open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fıstıqlı (Qax)

**Fıstıqlı** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qum kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd fıstıq ağacı çox olan ərazidə salındığı üçün belə adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qapıçayın sahilində, Alazan-Əyriçay çökəkliyində yerləşir.

## Əhalisi
1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin İlisu naibliyinə daxil olan Fıstıqlı kəndində milli tərkibi muğallardan ibarət 42 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər muğallar, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla ləzgilər olaraq göstərilmişdirlər. Kənd əhalisi etnik azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışır. 

2009-cu il Azərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Qum kənd ərazi dairəsinə daxil olan yaşayış məntəqələrində 2.881 nəfər (1422 nəfəri kişilər, 1459 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı. 

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Fıstıqlı kəndində hər iki cinsdən toplam 262 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## İqtisadiyyatı
Kənddə 75 təsərrüfat mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Suskənd

**Suskənd** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qum kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Suskənd kəndi Fıstıqlı, Çinarlı və Qum kəndləri ilə birlikdə Qum kənd ərazi dairəsini əmələ gətirir. Bu inzibati ərazi vahidi Qum bələdiyyəsi tərəfindən idarə edilir.

## Toponimikası
Qum çayının sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsi XVIII əsrin ikinci yarısında, İlisu sultanı Xanbaba bəy dövründə Əmircanlı kəndinə məxsus sahədə salınmışdır. Oykonim yaxınlıqda axan Süs çayının adı ilə bağlıdır.

## Əhalisi
* 1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin İlisu naibliyinə daxil olan Süskənd kəndində milli tərkibi muğallardan ibarət 20 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **muğallar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **ləzgilər** olaraq göstərilmişdirlər.
* 14 may–17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Zaqatala dairəsi, Qax şöbəsi, Qum kənd cəmiyyəti tərkibinə daxil olan Süskənd kəndində 33 evdə sünni etiqadlı müsəlman avarlardan (24 evdə 70 nəfər kişilər və 56 nəfəri qadınlar olmaqla toplam **126** nəfər), ingiloylardan (7 evdə 22 nəfər kişilər və 12 nəfər qadınlar olmaqla toplam **34** nəfər) və tatarlardan (2 evdə 2 nəfəri kişilər və 4 nəfəri qadınlar olmaqla toplam **6** nəfər) ibarət **166** nəfər (94 nəfəri kişilər, 72 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı. Müvafiq mənbədə dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **tatarlar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **avarlar** olaraq göstərilmişdirlər.
* Hazırda kənd əhalisi etnik azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışır.
* 13–22 aprel 2009-cu il Ümum-Azərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Qum kənd ərazi dairəsinə daxil olan yaşayış məntəqələrində 2881 nəfər (1422 nəfəri kişilər, 1459 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Süskənd kəndində 63 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 227 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## Həmçinin bax
* Qax rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyətin

## İstinadlar
Haulend adası

thumbnail|250px|Haulend adası
**Haulend adası** – Amerika Birləşmiş Ştatlarının Sakit okeanda yerləşən qeyri-məskun adası.
Carvis adası

thumb|250px|Carvis adası
**Carvis adası** – ABŞ-nin Sakit okeanda yerləşən qeyri-məskun adası. Ümumi sahəsi 4,5&nbsp;km²-dır.
Çuvaşıstan

**Çuvaşıstan**, **Çuvaşıstan Respublikası**, **Çuvaşiya**, **Çuvaşiya Respublikası** (, ) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Paytaxtı Çeboksarı şəhəridir.

## Tarixi
Çuvaşıstan ərazisi 1551-ci ildə Rus imperiyası tərəfindən işğal edilib. O dövrdən başlayaraq çar hökumətinin müstəmləkə siyasəti çuvaş xalqını acınacaqlı hala salıb. Ən məhsuldar torpaqları əllərindən alınıb və xristianlığı qəbul etməyə məcbur olmuşlar.

## Coğrafiya
Respublikanın ərazisi 18.3 min kvadrat kilometrdir .

Çuvaş Respublikası Volqa-Ural regionunda yerləşir. Paytaxtı Çeboksarı şəhəridir. Rusiya Federasiyasının tərkibindədir. Rəsmi dili çuvaş və rus dilidir. Çuvaş dili türk dil ailəsinə aiddir.

## Əhali
2002-ci il siyahıya almasına əsasən Çuvaşiya Respublikasının 1.313.754 nəfər əhalisi var .

Çuvaşlar fin-uqor qəbilələrinə qarışaraq digər türk dillərindən fərqlənir. Qonşu tatar və başqırdlardan fərqli olaraq çuvaşlar xristian dininə etiqad edirlər.

### Milli tərkibi

## İqtisadiyyat

## Rayonları

## Şəhərləri
* Çeboksarı, Şubaşkar — 440.621 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
* Novoçeboksarsk, Yeni Şubaşkar — 125.857 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
* Kanaş — 50.593 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
* Alatır — 43.161 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
* Şumerlya, Şümürlü — 36.239 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
* Kozlovka — 13.054 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
* Tsivilsk, Çoyul — 12.967 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
* Yadrin, Yədirnə — 10.573 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
* Mariya Posadı — 10.273 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Çuvaş Respublikası dövlət orqanlarının rəsmi veb portalı (rusca)
İnquşetiya

**İnquşetiya** (, ) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri.

## Tarixi
1810-cu ildə İnquşetiya Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil olur. 1924-cü ildə İnquş Muxtar vilayəti yaradılır və 1934-cü ildə Çeçen Muxtar vilayəti ilə birləşir. 1944-cü ildə Çeçen-İnquş Muxtar vilayəti ləğv edilir, əhalisi köçürülür. Muxtar ərazinin bərpası 1957-ci ildə reallaşır. 1992-ci ildən İnquşetiya Respublikası kimi fəaliyyət göstərir.

## Coğrafiyası
İnquşetiya Böyük Qafqazın şimal yamacının mərkəzi hissəsində yerləşir. Həmçinin, burada Çeçen düzənliyi də var. İqlimi kontinental olub, yanvarın orta tempraturu -3 °S; -10 °S, iyulun isə 21-23 °S təşkil edir. Yağıntıların illik miqdarı 1200&nbsp;mm-dir. Düzən ərazilərdə çəmən, yüksəkliklərdə qaratorpaqlar, çay dərələrində allüvial, dağlarda isə dağ-meşə və dağ-çəmən torpaqları yayılmışdır. Əsas çayı Sunjadır. Çöl, meşə-çöl zonasının bitkiləri, dağlarda 2200 m hündürlüyə qədər enliyarpaqlı meşələr, daha yüksəklikdə isə alp və subalp çəəmənləri mövcuddur. Rəngarəng heyvanat aləmi yayılmışdır. Təbii şərait əhalinin həyat fəaliyyəti, eləcə də rekreasiya və kənd təsərrüfatının inkişafı baxımından əlverişlidir. Ərazidə çirklənmiş və eroziyaya uğramış torpaqlar vardır. Təbii ehtiyatlardan neft,qaz, müxtəlif tikinti materialları mövcuddur.İnquşlar qonaqpərvər millətdi.

## Əhalisi
İnquşetiya çoxmillətli respublikadır. Ərazidə 70-ə qədər xalq yaşayır: inquşlar (74%), çeçenlər (10%), ruslar (13%), ukraynalılar,  qumuqlar, avarlar, tatarlar və s.

## İstinadlar
Navassa adası

**Navassa adası**- Amerika Birləşmiş Ştatlarının Karib dənizində yerləşən qeyri-məskun adası. Haiti tərəfindən də iddia edilir.
Kalmıkiya

**Kalmıkiya Respublikası** (, ) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Paytaxtı Elista şəhəridir. Kalmıkiya Avropada buddizmin ən çox ibadət edildiyi yerdir.

## Coğrafiya
Respublikanın ərazisi 75.9 min kvadrat kilometrdir. Əhalisi 327 min nəfərdir. Qərbdən Rostov vilayəti, cənubdan Dağıstan Respublikası və Stavropol diyarı ilə həmsərhəddir. Kalmıkya neft (Vısokov, Göllərarası, Kanışan), təbii qaz (Yermolinsk, Mejev, İni-Burul), xörək duzu (Mojar) və tikinti materialları (Başantin, Arşan, Ulanxol) ilə zəngindir. İqlimi kəskin kontinental olub, isti və quru yaya, az qarlı və soyuq qışa malikdir. İyulun orta temperaturu 23, 26°S, yanvarın isə -8, -5°S-dir. 10°S-lik temperaturlu vegetasiya dövrü 180 gündən 213 günə qədər davam edir. Xəzər dənizinin sahillərində bataqlıqlar yayılmışdır.

## Tarix
Kalmıkya-RSFSR-ın tərkibində 4 noyabr 1920-ci ildə muxtar vilayət kimi formalaşmış, 20 oktyabr 1935-ci ildə isə muxtar respublikaya çevrilmişdir. 1943-cü ildə muxtar respublika ləğv edilmiş, 1957-ci ildə isə bərpa edilmişdir. 1990-cı ilin oktyabr ayından Kalmıkya Respublika formasında fəaliyyət göstərir.

## Əhali
Ölkə üzrə ümumi əhalisi 283 214 nəfər. Respublikanın yerli əhalisi kalmıklar, qazaxlar, ukraynalılar, beloruslar, tatarlar və s.-dir. Orta sıxlıq hər km2-də 3,8 nəfərdir. Sıxlığa görə Yergeni və Stavropol yüksəkliyi fərqlənir (hər km2-də 10 nəfər). Ən az əhali isə Qara torpaqlarda cəmlənmişdir (hər km2-də 1 nəfər). Dağlılar ümumi əhalinin 37%-ni təşkil edir. İri şəhərlərinə Elista, Kaspiyskiy və Qorodovikovsk misaldır..

### Milli tərkibi

## İqtisadiyyat

## Rayonlar

## Şəhərlər
* Elista – 104.254 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
* Lağan – 14.345 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən) 
* Qorodovikovsk – 10.940 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт Правительства Республики Калмыкия
* Законодательство Республики Калмыкия
* Республика Калмыкия в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Портал органов власти Правительства Республики Калмыкия 
* Калмыцкий информационный портал
* Калмыцкий портал 
* Новости Калмыкии 
* Республика Калмыкия. Основные сведения.

## İstinadlar
Karib dənizi

**Karib dənizi** — Atlantik okeana daxil olan Qərb yarımkürəsində tropik dənizdir. Səthinin sahəsi 2 754 000 m², ən dərin nöqtəsi 7,686 metrdir. Cənubi Amerikanın sahilindədir. Вoğazları: Yamayka boğazı, Külək üstü boğaz.

## Həmçinin bax
* Hikakos yarımadası

## İstinadlar
Kareliya Respublikası

**Kareliya Respublikası** (, , , ) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri.

## Coğrafiya
Respublikanın ərazisi 172.4 min kvadrat kilometrdir.

## Əhali

## Rayonlar

## İqtisadiyyat

Respublika ərazisinin 85%-i meşələrlərdən ibarət  olduğu üçün taxta-şalban ixracatı əhəmiyyətli bir yer tutur.

## Şəhərlər
* Petrozavodsk – 266.160 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

## Qaynaq
Komi Respublikası

**Komi Respublikası** (, ) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri.

## Coğrafiya
Respublikanın ərazisi 415.9 min kvadrat kilometrdir .

## Əhali
**Əhalinin etnik tərkibi**

## İqtisadiyyat

## Rayonlar

## Şəhərlər
* Sıktıvkar – 230.011 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

## Həmçinin bax
* Komi-Mavussi Abdetoqlo
* Komi mifologiyasında mələk

## Qaynaq
Mari El

**Mari El Respublikası** (, , ) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Mari xalqının keçmiş adı - Çirmiş xalqı. Volqa Federal Dairəsinə daxildir. 4 noyabr 1920-ci ildə Mariya muxtar vilayəti kimi yaradılmışdır. Respublika kimi 1936-cı ildən fəaliyyət göstərir. Dövlət dilləri mari dili və rus dilidir.

## Tarixi
Finn-uqor tayfaları qədim zamanlardan Rusiyanın müasir Avropa hissəsinin ərazisində məskunlaşmışlar. Mari El Respublikasının ərazisində e.ə. birinci minilliyə aid arxeoloji mənbələr qorunub saxlanılmışdır. IX əsrdən etibarən marilər şərqə doğru hərəkət edən və Rostov, Qaliç, Yaroslavl, Suzdal, Vladimir və 1221-ci ildə Nijni Novqorod şəhərlərini quran slavyan və slavyan-fin xalqları ilə təmasda oldular. Tədricən xristianlığı qəbul adən qərb mariləri slavyanlaşaraq assimilyasiya oldular, xristianlığı qəbul etmək istəməyənlər isə şərqə qaçdılar.

## Coğrafiya
Respublikanın ərazisi 23.2 min kvadrat kilometrdir *.
Torpaqlarının 57%-i meşələrlə örtülüdür. Respublikada 476 çay axır. Bu axar sular ümumiyyətlə noyabr-aprel ayları arasında donur. Həmçinin 200 göl var. Mari El Şərqi Avropa düzənliyinin şərqində, Volqa çayının orta axınında yerləşir. Respublikanın əksər hissəsi Volqanın sol sahilində yerləşir.

Faydalı qazıntıları torf, gil, tikinti daşı, əhəng daşı, şüşə və silikat qumları, mineral bulaqlardır.

İqlimi uzun sürən soyuq qış və isti yayı ilə mülayim kontinentaldır. Noyabr ən küləkli aydır. Qış, bir qayda olaraq, noyabr ayında başlayır. Mari El Respublikası qış idman növləri ilə məşğul olmaq üçün əla yerdir. Bahar ümumiyyətlə, sərin və quru keçir. Canavar, qonur ayı, tülkü, sığın, vaşaq, qunduz, köstəbək kimi heyvanlar burada yaşayır.

## Əhali
Rosstatın məlumatına görə, respublikanın əhalisi 680 397 nəfərdir (2019). Əhalinin sıxlığı 29,11 nəfər/km²-dir(2019). Şəhər əhalisi 66,34 %-dir (2018). Yoşkar-Ola və Voljsk şəhər əhalisi, eləcə də Yoşkar-Ola ətrafı və respublikanın qərbindəki bir sıra kəndlərdə ruslar üstünlük təşkil edir. Kənd yerlərində mari əhalisi üstünlük təşkil edir. Tatarlar əsasən Yoşkar-Ola, Voljsk şəhərlərində və Zveniqovski, Mari-Turek, Medvedevski, Morkin, Parangin rayonlarında kompakt şəkildə yaşayırlar. Respublikada tatarların üstünlük təşkil etdiyi 36 yaşayış məntəqəsi, tatar dilinin tədris edildiyi 19 məktəb var. Tatar mədəniyyəti cəmiyyəti, Respublika Tatar Mədəniyyəti Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Tatar dilində qəzet nəşr olunur, televiziya şousu verilir.

## İqtisadiyyat
Aparıcı sənaye sahələri — maşınqayırma və metal emalı (alət və cihazlar, avtomatlaşdırma vasitələri), meşə, ağac emalı və sellüloz-kağız, yüngül və yeyinti (ət və süd). Əsas sənaye mərkəzləri Yoşkar—Ola, Voljsk şəhərləridir. Kənd təsərrüfatının aparıcı sahəsi heyvandarlıqdır (südçülük və ət-südçülük, donuzçuluq, qoyunçuluq, quşçuluq, keçi yetişdirmə). Həmçinin taxıl (arpa, yulaf, çovdar, buğda) və yem bitkiləri, kətan, mayaotu, tərəvəz, kartof yetişdirilir.

## Şəhərlər
* Yoşkar-Ola : 256.719 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

## İstinadlar
Manitoba

**Manitoba** — Kanadada əyalət. Mərkəzi Vinnipeq şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Government of Manitoba 
*
Nyufaundlend və Labrador

**Nyufaundlend və Labrador ** — Kanadada əyalət. Mərkəzi Sent-Cons şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kvebek

**Kvebek** () — Kanadada əyalət. Mərkəzi Kvebek şəhəridir. Kvebek Kanadanın ən böyük əyaləti olmaqla yanaşı, Kanadada yalnız fransız dilinin rəsmi dil olduğu yeganə əyalətdir.

Kvebek Kanadanın on üç əyalətindən və ərazisindən biridir. Əyalət qərbdə Ontario, şimal-şərqdə Nyufaundlend və Labrador, cənub-şərqdə Nyu-Brunsvik və Nunavut ərazisi ilə sahil sərhədi ilə həmsərhəddir. Cənubda ABŞ ilə həmsərhəddir.

1534-1763-cü illər arasında indiki Kvebek Kanadanın Fransız koloniyası idi və Yeni Fransada ən inkişaf etmiş koloniya idi. Yeddiillik Müharibədən sonra Kanada əvvəlcə Kvebek əyaləti (1763-1791), sonra Aşağı Kanada (1791-1841) və nəhayət Kanada əyalətinin (1841-1867) bir hissəsi kimi Britaniya koloniyasına çevrildi. Aşağı Kanada üsyanı. 1867-ci ildə Ontario, Yeni Şotlandiya və Nyu-Brunsvik ilə konfederasiya edilmişdir. 1960-cı illərin əvvəllərinə qədər Katolik Kilsəsi Kvebekdəki sosial və mədəni qurumlarda böyük rol oynamışdır. Bununla belə, 1960-1980-ci illərdəki Sakit İnqilab Kvebek Hökumətinin l'État québécois-də (Kvebekin dövlət orqanı) rolunu artırdı.

Kvebek hökuməti Vestminster sistemi kontekstində fəaliyyət göstərir və həm liberal demokratiya, həm də konstitusiya monarxiyasıdır. Kvebekin baş naziri hökumət başçısı kimi fəaliyyət göstərir. Müstəqillik müzakirələri Kvebek siyasətində böyük rol oynamışdır. Kvebek cəmiyyətinin birliyi və spesifikliyi onun üç unikal qanuni sənədinə əsaslanır: Kvebek İnsan Hüquqları və Azadlıqları Xartiyası, Fransız Dili Xartiyası və Kvebek Mülki Məcəlləsi. Bundan əlavə, Kanadanın başqa yerindən fərqli olaraq, Kvebekdə qanun qarışıqdır: xüsusi hüquq mülki hüquq sistemi, ictimai hüquq isə ümumi hüquq sistemi altında həyata keçirilir.

Kvebekin rəsmi dili fransız dilidir; Quebécois French regional çeşiddir. Kvebek frankofonların çoxluq təşkil etdiyi yeganə əyalətdir. Kvebek iqtisadiyyatı əsasən böyük xidmət sektoru və müxtəlif sənaye sektoru tərəfindən dəstəklənir. İxrac üçün o, aeronavtika, su elektrik enerjisi, mədənçıxarma, əczaçılıq, alüminium, ağac və kağız kimi əsas sənaye sahələrinə arxalanır. Kvebek ağcaqayın siropu istehsalı, komediyası və xokkeyi Kanadada ən populyar idman növlərindən birinə çevirməsi ilə məşhurdur. O, həm də mədəniyyəti ilə məşhurdur; əyalət ədəbiyyat, musiqi, filmlər, televiziya şouları, festivallar və s. istehsal edir.

## Etimologiya
Kvebek adı "dar keçid" və ya "boğaz" mənasını verən Alqonkin sözündən gəlir. Bu ad əvvəlcə Müqəddəs Lourens çayının uçurumlu boşluğa qədər daraldığı Kvebek şəhərinin ətrafındakı əraziyə istinad etdi. Orfoqrafiyanın ilk variantlarına Quebecq və Kébec daxildir. Fransız tədqiqatçısı Samuel de Champlain 1608-ci ildə Yeni Fransanın inzibati yeri kimi istifadə edəcəyi müstəmləkə forpostu üçün Kvebek adını seçdi.

## Həmçinin bax
* Kvebek aktı

## İstinadlar
Nyu-Bransuik

**Nyu-Brunsvik** Kanadanın on üç əyalət və ərazisindən biridir. Üç Dəniz əyalətindən biri və dörd Atlantik əyalətindən biridir. Şimalda Kvebek, şərqdə Yeni Şotlandiya, şimal-şərqdə Müqəddəs Lourens körfəzi, cənub-şərqdə Fundi körfəzi və qərbdə ABŞ-ın Men ştatı ilə həmsərhəddir. New Brunswick təxminən 83% meşəlikdir və onun şimal yarısı Appalachians tərəfindən işğal edilir. Vilayətin iqlimi qarlı qış və mülayim yayı ilə kontinentaldır.

Nyu-Brunsvikin ərazisi 72,908 km2 (28,150 kv mi) və 775,610 əhalisi var (2021-ci ilin siyahıyaalınması). Kanada üçün atipik olaraq əhalinin yalnız yarısı şəhər yerlərində - əsasən Monkton, Sent Con və Frederiktonda yaşayır.

## Həmçinin bax
* Akadi yarımadası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yeni Şotlandiya

**Yeni Şotlandiya** — Kanadada əyalət. Mərkəzi Halifaks şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Nova Scotia Tourism
* Government of Nova Scotia
Qırmızılar, qaralar və başqaları (film, 1969)

**Qırmızılar, qaralar və başqaları** ()

## Məzmun
Karl Marksdan soruşmuşlar: Sizin ən sevdiyiniz rəng? Qırmızı deyə cavab vermiş... Fəzanın ənginliklərində kiçik rəngli kürə fırlanır. Diqqətlə baxdıqda bunun Yer kürəsi olduğu bilinir. Bizim dünyamız, insanların dünyası... Yer üzündə ağ, sarı, qaradərili insanlar yaşayır. Onların arasında yalnız qırmızılar yoxdur.

"Qırmızılar, qaralar və başqaları" — bu film-alleqoriyadır. Dünyada kommunist ideyaları yarananda, özünü təsdiq edəndə ekranda dövrün obrazı mücərrəd rəngli rəmz-fiqurlar görünür, eyni zamanda geniş tamaşaçı kütləsinə tanış olan kino sənədləri canlanır, radio verilişləri, mahnı və nitqlər səslənir.

Konkret tarixi misallarla Qırmızılarla Qaraların bir əsrlik mübarizəsi təsvir edilmişdir.

Kosmosun ənginliklərində kiçik kürə fırlanır. Qırmızı kürə. Bu, planetdir. Yer planeti. İnsanların yaşadığı planet.

Müəlliflər işıq və səs vasitəsilə tamaşaçıları əbədi mövzuya-cəmiyyətdə, ölkədə və dünyada xeyirlə şərin mübarizəsinə yeni şəkildə baxmağa sövq edirlər. Burada biz Leninin, Stalinin, Hitlerin səslərini eşidir, müxtəlif marşları dinləyirik.

## Festivallar və mükafatlar
:1) 1969-cu ildə Kiyevdə Zaqafqaziya və Ukrayna respublikaları filmlərinin "Prometey-69" zona kinofestivalı
:*Rejissor Rasim İsmayılova ən yaxşı rejissor işinə və inqilabi mövzunun həllində yeni təsvir vasitələri axtarışına görə münsiflər heyətinin Diplomu verilmişdir.

## Film haqqında
Film mətnsizdir

Filmin çəkilişlərində çöplərdən istifadə olunmuşdur.

Film V.İ.Leninin 100 illik və Azərbaycan SSR-in 50 illik yubileylərinə həsr edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Rasim İsmayılov
:**Rejissor:** Rasim İsmayılov
:**Quruluşçu rəssam:** Rasim İsmayılov
:**Operator:** Vaqif Behbudov
:**Səs rejissoru:** Tofiq Babayev
:**Redaktor:** Nadejda İsmayılova
:**Filmin direktoru:** Fəridə Həsənova

### Arxiv kadrlarda iştirak edənlər
:İosif Stalin (səs) (titrlərdə yoxdur)
:Vladimir Lenin (səs) (titrlərdə yoxdur)
:Adolf Hitler (səs) (titrlərdə yoxdur)

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Ləkit Kötüklü

**Ləkit Kötüklü** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Ləkit kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 76 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 276 nəfər əhali yaşayır.

## Toponimikası
Ləkit Kötüklü oyk., mür. Dağətəyi ərazidədir. Kəndi r-nun ərazisində mövcud olan Ingi- loy Kötüklü və Gözü Kötüklü kəndlərindən fərqləndirmək məqsədilə, Ləkit i.ə.v.-nə aid olduğu üçün belə adlandırmışlar.

## Həmçinin bax
* Qax rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Ləkit Malax

**Ləkit Malax** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Ləkit kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
* 1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən [[Tiflis quberniyası]]nın və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin İlisu naibliyinə daxil olan Ləkit Malax kəndində milli tərkibi ləzgilərdən ibarət 15 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **muğallar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **ləzgilər** olaraq göstərilmişdirlər.
* 14 may – 17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Zaqatala dairəsi, Qax şöbəsi, Ləkit kənd cəmiyyəti tərkibinə daxil olan Ləkit Malax kəndində 116 evdə [[sünni]] etiqadlı müsəlman [[avarlar]]dan ibarət  19 evdə **116** nəfər (61 nəfəri kişilər, 55 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı. Müvafiq mənbədə dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **tatarlar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **avarlar** olaraq göstərilmişdirlər.
* 1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik [[saxurlar]]dan ibarət hər iki cinsdən toplam 106 nəfər əhali yaşayırdı.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 39 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 109 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## Toponimikası
Ləkit Malax oyk., mür. Baş Qafqaz dağlannm ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin 20-ci illərində Cənubi Dağıstanın Saxur mahalın¬dan köçüb gəlmiş saxurlann Malax adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Ləkit i.e.v.-nin tərkibində olduğuna və Aşağı Malax kəndindən fərqləndirmək məqsədilə kənd belə adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Qax rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Zərnə

**Zərnə** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Ləkit kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Zərnə kəndi Qax rayonunun mərkəzindən 18&nbsp;km məsafədə (köhnə Zaqatala yolu üzərində) yerləşir və üç tərəfdən dağlarla əhatə olunub. Kəndin adının yaranması tarixçəsində belə qeyd olunur ki, vaxtilə bu kənddə çəltik, düyü əkərlərmiş. Bu düyü növü zər kimi parıldayarmış, bərq vurarmış.

## Toponimikası
Zərnə oyk., sadə. Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsini XVIII əsrin 20-ci illərində Dağıstanın Saxur kəndindən və Şəkidən köçüb gəlmiş ailələr Zəmə adlı çəltik əkini sahəsində salmışlar. Bəzi tədqiqatçılara görə, oykonim ərəb dilindəki zər (əkin) sözündən və -nə sözdüzəldici şəkilçisindən ibarət olub, “əkin yeri” mənasındadır.

## Əhalisi
* 1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin İlisu naibliyinə daxil olan Zərnə kəndində milli tərkibi ləzgilərdən və muğallardan ibarət 94 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **muğallar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **ləzgilər** olaraq göstərilmişdirlər.
* Kənd əhalisini etnik cəhətdən əsasən Azərbaycan türkləri, az bir qismini isə saxurlar təşkil edir.
* 13–22 aprel 2009-cu il Azərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Ləkit kənd ərazi dairəsinə daxil olan yaşayış məntəqələrində 2603 nəfər (1274 nəfəri kişilər, 1329 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Zərnə kəndində 237 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 747 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## Din
Kənddə Zərnə kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Qax rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyətin

## İstinadlar
Güllük

**Güllük** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Güllük kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
• Kəndin əhalisinin 64%-i azərbaycanlı(türk), 24%-i qaraçı, 12%-i isə saxur mənşəlidir. 
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 672 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 2.431 nəfər əhali yaşayır.

• Kənddə  6  tabun  (məhəllə)  vardır  və  hər  bir  tabun  orada  yaşayan əsas aparıcı nəslin adı ilə adlanır: Oba tabun, nemeslər tabun,qaraşıxlar tabun, daşlı tabun,pakuliy tabun-(əhalisini saxurlar təşkil edir).

## Toponimikası
Güllük oyk., sadə. Alazan–Əyriçay çökəkliyində Dağıstanın Saxur kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin Güllük adlanan yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Toponim "gül, çiçək olan ərazi" mənasındadır.

## Həmçinin bax
*Güllük kənd məscidi

## Xarici keçidlər
*Azərbaycanımızın şəhər və rayonları
*Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsi Prezident Kitabxanası

## İstinadlar
Qapıçay (Qax)

**Qapıçay** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Güllük kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi Böyük Vətən müharibəsindən sonrakı illərdə kərpic zavodunun fəhlələri üçün salınmışdır. Qəsəbə Qapıçayın mənbəyində yerləşdiyinə görə həmin çayın adı ilə adlanmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qapıçayın mənbə hissəsində, Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə hər iki cinsdən toplam 340 nəfər əhali yaşayır. 

Kənddə (1 ailə istisna olmaqla) özünü pars adlandıran qaraçılar yaşayır. 

## İqtisadiyyatı
Kənddə 74 təsərrüfat mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tasmalı (Qax)

**Tasmalı** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Tasmalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Tasmalı kəndi Qarabaldır və Lələpaşa kəndləri ilə birlikdə Tasmalı kənd ərazi dairəsini əmələ gətirir. Bu inzibati ərazi vahidi Tasmalı bələdiyyəsi tərəfindən idarə edilir.

## Toponimikası
Tasmalı oyk., diiz. Alazan–Əyriçay çökəkliyindədir. Oykonim türk mənşəli tasına etnonimindən və mənsub, bildirənli şək.-sindən ibarətdir. Qırğızlarda və qazaxlarda da tasma tayfası vardır. Bəzi mənbələrə əsasən, XI–XII əsrlərdə tasma tayfalarının bir hissəsi Səlcuqi oğuzlarının tərkibində Azərbaycanda məskunlaşmışdır.

## Əhalisi
* Kənd əhalisi'nin tamamı etnik Azərbaycan Türklərindən ibarətdir və Azərbaycan Türkcəsində danışır.
* 13–22 aprel 2009-cu il Azərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Tasmalı kənd ərazi dairəsinə daxil olan yaşayış məntəqələrində 2391 nəfər (1185 nəfəri kişilər, 1206 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Tasmalı kəndində 430 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 1584 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## Həmçinin bax
* Qax rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyətin

## İstinadlar
Lələpaşa

**Lələpaşa** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Tasmalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
* 1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik Azərbaycan Türkləri olan muğallardan ibarət hər iki cinsdən toplam 154 nəfər əhali yaşayırdı.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 130 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 464 nəfər əhali yaşayır.

## Toponimikası
Alazan–Əyriçay çökokliyin- dədir. Yerli əhalinin məlumatına görə kənd türk ordusu sərkərdələrindən birinin adı ilə adlandmlmışdır. Oykonimin Səfəvi Osmanlı müharibələri (1577–90) zamanı Osmanlı ordusuna başçıhq etmiş Lala Mustafa Paşanın adı ilə bağlı olduğu ehtimal edilir. Sonralar oykonimin tərkibindəki Mustafa antroponimi düşmüş və kənd Lələpaşa adlandmlmışdır.

## Həmçinin bax
* Qax rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar

* Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı,2007
Qarabaldır (Qax)

**Qarabaldır** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Tasmalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir. Oykonim qara (burada "böyük" məna-sında) və baldır (çıxıntı) sözlərindən ibarət olub, "böyük çıxıntı" deməkdir. Ümumiyyətlə, hələ qədimdən bədən üzvləri ilə oxşarlığı nəzərə alaraq coğrafi obyektləri burun, bel, barmaq, daban, dil və s. kimi sözlərlə adlandırmaq qanunauyğun hal olmuşdur. Tərkibində baldır komponenti olan toponimlər Tovuz rayonunda da mövcuddur (Ağbal- dır dağı, Qarabaldır dağı). Deməli, kənd öz adını dağ adından almışdır. Araşdırmalar göstərir ki, baldır qədim türk dillərində sırf coğrafi termin kimi "dağ çıxıntısı" mənasında işlənmişdir.

## Əhalisi
* 1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin Əliabad naibliyinə daxil olan Qarabaldır kəndində milli tərkibi muğallardan ibarət 59 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər muğallar, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla ləzgilər olaraq göstərilmişdirlər.
* Kənd əhalisi etnik azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışır.
* 13–22 aprel 2009-cu il Ümumazərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Tasmalı kənd ərazi dairəsinə daxil olan yaşayış məntəqələrində 2391 nəfər (1185 nəfəri kişilər, 1206 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Qarabaldır kəndində 97 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 409 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zəyəm (Qax)

**Zəyəm** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Zəyəm kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
* Zəyəm kəndinin tarixi əsasən sak tayfalarının adı ilə bağlıdır. Belə ki, "zəyəm" sözünün özü də "sak" sözündən götürülüb. "Sakam" sözü zaman keçdikcə dəyişərək "zəyəm" sözünə çevrilib.
* Zəyəm kəndi Lələli və Qındırğa kəndləri ilə birlikdə Zəyəm kənd ərazi dairəsini əmələ gətirir. Bu inzibati ərazi vahidi Zəyəm bələdiyyəsi tərəfindən idarə edilir.

## Toponimikası
* Zəyəm oyk., mür.
* Alazan–Əyriçay çökəkliyindədir. İlk dəfə X əsr mənbəyində çəkilir;
* Şəmkir r-nunda ştq. Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Yaşayış məntəqəsini vaxtilə Qazax r-nundan gəlmiş ailələr Zəyəm çayının sahilində saldığına görə belə adlandırılmışdır;
* Zaqatala r-nunun Muxax i.e.v.-də kənd. Dağətəyi ərazidədir. XIX əsrin ortalarında Qax r-nunun Zəyəm kəndindən çıxmış bir qrup ailənin saldığı yaşayış məntəqəsidir. Bəzi tədqiqatçılara görə, Zəym fars dilindəki z/ (tərəf, sahil, yer) və kam!qam (keçid, ağız, dərə, kiçik çay) sözlərindən düzəlib, "kiçik çay sahili" mənasındadır. Digər tədqiqatçılar isə oykonimi sak etnonimi ilə bağlayırlar.

## Əhalisi
* 1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik ingiloylardan ibarət hər iki cinsdən toplam 636 nəfər əhali yaşayırdı. Bununla yanaşı həmin dövrdə kənddə önəmli Türk-müsəlman nüfuzuda mövcud idi. Nəticə olaraq kəndi polietnik dəyərləndirmək mümkündür.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 462 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 1736 nəfər əhali yaşamaqdadır.
* Sonrakı dövrlərdə kənddə baş verən ingiloy köçləri və Türk əhalinin kütləvi şəkildə artımı kəndin əhali faiz-nisbətini etnik-ingiloylardan, etnik-Türklərə dəyişdi. Bunun əsas nəticələrindən biri kənd əhalisi arasında ünsiyyət dilinin yalnız Azərbaycan Türkcəsi olmasıdır. Bununla belə əhalinin danışıq aksentində ingiloy təsirləri hiss olunmaqdadır. Günümüzdə kəndə az ingiloy nəsilləri yaşasa da, kəndin əsas etnik sütununu, etnik Azərbaycan Türkləri olan muğallar,qarapapaqlar təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Qax rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyətin

## İstinadlar
Lələli

**Lələli** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Zəyəm kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
* 1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin Əliabad naibliyinə daxil olan Lələli kəndində milli tərkibi muğallardan ibarət 105 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **muğallar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **[[ləzgilər]]** olaraq göstərilmişdirlər.
* 1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik muğallardan ibarət hər iki cinsdən toplam 231 nəfər əhali yaşayırdı.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 128 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 492 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## Toponimikası
Kənd Qanıxçayın sahilində yerləşir. Tədqiqatçılara görə, yaşayış məntəqəsi burada ilk dəfə məskən salmış lələli nəslinin adım daşıyır. Güman etmək olar ki, bu oykonim ərazidəki Lələpaşa kəndinin adı ilə bir mənbədəndir. Torpaqqalanın yaxınlığında olan bu kəndin adı XVIII əsrin birinci yarısına aid tarixi hadisələrlə bağlı mənbələrdə qeyd olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qındırğa

**Qındırğa** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Zəyəm kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
* 1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin Əliabad naibliyinə daxil olan Qındırğa kəndində milli tərkibi muğallardan ibarət 14 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **muğallar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **ləzgilər** olaraq göstərilmişdirlər.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 25 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 117 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## Toponimikası
Qındırğa oyk., sadə. Alazan–Əyriçay çökəkliyindədir. Oykonimin mənası dialekt materiallan əsasında izah olunur. Azərbaycan dilinin qərb və şimal dialekt və şivələrində qındırğa sözü “susuz yerdə bitən tikanlı ot'* mənasında işlənir. Yəqin ki, bu kəndin ətrafında çoxlu qındırğa bitkisi varmış. Tədqiqatçılar Qəbələ r-nunda bu sözün qındralıq formasında bir oronimin tərkibində işləndiyini qeyd edirlər.

## Həmçinin bax
* Qax rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyətin

## İstinadlar
Cavanşir (film)

**Cavanşir** — rejissor Elçin Hami Axundovun 2002-ci ildə çəkdiyi hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda olan cizgi filmi.

## Məzmun
Hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda olan bu kinolentdə yeniyetmə bir oğlanın Qarabağ müharibəsində göstərdiyi qəhrəmanlıqdan danışılır.

## Film haqqında
* Cizgi filmi Azərbaycanda ilk dəfə olaraq kompüter vasitəsilə yaradılmışdır.
* Film Aylinə və onun həmyaşıdlarına həsr olunmuşdur.
* Film "Bəsmələ" ilə başlayır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Elçin Hami Axundov (Elçin Axundov kimi)
:**Quruluşçu rejissor:** Elçin Hami Axundov (Elçin Axundov kimi)
:**Quruluşçu rəssam:** Gülşən Quliyeva, Elçin Axundov
:**Multiplikasiya rəssamı:** Firəngiz Quliyeva, Rauf Dadaşov, Gülşən Quliyeva, Arifə Hatəmi
:**Multiplikator köməkçisi:** Lalə Məmmədova, Samirə İsmayılova, Yuliya Maryaşkina, Aleksandra Şirinova
:**Dekor rəssamı:** Hüseyn Cavid İsmayılov
:**Hərbi məsləhətçi:** Mehdi Mehdiyev
:**Musiqi tərtibatçısı:** İsmayıl Dadaşov
:**Qaralama montaj edən:** Nisə Hacıyeva
:**Səs operatoru:** Teymur Abdullayev
:**Kompüter yığımı və montajı:** Konstantin Qavriş
:**Kompüter qrafikası:** Gülçin Özər
:**İnzibatçı:** İlqar Musayev, Nərminə Mehdiyeva
:**Filmin direktoru:** Heydər Dadaşov
:**Musiqisindən istifadə edilən bəstəkar:** Polad Bülbüloğlu

### Filmi səsləndirənlər
:Almaz Mustafayeva-Cavanşir
:Kazım Abdullayev — Komandir;Erməni;Sərkərdələr 
:Nicat Kazımov — Tarix müəllimi;Əlibala 
:Şəfəq Əliyeva
:Əliqulu Səmədov — Doktor 
:Nuriyyə Əhmədova
:Rəfael Qasımov
:Şahin Rəqibov

## Tənqid

Azərbaycanlı kinoşünas Aygün Aslanlı bu filmi tənqid edib: *“Cavanşir” cizgi filminə baxmaq mümkün deyil. Qəhrəmanın başı tərsinə dönür.. Ordan Babəkin başı çıxır, burdan Şah İsmayılın başı çıxır. Bu qorxu təlqin edə bilər, vətənpərvərlik yox.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004, səh. 380.

## Xarici keçidlər
* YouTubeda filmi izlə https://www.youtube.com/watch?v=9ZoqojcbrS4; https://www.youtube.com/watch?v=7SELC1MMtT0
* Cizgi filmləri aləminə səyahət
Sandıq (film, 1982)

## Məzmun
Film sehrli sandıqla bağlı maraqlı əhvalatdan bəhs edir.

## Film haqqında
Film şair Yuri Yakovlevin şeri əsasında çəkilmişdir.

Film rejissor Vahid Talıbovun diplom işidir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Əsərin müəllifi:** Yuri Yakovlev (titrlərdə yoxdur)
:**Ssenari müəllifi:** Yuri Koval
:**Quruluşçu rejissor:** Vahid Talıbov
:**Quruluşçu rəssam:** Teymur Məmmədov
:**Quruluşçu operator:** Ramiz Ağayev
:**Bəstəkar:** Mobil Babayev
:**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
:**Mahnı ifa edən:** Oleq Anofriyev
:**Emalatxana:** R.Kaçanov

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 314.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Şah və xidmətçi (film, 1976)

## Məzmun
Kinolentdə sədaqətli nökər və amansız, qəddar şah haqqında söhbət açılır.

Günlərin birində zalım şah gənc nökərinə hirslənib onu ac-yalavac itlərin qarşısına atır... İtlər nökərin üstünə hücum etsələr də onu tanıyıb çəkilirlər. Məlum olur ki, vaxtilə nökər həmin itlərə qulluq edib, onları yedizdiribmiş. Beləliklə də, itlər oğlanın yaxşılığını yerə vurmur, ona toxunmurlar. Şah isə cavan nökərin ona sədaqətlə qulluq etməsinə baxmayaraq onu öldürtdürmək qərarına gəlir.

Filmdə belə bir fikir irəli sürülür: şərlə mübarizədə xeyir həmişə qalib gəlir.

## Film haqqında
Film Nizami Gəncəvinin əsərinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Əsərin müəllifi:** Nizami Gəncəvi
:**Ssenari müəllifi:** Ədhəm Qulubəyov
:**Rejissor:** Nazim Məmmədov, Bəhmən Əliyev
:**Quruluşçu rəssam:** Məsud Pənahi (Məqsud Pənahi kimi), Elçin Axundov
:**Operator:** Antonina Korotnitskaya
:**Bəstəkar:** Oqtay Rəcəbov
:**Səs operatoru:** Kamal Seyidov
:**Cizgi rəssamı:** Bəhmən Əliyev, Vaqif Məmmədov, Vahid Talıbov
:**Fon rəssamı:** Tahir Piriyev
:**Montaj edən:** Esmira İsmayılova
:**Rejissor assistenti:** Hafiz Əkbərov
:**Operator assistenti:** Ramiz Ağayev
:**Rəssam assistenti:** Y.Uznadze
:**Redaktor:** Fərman Kərimzadə
:**Filmin direktoru:** A.Məhərrəmov

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 258-263.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Mordoviya

**Mordoviya Respublikası** (, , ) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri.

## Coğrafiya
Mordoviyanın torpaqlarının böyük bir qismi dağlıq ərazidir. Buna görə dağlarda qış turizimi fəaliyyətləri aparılır. Bu bölgədəki dağlar çox yüksək və dik yamaclara malikdir. Oka, Don və Volqa (İdil) çaylarının keçdiyi və özündə də Alatır, Sura kimi irili xırdalı çayların olduğu Mordoviyanın cənub-qərbində geniş düzənlikləri var. Bu düzənliklərdə Saransk, Kovylkino, Ruzajevka kimi şəhərlər qurulub.

## Tarix

## Əhali

## İqtisadiyyat

## Rayonlar

## Şəhərlər
* Saransk – 304.866 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

## Həmçinin bax
*Mordovia Dövlət Məclisinin Sədrləri siyahısı

## Qaynaq
Tıva

**Tıva Respublikası** (, ) — Rusiya Federasiyasındaki 22 muxtar republikadan biri.

## Coğrafiya
Respublikanın ərazisi 170.5 min kvadrat kilometrdir . Tuvanı Asiya qitəsinin coğrafi mərkəzi adlandırırlar. Bu həm də Tuvanın nəqliyyat yolları üzərində yerləşməsi ilə əlaqədardır. Tıva Respublikası dağlıq ölkədir. Tuva və Toca çökəklikləri yerləşir. Əsas faydalı qazıntıları kobalt, civə, qızıl, daş kömür, dəmir və s-dir. İqlimi kəskin kontinentaldır. Yanvar ayının temperaturu- 35°S, iyul ayınında isə 12°S olur. Yağıntının miqdarı 250–400&nbsp;mm-dir. Əsas çayları Yenisey və onun qollarıdır. Respublika ərazisində çol landşaftı, dağ şabalıdı torpaqlar geniş yayılmışdır. Dağ yamaclarında qaraşam, dağlıq sahələrdə tundra bitkiləri yayılmışdır. Bu isə əkinçilik və heyvandarlığın inkişafına geniş imkanlar yaradır.

## Əhali
2002-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən respublikada 305.510 , 1 yanvar 2007-ci ilə olan rəsmi təxminə əsasən isə 309.439 nəfər əhali yaşayır. Tıva Respublikası əhalisinin 60% - dən çoxu tıvalılardır. Əhalinin 47% - i şəhərlərdə, 53%- i kəndlərdə yaşayır. Böyük şəhərləri Qızıl, Şanqonar və Cadandır.

## İqtisadiyyat
Tıvada hasilat sənayesi, yüngül və yeyinti sənayesi, meşə-ağac emalı inkişaf etmişdir. Kənd təsərrüfatı dənli və yem bitkilərinin becərilməsi və heyvandarlıq istiqamətlidir. Heyvandarlıqda ətlik – südlük qaramal və zərifyunlu qoyunçuluq əsas yer tutur. Respublikanı xarici aləmlə bağlayan yeganə avtomobil yolu Qızıl – Minusinsk magistralıdır.

## Rayonlar

## Şəhərlər
* Qızıl – 104.105 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
## Təbii fəlakət

* 27 dekabr 2011-ci il tarixində saat Moskva vaxtı ilə 19:22-də Kaa-Xem rayonunda (Kızıldan 100&nbsp;km şərqdə) maqnitudası 6,7 olan 9,5 bal gücündə zəlzələ olub. Daha sonra isə 6 bal gücündə təkrar təkanlar (afterşok) baş verib.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Tuva Respublikası hökumətinin rəsmi veb səhifəsi 

## Həmçinin bax
Ontario

**Ontario** (*Ontario* [ɒntɛəri.oʊ]) — Kanadanın ən cənub əyalətidir. Mərkəzi Kanadada yerləşir, Ontario ölkənin ən sıx əhalisi olan əyalətidir. 2021-ci il Kanadada əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən, burada bütün ölkə əhalisinin 38,5 faizi yaşayır və ümumi sahəsinə görə Kvebekdən sonra ikinci ən böyük əyalətdir. Ontario Kanadanın bütün əyalət və ərazilərinin içərisində dördüncü ən böyük inzibati vahididir. Ölkənin paytaxtı Ottava burada yerləşir və ən sıx məskunlaşılan şəhəri olan Toronto Ontarionun əyalət mərkəzidir.

Ontario qərbdə Manitoba əyaləti, şimalda Hudzon və Ceyms körfəzləri, şərqdə və şimal-şərqdə Kvebeklə həmsərhəddir. Cənubda (qərbdən şərqə) ABŞ-ın Minnesota, Miçiqan, Ohayo, Pensilvaniya və Nyu-York ştatları ilə həmsərhəddir. Ontarionun ABŞ-la 2700 km sərhədinin, demək olar ki, hamısı çay və göllərdən ibarətdir: Meşəli gölün qərbindən şərqə doğru Böyük göllər/Müqəddəs Lavrentiya çayının drenaj sisteminin əsas çayları və gölləri boyunca. Minnesota sərhədində Torpaq Portajı Hündürlüyü də daxil olmaqla portajlardan ibarət faktiki quru sərhədi ümumilikdə 1 km-dir.

Ontario əhalisinin və əkin sahələrinin böyük əksəriyyəti Cənubi Ontariodadır. Bölgədə kənd təsərrüfatı əhəmiyyətli sənaye olaraq qalmasına baxmayaraq, regionun iqtisadiyyatı istehsaldan çox asılıdır. Bunun əksinə olaraq Şimali Ontario soyuq qışlar və sıx meşələrlə yanaşı seyrək məskunlaşılıb. Mədənçilik və meşə təsərrüfatı regionun əsas sənaye sahələrini təşkil edir.

Paytaxtı Toronto həm də Kanadanın ən böyük şəhəridir. 2021-ci ilin məlumatlarına görə, əyalətin təxminən 14.5 milyon əhalisi var. Ərazisi isə təxminən 1,076,395 kvadrat kilometrdir və Kanada ərazisinin böyük bir hissəsini təşkil edir.

Kanadanın iqtisadi mərkəzi olan Ontario ölkənin iqtisadi güc mərkəzlərindən biridir. Bir çox milli və beynəlxalq şirkətlərin mərkəzləri burada yerləşir. İstehsalat, maliyyə xidmətləri, informasiya texnologiyaları və səhiyyə kimi müxtəlif sektorlarda güclü iqtisadiyyata malikdir.

Toronto Universiteti (University of Toronto), MakKaster Universiteti (McMaster University), Qərb Universiteti (Western University) və Kraliça Universiteti (Queen's University) kimi bir çox məşhur ali təhsil müəssisələri burada yerləşir.

Toronto Beynəlxalq Film Festivalı (TIFF), Ontario Elm Mərkəzi (Ontario Science Centre) və Ontario Kral Muzeyi (Royal Ontario Museum) kimi mədəni və elmi qurumları ilə tanınır.

Niaqara şəlaləsi və Algonquin Park kimi məşhur təbii möcüzələrə ev sahibliyi edir.

Yüksək inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu, o cümlədən Toronto Pearson Beynəlxalq Hava Limanı, dəmiryolu (qatar, metro, troleybus) və geniş avtomobil yolları şəbəkəsi mövcuddur.

İqlim şərtləri regionlara görə fərqlənir. Cənub hissəsində dörd fəsil aydın şəkildə müşahidə olunur. Şimal hissələrdə isə daha soyuq və sərt iqlim şərtləri hakimdir.

Ontario Kanada daxilində böyük strateji əhəmiyyətə malik olan və müxtəlif iqtisadi, mədəni və təbii zənginliklərə sahib bir əyalətdir.

## Qeydlər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ostin (Texas)

**Ostin** () — Texas ştatının cənub-mərkəzi hissəsində yerləşən Travis şəhəri dövlət paytaxtı və inzibati mərkəzi olan ABŞ-də bir şəhərdir. Şəhər 1839-cu ildə təsis edilib və müstəqil Texas qurucularından biri olan Stephen Austinin şərəfinə adlandırılıb. Ostin Texasda 4-cü ən böyük şəhərdir. ABŞ-də isə ən böyük 14-cü (2010-cu ildə 790.390 nəfər, 2017-ci ildə təxminən 950.715 nəfər) şəhərdir. Ostin ABŞ-nin ən böyük universitetlərindən birinə - Texas Universitetinə ev sahibliyi edir.

## Qardaş şəhərlər
Ostin inzibati mərkəzinin 14 qardaş şəhəri vardır:
*  Saltillo, Meksika
*  Maseru, Lesoto
*  Lima, Peru
*  Adelaide, Avstraliya
*  Taiçunq, Tayvan
*  Oita, Yaponiya
*  Xishuangbanna, Çin
*  Köhnə Orlu, Nigeriya
*  Gwangmyeong, Cənubi Koreya
*  Koblenz, Almaniya
*  Şiraz, İran
*  Antalya, Türkiyə

## İstinadlar
Udmurtiya

**Udmurtiya Respublikası** (, ) — Rusiya Federasiyası tərkibində respublika, federasiya subyekti. RF Volqa Federal Dairəsinə daxildir.

## Coğrafiya

## Tarix
4 noyabr 1920-ci ildə Votyak Muxtar Vilayəti təsis edildi. 1 yanvar 1932-ci ildə bu vilayət Udmurt Muxtar Vilayəti olaraq yenidən adlandırılır, 28 dekabr 1934-cü ildə isə Udmurtiya ASSR adını alır. İkinci Dünya müharibəsi ərzində mühüm sənaye fabrikləri Ukraynadan və ölkənin qərb sərhədlərindən Udmurtiyaya köçürülür.
## Əhali

## Rayonlar

## Şəhərlər
* İjevsk – 632.140 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

## Xarici keçidlər

## Qaynaq
Əhali

**Əhali** — Yer kürəsində və ya dünyanın konkret hansısa hissəsində (ölkə, qitə, region, ölkələr qrupu) daima yenidən istehsal nəticəsində yenilənən və yaşayan insanların toplusu.

Bizim eranın əvvəlində Yer kürəsində təqribən 230 mln, birinci minilliyin sonunda — 275 mln, 1800-cü ildə — 1 mlrd, 1900-cü ildə — 1,6 mlrd, 1960-cı ildə — 3 mlrd, 1999-cu ildə 6 mlrd nəfər yaşayırdısa, 1 iyul 2009-cu ildə bu rəqəm 10 768 167 712 nəfər oldu. 2050-ci ilə proqnoz — 9,2 мilyard nəfər götürülür.

1970-ci ilədək əhali hiberbolik templə artırdı. Hal-hazırda Yer kürəsi əhalisinin artım tempinin azaldığı hiss edilir.

## Dünyanın əhalicə ən böyük ölkələri
*2016-cı ilin iyul ayına əhalisi 80 milyondan çox olan ölkələr*:

## Əhali göstəriciləri
* əhalinin sayı və onun artım dinamikası
* demoqrafik proseslərin intensivliyi: doğum, ölüm, təbii artım, kəbin
* yerləşmə, urbanizasiya, miqrasiya
* yaş-cins tərkibi və ailə göstəriciləri
* təhsil səviyyəsi
* irq, dil, etnos və din tərkibi
* ac adamların sayı, onların kəmiyyət və keyfiyyət göstəriciləri.

Hayns fon Fyorster, Andrey Korotayev, Sergey Kapitsa və digərlərinin tədqiqatlarında isbat edildi ki, axırıncı 100 min ildə (XX əsrin 60–70-ci illərinə qədər), dünya əhalisinin artımı sayının kvadratı tempi ilə artırdı. Bu hiberbolik qanun adlandırıldı.

## Həmçinin bax
* Demoqrafiya

## Mənbə
* Большая Советская Энциклопедия +
* РБК Рейтинг Самые населенные страны к 2050 году 27.07.07 + * World Factbook 
* Данные ЦРУ 
* Долгосрочные колебания численности населения в исторических обществах

## İstinadlar
Ərazi

**Ərazi** — hər hansı bir sərhəd cərçivəsi ilə əhatə edilmiş səth. Ərazi kvadratmetrlə (m2) ölçülür, bundan əlavə digər ölçü vahidləri də istifadə oluna bilər:

: Ar = 100 kvadratmetr
: Hektar = 10 000 kvadratmetr
: Kvadratkilometr = 1 000 000 kvadratmetr