Atatürk şəxsiyyətinə pərəstiş

**Atatürk şəxsiyyətinə pərəstiş** — Türkiyə Respublikasının qurucusu və ilk prezidenti Mustafa Kamal Atatürkün şəxsiyyəti, fikirləri və siyasi düşüncələri ətrafında yaşadığı dövrdə meydana gəlmiş və əsasən öldükdən sonra davamçıları tərəfindən qurulmuş şəxsiyyətə pərəstiş.

## Əsasları
Atatürkün qəhrəman və heç nədən təsirlənməyən, hər mövzuda düzgün siyasət yeridən, səhv etməyən lider kimi düşünülməsini ifadə edir. Mustafa Kamalın milli qəhrəman obrazı İstiqlaliyyət müharibəsində başlayıb 1927-ci ildən etibarən daha böyümüşdür və bu obraz XX əsrdə oxşarları içərisində ən uzunömürlü şəxsiyyətə pərəstiş halını almışdır. 

## Atatürk pərəstişinin yaranması və möhkəmlənməsi

Çanaqqala döyüşündə "Anafartalar qrupu"nun komandiri olan polkovnik Mustafa Kamal qələbədən sonra ictimai rəy nəticəsində "Anafartalar Qəhrəmanı" olaraq tanınmışdır. Bir çox yazıçının yazdığına görə XX əsrin əvvəllərində Osmanlının hərbi və siyasi məğlubiyyətləri ağır rüsvayçılıq yaşayan türk xalqı Anafartalar Qəhrəmanı Mustafa Kamalı o dövrdə türklük və müsəlmanlıq şərəfini xilas edə biləcək ümid olaraq görürdü. M. Kamal 1919-cu ildə İstiqlaliyyət müharibəsinin öndəri oldu və iki il ərzində qəhrəman mərtəbəsinə çatdı. Sakarya döyüşündən əvvəl baş komandir olan Mustafa Kamal artıq İstanbul və bütün Anadoluda simvola çevrilmişdi: adına toplu dualar oxunurdu. Sakarya döyüşünün qazanılmasından sonra "Qazi" ləqəbini aldı və "Qazi həzrətləri" kimi tanınmağa başladı. 1923-cü ildə Türkiyə Respublikasının qurucusu və ilk prezidenti oldu.

Mustafa Kamal qazanılan bütün uğurların "xalqın uğuru" olduğunu vurğulamışdır. Xalqın atası olduğunu ifadə etmək üçün TBMM 24 noyabr 1934-cü ildə Kamala "Atatürk" soyadını verdi. "Ulu öndər", "Əbədi baş komandir", "Baş müəllim" ləqəbləri ona sağlığında verilmişdir.

1938-ci ildə ölümündən sonra keçirilən Cümhuriyyət Xalq Partiyası qurultayında isə "Əbədi şef" adlandırıldı. Beləliklə, Atatürk Cümhuriyyət Xalq Partiyasının sonsuza qədər şefi seçilərək partiyada ölümsüzləşdirilmişdir.

Atatürk pərəstişi Türkiyədə hərbi çevrilişlərdən sonra böyüdüldü. Atatürk obrazı və ədəbiyyatı 27 may 1960-cı il çevrilişindən sonra mühüm dərəcədə böyüdü. Atatürk pərəstişinin qurulması əsas 12 sentyabr 1980-ci il çevrilişindən sonra başladı. Belə ki, "Nə xoş türkəm deyənə" və yaxud "Yurdda sülh, dünyada sülh" aforizmləri yazılan Atatürk abidələri yayılmağa başladı.

## Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
Hazırkı Türkiyədə Atatürk "milli ata" kimi təmsil edilir. Atatürk adı Türkiyədə ən çox istifadə edilən küçə-bulvar-meydan adıdır; bulvarlarda, ictimai binaların və məktəblərin həyətlərində Atatürk heykəlləri yer alır; Türkiyədə çap olunan bütün kağız pulların üzərində Atatürkün portreti mövcuddur. 

### Atatürkün adı ilə adlandırılmış obyektlər
1900-cü illərin əvvəlində Türkiyədə ilk hava nəqliyyatının gerçəkləşdiyi yer İstanbul Atatürk Hava Limanı 1953-cü ildə beynəlxalq hava nəqliyyatına qoşulmuş və 29 iyul 1985-ci ildə Atatürk adını almışdır. 29 oktyabr 1939-cu ildə bərpa edilərək yenidən açılan "Unqapanı körpüsü"nün adı məclisin qərarı ilə "Atatürk körpüsü" olmuşdur. 
Fayl:Atatürk International Airport.jpg|Atatürk Hava Limanının girişi
Fayl:Istanbul fromGalata2.JPG|"Atatürk körpüsü"nün Qalata qülləsindən görüntüsü
Fayl:Ataturk dam 1-GAP.jpg|Adıyaman və Şanlıurfa arasında yerləşən Atatürk barajı
Fayl:İzmir Atatürk Stadyumu.jpg|İzmir Atatürk stadionu
Fayl:Istanbul Atatürk Olympic Stadium 3.jpg|Atatürk Olimpiya Stadionu


### Heykəl və abidələri

#### Türkiyədə

##### Ankara

Fayl:Young Fiancé of the Young Republic (13080138763).jpg|Ulusda yerləşən Marşal Atatürk abidəsi (1927)
Fayl:Mareşal Atatürk Anıtı.jpg|Eyni abidə (2008)
Fayl:Republic Day Celebrations in Ankara (37353812134).jpg|Cümhuriyyətin 10-cu ildönümündə andiçmə mərasimi üçün Qələbə abidəsinin qarşısında toplaşmış insanlar
Fayl:Ankara-Turkey-viewP5280011.JPG|Ankara Etnoqrafiya Muzeyi
Fayl:AtaturkStatueinAnkara.JPG|Atatürk bulvarının üzərindəki TESK abidəsi


##### İstanbul

Fayl:Sarayburnu Atatürk Anıtı.jpg|Atatürk abidəsi (Sarayburnu)
Fayl:Monument of the Republic, Istanbul, group.jpg|Cümhuriyyət abidəsi (İstanbul)
Fayl:KadıköyAtatürk.JPG|Kadıköy
Fayl:İstanbul 5326.jpg|Sirkəci stansiyası
Fayl:Mustafa Kemal.jpg|Əyyubsultan


##### Digər il və ilçələr

Fayl:Adalar 5536.jpg|Adalar
Fayl:Alanya Atatürk statue.jpg|Alanya
Fayl:Amasya Tamimi Anıtı.jpg|Amasya
Fayl:20180111 Atatürk@Antalya 5207 (39398723384).jpg|Antalya
Fayl:Mustafakemalbursa.jpg|Bursa
Fayl:Çanakkale 4877.jpg|Çanaqqala
Fayl:Dumlupınar Şehitliği 201206 2.jpg|Dumlupınar
Fayl:Atatürk Monument in İzmir.JPG|İzmir
Fayl:Konya Atatürk Anıtı 1.jpg|Konya
Fayl:Atatürk statue in Marmaris.jpg|Marmaris
Fayl:Nusaybin365.jpg|Nüseybin
Fayl:Onur Anıtı.JPG|Şərəf abidəsi, Samsun


#### Türkiyədən kənarda

Fayl:Kemal Atatürk Memorial, ANZAC Parade.jpg|Atatürk abidəsi, Avstraliya
Fayl:Atatürk's statue in Bucharest.jpg|Buxarest, Rumıniya
Fayl:Tulcea2008-Atatürk.jpg|Tulça, Rumıniya
Fayl:Plaza Kemal Atatürk 2000 001.jpg|Baruta, Venesuela
Fayl:Mustafa Kemal Ataturk Reforma Mex D.F.jpg|Mexiko, Meksika
Fayl:Statue of Mustafa Kemal Atatürk, Turkish Embassy, Washington, D.C.jpg|Türkiyənin ABŞ-dakı səfirliyi
Fayl:Mustafa Kemal Ataturk Memorial next to the Turkish Soldiers Monument in Beersheba.jpg|Atatürk büstü (Beer-Şeva, İsrail)
Fayl:Atatürkün Bakıdakı heykəli - panoramio.jpg|Bakı, Azərbaycan
Fayl:Dipkarpaz (31667330493).jpg|Dipkarpaz, Şimali Kipr
Fayl:Kemal Ataturk Statue with Northern Cypriot Flag - Girne (Kyrenia) - Turkish Republic of Northern Cyprus.jpg|Kiriniya, Şimali Kipr
Fayl:Kemal Ataturk room in Bitola Museum.jpg|Bitola, Şimali Makedoniya


## İstinadlar