open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Poliolefinlər

**Poliolefinlər** – yüksəkmolekullu birləşmələr (polimerlər) sinfinə aid olub, aşağımolekullu maddələrdən – olefinlərdən (monomerlərdən) alınır. Neftdən və ya təbii qazdan eyni və ya müxtəlif monomerlərin katalizator iştirakında homopolimerləşməsi və ya birgə (so) polimerləşməsi yolu ilə emal olunur. Müxtəlif örtüklərin (plyonkaların) və liflərin sənaye istehsalında geniş istifadə olunur.

## Müxtəlifliyi
Termoplastlar və elastomerlər məlumdur. Termoplastların ən mühüm nümayəndələri polietilen, polipropilen, polibutilenlərdir. Elastomerlərdən ən geniş tətbiq olunanı etilen-propilen kauçukudur. Kauçukabənzər xassələri olan isə poliizobutilendir.

## Xassələri
Poliolefinlərin faza hallarının diapazonu jeleşəkilli olmaqdan bərk olmağa qədər dəyişir. Faza halı, birinci növbədə, molekul kütləsi və kristallaşma dərəcəsi ilə müəyyən olunur. Kristallik poliolefinlər yüksək dielektrik xassələri, mexaniki möhkəmliyi və aqressiv mühitin təsirinə qarşı (güclü oksidləşmədən başqa) davamlılığı ilə xarakterizə olunur[1].
Bəzi poliolefinlər qızdırıldıqda onlardan insan sağlamlığına zərərverici maddələr ayrilir[3].

## İstifadəsi və perspektivliyi
Poliolefinlər hazır məhsulda aşağı maya dəyərini, uzunömürlülüyü və az çəkini birləşdirməyə imkan verir. Polietilenlər və polipropilenlər Avropada plastmasa olan illik təlabatın həcminin yarıya qədərini təşkil edir[2].
Hal-hazırda etilenin və propilenin yüksəkməhsuldarlıqlı iritonnajlı polimerləşmə prosesləri yüksəkeffektli katalizatorlardan istifadə etməklə təkmilləşdirilir. Metallaşdırma, mineral və polimer doldurucuların daxil edilməsi ilə etilen və digər olefinlər əsasında yeni materiallar yaradılır ki, bunlar da çevikliyə, yük altında çatlamaya qarşı dayanıqlığa, şaxtaya qarşı davamlılığa və digər xassələrə malikdirlər[4]
1990-cı illərin ortalarından etibarən yüksək aktivliyə malik metallosen (keçid metalların və tsiklopentadienin əmələ gətirdiyi üzvi birləşmə) katalizatorlar (polimerləşmə ilə vahid mərkəzə malik) tətbiq olunur ki, bunlar da polimer zəncirinin uzunluğunun bərabərliliyinə və şaxələnməsinə nəzarət etməyə imkan verir. Nəticədə bərk halda müxtəlif həmcinsli polimerlər alınır, məhsulun fiziki və optiki xassələri yaxşılaşır, daha ücüz somonomerlərdən effektiv istifadə imkanı yaranır[3].

## Ədəbiyyat
* Полиэтилен и другие полиолефины: пер. с англ. и нем. / Ред.: П. В. Козлов, Н. А. Платэ.-М.: Мир, 1964.— 594 с.
* Камбаров, Ю. Г.Полиолефины / Ю. Г. Камбаров, Н. М. Сеидов, А. А. Буниятзаде.— Баку: Азернешр, 1966.— 185 с.
* Кренцель Б. А., Клейнер В. И.Кристаллические полиолефины. — Итоги науки и техники.—М., 1974. — Т. 5. — (Химия и технология высокомолекулярных соединений).
* Кренцель, Б. А. Высшие полиолефины / Б. А. Кренцель, В. И. Клейнер, Л. Л. Стоцкая. — М.: Химия, 1984. — 184 с.
Kondensləşmə reaksiyaları

**Kondensləşmə reaksiyaları** – iki molekul və ya funksional qrupların birləşərək daha böyük molekul əmələ gətirməsi ilə gedən reaksiyalara deyilir. Kondensləşmə reaksiyaları zamanı irimolekullu birləşmə ilə yanaşı su, xlorid turşusu, metanol, ammonyak yaxud da sirkə turşusu kimi kiçik molekullar da alına bilər. Bioloji sistemlərdə gedən kondensləşmə reaksiyalarında əsasən su ayrılır.
Kondensləşmə reaksiyalarına nümunə olaraq aminturşuların kondensləşərək zülalların əmələ gətirməsini göstərmək olar.
Kondensləşmə reaksiyası dəyişmə reaksiyasının bir formasıdır.
Bu reaksiya nümunəsi bir növ hidrolizin əksidir. İki hissə birləşib bir kimyəvi birləşmə əmələ gətirir. Baxmayaraq ki, su molekulunun qütblərinin hərəkəti nəticəsində hidroksil və hidrogen ionları əmələ gəlir. Beləliklə, kondensləşmə reaksiyalarında kimyəvi rabitələrin yaranmasına enerji tələb olunmur. Əgər birləşmə eyni molekulların atom və ya qrupları arasındadırsa, reaksiya iri molekulyar kondensləşmə adlandırılır və çox hallarda həlqəvi formalaşma üstünlük təşkil edir. Buna nümunə olaraq Dekman kondensləşməsini göstərmək olar. Bu reaksiyada hər bir molekul kondensləşmə nəticəsində spirt qrupunu itirir və β-ketoefir forma alınır.
Əksər kondensləşmə reaksiyaları nukleofil əvəzolunma və aldehid kondensləşməsi əsasında gedir. Digər kondensləşmə reaksiyaları radikal yaxud yeganə elektronunun köçürülməsi mexanizmi ilə gedir.

## Kondensləşmə reaksiyalarının tətbiq sahələri
Kondensləşmə reaksiyalarından müxtəlif sintez sahələrində geniş istifadə olunur. Əsas sintez sahələrindən biri olan polimer kimyasında da bu reaksiyalar geniş tətbiq olunur. Polimerləşmə reaksiyalarının bir növü də kondensləşmə reaksiyalarıdır ki, bu zaman monomer və monomer zəncirləri kondensləşərək polimerləri əmələ gətirir. Buna misal olaraq poliefirlərin və neylonların sintezini göstərmək olar.
Kondensləşmə reaksiyaları əsasında canlı orqanizmlərdə mühüm həyati əhəmiyyətli maddələr olan polipeptidlər, terpenlər və s. əmələ gəlir.
Kondensləşmə reaksiyalarının böyük bir hissəsini tibbi kimyəvi maddələrin alınması təşkil edir. Məsələn, daş-kömür qatranının tərkibində rast gəlinən, kondensləşmə reaksiyaları əsasında yaranan çoxnüvəli aromatik karbohidrogenləri göstərmək olar. Bunlara piren (C16H10), xrizen (C18H12), perilen (C20H12), pitsen (C22H14), 1,2-benzipiren (C20H12) daxildir.

## Mənbə
* A. Məhərrəmov, M. Məhərrəmov, M. Allahverdiyev, "Üzvi kimya", Bakı-2004
* S. F. Qarayev, G. M. Talıbov, A. H. Həbibova, R. Ə. Teymurova. Zərif üzvi sintezin prinsipləri (dərs vəsaiti), Bakı-1998.-120 s.
Siatim-201 sürtküsü

**Siatim-201** — antioksidləşdirici aşqardan ibarət antifriksion plastik sürtkü.

## Alınması
Siatim-201 litium stearat ilə qatılaşdırılmış, özlülüyü aşağı olan mineral yağdır. Tərkibində difenilamin(aşqar) vardır.

## Xassələri
Siatim-201 yekcins mazdır (topalarsız). Rəngləri- parlaq açıq şabalıdı rəngdən tünd sarı rəngədək olur. Standart (ГОСТ 6267–74)
Aşağı temperatur xassələrinə, mexaniki stabil və aşağı kolloid stabilliyə malikdir. Şaxtaya və suya davamlıdır.-60oC-dən +90oC-dək temperatur intervalında işlədilə bilər. Su ilə uzun müddət birbaşa təmas şəraitində və nisbi rütubət 80% -dən çox olduqda, ağır yüklənmiş sürüşmə qovşaqlarında, məmulatların qısa və uzun müddətli konversiyası üçün istifadə edilməsi məsləhət görülmür. Damcı düşmə temperaturu(DDT)1750C –dir.
Sürtkünün təminatlı saxlanma müddəti hazırlandığı gündən başlayaraq 1 il hesab edilir. İşləndikcə özlülüyü azalır və sürtkü kimi stabilliyini itirir. Uzun müddət saxlandıqda maye yağ ayrılır ki, bu da istismar xassələrinin aşağı düşməsinə səbəb olur. Qüsurlardan biri də sürtkünün hidroskopik olmasıdır. Ona görə də atmosfer qatı ilə bir başa təmasda olan detal və mexanizmlərdə işlənə bilmir.

## Tətbiqi
[]Mülki aviasiyada]] fırlanma qovşaqlarını , yüngül və orta yüklənmiş sürtünmə, sürüşmə qovşaqlarını, şarnirləri, kiçik reduktorları yağlamaq üçün məsləhət görülür. Əsasən təyyarələrin idarə etmə sistemləri şarnirlərinin və müərriklərin, rul asılması qovşaqlarının, qanad arxacıqlarının, şturval kolonkalarının zəncirvari ötürücülərinin, transmissıyaların, dəqiq mexanizm və cihazların, yağlanması üçün istifadə olunur.
Bir çox qüsurları olmasına baxmayaraq az yükə məruz qalan mexanizmlərdə, radiotexniki, elektromexaniki avadanlıqlarda, aviasiya cihazlarında tətbiq olunur.

## Mənbə
* Конесев Г. В.,Мирюков Р.А.,Вокучев В.А.,Иванов Г. Е.,Смолин А.Б.,Матвеев Ю.Г., Кондрашов Д. В.,Солюходов Ю.И.,Янгиров Ф. Н.,Шерешоой В. В.,Латынов А.Ф.,Солоьев А.Л.,Юнусов М. С., //Смазка для шарошечных долот с герметизированнымиопорами-Заявка 2000107556/04 (Россия)заявл.27.03.2000 опубл. 10.12.2001; 2003–20-15 П214П
* Губарев О. С.,Любинин И.А.,Клюк Б. О.,Краснокутский О.Ю.,Мнищенко Г.Г.,БутовецьВ. В.,СтахурскийО.Д.,македонскийО. О.,ГубаревР. О., //Уплотнительная смазка-Пат.39797 (Украина-заявл.20,08,1998-опубл. 15.06.2001; РЖХим-2002–15-19П220П)
* Сari-Asoa Mitsurani, Mikani Hidepovi, Karamira Takayuki. Koremeto Takahira. Takemira Kunio "смазка для уплотнения автомобильных подшибников" — Пат США 6605574-заявл.16.01.2002-опубл. 12.08.2003; РЖ. Хим-2004–12-1911225П
* Билецкий М. С. "Уплотнительная смазка нарезных соединений обсадных труб" Пат 63516(Украина)Заявл.25,04,2003. Опубл.15.01.2004 РЖХим2004 № 17–19 и 211
* Макеев Н. М. Косаткина Н. Н. Ветошкин . В. "Резбоая смазка для обсадных и бурильных труб" -А. С. 1694608(СССР)-Заявл. 19.05.89 Опубл. 30.11.91. Б.И. № 44; РЖХим.-1992–19П247П
* Qin Xiao-donq, Zianq Xiao-Linq Получение высокотемпературной консистентной смазки с наночастицами SiO2//Acta Petrol Sin Petrol proses Sec-2002–18-№ 3.c 80–85
Tau adası

**Tau adası**-()- Tısbağa adası mənası verən bu adalar Siam körfəzində yerləşən Tailanda məxsus ada.

## Etimologiyası
Bu adanın sahillərində çoxlu dəniz tısbağaları yaşayıb çoxalmışlar. Son dövrlərdə isə tısbağalar yox olmuşlar. Bu onunla izah olunur ki, yeni doğulmuş dəniz tısbağa balaları daha çox işıqlı sahillərə meyil edirdilər. Belə ki, hal-hazırda sahil əraziləri plyajlar, otellər tutduğu üçün onların dəniz yolunu tutması daha rahatlanmışdır. Bəzi fərziyyələrə görə isə ada formasına görə tısbağanı xatırladırdı. Adanın əsas limanının sahilində dəniz tısbağasının heykəlini görə bilərik.

## Coğrafiyası
Qonşu adaların içərisində bu adanın fərqi, dənizlərlə əhatə etməsi, dayvinq, snorklinq idman növlərinin buranın bütün plyajlarında geniş yayılmışdır. Burada həmçinin fridayvinq, bolderinq, tailand boksu, tailand massajı ilə də məşğul olurlar.

## Nəqliyyat əlaqələri
Adaya yaxın olan aeroport Samuy adasında yerləşir. Əsas limana getmək üçün katamaranlardan istifadə edilir. Belə ki, bu liman materik və digər adalarla əlaqəni qurmaq üçündür. Adanın içərisində isə motasikl və motorollerlə səyahət edilir.

## Maraqlı faktlar
* 1933-ci ildən 1947-ci ilə qədər Tau adasında siyasi həbsxana mövcud idi.

## Qalereya

Fayl:Koh Tao Street.jpg|() 
Fayl:Koh Tao Mae Ao Lang Kaay.jpg| () 
Fayl:Koa tao chalok baan kao.jpg|() 
Fayl:Koh tao sk.jpg|thumb|


## Həmçinin bax
* Çanq adası
* Kut adası
* Samet adası

## İstinadlar
Tapu adası

**Tapu adası** (, букв. *гвоздь*) — Pxanqnqa körfəzinə aid olub, Pxuketanın şimal-şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən Pxanqnqa əyalətinə daxildir.

## Coğrafiyası
Adanın ən hündür nöqtəsi 20 m-dir. Bura özünəməxsus kollarla örtülüdür. Bu ada daha çox "Qızıl tapancalı adam" filmi çıxandan sonra məşhurlaşmışdır. Belə ki, bu ada qeyri-rəsmi olaraq Ceyms Bondun adası adını almışdır. Bundan sonra daha çox turistik adaya çevrilmişdir.

## Həmçinin bax
* Çanq adası
* Tau adası
* Samet adası
* Kut adası

## İstinadlar
Denis mağarası

**Denis mağarası** (altay dili. Аю-Таш) — Dağlıq Altayda, Anuy çayı (Rusiyanın Altay diyarının Ust-Kan rayonu) sahilində mağara, çoxtəbəqəli arxeoloji abidə.

## Yerləşməsi
[left|thumb|Denis mağarasından [Anuy çayı dərəsinin görünüşü]]

Mağara Anuy çay dərəsinin sağ sahilində, Qara Anuy kəndindən 6&nbsp;km aşağıda yerləşir. Mağara dəniz səviyyəsindən 670 metr, çay yatağından isə 28 metr  yüksəklikdə yerləşir. Mağaraya giriş Anuy silsiləsinin cənub-qərb və qərb ətəyindədndir. Mağara horizontal forma tipinə, geniş girişə və suya yaxın yerləşdiyindən uzun müddət qədim yaşayış məskəni olmuş. Mağaraya çatmaq asandır və o üzdən bölgədə çox məşhurdur.

Sahəsi 270 m², uzunluğu 110 metr olan mağaranın arxeoloqlar üçün maraqlı hissəsi onun girişdən sonrakı (qrott) hissəsidir. Oval formasında olan giriş ortalama 32×7 metrdir, üzü cənub-qərb istiqamətə baxır. Girişdən sonra mağara daxili tədricən genişlənir və 10 -11 metrə çatır. Daxili hissə sonra tədricən bir neçə hissələrə bölünür və mağaranın davamını təşkil edir. Mağaranın əsas hissəsi il boyu quru qalır. Baxmayaraq ki, temperatur mağara xaricində olan temperatura yaxındır.

## Tədqiqat tarixi

Yerli camaat onu “Ayu taş” (ayı daşı) adlandırır. Mağaranın Denis adlandırılması XVIII əsrin sonlarında bu ərazidə yaşamış tərkidünya Dionisinin adı ilə bağlıdır. 1926, 1977, 1979-cu illərdə tədqiq olunmuş, 1982-ci ildən isə müntəzəm arxeoloji qazıntılar başlamışdır. 22 təbəqə müəyyən edilmişdir. Mərkəzi zalda aparılmış radiokarbon analizləri təbəqələrin təqribən 37235 (11-ci təbəqə), 34700 və 39360 (21-ci təbəqə) il bundan əvvələ aid olduğunu göstərir. Termolüminessensiya metodu ilə alınmış nəticələrə görə 14-cü, 21-ci və 22-ci təbəqələr 69 min – 300 min il bundan əvvələ aiddir.

Alimlərin xronologiyanın bu üsulla təyin olunmasını daha dəqiq hesab etməsi, onun paleomaqnit üsulu ilə aparılan analizə uyğun gəlməsidir. Mərkəzi zalda (22–12-ci təbəqələr) və giriş hissəsindəki təbəqələr Mustye dövrünə (əsasən, qaşovlar, həmçinin itiuclular, dişli-gəzli alətlər də var) aiddir. 11-ci təbəqə Orta Paleolitdən Üst Paleolitə keçid, 9-cu təbəqə isə Üst Paleolit dövrünün başlanğıcına aiddir. 12-ci və 22-ci təbəqələrdən Neandertal adamına, digər ehtimallara görə Homosapiensə aid olan dişlər tapılmışdır. Son təbəqələr isə Tunc (Karasuk mədəniyyətinə aid bıçaq və s.) və Erkən Dəmir dövrü, orta əsrlərə (o cümlədən 15 əsrə aid dəmir əşyalar dəfinəsi) və yeni dövrə aiddir...

## Mənbə
* 
* *Деревянко А. П.*, *Молодин В. И.* Денисова пещера. Новосибирск, 1994. Ч. I. — 262 с.

## Xarici keçidlər
* *Деревянко А. П.*, *Шуньков М. В.*, *[[Агаджанян, Александр Карэнович|Агаджанян А. К.]]*, *Барышников Г. Ф.*, *Малаева Е. М.*, *Ульянов В. А.*, *Кулик Н. А.*, *Постнов А. В.*, *Анойкин А. А.* Природная среда и человек в палеолите Горного Алтая. Условия обитания в окрестностях Денисовой пещеры (2003 г.)
* Денисова пещера
* ПАЛЕОГЕОГРАФИЯ ПАЛЕОЛИТА ДЕНИСОВОЙ ПЕЩЕРЫ
* Находки в Денисовой пещере на Алтае могут перевернуть историю
* *[[Дробышевский, Станислав Владимирович|Дробышевский С. В.]]* Нашествие денисовцев 02.11.2011
* Геном денисовского человека отсеквенирован с высокой точностью

## İstinadlar
Sak adası

**Sak adası-**()- Tailandın şərqində Siam körfəzi sahillərində Lan adası yaxınlığında ada.

## Coğrafiyası
Sak adası cənuba doğru dönən at formasındadır. Bu ada Pattaye, Lan və Krok adaları ilə bir qrupa daxildir. Materikdən 7,5&nbsp;km məsafədə, Lan adasından isə 600 m şimalda yerləşir. İnzibati cəhətdən Banqlamunqun Conburi əyalətinə daxildir. Adanın uzunluğu təqribən 500 metrdir. Əsasən kolluqlarla örtülüdür. Ən hündür nöqtəsinin hündürlüyü-19 metrdir. Adanın şimal və cənubunda qumlu plyajlar var. Şimalda yerləşən plyajın uzunluğu 250 metr olub, buxtada yerləşməklə üzmə üçün xarakterikdir. Cənubda yerləşən plyaj isə 80 metr uzunluğundadır. Hər iki plyaj yol ilə birləşir. Ərazidə infrastrukturlar və otel mövcuddur.

## Turizm
Günün ilk yarısında adaya turistlərin axını olur. Adanın yaxınlığında bir neçə mərcan rifi mövcuddur. Bir çox şirkətlər məhz burda dayvinq həvəskarları üçün sualtı gəzintilər təşkil edirlər. Adaya Lan adasından sifariş edilən katerlərlə getmək mümkündür.

## Həmçinin bax
* Samet adası
* Çanq adası
* Tau adası
* Kut adası
* Tapu adası
* Similan adası
* Tailandda turizm

## İstinadlar

# Расчеты произведены программой Google Планета Земля Про
# ↑ Перейти к:***1*** ***2*** Koh Sark — on Pattaya Wave
# ↑ Перейти к:***1*** ***2*** Ко Сак (остров)|Афиша Паттайя  — Описание острова
Similan adası

**Similan adası**-() — Andaman dənizinin adası. İnzabiti cəhətdən Pxanqnqa əyalətinə daxildir ki, elə o əyalətin 70&nbsp;km qərbində yerləşir. Yavi dilindən tərcümədə "doqquz" mənasını verir. Belə ki, burada olan adaların sayına görə adlandırılır.

## Adaları
Cənubdan şimala adaların siyahısı:
# Huyonq (เกาะหูยง/Koh Hu Yong);
# Payanq (เกาะปายัง/Koh Payang);
# Payan (เกาะปาหยัน/Koh Payan);
# Mianq (เกาะเมียง/Koh Miang);
# Ха (เกาะห้า/Koh Haa);
# Paya (เกาะปายู/Koh Payu);
# Xin-Pusar (เกาะหินปูซาร์/Koh Hin Pusar);
# Similan (เกาะสิมิลัน/Koh Similan);
# Banqu (เกาะบางู/Koh Ba Ngu),
# Bon (เกาะบอน/Koh Bon),
# Taçay (เกาะตาชัย/Koh Tachai).

## Coğrafiyası
Adanın sahəsi- 140 km²-dir. Ən hündür nöqtəsi dəniz səviyyəsindən-244 m yüksəklikdədir. İllik yağıntıların miqdarı isə 3560&nbsp;mm-dir. 2004-cü ildə baş verən sunamidə bu adalar çox zərər çəkmişdir.

## Turizm
Adalarda və ətraf sularda toxunulmayan təbiətə rast gəlinir. 1982-ci ildən bu arxipelaq milli park elan edilib. Bu adalar nəinki Tailand adaları içərisində həmçinin bütün dünyada dayvinqin inkişafı üçün ən əlverişli adalar hesab edilir. 2007-ci ildə adaya 150 min turist səyahət etmişdir. Adaya əsasən 100&nbsp;km cənubda Pxuketadan  katerlərlə gəlirlər. Belə səyahət əsasən 30 dəq vaxt alır. Adaya səyahət etmənin ən yaxşı vaxtı yanvardan aprel ayına qədər davam edir. Yağışlı dövrlər isə maydan oktyabra qədər davam edirdi.

## Həmçinin bax
* Çanq adası
* Tau adası
* Samet adası
* Kut adası
* Tapu adası

## İstinadlar
Butan poçt markaları və poçt tarixi

Butanın poçt və poçt markalarının tarixi 1962-ci ildən başlayır, bu ildən etibarən poçt şöbələrinin açılması və özünə məxsus poçt markalarının nəşr edilməsi başlanıldı.  Butan krallığı 1969-cu ildən Ümumdünya poçt birliyinin üzvüdür.

Butanda markaların emissiyası müqavilələr əsasında aparılır, bu müqavilələr xarici filatelistik aqentliklər ilə imzalanır (Yaponiya, İtaliya, Böyük Britaniya və başqaları). Markaların emissiyası ölkə poçtunun tələbindən qat-qat çox olur. Butanın filatelistik tarixində Bert Kerr Todd əhəmiyyətli şəxsiyyət idi. Güman edilir ki, Bert Kerr Todd Buran krallığına ayaq basmış ilk amerikalıdır. Butanın poçt markalarının nəşrinə aid proyektin həyata keçirilməsində köməklik göstərirdi. Berr Toddun səyi nəticəsində Buran öz qeyri ad markaları ilə tanınmış oldu. Bert Todda fikirləşirdi ki, bu markalar bütün dünyada böyük marağa səbəb olacaq. 

## Poçtun inkişafı
Cənubi Asiyanın Şərqi Himalay dağlarında Butan krallığın 1949-cu ilə kimi Böyük Britaniyanın protektorat statusu var, 1949-cu ildən etibarən Hindistan ilə xüsusi müqavilələri olduğundan azad dövlətə çevrildi, bu müqavilələrdə hind protektoratı nəzərdə tutulurdu. 1962-ci ilə kimi butanın poçt əlaqələri ibtidai vəziyyətdə idi, cüzi miqdarda beynəlxalq korrespondensiya göndərilməsi üçün Hindistanın ən yaxın poçt şöbəsindən istifadə edilirdi.

Ən birinci butan poçt şöbəsi 10 oktyabr 1962-ci ildə Hindistanla sərhəddə olan Phunçolinq şəhərində fəaliyyətə başladı. Eyni ildə poçt şöbələri Paro və Butanın paytaxtı olan Thimphu şəhərlərində fəaliyyətə başladılar. Butanın poçt idarəsi ilə dövlətin rabitə nazirliyinin nəznində yaradılan teleqraf və poçt departmenti məşğul olurdu. Butanda vahid poçt xidməti birinci beşillik plan ərəfəsində təşkil olundu və ölkənin balanslaşdırılmış sosial-iqtisadi inkişafına həmiştirak olmalı idi. İlk öncə Butanın poçt xidməti məktubların çatdırılması, poçt açıqcaları və banderollar kimi adi və sadə xidmətlər təklif edirdi. Poçtun ölkədaxili və Hindistana daşınması daşıyıcılar, mullar və hərdən avtomobillərlə həyata keçirildi. Beynalxalq məktublaşma ancaq Hindistan vasitəsi ilə həyata keçirildi.

7 mart 1969-cu il Butan krallığı Ümümdünya poçt birliyinin üzvü oldu, 1983-cü ildə isə Asiya-Sakit okean poçt birliyinə (*Asian Pacific Postal Union*) qoşuldu. 

2010-cu ilin məlumatına görə, Butan krallığın poçt şəbəkəsi 89 nöqtədən ibarətdi.

## İstinad
Rin adası

**Rin adası** ()- Tailandın şərqində Siam körfəzi sahilində balaca insan yaşamayan bir adadır. Yerli əhali "R" səsini "L" kimi tələffüz etdikləri üçün bəzən onu Ko-Lin də adlandırırlar.

## Coğrafiyası
Uzaq Pattayn adalar qrupuna daxildir. Bundan əlavə bu adalar qrupuna Luam-Noy, Pxay, Xu-Canq, Klanq-Badan, Man-Viçay, Kxao və Ton-May da daxildir. Adanın sahəsi-0,43&nbsp;km², dəniz sahili ərazilərin uzunluğu-3300 metrdir. Materikdən 16&nbsp;km, Pattayedən 21&nbsp;km məsafədə yerləşir. İnzibati cəhətdən Conburi rayonuna aiddir. Ada şimaldan cənuba 1&nbsp;km məsafədə uzanır. Şimal hissəsində relyef dağlıqdır, qayalı sahillərdən ibarətdir. Cənub hissəsində isə düzənliklər üstünlük təşkil edir. Şərq hissəsində isə plyajlarla əhatələnib. Ada kol və otlarnan örtülüdür.

## Turizm
Ko-Rin kimi də adlandırılan bu ada turistlərin daim marağında olmuşdur. Adaya səyahət etmək müxtəlif ekskursiyaların proqramına daxildir. Buraya səyahətlərin artmasının səbəbi adanın cənubunda isə narın qumlu plyajların, təmiz suyun və mərcan riflərinin olmasıdır. Adanın şimalında isə dayvinqlə məşğul olmaq üçün şərait mövcuddur. İnfrastrukturlar adada yoxdur. Yalnız icarəyə götürülən katerlər vasitəsiylə hərəkət mümkündür.

## Qaleriya

Fayl:Koh Rin 04.JPG|Rin adasının cənub hisssəsi.
Fayl:Koh Rin 03.JPG|Rin adasının mərkəzi.
Fayl:Koh Rin Beach 02.JPG|Plyaj Rin adasında.
Fayl:Koh Rin. Beach..JPG|Plyaj Rin adasında.


## Həmçinin bax
* Samet adası
* Çanq adası
* Tau adası
* Kut adası
* Tapu adası
* Similan adası
* Sak adası
* Tailandda turizm

## İstinadlar
# Расчеты произведены программой&nbsp;Google Планета Земля Про
# Перейти к:***1***&nbsp;***2***&nbsp;Ко Рин (остров)|Афиша Паттайя &nbsp;— Описание острова
Böyük Çin aclığı

**Böyük Çin aclığı** (çin 三年大饑荒) — Çin Xalq Respublikasında 1959-cu ildən 1961-ci ilə kimi dövlət hesablamalarına görə kütləvi aclıqdan 15 milyon insanın öldüyü hadisə. Aclığın qurbanlarının miqdarını qeyri-rəsmi mənbələr fərqli qiymətləndirir. Bəzi mənbələr qurbanların 36 milyona yaxın olduğunu iddia edirlər. Eləcədə Çində bu hadisəni "*Üç fəlakətli il*" və ya "*Üç acı il*" adlandırırlar.

İndi təhqiqadçılar aclığın inkişafına səbəb təbii fəlakətlərdən yox, ölkədəki sosial-siyasi dəyişiklər səbəb olmuşdur. 1950-ci illərin sonundan Çin Xalq Respublikası böyük sıçrayış siyasətini həyata keçirməyə başladı. Bu siyasət kənd təsərrüfat yönümlü ölkəni aqrar ölkəyə çevirməli idi. Bunun üçün kollektivizasiya kimi üsüllardan istifadə edilirdi. Misal üçün, bitki növlərinin arasında rəqabətin olmaması ideyası tarlalarda kəskin şəkildə əkin miqdarın artırdı, ilk növbədə üç dəfə, sonra isə iki dəfə. Əslində isə bu inkişafın və məhsuldarlığın azalmasına gətirib çıxardı.

Bundan əlavə olaraq Çin Xalq Respublikasını təbii fəlakətlər gözləyirdi. Beləki 1959-cu ildə Şərqi Çində Xuanxe çayı öz məcrasından çıxdı. Daşqın iki milyona yaxın həyat apardı. 1960-cı ildə quraqlıq və digər arzu olunmayan hava şəraiti becərilən torpaqların 55 faizinə zərər vurdu. Bunun nəticəsində 1958-ci ilə nisbətən 1960-cı ildə taxılın istehsalı 30 faiz azaldı. Kənd təsərrüfatı sahəsinin bərpası böyük sıçrayış siyasətinin bitməsindən sonra mümkün oldu.

## Hadisənin zəmini
Böyük Çin aclığı arzu olunmayan hava şəraiti, sosial təzyiq, iqtisadi təsərrüfatsızlıq və dövlət tərəfindən kənd təsərrüfatı sahəsində keçirilən radikal reformalar kimi faktorların bir-birini əvəzləməsi nəticəsində oldu.

Bu isə öz növbəsində xalq narazılıqlarına və siyasi qeyri stabilliyə gətirib çıxardı. Rəsmi statistikaya görə aclıqdan 36 milyon insan ölüb.

Mao Tszedun Çin vətandaşlarına kənd təsərrüfat məqsədilə torpaq sahibi olmasını qadağa edən fərman imzaladı. Bundan sonra çinli kəndlilər sovet kolxozlarındakı kimi, "xalq kommuna"-larında işləməli idilər. Fərmana riyayət etməyənlər repressiyalara məruz qaldılar. Bununla yanaşı dövlət sənayənin inkişafı istiqamətini seçdi, nəticədə kənd təsərrüfatənda işləyən milyonlarla kəndli işçi kimi fabrik və zavodlara göndərildi..

Sərçələrin qırılması kompaniyasıda da tarlalara ziyan vurdu. Onlar taxılın ən vacib rəqibi sərçələri hesab edirdilər, lakin sərçələrlə yanaşı digər vəhşi quşları daşladılar və onlar yorğunluqdan aşağı düşürdülər, bunun nəticəsində zərərverici həşaratlar çoxaldı və taxıl tarlalarına sərçələrdən daha çox ziyan vurdular.

## İstinad
Gilgit-Baltistan

**Gilgit-Baltistan** () və ya keçmiş adı ilə **Şimal əraziləri** Pakistan İslam Respublikasının ucqar şimalında yerləşən muxtar bölgədir. Bu vilayət cənubdan Hindistanın nəzarəti altında olan Azad Kəşmir, şimaldan Əfqanıstana məxsus Vahan dəhlizi, qərbdən Hayber Paxtunxva bölgəsi, şərqdən və şimal-şərqdən Çinin Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu ilə əhatə olunmuşdur. Gilgit-Baltistan Hindistan və Pakistan arasında mübahisəli ərazi olan Kəşmirin tərkib hissəsidir.

Hazırda Gilgit-Baltistanın yerləşdiyi ərazi 1970-ci ildə "Şimal əraziləri" adı altında muxtar inzibati vahid elan olunmuşdur. 2009-cu ildə Pakistan Prezidenti Asif Əli Zərdari tərəfindən imzalanmış əmrə əsasən muxtar bölgənin adı Gilgit-Baltistan formasına qaytarılmışdır. Bu bölgənin əhalisi Kəşmirlə birləşməyin əleyhinə olmuş, Pakistanın tərkibində beşinci muxtar vilayət olmaq istəmişdir, lakin Pakistan hökuməti BMT-də müzakirə olunan Kəşmir məsələsi ilə əlaqədar olaraq bu istəyi qəbul etməmişdir.

Gilgit-Baltistanın sahəsi əksər hissəsi yüksək dağlıq relyef olmaqla 72,971 km²-dir. 2015-ci il hesablamalarına əsasən bölgə əhalisi 1 milyon 800 min nəfər təşkil edir. Paytaxtı Gilgit şəhəridir. Bu muxtar bölgədə olan zirvələrin 50-dən çoxunun hündürlüyü 7000 metrdən çoxdur. Qütb zonasını çıxmaqla dünyada mövcud olan ən uzun üç buzlaq Gilgit-Baltistan ərazisində yerləşir. Alpinizm əsas turizm sahəsi hesab olunur.

## Əhalisi

### Demoqrafiya
1998-ci ildə həyata keçirilmiş ölkə miqyaslı son siyahıyaalma nəticəsində Gilgit-Baltistan bölgəsinin əhalinin sayının 870,347 nəfər olduğu müəyyən olunmuşdur. Urbanizasiya səviyyəsi təqribən 14% qeydə alınmışdır. Əhali dil, etnik və dini baxımdan müxtəlif yerlərə bölünmüşdür. Etnik qruplara şinlər, yaşkunlar, kəşmirlilər və s. daxildir. Gilgit-Baltistandan olan əhalinin böyük bir qismi Pakistanın Pəncab və Kəraçi şəhərlərində məskunlaşmışdır.

### Dil
Çoxdilli region olan Gilgit-Baltistanda Urdu dili rəsmi dövlət dilidir. Bu dil burada "linqva franka" yəni, etnoslararası münasibət məqsədilə də istifadə olunur. İngilis dili ikinci rəsmi dildir. Əsasən təhsil sahəsində istifadə olunur. Ərəb dili isə dini məqsədlər üçün istifadə olunur.

### Din
Əhalinin böyük əksəriyyəti müsəlmanlardan ibarətdir. Pakistanda əhalinin əksər hissəsinin İslam dininin Sünni təriqətinə mənsub olmasına baxmayaraq, Gilgit-Baltistan ölkədə Şiələrin üstünlük təşkil etdiyi yeganə bölgədir. 1948-ci ildə əhalinin 85%-ni şiələr təşkil etmişdir.

## Həmçinin bax
* Pakistan
* Azad Kəşmir
* Baruşaskilər

## İstinadlar
Lampxu adası

**Lampxu adası**-()- Tapi çayının sahilində balaca ada.

## Coğrafiyası
Suratxan şəhəri ilə adanı körpü birləşdirir. Lampxu bütünlükdə adadır. Uzunluğu-75&nbsp;km-dir. Adada avtomobillərin hərəkəti qadağan edilib. Belə ki, buda sakit dincəlmək istəyən turistləri cəlb edir. Buranın əhalisi həmçinin burada idmanla məşğul olur.

## Həmçinin bax
* Samet adası
* Çanq adası
* Tau adası
* Kut adası
* Tapu adası
* Similan adası
* Sak adası
* Rin adası
* Tailandda turizm

## İstinadlar
Şiruko şorbası

**Şiruko** (yap. 汁粉, şorba + un)** ** — Şəkər tozu və su qarışımında qaynadılan azduki lobyası və sonradan əlavə olunan qızardılmış moçi düyü keksləriylə hazırlanan şorba.

## Haqqında
Şəkər tozu və su qarışımında qaynadılan azduki lobyası Çindən Yaponiyaya gəlmişdir. Aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində azduki lobyasının 2000 il əvvələ aid izləri tapılıb. Yemək qutuları (yəni, bento, obento) Yaponiyada yemək ənənəsinin önəmli bir qismini təşkil edir. Çox qədim zamanlardan səyahətçilər, ovçular yola çıxarkən, təsərrüfatla məşğul olanlar və odunçular işləməyə gedərkən, balıqçılar dənizə çıxarkən yeməklərini bu şəkildə götürərdilər.

1960-cı ildən bu yana Yaponiyada düyü istehlakı azalmağa başladı. Belə ki, hal-hazırda 50 il öncəsi ilə müqayisədə düyü istehlakı yarıbayarı azalmışdır. Çünki 1868-ci ildən sonra, eləcə də, Qərblə əlaqələrin inkişafı ilə onların yemək növləri də Yaponiya mətbəxinə yol açdı. Hal-hazırda da hər bir yaponiyalı ailəsində təxminən üç ləziz yemək hazırlanır. Təbii ki, düyünün baş rolda olması qaçınılmazdır.

Şiruko şorbasının müxtəlif növləri vardır. Şabalıdla, düyü qlütenindən hazırlanan piroqla və sair kimi növlərini misal göstərmək olar.

## Həmçinin bax
* Yaponiya mətbəxi

## Xarici keçidlər
What is Shiruko?

## İstinadlar
Nitrolaşma reaksiyası

**Nitrolaşma reaksiyası** – üzvi birləşmələrə nitroqrupun (-NO2) müxtəlif üsullarla daxil edilməsi prosesinə deyilir. Karbohidrogen atomunda bir və ya bir neçə hidrogen atomun nitroqrup ilə əvəz olunmasıdan əmələ gələn birləşmələrə nitrobirləşmələr deyilir.

## Növləri
Nitroqrupun birləşdiyi karbohidrogen radikalından asılı olaraq nitrobirləşmələr 2 yerə bölünür: aromatik və alifatik nitrobirləşmələr.

## Tətbiq sahəsi
Aromatik nitrobirləşmələr çox böyük tətbiq sahələrinə malikdir. Onlardan boyaq sənayesində, dərman preparatları, partlayıcı maddələr və s. istehsalında istifadə olunur. Nitrobenzol əsasən (90%-ə qədər) anilin istehsalına, boyaların sintezinə (2%-ə qədər) və s. sərf olunur.

## Fiziki xassələri
Aromatik nitrobirləşmələr – rəngsiz və ya açıq sarı rəngdə, yüksək temperaturda mayelərdir, ya da aşağı temperaturda əriyən bərk maddələrdir. Yüksək polyarlığına görə nitroarenlər yaxşı həlledicidirlər. Bu maddələr xarakterik acı badam iyinə malikdirlər, suda pis həll olurlar, zəhərlidirlər.

## Alınma üsulu
Aromatik karbohidrogenlərin nitrat turşusu ilə nitrolaşması bu tənlik üzrə gedir:

Ar – H + HONO2 → Ar – NO2 +H2O
Nüvədə nitroqrupu olan nitrobirləşmələri aromatik karbohidrogenlərin nitrat və sulfat turşusu qarışığının (nitrolaşdırıcı qarışıq) iştirakı ilə nitrolaşması üsulu ilə alırlar:

HONO2 + C6H6 → C6H5NO2 + H2O

## İstinadlar
* N. Ə. Səlimova, B. Ş. Sahpələngova. Ümumi kimya texnologiyasi, Baki – 2013 s. 287–293
* Химическая энциклопедия. Том 3
Banqladeş coğrafiyası

**Banqladeş**, **Banqladeş Xalq Respublikası** (*Qono Procatontri Banqladeş*) — Cənubi Asiyada dövlət. Qərbdə, şimalda və şərqdə Hindistanla, ucqar cənub-şərqdə Myanma ilə həmsərhəddir. Cənubdan Benqal körfəzi ilə əhatələnir. Sahəsi 144,7 min km² (daxili akvatoriyalarla birlikdə  144 min km²). Əhalisi 142,8 milyon nəfərdir (2011). Paytaxtı Dəkkə şəhəridir.

## Geoloji quruluşu və faydalı qazıntıları
Banqladeşin ərazisi Cənubi Asiyada materik qabığının çökmələr vilayəti daxilindəki Benqal hövzəsindən ibarətdir. Benqal hövzəsi qədim Hindistan platformasının şərq kənarı üzərinə gəlmişdir. Şimalda Erkən Kembri dövrünə qədərki kristallik özülünün *Şillonq çıxıntısı* ilə hüdudlanır. Qədim Hindistan platformasının özülünü Perm-Təbaşir və Eosen yaşlı çöküntü örtüyü təşkil edir. Özül çöküntülərini Himalay, həmçinin Myanmanın qərb, Hindistanın şərq hissəsindəki silsilələrdən səth suları ilə daşınan Oliqosen Dördüncü dövr qırıntı çöküntüləri örtür. Benqal hövzəsinin şərqini Oliqosen-Dördüncü dövr molassları ilə dolmuş Hindistan-Birma orogeninin ön çökəyi tutur. Çökəyin intensiv dislokasiyaya məruz qalmış daxili qanadını təşkil edən Çittaqonq silsiləsində yer səthinə çıxır. Ölkənin ucqar şimal-şərqini Erkən Neogendən intişar tapmış Himalayönü molass çökəyi qapayır.

Faydalı qazıntılarından təbii yanar qaz yataqları Kaynozoy çöküntüləri ilə, kömür yataqları isə Perm çöküntüləri ilə əlaqədardır. Torf, dəmir filizi (hematit), titan, əhəngdaşı, kaolin, odadavmlı gil yataqları da var. 

## Relyefi
Banqladeş ərazisinin təqribən 9/10 hissəsini Benqal düzənliyi (Hind-Qanq düzənliyinin şərq hissəsi) və Sundarban sahilboyu düzənliyi tutur; 1 m-dən 20 m-ədək hündürlüklər üstünlük təşkil edir. Cənub-şərq və şərqdə təpələr və alçaq (1200 m-ədək; ölkənin ən hündür nöqtəsi) dağlar var. Bu dağlar Benqal körfəzindən ensiz sahilboyu düzənliklə ayrılır. Şimal-qərbdə relyef cənuba doğru az meyillidir; təpələrin hündürlüyü 300 metrədəkdir. Banqladeş ərazisinin xeyli hissəsi Qanq, Brahmaputra və Meqhna çaylarının deltasından ibarətdir. Sahil xətti güclü parçalanmışdır. Burada çoxlu sayda delta adaları (Dakkhin-Şahbazpur, Cənubi Hatiya, Sandvip və s.) var.   

## İqlimi
left|thumb|Banqladeşin iqlim xəritəsi

İqlimi subekvatorial mussondur. Qışı mülayim, quru və günəşlidir; yanvarın orta temperaturu 12–25&nbsp;°C-dir. Yayı isti və yağışlıdır, orta temperatur apreldə (ən isti ay) 33–36&nbsp;°C-dir. Banqladeş dünyada ən çox yağıntısı olan yerlərdən biridir. İllik yağıntının miqdarı 2000–3000&nbsp;mm-dir, cənub-qərbdən şimal -şərqə doğru artır; Çittaqonq silsiləsində 5080&nbsp;mm-ə çatır. Yağıntının 80%-i iyul–oktyabr aylarında düşür. Yağış və daşqınlar dövründə ölkə ərazisinin xeyli hissəsi su altında qalır. Mussonların dəyişdiyi vaxt Benqal körfəzindən gələn fırtınalı və tayfunlu siklonlar böyük fəlakətlərə səbəb olur. 

## Daxili suları
Əsas çayları Qanq, Brahmaputra (qolları: Tista, Atray) və Meqhnadır. Cənub-şərqdə bir sıra kiçik çaylar (Karnaphuli, Sanqu, Matamuhari və s.) Benqal körfəzi hövzəsinə aiddir. Bütün çaylar çoxsuludur və gəmiçiliyə yararlıdır. Ən iri gölü Haylhaordur.

## İstinadlar

## Mənbə

*
Aşiqi sadiq (film, 2014)

***Aşiqi sadiq*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Nicat Feyzullayev tərəfindən 2014-cü ildə çəkilmişdir. Film "Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanın görkəmli rəssamı, respublikanın əməkdar incəsənət xadimi Lətif Feyzullayevin həyat və yaradıcılığından bəhs edir.

## Məzmun
Film Azərbaycanın görkəmli rəssamı, respublikanın əməkdar incəsənət xadimi, Abşeron rəngkarlıq məktəbinin bənzərsiz nümayəndələrindən biri, pedaqoji fəaliyyəti dövrundə böyük bir rəssam nəsli yetişdirən Lətif Feyzullayevin həyat və yaradıcılığından bəhs edir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Aqşin Mirfeyzullazadə, Nicat Feyzullayev
Rejissor: Nicat Feyzullayev
Operator: Nizami Abbas
Prodüser: Cavid İmamverdiyev

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2014-cü ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Koulun

**Koulun** (ierd. 九龍, ing. *Kowloon*, hərfi mənası "9 əjdaha" deməkdir) — Honkonq şəhərinin yarımada hissəsində yerləşir (Yeni ərazi daxil olmamaq şərti ilə). Koulun və Yeni Koulun yarımadalarından ibarətdir.

## Ümumi məlumat
Koulun şərq hissəsi Leyumun körfəzinə və Stounkatterz adasına, şimal hissəsi isə Teyta və Lvin daşlarına, cənub hissəsi isə Viktoriya buxtasına daxil olur. Əhalisi 2006-cı ilin məlumatına əsasən 2019533 nəfərdir. Əhalinin sıxlığı hər km²-də 43 nəfər/km² nəfərdir. Yarımadanın sahəsi 47&nbsp;km²-dir. Honkonq adası ilə birlikdə Honkonq rayon adminstrasiyasının 47% təşkil edir. 
## Adminstrasiya

Buraya aşağıdakı adalar daxildir:
* Yau Tsim Mong (Yau Tsim Mong, 油尖旺區) — əhalisi 281 min nəfər, sahəsi 6,99&nbsp;km².
* Samsyoypoy (Sham Shui Po, 深水埗區) — əhalisi 366 min nəfər, sahəsi 9,35&nbsp;km².
* Koulun-Siti (Kowloon City, 九龍城區) — əhalisi 363 min nəfər, sahəsi 10,02&nbsp;km².
* Vontaysin (Wong Tai Sin, 黃大仙區) — əhalisi 424 min nəfər, sahəsi 9,3 km².
* Kunton (Kwun Tong, 觀塘區) — əhalisi 588 min nəfər, sahəsi 11,27&nbsp;km².
## Xarici keçid
* Honkonq
* Honkonq və Koulun Həmkarlar İttifaqları Şurası
## Ədəbiyyat
# **↑** Китай и государства Восточной Азии // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 126—126. —  (Картография). —  (Оникс).
# **↑** Цзюлун // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 419.
Quraq iqlim

**Quru və ya arid iqlim **(lat. aridus – quru) — rütubət əmsalının vahiddan çox kiçik olduğu, torpaqda rütubatin kəskin çatişmadğı iqlim şəraiti. Yayı isti və quru keçən illik yağıntının miqdarı isə 450&nbsp;mm-dən artıq olmayan iqlimdir. Mülayim enliklərin çöllərində qış soyuq, subtropik və tropik zonaların çöllərində isə mülayim isti keçir. Təkcə tranzit çaylar (Nil, Amudərya və b.) arid iqlim zonasını kəsib keçir, az sulu çaylar isə axımsız göl və şoranlıqlar əmələ gətirirlər. Bitki örtüyü ya olmur, ya da çox seyrək və quraqlığa davamlı formalardan ibarətdir. Quru kövrək süxurlar küləklə asanca aşınır və alevrit hissəcikləri səhra hüdudlarından kənara aparılaraq, qumsal süxurda eol relyef formaları əmələ gətirir.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

### İstinadlar
Pərvin Darabadi

**Pərvin Darabadi** — azərbaycanlı alim, tarix elmləri doktoru, Bakı Dövlət Universitetinin professoru.

## Həyatı

## Elmi fəaliyyəti
Hərbi-siyasi tarix, geosiyasət və konfliktologiyanın müxtəlif məsələlərinə dair 100-dən çox elmi, akademik-metodoloji və elmi-populyar əsərlərin müəllifidir. O, həmçinin aşağıdakı monoqrafiyaların müəllifidir:
* Военные проблемы политической истории Азербайджана начала ХХ века (XX əsrin əvvəlində Azərbaycan siyasi tarixinin hərbi məsələləri) (1991),
* Геоистория Каспийского региона и геополитика современности (Xəzər regionunun geotarixi və müasir dövrün geosiyasəti) (2002),
* Кавказ и Каспий в мировой истории и геополитике ХХI века (Dünya tarixində və XXI əsrin geosiyasətində Qafqaz və Xəzər) (2010)
* Военно-политическая история Азербайджана, 1917-1920 годы (Azərbaycanın hərbi-siyasi tarixi, 1917-1920-ci illər) (2013)

## İstinadlar
Sənə qurban

"**Sənə qurban**" — Ələkbər Tağıyevin Mikayıl Müşfiqin sözlərinə bəstələdiyi və ilk dəfə Zeynəb Xanlarova tərəfindən 1968-ci ildə ifa edilmiş mahnı. Mahnı müxtəlif ölkələrdən olan müğənnilər tərəfindən, müxtəlif dillərdə ifa edilmişdir.

Mahnı Zeynəb Xanlarova tərəfindən bir çox Yaxın Şərq ölkələrində, o cümlədən Suriyanın Hələb şəhərində və Türkiyənin bir neçə şəhərlərində verilmiş konsertlər zamanı ifa edilmişdir.

## Türkiyədə istifadəsi

Mahnı Türkiyədə "Mavi muncuq" () adı ilə məşhurdur və Mikayıl Müşfiqin yox, Ülkü Aker adlı şairin yazdığı sözlərlə ifa edilir. İlk dəfə 1974-cü ildə "Mavi muncuq" adlı türk filmində Emel Sayın tərəfindən ifa edilib.

2015-ci ildə "Eti" şirkətinin istehsalı olan uşaq şirniyyatının reklamında "Sənə Qurban" mahnısının musiqisindən istifadə edilmişdir. 2017-ci ildə referendum qabağı təbliğat kompasiyası çərçivəsində Türkiyənin Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) yayımladığı təbliğat videosunda "Sənə Qurban" mahnısından istifadə olunmuşdur.

## Suriyada istifadəsi

1972-ci ildə çəkilmiş "Sah Al-Num" adlı televiziya tamaşasında "Sənə Qurban" mahnısı ərəb dilidə əsas qəhrəmanın dilindən səsləndirilir. 2012-ci ildə Suriyada vətəndaş müharibəsi zamanı etirazçılar mahnının sözlərini dəyişərək ərəb dilində ölkə rəhbərliyini istefaya çağıran sözlərlə ifa etmişlər.

## Digər dillərdə

1974-cü ildə Türkiyədə "Mavi muncuq" filmində istifadə edilməsindən qısa müddət sonra film Balkanlarda və Yunanıstanda da məşhurlaşır. 1970-ci illərdə  Yunanıstan müğənnisi Filippos Nikolaou mahnını yunan dilində "Pare Pare Me" adı ilə ifa edir. 1985-ci ildə İran ermənilərindən olan müğənni Andranik Madadyan mahnını erməni dilində "Garun garun" () adı ilə ifa edir. Ərəb dilli ölkələrdə mahnı "Fatoum fatoum fatoume" adı ilə tanınır. Ərəb mənşəli Livan müğənnisi Nensi Ajram "Sənə Qurban" mahnısıı teleşoulardan birində erməni dilində ifa edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sən gəlməz oldun - Ələkbər Tağıyevin başqa bir məşhur mahnısı
Kuşim

**Kuşim** – böyük ehtimalla tarixdə adı yazıya alınmış ilk şəxs. Mühasib olduğu güman olunur. "Kuşim" adına e.ə. 3400-3000-cü illərə və Şumer mədəniyyətinə aid olan Kuşim tabletlərində rast gəlinmişdir. Tabletlər adını elə Kuşimdən almışdır.

Kuşimin adı 18 tabletdə çəkilir. Kuşimin şəxs adı deyil, həmçinin təşkilat adı olması ehtimalı da var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Mühasibatlıq tarixi
Bxaqiratxi çayı

**Bxaqiratxi çayı** () — Hind çayının əsas qollarından biri.

## Coğrafiyası
Himalay dağlarından axan bu çay, Hind ştatlarından Uttarakxanda daxildir. Qanq çayından başlanğıc götürür. Bu çayın mənbəyi Qaumuks rayonundadır. Belə ki, Qanqotri buzlağının aşağı hissəsində Qanqotri kəndinin yaxınlığından başlanğıcını götürür. Mənbəyindən 700 km məsafədə axaraq Alaknandaya Devaprayaq şəhəri yaxınlığında qovuşur. Bundan sonra çay demək olar ki, Qanq adını alır. Bxaqiratxinin Bxilanqnə qovuşan yerində Teri yerləşir. Bu çayın adı Bxaqiratxi kralın adı ilə bağlıdır.

## Qalereya

Fayl:Bhagirathi flowing into devprayag.jpg|
Fayl:Bhagirathi alaknanda ganges devprayag2008.jpg|
Fayl:Bhagirathi and Alaknanda Confluence.jpg|
Fayl:Tehri dam india.jpg|


## Həmçinin bax
* Hind çayı
* Qanq çayı

## İstinadlar
Qandak çayı

**Qandak çayı** (**Нараяни**; , )- Nepal və Hindistan arasında çay. Nepalın ən iri dörd çayından biri.

## Coğrafiyası
Yuxarı axarlarında çay Kali-Qandak adını daşıyır. Himalay dağlarından başlanğıc götürür. Belə ki, Kali-Qandak Muztanq-Kxola və Kyuqoma-Kxola ilə də birləşir. Çayın hövzəsi Nepalın mərkəzi hissəsini əhatə edir. Çayın mənbəyində Mustanq krallığı yerləşir ki, oda Tibetə daxildir. Çay Qanq çayına Patnı rayonu yaxınlığında tökülür. Belə ki, çay boyu ticarət yolu Nepal və Hindistan arasında mövcuddur. Çay həmçinin Himalay dağlarının 8000 m-dən hündür silsilələrindən olan Annapurna və Daulaqirini kəsir. Zirvələr arası məsafə-35&nbsp;km-dir. Çay bu dağlar arası 2540 metr məsafədə axır. Belə ki, Kaliqandak çökəkliyi dünyada ən dərin çökəkliklərdəndir.

## Turizm
Vətəndaş müharibəsi dövrandə ərazilər maoistlərin nəzarəti altına keçirdi. Bu ərazilərdən turist marşrutları da keçirdi. Maoistlərlə turistlər arasında münaqişə baş verməsin diyə onlar turistlərdən 5-10 dollar haqq alırdılar.

## Qaleriya

Fayl:River Ganges and tributaries.png|Fiziki coğrafi xəritədə Qandak çayı
Fayl:Kali_Gandaki_valley.jpg|Muktinatx şəhərindən Qandak çayının görünüşü
Fayl:KaliGandaki.jpg|Munstanq rayonunda Qandak çayı
Fayl:Kaligandaki_ghasa.jpg|Annapurno və Dxaulaqiri arasında Qandak çayı
Kagbeni, Gandaki River, Autumn in Mustang, Nepal.jpg
Kali Gandaki Valley, Gandaki River 2, Nepal, Himalaya.jpg
Palpa, Kali Gandaki Valley, Nepal.jpg


## Həmçinin bax
* Qanq çayı
* Hind çayı
* Nepal
* Hindistan

## İstinadlar
# Лист карты **[https://www.google.ru/webhp?#q=%22G-45-I%22 G-45-I]**. Масштаб: 1 : 200 000. Указать дату выпуска/состояния местности.
# **↑** Лист карты **[https://www.google.ru/webhp?#q=%22H-44-XXX%22 H-44-XXX]**. Масштаб: 1 : 200 000. Указать дату выпуска/состояния местности.
Qoteyk viaduku

**Qoteyk viaduku** — Myanmanın Şan ştatında yerləşən viaduk demir yoludur.

## Ümumi melumat
Körpü Britaniya koloniyasının yay paytaxtı Pyin Oo Lvin ilə Şan əyalətinin şimalında yerləşən Laoş birləşdirir. Myanmanın ən böyük körpüsüdür. Mandalaydan təxminən 100 km aralıda yerləşir. Tikintisinə 1899-cu ilin aprel ayının 28 başlanılmışdır.

## Körpü haqqında
1990-cı ilin yanvar ayının 1-de isə tikintisi başa çatmışdır. Uzunluğu 689 m-dir. Viaduk 15 uçuş zolağından ibarətdir. Sudan 102 m hündürlükde yerləşir. Qoteyk viadukunun əni o qədər də çox deyildir. Yalnız bir zolaqlıdır. Tikintisine 111200 fund pul xerclenib. Konstruksiyası Birmaya ABŞ- dan gətirilib. Yolun çox strateji olduğunu nəzərə alınaraq 1976–78ci illərdə alternativ olaraq yeni viaduk tikilir. Ancaq bu yoldan çox istifadə olunmur 1990-cı ildən istifadəsi dayandırılır. 2002-ci ilde bütünlükle buralar tropik bitkilərlə örtülür.

## Nəqliyyat
Qoteyk dünyada ən vacib strateji zonada olan dəmir yolu körpüsü olur. Trestlə kimi dünyada məşhur olan dəmir yolundan biridir. Hal-hazırda bu körpüden gündə iki dəfə keçilir: Mandalay-Laşo və Laşo-Mandalay. İndi bu körpü turistlərin əsas maraq dairəsindədir. Ölkəyə gələn turistler bu körpüden keçirlər və bu zamam 4$ ABŞ dolları ödəyirlər. Körpüdən çox asta keçilir. Bu da turistlərin şəkil çəkməsinə imkan yaradır.

## Xarici keçid
* http://www.vascoplanet.com/world/myanmar/gokteikbridge/ 
* Gokteik_Viaduct 

## Ədəbiyyat
# Название Мьянмы до 1989 года.
# Update from Myanmar  (англ.) на сайте *railwaygazette.com*, 1 ноября 2004
# The Hair Raising Train Ride Over Goteik Viaduct (англ.) на сайте *amusingplanet.com*, 30 сентября 2013
# Gokteik Viaduct — полет на поезде над стометровой пропастью (рус.)на сайте *gronderc.blogspot.co.uk*, 11 декабря 2013
# Gokteik Bridge на сайте *YouTube.com* Видео 0:00:35
# History of rail transport in Burma
# **^** [|Nawnghkio township profile 2009 by Township Peace and Development Council]
# **^** Dieter Hettler (1 November 2004). "Update from Myanmar" . *Railway Gazette International*. Retrieved 1 may 2014.
Baba qanuş

**Baba qanuş ve ya baba qanuc** (ар. **بابا غنوج**) (başqa sözlə baba qanuq və ya baba qanuc) — şərq mətbəxinin ən populyar yeməyidir. Ərəb dilində baba ata deməkdir. Yeməyin əsasını badımcan təşkil edir. Həmçinin ona küncüt, zeytun yağı və limon suyuda əlavə edilir.

## Hazırlanması
Badımcanı bütöv suda bişirilir ve zeif odda qızardılır. Bu zaman o yumşaq olur ve qril kimi dadır.

## Digər ölkələrdə baba qanuş

Türkiyədə buna badımcan salatı deyillər. Onlar Türkiyenin cənub hissəsində bitən badımcan növündən bu salatı hazırlayırlar.

İsrailde ona badımcan salatı deyillər onlar salata müxtəlif ədvalar əlavə edirlər. Xüsusilə mayanez əlavə olunması onu digərlərindən fərqləndirir.

## Xarici keçid
* Рецепт

## Ədəbiyyat
# David Elizabeth (1950) A book of Mediterrianean Food. Alfred A. Knopf. İSBN 0–394–49153-X d

## İstinad
Hindistan qulanı

**Hindistan qulanı** () — atlar fəsiləsini  cinsinə aid otyeyən təkdırnaqlı məməli heyvan. Xarici görünüş baxımından eşşəyə bənzəsədə onda at əlamətləri vardır. Qulan növünə aid olan bir yarımnöv.

## Populyasiya
1958–1960-cı illərdə Hindistan qulanı müxtəlif infeksion xəstəliklərin qubanı olmuşdur. 1961-ci ildə populyasiyanın ümumi sayı 870 başa qədər azalmışdı. Bundan sonra Hindistan qulanının sayında artım müşahidə edilmişdir. 2009-cu ildə bu yarımnövə daxil olan heyvanların sayı 4038 baş, 2015-ci ildə isə 4800 başa qədər artmışdı. Təbiəti qoruyan beynəlxalq ittifaqın məlumatına görə yarımnöv hələ də təhlükədə olan kimi nqeyd edilir.

Ancaq populyasiya ancaq kiçik bir ərazidə yayılmışdır. Populyasiyanın sayının 2000 başdamn çox olması və yayıldığı ərazinin 16000&nbsp;km² əhatə etməsinə baxmayaraq yarımnöv hələ də təhlükədə olan kimi qeyd edilir.

## Təsviri
Hindistan qulanı asiyada yayılmış yarımnövlərdən fərqli olaraq Arika yarımnövlərindən kəskin fərqlənir. Xəzi bir qayda olaraq qum rəngindədir. Ancaq qırmızı-boz, sarı-qəhvəyi, solğun qəhvəyi rənglərdə olur. başından başlayan iri tellər əsasən tünd rənglərdə olur. Boynunun arxasından isə tünd qəhvəyi rəng alır və quyruğuna kimi davam edir.

## Qıdalanması
Əvvəllər Hindistan qulanı Hinsdistanın qərbindən iranın cənub-şərqinə qədər ki ərazilərdə yayılmışdılar. Hazırda isə Hindistan qulanı Qucarat ştatı ərazisində yayılmışdır. Hindistan qulanı əsasən şoranlaşmış ərazilərdə, yarımsəhranın kolluqlarla örtülmüş ərazilərində yayılmışlar. Onlar əsasən ot bitkiləri, kolluqlar və yarpaqlarla qidalanır. Hindistan qulanının sürəti 70&nbsp;km/saata çatır.

Erkəklər əsasən tənha yaşayırlar. Bəzən qruplar təkil edirlər. Hindistan qulanının çütləşmə dönəmi yağışlar dönəminə düşür.

## Təhlükə
Hesablamalara görə Hindistan qulanının 30–35% qorunan ərazilərdən kənarda yaşayır. Bu ərazilərdə insanlarla qulanlar arasında tez-tez konfliktlər baş verir. Son zamanlar onların magistrallarda görünməsi müşahidə edilir. Hindistan və Pakistan arasında sərhəd tamamən başlandığından qulanların onu keçməsi mümkünsüzdür. Son zamanlar sayının artmasına baxmayaraq boğaz qalan fərdlərin sayı azalır. Sayının artmasına baxmayaraq insan fəaliyyəti onların həuyatına mənfi təsir göstərir. Ancaq növ hələ təhlükədə olan yarımnöv hesab edilmir.

Qulanların yayıldığı ərazilərdə torpaq örtüyü dəyişilmişdir. Buna səbəb isə Sardar-Sarovar bəndinin inşasıdır. Narmada kanalının inşası ilə qorunan ərazilərin ətrafı əkinə cəlb edilmişdir. Nəticədə onların qidalanma arealı azalmışdır.

Hindistan qulanı dövlət səviyyəsində qorunur. Üstəlik onların çoxu qorunan ərazilərdə yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər