ABŞ-nin Marşal Xidməti

**ABŞ-nin Marşal Xidməti** və ya **Amerika Birləşmiş Ştatlarının Marşallar Xidməti** (, *[[Abreviatura|qısaca]]: USMS*) — ABŞ Ədliyyə Nazirliyinin səlahiyyət dairəsində fəaliyyət göstərən federal hüquq-mühafizə orqanı. ABŞ-də icra hakimiyyəti strukturuna daxildir və federal məhkəmələrin hüquq-mühafizə funksiyalarını yerinə yetirir. Xidmət 1789-cu ildə təsis edilmişdir və ABŞ-ın ən qədim federal hüquq-mühafizə orqanı hesab olunur.

ABŞ Marşallar Xidmətinin əsas vəzifələrinə federal məhkəmələr tərəfindən axtarışda olan şəxslərin tutulması, məhkumların daşınması, məhkəmə əməkdaşlarının və hakimlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, Şahidlərin Mühafizəsi Proqramının icrası, habelə cinayətkar şəxslərdən müsadirə edilmiş əmlakın idarə olunması daxildir.

## Tarixi

ABŞ Marşallar Xidməti Amerika Birləşmiş Ştatlarının ən qədim federal hüquq-mühafizə orqanı hesab olunur. Xidmətin tarixi ABŞ dövlətçiliyinin formalaşması ilə birbaşa əlaqədardır və onun fəaliyyəti ölkədə federal hakimiyyətin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynamışdır.

### Yaranması və erkən dövr (1789–1820-ci illər)

ABŞ Marşallar Xidməti 1789-cu ildə qəbul edilmiş Məhkəmə Aktı () əsasında təsis edilmişdir. Həmin qanunla yeni yaradılmış federal məhkəmə sisteminin qərarlarının icrasını təmin etmək məqsədilə ABŞ Marşalı () vəzifəsi yaradılmışdır. Prezident Corc Vaşinqton ilk marşalları şəxsən təyin etmişdir.

Erkən dövrdə ABŞ Marşallarının vəzifələri olduqca geniş idi. Onlar federal məhkəmə çağırışlarını çatdırır, həbs orderlərini icra edir, məhbusları saxlayır və məhkəmə binalarının təhlükəsizliyini təmin edirdilər. Həmin dövrdə digər federal polis strukturları mövcud olmadığından, marşallar federal hökumətin əsas icraedici qüvvəsi hesab olunurdular.

### XIX əsr və ABŞ-nin genişlənməsi

XIX əsrdə ABŞ ərazisinin qərbə doğru genişlənməsi ilə ABŞ Marşallarının rolu daha da artmışdır. Onlar yeni yaradılan federal dairələrdə hökumətin yeganə hüquq-mühafizə nümayəndələri kimi çıxış edirdilər. Bu dövrdə marşallar:

*federal torpaq qanunlarının icrasında,
*seçkilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində,
*köləliyin ləğvi ilə bağlı qanunların icrasında,
*federal vergi və gömrük qanunlarının yerinə yetirilməsində fəal iştirak edirdilər.

Amerika Vətəndaş Müharibəsi (1861–1865) zamanı marşallar Konfederasiya tərəfdarlarının həbsində, casusluqla mübarizədə və federal hakimiyyətə qarşı çıxışların yatırılmasında mühüm rol oynamışdır.

### XX əsrin əvvəlləri və institusional inkişaf

XX əsrin əvvəllərində ABŞ-də yeni federal hüquq-mühafizə orqanlarının (məsələn, Federal Təhqiqat Bürosu – FBI) yaradılması ABŞ Marşallar Xidmətinin  səlahiyyətlərinin daha dəqiq müəyyənləşdirilməsinə səbəb olmuşdur. Buna baxmayaraq, marşallar federal məhkəmələrin təhlükəsizliyi və məhkəmə qərarlarının icrası sahəsində əsas orqan olaraq qalmışdılar.

1930-cu illərdə mütəşəkkil cinayətkarlığın artması fonunda ABŞ marşalları məşhur cinayətkarların tutulmasında iştirak etmişdirlər. Bu dövrdə Con Dillincer kimi tanınmış quldurların təqibində marşalların rolu xüsusi qeyd olunur.

### Şahidlərin Mühafizəsi Proqramının yaradılması

1970-ci illərdə ABŞ-də mütəşəkkil cinayətkarlıq və mafiya ilə mübarizə çərçivəsində Şahidlərin Mühafizəsi Proqramı ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: WITSEC*) yaradılmışdır. Bu proqramın icrası ABŞ Marşallar Xidmətinə həvalə edilmişdir.

Proqram çərçivəsində minlərlə şahid və onların ailə üzvləri yeni kimliklərlə mühafizə edilmiş, bu da ABŞ-də böyük cinayət şəbəkələrinin ifşa olunmasında həlledici rol oynamışdır.

### Müasir dövr (XXI əsr)

XXI əsrdə ABŞ Marşallar Xidməti fəaliyyətini müasir təhlükəsizlik çağırışlarına adaptasiya etmişdir. 11 sentyabr 2001-ci il terror aktlarından sonra federal məhkəmələrin, hakimlərin və şahidlərin mühafizəsi daha da gücləndirilmişdir.

Müasir dövrdə ABŞ Marşallar Xidmətinin  əsas fəaliyyət istiqamətlərinə aşağıdakılar daxildir:

*federal məhkəmələrin və hakimlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi;
*federal səviyyədə axtarışda olan cinayətkarların tutulması;
*məhbusların daşınması (JPATS sistemi vasitəsilə);
*müsadirə edilmiş əmlakın idarə olunması;
*Şahidlərin Mühafizəsi Proqramının icrası.

### Tarixi əhəmiyyəti

ABŞ Marşallar Xidməti ABŞ dövlətçiliyinin və hüquq sisteminin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Xidmət federal qanunların icrasında davamlılıq və sabitlik təmin etmiş, ölkənin müxtəlif tarixi mərhələlərində — qərbə doğru genişlənmə dövründən müasir terrorla mübarizə mərhələsinədək — federal hakimiyyətin real icra mexanizmi kimi çıxış etmişdir.

ABŞ marşallarının fəaliyyəti ABŞ-də hüququn aliliyinin təmin olunmasında, məhkəmə sisteminin müstəqilliyinin mühafizəsində və ictimai təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsində həlledici əhəmiyyət daşımışdır.

## Təşkilati struktur

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Marşallar Xidməti Virciniya ştatının Arlinqton şəhərində yerləşir və ABŞ Ədliyyə Nazirinin () tabeliyində fəaliyyət göstərir. Xidmətə Direktor rəhbərlik edir, onun səlahiyyətlərini bölüşən Direktor müavini də mövcuddur.

Xidmətin Baş Qərargahı idarəetmə, nəzarət və xidmət funksiyalarını həyata keçirən müxtəlif struktur bölmələrinin fəaliyyətini təmin edir.

### Komanda mərkəzi

ABŞ Marşallar Xidmətinin () ali idarəetmə strukturu aşağıdakı vəzifə və bölmələrdən ibarətdir:
*ABŞ Marşallar Xidmətinin direktoru: Stasia Hilton
**ABŞ Marşallar Xidmətinin direktorunun müavini: Devid Harlou
***Şəxsi heyət üzrə rəhbər
***Bərabər Məşğulluq İmkanları bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: EEO*)
***Maliyyə Xidmətləri bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: FSD*)
***Daxili Kommunikasiya Ofisi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: OIC*)
***Baş Hüquq Müşavirinin Ofisi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: OGC*)
***Peşəkar Məsuliyyət Ofisi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: OPR*)
***İnzibati Direktorluq ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: ADA*)
****Təlim bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: TD*)
****İnsan Resursları bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: HRD*)
****İnformasiya Texnologiyaları bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: ITD*)
****İctimaiyyət və Konqreslə Əlaqələr Ofisi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: OPCA*
****İdarəetməyə Dəstək bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: MSD*)
***Əməliyyatlar Direktorluğu ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: ADO*)
****Məhkəmə Təhlükəsizliyi bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: JSD*)
****İstintaq Əməliyyatları bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: IOD*)
****Şahidlərin Mühafizəsi bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: WSD*)
****Məhkumların Nəqli Sistemi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: JPATS*)
****Taktiki Əməliyyatlar bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: TOD*)
*****Xüsusi Əməliyyatlar Qrupu ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: SOG*)
****Məhkum Əməliyyatları bölməsi ( – *[[Abreviatura|Qısaca]]: POD*)

Bu struktur ABŞ Marşallar Xidmətinin idarəetmə, əməliyyat və dəstək funksiyalarının mərkəzləşdirilmiş şəkildə həyata keçirilməsini təmin edir.

## Köməkçi ABŞ Marşalları

Köməkçi ABŞ Marşalları Corciya ştatının Qlinko şəhərində yerləşən Federal Hüquq-Mühafizə Orqanları Təlim Mərkəzində ( – *Abreviatura|Qısaca]]: FLETC*) 19 həftəlik təlim proqramını başa vurmalıdırlar.

### Rütbələr

*ABŞ Marşallar Xidmətinin direktoru — ABŞ Marşallar Xidmətinin təşkilati rəhbəri hesab olunur.
*ABŞ Marşalı ( — müəyyən bir federal dairə üzrə bütün ABŞ Marşallarının fəaliyyətinə nəzarət edir.
*ABŞ Marşalının Baş müavini () — Marşallar ofisini və həmin ofisin şəxsi heyətini idarə edir.
*ABŞ Marşalının Nəzarətçi müavini () — üç və ya daha çox ABŞ Marşalının, eləcə də inzibati katiblərin fəaliyyətinə nəzarət etmək səlahiyyətinə malikdir.
*ABŞ Marşalının müavini United () — rəhbərlik səlahiyyətlərinə malik deyil və ABŞ Marşallar Xidmətinin daxilində ən aşağı vəzifə pilləsini təşkil edir.

## Mədəniyyətdə və populyar mediada

ABŞ Marşallar Xidməti Amerika mədəniyyətində və kütləvi informasiya vasitələrində geniş şəkildə əks olunmuşdur. Vestern janrlı filmlərdə, tarixi romanlarda və televiziya seriallarında ABŞ marşalları tez-tez qanunun simvolu kimi təqdim edilirlər. Xüsusilə XIX əsr dövrünü əhatə edən filmlərdə marşalların obrazı ABŞ-nin sərhəd ərazilərində asayişin təminatçısı kimi təsvir olunur.

İki əsrdən artıq tarixə malik olan ABŞ Marşallar Xidməti, bu gün də ABŞ-nin federal hüquq-mühafizə sisteminin əsas sütunlarından biri olaraq fəaliyyətini davam etdirir. Tarixi irs ilə müasir əməliyyat imkanlarını birləşdirən ABŞ Marşallar Xidməti, federal məhkəmələrin təhlükəsizliyinin və ədalət mühakiməsinin icrasının təmin olunmasında əvəzsiz rol oynayır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* Ball, Larry D. (1978). *The United States Marshals of New Mexico and Arizona Territories, 1846–1912*.
* Ball, Larry D. (Summer 1993). Just and Right in Every Particular': US Marshal Zan Tidball and the Politics of Frontier Law Enforcement" (PDF). *Journal of Arizona History* 34.2: 177–200. .
* Calhoun, Frederick S. (1989). ''The Lawmen: United States Marshals and Their Deputies'' (advance excerpt). Smithsonian Press.
* Ellis, Mark R. (2007). *Law and Order in Buffalo Bill's Country: Legal Culture and Community on the Great Plains, 1867–1910*. University of Nebraska Press.
* Gomez, Laura E. (2000). "Race, Colonialism, and Criminal Law: Mexicans and the American Criminal Justice System in Territorial New Mexico". *Law and Society Review* **34**:4. 1129–1202.
* Lamar, Howard R. (1998). *The New Encyclopedia of the American West*. pp.&nbsp;678–79.
* David S. Turk (2016). *Forging the Star: The Official Modern History of the United States Marshals Service*. University of North Texas Press.

## Xarici keçidlər

* 
* U.S. Marshals Service Office of Public Affairs Official Flickr account
* Court Security Program;  includes role in CSOs
* Authority of FBI agents, serving as special deputy United States marshals, to pursue non-federal fugitives
* Deputization of Members of Congress as special deputy U.S. marshals
* USC on the U.S. Marshals Service; 
* Retired US Marshals Association
* U.S. Diplomatic Security Service (DSS)
* Stacia Hylton Director of U.S. Marshals Service 12/23/10 to 6/9/15
* United States Code 14 U.S.C. § 634 "Officers holding certain offices"