tutulmuş müddətin sonuna qədər yaşadığı (və ya müqavilədə nəzərdə tutulmuş yaşa çatdığı) təqdirdə, sığortaçıdan müqavilədə nəzərdə tutulmuş sığorta məbləği çərçivəsində sığorta ödənişi alır. Sığortaolunan həmin müddətdə vəfat etdiyi təqdirdə isə sığorta məbləği faydalanan şəxsə (yəni sığortaolunanın varisinə) ödənilir.

Həyatın yaşam sığortasının mahiyyəti ondan ibarətdir ki, həm sığortaolunanın müqavilədə nəzərdə tutulmuş müddət ərzində vəfat etdiyi, həm də bu müddətin sonuna qədər yaşadığı halda sığorta ödənişinin sığortaçı tərəfindən ödənilməsini nəzərdə tutur.

## İstinadlar
Dazayfu məbədi

– Yaponiyanın Fukuoka prefekturasının Dazayfu şəhərində yerləşən şintoist məbədi. 903-cü ildə Dazayfu şəhərinə sürgün edilərək ölən alim və siyasətçi Suqavara no Miçizaneyə həsr edilmişdir.

## Tarixi
Suqavara no Miçizane 903-cü ildə Dazayfu şəhərində öldükdən sonra onun qalıqları Anraku buddist məbədində basdırılmışdır. İki il sonra həmin yerdə memorial zalı inşa edilmişdir. Miçizanenin ruhunu sakitləşdirmək məqsədilə imperatorun əmri ilə 919-cu ildə Dazayfu məbədi tikilmişdir. Bir neçə əsr boyunca məbədin populyarlığı artmış, Miçizane alimlik və xəttatlığın hamisi hesab olunmağa başlamışdır.

Hazırkı məbəd binasının tarixi 1590-cı ilə aiddir.

## Tədbirlər
Məbədin illik festivalı 25 sentyabrda keçirilir. Bundan əlavə, hər ilin 7 yanvar tarixində məbəddə Usokae adlı tədbir baş tutur. İnsanlar quş formasındakı amuletləri olan usolarla məbədə gəlib dövrə şəklində bir ağaca yaxınlaşırlar və təsadüfi insanlarla uso mübadiləsi aparırlar. İnanca görə bu yolla uğur gətirən xüsusi uso əldə etmək mümkündür.

Usokae ilə yanaşı 7 yanvar tarixində məbəddə Onisube adlı eksorsizm ritualı keçirilir. 

## Qalereya

Dazaifu Tenmangu 08.jpg|Məbəddəki emalar.
Taikobashi dazaifu.JPG|Tayko körpüsü.
Romon of Dazaifu Temman Shrine.JPG|Romon.
Torii on Sando of Dazaifu Temman Shrine.jpg|Torii.


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Kontrplak

**Kontrplak** və ya **fanera** — tikinti sənayesində geniş istifadə olunan meşə məhsuludur. Suya davamlılığı və yüksək möhkəmliyi onu bu sektor üçün əhəmiyyətli edir. Xüsusilə beton qəliblərin hazırlanmasında istifadə olunur. Brüt, yəni cilalanmamış, kobud qəlib kimi də xarakterizə olunan suvaqsız qəlib sistemləri üçün çox münasib materialdır.

Kontrplak taxta təbəqələrdən ibarət bir paneldir. Çox yaxşı mexaniki müqavimətə malik olsa da, yüngül materialdır. Qatlarının sayı adətən tək qat kimi istehsal olunur. Xarici təbəqələr ümumiyyətlə panelin uzununa ölçüsünə paraleldir. Ardıcıl olan təbəqələr bir-birinə perpendikulyar formada yapışdırılır. Bu istehsal növü müqaviməti artıran və vibrasiya ilə meydana gələcək şok təsirlərinə müqavimət göstərən bir strukturdur.

Bu gün qəlib materialı kimi getdikcə daha çox istifadə edilən kontrplaklar cilalanmamış beton əldə etmək üçün ənənəvi taxta qəlibləri əvəz edir. Kontrplaklar plyonkalı və plyonkasız olmaqla iki yerə bölünürlər.

İctimaiyyət arasında mövcud olan məşhur fikrin əksinə olaraq, aralarındakı fərq davamlılıqla əlaqəli deyil, yalnız beton səthinə təsir göstərir. Suvaq ilə örtülməyəcək səthlərdə plyonkalı materialların istifadəsi düzgündür və bu parlaq cilalanmamış (brüt) beton əldə etməyə imkan yaradır. Suvaq ediləcək səthlərdə isə plyonkasız kontrplaklardan istifadə edilməlidir. Plyonkasız materiallardan əldə edilən beton səth cilalanmamış, lakin parlaq deyildir. Bu xüsusiyyəti sayəsində suvaq etməyə imkan verir.

Mümkündür ki, lazımi yerdə düzgün materialdan istifadə etmədiyiniz üçün sonradan əlavə xərclərlə qarşılaşasınız. Suvaq işləri aparılan sahələrdə plyonkalı materiallardan istifadə edilməsinə görə bəzi kimyəvi maddələrlə qarışma əlavə xərclərə səbəb olur.

Nəticə olaraq; Suvaq edilməyəcək səthlər yaratmaq üçün plyonkalı materiallardan istifadə etmək, parlaq olmayan və suvaqlanmış səthlər arzu olunan yerlərdə isə plyonkasız materiallardan istifadə etmək məqsədəmüvafiqdir.

Türkiyəyə Finlandiya, Rusiya, Rumıniya, Hindistan, İndoneziya, Malayziya, Çili, Braziliya, ABŞ və Kanadadan məhsullar gətirilir. Türkiyədə qəliblənmiş kontrplak (fanera) istehsal olunmur.

## Xüsusiyyətləri
Türkiyədə 3&nbsp;mm ilə 40&nbsp;mm arasında dəyişən qalınlıqlarda,
* 2500&nbsp;mm x 1250&nbsp;mm
* 3000&nbsp;mm x 1500&nbsp;mm
* 2440&nbsp;mm x 1220&nbsp;mm
* 1525&nbsp;mm x 1525&nbsp;mm
* 1700&nbsp;mm x 2200&nbsp;mm
ölçülərində istehsalı mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İslam Hacıyev

**İslam Abdulla oğlu Hacıyev** () — Azərbaycan və sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR xalq daxili işlər komissarının müavini.

## Həyatı
İslam Hacıyev 1889-cu ildə Şuşa qəzasının Şuşa şəhərində doğulmuşdur. 1904-cü ildən Bakıda neft mədənlərində işləmişdir.

1918–1919-cu illər Bakıda Qırmızı Qvardiya və Həştərxanda Dəmir Polk tərkibində əks-inqilabçılara qarşı vuruşmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
İslam Hacıyev 1917-ci ilin may ayından etibarən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur.

İslam Hacıyev Bakıda fəhləlik etdiyi dövrdə inqilabi hərəkata qoşulmuşdur.

Aprel işğalından sonra İslam Hacıyev Şuşa Qəza Milis İdarəsinin rəisi olmuşdur. İslam Hacıyev Şamxor və Şamaxı qəza icraiyyə komitələrinin sədri olmuşdur. 1929–1930-cu illərdə o, xalq daxili işlər komissarının müavini, Qarabağ Mahal İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini olmuşdur. İslam Hacıyev 1931–1935-ci illərdə Ağdam Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan Yol-Nəqliyyat İdarəsinin rəisi, Göyçay Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri və s. kimi məsul vəzifələrdə çalışmışdır.

İslam Hacıyev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Nəzarət Komitəsinin üzvü, Zaqafqaziya SFSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin, Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin üzvü olmuşdur.

## Mükafatları
İslam Hacıyev Azərbaycan SSR-in "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Alekseevka (Suxumi)

**Alekseevka** () - Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd. Dəniz səviyəsindən 120 m hündürlüktə, Qara dənizdən 5 km və Suxumidən 4 km uzağlıktadır.

2008-ci ildə Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilib.

## Ədəbiyyat
* ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 102.

## İstinadlar
Zemo İaştxva

**Zemo İaştxva** () - Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd. Dəniz səviyəsindən 150 m hündürlüktə, Suxumidən 4 km uzağlıktadır. 

2008-ci ildə Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilib.

## Ədəbiyyat
*ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 258.

## İstinadlar
Ağdara

**Ağdara** — (), — Gürcustanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində (yuxarı eşeri icması), Qumista çayının sağ sahilində, Abxaziyanın dağətəyi ərazisində. Dəniz səviyyəsindən 360 m, Qara dənizdən 7&nbsp;km, Suxumidən 18&nbsp;km. yuxarı eşerdən 7&nbsp;km məsafədə yerləşən kəntdir.  Sovet dövründə sitrus meyvəçiliyi inkişaf etmişdir. Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilmişdir.

## Ədəbiyyat
*ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 261.

## İstinadlar
Kvemo Linda

**Kvemo Linda** — Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd. Çalbaşı çayının sol tərəfində, dəniz səviyyəsindən 200 m yüksəklikdə, Suxumidən 10 km uzaqlığta yerləşir. 

2008-ci ildən Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilmişdir.

## Ədəbiyyat

## İstinadlar
Bilbaoda Quggenheim muzeyi

**Bilbao Quggenheim muzeyi** (, ) — İspaniyanın Bilbao şəhərindəki müasir incəsənət muzeyidir. Solomon Quggenheim Müasir İncəsənət Muzeyinin filiallarından biridir. Nervion çayının sahilində yerləşir.

Muzeydə daimi sərgilər, həm ispan, həm də xarici rəssamların müvəqqəti sərgiləri nümayiş etdirilir.
## Muzey binası
Muzey binası amerikalı-kanadalı memar Frank Geri tərəfindən layihələndirilib və 1997-ci ildə ictimaiyyətə açılıb.
Bina dərhal dünyanın ən möhtəşəm dekonstruktivist binalarından biri kimi tanındı.
Memar Filip Conson onu "zəmanəmizin ən görkəmli binası" adlandırdı..

Sahildə yerləşən bina, bəlkə də planetlərarası səyahət üçün futuristik gəminin mücərrəd ideyasını təcəssüm etdirir.
Onu həmçinin quş, təyyarə, artişok və çiçək açan qızılgüllə müqayisə edirlər.

Hündürlüyü 55 metr olan mərkəzi atrium nəhəng metal çiçəyə bənzəyir, ondan iri əyri ləçəklər ayrılır, burada müxtəlif ekspozisiyalar üçün sərgi salonlarının enfiladaları yerləşir.

Gerinin əksər işləri kimi, struktur da yumşaq konturlardan ibarətdir.
Frank Geri bir müsahibəsində "əyrilərin qarma-qarışıq olmasını işığı tutmaq üçün nəzərdə tutulduğunu" iddia etdi.
Binanın layihələndirilməsi zamanı CATIA avtomatlaşdırılmış dizayn sisteminin imkanlarından maksimum dərəcədə istifadə edilmişdir.

Bina ümumi sahəsi 24.000 m² olan titan təbəqələrlə üzlənmişdir.
## Bilbao effekti
75 milyon dollara başa gələn muzeyin tikintisi İspaniyanın çiçəklənən maliyyə, sənaye və turizm mərkəzi olan müasir Bilbaonun inkişafı üçün başlanğıc nöqtəsi oldu. Obyektin açılışından sonrakı üç il ərzində şəhərə 4 milyondan çox turist gəlib, müasir infrastruktura və memarlığa investisiyalar davam etdirilib. Bir simvolik bina sayəsində cəlbedici olmayan turistik məkanı mədəni məkana çevirmək fenomeni “Bilbao effekti” adlanır.
thumb|center|800px|Bilbaoda Quggenheim muzeyinin mənzərəsi.
thumb|220px| Hörümçək heykəli
thumb|Muzeyin qarşısında "Küçük". Müəllif: Ceff Kuns.

## İstinadlar
Gorana (Suxumi)

**Gorana** (keçmiş *Tsuqurovka*, adı 3 sentyabr 1948-ci ildə dəyişdirilib) — Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd. Dəniz səviyyəsindən 320 m yüksəklikdəç Suxumidən 5 km.

2008-ci ildən Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilmişdir.

## Ədəbiyyat
* ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 99.

## İstinad
Zeqani

**Zeqan -**()  keçmiş *Xabiuk*, 3 sentyabr 1948-ci ildə adı dəyişdirilib  ) — Abxaziya Muxtar Respublikasında, Suxumi Bələdiyyəsinin ( Əmək İcması ), Abxaziyanın ətəklərində kənd . Dəniz səviyyəsindən 280 m yüksəklikdə , Suxumidən 12 km. 2008 -ci ildən Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilmişdir 

## ədəbiyyat
* ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 329.

## İstinadlar
Reveşie

**Reveşie** () – Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd. Dəniz səviyəsindən 1300 m hündürlüktə,  Suxumidən 84 km uzağlıktadır. 

2008-ci ildə Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilib.

## Ədəbiyyat
*ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ., 1984. — გვ. 377.

## İstinadlar
Viktor Raul Ayya de la Torre

**Viktor Raul Ayya de la Torre** (; ) — Peru solçu siyasətçisi. O, milli-islahatçı Amerika Xalq İnqilabi Alyansı təşkilatçılarından və lideri olmuşdur.

## Həyatı
Viktor Raul Ayya de la Torre Perunun şimalında, Truxilyo şəhərində anadan olmuşdur 1913-cü ildə ədəbiyyat üzrə təhsil almaq üçün Truxilyo Milli Universitetinə daxil olmuş və burada məşhur Peru şairi Sezar Valyexo ilə tanış olur, onunla dostluq edir. Daha sonra Limadakı San-Markos Universitetinə daxil olmuş və burada universitetin inzibati islahatlarının aparılmasında mühüm rol oynamışdır. Bu islahatın bir hissəsi tələbələr tərəfindən tədris olunan işçilər üçün qiyabi kursların təşkili ilə bağlı idi. Ayya de la Torre tərəfindən işçilər üçün qurulan Qonzales Prada Xalq Universiteti sonralar onun APRA partiyasının əsasını təşkil etdiyi güman edilir.

## Şəxsi həyatı
Viktor Raul Ayya de la Torrenin qadınlarla heç bir əlaqəsinin olmaması ilə şəxsi həyatına diqqət çəkmişdir. O, evli olmayıb və çoxları onu homoseksual hesab edirdi. APRA görüşlərinin birində evlilik haqqında sual alanda demişdir: "APRA mənim həyat yoldaşımdır, siz isə (partiyanın üzvləri) mənim uşaqlarımsınız". Homoseksuallıq şübhələrindən onun siyasi rəqibləri katolik Peruda siyasi mübarizə aləti kimi istifadə edirdilər. Onun kişi və ya qadınla cinsi əlaqəsi haqqında dəqiq məlumat yoxdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Robert J. Alexander, "Victor Raúl Haya de la Torre and ‘Indo-America,’" in *Prophets of the Revolution: Profiles of Latin American Leaders* (New York: Macmillan Company, 1962), 75–108.
* Germán Arciniegas, “The Military vs. Aprismo in Peru,” in *The State of Latin America* (New York: Knopf, 1952), 79–94.
* John A. Mackay, "The APRA Movement," in *The Meaning of Life: Christian Truth and Social Change in Latin America* ( Eugene, OR: Wipf and Stock, 2014), 177–186. 
* John A. Mackay, *The Other Spanish Christ* (New York: Macmillan, 1932), 193–198.
* Paul E. Sigmund, ed., *Models of Political Change in Latin America* (New York: Praeger, 1970), 180–187.
* “Víctor Haya de la Torre Is Dead; Elder Statesman of Peru Was 84,” Obituary (AP), *New York Times*, August 4, 1979, 24.

## Xarici keçidlər

* APRA's official site
* More photographs of Víctor Raúl Haya de la Torre
Daniel Ayala Peres

**Daniel Ayala Peres** (; ) — Meksika skripkaçısı, dirijoru və bəstəkarı.

## Həyatı
Daniel Ayala Peres 21 iyul 1906-cı ildə Meksikada, Yukatanda yerləşən Abala şəhərində anadan olmuşdur. O, 1922-ci ildən 1927-ci ilə kimi Mexiko şəhərindəki Konservatoriya Milli Musiqi Məktəbində skripka və bəstəkarlıq təhsili almışdır. Bir müddət "Salon Mexico" gecə klubunda çıxış edərək pul qazanmışdır. 1934-cü ildə o, həmkarları Salvador Kontreras, Blas Qalindo və Xose Pablo Monkayo ilə birlikdə "Dördlər qrupu"nu yaratmışdır. 1975-ci ildə vəfat etmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
### Balletlər
* *El hombre maya* (1939)
* *La gruta diabólica*, for chamber orchestra (1940)

### Orkestr
**Cinco piezas infantiles*, for string orchestra (1933)
**Tribu*, sym. poem, (1934)
**En la llanura (On the Prairie)
**La serpiente negra (The Black Serpent)
**La danza del fuego (Fire Dance)
**Paisaje* (Landscape), suite, (1935)
**Panoramas de México*, suite (1936) 
**Sonora
**Veracruz
**Yucatán
**Mi viaje a Norte América* (My North-American Journey), suite (1947)
**Acuarela nocturna (en San Salvador)*, op. 20 (1949)
**Suite veracruzana* (1957)
*Concertino for Piano and Orchestra (1974)

### Vokal
**Uchben X'coholte* (In an Ancient Cemetery), for soprano and chamber orchestra (1931)
**Cuatro canciones*, for soprano and piano (1932)
**El grillo* (The Cricket, words by Daniel Castañeda), for soprano, clarinet, violin, piano, and rattle (1933) 
**U kayil chaac* (Mayan rain song), for soprano and chamber orchestra with indigenous percussion (1934) 
**Suite infantil* (Children's Suite), for soprano and chamber orchestra (1936)
**Duerme. Moderato cantabile
**El aire. Allegro
**El caimán. Andantino
**El violín. Andante
**El indigena. Allegretto
**El gallo. Allegro
**Los pescadores Seris* (The Seri Fishermen), for voice and chamber  orchestra with indigenous percussion (1938) 
**Los danzantes Yaquis* (The Yaqui Dancers), for voice and chamber  orchestra with indigenous percussion (1938)

### Piano
**Radiogramma* (1931)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
*
Əyyam əl-ərəb

**Əyyam əl-ərəb** (; mənası – ərəblərin günləri) — ilkin ərəb eposu janrlarından biri. Qəbilədaxili və qəbilələrarası müharibələrdən, qəhrəmanların sərgüzəştlərindən bəhs edir. V–VII əsrlərdə bədəvi ərəblər arasında formalaşmışdır. Sonralar ayrı-ayrı əyyam əl-ərəblər silsilə halına salınmışdır ("*[[Bəsusun müharibəsi]]*", "*Əbs və Zubyan müharibəsi*" və s.). Çoxu VIII–X əsr ərəb filoloqlarının, xüsusilə Əbu Übeydənin əsərlərində qorunub saxlanılmış, əyyam əl-ərəblər ərəb ədəbiyyatında tarixi əsərlərin yaranmasına təsir göstərmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Айям аль-Араб (статья в БСЭ)
* Аравийская старина. (Книга содержит отрывки из "Дней арабов" — древних сказаний о межплеменных войнах. В стихотворных переводах впервые воспроизводится ритмика и система рифмовки классической арабской поэзии. "Дни арабов" ранее на русский язык не переводились.)
Qırmızı Beşlik

**Qırmızı Beşlik** () 1934-cü ildə, SSRİ-də İosif Stalin və Kliment Voroşilovun istəyi ilə yaradılmış aerobatika komandasıdır. Uçuşlar üçün İ-16 təyyarələri istifadə olunurdu. Komanda üçün hazırlanan xüsusi təyyarələrdə silahlanma yox idi. Komandanın ilk ictimai uçuşu 1 may 1935-ci ilə təsadüf edib.

## Qəzalar
11 avqust 1937: Təlim uçuşu zaman 2 təyyarə havada toqquşub. Pilot V. N. Yeseyev həlak olub.

## İstinadlar
Fuşimi İnari məbədi

– Yaponiyanın Kioto prefekturasının Kioto şəhərinin Fuşimi rayonunda yerləşən şintoist məbədi. Kənd təsərrüfatı kamisi olan Uka-no-Mitamaya, eləcə də, insanların sadə ehtiyaclarını qoruyan digər 4 kamiyə həsr olunmuşdur.

## Tarix
Məbəd 711-ci ildə Kiotonun cənub-şərqində yerləşən İnari dağında tikilmişdir. 816-cı ildə buddizmin Şinqon sektasının qurucusu olan Kukayın təşəbbüsü ilə məbəd dağın ətəyinə köçürülmüşdür. Kukay hesab edirdi ki, məbədin ilahları yaxınlıqda yerləşən Şinqon məbədi olan To məbədinin qorunmasını təmin edəcəklər.

Fuşimi İnari məbədi əsrlər boyunca Yaponiyada ən populyar şintoist məbədlərindən birinə çevrilmişdir. Xüsusilə, siravi şəxslərin tez-tez ziyarət etdiyi məbəd olmuşdur.

## Xüsusiyyətləri
Fuşimi İnari məbədi Yaponiyada yerləşən 40.000-dən çox İnari məbədinin mərkəzi məbədi hesab olunur. Naqare-zukuri üslubunda tikilmiş əsas ibadətgahı 1499-cu ilə aid edilir.

Məbədin illik festivalı olan İnari festivalı 9 aprel tarixində baş tutur. Yaponiyada Ay təqvimi üzrə ikinci ayın birinci At günündə Fuşimi İnari məbədini və ya yerli İnari məbədini ziyarət etmək geniş yayılmış adətdir.

## Qalereya

Torii path with lantern at Fushimi Inari Taisha Shrine, Kyoto, Japan.jpg|Toriilər.
Hushimi-inari-taisha honden.jpg|Honden.
Kyoto FushimiInari01.jpg|Əsas darvaza.
Inari-kitsune fox in front of an Inari shrine with a key in its mouth.jpg|Kitsune heykəli.


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Elmlər Akademiyası silsiləsi

**Elmlər Akademiyası silsiləsi** () — Tacikistanda, Qərbi Pamir dağlarında yerləşən dağ silsiləsi. Silsiləsi meridional istiqamətdə təxminən 110 km məsafəyə uzanır.

Elmlər Akademiyası silsilənin ən yüksək zirvəsi və Tacikistanın ən yüksək nöqtəsi İsmayıl Somoni zirvəsidir (7,495 metr). Silsilənin 24 zirvəsinin hündürlüyü 6,000 metrdən yuxarıdır. Silsilə Paleozoy çökmə və metamorfik süxurlardan, qismən də qranitlərdən ibarətdir . Elmlər Akademiyası silsiləsini əhatə edən əbədi qarlar çoxlu sayda iri buzlaqları qidalandırır. Dağ silsiləsi 1927-ci ildə Nikolay Korjenevski tərəfindən kəşf edilmiş və SSRİ Elmlər Akademiyasının adını daşıyır.

## İstinadlar
Ayya burnu

**Ayya** (, , ) — Ukraynada, Krımın cənub sahilində, Balaklavanın cənub-şərqində, 13 kilometr uzunluğunda sahil burunu. Ərazi Sevastopolun Balaklavski rayonunun bir hissəsidir. Ayya burnu Krımın cənub sahillərini qərbdən məhdudlaşdırır. Burunun adı yunanca "aios" ( – müqəddəs) sözündəndir. Ehtimal olunur ki, yunanlar bu yerləri müqəddəs hesab etmiş və öz əcdadlarını burada dəfn etmişlər.

## Ədəbiyyatda və incəsənətdə
Bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, Ayya burnu qədim yunan və Roma coğrafiyaçılarının haqqında bəhs etdiyi əfsanəvi Kriumetopondur. Burun "Ayya burnunda fırtına" (1875) rəsm əsərində rəssam İvan Ayvazovski tərəfindən təsvir edilmişdir.

## İqtisadi əhəmiyyəti
Ayya burnu bölgəsində 1955–1956-cı illərdə S-2 "Sopka" raket sistemi qurulmuşdur. Bu, sonradan qanadlı raketlərin buraxılması üçün yenidən qurulmuşdur. 1990-cı illərin ortalarında Rusiya kompleksi Ukraynaya vermişdir. 2014-cü ildə Rusiya Federasiyasına qayıtmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Балаклава, мыс Айя, мыс Фиолент. Севастополь: Библекс, 2007. С. 108—112. ISBN 978-966-8231-95-7
* *Гриневецкий С. Р., Зонн И. С., Жильцов С. С.* Черноморская энциклопедия. М.: Международные отношения, 2006. — с. 35. ISBN 5-7133-1273-9