open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fibre Channel over Ethernet

**Fibre Channel over Ethernet** (FCoE; ) — Ethernet şəbəkələri üzərindən fiber kanal çərçivələrini əhatə edən kompüter şəbəkəsi texnologiyası. Bu, fiber kanal protokolunu qoruyan zaman fiber kanala 10 Gigabit Ethernet şəbəkələrindən (və ya daha yüksək sürətlərdən) istifadə etməyə imkan verir. Spesifikasiya 2009-cu ildə nəşr olunmuş İnformasiya Texnologiyaları Standartları üzrə Beynəlxalq Komitəsinin T11 FC-BB-5 standartının bir hissəsi idi.

## Funksionallıq
FCoE Ethernet ötürmə sxemindən asılı olmayaraq fiber kanalı birbaşa Ethernet üzərindən nəql edir. FCoE protokol spesifikasiyası fiber kanal yığınının FC0 və FC1 qatlarını Ethernet ilə əvəz edir. Əsl fiber kanal konstruksiyalarını saxlamaqla FCoE mövcud fiber kanal şəbəkələri və idarəetmə proqramı ilə inteqrasiya etməyi nəzərdə tutur.

Məlumat mərkəzləri TCP/IP şəbəkələri üçün Ethernet və saxlama sahəsi şəbəkələri (SAN) üçün fiber kanaldan istifadə edirdilər. FCoE ilə fiber kanal ənənəvi internet protokolu (IP) trafiki ilə yanaşı, Ethernet üzərində işləyən başqa bir şəbəkə protokoluna çevrilir. FCoE, TCP və IP üzərində işləyən iSCSI-dən fərqli olaraq, şəbəkə protokolu yığınında birbaşa Ethernet üzərində işləyir. Nəticədə, FCoE IP qatında yönləndirilə bilməz və marşrutlaşdırılmış IP şəbəkələrində işləmir.

Klassik Ethernetdə prioritet əsaslı axın nəzarəti olmadığına görə, fiber kanaldan fərqli olaraq, FCoE prioritet əsaslı axın idarəetmə mexanizmini dəstəkləmək üçün Ethernet standartına təkmilləşdirmələr tələb edir. IEEE standartları orqanı məlumat mərkəzi körpü (dcb) Tapşırıq Qrupuna prioritetlər əlavə etmişdir.

## Tətbiqi
FCoE-nin əsas tətbiqi məlumat mərkəzi saxlama sahəsi şəbəkələrindədir (SAN). FCoE kabellərin azaldılması səbəbindən məlumat mərkəzlərində, eləcə də tez-tez hər serverə bir çox fiziki I/O bağlantısı tələb edən server virtualizasiya proqramlarında xüsusi tətbiqə malikdir.

FCoE ilə şəbəkə (IP) və anbar (SAN) datası trafiki bir şəbəkədən istifadə etməklə birləşdirilə bilər. Bu konsolidasiyaya aiddir:

* ayrı saxlama və IP şəbəkələrinə qoşulmaq üçün tələb olunan şəbəkə interfeysi kartlarının sayını azaltmaq
* kabellərin və açarların sayını azaltmaq
* enerji və soyutma xərclərini azaltmaq

## Həmçinin bax

* iSCSI
* ATA over Ethernet
* HyperSCSI
* LIO Linux SCSI Target
* SCST

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FCoE
STM-1

**STM-1** (**Synchronous Transport Module level-1**) — SDH ITU-T fiber optik şəbəkə ötürmə standartı. Onun bit sürəti 155,52 Mbit/s təşkil edir. Daha yüksək səviyyələr bir anda 4 dəfə yüksəlir: digər hazırda dəstəklənən səviyyələr STM-4, STM-16, STM-64 və STM-256-dır. STM-256-dan yuxarı dalğa uzunluğuna bölünən multipleksasiyası (WDM) adətən sualtı kabelləşmədə istifadə olunur.

## Çərçivə quruluşu
STM-1 çərçivəsi SDH (Sinxron Rəqəmsal İerarxiya) üçün əsas ötürmə formatındadır. STM-1 çərçivəsi, cəmi 2,430 bayt (9 sətir * 270 sütun = 2,430 bayt) üçün 9 sıra və 270 bayt sütunu olan bayt yönümlü struktura malikdir. Hər bayt 64kbit/s kanala uyğundur.

**TOH** : Nəqliyyat Yeri (  +  +  )

* : Multiplex Section Overhead
* : Regeneration Section Overhead
* : AU-4 Pointers

**VC4**: Virtual Container-4 payload ( + )

* : Path Overhead

## Çərçivə xarakteristikası
STM-1 baza çərçivəsi aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:

* **Uzunluq**: 270 sütun × 9 sıra = 2,430 bayt
* **Bayt**: 1 bayt = 8 bit
* **Müddət** (Çərçivənin təkrarlanma vaxtı): 125 μs, yəni 8,000 kadr/s
* **Tezlik** (Çərçivə tutumu): 2430 × 8 × 8,000 = 155,52 Mbit/s
* **Faydalı yük** = 2,349 bayt × 8 bit × 8,000 kadr/san = 150,336 Mbit/s

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Daniel qasırğası

**Daniel qasırğası** — son dərəcə ölümcül Aralıq dənizi siklonudur. Liviyada fəlakətli fəsadlar törətmiş və həmçinin Avropanın cənub-şərqinə təsir etmişdi. Sentyabrın 4-də yaranan fırtına öncə Yunanıstan, Bolqarıstan və Türkiyəyə təsir etdi və orada geniş daşqınlara səbəb oldu, tezliklə subtropik xüsusiyyətlər meydana gəldi və Liviya sahillərinə doğru hərəkət etdi. Quruya çatmazdan əvvəl fırtına tropik oldu. Liviya sahillərində fəlakətli daşqınlar baş verdi, daha sonra qalıq aşağı səviyyəyə çevrildi. Fırtına Omeqa blokunun nəticəsində yarandı, çünki yüksək təzyiq zonası iki aşağı təzyiq zonası arasında sıxışaraq Yunan hərfi omeqa (Ω) əmələ gətirdi.

## Liviyada fəlakətli daşqın
Fırtına Liviya sahillərində fəlakətli nisbətdə daşqınlara səbəb oldu. Liviya səlahiyyətlilərinin məlumatına görə, sentyabrın 12-nə 2300 nəfərin öldüyü və daha 7 minə yaxın insanın yaralandığı bilinirdi. Sentyabrın 13-nə olan məlumata görə, ölənlərin sayı 7000 nəfəri ötüb, daha 100 000 nəfər isə hələ də itkin düşmüş hesab olunurdu. Sentyabrın 15-də ölənlərin sayı 11.300 nəfəri ötdü.

Qasırğa sentyabrın 10-da Liviyanın şərqində baş verdi və Benqazi , Derna şəhərləri və Əl Cəbəl əl-Əxdar bələdiyyəsinə təsir etdi. Sel evləri və yolları dağıtdı, ən çox Derna şəhəri zərər çəkdi. Nəticədə şəhərin təxminən dörddə biri dağılıb, insanlar sularda boğulub. Balıqçılar cəsədləri çıxarmaq üçün torlarından istifadə etməli olublar. Derna meri Abdel Manam əl-Qaiti ölənlərin sayının 20 min nəfərə çata biləcəyini bildirib. Dərnədən 30 mindən çox insan təxliyə edildi.

Liviya hakimiyyəti üç günlük milli matəm elan etdi. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) əməkdaşları Liviyanın şərqinə əlavə humanitar yardım göndərdi. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının sözçüsü Marqaret Harris bildirib ki, təşkilat qurbanlara səyyar klinikalar vasitəsilə tibbi xidmət göstərməyi planlaşdırır, çünki bir çox xəstəxana seldən zərər görüb, bəziləri tamamilə dağılıb.

Tunis, Əlcəzair, Türkiyə, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Rusiya, İtaliya və Fransa Liviyaya xilasedicilər və humanitar yardım göndərdilər . BMT Liviyaya yardım üçün 10 milyon dollar, Böyük Britaniya 1 milyon funt sterlinq (1,25 milyon dollar), Aİ 500 min avro (540 min dollar) ayırdı, Almaniya , Rumıniya və Finlandiya Liviyaya elektrik generatorları, çadırlar, çarpayılar, ədyallar, ərzaq yardımı təklif etdi.

## Digər ölkələrdə fəsadlar

* Yunanıstan , Bolqarıstan və Türkiyədə ən azı 28 nəfər ölüb.

* Yunanıstanda 200 mindən çox ferma heyvanı tələf oldu. Bu barədə Yunanıstanın Kənd Təsərrüfatının İnkişafı naziri Lefteris Avgenakis bildirib.

## İstinadlar
Session Border Controller

**Session Border Controller** (SBC; ) — internet protokolu (VoIP) şəbəkələri üzərindən SIP əsaslı səsi qorumaq üçün yerləşdirilən şəbəkə elementi.

SBC-lərin ilkin yerləşdirilməsi bir baxış mühitində iki xidmət təminatçısı şəbəkəsi arasındakı sərhədlərə yönəldilmişdir. Bu rol indi yaşayış və/və ya müəssisə müştərilərinə xidmət göstərmək üçün xidmət təminatçısının giriş şəbəkəsi ilə magistral şəbəkə arasında əhəmiyyətli yerləşdirmələri əhatə etmək üçün genişlənmişdir.

## Adlandırma
"Sessiya" termini iki və ya daha çox tərəf arasında ünsiyyətə aid edilir. Bu, telefoniya kontekstində zəng deməkdir. Hər bir zəng zəngə nəzarət edən bir və ya bir neçə zəng siqnalı mesajı mübadiləsindən, zəng statistikası və keyfiyyəti ilə bağlı məlumatla birlikdə zəngin audio, video və ya digər məlumatlarını daşıyan bir və ya bir neçə zəng media axınından ibarətdir. Bu axınlar birlikdə seans təşkil edir. Seansların məlumat axınına təsir göstərmək sessiya sərhəd nəzarətçisinin işidir.

"Sərhəd" termini şəbəkənin bir hissəsi ilə digəri arasındakı sərhəd nöqtəsinə aid edilir. Korporativ şəbəkənin kənarında bir "firewall" yerli şəbəkəni (korporasiya daxilində) internetin qalan hissəsindən (korporasiyadan kənar) ayırır. Məlumat axınlarının axınına nəzarət etmək üçün filtrləmə marşrutlaşdırıcıları və ya digər şəbəkə elementləri istifadə olunur. Bu sərhədlər boyunca sessiya məlumatlarının axınını idarə etməkdə siyasət idarəçilərinə kömək etmək sessiya sərhəd nəzarətçisinin işidir.

"Nəzarətçi" termini seans sərhədi nəzarətçiləri şəbəkənin bir hissəsi ilə digəri arasında sərhədləri keçərkən seansları təşkil edən məlumat axınlarına təsirini ifadə edir. Bundan əlavə, sessiya sərhəd nəzarətçiləri adətən nəzarət etdikləri zənglər üçün ölçmə, giriş nəzarəti və məlumatların çevrilməsi imkanlarını təmin edirlər.

## Qanuni müdaxilə
SBC seans mediası (adətən RTP) və siqnalizasiya (çox vaxt SIP) telefon dinləmə xidmətlərini təmin edə bilər. Bu, provayderlər tərəfindən şəbəkə sessiyalarının qanuni şəkildə ələ keçirilməsinə dair sorğuların icrası üçün istifadə edilə bilər. Bu cür xidmətlərin ələ keçirilməsi üçün standartlar ATIS, TIA, CableLabs və ETSI və digərləri tərəfindən təmin edilir.

## Həmçinin bax

* LTE (telekommunikasiya)
* Qoruyucu divar (kompüter)
* IP Multimedia Subsystem
* Session Initiation Protocol

## İstinadlar
Broadband

**Genişzolaqlı İnternet** — telekommunikasiyada geniş tezlik diapazonunda və İnternet trafik növlərində çoxlu siqnalları daşıyan, mesajların eyni vaxtda göndərilməsini təmin edən və sürətli internet bağlantılarında istifadə olunan genişzolaqlı məlumat ötürülməsi. Orta koaksial kabel, fiber-optik, simsiz internet (radio), bükülmüş cüt və ya peyk ola bilər.

İnternetə çıxış kontekstində genişzolaqlı internet həmişə açıq və ənənəvi analoq, ya da ISDN PSTN xidmətləri üzərindən "dial-up" girişindən daha sürətli olan istənilən yüksəksürətli İnternetə çıxışı ifadə etmək üçün istifadə olunur.

İdeal telekommunikasiya şəbəkəsi aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir: genişzolaqlı, multimedia, çoxnöqtəli, çox tarifli və müxtəlif xidmətlər (çox xidmətlər) üçün qənaətcil həyata keçirmə. Bu xüsusiyyətləri təmin etmək üçün "Broadband Integrated Services Digital Network" (B-ISDN) planlaşdırılmışdır. "Asynchronous Transfer Mode" (ATM) bu tələblərə cavab vermək üçün hədəf texnologiya kimi irəli sürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
ROADM

**Reconfigurable optical add-drop multiplexer** (**ROADM**) — dalğa uzunluğu təbəqəsində dalğa uzunluğuna bölünən multipleksasiya sistemindən trafikə uzaqdan keçid imkanı əlavə edən OADM formasıdır. Bu dalğa uzunluğunun seçici sviçi modulunun istifadəsi ilə əldə edilir. ROADM məlumat kanallarını daşıyan fərdi və ya çoxlu dalğa uzunluqlarına bütün WDM kanallarındakı siqnalları elektron siqnallara və yenidən optik siqnallara çevirməyə ehtiyac olmadan nəqliyyat fiberindən "add-drop" etməyə imkan verir.

## ROADM-in üstünlükləri
ROADM-in əsas üstünlükləri bunlardır:

* Bütün zolaq genişliyi təyinatının planlaşdırılması sistemin ilkin quraşdırılması zamanı həyata keçirilməməlidir. Konfiqurasiya artıq ROADM-dən keçən trafikə təsir etmədən tələb olunduğu kimi edilə bilər.

* ROADM uzaqdan konfiqurasiya və yenidən konfiqurasiya etməyə imkan verir.
* ROADM-də, siqnalın potensial olaraq hara yönləndirilə biləcəyi əvvəlcədən bəlli olmadığından, bu siqnalların güc balansına ehtiyac var. ROADM-lər enerjinin avtomatik balanslaşdırılmasına imkan verir.

ROADM funksionallığı əvvəlcə uzun məsafəli sıx dalğa uzunluğuna bölünən multipleksasiya (DWDM) avadanlığında ortaya çıxdı. 2005-ci ildə paket əsaslı xidmətlərdə artmağa başladığı üçün böyük metropoliten şəbəkələri trafiklərin sıxışmasını önəmli tədbirlərlə aradan qaldırmaq məqsədilə metro optik sistemləri quraşdırıldı. ROADM-in kommutasiya və ya yenidən konfiqurasiya funksiyalarına mikroelektromexaniki sistemlər (MEMS), maye kristal, müstəvi dalğaötürən sxemlərdə termooptik və şüa-idarə açarları və tənzimlənən optik filtr texnologiyası daxil olmaqla müxtəlif kommutasiya texnologiyalarından istifadə etməklə nail olmaq olar.

## Həmçinin bax
* Optik mesh şəbəkəsi
## İstinadlar

### Əlavə ədəbiyyat
* Light Reading's Heavy Reading — "ROADMs and the Future of Metro Optical Networks", may 2005
* South-East Europe Fibre Infrastructure for Research and Education — Dark Fibre Lighting Technologies

## Xarici keçidlər
Billi Hanter (futbolçu)

**Uilyam Braun** () — Şotlandiyalı peşəkar futbolçu və məşqçi. O, futbolçu kimi İngiltərə klublarında çıxış etmiş və daha sonra bir neçə ölkənin milli və klub komandalarında məşqçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 

## Həyatı
2 aprel 1885-ci ildə Şotlandiyanın Alva şəhərində anadan olmuşdur. Futbolçu karyerasına 1904-cü ildə İngiltərənin Milluoll FK klubunda başlamış, burada 150 oyunda 43 qol vurmuşdur. 1909-cu ildə Bolton Uonderers FK klubuna transfer olunmuş və 53 oyunda 15 qol vurmuşdur.

## Məşqçilik karyerası
Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra məşqçilik fəaliyyətinə başlamışdır. O, müxtəlif ölkələrin milli və klub komandalarını çalışdırmışdır:

* **DFC (Niderland)**: 1912–1914
* **Niderland milli komandası**: 1914
* **Hakoah Vienna (Avstriya)**: 1921–1922
* **Lausanne Sports (İsveçrə)**: 1922–1923
* **Türkiyə milli komandası**: 1924–1926
* **Galatasaray (Türkiyə)**: 1924–192

## Vəfatı
1937-ci ildə ABŞ-ın Nyu-York şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elyar Kamrani

**Moharram (Elyar) Kamrani** () Güney Azərbaycanlı siyasi aktivist və AzNews TV (AN. T) televiziyasının baş müdiridir.

## Həyatı
Elyar Kamrani 1979-cu ildə Güney Azərbaycanın Qaradağ mahalında anadan doğuldu. İlk və orta məktəbini Əhər şəhərində bitirib və 1998-ci ildə Urmiya Universitetində baytarlıq üzrə təhsil almağa başlayır. 2005-ci ildə doktorantura təhsilini bitirdi və 2013-cü ildə Əhər Azad universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olur və 2016-cı ildə məzun oldu.

## Siyasi fəaliyyəti
Elyar Kamrani məktəb illərində şəhər qəzetlərində məqalələr yazırdı və universitetdə oxumağa başlayanda siyasi-ictimai fəaliyyəti daha da artdı və bir İnsan hüquqları müdafiəçisi olaraq tanınmağa başladı, o cümlədən "Ustad Şəhryar Kanunu", "Səttar Xan Konfransı", "Nizami Gəncəvi Qurultayı"nda şirkət etmişdir.

Bir neçə jurnalda, o cümlədən "Baxış", "Oyanış", "Ölkə", "Yaşıl" və bir çox başqa nəşrlərdə məqalələr yazıb dərc etdmişdir. Həmçinin "Baxış", "Oyanış" jurnallarının məsul direktoru və redaktoru olmuşdur. Elyar Kamrani həm də "Azərbaycan Tələbə Nəşrləri Mərkəzi"nin mərkəzi şurasının təsisçisi və üzvü olubdur.

#### Həbs edilməsi
2004-cü ildə qardaşı Saleh Kamrani ilə birlikdə Babək qalası Qurultayının ildönümü ərəfəsində Urmiya şəhərində gözaltına alınır. Bundan sonra o, müxtəlif mərasimlərdə, o cümlədən 2005-ci ildə həbsə məhkum edilib. 2018-ci ildə Əhər şəhərində İran dövlətinin təhlükəsizlik quvvələri tərəfindən təkrar həbsə məhkum edildi.

#### İran'dan çıxdıqdan sonra
Nəhayətdə İran dövlətinin basqılarından dolayı Dr. Elyar Kamrani 2019-cu ildə İran'dan çıxmağa məcbur qaldı və Türkiyə'də sürgün həyatına dəvam edir.

2019-cu ilin ilk aylarında AzNews TV (AN. T) televiziyasında baş müdir olaraq fəaliyyətə başladı və neçə ay sonra da bir neçə Güney Azərbaycan milli fəallari ilə bərabər Azərbaycan Mərkəz Partiyasını təsis etdilər.

## İstinadlar
İvan Tixonov

**İvan Tixonov** () — Rusiyanı və Azərbaycanı təmsil edən idman gimnastı.

## Karyerası
İvan Tixonov 2002-ci ildən idmanla məşğuldur. Şəxsi məşqçiləri Ruslan İrqaşev və Eldar Səfərovdur.

Rusiyada ciddi rəqabətə görə İvan Tixonov yığmanın əsas heyətində yer almağı bacarmırdı və buna görə də Dünya və Avropa Çempionatlarında, nüfuzlu beynəlxalq turnirlərdə çıxış edə bilmirdi. 2018-ci ildə Azərbaycan Gimnastika Federasiyası (AGF) İvan Tixonova Azərbaycan yığmasının heyətinə cəlb etdi.

2019-cu ildə Azərbaycanı Avropa Oyunlarında təmsil edən İvan Tixonov həmin il həm də Almaniyanın Ştutqart şəhərində baş tutan Dünya Çempionatının nəticələrinə əsasən olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

İvan Tixonov 2021-ci ildə Azərbaycanı Yaponiyada baş tutan XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. İvan Tixonov ümumi nəticədə təsnifat mərhələsini 80.298 balla 45-ci pillədə başa vurdu və final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi. Ayrı-ayrı alətlərdə də İvan Tixonov final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi.

2022-ci ildə İvan Tixonov Konya şəhərində baş tutan İslam Həmrəyliyi Oyunlarında bir qızıl, bir gümüş və bir bürünc medala sahib oldu.

## İstinadlar
Sentyabr döyüşlərində həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı

__NOTOC__
**Sentyabr döyüşlərində şəhid olan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçuları** — aşağıda 2022-ci ilin 12–15 sentyabr tarixlərində Ermənistan-Azərbaycan sərhədində Ermənistan və Azərbaycan silahlı qüvvələri arasında baş vermiş silahlı toqquşma zamanı həyatını itirən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 80 hərbi qulluqçusu barədə məlumat verilmişdir.

Silahlı toqquşma zamanı Quru Qoşunlarının 33 hərbi qulluqçusu, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin 24 hərbi qulluqçusu, Komando Briqadalarının 14 hərbi qulluqçusu və Dövlət Sərhəd Xidmətinin 9 hərbi qulluqçusu şəhid olmuşdur. Hərbi qulluqçuların 79-u hərbi əməliyyatlar zamanı, 1-isə döyüşlərdən sonra müalicə aldığı hospitalda şəhid olmuşdur.

Şəhid olanların 14-ü zabit, 19-u gizir, 27-si müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu (çavuş və ya əsgər), 20-si isə sıravi əsgər (çağırışçı) idi. Şəhid olanların 32-si 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı hərbi əməliyyatlarda olmuşdu və müxtəlif orden və ya medallarla təltif edilmişdi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 5 noyabr 2022-ci il tarixində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında şəhid olmuş Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Sərəncam imzaladı. Sərəncama əsasən Sentyabr döyüşləri zamanı şəhid olan 80 hərbi qulluqçusu "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi. Həmçinin həmin şəhidlərdən 30-u "Azərbaycan Bayrağı" ordeni, 18-i 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni, 32-si isə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

## Təsnifləndirmə

**Rütbələrinə görə:**

**Hərbi birləşmələrinə görə:**

**Təvəllüdlərinə görə:**

## Siyahı

## Həmçinin bax
* Aprel döyüşlərində həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2016)
* İkinci Qarabağ müharibəsində həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2020)
* İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2020−2023)
* Dağlıq Qarabağ ərazisində baş verən döyüşlərdə həlak olan Azərbaycan hərbçilərinin siyahısı (2023)

## İstinadlar
Arctous

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İPhone 15

**iPhone 15** və **iPhone 15 Plus**, Apple Inc tərəfindən hazırlanmış və bazara çıxarılan smartfonlardır. Onlar iPhone 14-dən sonra iPhone-un on yeddinci nəslidir. Onların buraxılışı Pro və Pro Max variantları ilə birlikdə 12 sentyabr 2023-cü ildə elan edilib.

## Dizayn
iPhone 15 və iPhone 15 Plus 5 yeni rəngdə mövcud olacaq: göy, çəhrayı, sarı, yaşıl və qara.

## İstinadlar
Arctostaphylos alpina

*  — Arctostaphylos uva-ursi bitki növünün sinonimi.
*  — Arctous alpina bitki növünün sinonimi.
Birinci beşillik plan (SSRİ)

**Birinci Beşillik Plan** () — 1928–1932-ci illər arasında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının baş katibi İosif Stalinin dövründə əldə edilmiş iqtisadi hədəflərin siyahısı. Plan Sovet İttifaqının iqtisadiyyatında tək ölkədə Sosializm nəzəriyyəsinə uyğun olaraq, sıçrayış etmək məqsədi daşıyırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
The College Dropout

***The College Dropout*** — amerikalı repçi və prodüser Kanye Vestin ilk studiya albomu. 10 fevral 2004-cü ildə "Def Jam Recordings" və "Roc-A-Fella Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

### 2005 Japanese special edition
808s & Heartbreak

***808s & Heartbreak*** — amerikalı repçi Kanye Vestin dördüncü studiya albomu. 24 noyabr 2008-ci ildə "Def Jam Recordings və Roc-A-Fella Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı
The Life of Pablo

***The Life of Pablo*** — amerikalı repçi və prodüser Kanye Vestin yeddinci studiya albomu. 14 fevral 2016-cı ildə GOOD Music və Def Jam Recordings tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı
Plezioxron rəqəmsal iyerarxiya

**Plezioxron rəqəmsal iyerarxiya** (; PDH) — fiber-optik və mikrodalğalı radio sistemləri kimi rəqəmsal nəqliyyat avadanlıqları ilə böyük həcmdə məlumatların daşınması üçün telekommunikasiya şəbəkələrində istifadə olunan texnologiya. *[[Plesioxronik sistem|Plezioxron]]* sözü yunan dilində olan *plēsios* () və *chronos* () sözlərindən əmələ gəlib və PDH şəbəkələrinin şəbəkənin müxtəlif hissələrinin demək olar ki mükəmməl sinxronlaşdırılmadığı bir vəziyyətdə işləməsi deməkdir. 

Magistral nəqliyyat şəbəkələri minilliyin başlamasının (2000) son on ili ərzində PDH şəbəkələrini sinxron rəqəmsal iyerarxiya (SDH) və ya sinxron optik şəbəkə (SONET) avadanlığı ilə əvəz etdi və onların sürüşkən yükləri PDH şəbəkə texnologiyasının daha sərt vaxt tələblərini rahatlaşdırdı. 1998-ci ildə təkcə Şimali Amerikadakı xərc 4,5 milyard dollar idi.

PDH həm nominal olaraq eyni sürətlə işləyən məlumat axınlarının ötürülməsinə imkan verir, həm də sürətdə bəzi dəyişikliklərə (nominal olaraq) imkan verir. Analoji olaraq istənilən iki saat nominal olaraq eyni sürətlə işləyir və hər dəqiqə 60 saniyə çəkir. Buna baxmayaraq saatlar arasında onların tam olaraq eyni sürətlə işləməsinə zəmanət verən heç bir əlaqə yoxdur və birinin digərindən bir qədər sürətli işləmə ehtimalı yüksəkdir.
## Həmçinin bax
* İkitərəfli sinxronizasiya
* Rəqəmsal multipleks iyerarxiyası
* Cihazların buraxılış zolağının eninin siyahısı
* T1 və E3

## İstinadlar
Zəng detalı qeydi

**Zəng detalı qeydi** — telefon danışığının və ya həmin qurğu yaxud cihazdan edilən digər telekommunikasiya əməliyyatlarının (məsələn, mətn mesajı) təfərrüatlarını sənədləşdirən telefon stansiyası və ya digər telekommunikasiya avadanlığı tərəfindən yaradılmış məlumat qeydi. Qeydə vaxt, müddət, tamamlanma statusu, mənbə və təyinat nömrəsi kimi müxtəlif məlumatlar yazılır. Bu operatorlar tərəfindən telefon stansiyasında şəhərlərarası zənglər üçün yazılmış və vaxtı təyin edilmiş kağız ödəniş biletlərinin avtomatlaşdırılmış ekvivalentidir.
## Məzmunu
Zəng detalı qeydi telekommunikasiya əməliyyatının xüsusi nümunəsi olan verilənlər sahələrini ehtiva edir, lakin həmin əməliyyatın məzmununu ehtiva etmir. Məsələn, xüsusi telefon zəngini təsvir edən zəng təfərrüatlı qeydinə həm zəng edən, həm də qəbul edən tərəfin telefon nömrəsi, zəngin başlama vaxtı və müddəti daxil ola bilər. Müasir təcrübədə zəng detalı qeydləri daha təfərrüatlıdır və aşağıdakı məlumatları ehtiva edir:
* zəng edən abunəçinin telefon nömrəsi (zəng edən)
* zəngi qəbul edənin telefon nömrəsi (zəng edilən)
* zəngin başlama vaxtı (tarix və vaxt)
* zəng müddəti
* zəngi ödəyən telefon nömrəsi
* qeydi yazan telefon stansiyasının və ya avadanlığın identifikasiyası
* qeydi müəyyən edən unikal ardıcıllıq nömrəsi
* zəngi yönləndirmək və ya ödəmək üçün istifadə edilən zəng edilmiş nömrənin əlavə rəqəmləri
* zəngin nəticəsi (məsələn, zəng qoşulu olub-olmaması)
* zəngin mübadiləyə daxil olduğu marşrut
* zəngin mübadilədən çıxdığı marşrut
* zəng növü (səs, SMS və s.)
* səsli zəng növü (zəng quraşdırılması, zəng davam etməsi, zəng əməliyyatı, zəng bitməsi, boş zəng, məşğul zəng, xidmətdən kənar zəng)
* ortaya çıxan xətalar
## Həmçinin bax
* Ödəniş məlumatı qeydi
* Müştərinin mülkiyyət şəbəkəsi məlumatları
* MAINWAY
* Məlumatların saxlanması
* Internet Protocol Detail Record
* Kommunikasiya məlumatları
* Komputer şəbəkəsi
* Orta zəng müddəti
*Answer-seizure ratio
*Telekommunikasiya əməliyyatlarının emal sistemləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Visualize/playback 6-months' Call Detail Records – Alman siyasətçi Malte Spitzin zəng qeydləri
Multimedia telefoniyası

3GPP/NGN IP Multimedia Subsystem (IMS) **multimedia telephony service** (**MMTel**) — səs, gerçək zamanlı video, mətn, fayl ötürülməsi və şəkillərin, audio və video kliplərin paylaşılması kimi media imkanlarından istifadə edərək birləşmiş, sabit və mobil gerçək zaman rejimində multimedia rabitəsini təklif edən IMS-ə əsaslanan qlobal standart. MMTel ilə istifadəçilər sessiya zamanı media "add and drop" etmək imkanına malikdirlər. MMTel qeydiyyatdan keçmiş ICSI (IMS Communication Service Identifier) etiketlərindən biridir.

MMTel standartı 3GPP və ETSI/TISPAN standartlaşdırma orqanları arasında ortaq layihədir. MMTel standartı bu gün həm sabit genişzolaqlı, həm sabit darzolaqlı, həm də mobil giriş növləri üzrə telefoniya xidmətinin xüsusiyyətləri ilə gerçək zaman rejimində multimedia rabitəsini təmin edən telefoniya xidmətini müəyyən edən yeganə qlobal standartdır. MMTel həmçinin standartlaşdırılmış NNI (Network-to-network interface) təqdim edir. Bu operatorlara öz şəbəkələrini birləşdirməyə imkan verir ki, bu da öz növbəsində MMTel-də müəyyən edilmiş media imkanlarının və əlavə xidmətlərin tam dəstindən istifadə edərək müxtəlif operatorlara məxsus istifadəçilərə bir-biri ilə əlaqə saxlamağa imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 3GPP Stage 1 (requirements)
* Stage 3 (protocol)
* Media handling and interactions
* Charging
* UE conformance test specifications (protocol conformance)
* UE conformance test specifications (Implementation Conformance Statement)
* UE conformance test specifications (TTCN Test Suite)
Venöz bucaq

**Venöz bucaq** (lat. angulus venosus) həmçinin Pirogov venoz bucağıda adlanır — körpücükaltı və daxili boyun venalarının birləşməsi. O, brakiosefalik damar əmələ gətirir.

Torakal kanal sol venoz bucaqda, sağ limfa kanalı isə sağ venoz bucaqda axır. Venöz bucaqda, yuxu qişası və qoltuqaltı qişa bir-birinə qarışaraq davamlı neyrovaskulyar örtük əmələ gətirir.
## İstinadlar
Yollar və məmləkətlər haqqında kitab

**Kitab əl-Məsalik vəl-Məmalik** (; ) — orta əsr ərəb tarixi-coğrafi ədəbiyyatının məşhur janrlarından biri. Ptolemeyin coğrafiyasından fərqli olaraq belə təsviri coğrafiya "yollar və ölkələr haqqında elm" adlandırmışdır (; *elm əl-məsalik vəl-məmlik*).

## Haqqında
Yollar və məmləkətlər haqqında kitablar janrı IX əsrdə yaranmışdır. Bu janrın ilk kitabı müsəlman coğrafiyaşünası İbn Xordadbehin "Yollar və məmləkətlər haqqında kitab"ıdır. Müəllif burada əsas diqqəti rayonlar və şəhərlər arasındakı yolların təsvirinə, aralarındakı məsafələri dəqiq göstərməyə həsr etmişdir. Əl-Məsudi (ö. 956) xilafət əyalətlərindən birində poçt rəhbəri vəzifəsində çalışan İbn Xordadbehin coğrafiyasını elçilər və poçtalyonlar üçün elm adlandırsa da, yollar və məmləkətlər haqqında kitablar sayəsində topoqrafiya IX–X əsrlərdə Ön Asiyanın ərazisi Antik dövrün sülh topoqrafiyasından daha yaxşı məlumdur. Akademik Bartold onları "ərəb coğrafi ədəbiyyatının ən qiymətli əsərləri" adlandırmışdır . P. Kristensenə görə, yollar və məmləkətlər haqqında kitablar, o cümlədən Yəqubinin "Ölkələr kitabı" və Qudamə ibn Cəfərin "Torpaq vergisi kitabı" məmurlar tərəfindən dövlət məmurları üçün yazılmış inzibati və fiskal cib kitabçaları olmuşdur.

İbn Xordadbehdən başqa, əl-İstəxri, İbn Havqəl, əl-Bəkri, Ceyhani, əl-Mühəlləbi və başqaları bu janrda öz əsərlərini yazmışlar.

## İstinadlar
Tarixi fakt

Tarix elmində **tarixi faktların** iki növü fərqləndirilir: faktiki *tarixi fakt* və *elmi-tarixi fakt* .

**Tarixi fakt** baş vermiş və həmişə aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olan aktual hadisədir: zaman və məkanda lokallaşma, obyektivlik, tükənməzlik. Tarixi zaman xronoloji kateqoriyalarla təmsil olunur: il, əsr, minillik, dövr, era, mərhələ və s. Tarixi zaman kateqoriyaları tarixi keçmişin zamanla lokallaşdırılmasını təmin edir və temporal oriyentasiyaların inkişafına kömək edir. Tarixi məkan müəyyən bir ərazidə baş verən təbii-coğrafi, siyasi, sosial-mədəni proseslərin məcmusu ilə təmsil olunur. Tarixi hərəkat insanın və cəmiyyətin müxtəlif fəaliyyət sahələrindəki fəaliyyətini əks etdirir: əmək, sosial, siyasi, mədəni, təhsil, beynəlxalq, özünüinkişaf.

**Bir çox alimlər tarixi faktların 3 kateqoriyasını müəyyən etmişdir:**

# Müəyyən məkan-zaman çərçivəsi daxilində yerləşən və maddiliyə malik olan obyektiv mövcud olan reallıq faktları (tarixi hadisələr, hadisələr, proseslər);
# Mənbələrdə əks olunan faktlar, hadisə ilə bağlı məlumatlar;
# Tarixçinin əldə etdiyi və təsvir etdiyi “elmi” faktlar.

## Həmçinin bax

* Fakt

## İstinadlar
Yaqub Piriyev

**Yaqub Maksim oğlu Piriyev** () — Bakı Mühəndislik Universitetinin rektoru (2023). O bundan əvvəl Elm və Təhsil Nazirliyində Aparat rəhbərinin müavini, Elm, ali təhsil və orta ixtisas təhsili şöbəsinin müdiri, Memarlıq və İnşaat Universitetinin Nəqliyyat fakültəsinin dekanı vəzifələrində çalışıb.

## Təltif və mükafatları
* "Tərəqqi" medalı (23 iyun 2021)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yaqub Maksim oğlu Piriyev
Əli ibn İnan

**Ələddin Əbu əl-Həsən Əli ibn İnan ibn Muğamis ibn Rumeysə ibn Əbu Numey əl-Həsani** () — 1423-cü ildən 1425-ci ilə qədər Məkkə əmiri olmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Əbu Leyla əl-Muhalhil

**Əbu Leyla Udey ibn Rəbiə ibn əl-Harit ət-Tağlibiyy** () — **əl-Muhalhil** ("şeirləri incə toxuyan") və **əz-Zir** ("eşqbaz") ləqəbləri ilə tanınan İslamdan əvvəl Nəcddə doğulmuş şair və döyüşçü. O, qırx il davam edən "Basus müharibəsi"ndə Bənu Təqlib qəbiləsinə başçılıq edirdi.

O, şair həmkarı İmru əl-Qaisin dayısı və ikinci qızı Leyla vasitəsilə Əmr ibn Gülsümün babası idi.

## İstinadlar
Zil-130

**Zil-130** — MAZ-500 ailəsinə aid edilir. 1962–2010-cu ilə kimi istehsal olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ural-4320

**Ural-4320** — Təkər formulu 6x6 olan yük maşını 1977-ci ildə Ural Avtomobil Zavodunda istehsal olunub.
Buraxılma tarixi – 1977
Uzunluğu – 7366mm
Eni – 2500mm
Hündürlüyü – 2715mm.

## İstinadlar
Qaz-3102

**Qaz-3102** — 1981-ci ildən 2008-ci ilə kimi Qorki Avtomobil Zavodu tərəfindən istehsal olunmuş sovet və rus orta sinif avtomobili.

## İstinadlar
Ernesto de la Kruz

Ernesto Natividad de la cruz (Concordia, Entre Ríos, ) — Ranchera musiqisinin janrına həsr edən bir argentinalı musiqiçi idi. Bandoneonist, öz orkestrinin direktoru və rancheras musiqisinin bəstəkarı, bəzilərinin geniş yayılması, lakin xüsusilə El Ciruja Ranchera musiqisinin müəllifi olaraq xatırlanır.
## İstinadlar
Matrak

**Matrak** —  Osmanlı-boşnak dövlət xadimi, tarixçisi və alim Matrakçı Nasuh (*Nasuh ibn Qaragöz ibn Abdullah əl-Bosnavi*) tərəfindən icad edilən qılınc və qalxan mübarizəsinə əsaslanan Osmanlı döyüş idmanı. XVI o, qılınc simulyasiya edən dəri ilə örtülmüş taxta çubuqlar və taxta dəri örtüklü qalxanla oynanılır. Çubuqların yuxarı hissəsi yuvarlaqlaşdırılıb və boulinq sancaqlarına bənzəyən gövdədən bir qədər genişdir.  Oyun bir növ döyüş simulyasiyasıdır və qazonda oynanılır. O, Osmanlı əsgərləri tərəfindən döyüşlərdə məşq kimi istifadə olunurdu.

Möhtəşəm əsr teleserialında döyüş oyunu kimi göstərilir.

## İstinadlar

## Xarici link
*Türkiye Geleneksel Spor Dalları Federasyonu "Matrak"
Çox ailəli yaşayış binası

**Çox ailəli yaşayış binası** — bir bina və ya kompleks daxilindəki bir neçə binada sakinlər üçün bir-birindən ayrı yaşayış məntəqələrinin yerləşdiyi mənzillərin təsnifatı. Binalar bir-birinin yanında (yan-yana) və ya bir-birinin üstündə ola bilər (mərtəbəli). Ümumi forma yaşayış binasıdır. Əksər kommunalar çox ailəli yaşayış yerlərini, misal üçün birgə yaşayış binalarını () birləşdirir. Bəzən çoxmənzilli yaşayış binasındakı mənzillər kondominiumlar olur, buradakı mənzillər binanın sahibindən icarəyə götürülməkdənsə, adətən fərdi mülkiyyətdə olur. 

Sənaye inqilabından əvvəl belə nümunələr nadir idi, yalnız tarixi şəhər mərkəzlərində mövcud idi. Qədim Romada bunlara *[[insula]]*, Şibamda göydələnlər, Madriddə *[[casas a la malicia]]* və Əlcəzair Kasbahında *[[kasbah]]* deyilir.
## Həmçinin bax
* Birgə yaşayış evi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksandr Çuprov

**Aleksandr Aleksandroviç Çuprov** () — rus statistiki, professor. Sankt-Peterburq Politexnik İnstitutunda dərs dediyi illərdə statistikanın tədrisi üçün nümunəvi sistem işləyib hazırlamış və onu uğurla həyata keçirmişdir.

## Həyatı
Hələ 14 yaşı olanda 5-ci gimnaziyaya, onun 5-ci sinfinə daxil olub. 1892-ci ildə Çuprov orta məktəbi bitirmiş və atasının məsləhəti ilə Fizika-Riyaziyyat fakültəsinin riyaziyyat şöbəsini seçərək Moskva Universitetinə qəbul oldu. Onun namizədin "Ehtimal nəzəriyyəsi nəzəri statistikanın əsası kimi" əsəri A. Çuprovun sonrakı əsərlərində işləyib hazırladığı məsələlərə həsr olunmuşdu. O , B. K. Mlodzeevskini özünün müəllimi hesab edirdi. Çuprov P. Çebışev və A. Markovun Sankt-Peterburq riyaziyyat məktəbinə böyük maraq göstərmişdi .

1896-cı ildə Çuprov Berlində təlim keçmiş, oradan 1897-ci ildə Strasburqa köçmüş və burada Georq Knapp tərəfindən hökumət bilikləri üzrə seminarda iştirak etmişdir. 1901-ci ilin yayında A. Çuprov Strasburqda doktorluq imtahanlarından keçmiş, elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almış və ali təhsil müəssisəsində dosent elmi dərəcəsi almaq məqsədilə Moskva Universitetinin Hüquq fakültəsində magistratura imtahanlarına hazırlaşmağa başlamışdır. Çuprov K. Marksın, F. Engelsin əsərlərini və sosialist hərəkatı məsələlərini intensiv şəkildə öyrənirdi. 1902-ci ilin yazında magistratura imtahanlarını vermişdir.

1909-cu ildə o, ikinci dissertasiya kimi Moskva Universitetinə "Statistika nəzəriyyəsi üzrə oçerklər"ini təqdim etmiş və onu uğurla müdafiə etmişdir. 1910-cu ildə professor oldu.

1902–1917-ci illərdə Sankt-Peterburq Politexnik İnstitutunda statistika kafedrasına rəhbərlik etmişdir. Bir çox rus statistikləri üçün məktəbə çevrilən statistikaya dair seminar təşkil etdi. adına Cəmiyyət Şurasının üzvü A. VƏ. Çuprov sosial elmlərin inkişafı üçün .

1917-ci ildə tarix və siyasi elmlər sinfi üzrə Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir.

1917-ci ilin mayında yay tətili üçün İsveçə getdi, lakin xəstəlik və inqilabi hadisələr onu Rusiyaya qayıtmasını təxirə salmağa məcbur etdi. 1920-ci ilə qədər Stokholmda, 1920–1925-ci illərdə Drezdendə yaşayıb. 1925-ci ildə — Praqada Rusiya Hüquq fakültəsində kafedra müdiri olub.

Vyaçeslav Molotov Politexnik İnstitutunda oxuduğu illəri belə xatırlayırdı: "Çuprov böyük statistikdir, onun kursunu tam dinləmişəm… O, çox yaxşı, bacarıqlı mühazirəçi idi" .

## Əsərləri
* Die Feldgemeinschaft, eine morphologische Studie (1902)
* Die Aufgaben der Theorie der Statistik (1905)
* Statistik als Wissenschaft (Arxiv für Sozialwiss, 1906)
* Konstitusiyalı Demokrat Partiyası və Sosializm. — M. : Xalq Qanunu, 1906. — 16 s.
* Statistika nəzəriyyəsi üzrə esselər / 2-ci nəşr, təftiş. və əlavə — Sankt-Peterburq, 1910. — 443 s.
* Statistikanın sualları (1960)
* Korrelyasiya nəzəriyyəsində əsas problemlər (1960)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xətti qeyri-asılılıq

Xətti cəbrdə **xətti asılılıq** — xətti fəzanın alt çoxluğunun malik ola biləcəyi xüsusiyyətdir. Xətti bir asılılıqla, sıfır elementə bərabər olan bu çoxluğun elementlərinin qeyri-trivial xətti birləşməsi var. Belə birləşmə olmadıqda, yəni yeganə belə xətti birləşmənin əmsalları sıfıra bərabər olduqda, çoxluq **xətti qeyri-asılı** adlanır.

## Nümunə
\mathbb{R}^3 vektorlar (1,0,0), (0,1,0) Və (0,0,1) xətti asılı deyil, çünki tənlik belədir:

: a_1\cdot(1,0,0) + a_2\cdot(0,1,0) + a_3\cdot(0,0,1) = (0,0,0) \quad a_i \in \mathbb{R}

yalnız bir - trivial həlli var.

Vektorlar (1,0,0) və (5,0,0) isə xətti asılıdır

: (1,0,0) \cdot 5 = (5,0,0),

deməli,

: -5 \cdot (1,0,0) + 1 \cdot (5,0,0) = (0,0,0).

## Xüsusiyyətləri

* 0 \in M \Rightarrow M xətti asılıdır.
* M xətti qeyri-asılıdır \RightarrowM' hamısı üçün xətti qeyri-asılıdır  M' \subseteq M .
* M xətti asılıdır \RightarrowM' hamısı üçün xətti asılıdır M' \supseteq M .

## Həmçinin bax

*
* Matris dərəcəsi
* Xətti tənliklər sistemi
Optical line termination

**Optical line termination** və ya qısaca **OLT** — passiv optik şəbəkə provayderinin son nöqtəsi kimi xidmət göstərən cihaz. İki əsas funksiyanı təmin edir:
* provayderin avadanlığı tərəfindən istifadə edilən elektrik siqnalları ilə passiv optik şəbəkənin istifadə etdiyi fiber-optik siqnallar arasında çevrilməni həyata keçirmək.
* həmin şəbəkənin digər ucunda (optik şəbəkə terminalları və ya optik şəbəkə vahidləri adlanır) çevrilmə cihazları arasında multipleksləşdirməni əlaqələndirmək.
## Xüsusiyyətləri
OLT-yə aşağıdakı xüsusiyyətlər daxildir:
*Aşağı axın kadrının işlənməsi, aşağı axın kadrını yaratmaq üçün ATM xanasını qəbul etmək və aşağı axın kadrının paralel məlumatını onun seriya məlumatına çevirmək üçün vasitə.
*Dalğa uzunluğuna bölünən multipleksasiya, aşağı axın kadrının seriya məlumatlarının elektro/optik çevrilməsini həyata keçirmək və onların dalğa uzunluğuna bölünən multipleksasiyasını həyata keçirmək üçün vasitələr.
*Dalğa uzunluğuna bölünən multipleksasiya vasitəsindən məlumatların çıxarılması, əlavə sahənin axtarışı, yuva (slot) sərhədinin təyin edilməsi və fiziki təbəqə əməliyyatlarının idarəsi və texniki xidməti (PLOAM) xanasını və ayrıca bölünmüş yuvanı emal etmək üçün yuxarı axın kadrının emal vasitəsi.
* MAC protokolunu yerinə yetirmək və yuxarı/aşağı axın kadrının emal vasitələri üçün istifadə olunan dəyişənlər və vaxt siqnalları yaratmaq üçün idarəetmə siqnalının yaradılması vasitəsi.
* Dəyişənlər və idarəetmə siqnalı yaratma vasitələrindən gələn vaxt siqnallarından istifadə etməklə aşağı və yuxarı axın çərçivə emal vasitələrinə nəzarət etmək üçün idarəetmə vasitəsi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Razi Daneş Məşhədi

**Razi ibn Əbu Turab Məşədi** (**Daneş** adı ilə tanınır) (1665-ci ildə vəfat edib) — 1655-1662-ci illər arasında Moğol imperiyasının İran şairi laureatı.

İsfahanda anadan olub.  
Atası Hindistana köç edən və Heydərabadda 1650-ci ildə vəfat etmiş bir şair idi. Daneş atasının ölümündən əvvəl Hindistana getdi. Daneş Sultan Şahcahanın sarayında qəsidə oxuyaraq 2000 rupi qazandı.  Həmçinin o, Şahcahana və Şah Şücaya xidmət etmişdir.

## İstinadlar
Rəqəmsal siqnal

**Rəqəmsal siqnal** — məlumatları diskret dəyərlər ardıcıllığı kimi təmsil edən siqnal. O istənilən vaxt yalnız sonlu sayda dəyərlərdən birini qəbul edə bilər. Bu davamlı dəyərləri təmsil edən analoq siqnal ilə ziddiyyət təşkil edir və hər hansı bir zamanda o davamlı dəyərlər diapazonunda həqiqi ədədi təmsil edir.

Sadə rəqəmsal siqnallar məlumatları analoq səviyyələrin diskret zolaqlarında təmsil edir. Dəyərlər zolağı daxilindəki bütün səviyyələr eyni məlumat vəziyyətini təmsil edir. Əksər rəqəmsal sxemlərdə siqnal iki mümkün etibarlı dəyərə malik ola bilər. Buna *binar siqnal* və ya *məntiq siqnalı* deyilir. Onlar iki gərginlik zolağı ilə təmsil olunur: istinad dəyərinə yaxın (adətən torpaq və ya sıfır volt kimi adlandırılır) və təchizatın gərginliyinə yaxın. Bunlar Bul domeninin "0" və "1" (və ya "doğru" və "yalan") dəyərlərinə uyğundur, buna görə də istənilən vaxt ikili siqnal ikili rəqəmi (bit) təmsil edir. Bu diskretləşmə səbəbindən analoq siqnal səviyyələrində edilən nisbətən kiçik dəyişikliklər diskret zərfindən çıxmır və nəticədə siqnal vəziyyətinin qəbulu sxemi tərəfindən nəzərə alınmır. Nəticədə rəqəmsal siqnallar səs-küy immunitetinə sahibdir. Elektronik səs-küy çox böyük olmamaq şərti ilə rəqəmsal sxemlərə təsir etməyəcək, ancaq səs-küy həmişə analoq siqnalların işini müəyyən dərəcədə pisləşdirəcək. 

İkidən çox vəziyyətə malik rəqəmsal siqnallar aradabir istifadə olunur. Belə siqnallardan istifadə edən sxem çoxqiymətli məntiq adlanır. Məsələn, üç mümkün vəziyyəti qəbul edə bilən siqnallara üç qiymətli məntiq deyilir.

Rəqəmsal siqnalda məlumatı təmsil edən fiziki kəmiyyət dəyişən elektrik cərəyanı və ya gərginlik, optik və ya digər elektromaqnit sahəsinin intensivliyi, fazası və ya qütbləşməsi, akustik təzyiq, maqnetik disk mühitinin maqnitləşməsi və s. ola bilər. Rəqəmsal siqnallar bütün rəqəmsal elektronikada, xüsusən də hesablama avadanlıqlarında və verilənlərin ötürülməsində istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Analoq siqnal
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
* CodSim 2.0: Open source Virtual Laboratory for Digital Data Communications Model Department of Computer Architecture, University of Malaga. Simulates Digital line encodings and Digital Modulations. Written in HTML for any web browser.
Nəsrullah Mərdani

**Nəsrullah Mərdani** () — İranın məşhur şairlərindən biri. 1947-ci ildə Kazirunda anadan olub, 2003-cü ildə Kərbəlada vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nasrollah Mardani
* http://www.ibna.ir/vdcjyiex.uqe8az29fu.html
Federal Kommunikasiya Komissiyası

**Federal Kommunikasiya Komissiyası** (FKK) () — ABŞ-də radio, televiziya, simli, peyk və kabel kommunikasiyasını tənzimləyən müstəqil agentlik. FKK genişzolaqlı şəbəkəyə çıxış, ədalətli rəqabət, radiotezlikdən istifadə, media məsuliyyəti, ictimai təhlükəsizlik və vətən təhlükəsizliyi () sahələrində yurisdiksiyasını saxlayır.

FKK 1934-cü ildə qəbul edilmiş Kommunikasiya Aktı əsasında Federal Radio Komissiyasının radio tənzimləmə funksiyalarını əvəz etmək üçün yaradılmışdır. Daha sonra simli kommunikasiya tənzimləməsini Ştatlararası Kommersiya Komissiyasından təhvil almışdır. FKK-nın səlahiyyətli yurisdiksiyası 50 ştatı, Kolumbiya dairəsini və ABŞ-nin ərazilərini əhatə edir. O həmçinin Şimali Amerikanın digər ölkələrindəki oxşar kommunikasiya qurumları üçün müxtəlif səviyyələrdə əməkdaşlıq, nəzarət və liderlik təmin edir. FKK tamamilə tənzimləyici haqlar hesabına maliyyələşdirilir. Agentliyin 2022-ci ilə olan büdcəsi 388 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdi. 2020-ci ilin iyul ayına olan məlumata əsasən 1,482 federal işçisi mövcuddur.

1934-cü ildə qəbul edilmiş Kommunikasiya Aktının Birinci Bölməsində göstərilən və 1996-cı il Telekommunikasiya Aktı ilə düzəliş edilmiş FKK-nın missiyası (47 U.S.C. §151-ə düzəliş) "irqinə, rənginə, dininə, milli mənşəyinə və ya cinsinə görə ayrı-seçkilik etmədən, sürətli, səmərəli, ümummilli və dünya miqyasında simli və radio rabitə xidmətlərini mümkün qədər bütün ABŞ xalqına  münasib ödənişlərlə adekvat imkanlarla təqdim etmək"dir. Bundan əlavə, akt FKK-nın "milli müdafiə məqsədi ilə" və "simli və radio kommunikasiyasından istifadə etməklə həyat və əmlakın təhlükəsizliyini təşviq etmək məqsədilə" yaradıldığını deyir.

Həmçinin 1999-cu il Hökumətin Fəaliyyəti və Nəticələri Aktına (GPRA) uyğun olaraq FKK 2018-22 Strateji Planında dörd məqsəd müəyyən edilmişdir: Rəqəmsal Bölünmənin Bağlanması, İnnovasiyaların Təşviqi, İstehlakçıların və İctimai Təhlükəsizliyin Mühafizəsi və FKK İcraatlarında İslahat.
## Həmçinin bax
* Bip səsi

## İstinadlar

### Əlavə ədəbiyyat
*The FCC Doesn't Need to Be By Peter Suderman, April 5, 2010
*New Wave: The case for killing the FCC and selling off spectrum By Jack Shafer, January 17, 2007
*FCC Hits Chinese Company C.T.S. Technology Co. Ltd with Record Fine for Selling Signal Jammers from the pcmag
*Harvey J. Levin: Pioneering the Economics of the Airwaves
*''The Invisible Resource: Use and Regulation of the Radio Spectrum''
*Papers of Robert E. Lee, Commissioner of the FCC, 1953–1981, Dwight D. Eisenhower Presidential Library 
*The Federal Communications Commission: Current Structure and Its Role in the Changing Telecommunications Landscape

## Xarici keçidlər

*
*FCC Rules (CFR Title 47) in the Code of Federal Regulations
*FCC in the Federal Register
*FCC on USAspending.gov
*The FCC Record from the UNT Digital Library
Qaz-3110

**Qaz-3110** — Qorki Avtomobil Zavodu tərəfindən 1997–2004-cü illərdə istehsal edilmiş Volqa seriyasına mənsub avtomobil.

## İstinadlar
Pol Qaskoyn

**Pol Con Qaskoyn** (ing. *Paul John Gascoigne*, ) — keçmiş peşəkar futbolçu və məşqçi.

## Həyatı
1967-ci ilin 27 mayında İngiltərənin Qeytshed şəhərində anadan olmuşdur. Futbola olan marağı onu 1980-ci ildə "Nyukasl Yunayted" klubunun gənclər akademiyasına gətirmişdir. 1985-ci ildə peşəkar müqavilə imzalayaraq əsas komandada çıxış etməyə başlamışdır.

## Karyerası
* **[[Nyukasl Yunayted FK]] (1985–1988)**
* **[[Tottenhem Hotspur FK]]** **(1988–1992)**
* **[[Latsio FK]] (1992–1995)**
* **[[Reyncers FK]] (1995–1998)**
* **[[Midlsbro FK]] (1998–2000)**
* **[[Everton FK]] (2000–2002)**

Ümumilikdə klub karyerasında 388 oyunda 83 qol vurmuşdur .

## Məşqçilik fəaliyyəti
Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra Qaskoyn 2005-ci ildə İngiltərənin "Ketterinq Taun" klubunda baş məşqçi vəzifəsində çalışmışdır. Lakin şəxsi problemləri səbəbindən bu vəzifədə uzun müddət qala bilməmişdir .

## Əlavə məlumat
2015-ci ildə "Gascoigne" adlı sənədli filmdə öz həyat hekayəsini paylaşmışdır. O, həmçinin "Gazza: My Story" və "Being Gazza: Tackling My Demons" adlı avtobioqrafik kitabların müəllifidir .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Virtuoz

**Virtuoz** (ital. virtuoso; lat. virtus – hünər, istedad) — musiqi əsərlərini texniki və bədii cəhətdən sərbəstliklə və məharətlə ifa edən musiqi ifaçısı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Robert Huber

**Robert Huber** – () — alman biokimyaçısı, 1988-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı, Leopoldina (1990 il) və Accademia dei Lincei-nin üzvü, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1995 il) və London Kral Cəmiyyətinin (1999 il) xarici üzvü.

## Bioqrafiyası
1960-cı ildə Münhen Texniki Liseyinin kimya fakültəsini bitirmiş, sonra orada üzvi birləşmələrin kristalloqrafik tədqiqatlarını aparmışdır. 1971-ci ildə Maks Plank Cəmiyyətinin Biokimya İnstitutuna rəhbərlik etdi və zülal kristalloqrafiyasına keçdi. O, 2005-ci ilə qədər institutun direktoru olub, bütün bu illər ərzində almamaterdə kristalloqrafiyadan dərs deyib, həm də 2013-cü ildə fəxri adını qazanıb.
Robert Huber, ali bitkilərdə fotosintez mexanizmini başa düşməkdə daha da irəliləyiş təmin edən bənövşəyi kükürd olmayan Rhodopseudomonas viridis bakteriyasının fotosintezində iştirak edən reaksiya mərkəzinin membran zülalının kristal quruluşunun ilk tədqiqi üçün Mişel Hartmut və Yohan Dayzenhoferlə birlikdə 1988-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatı aldılar.

## Mükafat və təltifləri
* Nobel mükafatı (1988 il)
* Bavariya Elmlər Akademiyasının üzvü (1988 il),
* Avropa Akademiyasının üzvü (1990 il),
* Hindistan Milli Elmlər Akademiyasının üzvü ,
* Avropa Elmlər və İncəsənət Akademiyasının üzvü,
* Vilnüs Universitetinin fəxri doktoru (2011 il),
* Yagelloniya Universitetinin fəxri doktoru (2014 il).
* 2016-cı ildə o, Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərə (GMO) qarşı mübarizəni dayandırmağa çağıran bir məktub imzaladı.
* Resenziyalı elmi jurnallarda 800-dən çox məqalənin müəllifi və həmmüəllifidir. H indeksi 128.
* Almaniya Federativ Respublikasının "Xidmətlərə görə" ordeni, ulduz və çiyin kəməri ilə Böyük Xidmət Xaçı (1997 il)
* Litvaya xidmətlərinə görə komandir xaçı (2017 il).

## Əsas nəşrləri
J. Deisenhofer, O. Epp, K. Miki, R. Huber və H. Mişel. Rhodopseudomonas viridis-in fotosintetik reaksiya mərkəzində 3Å qətnamədə zülal alt bölmələrinin quruluşu // Təbiət: jurnal. — 1985. — Cild. 318, nömrə 6047. – səhifə-618–624. — doi: 10.1038/318618a0.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mixi sümüklər

**Mixi sümüklər** — insan ayağının 3 mixi sümüyü var:

* **Birinci** və ya medial mixi sümük
* **İkinci** və ya ara mixi sümüyü, orta mixi sümüyü kimi də tanınır
* **Üçüncü** və ya yan mixi sümüyü

Onlar navikulyar sümük ilə 1-ci, 2-ci və 3-cü metatarsal sümüklər arasında və kuboid sümüyünün medial hissəsində yerləşirlər.
## Strukturu

3 mixi sümüyü var:

# Medial mixi sümük (həmçinin ilk mixi sümüyü kimi tanınır) mixi sümüklərin ən böyüyüdür. Ayağın medial tərəfində, navikulyar sümüyün qarşısında və birinci metatarsal sümüyünün əsasının arxasında yerləşir. Yan tərəfində aralıq mixi sümüyü var. 4 sümüklə birləşir: navikulyar, ikinci mixi, birinci və ikinci metatarsal sümüklər. Yan tərəfində aralıq mixi sümüyü var. 4 sümüklə birləşir: skafoid, 2-ci mixi və 1-ci və 2-ci metatarsal sümüklər. Tibialisin ön əzələsi və peroneus longus əzələləri medial mixi sümüyə yapışır.
# 
# Ara mixi sümüyü (ikinci mixi və ya orta mixi) nazik formadadır və ucu aşağı baxır. Aralıq mixi digər iki mixi sümük arasında (medial və yan mixi sümüklər) yerləşir və arxada navikulyar, öndə ikinci metatarsal və hər 2 tərəfdə digər mixi sümüklərlə birləşir.
#
# Digər 2 mixi sümüyü arasında aralıq olan yan mixi sümüyü (həmçinin 3-cü mixi və ya xarici mixi sümüyü kimi tanınır) nazik formadadır, alt hissəsi yuxarıdadır. Tibialis arxa əzələsi medial mixi sümüyə birləşir və flexor hallucis brevis ondan yaranır.
## Əzələ əlavələri

## Zədələri

* **Lisfranq zədəsi** — metatarsların bir və ya hamısının tarsusdan yerdəyişməsi.
* **Mixi sümüyün sınığı** - ayağın orta hissəsinin bağ dəstəyinə görə, təcrid olunmuş mixi sınıqlar nadir hallarda olur.

## Əlavə şəkillər

 Gray268.png|Sağ ayağın sümükləri. Dorsal səth.
 Image:Gray269.png|Sağ ayağın sümükləri. Plantar səthi. 
 Image:Gray290.png|Ayağın skeleti. Medial aspekt.
 Image:Gray291.png|Ayağın skeleti. Yan tərəfi.
 Image:Gray360.png|Sinovial boşluqları göstərən sol intertarsal və tarsometatarsal artikulyasiyaların göstərilən hissəsi.
 Image:Ospied-en.svg|Ayaq sümükləri
File:Slide29DEN.JPG|Mixi sümük. Təkmilləşdirilmiş görünüş.
File:Slide31DEN.JPG|Mixi sümük. Təkmilləşdirilmiş görünüş.

## Həmçinin bax

* Mixi yazı
* Sümük
## İstinadlar

## Xarici keçidlər