open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kristian Lanqe

**Kristian Lous Lanqe** — () Norveçli tarixçi, müəllim və politoloq.

O, internasionalizm nəzəriyyəsi və praktikasının dünyadakı ən qabaqcıl təmsilçilərindən biri idi.

## Həyatı
Kristian Lanqe Stavanqerdə anadan olub. Onun atası hərbi mühəndis idi və tarixçi *Kristian Kristof Andreas Lanqenin* nəvəsi idi. O,1887-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra, səyahət etməyə və Oslo Universitetində tarix, ingilis və fransız dillərini öyrənməyə davam etdi. 1893-cü ildə filologiya elmləri namizədi dərəcəsinə yiyələndi. Uzun illər orta məktəblərdə müəllimlik etdi və doktorluq dərəcəsinə yiyələnmək üçün Oslo Universitetinə müraciət etdi.

## Karyerası
1899-cu ildə, Parlamentlərarası Birliyin Oslo konfransını təşkil edən komitənin katibi təyin edildikdə, müxtəlif ölkələrin parlamentariləri arasında müzakirələrin aparılmasına həsr olunmuş təşkilatın, internasionalist hərəkatının ilk rəsmisi oldu. Növbəti il,Norveç Parlamentinin Nobel Komitəsinin katibi elan edildi və 1909-cu ildə vəzifəsindən imtina etməsinə baxmayaraq,Norveç Nobel İnstitutunun ilk günlərində əsas rol oynayacaqdı. Bu müddət ərzində İkinci Haaqa Sülh Konfransının Norveç texniki nümayəndəsi oldu.

Lanqe,1909-cu ildə təşkilatın baş katibi təyin edildikdə Parlamentlərarası Birliyə yenidən üzv oldu və bu vəzifəni 1933-cü ilə qədər icra etdi. Baş katib olaraq Birlik mərkəzinin Brüsselə köçməsini istədi,Birinci Dünya müharibəsinin çətin dövrlərində Birlik fəaliyyətini Osloda davam etdirdi, müharibədən sonra mərkəz yenidən Cenevrəyə köçürüldü. Millətlər İttifaqı qurulduğu gündən 1938-ci ilə qədər Norveçin nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərmiş, bir çox başqa təşkilatlarda da fəaliyyət göstərmiş, hesabatların yazılması və Karneqi Beynəlxalq Sülh Fondunun müxbiri kimi fəaliyyət göstərmiş və digər fəaliyyətləri arasında Hollandiyanın sponsoru olduğu Davamlı Sülh Mərkəzi Təşkilatında da iştirak etmişdir. Onu xüsusən də arbitraj və silah nəzarətindəki bacarığına görə tez-tez çağırırdılar.

İnternationalizmin intellektual dəstəyi, onun üç cildlik tarixi traktatının (*Histoire de I'internationalisme*) birinci hissəsində cəmləşmişdi. 1919-cu ildə nəşr olunan əsərin Millətlər İttifaqı üçün ideoloji hazırlığa töhfə verdiyi deyilir. Bu və digər bütün fəaliyyətlərinə görə Lanqe,1921-ci ildə Yalmar Brantinq ilə Nobel Sülh mükafatı laureatı oldu.

## Ailəsi
Lanqe, Nobel sülh mükafatı almasının 17-ci ildönümündən bir gün sonra 69 yaşında vəfat etdi. Karl Viqqo Mante Lanqe, Halvord Lanqe və Kristian Auqast Mante Lanqenin atası idi.

Qızı Tora 1938-ci il ildə,Oslo Kasedral məktəbində tarix və dil müəllimi idi. Norveçin nasist Almaniyası tərəfindən işğalı zamanı həyat yoldaşı sürgündə olarkən müqavimət hərəkatına qatıldı. 1943-cü ilin sentyabrında Qrini islah əmək düşərgəsində həbs edildi, ancaq xəstələndi və dekabr ayında Oslo Universiteti hospitalında vəfat etdi. Lanqe Norveç Qadın Hüquqları Dərnəyinin üzvü idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kristian Lanqe- Faktlar
YouTube Yaradıcı Mükafatları

**YouTube Play Düymələri** — ən populyar kanallara verilən "YouTube Yaradıcı Mükafatlarının" bir hissəsidir. Bu mükafat digər mükafatlardan fərqlidir, bir kanal üçün ümumi abunəçi sayına əsasən verilir.

Təsdiqlənmiş YouTube istifadəçisi müəyyən bir abunəçi sayına çatdıqdan sonra YouTube-un oynatma düyməsinin simvolundan ibarət bu mükafatlar verilir. Hər mükafat fərqli ölçüdədi, kanalın abunəçi sayısına görə mükafatda böyüyür.

## Mükafatlar

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Afyon Böyüktəpə Universiteti

**Afyon Böyüktəpə Universiteti** () — 1974-cü ildə Türkiyənin Anadolu Universitetinin nəzdində qurulan və 1992-ci ildən Afyonqarahisarda müstəqil dövlət universiteti kimi fəaliyyətə göstərən ali təhsil qurumu.

2012-ci ilin yanvar ayı etibarilə universitetdə 61 professor, 128 dosent, 259 köməkçi dosent, 255 müəllim, 56 mühazirəçi, 294 tədqiqatçı, 25 mütəxəssis və 1 təhsil planlaşdırıcısı olmaqla ümumilikdə 1078 akademikdən ibarət elmi-pedoqoji heyəti mövcuddur. İdarə heyətinin sayı 846 nəfər, tələbələrin ümumi sayı isə 33 min nəfərdir. Afyonqarahisar Tibb Elmləri Universitetinin qurulması nəticəsində Afyon Böyüktəpə Universitetində olan səhiyyəyə dair fakültələr ATEU-ya verildi.

## Kampusları
* Əhməd Necdət Sezər kampusu;
* Əhməd Qarahisari ilahiyyat kampusu;
* Sandıklı Yunis Əmrə kampusu;
* Bolvadin Qırxgöz kampusu.

## Universitetin rektorları
* Prof. Dr. Şahabətdin İgidbaşı (Qurucu Rektor, 1992–1997);
* Prof. Dr. Şan Özalp (1997–2003);
* Prof. Dr. Halim Sözbilir (2003–2007);
* Prof. Dr. Ali Altuntaş (2007–2011);
* Prof. Dr. Mustafa Solak (2011-2019);
* Prof. Dr. Mehmed Qaraqaş (2019-)

## Akademik bölmələr

### Fakültələr
* Təhsil fakültəsi;
* Elm və ədəbiyyat fakültəsi;
* Təsviri sənət fakültəsi;
* İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsi
* Mühəndislik fakültəsi;
* Texnologiya fakültəsi;
* Turizm fakültəsi;
* Baytarlıq fakültəsi;
* Hüquq fakültəsi;
* İslam elmləri fakültəsi;
* İdman elmləri fakültəsi;
* Texniki təhsil fakültəsi.

### İnstitutlar
* Elm İnstitutu;
* İctimai Elmlər İnstitutu;
* Tibb Elmləri İnstitutu.

### Universitetlər (lisey)
* Sandıqlı Tətbiqi Elmlər liseyi;
* Dinar Tətbiqi Elmlər liseyi;
* Xarici Dillər liseyi;
* Bolvadin Tətbiqi Elmlər liseyi;
* Dövlət Konservatoriyası.

### Peşə liseyləri
* Afyon peşə liseyi;
* Başmaqçı;
* Bayat;
* Bolvadin;
* Çay;
* Dazkırı;
* Dinar;
* Əmirdağ;
* İscehisar;
* Sandıqlı;
* Sənanpaşa;
* Sultandağı;
* Suhut;
* Distant təhsil

## Şəhərcik quruluşu
* Mədəniyyət və idman fəaliyyətləri;
* Tibb xidməti;
* Yataqxanalar;
* Konfrans və iclas otaqları;
* Sosial obyektlər;
* Qidalanma;
* Nəqliyyat;
* Tələbə klubları;
* Tələbə Şurası.

## İstinadlar
Ermənistan–Livan münasibətləri

**Livan—Ermənistan münasibətləri** — Livan və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Livan Qondarma Erməni Soyqırımını tanıyan ilk Ərəb Dövlətləri Liqasına üzv olan ölkədir.

## İkinci Livan müharibəsində Ermənistanın rolu
2006-cı ildəki İkinci Livan müharibəsi zamanı Ermənistan Livana humanitar yardım göndərmişdir: dərmanlar, ilk yardım ləvazimatları və s.

## Qondarma Erməni Soyqırımının tanınması
12 may 2000-ci ildə Livan Parlamenti Qondarma Erməni Soyqırımının tanınmasına səs verir. Livan qondarma soyqırımı tanıyan ilk ərəb dilli ölkə olur.

## Mədəni əlaqələr
Livandakı erməni icmasının bir neçə siyasi partiyası var. Livandakı EİF Dashnaktsutyun Partiyası hazırda hökumətdə və 8 Mart koalisiyasındakı ən böyük erməni partiyasıdır. Bununla birlikdə 14 mart müxalifət koalisiyasını dəstəkləyən partiyalar da var. Ölkələr arasında viza rejimi yoxdur.

Livanda onlarla erməni məktəbi, universiteti, uşaq bağçası və müxtəlif müəssisələr var. Burc Hamod ermənilərin Beyrutun ən sıx məskunlaşdığı bölgələrdən biri hesab olunur. Həm də ermənilər ölkənin əhalisi baxımından ikinci ən böyük milli azlığıdır. Ermənistan və Livan, Ermənistan Prezidenti Serj Sarkisyanın Baabda Sarayına rəsmi səfəri zamanı prezident Mişel Süleyman da daxil olmaqla bir çox Siyasi Xadimin görüşündə iki ölkə arasında viza rejiminin ləğv edilməsi barədə müqavilə imzalamışlar.

## Livan erməniləri

Ermənilər Livan əhalisinin 4% təşkil edir. 140–165 min nəfər sayı olan Livan erməniləri ölkənin ikinci ən böyük milli azlığıdır. Livan ermənilərinin diasporu kiçik olmasına baxmayaraq erməni disporunun həyatında ən fəal yerlərdən biri tutur.

## Qarabağ münaqişəsi
Livandan Ermənistana və Azərbaycanın işğal altındakı Qarabağ torpaqlarına kütləvi kütləvi erməni köç həyata keçirilir. Ermənistan KİV-ndə 2020-ci ilin iyul-avqust ayları ərzində toplan 1300 erməni Livandan Ermənistana gəldiyi məlumat verilib. Livan ermənilərinin bir qismi Azərbaycanın işğal altındakı Xankəndi, Şuşa şəhərlərinə, Laçın və Kəlbəcər rayonlarının ərazisinə yerləşdirilir. İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Livanda yaşayan ermənilər könüllü şəkildə erməni tərəfində vuruşmaq üçün münaqişəyə qatılmışlar. Livandan münaqişəyə qatılanlar arasında çoxlu sayda muzdlunun olması belə qeyd edilir

## İstinadlar
Ermənistan–Yaponiya münasibətləri

**Ermənistan—Yaponiya münasibətləri** — Ermənistan və Yaponiya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ermənistan və Yaponiya arasında ikitərəfli münasibətlər rəsmi olaraq 7 sentyabr 1992-ci ildə qurulmuşdur.

Ermənistan Prezidenti Robert Köçəryan 2001-ci ilin dekabrında Yaponiyaya rəsmi səfər etmiş,  burada Yaponiyanın imperatoru və baş naziri ilə görüşmüşdür. Ölkənin ən qısa zamanda Tokioda səfirlik açmağı planlaşdırdığını bildirmişdir. Yaponiyada təxminən 20 ilə 100 arasında erməni əsilli insanın yaşadığı deyilir.
## Tarix
1918-ci ildə Ermənistan müstəqil bir dövlət olaraq qurulur və 1920-ci ilə qədər mövcud olur. Yeni dövləti tanıyan ölkələr arasında Yaponiyada olur. Diana Abqar Ermənistanın Yaponiyadakı ilk səfiri olur. Çağdaş Ermənistan və Yaponiya arasında münasibətlər rəsmi olaraq 7 sentyabr 1992-ci ildə quruldu. Bundan əvvəl münasibətlər Sovet İttifaqı vasitəsilə həyata keçirilirdi.

Başlanğıcda Ermənistan Yaponiyada Pekindəki səfirliyi, Yaponiya isə Ermənistanda Moskvadakı səfirliyi vastəsi ilə təmsil olunurdu. Ermənistanın Tokiodakı səfirliyi 13 iyul 2010-cu ildə, Yaponiyanın İrəvandakı səfirliyi isə 1 yanvar 2015-ci ildə açılmışdır. Əvvəlcə Ermənistanın Yaponiyada səfiri yox idi. Qrant Poqosyan 2012-ci ilin mayında ilk səfir təyin olunur.

29 iyun 2017-ci il tarixində Yaponiya Xarici İşlər Nazirinin müavini Motome Takisava 1 sentyabr 2017-ci il tarixindən etibarən Ermənistan vətəndaşları üçün viza tələblərinin sadələşdiriləcəyini bildirir və 31 avqust 2017-ci il tarixində Ermənistan Yaponiya vətəndaşları üçün viza rejimini ləğv edir. 
## Qondarma Erməni Soyqırımı
İkinci Dünya müharibəsi və onda sonra baş vermiş müharibələr, üstəlik Yaponiya Türkiyə arasında yaranmış isti münasibətlərdən dolayı bu ölkənın qondarma soyqırımı tanımaqdan imtina etməsinə səbəb olur.
## Dağlıq Qarabağ münaqişəsi
Yaponiyadakı erməni diasporu kiçik və hərəkətsizdir. Burada yaşayan ermənilərin əksəriyyəti 1980-ci illərdə Suriyadan, Livandan və İrandan Yaponiyaya köçmüş ermənilərdir. Bu səbəbdən fəal diaspor mümkün deyil. Azərbaycan–Yaponiya münasibətlərinin yüksən olması səbəbindən Yaponiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyir.

## İstinadlar
Milli Konsensius Hökuməti

Milli Konsensius Höküməti (ərəbcə: حكومة الوفاق الوطني), Birləşmiş Millətlər Təşkilatının rəhbərliyi altında bəzi ölkələrin dəstəyi ilə Liviya Siyasi Konsensiusu çərçivəsində qurulmuş hökumətdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası, yekdilliklə Milli Konsensus Hökümətini Liviyanın qanuni idarəçisinə çevirəcək Liviya Siyasi Konsensiusunu qəbul etmiş və Milli Konsensus Höküməti, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən Liviyada qanuni güc olaraq qəbul edilmişdir. 

Milli Konsensus Hökumətinin ilk kabinet iclası 2 yanvar 2016-cı il tarixində Tunisdə keçirilmişdir. Bu kabinet iclasından sonra 18 nazirin adları açıqlanmış və hökumət rəsmi olaraq elan edilmişdir. 30 Mart 2016-cı ildə Fayiz Sərrac, yanındakı 6 dövlət məmuru ilə birlikdə vəzifəsini təhvil almaq üçün paytaxt Tripoliyə gəlmiş və 31 Mart 2016-cı ildə vəzifəsini rəsmi olaraq təhvil almışdır. Sərracın vəzifəsini almasından sonra Nümayəndələr Palatası Milli Konsensus Hökümətini tanımadığını elan etmişdir. Bu münaqişə vətəndaş müharibəsini qızışdırdı. Bir çox ölkə bu iki güc arasında vasitəçi olmağa çalışmış və iki gücün ortaq hökumət qurması üçün danışıqlar aparılmışdır. 

Ölkələr bu danışıqların uğursuz olması səbəbindən bir tərəf seçməyə məcbur oldular. Misir, Liviyanın şərqindəki terrorçu hesab etdiyi terror təşkilatlarının güclənməsini istəmədiyini elan edərək və Nümayəndələr Palatasına bağlı Liviya Milli Ordusunu dəstəklədiyini açıqlamışdır. Rusiya, Müəmmar Qəddafinin devrilməsinə qarşı olsa da, Liviyaya müdaxiləyə veto qoymamışdır və Qəddafinin devrilməsindən sonra Liviyanı bu vəziyyətə gətirən gücün NATO olduğu fikrini müdafiə etmiş və bu gün Liviyada güclü bir mərkəzi idarəetmə sistemi qurmaq istəyi ilə hərəkət etdiyini söyləyərək Nümayəndələr Palatasının yanında olduğunu bildirmişdir. Amerika Birləşmiş Ştatları Milli Konsensus Hökümətini rəsmi hökumət olaraq tanıyır. Türkiyə isə Milli Konsensius Hökuməti ilə əlaqələrini inkişaf etdirmiş və Liviyadakı qanuni hakimiyyətin Milli Konsensius Höküməti olduğunu bildirmişdir. Xəlifə Həftara sadiq qoşunların Tripoliyə hücumlarının başlamasından dərhal sonra, Türkiyə Milli Konsensius Hökumətinə həm siyasi, həm də hərbi dəstək vermişdir.

Milli Konsensus Hökuməti ilə Nümayəndələr Palatası arasında ziddiyyətlər hal-hazırda da davam edir.
Ağrı Respublikası

**Ağrı Respublikası** () və ya **Ararat Respublikası** () özünü elan etmiş və tanınmayan kürd dövləti. Türkiyənin şərqində, mərkəzi Qarakösə vilayətində yerləşirdi.

## Tarixi
"Xoybun" partiyasının mərkəzi komitəsinin rəhbərlik etdiyi Ağrı Respublikası 28 oktyabr 1927-ci və ya 1928-ci ild' Türkiyənin cənub-şərqindəki kürdlər arasında üsyan dalğası zamanı müstəqillik elan etmişdir. "Xoybun"un ilk iclasında Ehsan Nuri Paşa Ağrı üsyanının hərbi komandiri elan edildi. 1927-ci ilin oktyabrında Kürd Ava, və ya Ararat Dağı yaxınlığındakı bir kənd olan Kürdəva Kürdüstanın müvəqqəti paytaxtı olaraq təyin edilmişdir. "Xoybun" böyük güclərə və Millətlər İttifaqına müraciət etmiş, eyni zamanda İraq və Suriyadakı digər kürdlərlə əlaqə yaratmaq üçün mesajlar göndərdi. Buna baxmayaraq, Türkiyə tərəfindən edilən təzyiq altında, Britaniya imperiyası və Fransa "Xoybun" üzvlərinin fəaliyyətlərinə məhdudiyyətlər qoymuşdular. Türkiyə Silahlı Qüvvələri sonradan 1930-cu ilin sentyabrında Ağrı Respublikasını məğlub etmişdir.

## İstinadlar
Ermənistan–Hindistan münasibətləri

**Hindistan—Ermənistan münasibətləri** — Hindistan və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 
## Tarix
### Orta əsrlər tarixi
Moğol İmperatoru Əkbər şah (1556-1605) XVI əsrdə erməniləri Aqrada yerləşməyə dəvət edir. XIX əsrin ortalarında Hindistanda xeyli sayda erməni yaşayırdı. Erməni tacirlər Moğol İmperiyası dövründə Aqranı ziyarət etmişlər. Əkbər ermənilərə bir neçə imtiyaz, xeyli etiqad azadlığı və hökumətdə işləmək imkanı vermişdi. Əkbərin həyat ypldaşlarından biri olan Məryəm Zamani Bequm erməni idi. İmperator fərmanı ilə erməni tacirlər idxal etdikləri və ixrac etdikləri mallara görə vergi ödəməkdən azad edilmişdi. Moğol İmperiyası ərazilərində xaricilərin girişinin qadağan olunduğu ərazilərdə hərəkət etmələrinə icazə verilirdi. 1562-ci ildə Aqrada bir erməni kilsəsi tikildi. XVI əsrdən başlayaraq ermənilər (əksəriyyəti İrandan olanlar), Hindistanın qərb sahilində yerləşən dövrün ən fəal Hindistan limanı olan Suratda əhəmiyyətli bir ticarət birliyi qurmuşdular. Ayrıca ermənilər Kəlkətənin yaxınlığındakı Cinsurda məskunlaşdılar. 1697-ci ildə orada kilsə inşa etdilər. Bu Benqaliyada ikinci ən qədim kilsədir. Bu kilsə Kəlkətə Erməni Kilsəsi Komitəsinin işi sayəsində hələ də yaxşı qorunub saxlanılmışdır.
### Çağdaş tarix
1902-ci ildə qrammofona mahnı yazdıran yazdıran ilk şəxs olan hindistanlı klassik müğənni Qoxar Caan erməni əsilli idi. Hindistan 15 avqust 1947-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra, ölkədəki erməni icmasının əksəriyyəti Avstraliya, ABŞ və digər ölkələrə köç etdi. Hindistanda qalan erməni icması əsasən Kəlkətədə cəmləşib. Bəzi ermənilər isə Mumbay, Dehli, Aqra və Cennaidə də yaşayır. Bütün bu şəhərlərdə erməni kilsələri və qəbiristanlıqları var. Hindistanlılar və ermənilər arasındakı evliliklər hindermənilərinin meydana çıxmasına səbəb olmuşdur.

Hindistan Prezidenti Sarvepalli Radhakrişnan 1964-cü ilin sentyabrında, 1976-cı ilin iyununda Baş nazir İndira Qandi Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasına səfər etmişdir.

Hindistan Ermənistanın müstəqillik elan etməsindən üç ay sonra 26 dekabr 1991-ci ildə tanıyır. Hindistan və Ermənistan arasında diplomatik münasibətlər 31 avqust 1992-ci ildə qurulmuşdur. Hindistan 1 mart 1999-cu ildə İrəvanda səfirliyini açır. 1994-cü ilin aprelində fəxri konsulluğu açan Ermənistan, 1999-cu ilin oktyabrında Yeni Dehlidə səfirliyini açır.

Ermənistan prezidentləri Levon Ter-Petrosyan 1995-ci ildə, Robert Köçəryan isə 2003-cü ildə Hindistana səfər etmişdir.

## İstinadlar
Çin–Ermənistan münasibətləri

**Çin—Ermənistan münasibətləri** — Çin və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 

Erməni-Çin təmasları barədə ilk qeydlərə V əsr tarixçisi Movses Xorenlinin və VI əsr coğrafiyaşünası və riyaziyyatçısı Ananiya Şiraklının əsərlərində rast gəlmək olar. Çin Xalq Respublikası 27 dekabr 1991-ci ildə Ermənistan Respublikasını rəsmi olaraq tanıyır. Ermənistan və Çin Xalq Respublikası arasında diplomatik münasibətlər 6 aprel 1992-ci ildə qurulmuşdur. Çinin Ermənistandakı səfirliyi 1992-ci ilin iyulunda açılır. Çindəki Ermənistan səfirliyi 10 avqust 1996-cı ildə fəaliyyətə başlayır.

Ermənistanın Çindəki səfiri Pekindəki səfirliyində yaşayır.

Ermənistan prezidentləri Levon Ter-Petrosyan və Robert Köçəryan 1996-cı ilin mayında və 2004-cü ilin sentyabrında Çinə səfər etmişlər. Prezident Serj Sarkisyan 2010-cu il Ümumdünya Sərgisinin açılış mərasimində iştirak etmək üçün 2010-cu ilin mayında Çini ziyarət edir. Çindən Ermənistana baş tutan yüksək səviyyəli səfərlər arasında 2003-cü ilin sentyabrında Çin Kommunist Partiyası Siyasi Bürosunun Daimi Komitəsinin üzvləri Lu Qanın və 2011-ci ilin aprelində Li Çançunun səfərlərini göstərmək olar.
## Tarix
Erməni və çin xalqları arasındakı ilk əlaqəni təqribən 1000-ci ildən görmək olar. Çin dilində “Ermənistan” “Ya-mei-ni-ya” kimi oxunur. Bu dörd simvol hərfi mənada "gözəl Asiya qızı" deməkdir. Erməni əfsanələrində və nağıllarında Çinə Cenes, Cinumacin və ya Cinastan ölkəsi deyilir. Bəzi qədim erməni ədəbi əsərlərində Çin mədəniyyətinin ikonalarının izləri var.

Ermənilər Çinə ticarət məqsədilə gəlmiş və İpək Yolu ilə Avropaya ipək, çini, naxışlı parçalar və digər məhsullar idxal edirdilər. Çində erməni dərmanlarına, tərəvəzlərinə, mineral boyalarına və böcəklərinə, xüsusən də ən yaxşı Çin və Hindistan ipəklərini boyamaq üçün istifadə edilən qırmız böcəyinə böyük tələbat var idi.

Bu əlaqələrin olmasını ermənilərin vaxtı ilə sıx məskunlaşdığı Baş Gərni, Dvin, Ani şəhərlərində və Amberd qalasında aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan Çin çiniləri və seladonitlər sübut edir.
## Ticarət
2008-ci ilədək iki ölkə arasında yicarət dövriyyəsi 400 milyon ABŞ dollarını keçmuişdir. 2009-cu ildə ticarət həcmində əhəmiyyətli bir geriləmə yaşanır. Ehtimal ki, bu 2008-ci il maliyyə böhranı ilə əlaqədardır. Ticarət həcmi 2010 və 2011-ci illərdə ardıcıl iki il ərzində 400 milyon ABŞ dollarından çox olur.

Ermənistanın əsas ixracatı filizdir, Çindən Ermənistana idxal olunan məhsullar müxtəlifdir: paltar, ayaqqabı, maşın, kimyəvi maddələr, avadanlıqlar, inşaat materialları, mebel, qida və s.

## İstinadlar
Oktrua

**Oktrua** (lat. auctor, frans. octroi — mükafat, təminat) — XIII əsrdə Fransada ortaya çıxan idxal rüsumlarıdır, istehlak malları idxal edərkən şəhər zastavalarından tutulurdu. XIX əsrin sonlarında və XX əsrin əvvəllərində ləğv edildi. XVI–XVIII əsrlərdə inhisar ticarət şirkətlərinin imtiyazları da Oktrua adlanırdı.

## İstinadlar
Revokasiya

**Revikasiya** (lat. revocatio - ləğv) - 1. Əvvəllər verilmiş əmrin, sərəncamın ləğv edilməsi; 2. Əvvəllər verilmiş çekdən imtina barədə çekverənin ərizəsi.

## İstinadlar
Gürcüstanda islam

İslam müasir Gürcüstan ərazisində ərəb istilaları dövründən bəri ikinci ən böyük dindir. 2002-ci ilin son siyahıya alınmasına görə ölkə əhalisinin 9,9% -i (təqribən 0,4 milyon nəfər) islam dininə sitayiş edir. Ölkənin bəzi bölgələrində müsəlmanlar əhalinin nisbi və ya mütləq əksəriyyətini təşkil edirlər.

## Milli və məzhəb tərkibi

Respublikanın müsəlman icması çoxmillətlidir. Onların arasında üstülnüyü yerli azərbaycanlılar (onların arasında həm şiələr həm də sünnilər var) Kistlər, ləzgilər və Ahıska türkləri və müəyyən ərazilərdə həm də acarlar, abxazlar və Məhsəti türkləri var, baxmayaraq ki, sonuncu iki qrupa aid müsəlmanların sayı müasir Gürcüstanda minimaldır. Onlardan ən çoxsaylı olanı azərbaycanlı şiələrdir. Gürcüstan müstəqillik qazandıqdan sonra bir çox Acariyalılar ölkədə aparılan aktiv xristianlaşdırma və assimilyasiya siyasəti nəticəsində islam dinini tərk edərək Pravoslav xristianlığını qəbul etdilər. Bəzi tədqiqatçılar həmçinin bunun Gürcüstandakı dini millətçilik təzyiqləri nəticəsində baş verdiyini deyirlər. Digər tərəfdən, SSRİ-nin dağılmasından sonra Gürcüstanda bir çox yeni məscidlər tikildi. Tbilisidə Sovet dövründən bəri mövcud olan vahid məscid var — şiələr və sünnilər burada birlikdə namaz qılırlar .

## Tarix
645-ci ildə ərəblər Gürcüstanı ilk dəfə işğal etdilər, lakin onlar yalnız 735–737-ci illərdə gürcü torpaqlarının əksəriyyətini özlərinə tabe etməyi bacardılar. 736 — 1122-ci illərdə Tiflis yerli müsəlman əmirliyinin mühüm bir mədəni və dini mərkəzi idi, baxmayaraq ki, ətraf kənd ərazilərindəki gürcü əhalisi xristian olaraq qalırdılar. Əmirlik zəiflədikcə, 1080 ilə 1480-ci illər arasında ölkədə islam dini tənəzzülə uğramağa başladı. Lakin XV əsrin sonunda Gürcüstanda Səfəvilərin güclənməsi ilə daha sonra Şərqi Gürcüstan ərazisində məskunlaşmış çox sayda müsəlman türk xalqlarının yaşayış məskənləri yayılmağa başladı, onlar Gürcüstan azərbaycanlılarının formalaşmasının əsasını qoydular.

Osmanlı İmperiyasının nəzarəti altına alınan Qərbi Gürcüstanda, XV–XVIII əsrlər arasında islam dini geniş yayıldı. Bunun nəticəsində, gürcülər alt etnik qrupları olan Lazlar, Acarlar və Çveneburi etnosları peyda oldu. Ahıska türkləri Ahıskada məskunlaşan Osmanlı türklərinin nəsilləridir.

## Ədəbiyyat
* al-Kurd̲j̲ / Minorsky, V. and Bosworth, C. E. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed : [англ.]. — Leiden : E. J. Brill, 1960–2005.

## Xarici keçidlər
* Gürcüstanda islam və islam Təcrübələri
Avropa-Asiya sərhədi

**[[Avropa]]-[[Asiya]] sərhədi** — Avropa və Asiya arasındakı sərhəd çox vaxt Ural dağlarının şərq ətəyi və Muğalcar, Emba çayı, Xəzər dənizinin şimal sahili, Kumo-Manıç çökəkliyi və Kerç boğazı olaraq götürülür. Rusiya ərazisində sərhədin ümumi uzunluğu təxmini 5524 km-dir (bunun 2000 km Ural silsiləsi boyunca, 990 km Xəzər dənizi boyunca yerləşir.).

Bəzi mənbələrdə Avropa sərhədinin tərifinin fərqli bir versiyası var: Ural silsiləsi, Ural çayı və Qafqaz silsiləsinin suayrıcısı.

Avropanın ayrılması özü məntiqin və coğrafi şərtliliyin deyil, tarixin nəticəsidir.

## Tarix
Eramızdan əvvəl VI əsrdən etibarən Avropa və Asiyanın sərhəddi indiyə qədər qərbdən şərqə doğru əhəmiyyətli bir hərəkətlilik yaşamışdır. Qədim yunanlar bunu Aralıq dənizinin orta hissəsinə qədər uzatmışdılar. Daha sonra e.ə. 524–457-ci illərdə Kerç boğazı və Don çayı sərhəd sayılmağa başlanılır. Ptolemeyin böyük elmi nüfuzu bu fikrin möhkəm qurulmasının və XVIII əsrə qədər dəyişməməsinin səbəbi idi.

1730-cu ildə İsveç alimi Filipp İohann fon Stralenberq dünya elmi ədəbiyyatında Avropa ilə Asiya arasında sərhəd çəkmək fikrini ilk dəfə əsaslandırır. Daha sonra 1736-cı ildə Vasili Tatişev bu fikri Stralenberqa təklif etdiyini iddia edir. Tatişev bu sərhədin Yaqorski Şar boğazından Ural silsiləsi, Ural çayı, Orsk və Orenburq kimi şəhərləri (indiki sərhədləri daxilində), Xəzər dənizi ilə Kuma çayına, Qafqaz, Azov və Qara dənizlərdən keçərək çəkdiyini əsaslandırır.

Bu fikir müasirləri və davamçıları tərəfindən dərhal tanınmır. Məsələn: Mixail Lomonosov Yer kürəsinin qatlarında (1757–1759) adlı traktatında Don, Volqa və Peçora boyunca Avropa ilə Asiya arasında bir xətt çəkir, lakin tezliklə Tatişevi izləyən tədqiqatları Ural silsiləsini Avropa ilə Asiya arasındakı təbii sərhəd kimi tanımağa başlayır. 

## Rus Coğrafiya Cəmiyyətinin Qazaxıstandakı ekspedisiyası
2010-cu ilin aprel-may aylarında Rusiya Coğrafiya Cəmiyyəti Avropa ilə Asiya arasındakı sərhədin Qazaxıstan ərazisindən keçməsinə dair ümumi qəbul edilmiş fikirləri yenidən nəzərdən keçirmək məqsədilə Qazaxıstana bir ekspedisiya təşkil etdilər. Ekspedisiya üzvləri Zlatoustun cənubundakı Ural silsiləsinin oxunu itirərək bir neçə paralel dağlıq hissəyə ayrıldığını və daha da cənubda dağların tədricən yox olduğunu, ənənəvi olaraq Avropa sərhədlərini çəkmək üçün istinad nöqtəsi rolunu oynayan Ural silsiləsi olduğunu təsdiqlədilər. Ekspedisiya üzvlərinin fikrincə, Ural və Emba çayları da ağlabatan sərhədlər deyildir. Çünki hər iki sahilindəki ərazinin təbiəti oxşardır. Ekspedisiya üzvləri, ilkin nəticəyə gəldilər ki, onlar üçün ən ağlabatan Şərqi Avropa düzənliyinin cənub-şərq ucu olan Xəzər ovalığının şərq kənarı boyunca Avropa ilə Asiya arasında sərhəd çəkməkdir.

İndiyə qədər bu ekspedisiyada iştirak edən rus və qazax alimlərinin rəyi Beynəlxalq Coğrafiya İttifaqı tərəfindən nəzərə alınmamışdır.

## İstinadlar
Anna Hakobyan

**Anna Vaçiki Hakobyan** (; ) — Ermənistan Respublikasının Baş Naziri Nikol Paşinyannın həyat yoldaşı.* Armenian Times* qəzetinin baş redaktorudur. Qeyri-rəsmi olaraq, Akopyan "Ermənistan Respublikasının Birinci Xanımı" olaraq qəbul edilir və bu mövqe Ermənistan Respublikası Prezidentlərinin həyat yoldaşlarına məxsusdur.

## Həyatı

### Təhsili və karyerası
Anna Hakobyan 1 fevral 1978-ci ildə Ermənistan SSR-də anadan olub. İrəvan Dövlət Universitetində təhsil alıb. Məzun olduqdan sonra Ermənistanda jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb. Hal-hazırda Ermənistandakı ən böyük qəzet olan *Armenian Times*-ın baş redaktorudur.

### Ermənistan İnqilabı

Hakobyan, keçmiş prezident Serj Sarkisyanın Baş Nazirliyə namizədliyini irəli sürməsinə cavab olaraq bir sıra hökumət əleyhinə dinc kütləvi etiraz aksiyaları olan 2018-ci il erməni inqilabında fəal rol oynadı.

### Baş Nazirin xanımı
Hakopyan 8 may 2018-də əri Nikol Paşinyanın Baş Nazir olaraq seçilməsindən sonra Baş Nazirin xanımı oldu. 2018-ci ilin avqustunda *Woman's World* adlı Amerikan jurnalı tərəfindən keçirilən bir sorğu Hakopyanın 2018-ci ilin ən gözəl First Lady-si olaraq tanındığını göstərdi.

## İstinadlar
Urusbiyevlər

**Urusbiyevlər** və ya **Urusbəyləri** ( Qaraç-balk:Орусбийлары) - balkar əsilzadə soyu. Bu soy balkarların milli mədəniyyətlərinə görkəmli nümayəndələr bəxş edib. 

## Tarixi
Urusbiyevlər soyu Bezengiyev dağ bəylərindən olan Suynyuşleri () nəslindən törəyib. 

Qədim parad musiqilərində adı çəkilən Baksanuko Sunşevin nəvəsi Çepelleu Urus bəy oğlu Sunşev tək olduğu üçün və öz həyatı üçün qorxduğu üçün anası ilə birlikdə XVIII əsrin sonunda ilk olaraq anasının qohumları olan Çegem icmasına gedir. Daha sonra yetkinləşib ətraf ərazilərlə tanış olduqdan sonra o Bezengini tərk edərək öz özdənləri və təbəələri və onların ailələri ilə birlikdə Basxan dərəsinə köçür. Köçdüyü ərazi kabardin knyazları Atajukinlərin ərazisi ilə həmsərhəd idi və "Kamık" adlanırdı. Köçdükdən sonra ilk illər Çepelleu öz ana qohumları olan çegem dağ bəylərindən dəstək alırdı. Zaman keçdikcə Çepelleu və onun törəmələrindən Urusiyevlər soyu formalaşır. Soy öz adını Çepelleunun atası Urus bəy Sunşevdən alıb.

## Soyun qolları
Bu soydan yaranan qollardan biri də Danaşları () nəslidir. Urusbiyevlərdə olduğu kimi bu nəsil də öz adını əcdadının adından, Danaşa Urusbiyevdən alıb. Bu nəslin davamçıları hazırda müasir Qaraçay ərazisində yaşayırlar.

## Tanınmış nümayəndələri
* İsmayıl Mirzəqul oğlu Urusbiyev (1831-1888) - Rusiya imperator ordusunun podporuçiki. İctimai xadim və maarifçi.
* Aslanbek Mirzəqul oğlu Urusbiyev (1840-1897) - Rusiya imperator ordusunun polkovniki.
* Çeppeleu Biaslan oğlu Urusbiyev (1889 - 1932) - Rusiya imperator ordusunun poruçiki. Ağ ordunun tərkibində ştabs-rotmistr. Vəhşi diviziyanın I Kabardin alayının tərkibində I Dünya Müharibəsində iştirak edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Urusbiyevlərin şəkilləri
Uğur

250px|thumb|right|Qərb ənənəsində, dörd yarpaqlı yoncanın, xüsusən də təsadüfən tapıldığı təqdirdə, tapana uğurlar gətirdiyinə inam mövcuddur.

**Uğur**  — insan həyatında təsadüfi, gözlənilməz və ya hesaba alınmadığı təsadüf nəticəsində meydana gələn müsbət qəbul edilən bir hadisə, sinonimləri: bəxti gətirmə, qismən: şans, xoşbəxtlik. Xüsusilə də təsirlənmiş şəxsiyyətin hərəkətlərindən və ya qərarlarından asılı olmayan hallarda, hansısa bir hadisənin və ya hərəkətin arzuolunan nəticəsini göstərə bilər. Şansı və ya bəxti gətirmək nümunələrini lotereya, rulet və ya digər oyunlarda qazanmaq olar.
## Uğur rəmzləri
Uğurla bağlı bir sıra mənəvi və ya fövqəltəbii inanclar var. Bu inanclar bir-birindən geniş şəkildə fərqlənir, lakin əksəriyyət şansın müəyyən ritualları yerinə yetirmək və ya müəyyən şərtlərdən qaçınmaqla mənəvi vasitələrlə təsir edə biləcəyi ilə razılaşır. 

Şans həm də uğurlu və uğursuz hadisələrin təşkilatçılığına inam ola bilər. Uğur, fərdlər tərəfindən fərqli şəkildə şərh olunan xurafatın bir növüdür. 

Əksər insanlar üçün uğurlar kimi xarakterizə edilə bilən hadisələr arzuolunan və gözlənilən olduğundan, onun təcəssüm edən bir çox müxtəlif rəmzlər var. 
Qərb mədəniyyətində dörd yarpaqlı yonca, nal, baca təmizləyən, uğur böcəyi, dovşan pəncəsi və başqaları uğurlar simvolu sayılır.


Şəkil:Horseshoe in Kihniö (decade null).jpg|nal
Şəkil:Atlantic cup 2005 003.jpg|baca təmizləyən
Şəkil:BIEDRONA.JPG|uğur böcəyi
Şəkil:Manekineko1003.jpg|Maneki-neko


## Müvəffəqiyyətdə uğurun rolu
İnsanın maddi cəhətdən müvəffəqiyyətili olması (sərvətin əldə edilməsi), ilk növbədə, şəraitin uğurlu keçməsi (şans) ilə müəyyən edilir, insanın qabiliyyəti və ya şəxsi keyfiyyətləri bunun üçün daha az əhəmiyyət kəsb edir. Bununla belə, nailiyyətin əldə olunmasında istedad, təşəbbüskarlıq, sabit əzmkarlıq (disiplin) başda olmaqla bir çox faktor təsir göstərir.

Şəxsiyyət psixologiyasında insanlar dörd əsas aspektdən asılı olaraq bir-birlərindən etibarlı şəkildə fərqlənirlər: uğura inam, uğurdan imtina, uğurlar və uğursuzlar.  Uğura inanan insanlar daha optimist, həyatından daha razı və əhvalları daha yaxşıdır.  Şəxsən bəxti gətirmədiklərinə inanan insanlar daha çox narahatlıq yaşayırlar və nadir hallarda öz maraqları üçün gözlənilməz imkanlardan istifadə edirlər.

## Dinlərdə yeri

### İslamda yeri

* Yasin surəsinin 19-cu ayəsində nəhsliyin (uğursuzluğun) kənar faktorlardan deyil, insanın öz əməllərindən qaynaqlandığı bildirilir.

## İstinadlar
Korean Broadcasting System

**Korean Broadcasting System (KBS)** (, *Hanguk Bangsong Gongsa*) Cənubi Koreyanın milli ictimai yayımçısıdır. 1927-ci ildə qurulmuşdur və Cənubi Koreyanın ən böyük televiziya şəbəkələrindən biri olan radio, televiziya və onlayn xidmətlər göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Mincivan nahiyəsi

**Mincivan nahiyəsi** — 1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İsgəndərqalası livasının nahiyəsi

## Tarixi

## Kəndləri

* 1.Bozartuq azərb. kəndi (8 ailə) 
* 2. Əbdülsəməd azərb. kəndi (dağıdılıb) 
* 3. Keçlə məzrəə azərb. kəndi (dağıdılıb) 
* 4. Kis kəndi və Qafalı məzrəəsi azərb. kəndi (dağıdılıb) 
* 5. Xürrəmabad azərb. kəndi (dağıdılıb) 
* 6. Xatunabad azərb. kəndi (dağıdılıb) 

## İstinadlar

## Mənbə
* Musa Urud. Zəngəzur. (Elmi-publisistik nəĢr). Bakı, "NURLAR" NəĢriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi, 2005
* "Urud və İskəndər qalası livalarının müfəssəl dəftəri»
* «Defter-i mufassal liva-i Urut ve liva-i İskenderkalası»- Ankara, Tapu ve Kadastro Kuyud-i Kadime Arşivi, N? 199, ss.l 1 1-191

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Yardımlı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

## Muzeyin tarixi
29 noyabr 1981-ci ildən fəaliyyət göstərən Yardımlı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi 2008-ci ildən uyğunlaşdırılmış yeni binada fəaliyyət göstərir. Muzeyin ekspozisiyasının ümumi sahəsi 350 kv.m-dir. Ekspozisiya sərgi sahəsi 300 kv.m, fond otağı isə 15 kv.m-dir.Muzeyin ümumi fondunda 6000-ə yaxın muzey əhəmiyyətli materiallar olmaqla bu diyarın tarixini, habelə Vətən tarixinin bir hissəsini özündə ehtiva edir. Muzeyin ekspozisiyası 8 otaqdan ibarətdir. Burada "Yardımlının təbiəti", "Yardımlı antik və orta əsrlərdə", "Yardımlı etnoqrafiyası", "Yardımlı rayonun yaranması", "Sovetlərin rayonda sosial-mədəni sahədə fəaliyyəti", "Yardımlı 40/80-ci illərdə", "Müstəqilliyimiz uğrunda mübarizədə şəhidlərimiz" və "Yardımlı rayonu müstəqillik illərində" adlı bölmə və guşələri ekspozisyada gələn tamaşaçılara dolğun məlumat verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Balkarların dirçəliş günü

**Balkarların dirçəliş günü** — Kabardino-Balkariyada rəsmi bayram kimi qeyd edilən və hər ilin 28 mart tarixində qeyd olunan bayram.  9 yanvar 1957-ci ildə balkarlar 13 illik sürgün həyatından sonra öz doğma vətənlərinə qayıtmaq hüququ əldə ediblər. Və bu hüququn əldə edildiyi gün 1994-cü ildən etibarən bayram kimi qeyd edilir.

## Bayramın yaranma tarixçəsi
Bayram 1957-ci ildə balkarların milli muxtariyyəti olan Kabardino-Balkariya MSSR-nın yenidən bərpa edilməsi tarixində qeyd olunur. Bu tarixdə həm də onlar 14 illik sürgündən sonra öz doğma vətənlərinə qayıtma hüququnu əldə ediblər. Dövlətin bu hadisələrlə bağlı verdiyi qərarlar:

* 28 aprel 1956-cı il - SSRİ Ali Sovetinin bürosu tərəfindən İkinci Dünya müharibəsi dövründə sürgün edilmiş Krım tatarları, balkarlar, SSRİ vətəndaşı olan türklər, kürdlər, hemşinlilər və onların ailələrinin üzərində olan məhdudiyyətlərin götürülməsi haqqında göstəriş verilir.
* 9 yanvar 1957-ci il - SSRİ Ali Sovetinin bürosu tərəfindən Kabardin MSSR-nın Kabardino-Balkariya MSSR-a çevrilməsi haqqında göstəriş verilir. 
* 28 mart 1957-ci il - Kabardino-Balkariya MSSR-nın Kabardino-Balkariya MSSR-a çevrilməsi haqqında Kabardin MSSR-nın Ali Sovetinin qərarı verilib.
* 25 mart 1994-cü il - 25 mart 1994-cü ildə Kabardino-Balkariya MSSR-nın göstərişi ilə "Balkarların dirçəliş günü" qeyd edilməyə başlayıb.
*

## Qeyd olunması
Adətə görə balkarların dirçəliş günündə Kabardino-Balkariyanın bir çox şəhər və kəndlərində mədəni və idman tədbirləri keçirilir. Bu tədbirlərə daxildir:

* Bayram konsertləri
* Teatr tamaşaları
* Balkar rəssamların əl işlərinin sərgiləri
* Ədəbi musiqili gecələr
* Kitab sərgiləri
* İdman yarışları
* At yarışları
* Avto yürüşlər
*

## Həmçinin bax
* Balkarlar

## İstinadlar
Urud nahiyəsi

**Urud nahiyəsi** və yaxud **Urud nahiyəsi** — 1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin Urud livası tərkibində nahiyə.

## Kəndləri
Urud və İsgəndərqalası livalarının müfəssəl dəftərinə görə Urud livasının *Urud nahiyəsi*ndə ümumilikdə 36 kənd var. Onlardan 6-i erməni, 30-si türk  kəndidir. Türklər  yaşayan kəndlərdən 30-i dağıdılıb.

Kəndlərin dağıdılmış, boş olmasına əsas səbəb Osmanlı hücumu ərəfəsində bölgədə, xüsusilə şiə etiqadlı yerli əhali arasında kütləvi köçlərin baş tutmasıdır.

Urud nahiyəsi 1593 Kəndləri



*5. Ağakəndi azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*6. Şataq azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*8. Lor erm. kəndi (11 ailə)
*7. Tasudər məzrəsi azərb. (dağıdılıb) 
*9. Moris azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*10. Vəğadi azərb. kəndi (dağılıb) 
*12. Kərətaq erm.kəndi (12 ailə) 
*13. ġeşiyer erm.kəndi (13 ailə) 
*14. Xot azərb.kəndi (dağıdılıb) 
*15. Muradlı azərb.kəndi (dağıdılıb) 
*16. ġənadiğ. Yaycı kimi tanınır azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*17. Nurs. Kürdlər kimi tanınır azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*18. ġame-misir azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*19. Crsəton. Kürdək (Küzdək) kimi tanınır azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*20. Xoşənan məzrəəsi. Nurs kəndi yaxınlığındadır azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*21. Dərəbas 10 azər. ailəsi + 40 er. ailəsi 
*22. ġame-altun azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*23. Xaçıngah azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*24. Til azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*25. Danzətap azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*26. Çinaq azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*27. Halizor azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*28. Yəhərbeli azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*29. Tərin 3 azər.ailəsi  + 8 er.ailəsi 
*30. İrmis azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*31. Purpur azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*32. Ağadi erm. kəndi (15 ailə) 
*33. Qançı məzrəəsi. Üçtəpə yaxınlığındadır. Dərəbas kəndinin əhalisi burada əkinçiliklə məĢğuldur. azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*34. Xorendus azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*35. Keşiş azərb. kəndi (dağıdılıb) 
*36. Qutyel azərb. kəndi (dağıdılıb) 
## Qeydlər




1728-cü ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin Qapan livası tərkibində nahiyə

## Həmçinin bax
* Urud və İsgəndərqalası livalarının müfəssəl dəftəri

## İstinadlar
II Aleksandr (Kaxeti çarı)

**II Aleksandr** () — Baqrationilər sülaləsindən olan Kaketi çarı. Kaxeti çarı Levanın və Tinatin Quriyelinin oğlu.

## Həyatı
II Aleksandr Qafqaz üzərində nəzarət uğrunda mübarizə aparan Osmanlı və Səfəvi hökümətləri arasında siyasi manevr edərək ehtiyatlı siyasət yürütməyə və eyni zamanda Rusiya ilə ittifaq qurmağa çalışırdı.

II Aleksandr 1578-ci ildə Osmanlıların hakimiyyətini qəbul etdi. O, bu dövrdə ölkənin müdafiəsini gücləndirmək üçün bir sıra addımlar atdı. Həmçinin digər ölkələr ilə ticarət əlaqələrini genişləndirdi.

II Aleksandrın hakimiyyəti dövründə çətin xarici-siyasi vəziyyətə baxmayaraq, onun dövründə şəhərlər (xüsusilə Qremi və Zeqami şəhərləri) və əkinçilik inkişaf etdi. Avropa və Asiya ölkələri ilə ticarət əlaqələri quruldu (ipək, şərab, qoz və ədviyyatın ixracına başlanıldı).

II Aleksandr 1587-ci ildə Rusiya ilə müttəfiqlik əlaqələri qurdu.

1601-ci ilin oktyabrında II Aleksandr oğlu David tərəfindən hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı. Lakin bir il sonra, 2 oktyabr 1602-ci ildə David qəfildən öldü və II Aleksandr yenidən Kaxeti taxtına oturdu.

16-cı əsrin sonu, 17-ci əsrin əvvəllərində Səfəvilər Osmanlıları Azərbaycandan və Qafqazdan çıxarmağa başladılar. 1603-cü ilin noyabrında Səfəvi qoşunları I Şah Abbasın başçılığı altında İrəvana yaxınlaşdı. Səfəvi şahı Kartli və Kaxeti hökümdarlarını görüşə dəvət etdi. II Aleksandr uzun müddət görüşdən yayınsa da, 1604-cü ilin aprelində görüş baş tutdu. II Aleksandr 1605-ci ilə qədər I Şah Abbasın sarayında qaldı.

Kaxetiyə qayıdan II Aleksandr müttəfiqlik öhdəliklərinə yerinə yetirən rus ordusunun Osmanlının müttəfiqi Şamxalat valisinə qarşı yürüşə başladığını öyrəndi. Lakin Rusiyanın vəd etdiyi dəstəyi tam verməməsi II Aleksandrın narazılığına səbəb oldu.

Bu dövrdə Səfəvilər və Osmanlılar arasında yeni qarşıdurmalar başlamışdı. II Aleksandr Səfəvilər ilə ittifaq qurdu və özünü I Şah Abbasın vassalı olaraq qəbul etdi. Kaxeti qoşunları Səfəvi ordusunun tərkibində Osmanlılara qarşı hərbi əməliyyatlarda, xüsusilə də İrəvan qalasının mühasirəsində iştirak etdilər.

II Aleksandr 12 mart 1605-ci ildə öldürüldü. Ondan sonra hakimiyyətə I Konstantin gəldi.

## Həmçinin bax

* İsa xan Gürcü

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Usxal xan

**Usxal xan**, **Usxal xaqan** və ya **Toqus-Teymur xan** (; 1342-1388) - Şimali Yuan sülaləsinin 2-ci, ümumilikdə Yuan sülaləsinin 14-cü, de-yure olaraq isə Monqol imperiyasının xanı.

## Bioqrafiyası
1378-ci ildə böyük qardaşı Ayuşridaranın ölümündən sonra Toqus-Temur Usxal Xan adı altında Yuan-Monqol xan taxtını aldı. Yuan sülaləsini bərpa etmək üçün Çin İmperiyasına qarşı hərbi əməliyyatlar keçirməyə davam etdi. Usxal xan, Monqolların yaxınlıqdakı Çin əyalətlərinə yeni hücumlar etməyə başladığı yerdən İnchan və Qaraqoruma böyük hərbi qüvvələr topladı.

1380-ci ildə Ming imperatoru Çju Yuançjan Monqolustanda daha bir böyük hərbi yürüş təşkil etdi. 1380-ci ilin yazında Muinin başçılıq etdiyi Çin ordusu çölləri keçərək Qaraqorumu aldı. Paytaxt divarları altındakı döyüşdə Monqollar sarsıdıcı bir məğlubiyyəti qızdırdılar.

Üç monqol komandiri əsir götürüldü. Qaraqorum tamamilə məhv edildi və Monqollar tərəfindən əbədi olaraq tərk edildi. Bundan sonra Çinlilər getdikcə daha da irəliləyərək bütün Monqolustanı cənubdan şimala, müasir Yablonovski silsiləsinin şimal yamaclarına keçdilər. Monqol dəstələri sərhəddə yerləşən Çin şəhərlərinə və bölgələrinə basqın edərək yerli əhalini qarət etdilər və öldürdülər. 1381-ci ildə Çin imperatoru Monqolustanda yeni bir cəza kampaniyası təşkil etdi. 1381-1382-ci illərdə Çinlilər uzun təcrid olunmuş Yunnan əyalətində Yuan sülaləsinin son qoşunlarını məhv etdilər. 1387-ci ildə Çin qüvvələri Liaodonu ələ keçirənə qədər şimaldakı müharibə müxtəlif müvəffəqiyyətlə davam etdi.

Monqolustanın cənub-şərqində və Mançuriyanın cənubunda Monqol komandiri Naxaçu gücləndirildi. Monqol qoşunları oradan Liaodonga sistematik basqınlar etdi. Çju Yuançjan, Naxaçuya qarşı böyük bir hərbi kampaniya təşkil etdi. Çin sərkərdələri dörd yeni qala qurdular və Monqol sərkərdəsi Naxaçunu könüllü təslim olmağa inandıra bildilər. Naxçıu tutulduqdan sonra ordusunun çox hissəsi (200 min nəfər) Çin komandirlərinə təslim oldu. 1388-ci ilin yazında komandir Lan Yu-nun rəhbərliyi altında 150.000 nəfərlik Çin ordusu Monqolustanın dərin ərazilərinə soxuldu.

Yuan Xanı Togus-Teymur özü Buir-nor döyüşündə qəfildən çinlilər tərəfindən ələ keçirildi və məğlub oldu. Qaraqoruma qaçarkən böyük Yuan-monqol Xanı Usxal Xan, böyük oğlu ilə birlikdə, Oratlarla ittifaq quran Arıg-Buğanın soyundan Tol Dzoriqtu xan çayında bir döyüşdə öldürüldü. Togus-Temurun ikinci oğlu, arvadları və qızları Çinlilər tərəfindən əsir götürüldü. Təxminən yetmiş min monqol və saysız-hesabsız heyvan əsir düşdü.

## İstinadlar
YouTuber

**YouTuber** və ya **Yutuber** — "YouTube" üçün video hazırlayıb paylaşan və bu videolarla məşhur olan şəxslərə verilən ad.

## Tarixi
"YouTube" 14 fevral 2005 tarixində "PayPal" işçiləri Chad Hurley, Steve Chen və Jawed Karim tərəfindən yaradıldı. İlk "YouTube" kanalı "Jawed" 23 aprel 2005 eyni adlı "YouTube" qurucusu tərəfindən yaradıldı. *Me* adlı qısa bir vlog klibi olan *zooparkda* ilk YouTube videosu olaraq tarixə keçdi.

2005-ci ilin oktyabrında "YouTube", "YouTube" kanallarına abunə olmaq xüsusiyyətini tanıtdı.

2015-ci ilin oktyabrından etibarən 100.000-dən çox abunəyə sahib 17.000-dən çox "YouTube" kanalı və bir milyondan çox abunəyə sahib təqribi 1.500 "YouTube" kanalı var. Bu rəqəmlər 2019-cu ilinin yanvarında ən az 250.000 abunəyə sahib 44.000 kanala çatdı.

## Etimalogiyası
"YouTuber" sözü "YouTube" sözündən əmələ gəlib. Bu sözün Azərbaycan dilində tam mənası "Yutubçu" deməkdir amma, Azərbaycan dilində "Yutuber" kimi işlənir.

## Ticarət uğurları
YouTuber-lər "Google AdSense" hesabından gəlir əldə edə bilərlər. Əlavə olaraq, partnyorluq əlaqələri, ticarət və "Patreon"dakı kimi üçüncü tərəf üzvlükləri ilə gəlirlərini əlavə edə bilərlər.
Əlavə olaraq hər abonəyə özəl xüsusi Play Buttonlar (düymələr) var. 100.000 abunə gümüş, 1 milyon abunə qızıl və digər Play Buttonlar var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dağlıq Ermənistan Respublikası

**Dağlıq Ermənistan Respublikası** (,  *Leřnahayastani Hanrapetutyun*) — indi ki Ermənistanın Vayots dzor və Sünik mərzlərini, eləcə də Azərbaycan Respublikasına daxil olan Naxçıvan Muxtar Respublikası və Qarabağın qərbini əhatə edən, tanınmamış antibolşevik dövlət. Bu dövlət 1921-ci ilin aprel ayında baş tutan Fevral üsyanının yatırılmasından sonra hərbi komandir və siyasətçi Qaregin Njde ilə onun müttəfiqləri tərəfindən yerli partizan qüvvələrinin dəstəyi ilə qurulmuşdur. Dövlət həmin ilin iyul ayının ortalarında süquta uğramışdır.

## Tarixi
Ermənistan Demokratik Respublikasının Qızıl Ordu tərəfindən işğal edilməsindən sonra daşnaklar 18 fevral 1921-ci il tarixində İrəvan şəhərində antisovet qiyamına rəhbərlik edilər və hakimiyyəti ələ keçirirlər. Daşnaklar İrəvan və ətraf bölgələri təxminən 42 gün nəzarətdə saxlaya bilir, 1921-ci ilin aprel ayınca sayca üstün olan Qızıl Ordu qoşunları tərəfindən məğlub edilirlər. Üsyan liderləri daha sonra Zəngəzur bölgəsinə çəkilirlər.

26 aprel 1921-ci il tarixində, Tatev monastırında keçirilmiş II Ümumzəngəzur qurultayında Dərələyəz, Zəngəzur və Dağlıq Qarabağ ərazilərinin Dağlıq Ermənistan Respublikası adı altında müstəqilliyi elan edilir. Bu dövlətin adı 1 iyun 1921-ci il tarixində Ermənistan Respublikası olaraq dəyişdirilir.

## Daxili siyasət
Gorus şəhəri tanınmamış dövlətin paytaxtı seçilir. Qaregin Njde ölkənin baş nazir və müdafiə naziri təyin edilir. 1921-ci ilin iyul ayında Simon Vratsiyan baş nazir seçilir, Njde isə qubernator və ali baş komandan təyin olunur. Qaregin Njde Zəngəzurun azərbaycanlı əhalisini 3/5-ni bölgədən qovmaq ilə fəal şəkildə məşğul olurdu.

1921-ci ilin aprel–iyul ayları arasında Qızıl Ordu şimaldan və şərqdən Zəngəzura hücum edərək bölgədə kütləvi hərbi əməliyyatlar keçirmişdir. Qızıl Ordu ilə bir neçə ay davam edən şiddətli döyüşlərdən sonra Dağlıq Ermənistan Respublikası 1921-ci ilin iyulunda təslim olur. Nəticədə Sovet Rusiyası dağlıq bölgəni Sovet Ermənistanının tərkibində saxlamağa söz verir. Münaqişədən sonra Qaregin Njde, onun əsgərləri və bir çox tanınmış erməni, o cümlədən Birinci Ermənistan Respublikasının liderləri sərhədi keçərək İranın Təbriz şəhərinə qaçır.

## İstinadlar

## Xarici keçdilər
* Հայոց Գաղափարաբանության Հենասյուները from noravank.am
* Other Armenian States  from freenet.am
I Teymuraz

**I Teymuraz** (; ) — Baqrationilər sülaləsindən olan Kaxeti çarı. I Teymuraz hakimiyyətə 16 yaşında gəldiyi üçün Kaxeti çarlığı bir müddət anası Ketevan tərəfindən idarə edilmişdir. I Teymuraz həmçinin şair kimi Gürcü ədəbiyyatında önəmli yerə sahibdir.

## Həyatı
Səfəvi hökmdarı I Abbasın Şərqi Gürcüstan yürüşü səbəbindən I Teymuraz qonşu Kartli hökmdarı ilə birlikdə İmereti çarı II Luarsaba sığındı. 1615-ci ildə I Teymuraz Kaxetiyə geri döndü və Səfəvilərə qarşı üsyana rəhbərlik etməyə başladı. Lakin növbəti il I Abbasın yeni hücumu qarşısında təzədən İmeretiyə sığınmalı oldu.

I Teymuraz və Kartli çarı Georgi Saakadze əvvəl Səfəvilərə qarşı müttəfiq olsalar da, sonradan bu əlaqələr pozuldu. Georgi Saakadze Basaleti döyüşündə I Teymuraz tərəfindən məğlub edildi. Beləliklə, I Teymuraz Kartli-Kaxeti hökümdarı oldu. Həmçinin I Teymuraz I Abbasın vassalı olduğunu qəbu etdi və şah onu hökmdar kimi tanıdı.

I Teymuraz 1632-ci ildə Səfəvilərə qarşı üsyan qaldırdı və Qarabağı qarət etdi.Gürcüstan knyazlarının əksəriyyəti onun bu siyasətini dəstəkləmədilər. Bu vaxt I Abbas vəfatı etdi və hakimiyyətə I Səfi gəldi. I Səfi Teymurazı hakimiyyətdən salaraq onun əvəzinə hakimiyyətə islamı qəbul etmiş Rostomu gətirdi. Teymuraz uzun müddət müqavimət göstərsə də, 1648-ci ildə tamamilə məğlub edildi.

I Teymuraz bir müddət sonra həbs edildi və qısa müddət sonra həbsdə vəfat etdi.

### Ədəbi fəaliyyəti
I Teymuraz intibah dövrünün görkəmli şairlərindən idi. Onun agioqrafik janrda yazılmış "Ketevaniani" adlı şeiri məşhurdur. Həmçinin romantik janrda yazılmış şeirləri də vardır. Məsələn, "Leyla və Məcnun", "Yusif və Züleyxa", "Gül və bülbül", "Şam və güvə" kimi şeirləri romatik janra daxildir.

Onun bütün əsərləri 1934-cü ildə Tiflisdə A. Baramidze və Q. Cakobiyanın redaktorluğu altında nəşr edilmişdir.

## Ailəsi
I Teymuraz iki dəfə evlənmişdir. O, Quriya knyazı II Mamiya Quriyelinin qızı Anna Quriyeli və Kartli çarı X Georginin qızı Xoroşan Darecanla evlənmişdir.

Anna Quriyelidən olan uşaqları:

* Levan (1606—1624)
* Aleksandr (1609—1620)

Xoroşan Darecandan olan uşaqları:
* David
* Nestan-Darecan
* Tinatin

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ronald Grigor Suny (1994), *The Making of the Georgian Nation: 2nd edition*. Indiana University Press, .
* David Marshall Lang, *The Last Years of the Georgian Monarchy, 1658-1832*. New York: Columbia University Press, 1957.
* Вахушти Багратиони (Vakhushti Bagrationi) (1745).  Accessed on October 25, 2007.
* Mikaberidze, Alexander (2007). Teimuraz I.  *Dictionary of Georgian National Biography*. Accessed on October 25, 2007.

## Xarici keçidlər
*"თეიმურაზ I" (I Teimuraz)