open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kris Kornell

**Kris Kornell** (ing. *Chris Cornell*; 20 iyul, 1964 – 18 may, 2017) — amerikalı musiqiçi, bəstəkar. "Audioslave", "Soundgarden" qruplarının vokalisti.

## İlk illəri

Kris Kornell 20 iyul, 1964-cü ildə ABŞ-nin Vaşinqton ştatının Sietl şəhərində doğulub. Altı uşaqlı ailənin övladı olan Kris qonşusunun evindən tapdığı "Beatles" qrupunun mahnılarını dinlədikdən sonra musiqiyə həvəsi yaranmışdı. Məktəb illərində bir çox problemlərlə üzləşən Kris 12 yaşından etibarən alkoqol, marixuana, LSD kimi bir sıra zərərli maddələrdən istifadə etmiş və bu vərdişini musiqiyə başladığı 16 yaşına qədər davam etdirmişdi.

1980-ci illərdə "The Shemps" adlı qrupda iştirak etmiş, qrup dağıldıqdan sonra isə həmin qrupun bas gitaraçısı Hiro Yamamoto ilə oxumağa davam etdi. Bir müddət sonra onlara qrupun gitaraçısı Kim Tayil da qoşuldu.

## Musiqi kariyerası
**1984–1997; 2010–2017: Soundgarden**
Soundgarden qrupu 1984-cü ildə Kornell, Yamamoto və Tayil tərəfindən qurulmuşdu. İlk olaraq qrupda Kornell həm barabançı, həm də mahnıları ifa edirdi. Daha sonradan isə qrupa barabançı kimi Skott Sandkvist qoşuldu və bundan sonra Kris ifalarına daha çox vaxt ayırmağa başladı. İfaları məşhurluq qazandın sonra bir çox mükafatlar qazanan qrup 1997-ci ildə qrup içindəki problemlərə görə dağılmaq məcburiyyətində qaldı. 2010-cu ildə isə Kris Kornellə birlikdə qrup yenidən quruldu və ifalarına davam etdilər.

**2001-2007: Audioslave**
2001-ci ildə Kris Kornell Tom Morello, Tim Kommerford və Bred Vilklə birlikdə "Audioslave" qrupunu yaratdı. Mahnıları ilə olduqca məşhurluq qazanan qrup həm də Kubada konsert verən ilk amerikan qrupu olaraq da tarixə keçmmişdilər.

Bütün bunlardan əlavə Kris Kornell solo olaraq da bir sıra mahnılar ifa etmiş, filmlər üçün musiqilər hazırlamış, həmçinin "Temple of the Dog" adlı qrupla da bir sıra çıxışlar etmişdi.

## Ölümü
Kris Kornell həyatının böyük bir hissəsində depressiyadan və narkotik, alkoqol aludəçiliyi kimi bir sıra problemlərdən əziyyət çəkirdi. Xüsusilə, evliliyin uğursuz olduğu və “Soundgarden” qrupunun dağıldığı illərdə ağır depressiyadan əziyyət çəkmiş və ümidsizliyə qapılmışdı. Hər nə qədər bu depressiyaların öhdəsindən gəlsə də, yenə də tam şəkildə xilas olmağı bacarmamışdı. Belə ki, o, 2017-ci ilin 8 mayında Detroytda qrupu ilə birgə çıxış etdikdən iki saat sonra öz otel otağında özünü asaraq intihar etmişdi.

## İstinadlar
Baş Qaraçanlı

**Baş Qaraçanlı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Qaraçanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Baş Qaraçanlı kəndi Uluxan çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Etnotoponimdir. Baş türkmənşəli topoformant kimi umumtürk toponimiyasında mürəkkəb toponim yaradıcılığında geniş istifadə olunur. "Əsas", "birinci", "böyük", "ust", "yuxarı" mənalarını bildirir. Baş komponenti dağ, qaya zirvələrinin, çay, bulaq mənbələrinin adlandırılmasında istifadə olunur və Sibir, Cin, Orta Asiya, Qafqaz, Balkanlar, Kicik Asiya, Ukrayna, Volqaboyu, Rusiyanın Mərkəzi Qaratorpaq, Qazaxıstan, Azərbaycan və s. əhatə edən geniş Avrasiya regionunda təsadüf edilir. Konkret olaraq bu oykonim də "yuxarı" mənasına uyğundur.

## İstinadlar
Cobra BMT-2 APC

Cobra BMT-2 (fa: کبرا بی‌ام‌تی-۲‎) 30 mm-lik avtomatik top və ya ZU-23-2 zenit silahı ilə silahlanmış İran istehsalı olan zirehli transportyordur.

## Tarix

Kobra, 1996-cı ilin mayında İran Silahlı Qüvvələri ilə səhra sınaqlarına başladı. 1997-ci ilin iyul ayında İran Prezidenti Haşimi Rəfsəncani rəsmi olaraq BMT-2- ilə birlikdə, həmçinin Zülfüqar əsas döyüş tankının və Borag zirehli transportyorlarının istehsalını həyata keçirəcək bir istehsal xətti açdı.

## İstifadəçilər

## İstinadlar
Cərrahi maska

**Cərrahi maska** ― Tibbi üz  maskası olaraq da bilinən bir maska.Səhiyyə işçiləri tərəfindən səhiyyə prosedurları zamanı istifadə edilmək üçün hazırlanmışdır. İstifadəçinin ağzından və burnundan maye damcı və aerozollara tökülən bakteriyaları tutaraq xəstələrdə və müalicə işçilərində infeksiyaların qarşısını almaq üçün hazırlanmışdır.

## Tibbi maska
Xəstəliklərə qarşı istfadə olunan əşya

## İstinadlar
Novoaleksandrovsk rayonu

**Novoaleksandrovsk rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Stavropol diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Novoaleksandrovsk şəhəridir. Əhalisi 64 100 nəfərdir (2020).

## Coğrafiyası
Rayon Stavropol diyarının şimal-qərb hissəsində, üçüncü aqroklimatik zonada, qeyri-sabit rütubətli zonada yerləşir. İllik rayona ortalama 450-550 mm yağıntı düşür. Stavropol Diyarının İzobilnenski və Krasnoqvardeyski rayonları və Krasnodar diyarı ilə həmsərhəddir. Rayon ərazisi şimaldan cənuba 60 km, şərqdən qərbə 48 km məsafədə uzanır. Rayonun ümumi sahəsi 2.015.7 km² (201.499 ha), kənd təsərrüfatı sahələri isə 179.382 ha-dır. Əkin sahələri 168.696 ha ərazini əhatə edir.

## Tarixi
Novoaleksandrovsk rayonu 1924-cü ildə Kuban vilıayətinin keçmiş Labinski və Qafqaz şöbələrinin kənd və təsərrüfatlarından meydana gəlmişdir.

23 yanvar 1943-cü ildə Novoaleksandrovsk rayonu Alman faşist işğalçılarından azad edilir.

12 yanvar 1965-ci ildə RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti qərarı ilə:Aleksandrovski, Apanasenkovski, Blaqodarnenski, Vorontsovo-Alexsandrovski, Qeorqievski, İzobilnenski, İpatovski, Koçubevski, Krasnoqvardeyski, Kurski, Levokumski, Mineralovodski, Petrovki, Prikumski və Şapovski rayonları formalaşdırılır.
18 oktyabr 1990-cı ildə Stavropol Xalq Deputatları Sovetinin Rəyasət Heyəti qərar ilə: "Novoaleksandrovski rayonunda Raşevatski kənd sovetindən ayrılmış Raduja və Limannı kəndləri daxil olmaqla mərkəzi Raduja kənd sovetliyi qurulur".

24 dekabr 1992-ci ildə Pryadovoye kənd sovetindən ayrılan və mərkəzi Karmalinovskaya kəndi olan Karmalinovski kənd sovetliyi qurulur.

1 May 2017-ci il tarixindən etibarən Stavropol dairəsinin 14 aprel 2017-ci il tarixli 34-kz saylı Qanununa  uyğun olaraq Novoaleksandrovsk inzibati dairəsinin bütün bələdiyyələri Novoaleksandrovsk şəhər dairəsinə birləşdirilir.

Ərazi vahidi statusunu qoruyur.

## Əhali
;Cins tərkibi

2010-cu il Ümumrusiya əhalisinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə, rayonda 30 399 kişi (46,42 %) və 35 078 qadın (53,58%) yaşayırdı.

; Milli tərkib
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə rayonda aşağıdakı millətlərin nümayəndələri yaşayırdı:

;Urbanizasiya

Şəhər şəraitində rayon əhalisinin (Novoaleksandrovsk şəhəri) 41,37 % yaşayır.

## Yaşayış məntəqələri
Rayonun və müvafiq şəhər dairəsinin ərazisi 41 yaşayış məntəqəsini əhatə edir.

## Yerli idarəetmə
Şəhər dairəsi deputatlar sovetinin sədri:
Sergey Neşev  

Denis Straxov
;Şəhər dairəsinin sədrləri

Sergey Saqalayev
## İstinadlar

## Mənbə

* 
*
Gözəl Bayramlı

**Gözəl Oruc qızı Bayramlı** () — azərbaycanlı ictimai və siyasi xadim; Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası (AXCP) Rəyasət Heyətinin üzvü və sədrinin müavini; sabiq siyasi məhbus.

## Həyatı
Gözəl Bayramlı 1962-ci il aprelin 27-də anadan olub.

## Fəaliyyəti
Gözəl Bayramlı uzun illər Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası (AXCP) Rəyasət Heyətinin üzvü və sədrinin müavini idi.

15 sentyabr 2009-cu ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Ali Məclisinin sədr müavini seçilmişdir.

### Həbs edilməsi
Gözəl Bayramlı 2017-ci il mayın 25-də Gürcüstandan Azərbaycana gələn zaman sərhəddə Dövlət Sərhəd Xidməti tərəfindən saxlanılıb.

2018-ci il yanvarın 23-də Qazax Rayon Məhkəməsinin Qərarına əsasən Gözəl Bayramlı 3 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi.

Bayramlı 2019-cu ilin martında əfv sərəncamı ilə azad edilmişdi. O, 7 oktyabr 2020-ci ildə ölüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
SQ3R

**SQ3R**- Beş mərhələdən ibarət bir oxu anlama metodudur: survey (sorğu), question (sual), read (oxumaq), recite (əzbərdən demək) və review (nəzərdən keçirmək). Metod, Amerikalı təhsil filosofu Fransis P. Robinson tərəfindən 1946-cı ildə yazılmış Effektiv Tədqiqat kitabında tətbiq edilmişdir.

## İstinadlar
Novoselisk rayonu (Stavropol diyarı)

**Novoselisk rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Stavropol diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Novoselisk kəndidir. Əhalisi 26 366 nəfərdir (2020).

## Coğrafiyası
Rayon Stavropol diyarının şərq hissəsindədir. Aleksandrovsk, Blaqodarnenski, Budennovski, Qeorqiyevski və Sovetski rayonları ilə həmsərhəddir. Rayonun təbii şəraiti ümumiyyətlə sakit bir relyef ilə xarakterizə olunur; dərələr və yarğanlarla parçalanmış çöl düzənliyidür. Az riskli əkinçilik zonasına aiddir.

## Tarixi
Novoselisk rayonu 1935-ci ildə qurulmuşdur.

13 yanvar 1943-cü ildə Novoselisk rayonu Alman faşist işğalçılarından azad edildi.

1958-ci ildə rayon ləğv edilir və ərazisi Aleksandrovski və Prikumsk rayonlarına verilir.

Rusiya Sovet Federativ Sosialıist Respublikası Ali Sovetinin 3 aprel 1972-ci il tarixli fərmanı ilə və İşçi Xalq Xalq Deputatları Sovetinin ilk sessiyası ilə Novoselisk rayonu yenidən qurulur.

16 Mart 2020-ci il tarixdən etibarən Stavropol diyarının 31 yanvar 2020-ci il tarixli 11-kz saylı Qanununa uyğun olaraq Novoselisk inzibati dairəsinin bütün bələdiyyələri vahid bələdiyyə forması Novoselisk bələdiyyə dairəsinə birləşdirilir.

Ərazi vahidi statusunu qoruyur.

## Əhali
; Milli tərkib
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə rayonda aşağıdakı millətlərin nümayəndələri yaşayırdı:

## Yaşayış məntəqələri
Rayonun və müvafiq şəhər dairəsinin ərazisi 11 yaşayış məntəqəsini əhatə edir:Novoseliskoye, Çyornoleskoye, Juravskoye, Kitayevskoye, Dolinovka, Padınskoye, Novıy Mayak, Şelkan, Artezianski, Jukovski və Qornı.

## Yerli idarəetmə
Rayon rəhbərləri:
Aleksandr Knyazev.

Vladimir Antonenko.

Rayon bələdiyyəsinin rəhbərləri:

Aleksandr Naqayev

Oleq Proskurin

## İqtisadiyyat
Rayon iqtisadiyyatının əsasını əkinçilik təşkil edir. Rayonda heyvandarlıq davamlı inkişaf edir. Bu istiqamətdə əsas rolu Artezianskoye ASC oynayır. Bu Şimali Qafqazdakı sənayenin ən böyük müəssisələrindən biridir.
## Kütləvi informasiya vasitələri
Novoselisk rayonu ərazisində "Avanqard" qəzeti buraxılır.
## Rayonla əlaqəli insanlar
Aleksandr Fedoroviç Mosintsev -  şair, Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü.

Vasili İvanoviç Petrov - Sovet və rus ordusunun marşalı.

Mixail Semyonoviç Mamontov (02.22.1926) - Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı, Novoselisk rayonunun Fəxri vətəndaşı.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*
Duqlas Kenni

**Duqlas Kenni** (; ) — amerikalı komediyaçı. Məşhur yumor jurnalı olan "National Lampoon"-un yaradıcısı və yazıçısı. Həmçinin *"Animal House"* və *"Caddyshack"* kimi kult filmlərin də ssenari müəllifi və istehsalçısı idi.

## Həyatı
Duqlas Kenni 10 dekabr, 1946-cı ildə Floridada dünyaya gəlmişdi. Daha uşaq yaşlarında olarkən ailənin sevimlisi olan böyük qardaşı vəfat edir. Bu hadisədən sonra Duqlas özünü daim ölmüş qardaşının kölgəsində hiss edir və buna görə də ailəsi ilə arasında müəyyən problemlər yaranır. İlk təhsilini katolik məktəbində alan Duqlas Kenni daha sonradan Harvard Universitetində təhsilini davam edir. Burada o, öz yaxın dostu Henri Bird ilə birlikdə universitein yumor jurnalı olan *The Harvard Lampoon* jurnalını yaradır. Henri ilə birgə parodiya romanları və zarafatlar yazan Duqlas daha sonradan məşhurluq qazanacaq National Lampoon jurnalının əsasını da burada qoyur. 1970-ci ildə yaratdıqları jurnal qısa müddətdə bütün ölkə arasında ən çox oxunan jurnallardan birinə çevrilir. Öz absurd və sürrealist tərzi ilə amerikan yumorunu yeni səviyyəyə daşıyan jurnal özünün böyük kütləsini yaratmağı bacarır. Duqlas Kenni bu uğurdan sonra öz komediyaçı dostları ilə birlikdə jurnalın radio formasını da yaratmaq qərarına gəlir və bu sahədə də uğur qazanmağı bacarır. Jurnalın və radio verilişinin çox sevilməsindən sonra film sahəsinə də keçid edən Duqlas Kenni 1978-ci ildə Con Beluşi, Kevin Beykon, Tim Metison kimi komediyaçılarla bir yerdə komediya janrının əfsanə filmlərindən hesab edilən *"[[Heyvan evi (film, 1978)|Animal House]]"* filmini yazır və istehsal edir. Film çox böyük maraqla qarşılanır və komediya janrında ən çox gəlir əldə edən film ünvanını qazanır. Filmin gətirdiyi bu uğurdan sonra 1980-ci ildə *"[[Caddyshack]]"* adlı ikinci filmi də yayımlanır. İlk film qədər olmasa da, bu film də izləyicilər tərəfindən sevilir və olduqca uğur qazanır. Duqlas Kenni sayəsində sonradan məşhurluq qazanan bir çox komediyaçı özünü insanlara tanıda bilir və bu komediyaçılarla 1975-ci ildən başlayıb, hələ də davam edən məşhur *"[[Saturday Night Live]]"* televiziya şousu qurulur. Duqlas bu şounun ondan oğurlandığını düşündüyü üçün şouya nifrət edirdi.

## Ölümü
Alkoqol və narkotik aludəçiliyindən əziyyət çəkən Duqlas Kenni *"[[Caddyshack]]"* filminin premiyerasında bu səbəblə yaşanan problemlərdən sonra yaxın dostu olan aktyor Çevi Çeyz və sevgilisi Ketrin Volkerin təşviqi ilə Havaydakı istirahət mərkəzinə gedir. Burada müalicə alan və zehnini rahatlamağa çalışan Duqlas nə qədər çalışsa da, aludəçiliyindən uzaq qala bilmir və yenidən narkotik maddə qəbul etməyə başlayır. Bütün bunların nəticəsi ilə depressiyaya düşən Duqlas Kenni 27 avqust, 1980-ci ildə özünü Havaydakı bir yamacdan ataraq intihar etmişdi.

## İstinadlar
Alburi Lam

**Alburi-Lam** () Çeçenistan Respublikası ilə sərhəddə Dağıstanın Kazbekovskiy bölgəsindəki dağ zirvəsidir. Dəniz səviyyəsindən yüksəklik - 2177.0 metr. ən yaxın məskunlaşma yerləri: Almak, Burtunay, Kalininaul və indi fəaliyyətə başlamayan Alburi-Otar və Xaniy duk Alburi Lamın şərqində hündürlüyü 2294 metr olan Tsanta dağ zirvəsidir, beləliklə Alburi Lam Tsanta silsiləsinin ikinci ən yüksək dağ zirvəsidir.

## Ad

Dağ, adını Çeçen taipası Akköydən () gələn və eyni zamanda Şircha-Evlanın Auxov kəndinin cənubunda yerləşən Alburi-Otar kəndinə sahib olan sahibinin şərəfinə adını aldı. Alburinin mal-qarasını otaran muzdlu bir çoban öldükdə, dağ sahibinin olduğu Almak kəndinə məzar daşı göndərdiyini söyləyirlər. Bu vaxt, Alburi, dağındakı otlaqların cəlb etdiyi ətraf kəndlərdən gələn mal-qara sahibləri ilə tez-tez qarşıdurmalarda olurdu.

Qafqaz müharibəsi zamanı Alburi Şamilin tərəfinə keçən iki oğlu Guraş () və Janbyuru () itirdi. Oğullarının ölüm xəbəri analarında göz yaşı və kədər yaratmadı. Əksinə, övladlarının salehlərin ölümü ilə qarşılaşdıqlarına görə sevincini dilə gətirdi. Yalnız üçüncü oğlunun o vaxt uzaqda olması və qardaşları kimi salehlərin ölümünə layiq olmadığı üçün kədərləndi.

Daha sonra İmam Şamil, otlaqlarla əlaqədar qarşıdurmalara son qoyan Alburi dağını qanuniləşdirdi. O vaxtdan bəri dağa Alburi-Lamın adı verilmişdir.

A.S.Süleymanovun "Çeçenistan toponimikası" adlı əsərində "Mikrotoponimiya Px'archxoşka" səhifələrində bu dağ belə təsvir edilir Bux ira lam "Sivri dağ" - Phyarchxhoshka kəndlərinin cənubunda yerləşən iti zirvəli, otlaq, alp çəmənlikləri, biçənəkləri olan bir dağ. və Şirça-Evla. Auxilər tərəfindən verilən ad.

## İstinadlar
Anatoli Qryazev

**Anatoli Qryazev** (1937) — Sovet futbolçusu, yarımmüdafiəçi, məşqçi.

Karyerasına 1959-cu ildə "Toxucu" Kirovabad klubunun "B" sinifində başlamışdır. Elə həmin il "Neftyannik" Bakı klubuna keçid etdi. O 1960-1966-cı illərdə SSRİ çempionatında 138 matçda 4 qol vurub.

1966-cı ildə SSRİ çempionatında bürünc medal qazanıb.

Karyerasının sonunda "Neftçi" nin baş məşqçisi və məşqçisi, Dinamo GOHM klubunun məşqçisi (1991) vəzifələrində çalışıb.

## Xarici keçidlər
* footbook.ru saytı
Jül Düpüi

**Jül Düpüi** (; ) — fransız mühəndis, mexanik və iqtisadçı, marjinalizmin qabaqcıllarından biri.

## Bioqrafiyası
Jül 18 may 1804-cü ildə İtaliyada anadan olub (o dövr Napoleon qoşunları tərəfindən işğal edilmişdi). Jül 10 yaşında olanda ailəsi Fransaya köçdü. 1822-ci ildə Parisdə yerləşən Politexnik məktəbini bitirmişdir. Mühəndis olaraq işləyərək yol obyektlərini dizayn etmiş və 1843-cü ildə bu fəaliyyətinə görə Fəxri Legion Ordenini almışdır.

## Elmi fəaliyyəti
### Mexanika
1830-cu illərdə Jül Düpüi, üfüqi  müstəviyə yuvarlandıqda radiusu R olan silindrik bir silindirin yaşadığı müqaviməti təyin etmək üçün bir sıra təcrübələr aparmışdır. Bu məlumatları emal edərək 1837-ci ildə yuvarlanan sürtünmə qüvvəsi üçün \sqrt{R} ilə tərs mütənasib bir düstur təklif etdi. Bunun ardından Dupuis ilə başqa bir Fransız mexanik - A. Morin arasında canlı və olduqca sərt bir müzakirə (1839-1841) davam etdi, təcrübə məlumatları *Kulon düsturunun* etibarlılığını inandırıcı şəkildə təsdiqlədi (ona görə yuvarlanan sürtünmə qüvvəsi R ilə tərs mütənasibdir), sonra niyə Düpüinin yuvarlanan sürtünmə üzərində işi uzun müddət unuduldu.

Lakin, XX əsrin ortalarında. Devid Teybor () tərəfindən yuvarlanan sürtünmə nəzəriyyəsi üzərində aparılan fundamental tədqiqatlar Dupuisin fikirlərinin qismən bərpasına səbəb oldu. Deformasiyanın elastik histerez ilə xarakterizə olunduğu, açıq-aşkar çatışmaz elastikliyə malik materiallar (kauçuk, taxta, qismən dəmir) üçün Düpüi formulu Kulon formulundan daha yaxşı təcrübə ilə razılaşma təmin etdiyini ortaya çıxardı.

Həm də yeraltı suların hərəkətini izah edən diferensial tənliyi araşdırdığı yeraltı hidrodinamikayla da məşğul idi.

### İqtisadiyyat
1844-cü ildə *"Mülki quruluşların faydalılığının ölçüsü haqqında"* məqaləsi dərc olundu, burada iqtisadi tədbirlərin effektivliyini (faydalılığını) müəyyənləşdirmək üçün o dövrdə tətbiq olunan metodun uyğunsuzluğunu sübut etdi. Məqalə iqtisadiyyatda marjinal analizi tətbiq edən ilk şəxs idi (Tünen və Antuan Oqüst Kurnodan sonra). Əvvəlcə istehlakçı mənfəətini təhlil edildi — rifah iqtisadiyyatının əsas konsepsiyası. Düpüi  mülki strukturların (körpülər, yollar) faydalılığı fikrini onların fəaliyyətindən gələn pul cəmləri kimi təkzib etdi.

## Biblioqrafiya
* Дюпюи Ж.  О мере полезности гражданских сооружений // Вехи экономической мысли. Т. 1. Теория потребительского поведения и спроса / Под ред. Гальперин, Вадим Максович — СПб: Экономическая школа, 2000—380 с. — С. 28—66. — ISBN 5-900428-48-6 (, 1844).
* 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Eponim

**Eponim** (  "ad vermiş", ) — adından ümumi və ya xüsusi isimlər yaradılmış şəxs.

## Terminin tarixi

### İlkin mənası
Eponim ilk öncə şərəfinə hansısa coğrafi obyekt (şəhər, çay, dağ və s.) adlandırılan tanrı, əfsanəvi qəhrəman və ya real şəxsə deyilirdi. Məsələn, rəvayətə görə, Bizantion şəhəri qədim yunan qəhrəmanı Bizas tərəfindən qurulmuşdur, hansı ki miflərdə Poseydon adlı tanrının oğlu idi. Beləliklə, Bizas Bizantionun eponimidir və həmçinin onun vasitəsi ilə Bizans İmperiyasının eponimidir.

Kiyev şəhərinin eponimi əfsanəvi knyaz Kiydir. Kiyin qardaşlarından biri Şek Podol tərəfdə ucalan Şekavitsa dağının eponimidir, onların bacısı Lıbed isə Dneprin sağ qolu olan və indiki Kiyevin ərazisində axan Lıbed çayının eponimidir.

Xalqlar və ya tayfaların adlarının kökləri da tez-tez əfsanəvi əcdadlara-eponimlərə qədər uzanır. Məsələn, latınlar tayfasının eponimi kimi mifik hökmdar Latin hesab olunur, hansının ki müxtəlif miflərə görə müxtəlif qədim tanrılar və qəhrəmanlarla qohumluq əlaqəsi olduğu qeyd olunur. Başqa bir əfsanəyə görə, Çexiya və Polşa (lyaxlar) xalqlarının adları əfsanəvi knyazlar Çex və Lexin adlarından gəlir.

Xüsusi isimlər həmçinin saat aralıqlarına da verilirdi. Belə ki, qədim Afinada "il" sözü doqquz hökmdar-arxontarından birincisinin adlı ilə adlandırılmışdır, hansına ki məhz buna görə "arxont-eponim" deyilirdi. Bu səbəbdən rəsmi salnamələrdə tarix bu cür qeyd olunurdu: "filankəs arxon olduğu ildə". Çin tarixi müxtəlif imperator sülalələrinin (məsələn, Tsin, Han və Min) hökmranlıq etdiyi dövrlərə bölünür.

### Termin mənasının dəyişilməsi
Vaxt keçdikcə, eponimin fenomen və anlayışların adlandırılmasında istifadəsi daha da artdı. Nəticədə eponim əfsanəvi şəxsiyyətlərdən daha çox həqiqi şəxsiyyətlər olmağa başladılar. Belə ki, artıq eramızdan əvvəl 332-ci ildə Misirdə, Aralıq dənizinin sahilində,İsgəndəriyyə şəhəri yarandı ki, o, Böyük İsgəndərin şərəfinə adlandırılmışdır. 330-cu ildə artıq qeyd olunan Bizantionun adı Konstantinopol oldu. Beləliklə, eponim dəyişdirildi, köhnə şəhər İmperator Konstantinin adını daşımağa başladı.

Böyük coğrafi kəşflər dövrünün başlaması ilə ad tələb edən coğrafi obyektlərin sayı kəskin şəkildə artdı.

Yeni əşyalar, fenomenlər və anlayışlar ixtiraçılar, elm adamları, sahibkarlar və ya hökmdarlar kimi həqiqi insanların şərəfinə adlandırılmağa başlandı.

## İstinadlar
Səlahəddin Özdəmir

**Səlahəddin Özdəmir** (; ) — türk arabesk musiqi sənətkarı. Özdəmir, qardaşının gənc yaşlarında dinlədiyi və daha sonra sənət aləminə girdiyi Orxan Gəncəbayın musiqilərindən xeyli təsirlənmişdir. 1982-ci ildə ilk musiqisini buraxan sənətçi 2019-cu ildə sənət dünyasını tərk etmişdir. Mersində idarəçilik edərək keçinən Səlahəddin, 56 yaşında Mersində ürək tutması nəticəsində xəstəxanada bir müddət müalicə aldıqdan sonra vəfat etmişdir.

2000-ci illərdə irəli sürdüyü ingilis dilli arabesk musiqi layihəsi o qədər də diqqət çəkməmişdir. Səlahəddin Özdəmir, Adana Dövlət Təhlükəsizlik Məhkəməsinə gəncliyində oxuduğu 4 mahnıdan peşman olduğunu bildirmiş və bu mahnıların kasetlərindən çıxarılmasını və radiolarda çalınmamasını istəmişdir. Gəncliyinin verdiyi həyəcan ilə onları oxuduğunu söyləmiş, lakin indi bu mahnıların çalındığına görə peşman olduğunu bildirmişdir. Bu mahnılar ayrılıq və sevgidən bəhs edən "Yanlış Yerde Doğmuşum", "Yaşamam Artık", "Esrar Perdesi" və "Hem Yaratıyorsun Hem Unutuyorsun"dur. Sənətçi 27 avqust 2019 tarixində Mersində ürək tutması nəticəsində 56 yaşında vəfat etmişdir.

## Albomları

## İstinadlar
Paylanma (iqtisadiyyat)

**Paylanma** (), iqtisadiyyatda — maddi sərvətin iqtisadi münasibətlər subyektləri arasında bölünməsi. İlkin bölüşdürmə ümumiyyətlə əmək bölgüsü nəzərə alınmaqla maddi sərvət yaratmaq prosesində mülkiyyət hüquqlarının reallaşması əsasında baş verir. Yenidən bölüşdürülmə vergi, xeyriyyəçilik, sosial təminat, kommunal xidmətlər, torpaq münasibətləri, pul siyasəti, müsadirə, ailə hüququ kimi sosial mexanizmlər vasitəsilə pul və ya digər müavinətlərin bir şəxsdən digərinə ötürülməsi zamanı baş verir. Bu termin ümumiyyətlə fərdlər arasında deyil, bütövlükdə iqtisadiyyatda paylanmaya aiddir.

## Paylanma ehtiyacı
Paylanma ehtiyacı əmək bölgüsü — cəmiyyətin inkişafı prosesində əmək fəaliyyətinin keyfiyyətcə fərqlənməsi, müxtəlif növlərinin təcrid olunmasına və qarşılıqlı təsirinə səbəb olur. Əməyin vasitələrini və əşyalarını əvvəlcədən iştirakçılar arasında paylamaq üçün əmək *"bölmək"*; yalnız bundan sonra istehsalata başlamaq olar:

İstehsal tapşırığı (istehsal dövrü başa çatdıqdan) sonra, ayrı-ayrı təcrid olunmuş əməyin nəticələri işçilər arasında bölüşdürülməlidir. Hər biri fərdi istehlakından qat-qat çox olan bir şey istehsal etdi; bununla birlikdə istehlak etdiyi qidanın əsas hissəsini onun özü yox, başqaları istehsal edirdi. Beləliklə, bu dövrdə daha bir paylama proseduru tələb olunur, lakin bu dəfə “paylanmanın” məqsədi hazır məhsul, əməyin nəticəsidir.

## Paylama nisbətləri

## Paylanma nəzəriyyələri
Gəlirin paylanması müəyyən bir iqtisadiyyatda müşahidə olunan məlum müşahidələrin təsvir edilməsi üçün istifadə edilə bilər. Məsələn, artıq baş vermiş gəlirin bölüşdürülməsini izah edən nəzəriyyələrdə giriş kimi istifadə olunur. "insan kapitalı" nəzəriyyəsində və iqtisadi ayrı-seçkilik nəzəriyyələrində (Becker, 1993, 1971).

### Klassik siyasi iqtisad
İqtisadiyyata baxışlar — Zənginliyin yaradılması, paylanması qanunları. Elmin adı Siyasi İqtisadiyyatdır. Zənginliyin mahiyyəti maddi istehsalda işləyənlərin əməyidir. Zənginlik mənbələri əmək bölgüsü, pul, pul yığmaqdır. Dövlətin rolu iqtisadi liberalizmdir.

### Marksist siyasi iqtisad
Dağıtım, ictimai təkrar istehsalın mərhələlərindən biridir, istehsal ilə mübadilə arasındakı əlaqələndirici əlaqədir.

### Avstriya İqtisadiyyat Məktəbi
Avstriya iqtisadiyyat məktəbi, istehsal nəticələrinin istehsal amilləri (torpaq, işçi qüvvəsi, kapital) arasında paylanmasının nisbətlərinin qurulmasını vacib sayırdı.

### Neoklasik nəzəriyyə
Neoklasik nəzəriyyələrdə istehsal amillərinin hər biri üçün bazarlarda tələb və təklifin kəsişməsi tarazlıq məhsulu, gəlir və gəlir bölgüsünü təyin edir. Amillərə tələb, öz növbəsində, bazarda bu amil üçün marjinal-məhsuldar nisbəti nəzərdə tutur. Bu analiz yalnız kapital və torpaq sahələrinə deyil, eyni zamanda əmək bazarlarında gəlirlərin paylanmasınada aiddir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Aksaylı Uçar Hacı Yaqub

**Aksaylı Uçar Hacı Yaqub** və ya **Uçar Hacı** — Qafqaz müharibəsini araşdıran tarixçilərə və tədqiqatçılara görə, qumuq el ağsaqqalı. Onun bir dəfəyə iki rus generalını öldürdüyü və bununla məşhurlaşdığı məlumdur.

## Həyatı
Aksaylı Uçar Hacı Yaqub barədə o qədər də məlumat yoxdur. Onun XVIII əsrdə anadan olduğu bilinir. O, indiki Xasavyurd rayonunun Köhnə Aksay məntəqəsində anadan olmuşdur.

## 1825-ci ildə Gerzel aulundakı hadisə
1825-ci ilin yayında Şimali Qafqazda yerlilərlə Rusiya imperiyası arasındakı Qafqaz müharibəsi hələ davam etməkdə və şiddətlənməkdə idi. Bu müharibədə ulduzları parlayan və gələcək vəd edən iki rus generalı Qrekov və Lisaneviç 300 qumuq ağsaqqalı qumuqların Aksay kəndindəki Gerzel-aulunda yerləşən qalaya topladı. Məqsəd rəsmi olaraq Rusiya imperiyasına tabe olan qumuqları çeçen üsyançılara dəstək vermələrinə görə cəzalandırmaq idi. Həmçinin, rus generalı Yermolovun bir digər məqsədi qumuqların ümumiyyətlə çeçenlərlə münasibətlərini kəsməyə nail olmaq idi. Ağsaqqallar toplaşdıqdan sonra rus generalları onları alçaltmağa və söyməyə başladı. Buna cavab olaraq Uçar Hacı öz xəncərini çıxararaq onlardan ikisini bıçaqlayaraq öldürdü. Bundan sonra kütləvi qırğın başladı və qalaya gətirilmiş bütün qumuqlar  qətlə yetirildi.  Bununla da yetinməyən rus hərbi dairələri Aksay kəndini tamamilə dağıtdılar və qumuqlara o kəndi bir daha məskunlaşdırmağı qadağan etdilər.

## Mənşəyi
Bəzi müasir dövr alimləri, xüsusilə çeçen tarixçilər Uçar sözünü çeçen olaraq qəbul edirlər və Aksaylı Yaqubun çeçen olduğunu iddia edirlər. XIX əsrdə Aksaya çox sayda çeçen ailələrinin köçdüyünü və Yermolovun Aksayın yarısının çeçen olmasını yazdığını nəzərə alsaq, bu ehtimalin düzgün olması mümkündür. Hər bir halda, bu iddia dəqiq olmayan versiyalara söykənir. Belə ki, o dövrün mənbələrində Uçar Yaqubun qədim Aksay sala-uzden ailəsinə mənsub olması bildirilmişdir. Sala-uzden zadəgan sinfi quruluşu isə yalnız qumuqlarda olmuşdur və çeçenlərdə belə sosial struktur olmamışdır. Bu da ilk versiyanın dəqiq olma ehtimalını aşağı salır.

## Həmçinin bax
* Qumuqlar
* Qafqaz müharibəsi

## İstinadlar
Ana (albom)

**Ana** – Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, müğənni Eyyub Yaqubovun üçüncü studiya albomu.

## Albom haqqında
Albomda Əlibaba Məmmədov, Elçin İmanov, Fikrət Əmirov və s. şəxslərin bəstələri yer almışdır. Aranjimanların müəllifləri isə Eldar Məmmədov, Vasif Axundov, Elçin İmanov və Eldar Əzizlidir.

## Trek siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Apple Music-də dinlə
* Spotify-da dinlə
* Deezer-də dinlə

## Həmçinin bax
Hacımurad Akkayev

**Hacımurad Akkayev** (d. 27 mart 1985, Tırnıauz, Kabarda-Balkariya, Rusiya Federasiyası) — balkar əsilli rusiyalı ağır atlet.

## Həyatı
Hacımurad Akkayev 27 mart 1985-ci ildə Kabarda-Balkariyanın Tırnıauz bölgəsində anadan olmuş və uşaq yaşlarından ağır atletika ilə məşğul olmağa başlamışdır.

## Kareyerası
Akkayev 2004 Yay Olimpiya Oyunlarında 94 kq-da yarışmış və gümüş medal qazanmışdır. O, 178 sm hündürlüyə və 105 kq çəkiyə malikdir.

2008 Yay Olimpiya Oyunlarında o, ümumilikdə 402 kq ağırlıq qaldıraraq bürünc medala layiq görülmüşdür. 2016-cı ildə isə steroid testləri pozitiv çıxdıqdan sonra bu medalı əlindən alınmışdır.

Akkayev 105 kq çəkiyə yüksəlmiş və Dmitri Lapikovla Dmitri Klokovu əvəz etmişdir. O, 2011-ci ildə Kazanda keçirilən Avropa AĞır Atletika Çempionatında ümumilikdə 425 kq çəki qaldıraraq çempion olmuşdur.

Akkayev 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak üçün komandaya çağırılsa da, bu yarışda iştirak edə bilməmişdir. Bunun səbəbi onun gözlənilmədən zədə alması idi. 2012-ci il 13 yanvarda Akkayevin 2012 Yay Olimpiya Oyunlarından əvvəl dopinq testlərindən keçə bilmədiyi üzə çıxdı. 2017-ci ilin yanvarında müvəqqəti olaraq yarışlardan kənarlaşdırıldı və nəhayət, 2019-cu ilin yanvarında o, 8 illik yarışlardan kənarlaşdırıldı. Onun bu cəzası 2016-cı ilin 2 avqustundan hesablanır və 2024-cü ilin 1 avqust tarixində bitir.

## Dopinq skandalları
Hacımurad Akkayev bir çox beynəlxalq yarışlarda əla nəticələr əldə etməyi bacarsa da, onun karyerasına müxtəlif dövrlərdə baş vermiş dopinq skandalları kölgə salmışdır. İlk belə hal 2012-ci ildə baş vermişdir. Həmin ildə Hacımurad Akkayev 2012 Yay Olimpiya Oyunlarından öncə verilməli olan dopinq testlərini keçə bilməmişdi. İkinci belə hal isə 2017-ci ildə baş vermişdir. Həmin ildə barəsində şübhələr başlayan Hacımurad Akkayev nəhayət 2019-cu ilin yanvarında 8 illik yarışlardan kənarlaşdırıldı. Onun bu cəzası 2016-cı ildən hesablanır və yarışlara geri dönməsinə icazə verilən il 2025-ci ildir. 2025-ci ildə onun artıq qırx yaşı olacaqdır.

## Əsas nəticələri

## İstinadlar
Fəxrəddin Kırzıoğlu

**Mehmed Fəxrəddin Kırzıoğlu** və ya daha çox bilinən adı ilə **Fəxrəddin Kırzıoğlu** (d. 10 mart 1917, Mamaş, Qars, Türkiyə - ö. 10 fevral 2005, Ankara, Türkiyə) — qumuq əsilli türk tarixçi və yazıçı. Ən çox Qafqaz, Qars, Şərqi Anadolu ilə bağlı tədqiqatlar aparan Kırzıoğlu kürdlər, lazlar, həmşinlilər və Samsthe atabəylərinin türk kökənli olduğunu iddia etmişdir. Bu iddiaların kürdlər və lazların əksəriyyəti tərəfindən qəbul edilməməsinə baxmayaraq, müəyyən qədər saya malik hemşinli Kırzıoğlunun iddialarının doğru olduğunu düşünməkdədir.

## Həyatı
Fəxrəddin Kırzıoğlu Kırzıoğlu Mehmed Dərviş Əfəndi və Hafizə Hesna Xoca Xanımın ilk uşaqları olaraq 1917-ci ildə Qarsda anadan olmuşdur.

Kırzıoğlu ingilis, fransız və fars dillərini bilmişdir.

### Təhsili
Liseyə qədərki təhsilini Qarsda alan Kırzıoğlu 1934-cü ildə Ərzurum liseyindən məzun olmuş və İstanbul Universiteti Tibb fakültəsinə qəbul olmuşdur. 1967-ci ildə isə özünün doktorantura təhsilini tamamlamışdır. Onun doktorantura mövzusu "Osmanlıların Qafqaz ellərini fəthi" olmuşdur.

1982-ci ildə "Ani şəhərinin tarixi" adlı elmi əsəri ilə professor olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Kırzıoğlu ailəvi səbəblərə görə təhsilinə davam edə bilməmiş və 1936-1937-ci illər arasında Posofda xalq ədəbiyyatı antologiyaları hazırlamışdır. Sonrakı illərdə Qars liseyində tarix müəllimliyi edən Kırzıoğlu 1946-cı ildə İstanbul Universiteti Tarix fakültəsindən məzun olmuşdur. Bundan sonrakı 9 il boyunca müxtəlif şəhərlərdə tarix müəllimliyi etmişdir. Sıra ilə Türkiyə Milli Təhsil Nazirliyi Arxiv İdarəsində müdir köməkçiliyi, Türk Ensiklopediyasında mütəxəsislik və Türkiyə Təhsil Nazirliyi Müəllimi İş Dövründə Yetişdirmə Bürosunda şöbə müdirliyi etmişdir. 

Kırzıoğlu doktorantura təhsilini bitirdikdən sonra Ərzurum Atatürk Universitetinin Tarix fakültəsində müəllim kimi çalışmışdır. Uzun müddət İstanbul Universitetinin Tarix fakültəsində çalışmışdır. 

Bunlarla yanaşı, Kırzıoğlu Türkiyə İslam Ensiklopediyasının hazırlanmasında da iştirak etmiş və orada bəzi maddələrin müəllifi olmuşdur.  

## Kökəni
Osmanlı imperiyasında doğulub, Türkiyə Respublikasında fəaliyyət göstərsə də, Fəxrəddin Kırzıoğlunun kökü Şimali Qafqaza dayanır. Belə ki, o, mənşəcə Şimali Qafqazda yaşayan türk etnoslarından biri olan qumuqlardandır.

## Həmçinin bax
## İstinadlar
Luiza Qlük

**Luiza Qlük** (; ) — amerikalı şairə və esseist. 2020-ci ildə "sadə gözəlliklə individual mövcudluğu universallaşdıran qüsursuz poetik səsinə görə" Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı olub.

## Həyatı
Amerikalı şairə Luiza Qlük 1943-cü il aprelin 22-də ABŞ-nin Nyu-York ştatında Avstriya-Macarıstan əsilli yəhudi ailəsində anadan olub. O, ABŞ Filosoflar Cəmiyyətinin üzvü olub. 1971-ci ildə Vermontdakı Goddard Kollecində poeziya professoru oldu. O, kollec həmkarı J. Dranow ilə görüşməyə başladı, 1973-cü ildə bir oğlu oldu. 1984-cü ildə Massaçusetsdəki Williams Kollecində ingilis dili kafedrasında baş müəllim oldu. Daha sonra o, Stanford, Boston və Ayova universitetlərində qonaq professor olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Louise Glück Online resources from the Library of Congress 
* . Yale Collection of American Literature, Beinecke Rare Book and Manuscript Library.
Stiq Daqerman

**Stiq Halvard Daqerman** (, ) — isveçli jurnalist və yazıçı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra yazan ən görkəmli İsveç müəlliflərindən biri idi.

## Həyatı
Stiq Daqerman 1923-cü ildə İsveçrənin Uppsala şəhərinin kiçik bir bölgəsində anadan olmuşdu. Anası o doğulduqdan qısa müddət sonra evi tərk etmişdi, atası isə işinə görə daim gəzməli olduğundan Stiq uşaqlığını öz baba və nənəsi ilə birgə keçirtmişdi. Gənc yaşlarından işçi qəzetində siyasi mövzularda şeirlər və məqalələr yazmağa başlayır. 1943-cü ildə Almaniya qaçqını olan Annemarie Götze ilə evlənir və bundan sonra Hitler Almaniyasına və militarizmə qarşı nifrətini bildirən əsərlər yazır. İkinci Dünya müharibəsindən sonra 1945-ci ildə müharibənin faciəvi təsirindən bəhs edən
"*İlan*" adlı ilk romanını yazır. Tənqidçilər tərəfindən müsbət rəy alan Stiq növbəti il "*Lənətlənmiş ada*" adlı ikinci əsərini də yayımlayır. Frans Kafka, Alber Kamü, Vilyam Folkner kimi yazıçılardan olduqca təsirlənən ekzistensialist yazıçı əsərlərində qorxu, günahkarlıq, yalnızlıq hislərinə xüsusi yer verir, insan varlığının əzablı həqiqətlərini araşdırırdı. Qısa hekayələri ilə də tanınan yazıçının "*Uşaq öldürən adam*" hekayəsi dünya miqyasında məşhurluq qazanır. Uzun bir müddət depressiya ilə mübarizə aparan yazıçı 1952-ci ildə həyatının son illərindəki öz ağrı dolu mübarizəsi və həyatda qalmağın yollarını axtarması ilə bağlı *"Təsəlli ehtiyacımız doymur"* adlı avtobioqrafik roman yazır. Yaşadığı ağır depressiya ilə mübarizəyə dözməyən Stiq Daqerman 1954-cü ilin payızında maşınının mühərrikini açıq qoyaraq özünü qaraja kilidləyir və intihar edir.
## İstinadlar
Tbilisi zəlzələsi (2002)

**Tbilisi zəlzələsi** — 25 aprel 2022-ci il tarixində Gürcüstanda baş verdi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının Milli Zəlzələ Məlumat Mərkəzi (NEIC) ölçüsünün 4.3 Ms və 4.8 Mb olduğunu bildirdi. Bu orta miqyaslı hadisə VII (Çox güclü) ilə VIII (Zədələnmə) arasında maksimum MSK intensivliyi ilə nəticələndi. Müstəqil bir araşdırma nəticəsində ümumi itkilər 160 milyon dollar olaraq qiymətləndirildi, Fəlakətlər Epidemiologiyası Araşdırmalar Mərkəzi isə ümumi itkiləri 350 milyon olaraq qiymətləndirdi. Beş ilə yeddi arasında öldü, 52–70 nəfər yaralandı və 1000-dən çox şəxs evsiz qaldı.

## Tektonik
Tbilisi Ərəb plitəsi ilə Avrasiya plitəsi arasında davam edən toqquşma ilə əlaqəli kompleks deformasiya zonasının şimal sərhədinin yaxınlığında yerləşir. Cənubdakı Kiçik Qafqaz dağları da aktiv təkan tektonikasının nəticəsidir. Tblisinin özü nisbətən zəif seysmikliyə malikdir, baxmayaraq ki, 1896-cı ildə baş verən hadisə kimi zədələnən zəlzələlərin tarixi qeydlər mövcuddur. Təxminən VII şiddətə sahib olan, Tbilisinin tarixi dövrlərdə təsir altına alan ən güclü zəlzələ. Bütün Qafqaz bölgəsi bu zəlzələlərdən təsirləndi. Tbilisinin özünün seysmikliyi nisbətən aşağı olsa da, 1896-cı ildə olduğu kimi şəhəri təsir edən güclü zəlzələlər tarixi qeydlərdə qeyd edilmişdir.

## Zəlzələ
Zəlzələdən əvvəl ən böyük olanı 11 apreldə M 3.5 olan bir sıra önzəlzələ baş verdi. Şəbəkə təqribən 4.7 mb gücündə idi və təxmini hipokentral dərinliyi 10 km idi. Tezlik qeyri-adi dərəcədə yüksək idi (maksimum 5 Hz) və müddət qısa idi.

## Ziyan
Böyük binalara və ya dəmir-beton istifadə edərək tikilənlərə az ziyan dəydi. Ən çox təsirlənən binalar, şəhərin köhnə hissəsində cəmlənmiş azmərtəbəli kərpic və ya daş evlər idi. Şiddət əsnasında təsirlənən binalar, bəzi təkanlardan sonra daha da ziyan gördü. Ümumilikdə 18.000 ailənin təsiri pis oldu və 69.000 insan evsiz qaldı. Bəzi məktəb və xəstəxanalara da ciddi ziyan dəydi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici linklər
* M 4.8 — Georgia (Sak'art'velo) – United States Geological Survey
* Two Armenian Churches Damaged in Tbilisi Earthquake
Murad əl-Dağıstani

**Murad əl-Dağıstani** və ya **Murad Acamat** () — İraq fotoqrafiyasının yaradıcısı hesab edilir. 1930-cu illərin ortalarında Mosulda fəaliyyət göstərmişdir və sonradan Bağdada köçmüşdür. Gündəlik həyatı və insanları çəkən Murad əl-Dağıstani çəkdiyi fotoların yüksək keyfiyyətə sahib olmasına görə beynəlxalq səviyyədə tannımışdır.
Qumuq əsillidir.

## Həyatı və karyerası
Murad əl-Dağıstani 1917-ci ildə İraqın Mosul şəhərində anadan olmuşdur. Atası Əbdülhəmid Acamat mənşəcə qumuq olan mühəndis idi və İraq dəmiyolunun çəkilməsində iştirak edirdi.

Dağistaninin nə cür və nə vaxt fotoqrafliğa başlaması məlum deyildir. Mosul elə bir şəhər idi ki, onun fotoqrafiya və film sənayesi tarixi XIX əsrin sonlarına qədər gedib çıxırdı. Yerli insanlar 1895-ci ildən etibarən arxeoloqlara kömək edərkən kameralardan istifadə edirdilər. Birinci Dünya müharibəsi illərində Tartaran adlı fotoqraf Mosul İbtidai Məktəbinin girişində foto studio açmışdı. Mümkündür ki, Dağıstani fotoaparatdan istifadəni məktəb illərində müşahidə etmişdir. Hətta orta məktəbi bitirməmiş o, özü üçün kamera almışdı. 1935-ci ildən etibarən o, özünü istedadlı fotoqraf kimi formalaşdıra bildi.

Onun studiosu və fotoqrafiya dükanı Mosulun Əl-Davasah küçəsində yerləşirdi və sadəcə "Murad Fotoqraf" adlandırılırdı.

O, əsasən gündəlik küçə həyatını, Mosul şəhərini, şəhərdəki sənaye bölgələrini, xüsusən Dəclə çayı boyunca yaşayan insanların həyatını çəkirdi. Murad hadisələri və ya insanları lazımi anda çəkə bilmək üçün kamerasını özü ilə gəzdirirdi. Onun studiosunda dərvişlərin, tayfa mənsubu olan şəxslərin və gündəlik yaşamdakı şəxslərin kreativ fotoları istehsal edilirdi.

O, bir çox gənc fotoqraflara təsir etmişdir. Hadi əl Nəccar, Mahmud Səid də daxildir. Rəssam və fotoqraf Mahmud Səid xatırlayır ki, gənc olarkən o, istedadlı fotoqrafları, xüsusən əl-Dağıstanini izləməyi sevirmiş. O, əl-Dağıstaninin Mosuldakı gündəlik həyatı çəkdiyi şəkillərə baxmağı sevdiyini demiş və onun necə "tor çaya düşməmiş, göydə olarkən onu ölümsüzləşdirməyini, avtomobilin çirkli yolda səyahətini, dərvişlərin, yaşlı kişi və qadınların unudulmaz sifətlərini, uşaqların aktivliyini" xatırladığını bildirmişdir.

Çox sayda siqaret çəkən əl-Dağıstani 1970-ci illərdə ciyərlərindən birini itirsə də, 10 il də yaşadı. O, 27 iyul 1984-cü ildə vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Onun ən çox tanınan əsərləri:

* Yaşlı kişi 91930-cu il)
* Sousou rəqqası və Bağdad ilanı
* Siqaret çəkən (1930-cu illər)
* Balıqçılıq (1930-cu illər)
* Çay keçidi (1930-cu illər)
* Qayıqlar
* Gil işi
* Gözləmə
* 1930-cu illərin dəqiq çəkilişi

## Həmçinin bax
* Qumuqlar
* Fotoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qasımbinəsi

**Qasımbinəsi** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Yanşaq kənd Sovetindən Qasımbinəsi kəndi Susuzluq kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Seyid Qasım binəsi olmuşdur. XIX əsrin ortalarında Seyid Qasım adlı bir şəxs ailəsi ilə birlikdə buraya köçüb binə salmış və onun əsasında yaşayış məntəqəsi yaranmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yenikənd (Kəlbəcər)

**Yenikənd** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Taxtabaşı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyənatdan sonra Yenikənd kəndi 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.

## Tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. Keçmiş adı **Alaqaya** olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini 1930-cu illərdə Ağcakənd və Laçın rayonundakı Oğuldərə kəndlərindən köçmüş ailələr Alaqaya adlı dağın yaxınlığında saldığı üçün belə adlanmışdır. Kənd indi də yerli əhali arasında bu ad ilə tanınır. Yeni salınmış yaşayış məntəqəsi olduğu uçün sonralar Yenikənd adı ilə rəsmiləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Bozlu (Kəlbəcər)

**Bozlu** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Təkəqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Kənd XIX əsrin sonlarında Babaşlar kəndindən çıxmış bozlu adlı nəslin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir.

## Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Bozlu kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Bozlu Kəlbəcər rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Lev kənd Sovetindən Bozlu kəndi Təkəqaya kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Murovdağ silsiləsinin yamacında yerləşir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi Azərbaycan Türk mənşəli şahsuvarlı tayfasına mənsubdur.

## İqtisadiyyatı
2022-ci ildə "Azərişıq" ASC tərəfindən 17 km-lik 35 kV-luq "Bozlu–Pircahan" hava xəttinin tikintisi yekunlaşdırılmışdır.

## İstinadlar
Yanşaqbinə

**Yanşaqbinə** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Yanşaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Tarixi
Yanşaqbinə kəndi Murovdağ silsiləsinin cənub yamacındadir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Yanşaq kəndinə məxsus pay torpağında həmin kənddən olan ailələrin məskunlaşmasi nəticəsində yaranmışdır. Oykonim "Yanşaq kəndinin binəsi" mənasındadır.

## Şəkillər

Yanşaqbinə village, Kalbajar, Azerbaijan 1.jpg
Yanşaqbinə village, Kalbajar, Azerbaijan 2.jpg
Yanşaqbinə village, Kalbajar, Azerbaijan 3.jpg


## İstinadlar
Zallar

**Zallar** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Yanşaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri kəndi işğal edib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## İstinadlar
Kaha (Kəlbəcər)

**Kaha** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Yellicə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Keşdək kənd Sovetindən Kaha kəndi Yellicə kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Toponimikası
Kəndin ərazisi əvvəllər Keşdək kəndinin binəsi olmuşdur. Sonralar həmin kənddən ayrılmış ailələr burada daimi məskunlaşmışlar. Kənd öz adını ərazisindəki qədim kahadan (zağadan) almışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Həzi Aslanovun ev-muzeyi

**Həzi Aslanovun ev muzeyi** — iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, tank qoşunları general mayoru, Həzi Aslanovun ev-muzeyi.

## Muzey binası
2 otaqdan ibarət olan muzeyin sahəsi 35 kv/m əhatə edir. Muzeyin binası açıq eyvanlı bir mərtəbəli həyət evidir. Geniş yaşıllıqlı həyətyanı sahəsi vardır. Muzey eksponatlarının ümumi sayı 2012 ədəddir. Xatirə əşyalarından generalın hərbi geyimi, yorğança sırıqlı şalvarı, əl dəsmalı, 2 boşqab,, süfrə, fincan, üzqırxan dəsti, bıçaq, qaşıq, məişət əşyaları, hərbi çanta, çaynik, qəndqabı, yağqabı, stolüstü saat,2 ədəd teleqram 1 ədəd məktub, və s. qorunub saxlanılır. H. Aslanovun ev muzeyi 38 ildir ki, fəaliyyət göstərir. Bu illər ərzində muzeyi 650 mindən artıq tamaşaçı ziyarət etmişdir. Muzeyə dünyanın bir çox yerlərindən Amerika, Norvec, Latviya, Kanada, Fransa, Litva, Bolqarıstan, Rusiya, Polşa, Türkiyyə, Kuba, Ukrayna və s. ölkələrdən qonaqlar gəlmişdir. H. Aslanovun ev muzeyi1985-ci il faşizm üzərində qələbənin 40 illiyi münasibətilə "Hərbi vətənpərvərlik sahəsində səmərəli işinə görə "SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin diplomuna layiq görülmüşdür. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən 2010-cu ilin yanvar ayında muzey yeni müasir tələblərə cavab verən ekspozisiya qurulmuş və muzeydə tam rekonstruksiya işləri aparılmışdır.

## Muzey eksponatları
Muzey eksponatlarının ümumi sayı 2012 ədəd, 302 ədəd əsas fond, 1710 ədəd köməkçi fond. Muzeyin fondunun əsasını təşkil edən eksponatlarəm ümumi sayı 2351 ədəddir.

## Muzeyin ekspozisiyası
Muzey 5 ekspozisiya zalından ibarətdir.

# Etnoqrafik otaq, qəhrəmanın doğulub boya başa çatdığı mühiti əks etdirir.
# H. Aslanovun Bakı və Leninqrad hərbi məktəblərində təhsil illəri və Finlandiya ilə olan müharibədə iştirakı.
# Moskva və Stalinqrad döyüşlərinə həsr olunmuş.
# Pribaltika və Belarusiya uğrunda gedən döyüşlərdə iştirakı.
# Ev muzeyinə verilən hədiyyələr və qəhrəmanın döyüş paltarları.

## Həmçinin bax
* Muzey
* Həzi Aslanov
* Həzi Aslanov metrostansiyası
* Həzi Aslanov küçəsi (Naxçıvan)
* Həzi Aslanov (qəsəbə, Ağstafa)
* Həzi Aslanovun heykəli (Bakı, 1949)

## Xarici keçidlər
* Həzi Aslanovun ev muzeyi 
* Qələbənin 74-cü ilində Həzi Aslanovun ev-muzeyi
* Lənkəran Regional Mədəniyyət İdarəsi

## İstinadlar
Hacıdünyamalılar

**Hacıdünyamalılar** (Əvvəlki adı: **Vəng**) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Zar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Qələbəsindən sonra Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan tərəfindən 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli Bəyanatına görə kənd, daxil olduğu Kəlbəcər rayonu ilə 25 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycana qaytarılmışdı.

## Tarixi

## İstinadlar
Şeyinli

**Şeyinli** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Zəylik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şeyinli kəndi Qarabağ yaylasının ətəyindədir. Keçmiş adı Təkdam olmuşdur. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini Laçın rayonunun Mirik kəndindən köçüb gəlmiş Şeyin adlı şəxs salmışdır. Hazırda oradakı nəsil də şeyinoğlular adlanır. Kəndin ərazisində bu nğsilin adi ilə bağlı bir neçə obyekt qeydə alınmişdir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## İstinadlar
Təzəkənd (Kəlbəcər)

**Təzəkənd** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Ağcakənd kənd inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Kəndin keçmiş adi Çıraqlı olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini 1934-cü ildə rayonun Çıraq kəndindən köçmüş ailələr saldığı üçün belə adlanmışdır. 1961-ci ildə çıraqlılar buradan köçmuşlər. 1962-ci ildə qonşu Ağcakənddən köçüb gəlmiş ailələr burada məskunlaşdıqdan sonra yaşayış məntəqəsi Təzəkənd adlanmışdır.

Kənd Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. İkinci Qarabağ müharibəsinin sonunda 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanan Azərbaycan Respublikası, Ermənistan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında atəşkəs bəyanatının şərtlərinə görə 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana geri verilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çayqovuşan (Kəlbəcər)

**Çayqovuşan** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Ağdaban kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Çayqovuşan kəndi Murovdağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsini XX əsrin əvvəllərində Dəmirçidam kəndindən çıxmış ailələr Buzluq (Qaraçay da adlanır) və Qurdlusu çaylarının qovuşduğu sahədə salmışlar. Toponim kəndin coğrafi mövqeyini təyin edir.

## Həmçinin bax

* Ağdaban

## İstinadlar
Böyükdüz (Kəlbəcər)

**Böyükdüz** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Almalıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyənatdan sonra Böyükdüz kəndi 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax