Məlik-Aslanovlar

**Məlik-Aslanovlar** — Azərbaycanda yaşayan alban əsilli azərbaycanlılaşmış sülalə, Azərbaycanın tanınmış soylarından biri. Hal-hazırda, etibarlı şəkildə məlumdur ki, Məlik-Aslanov nəsli Qarabağda Məlik ailələri arasında yeganə tam azərbaycanlı ailəsidir.

## Soyun yaranması
Erkən sənədlərdə bu soyun əcdadları Anadoludan çıxıblar — türk və o cümlədən qipçaklar olduğuda göstərilir.
Dinləri isə Alban-xristian dininə aid idi.
Cənubi Qarabağda Alban irsinin əvvəlki gücünü, dinini və mədəniyyətini yenidən yaradıb qaytaran alban tayfası olub.
Orta əsrlərin sənədlərində bu sülalə artıq 1478-ci ildə qeyd olunur. Onlar Şərqi Gürcüstanın Lori və Somhiti Məliklərinin qəbiləsinin nəsillərinə aid olduğları bildirilir. Həmçinin, kifayət qədər geniş torpaqların sahibləri kimi vurğulanırlar.
Artan çəkişmələr və qonşuların təzyiqi səbəbindən, xüsusilə də qohumu Elizbar tərəfindən zorla ата-бабalarına məxsus olan
Pambak dərəsini və Lorinin bir hissəsini ələ keçirdikdən sonra, qəbilənin başçısı Luka öz əcdadlarının mülkünü
tərk edir və əqrəbası ilə 1717-ci ildə Qarabağ bəylərbəyiliyinin ən qədim tarixə və mədəniyyətə sahib kəndlərindən biri olan Dizaq mahalının Tuğ kəndinə köçmək məcburiyyətində qalır.
Qısa bir müddət ərzində Lukanın ailəsi ətraf obalarda hörmət qazanır və onun varisləri Məlik taxtına qalxırlar.
Gələcəkdə onların bir hissəsi Islamı qəbul edəcək.
Demək olar ki, 100 il ərzində onlar Qarabağ xanlığı tərkibində olan beş Məliklikdən (*"Qarabağ beşliyi"*) birini 
Dizaq mahalını idarə edəcəklər. Nəslin belə uğurunun əsas səbəblərindən biri də, bəzən ziddiyyətlərə baxmayaraq, uzun illər boyu onlara qarşı şahlar və xanlar tərəfindən layiqli münasibət bəstələnib.
1805-ci ildə, Mehdiqulu xan Cavanşir (1806–1822) dövründə, qövmün böyüyü Məlik Aslan bəy Dizaq mahalının son məliyi və naibi olur. Tarixçi Mir Mehdi Xəzani *"Kitabi-tarixi-Qarabağ"* adlı əsərində yazır: "Amma sonra mərhum Mehdiqulu xan əsri və dövləti Rusiya zamanı yenə Məlik Aslan bəy və oğlanları tərəqqilər bulub, mahallara hakim və naib olub,
əyani-vilayət cümləsindən məhsub oldular".
1822-ci ildə Mehdiqulu xan xanlığı tərk edərək İrana gedir, bununla da belə Qarabağ xanlığı ləğv edilir və Qarabağ əyaləti adlandırmağa başlanır.
Beləliklə, Dizak Məlikliyinin erası və Məliklərin hakimiyyəti başa çatır.
Bundan sonra isə Məlik Aslan bəyin uruğu *Məlik-Aslanov* soyadını daşıyacaq. Azərbaycanın tanınmış soylarından biri olan Məlik-Aslanovlar nəslinin nümayəndələri XVIII-XX əsrlərdə Cənubi Qarabağın 
inkişafında əhəmiyyətli töhfələr veriblər.
Qarabağ Məliklərinin bu cinsindən olan bir çox məşhur şəxsiyyətlər çıxıb. Həmçinin, onlar Tuğda, Hadrutda, 
Qarabulağda, Qaryaqinda (indiki Füzuli) böyük iz qoyub gediblər.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra ailənin bəzi üzvləri mühacirətə gedir, bir qismi isə 20–30-cu illərin repressiyaları zamanı respublikanın cəza orqanlarının diqqətindən bir növ yayınıb qorunmaq üçün ulularının soy adını
*"Aslanov"* familiyasıyla əvəz etməyə məcbur olmuşlar. Bu gün *Məlik-Aslanov* soyunun nümayəndələrinə ABŞ-da, Almaniyada, Fransada, Kanadada, Niderlandda, Rusiyada, Türkiyəda rast gəlmək olar. Onlar *Məlik-Aslani*, *Məlik-Aslan* kimi təmsil olunurlar.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
* Fərhad bəy Məlik-Aslanov
* Firudin bəy Məlik-Aslanov
* Xudadat bəy Məlik-Aslanov
* İsmət Aslanov
* Lütfəli Məlik-Aslanov
* Mehdi bəy Məlik-Aslanov
* Məlik Aslan bəy
* Muxtar Aslanov
* Püstə xanım Məlik-Aslanova
* Ramiz Məlik-Aslanov
* Sadıx bəy Məlik-Aslanov

**Vikipediyada göstərilməyən soyun tanınmış nümayəndələri**:

# Abdulla Məlik-Aslanov (1958)
# Abdulla bəy Məlik-Aslanov (1878–1950)
# Adıl Məlik-Aslanov (1949–2020)
# Aliya xanım Məlik-Aslanova (1936–2000)
# Xosrov Məlik-Aslanov (1909–1977)
# Xuraman xanım Aslanova (1915–1978)
# Kərim Aslanov (1929–?)
# Mehdi Aslanov (1915–1979)
# Məhəmməd bəy Məlik-Aslanov (1877–1960)
# Nəcəf bəy Məlik-Aslanov (1816–?)
# Şirin bəy Məlik-Aslanov (1803–1863)
# Şövkət xanım Aslanova (1912–2005)
# Teymur bəy Məlik-Aslanov (1889–1974)

## Qalereya


Fayl:Fərhad bəy Məlik-Aslanov.jpg|Fərhad bəy
Fayl:Sadıx bəy.jpg|Sadıx bəy (soldan oturan dördüncü)
Fayl:Məhəmməd bəy Məlik-Aslanov.jpg|Məhəmməd bəy



## Həmçinin bax
* Tuğ
* Azərbaycan zadəganlığı
* Qarabağ bəylərinin siyahısı

## Nəsil şəcərəsi

## Ədəbiyyat
* Фарида Мамедова. К вопросу об албанском (кавказском) этносе. История Азербаиджана по документам и публикациям. — Баку:Элм, 1990. C. 27–33 ISBN 5-8066-0269-9
* *Думин С.В.* «Князья Меликовы (Меликишвили)». // Думин С.В., Чиковани      С.В. Князья Царства Грузинского./ Дворянские роды Российской империи. Москва, 1998. Т.IV.

## Mənbələr
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi. F.24. Op.1. D.142.
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi. F.290. Op.23. D.15402.
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi. F.10 (Zaqafqaziya Xəzinədarlıq Palatası). Op.1. D.11.
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi. F.10 (Zaqafqaziya Xəzinədarlıq Palatası). Op.1. D.135.
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi. F.43 (Bakı Xəzinədarlıq Palatası). Op.2. D.7347.
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Tarix Arxivi. F.44 (Bakı quberniya şurası). Op.1. D.590a.
* *N. A. Cavanşir.* Məlik-Aslanovların soyağacı haqqında, Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri, İkinci Buraxılış, "Səda", Bakı, 2001, səh. 23–25 ISBN 5-86871-204-4
* *E. E. İsmaylov.* Məlik-Aslanovlar nəslinə dair dəqiqləşdirmələr (rus dilində), Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri, Üçüncü Buraxılış. Bakı, "Adiloğlu" nəşriyyatı, 2001, səh. 163–169 ISBN 9952-25-001-0
* Ənvər Çingizoğlu. Dizaq mahalı, "Soy" dərgisi, 12 (24), 2009, səh. 48–57.
* Ənvər Çingizoğlu. "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 3, səh. 23–34.
* Azərbaycan Tarixi Şəcərə Cəmiyyətinin Xəbərləri Toplusunda nəşr edilmiş məqalələrin siyahısı. Onbirinci buraxılış. Bakı: "AVE Print" MMC, 2023. səh. 232 ISBN 978-9952-559-30-9

## İstinadlar