open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məcburi orqazm

**Məcburi orqazm**, konsensual BDSM və ya bir insanın öz nəzarətindən kənar bir şəkildə orqazm olmağa məcbur edilməsinə razılaşdığı qeyri-adi cinsi oyundur.

## Məqsəd
Qeyri-ixtiyari orqazma gətirilən şəxs adətən onu orqazmın başlanğıcını və intensivliyini idarə etmək və acizlik hissini artırmaq qabiliyyətindən məhrum etmək üçün fiziki məhdudiyyətlərə məruz qalır, bu vəziyyət bəzi insanlarda cinsi ehtiras yaradır.

## Tətbiqi
Məcburi orqazm təcrübəsi həmçinin orqazmın inkarı, kənarın düzəldilməsi və ya məhv edilmiş orqazm kimi digər orqazma nəzarət oyunları ilə birləşdirilə bilər.

Razılıq verən partnyor təmkinli olarkən və cinsi oyanmağı dayandıra bilmədiyi halda, aktiv partnyor öz cinsiyyət orqanlarını və digər erogen zonalarını, öhdəlik götürmüş partnyor orqazma çatana qədər stimullaşdırır. Vaginal seks, oral seks və ya anal seks daxil olmaqla bir sıra cinsi stimullaşdırma istifadə edilə bilər. Məcburi orqazm cinsiyyət orqanlarının əl ilə stimullaşdırılması, əl işi və ya vulva/vajina barmaqları şəklində də baş verə bilər. Alternativ olaraq, stimullaşdırma vibrator, adətən çubuq vibrator kimi vibrasiyalı seks oyuncaqlarının istifadəsini əhatə edə bilər.

## Stimullaşdırma
Kişilərdə orqazma nail olmağın ən ümumi yolu penisin fiziki cinsi stimullaşdırılmasıdır. Qadınlar üçün orqazma çatmağın ən ümumi yolu klitorisin birbaşa cinsi stimullaşdırılmasıdır (klitorisin xarici hissələrinə qarşı ardıcıl rəqəmsal, oral və ya digər konsentrasiyalı sürtünmə deməkdir).

## İstinadlar
Teodor Geyger

**Teodor Yulius Geyger** () – alman sosioloqu və hüquqşünası.

## Haqqında

Nasizmә ilk qarşı çıxanlandan biri olub. Danimarkaya mühacirət etmiş və 1938-ci ildə orada Orxus şəhərindəki universitetdə ilk danimarkalı sosiologiya professoru olmuşdur. Sosial stratifikasiyanı və mobilliyi, həmçinin danimarkalı ziyalıları və Orxus əhalisini tədqiq etmişdir. Kanadadan Danimarkaya qayıdarkən dənizdə vəfatından sonra nəşr olunmuş "Ehkamlarsız demokratiya" əsərində (1964) insan münasibətləri ilə kompensasiya edilən fərdi fərqlərsiz cəmiyyət haqqında təsəvvürləri əksini tapır.

## İstinadlar
İlqar Qafarov

**İlqar Saab oğlu Qafarov** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru, Hərbi Hava Qüvvələrinin Əməliyyat və Döyüş Hazırlığı İdarəsinin rəisi.

## Həyatı
İlqar Qafarov 1978-ci il iyulun 22-də Göyçay rayonunun Bığır qəsəbəsində anadan olub. 1984–1994-cü illərdə Bığır qəsəbəsi Əli Əfəndi adına 1 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. 1994-cü ildə Türkiyə Hərbi Hava Məktəbinə (HHO) qəbul olub və 1998-ci ildə oradan təyyarəçi/sənaye mühəndisi ixtisası üzrə məzun olub.

Birləşmiş Ştatların Alabama ştatının Montqomeri şəhərində Komanda Qərargah Akademiyasında, Türkiyə İstanbul şəhəridə Ali İdarəetmə və Nəzarətin Təşkili Akademiyasında, Birləşmiş Ştatların Vaşinqton şəhərində Milli Təhlükəsizlik və Resursların Təminatı Strategiyası Akademiyasında magistr təhsili alıb.

İlqar Qafarov Macarıstanın Budapeşt, Birləşmiş Ştatların San-Antonio və Vaşinqton şəhərlərində təkmilləşdirmə kurslarında, Bəhreyn, Estoniya, İtaliya, Pakistan və Türkiyədə isə seminarlarda olub.

## Hərbi xidməti
sentyabr 1998-fevral 1999-cu illərdə Türkiyədə təyyarəçi ixtisası üzrə təcrübədə olub. 1999-cu ilin fevralından Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin N saylı hərbi hissəsində təyyarəçi, baş təyyarəçi, Manqa Komandiri, Eskadrilya Komandirinin müavini — şturman, Eskadrilya Komandirinin müavini — Eskadrilyanın qərargah rəisi, Eskadrilya Komandiri, Hərbi Hissə Komandirinin müavini — Hərbi Hissənin qərargah rəisi, Hərbi Hissə Komandiri vəzifələrində xidmət edib.

2019–2022-ci illərdə Hərbi Hava Qüvvələrinin Aviasiya rəisinin şturman hazırlığı üzrə müavini – Hərbi Hava Qüvvələrinin baş şturmanı vəzifələrində xidmət edib.

2022-ci ildə Hərbi Hava Qüvvələrinin Əməliyyat və Döyüş Hazırlığı İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25 iyun 2023-cü ild tarixli 3947 nömrəli Sərəncamı ilə İlqar Qafarova general-mayor ali hərbi rütbəsi verilib.

## İstinadlar
Fazil Qaraoğlu

**Fazil Qaraoğlu** (tam adı: **Fazil Qara oğlu İsmayılov**; ) — Quran kitabını ilk dəfə iki dilə həm Azərbaycan, həm də rus dilinə çevirən tək mütərcim, professor.

## Həyatı
1947-ci ildə İmişli rayonunun Qaradonlu kəndində anadan olub.

### Ailəsi
Məlumatlara görə bir qızı var, o da Fransada yaşayır.

## Fəaliyyəti
Quran kitabını ilk dəfə hər iki dilə — həm Azərbaycan, həm də rus dilinə çevirən tək tərcüməçidir. "Tarixi həqiqətlər", "Erməni saxtakarlığını ifşa edən əsər", "Soyqırım yalanını təsdiq edən ermənilər və ruslar", "Soyqırım yalanını təsdiq edən ermənilər və ruslar, "Ağlasığmaz xəyanət", "Erməni məsələsi və türk-müsəlman soyqırımı", "Erməni məsələsinə dair tarixi həqiqətlər", "Vətənə, xalqa həsr olunmuş ömür", "Peyğəmbərimiz Hz. Məhəmmədin həyatı", "Mikologiya elmi bizə nələr deyir" əsərlər ilə yanaşı "Ermənilər və həqiqətlər sənədlərdə" mövzusunda ümumilikdə 5 min səhifədən çox 7 cilddə kitab yazıb və nəşr etdirib.

### Haqqında
On dörd il Ankarada Qazi Universitetində çalışıb. Prezident Ərdoğanın şəxsi tapşırığı ilə Osmanlı arxivlərində araşdırma aparmaq icazəsi alıb. Fazil Qaraoğlu bu vaxta qədər Türkiyə Böyük Millət Məclisində çıxış edən ikinci azərbaycanlıdır. 2025-ci ilin oktyabrında vəfat edib.

## Kitabları
* Коран. Перевод проф. Ф. Караоглы. Анкара: Управления по делам религии Турецкой Республики, 1994; третье издание, 2008.
* Qurani-Kərim və açıqlamalı məali. Azərbaycan dilinə tərc. ed. F. Qaraoğlu. Ankara: Baskı-Cild, 2003.
* Peyğəmbərimiz Hz. Məhəmmədin həyatı. Bakı: [s. n.], 2006.
* Türk-islam dünyası. Prof. Fazil Qaraoğlunun bəzi tərcümələri. I Cild. İslama giriş. Bakı: Nurlar, 2007; II Cild. İslam əxlaqı. Bakı: Nurlar, 2007.
* Ermənilər və həqiqətlər (rəsmi sənədlərlə). C. 1. Bakı: Nurlar, 2007; C. 2. Bakı: Nurlar, 2008; C. 3. Bakı: Nurlar, 2009; C. 4. Bakı: [n.y.], 2010; C. 5 ?; C. 6. Bakı: Elm, 2013; C. 7. ?
* Türk millətinin tarixi, qurduğu dövlətlər və ata-babaları. Bakı: Nurlar, 2007.
* Peyğəmbərimiz Hz. Məhəmmədin həyatı. Bakı: Qanun, 2011. (ikinci nəşri)
* Qurani-Kərim və açıqlamalı məali. Azərbaycan dilinə tərc. ed. F. Qaraoğlu. Bakı: Qanun, 2021. (ikinci nəşri)
* Qurani-Kərim və açıqlamalı məali. Azərbaycan dilinə tərc. ed. F. Qaraoğlu. Bakı: Qanun, 2023. (üçüncü nəşri)

## Mükafatları

* Böyük Millət Məclisinin xüsusi təşəkkürnaməsi.
* Tərcümə etdiyi "Quran" kitabından 500 nüsxə Heydər Əliyev Fonduna bağışladığı üçün Anar Ələkbərovdan xüsusi təşəkkür məktubu alıb.

## Həmçinin bax
* Məhəmməd Mövlazadə

## İstinadlar
Xorvatiyada ölüm hökmü

**[[Xorvatiya|Xorvatiyada]]** 1991-ci ilə qədər tətbiq edilən **[[ölüm cəzası]]** cinayət cəzasının ən yüksək növüdür. Xorvatiyada sonuncu ölüm hökmü 1987-ci ildə, ölkə hələ Yuqoslaviyanın tərkibində olarkən həyata keçirilmişdir.

## Məşhur edamlar
Yuqoslaviya dövründə ölkə bir neçə səs-küylü cinayət işində cəza qismində ölüm cəzasını tətbiq etdi  :

* Luka Yavorina, Plavnodakı dəmir yolu stansiyasının rəisi (M604 dəmir yolu): iş başında olarkən sərxoş vəziyyətdə olurdu. Bu da 15 avqust 1949-cu ildə qatar qəzasında 20 nəfərin ölümünə səbəb oldu. 24 oktyabr 1949-cu ildə güllələnib.
* Kazimir Antiç və qardaşı İvan: əvvəlcədən razılaşaraq, Kremeniç ailəsinin Sresdəki evində quldurluq etdi. Hücum zamanı Kazimir Antiç Yosip Kremeniçi oyun taxtası ilə  öldürür, onun bacısı Mariyanı isə yaralayır. Antiç 6 noyabr 1967-ci ildə ölüm cəzasına məhkum edilmiş və 6 noyabr 1968-ci ildə edam edilmişdir.
* Ferdo Dariç Draqaniçdə yatmış qoca cütlük Petar və Bara Biliçiçi balta ilə öldürmüşdür. 1970-ci ildə edam edilmişdir.
* Yovan Buqarski 26 aprel 1964-cü ildə Samoborda Adela Başiçin evinə quldurluq məqsədilə daxil olmuş, Adelanın (46 yaş) və qızı Dragisanın (23 yaşlı) boğazını kəsmişdir. 1966-cı ilin payızında Zaqrebdə güllələnmişdir.
* Nikola Keviç Osiyekdə ikiqat qətldə və adam öldürməyə cəhddə təqsirli bilinib, Yuqoslaviya Ali Məhkəməsinə edilən appelyasiya  müraciəti rədd edilib. O, 22 aprel 1978-ci ildə güllələnərək edam edilməzdən əvvəl ölüm hökmündə, təkadamlıq kamerada və zəncirlərlənmiş vəziyyətdə saxlanılmışdır.

Xorvatiyada sonuncu edam 1987-ci ildə həyata keçirilib    . Yük maşını sürücüsü Duşan Kosiç 1983-cü il martın 1-də həmkarı Çedomir Matiyeviç, arvadı Slavitsa və onların qızları Draqananı (2 yaş) və Snejananı (8 aylıq) qətlə yetirməkdə təqsirli bilinərək edam edilib   . İstintaq zamanı Kosiç qətli törətdiyini etiraf edib və ətraflı ifadə verib, lakin sonrakı məhkəmə prosesində ifadəsindən imtina edib  . Karlovats Rayon Məhkəməsi onu təqsirli bilib və 4 oktyabr 1983-cü ildə ölüm hökmü çıxarıb   . Kosiç 29 yanvar 1987-ci ildə güllələnib    .

1990-cı il Xorvatiya Konstitusiyasının 21-ci maddəsinə uyğun olaraq ölkədə ölüm hökmü qadağan edilmişdir  .

Xorvatiya həmçinin Avropa İnsan Haqları Konvensiyasının bütün hallarda ölüm hökmünü ləğv edən 13 saylı Protokolunun iştirakçısıdır. Konvensiya 3 iyul 2002-ci ildə imzalanmış, 3 fevral 2003-cü ildə ratifikasiya edilmiş və 1 iyul 2003-cü ildə qüvvəyə minmişdir  .

## 1959-cu ildən sonra icra edilən edamlar
Mənbə: SPSK verilənlər bazası

## Qeydlər
İyul qurbanları

**İyul qurbanları** (  ) 29 iyul 1845  -ci ildə Avstriya İmperator Ordusu ilə toqquşmada həlak olan Xorvatiya  Xalq Partiyasının  üzvləri idi.

1845-ci ildə Xorvatiyanın paytaxtının da daxil olduğu Zaqreb vilayətində yerli hökumət seçkiləri keçirildi. Xorvat-macar partiyası namizədi səsvermənin nəticələrini saxtalaşdıraraq qalib gəlib   . Seçkilərin nəticələri elan edildikdən Xalq partiyasının   üzvləri qalibləri səsvermənin nəticələrini saxtalaşdırmaqda günahlandıraraq etiraz etmək üçün Müqəddəs Mark meydanına çıxdılar  Macar əsilli Frans Haller  Avstriya ordusunu meydanı etirazçılardan təmizləməyə çağırdı.

Ordu bu əmri yerinə yetirməyə başlayanda etirazçılardan biri olan Mirko Boqoviç qılıncla ordu zabitinə hücum etdi. Boqoviçə atəş açan əsgər onun müdafiəsinə qalxdı. Digər əsgərlər bu atəşi atışa başlamaq əmri kimi qəbul etdilər  . İzdihamın üzərinə açılan yaylım atəşi nəticəsində 13 etirazçı həlak olmuş, 27 nəfər yaralanmışdır  . Daha sonra sonunculardan altı nəfər aldığı yaralardan dünyasını dəyişdi  .

Atışmanın 10 qurbanı Müqəddəs Georgi qəbiristanlığında (indiki İyul Qurbanları Parkı) dəfn edildi  və onların dəfn mərasimi genişmiqyaslı siyasi etirazlara çevrildi  . Bütün bu hadisələrə görə,  Haller tezliklə yepiskop Yuray Haulik tərəfindən qəbul edilən vəzifəsini tərk etdi.

1855-ci ildə iyul qurbanlarının məzarı yatmış aslanı təsvir edən heykəllə bəzədilmişdir. 1895-ci ildə iyul qurbanlarının qalıqları Zaqrebdəki yeni Miroqoy qəbiristanlığına köçürüldü  .

Bu hadisələr İlliriya hərəkatını və vahid Xorvat Krallığının bərpasını dəstəkləyən xorvatlar ilə macar-xorvatlar (madyarlar) arasında mövcud olan gərginliyi nümayiş etdirdi, xorvat azlığı isə Macarıstanla daha sıx münasibətlərə meyil edirdi (onların mövqeyini Xorvat-macar partiyası təmsil edirdi). Sonrakı illərdə Xorvat dilini ölkənin rəsmi dili kimi  Latın dili ilə əvəz etməklə, bir qədər uğur qazandı.

## Qeydlər
Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı

## Quruluş dövrü
**Quruluş dövrü Osmanlı sədrəzəmləri siyahısı** Osman Qazioğlu Ələddin Paşa Çandarlı Xəlil Paşaya qədər, yəni 1320–1453 dönəmində, sədarətə gətirilmə tarixlərinə görə sıralanmış Osmanlı sədrəzəmləri siyahısıdır.

## Yüksəliş dövrü
**Yüksəliş dövrü Osmanlı sədrəzəmləri siyahısı** Zağanos Paşadan Sokollu Mehmed Paşaya qədər, yəni 1453–1579 dönəmindəki Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısıdır. Təqribən 126 ildə 34 sədrəzəm dəyişmişdir.

## Durğunluq dövrü
**Durğunluq dövrü Osmanlı sədrəzəmləri siyahısı** Səmiz Əhməd Paşadan Almas Mehmed Paşa da daxil olmaqla, yəni 1579–1697 illəri arasında sədarətə gətirilmə tarixlərinə görə sıralanmış Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısıdır.

## Geriləmə dövrü
**Geriləmə dövrü Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı,** Körpülü Hacı Hüseyn Paşadan Muhsinzadə Mehmed Paşaya qədər, yəni 1697–1773 dönəmində, sədarətə gətirilmə tarixlərinə görə sıralanmış Osmanlı sədrəzəmləri siyahısıdır.

## Dağılma dövrü
**Dağılma dövrü Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı,** İzzət Mehmed Paşadan Əhməd Tofiq Paşaya qədər, yəni 1773–1922 dönəmində, sədarətə gətirilmə tarixlərinə görə sıralanmış Osmanlı sədrəzəmləri siyahısıdır.

## Həmçinin bax
* Baş vəzir
* Osmanlı sultanlarının siyahısı

## İstinadlar
Əsgər Yusifinejad

**Əsgər Yusifinejad** — Təbrizli rejissor, ssenarist və kinotənqidçi. Azərbaycan dilində çəkdiyi "Ev" və "Qolçaq" filmləri ilə tanınıb.

Çəkdiyi "Ev" filmi 2004-cü ildən 2017-ci ilə qədər "Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı"nda iştirak edən ilk Azərbaycan dilində çəkilmiş film olub. "Qolçaq" filmi isə Azərbaycan dilində olduğu üçün "Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı"na buraxılmayıb.

## Haqqında
Əsgər Yusifinejad 1969-cu ildə Təbrizdə anadan olub. Tehranda İran Radio ve Televiziya Universitetini bitirib. 1989-cu ildən rejissor, yazıçı və prodüser kimi fəaliyyət göstərib.

2022-ci il sentyabr ayında beyninə qan sızdığı üçün xəstəxanaya aparılıb. Daha sonra əməliyyat olunub. Sentyabın 13-də səhər saatlarında insult nəticəsində həyatını itirib. Sentyabrın 14-də Təbrizdə Vadi Rəhmət qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Fəaliyyəti
Əsgər Yusifnejad 2016-cı ildə Təbrizdə "Ev" filmini çəkib. "Ev" filmi 2004-cü ildən 2017-ci ilə qədər "Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı"nda iştirak edən ilk Azərbaycan dilində çəkilmiş film olub. Farsca altyazı ilə nümayiş olunan film, "NETPAC" mükafatına və 35-ci "Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı"nda ən yaxşı ssenari və ən yaxşı film üçün təqdim olunan "Simurq Zarrin" və "Simin" mükafatlarını qazanıb. Film daha sonra 2018-ci ilin may ayında Rumıniyada keçirilən "Transilvaniya Beynəlxalq Film Festivalı"nda "Münsiflər heyətinin xüsusi mükafatı"na layiq görülüb.

2020-ci ildə çəkdiyi "Qolçaq" filmi də Təbrizdə Azərbaycan dilində çəkilib. 40-cı "Fəcr Beynəlxalq Film Festivalı"na qəbul edilməyib. İranlı kinorejissor Bəhruz Əfxəmi deyib ki, "Qolçaq" filmi heyranedici bir film olsa da, türkcə olduğu üçün Fəcr Festivalında iştirak etməyəcək. 2023-cü ilin aprel ayında "Qolçaq" filminin yaradıcı heyəti heyəti 42-ci "İstanbul Film Festivalı"nda təltif olunub. Filmin kinoteatrda ilk nümayişi rejissorun ölümündən sonra 2023-cü ildə Türkiyədə baş tutub. 2024-cü il martın 25-də isə film Təbrizdə kinoteatrda göstərilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dini eksklüzivizm

**Dini eksklüzivizm** () — Dini inanca eksklüzivist yəni inhisarçı mövqedən çıxış edir. Müxtəlif dinlər, cəmiyyətlər, mədəniyyətlər, siyasi fraksiyalar və s. arasındakı əlaqəni anlamaq üçün dinşünaslıqda, antropologiyada və ya vətəndaşlıqda bir neçə yanaşmadan biri.

## İnklüzivizmin izahı
Dini inanca eksklüzivist yəni inhisarçıların fikrincə:

* Xoşbəxtlik, qurtuluş, kamala çatmaq və yaxud dinin nəhayət amalı hesab olunan hər hansı bir zirvə yalnız bir dinin vasitəsilə əldə oluna bilər.
* Digər dinlərin pərəstişkarları etika baxımından doğru yolda olsalar da öz dinləri onları xoşbəxtliyə çatdıra bilməz. Biz insanlara nicat yolu açmaq üçün yeganə səadət yolunu onlara təqdim etməliyik.
* Səadət və xoşbəxtlik yalnız Tanrının insanlara qarşı mərhəmətindən asılıdır. Bu səbəbdən Allahın mərhəmətinin harada təzahür etməsini bilməliyik. Bizə qurtuluş bəxş edən İlahi mərhəmətin hansı dində zühur etməsini bildikdən sonra səadət dalınca başqa dinlərin sorağında olmaq mənasız görünür.

## Həmçinin bax
* Dini plüralizm
* İnklüzivizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Akop Babikyan

Akop Babikyan Əfəndi, (), Osmanlı ermənisi olan hüquqşünas və siyasətçidir.

Fransız məktəbində təhsil aldıqdan sonra oSofiyaya dövlət qulluqçusu kimi göndərilmişdir. O, San Stefano müzakirələrində katib kimi xidmət etmişdir. Bir müddət Bosniya və Herseqovinada da xidmət etmiş, lakin bu ərazi Avstriya-Macarıstana birləşdirildikdən sonra Konstantinopola (İstanbula) geri qayıtmışdır. 1879-cu ildə Ədirnə Ticarət Məhkəməsinin Baş Katibi, 1881-ci ildə isə Apellyasiya Məhkəməsinin sədr müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1891-ci ildə Konstantinopola (İstanbul) qayıdaraq vəkil kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1908-ci ildə Məclisi-Məbusana Ədirnə vilayətinin Təkirdağ sancağından millət vəkili seçilmişdir. İttihad və Tərəqqi Komitəsinin üzvü olmuşdur. O, Osmanlı parlamenti tərəfindən Adana hadisələrini tədqiq etmək üçün seçilən nümayəndə heyətinin arasında olmuşdur. Adanada tədqiqat işləri ilə məşğul olarkən xəstələnərək İstanbula qayıtmışdır. 1909-cu il avqust ayının 1-də insultdan ölmüşdür. Əvəzində Akop Boyacıyan 23 noyabr 1909-cu ildə Tekirdağdan millət vəkili seçilmişdir.

## İstinadlar
Edvard (Atelredin oğlu)

**Günah çıxaran Edvard** (; ) — 8 iyun 1042 – 5 yanvar 1066-cı illərdə hakimiyyətdə olmuş İngiltərə kralı. Anglo-sakson Vesseks sülaləsinin İngiltərə taxtına çıxan sonuncu kralıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Edward the Confessor Britaniya monarxiyasının rəsmi saytı.
* Westminster Abbey: Edward the Confessor and Edith
* Steven Muhlberger's 'Edward the Confessor and his earls'
* BBC History: Edward the Confessor
* BBC News: Ancient royal tomb is uncovered
* Life of St Edward the Confessor, Cambridge Digital Library
Akop Boyacıyan

Akop Boyacıyan Əfəndi (1854, Təkirdağ-) — Osmanlı ermənilərindən olan hüquqşünas və siyasətçidir.

Konstantinopol (İstanbul) Mühəndislik Məktəbində təhsil almışdır. Darülfünun Universitetinin Siyasət və Tibb Departamentinin direktoru olmuşdur. Akop Babikyanın ölümündən sonra 23 noyabr 1909-cu ildə Ədirnə vilayətinin Təkirdağ sancağından Məclisi-Məbusana üzv seçilmişdir. Boyacıyan 1912-ci il seçkilərində yenidən Təkirdağdan millət vəkili seçilməyi bacarmışdır. 1908-ci ildə yaradılmış olan Türk dərnəyinin üzvləri arasında Akop Boyacıyan da var idi.

## İstinadlar
Akop Kazazyan Paşa

**Akop Ohannes Kazazyan Paşa** (; Rom: *Hagop Paşa Kazazyan*; ), erməni əsilli Osmanlı maliyyəçisi və siyasətçisidir.

## Həyatı

Akop Kazazyan Əfəndi 1836-cı ildə İstanbulun Pera rayonunda anadan olmuşdur. Birinci Konstitusiyalı Monarxiya dövründə Məclisi-Məbusanda Dersaadet (İstanbul) deputatı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun tutduğu birinci mühüm vəzifə Osmanlı Bankının tərcümə mərkəzinin rəisi olmasıdır. O, 1872-1873-cü illər arasında Qalata ərazisinin kaymakamı olmuşdur. O, 1884-cü ildə sədrəzəm Mehmed Səid Paşanın kabinetində, 1888-ci ildə isə sədrəzəm Kamil Paşa tərəfindən yaradılmış olan hökumət kabinetində maliyyə naziri vəzifələrində işləmişdir. 1890-cı ildə də Kamil Paşanın hökumət kabinetində xəzinə naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bundan əlavə, Akop Kazazyan Əfəndi 29 iyun 1892-ci ildə yaradılan Darülacezenin on altı nəfərlik yaradıcıları arasında yer almışdır. Ona Papa IX Piy tərəfindən *Böyük Müqəddəs Qriqori ordeni* verilmişdir.

Sultan II Əbdülhəmidə olan sədaqəti ilə məşhur olmuş olan Akop, 1891-ci ildə Qələndər qəsri ərazisində sultanın hədiyyə etdiyi ata minərkən baş vermiş olan qəza nəticəsində vəfat etmişdir. Bəyoğlunun Üç Horan Erməni Kilsəsində keçirilmiş olan ruhani mərasimdən sonra dövlət mərasimi ilə Şişli Erməni Qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. Onun dəfn mərasimində bürokratlar, diplomatlar və maliyyə dairələri də daxil olmaqla 10 mindən çox insan iştirak etmişdir. Onun ölümündən sonra II Əbdülhəmid şəxsi sərvətinin idarə olunmasını erməni katolik icmasının üzvü olan Mikayıl Portakal Paşaya həvalə etmişdir.

## İstinadlar
Haloze

**Haloze** (; BFƏ:) — Sloveniyada coğrafi subregion. Haloze ölkənin şimal-şərqində, Aşağı Ştiriya bölgəsində yerləşir. 

## Ümumi məlumat
Haloze əsasən təpəlik relyefə malikdir və şərqdən qərbə doğru uzanır. Cənubdan Xorvatiya ilə, şimaldan isə Darvinya və Drava çaylarının hövzəsi ilə həmsərhəddir. Sahəsi 300 km² olan bu ərazidə təxminən 21 milyon əhali yaşayır. Haloze bölgəsində yeddi munisipalitet mövcuddur: Sirkulane, Qorişnisa, Mayşperk, Podlexnik, Videm, Zavrç və Jetale. Regionun qərb qurtaracağı Makole yaxınlığında ensiz zolaq şəklində cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru 40 km məsafədə uzanır. Halozenin qərb hissəsi sıx fıstıq və şam meşələri ilə örtülüdür. Şərq hissəsi isə hələ Roma imperiyası zamanından üzümçülük bölgəsi kimi tanınır.

## Geologiyası
Haloze regionunun geoloji quruluşu qonşu ərazilərin geoloji quruluşunda kəskin fərqlənir. Bölgənin torpaq örtüyü əsasən üçüncü dövrə aid dolomit əsaslı qumdaşlarından formalaşmışdır. Drava vadisinin cənubunda yerləşən Haloze təpəlikləri  Pleystosen epoxasının ortalarında, qədim Pannonon dənizinin quruması zamanı qalxmağa başlamış və təxminən 600 000 milyon il əvvəl formalaşması bitmişdir. Geri çəkilən dənizin suları Dəmirqapı vasitəsilə Dunay çayına axmışdır. Bu ərazidə güclü eroziya prosesinə səbəb olmuşdur. Ərzinin ən yüksək zirvəsi Elovisadır (623 m).

## Şərabçılıq
Haloze Sloveniyanın yeddi şərabçılıq regionundan biridir. Şərabçılıq bu bölgəyə eramızdan əvvəl V əsrdə keltlər tərəfindən gətirilmiş, daha sonra romalılar tərəmindən inkişaf etdirilmişdir. Xristianlıq zamanında bu ənənə davam etdirilmişdir. Daha sonra slavyan tayfaları üzümçülük ənənələrini öyrənərək müasir zamana kimi qoruyub saxlamışdılar.

## Dialekt
Haloze dialekti sloven dilinin pannon dialekt qrupuna daxildir.

## Xarici keçidlər
* Haloze–Zagorje tourist zone
* Haloze.net

## İstinadlar
Kalomira

**Kalomira** və ya tam adı ilə **Maria Kalomira Sarantis** (əsl adı ;  Nyu-York) – Yunanıstan əsilli müğənni.

## Avroviziya
Yunanıstanı Serbiyanın paytaxtı Belqradda keçirilən 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Təqdim etdiyi  adlı mahnısı ilə müsabiqənin ilk yarımfinalından finala yüksəlmişdi. Tamaşaçıların səsverməsinin nəticələrinə görə, o, 156 xalla birinci yeri tutmuşdu. Finalda isə 218 xal toplayaraq Rusiya və Ukraynadan sonra üçüncü yerə çıxaraq ilk üçlüyü qazanmışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi Səhifə
* Kalomiranın Eurovision çıxışı
Xristianafobiya

**Xristofobiya**, **Xristianofobiya** və ya **Xristian düşmənçiliyi** — kimi də adlandırılan anti-xristian əhval-ruhiyyəsi xristianlara, xristian dininə və/yaxud onun əməllərinə qarşı qorxu, nifrət, ayrı-seçkilik və/və ya qərəzli münasibəti ifadə edir.

Antixristian əhval-ruhiyyəsi tarix boyu tez-tez xristianların təqibinə səbəb olmuşdur. Avropa Yepiskop Konfransları Şurasının qəbul etdiyi qərara görə, bu terminlər əslində "xristianlara qarşı ayrı-seçkiliyin və dözümsüzlüyün hər bir formasını" əhatə etsə də, anti-xristian əhval-ruhiyyəsi bəzən Xristofobiya və ya Xristianofobiya olaraq da adlandırılır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* 
## Xarici keçidlər

* «Духовное равноправие» и «христианофобия» в Европе
* *Джеффри Т. Кюнер.* Христианофобия // The Washington Times, 2 апреля 2010.
* *Джеффри Т. Кюнер.* «Христианофобия» на западный манер
* Русская Православная Церковь предложила ООН новое понятие // Российская газета — Федеральный выпуск № 4894 от 22 апреля 2009 г.
* Сайт организации Обсерватория нетерпимости и дискриминации по отношению к христианам (англ.)
* ''Christianophobia warning from MP. Attempts to move Christian traditions to the «margins» of British life have «gone far enough», an MP has said'', BBC News, 04.12.2007. 
* Резолюция ПА ОБСЕ «Борьба с нетерпимостью и дискриминацией в отношении христиан в регионе ОБСЕ», 2011 — стр. 57
* Резолюция Европарламента «Положение христиан в контексте свободы вероисповедания», 2011
Albaniya–Yaponiya münasibətləri

**Albaniya–Yaponiya münasibətləri** (; ) – Albaniya ilə Yaponiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Tarixi
Yaponiya Albaniyanın müstəqilliyini 1922-ci ildə tanımış və ölkələr arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur. Belə ki, Albaniyanın xarici işlər naziri Fan Noli 28 yanvar 1922-ci ildə Yaponiyadan Albaniyanın müstəqilliyini tanımasını istəmiş, Yaponiya xarici işlər naziri Uçida Yasuiya 18 aprel 1922-ci ildə buna müsbət cavab vermişdir. 20 iyun 1930-cu ildə ölkələr arasında ilk ticarət müqaviləsi imzalanmışdır. 1935-ci ildə Osaka şəhərində Albaniya krallığının fəxri konsulluğu açılmışdır.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra Albaniya ilə Yaponiya arasındakı əlaqələr dayanmışdır. 10 mart 1981-ci ilin martında ölkələr arasındakı əlaqələr bərpa olunmuşdur. 1990-cı illərdə Albaniya açıq qapı siyasətini qəbul etdikdən sonra ölkələr arasındakı əlaqələr canlanmağa başlamışdır. 2005-ci ilin dekabrında Tokioda Albaniya Respublikasının səfirliyi açılmışdır. Yaponiya hökuməti 2016-cı ilin martında Tiranada səfirlik açmaq barədə qəbul etmişdir. Tirana səfirliyi 1 yanvar 2017-ci ildə açılmışdır. 2022-ci ildə ölkələr arasında əlaqələrin 100 illiyi qeyd olunmuşdur.

2008-ci ilin fevralında Albaniya baş naziri Sali Berişa Yaponiyaya səfər edərək Yaponiya baş naziri Yasuo Fukuda ilə görüşmüşdür. O, Yaponiyada olan ilk Albaniya baş naziri olmuşdur. 2019-cu ilin oktyabrında Albaniya prezidenti İlir Meta Yaponiyaya səfər edərək Yaponiya baş naziri Şinzo Abe ilə görüşmüşdür.

## Razılaşmalar
Albaniya və Yaponiya hökumətləri arasında 15-dən çox razılaşma imzalanmışdır. 2007-ci ilin sentyabrında imzalanmış razılaşmaya əsasən Yaponiya vətəndaşları üçün viza məhdudiyyəti ləğv olunmuşdur.

## Mədəniyyət
1989-cu ildən etibarən alban tələbələr MEXT proqramı üzrə Yaponiyada təhsil almaq hüququna malikdirlər. 2011–2017-ci ildə Albaniyanın Marin Barleti Universitetində yapon dili tədris olunmuşdur. 2012-ci ildə Albaniyanın ilk yapon dili lüğəti nəşr olunmuşdur. 2016-cı ildə Tirana Politexnik Universiteti yapon dili dərsləri təklif etməyə başlamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yaponiyanın Albaniyadakı səfirliyi
* Albaniyanın Yaponiyadakı səfirliyi
Alan MakDiarmid

**Alan MakDiarmid** (Alan Graham McDiarmid; ) — Amerika fiziki kimyaçısı, kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (2000, Alan Xiqer və Hideki Şirakava ilə birlikdə).

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (2002), London Kral Cəmiyyətinin (2003)üzvü.

## Bioqrafiyası
O, Vellinqtondakı Viktoriya Universitet Kollecini (1951il) və Viskonsin, Madison Universitetini (PhD, 1953il) və Kembric Universitetini (PhD, 1955il) bitirmişdir. O, Şotlandiyanın Sent-Endryus Universitetində, 1956-cı ildən Pensilvaniya Universitetində (1964-cü ildən professor) işləyib.

Ən mühüm elmi əsərləri polimerlərin fiziki kimyasına həsr edilmişdir. Alan Xiqer və Hideki Şirakava ilə birlikdə o, elektrik keçiriciliyi metallarla müqayisə edilə bilən üzvi polimer materialların alınması üsullarını işləyib hazırlamışdılar.

Vellinqtondakı Viktoriya Universitet indəki Qabaqcıl Materiallar və Nanotexnologiya İnstitutu MacDiarmidin adını daşıyır.

## Mükafat və tanınmaları
* 1982 il- Yüzillik Mükafatı
* 1989 il- Con Skott medalı
* 2000 il- Rezerford medalı
* 2000 il- Kimya üzrə Nobel Mükafatı
* 2002 il- Yeni Zelandiya ordeni
* 2004 il- Dostluq Mükafatı

## Ədəbiyyat
# Shirakawa H., McDiarmid A., Heeger A. İyirmi beş illik keçirici polimerlər. // Kimya. Kommun. 2003. S. 1–4.
# Zelenin K. N., Nozdraçev A. D., Polyakov E. L. 100 il kimya üzrə Nobel mükafatları. — Sankt-Peterburq: Humanistika, 2003. 872 s

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fələstin yəhudiləri

**Fələstin yəhudiləri** — müasir İsrail dövlətinin yaranmasından əvvəl Fələstinin yəhudi sakinlərinə aid edilən termin.
İngilis mandatı dövründə Fələstində yaşayan yəhudilərə istinad etməklə yanaşı, “Fələstin yəhudiləri” ifadəsi Cənubi Suriyanın yəhudi sakinlərinə də şamil edilmişdir. Bizans İmperiyasının "Palestina Prima" və Palestina Secunda (e. 4-7-ci əsrlər) əyalətlərində yəhudilərin son antik dövrdə "Fələstin yəhudiləri" kimi xatırlanmasına dair elmi nümunələr də var.
1948-ci ildə İsrail yaradıldıqdan sonra Məcburi Fələstin yəhudiləri İsrail vətəndaşları oldular və "Fələstin Yəhudiləri" termini böyük ölçüdə "İsrail Yəhudiləri" termininə dəyişdi.

## Avropa yəhudiləri
Avropalı yəhudilər bir çox Avropa ölkələrində ümumiyyətlə “Şərqli” insanlar hesab edilirdilər, adətən onların ata-baba mənşəyini Yaxın Şərqdə göstərdilər. Bunun bariz nümunəsi Avropa yəhudilərini “aramızda yaşayan fələstinlilər” adlandıran İmmanuel Kantdır.

## İstinadlar
Navarlar

**Navar xalqı** — İordaniya, Suriya, Livan və Fələstində istifadə edilən bir neçə köçəri icma üçün ərəb terminidir. Alçaldıcı hesab edilən bu termin ərəblər tərəfindən bir neçə müxtəlif etnik qruplar üçün istifadə olunur. Onlar tarixən "qaraçılar" adlandırılıblar, əslində isə onlar özlüyündə qaraçı deyillər. Dom xalqı xüsusilə Navar kimi tanınır. Həm onlar, həm də qaraçılar Hindistandan gəlsələr də, iki kəskin fərqli etnik və mədəniyyətdən gəlmişdilər.
Bu sayca kiçik, geniş yayılmış insanlar Cənubi Asiyadan, xüsusən də Hindistandan bölgəyə köçüblər. Digər ölkələrdə olduğu kimi, onlar özlərini şərəfsiz, lakin ağıllı hesab edən əhalinin qalan hissəsindən uzaq durmağa meyillidirlər. Nəvarlar ənənəvi olaraq toy və şənliklərdə musiqili əyləncələr təqdim edirdilər. Navarlı qadınların bu cür fəaliyyətlərdə iştirakı gəlirli olsa da, eyni zamanda qrupun aşağı statusunu gücləndirir. Navar həm də festivallarda falçı, sehrbaz və heyvan təlimçisi kimi fəaliyyət göstərir. Bu gün Suriyada kənd yerlərində Navar düşərgələrinə hələ də rast gəlmək olar.

## Əhali
Nəvar əsasən Suriya, Livan və Fələstində istifadə edilən bir neçə məskunlaşmış icma üçün ərəb terminidir.

### Suriya
Suriyadakı Navar, hesablamalara görə 100.000–250.000 nəfər arasındadır. Böyük əksəriyyəti oturaqdır.

### Fələstin
Fələstindəki Nəvarlar Qacarlar (qaraçılar) kimi də tanınırlar. Şərqi Qüdsdə kiçik bir icma Qüdsün Köhnə Şəhərində, Bab Huta məhəlləsində yaşayır.

### İordaniya
İordaniyanın Dom icması 2015-ci ildəki hesablamalara görə təxminən 70.000 nəfərdir.

## Dillər

### Domari
Yaxın Şərqdə Dom dili (Domari) Nəvari kimi tanınır. Domari türk, kürd və ərəb təsirini göstərir.

## İstinadlar
Arkanzas Dövlət Universiteti

**Arkanzas Dövlət Universiteti** — ABŞ-ın Arkanzas ştatında ictimai tədqiqat universiteti. Universitet Arkanzas Dövlət Universitet Sisteminin flaqman kampusu və ştatın ikinci ən böyük universitetidir. Universitet 1909-cu ildə təsis edilib.

Arkanzas Dövlət Universiteti "R2: Doktorantura Universitetləri - Yüksək tədqiqat fəaliyyəti" kateqoriyasına aiddir.

## Tarixi
Arkanzas Dövlət Universiteti 1909-cu ildə Arkanzas Qanunverici orqanı tərəfindən regional kənd təsərrüfatı məktəbi olaraq Jonsboroda İlk Kənd Təsərrüfatı Məktəbi olaraq təsis edilmişdir. Buna görə gələcək ADU da daxil olmaqla dörd dövlət kənd təsərrüfatı kollecinin yaradılmasını tələb edən qətnamə təqdim edildi.

1918-ci ildə ADU iki illik kollec proqramı təklif etməyə başladı. 1925-ci ildə Regional Kənd Təsərrüfatı kolleci və Mexanika kolleci açıldı.

1930-cu ildə dörd illik təlim proqramı başladı və 1933-cü ildə Arkanzas Dövlət Kolleci adlandırıldı. 1967-ci ildə Arkanzas Qanunverici orqanı kolleci universitet statusuna yüksəltdi və adını Arkanzas Dövlət Universiteti olaraq dəyişdirdi.

## Kampusları
* Arkanzas Dövlət Universiteti — Jonsboro kampusu
* Arkanzas Dövlət Universiteti — Queretaro kampusu
* Arkanzas Dövlət Universiteti — Beebe kampusu
* Arkanzas Dövlət Universiteti — Neuport kampusu
* Arkanzas Dövlət Universiteti — Mountain Home kampusu
* Arkanzas Dövlət Universiteti — Qərbi Memfis kampusu
* Arkanzas Dövlət Universiteti — Malvern kampusu
* Henderson Dövlət Universiteti — Arkadelfia kampusu

## Akademik strukturu

Universitetdə bakalavr, magistr, doktorantura və aspirantura proqramları təklif edilir. 2018-ci ildə Arkanzas Universiteti "R2: Doktorantura təhsili - Yüksək Tədqiqat Fəaliyyəti" kimi təsnif edildi. Bununla belə, universitet bakalavr təhsilinə diqqət yetirməyə davam edir.

Magistratura proqramları 1955-ci ildə başlamışdır və 1992-ci ilin payızında universitet təhsil rəhbərliyi sahəsində ilk doktorantura proqramını təklif etdi.

1997-ci ildə Ekologiya elmləri üzrə ikinci doktorluq proqramı, 2001-ci ildə İrs tədqiqatları üzrə doktorluq proqramı başlamışdır. Daha yeni doktorluq proqramları Ətraf Mühit elmləri, Molekulyar bioelmlər və Fiziki terapiyadır. 

Arkanzas ştatının ən böyük kitabxanası olan Dean B. Ellis kitabxanası burada yerləşir.

### Kollecləri
* Kənd Təsərrüfatı kolleci
* Mühəndislik və Texnologiya kolleci
* Biznes, Təhsil və Davranış Elmləri kolleci
* Humanitar Elmlər və Kommunikasiyalar kolleci
* Tibb bacısı və Sağlamlıq kolleci
* Elm və Riyaziyyat kolleci

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Arkansas State Athletics website
Buşnak

**Buşnak** (Ərəb: بشناق, "bosniyalı" mənasını verir, həmçinin Buşnak, Boşnak, Buşenak və Buşnak kimi tərcümə olunur) — Bosniya müsəlman əsilli Levantin və Səudiyyə (Hecazi) xalqları arasında yayılmış soyaddır. Bu soyadı daşıyanlar 1878-ci ildə Avstriya-Macarıstan Bosniya və Herseqovinanı işğal etdikdən sonra xristian hakimiyyəti altında yaşamaqdan qorxan, Osmanlı Suriyasına köçən Bosniya müsəlmanlarının nəslindəndir.
Levanta köçən bosniyalı müsəlmanların əksəriyyəti eyni ailəyə mənsub olmasalar da, mənşəyini göstərən ümumi soyad olaraq Buşnakı qəbul etmişlər.

## Tarixi
Bosniyalıların Fələstinə bəzi hərəkətləri, 1800-cü illərin sonlarında Osmanlı ordusuna əlavə qüvvələr təmin etmək üçün Bosniyalı müsəlman əsgərlərin Fələstinə gətirildiyi zaman baş verdi.
Daha əhəmiyyətli bir hərəkat 1878-ci ildən, Habsburqlar Evi tərəfindən idarə olunan Avstriya-Macarıstan İmperiyasının Bosniyanı işğal etməsindən sonra baş verdi. Bosniyalı müsəlmanların mühacirəti 1908-ci ildə Avstriya-Macarıstan tərəfindən Bosniyanın ilhaqından sonra intensivləşərək bu müddət ərzində davam etdi. Çoxları müasir Türkiyənin bəzi hissələrinə köç etdi, daha az sayda isə Osmanlı Suriyasında (indiki Suriya, İsrail, Fələstin, Livan və İordaniya) məskunlaşdı.
Bosniyalı mühacirlər əsasən indiki İordan çayının qərb sahilində və İsraildə yerləşən kəndlərdə məskunlaşıblar: Qeysəriyyə, Yanun, Nablus və Tulkərm. Onların nəsilləri hələ də bu kəndlərdə yaşayır və onların Bosniyalı irsi ərəb soyadı Buşnakda öz əksini tapmışdır.

## İstinadlar
I Aleksios

**Aleksios Komnenos** (ya da Aleksi Komnin; ; ) — 1081–1118-ci illərdə Bizans imperatoru. Komnenos sülaləsinin qurucusu I İsaakiosun qardaşı oğludur.

## İstinadlar
Tərəqqi (qəzet)

**"Tərəqqi" qəzeti** () — ictimai-siyasi, iqtisadi və ədəbi qəzet. 1908–1909-cu illərdə Bakıda milyonçu Murtuza Muxtarovun vəsaitinə nəşr olunmuşdur. Baş redaktoru Əhməd bəy Ağaoğlu idi.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə "Tərəqqi"ni Azərbaycanda ilk Avropa tipli qəzet adlandırmışdır.

## Tarixi
Birinci nömrəsi 1908-ci il iyun ayının 8-də çıxmışdı. Qəzetin adı "Tərəqqi" sözünün altında "Hürriyyət, müsavat, ədalət" sözləri yazılmışdı. "Tərəqqi" əvvəllər həftədə 5 dəfə, ilin axırına doğru gündəlik çıxırdı. Qəzetin 46-cı nömrəsinə kimi naşiri Ə. Ağaoğlu, 46-cı nömrədən Murtuza Muxtarov idi.

"Tərəqqi"nin nəşrində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Əli bəy Hüseynzadə, Firidun bəy Köçərli, Ömər Faiq Nemanzadə, Üzeyir bəy Hacıbəyov, Məhəmməd Hadi, Əliqulu Qəmküsar və başqaları iştirak ediblər. M. Ə. Rəsulzadə qəzetin ən fəal əməkdaşlarından və müəlliflərindən idi. Onun bu qəzetdə 100-dən artıq çox qiymətli, müxtəlif janrlı əsəri dərc olunmuşdur.

1909 il iyunun 28-də Ə. Ağaoğlu Türkiyəyə köçüb getdikdən sonra qəzetin baş redaktoru Üzeyir bəy Hacıbəyov olmuşdur. "Tərəqqi"də Ü. Hacıbəyovun müxtəlif janrlarda (siyasi icmal, açıq məktub, elmi-pedaqoji məqalə) 150-dən çox yazısı "Osmanlıda inqilab qoxusu", "İran işləri", "Gələcək Avropa konfransı", "Milli məktəblərdə rus dili tədrisi", "Üsuli-təlim" və s. məqalələri, "Ordan-burdan" ümumi başlıqlı felyetonları) çıxmışdır. N. V. Qoqolun "Şinel" hekayəsi də ilk dəfə Ü. Hacıbəyovun tərcüməsində "Tərəqqi" qəzetində dərc olunmuşdur.

Bir sıra maliyyə çətinliklərinə görə "Tərəqqi" cəmi 434 nömrədən sonra — 1909-cu il oktyabrın 6-da bağlandı.

## Mənbə
* Vəliyev Akif Abduləzim oğlu. Azərbaycan mətbuat tarixi (1875–1920). Bakı, "Elm və Təhsil", 2009–296 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Həyat
* İrşad
* İqbal
* Açıq söz
* Azərbaycan mətbuatı
Bolqarıstan–Monqolustan münasibətləri

**Bolqarıstan–Monqolustan münasibətləri** — Bolqarıstan Respublikası ilə Monqolustan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

Bolqarıstanın Ulan-Batorda, Monqolustanın isə Sofiyada səfirliyi var.

## Tarixi

Monqol imperiyası 1242-ci ildə İkinci Bolqar imperiyasını işğal etmişdir. Bu, səltənəti zəiflətmiş və o, ərazilərini qonşularına itirməyə başlamışdır. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr ilk dəfə 22 aprel 1950-ci ildə başlamışdır. Hər iki ölkədəki oxşar ideoloji vəziyyətə görə, onların münasibətləri 1990-cı illərə qədər davamlı inkişafa şahid olmuşdur. Sonrakı on il ərzində münasibətlər bir qədər pisləşmiş, lakin 2001-ci ildən etibarən münasibətlər daha müsbət istiqamətdə getmişdir. 1990-cı illərə qədər Bolqarıstan Monqolustanın üçüncü ən böyük ticarət tərəfdaşı idi, kənd təsərrüfatı məhsulları və yüngül sənaye malları əsas ixracat idi. 2008-ci ildə Bolqarıstan və Monqolustan arasında ticarətin həcmi 2 milyon dollar təşkil etmişdir.

## Səfərlər
Bolqarıstan Kommunist Partiyasının Baş katibi və Bolqarıstan Xalq Respublikası Dövlət Şurasının sədri Todor Jivkov Monqolustan Xalq İnqilab Partiyasının Baş katibi və Dövlət Böyük Xuralının Rəyasət Heyətinin sədri Jambın Batmunxun dəvəti ilə 1985-ci ilin iyununda Monqolustanda səfərdə olmuşdur.

Bolqarıstan Prezidenti Jelyu Jelev 1995-ci ildə Monqolustana, 2000-ci ildə isə Monqolustan Prezidenti Natsagiyn Baqabandi Bolqarıstana səfər etmişdir. Bolqarıstan Prezidenti Georgi Pırvanov 2007-ci ilin yayında Ulan-Batora rəsmi səfər etmişdir. Rosen Plevneliyev 2015-ci ildə Monqolustana səfər etmişdir.

## Ticarət
1990-cı illərin əvvəllərinə qədər Bolqarıstan Monqolustanın 3-cü ən böyük ticarət tərəfdaşı idi. Əsas ixracda kənd təsərrüfatı məhsulları və yüngül sənaye malları olmuşdur. Hər iki ölkədə baş verən sonrakı iqtisadi və siyasi dəyişikliklərlə əlaqədar olaraq ticarətin həcmi xeyli azalmışdır. 2008-ci ildə Bolqarıstan və Monqolustan arasında ticarətin həcmi 2 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir, əsas ixracatçı isə Bolqarıstan olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan–Bolqarıstan münasibətləri
* Azərbaycan–Monqolustan münasibətləri

## İstinadlar
Osama Vinladen

**Osama Vinladen Ximenes Lopes** (; ) — Peru futbolçusu, Peru Premyer Diviziyasında çıxış edən "Union Komersio" İK-nin yarımmüdafiəçisi.

## Klub karyerası
Osama Vinladen Ximenes Lopes 7 oktyabr 2002-ci ildə Rioxada anadan olmuşdur. Vinladen 30 may 2018-ci ildə Peru Premyer Diviziyasında çıxış edən "Union Komersio" İK-nin heyətində "Universidad San-Martin" İK ilə matçda peşəkar səviyyədə debüt etmişdir. O, 87-ci dəqiqədə əvəzedici kimi meydana çıxmışdır və "Union Komersio" matçda 0–0 hesabla heç-heçə qalmışdır.

## Beynəlxalq karyerası
Vinladen 2017 Cənubi Amerika U-15 Çempionatında iştirak edən Peru U-15 komandasının bir hissəsi idi.

## Şəxsi həyatı
Vinladen Üsamə bin Ladenin adını daşıyır. Orfoqrafik fərq ispan dilində "b" və "v" hərflərinin tələffüzünün oxşarlığı ilə əlaqədardır. Vinladenin İraq lideri Səddam Hüseynin şərəfinə adlandırılmış Sadam Huseyn adlı bir qardaşı var. Bundan əlavə, atası üçüncü övladının adını Corc Buşun şərəfinə qoymağı planlaşdırmışdı, lakin qız olduğu üzə çıxdığına görə bundan imtina etmişdir.

Vinladen qeyri-adi adı ilə bağlı bunları demişdir: "Peruda Hitler adlı bir şəxs də var. İsa dünyanı xilas etmişdi və zərər verən Xesuslar da var. İnsanları öldürən bir Üsamə olduğu üçün, məncə, ad haqqında qanunun olması lazım deyil. Bu, gördüklərimə görə çox diqqət çəkir".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Adolf Lu Hitler Marak

**Adolf Lu Hitler Ranqsa Marak** (; ) — Hindistan siyasətçisi. Milliyətçi Konqres Partiyasının siyasətçisi olan Hitler Marak Meqhalaya hökumətində 2003-cü ilə qədər ətraf mühit və daha sonra əməkdaşlıq naziri vəzifəsində çalışmışdır.

## Adı
Mübahisəli adı ilə bağlı Hitler Marak "*[[Hindustan Times]]*"a demişdir: "Bəlkə valideynlərim bu adı bəyəndilər və buna görə də məni Hitler adlandırdılar ... Adımdan razıyam, baxmayaraq ki, məndə diktatura meylləri yoxdur". 2013-cü ilin fevralında beynəlxalq mediada Marakın Frankenştayn Momin və Billikid Sanqma kimi bəzi qəribə adlı namizədlərə qarşı yenidən Meqhalaya ştat məclisi üçün namizəd olacağı geniş yayılmışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Voting for Frankenstein - BBC News article mentioning Marak
* CNN Article mentioning Marak
Adolf Hitler Uunona

**Adolf Hitler Uunona** () — Namibiya antiaparteid siyasi fəalı və siyasətçisi. 2004-cü ildən Cənubi Qərbi Afrika Xalq Təşkilatının müşaviri və üzvüdür. O, 2020-ci ildə xəbər mənbələrinin onun adının nasist diktatoru Adolf Hitlerin şərəfinə olduğunu yazması ilə populyarmışdır.

## Həyatı
Adolf Hitler Uunona 2010-cu və 2015-ci illərdə keçirilən Oşana regional şurasına seçkilərdə 2004-cü ildən bir neçə dəfə Ompunca seçki dairəsində məclis üzvü seçilmişdir. 2020-ci ilin noyabrında Şimali Namibiyada keçirilən yerli seçkilərdə 1,196 səslə qalib gəlmişdir ki, bu da səslərin 85%-ni təşkil etmişdir Onun rəqibi IPC partiyasından olan Mumbala Abner cəmi 213 səs toplayaraq məğlub olmuşdur. Uunona Namibiyanın Ompunca seçki dairəsinin müşaviri olmağa davam etmişdir.

## Adı
"Adolf" kimi alman adları Namibiyada çox yayılmışdır, çünki Namibiya 1884–1915-ci illərdə Almaniya imperiyası altında Almaniya Cənub-Qərbi Afrikası adında koloniyası idi və daha sonra Cənubi Afrika İttifaqının mandatına keçmişdir.

Beynəlxalq xəbər mənbələri Uunonanın İkinci Dünya müharibəsi zamanı Almaniyanın diktatoru olmuş Adolf Hitlerlə eyni adı daşıdığını yazmışdır. Adolf Uunona demişdir ki, atası yəqin ki, ona Adolf Hitlerin adını verib, lakin atasının o vaxt Adolf Hitlerin kim olduğunu bildiyini düşünmür. O əlavə etmişdir ki, "yalnız böyüyəndə anladım, bu adam bütün dünyanı özünə tabe etmək (yaxud onun nəzarəti altına almaq) istəyirdi". Uunona adətən ictimai yerdə olarkən tək "Adolf" və ya "Adolf Uunona" adlanır. O deyir ki, adını dəyişmək fikri yoxdur, çünki onlar artıq bir çox dövlət sənədlərində qeyd edilmişdir.

## İstinadlar
Hitler Nababan

**Hitler Nababan** () — İndoneziya siyasətçisi. Demokratik Partiyanın üzvü olan Nababan 2014-cü ildən 2019-cu ilə qədər Karavanq Regional Nümayəndələr Şurasının üzvü olmuşdur.

## Həyatı
Hitler Nababan 23 iyul 1973-cü ildə anadan olmuşdur. 1993-cü ildə HKBP Peşə Liseyində orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1994-cü ildə Karavanq şəhərinə köçmüşdür. Millət vəkili seçilməzdən əvvəl sələmçi işləmişdir.

O, dörd il oxuduqdan sonra 2017-ci ildə Dharma Andhiqa Hüquq Məktəbində hüquq dərəcəsi almışdır.

Hitler Betti Minariya Limbonq ilə evlidir. Cütlüyün üç qızı və bir oğlu var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hitler Saavedra

**Hitler Saavedra Kasternok** (; ) — Peru cərrahı və siyasətçisi. O, 2021–2026-cı illər parlament dövrü üçün Loretonu təmsil edən respublika konqresmenidir.

## Həyatı
Hitler Saavedra Kasternok 9 fevral 1978-ci ildə Perunun Alto-Amazonas vilayətinin Loreto departamentində yerləşən Yurimakasda anadan olmuşdur.

Kasternok 2015-ci ilə qədər Peru Amazonu Milli Universitetində təhsil almışdır və cərrah ixtisasını bitirərək tibb üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. O, daha sonra 2017–2020-ci illər arasında Loreto Regional Sağlamlıq Müdirliyində cərrah kimi çalışmışdır.

Kasternok  2021-ci il parlament seçkilərində 2021–2026-cı il parlament dövrü üçün "Biz Peruyuq" partiyasının üzvü kimi 7,654 səslə respublikanın konqresmeni seçilmişdir.

O, 2021–2022-ci illər arasında Səhiyyə və Əhali Komissiyasının prezidenti vəzifəsində çalışmışdır. Hal-hazırda Konqresdəki "Biz Peruyuq" kokusunun sözçüsüdür və eyni zamanda partiyasının İdarə Heyətinin üçüncü vitse-prezidenti olmağa namizəd olmuşdur, lakin sonradan namizədliyini geri çəkmişdir.

## İstinadlar
Muthuvel Karunanidhi Stalin

**Muthuvel Karunanidhi Stalin** () — Hindistan siyasətçisi, 2021-ci ildən Tamilnadın 8-ci və hazırkı Baş naziri. O, keçmiş baş nazir Muthuvel Karunanidhinin oğludur. Stalin 28 avqust 2018-ci ildən Dravid Proqressiv Federasiyası (DPF) partiyasının prezidentidir. O, 1996–2002-ci illərdə Çennai ştatının 45-ci meri və 2009–2011-ci illərdə Tamilnad ştatının baş nazirinin 1-ci müavini vəzifələrində çalışmışdır. Stalin "*[[The Indian Express]]*" tərəfindən 2022-ci ildə Hindistanın ən güclü şəxsiyyətlərinin siyahısında 24-cü yerdə qərarlaşdırılmışdır.

## Erkən həyatı
Muthuvel Karunanidhi Stalin 1 mart 1953-cü ildə Çennaida anadan olmuşdur. O, Tamilnadın 2-ci Baş naziri və Dravid Proqressiv Federasiyası (DPF) partiyasının rəhbəri Muthuvel Karunanidhinin üçüncü oğludur. Anası Dayalu Ammaldır. Karunanidhi övladının doğulmasından cəmi dörd gün sonra vəfat edən sovet lideri İosif Stalinə başsağlığı yığıncağında çıxış etmişdir və buna görə də oğluna Stalinin adının verilməsinə qərar vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tamil Nadu Assembly Profile
Cozef Stalin (həmkarlar ittifaqı üzvü)

**Cozef Stalin** ( ,  ; ) — Şri-Lanka həmkarlar ittifaqı üzvü. 2022-ci ildən etibarən Seylon Müəllimlər İttifaqının baş katibi vəzifəsini icra edir. O, Şri-Lankada təhsilin militarizasiyasına qarşı kampaniyalara rəhbərlik etmişdir.

## Həyatı
Cozef Stalin 1960-cı illərdə Seylon Kommunist Partiyasının (Pekin qanadı) fəalının ailəsində anadan olmuşdur. Sovet lideri İosif Stalinin adını daşıyır.

O, 2020-ci ildə Şri-Lanka hökumətinin məktəbləri COVID-19 təcrid mərkəzlərinə çevirmək hərəkətlərinə qarşı çıxmışdır. Həmin ilin sonunda Təhsil Nazirliyində Baş Direktor – İdman vəzifəsinin yaradılmasının əleyhinə çıxış edərək hökumətin "qeyri-ixtisaslı insanları yüksək vəzifələrə təyin etməklə təhsil sistemini sarsıtmağa cəhd etdiyini" bildirmişdir.

2021-ci ilin iyul ayında Milli Müdafiə Universiteti qanun layihəsinin Şri-Lankada universitetləri militarizasiya ediləcəyi ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə edərək ona etirazlarını bildirdikdən sonra digər on nümayişçi ilə birlikdə polis tərəfindən həbs edilmişdir. İki həftəlik həbsdən sonra sərbəst buraxılmışdır.

## İstinadlar
Kerstin-Mariya Aronsson

**Kerstin-Mariya Aronsson** (; qızlıq soyadı: **Leydstrand**, əvvəllər **Stalin**; ) — İsveç siyasətçisi və milli qanunverici orqan olan Riksdaqın keçmiş üzvü. Yaşıl Partiyanın üzvü olmuşdur. O, 1998-ci ilin oktyabrından 2004-cü ilin noyabrına qədər Dalarna dairəsini təmsil etmişdir.

Kerstin-Mariya Leydstrand 1961-ci ildə Benqt Stalinlə evlənmişdir. Benqt Stalin 1981-ci ildə vəfat etmiş, lakin Kerstin-Maria Stalin soyadını saxlamışdır. Bu ad sovet diktatoru İosif Stalinlə əlaqəsi səbəbindən onun üçün problemlər yaratmışdı. 2008-ci ildə Hans Aronssonla evlənmişdir və 2009-cu ilin oktyabrında soyadını Aronsson olaraq dəyişdirmişdir.

## İstinadlar
Stalin (soyad)

**Stalin** — soyad.

* Stalin — sovet siyasi, dövlət, hərbi və partiya xadimi.
* Sanciv Stalin — Hindistan futbolçusu.
* Rzauddin Stalin — Banqladeş şairi və televiziya xadimi.
* Cozef Stalin (həmkarlar ittifaqı üzvü) — Şri-Lanka həmkarlar ittifaqı üzvü. 
* Muthuvel Karunanidhi Stalin — Hindistan siyasətçisi.

## Həmçinin bax
* Stalin (dəqiqləşdirmə)
Sanciv Stalin

**Sanciv Stalin** (; ) — Hindistan futbolçusu, Hindistan Super Liqasında çıxış edən "Mumbay-Siti" FK-nin müdafiəçisi.O , 2017 FIFA U-17 Dünya Kuboku da daxil olmaqla müxtəlif beynəlxalq səviyyədə Hindistanı təmsil etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Sanciv Stalinin Stalin və anası Parameşvaridir. O, Banqalorun Karnataka şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri kiçik bir geyim mağazası işlədir. 10 yaşında Stalini hind-iranlı məşqçi Cəmşid Nəssiri görmüş və ona futbol akademiyasına daxil olmağı tövsiyə etmişdir.

## İstinadlar
Yeltsin Texada

**Yeltsin İqnasio Texeda Valverde** ( ; ) — Kosta-Rika futbolçusu, "Erediano" klubu və Kosta-Rika milli komandasında çıxış edən yarımmüdafiəçi.

Rusiyanın ilk prezidenti Boris Yeltsinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Stalin Qonsales

**İvan Stalin Qonsales Montanyo** (; ) — Venesuela hüquqşünası və siyasətçisi. 26 sentyabr 2010-cu ildə Karakasın beşinci seçki dairəsi üzrə Milli Assambleyanın deputatı seçilmiş, İnzibati və Xidmətlər Parlament Komissiyasına sədrlik etmiş və 2016–2017-ci illərdə MUD müxalifət fraksiyasının lideri seçilmişdir. 2019-cu ildə Assambleyanın ikinci vitse-prezidenti seçilmişdir.

2019-cu ildə Venesuelada prezidentlik böhranı zamanı Xuan Quaydonun köməkçisi kimi çalışırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
Stalin Valensiya

**Stalin Evander Valensiya Kortes** (; ) — Ekvador futbolçusu, "Onse Kaldas" FK-nin müdafiəçisi.

## Beynəlxalq karyera
Valensiya 2023-cü ilin mayında Argentinada keçirilmiş 20 yaşadək futbolçulardan ibarət 2023-cü il dünya çempionatı üçün Ekvadorun 20 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komandasına daxil edilmişd.i

## İstinadlar