open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çerkası vilayəti

**Çerkası vilayəti** () — Ukraynanın mərkəzində yerləşən vilayət.

## Sahəsi
Sahəsi 20,9 min km2
*.

== Əhalisi ==
Əhalisi 1,3 milyon ([[2006]]). 20 rayonu, 16 şəhəri, 15 ştq. var. Mərkəzi [[Çerkası]] şəhəridir.

== Təbiəti ==
Çerkası vilayəti [[Dnepr çayı]]nın orta axınının hər iki sahilində yerləşir. Sağsahil hissəsini, əsasən, Dneprboyu yüksəklik (maksimum hündürlüyü 270 *m*), solsahil hissəsini isə Dneprboyu ovalıq tutur. İqlimi mülayim kontinentaldır. Orta temperaturu yanvarda – 5,9&nbsp;°C, iyulda 19,5&nbsp;°C-dir. İllik yağıntı 450–560 *mm''. Ən böyük çayı Dneprdir. Kremençuq və Kanev su anbarlarının bir hissəsi Çerkası vilayətindədir. Əsasən, qara, boz, çəmən və çimli torpaqlar yayılmışdır. Ərazinin təqribən 1/6-i meşədir. Sığır, maral, cüyür, çöldonuzu, sincab, canavar, tülkü, dovşan, dələ, qunduz, susamuru, ördək, cüllüt və s. var.

## Təsərrüfatı
Sənaye istehsalının strukturunda yeyinti sənayesi (39,9%), kimya sənayesi (26,9%), maşınqayırma və metal emalı (8%), yüngül sənaye (1,5%) üstünlük təşkil edir. Kömür, elektrik enerjisi hasil edilir; kimya sənayesi üçün mineral gübrələr, kimyəvi liflər, lak-boya materialları, kimyəvi reaktivlər, həll edicilər, polimer pərdə, dərman preparatları, ammonyak; emal sənayesi üçün hesablama texnikası, texnoloji avadanlıq; heyvandarlıq və yem istehsalı üçün maşın və avadanlıq istehsal olunur; xalq istehlakı mallarının istehsalı üzrə 300-dən çox sənaye müəssisəsi var. Ukraynanın yüksək inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı regionudur, taxıl-çuğundur bitkiçiliyi, ətlik-südlük heyvandarlıq üzrə ixtisaslaşır. 539 kollektiv kənd təsərrüfatı müəssisəsi, 34 sovxoz və 555 fermer təsərrüfatı fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vilayətin rəsmi internet səhifəsi

## Həmçinin bax
Netcat

**Netcat** — istənilən poçt nömrəli TCP və ya UDP şəbəkə bağlantıları yaradır, verilənləri qəbul edir və göndərir. Bu proqram kompüter şəbəkəsinin və ya trafikin test edilməsi üçün paket axınları yaratmaq və ya tutmaq üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Teseyin gəmisi (paradoks)

**“Teseyin gəmisi”** və ya **Tesey paradoksu** - əşyaların mahiyyətinə dair paradoksdur. “Əgər obyektin bütün tərkib hissələri dəyişdirilibsə, obyekt həmin obyekt olaraq qalırmı?”.

## Yunan mifologiyasında “Teseyin gəmisi”
Plutarxın ötürdüyü yunan mifində deyilir ki, Teseyin Kritdən Afinaya qayıtdığı otuz avarlı gəmi Falerli Demetrinin dövrünədək afinalılar tərəfindən mühafizə olunub saxlanırdı. Gəmi təmir olunduqca köhnə lövhələr tədricən yeniləri ilə əvəz olunurdu və buna görə də, filosoflar arasında “bu hələ həmin gəmidirmi?” mövzusunda mübahisələr yaranmışdı .

## Paradoksun həlli yolları
Yunan filosofu Heraklit bu paradoksun həlli yolu kimi “bir çaya iki dəfə girmək olmaz” iddiasını səsləndirmişdir .

Aristotelin fəlsəfi məktəbinə uyğun olaraq, obyektin bir neçə xarakteristikası var: forma, material və əşyanın mahiyyəti. Aristotelin təliminə görə, əşyanın mahiyyəti ən vacib əlamətdir və “Teseyin gəmisi”nin mahiyyəti dəyişmədiyindən o, həmin gəmi olaraq qalır.

Digər bir yanaşmaya görə, əşyalar kəmiyyət və keyfiyyət əlamətlərinə görə eyniləşdirilə bilərlər. Bu halda, lövhələr dəyişdirildikdən sonra Teseyin gəmisi kəmiyyətcə həmin gəmi olsa da, keyfiyyətcə artıq başqa gəmidir.

Filosof Con Lokkun nəzərdən keçirdiyi variantda söhbət corabdan və yamaqlardan gedir və ilkin corabla tamam yamaqlardan ibarət corab qarşılaşdırılır

## ”Teseyin gəmisi” kütləvi mədəniyyətdə
*Teseyin gəmisi paradoksu Terri Pratçettin “Beşinci elefant” kitabında xatırlanır. Kitabda mütəmadi olaraq yeni tutacağı və ya ağzı peyda olan baltadan söhbət gedir və kitabın personajları hesab edirlər ki, bu balta fiziki olaraq həmin balta sayıla bilməsə də, emosional olaraq həmin baltadır.
*”Oz ölkəsinin sehrbazı” uşaq kitabında odunçunun lənətlənmiş baltası növbə ilə onun əl-ayağını kəsirdi və dəmirçi odunçu üçün dəmirdən yeni əl-ayaq düzəldirdi və axırda odunçu tamamilə Dəmir Odunçuya çevrilir.
* Bir çox amerikan müəllifləri bu paradoksun.”Babamın baltası”, “Corc Vaşinqtonun baltası” , “Abraham Linkolnun baltası”  kimi variantlarından istifadə edirlər.

## İstinadlar
Request Tracker

**Request Tracker** — sorğuları işləmək üçün pulsuz sistemdir. Request Tracker anlayışını müxtəlif cür konfiqurasiya etmək olar. Request Tracker e-poçtla göndərilən insident məlumatını avtomatik qeydiyyata alır və bu məlumatı göndərən istifadəçiyə bilet verir. İnformasiya verilənlər bazasında saxlanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
EnCase

**Encase** — sübutların toplanması və analizi üçün ABŞ Maliyyə Nazirliyinin gizli xidməti. FTB və MTA-nin işlərinə yardım üçün yaradılmışdır. Hazırda açıq satışda olan kommersiya alətidir. İnformasiyanın müxtəlif fayl sistemlərində, müxtəlif əməliyyat sistemlərində, informasiya daşıyıcılarının tipindən asılı olmayaraq axtarışını həyata keçirir.

## İstinadlar
Dövlətlərdə və territorial ərazilərdə LGBT hüququ

**Lezbiyan, gey, biseksual və transgenderlərin hüquqları** — ölkələr üzrə, azadlıqdan məhrum etmə və ölüm cəzasından başlayaraq leqallaşdırılmış eynicinsli nikah və eynicinsli partnyor əlaqələrə kimi bir-birindən kəskin surətdə fərqlənir.

LGBT vətəndaşları ilə bağlı qanunlara daxildir: dövlət tərəfindən eynicinsli münasibətlərin tanınması, açıq şəkildə silahlı qüvvələrdə xidmət etmək hüququ, eynicinsli ailələr tərəfindən uşaqların övladlığa götürülməsi və ya adaptasiyası, immiqrasiya və anti ayrı-seçkilik qanunlarının qəbul edilməsi, LGBT icmasına olan nifrət və cinayətlərin yatırılması və s. Aşağıda verilmiş cədvəllərdə 12 ölkənin adı qalın şriftlə qeyd olunub (bu ölkələrdə eynicinsli əlaqələr ömürlük həbs və ya ölümlə cəzalandırılır):

## [[Afrika]]

### [[Şimali Afrika]]

### [[Qərbi Afrika]]

### [[Mərkəzi Afrika]]

### [[Cənubi Afrika]]

### [[Şərqi Afrika]]

### Qismən tanınmış dövlətlər

## Amerika

### [[Şimali Amerika]]

### [[Mərkəzi Amerika]]

### Karib regionu

### [[Cənubi Amerika]]

## [[Asiya]]

### [[Yaxın Şərq]]

### [[Mərkəzi Asiya]]

### [[Cənubi Asiya]]

### [[Şərqi Asiya]]

### [[Cənub-Şərqi Asiya]]

## [[Avropa]]

#### [[Mərkəzi Avropa]]

#### [[Şərqi Avropa]]

#### [[Şimali Avropa]]

#### [[Qərbi Avropa]]

#### [[Cənubi Avropa]]

#### Tanınmamış və Qismən tanınmış dövlətlər

## [[Avstraliya və Okeaniya]]

### [[Avstraliya]]

### [[Melaneziya]]

### [[Mikroneziya]]

### [[Polineziya]]

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* International Lesbian and Gay Association
** State-sponsored Homophobia report (2012 edition) 
** Lesbian and Gay Rights in the World map (2012 edition) 
* Amnesty International USA: LGBT legal status around the world 
* GayLawNet: Laws
* International Gay and Lesbian Human Rights Commission
** Resource links 
*Sexual Orientation, Gender Identity and Justice — A Comparative Law Casebook 
*Discriminatory laws and practices and acts of violence against individuals based on their sexual orientation and gender identity
Volın vilayəti

**Volın vilayəti** () — Ukraynanın şərq qərbində yerləşən vilayət.

## Rayonları
2020-dən Volın vilayəti 4 rayondan ibarətdir:

# Kamin-Kaşırski rayonu
# Kovel rayonu
# Lutsk rayonu
# Volodımır rayonu

## İstinadlar
Olimpiya emblemi

Hər bir Olimpiya Oyunlarının bir və ya daha çox fərqli elementlərlə Olimpiya halqaları ilə birlikdə dizayn olunan xüsusi Olimpiya emblemi var. Emblemlər Olimpiya Oyunlarının Təşkilat Komitəsi və ya təşkilatçı ölkənin Milli Olimpiya Komitəsi tərəfindən yaradılır. Olimpiya oyunları üçün hazırlanmış Olimpiya embleminin təsdiqi Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin səlahiyyətindədir. Olimpiya emblemindən Olimpiadanın sponsorları tərəfindən reklam materiallarında və hər bir Olimpiya iştirakçısının geyimində istifadə olunur.

## Xarici keçidlər
* Olimpiya Hərəkatının rəsmi saytı 
* Athens Info Guide — Əvvəlki emblemlərin siyahısı
Çukot dili

**Çukot dili** və ya **luoravetlan dili** (*ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ*) — Çukot-kamçat dilləri ailəsinə daxil olan çukçaların dilləri. Rusiyanın Çukot Muxtar Dairəsində, Koryak muxtar dairəsində, həmçinin Saxa (Yakut) Respublikasının Nijne-Kolım rayonunda yayılıb.  1989-cu il siyahıyalınmasına görə sayları 15 min nəfərdir, onlardan 70 % çukot dilini doğma dil sayırlar.

1920-ci illərdə çukot dili *luoravetlan dili* adlandırılsa da, termin işləmədi.

## Çukot dilinin gender xüsusiyyətləri

Çukot dilində kişi və qadınların danışığı üçün fərqli sözlər mövcuddur. Qadınlar ərinin qohumlarının adlarını və ona oxşar sözlərin tələffüzünə qadağa var.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## Mənbə
* Языки народов Сибири, находящиеся под угрозой исчезновения: Чукотский язык 
* 
* Русско-чукотский разговорник 
* Володин А. П., Скорик П. Я. Чукотский язык
* Чукотские сказки с английским подстрочником 
* Евангелие от Луки на чукотском языке 
* Приложение к газете «Крайний Север» на чукотском языке 

## İstinadlar
Olimpiya ordeni

**Olimpiya ordeni** — Olimpiya Hərəkatının ən yüksək mükafatıdır və Olimpiya Hərəkatının inkişafında xüsusi xidmətlərə görə təqdim olunur. Bu, Olimpiya Aktının davamı kimi Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi tərəfindən 1975-ci ilin may ayında yaradılıb. Olimpiya Ordeni ilkin olaraq, üç dərəcəli (qızıl, gümüş və bürünc) ordendən ibarət idi, ancaq 1984-cü ildən yalnız qızıl və gümüş dərəcələri təqdim edilir. Ənənəvi olaraq, BOK hər bir Olimpiya Oyunlarının bağlanış mərasimində baş təşkilatçını (və ya təşkilatçıları) Olimpiya Ordeni ilə mükafatlandırır.

Olimpiya Ordeninin fərq nişanları boyunbağı formasındadır və onun qarşısında Olimpiya Hərəkatının beş halqası zeytun çələnginin yan tərəfləri ilə birləşmiş şəkildə təsvir edilir. Nadya Comneci 2005-ci ilə qədər Olimpiya Ordeni ilə iki dəfə təltif edilmiş (1984, 2004) yeganə idmançı idi. O, həm də bu şərəfə layiq görülmüş ən gənc idmançıdır. Lakin, 2005-ci ildə keçmiş serbiyalı basketbolçu Borislav Stankovi də BOK-un prezidenti Jak Roqqe tərəfindən ikinci dəfə (birinci dəfə 1985) Olimpiya ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## Qızıl Olimpiya ordeni ilə təltif olunan bəzi şəxslər
Olimpiya ordeni ilə yalnız idmançılar yox, həm də siyasi liderlər, din xadimləri də təltif olunub. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Katibi Pan Gi Mun da qızıl Olimpiya ordeni ilə təltif olunmuşdur.
* 1981-ci il —  II İohann Pavel
* 1981-ci il —  V Olaf
* 1983-cü il —  İndira Qandi
* 1987-ci il —  Kənan Evrən
* 1987-ci il —  Bhumibol Adulyadejə
* 1987-ci il —  Todor Jivkov
* 1988-ci il —  Rainier III, Monako Şahzadəsi
* 1990-cı il —  Culio Andreotti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
2001-ci ildə Olimpiya ordeni ilə təltif olunan idmançılar
Dahur dili

**Daur dili** (*daqur dili, daxur dili*) — daurların dili. Monqol dilləri ailəsinin kidan qrupuna aiddir. Monqol dillərindən daha zəngin fonetikasına görə fərqlənir.

Leksika sahəsində mancur, çin dilləri, həmçinin tunqus-mancur dilləridən, xüsusi ilə evenk dilindən xeyli sözlər götürmüşdür.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## Mənbə
* Грамматики: Поппе Н. Н. Дагурское наречие М., 1930. Martin S.E. Dagur Mongolian. Grammar, Text, and Lexicon (pdf, 4.8 Mb, 1961)  на сайте Алтаика.
Ənvər Yusifoğlu

**Ənvər Yusifoğlu** () — Azərbaycan yazıçısı.

## Həyatı
Ənvər Yusifoğlu (tam adı və soyadı Ənvər Yusif oğlu Qasımov) 15 yanvar 1914 ildə Yevlaxda anadan olmuşdur. Əslən Ordubaddandır.

Ənvər Yusifoğlu Tiflis pedaqoji texnikumunda oxumuşdur. "Yeni kənd" (Tiflis), "Kommunist" (Bakı) qəzetlərində ədəbi işçi, Azərbaycan İncəsənət Muzeyində elmi işçi işləmişdir.

Ənvər Yusifoğlu 1937 ildə həbs edilmiş, altı ay Hüseyn Cavidlə bir kamerada qalmışdır. 9 aydan sonra buraxılsa da, 1938 ildə yenidən həbs olunaraq, 10 il müddətinə Sibirə sürgün edilmişdir.

Ənvər Yusifoğlu sürgündən qayıtdıqdan sonra Balakən taxta emalı zavodunda fəhlə (1950–1956), "Ədəbiyyat və incəsənət" (indiki "Ədəbiyyat") qəzetində, "Azərbaycan" jurnalında ədəbi işçi (1957–1965) vəzifələrində çalışmışdır.

Ənvər Yusifoğlu 4 mart 1989 ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Ənvər Yusifoğlu ədəbi yaradıcılığa 30-cu illərin əvvəllərində başlamışdır. "Cərrahlar" (1967), "Gənclik illərinə sayahət" (1976) povestlərinin, "Düşmənimin düşməni" (1978) romanının, hekayə toplularının müəllifidir. Sənətşünaslığa dair "Maral Rəhmanzadə" (Bakı, 1968) adlı kitabın müəllifidir.

## Mənbə
Naxçıvan ensiklopediyası. Bakı, 2002
Əyyub Haqverdiyev

**Əyyub Haqverdiyev Məmmədəli oğlu** () — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR Xalq artisti (1964).

## Həyatı
Əyyub Məmmədəli oğlu Haqverdiyev 15 mart 1911-ci ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur. O, 1930-cu ildə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu bitirmişdir. 1930–1996 illərdə C. Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında işləmişdir. Komik rollar ifaçısı kimi tanınmış, lakin dramatik və faciəvi obrazlar da yaradıb. 1948–50-ci illərdə Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı olub.

## Fəaliyyəti
Əyyub Haqverdiyev Məşədi İbad, Vəli ("O olmasın, bu olsun", "Arşın mal alan", Ü. Hacıbəyov), Dursun ("Durna", S. Rüstəm), Mirzə Səməndər, Aqşin ("Almaz", "Od gəlini", C. Cabbarlı), Surxay ("Toy", Sabit Rəhman) və s. rolları oynamışdır.

Onun Ü. Hacıbəyovun "O olmasın bu olsun" komediyasında oynadığı Məşədi İbad rolu təkcə tamaşaçılar deyil, o cümlədən Xalq artisti, gülüş ustası Lütfəli Abdullayev tərəfindən də yüksək qiymətləndirlib. Lütfəli Abdullayev Naxçıvan teatrında Məşədi İbadı obrazını oynayandan sonra xatirə və ehtiram olaraq öz parik və saqqalını ona hədiyyə edib. Hazırda bu yadigar aksesuarlar Əyyub Haqverdiyevin oğlu, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti Behruz Haxverdiyevdədir.

## Ölümü
Əyyub Haqverdiyev 12 iyun 1996-cı ildə Naxçıvanda vəfat etmişdir.

## Mükafatları
Əyyub Haqverdiyev "Əməkdə fərqlənməyə görə", "Əmək igidliyinə görə" medalları və "Mədəniyyət əlaçısı" döş nişanı ilə təltif edilib. Aktyora 17 iyun 1943-cü ildə Azərbaycan SSR Əməkdar artisti, 14 oktyabr 1964-cü ildə Azərbaycan SSR Xalq artisti fəxri verilmişdir.

## Mənbə
* C. Vəzirov. Güldürən-ağladan. Naxçıvan, 1998

## İstinadlar
Qrafik prosessor

**Qrafik Prosessor Modulu** — Qrafik generasiya vahidi ya da qısaca GPU (**GPU** – () fərdi kompüter, iş stansiyaları və ya oyun konsollarında qrafik yaradılması üçün istifadə cihazıdır . Müasir GPU-lar kompüter qrafikalarını emal etməkdə və görüntüləməkdə son dərəcə məhsuldardır və yüksək paralel strukturlarını kompleks alqoritmlər üçün CPU-dan daha təsirli edər. GPU ekran kartının üstündə ola biləcəyi kimi ana plataya bağlanmış halda da ola bilər.
**Qrafik prosessor** – (ing. *graphics processor*, ru. *графический процессор*

## Xüsusi qrafik kartları
GPU'ların ən qüvvətli tipi olub, ümumiyyətlə anakart üstündəki PCI Express (PCIe) ya da Accelerated Graphics Port (AGP) kimi genişləmə slotlarına taxılır və bu sayədə asanlıqla son versiyası ilə dəyiştirilə bilər. Nvidianın SLI ya da AMD CrossFire texnologiyası birdən çox qrafik kartının eyni anda istifadə əməliyyat gücünün artırılmasına imkan verir.

## Ədəbiyyat
*İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Tunqus-mancur dilləri

**Tunqus-mancur dilləri** — Sibirdə (Uzaq Şərq daxil olmaqla), Monqolustanda və Çinin şimalında Altay dilləri makroailəsi hipotezinə daxil olan qohum dillər.

Sibirdə özünü tunqus-mancur dillərinə aid edən 72 058 nəfər var (2002-ci il siyahıyaalınması).

* evenklər — 34 989 nəfər
* evenlər — 18 886 nəfər
* nanaylar — 11 947 nəfər
* ullər — 2852 nəfər
* udegeylər — 1622 nəfər
* orolarr — 644 nəfər
* negidallar — 527 nəfər
* oroklar — 327 nəfər
* tazlar — 276 nəfər

Əslində tunqus-mancur dillərində danışanların sayı azıdr. Belə ki, bu dilləri əsasasən yaşlı nəsil bilir, məktəblərdə isə bu dillər zəif keçilir.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## Mənbə
* Сравнительный словарь тунгусо-маньчжурских языков: Материалы к этимологическому словарю. В 2-х томах / Отв. ред. В. И. Цинциус. Т. I, Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1975, т. II, Л., 1977.

## Xarici keçidlər
Əxlat

**Əxlat** () — Van gölünün şimal-qərb sahilində, əhalisi 35 000 nəfər olan, Bitlis ilinin tərkibində bir ilçə.

Şimalında Muş ilinə bağlı Bulanıq və Malazgirt ilçələri, qərbində Muş ili, cənubunda Van gölü, şimal-qərbində Tatvan və Bitlis, şərqində isə yenə Van gölü və Adilcəvaz ilçəsiylə həmsərhəddir.
Şəhərin ən qədim sakinləri urartlar buranı *Halads* adlandırarkən, türklər və iranlılar *"Əxlat"*, kürdlər *"Xelat"*, ermənilər *"Xlat"*, süryanilər *"Kelat"*, ərəblər isə *"Xilat"* adlandırmışlar.
İslam aləmində *"Qübbət-ül islam"* kimi də tanınır.

## İstinadlar
Pollapönk

**Pollapönk** — İslandiyanı Avroviziya 2014 müsabiqəsində "No prejudice" mahnısı ilə təmsil edən İslandiya qrupu.

## Qrupun heyəti
* Heiðar Örn Kristjánsson — gitara
* Haraldur Freyr Gíslason — barabanlar
* Guðni Þórarinn Finnsson
* Arnar Þór Gíslason

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ramazan Abdulatipov

**Ramazan Abdulatipov** (; ) — Rusiya Federasiyası Dağıstan Muxtar Respublikasının Başçısı. Milliyətcə Avardır.
 
## Həyatı
Ramazan Hacımuradoviç Abdulatipov 1946-cı il avqustun 4-də RSFSR Dağıstan MSSR Tlyarat rayonunun Qebquda kəndində anadan olub.

Milliyətcə avardır. Ramazan Abdulatipov hazırda Dağıstan Muxtar Respublikasının rəhbəridir. O, 2013-cü il yanvarın 28-dən bu postu icra edir.

Abdulatipov 1997-1998-ci illərdə Rusiya baş nazirinin müavini, 1998-ci ildən 1999-cu ilə qədər milli siyasət naziri postlarında çalışıb. Dağıstana rəhbər təyin olunana qədər Rusiyanın Tacikistandakı səfiri, Rusiya Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rektoru və Dövlət Dumasının deputatı kimi müxtəlif sahələrdə çalışıb.

Fəlsəfə elmləri doktoru, professordur. Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının akademikidir.

## İstinadlar
Nubar Terziyan

**Nubar Terziyan** () — aktyor, Türkiyə ermənisi.

## Həyatı
Nubar Terziyan 1909-cu ildə İstanbulda anadan olmuşdur.

1994-cü il yanvarın 14-də vəfat edib. Nubar Terziyan "Balıklı" erməni qəbiristanlığında dəfn olunub.

## Fəaliyyəti
Nubar Terziyan 200-dən artıq filmdə çəkilib. Aktyor daha çox ikinci dərəcəli rolları ifa edib. 1951-ci ildə "Əfsuncu Baba", 1954-cü ildə "Kaçak", 1967-ci ildəki "Cici Gəlin" komediya filmləri xüsusilə uğurlu alınıb. 1974-cü ildə "Kismet", 1975-ci ildə "Delisin" musiqili komediya filmləri onun şöhrətini daha da bərkidib. Mehriban, nurani qoca rolu aktyorun karyerası boyu tez-tez yaratdığı obraz idi. Qoca yaşlarına qədər dayanmadan kinoya çəkilən aktyorun 1988-ci ildə sonuncu filmi "Biz ayrılmalıyız" olub.

## Mükafatları
Türkiyə kinosundakı xidmətlərinə görə aktyor Ankara Beynəlxalq kino festivalında "Əmək Ödülü" mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar
Voleybol üzrə dünya çempionatı

*Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı — qadınlar arasında oynanılan voleybol dünya çempionatı.
*Voleybol üzrə kişilərarası dünya çempionatı — kişilər arasında oynanılan voleybol dünya çempionatı.
Sami Hazinses

**Sami Hazinses** (əsl adı: *Samuel Akop Uluçyan*) — aktyor, Türkiyə ermənisi.

## Həyatı
Sami Hazinses 1925-ci ildə Diyarbəkir şəhərində anadan olub.

O, 2002-ci il avqustun 23-də vəfat edib.

## Fəaliyyəti
1953-cü ildə çəkilən "Qara Davud" filmi ilə diqqəti cəlb edən aktyor 140 filmdə yer alıb. Daha çox komik rolları ifa edən Sami Hazines bundan əlavə bəstəkarlıqla da məşğul olurdu. Onun "Bir dilbərə mübtəladır dəli könlüm" adlı mahnısı Türkiyənin ən məşhur müğənnilərindən olan Zəki Müren tərəfindən ifa edilmişdi. Bundan əlavə Müslüm Gursəs və İbrahim Tatlısəsdə Sami Hazinsesin bəstələdiyi mahnılara öz repertuarında yer veriblər.

## Mükafatları

## İstinadlar
Kənan Pars

**Kənan Pars** (əsl adı: *Kirkor Cezveciyan*) — aktyor, Türkiyə ermənisi.

## Həyatı
Kənan Pars 1920-ci il martın 10-də İstanbulda anadan olub.

Aktyor 2008-ci il ildə anadan olduğu gündə də vəfat edib.

## Fəaliyyəti
1953-cü ildən aktyor karyerasına başlayan Kənan Pars 50 il davam edən kino karyerasında 500-ə yaxın filmdə yer alıb. Bu göstəriciyə görə o, ən məhsuldar türk aktyorları içərisində ön sıralarda qərar tutub.
Oynadığı çoxsaylı filmlərlə yanaşı Kənan Pars 6 filmə rejissorluq edib. 1961-1966-cı illər ərzində çəkilən “Oğlum”, “Derdimden anlayan yok”, “Cinayet gecesi” və “Aklin Durur” daha çox detektiv janrına yaxın idi. Filmlərin tamaşaçılar arasında uğur qazanmaması onu rejissorluqdan soyumasına səbəb olur. Mavi ekranda sərt xarakterli cani rollarını mahir yaradan aktyor bundan əlavə teatr tamaşalarında da rol alırdı.

## Mükafatları

## İstinadlar
Turqut Özatay

**Turqut Özatay** () — aktyor, Türkiyə ermənisi.

## Həyatı
Turqut Özatayın Balkan Türklerinden Emin Özatay'ın oğludur.

2002-ci ilin iyununda ağciyər xərçəngi xəstəliyindən vəfat edib ..

## Fəaliyyəti
O, türk kino tarixinin ən məhsuldar aktyorlarından hesab olunur. Onun filmoqrafiyası 500 filmdən ibarətdir. Daha çox mənfi obrazları canlandıran aktyor 50-60-cı illərdə Kemal Sunalın komediyalarında və Cüneyt Arkının döyüş filmlərində obrazlar yaradırdı. “Sezercik Küçük mücahit” filmində yaratdığı yunan generalı və “Korkusuz Korkak” filminde Ayı Abbas rolu onun aktyor karyerasında xüsusi yerə malikdir. Paralel olaraq teatrda oynayan aktyor xəstəliyi ilə əlaqədar səhnədən uzaqlaşır.

Turqut Özatay 1999-cu ilə qədər aktyor karyerasını davam etdirib.

## Mükafatları

## İstinadlar
Əhməd Topatan

**Əhməd Topatan** (əsl adı: *Daniel*) — aktyor, Türkiyə ermənisi.

## Həyatı
Əhməd Topatan 1916-cı ildə Tarsusda anadan olub.

Topatan 1975-ci il iyunun 26-da 59 yaşında xərçəng xəstəliyindən vəfat edib. Aktyor İstanbulda dəfn olunub.

## Fəaliyyəti
Erməni mənşəli aktyor 1953-cü ildə “Drakula İstanbulda” filmi ilə diqqəti cəlb edib. İlk filmi isə 1950-ci ildə çəkilən “Çete” olub. Aktyorluğa gec yaşda başlayan Əhməd Topatan daha çox ciddi görkəmli, təmkinli caniləri canlandırıb. Amma onun müsbət obrazları da filmoqrafiyasında az deyil. 1964-cü ildə “Topqapı”, 1965-cui ildə “Son darbe”, 1967-ci ildə “Krallar ölmez” və 1971-ci ildəki “İntiqam kartallı” filmləri onun yaradıcılığına diqqəti daha da artırıb. 100-dən artıq filmdə rol alıb.

## Mükafatları

## İstinadlar
Şirin Xəlilov

**Şirin Heydər oğlu Xəlilov** — Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Komandanının birinci müavini-Qərargah rəisi, general-mayor.

## Həyatı
Xəlilov Şirin Heydər oğlu 1955-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Didivar kəndində anadan olmuşdur. 1973–1975-ci illərdə SSRİ DİN-in Daxili Qoşunlarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 1975–1979-cu illərdə SSRİ DİN-in Orconikidze Ali Hərbi Komandanlıq Məktəbində təhsil almışdır.

1979–1991-ci illərdə SSRİ DİN-in Daxili Qoşunlarında taqım komandiri, bölük komandirinin tərbiyə işləri üzrə müavini, bölük komandiri, tabor komandirinin müavini-qərargah rəisi, əməliyyat şöbəsi rəisinin baş köməkçisi vəzifələrində xidmət etmişdir. 1991-ci ildə xidmətini davam etdirmək üçün Azərbaycan Respublikası DİN-in sərəncamına göndərilmişdir.

1991–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikası DİN-in xüsusi təyinatlı milis dəstəsində bölük komandirinin müavini, Naxçıvan Muxtar Respublikası DİN-in qərargahının əməliyyat bölməsində baş inspektor, kadrlarla peşə hazırlığı üzrə inspektor, katibliyin rəisi vəzifələrində işləmişdir. 1995-ci ildə xidmətini davam etdirmək üçün Azərbaycan Respublikası DİN-in Daxili Qoşunlarının Baş İdarəsinin sərəncamına göndərilmişdir.

1995–2003-cü illərdə DİN-in Daxili Qoşunlarında Baş İdarənin əməliyyat şöbəsində baş zabit, hərbi hissə (briqada) komandirinin müavini – qərargah rəisi, Baş İdarənin döyüş hazırlığı şöbəsində xüsusi təyinatlı bölmələrin hazırlığı üzrə baş zabit, hərbi hissə (alay) komandiri vəzifələrində xidmət etmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 dekabr 2003-cü il tarixli 50 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunları Komandanının birinci müavini – Qərargah rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Respublikanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir. Xidməti fəaliyyətindəki uğurlu nəticələrinə görə müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2002-ci il 30 iyun, 2008-ci il 11 mart və 2013-cü il 12 mart tarixli Sərəncamları ilə "Azərbaycan bayrağı" ordeni, "Vətən uğrunda" və "Hərbi xidmətlərə görə" medalları ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 may 2005-ci il tarixli 802 nömrəli Sərəncamı ilə "general-mayor" hərbi rütbəsi verilmişdir.

Ailəlidir, bir övladı var.

## İstinadlar
Tarakankimilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Ümumi məlumat
Tarakankimilər daş kömür dövründən məlum olub, Yer kürəsinin əksər sahələrində geniş yayılmışdır. Bədəni uzunsov, yastılaşmış, az və ya çox dərəcədə ovalşəkillidir. Orta və iri ölçülü həşəratdır. Baş hissəsi hipoqnatik tipdədir. Ağız orqanları gəmiricidir. Bığcıqları uzun, nazik, qılşəkilli və çoxbuğumludur. Fasetli gözləri iridir və 2 gözcüyü vardır. Bəzi qanadsız formalarda göz inkişaf etməmişdir. Ön qanadlar az və ya çox dərəcədə möhkəmdir, adətən qanadüstlüyünə çevrilmişdir. Bəzən də qanadüstlüyü qısalmış olur, ya da heç olmur. Ayaqları uzundur, yüyürücüdür və pəncələri 5 buğumdan ibarətdir. Odur ki, bu dəstəyə yüyürücülər də deyirlər. Qarın hissəsi uzunsovdur, qurtaracağında, adətən serqi, erkəklərdə qrifel vardır.

## Təsnifatı
* Blaberoidea
** Blaberidae
** Ectobiidae
* Blattoidea
** Blattidae
** Cryptocercidae
** Lamproblattidae
* Corydioidea
** Corydiidae
** Nocticolidae

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vilyam Morqan

**Vilyam Morqan** — voleybol oyununun banisi. 1870-ci ildə Nyu-Yorkun Lokport əyalətində dünyaya göz açmışdır. Əslən uelsli olan Morqan ABŞ vətəndaşı idi. O, 1892-ci ildə "Springfield" kollecində basketbol oyununun yaradıcısı Ceyms Naysimitlə tanışdı. Hər ikisi bədən tərbiyəsini oxumuş və 1895-ci ildə Naisimit basketbolu yaratmışdı. Bunu görən Morqan daha az güc sərf edərək daha çox maraq verəcək bir oyun yaratmaq istədi və voleybol oyununun əsasını qoydu. İlk olaraq "Mintonette" adlandırdığı oyunu daha sonra voleybol olaraq dəyişdilər və bugünkü voleybol oyunu inkişafla uzun yol keçdi.

1942-ci ildə Morqan vəfat etmişdir. Onun adına ABŞda orta məktəb də vardır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*Profili "Volleyball.org"da 
*Profili "Springfield College"in rəsmi saytında
Sindibad

**Sindibad**, *([[fars dili|fars]] سندباد‎ — Sandbəd,[[ərəb dili|ərəb]] السندباد البحري‎‎ — əs-Sindibəd əl-Bəḥri)* — Afrika ilə Asiya arasında səyahəti vaxtı bir çox fantastik macəralara düşən əfsanəvi dənizçi, Min bir gecə nağıllar toplusunun əsas personajlarından birinin adı. Min bir gecə nağıllar toplusunda onun sərgüzəştləri *Dənizçi Sindibadın yeddi səyahəti* hissəsini təşkil edir, və qismən ərəb və müsəlman dənizçilərinin gerçək təcrübəsi, qismən əntiq poeziya, qismən də hind və fars möcüzəli hekayələrinə - mirabiliyalara əsaslanır.

Hesab olunur ki, Sindibadın prototipi kimi, buddist versiyasında Sanbao -"Üç Cəvahir" ya da "Üç Xəzinə" ləğəbli, Min sülaləsi çağı çinli dənizçisi Çjen Xe çıxış edir.

Nidemə görə mübahisəsiz müsəlman mənşəyinə baxmayaraq, bu ayama üç cəvahirə işarə edir. Sanbao Qərb okeanına 7 səyahət edib. 
Bu nağıllar əsasında bir çox bədii və cizgi filmi çəkilib.
Vyana Dövlət Operası

**Vyana Dövlət Operası** (), 1918-ci ilə kimi *Vyana Saray Operası*, 27 sentyabr 1938-ci ildən *Vyana Dövlət Operası* — Avstiyada ən böyük opera binası. 1861-ci ildə Vyana Şəhərsalma Fondunun sifarişi ilə memarlar ,  tərəfindən inşaasına başlanılaraq, 25 may 1869-cu ildə bitirilmişdir. Açılış günü səhnəsində Volfqanq Amadey Motsartın “Don Juan” operası oynanılmışdır.

1 may  — 31 may 1945-ci illərdə opera  — “Vyana Şəhər Operası – Dövlət Opera Ansambılı” adlandırılmışdır.

Mədəniyyət ocağı kimi Vyana Dövlət Operası Habsburqlar tərəfindən təsis edilmiş Vyana Saray Operasının xələfi sayılır. Saray operası kimi fəaliyyətə başladığı gündən teatr Avropanın aparıcı operalarından sayılmaqdadır.

1938-1945-ci illlərdə Avstriya istilada olarkən teatr özünün ağır günlərini yaşamış olur. Belə ki, 1945-ci ildə Vyana bombardman edilərkən opera binası dağılır. Binanın yenidən bərpası 1955-ci ildə mümkün olmuşdur. Elə həmin ildən başlayaraq Vyana Dövlət Operasında ənənəvi Vyana balı keçirilməyə başlanılmışdır.

## Direktorlar
* Franz von Dingelştedt (1867–1870)
* Yohann von Herbek (1870–1875)
* Franz von Yauner (1875–1880)
* Vilhelm Yahn (1881–1897)
* Qustav Mahler (1897–1907)
* Feliks Veinqartner (first term, 1908–1911)
* Hans Qreqor (1911–1918)
* Rixard Ştraus / Franz Şalk (1919–1924)
* Frans Şalk (1924–1929)
* Klemens Kraus (1929–1934)
* Feliks von Veinqartner (II dəfə, 1935–1936)
* Erwin Kerber (1936–1940) 
* Heynrix Karl Ştrom]] (1940–1941)
* Lotar Mütel (1941–1942)
* Karl Böhm (I dəfə, 1943–1945)
* Frans Salmhofer (1945–1954)
* Karl Böhm (II dəfə, 1954–1956)
* Herbert fon Karayan (1956–1964) (artistik direktor)
* Eqon Hilbert (1964–1968)
* Heynrich Reif-Gintl (1968–1972)
* Rudolf Qamsjeqer (1972–1976)
* Eqon Zeefelner (first term, 1976–1982)
* Lorin Maazel (1982–1984)
* Eqon Zeefehlner (I dəfə, 1984–1986)
* Klaus Helmut Dreze (1986–1991); musiqi direktor: Klaudio Abbado
* Eberhard Vexter (1991–1992)
* İoan Holender (1992–2010); musiqi direktor: Seiyi Osava (2002–2010)
* Dominik Mayer; (2010) musiqi direktor: Frans Velzer-Möst (2010)

## İstinadlar
Adware

**Adware** (,  — "reklam" и  — "proqram təminatı")  — istifadəçinin kompüterində reklam göstərilməsi üçün proqram təminatlarıdır. Çox vaxt belə proqramlar rəsmi satılan məhsulların tərkibinə daxil olurlar, onların istehsalçıları öz proqram təminatlarının şərti pulsuz versiyalarını təklif edirlər.

## Müdafiə üsulları
Adware proqramından effektli müdafiə üçün veb-saytlarda xüsusi filtrlərdən - Adblock Plus istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ziyankar proqram
## Xarici keçidlər
Keylogger

**Keylogger**, **Keystroke logging** və ya **Klaviatura ələ keçirmə** (&nbsp;— *açar* və &nbsp;— *qeydiyyat qurğusu*) — kompyuterin klaviaturasında düymələrin basılmasını fayla yazan proqramdır. Bu kəşfiyyatçı proqramın köməyi ilə gizli məlumatların toplanmasını həyata keçirirlər.

Keylogger proqramları Spyware proqram təminatlarına aid edilirlər.

Proqramların özləri qanuni olsa da, bir çoxu işəgötürənlərə kompüterlərinin istifadəsinə nəzarət etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur, keyloggerlər ən çox parolları və digər məxfi məlumatları oğurlamaq üçün istifadə olunur.

Keylogging həmçinin düymələrin vuruş dinamikasını və ya insan-kompüter qarşılıqlı əlaqəsini öyrənmək üçün istifadə edilə bilər. Aparat və proqrama əsaslanan yanaşmalardan tutmuş akustik kriptoanalizə qədər bir çox keylogging metodları mövcuddur.

## Tarix
1970-ci illərin ortalarında Sovet İttifaqı yazı maşınlarını hədəf alan aparat keyloggeri hazırladı və tətbiq etdi. "Elektrik səhvi" adlandırılan o, IBM Selectric yazı maşınlarının çap başlığının hərəkətlərini çap başlığının fırlanması və hərəkəti nəticəsində yaranan regional maqnit sahəsinə incə təsirlər vasitəsilə ölçdü. Erkən keylogger Perry Kivolowitz tərəfindən yazılmış və Usenet xəbərlər qrupunda *net.unix-wizards*, *net.sources* 17 noyabr 1983-cü ildə yerləşdirilmişdir.  Bu yerləşdirmə Unix sistemlərində girişi məhdudlaşdırmaq üçün həvəsləndirici amil kimi görünür. İstifadəçi modu Unix nüvəsində yığılmış simvol siyahılarının (müştərilərin) yerləşdirilməsi və atılması ilə idarə olunan proqram.

1970-ci illərdə casuslar ABŞ-nin Moskvadakı səfirliyi və konsulluğunun binalarında düymələri basmaq üçün tənzimləyicilər quraşdırırdılar. Onlar səhvləri Selectric II və Selectric III elektrik yazı maşınlarında quraşdırdılar.

## Həmçinin bax
* Ziyankar proqram

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksandr Qrossheym

**Aleksandr Qrossheym** () — sovet botaniki, biologiya elmləri doktoru (1935), Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1945), SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1946), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1948).

## Həyatı
Aleksandr Qrossheym 6 mart 1888-ci ildə Yekaterinoslavski quber­niya­sının Verxnednepetrovsk qəzasının Lixovka kəndində anadan olmuşdur. Ali təhsilini Moskva Dövlət Universitetinin Təbiət fakültəsinin Biologiya bölməsində almışdır. 

## Əmək fəaliyyəti
Aleksandr Qrossheym 1913-1926-cı illərdə Tbilisi Botanika Bağında botanik-florist kimi çalışmışdır. 1917-ci ildə Tiflis Politexnik İnstitutunun Botanika kafed­rasında assistent və dosent vəzifələrində işləmişdir. Elmi -pedaqoji fəaliyyətini 1927-ci ildən Bakıda davam etdirəm Qrossheym 1927-1929-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetinin dosenti, 1929-cu ildə professoru, 1930-1934-cü illərdə Azər­baycan Pedaqoji İnstitutunun Botanika kafedrasının müdiri, 1934-1947-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Uni­versitetinin Ali bitkilərin sistematikası və morfologiyası kafedrasının müdiri olmuşdur. 

Aleksandr Qrossheym 1936-cı ildə Bakıda Botanika Bağının, 1936-1947-ci illər­də isə Botanika İnstitutunun ilk direk­toru olmuşdur. O, 1946-1948-ci illərdə SSRİ EA V.L.Komarov adına Bota­nika İsti­tutunun Qafqaz herbarisi sektoruna, 1947-1948-ci illərdə Leninqrad Dövlət Universitetinin Bitki sistematikası və morfolo­giyası kafedrasına rəhbərlik etmişdir.

## Akademik fəaliyyəti
A.A. Qrossheym Qafqazın, o cümlədən Azərbaycanın bitki ehtiyatları, bitkiçiliyi və florası üzrə geniş tədqiqat işləri aparmışdır. Onun təşəbbüsü ilə Respublikada qoruqlar, xüsusilə də Lənkəran və Muğan qoruqları, həmçinin Herbari fondu yaradılmış və herbari kolleksiyasının saxlanma metodikası və strukturu işlənib hazırlanmışdır. Əsas tədqiqatı Qafqazın florası, bitki örtüyü və bitki ehtiyatlarınin öyrənilməsinə həsr olunmuşdur. A. A. Qrossheymin elmi-tədqiqat fəaliyyətinin əsas istiqamətləri arasında floristik-sistematika mühüm yer tutur. 300-dək yeni növ təsvir etmişdir. Akademikin çoxsaylı monoqrafiya və kitabları, həmçinin 200-dən çox elmi əsərinin yarısı Azərbaycanda işlədiyi dövrdə çap olunmuşdur. Qrossheym örtülütoxumluların orijinal filogenetik sistemini irəli sürmüşdür.

### Kitabları
* "Qafqaz florası" (1928–1967, VIII cildli)  
* "Azərbaycan florası" (1934–1936, III cildli) 
* "Qafqaz florasının analizi" (1936) 
* "Qafqazın bitki ehtiyatları" (1946) 
* "Qafqazın bitki örtüyü" (1948) 
* "Qafqaz bitkilərinin təyinedicisi" (1949) 

## Mükafatları
* "Qaf­qazın müda­fiəsi" medalı
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni 
* Rusiya Coğrafiya Cə­miy­yəti­nin qızıl medalı (1932)
* "1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində rəşa­dətli əməyə görə" medalı
 
## İstinadlar
Xankəndi Pedaqoji İnstitutu

**Xankəndi Pedaqoji İnstitutu** — 1969-cu ildən Azərbaycan SSR-nin Xankəndi şəhərində fəaliyyət göstərmiş ali məktəb.

## Tarixi
Azərbaycan SSR-nin Xankəndi şəhərində 1969-cu ildə yaradılmışdır. Əvvəlcə V. İ. Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun filialı kimi fəaliyyət göstərmiş, 1973-cü ildə müstəqil ali məktəbə çevrilmişdir. Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Dağlıq Qarabağ və ətrafında yerləşən 7 rayonu işğalından sonra ali təhsil müəssisəsi fəaliyyətini faktiki olaraq dayandırmışdır. İşğalı dövründə Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasında fəaliyyət göstərmişdir.

### Əvvəlki adları

* 1969 — V. İ. Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Stepanakert filialı
* 1973 — Stepanakert Dövlət Pedaqoji İnstitutu
* 1988 — Kirovakan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Stepanakert şöbəsi

## Fəaliyyəti
İşğala qədərki dövrdə institutda Azərbaycan və Erməni sektoru var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Tural Gəncəliyev: "Xankəndi Pedaqoji İnstitutunun bərpası xüsusi əhəmiyyət kəsb edir"
Astana (film, 1986)

***Astana*** tammetrajlı televiziya tamaşası rejissor Bünyad Məmmədov tərəfindən 1986-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film içkinin məngənəsinə düşmüş, evini, ailəsini, uşağını tərk edib tüfeyli həyat tərzini seçən Andrey Buslayın başına gələn hadisələrin ətrafında cərəyan edir. Əsas rolları Yaşar Nuri, Firəngiz Şərifova, Süleyman Ələsgərov, Bəsti Cəfərova və Abbas Qəhrəmanov ifa edirlər.

## Məzmun
Film içkinin məngənəsinə düşmüş, evini, ailəsini, uşağını tərk edib tüfeyli həyat tərzini seçən Andrey Buslayın başına gələn hadisələrin ətrafında cərəyan edir. Qarlı günlərin birində yaxşı insanlardan biri onu qar-borandan xilas edib evinə gətirir. Andrey bu evdə toplaşan təmiz qəlbli insanlardan bir növ dərs alır.

Atasına, anasına, keçmiş həyat yoldaşına Andreyin ölümü ilə bağlı xəbər çatdırılır. Beləliklə, Andrey dəhşətli bir sınaqdan keçməli olur. Öz "ölümü"nə kənardan baxaraq ibrət götürən Andrey aqibətinin çox acınacaqlı olacağını anlayır və hər şeyi düzəltmək ümidilə geriyə-kəndinə dönmək qərarına gəlir...

Filmdə alkoqolizm bəlası güclü dramatizmlə tərənnüm edilir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Əsərin müəllifi: Aleksey Dudarev
Rejissor: Bünyad Məmmədov
Operator: Fərman Nəbiyev
Rəssam: Rəfael Əsədov
Bəstəkar: Cavanşir Quliyev

## Rollarda
Yaşar Nuri — Andrey Buslay
Firəngiz Şərifova — ana
Süleyman Ələsgərov — ata
Bəsti Cəfərova — Alina
Abbas Qəhrəmanov — Draqun
Elxan Ağahüseynoğlu — Nikolay
Svetlana Vahidova — Nina
Rafiq Əzimov — Şarqayev
Elxan Quliyev — Krasovski
Məcnun Hacıbəyov — milisioner

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1986-cı ilin Azərbaycan filmləri
1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Embilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi. Nisbətən aznövlü həşərat dəstələrindən biridir. Əsasən tropik və subtropik ölkələrdə yaşayırlar. Azərbaycanda 1 növü məlumdur.

## Ümumi məlumat
Embilər uzunsov çevik bədənli, 10–20 mm ölçülü, yumşaq örtüklü həşəratlardır. Bədəni bozumtul-qonur rəngdədir. Başı iri, sərbəstdir. Ağız orqanları gəmirici, gözləri fasetli, bığcıqları təsbehşəkilli, 15–32 buğumludur. Döşü aydın ayrılmış üç buğumdan ibarətdir. Ön bel başdan enli olmayıb kvadrat və ya uzunsov formalıdır. Erkəklərdə iki cüt pərdəli, demək olar ki, quruluşca eyni, sakit vaxtı yastı qatlanan qanad vardır. Dişilər qanadsızdır. Qarıncıq 10 buğumdan ibarət olub, qısa serkləri var. Erkəklərdə sol serk simmetrik olmayıb, dəyişilmişdir. Ayaqları qısa, 3 buğumlu, pəncəlidir. Ön ayaqları güclü şəkildə üfürülmüş birinci buğumu ilə seçilir. Onun içərisində ipək hörümçək toru və toru yağlamaq üçün maye ifraz edən vəzi vardır. Embilər adətən cəld qaçır, irəli və geri hərəkət edə bilirlər. Geriyə qaçarkən serkləri yolu tapmaq üçün "bığcıq" funksiyasını yerinə yetirir.

## Təsnifatı
* Andesembiidae
* Archembiidae
* Australembiidae
* Clothodidae
* Embiidae
* Notoligotomidae
* Oligotomidae
* Scelembiidae
* Teratembiidae

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İosif Yesman

**İosif Qavriloviç Yesman** () — Hidravlika sahəsində görkəmli sovet alimi, Azərbaycan SSR EA-nın akademiki (1945), Əmək Qəhrəmanı (1937), texnika elmləri doktoru (1933), professor (1933), Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi (1927).

## Həyatı
İosif Yesman 1 dekabr 1868-ci ildə Belarusiyanın Vileyka şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilini 1892-ci ildə Sant-Peterburq Texnoloji İnstitutunun Mexanika şöbəsində almışdır.
## Akademik fəaliyyəti
İosif Yesman adyunkt elmi dərəcəsini 1913-cü ildə, elmlər doktoru elmi dərəcəsini və professor elmi adını 1933-cü ildə almışdır. Azərbaycan EA-nın ilk 15 təsisçisindən biri olan İosif Yesman 1945-ci ildə Azərbaycan SSR EA-nın fizika-texnika elmləri və neft bölməsi üzrə həqiqi üzvü (akademik) seçilmişdir. 

Yesmanın elmi işləri, əsasən, hidravlika və hidromaşınqayırmaya, porşenli və mərkəzdənqaşma nasoslarının nəzəriyyə və hesablamalarına həsr olunmuşdur. Bir çox SES-lərin layihələndirilməsində iştirak etmişdir. Elmi kadrların hazırlanmasında xidməti olmuşdur. 

## Əmək fəaliyyəti
İosif Yesman 1914-1917-ci ildə Peterburq Politexnik İnstitunda professor, dekan, 1919–1922-ci illərdə Vladiqafqaz Politexnik İnstitunun rektoru vəzifəsini icra etmişdir. 1922-1924-cü illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda professor, kafedra müdiri olmuşdur. 

1924-1953-cü illərdə "Azneft"in məsləhətçisi olan İosif Yesman 1926-1929-cu illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Elmi Şurasının üzvü, 1928-ci ildə isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun rektoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1928-1932-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Elmi Tədqiqat İnstitutunun üzvü, 1932-1935-ci illərdə SSRİ EA Zaqaf­qaziya filialının Azər­bay­can şöbəsinin sektorunun müdiri vəzifəsini icra etmişdir. 

İosif Yesman 1935-1945-ci illərdə SSRİ EA Azərbaycan filialın­da Energetika sek­to­runun müdiri, 1945–1955-ci illərdə Azərbaycan SSR EA-nın Energetika İnsti­tutunun direktoru, 1945-1950-ci illərdə AEA Fizika-Texnika elmləri və Neft bölmə­sinin sədri vəzi­fələrində çalışmışdır. 

1943-cü ildə Yesmanın 75 illiyi və elmi-texniki fəaliyyətinin 50 illiyi ilə bağlı olaraq Azərbaycan SSR EA Energetika İnstitutuna onun adı verilmişdir.

## Mükafatları
İosif Yesman 1953-cü ildə Lenin ordeni, 1941-ci ildə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, "Qırmızı ulduz" ordeni və "Qafqazın müdafiəsinə görə", "1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində əmək igidliyinə görə" medalları ilə təltif edilmişdir. Eyni zamanda 1927-ci ildə "Əməkdar elmi xadimi", 1937-ci ildə "Əmək qəhrəmanı" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. 

## İstinadlar
Axmeta bələdiyyəsi

**Axmeta bələdiyyəsi** () — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresində inzibati ərazi vahidi. 2006-cı ilədək **Axmeta rayonu** adlanırdı.

## İstinadlar
İbrahim Topçubaşov

**İbrahim Topçubaşov** (; ) — Azərbaycan görkəmli alimi, tibb elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
İbrahim Topçubaşov 7 noyabr 1924-cü ildə Bakıda anadan olub. 1950-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunu bitirdikdən sonra Quba rayonunda və Maştağa rayon xəstəxanasında cərrah işləyib. 1958-ci ildən Azərbaycan Tibb İnstitutunda cərrahiyyə kafedrasında fəaliyyətə başlayıb. 1961-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.

## Fəaliyyəti
Professor Topçubaşov təbabətin ən mühüm məsələlərinə həsr edilmiş yüzdən cox elmi əsərin müəllifidir. Onun əsərləri  Çexoslovakiyada, Polşada, Bolqarıstanda, Türkiyədə, Yaponiyada çap edilib. Həssas qəlbli insan və qayğıkeş alim həm də bəstəkar kimi tanınıb. O, bir cox lirik mahnının müəllifidir.

## Ailəsi
İbrahim Topçubaşovun atası görkəmli akademik Mustafa Topçubaşov, anası isə Azərbaycan SSR-in əməkdar incəsənət xadimi, rəssam Reyhan Topçubaşova olub. Ceyhun Topçubaşovun atasıdır.

Flora Kərimova ilə ailəli olub.

## Filmoqrafiya
* Respublikamın adamları (film, 1964)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Voleybol topu

**Voleybol topu** — anlayışı ümumi anlayışdır. Belə ki, bu termin həm klassik voleybola (zal voleybolu), həm də çimərlik voleyboluna aid edilir. Voleybol topunun çevrəsi 65-67 sm, ağırlığı isə 260-280 q-dır.

Voleybol topu basketbol və futbol toplarına görə daha yumşaq və elastik olur. Çətin sıxılan bu toplar qüvvətli zərbə zamanı asanlıqla yerə dəyib göyə qalxa bilirlər.

## İstehsalçı brendlər
* Tachikara
* NIVIA
* CoscoindiaCosco
* Molten Corporation
* Wilson Sporting Goods
* Mikasa Sports
* Mizuno Corp
* Nike_Inc
* Indpro
* Baden Sports
* Spalding 
* Wilson Quick Sand

## İstinadlar
Pişəvər gecələri

**Pişəvər gecələri** — Şiə alimi Seyid Məhəmməd Musəvi Şirazinin Şiə-Sünni mübahisəsi mövzusunda yazdığı əsər.

## Məzmun

**Xəbərdarlığın sonu**

## Tərcümə və nəşr
Kitab Azərbaycan, ərəb, türk, ingilis və s. dillərə tərcümə olunub və təkrar-təkrar nəşr edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şiə məzhəbinin kitabları siyahısı

## Xarici keçidlər
* Pişəvər gecələri  I cild pdf yüklə II cild pdf yüklə I cild word yüklə II cild word yüklə
* Pişəvər gecələri 
* Pişəvər gecələri
2014 Türkviziya Mahnı Müsabiqəsi

**2014 Türkviziya** — əsasən Türkdilli ölkələrin qatıldığı mahnı müsabiqəsi.

## Yer
"Türk Dünyasının Mədəniyyət paytaxtı" Tatarıstanın paytaxtı Qazan seçildiyi üçün ev sahibliyi və keçirilmə yeri məhz bu şəhərdədir.

## Format
Müsabiqə yarımfinaldan və finaldan ibarətdir. Yarımfinalda ilk 15 ölkə final müsabiqədə iştirak etmək haqqı qazanır. Müsabiqəni qazanan ölkənin müğənnisi qızıl heykəlcik, 2-ci və 3-cü yerləri tutan müğənnilərə pul mükafatı ilə mükafatlandırır.

### Yarımfinal
Yarımfinal 19 noyabr 2014-cü ildə TatNeft Arenada keçirilmişdir.

### Final

## Müsabiqəni canlı yayımlayan ölkələr
* TMB TV
*  - Azad Azerbaycan TV (ATV)  
*  - TMB TV & 360
*  - Altyn Asyr TV (AATV)
*  - Odessa Radyo Televizyon Kurumu (ODRTK)
*  - TürkShow & Düğün TV
*  - Arnavutluk Devlet Radyo ve Televizyonu (RTSH) 
*  - Kuray TV (KTV)
*  - NTV Hayat 
*  - Alfa Media (AMTV)
*  - Gagavuz Radyo Televizyonu (GRT)
*  - Kvemo Kartli TV (KKTV)
*  Türkmanlar - Türkmeneli TV (TTV)
*  - Khabar TV & MuzZone TV
*  - Kırgızistan Devlet Radyo Televizyon Kurumu (KTRK)
*  - Makedonya Radyo ve Televizyonu 2 (MRT2)
*  - Kıbrıs Genç TV (KGTV)
*  - Alpha TV
*  Rusiya - Tvoy Mir Vostok TV (TMB RU)
*  - Gladiyator TV (GTV)
*  Tataristan - Maydan TV (MTV)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
LED lampa

**LED** () (*Tərcüməsi:* İşıq Yayan Diod) yarım-keçirici, diod əsaslı, işıq yayan bir elektronik cihazdır. 1920-ci illərdə Rusiyada icad edildi və 1962-ci ildə Amerikada praktik olaraq tətbiq oluna bilən elektronik komponent halına gətirildi. Oleg Vladimirovich Losev adlı bir radio texniki radio qəbuledicilərində istifadə olunan diodların işıq yaydığını gördü və 1927-ci ildə bir Rus qəzetində LED haqqında kəşflərini nəşr etdi.

İlk əvvəllər yalnız zəif qüvvətli qırmızı işıq verə bilirdilər amma müasir LEDlər, ultrabənövşəyi, infraqırmızı kimi müxtəlif dalğa ölçülərində, yüksək parlaqlıqda işıqverə bilir. Çox az enerji istifadə etməsi, uzun ömrü, möhkəmliyi, kiçik ölçüsü və sürətli açılıb bağlana bilinməsi kimi ənənəvi işıq qaynaqlarına görə bir sıra üstünlüklərə malikdir. LED, müxtəlif sahələrdə tətbiq olunur.

## Tarix
Bərk dioddan işıq emissiyası haqqında ilk məlum hesabat 1907-ci ildə Marconi Laboratoriyasının britaniyalı eksperimentatoru Henry Round tərəfindən hazırlanmışdır. Aparatın katodunda sarı, yaşıl və narıncı parıltının göründüyünü qeyd etmişdir. Daha sonra, 1923-cü ildə məlum oldu ki, bu maddələrdən elektrik cərəyanı keçərsə, işıq meydana gələcək. Oleq Losev bu fenomeni təsvir etdi. Bu bilik 50-ci illərin sonlarında tətbiq edilmişdir.

60-cı illərin əvvəllərində bu effekti istifadə edən ilk qurğular meydana çıxdı — zəif qırmızı parıltılı göstərici elementləri və bir neçə il sonra yaşıl parıltı ilə. Cihazlar LED adlanır. LED tavan işıqları ilk dəfə 1960-cı illərdə kiçik elektron cihazlarda istifadə edilmişdir.

Görünən diapazonda işləyən ilk LED 1962-ci ildə General Electric-də amerikalı professor Nik Holonyak ("LED-lərin atası") qrupu tərəfindən hazırlanmışdır. Lakin onlar aşağı gücə malik idilər və yalnız spektrin aşağı qırmızı tezliklərində işıq yaradırdılar. 1968-ci ildə ilk kommersiya LED lampaları təqdim edildi: Howard Borden və Gerald P. Pighini rəhbərliyi altında hazırlanmış Hewlett-Packard LED displeyi və Monsanto LED göstərici lampası. Bununla belə, erkən LED lampalar səmərəsiz idi və yalnız tünd qırmızı rəngləri göstərə bildi, bu da onları ümumi işıqlandırma üçün yararsız etdi və onların istifadəsini rəqəmsal displeylər və göstərici lampaları ilə məhdudlaşdırdı.

## Xüsusiyyətləri
# Ledlər yarımkeçiricidir.
# Ana maddələri silikondur.
# Üzərindən axın keçdiyində foton ortaya çıxararaq işıq verərlər.
# Müxtəlif sahələrdə işıq verəcək şəkildə istehsal olunur.
# Qırmızı LED 2,20 Volt
# Yaşıl LED 3,30 Volt
# Mavi ve AğLED 3,40 Volt gərginliklə işləyər

## Tətbiq Olunduğu Yerlər
LEDlər mavi işığın istifadəsi ilə RGB (Qırmızı Yaşıl Mavi) işıqlandırma sistemi meydana gəldi və bir çox sektorda tətbiq olunmağa başlandı. Xüsusilə işıqlandırma, işıqforlarda, arxitektura işıqlandırma sahələrində, maşınlarda, televizorlarda də istifadə edilir. Tətbiq olunduğu sahələrdə sürətlə artmasının başqa bir sabəbi isə LEDlərin iş ömürləri olduqca uzun olmasıdır

## İstinadlar