open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alabama nəqliyyat vasitəsi qeydiyyat nişanları

Alabama ştatında 1911-ci ildən ştat avtomagistrallarında istismar edilən motorlu nəqliyyat vasitələri üçün nəqliyyat vasitəsi qeydiyyat nişanları istifadəsinə başlanılmışdır. Bəzi Alabama bələdiyyələri həmin tarixə qədər atlı nəqliyyat vasitələri, eləcə də motorlu vasitələr üçün öz nömrə nişanlarından istifadə edirdilər ki, bunun da mövcud olan ən qədim nümunəsi Bessemer şəhəri tərəfindən iki atlı arabaya verilən 1 nömrəli bürünc nişandır. Məlum olan ilk avtomobil nömrə nişanı isə Birminqem şəhəri tərəfindən 1906-ci ildə 1904-cü il istehsalı olan 6 slindirli Ford markalı avtomobilə verilmişdir.
1911-ci ildə çıxan qaydaya əsasən ştat tərəfindən verilən nişanın ölçüsü eni 4.5 dyüm, uzunluğu isə 12 dyümə qədər olmalı, sol hissədə şaquli olaraq "ALA" hərfləri qeyd edilməli, yarım dyüm ştrixə malik 3 dyüm ölçülü rəqəmdən istifadə olunmalı idi. 1 nömrəli nişan Montqomeridə fəaliyyət göstərən Lik Dəfn Mərasimi Evinə təsis edilmişdi.

1916-cı ildə çini lövhə əvəzinə metal lövhə istifadə edilməyə başladı. 1917-ci ildən başlayaraq nişanın verilmə ili qeyd edildi və 1919-cu ildə isə nişanın ölçüsü 6 x 15 dyümə qaldırıldı. 9122-ci ildə nişanlara çəki sinfi kodları əlavə edildi və 1928-ci ildə nişanların istehsalı Kilbi Cəzaçəkmə Müəssisəsinə verildi.

1942-ci ildə hər qraflıq üçün kodlardan istifadə edilməyə başlanıldı. 1,2 və 3 kodları ən çox əhalisi olan 
Cefferson, Mobil və Montqomeri qraflıqlarına, digər kodlar isə əlifba sırası ilə digərlərinə verildi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı metal çatışmazlığı səbəbindən, 1943-cü ildə ştat yalnız ön şüşə etiketi verdi. 1951-ci ildə verilən qanuna əsasən ştat nişanlarda ürək işarəsi və "Diksinin qəlbi" frazası əlavə edildi. Bu qanun heç vaxt ləğv edilməyib və bütün standart nişanlarda bu motiv istifadə olunur.

1952-ci ilə qədər nişanlar üçün rüsum fərqli çəki siniflərini bildirən A, B, C və D hərflərinə uyğun olaraq çəkiyə görə hesablanırdı.

1956-cı ildə ABŞ ştatları Kanada əyalətləri Avtomobil İstehsalçıları Assosiasiyası ilə razılığa gələrək motosikllar istisna olmaqla standart quraşdırma deşiyinə malik, 6 dyüm hündürlüyündə və 12 dyüm enində  nəqliyyat vasitələri qeydiyyat nişanlarının standartını qəbul etdilər.

1980-ci ildən bəri Alabama nişan sahibinin soyadının ilk hərfinə əsaslanan pilləli qeydiyyat sistemindən istifadə edir. Qeydiyyat yanvardan noyabra qədər davam edir.

## 1911-1954-cü illərdə sərnişin nömrələri

## 1955-ci ildən günümüzə qədər sərnişin nömrələri
1956-cı ildə ABŞ ştatları Kanada əyalətləri Avtomobil İstehsalçıları Assosiasiyası ilə razılığa gələrək standart quraşdırma deşiyinə malik, 6 dyüm hündürlüyündə və 12 dyüm enində nəqliyyat vasitələri qeydiyyat nişanlarının standartını qəbul etdilər. 155-ci ildə (1956-ci il tarixi ilə) bu standartlara uyğun ilk nişanlar verildi.

1974-cü il istisna olmaqla 1955-1975-ci illərdə nişanların sadəcə rəngi dəyişdi.

## İstinadlar
Mikayıl

**Mikayıl** — kişi adı.

* Mikayıl Abdullayev — Azərbaycanlı boyakar, qrafik və teatr rəssamı
* Mikayıl Cəfərov —
* Mikayıl Nərimanoğlu —
* Mikayıl Orucov —
* Mikayıl Xıdırzadə — Azərbaycanın riyaziyyatçı alimi.
* Mikayıl Abbasov —
* Mikayıl Əbdürrəhmanov —
* Mikayıl Bağırov —
* Mikayıl Qasımov —

## Həmçinin bax
* Mikail
* Mixail
* Mikayılov
1903-cü ilin filmləri

## Seçilmiş film
thumb|"Böyük Qatar Oğrusu" filmi
### Dünyəvi kino
*Alisa möcüzələr ölkəsində (film, 1903)
*Böyük qatar soyğunçuluğu (film, 1903)
## Personajlar
### Doğulub
*23 yanvar - sovet rejissoru Qriqori Aleksandrov, aktyor, ssenarist. 
*30 mart - fransız kameramanı olan Rocer Hubert. 
*2 may - sovet aktyoru Kamil Yarmatov, rejissor, ssenarist, SSRİ xalq artisti, Sosialist işçi qəhrəmanı (1973). 
*8 may - Fernandel, fransız aktyoru, komediyaçı. *27 iyul - sovet aktyoru Nikolay Çerkasov. 
*5 dekabr - Johannes Hesteres, Hollandiya aktyoru, müğənni.
*28 dekabr - Mixail Kalatozov, sovet rejissoru.
Rif

**Rif** ( – *qabırğa*, *til*) — dayaz su sahələrində sualtı və suüstü yüksəkliklər. Sualtı və sahil qayalıqlarının dağılması və ya mərcan polip koloniyalarının, yosunların və digər rifyaradıcı orqanizmlərin çoxalması və artması nəticəsində yaranır.

## Geomorofloji termin
Rif – () Mərcan koloniyalarının, əhəngli yosunların, mamırların və rif əmələgətirən başqa orqanizmlərin sualtı əhəngli qurğuları. Ancaq isti dənizlərdə yayılmışdır. Rif müxtəlif tipləri ayrılır: çəpər, sahil, həlqəvi /atollar/ və b.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Eol relyef
* Dərələrin təsnifatı

## İstinadlar
Srdan Babiç

**Srdan Babiç** (Serb kirili: Срђан Бабић; ) — Serbiyalı peşəkar futbolçu. İspaniyanın Almeriya və futbol üzrə Serbiya milli komandasının müdafiəçisi.

## Klub karyerası

Babiç 2011-ci ilin avqust ayında Voyvodina FK-ın gənclər yığmasına qatılmamışdan əvvəl karyerasına ilk olaraq ev klubu olan Boraç Banya Luka klubunda başlamışdır. O, ilk oyununa Branko Babiçin başçılığı altında 1 mart 2014-cü ildə *Vozdovaç FK* klubuna qarşı oyunda çıxmışdır. Babiç 90 dəqiqə oyunda olmuş və komandası 2–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Babiç 2013–14 mövsümündə 8 oyunda iştirak etməsinə baxmayaraq, mövsümün rəmzi komandasına düşməyi bacarmışdır. O, Serbiya Kubokunun finalında Yaqodina klubunu 2–0 məğlub edilməsində böyük rol oynayaraq kuboku komandasına qazandırmışdır. 2014–15 mövsümündə Babiç bütün turnirlər nəzərə alınaraq, ümumilikdə 27 oyunda meydana çıxmışdır.

## Milli karyerası

Babiç 2014-cü ildə UEFA U-19 Çempionatında iştirak etmiş və Serbiyanın uğurları üçün çalışmışdır, lakin yarımfinalda güclü Portuqaliya milli komandası tərəfindən dayandırılmışdır. O, 2015 FİFA U-20 Dünya Çempionatında qalib gələn heyətin də bir üzvü olub.

## Statistika

*7 iyul 2015-ci il məlumatlarına əsasən.*

## Uğurları
;Voyvodina
* Serbiya Kuboku: 2013–14

;Serbiya
* FİFA U-20 Dünya Çempionatı: 2015

;Fərdi
* Serbiya Superliqası İlin mövsümü: 2013–14

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

* 

*
Vinnipeqosis

**Vinnipeqosis** (Winnipegosis) — Kanadanın Manitoba vilayəti ərazisində iri göl. Göl Vinniped şəhərində 300&nbsp;km  şimal-qərbdə yerləşir. Manitoba vilayəti ərazisində yerləşən ikinci ən böyük göldür.

Ümumilikdə göl dayazdır. Orta dərinliyi 12 metrdir. Müxtəlix göl çaylarla qıdalanır. Manitoba gölü ilə Uoterhen çayı ilə birləşir. Vinnipeq gölü hövzəsinə daxil olan göl, Nelson çayı vastəsi ilə Hudzon körfəzinə axır.

Uzunsov formaya malik göl şimaldan cənuba 245&nbsp;km uzunluğa malikdir. Aqassis gölünün qalığı hesab edilir.

Sahilində yerləşən yaşayış məntəqələri:

* Vinnipeqosis
* Dak-Bey
* Pelikan-Rapids

1739-ci ildə Per La Verandri ilk dəfə gölü tətqiq etmişdir.

Balıqçılıq inkişaf etmişdir.

Ətraf mühitin qorunması məqsədi ilə iki yasaqlıq yaradılmışdır: Byorç-Aylend (Byorç adası) və Çitek Leyk (gölün şərqi).

Gölün adı Vinnipeq sözündən törəmişdir. Vinnipeq sözü isə öz növbəsində «ən böyük şirin su» mənasını verir, Vinnipeqosis isə «kiçik şirin su».
## İstinadlar
Düylün qalası

**Düylün qalası** — Naxçıvanın Düylün kəndindən cənub qərbdə, hündür dağın üzərində arxeoloji abidə.

Qalanın yerləşdiyi ərazi cənub və qərb tərəfdən sıldırım qayalıqlarla əhatə olunmuşdur. Ərazinin digır hissələri təbii müdafiəyə malik olmadığı üçün daşdan inşa edilmiş divarlarla möhkəmləndirilmişdir. Qalanın şərq tərəfinə çəkilən divar iri daşlardan hörülmüş və rizalitlərlə möhkəmləndirilmişdir.

Qalanın şimal hissəsi paralel çəkilmiş divarlarla möhkəmləndirilmişdir. Divarların arası kəsilərək mənzil kimi istifadə edilmişdir.

Ümumi sahəsi 2100 kvadrat metr olan qala kiçik həcmlidir. Ehtimal ki, mühafizə məntəqəsi kimi istifadə edilmişdir. Qala divarları bəzi qismlərdə 4m hündürlükdə qalmaqdadır. Qalanın mərkəzi hissəsində nekropol vardır. Ehtimal ki, müdafiə zamanı həlak olanlar burada dəfn olunmuşlar. Düylün qalasından aşkar olunan keramika məmulatı erkən və inkişaf etmiş orta əsrlər dövrünə aiddir.
Lev

**Lev** — ad.

;Bu adı olan tanınmışlar
* Lev Brovarski —
* Lev Slutskin —

;Digər
* Lev (Kəlbəcər) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Li

**Li** — ad.

* Li Frensis — ABŞ aktyoru.
* Li Na — tennisçi.
* Li Syan Lun — Sinqapurun Baş Naziri.
* Li Çinq Yue — Çinli botanik və döyüş idman növləri üzrə ustad.
* Li Si-yon — Cənubi Koreya aktrisası və həvəskar boksçu.
* Li Tae Sun — Cənubi Koreya aktyoru.
* Li Yu Hyon — keçmiş Cənubi Koreya futbolçusu.
* Li Txemin — koreyalı müğənni.
* Li Ci Han — Koreya Respublikasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri
* Li Ranaldo — Amerikalı müğənni, söz yazarı
* Li Enn Parsli —
* Li Ziqi (vloger) —

;Digər
* Li-Fi — rəqəmli informasiyanın işıq şüalandırmasının köməyi ilə ötürülməsini mümkün edən qurğu.
* .li — Lixtenşteynin internet kodu.
* Li (konfusiçilik)
* Ku Li
Böyük Kölə gölü

**Böyük Kölə gölü** (, ) — buzlaq-tektonik məhşəlli göl. Sahəsinə görə Kanadanın Şimal-Qərb ərazilərinin ikinci (Böyük Ayı gölündən sonra), Şimali Amerikanın beşinci, dünyanın isə onuncu böyük gölüdü, həmçinin Şimali Amerikanın ən dərin gölüdü (dərinliyi 614 m)

## Adı
*Qreyt-Sleyv-Leyk* () adını gölə onun ilk açılışını edən avropalı səyyah Samuel Hirn vermişdir. Bu ad gölün ətrafında yaşayan və Atabask məşəli olan hindu xalqı Sleyvinin adından əmələ gəlib.

Gölün adı Sleyv etnik qrupunun adının ingilscə  (kölə) sözü ilə səhv salma nəticəsində meydana gəlmişdir, buna görə də gölün adı dünyanın müxtəlif dillərinə "*Kölə*" kimi  tərcümə olunur. Əslində isə Sleyvlər xüsusiyyət baxımından döyüşkən xalqdır. Kanada ərazisində sayları 10000 nəfərdir (XXI əsrin başlığında), və Kanadanın bir çox digər hindu xalqları ilə müqayisədə yaşayış sahələri nisbətən daha böyükdü. Analoji qarışıqlıq Kölə çayı və Kiçik Kölə gölü ilə də mövcuddur.

## Ümumi xüsusiyyətləri
Uzunluğu 480&nbsp;km, eni 19 – 225&nbsp;km arasında dəyişir. Gölün sahəsi 28 568&nbsp;km², həcmi 1580&nbsp;km³  təşkil edir.

8 ay müddətində (oktyabrdan iyuna qədər) buzla örtülü olur. 1967-ci ilə qədər (şose inşa edilənə qədər) nəqliyyat vastələri sərbəst şəkildə gölün üzəri ilə hərəkət edə bilirdilər. İndiyədək mallar və yanacaq qışda almaz mədənlərinə qədər buzun üstü ilə çatdırılır.

Gölə axan əhəmiyyətli çaylar: Hey, Kölə, Tolson, Snoudrift və Yellounayf. Göldən isə Makkenzi çayı başlayır. Böyük Ayı və Atabaska gölləri ilə birlikdə Böyük Kölə gölü keçmişdə geniş olan buzlaq gölün qalığıdı. Qərb sahilləri meşələrlə örtülüdür, şərqi və şimalı isə tundradır.

Gölü şərqi olduqca mənzərəlidir. Şərq hissəsində yeganə qəsəbə Lutsel Kedir (Lutsel K’e). Burada cəmi 350 nəfər yaşayır, və əhalisinin çoxusunu hindular təşkil edirlər.

## Tarixi

Hələ qədim zamanlardan gölün sahilində hindular yaşayır.

XVIII əsrin əvvəllərindən gölün ərtafında yaşayan hindular Hudzon körfəzi şirkəti üçün xəz tədarükü ilə məşğul idilər.

1771-ci ildə dəri ticarəti ilə məşğul olan Samuel Hirn (Samuel Hearne) ilk dəfə bölgəyə ayaq basır və burada donmuş gölü aşkarlayır. İyirmi ildə sonra isə gölü şotland səyyah Aleksandr Makkenzi müəyyənləşdirir.

1934-cü ildə göl kənarında qızıl aşkarlanır. Bu isə nəticədə burada ərazinin paytaxtı olan Yellounayf şəhərinin salınmasına səbəb olur.

1967-ci ildə göl ətrafında ilin istənilən fəslində istismar üçün yararlı olan şose çəkilir

1978-ci ildə bölgəyə sovet peyki olan «Kosmos-954» düşür və böyük radioaktivlik yaradır.

1990-ci illərdə gölün yerləşdiyi rayonda almaz aşkarlanmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Dünyada göllərin dərinliyinə görə sıralaması
Çingiz Qaşqay

**Qaşqay Çingiz Mirəli oğlu** — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru.

## Həyatı
Qaşqay Çingiz Mirəli oğlu 1941-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) geoloji-coğrafiya fakültəsini bitirmişdir. 1962-ci ildən Azərbaycan EA Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) işləyir. 1967-ci ildə "Alunitlərin əmələgəlməsinin fiziki-kimyəvi şəraiti" mövzusunda namizədlik, 1975-ci ildə isə "Alunit qrupu və onun struktur analoqları" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. Qaşqay Ç.M. AMEA Geologiya və Geofizika İnstitutunun "Filiz və qeyri-filiz faydalı qazıntı yataqlarının geologiyası və geokimyası" şöbəsinin rəhbəridir.

## Elmi fəaliyyəti
Çingiz Qaşqay eksperimental yolla alunitlərin və onların struktur analoqlarının əmələgəlmə şəraitini öyrənmiş, ilk dəfə olaraq müxtəlif növ alunit qrupu minerallarını sintez etmiş, onların termodinamik parametrlərini təyin etmiş, fasiləsiz termik analiz üçün yeni üsul və cihazlar işləyib hazırlamışdır. Eksperimental və tətbiqi geokimya sahəsindəki tədqiqatlarında təbii proseslərin modelləşdirilməsinin riyazi üsullarından geniş istifadə etmişdir.

Elmi tədqiqat sahələri: nadir elementlərin geokimyəvi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi və onların filizdə və tərkibində metan olan geoloji obyektlərdə, təbii sular palçıq vulkanlarda daxil olmaqla paylanılması, fiziki-kimyəvi və termodinamik şəraitdə mineralların əmələgəlməsinin və onların eksperimental modelləşdirilməsi əsasında öyrənilməsi. Axır illərdə nadir metalların yeraltından yuyulmasının geotexniki sualların həlli ilə və geotexniki proseslərin praktiki realizasiyası ilə məşğuldur.

Uzun illər səmərəli işlədiyinə və geologiya elminin inkişafına böyük köməyinə görə Çingiz Qaşqaya “Azərbaycan Respublikasının əməkdar geoloqu” fəxri adı verilmişdir.

90-dən çox elmi əsərin, 23 müəlliflik şəhadətnaməsinin və 5 monoqrafiyanın müəllifidir. 22 ixtirası və ABŞ, Kanada, AFR, Fransa və İsveçrədə 8 patanti var. Onun rəhbərliyi altında 4 elmlər namizədi hazırlanmışdır.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* *"Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004, 362 s.*
Fyodor Tolbuxin

**Fyodor İvanoviç Tolbuxin ** () — sovet hərbi xadimi, Sovet İttifaqı Marşalı (1944). Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (7 may1965; ölümündən sonra)

## Həyatı
Fyodor Tolbuxin 16 iyun 1894-cü ildə Rusiya imperiyasının Yaroslavl quberniyasında anadan olub. Rus mənşəli SSRİ hərbçisi, Sovet İttifaqının Marşalıdır. O, İkinci Dünya müharibəsində Bolqarıstana daxil olan Sovet Ordusunun lideri olmuşdur.

Tolbuxin ümumiyyətlə İkinci Dünya müharibəsinin ən yaxşı sovet generallarından biri hesab olunur. Bəzi sovet komandirləri kimi vasvası, diqqətli və həddən artıq iddialı olmayan Tolbuxin həm komandir yoldaşları, həm də əsgərləri tərəfindən xüsusi hörmətlə qarşılanırdı. Tolbuxin çoxsayda mükafatlar və medallarla, o cümlədən müvafiq olaraq Sovet İttifaqının ən yüksək medalı və mükafatı hesab olan Qələbə ordeni və Sovet İttifaqı Qəhrəmanı kimi ən yüksək Sovet ordenləri ilə təltif edilmişdir. Tolbuxin həm də paytaxt Belqradda azad Yuqoslaviyanın qəhrəmanı olmuşdur. Onun küllərinin olduğu qab Kreml nekropolunun divarında basdırılmışdır.

## Mükafatları
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (07.05.1965)
* "Qələbə" ordeni (26.04.1945)
* "Lenin" ordeni (1944; 1945; 1965)
* Qırmızı Bayraq ordeni (1922; 1944)
* I dərəcəli Suvorov ordeni (1943; 1944)
* I dərəcəli Kutuzov ordeni (17.09.1943)
* Qırmızı Ulduz ordeni (22.02.1938)
* Müqəddəs Anna ordeni
* Müqəddəs Stanislav ordeni
* Georgi Dimitrov ordeni (1981)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Храпченков В. К.* Солдат Отчизны в маршальских погонах. Ярославль: Нюанс, 2005. 380, [3] с.: ил., портр., карты. (60 лет Великой Победы).
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* *Кузнецов П. Г.* Маршал Толбухин [1894-1949]. — М., 1966.
* *Мальцев Е. Е.* В годы испытаний. — М.: Воениздат, 1979.
* Народни хероји Југославије, «Партизанска књига» Љубљана, «Народна књига» Београд, «Побједа Титоград», 1982 година.

## Xarici keçidlər

* К 120-летию со дня рождения Маршала Советского Союза Ф. И. Толбухина 
* Толбухин Фёдор Иванович на сайте Министерства обороны Российской Федерации
* Кавалер ордена Победы Маршал Советского Союза Ф. И. Толбухин.
* Генерал армии Махмут Гареев, доктор исторических наук. Маршал Толбухин. Красная звезда, 2000 .
* Толбухин Фёдор Иванович.
* Полководцы и военачальники Великой Отечественной. Вып.2 — М.: Молодая гвардия, 1979.
*
Vinnipeq gölü

**Vinnipeq** — Kanadanın Manitoba vilayəti ərazisində yerləşən göl. Göl Vinnipeq şəhərindən 55&nbsp;km şimalda yerləşir. Kanadanın cənubunda yerləşən ən iri göldür.

Vinnipeq Kanadanın şirinsulu gölləri arasında sahəsinə görə beşinçidir. Gölün orta dərinliyi cəmi 12 metrdir. Maksimal dərinlik isə 36 metrdir. Dünyada isə sahəsinə görə 12-ci yerdədir.

Şərq hissəsində meşə sahələri geniş sahə tutur. Bu əsrarəngiz təbiət gələcəkdə YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilə bilər. Şimaldan cənuba 416&nbsp;km uzunluğa malikdur. Gölün hövzəsi 984200&nbsp;km²-dir.

## Gölə tökülən çaylar

* Saskaçevan,
* Red-River çayı,
* Vinnipeq,
* Bladveyn,
* Poplar,
* Manitoqan,
* Berens,
* Mukutava,
* Blək-River çayı

Sahilində yerləşən yaşayış məntəqələri:

* Qrand-Rapids
* Berens-River
* Qrand-mare
* Hekla
* Himli
* Cekhed-Harbir

## Tarixi
Belə hesab edilir ki, gölü ilk avropalı dəri taciri Henri Kesli 1690-cu ildə kəşf etmişdir.  Yerli xalqın dilində  wīnipēk kəlməsi «şirin sular» mənasını bilir. 1730-ci ildə isə Vinnipeq limanı salınmışdır.

## Suanbarı kimi istifadəsi
Göldən başlayan Nelson çayı üzərində kaskad SES inşa edilmişdir. 
Xüsusi ilə həvəskar balıqçılıqda istifadə edilir.

## Qalereya

Winnipeg-beach-MCB.jpg|Göldəki çimərlik
Lake winnipeg HDRI.jpg


## İstinadlar
Cənubi ABŞ

**Cənubi ABŞ** () - (həmçinin **Amerikanın Cənubu**, **[[Diksi]]** və ya sadəcə **Cənub**) Amerika Birləşmiş Ştatlarının orta-şimal hissəsində yerləşən və ABŞ Siyahıyaalma Bürosu tərəfindən müəyyənləşdirilən iqtisadi rayon. Cənub coğrafi cənuba uyğun gəlmir, daha çox cənub-şərq hissəsində yerləşir; ölkənin coğrafi baxımdan cənubunda yerləşən Arizona və Nyu-Meksiko bəzən Cənuba aid edilir, lakin 1863-cü ildə Virciniyadan ayrılan Qərbi Virciniya isə adətən bura aid edilir. Bəzi alimlər ştat sərhədləri ilə üst-üstə düşməyən Cənub anlayışının müəyyənləşdirilməsini təklif etmişdi. Delaver və Merilend, eləcə də Kolumbiya Dairəsi Vətəndaş müharibəsinə qədər köləliyə icazə versə də, İttifaqda qaldı. 1960-cı illərin Vətəndaş Hüquqları Hərəkatından sonra onlar sənayesi inkişaf etmiş Şimal ştatları ilə mədəni, iqtisadi və siyasi cəhətdən daha bərabər oldular və bir çox vətəndaş, firma, ictimai qurum və özəl təşkilatlar tərəfindən Orta Atlantik və ya Şimal hissəsinə aid edildilər. Lakin, ABŞ Siyahıyaalma Bürosu onları Cənuba aid etdi.

Adətən Cənuba ABŞ-nin cənub-şərqi və cənub-mərkəzi hissəsi aid edilir. Rayon öz mədəniyyəti və tarixi ilə tanınır, həmçinin burada ABŞ-nin digər hissələrindən müəyyən mənada fərqlənən adətlər, musiqi üslubu və mətbəx inkişaf etmişdir.  Cənubun etnik irsi rəngarəngdir və daha çox Avropalı (əsasən Şotland-İrland, Şotland, İngilis və Fransız), Afroamerikalı və az miqdarda Hindilərdən təşkil olunmuşdur.

## Coğrafiyası
ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun tərifinə əsasən Cənub 16 ştatdan ibarətdir. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun 2010-cu il hesabatına əsasən 114,555,744 nəfər və ya ABŞ əhalisinin 37%-i ölkənin ən çox məskunlaşan Cənubda yaşayır. Siyahıyaalma Bürosu tərəfindən Cənubu üç dairəyə bölür :

* **[[Cənubi Atlantik ştatları|Cənubi Atlantik]]** : Cənubi Karolina, Corciya, Delaver, Florida, Kolumbiya Dairəsi, Merilend, Qərbi Virciniya, Şimali Karolina və Virciniya
* **[[Şərq Cənubi Mərkəz ştatları|Şərq Cənubi Mərkəz]]** : Alabama, Kentukki, Missisipi və Tennessi
* **[[Qərb Cənubi Mərkəz ştatları|Qərb Cənubi Mərkəz]]** : Arkanzas, Luiziana, Oklahoma və Texas

Cənubla bağlı digər anlayışlar bunlardır :

## İdman
### Amerika futbolu
Cənubi ABŞ-də bir çox idman məşhurdur, lakin ən Amerika futbolu ən məşhurudur. Aşağıdakı cədvəldə illik ortalama tamaşaçı sayına görə ən məşhur Cənubi ABŞ kklubları göstərilmişdir.  Cənubi ABŞ-də ən çox tamaşaçısı olan klublar Amerika futbolu klublarıdır.

## İstinadlar
Aleksey Antonov

**Aleksey İnnokenteviç Antonov** () — Sovet hərbi komandiri, ordu generalı. 1945–1946-cı illərdə Ali Qərərgah rəisi. 1942-ci ilin dekabrında Böyük Vətən müharibəsində sovet qoşunlarının demək olar ki, bütün qoşunlarında iştirak edib. Üç dəfə "Lenin" ordeni, Dörd dəfə Qırmızı Bayraq ordeni, "Qələbə" ordeni və s. laueratıdır.

## Həyatı
Aleksey Antonov 28 sentyabr 1896-cı ildə Belorusiyanın Qrodno şəhərində anadan olub. Atası—İnnokenti Alekseyviç Antonov kapitan, artilleriya zabiti, anası—Terez Ksaverevnı Antonov evdar qadın idi. Antonovun atası Sibirdə Aleksandrov Hərbi Məktəbini bitirib. 1904-cü ildə ailəsi Ukraynaya—Ostroq şəhərinə köçür. Burada Aleksey gimnaziyaya daxil olur. 1916-cı ildə Aleksey Antonov hərbi xidmətə çağırılır. Həmin ilin dekabrında Pavlovsk Hərbi Məktəbində kursu bitirir və gizir rütbəsi alaraq Yeqer qvardiya alayına göndərilir. 1917-ci ilin əvvəlində həmin alayı Aleksey Kaledinin komandanlıq etdiyi Cənub-Qərb cəbhəsi 8-ci ordunun köməyinə göndərilir. Aleksey Antonov 1917-ci ilin 18 iyunda gecə vaxtı cənub Stanislav cəbhəsindən artilleriya ilə almanlar üzərinə hücuma keçir. 16 iyulda almanlar əks-hücuma keçirlər. Döyüş zamanı Antonov qəlpə yarası alır və Petroqradda xəstəxanaya çatdırılır. Bu döyüşdə göstərdiyi igidliyə görə o, Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif olunur. 24 iyun 1941-ci ildə Aleksey Antonov Kiyev Xüsusi Hərbi Dairəsinin qərargah rəisi təyin olunur. O, həmçinin cəbhə xəttinə səfərbərlikdə böyük xidmətlər göstərmişdir. O, 1941-ci ilin iyul ayında Dneprdən 120 min çağırışçı, 24 min at, 10 min vaqon səfərbər etmişdi. 1941-ci ilin avqust ayında Cənub cəbhəsinə Antonov rəhbərlik etmişdir.

## Mükafatları
* "Qələbə" ordeni (4.06.1945)
* 3 dəfə Lenin ordeni
* 4 dəfə Qırmızı Bayraq ordeni
* 2 dəfə I dərəcəli Suvorov ordeni
* I dərəcəli Kutuzov ordeni
* Vətən Müharibəsi Ordeni
* "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı
* 1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə medalı
* Müqəddəs Anna ordeni
* Vitruti Militari ordeni (Polşa)
* Fəxri Legion ordeni (Fransa)
* Ağ Şir ordeni [Орден Белого льва] (Çexiya)
* Qırmızı Bayraq ordeni (Monqolustan)

## İstinadlar
Dengeki Maoh

— *ASCII Media Works* (əvvəllər *Media Works*) nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan aylıq seynen manqası jurnalı. İlk buraxılışı 27 oktyabr 2005-ci ildə işıq üzü görmüşdür. Jurnal hər ayın 27-də çıxır. Jurnalda manqa, ranobe və videooyunlar haqqında məlumatlara yer verilir. Jurnalın xüsusi versiyası olan rüblük *"Dengeki Black Maoh"* jurnalı 2007-ci ilin sentyabrından 2010-cu ilin iyununa kimi nəşr olunmuşdur.

## Manqalar
### Dengeki Maoh
**[[Aruite Ippo!!]]*
**[[Black Bullet]]*
**[[Bludgeoning Angel Dokuro-Chan|Bokusatsu Tenshi Dokuro-chan]]*
**[[Disgaea 2: Cursed Memories]]*
**[[Enburio]]*
**[[eM -eNCHANTarM-]]*
**[[Furatto Rain]]*
**[[Girl Friend Beta|Girl Friend BETA]]*
**[[The Idolmaster|The Idolmaster Colorful Days]]*
**[[Immortal Grand Prix]]*
**[[Iriya no Sora, UFO no Natsu]]*
**[[Itsudemo Jakusansei]]*
**[[Kantai Collection|KanColle: Shimakaze Compilation]]*
**[[Kono Bijutsubu ni wa Mondai ga Aru!]]*
**[[Lotte no Omocha!]]*
**[[Monster Hunter]]*
**[[Persona 4]]*
**[[Prince of Stride|Prince of Stride Galaxy Rush]]*
**[[Rumble Roses]]*
**[[Rune Factory 2]]*
**[[Spice and Wolf]]*
**[[Tales of the Abyss]]*
**[[Tenshō Gakuen Gekkō Roku]]*
**[[Utawarerumono]]*

### Dengeki Black Maoh
**[[100Yen Shop Kiandou]]*
**Femme Fatale*
**[[Hanjyuku Tencho]]*
**[[Heavy Object]]*
**[[Ichigeki Sacchu!! HoiHoi-san|Ichigeki Sacchu!! HoiHoi-san Legacy]]*
**[[Kagaminochou no Kaguya]]*
**[[Karakasa no Saien]]*
**[[Kizuato]]*
**[[Nanatsusa]]*
**[[Persona 3]]*
**[[Persona 3 - Portable Dengeki Comic Anthology]]*
**[[Persona 4]]*
**[[Queen's Blade]] Sutoraguru *
**[[Sukoshi Fushigi Manga Koto-chan]]*
**[[Tama Biyori]]*
**[[Tama Hiyo]]*
**[[Tokubetsuyomikiri - Mirukashi]]*
**[[Tokubetsuyomikiri - The Writing of Secret Minds]]*
**[[Yamanko]]*

## Xüsusi versiyası
;*Dengeki Black Maoh*
: *ASCII Media Works* tərəfindən nəşr olunmuş rüblük seynen manqası jurnalı idi.*"Dengeki Maoh"* jurnalının xüsusi buraxılışı olub 2007-ci ilin sentyabrından 2010-cu ilin iyununa kimi nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''Dengeki Maoh'' (rəsmi sayt) 
*''Dengeki Black Maoh'' (rəsmi sayt)
Parlamentli respublika

**Parlamentli respublika** — icra hakimiyyətinin (hökumətin) qanunvericilik orqanından (parlament) qanuniliyini əldə etdiyi və ona cavabdeh olduğu parlament idarəetmə sistemi altında fəaliyyət göstərən respublika. Hökumətin təşkilində də ölkənin idarə edilməsi kimi onun rolu nominal xarakter daşıyır. Baş nazirin başçılıq etdiyi hökumət parlament tərəfindən formalaşdırılır və onun qarşısında siyasi məsuliyyət daşıyır (məsələn, parlament hökumətə etimadsızlıq göstərə bilər ki, bu da hökumətin istefasına gətirib çıxarır). Bununla bərabər parlamentli respublikada dövlət başçısı parlamenti vaxtından əvvəl buraxa bilər. Lakin bu bir qayda olaraq prezidentin şəxsi təşəbbüsü ilə deyil, hökumətin tələbi ilə baş verir. Belə ki, İtaliya prezidenti (parlamentli respublika) ölkənin Konstitusiyasına müvafiq olaraq iki müxtəlif pilləli parlamentlərin sədrlərini dinləyərək hər iki, yaxud bir palatam buraxa bilər. Bu hal onların mövqelərində qarşısıalınmaz ziddiyyətlərin mövcud olduğu halda mümkündür. Hal-hazırda parlamentli respublika, artıq adı çəkilən İtaliyadan başqa, Gürcüstan, Almaniya, Avstriya və s. bu kimi ölkələr hesab olunur.
Ordu generalı (SSRİ)

**Ordu generalı —** SSRİ-də Ali hərbi rütbə. SSRİ-də bu rütbəni ilk dəfə Georgi Jukov alıb.

## SSRİ ordu generalları
1. Georgi Jukov

2. Kirill Meretskov

3. İvan Tyulenov

4. İosif Apanasenko

5. Dmitri Pavlov

6. Nikolay Vatutin

7. Rodion Malinovski

8. Konstantin Rokossovski

9. İvan Konyev

10. Markian Popov

11. Aleksey Antonov

12. Andrey Yeryomenko

13. Vasili Sokolovski

14. Fyodor Tolbuxin

15. İvan Petrov

16. Andrey Xrulev

17. Hovannes Baqramyan

18. Leonid Qovorov

19. İvan Çernyaxovski

20. Georgi Zaxarov

21. İvan Maslennikov

22. Maksim Purkaev

23. Nikolay Bulqanin

24. Matvey Zaxarov

25. Vsevolod Merkulov

26. Vladimir Kurasov

27. Vasili Çuykov

28. Sergey Ştemenko

29. Sergey Biryuzov

30. Andrey Qreçko

31. Mixail Malinin

32. Kirill Moskalenko

33. Nikolay Krılov

34. Pavel Batov

35. Kuzma Qaliçkin

36. Aleksandr Qorbatov

37. Aleksey Jadov

38. Aleksandr Luçinski

39. İvan Serov

40. Anatoli Qribkov

## Həmçinin bax
* Sovet ordusunda rütbələr
İsrafil Məmmədov

* İsrafil Məmmədov (tarixçi) — tarix elmləri namizədi, tarixçi.
* İsrafil Məmmədov (qəhrəman) — Sovet İttifaqı qəhrəmanı.
* İsrafil Məmmədov (kimyaçı) — kimya elmləri doktoru (1965), professor (1972).

## Həmçinin bax
* İsrafil
* Məmmədov
Yuri Kondruşkin

**Kondruşkin Yuri Mixayloviç** — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru.

## Həyatı
Kondruşkin Yuri Mixayloviç 1934-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1958-ci ildə mühəndis-geofizik ixtisası üzrə Azərbaycan Dövlət Universitetini (indiki BDU) fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1958–1960-cı illərdə Qırğız geofiziki ekspedisiyasında, AzET Neftçıxarma İnstitutunda mühəndis vəsifəsində işləmişdir. 1960-cı ildən Azərbaycan MEA Dərin Neft və Qaz Yataqları Problemləri İnstitutunda mühəndis, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, 1976-cı ildən isə "Neft və qaz yataqlarının mədən-geoloji tədqiqatları" şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1966-cı ildə "Qarışıq rejim zamanı layların neft verməsinin geoloji-mədən tədqiqatları" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1982-ci ildə "Azərbaycan dəniz qazkondensat yataqlarının ehtiyatlarının qiymətləndirilməsi və işlənməsinin layihələşdirilməsinin elmi üsullar kompleksinin işlənib hazırlanması və istehsalata tətbiqi" işinə görə Azərbaycanın dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. 1988-ci ildə "Neft və qaz yataqlarının kəşfiyyatı və ehtiyatlarının hesablanması zamanı mürəkkəb təbii rezervuarların öyrənilməsinin elmi əsasları və parametrlərinin modelləşdirilməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 2003-cü ildən AMEA Geologiya İnstitutunun (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) "Neft və qaz yataqlarının petrofiziki və dağ-geoloji tədqiqatları" şöbəsinin baş elmi işçisi vəzifəsində çalışıb. Hal-hazırda akademik A. P. Krılov adına Ümum-Rusiya Neft-Qaz Elmi Tədqiqat İnstitutunda işləyir.

## Elmi fəaliyyəti
Y. M. Kondruşkinin elmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti neft və qazın mədən geologiyası və geofizikası ilə bağlıdır. O, neft və qaz yataqları ehtiyatlarının hesablanması və işlənməsinin layihələşdirilməsi üçün tərtib olunan geoloji əsasların dəqiqliklərini artırmaq məqsədilə kollektor layların yatma şəraitlərini, xassələrini və laydakı flüidlərin geoloji-geofiziki öyrənilməsi üçün yeni metodika və yanaşmalar təklif etmişdir. Xəzər dənizinin iri qazkondensat yataqlarının (Cənub, Bahar, Bulla-dəniz, 8 Mart adına) kəşfiyyatı, açılması və ehtiyatlarının hesablanmasında yaxından iştirak etmişdir. SSRİ Nazirlər Soveti və SSRİ Dövlət Plan Komitəsi yanında faydalı qazıntıların ehtiyatları üzrə Dövlət Komissiyasının eksperti olaraq Tümen vilayətinin şimalındakı və Saxalinin bir sıra iri neft və qaz yataqlarının mənimsənilməsi üzrə ekspertizada iştirak etmişdir. DNQYPİ-nin ABŞ-nin neft şirkətləri ilə (UNOCAL, EXXON, AMOCO, TEXACO və s.) apardığı elmi-tədqiqat işlərində iştirak etmişdir.

100 elmi işin, o cümlədən 3 monoqrafiyanın müəllifidir.

Qaz-kondensat yataqlarının qiymətləndirilməsi və işlənməsinin layihələşdirilməsinin elmi metodlarının yaradılması və tətbiqinə görə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatıdır.

## Mənbə
* *"Azərbaycanın geoloq və geofizik alimləri" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004, 362 s.*

## İstinadlar
Sayma gölü

**Sayma gölü** (, ) — Finlandiyanın ən böyük gölü. Avropanın isə şirinsulu gölləri arasında dördündü göldür. Ölkənin cənub-şərqində yerləşir. Göl bir-biri ilə əlaqədə olan 8 iri və çoxlu sayla sayda su tutarının birləşməsi nəticəsində əmələ gəlmişdir. Gölün sahəsi 4400&nbsp;km² təşkil edir. Sahil xətdinin uzunluğu 15 min km-dir. Göl daxilində 13710 ada vardır. Bu adaların ümumi sahəsi 1850&nbsp;km²-dir. Göldən başlanğıcını götürən yeganə çay Vuoksadır. Çay Ladoqa gölünə tölülür.

## Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri

### Tarixi

Gölün yatağı tektonik məşhəlli olmasına baxmayaraq buzlaqların təsirinə məruz qalmışdır. 10000 il öncə göl Baltik dənizinə daxil olan İoldiev dənizinin körfəzlərindən biri olmuşdur. Gölün Balrik hövzəsindən tam aralanması 8 000 ilə təsadüf edir. Müasir dönəmdə Vuoksa çayının Ladoqa gölü ilə əlaqələnməsə 5000 ilə öncəyə təsadüf edir.

### Sayma sisteminə daxil olan göllər
1) Sayma (), 137 703 ha
2) Pihlayavesi (), 71 258,5 ha
3) Orivesi (), 60 130,2 ha
4) Haukivesi (), 56 042,9 ha
4) Puruvesi (), 41 635,4 ha
5) Pyhyaselkyo (), 36 110,4 ha
6) Enonvesi (),	19 667,6 ha
7) Pyyvesi (), 2 975,11 ha
8) Ukonvesi (), 2 423,26 ha

### Su yollarının istifadəsi
1791—1792-ci illər Finlandiyada olan rus qoşunlarının komandanı Aleksadr Vasileviç Suvorov gölün sahilində post təşkil edir. İsveçlər daxili keçidləri tutmaq məqsədi ilə göldə bateriyalar yerləşdirirlər. Hazırda belə bu keçidlər turistik maşrutlar üçün istifadə edilir. 1856-ci ildə gölü Fin körfəzi ilə birləşdirən kanal inşa edilir. Gölün dib relyefini 1857-ci ildə Finlandiyanın Senatı Yohan Bartmana tərtib etməyi həvalə edir. 1940-ci ildə işi davam etdirmək Aaro Hellaakosa həvalə edilir.

## Ehtiyyatları
Göl balıqları ilə zəngindir. Burada hətta 2015-ci ildə elmə məlum olmayan yeni balıq növü aşkarlanmışdır (Romanogobio albipinnatus).

Üstəlik göldə nəsli kəsilmək üzrə olan Sayma nerpası yayılmışdır. Bu canlı Halqaşəkilli suitinın yarımnövüdür.  2012 ilə olan məlumata görə sayları cəmi 310 baş təşkil edir. 2020—2025 illər ərzində saylarının 400 başa çatdırılması planlaşdırılır.

Gölün sahilində azbest ehtiyatları aşkarlanmışdır.

## Ədəbiyyat
* Esko Kuusisto: Lake District in Finland. In: Matti Seppälä (Hg.): The Physical Geography of Fennoscandia. Oxford University Press 2005.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sayma regionu haqqında məlumat
* Sayma gölündə balıq ovus
Səhraların dünyada sahəsinə görə sıralaması

**Səhraların dünyada sahəsinə görə sıralaması** — bu siyahıda sahəsi 50 000 km² olan səhralar öz əksini tapmışdır.



## Sahəsi 50 000 km² olan səhraları
Qılınc Əli Paşa

**Qılınc Əli Paşa** (1500 – 1587) — Bir çox dəniz döyüşlərində qələbə çalmış, ölkələr tutmuş böyük türk admiralı.

## Həyatı
Qılınc Əli Paşa 27 iyun 1587-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir. Topxanə məscidinin yanında dəfn edilmişdir.

## Mənbə
* 100 böyük türk. (Azərbaycan dilinə tərcümə edəni Sabir Adil. Redaktoru: Məlik Allahverdiyev), Bakı, 1991. səh.24.
Dağ Şövkət

**Dağ Şövkət** () — Türkiyə rəssamı.

## Həmçinin bax
Dağ Şövkət 1876–cı ildə İstanbulda doğulmuşdur. Uzun illər Rumelihisarında yaşamışdır.

## Mənbə
* 100 böyük türk. (Azərbaycan dilinə tərcümə edəni Sabir Adil. Redaktoru: Məlik Allahverdiyev), Bakı, 1991. səh.25.

## İstinadlar
"Müqəddəs Anna" ordeni

**Müqəddəs Anna ordeni** — 1735-ci ildə təsis edilmiş Rusiya imperiyasının ali mükafatı.

## Xarici keçidlər
*  Order of St. Anna 
*  History of the order of St. Anna
Antarktik səhra

**Аntarkti səhra** — Təbii zona antarktik qurşaq boyunca yerləşir. Bütünlüklə Antarktika materikinin ərazisini əhatə edir. Ən cənub zonadır.
Qış ayları ən aşağı temperatur −60 ; −70 °C arası, yayda isə −30 ; −50 °C arası dəyişir. Yay ayları −20° C yuxarı qalxmır. Ən isti bölgə isə Antarktik yarımadasıdır. Burada temperatur 10–14° C çatır. Bəzi hissələrdə rütubət 60–80 % çatır. Sahil hissələrdə rütubət 20 və hətta 5 % çatır. Ankartik səhrada yağıntının miqdarı 30–50 mm-dən 600–700 mm qədər arasında dəyişir. Şelf zonasında yağıtının illik miqdarı 700–1000 mm qədər çata bilir.

## Flora və Fauna
Bitki və heyvanlar aləmi olduqca kasıbdır. Sahil ərazilərdə Mamır və Şibyə bitir. Çox az ssayda yosun və çiçəkləyən bitkilərə rast gəlinir.

Burada şirinsulu ərazilərdə yaşayan balıqlar, quru məməliləri və uçan həşəratlara rast gəlinmir. Burada Protozoylar, Rotatorilər və Yumru qurdlara rast gəlinir.

Antarktik vahələrdə mamır və şibyələr üzərində kiçik Gənələr və qanadsız Cücüləri görmək olar.
Antarktik səhralarda bir sıra quş növləri endemikdir: Ağ çovdarçı, Böyük əncir quşu (*[[Anthus antarcticus]]*), Anas georgica və bir necə pinqivin növü.
Artemia salina

- Artemia cinsinə mənsub duzlu sularda yayılmış xərçəngkimilərin qədim növüdür.

## Morfoloji quruluşu
Bədən baş, döş və qarıncıqdan ibarətdir. Başda tək nauplial göz, fasetlı göz, antennullalar və antennalar, döşdə isə döş ətrafları yerləşmişdir. Qarıncıq çəngəlciklə qurtarır .
## Təsnifatı
Kar Linneyin 1758-ci ildə nəşr olunan "Təbiətin sistemi" əsərində *Cancer salinus* kimi təsvir edilmişdir  
## Yayılması
Şimali Afrika, Cənubi Avropa və Anadoluda geniş yayılmışdır .  
## Əhəmiyyəti
*Artemia salina* balıqçılıq zavodlarında çoxaldılıb, körpə nərə balıqlarının yemləndirilməsində istifadə olunur . 
## İstinadlar
Daniel Brül

**Daniyel Sesar Martin Brül Qonsales** (, 16 İyun, 1978, Barselona) – alman aktyoru.

Brül, Barselonada, İspan bir ana ilə Alman bir atadan dünyaya gəlmişdir. Atası televiziya rejissoru, anası isə professordur. Doğulmasından qısa bir müddət sonra ailəsi Kölnə daşınan Brülün uşaqlığı burada keçmişdir.

1995-ci ildə rol aldığı *Verbotene Liebe* adlı serialla Almaniyada tanınan Brül, 2003-cü ildə, *[[Good Bye, Lenin!]]* adlı kino filmində canlandırdığı Aleks Kerner roluyla dünyaca tanındı.

## Xarici keçidlər
*
FİFA Qadınlararası Dünya Kuboku

**FİFA Qadınlararası Dünya Kuboku** — FİFA-nın himayəsi altında keçirilən rəsmi beynəlxalq qadın futbol yarışı. İlk yarış 1991-ci ildə keçirilib və o vaxtdan bəri hər 4 ildən bir, kişilərin çempionatından sonra isə həmişə növbəti il ​​keçirilir.

Qadınlararası Dünya Kubokuna 6 ölkə ev sahibliyi edib. ABŞ və Çin - iki dəfə, Kanada, Fransa, Almaniya və İsveç isə bir dəfə turnirə ev sahibliyi edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Vasili Sokolovski

**Vasili Daniloviç Sokolovski ** () — sovet hərb xadimi, Sovet İttifaqı Marşalı (1946).

## Həyatı
Vasili Sokolovski 21 iyul 1897-ci ildə Belorusun Qrodno şəhərində anadan olub.

## Mükafatları
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (29.05.1945);
* 8 Lenin ordeni (22.02.1941, 02.01.1942, 21.02.1945, 29.05.1945, 20.07.1947, 24.06.1948, 20.07.1957, 20.07.1967);
* "Oktyabr inqilabı" ordeni (22.02.1968);
* 3 Qırmızı Bayraq ordeni (28.02.1928, 3.11.1944, 20.06.1949);
* "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı (01.05.1944);
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı (09.05.1945);
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 20 illiyi" yubiley medalı (07.05.1965);
* "Fəhlə-Kəndli Qırmızı Ordusunun XX illiyi" yubiley medalı (22.02.1938);
* "Moskvanın 800 illik xatirəsinə" medalı
* "Sovet Ordu və Donanmasının 30 illiyi" yubiley medalı (22.02.1948);
* "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 40 illiyi" yubiley medalı (18.12.1957);
* "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 50 illiyi" yubiley medalı (26.12.1967).

## İstinadlar

## Mənbə
* Освобождение западных земель Украины.— В кн.; В боях за Львовщину. Львов, 1965.
* Славный боевой путь.— В кн.: От Москвы до Берлина. М., 1966.
* Великая битва под Москвой и её историческое значение. — В кн.: Беспримерный подвиг. М., 1968.
Tamaruqal

**Tamaruqal** və ya **Pampa-del-Tamaruqal** () —  Çilinin şimalında, Sahil Kordilyer ilə Qərb Kordilyeri arasında yerləşən yayla ərazisində yerləşir. Səhra 900—1200 metr okean səviyyəsindən yuxarıda yerləşir. Səhranın uzunluğu 450&nbsp;km, eni 30–60&nbsp;km, sahəsi 12 500&nbsp;km² təşkil edir. İqlimi tropikdir. Atakamanın şimalında yerləşir və onun tərkibi hesab edilir. Səhranın adı Tamaruqo kolundan götürülmüşdür. Plato ərazisində Раmра del Tamaruqal Milli Parkı yerləşir. 1903-cü ildə Tamaruqal yaylasında çəkisi 320 kq olan Meteorit (Tamaruqal) aşkarlanmışdır.

## İstinadlar
Xəlil Raxmatulin

**Xəlil Raxmatulin** (; ) — SSRİ mexaniki, Özbəkistan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki, professor. Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (24.04.1979).

## Həyatı
Xəlil Raxmatulin 23 aprel 1909-cu ildə anadan olmuşdur.

10 yanvar 1988-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qrodno

**Qrodno** (, , ) — Belarusun iri şəhərlərindən biri.

## Qrodno şəhərindən digər şəhərlərə qədər məsafə
*  Qrodno —  Vilnüs ~ 169 km
*  Qrodno —  Brest ~ 256 km
*  Qrodno —  Varşava ~ 281 km
*  Qrodno —  Minsk ~ 287 km
*  Qrodno —  Lodz ~ 417 km
*  Qrodno —  Riqa ~ 453 km
*  Qrodno —  Kiyev ~ 718 km
*  Qrodno —  Moskva ~ 1037 km
*  Qrodno —  Stokholm ~ 1104 km
*  Qrodno —  Kopenhagen ~ 1151 km
*  Qrodno —  Xarkov ~ 1213 km
*  Qrodno —  Amsterdam ~ 1518 km

## Qardaş şəhərlər
* , Belostok
* , Limoj
* , Minden
* , Druskininkay
* , Ximki
* , Dzerjinsk
* , Çeboksarı
* , Alitus
* , Aşkelon
* , Tambov

## İstinadlar
Hami səhrası

**Hami** — Qobi səhrasının tərkib hissəsi olan səhra Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun şimal-şərqində yerləşir. Tyan-Şan silsiləsinin şimalında və Nanşam dağlarının cənubunda qərarlaşır. Qərb hissədə Lupa səhrası ilə birləşir.
1879-ci ilin yayında səhranı Nikolay Prjevalski keçmişdir.
Kanada FİFA Dünya Kubokunda

**Kanada milli futbol komandasının** **[[FİFA Dünya Kuboku]]nda** rekordları və iştirakı qeyd olunmuşdur. Kanadanın FİFA Dünya Çempionatında ilk dəfə 1986-cı ildə iştirak etmişdir.

## FİFA Dünya Kuboku

## İstinadlar
Reki Kavahara

— Yaponiya yazıçısı. *"[[Sword Art Online]]"* və *"[[Accel World]]"* ranobe və manqa seriyalarının müəllifi kimi tanınır. Hər iki ranobe əsasında anime serialları çəkilmişdir. Kavaharanın digər əsərləri arasında *"The Isolator"* və *"Sword Art Online: Progressive"* spin-off seriyası da var.

## Karyerası
Ən tanınmış əsəri *"[[Sword Art Online]]"* ranobesidir. *"[[Sword Art Online]]"* seriyasını ilk dəfə 2002-ci ildə  təxəllüsü ilə veb-roman şəklində yayımlamışdır. Kavahara 2008-ci ildə *"[[Accel World]]"* ranobesi ilə 15-ci Dengeki Roman Mükafatı müsabiqəsinə qatılmış və romanı baş mükafatı qazanmışdır. *"[[Accel World]]"* ilk dəfə 10 fevral 2009-cu ildə *ASCII Media Works* nəşriyyatı tərəfindən *Dengeki Bunko* imprinti altında çap olunmuşdur. 10 oktyabr 2015-ci ilə kimi 19 cildi işıq üzü görmüşdür. 2012-ci ilin aprelində isə anime adaptasiyası çəkilmişdir. *"[[Accel World]]"* ranobesinin uğurundan sonra Kavahara *"[[Sword Art Online]]"* ranobesini çap etdirmişdir. 2024-cü ilin aprelinə qədər 28 cildi, *"Sword Art Online: Progressive"* spin-off seriyasının isə 9 cildi nəşr olunmuşdur. 2012-ci ilin iyulunda anime serialı yayımlanmağa başlamış və böyük alqış toplamışdır.

Kavahara 2022-ci ildə *"[[Demons' Crest]]"* adlı yeni ranobe seriyasını nəşr etdirməyə başlamışdır. 2025-ci ilin dekabrında manqa adaptasiyası anons edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
;Müsahibə
* 2013-cü ildə Anime News Network-ə verdiyi müsahibə

;Ümumi
* 
*   
* "Word Gear", köhnə bloqu 
* "Word Gear", yeni bloqu
Samuil Marşak

**Samuil Marşak** (;1887—1964) — Rusiya və SSRİ şairi, dramaturqu, tərcüməçisi.

## Həyatı

Samuil Yakovleviç Marşak 1887-ci ildə Rusiya imperiyasının Voronej şəhərində anadan olmuşdu. Uşaq yaşlarından şeir yazmağa başlamışdır. 1902-ci ildə V.V.Stasov onu M.Qorki ilə tanış etmişdir. 1904-1906-cı illərdə Marşak Yaltada M.Qorkinin mənzilində yaşamışdır. Əsərləri 1907-ci ildən çap olunmuşdur.

1912-1914-cü illərdə London Universitetinin İncəsənət fakültəsində mühazirələr dinləmişdir. Marşak sovet uşaq ədəbiyyatının yaradıcılarındandır. Balacalar üçün yazdığı şeir, poema, nağıl, tapmaca, povest və pyeslərində mühüm ictimai məzmunlu mətləblərdən uşaq dilinə və psixologiyasına uyğun canlı, şən, maraqlı və anlaşıqlı bir tərzdə bəhs edilir.

Böyük Vətən müharibəsi dövründə və sonrakı illərdə antifaşist plakat və karikaturalar, satirik mətnlər yazmışdır.

S. Marşak  lirik şair kimi də tanınmışdır. Onun 1962-ci ildə “Seçilmiş lirika” və lirik epiqramlar toplusu dərc olunmuşdur. 1960-cı ildə “Həyatın astanasında”adlı avtobioqrafik povesti, 1962-ci ildə isə “sözlə tərbiyə” adlı məqalə və qeydlər toplusu nəşr edilmişdir. V.Şekspirin sonetlərini, R. Berns, U. Bleyk, U.Vorsvort, R. Kiplinq və b. mahnı və balladalarını, eləcə də sovet xalqları şairlərinin əsərlərini tərcümə etmişdir.

Əsərləri SSRİ xalqları dillərinə, o cümlədən Azərbaycan dilinə bir çox xarici dilə tərcümə olunmuşdur.

Sovet şairi Marşak tərcüməçi, Lenin mükafatı lauratı (1963), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1942, 1946, 1949, 1951) adlarına layiq görülmüşdür. İki dəfə Lenin ordeni, və başqa orden və medallarla təltif edilmişdir.

Marşak Samuel Yakovleviç 1964-cü il iyul ayının 4-də Moskvada vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı

Balacalar üçün klassik əsərlər müəllifi Samuil Marşak hələ 1927-ci ildə Maksim Qorkiyə göndərdiyi bir məktubda həmin məsələyə toxunaraq yazırdı: "Bizim işimizə pedaqoqların münasibəti çox mane olur. Onlar əsəri, demək olar ki, həmişə yalnız mövzusuna görə qiymətləndirirlər. Teymur Elçin yaradıcılığı timsalında uşaq poeziyamızın ən yaxşı nümunələri bir daha təsdiq edir ki, balaca oxucuların gələcək inkişafında, həyatı dərkində vacib cəhət budur ki, uşaqlar üçün doğma və anlaşıqlı olan, görüş dairəsini genişləndirə bilən həqiqi ədəbiyyat yaradılsın. Uşaqlar üçün yazılmış əsərdə balacaların özlərini şərh etmələri, fikrən tamamlamaları üçün də imkan yaratmaq vacibdir. Belə olduqda onlar əsəri daha maraqla, daha ayıq və daha fəal oxuyurlar ki, bu da kiçik oxucuların bədii zövqünün, fikrinin inkişafı üçün çox lazımlı şərtdir.

## Xarici keçidlər
Böyük Qumlu səhra

**Böyük Qumlu səhra** () və ya **Qərbi səhra** — qum və şoranlıqdan ibarət olan səhra Avstraliyanın şimal-qərbində (Qərbi Avstraliya ştatı) qərarlaşır.

Səhra 360 000&nbsp;km² sahəyə malik səhra, Kanninq hövzəsi kənarındadır. Qərbdən 900&nbsp;km şərqdə Səkkizmillik çimərlikdən Hind okeanı sahillərindən Şimal ərazisindəki Tanami səhrasına keçir.

Cənub hissədə hündürlük 400–500 m, şimalda isə 300 metrdir. Ərazisinin bir hissəsini Dyunlar təşkil edir. Burada dyunların orta hündürlüyü 10-12 metr, maksimal hündürlük isə 30 metrdir. Bəzi dyunların uzunluğu 50&nbsp;km qədər uzanır. Ərazidə şoranlıqlar geniş sahə tutsa da, bu soran-göllər nadir hallarda dolur: cənubda Disappoyntment, şərqdə Makkay,  şimalda Qreqori. Şoran göllər Stert-Krik çayı ilə qidalanır.

Böyük Qumlu səhra Avstraliyanın ən isti regionudur. Dekabrdan fevral ayına qədər temperatur 35&nbsp;°C, qışda isə 20-15&nbsp;°C təşkil edir. Şimalı mussonların təsirinə məruz qaldığından yağıntının miqdarı 450&nbsp;mm təşkil edir. Cənubda doğru quraqlıq artır və yağıntının miqdarı 200&nbsp;mm olur.

Səhra başdan başa qırmızı qumla örtülüdür. Krerofit bitkilər ərazinin böyük hissəsini əhatə edir. Dyunlar arası gilli suxurlar üstünlük təşkil edir. Şimalında Evkalipt, cənubunda isə Akasiya bitkilərinə rast gəlmək olar.

Səhranın demək olar ki, daimi əhalisi yoxdur. Bircə aborigen  karaderi və nqina qəbilələri istisnadır. Səhrada faydalı qazıntıların olması ehtimalı yüksəkdir. Səhranın  mərkəzində Rudal-River, cənubundə isə YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil olan Uluru-Kata Tyota Milli Parkı yerləşir.

Səhranı ilk dəfə şərqdən qərbə keçən avropalılar 1873-cü ildə Piter Eqerton Uorbertonun rəhbərliyi ilə keçmişlər. Səhradan Kanninq sürü yolu keçir (). Vulf-Krik meteoriti səhranın şimal-şərqində yerləşir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Map of Great Sandy Desert (desert), Western Australia, Australia  — World Atlas — MSN Encarta
* Rangelands Overview — Great Sandy Desert 
* Böyük Qumlu səhra
Qumbaraçı ocağı

**Qumbaraçı ocağı** — Osmanlı dövlətinin hərbi təşkilatında qumbara düzəldən və bunu istifadə edənlərin bağlı olduğu təşkilat.  Dünyanın ilk hava topu sinifidir. Qumbara dəmir və ya tuncdan tökülmüş əl bombasıdır.

Qumbaraçılıq Osmanlı dövlətində XVI əsrdə Mustafa adındakı bir topçu bölük başısının ilk tunc qumbara emalatxanasını qurmasıyla meydana gəlmişdir. 1729-cu ildə Osmanlıya iltica edən və müsəlman olduqdan sonra Əhməd adı verilən Qraf Bonneval tərəfindən inkişaf etdirilib yenidən təşkil edildi. 1783-cü ildə Sədrəzəm Xəlil Həmid Paşa qumbaraçılar üçün yeni tənzimləmələr gətirdi və 1792-ci ildə çıxarılan bir nizamnaməyə əsasən qumbaraçıların səlahiyyətləri artırıldı. Qumbaraçılar, Əhməd Paşanın səyləriylə ordunun ən intizamlı və nizamlı sinifi vəziyyətinə gəlmişdir.

Qumbaraçı ocağının islahı ilk olaraq XVIII əsrdə, Qumbaraçı Əhməd Paşa və Sədrəzəm Osman Paşanın istəyi ilə gündəmə gəlmişdir. 1731-ci ildə islah layihəsi hazırlandı və iki il sonra da Üsküdarda Qumbaraçı ocağı quruldu. Beləcə Bosniyadan tutmuş 300 ulufeli qumbaraçı namizədi ilə müxtəlif qalalardan seçilən 300 sipahi qumbaraçılıq təhsilinə başlayaraq qumbara emalatxanasının qurulması yolunda addımlar atıldı. Bir qanun ilə sipahilərin 25 nəfərlik qruplar halında İstanbula gedərək təhsil almaları təmin edildi.

Qapıqulu ocağındakı pozuntular və nizamsızlıq zamanla Qumbaracı ocağına da təsir etməyə başlamışdır. 1826-ci ildə Yeniçəri ocağının topa tutularaq məhv edilməsi əsnasında qumbaraçılar dövlətin tərəfində olaraq topçulara dəstək olmuşdur. Qumbaraçı ocağı Sultan II Mahmud zamanında Asakir-i Mansur-i Muhammədiyyənin yaradılması ilə aradan qaldırılmış, lakin varlığını Sultan II Əbdülhəmid dövrünə qədər davam etdirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.osmanli700.gen.tr/olaylar/olayh5.html
* http://www.e-tarih.org/sayfa.php?sfid=594
Malıy Jemçujnıy

**Malıy Jemçujnıy** — ada Xəzər dənizinın şimal-qərbində yerləşir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Həştərxan vilayəti ərazisində daxildir.

Ada xüsusi qoruma statusuna malikdir. Xüsusi ilə Gümüşü qağayı, Xəzər suitisi, Hydroprogne caspia və digər canlılar qorunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hasekura Tsunenaqa

**Hasekura Tsunenaqa** () — yaponiyalı samuray və səyyah.

Hasekura Tsunenaqa əsasən Şimali Amerika, Avropa və Vatikana səfərlər etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
UEFA Avropa Kuboku 2016 A qrupu

**UEFA Avropa Kuboku 2016 A qrupunda** Fransa, Rumıniya, debütant Albaniya və İsveçrə mübarizə aparır. Bu qrupda yalnız Fransa sabiq Avropa çempionudur. Fransa iki dəfə Avropa Kubokunun (1984 və 2000) qalibi olub. Bu qrupda oyunlar 10 və 19 iyun 2016-cı il arasında keçiriləcək.

## Komandalar

;Qeydlər

## Turnir cədvəli

## Oyunlar
*Bütün oyunlar Mərkəzi Avropa Yay vaxtı ilə ([[UTC+02:00]])*

### Fransa və Rumıniya




### Albaniya və İsveçrə




### Rumıniya və İsveçrə




### Fransa və Albaniya




### Rumıniya və Albaniya




### İsveçrə və Fransa




## Komandaların posterləri

France Euro 2016 poster.jpg|Fransa
Albania Euro 2016 poster.jpg|Albaniya
Romania Euro 2016 poster.jpg|Rumıniya
Switzerland Euro 2016 poster.jpg|İsveçrə


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UEFA Euro 2016 Group A

## Həmçinin bax