open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Firudin bəy Məlik-Aslanov

**Firudin bəy Məlik Aslan bəy oğlu Məlik-Aslanov***(az. Firudin bəy Məlik Aslan bəy oğlu Məlik-Aslanov*; 15 iyun 1811, Tuğ, Dizaq mahalı, Qarabağ xanlığı – 8 iyun 1857, Tuğ, Şuşa qəzası, Şamaxı quberniyası, Rusiya imperiyası) — Qarabağ atlı alayının zabiti, Rusiya İmperator Ordusunun kapitanı, mülkədar.

## Həyatı
Firudin bəy 15 iyun 1811-ci ildə Dizaq mahalının Tuğ kəndində anadan olub. Qədim və nəcib Qarabağın zadəgan Məlik-Aslanovlar ailəsinəndir. Mədrəsə təhsili almışdı. Rus və şərq dillərini bilirdi. Qarabağ atlı alayının zabiti olub. Çar ordusunda qulluq edirdi. Kapitan rütbəsi vardı. Həmçinin mülkədar kimi tanınırdı.

## Hərbi karyerası
Firudin bəy Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1828–1829) zamanı Qarabağ əyalətinin sakinlərindən yaradılmış 1-ci müsəlman (azərbaycanlı) süvari alayında xidmət etməyə başladı. 1828-ci ildə Soğanlıq döyüşü zamanı Xertvis qalasının alınmasında iştirak edib.

1834-cü ilin noyabrında Varşavaya səfərə göndərilən Zaqafqaziya atlı-müsəlman alayının tərkibində ştabs-kapitan İsmayıl bəy Qutqaşınlı, poruçik Cəfərqulu ağa Bakıxanovla (Abbasqulu ağa Bakıxanovun kiçik qardaşı) birlikdə praporşik Firudin bəy Məlik-Aslanov da olmuşdu. Polşada çar ordusunun tərkibində olarkən Firudin bəy atasının dostu feldmarşal Paskeviçlə rastlaşır. Paskeviç ona xeyli kömək edir. Tarixçi Mir Mehdi Xəzani bu barədə yazır: "Əlhəqq Məlik Aslan bəy Dizaqi o vaxtdan sərdar Paskeviç xidmətində çox layiqli xidmətlər eləmişdi. Orada qoşuna nabələd vaxtı çox tüncü və tədarükat hazırlayıb, sərdarı və qoşunu məmnun və razı eləmişdi. Bir növ ilə sərdar feldmarşal Varşavada olanda dəxi onu razılıq ilə yad etmiş və xatırlamış, oğlu kapitan Firudin bəyə o mükafata görə çox iltifat və mərhəmətlər 
eləmişdi."

Sicil siyahısının 1854-cü ildə tərtib edilən əsasına görə, Firudin bəy 22 oktyabr 1835-ci ildə praporşik, 
28 oktyabr 1840-cı ildən poruçik, 2 fevral 1844-ci ildə ştabs-kapitan hərbi rütbələrini alıb. 5 sentyabr 1855-ci ildə isə çar ordusunda kapitan dərəcəsinə qədər yüksəlib.

Döyüşlərdə igidliyinə və şücaət göstərdiyinə görə 1842-ci ildə o 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Ailəsi
Həyat yoldaşı Mənsurə xanım. 
Övladı Nəriman bəy (1855,Tuğ – ?).
Atası Məlik Aslan bəy Dizaq mahalının son məliyi və naibi olmuşdu, həmçinin rus üsul-idarəsi dönəmində Zəngəzur mahalının da naibi kimi xidmət edirdi.

## Mükafatları
3-cü dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (12.06.1842).

## İstinadlar

## Mənbələr
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi. f.24. op.1. d.142. 4.l.42
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi. f.69. оp.1. d.31. l.18
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi. f.10. оp.1. d.135
* *E.E. İsmaylov*. Məlik-Aslanovlar nəslinə dair dəqiqləşdirmələr (rus dilində), Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri, Üçüncü Buraxılış. Bakı, "Adiloğlu" nəşriyyatı, 2001, səh. 164–165 ISBN 9952-25-001-0

## Həmçinin bax
Məlik-Aslanovlar
Karlos Kastanyo Xil

**Karlos Kastanyo Xil** (16 may 1965 – 16 aprel 2004) – Kolumbiyada sağçı paramilitar təşkilat olan *Kordoba və Uraba Kəndlilərinin Özünümüdafiə Qüvvələrinin* (ACCU) qurucusu. Qrup, ataları Kolumbiya İnqilabçı Silahlı Qüvvələri (FARK) tərəfindən əsir götürülüb öldürüldükdən sonra Karlos ilə qardaşları Fidel və Visente tərəfindən quruldu. ACCU daha sonra *Kolumbiya Birləşmiş Özünümüdafiə Qüvvələrinin* (AUC) qurucu üzvlərindən biri oldu.

## İlk illəri
Karlos 1965-ci ildə Amalfidə heyvandarlıqla məşğul olan bir ailənin oğlu olaraq dünyaya gəldi. 1981-ci ildə atası İesus Kastanyo, FARK partizanları tərəfindən qaçırıldı və azad edilməsi üçün 50 milyon peso tələb edildi. Kastanyolar sadəcə 16 milyon toplaya bildilər. Nağd ödənişə baxmayaraq, atalarını ölümcül vəziyyətdə bir ağaca bağlanmış şəkildə tapdılar.

Atalarının ölümü ilə Fidel, Visente və Karlos başda FARK kimi solçu partizanlara qarşı mübarizə aparmaq fikri ilə Kordobada bir çox silahlı paramilitar qrupun yaradılmasında fəal iştirak etməyə başladı. Özünümüdafiə qüvvələri olaraq adlandırılan bu qruplar, ilk başda yerli torpaq və ferma sahibləri ilə biznesmenlər tərəfindən maliyyələşdirildi, daha sonra isə narkotik ticarəti və fidyələrdən gəlir əldə etməyə başladı. Karlosa qardaşı, ordu zabitləri və paramilitar qrupun əməkdaşları, həmçinin, İsrailli Yair Klein tərəfindən döyüş təlimi keçildi.

1980-ci illərdə Kastanyo qardaşların narkotik kartelləri ilə əlaqələri möhkəm idi. Qardaşı Fidelin Pablo Eskobarı tanıması sayəsində Karlos da möhkəm bir dostluq qurmağa nail oldu. Ancaq o, paramilitar qrupların narkotik ticarəti ilə maliyyələşdirilməsinə qarşı idi. Eskobar və Kastanyo qardaşları arasındakı dostluq, şəxsi həbsxanası olan *Katedrala* həbs edildiyi zaman Kastanyo qardaşları öldürmək üçün qatillər göndərməsi ilə bitdi. Bununla da Kastanyolar Eskobarı öldürmək üçün digər narkobaronlarla əlbir olub, *Los Pepes* olaraq adlandırılan kriminal qrup yaratdılar. Karlos həmin vaxtlarda "Kabus" və ya "Uşaq" ləqəbləri ilə tanınmağa başladı. Los Pepes və Kolumbiya Milli Polis Təşkilatı arasındakı əlaqələr Eskobarın öldürülməsinə kömək etdi.

Eskobarın ölümündən iki ay sonra 1994-cü ildə komandir Fidel Kastanyo partizanlara qarşı vuruşmada həlak oldu. Bununla da Karlos *Kordoba və Uraba Kəndlilərinin Özünümüdafiə Qüvvələrinin* (ACCU) lideri oldu. Onun rəhbərliyi ilə 1997-ci ildə Kolumbiya ətrafındakı özünümüdafiə qüvvələri birləşərək *Kolumbiya Birləşmiş Özünümüdafiə Qüvvələri* (AUC) vahid birliyini meydana gətirdi.

## Liderlik dövrü

## Narkotik qaçaqçılığı

## Ölümü

## İstinadlar
	

## Həmçinin bax
Pablo Eskobar 
Kolumbiya İnqilabçı Silahlı Qüvvələri

## Xarici keçidlər
Youtube: Carlos Castano Gil - 2017 Sale a la luz! ESTA VIVO! AUC 
Youtube: Paramilitares en Colombia: La Historia de los Hermanos Castaño
Dəyanət Rzayev

**Dəyanət Rzayev** () — Azərbaycan psixoloqu. Dəyanət Rzayev yerli mediada tez-tez intiharlara dair ekspert rəyləri ilə çıxış edib, insanları intihardan çəkindirirdi.

## Həyatı
Dəyanət Rzayev 3 avqust 1971-ci ildə anadan olub. İlk ali təhsili pedoqoji psixologiya, ikinci ali təhsili isə Bədən Tərbiyəsi İnstitutunda bakalavr və  idman psixologiyası üzrə magistr dərəcəsi olmuşdur. 1990-cı illərdə futbol üzrə Azərbaycan milli komandasının psixoloqu olub və futbolçularla çalışıb. Sonradan Azərbaycanda ən böyük psixoloji mərkəzlərdən biri "Psixoterapiya Mərkəzi"ni yaratmışdır. Amerika və Avropa Psixoloji Müşavirə Assosiasiyasının üzvü idi.

Dəyanət Rzayev evli və 3 uşaq atası idi. Həyat yoldaşı ilə ölümündən bir müddət əvvəl ayrılmışdı.

## Ölümü
Onun cəsədi 2017-ci il yanvarın 25-də axşam saatlarında Bakının Yasamal rayonunda yerləşən evində aşkarlanıb. Psixoloq xeyli müddət depressiyada olub. O, son bir neçə günü də evində tək keçirib. İş yoldaşlarına xəstə olduğunu, işə gələ bilməyəcəyini bildirib. O, öz yaşadığı evdə kəmərlə boğulu halda tapılıb. İntihardan geriyə heç bir iz buraxmayıb. Biləcəri qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Bahman Qrup

**Bahman** — İranın iki böyük avtomaşın istihsal edən fabriklərindən biri. BHMN1 

## İstinadlar
Lado Asatiani

**Lado Asatiani** () - Gürcü yazıçı və şair. Cəmi yeddi il davam etmiş yaradıcılıq fəaliyyətindən sonra 26 yaşında vəfat etmişdir. Lado Asatiani XX əsr Gürcü ədəbiyyatının ən görkəmli simalarından biri kimi qəbul olunur. Asatiani Stalinist ideologiyanın təsirlərindən və məhdudiyyətlərindən qorunmağı bacaran az saylı gürcü yazıçılardandır.

## Həyatı

Lado Asatiani 1917-ci ildə həmin dövrdə Gürcüstan Demokratik Respublikasının sərhədləri daxilində yerləşən Kutaisi şəhərində anadan olmuşdur. Gənclik illərini bu şəhərdə keçirən Lado 1938-ci ildə Kutaisidə pedoqoji təhsilini tamamlayır. 1939-cu ildə Qızıl ordu tərəfindən hərbi xidmətə çağırılır, ancaq tuberkulyoz xəstəsi olduğundan ordu sıralarından tərxis edilir. Asatianinin gürcü mətbuatında ilk debütü 1936-cı ildə baş tutur. 1941-ci ildə isə şeirlərindən ibarət kolleksiya nəşr olunur. Gənc yazarın ədəbi fəaliyyətə başladığı dövr Gürcüstanda ciddi senzuranın və təqiblərin instenivləşdiyi dönəmə təsadüf edir.

Belə ki, Lavrenti Beriyanın gürcü yazıçılar və ədiblər üzərində yaratmış olduğu təhlükə qısa zamanda bütün ölkə ədəbiyyatına təsir etmişdi. Lado Asatiani Stalinist ideologiyanın təsirlərindən və məhdudiyyətlərindən qorunmağı bacaran az saylı gürcü yazıçılardandır. Senzuranın və repressiyanın tüğyan etdiyi dövrlərdə yazıçı sevgi şeirləri yazmış və öz əsərlərində əsasən məişət problemlərinə toxunmuşdur. 1941-ci ilin iyun ayında Üçüncü Reyx tərəfindən SSRİ-yə qarşı müharibənin elan edilməsi nəticəsində yazıçı vətənpərvərlik və tarixi köklərə toxunan əsərər yazmağa başlayır.

Bu dövrdən etibarən yazmış olduğu şeirlərində gürcü xalqının tarixi köklərinə toxunur və onları vətənpərvərlik nöqteyi-nəzərindən tərənnüm edirdi. Bəzi şeirləri həddindən artıq millətçilik duyğuları olduğundan nəşr edilməmişdir. Lado Asatiani 1943-cü ilin 23 iyun tarixində Tbilisi şəhərində vəfat etmişdir. 26 yaşında vəfat edən ədbin ölümünə əsas səbəb kimi gənclik illərindən bəri əziyyət çəkdiyi tuberkulyoz xəstəliyi göstərilir. Məzarının yeri 1968-ci ildə Tbilisiin Didube rayonunda bir çox məşhur yazıçısının, alimlərinin, artistlərinin, milli qəhrəmanlarının dəfn olunduğu Didube panteonuna köçürülmüşdür.
Lorenzo Kalleqari

**Lorenzo Kalleqari** (27 fevral 1998-ci ildə anadan olub) — Seriya A təmsilçilərindən olan *Genoa* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası

### Pari Sen-Jermen
Kalleqari öz peşəkar karyerasında debütünü Pari Sen-Jermen klubu ilə 30 noyabr 2016-cı ildə etmişdir. O, 87-ci dəqiqədə *Anje* klubu ilə qarşılaşmada Lukas Mouranı əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Pari-Sen Jermen Liqa 1 görüşündə Anjeyə səfərdə 2-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

### Genoa
10 iyul 2018-ci ildə Kalleqari Seriya A təmsilçilərindən olan *Genoa* klubuna pulsuz transfer olmuş və klub ilə dörd illik müqavilə imzalamışdır.

## Şəxsi həyatı
Kalleqarinin atası İtaliyanın Bettola şəhərində anadan olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub
 

## Uğurları

### Klub
;Pari Sen-Jermen KFA
*UEFA Gənclər Liqası İkinci: 2015–16

### Ölkə
;Fransa
*UEFA Avropa U-17 Çempionatı: 2015

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*France profile  at FFF
*PSG profile
"Qızıl ulduz" medalı (SSRİ)

**"Qızıl Ulduz" medalı** — SSRİ Ali Sovetinin 1 avqust 1939-cu il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ medalı. Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarına təqdim olunurdu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
Nazi Paikidze

**Nazi Nodarovna Paikidze-Barns** (, 27 oktyabr 1993, İrkutsk, Rusiya) ABŞ şahmatçısı, qrosmeyster (2010), iki dəfə Gənc Qızlar arasında Dünya Çempionu (öz yaş qrupunda), dörd dəfə Gənc Qızlar arasında Avropa Çempionu (öz yaş qrupunda) və Qadınlar arasında ABŞ Çempionu (2016).
 
## Həyatı

Paikidze Sibirin ən böyük şəhəri olan İrkutskda anadan olub. Atası mexanika mühəndisi, anası isə biokimyaçı idi. Şahmat oynamağı 4 yaşı olarkən atasından öyrənib. Həmin ildə ailəsi ilə birlikdə Gürcüstanın paytaxtı Tbilisiyə köçürlər.

1999-cu ildə ilki peşəkar məşqiçi ilə məşğul olmağa başlayıb və sürətlə irəliləyib və 2003-cü ildə ilk beynəlxalq turniri olan Avropa Gənclər arasında Şahmat Çempionatının (10 yaşa qədər) qalib olub. Bu turnirdən sonra FİDE Ustası titulunu qazanıb. Daha sonra ailəsi ilə birlikdə Moskvaya köçdü (2006).

2008-ci ildə Validmir Belov məşqiçisi olub. 2010-cu ildə qrosmeyster sonra beynəlxalq usta titulunu alıb.

## Xarici keçidlər

*Nazí Paikidze. 365chess.com 
*Nazí Paikidze. fide.com 
*Nazí Paikidze. chessgames.com
Ermənibulağı (Bukan)

**Ermənibulağı** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 388 nəfər yaşayır (70 ailə).  
## İstinadlar
Kamal Ağayev

**Kamal Ağayev** (; ) — Azərbaycan Kommunist Partiyası Cəbrayıl Rayon və Qubadlı Rayon Komitəsinin birinci katibi, Ucar Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri.

## Həyatı
Ağayev Kamal Əlibala oğlu 15 iyul 1930-cu ildə Azərbaycan SSR Ucar rayonunun Qarabörk kəndində anadan olmuşdur. 1947-ci ildə orta məktəbi bitirərək Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakultəsinə daxil olmuşdur. 1952-ci ildə Universiteti müvəffəqiyyətlə bitirmiş və Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinə işə dəvət olunmuşdur.

1954-cü ilə kimi DTK-də müxtəlif vəzifələrdə işləmiş, atasının ölümü ilə əlaqədar həmin ildə öz ərizəsi ilə DTK-dən istefa vermişdir. Doğma rayonuna qayıdan Kamal Ağayev 1961-ci ilə kimi Ucarda müxtəlif vəzifələrdə (rayon komsomol komitəsinin 1-ci katibi, Rayon icrayyə Komitəsinin sədri, Rayon Partiya Komitəsinin 3-cü katibi) işləmişdir.

1963–64-cü illərdə Moskvada Ali Partiya məktəbində təhsil aldıqdan sonra Qubadlı Rayon Partiya Komitəsinin 1-ci katibi seçilmiş və 1970-ci ilə kimi həmin vəzifədə işləmişdir. 1970–80-ci illərdə Cəbrayıl RPK-nin 1-ci katibi işləmişdir. 1980-ci ildən 2002-ci ilə kimi Bakı şəhərində bir sıra məsul vəzifələrdə (Ət-süd sənaye nazirliyində şöbə müdiri,"Bakmoloko" İB-də Baş direktor müavini, Respublika Kolxoz Bazarlarının Baş Direktoru, "Azərittifaq" Sənaye Birliyinin sədrinin müşaviri və s.).

2002-ci ildə təqaüdə çıxmış, 2004-cü ildə Azərbaycan Respublikası Przidentinin sərəncamı ilə fəxri təqaüdə layiq görülmüşdür.

Azərpaycan parlamentinin 4 dəfə dalbadal (6,7,8 və 9-cu çağırış)deputatı seçilmişdir. İşlədiyi dövrdə bir sıra dövlət mükafatları ilə, o cümlədən, 3 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, fəxri fərman və medallarla təltif edilmişdir.

27 noyabr 2006-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmiş, Ucar rayonu Qarabörk kəndində dəfn edilmişdir.

### Ailəsi
6 övladı var.

## Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
Ucar rayonunda onun adına küçə verilmişdir.

## Mənbə
* 

### İstinadlar
Karolina Şimot

**Karolina Şimot** () — Fransanı təmsil edən bədii gimnast.

## Karyerası
Karolina Şimot Fransanı 1996-cı ildə Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və qrup turnirində 4-cü pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Dennis Hacikaduniç

**Dennis Hacikaduniç** (9 iyul 1998-ci ildə anadan olub) — *Rusiya Premyer Liqası* təmsilçilərindən olan Rostov klubunda müdafiənin mərkəzi cinahında çıxış edən peşəkar İsveç futbolçusu.

## Karyerası

### Klub karyerası
Dennis Hacikaduniç 10 oktyabr 2016-cı ildə Malmö klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Hacikaduniç öz peşəkar karyerasında debütünü Malmö klubu ilə 30 oktyabr 2016-cı ildə etmişdir. O, Gefle klubu ilə qarşılaşmada Kari Arnasonu əvəz etmiş və 24 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır.

12 iyul 2018-ci ildə Dennis *Rusiya Premyer Liqası* təmsilçilərindən olan Rostov klubu ilə 5 illik müqavilə imzalamışdır.

## Karyera statistikası

## Uğurları
;Malmö FF
*Allsvenskan: 2016, 2017

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Malmö FF profile  
* SvFF profile 
*
Yuya Kubo

**** (d. 24 dekabr 1993) — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Levon Panos Dabağyan

**Levon Panos Dabağyan** () — erməni əsilli türk jurnalist, yazıçı. "Önce Vatan" qəzetində köşə yazıları yazır. Milliyətçi Hərəkat Partiyası və Alparslan Türkeş haqqında kitab yazan ilk ermənidir. Türk tarixində ermənilərə qarşı soyqırım olmadığını deyir. 1915-ci il Türkiyənin şərqində ermənilərin üsyan çıxardıqdan sonra ərazidən köçürüldükləri fikrini müdafiə edir.

## Həyatı
Levon Panos Dabağyan 1933-cü ilin 11 noyabrında Yenikapıda Kirkor Karacıyan və Siranuş Dabağyan adlı ermənilərin  ailəsində anadan olub. Ata tərəfi Vandan Kastamonuna, oradan da İstanbula köçən Karacıyanlılara, ana tərəfi isə Ərzurum-Van bölgəsindən İstanbula köçən Dabagyanlar nəslinə mənsubdu. Dabagyan ailəsi erməni Apostol Kilsəsinə aiddir.

1954-cü ildə hərbi xidmətdə olarkən, dənizçi olmaq üçün daha 36 ay xidmət keçməyə hazır olduğunu bildirmişdir . 1959-cu ildə Eliz adlı xanımla ailə qurdu. Bu nigahdan 1960-cı ildə Alis adlı bir qızı oldu. 1967-ci ildə Yeni İstanbulda müxbir kimi işə başladı. Son Havadis, Bu gün Həqiqət, Yaşıl Şəhər, Anadolu Ekspresi, Milli İqtisadiyyat və Kənd Təsərrüfatı, Mübarizə, Vəziyyət, Yeni Qəzet, Yaxın Şərq, Sabahdakı Sabah, Tərcüməçi, Gavroş, Parev, Artar və Nov Artar kimi nəşrlərə məqalələr yazmışdır.

2005-ci ildə Ankarada Türk Metal-İş Peşəsi və Milli Təhlükəsizlik Strategiyaları Araşdırma Mərkəzi tərəfindən təşkil edilən "Hər Yönüyle Ermeni Sorunu və tarixi həqiqətlər" konfransında "Bu gün bir Türkiyə-Ermənistan müharibəsi çıxsa, əminliklə Türk cəbhəsində yer alar və Ermənistana qarşı döyüşərdim. Ermənistanın ərazi tələblərinin arxasında bir erməni dövlətinin qurulması deyil, böyük İsrailin reallaşması dayanır - demişdir. Zeytunların mənşəyinin Pakradunilər olduğunu və Fransa ilə Vatikanın Zeytun üsyanının arxasında olduğunu və üsyanın təşkilatçılarının Pakradunis olduğunu iddia etmişdir .

Bir müddət MHP-də icraçı direktor vəzifəsini tutmuş və 1969-cu ildə İstanbulda parlamentə namizəd olmuşdur. O, MHP-nin üç aypara fiquru kimi emblem seçməsinin təşəbbüskarı olduğunu söyləyirdi.
## Əsərləri
* Perl-Harbordan Hirosimayadək (2004)
* Kino dünyası: Zaman tunelinin bütün aspektləri (2004)
* Türkiyə erməniləri tarixi (2004)
* Fatihin fəthi və fəth (2005)
* Qeyri-adi Konstantin şəhəri (2005)
* Osmanlı İmperiyasındakı şər qüvvələr (2005)
* 100 məqalə 100 şərh (2006)
* Zaman Şəbəkəsi Şehr-i İstanbulun Kitab dəftəri (2006)
* Türk Hakimlərinə Yol (2006)
* Erməni köçürülməsi: İmperialistlərin Qələmində (2007)
* Başbuğ Türkeş və Milliyyətçilik (2009)
* Erməni sualı və 1915-ci ildəki xaos tarix işığında (2010)
* Millet-i Sâdıka-1: keçmişdən bu günə qədər Osmanlı erməniləri (2011)
* Millet-i Sâdıka-2: Sənət dünyamızdakı ermənilər (2012) ISBN 978-975-355-905-8
* Millet-i Sâdıka-3: İstanbuldakı Gündəlik Həyat (2013)
* Naməlum Sultan II. Abdulhəmid Xan-1 (2014)

## İstinadlar
Həmzəabad

* Həmzəabad (Bukan) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Həmzəabad (Soyuqbulaq) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Həmzəabad (Mahnişan)
Kauai adası

**Kauai** () — Havay adalarının ən qədim adası olaraq 6 milyon yaşı vardır. Onun sahəsi 1456&nbsp;km² təşkil edir. Sahəsinə görə Havay adalarının 4-cü, Amerikanın isə 21-ci adasıdır.

## Coğrafiya

Arxipelaqın digər adaları kimi bu adada vulkanik məşhəllidir. Adanın ən hündür nöqtəsi Kavaikini dağıdır (1598 m). İkinci ən hündür zircəsi isə Vialeale dağıdır. Onun ən hündür nöqtəsi 1569 metrdir. Dağın şərq hissəsinə il ərzində 11 684&nbsp;mm yağıntı düşür. Adaya 27 avqust 1993-cü ildən 30 aprel 1994-cü ilə qədər yağış dayanmadan yağmışdır (247 gün). Bu səbəbdən Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil edilmişdir. Çoxlu sayda yağıntının yağması torpaq erroziyasına səbəb olur. Burada çoxlu sayda şəlalə mövcuddur.

Adanın əhalisi 2010-cu ilə olan məlumata görə 67 091 nəfərdir. Adanın ən böyük yaşayış məntəsəsi Kapaa şəhəridir (10 699).

## Tarixi
Kauai adası ilk dəfə Ceyms Kuk tərəfindən 1778-ci ildə kəşf edilmişdir. 1810-cu ildə Havay krallığı ərazisinə daxil edilmişdir.

1816–1817-ci illərdə Rus-Amerikan kompaniyasının rəhbəri Qeorq Şeffer tərəfindən Yenizavetpol qalası inşa edilmişdir. Ancaq 1817-ci ilin yayında onlar adanı tərk etmişlər. 1835-ci ildə Old-Koloa şəhərində şəkər zavodu inşa edilmişdir.

## İqtisadiyyat

Ada iqtisadiyyatının əsasınl turuzm təşkil edir. 2007-ci ildə adı 1 271 000 turist ziyarət etmişdir. Bununda 84 % kontinental Amerikadan, 3 % isə Yaponiyadan gəlmişdir. 2003-cü il məlumatına görə adada 27 000 iş yeri vardır ki, onunda 26 % turizm, 15 # dövlət, 14, 5 % ticarət, 2,9 % kənd təsərrüfatı, 0,7 % təhsil sahəsində çalışır. İşsizlik 3,9 % olmuşdur ki, buda Havay adalarındakı 3,0 % baryerdən çoxdur.

## Fauna
Adada minlərlə toyuğu müşahidə etmək olur. Onların sayının belə çox olmasının səbəbi təbii düşmənlərinin olmamasıdır. Digər adalardan fərqli olaraq burada manqustlar yoxdur. Sahil ərazilərində bəzən Havay monax suitisinə rast gəlinir. Onlar digər adalarda belə olduqca az təsadüf edilir

## İstinadlar
Skumbriya

**Skumbriya** () — Xanıkimilər dəstəsinə, Skumbriyakimilər fəsiləsinə aid cins. Bədənlərinin maksimal uzunluğu 64 sm, orta uzunluğu 30 sm təşkil edir.

## Biologiya

Yetkin fərdlər kiçik balıqlar və kalmarlarla qidalanırlar. Aralarında hannibalizm yayılmışdır. Onlarla Balinalar, Köpəkbalığı, Delfinlər, Dəniz şirləri və Qutanlar qidalanır.

## Növləri
* 
* 
* 
* 

## Sənaye əhəmiyyəti

Skumbriyalar qiymətli sənaye əhəmiyyətli balıqlardır. Onların əti olduqca yağlı olur. Ətinin tərkibi B12 vitamini ilə zəngindir. Xırda sümüklərinin olmaması və dadlı əti onun sənaye əhəmiyyətini artırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Skumbriyalar
2017-ci ilin Azərbaycan filmləri

Bu siyahıda 2017-ci ildə buraxılmış Azərbaycan istehsalı filmlərin siyahısı verilmişdir.

## Siyahı

## Sənədli filmlər
#Afaq Məlikova. Rəqs dünyam mənim
#Akademik Zemfira Səfərova
#Atadan oğula
#Azərbaycanın meliorasiya və suvarma kompleksi
# Qürbətdə qalmış məzar

## İstinadlar
Şuxrat Salamov

**Şuxrat Salamov** və ya **Şuxrat Barlas** (tam adı **Salamov Şuxrat Nasıroviç**) — məşhur özbək tarixçisi və tədqiqatçısı.

## Fəaliyyəti
Azərbaycanın dostu və təəssübkeşi olan Şuxrat Salamov Azərbaycanın Özbəkistan səfirliyi və Daşkənddəki Heydər Əliyev adına Mədəniyyət Mərkəzi ilə sıx əməkdaşlıq edir. O, erməni məsələsi, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, Azərbaycan torpaqlarının ermənilər tərəfindən işğalı, Xocalı faciəsi, ermənilərin bütövlükdə türk xalqlarına qarşı törətdikləri soyqırım siyasətini arxiv materialları, sənədlər və tarixi faktlara istinad edərək ifşa etmişdir.

## Kitabları
*"Qarabağ: ideyalar müharibəsi"
*"Türkistan və Cənubi Qafqaz XIX-XX əsrlərdə. Daşnaklar: Fərqanədən Qarabağa qədər" (2015)

## Mükafatları
* AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun fəxri doktoru (2016)

## İstinadlar
Herbert

**Herbert** — ad.

* Herbert Huver — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 31-ci prezidenti (1929–1933).
* Herbert Hart —
* Herbert Xamison —
* Herbert Çepmen —
* Herbert Saymon — amerikan iqtisadçısı.
* Herbert Pitman — Titanik gəmisinin üçüncü ofiseri.
* Herbert Braun — amerika kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1979).
* Herbert Kreyk — şotland futbolçu
* Herbert fon Karayan — avstriyalı dirijor.
* Herbert Çerberi — ingilis filosof, Deizm-in yaradıcısı.
Tahirabad (Bukan)

**Tahirabad** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 151 nəfər yaşayır (25 ailə).  
## İstinadlar
Manqustlar

**Manqustlar** () — Manqustkimilər fəsiləsinə, Pişikkimilər dəstəsinə aid cins. Manqustlar quş, ilan və xırda gəmiricilərlə qidalanır.

## Görünüş və xüsusiyyətləri
Manqust Afrikada və Cənubi Asiyada yaşayan xırda məməlidir. O, dələlər fəsiləsinə aid olub, gəlinciyin və sincabın yaxın qohumudur. Uzun bədəni, yumşaq quyruğu və qısa ayaqları var. Manqust yuvada yaşayır və siçovul kimi gəmiricilərlə və ilanlarla qidalanır.

Ayrı cinsiyyətli olan manqustlarda erkək fərdlərdə xromosom sayı dişilərdən bir ədəd əskikdir. Əksər məməlilərdə olduğu kimi manqustlarda erkəklər dişilərdən daha iridir.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dağ (film, 2012)

**Dağ**, rejissorluğunu Alpər Çağlar'ın etdiyi 2012 istehsalı Türk macəra, dram filmidir. Film, 16 noyabr 2012 tarixində nümayişə girmişdir.

## Mövzu
İstanbullu Oğuz (Çağlar Ərtoğrul) əvəzli əsgərliyə haqqı və pulu olmasına və ətrafındakılara baxmayaraq prinsiplərindən ötəri əsgərə getməyi seçir və diplomun  alınmasına 1 həftə qalmış özünü cəsarətinin sınanacağı bir təhlükənin içində tapar.

Oğuzun davamlı dalaştığı, Keçiören lotusu Bəkir (Ufuk Bayraktar) isə uzun dövr əsgər olaraq əsgərlik etməkdədir. Nə komandirlərlə nə də əsgərlərlə arası yaxşı olan "qəza" ləqəbli Bəkirin əsgərliyi, kobud rəftarlarına görə iki il uzadılıb. Oğuz'la yan-yana və çiyin-çiyinə girmək məcburiyyətində qalacağı mübarizə saf və arsız cəsarətinə baxmayaraq Bəkir üçün belə, elə bir imtahan olacaq.

Cəsarət sərhədlərini ola biləcək ən çətin şərtlərdə test edəcək olan bu iki gənc əsgər, hücumdan əvvəlki qərargahdaki mübahisələrini buraxıb, kimsənin onlara kömək edə bilməyəcəyi bu dondurucu və vəhşi mühitdə terrora qarşı birlikdə mübarizə edəcək və böyük qəhrəmanlıqlar nümayiş etdirəckdirlər.

## Oyunçular
*Çağlar Ərtoğrul — İstanbullu Oğuz
*Ufuk Bayraktar — Keçiörenli Bəkir
*Fırat Doğruloğlu — Kapitan Yaşar Dəmir 
*Məsud Akusta — qocaman Başçavuş Kamal Qaradağ
*Çingiz Coşqun — Xüsusi Qüvvətlər baş leytenant Tuğrul Tümen
*Gözdə Mutluər — Pelin 
*İpek Bağrıaçık — Defnə
*Əli Ağsöz — Səlçuq
*Özgürcan Çəvik — Süleyman

## Hemçinin Bax
* Dağ II

## Xarici keçidlər
* 
* '''Dağ Filmi''' resmî Facebook sayfası
* '''Dağ Filmi''' resmî Twitter sayfası
* '''Dağ Filmi''' resmî Youtube kanalı
Yuki

**Yuki** — Yaponiyada ad.

* Yuki Otsu (d. 24 mart 1990) — Yaponiya futbolçusu.
* Yuki Kobayaşi (d. 24 aprel 1992) — Yaponiya futbolçusu.
* Yuki Muto (d. 7 noyabr 1988) — Yaponiya futbolçusu.
* Yuki Abe (d. 6 sentyabr 1981) — Yaponiya futbolçusu.
* Yuki Fuşimi
* Yuki Sakay
* Yuki Tsuçihaşi

## Həmçinin bax
* Yuci
Arzular... Arzular...

***Arzular… Arzular…*** qısametrajlı cizgi filmi rejissor Vahid Talıbov tərəfindən 1988-ci ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Burada insanın hansısa məqsədə, ideala təbii olaraq can atmasından və mənəviyyat korlanarsa, bu səyin, bu arzunun da pozula biləcəyindən danışılır.

## Məzmun
Burada insanın hansısa məqsədə, ideala təbii olaraq can atmasından və mənəviyyat korlanarsa, bu səyin, bu arzunun da pozula biləcəyindən danışılır.

## Film haqqında
* Fəlsəfi-poetik pritça bir fikir ətrafında birləşmiş "Yük", "Çevrə", "Qəribə adam" adlı üç novelladan ibarətdir.
* Film böyüklər üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Yefim Abramov
Rejissor: Vahid Talıbov
Operator: Ramiz Ağayev
Rəssam: Nikolay Koşkin
Bəstəkar: Mobil Babayev

## İstinadlar

## Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 317.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* Mətnsiz çəkilən Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Elgün Həmidov

**Elgün Rafik oğlu Həmidov** () — Azərbaycanın teatr və kino aktyoru.

## Həyatı
Elgün Rafik oğlu Həmidov 2 yanvar 1983-cü ildə Xaçmaz rayonunun Yergüc kəndində anadan olmuşdur. 1989–2000-ci illərdə Xaçmaz rayon Yergüc kənd orta məktəbində təhsil almışdır. 2009–2013-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Rejissor sənəti" fakültəsində estrada rejissoru ixtisası üzrə Vidadi Həsənovun kursunda ali təhsil almışdır.

2021-ci ildə ailə həyatı qurmuşdur. Bir oğlu var.

Aktyor fəaliyyəti:

2010–2011-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrının "Gənc mütəxəssislərin yetişdirilməsi" kursunda ilk sənət təcrübəsi əldə etmişdir. 2011–2013-cü illərdə (rəsmi olaraq, 2015-ci ilə qədər) Pərviz Məmmədrzayevin rəhbərliyi ilə "SİMSAR" Plastik Dram Teatrında çalışmış, eyni zamanda orada Qurban Məsimovun "Klounada janrı" ustad dərslərində (2012–2013) iştirak etmişdir.

2013-cü ildən YUĞ Dövlət Teatrının aktyorudur. 2013–2015-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı (müqavilə əsasında) və onun nəzdində yaradılmış "Az-ART" studiyasında fəaliyyət göstərmişdir. 2017–2021-ci illərdə "ADO" teatrı ilə əməkdaşlıq etmişdir. 2018-2025-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında işləmişdir.  2016-cı ildən "M-Teatr"-da, 2017-ci ildən "Human" teatrında çalışır.

2011-ci ildə Qazaxıstan Beynəlxalq Tələbə Tamaşaları Festivalında "Qran-Pri", 2012-ci ildə Gənclərin ll Ümumrespublika Teatr Festivalında "Ən yaxşı kişi rolunun ifaçısı" nominasiyası üzrə Birinci yer və digər tamaşa ilə "Ən yaxşı tamaşa" nominasiyasına görə Üçüncü yer, 2012-ci ildə "QHT-GYF" bədii qiraət yarışmasında birinci; 2014-cü ildə Azad Azərbaycan TV-dəki bədii qiraət müsabiqəsində ikinci yer, 2022-ci ildə "Ən Yaxşı Kukla Tamaşası" nominasiyası üzrə Birinci yerə layiq görülmüşdür. 10-14 iyun 2024-cü ildə "YUĞ" Dövlət Teatrının tərkibində "Mənəm, mən..." tamaşası ilə Özbəkistanın Daşkənd şəhərində keçirilən "Azərbaycanın Mədəniyyət Günləri"ndə iştirak etmişdir. 

Rejissor fəaliyyəti:

Estrada nömrələri: — "Kimdir müqəssir?" (Ə. B. Haqverdiyev), "Qaranlıq" (Anar), "Qoca tarzən" (Ə. B. Haqverdiyev), "Ögey" (O. Fikrətoğlu), həmçinin müəllifi olduğu "Yer və İnsan", "Qara Qutu" tamaşalarına quruluş vermişdir.

## Mükafatları
* Prezident Mükafatı — 9 may 2024-cü il

## Festivallar

## Qastrollar. (xarici)

## Layihələr

## Səsləndirmələr

## Teatr səhnəsindəki rolları

### "Simsar" Plastik Dram Teatrı

### Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı

### Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı

### "M-Teatr" Müstəqil Teatrı

### "Human" Teatrı

### "ADO" Teatrı

### Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı

## Filmoqrafiya
# İkinci güllə (film, 2017)
# Qara yazı (serial, 2019)
# Yad gəlin (serial, 2020)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Şərait bəzən məcbur edir ki, sən bir neçə yerdə işləyəsən"
Əbhər sülh müqaviləsi

**Əbhər sülh müqaviləsi** — 1500-cü ilin payızında Ağqoyunlu şahzadələri arasında imzalanmış və dövlətin rəsmən bölünməsini təsdiq edən müqavilə.

## Tarixi
1497-ci il dekabrın 13-də İsfahan yaxınlığında Gödək Əhməd məğlub oldu və öldürüldü. Təqribən  7 ay hakimiyyətdə olan Gödək Əhməd məqsədinə nail ola bilmədi.

Gödək Əhmədin ölümündən sonra Əbih Sultan 1497-ci ilin dekabrında Murad Mirzəni Qum şəhərində Ağqoyunlu sultanı elan etdi. 1498-ci ildə Eybə Sultan və tərəfdarları Əlvənd Mirzəni dəstəkləyərək Muradı məğlub etdilər. Murad Mirzə Marağada həbs olundu.

Lakin 1499-cu ildə Eybə Sultan və tərəfdarlar məğlub oldular Əlvənd Mirzə Diyarbəkirə çəkildi. Eybə Sultanı öldürən qardaşı Nurəli bəy isə dəstəklədiyi Məhəmməd Mirzəni Təbrizdə sultan elan etdi. Məhəmməd Mirzənin də hakimiyyəti çox çəkmədi Əlvənd Mirzə geri qayıdaraq onu məğlub etdi və Fars vilayətinə çəkilməyə məcbur etdi.

Eybə Sultanın digər qardaşı Gözəl Əhməd bəy isə həbs edilmiş Murad Mirzəni azad edərək, keçmiş Fars hakimi olan Qasım bəyin yanına gətirdi. Birləşmiş qüvvələr Fars vilayətinə hücum edərək Məhəmməd Mirzənin tərəfdarlarını məğlub etdilər. Döyüşdə Məhəmməd Mirzə öldürüldü.

Məhəmməd Mirzənin öldürülməsindən sonra iki şahzadə Əlvənd Mirzə və Murad Mirzə arasında mübarizə davam edirdi. Lakin şahzadələrdən heç biri üstünlüyü ələ keçirə bilmədi. Beləliklə Dərviş Baba Xeyrullahının vasitəçiliyi ilə Təbriz yaxınlığında — Əbhər adlı yerdə sülh müqaviləsi bağlandı.

## Müqavilənin şərtləri
Müqavilənin şərtinə əsasən Qızılüzən çayı sərhəd olmaqla Azərbaycan və Diyarbəkir Əlvəndə, Ərəb İraqı, Əcəm İraqı və Kirman isə Sultan Murada qaldı.

Bu parçalanma Ağqoyunluların hərbi cəhətdən sarsılmasına və süqutunun sürətlənməsinə gətirib çıxardı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Nəcəfli T.H. *Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında*. Bakı: Çaşıoğlu, 2000. - 198 s.
* Nuriyeva İradə Tofiq qızı. *Azərbaycan Tarixi (ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək)*. – Bakı: Mütərcim, 2015. – 336 səh.
## Həmçinin bax
* Ağqoyunlular
Azərbaycan Basketbol Federasiyası

**Azərbaycan Basketbol Federasiyası** və ya qısaca **ABF** — Azərbaycanda basketbola nəzarət edən rəsmi qurum.

## Tarix
Azərbaycan dövlət müstəqilliyini əldə etdikdən sonra 1992-ci ildə müstəqil Azərbaycanın Basketbol Federasiyası (ABF) yarandı.

1994-cü ildə Azərbaycan Basketbol Federasiyası (ABF) Beynəlxalq Basketbol Federasiyasına (FİBA) tamhüquqlu üzv qəbul edilimişdir və bu da komandalarımıza beynəlxalq yarışlarda müstəqil dövlətimizin bayrağı altında çıxış etmək hüququ qazandırmışdır.

1997-ci ildən 2000-ci ilə qədər ABF-sı FİBA-nın heç bir toplantı və tədbirlərdə iştirak etmədiyinə görə Avropa Basketbol Federasiyasının tamhüquqlu üzvlüyündən xaric edilmişdir.

2000-ci ildə Azərbaycan Basketbol Federasiyasının yeni rəhbərliyi seçilmişdi.

Beynəlxalq əlaqalarin yeni səviyəyə galdırılması sayəsində 2000-ci ildə Türkiyədə keçirilən FİBA konqressində ABF-nın bu beynəlxalq quruma üzvlüyü bərpa olunmuşdur.

ABF müntəzəm olaraq ölkə çempionatlarını və Uşaq-Yeniyetmə Basketbol Liqasının yarışlarını keçirir. Bundan əlavə, ABF son dövrdə FİBA tərəfindən böyük əhəmiyyət verilən 3x3 basketbol idman növü üzrə ölkədaxili yarışların müntəzəm keçirilməsini təmin edir.

ABF ölkəmizdə gənc basketbolçularının yetişdirilməsinə və onların inkişafına xüsusi diqqət yetirir və bu məqsədlə məşqçilər tərəfindən davamlı seleksiya işinin aparılmasını təmin edir.

## Rəhbərlik
* **ABF Prezidenti** — Emin Əmrullayev

* **Rəyasət Heyətinin üzvləri:**

— Simuzər Feyzullayeva

— Vilayət Vəliyev

— Bəxtiyar Aslanbəyli

— Elnur Əliyev

* **İcraçı Direktor** — Fərrux Mahmudov
* **Baş Katib** — Vüqar Əzimov

## Fəaliyyət istiqamətləri
ABF-nin əsas fəaliyyət istiqamətləri aşağıdakılardan ibarətdir:
* Basketbol idman növünün Azərvaycanda geniş şəkildə təbliğ edilməsi və populyarlaşdırılması;
* Azərbaycanda basketbol idman növünün inkişafı üçün perspektiv proqramların hazırlanması və onların həyata keçirilməsi;
* Müxtəlif yaş qrupları üzrə ölkədaxili yarışların təşkili və keçirilməsi;
* Yığma komandaların beynəlxalq yarışlarda iştirakını təmin edilməsi;
* Azərbaycan basketbolunun beynəlxalq idman təşkilatlarında nüfüzunun artırılması;
* Basketbolun inkişafında əldə edilmiş beynəlxalq təcrübəni öyrənilməsi və ölkə daxilində tətbiq edilməsi;
* Basketbol sahəsində elmi-tədqiqat və metodik işlərin təşkil edilməsi;
* Yüksək ixtisaslı basketbolçuların və mütəxəssislərin hazırlıq sisteminin təkmilləşdirilməsi.

## İstinadlar
Şeyxəli

* Şeyxəli (Bukan)
* Şeyxəli (Ərdəbil)
* Şeyxəli (İsfahan)

## Həmçinin bax
* Şeyx Əli Cəlayır — sultan Üveys Cəlayırın oğlu,[1] şəhzadə, Bağdad hakimi.
Dağ (dəqiqləşdirmə)

* Dağ — təpədən uca, quruluqlarda yer üzündən ucalan yerlər.
* Dağ (film, 2012) — Türk macəra, dram filmi.
Sardinella

**Sardinella** - Siyənəklər (Clupeidae) fəsiləsinə daxil olan cins
Onlara bütün okeanların tropik və subtropik hissələrində rast gəlinir. Sürü halında yaşayırlar və su səthinə yaxın ərazilərdə yayılırlar. Cavan fərdlər liman və laqunlarda, yetkin fərdlər isə sahilə yaxın ərazilərdə rastlanılır. Sənaye əhəmiyyətlidir.

## Növləri

Cinsə ümumilikdə 21 növ daxildir:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Akromeqaliya

**Akromeqaliya** – hipofizin boy hormonunun və ya somatotrop hormonunun artmış sekresiyası təsirindən əl, ayaq, çənə, daxili orqanlar və bədənin digər hissələrinin ölçüsünün böyüməsi ilə müşayiət olunan endokrin xəstəliyi. Akromeqaliyada təxminən bütün hallarda hipofizin adenoması olur. Əhalinin 1 milyon nəfərinə ildə  3,3–4,5 Akromeqaliya ilə xəstələnmə düşür. Akromeqaliya, əsasən, 20–40 yaşlarında, ən çox qadınlarda, uşaqlarda isə təsadüfi hallarda qeyd edilir. Xəstəliyin kliniki əlamətləri tədricən inkişaf edir: ilk əlamətlərin meydana çıxmasından diaqnozun qoyulmasına qədər 8–10 il keçir. Akromeqaliyalı xəstələri ümumi zəiflik, əmək qabiliyyətinin azalması, çox tərləmə, başağrısı, əzginlik narahat edir. Xəstədə qaşüstu qövslərin, almacıq və çənə sümüklərinin böyüməsi hesabına üz cizgilərinin kobudlaşması, əllərin və ayaqların böyüməsi, tüklərin yoğunlaşması, dərinin qalınlaşması baş verir, dil və dişlərin arası böyüyür. Akromeqaliyanın diaqnostikası həmçinin STH-nin sekresiyasının və qan zərdabında insulinəbənzər boy-1 amilinin təyininə əsaslanır.

**Müalicəsi:** STH-nin artmış sekresiyasının aradan qaldırılması, klinik əlamətlərin azaldılması, şüa terapiyası, hipofizdə cərrahi əməliyyat.

## Mənbə
*
Sevinc Əliyeva

* Sevinc Əliyeva (aktrisa) — Azərbaycan aktrisası.
* Sevinc Əliyeva (tarixçi) — Azərbaycan alimi.

## Həmçinin bax
* Sevinc
* Əliyeva
Akkresiya

**Akkresiya** – maddənin əhatə fəzasından kosmik cismin səthinə düşməsi. Akkresiyaya əks proses maddənin axıb getməsidir. Sıx yerlə şən iki ulduzdan biri o birinə (ağ cırtdana, neytron uld uzuna) və ya qara deşiyə intensiv sürətdə maddə verəndə Akkresiyanın rolu artır. Yeni ulduzların alışmasının ən çox ehtimal olunan səbəbi ağ cırtdanlara Akkresiyalar hesab edilir. Axıb tökülən maddədə adətən hidrogen üstünlük təşkil edir. Ağ cırtdanların özündə isə hidrogen olmur, çünki ağ cırtdan yarananda termonüvə reaksiyaları nəticəsində o, heliuma çevrilir. Ulduzun səthinə düşən hidrogen toplanır və hidrogenin termonüvə reaksiyasının başlanması üçün kifayət edən tempraturadək qızır. Əgər reaksiya istiliyinin ayrılma sürəti istiliyin ötürülmə sürətindən böyük olarsa, yeni ulduzun alışması kimi müşahidə edilən istilik partlayışı baş verir.

Neytron ulduzuna və ya qara deşiyə Akkresiya kosmik rentgen şüalanmasının impuls mənbələrinin – rentgen barsterlərinin təbiətini izah edən mexanizm kimi təklif olunmuşdur. Cavan neytron ulduzları – pulsarlar yüksək enerjili zərrəciklərin güclü mənbəyi olduğuna görə, onlara Akkresiya çətinləşir. Zaman keçdikcə pul sarlardan maddə axını zəifləyir və yaşı 106–107 ildən çox olan neytron ulduzları üçün Akkresiya kifayət edəcək qədər artaraq rentgen şüalanmasının kosmik mənbələrinin müşahidə olunan işıqlanmasını təmin edə bilir. Bunun üçün nisbətən kiçik kütlə axını kifayətdir, lakin hətta belə axın yalnız sıx ikili sistemlərdə mümkündür. Sıx ikili sistemlərdə yığcam ulduza düşən maddə fırlanma momentinə malik olduğundan sürtünmə nəticəsində mərkəzə doğru çökən dairəvi disk yaradır. Sürtünmə maddəni 106 K-dək qızdırır və o, istilik rentgen şüalanmasının mənbəyi olur. Qara deşiklərə Akkresiya zamanı da belə dairəvi disklər yaranır və məhz disk maddəsinin şüalanmasına görə qara deşik aşkarlanır.

## Akkresiya prizması
**Akkresiya prizması **- akkre-s i у a p a z l — litosfer tavasinin birinin digərinin altına görüldüyü (subduksiya) zonada formalaşan geoloji struktur; dərin sualtı növ (çökəklik) boyu görülən tavanın dabanında əmələ gəlir. A.p. 93-pina kəsilişdə (profilda) subduksiya zonasına doğru əyilmiş va okeana doğru cavanlaşan pulcuqlu üstəgəlmələr sistemindяn ibarət paz formasəndadır. Tərkibində olistolitlar, tektonik bloklar və nadir halda ofiolitlər olan turbiditlərdən (novu dolduran flijdan), qismən də pelagik çöküntülərdən (gil, əhəngdaşı və s.) təşkil olunmuşdur. Okean tavasının kontinentin və ya adalar qövsünün altına subduksiyasi zamanı növün və tavanın çöküntüləri deformasiyaya uğrayaraq, yerindən qoparılır və növün daxili yamacının ətəyində toplanaraq A.p.-ni əmələ gətirir. O, novlar boyu yüzlərlə və minlərlə km izlənilir və sualtı relyefdə səthi tektonik manjali silsilə və çökəkliklərlə mürəkkəbləşmiş qalxmalar şəklində əks olunur. Eni 300 кт-ə çata bilir (Barbados a. r-nu). Subduksiya prosesi intensiv baş verdikdə A.p. kompleksi xarici qövsin tərkibinə daxil ola bilir.

## Mənbə
*
Akselerasiya

**Akselerasiya:**

1) Biologiyada: inkişafın müəyyən mərhələlərində rüşeymin ayrı-ayrı hissələrinin formalaşmasının sürətlənməsi, məsələn: balıqlarda və quyruqsuz amfibiyalarda yumurta sarısı kisəsində qida maddələri tükəndikdə onların qidalanmasını təmin edən ağız aparatının erkən əmələ gəlməsi;

2) Antropologiyada: əvvəlki nəsillərlə müqayisədə uşaqlarda və yeniyetmələrdə böyümənin və cinsi yetişkənliyin sürətlənməsi. 20-ci əsrin əvvəllərindən iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş ölkələrdə müşahidə edilir. Buna görə də insanın müasir inkişaf mərhələsi üçün səciyyəvi olan bədənin çəkisinin, uzunluğunun artması kimi dəyişikliklərlə yanaşı Akselerasiya da bəzən "əsri ənənə", yaxud "sekulyar meyillilik" termini ilə ifadə edilir. Bir çox tədqiqatçılar Akselerasiyanın qlobal səbəbləri sırasında Günəş fəallığının artıb-azalmasını göstərirlər. Akselerasiya, əsasən, skeletin inkişafında (sümükləşmə prosesi oğlanlarda 2, qızlarda isə 3 il tez başa çatır), dişlərin çıxmasında və əvəz olunmasında (1–2 il tez), boyun artmasının və cinsi inkişafın tezləşməsində (1–2 il tez) özünü göstərir. ABŞ, Rusiya və Avropanın bir çox ölkələrində son 100 il ərzində boyun məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda orta hesabla 10–12 santimetr, məktəblilərdə isə 10–15 santimetr artması qeyd olunmuşdur. Bakı şəhərinin 7–15 yaşlı məktəblilərində 1960-cı ildən 1991-ci ilədək boy göstəricisi orta hesabla 3,5 santimetr artmışdır. Oğlanlarda boy göstəricisinin ən çox artması 12 yaşda, qızlarda isə 11 yaşda müşahidə olunmuşdur. Boyun inkişafının dayanması və bədən nisbətlərinin formalaşması qızlarda artıq 16–17 yaşda, oğlanlarda isə 18–19 yaşda başa çatır. Əvvəllər bu göstərici müvafiq olaraq 20–22 və 22–25 yaşlarda tamamlanırdı. İnkişafın sürətlənməsi bir sıra fizioloji göstəricilərdə – ürək-damar sisteminin vəziyyəti, hərəki aktivlik, danışığın formalaşması və zehni inkişafda da özünü büruzə verir. Kənddə yaşayanlara nisbətən şəhərdə yaşayanlarda Akselerasiya daha aydın hiss olunur. Əksər məlumatlar inkişaf tempində çox mühüm dəyişikliklərin enib-qalxmasını göstərir. Akselerasiyanın səbəbləri bir amildən asılı deyildir və insanın fərdi inkişafına təsir göstərə bilən, demək olar ki, bütün bioloji və sosial amillərin təsiri ilə əlaqədardır. Uşaqların qidalanmasının keyfiyyətcə yaxşılaşmasının, insanın təsərrüfat fəaliyyəti nəticələri, böyümə dövründə fiziki gərginliyin azalması və başqalarının rolu daha böyükdür. Akselerasiya terminindən bəzən ayrı-ayrı fərdlərin öz yaşıdları arasında inkişaf sürətini qeyd etmək üçün də istifadə edilir.

## Mənbə
Qalaktion Tabidze

**Qalaktion Tabidze** (; ) — XX əsrin görkəmli gürcü şairi və ədəbiyyat xadimi. Tabidze öz şeirləri ilə özündən sonra gəlmiş gürcü ədəbilərinə böyük təsir etmişdir. İosif Stalinin 1930-cu illərdə həyata keçirdiyi Böyük Təmizlik siyasətindən sağ çıxmağı bacarmış, ancaq sovet idarə sisteminin təsirləri nəticəsində alkoqolizm aludəçisi olaraq depressiyaya düşmüşdür. Tabidze 1959-cu ilin 17 mart tarixində Tbilisi şəhərində müalicə olunduğu psixiatr xəstəxanasında intihar etmişdir.

## Həyatı

Qalaktion Tabidze qərbi Gürcüstanın İmereti vilayətində anadan olub. Müəllim olan atası Vasil Tabidze Qalaktionun iki yaşı olarkən vəfat edib. Qalaktion Tabidze 1900-1910-cu illər arasında Kutaisi və Tbiliside rühan məktəbində oxudu. Daha sonra müəllim olaraq işlədi. Simvolizm təsiri altında yazdığı erkən dövr şeirləri 1914-cü ildə kitab olaraq çap edildi. Digər simvolist Gürcü şairləri ilə birlikdə "Mavi buynuzlar" ("Tsisperkantselebi" / "ცისფერყანწელები") adlı hərəkatın üzvü idi. Yalnızlığı seçdiyi üçün əmisi oğlu Titsian Tabidze ona "Yalnızlık Təriqəti Cəngavəri" ləqəbini vermişdi.

Sonrakı şeir toplusu "Bədii Çiçəklər" ("" 1919) onu uzun illər boyunca Gürcü şeirinin lideri etdi.  "Sevgidən Məhrum" (1913), "Mən və Gecə" (1913), "Mavi Atlar" (1915) və "Külək Əsir" (1924) onun şah əsərləridir. Bu şeirlərində də göründüyü kimi, şeirlərinin çoxu tənhalıq, sevgidən məhrum olma hissləri ildə doludur.

1937-ci ildə repressiya vaxtı yoldaşı Olqa Okucava həbs edilərək Sibirə göndərildi və 1944-cü ildə orda vəfat etdi. Qalaktionun şair dostları və əmisi oğlu Titsian Tabidze də həbs olundular və güllələndilər. Qalaktionun özü Lavrenti Beriya tərəfindən sorğu çəkildi və işgəncələrə məruz qaldı. Bu hal onu depresiyaya saldı və alkoqolik oldu. Uzun müddət səssizliyi və yalnızlığı həyatda qalmasına səbəb oldu. Sonralar yenidən şeirlər yazmağa və mükafatlar almağa davam etdi.

Tabidze 1959-cu ilin 17 mart tarixində Tbilisi şəhərində müalicə olunduğu psixiatr xəstəxanasının Çavçavadze küçəsinə baxan pəncərəsindən  aylayaraq intihar etmişdir. Məzarı Mtatsminda Panteonundadır.

Tabidzenin yazdığı minlərlə şeir, onu müasir Gürcü ədəbiyyatı üzərində böyük təsir yaradan Gürcüstanın başda gələn şairlərindən biri etmişdir. Tbilisi Ədəbiyyat Muzeyində 100 min sənədli  arxivi hələ tam araşdırılmayıb. Şeirləri Rus, Fransız, İngilis, Alman və Türkcəyə tərcümə olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cavanmərd (Bukan)

**Cavanmərd** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 787 nəfər yaşayır (153 ailə).  
## İstinadlar
Cəsur ürək (teleserial, 2016)

Prodüserliyini Fark Film boynuna götürdüyü serialın baş rollarını; Onur Tuna, usta oyunçu Hüseyn Avni Danyal və gözəlliyi qədər aktyorluğuyla da səs gətirən Rüveyda Öksüz iştirak edir.

Cəsur Yürek'te ürəyindən və biləyindən başqa güvənəcək heç bir şeyi olmayan Ömər Qorxmaz xarakterinə can verəcək olan Onur Tuna, ailəsi, məhəlləsi və yoldaşları üçün böyük bir mübarizə içinə girəcək. Rüveyda Öksüzün canlandırdığı Berrin xarakterinin həyatdakı ən böyük dilema isə, idealist bir hüquqşünas olmasına baxmayaraq, aşiq olduğu adamın ədaləti öz əlləriylə paylamağa qərar vermiş bir kabadayı olmasıdır ...

Bölgələr problemləri və beynəlxalq siyasət və strategiyaları də mövzu əldə edən "Cəsur Ürək" in rejissorluğunu Qüdrət Sabancı edərkən, ssenarisini Cüneyt Aysan və Ozan Aksungur qələmə alır.

## Oyunçular

### Qurtalan Rollar
Lis Musse

**Lis Musse** (8 fevral 1996-cı ildə anadan olub) — Premyer liqa təmsilçilərindən olan *Bornmut FK* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu. Musse həmçinin Fransanın U-20 komandasının üzvüdür.

## Klub karyerası

### Havr
Lis Musse əvvəlcə yerli klublardan olan Sokense Qravill və Havr Kukriauvill klublarında çıxış etmişdir. 2006-cı ildə isə *Havr* klubunun akedemiyasına qoşulmuşdur. Əvvəlcə Havr klubunun ikinci dəstəsində çıxış etməyə başlayır və 14 qolla yadda qalır. 2014-cü ildə Havr klubunun əsas heyətində debüt edir və 34 oyuna 14 qol vurur.

### Bornmut
Musse 30 iyun 2016-cı ildə €7.3 milyon qarşılığında Havr klubundan *Bornmut FK* klubuna transfer olmuşdur.

## Milli karyerası
Musse Fransanın U-20 komandasında 2015-ci ildə debüt etmişdir.
## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
*France stats  at FFF
Anbar (dəqiqləşdirmə)

**[[Anbar]]** — hər hansı məhsulun saxlanıldığı yer.

;İranda
* Anbar (Bukan)
* Anbar Alum
* Anbar-i Maran (Çaldıran)

;İraqda
* Anbar mühafəzası

;Gürcüstanda
* Anbarlı
* Anbartəpə
Aksiz

**Aksiz** —  kütləvi istehlak mallarının bəzilərinə (duz, qənd, kibrit, tütün, spirtli içkilər və s.), xidmətlərə (kommunal, nəql. və s.), həmçinin zinət əşyalarına (zərgərlik məmulatı) və mineral xammala onların qiymətlərinə daxil edilməklə qoyulan dolayı vergi növü. Aksiz vergisi yüksəkrentabelli məhsul istehsalından əldə olunan mənfəəti büdcə gəlirinə əlavə etmək məqsədilə qoyulur. Aksiz dərəcələri hökumət tərəfindən təsdiqlənir və bütün ölkə ərazisində vahid qaydada tətbiq olunur.

## Mənbə
*
Yelena

**Yelena** — Qadın adı.

* Yelena Lopez — İspaniyanı təmsil edən bədii gimnast.
* Yelena Stasova — Rusiya və SSRİ siyasi və dövlət xadimi.
* Yelena Dmitriyeva — Rusiyanı təmsil edən həndbolçu.
* Yelena Qrubişiç — Xorvatiyanı təmsil edən həndbolçu.
* Yelena Polyonova — Rusiyanı təmsil edən həndbolçu. 
* Yelena Radçenko — Ukraynanı təmsil edən həndbolçu. 
* Yelena Tsıqitsa — Ukraynanı təmsil edən həndbolçu. 
* Yelena Yatsenko — Ukraynanı təmsil edən həndbolçu. 
* Yelena Tağıyeva —coğrafiya elmlər doktoru
* Yelena Udreya — Rumıniyanın Turizm və regional inkişaf naziri (2009-2012) 
* Yelena Koşka — ABŞ pornoaktrisası və modeli.
Aktiniyalar

**Aktinilər** və ya **dəniz anemonları** () — Bağırsaqboşluqluların dalayıcılar tipinin mərcan polipləri sinfinə mənsub dəstəsi. Tək-tək yaşayan dəniz polipləridir. Uzunluğu bir neçə millimetrdən 1,5 metrədək olur. Rəngi əlvandır. Skeletsizdir. Yastı oturacağı ilə bərk substrata yapışır; qazıcı və neyston (suyun səthinə yapışan) növləri də var. Aktiniyaların ağzı onun yemi olan onurğasızları və balıq körpələrini iflic edən (və ya öldürən), dalayıcı çıxıntılarla əhatə olunmuşdur.  Aktiniyalar qeyri-cinsi və cinsi yolla çoxalır. Cinsiyyət hüceyrələri suda mayalanır. Ayrıcinsiyyətli və ya hermafroditdirlər. Aktiniyaların bəzi növlərində yumurta xaricə çıxmır və inkişafın bir hissəsi ana orqanizminin bətnində gedir (diridoğma). Üzən sürfələri var. Aktiniyaların bəzi növləri su qatlarında yaşayan (o cümlədən meduzalar) həlməşikli heyvanlar üzərində parazitlik edirlər. 1000- ədək növü məlumdur. Geniş yayılmışdır. Abdal xərçəng və kloun-balıqla simbioz həyat keçirir. Aktiniyaların bəzi növlərinin dalayıcı çıxıntıları insan dərisində yanıqlar əmələ gətirir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
Sardina

**Sardina** — Siyənəkkimilər fəsiləsinə daxil olan üç bioloji balıq cinsinin sənaye əhəmiyyətli ovunu nəzərdə tutur — avropa sardinası (Sardina), Sardinops (Sardinops) və Sardinella (Sardinella).

Sardelka və sardel ( — sardina) — sardina sözünün köhnəlmiş variantıdır.

## Miqrasiya
Bu yaxınlarda əldə edilən məlumata görə 5 milyard balıq, uzunluğu 7&nbsp;km olan böyük bir dəstə yaradır. Sardinalar soyuq cərəyanlarla hərəkət edir. Bu balıq sürüsünü minlərlə delfin, köpəkbalığı, balina, quş təqib edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_biology/5032
Əfşar (Culfa)

**Əfşar** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 134 nəfər yaşayır (73 ailə).

## İstinadlar