open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kökpar

**Kökpar** və ya **Kokpar**  — Türk və Orta Asiya xalq kültüründə atla oynanan oyun növüdür. Kökper, Kökborü olaraq da səsləndirilir. Buna paralel olaraq,  Oğlaktartıs (Ulaktartış), Olakkaptı (Ulakgaptı) və ya Buzkaşı (Bozkaçı) ifadələrindən də istifadə edilir. Kokpar Serke olaraq da bilinir. Serke dirək deməkdir və ortadakı bayrağı ifadə edir.

## Haqqında
Geniş düzlükdə komandalar halında və ya fərdi olaraq oynanılırş Kökpara hər atla qatılmaq olmur. Zərbələrə və sirkələnməyə hazırlanmış, təlim keçilmiş və əzələli atlar olmalı lazımdır. Buzkaçı sözü buz (buzov) və qaçırmaq felindən törəyərək tacik dilinə keçmişdir. Buzkaşı adı ilə də bilinən bu oyun, əslində Orta Asiyada bir çox bölgədə bilinən və oynanan qədim türk oyunudur. Əfqanlar isə bu oyuna Vuzloba, çərkəzlər isə Hüezeha deyirlər. Ulaktartış isə oğlaq qapmaca deməkdir.
[thumb|[Qazaxıstanda poçt markası.]]
Köçəri döyüşçülərin çövkən, ciritlə birlikdə idman oyunu olaraq oynadığı Kökpar geniş düzlükdə oynanılır. Məqsəd kəsik oğlaqı və ya kiçik başlı heyvanların dərisinin şişirilməsi ilə yaradılmış tulumu at üstündə daşıyaraq müəyyən məşafəni aşmaqdır. Düzlüyün ortasında olan bayrağın ətrafında öncədən müəyyən edilən sayda tur atılaraq uğur əldə edilir. Oğlaqı itirən atlı ilə bərabər digər oyunçular da oğlaqı əldə etmək üçün yarışır. Atlıların bir-birinə qaçmıları ilə vurmaları sərbəstdir, lakin digər atlılardan gələcək olan zərbələr ölümcül olacağından və zaman itiriləcəyinə görə at üstündə qalmaq üstün tutulur. Bu oyuna bir çoxuna görə izləmə gözəlliyi verən də süvarinin at üstündə etdiyi hərəkətlərdir. Atı sürməyi ən yaxşı bacaran və çevik olan sonda qalib gəlir.

Əfqanıstnada genişliklə oynanılır. Həmçinin, Orta Asiyanın bir çox bölgəsində də yayılmışdır. 

## Həmçinin bax
* Çövkən

## İstinadlar
Xorvatiya krujevası

thumb|Paqa krujevası
Xorvatiya krujevası () ― Aralıq dənizi və kontinental Avropada krujeva istehsalı yayılmağa başladığı dövrdə İntibah dövrünə aid ənənə. Neçə illər ərzində Xorvatiya krujevası unikal naxış və dizaynla seçilir. 2009-cu ildə UNESCO Xorvatiya krujevasını "Qeyri-Maddi Mədəni İrsi" siyahısına əlavə etdi.

Müasir zamanda Xorvatiyada, bir çox krujeva tikmə mərkəzləri var, onlar ilk növbədə Paq və Hvar Adriatik adalarında, şimal şəhəri Lepoqlavada və Medjimurska rayonunun Sveta Mariya kəndində yerləşirlər. 

## Seçmə krujevalar
left|thumb|161x161px|Yerli krujevalarla bəzədilmiş Paq soborundan görüntü

### Paq: iynə krujevası
Paq adasının iynə krujevaları çoxsaylı həndəsi motivləri ehtiva edən tor şəklində bəzəklərdən ibarətdir. Hazır məhsul çox möhkəm olur və digər xorvat krujevalarından fərqli olaraq onu yumaq olar.

Bu cür krujevaların tikiş ənənəsi Paq adasında hələ də qorunub saxlanılır və bunun üçün xüsusi krujeva məktəbi açılmışdır.

### Lepoqlava: bobina krujevaları
Lepoqlava şəhərində bobina krujevalarının hazırlama ənənəsi mövcuddur. Onların strukturu üslublaşdırılmış həndəsi və çiçək motivləri və naxışlarından ibarətdir, həmçinin heyvanların təsvirləri də krujevalara əlavə olunur. İstehsal zamanı ağ rəngdə kətan və ya pambıq ipindən istifadə olunur. Krujeva müxtəlif forma və ölçülərdə ola bilər.

Lepoqlavada krujeva istehsalı 19-cu əsrin sonunda fəal inkişaf etməyə başladı və müharibələrarası dövrdə "qızıl çağına" çatdı. Bu dövrdə bağlar bir çox müsabiqə və beynəlxalq sərgilərdə uğur qazanmışdır: 1937-ci ildə Parisdə bir qızıl medalına layiq görüldülər, iki il sonra isə Berlində bürüncə.
thumb|Lepoqlava krujevası
Hər il sentyabr ayında Lepoqlava şəhəri beynəlxalq krujeva festivalına ev sahibliyi edir.

### Hvar: aqava krujevaları
Hvar krujevalarının unikallığı ondan ibarətdir ki, onun ipləri adada böyüyən aqava (aloe) yarpaqlarından düzəldilir. Yarpaqlar ilin müəyyən vaxtlarında yığılır və daha sonra incə ağ ipin düzəldilməsi üçün üzərində xüsusi işlər aparılır.

"Aloe krujevaları" kimi də adlanan bu krujevalar yalnız Hvar şəhərindəki Benedikt monastırının rahibələri tərəfindən tikilir.

## İstinadlar
Mübarək zonası

**Mübarək zonası** () — 1970-1980-ci illərdə Sovet İttifaqı hökumətinin KGB-nin təşviqi ilə planladığı, lakin uğursuzluqla nəticələnən təkliflər layihəsidir.

## Haqqında
Layihə təklifində 1940-cı illərdə Fərqanə vadisinin fərqli bölgələrinə sürgün edilmiş Krım tatarlarını (sənəddə bu millətin adı keçmişdə Krımda yaşayan Tatar milləti olaraq göstərilmişdir) Qaşqadərya vilayətinə bağlı, əsasən sənayeləşməmiş Mübarək zonasına köçürməyi planlanılırdı. Təklifin məqsədi isə Krım tatarlarının yardımı ilə bölgəni sənayeləşdirmək, Krım tatarlarını Krıma geri dönmə istəklərindən əl çəkdirmək üçün onların Özbəkistanda qalıcı olaraq kök salmalarını təmin etmək və Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının təkrar qurulması yerinə, Mübarək bölgəsində yeni tatar bölgəsini qurdurmaq idi.

Krım tatarları bu planı özlərini Özbəkistanda assimiliyasiya etdirmə, "Mübarək tatarlarına" dönüşdürmə, Krımdan xaricdə tutma, Krım MSSR-nın yenidən qurulmasını əngəlləmə və Krımdan uzaqda süni "vəd edilmiş torpaqlar" qurma təşəbbüsü olaraq gördülər. Dolayısıyla, yalnızca az sayda Krım tatarı bu planı dəstəklədi və ya bu təklif edilən bölgəyə köçdü. Layihəni təşviq edənlər Krım tatarlarını guya "atalarının evi" Orta Asiyada "kök salma"ğa təşviq etmə və Krım ilə olan əlaqələrini yox sayma yönündə intensiv cəhdlər etdilər. Bütün bunlara baxmayaraq, çox az sayda Krım tatarının Mübarəkə köçdüyünü və Krım tatarlarının Krıma geri dönmə istəklərindən əl çəkmədikləri aydın olunca, plan ləğv edildi. Krım tatarları ilə Kazan tatarları arasında nə qədr fərqlər olsa da, Mübarək zonası planından bir qədər öncə, SSRİ KP Mərkəzi Komitəsi "Krım tatar problemini həll etmək" üçün Krım tatarlarını Tatarıstana köçürməyi və Kazan tatarları ilə "yenidən birləşmə"yə təşviq etməyə çalışmış, ancaq bu təklif də Krım tatarları tərəfindən rədd edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Krım tatarlarının deportasiyası

## İstinadlar
Belaruskali

**"Belaruskali"** (, ) ― Belarusun ən böyük dövlət şirkətlərindən biri. Dünyanın ən böyük kaliumlu duz gübrəsi istehsalçılarından biri olan şirkət 2019-cu ildə qlobal tədarükün 20% -ni təşkil edirdi.

"Belaruskali", Belarusun ən böyük vahid vergi ödəyicisidir və Belarus hökumətinin xarici valyuta mənbəyidir. 2015-ci il tarixinə görə, Minsk vilayətinin vergi gəlirlərinin 11% -nı təşkil etmişdir.

"Belaruskali" şirkətinin istehsalının böyük bir hissəsi Çinə ixrac olunur.

## Tarixi
Şirkət 1958-ci ildə qurulmuşdur və dörd istehsal bölməsindən ibarətdir, həmçinin buraya köməkçi mağazalar və xidmət şöbələri də daxildir. The Belarusian Potash Company şirkəti "Belaruskali"nin istehsal etdiyi kaliumlu duz gübrələrinin əsas distribütorudur.

## İşçi hüquqları problemləri və siyasi repressiyalar
2020-ci ildə "Belaruskali"nin dörd min işçisi kütləvi dinc ümummilli etiraz aksiyaları çərçivəsində tətil elan etdi, etirazlar mübahisə doğuran prezident seçkilərindən sonra başladı və etirazçılar Aleksandr Lukaşenkonun istefasını və yeni demokratik seçkilərin keçirilməsini tələb edirdilər. Tətil çərçivəsində şaxtaçıların yerin altında özlərini qandalladığı hallar olmuşdur.

Mövcud məlumatlara görə, "Belaruskali" rəhbərliyi tətilçiləri təhdid edib, onlara qarşı psixoloji təzyiq göstərirdi. "Belaruskali" tətildə iştirak etməyən işçilərə əlavə mükafat verirdi.

Belarus səlahiyyətliləri tətil edən "Belaruskali" işçilərdən bəzilərini tutaraq 15 günlük həbs cəzası vermişdir. "Belaruskali" işçi birliyinin dörd aktivisti Siarhei Çarkasau, Pavel Puçenia, Yuri Kojun və Anatol Bokun tətil başladıqdan sonra həbs olundu. 49 "Belaruskali" işçi tətildə iştirak etdikləri üçün işdən qovuldu, bir neçəsi ölkədən qaçmalı oldu.

Daha sonra həbs olunan fəallar beynəlxalq həmrəylik kampaniyasının ardından sərbəst buraxıldı, işdən qovulan işçilər "Belaruskali" məhsullarının ən böyük ticarətçisi olan "Yara İnternational"ın işçi hüquqlarının pozulması ilə bağlı sorğularının ardından vəzifələrinə qaytarıldı.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb-saytları

## İstinadlar
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının prezidenti

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının prezidenti** — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının hər bir plenar iclasını açır və bağlayır, Baş Assambleyanın işinə tam rəhbərlik edir və iclaslarında nizamı qoruyur.

## Seçkilər
Sədr, BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri istisna olmaqla, BMT üzv dövlətləri arasından bir il müddətinə seçilir. Alternativ olaraq beş coğrafi qrupdan birini təmsil edir: Afrika, Asiya, Şərqi Avropa, Latın Amerikası və Karib dənizi, Qərbi Avropa və digərləri.

## BMT Baş Assambleyasının prezidentlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Организация Объединенных Наций
* Биографии Председателей ГА ООН
* Список Председателей ГА ООН
* Генеральная Ассамблея Организации Объединенных Наций. Архив сессий
* UN: List of UN General Assembly presidents
* UN General Assembly President Election Reform.
* UNelections.org.
* Elections and appointments (2020-2021)
BMT‐nin Ticarət və İnkişaf üzrə Konfransı

**BMT‐nin Ticarət və İnkişaf üzrə Konfransı**  () — BMT Baş Məclisinin orqanı. Konfrans 1964-cü ildə təsis edilmişdir. UNCTAD-ın mərkəzi Cenevrədə yerləşir. Bu gün konfrans 195 ölkəni əhatə edir. UNCTAD qərarları qətnamə şəklində qəbul edilir və məsləhət xarakterlidir.

UNCTAD-ın əsas vəzifələri bunlardır:

* beynəlxalq ticarətin inkişafına kömək etmək;
* dövlətlər arasında bərabər, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq;
* müasir beynəlxalq iqtisadi münasibətlərin işləməsi üçün tövsiyələrin, prinsiplərin, təşkilati və hüquqi şərtlərin və mexanizmlərin hazırlanması;
* BMT-nin digər qurumlarının iqtisadi əlaqələrin iqtisadi inkişafı və beynəlxalq ticarətin təşviqi sahəsindəki fəaliyyətlərinin əlaqələndirilməsində iştirak.

İcra orqanı, fəaliyyətlərin ümumi razılaşdırılmış prioritetlərlə uyğunlaşdırılmasından məsul olan Ticarət və İnkişaf Şurasıdır. UNCTAD katibliyi üzv dövlətlərin hökumətləri ilə əməkdaşlıq edir, BMT təşkilatları və regional komissiyalarla qarşılıqlı fəaliyyət göstərir.

1990-cı ildən bəri UNCTAD, TNC-lərin xarici iqtisadiyyatlara cəlb olunma dərəcəsini xarakterizə edən bir göstərici təqdim etdi: Transmilli Şirkətlər İndeksi. Qismən göstəricilər əsasında hesablanır:

* Xarici aktivlərin payı
* Xarici satış payı
* Xaricdə işləyən işçilərin payı

## İstinadlar
Qıvraq (dəqiqləşdirmə)

* Qıvraq — Naxçıvanın Kəngərli rayonunda qəsəbə, Kəngərli rayonunun inzibati mərkəzi. 
* Qıvraq (Sisyan) — Sisyanda kənd.
Eriks Eşenvalds

**Eriks Eşenvalds** (; ) ― Latviya bəstəkarı. 2011-ci ildən 2013-cü ilədək Kembric Universitetinin Triniti Kollecində yaradıcılıq sənətləri sahəsində elmiş işçi idi.

## Həyatı
Eriks Eşenvalds 1977-ci ildə Latviyanın Priyekule şəhərində anadan olmuşdur. O, Latviya Baptist İlahiyyat Seminariyasında oxumuşdur (1995-1997), daha sonra isə Selqa Mensin himayəsi altında Latviya Musiqi Akademiyasında bəstəkarlıq (2004) üzrə magistr dərəcəsini aldı. Onun müəllimləri arasında Maykl Finnisi, Klaus Huber, Filipp Manuri və Conatan Harvi kimi görkəmli şəxslər yer alırlar. 2002-2011-ci illərdə Latviya Dövlət Xorunun üzvü olmuşdur. 2011-ci ildən 2013-cü ilədək Kembric Universitetinin Triniti Kollecində yaradıcılıq sənətləri sahəsində elmiş işçi idi. Eşenvalds Latviyanın Böyük Musiqi Mükafatının üç qat qalibidir (2005, 2007 və 2015). 2006-cı ildə Beynəlxalq Bəstəkarlar Kürsüsü "*The Legend of the Walled-in Woman*" əsərinə görə ona birinci mükafat verdi. Eşenvalds 2014 Riqa Avropa Mədəniyyət Paytaxtı zamanı 2014 Dünya Xor Oyunlarının rəsmi himnini hazırladı. Eşenvalds Latviya Musiqi Akademiyasının bəstəkarlıq şöbəsində dərs deyir.

## Bəstələri
Eşenvaldsın bəstələri Signum Records, Hyperion Records, Decca Classics, Deutsche Grammophon, Delphian Records, Pentatone ve Ondine kimi leybllar tərəfindən buraxılıb.

Yalnız onun işinə həsr olunmuş yazılara aşağıdakılar daxildir:

* *There Will Come Soft Rains* — Pasifik Lüteran Universitetinin Qərb Xoru, Richard Nens (dirijor) (Signum, 2020)
* *St Luke Passion Sacred Works* — Latviya Radiosu Xoru, Sinfonietta Riga və Sigvards Klyava (Ondine, 2016)
* *Northern Lights & other choral works* — Triniti Kollecinin xoru və Stefan Leyton (Hyperion Records, 2015)
* *At the Foot of the Sky* — Latviya Dövlət Xoru və Maris Sirmays (2013)
* *Passion & Resurrection & other choral works* — Britten Simfoniya, Polifoniya və Stefan Leyton (Hyperion Records, 2011)
* *O Salutaris* — Kamēr… Gənclər Xoru və Maris Sirmays (2011)
* *The Doors of Heaven* — İtan Sperrinin rəhbərliyi altında Portland Dövlət Universitetinin Kamera Xoru (Naxos, 2017)
* *Translations* — İtan Sperrinin rəhbərliyi altında Portland Dövlət Universiteti (Naxos, 2020)

"Northern Lights" albomu və digər xor əsərləri "Gramophone Awards 2015" mükafatı namizədlərin qısa siyasına alınmış,  "Gramophone Critics’ Choice 2015" seçilmiş və "Ici Radio-Canada Première" versiyasına görə 2015-ci ilin ən yaxşı albomları siyahısına daxil edilmişdir. At the Foot of the Sky (2013) və O Salutaris (2011) albomları Latviyanın müvafiq illərdə ən yaxşı klassik albomları elan olunmuşdur. 2016-cı ildə Portland Dövlət Universitetinin Kamera Xoru Eşenvaldsın musiqi albomlarını yenidən yazdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Edition Peters Artist Management
* Musica Baltic
* Edition Peters
* Hyperion Records saytında profili
Aranxues konserti

**Aranxues konserti** () — ispaniyalı bəstəkar Xoakin Rodriqo tərəfindən yazılmış musiqi kompozisiyası (klassik gitara və orkestr üçün solo konsert). Bu, Rodriqonun ən məşhur əsəridir və onu XX əsrin ən görkəmli ispan bəstəkarları arasında bərqərar etmişdir. Rodriqo bu konserti 1939-cu ilin yazında Parisdə yazmışdır. Konsert ilk dəfə 9 noyabr 1940-cı il tarixində Barselonada Rodriqonun əsərini həsr etdiyi ispan gitaraçısı Rexino Sayns de la Masa tərəfindən ifa edilmişdir. Orkestrə Sesar de Mendosa Lassal dirijorluq edirdi.
Konsert təl Rodriqonun ən populyar əsəri deyil, həm də XX əsrin klassiki musiqisinin ən məşhur əsərlərindəndir. Əsərin adı Rodriqonun arvadı ilə bal ayını keçirdiyi Aranxuesdəki kral sarayının bağlarına işarədir. Rodriqo əsərə XVIII əsrdə IV Karl və VII Ferdinandın hakimiyyət illərində ispan sarayında ab-havanı gətirmişdir, amma eyni zamanda Rodriqonun 1939-cu ildə yaşadıqları və düşüncələri də hiss olunur. Rodriqo və arvadı uzun müddət Kosertin ikinci hissəsinin mənşəyi barədə susmuşdular, buna görə də Adajionun 1937-ci ildə Gernikanın bombalanmasının təsiri altında yazıldığı versiyası çox populyar idi. Rodriqonun arvadı Viktoriya avtobioqrafiyasında yazır ki, Adajionun atmosferinə həm Aranxuesdəki bal ayı haqqında xatirələr, həm də Viktoriyanın uğursuz birinci hamilələliyi ilə əlaqəda Rodriqonun ruhi vəziyyəti təsir eləmişdir.

## İstinadlar
Alov-alov (teleserial, 2020)

**Alov-alov** — Ay Yapım yaradıcılığı, Türkiyə istehsalı olan teleserial. Fransa istehsalı *[[Le Bazar de la Charite]] * teleserialından uyğunlaşdırılmışdır.

## Rollarda

### Bitirilən obrazlar

## İstinadlar
Navicula rhynchocephala

**Navicula rhynchocephala** Kütz. var. **orientalis** I.A. Kisselev. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Ekologiyası
Bentik, oliqohalob-indifferent (Sa), alkalifil (pH).

## Yayılması
Kür Dağarası çökəkliyi vilayətində Hacıqabul rayonunda (Hacıqabul gölü), İmişli rayonunda Sarısu gölündə (Naxalığçala g.) – Kiçik Qafqazda isə Göygöl rayonunda yerləşən Göygöl gölündə yayılmışdır.

## İstinadlar
Navicula ramosissima

**Navicula ramosissima** (C.Agardh) Cleve f. **caspia** Grunow — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Ekologiyası
Epipelit, şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH).

## Yayılması
**Kür Dağarası çökəkliyi vilayəti**: Hacıqabul r-nu: Hacıqabul g.; İmişli r-nu: Sarısu g. (Naxalığçala g.); Ağcəbədi r-nu: Аğgöl g..

## İstinadlar
Yun Don-cu

**Yun Donq Cu** və ya **Yoon Donq Ju** (윤동주 Hanca: 尹 東 柱; )— tənqidi üslublu poeziyası ilə yanaşı, lirik poeziyası ilə də tanınan, Çində dünyaya gələn koreyalı şair idi.

Yun Çinin Qirin əyalətində, koreyalı qaçqın ailəsində anadan olub, böyüyüb. Daha sonra Myenqdonq məktəbində oxuyub və Pyonqyanq Sonqsil orta məktəbini və Seul Yeonhee kollecini bitirib. Yeonhee kollecindəki ikinci ilində oğlanlar üçün jurnalda şeir nəşr etdirib və rəsmi olaraq qəzet məqaləsində yer alıb. Yaponiyaya köçdükdən sonra, 1942-ci ildə Kyoto Doşişa Universitetinə daxil olub, lakin 1943-cü ildə Yaponiya əleyhinə hərəkatda iştirak etdiyi iddiası ilə Yapon polisi tərəfindən həbs edilib. Fukuoka həbsxanasında olarkən 100-dən çox şeir yazaraq, 27 yaşında dünyasını dəyişib.

## İstinadlar
Sabircan Qunaqbayev

**Sabircan Qunaqbayev** (; ) — seleksiyaçı alim. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Bioqrafiyası
1901-ci ildə Rusiya imperiyası, Ufa quberniyası, Ufa qəzası Olokul kəndində böyük tatar əsilli kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Ailənin üç qız və altı oğlan uşağı var idi. Dörd il ibtidai zemstvo məktəbində oxumuşdur. Məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Ufa şəhərində bir mədrəsəyə daxil olur.

Hakimiyyə mədrəsəsində oxuyur. 1927-ci ildə K. A. Timiryazev adına Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını bitirmişdir.

1927–1927-ci illərdə Başqırd Xalq Əkinçilik Komissarlığında işləmişdir. 1932–1955-ci illərdə isə Çişmi seçim stansiyasında fəaliyyət göstərir.

1956–1958-ci illərdə Başqırd Elmi Tədqiqat Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini olur.

1958-ci ildən Başqırd Elmi Tədqiqat Əkinçilik və Sahə Bitkiləri Seleksiyası İnstitutunun qış bitkilərinin seleksiya və ilkin toxum istehsalı laboratoriyasının müdiri işləyir

Sabircan Qunaqbayev Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasında damazlıq elmi məktəbini qurur.

3 iyul 1996-cı ildə Ufa şəhərində 94 yaşında dünyasını dəyişir.

## Elmi dərəcələri
Kənd təsərrüfatı elmləri namizədi (1950),

RSFSR-nin əməkdar aqronomu (1957),

BMSSR-nin əməkdar elm xadimi (1963),

Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının fəxri akademiki (1991).

## Mükafatlar
Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1987);

Lenin ordeni (1987);

"Oktyabr inqilabı" ordeni (1981);

"Şərəf nişanı" ordeni (1966).

## Naliyyətləri
Onun tərəfindən Çulpan adlı qısa saplı qış çovdarı; "Çişminskaya" və "Demskaya" qarabaşaq yarması,"Lutescens-9" payızlıq buğdası və "Bashkirskoye-1" qış triticale növləri seleksiya yolu ilə alınmışdır. Cəmi 19 sortun seleksiya yolu ilkə alınması qeyd edilir.

## Xatirəsi
Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyası onun adını daşıyan bir mükafat təsis etmişdir.

2010-cu ildə Başqırd Elmi Tədqiqat Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda "Qunaqbayevin xatirəsinə" çovdar çeşidi yetişdirilir.
.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* С. Кунакбаев Мал золотник, да дорог //Наука в СССР, АН СССР. 1983, № 5;
* С. Кунакбаев "Селекция короткостебельных сортов озимой ржи" // Вестник сельскохозяйственной науки. 1984, № 2;
* С. Кунакбаев "Рождение сортотипа культурной ржи" (Secale cereale var vulgare Korn.).
Mən-roman

– Yaponiyada bədii ədəbiyyat janrı. Bu janrda əsər müəllifin həyatında baş verən hadisələrə əsaslanır və avtobioqrafik etiraf xüsusiyyəti daşıyır. Belə romanlarda hadisələr birinci və ya üçüncü şəxsin təkindən nəql oluna bilər.

Bu janrın kökləri Tayama Katainin 1907-ci ildə nəşr olunmuş "Yorğan" romanına gedib çıxır. Bu roman ortayaşlı bir rəssamla onun gənc qız tələbəsi arasındakı münasibətlərdən bəhs edir və müəllifin şəxsi təcrübələrinə əsaslandığı güman olunur. 1910-cu illərdə intellektual sfera öz şəxsi narahatlıqlarını daha əhəmiyyətli olduğunu vurğulamağa başladığından bu janr da getdikcə populyarlaşmağa başlayıb. Bu dövrdə mən-roman janrına müraciət edən əsas yazıçılar Çikamatsu Şuko, Şimazaki Toson, "Ağ ağcaqayın" məktəbinin nümayəndələri Muşanokoci Saneatsu və Şiqa Naoya idilər.

"Mən-roman" terminin geniş şəkildə işlənməyə başladığı və ayrıca janr kimi təşəkkül tapdığı dövr isə 1920-ci illərə təsadüf edir. Qəbul olunmuş fikirlərə görə bu janrda ənənəvi hekayə və məzmun tələbləri rədd edilir və müəllifin daxili reallığına daha çox önəm verilirdi. Mən-romanın bu konsepsiyası 1920-ci illərdə Marksist ədəbiyyatının güclənməsi və kütlə mədəniyyətinə dair bir neçə janrın yaranması ilə əlaqədər ədəbi dünyadakı çevrilmələrə qarşı reaksiya kimi qəbul oluna bilər. Bu janr populyar uydurmanı rədd etməli və Yaponiyaya məxsus üslub yaratmalı idi. Mən-roman janrı Yaponiyada "saf ədəbiyyat" (cunbunqaku) ideyasının ortaya çıxmasında səbəb olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
Herat müqaviləsi

**Herat müqaviləsi** — Qaraqoyunlular və Teymurilər arasında bağlanmış sülh müqaviləsi.

## Tarixi
Qaraqoyunlu hökmdarı Cahan şah Teymuri Sultan Şahruxun 1447-ci ildə ölümündən sonra Teymuri şahzadələri arasında hakimiyyət uğrunda baş verən mübarizədən istifadə edərək 1450-ci illərdə Əcəm İraqını, bütün Qərbi İranı və Şərqi İranın bir hissəsini ələ keçirdi. Cahanşah 1458-ci ilin iyulunda irəliləyərək Xorasanı da ələ keçirdi və Teymurilərin paytaxtı Herata daxil oldu. Lakin burada möhkəmlənə bilmədi.

Teymuri sultanı Əbu Səidlə sülh müqaviləsi bağlayan Cahanşah Xorasanı Teymurilərə güzəştə getdi, digər bölgələr isə Qaraqoyunlu hakimiyyəti altında qaldı.

## İstinadlar
Çomsonqde

**Çomsonqde** (Hanqıl: 첨성대) – Kyonqcu şəhərində yerləşən astronomik rəsədxana.

Çomsonqde sözünün mənası Koreya dilində *ulduzlara baxan qala* deməkdir. Çomsonqde Asiyada və böyük ehtimalla dünyada mövcud olan ən qədim rəsədxanadır. VII yüzillikdə paytaxtı *Sorabol* və ya günümüzdəki *Kyonqcu* şəhəri olan Şila krallığı dövründə inşa edilmişdir. Çomsonqde 1962-ci il 20 dekabrda ölkənin 31-ci milli xəzinəsi olaraq təyin edilmişdir. Hal-hazırda yalnız tarixi qeydlərdə mövcud olan Bekçe krallığındakı *Comsonqde*nin modelləşdirdiyi Çomsongde 675-ci ildə *yapon rəsədxanası*nın və 723-cü ildə Çindəki *Duke Zhou* rəsədxanasının inşasına təsir göstərmişdir.

## Tarixi
Samquk saqidə yazılanlar etibarilə Çomsonqde krallığın paytaxtının yaxınlığında Kraliça Seondeokun hakimiyyəti dövründə inşa edilmişdir. Çomsonqde ulduzlara baxan qala mənasına gəlir. Qalanın inşası mürəkkəbliyi səbəbi ilə 5 il çəkmişdir.

## Quruluşu
Çomsonqde 9.17 Metr hündürlüyündədir və 3 hissədən ibarətdir: stilobat, yaxud inşa edilmiş sütun bünövrə, əyri silindrik gövdə və kvadrat üst hissə. Gövdənin ortasında kvadrat pəncərə və tikilinin iç tərəfinə giriş vardır. Yuxarıdan baxıldığında, Çomsonqde "yaxşı" mənasını verən 井 (Hanqıl: 정) *Hanca* heroqlifini xatırladır. Kvadrat stilobatın bünövrəsi 5.7 metr genişliyindədir və 12 düzbucaqlı daşdan tikilmiş 1 qatdan ibarətdir. Bünövrədən pəncərəyə qədər qala torpaq və qalıqlarla doludur. Qalanın silindrik gövdəsi, 1 ildə olan gün sayını simvollaşdıran, 365 ədəd kəsilmiş qranitdən inşa edilmişdir. *Song* (1983) 366 blok aşkar edən *Kyonqcu Milli Muzeyi*nin direktoru *Honq Sa-Cun*un 1962-ci ildə apardığı bir araşdırmaya istinad edir. Daş sayındakı bu uyğunsuzluq, bəzi tədqiqatçıların qalanın yuxarı hissəsində olan və xaricdən görünməyən daş lövhəni sayması yaxud buraxması ilə əlaqələndirilə bilər. Daşlar həlqəvi hissələr olaraq formalaşmışdır, yəni hər daş əyri və ya əyilmiş düzbucaqlı formasını alır.

## Simvolizm
Çomsonqdedəki daşların sayının və yerləşdirilməsinin müxtəlif tarixi və astronomik fiqurları təmsil etdiyi fərz edilir. Mərkəzdəki dəlik və ya pəncərə gövdəni həm yuxarıda həm də aşağıda 12 daş təbəqəyə ayırır və bu bir ildəki 12 ayı və 24 günəş dövrünü simvolizə edir. Bundan əlavə, stilobatı təşkil edən 12 daş da 12 aya istinad edə bilər.

## Qalereya

## İstinadlar
# https://books.google.az/books?id=P43ChiFyVVEC&pg=PA201&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
# https://books.google.az/books?id=XaBEAAAAQBAJ&pg=PA30&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
# https://books.google.az/books?id=G-a9CwAAQBAJ&pg=PA40&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
# https://books.google.az/books?id=ILBuYcGASxcC&pg=PA79&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
#https://books.google.az/books?id=bbmOuw2Rh14C&pg=PA63&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false 

## Xarici keçidlər
http://english.cha.go.kr/cha/idx/SubIndex.do?mn=EN
Rəşid İbrayev

**Rəşid İbrayev** (; ) — okeandakı fiziki proseslərin riyazi modelləşdirilməsi sahəsində mütəxəssis, Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2008). 
## Bioqrafiyası
24 fevral 1959-cu ildə Başqırd Sovet Sovet Sosialist Respublikasının Buzdyak rayonunun Tabanlıkul kəndində anadan olmuşdur.

1976-cı ildə Ufa şəhərindəki 39 saylı orta məktəbi bitirmiş və Ümumrusiya mükafatçıları və fizika məktəbliləri üçün Ümumittifaq olimpiadasının iştirakçıları arasında olmuşdur.

1982-ci ildə Moskva Fizika və Texnika İnstitutunu bitirib. 1985-ci ildə isə aspiranturanı orda başa vurmuşdur.

1985-ci ildə "Okeanın ekvatorial zonasının genişmiqyaslı hidrofiziki sahələrinin ədədi modelləşdirilməsi" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir (elmi rəhbər - akademik A. Sarkisyan).

2002-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir, mövzusu: "Xəzər dənizinin termohidrodinamikasının riyazi modelləşdirilməsi".

2008-ci ildə Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilir.

1985-1987-ci illərdə Eksperimental Meteorologiya İnstitutunda (Obninsk, Kaluqa vilayəti) işləmişdir.

1988-ci ildən etibarən Rusiya Elmlər Akademiyasının Q. Marçuk adına Hesablama Riyaziyyatı İnstitutunda işləyir və burada elmi işçidən baş elmi işçiyə yüksəlmişdir (2008-ci ildən).

2007-ci ildə Okeanologiya İnstitutunun Okean və Dənizlərin İqlim Dəyişkənliyini Modelləşdirmə Qrupunun rəhbəri təyin edilir.
## Elmi fəaliyyət
Tədqiqat maraqları: okean fizikası, dənizin böyük və mezoskale hidrodinamikası, okean və daxili dənizlərin dinamikasının riyazi modelləşdirilməsi, iqlim dəyişkənliyi, sinoptik dəyişkənlik, Xəzər dənizi, Qara dəniz, Dünya okeanı.

### Araşdırmaları

Atlantik Okean sularının iqlim dövriyyəsi və Qara dəniz sularının dinamikasının illik daxili dəyişkənliyi araşdırmışdır.

İlk dəfə Qara dənizin iqlim xüsusiyyətlərinin paylanmasına dair aylıq üç ölçülü xəritələr qurur.

Hövzəsində dəyişkən su kütləsi olan daxili dənizin hidrodinamik modelini və çox prosessorlu hesablama sistemlərində tətbiqi üçün effektiv alqoritmləri hazırlamışdır.

Xəzər dənizinin axınlarının yaranmasında külək, çay axını və alt topoqrafiyanın rolunu, Xəzər dənizinin dövriyyəsinin və su səviyyəsinin illik daxili dəyişkənliyinin qanunauyğunluqlarını araşdırmışdır. İlk dəfə şərq sahili boyunca iki qatlı bir cərəyan xarakteri qurmuş və bu bölgədə müşahidə olunan səth temperaturu paylanmasının yeni bir izahı təklif etmişdir.

1 monoqrafiya daxil olmaqla 50 elmi əsərin müəllifidir.

Rusiya Elmlər Akademiyası Hesablama Riyaziyyatı İnstitutunun Elmi Şurasının üzvü, Elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiəsi şurasının üzvüdür.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Aşıq Azər Xanlaroğlu

**Aşıq Azər Məhərrəmov** (; ) — Azərbaycan aşığı.

## Həyatı
Azər Məhərrəmov 27 aprel 1983-cü ildə Tovuz şəhərində Azərbaycan aşıq sənətinin görkəmli nümayəndəsi, ustad aşıq Xanlar Məhərrəmovun ailəsində dünyaya gəlib. Bir çox müsabiqələrin qalibi və laureatı olan Azər Xanlaroğlu son onillikdə ölkəmizdə keçirilən aşıq festivalları və digər rəsmi tədbirlərdəki uğurlu çıxışları ilə geniş tamaşaçı və dinləyici kütləsinin rəğbətini qazanıb, dəfələrlə Azərbaycan aşıq sənətini xaricdə, o cümlədən UNESCO səviyyəsində keçirilən tədbirlərdə layiqincə təmsil edib. 2008-ci ildən eyni zamanda Azərbaycan Aşıqlar Birliyi İdarə heyətinin üzvü idi.

Gənc yaşlarından ustadlıq səviyyəsinə yüksəlib, Türkiyədə, İranda, Gürcüstanda və digər ölkələrdə də tanınmışdır.
Musa Nəbioğlu Azərin yaradıcılığı haqqında bunları yazırdı:

### Ölümü
12 may 2018-ci ildə hepatit xəstəliyindən dünyasını dəyişib.

## Həmçinin bax
* Aşıq Əli Tapdıqoğlu
* Aşıq Şəmşir

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azer Xanlaroglu — Dilqəmi
* 5də5 — Aşıq Azər Xanlaroğlunun xatirəsinə (14.05.2018)
* Aşıq Azər Xanlaroğlu vəfat edib
* Aşıq Azər Xanlaroğlu — Popuri (5də5)
Hans Fişer

**Hans Fişer** ( ) – 1930-cu ildə "Hemin və xlorofilin tərkibi ilə əlaqəli tədqiqatlarına və xüsusilə heminin sintezinə görə" Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı olmuş almaniyalı üzvi kimyaçı.
## Həyatı
### Erkən həyatı
Fişer 1881-ci ildə Frankfurtda anadan olub. Ştutqartda ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra orta təhsilini Visbadendəki Humanitar Gimnaziyada aldı. Əvvəlcə Lozanna Universitetində, sonra Marburq Universitetində kimya və tibb üzrə təhsil aldı. 1904-cü ildə kimya ixtisasından məzun oldu, 1908-ci ildə isə tibb üzrə doktorluq dərəcəsi aldı.

### Kariyerası
Əvvəlcə Münhendəki Tibb Klinikasında, daha sonra Emil Fişerin rəhbərliyi altında Birinci Berlin Kimya İnstitutunda çalışdı. 1911-ci ildə yenidən Münhenə qayıtdı. 1913-cü ildə Münhendəki Fizioloji İnstitutda fiziologiya üzrə lektor olaraq işə başladı. 1916-cı ildə İnsbruk Universitetində Tibbi Kimya professoru oldu və 1918-ci ildə Vyana Universitetinə getdi.

1921-ci ildən vəfatına qədər Münhen Texniki Universitetində üzvi kimya professoru vəzifəsini icra etdi.

Fişerin elmi tədqiqatı əsasən qan və öddəki piqmentlərin və həmçinin yarpaqdaki xlorofillərinin piqmentlərinin araşdırılması həm də bu piqmentlərin əldə edildiyi pirrolun kimyası ilə əlaqədar idi. Ən əhəmiyyətli tədqiqatı bilirubin və heminin sintezi idi. Bu nailiyyətinə görə çox sayda mükafat aldı, 1930-cu ildə isə Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı oldu. 1976-cı ildə Aydaki bir kraterə onun adı (və Emil Fişerin) verilmişdir.

### Şəxsi həyatı
Fişer 1935-ci ildə Viltrud Hauf ilə evləndi. Münhendə İkinci Dünya nüharibəsinin son günlərində institutunun və tədqiqatlarının məhv olması səbəbindən həyatına intihar ilə son qoydu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Newspaper clippings about Hans Fischer in the 20th Century Press Archives of the ZBW 
* Hans Fischer on Nobelprize.org including the Nobel Lecture, December 11, 1930 *On Haemin and the Relationships between Haemin and Chlorophyll*
Sınıq fənərlər küçəsi

**Sınıq fənərlər küçəsi** və ya **Polislər** (rus. "У́лицы разби́тых фонаре́й" , "Менты") , Polis məmurlarının gündəlik həyatından bəhs edən rus detektiv serialı. Televiziyada ilk dəfə 1998-ci ildə göstərilib. İlk seriyaları yazıçı Andrey Kivinovun əsərləri əsasında 1995-ci ildə çəkilib. Serial 16 mövsüm və 501 seriyadan ibarətdir. Hər seriya ayrı bir detektiv araşdırmadır. Rus televiziyası tarixində efir vaxtı baxımından ən uzun serialdır.

## Tarixi
Serialın ilk 8 seriyası 1995-ci ildə, o vaxt Sankt-Peterburqun Kirovski rayon polis idarəsinin qəsdən törədilmiş qətllərin açılması şöbəsində işləyən Andrey Kivinovun əsərləri əsasında çəkilir. Televiziya serialının müştərisi əvvəlcə "RTR" kanalı olur. Lakin 1996-cı ilin yazında kanala gələn yeni rəhbərlik, serialın görunuş və səs keyfiyyətinin zəif olması səbəbinə görə onu göstərməkdən imtina edir. Kanalın yeni rəhbərliyinin serialdan imtina etməsinin digər səbəbi isə, kanalın Amerika istehaslı olan Santa Barbara serialının səsləndirilməsinə görə "Rus Video Film" şirkətinə yığılıb qalmış borcu olur.

1997-ci ildə RTR-dən ayrılan Pavel Korçagin və Sergey Skvortsov, media meneceri Vladimir Qusinski ilə birlikdə serialın davamını "TNT" kanalında göstərmək hüququnu əldə etməyi qərara alırlar. Onlar həm də serialın ilk seriyalarınıda alırlar. Serialın premyerası 4 yanvar 1998-ci ildə "TNT" kanalında baş tutur.

Serialın "TNT" kanalında çox uğurlu olması, "ORT" kanalının baş prodüseri Kontantin Ernstin nəzərlərini cəlb edir. Tezliklə "TNT" ilə bərabər "ORT" kanalıda serialın ilk mövsumunu yayımlayır. Serial "ORT"-də 15 faiz reytinq toplayır.

1999-cu ildən sonra serial "NTV" kanalının ekranlarında görunur. Kanal həm yeni seriyaları, həm də köhnə seriyaların təkrarını efirə verir. 2001-ci ilin mayından 2002-ci ilin yanvarına qədər NTV-də rəhbərliyin dəyişməsi səbəbindən bəzi köhnə seriyaların göstərilməsi və yeni seriaların premyerası "TV-6" kanalında baş tutur. Ancaq 2002-ci ildə kanal bağlandıqdan sonra serial təkrar "NTV"-nin efirinə qayıdır.

2004-cü ilin fevralında beşinci mövsümün premyerası "Birinci Kanal"da baş tutur. Həmçinin 2004, 2005, 2007 və 2012-ci illərdə serialın ilk mövsümlərini "Birinci Kanal"da təkrar göstərilir və yüksək reytinq qazanır.

## Çəkiliş heyəti
Serialın ilk 6 mövsumunun prodüseri Aleksandr Kapitsadır. Daha sonra Kril Kapitsa, Aleksandr Ustinov, Olqa Maneeva, Andrey Kamorin və digər prodüserlər bu serial üzərində işləyirlər.
Serialın ilk 32 seriyasının ssenari müəllifi Andrey Kivinovdur. 1999-cu ildən sonra isə o serialın məsləhətçisi kimi serialın ərsəyə gəlməsində fəaliyyətini davam edir. Daha sonra serialın ssenari müəllifi İqor Aqeev olur.

## İstinadlar
Müfidə İlhan

**Müfidə İlhan** () — türk ictimai və dövlət xadimi. O, Türkiyədə vilayət inzibati idarəetmə vahidi səviyyəsində seçilmmiş ilk qadın bələdiyyə başçısıdır.

## Həyatı
Müfidə İlhan  19 fevral 1911-ci ildə İstanbulda anadan olub. Atası Mustafa Nazif ordu zabiti, anası Əminə evdar qadın idi. Birinci Dünya müharibəsində atası Nafiz həlak olduğu zaman dörd yaşında idi. Müharibədən sonra Ankaraya göndərildi. Əmisi Fevzi Çakmakın himayəsində böyüdü. Ankarada ibtidai məktəbi dayısının uşaqları ilə bitirdikdən sonra təhsilini İstanbulda Qəndilli Qızlar Liseyində davam etdirdi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra İstanbul Müəllim Məktəbində ibtidai sinif müəllimliyi üzrə təhsil aldı.

1928-ci ildə ordu zabiti Nuri Çətinkaya ilə evlənmiş və Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində əri ilə birgə yaşadıqdan sonra ərinin hərbi attaşesi vəzifəsinə təyin olunması ilə  Almaniyanın Berlin şəhərinə köçmüşdür. Berlində yaşadığı müddətdə Pestalozzi-Fröbel-Haus İnstitutunda xalq təhsili və uşaq tərbiyəsi mövzularına həsr olunmuş seminarlarda iştirak etmişdir. Lakin cütlük 1936-cı ildə boşandı və Müfidə Ankaraya qayıtdı.

İkinci dəfə həkim Faruk İlhanla evlənmiş və ərinin Kabul Universitetinin Tibb fakültəsindəki fəaliyyəti səbəbindən Əfqanıstanın Kabul şəhərinə köçmüşdür. 1945-ci ildə Türkiyəyə qayıtmış, 1946-cı ildən Mersində yaşamağa başlamışdır.

Müfidə İlhanın 2 evlilikdən yeddi uşağı olmuşdur. 1965-ci ildə Türk Analar Dərnəyi tərəfindən "ilin anası" seçilmişdir.

2 fevral 1996-cı ildə yaşadığı Bodrumda uşaqlarının yanında ürək tutmasından öldü və orada dəfn edildi.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti

### Bələdiyyə başçısı kimi
Aktiv siyasətə 1946-cı ildə Mersində başladı. 1950-ci il yerli seçkilərdə Demokrat Partiyasından namizəd olaraq bələdiyyə başçısı seçildi. 1951-ci ilin dekabrında siyasi qarşıdurmalar səbəbindən vəzifəsini və partiyasını tərk etdi.

### Sonrakı fəaliyyəti
Demokrat Partiyasının sıralarını tərk etdikdən sonra Mersində həmfikirilə birlikdə "Müstəqil Dəstək Dərnəyi"ni qurdu və bir müddət "Mübarizə" adlı bir jurnal nəşr etdi. Əri İzmitə təyin olunduqdan sonra İzmitə getdi və orada Türk Qadınlar Birliyinin şöbəsini qurdu.

1958-ci ildə Qızıl Aypara ilk yardım tədris kurslarında sertifikat aldı və ölkənin müxtəlif bölgələrində Qızıl Aypara bünyəsində ilk yardım müəllimi olaraq çalışdı.

1967-ci ildə həyat yoldaşını itirən İlhan, bu itkidən sonra Almaniyada oxuyan kiçik qızının yanına getdi və 1968–1981-ci illər arasında Almaniyada yaşadı. Alman Hökumətinin Türk uşaqlarını Alman məktəblərinə hazırlamaq proqramı çərçivəsində müəllim işləmişdir.

1980-ci illərdə Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra yenidən siyasətə maraq göstərmiş, qısamüddətlik Turqut Sunalpın qurduğu Milliyyətçi Demokratiya Partiyasının (MDP) fəaliyyətində iştirak etmişdir

## İrsi

* Müfidə İlhan Şəxsi Arxivi Qadın Əsərləri Kitabxanası və Məlumat Mərkəzi Vəqfindədir. 
* Mersində bir məhəllə və ibtidai məktəb Müfidə İlhanın adını daşıyır.  
* Mersin Böyükşəhər Bələdiyyəsinin qarşısında heykəli ucaldılmışdır.

## İstinadlar
Qorki parkı (Taqanroq)

**Qorki parkı** ― Rusiyanın Taqanroq şəhərində bələdiyyəyə aid mədəniyyət və istirahət parkı.

## Tarixi
30 iyun 1806-cı ildə Taqanroq valisi baron Baltazar von Kampenqauzenmim əmri ilə Taqanroqun "Kimya bağı" və "botanika bağı" üçün ilk ağaclar əkildi. 1825-ci ildə Rusiya imperatoru I Aleksandr və imperatriça Elizabet Alesseyevna şəhərdə olduqları müddətdə tez-tez bağda gəzintiyə çıxdılar. Gənclik illərində və Taqanroq ziyarətlərində tez-tez bağa baş çəkən Anton Çexov bacısı Mariya Çexova yazdığı məktubların birində yazırdı: "Bağda idim. Musiqi səslənirdi. Bağ möhtəşəmdir*"*. 1895-ci ildə Avropa standartlarına uyğun planlaşdırımış yeni bağın layihəsi təsdiq edildi. 1903-cü ildə parkın əsas girişinin qarşısında I Pyotrun abidəsi qoyuldu. 

1924-cü ildə I Pyotr abidəsi sökülərək götürüldü. 1932-ci ildə bağ mədəniyyət və istirahət parkına çevrildi və 1934-cü ildə Maksim Qorkinin şərəfinə Qorki parkı adlandırıldı. 1941-1943-cü illərdə Taqanroqun işğalı zamanı park qismən məhv edildi və nasist Almaniyasının işğal qüvvələri tərəfindən qəbiristanlıq olaraq istifadə edildi. 

1963-cü ildə Taqanroqdakı Qorki Parkı “Sovet İttifaqının ən yaxşı mədəniyyət və istirahət parkı” adına layiq görülmüşdür. 2006-cı ildə Qorki parkı iki yüz illik yubileyini qeyd etdi. 2008-ci ildə Qorki parkının girişində Anton Çexovun "Kaştanka" povestinə həsr olunmuş "Misir piramidası" heykəltəraşlıq kompozisiyası qoyulmuşdur.

## Qalereya

Şəkil:Citypark taganrog old.jpg|Taqanroq şəhər parkının *Gimnaziya Xiyabanı* ( 19-cu əsr kartpostalından görüntü)
Şəkil:1936 Парк Горького изд Союзфото.jpg|Qorki parkı 1936-cı ildə çəkilmiş fotoşəkildə
Şəkil:Taganrogpark eternalflame.jpg|Qorki parkının mərkəzi xiyabanındakı əbədi alov (2007)
Şəkil:Egyptian Pyramid.jpg|"Misir piramidası" heykəltəraşlıq kompozisiyası.
Şəkil:Liberation of Taganrog Plaque 2.jpg|31 Avqust 1943-cü ildə Taqanroqun azad edilməsindən sonra Taqanroq vətəndaşlarının görüşü keçirildiyi yerdə qyulmuş lövhə.
Şəkil:Taganrog Monument Fighter Pilots.jpg|1943-cü ilin avqustunda Taqanroqun azad olunmasında həlak olan 3 Sovet hərbi pilotunun şərəfinə qoyulmuş abidə.
Şəkil:Max Gorky Russo Taganrog 2011.jpg|Maksim Qorkinin abidəsi.
Şəkil:Фонтан в парке им. Горького (город Таганрог).jpg|Gorki parkındakı fəvvarə
Şəkil:Новые солнечные часы (Таганрог).jpg|Mərkəzi darvaza qarşısında yeni qoyulmuş gün saatı (2001)


## İstinadlar

## Mənbə

* Taganrog Encyclopedia (Энциклопедия Таганрога), 2nd edition, Taganrog, 2003
* История города Таганрога, П.П.Филевский, Москва, 1898
Dariya Stavroviç

**Dariya Sergeyvna Stavroviç** (rus. Да́рия Серге́евна Ставрович) () — Rusiyalı müğənni, bəstəkar. **Nuki** adı ilə də tanınır. 2006-cı ildən "Slot" alternativ rok qrupunun vokalistidir. "Slot"un üzvü olaraq doqquz studiya albomunun yazılmasında iştirak edib. 2012-ci ildən başlayaraq "Nuki" solo layihəsi üzərində də çalışır. Bu layihə əsasında 4 albom çıxarıb. 2016-cı ildə "Qolos" musiqi layihəsinin beşinci mövsümünün yarımfinalçısı olub.

## Bioqrafiya
Dariya Sergeyvna Stavroviç 1 fevral 1986-cı ildə, Rusiya Federasiyasının Arxangelsk vilayətində anadan olub. Atası cərrahdır, anasının musiqi pedaqoji təhsili var. Arzamasda orta məktəbi bitirdikdən sonra Nijni Novqorod Musiqi Məktəbində daxil olub.

## Karyera
2006-cı ildə Stavroviç "Müasir İncəsənət İnstitutu"nda akademik və pop-caz oxuma fakültəsində təhsil ala ala alternativ rok qrupu olan "Slot" qrupuna üzv olur. Dariya "Slot" qupunun vokalisti olaraq doqquz albomunun yazılmasında iştirak edir.

2013-cü ildən bu günə kimi doqquz mahnı yazdığı beynəlxalq "Force United" layihəsində iştirak edir. Forces United layihəsində Maksim Samosvat, Konstantin Seleznev, Pyotr Elfimov, Evgeny Egorov və Yarkko Ahola kimi musiqiçilər də iştirak edir.

2014-cü ildə İqor Sandlerin rəhbərlik etdiyi prodüser mərkəzindən "Ən Yaxşı Rok Vokalı" üçün verilən "Zolotaya Nota" mükafatını alır. Ardınca isə "NewsMuz" portalındakı səsvermənin nəticələrinə görə "Ən yaxşı ifaçı" kateqoriyasında ikinci yeri tutur.

2015-ci ildə Stavroviç "ArcheAge" onlayn oyununda müğənni Ariyanın ifasını səsləndirir.

2016-cı ildə Rusiyanın "Birinci Kanal"ında yayımlanan "Qolos" musiqi yarışmasının beşinci mövsumundə iştirak edir. Yarışmada, 30 sentyabr 2016-cı ildə şouda İrlandiyalı rok qrupu "The Cranberries"un "Zombi" mahnısını ifa edir və yarışmaya qəbul edilərək Qriqori Lepsin komandasına qoşulur. Yarışmada uğurla iştirak edərək yarımfinala kimi yüksəlir.

2019-cu ildə Daria Arxangelsk sakinlərinə dəstək olur və Şies stansiyasında Moskva zibilxanasının inşasına qarşı çıxış edir.

## Albomları
2007 – 2 müharibə (təkrar yazılma)

2007 — Üçlük

2009 – 4ever

2011 — F5

2011 — Kodu pozun

2013 — Altıncı

2016 — Septima

2018 – 200&nbsp;kW

2021 — Survival Instinct

## İstinadlar
Öpüş

**Öpüş** — dodaqların başqa bir şəxsə və ya bir əşyaya toxunması və ya basılması. Öpüşməyin mədəni mənaları çox müxtəlifdir. Mədəniyyət və kontekstə görə bir öpüş sevgi, ehtiras, romantik sevgi, cinsi cazibə, cinsi fəaliyyət, cinsi oyanma, şəfqət, hörmət, salamlaşma, dostluq, sülh, uğur və digər hissləri ifadə edə bilər.

## İstinadlar
Ölülər (C. Coys)

"Ölülər" — irland yazıçısı Ceyms Coysun "Dublinlilər" hekayə toplusunda ən son və ən böyük əsəri, ingilis novelistikasının baş əsəri hesab olunur. Yazıçı povesti yazarkən (1907) cəmi 25 yaşı vardı. Ceyms Coys əsərdə ölülərlə dirilər arasında mövcud olan əlaqə probleminə toxunur. Əsərdə həm də insanların bir-birini anlamamasına, hər bir fərdin tənhalığı, yalqızlığı, digər fərdlər üçün anlaşılmayan sirli bir aləm olduğu məsələsi gündəmə gətirilir.

## Məzmunu
"Ölülər" povesti avtobioqrafik əsərdir. Qabriel Konroy gənc yazıçı Ceyms Coysa çox oxşayır. Qreta Konroyun protitipi isə Coysun öz arvadıdır. Qabriel xalalarıgildəki baldan qayıdanda təsadüfən öyrənir ki, arvadı onu sevmir, heç vaxt da sevməyib; Qreta çox gənc yaşlarında tanış olduğu Maykl adlı oğlanı sevirmiş, indi də onu sevir. Maykl artıq həyatda yoxdur, çoxdan ölüb, lakin Qreta hələ də onu sevir. — Bunu biləndə Qabriel qəzəblənir, lakin sonra onun qəzəbini mərhəmət və qibtə əvəz edir: Mayklı sədaqətlə sevib, bu sevgini hamıdan gizlə saxlayan arvadına rəhmi gəlir, bir insan kimi ona rəğbəti də artır, öz ehtirasının qurbanı olmuş Maykla həsəd aparır. Qabriel özü də çox istərdi ki, hansısa bir ehtirasın qurbanı olub bu dünyadan köçəydi, lakin insanlar onu sevəydilər.

## Əsas obrazlar
Qabriel — baş obraz

Kreta — Qabrielin arvadı

Xanım Keyt və Culiya (bacılar) — Qabrielin xalaları

Meri Ceyn — Qabrielin dayısı qızı. Onun atası Pat təqribən otuz il əvvəl öldükdən sonra bibiləri Keyt və Culiya onu himayələrinə alırlar. Meri Ceyn piano dərsləri verir.

Lili — qulluqçu (gözətçinin qızı)

Fredi Malins — Qabrielin alkolik dostu

Miss İvors — Qabrielin kolleqası, irland milliyyətçisi

Mr. Bartel D'Arsi — məşhur tenor

## İstinadlar
Seks işçisi

[thumb|[Amsterdamda seks işçilərin xatirəsinə ucaldılmış abidə.]]

**Seks işçisi** — seks sənayesində çalışan bir şəxs. Termin birbaşa cinsi xidmətlər göstərənlər də daxil olmaqla, seks sənayesinin bütün sahələrində işləyən şəxslərə istinad edilir.

## Həmçinin bax
* Fahişəlik

## İstinadlar
Navicula rhynchotella

**Navicula** **rhynchotella** Lange-Bert. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Sinonimləri

* ''Navicula rhynchocephala'' Kütz.
* ''N. rhynchocephala'' var. ''constricta'' Hust.

## Ekologiyası
Göllərdə, çaylarda, bataqlıqlarda, nohurlarda, estuarilərdə və dənizlərdə bentik, şirin və şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH), β-α-mezosaprob (S).

## Yayılması
**Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları, Qax rayonunda Qumçay, Çüdüllüçay, Qapıçay və Ləkitçay çayları, Səngərbulaq və Gözbulaq bulaqları (İlisu k.), termal Mohsu b.; Balakən rayonunda Masımbulaq b. – **Kür Dağarası çökəkliyi**: Hacıqabul rayonunda Hacıqabul gölü; İmişli rayonunda Sarısu gölü. (Naxalığçala gölü); Ağcəbədi rayonunda Аğgöl gölü – **Kiçik Qafqaz **: Göygöl rayonunda Göygöl gölü. **–** **Lənkəran** : Lənkəran rayonundaLənkərançay çayı , termal Meşəsu b; Astara rayonunda termal Astara İstisu b. (Alaşa k.-dən 4&nbsp;km qərbə), Taxtakəran b. (Taxtakəran k.), Ağ Körpü b. (Palikeş k.-dən 7&nbsp;km şərqə).

## İstinadlar
Reproduktiv sağlamlıq

**Reproduktiv sağlamlıq** — fiziki, əqli və sosial rifahın seksuallıqla əlaqəli vəziyyətidir. Reproduktiv sağlamlıq həyatın bütün mərhələlərində reproduktiv proseslərə, funksiyalara və sistemlərə təsir göstərir. Reproduktiv sağlamlıq seksuallıq və cinsi əlaqələrə qarşı pozitiv münasibət, məcburiyyətdən, ayrı-seçkilik və şiddətdən azad, qane edici təhlükəsiz bir cinsi həyat qurma qabiliyyətini nəzərdə tutur. Reproduktiv sağlamlığa nail olmaq və qorumaq, insana xas cinsi hüquqların həyata keçirilməsi ilə bağlıdır.

## İstinadlar
İnsan papilloma virusu

**İnsan papilloma virusu** () — papillomavirus ailesinə aid, dəri ve mukozal səthlərdə bazal epiteliya qat hüceyrələrini infeksiya edən DNA virusu. Bir çox İPV infeksiyası heç bir əlamət göstərmir və 90%-i iki il ərzində spontan olaraq sağalır. Bununla birlikdə, bəzi hallarda İPV infeksiyası davam edərək, siğillər və ya xərçəng yaradan lezyonlarla nəticələnir. Bu lezyonlar təsirlənən sahəyə görə serviks, vulva, vajina, penis, anus, ağız, bademciklər və ya boğaz xərçəngi riskini artırır.

## İstinadlar
Navicula rostellata

**Navicula rostellata** Kütz. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Sinonimləri

* ''Navicula rhynchocephala'' Kütz. var. ''rostellata'' (Kütz.) Cleve et Grunow
* ''N. viridula'' var. ''rostellata'' (Kütz.) Cleve.

## Ekologiyası
Epifit, göllərdə, çaylarda, nohurlarda və estuarilərdə bentik, şirin və şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH), β-mesosaprob (S) yaşayır.

## Yayılması
**Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları, Oğuz r-nu: Oğuzçay ç.; Qax r-nu: Əyriçay, Qumçay, Çüdüllüçay və Zərnəçay çayları, Səngərbulaq, Beşbulaq (İlisu k.), Məhkənbulaq (Alatəmir k.) və Qarasu (Əlibəyli k.) bulaqları, termal Mohsu b. axını; Balakən r-nu: Peşbinaçay ç., Masımbulaq b.; BQ-ın cənub yamacının sututarlarında yayılmışdır. 

## İstinadlar
Cahid Bağçı

**Cahit Bağçı** (; ) — Türkiyəli siyasətçi, Türkiyənin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2021—2024).

## Həyatı
Cahit Bağçı 1964-cü il iyunun 25-də Türkiyənin Çorum əyalətinin Osmancık rayonunda anadan olub. O, üç dönəm – 2007 2011 və 2015-ci illərdə Çorumdan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilib.

Orta Şərq Texniki Universitetinin sosiologiya fakültəsini bitirib. Britaniyanın Mançester Universitetində doktorantura təhsili alıb.

Türkiyə-Avropa İttifaqı parlament komitəsinin, NATO PA-nın üzvü olub.

1988-ci ildə Dövlət Planlanma Təşkilatının Sosial Planlaşdırma departametində işə başlayıb. 1993-cü ildə  tədqiqatçı olub. Burada sosiologiya kafedrasında dosent və kafedra müdiri vəzifələrində çalışıb. Mançester Universitetində Türk tələbələri dərnəyini yaradıb. 

Vanda Cəza və İcra Qurumları, Həbs Evlərini İzləmə Şurasının üzvü və məruzəçisi vəzifəsində çalışıb. Aİ Təhsil və Gənclik Proqramları Mərkəzində koordinator və məsləhətçi olub.

ingilis dilini yüksək səviyyədə, alman və ərəb dillərini orta səviyyədə bilir. Evlidir, 3 övladı var.

3 aprel 2021-ci ildə Türkiyənin Azərbaycandakı yeni fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsinə təyin edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Büyükelçinin Özgeçmişi 
* Cahit Bağcı kimdir, kaç yaşında, nereli, mesleği ne? İşte kariyeri 
* Eski AK Parti Milletvekili Cahit Bağcı Azerbaycan Büyükelçiliği'ne atandı 
* Cahit Bağcı Kimdir?
Navicula salinarum

**Navicula salinarum** Grunov in Cleve et Grunow. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Ekologiyası
Epifit, süni substratların səthində, epilit, çayların, duzlu göllərin, estuarilərin, dənizlərin qumlu sahillərində və lilində bentik, oliqohalob-indifferent, mezohalob (Sa), indifferent (pH), β-mezosaprob (S).

## Yayılması
**Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları, Şəki rayonunda Küngütçay və Durucaçay çayları, Şəki şəhəri yaxınlığında artezian b.; Qax rayonunda Qanıx çayı., Məhkənbulaq bulağı. (Alatəmir k.); Böyük Qafqazın cənub yamacının sututarları. – **Kür Dağarası çökəkliyi**: Hacıqabul rayonunda Hacıqabul gölü.; İmişli rayonunda Sarısu gölü. (Naxalığçala g.); Ağcəbədi rayonunda Аğgöl gölündə yayılmışdır.

## İstinadlar
Navicula schroeterii

## Elmi adı

**Navicula schroeterii** F. Meister — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Sinonimləri

* ''Navicula schroeteri'' F. Meister var. ''escambia'' R.M.Patrick.
* *[[N. simulata]]* Manguin.
* *[[N. symmetrica]]* R.M.Patrick.

## Ekologiyası
Epipelit, şirin və şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH), α-mezosaprob (S).

## Yayılması
**Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları; Şəki rayonu Küngütçay ç.; Qax rayonu Qumçay, Hamamçay və Zərnəçay çayları, Süskənçay yaxınlığında müvəqqəti sututar, Beşbulaq (İlisu k.), Turaclıbulaq, Qarasu (Əlibəyli k.) bulaqları, termal Mohsu b.; Balakən rayonu Masımbulaq b.; BQ-ın cənub yamacının sututarlarında yayılmışdır..

## İstinadlar
Navicula scutelloides

## Elmi adı
**Navicula scutelloides** W.Sm. ex W.Greg. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Sinonimləri

* *[[Navicula  berriati]]* Hérib.
* *[[N. rotula]]* A. Cleve.

## Ekologiyası
Epipelit, göllərdə, çaylarda, bataqlıqlarda və nohurlarda bentik, şirin və şortəhər sularda (Sa), alkalibiont (pH), oliqosaprob (S).

## Yayılması
Azərbaycanda yalnız Kiçik Qafqaz: Göygöl rayonu: Göygölün sularında rast gəlinir.

## İstinadları