open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trypanosoma rotatorium

**** () —  domeninin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid parazit birhüceyrəli orqanizm növü.

## Xarici quruluşu
Bədən uzunsov, ön hissə dairəvaridir. Nüvə uzunsovdur və ya dairəvaridir. Kinetoplast  kiçik ölçülü, ellips formasındadır. Titrək memranı enlidir, 5-6  büküş əmələ qətirir. Qamçının sərbəst hissəsinin uzunluğu bədənin ½ hissəsinin uzunluğunu keçmir. Sitoplazma dənəvərdir, bənövşəyi rəngə boyanır. Bədənin uzunluğu 35.0-46.5, eni 8.8–13.5, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 1.3-9.8, kinetoplastdan nüvəyə qədər olan məsafə 3.5-6.0, kinetoplastdan nüvəyə qədər olan məsafə 0.7-2.2, nüvənin uzunluğu 11.0-18.0, nüvədən ön qutaracağadək 13.0-16.0, qamçının uzunluğu 16.0-29.0 mkm-dir.

## Yayılması
Kür çayı, Araz çayı, Şəmkirçay, Qarayazı gölü, Çınqıl karxanası, Ağgöl, Naxalıqçala gölü, Şəmkir, Nohurqışlaq, Aşıqbayramlı, Yekəxana su anbarlarında yayılmışdır.

## Həyat tərzi
* Parazit həyat tərzi keçirir. Sahibi: göl qurbağası Pelophylax ridibundus-dur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ələsgər Hüseynov

**Ələsgər Nurəli oğlu Hüseynov** () — Azərbaycan memarı, SSRİ və Azərbaycan SSR Dövlət mükafatları laureatı.

## Həyatı
Ələsgər Nurəli oğlu Hüseynov 1928-ci il yanvar ayının 10-da anadan olmuşdur.

1953-cü ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmiş, 1953–1967-ci illərdə "Azərdövlətlayihə" institutunda və Sənaye Tikintisi Nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. 1968–1971-ci illərdə Bakının Baş rəssamı, 1971–1975-ci illərdə Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini, 1975–1976-cı illərdə isə Sumqayıt Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur. Bakı metrosunun "Qara Qarayev" stansiyasının (1972, Hənifə Ələsgərovla) və s. tikililərin layihələrini vermişdir.

Xidmətlərinə görə keçmiş SSRİ (1972) və Azərbaycan SSR (1976) Dövlət mükafatları, "Oktyabr inqilabı" ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

Hüseynov Ələsgər 1976-cı il may ayının 3-də vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Arif Hüseynzadə

**Arif İsmayıl oğlu Hüseynzadə** () —  Azərbaycan Dövlət Televiziyasında işıqçı, Qarakənd faciəsinin qurbanı. 

## Həyatı
Arif İsmayıl oğlu Hüseynzadə 1970-ci il sentyabrın 23-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub.

1977-ci ildə Yasamal rayonu 20 nömrəli məktəb-liseyin I sinfinə gedib. Məktəbdə təhsil aldığı dövrdə biliyi, bacarığı, nizam-intizamı, səmimiliyi, sakit və təmkinli olması ilə həmyaşıdlarından fərqlənib. 1987-ci ildə həmin məktəbi bitirib. 1988–1990-cı illərdə hərbi xidmətdə olub.

1990-cı ildən Azərbaycan Dövlət Televiziyasında işıqçı vəzifəsində çalışıb.

Uşaqlıq və gənclik illərində vətənpərvərliyi ilə seçilib. 1991-ci il noyabrın 20-də Xocavənd rayonunun Qarakənd kəndi yaxınlığında erməni hərbi dəstələri tərəfindən Azərbaycan hərbi helikopterinin vurulması nəticəsində şəhid olub. I Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

Hazırda Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin tabeliyindəki 20 nömrəli məktəb-lisey Arif Hüseynzadənin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xəzər hərbi donanması

**Xəzər Hərbi Donanması** — Rusiya hərbi-dəniz donanmasının Xəzər dənizindəki hissəsi.

## Yaradılması
I Pyotrun fərmanı ilə 1722-ci ildə yaradılmışdı. 1867-ci ildən əsas bazası Bakı idi. 1917-ci ildə 1,2 min şəxsi heyətdən, 2 kanoner (dənizin sahilyanı bölgələrində döyüş əməliyyatı aparan artilleriya qayığı), 2 xidmət gəmisi, bir neçə nəqliyyyat gəmisindən və katerdon, dəniz aviasiyası məktəbi və sahil xidmətindən ibarət idi. Fevral inqilabından (1917) sonra, martın 4-5 (17-18)-də matros və zabit komitələrinə, Bakı Sovetinə seçkilər keçirilmiş, donanma komandanı devrilmişdi. Xəzər hərbi donanmasında hakimiyyət gəmi komitəsinə keçmişdi. Matroslar martın 8 (21)-də əsgər deputatları sovetinə daxil olmuşdu. O martın 29-da (aprelin 10-da) Bakı qarnizonu hərbi deputatlar sovetində zabitlər soveti ilə birləşmişdi. Mayın 10-da (23-də) isə hərbi deputatlar soveti fəhlə deputatları soveti ilə birləşmişdi. Xəzər hərbi donanmasında rəhbərlik "*Sentrokaspi*"nin əlinə keçmişdi. Xəzər hərbi donanmasında bolşeviklər az idi, lakin Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyası Bakı Komitəsi burada iş aparırdı. Komitə *Oktyabr çevrilişi*ndən (1917) sonra, oktyabrın 27-də (noyabrın 9-da) hakimiyyətin sovetlərə keçməsini tələb etmişdi. Xəzər hərbi donanmasının noyabrın 6 (19)-da keçirilən birinci qurultayı hakimiyyətin Bakı Sovetinə verilməsini təklif etmişdi. 1918-ci ilin yanvar-iyulunda P.M.Pendyurin, iyul-avqustunda V.F.Poluxin donanma komissarı olmuşdu. 1918-ci ilin yazında donanmada matrosların xeyli hissəsi tərxis edilmiş, antisovet əhvali-ruhiyyə güclənmişdi. Lakin Ş.Şaumyan başda olmaqla, Bakı Soveti gəmi komitələrinin tərkibini sovet hakimiyyəti tərəfdarları hesabına yeniləşdirmişdi.

## Mart soyqırımı
Xəzər hərbi donanmasının matrosları 1918-ci ilin martında azərbaycanlılara qarşı soyqırımında Qırmızı qvardiya hissələri ilə birgə iştirak etmiş, İsmailiyyə binası donanmanın gəmilərindən artilleriya atəşinə tutulmuşdu. Bakı Soveti aprelin əvvəlində "*Sentrokaspi*"nin eser rəhbərliyini uzaqlaşdırmağa nail olmuşdu. Bakı Xalq Komissarları Sovetinin süqutundan (1918, 31 iyul) sonra Xəzər hərbi donanmasının gəmilərini "*Sentrokaspi diktaturası*" və Bakıya gəlmiş ingilislər ələ keçirmişdi. Bakı azad olunduqdan sonra Xəzər hərbi donanması Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə tabe edilmişdi. Çingiz İldırım başda olmaqla, bolşeviklər donanmada milli Hökumət əleyhinə iş aparmışlar. Donanma Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasında iştirak etmiş, 1920-ci il aprelin 27-də Bakı reydinə daxil olaraq, Hökumət və Parlament binalarını nişana almışdı. H.Sultanovun hakimiyyətin bolşeviklərə təhvil verilməsi haqqında ultimatumu ilə yanaşı, Ç.İldırım da Parlamentə ultimatum göndərmişdi. Bolşeviklər hakimiyyəti ələ aldıqdan sonra Ç.İldırım hərbi dəniz işləri komissarı təyin olunmuşdu.

## Həmçinin bax
* Mart soyqırımı
* Hərbi Donanma Günü
* Donanma

## Ədəbiyyat
* Katibli M., Çingiz Ġldırım, B., 1964; 
* Военные моряки в борьбе за власть Советов в Азербаиджане и Прикаспии. Сборник дакументов, Б., 1971.

## İstinad
Azər Tağıyev

**Azər Cabir oğlu Tağıyev** () — azərbaycanlı vəkil, Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünası, Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü, Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının sabiq sədri.

## Həyatı
Azər Tağıyev 25 aprel 1948-ci ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o, 1967–1973-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində ali təhsil almışdır.

1974-cü ildə Azərbaycan SSR Vəkillər Kollegiyası üzvlüyünə qəbul olunaraq Bakı şəhəri 14 saylı hüquq məsləhətxanasında vəkillik fəaliyyətinə başlamışdır. 1980-ci illərin əvvəlində Vəkillər Kollegiyası Rəyasət Heyətinin üzvü, 1980-ci illərin sonunda Rəyasət Heyətinin sədr müavini, 1995-ci ildə isə Vəkillər Kollegiyası Rəyasət Heyətinin sədri seçilmişdir.

Azər Tağıyev uzun sürən xəstəlikdən sonra, 30 aprel 2018-ci ildə vəfat etmişdir.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
2004-cü il 3–4 noyabr tarixində Bakı şəhərində Təsis Yığıncağı keçirilərək, Azərbaycan Respublikasının yeni Vəkillər Kollegiyası yaradılmış və o, 7 dekabr 2017-ci ilədək Kollegiyaya rəhbərlik etmişdir.

26 iyun 1998-ci ildə Mərkəzi Seçki Komissiyasına üzv təyin edilmiş və vəfat edənə qədər Komissiyanın işində fəal iştirak etmişdir.

## Mükafatları
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 24 aprel 2008-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azər Tağıyevə əməkdar hüquqşünas fəxri adı verilib. O, Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının "Fəxri fərmanı" və "Fəxri diplomu" ilə təltif edilib, ona Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının "Fəxri Hüquq Doktoru" və "Fəxri vəkil" adları verilib, onun adı Kollegiyanın "Vəkillərin Şərəf Kitabı"na daxil edilib.

## İstinadlar
Başqırd-qazax münasibətləri

**Başqırd-Qazax münasibətləri** uzun əsrlik tarixə malikdir. XVIII əsrdə Kiçik juz Başqırd torpaqları ilə sərhədə malik idi. Uzun əsrlik qonşuluq öz növbəsində Başqırd mədəniyyətinə  öz təsirini göstərmişdir. Bununla yanaşı iki xalq arasında sərhəd problemləri və toqquşmalar olmuşdur.

Bizim günlərdə də Qazaxıstan və Başqırdıstan arasında isti iqtisadi, siyasi və mədəni əlaqələr qurulur. 1993-cü ildə iki respublika arasında ticari-iqtisadi əməkdaşlıq imzalanmışdır. 2003-cü ildə Qazaxıstan Başqırdıstandan 155.6 milyon dollar, əks istiqamətdə isə 80.8 milyon dollar dəyərində mal göndərilmişdir. 14 oktyabr 2004-cü ildə Astanada Başqırdıstan Respublikasının nümayəndəliyi açılmışdır. Nümayəndəlik ticari-iqtisadi, elmi-texniki və mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsini hədəfləyirdi. 2016-ci nümayəndəlik Rusiyada baş verən ağır iqtisadi durum səbəbindən bağlanmışdır.

## Tarixi
Başqırdlar və Qazaxlar Türk xalqları olaraq bir-birləri ilə qohumdurlar. Onların kökləri hələ bürünc dövrünə gedib çıxır. Ənənəvi başqırd və qazax adətləri bir-birinə yaxındır. Məsələn: köçəri həyatında mühüm rol oynayan müxtəlif yerli sənətkarlıqlar demək olar ki, eynidir. Toxuculuq və tikmə istehsalında bənzər üsullara sahibdirlər. Başqırlar və qazaxlar arasında sıx əlaqələr onların xalq əfsanələrində də öz əksini tapıb.

XVIII əsrdə Orta juz və Kiçik juz Başqırdıstanla sərhədə malik olmuşlar. Bu dövrlərdə isə qarışıq nigahlar meydana gəmişdir. Bəzən qazaxlarda başqırd üsyanlarına qatılaraq Rusiya imperiyasına qarşı çıxırdılar. Bəzən isə iki xalqın nümayəndələri araında münaqişələr də yaşanırdı. Bu əsasən otlaqlar və qız qaçırtma ilə əlaqədar olurdu.

Çar imperiyası qazax və başqırdların onlara qarşı birgə üsyanlarını önləmək üçün bu iki xalq arasında münaqişələrin təşkilini əmr etmişdi. 1735-1740-cı illərdə Başqırd üsyanları zamanı Abulxair-xan rus təbəliyini qəbul edən Kiçik Juzun xanı başqırdlara qarşı çıxardılır. Ancaq sonra münaqişə dinc yolla həll edilir.

1755-ci ildə başqırd üsyanları zamanı 50 min başqırd Kiçik Juzun sərhədlərinə yaxın ərazidə rus qüvvələrindən gizlənir. Ruslar Kiçik Juz xanına başqırdları onlara təhvil verəcəkləri halda onların mülkü və qadınları qazaxlara qalacaqdı. Nuralı-xan bundan istifadə edir. Bundan sonra iki xalq arasında düşmənçilik yaranır.

1920-ci illərdə Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra Başqırdlar və Qazaxlar arasında Tok-Çuran və Zilair kantonları üzərində ərazi mübahisələri yaranır. 21 oktyabr 1924-cü ildə Tok-Çuran kantonu və İmanqulov volosu Qırğızıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verilir. Başqırdlar məxsus bir çox torpaqlar isə Orenburq və Çelyabinsk vilayətlərinə birləşdirilir. Nəticədə Başqırdıstan və Qaxaxıstan arasında qondarma dəhliz əmələ gəlitilir.

## İstinadlar
İnkişaf etməkdə olan ölkə

**İnkişaf etməkdə olan ölkələr** qısaca **İEOÖ**— bu ölkələrə Asiya, Afrika, Latın Amerikasında yerləşən 150-yə qədər ölkə aid edilir. Bu ölkələrin əksəriyyəti tarixən müstəmləkə olmuşlar. Onların əksəriyyəti hazırda da iqtisadi cəhətdən asılı vəziyyətdədir. İEOÖ iqtisadi və sosial inkişaf səviyyələrinə görə çox geri qalırlar. İqtisadiyyatın mineral-xammal və aqrar-xammal istiqaməti bu ölkələr üçün səciyyəvidir. İEOÖ-də urbanizasiyanın səviyyəsi əsasən aşağı olur, əhalinin təbii artımı yüksəkdir, həyat səviyyəsi aşağıdır.

İEOÖ-in təsərrüfatında faydalı qazıntıların hasilatı və satışı mühüm yer tutur. Bu qrup ölkələrə mineral-xammal ölkələri deyilir. İEOÖ-in əksəriyyəti üçün kənd təsərrüfatı məhsullarının becərilməsi, onların xammal kimi ixracı da aiddir. Belə ölkələr aqrar-xammal ölkələri adlanır.

İEOÖ arasında böyük fərqlər olduğuna görə onları aşağıdakı kimi qruplaşdırırlar:

* Əsas ölkələr (Braziliya, Meksika, Hindistan və Çin) güclü potensiala malikdir, ÜDM-in miqdarına görə dünyada ilk 20 ölkə sırasına daxildir, hər nəfərə düşən ÜDM-ə görə isə İEOÖ-lərlə eyni sırada dururlar. Bəzi emal sənayesi sahələri yüksək texnologiyaya əsaslanan məhsullar istehsal edir.

* Neft ixrac edən ölkələrdə onun satışından əldə edilən gəlirlər hesabına hər nəfərə düşən ÜDM 10–15 min dollardan çoxdur. Onlara Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt, BƏƏ, Qətər, Oman və Bəhreyn aiddir.

* Yeni sənaye ölkələri (YSÖ) güclü emal sənayesi sahələrinə malikdirlər və nisbətən yüksək iqtisadi inkişaf səviyyəsinə görə fərqlənirlər. XX əsrin 70–80-ci illərində əsasən Asiyada yerləşən ölkələr sosial-iqtisadi inkişaf tempinə görə qabaqcıl yer tutmuşlar. YSÖ xarici investisiya, idxal edilən texnologiya, nisbətən ucuz və ixtisaslı işçi qüvvəsi hesabına son vaxtlarda elmtutumlu sənaye məhsulları istehsal edirlər. Yeni sənaye ölkələrinə İndoneziya, Tailand, Malayziya, Filippin, Uruqvay, Çili, Argentina və s. aiddir. Honkonq şəhəri hazırda dünyanın əsas iqtisadi mərkəzlərindən biridir

Keçid dövründə olan ölkələrin bir hissəsi son vaxtlarda müstəqillik əldə etmiş, digərlərində siyasi sistem dəyişmişdir. Bu qrupa Şərqi Avropanın, Asiyanın keçmiş və hazırkı sosialist ölkələri aiddir.

## Həmçinin bax
* İnkişaf etmiş ölkələr
* Az inkişaf etmiş ölkələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Diplomat (roman)

**Diplomat romanı**—() 1949-cu ildə Ceyms Oldric tərəfindən 1945–46-cı illərdə Cənubi Azərbaycanda baş vermiş müstəqillik hərəkatı haqqında yazılıb. Romanın baş qəhrəmanı həyatının böyük hissəsini Cənubi Azərbaycanda keçirmiş Mak-Qreqordur və bu obrazın protatipi Ceymc Oldricdir. Hadisələr Soyuq Müharibə dövründə cərəyan edir.

## Diplomat romanının yazılma tarixi
Diplomat romanını 1949-cu ildə Britaniya əsilli Avstraliyalı yazıçı Ceymc Oldric yazıb. İlk nəşri 1949-cu ildə Britaniyada, nəşriyyatçı "The Bodley Head", 728 səhifədən ibarət bir şəkildə yayınlayıb.

## Romanın qısa məzmunu
Roman Britaniyanın Mak-Qreqor və Britaniyalı diplomat Esseksin İranda, o cümlədən, Cənubi Azərbaycanda baş vermiş üsyan nəticəsində Rusiyaya səfər etməsi ilə başlayır. Mak-Qreqor ixtisasca geoloq olsa da, Rus, İran və Azərbaycan dillərini bildiyinə görə Essekslə birlikdə gedir. Onların fikrincə, Cənubi Azərbaycanın güclənməsində Rusiyanın böyük rolu var idi. Buna görə də, bu məsələni həll etmək üçün Esseks Kremldə Molotovla görüşür. Yalnız bu görüş onlar üçün uğurlu olmur. Onlar geri dönmə qərarı aldığı zaman, Stalin onları görüşə dəvət edir. Bu görüşün nəticəsində Mak-Qreqor və Esseks İrana (Cənubi Azərbaycana) səfər etməli olur. Onlar əvvəlvə İrana gedirlər. Daha sonra, onlar Cənubi Azərbaycana yola düşürlər. Onlar Zəncanda üsyan tərəfdarları ilə qarşılaşırlar. Romandakı Azərbaycanlı qəhrəman üsyan tərəfdarlarıdan biri olan Cavad Qoçəlidir. O Esseksə bu torpaqların Azərbaycanın olduğunu və onların müstəqillik əldə etmək üçün heç bir ölkədən kömək almadığını söyləyir. Bu görüştən sonra Mak-Qreqor və Esseks Zəncanın valisi ilə görüş keçirirlər. Görüşdə Cavad Qoçəli və kapitan da iştirak edir. Yalnız Zəncanın valisinin onlara verdiyi sözə əməl etməyib kapitanı və Cavad Qoçəlini döydürtməsi Esseksi əsəbləşdirir və onlar buradan uzaqlaşırlar.
Esseksin Britaniyaya qayıdanda yazdığı məqalədə, Azərbaycanlıların Rusiyadan kömək aldığı və onların səfərləri boyunca rus əsgələrlə qarşılaşdığı deyilir. Bu hadisə Mak-Qreqoru əsəbləşdirir və o, The Times qəzetinə bir məqalə yazıb göndərir. Bu məqaləyə o, Azərbaycanda gördükləri doğru məlumatları qeyd edir.

Nəticədə, Lord Esseksin nüfuzu sarsılır, öz işindən məhrum olur və həyatının geri qalanını New Yorkda keçirir. Mak-Qreqor isə Cavad Qoçəlinin ona etdiyi təklifi qəbul edir və Cənubi Azərbaycana öz ixtisası üzrə işləməyə gedir.

## Həmçinin bax
* İran
* Azərbaycan
* Ceyms Oldric
* Cənubi Azərbaycan

## Xarici keçidlər
*  Azərbaycandan bəhs edən ingilis romanı
* [THE DIPLOMAT (NOVEL)](http://self.gutenberg.org/articles/eng/the_diplomat_(novel))

## İstinadlar
Abdulla Qədirov

**Abdulla Murad oğlu Qədirov** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini — Dövlət Plan Komitəsinin sədri (1977–1979), Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Şəhər Komitəsinin (1966–1970) və Nərimanov Rayon Komitəsinin (1958–1959) birinci katibi, Nərimanov Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri.

## Həyatı
Abdulla Murad oğlu Qədirov 1914-cü ildə (başqa mənbədə 1916-cı ildə) Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1922-ci ildə Bakıda orta məktəbə daxil olmuş və 1931-ci ildə həmin məktəbi bitirdikdən sonra Basqal kəndində kitab mağazasında işləyərək komsomol sıralarına qoşulmuşdur. 1932–1938-ci illərdə Azərbaycan Sənaye İnstitutunda təhsil aldıqdan sonra "Bakinski raboçi" zavodunun konstruktor-mühəndisi və baş müxanikin müavini təyin olunmuşdur.

Böyük Vətən müharibəsi ərəfəsində Abdulla Qədirov iki il "Azneftmaş" trestinin avadanlıqlar üzrə baş mühəndisi, həmin trestin Stalin adına zavodunun baş mühəndisi vəzifəsində çalışmış, Böyük Vətən müharibəsi illərində trestdə və "Azneftmaşın" zavodlarında yeni maşınların mənimsənilməsi sahəsində baş mühəndis olmuşdur. Müharibədən sonra Abdulla Qədirov Budyonnı adına maşınqayırma zavodunun baş mühəndisi, Neft MEMİ-nin Bakı filialının, sonra isə "Azneftmaşın" Bakı traktor təmiri zavodunun direktoru vəzifələrində çalışmışdır.

Abdulla Qədirov 1955–1956-cı illərdə Keşlə Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilmiş, sonra isə 1957-ci ilədək Şmidt adına maşınqayırma zavodunun baş mühəndisi olmuşdur. 1958–1959-cu illərdə isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Nərimanov Rayon Komitəsinin birinci katibi işləmiş, 1960-cı ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Təftiş Komissiyasının sədri, 1960–1963-cü illərdə Sov. İKP Mərkəzi Komitəsinin təlimatçısı, 1964–1965-ci illərdə isə Sov. İKP MK Zaqafqaziya bürosunun inspektoru olmuşdur. 1966-cı ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Şəhər Komitəsinin birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır.

Abdulla Qədirov 1970-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsi sədrinin birinci müavini təyin edilmiş, 1977-ci ildən isə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini — Dövlət Plan Komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir.

Abdulla Qədirov 1941-ci ildən ÜİK(b)P (Sov. İKP) üzvlüyünə qəbul edilmiş, 7-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinin, 5-ci və 9-cu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. 1966–1967-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosunun üzvlüyünə namizəd, 1967-ci ildən isə üzvü olmuşdur. İki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, "Şərəf nişanı" ordeni, eləcə də SSRİ medalları ilə təltif edilmişdir.

Abdulla Qədirov uzun sürət ağır xəstəlikdən sonra 21 oktyabr 1979-cu ildə vəfat etmişdir. Oktyabrın 23-də Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR hökuməti (1975–1980)
Naciyə Qadınəfəndi

**Naciyə Qadınəfəndi** () — 34. Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin on üçüncü və son xanımı.

## Həyatı
Əsl adı Zəliha olan Naciyə xanım əslən gürcü olan ailədə dünyaya gəlmişdir. Kiçik yaşlarında Kabasakal Mehmed Paşa tərəfidnən alınaraq Ulduz sarayına gətirilmiş, burada saray tərbiyəsi almışdır. 4 noyabr 1904-cü ildə Ulduz sarayında Sultan Əbdülhəmidlə evlənən Naciyə xanım padşahın ən sevimli 2 xanımından biri oldu. 1909-cu ildə ərinin sürgünündən sonra onunla birlikdə Salonikiyə getdi və 1912-ci ildə yenə onunla birlikdə İstanbula qayıtdı. 4 fevral 1924-cü ildə Ərənköydəki villasında vəfat etdi. Cənazəsi Sultan Mahmud türbəsindədir.

## Övladları
* **[[Mehmed Abid Əfəndi]]**
* **Səmiyə Sultan** (d. 16 yanvar 1908 — ö. 24 yanvar 1909) — 1 yaşında ağciyər iltihabından vəfat etmişdir. Məzarı Yəhya Əfəndi məzarlığındadır.

## Mənbə
* Christopher Buyers. "The Royal Ark – Royal and Ruling Houses of Africa, Asia, Oceania and the Americas". 4dw.net.

## İstinadlar
Natiq Sadıqzadə

**Natiq Sahib oğlu Sadıqzadə** () — Azərbaycan-sovet mühəndisi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1987–1988), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 11-ci çağırış deputatı.

## Həyatı
Natiq Sahib oğlu Sadıqzadə 1 mart 1942-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1959-cu ildə fəhləlikdən başlamışdır. Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirdikdən sonra 7 il ərzində "Azərneftkəşfiyyat" trestində işləmiş, burada qazmaçı köməkçisi vəzifəsindən qazma kontoru direktorunun müavini vəzifəsinədək yüksəlmişdir. 1971–1974-cü illərdə Duvannı və Saatlı qazma bölmələrinin rəhbərlərindən biri olmuşdur. 1974-cü ildə "Azərneft" birliyinin qazma işləri texnologiyası üzrə istehsalat şöbəsinin rəisi təyin edilmiş, birliyin aparatının partiya təşkilatının katibi seçilmişdir.

1976-cı ildə Natiq Sadıqzadə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi aparatına irəli çəkilmiş, burada Mərkəzi Komitənin Kimya və neft sənayesi şöbəsinin təlimatçısı, müdir müavini, 1983-cü ildən isə müdiri işləmişdir. Həmin illərdə Sov.İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyasında oxumuş və akademiyanı 1985-ci ildə bitirmişdir. 1987-ci ilin aprel ayında Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini təyin edilmiş və həyatının sonunadək bu vəzifədə çalışmışdır.

Natiq Sadıqzadə 1968-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 11-ci çağırış deputatı seçilmişdir. Azərbaycan KP MK üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

Natiq Sadıqzadə ağır xəstəlikdən sonra 22 yanvar 1988-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və 25 yanvarda Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

Natiq Sadıqzadə Azərbaycan gəmi kapitanı Zaur Sadıqzadənin qardaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bəhicə Qadınəfəndi

**Bəhicə Qadınəfəndi** *(soyad qanunundan sonra *'Bəhicə Maan**)'' () — [[Osmanlı sultanlarının siyahısı|34. Osmanlı sultanı]] [[II Əbdülhəmid]]in on ikinci xanımı. [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmidi]]n ən israfçı xanımı idi. Bu səbəblə onun yığılan borcları ən israfçı həyat tərzi [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmid]]ə qarşı ən güclü silahlardan biri olmuşdur. 5 il içində saray məsrəflərini 3 dəfə artırmışdı.

== Həyatı ==
Bəhicə xanım 10 oktyabr 1882-ci ildə əslən [[Gürcülər|gürcü]] olan bir ailədə dünyaya gəlmişdir. Əsl adı Behiyə idi və ailədəki 6 övladın ən böyüyü idi. [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmid]]in xanımlarından Sazkar xanımın uzaq qohumu idi və onun vasitəsilə saraya alınmışdı. 17 yaşlı Behiyə, [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmidi]]n oğlu [[Mehmed Burhanəddin Əfəndi (II Əbdülhəmidin oğlu)|Şahzadə Mehmed Burhanəddin Əfəndinin]] evlənməsi üçün gəlin axtarışında seçilsə də, gənc qızın gözəlliyi padşahı cəzb etmiş, nəhayət cütlük 10 may 1900 tarixində [[Yıldız sarayı|Ulduz sarayında]] evlənmişdi.

Övladlarının dünyaya gəlişindən sonra Bəhicə xanım israfçılığa yol açan həyat tərzi yaşamağa başladı. 1902-ci ildə atasına illik 300 min təqaüd ayrılmış, bundan başqa [[Yıldız sarayı|Ulduz sarayı]] yaxınlığında bir köşk hədiyyə edilmişdi. Bacısı Taşvirə xanımın toyu da məhz [[Yıldız sarayı|Ulduz sarayında]] baş tutdu. Anasının sultan sarayında 20 nəfərlik xüsusi xidmətçi heyəti vardı. Tez-tez xarici ölkələrdən paltarlar sifariş edilirdi.

Nəhayət, artan saray xərcləri [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmidi]]n qulağına qədər çatmış, məsrəflər səbəbilə [[Ermənilər|erməni]] tacirlərdən borc alınmağa başlanmışdı. Əkiz övladlarından birinin vəfatından sonra məsrəflər bir az azalsa da, daha sonra yenidən artdı. Sahildə 3 köşk birdən satın alan Bəhicə xanım artıq padşahın sevimlisi deyildi. [[II Əbdülhəmid|Sultan Əbdülhəmidi]]n yeni xanımı [[Naciyə Qadınəfəndi|Naciyə xanım]] olmuşdu. 1909-cu ildə ərinin sürgünə getməsindən sonra Bəhicə xanım və oğlu ailəsinin [[İstanbul]]dakı köşündə yaşamağa başladılar.

1924-cü ildə oğlu ilə birlikdə [[Neapol|Napoliy]]ə getdilər. 1969-cu ilədək vətənə qayıda bilməyən Bəhicə xanım vətənə dönsə də, 7 ay sonra 22 oktyabr 1969-cu ildə vəfat etdi. Cənazəsi Yəhya Əfəndi məzarlığındadır.

== Övladları ==
* **Şahzadə Əhməd Nurəddin Əfəndi**
* **Şahzadə Mehmed Bədrəddin Əfəndi''' (d. 22 iyun 1901 — ö. 13 oktyabr 1903) — 2 yaşındaykən meningitdən vəfat etmişdir. Məzarı Yəhya Əfəndi məzarlığındadır.

## Mənbə
* https://books.google.com/books?qGAtAQAAIAAJ
* http://4dw.net/royalark/
Ziyafət Əliyeva

**Ziyafət Mustafa qızı Əliyeva** () — Azərbaycan tütünçüsü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1982).

## Həyatı və fəaliyyəti
Ziyafət Mustafa qızı Əliyeva 15 avqust 1945-ci ildə Oğuz rayonunun Qarabaldır kəndində anadan olmuşdur. 7 uşaqlı ailənin övladı olmuşdur. Orta məktəbi qurtardıqdan sonra öncə sağlamlıq imkanları məhdud olması səbəbilə ali təhsil ala bilməmiş, daha sonra 1988-ci ildə isə Gəncə Kənd Təsərrüfatı Univetsitetini itirmişdir.

1960-cı ildən əmək fəaliyyətinə kolxozçu kimi başlamışdır. 1983-cü ildə "Qələbə" tütünçülük savxozuna briqadir, 1989-cu ildə həmin savxozun direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

1993-cü ildən Qarabaldır kalxozu idarə heyətinin sədri işləmişdir. Ailəli idi. 1 övladı 3 nəvəsi var. O, prezident təqaüdçüsü idi. İctimai fəaliyyətini Qarabaldır kənd icmasının rəhbəri kimi davam etdirmişdir.

O, uzun sürən xəstəlikdən sonra 2025-ci ilin 8 yanvarında, 79 yaşında Oğuzda vəfat edib.

## Təltifləri
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı — 10 mart 1982
* 2 dəfə "Lenin" ordeni — 27 dekabr 1976, 10 mart 1982
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 12 dekabr 1973

## İstinadlar
Birinci Qafqaz Qırmızı Korpusu

**Birinci Qafqaz Qırmızı Korpusu** — 1918 ilin mayında Bakı Xalq Komissarları Sovetinin rəhbərliyi altında yaradılmış silahlı qüvvə, hərbi birlik.

## Tarixi
Qırmızı korpusun yaradılmasından əsas məqsəd bolşevik-daşnak qüvvələrini vahid komandanlıq altında birləşdirərək Azərbaycanın milli qüvvələrinə zərbə endirmək və bütün Azərbaycanı nəzarət altına almaq idi. Əsasını erməni-daşnak qüvvələri və silahlı bolşevik dəstələri təşkil edirdi. Daşnak qüvvələrinin Qırmızı Orduya birləşdirilməsi razılığı Mart soyqırımından (1918) sonra əldə edilmişdi. Bakıdakı İnqilabi Müdafiə Komitəsi ilə Erməni Milli Şurasının həmin razılığına əsasən, mart soyqırımında fəal iştirak etmiş 2-ci erməni ehtiyat piyada alayı ləğv olunaraq, bir hissəsi daşnak qulduru Hamazaspın taboruna, digər hissəsi isə Qırmızı sovet taborlarının tərkibinə daxil edildi. Hamazaspın taborları yenidən qurularaq 16-cı və 17-ci sovet taborları kimi Qırmızı orduya daxil edildi. Yenidən qurulan Qırmızı ordu 18 min əsgər və zabiti olan 19 atıcı tabordan ibarət idi. Bütün taborlar 4 atıcı briqadada birləşdirilərək, Birinci Qafqaz Qırmızı korpusunu təşkil edirdi. Korpusun rəhbər vəzifələrinə, əsasən, ermənilər təyin edilmişdi. Korpus komandiri polkovnik Qazarov, korpusun qərargah rəisi polkovnik Avetisov, komissarı isə Qanin idi. 1-ci atıcı briqadanın komissarı A. Quloyan, 2-ci briqadanın komissarı Ter-Sarkisov, 3-cü briqadanın komissarı A. Mikoyan, 4-cü briqadanın komissarı A. Qabişev, topçu qüvvələrinin komissarı A. Ter-Sarkisyan, süvari qüvvələrinin komissarı isə T. Şaumyan idi. Bakı Sovetinin tabeliyində olan hərbi-dəniz qüvvələrinə rəhbərlik də erməni Xaçikova həvalə edilmişdi. Bakı Xalq Komissarları Sovetinin tabeliyində olan bütün hərbi qüvvələrin baş komandanı hərbi və dəniz işləri üzrə komissar Q. Korqanov idi. Qırmızı korpusun 12 ədəd səhra, 3 ədəd dağ və 4 ədəd mortir topu, atıcı silahlar üçün 9 milyon ədəd gülləsi var idi. Korpusun möhkəmləndirilməsi üçün 1918 il iyunun əvvəllərində Moskvadan əlavə hərbi texnika yola salınmışdı. Korpusun əsas qüvvələri Hacıqabul stansiyasına toplaşaraq, 1918 il iyunun 10-da Gəncəyə doğru yürüşə başlamışdı. Bu qüvvələr yalnız Müsüslü-Qaraməryəm xəttinə qədər irəliləyə bilmişdilər. Türk-Azərbaycan hərbi qüvvələri və xalq könüllülərindən ibarət Qafqaz İslam Ordusu hissələrinin hücumu nəticəsində korpus tədricən Bakıya qədər geri çəkildi. Bakı Sovetinin süqutu ilə korpusu təşkil edən qüvvələr yenidən formalaşdırılaraq daşnaklardan və eser-menşeviklərdən ibarət "Sentrokaspi Diktaturası"na tabe edildi. Azərbaycan xalqına qarşı yeni soyqırımları təhlükəsi yarandı.

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B., 2001;
* Süleymanov M., Azərbaycan ordusu (1918–1920), B., 1998.

## İstinadlar
Bakinets (qəzet)

**Bakinets** — Rusiya imperiyası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Bakıda rus dilində nəşr edilmiş həftəlik ictimai, siyasi və ədəbi qəzet. Qəzetin birinci nömrəsi 3 sentyabr 1907-ci il tarixində, sonuncu nömrəsi isə 26 aprel 1920-ci il tarixində çıxmışdır. 1918-ci ildə Bakı şəhərində baş vermiş Mart soyqırımından sonra bolşeviklər "Baku", "Kaspi", "Naş qolos" və digər qəzet və jurnallarla birlikdə "Bakinets" qəzetini də bağlamışdılar.

## Ədəbiyyat

* **Bakinets** // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası: [2 cilddə] / baş red. Y. M. Mahmudov. — Bakı: “Lider” nəşriyyat, 2004. — I cild. — Səhifələrin sayı:  440. — Səh.: 265. — ISBN 9952-417-14-2.
Paris məktubları

**Paris məktubları** - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin qərarı ilə 1919-cu ildə Parisə, Versal sülh konfransına göndərilmiş Azərbaycan Nümayəndə heyətinin sədri Əlimərdan bəy Topçubaşovun hökumətə ünvanlanmış rəsmi məlumatları toplanmışdır. Həmin məlumatlar Azərbaycan dilində ilk dəfə 1998-ci ildə çap olunmuşdur.
## Həmçinin bax

* Əlimərdan bəy Topçubaşov
* Paris Sülh Konfransı

## Mənbə

* Əlimərdanbəy Topçubaşov. "Paris məktubları", Bakı, Azərnəşr, 1998, 120 səh.
Balaxanı-Sabunçu Polis Meysterliyi

**Balaxanı-Sabunçu Polis Meysterliyi** və ya **Balaxanı-Sabunçu Polis İdarəsi** — Bakı şəhərinin Balaxanı-Sabunçu ərazisindəki neft mədənlərini mühafizəsini təmin edən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin polis qurumu.

## Haqqında
Polis meysterliyi XIX əsrin sonunda Bakıda neft sənayesinin sürətlə inkişaf etdiyi bir vaxtda, 1897-ci ildə yaradılmışdır. Qurum, 17 aprel 1917-ci il tarixində Bakı Xalq Komissarları Soveti polismeysterliyi tərəfindən ləğv edilmişdir. Qurum, Bakı Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən azad olunduqdan sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin qərarı ilə yenidən bərpa edilmiş, şəhərin neft mədənləri rayonlarında qayda yaradılması ona həvalə olunmuşdu. Polis meysterliyinin ərazisi 7 polis məntəqəsinə (Sabunçu, Ramana, Zabrat, Balaxanı, Suraxanı, Binəqədi, Corat) bölünmüşdü. Məntəqələrə pristavlar başçılıq edirdilər

1920-ci il mayın 14-də Bakı İnqilab Komitəsinin qərarı və Bakı Şəhər Milis İdarəsinin əmri ilə Balaxanı-Sabunçu Polismeysterliyi ləğv edilib, Balaxanı-Sabunçu Milis idarəsi adlandırılıb. Bununla belə, xidməti ərazisinin böyüklüyü və xüsusi əhəmiyyəti nəzərə alınaraq, Bakı Şəhər və Qəza Milis İdarəsinə tabe edilməklə ona müəyyən müstəqillik verilib.

## Mədəniyyətdə
Polis meysterliyi, Azərbaycan kinosunun pioneri olan Aleksandr Mişonun Balaxanı-Sabunçu Polis İdarəsi süvari qorodovoylarının at oynatmaları adlı qısametrajlı sənədli filminin diqqət mərkəzidir.

## Mənbə
* 

### İstinadlar

## Həmçinin bax
* Bakı Polismeysterliyi
Bednota (qəzet)

**Bednota** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə nəşr edilmiş gündəlik leqal bolşevik qəzeti. 14 sentyabr 1919-cu il tarixindən, həmin ilin 26 oktyabrına qədər fəaliyyət göstərən qəzetin cəmi 30 nömrəsi buraxılmışdır. Qəzetin məsul redaktoru Əliheydər Qarayev olmuş, qəzetdə Bakı fəhlələrinin həyatından, həmkarlar ittifaqları, fəhlə konfransı, digər fəhlə təşkilatlarının fəaliyyətindən, fəhlələrin kollektiv müqavilə uğrunda mübarizəsindən bəhs edən materiallar, Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Mərkəzi Komitəsinin, Kommunist İnternasionalının bir sıra rəsmi sənədləri dərc olunmuşdur. Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qələbəsi uğrunda mübarizə aparmış, davamlı olaraq Azərbaycanın müstəqilliyi əleyhinə yönəldilmiş məqalələrlə çıxış etmiş, buna görə də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti tərəfindən bağlanmışdır.

## İstinadlar
Miqel Munyos

**Miqel Munos Mosun** (;  19 yanvar 1922 –  16 iyul 1990) — keçmiş İspaniya futbolçusu, yarımmüdafiəçisi və baş məşqçisi. O, futbol karyerasının çox hissəsini "Real Madrid" FK-da keçirmiş, daha sonra isə klubun baş məşqçisi olmuşdur. Munosun baş məşqçi olduğu dövrdə "Real Madrid" FK iki dəfə Avropa Kuboku çempionu və doqquz dəfə La Liqa çempionu olmuşdur. Munos İspaniya milli futbol komandasının da baş məşqçisi olmuşdur və İspaniya millisini UEFA Avro 1984-ün çempionu etmişdir.

## Statistika
Mənbə:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Real Madrid bioqrafiyası 
*
*İspaniya statistikaları Eu-Football saytında
Əlisaab Babayev

**Babayev Əlisaab Baba oğlu** — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatı

## Həyatı
Əlisaab Baba oğlu Babayev 1927-ci ilin mart ayının 10-da Ucar rayonunun Müsüslü kəndində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Orta təhsilini doğma kəndində aldıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsinə qəbul olunmuşdu.
4 qız, 1 oğul övladı vardır.

## Təhsili
1947-ci ildə orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1951-ci ildə oranı bitirmişdir.

## Fəaliyyəti haqqında
* 1951-ci ildən 1953-cü ilə kimi Müsüslü kənd məktəbində müəllim işləmişdir.
* 1953–1954-cü illərdə Ucar rayon Komsomol Komitəsinin ikinci katibi işləmişdir.
* Ə. B. Babayev 1954-cü ildə partiya işinə keçirilmişdir.
* Ucar rayonundakı Müsüslü MTS partiya təşkilatının katibi, Azərbaycan KP Ucar rayon Komitəsinin təlimatçısı, katibi və ikinci katibi olmuşdur.
* 1963-cü ildə Ucar rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə komitəsinin sədri seçilmişdir. 1966-cı İlə kimi həmin vəzifədə çalışmışdır.
* 1966-cı ildə Sov. İKP. MK yanında Moskva Ali Partiya məktəbində oxumağa göndərilmiş, 1968-ci ildə həmin məktəbi bitirmişdir.
* 1968-ci ilin sentyabrından 1982-ci ilin mart ayına kimi Azərbaycan Kommunist Partiyası Saatlı rayon Partiya Komitəsinin 1-ci katibi vəzifəsində işləmişdir.
* 8-ci və 9-cu Çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.
* Azərbaycan SSR Alin Sovetinin Mədəniyyət Komitəsinin üzvü, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi üzvlüyünə namizəd olmuşdur.
* Ə. Babayevin xidmətləri iki Qırmızı Əmək Bayrağı və Şərəf Nişanı ordenləri ilə qeyd edilmişdir.

## Ölümü
Ucar rayonunun küçələrindən biri Əlsaab Babayevin adını daşıyır.

Ə. Babayev 1994-cü ildə may ayının 26-da Bakı şəhərində vəfat etmiş, doğulduğu Ucar rayonunun Müsüslü kəndində dəfn edilmişdir

## İstinadlar
Mehmed Səlim Əfəndi

**Mehmed Səlim Əfəndi** () — 34. Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin böyük oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı
Şahzadə Mehmed Səlim Əfəndi 11 yanvar 1870-ci ildə Dolmabağça sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası dövrün Osmanlı sultanı Əbdüləzizin qardaşı oğlu Şahzadə Əbdülhəmid Əfəndi, anası isə onun çərkəz əsilli ilk xanımı Bədrifələk xanım idi. Sarayda xüsusi təhsil aldı. Həmçinin Osmanlı ordusunda general rütbəsinə qədər yüksəldi. 1909-cu ildə atası taxtdan endirilərək sürgün edilmiş, Mehmed Səlim Əfəndi də atasıyla birlikdə Salonikiyə getsə də, bir il sonra anasıyla birlikdə İstanbula qayıtmışdır. 1924-cü ildə xilafətin ləğvi və Osmanlı sülaləsinin sürgünə göndərilməsinin ardından, o da ölkəni tərk etdi və Livanın Cuniyə şəhərinə köçdü. O əsnada bəzi kürd üsyançılar tərəfindən sultan elan edilsə də, siyasətə qarışmaq istəməyən Mehmed Səlim Əfəndi 5 may 1937-ci ildə vəfat etdi və Dəməşqdə Süleymaniyyə təkyəsinin qəbiristanlığında dəfn edildi.

## Ailəsi
* **Dəryal xanım** (d. 10 fevral 1870, Suxumi, Abxaziya — ö. 27 dekabr 1904, Ulduz sarayı, İstanbul) — Sultan Vahidəddinin xanımlarından Nazikəda xanımın kiçik bacısıdır. 4 iyun 1886-cı ildə Dolmabağça sarayında evləndilər. 1 övladı oldu.
** **[[Əminə Namiqə Sultan]]**
* **Nilufər xanım** (d. 1 may 1887, Artvin — ö. 23 avqust 1943, Beyrut) — 30 iyun 1905-ci ildə Ulduz sarayında evləndilər. 1 övladı oldu.
** **[[Mehmed Əbdülkərim Əfəndi|Şahzadə Mehmed Əbdülkərim Əfəndi]]** (d. 26 iyun 1906, Ulduz sarayı, İstanbul — ö. 3 avqust 1935, Nyu-York)
* **Pərvin Dürrüyekta xanım** (d. 6 iyun 1894, Sakarya — ö. 1969, Tripoli) — 29 mart 1910-cu ildə Ulduz sarayında evləndilər. Ögey bacısı Ayşə Sultanın piano müəlliməsi idi.
* **Gülnaz xanım**
* **Dilistan xanım** (d. 1904 — ö. 1 fevral 1951, Beyrut) — 16 sentyabr 1918-ci ildə Sivasda evləndilər.

## Mənbə
* http://www.ekrembugraekinci.com/makale.asp?id=460
* Yılmaz Öztuna (2008). *II. Abdülhamîd: zamânı ve şahsiyeti*. Kubbealti Publishing. pp. 230–32
* Mahinur Tuna (2007). *İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York*. As Yayın

## İstinadlar
Milli Liqa

**Milli Liqa** () — Türkiyənin 1937-1950-ci illər arasında ən üst səviyyəli futbol çempionatı. Türk futbol tarixində ilk dəfə bütün ölkədən komandaların yarışdığı liqa olub. Liqada dörd komanda çempion olub. Fənərbaxça ən çox çempion olan komandadır.

## Çempionlar

## Çempionluk sayıları

## Həmçinin bax
* Türkiyə futbol çempionlarının siyahısı
* Türkiyə Futbol Çempionatı

## İstinadlar
2018-ci il may ayında vəfat edənlər

**2018-ci il may ayında vəfat edənlərin siyahısı.**

## 1 may

## 2 may

## 3 may

## 4 may

## 5 may

## 6 may

## 7 may

## 8 may

## 9 may

## 10 may

## 11 may

## 12 may

## 13 may

## 14 may

## 15 may

## 16 may

## 17 may

## 18 may

## 19 may

## 20 may

## 21 may

## 22 may

## 23 may
Faiq Bağırov (diplomat)

**Faiq Nüsrət oğlu Bağırov** () — diplomat.

## Həyatı
1962-ci il noyabrın 13-də Bakıda anadan olub. 1982-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. 1983-cü ildə Sovet İttifaqında hərbi tərçüməçi, 1984–1986-cı illərdə isə baş hərbi tərcüməçi kimi çalışıb. 1986–1988-ci illərdə Bakıda Xarici Tələbələr Şurasında mütəxəssis olub.

## İstinadlar
Benzoy turşusu

**Benzoy turşusu** C6H5COOH - ən sadə monokarbon aromatik turşudur. Asan sublimasiya olunan rənqsiz kristal maddədir. Suda çətin, üzvi həlledicilərdə (etanol, xloroform, dietilefiri) asan həll olur. Zəif turşudur. 1220C-də əriyir.
## Tarixi
İlk dəfə XIV əsrdə benzoy qatranından sublimasiya yolu ilə alınıb. 1832-ci ildə alman kimyaçısı Libix tərəfindən benzoy turşusunun quruluşu müəyyənləşdirilmişdir.
## Alınması
Laboratoriyada benzoy turşusu toluola güclü oksidləşdiricilərin (KmnO4, CrO3,HNO3) təsirindən alınır.
Sənayedə, benzoy turşusu toluolun oksigen ilə katalitik oksidləşməsindən 130-150 0C temperaturda və 200-500 kPа təzyiq altında alınır.
: 

## Xassələri
Benzoy turşusu spirtlərlə mürəkkəb efirlər – benzoatlar əmələ gətirir.

## Tətbiqi
Tibbdə bəzi dəri xəstəliklərində antiseptik (mikrob əleyhinə) və fungisid (göbələk xəstəliklərinin törədicilərinə qarşı) dərman kimi işlədilir. Onun natrium duzu bəlqəm gətirən dərmandır. Benzoy turşusunun törəmələrindən (məs. xlorbenzoy və nitrobenzoy turşularından)boya maddələrinin sintezində, metil, etil, propil, butil və amil spirtləri ilə əmələ gətirdiyi mürəkkəb efirlərdən ətriyyat sənayesində geniş istifadə olunur. Benzoy turşusu həmçinin kənd təsərrüfatında konservant kimi də istifadə olunur. 

## Mənbə

* Ə.İsmayılov, İ. İsmaylova, S. Qarayev. Üzvü Kimya. Baki, Maarif, 2015.
* Гауптман 3., Грефе Ю., Ремане X., Органическая химия, пер. с нем., М., 1979
Azərbaycan Məhkəmə Palatası

**Azərbaycan məhkəmə palatası** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin müstəqil məhkəmə hakimiyyətini formalaşdırmaq məqsədilə yaradılmış mühüm dövlət strukturu, dövlət ədliyyə orqanı.

## Tarixi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin qarşıya qoyduğu əsas vəzifələrdən biri də əvvəlki hərc-mərclik dövründə dağılmış məhkəmə aparatını bərpa etmək və müstəqil dövlətin ədliyyə sistemini yaratmaq idi. Bu baxımdan, yeni şəraitdə Cümhuriyyətin ayrıca məhkəmə palatasının yaradılmasına ehtiyac vardı. Bu məqsədlə 1918 il noyabrın 14-də Cümhuriyyət Hökuməti Azərbaycan Məhkəmə Palatası haqqında Əsasnaməni təsdiq etdi. Əsasnaməyə görə, Azərbaycan Məhkəmə Palatası böyük sədr, departament sədri, 8 üzv, prokuror və onun 2 nəfər köməkçisindən ibarət tərkibdə yaradılmışdı. Hökumətin 1919 il 28 fevral və 10 may tarixli qərarları ilə vəkil Ələkbər bəy Xasməmmədov palatanın böyük sədri təyin olunmuşdur.

Azərbaycan hökumətinin 10 may 1919-cu il tarixli qərarı ilə Olqred Kriçinski Azərbaycan Məhkəmə Palatasının prokuroru təyin olunmuşdur.

Ali məhkəmə instansiyası olan Azərbaycan Məhkəmə Palatası dairə məhkəmələrinin fəaliyyətini yoxlayır, onların qərarlarından apelyasiya şikayətlərinə, vəzifə cinayətlərinə, mülklərə sahiblik hüququ, əmlaka qəyyumluq qoyulması haqqında işlərə baxır, notarius vəzifələrini yerinə yetirirdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* 

### İstinadlar
Sadıq Hüseynov (kimyaçı)

**Hüseynov Sadıq Cavad oğlu** () - Azərbaycan kimyaçı-alimi, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi, professor.

## Həyatı

1 may 1883-cü ildə anadan olmuşdur. 1904-cü ildə orta təhsilini Bakı Realnı Məktəbində aldıqdan sonra, Almaniyanın Darmştad Kimya Texnologiya İnstitutuna qəbul olmuş və oranı 1910-cu ildə bitirərək kimyaçı-mühəndis ixtisasına yiyələnmişdir. 1913-cü ildə Kiyev Tibb İnstitutuna daxil olmuşdur. 1917-ci ildə Bakıya qayıtmış, 1920-ci ildə açılan birillik müəllimlik kurslarının təşkilatçılarından biri olmuş və sonra onun əsasında yaranan Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda 1927-ci ilədək Kimya kafedrasının müdiri işləmişdir. Eyni zamanda, Azərbaycan Tibb İnstitutu (ATİ) və Azərbaycan Sənaye İnstitutunda kimyadan mühazirələr oxumuşdur. 1927-ci ildən BDU-da işləmişdir. 1936-cı ildə BDU-da, bir az sonra ATİ-də Qeyri-üzvi kimya kafedrasının müdiri təyin edilmişdir. 1921-ci ildən başlayaraq 1952-ci ilə qədər həmin tədris ocaqlarında kimyadan dərs demiş, Qeyri-üzvi kimya kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

Azərbaycan dilində kimya terminologiyasının əsasını təşkil edən, orta və ali məktəblər üçün kimya üzrə ilk dərslikləri tərtib etmişdir,

Buruq sularından ozon üsulu ilə yodun, bromun alınması, işlənmiş sulfat turşusunun təmizlənməsi üsullarını işləyib hazırlayıb.

1939-cu ildə professor, 1943-cü ildə isə Azərbaycanın əməkdar elm xadimi fəxri adı almışdır.

Yusif Məmmədəliyevin müəllimi olmuşdur.

## İstinadlar
Bakı Polismeysterliyi

**Bakı Polismeysterliyi** — Bakı şəhərində asayişi və qayda-qanunu qoruyan qurum.

## Tarixi
Bakı qradonaçalnikliyi (şəhər rəisliyi) haqqında Rusiya senatının 1906 il 28 oktyabr tarixli müvəqqəti Əsasnaməsinə uyğun olaraq, Bakı şəhər polis idarəsi əsasında yaradılmışdı. Bakı polismeysterliyi 1907 il yanvarın 1-dən, Balaxanı-Sabunçu Polis İdarəsi ilə yanaşı, Bakı şəhər rəisliyinin polisi funksiyasını yerinə yetirirdi. 1917 ildə Bakıda sovet hakimiyyəti elan edilməsi ilə əlaqədar ləğv olunmuşdu. Cümhuriyyət dövründə, yerli idarəçiliyin təşkilinə qədər Rusiya qanunlarının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazisində qüvvədə saxlanması haqqında Azərbaycan Hökumətinin 1918 il 23 iyun tarixli qərarından sonra Bakı polismeysterliyi yenidən fəaliyyətə başlamışdı. Bakı qubernatorunun tabeliyində olan Bakı polis meysterliyi nəzdində polis meysterin adından, yaxud onun, ya da köməkçisinin göstərişi ilə yazışmalar aparan idarə — dəftərxana vardı. Bakı polismeysterliyi 11 polis məntəqəsinə (Bayıl, Aleksandr Nevski, İçərişəhər, Şamaxı, Mərkəz, Mixaylov, Romanov, Qanlıtəpə, Zavağzal, Qaraşəhər, Liman) bölünmüşdü. Məntəqələrə sərəncamlarında qorodovoylar olan pristavlar başçılıq edirdilər. Pristavlar qayda-qanunun, təhlükəsizliyin təmin olunması və abadlıq işləri üçün məsuliyyət daşıyırdılar. 1919 il aprelin 25-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti guya Bakı şəhərində ermənilərə qarşı zorakılıq hallarının baş verməsi ilə əlaqədar aparılmış təhqiqatlar barədə Bakı polismeysterinin məlumatını müzakirə etmişdi. Daxil olmuş ərizələrin tam əksəriyyətinin əsassız və böhtan olduğu aşkara çıxarıldı. Hökumət daxili işlər nazirinə tapşırmışdı ki, görülmüş tədbirlərdən asılı olmayaraq, yalan və əhali arasında gərginlik yaradan şayiələrin yayılmasında təqsirli bilinən şəxslər məhkəmə məsuliyyətinə cəlb edilsinlər. 1919 il iyunun 11-də Azərbaycan Hökuməti Bakı şəhər polisinin ştatlarını artırmaq barədə qərar qəbul etmişdi. Pristavların təyin olunması və işdən azad edilməsi qubernatorun səlahiyyətinə daxil idi, qalan polis işçilərini isə polismeysterin özü təyin və azad edirdi. Rüstəm bəy Mirzəyev Bakı polismeysteri təyin olunmuşdu

## Rəislər
* Mir Ağadi bəy Talışxanov (noyabr 1918 - aprel 1919)
* Rüstəm bəy Mirzəyev (aprel 1919 – 10 aprel 1920)
* Mustafa bəy Qabulov (10 aprel 1920 – 27 aprel 1920)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Balaxanı-Sabunçu Polis Meysterliyi
Bakı Neft Sənayeçiləri Qurultayı Şurası

**Bakı Neft Sənayeçiləri Qurultayı Şurası** və ya qısaca **BNQŞ** — neft sənayeçiləri qurultayının daimi rəhbər orqanı, Rusiya burjuaziyasının ilk sahibkar təşkilatlarından biri. 

## Tarixi
1884-cü ildə Bakı neft sənayeçilərinin 1-ci qurultayında seçilmişdi. Şuraya ən iri neft şirkətlərinin nümayəndələri seçilirdilər. Şura qurultayların qərarlarını həyata keçirir, növbəti qurultayın proqramını tərtib edir və onu hökumət orqanlarının təsdiqinə verirdi. Şura, fəaliyyəti haqqında qurultaylara hesabat verir, neft sənayeçilərinin mənafeyini hökumət qarşısında müdafiə edir və neft maqnatlarının yüksək gəlirlərinin təmin olunmasına çalışırdı. 1890-cı ilin sonlarından şuranın Peterburqda daimi nümayəndəsi vardı.1899-cu ildən Şuranın orqanı "Neftyanoye delo" jurnalı nəşrə başladı. Şuranın statistika bürosu hər il "Obzorı Bakinskoy neftyanoy promışlennosti" ("Bakı neft sənayesinin icmalı") və s. çap edirdi. Şura fəhlə hərəkatına qarşı mübarizənin təşkili ilə də məşğul olurdu. 1918-ci ildə Bakı Xalq Komissarları Soveti (BXKS) Şuranın fəaliyyətinə nəzarəti ələ aldı. BXKS-nin neft müəssisələrinin və Xəzər Ticarət Donanmasının milliləşdirilməsi haqqında dekretlərindən sonra BNSQŞ-nın Sovet hakimiyyətinə qarşı münasibəti kəskinləşdi və o, iqtisadi sahədə yeridilən siyasətə açıq etiraz etməyə başladı. "Sentrokaspi diktaturası" hakimiyyətini dəstəkləyən BNSQŞ xüsusi mülkiyyətin saxlanmasını, mənfəətinin artırılmasını milli və dövlətçilik dəyərlərindən üstün tutmuşdur. BNSQŞ-nın Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti ilə münasibətləri sonadək gərgin səciyyə daşımışdır. Azərbaycan Parlamentində Şuranın nümayəndəsi var idi. Sovet Rusiyasına neft məhsullarının göndərilməsinə qadağa qoyulması ilə Rusiya bazarından məhrum olan Bakı neft sənayesi böhran vəziyyətinə çatmışdı. BNSQŞ vəziyyətdən çıxmaq məqsədilə Cümhuriyyəti hakimiyyətinə tam etimadsızlıq göstərərək, ingilislərə mü- raciət etmiş, keçmiş Rusiya dövlətçiliyini bərpa etmək tərəfdarları ilə həmrəy olmuşdur. 1919 ilin payızında neft sənayesində böhran son həddə çatdıqda, BNSQŞ, demək olar ki, Hökumətə müxalif bir quruma çevrilmişdi. Bu zaman neft sənayeçilərinin XXXVII qurultayı (1919-cu il, 30 sentyabr - 9 oktyabr ) keçirilmiş və M.Əsədullayev (sədr), L.Manço, D.Landau, Y.Umansev, M.Səlimov, N.Vanebu, Q.Pokrovski, Q.Qurqenidze, A.Tağıyev, S.Ter Krikoryandan ibarət tərkibdə Şura seçilmişdi. Artıq 1920 ilin yazı üçün BNSQŞ-in Hökumətdən təkidlə tələb etdiyi Həştərxan yolu açılsada, Şuranın fəaliyyəti də sona çatdı. Belə ki, Aprel işğalından (1920) az sonra Azərbaycan Müvəqqəti İnqilab Komitəsinin neft sənayesini milliləşdirmək haqqındakı 1920-ci il 27 may tarixli dekreti ilə Şura ləğv olundu.

## İstinadlar
Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqı

**Azərbaycanlı tələbələr ittifaqı** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin Qərbi Avropa ölkələrinə ali təhsil almaq üçün göndərdiyi tələbələrin Almaniyada yaratdığı könüllü ictimai təşkilat.
## Yaranması və Fəaliyyəti
Almaniyada qeydiyyatdan keçmişdi. İttifaqın, üzərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin əsas rəmzlərindən olan səkkizguşəli ulduzun ətrafında Azərbaycan və alman dillərində *"Azərbaycan tələbələri komitəsi. Berlin"* sözləri yazılmış möhürü var idi. İttifaqın bütün işlərini xaricdə ali təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin ümumi yığıncağında seçilmiş idarə heyəti həyata keçirirdi. İttifaqın cari işlərinə idarə heyəti tərəfindən seçilən sədr rəhbərlik edirdi. İttifaq adından Azərbaycan Hökumətinə və digər təşkilatlara göndərilən rəsmi sənədləri idarə heyətinin sədri və katibi imzalayırdı. 

1923-cü ildə ittifaqın tərtib etdiyi siyahıda xaricdəki azərbaycanlı tələbələrdən 54 nəfərinin Almaniyada, 13 nəfərinin Fransada, 3 nəfərinin İstanbulda və 1 nəfərinin İtaliyada təhsil aldığı bildirilirdi. Bu siyahıda onların ixtisasları və təhsil aldıqları ali məktəblərin adları, habelə təhsillərini başa çatdırmalarına nə qədər vaxt qaldığı da göstərilirdi.

## Həmçinin bax
* Cümhuriyyət tələbələri
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

## İstinadlar
Mets

**Mets** () — Fransa Respublikasında Lotaringiya bölgəsində respublika tabeli şəhər.

## Tarix
Bir çox orta əsrlərə aid və 15–16-cı illərə aid olan "Alman qapıları" bu ərazidə yerləşir. 511-ci ildə "Avstraziya"nın paytaxtı olmuşdur. 1871–1919-cu illərdə Almaniya imperiyasının idarəsi altında olub.

## İqtisadiyyat
Heyvandarlıq, kağız, ayaqqabı, silah mərkəzləri şəhərin əsas iqtisadi strukturunu təşkil edir.

## Coğrafiya

### İqlim
**Orta hesabla göstəricilər:** Mets meteoroloji stansiyası

## Qardaş şəhərlər
* Lüksemburq, Lüksemburq — 1952
* Trir, Almaniya — 1957
* Gloucester, Böyük Britaniya 1960
* Tanca, Mərakeş
* Tyler, Texas, Amerika Birləşmiş Ştatları 1983
* Saint-Denis, Réunion, Fransa 1986
* Karmiel, İsrail 1987
* Yichang, Çin 1991
* Hradec Králové, Çexiya 2001
* Kansas City, Missouri, Amerika Birləşmiş Ştatları 2003:

## Digər
* Fransa şəhərləri

## İstinadlar

 Metz şəhəri haqqında 

## Xarici keçidlər