open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sivilizasiya sərdabəsi

**Sivilizasiya sərdabəsi** () – 1937-1940-cı illərdə ABŞ-nin Corciya ştatında yerləşən Oqltorp Universitetində tikilən möhürlü, havakeçirməz otaq. 57 m3 həcmə malik otaqda bir çox artefakt və sənəd saxlanılır və 8113-cü ildə açılması planlaşdırılır. Otağın yaradılma məqsədi hazırkı dövrün mədəniyyətini gələcək dövrlərə çatdırmaqdır. Sivilizasiya sərdabəsi gələcək nəslə mədəniyyəti çatdırmaq üçün edilən ən yaxşı cəhd kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür.

## Tarixi
Zaman kapsulası funksiyası daşıyan otağı yaratmaq ideyası universitetin keçmiş rektoru Tornvell Yakobsa məxsusdur. T.Yakobs keçmiş mədəniyyətlərin gələcək nəsillərə çox az məlumat buraxdığından şikayətçi idi. Buna görə də bu cür otağın yaradılmasını çox istəyirdi. Otaq dünyada ilk zaman kapsulu hesab olunur.

Yakobs bu işdə ona kömək etməsi üçün ABŞ kinematoqrafı, fotoqrafı və ixtiraçısı Tomas Pitersə müraciət etmişdir. Piters layihə arxivçisi və inşaat müdiri vəzifəsinə gətirildi. Otaq universitetin keçmiş üzgüçülük hovuzunun yerində, yerin 7 metr dərinliyində, qranit qayaya inşa edildi. Qapının arxasında divarlar sukeçirməz şəkildə hazırlanmışdır.

Artefaktları oksidlənmədən və paslanmadan qorumaq üçün şüşə ilə örtülmüş və oksigenlə doldurulmuş polad qoruyucuların içinə qoyulmuşdur. Möhürlənməzdən əvvəl bütün hava sorulub paslanmamanın qabağını almaq üçün otağa azot qazı buraxıldı.

Otaq 25 may 1940-cı ildə möhürlənmiş və açılış tarixi 8113-cü il kimi müəyyənləşdirilmişdir.

## İçindəkilər
Otaqda saxlanılması üçün Budweiser pivəsi, protez, kişi və qadın manikenlər, stolüstü oyunlar, plastik oyuncaqlar, boşqab, vazelin, corab, tikiş maşını, kalkulyator, toxum kimi maraqlı əşyalar toplanmışdır. Bundan əlavə, son 6000 ildə bəşəriyyətin əldə etdiyi 600.000 səhifəlik yazılı material mikrofilm üzərində toplanmışdır. Eyni zamanda, Adolf Hitler, İosef Stalin, Benito Mussolini, Franklin Ruzvelt kimi tarixi şəxsiyyətlərin də səs qeydləri mövcuddur.

Otağın girişinə həkk olunmuş lövhədə bunlar yazılmışdır:

Gələcək nəsillərin ingilis dilini unutma ehtimalına qarşı möhürlü otağın qarşısına "Dil birləşdiricisi" adlı maşın quraşdırılmışdır.

Yakobsun bu ideyası daha sonra bir çox zaman kapsulunun yaradılmasına ilham vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
2003 FİFA Konfederasiyalar Kuboku Finalı

**2003 FİFA Konfederasiyalar Kuboku Finalı**  —  2003-cü il FİFA Konfederasiyalar Kubokunun qalibini müəyyənləşdirmək üçün keçirilmiş futbol matçı idi. Matç 2003-cü ilin 29 iyun tarixində Stad de Frans stadionunda, Kamerun və Fransa yığmaları arasında baş tutdu. Oyunun 97-ci dəqiqəsində vurulan qızıl qol sayəsində Fransa millisi matçı qalib tərəf kimi başa vurdu. Final matçında Kamerun yığması meydana üzərində, Kolumbiya millisinə qarşı keçirdikləri yarımfinal matçı zamanı ürək tutmasından meydandaca həyatını itirmiş komanda üzvü olan Mark Vivyen Foe-nin adı, döğum və vəfat tarixləri yazılmış forma ilə çıxmışdı.  Medal və mükafatların təqdimatı zamanı Kamerun millisinin iki üzvü əllərində Foenin böyük şəkillərini tutmuşdur ki, məhz ikincilik medalı onun üzərində asılmışdı. Fransa millisinin kapitanı Marsel Desailliyə medal təqdim edilərkən o, bu medalı Kamerun millisinin kapitanı Riqobert Sonq ilə birgə nümayiş etdirdi.

## Finala gedən yol

## Oyunun nəticələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Match report
Bəbir Hüseynov

**Bəbir Hüseynov** () — Azərbaycan jurnalisti. Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalist, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı.

## Həyatı
1932-ci ilin dekabrın 26-da Ağdamın Novruzlu kəndində dünyaya göz açan qocaman jurnalistin mətbuata gəlişi bir qədər dolaşıq yollardan keçib. 7 illik məktəbi bitirdikdən sonra Bəbir müəllim Ağdam Pedaqoji məktəbində təhsilini davam etdirib. Daha sonra o, Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə qəbul olunub, tarix müəllimi və ictimaiyyətçi ixtisasına yiyələnib. Təhsil aldığı dövrdən öz yaşıdlarından fəallığı ilə fərqlənən Bəbir müəllim məktəbdə tarix müəllimi, daha sonra yerli komitə sədri, partiya təşkilat katibi kimi məsul vəzifələrdə çalışıb. 1979-cu ildən isə jurnalistika sahəsindəki fəaliyyət dövrü başlayıb. Həmin ildən etibarən Ağdamda nəşr olunan "Lenin yolu" qəzetinin redaktoru vəzifəsində işləyib. Yüksək təşkilatçılıq qabiliyyətinə malik olan Bəbir müəllim qısa müddət ərzində yaradıcı gəncləri bir araya toplayaraq qəzetin fəaliyyətində yeni cığır açmağa nail olub. Ağdamın mövcud problemlərinin həlli, yeni nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi, milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsini qəzetin səhifələrinin daimi mövzularına çevirib. 1979-cu ildən "Ağdam" qəzetinin redaktoru kimi çalışıb və Mətbuat Şurasının Ahıl Jurnalistlər Məclisinin üzvü olub.

Bəbir Hüseynov 91 yaşında vəfat edib.

## Həmçinin bax
* Elxan Əliyev (jurnalist)
* Dilbər Axundzadə

## İstinadlar
Frigiya-yunan fərziyyəsi

**Frigiya-yunan fərziyyəsi** — Hind-Avropa dil qrupunun fərziyyəvi qolu. Bu qrup qədim yunan (müxtəlif dialektləri ilə birlikdə) və Frigiya dillərini birləşdirir. Yunan dili erməni (erməni-yunan; ari-yunan), qədim makedon və messap dilləriylə də uyğunlaşdırılmışdır. Ermənicə istisna olmaqla, bu dillər bəzən "yunan" qrupu altında sinifləşdirilir.

Çexiya dilşünası Vatslav Blajek bu iki dilin qədimliyi və həmin dillərdə yazılmış mətnlərin az olmasından onların sinifləşdirilməsinin doğru olmadığını deyir. Klod Briks qədim yunan və frig dillərində digər dillərdə olmayan bənzərliklərin olduğunu deyir.

## Biblioqrafiya
* 
* 

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
2018 FİFA Dünya Kuboku G qrupu

**  [[2018 FİFA Dünya Kuboku]] G qrupu **nda oyunlar 18-28 iyun 2018 tarixlər arasında oynanıldı. Qrupdakı komandalar Belçika, Panama, Tunis, İngiltərə millilərindən ibarətdir.Qrupda ilk iki yeri tutan Belçika və İngiltərə milliləri 1/8 final mərhələsinə yüksəldilər.

## Komandalar

; Qeydlər

## Turnir cədvəli

1/8 Final mərhələsində:
* G qrupu birincisi Belçika, H qrupu ikincisi Yaponiya millisi ilə oynayacaq.
* G qrupu ikincisi İngiltərə, H qrupu birincisi Kolumbiya millisi ilə oynayacaq.

## Oyunlar
Məqalədəki bütün oyunların vaxtı Rusiya vaxtı ilə verilib.

### Belçika - Panama
Rəqiblər bu matçdan əvvəl heç vaxt üz-üzə gəlməyib.



### Tunis - İngiltərə


### Belçika - Tunis


### İngiltərə - Panama


### İngiltərə - Belçika


### Panama - Tunis


## İntizam
Fair play xalları:

*ilk sarı kart: -1 xal
*ikinci sarı kart ( və nəticədə qırmızı kart): -3 xal
*birbaşa qırmızı kart: -4 xal
*sarı kart və birbaşa qırmızı kart: -5 xal

Yuxarıdakı qaydalar komandada oynayan hər oyunçuya tətbiq olunur.

## İstinadlar
Şahzadə Çanqle

**Çanqle** (长乐公主) — Qərbi Vey dövlətindən şahzadə, Göytürklərin ilk xatunu. 551-ci ilin iyunu Bumın xaqanla evlənmişdir.
Qutluq xaqan

**Tutu Qutluq xaqan** (地頭可汗阿史那庫頭) — Bumın xaqanın ortancıl oğlu idi.

## Hakimiyyəti
Qardaşı Muğan xaqanın dövründə ölkənin şərq bölgələrində "kiçik xaqan" kimi təsdiq olunmuşdur. 563-cü ildə Muğan xaqanın Şimal Ki imperiyasına qarşı səfərinə qoşulmuşdur.

## İstinadlar
Məşədi Qərib məscidi

**Məşədi Qərib məscidi** — Bakı şəhərinin Xəzər rayonunun Buzovna qəsəbəsində yerləşən məscid.

## Haqqında
Bakı şəhərinin Xəzər rayonunun Buzovna qəsəbəsində yerləşən məscid 1876-cı ildə yerli əhali tərəfindən tikilib. Məscidin sahəsi 250 m² təşkil edir və burada eyni vaxtda 160 nəfər ibadət edə bilər. Məscidin dini icması dövlət qeydiyyatından keçib.

## Həmçinin bax
*Buzovna

## İstinadlar
Əldəqayırma partlayıcı maddələr

**Əldəqayırma partlayıcı maddələr** — partlayış üçün təyin olunmamış bir sıra digər təyinatlı maddələrdən (müxtəlif gübrələr, dərman preparatları, turşular, metal tozları və s.) düzəldilən partlayıcı maddələrdir.

Əldəqayırma partlayıcı maddələr müxtəlif kimyəvi maddələrin birləşməsindən düzəldilir. Digər partlayıcılardan əsas fərqi isə, hər kəs tərəfindən düzəldilə bilinməsidir. Bu partlayıcıların gücü digər populyar sənaye partlayıcılarının gücünün- yəni trotil ekvivalentinin 60-90%-ni təşkil edir. Əldəqayırma partlayıcıların gücü qarışıqların tərkibinə görə dəyişir. Qarışığa sənaye istehsalı olan partlayıcılardan, xüsusi güc artıran qarışıqlardan qatılmaqla gücü artırıla bilər.

## Mənbə
* Hərbi bilik jurnalı 2015 №3 “Əldəqayırma partlayıcı maddələr və qurğulara qarşı mübarizənin müasir problemləri  səh 30-42
*https://mod.gov.az//images/pdf/cb8faa0e42173ec5f49647ff806cc426.pdf
* Hərbi bilik jurnalı 2015 №6 “Əldəqayırma partlayıcı qurğuların düzəldilməsinə və istifadəsinə qarşı mübarizə” səh 3-16
*https://mod.gov.az//images/pdf/4bbbd39f05792316154dfe59ca7139cf.pdf
Dündar Əli Əfəndi

**Dündar Əli Osmanoğlu** () — Osmanlı sülaləsinin onuncu rəisi və Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı
Şahzadə Dündar Əli Əfəndi 1930-cu ildə Dəməşqdə dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülhəmidin oğlu Mehmed Səlim Əfəndinin oğlu Mehmed Əbdülkərim Əfəndi, anası isə onun xanımı Nemət xanım idi. Balaca Dündar atasının sürgündə yaşadığı Dəməşqdə dünyaya gəlmiş, 1 yaşı tamam olmamış anası və atası ayrılmışdı. Atasının taxt mübarizəsi uğrunda Şərq ölkələrinə səyahət etməsi səbəbilə bundan sonrakı həyatını anasıyla keçirmişdir. 1935-ci ildə atası vəfat etmiş, bu səbəblə 2 il boyunca Beyrutdakı babası Mehmed Səlim Əfəndinin yanında qalmışdır. Ancaq babasının 1937-ci ildə vəfat etməsiylə yenidən Dəməşqə döndülər. Burada Yüsra xanımla evləndi. Övladı olmamışdır.

1995-ci ildə yenidən Türkiyə Cümhuriyyəti vətəndaşı oldu. 2017-ci ildə Osman Bəyazid Əfəndinin vəfatının ardından Osmanlı sülaləsinin rəisi elan olundu. 18 yanvar 2021-ci ildə vəfat etdi və ailə rəisliyi Harun Əfəndiyə ötürüldü.

## Mənbə
* https://web.archive.org/web/20060615093709/http://www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey13.htm
* http://www.turkcebilgi.net/haberler/guncel/son-osmanli-vefat-etti-320878.html

## İstinadlar
Qornya Maoça

**Qornya Maoça** (, ), əvvəllər **Karavlasi** () — Bosniya və Herseqovinanın Tuzla kantonunun Srebrenik bələdiyyəsində kənd. Mayevisa dağ silsiləsində yerləşən kəndin adı Azərbaycan dilinə "*Yuxarı Maoça*" olaraq tərcümə olunur.

## Coğrafiya
Qornya Maoça Bosniya və Herseqovinanın şimal-şərqində, Mayevisa dağ silsiləsinin üzərində yerləşir.

## Tarix
Kənd əvvəllər Karavlasi olaraq bilinirdi. Bosniya müharibəsi zamanı kəndin serb əhalisi etnik təmizləməyə məruz qalmışdı. Müharibədən sonra, kəndə yerli və əcnəbi vəhhabilər yerləşmişdir. Onların çoxu Bosniya Mücahidininin üzvü idi.

### Ekstremizm iddiaları
2010-cu ildə kəndin İslam ekstremizmi ilə əlaqəsi və terrorist sığınacağı olması iddialarının yayılmasından sonra, müxtəlif yerli və beynəlxalq KİV-ləri kəndə böyük diqqət göstərmişdir. FBI təşkilatının direktoru Robert Myuller 2009-cu ilin noyabr ayında Bosniya və Herseqovinanı ziyarət etdi. Bu ziyarətində Myuller dövlət başçısına özünün və ABŞ hökumətinin Qornya Maoça kəndində yaşayan vəhhabilərə görə narahat olduğunu bildirmişdi. 2 fevral 2010-cu ildə kənddə yüzlərlə polisin və 11 fərq hüquq-mühafizə orqanının təşəbbüsü ilə bir reyd keçirilmişdi. Hadisə düz on saat davam etmişdir. Reyd yeddi nəfərin həbs edilməsi və az miqdarda silah-sursatın ələ keçirilməsi ilə nəticələnmişdir.

Əməliyyatın və mətbuatda yaranan reaksiyanın həcmini nəzərə alındıqda, nəticə çoxunun fikrinə görə heç bir təsir bağışlamamışdır. Əməliyyatla tanış olan bir ABŞ diplomatı "Azadlıq Radiosu"na "polisin orada ortaya çıxartdığı şeylərə əsasən, Qornya Maoçadakı sələfilər bir az həvəskarlara bənzəyirlər" demişdir.

Buna baxmayaraq, Almaniya hökuməti Bosniya və Herseqovina hökumətinə ölkədəki hüquq-mühafizə orqanlarına göstərdiyi yardımları gücləndirməyə hazır olduğunu bildirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The VICE Guide to the Balkans - Part 5  
* B92 - News - Bosnian police arrest Wahhabi leader 

## Həmçinin bax
* Oşve
* Donya Boçinya
Dekameron (film, 1971)

**"Dekameron"** () — Covanni Bokkaççonun eyniadlı əsəri əsasında 1971-ci ildə rejissor Pyer Paolo Pazolininin çəkdiyi film. Janrına görə poetik-fəlsəfi retro komediyadır. Rejissorun "Həyat trilogiyası"na daxil olan birinci filmdir. Həmin trilogiyaya həmçinin "Kenterberi hekayələri" (1972) və "Min bir gecənin gülü" (1974) filmləri də daxildir.

## Məzmun
Film bir-birilə heç bir bağlılığı olmayan yeddi novelladan ibarətdir. Filmdə parlaq, istehzalı və komik əhvalatlarla dərin səmimiyyət doğuran, fəlsəfi-lirik epizodlar birləşir. Birinci misala tacir Andreuçço və monastırdakı bağban haqqında əhvalatı, ikinciyə isə zadəgan qadınla nökərin sevgisi və ölən adamın öz dostunun yanına gəlməsini aid etmək olar. Burada Bokaççonun əsərinin uğurlu təqdimatı ilə yanaşı, orta əsrlər İtaliyasının məişəti və adətlərini də görmək mümkündür.

Filmdəki kəndli, sənətkar və rahibə obrazları olduqca koloritli və realdır. Rejissor Pyer Paolo Pazolini özü burada təxəyyül məhsulu olan, kilsədə işləməyə gəlmiş  rəssam Cotto rolunu ifa edir. Ədəbi nümunədə belə bir qəhrəman olmasa da, əsərdə onun yaradıcılığı haqqında məlumat verilir.

Pazolininin "Dekameron"u elə Bokaççonun "Dekameron"u kimidir. Bu əsər insanpərvərlik himni, insanın tərənnümü və onun həyatının incə, hərtərəfli təsviri deməkdir.

Filmdə istifadə olunmuş novellaların siyahısı:
# Birinci gün; Birinci novella
# İkinci gün; Beşinci novella
# Üçüncü gün; Birinci novella
# Dördüncü gün; Beşinci novella
# Beşinci gün; Dördüncü novella
# Altıncı gün; Beşinci novella
# Yeddinci gün; İkinci novella
# Yeddinci gün; Onuncu novella
# Doqquzuncu gün; Onuncu novella

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi:** Covanni Bokkaçço
:**Ssenari müəllifi:** Pyer Paolo Pazolini
:**Rejissor:** Pyer Paolo Pazolini
:**Operator:** Tonino Delli Kolli
:**Rəssam:** Dante Ferretti
:**Bəstəkar:** Ennio Morrikone
:**Geyim rəssamı:** Danilo Donati
:**Prodüser:** Alberto Qrimaldi

## Rollarda
* Franko Çitti — *Çappelletto*
* Ninetto Davoli — *Andruçço*
* Yovan Yovanoviç — *Rustiko*
* Angela Lüçe — *Peronella*
* Pyer Paolo Pazolini — *[[Cotto]]*
* Silvana Manqano — *Madonna*
* Vinçenso Kristo
* Qabriella Frankel
* Vinçenso Amato
* Qvido Alberti

## Mükafatlar
Film Berlin Film Festivalında münsiflər heyətinin xüsusi mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Matsuşima

**Matsuşima** və ya **Matsu adaları** () — Yaponiyanın Miyaqi prefekturasına daxil olan 260 adadan ibarət olan arxipelaq.

## Növlər
Matsuşima üzərində "Sokan", "Reykan", "Yukan" və "İkan" adlı dörd möhtəşəm müşahidə nöqtəsi var.

Fayl:matsushima_otakamori08Dec07.jpg|
Fayl:matsushima_tomiyama10Mar07.jpg|
Fayl:matsushima_ogidani23Nov07.jpg|
Fayl:matsushima_tamonsan11Feb07.jpg|


## Mənbə
* Matsushima
2018 FİFA Dünya Kuboku H qrupu

[thumb|2018-də Rusiyada istifadəyə verilmiş [2018 FİFA Dünya Kubokunda H qrupunu təsvir edən poçt markası.]]
**  [[2018 FİFA Dünya Kuboku]] H qrupu **nda oyunlar 19-28 iyun 2018 tarixlər arasında oynanıldı.Qrupdakı komandalar Polşa, Kolumbiya, Seneqal, Yaponiya millilərindən ibarətdir.Qrupda ilk iki yeri tutan Kolumbiya və Yaponiya milliləri 1/8 finala yüksəldilər.

Dünya Kubokları tarixində ilk dəfə məhz bu qrupda növbəti mərhələyə keçəcək komandanı müəyyənləşdirmək üçün "fair-play" qaydalarından istifadə edildi.Belə ki,Yaponiya və Seneqal milliləri əsas Klassifikasiya qaydalarına əsasən 2-ci yeri tutmuşdular.Lakin Yaponiya Seneqaldan daha az sarı kart aldığı üçün 1/8 final mərhələsinə yüksəldi.

## Komandalar

; Qeydlər

## Turnir cədvəli

1/8 Final mərhələsində:
* H qrupu birincisi Kolumbiya, G qrupu ikincisi İngiltərə millisi ilə oynadı.
* H qrupu ikincisi Yaponiya, G qrupu birincisi Belçika millisi ilə oynadı.

## Oyunlar
Məqalədəki bütün oyunların vaxtı Rusiya vaxtı ilə verilib.
### Kolumbiya - Yaponiya


### Polşa - Seneqal


### Yaponiya - Seneqal


### Polşa - Kolumbiya


### Yaponiya - Polşa


### Seneqal - Kolumbiya


## İntizam
Fair play xalları:

*ilk sarı kart: -1 xal
*ikinci sarı kart ( və nəticədə qırmızı kart): -3 xal
*birbaşa qırmızı kart: -4 xal
*sarı kart və birbaşa qırmızı kart: -5 xal

Yuxarıdakı qaydalar komandada oynayan hər oyunçuya tətbiq olunur.

## İstinadlar
Mehmed Əbdülkərim Əfəndi

**Mehmed Əbdülkərim Əfəndi** () — 34. Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin böyük oğlu Mehmed Səlim Əfəndinin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı
Şahzadə Mehmed Əbdülkərim Əfəndi 1906-cı ildə Yıldız sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Əbdülhəmidin böyük oğlu Mehmed Səlim Əfəndi, anası isə Nilüfər xanım idi. Qalatasaray litseyindən məzun olmuşdur. Hərb akademiyasında təhsil alarkən 1924-cü ildə çıxan qanunla bütün ailəsi ilə birlikdə sürgünə göndərildi. Əvvəlcə atasıyla birlikdə Livanın Cuniyə şəhərində məskunlaşdı. Burada xristian qonşularının qızı ilə bir-birini sevdilər. Qız dinini dəyişərək Nemət adını aldı və cütlük 1930-cu ildə evləndi. Buna baxmayaraq atası Səlim Əfəndi bu evliliyi qəbul etmədi. Bu səbəblə Əbdülkərim Əfəndi xanımıyla birlikdə Dəməşqə köçdü. Burada maddi sıxıntılar içinə düşdülər və cütlük bir il sonra ayrıldı.

Elə bu əsnada ruslar Dəməşqdəki səfirlik vasitəsilə şahzadəyə müraciət etdilər və onu Şərqi Türkistanda yaradılacaq yeni bir dövlətin rəhbərliyinə çağırdılar. Digər yandan bölgədəki gücünü itirmək istəməyən Yaponiya da eyni təkliflə şahzadəyə müraciət etdi. Bu səbəblə Əbdülkərim Əfəndi 1932-ci ildə Hindistana, daha sonra isə Tokioya yola düşdü. Ancaq Yaponiyanın güclənməsinə mane olmaq istəyən ABŞ və SSRİ o illərdə Yaponiya ilə müharibə şəraitində olan Çini dəstəkləməyə başladılar.

Nəticədə Yaponiyada gözlədiyini ala bilməyən Əbdülkərim Əfəndi şəxsən özü Şərqi Türkistana getdi və əhalini ayaqlandırmağa başladı. Ancaq yaratdığı müvəqqəti birliklər Çin ordusuna məğlub oldu və canını güclə qurtaran Əbdülkərim Əfəndi siyasi qaçqın kimi əvvəlcə Kaliforniyaya, daha sonra isə Orxan Əfəndiylə birlikdə Nyu-Yorka getdi. Birlikdə yaşadığı Orxan Əfəndi bir gün siqaret almaq üçün evdən çıxmış, geri döndüyündə isə Əbdülkərim Əfəndini yerdə ölü vəziyyətdə tapmışdır. Cinayətin arxasında Rus və ABŞ gizli təşkilatının olduğu və ya istədiyini ala bilməyən Yaponiyanın olduğu fərz edilir. Nyu-Yorkda dəfn olunan şahzadənin məzarı sonralar itsə də, illər sonra nəvəsi tərəfindən tapılmışdır.

## Ailəsi
24 fevral 1930-cu ildə Nemət xanımla (d. 25 dekabr 1911, Dəməşq — ö. 4 avqust 1981, Dəməşq) evlənsə də, 1931-ci ildə ayrıldılar. 2 övladı oldu:

* **[[Dündar Əli Əfəndi]]** (d. 30 dekabr 1930, Dəməşq — ö. 18 yanvar 2021, Dəməşq)
* **[[Harun Əfəndi]]** (d. 10 fevral 1932, Dəməşq)

## Mənbə
* http://www.ekrembugraekinci.com/makale.asp?id=377
* http://www.milatgazetesi.com/padisaha-hain-diyenin-kendisi-haindir-haber-51927
Slovo (bina)

**Slovo binası** – Xarkovdakı Mədəniyyət küçəsi 9-da yerləşən yaşayış binası. Ötən əsrin 20-ci illərində Xarkovda müxtəlif peşə sahiblərinin nümayəndələri üçün kooperativ yaşayış evləri tikilməsi "bum"u başlamışdır. Həmin dövrdə tikilən bu tipli yaşayış evlərinə * "Dərzi", "Həkim", "Qırmızı bankir"* adlı binaları göstərmək olar. 1928-ci ildə isə ədəbiyyatşünaslar üçün "Slovo" adlanan yaşayış binası tikilmişdir.

Mixail Daşkeviçin layihəsi əsasında tikilən bina modern və konstruktivizm üslubları arasında orta mövqe tutur. Plana əsasən bina simvolik olaraq kiril əlifbasının "C" hərfi (slavyan əlifbasında – "söz" kimi tərcümə edilən "slovo" sözünü bildirir) formasında tikilmişdir. Yalnız 1930-cu ildə binanın sakinləri buraya köçürülmüşdür. Yazıçıların binaya köçdükləri 4 ildən sonra artıq repressiya başlamışdır. Onun ilk "qaranquş"larından biri İvan Baqryanı olmuşdur. 1932-ci ildə həbs edilsə də, sonradan azad buraxılan ədəbiyyatşünas Stalin rejiminin iyrəncliklərinin ətraflı təsvirini özünün "Gefsiman bağı" romanında vermişdir. Buranın tezliklə "Krematoriy" adını aldığını bildirmişdir. 66 mənzilli binanın 40-a yaxın mənzilinin sakini repressiya qurbanı olmuşdur.
.

1933-cü ildə Mixail Yalovoyu Kommunist partiyasının mərkəzi komitəsinin ikinci katibi Pavel Postışevə qarşı suiqəsdə Aleksandr Şumski ilə casusluq və əlaqədə ittiham edərək həbs edirlər. Mixail Yalovoy ilk əvvəl 10 il həbs düşərgəsinə göndərilsə də, 4 ildən sonra onu güllələyirlər. Yalovoyun həbsindən sonra Nikolay Xvılevoy dostlarını mənzilinə qonaq çağıraraq qonşu otaqda özünə intihar edir. Ölümündən əvvəl yazdığı məktubda bunları yazmışdır:

Ölümündən bir neçə il sonra onu "burjua milliyyətçiliyi"ndə günahlandıracaqdılar.

## Sakinləri

Uzun müddət binanın divarında Pavel Tıçinin adı olan memorial lövhə asılmışdır. Yalnız 1980-ci illərin sonlarında Perestroyka (Yenidənqurma) dövründə vaxtilə burada yaşamış və çalışmış yazıçıların tam olmayan siyahısı qoyulsa da, 10 il sonra naməlum şəxslər tərəfindən qoparılaraq məhv edilmişdir.

Tam siyahının rəsmi açılışı 2003-cü ilin avqustunda Ukraynanın müstəqillik günündə baş tutmuşdur.

## İstinadlar
"Yəhuda" ordeni

**İuda ordeni** — 1709-cu ildə Rusiya çarı I Pyotrun əmri ilə getman İvan Mazepanın təltif edilməsi üçün tək nümunədə hazırlanmış orden.

## Ordenin təsviri
Orden 5kq çəkiyə malik gümüşdən hazırlanmış dairə formasında idi. Dairənin içərisində ağcaqovaq ağacında edam edilən İuda İskariot, 30 gümüş pul və yazı təsvir olunmuşdur. İuda İskariotun bu ordendə təsvir edilməsi simvolik xarakter daşıyır. Çünki İsa Məsihin 12 həvarisindən biri olan İuda Sonuncu şam yeməyi zamanı onu 30 gümüş pula romalılara satmışdır. Təsvirin aşağısında bu yazı vardır:

*"Lənətə gəlmiş pulpərəst İuda boğulur".*

I Pyotr vaxtilə təltif etdiyi Andrey Pervozvannı ordeninin əvəzinə ona xainlik edərək İsveç kralı XII Karlın tərəfinə keçmiş Mazepanı bu ordenlə təltif etməyi tapşırmışdır. Lakin I Pyotrun planı baş tutmamışdır.

Nəticədə I Pyotr tərəfindən Bütün Təlxəklər, Sərxoşlar və Dəlisovlar kilsəsi (I Pyotr İçki məclislərində, karnavallarda əylənmək məqsədilə katolik kilsəsinə parodiya olaraq yaratmışdır.) yaradılmış və ordenlə knyaz Yuri Fyodoroviç Şaxovski təltif olunmuşdur. .

## Keçidlər
* "Орден Иуды": Проклята Мазепа 300 лет спустя 
* Медаль для "нового Иуды"

## İstinadlar
Baba Samid məqbərəsi

**Baba Samid məqbərəsi** — Səfəvilər dövrünə aid olan tarixi abidə.

## Tarixi
Türbə Sabirabad rayonun Şıxlar kəndi ərazisində magistral yolunun kənarında yerləşir. Türbənin tarixi haqqında Azərbaycan Tarix İnstitutunun professoru, tarix-elmləri doktoru Məşədixanım Nemətova araşdırmalar aparmış və bu haqda fikirlərini dəfələrlə nəşr etdirmişdir. Baba Samid türbəsinin ərəb-fars dillərində yazılmış 9 sətrlik 1-ci 3 sətrində Qurandan XIX surə, 31-32-ci ayələr yazılmışdır. 4-5-ci sətrlər Həzrəti Əlinin (ə.s) tərifinə həsr olunmuş, qalan 4 sətrdə türbənin Səfəvi şahı 1-ci Təhmasib vaxtında Şirvan bəylərbəyisi Abdulla xan Ustaclının əmri ilə 993-cü ildə hicri ilinin zülqəddə ayında (XI-1585-ci miladi ili) «xoşbəxtliklər mənbəyi olan seyidlərin (burada seyid «böyük» mənasındadır) başçısı Baba Samid ibn Bektaş ibn Sultan Əli ibn Həzrəti Musa Ərriza üçün bina olunmuşdur» sözləri yazılmışdır. Kitabədən göründüyü kimi Baba Samid Hacı Bektaşın oğludur. Onu da İmam Rza (765-818) ilə bağlayırlar. Hacı Bektaşın İmam Rzanın oğlu kimi (yəni təriqət övladı) verilməsi onun rəhbərlik etdiyi cəmiyyətin şiəliklə məşğul olmasına işarədir.

Sabirabad yaxınlığında yerləşən Baba Samid türbəsi hələ də əhali tərəfindən yad edilir,ancaq Sovet dövründə olan laqeydlik nəticəsində həm sufiliyin tədqiqi,həm də onların ənənələrini bilmək qeyri-mümkün olmuşdur.

Bəktaşilik hərəkatının 16-cı əsrdə Azərbaycanda yayıldığı məlumdur. Baba Samid orta əsr Azərbaycan və Türkiyədə geniş yayılmış Şiə Sufi təriqətidir. Bəktaşi (bəktaşiyyə) təriqətinin bir qolu olduğu düşünülür.Səfəvilərin Azərbaycanı ələ keçirəndən sonra bu şiə təriqəti hakimiyyət tərəfindən irəli sürülüb. XVI-XIX əsrlər boyu Sufi təkkələrinin sayı çox olub.

Azərbaycanda Baba Samid hərəkatının tarixi olduqca zəif tədqiq olunmuşdur.

## Qəbirlər

Şirvanın ilk xanı olan Ağası xanın övladlarının bəziləri və bir xanımı burada dəfn olunub.

# İsmail bəy Sərkər (1760-1848) - Mərzili obasının sahibi. 
# Xədicəxanım xanım Məlik Məmməd xanın qızı ilə 1771-ci ildə evlənmişdi, 1783-cü ildə vəfat etdi.
# Haşim xan Sərkər (1773-1845).
# Cəfər bəy Sərkər (1776-1827) - 1810-cu ildə Rudbar bəylərindən Gəray bəyin qızı Soltan bikə ilə evlənmişdir. 
# Abdulla bəy Sərkər (1778-1842).
# Mehdi bəy Sərkər (1780-1827).

## Qalereya

Fayl:Baba Samid minbəri1.jpg
Fayl:Baba Samid minbəri2.jpg
Fayl:Baba Samid minbəri.jpg


## Həmçinin bax
*Qalaqayın məscidi
*Şamaxı məscidi
*Köhnə hamam

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* sabirabad-ih.gov.az
* sabirabad.mctgov.az 
*Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında''" e-qanun.az
Keffiyə

**Keffiyə** ( — "Kufə şəhərindən"), bəzən ( — **qutra**) — Ənənəvi Yaxın Şərq baş geyimi, adətən, pambıqdan və kvadrat şarfdan hazırlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ceyms Ensor

**Ceyms Sidney Eduard Baron Ensor** (, ) — Belçika rəssamı və estampçısı. Ömrünün çox hissəsini Ostende şəhərində yaşayan Ensorun ekspressionizm və sürrealizm cərəyanlarına böyük təsiri olub.

## Bioqrafiya
Ensorun atası, Brüsseldə doğulmuş və İngiltərə və Almaniyada mühəndislik təhsili almış Ceyms Frederik Ensor idi. Ensorun anası, Mariya Katerina Heyçman belçikalı idi. Ensor akademik işlərə marağı və incəsənət təhsilinə başlamaq üçün 15 yaşında məktəbi buraxmışdır. 1877-ci ildən 1880-ci ilə qədər Brüsseldə Gözəl Sənətlər Akademiyasında təhsil aldı, oradakı həmkarlarından biri Fernand Xnopf idi. Ensor ilk olaraq 1881-ci ildə işlərini sərgilədi. 1880–1917-ci illərdə valideynlərinin evinin çardağında studiyasını yaratdı.

## İstinadlar
Dekameron (dəqiqləşdirmə)

* Dekameron — Covanni Bokkaççonun əsəri.
* Dekameron (film, 1971) — Pyer Paolo Pazolininin filmi.

## Həmçinin bax
Marta Qrehem

**Marta Qrehem** (, ) — amerikan rəqqas, xoreoqraf və baletmeyster.

## Həyatı
Marta Qrehem dini ailədən idi və rəqsin günah sayılmasına baxmayaraq, bir gün ailəsi məşhur rəqqas Rut Sen-Deninin konsertinə getmək üçün icazə verdi. Bundan əlavə, ailəsinin sərt mövqeyinə baxmayaraq, Martanın valideynləri kollec təhsilinə qarşı olmadılar. Vassar Kolleci, yalnız təhsilin keyfiyyəti ilə deyil, idman ənənələri və sufrajizmə simpatiya ilə üçün də tanınırdı. Rut Sen-Denisin performansını görən Marta rəqqas olmaq istəyirdi. 1913-cü ildə Los Ancelesdəki rəqs məktəbinə girməyə icazə verildi; sonra Denisoun məktəbində, onun tərəfdaşı Ted Şaun ilə birlikdə İspaniyada təhsil aldı.

Qrehemin şagirdlik dövrünü keçdiyi illərdə rəqs əsasən əyləncə kimi qəbul edildi — bu, vodevil, kostyum çıxışları, sosial topların ayrılmaz bir hissəsidir. Sənətin statusu yalnız Amerikada Avropanın bir hiyləsi hesab olunan bir rəqs balı idi. Amerika rəqs məktəblərində şagirdlər şou və kabarelərdə iştirak etmək üçün təlim keçirdilərr. Marta kabare rəqqası olmadı, amma gerçək bir sənətçi idi. Daha sonra xatirələrində qürurla xatırladırdı ki, məktəbdəki yeganə məktəbli digər qızların "Qrehem bir sənətdir" olduğu səbəbiylə qatılıb nəzarət altına alındı. Bütün adamlar ona rəssam və dahi kimi baxdılar.

Onun dövründə kişi və qadınların sərt stereotipləri var idi, məsələn, kişilər serebral, qadınlar isə emosionaldır; rəqs içərisində olan kişilər, düzbucaqlı hərəkətləri sürətləndirməkdə özlərini ifadə edirlər və qadınlar — əyri xəttlər boyunca aparılmış hamar hərəkətlərdə. Qrehem, "nə ağac, nə bir çiçək, nə də bir dalğa olmaq istəmir" dedi. Onun tərcümeyi-hallarından birinin örtüyündə *The New York Times* qəzetinin bir məqaləsi var: "Ən milliyyətçi və ən qabiliyyətli feminist Marta Qraham həm qadını, həm də rəqsi azad etdi!" Qrehem emansipasiya hərəkatının iştirakçısı kimi "qadın zəif bir canlıdır" streotipini sındırdı.

## Avtobioqrafiya
* Blood Memory: An autobiography. New York: Doubleday, 1991
* *Грэм, Марта.* Память крови. — М: Garage, 2017. — 240 с. — 1500 экз. — .

## Ədəbiyyat
* Hodes, Stuart, Part Real-Part Dream, Dancing With Martha Graham, (2011) Concord ePress, Concord, MA.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* PBS:American Masters biography
* Kennedy Center biography
* 
* MarthaGraham.org – *Martha Graham Center of Contemporary Dance*
* University of Pittsburgh online text
* Library of Congress image of Martha Graham recital program
* Guide to the Barbara Morgan Photographs of Martha Graham and Company; Special Collections and Archives, The UC Irvine Libraries, Irvine, California
* Archival footage of the Martha Graham Dance Company performing *Rite of Spring* in 2013 at Jacob's Pillow Dance Festival
Dəniz mavisi

**Dəniz mavisi** — rəng. Yaşıl-mavi rəngin variantlarından biridir. Veb rəngi olan dəniz mavisi, televizor və kompüterlərin ekranında istifadə edilən üç rəngdən biridir. HSV rəng açarında dəniz mavisi göy və yaşılın ortasında yerləşir.
Bakı Dövlət Universitetinin Ekologiya və torpaqşünaslıq fakültəsi

**Bakı Dövlət Universitetinin Ekologiya və torpaqşünaslıq fakültəsi** — Bakı Dövlət Universitetinin fakültələrindən biridir.

## Haqqında
Ekologiya və torpaqşünaslıq fakültəsi 2011-ci ildə BDU Elmi Şurasının 20 noyabr 2010-cu il tarixli 15 saylı qərarı əsasında rektorun R-03 saylı 16.01.11 tarixli əmri ilə yaradılmışdır.
Fakültənin dekanı prof. Akif Ağbabalıdır

## Kafedralar
Fakültənin tərkibinə aşağıdakı kafedralar daxildir:
* Ekoloji kimya
* Coğrafi ekologiya
* Bioekologiya
* Torpaqşünaslıq
* Yerquruluşu və kadastr
* Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi

## Laboratoriya
Fakültənin strukturuna 1 elmi-tədqiqat laboratoriyası daxildir.
* Ekoloji kimya və ətraf mühitin mühafizəsi

## Təhsil
Fakültədə təhsil əyani və qiyabi formada, azərbaycan, rus və ingilis dillərində aparılır.

### Bakalavr
* Ekologiya
* Torpaqşünaslıq və aqrokimya
* Yer quruluşu və daşınmaz əmlakın kadastrı

### Magistratura
* Ətraf mühit kimyası
* Ekoloji kimya
* Ekoloji kimyəvi monitorinq
* Bioekologiya
* Biomüxtəliflik və təbiətin mühafizəsi
* Ətraf mühitin mühafizə metodları və bərpası
* Torpağın ekoloji monitorinqi və qorunması
* Aqrokimya
* Yerquruluşu və torpaq müfəttişliyi
* Torpaq kadastrı

## İstinadlar
I Sam mirzə

**I Sam Mirzə** — Özünü Səfəvi şahı Sultan Hüseynin oğlu kimi qələmə verən şahzadə. 1743-cü Nadir şaha qarşı üsyan qaldıran I Sam Mirzə 50 minlik qoşunla Surxay xanın müşaiyətində Şirvanın mərkəzi olan Ağsu (yaxud dövrün mənbələrində *Yeni Şamaxı*) şəhərini zəbt etdi. Əhali onu rəğbətlə qarşıladı. O, Nadir Şah tərəfindən qoyulmuş vergilərdən azad etdi. 1743-cü ildə Nadir şahın oğlu Nəsrullah mirzə başda olmaqla qızılbaş qoşunu Kür çayı sahilində I Sam mirzənin qüvvələrini haqladı və son nəfərinə qədər qırdı. Nəsrullah mirzə yalançı şahzadənin burnunu və qulaqlarını kəsdirmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xalq üsyanları
* Nadir şaha qarşı üsyanlar 

## Həmçinin bax
* II Sam mirzə
* III Sam mirzə
* Şirvan üsyanı (1743)
Hoşyar Sultan

**Hoşyar Sultan** () — 30-cu Osmanlı sultanı II Mahmudun xanımı.

## Həyatı
Osmanlı sultanı III Mustafanın qızı Bəyxan Sultanın övladlığı olan Hoşyar Sultan 1796-cı ildə anadan olmuşdur. 1811-ci ildə sarayda keçirilən bir şənlikdə Hoşyar Sultanı görən Sultan Mahmud onu Bəyxan Sultandan istədi. Bəyxan Sultanın razılığını aldıqdan sonra cütlük evləndi. 1812-ci ildə Mehrimah Sultanı, 1813-cü ildə isə oğlu Şahzadə Əbdülhəmidi dünyaya gətirdi. Oğlu çox yaşamadı və 1825-ci ildə vəfat etdi. Qızı Mehrimah Sultanı Səid Mehmed Paşayla evləndirdi. Ancaq çox keçmədən hamilə olan qızı da vəfat etdi. Qalan ömrünü sarayda sakit keçirdi.

Daha sonra Dolmabağça sarayı yaxınlığındakı köşklərdən birinə köçdü. Burada sədrəzəm Kiprli Mehmed Əmin Paşanın xanımı Mələk xanımla tanış oldu və qalan həyatını onunla birlikdə keçirdi. 1859-cu ildə həcc ziyarəti üçün Məkkəyə yola çıxmış, ancaq orada vəfat etmişdir.

## Övladları
* Mehrimah Sultan
* Şahzadə Əbdülhəmid (d. 6 mart 1813 — ö. 20 aprel 1825)

## Mənbə
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu Mülkün Kadın Sultanları: Vâlide Sultanlar, Hâtunlar, Hasekiler, Kandınefendiler, Sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. p. 544. 
* Aslan, Mehmet (1999). *Türk edebiyatında manzum surnâmeler: Osmanlı saray düğünleri ve şenlikleri*. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı. p. 66. ISBN 978-9-751-61187-1
2005 FİFA Konfederasiyalar Kuboku Finalı

**2005 FİFA Konfederasiyalar Kuboku Finalı**  —  2005-ci il FİFA Konfederasiyalar Kubokunun qalibini müəyyənləşdirmək üçün keçirilmiş futbol matçı idi. Matç 2005-cü ilin 29 iyun tarixində, Almaniyanın Frankfurt-Mayn şəhərində yerləşən Valdştadion stadionunda, Braziliya və Argentina milli komandaları arasında keçirildi. Matç Braziliya millisinin 4-1 hesablı qələbəsi ilə yekunlaşdı.

## Finala gedən yol

| style="background:#c1e0ff"|Son nəticə 
|colspan=4 valign=top|**A qrupu **


|}
|- style="background:#c1e0ff"
|Rəqib
|colspan=3|Nəticə
|Seçmə mərhələ
|Rəqib
|colspan=3|Nəticə
|-
|align=left| 
|colspan=3|3-2
| style="background:#c1e0ff"|Yarımfinal
|align=left|
|colspan=3|1-1 (6-5 p)
|}

## Oyunun nəticələri

## İstinadlar
II Sam mirzə

**II Sam mirzə** — 1743-cü ilin son rübündən etibarən I Sam mirzə tərəfindən mərkəzi hakimiyyətə qarşı qiyama Ərdəbildən Şirvana gəlmiş növbəti yalançı şahzadə — II Sam mirzə başçılıq etməyə başladı. Ona Qazıqumuqlu Surxay xanın oğlu Məhəmməd xan kömək edirdi. Nadir şah Şirvanda olan hadisələrdən narahat olduğu üçün oğlu Nəsrullah Mirzəni böyük bir qoşunla yenidən Şirvana göndərdi. Lakin döyüş nəticəsində Nəsrullah Mirzə döyüşdə ağır məğlubiyyətə uğradı. Bu məğlubiyyətdən sonra Nadir şah təcili tədbirlər görməyə məcbur oldu – şah Osmanlı dövləti ilə sülh müqaviləsi imzalayıb, əsas qüvvələrlə Azərbaycandakı üsyanları yatırtmağı qərara aldı. Yeni hərbi qüvvələr almış Nəsrullah Mirzənin qoşunu 1743-cü ilin sonlarında Ağsu yaxınlığında üsyançılarla döyüşə girdi. Ağsu yaxınlığında Şahbağı adlanan yerdə baş vermiş döyüş nəticəsində II Sam mirzəni məğlub edildi. Məhəmməd xan Dağıstana, II Sam mirzə isə Kaxetə qaçdı. II Sam mirzəni həbs edən Kaxet valisi Teymuraz onu Bərdəyə – Nəsrullah mirzənin düşərgəsinə göndərdi. 1743-cü ilin dekabrında II Sam mirzənin bir gözünü çıxartdıran Nəsrullah mirzə onu eşşəyə mindirərək, Qarsa göndərdi ki, *"orada meydana çıxan yalançı "qardaşı" Səfi mirzə ilə görüşsün"*. Lakin II Sam mirzə yolda öldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xalq üsyanları
* Nadir şaha qarşı üsyanlar 

## Həmçinin bax
* I Sam mirzə
* III Sam mirzə
* Şirvan üsyanı (1743)
İndiqo (rəng)

**İndiqo** — tünd göy və bənövşəyi rənglər arasındakı orta rəng, bənövşəyi rəngin bir tonu. Görünən işıq spektrində, indiqo 420 ilə 450 nanometr arasındakı bir hissəni tutur. Adı Hindistanda yetişən indiqo bitkisindən götürülmüşdür, həmin bitkidən də uyğun bir boya çıxarıldı və indiqo rəngi adlandırıldı. İngilis dilində bu rəng "hind mavisi" () adlanır.
thumb|150x150px|İndiqo Nyutonun rəng çarxında
İsaak Nyuton indiqonun göy qurşağının yeddi rəngindən biri olduğunu qeyd etmişdir. Ənənəvi olaraq, Nyutona yüksələn indiqo, klassik yeddi rəngli optik spektrinə daxil edilir, lakin müasir alimlər onu ayrı rəng hesab etmirlər və bənövşəyi kimi təsnif edilirlər.

## İstinadlar
Əli Şəmsi

**Əli Şəmsi** (1964, Şəki) — Azərbaycan rəssamı.

## Həyatı
Əli Şəmsi 1964-cü ildə Şəkidə anadan olub.

1981–1985-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) təhsil almışdır. 1985-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Əsərlərindən biri Vatinkan muzeyindədir. Rəssamın əsərləri dünyanın bir çox prestijli qalereyalarında və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Neftlə çəkilmiş bir əsəri Heydər Əliyev tərəfindən Bill Klintona hədiyyə edilmişdi.

İlk sərgisi 1995-ci ildə Bakıda keçirilmişdi. 1998-ci ildən etibarən mütəmadi olaraq ABŞ, Almaniya, Latviya, İtaliya və digər ölkələrdə Əli Şəmsinin fərdi sərgiləri təşkil olunur.

Rəssamın İçərişəhərdə yerləşən emalatxanası Bakıya gələn əcnəbi qonaqların sevimli turist məkanlarından biridir. Emalatxana İçərişəhərin məşhur görməli yerlərindən biri sayılır. Emalatxananın ətrafında müəllifi Əli Şəmsinin özü olan məşhur "qız ağacı" yerləşir.

31 mart 2012-ci ildə Qırğızıstan Prezidenti Almazbek Atambayev Azərbaycana rəsmi səfəri çərçivəsində Əli Şəmsinin İçərişəhərdə yerləşən emalatxanasında olmuş, rəssamın çəkdiyi rəsmlərə baxmışdır, və Əli Şəmsi qonağa xatirə hədiyyəsi təqdim etmişdir.

26 may 2016-cı ildə Londonun "The Framers" qalereyasında Əli Şəmsinin fərdi sərgisi açılıb, və "Yeni müasir rəsmlər" (New Contemporary Paintings) adlı sərgidə rəssamın müasir dünyaya baxışını əks etdirən sənət əsərləri nümayiş olunmuşdu.

Əli Şəmsi İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra İçərişəhərdə yerləşən emalatxanasının önündə qələbənin şərəfinə "Dəmir yumruq" abidəsi düzəldir. Lakin abidə sosial şəbəkələrdə və mediada tənqidlərə məruz qalaraq 20 may 2023-cü ildə sökülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qeyri adi yaradıcılığa, pozitiv enerjiyə malik – Əli Şəmsi
Boris Yefimov

**Boris Yefimoviç Yefimov** (; doğum adı — ) — rus və sovet rəssamı, karikatura ustası. SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının akademiki (1975). Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1990). SSRİ xalq rəssamı (1967).

## Həyatı
Boris Yefimov -cü ildə Kiyev şəhərində anadan olmuşdur.

1922-ci ildən "İzvestiya", "Pravda" qəzetlərində və "Krokodil" jurnalında əməkdaşlıq etmişdir. 1966-cı ildən "Agitplakat" yaradıcılıq-istehsalat birliyinin baş redaktoru olmuşdur. Yefremov beynəlxalq mövzuda siyasi karikaturaların müəllifidir. Əsərləri albomlarda ("1924–1934-cü illərin siyasi karikaturaları" (1935), "Faşizm xalqların düşmənidir" (1937), "Hitler və onun güruhu" (1943), "Beynəlxalq reportaj" (1961), "Boris Yefimov "İzvestiya" səhifələrində. Yarım əarin karikaturaları" (1969) dərc olunmuşdur.

Boris Yefimov 1 oktyabr 2008-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (6 noyabr 1990);
* "Şərəf" ordeni (19 may 2005);
* RSFSR əməkdar incəsənət xadimi (1932);
* SSRİ xalq rəssamı (1967);
* 3 dəfə Lenin ordeni;
* "Oktyabr inqilabı" ordeni;
* 3 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni;
* "Şərəf nişanı" ordeni;
* 2 dəfə İkinci dərəcəli Stalin mükafatı (1950, 1951);
* SSRİ dövlət mükafatı.

## Əsərləri
* Карикатуры / Предисловие Л. Троцкого. — М.: Изд. Известий ЦИК, 1924
* Политические карикатуры 1924–1934 (1935)
* Фашизм — враг народов (1937)
* Гитлер и его свора (1943)
* Международный репортаж" (1961)
* Борис Ефимов в "Известиях". Карикатуры за полвека (1969).

## Biblioqrafiya
* Основы понимания карикатуры. — М.: 1961.
* Сорок лет. Записки художника-сатирика. — М.: Советский художник, 1961. — 205 с.
* Работа, воспоминания, встречи. — М.: Советский художник, 1963. — 192 с.
* Мне хочется рассказать. — М.: 1970. — 208 с.
* Невыдуманные истории. — М.: Советский художник, 1976. — 222 с.
* Ровесник века. Воспоминания. — М.: 1987. — 347 с.
* Десять десятилетий. О том, что видел, пережил, запомнил. — М.: Вагриус, 2000. — 636 c. — ISBN 5-264-00438-2.

## Ailəsi
İki dəfə evli olub, böyük oğlundan iki nəvəsi və üç nəticəsi var.

## Xarici keçidlər
* Плакаты Бориса Ефимова
* Графика Бориса Ефимова
* Биография Бориса Ефимова на Peoples.ru
* Биография Бориса Ефимова на biograph.ru
* Ефимов Борис Ефимович — animator.ru
* В 106 лет
* На 107-м дне рождения (видео) 
* На 107-м дне рождения (видео 2) 
* Фотографии в течение века (1908 г. — наши дни)
* Б. Е. Ефимов. Гитлер и его свора. Сборник карикатур 1943 г. на сайте Руниверс
* Фотографии в течение века 2
* Lenta.ru: Борис Ефимов: Взгляд из прошлого в будущее
* Сто лет творчества. Умер легендарный карикатурист Борис Ефимов
* Умер человек-легенда Борис Ефимов. Ему было 108 лет. 1.10.2008
* Интервью "Российской газете" за несколько дней до смерти
* Некоторые работы художника
* Умер старейший в мире карикатурист
* Карикатурист Борис Ефимов: мастер карикатуры, мэтр сатиры
* "Эйзенхауэр обороняется" или история одной карикатуры (видео)

## İstinadlar
Kamal Bani Hani

**Kamal Bani Hani** (; ) — İordaniyanın Haşimi Universitetinin prezidenti. Mədə-bağırsaq cərrahıdır.

## Həyatı
Kamal Bani Hani 5 dekabr 1958-ci ildə İordaniyanın İrbid şəhərində anadan olmuşdur.

O, 1984-cü ildə İraqın Bağdad Tibb Universitetinin Kollecini, 1992-ci ildə Birləşmiş Krallıqda Qlazqo Kral Kollecini bitirmişdir. 2002-ci ildə Lids Universitetində doktorluq dərəcəsini almışdır.

2008-ci ilin sentyabrından 2010-cu ilin oktyabrına qədər İordaniya Elm və Texnologiya Universitetinin Tibb fakültəsinin dekanı olmuşdur.

2011-ci ildən İordaniyanın Haşimi Universitetinin prezidentidir.

## Mükafatları
* "Elsevier"dən "Scopus" mükafatı — aprel 2009
* Tibb və səhiyyə sahəsində "Marquis Who's Who" mükafatı — 2009

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Published research of Kamal Bani Hani
* Personal page on NCBI
Aslan Rüstəmov

**Aslan Mahmud oğlu Rüstəmov** () — Azərbaycanlı rəssam, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2021), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2023-cü ildən).

## Həyatı
Aslan Rüstəmov 23 sentyabr 1932-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, Ə. Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbini, Stroqonov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunu bitirmişdir. Aslan Rüstəmov 1962-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Heykəltaraşın iki fərdi yaradıcılıq sərgisi keçirilmişdir. Aslan Rüstəmov Azərbaycanda medal incəsənətinin banilərindən biridir. O, 1979-cu ildə Macarıstanda medal simpoziumunun iştirakçısıdır. Aslan Rüstəmov 1958-ci ildən etibarən Albert Mustafayev və Qorxmaz Sücəddinovla birlikdə "Əjdahanı öldürən Bəhram Gur" fəvvarəsinin layihəsini hazırlamışdır. Heykəltaraş Şamaxıda Seyid Əzim Şirvaninin qranit monumenti, Ulyanovsk və Almaniyada Nəriman Nərimanovun abidəsinin (1977) Bakıda Ukrayna dairəsində yerləşən Heydər Əliyevin abidəsi, Xocalı qurbanlarına ucaldılmış monument, bəstəkar Vasif Adıgözəlovun abidəsinin müəllifidir. Aslan Rüstəmov 1963-cü ildən Beynəlxalq Byennal, simpoziumların, beynəlxalq qrup sərgilərin iştirakçısıdır. Onun əsərləri, Moskva, Gürcüstan, Almaniya, İtaliya, Çexoslavakiya,Türkiyə və Azərbaycanda nümayiş edilmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 16 oktyabr 2021
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 6 may 2023

## İstinadlar
Abbas Kazımov (rəssam)

**Abbas Kazımov** ()— azərbaycanlı rəssam.

## Həyatı
**Kazımov Abbas Ələsgər oğlu** 1 yanvar 1956-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1978-ci ildə Ə. Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbinin rəngkarlıq fakültəsini, 1984-cü ildə Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitunun bədii qrafika fakültəsini bitirmişdir. Abbas Kazımov 1984-cü ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının, 2011-ci ildən Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının, YUNESKO nəzdində Beynəlxalq rəssamlar federasiyasının üzvüdür. Abbas Kazımov rəngkarlıqda "xalça üslubu"-nun yaradıcısı hesab olunur. Bu üslub özündə şərq və klassik incəsənət və mədəniyyət məktəbinin xüsusiyyətlərini birləşdirir. Onun "Pirosmaniyə həsr edilir" silsilə qrafik əsərlər, "Qırmızı və Qara", "Nağıl", "Qarabağ atları" silsilə rəngkarlıq əsərlərini qeyd etmək olar. Yaltada Yumoristlər xiyabanında Arkadi Arkanovun jileti və Mixail Jvanetskinin portfelinə abidələr Abbas Kazımovun eskizləri üzrə yaradılmışdır. Rəssam respublika və beynəlxalq sərgilərin fəal iştirakçısıdır. Onun fərdi sərgiləri Moskva, Vaşinqton və Kanadada təşkil olunmuşdur.
,
,

## İstinadlar
Abdulla Ələkbərov (rəssam)

**Abdulla Abasqulu oğlu Ələkbərov** () — Azərbaycanlı rəssam. Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı (1972) və Jurnalistlər Birliyinin (1981) üzvü.

## Həyatı
Abdulla Ələkbərov 2 iyun 1936-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, 1959-cu ildə Ə. Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbini, 1967-ci ildə Lvov Poliqrafiya İnstitutunu bitirmişdir.

Abdulla Ələkbərov 1972-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının, 1981-ci ildən Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. O, 1964-cü ildən "Maarif" Nəşriyyatında baş rəssam kimi fəaliyyət göstərmişdir. Abdulla Ələkbərov, Heydər Əliyev və İlham Əliyevə həsr olunmuş bir çox kitaba bədii tərtibat vermişdir. Bunlardan "Heydər Əliyev dünyanın gözü ilə", "Böyük ömrün anları", "Heydər Əliyev və Azərbaycan dili", "Vədinə sadiq prezident", "Böyük yolun davamçısı", "Sülh və sabitlik prezidenti" və s. kitabları qeyd etmək olar. O, dərslik və kitab nəşrinə görə 1987-ci ildə XTNS-nın bürünc medalı, "Nailiyyət" Jurnalist mükafatı, Səməd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza albom-kitablarına verdiyi bədii tərtibata görə "Səməd Vurğun-90" fəxri diplomuna (1996), 1998-ci ildə "Qızıl qələm-kamil sənətkar" mükafatı laureatı, Azərbaycan Respublikası Sərhəd Qoşunları 85-illik yubileyi ilə əlaqədar olaraq "Heydər Əliyev sərhəd xidmətinin yaradıcısıdır" diplom və mükafatlara layiq görülmüşdür. Rəssam 2005-ci ildə Moskvada keçirilmiş MDB ölkələri "Kitab sənəti" II Beynəlxalq müsabiqəsində qalib gəlmiş "Qarabağ" kitabının da bədii tərtibatçı-rəssamı olmuşdur. Abdulla Ələkbərov 1969-cu ildən respublika və beynəlxalq sərgilərin fəal iştirakçısıdır. Rəssamın əsərləri, Moskva, Gürcüstan, Çin, Türkiyə, Özbəkistan və Azərbaycanda nümayiş edilmişdir.

## İstinadlar
Ledi Qaqanın ət geyimi

**Ledi Qaqanın ət geyimi** — ABŞ müğənnisi Ledi Qaqa tərəfindən 2010 MTV Video Musiqi Mükafatlarına geyindiyi çiy dana ətindən hazırlanan və mətbuatda "ət paltarı" olaraq adlandırılan geyim. Argentinalı dizayner Frank Fernandez tərəfindən hazırlanan və Nikola Formiçetti tərəfindən stilləşdirilən geyim, 2010-cu ildə "Time" jurnalı tərəfindən ən əhəmiyyətli moda hadisəsi adlandırılmışdır. Ət geyimi 2011-ci ildə Ledi Qaqanın digər geyimləri kimi arxivləşməsi üçün hazırlandı və qurudulmuş ət şəklində Rock and Roll Hall of Fame muzeyində sərgilənməyə qoyuldu. Mükafat mərasimindən sonra Ledi Qaqa geyimin insanların inandığı şeylər üçün mübarizə ehtiyacının bir ifadəsi olduğunu açıqladı və ABŞ ordusunun "Don't ask, don't tell" ("soruşma, demə") siyasətindən nifrət etdiyini də dedi.

Geyim heyvan hüquqları müdafiəçiləri tərəfindən tənqid olundu. Mətbuat geyim ideyasının özünəməxsusluğunu müasir incəsənət və məşhur mədəniyyətdən bəhs edən nümunələrlə müqayisə etməklə mübahisə yaratdı.

## Zəmin
2010-cu il Video Musiqi Mükafatlarında, Ledi Qaqa ümumilikdə 13 dəfə namizəd oldu, o cümlədən "İlin Video Klipi"nə iki nominasiya qazanaraq (bu müvəffəqiyyəti göstən ilk qadın sənətçidir) rekordları qırdı. Ətdən düzəlmiş don, papaq, ayaqqabı və çantadan ibarət olan geyimi geyinməmişdən əvvəl, Gaga Aleksandr Makkvinin geyimi ilə mərasimə gəldi və onu Giorgio Armani tərəfindən hazırlanmış qara paltar ilə əvəz etdi. Gaga ət geyimini "Bad Romance" üçün qazandığı "İlin Video Klipi" mükafatını alanda geyindi. Şerdən mükafatını alan Gaga, "Şerdən ət çantamı tutmasını rica etməyim ağlıma gəlməzdi." deyərək, zarafat etdi. Daha sonra Gaga geyimin mətbuatda fotoşəkilləri çəkilməsi üçün The Ellen DeGeneres Show verilişinə geyindi. DeCeneresə geyimə aid şərhini edən Gaga, "Əgər inandığımız şeylər üçün hərəkətə keçməsək ve haqlarımız üçün savaşmasaq çox yaxında sümüklərimizin üzərindəki ətlər qədər haqqımız olacaq." deyə vurğuladı. Veqan olan DeCeneres ilk olaraq "İndi Ledi Qaqanı sevirəm, amma heyvanları səvən biri olaraq o geyimi geyinərkən Ledi Qaqanın yanında oturmaq mənim üçün həqiqətən ağır idi." deyib, daha sonra "Lakin Gaganın geyimi, özümə bununla dəridən edilən bir geyim arasındakı fərqi soruşmamağı təmin etdi." deyə əlavə etdi.

## Dizayn

Fernandezə bir həftəlik dizayn işindən sonra, Formiçetti tərəfindən ət geyimi hazırlamağı təklifi gəldi. Geyim açıq boyunlu və asimmetrikdir. Fernandez geyimin cəzb edici olması üçün xüsusilə olaraq parça ətdən istifadə etdi. Dana bifşteksi material olaraq seçildi və əti dizaynerin ailə qəsabbı təmin etdi. Geyim məşq etməyə uyğun olmadığı üçün, Qaqa onu ilk dəfə arxadan geyindi.

## Təsiri

## Reaksiyalar

## İstinadlar
Al-qırmızı

**Al-qırmızı** — qeyri-spektral rənglər qrupundan biri. Onun üçün təbii standart rəng bənövşəyi rəngdir, bu rəng, mavi (ya da bənövşəyi) rəngin qırmızı ilə qarışdırılması ilə əldə edilə bilər.

Kolorimetriyada, bənövşəyi rəng mavi və ya tünd qırmızı ilə qarışdırmaqla əldə edilən bir sıra rəngə aiddir.

## Dil Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* "The perception of color", from Schiffman, H.R. (1990). *Sensation and perception: An integrated approach* (3rd edition). New York: John Wiley & Sons.

## İstinadlar