open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əhməd Krımlı

**Əhməd İhsan Krımlı** (, ; ) — həkim, siyasətçi, Krım Tatar mənşəli şair və xeyriyyəçi, Türkiyə Nazirlər Kabinetinin üzvü, dörd dəfə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvü, eyni zamanda 1987–2011-ci illərdə Türkiyədəki Krım Tatar İcmasının prezidenti. Əhməd İhsan Krımlının adına ədəbi müsabiqə də keçirilir.

Tibbi turizm, termal turizm, uşaq sağlamlığı və ailə planlaşdırılması ilə bağlı elmi məqalələrin müəllifidir. Şeir və xatirələr kitabı da yazmışdır.

## Həyatı
Əhməd İhsan Krımlı Türkiyəyə köç edən Krım tatarlarının ailəsində anadan olub. Onun ulu babası Bağçasarayda icmanın müftisi idi.

1947-ci ildə İstanbul Universitetinin Tibb Fakültəsini bitirmişdir. Londonda təcrübə keçmişdir. ABŞ-nin bir neçə xəstəxanasında həkim işləyibdi. Doktor Zuxal Çiçək Kırımlı ilə evli olud. Cütlüyün iki uşağı var idi.

## Siyasi fəaliyyəti
Əhməd İhsan Krımlı altı il Ədalət Partiyası sədrinin müavini olub və 1962–1976-cı illərdə partiyanın idarə heyətində də çalışıb. Siyasətçi kimi yüksək dövlət vəzifələrində çalışmış, millət vəkili olmuşdur. Krımlı 1961–1977-ci illərdə Böyük Millət Məclisinin üzvü olmuşdur. Əhməd İhsan Krımlı Türkiyənin turizm naziri vəzifəsində çalışıb. 12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən sonra Kənan Evrənin rəhbərliyi altında Milliyyətçi Demokratik Partiyanın qurucularından biri olub. Türkiyədə Milli Təhlükəsizlik və Xarici İşlər Komissiyasının üzvü, Milli Səhiyyə Komissiyasının sədri və Qızıl Aypara sədrinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

## Xeyriyyəçilik fəaliyyəti
Krım tatarlarının sürgün edilməsini öyrənəndən sonra İngiltərə və ABŞ-da bir neçə mühazirə oxuyub. 1960-cı və 1970-ci illərdə Dünya Anti-Kommunist Liqası konfranslarında çoxsaylı müzakirələrə rəhbərlik edib. 1987-ci ildə siyasi karyerasını bitirdikdən sonra ömrünü xeyriyyəçiliyə həsr etməyə başlayıb. 1987–2011-ci illərdə Türkiyədəki Krım Tatar İcmasının prezidenti, eyni zamanda Bolqarıstan, Azərbaycan və Krım Türkləri Federasiyasının prezidentidir. Əhməd İhsan Krımlının adına ədəbiyyat müsabiqəsi də vardır.

## Mükafatları
* "Xidmətə görə" ordeni, III dərəcə (2 mart 2004-cü il, Ukrayna) — Ukrayna ilə Türkiyə Respublikası arasında humanitar sahədə əməkdaşlığın inkişafına, Krım tatarlarının Ukraynada yerləşməsində əməli kömək göstərilməsinə əhəmiyyətli şəxsi töhfəsinə görə verilmişdir.
* Krım Mühəndis-Pedaqoji Universitetinin fəxri professoru, 2000.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Кто такой Д-р Ахмет Ихсан Кырымлы?
* Türkiye'deki Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği web sitesi
* Ahmed İhsan Kırımlı Edebiyat Yarışması web sitesi
* Crimean Tatar People of Turkey
* Crimean Tatar National Movement
* Dr.Kirimli Literary Contest
Türkiyənin Avropa Birliyinə üzv olması

**Türkiyənin Avropa Birliyinə qəbulu** müharibədən sonrakı Avropada ən problemli mövzulardan biridir. Türkiyə Cümhuriyyətinin özündə də AB-yə üzv olmaq məsələsi son onilliklərin mühüm bir ictimai-siyasi, iqtisadi, şəxsiyyət və hətta ideoloji problemidir, baxmayaraq ki, zaman keçdikcə öz kəskinliyini itirir: 2015-ci ilə qədər Türkiyə vətəndaşlarının AB üzvlüyünə dəstək 75 %-dən 20 %-ə endi.

Türkiyə 1999-cu ildən bəri AB üzvlüyünə namizəddir.

## Statusu
MKİ təsnifatına görə, Türkiyə Avropa Şurasında yeddinci və dünyada on beşinci iqtisadiyyata sahib olan inkişaf etmiş bir ölkədir və Gömrük Birliyi müqaviləsinin qüvvəyə mindiyi gündən bəri AB ilə gömrük birliyinin üzvüdür. 1996-cı ildə Türkiyə və AB. Türkiyə İƏİT-in (1961), ATƏT-in (1971) qurucu üzvlərindən biridir və eyni zamanda 1992-ci ildən bəri Qərbi Avropa Birliyinin köməkçi üzvüdür. Bundan əlavə, Türkiyə, Avropa Birliyi ilə sıx əlaqələri olan Sənaye G20'nin (1999) qurucu üzvüdür. Ölkə eyni zamanda BMT-nin Qərbi Avropa və Digər Ştatların Regional Qrupunun bir hissəsidir.

1949-cu ildən bəri Türkiyə Avropa Şurasının qurucularından biridir və 12 sentyabr 1963-cü ildə imzalanan AİK ilə Türkiyə arasındakı Assosiasiya Sazişi sayəsində, 1964-cü ildən bəri Avropa Birliyi və sələflərinin “ortaq üzvü” olmuşdur. Ölkə rəsmi olaraq 14 aprel 1987-ci ildə üzv olmaq üçün müraciət etdi, lakin 1999 Helsinki zirvəsində namizəd statusu əldə etmək 12 il çəkdi. 17 dekabr 2004-cü ildə Brüsseldəki zirvədən sonra (2004-cü ildəki genişlənmənin ardından), Avropa Şurası, Türkiyənin qoşulması ilə bağlı danışıqların rəsmi tarixini 3 oktyabr 2005-ci ildə elan etdi. Qanunvericilik baxışı prosesi 20 oktyabr 2005-ci ildə başlamış və 18 oktyabr 2006-cı ildə başa çatmışdır.

## AB mövqeyi
Ölkənin AB-yə üzv olmasının tərəfdarları, bölgədə olan əsas güc olaraq, böyük bir iqtisadiyyata və NATO-nun ikinci ən böyük hərbi gücünə sahib olan Türkiyənin AB-nin qlobal bir geostrateji oyunçu mövqeyini gücləndirəcəyini iddia edirlər. Türkiyənin coğrafi mövqeyi, faydalı qaynaqlarla zəngin bölgələrdəki iqtisadi, siyasi, mədəni və tarixi əlaqələri nəzərə alınaraq, bu birbaşa Avropa Birliyinin geosiyasi təsir dairəsindədir: Şərqi Aralıq dənizi və Qara dəniz sahilləri, Orta Şərq və Xəzər dənizi.

İsveç Xarici İşlər Naziri Karl Bildta görə "(Türkiyənin üzv olması) AB-yə, şübhəsiz ki, Avropanın strateji maraqlarına cavab verən şərq Aralıq dənizi və Qara dənizin sabitləşməsində həlledici rol verəcəkdir." İngiltərə, Türkiyənin üzv olmasını dəstəkləyən əsas ölkələrdən biridir. 2008-ci ilin may ayında Kraliça II Yelizaveta, Türkiyəyə səfəri zamanı "Türkiyə AB və bütün dünya üçün kritik bir zamanda Qərb ilə Şərq arasında bir körpü rolunu oynayır" dedi.

Əlavə olaraq, qoşulma tərəfdarları Türkiyənin şərtlərin çoxunu yerinə yetirdiyini iddia edirlər: 2015-ci ilin əvvəlindən AB-yə üzv qəbul etmə öhdəlikləri% 65 yerinə yetirilmişdir. Bəziləri, AB-nin qırx ildən artıq bir müddətdə namizəd statusunda olduğu və üzv olma şərtlərini yerinə yetirmək üçün insan haqlarının qorunmasında böyük bir irəliləyiş əldə etdiyi üçün artıq Türkiyəni rədd edə bilməyəcəyini israr edirlər.

## İstinadlar
Türkiyə və Avropa İqtisadi Birliyinin Assosiasiya Sazişi

**Türkiyə və Avropa İqtisadi Birliyinin Assosiasiya Sazişi** (, ) —  Türkiyə ilə Avropa Birliyi arasında əməkdaşlığın həyata keçirildiyi beynəlxalq müqavilə. Müqavilə imzalanarkən, məqsəd Türkiyə ilə o dövrdə Avropa İqtisadi Birliyi (AİB) arasında siyasət, ticarət, mədəniyyət və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi sahələrində inteqrasiyanı dərinləşdirmək idi.

## Tarixi
Türkiyə, 1958-ci ildə AEC-in qurulmasından dərhal sonra, 1959-cu ilin iyulunda Avropa İqtisadi Birliyinə üzv üzv olmaq üçün müraciət etdi.

Müqavilə 12 sentyabr 1963-cü ildə Ankarada imzalanmışdır.  Buna görə, AİB ilə Türkiyə arasında Gömrük Birliyi yaratmaq üçün üç addımlıq bir proses başladı.

1970-ci ildə Türkiyə və AİB bu müqaviləyə əlavə bir protokol qəbul etdilər.

6 mart 1995-ci ildə Sazişə uyğun olaraq yaradılmış AB-Türkiyə Birlik Şurası, Avropa Birliyi ilə Türkiyə arasında Gömrük Birliyi yaratma qərarı verdi. 31 dekabr 1995-ci ildə gömrük birliyi qüvvəyə mindi.

### Fərdi hüquqlar
Saziş, ona əlavə Protokol və Assosiasiya Şurasının qərarları AEC qanunvericiliyinin bir hissəsidir. Avropa Ədalət Məhkəməsi, Türk vatandaşlarına və Türk işlətmələrinə AEC üzv dövlətlərinin AEC qanunlarına uyğun olaraq hörmət göstərməli olduqları xüsusi hüquqlar verdiklərinə qərar verdi.

Dərnək Şurasının 1/80 saylı Qərarının 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinə uyğun olaraq, müəyyən bir müddət ərzində bir AEC Üzv Dövlətində qanuni olaraq çalışan Türk vətəndaşları həmin Dövlətdə qalmaq və ya işlərini dəyişdirmək hüququna malikdirlər:

qanuni olaraq eyni işəgötürəndə bir il işləyən bir Türk vətəndaşı, bu işdə qalmaq üçün Üzv Dövlətdən icazə almaq hüququna malikdir;
qanuni olaraq müəyyən bir iş sahəsində üç il çalışan bir Türk vətəndaşı, bu sahədə hər hansı bir işəgötürənlə işləmək üçün Üzv Dövlətdən icazə almaq hüququna malikdir;
Dörd il qanuni bir işləyən bir Türk vətəndaşı, hər hansı bir işəgötürənlə işləmək üçün Üzv Dövlətdən icazə ala bilər.
Qanuni olaraq au pair olaraq və ya təhsil alarkən işləyən bir Türk vətəndaşı işçi sayıla bilər.

## Həmçinin bax
Türkiyənin Avropa Birliyinə üzv olması

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sazişin mətni
* 1977 Sazişinə Əlavə Protokolun mətni
Hindistan–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə—Hindistan münasibətləri** — Hindistan və Türkiyə arasındakı beynəlxalq əlaqələrdir. 1948-ci ildə Hindistan və Türkiyə arasında diplomatik münasibətlər qurulduğundan bəri, siyasi və ikitərəfli münasibətlər ümumiyyətlə isti və anlayışla xarakterizə olunur, baxmayaraq ki, Hindistanın rəqibi olan Pakistanın Türkiyənin dəstəyi ilə ara sıra gərginliklər davam edir . Hindistanın Ankarada səfirliyi və İstanbulda baş konsulluğu var. Türkiyənin Yeni Dehlidə səfirliyi və Mumbayda baş konsulluğu var. 2015-ci il tarixindən etibarən Hindistan və Türkiyə arasındakı ikitərəfli ticarət 6,26 milyard ABŞ dolları təşkil etmişdir.

## İkitərəfli ticarət əlaqələri
thumb|Hindistanın Ankara səfirliyində yerləşən giriş lövhəsi

İkitərəfli  yeni bir mərhələyə qədəm qoydu və hər iki tərəf ticarət əlaqələrini qarşılıqlı faydalı və davamlı şəkildə genişləndirmək məqsədi ilə ikitərəfli əməkdaşlıq proqramlarının inkişaf etdirilməsinin vacibliyini vurğuladı. Bununla birlikdə, dünyanın ikinci ən sıx ölkəsi olaraq, Hindistanın 1990-cı illərdən bəri qlobal iqtisadiyyatda və beynəlxalq siyasətdə əhəmiyyət qazanmaqda irəliləməsi Türkiyəni Cənubi Asiya üçün yeni bir strategiya hazırlamağa sövq etdi. Türkiyə, Pakistan və Banqladeş ilə ənənəvi olaraq yaxşı münasibətlərini qoruyaraq, Hindistanın Cənubi Asiyadakı siyasətinə üstünlük verməyə başladı. Son illərdə ortaq strateji hədəflər üzündən iki ölkə arasındakı münasibətlər istiləşdi və təhsil, texnologiya və ticarət sahələrində ikitərəfli əməkdaşlıqda artım oldu. 

18 mart 2012-ci il tarixində, Türkiyənin Hindistandakı səfiri Burak Akçapar, Türkiyənin Hindistandan uçuşları ikiqat artırmaq və daha dörd əlaqə nöqtəsi açmaq istədiyini açıqladı. Nəzərə alınan digər istiqamətlər: Haydarabad, Çennai, Kalkutta və Banqalor. Türk Hava Yolları hazırda Mumbay və Yeni Dehli — İstanbul arasında gündəlik uçuşlar həyata keçirir. Sərbəst ticarət sahəsinin birgə araşdırması aparılıb, lakin hələ imzalanmayıb. Hindistan hökumətindən icazə alındığı üçün Hindistanın cənubundakı Chennai və Hyderabadda konsulluqlar açma planlarını da açıqladı. 

## Həmçinin bax
* Türkiyənin xarici siyasəti

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Mehmet Ozkan, Can the Rise of ‘New’ Turkey Lead to a ‘New’ Era in India-Turkey Relations?, IDSA Issue Brief, September 2010.

## Xarici keçidlər
* Embassy of India in Turkey
* Embassy of Turkey in India
* Consulate of Turkey in Mumbai
İhsan Sökmən

**İhsan Lətif Sökmən** (), türk əsgəri və siyasətçisi.

## Həyatı və hərbi xidməti
İhsan Lətif Sökmən 1873-cü ildə İstanbulda anadan olmuşdur. 1895-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. Osmanlı-Yunan müharibəsində və Balkan müharibələrində iştirak etmişdir. Afinada Hərbi Attaşe, Yəmən Ordusu Korpusu Baş Qərargah rəisi, Edremit Diviziya Komandiri və Muş Diviziya Komandiri vəzifələrində çalışıb. Birinci Dünya müharibəsi başlayanda Qafqaz Cəbhəsindəki 9-cu Ordu Korpusu Komandiri vəzifəsini icra edərkən, 22 dekabr 1914-cü ildə Sarıqamış Döyüşündə Rus Ordusu tərəfindən əsir düşdü və Sibirə sürgün edildi. 1915-ci ilin mayında Sibirdən qaçmağı bacardı və 1915-ci ilin sentyabrında Çin, Yaponiya, ABŞ və Yunanıstan vasitəsilə İstanbula döndü. 1915-ci ilin oktyabrında təqaüdə çıxdı. İstanbul Şəhr-əmanəti Yeniköy Bələdiyyə Başçısı və Pursaklar Müfəttişi vəzifələrini icra etdi. 1919-cu ildə həqiqi hərbi xidmətə qayıtdı. Müharibə şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edildi. Elə həmin il Ankara Hökuməti tərəfindən gizli bir təşkilat olan İstanbulun Müdafiə Qanunu başçılığına gətirildi. Bu tapşırıqda Anadoluya silah və sursat göndərilməsini təmin etdi. Qazandığı uğurlara görə "İstiqlaliyyət medalı" ilə təltif edildi. Qurtuluş müharibəsindən sonra qısa bir müddət İzmir Qəsəbə Müdiri vəzifəsini icra etdikdən sonra 1924-cü ildə İzmir Qubernatoru vəzifəsinə təyin edildi. 1926-cı ildəki ikinci parlament əlavə seçimlərində İstanbul millət vəkili seçildi. 1927–1931-ci illər arasında İstanbula, 1931–1946-cı illər arasında Giresuna vəkillik etmişdir. IV. Vəkil Milli Müdafiə Komitəsi Başçısı V. və VI. Dövr Arzuhal Komitəsinin Başçılığı, VI. və VII. Kitabxana Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışıb. Ailəlidir və iki övladı var.

İhsan Lətif Sökmən 27 dekabr 1955-ci ildə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* Hərb Sərəncamı
* İranın hərbi moralizəsi və siyasəti

## İstinadlar
Həsən Təhsin Uzər

**Həsən Təhsin Uzər** (), Alban əsilli Türk bürokratı və siyasətçisi.

## Həyatı və hərbi xidməti
Həsən Təhsin Uzər Alban Hacı İbrahim Ağa və Xədicə xanımın uşaqları olaraq 1878-ci ildə Selanikdə anadan olmuşdur. Albaniya Şkanderbeqinin son nəsil nəslindən olan ailəsi kökləri, albanların nəcib ailələrindən biri olan Kaştriotiyə əsaslanır. Mustafa Kamal Atatürkün uşaqlıq dostu idi. 1897-ci ildə əmlak mühəndisliyini bitirib. İlk dövlət qulluğuna Pruşkan Mahal Müdirliyi ilə başladı. Daha sonra müdirliklərdə çalışdı. 1902-ci ildə Razloq, daha sonra sıra ilə Gevgil, Florina və Kəsəndir valiliyindən ayrıldı.

1913-cü ildə Vanda ilk Qubernator vəzifəsini icra etdi. 1914-cü ildə Ərzurum valisi təyin edildi. Ərzurum Valiliyi dövründə (Birinci Dünya müharibəsi dövrü) ordudakı xidmətlərinə görə Qızıl Merit Döyüş Medalı və kapitan rütbəsi ilə təltif edildi və bir il sonra mərasimdə mayor rütbəsini aldı. 12 sentyabr 1916-cı ildə Suriyanın qubernatoru vəzifəsinə təyin edildi. 10 iyun 1918-ci ildə bu vəzifədən istefa etdi. 21 Sentyabr 1918-ci ildə Suriyanın Qubernatorluğuna təyin olunmasına baxmayaraq, vəzifəsinə başlamazdan əvvəl Suriyanı itirməsi ilə 30 oktyabr 1918-ci ildə Aydın Valiliyinə təyin edildi. İzmir valiliyi dövründə Birinci Dünya müharibəsinin məğlubiyyəti ilə ləğv edilmiş inzibati mexanizmin yenidən qurulmasına, rüşvətlə mübarizə aparmağa əhəmiyyət vermiş və dövlət idarələrinin xalqa açıq olmasını təmin etmişdir.

1919-cu ilin 19 yanvar tarixində İzmir Millət vəkili olaraq Osmanlı Parlamentinə qatıldı. 16 Mart 1920-ci ildə İstanbulun işğalı ilə əlaqədar Osmanlı Məclisi bağlandıqda tutularaq Maltaya sürgün edildi.

İzmir, Ərdəhan, Ərzurum və Konya millət vəkili oldu. Soyad Qanunu 10 dekabr 1934-cü ildə qəbul edildikdən sonra "Üzer" soyadı Prezident Mustafa Kamal Atatürkün özü tərəfindən verildi. Soyad Qanunu 10 dekabr 1934-cü ildə qəbul edildikdən sonra "Uzer" soyadı Prezident Mustafa Kamal Atatürkün özü tərəfindən verildi.

6 sentyabr 1935-ci ildə Üçüncü Baş Müfəttiş olaraq təyin edildi. 3 noyabr 1939-cu ildə səhhətindəki problemlər səbəbindən vəzifəsindən ayrıldı. Vəzifəsini tərk etdikdən bir neçə ay sonra öldü.

Xatirələrini Maltada sürgündə olarkən yazdı. Daha sonra xatirələrini inşaat və məskunlaşma nazirliyində olan oğlu İbrahim Cəlaləddin Uzər tərəfindən bir kitab halına gətirildi. Türk Tarix Qurumu tərəfindən nəşr olunan "Makedoniya Quldurluq Tarixi və Son Osmanlı idarəçiliyi" kitabında buraxılan səhvlər, çəkilən əzablar və qurtuluş uğrunda tökülən qan əks olunur.

## İstinadlar
Livan–Türkiyə münasibətləri

**Livan—Türkiyə münasibətləri** — Livan ilə Türkiyə arasında ikitərəfli diplomatik münasibətlər.

## Tarixi
Soyuq müharibə dövründə ölkələr arasında praktik olaraq heç bir əlaqə yox idi. Bunun səbəblərindən biri, nəticədə bu ölkədə Vətəndaş müharibəsinin başlamasına səbəb olan Livandakı daxili siyasi qeyri-sabitlik idi. Sonra Livan bu ölkənin xarici siyasətinə təsir göstərməyə başlayan qonşu Suriyadan asılı vəziyyətə düşdü. 2005-ci ildə Suriya qoşunları Livanı tərk etdi və ölkənin Türkiyə ilə əlaqələri xeyli yaxşılaşdı.

2006-cı ildə Türkiyə İsrail və Livan arasındakı münaqişənin həllində fəal vasitəçi rolunu oynadı. 2010-cu ilin noyabrında Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan Livanla Strateji Əməkdaşlıq və Koordinasiya Şurasının yaradılması barədə Siyasi Bəyannaməni imzaladı.

### İranla rəqabət
Rəcəb Tayyib Ərdoğanın rəhbərliyi altında olan Türk hökuməti, Livandakı tarixi travma və Livandakı Türk irsi təhdidinə mənfi əsaslarla İranın dəstəklədiyi Şiə hərbiləşdirilmiş və siyasi qrup Hizbullahı götürdü. Beləliklə, Türkiyə Livan daxilində İran nüfuzunu zəiflətmək üçün Livanla daha sıx əlaqələr qurmağa çalışdı. Suriya Milli Ordusuna qarşı vuruşan Suriyaya gələn Hizbullah döyüşçülərinin axını həm də Türkiyəni İranın Livandakı rolunu zəiflətmək üçün Livanla daha yaxın əlaqələr axtarmağa sövq edir.

### Türkiyənin təsiri
Türk əhalisinin Livan haqqında məlumatları olmasa da, son siyasi dava münasibətlərdə bir sıra nəticələrə səbəb oldu. 2019-cu ilin sentyabr ayında Livan Prezidenti Michel Aoun, Tvitterdə Osmanlı hökmranlığını tənqid etdi və Türkiyənin Livana qayıtması ilə yanaşı, Türkiyə səfirini çağırması ilə bağlı narahatlığını bildirdi. Bu, Türkiyədə Osmanlı irsinin inkar edilməsi kampaniyası kimi tənqidlərə səbəb oldu. Livan Erməni Soyqırımını tanıyır.

## Ticarət
2013-cü ildə, Türkiyə Livana 1,161 milyard ABŞ dolları dəyərində mal ixrac etmiş, Livandan Türkiyəyə 204 milyon ABŞ dolları mal ixrac etmişdir. 2012-ci ildə Türkiyəni Livandan 144.491 turist ziyarət etdi.

## İstinadlar
Zaqatala Dövlət Dram Teatrı

**Zaqatala Dövlət Dram Teatrı** — Azərbaycanda 1944–1949-cu illərdə mövcud olmuş teatr.

## Tarixi
1944-cü ildə Azərbaycan rayon mərkəzlərində Bərdə, Salyan, Sabirabad, Zaqatala, Ordubad dram teatrları təşkil olundu. Həmin müddətdə Mədəniyyət Nazirliyi mövcud olmadığından teatrlar Xalq Maarif Komissarlığı nəzdindəki İncəsənət İşləri İdarəsinə tabe edilmişdi.

Zaqatala Dövlət Dram Teatrının bədii rəhbəri ayrı-ayrı vaxtlarda Ağası Zeynalov, İbrahim İsfahanlı, İbrahim Azəri olublar. Rəssamlar Ələsgər Zeynalov, Əsgər Abbasov, Maya Osadze müxtəlif tamaşalara səhnə tərtibatı veriblər. Truppaya yerli səhnə həvəskarları, həmçinin paytaxtın müxtəlif teatrlarından gənclər və Mirzə Fətəli Axundov adına Bakı Teatr Məktəbinin məzunları dəvət edilmişdilər.

1948-ci ildə SSRİ-nin qərarı ilə bütün teatrlar özünümaliyyələşdirmə sisteminə keçdilər. Ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşən Zaqatala teatrı 1948-ci ilin dekabrından tədricən ləğv olunmağa başladı və 1949-cu ilin mart ayında fəaliyyətini tam dayandırdı. Teatr Şəki Dövlət Dram Teatrına birləşdirildi. Teatrın əmlakının bir hissəsi rayon mədəniyyət evinə verildi.

## Truppanın üzvləri
Müxtəlif vaxtlarda Zaqatala teatrında Azərbaycan SSR xalq artistləri Məlik Dadaşov, Sofiya Hüseynova, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi, rejissor Niyaz Şərifov, Azərbaycan SSR əməkdar artistləri Əliheydər Həsənzadə və Rüxsarə Ağayeva, Gürcüstan SSR xalq artisti İbrahim İsfahanlı, Gürcüstan SSR əməkdar artisti Reyhan Tağıyeva, eləcə də aktyorlar Məmməd Fərruxov, Əziz Kərimov, Əli Əhmədov, Əli Qurbanov, Hacı Əzizov, Həsən Mahmudov, Məmməd Haşımov, Kamal İbrahimov, Məmməd Haşımlı, Əhəd Həyatov, Əliheydər Həsənov, Ənvər Kərimov, Ənvər Qaraəhmədov, Böyükağa İsmayılov, Mehbalı Rəhimov, Məmmədhəşim Əliməmmədov, Şöyübəli Rəhimov, aktrisalar Firuzə Zahidova, Şərəbanı Şabanova (Cəfərova), Səidə Əliyeva, Xurşid Abbasova, Sara Canıyeva çalışmışlar.

## Teatrın repertuarı
Teatrda musiqili tamaşalardan "Leyli və Məcnun", "Ər və arvad", "Məşədi İbad", "Arşın mal alan" (Üzeyir Hacıbəyov), "Əlli yaşında cavan" (Zülfüqar Hacıbəyov), "Gözün aydın" (Məhərrəm Əlizadə və Fikrət Əmirov), "Toy kimindir" (Məhərrəm Əlizadə və Ağası Məşədibəyov) səhnəyə qoyulmuşdur. Bundan əlavə, "Eşq və intiqam" (Süleyman Sani Axundov), "Sevil", "Aydın" (Cəfər Cabbarlı), "Fərhad və Şirin" (Səməd Vurğun), "İntizar" (Mehdi Hüseyn və İlyas Əfəndiyev), "Qız qalası" (Rza Şahvələd), "Səadət", "Odlar içində" (Əbil Yusifov), "Kür sahilində" (Həsən Qasımov), "Bayram günü" (Səttar Axundov), "Namus" (Aleksandr Şirvanzadə) kimi əsərlər də ifa olunmuşdur.

## İstinadlar
Stefan Nemanya

**I Stefan Nemanya** () — serb Raşka dövlətinin böyük jupanı, Nemaniçlər sulaləsinin banisi.

Nemanya öz böyük qardaşı Tixomiri devirməyi və Raşkanın Bizans imperiyasından müstəqilliyini əldə etməyi bacardı. Sonralar Bizans imperatorlarının süzerini tanımaq məcburiyyətində qalmasına baxmayaraq, Nemanya ölkənin Balkan yarımadasında mövqeyini gücləndirməyi bacardı və onun dövründə həmçinin Kosovo, Duklya, Travuniya, Zahumye və Neretva çayı ətrafındakı torpaqlar kimi serblərin yaşadığı əraziləri ölkənin tərkibinə daxil oldu. Bundan başqa, o, Raşka daxilində mərkəzləşdirmə siyasəti yürüdürdü və boqomilləri təqib edirdi.

Nemanyanın hakimiyyəti serb mədəniyyətinin inkişaf dövrünə təsadüf etdi. Onun hökmranlığı monumental zadujbinaların inşası ilə həkk olundu, memarlıq sahəsində isə Raşka üslubunun çiçəklənməsi başladı, bunun ən parlaq nümunəsi 1171-ci ildə Nemanya tərəfindən açılan Curcevi stupovi monastırıdır. Nemanyanın iştirakı ilə Studenitsa və Hilandar monastırları da daxil olmaqla bir çox kilsə və monastır tikilib təmir edildi.

1196-cı ildə o, hakimiyyəti ortancıl oğlu Stefana təhvil verdi və Simeon adı altında rahibliyə girdi. 1199-cu ildə Hilandar monastırında öldü, qalıqları bu gün də saxlanılan Studenitsa monastırına köçürüldü.

Serb Pravoslav Kilsəsi tərəfindən müqəddəs Simeon Mirotoçivı adı verildi.

## İstinadlar
Əhməd Həmdi Tanpınar ədəbiyyat muzey-kitabxanası

**Əhməd Həmdi Tanpınar ədəbiyyat muzey-kitabxanası** () — Türk yazıçısı Əhməd Həmdi Tanpınarın (1901-1962) adına ədəbiyyat muzeyi və arxivi. Muzey İstanbulda yerləşir, Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən yaradılıb. Açılışı 2011-ci il noyabrın 12-də reallaşıb..
## Tarixi
Muzey, XIX əsrdə inşa edilmiş "Alay Köşkü" tarixi binasında, Topqapı sarayı kompleksinin bir hissəsi olan Gülhanə parkının yaxınlığında yerləşir. Osmanlı sultanları əvvəllər bu binada yeniçəri paradlarına ev sahibliyi edirdilər. 1910-cu illərdən bəri Gözəl Sənətlər Dərnəyi tərəfindən istifadə olunur. 1928-ci ildən 1940-cı illərin sonlarına qədər binada Türk Dili və Ədəbiyyatı Dərnəyi üzvlərinin iclasları keçirilirdi.
## Muzeyin təsviri
Zirzəmidə iki otaq və bir vestibül var. Birinci mərtəbədə keçmiş taxt otağı, iki salon və üç otaq yerləşir. Zirzəmi hazırda kafeyə çevrilmişdir. O, ədəbiyyat sahəsində mükafat almış kitablardan ibarət sərginin yer aldığı "Yazıçılar Kafesi" kimi tanınır. Üst mərtəbədə İstanbulda anadan olan türk yazıçılarına həsr olunmuş 50-yə yaxın guşə var. Burada bəzi yazıçı və şairlərin bəzilərinin büstləri qoyulmuşdur. Büstü qoyulan yazıçılar arasında Əhməd Həmdi Tanpınardan əlavə Yəhya Kamal Bəyatlı, Nazim Hikmət, Nejip Kysakürek, Əziz Nesin, Orxan Pamuk, Aişə Kulin, Zülfü Livaneli və Doğan Hyzlanın adlarını qeyd etmək olar.

Muzey-kitabxana həmçinin türk yazıçılarının və şairlərin müzakirələri üçün bir yerdir. Burda ədəbiyyat sahəsində mükafatlar da təqdim olunur. Muzeydəki kitabxanada İstanbul haqqında minə yaxın kitab və əsər vardır. Üstəlik burda digər sənət sahələri ilə bağlı 100-ə yaxın müxtəlif dövri nəşrin sayı da daxil olmaqla səkkiz minə yaxın kitab saxlanılır. Həm də muzeydə vaxtaşırı sənət sərgiləri keçirilir.

Türkiyənin mədəniyyət və turizm naziri Ərtoğrul Günayın açıqlamasına görə, bu muzey Türkiyənin yeddi bölgəsində yerləşən yeddi ədəbiyyat kitabxana muzeyi şəbəkəsindən biridir. Digər altı muzey sırasına - Ankaradakı Mehmet Akif Ərsoyun Ədəbiyyat Muzeyi-Kitabxanası, Diyarbəkirdə Əhməd Arifin Ədəbiyyat Muzeyi-Kitabxanası, Adanadakı Qaracaoğlanın Ədəbiyyat Muzeyi-Kitabxanası, Ərzurumdakı Ərzurumlu Əmrahın Ədəbiyyat Muzeyi-Kitabxanası, Attila İlhanın İzmirdəki Ədəbiyyat Muzeyi-Kitabxanası və nəhayət Trabzonda Bedri Rahmi Eyüboğlunun Ədəbiyyat Muzeyi-Kitabxanası daxildir.
## Qalereya

File:Alay Kiosk 5806.jpg|Binanın dairəvi köşkü
File:Alay Kiosk 2569.jpg|Binanın Park tərəfdən girişi
File:Alay Kiosk 2219.jpg|Binanın daxili interyeri
File:Alay Kiosk 2231.jpg|Binanın xarici görünüşü
File:Alay Kiosk 3781.jpg|Binanın daxili otaqlarından biri
File:Alay Kiosk 3782.jpg|Akdeniz köşkü Divar boyası
File:Alay Kiosk 3786.jpg|Zirzəmidəki otaq 


## İstinadlar
Orxan Qarabasma

**Orxan Qarabasma** vəya **OGB** (tam adı: *Orxan Oktay oğlu Abbasov* ; ) — azərbaycanlı reper, musiqi prodüseri.

## Bioqrafiya
Orxan Oktay oğlu Abbasov 1987-ci il 18 oktyabrında Bakı şəhərində anadan olub. 2005–2009-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rejissorluq fakültəsində təhsil alıb. Rep səhnəsinə 2006-cı ildə "Qarabasma" qrupunun tərkibində başlayıb. 2008-ci ildən solo olaraq musiqi fəaliyyətinə davam edir. 2015-ci ildə reper RG ilə birlikdə "AFTERMAD" labelini yaradıb. 2017-ci ildən isə "Synaps" labeli ilə əməkdaşlıq edir. "Kəllə-Kəlləyə" və bir çox cypher tipli rep layihələrinin həmmüəllifidir. Orxan Qarabasma həmçinin bir çox müğənnilərə yazılan mahnıların müəllifidir.

## Diskoqrafiya

### İfa etdiyi mahnılar

### Müəllifi olduğu mahnılar
Miri Yusif -Oyna

Miri Yusif-Hərdən

Miri Yusif- Yuxu

Miri Yusif Tərki Dunya

* *[[Miri Yusif]] — Ad günü (2016)*
* *[[Səmra Rəhimli]] — Tərs gedir (2017)*
* *[[Natavan Həbibi]] — Qayıt geri (2017)*
* *[[Ceyhun Zeynalov]] & Rauf Əhmədov — Birinci ol (2017)*
* *Kazım Can — Dağıdaram (2018)*
* *Kazım Can — Mənimlə (2018)*
* *[[Sevda Ələkbərzadə]] — İstəmirəm (2019)*
* *[[Emil Bədəlov]] — Tony Montana (2019)*
* *Kazım Can — Ömrüm (2019)*
* *[[Yaşar Yusub]] — Kimdir (2020)*
* *[[Nərmin Kərimbəyova]] — Yana-yana (2020)*
* *Kazım Can — Fevral (2020)*
* *[[Aygün Kazımova]] — [[Dəli fikirlər (mahnı)|Dəli fikirlər]] (2020)*
* *[[Murad Arif]] & [[Elşad Xose]] — Get iş tap işlə (2020)*
* *[[Kazım Can]] & [[Natavan Həbibi]] — Dost (2021)*
* *[[Faiq Ağayev]] — Aman (2021)*
* Aygün Kazımova-Parol(2023)
* Günay İbrahimli- Kimə Nə(2023)
* Aygün Kazımova-SOS(2024)
* Aygün Kazımova & Kazım Can -1(2024)
* Günay İbrahimli-Mən Beləyəm(2024)
* Nur Cəfərli & Ruzigar Qədirov — Qara Gözlüm(2024)

### Albomlar
* *Mini (2017) *
* *Qara qutu (2019)*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Malayziya–Türkiyə münasibətləri

**Malayziya—Türkiyə münasibətləri** — Malayziya ilə Türkiyə arasında ikitərəfli diplomatik münasibətlər. Malayziyanın Ankarada səfirliyi və Türkiyənin Kuala Lumpurda səfirliyi yerləşir. Hər iki ölkə ÜTT və İƏT-in üzvüdür və hər ikisi regional güc hesab olunur.

## Tarixi
Ölkələr arasındakı münasibətlər Malay sultanlıqları və Osmanlı İmperiyası dövründən bəri mövcuddur. 19-cu əsrdən bəri, ölkələr arasındakı münasibətlər ayrılmaz olaraq qaldı və İstanbula dəfələrlə səfər edən Sultan Əbu Bəkirın dövründə şəxsi əlaqələrin yaradılması ilə daha da möhkəmləndi. 1890-cı ildəki ziyarətlərindən birində qardaşı ilə birlikdə türk qadınları ilə evləndi. Bu evliliklər yalnız ikitərəfli münasibətlərin möhkəmlənməsinə deyil, eyni zamanda qarışıq nikahların ortaya çıxmasına səbəb oldu, bunun nəticəsində, məsələn, Ünqku Əbdül Əziz dünyaya gəldi. Müasir Türkiyə ilə Malayziya arasında əlaqələr 1964-cü ildə, demək olar ki, müasir Malayziya dövlətinin qurulmasından dərhal sonra quruldu. 2014-cü ildə Malayziya Baş naziri Najib Tun Razak ikitərəfli münasibətləri genişləndirmək və sərbəst ticarət müqaviləsi imzalamaq üçün Türkiyəyə səfər etdi. Nəticədə, strateji əməkdaşlıq və sərbəst ticarət haqqında müqavilələr imzalanmış deyil, viza şərtləri da ləğv edilmişdir. Hər iki ölkə ticarət və investisiya, xüsusilə İslam bankçılığı sahəsində əməkdaşlıqlarını gücləndirirlər. Türkiyə Malayziyanın Cənub-Şərqi Asiya dövlətləri arasında əsas ticarət tərəfdaşı olmasını gözləyir.

## Təhlükəsizlik əlaqələri
Türk müdafiə şirkəti, zirəhli maşın istehsalı üçün malayziyalı bir ortağı ilə təxminən 600 milyon dollar dəyərində bir neçə müqavilə imzaladı. Digər Türk firmaları da Malayziya hərbi sistemlərini modernləşdirmək üçün Malayziya tərəfdaşları ilə müqavilələr imzaladı.

12 may 2017-ci il tarixində Malayziya, Türk hökumətinin terrorçu olaraq təyin etdiyi bir təşkilat olan Gülən hərəkatında iştirak etdikləri şübhəsiylə Türkiyədəki üç şübhəlini deportasiya etdi. O vaxtdan bəri, Ərdoğan əleyhinə olan Stockholm Azadlıq Mərkəzi (SCF), Malayziya hökumətini, prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan administrasiyasının hökumət tənqidçilərinin zülmünü prezidentlərinin başlatdıqları repressiyadan qaçan Türk vətəndaşlarını qanunsuz olaraq köçürərək asanlaşdırmaqda günahlandırdı. hökumətlərinin istəyi ilə. Malayziya Baş nazirinin müavini Əhməd Zahid Həmidi, həbslərin Türkiyə hökumətinin əmrinə əsaslandığını inkar edərək, həbslərin Əks-Mesaj Mərkəzindən (CMC) ölkələri tərəfindən qanunsuz sayılan bir təşkilatda iştirakları ilə bağlı məlumat aldıqdan sonra edildiyini izah etdi.

## İstinadlar
Argentina–Türkiyə münasibətləri

**Argentina—Türkiyə münasibətləri** — Argentina ilə Türkiyə arasındakı ikitərəfli diplomatik əlaqələr.

## Tarixi
1982-ci ildə, Türkiyənin Argentina ilə Folklend müharibəsi dövründə İngiltərənin hərəkətlərinə tam siyasi dəstək verməsi ilə ölkələr arasındakı münasibətlər kəskinləşdi. 1992-ci ildə Argentina Prezidenti Karlos Menem, Cənubi Amerikadan Türkiyəyə rəsmi səfərə gələn ilk dövlət başçısı oldu. 24 aprel 2007-ci ildə Argentina Milli Konqresi, Türkiyə tərəfinin diplomatik təzyiqlərinə baxmayaraq Osmanlı İmperiyası qüvvələri tərəfindən Erməni Soyqırımı faktını tanıdı. Türkiyə, Argentinanın erməni soyqırımı faktını tanımasına görə təəssüfləndi və bu da Ankara Xarici İşlər Nazirliyinin binasında mövcud Argentina-Türkiyə münasibətlərini təhlil etmək üçün Buenos-Ayresdən səfirin geri çağırılmasına səbəb oldu.

Argentina Milli Konqresi tərəfindən erməni soyqırımı faktının tanınmasından əvvəl, Türkiyə ilə münasibətlər kifayət qədər yaxşı səviyyədə idi, ölkələr BMT gündəmindəki beynəlxalq məsələlərin əksəriyyətində oxşar fikirdə idilər. İngilis mətbuatı, Türkiyənin Buenos-Ayresdə yerləşən səfirliyinin işinin o qədər də təsirli olmadığını, bunun Latın Amerikasının digər ölkələrində əlaqələrin daha da yaxşılaşdırılması və nüfuzun genişləndirilməsi imkanlarına kömək etmədiyini qeyd etdi. Argentinada yerləşən Argentina-Türkiyə Dostluq Vəqfi, millətlər arasında mədəni mübadiləni təşviq edir, Türk mətbəxi dərsləri, Türk dili seminarları keçirir və bəzən kasıblara yemək paylayır.

## Ticarət əlaqələri
Ölkələr ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq haqqında bir müqavilə imzaladılar. 2008-ci ildə Türkiyənin Argentinaya ihracatı 35 milyon ABŞ dolları, Argentinanın Türkiyəyə ixracatı 221 milyon ABŞ dolları oldu. Argentina, Braziliya və Meksikadan sonra Türkiyənin Latın Amerikasındakı üçüncü böyük iqtisadi ortağıdır.

## İstinadlar
Çili–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə—Çili münasibətləri** — Türkiyə ilə Çili arasında ikitərəfli diplomatik münasibətlər.

## Tarixi
Ölkələr arasında diplomatik əlaqələrin qurulmasından 85 il keçir. Çili 1926-cı ildə Latın Amerikasında Türkiyə Cümhuriyyətinin müstəqilliyini tanıyan ilk ölkə oldu və 30 yanvar 1926'da imzalanan dostluq müqaviləsi təsdiq edildi. Santyaqoda, Türkiyə Cümhuriyyəti Meydanı və Atatürk Kolleci (türklər tərəfindən yaradıldı), habelə Mustafa Kamal Atatürkün abidəsi, Türkiyə ilə əlaqələrin şərəfinə adlandırıldı. Türkiyə Latın Amerikasındakı ilk səfirliyini 1927-ci ildə Çilidə açdı. Bundan əlavə, 18 sentyabr 1970-ci ildə Ankarada (Türkiyə) Çilinin milli qəhrəmanı Bernardo O'Higginsə bir abidə açıldı.

1930-cu ildə, Türklər Çillilərə 1926-cı ildə ölkələrini rəsmi tanıdıqlarına görə mükafat verdikləri zaman Çilidə bir Türk səfirliyi açıldı. Çilinin Türkiyədəki səfirliyi 1941-ci ildə açıldı.

Bundan əlavə, Türkiyənin Ankara şəhərində 18 sentyabr 1970-ci ildə açılan və Bernardo O'Higgins-in abidəsini ehtiva edən Çili Meydanı var. Türkiyənin Pablo Neruda Meydanı 2007-ci ildə açıldı.

18 sentyabr 1970-ci ildə Çilinin müstəqilliyinin qeyd olunduğu gün Türkiyənin paytaxtı Ankarada ölkənin qəhrəmanının xatirəsinə Bernardo O'Higgins-in büstünün qoyulduğu Plaza de Chile Plaza açıldı. eyni şəkildə, Cənubi Konus ölkəsi ilə əlaqələri gücləndirmək üçün ibtidai məktəbə "Pablo Neruda" adı verildi. Santiago de Chile, bürünc şəkli Santiagodakı Vitakura Parkını bəzəyən Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu və ilk prezidenti Atatürkə həsr olunmuş bir məktəbə sahibdir.

2000-ci ildən bəri Ankara və Santyaqo qardaş şəhərlərdir.

1995-ci ilin aprelində, o zaman Türkiyə Prezidenti Süleyman Dəmirəl dövlət başçısı səviyyəsində ilk rəsmi səfəri Çiliyə etdi və Santiago və Valparaiso'yu ziyarət etdi. İkitərəfli görüşlərində Prezident Eduardo Frey Ruiz-Taqleni ortaq bir protokol praktikası olan Türkiyəni ziyarət etməyə dəvət etdilər. Ziyarət Rikardo Laqos hökuməti 2004-cü ildə Ankara və İstanbulu ziyarət etməyincə reallaşmadı. Öz növbəsində, Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan, 2010-cu ildə İsrailin beynəlxalq sularda Azadlıq Donanmasına etdiyi hücum səbəbiylə qəfil sona çatan Çili ziyarət etdi. Şili Prezidenti Sebastian Piñera da 2012-ci ildə Türkiyəyə rəsmi bir ziyarət etmiş və İstanbulda olduğu müddətdə İstanbul Universiteti onu fəxri doktor elan etmişdi.

Çilinin hazırkı prezidenti Mişel Baçelet, Laqos hökumətində Müdafiə Naziri olduğu dövrdə də rəsmi olaraq Türkiyəyə səfər etdi.

## Ölkələrin müqayisəsi

## İstinadlar
Hakkı Akoğuz

**İsmail Hakkı Akoğuz** () Türk əsgəri.

## Həyatı və hərbi xidməti
1905-ci ildə Hərbi Akademiyanı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Bu rütbə ilə 1905–1910 arasında Plovdivdə 7-ci Tümən, 19. Tümən, Ərzincanda 4. Orduda bölük komandiri oldu.etdi. 31 avqust 1910-cu ildə birinci leytenant rütbəsinə yüksəldi. 1910–1912 arasında təhsil almaq üçün Almaniyaya getdi. Vətənə qayıtdıqdan sonra, 1912–1913-cü illərdə 29. Tümən, 87. Alay 1. Bölüyə təyin edildi. Bu birliklə Balkan müharibələrinə qatıldı, Çatalca müharibələrində və irəli hərəkatda vəzifə tutdu. Daha sonra keçici olaraq 9. Tümən yavərliyinə təyin edildi. 1914-cü ildə kapitan rütbəsi aldı. 1914–1918-ci illərdə Qafqaz Cəbhəsində 3. Ordu Qərargah Başçılığı əmrində vəzifələndi. 1917–1918-ci illərdə eyni cəbhədə 3. Ordu Komandirliyi baş köməkçiliyi vəzifəsini tutdu. 1919–1920-ci illərdə Ərkan-i-Hərbiyyə Məktəbində oxudu.

1920-ci ildə mayor rütbəsinə yüksəldi. Elə həmin il Anadoluya getdi və Milli Mübarizəyə qoşuldu. 1920 ilə 1923-cü illər arasında 9. Korpus Baş qərargah rəisi vəzifəsində çalışdı. 1923–1924-cü illərdə Hərbi Akademiyada təhsilini başa vurdu və 1926-cı ilə qədər 2-ci Korpus qərargahında xidmət etmişdir.

1 iyun 1926-cı ildə polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 1926–1930-cu illər arasında Müharibə Akademiyalarında dərs verdi, 3. Korpus Baş qərargah rəisi, 41. Bölmə 19. Alay komandirinin müavini vəzifəsində çalışıb. 1931-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldi. 1937-ci ilə qədər Müharibə Akademiyalarında müəllim işlədi. Mərsində 7. Bölmə 23. Alay Komandirliyi, Ərzincanda 3. Ordu Qərargah başçı vəkilliyi, Muğlada 18. Dağ Tuqay Komandirliyi və Baş Qərargah 3. Şöbə müdirlüyü vəzifələrini tutdu.

30 avqust 1937-ci ildə briqada generalı və 30 avqust 1938-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi. 30 avqust 1942-ci ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 30 avqust 1947-ci ildə General rütbəsinə yüksəldi. Bu sırada Balıkəsirdə 2. Ordu Komandiri və Ali Hərbi Şuranın üzvü kimi xidmət etmişdir. 19 iyul 1950-ci ildə General rütbəsi ilə təqaüdə çıxdı.

Alman dilini bilən general İsmail Hakkı Akoğuz, Ludendorffun xatirələrini və Alman Zabiti Feliz Guze'nin "Böyük Müharibədə Qafqaz Cəbhəsindəki Döyüşlər" və Rafael de Nogalis'in "Aypara altında Dörd İl" əsərlərini tərcümə etdi. 1914-cü ildə "Müharibə", 1915-ci ildə "Qılınclı Gümüş Ləyaqət" və "Alman İkinci Dəmirsəlib Nişanı" medal və nişanlarını aldı. 1917-ci ildə Qılınclı "Beşinci Məcidiyyə" və 1918-ci ildə "Avstriya İkinci Sinif Hərbi Məziyyət" nişanlarına və 1923-cü ildə "İstiqlaliyyət" medalı ilə təltif edilmişdir.

20 avqust 1978-ci ildə Ankarada öldü və Karşıyaka Qəbiristanlığında dəfn edildi.

## İstinadlar
Qüsurlu məhsul məsuliyyəti direktivi (1985)

**Qüsurlu məhsul məsuliyyəti direktivi** — 1985-ci ildə istehlakçı hüquqları ilə bağlı qəbul edilmiş direktiv.

## Haqqında
Bu Direktivə görə üzv dövlətin qanunları istehsalçının məhsuldakı qüsurla vurduğu ziyana görə götürəcəyi öhdəliklə əlaqələndirilməlidir. Üzv dövlətlər arasındakı təcrübədəki fərqlər də rəqabəti haqsız edir. Bu ümumi bazarda dövriyyədə olan məhsullardan təsirlənir. İstehlakçıların sağlamlığına gələ biləcək təhlükələrdən qorunması fərqli təcrübələrə görə dəyişəcəkdir. İstehsalçının qüsursuz borclu olması, müasir texnoloji istehsalın gətirdiyi risklərin ədalətli paylanması ilə şübhə doğuracaqdır. Parçada və ya xammalda qüsurları olan bütün istehsalçılar süni vasitələrlə istehsal olunan süni məhsullar, daşınmaz məhsulların inşasında istifadə olunan məhsullar, daşınmaz əmlakda istifadə olunan portativ məhsullar, tədarük olunan son məhsullar və hissələrdə və ya xammalda qüsurlar üçün məsuliyyət daşıyırlar. Bu məsuliyyət özlərini cəmiyyətə istehsalçı kimi təqdim edənləri və ya istehsalçı müəyyən edilə bilməsə də məhsulları təqdim edənləri əhatə etməlidir. Eyni zərər üçün birdən çox adamın məsuliyyət daşıdığı hallarda, istehlakçıların müdafiəsi üçün zərər çəkən şəxs bu insanlardan hər hansı birinin tam ödənilməsini istəməyi bacarmalıdır. Qüsur istehlakçıların həmin məhsuldan gözləmək hüququna malik olduqları təhlükəsizliyə əsaslanaraq müəyyən edilməlidir. İstehlakçıların qorunması üçün ölüm və ya yaralanma halında kompensasiya, habelə əmlaka dəyən ziyanı ödəmək lazımdır. Kompensasiya tələbi irəli sürmək üçün vaxtın məhdudlaşdırılması həm zərərçəkənə, həm də istehsalçıya xeyir verəcəkdir. Kənd təsərrüfatı məhsulları və oyun heyvanları üçün məsuliyyət üzv ölkələrin struktur xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişə bilər. Üzv ölkələrin əksəriyyətindəki hüquqi təcrübələri nəzərə alaraq, istehsalçının təqsiri olmayan hallarda maksimum miqdar təyin etmək mümkündür, lakin bu məhdudiyyət istehlakçının lazımi səviyyədə qorunması və ümumi bazarın düzgün işləməsi şərti ilə şərtləndirilə bilər. Cəmi 22 maddədən ibarət və üzv ölkələr tərəfindən 30 iyul 1985-ci ildə imzalanan bu Direktivlə istehlakçılar qüsurlu mallardan qorunur.

## Mənbə
*Direktivin original mətni
*
*
*European Commission (1999) *[http://europa.eu/documents/comm/green_papers/pdf/com1999-396_en.pdf Green Paper — Liability for defective products]*, COM(1999)396 final
*
*
*
*
*

### İstinadlar

## Həmçinin bax
* Avropa İttifaqında istehlakçı hüquqları
* İstehlakçı hüquqları direktivi (2011)
Nəcati Tacan

**İbrahim Nəcati Tacan** (1895, İstanbul - 28 iyul 1958), Türk əsgər.

## Həyatı və hərbi xidməti
General İbrahim Necati Tacan 1895-ci ildə İstanbulda anadan olub. 21 iyul 1914-cü ildə tələbə olarkən orduya qatıldı. 1915-ci ildə leytenant rütbəsi aldı. Müxtəlif bölmələrdə taqım komandiri, tabur köməkçisi və müəllim kimi xidmət etdikdən sonra 7 Noyabr 1921-ci ildə Anadoluya getdi və Milli Orduya qoşuldu. Müxtəlif bölmələrdə xidmət etmişdir. Kapitan rütbəsi ilə 28 Oktyabr 1923 - 6 Noyabr 1924 arasında Hərbi Akademiyada təhsilini tamamladı. 1925-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirmiş və 1928-ci ildə heyət üzvü olmuşdur. 1945-cü ilə qədər müxtəlif qərargahlarda və bölmələrdə xidmət etmişdir. 1945-ci ildə Tuğgeneral, 1947-ci ildə general-mayor, 1951-ci ildə general-leytenant, 1956-cı ildə isə tam general rütbəsinə yüksəldi.

Tuğgeneral rütbəsi ilə 68-ci Briqada Komandanlığı və 3-cü Ordu Baş Qərargah rəisi, general mayorla eyni vəzifəni davam etdirdi, ardından 11-ci Diviziya Komandanlığı, Ali Komandanlıq Akademiyası Müəllimliyi, 23-cü Diviziya Komandanlığı, Quru Döyüşü Akademiyası Komandanlığı, 6-cı Diviziya Komandanlığı və Rəhbərlikdən 5. Korpus Komandirinin müavini, General-leytenant, 5. Korpus Komandiri, Baş Qərargah Əməliyyat Rəisi, 15. Korpus Komandiri və 2. Ordu Komandirinin müavini vəzifələrini icra etdi. General rütbəli 3-cü Ordu Komandiri olarkən, 30 Noyabr 1957-ci ildə Quru Qoşunları Komandanlığına təyin edildi.

İki uşağı olan General Tacan Qurtuluş Müharibəsinə qatıldı. Quru Qoşunları Komandanı olarkən 28 İyul 1958-ci ildə öldü və İstanbul Zincirlikuyu Qəbiristanlığında dəfn edildi.

Xidmətlərinə görə "Məcidiyyə" nişanı, "Hərb", "Ləyaqət" və "İstiqlaliyyət" medalı ilə təltif edilmişdir.

## Xatirəsi
Nəcati Tacanın adını daşıyan Ərzincanda eyniadlı hərbi hissə vardır.

## İstinadlar
Vukan Nemaniç

**Vukan Nemaniç** (; ) — 1196-cı ildən Duklya və Dalmatsiya kralı, 1202-1204-cü illərdə Raşkanın (Serbiyanın) böyük jupanı, 1204-1208-ci illərdə Zeta knyazı. Nemaniçlər sülaləsinə mənsub idi.

## Həyat
Vukan Raşkanın böyük jupanı (hökmdarının) Stefan Nemanyanın oğlu idi, 1195-ci ildə ata Vukanı Duklyanın jupanı təyin etdi. Vukanın sahib olduğu ərazilərə Zeta, Travuniya, Toplitsa və Hvsno daxil idi.

1199-cu ildən sonra Vukan Roma papası və Macarıstan krallığı ilə siyasi əlaqələr qurmağa başladı. Vukan danışıqlarını Antivariya arxiyepiskopu I İvanın vasitəsilə həyata keçirirdi. Onun məqsədi Papadan Serbiya üzərində hüququ əldə etmək idi. Bunun qarşılığında Vukan Serbiya knyazlığını Romaya tabe edəcəyinə söz verdi.

Eyni zamanda, Vukan Macarıstan kralı İmre ilə ondan dəstək alacağına dair razılıq əldə etdi. İmre, öz növbəsində, Serbiyanın bütün ərazisi üzərində protektorat qurmağı ümid edirdi. 1202-ci ildə Vukan hərəkətə keçdi. Macarıstan ordusunun köməyi ilə qardaşı II Stefanı taxtdan qovmağı bacardı. Lakin tezliklə Bolqarıstan çarı Kaloyan Macaristanın müdaxiləsinə qarşı çıxdı. 1203-cü ildə o, Niş şəhəri yaxınlığında Vukanın ordusunu məğlub etdi. Bu vəziyyətdən yararlanan II Stefan böyük jupaniya üzərində hakimiyyətini bərpa etdi. Stefan və Vukanın kiçik qardaşı Savva (Rastko) qardaşlar arasında barışdırıcı rolu öz üzərinə götürdü. Nəticədə Vukan ölkənin cənubunda yerləşən Zeta knyazı oldu.

## Mənbə
* *Georges Castellan*. Histoire des Balkans, XIVe-XXe siècle, éditions Fayard. — ISBN 2-213-60526-2.
Müzəffər Alanquş

**Müzəffər Alanquş** () — Türk əsgər və siyasətçi.

## Həyatı və hərbi xidməti
Müzəffər Alanquş 1898-ci ildə Ərzurumda anadan olub. 1914-cü ildə Kuleli Hərbi Liseyində oxuyarkən orduya girdi. 1915-ci ildə leytenant rütbəsi aldı. Müxtəlif bölmələrdə Komanda Komandiri və Bölmə Komandiri vəzifələrində çalışıb. 7-ci Diviziya Əməliyyatlara əlavə edilərkən əsir götürüldü. 1 oktyabr 1918–30 dekabr 1920-ci illər arasında Misirdə əsirlikdə qaldı. 28 aprel 1921-ci ildə Anadoluya getdi və Milli Orduya qoşuldu. Müxtəlif hissələrdə xidmət etdikdən sonra 1925–1926-cı illərdə Hərbi Akademiyada kapitan rütbəsi ilə təhsilini başa vurdu. 1926-cı ildə Hərbi Akademiyanı bitirib, 1929-cu ildə heyət üzvü oldu.

1945-ci ilə qədər müxtəlif hissələrdə və qərargahlarda xidmət etdi. 1945-ci ildə Briqada generalı, 1947-ci ildə general-mayor rütbəsi aldı.

11 oktyabr 1947-ci ildə, 4-cü Diviziya komandirinin müavini olduğu zaman təqaüdə çıxdı. 17 iyun 1948-ci ildə yenidən bu vəzifəyə qatıldı.

1956-cı ildə general-leytenant, 1959-cu ildə isə tam general rütbəsi almışdır. Tuğgeneral rütbəsi ilə 4-cü Diviziya Komandirinin müavini, General-mayor rütbəsi ilə Piyada Məktəbi Komandanlığı, 1-ci Yerli Regional Komandanlıq, 3-cü Yerli Regional Komandanlıq, Quru Qoşunları Baş qərargah Başçısının müavini, 6-cı Diviziya Komandanlığı və 2-ci Korpus Komandir müavini, 2-ci General-leytenant, Baş Qərargah Baş qərargah rəisi, Quru Qoşunları Baş Qərargah rəisi, 1-ci Ordu və Hərbi Vəziyyət Komandanlığında xidmət etdi.

Tam bir general olaraq bu vəzifədə olarkən 5 avqust 1960-cı ildə Quru Qoşunları Komandanlığına təyin edildi. 6 yanvar 1961-ci ildə, 28 iyun 1961-ci ildə Milli Müdafiə naziri vəzifəsindən istefa etdi.

Üç uşaq sahibi olan General Alanquş, Birinci Dünya müharibəsinə və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinə qatıldı. 17 dekabr 1972-ci ildə öldü və İstanbul Zincirlikuyu Qəbiristanlığında dəfn edildi.

## Təltifləri
Dörd ulduzlu general Müzəffər Alanquş 1914-cü ildən 1961-ci ilə qədər olan xidmətində "Osmaniyə" və "Məcidiyə" nişanları, "Hərb", "İmtiyaz" və "İstiqlaliyyət" medalları ilə təltif edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Misir–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə—Misir münasibətləri** —  Misir və Türkiyə arasındakı ikitərəfli əlaqələr. Diplomatik əlaqələr 1925-ci ildə (müvəqqəti işlər vəkili) və 1948-ci ildə (səfirlər səviyyəsində) qurulmuşdur.

## Tarixi
Türkiyə ilə Misiri tarixən güclü dini və mədəni əlaqələr bağlayır. Misir yüz illərdir ki, varisi müasir Türkiyə olan Osmanlı İmperiyasının bir parçası idi (1299-cu ildə yaradıldı), lakin iki ölkə arasındakı münasibətlər fərqli dövrlərdə dostluqdan düşmənçiliyə çevrildi.

İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 1925-ci ildə quruldu, əvvəlcə ölkələr müvəqqəti vəkil mübadiləsi etdi və 1948-ci ildə ilk səfirlər təyin edildi.

1990-cı illərdə Misir Türkiyə ilə münasibətlərə daha çox diqqət ayırmağa başladı, iki ölkə arasındakı əməkdaşlıq məsələlərindən biri Misir qazının Avropa qitəsinə ixracı idi. Ölkələr arasında ticarət əlaqələrini yaxşılaşdırmaq üçün 2005-ci ildə sərbəst ticarət müqaviləsi imzalandı. Bəlkə də buna görə 2006-2011-ci illərdə Türkiyənin Misirə ixracatı 709 milyon dollardan 2759 milyon dollara yüksəldi.

2013-cü ilin yayında Prezident Məhəmməd Mursinin devrilməsindən sonra ölkələr arasındakı münasibətlər xeyli pisləşdi (İslamçı Müsəlman Qardaşlar təşkilatının nümayəndəsi) ; 23 noyabr 2013 tarixində Misir səlahiyyətliləri Türkiyədəki səfirlərini geri çağırdılar və ayrıca Türk səfirini persona non qrata elan etdilər.

Soyuq Müharibənin qızğın vaxtında və Misir Prezidenti Camal Abdel Naserin hakimiyyəti dövründə iki ölkənin münasibətləri, Türkiyənin İngiltərənin rəhbərliyi altında Bağdad Paktına üzv olması səbəbiylə kəskin şəkildə pisləşdi. ölkələr. ərəb dünyasında varlığı və Nasserin nasserizm adlanan pan-ərəb ideologiyasının artan təsiri səbəbiylə. Bundan əlavə, Türkiyə, o dövrdə Misirin əsas rəqibi olan İsrail Dövlətini tanıyan və Qərblə açıq əlaqəsini nümayiş etdirən ilk müsəlman ölkə idi. 1958-ci ildə Misir, Türkiyənin cənub qonşusu olan Suriya ilə qısa müddətli bir ittifaqa girdi və uzun müddətdir davam edən diplomatik və sərhəd mübahisələrini bölüşdü və bu iki ölkə arasında ciddi gərginliyə səbəb oldu və Türkiyənin buna cavab olaraq gizli bir "ətraf" ilə cavab verdi. İsrail ilə ittifaq ". Gərginlik 1957-ci ildə Suriya ilə birləşmədən əvvəl zirvəyə çatdı, Nasser Bağdad Paktı nəticəsində Suriya hökumətinin devrilməsindən qorxaraq, Türkiyənin hücumuna cavab olaraq Suriya-Türkiyə sərhədi yaxınlarına göndərilən Suriya qüvvələrinə kömək üçün bir kontingent göndərdi. . sərhəd boyunca çox sayda qoşun toplandıqda işğal təhlükəsi. Misir və Türk qüvvələri arasındakı bu qarşıdurma hər iki ölkə arasındakı münasibətlərdə qaranlıq bir nöqtə yaratdı və nəticədə böhranın mümkün bir artmasına son qoyaraq hər iki tərəfin geri çəkilməsinə səbəb oldu.

## İstinadlar
Yümnü Ürəsin

**Həsən Yümnü Ürəsin** () — Türk əsgər və siyasətçi.

## Həyatı
Yümnü Ürəsin 1898-ci ildə Divriklioğullarından Zülfüqar Əfəndi və Müqəddəs Xanımın uşağı olaraq dünyaya gəldi. 1911-ci ildə Hərb Məktəbinə girdi. 1914-cü ildə məzun oldu və Təkirdağdakı 19. Alaya, 7. Diviziyaya təyin edildi. Birinci Dünya müharibəsində Çanaqqala, Qafqaz və Sina cəbhələrində vuruşdu. 1918-ci ildə kapitan rütbəsinə yüksəldi. 1919-cu ildə Hərbi Akademiyaya daxil oldu. Ancaq 1920-ci ildə Anadoluya köçdükdə ayrıldı.

Kütahya-Əskişəhər döyüşlərində, Sakarya döyüşündə iştirak etdi və Böyük Hücuma qatıldı. Mudanya Atəşkəsinə və London Sülh Konfransına qatıldı. Ərkan-i-Hərb Əməliyyatlar Şöbəsinə (Baş Qərargah) təyin edildi və 1922-ci ildə Heyət oldu. 1923-cü ildə Hərbi Akademiyada təhsilini bərpa etdi. 1929-cu ildə podpolkovnik rütbəsinə yüksəldi. Bu rütbədə Hərbi Akademiya müəllimi vəzifəsini icra etdi və sonra 6-cı Korpus 39-cu Dağcı Liva 15-ci Alay komandirinin müavini təyin edildi. 1933-cü ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldi. Bu rütbədə Hərbi Akademiya müəllimi və 46-cı Diviziyanın 68-ci Alay komandiri oldu.

1939-cu ildə tuğgeneral rütbəsinə yüksəldi. Bu rütbədə 4. Korpusun Baş Qərargah rəisi və 18-ci dağçı briqadasının komandiri vəzifələrini icra etdi. 1941-ci ildə 8-ci Diviziya Komandiri vəzifəsini icra edən general-mayor oldu. 1945-ci ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi və Diyarbakırdakı 7-ci Korpus Komandirliyinə təyin edildi. 1949-cu ildə Baş Qərargah Əməliyyat Rəisi vəzifəsinə təyin edildi. 1951-ci ildə Milli Müdafiə Nazirliyinin Təftiş Şurasına təyin edildi. 15 sentyabr 1951-ci ildə təqaüdə çıxdı.

16 sentyabr 1951-ci ildə keçirilmiş IX. Aralıq seçkilərə girdi və Bilecik millət vəkili seçildi. X., XI. çağırış Biləcik millət vəkili seçildi. 10 noyabr 1952–17 may 1954 arasında Nəqliyyat Naziri vəzifəsində çalışdı. Evliydi və bir övladı var idi.

Yümnü Ürəsin 30 may 1961-ci ildə İstanbulda vəfat etdi. Zincirliquyu qəbiristanlığında dəfn olundu.

## Təltifləri
Yümnü Ürəsin 1911–1951-ci illərdəki xidməti zamanı "Məcidiyə" nişanı, "Hərb", "Ləyaqət" və "İstiqlaliyyət" medalları ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar