open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saburo Kavabuçi

**** (d. 3 dekabr 1936) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 26 oyun keçirib, 8 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Masaşi Vatanabe

**** (11 yanvar 1936 - 7 dekabr 1995) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 39 oyun keçirib, 12 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yasuyuki Kuvahara

**** (d. 22 dekabr 1942) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 12 oyun keçirib, 5 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ryuiçi Suqiyama

**** (d. 4 iyul 1941) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 56 oyun keçirib, 15 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Teruki Miyamoto

**** (26 dekabr 1940 - 2 fevral 2000) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 58 oyun keçirib, 19 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Masakuni Yamamoto

**** () — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 4 oyun keçirib.

## İstinadlar
Kenta Haseqava

**** (d. 25 sentyabr 1965) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 27 oyun keçirib, 4 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Teruyoşi İto

**** (d. 31 avqust 1974) — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 27 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Atsuhiro Miura

**** (d. 24 iyul 1974) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 25 oyun keçirib, 1 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Takayuki Çano

**** (d. 23 noyabr 1976) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 7 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Böyük Hövzə səhrası

**Böyük Hövzə səhrası** () — ABŞ -ın qərbində yerləşən yayladır. Səhranın sahəsi 490 000&nbsp;km² təkil edir. Qərbdən Serra-Nevada silsiləsi və Kaskad dağları, şərqdən Qayalı dağlar, şimaldan Kolumbiya platosu, cənubdan isə Moxave və Sonora səhraları ilə sərhədlənir. Yaylanın okeana çıxışı yoxdur. Çaylar və onların qollarının suları səhralarda itir və ya torpağa hoparaq okean və dənizlərə axa bilmir. İl ərzində səhranın ərazisinə 7 - 12 dyum yağıntı düşür.

Səhra özündə bir necə quraqlaşmış vadilərdən ibarətdir:Chalfant, Hammil, Benton, Queen Valley.

Böyük Hövzə səhrası olduqca soyuq səhradır.  Ərazisində əsasən Atriplex confertifolia və Yovşan bitir.

## Xarici keçidlər
* 
* 
## İstinadlar
Qaku Şibasaki

**** (d. 28 may 1992) — Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 13 oyun keçirib, 3 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Böyük Duzlu Göl səhrası

**Böyük Duzlu Göl səhrası** () — Böyük Duzlu göldən qərbdə, Yuta ştatının şimalında yerləşir.

Səhra dördüncü dövr buzlaşmasından sonra qurumuş Bonnevil gölünün yerində formalaşmışdır. Göl ətrafları sıldırımlı qalalıqlarla əhatələnmişdir. Sahəsi Böyük Hövzə ərazisində formalaşmışdır.

Səhra 10 360&nbsp;km² sahəyə malikdir. Səhra qurumuş gölün səthini təşkil etdiyindən duzla örtülmüşdür. Bu səbəbdən ağ rəngdədir. İl ərzində cəmi 13&nbsp;mm yağıntı düşür. Yanvar ayının orta temperaturu -3&nbsp;°C, iyul  
ayında isə 27&nbsp;°C təşkil edir. Səhrada Uendovere və Daque yaşayış məntəqələrində ümumilikdə 1 500 nəfər yaşayır. Səhranı şərqdən qərbə I-80 şossesi və dəmir yolu kəsir.
## İstinadlar
Andre Qomeş

**Andre Filipe Tavareş Qomeş** (; 30 iyul 1993, Qrijo, Portuqaliya) — Portuqaliya futbolçusu, "Barselona" futbol klubunun və Portuqaliya milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.

## İstinadlar
Şahmat Şəhəri

**Şahmat Şəhəri ** ( və ya ) şahmata və şahmat yarışlarına həsr edilmiş Rusiya Federasiyasının subyektlərindən biri olan Kalmıkiyanın paytaxtı Elistanın şərqində yerləşən böyük kompleksdir. Buranın konfrans mərkəzi, ictimai üzgüçülük hovuzu və Kalmık Buddist incəsənət muzeyi var. Kompleks xüsusiyyətləri heykəllər və şahmata həsr olunmuş sənət əsərləri, Ostap Bender heykəli o cümlədən, populyar kitabların uydurma xarakteri şahmat üzrə dünya kapitalının yaradılması tələb edən İlya İlf və Yevgeni Petrov tərəfindən yazılıb. Kompleks Dalay-lama kimi yüksək vəzifəli qonaqların yerləşdirilməsi üçün istifadə olunur.

Tikintisi 1998-ci ildə başa çatdırılmış Şahmat Şəhərinin ideyası və inkişafı bilavasitə Kirsan İlyumjinova bağlıdır. O 1993–2010 illərdə Kalmıkiya respublikasinin prezidenti olub, 1995-ci ildən etibarən FİDE-nin prezidentidir.

Şahmat Şəhəri 3 böyük FİDE turnirinə ev sahibliyi edib: 1998-ci ildə XXXIII Şahmat Olimpiadası, 2004-cü ildə Şahmat üzrə qadınlararası dünya çempionatı və 2006-cı ildə Şahmat üzrə Dünya Çempionatı.

Su idman kompleksi, xizək mərkəzi, hökumət binaları, biznes mərkəzi, opera və balet teatrı, muzeylər, konservatpriya, incəsənət məktəbi, dini akademiyalar, ənənəvi tibb mərkəzi və Kalmıkiyada olan səfirliklər üçün yaşayış yeri şəhərin gələcək planlarına daxidir.

**Mübahisə**

Əhalisi təxminən 300.000 olan Kalmıkiya kasıb respublikadır. Təbii sərvətlərin az olmasından insanlar yoxsul şəraitdə yaşayır. Nəticədə, dəbdəbəli Şahmat Şəhərinin tikintisinə külli miqdarda pul xərclənməsi tənqidlərə səbəb olub. Bəzən şahmat qaliblərinə brilliant tacla mükafatlandırılır.
Goku Midnight Eye

— Buyçi Terasavanın manqa seriyası.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''Goku Midnight Eye'' at ComicsOne
*
*
*
Re:Zero seriyalarının siyahısı

***""*** Şiniçiro Otsukanın rəssamlığı ilə Tappey Naqatsuki tərəfindən yazılmış eyniadlı ranobe seriyası əsasında çəkilmiş anime serialıdır.

Anime adaptasiyası *Kadokawa* tərəfindən 2015-ci ilin iyulunda anons edilmişdir. Anime serialının rejissoru Masaharu Vatanabe, ssenaristi Masahiro Yokotani, istehsalçısı *[[White Fox]]* studiyasıdır. Kyuta Sakay həm personaj dizayneri, həm də animasiya direktorudur.

25 seriyadan ibarət anime serialının birinci seriyası 4 aprel 2016-cı ildə yayımlanmış və 50 dəqiqə çəkmişdir. Anime serialı TV Tokyo, TV Osaka, TV Aichi, AT-X kanalları, eləcə də, *[[Crunchyroll]]* vasitəsilə 19 sentyabr 2016-cı ilə kimi yayımlanmışdır. Anime OVA-sı anons edilmişdir.

Anime serialı *Anime Limited* tərəfindən Böyük Britaniya üçün lisenziyalaşdırılmışdır.

8 aprel 2016-cı ildən iyun ayının sonunda qədər anime serialının hər seriyasından sonra AT-X kanalında personajların super biçimsiz olduğu və *"Re:Zero"* dünyasının necə işlədiyindən söz açan və *Studio Puyukai* tərəfindən istehsal olunmuş  adlı qısa anime seriyaları nümayiş etdirilmişdir. 24 iyun 2016-cı ildə  adlı yeni qısa anime seriyaları yayımlanmağa başlamışdır. Hər iki mini-anime *[[Crunchyroll]]* vasitəsilə yayımlanmışdır.

23 mart 2019-cu ildə ikinci mövsüm anons edilmişdir. 2020-ci lin aprelində yayımlanması planlaşdırılsa da, pandemiya səbəbilə ikinci mövsüm 8 iyulda yayımlanmağa başlamışdır. Yeni mövsümün ikinci hissəsi 2021-ci ilin yanvarında yayımlanacaq.

## Seriya siyahısı
### I mövsüm (2016)

### II mövsüm (2020-21)

## Speşllar
### ''Re:Zero Radio''

### ''Re:Zero - Starting Break Time From Zero''

### ''Re:PETIT - Starting Life in Another World from PETIT''

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
* ['''''Re:ZERO -Starting Life in Another World-''''' [Crunchyroll]-da]
Re:Zero cildlərinin siyahısı

***""*** Şiniçiro Otsukanın rəssamlığı ilə Tappey Naqatsuki tərəfindən yazılmış eyniadlı ranobe seriyasıdır. Ranobe seriyası əsasında 3 manqa adaptasiyası və bir neçə spin-offu istehsal olunmuşdur.

Ranobe ilk öncə Tappey Naqatsuki tərəfindən *"[[Shōsetsuka ni Narō]]"* istifadəçi məzmunlu veb-roman saytında veb-roman kimi yayımlanırdı və 20 aprel 2012-ci ildən yayımlanmağa davam edir. 1 aprel 2016-cı ilə kimi bu saytda 6 roman və iki yan hekayə (ümumilikdə 429 fəsil) yayımlanmışdır. Veb-romanın yayımlanmasından sonra *[[Media Factory]]* tərəfindən *[[MF Bunko J]]* leyblı altında 25 yanvar 2014-cü ildə ilk ranobe cildi nəşr olunmuşdur. 2023-cı ilin sentyabr una kimi ranobenin seriyasının otuz beş cildi, eləcə də, beş yan hekayə cildi və yeddi qısa hekayə kolleksiyası nəşr olunub.

Ranobe seriyasının ilk 3 arkı əsasında manqa adaptasiyaları istehsal olunmuşdur. Dayçi Matsue tərəfindən hazırlanan birinci manqa *[[Media Factory]]* tərəfindən 2014-cü ilin iyunundan 2015-ci ilin martına kimi nəşr olunmuşdur. Makoto Fuqetsu tərəfindən istehsal olunmuş ikinci manqa 2014-cü ilin oktyabrından *[[Square Enix]]* tərəfindən nəşr olunur. Matsue tərəfindən hazırlanan üçüncü manqa 2015-ci ilin mayından *[[Media Factory]]* tərəfindən çap olunur. Bundan əlavə, 2016-cı ilin iyununda *[[Media Factory]]* tərəfindən manqa antologiyası çapdan çıxmışdır.

Yen Press ranobe seriyasını və hər üç manqa adaptasiyalarını Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırmışdır.

## Ranobe

### Cildlər

### ''Ex''

### Qısa hekayə kolleksiyaları

## Manqa

### ''A Day in the Capital''
Dayçi Matsue tərəfindən istehsal olunmuş  *[[Media Factory]]* nəşriyyatının seynen manqası jurnalı *"[[Monthly Comic Alive]]"* jurnalının 2014-cü il avqust buraxılışı ilə 27 iyun 2014-cü ilə nəşr olunmağa başlamışdır. Manqanın sonuncu cildi 23 mart 2015-ci ildə çapdan çıxmışdır.

2 dekabr 2015-ci ildə *[[Yen Press]]* manqanı lisenziyalaşdırdığını açıqlamışdır.

### ''Week at the Mansion''
Makoto Fuqetsunun rəssamlığı ilə istehsal olunan  adlı ikinci manqa adaptasiyası *[[Square Enix]]* nəşriyyatının *"[[Gangan Comics|Monthly Big Gangan]]"* seynen manqası jurnalında 25 oktyabr 2014-cü ildə nəşr olunmağa başlamışdır.

İkinci manqa adaptasiyası da *[[Yen Press]]* tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır.

### ''Truth of Zero''
Daychi Matsue tərəfindən hazırlanan üçüncü manqa adaptasiyası  *"Comic Alive"* jurnalının 27 may 2015-ci ildə çıxan iyun 2015-ci il buraxılışında nəşr olunmağa başlamışdır.

Üçüncü manqa adaptasiyası da *Yen Press* tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır.

### ''The Sanctuary and the Witch of Greed''
Dördüncü bir manqa, Haruna Atori'nin sənət əsərləri ilə seriallaşdırılır

Dördüncü manqa da *Yen Press* tərəfindən nəşr üçün lisenziyalaşdırılmışdır.

### Antologiya
 adlı manqa antologiyası 23 iyun 2016-cı ildə *[[Media Factory]]* tərəfindən nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Kitabların siyahısı''' rəsmi ranobe saytında 
* '''''Week at a Mansion Edition''''' manqasının rəsmi saytı *"[[Gangan Comics|Big Gangan]]"*-da
Tələt Əliyev

**Tələt Əliyev** () — Azərbaycanın Ukraynada səfiri (2001–2010).

## Fəaliyyəti
Tələt Əliyev səfir təyin olunana qədər Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresinin sədri olub. Hazırda isə bu ölkədə Azərbaycanlı Ağsaqqallar Birliyinə rəhbərlik edir.

## İstinadlar
Raqdan

**Raqdan** — Böyük Qafqaz dağlarının Baş Qafqaz silsiləsində Qəbələ və Dağıstan ərazisində yerləşir. Hündürlüyü 4020 metrdir.
Lusiano Vyetto

**Lusiano Vyetto** (; ) — argentinalı futbolçu. Səudiyyə Ərəbistanının milli futbol liqasında çıxış edən "Əl-Hilal" klubunun heyətində hücumçu mövqeyində oynayır. 2022/2023-cü il mövsümündən icarə əsasında "Əl-Şabab" klubunda çıxış edir.

2013-cü ildə Argentina U20 komandasının heyətində 4 oyuna çıxmış və 2 qolla yadda qalmışdır.

## İstinadlar
İp səhrası

**Yp səhrası** - Nevada ştatının şimal-qərbində yerləşən səhra. Səhra kiçik ölçülərə malikdir. 
## Xarici keçidlər
**Nevada Atlas and Gazetteer*, 2001, pg. 22
Suluk xan

**Suluk xan** (; ) — Türgiş sərkərdəsi və hökmdarı. Ərəb mənbələrində adı **Suzegen** kimi də keçir.

## Hakimiyyətə gəlməsi
Suluk xan hərbi fəaliyyətinə sərkərdə kimi başlamışdı. Çjen xaqanın sərkərdəsi olmuş, lakin onun 711-ci ildə göytürklərin və Qapağan xaqanın hücumuna məruz qalması və məğlub olması nəticəsində Türgiş tayfalarının başçısına çevrilmişdir. Çox keçmədən elə 715-ci ildə Suluk xan Türgiş tayfalarının xaqanı elan olundu. Hakimiyyəti Göytürklər və Çinlilər tərəfindən təhdid olunurdu. Buna görə də Suluk xaqan çox gecikmədən Bilgə xaqanın qızı ilə evləndi, bacısı isə Bilgə xaqanın oğlu ilə evləndirilmişdi. Bundan əlavə Tibetlə də ittifaq qurulmuşdu, Suluk xaqan 734-cü ildə Tibet imperatoru Tride Tsüqsanın qızı şahzadə Drönmalon ilə evlənmişdi. Çinlilərlə mübarizə aparmaq üçün isə 727-ci ildə Çin vassalı Kuçanı mühasirəyə almışdı.

## Ərəblərlə mübarizə
Sulukun hakimiyyətə gəlməsi əməvilərin Mərkəzi Asiyanı işğalı ilə eyni ərəfəyə düşmüşdü. 715-ci ildə Qüteybə ibn Müslümün ölümündən sonra ərəblər Mərkəzi Asiyada zəiflədilər. 717-ci ildə göytürk sərkərdəsi Aşina Sin və onun Karluk süvariləri ilə Çin sərkərdəsi Tanq Ciahuy ərəbləri Ağsu döyüşündə ağır məğlubiyyətə uğratmışdı. Bundan istifadə edən Suluk Çinlə yaxınlaşdı və Suyabda möhkəmləndi. 721-ci ildə Sulukun sərkərdəsi Külçör Qəsr əl-Bahilidə ərəblərin qaçmağına imkan versə də, daha sonralar ərəb sərkərdəsi Səid ibn Əbdüləzizə qarşı ilk qələbəsini qazandı. 724-cü ildə Sulukun ordusu ərəb sərkərdəsi Müslüm ibn Səid əl-Kilabini ağır məğlubiyyətə uğratdı və həmin gün ərəb tarixçiliyində Susuzluq günü kimi tanınmağa başladı. 729-cu ildəki Bəykənd döyüşü isə ərəb qalibiyyəti ilə nəticələndi. Bunda Səmərqənd hakimi Qurakın ərəblərin tərəfində keçməsinin də rolu var idi. Eyni il baş verən Kəmərcə mühasirəsi ərəblər üçün növbəti zərbə oldu. Mühasirə vaxtı Sulukun ordusundakılardan biri də III Yezdəgirdin nəvəsi Xosrov idi.

Növbəti döyüş 731-ci ilin iyulunda baş verdi. Yeni Xorasan valisi Cüneyd ibn Əbdülrəhman Daşdaqaraca keçidindən keçərkən Suluk xanın ordusunun hücumuna məruz qalmışdı. Bu döyüşdə 40.000 nəfərdən ibarət ərəb ordusu qırğına məruz qalmış, onlardan təkcə 10.000 nəfər sağ qurtula bilmişdi. Bu döyüş də tarixə Keçid döyüşü olaraq keçmişdi.

737-ci ildə ərəb sərkərdəsi Əsəd ibn Abdullah Xuttal şəhərinə qarşı hücuma başladı. Şəhərin hakimləri eyni zamanda Türgişlərin yeni vassalları olan Xuttalanşahlar idi. Ərəblərin vassalları Çağaniyan hakimləri olan Çağanxudalar da bu barədə Türgişlərə qarşı mübarizə aparırdılar. Xuttala gələn Suluk özü ilə 50000 əsgər gətirmişdi. 30 sentyabr 737-ci ildə baş verən döyüşdə ərəblər daha bir məğlubiyyətə uğradılar, Çağanxuda öldürüldü. Buna baxmayaraq 738-ci ildəki Xaristan döyüşündə Əsədə məğlub olan Suluk öz xalqının gözündən düşdü. Elə həmin il də öz sərkərdəsi Külçör tərəfindən öldürüldü.

## Ailəsi
Suluk xaqan üç dəfə evlənmişdir:
*  717 - Aşina Xuaytaonun qızı Aşina Çhiaoho 
*  733 - Bilgə xaqanın qızı ilə evləndi
*  734 - Tibet imperatoru Tride Tsüqsanın qızı şahzadə Drönmalon

### Oğulları:
*  Qut Çor xaqan(738-739)
* Ton Apa Yabqu

## İstinadlar
Çiuaua (səhra)

**Çiuaua** (; ) —  Şimali Amerikada, ABŞ-Meksika sərhəddində yerləşir. İnzibati cəhətdən ABŞ-nin Nyu-Meksiko, Texas, Arizona və Meksikanın Çiuaua, Koauila, Duranqo, Sakatekas və Huevo-Leon ştatları ərazisinə daxildir. Səhranın sahəsi 362,600&nbsp;km² təşkil edir. Şimali Amerikada yerləşən Böyük Hövzə səhrasından sonra ikinci böyük səhradır. Səhranın tərkibində Vayt-Sendz qoruğu vardır.

Sonora səhrasından yüksəkdə yerləşir. Hündürlüyü 600 - 1675 metr təşkil edir. İyun ayında 35-40&nbsp;°C təşkil edir. Qışda güclü şimal küləyi əsir. İl boyu 254&nbsp;mm yağıntı düşür. Yağıntı musson yağışları dönəmində yayın sonunda düşür. Qar isə dağlıq ərazilər istisna olmaqla demək olar ki, yağmır.

Ərazisində bir neçə şəhər vardır. Ən böyük şəhəri Dyodad-Xuaresdir və burada iki milyon insan yaşayır. 


Desert Chihuahuan Big Bend.JPG
DesertMonahans.jpg
Rose of Jericho.gif



## Mənbə
* Çiuaua səhrası WWF (eng.)
Əhməd Qaramanlı

**Əhməd Qaramanlı** — Osmanlı Tripolitaniyasının 45-ci paşası. Qaramanoğulları sülaləsindən idi.

## İlkin məlumat
Əhməd Qaramanlı Mansiya və Sahil bölgələrinin hakimi idi. Tripolitaniyadakı hərc-mərclik ona müstəqil hərəkət etməyə stimul verirdi. Xalq və ordunun da dəstəyini aldığı üçün 29 iyul 1711-ci ildə Tripolitaniya deyi Məhəmməd Xəlil ibn əl-Cinn Tripolidən uzaqda olanda şəhəri ələ keçirdi və öz hakimiyyətini elan etdi. Keçmiş deyə sadiq 300 nəfər edam olundu. Osmanlı sultanı III Əhmədin ona qəzəblənəcəyini bilən Əhməd, bu şəxslərdən qarət etdiyi sərvəti sultana təklif etmiş, sultan da onu bəylərbəyi kimi tanımış və 1722-ci ildə paşa tituluna layiq görülmüşdü.

## Hakimiyyəti
Hakimiyyətinin ilk dövrləri 1711-1723-cü illər arasında Benqazi və Fəzzandakı üsyanları yatırtmaqla keçdi. Tripolinin divarlarını möhkəmləndirərək məscid və mədrəsə ucaltdı. Onun dövründə dəniz quldurları yenidən fəaliyyətə başladılar. Onun dövründə həmçinin Kirenaika da ələ keçirilmişdi. 1745-ci ildə vəfat etmiş, yerinə oğlu Mehmet Karamanlı keçmişdir.

## İstinadlar
Mehmet Qaramanlı

**Mehmet Qaramanlı** — Osmanlı imperiyasında xidmət etmiş, Osmanlı Tripolitaniyası və Liviyanın hakimi. Əhməd Qaramanlının oğludur.

## Hakimiyyəti
Mehmet Qaramanlının hakimiyyətinin ilk illərində dəniz quldurluğu aktivliyi az idi, lakin xəzinə azaldıqca Neapol və Siciliya gəmilərinə hücuma icazə verməyə başladı. Daxili siyasət sakit idi. İngiltərə və Fransa ilə sazişlər imzalamışdı. Ölümündən sonra yerinə qardaşı Əli Qaramanlı keçdi.

## İstinadlar
Aralqum

**Aralqum** — Aral dənizinn quruması nəticəsində formalaşan yeni səhra. Qumdan və şoranlıqdan ibarət olan Qazaxıstan və Özbəkistan ərazilərini əhatə edən səhra. Qaraqum səhrası və Qızılqum səhraları ilə sərhədə malikdir. Səhranı həmçinin **Аğqum** olaraq adlandırırlar

Aral dənizinin səviyyəsi SSRİ dönəmində səhra sahələrinin əkinə cəlb olunması ilə azalmağa başlamışdır. 2005-ci ildə Kokaral bəndinin tikintisi ilə Şimali Aral tədricən bərpa olunmağa başlamışdır. Cənubi Aral quruduqca Aralqum səhrasının sahəsi böyüyür.

Gölün quruması nəticəsində 200 növ bitki və heyvan növü ərazini tərk etmişdir. Gölün quruması 1960-cı ildən başlamışdır. Əsas bitkiləri: *[[Salicornia europaea]]*, *[[Suaeda crassifolia]]*, *[[Tripolium vulgare]]*, *[[Suaeda acuminata]]* və *[[Atriplex fominii]]*. Aralqumun sahəsi 38 min km² təşkil edir. İl ərzində 100 milyon ton xırda duz və qum fırtılalarları geniş sahələrə yayılır. Burada qərbdən şərqə güclü axın vardır. Aralqumun toksik qumları Antarktida pinqvinlərinin qanında aşkarlanmışdır. Adi Aral qumları isə Belarusiyanın gölləri və Qrenlandiyanın buzlaqları üzərinə çökür.

## İstinadlar

## Mənbə
* В.Рахманов: Самая молодая пустыня в мире — Аралкум 
* Siegmar-W. Breckle ''Combating desertification and rehabilitation of the salt deserts in the region at the Aral Sea'' 
*
Əli Qaramanlı

**Əli Qaramanlı** — Osmanlı Tripolitaniyası hakimi, Əhməd Qaramanlının ikinci oğlu, paşa. 40 il hakimiyyətdə qalmışdır.

## Hakimiyyəti
Əli Qaramanlı qardaşından sonra hakimiyyətə gəlmiş, 1754-1758-ci illərdə Manşiya və Sahil bölgələrində üsyanları yatırtmaq məcburiyyətində qalmışdır. Onun ordusunda 400 yeniçəri, 200-300 müsəlmanlaşdırılmış keçmiş-xristian, 500 alban və 600 ərəb əsgər var idi. Dənizçilərin çoxu ya alban ya da ərəb idi. 1767-ci ildə ölkədə yayılan yoluxucu xəstəlik və 1784-cü ildəki aclıq fəlakəti hakimiyyətinin sarsılmasına səbəb olmuşdu. Fransız konsulu onun haqqında yazırdı:

1790-cı ildə oğlu Həsən, digər oğlu Yusif tərəfindən güllələnərək öldürülmüşdü. Əli, Həsənin yerinə vəliəhd olaraq digər oğlu Əhmədi təyin etmişdi. Lakin yerli əhali Yusifi dəstəkləyirdi. Bəni Nüveyr qəbiləsinin köməyi ilə 1792-ci ildə üsyana başlayan Yusif tezliklə Əlcəzairdən gələn Əli Burğul paşanın gözlənilməz hücumu ilə qarşılaşdı. 30 iyul 1793-cu ildə Əli Qaramanlı Tunisə qaçmalı oldu.

## Əli Burğul dövründə
1793-cü ildə Tunisə qaçan Əli, Tunis paşası Həmmud paşa köməyi ilə 20 yanvar 1795-ci ildə Əli Burğul paşanı devirərək Tripolitaniyanı geri aldı. Özü Tunisdə qalsa da, hakimiyyəti oğlu II Əhməd Qaramanlıya verdi.

## İstinadlar
Əl-Xamra

**Əl-Xamra** ( — «qırmızı səhra») — Saxaranın şimalında, Liviya ərazisində daşlı plato.

Plato şərqdən qərbə 700&nbsp;km, şimaldan cənuba isə 200&nbsp;km-dir. Hündürlüyü 400—500 metrdir. Ərazisi əsasən quru vadilərdən ibarətdir. Neft kimi ehtiyyatlara malikdir. Tabezruft səhrasına nisbətdə daha quraqdır. Ərazisində kol və akasiya bitir.  Liviyanın vilayətlərini birləşdirən magistral yollar onu kəsir. 
## Mənbə
* Əl-Xamra
* Əl-Xamra
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının 68/262 saylı qərarı

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının 68/262 saylı qərarı**, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası tərəfindən Rusiyanın Krımı ilhakı səbəbiylə 27 Mart 2014-cü ildə qəbul edilən və "Ukrayna'nın ərazi bütövlüyü" başlığını daşıyan qərar. 100 üzv ölkənin dəstəklədiyi məcburi qüvvəsi olmayan qərar, Baş Assambleyanın Ukraynanın beynəlxalq sahədə tanınan sərhədləri içərisindəki ərazi bütövlüyü mövzusundakı dayanıqlılığını vermişdir və 2014 Krım referandumunun əsassızlığını vurğuladı. 11 ölkə qərar əleyhinə səs verərkən 58 ölkə bitərəf qaldı, 24 ölkə isə səsvermədə qatılmadı.

Almaniya, Kanada, Kosta Rika, Litva, Polşa və Ukrayna tərəfindən təqdim edilən bu qərardan əvvəl Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası, Krım böhranı ilə əlaqədar olaraq yeddi dəfə toplanmış ancaq Rusiyanın vetosu üzündən bir qərar ala bilməmişdi.

## Həmçinin bax
* Krım böhranı (2014)
* Birləşmiş Millətlər Təşkilatı

## Xarici keçidlər
* Qətnamənin tam mətni 68/262 (İngilis)

## İstinadlar
Qafqaz köpgəri

**Qafqaz köpgəri**() — Azərbaycan Respublikasının qırmızı kitabına düşmüş Qafqaz köpgəri növü, cütdırnaqlılar və boşbuynuzlular fəsiləsinə daxildir. Sayı azalmaqda olan növdür.

## Təsviri
Çox da böyük olmayan orta ölçülü bədənə malik olub, (yaşlı erkəklər) təxmini hündürlüyü 76–80, bədən uzunluğu 102–119 sm, kütləsi 25–35 kq, çox as hallarda 45 kq ola bilir. Köpgərin beli profildən bir az qabarıqdır. Arxa tərəfi çiyindən 4–6 sm hündürdür.

## Yayılması
Dünyada Mərkəzi və Cənubi Avropada, Kiçik Asiya və Kiçik Qafqazın şimal qərbində (Batumi, Suxumi) məskunlaşmışdır. Azərbaycanda isə yalnız Böyük Qafqazın cənub və şərq yamaclarında (Zaqatala, İlisu və İsmayıllı qoruqları) yaşayıb qalmışdır.

## Həyat tərzi
Əsasən yuxarı meşə qurşaqlarında çox sərt sıldırımlı meşə qayalıqlarında məskunlaşmışdır. Dəniz səviyyəsindən 1500–3000 m hündürlüyə qədər alp qurşaqlarında yaşamaqla bərabər, həm də 600 – 700 m hündürlükdə olan dağətəyi ərazilərə də düşürlər. İlin isti fəsillərində subalp və alp qurşaqlarına, soyuq və güclü qar olan aylarda isə aşağı qurşaqlara düşərək, fəsillərlə əlaqədar şaquli miqrasiya edirlər. Yay fəslinin səhər və axşam saatlarında otlayırlar. Ən çox qurşaqlar üzrə kiçik yerdəyişmələr etsələr də, oturaq heyvanlar sayılır və kiçik dəstələrlə yaşayırlar (4–8 baş). Noyabr-dekabr aylarında cütləşir. Cütləşmə dövründə buynuzarxası vəzilər şişərək, ətrafa kəskin keçi iyi buraxır. Boğazlıq müddəti (may-iyun) təxminən 160–170 günə qədər uzanır. Əksər hallarda 1, çox az hallarda isə 2 bala doğurlar. Cinsi yetişkənlik 1,5–2 yaşında tamamlanır. Qida rasionuna 96 növ bitki daxildir. Qida rasionunda ot, kol və yarımkollar, enliyarpaq ağacların yarpaq və yumşaq budaqları üstünlük təşkil edir. Mövsümi dəyişmələrdən bədəni örtən tükün rəng dəyişməsi və ildə iki dəfə tükdəyişmə (yaz, payız tüləməsi) müşahidə edilir. Təbiətdə 10 il, zoopark şəraitində 15–17 il yaşaya bilirlər.

## Sayı
Hazırda Azərbaycanda bu maralların sayı 650–700 başa yaxındır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Brakonyerlik, otlaq landşaftlarında ev heyvanlarının otarılması, otlaqların biçilməsi, meşə və kolluqların qırılması və s. daxildir.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Bern konvensiyasının II əlavəsinə uyğun olaraq həyata keçirilir. Şahdağ MP, İlisu və Zaqatala qoruqlarında qorunur.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Müasir yaşayış ərazilərinə daxil olan qoruq və yasaqlıaların mühafizə rejimini gücləndirmək, habelə bu növün Kiçik Qafqaza, Pirqulu qoruğuna və Altıağac MP-na reintroduksiyasını həyata keçirmək.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın Qırmızı Kitabı, II Cild, Bakı, 2013
# Верещагин Н.К. Каталог зверей Азербайджана. Баку, АН Азерб.ССР, 1942;
# Quliyev S. M. Şərqi Qafqaz turu və Qafqaz köpgəri. Bakı, 2006, s. 64 (36–62);
# Quliyev S. M. Azərbaycanın cütdırnaqlılar faunası. Bakı: Elm və Təhsil, 2008, 224 s., 105–130.

## Həmçinin bax
Ceyran
Danakil

**Danakil** — Afrikanın şimalında, Efiopiyanın şimalında, Eritreyanın cənub-şərqində yerləşən səhra. Avropalılar tərəfindən XX əsrin birinci yarısında aşkarlanmışdır. Səhra 100 000&nbsp;km² sahəni əhatə edir. Danakil səhrasına 100–200&nbsp;mm yağıntı düşür. дождя. Havanın temperaturu 63°С, səhtdə isə 70°С olur. Səhrada Afar xalqı yaşayır. Əsasən duz hasilatı ilə məşğul olurlar. 2000 metr dərinlikdə duzun aşkarlanması buranın vaxtı ilə okeanın dibi olmasını isbatlayır. Kaliy ehtiyatlarının 105 milyon ton olması ehtimal edilir. Ehtiyatın qalınlığı 100 metrdir. Bitki örtüyü olduqca kasaddır. Bununla belə burada Qrevi zebrası, Somali cüyürü və vəhşi ulaq yaşayır.

Yüksək temperatur, aşağı rütubət və püskürən vulkan, zəhərli buxarlanma bölgənin tipik xüsusiyyətidir. Bu təhlükəli faktlar turistləri bura cəlb edir.

## Mənbə
* Danakil səhrası, Efiopiya (1973)  
* Danakil səhrası (Eriteriya) 
* Danakil səhrası  
* Danakil səhrasının zəhərli gözəlliyi  
* Efiopiya 3. Danakil səhrası  *youtube.com* saytıVideo 0:06:31
## İstinadlar
Samir Kaçayev

**Samir Ziyəddin oğlu Kaçayev **() — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, heykəltaraş. Aprel döyüşləri şəhidi.

## Həyatı
Samir Kaçayev 5 mart 1994-cü ildə Şamaxı rayonunun Çuxuryurd kəndində Ziyəddin və Əminə Kaçayevlərin ailəsində anadan olub. 2011-ci ildə orta təhsilini bitirən Samir Kaçayev elə həmin il Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasına daxil oldu. 2015-ci ildə isə magistaturaya qəbul oldu.

## Hərbi xidməti
Samir Kaçayev 2016-cı ilin aprel ayında Azərbaycan–Ermənistan təmas xəttində baş verən atışma zamanı qəhrəmancasına şəhid oldu.

Aprelin 3-ü isə Samir Kaçayev doğulduğu Şamaxı rayonunun Çuxuryurd kəndində son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə rayon sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və əsgər Qaçayev uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.

Samir Kaçayev ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.

## Xatirəsi
2017-ci ildə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında Vaqif Əsədovun rejissorluğu ilə Samir Kaçayevin xatirəsinə həsr edilmiş "Yarımçıq qalmış…" tamaşası səhnəyə qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Aliya Mustafina

**Aliya Mustafina** (tat.: *Алия Фəphəт kызы Мостафина*; d. 30 sentyabr 1994, Moskva, Rusiya) — Rusiyalı idman gimnastı. Aliya Mustafina 2012 London və 2016 Rio-de-Janeyro Olimpiadasında müxtəlif hündürlükdə qollarda qızıl medal qazanıb. Aliya Mustafina həm də üç dəfə Dünya çempionu, beş dəfə Avropa çempionu və 2015-ci ildə Bakıda, I Avropa Oyunlarının üç qat qızıl medalçısı olub (komanda, çoxnövçülük və müxtəlif hündürlükdə qollarda). Aliya Mustafina 2012-ci ildə "Dostluq" ordeninə, 2016-cı ildə isə "Şərəf" ordeninə layiq görülüb.

## Həyatı

### Ailəsi
Aliya Mustafinanın atası Fərhad Mustafin, 1976 Monreal Olimpiadasının yunan-roma güləşi üzrə bürünc medalçısıdır. Anası Yelena Mustafina (Kuznetsova) isə fizika müəlliməsidir. Aliya Mustafina bacısı Nailə Mustafinada idman gimnastıdır və Rusiyanın idman ustasıdır, amma o, ciddi zədə aldığdan sonra pəşəkar karyerasını başa vurdu və həvəskar yarışlarda çıxış etdi. Aliya Mustafinanın ana nəslindən nənəsi və babası əslən Moskva vilayətinin Yeqorovsk rayonunun, Volkova kəndindəndir. Ata nəslindən nənəsi və babası isə Nijeqorod vilayətinin Krasnooktyabrsk rayonunun, Rıbuşkino kəndindəndir.

### Erkən karyerası
Aliya Mustafinanın 6 yaşı olanda atası onu gimnastika məşqlərinə gətirdi. Aliya Mustafina ardıcıl olaraq uşaqlar arasında müxtəlif yarışların qalibi oldu. Daha sonra isə o, gənclər arasında III Spartakiada Oyunlarında beş qızıl medal qazandı, lakin bir müddət sonra məşqçi Dina Kamalova ilə arasında olan münaqişəyə görə Aliya Mustafina məşqlərini dayandırdı, amma daha sonra Aleksandr Aleksandrovun rəhbərliyi altında Aliya Mustafina məşqlərini bərpa etdi.

### Yeniyetmə karyerası
Aliya Mustafina

## Karyerası

### 2009–2013-cü illər
#### Aliya Mustafinanın zədəsi
Aliya Mustafina

#### 2010 Dünya Çempionatı
Aliya Mustafina

#### [[2012 Yay Olimpiya Oyunları|2012 London Olimpiadası]]
2012 London Olimpiadasına hazırlıq çərçivəsində Aliya Mustafina Avropa Çempionatı, həmçinin Rusiya Çempionatı və Rusiya Kubokunda qüvvəsini sınadı.

#### 2013 Kazan Universiadası
Aliya Mustafina

#### 2013 Dünya Çempionatı
Aliya Mustafina

### 2014–2016-cı illər

#### 2014 Dünya Çempionatı
Aliya Mustafina

#### 2015 Avropa Oyunları
Aliya Mustafina

#### 2016 Rio-de-Janeyro Olimpiadası
Aliya Mustafina

## Nəticələri

#### Dövlət təltifləri
 "Dostluq" ordeni — (13 avqust 2012) Böyük Britaniyanın London şəhərində, XXX Yay Olimpiya Oyunlarında qazandığı yüksək nailiyyətlərə görə.

 "Şərəf" ordeni — (25 avqust 2016) Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində, XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qazandığı yüksək nailiyyətlərə görə.

## İstinadlar
Vaxiba

**Ramlat-əl-Vahiba** () — Yaxın Şərqdə, Oman ərazisində yerləşən qumlu səhra. Bölgə Vaxiba tayfasının adından götürüımüşdür. Səhra şimaldan cənuba 180&nbsp;km, şərqdən qərbə isə 80&nbsp;km uzunluğa malikdir. Səhranın sahəsi 12 500&nbsp;km² təşkil edir. 1986-cı ildə səhra Kral Coğrafiya Cəniyyətini cəlb edir. Buranın rəngarəng relyefi, zəngin flora və faunası vardır. Burada 16000 onurğasızlar, 200 növ digər heyvan növü. Üstəlik 150 növ bitki aşkarlanmışdır. 
## Geologiya
Səhra dördüncü dövr buzlaşması sonrası cənub-qərb mussonları və şimal passatlarının təsiri ilə formalaşmışdır. Dyunların quruluşuna görə səhranı aşağı və yuxarı olmaqla iki yerə bölmək olar. Maksimal hündürlüyü 100 metrdir. Şimal və qərb sərhədləri allyuvial sistemə malik vadilərlə əhatələnir.

## Əhalisi
Səhra Beduinlərin toplaşma yeridir. Əl-Xubeyyə vahəsində iyundan-sentyabra qədər yaşayırlar. Səhranın əsas qəbilələri: Əl-Vaxiba (və ya Yal-Vaxiba), Al-Amr, Al-Bu-İsa, Xikman, Xişm və Canaba.

## Ədəbiyyat
*
*
*
Ətirli ağ şam

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Şimali Amerikanın iynəyarpaqlı meşələrində, Kanada və ABŞ-da tundra zonasına qədər bitir, daşlıqlarda isə meşənin yuxarı sərhədlərinə qədər (1500-2500 m) yayılmışdır. Uzunömürlüdür, 150-200 ilə qədər yaşayır. Hündürlüyü 15-25 m, gövdəsinin diametri 50 (70) sm, düz, konusvarı, sıx, çətiri aşağı əyilmiş ağacdır. Cavan ağacların qabığı boz, hamar, çox miqdarda ətirli, qabarıq, sonradan qırmızı-qonur, xırda yarıqlıdır. Cavan zoğları əvvəlcə yaşıl, qısa, düz dayanan tükcüklərlə örtülmüşdür, sonradan qırmızı-qonur olur, çılpaqdır. Tumurcuqları şarşəkilli və ya yumurtavarı, qatranlı, yaşılımtıl, açıq-bənövşəyi çalarlıdır. İynəyarpaqların uzunluğu 15-35 mm, eni 2 mm, üstü tünd-yaşıl, parlaq, ucu kütdür, budaqların üzərində 4-7 il qalır, sürtüldükdə ətirli qoxu verir. Zoğda iynəyarpaqları iki cərgədə yerləşir. Qozaları oavl-silindrik, uzunluğu 5-10 sm, eni 2-2,5 sm, kal halda tünd-bənövşəyi, yetişdikdən sonra boz-qonur rəngdə olur, çox qətranlıdır. Toxum qabıqlarının uzunluğu təxminən 15 mm, eni 17 mm, yuxarı tərəfi yumru, ensiz kiiçk ayaqlıdır, rəngi bənövşəyi çalarlıdır. Küləyə, soyuğa davamlıdır, tez böyüyür. Aşağı budaqları asanlıqla kök atır, ana bitkinin ətrafında böyüyən caavn ağaclar çox effektli qrup yaradır. Meyvə verməyə 20-30 yaşından başlayır. Budaqların budanması bitkinin formasını dəyişir. Xiyaban, qrup və tək əkinlərdə istifadə edilir. Mədəni şəraitdə 1697-ci ildən becərilir. Abşeron]da və Astarada mədəni şəraitdə becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qafqaz ağ şamı

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Təbii şəraitdə Qafqazın qərb hissəsində, Kiçik Qafqaz sıra dağlarının, əsasən, şimal istiqamətli yamaclarında, Böyük Qafqazın şimal və cənub yamaclarında, Türkiyədə yayılmışdır. Hündürlüyü 50 m, gövdəsinin diametri 2 m-ə çatan nəhəng gövdəli dekorativ ağacdır. Çətiri sıx ensiz konusvarı formadadır. Budaqları torpağa doğru sallanır, cavan ağacların çətirinin yuxarısı şiş (iti), yaşlı ağaclarınkı isə yumru olur. Gövdəsinin qabığı bozdur. İynəyarpaqları sıx, üstdən tünd-yaşıl, altdan nisbətən açıq-yaşlıdır, alt tərəfdən və kilin hər tərəfindən 8–10 ağ ağızcıq xətlidir, budaq üzərində 10 ilə kimi qalır.

Qozaları 10–20 sm uzunluğundadır, cavan qozalar yaşıldır. Mil və yan kökləri qüvvətli inkişaf edir. Yaxşı boy atması və inkişafı üçün çox rütubətli və çürüntü ilə zəngin gillicə torpaqlar əlverişlidir. Tərkibində əhəng olan torpaqlara dözmür. Havanın rütubətinə davamlıdır. Toxumların uzunluğu 8–12 mm-dir, qatranlıdır, parlaq iri qəhvəyi qanadları toxumdan 2–3 dəfə böyük olur. Toxumları oktyabr-noyabr aylarında tökülür. Olduqca uzunömürlü ağac olub 600–700 il yaşayır. Ağ şamın bu növünün oduncağı yüksək texniki keyfiyyəti ilə fərqlənir. Xüsusilə sellüloz-kağız istehsalında, musiqi alətlərinin hazırlanmasında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qabığında 10 % aşı maddəsi vardır.

Azərbaycanda Abşeron, Quba, Zaqatala və Gəncədə yaşıllaşdırmada istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Birrəng ağ şam

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

ABŞ-nin cənub-qərbi və Şimali Meksika dağlarında, dəniz səviyyəsindən 2000–3000 m-ə qədər hündürlükdə kölgəli yamaclarda və çayların kənarında bitir. 350 ilə qədər yaşayır. Hündürlüyü 40 (60) m-ə çatan, gövdəsinin diametri 1,8 m-ə qədər, konusvarı, sıx çətirli ağacdır. Yaşlandıqda çətiri a.ağıya doğru əyilir. Gövdəsinin qabığı boz, qalın və hamardır. İynəyarpaqları hər tərəfdən göyümtül-yaşıl, üstü orta damarcığın ətrafında 6-8 ağızcıq xətli, alt tərəfi kilin hər tərəfindən 5-8 ağızcıq xətlidir. Tumurcuqların diametri 3–5&nbsp;mm-dir. Toxum qabıqları əsasən pazşəkillidir. Tək və qrup əkinlərində payızda iynəyarpaqları saraldıqda daha dekorativ görünür. Sərt qış aylarında donur, ancaq əkin yeri düzgün seçildikdə yüksək dekorativ keyfiyyətliyini saxlayır, qozalar və cücərən toxumlar əmələ gətirir. Tək və qrup əkinləri üçün yararlıdır. Quraqlığa davamlıdır. Mədəni şəraitdə 1831-ci ildən becərilir. Respublikamızda qışa davamlıdır. Qış qələmlərinin 10 %-i kök atır. Yaşıllaşdırmada az istifadə edilir. Bakı şəhərində 1998-ci ildən mədəni şəraitdə becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Naoemon Şimizu

**** () — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib, 1 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Karson səhrası

**Karson səhrası** — Nevada ştatı ərazisində yerləşən kiçik səhra. Səhranın sahəsi 5, 568&nbsp;km² təşkil edir. İl ərzində səhraya cəmi 130&nbsp;mm yağıntı düşür.

## İstinadlar
Yunan ağ şamı

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Vətəni Cənubi Albaniyadır, Yunanıstannın qərb hissəsində də rast gəlinir. Subalp bitkisidir, dəniz səviyyəsindən 800-dən 2000 m hündürlüyə qədər dağlarda bitir. Yaxşı drenajlı, kalsiumlu, bəzən bir az turş torpaqlara üstünlük verir. Hündürlüyü 30-35 m, gövdəsinin diametri 1,5-2 m, sıx, konusvarı, ağacdır. Cavan ağacların qabığı hamar, bozumtul, sonradan çıxıntılıdır. Cavan zoğları çılpaq, hamar, qırmızı və ya açıq-qonur, sonradan boz-qonurdur. Tumurcuqların uzunluğu 5-7 mm, eni 3-5 mm, yumurtavarı-konusvarı, küt və ya ucu biz, qatranlıdır. İynəyarpaqların uzunluğu 15-35 mm, eni 1,5-2,5 mm, zoğun ətrafında radius şəklində yerləşir, ucu biz, yuxarı tərəfdən zolaqları iynəyarpaqların yarısına qədər çatdığına görə iynəyarpaqları göyümtül, alt tərəfi iki ağ zolaqlıdır. Qozaları ensiz-silindrik, uzunluğu 8-16 sm, qalınlığı 2,5-3,8 (5) sm-dir. Toxum qabıqlarının uzunluğu 24 mm, eni 30-31 mm, yuxarı kənarı yumru, saplağı təxminən 8 mm-dir. Toxumları açıq-qonur, qanadı həmin rənglidir. Quraqlığa, yararlı iqlimi olan yerlərdə xəstəlik və zərərvericilərə davamlıdır. Abşeronda qışa çox davamlı deyil, ancaq qorunan yerlərdə becərilir. Yavaş böyüyür. Dendroloji kolleksiyalar üçün əhəmiyyətliidr. 

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yanosuke Vatanabe

**** — keçmiş Yaponiya futbolçusu. Yaponiya millisində oynamışdır.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bərabərpulcuqlu ağ şam

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Yaponiyada dəniz səviyyəsindən 800-2000 m hündürlükdə, dağlarda təbii halda bitir. Qərbi Avropada 1854-cü ildən mədəni şəraitdə becərilir. Qafqazın Qara dəniz sahillərində 1897-ci ildən Adlerdə, Suxumidə, Batumidə və s. məlumdur.

Hündürlüyü 40 m-ə, kəsiyində diametri 1,5 m-ə çatan, enli-piramida çətirli, qalın, horizontal budaqları olan ağacdır. Ağacın cavan hissələrində qabığı boz, gövdənin qoca hissələrində isə tünd-qonur rənglidir, şırımlıdır, dərin yarıqlıdır. Cavan zoğları açıq-sarı, çılpaq, xırda buğumlu, parlaqdır. Tumurcuqları yumru-oval və ya təxminən şarşəkilli, açıq rənglidir, çox qətranlıdır. İynəyarpaqları möhkəm, daraqvarıdır, coddur, üst tərəfdən parlaq, açıqyaşıl, alt tərəfdən kəskin mavi-ağ rənglidir, məsaməli zolaqlıdır, ucu yumrudur. Uzunluğu 3 sm, eni 2 mm-ə çatır, kəsiyində təxminən ovaldır. Qozaların uzunluğu 9 sm-ə, qalınlığı 3,5 sm-ə qədər olub, yetişməzdən əvvəl bənövşəyi, sonradan qırmızı-qonur rəngli olur. Kənar pulcuqları toxum pulcuqlarından iki dəfə qısadır və üstə çıxmır. Toxumları tündqonurdur və qanadı toxum uzunluğunda olur. Bərabərpulcuqlu ağ şam dekorativ görünüşlüdür, soyuğa davamlıdır. Azərbaycanda, Lənkəranda, Abşeronda mədəni salınan yollarda, park və bağlarda rast gəlinir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şociro Suqimura

**** (4 aprel 1905 - 15 yanvar 1975) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mərkəzi Qaraqum

**Mərkəzi Qaraqum** () — Türkmənistan ərazisində, Qaraqum səhrasının mərkəzində səhra. Alcaq düzənliyi əhatə edir. Zaunquz Qaraqumu ilə arasında plato yerləşir. 1972-ci ildə Mərkəzi Qaraqum rus arxeoloqu Viktor İvanoviçin rəhbərlik etdiyi ekspedisiya hesabına məhşurlaşmışdır. Belə ki, ekspedisiya nəticəsində qumların altında nəhəng və qədim şəhərin qalıqları aşkarlanmışdır .

Daimi əhaliyə sahib deyildir. Səbəb qrunt sularının olduqca minerallaşmasıdır. Mərkəzi Qaraqum ərazisindən eyni adlı qaz kəmərinin tikintisi planlaşdırılır.

## İstinadlar
Lobbiçilik

**Lobbiçilik qrup** (ing: lobbying) və ya şirkətin öz mənafelərinə əsasən, hökumətin qanunvericiliyi prosesinə təsir etmək təşəbbüsüdür. Bu, **lobbiçiliyin** qərb ölkələrində mövcud olan tanımıdır. Daha dərinə getsək, dünyanın digər, yəni üçüncü dünya ölkələrində (bu ölkələrdə hakimiyyət bölgüsü inkişaf etməyib) bu tanıma hökumət qərarlarına təsir etmək təşəbbüsü deyə bilərik. 
## Etimologiya

## Baxış

Uzun bir müddət 1990-cı illərə qədər lobbiçilik **neqativ** anlamda işlənilən bir termin idi. Lobbiçiliklə məşğul olan insanlar cəmiyyət tərəfindən xoş qarşılanmırdı. 1990-cı ildən etibarən ilk öndə ABŞ və Avropa birliyi, xüsusən də Belçika olmaqla lobbiçiliyi tənzimləyən qanunlar tərtib olundu. Bu qanunlar artıq 1950-ci ildə mövcud idi, lakin 1990-cı ildən etibarən daha sistemli və nizamlı oldu.
## Tarix

Lobbiçilik ilk olaraq, ABŞ-də yaranmışdır.
## Ölkərə görə lobbiçilik
### Azərbaycan
Azərbaycanda isə lobbiçilik dedikdə insanların ilk ağlına gələn etnik lobbilər olur. Hansı ki, lobbiçiliyin əsas istiqaməti iqtisadidir. Böyük dövlət və ya şirkətlərdə təsir qrupları lobbi fəaliyyətləri ilə öz mənafelərinə uyğun qanunlar çıxarmağa cəhd göstərirlər.
### Avropa Birliyi

### Amerika Birləşmiş Ştatları

### Birləşmiş Krallıq

### İtaliya

### Fransa

## Həmçinin bax
* Aktivizm
* Vəkillik
* Maraq qrupu
* Rüşvət

## İstinadlar


## Xarici linklər

### Amerika Birləşmiş Ştatları

* Lobbyists.info - The largest, comprehensive database of 22,000 registered lobbyists. Contains searchable profiles of lobbyists and government relations professionals, their clients and issues.
*  - *Fortune (magazine)|Fortune* listed the top 25 lobbying groups in 1999.
* LobbyWatch - a project of the Center for Public Integrity with reports on lobbyists and lobbying efforts as well as a searchable database.
* OpenSecrets.org
* NoLobby.com - Capitalism Magazine mini-site. Opposes lobbying restrictions on free speech grounds.
* The Citizen's Guide to the U.S. Government - an online tutorial containing information for individuals who wish to address issues with their elected officials.
* Free Speech National Right to Life page containing documents opposing excessive regulation of "lobbying" as infringement on "right to petition" guaranteed by the First Amendment.
* Public Affairs Links
* First Street Research Group powered by https://web.archive.org/web/20120115155817/http://firststreet.cqpress.com/ - reports and analysis on the lobbying industry
* US Senate Lobbying-Database Search 

### Avropa
* The Lobby Ticker  - website of independent Austrian MEP Hans-Peter Martin with original lobbyist invitations and voting recommendations he received
* Commission for the Prevention of Corruption of the Republic of Slovenia
* PubAffairs - the public affairs network
* Public Affairs World
* LobbyPlanet website
* Alliance for Lobbying Transparency and Ethics Regulation (ALTER-EU)
* Corporate Europe Observatory (CEO)
* Spinwatch
* The New EU, European Affairs Jobs Community
* Alliance for Lobbying Transparency - UK based campaign
* OECD: Special Session on Lobbying: Enhancing Transparency and Accountability 7–8 June 2007
Teyiçi Matsumaru

**** (28 fevral 1909 - 6 yanvar 1997) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 3 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Barmaqqum

**Barmaqqum** () — Tarbaqatay dağlarının cənubunda, Katınsu və Emel çayarının Alakol gölünə töküldüyü əraziləri əhatə edən qumdan ibarət olan massiv. İnzibati cəhətdən Qazaxıstanın Sərqi-Qazaxıstan vilayəti Urcar rayonu ərazisində yerləşir. Sahəsi 720&nbsp;km², maksimal hündürlüyü 383 m, uzunluğu 30&nbsp;km, eni isə 25&nbsp;km. Səhra dördüncü dövr zamanı formalaşmışdır. Şərqində mineral mənbəsi vardır.

## İstinadlar
Li Yu Hyon

**** (21 yanvar 1911 - 29 yanvar 2003) — keçmiş Cənubi Koreya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yukio Tsuda

**** (15 avqust 1917 - 17 aprel 1979) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 4 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hirokazu Ninomiya

**** (22 noyabr 1917 - 7 mart 2000) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 6 oyun keçirib, 1 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yoşio Okada

**** (11 avqust 1926 – 22 iyun 2002) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 7 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ken Noritake

**** (18 iyul 1922 - 6 mart 1994) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hidemaro Vatanabe

**** (24 sentyabr 1924 - 12 oktyabr 2011) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tomohiko İkoma

**** (25 avqust 1932 - 27 aprel 2009) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 5 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Batpaysaqır

**Batpaysaqır** () — Narın qumlar səhrasının qumluqlarının cənubunda Qazaxıstanın Atırau vilayəti Kurmanqazi rayonu və Rusiyanın Həştərxan vilayəti Krasnoyarsk rayonu ırazisində yerləşir. Sahəsi 1000&nbsp;km², maksimal hündürlüyü 14 m təkil edir. Bəzi hissələrdə dərinlik 8-14 metr okean səviyyəsindən aşağıda yerləşir. Relyefi əsasən dyunlar və barxanlardan ibarətdir. Əsazisində yovşan, cuzqun və digər bitkilər bitir. Çala ərazilərində duzlu gölməçələr vardır.

## İstinadlar
Toşio İvatani

**** (24 oktyabr 1925 - 1 mart 1970) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 8 oyun keçirib, 4 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Takayuki Kuvata

**** (d. 26 iyun 1941) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 5 oyun keçirib, 2 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Uçot dərəcəsi

**Uçot dərəcəsi** (yenidən maliyyələşmə dərəcəsi) –() – Mərkəzi Bankın ölkənin digər banklarını pul kütləsi ilə təmin etməsidir. Sadə dillə desək, Mərkəzi bank kommersiya bankları və digər maliyyə təşkilatlarına kredit verir, onlar isə öz növbəsində həm adi vətəndaşları (fiziki şəxslər), həm də müxtəlif şirkət və təşkilatları (hüquqi şəxslər) kreditlə təmin edir.

Təcrübədə isə bu aşağıdakı formada həyata keçirilir:

Tutaq ki, kommersiya bankı Mərkəzi bankdan 1 milyon dollar götürə bilər. 1 ildən sonra isə o Mərkəzi Banka ondan əldə etdiyi ümumi məbləği və həmin dövr ərzində toplanmış yenidən maliyyələşmə dərəcəsini (uçot dərəcəsini) geri qaytarmalıdır.

Həmin il ərzində kommersiya bankı həmin pulları uçot dərəcəsindən yüksək faizlə əhaliyə və təşkilatlara kredit olaraq verir və gəlir əldə edir. Bunu rəqəmlərlə izah etməli olsaq tutaq ki, Mərkəzi Bankın təyin etdiyi yenidən maliyyələşmə dərəcəsi 10% təşkil edir. Bank Mərkəzi Bankdan 10%-lə məbləği əldə edir və onu vətəndaşlara 18%-lə kredit şəklində verir. Aradakı fərqi kommersiya bankı və yaxud kredit təşkilatı gəlir olaraq əldə edir.

## Uçot dərəcəsinin təyin edilməsi
Uçot dərəcəsi ölkədəki cari iqtisadi vəziyyət və inflyasiya səviyyəsi nəzərə alınaraq təyin edilir. Əgər inflyasiya səviyyəsi yüksəlirsə, Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini yüksəldir və əksinə, inflyasiya səviyyəsi endikcə, uçot dərəcəsi də endirilir.

Uçot dərəcəsi aşağı olduqda kreditlər əlçatan xarakter alır. Kreditlər üzrə faiz dərəcələri enir və insanlar kredit əldə etməyə həvəs göstərir.

Nəticədə, insanların sahib olduğu pul kütləsi artdıqca edilən alış-veriş həcmi də artır. Beləliklə, məhsulların dəyəri yüksəlir. Məhsul həcmi azaldıqca satıcılar qiymət qaldırmağa başlayır. Bununla bərabər inflyasiya artmağa başlayır.

İnflyasiyanın yüksək olması insanların həyat şərtlərinə təsir edir. İnflyasiya nə qədər yüksək olarsa, insanların yaşayış səviyyəsi bir o qədər enməyə başlayır və təbii ki, bu əhalini qane etmir. Bu vəziyyət isə öz növbəsində dövlət üçün təhlükə xarakteri daşıyır.

Bu səbəbdən də, yenidən maliyyələşmə dərəcəsi ölkədə inflyasiya səviyyəsinə təsir etmə aləti rolunu oynayır. İnflyasiyanı endirmək üçün yenidən maliyyələşmə dərəcəsi qaldırılır. Bu səbəbdən də kreditlər bahalaşmağa başlayır. Belə olduqda, kredit əldə etmək vətəndaşlar üçün sərfəli olmur və bu da özünü onların alıcılıq qabiliyyətində əks etdirir.

İnsanların pulu azalır və az xərcləməyə başlayırlar. Onlar tərəfindən qazanılan məbləğ yalnızca vacib, gündəlik xərclərin qarşılanmasına sərf olunur. Bu səbəbdən də, mağazalarda satış həcmi enir və satıcılar qiymətləri endirməyə məcbur olur. Bütün bunlar sonda inflyasiyanın enməsinə səbəb olur.

## İstinadlar
Norio Yoşimizu

**** (d. 21 avqust 1946) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 4 oyun keçirib, 1 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tadahiko Ueda

**** (3 avqust 1947 - 15 aprel 2015) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 13 oyun keçirib, 7 qol vurub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax