open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ervin Rommel

**Ervin Oygen Yohannes Rommel** (; ) — "Səhra tülküsü" () ləqəbli alman general-feldmarşalı.

## Həyatı
İkinci dünya müharibəsi gətirdiyi dağıntılar və fəlakətlərlə yanaşı bir neçə dahi şəxsiyyəti də tarixin səhifələrinə həkk etmişdir. Bu şəxsiyyətlərdən biri müttəfiq qüvvələr arasında "Səhra Tülküsü"(alman dilində "Wüstenfuchs")adı ilə tanınmış Ervin Rommel olmuşdur. Rommel Şimali Afrika uğrunda gedən döyüşlərdə Alman ordusunun qruplaşmalarına komandanlıq etmiş və ingilis generalı Montqomerinin ilkin planlarını alt-üst edərək saysız-hesabsız uğurlar qazanmışdır.

Ervin Rommel 15 noyabr 1891-ci ildə Haydenxaymda anadan olmuşdur. Əvvəlcə mühəndis peşəsinə yiyələnmək istəsə də, 1910-cu ildə Rommel orduya qoşulmuş və 1914-cü ilin avqust ayında onun xidmət apardığı bölmə müharibəyə atılmışdır. 1915-ci ildə o, döyüşlərdə fərqləndiyinə görə 1-ci dərəcəli dəmir xaç ordeni ilə mükafatlandırılmışdır.

Müharibədən sonra Rommel Drezden şəhərində piyada qoşunları məktəbində dərs demişdir və həmin ərəfədə "Piyada Hücumda" (İnfanterie greift an) adlı ilk kitabını yazmışdır.

1933-cü ilin oktyabr ayında Rommel mayor rütbəsinədək yüksələrək Qoslar'da (Goslar) dağlı batalyonların komandanlağına təyin olunmuşdur. 1935-ci ildə isə polkovnik rütbəsi almış Rommel Potsdam Müharibə Akademiyasında müəllimlik etmişdir.

Fransa kampaniyasından sonra 1941-ci ildə Ervin Rommel general-leytenant rütbəsinədək yüksəlmiş və Berlinə çağırılaraq alman ordusunun Afrika birləşmələrinə (Deutsches Afrika Korps) komandanlıq etmək tapşırığı almışdır. İlkin tapşırığı komandanlığı altında olan iki alman diviziyası ilə Şimali Afrikada yerləşən artıq bir sıra məğlubiyyətlərdən əlacsız vəziyyətdə qalmış italyan birləşmələrinə dəstək göstərmək olmuşdur. Artıq Fransada istifadə etdiyi Blitskriq (Blitzkrieg) taktikası ilə yanaşı, Rommel həm də kiçik dəstələrlə hiyləgər hücumlar aparmışdır. Həmin ərəfədə o dostları və düşmənləri tərəfdən səhra tülküsü adlandırılmış və general-feldmarşal rütbəsinədək yüksələrək alman ordusunun tarixində ən gənc feld-marşal olmuşdur. Britaniya silahlı qüvvələri isə hücumlarını davam etdirmiş, lakin almanların 88 mm-lik topları və mərd piyada qüvvələri bu hücumları nəticəsiz qoymuşdur.

Feldmarşal E.Rommel hər zaman nasist siyasətə və əsasən də Himmlerə və onun SS-nə olan nifrəti ilə tanınmışdır. Onun böyük nailiyyətlərindən biri də SS qüvvələrinin toplu şəkildə Şimali Afrika kampaniyasında iştirakına imkan verməməsi olmuşdur. 1944-cü ildə Ervin Rommel Adolf Hitlerə qarşı törədilmiş sui-qəsddə təqsirli bilinərək xüsusi mühafizə oqanları tərəfindən həbs edilmişdir. Həbsdə olarkən ona özünə qəsd etməsi təklif olunmuşdur, əks halda isə onun güllələnəcəyi bildirilmişdir.

Feldmarşal Ervin Rommel 14 oktyabr 1944-cü ildə hospitalda qəbul etdiyi zəhərin təsirindən vəfat etmişdir. Hitlerin əmri ilə Rommel Üçüncü Reyxin milli qəhrəmanı kimi təmtəraqla dəfn olunmuş, onun vəfat etdiyi gün (14 oktyabr) milli matəm günü elan edilmişdir.

Bununla belə feldmarşal Ervin Rommel Reyxin və Fürerin daimi düşmənlərindən biri olmuşdur və onun Fürerə qarşı hazırlanmış sui-qəsddə əli olması ehtimalına hələ də inanılmaqdadır.

## İstinadlar
İmamqulubəyli (qəsəbə, Ağdam)

**İmamqulubəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun İmamqulubəyli qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

Azərbaycan Respublikasının 6 noyabr 2007-ci il tarixli Qanunu ilə, Quzanlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibində yeni salınmış qəsəbələrdən birinin İmamqulubəyli qəsəbəsi adlandırılması, Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilməsi qərara alınmışdı. Həmin Qanunla, İmamqulubəyli qəsəbəsinin Quzanlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, həmin qəsəbə mərkəz olmaqla, İmamqulubəyli qəsəbə inzibati ərazi dairəsinun yaradılması qərara alınmışdı.

Bu Qəsəbə "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Quzanlı bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## İstinadlar
Dağbəyi İsmayılov

**İsmayılov Dağbəyi Mirzəxan oğlu** — tanınmış Azərbaycan jurnalisti, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti ,Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2020-ci ildən). Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin Müşahidə Şurasının sədri, AzərTAc-ın İdarə Heyətinin sədr müavini.

## Həyatı
Dağbəyi İsmayılov 1948-ci il avqustun 1-də Qubadlı rayonunun Çərəli kəndində anadan olub. 1966-cı ildə Qubadlı qəsəbə orta məktəbini, 1968-ci ildə Naxçıvan Pedaqoji Məktəbini bitirib. 1968-1970-ci illərdə Çərəli kənd orta məktəbində müəllim işləyib. 1975-ci ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin  jurnalistika fakultəsini bitirib.

50 ildən artıqdır ki, mətbuatda çalışır. 1975-ci il avqustun 1-dən 2002-ci il noyabrın 15-dək "Bakı" və "Baku" qəzetləri redaksiyasında müxbir, şöbə müdiri və baş redaktorun müavini vəzifələrində işləyib. 2002-ci ildən Azərbaycan Dövlət Teleqraf agentliyində (AzərTac) buraxılış redaktoru, 2003-cü ildən  AzərTAc-da baş redaktoru, 2005-ci ildən AzərTAc-da Baş direktorun müavini vəzifəsini icra edib.

2008-ci il fevralın 1-dən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə AzərTAc-ın Baş direktorunun müavini təyin edilib. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

1977-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü olan Dağbəyi İsmayılıov 1982-ci ildə həmin təşkilatın "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülüb. "Heydər Əliyev və AzərTAc", "AzərTAc-dan AzərTAc-a mürəkkəb və şərəfli yol" kitablarının, eləcə də Azərbaycan mətbuatının problemləri ilə bağlı məqalələrin müəllifi, çoxsaylı kitabların redaktorudur. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2005-ci il 28 fevral, 2010-cu il 21 iyul, 2020-ci il 22 iyul tarixli sərəncamlarına əsasən "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Jurnalisti fəxri adına və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

Ailəlidir, 2 övladı 4 nəvəsi var, oğlu Elgün 1994-cü ildə Qarabağ müharibəsində şəhid olub. Aktyor Elnur İsmayılovun atasıdır.

## İstinadlar
Şıxəli Qurbanov

**Şıxəli Qurban oğlu Qurbanov** () — Azərbaycan yazıçısı, dramaturq, şair, filoloq-alim, ədəbiyyatçı, dövlət və ictimai xadim, filologiya elmləri doktoru, Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1967). Ş. Qurbanov Azərbaycan EA-nın Dil və Ədəbiyyat İnstitutuna rəhbərlik etmişdir. Dəfələrlə Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmiş, orden və medallarla təltif olunmuşdur.

## Həyatı
Şıxəli Qurban oğlu Qurbanov 16 avqust 1925-ci ildə Bakıda doğulmuşdur.

## Ölümü
Şıxəli Qurbanov uzunmüddətli fasilədən sonra 1967-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə dövlət səviyyəsində Novruz bayramının keçirilməsinə müvəffəq olmuşdur. Mərkəzi Komitənin birinci katibi Vəli Axundov onu təhlükəli işlər gördüyü barədə xəbərdarlıq etmişdi. Şıxəli Qurbanov isə öz hərəkətlərinə görə özü cavab verəcəyini demişdi. Qurbanovu izahat yazmağa çağırdılar. O da Novruz bayramının tarixi ilə bağlı 22 səhifəlik izahat yazdı. Sübut etdi ki, Novruz bayramı heç də dinlə əlaqəli bayram deyil.

1967-ci ilin may ayının 24-də Şıxəli Qurbanov dişlərini müalicə etdirmək üçün həkimə gedir və elə oradaca müəmmalı şəkildə vəfat edir. Həkim dişinə iynə vurarkən Şıxəli Qurbanov ölmüş, həkim pəncərədən qaçmışdır. Ailəsi onun ölümünün dövlət səviyyəsində hazırlandığını iddia edir. Şıxəli Qurbanovun qızı Gülnarə Qurbanova: "Aydın məsələdir ki, Şıxəli Qurbanovu öldürüblər. O zaman vəzifəyə gəlmək istəyənlər dövlət səviyyəsində bunu təşkil etdilər. Məlum oldu ki, ona sianid turşusu vurublar".

## Mükafatları
* Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1967
* "Lenin" ordeni
* "İgidliyə görə" medalı
* "Köniqsberqin alınmasına görə" medalı
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı

## Mənbə
* Şixəli Qurbanovun bioqrafiyası — www.adam.az 
* "Bu günədək onun ailəsi təqib olunur, incidilir" (Azadlıq Radiosunun Şixəli Qurbanov haqqında xüsusi reportajı)

## İstinadlar
Yusif Kərimov (nasir)

**Yusif Abbas oğlu Kərimov** () — nasir, publisist, 1978-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1963), "Yaddaş" milli mükafatı laureatı (2004), "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1975).

## Həyatı
Yusif Kərimov 1940-cı il mayın 5-də Bərdə şəhərində anadan olmuşdur.

Burada 1 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nun jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır (1957–1962). Beyləqan rayonunda "Yüksəliş" adlı rayonlararası qəzetin redaksiyasında məsul katib (1962–1964), "Bakı" axşam qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri (1964–1973), Azərbaycan televiziyasının gənclər üçün proqram Baş redaksiyasında şöbə müdiri, baş redaktor (1973–1978) işləmişdir.

Bakı Ali Partiya Məktəbində təhsilini davam etdirmişdir (1978–1980). "Azərbaycan gəncləri" qəzetinin redaktoru olmuşdur (1981–1995). Mərkəzi seçki komissiyasının mətbuat katibi (1995–1997), Azərbaycan Respublikası Ticarət Nazirliyi Mətbuat Xidmətinin rəhbəri (1997–2001) işləmişdir.

Hazırda İqtisadi İnkişaf Nazirliyində mütəxəssis vəzifəsində çalışır (2001-ci ildən). Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı Təftiş komissiyasının sədri (1986), Respublika Jurnalistlər Birliyinin sədr müavini (1987-ci ildən) seçilmişdir. ÜİLKGİ-nin XIX, XX qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. Azərbaycan LKGİ MK-nın büro üzvü seçilmişdir (1982–1991).

Hazırda Azərbaycan Gənclər İttifaqının büro üzvüdür (1991-ci ildən). Azərbaycan gənclərinin rəsmi nümayəndə heyəti tərkibində keçmiş Yuqoslaviya Federativ Sosialist Respublikasında olmuşdur (1982). Avropa və Şərq ölkələrinə rəsmi səfərlər etmişdir (1980–1990).

Yusif Kərimov 15 oktyabr 2018-ci ildə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* 1. Yollar… Axtarışlar… Bakı: Gənclik, 1969, 86 səh.
* 2. Bir buta gül. Bakı: Gənclik, 1972, 48 səh.
* 3. Tavridada şimşək çaxır. Bakı: Gənclik, 1977, 223 səh.
* 4. Üçbucaq. Bakı: Gənclik, 1979, 275 səh.
* 5. Gün ötər, geri dönməz. Bakı: Gənclik, 1984, 375 səh.
* 6. Qırmızı sahil. Bakı: Yazıçı, 1988, 395 səh.
* 7. Lalə və kəpənək. Bakı: Gənclik, 1994, 20 səh.
* 8. Pərişan eşqim. Bakı: Zaman, 1998, 504 səh.
* 9. İtkilər və ümidlər. Bakı: Şans, 1999, 706 səh.
* 10. İçimə açılan pəncərə. Bakı: Elm və həyat, 2003, 220 səh.
* 11. Qarabağ şikəstəsi. Bakı: Azərbaycan, 2003, 223 səh.
* 12.Sarı gəlin, 2016, Bakı.

## Filmoqrafiya
# Torpağın mahnısı (film, 1980)
# Mətbuat fədaisi (film, 2007)

## İstinadlar
Emil Əliyarlı

**Əliyarlı Emil Xudayar oğlu** — azərbaycanlı rejissor, operator.

## Həyatı
Emil Əliyarlı 30 avqust 1983-cü ildə Rusiyanın Pyatiqorsk şəhərində anadan olub. Sabir Rəzzaqov adına Cəlilabad şəhər 7 nömrəli orta məktəbi bitirib. 2000-ci ildə "Pyatiqorsk Dovlət Humanitar-Texnoloji Universitetinin" "İdarəetmə və turizm" fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olub. 2004-cü ildə Pyatiqorsk Dovlət Humanitar-Texnoloji Universitetinin idarəetmə və turizm fakültəsini bitirib. 2003-ci ilin dekabr ayından "Azad Azərbaycan"(ATV) teleradio yayım şirkətində operator assistenti vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 2004-ci ilin fevral ayından "Azad Azərbaycan"(ATV) teleradio yaylm şirkətində tele-operator vəzifəsinə keçirilib. 2004-ci ildən "ATV" telekanalın Milli Məclisdə akkreditə olunmuş operatoru. 2006-cı ilidən isə "ATV" telekanalının Prezident Administrasiyasında akkreditə olunmuş operatoru kimi fəaliyyətə başlayıb. 2008-ci ilin fevral ayında "ATV" telekanılın baş operatoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 2008-ci ildə Avropa Gazeticilər Dərnəyinin Türkiyənin Ankara şəhərində keçirilən Media Oskarların mükafatlandırılma mərasimində "Mediyaya Hörmət" nominasiyası üzrə mükafata layiq görülmüşdür. 2010-cu ilin dekabr ayından Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunda mütəxəssis vəzifəsində işə başlamışdır. 2011-ci ilin aprel ayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunda Aparıcı Məsləhətçi vəzifəsinə keçirilib. 2012-ci ilin iyun ayında yenidən "ATV" telekanalına qayıdaraq  İctimai-Siyasi Verilişlər Departamerntinin koordinatoru vəzifəsinə təyin olunub. Chess.az saytınını yaradıcısı və rəhbəridir.

## Filmoqrafiya
# Sumqayıt (film) — quruluşçu operator
# Xocalı həqiqətləri (film) — quruluşçu operator
# Hansı yolla gedəcəyinə özün qərar ver (film) — rejissor və prodüser
# Əziz atam, məni düşün, narkotikə qurban getmə (film) — rejissor və prodüser
Yusif Ağayev (aparıcı)

**Yusif Ağayev** (tam adı: *Ağayev Yusif Hüseyn oğlu*, 28 dekabr 1958, Bakı, Azərbaycan SSR) — televiziya aparıcısı.

## Həyatı
Yusif Ağayev Hüseyn oğlu 1958-ci il 28 dekabrda Bakıda anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Bakıdakı ilk ingilis təmayüllü 7 saylı məktəbi bitirmişdir. Ela hamin il Xarici Dillər Universitetinin ingilis dili fakültesine qəbul olunmuş, 1980-ci ildə təhsilini uğurla basha vurmuşdur. Pedaqoji fəaliyyətinə kənd müəllimi kimi başlamışdır. Bir müddət Oğuz, sonra isə Şamaxı rayonunda ingilis dili fənnini tədris etmişdir. 1999-cu il mart ayının 4-dən bu günə qədər Azad Azərbaycan Teleradio yayım şirkəti — 106 FM radiosunun DJ-yi və direktoru vəzifəsində çalışır. "10-dan sonra" verilişinin aparıcısıdır. Atv telekanalinda 2000-ci ildən 2011-ci ilədək "106 House" verilişinin aparıcısı olmuşdur.

2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür.

Ailəlidir. 2 qızı, 3 nəvəsi var.

## Filmoqrafiya
# 106 haus (televiziya verilişi) (ATV)

## İstinadlar
Ağasəfa

**Yəhyayev Ağasəfa Qafur oğlu** () — şair, tərcüməçi, 1974-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Biliyinin üzvü (1990).

## Həyatı
Ağasəfa 1942-ci il sentyabrın 8-də Xızı rayonunun Qarabulaq kəndində anadan olmuşdur. Bakıda orta məktəbi bitirdikdən sonra Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda qiyabi təhsil almışdır (1963–1971). Bakı parovoz deposunda fəhlə (1960–1962), geoloji kəşfiyyat idarəsində (1962–1965) qazmaçı köməkçisi işləmiş, sonra "Kirpi" satirik jurnalı və "Azərbaycan qadını" jurnalı redaksiyalarının əməkdaşı (1965–1978), "Yazıçı" nəşriyyatında bədii tərcümə redaksiyasının böyük redaktoru (1978–1989), "Karvan" kitablar seriyası redaksiyasında böyük redaktor (1989–1990), "Novruz" qəzeti redaksiyasında məsul katib (1990), "Ədəbiyyat qəzeti"ndə məsul katibin köməkçisi (1991–1993) vəzifələrində işləmişdir. Xızı rayonu Qarabulaq kənd orta məktəbində müəllimlik etmişdir (1993–1994). Hazırda Vahid müstəqil televiziyasında böyük redaktor işləyir (1994-cü ildən).

Ədəbi yaradıcılığa 1957-ci ildə "Sosialist Sumqayıtı" qəzetində çap olunmuş "Sazım" adlı ilk şeirilə başlamışdır. O vaxtdan dövri mətbuatda müntəzəm çıxış edir. Bədii tərcümə ilə də məşğul olur. L. N. Tolstoyun mənzum nağıllarını, N. Qribaçov, Q. Qulam, R. Babacan, İ. Selvinski, S. Vasilyev, B. Oleynik, A. Lupan, Q. Quliyev və b. görkəmli sənətkarların əsərlərindən nümunələr tərcümə etmişdir. "Ölkəm" (1980), "Azərbaycan" (1981), "Əsrin yolu" (1984) kitablarını tərtib etmişdir.

## Əsərləri
# Yolçu yolda gərək. Bakı: Azərnəşr, 1966, 30 səh.
# Yaşat məni. Bakı: Gənclik, 1970, 85 səh.
# Ürəyimdir oxuyan. Bakı: Gənclik, 1976, 70 səh.
# Ürəyimə yatanlar. Bakı: Yazıçı, 1979, 102 səh.
# Fikir dünyası. Bakı: Yazıçı, 1981, 132 səh.
# Bağçada birinci gün. Bakı: Gənclik, 1983, 64 səh.
# Günəşin dalınca gedən oğullar. Bakı: Yazıçı, 1984, 200 səh.
# Odla oynayıram. Bakı: Yazıçı, 1987, 168 səh.
# Gombulca və Dumbulca. Bakı: Gənclik, 1989, 70 səh.

## Tərcümələri
# Mömin Qanoat. Yaralı kitablar. Bakı: Yazıçı, 1988, 92 səh.

## İstinadlar
Əlihüseyn Dağlı

**Həmidov Əlihüseyn Həmid oğlu (Əlihüseyn Dağlı)** () — Mikayıl Müşfiqin dayısı oğlu.

## Həyatı
Əlihüseyn Dağlı 1898-ci ildə Xızıda kəndli ailəsində dünyaya göz açıb. Kiçik yaşlarından ailəsi ilə Bakıya köçürlər. Atası Həmid kişi qəbirstanlıqda qəbir daşları hörməklə məşğul olur. Anası Göhər xanım qatı dindar idi.

Əlihüseyn rus-tatar məktəbində 3 sinifi bitirib. Ailə vəziyyəti ağır olduğundan şəhər məktəbində də yalnız 3 sinif bitirir və 1917-ci ildən Bakı şəhər dəmiryol idarəsində, son vaxtlar isə dəmiryolunda konduktor (nəzarətçi) işləyir. Həmin illərdə sol-eser partiyasına daxil olur. 1918-ci ildə tif xəstəliyinə tutulur. Sağalandan sonra Müsavat ordusunda sıravi əsgər kimi qulluq edir. ÜİK(b) partiyasının üzvi olmağa can atır. Ona görə də 1919-cu ildə I qurultayın keçirilməsinə yaxın bir zamanda Hümmət təşkilatının katibi Həbib Cəbiyevə ərizə ilə müraciət edir. Qurultay bitəndən sonra partiyaya qəbul edilir.

Bakı komitəsi onu tezliklə şəhər komendanlığı nəzdində siyasi rəhbər təyin edir. Sonra o, Bakı qarnizonunun hərbi komendantı, xalq komissarlığında hərbi komissarlığın katibi, Azərbaycan Ali məhkəməsinin üzvi, 1924–1925-ci illərdə Azərbaycan SSR Hərb diviziya və Xəzər hərbi donanmasının hərbi prokuroru, 1926-cı ildə DTİ-nin baş milisində rəis, 1932-ci ildə Balakən, Ağdaş rayonlarında icraiyyə komitəsinin sədri və bir çox məsul vəzifələrdə işləyir.

Əlihüseyn Dağlının həbsi üçün 17 oktyabr 1937-ci ildə artıq order yazılmışdı. Lakin onu 28 oktyabr 1937-ci ildə dəvət edirlər. Səmimi söhbət ona şübhələnməyə heç bir əsas vermirdi. Buna görə də o nə səksən yaşlı anası Gövhər ilə, nə həyat yoldaşı Törə ilə, nə də Bakı şəhərində yaşayan bacısı Sundus və qardaşı Əliağa ilə görüşə bilir. Artıq 29 oktyabr 1937-ci ildə Əlihüseyn Dağlı həbs edilir.

Əlihüseyn Dağlı 1981-ci ilin yanvar ayının 28-də 83 yaşında dünyasını dəyişir.

## İstinadlar
Kiçikli

**Kiçikli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Üçoğlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu Kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Üçoğlan-Alıbəyli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## İstinadlar
Britannika Ensiklopediyası

***Britannika Ensiklopediyası*** () — ingilis dilində universal ensiklopediya. Şotland maarifçiləri Adam Blek və Çarlz Blek tərəfindən Edinburq şəhərində yaradılmışdır.

## Tarixi
İlk nəşri ensiklopedik lüğət əsasında 1768–1771-ci illərdə 3 cilddə həyata keçirilmişdir. Britannika ensiklopediyasının ilk 8 nəşri Edinburq şəhərində buraxılmışdır. 1870-ci ildə nəşriyyat "The Times" qəzetinin himayəsi altına verilir və London şəhərinə köçürülür. Ensiklopediyanın 11-ci nəşrini Kembric universiteti 1500 ekspertin iştirakı ilə həyata keçirir. 1901-ci ildə Britannika ensiklopediyası ABŞ-nın Çikaqo şəhərindən olan Huper adlı mülkiyyətçi tərəfindən alınır. 20-ci illərdə ensiklopediya "Sheers, Roobeck & Co" firması tərəfindən satın alınır və 1941-ci ildə Çikaqo universitetinə bağışlanır.

1974-cü ildə Britannika ensiklopediyasının sonuncu – 15-ci nəşri ("New Encyclopaedia Britannica" adı altında və ya Britannica 3) buraxılır. 1985-ci ildə ensiklopediya Mortimer Adler tərəfindən yenidən işlənərək iki hissəyə ayrılır: "Mikropediya" və "Makropediya". Buradakı məqalələr məlumatların dərinliyinə görə fərqlənirlər. 1994-cü ildə Britannika ensiklopediyasının CD-ROM-da elektron variantı buraxılır.

1996-cı ildə Britannika ensiklopediyasının hüquqları İsveçrə milliarderi Jak Safranın (Jacqui Safra) ixtiyarına keçir. Britannikanın əmtəə nişanının hüquqları Encyclopaedia Britannica Inc kompaniyasına aiddir.

Ensiklopediyanın 15-ci nəşrinə 120 min məqalə, 44 mln söz daxildir. Çap halında 32 cild, 32 min səhifə, 65 mindən çox məqalə, 24 min fotoşəkil, xəritə və təsvir vardır. Qiyməti 1400 dollardır.

CD-ROM-da Britannika ensiklopediyası 100 min məqalə malikdir və qiyməti 50 dollar ətrafında dəyişir. Lakin 1998-ci ildə ensiklopediyanın kompakt disklərdə buraxılan elektron variantının qiyməti 2000 dollar idi. 

## Britannika internetdə
32 cildlik Britannika ensiklopediyasının kağız variantı ilə yanaşı onlayn variantı da mövcuddur. Dünyanın ən böyük ensiklopediyalarından biri sayılan Britannika ensiklopediyasın İnternetdəki variantına 122264 məqalə daxildir. Ensiklopediyaya daxil olmaq üçün istifadəçilər illik 60 dollara qeydiyyata alına bilərlər. Bunlardan əlavə ensiklopediyaya 403 seçilmiş qəzet və jurnallardan 300000 material daxil edilmişdir. Mətn şəklində verilmiş hər bir informasiyanı on minlərlə şəkil və video tamamlayır. Britannika ensiklopediyası universal informasiya mənbəyi kimi dünyanın bir sıra universitet və elmi təşkilatlarında istifadə edilir. Oksford və Harvard universitetləri də daxil olmaqla bu ensiklopediyadan istifadə edən təhsil ocaqlarının ümumi sayı artıq 4755 olmuşdur.

Fəaliyyət göstərdiyi 239 il ərzində Britannika ensiklopediyası dünyada ən çox müraciət olunan ingilis dilli ensiklopediya statusunu almışdır. 2012-ci ildə Britannika Ensiklopediyası 244 il çap tarixindən sonra kağız nəşrlərini dayandırdı  və ancaq multimedia formatına keçdi. Beləliklə, Britannikanın 2010-cu il çap nəşri sonuncu oldu. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nadir Bədəlov

**Nadir Bədəlov** () — Ssenari müəllifi. Kino redaktoru. Aparıcı.

## Həyatı
Nadir Bədəlov "Salnamə" kinostudiyasının redaktoru, sənətşünas, ssenaristdir.

## Filmoqrafiya
#Heydər Əliyev və Azərbaycan rabitəsi (film, 2003)
#Dahilərin divanı (veriliş, 2007)
#Həyat çiçəyi (serial, 2013)
# Mart hadisələri, yaxud qara oyunlar
#Ömür və tale (film, 1998)
#Fitnə (film, 2016)
#Şəhadət (film, 2017)
#Mirzə Cəlilin Azərbaycanı (film, 2020)

## İstinadlar
Seyid Şuşinski

**Seyid İbrahim oğlu Şuşinski** () — Azərbaycan xanəndəsi, Şuşa xanəndəlik məktəbinin nümayəndəsi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1956). Cabbar Qaryağdıoğlu tərəfindən "Şərq musiqisinin incisi" adlandırılıb.

## Həyat və yaradıcılığı
Seyid Şuşinski 1889-cu ildə indiki Füzuli rayonunun Horadiz kəndində anadan olmuşdur. Atasını uşaq yaşlarından itirdiyindən onun tərbiyəsi ilə dövrünün savadlı və açıqfikirli qadını, xalası Məşədi Nurzad məşğul olub. Nadir və gözəl səsə malik Seyid Şuşinski xanəndəlik sənətinin sirlərinə yiyələnmək üçün ən əvvəl iki il Mir Möhsün Nəvvabın yanında oxumuşdu. Sonrakı müəllimi Cabbar Qaryağdıoğlu olmuşdu. Seyid Şuşinski ifa üçün mürəkkəb muğam olan "Çahargah"ı xüsusilə böyük məharətlə oxuyardı, özü də həmişə onu "mayə"dən yox, "Mənsuriyyə"dən başlayardı, zildə böyük ustalıqla zəngulələr vuraraq, sonra "mayə"yə enərdi. Maraqlıdır ki, həyatının son illərində, yaşı artıq 74 ötmüş Seyid "Mənsuriyyə"ni eyni şövqlə oxuyurdu.

Seyid Şuşinski yaradıcılığında Hafiz Şirazi, Məhəmməd Füzuli, Seyid Əzim Şirvani qəzəllərilə yanaşı, Hüseyn Cavidin və Mirzə Ələkbər Sabirin şeirlərinə də müraciət edirdi. Sabirin "Millət necə tarac olur-olsun, nə işim var" şerini "Müxalif"də oxuyardı. Seyid Şuşinski siyasi-ictimai mövzuda şeir və qəzəl oxuyan, xalqı mübarizəyə çağıran ilk xanəndə olmuşdur. O, bir sıra mübariz ruhlu mahnılar da oxumuşdur. "Ayıl ey millət", "Mən bir türkəm", "Millət istərsə" və s.

Seyid Şuşinski, Mirzə Cəlil, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Hüseyn Cavid, Hüseyn Ərəblinski kimi sənətkarlarla dostluq edirdi. Molla Nəsrəddinin bir neçə nömrəsinin çıxmağına maddi yardım göstərmişdi. Ümumiyyətlə, Seyid Şuşinski böyük mesenat idi, o dövrün teatr aktyorlarına çox kömək etmişdi, özü də aktyor kimi bir sıra rolları oynamışdı. Seyid Şuşinski "Çahargah"dan başqa "Mahur", "Nəva", "Məsnəvi", "Osmanı", "Arazbarı", "Heyratı" kimi muğamların gözəl ifaçısı idi. O, novator sənətkar olaraq, bir çox muğamları birləşdirib onları yeni variantda oxumuşdur. ("Rast-Humayun", "Qatar-Bayatı", "Şur-Şahnaz") "Rast"da və "Kürdi-Şahnaz"da "Dilkəş"i ilk dəfə Seyid Şuşinski ifa etmişdi.

Seyid Şuşinskinin görkəmli bəstəkarımız Fikrət Əmirovun ilk dəfə yaratdığı və dünyada şöhrət qazandığı "Şur" və "Kürdi-Ovşarı" simfonik muğamlarının yazılmasında məsləhətçi kimi böyük köməyi olmuşdu.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 6 noyabr 1956
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943
* "Şərəf nişanı" ordeni — 9 iyun 1959

## Filmoqrafiya
* Muğamlar (film, 1965)
* Qarabağa səyahət (film, 1968)
* Məclisi üns (film, 2006)
* Seyid Şuşinski (film, 2012)
* Xurşidbanu Natəvan (film, 2012)

## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
* Üzeyir Hacıbəyov
* Cabbar Qaryağdıoğlu
* Zülfü Adıgözəlov
* Xan Şuşinski
* Muğam

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Seyid Şuşinski. Günay Azəri, Kəpəz TV, 12.04.2013
* Səda — Seyid Şuşinskinin doğum günüdür (12.04.2016)
Əfətli

**Əfətli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Əfətli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Ağdam şəhərindən 15&nbsp;km uzaqdır. Məmmədbağırlı kəndinin yaxınlığında yerləşir.

## Toponomik izahı
Qədim türkmənşəli Avest tayfasının  adındandır.

Yerli tələffüz forması Əfətli. Qazaxlarda Abatvə, qırğızlarda Avat tayfası. Ağdam rayonunda Abadkənd (Afatkənd) adı ilə mənşəçə Gürcüstanda Abat -xevi (Axalsix rayonunda) XIX əsrdə Şimali Qafqazda üc Avat adlı dağ və xarabalıq vardı.

## Tarixi
Rusiya İmperiyasının siyahıyaalma sənədi olan "Qafqaz təqvimi"nin 1913-cü ilə aid qeydlərində "Afatlu" kəndi Yelizavetpol quberniyasının Şuşa qəzasının Afatlu kənd icmasında göstərilib. XIX əsrin əvvəllərinə aid məlumatda Əfətli 9 ailədən ibarət kiçik bir el idi. Həmin əsrin sonlarına aid məlumatda Mirzə Cəfərli Əfətli kimidir. 

1926-cı ilə aid Azərbaycan SSR inzibati ərazi bölgüsündə Əfətli kəndi Azərbaycan SSR Ağdam qəzasının Qarqar dairəsinə aid edilib. XX əsrin əvvəllərində bu maldar el məskunlaşdıqda yaranmış Əfətli adlı üç kənd ilə Əfətli-Böyükbəy, Əfətli-Müqəddəmbəy və Əfətli-Əgri-Yataq yaranmışdır. Gürcüstanda Abatxevi (Axalsix r-nunda kənd adı), XIX əsrdə Cənubi Qafqazda Avat (kənd adı) və Avat (Xarabalıq) adları ilə mənşəcə eynidir.

1929-cu il inzibari ərazi islahatı nəticəsində kənd Azərbaycan SSR Ağdam rayonunun Məşədilər Kənd Deputatları Şurasının (Sovetliyinin) ərazisinə aid edilib.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 30.06.1954-cü il tarixli Qərarı ilə Ağdam rayonunun Məşədilər kəndinin adı dəyişdirilərək tarixi "Əfətli kəndi" adı qaytarılmışdır. 

1961 - 1977-ci il siyahıyaalmsı zamanı Əfətli kəndi Ağdam rayonunun Əfətli kənd deputatları Sovetliyinin ərazisi kimi göstərilib.

07.12.1999-cu il tarixli 771-IQ nömrəli "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanuna əsasən Kənd ərazisində Ağdam rayonunun Əfətli bələdiyyəsi təşkil edilmişdir.

Birinci Qarabağ Müharibəsindən sonra Əfətli kəndi cəbhə bölgəsinə yaxın olduğu üçün Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altında müdafiə olunmuşdur. 

2020-ci ilə qədər Ermənistan Silahlı Qüvvələri tez-tez fasilələrlə işğal olunmuş ərazilərdən atəşkəs rejimini pozur, bütün hallarda düşmən cavab atəşilə susdurulurdu.

## Həmçinin bax

* Ağdam rayonunun Əfətli bələdiyyəsi

* Ağdam rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Vikixəritə, Əfətli
*AĞDAM RAYONU, ƏFƏTLİ BƏLƏDİYYƏSİ
Həsənçobanlı

**Həsənçobanlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Heç bir Azərbaycan saytında bu adla qeyd olunmadığından bu kəndin ad dəyişikliyinə məruz qaldığı və ya artıq mövcud olmadığı ehtimal edilir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd ərazisi 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## İstinadlar
Elnur Hidayətoğlu

**Elnur Hidayətoğlu** — Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyinin (TƏBİB) İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri

## Həyatı
1983-cü ildə Beyləqan rayonunun Şərq qəsəbəsində anadan olub. Bakı Dövlət Unversitetinin Jurnalistika fakültəsini və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının İnzibati idarəetmə fakültəsinin menecment ixtisasını bitirib.

ANS Müstəqil Yayım və Media Şirkətinin “İç xəbər” ictimai-sosial xəbərlər proqramının aparıcısı, APA TV-də “Sosium” ictimai-sosial proqramının layihə rəhbəri və aparıcısı olub.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Məcburi Köçkünlərin Sosial İnkişaf Fondunda Təbliğat işləri üzrə şöbə müdiri, Kliniki Tibbi Mərkəzin İctimaiyyətlə əlaqələr bölməsinin müdiri, Bakı Baş Səhiyyə Mərkəzinin İctimaiyyətlə əlaqələr və müraciətlərlə iş departamentinin rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

Hazırda Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyinin (TƏBİB) İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışır.

## Filmoqrafiya
#İç Xəbər (????)
Səbinə Ağayeva (aparıcı)

**Səbinə Ağayeva** () — REAL TV-nin Baş Redaktoru.

## Həyatı
Səbinə Ağayeva 1985-ci ildə Gürcüstan Respublikasının Marneuli şəhərində anadan olub. 2006-cı ildə Tarix fakültəsinin bakalavr pilləsini, 2008-ci ildə magistr pilləsini bitirib. ANS Media akademiyasının və Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinin məzunudur.

2011-ci ildə ANS televiziyasının vitse-prezidenti Mir Şahinlə ailə həyatı qurub.2012-ci ildə Aysan, 2015-ci ildə Sevin adlı qızları dünyaya gəlib.

## Fəaliyyəti
"İç xəbər"ə 2005-ci ildə layihənin ovaxtkı rəhbəri Fidan Quliyevanın vasitəsilə gəlmişdir. 3 aylıq jurnalistika kurslarını bitirdikdən sonra "İç xəbər" verilişində fəaliyyətə başlamışdır. 2006–2012-ci illərdə İç Xəbər, Növbətçi və Xəbərçi verilişlərinin aparıcısı, 2013-cü ildən isə Xəbərçi verilişinin layihə rəhbəri və aparıcısı olub. 2015-ci ildən Baş Xəbər verilişinin aparıcısı və layihə rəhbəri olub. 2016-cı ilin Mart ayının 1 də ANS TV- dən öz ərizəsi ilə ayrılıb. 2018-ci ilin Mart ayının 15 dən Azərbaycanda ilk ixtisaslaşmış xəbər kanalı REAL TV də (REAL Təhlil İnformasiya Mərkəzində) Baş Redaktor kimi fəaliyyətə başlayıb.

## Filmoqrafiya
# ADıNA günü (film, 2010) (qısametrajlı sənədli film) (ANS) — müxbir
# İç Xəbər

## İstinadlar
Nərgiz Cəlilova

**Nərgiz Cəlilova** — televiziya aparıcısı, prodüser.

## Həyatı
Nərgiz Cəlilova 1960-cı il iyun ayının 10-da Bakı şəhərində doğulub. 1981-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasını bitirib. 1983-cü ildə Azərbaycan Dövlət Televiziyasında çalışmağa başlayıb. 15 ilə qədər AZTV-də çalışıb. Sonra isə ABA, Space və Lider kanallarında işləyib.

6 dekabr 2009-cu ildən Xəzər TV kanalında Cəlilova "Pəncərə" adlı veriliş aparırdı. Veriliş hər bazar günü saat 23:30 başlayırdı. Bu veriliş layihəsi 2010-cu ildə bitirildi.

2015-ci ilin Aprel ayından başlıyaraq, Cəlilova AZTV-də "Sevələnlər" adlı verilişi aparır.

Bir qızı var.

## Filmoqrafiya
# Analar və laylalar (film, 1991)

## Həmçinin bax
* Nərgiz Cəlilova — "Pəncərə". Nərgiz Cəlilova yeni, "Pəncərə" adlı verilişində.
* Nərgiz Cəlilova — "Məqamlar". Eldar Mansurov "Məqamlar" verilişində.
Gültəkin Cabbarlı

**Gültəkin Əjdər qızı Cabbarlı** () — 1950-ci il fevralın 6-dan Radiolaşdırma və Radio Verilişləri Komitəsi Radioinformasiya Komitəsinin, 1954-cü ildən Mədəniyyət Nazirliyinin Radioinformasiya İdarəsinin, 1957-ci ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsinin, 1970-ci ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsinin diktoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1990).

## Həyatı
Gültəkin Cabbarlının Azərbaycanda peşəkar diktorluq məktəbinin yaranmasında xüsusi xidmətləri olub. O, təmiz, cilalanmış, məlahətli səs sahibi idi.
: 1947-ci ildə orta məktəbi bitirib.
: 1950-ci il fevralın 6-da Dövlət radiosunda diktor vəzifəsində işə qəbul olunub.
: 1953-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib.
: 1955-ci ildə Aydın Qaradağlı ilə ailə həyatı qurub.
: 1956-cı ildə Xanım, 1959-cu ildə Aygül adlı qızları, 1966-cı ildə isə Vüqar adlı oğlu anadan olub.
: 1990-cı ildə Azərbaycan SSR əməkdar artist fəxri adına layiq görülüb.
: 1996-cı il oktyabrın 15-də vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Respublikanın əməkdar artisti Gültəkin Cabbarlı 1950-ci ildə radioya diktor vəzifəsinə qəbul olunmuş və ömrünün sonuna qədər bu vəzifədə çalışmış radio fədailərindəndir. Gültəkin Cabbarlı yüksək bədii, lirik ifa imkanlarına malik olan bir diktor idi.

Onun səsinin Azərbaycan mədəniyyətində olduqca böyük rolu var. Gültəkin Cabbarlının səsini daha çox Güney Azərbaycan dinləyiciləri yaxşı tanımış, ona "Gültəkin ana" deyərək qəlblərində yer vermişlər. Çünki Gültəkin xanım uzun müddət Cənubi Azərbaycan redaksiyasında çalışaraq hər gün həmvətənlərimizlə təmasda olmuşdur.

Tanınmış diktorların bir çoxu (Ofeliya Sənani, Aygül Qaradağlı və b.) məhz Gültəkin Cabbarlı məktəbinin yetirmələridirlər. Azərbaycan radiosunun "Qızıl fond"unda Gültəkin Cabbarlının ifasında dünya klassiklərinin, o cümlədən, Nizami, Füzuli, Natəvan, Cəfər Cabbarlı, Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın və digər klassiklərin, habelə Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza, Hüseyn Arifin əsərlərinin səs yazması qorunub saxlanılır. Dinləyicilər bu gün də Gültəkin xanımın oxuduğu, radionun səs xəzinəsini bəzəyən verilişləri böyük məhəbbətlə dinləyirlər.

* Cəfər Cabbarlının qardaşı qızıdır.
* Aydın Qaradağlının həyat yoldaşıdır.
* Aygül Qaradağlı və Vüqar Qaradağlının anasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gültəkin Cabbarlının bioqrafiyası — www.adam.az 
* Günümüzün aynası 
* Ilk azərbaycanlı diktorlarımız 

## Həmçinin bax
* Onlar belə sevirdilər (veriliş, 2007)
* Cəfər Cabbarlı
* Aydın Qaradağlı
* Vüqar Qaradağlı
Aygül Qaradağlı

**Aygül Qaradağlı** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi.

## Həyatı
Aygül Aydın qızı Qaradağlı 1959-cu il sentyabrın 1-də Bakı şəhərində görkəmli diktor Aydın Qaradağlı və diktor Gültəkin Cabbarlının ailəsində doğulmuşdur. Xanım Qaradağlının kiçik, Vüqar Qaradağlının böyük bacısıdır.

1964-cü ildə tanınmış rəssam Güllü Mustafayeva "Bizim uşaqlar" silsiləsini yaradarkən Aygül Qaradağlının da şəklini çəkmişdir.

*Aydın Qaradağlının qızıdır.

## İstinadlar
Sabir Axundov

**Sabir Axundov** () — diktor.

## Həyatı
Sabir Axundov Moskva Dövlət Universitetinin Türkologiya fakültəsini bitirib. Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində dərs deyib. Azərbaycan Radio və Televiziyasının diktoru olmuşdur. Sabir Axundov son vaxtlar televiziya eksperti kimi fəaliyyət göstərirmiş.

## İstinadlar
Çarlz Bebbic

**Çarlz Bebbic** (, ) — ingilis riyaziyyatçısı, filosofu və maşınqayırma mühəndisi. İlk hesablayıcı maşının ixtiraçısı. İngiltərə Kral Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.

## Həyatı
Çarlz Bebbic 26 dekabr 1791-ci il İngiltərənin cənub-qərbində yerləşən Totnes şəhərində, varlı bank işçisinin ailəsində dünyaya göz açmışdır. O hələ 1820–1860-cı illərdə ilk dəfə olaraq proqram idarəetməsinə malik olan hesablama maşının yaradılması ilə məşğul olmuşdur. Bebbicin "Mexaniki Kompüter"i üçün proqramları dahi ingilis şairi Corc Bayronun yeganə qızı, dərin riyazi biliklərə malik olan Ada Avqusta Lavleys hazırlayırdı.

## İlk analitik maşının kəşfi

Çarlz Bebbic müasir kompüterin prototipi olan universal rəqəm hesablama maşınının layihəsini hazırlamışdır. Hesablama maşınları sahəsinin mütəxəssisi olan Bebbic hərtərəfli insan idi. Dahi alimin ixtiralarının siyahısına spidometr, oftalmoskop, seysmoqraf da daxildir. O, XIX əsr tarixində özündən sonra böyük iz qoymuş və tək riyaziyyat və hesablama texnikası deyil, elmin bütün sahələrində çevrilişlər etmişdir.

1830-cu ildə Çarlz Bebbic proqramla işləyən, yəni insanın iştirakı olmadan hesablama aparan hesablama maşınını yaratmağa cəhd göstərdi. Maşına proqramın perfokartlar vasitəsi ilə daxil edilməsi verilənlərin və nəticələrin isə yaddaşda saxlanması nəzərdə tutulurdu. Çarlz Bebbicin kəşfi sonradan kompyuterin yaranmasının əsasını qoydu.

Bebbicin işlərinin bir hissəsi London Elmi Muzeyində saxlanılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Вокруг Света. Jurnal. dekabr 2004
* Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
Aydın Qaradağlı

**Aydın Çingiz oğlu Qaradağlı** (20 avqust 1929, Quba – 28 yanvar 1980, Bakı) — Azərbaycanlı diktor, Azərbaycanda peşəkar diktorluq məktəbinin yaradıcısı. 1946-cı ilin dekabr ayının 18-dən Radiolaşdırma və Radio Verilişləri Komitəsi Radioinformasiya Komitəsinin, 1954-cü ildən Mədəniyyət Nazirliyinin Radioinformasiya İdarəsinin, 1957-ci ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsinin, 1970-ci ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsinin diktoru işləmişdir. Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1964), ürəklərə nüfuz edən, aydın, təmiz, cilalanmış, məlahətli səs sahibi idi.

## Həyatı
Aydın Qaradağlı 20 avqust 1929-cu ildə Qubada anadan olub. 1944-cü ildə orta məktəbi, 1945-ci ildə Gəmiçilik məktəbini (Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasını) bitirib. 1946-cı il dekabr ayın 18-də Azərbaycan SSR dövlət radiosuna diktor vəzifəsinə işə qəbul olunmuşdur. 1948-ci ildə M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Teatr məktəbini (aktyor ixtisası ilə), 1949-cu ildə Moskvada Ümumittifaq diktorluq kurslarını bitirib. 1951–1954-cü illər (1951-Gürcüstan SSR, 1952–1954-Rumıniya) Sovet Orsusunda xidmət edib. 1955-ci ildə Gültəkin xanım Cabbarlı ilə ailə həyatı qurub. 1956-cı ildə Xanım, 1959-cu ildə Aygül adlı qızları, 1966-cı ildə isə Vüqar adlı oğlu anadan olur. 1961–1966-cı illərdə – M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunda oxuyub. 1964-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar artist (diktorlar arasında ilk dəfə) fəxri adına layiq görülüb. 1966–1968-ci illərdə Dövlət Radiosunun Baş rejissor, 1970-ci ildə isə Proqram Baş redaksiyasının Baş redaktoru vəzifələrində də çalışıb.

Azərbaycan radiosunun "Qızıl fond"unda Aydın Qaradağlının ifasında dünya klassiklərinin, o cümlədən, Nizami, Füzuli, Natəvan, Cəfər Cabbarlı, Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın və digər klassiklərinin, habelə Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza, Hüseyn Arifin əsərlərinin səs yazması qorunub saxlanılır.

1980-ci ilin 28 yanvar tarixində vəfat etmişdir.

* Həsənəliağa xan Qaradağskinin nəvəsidir.
* Aygül Qaradağlının atasıdır.
* Vüqar Qaradağlının atasıdır.
* Gültəkin Cabbarlının həyat yoldaşıdır.

## İstinadlar
Küdürlü (Ağdam)

**Küdürlü** (həmçinin **Küdüllü**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Əfətli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Əfətli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Oykonimi
Oykonim Azərbaycan dilinin dialektlərində işlənən küdür/küdrü/küdri (quru iqlimli yer, su çıxmayan ərazi) sözündən və -lü şəkilçisindən düzəlib, ərazinin coğrafi mövqeyini təyin edir.

## İqtisadiyyatı
Qarabağ müharibəsi nəticəsində kəndin təsərrüfatına ciddi ziyan dəymişdir. 2011-ci ilin oktyabrın 1-də isə kəndə ilk dəfə təbii qaz verilməsinə başlanılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ağdam
* Qarabağ
Kral Cəmiyyəti

**Britaniya Kral Cəmiyyəti**, **London Kral Cəmiyyəti** qısa və ən geniş tanınmış adı- **Kral Cəmiyyəti**. Geniş adı — Təbiət haqqında bilikləri genişləndirmək üçün London Kral Cəmiyyəti (en Royal Society of London for the Improvement of Natural Knowledge). Dünyada ən qədim elmi cəmiyyətlərdən biri: 1660-cı ildə yaradılmış və rəsmi olaraq 1662-ci ildə fəaliyyətə başlamış elmi cəmiyyətdir. İngiltərə kralı II Çarlz tərəfindən açılışı edilmişdir. Cəmiyyət təsisçiləri ilə bərabər tədqiqat və elmi müzakirələr üçün bir məkan olmağı hədəfləyirdi və əvvəlcə Invisible Kollecinin davamı idi. Cəmiyyət Britaniya hökumətinə qarşı dövlət yardımı alan elmi ekspertlər hazırlayan müəssisə kimi çıxış edir. Cəmiyyət Böyük Britaniyanın Elmlər Akademiyası kimi fəaliyyət göstərir və elmi-tədqiqat müəssisələrinə və elmi təşkilatlara sərmayələr qoyur.

Cəmiyyət öz şurası tərəfindən idarə olunur; Cəmiyyətə bir sıra nizamnamə və müəyyən rütbələrə müvafiq olaraq cəmiyyətin prezidenti rəhbərlik edir. Şuranın üzvləri və sədri, yəni cəmiyyətin əsas üzvləri akademiya üzvləri tərəfindən seçilir və akademiya üzvlərinin özləri isə mövcud olan digər akademiya üzvləri tərəfindən seçilirlər. Hər il təyin olunan 44 yeni üzvü ilə bərabər hal-hazırda FRS (Fellow of Royal Society: Kral Cəmiyyətinin üzvü) aşağı titulundan istifadə etmək imkanı verilmiş 1314 akademiya üzvü mövcuddur.

Yalnız Millətlər Cəmiyyətinə üzv dövlətlərin vətəndaşları və İrlandiya vətəndaşları Kral Cəmiyyətinə üzv ola bilərlər. Nyuton, Faraday, Robert Huk kimi məşhur elm adamları Kral Cəmiyyətinin prezidenti olmuşdurlar.

## Məşhur üzvləri
* İsaak Nyuton
* Antoni van Levenhuk
* Robert Huk
* İlon Mask

## İstinadlar
Demoqrafiya

**Demoqrafiya** ( — xalq,  — yazıram) — əhali artımının qanunauyğunluqları, onun sosial-iqtisadi şəraitdən, təbii amillərdən asılılığını, miqrasiyanı, əhali sıxlığını və onun paylanmasını öyrənən elm.

Dünya əhalisinin demoqrafiyası heç bir tarixi dövrdə sabit qalmamış, hər zaman dəyişikliyə məruz qalmışdır. Kapitalizmdən əvvəlki dövrdə dünya əhalisinin sayı çox yavaş artırdı. Bu hadisə daha çox aramsız müharibələr, epidemiyalar, insanların həyat səviyyəsinin aşağı olması ilə əlaqədardır. 1900-cü ildə dünya əhalisi 1.6 mlrd., 1960-cı ildə 3 mlrd., 2000-cı ildə 6 mlrd. olmuşdur. Demoqrafların hesablamalarına görə dünya əhalisi bu sürətlə artmağa davam etsə 2040-cı ildə dünyada 10 mlrd. insan yaşayacaq. 2009-cu ilı görə dünya əhalisi 6 milyard 802 milyondur. Dünyada ən sürətli təbii artım 1950–1970-ci illərində müşahidə olunmuşdur. Bu zaman təbii artım 1,8 %-in üstündə olmuşdur. Ən çox təbii artım 1963-cü ildə olmuşdur. Bu zaman dünyanın təbii artımı 2,2% təşkil edib.

## Əhalinin təbii artımının yaratdığı problemlər
Əhalinin yüksək təbii artımı müşahidə olunan ölkələrdə aşağıdakı problemlər yaranır:

* Məşğulluq problemi;
* Yoxsulluq;
* Aclıq;
* Müharibələr;
* Kütləvi savadsızlıq;
* Tibbi xidmətin keyfiyyətinin aşağı olması, xəstəliklərin yayılması;
*Ekoloji problemlər (su qıtlığı, zibilliklərin artması, tıxac və s. ).

Əhalinin aşağı təbii artımı müşahidə olunan ölkələrdə aşağıdakı problemlər yaranır:

* Yaşlı əhalinin xüsusi çəkisinin artması;

* Əmək çatışmazlığının yaranması;

* Təqaüd yaşının artması;
* İmmiqrasiyanın artması.

## Demoqrafik böhran
Əhalinin təbii azalması. Təkrar artımın müasir tipinə (I tip) aid olan ölkələrdə ölüm hallarının sabitləşməsi şəraitində doğumun azalması təmayülü aydın nəzərə çarpır və bu da müntəzəm olaraq əhalinin təbii artımının azalmasına səbəb olur.Digər tərəfdən əhali arasında yaşlıların artması və uşaqların azalması, bununla yanaşı, bu prosesdə iqtisadi və sosial amillər də əsas rol oynayır: Urbanizasiya prosesinin sürətli inkişafı, şəhər həyat tərzinin geniş yayılması, qadınların ictimai istehsala cəlb olunması, əhalinin mədəni məişət və s. təlabatının kəskin şəkildə artması, gec evlənmə, boşanma hallarının artması və uşağın böyüməsi üçün zəruri olan ümumi "xərcin" artması və s. **Demoqrafik böhrana** səbəb olan başlıca amillərdir.

## Həmçinin bax
*Tarixi demoqrafiya

## İstinadlar

## Mənbə
* List of population concern organizations (en.wikipedia)
* Şükürov Kərim. Demoqrafiya: Ensiklopedik lüğət. Üç cilddə. I cild.- Bakı: Bakı Universitetinin nəşr., 2001.- 412 s.
*Y.Qəribov, O.Alxasov, Ş.Hüseynli, M.Babayeva — Ümumtəhsil məktəblərinin 10-cu sinif üçün coğrafiya fənni üzrə dərslik, Bakı, Bakı nəşr ￼- 2017.
Hacıturalı

**Hacıturalı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Əfətli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd "Hacı Turalu" adı ilə Rusiya İmperiyasının siyahıyaalma kitabı olan "Qafqaz təqvimi"nin 1913-cü il üzrə qeydlər hissəsində Yelizavetpol qubermiyasının Şuşa qəzasının Əfətli kənd icmasının tərkibindəki kənd kimi qeyd edilib.

Azərbaycan SSR-in 1926-cı il taruxli inzaibati-ərazi bölgüsünə əsasən bu kənd  Ağdam qəzasının Qarqar dairəsində yerləşir.

Azərbaycan SSR-da 1929-cu ildə aparılmış inzibati-ərazi ishalatı və qəzaların ləğvi nəticəsində Hacı Turalı kəndi Ağdam rayonunun Əfətli kənd Şurasına (Sovetliyinə) aid edilib.

1961 -1977-ci illlərdə də "Hacıturalı" adı (bir sözlə yazılış) ilə kənd Əfətli Sovetliyinin tərkibində göstərilib.

Azərbaycan Respublikasının 29.06.2004-cü il tarixli 715-IIQ nömrəli Qanunu ilə Əfətli bələdiyyəsinin əhatə etdiyi Hacıturalı, Həsənxanlı və Qəhrəmanbəyli kəndlərində Hacıturalı bələdiyyəsi təşkil edilmiş, onun ilk Nizanaməsi qəbul edilmişdir.

18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ nömrəli Qanuna əsasən Hacıturalı bələdiyyəsinin torpaqları Əfətli bələdiyyəsinə birləşdirilərək, Hacıturalı bələdiyyəsi ləğv edildi.

## İqtisadiyyatı
Qarabağ müharibəsi nəticəsində kəndin təsərrüfatına ciddi ziyan dəymişdir. 2011-ci ilin oktyabrın 1-də isə kəndə ilk dəfə təbii qaz verilməsinə başlanılıb.

## Həmçinin bax
Ağdam rayonunun Hacıturalı bələdiyyəsi;

Ağdamra taonunun Əfətli bələdiyyəsi.

## İstinadlar
.kp

**.kp** — Koreya Xalq Demokratik Respublikasının internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .kp whois information
* ICANN 2007 announcement of a request to delegate .kp domain
.gb

**.gb** — Böyük Britaniyanın ilkin İnternet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .gb whois information
* JANET(UK) website 
* www.dra.hmg.gb Last accessible copy of www.dra.hmg.gb in the Internet Archive
* Official country code for Britain = GB or UK? Email discussion on GB domain (2002) with historical zonefiles.
.dd

**.dd** — Keçmiş Almaniya Demokratik Respublikasının İnternet kodu.

## Xarici keçidlər
 discussion on Usenet (German)
.zr

**.zr** — Zairin əvvəlki İnternet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA Report on Deletion of the .zr Top-Level Domain, 20 June 2001
.tp

**.tp** — Şərqi Timorun İnternet kodu.

## Xarici keçidlər
* East Timor's first .tp website
* Press Release August 1999
* Statement at launch of .tp domain registry 
* Timor-Leste (.TL) & East Timor (.TP) ccTLD NIC 
* Legacy www.nic.tp website 
* IANA .tp whois information
* IANA .tl whois information
Şərqiyyə Hüseynova

**Şərqiyyə Hüseynova** — televiziya aparıcısı, Azərbaycanın xalq artisti (2006).

## Həyatı
Şərqiyyə Hüseynova Bakıda anadan olub. Atası hərbçi, anası isə tibb işçisi olub. 5 uşaqlı ailənin ilk övladıdır. Televiziyaya 1967-ci ildə müsabiqə yolu ilə gəlib. 1969-cu ildə ailə qurub. 1971-ci ildə qızı Mehriban dünyaya gəlib. Qızının da bir qızı var — Ayan.

4 noyabr 2006-cı ildə Azərbaycan televiziyası və radiosunun inkişafındakı xidmətlərinə görə Hüseynova Şərqiyyə Qurban qızına Azərbaycan Respublikasının "Xalq artisti" fəxri adı verilmişdir.

Aktyor Ələkbər Hüseynovun xalası qızıdır.

## Filmoqrafiya
# Qoy oturmuşuq (veriliş, 2007)

## İstinadlar
Patriarxat

**Ataxaqan / Patriarxat** (*atanın hakimiyyəti*,  — "ata" və  — "hakimlik, başlanğıc, hakimiyyət", hən də *andrarxiya*, *androkratiya*) — əsas hakimiyyət, siyasi liderlik, mənəvi nüfuz, sosial imtiyaz və mülkiyyətə nəzarət rollarında kişilərin üstünlük təşkil etdiyi sosial sistem.

Tarixən patriarxat bir sıra fərqli mədəniyyətlərin sosial, hüquqi, siyasi, dini və iqtisadi təşkilatlanmasına təsir etmişdir.

Tarixən ataxaqanlıq bir sıra fərqli mədəniyyətlərin sosial, hüquqi, siyasi, dini və iqtisadi təşkilatlanmasına təsir etmişdir.

Tarixən ataxaqan termini ailə başçısının kişi tərəfindən avtokratik idarəçiliyinə istinad etmək üçün istifadə edilmişdir; lakin, XX əsrin sonlarından etibarən o, hakimiyyətin əsasən yetkin kişilərin əlində olduğu sosial sistemlərə istinad etmək üçün də istifadə edilmişdir. Termin xüsusilə Kate Millett kimi ikinci dalğa feminizmi ilə əlaqəli yazıçılar tərəfindən istifadə edilmişdir; bu yazıçılar qadınları kişi hökmranlığından azad etmək üçün ataxaqan ictimai münasibətlər anlayışından istifadə etməyə çalışırdılar. Bu ataxaqan konsepsiyası kişi hökmranlığını bioloji deyil, sosial bir fenomen kimi izah etmək üçün hazırlanmışdır.

## Tarix və əhatə dairəsi
Sosioloq Silvia Uolbi ataxaqanlığı “kişilərin qadınlara hökmranlıq etdiyi, əzdiyi və istismar etdiyi sosial strukturlar və təcrübələr sistemi” kimi müəyyən edir. Əksər cəmiyyətlərdə hakimiyyətin əsasən kişilər tərəfindən idarə olunduğu cinsiyyət xətti üzrə sosial təbəqələşmə müşahidə edilmişdir.

### <small><u>Kişi cinayətkarlığı</u></small>
Kişi cinayəti də bioloji obyektiv vasitəsilə araşdırılıb. Cinayətlərin əksəriyyəti kişilər tərəfindən törədilir. Sosioloq/kriminoloq Lee Ellis təkamül neyroandrogenik (ENA) nəzəriyyəsi kimi tanınan kişi cinayətlərinin təkamül izahını irəli sürdü. Dünyanın ən qəddar cinayətkarları, daha zərərsiz cinayətlərə görə cəza çəkənlərlə müqayisədə ən çox testosterona sahib idilər. Buna görə də Ellis insan kişi beyninin belə inkişaf etdiyini iddia edir. Risk və qanqsterizm astanasında rəqabətə davamlı olmağın yolu kişi davranışının ifrat formasına misaldır. Amsterdamdakı VU Universitetindən psixoloq və professor Mark van Vuqt, ( Hollandiya ) insan kişilərinin resurslara, ərazilərə, həyat yoldaşlarına və daha yüksək statusa çıxış əldə etmək üçün daha aqressiv və qrup yönümlü davranışlar inkişaf etdirdiyini iddia etdi. Onun nəzəriyyəsi, Kişi Döyüşçü fərziyyəsi, hominidlər tarixi boyu kişilərin qruplararası təcavüzdə iştirak etmək və onların resurslar, həyat yoldaşları və ərazi əldə etmək şanslarını artırmaq üçün koalisiya və ya qruplar yaratmaq üçün təkamül etdiyini irəli sürür. Vugt iddia edir ki, bu inkişaf etmiş kişi sosial dinamikası müharibənin bəşər tarixini müasir şəbəkə rəqabətinə izah edir.

## Yaranması
Tunc dövründə kişi əməyinə tələbat artdı. Ona görə də qadının mövqeyi zəiflədi və kişilərin nüfuzu yüksəldi. Bu dövrdə ***anaxaqanlığını*** ***ataxaqanlığı*** əvəz etdi. İqtisadi sahədə baş verən irəliləyişlər ictimai münasibətlərin də inkişafına səbəb oldu. Erkən Tunc dövründə bir neçə qohum qəbiləni birləşdirən ***tayfalar*** yarandı. Tayfanı ağsaqqallar idarə edirdilər.

## İstinadlar