open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haytarma (film, 2013)

**Haytarma** — 2013-cü ildə istehsal edilmiş rusca və Krım tatarcasında çəkilmiş Ukrayna istehsalı film.

## Haqqında
Filmin çəkilişinə 2012-ci ildə Krımda başlanmışdır. Başlanğıcda filmin büdcəsi 2.5 milyon dollar idi. Filmin maliyyə ehtiyyacı Ukraynanın televiziya kanalı olan ATR-in sahibi Lenur İslam tərəfindən qarşılanmışdı. Filmə ilk baxış 2013-cü ilin mart ayında keçirilmiş, premyerası isə 2013-cü ilin 18 mayına nəzərdə tutulmuşdu. Bu tarix Krım tatarlarının sürgün edilməsinin 69-cü ildönümü idi. Premyerada Əhmədxanın nəvəsi Veronika, Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin pilotları, rus generalları və müxtəlif xarici ölkələrin səfirləri dəvət edilmişdi.

Filmdə krımlı tatar olan Sovet İttifaqı qəhrəmanı və sınaq pilotu Əhmədxan Sultanın həyatından və 18 may 1944-cü ildə Krım tatar sürgünündən bəhs edilir. Haytarma "geri dönüş" mənasına gəlməkdədir.

Krımın bütün şəhərləri ilə yanaşı Kiyev, Moskva, Nyu-York, Kazan və Berlində nümayiş etdirilmişdir. 50-ci Qızıl Portağal Film Festivalında nümayiş etdirilən film Türkiyənin müxtəlif bölgələrindən gələn Krım tatarı kökənlilərin toplu olaraq filmi izləməsinə səbəb olmuşdur.  Rejissorluğunu və baş rol aktyorluğunu Axtem Seytablıyevin yerinə yetirdiyi filmdə rus və ukraynalı aktyorlarla birlikdə Krım sürgününü yaşamış bir çox şəxs də rol almışdır. Film 86-cı Akademiya Mükafatları Xarici Dildə Ən Yaxşı Film nominasiyasında namzidəlik üçün Ukraynanın son üç filmi arasına girmiş və müsbət tənqidlər almışdır.

## Reaksiyalar
Kiyev Post filmə müsbət rəy vermiş və onu tarix maraqlılarının "mütləq baxmalı olduğu filmlər" siyahısına salmışdır. Simferopoldakı Kosmos Sinema filmə ilk həftə ərzində 6 min insanın baxdığını, sonradan isə hər gün min nəfərin baxdığını hesablamışdır. Bu 4 iyuna qədər belə davam etmişdir. Kinoteatr ilk əvvəl hər günə iki seans nəzərdə tutsa da, gözlənilməyən səviyyədə yüksək maraqdan sonra əlavə olaraq 1 senans da əlavə edilmişdir.

Simferopoldakı rus konsulu Vladimir Andreyev Krım tatarlarının Nasist Almaniyası ilə əməkdaşlığını əks etdirməyi üçün filmi tarixi saxtalaşdırmaqda ittiham etmiş və ictimai müzakirələrə səbəb olmuşdur. O, premyeraya dəvət edilən, lakin iştirak etməyən bir neçə rus generalına demişdi ki, Krım tatarları sürgün edilməyi haqq edirdilər. Onun bu sözləri onnu kütləvi qınanmasına səbəb olmuşdu. O, sonra bildirdi ki, əslində o,  filmi izləməmişdir:

İctimaiyyət öz narazılığını dilə gətirdi və 23 may 2013-cü ildə təxminən 300 nəfər konsulluğun qarşısında Andreyevin sözlərinə etiraz mitinqi təşkil etdilər və onun persona non grata elan edilməsini tələb etdilər. Ukraynanın XİN isə onun sözlərini "uyğunsuz" deyə qiymətləndirdi. Andreyev əvvəlcə film haqqında məlumat sahibi olmadan dilə gətirdiyi tatarofob sözlərinin üstündə durdu və üzr istəmədi. Lakin Rusiya XİN-in də onun sözlərini "uyğunsuz və səhv" adlandırmasından sonra, nəhayət Rusiyanın onu dəstəkləmədiyi üçün qəzeb içində istefa verdi.

## Həmçinin bax
* Krım tatarlarının sürgünü
* Əhmədxan Sultan

## İstinadlar
Kekinin evi

**Kekinin evi** — Kazan şəhərində Qorki 8/9 ünvanında yerləşən, şəhərin mədəni irsi olan ev. Bina özündə modern və neoqotikanı cəmləyən eklektik üslubda inşa edilib. Binanın elementləri arasında mərakeş motivlərinə rast gəlmək mümkündür.

## Haqqında
Binanın tikintisi 1903-1905-ci illərdə olub və memar Henri Ruşun son işidir. Binanı sifariş verən yeni evdən əlavə Kazanda bir çox binanın sahibi olan tacir milyonçu Leonti Kekin idi. Bina gəlir evi kimi istifadə olunub. 1910-1914-cü illər arasında binada V.Ryaxinanın özəl gimnaziyası, Təhsili yaymaq üçün pedaqoji cəmiyyətin gimnaziyası, N.Benevskinin hazırlıq məktəbi, Kazan dairəsinin yol və əlaqə idarəsi, S.Palçinskinin kitabxanası, L.Qrossun nəşriyyatı, P.Şatalovun kitab mağazası, A.Afanasyevin çaxır baqqalı və M.Tuxvatullinanın dükanı yerləşib.

Sovet hökumətinin dövründə Kekinin evi dövlət mülkiyyətinə keçir. Müxtəlif dövrlərdə binada Kazan hərbi komissarlığı, Rayon su nəqliyyatının idarəetməsi idarəsi, 1 nömrəli yeməkxana yerləşib.

XX əsrin sonlarında bina qəzalı vəziyyətə düşüb. 1998-ci ildən bina istifadə olunmayıb, istilik sistemi söndürülüb bu isə özlüyündə bina daxili dağıntılara səbəb olub. 2005-ci ildə bina xarici görünüşünü qorumaqla birlikdə yenidən qurulur və binaya yeraltı qaraj əlavə edilir. Təmirdən sonra binanın ticarət və ofis üçün istifadəsi nəzərdə tutulub.

## Həmçinin bax
* Kazan Kremli
* Süyümbikə minarəsi
* Tatarıstan Dövlət Kukla Teatrı

## Şəkilləri

P 20170929 091639 HDR.jpg|
P 20170929 091809 HDR.jpg|
Дом Кекина со стороны Галактионова..jpg|
Дом Кекина. Вид из 2-х этажного автобуса.JPG|
Дом Кекина. Шпиль..jpg|


## İstinadlar
Keniya dağı Milli Parkı

**Keniya dağı Milli Parkı** — 1949-cu ildə Keniya dağındakı vəhşi həyat və vəhşi heyvanların yaşayış yerini yaradan ətraf mühiti qorumaq üçün yaradılmış qorunana ərazidir.

## Tarix
Ərazi milli park elan edilməzdən əvvəl bir meşə qoruğu idi. Hal hazırda milli park meşə qoruğu ilə əhatə olunmuşdur. Ərazi 1978-ci ilin aprel ayında UNESCO-nun Biosfer Qoruğu təyin edildi. Milli park və meşə qoruğu 1997-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

Keniya hökumətinin Keniya dağında və ətrafında milli park yaratmasının dörd səbəbi var. Bunlar turizmin yerli və milli iqtisadiyyat üçün əhəmiyyəti, gözəl mənzərəli bir ərazini qorumaq, park daxilindəki biomüxtəlifliyi qorumaq və ətraf ərazilər üçün su anbarlarını qorumaq idi.

## Ərazi
Milli parkın ərazisi 715 kvadrat kilometrdir və əksər ərazilər kontur xəttindən  yuxarıdır. Meşə qoruğunun sahəsi isə 705 kvadrat kilometrdir. Ümumi olaraq UNESCO-nun Ümumdünya İrsi ərazisinin sahəsi 1420 kvadrat kilometrdir.

Ətraf bölgədəki torpaqlarda vulkanik çöküntülər və yamaclardan enən çoxlu miqdarda təmiz su ərazini əkinçilik üçün əlverişli edir.

## Fauna
Bu parkın sərhədlərinin kiçik bir hissəsi fillərin populyasiyası çox olan ərazilərdə fillərin ətrafdakı əkin sahələrindən kənarda qalması üçün elektrikli hasarlara sahibdir. Aşağı hündürlükdəki ərazilərdə ağa-qara kolobus və digər meymunlar və kəllər üstünlük təşkil edir. 1993-cü ildə dağın yaxınlığında  ağırlığında böyük bir erkək aslan vurulmuşdur.

## Həmçinin bax

* Şərqi Afrika

## İstinadlar
Fövziyyə Bayram

**Fövziyyə Bayram** () — tanınmış tatar yazıçı, tarixçi, hərəkat rəhbəri və filosof. İttifaq Firqəsi rəhbəri, Milli Məclis rəisi, 1990-cı illərdə fəal olmuş siyasətçi. "Tatar gözəli" deyə adlandırılmış və Süyümbikə ilə özdəşləşdirilmişdir. Hələ də Tatarıstanda Yar Çallı şəhərində yaşamaqda və müxtəlif məsələlərdə yazılarını yazmaqda davam edir.

## Həyatı
Fövziyyə Bayram 5 dekabr 1950-ci ildə Tatarıstanın Saba bölgəsinin Sabay kəndində anadan olmuşdur. Təhsil həyatına orta məktəbdən sonra Kazan teatr məktəbində, daha sonra da Kazan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində davam etmişdir 91983–1989).

Peşəkar fəaliyyətinə Kazan Telestudiosunda balamış, sonra Tatarıstan kitab nəşriyyatında işləmişdir. Jurnalist və yazıçı kimi fəaliyyət göstərmiş, çox sayda qəzet və jurnalda yazılar dərc etdirmişdir. 1986-cı ildə SSRİ-də Yazıçılar Birliyinə daxil olmuşdur. 1988-ci ildə Tatar İctimai Qurultayı ilə siyasi həyatına başlamışdır.

## Siyasi işləri
1988-ci ildə Tatar İctimai Qurultayına girmiş, 1990–1995-ci illərdə Tatarıstan Respublikasının Milli Məclisində millət vəkili olmuşdur.

## Mükafatları
Kazan şəhərinin 1000-ci ildönümü münasibətiylə Tatar mədəniyyətinə qatqılarına görə Ayaz İshaqi mükafatına layiq görülmüşdür.

## Əsərləri
Ümumilikdə 30-dan çox əsərin müəllifidir. Əsərlərinin dili tatarca və ruscadır.

* Bolın (1986)
* Sänğät dönyasına säyäxät (1989)
* Moñ (1991)
* Mäydan Tatarlarnı kötä (1992)
* Qara urman (1997)
* Bezne onıtmağız (1998)
* Däwerlär küçeşendä (1998)
* "Songı namaz" (2000),
* "Ядерный архипелаг или атомный геноцид против татар" (2005)
* Küçüm han / "Кучум хан" (2007)

## Həmçinin bax
* Tatarıstan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tatar elektron kitabxanası 
* Fövziyyə Bayram haqqında yazılanlar 
* Bioqrafiyası
Xertek Toybuxaa

**Xertek Xoybuxaa**(; ) — Tıvanın görkəmli daş ustası, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar artisti, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası İ. E. Repin adına Dövlət mükafatı laureatı, Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti, Tıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatı.

## Bioqrafiyası
Xertek Toybuxaa 1917-ci ildə Barun-Kemçik rayonunda, Hondelen çayının sahilində bir çoban ailəsində anadan olmuşdur (Kop-Suk kəndi, Bay-Tayqa kojuun). Karyerasına kənddə sadə bir işçi kimi başlamışdır. 1936-cı ildə Xertek Toybuxaa Qızıl-Majalik kəndində bir feldsher-baytar həkimi kurslarını başa vurur və otuz ildən çox Bay-Tayqa rayonunun Qızıldağ kəndində baytar işləyir. 1949-cu ildən etibarən Xertek Toybuxaa müxtəlif sərgilərdə iştirak etməyə başlayır və onun əməyi yüksək qiymətləndirilir. 1964-cü ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqına qəbul edilir. Tıva və rus təsviri sənətinin inkişafındakı böyük töhfəsinə görə Xertek Toybuxaa "Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar artisti" (1970), "Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti" (1977), 1971.1972-ci illərdə müvafiq olaraq Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının və Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatlarına lauiq görülmüşdür.

Adı respublikanın ən yaxşı məktəblərindən birinə Bay-Tayqa Uşaq Rəssamlıq Məktəbinə verilir.

## Yaradıcılığı
Xertek Toybuxaa köhnə daş kəsici Kujuqet Duktuq-oola çox şey öyrənir. İlk müstəqil işini, 8 yaşında ikən qovaq ağacının oyulmuş kökündən hazırlayır. Burada istirahət edən yarış atı təsvir edilir. Maralın buynuzundan kəpənək, gümüşdən üskük, yəhər plitələr, ağ daşdan müştük dağ keçisi buynuzundan heyvan fiqurları, mis və dəmirdən tıva bıçağı, işlənmiş dəridən bir oxluq.
Tıva Muzeyin Muzeyində Xertek Toybuxaanın 100-dən çox heykəltəraşlıq əsəri vardır.

## Mükafat və təltifləri
Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar artisti (1970)

Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatı (1971)

İ. E. Repin adına Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Dövlət Mükafatı (1972)

Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti (1977)

## İstinadlar
Mərkəzi rayon (Kalininqrad)

**Mərkəzi rayon** () — Rusiya Federasiyasının Kalininqrad vilayətinin Kalininqrad şəhərinin rayonu.

## İstinadlar
Çurquy-ool Xomuşku

**Çurquy-ool Xomuşku** ( ) — Tıva və sovet zabiti, tankçı, Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Bioqrafiyası
Çurquy-ool Xomuşku 10 may 1918-ci ildə Hondelen kəndində anadan olmuşdur. 20 may 1943-cü ildə Tuva Xalq Respublikasının ilk könüllülər qrupu olaraq Çurquy-ool Xomuşk cəbhəyə yollanır. Bir müddət Tıva könüllüləri Qorki şəhərində hərbi təlim keçir. 1944-cü ilin fevral ayında Tıva könüllüləri 25-ci ayrı tank alayına qoşulur.

25 fevral 1944-cü ildə Çurquy-ool Xomuşkunun xidmət etdiyi alay 2-ci Ukrayna Cəbhəsinin 52-ci Ordusuna daxil olur. 1944-cü ilin martında alay Buq-Dnestrə hücum əməliyyatında iştirak edir.

5 mart 1944-cü ildə Rızanovka və Kobılyaki (Kiyev, indi Çerkası vilayət) kəndləri yaxınlığında düşmənin müdafiəsi sıçrayışı zamanı Çurquy-ool Xomuşkunun sürdüyü tank ən yüksək sürətlə düşmən mövqeyinə atılır. Tank atəş nöqtələrini və düşmənin çanlı qüvvəsini məhv edir. İki saat ərzində Xomuşku və qrupu 35 düşmən əsgərini, üç tank əleyhinə silahı, yeddi pulemyot və iki minaatan qurğunu məhv edir. Tank komandiri yaralananda sürücü döyüş maşınının idarəsini öz üzərinə götürür.
Bir neçə gün sonra, Uman yaxınlığında üç tank, o cümlədən Çurquy-ool Xomuşkunun idarə etdiyi maşın 24 təyyarəni, 80 nəqliyyat vasitəsini ələ keçirir, yüzlərlə düşmən əsgər və zabitini əsir götürlür. Daha bir hücum üçün yol açılır.

SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 24 mart 1945-ci il tarixli fərmanı ilə kiçik leytenant Çurquy-ool Xomuşku Lenin ordeni və Qızıl Ulduz medalı (№ 7008) ilə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülür.

1948-ci ildən leytenant Xomuşku ehtiyata buraxılır. Doğma Tıvaya qayıdan veteran Tes-Xem rayonunun Bert-Dağ kəndində yaşayırdı və işləyir. 10 iyul 1978-ci ildə vəfat edir.

## Medal və ordenləri
Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (24 mart 1945);

Lenin ordeni (24 mart 1945);

II dərəcəli Böyük Vətən Müharibəsi ordeni;

Digər medallar.

## Xatirəsi
Kızıl şəhərinin küçələrindən birinə Çurquy-ool Xomuşkunun adı verilir. Qəhrəmanın büstü meydanda, şəhər parkının girişində qoyulmuşdur.

2005-ci ildə İkinci Dünya müharibəsindəki Qələbənin 60-cı ildönümünü qeyd etmək üçün, RA 42429 nömrəli İnter-Avia Yak-42D təyyarəsinə Çurquy-ool Xomuşkunun adı verilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* НАЦИОНАЛЬНАЯ БИБЛИОТЕКА РЕСПУБЛИКИ ТЫВА ИМ. АЛЕКСАНДРА СЕРГЕЕВИЧА ПУШКИНА — Чургуй-оол Намгаевич Хомушку
Sen-Jan-d'Avelan

**Sen-Jan-d'Avelan** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Şartryoz-Qye kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dyu-Pen. 

INSEE kodu — 38398. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 620  nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 256 ilə 549 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 450 km cənub-şərqdə, Lion 70 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 29 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:700
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:510
  bar:1968 from:0 till:543
  bar:1975 from:0 till:516
  bar:1982 from:0 till:555
  bar:1990 from:0 till:609
  bar:1999 from:0 till:620


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Jan-d'Avelan haqqında ümumi məlumat
Aleksandr Kosmodemyanski

**Aleksandr Anatolyeviç Kosmodemyanski** (; ) — *ilk leytenant* və İkinci Dünya müharibəsi zamanı Almaniyanın Şərqi Prussiya, Köniqsberqin qərbində, Metqethen yaxınlığındakı *Kaporner Heath*də Vierbrüderkruq qəsəbəsini ələ keçirərkən ölümündən sonra verilmiş Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Zoya Kosmodemyanskayanın qardaşı idi.
Kalininqrad vilayətindəki İmeni Aleksandra Kosmodemyanskoqo qəsəbəsinə 1956-cı ildə onun adı verildi. Kiçik planet *1977 Şura* onun şərəfinə adlandırıldı, *1793 Zoya* və *2072 Kosmodemyanskaya*ya isə bacısı və anası Lyubov Kosmodemyanskayanın adları verildi.

## İstinadlar

## Xarici link

* warheroes.ru — Aleksandr Kosmodemyansky (ru)
Qazax-türk liseyləri

**Bilik-innovasiya liseyləri** () — Qazaxıstanda KATEV () fondunun idarəçiliyi altında olan məktəblər şəbəkəsi.

## KATEV

KATEV fondu 1992-ci ildəki Türkiyə və Qazaxıstan arasında imzalanan razılaşmasının əsasında 1997-ci ildə Türkiyə tərəfindən təhsil müəssisələrinin idarəsi üçün yaradılıb. Fondun idarəçiliyi altında 28 qazax-türk liseyi, Süleyman Dəmirəl Universiteti, Süleyman Dəmirəl adına kollec-lisey, Taraz şəhərindəki Jambıl iqtisadi kolleci, və "SPECTRUM" və "GALAXY" adlı beynəlxalq məktəblər fəaliyyət göstərir.

Sonra fond adını dəyişib "Bilik-innovasiya" olub. Hazırda qəyyum fondunun sədri Qazaxıstan təhsil və elm naziridir. Bütün özəl məktəblər isə *Bilik-orda* fondunun idarəçiliyi altına düşüb. Onun başçısı da Qazaxıstan vətəndaşıdır. Fondun məktəblərində 10-dan çox müxtəlif ölkədən müəllimlər işləyir. *Bilik-innovasiya* fondunda ümumiyyətlə 1200 müəllim işləyir. Onların 90%-i Qazaxıstan vətəndaşlarıdır.

## Tənqidi
Bəzi siyasətçilər, alimlər və jurnalistlər şübhə edirlər ki, bu təhsil müəssisələrinin proqramlarında sekulyar rejimləri üçün təhlükəli türkpərəst və dini fikirlər var. 

2016-cı ildə Türkiyənin Qazaxıstana xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri Nevzat Uyanık Qazaxıstan hökumətini qazax-türk liseylərinə qarşı tədbirlər görməyə çağırıb. Bundan başqa səfir iddia edib ki, Qazaxıstan Respublikasında "qazax-türk məktəbi" və ya "qazax-türk" liseyi adı işlədən təhsil müəssisələri bizim ölkəmizin dövlət orqanları ilə heç bir münasibəti yoxdur.. Az sonra Qazaxıstan Təhsil və Elm Nazirliyi buraxdığı bəyanətdə deyilirdi ki, liseylər bağlanmayacaq və onların şagirdləri başqa məktəbləri axtarmağa məcburiyyətində deyillər. Bəyanət onların Türkiyəyə əlaqəsi olmadığını təsdiqləyib, amma eyni zamanda, KATEV-in Qazaxıstan ilə Türkiyə arasında ikitərəfli razılaşmaya əsasən yaradıldığını qeyd etmişdi:

Həmin ilin avqustun 5-də Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayev Ankaraya səfəri zamanı gülənçilik ilə əlaqələri olan türkiyəli müəllimləri ölkədən qovmağa vəd verib:

## İstinadlar
Ankara şəhərlərarası avtobus terminalı

**Ankara şəhərlərarası avtobus terminalı** () — Ankaranın Yeniməhəllə ilçəsində yerləşən avtobus terminalı. Davamlı dəyişikliklər və təmirə məruz qalan Türkiyənin ən böyük avtobus terminalı, 1995-ci ildən bəri minlərlə avtobus şirkətinə xidmət etmişdir. Terminaldan günlük avtobus səfərləri baş tutur. Ankarayın avtobus terminalı stansiyası da mövcuddur.
## Tarixçə
1 yanvar 1997-ci ilədək Ankara Böyükşəhər Bələdiyyəsi İş və Tərəfdaşlıqlar Baş Müdirliyinə bağlı qalmış, daha sonradan Bugsaş Müdirliyinə bağlanmışdır. Hal-hazırda da Bugsaş Müdirliyinin baş direktoru bu terminaldan məsuliyyət daşıyır. Utarit İzgi, Asım Mutlu, Əsat Suher, Yılmaz Zəngər, Ünal Dəmiraslan və Zühtü Müridoğlu ilə birlikdə memarlıq layihəsi hazırlanmışdır.
## Mübahisəli tətbiqlər
Ankara Böyükşəhər Bələdiyyə Başçısı Terminalda özəl avtobusların istifadəsini qadağan etmiş, böyük mübahisəyə səbəb olmuşdur. Lakin, sonradan bu qanunun icrası dayandırılmışdır.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
*
Okunkul

**Okunkul** () — Rusiyada göl. Cənubi Uralda, Çelyabinsk vilayətinin Kaslinski rayonunda, Sinara gölündən 2&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Sinara çayı hövzəsinə aiddir (İzet çayının qolu).

## Etimologiyası
Çelyabinsk bölgəsinin coğrafiyasını tədqiq edən coğrafiyaçı və toponimoloq Nikolay İvanoviç Şuvalov "Parisdən Berlinə Çelyabinsk bölgəsinin xəritəsində: Toponimik lüğət" kitabında gölün adının keçmişdə geniş yayılmış başqırd Okunkul adından gəldiyini bildirir. Gölün adı əvvəllər orada bol olan xanı balıqları ilə əlaqəli olduğu barədə yerli balıqçılar arasında da bir əfsanə yayılmışdır.

## Təsviri
Gölün səthi sahəsi 11,6&nbsp;km², uzunluğu — 5&nbsp;km, maksimal eni — 3,5&nbsp;km-dir. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 249.4 m-dir. Gölün orta dərinliyi 3,5 m, maksimum dərinliyi isə 8 m-dir. Suyun şəffaflığı 3,5 m-dir. Əsasən yerüstü və yeraltı sularla qidalanır. Dibi lil təbəqəsi, sahil boyu əraziləri isə çınqılı qumlarla örtülüdür. Gölün sahilləri əsasən dikdir, lakin elə də yüksək deyil və bataqlıqlamışdı. Hövzəsi dayazdır. Su bitkilərindən Elodeyalar üstünlük təşkil edir. Göl sahillərində əsasən qarışıq meşələr yayılmışdır. Balıqlardan daban balığı, çəki, xanı balığı, külmə, durna balığı və Leuciscus idus üstünlük təşkil edir. Şumixa çayı gölə tökülür. Mənsəbə yaxın Kiçik Okunkul gölünə axır. Okunkul gölündən Sinara gölünə bir kanal axır. Okunkulun sahilləri az məskunlaşmışdır, şimal-şərq sahilində Tixomirovka kəndi yerləşir.

Arxeoloji tədqiqatlar 1959-cu ildə göldə Neolit yaşayış məskənini aşkar etmişdir. Okunkul ilə eyni tektonik ərazi üzrə yerləşən göllər:İtkull, Çerkaskul, Anjelı, Travyanoye, Tenyak, Karaquz, Sinara Tatış, Karase, Taşkul, Semiskul, Arıtkul, Arakul, Böyük Kaqan, Böyük Alak, Kiçik Alak, Silaç, Sunqul, Böyük Kasli, Alabuqa, İtyaş, Kojakul, Uruskul, Berdeniş, Kızıltaş, Ulaqaç, Alakul, Arqayaş, Mıştı, Kaldı, Çebakul, Karaqaykul, Kainkul, Karakumlyak, Kuqi, Kasarqi, Kara Kumlyak, Turqoyak, Çebarkul, Misyaş, Böyük Aqardyaş, Audukul, Tirikul və s.

## İstinadlar
İzer departamentinin kantonları

İzer departamenti 29 kantondan və 3 dairədən ibarətdir . 18 fevral 2014-cü il tarixli fərmandan əvvəl departamentin hər biri departamentin dairələrindən birinə daxil olan 58 kanton mövcuddur. İslahatlardan sonra yeddi kantonda (Burquen-Jalyö, Byevr, Şartröz-Qye, Şarvyö-Şavanyö,Le-Qran-Lan, L'İl-d'Abo və La-Verpiyer) müxtəlif bölgələrdən gələn kommunalardır.

İslahatdan sonra Burquen-Jalyö kantonu departamentin ən çox məskunlaşdığı yerdir (50,320 nəfər), Matezin-Triyev kantonu isə ən az (14,500 nəfər) olsa da, ən çox sayda icma — 72, ən böyük əraziyə sahibdir ( 1,260,66&nbsp;km²).

Siyahıda İzer departamentinin kantonları əlifba sırası ilə yerləşdirilib, bütün parametrlər üzrə çeşidlənməsi mümkündür. Kantonların əhalisi, ərazisi və tərkibi haqqında məlumatlar INSEE  məlumatlarına və 2014-cü il fərmanına əsaslanır.

## İstinadlar
Raşid Nəjmetdinov

**Raşid Hibyatoviç Nəjmetdinov** (; 15 dekabr 1912, Aqtöbe, Turqay vilayəti, Rusiya imperiyası — 3 iyun 1974, Kazan, Tatarıstan MSSR, RSFSR, SSRİ) — beynəlxalq dərəcəli şahmat idman ustası, dama üzrə idman ustası, SSRİ-nin əməkdar məşqçisi (1962), RSFSR-in beşqat çempionu, komanda yarışması üzrə üçqat SSRİ çempionu.

## Bioqrafiyası
Aqtöbe şəhərində, kasıb kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Beş yaşında valideynlərini itirmişdir. Raşidi uzaq qohumları saxlamış anca 1921-ci ildə baş verən aclıq zamanı yetimxanaya verilmişdir. Raşidin əcdadları əslən Nijni Novqorod vilayətinin Krasnıy Ostrov kəndindən gələmələrdi. Bu kənddən bir çox tanınmış ilahiyyatçılar çıxmışdır.

1922-ci ildə Rəşidin böyük qardaşı — Kavi, gələcəyin məşhur tatar yazıçısı Kavi Najmi kiçik qardaşını Kazana, öz yanına gətizdirdi.

1930-cu ildə məktəbi bitirdikdən sonra Raşid Kazan Kimya Texnologiyaları İnstitutunun tədqiqat şöbəsinə daxil oldu. Lakin çox keçmədən işləməyə məcbur oldu. 1931–33-cü illərdə Odessada yaşamış və işləmişdir. Qardaşı Kavi Najminin həbsindən sonra Raşid Odessadan Kazana köçür.

1937-ci ildə Kazan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil oldu.

## Uğurları
İki intellektual idman növündə SSRİ-nin ilk idman ustası — dama (1950) və şahmat (1950).

### Dama
Raşid Nəjmetdinov ilk dəfə 1928-ci ilin yanvarında dama oyununun qaydaları haqqında məlumatlandı və fevral ayında Kazan çempionatının yarımfinalına, mart ayında isə ikinci oldu.

Elə həmin ilin yayında SSRİ çempionu Vasili Medkovla Tatarıstan çempionatında və Regionların çempionatında oynayaraq ikinci oldu. Dəfələrlə Kazan şəhərinin çempionu oldu. 1931–33-cü illərdə Odessa çempionu, "Müəllim" idman cəmiyyətinin çempionu. XII SSRİ çempionatının yarımfinalının qalibi (Kazan, 1949). 1950-ci ildən sonra dama yarışlarında iştirak etmədi.

### Şahmat
1927-ci ildə Raşid şahmat üzrə məktəblilər arasında, 1930-cu ildə isə böyüklər arasında Kazan çempionu oldu və birinci Ümumittifaq kateqoriyasına layiq görülüdü. 1939-cu ildə isə idman ustalığına namizəd adını aldı. Kazan, Tatarıstan və Volqa bölgəsinin dəfələrlə çempionu olmuşdur.

SSRİ çempionatının beş finalında iştirak etmişdir. RSFSR-in beşqat çempionu (1950, 1951, 1953, 1957, 1958). 1954-cü ildə Buxarestdə keçirilən beynəlxalq turnirində iştirak edən Raşid ikinci yeri tutdu və beynəlxalq usta adına layiq görüldü.

## Ədəbiyyat
* *Баранов Б.* Художник шахмат. К 60-летию со дня рождения междунар. мастера Р. Г. Нежметдинова // Шахматы в СССР. — 1972. — № 8. — С. 4–6.
* *Белокопытов В. И.* Рашид Нежметдинов: Очерк жизни и творчества: [Для ст. шк. возраста] — Татар. кн. изд-во, 1983. — 159 с.: ил.
* *Дамский Я. В.* Рашид Нежметдинов: [Шахматист и шашист] / Дамский Яков Владимирович. — : ФиС, 1987. — 175 с.: ил.
* *Дамский Я. В.* Вундеркинд из Казани // Шашки. — № 11–12. — 1987.
* *Суэтин А.* Рашид, но не Аль-Гарун: Зато богатый духовно // Спортивная жизнь России. — 1998. — № 7. — С. 62–63.

## İstinadlar
Evidently Chickentown

***Evidently Chickentown*** () — Böyük Britaniya şairi Con Kuper Klark tərəfindən yazılmış poema. Poema faydasızlıq və qıcıqlandırma hissi yaratmaq üçün təkrarlanan təhqirlərdən istifadə edir. Klarkın 1980-ci ildə buraxılmış "*[[Snap, Crackle & Bop]]*" albomunun bir hissəsi olan poemanın sözlərində realizm, musiqisində isə qorxuducu və tündməcaz notalar mövcuddur.

Poemanın sözləri Endrü Ceyms Freyzer Bler tərəfindən Kapitan Hemiş Bler təxəllüsü altında yazılmış "*The Bloody Orkneys*" əsəri ilə oxşarlığı var. Klark 2009-cu ildə bildirmişdir: "*Mən onu bilə-bilə koplayamadım. Lakin mən yəqin ki, həmin peomanı illər əvvəl dinləmişəm. Bu, heyranedicidir*".

"Evidently Chickentown" Denni Boylun 2001-ci ildə çəkdiyi "*[[Fahişə (film, 2001)|Fahişə]]*" və Jak Audiarın 2012-ci ildə çəkdiyi "*[[Pas və sümük (film, 2012)|Pas və sümük]]*" filmində səsləndirilib. Klark Anton Korbeynin 2007-ci ildə çəkdiyi "*[[Kontrol (film, 2007)|Kontrol]]*" filmində özünü canlandırır və bu peomanı səsləndirir. Peoma həmçinin, ABŞ dram teleserialı olan "*[[Sopranolar (teleserial, 1999)|Sopranolar]]*"ın 2007-ci ildə çəkilmiş "*[[5-ci mərhələ (Sopranolar)|5-ci mərhələ]]*" adlı seriyasının axırında səsləndirilib. "*[[The A.V. Club]]*" saytının müəllifi Şon O'Nil qeyd edir ki, peoma "şit pivə və soyuq çipsdən şikayət edən britaniyalı bir avaranın sözləri ilə nyu-yorklu bir mafia adamının dilxorluğunu birtəhər təsvir edərək teleserialın ən kəskin və ən effektiv musiqili momentini canlandırır".

## Sözləri




## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sen-Jan-de-Burne

**Sen-Jan-de-Burne** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. L'İl-d'Abo kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vyen. 

INSEE kodu — 38399. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 4473 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 345 ilə 511 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 430 km cənub-şərqdə, Lion 37 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 60 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:400 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:5000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1946 from:0 till:2586
  bar:1954 from:0 till:2621
  bar:1962 from:0 till:2887
  bar:1968 from:0 till:3174
  bar:1975 from:0 till:3240
  bar:1982 from:0 till:3651
  bar:1990 from:0 till:3764
  bar:1999 from:0 till:3857
  bar:2006 from:0 till:4188
  bar:2012 from:0 till:4473
  


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Jan-de-Burne haqqında ümumi məlumat
Sufiyan Povarisov

**Sufiyan Şəmsətdin oğlu Povarisov** (, ; ) — sovet və rus tatar yazıçısı, filologiya elmləri doktoru, professor, Başqırdıstan xalq yazıçısı (2011). Başqırdıstan Respublikası (1992) və Tatarıstan Respublikası (2004) əməkdar elm xadimi, Rusiya ali təhsili fəxri işçisi (1997). Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı. Başqırdıstan və Rusiya Yazıçılar birliklərinin üzvü.

## Həyatı
O, İleş rayonunun Tupeyevo kəndində anadan olmuşdur.

Məktəbdə yeddi sinfi bitirdikdən sonra kolxozda işləməyə başlamışdır. 1942-ci ilin avqust ayında Qırmızı Ordu sıralarına çağrılaraq 469-cu minaatan alayının hesablama komandiri kimi xidmət etmişdir. Alay ilə Ukrayna, Belarusiya, Rumıniya, Macarıstan, Çexoslovakiya, Almaniya ərazilərində döyüşlər aparmışdır. 1945-ci ilin may ayını Drezdendə qarşılamışdır.

1951-ci ildə Kazan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix və filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur.

İnstitutu bitirdikdən sonra 1955–1958-ci illərdə Tatarıstanın Aktanış rayonunda yerləşən Barsukov məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1958-ci ildən "Kızıl Tan" adlı tatar qəzetinin əməkdaşı oldu, 1960-cı ildə isə Başqırd Dövlət Universitetində dilçilik problemləri üzrə işləməyə başladı.

S. Povarisovun "Xoşbəxtlik" () adlı ilk şeiri 1953-cü ildə nəşr edilmişdir. O, həmçinin üç lirik şeir də yazmışdır. "Məgər düşünmürəm", "Order", "Şikayət" adlı hekayələr, "Sevirəm səni həyat", "Sümbül", "Gənclik illəri", "Ölümsüzlərin yolu", "Sənə inanıram!", "Biz yenə görüşəcəyik" pyeslər və "Səfillərin taleyi".

O, tatar ədəbiyyatının klassiki Alimcan İbrahimov haqqında trilogiya romanların müəllifidir: "Peyğəmbərin şəfəqi", "Göyün yeddinci qatında", "Faciə". Onun dram janrında da əsərləri var. Abituriyentlərin həyatına həsr olunmuş "Cırtdan ulduz" komediyası, satış işçiləri barədə olan "Toy hədiyyəsi" və "Doğma kəndin sübhləri" dram əsərləri, "Söz", "Yeni melodiya", "Gözəl xanım" və s. pyeslərin müəllifidir.

Alim kimi ədəbi tatar dilində olan bədii əsərlərin tədqiqi və dilin stilistikasına böyük töhfə vermişdir.

Sufiyan Povarisov 40-a yaxın kitabın və 300 elmi məqalənin müəllifidir. 2011-ci ildə "Başqırdıstan Respublikasının Xalq Yazıçısı" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Mükafatları
* Başqırdıstan Respublikası əməkdar elm xadimi (1992).
* Rusiya ali təhsili fəxri işçisi (1997).
* Başqırdıstan Respublikası xalq yazıçısı (2011).
* III Şöhrət və II Vətən müharibəsi ordenlərinin medalçısı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əhməd Zəki Vəlidi adına Milli Kitabxanada rəqəmsallaşdırılmış əsərləri

* başqırd dilində; digər mənbələr
* https://archive.today/20130706072546/http://encycl.bash-portal.ru/povarisov.htm
* http://libmap.bashnl.ru/node/376
* https://web.archive.org/web/20140222043615/http://www.istoki-rb.ru/archive.php?article=3008
Sen-Jan-de-Vo

**Sen-Jan-de-Vo** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl. 

INSEE kodu — 38402. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 451 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 500 km cənub-şərqdə, Lion 110 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 20 km cənubda yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:145
  bar:1968 from:0 till:174
  bar:1975 from:0 till:131
  bar:1982 from:0 till:226
  bar:1990 from:0 till:331
  bar:1999 from:0 till:451


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Jan-de-Vo haqqında ümumi məlumat
Anadol

**Anadol** — Türkiyədə davamlı olaraq istehsal olunan ilk avtomobil markası. Markanın ilk modeli olan Anadol A1 (1966–1975), 1961-ci ildə Devrimdən sonra ikinci türk avtomobili olmuşdur. Anadol avtomobilləri və pikapları 1966-cı ildən 1991-ci ilə qədər İstanbulda Ford Otosan tərəfindən istehsal edilmişdir.

Bu müddətdə yeddi Anadol modeli: A1 (1966–1975), A2 (1970–1981), STC-16 (1973–1975), SV-1600 (1973–1982), Böcek (1975–1977), A8–16 (1981–1984) və P2 500 (1971–1991) istehsal olunmuşdur.

Anadol minik avtomobillərinin istehsalı 1986-cı ildə dayandırılmış, lakin P2 500 pikapının istehsalı 1991-ci ilədək davam etmişdir. Hal-hazırda Ford Otosan dünyanın çox sayda ölkəsinə ixrac olunan minik avtomobilləri və ticarət nəqliyyat vasitələri istehsal edir.

## Tarixçə
Türkiyədə dizayn olunan və istehsal edilən ilk avtomobil Anadol olmuşdur, lakin Anadolun dizaynı ingilis şirkəti Reliant tərəfindən həyata keçirilməsi barədə məlumatlar da mövcuddur. Anadolun mühərrikləri və ötürmələri Ford tərəfindən təmin edilmişdir.

Dizayn və mühəndislik baxımından ilk Türk avtomobili Devrim olmuşdur. Devrimdən əvvəl Türkiyədə bir neçə avtomobil istehsal olunsa da, tamamilə türk istehsalı olmamışdır. Türkiyədə ilk davamlı avtomobil istehsal edən şirkət Anadol olmuşdur. Bununla yanaşı, Anadol modelləri bir çox ölkədə müxtəlif lisenziyalı adlar altında istehsal edilmişdir.

## Modelləri
* **A1** (1966–1975): 19,724 ədəd
* **A2** (1970–1981): 35,668 ədəd
* **STC-16** (1973–1975): 176 ədəd
* **SV-1600** (1973–1982): 6,499 ədəd
* **Böcek** (1975–1977): 203 ədəd
* **A8–16/16 SL** (1981–1984): 1,013 ədəd
* **Otosan 500 Pick-Up** (1971–1991): 36,892 ədəd

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Devrim
Seyfəddin İnal

**Malik Əşrəf Seyfəddin Əbu Nasir İnal əl-Əlai əz-Zahiri Nasiri əl-Əcrud** (**Səyfəddin İnal** ya da **Seyfəddin Aynal**; ) — 1453–1461-ci illər arasında Misirin 13-cü Burci Məmlük sultanı.

Seyfəddin İnal 1381-ci ildə Qahirədə çərkəz tacir ailəsində anadan olmuşdur. Əvvəlcə ona "əl-Əlai" adını verən tacir Ələddin tərəfindən alınmışdır. Sonra isə Burci xanədanının qurucusu Sultan əz-Zahir Barquqa satdı. Barquq ilə xidmət etdiyi müddətdə İnal hərbi hazırlıq keçdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Moqotoevo gölü

**Moqotoevo** (Maqotoevo) — Saxa Respublikasının şimalında yerləşən laqun mənşəli duzlu göl. Allayxovski ulusunun ərazisinə aiddir. Sahəsinə görə Saxanın ən böyük gölüdür. Kıtalıq qorunan ərazisinə daxildir və Rusiyanın xüsusi qorunan təbii ərazisi kimi qorunur.

## Hidroqrafiyası
Göl Yana və İndigirka çayların yerləşdiyi Yana-İndigirka düzənliyinin şimalında yerləşir. Göl səthinin sahəsi — 323 km²-dir. Ümumi su toplayıcı hövzəsi — 1170 km²-dir. Gölün dərinliyi haqqında rəsmi məlumat yoxdur. Moqotoevo gölünün uzunluğu 34 km, eni isə 15 km-dir. Sahil xəttlərinin uzunluğu 88,5 km-dir. Göl dəniz səviyyəsindən 0 metr yüksəklikdə yerləşir. Sentyabr ayının ikinci yarısından sonra göl donur. Əsasən iyun ayında buz qatından tam azad olur. Daha soyuq mövsümdə göldə buz qatı ərimir.

Göl suyunun qidalanması qarışıqdır. Əsasən qar suyu üstünlük təşkil edir. Su səviyyəsi əsasən yayın əvvəllərində yüksək olur və avqust ayına kimi davam edir. Ən aşağı səviyyə yaz aylarına təsadüf olunur.

Moqotoevo gölünə Voronsova, Cənubi Moqotoevo, Böyük Melkaya kimi böyüklər, eləcə də çoxlu kiçik çaylar tökülür. Kiçik axımla Bolşoe duzlu gölü ilə əlaqəlidir. Moqotoevo gölündən Kiçik Melkaya çayı çıxır və Şərqi Sibir dənizinə tökülür. Bəzən su axımı dənizdən əksinə, gölə doğru olur.

## Sahilləri
Göl sahilləri düzənlik relyefə malikdir. Düzənlik əsasən mamır və şibyələrdən, eləcə də tundra kolluqlarından ibarətdir. Nadir hallarda  ağaclara rast gəlinir. Göl daxilinə bir neçə burun daxil olub: Klık burnu, Kryuçok burnu, Tupoy burnu, Ostrıy burnu. Ətraf ərazilərdə daimi donuşluq relyef formaları üstünlük təşkil edir. Göl ətrafında heç bir yaşayış məntəqəsi yoxdur. Gölün şimal sahillərində bir neçə ovçu daxması mövcuddur.

## Faunası
Göl suyunda əsasən siqi, ağ qızılbalıq və Avropa siqisi üstünlük təşkil edir. Göl sahillərində qaqa, ağ qaş qaz və digər su quşları yuva qurur.

## İstinadlar
Seyfəddin Çaxmaq

**Seyfəddin Çaxmaq** (; ) — 9 sentyabr 1438 – 1 fevral 1453-cü illər arasında Misirin Məmlük sultanı.

## Həmçinin bax
* Çaxmaq Karvansaray

## İstinadlar
Recep İvedik 6

**Recep İvedik 6** — Türkiyə istehsalı Recep İvedik 5 filminin davam filmi.
## Rollarda

* Şahan Gökbakar — Rəcəb İvedik 
* Nurullah Çələbi — Nurullah Sağlam 
* Mbaye Dieng — Songa 
* Chidi Benjamin John — Nahu Şef 
* Kepsin Misodi Teke — Hunkutu Şef 
* Lorraine Kadye — Zouya 
* Somer Karvan — Tur bələdçisi Ersin

## Çəkiliş
Filmin çəkilişləri 3 Sentyabr 2018-də başladı. Çəkimlərin bir bölümünün Bursanın Karacabey rayonundakı longoz meşəsində çəkiləcəyi bildirildi.

## İlk baxış
Filmin kinoteatra verilmə tarixi əvvəlcə 8 fevral 2019 olaraq bildirilmişdir. Ancaq film istehsalçıları ilə kinoteatrlar arasındakı münaqişə səbəbiylə filmin çıxış tarixi uzadıldı. Gala gecəsi 6 noyabr 2019-da Kanyon Alışveriş Mərkəzi-ndə baş tutan film, 8 noyabr 2019-da kinoteatra verildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Kayhan (film)

**Kayhan** — Türk komediya filmi.

## Mövzusu
Orta məktəbi bitirdikdən iyirmi il sonra düyü gününə qatılan Kayhan, lisey dərs ilində dostlarının onun haqqında yazdığı pis ifadələri oxudu. Buna görə də dostlarından qisas almağa söz verir.

## Rollarda

* Şahan Gökbakar — Kayhan Başaran 
* İrfan Kangı — Orçun Sarıgün 
* Gökçe Eyüboğlu — Sevim Sarıgün

## Çəkiliş
*Kayhan*ın çəkilişləri İstanbul'da baş tutdu və beş həftə davam etdi.

## Yayımlanma
Kayhanın gala gecəsi 7 Fevral 2018-də İstabuldakı Kanyon Alışveriş Mərkəzi-ndə baş tutdu. Film, ölkə daxilində 9 Fevral 2018-də kinoteatra verildi. Səkkiz yüz üç kinoteatrda göstərilən flm, ilk üç gündə 252.458 nəfər tərəfindən izlənildi. Təqdimatdakı ilk həftəsində 361.424 izləyici sayına çatdı və 4,4 milyon lirə gəlir əldə etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İohann Fridrix Gmelin

**İohann Fridrix Gmelin** (, ) — alman bioloqu, zooloqu, kimyaçısı, Peterburq Elmlər Akademiyasının 1794-ci ildən xarici fəxri üzvü.
 
## Həyatı

## Gmelinin şərəfinə adlandırmalar

## Çap olunmuş işləri

*  (в 10 частях, без фамилии автора)
* , 2 тома, 1776—1777
* , 1777
* , 1777
* , 1780
* , 1789
* , 1781
* , 1783
* , 1784
* , 1786
* , 1792
* , 1786
* , 1795
* , 1786
* , т. 1—3, 1797—1799
* , 1803
* , 1806

## İstinadlar
UEFA Avro 2000 heyətləri

10 iyun-2 iyul 2000-ci ildə Belçika və Niderlandda keçirilən Futbol üzrə 11-ci Avropa çempionatında iştirak edən komandaların heyətləri.

Ərizədə icazə verilən maksimal futbolçu sayı — 22. Oyunçuların və məşqçilərin təvəllüdləri turnir başlayan tarixdəki (10 iyun 2000) təvəllüdləridir.

## A qrupu

### 

### 

### 

### 

## B qrupu

### 

### 

### 

### 

## C qrupu

### 

### 

### 

### 

## D qrupu

### 

### 

### 

### 

## Xarici keçidlər
* UEFA Avro 2000 final mərhələsinin ətraflı statistikası RSSSF saytında 
* Avropa çempionatlarının tarixi. 2000. Belçika. Niderland 

## Həmçinin bax
Çaxmaq Karvansaray

**Çaxmaq Karvansara** () — Dəməşqin qədim şəhərində olan azsaylı karvansaralardan biridir.

## İstinadlar
Beyşehir gölü

**Beyşehir** (, ,) — Türkiyənin cənub-qərbində, Isparta və Konya illərində yerləşən böyük şirin sulu göl. Tavr dağlarının cənubunda, tektonik çökəklikdə formalaşmışdır. Su toplayıcı hövzəsinin sahəsi  4200&nbsp;km²-dir. Sahəsi 650&nbsp;km², uzunluğu 45&nbsp;km, eni siə 20&nbsp;km-dir. Ən ensiz hissəsi Hayran və Akburun kəndləri arasındadır - 14&nbsp;km. Göl bölgənin əsas şəhəri olan Beyşeherinin adını daşıyır. Beyşehir Türkiyənin sahəsinə görə ikinci ən böyük şirin sulu gölüdür. Konya ilinə 523&nbsp;km², Isparta ilinə isə 130&nbsp;km²-lik sahə aiddir. Ehtimal olunur göl 10.000–7.000 il əvvəl, iqlim istiləşməsi nəticəsində formalaşmışdır.

## Ümumi məlumat
Gölün cənub və şimal sahilləri dayaz suludur. Göl ərazisini hündürlüyü 2000 metrdən yüksək dağ zirvələri əhatə edir. Beyşehir gölünün maksimal dərinliyi 10 metrdir. Ancaq fərqli fərqli mənbələrdə 12,13,15 metr göstərilir. Beyşehirdən çıxan Uluarx adlı çay 60&nbsp;km axdıqdan sonra Suğla gölünə tökülür. Beyşehirin suyundan suvarma üçün istifadə olunur. Suyun səviyyəsi və sahəsi mövsüm və il üzrə dəyişir. Göldə müxtəlif ölçülü 32 ada var. Su səviyyəsinin dəyişməsi ilə yanaşı, orada yerləşən adaların da sayı dəyişir.

1960-1990-cı illərdəki müşahidələrə əsasən gölün ən aşağı səviyyəsi 1975-ci ilin oktyabr ayında - dəniz səviyyəsindən 1121.96 m yüksəklikdə olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Gölün sahəsi 64,500 hektar idi. Eyni müşahidə dövrü üçün ən yüksək suyun səviyyəsi 1981-ci ilin martında - 1125,50 metr olmuşdur. Həmin vaxt gölün sahəsi 74,600 hektara çatmışdır.

Beyşehir gölü bir çox fərqli quş növlərinin məkanıdır. Ətraf əraziləri ilə birgə Beyşehir Gölü Milli Parkı yaradılmışdır. Göl suyunda adi çəki, aynalı çəki, durna, xanı və s. balıqlar var. Göl ətrafə ərazilərdə böyük çöl donuzu sürülərinə rast gəlinir.

Göldə yerləşən adada Bizans imperiyasına məxsus monastırın qalıqları mövcuddur.

## Xarici keçidlər

* Anadolu Doğa ve Kültür Belgeselleri Derneğinin (ADOKBEL) hazırladığı Beyşehir Gölü Belgeseli
* Uzaydan Beyşehir Gölü

## İstinadlar
Corc Floyd

**Corc Floyd** () — repçi, basketbolçu.

## Həyatı
Corc Floyd ABŞın Şimali Karolina ştatının Fayetteville şəhərində anadan olmuşdur. Floyd Texas ştatında Houston şəhər mərkəzinin cənubunda qaradərililərin sıx yaşadığı Uçüncü Bölgədə böyüyüb. Məşhur müğənni Beyonsun də doğulub böyüdüyü bu məhəllədə həm də blyuz musiqisinin önəmli nümayəndələri yetişib. Floydun ölümündən sonra məlum olan faktlardan biri də budur ki, 1990-cı illərdə o, hip-hop tərzinin yaradıcısı, məşhur hyustonlu DJ Screw ilə birlikdə çalışıb. 20-ci əsr boyu davam edən irqi problemlər Üçüncü Bölgədə də kəskin hiss olunub, son illərdə isə bura qanqster müharibələriylə, evsizlik probleminin yaratdığı gərginliklərlə məşhurlaşıb.

Boyu 2 metrdən çox olan Floyd hələ gənc yaşlarından idmana maraq göstərməyə başlayıb, basketbol və Amerika futbolu üzrə xüsusi qabiliyyət nümayiş etdirib. Məktəb illərində Floyd basketbol və futbol yarışlarında iştirak etmişdir. Daha sonra "Screwed Up Click" adlı hip-hop musiqi qrupunda çıxış etmişdir. "Big Floyd" ləqəbi ilə tanınmışdır. Hyustonda Yates Liseyində Amerika futbolu oynayıb, liseyin komandası 1992-ci ildə Texas çempionatında ikinci yeri tutub. Floyd daha sonra Floridadakı Cənubi Florida Dövlət Kollecinin basketbol komandasına dəvət alıb və 1993–95-ci illərdə orda təhsil alıb. Sonrakı illərdə o, Texasa qayıdaraq universitetə daxil olub, ancaq təhsilini davam etdirməyib. Bundan sonra həyatının yönü dəyişib. Oğurluğa və narkotik maddə daşımaya görə bir neçə dəfə saxlanıb. 2007-ci ildə oğurluğa görə həbs edilən Floyd 5 il həbs cəzası alıb.

Floyd cəza evindən çıxandan sonra məhəllələrindəki Resurrection Houston kilsəsiylə münasibətlərini yaxşılaşdırıb. Silahlı zorakılıq hadisələrini qınadığı və gəncləri "evə qayıtmağa" çağırdığı videomüraciəti Floydun 2017-ci ildə hazırladığı güman olunur. Hazırda bu video sosial şəbəkələrdə geniş yayılmaqdadır. 2018-ci ildə bir xristian təşkilatının vasitəçiliyilə Floyd Minnesotaya köçüb. Salvation Army Fondunun mühafizə xidmətində iş tapan Floyd daha sonra yük maşını sürücüsü də işləyib.

"Covid-19" pandemiyasına görə xeyli sayda iş yerləri bağlandığı üçün bir çox amerikalı kimi Floyd da işsiz qalıb. Sonuncu dəfə 2020-ci il mayın 25-də həbs edildiyi gün o, saxta 20 dollarlıq əskinasla siqaret almaq istəyib. Derek Michael Chauvin adlı ağdərili polis işçisi Corc Floydu həbs edərkən diziylə boynunu sıxıb və bu onun ölümünə səbəb olub.

## Həmçinin bax
* Corc Floydun ölümü
* Corc Floyd etirazları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amiran Qamğrelidze

**Amiran Qamğrelidze** ( )  –  gürcü həkim, 29 dekabr 2001-ci ildən 2003-cü ilin noyabr ayının 27-dək Gürcüstanın səhiyyə naziri. Xəstəliklərə Nəzarət və Xalq Sağlamlığı Milli Mərkəzinin baş direktoru. Tibb elmləri doktoru, Gürcüstan Universitetinin tam professoru. Avropa Allergiya və Tədqiqat İmmunologiya Akademiyasının üzvü, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Gürcüstandakı proqram koordinatoru.

## Bioqrafiyası
Amiran Qamğrelidze 1951-ci ilin 24 yanvar tarixində Tbilisidə anadan olub. Tbilisi 4 nömrəli ictimai məktəbini bitirib. 1974-cü ildə Tbilisi Dövlət Tibb İnstitutunu bitirib. 1978-ci ildə həmin institutun Allerqologiya şöbəsinin baş laborantı təyin edilib; 1991-1996-cı illərdə Tibb Universitetinin Tədqiqat və Eksperimental Tibb İnstitutunun Allerqik xəstəliklər epidemiologiyası və tədqiqat immunogenetikası şöbəsinin müdiri, 1988-1996-cı illərdə Tbilisi Dövlət Tibb Universitetinin Kliniki və Eksperimental Tibb İnstitutunun Allerqik xəstəliklər epidemiologiyası və tədqiqat immunogenetikası departamentinin başçısı olmuşdur. 1995-1997-ci illərdə Səhiyyə İdarəetmə Milli Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

1997-2001-ci illərdə Gürcüstan səhiyyə nazirinin birinci müavini olub; 2001-2004-ci illərdə isə səhiyyə naziri vəzifəsində çalışıb.

Qamğrelidze 2013-cü ilin 7 fevral tarixindən etibarən Xəstəliklərə Nəzarət və Xalq Sağlamlığı Milli Mərkəzinin baş direktoru vəzifəsində çalışır.
2002-ci ildə Diabetli Uşaqlar Assosiasiyası Amiran Qamğrelidzeni Gürcüstanda Diabetli Uşaqlara Görkəmli Baxım və Yardım Dərnəyinin Qızıl Medalı ilə təltif etdi.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
**gürcücə**
* ვინ ვინ არის საქართველოში, „ქართული ბიოგრაფიული ცენტრი“, გვ. 101, თბილისი, 2006 წელი.

## Xarici keçidlər
* Amiran Qamğrelidze — Gürcüstanın bioqrafik lüğəti
* Amiran Qamğrelidze — Gürcüstan Universiteti
* Amiran Qamğrelidze — Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı
Çırqal-ool Aleksey

**Çırqal-ool Aleksey** ( ) — Tıva, sovet bəstəkarı, aktyor, dirijor, müəllim və ictimai xadim. SSRİ xalq artisti (1984). Onu ilk professional Tıva bəstəkarı adlandırırlar.

## Bioqrafiyası
Çırqal-ool Tuva Xalq Respublikasının ən qərb və ən ucqar Daa-xoşun (rayon) bölgəsində, Qərbi Sayan və Tannu-Ola silsiləsinin qarşılaşdığı kiçik Şuy kəndində (indiki Tıva Respublikasının Bay-Tayqa kojuununda) bir çoban ailəsində anadan olmuşdur.

Erkən uşaqlıqdan xalq çalğı alətləri çalmağı öyrənir və boğaz ifaçılığına yiyələnir. İbtidai təhsilini Qızıl-Majalıq orta məktəbində almışdır. Daha sonra Qızıl təlim kompleksində oxuyur.
1944-cü ildə məşhur şair Sarıq-ool Stepanın "Zərif külək" sözlərinə mahnı yazır. Eyni zamanda populyarlaşan və müəllifə şöhrət gətirən bir sıra digər mahnılarında müəllifidir.

1945-ci ildə Qızılda Musiqi və Dram Teatrı (aktyor şöbəsi) studiyasını bitirir. 1945-1951-ci illərdə Tıva Regional Dram Teatrının (indiki V. Kok-ool adına Tıva Milli Musiqi və Dram Teatrı) rəssamı aktyoru olur. Burada 20-ə yaxın rol oynayır.

1957-ci ildə Kazan Konservatoriyasını A. S. Lemanın kompazisiya və N. Q. Jiqanovun instrumental sinfini üzrə bitirib.

1958-ci ildən SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının üzvü, Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Bəstəkarlar İttifaqının yaranmasından, 1978-ci ildən onun rəhbəri (İdarə Heyətinin sədri), RSFSR Bəstəkarlar İttifaqının İdarə Heyətinin üzvü, SSRİ Bəstəkarlar İttifaqı Komissiyasının üzvü.

Tıva professional musiqisinin inkişafına mühüm töhfə vermişdir. Tıva xalqının tarixində ilk dəfə olaraq musiqili komediya, oratoriya, kantata, simfonik poema və konsert janrlarında milli əsərlər hazırlamışdır.

2-ci çağırış Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Şurasının üzvüdür.

10 mart 1989-cu ildə Qızılda vəfat edir. Şəhər qəbiristanlığında dəfn edilir.

## Mükafatları
Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar artisti (1964)

Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti (1967)

SSRİ xalq artisti (1984)

Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatı (1971)

"Şərəf nişanı" ordeni.

## Yaradıcılığı
### Teatr rolları
Sedip ("Xayıran bot" V. Ş. Kok-oola)

Semis-Lama ("Dongur-Ool" S. K. Toka)

Xlestakov ("Revizor" N. V. Qoqol)

İvan Karas ("Dunay arxasında Zaparojyeli", S. S. Qülak-Artemovski)

Oleq Koşevoy (Gənc Qvardiya. A. A. Fadeev)

Pavel Korçaqin ("Polad necə bərkidi (roman)". N. A. Ostrovski).

## İstinadlar
Mənsur Fəxrəddin Osman

**Malik Mənsur Fəxrəddin Osman ibn Çaxmaq** və ya  **Mənsur Osman** (; ) — Burci sülaləsindən Məmlük sultanı.

80 yaşında Sultan Çaxmağın ölümü oğlu Osmana *Malik Mənsur Fəxrəddin Osman* adını almağa icazə verdi. Hökmdarlığının əvvəlində əsas vəzir tərəfindən qamçılandı. Bir yük halına gələn Məmlüklərin müxtəlif qruplarına verilən ianələrin miqdarı ilə əlaqədar əmirlə mübahisələrdən sonra Məmlük qrupları arasında küçə döyüşləri başladı. Inal əl-Əcrud qrupu və Məmlük sülələsindən Baruq Kalat əl-Cabalı (Fortelesa dağı) zəbt etdi. Qahirənin Abbasilər xəlifəsi və *əl-Malik əl-Əşrəf əd-Din Sayda* adı ilə dördü də sultan olaraq təyin edildi. Osmanın dəstəyi yox idi və davranışına görə vəzifəsindən alındı.

## Ədəbiyyat
* Andre Clot December Flag The Mamluks 1250–1517. The slave empire in December
* Encyclopaedia of Islam, Brill Publishers, Leiden, sv "Mamluks".

## İstinadlar