open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məktəb uniforması

[thumb|[Yapon məktəb forması]]
Məktəb forması - məktəbdə və ya digər təhsil müəssisəsində tələbələr tərəfindən geyilən uniforma. Məktəb geyimlərinin məqsədi şagirdlər arasında bərabərliyi təmin etməkdir və müxtəlif ölkələrdə ibtidai və orta məktəblərdə geniş yayılmışdır.

Ümumiyyətlə kişi tələbə forması uzun şalvar, ağ köynək, qalstuk və gödəkçə, qadın tələbə forması isə ətəklərdən, uzun və ya diz üstü corablardan, qalstuk, köynək və sviterlərdən ibarətdir. İngiltərə, Türkiyə və ya Azərbaycan kimi ölkələrdə təhsil pulsuz olsa da, məktəbli formaları ödənişli ola bilərlər.
Köynək

**Köynək** — bədənin yuxarı hissəsinə geyinilən qollu və ya yarım qollu, yaxalı paltar. Köynək yaxasının altından qalstukla geyilə bilər.

## Tarixi
Köynək XX əsrə qədər yalnız kişilərin alt paltarında geyə biləcəyi geyim idi. Qadın geyimi kişilərlə yaxından əlaqəli olsa da, müasir köynəyə çevrilən kişi geyimi idi. Orta əsrlərdə adi geyimlərin altında geyinilən düz, boyanmamış paltar idi. Orta əsr sənət əsərlərində köynəklər yalnız çobanlar, məhkumlar və tövbə edənlər kimi təvazökar obrazlarda görünür. XVII əsrdə bu gün də geyilən köynəklərinin nümayişinə icazə verildi. XVIII əsrdə kişilər paltar əvəzinə uzun köynək geyinirdilər. XVIII əsr kostyum tarixçisi Cozef Strut yataq üçün köynək geyinməyən kişilərin ədəbsiz olduğuna inanırdı. Hələ 1879-cu ildə üstündə heç bir şey olmayan köynək qeyri- etik sayılırdı.
Köynəyin bəzən boynunda büzgü və ya manşetlər olurdu. Corc Caleb Binghamın rəsmlərində də göründüyü kimi rəngli köynəklər XIX əsrin əvvəllərində görünməyə başladı. XX əsrə qədər yalnız aşağı sinif işçiləri üçün gündəlik geyim hesab olunurdu. Bir bəy üçün göy rəngli bir köynək geyinmək 1860-cı ildə ağlasığmaz idi, lakin 1920-ci ilə qədər standart hala gəldi və 1980-ci ildə isə ən adi hadisəni təşkil etdi.

## Növləri
Ağ köynək – bütövlükdə rəngi ağ olan köynək növüdür.

## İstinadlar
İlyas Borağanski

**İlyas Borağanski** () — krım tatar naşiri, maarifçi, türkoloq, 50 il kitab nəşriyyatı işi ilə məşğul olmuşdur.

## Həyatı
Mədrəsə təhsilini almışdır, orada xəttatlıq sənətini öyrənirdi. On beş yaşında Türkiyəyə getdi. 7 il İstanbulda nəşriyyat işi üzrə təhsil aldı. 1874-cü ildə İstanbul Universitetini bitirdi.

Baxçisaraya qayıdaraq şərq mətnlərinin tərcüməsi sifarişlərini yerinə yetirirdi. şüşə və metal üstündə oyma işini görürdü.

1893-cü ildə Sankt-Peterburqda ərəb şrifti və rus, türk, ərəb və fars dillərində çap işləri görən "Şərqi elektro nəşriyyatı" () adlı ilk tatar mətbəəsini təşkil etdi. 1898-1908-ci illərdə Sankt-Peterburq Universitetinin Şərq Dilləri fakültəsində osmanlı dilindən mühazirələr keçirdi.

Hökumətin 1911-ci ildə müsəlman əsərlərinin nəşrinə qadağa qoyması ilə mətbəədə Krım tarixi və mədəniyyətinə aid, həmçinin elmi, maarif və bədii kitablar nəşr olunurdu, onlar içərisində N. Qoqolun "Evlilik" kitabının krım tatar dilinə tərcüməsi və Qazaxıstan yazıçısı Abay Kunanbayevin ilk kitabı var idilər.

Peterburq alimləri onun mətbəəsində şərq əsərlərini çap edirdilər.

Yüksək keyfiyyətli çap və naşir kitablarının bədii tərtibatına görə çar hökuməti onu nişanla təltif etdi.

1919-cu ildə başqırd atçılıq diviziyası üçün yazılan tatardilli Salavat qəzetinin nəşr edilməsi haqqında sifariş aldı.

1920-ci ildə Petroqraddan Başqırdıstanın Sterlitamak şəhərinə köçməyə məcbur qaldı, ancaq kitab çapı ilə məşğul olmağa davam etdi.

Vəfat tarixi dəqiq məlum deyil, müxtəlif mənbələrdə 1924, 1934 və ya 1942-ci illər qeyd olunur.

## İstinadlar

## Mənbə
* İlyas Borağanski
* http://pushkinlibrary.kz/docs/Boraganskii.pdf
* https://ru.krymr.com/a/27687027.html
* https://avdet.org/ru/2019/02/22/ilyas-boraganskij-krymskotatarskij-prosvetitel/
* https://kaztag.kz/ru/news/v-biblioteke-imeni-abaya-v-semee-poyavilis-unikalnye-trudy-abaeveda-kayuma-mukhamedkhanova
* İlyas Borağanski (1852-1924)
Tonqçai Myoqintan

**Thongchai McIntyre** (; ) — Tailand musiqiçisi.

## Diskoqrafiya

### Albom
* 1990 — Boomerang
* 1991 — Phrik Khee Noo
* 2002 — Chud Rab Kaek
* 2006 — Asar Sanuk

## Həmçinin bax
* GMM Grammy

## İstinadlar
Voluyak dağı

**Voluyak** — Bosniya və Herseqovinanın Monteneqro ilə sərhəddində yerləşən dağ massivi. Geoloji baxımdan Voluyak Dinar Alplarının bir hissəsi hesab olunur. Əsasən çöküntü, əhəng daşlı və dolomit mənşəli süxurlardan ibarətdir. Voluyak cənub-qərb istiqamətində, Suxaya vadisi boyu silsilə şəkilində uzanır. Massiv Bosniya və Herseqovina sərhhədindən iti bucaq formasında dönərək Manteneqro ərazisinə keçir. Dağ massivinin Bosniya və Herseqovina ərazisinində olan hissəsi Suteska Milli Parkının ərazisinə daxildir. Monteneqro daxilində də massiv qorunan statusuna malikdir.

Ən yüksək zirvələri Voluyak (2337 m), Studenak (2296 m) Badnine (2245 m) və Trnovaçki Durmitordur (2232 m). Dağ massivinin şimal ətəklərində Trnovaçko gölü yerləşir. Voluyak silsiləsi şimal-şərqdən Suxaya vadisi və Maqliç dağı ilə, cənub-qərbdən İzqori vadisi və Lebrşnik dağları ilə, şimal-qərbdən isə Sutess çayı vadisi ilə həmsərhəddir. Voluyak Bosniya və Herseqovinada ikinci ən yüksək zirvədir. Voluyak zirvəsindən turistlər ətrafdakı Maqliç, Böyük Vitao və Durmitor zirvələrini seyr edə bilirlər.

Voluyak dağının ən cunub hissəsini, Voluyak və Durmitor zirvələri ilə birlikdə bəzi mütəxəssislər Vlasuliya dağ sistemi kimi adlandırırlar. Bəziləri isə Voluyak zirvəsini Vlasuliya kimi adlandırırlar. Digərləri isə ümumən dağ massivini Dinar Alplarının bir hissəsi hesab edirlər.

Bosniya müharibəsi zamanı dağ ərazisi döyüş bölgələrindən kənarda qalmış və mina təhlükəsi ehtimalı çox aşağıdır. O üzdən bu bölgə turistlərin sevimli məkanıdır. Sərhəd zonası olduğuna görə turistlərə üzərində xarici pastortlarını götürməyi məsləhət bilinir. Meşə ərazilərində ayıya, vəhşi atlara rast gəlmək mümkündür.
## İstinadlar
Siçevo dərəsi

**Siçevo dərəsi** (; ) - Serbiyanın cənub-şərqində çay dərəsi. Çay dərəsi həm də arxeoloji qazıntıların aparıldığı bölgə kimi də tanınır. Nişav çayının axdığı bu dərə bölgənin diqqət çəkən geoloji və topoqrafik obyektlərindən biridir. Siçevo dərəsi Bela Palanka və Nişka Banya şəhərləri arasında yerləşir. Niş şəhərindən 14 km şərdədir. Uzunluğu 17 km, dərinliyi 350-500 metra rasında dəyişir. Dərə bəzi yerlərdə kanyon şəkilli olur. Belə kanyonlardan Qradiş kanyonunu misal göstərmək olar.

Siçevo dərəsi Kunovisa yaylasını kəsərək keçir, Svrliq və  Suva Planina dağlarının cənub yamaclarından keçir. Dərənin keçdiyi bölgə yüksək məhsuldarlı ilə tanınan üzüm bağları ilə tanınır. Ərazidə daş karxanası və altı kənd yerləşir. Ən böyük kənd - Siçevodur.

Ehtimal olunur ki, bu bölgənin iqlimi neogen epoxasında daha rütubətli olmuşdur. Məhs o üzdən ərazidə çay sistemi və karst prosesi yüksək olmuşdur. Pleystosen epoxasında iqlim kəskin dəyişmiş və temperatur aşağı düşmüşdür. Bölgənin müasir iqlimi mülayim-kontinental iqlimdir. İllik yağıntı miqdarı 551 до 586,8 mm arasında dəyişir.

## Arxeoloji qazıntılar
2008-ci ilin iyununda ərazidə olan bir neçə mağaralardan birində, Mala Balanitsa mağarasında *[[Erektus|Homo erectusa]]* məxsus alt çənə sümüyü aşkar edildi. Bu hominin çənə sümük qalığının yaşını uranın izotopik analizi və infraqırmızı elektron spin rezonansına əsaslanaraq 397.000-dən 525.000 ilədək müəyyən edilmişdir. Alt çənənin morfologiyası sonrakı *Homo heidelbergensisdən* əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənirdi və Neandertal insanda olan heç bir funksiyaları özündə bildirmirdi. Çənə sümüyü tapıntısı Avropa qitəsinin cənub-şərq hissəsi üçün böyük elmi əhəmiyyətə malikdir. Tapıntə əsasən orta pleystosen epoxasını xarakterizə edir.

## İstinadlar
Xopok dağı

**Xopok** () — Slovakiyada dağ zirvəsi. Hündürlüyü 2024 metr olan bu dağ Alçaq Tatra silsiləsinin üçüncü ən hündür zirvəsidir ( Dyumber və Ştyavnitsa zirvələrindən sonra). Xopok dağı Slovakiyanın mərkəzi hissəsində yerləşir. Xopok zirvəsindən Yüksək Tatraya silsiləsinə, Liptov bölgəsinə və Qron çayı vadisinə gözəl mənzərə açılır. Zirvəyə yaxın ərazidə kiçik bir çay evi var (*Kamenná chata).*

## Ümumi məlumat
Xopok dağı avropa piyada marşrutu olan E8 -in üzərində, Dyumbler və Dereşe zirvələri arasında yerləşir. Əlavə olaraq zirvəyə şərqdən qərbə doğru hərəkət etməklə çatmaq mümkündür. Həmçinin turist cığırı ilə şimaldan (Demenovska vadisi ilə) və ya cənubdan (Tranqoşka və Srdeçko avtobus dayanacaqlarından) getmək mümkündür. Kant yolunun qalxdığı ən yüksək zirvələr, şimal yamacında olan Xopok Uboçdur (1834 m) və cənub yamacında olan Kosodrevinadır (1494 m).

Ərazidə orta illik temperatur −1 ° C-dir. Qeydə alınmış ən yüksək temperatur 18 ° C olmuşdur. Ən aşağı temperatur isə −27 ° C-dir. Yanvar ayının orta temperaturu −8 ° C, iyul ayının orta temperaturu isə — 6 ° C-dir. Xopok dağı Slovakiyanın ən küləkli bölgəsidir.

Dağın şimal və cənub yamacı Slovakiyanın ən yaxşı dağ-xizək yamaclarından biridir. Şimal yamacında üç dağ-xizək zonası var: 21 km -lik xizək yolu, iki kanat yolu, beş qaldırıcı oturacaq, on qaldırıcı oturacaq stansiyası. Cənub yamacında isə bir qaldırcı oturacaq və altı qaldırıcı oturacaq stansiyası var.

## İstinadlar
A101

**A101 Yeni Mağazacılıq ASC** və ya qısaca **A101** — Türkiyədə satış edən diskaunter mağaza. 28 mart 2008-ci ildə 28-ci filialının açılışı edilmişdir. A101-ə məxsus yük maşınları anbarlardan mağazalara göndərilir. Şirkətin mərkəzi İstanbul'un Üsküdar ilçəsində yer alır.

A101 Türkiyənin 81 ili, 923 ilçəsində 9001 mağaza ilə xidmət göstərir. Ümumilikdə 16 regional müdriyyəti var.

A101 Yeni Mağazacılıq ASC, 79,21% səhmdar quruluşa sahib Turgut Aydın Holdinqə aiddir. 16 iyul 2016-cı ildə A101 və A101 idarə heyəti üçün əməliyyat başladılmışdır. Xüsusi əməliyyatlar A101 və A101 idarə heyəti üzvlərinin təxminən 3 gün sonra sərbəst buraxılması ilə başa çatdı. İstintaqı aparan prokuror, sorğu sonrası A101 Bazarlar Zəncirinin sədri Turgut Aydın, sədr müavini Əhməd Yaşar Aydın, İdarə heyəti Üzvü Ayhan Aydın və Aydan Aydın, Zehra Aydın və Oksana Aydının sərbəst buraxılmasına qərar verdi və bu barədə mediada məlumat verildi.

A101 rəsmi Facebook səhifəsində A101 əleyhinə iddiaları rədd etmək və ictimaiyyəti məlumatlandırmaq üçün müxtəlif elanlar verildi. Verilən ifadələr nəticəsində və istintaq müddətində A101-ə qarşı irəli sürülən iddiaların əsassız olduğu məlum oldu.

## Xidmətlər

### Fəaliyyət
Zəncir mağazaları diskaunt mağaza anlayışı ilə fəaliyyət göstərir. Müştərilərinə aşağı qiymətlər və ucuz qiymətə qida və istehlak materialları təklif edir. Bundan əlavə, elektron ticarət bazarı hazırda həm onlayn, həm də ənənəvi metodlarla fəaliyyət göstərir.

### Endirim
A101 Yeni Mağazacılıq ASC, həftəlik endirim kataloqu kağız və broşürlarda çap edərək paylayır və internetdə yayımlayır.

### Onlayn
Ənənəvi satış metodlarına əlavə olaraq, A101 2018-ci ildə onlayn platformalarda satış üçün araşdırmalara başladı. A101 rəsmi bağlantısı ilə elektron ticarətə açıldı; bir çox kateqoriyada məhsul təklif edir. Çatdırılma pulsuzdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* BİM
Gümüşlü polimetal yatağı

**Gümüşlü polimetal yatağı** — Şərur rayonu ərazisində, Arpaçayın aşağı axınındadır. 7-ci əsrdən tarixə məlumdur. Yataq eyniadlı antiklinalın nüvə hissəsində və cənub-qərb qanadında yerləşir. Geoloji quruluşunda Sədərək (Üst Jivet mərtəbəsi) və Danzik (Frank mərtəbəsinin aşağı hissəsi) layları (əhəngdaşı, gilli şist, qumdaşı) iştirak edir. Antiklinalın cənub-qərb qanadı törəmə qırışıqlıqla və bir çox pozulmalarla mürəkkəbləşmişdir. Filizləşmə törəmə antiklinalların eninə pozulmalarla kəsilmiş tağ hissələri ilə əlaqədardır; qalenit və sfalerit minerallarının möhtəvi və bütöv filiz yuvalarından təşkil olunmuşdur. Layvari filiz cisimləri daha çox əhəmiyyətlidir. Sədərək lay dəstəsinin əhəngdaşları iki horizont təşkil edir. Filizlərdə qurğuşun 4,5%, sink isə 0,5%-dir. Filizin mineraloji tərkibi qalenit, serusit, sfalerit və kalamindən ibarətdir. Yataq 1954-cü ildən istismara verilmiş, hazırda istismarı dayandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Yataq axını
* Oğlanqala yatağı

## Mənbə
İbrahim Yusifoğlu

**İbrahim Yusifoğlu** və ya əsı adı ilə **İbrahim Yusif oğlu Yusifov** () — Azərbaycan pedaqoqu və şairi, prezident mükafatçısı.

## Həyatı və təhsili
İbrahim Yusifoğlu Yusifov  30 sentyabr Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Axura kəndində anadan olub. 1981-ci ildə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Naxçıvan Dövlət Universiteti) filologiya fakültəsini bitirib. 70-ci illərin əvvəllərində pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. "Şərur gönçələri" ədəbi birliyinin rəhbəridir. 1994-cü ildə haqqında Naxçıvan Muxtar Respublikasının televiziyasında "Dağların şair oğlu" adlı film çəkilib.

## Fəaliyyəti
Bədii yaradıcılığa 1968-ci ildə başlamış, ilk mətbuat əsəri olan  "Qələbə atəşi" şeri 1971-ci ildə Şərur rayonunda dərc olunan "İşıqlı yollar" qəzetində çap edilmişdir.Əsərləri türk, rus və fransız dillərinə tərcümə olunmuşdur. Ümumilikdə 25 (iyirmi 25) adda şeirlər, poema, hekayə, povest və mənzum pyes kitablarının müəllifidir. 1998-ci ildən Azərbaycan Yazıçlar Birliyinin və 1992-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

## Mükafatları
* Azərbaycanın xalq maarif əlaçısı (1987)
* "Qızıl Qələm" media mükafatı laureatı,
* 2016-cı ildən Prezident mükafatçısı.

## Əsərləri
* Araz bayatıları,1991
* Bu həyat mənimlə yola getmədi,1997
* Futbolçu,topçu,gopçu,1998
* Mənim inamımı güllələdilər,1999
* Arxamca boylanan baxışların var,1999
* Sulara danışdım yuxularımı, 2000
* Safdır,müqəddəsdir müəllim ömrü(oçerk) 1997-1998
* Ölüm tanrıdan gələndə (oçerk) 1999

## İstinadlar
Müqəddəs Mixail kilsəsi (Sınkoviçi)

**Müqəddəs Mixail kilsəsi** () — Belarusun Qrodno vilayətində, Sınkoviçi kəndində Şərqi pravoslav kilsəsi. Kilsə Belorus qotikası üslubunda tikilib və Böyük Litva Knyazlığının ilk istehkam kilsələrindən biridir.

## Tarix
Kilsənin Litva Böyük hersoqu Vytautas tərəfindən müharibə vaxtı əmisi oğlu Yoqaylodan qaçması şərəfinə inşa edildiyinə dair bir əfsanə var.

Əslində kilsə XVI əsrdə inşa edilmişdir. Kilsənin əsası 1511–1522-ci illərdə Vilnüsdə oxşar kilsəni bərpa etdirən Konstanti Ostroqski tərəfindən qoyulmuş ola bilər.

Brest Birliyindən sonra kilsə Müqəddəs Taxta tabe oldu. Polşa-Litva Birliyi bölündükdən sonra kilsə aktiv qaldı, lakin noyabr qiyamından sonra kilsə Şərqi Pravoslav kilsəsinə çevrildi.

1880–1881-ci illərdə məbəd əhəmiyyətli dərəcədə bərpa edilmişdir. 1926-cı ildə İkinci Polşa Respublikası hökuməti tərəfindən katolik kilsəsi olaraq yenidən qurulmuş, lakin 1988–1990-cı illərdə yenidən pravoslav kilsəsinə çevrilmişsir.

## Memarlıq
Kilsə Belarus qotikası memarlığının bir nümunəsidir. Daxili dörd dirək tərəfindən dəstəklənən üç meydana bölünür. Binanın planı bir kvadrata yaxındır və şərq tərəfdə üç apses var. Divarların qalınlığı 1.5 metrdir.

Kilsənin künclərində dörd müdafiə qülləsi var. Qərb qüllələrinin yuxarı hissəsi üç mərtəbəbli, səkkizbucaqlı şəklində hazırlanmışdır. İki şərq qülləsi silindrik formadadır və üst hissəsində çıxıntılar var.

Frontonu dərinliyi və ölçüsü dəyişən bir sıra nişlərə malikdir.

## Dünya irsi
Kilsənin yerləşdiyi ərazi 30 yanvar 2004-cü ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrsi Müvəqqəti siyahısının Mədəniyyət kateqoriyasına əlavə edildi.

## Qalereya

Fayl:Царква Сьв. Міхаіла Архангела ў Сынкавічах, foto 30.jpg|Kilsənin yerləşdiyi ərazi
Fayl:Царква Сьв. Міхаіла Архангела ў Сынкавічах, foto 17.jpg|Binanın önü
Fayl:Царква Сьв. Міхаіла Архангела ў Сынкавічах, foto 21.jpg|Kilsənin arxadan görüntüsü
Fayl:Царква Сьв. Міхаіла Архангела ў Сынкавічах, foto 12.jpg|Kilsənin darvazaları
Fayl:Царква Сьвятога Міхаіла (Сынкавічы) 4.jpg|Daxili quruluşu
Fayl:Інтэр'ер Сынкавіцкай царквы. Першае графіці (02).jpg|Köhnə kitabələr
Fayl:Synkovičy, Michajłaŭskaja. Сынковічы, Міхайлаўская (1890).jpg|Vasili Qriaznov tərəfindən 1890-cı ildə hazırlanan memarlıq eskizi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Syncovichskaya church-fortress
* Photos at Radzima.org
* Photos at Globus. TUT.by
The Sims 3

**The Sims 3** — həyat simulyatoru janrında videooyun. Maxis tərəfindən Windows və MacOS əməliyyat sistemləri üçün hazırlanan, Electronic Arts tərəfindən yayımlanan The Sims oyun seriyasının üçüncü buraxılışı. ABŞ-də oyun 2 iyun 2009-cu ildə Windows əməliyyat sistemi və MacOS üçün buraxıldı. Sims 3 Azərbaycan ərazisində 5 iyun 2009-cu ildə buraxılmışdır. Oyun, həmin tarixdə Rusiyada buraxılmış və SoftKlab rus dilində lokalizasiyası ilə məşğul olmuşdur. Bundan əlavə, 2010-cu ildə PlayStation 3, Xbox 360, Wii və Nintendo DS oyun konsolları üçün buraxıldı.

Oyunçu, bir və ya bir neçə personajı idarə edir, qayğı göstərir, bacarıqlarını inkişaf etdirir, digər personajlarla əlaqələrini gücləndirir, karyerada inkişaf etməsinə təşviq edir və ev ilə təchiz edir. Oyunda hekayə xətti yoxdur və nəzəri olaraq The Sims 3-də əbədi oynaya bilərsiniz.

Üçüncü simulyatorun inkişafı Rod Hambl rəhbərliyi altında 2006-cı ildə tamamilə başladı. Bu, The Sims və The Sims 2 videooyunlarının qurucusu Uill Rayt tərəfindən hazırlanmamış The Sims seriyasındakı ilk oyundur. İnkişaf etdiricilərin əsas vəzifəsi The Sims 2 videooyunununun məhrum olduğu açıq oyun dünyası yaratmaq idi və bu da öz növbəsində ən ciddi proqramlaşdırma tələb edirdi. Simulyator əsasən tənqidçilər tərəfindən tərifləndi. İkinci hissədəki oyunun üstünlüyünü tanıdılar və əsasən açıq oyun dünyası, vizual effektlər və inkişaf etmiş personaj davranışları üçün müsbət rəylər yazıldı. Əsas çatışmazlıqlar arasında bina mənzillərinin olmaması, market, teatr kimi ictimai binalara girərkən personajların hərəkətlərini görməmə və elə də yaxşı olmayan qrafika müşahidə olunur.

Sərbəst buraxıldıqdan sonra, The Sims 3, kompüter oyunları tarixində ən çox satılan simulyator oldu, bu, özündən əvvəlki The Sims 2-nin rekordunu qırdı. Beləliklə, üçüncü simulyatorun satışından sonrakı ilk həftədə 1,4 milyon nüsxə satıldı. Eyni zamanda, The Sims 3, oyunun rəsmi yayımlanmasına iki həftə qalmış internetdə yayımlanan pirat nüsxələrin yüklənmə sayına görə də rekord qırdı. The Sims 3 oyununa 11 oyun paketi və 9 kataloq buraxılmış The Sims seriyalarından ən çox oyun əlavəsinə sahib olaraq qalır. Seriyanın davamı The Sims 4 oyunu ilə 2 sentyabr 2014-cü ildə buraxıldı.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
M1 xətti (İstanbul metropoliteni)

**M1 xətti** () – İstanbul metropolitenində yer alan dəmiryol xətlərindən biri. 1989-cu ildə istifadəyə verilmişdir. Bu gündə ortalama 220.000 sərnişin daşıyaraq, M2 xəttindən sonra İstanbul metropolitenində ən çox istifadə edilən üçüncü dəmiryol sistemidir. Xəttin uzunluğu 26,10 kilometrdir və 23 stansiya yer alır. Xətt Yeniqapı ilə Avtovağzal stansiyaları arasında 3 dəqiqə olmaqla, Avtovağzal və Atatürk Hava Limanları arasında həftə boyu 6:00-dan 00: 00-dək davam edir. Avtovağzal və Kirazlı arasındakı 24.000 sərnişinin ilə metro xəttinin rəsmi açılışı 14 iyun 2013 tarixində baş tutdu. Yeniqapı metrostansiyasından başlayan xətt Avtovağzal metrostansiyasına çatdıqda iki istiqamətə bölünür: ana xətt Atatürk hava limanına gedir, digər xətt Kirazlıya gedir. 2014-cü ildə xəttin sürücüsüz metro xəttinə çevriləcəyi və hətta doqquz yeni stansiyanın əlavə ediləcəyi açıqlandı.
## Tarixçə
İstanbulun əhalisinin artması ilə şəhərin sərnişin nəqliyyatına ehtiyacı yarandı. 1960-cı illərdə tramvay sistemi bağlandıqdan sonra şəhərdə dəmiryol nəqliyyatı yox idi. Sonra şəhərdə bir metro tikmək qərara alındı.

Xətt 1989-cu ilin sentyabrında açıldı və Türkiyədəki ilk metro xətti oldu. 1999-cu ildə xətt Atatürk beynəlxalq hava limanına qədər uzadıldı. Xəttin son uzadılması 2014-cü ilin noyabrında baş verdi.
## Qalereya

File:Yenikapi m1.jpg|Qatar, Yeniqapı stansiyasında daxil olarkən.
File:Zeytinburnu.jpg|Qatar, Zeytunburnu stansiyasına gedərkən.
File:Aksaray station.jpg|Ağsaray stansiyasından görüntü.
File:OtogarIstanbulMetro (7).JPG|Qatar, Avtovağzal stansiyasına gedərkən.


## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Metro İstanbul
Azər Qocayev

**Azər Bəhlul oğlu Qocayev** () — Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (13.05.2020), Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü.

## Həyatı
Azər Qocayev 7 sentyabr 1985-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. Sumqayıt şəhər Yusif Məmmədəliyev adına 31 nömrəli tam orta məktəbi bitirib. 2007-ci ildə Sumqayıt Dövlət Universitetinin Elektroenergetika fakültəsini bitirmişdir.

2007–2008-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub.

Əmək fəaliyyətinə 2009-cu ildə "Azərenerji" ASC-nin "Sumqayıt elektrik şəbəkə" ASC-də nəzarətçi kimi başlayıb.

2010–2015-ci illər ərzində "Azərenerji" ASC"-nin "Sumqayıt Regional Elektrik Şəbəkəsi" MMC-nin Sumqayıt Elektrik Şəbəkəsi müəssisəsinin Enerji satışı şöbəsində nəzarətçi və nəzarətçi mühəndis vəzifələrində çalışıb.

2015–2017-ci illər ərzində "Azərişıq" ASC-nin "Sumqayıt Regional Elektrik Şəbəkəsi" MMC-nin Sumqayıt Elektrik Şəbəkəsi müəssisəsinin Enerji satışı şöbəsində nəzarətçi və nəzarətçi mühəndis vəzifələrində çalışıb.

2017–2018-ci illər ərzində "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin İnfrastruktur Departamentinin Elektrik təchizatı xidmətinin Enerji təchizatı və enerji təşkil etmə bölməsinin rəis müavini kimi fəaliyyət göstərib.

2018–2019-cu illər ərzində "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin İnfrastruktur Departamentinin Elektrik təchizatı xidmətinin rəis müavini vəzifələrində çalışıb.

2019–2020-ci illər ərzində isə "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin Aparatında Elektrik enerjisinin satışı və istifadəsinin səmərəliyinə nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13.05.2020-ci il tarixli sərəncamı ilə Kəlbəcər rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin olunub.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## Ailəsi
Ailəlidir. 3 övladı var.

Əslən Kəlbəcər rayonundandır. Azərbaycanın tanınmış saz-söz ustadı olan Ağdabanlı şair Qurbanın nəslindəndir, Azərbaycan incəsənət tarixində məşhur olan Aşıq Şəmşirin qardaşı nəvəsidir.

## Təltifləri
* "Azərbaycan Dəmir Yollarının 140 illiyi (1880 – 2020)" yubiley medalı — 2020
* "Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə" medalı — 10.12.2020
* "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı — 02.02.2024

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İlham Əliyev Azər Qocayevi Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunması ilə əlaqədar videoformatda qəbul edib
* Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısının videoformatda qəbulu
Zeynal bəy Səlimxanovun evi

**Zeynal bəy Səlimxanovun evi** — 1897-ci ildə o dövrdə Mixaylovskaya (indiki Əziz Əliyev) küçəsində tikilib. Evin sahibi Zeynal bəy Səlimxanov olub. 2 mərtəbəli tikilən evin üzərinə 1950-cı ildə daha 2 mərtəbə əlavə olunub.

## Həmçinin bax
* Ağabala Quliyevin evi
* Əlibəyovların evi
* Kərbəlayi İsrafil Hacıyevin evi

## İstinadlar
Belarus dilləri

**Belarus dilləri** — Belarus Konstitusiyasına görə dövlətin rəsmi iki dili vardır: belarus dili və rus dili. Bununla birlikdə ölkədə hansı dildən istifadə edilmə dərəcəsi çox dəyişkəndir. Tarixən SSRİ-nin mövcudluğundan bəri, rus dilinin belarus dilindən daha üstün tutulduğu bir vəziyyət yaranmışdır. Hal-hazırda belarusların həyatının demək olar ki, bütün sahələrində rus dili üstünlük təşkil edir: rəsmi sənədlərin böyük əksəriyyəti rus dilində nəşr olunur, demək olar ki, bütün təşkilatlarda sənədlər rus dilindədir və əksər mətbuatda rus dili üstünlük təşkil edir.

Belarus dili saf formada gündəlik həyatda əsasən kənd yerlərində istifadə olunur. Belarus Respublikasının şəhər və paytaxtında, əsasən ziyalılar və cəmiyyətin vətənpərvər bir hissəsi tərəfindən istifadə olunur. Rəsmi sənədlərdə belarus dili, əsasən Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən istifadə olunur.

Əsas milli qruplar arasında belarus dili ən çox polyaklar arasında yayılmışdır (40.9% gündəlik həyatda belarus dilindən istifadə edir, 50.9% isə rus dilindən istifadə edir). Belaruslar müvafiq olaraq belarus dilindən 26.1%, rus dilindən isə 69.8% istifadə edir. Ən az belarus dilindən yəhudilər (2,0% / 95,9%) və ruslar (2,1% / 96,5%) istifadə edir.
Belarusda qonşu dövlətlərin dilləri bu və ya digər şəkildə istifadə olunur: Polşa, Ukrayna və Litva. Polyak dili ən geniş yayılmış dildən biridir. Əsasən Qrodno və Brest bölgələrində, həmçinin Minsknin qərbində, yəni 1939-cu ilə qədər Polşanın tərkibində olan ərazilərdə yayılmışdır. Polyak dili rəsmi olmasa da, mediada istifadə olunur. Üstəlik polyak dilində məktəblər də vardır. Belarus müstəqillik qazandıqdan sonra, polyak dilinin rolu xeyli artmışdır. Qərbi Belarusun bir çox sakinləri bu və digər dərəcədə danışırlar. Belarus polyak dilinin inkişafında əlaqələndirici orqan Belarus Polyak Birliyidir.

Ukrayna və Litva dilləri yerli səviyyədə istifadə olunur. Ukrayna dili Brest və Qomel vilayətlərinin bir sıra cənub bölgələrində, Litva dili isə Qrodno vilayətinin şərqindəki bəzi bölgələrdə istifadə olunur.

Belarusiyada dil tolerantlığı müşahidə olunur. Milli azlıqların nümayəndələrinə qarşı nəzərə çarpan ayrı-seçkilik müşahidə olunmur. Üstəlik bir çox belarus tənqidçiləri hökuməti titullu millətin dilini inkişaf etdirmək üçün yetərsiz səy göstərdiyinə görə tənqid edir.
## İstinadlar
M2 xətti (İstanbul metropoliteni)

**M2 xətti** — İstanbul metropolitenində yer alan dəmiryol xətlərindən biri. 2000-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Xəttin yalnız Haliç stansiyası yerüstüdür, digər 15 stansiya yeraltıdır. Planlaşdırılan və davam edən stansiyalar istifadəyə verildikdə, İncirlidən Çayırbaşıya qədər uzanacaq və cənub-şimal istiqamətində İstanbulu kəsərək 22 stansiyaya sahib olacaqdır. M2 xətti ilk dəfə 2000-ci ildə Taksim və Levent arasında 5 stansiya ilə istifadəyə verildi və son olaraq Yeniqapı stansiyası istifadəyə verildi. Xətt tez-tez, təxminən 3 dəqiqədən bir işləyir.
## Tarixçə
Xəttin tikintisi 19 avqust 1992-ci ildə başlamışdır. Birinci hissə tamamilə yeraltı idi. Tunellərin inşası 1995-ci ildə, bütün xətt isə 1999-cu ildə başa çatdırılmışdır. 2000-ci ilin oktyabrında xətt sərnişinlər üçün açıldı. Dördüncü Levent stansiyasından Taksim stansiyana qədər altı stansiyadan ibarət idi. 30 yanvar 2009-cu ildə xətti şimaldan üç stansiya ilə Atatürk Avtomobil sənayesi stansiyasına, cənubdan Şişli stansiyasına qədər uzatdı. Eyni zamanda, Türkiyə-Koreya şirkəti EUROTEM tərəfindən istehsal olunan qatarlar işə salındı. 2011-ci ilin yayına qədər Darüşşafaka və Hacı Osman stansiyaları tamamlandı və istifadəyə açıldı.
## Qalereya

File:Maslak metro entrance.jpg|Maslak metrostansiyası girişi
File:Pendik metro.jpg|Pendik metrostansiyasının daxili.
File:Şişli Mecidiyeköy .jpg|Yeniqapıya gedən qatar.
File:Yenikapı İstasyonu.jpg|Yeniqapı stansiyası.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Edem Nalbandov

**Edem Nalbandov** (; ) — bəstəkar, xormeyster, Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1992), SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının üzvü (1977), Özbəkistanın əməkdar mədəniyyət işçisi, Ukraynanın əməkdar incəsənət xadimi, Krım Dövlət Mükafatı laureatı.

## Həyatı
Qarasubazar musiqi məktəbində skripka sinfini bitirmişdir. Deportasiyada olduğu vaxtlarda Leninabad Musiqi Kolleci, 1962-ci ildə isə Daşkənd Konservatoriyasının dirijorluq və xor fakültəsini bitirmişdir. B. Zeidmandan kompozisiya dərsləri almışdır. 1964-cü ildə Qaytarma Krım Tatar Mahnı və Rəqs Ansamblına rəhbərlik etmişdir. 1977-ci ildə Cizzak Musiqi Kollecinin direktoru oldu. 1980-1993-cü illərdə Daşkənd Mədəniyyət İnstitutunda işləmişdir. 1986-cı ildə "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir. 1990-cı ildə Alma-Ata Konservatoriyasında namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdi, dosent elmi adını aldı. Özbəkistan Bəstəkarlar İttifaqının yanında bəstəkarın öz təşəbbüsü ilə yaradılan krım-tatar musiqisi bölməsinə rəhbərlik etmişdir.

1993-cü ildə Krıma qayıtdı. Onun təşəbbüsü ilə Krım Dövlət Sənaye-Pedaqoji İnstitutunda Musiqi təhsili şöbəsi açıldı. Həmin illərdə Simferopol Musiqi Məktəbində də dərs demişdir.

## Yaradıcılığı
Onun əsas əsərləri içərisində "Böyük toy" adlı birpərdəli balet; Y. Bolatın "Dubaralı toy" (Kasıb toyu) adlı balet; xalq mahnılarının xor, rapsodiya və uvertüra üçün versiyaları; fleyta və fortepiano üçün konsertino; adajio, violonçel və fortepiano üçün sözlərsiz mahnılar; truba və orkestr üçün variasiya, mahnı və romanslar. "Musikada basamçiklar" ("Musiqi addımları") adlı musiqi kitabçasının müəllifidir. 1977-ci ildə Daşkənddə bəstəkar İlyas Bahşış ilə birlikdə krım-tatar xalq mahnılarının "Sabanın saar" ("Şəfəqdə") adlı toplusunu nəşr etdi, onun 1996-cı ildə Simferopolda yenidən nəşr olunduğu versiyada 348 mahnının sözləri var.

## Mənbə

* Zekeriya Başarslan Bahçesaray Mecmuası S-32
* Мамбетова Г. Крымскотатарская музыка // Музыкальная украинистика: современное измерение.&nbsp;— К.: ИИФЭ им. М.&nbsp;Т&nbsp;Рыльского, 2009.&nbsp;— Вып. 3.

## Xarici keçidlər

* Ольга Гуменюк Чистых вод прозрачный поток // Крымский диалог&nbsp;— №&nbsp;37 (122) 4 ноября 2006 года
* Гульнара УСЕИНОВА Эдем Налбандов&nbsp;— частица истории народа, которой гордятся потомки // Голос Крыма&nbsp;— 16 Дек 2011
Əbu Süleyman Məhəmməd əs-Sicistani

**Əbu Süleyman Məhəmməd Sicistani** (farsca: ابوسلیمان سجستانی) () — İslam humanizmi dövrünün Bağdad filosoflarından biri idi. Mənşəcə fars idi, indiki İranın Sicistan və ya Sistan əyalətindən olduğuna görə bu adı daşıyırdı. Əl-Məntiqi də adlandırılırdı (e.ə. 932 - e.ə. 1000 il). 

## Fəlsəfəsi
Dindar olmasına baxmayaraq, həm dini, həm də fəlsəfəni etibarlı və doğru mənbə hesab edirdi; sadəcə onların hər biri fərqli mövzuları əhatə etdiyini zənn edirdi. Beləliklə, Kalam elmindən istifadə edən ilahiyyatçıların rasionallıq  ilahiyyatını və "Saflıq qardaşları" tərəfindən irəli sürülən fəlsəfə və dinin sintezi ideyasını rədd etdi.Ən məşhur əsəri Sivan əl-ikma "Hikmətin gəmi", öncəki dövrlərdən zamanına qədər olan qədər fəlsəfə tarixini təsvir edirdi.

Sicistani hesab edirdi ki, həqiqət haqqında biliyi ancaq bir təlimlə, bir elm sahəsi ilə kəsb etmək mümkün deyildir. Hər bir ideyada həqiqət haqqında azacıq da olsa bilik mövcuddur. Elə isə ancaq bir təlimdən yapışıb digərini rədd etmək həqiqətin aşkara çıxmasına mane olur. Dinlə fəlsəfə arasında əsaslı ziddiyyət axtarmaq həqiqətin aşkara çıxarılmasını çətinləşdirir. Odur ki onların ziddiyyəti mümkün deyildir. Bununla yanaşı, Sicistani məzmun, məqsəd və metod baxımından dinlə fəlsəfəni bir-birindən fərqləndirmişdir. O, yunan fəlsəfəsinin Şərq hikməti və islam dininə uyğunluğu haqqında traktatları oxuyur, dinlə fəlsəfənin uyğunlaşdırılmasına dair fi kirləri tənqid edirdi. Filosof iddia edirdi ki, dinlə fəlsəfəni birləşdirmək mümkün olsaydı, Allah bunu müqəddəs yazılarda insanlara xəbər verərdi. Yəni, dini fəlsəfi cəhətdən izah etmək birincinin natamamlığı mənasına gəlir, deməli, onları bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Fəlsəfə – din, din də fəlsəfə deyildir, mənşə baxımından ayrı-ayrı sahələrdir. Vəhy – dini, ağıl isə fəlsəfi biliyin mənbəyidir; aralarındakı fərqli cəhətlərin süni şəkildə ləğvi yolverilməzdir. Bu səbəbdən zəkanın imana müdaxiləsinə lüzum yoxdur. Ağılı vəhydən bütövlükdə təcrid edən Sicistani deyirdi ki, zəka vəhy olmadan insanı kamilləşdirə bilər. Ola bilsin ki, Sicistani bu iddianı vəhyin ağılla izahının qey- 135 ri-mümkünlüyünü, dinlə fəlsəfənin ayrı-ayrı sahələr olduğunu isbatlamaq məqsədilə səsləndirmişdir.

Xülasə, Sicistani bütün elm sahələrinin həqiqət haqqında bilikləri bu və ya digər dərəcədə ehtiva etdiyini iddia etməklə dinlə fəlsəfənin bir-birinə zidd olmadığını bildirmişdir. Amma o, məzmun, məqsəd və metod baxımından onları bir-birindən fərqləndirmiş, bəlkə də, məhz bu cəhəti isbatlamaq üçün dünyanın əzəliliyi və ağlın müstəqilliyi məsələlərində özünəməxsus ideyalar səsləndirmişdir.

## Mənbə
* Məmmədov E. N. Orta əsr İslam fikrində din və fəlsəfə. AMEA Z. Bünyadov adına Şərqşünaslığ institutu. Bakı: İdrak, 2019, s. 133-135.

## İstinadlar
Albaniya Elmlər Akademiyası

**Albaniya Elmlər Akademiyası** ( ) — 1972-ci ildə qurulmuşdur və Albaniyanın ən vacib elmi qurumudur. 1980-ci illərdə Tirana Universitetində başlayan bir neçə tədqiqat institutu Akademiyanın yurisdiksiyasına verildi. Qurumun tərkibində Albaniyadakı və xaricdəki araşdırma mərkəzləri və digər təşkilatlarla əlaqəli olan "akademiklər" adlandırılan ən görkəmli elm adamları da var. 2009-cu ilə olan məlumata əsasən Akademiyanın 23 daimi üzvü, 10 əlaqəli üzvü, 1 uzunmüddətli üzvü və 26 hörmətli üzvü var. 

Akademiya 1994-cü ildə Yeni Delhi Əhali Sammitində yaradılan Sammit Bəyanatını imzalamaqla təsdiqlənmiş dünyanın bir çox elmi akademiyalarından biri idi.

## Təşkilat
Akademiya iki hissədən ibarətdir:

* İctimai Elmlər və Albanoloji Bölməsi;
* Təbiət və Texniki Elmlər Bölməsi;

Buraya həmçinin aşağıdakı bölmələr də daxildir:

* Texnoloji və İnnovasiya İnkişafı Layihələri;
* Xarici və İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi;
* Kitabxana;
* Nəşriyyat evi;

Albaniya Elmlər Akademiyası ölkənin ən böyük akademik kitabxanasına malikdir. 1975-ci ildə 10.000 cilddən başlayaraq 1986-cı ilə qədər buaray 812.000 cild daxil edilmişdir.

2008-ci ildə akademiyanın əksər tədqiqat funksiyalarının maliyyələşdirilməsi geri alındı, həmin tədqiqat funksiyaları sonradan universitetlərə və tədqiqat mərkəzlərinə verildi.  Akademiyadan ayrılmış dörd tədqiqat institutu Albanoloji Tədqiqatlar Mərkəzini yaratdı.

## İstinadlar
Krım tatarlarının bayrağı

**Krım tatarlarının bayrağı** yuxarı sol küncündə sarı daraq damğası olan göy parçadan ibarətdir.

Bayraq ilk dəfə 1917-ci ildə Rusiyada Fevral inqilabından sonra Krım Tatar Milli Qurultayı tərəfindən qəbul edilmişdir.

30 iyun 1991-ci ildə təzədən qurulan Qurultayda bayraq yenidən milli simvol olaraq qəbul edildi.

2010-cu ildən bəri 26 iyun Krım tatarları tərəfindən Krım Tatar Bayrağı Günü kimi qeyd olunur.

22 iyul 2012-ci il tarixində V çağırış Krım Tatar Xalqının Qurultayı qərar aldı ki, Krım Tatar Xalqının Məclisi, VI çağırış Krım Tatar Xalqının Qurultayının təsdiqlməsi üçün Krım Tatar xalqının milli bayrağının təsviri, rəsmi istifadə qaydası və hüquqi qorunması məsələsini həll edən "Krım Tatar Xalqının Dövlət bayrağı haqqında" əsasnaməni hazırlasın.

## İstinadlar
Firuzə Abdullina

**Firuzə Abdullina** ( ) — başqırd əsilli müəllim, şairə.

1961-ci ilin 24 fevral tarixində, Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Baymak rayonu, Şulkə kəndində anadan olmuşdur. 2017-ci ildən Rusiya Federasiyası Başqırdıstan Respublikası Yazıçılar Birliyinin üzvüdür..

Firuzə Abdullinanın ixtisası — rus dili və ədəbiyyatı, başqırd dili və ədəbiyyatı müəlliməsidir. O, Yəğəfər Nəzerşin, Damir Soltanov, Nəsimə Əminova, Azat İskujin, Yulay Moratov, Rəsimə Dinislamovalar kimi insanlarla birlikdə mahnı yazmışdır.

## Bioqrafiyası
Şulkə kəndində altı illik məktəbdə oxumuş, sonra Baymak internat məktəbinə oxumağa getmişdir. 1978-ci ildə məktəbi bitirmişdir.

1978–1983-cü illərdə Sterlitamak Pedaqoji İnstitutunda təhsil almışdır. Sonra müəllim işləməyə başlayır və 1983–1984-cü illərdə Karmaskalı rayonunda qabaqcıl lider müllimlərdən biri olur.

1985-ci ildə həyat yoldaşı Fidail ilə birlikdə altı illik Yuldaş məktəbində rus dili və ədəbiyyatı öyrətmək üçün Ziançurinski rayonuna köçür.

1990-cı ildə Karmaskalı rayonuna köhnə məktəbinə qayıdır və burada yenidən rus dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyir. Burada "İntibah" ədəbi klubunu qurur.

Ailəlidir. Əri — Fidail Abdullin.

## Kitabları
* "*Барыһы ла яҡшы буласаҡ! Шиғырҙар*." — Ufa, 2015. — 95 səhifə.
* "*Рәхмәтлемен һиңә, әсәйем! Шиғырҙар*." — Ufa, 2015. — 200 səhifə.
* "*Ихлас күңелдән! Шиғырҙар."* — Sibay, 2016. — 146 səhifə.
* "*Йәйғор сатыр*" — Ufa: 2017. — 312 səhifə.

## Yazılmış mahnıları
* "*Яратҡандар яратыуға мохтаж*", Yəğəfər Nəzerşin ilə birgə.
* "*Болан күҙе*", Damir Soltanov ilə birgə.
* "*Сығам әле сәхрәләргә…*", Nəsimə Əminova ilə birgə.
* "*Ғүмер — аҡҡан һыу*", Azat İskujin ilə birgə.
* "*Мөхәббәтем*", Azat İskujin ilə birgə.
* "*Үҙ һүҙем бар*", Damir Soltanov ilə birgə.
* "*Йәшәй алмаҫ инем мин һинһеҙ…*", Damir Soltanov ilə birgə.
* "*Һуңлап ҡуймаһам ине…*", Damir Soltanov ilə birgə.
* "*Әгәр күптән ғашиҡ булмаһам*", Yulay Moratov ilə birgə.
* "*Шылтыратма*", Rəsimə Dinislamova ilə birgə.
* "*Бергә булайыҡ*", Rəsimə Dinislamova ilə birgə.
* "*Мин килермен һиңә*", Yulay Moratov ilə birgə.

## İstinadlar
Gettisberq

Gettysburg, ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının tərkibində olan, Adams dairəsinin mərkəzi şəhəridir. 2010-cu il siyahıyaalınmasına görə şəhərin əhalisi 7,620 nəfərdir.

## İstinadlar
Vaytim

**Vaytim** () — Alban adətində ölənlərin yas mərasimində bir və ya bir neçə qadın tərəfindən oxunan mərsiyyə. Şimali Albaniyada kişilərin də ifa etdiyini görmək olur.

## Cənubi Albaniya
Cənubi Albaniyadakı adətlərə görə bir qadın poetik ayələr oxuyur və arxasında xor duruş gətirir. Cənubi Albaniyada Vaytimdə yalnız qadınlar iştirak edir, Şimali Albaniyada isə kişilər də iştirak edə bilər. Mahnı mərhumun dirildilməsini xahiş edir, çünki sahib olduğu və onun üçün əziz olanların hamısı onu yenidən həyata qayıtmağa çağırır. Keçmişdə varlı ailələr tərəfindən yaxşı bir vaytim icra etmək üçün peşəkar matəmçilər işə götürüldü. Türk səyyahı Övliya Çələbi 1670-ci ildə Osmanlı İmperiyasının bir hissəsi olan Cənubi Albaniyanın Qirokastra şəhərinə baş çəkdi və bunları qeyd etdi:Qirokastra xalqı ölən qohumlarını qırx və ya əlli, şüphəsiz səksən ilədək yas tutur. Hər bazar günü ölən şəxsin bütün qohumları ağlaya-ağlaya böyük bir nalə və fəryad qaldıran peşəkar matəmçilərə pul ödəməklə tikilmiş bir evdə toplaşırlar. Bütün səs-küy və qarışıqılıq səbəbindən bazar günü heç kim şəhərdə dayana bilməz. Mən Qirokostranı *fəryad edən şəhər* adlandırdım. Peşəkar matəmçilərin öz qohumları üçün deyil, yüz il ölən və hətta qohum olmayan biri üçün belə hisslərlə hönkürməyi və fəryad etməyi bacarması çox təəccüblüdür. Və necə ağlayırdılar! Bu yalnız onlar aclıqdan qurtulduqları zaman dayanırdı.Vaytimin xüsusi bir növü *E qara me ligje* ( "Fəryadla ağalamaq") və buna əsasən Laböriada rast gəlinir.

Mahnıda istifadə olunan nida uzuntələffüz olunan *Oi-oi* nidasıdır*. Oirat* termini alban bəstəkar Aleksandr Peçi *Oirat* operasında istifadə olunmuşdur.

## Şimali Albaniya
**Gjâma e Burrave**, ("Kişilərin Mərsiyəsi")  Albaniyada, yalnız Dukagin dağlıq ərazilərində, Yakova və İballe, Puka yüksəkliklərində, yalnız kişilər tərəfindən icra edilən və kişilər üçün edilən bir ölüm ayinidir. Bu ayini həyata keçirmək üçün on və ya daha çox kişidən ibarət kvorum lazımdır. Mərasim zamanı kişilər sinələrini vurur və üzlərini cızır, mərhumdan asılı olaraq təkrarlayırlar: *O i mjeri unë për ty o biri / nipi / miku jem*, (Oh kasıb mən, o mənim oğlum / qardaşım / dostum). *Gjama*, kədərini ifadə etməkdə, eyni zamanda, başqalarının mərhumun ailəsini ziyarət etməsi üçün xoşagəlməz xəbərləri qonşu bölgələrdə yaymaq üçün xidmət etdi.

Kommunist rejimi dövründə mərasim qəti qadağan edildi. Lakin ənənə 1990-cı ildən sonra yenidən canlandı. *Gjamanın* mənşəyi 1468-ci ildə İskəndər bəyin ölümü ilə bağlıdır.

Alban katolikləri Maljiya bölgəsindəki alban müsəlmanlarından daha çox *Gjâma* tətbiq edirlər. Müsəlman inancına görə, ölülər üçün ağlamaq kişilərə qadağandır. Bu gün Monteneqronun alban katolikləri özləri artıq *Gjâma* ifa etmirlər və Şimali Albaniyadan *Gjâmatarë* adlı peşəkar matəmçilər işə götürürlər.

Vaytim alban mifologiyasında daha yaxşı tanınır. Kreşniks dövrünün ən gözəl hissələrindən biri *Vajtimi i Ajkunës* ("Aykunesin Vaytimi" )-dir.

## Həmçinin bax

* Alman ədəbiyyatı

## İstinadlar
Əşrəf Allahverdiyev

**Əşrəf Gülməmməd oğlu Allahverdiyev** () — ictimai siyasi dövlət xadimi, Azərbaycan SSR-in əməkdar mühəndisi.

## Həyatı
Əşrəf Allahverdiyev 15 may 1904-cü ildə Tərtər rayonunun Evoğlu kəndində tacir ailəsində anadan olmuş, əvvəl molla məktəbində oxuduqdan sonra Bərdə rus-tatar məktəbində təhsilini davam etdirmişdir. 1920–1926-cı ildə Bakı Ali Partiya Məktəbində, Azərbaycan Dövlət Universitetində, 1926–1931-ci illərdə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində təhsil almışdır. 1933-cü ilədək Moskva elmi-tədqiqat avtotraktor institutunda elmi işçi işləmişdir. 1933–1939-cu illərdə Azərbaycana qayıdaraq Kürdəmir rayonu maşın traktor stansiyasının (MTS) direktoru işləmiş sonra Amerika Birləşmiş Ştatlarına bir illik avtomexanika kursuna göndərilmişdir, Amerika Birləşmiş Ştatlarından qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Respublikası Torpaq Komisarlığında şöbə müdiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

1940–1949-cu illərdə Sumqayıt şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin kənd təsərrüfatı şöbəsinin müdiri, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini, Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin SSRİ Nazirlər Soveti yanında daimi nümayəndəsi vəzifələrində çalışmış, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

1949-cu ildə SSRİ Nazirlər Soveti yaninda Kür-Araz Su Qurğuları Baş İdarəsinə rəis müavini təyin edilib və 25 il bu trestdə işləyib yaratmışdır, Yuxarı-Qarabağ, Yuxarı-Şirvan, Samur-Dəvəçi, Bəhramtəpə su qovşağı, Ceyranbatan və Ağstafa su anbarlarının müəlliflərindəndir.

Əşrəf Allahverdiyev 6 dekabr 1983-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmiş, Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

## Mükafatları
Əşrəf Allahverdiyevin xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib O Lenin ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və digər medallarla təltif olunub, ona Azərbaycan SSR Əməkdar Mühəndisi fəxri adı verilib.

## İstinadlar
York dairəsi

**York dairəsi** və ya York County ABŞ-nin Pennsylvania əyalətində yerləşən bir distriktdir. Rayonun əhalisi 2010-cu il siyahıyaalma nəticələrinə görə 434 972 nəfərdir. Bu dairə 19 avqust 1749-cu ildə Lancaster dairəsinin tərkibində yaradılmışdır. Bu dairənin adı İngiltərənin York şəhərindən gəlir.

## İstinadlar
Adams (dairə)

**Adams dairəsi** və ya *Adams County* — ABŞ-nin Pensilvaniya əyalətində yerləşən bir distriktdir. Regionun əhalisi 2010-cu il siyahıyaalma nəticələrinə görə 101 407 nəfərdir. Dairənin mərkəzi şəhəri Gettysburg şəhəridir. Bu dairə 22 yanvar 1800-cü ildə York dairəsinin bir hissəsi olaraq qurulmuşdur. Dairənin adı ABŞ-nin ikinci prezidenti Con Adamsdan gəlir.

## İstinadlar
Lankaster dairəsi

**Lankaster dairəsi** — ABŞ-nin Pensilvaniya ştatında yerləşən bir qraflıqdır. Rayon əhalisi 2010-cu il siyahıyaalma nəticələrinə görə 519.445 nəfərdir. Dairənin mərkəzi şəhəri Lankasterdir.

## İstinadlar
Lankaster

**Lankaster** — ABŞ-nin  Pensilvaniya ştatında yerləşən Lankaster dairəsinin şəhər mərkəzidir. Şəhərin əhalisi 59,322 nəfərdir.

## İstinadlar
Belarusun qaz ötürmə sistemi

**[[Belarus]]un qaz ötürmə sistemi** () — Belarus ərazisində məişət və istehsalat sahələrində istifadə üçün istehlakçılara təbii qazın verilməsinin geniş sistemi. Bu mərkəzi boru qaz kəmərlərindən, bir xəttli qaz boru kəmərlərindən (diametri 100 ilə 1400&nbsp;mm arasında), aşağı təzyiqli paylayıcı şəbəkələrdən, eləcə də bir sıra qazpaylayıcı stansiyalardan və qaz anbarlarından ibarətdir. 2017-ci ilin sonuna görə Belarus Respublikasında qaz kəmərlərinin uzunluğu 7901&nbsp;km-dir.
## Qısa tarix
BSSR-in qazlaşdırılması 1960-cı ildə Daşava-İvatseviçi-Minsk qaz kəmərinin, eləcə də Daşava-Kiyev-Moskva qaz kəmərindən Qomelə bir filialın inşası başa çatdıqdan sonra başlayır. 1961-1965-ci illərdə Brest, Baranoviçi, Qrodno, Slonim, Volkovysk, Lida və başqa şəhərlər, eləcə də bir çox kəndlər qazla təmin edilir.

Qaz sənayesinin inkişafında yeni bir mərhələ 1974-cü ildə güclü Torjok - Minsk - İvatseviçi qaz ötürücü sisteminin istismara verilməsi ilə əlaqələndirilir: Qərbi Sibir və Komi MSSR-nin böyük yataqlarından təbii qaz BSSR ərazisinə axmağa başlayır. Qaz istehlakı kəskin şəkildə 1975-ci ildə 3.5 milyard m³-dən 1980-ci ildə 14.8 milyard m³-ə yüksəlir. Elektrik stansiyaları, rayon və sənaye qazanxanaları təbii qaz tədarükünün ümumi həcminin 2/3 hissəsini istehlak edərək qaza çevrildi. Sənayedə və məişət sektorunda texnoloji ehtiyaclar üçün bir xammal kimi qaz istehlakı artdı. Qaz plastik, mineral gübrələr («QrodnoAzot») və digər məhsulların istehsalı üçün kimyəvi bir xammal kimi mühüm rol oynayır.

Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasındakı qəzadan sonra BSSR, təsirlənmiş ərazilərin qazlaşdırılmasına və sakinlərini ekoloji cəhətdən təmiz yanacaqla təmin etməyə başladı, bunun üçün kiçik şəhərlərə, qəsəbələrə və kəndlərdə filialların intensiv inşası aparıldı. Qaz təchizatı etibarlılıq baxımından nəzərəçarpacaq dərəcədə artdı.
## Müasir qaz təchizatı
Hal-hazırda Belarus Respublikasında qaz təchizatı və təbii qazın tranzit nəqliyyatı Beltransgaz MMC tərəfindən idarə olunan və inkişaf etdirilən qaz ötürmə sistemi ilə təmin edilir.

## Mənbə
* Эксплуатация газотранспортной системы Беларуси
## İstinadlar
Moldovaqaz

**Moldovaqaz** () — təbii qazın və mayeləşdirilmiş qazın nəqli, qaz təchizatı şəbəkələrinin tikintisi və qaz avadanlıqlarının quraşdırılması, həmçinin Moldova Respublikasında obyektlərinin qazlaşdırılması və istismarı ilə məşğul olan moldova-rus enerji şirkəti. Qaz müəssisələri arasında istehsal və iqtisadi əlaqələri gücləndirmək, səhmdarlar arasında səmərəli qarşılıqlı əlaqəni təmin etmək üçün Moldova Respublikası qaz bazarının vahid inzibati, iqtisadi və təşkilati tənzimləmə subyekti olaraq qurulmuşdur. Moldovaqaz ASC respublikada 600 mindən çox istehlakçıya (20 min iqtisadi agent daxil olmaqla) təbii qaz verir.

2013-cü ilin sonunda "Moldovaqaz" ASC-nin əsas səhmdarları: "Qazprom Rusiya" QSC - səhmlərin 50% -i (6.6 milyon səhmdən çox), Moldova Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Əmlak Agentliyi - 35.33% (4.7 milyon səhm) ), Əmlakın İdarə Edilməsi üzrə Dövlət Komitəsi, Dnestryanı Moldova Respublikası - 13.44% (1.79 milyon səhm), qalan səhmdarlar 5% -dən az paketlərə sahibdirlər.

2013-cü ilin sonunda "Moldovaqaz" ASC-nin "Qazprom" a olan borcu 5,2 milyard dollar olmuşdur. Bunun təxminən 4,7 milyard dolları (90%) Dnestryanı borcunun payına düşür.
## Qazprom ilə əlaqə
Şirkətin səhmdarları: Rusiya şirkəti olan Qazprom və Moldova hökumətidir. 2010-cu ildə mətbuatda "Qazprom" un Moldovaqazı tamamilə mənimsəyəcəyi barədə şayiələr yayılmışdı. Lakin iqtisadiyyat naziri Valeri Lazar bu şayiələri təkzib edir.

2013-cü ilin sonunda Moldovaqazın Qazproma olan borcu 5,2 milyard dollar təşkil etmişdir.

## Quruluşu
Moldovaqaza daxil olan aşağıdakı MMC-lər (35 regional filial istisna olmaqla) qaz paylanması, təchizatı və nəqliyyatı ilə məşğul olurlar:

**Nəqliyyat**
* Moldovatransqaz (Sağsahil)
* Tiraspoltransgaz (Solsahil)
**Yayılma**
* Sağsahil
**Kişinyov-qaz
**Bels-qaz
**Yaloven-qaz
**Edines-qaz
**Floreşt-qaz
**Şimişliya-qaz
**Ungen-qaz
**Qaqauz-qaz
**Stefan Vode-qaz
**Tarakliya-qaz
*Solsahil
**Tiraspol-qaz
**Bender-qaz
**Slobodzeya-qaz
**Dubossari-qaz
**Ribnitsa-qaz
Yuxarıda göstərilənlərə aid olmayan Moldovaqaz daxilində digər fəaliyyətlər Flakera Albastre MMC tərəfindən həyata keçirilir.

## İstinadlar
İoanna Kafetsi

**Yannula «İoanna» Kafetsi** () — Yunan yüngül atleti, uzununa tullanma üzrə atlet. Kafetzi 2001-ci ildə Tunisdə keçirilən Aralıq dənizi Oyunlarında  4100 m məsafəyə qadınların estafetində bürünc medal qazandı. Sonradan uzununa tullanma növü ilə məşğul olmağa başladı. 2004-cü ildə keçirilən Afina Yay Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı oldu. İdman karyerası boyunca Kafetzi Xaniyadakı beynəlxalq turnirdə  6,71 metr məsafəyə tullanmaqla şəxsi rekordunu yeniləmişdir 

## Ümumi məlumat
Yannula Kafetsi 30 may 1976-cı ildə Yunanıstanın tarixi Fessaliya bölgəsində anadan olmuşdur. 2004-cü ildə Afinadakı Yay Olimpiya Oyunlarında Kafetsi məşq üçün evdə uzununa tullanmaqla məşğul idi. Oyunlardan iki ay əvvəl o, öz şəxsi rekordunu yeniləyərək  6.71 metr məsafəyə tullandı. Bu Xaniyadakı beynəlxalq yarışlarda baş verdi. Kafetsinin nəticəsi Olimpiya Oyunlarında iştirak etmə normativinə uyğun idi. Nəticədə yunan komandasının tərkibinə düşə bildi. Afinadakı ilkin yarışlar zamanı Kafetzi doğma tamaşaçılarını ilk cəhtdə 6.49 metr atlama ilə sevindirdi. Buna baxmayaraq, qalan iki atlama nəticə vermədi: ikincisində idmançı  xəttə müdaxilə etdi, üçüncüsü isə birincisindən zəif oldu. Kafetzi kvalifikasiyada yalnız on yeddinci yeri tuta bildi və on iki finalçı sırasına düşmək üçün altı santimetr kifayət etmədi.Kafetzi, 2005 Dünya Atletizm Çempionatında Yunanıstanı təmsil etsə də yenə final mərhələsinə yüksələ bilmədi. Kafetzi B qrupunda çıxış etdi, ikinci cəhddə 6.31 metr nəticə ilə 11-ci oldu, birinci və üçüncü cəhtləri isə uğursuz oldu.

## İstinadlar