open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ekspedisiya

**Ekspedisiya** —  xüsusi olaraq elmi və ya hərbi məqsədlə təyin olunmuş səyahət. və ya idman ekspedisiyası (alpinistlərin dağ ekspedisiyası).

**Ekspedisiya** – [lat. expeditio – qaydaya salma] 1) göndərmə, yollama; 2) poçtda: mətbuatı, məktub və teleqramları göndərən şöbə; 3) dövri mətbuatı abunəçilərə göndərən; 4) bəzi idarə və müəssisələrdə rəsmi məktubları qəbul edən və göndərən, həmçinin malları yola salan şöbə; 5) elmi-tədqiqat və başqa məqsədlərlə edilən səyahət, səfər; 6) uzaq rayonlara axtarış, kəşfiyyat, təhqiqat məqsədilə yollanan bir qrup şəxs; 7) mülki hüquqda müqavilə növü, bu müqaviləyə görə bir tərəf (ekspeditor) digər tərəfin (müştərinin) hesabına və onun adından müştəriyə məxsus olan yükləri göndərməyi, yaxud onun ünvanına daxil olmuş yükü almağı, müştəri isə bu iş üçün müəyyən haqq verməyi öhdəsinə götürür.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## İstinadlar
Uzaq şərq mavi quşu

**Uzaq Şərq Mavi quşu** və ya **Sialia sialis** – açıq meşə, əkin və bağlarda aşkar olunan kiçik qaratoyuqa bənzər, şəhər ərafında məskunlaşan quş. Missuri və Nyu-York da bu quşlar şəhər simvolu olaraq qorunur.

## İstinadlar
Çanqırı ili

**Çanqırı ili** — Türkiyə'nin Mərkəzi Anadolu Bölgəsi 
'ndə olan bir ildir. Şimali mahalları Qara deniz Bölgəsi 'ndə qalan il, şimalda Karabük və Kastamonu, şərqdə Çorum, cənub-şərqdə Kırıkkale, cənubda Ankara və qərbdə Bolu illeriyle çevrilidir.
2010 TÜİK məlumatlarına görə ildə mərkəz ilçeyle birlikdə 12 mahal, 19 diyar və 366 kənd vardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Jabotikaba (bitki)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Meyvələri böyütmək üçün budaqlardan istifadə etmir. O gövdəsində meyvələrini və çiçəklərini (generativ üzvlər) bilavasitə əlaqəsiz böyüdür. Argentinaya, Paraqvaya və Boliviyaya da da bitir. Meyvələri qırmızımtıl qaradır, ağ lətə malikdir. Bu meyvələr zəhərli deyil və yemək mümkün olur, deyilənlərə görə dadı qara üzümə və qarağata bənzəyir, Şərab və meyvə şirəsi istehsalında əsas xammaldır. Paraqvayda, Quaraninin rəsmi ana dilində "Yvapuru" adlandırılır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Panjin çimərliyi

**Panjin** () — Çində qeyri-adi qırmızı çimərlik.

Panjin Qımızı sahil — Panjin şəhərinin 30 kilometr cənub-qərbində, Liaohe çayı deltasında yerləşir. Çinin ən məşhur çimərliyidir. Rəngin səbəbi isə dayaz sahildə yaşayan qırmızı yosunların(lat. Rhodophyta rhydos-qırmızı , Fitos bitki) ifraz etdiyi maddələr — "floridean" və purpur bakteriyalarıdır. Ətrafdakı alaq otları aprel-may aylarında inkişaf edir və yosunlar maddələrini ifraz edənə kimi yaşıl olurlar. Payızda isə artıq sahil qan qırmızısına boyanır sonsuz qırmızı xalça ilə örtülür. Panjin Qırmızı sahili bir çox təşkilatlar tərəfindən qorunur və bura yalnız VİP turistlər girib tamaşa edə bilər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Sightseeing in Panjin City
Qalaktikaların toqquşması

**Qalaktikaların toqquşması** — Kainatın qalaktikalar şəklində formalaşmasının ilk mərhələsində qalaktikalar bir-birinə yaxın olmuşdur. Ona görə də, qalaktikaların toqquşması və birləşmələri bu mərhələdə adi hal idi. Qalaktikaların toqquşması, adətən onların spiral qollarının böyüməsinə səbəb olur. Birbaşa toqquşmada qalaktikalar nəhəng bir qalaktikaya da çevrilə bilir.

Bizim Günəş sistemimizin daxil olduğu Süd yolu qalaktikası ən yaxın qalaktika qonşumuz olan Andromeda qalaktikası ilə rəqabətdədir. Bir neçə milyard il sonra iki qalaktika bir-biriiilə toqquşub ya daha da böyük qalaktikaya çevriləcək, ya da ulduz tozuna çevriləcək.

## NASA araşdırmaları
NASA — ABŞ Aerokomik Araşdırmalar Mərkəzinin bu astronomik hadisə ilə bağlı xüsusi mülahizələri və modelləri vardır. Sağdakı şəkildə bu proses təsvir edilmişdir. Bu təsvirlər NASAnın vizuallaşdırmalarıdır və 7 mlrd il sonra günəş sistemi məhv olacağını iddia edir.

Aşağıda şəkildəki səkkiz fraqmentin izahı verilmişdir. Hər fraqment mülahizənin bir mərhələsinin vizual formasını ifadə edir.

**Bugünkü gün**
* 2 milyard il sonra
* 3.75 milyard il sonra
* 3.85 milyard il sonra
* 3.9 milyard il sonra
* 4 milyard il sonra
* 5.1 milyard il sonra
* 7 milyard il sonra
* Nəticə
Adam Sendler

**Adam Sendler** (; ) — amerikalı aktyor, komediyaçı, ssenarist və prodüser.

## Həyatı
Adam Sendler 9 sentyabr 1966-cı ildə Nyu-Yorkun Bruklin şəhərində anadan olub. Onun valideynləri uşaq bağçası müəlliməsi Cudit və elektrik mühəndisi Stenlidir. Sendlerin əcdadları Rusiyadan mühacir edən yəhudilərdir. O, altı yaşında olarkən Nyu-Hempşirin Mançester şəhərinə köçüb və orada böyüyüb.

## Şəxsi həyatı

Adam Sendler 2003-cü ildə Jacqueline "Jackie" Titone ilə ailə həyatı qurub. Həyat yoldaşı onunla evləndikdən sonra İudaizm dinini qəbul edib. Onların Sadie (2006) və Sunny (2008) adlı iki qızı var. Sendlerin həyat yoldaşı və uşaqları bəzən onun filmlərində görünür. Onun bacısı oğlu Jared "Piksellər" və "Home Team" filmlərində çəkilib.

Sendler 2007-ci ildə Nyu-Hempşirdəki "Boys & Girls Clubs of America" təşkilatına 1 milyon dollar maddi yardım göstərib.

Sendler siyasi baxışları haqqında açıqlama verməyib, lakin onun Respublikaçı olduğu bildirilir. O, 2004-cü ildə Respublikaçıların Milli Qurultayında çıxış etmiş və Rudolf Culianinin 2008-ci il prezidentlik kampaniyasına 2100 dollar ianə etmişdir.

## Film

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qoza (film, 1995)

**Qoza** — 1995-ci ildə rejissor və ssenarist Nuri Bilgə Ceylanın çəkdiyi Türkiyə filmi.

## Film haqqında
Koza filmi rejissorun debüt filmidi. 20 dəqiqəlik film “Kann festivalı”nın da qısa filmləri arasında nominant olub. Nuri ilk filmdəcə tərzi ilə diqqətləri cəmlədi. Kamera səssiz olduğundan, səs filmə sonradan əlavə olunub. Filmdə əsas rolları Nurinin ata və anası ifa edib. Film simvolikalarla zəngindi. Bir növ insan düşüncəsi ilə uyğunlaşdırılıb. Bunun nəticəsi olaraq ilk baxışdan qarmaqarışıq bir film yaranıb.

## Xarici keçidlər
* Nuri Bilge Ceylan'ın resmi sitesinde ''Koza'' .
* 4x10.com
* IMDB sayfası
* Sinematurk.com
Uzaq (film, 2002)

**Uzaq** — 2002-ci ildə rejissor və ssenarist Nuri Bilgə Ceylanın çəkdiyi Türkiyə filmi.

## Film haqqında
Yenə Müzəffər Özdemir, Emin Toprak və Nuri Bilge Ceylan triosu Avropanı fəth edir. Bu dəfə "Kann"da "Jüri mükafatı" Nuriyə bu böyük filminə görə təqdim edilir. "Antalya", "İstanbul", "Ankara", "Meksika", "Çikaqo", "Monpelye", "Trieste", "Beyrut" film festivallarında, "Siyad" və "Orhan Anburnu mükafatları"nda qucaq dolusu mükafatlar qazanır. "Uzaq" avtobioqrafiya kimi qeyd olunmasa da Nurinin həyatına bələd olan insan bu filmdə onu asanlıqla görə bilər. Mükəmməl görüntülərlə Avropa rejissorlarına meydan oxudu bu filmi ilə Nuri və illər sonra Kannda yenə alqışlar bir Türk üçün coşdu. Yusuf Güney və Şerif Görenden sonra Nuri Bilge Ceylan vətənini layiqincə təmsil etmişdi. Həm də çox az büdcəsi olan filmlə. Film tənqidçilər tərəfindən də müsbət qarşılandı və hazırda da müxtəlif sorğularda son 20 ilin ən yaxşı 10 filmindən biri kimi qeyd olunur. Nuri bu filmi ilə Kşiştof Keslevski və Tarkovskidən təsirlənib.

Filmdə əsas rola görə Kann, Ankara və Antalyada "Ən yaxşı aktyor" olan Mehmet Emin Toprak "Ankara festivalı"ndan qayıdarkən yol qəzasına uğrayır və 28 yaşında dünyasını dəyişir. Bu Nuri Bilge Ceylan üçün faciə olur və rejissor bu itki ilə uzun müddət barışa bilmir.

## Rollarda
* Muzaffer Özdemir ~ Mahmut
* Mehmet Emin Toprak ~ Yusuf
* Zuhal Gencer Erkaya ~ Nazan
* Nazan Kırılmış
* Ebru Yapıcı
* Feridun Koç
* Fatma Ceylan
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nuri Bilge Ceylan'ın resmi sitesinde ''Uzak'' 
* IMDB sayfası
* Sinematurk.com 
* Nuribilgeceylan.com
Üç meymun (film, 2008)

** Üç meymun** () — 2008-ci ildə rejissor və ssenarist Nuri Bilgə Ceylanın çəkdiyi Türkiyə filmi.

## Film haqqında
Bu film Nuri Bilge Ceylanın 5-ci tam metrajlı filmidi. Bu film Fransa, İtaliya və Türkiyənin ortaq istehsalı oldu. Bu dəfə rejissor tam yeni aktyor heyəti ilə işlədi və bu heyət onu “Kann”da “Ən yaxşı rejissor” və “Palma budağı”na nominant etdi. Film “üç meymun” fəlsəfəsi üzərində cərəyan edir. Rejissor tərzinə sadiqdir. Uzun və səssiz mükəmməl kadr yığınları və tamaşaçı ilə səssiz dialoqlar. Bu dəfə də görüntü göz oxşayır. Nuri Bilge Ceylan pis filmi olmadığını təsdiqləyir. Rejissorun hələ mükafatsız qalan filmi olmayıb.

## Rollarda
* Yavuz Bingöl — Eyüp
* Hatice Aslan — Hacer
* Ahmet Rıfat Şungar — İsmail
* Ercan Kesal — Servet
* Cafer Köse — Bayram
* Gürkan Aydın  — Uşaq

## Xarici keçidlər
* 
* Filmin rəsmi saytı 
* 
* Драма на море. «Три обезьяны», режиссёр Нури Бильге Джейлан
İqlimlər (film)

**İqlimlər** — 2006-cı ildə rejissor və ssenarist Nuri Bilgə Ceylanın çəkdiyi Türkiyə filmi.

## Film haqqında
Dörd illik fasilədən sonra rejissor Nuri Bilgə Ceylan yenə iş başına keçir. Bu dəfə həm rejissor, həm əsas rol ifaçısı olaraq. Rejissorun tərəf müqabili öz xanımı, tanınmış fotoqraf Ebru Ceylan olur. Bu film Nurinin digital kameraya çəkdiyi ilk film kimi də yadda qalır. Filmdə görüntü o qədər mükəmməldir ki, bəyənməmək mümkünsüz. Bu filmdəki "hoqqalar" rejissorun necə gözəlliklərə və ustalığa malik olduğunu göstərir. Uzunluğu 7 dəqiqəyə (!) qədər olan kadrlardakı dramatizmi tamaşaçıya çatdırmaq çox nadir rejissora nəsibdir ki, bunlardan biri də Nuridi. Filmdə ssenari yenə ikinci plandadı və tamaşaçı yenə baş qəhrəmanın iç dünyasını öz düçüncəsində çözməlidi. Film "Kann"da, "Skip city", "İstanbul", "Antalya" festivallarında müxtəlif nominasiyalarda mükafat qazanır.

## Xarici keçidlər
* Filmin Resmi Sitesi
* Filmde kullanılan ve özgür lisanslı olan Scarlatti'nin K.466 no.lu piyano sonatının mp3 formatında indirilebileceği site 
* Aşk iklimleri — Emrah Kolukısa'nın film üzerine yazısı. (22.10.2006)
Qəsəbə (film, 1997)

**Qəsəbə** — 1997-ci ildə rejissor və ssenarist Nuri Bilgə Ceylanın çəkdiyi Türkiyə filmi.

## Film haqqında
"Qəsəbə" filmi ilə Nuri tam metrajlı film karyerasına start verdi. Məhz bu filmdən sonra ona Tarkovski davamçısı deyilməyə başlandı. Film avtobioqrafik sayıla bilər. Təqdimatı 1998-ci ildə Kannda baş verdi və rəğbətlə qarşılandı. Nuri bu dəfə də yaxşı mənada təəcübləndirməyi bacarmışdı. Ağır dramatizmlə uzun kadrlardan bir ağ-qara film yaratmışdı. Filmdə olduqca gözəl kadrlar var ki, bundan sonralar bir çox rejissor bəhrələnib. Büdcəsi demək olar ki olmayan bu filmi böyük ustalıqla lentə alan Nuri artıq rejissorluq üçün doğulduğunu təsdiqləyirdi. Filmdə yenə rejissorun valideynləri, əmisi oğlu Mehmet Emin Toprak və yaxın dostu Müzəffər Özdəmir çəkilir. Bu film "İstanbul film festivalı"ında, "Berlin kinofestivalı"nda və "Köln film festivalı"nda mükafatlar qazanır.

## Rollarda
* Mehmed Əmin Toprak – Saffət
* Mehmed Əmin Ceylan – dədə
* Fatma Ceylan – nənə
* Cihat Bütün – Əli
* Həvva Sağlam – Asiyə
* Sərcihan Alevoğlu – baba
* Səma Yılmaz – ana
* Müzəffər Özdəmir – dəli Əhməd
* Lətif Altıntaş – müəllim

## Xarici keçidlər
* Nuri Bilge Ceylan'ın resmi sitesinde ''Kasaba'' 
* 4x10.com
* IMDB sayfası
* Sinematurk.com
May sıxıntısı (film, 1999)

**May sıxıntısı** — 1999-cu ildə rejissor və ssenarist Nuri Bilgə Ceylanın çəkdiyi Türkiyə filmi.

## Film haqqında
Rejissorun ilk rəngli filmi və avtobioqrafik seriyanın ardı kimi yadda qalır. Bu filmdə də "Qəsəbə"də olduğu kimi rejissorun valideynləri, əmioğlusu Emin Toprak və dostu Müzəffər Özdəmir çəkilir. Film Nurinin böyüdüyü Yenicədə çəkilir. Yenə sırf bir mövzu yoxdu. Rejissor görüntülərlə və tamaşaçı düşüncələri ilə uyğunlaşdırılmış film çəkir. Bu dəfə xronometraj 2 saatdan da çox olur. Amma bu dəfə də filmin büdcəsi çox az olduğundan açıqlanmağa ehtiyac duyulmur. "May buludları" "Siyad mükafatları"nda, "Antalya", "İstanbul", "Ankara", "Buenos Ayres" və "İsgəndəriyyə" film festivallarında bolluca mükafatlar qazanır və rejissorun ildən ilə daha iddialı olduğunu sübuta yetirir.

## Rollarda
* Mehmet Emin Toprak — Saffet
* Mehmet Emin Ceylan — Emin
* Fatma Ceylan — Fatma
* Muzaffer Özdemir — Muzaffer
* Muhammed Zımbaoğlu — Ali
* Sadık İncesu — Sadık

## İstinadlar
Anri Lanqlua

**Henri Lanqlua** (; 13.11.1914, İzmir, Osmanlı imperiyası — 13.1.1977, Paris) — Fransa kinematoqrafının əsasını qoyan şəxslərdən biri.

## Həyatı
Henri Lanqlua ( Henry Langlois )- yəqin ki, çox az adam bu insan barəsində eşidib. H.Lanqlua Türkiyənin İzmir şəhərində anadan olub. Filmlərin qorunması və onların bərpası ilə məşğul olan biri olub. Paris kinoarxivinin qurucularından biri olub. Vaxtı ikən dünya kinosunun ən önəmli adamlarından olan Lanqlua 1936-cı ildə yaratdığı Paris Kinoarxivi (Cinémathèque Française') ilk öncə on filmdən ibarət olub, amma 1970-ci ildə isə Fransa Kinoarxivində yer almış minə yaxın film olub. Lanqlua İkinci Dünya müharibəsi zamanı bir çox filmlərin xilaskarı olub. Faşistlər kitablar kimi filmləri də məhv edirdilər və Lanqlua bir çox filmin məhv olmasına izin verməyib. Çarli Çaplinin ‘’Böyük Diktator’’ filminin orijinal nüsxələrindən birini faşistlərin məhvindən qoruyub.

O, 60-cı illərdə "Yeni Dalğa" film cərəyanının nümayəndələrinə dəstək verməsi ilə də yadda qalır. Qodar, Trüffo, Şabrola verdiyi dəstəklərə görə sonradan məhz bu rejissorları "Kinoarxivinin uşaqları" adlandırdılar.

Maraqlı hadisələrdən biri də 1968-ci ildə yaşanır. O vaxtkı Fransa Mədəniyyət naziri Andre Morua (yazar) Lanqluanı işdən çıxartmaq qərarına gəlir, amma bütün hadisələr məhz bundan sonra başlanır. Lanqluanın işdən çıxarılmasına etiraz olaraq ‘’Yeni Dalğa’’nın bütün nümayəndələri bundan əlavə Kurasava, Hiçkok, Fellini və bir çox başqa rejissorlar öz etirazlarını bildirirlər. Hətta 1968-ci ildəki Kann film festivalı keçirilmir. Deyilənə görə Kann festivalının açılış mərasimi olanda Qodar özünü səhnədəki pərdə iplərindən asmış (məcazi mənada), Trüffo isə səs kabellərini kəsərək festivalın keçirilməsini əngəlləmişdi. Məhz bundan sonra dünya şöhrətli yazıçı və Fransanın Mədəniyyət naziri Andre Morua geri addım ataraq Lanqluadan əl çəkmişdir. Lanqluaya 1974-cü ildə Kinoya verdiyi töhfələrə görə Oskar təqdim olundu. Bundan başqa Parisdəki 13-cü rayona onun adı verilmişdir. Lanqlua 1977-ci ildə vəfat etdi. Lanqlua haqqında Jak Rişar sənədli film çəkib. Bundan əlavə Bertoluççinin ‘’Xəyalpərəstlər’’ filmindəki 1968-ci il Fransa İnqilabı kadrları məhz Lanqluanın arxivindəndir.

## Xarici keçidlər
Kosmos (film, 2009)

**Kosmos** — 2009-cu ildə çəkilən, Türkiyə və Bolqarıstanın birgə istehsalı olan film.

## Məzmunu
Son illərin ən gözəl art xauslarından biri. Reha Erdemin illərdən sonra böyük kinoya qayıtması həqiqətən əla alındı. “Həyat var” filminin ardınca “Kosmos” filmi ilə nəyə qadir olduğunu bir daha sübut etdi.

Filmin xronometrajı 122 dəqiqə olsa da, hadisələr bir göz qırpımında, həm də qarışıq şəkildə cərəyan edir. Utopik bir film də adlandırmaq olar “Kosmos”u. Reha Erdemin bu filmi kinomanlara Paolo Pazolininin “Teorema”sını, Trierin “Doqvill”ini xatırladacaq. İndi isə bir az ətraflı...
Dağları aşaraq təngnəfəs bir nəfər kəndə doğru qaçır. Bu zaman çaya düşən bir uşaq görünür. Həmin bir nəfər bu uşağı xilas edir. Uşağın bacısı isə qardaşının çayda boğulduğuna əmin olduğundan bu naməlum insanın qardaşını diriltməsini, bu insanın şəfalı olması xəbərini verir atasına. Və beləliklə naməlum, özünü Kosmos kimi təqdim edən qonaq sərhəddə yerləşən kiçik bir kəndin sevimlisinə çevrilir. Bir-birinin ardınca xəstəliyi olan insanlara şəfa verən Kosmosu heç vaxt yemək yeyərkən, yatarkən görmək mümkün deyil. Qidası ancaq bol şəkər və çaydı. O asanlıqla yüksək ağaclara dırmaşa, ən nazik budaqlarında rahatlıqla otura bilir. Xilas etdiyi uşağın bacısı ilə isə aralarında mənəvi bağlılıq yaranır. Bir-birilərini quş səsləri çıxararaq axtarır və heyvanlar kimi oynayırlar. Kəndin hər insanı onu tanıyır və bu çox kiçik kənd get-gedə onu sıxmağa başlayır. Kömək etdiyi insanlarda axtardığı sevgini görmür. Özünü Allah qonağı adlandırsa da insanlar onunla ünsiyyətdən, onu anlamaqdan qaçırlar. Beləliklə anlaşılmazlıqlar yaranır və bu anlaşılmazlıqlar dözülməz həddə çatmağa doğru gedir.

Kosmos obrazında Reha Erdemin nəyi və ya kimi anlatmaq istədiyi tam açıqlanmır. Ən maraqlısı odur ki, rejissor bu filmdə Freyd və Nitşe fəlsəfəsini ortaq nöqtəyə gətirib Kosmosun obrazı ilə. Sevginin hər şeyə qadir olmasını anlatmağa çalışan qəhrəman həm də insanın heyvandan fərqini tapmaqda acizdir. Yəni demək olmaz ki, Kosmos necə bir insandır. Yaxşı ya pis. Onda bu xüsusiyyətlər yoxdur. Haradan gəldiyi məlum deyil, hara gedəcəyi də bilinmir. Tərki dünya bir halı var və asanlıqla hər kəsin rəğbətini qazana bilir. Film olduqca gözəl alınıb. Təsadüfi deyil ki, 2009-cu il “Antalya film festivalı”nda film “Ən yaxşı film”, “Ən yaxşı rejissor”, “Ən yaxşı görüntü rəhbəri”, “Özəl jüri mükafatı” nominasiyalarında laureat oldu. Bundan başqa daha 3 beynəlxalq film festivallarında qalib oldu. Bir maraqlı faktı da nəzərinizə çatdırım ki, filmdə “Daşlı qala” mahnısından elə azəricə istifadə olunub. Əgər qarlı qış, uzun və qarmaqarışıq art xaus həvəskarısınızsa, bu film izlənməsi gərəkən ekran əsəridir.

## Aktyorlar/aktrisalar
*Sermet Yeşil — Kosmos
*Türkü Turan — Neptun
*Hakan Altuntaş — Yəhya
*Sencar Sağdıç — Tahir
*Korel Kubilay — Baldız
*Saygın Soysal — İmza Karşıtı Genç
*Serkan Keskin — Kahveci
*Akın Anlı — İlhan
*Cüneyt Yalaz — Yüzbaşı
*Suat Oktay Şenocak — Kəndli-1
*Asil Büyüközçelik — Kəndli-2
*Nadir Sarıbacak — Kəndli-3
*Murat Deniz — Kəndli-4
Ben İks (film, 2007)

**Ben İks** () — 2007-ci ildə çəkilən, Belçika və Hollandiyanın istehsalı olan film.

## Məzmun
2007-ci il istehsalı olan filmin rejissoru Nik Baltazardır. Filmin ssenarisi elə rejissorun "Nothing Was All He Said" romanı əsasında ekranlaşdırılmışdır. Rejissor müsahibələrindən birində qeyd edib ki, romanı real hadisələrə əsaslanaraq yazıb. Mükafat sarıdan kasad olsa da, film çox uğurlu alınıb. Qeyd edim ki, bu rejissor kimi Nikin ilk və hələ ki uzun metrajlı film kimi tək işidir.

"Ben X" psixoloji yüklü çox ağır bir filmdir. Film Ben adlı autizm xəstəsi olan bir oğlanın başına gələnlərdən bəhs edir. O ətrafındakı həmyaşıdlarından çox seçilir. Həddindən çox özünə qapalı biridi. Elə bu da onu ətrafındakılardan fərqləndirir. Həyatının çox hissəsini "Ben X" niki ilə qeydiyyatda olduğu "ArchLord" adlı onlayn oyunu oynamaqla keçirir. Həyatında ona ən yaxın olan biri oyunda onunla birgə iştirak edən, realda heç vaxt görmədiyi Skarlet adlı bir qızdır. Ben həddən artıq bu oyuna qapılır. Hətta real həyatı da oyunun bir hissəsiymiş kimi təsəvvür edir. Artıq hər kəsdən bezib. Hər günü eyni səhərlə açdığı anasından, böyük qardaşlıq etməyə məcbur olduğu balaca qardaşından, heç vaxt ona lazımi anlarda nə məsləhət verəcəyini bilməyən atasından.

Ben "Archlord"da ən güclü, sayılıb seçilən oyunçulardan biridir. Lakin real həyatında heç də belə biri deyil. Belə olmağa özünü məcbur etsə də autizm xəstəsi olduğundan bu ona istədiyi kimi olmağa imkan vermir. Məktəbdə hər kəs ona lağ edir, onu ələ salır, heç kim dostluq etmir. Ən çox onu narahat edən isə məktəbin Desmet və Boqert adlı ən avara uşaqlarıdı. Hər dəfə ona qarşı sərt hərəkət etsələr də, iyrənc zarafatları ilə Beni bezdirsələr də Ben həmişə susur. O heç kimi dinləmir, heç kimlə danışmırdı. Artıq hər şeydən cana doymuşdu. Və o ölmək istəyirdi.

Valideynləri uşaqlıqdan onun digərlərindən fərqli biri olduğunu anlamışdılar. Buna görə də onu bir çox psixoloq, həkim yanına aparmışdılar. Ben əqli cəhətdən heç kimdən geri qalmırdı. Əksinə onun hər kəsdən üstün zəkası var idi. Amma özü ola bilmirdi. İstədiyi kimi biri olmaq?! Bunun üçün addım ata bilməyəcək qədər qorxaq, cəsarətsiz biri idi, "Ben X" kimi virtual dünyada çox güclü biri olsa da. Amma hər şey bir gün dəyişir. Skarletin onunla görüşmək istəməsindən sonra hər şey dəyişir.

Filmdə baş verən hadisələr o qədər də real həyatınızda gördüklərinizdən fərqlənmir. Hər yerdə "Ben" kimi insanlar var. Bəlkə elə siz də onlardan birisiniz və ya əksinə onun kimiləri qəbul etməyib uzaqlaşanlardan, yaxud Desmet və Boqert kimi belə insanları alçaldanlardan. Fərq etmir siz bu personajlardan hansına bənzəyirsiniz. Çünki bu filmdə hamının dərs götürə biləcəyi şeylər var.
Alleqro (film, 2005)

**Alleqro**—2005-ci ildə çəkilən Danimarka filmi.

## Məzmunu
Əvvəlcə sizə bir qədər filmin rejissoru Kristoffer haqqında məlumat verək. Bu rejissor özünəməxsus dəstxətti və psixoloji müəllif filmləri çəkməsi ilə tanınır. Böyük kinoya qısametrajlı filmlərlə gələn rejissor "Yenidənqurma" (Reconstruction) filmi ilə məşhurlaşıb. Az büdcə ilə gözəl sənət əsərləri yaratmağa qadirdi. Filmləri gərgin psixoloji aura və monoxron effektli operator işi ilə seçilir. Kameranın daim hərəkətdə olması DOQME, xüsusən Lars Von Trier üslubunu xatırladır.

Bu filmi də nağıl kimi danışan kəs var tamaşaçıya. Bu dəfə qəhrəman pianoçu Zetterströmdür. Zetterström Andrea adlı bir qadına aşiqdir. Lakin ona naməlum qalan səbəb üzündən Andrea onu tərk edir. Zetterström isə yaşadığı Kopenhageni tərk edib, uğur ardınca yollanır. O böyük uğurlar qazanır. Məşhur pianoçu kimi hər yerdə sevilir. Andreanı da unudur. Büsbütün unudur. Ona öz pianosu kömək edir. Unudulanlar arasında çox şey var. Zetterström isə bunların fərqinə belə varmır. Sadəcə yaşayır və həyatın mənasını pianoda görür. İllər keçib. İndi Kopenhagendə, dəqiq desək Kopenhagenin Zetterström yaşayan ərazisində naməlum, mistik "Zona" yaranıb. Bu zona 3 küçəni əhatə edir və ora giriş-çıxış mümkün deyil. Adrea da məhz "Zona"da qalan insanlar arasındadır. Bir gün Zetterströmun yanına bir nəfər gəlir və Kopenhagendə baş verən qəribə hadisə haqqında danışır. O, inadla Zetterströmu inandırmağa çalışır ki, "Zona"da baş verənlərlə pianoçunun keçmişi birbaşa bağlıdır. Zetterström bu xəbərin düzgünlüyünü araşdırmaq üçün illər sonra Kopenhagenə konsert vermək bəhanəsi ilə qayıdır. "Zona"da baş verənləri anlamaq isə ona heç də asan deyil.
Keçmişi unutmaq, ya sadəcə yada salmaq istəməmək? Bunlardan hansı daha doğrudur? Vaxtında deyilməyən sözlər insana bəzən bir ömür bahasına başa gəlir. Sonda Andreanın Zetterströmü tərk etmə səbəbi, "Zona"nın mənası tamaşaçıya məlum olur. Heç bir "happy end" olmadan, real bir hadisə kimi də başa çatır.

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт фильма 
* 
*
Nizami rayonu (dəqiqləşdirmə)

* Nizami rayonu — Bakı şəhərində rayon.
* Nizami rayonu (Gəncə) — Gəncə şəhərində keçmiş rayon.
Həyat ağacı (film, 2011)

**Həyat ağacı** () — Terrens Malikin rejissorluğu ilə 2011-ci ildə çəkilmiş ABŞ filmi.

## Məzmun
Filmin ideyası Terens Malikin ağlına hələ 70-ci illərin sonunda gəlmişdi. Onda filmin adı da “Həyat ağacı” deyil, “Q” idi. 2006-cı ildə filmin çəkilişlərinə başlandı. Baş rolları Mel Gibson və Kolin Farel canlandıracaqdı. Amma filmin çəkilişi sonradan dayandı. 2007-ci ilin oktyabrında isə filmin yenidən çəkilməsinə qərar verildi. Bu dəfə baş rolları Şon Penn və Hit Ledcer ifa edəcəkdilər. Lakin Hit Ledcerin ölümü onun rolunu Bred Pitə nəsib etdi.

68 yaşlı rejissorun bu filmi 2011-ci ilin Kann kinofestivalında baş mükafatı — "Qızıl Palma Budağı"nı qazanmışdır.

Bu film bir insanın taleyidir. Filmdəki hadisələr 11 yaşlı uşağın gözü ilə verilir. Uşaq böyümək ərəfəsində suallara özü cavab axtarır. Valideynlərinin, qonşularının, qardaşlarının sayəsində qayğı, sevgi, qadağaları qavrayır. Bu ona o qədər də xoş deyil. Çünki obraza xoş olan da elə məhz qadağalardır. Bu isə onu qəddar edə bilər.

Terens Malik həyatı boyu cəmi 6 film çəkib. Rejissor bu filmi ilə illərlə hamıdan gizli topladığı duyğular kompozisiyasını, bütün potensialını ortaya qoymuşdur. Filmin müddəti 138 dəqiqədir. Heç bir gözlənilməz sonluq olmadan bitir. Filmin estetikası, fəlsəfəsi, önəmi tamaşaçılarda gözəl iz buraxmağı bacarır. Film bütün yaş kateqoriyasına daxil tamaşaçılar üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## Rollarda
* Bred Pitt — Mister O'Brien
* Şon Penn — Cek O'Brien
* Cessika Çesteyn

## İstinadlar
TAKM

**TAQM** (; ) — Avrasiya Hərbi Statuslu Hüquq-Mühafizə Təşkilatı. Türk dövlətlərinin (Türkiyə, Azərbaycan, Qırğızıstan və Monqolustan) ortaq ordusu. Ordunun simvolu at heykəlidir.
 
25 yanvar 2013-cü ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində Azərbaycan, Türkiyə, Qırğızıstan və Monqolustan arasında qurulmuş  beynəlxalq rəsmi bir təşkilatdır. Təşkilatın təməli 2011-ci ildə Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində atılmışdır.

Təşkilatın əsas qərargahı Ankarada yerləşir.

Quruluş məqsədi, "Türk dövlətləri arasındakı hərbi əməkdaşlıq və həmrəyliyi inkişaf etdirmək, ortaq müdafiə etmədə olmaq və təhlükəsizliyi təmin etmək" olaraq açıqlanmışdır.

## Tarixi
2013-cü il yanvarın 23-də Bakıda Avrasiya Hərbi Statuslu Hüquq-Mühafizə Qurumları Assosiasiyasının növbəti iclası keçirilib. İclasda Azərbaycan, Türkiyə, Qırğızıstan və Monqolustan nümayəndələri iştirak edib. Azərbaycan, Türkiyə, Qırğızıstan və Monqolustanın iştirakı ilə türk dövlətlərinin ortaq ordusu yaradılıb.

Ortaq orduya dövlətlərin adlarının baş hərflərindən istifadə edilərək TAQM adı verilib.

Ordunun simvolu hesab edilən at heykəli Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunlarının komandanı Zakir Həsənov tərəfindən Türkiyə Jandarm Qüvvələrinin baş Komandanı, ordu generalı Bəkir Kalyonşuya təqdim edilib.

İclasda Azərbaycan daxili işlər nazirinin müavini, Daxili Qoşunların komandanı, general-leytenant Zakir Həsənov, Türkiyə Jandarmeriyasının baş komandanı, ordu generalı Bəkir Kalyoncu, Qırğızıstan Daxili Qoşunlarının komandanı, polkovnik Sovetbek Arbayev və Monqolustandan müvafiq qurumun rəhbərinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətləri iştirak edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
*
*
Nokaut (film, 2012)

**Nokaut** — 2012-ci ildə ABŞ-də çəkilən film. Rejissor Stiven Soderberqdir.

## Məzmunu
Mellori Keyn-xüsusi agentdir. O gəncdir, ağıllıdır və gözəldir. Vaxtaşırı beynəlxalq xüsusi xidməti rəhbəri, Kennet onu tapşırıqların yerinə yetirilməsi üçün çağırır. Bəzən bu tapşırıqların hökumət tərəfindən həyata keçirilməsi üçün icazəsi olmur. Lakin bir neçə əməliyyat uğursuzluqla bitdiyindən sonra, Mellori başa düşür ki, ikili oyunun piyadasıdır. Bütün istedadını, təcrübəsini istifadə edərək, o gərək beynəlxalq axtarışdan gizlənsin, satqınlığa görə qisasını alsın və öz ailəsini müdafiə etsin...
Stiven Soderberq

**Stiven Soderberq** (; ) — ABŞ rejissoru.

## Həyatı
Stiven Soderberq 14 yanvar 1963-cü ildə Corciya ştatının Atlanta şəhərində anadan olub.

Rejissor bundan əvvəl "Kleopatra" rok-operasını çəkmək niyyətini açıqlayıb. Filmdə Misir kraliçasını Ketrin Zeta-Cons oynamağa razılıq verib. Bundan əlavə, Soderberqin planında 1987-ci ildə QİÇS-dən ölən pianoçu və şoumen Liberaçe barəsində film çəkmək də var.

Stiven Soderberq "Traffik", "Erin Brokoviç", "Solyaris" və "Ouşenin 11 dostu" kimi filmləri ilə məşhurdur.

Amerikalı Steven Soderberq həm müəllif, həm də kommersiya filmlərinin müəllifidir. Onun "Seks, yalan və video" dramı 1989-cu ildə Kannda "Qızıl palma budağı" mükafatını alıb.

Eksperimental filmlər də ekranlaşdıran Soderberqin rejissurasına qeyri-xətti nəql və rənglərlə oyun xasdır. O, 1939-cu ildən bəri eyni zamanda iki filmi ("Traffik" kriminal və "Erin Brokoviç" sosial dramı) "ən yaxşı rejissor" kateqoriyasında Oskara nominant olan ilk rejissordur. Amma 2001-ci ildə Akademiya mükafatı "Traffik"ə layiq gördü.

Soderberq dahi italyan rejissoru Antonioni ilə bərabər "Eros" layihəsində də çalışıb.

Rejissor Ernesto Çe Gevara haqqında "Çe" filmini ekranlaşdırıb.

Onun axırıncı ekran işlərindən biri "Yoluxma"nın premyerası sonuncu Venesiya festivalında baş tutub və tənqidçilər tərəfindən müsbət qiymətləndirilib.

Onun çəkdiyi "Nokaut" döyüş filmi isə bu il Berlin kinofestivalında müsabiqədən kənar proqramda göstərilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Columbia Pictures

**Columbia Pictures**— Hollivudun 6 böyük film studiyasından biri.

## Şirkət haqqında
“Columbia Pictures” Hollivudun 6 böyük film studiyasından biridir. Studiyanın əsası 1919-cu ildə “Cohn-Brandt-Cohn Film Sales” adı ilə Cek Koyn, Harri Koyn və Cob Bren tərəfindən qoyulmuşdur. Studiyanın ilk filmi 1922-ci ildə ekranlara çıxdı. “Columbia Pictures” adını isə 1924-cü ildə qəbul etdi. Yarandığı ilk illərdə kiçik işlər görən studiya 1920-ci illərin sonlarında böyüməyə başladı. Məşhur rejissor Frenk Kapra ilə əməkdaşlıq da buna təkan verdi. Studiya komediya filmləri istehsal edən ən uğurlu şirkətlərdən birinə çevrildi. 30-cu illərin sonunda studiyanın müqavilə imzaladığı iki əsas ulduz Cin Artur və Keri Qrant idi. 50-ci illərə doğru Rita Heyvors, Rozalin Rassel, Qlenn Ford, Uilliam Holden və başqaları studiya ilə əməkdaşlığa başladı. 1982-ci ildə şirkət “Coca Cola” kompaniyasının, 1989-cu ildə isə “Sony” şirkətinin tərkibinə daxil oldu.

## Studiyanın “Ən Yaxşı Film” Kateqoriyasında Oskar alan filmləri
*“It Happened One Night” (O Bir Gecə Baş Verdi) – 1934
*“You Can't Take It with You” (Onu Özünlə Götürə Bilməzsən) – 1938
*“From Here to Eternity” (Buradan Əbədiyyətədək) – 1954
*“The Bridge on the River Kwai” (Kvay Çayı Üzərində Körpü) – 1957
*“Lawrence of Arabia” (Ərəbistanlı Lourens) – 1962
*“A Man for All Seasons” (Bütün Fəsillərin İnsanı) – 1966
*“Oliver!” (Oliver) – 1968
*“Kramer vs. Kramer” (Kramer Kramerə Qarşı) – 1979
*“Gandhi” (Qandi) – 1982
*“The Last Emperor” (Sonuncu İmperator) – 1987

## Filmoqrafiya
# Kolleksiyaçı (film, 1965)
# İnadkarın ram edilməsi (film, 1967)
# Məzəli qız (film, 1968)
# Makkennanın qızılı (film, 1969)
# Emmanuel (film, 1974)
# Leon (film, 1994)
# Şouşenkdən qaçış (film, 1994)
# Hörümçək-adam (film, 2002)
# Terminator 3: Maşınların üsyanı (film, 2003)
# Geyşanın memuarları (film, 2005)
# Da Vinçi şifrəsi (film, 2006)
# Boleyn qızı (film, 2008)
# Güzgülər (film, 2008)
# Mərhəmət kvantı (film, 2008)
# 2012 (film, 2009)
# Haçiko, bir itin taleyi (film, 2009)
# Karateçi uşaq (film, 2010)
# Gecəyarısı ekspresi (film)

## Maraqlı faktlar
* “Columbia Pictures” loqotipində çəkilmiş əlində məşəl tutan xanım sadə amerikalı evdar qadın Cenni Cozef olmuşdur.

## İstinadlar
Cimmi Bennet

**Ceyms Maykl "Cimmi" Bennet** () — Amerika aktyoru və musiqiçisi.

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

### Video oyunları

## Mükafatlar və namizədliklər

## İstinadlar
Limanda

**Limanda** — 1954-cü ildə ABŞ-də çəkilən film.

## Məzmunu
Köhnə boksçu Terri Melloy (Marlon Brando) qardaşı Çarlinin istəyi ilə Conni Frendli adlı adamın yanında işə düzəlir. Conni mafiya adamıdır və qanunsuz işlərlə məşğul olur. Conni onlara xəyanət etmiş insanları aradan götürür. Bir gün Conninin adamları Terrinin qonşuluğunda yaşayan bir şəxsi qətlə yetirirlər. Terri bu qətlin şahidi olur, lakin heç kim qətlin kim tərəfindən həyata keçirildiyini deməyə cürət etmir. Keşiş Berri və qətlə yetirilən şəxsin bacısı Edi qatili axtarmağa baçlayırlar. Edinin görən Terridə ona qarşı sevgi yaranır. Terri Conni Frendliyə qarşı çıxır.

## Film haqqında
1954-cü ildə Elia Kazan tərəfindən çəkilmiş və hal-hazırda bütün dövrlərin ən yaxşı filmlərindən hesab olunan film… Rollarda Marlon Brando, Karl Malden, Eva Meri Seynt və b. çəkiliblər. Film 12 Oskar nominasiyasından "Ən Yaxşı Film" və "Ən yaxşı Rejissor" da daxil olmaqla 8-ni qazandı. Marlon Brando "Ən Yaxşı Aktyor" kimi ilk Oskarını aldı. Maraqlı məqamlardan biri filmin "2-ci planda Ən Yaxşı Aktyor" kateqoriyasında 3 nominasiya almasıdır. Amerika Film İnstitutunun (AFİ) tərtib etdiyi "Bütün Dövrlərin 100 Ən Yaxşı Filmi" siyahısında bu film 8-ci pillədə yer alıb.

Film Hollivudun Qızıl dövrünün bütün əlamətlərini özündə əks etdirir. Yüksək rejissor işi, aktyor oyunu ilə seçilən film həqiqi film gözəlliyindən zövq almaq istəyənlər üçün gözəl seçimdir.

## Rollarda
* Marlon Brando
* Karl Malden
* Eva Meri Seynt
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Фотографии со съемок
Polux Poluxov

**Polux Məhəmməd oğlu Poluxov** () — həkim, Gürcüstan SSR əməkdar həkimi (1984).

## Həyatı

Polux Poluxov 1932-ci ildə Borçalı rayonunun Sadaxlı kəndində doğulmuşdur. Kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1951-1957-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsində ali təhsil almışdır. Sadaxlı kənd xəstəxanasında həkim (1957-1961), baş həkim (1961-2002) və həkim (2002-2008) işləmişdir. Sadaxlı kəndinin ilk azərbaycanlı ali təhsilli həkimi idi. Ona el  arasında "qoca həkim" də deyirdilər. 51 il ərzində həkimin şəfalı əlləri minlərlə insanı həyata qaytarmış, ölümün-xəstəliyin əlindən qurtarmışdır.

Polux Poluxov xidmətlərinə görə, Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qızıl Aypara cəmiyyətinin diplomunu və 1982-ci ildə SSRİ səhiyyə əlaçısı adını almışdır. 1984-cü ildə Gürcüstan SSR əməkdar həkimi fəxri adına layiq görülmüşdür.  Gürcüstan azərbaycanlıları arasında əməkdar həkim adını alan ilk mütəxəssisdir.  2010-cu ildən Sadaxlı kənd xəstəxanası onun adını daşıyır.

## İstinadlar
Bir dəfə Amerikada (film, 1984)

**Bir dəfə Amerikada** — 1984-cü ildə rejissor Serco Leonenin çəkdiyi film. ABŞ–İtaliya istehsalıdır.

## Film haqqında
Rejissor Serco Leonenin 1984-cü ildə çəkdiyi və baş rollarda Robert de Niro və Ceyms Vudsun oynadığı film…

Film 1920 və 30-cu illərdə Nyu-York qanqsterlərinin həyatından bəhs edir. Film Harri Qreyin məşhur “The Hoods” əsəri əsasında çəkilib. Orijinal versiyası 4 saat 29 dəqiqə davam edən film 1984-cü ildə Kann Film Festivalında müsabiqədən kənar nümayiş etdirildi. Filmi ABŞ-də göstərmək üçün ondan filmi montaj etmək və qısaltmaq tələb olundu. Nəticədə 2 saat 19 dəqiqəlik film alındı. Bu isə uğursuzluqla nəticələndi. Film 5 BAFTA , 2 Qızıl Qlobusa namizəd oldu. Çox təəccüblü olsa da, film heç bir Oskar nominasiyası əldə etmədi. Bunu bəlkə də ABŞ-də ekranlara çıxan qısa və uğursuz versiya ilə əlaqələndirmək olar. Film həmçinin sonradan məşhur aktrisaya çevriləcək Cennifer Konellinin film debütü idi.

Film 1920-60-cı illər arasındakı hadisələri əsasən xatirələrlə əks etdirir. Devid “Noodles” Aaronson kasıb ailədən olan və həyat uğrunda mübarizə aparan uşaqdır. Daha sonra Maks Berkoviçlə görüşən Devid digər uşaqların da qoşulduğu kiçik dəstə yaradırlar. Devid digər dəstənin başçısı Baqsini öldürdüyünə görə həbs edilir. Həbsdən azad olduqdan sonra o, Maksla yenidən birləşir və qanqster fəaliyyətinə davam edir.

## Rollarda
* Robert de Niro — David 'Noodles' Aaronson
* James Woods — Maximilian 'Max' Bercovicz
* Elizabeth McGovern — Deborah Gelly
* Tuesday Weld — Carol
* Treat Williams — James Conway O'Donnell
* James Hayden — Patrick 'Patsy' Goldberg
* Joe Pesci — Frankie Minaldi
* Larry Rapp — 'Fat' Moe Gelly
* Danny Aiello — Police Chief Vincent Aiello
* William Forsythe — Philip 'Cockeye' Stein
* Burt Young — Joe
* Darlanne Fluegel — Eve
* Dutch Miller — Van Linden
* Robert Harper — Sharkey
* Richard Bright — Chicken Joe

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*  
* Сайт о фильме 
* Once Upon a Time in America на Rotten Tomatoes
* Once Upon a Time in America на Box Office Mojo
Yəhudi fəlsəfəsi

**Yəhudi fəlsəfəsi	**(Hebrew: פילוסופיה יהודית) (Ərəbcə: الفلسفة اليهودية‎) (İvritcə: ייִדיש פֿילאָסאָפֿיע) — Yəhudilər və ya İudaistlər tərəfindən yerinə yetirilən bütün fəlsəfəni özündə saxlayır.

## Həmçinin bax
* Din fəlsəfəsi
* İslam fəlsəfəsi
* Xristian fəlsəfəsi
## İstinadlar
Sürix Universiteti

**Sürix Universiteti** — 29 aprel 1833-cü ildə mövcud ilahiyyat məktəbinə, hüquq, tibb və fəlsəfə ixtisasları əlavə olunaraq qurulan, bu gün 7 fakültəsi 25.000 şagirdi ilə İsveçrənin ən böyük universiteti.

Sürix Universiteti, kilsə və krallara aid universitetlərdən sonra Avropada qurulan ilk dövlət universitetidir. Universitet qurulduğu illərdə qadın şagird qəbul etmədiyi kimi, qadınların hər hansı bir şəkildə dərs dinləmələrinə də icazə vermirdi. Ancaq 1847-ci ildə qadınların fəlsəfə dərslərinə dinləmələrinə icazə verən Sürix Universitetində, ilk qadın həkim şagirdi 1866-cı ildə təhsilə başladı. 1901-ci ildə baytarlıq fakültəsi əlavə olunan universitet 1914-cü ildə memarlığını Karl Moserin etdiyi yeni binasına köçdü.

## Nobel mükafatçıları
* Vilhelm Conrad Rentgen
* Carl Spitteler
* Vilhelm Conrad Rentgen (Fizika, 1901)
* Theodor Mommsen (Ədəbiyyat, 1902)
* Alfred Verner (Kimya1913)
* Leopold Stefan Ruzicka (Kimya, 1913)
* Max von Laue (Fizika, 1914)
* Albert Eynşteyn (Fizika, 1921)
* Ervin Şredinger (Fizika, 1933)
* Peter Debye (Kimya, 1936)
* Paul Karrer (Kimya, 1937)
* Volter Rudolf Hess (Tibb, 1949)
* Karl Alex Müller (Fizika, 1987)
* Rolf M. Zinkernagel (Tibb, 1996)

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
20th Century Studios

**20th Century Studios** — ABŞ-də film studiyası və kino şirkəti. 14 may 2017-ci ildə Walt Disney Pictures 52.7 milyard ABŞ dolları qiymətinə 20th Century Fox şirkətinin televiziya və kino aktivlərini alıb. Hazırda Disney Entertainment bölməsi olan Walt Disney Studios'a daxildir.

## Şirkət haqqında
"20-ci Əsr Foks Kinostudiyası" Hollivudun 6 ən böyük studiyasından biridir. Los-Ancelesdə, Beverli Hillsin qərbində yerləşən studiya "News Corporation" şirkətinə məxsusdur. "20th Century Fox" 1935-ci ildə iki şirkətin birləşməsi nəticəsində yaranmışdı. Bunlardan birincisi 1915-ci ildə əsası qoyulmuş "Fox Film Corporation", ikincisi isə 1933-cü ildə təsis edilmiş "Twentieth Century Pictures" şirkətləri idi.

Studiyanın ən uğurlu filmləri sırasında "Star Wars" ("Ulduz Müharibələri"), "Ice Age" ("Buz Dövrü")," X-Men" ("İks-adamlar"), "Die Hard" ("Məğlubedilməz"), "Alien" ("Yad"), "Planet of the Apes" ("Meymunlar Planeti"), "Home Alone" ("Evdə Tək") film seriyaları, "The Simpsons" ("Simpsonlar"), "Family Guy" ("Qriffinlər") və "American Dad!" ("Amerikalı Ata!") animasiya serialları və s. var. Studiyanın ilk məşhur ulduzu Şirli Templ olmuşdu. Digər məşhurlar arasında Betti Qreybl, Cin Tirni, Merilin Monro, Ceyni Mensfild və b. da var idi. Studiya ilk dəfə "Ən Yaxşı Aktrisa" nominasiyasında Oskara namizəd olan və ilk afro-amerikalı film ulduzu sayılan Doroti Dendric ilə müqavilə bağlamış ilk Hollivid studiyası idi. Hal-hazırda dünya üzrə ən çox gəlir gətirmiş iki film – "Avatar" ("Avatar") – 2009 və "Titanic" ("Titanik") – 1997 filmləri bu studiyanın məhsuludur.

Studiyanın ilk filmləri sırasında 1915-ci ildə çəkilmiş "Regeneration" ("Regenerasiya") və 1917-ci ildə çəkilmiş, hal-hazırda itmiş film hesab edilən "Cleopatra" ("Kleopatra") var idi. Studiya "Ən Yaxşı Film" kateqoriyasında ilk Oskarı 1932/3-cü illər Oskar mərasimində "Cavalcade" ("Parad") filminə görə aldı. Studiyanın bu kateqoriyada Oskar almış digər filmləri: 1950 – "All About Eve" ("İv Haqqında Hər Şey") 1965 – "The Sound of Music" ("Musiqi Səsi") 1970 – "Patton" ("Patton") 1971 – "The French Connection" ("Fransız Əlaqəsi") 1997 – "Titanic" ("Titanik")

## Filmoqrafiya
# Günəşli vadinin serenadası (film, 1941)
# Səfər (film, 1964)
# Milyonu necə oğurlamalı (film, 1966)
# İki nəfər yolda (film, 1967)
# Top nüvəsi qaçışı (film, 1981)
# Terminator (film, 1984)
# Yuxudan qaçma (film, 1984)
# Möhkəm qoz (film, 1988)
# Nindza tısbağalar 2: Zığın sirri (film, 1991)
# Nindza tısbağalar 3 (film, 1993)
# Körpə gəzintidə (film, 1994)
# Anastasiya (cizgi filmi, 1997)
# Döyüş klubu (film, 1999)
# Ulduz müharibələri. Epizod 1: Fantom təhlükəsi (film, 1999)
# Didərgin (film, 2000)
# İks-adamlar (filmlər seriyası)
# Buz dövrü (cizgi filmi, 2002)
# Telefon köşkü (film, 2002)
# Birisigün (film, 2004)
# Buz dövrü 2: Qlobal istiləşmə (cizgi filmi, 2006)
# Kapitan Alatriste (film, 2006)
# Möhkəm qoz (film, 2007)
# B.e. Babili (film, 2008)
# Ferdinand (cizgi film, 2017)

## Həmçinin bax
* ABŞ kinemotoqrafiyası

## İstinadlar
Bülbülü öldürmək (film)

**Bülbülü öldürmək** () — 1962-ci ildə çəkilən ABŞ filmi.

## Məzmunu
Hüquqşünas Attikus Finç (Qreqori Pek) 2 uşağı ilə birlikdə 1930-cu illərin Alabama ştatında yaşayır. O dövrdə digər yerlərdə olduğu kimi burada da irqçilik hökm sürür. O, bir qadını zorlamaqda günahlandırılan, lakin heç bir günahı olmayan qaradərili bir kişini məhkəmədə müdafiə etməyi öz üzərinə götürür. Şəhərlilərin əksəriyyəti onu bu işdən əl çəkməyə çağırsa da, o, işi sona çatdırmaq niyyətindədir. O, öz istəyinə nail olacaqmı? O, şəhərdəki irqi ayrı-seçkiliyi aradan qaldıracaqmı?

## Film haqqında
1962-ci ildə Harper Linin eyniadlı əsəri əsasında Robert Mulligan tərəfindən çəkilmiş film. Baş rollarda Qreqori Pek, Meri Bedhem və b. çəkilmişdir. 8 Oskar nominasiyasından 3-nü qazanan film əfsanəvi aktyor Qreqori Pekə “Ən Yaxşı Aktyor” kimi ilk və yeganə Oskarını qazandırdı. Amerika Film İnstitutunun (AFİ)“Bütün Dövrlərin 100 Ən Yaxşı Filmi” siyahısında bu film 21-ci pillədədir. AFİ-nin tərtib etdiyi “100 Ən Yaxşı Kino Qəhrəman” siyahısında Qreqori Pekin canlandırdığı Attikus Finç 1-ci pillədə qərarlaşıb. Qeyd edək ki, bu siyahıda 2-ci pillədə Harrison Fordun yaratdığı İndiana Cons, 3-cü pillədə isə Şon Konnerinin yaratdığı Ceyms Bond obrazıdır.

## Rollarda

## Həmçinin bax
* Bülbülü öldürmək

## Xarici keçidlər
* 
* Вручение Оскара Грегори Пеку на сайте youtube.com
Aşağı Necili

**Aşağı Necili** — Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistanda) kənd.

## Tarixi
Aşağı Necili İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 2&nbsp;km qərbdə yerləşir. Zəngibasar (Masis) rayonu təşkil edilənədək 1969-cu ilə kimi Qəmərli (Artaşat) rayonun tərkibində olunmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kənddə 1828-ci ilə kimi yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır.

Toponim fərqləndirici əlamət bildirən aşağı sözü ilə "nəcli" türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR AS RH-nin 25.1.1978-ci il tarixi fərmanı ilə adı dəyişdirilib Sayat Nova (erməni aşığı Sayat Novanın şərəfinə) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 411 nəfər, 1873-cü ildə 1183 nəfər, 1886-cı ildə 1147 nəfər, 1897-ci ildə 1178 nəfər, 1908-ci ildə 1430 nəfər, 1914-cü ildə 1573 nəfər, 1916-cı ildə 1074 nəfər yalınz azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kəndin əhalisi erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Yalnız indiki Ermənistanda Sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 555 nəfər, 1926-cı ildə 726 nəfər, 1931-ci il ldə 379 nəfər azərbaycanlılar yaşamışdır. Ermənilər buraya əlavə olaraq 1946–48-ci illərdə xaricdən köçürülmüşdür.

1988-ci ilin oktyabr-noyabr aylarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
* Nuru Məmmədov — tarix elmləri namizədi (1976), dosent (1998)

## İstinadlar
Siqaret çəkdiyiniz üçün təşəkkürlər (film, 2005)

**Siqaret çəkdiyiniz üçün təşəkkürlər** — 2005-ci ildə ABŞ-də çəkilən film.

## Süjeti
Filmin baş qəhrəmanı Nik Neylor adlı karyerasının ən parlaq dövrünü yaşayan biridir. O böyük bir siqaret şirkətinin mətbuat katibi olaraq siqaret istehsalçılarının və siqaret çəkən insanların hüquqlarını müdafiə edir. Onun işi o qədər də asan deyil. Çünki o, hər kəsin bildiyi “Siqaret sağlamlıq üçün təhlükəlidir.” fikrinin tam əksini iddia etməyə çalışır. Əlbəttə buna görə onun qarşısında çox problemlər dayanır. Əsasən də insanların sağlamlığı barədə qurulan təşkilatlar və Amerika senatorlarından biri. Lakin Nik öz işini çox ustalıqla bacarır.

Filmin çox maraqlı, ustalıqla qurulmuş ssenarisi var. Baxarkən həm güləcək, həm də düşünəcəksiniz. “Siqaret çəkdiyiniz üçün təşəkkürlər” filmi Amerikada son illərin ən yaxşı komediya filmlərindən sayılır. Film sizə bir növ “99 Frank” filmini də xatırladacaq.

## Film haqqında
Amerika istehsalı olan film 2005-ci ildə Ceyms Reytmanın rejissorluğu ilə çəkilmişdir. Filmin ssenarisi Kristofer Bukleyin eyni adlı romanı əsasında ekranlaşdırılmışdır. Baş rollarında Aoran Ekxart, Kamerun Brayt, Mariyo Bella kimi aktyorlar oynayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Xəlifə Əli və Məhəmməd Mömin turbəsi

**Xəlifə Əli və Məhəmməd Mömin turbəsi** — Buzovna qəsəbəsindəki köhnı qəbirstanlıqda Xəlifə Əli türbəsində 3 qəbir vardır. Qəbirlərin hər 3nün üstündə sənduqə və başdaşları qoyulmuşdur. 1nin başdaşı sınıb düşmüşdür. Bu abidələrdən istər forması, istərsə də kitabələrinin zənginliyinə görə Xəlifə Əlinin oölu Məhəmmdəin abidəsi diqqəti cəlb edir. Baş daşı öz formasına görə Quba rayonunun pirvahid kəndindəki "66 övliya" qəbirstanlığındakı başdaşlarını xatırladır. Lakin kitabələrin məzmunu başqadır. Başdaşının üz tərəfini kənardan əhatəedən haşiyədə farsca nəzm ilə qəmgin şer yazilmişdir. Yan tərəfində də bele şerlər vardır. Saə tərəfində yazilmiş kitabə beledir:

2 əfsus olsun ki bu cahan baxcasindan getdin. Bu gül-çiçək bağından, həsrət dağiyla getdin. Fələk cavanlığına bir rəhm etmədi. Min heyif ki bu dünyadan təzə cavan getdin"
Kitabələrdə maraqli cəhət Məhəmməd mömin bin Xəlifə Ili, bin Xəlifə Quç Əli, bin Xəlifə Şeyx Kamalın adlarının çəkilməsidir. Buradan məlum olur ki, Şeyx Kamal Qoç Əli və oğlu Əli Abşeronda xəlifəlik etmişdir.

Xəlifə Əli türbəsindəki qəbrin üstünə qoyulmuş başdaşının üz tərəfindəki kənar haşiyədə Qurandan 2-ci surənin 256-ci ayəsi yazilmişdir. Başdaşının kənarları da çiçəklərlə haşiyələnmişdir. Arxa tərəfində isə qadın ayaqqabısı, kuzə, təsbih vəs şəkillər çəkilmişdir. Ktabədə mərhmun adı və vaxtı yazilmamışdır. Rəsmlərdən təxmin olunur ki 2ci qəbr xəlifələrin qadın qohumudur. 3cu qəbrin üzərində də Qurandan ayələr yazilmişdir və ehtimal olnur ki bu qəbir Məhəmmədin atasi Xəlifə Əlinindir.
Sultan Bəyazid hamamı

**Sultan Bəyazid hamamı** — Üzərində kitabə həkk olunmuş daşın 1926-cı ildə P. Spasski Dərbənd hasarının "Qala qapısı" yanındakı xarabələrdən tapılıb. Sonralar kitabə prof. Paxomovun səyi nəticəsində Dərbəndin ölkəşunaslıq muzeyinə gətirilmiş və indiyə kimi orada saxlanılmaqdadır. Kitabə aydın və gözəl nəsx xətti ilə 2 sətrdə əbər-fars dilində yazılmışdır. Daşın boş qalan hissəsi bitki yarpaqları ilə örtülmüşdür ki, bu da ktabəyə xüsusi gözəllik verir. Kitabə sadə həndəsi naxışlarla haşiyələnmiş və çiçək yarpaqları ilə bəzədilmişdir. Kitabənin mətni belədir:
"Bu hamamı ustaclı Bəhrəm Sultanın oğlu Sultan Bəyazid 1065-ci ildə hammın yanındakı məscidə vəqf etdi"

## İstinadlar
Fəxri Mirzə Abbas

**Fəxri Mirzə Abbas** () — tərbiyəçi-müdərris, Ağa Məhəmməd Şah Qacarın müəllimi və baş vəziri.

## Həyatı
1776-cı ildə İrəvan şəhərində doğulmuşdur. Atasından təhsil və həyat təcrübəsini əldə etdikdən sonra, təhsilini davam etdirmək üçün İsfahana getmiş. Təhsilini başa vurduqdan sonra tərbiyəçi-müdərris kimi tanınmışdır. O, Ağa Məhəmməd Şah Qacarın müəllimi olmuşdur. Onun etimadını qazanmış Hacı Mirzə Ağası A.M.Qacarın 14 il şahlığı dövründə onun baş vəziri olmuşdur və hicri-qəməri 1265-ci ildə İraqda vəfat etmişdir. Diplomatik fəaliyyətlə yanaşı Hacı Mirzə Ağası ərəb və fars dillərində şeirlər yazmışdır:

Qara saçların dağılıb səpiləndə yanaqlara,
Deyəsən buludlar örtür ay üzünü ara-sıra.
Soruşdum neyçün belə pərişan olmuşdur zülflərin,
Dedi: Həbəş sultanı qoşun çəkmişdir saçlara.

## Mənbə

* Ziyəddin Məhərrəmov, "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik", Bakı, Nurlan nəşriyyatı, 2010.
Terrens Malik

**Terrens Malik** (, 30.11.1943) — ABŞ rejissoru.

## Həyatı
Terrens Malik 30 noyabr 1943-cü ildə Texas ştatında anadan olub.

Amerikalı rejissor Terrens Malik Ostində (Texas) yeni filminin çəkilişlərinə başlayıb.

“Austin City Limits” musiqi festivalına qatılan filmin heyəti Bright Eyes, Pretty Lights və Coldplay qruplarının çıxışları vaxtı çəkilişlər aparıb.

Filmdə aktyor Kristen Beylin də rol alması avqust ayından məlum olsa da, filmin adı və hazır olacağı vaxt hələ də açıqlanmayıb.

Amerikalı rejissorun hazırda iki film üzərində işlədiyi deyilir. İkinci film “The Burial” adlanır və gələn il tamaşaçı qarşısına çıxacağı ehtimal olunur.

Terrens Malik 40 illik kino-karyerası ərzində dörd tammetrajlı film çəkib. Bunlardan ən son çəkilən “Həyat ağacı” filmi bu ilki Kann Film Festivalının əsas mükafatını qazanıb.

## Xarici keçidlər
* 
* Terens Malik haqqında məqalə
Yamaha Motor Company

**Yamaha Motor Company Limited** () — yapon motosikl istehsalçısı, dünyada həm də ən iri pianino istehsalçısı olan Yamaha Corporation şirkətinin bir hissəsi. Şirkət həm də mühərrikli digər texnikalar istehsal edir.

## Şirkətin tarixi

## Modellər
* Yamaha FJ1200
* Star Motorcycles
* Yamaha V-Max
* Yamaha Virago 535
* Yamaha xv1100 Virago
* Yamaha YA-1
* Yamaha YBR 125
* Yamaha YZF-R125
* Yamaha YZF-R1
* Yamaha YZF-R7

## Xarici keçidlər
* Şirkətin qlobal saytı 
* Şirkətin tarixi 

## Həmçinin bax
* Yamaha Corporation
Əbdül Zahı

**Əbdül Behrəng Bunevi Zallinader Zahı** () — şair.

## Həyatı
Zahı 1937-ci ildə Tehranda anadan olub. Balacalıqdan şeir yazan Zahı 1949-cu ildə ilk şeiri olan "Balaca qız" şeirini Təbriz mətbuatında çap etdirmişdir. Uşaqları çox sevən şair onlar üçün "Bir ilanın hekayəsi" və s. əsərlərini yazmışdır. Şair 1966-cı ildə edam  etdirilmişdir.

## İstinadlar