open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alp Dağları Tipi

***Alp Dağları Tipi*** -"alplar", nisbətən yaxşı saxlanılmış, parçalanmnağa yenicə başlamış, orta yüksəkliyi kifayət qədər olan, süxurların müxtəlif növ strukturları və formaları müşahidə edilən dağ qurumları, sistemi.

## Həmçinin bax

* Alp dağları
* Alp Tipli Buzlaq

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası

* Bizi əhatə edən dünya | Alp dağları Avropanın köksündə ucalan dağ sistemidir

## İstinadlar
Əkbər Ənnağıyev

**Əkbər Əsgər oğlu Ənnağıyev**

Əkbər Əsgər oğlu Ənnağıyev 1911-ci ildə Naxçıvanda anadan olub.

O, 1927-1930-cu illərdə Zaqafqaziya Dəmiryolu Fabrik-Zavod Şagirdliyi Məktəbində təhsil alıb.

İkinci Dünya müharibəsində iştirak edib, 1941-ci ilin iyununda ordu sıralarına çağırılıb. 1941-ci ilin oktyabrına qədər Xalq Daxili İşlər Komissarlığının Qərb Hərbi Dairəsində, sonra isə Zaqafqaziya cəbhəsindəki Xüsusi şöbənin rəisi vəzifələrində çalışıb. Ordudan tərxis edildikdən sonra - 1941-ci ilin oktyabrından 1942-ci ilin yanvarına qədər AKP MK-nın Nəqliyyat şöbəsinin müdiri, 1942-ci ilin yanvarından 1943-cü ilin yanvarına qədər isə Zaqafqaziya Dəmiryolunun Bakı bölməsinin Siyasi şöbəsinin rəisi olub.

1947-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilib. Samur-Dəvəçi kanalının inşasında fəaliyyətinə görə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilib.

1954-1959-cu illərdə SSRİ Nazirlər Soveti yanında Əmək Ehtiyatları Baş İdarəsinin rəisi, 1959-1961-ci illərdə Dövlət Texniki Peşə Təhsili Komitəsinin sədri vəzifələrində işləyib. Öz işinə hər zaman ciddi münasibət göstərən Əkbər Ənnağıyev bu sahənin inkişafı və yeni dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılması üçün səy və bacarığını əsirgəməyib.

1963-cü ildə Azərbaycan SSR kommunal təsərrüfatı nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeninə layiq görülüb.

Əkbər Ənnağıyev 1967-ci ildə vəfat edib

## İstinadlar
Allüvial səpintilər

**Allüvial səpintilər** — allüvial çöküntülərə uyğun gələn səpintilər. Ana süxurların və yataqların, delivüal  və ellivüal səpintilərin su axınları vasitəsilə yuyulması nəticəsində əmələ gəlir. Çayların dərəsində yerləşib, dərə boyu zolaq şəklində uzanır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Allüvial düzənliklər
Andezibazalt

**Andezibazalt** — əsas kütləsi mikrolit, pilotaksit, gialin və ya hialopilit quruluşlu tünd-boz, qara, bəzən tünd yaşılımtıl-boz məsaməli qabarcıqlı flyuidal və ya badamdaşlı porfir, afir vulkanik süxur. 

Püruzləri 70–75%-ə kimi labrador və bitovnitdən (bəzən anortit), tünd rəngli minerallardan ibarətdir. Əsas kütləsinin tərkibi: plagioklaz, monoklinik piroksen (pijonit, avgit), olivin, vulkanik şüşə, bəzən kvars; filiz minerallarından (maqnetit), aksessorlardan bəzi hallarda sfen iştirak edir. Vulkan şüşəsinin miqdarı 35%-dən 95%-ə kimi dəyişir. Kimyəvi tərkibinə görə normal sıralı (SiO2=53–57%, Na2O/K2O=0,4–23, al’=0,75–3,5) dioritlərin ekvivalenti hesab olunur. Andezibazalt qırışıqlıq zonaların erkən və orta inkişaf mərhələləri üçün səciyyəvidir. Sinonim: *Andezitli bazalt,* *Afanitli porfir* və b.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Allüvial örtük

**Allüvial örtük** (və ya **allüvial yelpik**) — 1) iri çayların daşqın zamanı basdığı sahələrdə yaranmış lilli yumşaq çöküntülər təbəqəsi. 2) leysan yağışlar zamanı dağ çaylarının gətirmə konusu səthində çökdürdüyü daha kobud çöküntülər qatı.

## Həmçinin bax
* Allüvial terras
* Allüvial səpintilər

## İstinadlar
Andezit

**Andezit** — porfir, bəzən afir, qabarcıqlı və ya flyuidal teksturlu, əsas kütləsi hialopilit, mikrolit, pilotaksit və ya vitrofir quruluşlu vulkanik süxur. Başlıca mineralları: plagioklaz (püruzlərdə əsasi andezindən bitovnitə, əsas kütlədə isə labradora kimi dəyişir), bir və ya bir neçə rəngli mineral (biotit, bazaltik hornblend), rombik (bronzit, hipersten, enstatit) və monoklinik (diopsid, avgit, pijonit) piroksenlər. Andezit əsasi tərkibli növlərində bəzən olivin, turş növlərində isə kvars qeyd edilir. Andezit adətən vulkan şüşəsi, filiz (maqnetit) və aksessor (apatit, sfen) minerallar olur. Andezitlər ailəsinə mənsubdur. Kimyəvi tərkibinə görə normal sıralı kvarslı dioritlərin effuziv analoqu sayılır. Alüminiumluq əmsalı: al’=0,75–3,5. SiO2-nin miqdarı 57–64%. Postvulkanik dəyişilmələri: propilitləşmə və törəmə kvarsitləşmə. Sinonim: *Labrodorofir, Oliqoklazlı porfir, Pyui-andezit* və b.

## Andezit formasiyası
Andezit formasiyası andezibazaltların və andezitlərin üstünlüyü və ya geniş inkişafı ilə səciyyələnən vulkanogen süxurların təbii assossiasiyasıdır. Ekstruziv süxurlar, piroklastolit və pemza şəklində olan datsit və liporitlər az yayılmışdır. Andezit formasiyasi çoxlu diorit və diorit-porfirit subvulkanik intruzivlərinin olması səciyyələnir. Andezit formasiyası geosinklinal inkişafın orta mərhələsinə və orogen mərhələlərinə uyğun gəlir.

## Andezit xətti
Andezit xətti Marşalla görə (1910, 1912), Sakit okean həlqəsinin andezit vulkanları ilə okeandaxili adaların bazalt vulkanları arasındakı sərhəd. Andezit xətti qərbdə qırışıq dağlardan və qitə tipli intruzivlərdən ibarət adalar qövsü strukturları, şərqdə isə qırışıqlıq hərəkətləri baş verməmiş enli xətti qurşaqlar şəklində pərakəndə adalar yerləşir. Bir çox tədqiqatçılar andezit xətti qitə ilə okean arasında sərhəd hesab edirlər.

## Andezit maqması
Andezit maqması qırışıqlıq zonaları ilə əlaqədar əmələ gələn orta tərkibli maqma. Belə maqma nisbətən qatı və həll olmuş qazlarla zənginləşir. Qrin və Rinqvuda (1968) görə, təzyiq 3 *QPa*, temperatur isə 1300–1350° C-yə çatdıqda müxtəlif süxurlardan andezit tərkibli maqmanın əriyib ayrılması baş verir. 

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Şair Həsənov

**Şair Nəcməddin oğlu Həsənov** () — Azərbaycan inşaatçı-mühəndisi və ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikası Tikinti və Arxitektura Komitəsinin sədri (2001–2006), Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Komitəsinin sədri (1999–2001), Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri (1990–1991), Azərbaycan SSR Dövlət Aqrar Sənaye Komitəsi sədrinin müavini (1986–1989), Azərbaycan SSR kənd tikintisi naziri (1983–1985).

## Həyatı
Şair Nəcməddin oğlu Həsənov 10 iyul 1936-cı ildə (bəzi mənbələrdə 10 iyun) Qusar şəhərində anadan olmuşdur. 1958-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu yol nəqliyyatı mühəndisi ixtisası üzrə bitirmişdir. Həmin ildən Azərbaycan SSR Tikinti Nazirliyi sistemində iş icraçısı, elmi-tədqiqat laboratoriyasının mühəndisi, böyük mühəndisi, bölmə rəhbəri, tikintinin təşkili və texnologiyas tresti şöbəsinin baş mühəndisi, texnika idarəsi rəisinin müavini, Sənaye Tikintisi Nazirliyi "Dəmir-beton" trestinin baş mühəndisi, nazirliyin istehsalat idarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

Şair Həsənov 1977–1980-ci illərdə Azərbaycan SSR kənd tikintisi nazirinin birinci müavini, 1980–1983-cü illərdə Azərbaycan SSR Baş Kolxoz-Sovxoz Tikintisi Baş İdarəsinin ("Başkolxozsovxoztikinti") rəisi, 1983–1985-ci illərdə kənd tikintisi naziri, 1986-cı ildən 1989-cu ilədək Azərbaycan Dövlət Aqrar-Sənaye (Aqrosənaye) Komitəsi sədrinin müavini, 1990-cı ilin yanvar ayından dekabr ayınadək "Azəravtoyol" İstehsalat Birliyinin rəis müavini vəzifələrində çalışmışdır. 1990–1991-ci illərdə Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri, 1991-ci ilin may ayından "Azərtikintimaterialsənaye" Dövlət Konserninin prezidenti olmuşdur.

Şair Həsənov 1999–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Komitəsinin sədri işləmiş, 2001-ci ilin aprel ayında isə Azərbaycan Respublikası Tikinti və Arxitektura Komitəsinin sədri təyin olunmuşdur. Komitəsinin 28 fevral 2006-cı ildə ləğv edilməsindən sonra Şair Həsənov təqaüdə çıxmışdır. 2006-cı ildə isə "Samur" Ləzgi Milli Mərkəzi İdarə Heyətinin sədri seçilmiş və ictimai fəaliyyəti davam etdirmişdir.

Şair Həsənov 1961-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının, 1993-cü ildən isə Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 10–11-ci çağırış deputatı seçilmişdir. "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" (1982) fəxri adına layiq görülmüş, "Şərəf nişanı" (1982), "Qırmızı əmək bayrağı" (1986) ordenləri və bir yubiley medalı ilə təltif edilmişdir. 2014-cü ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü olmuşdur.

Şair Həsənov 2017-ci ildə vəfat etmiş, martın 15-də Bakı şəhərində dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
*
Ərəb ölkələrində televiziya

1990-cı ilə qədər ərəb ölkələrində demək olar ki bütün televiziya kanalları dövlətə məxsus idi və onun tərəfindən ciddi nəzarət olunurdu.1990-cı illərdə peyk televiziyasının yayılması ərəb ölkələrində televiziyada dəyişikliyə səbəb oldu.

## Əl Cəzirə
Əl Cəzirə xəbər və cari işlərə peşəkar yanaşması ilə dəyişikliyi təmsil edir . Qatar hökuməti tərəfindən maliyyələşən və 1966-cı ildə əsası qoyulan al-Jazeera İsrail kimi `ağlasığmaz` yerlərə müxbirlərini göndərərək, geniş canlı xəbərlər təqdim edən ilk ərəb kanalı olmuşdur. Al-Jazeera –in müzakirə proqramları uzun müddət qadağa olunmuş mövzuları açmışdır. Lakin 2008-ci ildə Misir və Səudiyyə Ərəbistanı peyk yayımını tənzimləməsini nəzərdə tutan nizamnamənin təsdiqi üçün görüş keçirmişlər. Ərəb Liqasının Peyk Yayımı Xartiyası (2008) ərəb dünyasında peyk yayımının tənzimlənməsinə dair prinsipləri sadalamışdır .

## Peyk kanalları
Digər peyk kanallarına aiddir:

Al-Arabiya – 2003-ci ildə əsası qoyulmuş, Dubayda yerləşir; Al Arabiya 

Al-Hurra  (The Free One) 2004-cü ildə ABŞ tərəfindən yaradılmışdır;

AL-Manar və s 

## Qərbin təsiri
Yaxın Şərq boyunca yeni televiziya stansiyaları, radio  stansiyaları və vebsaytlar bir müddət media səhrası olan yerdə elektron forma kimi yaranmağa başlamışdır. Ərəb mediasının dəyişməsində texnologiyanın əhəmiyyətli rolu olmuşdur. Pintaka əsasən `Arab Advisors Group əsaslanaraq, regionda 263 sərbəst ötürülən peyk televiziya stansiyaları vardır` . Ərəb mediasına əsasən də televiziyaya Qərbin təsiri olduqca nəzərə çarpandır. Ərəb operaları (soap operas)  və TV realiti şouların məşhurluğum artması buna misal ola bilər.

## Yerli televiziya yayımı
Ərəb dünyasında yerli televiziya yayımı 1950-ci illərin axırlarında ilk İraq və Livanda başlamışdır. 13 digər ərəb ölkəsi 1960-cı illərdə başlamış, lakin yalnız 1975-ci ildən Şimali Yəmən öz televiziya stansiyasının açılışını etdikdən sonra, bütün Ərəb ölkələrinin televiziya stansiyaları vardır. Bundan əvvəl bəzi Ərəb tamaşaçıları xarici mənbələrdən televiziyanın təsirinə məruz qalırdı. Fransız dilinin geniş yayılmış Mərakəş, Tunis və Əlcəzair Şimali Afrika ölkələrində əhalinin bəzi hissəsi Aralıq dənizindən Fransadan yayımlanan televiziya izləyə bilirdilər. Liviyada Vilisdə ABŞ hərbi bazasına yaxın yaşayan ərəblər ABŞ televiziyasını izləyə bilirdilər və bu 1969-cu il inqilabından sonra bazasının bağlanmasına qədər davam etmişdir. Səudiyyə Ərəbistanın şərqində bəzi ərəblər burada yerləşən ABŞ-nin idarəçiliyində olan Ərəb Amerika Neft Şirkətinin (ARAMCO)Saudi Aramco tərəfindən yayımlanan ABŞ TV proqramlarını izləyə bilirdi.

## Həmçinin bax
* Əl-Cəzirə
* Cəzirə

## İstinadlar
Bəqli (Beqli)

**Bəqli (Beqli)** — Arsakda məntəqə adı.

## Toponim
Kutaisi quberniyasının Şorapan qəzasında (indiki Zestafoni rayonunda) Beqlevi kənd adı . Cənub-şərqi Avropada yaşamış qıpçaqların Burcabo tayfa üç qoldan ibarət idi. Aklan, Osoluk və Beqlik. Bu kənd Beqlik qolunun adını əks etdirir. Gürcüstanda Beqlevi, Beqleti və Beqli. Ermənistanda Biqli kənd adlarında da əksini tapmışdır. Albaniyada erkən orta əsrlərdə Tatev monastırının (Zəngəzurda) adında da *eb* sözü iştirak edir. Qafqazın toponimiyasında Beqle, Beqli formalarındadır. XIX əsrdə İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında Beqludağ, Şimali Qafqazda Dağıstan əyalətinin Dargin dairəsində Beqala-Moxi (*Beqlidağ* deməkdir), Batumi dairəsində Beqleti, Borcalı qəzasında Böyük Beqler və Kicik Beqler, Azərbaycanda Şamaxı rayonunda Bəklə. Ərəş qəzasında Bəklər, Şəki qəzasında Beklə kənd adları da buraya aiddir. Toponimin iki izahı vardır. Türk dillərində bekl- *möhkəmləndirilmiş yer*, *qala*, *qüvvətləndirilmiş*sözündəndir. Bu etnonimik toponimlərdə təhrifə uğramış həm də *Bıqlı* kimidir. İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında Bıqlı kəndi barədə bax: Bıqlı kəndi. XIX əsrdə Qars əyalətində Beqli Əhməd və Beqlu Saraclu kənd adları da vardır. Anadoluda bir qala Biqa adlanır. Qıpcaqların Beqlik qolunun adıdır.

## İstinadlar
Şəhadət (film, 2017)

**Şəhadət** — 2017-ci ildə Azərbaycanda istehsal olunmuş sənədli film. Film Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sifarişi ilə çəkilmişdir.

## Mövzusu
Film Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçən şəhidlərin xatirəsinə həsr olunub.

Filmdə Vətən uğrunda şəhadətə qovuşmuş qəhrəmanlarla yanaşı, dini fanatizmin və radikalizmin təsirinə məruz qalmış, bir sıra xarici ölkələrdəki ekstremist-terrorçu silahlı birləşmələrin tərkibində döyüşmüş şəxslərdən bəhs edilir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Nadir Bədəlov
:**Quruluşçu rejissor:** Böyükağa Məmmədov
:**Məsləhətçilər:** Səyavuş Heydərov, Gündüz İsmayılov;

## Təqdimatı
22 sentyabr 2017-ci il tarixində Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Mədəniyyət Mərkəzində filmin təqdimatı keçirilmişdir. Tədbirdə Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi, Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti, Müdafiə və Daxili İşlər nazirliklərinin, Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəhbər heyəti və əməkdaşları, Yeni Azərbaycan Partiyasının fəal gəncləri, həmçinin dini icma nümayəndələri iştirak ediblər.

Şəhadət filmin təqdimatı - 10.jpg|
Şəhadət filmin təqdimatı - 12.jpg|
Şəhadət filmin təqdimatı - 15.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Filmi izlə
Aznar

**"Aznar"** (tam adı: **"Aznar" QSC**) — Azərbaycan şirkəti.

## Yeri
Şirkət Göyçay rayonunda fəaliyyət göstərir.

## Rəhbərlik
Şirkətin təsisçi və majoritar səhmdarı milyarder Fərhad Əhmədovdur. O, həm də 2012-ci ildən "Aznar" Direktorlar Şurasının sədridir.

## İstinadlar
Başqırd şəcərəsi

**[[Başqırd]] ([[şəcərə]]) (başq. şəcərə; ərəb. شجرة‎)** — başqırd şəcərəsi, başqırd tayfa və nəsillərində, həmçinin başqa türk xalqlarında (camaatlarında) genealoji yazı.

## Təsviri

### Sözün kökü
Başqırd dinində "şəcərə" sözünə sinonim kimi "nasabname", "nasapxat", "silsilya" və "tayra" kimi sözlərə də rast gəlinir. Başqırdlar islam dini qəbul edildikdən sonra nəsli tarixi ərəb dinində "şejere" adlanmağa başladı. Bu sözün mənası rus dilindən hərfi tərcümədə "ağac" bildirir, məna tərcümdə isə "nəsil" deməkdir. Başqırd şəcərəsinin ilk tədqiqatçılarından biri olmuş məşhur etnoqraf R. Q. Quziyevin "səcərəni" "genealoji salnamə" adlabdırmışdır. Şəcərənin salnamə olduğunu əsaslandıran Quziyev səcərə və salnamə eyni olmaqla yalnız hər hansı bir nəslin nümayəndələrinin adlarını və onların həyatının illərini özündə saxlamır, həm də əhəmiyyətli tarixi məlumatlarını özündə yaşadır

### Şəcərənin növləri
Xarici tədqiqatçılar başqırd şəcərəsi əsas iki növə bölüşürlər: nominallar (sadələr) və narrativlər (mürəkkəblər). Birinci qrupa dadil olanlar xronoloji ardıcıllığında yerləşdirilmiş və bir ümumi kökə əsaslanan nəsilin başçılarının siyahısını təşkil edir. Əsasən çoxsaylı budaqlara bənzəyən ağacı xatırladır. İkinci növ adlar bölmələrə  ayırılmış zəncirinə malikdir. Lakin birinci növdən fərqli olaraq, burada həmçinin hekayə mətnləri də yazılır. Qeyd etmək lazımdır ki, daha çox nominal səcərəyə rast gəlinir.

### Başqırd xalqı (camaatı) üçün əhəmiyyəti
## Tarixi əhəmiyyəti

## Hal-hazırda başqırdlarda şəcərə
## Həmçinin bax
Başqırdıstan tarixi

## Xarici keçidlər
* Генеалогия в Башкирии
* Vətəndaş jurnalı

## Ədəbiyyat

## İstinadlar
Roberto Eskobar Qaviriya

**Roberto de Xesus Eskobar Qaviriya,** El Osito ləqəbli bu şəxs narkotik kralının, narkobaran Pablo Eskobarın qardaşı və Amerika Birləşmiş Ştatlarına qaçaqmalçılıq yolu ilə daxil olan narkotikin 80%-nə nəzarət edən Medellin Kartelinin keçmiş mühasibi.

## Mənbə
* 
* 

## İstinadlar
Balıqqulağı (əhəng daşı)

thumb|Balıqqulağılar

**Balıqqulağı (əhəng daşı)** - əsasən bütöv və xırdalanmış mollyuska və braxiopod qabıqlarından ibarət olur. Adətən sahilboyu zonada əmələ gəlir.
## Həmçinin bax
* Balıqqulağı rezonansı
* Molyusklar
## İstinadlar
Arif Məmmədov (nazir)

**Arif Hüseynqulu oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR ət və süd sənayesi naziri (1971–1985), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX, X və XI çağırış deputatı (1975–1989), Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi (1981).

## Fəaliyyəti
Arif Hüseynqulu oğlu Məmmədov 2 noyabr 1929-cu ildə hazırkı Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunun Şahtaxtı kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1943-cü ildə kolxozda baytar-feldşer kimi başlamışdır. 1949-cu ildə Naxçıvan Kənd Təsərrüfatı Texnikumunu, 1954-cü ildə isə Moskva Ət-Süd Sənayesi İnstitutunu bitirmişdir.

Arif Məmmədov 1961–1962-ci illərdə Naxçıvan Vilayət Ət Tədarükü İdarəsinin rəisi, 1962–1963-cü illərdə Naxçıvan vilayət ət kombinatının direktoru olmuşdur. 1963–1965-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasının Ət-Süd Sənayesi İdarəsi rəisinin müavini, 1965–1968-ci illərdə Azərbaycan SSR ət və süd sənayesi nazirinin müavini, 1968–1971-ci illərdə isə Bakı ət kombinatının direktoru vəzifələrində işləmişdir. 1971-ci ildən Azərbaycan SSR ət və süd sənayesi naziri olmuş, 1985-ci ildə nazirlik Azərbaycan SSR Dövlət Aqrar-Sənaye Komitəsinə birləşdirildikdən sonra bu komitədə sədr müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Arif Məmmədov 1957-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX, X və XI çağırış deputatı seçilmişdir. 1976–1981-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Təftiş Komissiyasının, 1981-ci ildən isə Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

"Qırmızı əmək bayrağı" (iki dəfə), "Xalqlar dostluğu" ordenləri və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı ilə təltif edilmiş, 1981-ci ildə "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adına layiq görülmüşdür. İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur.

Arif Məmmədov 9 dekabr 1989-cu ildə avtomobil qəzası nəticəsində həlak olmuşdur.

## İstinadlar
Rasim Quliyev (mühəndis)

**Rasim Kamil oğlu Quliyev** () — Mənzil-kommunal təsərrüfatı nazirinin müavini (1992), Abşeron Regional Səhmdar Su Cəmiyyətinin Prezidenti (1995), Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mühəndisi.

## Ömrü
1950-ci il 28 fevral Yevlax rayonunda anadan olmuşdur. 1966-1971-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Politexnik İnstitutunun avtomatika fakültəsində təhsil alıb. 1998-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək, Texnika elmləri namizədi, Alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. 2 elmi ixtirası, 9 elmi məqaləsi vardır. Təyinatla SSRİ *Sugeo* Elmi Tədqiqat İnstitutunun Bakı filialına göndərilib.

1973-1975-ci illərdə *Sərsəng* (Ağdərə) su anbarının tikintisində mühəndis, şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərib. 1975-1979-cu illərdə "*Azərkəndsutikinti"* Nazirliyində mühəndis, tikilməkdə olan müəssisələr birliyinin direktoru vəzifəsində çalışıb. 1979-1983-cü illərdə *Su Artezian* idarəsinin rəisi vəzifəsində işləyib.

Cəbrayıldan Horadizə 564&nbsp;km olan su xəttinin çəkilişinə rəhbərlik edib. Naxçıvan, Sabirabad, Ucar, Xaçmaz qurusu kəmərləri layihələrinin tikilib təhvil verilməsində rəhbərlik etmişdir. 1983-1985-ci illərdə SSRİ Rabitə Vasitələri Sənayesi Nazirliyinin "*Orbita"* Servisdə Azərbaycan Respublikası İstehsalat Birliyinin əsas tikinti idarəsinin rəisi, 1989-1991-ci illərdə Azərbaycan SSRİ Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Nazirliyinin Qobustan Qışlaqlarının Suvarma Sistemlərinin rəisi, 1991-1992 ci illərdə "*Kommunsənayesutəchizatı"* İİB-nin rəis müavini,  "Bakı Su Kəmərləri" idarəsinin rəisi,  1992-ci ilin noyabr ayından 1995-ci ilin mayınadək RESPUBLİKA MƏNZİL-KOMMUNAL TƏSƏRRÜFATI nazirinin müavini təyin edilmişdir. http://www.e-qanun.az/framework/8050  Eyni zamanda Kommunal Sənaye Su Təchizat Birliyinin baş direktoru vəzifələrində çalışıb.

1995-ci ildən Milli Məclisin qərarı ilə Abşeron Regional Səhmdar Su Cəmiyyətinin Prezidenti vəzifəsinə təyin olunub. MDB ölkələri arasında ilk dəfə olaraq Böyük Bakının su təchizatı sisteminin yenidənqurulması layihəsi üçün beynəlxalq maliyyə institutlarından su sektoruna güzəştli şərtlərlə kredit ayrılmasına nail olmuşdur.

1996-cı ilin fevralından 2006-cı ilin aprelinə qədər "*Sabuhi"* şirkətinin birinci vitse-prezidenti olmuşdur. 2006-cı ildə "Azərsu Kanal" MMC-də sərdin müşaviri,  sonrakı illərdə ardıcıl olaraq "Azərsu" ASC-də Suyun İstismarı şöbəsinin rəisi,  “Azərsu” ASC-nin Su mənbələri və magistral kəmərlərin idarə olunması şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 3 iyun 2017-ci il Sərəncamı ilə Azərbaycanın Su təsərrüfatı və meliorasiya sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə "Əməkdar mühəndis" fəxri adı ilə təltif edilib.http://www.e-qanun.az/framework/35631

2021-ci ilin oktyabr ayına qədər " Sukanal" ETLİ-nin Su təchizatı, kanalizasiya sistemlərinin və hidrotexniki qurğuların tədqiqi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi olub.https://www.sukanal.az/science-tehcnical/

Ailəlidir, 2 qızı və 1 oğlu var.

O, 2021-ci il dekabr ayının 8-də dünyasını dəyişib.

## Sk

## Xarici keçidlər
*http://www.e-qanun.az/framework/35631
*http://www.e-qanun.az/framework/8050
*https://www.sukanal.az/science-tehcnical/
Kulbaş bataqlığı

**Kulbaş** — Başqırdıstanın Uçalı rayonu ərazisində Ozyornı və Kazakulov kənd sovetliyi arasında yerləşən bataqlıq.

## Coğrafiyası
Bataqlıq Uzunkul gölündən şimalda yerləşir. Gölün şimal hissəsidə daxil olmaqla bataqlığın bir hissəsi Uçalı rayonunun xüsusi qorunan təbiət ərazilərindəndir. Bataqlıq ərazisində su-bataqlıq təbiət ərazilərinin qorunması üçün xüsusi bir yasaqlıq olaraq təşkil olunması planlaşdırılır.  Bataqlıq ərazisinin sahəsi 300 ha-dır.

### Flora
Bataqlıq ərazilərində zəngin su-bataqlıq bitkiləri yayılmışdır. Onların ekoloji əhəmiyyəti olduqca böyükdür. 
### Fauna
Bataqlıqda Yaşılbaş ördək, Ağqaş qaz, qaradöş qaqar və digər o cümlədən nadir növ quşlar yayılmışdır.

## İstinadlar
Lenin rayonu

* Lenin rayonu (Bakı) — Bakıda rayon, indi ki Sabunçu rayonu.
* Lenin rayonu (Ufa) — Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı Ufa şəhərinin yeddi şəhər rayonundan biri.
Soufyan Ahannax

**Soufyan Ahannax** (9 sentyabr 1995, Amsterdam, Niderland) — İngiltərə Premyer Liqası təmsilçilərindən olan *Brayton & Houv Albion* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Niderland futbolçusu.

## Klub karyerası
10 avqust 2017-ci ildə Ahannax İngiltərə Premyer Liqası təmsilçilərindən olan *Brayton & Houv Albion* klubu ilə beş illik müqavilə imzalamışdır.

## Karyera statistikası

## Şəxsi həyatı
O, futbol məşqçisi və Mərakeş millisinin keçmiş futbolçusu olan Alami Ahannaxın kiçik qardaşıdır. Əmisi oğlu Anass Ahannax da peşəkar futbolçudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mixel Ştifel

**Mixel Ştifel** (; ) — Alman riyaziyyatçısı və səyahətçi təbliğatçısıdır; "Tam hesab" kitabının müəllifidir; kitabda onun yazıldığı dövrdə hesab əməlləri, məchul və onun qüvvətlərinin işarələnmələrində aparılan bütün dəyişikliklər öz əksini tapmışdır; kvadrat kökləri işarə etmək üçün simvol daxil etmişdir; ədədi silsiləni mənfi ədədlər obastına genişləndirmiş, həndəsi silsilədə isə mənfi üstlü qüvvət daxil etmişdir.

## Həyatı
1487-ci ildə doğulub.

1567-ci ildə vəfat edib.

## Fəaliyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anass Ahannax

**Anass Ahannax** (7 fevral 1998, Amsterdam, Niderland) — Eerste Diviziya təmsilçilərindən olan *Almere Siti* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Niderland futbolçusu.

## Klub karyerası
Ahannax Ayaks akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Ahannax öz peşəkar karyerasında debütünü 15 sentyabr 2017-ci ildə etmişdir. O, 76-cı dəqiqədə *Dordrext* klubu ilə qarşılaşmada Kevin Brandsı əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Almere Siti liqa görüşündə Dordrext ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Karyera statistikası

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Niderland Superkuboku görüşləri daxildir.

## Şəxsi həyatı
Onun əmisi oğlu Soufyan Ahannax da peşəkar futbolçudur. Soufyanın qardaşı (Anassın əmisi oğlu) Alami Ahannax futbol məşqçisi və Mərakeş millisinin keçmiş futbolçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Başqırd döyüşçüləri abidəsi

alt=Drezden yaxınlığındakı döyüşə həsr olunmuş abidə.|thumb|268x268px|Drezden yaxınlığındakı döyüşə həsr olunmuş abidə.
**Başqırd döyüşçüləri abidəsi** – Almaniyanın Drezden şəhərində Napoleon koalisiyası əleyhinə rus ordusu sıralarında döyüşmüş başqırd döyüşçüləri xatirəsinə qoyulmuş abidə. Drezden yaxınlığındakı döyüşə həsr olunmuş abidə.

## Abidənin tarixçəsi
Abidə təxminən 80 santimetr hündürlükdə qaya parçası formasından və ona bərkidilmiş tunc lövhəcikdən ibarətdir. Tunc lövhəcikdə ox və kamanla silahlandırılmış və at çapan başqırd döyüşçüsü təsvir edilmişdir.   alt=Leyptsiq 2013-cü il. Başqırd döyüşçüləri abidəsi ətrafında. Rusiya nümayəndələri və Leypsiqin burqomistri|left|thumb|318x318px|Leyptsiq 2013-cü il. Başqırd döyüşçüləri abidəsi ətrafında. Rusiya nümayəndələri və Leypsiqin burqomistriLövhəcikdəki mətndə almanca, başqırdca və rusca belə qeyd olunub:     

"1813-cü ildə Drezden yaxınlığında döyüşdə Napoleon koalisiyası əleyhinə rus ordusu sıralarında xidmət edən başqırd xalqının oğullarının xatirəsinə".    

Abidə 26 avqust 2006-cı il tarixində Leypsiq yaxınlığındakı döyüşün 190 illiyi şərəfinə qoyulub.    

Abidə İrek Bayşevin və məşhur alman rejissor və jurnalist Nasur Yuruşbayevin şəxsi vəsaiti hesabına yaradılıb.1812-ci il vətən müharibəsində və rus ordusunun 1813-1814-cü illərdə sərhəddən kənar yürüşlərində 28 başqırd alay iştirak edib.   

Birinci başqırd alay Drezden şəhəri yaxınlığında 1813-cü ilin martın 2-də, 4-cü və 5-ci başqırd alayları isə 1813-cü ilin sentyabr və noyabr aylarında baş verən döyüşlərdə iştirak etmişdir.

## Ədəbiyyat
* Набиева Э.А. Памятник башкирским воинам. Военная история башкир: энциклопедия/ гл. Ред. А.З.Асфандияров. –Уфа: Башкирская энциклопедия, 2013. -432 с.;ил., карты 
* Markus Cottin, Gina Klank, Karl-Heinz Kretzschmar, Dieter Kürschner, Ilona Petzold: *Leipziger Denkmale*, Band 2. Sax-Verlag Beucha, 2009, , S. 116

## Həmçinin bax
* Napoleon müharibələri
* Drezden abidələri

## Xarici keçidlər
* Он поставил памятники башкирским воинам в Германии, а в России у него арестовали багаж

## İstinadlar
Parco (pərakəndəçi)

– Yaponiya mağazalar şəbəkəsi.  İlk mağazası  tarixində açılmışdır. Hazırda isə Yaponiyanın bütün şəhərlərində mağazaları fəaliyyət göstərir.

Şirkətin prezidenti Kozo Makiyamadır. Şirkətin 2000-dən çox işçisi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İlan Ramon

**İlan Ramon** (; ) — İsrail Hərbi Hava Qüvvələrində xidmət etmiş pilot, NASA-nın ilk israilli kosmonavtı.

Eylat yaxınlığındakı Ramon Beynəlxalq Hava Limanı onun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anton Fase

**Anton Fase** () — Eerste Diviziya təmsilçilərindən olan Yonq AZ klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Niderland futbolçusu.

## Klub karyerası
Fase AZ Alkmaar akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Fase öz peşəkar karyerasında debütünü 1 sentyabr 2017-ci ildə etmişdir. O, 86-cı dəqiqədə *Yonq Utrext* klubu ilə qarşılaşmada El Hasnaouini əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Yonq AZ liqa görüşündə Yonq Utrextə 1-0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Niderland Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Zian Flemminq

**Zian Flemminq** () — Erediviziya təmsilçilərindən olan Zvolle klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Niderlandlı futbolçu.

## Həyatı
1 avqust 1998-ci ildə Amsterdamda anadan olub.

## Klub karyerası

### Yonq Ayaks
Flemminq Ayaks akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. 1 iyun 2017-ci ildə Flemminq Ayaks klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır. Flemminq öz peşəkar karyerasında debütünü 1 sentyabr 2017-ci ildə etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Flemminq 56-cı dəqiqədə Matteo Kassieranın ötürməsindən sonra qolla yadda qalmışdır. Eerste Diviziya görüşündə Yonq Ayaks Yonq PSV-yə 3–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Flemminq 1 dekabr 2017-ci ildə *Maastrixt* klubuna qarşı oyunda dublla yadda qalmış və komandası rəqibinə 4–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

### Zvolle
2 may 2018-ci ildə Flemminq Erediviziya təmsilçilərindən olan Zvolle klubu ilə üç illik müqavilə imzalamışdır. 1 iyul 2018-ci ildən isə kluba qoşulmuşdur. O, klub ilə debütünü 10 avqust 2018-ci ildə *Heerenveen* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 87-ci dəqiqədə Terell Ondaan ilə əvəz olunmuşdur. Erediviziyanın 2018–19 mövsümünün açılış görüşündə Zvolle rəqibinə 2–3 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Niderland Superkuboku görüşləri daxildir.

## Uğurları

### Klub
 **"[[Ayaks AFK|Yonq Ayaks]]"**
*  Eerste Diviziya — 2017–2018

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Teun Biyleveld

**Teun Biyleveld** (27 may 1998-ci ildə Niderlandda anadan olub) — Eerste Diviziya təmsilçilərindən olan Yonq Ayaks klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Niderlandlı futbolçu.

## Klub karyerası

### Yonq AZ
Biyleveld AZ Alkmaar akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Biyleveld öz peşəkar karyerasında debütünü 8 mart 2017-ci ildə etmişdir. O, 84-cü dəqiqədə Ceymi Yakobsu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Yonq AZ liqa görüşündə *AFC-ya* 1-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

### Yonq Ayaks
Biyleveld 1 iyul 2017-ci ildə Yonq Ayaks klubuna transfer olmuşdur. O, klub ilə debütünü 18 avqust 2017-ci ildə etmişdir. O, 72-ci dəqiqədə Matusiva ilə əvəz olunmuşdur. Həmin görüşdə Yonq Ayaks liqa görüşündə *Kambuura* 2-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Niderland Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Amir Eşel

**Amir Eşel** (; d. 4 aprel 1959) israilli general, İsrail HHQ-nin keçmiş komandanı. 2008-ci ildən etibarən general-mayor rütbəsində xidmət etmiş, bir müddət Silahlı Qüvvələrin Planlaşdırma İdarəsinin rəisi olmuşdur. O, 10 may 2012-ci il tarixindən 10 avqust 2017-ci il tarixinə qədər olan müddətdə İsrail HHQ-nin komandanı olmuşdur.

## Həyatı
1959-cu ildə İsrailin Yaffa şəhərində anadan olmuş, 1977-ci ildə İsrail Silahlı Qüvvələrində xidmətə başlamışdır. 1979-cu ildə İsrail HHQ Akademiyasından məzun olduqdan sonra Douglas A-4 Skyhawk döyüş təyyarəsində pilot olaraq fəaliyyətə başlamışdır. O, həmin təyyarə ilə 1982-ci ildə baş verən Livan müharibəsində iştirak etmişdir. Eşel 1993 və 1995-ci illər aralığında Tel Nof aviabazasında yerləşən 201-ci eskadrilyaya rəhbərlik etmiş, 1997–1999-cu illər aralığında İsrail HHQ-nin Əməliyyat Şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.

Eşelin atası İkinci dünya müharibəsi illərində baş vermiş Holokost soyqırımı zamanı sağ qalmışdır. Eşel 2003-cü ilin sentyabr ayında F-15 döyüş təyyarəsi ilə əvvəllər Auşvitz ölüm düşərgəsinin yerləşdiyi ərazidə uçuş həyata keçirmişdir.

10 avqust 2017-ci ildə İsrail HHQ-nin komandanı postunu tərk etdikdən sonra hərbi karyerasını başa vurmuşdur. Onun yerinə general-mayor Amikam Norkin bu vəzifəyə təyin olunmuşdur.

Evlidir. Üç övladı var. Alabamada yerləşən Obern Universitetində iqtisadiyyat, İsraildə yerləşən Hayfa Universitetində isə siyasi elmlər üzrə dərəcə almışdır.

## Həmçinin bax
* İsrail Silahlı Qüvvələri
* İsrail Hərbi Hava Qüvvələri

## İstinadlar
Bəndər (coğrafiya)

**Bəndər** — Gəncə şəhəri ərazisində dağ slsilələri üzərində olan keçid, dağ keçidi.

## Həmçinin bax
* Baş Qafqaz silsiləsi

## İstinadlar
Sovet rayonu (Ufa)

**Sovetrayonu** (, ) — Rusiyanın subyektlərindən biri olan Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı Ufa şəhərinin yeddi şəhər rayonundan biri. Sovet rayonu Ufa şəhərinin mərkəz hissəsində yerləşir.

## Coğrafiya
Sovet rayonu Ufa şəhər dairəsinin mərkəz hissəsində yerləşir. Rayonun cənub-qərbində Dyoma rayonu, cənub-şərqində Kirov rayonu, şimal-şərqində Lenin rayonu, şimalında isə, Oktyabr rayonu yerləşir. Ordjonikidze rayonunun ərazisi 1,620 hektardır.

## Tarixi
Sovet rayonunun prototipinin yaranma tarixi , kiçildilməyə ilə əlaqədar yaradılan iki yeni rayon, yəni aprel 1938-ci il idi. Rayonun sərhədləri bir çox dəfə dəyişmişdir. Sovet rayonunun ərazisindəki ilk tikililər XVII əsrin əvvəllərində yaranmışdı. Ağidel və Ufa çaylarının arasında yerləşən və Ufa qalasının şimal və şimal-şərq hissəsini mühafizə edən müşahidə qüllələri ilə, şəhərətrafı istehkamları idi. Rayonun iqtisadi və mədəni həyatının yüksəlişində Samara-Zlatoust (indi Kuybışev) dəmiryolunun tikintisi böyük rol oynamışdır. Bu hərəkat 1888-ci və 1890-cu illər arasında Ağidel və Ufa çayları üzərindən körpülərin işə salınması ilə, Ufa vasitəsilə başlanmışdır. Avqust 1888-ci ildə, Samara-Zlatoust dəmiryolunun əsas sexlərində (indi L*okomotiv Təmiri Zavodu*) və ambarı Ufada istifadəyə verilmişdir. Gəmiçiliyin və ən əsası, dəmiryolunun rabitə kəşfi, sənayenin sürətli inkişafına və Ufa şəhərinin Cənubi Uralın əsas nəqliyyat qovşağına çevirilməsinə səbəb olmuşdur. 1900-cı illərin əvvəllərində rayon ərazisində 15,000 nəfərə yaxın əhali yaşayırdı. Rayonda dəmiryolu sexlərinin və ambarlarının olması səbəbindən, işçi sinif marksist dairələri, sosial-demokrat qruplarına bölünürdü. 1905-ci il inqilabının hadisələri həm Ufa şəhərindən, həm də Sovet rayonundan yan keçməmişdir. İstefaçıları İvan Stepanoviç Yakutovun başçılıq etdiyi, *İşçi Deputatları Soveti*-nin rəhbərliyi altında keçirmişdir. 9 dekabr 1905 tarixində siyasi zərbə, polis və kazaklar tərəfindən bastırılan silahlı bir qiyama çevrilmişdi. 1930-cı illərin birinci yarısında şəhər və respublika üçün yeni bir görkəmli nəqliyyat növü, hava nəqliyyatı yaranmışdır. 1932-ci ildə Ufaya  U-2 (Po-2) üç təyyarəsi gəlib çatmış, 15 iyul 1933 tarixində isə ilk nizami aviasiya xətti dairəvi marşrut Ufa-Maqnitoqorsk-Beloretsk-Sterlitamak-Meleuz-Mrakovo-Baymak-Arxangelsk-Ufa üzük-marşrutu açılmışdır.

## Əhali

## Həmçinin bax
* Kalinin rayonu (Ufa)
* Dyoma rayonu (Ufa)
* Ordjonikidze rayonu (Ufa)

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sovet rayonu Ufa İcra Hakimiyyətinin rəsmi saytında
Xəbibulla İbrahimov

**Xəbibulla Kəlimulla oğlu İbrahimov** (, , d. 29 dekabr 1894, Orenburq, Orenburq vilayəti, Rusiya imperiyası — ö. 16 mart 1959, Ufa, Başqırd MSSR, SSRİ) — Başqırd əsilli SSRİ bəstəkarı və dramaturqu, musiqili-ictimai xadimi, Başqırdıstan MSSR-ın əməkdar incəsənət artisti (1951), Başqırdıstan MSSR Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1941–1959).

## Bioqrafiya
Xəbibulla İbrahimov 29 dekabr 1894 tarixində Rusiya imperiyasının Orenburq vilayətinin inzibati mərkəzi olan Orenburq şəhərində, bir başqırd ailəsində anadan olmuşdur. İbrahimov 1915-ci 1929-cu illərdə, müşayiətçi olaraq həvəskar konsertlərdə ifa etmiş, səhnə istehsalı üçün musiqili müşayiət yaratmışdır. 1919-cu ildə Türkistan Cəbhəsi Siyasi İdarəsində cəbhə teatrının musiqi direktoru olmuşdur. 1920-ci 1937-ci illərdə, fasilələrlə rəssam və musiqiçi olaraq, eləcə də, Başqırdıstan Dram Teatrının musiqi hissəsinin rəhbəri kimi işləmişdir. 1922-ci 1926-cı illərində, Şərq Xalqları İnstitutunun musiqi fakültəsində təhsil almışdır. 1937-ci 1939-cu illərində, Moskvada Mərkəzi Radio Yayımının musiqi redaktoru olmuşdur. 1940-cı ildən sonra həyatının qalanını Ufa şəhərində yaşamış bəstəkar, 1940-cı 1950-ci illərdə Ufa həvəskar xorlarının rəhbəri idi. Xəbibulla İbrahimov, 16 mart 1959 tarixində 64 yaşında vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Xəbibulla İbrahimov Başqırdıstan komediyasının qurucusu hesab olunur. O, 5 musiqili komediyanın müəllifidir. Bunlar arasında ən məşhurları olan "Başmaqlar" (, () və "Zyatok" ((, () var. Dramaturqun əsərləri arasında "Vətən üçün" (, ), "Soyuq axın" ((, (), "Şaban şərifi" ((, () və s. mövcuddur. Xəbibullah İbrahimov, F. E. Kozitski ilə birlikdə Böyük Vətən müharibəsi haqqında olan "Vətən üçün" (, ) operasının müəllifidir. Kuşaf Sayfi Kudaşın libretosu tərəfindən yazılmış və 1943-cü ildə səhnəyə qoyulmuşdur. O, həmçinin 30-dan çox mahnı və xalq musiqisinin müəllifidir. Başqırdıstan şairlərinin şeirlərində onun mahnıları və xorları başqırd peşəkar musiqisinin mahnı janrına nümunə olmuşdur. Xəbibulla İbrahimovun "Salavat Marşı" Başqırdıstan xalq musiqisinə çevrilmişdir.

## Həmçinin bax
* Məcid Qafuri
* Başqırdıstan Dram Teatrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Başqırdıstan: Qısa bir ensiklopediya" kitabından məqalə 
* İbrahimov Xəbibulla Kalimulloviç "Başqırdıstan" ensiklopediyasında
Ağdöş ayı

Ağdöş ayı, Himalay ayısı - ayılar fəsiləsindən yırtıcı məməli heyvan. Uzunluğu 1,7 metr, çəkisi 150 kiloqramadək olur. Cənub-Şərqi Asiyada, Hindiquş və Himalay dağlarında, Tibetin cənub hissəsində, Şərqi Asiyanın cənubunda, Uzaq Şərqin cənubundakı meşələrdə yaşayır. Ağaclara yaxşı dırmaşır. Yaşadığı arealın şimalında ağac koğuclarında qışlayır. Nəsli kəsilmək təhlükəsi var. Azərbaycan ərazisində Alt, Orta və Üst Pleystosen çöküntülərində Ağdöş ayının elmə məlum olmayan növünün ((Selenoarctos Karabach) qalıqları tapılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I cild, Bakı,2009, səh.189

## Həmçinin bax
Al və ağ qızılgül müharibələri

**Al və ağ qızılgül müharibələri** () — İngiltərədə Plantagenetlər kral sülaləsinin iki qolu – Lankasterlər (1399–1461) və Yorklar (1461–1485) arasında 1455–1485-ci illərdə hakimiyyət uğrunda baş vermiş daxili müharibələr. Lankasterlərin gerblərində al qızılgül, Yorkların gerblərində isə ağ qızılgüı təsvirləri var idi. Lankasterlər iqtisadi cəhətdən geridə qalmış şimalın və Uelsin baronlarına, Yorklar isə inkişaf etmiş cənub-şərqin "yeni zadəganlar"ına arxalanırdılar. "Yeni zadəganlar" və varlı şəhər əhalisi ticarətin maneəsiz inkişafında maraqlı olduqları üçün Yorkları dəstəkləyirdilər. Mübarizə hər iki sülalənin məhvinə gətirib çıxardı və Lankasterlərdən olan VII Henri hakimiyyəti ələ aldı və Tüdorlar sülaləsinin (1485–1603) hakimiyyət dövrü başlandı.

## İstinadlar
Almaz dağı (Oğuz)

Almaz dağı (Oğuz) - Azərbaycan Respublikası Oğuz rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 591 metrdir. Böyük Qafqaz dağlarının cənub-şərq yamacı ətəklərindədir. Almaz dağı meşə ilə örtülüdür.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I cild. Bakı,2009, səh.380.
Ameka

**Ameka** — Zamua çarı (E.ə. IX əsrin I yarısı). Qaynaqlar onu "çar" adlandırır və paytaxtın – Zamri şəhəri olmağı haqqında məlumat verir. E.ə. 880-ci ildə Assuriya hökmdarı II Aşşurnasirapalın Zamuaya yürüşü zamanı döyüşdə məğlubiyyətə uğramış, ölkənin paytaxtı Zamrini tərk edərək öz qoşunu ilə Etini dağlarına çəkilmişdir. Kitabədən bəlli olur ki, Ameka imkan tapıb Sabua dağında yerini möhkəmlətmişdi. Aşşur qoşunu ölkəni talan etmiş, lakin Amekanı ələ keçirə bilməmişdir. Ameka bir müddət aşşurlara qarşı müqavimətini davam etdirmişdir.

## İstinadlar
Mollalı (Qafan)

**Mollalı** — Ermənistan Respublikasının cənubunda, keçmiş Qafan rayonu ərazisində, Gığı dərəsində yerləşən kənd.

Azərbaycanlılar yaşamış kənd Qafan şəhərindən 15 km şimal-qərbdə Gığıçayının orta axarında, çayın bilavasitə sağ sahilində yerləşir. *Mollalı* kəndi Qovşud kəndi ilə qonşu, birləşmiş kənd olduğundan rəsmi sənədlərdə *[[Qovşud]]* adlanır.

## Tarixi
1939-cu ilə qədər ayrı kənd olmuş, 1939-cu ildən sonra Qovşud kolxozu ilə birləşərək kənd ləğv edilmişdir. İkinci dünya müharibəsindən sonra yenidən bərpa edilən kənd 17 təsərrüfatdan ibarət olmuşdur. 

Qovşud kəndi çay kənarına enəndən sonra *Mollalı* kəndi ilə qarışıq kənd olmuş, bütün sənədlərdə Qovşud kimi adlandırılmışdır. 

1918-ci il qırğınları vaxtı kənd dağıdılmış, əhalisinin sağ qalanları Naxçıvana pənah aparmışdır. Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra salamat qalan əhali öz yerlərinə qayıtmışlar. 1950-ci illərdən sonra kənddə tikinti işləri getmiş və orada əvvəldən yaşayanlar öz yerlərinə qayıtmışlar.

## Adı
Toponim qaraçorlu türk tayfasının *əliyanlı* tirəsinə mənsub olan *mollalı* etnonimindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir, quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Mollalı kəndində 1897-ci ildə 34 nəfər, 1914-cü ildə 156 nəfər yaşamışdır. 1918-ci il hadisələri vaxtı kəndi tərk etməli olan azərbaycanlıların geri qayıdış Ermənistanda sovet hökumətinin qurulmasından sonra mümkün olur. Mollalıda 1922-ci ildə 45 nəfər, 1926-cı ildə 38 nəfər, 1931-ci ildə 46 nəfər azərbaycanlı əhali yaşamışdır.

1988-ci il deportasiyası zamanı bölgənin digər azərbaycanlı əhalisi kimi mollalılar da kəndi tərk etməli olurlar.

## Həmçinin bax
* Qafan rayonu
* Gığı dərəsi
* Qovşud

## İstinadlar
Anyilər

**Anyilər**, *Anyalar*, *Aqnilər* — Kot-d'İvuar, Toqo və Qanada yaşayan akan xalqları qrupu. Ümumi sayları 2 milyon nəfərdən çoxdur (2000). Qananın rəsmi dillərindən olan Nzinma dilində danışırlar. Dindarlarının əksəriyyəti xristiandır. Müsəlmanları və ənənəvi dini etiqadlarını saxlayanlar da var. Müstəmləkə dövrünə qədər Anyilərin bir sıra tayfa ittifaqları yaranmışdır. Əsas məşğuliyyətləri toxa əkinşiliyidir. Dəmirçilik, dulusçuluq, toxuculuq, bədii metal və ağac üzərində oyma inkişaf etmişdir.

## İstinadlar
Akanlar

**Akanlar** (özlərini akanfo) adlandırırlar) — Qana, Kot-d’İvuar, Toqo, Liberiya və Nigeriyada yaşayan xalqlar qrupu. Mərkəzi və Cənubi Qanadakı Akanlar (7,2 milyon nəfər) millət kimi formalaşmaqdadırlar. Ümumi sayları 11 milyon nəfərdir (1995). Dilləri kva dilləri qrupuna aiddir. Antropoloji cəhətdən zənci irqinə daxildirlər. Akanların əcdadları XI–XII əsrlərdə Komoe və Qara Volta çayları arasındakı savannalar zonasında formalaşmışlar. XV əsrdə salınan Bono şəhəri Akan sivilizasiyasının mərkəzi olmuşdur. XV–XIX əsrlərdə Akanların güclü dövlərləri (Aşanti və Fanti konfederasiyaları) mövcud idi. Akanlar, əsasən, tropik əkinçiliklə (kakao və s.) məşğul olurlar. Dindarların əksəriyyəti ənənəvi etiqadlarını saxlamışdır (77 faizi), bir qismi xristiandır, müsəlmanları da var.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. I cild, Bakı,2009, səh.231.
Aka Gündüz

**Aka Gündüz** (əsl adı Hüseyn Avni, yaxud Enis Avni; ) — Türkiyə yazıçısı. Aka Gündüz 1886-cı ildə hərbçi ailəsində anadan olmuşdur. 1908-ci il "Gənc türklər" inqilabının iştirakçısıdır.

## Yaradıcılığı
"Dikmen ulduzu" (1928), "Naməlum əsgər" (1930) romanlarının müəllifidir. "Bu torpağın qızları" (1927), "Üç qızın hekayəsi" (1933), "Yaylaq qızı" (1940), " Bir qızın nağılı" (1954) və sair əsərləri qadınların, xüsusilə gənc qızların həyatına həsr edilmişdir. Bəzi romanları əsasında ("Bir sürücünün gizli dəftəri" (1928), "İki süngü arasında" (1929) film çəkilmişdir. Aka Gündüzün yaradıcılığı türk ədəbi dilinin demokratikləşdirilməsində mühüm rol oynamışdır. 

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvü olmuşdur (1931-1943).

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I cild. Bakı, 2009, səh. 230.
Kıçık (astana)

**Kıçık** () — Başqırdıstanın dağ çayı olan Zilim çayında yerləşən astana. Astana-dayazlıq 3-3,5 km məsafədə uzanır. Astana Baştım və Zilmerdak silsilələrinin ayrıldığı yerdir. 

Bura su idmanı həvəskarlarının sevimli yerlərindəndir. Ərazi çətinlik dərəcəsinə görə 2 balla qiymətləndirilir. Astananın sonunda, sahildə düşərgə və hamam vardır.  
## Mənbə
*
Əbəzadə Abdullah Əfəndi

**Əbəzadə Abdullah Əfəndi** () — Osmanlı alimi, şair və şeyxülislamı. Kürəkəni Zeynalabdin Əfəndi Sultan Mahmud səltənətində şeyxülislamlığa yüksəlmişdir.

## Həyatı
Doğum tarixi bilinməsə də, atasının Qazı Mustafa Əfəndi olduğu bilinir. Anası Lehistan səfəri əsnasında IV Mehmedin övladının dünyaya gəlişində iştirak etmiş, bu səbəbdən tarixi mənbələrdə *"Əbəzadə"* olaraq anılır. Təhsilini tamamladıqdan sonra müxtəlif mədrəsələrdə müdərris olaraq, ardından isə qazı olaraq 1685–1695-ci illər ərzində Misir, Ədirnə və Məkkədə çalışdı. 1695-ci ildə Anadolu başqazısı, bir müddət işsiz qaldıqdan sonra isə Rumeli başqazısı seçildi. 1698-ci ildə vəzifədən alınsa da, Əndərunda olduqca güclü nüfuzu səbəbilə, ənənələrə zidd olaraq birbaşa padşah fərmanı ilə yenidən vəzifəyə qaytarıldı. Bir illik müddətin sonunda Əndərun çalışanları Abdullah Əfəndinin vəzifə müddətinin uzadılması haqqında padşahdan xahiş etsələr də, Şeyxülislam Feyzullah Əfəndi özünə rəqib olaraq gördüyü üçün Abdullah Əfəndini əvvəlcə Mərəş qazısı təyin etdi. Ancaq getmək istəmədiyi üçün Kipr adasına sürgün edildi. Ancaq III Əhmədin taxta çıxmasından bir müddət öncə Bursada yaşamağına icazə verildi. Ancaq Əskişəhərə çatanda yeni padşahın taxta çıxdığını və Feyzullah Əfəndinin vəzifədən alındığı xəbərini aldı və Bursa yerinə İstanbula hərəkət etdi. Padşah icazəsi olmadan paytaxta geri dönməsi çox da xoş qarşılanmasa da, bağışlandı və İstanbulda qalmasına icazə verildi. 1705-ci ildə üçüncü dəfə Rumeli başqazısı, 25 yanvar 1708-ci ildə isə şeyxülislamlığa yüksəldi. Ancaq 2,5 ilin ardından 16 iyul 1710 tarixində vəzifədən alındı. Ancaq çox keçmədən 13 fevral 1712 tarixində ikinci dəfə şeyxülislam seçildi.

Əbəzadə Abdullah Əfəndi Osmanlıya sığınan İsveç kralı XII Karlın vətəninə göndərilməsi üçün Rusiya ilə gedən danışıqlarda iştirak etmiş, hətta kralın vətəninə qaytarılmalı olduğunu, əks halda Dimetokada həbs olunmalı olduğunu müdafiə etmişdir. Ancaq şeyxülislamın bu dərəcədə kəskin mövqe tutması İstanbul əhalisi arasında xoş qarşılanmadı və bu söz-söhbətlər get-gedə böyüdü. Bu səbəbdən 14 mart 1713 tarixində vəzifədən alındı. Ardından Rumeli hasarı yaxınlığındakı köşkünə çəkilən Əbəzadə bura gələn siyasi qonaqları səbəbilə şeyxülislam və sədrəzəmin diqqətini cəlb etmişdi. Bu səbəblə 1714-cü ildə Trabzona sürgün edildi. Ancaq fırtınalı bir gündə yola çıxan Əbəzadə Abdullah Əfəndinin mindiyi gəmi Sakarya sahillərində batdı.

## Mənbə
* Râşid, *Târih*, II, 302; III, 376; IV, 4.
* *Devhatü’l-meşâyih*, s. 80–81.
* *İlmiyye Salnâmesi*, s. 499–500.
* Uzunçarşılı, *Osmanlı Tarihi*, IV/2, s. 458–459.

## İstinadlar
Kazım Orbay

**Mehmet Kazım Orbay** () — türk hərbçi və siyasətçi. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin 3-cü Baş Qərargah rəisidir.

## Hərbi həyatı
1904-cü ildə Hərb Məktəbini bitirdikdən sonra leytenant rütbəsi almış və hərbi karyerasına başlamışdır. 1922-ci ilə qədər müxtəlif birlik və birləşmələrdə fəaliyyət göstərmişdir. Hərəkat Ordusu ilə 31 martda baş verən üsyanın yatırılmasında, Balkan müharibələrində, Birinci Dünya müharibəsində, İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etmişdir. 31 avqust 1922-ci ildə Mirliva rütbəsinə yükslmişdir. Mirliva rütbəsi ilə Qafqaz İslam Ordusu komandanı və Baş Qərargah rəisinin müavini vəzifələrini yerinə yetirmişdir. 30 avqust 1926-cı ildə Ferîk-i əvvəl rütbəsinə yüksəlmişdir. Bu rütbədə olarkən Əfqanıstan Hərbi Heyət komandanı və 4-cü Ordu korpusu komandanı vəzifələrində xidmət etmişdir. 30 iyun 1930-cu ildə Jandarma qüvvələri komandanı, 24 avqust 1935-ci ildə isə 3-cü Ordu müfəttişliyi vəzifəsində xidmət etmişdir. 30 avqust 1935-ci ildə general (orgeneral) rütbəsi almış, 15 fevral 1943-cü ildə Ali Hərbi Şura üzvü olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Evli idi. Haşmet Orbay adında oğlu var idi. İngilis, fransız, italyan və alman dillərində sərbəst danışa bilirdi.

## Həmçinin bax
* Türkiyə Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahı
* Qafqaz İslam Ordusu

## İstinadlar
Sultan məscidi

**Sultan məscidi** (, ) — Kazanda yerləşən məscid. 1868-ci ildə tacir Ciqanşi Usmanovun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. 1931-ci ildə məscid sovet hakimiyyəti tərəfindən bağlanmış, 1994-cü ildə isə yenidən dindarların istifadəsinə verilmişdir. 1981-ci ildən etibarən dövlət tərəfindən memarlıq abidəsi kimi qorunur.

## Arxitekturası
Məscid bir otaqdan ibarət tikilidir. Əsas həcmli hissəsi məscidin minarəsi olduğu yerdir. Minarənin forması Sennom bazarının yaxınlığında yerləşən Sobor məscidinin minarəsiniə oxşayır. Məscidin cənub tərəfində, planda bir az uzanan beş tərəfli hissəsi var. Məscid çoxda hündür olmayan dördtərəfli dəmir örtüklə örtülmüş dam var. Otaq əsasən böyük arxa pəncərələrlə işıqlandırılır,  Bina bir korniş ilə bitir. Məscidin ərazisində sadə geniş bir alternativ dirəyi və kərpic hasarı var.

Məscid orta əsr tatar arxitekturası üzrə tikilib ancaq roman stilini də rast gəlinir.

## Məscidin tarixi
Məscid 1860-cı ildə Usmanov qaraçısı tikdirib.

1931-ci ildə Rusiya hökuməti onu bağlayıb.

23.01.1981-ci ildən Rusiya Tatarıstan respublikasının hökuməti tərəfindən tarixi-abidə kimi qorunur.

1990-cu ildə minarə bərpa edilib,1994-cü ildən istifadəyə verilib.

## Qalareya