open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əl-Battani (ay krateri)

**Əl-Battani** () — Ayın görünən üzündə yerləşən böyük zərbə kraterlərdən biri. Avropada Albategnius kimi tanınan orta əsr ərəb astronomu və riyaziyyatçısı Əl-Battaninin (Əbu Abdillah Məhəmməd ibn Cabir bin Sinan ər-Rakkı əl-Hərrani, 858–929) adını daşıyır. Adı Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı tərəfindən 1935-ci ildə təsdiq edilmişdir. Kraterin əmələ gəlməsi ehtimal ki, Nektar dövrünə gedib çıxır.

## Ümumi təsviri
Əl-Battani krateri Alfons və Ptolemey kraterlərinin şərqində dağlıq ərazidə yerləşir. Kraterin cənub-qərb hissəsi Klein krateri ilə örtülüdür. Kraterin şimalında Hipparx, Halley, Hind, Müller kraterləri, şərqində Riçi krateri, cənub-şərqində Burnham krateri, cənubunda Vogel və Parrot kraterləri yerləşir. Krater mərkəzinin selenoqrafik koordinatları 11°14′ C 4°01′ E, diametri 131 km, dərinliyi 3,2 km-dür. 

Krater hövzəsi nisbətən hamar, lava ilə doludur, ehtimal ki, İmbriya zərbəsindən yaranıb və qırxdan çox kiçik kraterdən ibarətdir. Kraterin mərkəzi zirvəsi (Əl-Battani Alfa - α), krater mərkəzindən qərbə doğru hərəkət edir və təxminən 20 km uzunluğunda və təxminən 10 km enindədir və krater dibindən təxminən 1500 m yuxarı qalxır. Zirvənin zirvəsini kiçik, nisbətən təzə bir krater tutur. Kraterin kənarı nəhəng, nizamsız çoxbucaqlıdır, çoxsaylı qırılmalar və dərələrlə pozulub, çoxsaylı yüksək zirvələri var. Şimal-şərq hissəsində kraterin kənarı 4000 m hündürlüyə çatır. Kraterin kənarının ətraf ərazidən yuxarıdakı orta hündürlüyü 1560 m, kraterin həcmi isə təxminən 13000 km³-dir.

Əl-Battani kraterinin şərqində, ehtimal ki, İmbriya zərbəsindən əmələ gələn və demək olar ki, şimal-cənub istiqamətində yönəlmiş iki tektonik qırılma var. Əl-Battani kraterinin kənarının şərq hissəsindən Halley kraterinin kənarının qərb hissəsinə qədər uzanan bu çatlardan biri aşağıdakı şəkildə göstərilib.

Əl-Battani L peyk kraterində kraterin mərkəzindən uzanan tünd radial zolaqlar var. Ay kraterlərində bu cür zolaqların mənşəyi uzun müddət sirr olaraq qaldı, ta ki Ay Kəşfiyyat Orbiteri tərəfindən əldə edilən yüksək qətnaməli görüntülər onların zərbə nəticəsində atılan qaya zolaqları və ya kiçik kraterlər üçün kraterin kənarından qaya sürüşmələri olduğunu ortaya çıxarana qədər. Beləliklə, tünd radial zolaqlar kraterin nisbətən gənc yaşının göstəricisi kimi xidmət edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* LTO-77C1 Albategnius &mdash; L&PI :en:topographic map
*Albategnius at The Moon Wiki 
* 
* 
*
Sankt-Peterburq paradoksu

**Sankt-Peterburq paradoksu** və ya **Sankt-Peterburq lotereyası** — sikkənin atılması üzərində qurulan bir oyuna aid paradoks. Bu oyunda lotereyanın gözlənilən qazancı sonsuzdur, lakin buna baxmayaraq, iştirakçılar üçün yalnız çox kiçik bir məbləğə dəyərli kimi görünür. Sankt-Peterburq paradoksu elə bir vəziyyəti təsvir edir ki, yalnız gözlənilən dəyərə əsaslanan sadəlövh qərar meyarı, real heç bir insanın qəbul etməyəcəyi bir davranış yolunu proqnozlaşdırır. Paradoksun bir sıra həll variantları təklif olunmuşdur; bunlara, məsələn, kazinonun oyunu sonsuzadək davam etdirməsi üçün tələb olunan qeyri-mümkün dərəcədə böyük pul məbləği də daxildir.

Problem Nikolaus Bernulli (Nicolas Bernoulli) tərəfindən irəli sürülmüşdür; o, bu məsələni 9 sentyabr 1713-cü ildə Pyer Raymond de Monmora yazdığı məktubda ifadə etmişdir. Bununla belə, paradoks adını Nikolausun əmisi oğlu Daniel Bernullinin təhlilindən almışdır. O, bir müddət Sankt-Peterburqda yaşamış və 1738-ci ildə bu problemə dair fikirlərini *Sankt-Peterburq İmperator Elmlər Akademiyasının Şərhləri*ndə dərc etdirmişdir.

## Sankt-Peterburq oyunu
Kazino tək bir oyunçu üçün şans oyunu təklif edir; bu oyunda hər mərhələdə ədalətli sikkə atılır. İlkin mərc 2 dollarla başlayır və hər dəfə “gerb” (tails) düşdükdə ikiqat artır. İlk dəfə “yazı” (heads) düşən anda oyun bitir və oyunçu həmin anda mövcud olan məbləği qazanır. Beləliklə, əgər yazı ilk atışda düşərsə, oyunçu 2 dollar qazanır; əgər ilk atışda gerb, ikinci atışda yazı düşərsə 4 dollar qazanır; əgər ilk iki atışda gerb, üçüncü atışda yazı düşərsə 8 dollar qazanır və s. Riyazi olaraq, oyunçu 2^{k+1} dollar qazanır; burada k ardıcıl gerb atışlarının sayıdır. Bu oyuna qatılmaq üçün kazinoya ödənilməli olan ədalətli qiymət nə qədər olmalıdır?

Bu suala cavab vermək üçün hər mərhələdə gözlənilən qazancı nəzərə almaq lazımdır:  ehtimalla oyunçu 2 dollar qazanır;  ehtimalla 4 dollar;  ehtimalla 8 dollar və s. Fərz edək ki, oyun sikkə gerb gəldiyi müddətcə davam edə bilər və xüsusilə də kazinonun resursları məhdud deyil. Bu halda gözlənilən dəyər belədir:

Bu cəm məhdudiyyətsiz şəkildə artır, buna görə də gözlənilən qazanc sonsuz pul məbləğinə bərabərdir.

## Paradoks
Əgər yalnız insanın pul sərvətindəki xalis dəyişmənin gözlənilən dəyəri nəzərə alınarsa, belə çıxır ki, imkan verildiyi təqdirdə, oyun istənilən qiymətə oynanılmalıdır. Lakin Daniel Bernulli, oyunu ilkin mərc olaraq bir dukatla təsvir etdikdən sonra belə yazırdı: “Standart hesablamaya görə [oyunçunun] gözləntisinin dəyəri sonsuz dərəcədə böyükdür, lakin … etiraf edilməlidir ki, hər hansı ağlabatan insan öz şansını böyük məmnuniyyətlə iyirmi dukata satardı.” Robert Martin İen Hakkinqdən sitat gətirərək qeyd edir: “Bizim çox azımız belə bir oyuna girmək üçün hətta 25 dollar belə ödəyərdik”, və o əlavə edir ki, şərhçilərin əksəriyyəti bu fikirlə razılaşar. Görünən paradoks ondan ibarətdir ki, insanların oyuna girmək üçün ödəməyə hazır olduqları məbləğ ilə sonsuz gözlənilən dəyər arasında ciddi uyğunsuzluq mövcuddur.

## İstinadlar
Klepstik

**Klepstik** o cümlədən, **çalmaq çubuqları** və həmçinin **bilma**, **bimli**, **əl çalmaq üçün çubuqlar**, **musiqi çubuğu** və ya sadəcə **çubuq** — Avstraliya aborigenlərinin ənənəvi zərb alətləri. Əsasən ritm yaratmaq üçün istifadə edilir. Bu alət qədim dövrlərdən bəri Avstraliya aborigenlərinin musiqi və şaman mərasimlərində mühüm yer tutur. Klepstik taxta çubuqların bir-birinə vurulması ilə çalınır və didqeridoo, bullroarer və digər musiqi alətləri ilə birgə istifadə edilir.

Klepstik çox sadə quruluşa malikdir. Bu alət iki taxta çubuqdan ibarətdir ki, çubuqlar bir-birinə vurularaq səs yaradır. Çubuqlar adətən taxtadan, bambukdan və ya digər təbii materiallardan hazırlanır. Klepstik adətən şəxsən aləti ifa edən şəxsin öz ölçüsünə uyğun olaraq fərdiləşdirilir. Alətin uzunluğu və qalınlığı müxtəlif olsa da, iki çubuğun çəkilməsi və ritmik şəkildə vurulması əsas prinsipi dəyişməz qalır. Klepstik bir çox ritmik musiqi və rəqs növlərində istifadə olunur. Alət həmçinin şifahi ənənələrin ötürülməsində və ritmik müşayiət kimi də istifadə edilir.

Klepstik rəqslər və mərasimlər zamanı istifadə edilir. Avstraliya aborigenləri ritmik musiqi və rəqs vasitəsilə mədəniyyətlərini, tarixlərini və əfsanələrini nəsildən-nəsilə ötürürlər. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* A survey of traditional south-eastern Australian Indigenous music by Barry McDonald (book chapter)
* 
* 
*  
* Curkpatrick, Samuel. "Productive Ambiguity: Fleshing out the Bones in Yolŋu Manikay" Song" Performance, and the Australian Art Orchestra’s" Crossing Roper Bar"." *Critical Studies in Improvisation/Études critiques en improvisation* 9, no. 2 (2013)https://doi.org/10.21083/csieci.v9i2.2694
Pyer Raymond de Monmor

**Pyer Raymond de Monmor** (; ) — fransız riyaziyyatçısı, xüsusilə ehtimal nəzəriyyəsi və şans oyunlarının riyazi təhlili sahəsində apardığı tədqiqatlarla tanınır.

Montmort ehtimal nəzəriyyəsinin klassik mərhələsinin əsas simalarından biri hesab olunur. Onun əsərləri Sankt-Peterburq paradoksu kimi məşhur problemlərin formalaşmasına və sonradan Daniel Bernulli tərəfindən inkişaf etdirilən ideyalara mühüm təsir göstərmişdir.

## Bioqrafiyası
Pyer Raymond de Monmor əvvəlcə yalnız **Pierre Rémond** adı ilə tanınırdı. O, 27 oktyabr 1678-ci ildə Paris şəhərində anadan olmuşdur. Atası onun hüquq təhsili almasını istəsə də, Monmor bu istiqaməti qəbul etməmiş və bir müddət İngiltərə və Almaniyaya səyahət etmişdir.

1699-cu ildə Fransaya qayıdan Monmor atasından böyük miras aldıqdan sonra mülk satın almış və soyadına “de Montmort” titulunu əlavə etmişdir. O dövrün bir çox görkəmli riyaziyyatçıları ilə, xüsusilə də Nikolas Bernulli ilə yaxın dostluq münasibətləri qurmuşdur. Bernulli onun mülkündə qonaq olarkən bir sıra riyazi məsələlər üzərində əməkdaşlıq etmişdir.

1715-ci ildə İngiltərəyə səfəri zamanı Kral Cəmiyyətinin üzvü seçilmiş, 1716-cı ildə isə Fransa Elmlər Akademiyasına qəbul olunmuşdur.

## Elmi fəaliyyəti
Pierre Rémond de Monmor ən çox ehtimal nəzəriyyəsi və şans oyunlarının riyazi analizi üzrə klassik əsəri ilə tanınır:

*[[Essay d'analyse sur les jeux de hazard]]* (1713)

Bu əsər ehtimal nəzəriyyəsinin formalaşmasında mühüm rol oynamış və kombinatorika sahəsində deranjmanların (yer dəyişmələrin) sistemli öyrənilməsini ilk dəfə təqdim etmişdir.

Monmor həmçinin Paskal üçbucağı terminini Blez Paskalın şərəfinə adlandırmış və onu “*Table de M. Pascal pour les combinaisons*” kimi təqdim etmişdir.

## Sonlu fərqlər
Monmorun maraq dairəsinə sonlu fərqlər nəzəriyyəsi də daxil idi. O, 1713-cü ildə aşağıdakı formalı sonlu silsilənin ilk n həddinin cəmini müəyyən etmişdir:

:na + \frac{n(n-1)}{1\cdot 2} \, \Delta a + \frac{n(n-1)(n-2)}{1\cdot 2\cdot 3} \, \Delta^2 a +\cdots,

Burada Δ — irəli fərq operatorunu ifadə edir. Bu nəticə 1718-ci ildə Kristian Qoldbax tərəfindən müstəqil şəkildə yenidən kəşf edilmişdir.

## Vəfatı
Pyer Raymond de Monmor 7 oktyabr 1719-cu ildə Parisdə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Marakas

**Marakas** və ya **maraka** — Latın Amerikası, Karib dənizi bölgəsi və Afrika musiqilərində istifadə edilən ritmik zərb aləti. Bu alət sadə quruluşa malik olsa da, musiqiyə dərin ritmik zənginlik və dinamiklik qatır. Marakas xüsusilə salsa, merenqu, cumbia, samba və reqqae kimi janrlarda geniş istifadə olunur.

Marakas adətən qurudulmuş balqabaq və ya kokos qabığından hazırlanır. Onun içərisinə toxumlar, çınqıllar və ya metal hissəciklər yerləşdirilir. Bu hissəciklər silkələndikdə xırçıldayan və ahəngdar bir səs çıxarır. Müasir dövrdə marakaslar plastik, taxta və ya dəri materiallarından da hazırlanır. Bəzi modellərdə daha dəqiq ritm üçün tənzimlənən səs mexanizmləri olur.

Marakasın mənşəyi dəqiq bilinməsə də, tarixçilər onun Cənubi Amerika və Karib dənizi bölgəsindəki yerli tayfalardan gəldiyini düşünürlər. Bu aləti ilk olaraq Taino və Aravak xalqı istifadə etmişdir. Onlar marakasları əsasən dini rituallarda, şaman ayinlərində və bayramlarda çalırdılar. Avropalılar bu alətlə XVI əsrdə Karib adalarını və Cənubi Amerikanı kəşf edərkən tanış oldular. Daha sonra Afrikadan köçürülən qullar bu aləti öz ritmik ənənələrinə uyğun inkişaf etdirdilər və Latın Amerikası musiqisinin ayrılmaz hissəsinə çevirdilər.

Marakas çalmaq üçün onları əldə tutaraq silkələmək kifayətdir. O, fərqli ritmik naxışlar yaratmaq üçün yavaş və ya sürətli hərəkətlərlə idarə edilir.

## Qalereya

File:Maracas player at Bonnaroo 2008 festival.jpg|
File:Guarani shaman.JPG|
File:Maraca 01 del Baile de los Toritos de Chichicastenango.JPG|

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Vəhşi təbiət

**Vəhşi təbiət** və ya **yabanı həyat** — əhlilləşdirilməmiş heyvan növlərini ifadə edir; bu anlayışa həmçinin insan tərəfindən nəzarət edilmədən yetişən və ya təbii, vəhşi ərazilərdə yaşayan bütün bitkilər, göbələklər və digər orqanizmlər də daxildirlər.

Yabanı həyata bütün ekosistemlərdə rast gəlmək mümkündür: səhralar, meşələr, yağış meşələri, düzənliklər, çəmənliklər və hətta yüksək səviyyədə inkişaf etmiş şəhər yaşayış məntəqələri də daxil olmaqla digər yerlərdə. Yabanı həyatın bir çox növləri mövcuddur. Populyar mədəniyyət bu termini müntəzəm olaraq insan amillərinin təsirinə məruz qalmamış heyvanlara aid etsə də, bir çox elm adamları yabanı həyatın insan amillərinin təsirinə məruz qalması fikri ilə razılaşırlar.

İnsanlar tarix boyu hüquqi, sosial və mənəvi aspektləri də əhatə edən bir çox yollarla vəhşi həyatdan mədəni həyata keçməyə meyilli olmuşlar. Pişiklər, itlər, siçanlar və çöl siçanları (gerbillər) kimi bəzi heyvanlar şəhərətrafı mühitə adaptasiya etmişlər. Müasir dövrdə fəallar vəhşi təbiətin insanların rifah və ya əyləncə məqsədləri üçün istismar edilməsinə qarşı etiraz edirlər.

Ümumdünya Vəhşi Təbiəti Mühafizə Fondu (WWF) tərəfindən dərc edilmiş hesabata əsasən, qlobal vəhşi təbiət populyasiyaları 1970–2014-cü illər arasında 52% azalmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Wild Species
* Wild Animals Deserve Rights, Too. *Current Affairs (magazine)*. November 24, 2025.
Jan Bellqamb

**Jan Bellqamb** (bəzən **Belqamb** və ya **Belqanb**) () — fransızdilli flamand rəssamı. Ən əhəmiyyətli əsərləri hazırda Due, Arras, Eks, Lill, Sankt-Peterburq və Çikaqoda saxlanılır. O, rənglərinin şəffaflığı və qarşılıqlı təsirinə görə "rəng ustası" kimi tanınırdı. Onun soyundan olan və Jan adlandırılanlardan fərqləndirmək üçün böyük Jan Bellqamb kimi tanınır.

## Həyatı

Bellqamb, daha sonra Flandriya qraflığında (bu gün Fransız Flandriyasında) Douaidə anadan olub və vəfat edib. O, Rue Fosset-Maugartda (1862-ci ildə adı dəyişdirilərək Rue Haute-des Ferronniers adlandırılıb) yaşayan mebel ustası və musiqiçi Jorj Bellqambın ilk evliliyindən olan övladı idi. Jan Bellqambın bədii təhsili haqqında heç nə məlum deyil. Onun haqqında ilk məlum qeyd 1504-cü ilə aid sənəddədir və orada onun usta rəssam kimi təsvir olunduğu bildirilir. 1528-ci ildə o, rue de la Cloris və rue du Palais küçələrinin kəsişməsində bir evə sahib idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Jehan Bellegambe on Artcyclopedia
* https://web.archive.org/web/20091008055836/http://www.insecula.com/oeuvre/O0027697.html
Kelt dirçəlişi

**Kelt dirçəlişi** və ya **Kelt alaqaranlığı** — XIX–XXI əsrlərdə kelt mədəniyyətinin müxtəlif xüsusiyyətlərinə maraq göstərən hərəkat və trendlərdir. Bu dövrdə rəssam və yazıçılar tarixçilərin "təcrid olunmuş sənət" adlandırdıqları (İrlandiya və Britaniyanın erkən orta əsrlər üslubu) qael ədəbiyyatı, uelsdilli ədəbiyyat və kelt incəsənəti ənənələrindən istifadə edirdilər. Klet dirçəlişi mürəkkəb və çoxşaxəli olsa da, bir çox sahələrdə və Şimal-Qərbi Avropanın müxtəlif ölkələrində baş versə də, onun ən məşhur təcəssümü, yəqin ki, İrlandiya ədəbi dirçəlişidir. Vilyam Batler Yeyts, Con Millinqton Sinc, Ledi Qreqori, "Æ" Rassel, Eduard Martin, Elis Milliqan və Edvard Plunket (Lord Dansani) kimi irland yazıçılarının yaradıcılığı XIX əsrin sonu—XX əsrin əvvəllərində ənənəvi irland ədəbiyyatına və poeziyasına yeni bir qiymət verilməsinə təkan vermişdir.

Müxtəlif xüsusiyyətləri ilə, Kelt dirçəlişi müasirləşməyə qarşı reaksiyanı təmsil etməyə başlamışdır. Bu, xüsusilə İrlandiyada belə idi, burada arxaik və müasirlik arasındakı münasibətlər bir-birinə əks idi, tarix parçalanmışdı və Terri İqltona görə, "bütövlükdə [millət] ənənədən müasirliyə doğru irəliləməmişdi". Bəzən keçmişə bu romantik baxış tarixən qeyri-dəqiq təsvirlərə, məsələn, İrlandiya xalqının və Şotlandiya dağlarının nəcib vəhşi stereotiplərinin təbliğinə, eləcə də irlandları, istər müsbət, istərsə mənfi olsa da, ayrı bir irq kimi göstərən irqçi baxışa səbəb olurdu.

Kelt dirçəlişinin geniş yayılmış və hələ də müşahidə edilən nəticəsi, hazırda Qərb dünyasının böyük bir hissəsində monumental və dəfn incəsənətinin tanınan bir hissəsini təşkil edən Yüksək xaçın Kelt xaçı kimi yenidən tətbiqi olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Tartan
* Yeni dini hərəkat

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Əlavə oxu
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Qallaik Dirçəliş Hərəkatının Ana Səhifəsi (arxivləşdirilmiş)
* Yeats: İrlandiya Milli Kitabxanasında Uilyam Batler Yeatsın Həyatı və Əsərləri (arxivləşdirilmiş)
Vilyam Baziotis

**Vilyam Baziotis** (; ) — sürrealizmdən təsirlənən və Abstrakt ekspressionizmə töhfə verən amerikalı rəssam.

## Həyatı və karyerası

Pensilvaniya ştatının Pittsburq şəhərində yunan valideynləri Angelos və Stellanın ailəsində anadan olan Baziotes, Pensilvaniya ştatının Ridinq şəhərində böyümüş və 1933-cü ildə Nyu-York şəhərindəki Milli Dizayn Akademiyasında rəsmi sənət təhsilinə başlamış və 1936-cı ildə məzun olmuşdur. O, Çarlz Karran, İvan Olinski, Gifford Bil və Leon Kroll ilə birlikdə təhsil almışdır. Baziotes 1936-cı ildən 1938-ci ilə qədər Federal İncəsənət Layihəsi çərçivəsində dərs demiş və 1938-ci ildən 1940-cı ilə qədər onların WPA dəzgah Layihəsi üzərində işləmişdir.

1940-cı illərdə o, yeni yaranan Abstrakt ekspressionist qrupunda bir çox rəssamla dostlaşmışdır. Qrupların ibtidai incəsənətə və avtomatizmə olan marağını bölüşsə də, onun işi Avropa sürrealizmi ilə daha uyğun idi. Karyerasının sonrakı dövrlərində o, geniş şəkildə dərs demişdir. Onun ilk fərdi sərgisi 1944-cü ildə Peggi Quqqenhaymın "Bu Əsrin Sənəti" Qalereyasında olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Biography and works by Baziotes at the Smithsonian American Art Museum
* Sketchbooks of William Baziotes, ca. 1933 from the Smithsonian Archives of American Art
* William Baziotes Biography, Hollis Taggart Galleries
* Biography and works by Baziotes at the Smithsonian American Art Museum
Pompeo Batoni

**Pompeo Cirolamo Batoni** (; ) — portret işlərində və çoxsaylı alleqorik və mifoloji rəsmlərində möhkəm texniki biliklər nümayiş etdirən italyan rəssamı. "Böyük Tur" zamanı İtaliyanı gəzən və Romaya çatan çoxsaylı xarici qonaqlar rəssamı portretlər üzrə ixtisaslaşmağa vadar etdi.

Batoni beynəlxalq şöhrəti əsasən müştəriləri, əsasən Britaniya və İrlandiya bəyləri sayəsində qazandı və onları tez-tez arxa planda məşhur italyan mənzərələri ilə təsvir etdi. Batoninin bu cür "Böyük Tur" portretləri Britaniyanın şəxsi kolleksiyalarında idi və beləliklə, janrın Böyük Britaniyada populyarlığını təmin etdi. Bir nəsil sonra Ser Coşua Reynolds bu ənənəni davam etdirdi və aparıcı ingilis portret rəssamı oldu. Batoni dövrünün ən yaxşı italyan rəssamı hesab olunsa da, müasir salnamələrdə onun Anton Rafael Menqs ilə rəqabətindən bəhs olunur.

Sənətsevər zadəganlarla yanaşı, Batoninin mövzuları arasında Polşa, Portuqaliya və Prussiya kralları və kraliçaları; Müqəddəs Roma imperatorları II İosif və II Leopold (bu fakt ona nəcib ləyaqət qazandırdı); Papalar XIV Benedikt, XIII Klement və VI Piy, Bavariya seçicisi Karl Teodor və daha çox. O, həmçinin kilsələr (məsələn, Roma, Breşia, Lukka və Parma) üçün, eləcə də mifoloji və alleqorik mövzular üçün çoxsaylı qurbangah parçaları üçün sifarişlər almışdır.

Batoninin üslubu ilham almış və klassik antik dövr, Fransız Rokokosu, Bolonya klassisizmi və Nikola Pussen, Klod Lorren və xüsusilə Rafael kimi sənətkarların əsərlərini özündə birləşdirmişdir. Beləliklə, Pompeo Batoni neoklassisizmin sələfi hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Pompeo Batoni in "A World History of Art" at all-art.org (not secure)
* Apollo and Two Muses at the Wilanów Palace Museum
* UK National Portrait Gallery Images of Frederick North, 2nd Earl of Guilford, Augustus Fitzroy, 3rd Duke of Grafton,  and Philip Metcalfe.
* ''Europe in the age of enlightenment and revolution'', a catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on Batoni (see index)
* ''Death and burial of the painter Pompeo Batoni (1708–1787)'', by Maurilio Lovatti
*
Fransisko Bayeu

**Fransisko Bayeu i Subias** (; ) — neoklassik üslubda rəsm çəkən və dini və tarixi mövzularda ixtisaslaşmış ispan rəssamı. O, ən çox freskaları ilə tanınır. Qardaşları Ramon və Manuel Bayeu da tanınmış rəssamlar idilər.

## Bioqrafiyası

Atası cərrahi alətlər və bərbər alətləri düzəldirdi. O, uşaqlıqda, ehtimal ki, yezuitlərdən geniş təhsil almışdı. İlkin sənət təhsilini yerli usta Xose Lusan (Neapolda Françesko Solimena ilə birlikdə təhsil almışdı), köməkçisi işlədiyi Antonio Qonsales Velaskes və Xuan Andres Merklein ilə almışdı. 1758-ci ildə Fransisko Madriddə, San Fernando İncəsənət Akademiyasında təhsil almaq üçün təqaüd aldıqda, yetim qaldıqları üçün bacı-qardaşları da onun ardınca getdilər. O vaxtlar Madriddə yaşayan Qonsales ailəyə dəstək olmağa kömək edirdi. Orada olarkən bəzi dini əsərlər yaratdı; xüsusən də Aula Dei Xartiyasında.

1759-cu ildə müəllimləri ilə münaqişələrdən sonra qovuldu, buna görə də ilk tələbəsi olan Ramonla birlikdə Zaragozaya qayıtdı. Qayıtdıqdan qısa müddət sonra keçmiş müəlliminin qızı Sebastiana Merklein ilə evləndi. Evlilik cəmiyyətə giriş üçün nəzərdə tutulmuşdu və tezliklə sifarişlər gəldi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Biography @ the *[[Catholic Encyclopedia]]*
* Scholarly articles about Francisco Bayeu both in web and PDF @ the Spanish Old Masters Gallery
Yakopo Bassano

**Yakopo Bassano** () — həmçinin **Yakopo dal Ponte** () kimi tanınan, Venesiya yaxınlığındakı Bassano-del-Qrappada anadan olan və orda vəfat edən və doğulduğu kəndin adını soyadı kimi götürən italyan rəssamı. Atası Böyük Françeskonun emalatxanasında təhsil aldıqdan sonra əsasən dini rəsmlər, mənzərələr və janr səhnələri çəkirdi. Həqiqətən də, o, tez-tez bibliya mövzularına kənd janr səhnələri kimi yanaşır, kəndliləri, heyvanları və aqrar mənzərəni böyük dəqiqliklə təsvir edirdi. Bassanonun rəsmləri Venesiyada və nəticədə bütün Avropada çox məşhur idi. Dörd oğlu: Kiçik Françesko Bassano, Covanni Battista da Ponte, Leandro Bassano və Girolamo da Ponte də rəssam oldular və üslub və mövzu baxımından onu yaxından izlədilər.

## Həyatı

Yakopo Bassano təxminən 1510-cu ildə Venesiya şəhərindən təxminən 65 km məsafədə yerləşən Bassano-del-Qrappa şəhərində anadan olub. Atası Françesko il Vekkio yerli olaraq uğurlu bir rəssam idi və əsasən dini əsərlər istehsal edən bir ailə emalatxanası qurmuşdu. Gənclik illərində Bassano atasının emalatxanasında şagirdlik etmiş, burada rəssamlığın əsaslarını öyrənmiş, eyni zamanda geodeziya, xəritəçəkmə və mühəndislik sahəsində təcrübə qazanmışdır. Bu daha praktik fənlər üzrə bacarığı Veneto bölgəsinin dinamik mənzərəsinin təsvirinin onun bir çox rəsmlərində niyə bu qədər vacib rol oynadığını izah etməyə kömək edir. Bassano sonda 1530-cu illərdə Venesiyaya yollandı və orada Bonifazio de Pitati (Bonifazio Veroneze kimi də tanınır) altında təhsil almış ola bilər və şübhəsiz ki, Tisian və il Pordenone kimi sənətkarların əsərləri ilə tanış olmuşdur. 1539-cu ildə atasının ölümündən sonra o, Bassano del Qrappaya qayıtdı və orada daimi yaşamağa başladı, hətta 1546-cı ildə yerli bir qadın Elisabetta Merzari ilə evləndi. O, ailəsinin emalatxanasının idarəçiliyini öz üzərinə götürdü və nəticədə bu emalatxanaya dörd oğlu - Leandro Bassano, Kiçik Françesko Bassano, Covanni Battista da Ponte və Cirolamo da Ponte daxil oldu. 1592-ci ildə ölümündən sonra oğulları onun üslubunda çoxsaylı əsərlər yaratmağa davam etdilər ki, bu da sonrakı sənət tarixçiləri üçün hansı əsərlərin Yakoponun özü tərəfindən, hansı əsərlərin isə onun nəslinin əli ilə yaradıldığını müəyyən etməyi çətinləşdirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Jacopo Bassano in the Web Gallery of Art
*Jacopo Bassano: Founder of Landscape Style
*
Gifford Bil

**Gifford Bil** (; ) — amerikalı rəssam, suluboyaçı, çap ustası və divar rəssamı.

## Erkən həyatı

Nyu-York şəhərində anadan olan Gifford Bil, sağ qalan altı uşağın ailəsində ən kiçik oğul idi. Onun böyük qardaşı Reynolds Bil (1866–1951) də bacarıqlı rəssam oldu, qardaşı qızı Marjorie Acker (1894–1985) də Vaşinqtonun The Phillips Kolleksiyasının qurucusu Dunkan Filips ilə evləndi.

Beal erkən yaşlarından rəsm çəkmək istədiyini bilirdi. 1892-1901-ci illər arasında o, həftəsonları Nyu-York şəhərində və yay aylarında Lonq Aylenddəki Chase-in Şinnekok Hills Yay İncəsənət Məktəbində Vilyam Merrit Çeyz (1849–1916) ilə birlikdə təhsil almışdır.

1900-cü ildə Prinston Universitetini bitirdikdən sonra 1901-ci ildən 1903-cü ilə qədər Nyu-York İncəsənət Tələbələri Liqasında Corc Brant Bricmen (1864–1943) və Frenk Vinsent Dümon (1865–1951) ilə birlikdə təhsil almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* A Finding aid to the Gifford Beal sketches, sketchbooks and papers, 1889-2001, bulk 1900-1954 in the Archives of American Art, Smithsonian Institution
* Century Association
* Department of Interior Museum
* American Watercolor Society
* Florence Griswold Museum
* Gifford Beal exhibition catalogs (full pdf) from The Metropolitan Museum of Art Libraries
Basavan

**Basavan** () — Moğol üslubunda hind miniatür rəssamı. O, müasirləri tərəfindən bacarıqlı rəngkar və insan təbiətinin diqqətli müşahidəçisi kimi tanınırdı və Böyük Moğol hökmdarı Əkbər şahın rəsmi tərcümeyi-halı olan "Əkbərnamə"nin illüstrasiyalarında portretlərdən istifadə etməsi ilə tanınırdı. Bu, Hindistan incəsənətində bir yenilik kimi qəbul edilir.

## Bioqrafiyası

Basavanın həyatı haqqında az şey məlumdur. O, Uttar Pradeşdən olan ahir idi və Əbd əs-Səmədin təsiri altında Əkbər şahın saray rəssamı oldu. "Ayn-i-Əkbəri"də yalnız dörd rəssam haqqında şərhlər var. Buraya Seyyid Əli, Əbdül-Səməd, Dəsvant və Basavan daxildir. Basavanın oğlu Manohar Das saray rəssamı kimi onun yerinə keçdi. Ailəsi hələ də Aqradakı Kala Mahaldakı miras evlərində yaşayır. Hazırda ailə əl işi xalçaların (Brilyant Xalçalar) istehsalı və ixracı ilə məşğuldur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*The Emperors' album: images of Mughal India, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Basawan
Vill Barnet

**Vill Barnet** (; ) — Amerikalı vizual rəssam və müəllim. O, həm gündəlik həyatın təsadüfi səhnələrində, həm də xəyalpərəst dünyalarda insan və heyvan fiqurlarını təsvir edən rəsmləri, akvarelləri, rəsmləri və qravürləri ilə tanınırdı.

## Erkən həyatı, ailəsi və təhsili

Vill Barnet 25 may 1911-ci ildə Massaçusets ştatının Beverli şəhərində anadan olub. Atası ayaqqabı fabrikində maşinist işləyirdi. Barnet on yaşında rəssam olmaq istədiyini bilirdi.

Tələbə ikən Bostondakı Təsviri İncəsənət Muzeyi Məktəbində Filip Lesli Heyl ilə birlikdə təhsil almışdı. Məktəbdə oxuyarkən Con Singer Sarcentin Boston İctimai Kitabxanasının divar rəsmləri üzərində işləyərkən onunla birbaşa tanış olmuşdu.

1930-cu ildə Barnet, Stuart Devis və Çarlz Lok ilə birlikdə Nyu-York İncəsənət Tələbələri Liqasında təhsil almaq üçün Nyu-York şəhərinə köçdü və bununla da məktəblə uzun müddətli əlaqəsinə başladı. Burada o, rəsmlə yanaşı, çap sənətinə də diqqət yetirdi. Nyu-Yorka gəlişi zamanı Barnet Arşil Qorki ilə tanış oldu.

Barnetin ilk həyat yoldaşı Meri Sinklerdən üç oğlu - Piter, Riçard və Todd Barnet dünyaya gəldi. Barnet daha sonra Yelena Barnetlə evləndi və onlardan Ona Barnet adlı bir qızı oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Will Barnet Biography''
* ''Will Barnet: A Timeless World'' - Portland Museum of Art
* ''Painting at 99'' - The New York Times
* ''Will Barnet, Artist'' Video produced by NJTV
* Will Barnet, legendary artist with strong Maine ties, dies at 101
* Will Barnet, Visionary Artist, Dies at 101 *[[The New York Times]]*
Təfsir ət-Təbərani

**Təfsir ət-Təbərani** () və ya **ət-Təfsir əl-kəbir** () — səhvən Təbəraniyə nisbət edilmiş Quran təfsiri.

## Əsər
Təfsirin Təbəraniyə məxsusluğu ziddiyyətlidir. Zəhəbi "Siyəru Aləmin-nubəla"da Təbəraninin müəllifi olduğu kitabları qeyd edərkən, onun böyük bir təfsir müəllifi olduğunu qeyd etmişdir. Müasir tədqiqatlara görə isə, sözü gedən əsər Əbu Bəkr əl-Həddad əl-Yəməniyə məxsus olsa da, səhvən Təbəraniyə nisbət edilmişdir. Əsərin Əbu Bəkr əl-Həddada məxsusluğunu açıq şəkildə qeyd edən, əsəri təhqiq etmiş Hişam ibn Əbdülkərim əl-Bədrani əl-Mosuli olmuşdur. Bu təfsir 2008-ci ildə İbriddə (VI cild, "Dar əl-kitab əs-Səqəfi" nəşriyyatı, İordaniya) nəşr edilmişdir. 

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Frederik Kley Bartlet

**Frederik Kley Bartlet** (; ) — Fransız postimpressionist və modernist sənət kolleksiyası ilə tanınan Amerikalı rəssam və incəsənət kolleksiyaçısı.[1] Bartlet müasir sənətkarların əsərlərini təbliğ etməyə sadiq idi və müasir incəsənətin inkişafına həsr olunmuş qabaqcıl təşkilat olan Çikaqo İncəsənət Klubunun təsisçilərindən biri idi.

## Erkən həyatı

Bartlet Çikaqoda Meri Pitkin Bartlet və "*True Value*" etiketini yaradan "Hibbard Spencer Bartlett & Company" şirkətinin prezidenti Adolfus Kley Bartletin ailəsində anadan olub. O, Nyu-Hempşirin Konkord şəhərindəki Müqəddəs Pol Kilsəsində və Çikaqodakı Harvard Oğlanlar Məktəbində oxuyub. Lakin, on doqquz yaşında kollec təhsili almaq əvəzinə, Bartlet incəsənət təhsili almaq üçün Çikaqodan Avropaya səyahət edib.

Bartlet təsviri sənətlə bağlı əsas ilham mənbəyi kimi 1893-cü ildə keçirilən Dünya Kolumbiya Sərgisini göstərib. 1894-cü ildə Bartlet, Çikaqolu həmkarı Robert Allerton ilə birlikdə Münhendəki Kral Akademiyasına qəbul edildi və bu, çox az amerikalıya nəsib olan bir şərəf idi. Bartlet Almaniyada olduğu müddətdə Nyu-Yorkun Uayt Pleyns şəhərindən olan Dora Tripp ilə tanış oldu və bu qadın sonda onun həyat yoldaşı oldu. 1896-cı ildə Münhendə təhsillərini başa vurduqdan sonra Allerton və Bartlett Ecole Collin-ə qəbul zamanı ustalar Aman-Jan və Kollendən dərs aldılar. Parisdə olduqları müddətdə iki il Collin-dən rəsm və Aman-Jean-dan rəngkarlıq öyrəndilər. Allerton və Bartlet uşaqlıqda başlayan və yalnız Bartlett evləndikdə bitən romantik dostluqdan həzz aldılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hey (jurnal)

"***Hey***" — Türkiyənin gənclər üçün nəzərdə tutulmuş musiqi jurnalı. Türkiyənin ilk tək gənclik və musiqi jurnalı idi. 1970–1989-cu illər və 1994-cü ildə fəaliyyət göstərmiş jurnal Türkiyədəki ən yüksək tirajlı mətbuat nümunələrindən idi.

## Tarixi
"*Hey*" jurnalı 1970-ci təsis olunub. Juralın ilk sayı 18 noyabr 1970-ci ildə "Milliyet" qəzetinin əlavəsi olaraq yayımlanmışdır. Daha sonralaar müstəqil jurnal kimi yayımlanmışdır. "Hey" Karacan Medya Grupun nəzdində fəaliyyət göstərirdi.

Jurnal Doğan Şener tərəfindən təsis olunub. O, həmçinin uzun müddət jurnalın baş redaktoru olmuşdur. 1980-ci illərin ortalarında jurnalın baş redaktoru Hulusi Tunca olmuşdur.

Jurnalda, əsasən, musiqi siyahıları, radio proqram siyahıları və məktub yoldaşlığı bölmələri yayımlanırdı. Jurnal, demək olar ki, bütün musiqi janrlarını, o cümlədən, türk pop və xalq musiqisini əhatə edirdi. Həmçinin film və moda haqqında xəbərlər və məqalələr də dərc olunurdu. Daimi müəlliflər arasında Yener Süsoy, Erhan Akyıldız, Arda Uskan ve Ercüment Akman da var idi. "*Hey*" jurnalı bağlanışa yaxın gənc qızlara yönəlmiş "*Hey Girl*" adlı əlavə də nəşr etdirirdi.

"*Hey*" türk gəncləri arasında populyar olduğu dövrdə həftəlik 60.000 tirajla nəşr olunurdu. 1980-ci ildə tirajı 100.000-ə çatmışdı. "*Hey*" jurnalı 28 iyun 1988-ci ildə aylıq nəşrə çevrilənə qədər həftəlik nəşr olunurdu. Jurnal 15 mart 1989-cu ildə nəşrini dayandırdı. 1994-cü ilin aprel ayında Doğan Media Qrupu tərəfindən "Milliyet" qəzetinin həftəlik əlavəsi olaraq yenidən nəşr olunmağa başladı. Lakin jurnal 1994-cü ilin sentyabrında yenidən nəşrini dayandırdı.

## Curcuna
"*Curcuna*" 1980-ci ilin ikinci yarısında "*Hey*" jurnalının yumor əlavəsi kimi cəmi 10 həftə nəşr olunub. Bu jurnalın redaktoru karikaturaçı Nuri Kurtcebe olub. Jurnalın əsas yazıçıları və illüstratorları arasında Necdet Şen, Kandemir Konduk, Kemal Gökhan Gürses, Levent Tarhan və Fatih Aydoğdu var idi.

## İstinadlar
Mazhar ve Fuat

**Mazhar ve Fuat** () — Mazhar Alanson və Fuat Günerin 1970-ci illərin əvvəllərində qurduğu Anadolu roku qrupu. Qrup fəaliyyəti ərzində 1 LP albom, 4 45 dövrlük val yayımlayıb.

## Tarixi
1971-ci ildə Kaygısızlar () qrupu dağıldıqdan sonra Mazhar Alanson və Fuat Güner öz musiqi fəaliyyətlərini, əsasən, ingilis dilində olan bəstələrlə davam etdirdilər. Onların Yonca Plak səsyazma şirkəti ilə müqavilələri var idi. Həmin şirkətin rəhbəri Ergin Bener ilə dəniz səfəri zamanı Bener musiqiçilərdən Türkiyə türkcəsində ifa etmələrini xahiş edir. Bundan sonra onlar Kaygısızlar zamanındakı kimi türkcə mahnılar bəstələyib ifa etməyə davam etmək qərarına gəlirlər. Bu səfərdən sonra Mazhar Alanson "Güllerin İçinden" () mahnısını yazır.

Daha sonra onlar Türküz Türkü Çağırırız () adlı albomu yayımlayırlar. Bu, qrupun ilk və tək albomu idi. Onun ərsəyə gəlməyində Fuat Güner və Mazhar Alansona həyat yoldaşı Hale Alanson, Özkan Uğur və zərb alətində Ayhan Sicimoğlu da dəstək veriblər. Hümeyranın prodüseri olduğu albom "Güllerin İçinden" mahnısının ilk versiyası, müxtəlif türk xalq və pop mahnıları, Mazhar Alansonun ingilis dilində olan "Upside Down" () mahnısından ibarət idi. Albom satış üzrə yüksək nailiyyət qazanmadı, lakin sənətkarların adının tanınmasında rol oynadı. "Hey" dərgisinin 1973-cü ildəki səsverməsində "İlin cəmiyyətləri" siyahısında "Mazhar ve Fuat" qrupu 5-ci yerə, "İlin bəstələri" siyahısında isə "Türküz Türkü Çağırırız" mahnısı 10-cu yerə layiq görülüb.

Albomun ardınca qrup 45 dövrlük vallar yayımladı. "Türküz Tükü Çağırırız" və "Güllerin İçinden" mahnılarının olduğu valdan sonra "Haydi Bastır" və "Adımız Miskindir Bizim" mahnılarının qeydə alındığı val yayımlandı. Bunlardan əlavə, "Hekimoğlu" mahnısı ilə Lale Akadın "Elveda Mutluluğum Hoşgeldin Acılarım" mahnısı bir valda yaylmlandı. Lakin bu 45-lik valların heç biri böyük uğur əldə edə bilmədi.

Özkan Uğur əsgərlikdən qayıtdıqdan sonra Mazhar Alanson, Fuat Güner, Özkan Uğur, Ayhan Sicimoğlu və Galip Boransu beşi birlikdə İpucu Beşlisi () adlı qrup qurdular. Lakin bu qrupun da uğursuz olması nəticəsində Fuat Güner və Mazhar Alanson yenidən birgə ifa etməyə başladılar. Yeni mahnıları "Bodrum"u ilk dəfə 1978-ci ildə TRT efirində təqdim etdilər. 1983-cü ildə isə həmin mahnını MFÖ-nün Ele Güne Karşı Yapayalnız () albomuna əlavə etdilər. 1979-cu ilin avqustunda Haldun Dormenin "Merhaba Müzik" () adlı şou-proqramında çıxış etdilər. Həmin ilin sonunda Özkan Uğurun yenidən ikiliyə qatılması ilə MFÖ qrupu quruldu.

Özkan Uğur 2023-cü ildə vəfat etdikdən sonra Mazhar Alanson və Fuat Güner yenə də duet olaraq ifa edirlər.

## Diskoqrafiya

### Albomlar
* 1973 ― Türküz Türkü Çağırırız

### 45-liklər
* 1974 ― Kış Baba / Kezban Kardeş
* 1974 ― Türküz Türkü Çağırırız / Güllerin İçinden
* 1974 ― Haydi Bastır / Adımız Miskindir Bizim
* 1974 ― Hekimoğlu / Elveda Mutluluğum Hoşgeldin Acılarım (Lale Akad)

### Digər
* 2005 ― Love, Peace & Poetry: Turkish Psychedelic Music (Sür Efem Atını mahnısı ilə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Paolo Antonio Barbiyeri

**Paolo Antonio Barbiyeri** (; ) — İtalyan Barokko dövrünün Bolonya rəssamı. O, adətən Qverçino kimi tanınan Covanni Françesko Barbiyerinin qardaşı idi. O, Bolonya yaxınlığındakı bir kənd olan Çentoda anadan olub. Onun rəsmlərinin mövzuları çiçəklər, meyvələr və ov heyvanlarıdır, lakin o, xüsusilə balıqları heyrətamiz sədaqətlə təsvir etməkdə üstün idi.

## Bioqrafiyası

Paolo 1603-cü ildə Bolonya yaxınlığındakı Çentoda anadan olub.

O, bəzən rəsmlərinə balıqçı fiquru və ya meyvə kompozisiyasında bağbanın fiquru kimi fiqurlar əlavə edən qardaşının rəhbərliyi altında rəsm çəkməyə özünü həsr edib. Guercino məktəbindən o, xiaroskurodan və rəngin canlılığından istifadə etməyi öyrənib, lakin - təbii meylinə uyğun olaraq - özünü naturalist rəssamlığın "kiçik" janrına həsr edib, mənzərələri, adi həyat əşyalarını, heyvanları, çiçəkləri, meyvələri və natürmortları kompozisiya və rəng zövqü ilə təsvir edib. Rəsmlərinin incəliyi və heyrətamiz canlılığı ona xeyli şöhrət qazandırdı.

1649-cu ildə Paolo Bolonyada vaxtından əvvəl vəfat etdi. Qardaşı Gersino onun vaxtından əvvəl ölümünə yas tutdu. Gündəliyinə görə, qırxdan çox əsər ona məxsus idi: bəziləri Ferraradakı Qalereya Kostabilidə (iki diri və ölü heyvanlarla ovçuluq, üçü isə meyvə və ov heyvanları ilə), digərləri Çentoda (Tiazzi evi, Bələdiyyə İncəsənət Qalereyası), Modenada (Qaleriya Kampori və Qaleriya Kokkapani), Bolonyada (Pinakoteka, Qualandi kolleksiyası) və Romada (Qaleriya Korsinidə bir rəsm).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dünya Kostyumları Muzeyi

**Dünya Kostyumları Muzeyi**, Türkiyədə müxtəlif ölkələrə aid orijinal xalq geyimlərinin sərgiləndiyi bir muzeydir. 2011-ci ilin iyul ayında təsis edilmiş və İstanbulun Böyükçəkməcə ərazisində yerləşir.

## Tarixi
Muzey, İstanbulda Böyükçəkməcə rayonunun Memar Sinan məhəlləsində, Çarşı küçəsi 4 ünvanında yerləşən bərpa edilmiş tarixi binada, bələdiyyənin dəstəyi ilə 2011-ci ilin iyul ayında təsis edilmişdir. Orijinal xalq geyimləri, aksesuarlar və bəzi əlaqəli əşyalar müxtəlif xarici xalq rəqsi qrupları tərəfindən hədiyyə edilmişdir, bu qruplar hər il Böyükçekməcədə keçirilən “Beynəlxalq Mədəniyyət və İncəsənət Festivalı”nda iştirak etmişlər. Festival dörd dəfə Folklor Festival və Xalq Sənəti Təşkilatlarının Beynəlxalq Şurası tərəfindən “Ən Yaxşı Festival” mükafatına layiq görülmüşdür. Festival 2000-ci ildən etibarən keçirilir və 2003-cü ildən Folklor Festival Təşkilatlarının Beynəlxalq Şurasının üzvüdür, bu şura UNESCO ilə əlaqəlidir.

Muzeydə 44 ölkəyə aid kostyumlar sərgilənir və bunlara İspaniya, Özbəkistan, Malayziya, Tayland, Meksika, Rusiya, Ukrayna, Polşa, Fransa, Venesuela, Efiopiya, Argentina, Əlcəzair, Belarus, Filippin, Gürcüstan, İndoneziya və Azərbaycan daxil olmaqla milli geyim nümunələri daxildir.

Sərgidə nümayiş olunan kostyumlar arasında ən qədimi 100 ildən artıq yaşı olan bir gəlin paltarıdır.

Muzey 2000‑dən çox eksponat saxlayır və bu eksponatlar müəyyən dövrlərdə dəyişdirilərək nümayiş olunur.

Muzey iki mərtəbəli binada yerləşir — zirzəmi dünya kostyumlarına, birinci mərtəbə isə türk kostyumlarına həsr olunub
.

## İstinadlar
Təfsir əl-Cəlaleyn

**Təfsir əl-Cəlaleyn** () — Cəlaləddin əl-Məhəlli tərəfindən yazılan və Cəlaləddin əs-Süyuti tərəfindən tamamlanan Quran təfsiri.

## Əsər
Cəlaləddin əl-Məhəlli ömrünün axırlarına doğru qələmə almağa başladığı "Təfsirül-Quran" adlı əsərini bitirə bilməmiş, vəfat etmişdir. Onun yarımçıq qoyduğu əsəri tələbəsi Cəlaləddin əs-Süyuti 40 gün ərzində tamamlanmış və əsər "Təfsirül-Cəlaleyn" () adı ilə məşhurlaşmışdır. Əsər həmçinin "Lübbut-təfasir" deyə də adlandırılmış və ən çox oxunan təfsir kitablarından biri olmuşdur.

Təfsirin hansı hissəsinin kimə aid olduğu məsələsi haqqında fərqli rəvayətlər vardır. Katib Çələbiyə görə Bəqərə surəsindən İsra surəsinə qədər olan hissə əl-Məhəlliyə, qalan hissə isə əs-Süyutiyə məxsusdur. Fatihə surəsi də əs-Süyuti təfsir etmişdir. Buna görə də surə əsərində sonunda verilmişdir. Lakin bu fikir reallığı əks etdirmir, çünki əs-Süyuti özünün müqəddiməsində və İsra surəsinə aid təfsirin sonunda bildirib ki, əl-Məhəlli Quranı Kəhf surəsindən başlayaraq Nəs surəsinə qədər təfsir etmiş, sonra isə Fatihə surəsinin təfsirinə başlamış, lakin ömrü yetmədiyi üçün əsərini başa çatdıra bilməmişdir. Əs-Süyuti isə Bəqərə surəsindən İsra surəsinin sonuna qədər olan surələri təfsir etmiş və əl-Məhəlliyə aid olan Fatihə surəsinin təfsirini əsərin sonuna əlavə etmişdir.

"Təfsir əl-Cəlaleyn"də Quranın Quranla və sünnə ilə izah edilməsi metodundan geniş şəkildə istifadə olunmuş, hədislər bəzən məna etibarilə (mənən) rəvayət şəklində verilmiş, bəzən isə məşhur hədislərə işarə edilmişdir. Ayələrin nazil olma səbəblərinin qeyd edildiyi bu əsərdə çox vaxt "səbəbin xüsusi olması hökmün ümumi olmasına mane deyil" prinsipi tətbiq edilsə də, bəzi hallarda nüzul səbəbinə əsaslanaraq ayələrin məna baxımından xüsusiləşdirildiyi də müşahidə olunur.

Təfsir təhsili üçün ideal bir mətn olmasında ötrü əsər böyük rəğbət görmüş və əsərə müxtəlif haşiyələr yazılmışdır.

Əsər ilk dəfə Dehlidə nəşr edilmiş (hicri 1211/miladi 1796) və əsərin nəşri müxtəlif yer (Kəlkəta, Qahirə, Mumbay, Beyrut və s.) və tarixlərdə (1997, 2000 və s.) davam etmişdir.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Cəlaləddin əl-Məhəlli

**Əbu Abdullah Cəlaləddin Məhəmməd ibn Əhməd ibn Məhəmməd əl-Ənsari əl-Məhəlli** (; ) — müfəssir və Şafii fəqihi.

## Həyatı
Şəvval ayının 1-i hicri 791-ci (23 sentyabr 1389) ildə Qahirədə anadan olmuşdur. İbn əl-İmada görə, Təftəzan ərəblərindəndir. Məhəllətül-kübradan olduğu üçün onun və ailə üzvlərinin nisbəsi "Məhəlli"dir.

Cəlaləddin əl-Məhəlli ilk təhsilini atası və babasından almışdır. O, həmçinin Qahirədə Şafii, Hənəfi və Maliki alimlərdən dərslər almış və onların məclislərində iştirak etmişdir.

O, Dəmiri, Aqfəhsi, Məhəmməd ibn Əbu Bəkr ibn Cəmaa, İbn əl-İraqi, Əbdürrəhman ibn Ömər əl-Bulqini, Məhəmməd ibn Əbdüddaim əl-Birməvi, İbn Həcər əl-Əsqəlani, Bədrəddin Mahmud əl-Ağsarayi, Nəsrəddin ibn Ənəs əl-Misiri kimi alimlərdən təfsir, fiqh, üsul, kəlam, Ərəb dili, ədəbiyyat və məntiq dərsləri almışdır. Təfsir və üsulud-din kimi sahələrdə Bisətidən bəhrələnmişdir.

Parça ticarəti ilə məşğul olan Cəlaləddin əl-Məhəlli, dükanını yerinə təyin etdiyi vəkilinə etibar edərək bütövlükdə elmə və təhsilə yönəlmişdir: hicri 844-cü (1440) ildən etibarən Bərkukiyyə mədrəsində, hicri 852-ci (1448) ildən də Müəyyədiyyə mədrəsində İbn Həcərin yerinə fiqh dərsləri deməyə başlamışdır. Onun dərs dediyi şəxslər arasında Cərrai, Burhanəddin ibn Əbu Şərif, Qaləsədi, Nəcməddin ibn Qazı Əclun, Təqiyyəddin ibn Qazı Əclun, Şəmsəddin əs-Səxavi və Cəlaləddin əs-Süyuti kimi alimlər vardır. 

Cəlaləddin əl-Məhəlli dövlət adamlarından kənar gəzmiş, əl-Məliküz-Zahir Çağmaq dövründə edilmiş baş qazılıq təklifini də rədd etmişdir. 

O, Məhərrəm ayının 1-i hicri 864-cü (1459) ildə vəfat etmiş və ailə məzarlığına dəfn edilmişdir. 

## Əsərləri
Əsərləri sistemli, qısa, lakonik, anlaşılan və etibarlı məzmuna sahib olduğundan elmi çevrələr tərəfindən böyük rəğbət görmüşdür. Onun sözügedən əsərləri bunlardır:
* Təfsir əl-Cəlaleyn. Əsərin nəşri ilk dəfə Dehlidə reallaşdırılmışdır (1796).
* ƏI-Bədrüt-təli fi həlli Cəmil-cəvami. Tacəddin əs-Subkinin fiqh üsulu haqqındakı əsərinin şərhi (Bulaq, hicri 1285).
* Şərhül-Vərəqat fi elmi-üsulil-fiqh. Əl-Cüveyninin əl-Vərəqat" əsərinin şərhi.
* Kənzür-rəqibin fi şərhi-Minhəcit-talibin. Nəvəvinin Şafii fiqhi haqqında olan məşhur əsərinin şərhi (Qahirə, hicri 1283).
* Şərhül-Qəvaid libni-Hişam. İbn Hişam ən-Nəhvinin "əl-İrəb ən qəvaidil-irəb"inin yarımçıq qalmış şərhidir.
* Əl-Ənvərül-mudiyyə fi mədhi-Xeyril-bəriyyə. Məhəmməd ibn Səid əl-Busiri "Qəsidətül-bürdə"sinin şərhi.
* Şərhül-Bürdə (Şərhu Bənət Suad). Kəb ibn Züheyrin "Qəsidətül-bürdə"sinin şərhi.
* Kənzüz-zəxair. Təqiyyəddin əs-Subkinin "ət-Təiyyə"sinin şərhi olub yarımçıq qalan əsərin bir nüsxəsi Bəyazit Dövlət kitabxanasında saxlanılır (Bəyazid, 1081).
Mənbələrdə adı çəkilməyən, lakin kitabxana kataloqlarında ona nisbət edilən əsərlər də vardır:

* Ət-Tibbün-nəvəvi.
* Şərhu Lamiyyətil-Əcəm. 
* Haşiyə alə Şərhil-Bəyzavi.
* Risalə fil-qiraət.
* Müxtəsərül-Hüdən-Nəbəviyyə.

Cəlaləddin əl-Məhəllinin bunlardan başqa yarımçıq qalmış əsərləri də vardır.

## İstinadlar
Hydrangea glauca

*  — Hydrangea arborescens bitki növünün sinonimi.
*  — Hydrangea radiata bitki növünün sinonimi.
Hydrangea aspera var. angustifolia

*  — Hydrangea strigosa bitki növünün sinonimi.
*  — Hydrangea aspera bitki növünün sinonimi.
Hydrangea pubescens

*  — Hydrangea aspera bitki növünün sinonimi.
*  — Hydrangea radiata bitki növünün sinonimi.
*  — Hydrangea serrata var. serrata bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Hydrangea febrifuga bitki növünün sinonimi.
Tamamlanmamış cinayət

**Tamamlanmamış cinayət** (), həmçinin **ilkin cinayət** və ya **natamam cinayət** — başqa bir cinayətin törədilməsinə hazırlıq və ya onun törədilməsinə cəhd mərhələsində olan cinayətdir. Natamam cinayətlərin ən geniş yayılmış nümunəsi cəhddir.

“Natamam cinayət” anlayışı aşağıdakı kimi tərif olunur: “Hər hansı faktiki zərər baş verməsə belə, qanunun qarşısını almağa çalışdığı bir zərərin baş verəcəyi ehtimalı mövcud olduqda, cinayət hesab edilən davranış.”

Bəzi hallarda natamam cinayətlər alternativ olaraq **cəhd edilmiş cinayətlər** adlandırılır. Məsələn, soyğunçuluğa cəhd soyğunçuluq cinayətinin natamam forması hesab olunur.

## Niyyət

Hər bir natamam cinayət və ya hüquqpozmada adətən **[[mens rea]]** — yəni qəsd və ya ehtiyatsızlıq mövcud olmalıdır; əksər hallarda bu, qəsd formasında olur. Xüsusi qanunvericilik norması olmadıqda, natamam cinayət təqsirləndirilən şəxsin əsas (tam) cinayəti törətmək üçün konkret niyyətə malik olmasını tələb edir.

Məsələn, bir şəxsin qətl törətməyə təhrik formasında natamam cinayətə görə təqsirli bilinməsi üçün onun müəyyən bir şəxsin ölməsini istəmiş olması lazımdır.

Cəhd, cinayət sövdələşməsi (conspiracy), və təhrik cinayətlərinin hamısı *mens rea* mövcudluğunu tələb edir.

Digər tərəfdən, ABŞ-ın RICO Aktı çərçivəsində cinayətin törədilməsi üçün sadəcə “bilmə” (yəni ehtiyatsızlıq səviyyəsində məlumatlılıq) kifayət edir.

Eyni zamanda, cinayətə kömək etmə üçün şəxsin öz hərəkətləri ilə cinayətə yardım göstərdiyinin ehtimal olunduğuna inanması kifayətdir ki, bu da hüquqi baxımdan ehtiyatsızlıq formasına uyğun gəlir.

Niyyət ehtiyatsızlıq və cinayət ehtiyatsızlığı ilə müqayisədə daha yüksək səviyyəli *mens rea* hesab olunur.

## İstinadlar
Coşqun Kırca

**Əli Coşqun Kırca** (; ) — türk diplomat və siyasətçisi.
## Həyat və fəaliyyəti
Coşqun Kırca Şişli Tərəqqi Liseyi, Qalatasaray Liseyini və İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsindən məzun olub. 1950-ci ildə Xarici İşlər Nazirliyində çalışmağa başlayıb. 1956-cı ildə Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər fakültəsində iqtisadiyyatdan asistant kimi dərs desə də, eyni ildə universitetdən istefa vermişdir. 1956-1963-cü illərdə "Forum" jurnalı, "Yeni gün", "Vətən", "Kim dərgisi" və "Yeni Vətən" qəzetlərində yazılar yazıb. O, 27 may 1960-cı il çevrilişindən sonra yaradılmış Nümayəndələr Palatasına CHP-dən (Cümhuriyyət Xalq Partiyası) üzv olub. 1961-1969-cu illər arasında iki müddət CHP-dən İstanbul millət vəkili seçilib. 1969-cu ildə isə Xarici İşlər Nazirliyinə geri qayıdıb. 1969-cu ildən 1985-ci ilə qədərki fəaliyyətində Türkiyəni müxtəlif beynəlxalq təşkilatlar və komissiyalarda təmsil edib.

1985-1986-cı illərdə Ottavada səfir vəzifəsində çalışdığı müddətdə, 12 mart 1985-ci ildə səfirliyə bombalarla silahlanmış Erməni inqilab ordusunun üzvləri olan üç erməni yaraqlısı tərəfindən basqına məruz qalıb. Hadisə zamanı Kanadanın təhlükəsizlik işçilərindən biri güllələnərək öldürülüb. Səfir olan Kırca yaralansa da, sağ qalıb. Kırca Ottava səfirliyinə təyin olunmazdan əvvəl, onun sələfi Atilla Altıqat da ASALA hücumunda həyatını itirmişdi.

1986-cı ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra "Hürriyət", "Milliyət" və "Yeni Yüzyıl" qəzetlərində yazılar yazıb. 1991-ci ildə Doğru Yol Partiyasından İstanbul millət vəkili seçildikdən sonra, 1995-ci ildə Tansu Çillərin rəhbərliyi ilə qurulan 51-ci Türkiyə hökumətində Xarici İşlər naziri vəzifəsində çalışıb. 1990-cı illərin ikinci yarısında Qalatasaray Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər kafedrasında dərs deyib.
Coşqun Kırca 2004-cü ildə bəzi hərbi komandirləri çevrilişə təhrik etməkdə ittiham olunub.

Coşqun Kırca TBMM-nin 12-ci, 13-cü və 19-cu çağırışlarında İstanbuldan millət vəkili seçilib.

Evli olan və üç övladı olan Coşqun Kırca həmçinin Qalatasaray Universitetinin və "500 il" Vəqfinin qurucularından biri olub.

## Ölümü
Coşqun Kırca 24 fevral 2005-ci ildə İstanbulda ürək tutmasından vəfat edib.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Kamilla Hüseynova

**Kamilla Fikrət qızı Hüseynova** () — Azərbaycan balerinası və baletmeysteri, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2012).

## Həyatı
Kamilla Fikrət qızı Hüseynova 1978-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1988-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinə daxil olmuşdur. Burada o, Leyla Vəkilova, Tamilla Şirəliyeva, Olqa Arifulina, Pulumb Aqaliu və başqalarından dərslər almışdır. 1996–2000-cı illərdə Qərb Universitetində təhsilini davam etdirmiş, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır. 2010-cu ildə Moskvadakı Böyük Teatrda təcrübə keçmişdir. Burada o, Nikolay Tsiskaridze və Lüdmila Semenyakadan dərslər almışdır.

Kamilla Hüseynova 1994-cü ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının truppasına işə qəbul olunmuş, uzun illər burada səhnəyə qoyulmuş tamaşalarda bir sıra partiyaları ifa etmişdir. Rusiya, Türkiyə, Fransa, Belarus və Çexiya kimi bir sıra xarici ölkələrin milli teatr səhnələrində çıxış etmişdir. Onun repertuarına Şəhrizad ("Min bir gecə"), Gözəllər gözəli ("Yeddi gözəl"), Tomris ("Rast"), Baycan ("Eşq və ölüm"), Zibeydə ("Şəhrizad"), Gülyanaq ("Qız qalası"), Leyli ("Leyli və Məcnun") və onlarla digər obraz daxil olmuşdur. 2016-cı ilin mayında "Şəhrizad" baletində Zibeydə rolunun ifası ilə səhnə çıxışlarını başa vurmuşdur. O, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının balet truppasının və Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasının bədii rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamları ilə Kamilla Hüseynovaya 16 may 2006-cı ildə "Əməkdar artist", 9 may 2012-ci ildə isə "Xalq artisti" fəxri adları verilmişdir. 2008–2023-cü illərdə ardıcıl olaraq prezident mükafatına layiq görülmüşdür.

Kamilla Hüseynova 2005-ci ildə Tamilla Şirəliyevanın quruluşunda Niyazinin simfonik muğamı əsasında "Rast" muğam-baletində ifasına görə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının "Qızıl dərviş" mükafatına, 2008-ci ildə isə Qara Qarayevin "Yeddi gözəl" baletindəki ifasına görə Mədəniyyət Nazirliyinin "Zirvə" mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar