open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adaptasiya (sosiologiya)

**Adaptasiya** (*uyğunlaşmaq*) (latınca uyğunlaşma mənasını verən *adaptatio* sözündən) – insanların, iqtisadi sistemin və onun ayrı-ayrı subyektlərinin, işçilərinin dəyişkən xarici mühitin şəraitinə, istehsal, əmək, mübadilə və həyat şəraitində uyğunlaşması. Məsələn, mərkəzləşdirilmiş iqtisadiyyatdan bazar iqtisadiyyatına keçid dövründə müəssisələr və onların işçiləri bazar mühitinə və bazar münasibətlərinə adaptasiya etməlidirlər.

## Ədəbiyyat
Əliquliyev R. M., Şükürlü S. F., Kazımova S. İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
Dastakert

**Dastakert** - Antik və Erkən orta əsrlərə aid torpaq mülkiyyəti forması.

Bu növ torpaq mülkiyyəti Atropatena, Qafqaz Albaniyası, Parfiya, Sasanilər dövləti və sair dövlətlərdə olub. Əksər tarixçilər dastakert termininin izahını bu cür verirlər: *Dastakert, [[qul]]ların məskun olduğu və onların əməyindən istifadə olunan mülkiyyət formasıdır.*

Sözün birinci hissəsini təşkil edən "dəst" aramey dilində "əl", "kərd" isə pəhləvi və müasir fars dilində "kərdən" felindən o dastakert termininə təsadüf edilir. Orada dastekert yaşayış yeri mənasında işlənərək şəhər və bazarı olan  kəndə deyilir.

Qafqaz albanlarından olan tarixçi Moisey Kalankatlının göstərdiyinə görə azatlar bir neçə dastakertin sahibi olurdu.

S.T.Yeremyan qeyd edir ki, Ermənistan ərazisində mövcud olmuş dastakertlərdə çalışanlar əsas etibarilə qullar olmuşlar.

Sasanilər dövründə İran ərazisində feodal torpaq mülkiyyətinin iki əsas forması dastakert (nəsli) və xastak (şərti) torpaq mülkiyyəti forması mövcud olmuşdur. Ellinizm dövründə İran ərazisində dastakertlə xastak torpaq mülkiyyət formaları prinsip etibarilə biri digərindən o qədər də fərqlənmirdi. Lakin "Madaktani hazar datasdan"da göstərildiyi kimi dastakert irsi mülkiyyətə deyilir. Xastakı isə satmaq, bağışlamaq, girov qoymaq olardı. Dastakert isə yalnız bir şəxsə deyil, bütün ailəyə məxsus olurdu. Dastakert torpaqlarında hüquqi nöqteyi-nəzərdən ailənin ağsaqqalı əsas sima hesab edilirdi.
Dehqan

**Dehqan** - Antik və Erkən orta əsrlər dövründə mövcud olmuş ictimai təbəqə.

Bu ictimai təbəqə Sasanilər sülaləsinin hakimiyyəti dövründə böyük rol oynamışdır. Dehqan təbəqəsi haqqında bir sıra mülahizələr irəli sürülmüşdür. M.Ravəndi bu haqda yazır ki, əyanların ən aşağı təbəqəsini təşkil edən dehqanla öz malikanələrində yaşayırdılar. Onlar ancaq tərbiyə və geyim nöqteyi-nəzərdən əkinçilərdən fərqlənirdilər.

Sasanilərin hakimiyyətinin son dövründə geniş yayılmış dehqan termini ərəblərin hakimiyyəti dövründə də işlədilirdi. Bu nəsildən olan bir sıra əyalətlərin əyanları və siyasi xadimlər dehqan nəslindən olduqlarına görə fəxr edirdilər. Digər tərəfdən həmin termini ərəblərdən fərqlənmək üçün əsilzadəliyə nişanə kimi saxlayırdılar. Şərik adlanan mahal hakimləri də dehqanlardan təyin olunurdu.

Ərəb işğalları dövründə incidilməyən yeganə silk dehqanlar idi. Ərəblər xəracın tolanmasında onların gücündən istafadə edirdilər.

Dehqanların qara camaatdan fərqləndiyini göstərən M.Ravəndi yazır ki, onlar gözəl paltar geyir, silah gəzdirir və ata minirdilər. Dehqanların qadınlarına gəldikdə onlar ipək paltar geyir və üzlərini örtürdülər. Onlar ova çıxır, ox atma və qılınc oynatma öyrənirdilər.

Abdulla Fazili isə qeyd edir ki, dehqan ictimai və inzibati termindir.Bu termin əvvəlcə kəzək-xozak formasında işlənmiş, sonra isə dehkan (dehqan) şəklini almışdır ki, bu da "deh" (kənd) və "kan" (başçı) sözlərindən olubkəndin başçısı anlamını daşıyır. Belə ki, o öldükdə ona məxsus kəndi oğlu idarə edirdi.

Dehqanlar istər Sasanilər dövlətində, istərsə də Atropatenada mövcud dövlət quruluşunun özəyini təşkil edirdilər. Məsudinin yazdığına görə dehqanlar beş təbəqəyə bölünürdü. Hər təbəqənin özünə məxsus geyim forması olurdu.

"Məcməlül təvarix"də deyilir ki, dehqan torpaq sahibi və kənd başçısına dövlət tərəfindən verilmişrütbə olmuşdur. Təbərinin yazdığına görə dehqanlara irsən çatan torpaq sahəsi çox az olduğuna görə onlar kəndlilərdən demək olar ki, fərqlənmirdilər. Buna baxmayaraq dehqan öz kəndinin birinci dərəcəli əkinçisi hesab edilirdi.
The Economist

**The Economist** (*İqtisadçı*) — həftəlik siyasi-iqtisadi jurnal. 1843-cü ildən Britaniyada nəşr olunur. Dünyada ən çox oxunan həftəlik ingilisdilli dərgilərdən biridir.

1843-cü ilin sentyabrından Böyük Britaniyada nəşr olunur. 2012-ci ildə tirajı 1.600.000 nüsxəni ötdü, bunun yarısından çoxu Şimali Amerikada satıldı. Qlobal yönümlü olduğuna görə *The Economist* yalnız İngilis nəşri hesab edilmir.

Jurnalın əsas mövzuları siyasi hadisələr, beynəlxalq əlaqələr, maliyyə, iqtisadiyyat və biznes xəbərləri, eləcə də elm və mədəniyyətdir. Jurnalın redaktorları klassik liberalizmin mövqelərinə sadiqdirlər.

1928-ci ildən bəri şirkətin səhmlərinin yarısı "Financial Times" qəzetinə məxsusdur, digər yarısı isə müstəqil investorların əlindədir, onların çoxu şirkət işçiləri və jurnalın müxbirləridir.

## Mənbə
Tapın görək

**Tapın görək** — Azərbaycanda ən çox yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə əsasən uşaq və gənclər arasında, geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.

## Ümumi məlumat
Bu oyun bəzi bölgələrdə "Qələndər, ay Qələndər", bəzən "Sual-cavab" adlandırılsada bu oyun əsasən "Tapın görək" oyunu kimi təşəkkül tapmışdır.

Bu oyunun da Azərbaycanın ayrı-ayrı bolgələrində müxtəlif adları ("Yengəla ha, yengəla", "Quşum-quşum", "Durna-durna", "Səməndər, ay Səməndər", "Yalan-palan", "Bir quşum var bu boyda" və s.) məlum idi.

## Oyunun qaydaları
Tapın görək oyununa hazır olan uşaqlar sanama yolu ilə bir nəfəri oyun başçısı (usta, ya molla) seçirlər. Oyun başçısı(usta, ya molla) seçiləndən sonra uşaqları sıraya düzür və bir turna başda durana(sırada birinci dayanana) verərlər.

Özü isə nisbətən bir uca yerə çıxıb nəzərdə tutduğu bir quşu, heyvanı və yaxud da başqa bir əşyanın əlamətlərini və hərəkətlərini uşaqlara nişan verməklə söyləyərlər:


Bir quşum var buxartana,
Qələndər ay, qələndər.
Dimdiyi var buxartana,
Qələndər ay, qələndər.
Su içər buxartana,
Qələndər ay, qələndər.
Gözləri var buxartana,
Qələndər ay, qələndər.
Qanadları buxartana,
Qələndər ay, qələndər.
Başı mənim, ayağı sizin,
İndi bunu siz tapın görək.


Əvvəlcə uşaqlar növbə ilə cavab verməlidirlər. Hər kəs öz ağlına gələni bir şeyə oxşadar və deyər. Düz deməyən şəxs turnanı yanındakına verməlidir.

Hər hansı kəs düz desə oyun başçısı(usta, ya molla) deyər: "palan"

O vaxt cavabı düz tapan turna ilə o biri uşaqları döyər. Beləcə sual-cavab davam edər. Hər vaxt molla deyərsə ki, "yalan" uşaqlar çalışırlar ki, cavabı düz tapandan turnanı alsınlar və ya onu tutsunlar. O da çalışar ki, qaçaraq özünü oyun başçının(ustanın, ya mollanın) yanına çatdırsın. O, başçının(ustanın, ya mollanın) yanına çatandan sonra oyunun dövrü qurtarır, oyun yenidən başlayarlar. Yox əgər turnanı kimsə alarsa suallara o, cavab verir.

## İstinadlar
Windows reyestri

**Windows reyestri (Windows Registry)** – Windows əməliyyat sistemlərində bütün sazlanmalarını, quruluşunu özündə saxlayan bazadır. Burada işləyərkən çox ehtiyatlı olmaq lazımdır.

Reyestri görmək üçün Start – Run sətrində regedit yazıb Enter vurmaq lazımdır. Reyestr 6 bölmədən ibarətdir:

* HKEY_CLASSES_ROOT – fayl genişlənmələri haqqında məlumatları özündə saxlayır,
* HKEY_CURRENT_USER – müəyyən istifadəçinin sazlanmaları,
* HKEY_LOCAL_MACHINE – kompüterdə olan proqramlar, drayverlər haqqında və digər əsas sazlanmalar,
* HKEY_USERS – bütün istifadəçilər haqqında məlumatlar,
* HKEY_CURRENT_CONFIG – kompüterin konfiqurasiyası.

Reyestrdə hər hansı dəyişiklik sistemin işinə təsir edir, buna görə də öz işində arxayın olmayanlara reestrdə işləmək məsləhət görülmür. Ehtiyat üçün reestrin kopyasını götürmək olar. Bunun üçün Start – Run sətrində regedit yazıb Enter vurmaq, File menyusundan Export seçmək, ad yazmaq və Save vurmaq lazımdır.
## Xarici keçidlər
* Reestr Microsoft Windows
* MSDN
Katolikos I Simeon

**Katolikos I Simeon** — Albaniyanın XX katolikosu. Katolikos Nersesə qarşı gəlmişdi, bu vaxt Amaras yepiskopu idi.

## Katolikosluğu
Nersesin öldürülməsindən sonra taxta keçib və çox az müddətdə — il yarım taxtda oturub, lakin bu qısa müddətdə çox böyük işlər görərək, Qafqaz Albaniyasında daxili sabitliyin bərpa olunmasnda və kilsənin əhaliylə münasibətlərinin qaydaya salınmasında mühüm addımlar atıb. Bu məqsədlə o, tarixdə Katolikos Simeonun qanunları kimi bəlli olan və Azərbaycan həmin dövr tarixinin öyrənilməsində mühüm mənbələrdən biri olan yeddi qanunu qəbul edib. Bu qanunlar diofizit məzhəbinə malik keşişlərə torpaq verilməməsi və s. kimi qaydalardan ibarət idi.

Moisey Kalankatlı Simeona tabe olan yepiskopluqlar və vənglərin adını çəkir:

### Tabe olan yepiskopluqlar
* Qəbələ yepiskopluğu — İohann
* Hoşun yepiskopluğu — Simeon
* Amaras yepiskopluğu — Sahak

### Tabe olan vənglər
* Nersmehr — Kşik
* Givt
* Katar
* Kalankatuyk — Davud
* Tuqrakert — Pyotr
* Alakob — Poğos

## İstinadlar
Barmaq oyunu

**Barmaq oyunu** - Azərbaycanda ən çox yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə əsasən uşaq və gənclər arasında, geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.

## Ümumi məlumat

Bu oyun bəzi bölgələrdə "Sanama", "Barmaq sanadı",  bəzi bölgələrdə isə "İynə-İynə" adlandırılsada əsasən "Barmaq oyunu" adlandırılır.
	
## Oyunun  qaydaları

Bir neçə uşaq cəm olub sanama yolu ilə  usta(başçı, ya molla) seçirlər.

Uşaqlar əllərini açıb üzüstə yerə qoyurlar. Sonra usta(başçı, ya molla) aşağıdakı sözləri deyir və hər barmağın üstünə bir heca(kəlmə) ilə işarə edir.

 
Əl-əl-əllənə . 
Sən  vurginən çəpənə,
Əldən çıxdı kəpənə,
Şah, şux, şaha bacı,
Molla dedi, çək əlini.


Bəzən əlləri yerə qoyandan sonra usta(başçı, ya molla) yuxarıdakı sözlərin əvəzinə aşağıdakı sözləri (sanama) söyləyərlər:

350px|thumb|Barmaq oyunu


Bər, bər inci,
Bər kəşinci,
Şam ağacı,
Şatır keçi.
Qoz ağacı,
Qotur keçi.
Happan,
Hoppan,
Yarıl,
Yırtıl,
Su iç,
Qurtul.


Hansı barmağın üzərinə qurtul hecası(kəlməsi) düşsə, o barmaq cərgədən çıxar. Bu iş bütün barmaqların aradan çıxmasına qədər davam edir.

Usta(başçı, ya molla) axıra qalmış barmaq sahibinin qulağından tutub deyir:


Razi ha balam razi,
Tikib donunu dərzi.
Abbası verim xərclə,
Toyun təzədən başla.
Qarğa qur,
Qarğa istəyirsən, quş?


Uşaq qarğa ya quşdan biri istər.

Uşağın istədiyi göydən uçana qədər və ya görünənə qədər usta(başçı, ya molla) uşağın qulağını çəkər və yerdə qalan oyunçular isə uduzmuş oyunçunu təqlid edərlər. Usta(başçı, ya molla) quş və qarğa əvəzinə istənilən başqa varlıqların adını qeyd edə bilər.

Beləcə oyun  yenidən başlar davam edər.

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Katolikos Mikayıl

**Katolikos Mikayıl** — Albaniyanın XXI katolikosu. Katolikos I Simeonu əvəz etmişdi.

## Katolikosluğu
Şəkidə bir kilsədə keşiş idi. Moisey Kalankatlının çatdırdığı məlumata əsasən 711-ci ildə imperator Bardanes Filippikos tərəfindən Şahzadə Qaqikə verilən xaç hissəciyi daha sonra ona verilmişdi. Makenos monastırının keşişi Solomonu dəvət edib, baba-nənələri bir olan qohumları ilə evlənən Albaniya əyanlarını lənətləmişdi. Bunlarla birlikdə qohumları ilə evlənməyə icazə verən gürcü katolikosu Talila da lənətlənmişdi.

## İstinadlar
Ekspert

**Ekspert** ( — təcrübəli) – müəyyən edilmiş proqnoz vəzifəsi üzrə rəyin çıxarılması üçün tədqiqatlar aparılması, məsləhətlərin verilməsi, qərarların, rəylərin, hazırlanması, ekspertizanın aparılması üçün cəlb olunan müəyyən sahənin təcrübəli ixtisaslı mütəxəssisi.

## Həmçinin bax
* Ekspert sistemlər

## Mənbə
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## İstinadlar
Avropa Sosial Fondu

**Avropa Sosial Fondu** — məşğulluq problemlərinin həllində iştirak edən Avropa Birliyi fondu.

1959-cu ildə təsis edilmişdir, 1971-ci ilin islahatı nəticəsində, onun fəaliyyətinin daha dəqiq prioritetləri müəyyənləşdirilmişdir. Fond peşə təhsilinin inkişafı üçün, məşğulluğun artırılması proqramlarının maliyyələşdirilməsi üçün, zəif inkişaf edən sahələrin inkişafı, immiqrantlara və qadınlara işə düzəltməkdə kömək etmək üçün subsidiyalar verir. Xüsusilə 25 yaşa qədər gənclərin işə düzəltməsi üzrə proqramların maliyyələşdirilməsinə böyük diqqət yetirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Katolikos III Davud

**Katolikos III Davud** - Albaniyanın XXV katolikosu. Katolikos II Davuddan sonra kürsüyə qalxıb və doqquz il kürsüdə oturub. Katolikos III Davud Böyük Kolmank kilsə dairəsindən seçilmişdir. Moisey Kalankatlı onun haqqında yazır: *"O, Dəstəkert və Səhmanxaç kəndlərini dinsizlərə satmışdı."*
Katolikos II Davud

**Katolikos II Davud** — Albaniyanın XXIV katolikosu. Sələfi Katolikos Yusif kimi o da, Amaras yepiskopluğundan seçilmişdir. Katolikos II Davud dörd il kürsüdə oturub. Moisey Kalankatlı onun haqqında yazır: *"O, kilsənin torpaqlarını və var-dövlətini dağıtdı və canilərin ona verdiyi zəhəri içib öldü."* Lakin burada konkret nədən bəhs edildiyi aydınlaşdırılmamış olaraq qalır.

## İstinadlar
Katolikos IV Davud

**Katolikos IV Davud** — Albaniyanın XXXIV katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos III Moiseydən sonra kürsüyə çıxmış və iyirmi səkkiz il kürsüdə oturmuşdur. Katolikos IV Davud Qəbələ yepiskopluğundan seçilmişdir. Aluen kilsə məclisinin kanonlarından biri olan yaxın qohumla evlənməyə etiraz etməmişdi. Moisey Kalankatlı bu hadisə haqqında yazır: O, Şəki hakiminin qanunsuz nikahına xeyir-dua vermişdi. Hakimin qardaşı ondan soruşmuşdu: "Ağam, haradan gəlirsən?" O, cavab vermişdi: "Qardaşının evindən". Onda knyaz Katolikos Davuda belə demişdi: "Qoy sənin xeyir-dua verən dilin qurusun və heç vaxt dillənməsin! Qoy sənin sağ əlin qurusun!" Bunu deyən kimi, diliylə əli qurudu və o, ölənə kimi sağalmadı.

## İstinadlar
Katolikos I Yovsep

**Katolikos I Yovsep** — Albaniyanın **XXIII** katolikosu. Katolikos Anastasdan sonra kürsüyə çıxmış və on yeddi il kürsüdə oturmuşdur. Katolikos Yusif Amaras yepiskopluğundan seçilmişdir. Moisey Kalankatlı qeyd edir ki, onun beşinci taxt ilində erməni təqviminin iki yüzüncü ili tamam olmuşdur.

## İstinadlar
Katolikos Samuel

**Katolikos Samuel** — Albanların **XXXVI** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos I Yovsepdən sonra kürsüyə qalxmış və on yeddi il kürsüdə oturmuşdur. Katolikos Samuel də sələfi kimi Böyük Kolmank yepiskopluğundan seçilmişdir. Moisey Kalankatlı qeyd edir:
O, katolikosluğu özü mənimsəmişdi, sonra erməni katolikosu Qeorqinin (Katolikos II Georgi) köməyi ilə devrilmiş, sonra isə Dvində yenidən təyin edilmişdi.
Onun dövründə erməni Katolikos II Georgi Məhəmməd ibn Əbil-Sac tərəfindən həbs olunmuş və Paytakaranda buraxılmışdı.
Katolikos III İohann

**Katolikos III İohannes** — Albaniyanın **XXXII** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos Salomondan sonra kürsüyə keçmiş və iyirmi beş il kürsüdə oturmuşdur. Katolikos III İohannesin dövründə Alban Həvari Kilsəsinin mərkəzi Bərdədən Tərtər çayının sahilində yerləşən Bərdəkürə köçürülmüşdür.

## İstinadlar
Qusar (qəzet)

**"Qusar**"  () — 1932-ci ildə Hil rayon partiya təşkilatı və rayon fəhlə, kəndli və əsgər deputatları soveti icraiyyə komitəsinin orqanı kimi "Sosyalizm tempi" adı ilə ləzgi dilində nəşrə başlamışdır. Daha sonra "Qızıl Qusar" adlanıb. 

İlk redaktoru  Nurəddin Şərifov idi. 

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qəzet "Qusar" adlanmışdır və səhifələrndə rayonda, ölkədə və dünyada baş verən yeniliklər barədə məlumatlar verilir. 

"Qusar" respublikanın rayon qəzetləri sırasında birinci olaraq yeni-kompüterdə hazırlanma və ofset çap üsuluna keçmiş, tərtibatını təkmilləşdirmiş, öz kompüter mərkəzini yaratmışdır.

Kollektivin və onun baş redaktorunun xidmətləri 2000-ci ildə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin diplomlarına layiq görülmüşdür. Ölkə mətbuatının inkişafındakı xidmətlərinə görə 1977-ci ildən bu qəzetdə çalışan, indi onun redaktoru olan Vidadi Sevzixanova 2010-cu ildə "Əməkdar jurnalist" fəxri adı verilmişdir.

Bölgədə mətbəənin yoxluğu səbəbilə Bakıda 1250 nüsxəlik tirajla ayda iki dəfə, iri formatda, rəngli çap olunan qəzet iki dildə - azərbaycanca və ləzgicə materiallar verir.

## Həmçinin bax

* Şəfəq (qəzet)
* Lənkəran (qəzet)
* Zaqatala (qəzet)
* Astara (qəzet)

## Mənbə

*
Katolikos II Simeon

**Katolikos II Simeon** — Albanların **XXXVIII** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos III İohanndan sonra kürsüyə çıxmış və iyirmi bir il kürsüdə oturmuşdur. Mənbələrdə Ərməniyyədən olan Katolikos II Simeonun saray keşişi olduğu qeyd edilir. Bu haqqda Moisey Kalankatlı yazır: *"O, [[Ərməniyyə]]də saray keşişi olub və Müqəddəs Xaç adına monastırı daha yaxşı bəzəyib."*

## İstinadlar
Şuşa (qəzet)

**Şuşa** — Azərbaycanın Şuşa Rayon İcra Hakimiyyətinin rəsmi orqanı olan həftəaşırı qəzet.

## Tarixi

1911-1914-cü illərdə Şuşada “Şuşinski listok”, 1913-cü ildə “Şuşinskaya jizn”, 1919-cu ildə “Qarabağ” qəzetləri nəşr edilmişdir.

Qəzet 1932-ci ildən "*Sosializm maldarçılığı*" adı ilə nəşr olunmağa başlamış, rayon partiya komitəsi tərəfindən təsis edilmişdir.1930-cu illərində qəzetin səhifələrində bir sıra rubrikalar ("Müxbirlərin səsi", "Müxbirlərimiz yazırlar", "Müxbir siqnalları", "Xarici ölkələrdə", "Cəbhədə xəbərlər" və s.) yer almışdır.

1969-cu ildən “Şuşa” adı ilə dərc olunan qəzet 1932-1938-ci illərdə “Sosializm maldarlığı”, 1938-1963-cü illərdə “Kolxoz bayrağı”, 1963-1965-ci illərdə “Şuşa kurortu” adı ilə çıxmışdır. 1965-ci ildən başlayaraq qəzet "*Şuşa*" adı ilə nəşr edilmişdir. Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı, 1992-ci ildə Şuşanın erməni işğalına məruz qalması "*Şuşa*" qəzetinin fəaliyyətinə təsir etmişdir. Bundan sonra qəzet 13 il fəaliyyətini dayandırmışdır. Yalnız 2005-ci ildən başlayaraq "*Şuşa*" qəzeti fəaliyyətini Bakıda davam etdirməyə başlamışdır.

Qəzetə təxminən 20 nəfər redaktorluq etmişdir. Onlar Camal Ələsgərov, Həsənqulu Abbasov, İkinci Dünya müharibəsi dövründə Hüseyn Kərimov, daha sonra isə Səfər Quliyev, İdris Hacıyev, İdris Məhərrəmov, Əyyub Kazımov, Fərrux Tağıyev, İsrafil Əbilov, Rəfiqə Tağıyeva olmuşlar. 2005-ci ildən bu günədək isə qəzetin redaktoru Vasif Quliyevdir.

## Məzmunu
Qəzetdə daha çox ədəbiyyatla, incəsənətlə bağlı yazıların dərc olunmasında özünü göstərmişdir. Qəzetdə mədəniyyətlə, ədəbiyyatla, musiqi ilə bağlı yazılara daha çox üstünlük verilmişdir.

"*Şuşa*" qəzetində müxtəlif Azərbaycan şair və yazıçılarının, o cümlədən Səməd Vurğun, Məmməd Rahim, Cəfər Xəndan, Süleyman Rüstəm, Yusif Vəzir Çəmənzəminli kimi şəxslərin əsərləri vaxtaşırı çap olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* “Şuşa” qəzetinin redaksiyası harada yerləşirdi?
* 
*
Şəfəq (qəzet)

**"Şəfəq"** — Qubada nəşr olunmuş qəzet.

"Şəfəq" qəzeti 1921-ci ilin aprel ayından fəaliyyətə başlayıb. Sovet dövründə Azərbaycan bölgələrindəki ilk mətbu orqanı olub. Qəzetin ilk adı **"Əxbar"** olub. Sonralar isə adı dəyişərək **"Xəbər"**, daha sonra isə **"Şəfəq"** adlanıb.

Redaksiyanın nəzdində “Gülüstan”, “Ay işığı” ədəbi məclisləri fəaliyyət göstərib. Durğunluq dövründə “Qızıl Quba” bölgə qəzetləri içərisində ədəbiyyat nümunələri dərc edən mətbu orqan olub. 

Leninin bağışladığı çap maşını sonralar muzeyə təhvil verilib, mətbəə ləğv edilib. Əvəzində redaksiyaya kompüter, “Niva” markalı avtomobil bağışlanılıb. Sovet dövründə həftədə 3 dəfə 10 min tirajla çıxan qəzet, sonralar ayda 2-3 dəfə əsasən 1000 nüsxə ilə çap olunur.

## Tarixi

1920-ci ildə Moskvada keçirilən VIII Ümumrusiya Sovetlər Qurultayına nümayəndə kimi gedən o vaxt Quba Qəza İnqilab Komitəsinin sədri olan Qasım İsmayılov Xalq Komissarları Sovetinin sədri Vladimir İliç Leninə bir xurcun Quba almasını sovqat aparıb və bu payı Leninin köməkçisi Qarbunova verib.

Sonralar “Pravda” qəzetində RSFSR Xalq Komissarları Sovetinin işlər müdiri N. P. Qorbunovun *“Kubinskie nastroeniya”* (Quba əhval-ruhiyyəsi)  adlı məqaləsi dərc olunur: *“Bu almalar adi almalar deyillər. Bu almalar Şərqin azadlığa çıxarılmasını istəyən Quba qəzası kəndlilərinin arzusunu ifadə edir”* .

Quba almasından dadan Lenin də qubalıların hədiyyəsinə bu rayona  bir çap maşını göndərməklə cavab verib. Rayona  çatan çap maşını mətbəədə yerləşdirilib və mətbəəyə Leninin adı verilib. 1921-ci ilin aprel ayının 21-də Qubada ilk rayon qəzeti “Əxbar” adı ilə nəşrə başlayıb.

Qəzetin əldə olan ilk sayı 23 noyabr 1922-ci ilə aiddir. Üzərindəki qeyddən məlum olur ki, bunadək 43 sayı işıq üzü görüb və onlardan 22-si 1921-ci ildə çap olunub. Kiril əlifbasına keçid və yeni qeydiyyatdan sonra “Qızıl Quba”nın nəşrə başlama tarixi 1931-ci il göstərilib. Amma bu yanlışlıq elə sovet hakimiyyəti illərində də aradan qaldırılıb.

Qəzet sovet ideologiyasına uyğun olaraq "Yeni dirilik", "Kollektivləşmə yolu", "Quba", "Qızıl Quba" adları ilə nəşr olunub və 1995-ci ildən isə "Şəfəq"adı ilə çap olunub. 1996-cı il iyul ayının 27-də o dövrdəki prezident Heydər Əliyev qəzetin 75 illik yubileyini təbrik edib.

2021-ci ilin aprel ayında "Şəfəq" qəzetinin 100 illiyi rayon icra hakimiyyətinin o vaxtki rəhbəri Ziyəddin Əliyevin  təşəbbüsü  ilə qeyd edilib.

2022-ci il avqust ayının 25-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev "Media haqqında" yeni qanunu təsdiq edib və yeni qanunla rayon icra hakimiyyətinin hər hansı mətbu orqana təsisçilik etməsi qadağan edilib. Beləliklə, Azərbaycanın əksər rayon qəzetləri kimi, "Şəfəq" qəzeti də 2022-ci ilin oktyabr ayından icra hakimiyyətlərinin təsisçiliyinin ləğvindən sonra fəaliyyətini dayandırıb.

## Həmçinin bax

* Qusar (qəzet)
* Şəki (qəzet)
* Zaqatala (qəzet)
* Şərq qapısı (qəzet)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* **Şahverdiyev A.B.** *Azərbaycan mətbuatı tarixi.* "Təhsil" nəşriyyatı, 2006

## Xarici keçidlər

*
Katolikos V Davud

**Katolikos V David** — Albanların **XXXIX** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos II Simeondan sonra taxta çıxmış və altı il kürsüdə oturmuşdur. Moisey Kalankatlı qeyd edir ki
O, Parisos vənginin keşişi idi.
Oqtay Şıxəliyev

**Oqtay Yusif oğlu Şıxəliyev** () — Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (1992).

## Həyatı
Oqtay Şıxəliyev 3 sentyabr 1931-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1939-cu il Bakı 1 saylı orta məktəbə daxil olub. 8-ci sinfi bitirdikdən sonra 1947-ci il Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbinə daxil olmuşdur. 1952-ci ildə rəssamlıq məktəbini fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Muxina adına Leninqrad Ali Rəssamlıq Məktəbinə daxil olmuşdur.

Leninqrad şəhərində təhsil alarkən 1955-ci ildən kiçik yaradıcılıq işləri ilə sərgilərdə iştirak edib. 1958-ci ildə Ali Rəssamlıq Məktəbini bitirərək Bakıya qayıdır, Respublika Gənclər festivalının qalibiolur. Elə əsl yaradıcılıq fəaliyyətinə bu ildən başlayır. Sərgilərdə nümayiş olunan ilk işlərində O. Şıxəliyev özünü istedadlı və ruhən milli sənətkar kimi təqdim edir.

1960-cı ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olur. Bütün yaradıcılıq fəaliyyəti dövrü ərzində həm SSRİ məkanında, həm də Azərbaycanda bir çox rəssamlıq məktəblərinə, müəyyən ittifaqlara dəvət olunub. 1964-cü ildən M. Əliyev adına İncəsənət İnistutunda müəllimlik fəaliyyətinə başlamışdır. Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında müəllim, professor kimi fəaliyyət göstərir.

O. Şıxəliyevin yaradıçılığı, sənətsevərlər tərəfindən rəğbətlə qarşılanmış və o 1982-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı, 2002-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı fəxri adları verilmişdir. Bunlardan "Uşaq aləmi" univermağı, uşaq kafesi, "Ceyran" kafesi, "Turist" mehmanxanasının bədii tərtibatında, Dövlət sirkinin və digər binaların interyerlərini bəzəyən təsvirlər maraqlıdır. Həmin əsərlər kompazisiya müxtəlifliyi və bitkinliyi, işlənmə texnikası ilə diqqəti cəlb edir.

Oqtay Şıxəliyev 30 yanvar 2012-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı — 1 dekabr 1982
* Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı — 4 mart 1992

## İstinadlar
Neytrino

**Neytrino** (ν) -  Yalnız zəif qarşılıqlı təsir və cazibə qüvvəsi ilə qarşılıqlı təsir göstərən fermiondur (spin 1/2 olan elementar hissəcik). Neytrinonun belə adlandırılmasının səbəbi elektrik cəhətdən neytrallığı və sükunət kütləsinin çox kiçik olmasıdır. Uzun müddət neytrinonun kütləsinin sıfır olduğu düşünülürdü. Onun sükunət kütləsi digər məlum elementar hissəciklərdən (kütləsiz hissəciklər istisna olmaqla) çox kiçikdir. Zəif qarşılıqlı təsir qüvvəsi çox qısa diapazona malik olduğuna görə,  onlarda qravitasiya qarşılıqlı təsiri son dərəcə zəifdir və neytrinolar elektromaqnit qarşılıqlı təsirdə və ya güclü qarşılıqlı təsirdə iştirak etmirlər. Beləliklə, neytrinolar adətən normal maddədən maneəsiz və aşkarlanmadan keçir. Neytrinolar müxtəlif nüvə parçalanmalarının məhsulu kimi ortaya çıxır.
Katolikos Sahaq

**Katolikos Sahaq** — Albanların **XXXX** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos V Davuddan sonra taxta çıxıb və on səkkiz il taxtda oturub. Böyük Kolmank yepiskopluğundan seçilib. Onun dövründə xalkedonçuluğa meyil başlamışdı. Sünik mitropoliti Yaqub tərəfindən başladılan Erməni Qriqorian Kilsəsindən ayrılma hərəkatını Sahaq da dəstəkləyirdi.

## İstinadlar
Katolikos Qagik

**Katolikos Qagik** — Albanların **XXXXI** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos Sahaqdan sonra taxta çıxıb və on dörd il taxtda oturub. Katolikos Qagik Girdiman yepiskopluğundan seçilmişdi. Sünik mitropoliti Yaqubu dəstəkləməyə davam edirdi və Erməni Qriqorian Kilsəsindən ayrılmaq siyasəti aparırdı. 958-ci ildə katolikos I Ananiyanı Bərdəkürə dəvət etdi. Qaqik Albaniyanın müstəqil kilsəyə sahib olması fikrini dəstəkləmək üçün Movses Kalankatlının Albaniya tarixi kitabını sitat gətirərək Albaniya katolikosluğuna adından seçildiyini dedi. Ananiya isə buna etiraz edərək özünün katolikos, Qagikin isə baş yepiskop olduğunu xatırlatdı. Daha sonra Ananiya albanlarla barışdı.

## İstinadlar
Katolikos VI Davud

**Katolikos VI Davud** — Albanların **XXXXII** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos Qagikdən sonra kürsüyə çıxıb və yeddi il kürsüdə oturub. Katolikos VI Davud Qəbələ yepiskopluğundan seçilmişdi.

## İstinadlar
Katolikos IV Moisey

**Katolikos IV Moisey** — Albanların **XXXXV** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos Petrosdan sonra katolikos seçilib və altı il bu vəzifəni daşıyıb. Moisey Kalankatlı qeyd edir ki, katolikos seçilməzdən əvvəl o, Parisos vənginin baş keşişi olub. 

## İstinadlar
III Amenhotep

**III Amenhotep** (; Akkad dili *Nimmurja*; ) — Misirin Qədim dövrünə aid XVIII sülalənin e.ə. 1388–1351 ci illərdə (Helkə görə 1379–1340, Krausa görə 1390–1393) hökmranlıq etmiş VIII fironu.

## Ailəsi
* Atası: IV Tutmos;
* Anası: Mutemviya;
* Bacı-qardaşları: Amenemhet, Amenhotep-Meri-xepeş, Tiaa, Amenemipet, Tent-Amun və Petepihu;
* Qayınatası: Yuya;
* Qayınanası: Tuya;
* Arvadı: Tiya, Kiluxepa ( II Šutarnadan olan qızı), Taduxepa (Tušrattadan olan qızı), öz qızları Sitamun və İsis, və s.;
* Oğulları: Exnaton və Tutmosis;
* Qızları: Sitamun, İsis, Henut-tau-nebu və Nebet-aah.

## Genetik faktlar

## İstinadlar
Katolikos VII Davud

**Katolikos VII Davud** — Albanların **XXXXIII** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos VI Davuddan sonra taxta çıxıb və altı il taxtda oturub. Moisey Kalankatlı qeyd edir ki, onun katolikosluğa namizədliyini erməni katolikosu I Ananiya təqdim etişdir.

## İstinadlar
Katolikos Petros

**Katolikos Petros** — Albanların **XXXXIV** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos VI Davuddan sonra taxta çıxıb və altı il taxtda oturub. Katolikos VII Davuddan sonra kürsüyə çıxıb və on səkkiz il kürsüdə oturub. Moisey Kalankatlı və Mxitar Qoş onun Girdiman yepiskopluğundan seçildiyini qeyd edir. Mxitar Qoş onun haqqında yazır: *"Hələ sağ ikən o, katolikos taxtndan əl çəkmiş və öz yerini Parisosdan olan müqəddəs ata Moiseyə vermişdir."*

## İstinadlar
Dokka Umarov

**Əbu Osman Doka Xamadi oğlu Umarov** () — Çeçenistanın Rusiyadan ayrılması üçün silahlı mübarizə aparan səhra komandanlarından biri, Qafqaz Əmirliyi adlı qurumun rəhbəri.

Doku Osman Xamat oğlu Umarov 1964-cü il aprelin 13-də Çeçenistanda, Şatoy rayonunun Xarsen kəndində doğulub. Qroznı Neft İnstitutununun Memarlıq fakültəsini bitirib. Çeçenistanın Rusiyadan ayrılması üçün silahlı mübarizə aparan səhra komandanlarından biridir.

Şəxsiyyət xarakteri dostu və silhdaşı olmuş Şamil Basayevə yaxındır. Birinci çeçen müharibəsi ərəfəsində Ruslan Gelayevin başçılıq etdiyi "Borz" (azərbaycanca: *"canavar"*) polkunda qulluq edib. 1994-cü ildən Rusiya qoşunlarına qarşı vuruşan dəstələrdən birinin başında dayanıb. 1996-cı ildə briqada generalı rütbəsi alıb.

Aslan Məshədovun prezidentliyi dövründə tanınmamış İçkeriya Respublikasının Təhlükəsizlik Şurasının katibi olub, daha sonra Cinayətkarlığa Qarşı Mübarizə Qərargahına başçılıq edib.

İkinci çeçen müharibəsi zamanı – 2000-ci ildə Qroznıda çənəsindən yaralanıb. 2002-ci ildə çeçen silahlılarının qrupunda qərb cəbhəsinin komandanı, 2004-cü ildə Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin direktoru, 2005-ci ildə vitse-prezident təyin olunub.

Hazırkı Çeçenistan administrasiyasını tanımayan çeçen döyüşçüləri Umarovu İçkeriya Respublikasının son prezidenti (2006–2007) kimi qəbul edir.

Umarov eyni zamanda özünü Qafqaz Əmirliyinin rəhbəri elan edib. Rusiyaya qarşı bir çox terror aktlarının təşkilində günahlandırılır. 29 mart 2010-cu ildə Moskva Metropolitenində törədilmiş terror aktlarını görə məsüliyəti öz üzərinə götürüb.

2013-cü ilin iyul ayında zəhərlənərək öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Pambıqçı (dəqiqləşdirmə)

*Pambıqçı Bərdə — Bərdənin futbol klubu
*Pambıqçı Neftçala — Neftçalanın futbol klubu
Tərəqqi (dəqiqləşdirmə)

* Tərəqqi ()— bax: İnkişaf
* Tərəqqi (qəzet) — Bakıda 1908–1909-cu illərdə çıxan ictimai-siyasi, iqtisadi, ədəbi qəzet.
* "Tərəqqi" medalı — Azərbaycan Respublikasının dövlət mükafatı.
* Tərəqqi FK — Azərbaycan qadın futbol klubu.
* İttihad və Tərəqqi — Osmanlı imperiyasında siyasi təşkilat, daha sonra partiya.
* Azərbaycan Dirçəliş və Tərəqqi Partiyası — Azərbaycanda mövcud olmuş siyasi partiya.
Oğuz səsi (qəzet)

**Oğuz səsi** — Şahbuz rayonunda nəşr olunan qəzet.

## Tarixi
Qəzet 1936-cı ildə "Sosializm maldarlığı" adı ilə nəşr olunmağa başlayıb. Yarandığı ilk günlərdən rayonun ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi, mədəni həyatı ilə bağlı olub. Qəzet o dövrkü sovet cəmiyyətində sosializm ideyalarının təbliğinə, sosialist iqtisadiyyatının yaranmasına, yeni mənəvi-əxlaqi dəyərlərin meydana gəlməsinə xidmət edib. 1963-cü ildə Şahbuzun bir rayon kimi ləğv edilməsinə qədər "Sosializm maldarlığı" adı ilə nəşr olunan qəzet 3 il sonra – rayon yenidən yaradılanda "Qabaqcıl" adı ilə nəşr olunmağa başlayıb. 1991-ci ilin sentyabrından isə yeni ictimai-siyasi vəziyyətlə – yəni sovet quruluşunun ləğv olunması ilə qəzetin adı dəyişdirilərək "Oğuz yurdu" qoyulmuşdur, 1992-ci ildə isə qəzetin adı müəyyən səbəblərdən yenidən dəyişdirilmiş və "Oğuz səsi" adı ilə nəşrinə başlanılmışdır.

Qəzetin ilk redaktoru Rəzzak Babayev, sonrakı redaktorları Abbas Rəcəbli, Müseyib Mehdiyev, Mənaf Xudiyev, Bayram Qurbanov, Əsəd Quliyev, Əhməd Əhmədov, Aslan Bağırov, Elşən Məmmədov, Tahir Fərzəliyev, İmran Məmişov olmuşdur. Bir vaxtlar rayonda savadsızlığın ləğv olunması uğrunda ciddi mübarizə aparan qəzetin sonradan böyük müəlliflər ordusunun yaranmasında, alimlərin, şairlərin, yazıçıların yetişməsində özünəməxsus rolu olmuşdur. Allahverdi Həziyev, Güllü Məmmədova, Xeyrulla Abbasov, Əhməd Məmmədov, Xanlar Səfərəliyev, Çərkəz Məhərrəmov, Şirzad Quliyev, Şəhla Nəbiyeva, Bağdagül Əsgərova, Minayə Abdullayeva və başqaları qəzetin ən tanınmış yazarlarıdır.

Uzun illər qəzetin tərkibində "Qönçə", hazırda isə "Məmməd Araz" adı ilə fəaliyyət göstərən ədəbi birlikdə onlarla şair yetişmiş, onların şeirləri xüsusi almanaxlarda dərc edilmişdir. 2003-cü ildə tədqiqatçı Əbülfəz Muxtaroğlunun redaktorluğu ilə nəşr olunan "Zorbulağın zümzüməsi" ədəbi almanaxında "Oğuz səsi" qəzetində fəaliyyət göstərən "Məmməd Araz" ədəbi birliyində toplaşan şahbuzlu yazarların şeirləri toplanmışdır.

Bundan əlavə 1986-cı ildən başlayaraq görkəmli ziyalı və aqronom-fenoloq Qaşdar Əliyevin qəzetdə "Təbiət və biz" sərlövhəsi altında dərc olunan yazıları Şahbuz rayonunun zəngin təbiətini bütün Azərbaycana tanıtmışdır. Jurnalistikanın "Qəzetdə qəzet" janrını 20 il "Oğuz səsi" qəzetində əks etdirən "Təbiət və biz" səhifəsinin 2006-cı ildə yubileyi olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Şərurun səsi

## İstinadlar
Şəki (qəzet)

**"Şəki**"  — 1920-ci ildən nəşr edilən qəzet.

## Tarixi
İlk olaraq "**Şəki fəhləsi**" adı ilə nəşrə başlamış, daha sonra **"Nuxa işçisi"**, "**Nuxa fəhləsi**" adlanmışdır. Qəzet "Nuxa fəhləsi" adı ilə 6 may 1962-ci ilə qədər Azərbaycan KP Nuxa şəhər komitəsi və rayon zəhmətkeş deputatları Soveti icraiyyə komitəsinin orqanı idi.

8.05.1962-ci il − 30.06.1965-ci il tarixləri arasında Azərbaycan KP MK-nın və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Nuxa məhəlli kolxoz-sovxoz istehsalat idarəsi yanında rayonlararası qəzet kimi **"Lenin bayrağı"**  adı ilə nəşr olunmuşdur. "Nuxa fəhləsi"nin həftədə 3 sayı çap olunmuşdusa (1961), "Lenin bayrağı" əvvəlcə bir müddət həftədə 4 dəfə çap edildi. Daha sonra "Lenin bayrağı" qəzetinin 175-ci sayından (17.03.1963) 457-ci sayınadək (17.01.1965) qəzet Vartaşen Kolxoz-Sovxoz İstehsalat İdarəsi Partiya Komitəsinin, Nuxa Şəhər Partiya Komitəsinin, Vartaşen Rayon və Nuxa Şəhər Sovetləri İcraiyyə Komitələrinin orqanı olmuş, o dövrlərin rayon qəzetləri kimi həftədə cəmi 3 dəfə çıxmışdı.

"Lenin bayrağı" qəzetinin 30 iyun 1965-ci il tarixli 525-ci sayından sonra, qəzet yenidən "Nuxa fəhləsi" adlandırılmışdır. Qəzet "Nuxa fəhləsi" adlananda da, "Lenin bayrağı" olanda da redaktoru Məhyəddin Abbasov idi.

2 iyul 1965-ci ildən "Nuxa fəhləsi" adı bərpa edilmişdir. Bundan sonra "Vartaşen kolxozçusu" qəzeti "Lenin bayrağı" adlandı və Sovet dövrünün sonuna qədər həmin ad altında nəşr olundu.

18 mart 1968-ci ildə Nuxa şəhərinin və Nuxa rayonunun adları müvafiq olaraq “Şəki şəhəri” və “Şəki rayonu” olaraq dəyişdirildikdən sonra "Nuxa fəhləsi" qəzetinin adı da "Şəki fəhləsi" olaraq dəyişdirildi. 1991-ci ildən sonra isə qəzet "Şəki" adı ilə nəşr edilir.

## Həmçinin bax

* Qusar (qəzet)
* Şəfəq (qəzet)
* Zaqatala (qəzet)
* Şərq qapısı (qəzet)

## Qeydlər


## İlkin mənbə

*"Lenin bayrağı" və "Nuxa fəhləsi" qəzetlərinin 1961-1965-ci ildə çap edilmiş nüsxələrinin komplektləri (Salis Məmmədovun şəxsi arxivindən).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qəzetin PDF-ləri
Katolikos I Markos

**Katolikos I Markos** — Albanların **XXXXVI** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos IV Moiseydən sonra taxta çıxmışdır. Mxitar Qoş onun haqqında yazır: *"Moiseydən sonra isə katolikosluq taxtına mömin və müqəddəs ata Markos əyləşmişdi."*

## İstinadlar
Bayonetta

**Bayonetta** () — Platinum Games kompaniyası tərəfindən hazırlanmış kompüter oyunu. Kompüter oyununun yaradıcısı Xideki Kamiya həm də Devil May Cry, Resident Evil 2, Okami və Viewtiful Joe kompüter oyunlarının hazırlanmasında iştirak etmişdir.

Oyunda hadisələr avropa ölkələrindən birində cərəyan edir. Baş qəhrəman Bayonetta adlı bir qızdır. O, düşmənlərlə müxtəlif növ silahlar və sehrdən istifadə edərək vuruşur. Oyun beş səviyyədən ibarətdir.

"Bayonetta" oyununun hazırlanmasına 2007-ci ildən başlanılmışdır. Oyun ilk dəfə Yaponiyada 29 oktyabr, 2009-cu ildə, digər ölkələrdə 2010-cu ildə kütləvi istifadəyə verilmişdir.

"Bayonetta" 3D-action olub, 3-cü şəxs tərəfindən idarə olunur. Oyunçu Bayonettanı idarə edərək müxtəlif üsullarla düşmənlərə qalib gəlməyə çalışır.

## Mənbə
 

## Xarici keçidlər
* Bayonetta oyununun rəsmi saytı 
* Yaponiyadakı rəsmi sayt
Lerik (qəzet)

**Bolluq uğrunda** — Sovet dövründən Lerikdə nəşr olunan qəzet

## Haqqında
İlk sayı 1937-ci ilin martında “Zuvand kolxozçusu” kimi işıq üzü görmüş qəzet sonralar “Kolxoz yolu”, “Bolluq uğrunda” və “Lerik” adları ilə fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu gündə  fəaliyyətini uğurla davam etdirən “Lerik”  qəzeti rayonun ictimai-siyasi, sosial-mədəni, tarixi keçmişi, istedadlı insanları, bir sözlə rayonun bütün sahələrinin işıqlandırılmasında mühüm rol oynayır. Dəfələrlə müxtəlif mükafatlara layiq görülən “Lerik” qəzeti həm də Azərbaycan Mətbuat Şurasının üzvüdür. 
     
2012-ci ildə rayon icra hakimiyyəti başçısının dəstəyi ilə “Lerik” qəzetinin 75 illik yubileyi geniş qeyd edilmişdir. Tədbirdə Lerik Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rövşən Bağırov, Milli Məclisin deputatı İqbal Məmmədov, Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvü, “İki sahil” qəzetinin baş redaktoru Vüqar Rəhimzadə, Mətbuat Şurasının icraçı katibi Rəhim Hüseynzadə, “Astara” qəzetinin baş redaktoru Azər Abdullayev, “Yeni təfəkkür” qəzetinin baş redaktoru Şəmsiyyə Kərimova, respublikanın digər media orqanlarının nümayəndələri iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Məhsul (qəzet)

**Məhsul** — 1931-ci ildən bəri nəşr olunan qəzet.

## Fəaliyyəti

Biləsuvar rayonu İcra Hakimiyyətinin orqanı olan "Məhsul" qəzeti 1931-ci ildə təsis edilmişdir.  Qəzet ilk dəfə " Qırmızl pambıqçı" adı ilə fəaliyyət göstərmişdir. Qəzetin ilk redaktoru Hüseyin Natiq olmuşdur. 

Qəzet keçən əsrin əllinci illərində "Yeni Muğan" adı ilə çap olunmuşdur. Qəzetin redaktoru 1955-1957-ci illərdə Əliyev Musaxan İsaxan oğlu idi. Qəzet 1957- ci ildən hal-hazıra kimi "Məhsul" adı nəşr olunur. 1957-2000-ci illərdə qəzetin baş redaktoru Əzizov Həmdulla Abdulla oğlu olmuşdur.  2000-2003-cü illərdə qəzetin redaktoru Quliyev Böyükbəy Həbib oğlu, 2003-2009-cu illərdə Şahbazov Surxay Qəhrəman oğlu və 2009-2016-cı illərdə Əhmədov Muxtar İsmayıl oğlu işləmişdir. 2017-ci ildən hal-hazıra kimi "Məhsul" qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində Bağırov Qənbərəli Əliqulu oğlu fəaliyyətini davam etdirir.

"Məhsul" qəzeti rayonun ictimai-siyasi həyatını əks etdirməklə abunə vasitəsilə yayılır. Redaksiyanın yaradıcı heyəti qəzetin səhifələrində rayonda aparılan abadlıq-quruculuq işlərini geniş işiqlandırır, məzmunlu, peşəkar müəllif yazıları və bədii-publisistik məqalələr çap edir.

## İstinadlar
Sumqayıt (qəzet)

**"Sumqayıt"** (1952-1990-cı illər aralığında **"Sosialist Sumqayıtı"**) — Sumqayıtda nəşr olunan şəhər qəzeti.

## Tarixi
"Sosialist Sumqayıtı" qəzetinin çox maraqlı yaranma tarixçəsi var.

1952-ci ilin dekabr ayının axırlarında Sumqayıt metallurqları ilk boru istehsal edib Bakı neftçilərinə göndərdilər. Bu respublikada böyük bir hadisəyə səbəb oldu. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Mir Cəfər Bağırov bu münasibətlə hamını, ilk növbədə sumqayıtllıarı təbrik etdi və çıxışında belə bir ifadə işlətdi ki, *"Sumqayıtda artıq qəzet nəşr olunur."* Həqiqətdə isə Sumqayıtın öz mətbu orqanı yox idi. Amma söz Bağırovun ağzından çıxmışdı. Deməli, qəzet də nəşr olunmalı idi.

Mərkəzi Komitənin ideologiya üzrə katibi təcili Sumqayıt şəhər partiya komitəsinin birinci katibini və respublikanın bir neçə tanınmış jurnalistlərini bir yerə toplayır və deyir: *"Nəyin bahasına olursa-olsun, qəzet sabah Bağırovun stolunun üstünə qoyulmalıdır."* Bütün günü, gecə və gündüz işləyirlər və qəzeti səhər saat 6-da çapa verirlər. Ertəsi gün qəzet Bağırovun stolunun üstünə qoyulmuşdu. Bu "Sosialist Sumqayıtı" qəzeti idi.

## Redaktorları
*Məmmədyar Ağayev
*Kamran Hacıyev
*Qüdrət Muğanlı

## İstinadlar
Azərbaycan pasportu

**Azərbaycan pasportu** — AzərbaycanRespublikasının vətəndaşlarına xaricə səfərlər üçün verilən sənəd. İstifadə müddəti 10 ildir. Viza və xüsusi qeydlər üçün 34 səhifəsi vardır. Azərbaycan və ingilis dillərindədir.

Henley Tərəfdaşları Pasport İndeksinin 26 mart 2019 tarixindəki hesabatına görə 67 ölkə və ya ərazi Azərbaycan pasportunu vizasız, ya da vizanı girişdə verərək qəbul edir

Azərbaycan Pastotu.com.xxx

## Azərbaycan pasportu — Rəqəmsal foto ölçüsü və tələblər
Azərbaycanda pasporta fotoşəkil üçün olan tələblər aşağıdakılardır:

* Şəkildə üzü kameraya doğru baxmalısınız
* Arxa fon ağ rəngdə olmalıdır
* Kölgə olmamalıdır
* Gözlər açıq, ağız bağlı olmalıdır
* Ölçüləri: Eni: 30mm, Hündürlük: 40mm olmalıdır

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın viza siyasəti
* Azərbaycan vətəndaşları üçün viza tələbləri
* Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi

## İstinadlar
Katolikos I Stepannos

**Katolikos I Stepannos** — Albanların **XXXXIX** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos II Markosdan sonra kürsüyə çıxmışdır. Katolikos I Stepannosun taxt illəri dəqiqləşdirilməyib. Lakin orta əsrlər erməni tarixçisi Araveltsi onun adını dolaylı olaraq 1076-cı il hadisələriylə əlaqədar çəkir. 1074-cü ildə Antakiya valisi Vasak Pəhlavuni (Katolikos II Qriqorinin oğlu) öldürüldükdən sonra Bizans sərkərdəsi Filoret bu bəhanə ilə Antakiyaya girir və oranı işğal edir. Sargis adlı bir keşişi katolikos təyin edir. Stepannos onu katolikos kimi tanımadı və lənətlədi.

## İstinadlar
Katolikos II Stepannos

**Katolikos II Stepannos** — Albanların **LI** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos II İohannesdən sonra taxta çıxmış və 1129–1131 illərdə il yarım müddətində taxtda oturmuşdur. Mxitar Qoş onun haqqında yazır:  O gənclik illərində katolikosluğa cəlb olunmuş, və katolikos kimi il yarım çalışmışdır. Onun ölümündən sonra Albaniya ölkəsi səkkiz il katolikossuz qalmış (1131–1139 11 iyun) və bu müddət ərzində orada katolikos olmamışdır. Həmin müddətdə Albaniyada başqa ölkələrdə ruhanilik etməli olan adamları katolikos seçirdilər. Bu dövrdə Müqəddəs Yağın miqdarı o qədər azalmışdı ki, uşaqları adı su ilə xaç suyuna çəkirdilər və üstün cüzi miqdarda sirkə yaxırdılar.

## İstinadlar
Tenerife FK

**Tenerife** — İspaniyanın Kanar arxipelağının bir hissəsi olan Tenerife adasını təmsil edən peşəkar futbol klubu.

## Tarixi

Tenerife FK 1912-ci ildə qurulmuşdur, lakin bəzi tarixi sənədlər göstərir ki, bundan əvvəl Sportinq Club Tenerife adında klub da yaradılmışdır. İspaniyada vahid çempionat 1928-ci ildə başlasa da, Tenerife 1953-cü ildə İkinci divizyona yüksələnə qədər regional turnirə qatılmışdır. Nəhayət 1961-ci ildə İspaniya çempionatına yüksəlmişdir. Lakin qatıldığı ilk ildəcə aşağı dəstəyə düşmüş, bir daha belə şansı isə düz 27 il sonra yaxalayacaqdır. Bu müddət ərzində isə ikinci divizyonda xeyli oyun keçirmiş, 8 il 3-cü divizyonda, 3 il isə 4-cü divizyonda oynamışdır.
Hannover 96 FK

**Hannover 96 (Hannover)** — Almaniyanın futbol klubu

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak

## Uğurları

*
Benfika FK

**Benfika FK** — Portuqaliyanın futbol klubu. Ev matçlarını paytaxt Lissabondakı 64,642 nəfərlik azarkeş tutumu olan "Estadio da Lui"də keçirir.
Mara Karfanya

**Mara Karfanya** () — İtaliyalı siyasətçi.

## Həyatı
Mara Karfanya dünyanın ən gözəl qadın siyasətçiləri arasında ilk yerlərdən birini tutur.

Keçmiş şou ulduzu indi İtaliyada bərabər imkanlar naziridir. İtaliyanın baş naziri xarici həmkarları qarşısında fəxr edə bilər ki, onun hökumətindəki nazir keçmiş fotomodel, tanınmış televiziya aparıcısı və "Miss İtaliya-1997" gözəllik müsabiqəsinin iştirakçısıdır.

Almaniyanın "Bild" jurnalı Mara Karfanyanı "dünyanın ən gözəl naziri" adlandırıb. Britaniyanın "Financial Times" qəzeti isə indiki nazirin 2001-ci ildə "Maxim" jurnalında nəşr olunmuş fotolarını təkrar dərc edib.

## Mənbə
* Offizielle Internetseite der Mara Karfanya
* Dünyanın ən gözəl naziri
Katolikos II Yovsep

**Katolikos II Yovsep** — Albanların **XXXV** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos IV Davuddan sonra kürsüyə çıxmış və iyirmi beş il kürsüdə oturmuşdur. Katolikos I Yovsep Böyük Kolmank yepiskopluğundan seçilmişdi. Moisey Kalankatlı və Kirakos Gəncəli qeyd edir ki, onun katolikosluq dövrünün üçüncü ilində erməni təqviminin üç yüzüncü ili tamam olmuşdur.

## İstinadlar
Katolikos II Markos

**Katolikos II Markos** — Albanların **XXXXVIII** katolikosu.

## Katolikosluğu
Katolikos III Yovsepdən sonra kürsüyə çıxıb. 1077-ci ildə öldüyü güman edilir.

## İstinadlar
Proton (fizika)

**Proton** — atomun nüvəsini təşkil edən iki hissəcikdən biri. Proton (yunan: *protos* birinci) hadronlar qrupuna daxildir və üç kvarkdan ibarətdir. Buna görə də o, eyni zamanda barionlar qrupuna (üç kvarkdan ibarət hissəciklər) aiddir.

## Ümumi baxış
Hər atom bir nüvə və nüvənin ətrafındakı orbitlərdə fırlanan elektronlardan ibarətdir. Nüvənin özü isə proton və neytron adlı hissəcikərdən meydana gəlmişdir. Elektronlar malik olduqları elektrik yükünə görə nüvənin ətrafında davamlı şəkildə fırlanırlar. Bütün elektronlar mənfi (-), bütün protonlar isə müsbət (+) elektrik yüklüdürlər.

Hər bir elementin bütün atomlarının nüvəsində eyni sayda proton olur. Protonların sayı həmin elementin atom nömrəsini və periodik cədvəldə yerini müəyyənləşdirir.

Protonun kütləsi təqribən 1.67262 × 10−27 kq-dır. Elektronun kütləsi təqribən 1836 dəfə protonun kütləsindən azdır.

## Proton və Neytronlar Arasındakı Müvazinət
Atomun mərkəzində nə qədər proton varsa, kənarında da o qədər elektron olur. Bu sayədə atomların elektrik yükü tarazlanır. Ancaq protonun həcmi də, kütləsi də elektronlardan çoxdur. Əgər müqayisə etsək, aralarındakı fərq bir insanla bir fındıq arasındakı fərq kimidir. Amma yenə də elektrik yükləri bir-birinin eynidir. Bəs görəsən proton və elektronun elektrik yükləri bərabər olmasaydı, nə olardı?Belə olduqda kainatdakı bütün atomlar protondakı artıq müsbət elektrik səbəbindən müsbət elektrik yükünə malik olardılar. Bunun nəticəsində də kainatdakı hər atom bir-birini itələyəcəkdi.

Görəsən, bu indi baş versə, nə olar? Kainatdakı atomların hər biri bir-birini itələsə, nələr baş verər? Baş verəcək şeylər çox fövqəltəbiidir. Atomlardakı bu dəyişiklik əmələ gəlsə, hal-hazırda bu kitabı tutan əlləriniz və qollarınız bir anda parça-parça olar. Sadəcə əlləriniz və qollarınız deyil, bədəniniz, ayaqlarınız, başınız, gözləriniz, dişləriniz, qısaca desək, bədəninizin hər parçası bir anda havaya uçar. İçində oturduğunu otaq, pəncərədən görünən xarici aləm də bir anda havaya uçar. Yer üzündəki bütün dənizlər, dağlar, Günəş sistemindəki bütün planetlər və kainatdakı bütün göy cisimləri eyni anda sonsuz sayda hissələrə ayrılıb yox olar və bir daha kainatda gözlə görünən heç bir cisim mövcud olmaz.

Həm də canlılar üçün belə bir şeyin baş verməsi elektron və protonların elektrik yükləri arasındakı müvazinətin 100 milyardda bir nisbətində dəyişməsilə həyata keçə bilər. Kainatın yox olması isə bu müvazinətdəki milyard dəfə milyardda bir dəyişiklik ilə baş verər. Yəni kainatın və canlıların varlığı çox həssas tarazlıqlarla mümkündür.

## Həmçinin bax

*Maddə və sahə zərrəcikləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Is the Atom Fundamental? The Particle Adventure
Bakı gerbi

300px|thumb|

**Bakı şəhərinin gerbi**  - aşağı tərəfi iti bucaq şəklində olan düzbucaqlı formada qalxanvari lövhədən ibarətdir. Lövhə hər tərəfdən eni 6mm olan qızılı zolaqla əhatə olunaraq haşiyələnmişdir. 

Gerbin əsas ölçüləri: eni - 100 mm, hündürlüyü 140mm-dir. 

Gerbin fonu açıq göy (sülh və açıq səma rəmzi) rəngdədir və lövhənin fonunda qızılı rəngli, eyni ölçülü üç alov dili (odlar yurdu rəmzi) təsvir edilmişdir. Alov dilinin hər birinin hündürlüyü 37 mm, eni 26 mm-dir. 

Gerbin aşağı hissəsində şaquli xətt üzrə lövhənin onda bir hissəsini tutan və neftin mövcud olmasını bildirən qara rəngli sahə, qalan hissənin isə dörddə birini tutan firuzəyi rəngdə dəniz dalğaları təsvir edilmişdir. 

Üfüqi xətt üzrə firuzəyi rəng fonunda üç cərgə qızılı rəngli beş dalğa keçir. Üfüqi xətt boyunca hər dalğanın ölçüsü 17,6 mm-dir. 

Binalar və abidələr üzərində gerb qabarıq (barelyef) şəkildə lövhənin aşağısında dalğalar və ortasında 3 alov dili olmaqla təsvir edilərək çərçivə ilə haşiyələnir. 

Gerb medallarda və fəxri fərmanlarda təsvir edilərkən, o, aşağıdan başlayaraq sağdan və soldan zeytun (şöhrət rəmzi) budaqları ilə haşiyələnir. Budaqlar aşağı hissədə çarpazlanır. 

Medallarda və fəxri fərmanlarda, habelə gerb təsvir olunan digər sənəd və əşyalarda bütün nisbətlər saxlanılır, təsvirin miqyası isə tələbatdan asılı olaraq müəyyən edilir.

## Mənbə

* http://www.bakucity.az/main/index_az.html
Ümumiləşdirilmiş taksonomik məlumat sistemi

## Həmçinin bax
ITIS-siz bioloji məqalələr

## Xarici keçidlər

* Təşkilatın mərkəzi rəsmi saytı 26 iyul 2010-cu ildə yoxlanılıb
* Kanada saytı (ITIS*CA)  26 iyul 2010-cu ildə yoxlanılıb
* Meksika saytı (SIIT*MX)  26 iyul 2010-cu ildə yoxlanılıb
* Braziliya saytı (SIIT*Brasil) 26 iyul 2010-cu ildə yoxlanılıb