open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Esperanto lüğəti

**Esperanto lüğəti** — süni dil olan esperantonun söz ehtiyatını təşkil edir. Esperanto 1887-ci ildə Ludvik Lejzer Zamenhof tərəfindən beynəlxalq ünsiyyət dili olaraq yaradılmışdır. Bu dilin lüğəti universal və asan öyrənilə bilən bir sistem əsasında qurulmuşdur və əsas məqsədi müxtəlif dillərdə danışan insanların ünsiyyətini sadələşdirməkdir.

## Esperanto lüğətinin xüsusiyyətləri
Esperanto lüğəti təqribən 900 əsas kök sözdən ibarətdir, lakin müxtəlif şəkilçilər və prefikslər vasitəsilə bu köklərdən on minlərlə yeni söz yaradıla bilər. Lüğətdəki sözlərin çoxu Avropa dillərindən (xüsusilə Latın, Roma, Alman və Slavyan dillərindən) alınmışdır. Sözlərin mənası və tələffüzü geniş bir auditoriya üçün tanış və asan başa düşülən olmalıdır. Hər sözun sabit quruluşu var: isimlər hər zaman "-o" ilə bitir (məsələn, "amiko" – dost), sifətlər "-a" ilə bitir (məsələn, "bela" – gözəl), fellər "-i" ilə bitir (məsələn, "ami" – sevmək). Dilin əsas gücü şəkilçilərdədir. Məsələn: "-et" – kiçikləşdirmək ("domo" – ev, "dometo" – kiçik ev), "-in" – qadın cinsini ifadə etmək ("viro" – kişi, "virino" – qadın). Hər bir söz necə yazılırsa, elə də tələffüz edilir. Bu, lüğətin istifadəsini asanlaşdırır.

## Esperanto lüğətinin genişlənməsi
Esperanto dilində yeni sözlər müxtəlif dillərdən alınan kök sözlər əsasında, şəkilçilər və prefikslər vasitəsilə yaradılır. Bu metod dilin dinamikliyini təmin edir və müxtəlif sahələrdə istifadəsini mümkün edir (məsələn, elm, texnologiya, mədəniyyət və s.).

## Müasir Esperanto Lüğətləri
Müasir Esperanto lüğətləri iki yerə bölünür: Onlayn Lüğətlər və İkicildli lüğətlər.
Müasir dövrdə esperanto lüğətləri onlayn platformalarda geniş şəkildə mövcuddur. Məşhur onlayn lüğətlərə Tekstaro de Esperanto və Revo daxildir.
Esperantodan digər dillərə və əksinə tərcümə edən lüğətlər mövcuddur. Bu lüğətlər, dili öyrənənlər üçün əsas resursdur.
Esperanto lüğəti, sadəliyi və sistematikliyi ilə fərqlənir. Bu lüğət beynəlxalq ünsiyyətin asanlaşdırılması üçün xüsusi olaraq hazırlanmış və zamanla inkişaf edərək zənginləşmişdir. Lüğət həm yeni öyrənənlər, həm də mütəxəssislər üçün geniş imkanlar təqdim edir.

## Həmçinin bax
*Tərcümə layihəsi
*Tərcüməşünaslıq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  
* Reta Vortaro, çoxdilli Esperanto lüğəti
* vortaro.net,  onlayn
London sistemi

'''London sistemi:  1. d2-d4 d7-d5  2. Ag1-f3 Ag8-f6  3. Fc1-f4 
gedişləri ilə başlayan şahmat debütü.
Düzce Universiteti

**Düzce Universiteti** — Türkiyənin Düzce şəhərində dövlət universiteti.

## Tarixi
Universitet 1 mart 2006-cı il tarixli 5467 saylı qanunla Bolu Abant İzzet Baysal Universitetinin kampusundan ayrılaraq Düzce Universiteti adı ilə ayrı bir qurum olaraq formalaşmışdır.

## Akademik strukturu
Universitetdə bakalavr və magistr proqramları təşkil olunub. Mühəndislik fakültəsinin tələbələri üçün Erasmus proqramları təklif olunur.

### Fakültələri

* Akçakoca Bəy Siyasal Bilgiler fakultəsi
* Əczaçılık fakultəsi
* Elm fakultəsi
* Ədebiyat fakultəsi
* İlahiyat fakultəsi
* İdarəetmə fakultəsi
* Mühəndislik fakultəsi
* Meşəçilik fakultəsi
* Sağlık Elmləri fakultəsi
* Memarlıq fakultəsi
* İdman Elmləri fakultəsi
* Tıbb fakultəsi
* Kənd təsərrüfatı fakultəsi

### Kollecləri

* Akçakoca Turizm Menecmenti və Otelçilik kolleci
* Hakime Erciyas Xarici Dillər kolleci

### Ali məktəbləri

* Akçakoca Ali məktəbi
* Çilimli Ali məktəbi
* Düzce Ali məktəbi
* Dr. Engin Pak Cumayeri Ali məktəbi
* Golyaka Ali məktəbi
* Gümüşova Ali məktəbi
* Kaynaslı Ali məktəbi
* Meşəçilik Ali məktəbi
* Sağlamlıq Xidmətləri Ali məktəbi
* Sosial Elmlər Ali məktəbi

### İnstitutları

* Elm və Texnologiya İnstitutu
* Səhiyyə Elmləri İnstitutu
* Sosial Elmlər İnstitutu
* İncəsənət İnstitutu
* Ali Təhsil Məktəbi

### Mərkəzləri

* Arıçılığın Tədqiqat İnkişafı və Tətbiqi mərkəzi  
* Elmi və Texnoloji Tədqiqatların Tətbiqi və Tədqiqat mərkəzi  
* Bioloji Müxtəlifliyin Tətbiqi və Araşdırma mərkəzi  
* Dil, Tarix və Mədəniyyət Sərvətləri Araşdırma və Tətbiq mərkəzi  
* Qadın Araşdırmaları Tətbiq və Araşdırma mərkəzi
* Sənaye və İşgüzar Əməkdaşlıq Araşdırma və Tətbiq mərkəzi
* Davamlı Təkmilləşdirmə Koordinatorluğu mərkəzi
* Ömürboyu Təhsil Araşdırma və Tətbiq mərkəzi 
* İdarəetmə və Liderlik Tətbiqi Araşdırma və Tətbiq mərkəzi 
* Sağlamlıq Tətbiqi və Araşdırma mərkəzi
* Türk Dili Tədris, Tətbiq və Araşdırma mərkəzi 
* Distant Təhsil mərkəzi 
* Mehmet Zahid Kevseri Din Elmləri Tətbiq və Araşdırma mərkəzi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://www.duzce.edu.tr/
Kolle sistemi

'''Kolle sistemi:  1. d2-d4 d7-d5  2. Ag1-f3 Ag8-f6  3. e2-e3 e7-e6  4. Ff1-d3 c7-c5  5. c2-c3 
gedişləri ilə başlayan şahmat debütü.
Belçika masteri Edqar Kollenin şərəfinə adlandırılmışdır.
Rəqəmsal kağız

**Rəqəmsal kağız** () — rəqəmsal cihazlarda, xüsusən elektron kağız ekranı () texnologiyası ilə yazı yazmaq, qeydlər aparmaq və sənədləri oxumaq üçün istifadə olunan innovativ bir konseptdir. Bu texnologiya kağızın ənənəvi xüsusiyyətlərini rəqəmsal dünyanın üstünlükləri ilə birləşdirərək istifadəçilərə rahatlıq və ekoloji fayda təqdim edir.

## Populyar cihazlar
Bazarda rəqəmsal kağız texnologiyasına əsaslanan bir neçə məşhur cihaz mövcuddur:

# reMarkable — minimalist dizaynı və kağız kimi təcrübə təqdim etməsi ilə tanınır.
# Kindle Scribe  — Amazon tərəfindən təqdim olunan və qeydlər aparmaq üçün dəstək verən e-kitab oxuyucu.
# Sony Digital Paper  — incə dizaynı və yüksək keyfiyyətli ekranı ilə məşhurdur.
# Onyx Boox — geniş funksionallığı və fərqli ölçüləri ilə çoxməqsədli bir seçimdir

## Üstünlükləri və məhdudiyyətləri

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Signer, Beat: ''Fundamental Concepts for Interactive Paper and Cross-Media Information Spaces'', May 2008, Hardcover, 276 pages,  (10),  (13)
* Signer, Beat and Norrie, Moira C.: ''Interactive Paper: Past, Present and Future'', In Proceedings of PaperComp 2010, 1st International Workshop on Paper Computing, Copenhagen Denmark, September 2010 (''Presentation'')
Terapiya

**Terapiya** (&nbsp;" qayğı, müalicə") —  bir şəxsin fiziki, psixoloji, emosional və ya sosial problemlərini aradan qaldırmaq və ya yüngülləşdirmək məqsədilə həyata keçirilən metod və prosedurların ümumi adıdır. Terapiya bir çox sahədə tətbiq edilir və müxtəlif problemlərin həlli üçün fərqli yanaşmaları əhatə edir.

Terapiya seansları mütəxəssis terapevt tərəfindən keçirilir.  Hər bir terapiya növü fərqli müddət tələb edə bilər (həftəlik, aylıq və ya uzunmüddətli). Məsələn, danışıq terapiyası, fiziki hərəkətlər, dərman vasitələri və ya alternativ üsullar. Terapiya, şəxsin fərdi ehtiyaclarına uyğun olaraq tənzimlənir və həyat keyfiyyətini yüksəltmək üçün mühüm rol oynayır.

## Növləri
### Psixoloji terapiya
İnsanların emosional və psixoloji problemlərini həll etmək üçün istifadə olunur. Alt növləri:

* *Psixoterapiya* — depressiya, narahatlıq, travma və digər psixoloji vəziyyətlərin müalicəsi üçün psixoloq və ya psixiatrla söhbət terapiyasını əhatə edir.
* *Koqnitiv-davranış terapiyası (CBT)* — fikir və davranış modellərini dəyişdirməklə problemləri həll etməyə yönəlmişdir.
* *Ailə terapiyası* —  ailədaxili münasibətləri yaxşılaşdırmaq məqsədilə aparılır.
* *Uşaq terapiyası* — uşaqların davranış problemlərini və emosional çətinliklərini həll etməyə kömək edir.

### Fiziki terapiya (Fizioterapiya)
Fiziki funksiyaların bərpası və inkişaf etdirilməsi üçün həyata keçirilən müalicə növüdür. Çox vaxt əzələ, sümüklər və oynaqların problemləri ilə əlaqədar olaraq təyin edilir. Məsələn, travmaların sağalması, artrit müalicəsi, reabilitasiya.

### Tibbi terapiya
Müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilən dərman və ya tibbi prosedurlar. Məsələn, kimyaterapiya (xərçəng müalicəsində), insulin terapiyası (diabet üçün).

### Alternativ terapiya
Ənənəvi tibbə alternativ olaraq istifadə edilən müalicə metodlarıdır. Məsələn, akupunktur, masaj terapiyası, aromaterapiya, yoga terapiyası.

### İncəsənət terapiyası
Şəxsin sənət vasitəsilə emosiyalarını ifadə etməsini təmin edir. Rəsm çəkmək, musiqi yaratmaq, rəqs və teatr kimi fəaliyyətlərə əsaslanır.

## Məqsədi
* Fiziki və emosional sağalma təmin etmək.
* Fərdi həyat keyfiyyətini artırmaq.
* Psixoloji problemləri dərin şəkildə anlamaq və həll etmək
* Daha sağlam həyat tərzi üçün zəruri dəyişiklikləri həyata keçirmək.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Chapter Nine of the Book of Medicine Dedicated to Mansur, with the Commentary of Sillanus de Nigris" is a Latin book by  Rhazes , from 1483, that is known for its ninth chapter, which is about therapeutics
Akira Yosino

— yapon kimyaçısı, litium-ion batareyalarının yaradıcılarından biri, Con Qudenaf və Stenli Uittingem ilə birlikdə 2019-cu il Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı, Yaponiya Elmlər Akademiyasının üzvü (2020 il).

## Erkən həyat və təhsili
A.Yosino 30 yanvar 1948-ci ildə Yaponiyanın Suyta şəhərində anadan olub. 1966-cı ildə Osaka şəhərindəki Kitano Liseyini bitirmişdir. O, 1970-ci ildə Kioto Universitetində mühəndislik üzrə bakalavr, 1972-ci ildə isə magistr dərəcəsi, 2005-ci ildə Osaka Universitetində mühəndislik üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır.

İbtidai məktəbdə oxuyarkən müəllimlərindən biri ona Maykl Faradeyin “Şamın kimyəvi tarixi” əsərini oxumağı məsləhət gördü. Bu, Yosinoda kitabı oxumazdan əvvəl heç həvəsi olmadığı kimya fənninə maraq doğurdu.

A.Yosino kollecdə oxuyarkən, ilk dəfə kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülən Şərqi Asiya mənşəli yapon kimyaçısı Keniti Fukuinin tədris etdiyi kursa getdi.

## Karyerası
A.Yosino bütün qeyri-akademik karyerasını Asahi Kasei Korporasiyasında keçirib. 1972-ci ildə magistr dərəcəsini aldıqdan dərhal sonra Yosino Asahi Kasei Korporasiyasında işləməyə başladı.

O, 1970-ci illərin əvvəllərində yeni ümumi təyinatlı materialları öyrənmək üçün Asahi Kasei Corporation tədqiqat qrupuna qoşuldu. Əvvəlcə poliasetilenin praktik tətbiqini öyrənir, sonra anod materialı kimi poliasetilendən istifadə edərək təcrübələrə başladı. Bu arada Yapon elektronika sənayesi mobil cihazlarını gücləndirmək məqsədilə yeni yüngül və yığcam təkrar doldurulan batareya yaratmağa çalışırdı.

1982-ci ildə Kavasaki laboratoriyasında işləməyə başladı və 1992-ci ildə ion batareyaları üzrə məhsul inkişaf meneceri vəzifəsinə təyin olundu. &nbsp;1994-cü ildə Asahi Kasei və Toshiba arasında birgə müəssisə olan LIB istehsalçısı A&T Battery Şirkətində texniki inkişaf meneceri oldu. Asahi Kasei onu 2003-cü ildə elmi işçi, 2005-ci ildə isə öz laboratoriyasının baş meneceri təyin edib. 2017-ci ildən Meidjo Universitetində professordur və Asahi Kaseidəki statusu fəxri tədqiqatçıya dəyişdirildi.

## Mükafatları

* 1998-ci il- Yaponiya Kimya Cəmiyyətindən Kimya Mühəndisliyi Mükafatı 
* 1999-cu il- Elektrokimya Cəmiyyətindən Batareyanın İnkişafı Mükafatı 
* 2001-ci il- Sənaye üçün Ichimura Mükafatı - Mükəmməllik Mükafatı 
* 2003-cü il- Təhsil, Mədəniyyət, İdman, Elm və Texnologiya Nazirinin Elm və Texnologiyaya görə tərifi - Elm və Texnologiya Mükafatı, İnkişaf kateqoriyası 
* 2004-cü il-Yaponiya hökumətinin bənövşəyi lentlə medalı 
* 2011-ci il- Yaponiyanın Material Elmləri və Texnologiyalarının Təşviqi Fondundan Yamadzaki-Teyiti Mükafatı 
* 2011-ci il- NEC C&C Fondundan C&C Mükafatı 
* 2012-ci il- IEEE-dən Ətraf Mühit və Təhlükəsizlik Texnologiyaları üçün IEEE Medalı 
* 2013-cü il- Qlobal Enerji Mükafatı 
* 2014-cü il- Çarlz Stark Dreyper Mükafatı 
* 2018-ci il- Yaponiya Mükafatı 
* 2019-cu il- Avropa İxtiraçı Mükafatı 
* 2019-cu il- Kimya üzrə Nobel Mükafatı 
* 2019-cu il- Mədəniyyət Ordeni 
* 2023-cü il- VinFuture Mükafatı 

## İstinadlar
Ərtoğrul Apakan

**Ərtoğrul Apakan** () — türk diplomatı. Türkiyənin BMT-dəki daimi nümayəndəsi və Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının Ukraynadakı Xüsusi müşahidə missiyasının baş müşahidəçisi vəzifələrində çalışıb.

Səfir Apakanın uzunmüddətli diplomatik karyerası olub, son olaraq Türkiyənin BMT-dəki daimi nümayəndəsi (2009–2012) və Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyində müşavir (2006–2009) vəzifələrində çalışıb.

## Erkən illəri
Ertoğrul Apakan 1947-ci ildə Türkiyənin İzmir şəhərinin Bornova vilayətində anadan olub. 1965-ci ildə Bornova Anadolu Liseyini, 1969-cu ildə Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər fakültəsini bitirib. 1970-ci ildə Egey Universitetində İqtisadiyyat üzrə magistr təhsilini tamamlayıb.

## Siyasi həyatı
1971-ci ildə Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyində işə başlayıb. Bir çox diplomatik vəzifələrdən sonra 1996–2000-ci illərdə Şimali Kipr Türk Respublikasında səfir olub. 2000–2004-cü illərdə Kipr-Yunanıstan Dənizçilik və Aviasiya Baş İdarəsində, 2006–2009-cu illərdə Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinində müşavir vəzifələrində çalışıb.

Apakan 2009-cu ildə BMT-nin Daimi Nümayəndəsi vəzifəsinə təyin edilib və bu vəzifədə 25 sentyabr 2012-ci ilədək çalışıb.
O, 2010-cu ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının Terrorla Mübarizə Komitəsinə sədrlik edib və Şimali Koreya Sanksiya Komitəsinin sədri vəzifələrində çalışıb. Həmçinin 2012–2020-ci illər arasında Beynəlxalq İnkişaf Hüququ Təşkilatının Məsləhət Şurasının üzvü olub və bir müddət idarə heyətinin sədri vəzifəsində çalışıb. Avrasiya Araşdırmaları Mərkəzinin Məsləhət Şurasının üzvüdür. Ərtoğrul Apakan həmçinin 2 aprel 2014-cü ildən 2019-cu il iyunun 1-dək ATƏT-in Ukraynadakı Xüsusi Müşahidə Missiyasının rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği Resmi İnternet Sitesi"
* "Güvenlik Konseyi Anti-Terör Komisyonu"
* "Official Website of the Permanent Mission of Turkey to the UN"
* "United Nations Security Council Counter-Terrorism Committee"
* "His Excellency Ertugrul Apakan", *The Washington Diplomat*, 2011-04-03
Birol Akgün

**Birol Akgün** (; ) — Türkiyənin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri

## Həyatı
1968-ci ildə Manisanın Soma ilçəsində anadan olub. İlk və orta təhsilini Soma ilçəsində tamamlayıb.

1993-cü ildə Ankara Universitetinin Siyasi elmlər fakültəsinin dövlət idarəçiliyi ixtisasını bitirib. 1994-cü ildə Milli Təhsil Nazirliyinin tapşırığı ilə rəsmi təqaüdlə magistr təhsili almaq üçün ABŞ-yə gedib. Orada Case Vestern Reserve Universitetində (Klivlend, Ohayo) siyasi elmlər üzrə magistr (1996) və PhD (2000) dərəcəsini alıb.

Türkiyəyə döndükdən sonra Selcuk Universiteti İqtisadiyyat və idarəetmə fakültəsinin Beynəlxalq Əlaqələr Departamentində işləməyə başlayıb. 2001-ci ildə dosent, 2009-cu ildə isə professor elmi dərəcələrini qazanıb. Daha sonra Yıldırım Beyazıt Universiteti Siyasi elmlər fakültəsinin Beynəlxalq Əlaqələr Departamentinin rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

Prof. Dr. Birol Akgün 2016-cı ildən etibarən Türkiyə Maarif Vəqfinin İdarə Heyətinin sədri olaraq, Türkiyənin beynəlxalq təhsil sahəsindəki fəaliyyətlərinə rəhbərlik edib. Bu vəzifədə dünyanın müxtəlif ölkələrində təhsil müəssisələrinin qurulması və idarə olunmasında mühüm rol oynayıb.

Akgün siyasi sosiologiya, diaspora və miqrasiya siyasəti, inkişaf etməkdə olan ölkələr, qlobal miqrasiya və yüksələn güclər, beynəlxalq təşkilatlar və Türkiyə mövzularında çoxsaylı elmi nəşrlərin müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Türkiyənin Azərbaycana təyin edilən yeni səfirinin DOSYESİ
* Birol Akgün
* Bakü Büyükelçiliği'ne atanan Prof. Dr. Birol Akgün kimdir?
* Prof. Birol Akgün
* Кто он, новый посол Турции в Азербайджане? Досье
* Кто он, новый посол Турции в Азербайджане? Досье
Meyankieli dili

**Meyankieli dili**  () —  Finlandiya İsveçliləri arasında danışılan bir dillə Finlandiyada yaşayan etnik azlıqların dili kimi tanınır. Meyankieli, xüsusilə İsveçdəki Tornedalen bölgəsində (şimal İsveç) istifadə olunur və Fin-Uqor dilləri ailəsinə aiddir. Bu dil tarixi baxımdan Finlandiya və İsveç arasında dil və mədəniyyətin qarışmasının nəticəsidir.

## Xüsusiyyətləri
Əsasən Şimali İsveçdə (Tornedalen bölgəsi) istifadə olunur. Finlandiya ilə sərhəd bölgələrdə də danışılır. Finlandiya dilinə yaxın olsa da, müəyyən dialektik fərqlərə malikdir. İsveçdə rəsmi azlıq dili kimi tanınır (2000-ci ildən). Finlandiyada rəsmi statusu yoxdur, lakin bəzi icmalar bu dili qorumaq üçün təşəbbüslər göstərir. Finlandiya dili ilə çox oxşardır, lakin İsveç dilinin təsiri ilə müəyyən dəyişikliklər keçirmişdir. Meyankieli fonetikası və lüğəti bəzi İsveçcə sözlərlə zənginləşdirilmişdir. Finlandiya dilində olduğu kimi Latın əlifbası istifadə olunur. Yazılı formada Finlandiya dilinin qaydalarına əsaslanır, lakin İsveç təsirini əks etdirən fərqlər var.

### Dil ailəsi
Ural dilləri → Fin-Uqor dilləri → Fin dilləri.

## Tarixi
1809-cu ildə Finlandiyanın İsveçdən ayrılması və Rusiyaya birləşdirilməsi nəticəsində Tornedalen bölgəsi İsveçdə qaldı. Bu bölgədəki fin dilli əhali İsveçlərlə daha çox təmasda olaraq dilin dəyişməsinə səbəb oldu. XX əsrdə İsveç hökuməti Meänkieli danışanları İsveç dilində danışmağa məcbur etdi. Bu, dilin zəifləməsinə və assimilyasiya prosesinə gətirib çıxardı. 1990-cı illərdə İsveç azlıq dillərinə daha çox dəyər verməyə başladı və Meänkieli dili qorunmalı dil kimi qəbul edildi.

### Müasir dövr
Meyankieli dilini ana dili kimi istifadə edənlərin sayı təxminən 60,000-dən 80,000-ə qədərdir. Danışanların çoxu yaşlı nəsildəndir, gənclər arasında istifadə azalır. İsveçdə Meyankieli tədrisi bəzi məktəblərdə mövcuddur. Televiziya və radio proqramları, həmçinin ədəbiyyat vasitəsilə dilin qorunmasına çalışılır. İsveçcə dominant olduğu üçün Meyankieli danışanların sayı azalır. Gənc nəsillər arasında dilin mənimsənilməsi zəifdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
* Torniolaaksolaiset
* Ridanpää, Juha (2018) Why save a minority language? Meänkieli and rationales of language revitalization. – *Fennia : International Journal of Geography* 169 (2), 187–203.
Hipermetropiya

**Hipermetropiya** — və ya **uzaqgörənlik**, uzaq əşyaların aydın göründüyü, lakin yaxındakı əşyaların bulanıq göründüyü gözün vəziyyəti. Bu bulanıqlaşma, linzanın səhv yerləşməsi səbəbindən gələn işığın retinaya deyil, arxa qişaya fokuslandığına görə baş verir.

Gənc xəstələrdə yüngül hipermetropiya adətən heç bir görmə qüsuru olmadan akkomodasiya yolu ilə düzəldilir. Yeni doğulanlarda demək olar ki, həmişə hipermetropiya olur, lakin uşaq böyüdükcə tədricən azalır. Hipermetropiya yüksək olarsa, həm uzaqdan, həm də yaxından görmə pozulur.

## Simptomları
Gənc xəstələrdə yüngül hipermetropiya heç bir simptoma səbəb olmaya bilər. Hipermetropiyanın əlamətləri və simptomları arasında bulanıq görmə, baş ağrıları, gözlərin yorğunluğu və s. Simptomlar adətən ağır işdən sonra, xüsusilə axşam və ya gecə müşahidə edilir.

## Diaqnozu

Uzaqgörənliyin diaqnozu retinoskop və ya avtomatik refraktiv aparatdan istifadə etməklə aparılır. Müayinəni yerinə yetirmək üçün sınaq çərçivəsində olan linzalarından və ya foropterdən istifadə edilir. Düzğün olmayan strukturlar və fiziologiya üçün köməkçi testlər buynuz qişa, konyunktiva, ön kamera və irisi tədqiq edən lampa testi vasitəsilə edilə bilər.

## Təsnifatı

Hipermetropiya adətən klinik görünüşünə, şiddətinə və ya gözün uyğunlaşma vəziyyəti ilə necə əlaqəli olduğuna görə təsnif edilir.

### Klinik təsnifatı
Hipermetropiyanın üç klinik kateqoriyası var:

* Sadə hipermetropiya: Bioloji müxtəlifliyə görə təbii olaraq yaranır.
* Patoloji hipermetropiya: xəstəlik, travma və ya anormal inkişaf nəticəsində yaranır.
* Funksional hipermetropiya: gözün uyğunlaşma qabiliyyətinə mane olan iflic nəticəsində yaranır.

### Hipermetropiyanın komponentləri
Hipermetropiyada akkomodasiya mühüm rol oynayır. Akkomodativ statusu nəzərə alaraq, uzaqgörənlik aşağıdakı kimi təsnif edilə bilər:

* Ümumi hipermetropiya. 
* Gizli hipermetropiya
* Manifest hipermetropiya

## Müalicəsi

* Korreksiyaedici linzalar
* Cərrahiyyə əməliyyatı

## Həmçinin bax

* Miopiya (yaxındangörmə)
* Astiqmatizm
* Eynək

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Benoni müdafiəsi

**Benoni müdafiəsi** — iki sistemdən ibarət olan şahmat debütü. Modern-Benoni bu gedişlərlə başlayır: ** <br> 1. d2-d4 Ag8-f6 <br> 2. c2-c4 c7-c5 <br> 3. d4-d5 <br>

Klassik Benoni isə: **1. d2-d4 c7-c5**

== Variyantları ==
**3. ...b7-b5** — [[Benko qambiti]]

**3. ...e7-e6** — Modern Benoni

**3. ...e7-e6 4. Ag1-f3 b7-b5''' — Blyumenfeld qambiti
Kassel Universiteti

**Kassel Universiteti** (alm. Universität Kassel) — 1971-ci ildə Almaniyanın mərkəzi hissəsində, Kassel, Hessendə yerləşən universitet.

## Akademik strukturu
Universitetddə bakalavr və magistr dərəcələri təklif olunur. Bütün təhsil proqramları həm alman, həm də xarici tələbələr üçün açıqdır.

### Fakultələri
 
* Təbiət elmləri fakultəsi
* Mühəndislik Elmləri fakultəsi
* Memarlıq, Şəhərsalma və Landşaft planlaması fakultəsi
* Kənd Təsərrüfatı fakultəsi
* Sosial Elmlər fakultəsi
* Humanitar elmlər fakultəsi
* İncəsənət fakultəsi
* Elektrik mühəndisliyi fakultəsi
* İqtisadiyyat fakultəsi

### İnstituları

* Rəsmi Materialların Sınaq institutu 
* Latın Amerikası Araşdırmaları mərkəzi 
* Alman Tropik və Subtropik Kənd Təsərrüfatı institutu 
* Sahibkarlıq Düşüncə və Fəaliyyət Tədqiqat və Tədris mərkəzi
* Sosial Hüquq və Sosial Siyasət üzrə Araşdırma Assosiasiyası 
* Ali Ekoloji Tədqiqat və Tədris mərkəzi 
* Hessen dövıət sahibkarlıq institutu
* Mərkəzləşdirilməmiş Elektrik Texnologiyaları üzrə Səlahiyyət mərkəzi 
* Fənlərarası İşçi Qrupu Qadınlar və Gender Araşdırmaları mərkəzi
* Beynəlxalq İnkişaf və Əmək Mərkəzi  
* Kassel Universitet Araşdırmaları Beynəlxalq Mərkəzi  
* İtaliya şəbəkəsi – Rete italiana 
* Kassel Universiteti İdarəetmə Məktəbi, qiyabi/uzunmüddətli magistr proqramları 
* İnformasiya Texnologiyaları Elmi mərkəzi
* Tədris/Öyrənmədə Empirik Tədqiqatlar mərkəzi  
* Fənlərarası Nanostruktur Elm və Texnologiya mərkəzi  
* Müəllim Tədris mərkəzi 
* Ekoloji Ağıllı Ev mərkəzi

## Tədqiqat mərkəzləri
Fənlərarası tədqiqatlar Kassel Universitetinin prioritetidir. Buraya Fraunhofer Cəmiyyəti kimi beynəlxalq tədqiqat institutları ilə tədqiqat əməkdaşlığı və dialoq daxildir. Yüksək profilli tədqiqatlara yeni materiallar, eləcə də davamlılıq daxildir. Yeni şöbələr əlavə etməklə sonuncunu gücləndirmək üçün 2021-ci ildə Kassel Davamlı İnkişaf İnstitutu yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Akademik nəşriyyat

**Akademik nəşriyyat** —  elmi araşdırmaların, nəzəri və tətbiqi biliklərin geniş yayılması üçün yaradılan nəşriyyat sahəsidir. Nəşriyyatın əsas məqsədi, akademik cəmiyyətin və ictimaiyyətin istifadəsi üçün etibarlı və yüksək keyfiyyətli məlumat təmin etməkdir. Akademik nəşriyyat, kitablar, elmi məqalələr, konfrans materialları və digər tədris resurslarını dərc etməklə biliklərin yayılmasına xidmət edir.

Akademik nəşriyyat elmi araşdırmaları və əsərləri yayan nəşriyyat sənayesinin alt bölməsidir. Akademik işlərin əksəriyyəti akademik jurnallarda məqalələr, kitablar və ya dissertasiyalarda dərc olunur. Akademik yazının rəsmi nəşr olunmayan, sadəcə olaraq çap olunan və ya internetdə yerləşdirilən hissəsinə çox vaxt *“boz ədəbiyyat”* deyilir. Əksər elmi və akademik jurnallar və bir çox akademik və elmi kitablar, hamısı olmasa da, dərc olunmaq üçün mətnləri seçmək üçün bir növ həmyaşıd rəyinə və ya redaksiya rəyinə əsaslanır. Rəylərin keyfiyyəti və seçiciliyi üçün standartlar jurnaldan jurnala, naşirdən nəşriyyata və sahədən sahəyə geniş şəkildə dəyişir.

## Xüsusiyyətləri
Nəşrlər əsasən araşdırmalara, tədqiqatlara və elmi nəzəriyyələrə əsaslanır. Məzmun, əksər hallarda konkret bir elmi sahə ilə bağlı olur. Akademik nəşriyyatın əsas fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri məqalə və kitabların nəşrdən əvvəl müstəqil ekspertlər tərəfindən yoxlanılmasıdır (). Bu proses məlumatın keyfiyyətini və dəqiqliyini təmin edir. Əsasən tədqiqatçılar, alimlər, tələbələr və mütəxəssislər üçün nəzərdə tutulur.

### Nəşr növləri
* Akademik kitablar.
* Elmi jurnallar.
* Konfrans materialları.
* Dissertasiyalar.
* Onlayn resurslar (e-kitablar, açıq məqalələr).

## Akademik nəşriyyatın növləri
# *Universitet nəşriyyatları* — əsasən elmi və tədris məqsədli materialların dərcinə fokuslanır. Məsələn, Oxford University Press, Cambridge University Press. 
# *Kommersiya nəşriyyatları* — elmi jurnalların və məqalələrin nəşrində ixtisaslaşır. Məsələn, Elsevier, Springer Nature, Wiley.
# *Açıq girişli nəşriyyatlar ()* — oxucuların materiallara ödənişsiz çıxışını təmin edir. Məsələn, PLOS One, BioMed Central.
# *Hibrid nəşriyyatlar* — həm ödənişli, həm də açıq girişli nəşrləri təklif edir.

## Əhəmiyyəti
Araşdırma nəticələrinin geniş ictimaiyyətə və mütəxəssislərə çatdırılmasını təmin edir. Yeni biliklərin əldə olunması və mövcud nəzəriyyələrin tənqidi müzakirəsini təşviq edir. Fərqli sahələrdən olan tədqiqatları bir araya gətirərək multidissiplinar yanaşmaların yaranmasına şərait yaradır. Akademik nəşr prosesi, alimlərə öz karyeralarını inkişaf etdirmək və töhfələrini geniş ictimaiyyətə təqdim etmək imkanı verir.

## İstinadlar
Kapitolin Brutus

[thumb|"Kapitolin Brutus", [bürünc portret baş, şüşə ilə bəzədilmiş sümük gözlər, eramızdan əvvəl 4-cü əsrin sonu - 3-cü əsrin əvvəlləri, 16-cı əsrə aid tunc büstdə]] 
**Kapitolin Brutus** — qədim Romadan günümüzə qədər gəlib çatmış ən məşhur və əhəmiyyətli büstlərdən biri. Roma incəsənətinin ən tanınmış əsərlərindən biri olan və erkən Roma liderlərindən birinin təsvir edildiyi güman edilən bronz büst hazırda Romadakı Kapitol Muzeyində (Musei Capitolini) saxlanılır və eramızdan əvvəl 4-cü və ya 3-cü əsrə aid olduğu təxmin edilir. 

## Tarixi və Mədəni Kontekst
thumb|Eramızdan əvvəl 54-cü ildə zərb edilmiş Markus Yunius Brutusun denarius üzərində Lusius Yunius Brutus portreti.
Büstün Romadakı əfsanəvi lider Lusius Yunius Brutusu, Roma Respublikasının ilk konsulunu təsvir etdiyi düşünülür. Lusius Yunius Brutusun Roma Respublikasının qurulmasında mühüm rol oynadığı tarixi mənbələrdə vurğulanır.
Büst onun güclü iradəsini və liderliyini simvolizə edə bilər. Büst, həm Roma, həm də Etrusk sənətinin elementlərini əks etdirir. Bu, Romada etruskların təsirinin güclü olduğunu göstərir.

## Xüsusiyyətləri
Büst əsasən bronzdan hazırlanmışdır. Gözlər xüsusi diqqətlə işlənmiş və daha realizm üçün sümük, fil sümüyü və ya daş kimi materiallarla tamamlanmışdır.
Büstün üz cizgiləri ifadəlidir və güclü xarakteri simvolizə edir. İncə işlənmiş saqqal və baş quruluşu, dövrün sənətkarlıq səviyyəsini əks etdirir.
Güclü üz ifadəsi və portretin realizmi Brutusun qətiyyətini və liderlik keyfiyyətlərini vurğulayır.
Büst, Roma dövründə qəhrəmanların və liderlərin təsvir edilməsi ənənəsinə uyğun olaraq, nüfuzlu bir fiquru xatırlatma məqsədi daşıyır.

## Büstün Tarixi Əhəmiyyəti
Kapitolin Brutus büstü qədim Roma sənətində portret incəsənətinin erkən nümunələrindən biridir. Təsvir etdiyi şəxsiyyət, Romada dövlətçilik və liderlik ideallarının təcəssümü hesab olunur. Bu büst, həm də Roma sənətindəki realizm ənənələrinin başlanğıcını göstərir. Büst, tarixçilər və sənətşünaslar üçün qədim Roma mədəniyyətini anlamaqda mühüm bir mənbə olaraq qalır.

## Həmçinin bax
*Büst
*Heykəltaraşlıq
## İstinadlar
İsrael Vaskes

**İsrael Vaskes** (; ) — 1995-ci ildən 2010-cu ilə qədər rinqə çıxan meksikalı peşəkar boksçu.

Beynəlxalq Boks Federasiyası və Ümumdünya Boks Şurasının (WBC) versiyasına görə ikinci ağır çəki dərəcəsində keçmiş dünya çempionu

## Həyatı
1995-ci ilin martında ilk dəfə rinqə çıxıb. Karyerası ərzində 49 döyüş keçirib, 44 qələbə qazanıb, onlardan 32-si nokautla yekunlaşıb. 11 noyabr 2024-cü ildə 4-cü dərəcli sarkoma diaqnozu qoyulub. 3 dekabr tarixində vəfat edib.

## İstinadlar
Nils Arestrup

**Nils Arestrup** (; ) — fransız aktyoru, rejissor və ssenarist

## Həyatı
8 fevral 1949-cu ildə Parisdə anadan olub. O, aktyorluq karyerasına teatrda başlayıb. *"Ürəyimin döyüntüsü dayandı"*, *"Peyğəmbər"*, *"Orse bulvarı"* filmlərindəki rollara görə Sezar mükafatına layiq görülüb. 2012-ci ildə on il birlikdə olduqdan sonra aktrisa, ssenarist və yazıçı İzabell Le Novellə ailə həyatı qurub. Elə həmin il onların bir oğlan və bir qız əkizləri dünyaya gəlib. 1 dekabr 2024-cü ildə 75 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Freya (pişik)

**Freya** () — 2012-ci ildən 2014-cü ilə qədər Böyük Britaniyanın Baş nazirinin Dauninq-strit 10 ünvanında yerləşən iqamətgahında  vəzifəsində çalışmış pişik

2012-ci ilin sentyabrında Freya Larri ilə eyni vəzifəni paylaşıb.

## Həyatı
16 sentyabr 2012-ci ildə "The People"dan Naycel Nelson xəbər verdi ki, baş nazir Devid Kemeron Larrini Kabinet Ofisinin siçantutan vəzifəsindən azad edib və yerinə Freyanı təyin edib. Kameron Larrinin tənbəlliyindən bezdiyini iddia edirdi. Kemeron Freyanı "daha sərt" olduğu üçün seçmişdi.

2012-ci ilin oktyabrında polis Larri ilə Freya arasında 10 nömrəli binanın qarşısında mübahisəni dağıtmalı oldu. Baş nazirin sözçüsü Freya və Larrinin "birlikdə mövcud ola bildiklərini" bildirdi və əlavə etdi ki, o, iki pişiyin macəraları haqqında əlavə şərh verməyəcək.

2014-cü ilin may ayında Freya Dauninq-stritdən bir mil uzaqlaşdı və bir xeyriyyə işçisi tərəfindən xilas edilməli və geri qaytarılmalı oldu.

2014-cü ilin avqustunda Freya Vaytholda avtomobil tərəfindən vuruldu və sonra baytar tərəfindən müalicə olundu.  ev heyvanının köməyinə gələnlərə "çox minnətdar olduğunu" bildirdi. Bu hadisələrdən sonra Freya gəzmək arzusunu həyata keçirmək üçün Kent kəndinə göndərildi. 2015-ci ilin fevral ayında o, Hökumət Qonaqpərvərlik İdarəsinin rəhbəri Robert Alexander ilə yaşamaq üçün Londonun  köçdü.

### Ölümü
Freya 4 avqust 2022-ci ildə, 13 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Larri (pişik)

**Larri** (; ) — 2011-ci ildən Böyük Britaniyanın Baş nazirinin Dauninq-strit 10 ünvanında yerləşən iqamətgahında  vəzifəsində çalışan pişik

Larri altı baş nazir dövründə vəzifədə olub: Devid Kemeron, Tereza Mey, Boris Conson, Liz Trass, Rişi Sunak və Kir Starmer

## Həyatı

### Erkən həyatı
Larri 2007-ci ilin yanvarında küçə pişiyi kimi anadan olub. 2011-ci ildə o, Dauninq-strit işçiləri tərəfindən övladlığa götürüldü və əvvəlcə Kemeronun uşaqları üçün ev heyvanı olmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. O, Dauninq-stritə aparıldıqdan az sonra mətbuatda Larrinin itmiş pişik olduğunu və ilk sahibinin onu geri qaytarmaq üçün kampaniyaya başladığını iddia edən bir xəbər yayıldı. Lakin sonradan bu hekayənin saxta olduğu müəyyən edildi və belə bir sahib və ya kampaniya mövcud deyildi.

### Karyerası
Dauninq-strit veb-saytı Larrinin vəzifələrini "evə gələn qonaqları qarşılamaq, təhlükəsizliyi yoxlamaq və yuxu keyfiyyəti üçün antik mebelləri yoxlamaq" kimi təsvir edir. 1929-cu ildən bəri, sələflərindən fərqli olaraq, Larrinin xərcləri hökumətdən asılı olmayaraq könüllü işçi heyəti tərəfindən maliyyələşdirilir. Devid Kemeron 2016-cı ildə izah etdi ki, Larri dövlət qulluqçusudur və onun şəxsi mülkiyyəti deyil. Buna görə də Kemeronun xələfi vəzifəyə gəldikdən sonra da pişik iqamətgahda qalacaq.

### Səhhəti
2023-cü ilin sentyabrında The Sun Larrinin bir müddətdir səhhətinin pis olduğunu və işçiləri onun ölümünə hazırlaşdığını bildirdi. Dauninq-strit verilən açıqlamada bunu təkzib etdi və Larrini "xoşbəxt və sağlam" adlandırdı.

2024-cü ilin avqustunda məlumat verildi ki, Dauninq-stritdəki işçilər Larrinin ölümünü ictimaiyyətə necə elan etmək üçün planlar hazırlamağa başlayıblar. Bununla belə, Larrinin hələ də yaxşı olduğu bildirilirdi.

## İstinadlar
Harvi Vaynşteyn

**Harvi Vaynşteyn** (; ) — amerikalı keçmiş film prodüseri

2017-ci ilin oktyabrında 1970-ci illərin sonlarına aid cinsi istismar iddialarından sonra Weinstein şirkətindən qovulub. Oktyabrın 31-nə qədər 80-dən çox qadın ona qarşı cinsi qısnama və ya zorlama iddiaları irəli sürüb. 2018-ci ilin may ayında Vaynşteyn həbs olundu və Nyu Yorkda zorlamada ittiham edildi; 2020-ci ilin fevralında o, beş ağır cinayətdən ikisində təqsirli bilinib. 23 il həbs cəzasına məhkum edilib.

## Cinsi zorakılıq ittihamları və məhkumluqlar

2017-ci ilin oktyabrında The New York Times və The New Yorker, ondan çox qadının Vaynşteyni onlara cinsi təcavüz, təcavüz və ya təcavüzdə ittiham etdiyini bildirdi. Film sənayesindəki bir çox digər qadın, sonradan Vaynşteyn ilə oxşar təcrübələr yaşadıqlarını bildirdi. Bu iddialar nəticəsində Vaynşteyn öz prodüser şirkətindən qovulmuşdur. 10 oktyabr 2017-ci ildə Vaynşteynin həyat yoldaşı Corcina Çapman onu tərk etdiyini açıqladı; onların boşanması 2021-ci ilin iyulunda yekunlaşdı.

## Həyatı
2024-cü ilin oktyabrında sümük iliyində nadir xərçəng forması — xroniki miyeloleykoz aşkar edilib.

## İstinadlar
Slavyan müdafiəsi

** Slavyan müdafiəsi ** — şahmat debütü, vəzir qambitinin bir növü, bu gedişlər ilə başlayır: '''  1. d2-d4 d7-d5  2. c2-c4 c7-c6
Əbu Müslim məscidləri

**Əbu Müslim məscidləri** () — Azərbaycanın Quba rayonunun ən qədim məscidləridir. Orada eyniadlı 3 məscid var. Şahdağ xalqlarına, Azərbaycanın yerli əhalisinə mənsub etnik azlıqlara mənsubdur .

Əbu Müslim məscidləri Azərbaycanın ən qədim məscidləridir. İş o yerə çatıb ki, Azərbaycanın Quba rayonunun Xınalıq, Cek və Qrız kəndlərində Əbu Müslim məscidləri VIII əsrdə ucaldılıb. Şayiələrə görə, bu məscidlər təxminən VIII əsrdə Abbasi xilafətinin banisi Abbasın məşhur sərkərdəsi Əbu Müslim Əl Xorasani tərəfindən ucaldılıb. Çox güman ki, həmin sərkərdə həmin vaxt Azərbaycan hakimi olub.

## Cek kəndindəki məscid

Cek kəndindəki Əbu Müslim məscidi sovet hakimiyyəti illərində sökülərək onun daşından məktəb binası, ağaclarından taxıl anbarı tikilib. Məscid ölkə müstəqilliyinin ilk illərində kənd başçılarından Şıxəli Muradovun təşəbbüsü və kənd sakinlərinin köməyi ilə qismən bərpa edilmişdir. Lakin maliyyə çətinliyi səbəbindən Əbu Müslim məscidinin tikintisi hələ də lazımi səviyyədə başa çatdırılmayıb. Onun ətrafında geniş elmi, arxeoloji və memarlıq tədqiqatlarının aparılması çox vacibdir.

## Xınalıq kəndində məscid

Xınalıq kəndindəki Əbu Müslim məscidi keçmiş SSRİ dövründə anbar kimi istifadə olunub. Artıq əvvəlki kimi yerli əhali tərəfindən məscidə çevrilib. Kənd camaatı cümə namazını bu məsciddə qılır. Hınalıqdakı Əbu Müslüm məscidinin taxta sütunları oyma üsulu ilə müxtəlif Nəbati motivləri və göl təsvirləri ilə bəzədilib. Məscidin girişində sağ tərəfdə 2 metr hündürlükdə iki müxtəlif daşın üzərində "Runa" yazıları vardır. Təxminən 3–8 məqalə. Əsrlər arasında yazıldığı təxmin edilir. Yazılar dəqiq tərcümə edilməsə də, onların təxmini mənası "günəşin doğuşu" və "yeni tarixin başlanğıcı"dır.

## Qrız kəndindəki məscid

Qrız kəndindəki Əbu Müslim məscidi bu gün istifadə edilmir. Bunun əsas səbəbi bu məscidin ciddi dağıntılara məruz qalmasıdır.

2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi məscidi tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil etsə də, eyni zamanda vəsait çatışmazlığını əsas gətirərək bərpadan imtina etmişdir.

## İstinadlar
Bronxlar

**Bronxlar** — tənəffüs yollarında havanı ağciyərlərə keçirən keçid və ya tənəffüs yolu. Bronxların funksiyası tənəffüs yollarına (ağciyər) hava axını aparmaq, qızdırmaq, nəmləndirmək və təmizləməkdir.

Bronxlar qığırdaqla dəstəklənə bilməyəcək qədər dar olduqda onlara bronxiollar deyilir.

## Strukturu
Nəfəs borusu karinada iki əsas bronxlara bölünür: sol və sağ bronxlar. Traxeyanın karinası döş sümüyü və beşinci torakal fəqərə səviyyəsində yerləşir. Sağ bronx sol bronxdan daha geniş, qısa və şaqulidir. Onun orta uzunluğu 1,09 sm-dir.

Sağ əsas bronx təxminən beşinci torakal fəqərədə sağ ağciyərin kökünə daxil olur və üç ikincil bronxlara bölünür. Bunlar sağ ağciyərin yuxarı, orta və aşağı hissələrinə oksigeni çatdırılır.
Arxadan tək vena onun üzərində əyilir, sağ ağciyər arteriyası isə əvvəlcə aşağıda, sonra isə onun qarşısında yerləşir.

Sol bronx daha kiçik çaplıdır, lakin sağdan daha uzundur (5 sm). Altıncı döş fəqərəsinə qarşı sol ağciyərin kökünə daxil olur. Aorta qövsünün altından keçir, qida borusu, döş qəfəsini və öndə enən aortanı keçir. Sol əsas bronx, sol ağciyərin iki hissəsinə - yuxarı və aşağı hissələrə hava çatdırmaq üçün iki ikincil bronxlara bölünür.

İkinci dərəcəli bronxlar daha sonra hər biri bronxopulmoner seqmenti təmin edən üçüncü dərəcəli bronxlara (seqmental bronxlar kimi də tanınır) bölünür. Bronxopulmoner seqment birləşdirici toxuma septumu ilə ağciyərin qalan hissəsindən ayrılan ağciyərin bir hissəsidir. Bronxial divar adətən bronxun ümumi diametrinin 10%-dən 20%-ə qədər qalınlığa malikdir.

 File:Relations of the aorta, trachea, esophagus and other heart structures.png|Sol və sağ əsas bronxlar.


## Funksiyası
Bronxlar tənəffüs edilən havanı alveol adlanan ağciyərlərin funksional toxumalarına daşımaq funksiyasını yerinə yetirir. Ağciyərlərdəki hava ilə kapilyarlarda olan qan arasında qaz mübadiləsi alveolyar kanalların və alveolların divarları boyunca baş verir. Alveolyar kanallar və alveollar ilk növbədə oksigen və karbon qazının sürətlə yayılmasına imkan verən sadə skuamöz epiteldən ibarətdir.

## Həmçinin bax

* Bronxit
* Bronxospazm
* Bronxial arteriyalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vergi at qüvvəsi

**Vergi at qüvvəsi** () —  ölkənin faktiki olaraq topladığı vergi gəlirləri ilə potensial vergi gəlirlərinin müqayisəsini ifadə edən iqtisadi göstəricidir. Bu anlayış, bir dövlətin vergi toplama qabiliyyətini və vergi potensialını necə istifadə etdiyini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Vergi at qüvvəsi aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

Vergi at qüvvəsi= Faktiki vergi gəlirləri/Potensial vergi gəlirləri

burada
* Faktiki vergi gəlirləri — bir ölkənin mövcud vergi sistemi çərçivəsində topladığı real vergi məbləğidir.
* Potensial vergi gəlirləri — mövcud iqtisadi şərtlərə (ÜDM, gəlir səviyyəsi, iqtisadi fəaliyyət) əsaslanaraq ölkənin toplaya biləcəyi maksimum vergi məbləğidir.

Vergi at qüvvəsi hökumətlərin vergi sistemlərinin səmərəliliyini qiymətləndirmək və potensialı artırmaq üçün islahatlar həyata keçirməkdə istifadə olunan faydalı bir göstəricidir.

## Xüsusiyyətləri
* Vergi at qüvvəsi > 1 — ölkə öz potensialından daha çox vergi toplayır. Bu, ağır vergi yükünü və ya effektiv vergi idarəçiliyini göstərə bilər.
* Vergi at qüvvəsi < 1 — ölkənin vergi potensialından tam istifadə etmədiyini və ya vergi toplamada problemlərin olduğunu göstərir.
* Vergi at qüvvəsi = 1 — potensial vergi gəlirləri ilə faktiki gəlirlər arasında tam uyğunluğu göstərir.

## İstinadlar
Filemon Yanq

**Filemon Yunci Yanq** (; ) — Kamerun siyasətçisi, Kamerunun Baş naziri (2009–2019-cu illərdə), Kamerunun Kanadadakı keçmiş səfiri, BMT Baş Assambleyasının 79-cu sessiyasının sədri (10 sentyabr 2024-cü ildə).

## Həyatı
Yanq Kamerunun Şimal-Qərb Bölgəsinin Bui bölməsinin Oku bölməsində Jikejem-Okuda anadan olub. Yaounde Universitetində hüquq təhsili almışdır.

## Karyerası
Yanq1975-ci ildə Dövlət Ərazi İdarəsi nazirinin müavini təyin edilməzdən əvvəl Buea Apellyasiya Məhkəməsində prokuror vəzifəsində çalışmışdır. 1979-cu ildə Mədən və Energetika naziri olmuş və 1984-cü ildə hökumətdən istefaya göndərilənə qədər bu vəzifədə qalmışdır.

### Kanadada səfir və ali komissarlıq dövrü
Yanq, Kamerun Millətlər Birliyinə qoşulduqdan sonra 1984–1995-ci illərdə Kanadada səfir və 1995–2004-cü illərdə Kanadada ali komissar vəzifəsini icra etmişdir. O, həmçinin təxminən 10 il Kanadada Diplomatik Korpusun dekanı vəzifəsində çalışmışdır. Afrika ölkələrinin digər nümayəndələri ilə yanaşı, o, Kanadanın 2000-ci ildə borcunu azaltmaq öhdəliyindən məmnun qaldı. Yanq, 1998–2000-ci illərdə Biotəhlükəsizlik üzrə Kartagena Protokolu üzrə danışıqlarda Kamerunun nümayəndə heyətinə başçılıq edib və protokol qəbul edildikdən sonra o, Kartagena Protokolu üzrə Hökumətlərarası Komitəyə sədrlik edib. 2004-cü ildə Yanq Kamerun Prezidentliyinin Baş katibinin köməkçisi təyin edilmişdir. 2008-ci ildə Kamerun Hava Yolları Korporasiyasının direktorlar şurasının sədri olmuşdur.

### Kamerunun Baş naziri olması
30 iyun 2009-cu ildə Prezident Paul Biya Yangı Efrayim İnoninin yerinə Kamerunun Baş naziri təyin edilmişdir. Yanqın təyinatı 2004-cü ildə sələfi təyin olunduqdan sonra hökumətdə ən böyük silkələnmə oldu. Biya Dövlət Radiosundan əvvəlki hökumətdəki üç nazirin yerlərini dəyişdirdiyini, altı yeni ad əlavə edildiyini və altı portfelin tamamilə kəsildiyini söylədi. Müxalifət qismən hökumətin böyük tərkibinin qorunması səbəbindən böyük bir dəyişiklik gözləmədiyini söylədi. 30 nazir vəzifəsinin ixtisar ediləcəyinə ümid edirdi, amma 60-dan çox nazir qaldı. Kadr dəyişikliklərinin artan ərzaq qiymətləri ilə bağlı ictimai qəzəb və hökumətdəki yüksək korrupsiya ilə bağlı narazılıqdan qaynaqlandığı düşünülürdü. Bundan əlavə, bu hərəkət Biya-nın 2011-ci ildə keçiriləcək növbəti prezident seçkilərində dəstək qazanmaq cəhdi kimi qiymətləndirildi. Yanqdan əlavə yeni müdafiə, poçt və telekommunikasiya, rabitə, təhsil, qadınların yaxşılaşdırılması, su və enerji və idman nazirləri təyin edilmişdir. Yanq 4 yanvar 2019-cu ildə baş nazir vəzifəsindən istefa etdi.

### Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının sədri olması
6 iyun 2024-cü ildə Yanq, yetmiş doqquzuncu iclasında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş məclisinin sədri seçilmiş və bu vəzifədə 10 sentyabr 2024-cü ildə Trinidad və Tobaqodan olan Dennis Frensisdən əvəz etmişdir.

## İstinadlar
Boqolyubov müdafiəsi

'''Boqolyubov müdafiəsi:  1. d2-d4 Ag8-f6  2. c2-c4 e7-e6  3. Ag1-f3 Ff8-b4+ 
gedişləri ilə başlayan şahmat debütü.

Sovet qrosmeysteri Yefim Boqolyubovun şərəfinə adlandırılmışdır.
Kolin Klark

**Kolin Klark** (; ) — tanınmış İngilis iqtisadçısı və statistik. O, iqtisadi inkişaf nəzəriyyələrinə və iqtisadi fəaliyyətin sektorlara bölünməsinə dair işləri ilə məşhurdur. Xüsusilə üç sektorlu modelin inkişafında mühüm töhfə vermişdir.

## Əsas töhfələri
Kolin Klark iqtisadi fəaliyyətləri üç əsas sektora (birinci, ikinci və üçüncü sektor) bölərək, iqtisadiyyatın inkişaf prosesini daha yaxşı başa düşmək üçün çərçivə yaratdı. O, müşahidə etdi ki, inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarda işçi qüvvəsi birinci sektordan (kənd təsərrüfatı) ikinci sektora (sənaye), daha sonra isə üçüncü sektora (xidmət sahəsi) keçir. Klark milli gəlirin ölçülməsi sahəsində öncüllərdən biri olmuşdur. Kolin, iqtisadiyyatın ölçülməsində statistik metodlardan istifadəni genişləndirdi. "The Conditions of Economic Progress" kitabında Klark iqtisadi inkişafın mərhələlərini, sektorial dəyişiklikləri və resursların istifadəsini izah etmişdir. Kitab 1940-cı ildə nəşr edilmiş və iqtisadiyyatın inkişaf nəzəriyyələri üçün fundamental əsər olmuşdur. Klark texnologiyanın iqtisadi inkişafdakı roluna diqqət çəkmişdir. Kolin, texnoloji inkişafın məhsuldarlığı artıraraq sektorial dəyişikliklərə səbəb olduğunu qeyd etmişdir.

## Kitabları
* *The National Income, 1924–31*, 1932
* *The Economic Position of Great Britain*, with A. C. Pigou, 1936
* *National Income and Outlay*, 1937
* *A Critique of Russian Statistics*, 1939
* *Conditions of Economic Progress*, 1940
* *The Economics of 1960*, 1942
* *Statistical Society*
* *Australian Hopes and Fears*, 1958
* *Growthmanship*, 1961
* *Economics of Subsistence Agriculture*, with M. R. Haswell, 1964 (second edition 1966, third edition 1967, fourth edition 1970)
* *Population Growth and Land Use*, 1967 (second edition 1977)
* *Starvation or Plenty?*, 1970
* *The Myth of over Population and Why Population Growth Could Be Desirable*, June 1975
* *Poverty Before Politics*, 1977
* *The Economics of Irrigation* with Ian D. Carruthers, 1981
* *Regional and Urban Location*, 1982

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pioneers in Development Meier, G. M. and Seers, D. (eds) 1984, Oxford: Oxford University Press for the World Bank
* Extract of Clark's Chapter in Pioneers In Development
* ''Macromeasurement Before and After Colin Clark'', by Angus Maddison, an extended version of the Colin Clark Lecture, delivered at the University of Queensland, 22 August 2003
* Australian Dictionary of Biography
* Colin Clark as a development economist H. W. Arndt. (subscriber site)
* Donald Markwell, ''Keynes and Australia'', Reserve Bank of Australia, 2000; pages 39–43 especially relate to Colin Clark
Xidmət sahəsi

**Xidmət sahəsi** termini — müştərilərə xidmət göstərən və ya onların ehtiyaclarını qarşılayan sahələri ifadə edir. Xidmət sektoru bütün növ kommersiya və qeyri-kommersiya xidmətlərini özündə birləşdirən iqtisadiyyatın bir hissəsidir: müəssisələr, təşkilatlar, habelə fiziki şəxslər tərəfindən göstərilən müxtəlif növ xidmətlərin təkrar istehsalını özündə birləşdirən ümumiləşdirilmiş kateqoriya. İqtisadiyyatın qalan hissələri istehsal — sənaye və kənd təsərrüfatı hesab olunur.

Sahə çox genişdir və bir neçə əsas kateqoriyaya bölünə bilər:

# Ticarət və Pərakəndə Satış
# Turizm və Otelçilik
# Nəqliyyat və Logistika
# Sağlamlıq və Gözəllik
# Təhsil və Məsləhətçilik
# İT və Rəqəmsal Xidmətlər
# Bank və Maliyyə Xidmətləri

## İstinadlar
Qədim Latın dili

**Qədim Latın dili** — qədim Latın dili, İtaliya yarımadasında yaşayan Latın tayfalarının danışdığı və Roma imperiyasının formalaşmasından əvvəl istifadə edilən erkən Latın dilinin mərhələsidir. Bu dil eramızdan əvvəl 7-ci əsrdən eramızdan əvvəl 1-ci əsrə qədər davam etmişdir və sonrakı dövrlərdə Klassik Latın dili ilə əvəz olunmuşdur.

## Tarixi Kontekst
Qədim Latın dili, Hind-Avropa dil ailəsinə daxil olan İtalik dillərindən biridir. İtaliyada Umbriya, Oskan və digər dillərlə birlikdə İtalik dillər qrupuna aiddir.
Əsasən Latium bölgəsində danışılırdı. Bu bölgə Romanın mərkəzi hesab olunur.
Qədim Latın dili Romada siyasi, mədəni və iqtisadi nüfuzun artması ilə inkişaf etmişdir.Romanın genişlənməsi ilə Latın dili yeni dialektlərə və formalara bölünmüş, nəticədə Klassik Latın dövrünə keçid baş vermişdir.

## Dil Xüsusiyyətləri
thumb|300px|Latın dilinin ən qədim məlum nümunəsi olan və eramızdan əvvəl VII əsrin birinci yarısına aid olan Praeneste Fibula.
thumb|Üç kürəşəkilli ''kernos'' vazadan ibarət üçlüyün üzərindəki Duenos yazısı

Latın dili, sözlərin sonluqlarını dəyişdirərək qrammatik mənanı ifadə edən flektiv bir dildir. Qədim Latın qrammatikası Klassik Latından daha çox müxtəliflik göstərirdi və bəzi qaydalar daha az sabit idi.
Sözlər və Lüğət: Hind-Avropa köklərinə əsaslanan çoxsaylı köhnə sözlərə malikdir. Bəzi qədim sözlər Klassik Latında ya dəyişmiş, ya da istifadədən çıxmışdır.
Fonologiya: Qədim Latın, daha çox fərqli sait və samit tələffüzü ilə fərqlənirdi. Klassik dövrdə bəzi səslər dəyişmiş və ya itirilmişdir.
Yazı Sistemi: Əvvəlcə Etrusk əlifbası əsasında işlənmiş bir yazı sistemi istifadə olunurdu. Daha sonra Latın əlifbası müasir Latın əlifbasının əsasını təşkil etdi.

## Ədəbiyyat və Yazılı Miras
Ən Erkən Yazılar: Ən qədim yazılı nümunələr eramızdan əvvəl 7-6-cı əsrlərə aiddir. Bunlara daş üzərində oyulmuş yazılar daxildir. Duenos Yazısı və Lapis Niger Yazısı ən erkən yazılı mənbələrdəndir.
Epik Yazılar: Qədim Latın ədəbiyyatı şifahi poeziya və dini ayinlərdə istifadə edilmişdir.

## Müasir dillərə təsiri
Klassik Latına Keçid: Qədim Latın dövrü sonradan sistematik bir dil forması olan Klassik Latın ilə əvəz olundu. Dilin erkən formaları hüquq və ədəbiyyatda iz qoydu.
Latın dilinin təkamülü nəticəsində Roman dilləri (məsələn, İtalyan, Fransız, İspan, Portuqal və Rumınca) meydana gəldi.
Qədim Latın dili, Roma sivilizasiyasının mədəni, hüquqi və inzibati əsaslarını qoyan bir ünsiyyət vasitəsi olaraq mühüm rol oynamışdır. Onun tarixi və dilçilik xüsusiyyətləri müasir dillərin və mədəniyyətlərin formalaşmasında əvəzsiz təsirə malikdir.

## Həmçinin bax
* İtalik dilləri

## İstinadlar
Qubalı Əhmədxan (usmi)

**Qubalı Əhmədxan** — Qaytaq usmiliyinin usmisi. XVII əsr Dağıstan tarixində hərbi-siyasi xadim. Üsmi Hüseyn xanın oğlu.
## Həyatı

Atası Hüseyn xanın ölümündən sonra Əhməd xan qubalıların və Qaytaqdakı tərəfdarların dəstəyi ilə 1710-cu ildə Başlılar və Məcəlislilərlə birlikdə tərəkəmələr yaşayan Tərəkəməni və Aşağı Qaytağı fəth etdi və usmiyə çevrildi. O zamankı usmi Əmir Həmzə dağlıq bölgələrə qaçdı və bəzi məlumatlara görə təqribən 1710-1711-ci illərdə vəfat etdi.

Lakin Əhməd xan uzun müddət hökmranlıq edə bilmədi. Qaytaqda böyük daxili qarşıdurma başladı. Usmi Rüstəm xanın nəvəsi və Ullubinin oğlu Böyük Əhməd xan Əmir-Həmzənin ölümündən sonra Qubalı Əhməd xana qarşı çıxdılar. Təxminən 1711-ci ildə onlar, Qubalı Əhməd xanı Başlıdan Məcəlisə qovmağa nail oldular. Bundan sonra Böyük Əhməd xan, Qubalı Əhməd xanın yaxın adamlarından birini öz tərəfinə çəkdi və o, gözlənilmədən onu Məcəlisdə öz evində qətlə yetirdi.

XIX cu əsrə aid bir mənbədə Qubalı Əhməd xanın ölüm tarixi kimi 1703-cü il göstərilir. Onun Məcəlisdə dəfn edildiyi də deyilir.

## İstinadlar