open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leyli və Məcnun (Hatifi)

**"Leyli və Məcnun"** —  Hatifinin "Xəmsə" toplusuna daxil olan üçüncü əsəridir.
## Məzmunu

Əsərin başlanğıcında oğulsuz atanın iztirabları və Məcnunun doğulması göstərilir. Burada Məcnun doğulduğu gündən aşiqdir. Məcnun böyüyür, məktəbə gedir və Leyli ilə sevişir. Leylinin anası işdən xəbər tutub qıza nəsihət verir:
 
Leyli inkar edir və onu daha məktəbə buraxmırlar. Məcnun ayrılıqdan fəryad edib məktəbi tərk edir. O, hiylə ilə sevgilisinin görüşünə gəəlir, bir gün libasını dəyişib gözlərini bağlayır, Leylinin qapısında yıxılıb əlindən tutmaq üçün yalvarır, Leyli onu tutub qaldırır, bir gün dilənçi libasında gedib ondan pay alır. Artıq eşqi məlum olub Məcnun adı ilə çağırılır.

Atası, Leyli evdədir deyə onu gətirir, anası ilə görüşür, nəsihət edirlər. Məcnun bu işdə ürəyi müqəssir olduğunu söyləyir və yenə evdən qaçır. Atası çarə axtarır, çillənişin şeyxin yanına gedib dərdini söyləyir, başqa tədbirlərə əla tır, bir fayda vermir. Qəbilə qocaları elçiliyə gedirlər. Qızın atası oğlanın divanəliyindən danışır. Məcnunu çağırırlar, gəlir, Leylinin itini görüb qucaqlayır, onu öpür və tərifləyir. Leylinin atası bunu görür. Ata, güşənişin abidin yanına gedir, oğluna şəfa istəyir. O, daha da eşqinin artması haqqında dua etməsini xahiş edir. Ata oğlundan əl çəkir. Leylini isə İbn Salama ərə verirlər. Leyli
 
deyə etiraz edir. Onu sörla ər evinə göndərirlər. O, ərini şillə ilə vurub Məcnunu sevdiyini deyir. İbn Salam nə qədər səy edirsə də, nəticə vermir, axırda o Leylini boşayır. Məcnun Leylinin ərə getməsini eşidib ona məktub yazır və şikayət edir. Leyli cavab məktubunda eşqinə sadiq olduğunu bildirir. Yoldaşları Məcnuna nəsihət verirlər. O, özü özündən şikayət edir. Sevgilisini yuxuda görür, onu görməyə gedir və sevgililər dərdləşirlər. Leyli ixtiyarsızlığından şikayətlənir. Bu zaman xəbərdar olub onu öldürmək istəyən adamın əli göydə qalır. O, Məcnunun ayağına düşüb tövbə edir.

Bu hadisədən xəbərdar olan Nofəl müharibə edib qızı əsir edir. Ancaq qızın gözəlliyini görən Nofəl qızı özü sevir. Məcnunu ortadan qaldırmaq üçün zəhər hazırlayıb ona içirtmək istəyir. Zəhərli şərbəti hazırlayıb səhvən Nofəlin özünə verirlər. O, ölür, atası gəlib Leylini aparır. Məcnun sərvi azad edir.

Dəvə Leylini köçdən ayırıb Məcnunun qərargahına gətirir. Məcnun zəif və qüvvətsiz olur. İki aşiq bir-birini tanımırlar. Leyli ona vüsal tklif edir. Məcnun sevgilisinin rüsvay olmasını istəmir, xəyalı ilə qane olduğunu söyləyir. Leyli vəsiyyət edib ölür. Məcnun da Leylinin qəbri üstündə nalə edib ölür. 

## Tədqiqi

Hatifi süjetə yeniliklər gətirir, onu əsrinə uyğunlaşdırır və bu klassik mövzunu çox məharətlə yenidən işləyir ki, bu da əsəri dövrü üçün xarakterik hala gətirir. Çillənişin abid, qadına qarşı mənfi münasibət və sair XV əsr İran həyatı, təriqətlərin hökmran olduğu bir mühit ilə əlaqədar olaraq mövzuya əlavə edilmişdir. Bu mövzuda o öz narazılıqlarını da süjetlə əlaqədar olaraq verir. Bu mövzuda yazılmış bütün əsərlərdən fərqli olaraq Nofəl qalib gəlir və Leylini sevir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

## Həmçinin bax
* Leyli və Məcnun
* İran ədəbiyyatı
Müqəddəs Georgi kilsəsi (Qax)

**Müqəddəs Georgi kilsəsi** – Qax rayonunun Qaxingiloy kənd ərazisində yerləşən gürcü-pravoslav kilsəsi. 1888-ci ildə xristian din əzabkeşi Müqəddəs Georginin şərəfinə könüllü ianələr və Qafqazda Xristianlığın Bərpası İdarəsinin maliyyəsi ilə tikilmişdir. Kilsə binasının ərazisi 120 m2-dir. Kilsə Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi qorunur. Orada dövlət qeydiyyatından keçmiş dini icma fəaliyyət göstərir. 2006-cı ildə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev kilsəni ziyarət etmişdi.

## Rəhbərlik
Qax və Kürmük yeparxiyasının baş kafedralıdır. Kilsənin arxiyereyi Pyotr (Xumaraşvili)dir.

## Qalereya

Müqəddəs Georgi kilsəsinin tavanı, Qax 01.jpg|Kilsənin tavanı
Müqəddəs Georgi kilsəsinin həyətində qəbirlər, Qax 01.jpg|Kilsənin həyətindəki qəbirlər
Müqəddəs Georgi kilsəsinin daxili quruluşu, Qax 01.jpg|Kilsənin daxili quruluşu
Müqəddəs Georgi kilsəsinin divar rəsmləri, Qax 01.jpg|Kilsədəki divar rəsmləri


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Əhməd Şahidov-un kilsə barədə video reportajı.
Poqibi burnu

**Poqibi burnu** — Saxalin adasının şimal-qərbində, Tatar boğazında yerləşən burun. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayətinin Oxinski şəhər dairəsində yerləşir. 
## Adı
Poqibi nivxi dilindən təhrif edilmiş sözdür. «Döngə yeri» kimi tərcümə edilir.

## Tarixi
Poqibi burnundan Saxalin tunelinin başlanğıcı keçməli idi. Ancaq layihə gercəkləşdirilməmişdir.

## İstinadlar
Koriski burnu

**Koriski burnu** () — İturup adasında yerləşən burun (Kuril adaları).

İturup adasının şimalında yerləşən Medveji yarımadasının sonucunu təşkil edir. Öz növbəsində bir sıldırımlı qayadır. Burun yaxınlığında su üstü və su altı daşlar müşahidə edilir. Burada hündürlüyü 51 metr olan bir ada vardır. Sahillərində orta qabarma 1 metrdir.

İnzibati baxımından Rusiyanın Saxalin vilayəti, Kuril şəhər dairəsinə daxildir. Yaponiya isə əraziyə iddia edir və buranı Hokkaydo qubernatorluğunun Nemuro dairəsi Sibetoro qəzasına daxil edir. Yaponiyada bəzən Koriski burnunu Yaponiyanın ucqar şimal nöqtəsi olaraq göstərirlər. Bununla belə İturup adasının ucqar şimal nöqtəsi 3&nbsp;km şərqdə Tepta burnudur.

## Mənbə
* Burunun şəkli
  
## İstinadlar
Herakl mağaraları

**Herakl mağaraları** () — Mərakeşin Tanca-Titvan regionunda yerləşən mağara.

## Təsviri
Karst tipli olan Herakl mağaraları Tanjer şəhərindən 14 kilometr qərbdə yerləşir. Herakl mağarlarının biri quruya, biri dənizə olan 2 çıxışı var. Ehtimal var ki, dənizə olan çıxışı Finikiyalılar yaradıb. Maraqlıdır ki dənizə olan çıxış Afrika qitəsinin formasını xatırladır, ona görə də mağaranın başqa adı "Afrika Mağarası"dı. Təbii yaranan Herakl mağaralarını Berberlər xeyli genişləndirdilər, onlar zeytun yağının istehsalı üçün istifadə edilən dəyirman daşılarını düzəltmək üçün mağaranın divarlarından daşlar götürürdülər 

## Tarixi
E.ə. 6000-cü il — neolit dövrünün yaşayış məskəni

1878-ci il — mağara yenidən aşkar edildi

1900-cu illər — mağara fahişəxana kimi istifadə olunub

1920-ci il —  mağara publika üçün açıldı

1952=ci il —  Milli irs obyekti elan edildi

1982-ci il —  elektrik fənərlər quraşdırıldı

1995-ci il oktyabrın 23-ü — Britaniyanın Def Leppard rok qrupu mağarada konsert verdi. Həmin gün London və Vankuverdə də çıxış etməklə Def Leppard qrupu bir gün ərzində üç qitədə üç konsert verən dünyanın ilk rok qrupu oldu və Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil edildi.

2003-cü il dekabrın 20-si —  bir sıra tikinti işlərinin yaratdığı daş sürüşməsindən sonra publika üçün bağlandı

2004-cü il yanvar ayı —  mağara yenidənqurma işləri ilə əlaqədar bağlandı

2015-ci il sentyabr ayı — Mərakeş kralı VI Mohamedin 2 illik bərpaedilmə işlərindən sonra yenidən açıldı

## Əfsanələr
Maöara uzun müddət "dibsiz" sayılırdı. Əfsanəyə görə, bu mağaradan Cəbəllütariq boğazının altından keçib, 24 kilometr yol qət edərək Cəbəli-Tariq qayasında yerləşən Müqəddəs Mixail mağarasına çıxmaq olar. Əfsanəyə görə, Berberi makakaları  Afrikadan Cəbəllütariğa məhz belə keçiblər.

Digər əfsanədə deyilir ki, buranın Herkules mağaraları adlandırılmasının səbəbi odur ki, Herakl 11-ci qəhrəmanlığını etmədən öncə burada istirahət edib. Onun 11-ci qəhramanlığı təxminən Hesperidin bağından qızıl almalar oğurlamaq idi.

## İstinadlar
2017 Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı

**2017 Paracüdo üzrə Avropa Çempionatı** və ya rəsmi adı ilə **VII Paracüdo üzrə Avropa Çempionatı** — 2017-ci il avqustun 4-dan 5-nə qədər Birləşmiş Krallıqın Uolsoll şəhərində baş tutan paracüdo üzrə Avropa Çempionatı.

## Medal sıralanması

## İstinadlar
2007 Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı

**2007 Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı** və ya rəsmi adı ilə **II Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı** — 2007-ci il mayın 17-dən 21-nə qədər Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində baş tutan para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı.

## İstinadlar
2009 Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı

**2009 Paracüdo üzrə Avropa Çempionatı** və ya rəsmi adı ilə **III Paracüdo üzrə Avropa Çempionatı** — 2009-cu il iyulun 3-dən 5-nə qədər Macarıstanın Debreçendə baş tutan paracüdo üzrə Avropa Çempionatı.

## Medal sıralanması (top-5)

## İstinadlar
Vahid İsmayılov

**Vahid Aslan oğlu İsmayılov** () — Ağcabədi rayonu Partiya Komitəsinin birinci katibi

## Həyatı
Vahid Aslan oğlu İsmayılov 24 oktyabr 1931-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Çərəkən kəndində anadan olub. 1953-cü ildə Gəncə Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun aqronomluq fakültəsini bitirmişdir. Müxtəlif vaxtlarda aqronom, kolxoz sədri işləmişdir. İşgüzarlığını və yüksək mənəvi keyfiyyətlərini nəzərə alıb onu partiya işinə çəkmişlər. 1965–1983-cü illərdə Zəngilan, Ağcabədi, Jdanov (indiki Beyləqan) rayonlarında birinci katib işləmişdir.

Bir neçə çağırış Ali Sovetin deputatı, Ali Sovetin Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur. Sov. İKP MK-nın plenumlarına, qurultaylarına nümayəndə, Ali Sovetin Rəyasət Heyətinin, Mərkəzi Komitənin üzvü olmuşdur.

## Mükafatları
Lenin (1971), Oktyabr İnqilabı (1973), iki dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı (1966, 1981) ordenləri ilə təltif edilmişdir.

## Mənbə
* 

### İstinadlar
2011 Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı

**2011 Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı** və ya rəsmi adı ilə **IV Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı** — 2011-ci il noyabrın 17-dən 20-nə qədər Birləşmiş Krallıqın Kroli şəhərində baş tutan para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı.

## Medal sıralanması (top-5)

## İstinadlar
Dudelanj radio qülləsi

**Dudelanj radio qülləsi** () – Lüksemburqun Dudelanj şəhəri yaxınlığında yerləşən radio və televiziya qülləsi. Hündürlüyü 285 metrdir. 1957-ci ildə tikilib tamamlanmışdır.

31 iyul 1981-ci ildə Belçikaya məxsus hərbi təyyarə qülləni vurmuşdur. Nəticədə qüllənin yaxınlığındakı bir evdə yaşayan cütlük dağıntılar altında qalaraq həlak olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
2005 Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı

**2005 Paracüdo üzrə Avropa Çempionatı** və ya rəsmi adı ilə **I Paracüdo üzrə Avropa Çempionatı** — 2005-ci il aprelin 2-dən 6-na qədər Niderlandın Vlardinqen şəhərində baş tutan paracüdo üzrə Avropa Çempionatı.

## İstinadlar
2013 Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı

**2013 Paracüdo üzrə Avropa Çempionatı** və ya rəsmi adı ilə **V Paracüdo üzrə Avropa Çempionatı** — 2013-cü il dekabrın 4-dən 6-na qədər Macarıstanın Eger şəhərində baş tutan paracüdo üzrə Avropa Çempionatı.

## Medal sıralanması (top-5)

## İstinadlar
2015 Para-cüdo üzrə Avropa Çempionatı

**2015 Paracüdo üzrə Avropa Çempionatı** və ya rəsmi adı ilə **VI Paracüdo üzrə Avropa Çempionatı** — 2015-ci il noyabrın 25-dən 30-na qədər Portuqaliyanın paytaxtı Lissabon şəhərində baş tutan paracüdo üzrə Avropa Çempionatı.

## Medal sıralanması

## İstinadlar
Rza Aslanov

**Rza Aslanov** (Tam adı: *Rza Əlipaşa oğlu Aslanov*; d.14 noyabr 1911, Goranboy, Xanqərvənd k. Azərbaycan SSR - ö.27 oktyabr 2000, Bakı, Azərbaycan) — Kirovabad (Gəncə) şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi

## Həyatı
Rza Əlipaşa oğlu Aslanov 1911-ci ildə Qasım İsmaylov (indiki Goranboy) rayonu, Xanqərvənd kəndində anadan olmuşdur. Atası 1915-ci, anası isə 1920-ci illərdə vəfat etmişlər. 1925-ci ilə kimi qohumların himayəsində böyümuşdür. 1925-ci ildə Gəncə şəhərində uşaq evinə yerləşdirilmişdir. 1925-1927-ci illərdə Bakıdakı V.İ Lelnin adına toxuculuq fabrik-məktəbində oxumuşdur. Onu Gəncədəki S.Orjenikidze adına toxuculuq fabrikinə işə göndərirlər. O, burada 4 il fəhlə işləmişdir. Sonra 5 il komsomol işində çalışıb, məsul partiya işlərinə irəli çəkilib. 1949-1953-cü illərdə S.M. Kirov adına ADU-nin (indiki BDU) tarix fakültəsində təhsil almışdır. 1957-ci ildə Moskvada Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası MK-nin yanında xüsusi Lenin kurslarının müdavini olmuşdur. Rza Aslanov 27 oktyabr 2000-ci ildə 89 yaşında Bakı şəhərində vəfat edib.

## Əmək fəaliyyəti
R.Ə.Aslanov Azərbaycan KP MK-də məsul işlərdə çalışmış, Gəncə, Qusar, Sabirabad rayonlarında MTS direktoru işləmiş, Bərdə, Şəmkir, Kirovabad (Gəncə), İmişli rayonlarında birinci katib vəzifəsində işləmişdir. O, uzun müddət BBTİ-nin (Bakı Baş Tikinti İdarəsinin) Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri işləmişdir. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin ikinci çağırış deputatı olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin üçüncü çağırış deputatı olmuşdur.

## Mükafatları
* Lenin ordeni — 01.12.1943
* Медаль « За Оборону Кавказа» — 23.09.1944
* Медаль «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.» — 03.10.1946
* Медаль « За доблестный труд, в ознаменование 100- летия со дня рождения В.И.Ленина» — 31.03.1970
* Медаль « Ветеран Труда» — 07.05.1975
* Медаль « Тридцать лет победы в Великой Отечественной войне 1941-1945гг.» —  09.10.1975.

## Mənbə
* Azərbaycan Tikinti Kompleksinin Ensiklopediyası

## İstinadlar
Cavanşir Məmmədov (siyasətçi)

**Cavanşir Məmmədov** () — Jdanov rayonu Partiya Komitəsinin birinci katibi.

## Həyatı
10 sentyabr 1930-cu il tarixində Füzuli rayonunun Əhmədbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1953-cü ildə ADPU –nun tarix fakültəsini, 1968-ci ildə AKTA –nın aqronomluq fakültəsini, 1972-ci ildə isə Moskva ALİ Partiya Məktəbini bitirmişdir.

Cavanşir Məmmədov 1953–1954-cü illərdə Beyləqan rayon Komsomol Komitəsində təşkilat müdiri vəzifəsində çalışmış, 1954–1959-cu illərdə həmin qurumun ikinci və birinci katibləri vəzifəsinə yüksəlmişdir. 1959–1961-ci illərdə C. Məmmədov Azərbaycan SSR KP Beyləqan rayon Komitəsinin katibi vəzifəsində çalışmış, 1961–1963-cü illərdə Beyləqan rayon XDS İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1963–1965-ci illərdə İmişli rayon İstehsalat Partiya Komitəsində katib, 1965–1978-ci illərdə Beyləqan rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1978–1988-ci illərdə Tərtər rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1988–1990-cı illərdə isə Füzuli rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifələrin müvəffəqiyyətlə çalışmışdır.
VII, VIII, IX, X, XI çağırış Azərbaycan Ali Sovetinə deputat seçilmişdir.

## Mükafatları
4 dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı" (30.04.1966; 08.04.1971; 12.12.1973; 23.02.1981) və "Oktyabr inqilabı" (27.12.1976) ordenləri ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Abbasgöl məzrəsi

**Abbasgöl məzrəsi** — İrəvan əyalətini Sürməli nahiyəsində kənd adı.

## Toponimik adı
Abbasgöl məzrəsi — 1728-ci ildə İrəvan əyalətini Sürməli nahiyəsində kənd adı. Bu toponimin *[[Abbas]]* hissəsi türk dillərində abıs *[[keşiş]]*, *dindar* sözündən təhrifdir. Abbasgöl *Keşiş gölü* mənasındadır, məzrə isə gölün adı ilə adlanmışdır.

## Həmçinin bax
* İrəvan əyaləti
* Qərbi Azərbaycan

## İstinadlar
Məcnun heyvanlar arasında

**Məcnun heyvanlar arasında** — I Şah Təhmasibin sifarişi ilə 1539–1543-cü illərdə hazırlanmış və Təbriz miniatür məktəbinin sənətkarları tərəfindən çəkilmiş rəsmlərlə bəzədilmiş Nizami Gəncəvinin *"[[Xəmsə]]"* əlyazmasına daxil olan, Ağa Mirək Mirzə Qiyas tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəridir. Miniatürün daxil olduğu əlyazma hazırda Britaniya Milli Kitabxanasında (MS Or. 2265) saxlanılır.

## Mövzu
Nizaminin *"[[Leyli və Məcnun (Nizami)|Leyli və Məcnun]]"* poemasında, Leylinin atasının elçilərə etiraz etməsindən sonra, Məcnun insanlardan uzaqlaşaraq səhrada yaşamağa qərar verir. Vaxt keçdikcə o, vəhşi heyvanlarla dostlaşır, dərdlərini onlarla bölüşür.

## Təsvir
Üslub və dəst-xəttinə görə Ağa Mirəkə aid edilən miniatür, zəngin koloriti, mənzərənin göz oxşayan məziyyəti ilə seçilir. Lakin, bu məziyyət süjetin kədərli səciyyəsi ilə bir yerə sığmır. Miniatürün bütün səthi qayalıq dağlara, Yamaclardan kükrəyən qaynaqlara, ala-bula gövdəli tozağacı və sərv ağaclarına, bəyaz çiçək və kollara qərq olmuşdur. Belə lirik səpkidə verilən mənzərə ağac kölgəsində yatan nakam bir eşq mücəssəməsi və onun iztirabları ilə təzad təşkil edir.

Miniatürün aşağı hissəsində təsvirin aid olduğu səhnədən beytlər yazılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax
Maqsud Maqsudov

**Maqsud Maqsudov** — Göyçay Rayon Xalq Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan Kommunist Partiyası İmişli Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Balakən Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi.

## Həyatı
Maqsud Maqsudov 30-cu illərdə bir sıra mühüm dövlət vəzifələrində çalişmış, əvvəlcə Xaçmaz, sonra isə Şəki rayonlarında MTS-lər üzrə partiya komitəsinin katibi işləmişdir. 1935-ci ildə Balakən Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1 il sonra isə İmişli Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifələrində çalışmışdır. 1939-cu ildə Göyçay Pedagoji Texnikumunun direktoru, 1947-ci ildə isə Göyçay rayon Icraiyyə Komitəsinin sədri seçilmişdir.

## İstinadlar
Oqtay Maqsudov

**Oqtay Maqsud oğlu Maqsudov** () — Ədliyyə general-mayoru. Ali məhkəmənin keçmiş hakimi. Əməkdar hüquqşünas.

## Həyatı
Oqtay Maqsud oğlu Maqsudov 31 oktyabr 1937-ci ildə Göyçay şəhərində görkəmli ziyali Maqsud Maqsudovun ailəsində anadan olub. Oqtay Maqsudov 1954-cü ildə orta məktəbi bitirmiş, 1957-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinə (indiki Bakı Dövlət Universiteti) daxil olmuşdur. 1962-ci ildə universiteti bitirərək, təyinatla Azərbaycan Respublikasi Ali Məhkəməsinə göndərilir. Azərbaycan və rus dillərini mükəmməl bilən Oqtay Maqsudov Ali Məhkəmədə tərcüməçi vəzifəsinə işə qəbul edilir. 1964-cü ildə prokurorluq sisteminə qəbul olunan O. Maqsudov Xətai rayon prokurorluğununmüstəntiqi təyin olunur. 1966-cı ildən 1973-cü ilədək Azərbaycan Respublikasi Ali Soveti Rəyasət Heyətinin hüquq şöbəsində məsləhətçi, daha sonra baş məsləhətçi vəzifələrində çalışır. 1973–1984-cü illərdə isə Əzizbəyov rayonu Xalq Məhkəməsinin hakimi, Xalq Məhkəməsinin sədri vəzifələrində işləmişdir. 1984-cü ildə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə üzv seçilir. 1994-cü ilin iyulunda Ali Məhkəmənin növbədənkənar Plenumunun qərarı ilə ona hərbi kollegiyanın sədri vəzifəsinin icrası tapşırılır. 12 sentyabr 1995-ci ildə AR Ali Məhkəməsinin sədr müavini, hərbi kollegiyanin sədri vəzifəsinə seçilir. 2000-ci ildən etibarən Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimidir. Əməkdar hüquqşünasdır.1984-cü ildə əməkdə fərqlənməyə görə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən "Fəxri Fərman"la təltif olunub. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə Oqtay Maqsudova Ədliyyə general-mayoru rütbəsi verilib.

## İstinadlar
Mirhəmid Həmidov

**Həmidov Mirhəmid Mirheydər oğlu** — Sabirabad rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi,deputat.

## Həyatı
Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının Mexanikləşdirmə fakültəsini, Azərbaycan Dövlət İdarəetmə Akademiyasının, Moskva Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. Azərbaycan Elmi-tədqiqat Kənd Təsərrüfatı Mexanikləşdirmə və Elektrikləşdirmə İnstitutunun aspiranturasını bitirmişdir.

Azərbaycan KP MK-sının məsul işçisi olmuşdur. Dəvəçi rayon partiya komitəsinin ikinci katibi, Rayon İcariyə Komitəsinin sədri, Sabirabad rayon partiya komitəsinin birinci katibi, Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı olmuşdur. O, Azərbaycanda demokratik hakimiyyətin qurulmasında fəal iştirak etmiş, yeni demokratik hakimiyyətin qanunlarının müstəqillik aktlarının yeni Konstitusiyasının işlənib hazırlanmasında və qəbul olunmasında Milli Məclisin deputatı kimi fəallıq göstərmişdir. O, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin "Aqrar məsələləri" daimi komissiyasının üzvü olmuşdur.

1995-ci ildən AzTU-da "Maşınqayırma texnologiyası" kafedrasında, 2000-ci ildən isə "Daxili yanma mühərrikləri və avtotraktorlar" kafedrasında dosent vəzifəsində işləyir. Eyni zamanda Milli Aviasiya Akademiyasının "Nəqliyyat və materialşünaslıq" kafedrasının dosentidir.
5 dərslik, 1 monoqrafiya və 50-ə yaxın elmi məqalənin, o cümlədən, bir neçə metodik vəsaitlərin və dərs proqramlarının müəllifidir.
Elmi tövsiyyələri və iki ixtirası Dəvəçi, Siyəzən, Quba və Xaçmaz rayonlarında bağçılıq və tərəvəzçilik, Sabirabad və Saatlı rayonlarının pambıqçılıq təsərrüfatlarında geniş tətbiq edilmişdir.

## İstinadlar
İzmir metropoliteni

**İzmir metropliteni-** Türkiyənin üçüncü böyük şəhəri olan İzmirdə fəaliyyət göstərən  metro sistemidir. İzmir metropliteninin 20 kilometrlik tək xətt üzərində olan 17 stansiyası vardır.  Sistemin ilk mərhələsi olan 10 stansiya  Üçyol-Bornova xətti 22 May 2000-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Metropolitenin 2016-cı ildə da 105 milyon sərnişini olmuşdur. Xətt üzərindəki son genişləndirmə  27 İyul  2014-cü ildə başa çatmışdır.

## Tarixi
İzmir metroppliteninin tikintisinə 1994-cü ilin dekabr ayında başlanmışdır.  1996-cı ilin avqustunda ilk qatar yollarının qurulmasıbaşa çatmışdır. 2000-ci ilin aprel ayında Üçyol-Bornova arasındakı 10 stansiyalıq hissə 2000-ci il mayın 22-də istifadəyə verilmişdir. 

Qərb tərəfdəki 6 stansiya Üçyol-Fahrettin Altay xətti üçün ilk tender 2005-ci ilin mart ayında keçirilmiş və üç aydan sonra  xəttin təməli atılmışdır. İki ildə tamamlanaması planlaşdırılan genişləndirmənin kazılma işlərinə 5 iyul 2005-də başlanmışdır. İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsi 14 fevral 2006-cı ildə tenderin qalibi olan firmaya töhmət etmiş və eyni ilin oktyabr ayında tenderi ləğv etmişdir. Daha sonra ikinci tender elan olunmuş və xəttin 31 sentyabr 2008-ci ildə tamamlanacağı bildirilmişdir. Bu dəfə də tenderin qalibi olan firmanın 15 aylıq əlavə müddət istəməsi ilə 13 avqust 2009-cu ildə tender yenidən ləğv edildi. Bundan sonra İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsi  qalan işləri öz imkanları ilə tamalamağa başladı. 18 iyul 2012-ci ildə Üçyol-Fahrettin Altay xəttindəki İzmirspor və Hatay stansiyalarında test səfərləri başlandı və bu stansiyalar 29 dekabr 2012-ci ildə istifadəyə verildi. Eyni xətt ürərində olan  Göztepe stansiyası 25 mart 2014-cü ildə istifadəyə verilmişdir. Bu xətt üzərindəki son iki stansiya Poligon və Fahrettin Altay 27 İyul 2014-cü ildə açılmışdır. Bu iki stnasiya arasında yerləşən Güzelyalı stansiyası isə, bölgədən keçən yeraltı dərənin olması səbəbindən proyektdən çıxarılmışdır.

## İstinadlar
Abbaslar

**Abbaslar** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Gorus rayonu
ərazisində kənd olmuşdur. XX əsrin əvvəllərində xarabalığa çevrilmişdir. İndi ölü kənddir. Toponim abbaslar etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Toponimik adı
Abbaslar kəndin əsasını qoymuş nəslin adıdır.

## Həmçinin bax
* Abbasgölü
* Zəngəzur

## İstinadlar
Şarapov burnu

**Şarapov burnu** — Rusiyanın Kareliya Respublikası ərazisində, Ağ dənizə daxil olan Kandalaş körfəzində yerləşən burun. Burun 53 m hündürlüyə və 2&nbsp;km uzunluğa malikdir.
Şimal-qərbdən Mavi Salma, cənub-şərqdən Tryasov körfəzi ilə əhatələnir. Burun xarici vətəndaşların girişi üçün bağlıdır.
## İstinadlar
Abdallar (Karpibasar)

**Abdallar** — İrəvan xanlığının Karpibasar mahalında kənd adı.

## Toponimik adı
Abdallar — İrəvan xanlığının Karpibasar mahalında kənd adı.  1590-cı ilə aid mənbədə Abdallar məzrə (*əkin yeri*) adı, 1728-ci ilə aid mənbədə isə qəryə  (kənd) adıdır. Həmin mənbədə kəndin İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində Maçdərə kəndinin yaxınlığında yerləşdiyi qeyd olunur və onun *Kasim vələdi Yusif* adlı bir şəxsə (mülkədara) məxsus olması göstərilir. 1828–1832-ci illərdə kəndin Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Türkiyə və Ermənistan ərazisində çoxlu toponimlərdə əksini tapmış *abdal* komponentinin mənasını bütün hallarda müəyyən etmək çətindir. Qədim türk tayfalarından biri Abdal (Ağhun) adlanmışdır, Abdal adlı tayfa başqırdlarda, qaraqalpaqlarda, qazaxlarda və türkmənlərdə vardır.  V.A.Qordlevski yazmışdır ki, Abdal tayfası orta əsrlərdə Türkiyədə güclü ictimai-siyasi qruplardan idi. Lakin XV–XVI əsrlərdə İranda və Türkiyədə Sufi təriqətinin üzvləri də abdal (ərəbcə bədəl sözündən) *mömin*, *zahid*, *müdrik* adlanırdı. (I Şah İsmayıl Xətaidə: *Sufiyəm təriqətdə, həqiqətdə abdaləm*). Səfəvi şahları dərviş-abdallara Ermənistan və Azərbaycan ərazisində torpaqlar bağışlayırdılar. Lakin bu kəndin adı məhz Abdal etnonimini əks etdirir. 1727-ci ilə aid mənbədə Dağlıq Qarabağın Vərəndə mahalında Abdal kəndi, XIX əsrdə Zəngəzur qəzasında Abdallar (digər adı Oruclu) kəndi, Ordubad rayonunda Abdal dağ adı, Ağdam və Tovuz rayonlarında Abdal kənd adları, XIX əsrdə Şimali Qafqazda Ter əyalətində Abdal dağı  toponimləri də qədim türk mənşəli Abdal (Ağ hun) tayfasının adı ilə bağlıdır. Bu tayfa V–VI əsrlərdə Orta Asiya, Əfqanıstan və Çin Türküstanını əhatə etmiş bir dövlətin başçısı Eptalın adı ilə adlanmışdır. Bu çara mənsub pul üzərində *Xionların (yəni hunların-Q.Q.) çarı Eptal* sözü oxunur. VI əsrin ortalarında Şimali Qafqazda *Hun ölkəsində* yaşayan bir tayfa Abdel kimi qeyd olunmuşdur. 1588-ci ilə aid mənbədə Qarabağ düzündə Həsən Abdallı elinin yaşadığı göstərilir.

## Həmçinin bax
* Qərbi Azərbaycan
* Abbasgölü

## Ədəbiyyat
* Qeybullayev Q.Ə. Qədim türklər və Ermənistan, Bakı, 1992.

## İstinadlar
Reyqan doktrinası

**Reyqan doktrinası** () — Amerika Birləşmiş Ştatları prezidenti Ronald Reyqanın Soyuq müharibənin son illərində Sovet İttifaqı və kommunistlərin dünya üzərindəki təsirini yox etməyi qarşısına məqsəd qoyan xarici siyasət strategiyasıdır. Bu doktrina 10 ildən az bir müddət istifadə olunsa da 1980-ci illərdən SSRİ-nin dağıldığı 1991-ci ilə qədər ABŞ xarici siyasətinin mərkəzində olmuşdur.

Reyqan doktrinası çərçivəsində ABŞ SSRİ-nin dəstəklədiyi Afrika, Asiya və Latın Amerikasındakı sosialist ölkələrdəki anti-kommunizm meyilli hərəkatlara açıq və ya gizli dəstək vermişdir. Doktrinanın əsas məqsədi Sovet İttifaqının təsirinin güclü olduğu ölkələrdə bu təsiri azaltmaqdan ibarət olmuşdur. Bu çərçivədə Əfqanıstanda mücahidlər, Anqolada Jonaş Savimbinin rəhbərlik etdiyi UNİTA və Nikaraquada Kontras kimi hərəkatlar ABŞ hökuməti tərəfindən dəstəklənmişdir.

Doktrina Corc Buşun hakimiyyəti dövründə də davam etmiş, lakin Soyuq müharibənin sonlarına doğru təsiri azalmışdır. Doktrinanın sona çatmasına SSRİ-nin dağılması və prezident Buşun iqtisadi məsələlərlə bağlı olaraq hərbi xərcləri azaltması qərarı səbəb olmuşdur.

## Həmçinin bax
* SSRİ-nin dağılması
* Ronald Reyqan
* İran-Kontras qalmaqalı
* Monro doktrinası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''The Reagan Doctrine: Sources of American Conduct in the Cold War's Last Chapter'', by Mark P. Lagon, Praeger Publishers, 1994.
*"A U.S. Strategy to Foster Human Rights in Ethiopia" , by Michael Johns, Heritage Foundation Backgrounder # 692, February 23, 1989.
*"The Contras, Cocaine, and Covert Operations", by Gary Webb, National Security Archive, George Washington University, August 1996.
Ağ kətandakı adam (film, 2000)

***Ağ kətandakı adam*** tammetrajlı sənədli film rejissor Şamil Nəcəfzadə tərəfindən 2000-ci ildə çəkilmişdir. Film Simurq kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film kino rəssamı, Azərbaycanın xalq rəssamı, Dövlət Mükafatı laureatı Kamil Nəcəfzadə haqqındadır.

## Məzmun
Film kino rəssamı, Azərbaycanın xalq rəssamı, Dövlət Mükafatı laureatı Kamil Nəcəfzadə haqqındadır.

Kamil Nəcəfzadə 1948-ci ildə Ə. Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbini bitirdikdən sonra təhsilini Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda davam etdirir. 1955-ci ildən təhsilini bitirərək Bakıya qayıdır və "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında quruluşçu rəssam kimi fəaliyyətə başlayır. Kamil Nəcəfzadə kinofilmlərə verdiyi tərtibatlarla yanaşı, rəngkarlıq, qrafika və eləcə də teatr sənətində də öz sözünü demişdir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Şamil NəcəfzadəRejissor: Şamil NəcəfzadəOperator: Rövşən QuliyevProdüser: Davud İmanov, Şamil Nəcəfzadə

## İstinadlar
Abdulabad (Eçmiədzin)

**Abdulabad** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında kənd.

İrəvan xanlığının Qırxbulaq mahalındakı Abdulabad kimidir. Oradakı *Abdul dərəsi* adlı gölün kənarında qışlaq əsasında yaranmışdır. "Abdul (dərəsi)" toponimindən və "abad" (kənd) sözlərindən ibarətdir.

## İstinadlar
Ludoqorets Razqrad PFK

**Ludoqorets Peşəkar Futbol Klubu 1945** ( ), **Ludoqorets Razqrad PFK** və ya sadəcə **Ludoqorets** —  Boqlarıstanın Razqrad şəhərini təmsil edən, hazırda Bolqarıstanın ən üst peşəkar futbol liqası olan Birinci Peşəkar Futbol Liqasında mübarizə aparan peşəkar futbol klubu.

## Heyət

### Müqavilə altında olan digər oyunçular

### İcarəyə gedənlər

### Xarici oyunçular
İyirmiyə qədər xarici ölkə vətəndaşı qeydə alına və Birinci Liqada ilkin komanda üçün heyət nömrəsi verilə bilsə də, oyun günü ərzində yalnız beş qeyri-Aİ/AİB vətəndaşından istifadə edilə bilər. Aİ/AİB üzvü olmayan, amma əslən Avropa mənşəli olanlar həmin ölkədən vətəndaşlıq tələb edə bilərlər. Əgər oyunçunun mənşəyi də avropaya bağlı deyilsə, o, beş il Bolqarıstanda oynadıqdan sonra Bolqarıstan vətəndaşlığını ala bilər.

## Uğurları
**[[Bolqarıstan Milli Futbol Çempionatı|A PFL]]:**
* **Çempion (13)**: 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2020/21, 2021/22, 2022/23, 2023/24
**Bolqarıstan Kuboku:**
* **Çempion (3)**: 2012, 2014, 2023
**Bolqarıstan Super Kuboku:**
* **Çempion (2)**: 2012, 2014
**B PFL:**
* **Çempion (1)**: 2010-11

## Avropada uğurları
Bolqarıstan təmsilçiləri arasında, bir sezonda Avropa kuboklarında ən çox oyun keçirən (16), qəbələ qazanan (9), səfərdə qələbə qazanan (5) klubdur. Həmçinin qrupda məğlub olmadan qrub birincisi olan ilk bolqar klubudur(2013-14 UEFA Avroliqa B Qrupu). 

Ən iri hesablı qalibiyyətini 2014-15 Çempionlar Liqasının İkinci Turunun ilk oyununda F91 Dudelanjla oyunda (4-0) əldə etmiş, ən iri hesablı məğlubiyyətə isə 2016-17 Çempionlar Liqasının A Qrupunda Arsenal səfərində uğramışdır (6-0).

Avrokuboklarda ən çox qol vuran oyunçusu 8 qolla Roman Bezjak, ən çox oyun keçirən isə Svetoslav Dyakov, Cosmin Moti, Marcelinhodurlar (43 oyun).
Abdul dərəsi

**Abdul dərəsi** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında göl adı.

## Həmçinin bax
* Qərbi Azərbaycan
* İrəvan xanlığı
* Ermənistan azərbaycanlıları

## Ədəbiyyat
* Budaqov B. Ə. Ermənistanın Azərbaycan mənşəli coğrafi adları. "Didərginlər" məcmuəsi. Bakı, 1990.

## İstinadlar
Abdurrəhimli

**Abdurrəhimli** — İrəvan xanlığının Gərnibasar mahalında kənd adı.

## Toponimik izah
Abdurrəhimli — İrəvan xanlığının Gərnibasar mahalında kənd adı. 1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Ehtimal ki, Abdurrəhimli kəndin əsasını qoymuş nəsilin adıdır.

## İstinadlar
Kanin Nos

**Kanin Nos** — Rusiyanın Nenets Muxtar Dairəsi ərazisində, Ağ dəniz ilə Barens dənizi arasında yerləşən burun. Sahilləri sıldırımlıdır. burada hündürlük 15-20 m arasında dəyişir. Kanin yarımadasının şimal-qərb nöqtəsini təkil edir. Ərazi tundra bitkiləri ilə örtülüdür. Maralçılıq inkişaf etmişdir.
## Mereostansiya və mayak
Burunda 1915-ci ildə Hidrometeoloji stansiya quraşdırılmışdır. Eyni adlı mayakda 1915-ci ildə inşa edilmişdir və bu gündə fəaliyyət göstərir.
## İqlim
Orta illik temperatur −0,5° C təkil edir. Ən soyuq ay fevral, ən isti ay isə avqustdur.  

* Orta illik temperatur — −0,5 °C
* Küləyin orta sürəti — 7,4 м/с
* Havanın rütubəti — 87 %

## İstinadlar
Əbdürrəhman (kənd)

**Əbdürrəhman** — İrəvan quberniyasının Eçmiadizin qəzasında kənd adı.

## Toponimik izah
1918–1919-cu illərdə əhalisi qovulduqdan sonra ermənilər yerləşdirilmişdir. 1949-cu ildə kənd ləğv edilmişdir. Tam adı Əbdürrəhman məzrəsidir. 1728-ci ilə aid mənbədən aydın olur ki, bu məzrə (əkin yeri) əvvəlcə Qaynarca adlanmışdır. Abdurrəhman məzrənin və sonra orada yaranmış kəndin sahibkarının adıdır.

## Həmçinin bax
* İrəvan quberniyası
* Abdul dərəsi

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın izahlı coğrafi adlar lüğəti. Bakı, 1960.

## İstinadlar
İbrahim İbrahimov (iş adamı)

**İbrahim İbrahimov**(tam adı: *İbrahim Hüseyin oğlu İbrahimov*; ) — milyonçu, "Nehrəm Xəzər" layihəsi ilə məşhurlaşan, Naxçıvan Ali Məclisinin I çağırış deputatı, iş adamı, bankir.

## Həyatı
İbrahim İbrahimov 1958-ci ildə Azərbaycanda, Naxçıvan MSSR, Babək rayonu, Nehrəm kəndində anadan olub. Orta məktəbi Nehrəm kəndində bitirmişdir. Həmçinin, Naxçıvan Dövlət Universitetinin məzunudur. Hacı İbrahim Nehrəmli kimi tanınan İbrahim Hüseyn oğlu İbrahimov, həyata keçməyən «Xəzər adaları» layihəsi ilə məşhurlaşmış, Azərbaycanın iş adamlarından biridir. Evlidir, dörd övladı var. 

## İş həyatı
İbrahim İbrahimov anadan olduğu və yaşadığı regionda bir sıra məscidlər, xəstəxanalar, məktəblər tikdirmiş və təmir etmişdi, həmçinin tarixi abidələri bərpa etmişdi. O, kəndlərdə su boruları, körpülər tikərək, yollar salaraq kəndlərin infrastrukturunu yaxşılaşdırmışdır.

1991-ci ildə Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra İbrahim İbrahimov "İkan"adlı tikinti şirkətinin əsasını qoyur.

1995–2000-ci illərdə İbrahimov Naxçıvan Ali Məclisinin deputatı seçilmişdir. O, 2000-ci il parlament seçkilərində 4 saylı Babək-Şahbuz seçki dairəsi üzrə deputatlığa bitərəf namizəd olmuşdur. 2000-ci ildən sonra o, öz siyasi fəaliyyətinə son qoyur.

1996-cı ildə o, müxtəlif şirkətlərini "Avesta holdinqə" birləşdirmişdi. Bu holdinqin Rusiya, Türkiyə, İran, Polşa, Çexiya, Çin, Koreya və BƏƏ ilə əlaqələri var. İbrahim İbrahimovun ən böyük layihəsi Xəzər dənizinin sahilində suni adalarda salınmış yaşayış məntəqələridir. Bu layihənin ən əsas uğuru bir kilometrdən çox hündürlüyü olan dünyanın ən hündür qülləsi olacaq.

İbrahimov qardaşları həmçinin Azərbaycanın ictimai həyatında, xüsusəndə ATV kanalının fəaliyyətində aparıcı mövqe tuturlar.

İbrahimov Fərman Eyvazlı və Teymur Bünyadov tərəfindən öz uğuruna və xeyriyyəçi fəaliyyətinə görə mükafatlanmışdı. Bu yazıçılar onun şərəfinə "Həci İbrahim Nehrəmli" , digər adla isə "İnsanlığın yüksək dərəcəsində" əsərlər yazmışdılar.

## Filmoqrafiya
# Sirr (teleserial, 2012)

## Şəxsi həyatı
İbrahim İbrahimov evlidir 2 övladı var: 1 qız, 1 oğlan.

## İstinadlar
Tahir Salahovun ev-muzeyi

**Tahir Salahovun ev-muzeyi** —  Azərbaycanlı rəssam, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, SSRİ və Azərbaycan Dövlət mükafatları laureatı, SSRİ xalq rəssamı, professor Tahir Salahovun xatirə muzeyi. Muzey Bakıda "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunun İlyas Əfəndiyev küçəsində yerləşir.

## Tarixçəsi
2011-ci il oktyabrın 13-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Bakıda Tahir Salahovun Ev muzeyinin yaradılması haqqında sərəncam imzalayıb. Muzey “İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi tərəfindən 2012-ci ildə yaradılıb.

## Ekspozisiya
Muzey ekspozisiyası Azərbaycan rəssamı Tahir Salahovun həyat və fəaliyyətinə həsr olunub. Rəssam ev muzeyinə 735 eksponat hədiyyə edib. Onlar arasında özünün rəsm əsərləri, şəxsi əşyaları, xalça kolleksiyası və fotoarxiv var. Ekspozisiya 3 mərtəbədə yerləşir. Muzeyin 3-cü mərtəbəsində Tahir Salahovun emalatxanası yerləşir.

Muzeyin kolleksiyasında 798 eksponat var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azerbaijan 360<sup>0</sup> Tahir Salahovun Ev muzeyi (İçərişəhər)
UEFA Avropa Liqası 2017/2018

**UEFA Avropa Liqası 2017/2018,** UEFA tərəfindən keçirilən Avropanın ən böyük ikinci futbol tədbirinin 47.mövsümüdür. UEFA Avropa Liqası adı və formatıyla ise 9.mövsümdür.

Final oyunu, 16 may 2018 tarixində Fransanın Lyon şəhərindəki "Olimpik Lyon Park" stadionunda oynandı.
2018-19 mövsümündən etibarən yeni formatla UEFA Avrupa Liqası çempionu, UEFA Çempionlar Liqası qrup mərhələsinə daxil olur.

## Qatılacaq komandaların müəyyənləşməsi
2017-18 UEFA Avropa Liqası mövsümündə UEFA-ya üzv 55 ölkə federasiyasından 2017-18 UEFA Şampiyonlar Liqasında mübarizəni dayandıraraq gələn komandalar daxil toplam 190, 191 veya 192 klub mübarizə apardı. Ölkələrin klub saylarının müəyyən edilməsi üçün 2016 UEFA ölkələr sıralaması istifadə edilir. Buna görə:
* 1 ile 51.sıraya qədər olan ölkələrdən (Lixtenşteyn xaric) üç komanda.
* 53 ve 54.sıradaki ölkələrdəki iki komanda.
* Lixtenşteyn ve Cəbəllütariqdən 1 komanda.
* 2017-18 UEFA Çempionlar Liqasında mübarizəni dayandıraraq gələn 33 komanda

### Ölkə sıralaması
Ölkələrin toplam xalları 2011-12 və 2015-16-ci illər arasında Avropa Kuboklarında mübarizə etmiş ölkə komandalarının toplam xallarıdır.  

### Klubların bölgüsü

### Komandalar
Abreviaturaların açıqlamaları:
* ÖÇ: Öncəki ilin çempionu
* KÇ: Ölkə Kuboku çempionu
* KF: Ölkə Kuboku finalisti
* LK Liqa Kuboku çempionu
* P-Q: Liqasında mövsüm sonunda oynanan avropa kuboku Play-Off qalibi
* FP: Fair Play
* ÇL: Çempionlar Liqasından gələn
** Q3: Qrupunu 3.sırada bitirən
** PO: Play-Off turunda məğlub olan
** T3: Üçüncü təsnifat mərhələsində mübarizəni dayandıran

## Turnirin təqvimi
Aksi belirtilmedikçe kura çekimleri İsviçre'nin Nyon şehrinde yapılacaktır.

## Təsnifat mərhələləri
Təsnifat mərhələləri ve play-off turlarında klublar 2017 UEFA Ölkə Reytinqi cədvəlinə görə səpələnmiş və səpələnməmişlər deyə hər turda ayrı-ayrı təsnif edilərək ikiyə ayrılırlar. Yaranan qarşılaşmalar nəticəsində klublar iki oyunlu eliminasyon sisteminə görə evdə və səfərdə 1 oyun oynayırlar.Eyni ölkə klubları bir-biri ilə uyğunlaşırlar.

### Birinci təsnifat mərhələsi

(SQ)-səfərdə vurulan qol sayəsində

(ƏV)-Əlavə vaxt

### İkinci təsnifat mərhələsi

### Üçüncü təsnifat mərhələsi

### Play-off turu

## Qrup mərhələsi
48 komanda UEFA Klublar Reytinqinə görə 4 səbətə ayrılır. Klublar hərəsində 4 komanda olmaqla 12 qrupda mübarizə aparır (eyni ölkə komandaları fərqli qruplarda olmaq şərti ilə)

Hər qrupda klublar bir-birlərilə həm öz evlərində,həm də səfərdə oynamaqla toplam 6 oyun oynayırlar. Qruplarında birinci və ikinci sırayı tutan komandalar yollarına davam edir, lakin 3 və 4-cü yeri tutan komandalar mübarizəni bu mərhələdə dayandırırlar.

### Səbətlər

### Qruplar

#### A qrupu

#### B qrupu

#### C qrupu

#### D qrupu

#### E qrupu

#### F qrupu

#### G qrupu

#### H qrupu

#### I qrupu

#### J qrupu

#### K qrupu

#### L qrupu

## Finala doğru gedilən mərhələlər

### Klublar

#### Çempionlar Liqası qrup üçüncüləri

### Cütlüklər

### 1/16 Final

### 1/8 Final

### 1/4 Final

### Yarı final

### Final

## İstinadlar

## Həmçinin baxın
* UEFA Çempionlar Liqası 2017/2018
* UEFA Super Kuboku 2018
Afeli

**Afeli** [yun. apo – uzaqlıq + yun. Helios – Günəş]

## Ümumi məlumat
Afeli — Günəş ətrafında fırlanan planetlərin, asteroid və kometaların orbitinin Günəşdən ən uzaq nöqtəsi.
Yer hər il iyulun 5-də Afelidən keçir və bu vaxt Günəşdən 152 mln. km məsafədə olur.

## Həmçinin bax
Periheli

## İstinadlar
Periheli

**Periheli** [yun. peri – yaxın + yun. helios – Günəş]

## Ümumi məlumat
Günəşin ətrafında dövr edən göy cisimlərinin orbitlərinin Günəşə ən yaxın nöqtəsi.
Yer öz orbiti üzrə hərəkətində yanvarın 3-də Günəşə ən yaxın – 147 mln. km məsafədə olur. Buna Yerin Periheli məsafəsi deyilir.

## Həmçinin bax
Afeli

## İstinadlar
Qaravultəpə

*Qarovultəpə dağı (Babək)
*Qarovultəpə dağı (Kəngərli)
*Qaravultəpə — Lerik rayonu ərazisində dağ. Hündürlüyü 1928 m.
*Qaravultəpə — Şərur rayonunun şimal hissəsində dağ. Hündürlüyü 1584 m.
Sarıdağ

* Sarıdağ (zirvə)
* Sarıdağ (Babək rayonu)
* Sarıdağ (Culfa rayonu)
* Sarıdağ (Şahbuz rayonu)
* Sarıdağ (Şərur rayonu)
Soltanbud dağı

*Soltanbud dağı (Culfa) — Culfa rayonu ərazisində dağ; 
*Soltanbud dağı (Şahbuz) — Şahbuz rayonu ərazisində dağ; 
*Soltanbud dağı (Beyləqan) — Beyləqan rayonu ərazisində dağ;
Brekçiya

**Brekçiya** [ital. breccia – çınqıl, qırıntı]

## Haqqında
Brekçiya bucaqlı qırıntılardan və sementdən ibarət iri qırıntı süxurlarıdır. Qırıntıların ölçüsünə görə brekçiya aşağıdakı növlərə ayrılır: qayma daş (>1000 *mm*), iri, orta, kiçik qırıntılı (1000–100 *mm*) və iri, orta, kiçik çınqıllı (100–10 *mm*). Qırıntılar tərkibcə eyni və ya müxtəlif növ süxurlardan ibarət ola bilər. Mənşəyinə görə çökmə, karst, kimyəvi, vulkanik, tektonik brekçiya ayrılır. Brekçiya endogen və ekzogen proseslər nəticəsində əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
* Tektonik brekçiyalar

## Mənbə
*
Byef

**Byef** [fr. bief – kanal]
## Ümumi məlumat
Çayın, kanalın, digər su hövzəsinin hidrotexniki qurğulara (bəndlərə, şlüzlərə və s.) ən yaxın hissəsi.
Axın istiqamətində hidrotexniki qurğunun üst tərəfindəki Byef yuxarı Byef, alt tərəfindəki Byef isə aşağı Byef adlanır.
## İstinadlar
Cərəyan

**Cərəyan** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Dəniz cərəyanı
* Sabit cərəyan
* Cərəyan şiddəti
* Ədəbi cərəyan
* Elektrik cərəyanı
* Siyasi cərəyan
* İdeoloji cərəyan
Elbit Hermes 900

**Hermes 900** orta hündürlükdə uçuş həyata keçirən, uzun müddətli dözümlülüyə sahib İsrail istehsalı orta ölçülü taktiki pilotsuz uçuş aparatıdır. 9100 metr yüksəklikdə 36 saat ərzində fasiləsiz uçuş həyata keçirə bilən bu pilotsuz uçuş aparatı (PUA) əsasən kəşfiyyat və nəzarət məqsədilə istifadə olunur. Qanadlarının açıqlığı 15 metr, ağırlığı 970 kq olan bu PUA 300 kq faydalı yük götürmə qabiliyyətinə sahibdir. Hermes 900-ün faydalı yükünə elektro-optik (infraqırmızı) sensorlar, SAR radarı, radioelektron kəşfiyyat, həmçinin radioelektron mübarizə və hiperspektral sensorlar daxildir.

## İstifadəçilər
* 
: Dövlət Sərhəd Xidmətinin 2017-ci ilin avqust ayında Xəzər dənizində həyata keçirdiyi genişmiqyaslı təlimlər zamanı istifadə olunmuşdur.
* 
: İsrailin Elbit Systems şirkəti ilə imzalanan müqaviləyə əsasən Hermes 900 pilotsuz uçuş aparatları Braziliya Hərbi Hava Qüvvələrinə təhvil verilməlidir.
* 
: 2011-ci ilin iyul ayında Elbit şirkəti Hermes 900 PUA-larının ilk dəfə olaraq xarici ölkəyə ixracını həyata keçirmişdir və bu ölkə Çili olmuşdur. Çili Hərbi Hava Qüvvələrinin üç Hermes 900 istifadə etdiyi bildirilir. 2013-cü ilin oktyabrında Çili HDQ öz dəniz sularının mühafizəsi məqsədilə bu PUA-dan sifariş vermişdir.
* 
: Hermes 900 PUA-larının Kolumbiyaya satışı ilə əlaqədar müqavilə 2012-ci ilin avqust ayında imzalanmışdır. 2013-cü ilin iyul ayında isə Kolumbiya HHQ rəsmiləri İsraildən bir ədəd Hermes 900 sifariş verdiklərini təsdiqləmişdir.
* 
: İsrail HHQ Hermes 900-lərdən ilk dəfə 2014-cü ilin iyul ayında Qəzzada "Qoruyucu Sərhəd" əməliyyatı zamanı istifadə etmişdir.
* 
: 2012-ci ilin yanvar ayında Elbit şirkəti 50 milyon dollar həcmində imzalanan müqavilə qarşılığında adı açıqlanmayan müştəriyə iki ədəd Hermes 900 satdığını bildirmiş və sonradan bu müştərinin Meksika Federal Polisi olduğunu açıqlamışdır.
* 
: 2019-cu ilə qədər İsveçrə Silahlı Qüvvələrinin istifadəsində olan 15 ədəd RUAG Ranger pilotsuz uçuş aparatı 6 ədəd Hermes 900 ilə əvəz ediləcək. İsveçrənin bu PUA-ları ADS 15 adı altında istifadə edəcəyi gözlənilir.

## Texniki məlumatlar
*İstinadlar:*

*Yükgötürmə qabiliyyəti: 350 kq
*Uzunluğu: 8.3 m
*Qanad uzunluğu: 15m
*Boş çəkisi: 1100 kq
*Yük ilə birlikdə qalxma ağırlığı: 7560 kq
*Motor: 1 ədəd Rotax 914

## Həmçinin bax
* Pilotsuz uçuş aparatı
* İsrail Aerokosmik Sənayesi
* IAI Harop
* IAI Heron

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*http://elbitsystems.com/UAS
*Hermes 900 Brochure 
*Hermes 900, Israeli-weapons.com
* Hermes 900 MALE Tactical UAV System , Defense Update
Bitkilərin işıq rejimi

**Bitkilərin işıq rejimi** - müxtəlif bitki növlərində müxtəlif formada özünü göstərir.

## Ümumi məlumat
Müxtəlif bitkilərin işıq rejimi müxtəlif formada özünü göstərməkdədir. Belə ki, mezofit bitkilərin yarpaqları kserofitlərə nisbətən az şüaəksetdirmə qabiliyyətinə malikdir və nazik mezofit yarpaqlar görünən günəş şüalarının 20-40%-ni özündən keçirir. Kserofitlərin qalın yarpaqları praktiki olaraq işıq keçirmir.

## Bitkilərin işıq rejimini şəraitinə görə
Bitkilər işıq rejimi şəraitinə tələbatına görə  aşağıdakı ekoloji qruplara bölünür:

1. Heliofitlər və ya işıqsevən bitkilər-buraya açıq sahələrin, daim işıqlanan yerlərin (savanna, səhra) bitkiləri daxildir. İşıqsevən bitkilərin normal böyüməsi üçün intensiv günəş radiasiyası, yaxud süni radiasiya tələb olunur.  İşıqsevən bitkilərə bağayarpağı, suzanbağı, kəklikotu, günəbaxan, pambıq, qarğıdalı, kalış, şam ağacı, safora, akasiya, palıd, saqqız ağacı, dağdağan, badam, məryəmnoxudu və s. daxildir. İşıqsevən bitkilər bir sıra anatomik, morfoloji və fizioloji xüsusiyyətlərə malikdir: nisbətən qalın yarpağının sütunlu və süngər parenximinin hüceyrələrində 50-300 xırda xloroplast olur. Fotosintezin və tənəffüs intensivliyinin yüksək olması işıqsevən bitkilərin xarakterik fizioloji xüsusiyyətləridir.

2. Ssiofitlər və ya kölgəsevər bitkilər–kölgəli meşələrin alt yarusunun, mağara və dərin suların bitkiləri aiddir. Bu bitkilər düz günəş şüalarının güclü işıqlanmasına pis tab gətirir. Şimal enliyarpaqlı və tünd iynəyarpaqlı meşələrin sıx çətri cəmi 1-2% FAR keçirə bilərək onun spektral tərkibini dəyişir. Bu meşələrin ssiofitlərindən yaşıl mamırları, adi dovşan kələmi və armudgülünü misal göstərmək olar. Ssiofitlər heliofitlərə nisbətən yarpaqlarında az quru maddə saxlayır, hüceyrə şirəsinin qatılığı da aşağıdır, bunlarda xlorofil də az olur. Kölgəsevən ağaclara küknar, ürəkyarpaq cökə, fıstıq, qaraçöhrə və b. göstərmək olar.

3. Kölgəyə davamlı bitkilər-bu və ya digər dərəcədə kölgələnməyə dözür, işıqda da yaxşı bitir: bu bitkilər işıqlanma şəraitinin dəyişməsilə özünü dəyişdirə bilir. Bu qrupa bəzi çəmən bitkiləri, meşəaltı otlar və kollar, meşə talalarında, kənarlarında, qırıntı sahələrində bitən bitkiləri aid etmək olar.

## Xarici keçidlər
* Bitkilər üçün əlverişli mühit amillərini

## Həmçinin bax
* İşıqsevən bitkilər
* Bitkilər

## İstinadlar
Marikultur

**Marikultur** [lat. mare – dəniz + lat. cultura – tərbiyəetmə, yetişdirmə]
## Ümumi məlumat
Dəniz, liman və estuarilərdə balıqların, digər heyvan və bitki orqanizmlərinin nəzarət edilən sahələrdə yetişdirilməsi, artırılması.
Marikultur sənayesi ABŞ, Fransa, Filippin, Yaponiya, Hindistan və s. ölkələrdə xüsusi inkişaf edib.
## Həmçinin bax
Akvakultur
## İstinadlar
Diplomatların müdafiəsi Konvensiyası

**Beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxslərə, o cümlədən diplomatik agentlərə qarşı cinayətlərin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiya** — Konvensiya 1977-ci il fevralın 20-də qüvvəyə minmişdir. Nisbətən son dövrlərdə beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxslərə qarşı cinayət əməllərinin sayının artması bu konvensiyanın qəbul edilməsinə səbəb olmuşdur.

## Haqqında
Burada araşdırılan problemlərin dairəsi diplomatik agentlərə və beynəlxalq müdafiədən istifadə edən digər şəxslərə qarşı yönəldilmiş cinayətlərlə məhdudlaşmış olsa da, komissiya bu cür şəxslərə qarşı yönəldilmiş cinayətlər haqqında məsələni daha qlobal problem olan terrorizm aktlarının həyata keçirilməsi aspektlərindən birinə aid etmişdir.

## Müqavilənin müddəaları
Konvensiyanın 1-ci maddəsi beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxslərə aşağıdakıları aid edir: dövlət başçısı, o cümlədən, dövlət başçısı funksiyasını yerinə yetirən kollegial orqanın hər bir üzvü, xarici dövlətdə olan hökumət başçısı və ya xarici işlər naziri, onları müşayiət edən ailə üzvləri, dövlətin istənilən nümayəndəsi və ya vəzifəli şəxsi, yaxud beynəlxalq təşkilatın istənilən vəzifəli şəxsi və ya digər agenti və onların ailə üzvləri. Həmin maddənin 2-ci bəndində ehtimal olunan cinayətkarın anlayışı verilir. Belə ki, ehtimal olunan cinayətkar ona münasibətdə maddədə göstərilən cinayətləri törətməsini və ya törətməsində iştirak etməsini "prima facie" isbat edən kifayət qədər dəlillər olan şəxsdir. Konvensiyaya əsasən diplomatik agent, akkreditiv və ya qəbul edən dövlət olmayan 3-cü dövlətdə ezamiyyətdə olduqda belə xüsusi müdafiə hüququna malikdir.

Konvensiyanın 2-ci maddəsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Burada xüsusi beynəlxalq hüquqi müdafiə yaradan cinayətin tərkibi müəyyən olunur. Buna aşağıdakılar aiddir:
* beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxsin qəsdən öldürülməsi, qaçırılması və ya onun şəxsiyyətinə və ya azadlığına yönəlmiş digər hücumların həyata keçirilməsi;
* beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxsin şəxsiyyətinə və edən ümumtanınmış hüquqi prinsipin təsdiq edilməsi, azadlığına təhlükə yarada biləcək, onun rəsmi binasına, yaşayış binasına və ya nəqliyyat vasitələrinə zorakı hücumların həyata keçirilməsi;
* istənilən hücum cəhdi;
* istənilən belə hücumun iştirakçısı qismində əməllər, belə ki, hər bir iştirakçı dövlət tərəfindən onun daxili qanunvericiliyinə əsasən, bu cinayətin onun ərazisində və ya ərazisinin hüdudlarından kənarda baş verməsindən asılı olmayaraq, cinayət kimi qiymətləndirilməlidir.

## Ədəbiyyat
* H. A. Qasımova. Xarici əlaqələr hüququ. Dərslik. Bakı: "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2008, 480 səh.
Buzanay

**Buzanay** və ya **Bozanay** — Qazaxıstanın Atırau vilayəti İsatay rayonu ərazisində yerləşən qumlu massiv. Səhra massivi 15—17 metr dəniz səviyyəsindən yüksəkdə yerləşir. Burada qumlu barxanlar qərbdən şərqə doğru 60–70&nbsp;km məsafədə uzanır. Çökək ərazilərdə duzlu göllər vardır. Massivdə dikyarpaq, cuzqun, cil və s. bitkilərə rast gəlinir. Massiv otlaq sahəsi kimi istifadə edilir.

Narın qumlar səhrasının bir hissəsini təşkil edir.
## İstinadlar