open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İqren yarımadası

**İqren yarımadası** ()— Dnepr şəhərində, Dnepr çayının sahilində.
Yarımada ərazisində paleolit dövrünə aid abidələr nüəyyən edilmişdir.
1928-ci ildə Dnepr şəhərin hazırkı ərazisində ilk qədim rus şəhəri aşkarlanmışdır. Bu şəhər XIII əsrdə monqol yürüşləri zamanı darmadağın edilmişdir. Belə ehtimal edilir ki, məhz burada 1660-cı ildə İvan Sirko Qızıl Orda dövlətinin qoşunlarını məğlub etmişdir.
## İstinadlar
Keyp-York

**Keyp-York** () — Avstraliyanın Kvinslend ştatı ərazisində yerləşən, şərqdən Mərcan dənizi, qərbdən Karpentariya körfəzi, şimaldan isə Torres boğazı ilə əhatələnir. Bu dünyanın mənimsənilməmiş yarımadasıdır. Onun insan sivilizasiyası tərəfindən toxunulmayan rütubətli meşələrəri və savannaları böyük dərin ekoloji əhəmiyyət daşıyır. Hazırda rütubətli tropik meşələrin UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına namizədliyi göstərilir.
Keyk-York yarımadası 137 000&nbsp;km² sahəyə malikdir. Yarımadanın şərq hissəsi dağlıqdır, qərbi isə düzən relyefə malikdir. Yarımada ərazisində ümumilikdə 18 min insan yaşayır ki, onlarında ~60 % yerli avstraliya aborigenlərindən ibarətdir. Yarımadanın şimal qutaracağında York burnu yerləşir. Buradan Yeni Qvineya sahillərinə qədər məsafə 160&nbsp;km təşkil edir. Hərfi mənası *«York burnunun yarımadası»* mənasını verir. Yarımadaya bu adı Ceyms Kuk hersoq Yorkun şərəfinə vermişdir.  
## Coğrafiya
Üç tərəfdən su ilə əhatələnən yarımadanın cənub sərhədləri dəqiq məlum deyildir. Ancaq təqribi olaraq 16&nbsp;°C.e olaraq götürülür. Sahəsi 137 min km² təşkil edir. Yarımadanın eni 430&nbsp;km, ununluğu isə 660&nbsp;km-dir.

### Geologiya
Buzlaşma dövründə yarımada dəfələrlə Yeni Qvineya ilə birləşmişdir. Bunulada yarımada qitələr arasında əlaqə vastəsinə çevrilmişdir. Yarımada bu funksiyanı Torres boğazının yaranmasına qədər davam etməmişdir. Boğaz 8 min il öncə formalaşmışdır.

### Relyefi
Keyp-Yorkun tropik relyefi dünyanın ən stabil bölgələrindəndir. Yarımada Böyük Suayrıcı silsilənin davamını təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi 823 metr olaraq Koen yaşayış məntəqəsindən aralıda qərarlaşır.

## Əhalisi
Keyp-Yorkun inzibati mərkəzi Kuktaun şəhəridir. Şəhər yarımadanın cənub-şərqində yerləşir. Ən iri yaşayış məntəqəsi Ueypa Karpentariya körfəzinin sahilində qərarlaşır. Ümumilikdə yarımada da olduqca az adam yaşayır. Daxili hissələrində Leyjlend, Lora və Koen şəhərləri yerləşir. Yarımadanın şimalında Bamaqa və Seisia kimi yerlilərdən təşkil olan şəhərciklər belə vardır.

## İqtisadiyyat
Yarımada ərazisinin 20 % yerli əhalilərə məxsusdur. Yerdə qalan hissənin böyük hissəsini isə milli parklar tutur.

Keyp-Yorkun qərbində boksit ehtiyatları vardır.

## İstinadlar
"Sevastopolun müdafiəsinə görə" medalı

**"Sevastopolun müdafiəsinə görə" medalı** — SSRİ Ali Sovetinin 22 dekabr 1942-ci il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ. Medalın rəsmləri Nikolay Moskalyov tərəfindən çəkilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Медаль "За оборону Севастополя".
Qran-Mikelon

**Lanqlad** (**Böyük Mikelon**, ) — Sen-Pyer və Mikelon arxipelaqının Mikelon Lanqlad adalarının şimalında yerləşir.
Sahəsi 105&nbsp;km² təşkil edir. Səhra tipli iqlimə malikdir. Yaşayış məntəqəsi yarımadanın şimalında qərarlaşır (Le-Kap). 
Yarımada ərazisində çoxlu sayda su tutarları vardır. Onların bir qismi yağıntından asılı olaraq ərazisi dəyişir. Ancaq rütubətli iqlim səbəbindən göllər heç vaxt qurumur. Əsas etibari ilə bataqlıq bitkiləri üstünlük təşkil edir. Quruda isə Tundra bitkiləri hakimdir. İqlimi dəniz mülayimdir. Maksimal hündürlüyü 240 metrdir.

## Mənbə
*Rəsmi vebsayt
Seyid Əhməd Arvasi

**Seyid Əhməd Arvasi** (15 fevral 1932 – 31 dekabr 1988)—türk sosiloqu, etnoqrafı, pedaqoqu və yazıçısı.

## Həyatı
Seyid Əhməd Arvasi 1932-ci ildə Ağrının Doğubeyazıt mahalında doğulub. Ailə tərəfindən Vanın Bağçasaray (Müküs) qəsəbəsinə bağlı Doğanyayla (Arvas) kəndindəndir
Mühitlərində bu kəndin adına görə "Arvasilər" kimi tanınıblar. Soyadı qanunu çıxdıqdan sonra kəndlərinin adı soyadları oldu. Atası Abdülhakim Arvasidir.
1952-ci ildə Ərzurum Müəllim məktəbindən məzun olub. Bir müddət ibtidai məktəb müəllimliyi etdi. 1958-ci ildə Qazi Təhsil İnstitutu Pedaqogika fakültəsindən məzun olub. Balıkesir və İstanbuldakı Təhsil İnstitutlarında müəllimlik edib. 1979-cu ildə təqaüdə çıxıb. Eyni il Milliyyətçi Hərəkət Partiyası (MHP) Ümumi İdarə heyətinə seçilərək, bu partiyadakı vəzifəsinə 12 sentyabr 1980-ci tarixində baş verən dövlət çevrilişinə kimi davam edib. MHP — dən İstanbul senatorluğuna namizəd olub.
"Hər gün" qəzetində, "Türk-İslam ülküsü" başlığı ilə gündəlik məqalələr yazıb. 12 sentyabr çevrilişindən sonra, MHP və ülkücü təşkilatlara görə mühakimə olunub. Mamak Həbsxanasında işgəncə görüb. Həbsdən azad olunduqdan sonra idealist qəzet və jurnallarda yazılar yazıb. Türkiyə qəzetində "Həsbihal" başlığı ilə məqalələri nəşr edilib.
56 illik ömürünün hər dövründə dayanmadan yazıb. 31 dekabr 1988-ci ildə İstanbul Erenköydəki evində vəfat edib.

## Əsərləri
* Türk-İslam ülküsü (3 cild)
* Özünü axtaran adam
* İnsan və insandan sonra
* Dialektikamız və Estetikamız
* Şeirlərim
* Təhsil sosiologiyası
* Şərqi Anadolu gerçəyi
* Qabaqcıl Türk milliyyətçiliyinin əsasları,
* "Həsbihal" (6 cild) ("Həsbihal" daha sonra mövzularına görə bu adlarda nəşr olunub: "İmperializmin oyunları", "Dövlətin dini varmı?", "Qadın və kişi", "İnsanın təkliyi".

## Həmçinin bax
* Ülküçülük
Medveji yarımadası

**Medveji yarımadası** — İturup yarımadasının şimal-şərqində, Rusiyanın Saxalin vilayəti ərazisində yerləşən yarımada. Yarımadanın uzunluğu 55 km, enisə 26 km təşkil edir.

Yarımada İturup adasıns Vertov bərzəxi ilə birləşir. Şərqdə iki hissəyə bölünür. Burada ikiyə bölünmüş hissədə Medvejaya buxtası yerləşir. Cənub-qərb hissəsində Krubera silsiləsi keçir.

Cənub-şərqdən şimal-qərbə doğru Slavnaya çayı axlr. Orta axarlarda Slavnoe gölünü əmələ gətirir. Yarımadanın şimal-şərqində Rusiyanın ən hündür şəlaləsi olan İlya Murames yerləşir.
Ərazisində yaşayışı olmayan Aktivnı, Slavnoe, Sentyabrski, Vetrovoe.
Sredni yaşayış məntəqələri yerləşir. Ərazisində ağcaqayın ağacları bitir.

## İstinadlar

## Xəritə
* Topoqrafik xəritə L-55-XXIII — 1 : 200 000 // Yarımadanın şimalı
* Topoqrafik xəritə L-55-XXIX — 1 : 200 000 // Yarımadanın cənubu
"Kiyevin müdafiəsinə görə" medalı

**"Kiyevin müdafiəsinə görə" medalı** — SSRİ Ali Sovetinin 21 iyun 1961-ci il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ medalı. Medalın rəsmləri Vladimir Atlantov tərəfindən çəkilib.

## Xarici keçidlər
* 
* Медаль "За оборону Киева". 

## İstinadlar
"Sovet Zapolyaryesinin müdafiəsinə görə" medalı

**"Sovet Zapolyaryesinin müdafiəsinə görə" medalı** — SSRİ Ali Sovetinin 5 dekabr 1944-cü il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ medalı. Medalın təsvirinin müəllifi A. Kuznetsovdur.

## Xarici keçidlər
* Медаль "За оборону Советского Заполярья".
"Budapeştin alınmasına görə" medalı

**"Budapeştin alınmasına görə" medalı** — SSRİ Ali Sovetinin 9 iyun 1945-ci il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ medalı. Medalın rəsmləri A. Kuznetsov tərəfindən çəkilib.

## İstinadlar
"Vyananın alınmasına görə" medalı

**"Vyananın alınmasına görə" medalı** — SSRİ Ali Sovetinin 9 iyun 1945-ci il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ medalı
## İstinadlar
Vilyam Somerset Moemin əsərlərinin siyahısı

Vilyam Somerset Moem (1874 – 1965) — Böyük Britaniya dramaturqu, romançısı və qısa hekayə müəllifidir. Atasının işlədiyi Böyük Britaniyanın Parisdəki səfirliyində anadan olan Somerset Moem 10 yaşında yetim qalmışdır. Buna görə də onun qayğısına əmisi qalmışdır. Əmisi Moemin keşiş və ya mühasib olmasını istəmişdir. Lakin o, özünü həkim kimi sınamağa qərar vermişdir. Heç vaxt peşəkar səviyyədə həkimlik etməsə də, ilk romanının (*"Lambetli Lizası"*) nəşr olunduğu 1897-ci ildə həkim olmağı bacarmışdır.

İlk romanının nəşrindən bir il sonra Moem jurnallara və dövri nəşrlərə töhfə verməyə başlamışdır. Əvvəlcə qısa hekayələr yazsa da, daha sonra öz fikirlərinin əks olunduğu məqalələrə, qeyri-bədii və avtobioqrafik əsərlərə, məktublara keçmişdir. Qeyri-bədii əsərlərinin çoxu kitab şəklində nəşr olunmuşdur və müxtəlif mövzuları əhatə etmişdir: səyahət, aktual hadisələr, avtobioqrafiya və *[[belles-lettres]]*. Moem bir çox kitabların redaktoru olmuşdur. 1903-cü ildə ilk pyesi *"Şərəf insanı"* Londondakı İmperiya teatrında tamaşaya qoyulmuşdur. Romanlarının və hekayələrinin bir çoxu daha sonra ekranlaşdırılmışdır.

Vəfat etdiyi 1965-ci ildə Moem XX əsrin ən uğurlu və yazıçılarından biri kimi dəyərləndirilmişdir. *"[[The Times]]"* qəzetinin nekroloq müəlliflərindən biri Moemi "dövrünün ən özünə inanan ingilis yazıçısı" adlandırmışdır.

## Roman və hekayə kolleksiyaları

## İstinadlar
Yinpaçi Nezu

(1 Dekabr 1947 &ndash; 29 Dekabr 2016) — Yaponiyalı film aktyoru. O, 1974-cü il ilə 2010-cu il arasında 56-dan çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır. Film yaradıcılığına 1982-ci ildə çəkilən *[[Əlvida torpaqlar]]* filmi ilə başlamışdır. Film 32-ci Beynəlxalq Berlin Film Festivalında iştirak etmişdir.

## Filmoqrafiyası
* *[[Zatoiçi: Tempo dövrünün Palankin döyüşləri]]* (1978)
* *[[Kaqemuşa]]* (1980)
* *[[Dayanacaq (film)|Dayanacaq]]* (1981)
* *[[Əlvida torpaqlar]]* (1982)
* *[[Ran (film)|Ran]]* (1985), Yiro
* *[[Angelin yumurtası]]* (1985)
* *[[Tasmaniya hekayəsi]]* (1990)
* *[[Patlabor 2: Film]]* (1993)
* *[[Qonin]]* (1995), Kaname Hizu
* *[[Yaqut meyvə]]* (1995)
* *[[Bayquşların qalası]]* (1999)
* *[[Ağ rəngli kişi]]* (2003)
* ** (2004)
* *[[Qonin Saqa]]* (2015), Kaname Hizu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Çirip yarımadası

**Çirip yarımadası** — İturup yarımadasının şimal-qərbində, Rusiyanın Saxalin vilayəti ərazisində yerləşən yarımada. Sahillərini Oxot dənizi suları ilə əhatələnir. Yarımadanın uzunluğu 22 km, enisə 13 km təşkil edir. Relyefi dağlıqdır. Ərazisində yerləşən vulkanlar: Boqdan Xmelniski — 1585 m, Çirip — 1563 m

Ərazisindən axan çaylar qısa olub, suyunun tərkibi baxımından içməli deyildir. Yarımadanın şimalında yerləşən eyni adlı vulkan Breskens burnunu əmələ gətirir. Burun yarımadanın şimal nöqtəsini təşkil edir.
Sahillərində qabarma və çəkilmənin hündürlüyü bir metr təşkil edir. Kurilsk və Prostir körfəzlərini ayırır. Ərazisində Kiyovoe qəsəbəsi yerləşir.

## İstinadlar

## Xəritə
* Topoqrafik xəritə L-55-XXIII — 1 : 200 000 // Yarımadanın şimalı
* Topoqrafik xəritə L-55-XXIX — 1 : 200 000 // Yarımadanın cənubu
Bəhai dini və köməkçi dil

Bəhai dini öyrədir ki, dünya bir beynəlxalq köməkçi dil seçə və öz ana dilləri ilə yanaşı ondan istifadə edə bilərlər. Bu təlimin məqsədi dünya xalqları və millətləri arasında rabitənin təkmilləşdirilməsi və birliyin bəslənməsidir. Bəhai təlimləri bəyan edir ki, bununla belə, beynəlxalq köməkçi dil xalqların mövcud ana dilini zəiflətməməli və müxtəliflikdə birlik prinsipi tətbiq olunmalıdır ki, dünyadakı mədəni müxtəliflik qorunsun.

## Təlim və məqsəd
Bəhai dininin təlimləri insanlığın birliyinə böyük diqqət ayırır. Bəhai təlimləri insanlar arasında rabitənin təkmilləşdirilməsini dünya birliyi və sülhü üçün həyati-vacib vasitə kimi görür. Bəhai təlimləri dillərin çoxluğunu birliyin qarşısındakı əsas maneə kimi görür, belə ki, çoxlu dilin mövcudluğu informasiyanın sərbəst axınının qarşısını alır və sıravi insanın dünyadakı proseslər haqqında hərtərəfli perspektiv əldə etməsini çətinləşdirir.

Ümumi/beynəlxalq köməkçi dilin seçilməsi və qurumsallaşdırılması prinsipi Bəhai dinin əsas ehkamları arasındadır. Bəhaullah, Bəhai dininin peyğəmbəri, İşraqar və Məqsud Lövhlərində yazır və öyrədir ki, ortaq dilin əskikliyi dünya birliyinin qarşısında əsas baryerdir, belə ki, fərqli dillərdə danışan insanlar arasında rabitənin əskikliyi dünyada sülhün bərqərar edilməsi səylərinə xələl gətirir. O çağırırdı ki, insanlıq köməkçi bir dil seçə və bunu məktəblərdə öz ana dilləri ilə yanaşı öyrədə bilərlə və beləliklə bütün insanlar bir-birini anlayarlar.

## Dil seçimi

## Ana dili və müxtəliflikdə birlik

## İstinadlar
Ernesto İnarkiyev

**Ernesto İnarkiyev** (, ) — Rusiyalı qrosmeyster (2002), Avropa çempionu (2016).

Ernesto Çe Gevaranın şərəfinə adını Ernesto qoyublar.

İki dəfə Şahmat Olimpiadasında Qırğızıstanı təmsil edib: 1998-ci ildə ikinci lövhədə 9 oyundan 6.5 xal və 2000-ci ildə 4-cü lövhədə 9/14 xal. 1999-cu ildə Asiya çempionu (16 yaşa qədər) və Qırğızıstan çempionu olmuşdur. 2000-ci ildə Kirsan İlyumjinovun təklifi ilə ailəsiylə birgə Elistaya köçüb və Rusiya Şahmat Federasiyasını təmsil edir.

2001-ci ildə keçirilən Şahmat üzrə Avropa Çempionatında (16 yaşa qədər) birinci yeri tutdu. 2002-ci ildə Vladimirdə keçirilən Rusiya gənclər çempionatının (20 yaşa qədər) 9.5/11 xalla qalib oldu.

2004-cü ildə FİDE Dünya Çempionatında ilk raundda Layner Dominqezə məğlub oldu. 2006-cı ildə 59-cu Rusiya Çempionatının superfinalında 3-cü nəticə göstərib. 2010-cu ildə Moskva Opendə 1–4-cü yerləri bölüşdürmüş və 14-cü Anatoli Karpov turnirində 3-cü yeri tutmuşdur. 2013-cü ildə Rusiya birinciliyinin superfinalında qalib olmuşdur. İnarkiyev 2014-cü ildə taybrekdə Constantin Lupulescu-yu udaraq Baku Open-in qalibi oldu. 2016-cı ildə Moskva Open-i 9 oyundan 8 xal ilə qazandı. 2016-cı ilin mayında 17-ci Avropa Fərdi Şahmat Çempionatının (17th European Individual Chess Championship) 9/11 xalla qalibi oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ernesto Inarkiev. Chess-DB.com  
* Ernesto Inarkiev. 365chess.com 
* Ernesto Inarkiev. fide.com 
* Ernesto Inarkiev. chessgames.com
Azərbaycan erməniləri

**Azərbaycan erməniləri** — Azərbaycanda, Kürəkçay müqaviləsindən sonra yaşamağa başlayan etnik xalq.

Azərbaycanda ermənilərin az qala hamısı, Ermənistan tərəfindən işğal edilən və İkinci Qarabağ müharibəsinə kimi Ermənistanın nəzarətində qalan Azərbaycan ərazilərində — Dağlıq Qarabağ və Qarabağın ətrafında Azərbaycan ərazilərində və ona bitişik rayonlarda yaşayırdılar. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra isə Azərbaycan həmin əraziləri nəzarət altına almışdır. Azərbaycanın yurisdiksiyasında yaşamaq istəməyən ermənilər buranı tərk edib. 20 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycanın Dağlıq Qarabağda separatçı erməni Dağlıq Qarabağ Respublikasına qarşı hərbi hücumunu dayandıran atəşkəs razılaşmasından sonra, ermənilər Dağlıq Qarabağı sentyabrın sonunda və oktyabrın əvvəllərində tərk edib. Hesablamalara görə, Dağlıq Qarabağda təxminən 50 erməni qalıb.

## Həmçinin bax
* Ermənilərin Azərbaycana yerləşdirilməsi
* XX əsrdə Azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyası və köçürülməsi
* Birinci Qarabağ müharibəsi
* İkinci Qarabağ müharibəsi

## İstinadlar
Avstraliyalılar

**Avstraliyalılar** () — Avstraliyada yaşayan və ya vətəndaşlığı ilə əlaqəli insanlara verilən ad. Bu əlaqə yaşayış, hüquqi, tarixi və ya etnomədəni formada ola bilər. Əksər avstraliyalılar üçün bu əlaqələrin bir neçəsi (yaxud hamısı) mövcuddur. Avstraliya qanunu vətəndaşlığın irqi və ya etnik komponentini təmin etmir, bunun əvəzinə hüquqi status kimi vətəndaşlığa əsaslanır. İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrdən etibarən Avstraliya rəsmi multikulturalizm siyasəti yürüdür və 2019-cu ildə immiqrantlar əhalinin 30 faizini təşkil edirdi.

## İstinadlar
Mərakeşlilər

**Mərakeşlilər** () Şimali Afrikada yerləşən Mərakeşdə yaşayan, tarixdə Berberlər və Ərəblərlə qohum olan xalqdır. Mərakeşlilərin çox hissəsi Mərakeş krallığında yaşayır.

## İstinadlar
Dmitri Yakovenko

**Dmitri Yakovenko** (, 29 iyul 1983 Omsk) Rusiyalı qrosmeyster (2001). Şahmat üzrə Komandalar Arası Dünya Çempionatında (2009) qızıl medal qazanan Rusiya komandasının və Şahmat üzrə Komandalar arası Avropa Çempionatının (2007, 2015) üzvu olub.

## Həyatı

Dmirtriy 3 yaşı olarkən şahmat oynamağı birinci dərəcə səviyyəsində olan atasından öyrənib və  məşqiçisi Aleksandr Nikitin olub. Dmitri məktəbi qızıl medalla və Moskva Dövlət Universitetinin tətbiqi riyaziyyat və kibernetika fakultəsinin qırmızı diplomla bitirmişdir.

## Naliyyətləri

1999-cu ildə 16 yaşa qədər Gənclər arasında şahmat üzrə Dünya çempionatıda ikinci yeri tutdu.

2001-ci ildə 18 yaşa qədər Gənclər arasında şahmat üzrə Dünya çempionatının və Saint-Vincent Open-in qalibi olub.

2005-ci ildə Monrealda keçirilən turnirin qalibi oldu. Həmin ildə Rusiya Çempionatında ikinci yeri tutdu.

2006-ci ildə Yakovenko Rusiya Çempionatında gümüş medal qazandı.

2007-ci ildə Rusiya yığmasının tərkibində Avropa Çempionu oldu.

2012-ci ildə Plovdivdə keçirilən Şahmat üzrə Avropa Çempionatında 11 oyundan 8.5 xalla, 2013-də Rusiya Kubokunda birinci yeri tutmuşdur.

2012-ci ildə keçirilən Olimpiadada Rusiya millisinin tərkibində gümüş medala sahib olmuşdur.

## Xarici keçidlər

*Dmitry Jakovenko. Chess-DB.com  
*Dmitry Jakovenko. 365chess.com 
*Dmitry Jakovenko. fide.com 
*Dmitry Jakovenko. chessgames.com
Xristofor Hubçev

**Xristofor Hubçev** (Bolqarca: Христофор Хубчев; ) — Yunanıstan təmsilçilərindən olan *AEL* klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Bolqarıstan futbolçusu.

## Karyerası
22 iyun 2014-cü ildə Hubçev Montana klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

18 iyun 2016-cı ildə isə o, Beroe Stara Zaqora klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Lakin Hubçev 2 dekabr 2016-ci il tarixinə qədər liqa oyunlarında meydana çıxmamışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
*14 yanvar 2018-ci il məlumatlarına əsasən.*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nazlıçay

**Nazlıçay** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanı vasitəsilə axan çaydır. Urmiya gölünün ətrafından axıb keçir. Çay Urmiyanın su toplayıcısının bir hissəsini təşkil edir. Çay həmçinin İran, Türkiyənin ərazisindən keçir. Çayın su resurslarından istifadə olunması Urmiya gölünün səviyyəsinin aşağı düşməsinə səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
Çingiz Mustafayev adına Fond

**Çingiz Mustafayev adına Fond** — 1999-cu ildə təsis edilmiş Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin adını daşıyan qeyri-hökumət və qeyri-kommersiya təşkilatı.

Fond mükafat təqdimatları, müsabiqələr, festivallar, moto-yürüşlər, kitab nəşrləri və digər layihələr həyata keçirərək, Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasına və təbliğinə xidmət edir.

## Haqqında
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin adını daşıyan fond 1999-cu ildən fəaliyyət göstərir. Fondun ilk prezidenti Milli Qəhrəmanın atası Fuad Mustafayev, hazırkı prezidenti isə qardaşı Seyfulla Mustafayevdir.

Fondun təşəbbüsü ilə Şəkidə "Çingiz Klubu" yaradılıb. Fond media işçilərinin savadının və peşəkarlığının artırılması məqsədi ilə Azərbaycan-Amerika Jurnalist Akademiyasını yaradıb. Fond, həmçinin "Vətənpərvər və hərbi mahnı müsabiqəsi"ni həyata keçirir, Azərbaycanın hərb və müstəqillik tarixi və ilə bağlı bədii filmlərə ("Bulağıstan", "Yaddaş", "Xoca", "Qanlı Yanvar" və s.), sənədli filmlərə, seriallara, animasiya filmlərinə sponsorluq edib.

Çingiz Mustafayev adına Fond 2018-ci ildə KİV əməkdaşları arasında hərbi vətənpərvərlik mövzusunda "Ən yaxşı məqalə" müsabiqəsi elan edib. Bu müsabiqəyə 100-dən çox yazı müəllifi qatılıb.

Fond 2020-ci ildə Milli Qəhrəman Çingiz Mustafayevin 60 illik yubileyi münasibətilə hərbi vətənpərvərlik mövzusunda "Ən yaxşı məqalə", "Ən yaxşı videoçarx", "Ən yaxşı rəsm", "Ən yaxşı foto", "Ən yaxşı mahnı" müsabiqələri elan edib.

Fond Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin nəzdində olan Çingiz Mustafayev adına Uşaq Düşərgəsinə və şəhid ailələrinə yardım edir.

## İlin adamı mükafatı

2001-ci ildə Çingiz Mustafayev adına Fond ANS Şirkətlər Qrupu ilə birgə "İlin adamı" mükafatını təsis edir. Bu mükafata Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi, onun çiçəklənməsi, müsbət imicinin formalaşdırılması naminə xidmətləri ilə seçilmiş şəxslər layiq görülür.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev "2002-ci ilin adamı" mükafatının və diplomunun təqdim olunması mərasimindəki (11 yanvar 2003-cü il) nitqində söyləyib:

### Laureatlar
* 2001 — Hacıbala Abutalıbov
* 2002 — Heydər Əliyev
* 2003 — Heydər Əliyev
* 2004 — Toşiyuki Fucivara
* 2005 — Mehriban Əliyeva
* 2006 — Allahşükür Paşazadə
* 2007 — İlham Əliyev
* 2008 — Tahir Salahov
* 2009 — Polad Bülbüloğlu
* 2010 — Mübariz İbrahimov
* 2011 — Eldar Qasımov və Nigar Camal
* 2012 ?
* 2013 — İlham Əliyev
* 2014 ?
* 2015 — Mehriban Əliyeva

## Həmçinin bax
* ANS Şirkətlər Qrupu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
ANS Press

**ANS Press** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xəbər agentliyi. 18 iyul 2016-cı il tarixində ANS TV və ANS ÇM ilə birlikdə fəaliyyəti dayandırılmış, 

Vebsayt 7 Mart 2023-ci il tarixindən etibarən öz fəaliyyətini bərpa etmişdir.

Platforma bir neçə hissədən ibarətdir. Yeniliyə açıq olan, 2006-cı ildən fəaliyyət göstərən domain, əvvəllər sadəcə xəbər agentliyi kimi fəaliyyət göstərirdisə indi platforma bir neçə hissədən ibarətdir.

## Həmçinin bax
* ANS Şirkətlər Qrupu
* ANS TV
* ANS ÇM

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ANS Press
* Hüseyn İsmayıl - ANS Press texniki işləri barədə
Simona Baylz

**Simona Baylz** (d. 14 mart 1997; Kolumbus, Ohayo, Birləşmiş Ştatlar) — Birləşmiş Ştatları təmsil edən Afroameriкan əsilli idman gimnastı. Baylz 2016 Olimpiya Oyunlarında komanda, çoxnövçülük, dayaqla tullanma və döşəmə yarışlarında qızıl medal qazanıb. O, həm də dirək ilə hərəkətlərdə bürünc medal qazanıb.

## Həyatı
## Karyerası
### Yeniyetmə
#### 2011
#### 2012
### Böyüк
#### 2013
#### 2014
#### 2015
#### 2016
##### Rio-de-Janeyro Olimpiadası
## Uğurları
## İstinadlar
2017-ci ildə vəfat edənlərin siyahısı

**2017-ci ildə vəfat edənlərin siyahısı** — 2017-ci ildə vəfat edən ensiklopedik şəxslərin siyahısı.

## [[Dekabr]]

### [[31 dekabr]]
* Yuri Barboy — 79 yaşında vəfat edib.

### [[30 dekabr]]
* Çingiz Sadıqov — 88 yaşında vəfat edib.

### [[4 dekabr]]
* Camal Mustafayev — 89 yaşında vəfat edib.
### [[2 dekabr]]
 
* Tatyana Çaladze — vəfat edib.

## [[Noyabr]]

### [[26 noyabr]]
* Leyla Vəkilli — 85 yaşında vəfat edib.

### [[19 noyabr]]
* Çarlz Menson — 83 yaşında vəfat edib.

## [[Oktyabr]]

### [[26 oktyabr]]
* Rafiq Hüseynov (diktor) — 71 yaşında vəfat edib.

### [[20 oktyabr]]
* Minarə Tahirova — 81 yaşında vəfat edib.

## [[Sentyabr]]

### [[27 sentyabr]]
* Hyu Hefner — 91 yaşında vəfat edib.

### [[14 sentyabr]]
* Ədalət Nəsibov (Aşıq Ədalət) — 78 yaşında vəfat edib.

### [[11 sentyabr]]
* Abdul Halim Muadzam Şah — 89 yaşında vəfat edib.

### [[6 sentyabr]]
* Lütfi Zadə — 96 yaşında vəfat edib.

## [[Avqust]]

### [[22 avqust]]
* Bayram Kürdəxanlı — 54 yaşında vəfat edib.

## [[İyul]]

*

## [[İyun]]

### [[26 iyun]]
* Qəndab Quliyeva — 67 yaşında vəfat edib.

### [[16 iyun]]
* Fuad Musayev — 79 yaşında vəfat edib.

### [[12 iyun]]
* Jonas Pesalli — 26 yaşında vəfat edib.

### [[9 iyun]]
* Natiq Əliyev — 69 yaşında vəfat edib.

## [[May]]

### [[14 may]]
* Əbdül Hüseynov — 92 yaşında vəfat edib.

## [[Aprel]]

### [[4 aprel]]
* Ninel Qarayeva — 84 yaşında vəfat edib.

### [[2 aprel]]
* Nazim Abdullayev) — 78 yaşında vəfat edib.

### [[1 aprel]]
* Yevgeni Yevtuşenko — 84 yaşında vəfat edib.

## [[Mart]]

### [[31 mart]]
* Xalid Ağcatəpə — 79 yaşında vəfat edib.

### [[28 mart]]
* Firuz Xudaverdiyev — 77 yaşında vəfat edib.

### [[21 mart]]
* Əsgər Rəhimov — 60 yaşında vəfat edib.

### [[15 mart]]
* Aydın Dadaşov — 65 yaşında vəfat edib.

## [[Fevral]]

### [[24 fevral]]
* Maşallah Xudubəyli — 67 yaşında vəfat edib.

### [[20 fevral]]
* Vitali Çurkin — 64 yaşında vəfat edib.

### [[16 fevral]]
* Şahin Zəkizadə — 38 yaşında vəfat edib.

### [[12 fevral]]
* Kübra Dadaşova — 59 yaşında vəfat edib.

### [[11 fevral]]
* Kurt Marti — 96 yaşında vəfat edib.

### [[9 fevral]]
* Andre Salvat — 96 yaşında vəfat edib.

### [[8 fevral]]
* Mixail Tolstıx — 36 yaşında vəfat edib.

### [[7 fevral]]
* Sotşa Dlamini — 76 yaşında vəfat edib.

### [[5 fevral]]
* Rafiq Dadaşov — 70 yaşında vəfat edib.

### [[3 fevral]]
* Dritero Aqolli — 85 yaşında vəfat edib.

## [[Yanvar]]

## Həmçinin bax
*2016-cı ildə vəfat edənlərin siyahısı
*2018-ci ildə vəfat edənlərin siyahısı

## İstinadlar
Ja Ja Qabor

**Ja Ja Qabor** () — Hollivudun tanınmış kino aktrisası.

## Həyatı
Ja Ja Qabor 6 fevral 1917-ci ildə anadan olub.

Ja Ja Qabor 18 dekabr 2016-cı ildə ürək tutmasından 99 yaşında vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Ja Ja Qabor "Mulen Ruj" və "Üç sevgi hekayəsi" kimi məşhur filmlərdə çəkilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vahanvəng

**Vahanvəng** ()  — Ermənistanın Sünik mərzindəki Qafan şəhərindən 7&nbsp;km qərbdə yerləşən erməni monastırı. Sünik çarlarının və knyazlarının dəfn olunduğu yerdir.

## Tarixi

Vahanvəng monastırını  911-ci ildə Sünik knyazı Dzaqikin kiçik oğlu Vahan tikdirib. Sünik knyazlığının dini mərkəzi olmuşdur. Kompleksin köhnə binası — Müqəddəs Qriqori kilsəsi, günbəzlidir və burada bir neçə qədim kitabə var. Bundan sonra knyaz Vahan monastırın qərb hissəsində əlavə bir tağlı dəhliz (foye) və portik də tikdirmişdir. Portik cənub istiqamətindən şimal istiqamətinə doğru – eyvanadək uzanır.  1086-cı ildə çariça II Şahanduxt (1116-cı ildə ölüb) və onun bacısı Kata monastırın cənub girişində əlavə dəhliz və Müqəddəs Məryəm kilsəsini tikdiriblər. Monastır ərazisindəki xaçkarlar, kitabələr, qəbirlər və digər təyinatlı tikililər X—XI əsrlərə aid edilir. Vahanvəngdə Sünik çarlarının məqbərəsi də var.  Çar Vasaqın (1051-ci ildə ölüb), çar I Qriqorun (1072-ci ildə ölüb), çar Sənəkərimin anası  — knyagina Sofinin (1081-ci ildə ölüb) və çar nəslindən olan bir çoxlarının qəbirlərinin sinədaşları aşkar edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin, bax:
* II Şahanduxt

## Ədəbiyyat
* 
*
*<
2016-cı il dekabr ayında vəfat edənlər

### 29 dekabr
* Yinpaçi Nezu — 69 yaşında vəfat edib.

### 26 dekabr
* Məşədixanım Nemətova — 92 yaşında vəfat edib.

### 25 dekabr
* Ağaxan Abdullayev — 66 yaşında vəfat edib.
* İlyas Tapdıq — 82 yaşında vəfat edib.

### 24 dekabr
* Maqsud Əliyev — 92 yaşında vəfat edib.

### 18 dekabr
* Ja Ja Qabor — 99 yaşında vəfat edib.

### 16 dekabr
* Beki İkala Erikli — 48 yaşında vəfat edib.

### 8 dekabr
* Con Qlenn — 95 yaşında vəfat edib.

### 5 dekabr
* Heydər Camal — 69 yaşında vəfat edib.

### 2 dekabr
* Nizami Süleymanov — 71 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
2016-cı il noyabr ayında vəfat edənlər

### 26 noyabr
* Fidel Kastro — 90 yaşında vəfat edib.

### 20 noyabr
* Konstantinos Stefanopulos — 90 yaşında vəfat edib.

### 16 noyabr
* Fikrət Sadıq — 86 yaşında vəfat edib.

### 1 noyabr
* Taleh Həmid — 65 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
2016-cı il oktyabr ayında vəfat edənlər

### 29 oktyabr
* Pentti Siimes — 87 yaşında vəfat edib.

### 27 oktyabr
* Brayn Hill — 75 yaşında vəfat edib.
* Nelson Pinedo — 88 yaşında vəfat edib.

### 26 oktyabr
* Ray Bequm — 89 yaşında vəfat edib.

### 25 oktyabr
* Kreşo Omerzel — 59 yaşında vəfat edib.
* Margit Bara — 88 yaşında vəfat edib.
* Karlos Alberto Torres — 72 yaşında vəfat edib.

### 24 oktyabr
* Yohan Stolan — 77 yaşında vəfat edib.

### 22 oktyabr
* Antoon Postma — 87 yaşında vəfat edib.

### 21 oktyabr
* Konstantin Fratila — 74 yaşında vəfat edib.

### 19 oktyabr
* Safet Berişa — 66 yaşında vəfat edib.

### 18 oktyabr
* Sergey Lixaçev — 76 yaşında vəfat edib.

### 17 oktyabr
* George Peebles — 80 yaşında vəfat edib.
* Remi Vogel — 55 yaşında vəfat edib.

### 15 oktyabr
* Marsel Berger — 89 yaşında vəfat edib.
* Teodor Laço — 80 yaşında vəfat edib.

### 14 oktyabr
* Aleksandr Syomin — 73 yaşında vəfat edib.
* Eddi O'Hara — 80 yaşında vəfat edib.

### 13 oktyabr
* Primo Sentimenti — 89 yaşında vəfat edib.
* Qüdrət Əbdülsəlimzadə — vəfat edib.
* Dario Fo — 90 yaşında vəfat edib.
* Bhumibol Adulyadey — 88 yaşında vəfat edib.

### 12 oktyabr
* Pietro Diana — 84 yaşında vəfat edib.

### 10 oktyabr
* Qonzalo Veqa — 69 yaşında vəfat edib.

### 9 oktyabr
* Anje Vayda — 90 yaşında vəfat edib.

### 8 oktyabr
* Peter Denton — 70 yaşında vəfat edib.

### 7 oktyabr
* Marta Rot — 84 yaşında vəfat edib.

### 2 oktyabr
* David Abdulai — 65 yaşında vəfat edib.

### 1 oktyabr
* Erol Keskin — 89 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
2016-cı il sentyabr ayında vəfat edənlər

### [[28 sentyabr]]
*Şimon Peres — 93 yaşında vəfat edib.

### [[17 sentyabr]]
*Bəhman Gülbarnəjad — 48 yaşında vəfat edib.

### [[16 sentyabr]]
*Tarık Akan — 66 yaşında vəfat edib.

### [[2 sentyabr]]
*İslam Kərimov — 78 yaşında vəfat edib.

### [[4 may]]
*Famil Şərifov — 78 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
2016-cı il avqust ayında vəfat edənlər

### [[31 avqust]]
*Oqtay Zülfüqarov — 87 yaşında vəfat edib.
*Qocaman Qocamanov — 93 yaşında vəfat edib.

### [[29 avqust]]
*Cin Uaylder — 83 yaşında vəfat edib.

### [[26 avqust ]]

* Ağadadaş Səmədov — 92 yaşında vəfat edib.
### [[24 avqust]]

* Mişel Butor — 89 yaşında vəfat edib.

### [[23 avqust]]
*Reynhard Zelten — 85 yaşında vəfat edib.

### [[18 avqust]]
*Rövşən Lənkəranski — 41 yaşında vəfat edib.

### [[16 avqust]]
*Joao Avelanj — 100 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Urmiya artemiyası

**Urmiya artemiyası** (lat. *Artemia urmiana*) — Xərçəngkimilər sinfinə, Qəlsəməayaqlı (*Branchiopoda*) dəstəsinə və müstəqil ***Artemiidae*** fəsiləsinə və Artemia cinsinə daxil olan növ. Növ ilk dəfə 1900-cü ildə Urmiya gölündə aşkarlanmışdır. Bölgənin və Urmiya gölünün endemik canlısıdır. Bu göldə yaşamaqda olan Artemiyalarnın sayı gölün qurumasına qədər 1 litrdə 4000 qədər ola bildiyi halda hazırda 1 litrdə 1 dənəyə enmişdir

## Maraqlı fakt
2004-cü ildə Ukrayanın Krımda yerləşən Opukski gölündə Urmiya artemiyası qeydə alınmışdır. Böyük ehtimal ki, gölə bu canlıları köçəri quşlar gətirmişdir. Gölün bioiqlimi və suyunun biokimyavi tərkibi Urmiya gölünə yaxındır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Emmanuel Niyonkuru

**Emmanuel Niyonkuru** () — Burundili siyasətçi. O, 2015-ci ilin aprel ayında Burundi hökuməti tərəfindən Ətraf Mühit və Su Naziri kimi təyin edilmişdir. Sonralar isə Muramvya dairəsinin senatoru seçilmişdir. Niyonkuru 2017-ci il 1 yanvar tarixinin ilk saatlarında paytaxt Bujumburada odlu silahdan açılan atəş nəticəsində həyatını itirmişdir.

## İstinadlar
Oxud piri

**Oxud piri** — Şəki rayonunun Oxud kəndində, meşənin içərisindəki köhnə
qəbiristanlıqda ziyarət yeri.

## Məzmun
Ziyarət yerindəki çaylaq daşlarından düzəldilmiş başdaşlarına həkk olunmuş yazılar - kitabələr göstərir ki, dəfn olunanların ziyarətgahın meydana çıxması tarixi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Ziyarət olunan məzarlardan biri hicri 1105 (1693/1694)-cü ildə vəfat
etmiş Ruqiyə adlı qadına məxsusdur. O, Məhəmməd Əmin Əfəndinin qızıdır. İkinci qəbrin başında kitabədən məlum olur ki, hicri 1141 (1728/1729)-ci ildə vəfat etmiş Əhməd ibn Əlinin adı yazılmışdır.

Üçüncü qəbr abidəsi baş əmir Sultan Məcid ibn əl-X-l-u bəyə məxsusdur. O, 1149 (1736/1737)-cu ildə vəfat etmişdir.

Bu abidələr kitabələrin mətninə görə pirin meydana çıxmasını, onun əsasını qoyan Şeyxin adını bildirməsə də, hər halda onun fəaliyyətinin XVII əsrdən əvvələ aid etməyə imkan verir.

## İstinadlar
Lyubov Dobrjanskaya

**Lyubov İvanovna Dobrjanskaya** (; d. 24 dekabr 1905, Kiyev — ö. 3 noyabr 1980) — sovet aktrisası. Stalin mükafatı laureatı (1951). SSRİ xalq artisti (1965).

## Filmoqrafiya
* Qəribə təsadüf və ya həmişə təmizlikdə (film, 1975)
* Avtomobildən qorun (film, 1966)

## İstinadlar
Əli Əkbər

* Əli əl-Əkbər — İmam Hüseyn və Ümm Leylanın oğlu. Kərbəla döyüşündə şəhid olub.
* Əli Əkbər (yazıçı) — Azərbaycan yazıçısı.
* Əli Əkbər (şair) — Azərbaycan şairi.
* Əli Əkbər Naxçıvani — Bəhai dinin ardıcılı.
* Əli Əkbər Salehi — İran İslam Respublikasının xarici işlər naziri
* Əli Əkbər Vilayəti — İran Ali Rəhbərinin müşaviri.

## Həmçinin bax

* Ələkbər
* Əli (ad)
* Əkbər
Fars girdəbaşı

**Fars girdəbaşı** () — Sürünənlər fəsiləsinə, Girdəbaşlar cinsinə daxil olan növ. Əvvəllər Yovşanlıq girdəbaşı növünə daxil olan yarımnöv hesab edilirdi.

## Yayılma və yaşayış yerləri
Girdəbaşlara əsasən İranın şimal-qərb rayonlarında rast gəlinir. Keçmişdə Azərbaycannın Zuvand ərazisində aşkarlansa da son görüntü 50 il öncəyə aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Reina gecə klubunda terror aktı (2017)

**Reina gecə klubunda terror aktı** - 2017-ci ilin 1 yanvar tarixində gecə saat 01:12-də İstanbulun Beşiktaş rayonu ərazisində yerləşən Reina gecə klubunda törədilmiş terror aktı. AK-47 avtomatı və Əl qumbarası ilə gercəkləşdirilmiş terror aktı nəticəsində ilkin məlumatlara görə 39 nəfər həlak olmuş, 69 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır.

## Arxa plan
thumb|Reina gecə klubunun ümumi görünüşü. (2012)
Terror aktının naməlum şəxs tərəfindən əsasən AK-47 avtomatı ilə törədildiyi bildirilir. Santa Klaus forması geyinmiş şəxs girişdəki polis əməkdaşını öldürdükdən sonra içəri daxil olaraq gecə klubunda əylənən kütlənin üzərinə sərbəst atəş açmağa başlamışdır. İlk atəşin 01:15 də açıldığı bildirilir.

Atəş açılan zaman Reina gecə klubunda 700 nəfərə yaxın şəxsin Yeni ili qarşılamaq üçün orada olduğu qeyd olunub. 39 nəfər açılan atəşlər nəticəsində dünyasını dəyişib (15 nəfərə yaxının xarici ölkə vətəndaşı olduğu bildilir) və 69 nəfərin müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri aldığı bilidilir. Polis tərəfindən hadisənin baş verdiyi ərazi mühafizə altına alınıb. Onlarla insan terror aktının qurbanı olmamaq üçün hündürlükdən tullanaraq canlarının qurtarmağa çalışıblar

## İstinadlar
Abbasabad (Sarab)

**Abbasabad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Əbərqan kəndistanı ərazisinə daxil olan kənd, Sərab şəhərindən 37 km qərbdə, Sərab-Təbriz avtomobil yolunun 10 km-liyində qərarlaşır.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 36 nəfər yaşayır (9 ailə).

## İstinadlar
Evdə tək 3

**Evdə tək 3** — 1997-ci ildə çəkilmiş ABŞ filmi.

## Məzmun
Bupre (Olek Krupa), Alisa (Raya Kilşted), Ceniqan (Lenni Von Dohlen) və Unger (David Tornton) Şimali Koreya terror təşkilatı üçün böyük bir US $ 10 milyon raket-gizləmə kompüter çipi oğurlayıblar. Oğrular San Fransisko Beynəlxalq Hava Limanında çipi uzaqdan nəzarət edilən avtomobil içərisində qoydular. Lakin, bu dörd şəxs Çikaqodan geri qayıdarkən təsadüfən, baqaj hissəsində oğruların çantasın xanım Hess (Marian Seldes) götürür. Çip həmin bu çantanın içərisində idi. Xanım Hess (Marian Seldes) bu avtomobili Aleks (Aleks D. Linz) verir. Bundan sonra oğrular hər bir evə girib bu avtomobili axtarırlar.8 yaşlı Aleks Pruitt (Aleks D. Linz) oğruları qonşu evlərdə görərək polislərə xəbər versə də, onlar ona inanmırlar və növbədə artıq, Aleks (Aleks D. Linz) evləri idi. Bundan sonra Aleks (Aleks D. Linz) özü oğruların Bupre (Olek Krupa), Alisa (Raya Kilşted), Ceniqan (Lenni Von Dohlen) və Unger (David Tornton) qarşısını almağa qərara alır və oğrulara qarşı planlar hazırlamağa başlayır. Daha sonra oğruların qarşısın alır və çipi polislərə verir. Sonda isə, FBI Agent (Kristofer Kurri) Aleks (Aleks D. Linz) evlərin təmir edilməsinə göstəriş verir.

## Rollarda

## İstinadlar
Teymurlu (Üskü)

**Teymurlu** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı, İlxıçı bəxşi ərazisinə daxil olan kənd. Teymurlu kəndi Şahı adasında yerləşir.

## Əhali
2006-cı il siyahıya alınmaya görə kənddə 142 nəfər yaşayır (41 ailə).

## İstinadlar
Urmiya gölü körpüsü

**Urmiya gölü körpüsü** (), Cənubi Azərbaycanda Urmiya gölü üzərində yerləşən bir körpüdür.

Gölün iki sahilini Şərqi Azərbaycan ostanı ilə Qərbi Azərbaycan ostanını arasında yerləşən köprü 1.276 m. uzunluğundadır və 2008-ci ildə istifadəyə verilmişdir. 
Körpü Cənubi Azərbaycanın ən uzun körpüsüdür.

## İstinadlar
Cümə məscidi (Təbriz)

***Cümə məscidi*** *(), * Mescid-e-Jāmeh Tebriz)*, [[İran]]ın [[Təbriz]] şəhərində tarixi dəyərə malik olan bir məsciddir.

Tarixi mənbələrdə bu məsciddən “Cami-i Kəbir” adı ilə də bəhs olunur. Məscid şəhərin ilk cümə məscidi olaraq qurulmuş və [[Təbriz bazarı]] onun ətrafında təşəkkül tapmışdır. Təbriz Cümə Məscidi [[Səlcuqilər|Səlcuqlular]] dövründən başlayaraq [[Qacarlar sülaləsi|Qacarlar]] dövrünə qədər uzanan bir zaman kəsimini əhatə edir və [[Təbriz]]<nowiki/>in Şəhid Mütəhhəri küçəsində yerləşir. Bu abidə 5 yanvar 1932-ci ildə tarixində 171 nömrə ilə İranın milli irsi siyahısına daxil edilmişdir.

== Haqqında ==
Təbriz Cümə Məscidi əvvəllər bir eyvanl*'ı''' olmuşdur, lakin sonralar iki eyvanlı formaya gətirilmişdir. Bu məscid, inşasında Firuzabad sarayının tikinti üslubunu əsas götürən nadir nümunələr sırasında yer almaqdadır.

### Məscidin Şəbistanı
Məscidin ən qədim hissəsi, səkkizguşəli kərpic sütunlar üzərində inşa olunmuş tağ və günbəzlərlə örtülü geniş bir şəbistandır. Bu hissə Rəvvadilər dövrünə (Səlcuqlularla eyni dövrə təsadüf edir) aid incə və zərif suvaq işləmələri ilə bəzədilmişdir. Məscid Elxanilər dövründə diqqət mərkəzində olmuş və bura bəzi əlavələr edilmişdir. Həmin dövrün yadigarı kimi yüksək suvaq işləməli mehrab günümüzə qədər gəlib çatmışdır.

Ağqoyunluların Azərbaycan üzərində hakimiyyəti dövründə, Uzun Həsənin həyat yoldaşı Səlcuqşah Bəyim tərəfindən məscidin şimal hissəsində müxtəlif çini mozaikalarla bəzədilmiş uca bir günbəz tikilmişdir. Həmin günbəzin yalnız bünövrələri və bəzi künc hissələrindəki kaşı bəzəkləri bu gün də qalmaqdadır.

1780-ci ildə baş vermiş zəlzələdə Təbrizin bir çox tarixi binası kimi bu məscid də zərər görmüşdür. Hazırkı məscid, Qacarlar dövrünün əvvəlində Təbrizin hakimi Hüseynqulu xan Dünbülinin göstərişi ilə, möhkəm təməl və tağlı-çeşməli örtük sistemi ilə yenidən inşa edilmiş və Qacar dövrünün mühüm memarlıq nümunələrindən biri hesab olunur.

### Coğrafi mövqeyi
Cümə Məscidi Təbriz bazarının sonunda, Talibiyyə mədrəsəsinin cənub tərəfində, Höccətülislam məscidi ilə Mirzə İsmayıl Xalaoğlu məscidinin arasında yerləşir. Bu bina Təbrizin ən qədim tarixi abidələrindən biri hesab olunur. Onun inşa tarixi və ilkin banisi məlum deyil. Bəzi tədqiqatçılar onu ilk İslam dövrü məscidlərindən hesab edirlər, digərləri isə qədim binanı Səlcuqlular dövrünə aid edirlər.

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
*
"Varşavanın azad edilməsinə görə" medalı

**"Varşavanın azad edilməsinə görə" medalı** — SSRİ Ali Sovetinin 9 iyun 1945-ci il tarixli qanunu ilə təsis olunmuş SSRİ medalı.

## İstinadlar
Qurugöl

**Qurugöl** - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının ərazisində yerləşən, adsız yüksəkliklərlə əhatələnmiş göl. Bostanabaddan 18&nbsp;km şimal-qərbdə, Təbrizdən isə 40&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. Alyuvial çökəklikdə yerləşən göl, dəniz səviyyəsindən 1905 m hündürlüyə malikdir. Ətraf əraziləri bataqlıqlaşmışdır. Gölün sahəsi 129 ha, dərinliyi 5,0 m, həcmi isə 3 milyon kub. metr su tumumuna malikdir. Gölün qidalanmasında əsas rolu çaylar oynayır. Onlarda öz növbəsində qar suları ilə qidalanır. 23 iyun 1975-ci ildən  Ramsar Konvensiyası ərazisinə daxil edilmişdir.

## Mənbə
* "Gori Gol (Important Birds Areas of Iran, Islamic Republic of)"
* "Lake Gori" at World Database on Protected Areas (WDPA)
## İstinadlar
Səfərəli bəy Kəbirli

**Səfərəli bəy Kəbirli** — Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın yaxınlarından biri, Zəngəzur mahalının naibi, poruçik.

## Həyatı
Səfərəli bəy Əli bəy oğlu Kəbirli elinin Əlibəyli qışlağında dоğulmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı.  Mehdiqulu xan Sarıcalı-Cavanşirə xidmət etmişdi.
	
Səfərəli bəy Cəfərqulu xan Məhəmmədhəsən ağa oglu Sarıcalı-Cavanşirin lələsi idi. Cəfərqulu xan 1809-cu ildə lələsinin əlindən Qaravəlli kəndini almaq istəyirdi. Səfərəli bəy öncə Mehdiqulu xana, sonra Qafqaz canişininə şikayət etdi ki, bu obanı onun atası Əli bəy Muğandan gətirmişdir. Sonda obanı Səfərəli bəyə qaytarılar. 
	
Səfərəli bəy ruslara qulluq göstərmişdi. Öncə prapоrşik, sоnra 1820-ci il mart ayının 31-də Yermоlоvun əmri ilə pоruçik rütbəsi almışdı. 1826-cı ildə tutulmuş, bir neçə ay ev dustağı оlmuşdu. 
	
Səfərəli bəy 1826-cı ildən sоnra, rus üsul-idarəsi dönəmində Zəngəzur mahalının naibi оlmuşdu. Hal kəndində əyləşirdi.

## Ailəsi
Səfərəli bəyin törəmələri Səfərəlibəyоv sоyadını daşıyırlar.
	
Səfərəli bəyin Məhəmmədqulu bəy, Abbasqulu bəy (?), Əli bəy, Xanlar bəy (?) adlı оğulları, bir neçə qızı vardı.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Kəbirli soyu, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2007, №2, səh.13-28.
Barandüz

**Barandüz** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 834 nəfər yaşayır (244 ailə).
## Xarici keçid

## İstinadlar
Əzizli (Germi)

**Əzizli** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 9 nəfər yaşayır (4 ailə).

## İstinadlar
Əkbərabad (Ərdəbil)

**Əkbərabad** () və ya **Böyükağalı** —  İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı, Azadlı kəndistanı ərazisinə daxil olan kənd. 
## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Germi bölgəsinin İcərud kəndistanında, Germi qəsəbəsindən 18 km şimaldadır. 

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 189 nəfər yaşayır (36 ailə).

## İstinadlar
Turi yarımadası

**Turi yarımadası** — Rusiyanın Murmansk vilayəti ərazisində yerləşən yarımada.

## Təsviri
Kola yarımadası, Ağ dənizin Kandalaşski sahilində yerləşən yarımada. Yarımadanın uzunluğu 15 km, eni 10 km təşkil edir. Ərazisində Turi və Nosok burunları vardır. Şimal-qərbdən Sosnovoy körfəzi, şərqdən Karj körfəzi ilə əhatələnmişdir. Ərazisində bir çox göl vardır. Onlar arasında ən iriləri Letneqorskoy, Qolışevo və Kujozerki. Yarımadanı materiklə birləşdirən bərzəxdə Nijnee Vıpçozero gölü yerləşir. Ərazisindən çoxlu çay və axar keçir. Şimalı bataqlıqlaşmışdır. Relyefi təpəlikdir. Maksimal hündürlüyü 172 metrdir (Letnaya dağı). Sahillərinə daxın dənizin dərinliyi 238 metrə çatır. Qərb sahillərindən 200 m aralıda Volostrov adası yerləşir. Aralarında Volostrovnaya Salma boğazı yerləşir. Ərazisinin bir hissəsi Kandalaşski qoruğu ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Samana yarımadası

**Samana yarımadası** —  Haiti adasının şimal-şərqində yerləşən yarımada. 
## Qısa məlumat
Yarımada ərazisi Dominikan Respublikasının Samana vilayəti ərazisində yerləşir.

Yarımada dağlıq relyefə malikdir. Ərazisinin böyük hissəsi meşələrlə örtülüdür. Sahillərində çoxlu meşəlik vardır.

Əsasən avtomobil yolu — DR-5 və DR-133.

Yarımadada üç hava limanı vardır: Samana El-Catey.

## Yaşayış məntəqələri
Yarımadada yerləşən yaşayış məntəqələri:

## Su ehtiyyatları
Şimaldan və şərqdən Atlantik okean suları, cənubdan isə Samana körfəzi ilə əhatələnmişdir. 
### Çaylar
Yarımadanın çayları:

### Şəlalələr
Samana yarımadasında yerləşən şəlalələr:
# Aroyo
# El Limon (şəlalə)
# Los Cocos
# Lu Lu
# Palmirito

### Çimərlikləri
Yarımadada yerləşən çimərliklər:

## Adalar
Yarımadanın akvatoriyasındda yerləşən adalar:
# Atol Las Galeras
# El Limon
# Jackson
# Las Ballenas
# Levantado

## İstinadlar

## Mənbə
* http://www.gosamana.com
Azadlı (Germi)

**Azadlı** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı, Azadlı kəndistanı ərazisinə daxil olan kənd. 
## Əhalisi
2006-cı il siyahıya alınmaya görə kənddə 416 nəfər yaşayır (83 ailə).

## İstinadlar
Məlhəm (Səlmas)

**Məlhəm** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Səlmas şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Coğrafiyası
Yaşayış məntəqəsi Qərbi Azərbaycan ostanının mərkəzində, Zola çayının sağ sahilində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 1 405 metr təşkil edir.Məlhəm Urmiya şəhərindən 65 km şimal-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 4 576 nəfər. yaşayır.

## İstinadlar
Nelas

**Nelas** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan şəhər.

## Coğrafiyası
Yaşayış məntəqəsi Qərbi Azərbaycan ostanının cənub-qərbində, Kiçik Zab çayının sağ sahilində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 1&nbsp;069 metr təşkil edir.
Nelas Urmiya şəhərindən 142&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 5 891 nəfər yaşayır. Əhalisi kürdlərdən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əzizli

* Əzizli (Xaçmaz) — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Əzizli (Ərdəbil) — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı, Ojarud-e Qərbi kəndistanı ərazisinə daxil olan kənd. 
* Əzizli (Göyçə) — Göyçə mahalında kənd.
* Əzizli (Əhər) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Həmçinin bax
* Əziz
Həftvan

* Həftvan (Səlmas) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Səlmas şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Həftəvantəpə yaşayış yeri — Güney Azərbaycan ərazisində, Urmiya gölü yaxınlığında, Şapur (salmas) şəhərindən cənubda yerləşir.
* Həftvanə (Soyuqbulaq)
Damdabaca (Germi)

**Damdabaca** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 78 nəfər yaşayır (22 ailə).

## İstinadlar
Qızıl Samba

Futbol mükafatı sayılan **"Qızıl Samba"** Avropa qitəsində ilin ən yaxşı braziliyalı oyunçusuna təqdim olunur. Mükafat Sambafoot şirkəti tərəfindən təsis edilmişdir. İlk mükafat 2008-ci ildə öz sahibini tapmışdır. Qalib 3 mərhələlik sorğu ilə müəyyən edilir. Buraya jurnalistlər, futbolçunun yoldaşları və internet üzərindən səsvermə daxildir.

## Tarix
* 2008-ci ildə qalib Milan FKın yarımmüdafiyəçisi Kaka olmuşdur. Mançester Sitidən Robinyo və Sevilyadan Luis Fabiano ardıcıl olaraq ikinci və üçüncü yerləri tutmuşdur. Namizədlər sırasında 30 futbolçu var idi. Səsvermə dekabr ayının 1-dən 30-dək davam etmişdir. Nəticədə  səslərin 25.03%-ı Kaka lehinə, 14.34% Robinyo üçün,  13.65% səs isə Luis Fabiano üçün verilmişdir.
* 2009-cu ildə, Luis Fabiano 20.91% səs ilə qalib olmuşdur. Növbəti pillələri isə Julio Sezar (17.58%) və Kaka (16.35%) tutmuşdur.
* 2010-cu ildə, İnter Milan FK klubundan Maykon (12.60%) qalib seçilmişdir. Növbəti pillələri isə Ernanes (10.76%) və Tiaqo Silva (9.56%) tutmuşdur.
* 2011-cu ildə, Milan FK klubundan Tiaqo Silva (16.33%) qalib olmuşdur. Növbəti pillələri isə Barselonadan Daniel Alves (15.56%) və Portudan Halk (14.41%) tutmuşdur.
* 2012-ci ildə 30 nəfər namizəddən ibarət olan siyahının qalibi Noyabr ayının 26-da bəyan edilmişdir. Pari Sen-Jermen FK klubunun oyunçusu Tiaqo Silva (17.70%) qalib olmuşdur. Növbəti pillələri isə Ramires (17.04%) və Villian  (10.19%) tutmuşdur..
* 2013-cü ildə, Tiaqo Silva ardıcıl üçüncü dəfə mükafatı qazanmışdır. Növbəti pillələri isə Dante və Oskar tutmuşdur.
* 2014-cü ildə, Neymar ilk dəfə rekord göstərici ilə (29.20%) qalib oldu. Növbəti pillələri isə Miranda və Felipe Melo tutmuşdur.
* 2015-ci ildə, Neymar ardıcıl olaraq ikinci dəfə bu mükafatı qazanmışdır. Növbəti pillələri isə Kosta və Felipe Melo tutmuşdur.
* 2016-cı ildə, Koutinyo ilk dəfə mükafatın qalibi olmuşdur.

## Qaliblər

## İstinadlar
"Cənub qara metallurgiya müəssisələrinin bərpa edilməsinə görə" medalı

**"Cənub qara metallurgiya müəssisələrinin bərpa edilməsinə görə" medalı** — SSRİ medalı.

## İstinadlar
Əl-Hədid

**"əl-Hədid"** — İranda dərc olunmuş qəzet.

## Tarixi
Qəzet 1898-ci ildə nəşr edilmişdir.

Cənubi Azərbaycanda dövrün tanınmış şəxsiyyətlərindən biri Hüseyn xan Ədalət tərəfindən çap olunmuşdur.

## Fəaliyyəti
Bu mətbu orqan publisistik dillə ölkənin ictimai-siyasi vəziyyətini açıb göstərir, xalqı müstəmləkəçilərə və istibdada qarşı mübarizəyə səsləyir, ölkədə islahatlar keçirilməsinə, qabaqcıl ideyaların yayılmasına səy göstərirdi.

## İstinadlar
Gəncineyi-fünun

**"Gəncineyi-fünun"** — Cənubi Azərbaycanda nəşr olunmuş jurnallardan biri.

## Tarixi
H.Tağızadə, M.Şəbüstəri, H.Ədalətlə birgə Cənubi Azərbaycanda dövrün tanınmış şəxsiyyətlərindən biri Məhəmmədəli Tərbiyət tərəfindən çap olunmuşdur.

1902-ci ildə Təbrizdə nəşr olunan "Gəncineyi-fünun" tək Cənubi Azərbaycanda deyil, həmçinin bütün İranda ilk elmi-ədəbi jurnal hesab olunur.

Məhəmmədəli Tərbiyət 1921-1925-ci illərdə Cənubi Azərbaycanın maarif naziri vəzifəsini daşıdığı zaman, ölkəyə maarif və mədəniyyətin qorunmasına böyük qayğı göstərir. Həmin illərdə Təbrizdə "Gəncineyi-fünun" jurnalının nəşrini bərpa edir.

## Fəaliyyəti
Bu mətbu orqan publisistik dillə ölkənin ictimai-siyasi vəziyyətini açıb göstərir, xalqı müstəmləkəçilərə və istibdada qarşı mübarizəyə səsləyir, ölkədə islahatlar keçirilməsinə, qabaqcıl ideyaların yayılmasına səy göstərirdi.

Jurnalda nəşr olunan yazılar dörd mövzu ətrafında birləşirdi:
#Elm və texnika ilə bağlı yeniliklər.
#İncəsənətdən, tarix və ədəbiyyatdan bəhs edən "İncəsənət bələdçisi". Bu rubrikanı Məhəmmədəli Tərbiyət hazırlayırdı.
#"Qədim mədəniyyətlər, sivilizasiyalar". Bu bölmədə Avropanın tarixçi alimlərinin (xüsusilə fransız Qustav M.Bonun) əsərlərindən örnəklər verilirdi. Həmin əsrələri Həsən Tağızadə çevirir və onların çox zaman geniş şərhini hazırlayırdı.
#Bədii əsərlərdən edilmiş tərcümə nümunələri sonuncu bölmədə yerləşdirilirdi. Macəra ədəbiyyatını, xüsusilə fransız yazıçısı Jül Vernin əsərlərini tanınmış şair Mirzə Yusif xan Etisamimülk (görkəmli şairə Pərvin Etisaminin atası) çevirirdi.

## İstinadlar