open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksandr Yaşin

**Aleksandr Yakovleviç Yaşin** ( ; ) — sovet yazıçısı.
## Həyatı
27 mart 1913 - 11 iyul 1968 ) Yaşin Rusiyanın şimalındakı Bludnovo kəndində, Voloqda vilayətində Nikolski uyezdində kasıb kəndli ailəsində anadan olub. O, pedaqoji texnikum kursunu bitirmiş və bir müddət kənd məktəbində dərs demişdir.

Onun ilk şeirləri 1928-1929-cu illərdə müxtəlif rayon qəzetlərində dərc olunub. Onun ilk şeir kitabı 1934-cü ildə Arxangelskdə çap olunub.
## Karyerası
İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Yaşin dəniz müharibəsi müxbiri idi. Leninqradın mühasirəsi zamanı dəniz batalyonlarında, Stalinqradda Volqa donanmasında və Qara dəniz donanmasında xidmət etmişdir.
Müharibədən sonra o, gənclik illərinin şimal kəndlərinə qayıtdı, yeni tikinti sahələrində inşaatçılarla, Altayın bakirə torpaqlarını abadlaşdıran qabaqcılların yanında qaldı. Onun təəssüratları 1940, 50 və 60-cı illərdə nəşr etdirdiyi çoxsaylı şeir toplularında öz əksini tapmışdır.
O, 1960-cı illərin əvvəllərində nəsr yazmağa başlayıb. Onun ən məşhur hekayələri Rowanberries bayramı və Vologda toyu idi. 1968-ci ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* "Stalin" mükafatı, 1950, "Alena Fomina" poemasına görə
* Qırmızı Ulduz ordeni

## İngilis dilindən tərcümələri
* Levers, Rus nəsrinin əlli ili, 2-ci cild, M. İ. T. Mətbuat, 1971.
* Rowanberries bayramı, Sovet qısa hekayələri antologiyası, 1-ci cild, Progress Nəşriyyatı, Moskva, 1976.
## İstinadlar
Siciliyalı Mariya Karolina (İspaniyanın Karlist kraliçası)

**Siciliyalı Mariya Karolina** (; ) — İki Siciliya kralı I Fransiskin qızı, İspaniya taxt-tacının Karlist kraliçası, infanta.

1820-ci ilə Neapolda dünyaya gəldi. Atası İki Siciliya kralı I Fransisk, anası isə İspaniya kralı IV Karlın qızı Mariya İzabelladır. Hələ uşaq yaşlarında ikən Fransa kralı I Lui-Filippin və bibisi kraliça Mariya Amaliyanın oğullarından Karl Orleanski ilə evlənməsi planlaşdırılsa da, bəy namizədi hələ 8 yaşında ikən vəfat etdi.

1844-cü ildə dul qalan dayısı İnfant Fransisko de Burbonla evləndirilməsi planlaşdırılsa da, bu təklif də geri çevrildi. Nəhayət, 10 iyul 1850-ci ildə dayısı oğlu İnfant Karlos Luiz de Burbonla Kazerta sarayında evləndi. Ancaq cütlüyün övladı olmadı. İspaniya taxtının Karlist iddiaçısıyla evləndiyi üçün İspaniya taxt-tacının Karlist kraliçası ünvanını aldı.

1861-ci ilin yanvarında İnfant Karlos Luiz de Burbon, xanımı Mariya Karolina və kiçik qardaşı Fernando, ehtimal ki, tifus epidemiyası səbəbilə ard-arda vəfat etdilər. Hər üçü də Triestdəki bir kafedrala dəfn edildilər.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Navarrete Martínez, Esperanza Navarrete Martínez. *[http://dbe.rah.es/biografias/20857/maria-de-la-o-isabel-de-borbon "María de la O Isabel de Borbón"]*. *Diccionario biográfico España* (in Spanish)
* *[https://books.google.com/books?id=AINPAAAAcAAJ&pg=PA9 Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans]* (in French). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. p. 9

### İstinadlar
Avstriya-Esteli Mariya Beatrisa (İspaniyanın Karlist kraliçası)

**Avstriya-Esteli Mariya Beatrisa** (; ) — Modena hersoqu IV Fransiskin qızı, İspaniya taxt-tacının Karlist, Fransa taxt-tacının isə Legitimist kraliçası.

1824-cü ildə Modenada dünyaya gəldi. Atası Modena hersoqu IV Fransisk, anası isə Sardiniya kralı I Viktor Emmanuilin qızı Mariya Beatrisadır. Dövrün ənənəsinə zidd olaraq, xüsusi müəllimlər tərəfindən deyil, şəxsən anası tərəfindən təlim-tərbiyə edildi. Ailəsi çox dindar, patriarxal və qatı liberalizm düşməni idi. 1840-cı ildə anası, 1846-cı ildə isə atası vəfat etdi və ardından qardaşı V Fransisk hersoq elan edildi.

Ancaq hələ atasının sağlığında ikən kiminlə evlənəcəyi qərarlaşdırılmışdı. Beləcə, 6 fevral 1847-ci ildə İspaniya kralı IV Karlın nəvəsi Xuan Karlos de Burbonla evləndi. Cütlüyün 2 övladı dünyaya gəldi.

* Karlos de Burbon
* Alfonso Karlos de Burbon

Cütlük bir müddət Modenada yaşasa da, inqilabın ardından Londona qayıtdılar. Üsyanın yatırılmasının ardından isə 1851-ci ildə Modenaya qayıdan ailə sonradan ayrıldı. Cütlük rəsmi şəkildə boşanmasa da, əri Londona qayıtdı və burada sadə bir ingilis xanımıyla münasibəti, hətta 2 övladı oldu.

Bu müddət ərzində Modenada yaşamağa davam edən Mariya Beatrisa oğullarını ispan əsilli keşiş və müəllimlər tərəfindən tərbiyə etdi. Ancaq 1859-cu ildə Sardiniya krallığı işğal edildi və ailə bu dəfə Avstriya imperiyasına qaçdı. Burada Praqa qalasında qonaq edilən ailə 1864-cü ildə Venesiyaya, 1866-cı ildə isə İnsbruka köçdü. Hər iki oğlunun evlənməsinin ardından özünü din işlərinə adayan Mariya Beatrisa 1872-ci ildə Qratsdakı kilsələrdən birinə köçdü. Ömrünün sonlarına doğru eşitmə qabiliyyəti daha da azalan Mariya Beatrisa 1882-ci ildə mülkiyyəətindəki bir çox əmlakı övladları arasında bölüşdürdü. Avstriyada alman milliyyətçiliyinin artması səbəbilə 1898-ci ildə şimali İtaliyanın Qoritsiya şəhərinə köçdü. 18 mart 1906-cı ildə orada vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Montgomery-Massingberd, Hugh, ed. (1977). *Burke's Royal families of the world*. Burke's series. Vol. 1: Europe & Latin America. London: Burkes's Peerage. p. 91. ISBN 978-0-85011-023-4
* Franciscan Monastery at Kostanjevica in Nova Gorica. *[https://web.archive.org/web/20080925225202/http://www.samostan-kostanjevica.si/en-bourboni.htm "Tombs of the Bourbons"]*. Franciscan Monastery at Kostanjevica in Nova Gorica

### İstinadlar
MediEvil

**MediEvil** — 1998-ci ildə Sony Computer Entertainment tərəfindən PlayStation üçün hazırlanmış, macəra oyunudur. 1998-ci ildə Avropa və Şimali Amerikada, 1999-cu ildə isə Yaponiyada yayınlandı. 2007-ci ildə PlayStation Network -də yenidən yayımlanmışdır.

## Oyun prosesi
Oyun müxtəlif səviyyələrdə baş verir və çoxu irəliləyiş üçün müəyyən məqsədlərin yerinə yetirilməsi tələb olunur. Oyunun baş Qəhrəmanı Ser Daniel Fortesque qılınc və Əmud kimi yaxın məsafəli silahlardan istifadə etmə imkanına malikdir. Heç bir əşyaya sahib olmadıqda, Daniel qolunu qoparıb onu həm döyüş, həm də uzaq məsafəli hücumlar üçün istifadə edə bilir. Daniel müdafiə üçün silahlarla yanaşı qalxanda istifadə edə bilər, lakin hər bir qalxan növü məhdud gücə malikdir və tez sıradan çıxa bilir. Oyun boyunca Daniel iki növ qarqoyl başlarına baş çəkə bilər: yaşıl olanlar Daniel haqqında məlumat verir, mavi olanlar isə Danielə tapdığı xəzinələrdən istifadə edərək sursat almağa imkan verir.

Danielin sağlamlığı göstərici çubuğu ilə müəyyən edilir, Daniel vurulduqda göstərici azalır. Daniel boğularsa və ya böyük hündürlükdən yıxılarsa, o, tamamilə tükənir. Danielin sağlamlığı tükəndiyi halda oyun bitir. Sağlamlıq barını yüksəltmək üçün oyunda müxtəlif hissələrdə gizlədilmiş sağlamlıq şüşəsini toplamaq gərəklidir. Oyunçu oyunda bütün badələri toplamalıdır. Oyun bütün badələr toplanılmış şəkildə başa çatarsa, oyunun sonunda hekayə formatında süjet göstərilir.

## Süjet
1286-cı ildə Zarok adlı pis sehrbaz, ölməmiş ordusu ilə Gallovmer krallığını ələ keçirmək üçün plan qurur. Əfsanədə deyilir ki, Daniel Fortesk Qallovmer ordusunun köməkliyi ilə qələbə qazandı və Zaroku ölümcül yaralayaraq yerə yıxıb qılıncı ilə onu iki yerə bölmüşdür. Əslində isə, Daniel döyüşdə atılan ilk oxla vuruldu, padşah bunu ört-basdır edərək, Danıieli "Gallovmere Qəhrəmanı" elan edir. 100 il sonra Zarok yenidən peyda olur və Qallovmeri əbədi gecəyə qərq etmək, ölməmiş ordusunu oyatmaq və dirilərin ruhlarını oğurlamaq üçün onun üzərində sehr edir. Lakin bu sehr düzgün işləmir. Danieli sol gözündən məhrum olmuş formada yenidən canlandırır. Daniel uzun bir yol gedərək Zarokun qalasına çatır. Zarokun mühafizəsini yararaq qalaya daxil olur və Zaroku taxtında öldürür. Zarok öldukdən sonra sehr yoxa çıxır və Daniel gücdən düşərək uzun yuxuya gedir.

## İstinadlar
Türkiyədə prezident seçkiləri (1961)

**1961-ci il Türkiyə prezident seçkiləri** — Türkiyənin dördüncü prezidentini seçmək üçün keçirilən seçki. 1961-ci il oktyabrın 26-da keçirilən seçkidə 638 deputat və senatordan 607-si səsvermədə iştirak etmişdir. Milli Birlik Komitəsinin sədri Camal Gürsəl ilk turda 434 səslə prezident seçildi. Digər səslər İsmət İnönü, Əli Fuad Başgil, Suat Hayri Ürgüplü və Osman Bölükbaşına verilmişdir.

## Seçkilər

## Həmçinin bax
* Türkiyə Prezidenti
* Türkiyədə Prezident seçkiləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qenbudo

– Yaponiyanın Hyoqo prefekturasının Toyooka şəhərində yerləşən mağara və park. Mağara vulkan püskürməsi nəticəsində əmələ gəlmiş heksaqonal sütunlardan ibarətdir. Mağara Qenbudo Parkının ərazisində yerləşir.

## Tarixi
Qenbudo mağarası 1,6 milyon il əvvəl baş vermiş vulkanik proseslər nəticəsində yaranmışdır. Vulkandan axan lava soyumuş və heksaqonal bazalt sütunlar əmələ gəlmişdir. Mağaradakı sütunları çıxarmaq asan olduğu və yaxınlıqdan çay axdığı üçün Edo dövründə mağaradan tikinti materialları çıxarırdılar. Mağararaya "Qenbudo" adını 1807-ci ildə konfusiçi alim Şibano Kuriyama vermişdir.

1925-ci ildə baş verən Şimali Tacima zəlzələsi nəticəsində mağaradakı bazalt sütunların çoxu çökmüşdür. Çökən sütunlardan yaxınlıqdakı bir kəndin evlərinin tikintisində istifadə olunmuşdur. 1926-cı ildə Kioto Universitetindən Motonori Matuyama mağaradakı bazalt süxurların maqnetik xüsusiyyətlərini kəşf etmişdir. O, buradakı araşdırmaları əsasında Yerin maqnit qütbünün dəyişdiyini bildirmişdir. Bu səbəbdən Qenbudo cənuba doğru çevrilmiş maqnit sahəsinin kəşf edildiyi yer hesab olunur.

## Mühafizə
Mağara Qenbudo Parkının ərazisində yerləşir. Parkda Qenbudo ilə yanaşı Seyryu, Kita Suzaku, Minami Suzaku və Byakko mağaraları da yerləşir. Qenbudo 1931-ci ildə Milli Təbiət Abidəsi elan olunmuş, 2022-ci ildə IUGS tərəfindən "Dünyanın 100 geoloji irs yeri"ndən biri seçilmişdir. Mağaraya və parka aid süxur və eksponatlar yaxınlıqda yerləşən Qenbudo Muzeyində sərgilənir və mühafizə olunur.

## Qalereya

Gen-san Toyooka001.jpg
玄武洞 - panoramio (2).jpg
玄武洞 - panoramio.jpg
Genbudo Cave 2018 2.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Türkiyədə prezident seçkiləri (1966)

**1966-cı il Türkiyə prezident seçkiləri** — 28 mart 1966-cı ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilən prezident seçkiləri. 4-cü prezident Camal Gürsəldən sonra keçirilən seçkilərə qatılan 634 millət vəkilindən 532-si səhhətindəki problemlərə görə Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən vəzifəsindən azad edilib. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Cövdət Sunay ilk turda 461 səslə Türkiyənin 5-ci Prezidenti seçildi.

## Seçkilər

## Həmçinin bax
* Türkiyə Prezidenti
* Türkiyədə Prezident seçkiləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Ədliyyə Akademiyası

**Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Ədliyyə Akademiyası** - Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Ədliyyə Akademiyası (bundan sonra - Akademiya) Azərbaycan Respublikası Prezidentinin «Ədliyyə orqanlarının inkişafı haqqında» 2006-cı il 17 avqust tarixli 446 nömrəli Fərmanı ilə ali hüquq təhsili almış şəxslərin ixtisasları üzrə müəyyən vəzifələrə təyin edilmələri üçün peşə səviyyəsinin yüksəldilməsi, ədliyyə və prokurorluq orqanları işçilərinin, hakimlərin, digər hüquqşünasların peşə hazırlığının artırılması, habelə cəmiyyətin ixtisaslı hüquqşünas kadrlarına ehtiyacının təmin edilməsi üçün yaradılmış tədris-elm müəssisəsidir.

## Əsas fəaliyyət istiqamətləri
* ilk dəfə ədliyyə orqanlarına qulluğa qəbul edilən namizədlərin, prokuror və müstəntiq vəzifələrinə, habelə vəkilliyə namizədlərin peşə fəaliyyətinə buraxılması məqsədilə icbari təlimin keçirilməsi;
* hüquq elmləri sahəsində aspirantların (dissertantların) və doktorantların hazırlanması;

## Həmçinin bax
Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrinin siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi
Ədliyyə Akademiyası
Tək gecəlik münasibət

**Tək gecəlik münasibət** və ya **bir gecəlik münasibət** — bir-biri ilə yeni tanış olmuş və ya tanış olmayan iki insanın qarşılaşmanı təkrarlamaq və ya münasibətə başlamaq niyyəti olmadan birdəfəlik cinsi əlaqəsidir.

ABŞ sosioloqlarının araşdırmasına görə, yataqxanalarda yaşayan amerikalı tələbələrin 80%-ə qədəri bir gecəlik seksi təcrübə ediblər. Çox vaxt yad insanlar bir-birləri ilə cinsi əlaqəyə spirtli içkinin və ya digər psixoaktiv maddələrin təsiri altında daxil olur. ABŞ-də bir gecəlik cinsi əlaqəni təsvir etmək üçün *one-night stand* terminindən istifadə olunur. Bu, tez-tez tanışlıq saytlarında *ONS* olaraq qısaldılır.

Bu tip əlaqəni kortəbii, planlaşdırılmamış, ön sevişmə olmadan edilən ala-tələsik seksdən (ingilisdilli jarqonda: *quickie)* fərqləndirmək lazımdır.

Bir gecəlik münasibət xəyanətin ən geniş yayılmış formasıdır və tez-tez hər hansı bir zamanda cəmiyyətdə əxlaqsızlıq səviyyəsini müəyyən etmək üçün araşdırma, anket və sorğularda istifadə olunur. Bu tip seksin uzunmüddətli münasibətləri təhdid edə biləcəyi irəli sürülür:Bir gecəlik münasibət, qarşılıqlı düşüncə və razılaşma əsasında qurulmuş bir sevgili tapmaqdan daha riskli ola bilər. Bu cür hallar, xüsusilə səfərdə olan və ya ezamiyyətdə olan iş adamları üçün əlverişli görünsə də, hətta tək gecəlik münasibət üçün belə kiminlə yatağa girdiyinizi bilmək olduqca vacibdir. Heç kim, məsafədən və ya şəraitdən asılı olmayaraq, Sizə problem yaratmaq ehtimalından kənarda deyil. Bir gecəlik münasibət, yenə də xəyanət forması sayılır və əgər aşkara çıxarsa, həm Sizin, həm də həyat yoldaşınız üçün eyni dərəcədə dağıdıcı ola bilər.Tək gecəlik görüşlər, "Tinder" və "Grindr" kimi onlayn mobil proqramların meydana çıxması ilə daha da yayğınlaşdı. Bu kimi tətbiqlər insanlara cinsi əlaqəyə daxil olmaq məqsədi ilə partnyor tapmağa imkan versə də, bu vasitələrdən daha uzunmüddətli münasibət axtarışları üçün də istifadə edilə bilər.

## İstinadlar
Türkiyədə prezident seçkiləri (1973)

**1973-cü il Türkiyə prezident seçkiləri** — 1973-cü il martın 13-dən aprelin 6-dək Türkiyədə keçirilən Prezident seçkiləri. Seçkilər 1973-cü il martın 13-dən aprelin 6-dək keçirilib. 15-ci turda səsverməyə 635 millət vəkilindən 557-si qatılıb və Respublikaçı senator Fəxri Qorutürk 365 səslə prezident seçilmişdir.

## Seçkilər
Seçki prosesi martın 13-də başlayıb və Ədalət Partiyası və Demokrat Partiyası Gürlərin namizədliyinə qarşı çıxıb, öz namizədlərini irəli sürüb. CHP isə seçkilərə qatılmamaq qərarına gəlib. Gürlərə qarşı Ədalət Partiyasının üzvləri tərəfindən namizədliyi irəli sürülən Tekin Arıburun və DP üzvləri tərəfindən namizədliyi irəli sürülən Fərruh Bozbəyli dayanıb. Arıburun və Gürlər ilk 6 turda seçilmək üçün lazımi səsləri ala bilmədikləri üçün martın 21-də namizədliklərini geri götürüblər. Ən çox səs toplayan iki namizəd geri çəkildikdən sonra iki böyük partiya müvəqqəti həll yolu, hazırkı prezident Cövdət Sunayın səlahiyyət müddətini iki il uzadacaq konstitusiya dəyişikliyi ilə bağlı razılığa gəliblər. Lakin bu düzəliş Türkiyə Böyük Millət Məclisi və Senat tərəfindən rədd edilib.

Sunayın səlahiyyət müddətini uzatmaq mümkün olmadığından siyasi partiya liderləri yeni namizədin müəyyənləşdirilməsi üçün danışıqlara başladılar. AP və CHP hələ Senat üzvü olan Fəxri Qorutürkün namizədliyi ilə bağlı razılığa gəlib. Qorutürk 6 aprel 1973-cü ildə keçirilən 15-ci səsvermədə lazımi səs çoxluğunu qazanaraq 365 səslə Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən Türkiyənin altıncı prezident seçildi.

## Həmçinin bax

* Türkiyə Prezidenti
* Türkiyədə Prezident seçkiləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tələsik seks

**Ala-tələsik** **seks** () — fərdlərin vaxt az olduqda məşğul olduqları seksdir. Bu, iştirak edən tərəflərin kortəbii cinsi istəyindən yarana, müntəzəm və ya planlaşdırılmış bir razılaşma ola bilər.

## Təsviri
Tələsik seks heç də həmişə cinsi əlaqə demək deyil, bu oral seks və ya sürtünmə yolu ilə boşalma ilə baş verə bilər.

Bu tip əlaqə zamanı məhdud vaxt olduğundan, ön sevişmə adətən baş vermir. Qadınların təbii yolla baş verən sulanmasına vaxtı olmaya bilər, buna görə də tez cinsi əlaqə zamanı əlavə lubrikantlardan istifadə olunur. Planlaşdırılan görüş zamanı tərəfdaşlar soyunmağa sərf olunan vaxtı azaldacaq şəkildə geyinə bilərlər. Məsələn, bir qadın tam ətək və ya öndən açıla bilən paltar, kənara çəkilməsi rahat olsun deyə strinq geyinə və ya ümumiyyətlə alt paltarsız ola bilər. Bir kişi isə kəmər taxmaya və ya jaket geyinməyə bilər. Heteroseksual cütlüklərdə tələsik seks, adətən, yalnız kişinin cinsi istəyini təmin edə bilər.

Tələsik seks cütlüklər arasındakı münasibətdə qeyri-bərabər cinsi istəyi həll edə bilər. Lakin, bu üsul cinsi əlaqənin yeganə forması halına gələrsə, bu halda yalnız kişilər cinsi məmnunluq əldə edər, bu isə öz növbəsində cütlüklər arasında olan münasibətlərin pozulmasına gətirib çıxarda bilər. Psixoloq və yazıçı Coel Blok bu tip əlaqənin cütlüklərin münasibətləri üçün vacib olduğunu vurğulayaraq, hər iki partnyorun bu tərcübədən həzz almaqları üçün praktiki üsullar təklif edir.

## İstinadlar
Yucin Stormer

**Yucin Stormer** (; ) — amerikalı bioloq və limnoloq, əsasən təkhüceyrəli yosunların (xüsusilə diatomların) öyrənilməsi üzrə mütəxəssis kimi tanınır. O, həmçinin “Antroposen” (Anthropocene) anlayışını ilk dəfə elmi diskursda qeyri-rəsmi şəkildə işlədən alimlərdən biridir.

## Bioqrafiyası
Stormer uzun illər ABŞ-ın Miçiqan Universitetində çalışmış, şirin su ekosistemləri, göl çöküntülərində bioloji izlər və diatom florasının təkamülü sahəsində tədqiqatlar aparmışdır. Onun işi xüsusilə göllərin çöküntü qatlarında ekoloji və antropogen dəyişikliklərin göstəricilərini araşdırmaq üzərində cəmlənmişdir. O, 1980-ci illərdə "Antroposen" terminini qeyri-rəsmi şəkildə istifadə edərək, insanın biosferə təsirini təsvir etməyə başlamışdır. Stormer bu anlayışı, əsasən, Yer sistemində insan fəaliyyətinin qalıcı izlər qoyduğunu izah etmək üçün işlətmişdir.

Stormerin elmi təklifləri və fikirləri daha sonra Nobel mükafatı laureatı Paul Krutzen tərəfindən inkişaf etdirildi. 2000-ci ildə Krutzen “Antroposen” anlayışını beynəlxalq elmi ictimaiyyətə təqdim edərkən, bu terminə görə Stormerə istinad etdi. Onlar birlikdə 2002-ci ildə “Nature” jurnalında dərc olunmuş "Geology of Mankind" (İnsanlığın geologiyası) adlı məqalədə bu anlayışın əsas ideyalarını ictimaiyyətə təqdim etdilər.

Yucin Stormerin elmi irsi, xüsusilə göl ekosistemlərində ekoloji dəyişikliklərin biomarkerlərlə izahında mühüm rol oynamışdır. O, elmi təvazökarlığı ilə tanınırdı və hər zaman qlobal miqyaslı ekoloji problemlərin səbəb və nəticə əlaqələrinin elmi dəlillərlə izahını önə çəkirdi. Onun irəli sürdüyü fikirlər XXI əsrin başlanğıcında qlobal ekoloji diskursun əsas elementlərindən birinə çevrilmişdir.

## Həmçinin bax
* İqlim dəyişikliyi
* Diatom yosunlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eugene F. Stoermer (1934—2012)&nbsp;— Obituary, 2012.
Draqon Li

**Draqon Li** — Çin mənşəli yeni tanınmış ev pişiyi növü. Bu növ, Çində "líhuā māo" ('leopard naxışlı pişik') adlı yerli pişik növündən inkişaf etdirilmişdir. Yerli pişiklər bəzi Çin xalq əfsanələrində yer alır.

## Xüsusiyyətlər
Draqon Li pişikləri qızılı-qəhvəyi rəngdə, qırıq zolaqlı (broken mackerel) naxışa malikdir. Fərqli qulaq ucları, iri, dəyirmi, badamşəkilli parlaq sarı/yaşıl gözləri və vəhşi təbiətini xatırladan güclü və dolğun bədən quruluşu ilə fərqlənir. Uzunluğu: 25–35 sm, çəkisi 4–5,5 kq olur.

## Mənşə
Çin mətnlərində "líhuā māo" adı əfsanəvi təsvirlərə əsaslanır və bu pişiklər bəzən vəhşi tülkü ilə qarışdırılmışdır. Çin dilində "lí" "rakun", "huā" "naxış" və "māo" "pişik" mənasını verir. Bu pişiklər Çin folklorunda güc və uğur simvolu olan əjdaha ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar
Amerikan körlü

**Amerikan körlü** (*Amerikan qıvrım qulaq pişiyi*) — Qeyri-adi qulaqları ilə tanınan bir pişik növü.

## Tarix
1981-ci ilin iyun ayında Leykvud, Kaliforniyada Ruga ailəsinin qapısında küçə pişiyi kimi peyda oldu. Qara rəngli dişi pişik "Şulamit", eyni qıvrım qulaqlara malik pişiklər doğdu və bu gün bütün Amerika qıvrım qulaq pişiklərinin əcdadı oldu.
1986-cı ildə ilk dəfə bir pişik sərgisində nümayiş etdirildi. 1992-ci ildə "The International Cat Association" (TICA) tərəfindən çempionat statusu aldı. 1999-cu ildə isə həm uzun, həm də qısa tüklü növləri ilə "Cat Fanciers' Association" (CFA) Çempionat Sinfinə qəbul edilən ilk pişik növü oldu.

## İstinadlar
Amerika qısa tüklü pişiyi

**Amerika qısa tüklü pişiyi** () — Avropadan Şimali Amerikaya gələn ilk mühacirlərin gəmilərdəki dəyərli yükləri siçan və siçovullardan qorumaq üçün gətirdikləri pişiklərdən törəmiş ev pişiyi növü. "Cat Fanciers' Association" (CFA) məlumatına görə, 2020-ci ildə dünyada ən populyar pişik növləri arasında səkkizinci yeri tutmuşdur.

## Xüsusiyyətlər
Orta və iri ölçülü bir pişik növüdür. Erkəklərin çəkisi 5–7 kq, dişilərin çəkisi isə 2.75–5.5 kq arasında dəyişir. Başı böyük və uzunsovdur, qulaqları orta ölçülü və yumru uclu, gözləri böyük və genişdir. Boynu orta uzunluqda və əzələlidir. Ayaqları orta uzunluqda və əzələli, quyruğu isə orta uzunluqdadır. 80-dən çox müxtəlif rəng və naxışda tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Phaegorista

**Phaegorista** — heyvanlar aləminin erebidlər fəsiləsinə aid güvə cinsi.

## Növləri
Hazırda phaegorista cinsinin 12 növü ayırd edilir:
* *[[Phaegorista agaristoides]]* Boisduval, [1836]
* *[[Phaegorista bicurvata]]* Gaede, 1926
* *[[Phaegorista bisignibasis]]* Prout, 1918
* *[[Phaegorista enarges]]* Tams, 1930
* *[[Phaegorista formosa]]* Butler, 1877
* *[[Phaegorista leucomelas]]* (Herrich-Schäffer, [1855])
* *[[Phaegorista prouti]]* Joicey & Talbot, 1921
* *[[Phaegorista rubriventris]]* Aurivillius, 1925
* *[[Phaegorista similis]]* Walker, 1869
* *[[Phaegorista trialbata]]* Prout, 1918
* *[[Phaegorista xanthosoma]]* Hampson, 1910
* *[[Phaegorista zebra]]* Butler, 1897

## References
Amerika sərt xəzli pişiyi

**Amerika sərt xəzli pişiyi** () — Xarakterik sərt xəzi və bükülmüş bığları ilə tanınan, ABŞ-nin şimal-qərbindəki Nyu-York ştatında yayılmış ev pişiyi növü.

## Tarix
Amerika sərt xəzli pişiyi, Amerika qısa tüklü pişiyinin spontan mutasiyası nəticəsində yaranıb. Bu mutasiya ilk dəfə 1966-cı ildə Nyu-York ştatının Vernon şəhərində bir təsərrüfat pişiyinin balasında müşahidə edilib. Beş baladan, bir qırmızı-ağ rəngli erkək balanın xəzi sərt və qıvrım idi. Bu dominant genetik mutasiya, digər qıvrım xəzli pişik növləri (məsələn, Korniş Reks və ya Devon Reks) ilə müqayisədə fərqli idi. Pişiklərin sahibi, yerli Rex pişikləri yetişdirən Coan O'Şi adlı bir yetişdiricini balanı görməyə dəvət etdi. O, bu balanı və onun normal xəzli bacısını 50 dollara alaraq yetişdirmə proqramına başladı. Sərt xəzli erkək bala "Council Rock Farms Adams of Hi-Fi" (qısaca 'Adam') adlandırıldı, dişi bala isə Tip-Top adını aldı.
Bu iki pişik arasında yetişdirmə nəticəsində sərt xəzli balalar dünyaya gəldi və onların bir çoxu digər maraqlı yetişdiricilərə satıldı. Növün populyasiyası artdıqca, pişiklər Kanada və Almaniyaya ixrac edildi. Bu ölkələrdə xüsusilə məşhur oldular. Növ uğur qazandı və 1967-ci ildə CFA tərəfindən tanındı. 1978-ci ildə isə çempionat yarışlarına qəbul edildi. Amerika sərt xəzli pişikləri hələ də Böyük Britaniya və Avstraliya kimi ölkələrdə görülməyib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anarhynchus frontalis

**Anarhynchus frontalis** — cırtdan ölçülü quş növü.

## Xüsusiyyətlər
Ümumiyyətlə 14–16 sm uzunluğunda olur və bədən çəkisi 10–15 qram arasında dəyişir. Bu quşun əsas xüsusiyyəti onun başında yerləşən qara ləkədir. Bədəni ümumiyyətlə qəhvəyi və ya boz rəngdədir, belində və qanadlarında daha tünd rənglər mövcuddur. Bəzi fərdlərdə qarın altı daha açıq rəngdədir. Onun qanadlarının ucları tünd qəhvəyi olub, gözləri kiçik və qara rəngdədir. Ən diqqətçəkici xüsusiyyəti başının qara olmasıdır. Üst hissəsi parlaq qara və bəzən tünd yaşıl rəngli ola bilər. Bu qara ləkə quşun digər fiziki xüsusiyyətləri ilə kontrast təşkil edir. Cinsi dimorfizm mövcuddur. Dişi və erkək arasında fərq yalnız kiçik ölçü fərqləri ilə müşahidə olunur. Erkəklər bəzən daha parlaq rənglərə sahib ola bilər, lakin ümumiyyətlə bir-birinə çox bənzəyirlər.

## Həmçinin bax
* Anarhynchus pallidus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Havana pişiyi

**Havana pişiyi** və ya **Havana qəhvəyi pişiyi** () — Siam və yerli qara pişiklərin məqsədli şəkildə çarpazlaşdırılması nəticəsində yaradılan pişik növü.

## Xüsusiyyətlər
Havana qəhvəyi pişikləri yaxşı balanslaşmış, orta ölçülü, əzələli və qısa tükləri olan pişiklərdir. Tük rəngi isti qəhvəyi, adətən qırmızımtıl-qəhvəyi olmalıdır. Gözləri yaşıl, bığları qəhvəyi rəngdə olur. Havana qəhvəyi pişikləri ağıllıdır və tez-tez əşyaları yoxlamaq və sahibləri ilə ünsiyyət qurmaq üçün pəncələrindən istifadə edirlər. Onlar maraqlı və oyunsevəndirlər, lakin tək qoyulduqda dağıdıcı ola bilərlər. Havana qəhvəyi pişikləri ailəsinə çox bağlıdır və uzun müddət tək qoyulduqda rahat hiss etmirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Argya altirostris

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xüsusiyyətlər
Bu quşlar orta ölçülü, sarımtıl və açıq boz rəngdə bədənə malikdirlər. Bədən uzunluğu təxminən 22-25 sm arasında dəyişir. Quşun başı boz-qəhvəyi, gözləri tünd qəhvəyi, və ucları ağ rəngə çalan quyruğu vardır. Onların bədəni ümumiyyətlə yumru və iri olmasına baxmayaraq, çevik və sürətli hərəkət edirlər. Bu quşlar Turdoides cinsinin bir nümayəndəsidir və ilk dəfə 1870-ci illərdə elm dünyasına tanıdılmışdır. Türün elmi adı *"Turdoides altirostris"*dir və bu ad quşun kəskin, uzunsov burnunu təmsil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Eolophus roseicapilla

**Eolophus roseicapilla** — Avstraliyanın ən tanınmış və geniş yayılmış quşlarından biridir.

## Taksonomiya
Eolophus roseicapilla növü, kakadu ailəsinə aid olan, rəngarəng lələkləri və dostcanlı təbiəti ilə məşhurdur. Bu quş həmçinin *"rose-breasted cockatoo"* və ya *"pink and grey cockatoo"* olaraq da tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Arowana

**Arowana** — "Osteoglossinae" yarımfəsiləsinə aid şirin su sümüklü balıqlarıdır və həmçinin "sümüklü dillər" kimi tanınır (son ad indi daha çox Arapaiminae yarımfəsiləsi üçün istifadə olunur).

## Xüsusiyyətlər
Bu balıq fəsiləsində baş sümüklü, uzun bədən isə böyük və ağır pulcuqlarla örtülüdür, üstəlik kanalların mozaik naxışına malikdir. Bel və anal üzgəcləri yumşaq şüalı və uzun əsaslıdır, döş və qarın üzgəcləri isə kiçikdir. "Sümüklü dillər" adı, ağızın alt hissəsində yerləşən və ağızın damağındakı dişlərlə qarşılıqlı təsir edən dişli sümükdən götürülmüşdür. Arowana fakultativ hava nəfəs alan bir balıqdır və havanı öz üzgəc kisəsinə çəkərək oksigen əldə edə bilər; üzgəc kisəsi qan damarları ilə örtülüdür və ağciyər toxumasına bənzəyir.

## İstinadlar
Lykoi

**Lykoi** — Hipotrikiya (doğuşdan gələn saç tökülməsi) adlanan təbii bir mutasiya nəticəsində yaranmış ev pişiklərinin bir növü.

## Tarix

"Lykoi" pişikləri, 2010-cu ildə Virciniyada bir xilasetmə mərkəzindən götürülmüş iki fərqli ev pişiyindən törəmişdir. Bu pişiklər Patti Tomas tərəfindən kəşf edilmiş və növün əsası qoyulmuşdur. 2011-ci ildə Tennessidə Conni Qobbl tərəfindən ikinci bir cüt "Lykoi" pişiyi tapılmışdır. "Lykoi" növü, Conni Qobbl, Britni Qobbl və Patti Tomas tərəfindən 2011-ci ildə rəsmi olaraq qurulmuşdur.
"Lykoi" pişikləri, feral pişik populyasiyasında təbii olaraq yaranan bir gendir. Növün inkişafı zamanı, pişiklərin qeyri-adi görünüşünün xəstəliklə əlaqəli olmadığını təsdiqləmək üçün sağlamlıq yoxlamaları aparılmışdır. "Lykoi" geninin resessiv olduğu müəyyən edilmişdir və genetik müxtəlifliyi qorumaq üçün qısa tüklü qara ev pişikləri ilə çarpaz yetişdirmə davam etdirilmişdir.
"TICA" (The International Cat Association) tərəfindən "Lykoi" pişikləri 2012-ci ildə "Yalnız Qeydiyyat" statusu aldı və 2017-ci ildən etibarən çempionat yarışlarında iştirak etməyə başladı. "CFA" (Cat Fanciers' Association) isə "Lykoi" pişiklərini 2023-2024-cü illərdən etibarən çempionat yarışlarına qəbul etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Laperm

**Laperm** — ABŞ-da törəmiş və indi dünyanın bir çox ölkəsində mövcud olan reks növü pişik.

## Tarix
Laperm növü, 1980-ci illərin əvvəllərində ABŞ-ın Oreqon ştatında yaranıb. Növün baniləri Linda və Richard Koehl olmuşdur. Onların pişiyi Speedy, Curly adlı qıvrım xəzli bir bala doğdu. Bu bala, bütün Laperm pişiklərinin əcdadı oldu. Koehllər, 10 il ərzində qıvrım xəzli pişiklərin sərbəst şəkildə çoxalmasına icazə verdilər və sonra pişik həvəskarları ilə əlaqə yaradaraq rəsmi yetişdirmə proqramına başladılar. Növün adı, xəzinin *"şaqqalı perm"*ə bənzəyən görünüşündən ilhamlanaraq Laperm qoyuldu. Bu ad, Chinookan ənənəsində fransız sözlərinin mənalı şəkildə istifadə edilməsindən yaranıb (məsələn, fransızca *"la pipe"* – pipa, *"la pomme"* – alma).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mobula mobular

**Mobula mobular** — daha çox mantalar *(latınca Manta birostris)*, bəzi ahtapot növləri, həmçinin yaşıl dərinliklərin sirli sakinləri olan digər növlərə şamil edilir.

## Xüsusiyyətlər
Devil fish-lər olduqca unikal anatomik xüsusiyyətlərə malikdir. Mantaları nümunə götürərsək, onlar geniş qanadvari üzgəcləri ilə tanınır. Bu qanadların uzunluğu 7 metrdən çox ola bilər. Bəzi ahtapotlar isə yumşaq bədənləri və çoxsaylı qolları ilə tanınır. Devil fish adı altında bir araya gətirilən bu növlər, çox vaxt qeyri-adi boyutları, formaları və davranışları ilə maraq doğurur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Blennioidei

**Blennioidei** - bir çox balıq növü üçün ümumi ad. Dəstə əvvəllər Perciformes dəstəsinin alt dəstəsi kimi təsnif edilirdi, lakin "Dünya Balıqları"nın 5-ci nəşri Perciformesi bir sıra yeni dəstələrə böldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Burbon-Parmalı Marqarita (İspaniyanın Karlist kraliçası)

**Burbon-Parmalı Marqarita** (; ) — Parma və Piaçensa hersoqu III Karlın qızı, İspaniya taxt-tacının Karlist, Fransa taxt-tacının isə Legitimist kraliçası.

1847-ci ildə Lukkada dünyaya gəldi. Atası Parma və Piaçensa hersoqu III Karl, anası isə Fransa kralı X Karlın nəvəsi və Berri hersoqu Karl Ferdinandın yeganə qızı Artualı Luizadır. Risorcimento dövrünə qədər Parmada yaşayan Marqarita, ailəsinin sürgün edilməsinin ardından onlarla birlikdə Venesiyaya köçdü. Burada anasının vəfat etməsinin ardından bacı-qardaşlarıyla birlikdə Avstriyaya yollanan Marqarita 4 fevral 1867-ci ildə İspaniya kralı IV Karlın şəcərəsinə mənsub və İspaniya taxt-tacının Karlist iddiaçısı Karlos de Burbonla evləndirildi. Cütlüyün bu nigahdan 5 övladı dünyaya gəldi.

* Blanka de Burbon (1868-1949), 1889-cu ildə Böyük Toskana hersoqu II Leopoldun nəvəsi Leopold Salvadorla evləndi və övladları oldu.
* Ceymi de Burbon, İspaniya taxt-tacının Karlist, Fransa taxt-tacının isə Legitimist iddiaçısı
* Elvira de Burbon (1871-1929), heç vaxt evlənmədi.
* Beatrisa de Burbon (1874-1961)
* Alisa de Burbon (1876-1975)

1893-cü ildə Viareccodakı şəxsi mülkündə vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Campo, Carlos Robles do (2009). «Los Infantes de España tras la derogación de la Ley Sálica (1830)». Anales de la Real Academia Matritense de Heráldica y Genealogía (12): 329-384. ISSN 1133-1240
* *[https://books.google.es/books?id=VmHJvgBlUK0C&hl=es&pg=PA172#v=onepage&q&f=false Guía de forasteros en Madrid para el año de 1864]*. En la Imprenta Nacional. 1864
* Darryl Lundy (10 de mayo de 2003). «Marguerite di Borbone, Principessa di Parma». thePeerage.com

### İstinadlar
Qışlaq məscidi

**Qışlaq məscidi** — Şəki şəhərində yerləşən tarix memarlıq abidəsi, məscid.

Bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Qışlaq məscidi XIX əsrdə Şəki şəhərinin Qışlaq məhəlləsində tikilib. Məscidin tikintisində çaylaq daşı və kərpicdən istifadə olunub. Üç nefli məscidin yan və əsas giriş fasadları hamar çaylaq daşından hörülüb. Məscidin eyvanı 12 tağlıdır.  

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Bu dövrdə Qışlaq məscidi də ibadətə bağlanıb. 

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Hazırda məscidin binası istifadəsiz qalıb.

## Şəkilləri

Qışlaq məscidi (2).jpg
Qışlaq məscidi (15).jpg
Qışlaq məscidi (16).jpg
Qışlaq məscidi (21).jpg
Qışlaq məscidi (23).jpg
Qışlaq məscidinin mehrabı (2).jpg
Qışlaq məscidinin qapısı (3).jpg


## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Çakma dili

thumb|324x324px|Çakma Luri tərəfindən istifadə edilən Pavranqpulu Tara nümunəsi(Buddist keşiş)
**Çakma dili** — Hind-Avropa dil ailəsinin Hind-İran qolu daxilində yer alan, əsasən Banqladeşin cənub-şərqində, Hindistanın Tripura və Mizoram ştatlarında və Myanmaın bəzi sərhəd bölgələrində danışılan dildir. Bu dil Çakma xalqına məxsusdur və onların əsas ünsiyyət vasitəsidir.

## Haqqında
Çakma dili xüsusilə Benqal dili ilə yaxın qohumdur və bəzi linqvistlər tərəfindən Benqal dilinin dialekti kimi də qiymətləndirilmişdir. Lakin fonetik və morfoloji fərqlər onu müstəqil dil kimi təsnif etməyə imkan verir.
Əhali sayı ilə bağlı dəqiq məlumatlar müxtəlifdir, lakin dilin daşıyıcılarının ümumi sayı 300.000-500.000 arasında qiymətləndirilir.
Çakma dili üçün Çakma əlifbası (Ajhā Pāṭh) adlı qədim və orijinal yazı sistemi mövcuddur. Bu yazı sistemi Brahmi əsaslıdır və Şimal-Şərqi Hindistan regionunun digər qədim əlifbaları ilə oxşarlıq göstərir. Əvvəllər istifadə sahəsi daralmış olsa da, son dövrlərdə dilin dirçəldilməsi təşəbbüsləri çərçivəsində məktəblərdə və dini mətnlərdə təkrar istifadə edilməyə başlanmışdır.
Bundan əlavə, bəzi yazılı mətnlərdə Benqal əlifbası da istifadə olunur.
Çakma dili bir çox sosial və siyasi səbəblərə görə təzyiq altında qalmış dillər sırasına daxildir. Banqladeşdə rəsmi dillər arasında yer almaması və Benqal dilinin dominant mövqeyi Çakma dilinin istifadəsini məhdudlaşdırır. Hindistanda isə bəzi bölgələrdə ibtidai siniflərdə ana dilində təhsil almaq imkanı yaradılmışdır. Çakma diasporası və hüquq müdafiəçiləri tərəfindən dilin qorunması və tədrisi üçün kampaniyalar keçirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İsmayıl Hüseynbəyovun evi

**İsmayıl Hüseynbəyovun evi** — Şəki şəhərində yerləşən 1911-ci ilə aid tarixi-memarlıq abidəsi.

Bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 noyabr 2021-ci ildə verdiyi 338 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
İsmayıl Hüseynbəyovun evi 1911-ci ildə Şəki şəhərində tikilib. Sovet işğalında sonra bina müsadirə olunub.

2001-ci ildən binanın yerləşdiyi Şəki şəhərinin tarixi hissəsi UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına namizəd seçilib. 2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Qərar Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında qəbul olunub.

Bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 noyabr 2021-ci ildə verdiyi 338 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Hazırda binanın birinci mərtəbəsində olan 2 otaqda Səməd Vurğun adına 1 saylı kitabxananın filialı fəaliyyət göstərir.

### Memarlığı
Milli memarlıq üslubunda tikilən bina, Qurcana çayının sol sahilində, bişmiş kərpic və çay daşlarından inşa olunub. Ümumi sahəsi 227,3 kvadrat metrdir. Binanın ön fasadında sağ pəncərənin üst hissəsinsə onun tikilmə tarixi bişmiş kərpiclə həkk olunub. Binanın eyvanlarından biri ön fasadda, digəri isə yan fasadda yerləşir. Eyvanlar dairəvi en kəsikli, kapiteli və bazası olan yonma taxta sütunlardan yığılıb. Sütun araları metal məhəccərlərlə, məhəccərlərin üstü isə taxtadan işlənib. İkimərtəbəli olan bina yan-yana yerləşən altı otaqdan ibarətdir. Qışda binaların qızdırılmasında divar peçlərindən istifadə olunub.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Şah Yəhya

**Nəsirəddin Şah Yəhya** () — Müzəffəri sülaləsindən hökmdar və Şah Şücanın qardaşı oğlu.

## Həyatı
Şah Yəhya 29 may 1343-cü ildə anadan olmuşdur. Şah Şücanın hakimiyyəti dövründə bir müddət həbsdə qaldıqdan sonra Yəzd valisi təyin edildi.

Şah Şüca dövründə Şah Yəhya bir neçə dəfə əmisinə qarşı üsyan qaldırsa da, hər dəfə məğlub edilmişdir. Şah Şücanın ölümündən sonra onun vəsiyyətinə görə Yəzd Şah Yəhyanın əlində qaldı. Bu dövrdə Şah Yəhya Farsı ələ keçirmək üçün yürüş təşkil etsə də, burada Şah Şücanın oğlu, Müzəffəri hökmdarı, Zeynalabidin ilə sülh bağladı və İsfahan valisi təyin edildi. Lakin o, Yəzd şəhərinin inkişafına daha çox meyilli olduğu üçün isfahanlılar onun davranışından razı qalmadılar və şəhərdən qovuldu.

Bundan sonra Şah Yəhya 1390-cı ildə Kirmana yürüş təşkil etdi. Lakin əmisi İmadəddin Əhmədə məğlub olaraq Yəzdə qayıtdı. Həmin ərəfədə Əmir Teymur Farsı ələ keçirdi və üsyan qaldırmış Zeynalabidinin yerinə Şah Yəhyanı 1387-ci ildə Şirazda Müzəffəri hökmdarı elan etdi. O, Teymurilərə hər il 300 tümən vergi ödəməli idi. Lakin Şuştər hakimi Şah Mənsurun hakimiyyəti ələ keçirmək üçün Şiraza hərəkəti haqqında xəbər aldıqdan sonra müqavimət göstərməyərək şəhəri tərk etdi. Daha sonra tərəflər arasında Şah Mənsurun Şah Yəhyanın əlindəki Yəzdə hücum etməyəcəyi təminatı ilə sülh müqaviləsi imzalandı.

## Ölümü
Şah Yəhya 1393-cü ildə Əmir Teymurun əmri ilə Müzəffəri sülaləsinin digər üzvləri ilə birlikdə öldürüldü.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Muxtar Məmmədov

* Muxtar İsgəndər oğlu Məmmədov (1901–1980) — aqronom, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1951).
* Muxtar Məmməd oğlu Məmmədov (1983) — diplomat, Azərbaycanın İsraildəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2023-cü ildən).

## Həmçinin bax
* Muxtar
* Məmmədov
Donald Trampın ikinci kabineti

**Donald Trampın ikinci kabineti** — 20 yanvar 2025-ci il tarixindən ikinci prezidentliyi dövründə Amerika Birləşmiş Ştatlarının hakimiyyətinə rəhbərlik edən ABŞ-ın 47-ci prezidenti Donald Trampın administrasiyası.

## Kabinet
ABŞ Prezident Administrasiyasının icraedici departamentlərin rəhbərləri kimi bütün daimi üzvləri vəzifəyə başlamazdan əvvəl prezident tərəfindən təyin edildikdən sonra ABŞ Senatının məsləhəti və razılığını tələb edirlər. Vitse-prezidentlik müstəsnadır ki, vəzifə ABŞ Konstitusiyasına uyğun olaraq vəzifəyə seçilməyi tələb edir. Prezident həmçinin digər qurumların rəhbərlərini və Prezidentin İcra Aparatının Senat tərəfindən təsdiq olunmamış üzvlərini kabinet səviyyəsində kabinet üzvləri kimi təyin edə bilər. Prezident Administrasiyası Ağ evin kabinet otağında prezidentlə görüşür.

Donald Trampın ikinci kabineti ən zəngin administrasiya kimi təsvir edilir. 12 noyabr 2024-cü ildə prezident seçilmiş Tramp administrasiyasının Hökumətin Effektivliyi departamenti yaradacağını elan etdi  (DOGE). Prezidentin baş məsləhətçilərindən biri olan İlon Mask DOGE-nin fəaliyyətində əsas rol oynayır.

### Kabinetin tərkibi

## Həmçinin bax
* ABŞ prezidentlərinin siyahısı
* Donald Trampın Birinci kabineti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hayfan rayonu

**Hayfan rayonu**  - Yəmənin Taiz əyalətində bir rayondur. 2003-cü ildə rayonun əhalisi 171,315 nəfər idi.

## İqdisadiyyat
Rayonun iqtisadiyyatı əsasən kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq üzərində qurulub. Ərazidə əkin sahələri məhdud olsa da, dağ ətəklərində əsasən taxıl, meyvə-tərəvəz, xüsusən də qət bitkisi becərilir.

## İstinadlar
Rapunzel sindromu

**Rapunzel sindromu** — İnsanlarda saç yemək (trixofagiya) nəticəsində yaranan son dərəcə nadir bir bağırsaq xəstəliyi. Sindrom, Qrimm qardaşlarının nağılından uzun saçlı qız Rapunzelin adı ilə adlandırılmışdır. Trixofagiya bəzən saç yolma pozğunluğu olan trixotillomaniya ilə əlaqələndirilir. Bu sindrom, "trixobezor"un nadir və qeyri-adi bir formasıdır.

## Tarix
Rapunzel sindromu termini ilk dəfə 1968-ci ildə ədəbiyyatda istifadə edilmişdir. Bu sindrom, "trixobezor" (saç topası) kiçik bağırsağı keçdikdə və bəzən də saçın uzun quyruq kimi uzandığı vəziyyətə çatdıqda baş verir.

## İstinadlar
Legius sindromu

**Legius sindromu** (**LS**) — Nadir bir genetik xəstəlik. Bu xəstəlik SPRED1 genindəki mutasiyalar səbəbindən meydana gəlir və gen 15-ci xromosomda yerləşir. Legius sindromu olan şəxslərdə adətən "cafe au lait" ləkələri (açıq qəhvəyi dəri ləkələri) meydana gəlir, bu da xəstəliyin ən müəyyənedici və əsas xüsusiyyətidir.

## Səbəb və mexanizm
Legius sindromu, SPRED1 genindəki mutasiyalar nəticəsində meydana gələn bir avtosomal dominant vəziyyətdir. SPRED1 zülalı, hüceyrə böyüməsi və fərqlənməsi ilə bağlı Ras-MAPK siqnallarıı tənzimləyir. Bu genin mutasiyaları bu siqnalları pozur və sindromun əlamətlərinə səbəb olur.

## İstinadlar
Treska

**Treska** () — Gadidae fəsiləsinə aid olan demersal balıq cinsi olan Gadus üçün ümumi ad.

## Növlər
İki ən çox yayılmış cod növü *Atlantik cod* (Gadus morhua) və *Sakit okean cod* (Gadus macrocephalus) hesab olunur. Atlantik cod Şimalı Atlantik boyunca soyuq sular və dərin dəniz bölgələrində yaşayır, *Sakit okean cod* isə Şimalı Sakit okeanın həm şərq, həm də qərb bölgələrində tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Primrouz sindromu

**Primrouz sindromu** () — Tədricən inkişaf edən nadir genetik pozğunluq. Primrouz sindromu xarici qulaqların sümükləşməsi, öyrənmə çətinlikləri və üz anomaliyaları ilə xarakterizə olunur. Hal-hazırda səbəbi məlum deyil və məlum müalicə üsulları yoxdur.

## Simptomlar
Primrose sindromunun bütün hallarında rastlanan simptomlara sümükləşmiş qulaq yerləri (ossified pinnae), öyrənmə çətinlikləri və ya intellektual gerilik, eşitmə problemləri, hərəkət pozuntuları (ataksiya, iflic, parkinsonizm və s.), torus palatinus (ağızın sərt damağında neoplazma), əzələ atrofiyası, üz əzələlərinin deformasiyası daxildir. Digər simptomlar adətən fərqli hallarda müşahidə edilir, lakin bu simptomların eyni xəstəlikdən qaynaqlanıb-qaynaqlanmadığı məlum deyil.

## İstinadlar
Kol iti

**Kol iti** - Cənubi Amerikanın tropik və subtropik meşələrində yaşayan, nisbətən kiçik ölçülü və gizli həyat tərzi keçirən bir yırtıcı məməli.

## Ekologiya
Bu növ, Canidae ailəsinin bir üzvüdür və əsasən meşəlik ərazilərdə, xüsusilə Amazon meşələri və Cənubi Amerikanın tropik meşə ərazilərində, xüsusilə Braziliya, Kolumbiya, Venesuela, Peru və Boliviya kimi ölkələrdə yayılmışdır. Onlar, əsasən sıx meşələr, bataqlıqlar və çaylar ətrafında yaşayır və bu mühitlər onların gizli həyat tərzini qorumağa imkan verir. Kol itləri suyu sevən heyvanlardır və tez-tez çaylar və bataqlıqlarda rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
GeoJSON

**GeoJSON** — sadə coğrafi obyektləri və onların qeyri-məkan atributlarını təsvir etmək üçün nəzərdə tutulmuş açıq standart format. O, JSON formatı əsasında yaradılıb.

Obyektlərə nöqtələr (ünvanlar və yerlər), xətlər (küçələr, magistral yollar və sərhədlər), çoxbucaqlılar (ölkələr, əyalətlər, torpaq sahələri) və bu tiplərin çox hissəli kolleksiyaları daxildir. GeoJSON obyektləri yalnız fiziki dünyanın obyektlərini təmsil etməklə məhdudlaşmır; mobil marşrutlaşdırma və naviqasiya proqramları, məsələn, GeoJSON istifadə edərək, öz xidmət əhatə dairəsini təsvir edə bilər.

GeoJSON formatı digər coğrafi informasiya sistemi standartlarından onunla fərqlənir ki, o, rəsmi standartlar təşkilatı tərəfindən deyil, tərtibatçılardan ibarət İnternet işçi qrupu tərəfindən yazılıb və idarə olunur.

GeoJSON-un diqqətəlayiq törəməsinə geoməkan topologiyasını kodlayan və adətən daha kiçik fayl ölçülərini təmin edən TopoJSON-dur.

## Tarixi
GeoJSON formatının işçi qrupu və müzakirəsi 2007-ci ilin martında başlanmış və formatın spesifikasiyası 2008-ci ilin iyununda yekunlaşdırılmışdır.

2015-ci ilin aprelində IETF 2016-cı ilin avqustunda GeoJSON-u RFC 7946 olaraq yayımlayan "Geographic JSON" işçi qrupunu qurmuşdur.

## Nümunə

```json
{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [102.0, 0.5]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "LineString",
        "coordinates": [
          [102.0, 0.0],
          [103.0, 1.0],
          [104.0, 0.0],
          [105.0, 1.0]
        ]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "prop1": 0.0
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Polygon",
        "coordinates": [
          [
            [100.0, 0.0],
            [101.0, 0.0],
            [101.0, 1.0],
            [100.0, 1.0],
            [100.0, 0.0]
          ]
        ]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "prop1": { "this": "that" }
      }
    }
  ]
}
```


## İstinadlar
Flammer sindromu

**Flammer sindromu** — əsasən qan təchizatının düzgün tənzimlənməməsi nəticəsində yaranan klinik xüsusiyyətlərdən ibarət olan bir sindromdur. Əvvəlcə "vaskulyar disreqlasiya" olaraq adlandırılsa da, indi Flammer sindromu olaraq bilinməkdədir.

## Əlamətlər
Flammer sindromunun əksər simptomları qan təchizatının tənzimlənməsi ilə əlaqədardır. Bu simptomlar xəstəyə necə təsir edəcəyi, qan təchizatının hansı orqanlara və ya bədən hissələrinə təsir etməsindən asılıdır. Flammer sindromunun tipik simptomları arasında soyuq əllər və ya ayaqlar, aşağı qan təzyiqi, üz və ya boyunda ara-sıra ağ və qırmızı ləkələr və migrenə bənzər ağrı var. Bundan əlavə, qan təchizatının pozulması ilə birbaşa əlaqəsi olmayan simptomlar da mövcuddur, məsələn, yuxulamaq üçün lazım olan zamanın uzanması, susuzluq hissinin az olması, soyuq, qoxular, vibrasiyalar, psixoloji stress və ya müəyyən dərmanlara (məsələn, kalsium antagonisləri, beta-blokerlər) qarşı yüksək həssaslıq. Ağrı və əzələ spazmları da görülməkdədir.

## İstinadlar
Emydocephalus annulatus

**Emydocephalus annulatus** – Cənubi Asiya və Cənub-Şərqi Asiyada yaşayan, su altında yaşayan növlərdən biri.

## Xüsusiyyətlər
Bu növün bədəni uzun və incə olub, rəngi çox zaman açıq boz və ya mavi-boz olur. Dənizlərdə yaşayan digər ilanlardan fərqli olaraq, Tısbağabaş Dəniz İlanı-ın solungaçları da vardır və o, tamamilə suda həyatını davam etdirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sebastes paucispinis

**Sebastes paucispinis** — Scorpaenidae fəsiləsinə aid olan Sebastinae yarımfəsiləsinin bir növü. Şimal-şərq Sakit okeanında tapılır.

## Taksonomiya
Bocaccio rockfish ilk dəfə 1854-cü ildə amerikalı zooloq William Orville Ayres tərəfindən *Kaliforniya növü* kimi təsvir edilmişdir. Bəzi mənbələr bu növü *Sebastodes* yarımcinsinə aid edir. Xüsusi ad olan paucispinis, "az", "az sayda" və ya "kifayət qədər olmayan" mənasını verən paucis və "tikan" mənasını verən spinus sözlərinin birləşməsidir. Bu ad, Ayres-in eyni məqalədə təsvir etdiyi *Çin qaya balığı* (S. nebulosus) ilə müqayisədə başda daha az və zəif tikanların olmasına istinad edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Priacanthidae

**Böyükgözlər** — 18 növ dəniz şüaüzgəcli balıqlarından ibarət fəsilə. "Catalufa" bəzi Priacanthidae üzvləri üçün alternativ ümumi addır.

## Etimologiya
Elmi adın etimologiyası (*prioo*-, dişləmək + *akantha*, tikan) fəsilənin çox kobud və tikanlı pulcuqlarına istinad edir. "Bigeye" ümumi adı üzv növlərin qeyri-adi böyük gözlərinə istinad edir, bu gözlər onların yırtıcı və gecə həyat tərzi üçün uyğundur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xanıbalığı

**Xanı balığı** () —  Percomorpha kladına aid olan, əsasən Perciformes və Moroniformes dəstələrinə daxil olan, həm şirin su, həm də dəniz növlərini əhatə edən çoxlu növün ümumi adı. "Bass" sözü Orta İngilis dilindəki "bars" sözündən gəlir və "qızılüzgəc" mənasını verir, baxmayaraq ki, adi bass növlərinin heç biri Percidae fəsiləsinə aid deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Plecoglossus altivelis

**Plecoglossus altivelis** (şirinbalıq və ya ayu) — Plecoglossus cinsində və Plecoglossidae fəsiləsində yeganə növdür. Osmeriformes dəstəsinə aid olan smeltlər və digər balıqlarla qohumdur.

## Tarix
Şərqi Asiyaya məxsus olan bu növ, Şimali Pasifik okeanında Hokkaydonun sahilindən Koreya yarımadası, Çin, Honq Konq və şimali Vyetnama qədər yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amur durnabalığı

**Amur durnabalığı** () — həmçinin qara nöqtəli Durnabalığı kimi tanınan, Şərqi Asiyada Amur çayı sistemində və Saxalin adasının şirin su mühitlərində yaşayan bir pike növü. Şimal durnabalığı ilə yaxından əlaqəli olan bu növ 115 sm (3 fut 9 düym) uzunluğa və 12.5 kq (28 lb) çəkiyə çata bilər. Bədəni gümüşü rəngdə olub kiçik qara nöqtələrlə örtülüdür. Digər pike növləri kimi, bu növ də idman balıqçılığı üçün qiymətlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər