Yunanıstan krallığı

**Yunanıstan Krallığı** () — 1832-ci ildə dövrün super gücləri Böyük Britaniya, Avstriya-Macarıstan İmperiyası, Prussiya, Fransa və Rusiya imperiyası tərəfindən elan edilmiş dövlət idi. Müstəqillik elan edildikdən sonra, krallık, 1832-ci ilin 30 avqust tarixində Osmanlı İmperiyasından tam müstəqilliyini idarə etdiyi müqavilə ilə beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır. Bugünkü Helen Respublikasının ərazisində 1832-dən 1924-cü və 1935-dən 1973-cü ilə qədər mövcud olmuşdur. Yunanıstan Krallığı müasir dövrlərdə ilk yunan dövləti idi və alman xanədanlıqları tərəfindən idarə olunurdu.

## Osmanlı gözü ilə Yunan üsyanı
Osmanlı İmperiyasında Fransız İnqilabının alovlandırdığı millətçilik hərəkatı Avropada bir çox xalqları üsyana çıxarmaqla yanaşı, Osmanlılardakı bəzi azlıqları da özünə cəlb etdi. Osmanlıda ilk üsyan edən xalq serblər olsa da, ən sistemli təşkilatlanma və hərəkəti yunanlar həyata keçirdilər. Serb üsyanını yalnız ruslar dəstəklədiyi halda, bütün Avropa Yunanıstanın müstəqillik hərəkatını dəstəklədi. Osmanlı hökmdarlarının dediyinə görə, həmin vaxt İstanbulda olan Ekumenik Patriarx Qriqoryos da üsyançılara dəstək verib. Yunan üsyanı ilə əlaqəsinə əmin olan baş vəzir Benderli Əli Paşa Patriarx Qriqoryosu sorğu-sual etdikdən sonra 1821-ci il aprelin 22-də onun edam edilməsini əmr etdi. Patriarx asıldıqdan sonra edam edilərkən çölə çıxarıldığı otağın qapısı bağlı olub. Bu gün də kilsənin təşəbbüsü ilə darvaza hələ də bağlı saxlanılır. Bu qapı həm də Peter Gate və ya Orta Qapı kimi tanınır.

Üsyan bütün Yunanıstanda deyil, yalnız Peloponnesdə başladı. Amma Anadoluda yaşayan yunanlar müstəqillikləri üçün yunanlara tam dəstək verdilər. İntibah dövrü ilə Qədim Yunanıstan mədəniyyəti ilə tanış olan Avropa yunanlara heyran idi. Bu səbəbdən bütün dövlətlər Yunanıstanın müstəqilliyi üçün Osmanlı İmperatorluğuna təzyiq göstərirdilər. Ancaq Osmanlıların gözü ilə baxdıqda, yunanların digər azlıqlara nisbətən daha çox xüsusi yerləri var idi. Xarici dil bilənləri hətta gömrük işçisi və tərcüməçi kimi də təyin edirdilər.

Avropanın onlara hərtərəfli dəstək verdiyini görən yunanlar üsyana hazırlıqlarını sürətləndirdilər. 1814-cü ildə Filiki Eterya Dərnəyini qurdular və Meqali İdeya olaraq öz məqsədlərini səsləndirdilər. Məqsədləri o dövrdə Bizans İmperiyasına məxsus olan torpaqları geri almaq idi. Bu səbəbdən onlar ilk üsyana Valaxiya-Moldova ərazisində başladılar. Lakin bu üsyan Osmanlı İmperiyası tərəfindən qısa müddətdə yatırıldı.

Üsyanlar həm Osmanlı Dövlətinin, həm də əyalət valilərinin köməyi ilə yatırıldı, lakin Osmanlının hər bir müdaxiləsi Avropa dövlətlərinin reaksiyasına səbəb oldu. 1827-ci ildə Rusiya, Böyük Britaniya və Fransa bir araya gələrək Osmanlı İmperiyasının Balkan torpaqlarını parçalamaq üçün Yunanıstanı muxtar knyazlığa çevirmək və Yunan torpaqlarında yaşayan bütün türkləri sürgün etmək qərarına gəldilər. hadisə. Bu qərar Osmanlı İmperatorluğuna çatdırıldıqda sultan bundan imtina etdi və bu ölkələr öz donanmalarını Osmanlı imperiyasına qarşı göndərərək Osmanlı Donanmasını yandırdılar. Osmanlı bu dövlətlərə dəyən zərərin ödənilməsi üçün çağırış göndərdi, lakin Rusiya bu çağırışa müharibə elan edərək cavab verdi.

Osmanlı İmperiyası 1828-ci ildə ruslarla müharibədə məğlub oldu. Bir çox tarixçilər bu məğlubiyyətin səbəbini Yeniçəri korpusunun yenicə ləğv edilməsi və yeni ordunun döyüşə hazır olmaması və öyrəşməməsi ilə əlaqələndirirlər. Rusiya Osmanlı İmperatorluğunun bu boş məqamından istifadə edərək Ərzurum və Qarsı işğal edib Trabzona doğru irəliləməyə başlayanda Osmanlı dövləti torpaqlarını əldən verməmək üçün Rusiyadan Prussiya vasitəsilə sülh istədi. Rusiyanın qəbulu ilə Ədirnə müqaviləsi imzalandı. Müqaviləyə əsasən, Osmanlı İmperiyası Yunanıstana müstəqillik verəcəkdi.

## Müstəqilliyin əldə edilməsi
Yunanların Müstəqillik Mübarizəsindən sonra Yannis Kapodistriasın (Ιωάννης Καποδίστριας - Avropada Con Kapodistria) rəhbərliyi ilə Yunanıstan Osmanlı İmperiyasının hökmranlığından azad edildi. Lakin Yunanıstanın müstəqilliyi beynəlxalq səviyyədə tanınmazdan əvvəl o, öldürüldü və öldü. 1832-ci ildə London konfransında dövrün supergücləri də sayılan Böyük Britaniya, Rusiya və Fransa Yunan taxt-tacını 17 yaşlı Bavariya Ottoya təklif etdilər. Təklifin qəbul edilməsi ilə Şahzadə Otto Yunanıstan Krallığının ilk kralı olaraq taxta çıxdı. Otto taxta çıxanda hələ azyaşlı idi, ona görə də Yunanıstana qayıdanda 1835-ci ilə qədər Otto adından ölkəni regentlər şurası idarə etdi. Otto qərarlarında və hökumətdəki sözlərində ona kömək etmək, bəzən öz qərarlarını vermək üçün adətən Bavariyadan olan məsləhətçiləri işə götürürdü. Bu, 3 sentyabr 1843-cü il üsyanına qədər davam etdi. Üsyanla Otto Yunanıstan üçün konstitusiya qəbul etməyə məcbur oldu. O, 1863-cü ildə taxtdan salınana qədər ölkəni konstitusiya krallığı kimi idarə etdi.

## Krallığın inkişafı

Kral Otto 1863-cü ildə devrildikdə onun yerinə I Georgios adı ilə Danimarka kralının 17 yaşlı oğlu Şahzadə Uilyam keçdi. O, 50 il taxtda oturdu və I Georgios dövrü Yunanıstan Krallığının genişlənməsi dövrü adlandırılır. İlk illərdə Yunanıstan kifayət qədər kiçik bir ölkə idi. Egey adalarının çoxu, Trakya, Makedoniya və Tesaliya sərhədləri daxilində deyildi. I Georgios dövründə ingilislər 1815-ci ildən istifadə etdikləri İon adalarını 1864-cü ildə Yunanıstana verdilər. 1881-ci ildə Rusiya ilə Osmanlı İmperatorluğunun müharibə etdiyi zaman qarışıqlıqdan istifadə edən Yunanıstan Tesaliyanın bir hissəsində və bəzi bölgələrdə bəzi torpaqları aldı. I Georginin siyasi müstəvidə bu qədər fəal olması bəzi dairələrdə təhlükəli idi və buna görə də Yunanıstanın ikinci kralı Yunanıstana qeyri-rəsmi bağlı olan Salonikidə öldürüldü.

## Venizelos dövrü
Kral I Georgios öldürüldükdən sonra ölkə Osmanlı İmperiyası ilə bir sıra müharibələr keçirdi. Bu müharibələr tam nəticə verə bilmədi, çünki Yunanıstanın iqtisadiyyatı pisləşməyə başladı. Vəziyyət pisləşməzdən əvvəl Yunanıstan iqtisadiyyatı beynəlxalq nəzarət altına alındı ​​və 1910-cu ildə Elefthérios Venizélos (yunanca: Ελευθέριος Βενιζέλος) Kral I Konstantinə kömək etmək üçün baş nazir təyin edildi. Bununla da ölkə əvvəlki ilə müqayisədə bərpa dövrünə qədəm qoydu. Birinci Dünya müharibəsi başlayandan sonra ingilisləri və fransızları əlində saxlayan Venizelos ilə almanları əlində saxlayan Kral I Konstantin arasında fikir toqquşmaları baş verdi. O, kral I Konstantini taxtdan salmağa müvəffəq olan Venizelosu və oğlu Alexander'ı əvəz etməyə müvəffəq oldu. Sonda Venizelos almanlara və onların müttəfiqlərinə (Osmanlı İmperatorluğu da daxil olmaqla) qarşı vuruşdu və Osmanlı İmperiyası bu müharibədə məğlub olduğu üçün Sevr müqaviləsini qəbul etməli oldu. Sevr müqaviləsi ilə Yunanıstan böyük ərazi qazancları əldə etdi. Bu müqaviləyə qarşı çıxan Mustafa Kamalın komandanlığı altında olan ordular, müqavilə ilə qazandıqları döyüşlə Yunanı İzmirdən dəf etdilər. Lozanna müqaviləsi zamanı oğlu İskəndər meymunun dişləməsindən öldüyü üçün I Konstantin yenidən taxta çıxdı. Yunanların İzmirdən qovulması ilə Konstantin yenidən taxtdan salındı ​​və sürgün edildiyi Siciliyada öldü. Daha sonra yunanlar Sevr müqaviləsi ilə aldıqları torpaqları Lozanna müqaviləsi ilə geri qaytardılar.

## Respublikanın elan edilməsi
1923-cü ildə Lozanna müqaviləsi ilə Yunanıstan və Türkiyə arasında müharibə rəsmən dayandırıldı. Amma bu dəfə ölkə daxilində daxili qarışıqlıq yarandı. Böyük bir üsyanla, bir il sonra, 1924-cü ildə monarxiya devrildi və respublika elan edildi. O günə qədər Yunanıstanda qurulan ikinci respublika olan bu idarə hələ bütün dövlətlər tərəfindən belə tanınmamışdı. 1935-ci ildə Yunanıstanda keçirilən referendum nəticəsində monarxiya rejimi yenidən quruldu. I. Konstantinin oğlu, II. Georgios taxta çıxdı. Yunan krallığı bir müddət idarəetməni əlində saxladı və nəhayət, 1967-ci il aprelin 21-də ordu hakimiyyəti ələ keçirərək hökuməti devirdi. Dövrün kralı II. Konstantin 1967-ci ilin dekabrında xuntaya qarşı dövlət çevrilişinə cəhd etdi və çevriliş uğursuz olduqdan sonra Kral ailəsi ilə birlikdə Romaya qaçdı. 1974-cü ildə Konstantin Karamanlis baş nazir təyin edildi və Yunanıstanda üçüncü və sonuncu respublika elan edildi.

## Yunanıstan Krallığının kralları və onların hökmranlıq tarixləri
Bu siyahıda Yunanıstan Krallığının krallarının adları və onların qoşulma və taxtdan əl çəkmə tarixləri verilmişdir:

1) Otto (6 fevral 1833 - 23 oktyabr 1862)

2) I Georgios (30 mart 1863 - 18 mart 1913)

3) I. Konstantin (18 mart 1913 - 11 iyun 1917) (19 dekabr 1920 - 27 sentyabr 1922)

4) Aleksandros (11 iyun 1917 - 25 oktyabr 1920)

5) II. Georgios (27 sentyabr 1922 - 25 mart 1924) (3 noyabr 1935 - 1 aprel 1947)

6) Paul I (1 aprel 1947 - 6 mart 1964)

7) II. Konstantin (6 mart 1964 - 1 iyun 1973)

## Mənbə

# **^** Keridis, Dimitris (2009). *Historical Dictionary of Modern Greece*. Scarecrow Press. .
# **^** Breuilly, John (2013). *The Oxford handbook of the history of nationalism* (1. bas.). Oxford: Oxford University Press. .
# **^** Saunders, Robert A. (2019). *Historical dictionary of the Russian Federation* (2. bas.). Lanham: Rowman & Littlefield Publishers. .