open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Öd kisəsinin ləğvi

**Öd kisəsinin ləğvi** ya **Öd kisəsinin kəsilib götürülməsi** ( — *chole* — öd, *cyst* — kisə, *ectomy* — kənarlaşdırmaq) — öd kisəsinin kəsilib götürülməsi ya kənarlaşdırılması məqsədilə icra edilən cərrahi əməliyyatın adı. Öd kisəsinin kəsilib götürülməsi əməliyyatı minimal invaziv — laparoskopik ya da açıq üsulla icra olunur. Günümüzdə öd kisəsinin kəsilib götürülməsi əməliyyatlarının 90%-i laparoskopik üsulla yerinə yetirilir.

## Göstərişlər
Öd kisəsinin kəsilib götürülməsi əməliyyatına göstərişlər:
* 
* 
 və  zamanı öd yollarının tıxanması nəticəsində meydana çıxan öd durğunluğu xüsusilə yeməkdən sonra sağ qarınüstü yaxud qabırğaaltı nahiyədə davamlı sancılar yaxud koliklərlə özünü büruzə verir.

## Cərrahi müdaxilə

### Tarixi
İlk dəfə laparatomik üsulla öd kisəsinin ləğvi — xolesistektomiya əməliyyatı 1882-ci ildə Berlinin Lazarus xəstəxanasında, laparaskopik üsulla isə 1985-ci ildə cərrah Erix Mühe tərəfindən Böblingen xəstəxanasında icra edilmişdir.

### Laparatomik üsul
Laparatomik üsul eyni zamanda açıq üsul da adlanır. Bu zaman sağ qabırğaaltı nahiyədə (sağ qarınüstü nahiyədə) təqribən 10 cm uzunluğunda kəsik aparılmaqla qarın boşluğu yarılır. Bu kəsik öd kisəsinin əldə edilməsi üçün optimal sayılır.  və  mobilizə olunaraq azad preparasiya olunduqdan sonra liqaturaya alınaraq kəsilir. Sonra isə öd kisəsi qaraciyərin eyniadlı yatağından azad preparasiya edilir. Daha sonra yatağın hemostazı (qanaxmanın durdurulması) icra edilərək, drinaj qoyularaq qarın boşluğu qat-qat tikişlərlə bağlanır.

### Laparaskopik üsul

Laparaskopu qarın boşluğuna daxil etmək üçün göbək nahiyyəsindən 2 sm uzunluğunda kəsik aparılır. Əlavə olaraq döş sümüyünün altından bir və sağ qabırğaaltı nahiyədən isə daha bir kəsik aparılaraq müvafiq kəsici və sıxıcı laparaskopik alətlər qarın boşluğuna daxil edilir.
Laparaskopik alətlərin köməyi ilə  və  mobilizə olunaraq azad preparasiya olunduqdan sonra liqaturaya alınaraq kəsilir. Sonra isə öd kisəsi qaraciyərin eyniadlı yatağından azad preparasiya edilir. Daha sonra yatağın qaynaq üsulu ilə hemostazı aparılır. Preparat müvafiq laparoskopik kəsiyin bir qədər genişləndirilməsindən sonra (öd kisəsi dolu olduqda müvafiq punksion iynə vasitəsilə boşaldıldıqdan sonra xaric edilir) qarın boşluğundan xaric edilir. Kəsik toxumalar qat-qat tikilərək bağlanır. Çox vaxt dəri xüsusi tibbi yapışqan vasitəsilə yapışdırılır.

### Laparoskopik xolesistektomiya
İstənilən cərrahi xəstədə müayinə və müalicə tədbirlərı 2 prinsip üzərində qurulur. Birincisi, universal prinsipdir ki, bütün fəaliyyət sahələrinə aiddir: məlumat, qərar və həyata keçirmə. İkincisi, isə cərrahiyəyə məxsus olan spesifik prinsipdir: cərrahi əməliyyatın faydalı (diaqnostik və müalicəvi) tərəfi ilə yanaşı zərərli tərəfi də (əməliyyat risqi) nəzərə alınmalıdır. Bu prinsiplərə uyğun olaraq laparoskopik xolesistektomiya (LapXE) nəzərdə tutulan xəstənin aparılması aşağıdakı ardıcıllıqla yerinə yetirilir

## İstinadlar

* Miederer, S. E. et al.: Endoscopic transpapillary splitting of a choledochocele, Dtsch Med Wochenschrift, 1978, Feb.3:103(5):216–219

## Xarici keçidlər
*  Cholezystektomie
Morjlar

**Morjlar** () — Yırtıcılar dəstəsindən heyvan fəsiləsi. Hazırda morjlar yalnız arktika qurşağında yayılmışlar.

## Təsnifat
Morjkimilər fəsiləsinə müasir dönəmdə yalnlz bir cins və bir növ daxildir. Digər növlər isə arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkarlanmışdır:
*  
**  
**  
*  
**  
*  
**  
*  
**  
*  
*  
*  
: Üstfəsilə ***Dusignathinae***
*  
**  
*  
**  
**  
*  
**  
*  
: Altfəsilə ***Odobeninae***
*  
**  
*  
*  
*  
*  
**  
*  
*  
**  
**  
* 
**  
** 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Encyclopedia of Marine Mammals, ed. William F. Perrin, Bernd Würsig, J. G. M. Thewissen
* Marine Mammals, Evolutionary Biology, 2nd ed.

## Həmçinin bax
Qarqar (dəqiqləşdirmə)

**Qarqar** bu mənalarda gələ bilər:

* Qarqar — quş cinsi.
* Qarqar (Xocavənd) — Xocavənd rayonunda kənd.

;Oxşar
*Qarqarlar — 
*Qarqarçay — 
*Qarqar (dağ) —
*Qarqar vulkanı —

## Qarqar
*Gərgər
Gərgər qapısı

**Gərgər qapısı** — tarixi Şuştər şəhərinin altı qədimi qapılarından idi.

## Həmçinin bax
* Şuştər

## İstinadlar
Babacan çayı

**Babacan çayı** () — Ermənistanda çay. Ən böyük qolu (sol sahildə çaya tökülür) Sarıbulaq çayıdır.

## İstinadlar
Corc Monk

**Corc Monk, birinci Albemarl hersoqu** (; 6 dekabr 1608 — 3 yanvar 1670) — ingilis sərkərdəsi və admiralı, 1660-cı ildə İngiltərədə monarxiyanın bərpasında həlledici rola malik şəxslərdən biri.

1654-cü ildə Oliver Kromvelin tərəfindən Şotlandiyanın qubernatoru təyin edilmiş, Kromvelin ölümündən və onun oğlu Riçard Kromvelin istefasından sonra hakimiyyəti ələ keçirən general Con Lambertin diktaturasını qəbul etməkdən imtina edərək Londona öz qoşunlarını yeritmişdir. Sonrakı proseslərdə monarxiyanın bərpasına nail olmuş və bu səylərinə görə hersoq tituluna layiq görülmüşdür.

## Xarici keçidlər

* — Encyclopædia Britannica Online 
*

## İstinadlar
Çanaxçı çayı

**Çanaxçı çayı** () — Ermənistanda çay. Pəmbək çayının sağ qoludur. Ən böyük qolu (sol sahildə çaya tökülür) Göyçəli çayıdır.

## İstinadlar
Paris Universiteti

**Paris Universiteti** () — Fransanın paytaxtı Parisdə məşhur universitet idi. 12-ci əsrin ortalarında yaradılıb və təxminən 1160–1250-ci illər arasında rəsmi bir universitet kimi tanınıb. Bir çox dəyişikliklərdən sonra, o cümlədən bir əsr (1793-dən 1896-ə qədər) dayandırılması daxil olmaqla, 1970-ci ildə on üç muxtar universitetə bölündü.
Robert de Sorbon 1257 ətrafında qurduğu kollegial qurumdan (kollec de Sorbonn) sonra, universitet çox vaxt Sorbonn və ya la Sorbonn kimi istinad edilir. On üç cari varis universitetlərdən, dördünün tarixi Sorbonn binasında binaları var və onların üçününün adlarında "Sarbonna" sözü daxildir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Panteon-Assas Universiteti

## Xarici keçidlər

* Sorbonne — Universités Paris I, III, IV and V (Rəsmi Anasəhifəsi)
Qabor Qubadov

**Qabor Qubadov** (d: 17 fevral, 1966) — Macarıstan siyasətçisi. Macarıstan Respublikasının Milli Məclisində Fides partiyasını 2006-cı ildən təmsil edir. Macarıstan Futbol Liqasında fəaliyyət göstərən məşhur Ferençvaroş klubunun prezidentidir. Emma, Marsel və Oliviya adında 3 uşağı vardır.

## Karyerası
Qabor Qubadov orta təhsilini Peşterjebetdə bitirmişdir. 1997-ci ildə Gödöllö Kənd Təsərrüfatı Elmləri Universitetindən məzun olmuşdur. 1990-cı illərdə müxtəlif sahələrdə sahibkar kimi çalışmışdır. 1997-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Şorokşara köçmüşdür.

2002-ci ildən bəri, Budapeştin XXIII rayonunda Fides partiyasının sədri vəzifəsində işləmişdir.

Qubadov, 2008-ci ildə keçirilən referendumda və 2009-cu ildə keçirilən Macar Avropa parlamenti seçimlərində fəal iştirak etmişdir. Hal hazırda Ferençvaroş klubunun prezidentidir.

## İstinadlar
Kumpir

[thumb|right|250px|Kumpir [Orta Doğu Teknik Universitetində]]
**Kumpir** — Anadolunun bəzi yerlərində "kartof" sözünün qarşılığı olaraq istifadə edilməklə yanaşı, əslində bişmiş kartofun əzilməsi ilə hazırlanan bir yemək növüdür.

Təməl olaraq kartof xüsusi sobada bişirildikdən sonra qabığı yarılır. Çox vaxt daxili miqdarını artırmaq üçün bir başqa kartof da kəsilərək içinin yarısı və ya hamısı buna əlavə olunur. İçərisinə duz və kərə yağı və ya marqarin əlavə olunub qarışdırılaraq əzilir. Klassik olaraq qabığının içərisində servis edilir. Ümumiyyətlə sadə formasının üzərinə müxtəlif məzələr və souslar qoyurlar.

Ən məşhur servisi zamanı kartofa rəndələnmiş kaşar pendiri də qarışdırılır, qaynadılmış sosiska kartofun içərisinə doğranır və üzərinə rus salatı qoyulur. Bunlardan başqa qarğıdalı, zeytun, noxud, göbələk və ya müxtəlif məzələrlə, ya da ağız dadına görə müxtəlif inqrediyentlərlə də hazırlana bilər. Əksər hallarda daha da ləzzətli olması üçün ketçup və mayonez kimi souslarla təqdim edilir.

## Xarici keçidlər

*Kumpir necə hazırlanır?
Kolik

**Kolik** ( (νόσος) — "bağırsaq sancıları/ağrıları", ) — bir-birinin ardınca sancı şəkilli kəskin ağrılar. Qarın boşluğu üzvlərinə müvafiq öd kisəsi daş(lar)ının öd axacaqlarını tutması nəticəsində meydana çıxan qaraciyər və pankreas, böyrək daş(lar)ının sidik axarlarını tutması nəticəsində meydana çıxan böyrək, bağırsaq keçməzliyi nəticəsində meydana çıxan bağırsaq sancıları ya kolikləri mövcuddur.
Qaram masala

thumb|right|250px|Qaram masala
[right|thumb|Qaram masala tərkibi (saat istiqamətində): Qara istiot dənəsi, [cövüz|meys,cövüz qabığı, darçın, mixək, qəhvəyi hil, cinnamon, mixək, cövüz, yaşıl hil]]
**Qaram masala** (dən, *garam* ("isti") və *[[masala]]* (ədviyyələr qarışığı)) — Şimali Hindistan və digər Cənubi Asiya mətbəxlərində yayılmış olan döyülmüş (üyüdülmüş) ədviyyat qarışığı.

## İstinadlar
Frankofoniya Oyunları

**Frankofoniya Oyunları** — Beynəlxalq Frankofoniya Təşkilatının keçirdiyi idman yarışı. Yarışa yalnız fransızca danışan ölkələrin idmançıları qatılırlar. Onlar əsasən Fransanın keçmiş koloniyalarındandırlar.

## Tarixi
Frankofoniya Oyunları 1989-cu ildən keçirilir.

## Bütün turnirlər
Sədaqət Verdiyeva

**Sədaqət Mirzə qızı Verdiyeva** () — pambıqçı. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948).

## Həyatı
Sədaqət Mirzə qızı Verdiyeva 14 mart 1928-ci ildə keçmiş Xanlar rayonunun Füzuli kəndində anadan olub.

1947-ci ildə "Qırmızı Oktyabr" kolxozunda yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. İttifaq əhəmiyyətli fərdi pensiyaçıdır.

## Haqqında yazılanlar
* Mir Cəlal. Qəhrəman qız: [Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, komsomolçu Sədaqət Verdiyeva haqqında] //Pioner.- 1948.- No 10.- S.10–11.

## İstinadlar
Zəki Şükürov

**Zəki Ruhulla oğlu Şükürov** () — neftayıran, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1959).

## Həyatı
Zəki Ruhulla oğlu Şükürov 1 yanvar 1905-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil mahalının Mərəlli kəndində anadan olub.

Əmək fəaliyyətinə 1920-ci ildə başlamışdır. 1930-cu ildən Vanno Sturua ad. Neftayırma zavodunda operator köməkçisi, 1933-cü ildən operator, 1936-cı ildən baş operator, 1941-ci ildən qurğu rəisi, 1982-ci ildən operator vəzifəsində çalışmışdır. 1986-cı ildən pensiyadadır.

Azərbaycan Kommunist Partiyası 28 və 29-cu qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. İki dəfə Lenin ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

Şükürov haqqında sənədli film çəkilmişdir (1974).

## Filmoqrafiya
* Mənim həyatım (film, 1971)

## İstinadlar
Masala

**Masala** (Tamilcə:  மசாலா ; ; ; ) — Cənubi Asiya mətbəxində (o cümlədən Hindistan, Pakistan, Nepal, Banqladeş, Miyanma, və Şri Lanka mətbəxlərində) ədviyyat qarışığını təsvir etmək üçün istifadə olunan termin.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Xmeli suneli
Əhəd Rəhmanzadə

**Əhəd Əliəhməddin oğlu Rəhmanzadə** — iqtisad elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Rəhmanzadə Əhəd 1939-cu ildə Tehranda doğulmuşdur. Bonn Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsini bitirmişdir. Rəhmanzadənin ailəsi 30-cu illərdə sovet vətəndaşlığı olmadıqlarına görə Bakıdan İrana deportasiya olunmuşdur. Əhəd burada doğulub təhsil almışdır. 1959-cu ildə Köln şəhərinə gələrək bir il hazırlıq kursunda oxuduqdan sonra ali məktəbə qəbul olunmuşdur. Universiteti fərqlənmə ilə bitirdikdən sonra ona Bonn və Kassel universitetlərinin iqtisad fakültələrində dərs demək təklif olunmuşdur.

1974–1979-cu illərdə Ə.Rəhmanzadə eyni zamanda Almaniya federativ respublikasının iqtisadi inkişaf nazirliyində başekspert olur. O, çoxsaylı elmi əsərlərin, habelə "İnkişaf edən ölkələrin iqtisadiyyatı", "Dünyaərzaq balansı", "Üçüncü dünya ölkələri iqtisadi razılaşmaaxtarışları", "Üçüncü dünya ölkələrinin sosial-iqtisadi inteqrasiyası", "Üçüncü dünya ölkələrinin siyasi razılaşma axtarışları" kimi 10-dan artıq monoqrafiyanın müəllifidir. Əhəd Əliəhməddin oğlu Rəhmanzadənin qardaşlarından biri, Rəhim Əliəhməddin oğlu görkəmli alman alimi, həkim-cərrah, tibb elmləri doktoru, professor, Ümumalman Cərrahlar Cəmiyyətinin prezidenti olmaqla, Berlində yaşayır. İkinci qardaşı Səməd Londonda jurnalistdir. Bi-Bi-Si direktorlar şurasının üzvüdür, üçüncü qardaşı Cümşüd Dallasda yaşayır, mühəndisdir, böyük sənaye korporasiyasının rəhbəridir.

## Kitabları
* "İnkişaf edən ölkələrin iqtisadiyyatı",
* "Dünyaərzaq balansı",
* "Üçüncü dünya ölkələri iqtisadi razılaşmaaxtarışları",
* "Üçüncü dünya ölkələrinin sosial-iqtisadi inteqrasiyası",
* "Üçüncü dünya ölkələrinin siyasi razılaşma axtarışları"

## İstinadlar
*
Xmeli suneli

**Xmeli suneli** (***çmeli suneli***, ***xmeli suneli*** və ya ***hmeli suneli*** kimidə yazılır Gürcücədən **ხმელი სუნელი**, sözün hərfi mənasında "qurudulmuş ədviyyatlar") — Gürcüstanın ənənəvi Ədviyyat qarışığı. Xmeli sunelidə istifadə olunan otlar və ədviyyatlar arasında bunlar var: keşniş, şüyüd, reyhan, dəfnə yarpağı, mərzə, mavi güldəfnə, cəfəri, Yabancı zəfəran və ya zəfəran, qara bibər, kərəviz, kəklikotu, çördük, nanə və isti bibər

## Həmçinin bax
*Masala
Əmir xan Qəzvini

**Əmir xan Hacı Ələkbər xan oğlu Qəzvini** (1876–1961) — həkim və pedaqoq.

## Həyatı
Əmir xan Hacı Ələkbər xan oğlu 1876-cı ildə  Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Sonra atasının yanında, Bağdadda orta təhsilə yiyələnmişdi. Sonra Beyruta yollanmış, fransızların açdığı Tibb Universitetində oxumuşdu. 1900-cü ildə Fransaya getmiş, təhsilini artırmışdı.1904-cü ildə Lionda təhsilini tamamlamışdı.

Əmir xan Qəzvini II çağırış İran Milli məclisinə üzv seçilmişdi.

Əmir xan Qəzvini İranın Səhiyyə vəziri olmuşdu.

Əmir xan Qəzvini 1861-ci ildə vəfat edib.

## Xarici keçidlər
Metro 2033 (videooyun)

**Metro 2033** — Rus yazıçısı Dmitri Qluxovskinin *[[Metro 2033 (roman)|Metro 2033]]* adlı romanından götürülmüş birinci şəxs atıcı tipində həyatda qalma-qorxu videooyunu. Oyun 4A Games tərəfindan Ukraynada təkmilləşdirilib 2010-cu il mart ayında Microsoft Windows və Xbox 360 platformaları üçün satışa çıxarılıb. 2006-cı il mart ayında 4A Games oyun üçün Qlukovski ilə tərəfdaşlıq edildiyi bəyan edildi. Oyun 2009-cu ildə Leipzigdə reallaşan Games Convention adlı videooyun təşkilatında rəsmi tanıtım filmi ilə birlikdə təqdim edildi. Oyunun ardıcılı olaraq ** 17 may 2013-cü ildə satışa çıxarıldı.. "OyunTərcümə" qrupunun təşəbbüsü ilə oyun Azərbaycan dilində tam tərcümə edilib

## Süjet
Oyunun əsas qəhrəmanı Artyom adlı obrazdır. Hadisələri çoxsu qiyamət sonrası Moskvadakı metro sistemində cərəyan edir. Lakin bəzi tapşırıqlar obrazı yer üzünə də çıxarır.

Birinci şəxs atıcı oyunu olaraq *Metro 2033*-də oyunçuya döyüşlərdə istifadə etmək üçün kimi həm xəyali həm də həqiqi silah növləri təqdim edilir . Döyüşlərdə ya mutantlara ya da düşmən insanlara qarşı döyüşmək lazımdır. Mutantlar silahsız və insanlara daha çox toplu halında fiziki hücum edir, düşmən insanlar isə oyunçunun sahib olduğu silahlarla hücum edə bilər.

## Hadisələr
Oyun qiyamət sonrası Rusiyada baş verən və həyatda qalmağı bacaran 20 yaşındakı Artyom (rus:Артём) adlı obrazın yaşadığı hadisələr üzrə reallaşır. Oyun başlanğıcında Artyom, Hunter adında bir əsgərdən metronun Qaranlıq Olanlar olaraq xitab edilən canlı tərəfindən təhdit edildiyini öyrənir. Hunter tək başına tunellərə çıxır və çıxmadan əvvəl Artyoma əgər geri qayıtmasam metronun mərkəzi sayılan Polis adlı stansiya gedib olanları araşdırmağı tapşırır. Hunter qayıtmaz və Artyom metro tunellərində təhlükəli və qaranlıq yola başlayır. Yol boyunca zaman-zaman müxtəlif anomaliyalar səbəbi ilə xəyallar görəcək.
Artyom, Sovetlər ve Nasistlər tərəfindan işğala uğramış və mutantlar tərəfindən dağıdılmış bir bölgədən keçmək məcburiyyətindədir. Polisdə olanda ona kömək edə biləcəyini söyləyən Miller adında bir Ranger (hərbi birləşmə) ilə tanış olur. Miller, Qara Dərililəri yox etməyə çatacaq atəş gücünə sahib D6 adlı yer altı mərmi anbarının yerini bilir. Artyom, Miller və digər Rangerlər mərmi pult mərkəzini yenidən fəaliyyətə verərlər və Artyom yaxındakı bir binaya rəhbər lazer sistemi quraşdırar. Lazer sistemi qurulduqdan sonra Artyom, Qara Dərililərin ucbatından bir halisünasiya görür.

## Hazırlanması
4A Engine, *S. T. A. L. K. E. R.* seriyasıda istifadə edilən X-Ray mühərrikinin müəllifləri və GSC Game World keçmiş işçiləri Oles Şiskovtsov və Aleksandr Maksimçuk adlı proqramçılar tərəfindən *[[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]]* bazara çıxarılmazdan 1 il əvvəl quruldu. Oyun; Xbox 360, PlayStation 3 və Microsoft Windowsda çalışan multi-platformalı 4A Engine mühərrikinin istifadə edir. 4A Engine mühərrikində; Nvidia PhysX dəstəyi, əlavə edilmiş beyin və Xbox 360 üçün yazılma təkmilləşdirməsi funksiyası var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* OyunTərcümə qrupunun rəsmi səhifəsi
İbrahim Balakişiyev

**Balakişiyev İbrahim Əbdülsalam oğlu** — "Səhiyyə əlaçısı" (1961), "Azərbaycan SSR Əməkdar həkimi" (1968).

## Həyatı
İbrahim Balakişiyev 1916-cı il mayın 5-də Novxanıda anadan olub. 1940-cı ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirib. Sentyabr ayına kimi poliklinikada həkim vəzifəsində çalışmış, oradan da Sovet Ordusu sıralarına getmişdir.

1941–1942-ci illərdə Pribaltika Səyyar Səhra hospitalı filialının rəisi vəzifəsində xidmət edib. Ərazi işğal olunduqdan sonra 1942–1943-cü illərdə Leninqrad vilayətində partizan briqadasının hospitalına rəhbərlik edib. Vilayət düşməndən azad olunandan sonra ona Leninqrad şəhəri Novoselsk rayon şəhiyə şöbəsinin müdiri vəzifəsi təklif edilib. Lakin o, faşist işğalçıları ilə mübarizə aparmağa üstünlük verib, döyüçən ordunun tərkibində müharibənin sonuna qədər Qatçinsk diviziyası 201-ci Tibbi Sanitar Batalyonunda hospital rotasının rəisi vəzifəsində xidmət edib. "Qırmzı Ulduz" və "Vətən müharibəsi" ordenləri ilə təltif edilmişdir.

Müharibədən sonra N. Nərimanov adına ATİ-nun dəri-zöhrəvi xəstəliklər kafedrasında klinik ordinaturanı bitirib. 1949–1950-ci illərdə Dəri-Zöhrəvi Xəstəlikləri Elmi Tədqiqat İnstitutunda əvvəlcə stasionar şöbənin müdiri, sonradan isə müdir müavini vəzifəsində çalışıb. 1950–1955-ci illərdə Şəki Dəri-zöhrəvi dispanserində baş həkim işləyib. 1955-ci ildən ömrünün sonuna kimi Respublika Dəri-Zöhrəvi Dispanserində şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb.

1961-ci ildə "Səhiyyə əlaçısı" nişanı ilə mükafatlandırılıb. 1968-ci ildə Azərbaycan SSR "Əməkdar həkimi" adına layiq görülmüşdür.

## Mənbə
* Fikriyə Balakişiyeva, "Balakişiyev İbrahim Əbdülsalam oğlu" məqaləsi.

## İstinadlar
Məmmədağa Tərlanov

**Məmmədağa Əlibaba oğlu Tərlanov** () — Azərbaycan təsviri və tətbiqi sənətinin tədqiqatçısı, sənətşünas alim, professor, müəllim, Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi.

## Həyatı
1918-ci il martın 16-da Bakıda dünyaya göz açmışdır. Əslən Bakının Novxanı kəndindən olan rəssam 1936-cı ildə Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbini bitirmiş, 1938-ci ildən 1941-ci ilədək SSRİ Rəssamlıq Akademiyasında təhsil almışdır. Böyük Vətən müharibəsinin başlanması ona təhsilini davam etdirməyə imkan verməmişdir. Həmin ilin iyun ayında cəbhəyə yollanmışdır. 1945-ci ilin əvvəllərində cəbhədə ayağından ağır yara alan Məmmədağa əvvəlcə Moskvaya, müalicə aldıqdan sonra isə Bakıya qayıdıb. Həmin il Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyinin elmi katibi vəzifəsinə təyin olunub.

1946-cı ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının məsul katibi, 1952-ci ilin iyun ayında isə sədri seçilib və 10 il bu vəzifədə çalışıb. O, eyni zamanda Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində təlimatçı işləyib. 1947–1951-ci illər olduqca ağır, gərgin zəhmət tələb edən dövr idi. Tərlanov həmin illərdə Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) Rəssamlıq Akademiyasının sənətşünaslıq şöbəsinə qəbul olunaraq oranı bitirib.

Uzun müddət Azərbaycanın bir sıra şəhər və rayonlarında, eləcə də xarici ölkələrdə rəssamlarımızın sərgilərinin təşkilində böyük səy göstərib, Azərbaycan təsviri sənətinin nailiyyətlərini Moskva və respublika mətbuatında əzmkarlıqla təbliğ edib. Bu illər ərzində onun şöhrəti təsviri və tətbiqi sənəti dərindən duyan, əsl peşəkar, bilici tədqiqatçı kimi Azərbaycanın sərhədlərindən çox uzaqlara yayılıb.

Məmmədağa Tərlanov 1966-cı ildə Azərbaycan dekorativ-tətbiqi sənətinə həsr olunmuş namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. Bu elmi işin zəngin, çoxşaxəli xalq sənətinin bir sıra mürəkkəb sahələrinin üzə çıxarılmasında böyük rolu olub. Çoxillik yaradıcılıq araşdırmalarının bəhrəsi olan bu elmi iş bir sıra kitablarda, məqalələrdə, kataloq və kitabçalarda əksini tapıb.

Görkəmli sənətşünas 1960-cı ildən Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində dərs deyib, 1963-cü ildə Mirzəağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda ilk dəfə rəssamlıq kafedrası açılanda müəllim olub, 1973-cü ildən 1982-ci ilədək prorektor vəzifəsində çalışıb. Bu ali təhsil ocağında təsviri sənət nəzəriyyəsi kafedrası yaradılanda onun müdiri olub və ömrünün sonunadək bu vəzifədə çalışıb, professor adına layiq görülüb.

Onun tanınmış təsviri və tətbiqi sənət nümayəndələri Cəlal Qaryağdının, Lətif Kərimovun, Mikayıl Abdullayevin, Elmira Şahtaxtinskayanın yaradıcılığına həsr olunmuş monoqrafiyaları Bakıda və Moskvada ümumittifaq əhəmiyyətli dərgilərdə dərc olunub.

Azərbaycan təsviri sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Məmmədağa Əlibaba oğlu Tərlanov respublikanın "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülüb və Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin fəxri fərmanı ilə təltif olunub. Məmmədağa müəllim 1988-ci il dekabrın 9-da Bakıda dünyasını dəyişib.

## İstinadlar
Şimali Hindistan

**Şimali Hindistan** — yerli olaraq **Uttar Bhārat/Āryavarta** (Devanagari: उत्तर भारत/आर्यवर्त, Nəstəliq: اُتّر بهارت) və ya **Šumālī Hindustān** (Devanagari: शुमाली हिन्दुस्तान, Nəstəliq: شُمالی ہندوستان) kimi tanınan, sərbəst olaraq müəyyən olunmuş region. Hindistanın şimal hissəsindən ibarətdir.

## Xarici keçidlər
* Hindistan
Sayqak

**Sayqak** () – Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Rusiya və Monqolustanda yaşayan cütdırnaqlı bir heyvandır. Hal hazırda iki yarımnövü mövcuddur – **əsl sayqak** () və **monqol sayqakı** ().

Sayqakların qalıqları əsasən şimali Avrasiyada tapılır və onların ən erkən nümunələri pleystosen epoxasına aiddir.

## Yayılması

İki təcrid olunmuş sahədə yayılmışdılar: Monqol Altayından cənubda, Baytaq-Boqdo zirvəsi yanında və Monqol Altayından şimalda Böyük göllər çalasında. Hal-hazırda ancaq ancaq Monqol Altayından şimalda Şarqın Qobi səhrasında qalıb. Areal 4–5 min km².-i keçmir.

Sayları 1984-cü ildə 100–150 başı keçmirdi. Monqol sayqakının sayının azalması brakonyerliklə və otlaqlarının ev heyvanlarının sürüləri tərəfindən tutulması ilə əlaqədardır. Qanunla qorunurlar.

2010-cu illərin ortasında sayqakların sayı kəskin şəkildə azalmışdı. 15 il ərzində 95% azalma müşahidə olunub. 2010-cu ilin mayında Qazaxıstanın Ural bölgəsində yaşayan 26 min sayqakdan təxminən 12 mini ölü tapılmışdır. Bu pasterellyoz infeksiyasının nəticəsi idi. Lakin, yoluxmaların təkiki nə olduğunu hələ də bilinmir. 2015-ci ilin mayında daha bir infeksiya (ehtimal ki, həmin həstəlik) ölkənin üç şimal bölgəsində olunub. Mayın 28-də Qazaxıstanın mərkəzində yerləşən Betpak-Dalada 120 min sayqakı ölümü təsdiqlənmişdi. Bu sayqakların ümumi dünya əhalisindən təxminən üçdə birini təşkil edirdi. 2016-cı ilin aprelində sayqakların sayı həmin ərazisində 31 mindən 36 minə qədər çoxalıb. Qazaxıstan boyu 2021-ci ilin aprelinin hesabatı göstərib ki, sayqakların sayı 334 mindən 842 minə qədər çoxalıb. Bunun səbəbləri arasında hökumətin brakonyerliyə qarşı və konservasiya tədbirləri var idi.

## Çoxlanması

Cütləşmə vaxtı erkək bir neçə dişi ilə birgə olur. Boğazlıq vaxtı 5 aydır. Dişi 1–2 bala gətirir.

## İstinadlar

## Mənbə
* В.Е Соколов. Редкие и исчезающие животные. Млекопитающие. Москва "Высшая школа" 1986 səh. 464

## Xarici keçidlər
Star-2000

**STAR-2000** — Thales Group firmasının istehsalı olan bu birincili radar sistemi həm mülki həm də hərbi məqsədlər üşün istifadə oluna bilər. Radarın təyinetmə məsafəsi 111&nbsp;km-ə bərabərdir. Azərbaycanda bir sıra aeroportlarda bu radar sistemi qurulub.

## Özəllikləri

*Metrologiya xidmətlərinin mövcud olması.
*Rahat Paketlənib daşına bilməsi
*İFF(dost-düşmən-tanıma) xidməti.
*1000-ə qədər hədəfdə xətasız hədəf izləmə və tanıma

İşləmə tezlikləri 2700...2900&nbsp;MHz-ə bərabərdir

Antennalarının dönmə sürəti 15 dönüş/dəq dir.

Həmçinin proqramlaşdırıla bilən verilənlər emalına da mailkdir.
## Xarici Keçidlər
*http://www.thalesgroup.com/Portfolio/Aerospace/Documents/STAR2000_UK_2012_HD/
*thalesgroup
Yükləyici (informatika)

**Yükləyici** — əməliyyat sisteminin bir hissəsi olub əsas vəzifəsi proqramları hard-diskdən alıb RAM-a köçürtməkdir.

Bir proqram yazılıb kompilyasiya edildikdən sonra həmin proqramın maşın kodu əldə edilir. Amma yenə də bu kodlar da hazır vəiyyətdədir demək olmaz çünki proqram bir çox xarici kitabxanalar da istifadə edə bilər. Bu kitabxanalar da proqrama daxil edildikdən sonra proqram tam istifadəyə hazırdır.
Proqramın da işləməsi üçün isə CPU üzərindən həyata keçirilir, CPU üzərindən əməliyyat aparmaq üçün isə RAM lazımdır. Tam bu sırada yükləyicilər dövrəyə girir. Yəni maşın kodunu alar və Əməliyyat Sisteminin verdiyi adresə yükləyər bundan sonra isə iş əməliyyat sistemi tərəfindən həyata keçirilir.
Şəlalə modeli

**Şəlalə modeli** — proqram yazılarkən bir layihənin ərsəyə gətiriliməsində istifadə olunan modeldir. Şəlalə modeli 4 hissədən ibarətdir.

* Təhlil (analiz)
* Dizayn
* Tətbiq
* Test

Proqramların yazılmasında ən məşhur olan bu model digərlərinin təməlini təşkil edir. Mərtəbələr arası keçidlər tez-tez olan bu modeldə geriyə dönüş bahalı ola bilər. Buna görə hər bir mərhələ diqqətlə incələnməlidir. Bu modeldə hər bir mərhələdən sonra yoxlama məqsədi ilə, layihə gözdən keçirilir. Bu gözdən keçirmənin nəticəsində ya cari mərhələ yenidən işlənilir, ya da ki, növbəti mərhələyə keçilir.

## İşləmə prinsipi
İlk olaraq Layihənin təhlili aparılır. Ediləcək olan bütün əməliyyatların siyahısı çıxarılır və SRS (Software requirements specifications , proqram ehtiyac özəllikləri) sənədi hazırlaır. Bu sənədlə birlikdə bir təhlil hesabatı çıxarılır.

Sonra bu təhlillərin işığında proram dizayn edilir və proqramın SDD (Software Design Document, Proqram Dizayn Sənədi) hazırlanır.

Bütün bunlardan sonra növbəti mərhələyə tətbiqə keçirilir. Bu mərhələdə proqram daha dolğun bir hal alır və bu vəziyyətdə səhvlikləri aşkarlamaq daha asan olur ki, bu da Test mərhələsində həyata keçirilir. Əgər xətalar varsa uyğun yerlərə qayıdıb səhvlər düzəldilir. Bu son mərhələdən sonra proqramın Test hesabatı hazırlanır və proqram istənən hala gətirilir.

## Üstünlükləri
Şəlalə modeli ilk təklif edilən modeldir. Geniş istifadə olunması və müştəri istəklərinə paralel olması ən böyük üstünlüklərindəndir. Əsasən böyük risk tələb edən və müştəri ehtiyaclarının başlanğıcda açıqca bilindiyi layihələrdə istifadə edilir.
Satsivi

**Satsivi** və ya **Qoz pastası** () — qida pastası, əsasən qoz içindən hazırlanmış və müxtəlif reseptlərdə istifadə olunur.

## Həmçinin bax
*Fisincan plov
Angry Birds

**Angry Birds** () — mərkəzi Finlandiyada yerləşən Rovio Mobile tərəfindən mobil cihazlar üçün təkmilləşdirilən oyun. 2009-cu ilin dekabr ayında Apple iOS üçün təkmilləşdirilən oyun daha sonra digər platformalarada uyğunlaşdırıldı. Məsələn Facebookda oynanıla bilər, internet saytlardan demoları yüklənilə bilər və Google Chrome istifadəçilərinə xüsusi, veb mağazasından Chrome-a əlavə edilə bilər. Oyun, yaşıl donuzların quşların yumurtalarını oğurlamasıyla başlayır. Buna qəzəblənən quşlar donuzları yox etməyə çalışırlar.

## Oyunun məqsədi
Oyunda məqsəd sahib olduğunuz quşları quşatanla çəkib-atmaqla donuzları öldürməkdir. Rio versiyasında isə həbs olunmuş quşları sərbəst buraxmaq və ya meymunları öldürməkdir. Bəzi hissələrdə gizli qızıl yumurtalar vardır. Yumurtaları toplayaraq yeni hissələr açıla bilər. Bəzi hissələrdəki donuzların zirehi vardır, bu donuzları öldürmək daha çətindir.

## Quşlar
* **Kiçik qırmızı quş (RED)**: Hər hansı bir xüsusiyyəti yoxdur. Toxunanda qışqırır.
* **Sarı quş (CHUCK)**: Toxunanda düz bucaq altında sürətlənir. Taxta maneələri rahat qırır, amma beton və buz maneələrdə olduqca zəifdir.
* **Kiçik mavi quş (BLUES)**: Toxunanda üç yerə bölünür. Taxta və beton maneələrdə olduqca zəifdir, lakin buz maneələri rahatlıqla dağıdır.
* **Ağ quş (MATILDA)**: Toxunanda yumurta buraxır və (45 dərəcə bucaq altında) sürətlə havaya qalxır. Ümumilikdə qalanın dibinə buraxılan yumurta parçalarkən quş da çarpaz olaraq orta hissəni parçalayır. Olduqca əlverişlidir.
* **Qara quş (BOMB)**: Toxunanda partlayır, toxunulmazsa toqquşmadan 2 saniyə sonra partlayır. Bütün maneələri rahatlıqla dağıda bilir.
* **Narıncı quş**: Toxunanda şişir. Toxunmadıqda toqquşmadan sonra şişir.
* **Böyük dimdikli yaşıl quş**: Bumeranq xüsusiyyəti vardır. Toxunanda geri qayıdır.
* **Böyük qırmızı quş (TERENCE)**: Toxunanda heç nə olmur amma digər quşlara nisbətən daha dağıcıdır. Bütün maneələri eyni gücdə dağıdır.
* **Blu və Jewel**: Ender man quşlardan biridir, toxunulduqda olduğu nöqtədən üfüqi istiqamətdə sürətlənir. Mənzili olduqca çoxdur. İlk dəfə Angry Birds Rio versiyasında çıxmışdır.
* **Blu**: Cüt quşun yoldaşı ağ tutuquşunun ayrılması ayrılır. Oyunun son hissələrində görünür. Dəydiyi yeri qara quşdan daha güclü bir şəkildə qanad çalaraq dağıdır və ya toxunulduğu zaman olduğu nöqtədə qanad çırpır. Angry Birds Rio versiyasında çıxmışdır.
* **Qartal(MIGTLY EAGLE)**: Rəqib sahədəki bütün donuzları avtomatik olaraq yox edir. Bütün versiyalarda mövcud deyil. Yalnız bir dəfə satın alına bilər.
* **Buz quşu**: Dəydiyi yeri buz edə bilmə xüsusiyyəti var. Donuzları dondura bilər. İlk dəfə Angry Birds Space versiyasında çıxmışdır. Buz maniələr xaricində bütün maniələrdə uğurludur.
* **Qılınclı qırmızı quş**:tokunanda qılıncı ilə her şeyi qırır. İlk dəfə Angry Birds Star Wars versiyasında çıxmışdır.

## Filmləri
* Qəzəbli quşlar (2016)
* Qəzəbli quşlar 2 (2019)

## İstinadlar
Hərsin

**Hərsin** () — İranın Kirmanşah ostanının şəhərlərindən və Hərsin şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 51,562 nəfər və 12,001 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Gilan Qərb

**Gilan Qərb** — İranın Kirmanşah ostanında şəgər, Gilan Qərb şəhristanının mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 19,431 nəfər və 4,620 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Kuzəran

**Kuzəran** — İranın Kirmanşah ostanının Kirmanşah şəhristanının Kuzəran bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,759 nəfər və 810 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Gəhvarə

**Gəhvarə** — İranın Kirmanşah ostanının şəhərlərindən və Dalahu şəhristanının mərkəzidir.2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 4,708 nəfər və 1,147 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Sumar

**Sumar** — İranın Kirmanşah ostanının Qəsri Şirin şəhristanının Sumar bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 20 nəfər və 15 ailədən ibarət idi ki bu cəhətdən İranın ən az əhalisi olan yaşayış məntəqəsi oldu ki şəhər statusu var.

## İstinadlar
Feylilər

**Feylilər** — İran və İraqda yaşayan İran dilli xalq. Onları lur və ya kürd tayfalarından olmaqları barədə də nəzər verilib.İraqda onları şiə kürd və İranda isə lur hesab edirlər. [thumb|150px|[İrandan **Feyli lurlar** ]]

## İstinadlar
Öd kisəsinin iltihabı

**Öd kisəsinin iltihabı** (, "öd kisəsi", , "iltihab") ) — öd kisəsinin xəstəliklərindən biri. Adından məlum olduğu kimi kəskin iltihabi bir proses olub xroniki hala da keçə bilir. Hazırda kəskin öd kisəsinin iltihabı dərhal cərrahi müdaxilə ilə müalicə olunduğundan xroniki hallar kəskin azalmışdır. Çox vaxt (90–95 %) öd daşı xəstəliyi ilə müştərək meydana çıxır. Daha doğrusu öd daşı xəstəliyinin fəsadı kimi özünü büruzə verir. Bu hal tibbdə daşlı xolesistit adlanır.

## Həmçinin bax
* Öd kisəsi
* Öd daşı xəstəliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abdanan şəhristanı

**Abdanan şəhristanı**- İranın İlam ostanının şəhristanlarından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Abdanan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 45,830 nəfər və 9,358 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Eyvan şəhristanı

**Eyvan şəhristanı** — İranın İlam ostanının şəhristanlarından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Eyvan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 47,380 nəfər və 10,040 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Bacəlan dili

**Bacəlan dili** (Bacəlani), — İran və İraqda danışılan dildir.Şimal qərb iran dillərinin Zaza-Gorani qrupuna aiddir.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*Bacəlanlar
*Goran dili
*Şəbək dili
*Sarli dili
Tunisdə çörək qiyamları

**Tunisdə çörək qiyamları** — 1980-ci illərdə Tunisdə baş vermiş qiyamlar. İlk hadisə Kebili qubernatorluğunun, Duz rayonunun mərkəzi Duz şəhərində baş verdi. Qərb mətbuatında dərhal çörək qiyamları adlandırılan hadisələr üç planda səciyyələnə bilər:

* . Birinci -beynəlxalq. Bu mənada Tunis qiyamları tipoloji olaraq Misirdə 1977-ci il yanvar partlayışından, Tunis qiyamlarının qurtarmasından dərhal sonra Mərakeşdə 1984-cü ildə başlayan gərginliyə qədər Şimali Afrika ölkələrində baş verən bütün qiyamlara oxşayır.
* İkinci ümummilli miqyasda. Hər yerdə olduğu kimi, qiyamların bilavasitə bəhanəsi, qarşısında öhdəlik götürmüş hökumətlərin Beynəlxalq Valyuta Fondunun tövsiyələri ilə , bu fondun gələcəkdə də yardımını almaq üçün qoyduğu şərtləri yerinə yetirməsi oldu — istehlak mallarına dövlət subsidiyalarının ləğvi ya da ixtisarı. 1983-cü ilin sonu — 1984-cü ilin əvvəlindəki hadisələr, ümumilli planda götürülərək, Tunisdə 70-ci illərin ikinci yarısından — 80-ci illərin birinci yarısına qədər, baş verən qiyamlardan dördüncüsü idi.

1) Birincisi dinçilərin 1977-ci ildə, Susda təşkil etdiyi etirazlar:

2) İkincisi 26yanvar 1978-ci il ümumilli tətili;

3) 26 – 27 yanvar 1980-ci il Qafsdaki silahlı qiyamı.
* Bir neçə kəlmə də qiyamları regional səciyəsi barədə. Onlar göstərdi ki böhranın ağırlığı, ümumən ölkədən geriyə qalmış mərkəz və cənub rayonlarda daha çox təzahür edir.

## Səbəbləri
1983-cü ilin sonuna doğru ölkədə 300 min tamamilə işsiz vardı, məşğul sayılan əhalinin əhəmiyyətli hissəsi isə yoxsulluq həddində yaşayırdı. Sosial-siyasi mənada isə daha vacib olanı, nisbi yoxsulluqun artması idi. Verilən göstəricilərə görə ən aşağı qrupla ən yuxarı qrup arasında nisbət 1966-cı ildəki 1:36-dan, 80-ci illərdəki 1:45 qədər artmışdı. Gündəlik həyatda bu rəqəmlər mütləq təzahürünü şəhərlərdəki istehlakın təzadlarında tapırdı. Varlı kəsimin imtiyazlı istehlakı şəhər yoxsullarının hisslərinə təsir edirdi çünki həmin bu sadə adamların cibləri hesabına təmin olunan, spekulyativ aferalarla təmin olunurdu.

## Qiyamın başlaması
Bilavasitə qiyama bəhanə kimi M. Mzali hökumətinin çörək, makaron və yarma məmulatlarına olan subsidiyaları azaltmasını göstərmək olar. Subsidiyaların azalması qiymətlərin artmasında səbəb oldu. Qiymətlərin artırılması rayonlar üzrə getməli idi: 1983-cü ildə Tunisin cənubi hissəsində, 1984-cü ildə isə şimalda. Beləliklə qiyam cənubdan başlayaraq şimala tərəf, kiçik şəhərlərdən böyük şəhərlərə yayıldı və ümumilli miqyas aldı.

## Mənbə
* Qoroda na Vostoke. Xraniteli tradisıy i katalizatorı peremen. Narodnıye buntı v qorodax Vostoka. Moskva "Nauka" Qlavnaya redaksiya vostoçnoy literaturı. 1990 səh.189
Lyubov Uspenskaya

**Lyubov Zalmanovna Uspenskaya** (*Любо́вь За́лмановна Успе́нская*) (d. 24 fevral 1954, Kiev) —müğənni.

## Həyatı

L. Uspenskaya 24 fevral  1954-cü ildə Kiyevdə (Ukrayna) anadan olub. Doğuş zamanı anasını itirən L. Uspenskayanı nənəsi və atası böyüdüb. Kiyevdə musiqi məktəbini bitirən L. Uspenskaya burada ilk mahnılarını Qriqori Balberlə yazmağa başlayıb. O, 17 yaşında Ermənistana gedib və orada bir neçə il çalışdıqdan sonra Moskvaya yollanıb. 1978-ci ildə həyat yoldaşı Yuri Uspenski ilə İtaliyaya, 1990-cı ildə isə ABŞ-yə (Los-Anceles) köçüb. Müğənni ilk albomunu (“Lyubimıy”) 1985-ci ildə yazıb. Həmin albom ona SSRİ-də və ABŞ-də populyarlıq qazandırıb. Daha sonra müğənni yenidən Moskvaya köçüb və hazırda da orada yaşayır. L. Uspenskaya bir neçə dəfə “İlin şansonu” mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Tiyana Dapçeviç

**Tiyana Dapçeviç** (;  3 fevral 1976, Skopye, Makedoniya, Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası) — Makedoniya müğənnisi.

## Həyatı
Tiyana Todevska 3 fevral 1976-cı ildə Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının tərkibində olan Makedoniyanın Skopye şəhərində dünyaya göz açmışdır. Tiyananın atası Velko Todevski musiqi müəllimi, Bosniya və Herseqovinada anadan olan Serb əsilli anası Branka Todevska isə opera ifaçısıdır. Onun bacısı Tamara Todevska Makedoniyanı 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Tiyana makedon, serb, ingilis və italyan dillərində səlis danışa bilir.

## Musiqi karyerası
Tiyananın hit mahnılarından biri olan "Sve je isto, samo njega nema" keçmiş Yuqoslaviya prezidenti İosip Broz Titoya həsr olunmuşdur. Mahnı serb, boşnak, xorvat, sloven, monteneqro və makedon dillərində səsləndirilmişdir.

O, 2002-cü ildə Herseq Novidə keçirilən *Sunçane Skale* musiqi festivalında "Negativ" adlı mahnı ilə qələbə qazanmışdır.
 
Tiyana Dapçeviç To The Sky mahnısı ilə Makedoniyanı 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Diskoqrafiya
* *Kao da...* (2001)
* *Negativ* (2002)
* *Zemlja mojih snova* (2004)
* *Žuta minuta* (2007)
* *Muzika* (2010)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dərviş xan

**Dərviş xan** ya da **Qulamhüseyn Dərviş** (Farsca: درویش‌خان; ) — klassik Fars musiqi bəstəkarı və tar virtiozudur.

## Həyatı
Aziz Sultan musiqi qrubu üzvlərindən biri olan Dərviş xan, Darülfünun musiqi məktəbində təhsil aldı. Fransız hökumətindən çalışmaları adına birinci dərəcəli mükafat alan Dərviş xan, 22 noyabr 1926-cı il tarixində bir avtomobil qəzasında həyatını itirdi.

## Xarici keçidlər
Gün keçdi (film, 2012)

## Məzmun
Filmdə Azərbaycanın görkəmli bəstəkarı, Azərbaycanın xalq artisti Emin Sabitoğlunun həyat və yaradıcılığından söhbət açılır.

## Film haqqında
Film bəstəkarın qızı Ceyran Mahmudovanın kadr arxasından verilən xatirələri əsasında çəkilmişdir.

Film "Bəstəkar Emin Sabitoğlu", "Bəlkə, bəlkə, bəlkə də...", "O uzaq günlərin itmiş açarı...", "Bağışla, bağışla, məni bağışla...", "Sən olmuşam...", "Uzaq yaşıl ada...", "Düşürsən yadıma...", "Bu çiçək yağışı...", "Dayan, zaman, dayan...", "Bakı, sabahın xeyir" adlanan 10 hissədən ibarətdir.

Filmdə "Bu, həqiqətin səsidir. Bəstəkar Qara Qarayev", "Dəniz", "Bizim Cəbiş müəllim", "Ad günü", "Dədə Qorqud", "Bəyin oğurlanması", "Gün keçdi", "Atları yəhərləyin", "Azərbaycan kinosu-80", "Təhminə", "Dantenin yubileyi", "İstintaq", "Bizi bağışlayın", "Onun bəlalı sevgisi", "Həm ziyarət, həm ticarət", "Özgə ömür", "Bağlı qapı", "Aktrisanın təbəssümü", "Evləri köndələn yar", "Səni axtarıram" bədii və sənədli filmlərinin, televiziya tamaşalarının, eləcə də "Hicran", "Unuda bilmirəm", "Bizim qəribə taleyimiz", "Nəğməli könül", "Bankir adaxlı" və s. teatr tamaşalarının kadrlarından istifadə edilmişdir.

Filmdə Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri QSC-nin arxiv materiallarından istifadə olunub.

Film Tariyel Vəliyevin yaradıcılığında son işdir. Film tam hazır olana yaxın tanınmış rejissor xəstələnmiş və filmi tələbəsi Elnurə Kazımova tamamlamışdır.

## Səhvlər
Səhv filmin ssenarisinə aiddir. Filmdə belə bir cümlə işlədilir: "Yaxın dostu Rasim Ocaqovun çəkdiyi bütün filmlərə musiqini Emin Sabitoğlu bəstələyir". Lakin Rasim Ocaqovun quruluşçu rejissoru olduğu "Qatır Məmməd" və "Tütək səsi" filmlərinin musiqisini müvafiq olaraq, Cahangir Cahangirov və Aqşin Əlizadə yazıb. Ona görə də bu cümlə yanlış xarakter daşıyır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifləri:** Ceyran Mahmudova, Yaqub Əlioğlu
:**Rejissorlar:** Tariyel Vəliyev, Elnurə Kazımova
:**Operator:** Adil Abbasov
:**Səs rejissoru:** Ceyhun Ağayev
:**Montaj:** Yaqub Həsənov
:**Assistentlər:** Mikayıl Əjdəroğlu, Qafur Sədiyev, Əliabbas Qasımov
:**İnzibatçı:** Məlahət Əhməd
:**Mətni oxuyanlar:** Rafiq Hüseynli, Ceyran Mahmudova
:**Qrafika:** AzTV Dizayn
:**Direktor:** Sahib Heybətov
:**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar:** Emin Sabitoğlu

### Filmdə iştirak edənlər
:Emin Sabitoğlu (arxiv; bəstəkar, xalq artisti)
:Ceyran Mahmudova (Emin Sabitoğlunun qızı, musiqişünas, professor)
:Anar (xalq yazıçısı)
:Vaqif Səmədoğlu (xalq şairi)

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Axtarış alqoritmləri

**Axtarış alqoritmləri** — kompüter elmlərində, müxtəlif növ verilənlərin strukturlarının (data structures) üzərində bir məlumatın axtarılması sırasında istifadə edilən alqoritmlərin ümumi adıdır. Məsələn, faylda bir sözün və ya massivdə (array) bir məlumatın axtarılmasında bu alqoritmlərdən istifadə olunur.

Kompüter elmlərində axtarış alqoritmi verilənlər arasından hər hansı xüsusiyyətə malik veriləni tapmaq üçün istifadə olunan alqoritmdir.

## Növləri

### Uninformed Search (Bilmədən axtarış)
Axtarış prosesinin bilmədən aparılması bir sıra çətinliklərə səbəb olur məsələn problemə xas asanlıqları alqoritm bilmir. Yəni hər vəziyyətdə eyni şəkildə işləyən alqoritmlərə uninformed search (bilmədən axtarış) adı verilər. Bu axtarışların bəziləri bunlardır:

#### Massivlər üzərində işləyənlər
*Xətti axtarış (Linear Search)
*İkili axtarış (Binary Search)
*İnterpolyasiya ilə axtarış (Interpolation Search)

#### Qraflar üzərində işləyənlər
*Sabit Qiymətli axtarış (Uniform Cost Search)
*Floyd Warshall alqoritmi
*Prim Alqoritmi
*Kruskal Alqoritmi
*Dijkstra Alqoritmi
*Bellman Ford Alqoritmi
*İkili axtarış ağacı (Binary Search Tree)
*Eninə axtarış alqoritmi (Breadth first search)
*Dərinə axtarış alqoritmi (Depth first search) 
*Dərin Limitli Axtarış Alqoritmi (Depth Limited Search) 
*Trie Ağacları (mətn ağacları, trie trees)
*B-ağacları (B-Tree)

#### Mətn Axtarış Alqoritmləri
*Horspool Axtarış Alqoritmi
*Knuth-Morris Prat Axtarış Alqoritmi
*Boyer-Moore Axtarış Alqoritmi
*Brute Force Text Search
*DFA Mətn Axtarış Alqoritmi

### Informed Search (Bilərək axtarış)
Bu növ axtarışda alqoritm problemin bəzi xassələrini bilir və problem üzərində dəyişiklik edə bilir.
*Minimax Ağacları
*Simulated Annealing
*Hill Climbing Algoritmi
*Arılar alqoritmi (bees algorithm)
*A* axtarış alqoritmi (A* search algorithm)
*Geri izləmə (backtracking)
*Şüa axtarışı (beam search)
Enq Li

**Enq Li** (, Çin dilində 李安 (Lǐ Ān); ) — Tayvanlı rejissor və prodüser.

## Mükafatları
Əng Li Berlin Film Festivalında iki dəfə (1993, 1996) "Qızıl Ayı" laureatı, iki dəfə "Qızıl Aslan" Venesiya Film Festivalı (2005, 2007) qalibi olmuşdur. İki dəfə "Qızıl Qlobus" (2001, 2006) qalibi və xarici dildə ən yaxşı film nominasiyası üzrə "Oskar" (2000, 2006, 2013) (Crouching Tiger, Hidden Dragon) və Ən yaxşı rejissor (Qozbel dağ və Pinin həyatı) mükafatına layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
* 1992 — İtələyən əllər / *推手*
* 1994 — Yemek, içmək, kişi, qadın / *飲食男女*
* 1997 — Buz Fırtınası (film, 1997) / *The Ice Storm*
* 2000 — Oturan pələng, gizlənən əjdaha / "Crouching Tiger, Hidden Dragon"
* 2001 — Seçilmiş / *Chosen*
* 2003 — Halk / *Hulk*
* 2005 — Qozbel dağ / *Brokeback Mountain*
* 2012 — Pinin həyatı / *Life of Pi*

## Mənbə
* 

## İstinadlar
PAL

**PAL** (qısaca **Phase Alternating Line**), dünyanın ən çox istifadə edilən rəng kodlaşdırma sistemidir. PAL analoq bir format olub  televiziya yayım sistemlərində istifadə edilir. Bir çox fərqli versiyası olan PAL-ın versiyalarının ortaq xüsusiyyəti 625 üfiqi xət, 25 fps görüntü/saniyə, 50i (interlaced layer) olmasıdır.

Sistem Valter Bruch tərəfindən, Almaniyada təkmilləşdirilib və ilk dəfə 1963-cü ildə nümayiş etdirilib.

## Texniki xüsusiyyətlər

Rəngli televiziyanın qalan sistemləri kimi, PAL-da ağ-qara televiziya yayımıyla birləşib.
Alternativ olaraq yaradılmış keyfiyyətli  NTSC sistemi, PAL sisteminin uğurlu müasirləşdirilməsidir. Ağ-qara televiziyalarda əsas rənglərin bilavasitə ötürülməsinin yerinə sistem **Y** parlaqlığının siqnalının ötürür. Onda müvafiq olaraq qırmızı və göy rəngləri ötürülməsi **R-Y**, **B-Y**-ın iki fərqli siqnalı vasitəsilə ötürülür. **G**- yaşıl rəngi ötürən siqnalı çatmayan informasiya qəbuledicidə parlaqlıq fərqli rəngli siqnalların çıxılmasıyla bərpa olunur. Ağ-qara televizorda proqrama baxış halında yalnız parlaqlıq siqnalı istifadə olunur. Ağ-qara televiziya rəng ötürən siqnalları qəbul edə bilmir.
## Coğrafi mövqe

PAL sistemi Avropa, (Fransa, Rusiya, Belorusiyadan başqa) Asiya, Avstraliya və bir sıra Afrika və Cənubi Amerika ölkələrində rəngli televiziyaların əsas sistemidir.

Kəskin müzakirələr sonra Qərbi Avropanın aparıcı ölkələrində rəngli televiziyanın sistemləri seçimi PAL  sisteminin xeyrinə bitdi — bu qələbə nəticəsində on beş illik yayım və NTSC sistemi üzrə ABŞ-də, Yaponiyada, Kanadada və başqa ölkələrdə aparatura və televizorların istehsal olunur. Əlbəttə,burada xüsusi siyasət (bu sistem zarafatyana "NATO sistemi" adlandırılır) vardır .

## Mənbə
Firidun Müşiri

**Firidun Müşiri Əfşar** () (21 sentyabr 1926 - 24 oktyabr 2000) — görkəmli müasir İranlı şair və jurnalist idi.Firidun Müşiri, Tehranda dünyaya gəlmişdir və Atası İbrahim Müşiri Əfşar Həmədanda dünyaya gəlmişdir. İran şeirində ölçü ya da ritmə bağlı olmayan "Yeni Şeir" və həm klassik şeirlər yazıb.Firidun Müşiri,Qacar dövrünün şairlərindən olan Mirzə Cavad xan Mötəminülməmalikin qız nəvəsi idi.

## Xarici keçidlər
*Firidun Müşiri
Rauf Əliyev

* Rauf Əliyev (bəstəkar) — bəstəkar.
* Rauf Əliyev (futbolçu) — azərbaycanlı futbolçu.
* Rauf Əliyev (siyasətçi) — Azərbaycan Milli Məclisinin V çağırış deputatı.

## Həmçinin bax
* Rauf
* Əliyev
Solmaz Qurbanova

**Solmaz Cəbrayıl qızı Qurbanova** () — Azərbaycan Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktrisası, Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1991).

## Həyatı
Solmaz Qurbanova 1939-cu ildə Bakıda anadan olub. Sənətə 1955-ci ildən Azərbaycan Gənc Tamaşaçılar Teatrından fəaliyyətə başlayıb. Yeniyetmə oğlan rollarında çıxış etmiş S. Qurbanova teatrın səhnəsində əvəzolunmaz ifası ilə yaddaqalan obrazlar yaradıb.

Səhnə fəaliyyətinə Azərb. Gənc Tamaşaçılar Teatrında başlamış, yeniyetmə oğlan rollarında çıxış etmişdir: Onun Qavroş (V. Hüqonun "Səfillər" romanı əsasında), Antonio ("Puerto Sorido alovları", M. Minçkovski), Rəcəb ("Anacan", Y. Əzimzadə), Petya ("İnqilab naminə", M. Şatrov), Kamal ("Sehrli yaylıq", K. Həsənov), Cülyetta, Culiya ("Romeo və Cülyetta", "İki veronalı", U. Şekspir), kraliça ("İki ağanın bir nökəri", K. Qoldoni), Cemma ("Ovod", E. Voyniç), Flavio ("Sükut divarı", P. Missini), Yaqut ("Məlikməmməd", Ə. Abbasov), Paşa xala ("Unutmayın", Y. Əzimzadə), Dilarə ("Ötən ilin son gecəsi", Anar), Şəcərət ("Əlvida, Hindistan", Q. Rəsulov), Afərid ("Söhrab və Rüstəm", İ. Coşğun), Bibi ("Bala bəla sözündəndir" Əli Əmirli), Qəmər banu ("Mahmud və Məryəm", Elçin) və s. rolları bu gün yaddaşlardadır.

Solmaz Qurbanova 4 iyun 2013-cü ildə Bakıda vəfat edib.

## İstinadlar
Ceyhun Bayramov

**Ceyhun Əziz oğlu Bayramov** () — Azərbaycan diplomatı və dövlət xadimi, Azərbaycan Respublikasının xarici işlər naziri (2020-ci ildən), Azərbaycan Respublikasının təhsil naziri (2018–2020).

## Həyatı
Əslən Gədəbəyin Nərimankənd kəndindən olan Ceyhun Əziz oğlu Bayramov 1973-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1990-cı ildə orta məktəbi gümüş medalla bitirib. Azərbaycan Dövlət İqtisad İnstitutunu iqtisadçı ixtisası üzrə, Azərbaycan Universitetini isə hüquqşünaslıq ixtisası üzrə bitirib.

1996–2000-ci illərdə Vergilər Nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb, 2000–2002-ci illərdə "Salans Hertzfeld & Heilbronn (Baku) Limited" şirkətində hüquqşünas, 2002–2013-cü illərdə isə "OMNİ" hüquq şirkətinin direktoru olub.

2004–2012-ci illərdə dünyanın aparıcı hüquq nəşrlərindən olan "Chambers Global", "IFLR1000" və "Legal500" tərəfindən hər il Azərbaycanda vergiqoyma və mülki hüquq sahəsində aparıcı hüquqşünaslar siyahısına daxil edilib. 2013-cü il mayın 30-dan avqustun 12-dək Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi aparatının rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 avqust 2013-cü il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası təhsil nazirinin müavini təyin olunub.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 23 aprel 2018-ci il tarixli sərəncamı ilə təhsil naziri vəzifəsinə təyin olunub.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 16 iyul 2020-ci il tarixli sərəncamı ilə xarici işlər naziri vəzifəsinə təyin olunub.

Evlidir, 2 övladı var.

Azərbaycan Respublikası maliyyə nazirinin müavini Azər Bayramovun qardaşıdır.

2025-ci ilin fevralında Ceyhun Bayramov Serbiya ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın və dostluq əlaqələrinin inkişafında xüsusi xidmətlərinə görə Serbiya Prezidenti Aleksandar Vuçiç tərəfindən birinci dərəcəli “Serbiya Bayrağı” ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar