open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eon

**Eon** [yun. aion – zaman]
## Ümumi məlumat
Yerin geoxronoloji bölgüsündə ən böyük vaxt vahidi.
Yer planetinin geoloji inkişaf mərhələsi iki eona bölünür: Kriptozoy və Fanerozoy. “Kriptozoy” termini “gizli həyat”, “Fanerozoy” termini isə “aşkar həyat kimi tərcümə edilir. Bu adlar Eonlara həmin dövrlərə aid süxurlarda heyvan qalıqlarının aşkar olunub-olunmaması əsas götürülərək verilib. Birinci Eon – Kriptozoyun adı və stratiqrafik bölgüsü barədə elmi mübahisələr uzun müddət davam etməkdədir və bu, lüğətlərdə, ensiklopediyalarda öz əksini tapır. Onların bəzilərində belə bölgünün olmadığı, digərlərində 2, yaxud 3 dövr (era) bölgüsünün olduğu göstərilir. Lakin Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyasının 2013-cü ildə tərtib edərək sayta yerləşdirdiyi geoloji vaxt xəritəsini əsas götürsək, Kembriyəqədərki Eon üç hissəyə ayrılır: Heyden (Yerin yaranma tarixindən – 4,6-3,9 mlrd. il əvvələdək), Arxey (3,9-2,5 mlrd. il əvvələdək), Proterozoy (2,5 mlrd. – 540 mln. il əvvələdək). Fanerozoy Eona isə (təxminən 540 mln. il əvvəldən bu günədək) Paleozoy, Mezozoy və Kaynozoy eraları aiddir. Eon termini ilk dəfə 1875-ci ildə amerikalı geoloq Ceyms Dana tərəfindən elmə daxil edilib.

## İstinadlar
Juliano de Paula

**Culiano de Paula** ( 31 may 1990, Koritiba, Braziliya) - Brazilyalı hücumameylli yarımmüdafiəçi. Hal-hazırda Braziliya millisində və Fənərbaxça komandasına çıxış edir.

## İstinadlar
Ağ-qara notlar (film, 2010)

***Ağ-qara notlar*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Elşən Məmmədov tərəfindən 2010-cu ildə çəkilmişdir. Film EL televiziyasında istehsal edilmişdir. Film görmə qabiliyyəti olmayan musiqiçi, pedaqoq, qarmon ustası Dilavər Məmmədovdan bəhs edir.

## Məzmun
Film görmə qabiliyyəti olmayan musiqiçi, pedaqoq, qarmon ustası Dilavər Məmmədovdan bəhs edir. Onun indi sayseçmə yetirmələri vardır. Filmdə pedaqoqun özü həyatını və sənət yolunda atdığı addımları nəql edir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Müəllif: Elşən Məmmədov
Rejissor: Elşən Məmmədov
Operator: Taleh Rəsulov
Prodüser: Vüqar Mahmudov
Sava çayı

**Sava çayı***([[Bosniya dili|bosn]]. [[Xorvat dili|xorv]]. [[Sloven dili|sloven]]. [[Serb dili|serb]].: Sava - [[Alman dili|alman]]: Save/Sau - [[Macar dili|macarca]]: Száva)* —  Avropada çay. Dunay çayının sağ qollarından biridir. Serbiyanın paytaxtı Belqrad şəhərində Dunay çayı ilə birləşir. Uzunluğu təxminən 990 kilometrdir. Hövzəsi 95719&nbsp;km2-dir. Axarkən dörd ölkənin sərhəddindən keçir: Sloveniya, Xorvatiya, Bosniya və Herseqovina, Serbiya.
Ağ-qara reportaj (film, 2006)

***Ağ-qara reportaj*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Teymur Nəcəfzadə tərəfindən 2006-cı ildə çəkilmişdir. Film ANS televiziyasında istehsal edilmişdir. Film azərbaycanlı jurnalist, Qarabağ müharibəsi şəhidi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayev haqqındadır. Filmdə onun əzizləri və dost-tanışları öz xatirələrini bölüşürlər.

## Məzmun
Film azərbaycanlı jurnalist, Qarabağ müharibəsi şəhidi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayev haqqındadır. Filmdə onun əzizləri və dost-tanışları öz xatirələrini bölüşürlər.

Çingiz Mustafayevin əsasını qoyduğu 215 kl studiyasında reportajları informasiya blokadasında olan Azərbaycan haqqında gerçəkliklərin ABŞ və Avropanın aparıcı teleagentlikləri və televiziyalarına yol tapmışdır. Onun Xocalı soyqırımı haqda çəkdiyi filmi ilə Ermənistanın imici bütün dünyada ciddi sarsıntıya məruz qalmışdır. O, 1992-ci ilin iyun ayının 15-də Xocalı rayonunun Naxçıvanlı kəndində çəkiliş zamanı aldığı mərmi qəlpəsindən həlak olmuşdur.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Sədi Məmmədov
Rejissor: Teymur Nəcəfzadə
Operator: Rəşad Nuriyev

## İstinadlar
Rıbaçi yarımadası

**Rıbaçi yarımadası** (, , ) — Rusiyanın şimalında yerləşən yarımada. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayətinin Peçenq rayonu ərazisində yerləşir. Barens dənizi və Motovski körfəzinin  sahillərində yerləşir. Yarımada öz növbəsində bir platodur. Əsaaən gil, qum, əhəng daşından təşkil olunmuşdur. Ən hündür nöqtəsi 299 metrdir (Eyna). Tundra bitkiləri ərazisində geniş ərazini tutur. Yaxınlıqdan keçən isti Nordkap cərəyanı sayəsində sahilləri qışda donmur.
Cənubunda Srednıy yarımadası yerləşir. Şimaldan isə yarımadanın daxilinə Zubov körfəzi 3,5 km məsafədə daxil olur.   

## Tarixi
Əvvəllər yarımadanın sahil ərazilərində pomorlar balıq ovlayırdılar. XVI əsrdə yarımada Motka adlanırdı. XVII əsrdə isə burada 16 balıqçı düşərgəsi vardı. XVI əsrdən yarımada Rıbaçiy adlandırılır. Holland səyyahı Qyuyqen van Linsxoten 1594-cı ildə yarımadanı gördüyünü ildirmişdir. Stiven Berrou 23 iyun 1576 Rusiyanın şimal sahilləri boyu səyahət edərkən Kiqorda olduğunu yazır. 1555-ci ilə aid gündəlikdə isə Keqor burnunun adını çəkir (hazırda Nemes burnu). burada inkişaf edən yaşayış məntəqəsi vardı ki, buradan Avropaya Rusiya malları daşınırdı. 1826-ci ildə Rusiya imperiyası və Norveç arasında sərhənlərin müəyyənləşməsi ilə əlaqədar anlaşma imzalanır. Yarımada Rusiyaya verilir. Halbuki yarımadada XX əsr əvvəllərində norveçlilərdən və finlərdən ibarət 9 koloniya vardı. Burada ümumilikdə 500 nəfər yaşayırdı.
Yarımadanın qərb hissəsi 1920-1939 cı illərdə Finlandiyaya məxsus olmuşdur. 1939-1940 cı illərdə baş verən SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) zamanı yarımada bütünlüklə Sovet tərəfindən işğal edilir. 1941-ci ilin iyul ayında Alman birləşmələri yarımadada görünməyə başlayır. 1944-ci ilin oktyabrında Şimal donanması və SSRİ 14-cü ordusunun həmləsi nəticəsində almanlarım 20-ci dağ ordusu darmadağın edilərək yarımdada azad edilir.

Müharibə bitdikdən sonra güclü şəkildə silahlaşdırılmış bölgəyə çevrilir. Səbəb isə Norveçin NATO üzvü olması olur.  Hazırda hərbi bazalar bağlanmışdır. Yarımada ziyarətçilərin üzünə açılmışdır. 
Yarımadada üç yaşayış məntəqəsi vardır: Zubovka, Sıpnavolok və Vayda-Quba.

Rıbaçiy yarımadası və 1944-cü ilin payızında baş vermiş döyüş Valentin Pikulyanın «Okean Patrulu» kitabında təsvir edilir.


|


## İstinadlar

## Mənbə

* Srednıy və Rıbaçiy yarımadalarının topoqrafik xəritəsi
* Yarımadanın xəritə-sxemi
* ''Сергей Груздев'' «Исследуем полуостров Рыбачий на „УАЗе“ и ATV» 
*  Rıbaçiy: oradaki torpaq bitir. Fotoreportaj
Opsion müqaviləsi

**Opsion müqaviləsi** — (ingilis dilindən tərcümədə *option - seçim*) onun tərəflərinə alternativ (seçim) təqdim edən alətdir. Bu seçim şərtsiz olaraq müqavilə tərəflərinin birinə məxsus olur və digər kontragentin
iradəsindən asılı deyildir. Məhz bu seçim imkanı üçün tərəflərdən biri digərinə opsion mükafatı *(option premium)* ödəyir. Yəni ödəyən şəxs seçim hüququnu (opsionu) əldə edir.

## Haqqında
Opsion müqaviləsinə müxtəlif korporativ münasibətlərin tənzimlənməsində rast gəlmək olar. Opsion hüququnu müəyyən edən şərtlərə, əsasən, özəl investisiyalar *(private equity)*, riskli kapital *(venture capital)* və investisiya yatırımları çərçivəsində bağlanan müqavilələrdə əks olunur.

Almaniya hüququnda opsion müqaviləsi *(optionsvertrag)* geri çağırılmayan (geri götürülə bilməyən) oferta kimi qiymətləndirilir. Opsion müqaviləsinə bu yanaşma ABŞ hüququnda da var.

Opsion müqaviləsi sahibkarların tam praktiki məqsədlərini güdür. Biznes sahibləri və investorlar opsion vasitəsilə öz kapitallarının və korporativ nəzarətin çevik idarəetmə imkanlarını əldə edirlər. Məsələn, portfel investorları hər hansı şirkətin kapitalına daxil olduqda, opsion onlara əvvəlcədən razılaşdırılmış qiymətlə şirkətdən effektiv çıxış mexanizmini təqdim edir.

## Növləri
Əsasən, iki növ opsion razılaşmaları mövcuddur. Bunlar satış opsionu *(put-option)* və alış opsionudur *(call-option)*.

Satış opsionuna əsasən bir tərəf ona məxsus olan səhmləri (payı) müəyyən hadisələr baş verdikdə (və ya vermədikdə) əvvəlcədən razılaşdırılmış qiymətə alınmasını digər tərəfdən tələb etmək hüququna malikdir. Alış opsionuna əsasən isə bir tərəf müəyyən şərtlər əmələ gəldikdə (və ya gəlmədikdə) digər tərəfə məxsus səhmləri (payı) əvvəlcədən razılaşdırılmış qiymətə ona (yəni birinci tərəfə) satılmasını tələb etmək hüququna malikdir.

Göründüyü kimi, hər iki variantda tərəflərdən birinin tələb hüququ var və o, hüququn realizasiyası razılaşdırılmış şərtlər çərçivəsində yalnız həmin tərəfin iradəsindən asılıdır. Digər tərəfində isə, tələb irəli sürüldükdə razılaşdırılmış öhdəliyin qeyd-şərtsiz icrası öhdəliyi var.

## Xüsusiyyətləri
* Opsion müqaviləsində iki əsas şərt qeyd olunur: əsas öhdəliyin şərtləri və əsas öhdəliyin icrasına səbəb olan şərtlər. Adətən əsas öhdəlik kimi səhmlərin (payın) satılması və ya alınması çıxış edir. Məsələn, öhdəliyin icrasına səbəb olan şərtlər kimi şirkətin maliyyə göstəricilərinin aşağı düşməsi çıxış edə bilər.

* Əsas öhdəliyin icrası tərəflərdən birinin ixtiyarından asılıdır. Yəni əsas öhdəliyin icrasını tələb etmək və ya etməmək hüququ müqavilə tərəflərinin birinə məxsusdur.

* Əsas öhdəliyin icrasını tələb etmək hüququ adətən müəyyən müddətlə mahdudlaşdırılır və/və ya hüquqdan istifadə müəyyən halların baş verməsi (verməməsi) ilə şərtləndirilir.

* Müqavilənin digər tərəfinin əsas öhdəliyə dair heç bir seçimi olmur. Yəni əsas öhdəliyin icrası tələb edildikdə o, imtina edə bilməz və ya birinci tərəf öhdəliyin icrası tələb edilmədikdə onu məcbur edə bilməz.

## İstinadlar
Abo

* Abo (dağ) — İcevan rayonunda dağ.
* Abo (ABŞ)
* Abo (Missuri)
* Abo (ABŞ)

## Həmçinin bax
* Abo (ad)
BMT-nin immunitet və imtiyazları haqqında Konvensiya

**BMT-nin immunitet və imtiyazları haqqında Konvensiya** — BMT Baş Assambleyası tərəfindən 13 fevral 1946-cı ildə qəbul edilib. Bəzən Nyu-York Konvensiyası da adlandırılır.

## Tarixi
1945-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının yaradılması müasir diplomatiya hüququnun proqressiv inkişafı yolunda mühüm təkan oldu. Belə ki, 1946 və 1947-ci illərdə BMT iki konvensiya qəbul etdi; BMT-nin immunitet və imtiyazları haqqında Konvensiya və BMT-nin ixtisaslaşdırılmış qurumlarının immunitet və imtiyazları haqqında Konvensiya. Hər iki konvensiya müasir diplomatiya hüququnda immunitet və imtiyaz institutunun inkişafına mühüm töhfə idi.

## Haqqında
1946-cı il Konvensiyasında qeyd olunduğu kimi, bu konvensiyanın işlənib hazırlanmasının hüquqi əsasını Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin 104-105-ci maddələri təşkil edir. Bu maddələrdə deyilir ki, təşkilat onun üzvlərinin hər birinin ərazisində funksiyalarının yerinə yetirilməsi və məqsədlərinə çatması üçün vacib olan hüquq qabiliyyətindən istifadə edir. Bununla yanaşı, BMT Nizamnaməsində qeyd olunur ki, öz funksiyalarının həyata keçirilməsinin vacibliyi ilə
təşkilatın özünə verilən immunitet və imtiyazların həcmi, təşkilat üzvlərinin nümayəndələrinin və təşkilatın vəzifəli şəxslərinin funksiyalarının səmərəli həyata keçirilməsinin vacibliyi ilə onlara verilən immunitet və imtiyazların həcmi müəyyən olunur. Başqa sözlə ifadə etsək, BMT rejiminin, onun üzvlərinin nümayəndələrinin və onun vəzifəli şəxslərinin rejiminin əsasında funksional zərurət nəzəriyyəsi durur.

BMT-nin immunitet və imtiyazları haqqında 1946-cı il Konvensiyası (Ümumi Konvensiya) 36 bölməni əhatə edən 9 maddədən ibarətdir. Bu konvensiyada təşkilat üzvlərinin nümayəndələrinin hüquqi vəziyyəti (IV maddə), BMT-nin vəzifəli şəxslərinin hüquqi statusu (V maddə), ekspertlərin immunitet və imtiyaz məsələləri (VI maddə), BMT-nin əmlakı, arxiv və sənədlərinin toxunulmazlığı (II maddə) və s. məsələlər tənzimlənir.

Ümumi Konvensiyanın 36-cı maddəsi əsasında BMT-nin Baş katibi ilə ABŞ-nin dövlət katibi arasında 1947-ci ildə “ABŞ ərazisində BMT və onun orqanlarının yerləşdiyi zolağın hüquqi vəziyyəti haqqında” xüsusi saziş imzalanmışdır. Həmin sazişə əsasən ABŞ ərazisində BMT orqanlarının və əməkdaşlarının toxunulmazlığı, diplomatik immunitet hüququ təsdiq edilir. Buna oxşar sazişlər BMT orqanlarının yerləşdiyi digər müvafiq dövlətlərlə də bağlanmışdır.

## Ədəbiyyat
* H.A.Qasımova. Xarici əlaqələr hüququ. Dərslik. Bakı: «Bakı Universiteti» nəşriyyatı, 2008, 480 səh.
Avazenik

**Avazenik** — 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərəçiçək nahiyəsində kənd.

## Toponimik izah
XVIII əsrin ortalarına aid ermənicə mənbədə Avazank kimidir (150, 362). Azərbaycanca Avazan kənd adının ermənicə yazılış formasıdır. XX əsrin 50-ci illərində kənd dağılmışdır.

## İstinadlar
Tofiq Hüseynov (coğrafiyaçı)

**Tofiq Hüseynov Bəhərçi oğlu** (d. 1938, Goranboy rayonu,  Xanqərvənd kəndi) — Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru.

## Həyatı
Tofiq Bəhərçi 1938-ci il mayın 20-də Goranboy rayonunun Xanqərvənd kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsil aldıqdan sonra 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin «Geoloji-coğrafiya» fakultəsinə qəbul olunaraq oranı 1962-ci ildə bitirməklə ali təhsil almışdır. 

## Elmi fəaliyyəti

Azərbaycan MEA Coğrafiya İnstitutunda əmək fəaliyyətinə başlayaraq laborant, kiçik elmi işçi, aspirant, yenidən kiçik elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. 1983-cü ildə coğrafiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adı almaq üçün «Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin təbii şəraiti və təbii ehtiyatlarının səmərəli istifadə olunmasının coğrafi problemləri» mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir. 1969-cu ildən indiki Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində assistent, baş müəllim, dosent vəzifələrində işləyərək gənc nəslin təlim-tərbiyəsində, iqtisadçı kadrların hazırlanmasında yaxından iştirak etmişdir. Gənc nəslin təlim-tərbiyəsində, iqtisadçı kadrların hazırlanmasında, elmi nailiyyətində qazandığı uğurlara görə professor adına layiq görülmüşdür.

## Elmi əsərləri
Fəaliyyəti dövründə 224 sayda monoqrafiya, dərslik, dərs vəsaiti, kitabça, elmi və publisistik məqalələr, müxtəlif metodik göstəriş və proqramlar nəşr etdirmişdir.
«Təbii resurslardan səmərəli istifadə», «Ekoloji-iqtisadi rayonlaşmanın sosial-iqtisadi aspektləri», «Azərbaycan Respublikasının ekoloji-iqtisadi problemləri və onlara qarşı mübarizə tədbirləri», «Azərbaycan siyasi təxribatçılıq və separatizm əhatəsində», «Qərb-Şərq münasibətləri Xristian və Islam təşəkkürü baxımından», «Beynəlxalq, beynəlxalq regional təşkilatlar və coğrafiyadan maraqlı məlumatlar» adlı monoqrafiyaların müəllifidir. 

## Həmçinin bax

* Vidadi Hacıyev
 
* Seyran Vəliyev
## İstinadlar
Avaran (Eçmiədzin)

**Avaran** — Eçmiədzin qəzasında kənd adı.

## Toponimik izah
**Avaran**- İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı. (133, 1). Qədim türk mənşəli Abar tayfasının adını əks etdirir. Bax: Abaran.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Qeybullayev Q.Ə. Qədim türklər və Ermənistan, Bakı, 1992.
Avanlibulaq

**Avanlibulaq** — 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qarni nahiyəsində məzrə (əkin yeri).

## Toponimik izah
"Avan" (əsli Aban) etnonimindən və "bulaq" sözündən ibarətdir.

## Ədəbiyyat
* Qeybullayev Q. Ə. Qədim türklər və Ermənistan. Bakı: 1992.

## Həmçinin bax
* Avan
Elektrikkeçiricilik

Quruluş defektləri ilə yaranan maksimumları yarığın daxilində meydana çıxır və "quyruqlar" kimi biri o birinin üstünü örtür. Buna uyğun olaraq, müxtəlif temperatur intervallarında üstünlük təşkil edən üç keçiricilik mexanizmi seçilir:

**a)** delokallaşmış hallarda yürüklüyün həyəcanlanma kənarları arxasına yük daşıyıcılarının köçürülməsi.

**b)** Yürüklük kənarlarının yaxınlığında həyəcanlanmış lokalizasiya hallarına yük daşıyıcılarının sıçrayışlı daşınması.

**c)** Lokallaşmış hallarda \varepsilonF yaxınlığında T-nin azalması zamanı artan məsafədə yükdaşıyıcılarının sıçrayışlı köçürülməsi

Yük daşıyıcılarının sıçrayışlı daşınması termohərəkət edici qüvvə (T.h.q.) və Holl effektinin əks işarəliyində, dəyişən cərəyan keçiriciliyinin temperaturdan zəif asılılığında, tezlikdən asılılığda özünü göstərir.

Yük daşıyıcıların yürüklüyü (10−5−10−8 sm2 В−1s−1) kiçikdir və elektrik sahəsinin gərginliyindən və nümunənin qalınlığından asılıdır ki, bu da ya müəyyən qanunla paylanmış lokallaşmış hallarda, ya da sıçrayışlı ötürülmədə daşıyıcıların çoxsaylı tutulması ilə əlaqələndirilir.

Əksər HŞY üçün \sigma -nın qiyməti və aktivasiya enerjisi praktiki olaraq aşqarın təbiəti və konsentrasiyasından asılı olmur (aşqar atomları özlərinin bütün valent elektronlarını əsas atomlarla kovalent əlaqə yaratmağa verərək maksimum valentlik göstərirlər). Lakin keçid metallarla (Ni, Мо, W, Fe) aşqarlama aşqar keçiriciliyini yaradır. Fərz olunur ki, onu kovalent əlaqənin yaranmasında iştirak etməyən d-elektronları yaradır. ETAY, xüsusən amorf Si, P və B atomları ilə effektiv leqirə oluna bilir.

Əksər HŞY üçün aşırıcı effekt-güclü elektrik sahəsinin \geq105Vxsm−1 təsiri altında yüksəkomlu haldan aşağıomlu hala tez (~ 10−10 s) dönən keçid xarakterdir. Bu, elektron və deşiklərin kontaktdan injeksiyası, tutulmuş yük daşıyıcıların delokallaşması ilə, həm də cərəyan qaytanında temperaturun yüksəlməsi ilə izah olunur (bax. Cərəyanın qaytanlanması). Bir sıra HŞY-lərdə nümunənin aşağıomlu halı uzun müddət qalır, lakin yüksəkomlu hala qayıtmaq üçün nümunədən cərəyanın qısa müddətli impulsunu buraxmaq lazım olur. Bu yaddaş effekti cərəyan qaytanı baş verən yerdə HŞY-nin qismən kristallaşması ilə əlaqədardır.

Əksər A. və ş.y.-də, xüsusilə HŞY-də qadağan olunmuş zonada elektron halları kiçik radiuslu polyaronlardan ibarətdir. Belə halların elektronlarla dolması qəfəsin qonşu atomlarının yersürüşməsi ilə müşayiət olunur ki, bu da \varepsilong-nin işığın zonalararası udulmasının və keçiriciliyin aktivasiya enerjisinin ölçülərindən alınmış qiymətlərdəki fərqi yaradır.

HŞY-də bir sıra spesifik hadisələr müşahidə olunur, məs., həyəcanlanma prosesində lyuminessensiyanın azalması fotoinduksiyalanmış elektron paramaqnit rezonansı (EPR) və fotoinduksiyalanmış işıq udulması ilə korrelyasiya edir. Bu xüsusiyyətlər, aşağı temperaturlu işıqlanmada neytral və paramaqnit olan yüklənmiş defektlərin mövcudluğu ilə izah olunur.

## İstinadlar
* Шкловский Б. И.,Эфрос А. Л. "Электронные свойства легированных полупроводников", М.1979;

* "Стеклообразный сульфид мышьяка и его сплавы", Киш. 1981;

* "Электронная теория неупорядоченных полупроводников", М. 1981;
Abditəpə

**Abdutəpə** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ adı]. Hündürlüyü 1723 m. Yerli tələffüz forması Avdıtəpə. Abdu (Əbdi) şəxs adından və təpə sözündən ibarətdir.

## Toponimik izah
Abditəpə Şirak düzündə dağ adı. Hünd. 1723 m.

## Ədəbiyyat
* Budaqov B. Ə. Ermənistanın Azərbaycan mənşəli coğrafi adları. "Didərginlər" məcmuəsi. Bakı, 1990.
* Qeybullayev Q. Ə. Qədim türklər və Ermənistan, Bakı, 1992.

## İstinadlar
Nemes burnu

**Nemes burnu** —  Rusiyanın Avropa hissəsinin materik hissəsinin ən ucqar şimal nöqtəsidir. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayətinin Peçenq rayonu ərazisində yerləşir. Burun Rıbaçiy yarımadası yerləşir. Qədim adı Kequr burnudur.

XVI əsrdə burada ticarət limanı vardı. Rusiya imperiyası ilə Avropa ilə ticarət əlaqələri qurulurdu. Hazırda burada meteostansiya və mayak vardır. burada çoxlu qayaya bənzər dirəklər vardır. Pomorlar onları kekur olaraq adlandırırlar. Keqor isə pomorlarda maral otlaqlarına deyilir.

Buruna yaxın ərazidə Bayda-Quba qəsəbəsi vardır. Burundan 30&nbsp;km cənub-qərbdə Nemes yarımadası yerləşir
## Qalereya

Fayl:Вайда-Губа.jpg|
Fayl:Вайда-Губа2.jpg|
Fayl:Russia stamp 2006 CPA 1138 Vajdaghubsky lighthouse.jpg|


## İstinadlar
Dünya əhalisinin dini tərkibi

**Dünya əhalisinin dini tərkibi** — Dünya dinlərinin yaranması etnik sərhədlərin dini sərhədlərlə üst-üstə düşməməsini üzə çıxartdı. Sonrakı əsrlərdə dini mənsubiyyətlə etnik mənsubiyyət arasında əlaqə tam zəiflədi. Milli dinlər çox az qalmışdır. Onlara misal olaraq, erməni qriqorian kilsəsi, əksər yaponlar arasında yayılmış sintoizm, pəncablıların bir hissəsi arasında yayılmış sikxizm və s. göstərilə bilər. Adətən, müsəlman ölkəsi adlanan ölkələrdə müxtəlif dinlərin nümayəndələri yayılmışdır. Daha böyük parçalanma bir sıra xristian ölkələri üçün səciyyəvidir. Eyni xalqın bir neçə dini şaxəyə mənsub olması bu xalq daxilində mədəni-məişət fərqlərinin və etnokonfessional qrupların yaranmasına səbəb olur. Belə qruplara farslar arasında zərdüşt dininə sitayiş edənləri, Livan və Suriya ərəbləri arasında druzları və s. göstərmək olar. Bəzən belə bölünmə dövlət səviyyəsində bölünməyə gətirib-çıxarır. Məsələn, müsəlman-pəncablıların Hindistan pəncablılarından ayrılması, qərbi induist-benqallıların şərqi müsəlman-benqallılardan ayrılması bariz nümunə kimi göstərilə bilər.

Dinlərin regionlar üzrə yayılması haqqında demək olar ki, xristian dininin şaxəsi olan protestantlıq Skandinaviya ölkələrində, İngiltərədə və Şotlandiyada yayılmışdır. Belçika, Lüksemburq, Fransa, İspaniya, Portuqaliya, İtaliya, Avstriya və Maltada katolik dini üstünlük təşkil edir. Almaniya, İsveçrə və Niderlandda protestant və katoliklərin sayı təxminən bərabərdir. Yunanıstanda isə pravoslavlar üstünlük təşkil edir.

İnduizmin ən geniş yayıldığı ölkələr Hindistan və Nepaldır. Hind-Çin ölkələrində və Şri-Lankada əksər əhali buddizmə sitayiş edir. Xristianlıq yalnız iki Asiya ölkəsində – Filippində (katolik dini formasında) və Cənubi Kiprdə (pravoslavlıq formasında) üstünlük təşkil edir. Afrika ölkələrində tayfa dinlərinə sitayiş edənlərin sayı xristian və müsəlmanların sayının artması hesabına azalır. Avstraliya və Okeaniyada dindarların əksəriyyəti müxtəlif təriqətli protestantlardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_iyun2009/83505.htm

## Həmçinin bax
* İslam dini
* Xristian dini
* İnduizm
* Buddizm
1900-cü illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

__NOTOC__

----

----

## 1900
#Bakı camaatının həyatı və Velikoknyaz prospekti ilə hərəkəti (film, 1900) (qısametrajlı sənədli film)
#Bakı əhalisinin şəhər bağında gəzintisi (film, 1900) (qısametrajlı sənədli film)

## 1907
#Bakı bazarlarının tipləri (film, 1907) (qısametrajlı sənədli film)
#Daş-kömür daşınması (film, 1907) (qısametrajlı sənədli film)
#Dəniz kənarında gəzinti (film, 1907) (qısametrajlı sənədli film)
#Neft buruqlarında iş (film, 1907) (qısametrajlı sənədli film)
#Neftin çıxarılması (film, 1907) (qısametrajlı sənədli film)

## 1908
#Ağ və qara şəhər (film, 1908) (qısametrajlı sənədli film)
#Balaxanı (film, 1908) (qısametrajlı sənədli film)
#Nobelin zavodları (film, 1908) (qısametrajlı sənədli film)

## İstinadlar
Müharibə maşını

**Müharibə maşını** () – Marvel Comics superqəhrəmanlarından biri. Devid Mişelini, Bob Leyton və Con Birn tərəfindən yaradılmış və ilk dəfə 1979-cu ildə *"[[Dəmir adam (personaj)|Dəmir adam]]"* komiksinin 118-ci sayında görünmüşdür. Zirehi isə Len Kaminski və Kevin Hopqud tərəfindən dizayn edilmişdir.

2012-ci ildə IGN-in "Top 50 Qisasçı" siyahısında 31-ci yerdə göstərilmişdir. Marvel Kinematoqrafiya Kainatında personajı Don Çidl canlandırmışdır.

## Bioqrafiya
ABŞ dəniz piyadaları korpusunun üzvü olan Ceyms Rouds ilə Toni Starkın ilk qarşılaşması cənub-şərqi Asiyada oldu. O zamanlar Toni Stark zirehini yenicə icad etmiş və Von-Çunu məğlub etmişdi. Bir ABŞ bazasına çatana qədər Dəmir adamı müşayiət edir. Stark hərbi vəzifəsini tamamlayandan sonra şəxsi pilotu olmağı təklif edir. Təklifi qəbul edən Rouds bir neçə il sonra yeni işinə başlayır.

Tezliklə Starkın ən yaxın dostu olur. Starkın spirtli içkilərlə ikinci mübarizəsi zamanı onun əvəzinə Dəmir adam olur. Stark sağalandan sonra Ceyms və iki dostu ilə Kaliforniyadakı Silikon vadisinə köçüb yeni layihələr üzərində işləməyə başlayırlar. Bu zaman Ceyms Rouds hələ də Dəmir adam idi.

Bir müddət sonra Stark yenə Dəmir adam olur. Stark həyatını qorumaq üçün saxta ölüm planı qurarkən şirkətinin başına Ceyms Roudsu gətirir. Lakin aralarındakı münasibət pozulur və Ceyms gedir. Bu zaman Stark ona yeni hazırlanmış bir zirehi götürməsinə icazə verir. Ceyms bu zirehlə Müharibə maşını olur və Qisasçılar komandasın alt komandası olan Qərb Sahili Qisasçılarına qoşulur. Komanda dağılana qədər Qisasçıların üzvü olur.

## Filmlərdə
Ceyms Rouds personajını ilk dəfə Terrens Hovard *"[[Dəmir adam]]"* filmində canlandırmışdır, lakin zireh geyinib Müharibə maşını olmamışdır. Hovard ilə Marvel arasında müqavilə problemi ortaya çıxandan sonra onun yerinə Don Çidl gəlmişdir  və *"[[Dəmir adam 2 (film, 2010)|Dəmir adam 2]]"* filmində Müharibə maşını olmuşdur. *"[[Qisasçılar (film, 2012)|Qisasçılar]]"* filmində də Müharibə maşınının görünməsi planlaşdırılsa da, baş tutmamışdır. *"Dəmir adam 3"* filmində Çidl yenə Roudsu canlandırmış, lakin bu dəfə Dəmir vətənpərvər olmuşdur. *"[[Qisasçılar: Altron dövrü (film, 2015)|Qisasçılar: Altron dövrü]]"* və *"Birinci qisasçı: Qarşıdurma"* filmlərində Çidl yenə Müharibə maşınını oynamışdır. *"[[Qisasçılar: Sonsuzluq savaşı (film, 2018)|Qisasçılar: Sonsuzluq savaşı]]"* (2018) və *"[[Qisasçılar: Final (film, 2019)|Qisasçılar: Final]]"* (2019) filmlərində də eyni rolu ifa etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qara qəhrəmanların dünyası: Müharibə maşını bioqrafiyası
* Müharibə maşını Marvel.com-da
* 

lər]]
Toxareu yarımadası

**Toxareu yarımadası** — Oxot dənizinin qərbində, Xabarovsk diyarı ərazisində yerləşən yarımada. yarımada Ulbanski körfəzi (qərb) ilə Nikolaya körfəzlərini ayırır (şərqdə). Yarımadada Tukurqu (ən şimal nöqtəsi), Qaurovis, Obrıstıy və Nablyudonnıy burunları yerləşir. Yarımadanın reylefi dağlıqdır. Ən hündür nöqtəsi 851 metr təkil edir. Qərbi daha sıldırımlı və ucadır. Şərqi isə alcaq və hamardır. Yarımadanın cənubunda Usalqin adlı yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Burada hazırda yaşayış yoxdur.

## İstinadlar
Kobılya Qalava yarımadası

**Kobılya Qalava** () — Baykal gölündə yerləşən Olxon adasında yerləşən, Xabarovsk diyarı ərazisində, Olxon darvazası ilə Kiçik dəniz boğazı arasında yerləşən yarımada. Yarımada körfəzin daxilinə 4&nbsp;km məsafədə uzanır. Qutaracağında eyni adlı burun yerləşir. Sonucunda yerləşən qaya hazırda yarımadadan kiçik boğazla ayrılır.

## Qəzalar
Burada XX əsr tarixində Baykal gölün tarixində ən dəhşətli qəza baş vermişdir. 1901-ci ilin oktyabrın 14-dən 15-ə keçən gecə "Potapov" gəmisi güclü küləklə qayaya çırpılmışdır. Nəticədə 176 nəfər həlak olmuşdur.

Potapov qəzasından bir ötməmiş göl tarixində ikinci böyük qəza baş verir. 1902-ci ili sentyabrın sonlarında güclü Sarma küləyinin sayəsində "Aleksandr Nevski" gəmisinin yedəyində gətirdiyi barjanı suya batırmışdır. Nəticədə qalıqçılar ailələri ilə birlikdə həlak olmuşlar. Gəmi komandası güçlü külək səbəbindən onun yedəyində olan barjaların kanatlarını kəsməli olmuşlar. İnsanların bəzisi dayazlığa çıxa bilmişlər. Ancaq ocaq qalamağa macal tapmadığından soyundan həlak olmuşlar. bu qəzada 172 nəfər həlak olmuşdur

## İstinadlar

## Mənbə
* Kobılya Qalava yarımadası (Xorin-İrqı)
* Kobılya Qalava yarımadası
1897-ci ilin filmləri

## Hadisələr
*Parisdə film seyr edərkən yanğın zamanı 125 adam öldü. Proyektor lampası üçün istifadə olunan efir yanğına səbəb oldu.
*İngiltərədə Mitchell and Kenyon şirkəti quruldu.
*Enok J. Rektor, 63 mm genişlikdə film lenti inkişaf etdirir.
*Tomas Henri Blair 48 mm genişlikdə film lenti hazırlayır.
*Kraliça Victoriyanın altmışıncı doğum günü şərəfinə film hazırlandı.
*Amerika studiyası Vitagraph yaranıb.
*Star Film quruldu.
## Filmlər

## Doğulub
*3 yanvar - Marion Davis, səssiz filmlərin amerikalı komediya aktrisası.
*10 yanvar - Lia de Putti, macar aktrisası.
*14 yanvar - Bolqar teatrı və kino aktyoru Ivan Dimov.
*19 yanvar - Nataşa Rambova, amerikalı rəssam, aktrisa, ssenarist, prodüser.
*21 yanvar - Yevgeni Gurov, sovet
teatrı və kino aktyoru, rejissor.
*24 yanvar - Fernand Ledoux, fransız teatrı və kino aktyoru.
*10 fevral - Avstraliya aktrisası Judit Anderson, Emmy və Tony mükafatlarının qalibi.
*20 fevral - Rudolf Sieber, Amerika
İcraçı Direktoru, İcraçı Prodüser.
*25 mart - Jean Epstein, fransız rejissoru, tənqidçi.
*30 mart - Robert Riskin, amerikalı yazıçı, prodüser, rejissor.
*1 aprel - sovet operatoru Eduard Tisse.
*4 aprel - Fransız teatrı və kino aktyoru Pyerre Frenet.
*11 aprel - Sovet İttifaqının xalq artisti,
Stalin mükafatı laureatı Konstantin
Adaşevski.
*20 aprel - Qreqori Ratoff, amerikalı  rejissor.
*26 aprel - Olqa Çexova, rus və alman aktrisası.
*2 may - Viktor Stanitsyn, sovet teatrı və kino aktyoru, teatr direktoru, SSRİ xalq artisti.
*18 may - Frank Capra, amerikalı kinorejissor və Oskar mükafatı laureatı.
*5 iyun - Sovet teatrı və kino aktyoru Nikolay Kutuzov.
*19 iyun - Mo Hovard, ABŞ aktyoru və komediyaçı.
*10 iyul - Jon Gilbert, səssiz kinonun ən məşhur ABŞ aktyorularından biri.
*1 avqust - Liya Mara, səssiz kinonun alman aktrisası. 
*30 avqust - Fredrik Mart, Amerika teatrı və kino aktyoru, Oskarın qalibi. 
*3 sentyabr - Cecil Parker.
*5 sentyabr - Sovet kinematoqrafçısı Mixail Kaufman.
*11 sentyabr - sovet aktrisası Iya Marks.
*23 sentyabr - kanadali aktyor və televiziya ulduzu Valter Pidgeon.
*6 oktyabr - Veriko Andjaparidze, SSRİ
xalq artisti.
## Mənbə
*http://www.imdb.com/year/1897
Boso yarımadası

**Boso yarımadası** ()  Honşu adasının şərqində yerləşən yarımada. Yarımada ərazisinin böyük hissəsində Tiba prefekturası yerləşir. Tokio körfəzini Yapon dənizindən ayırır. Yarımadanın sahəsi 5034&nbsp;km²-dir. Ən hündür nöqtəsi Ataqo dağıdır (408.2 m).Şimal-qərbində Tiba şəhəri yerləşir. Yarımadada yerləşən Kisaracu şəhəri Kavasaki ilə 14&nbsp;km uzunluğa malik körpü-tunellə birləşir. Yarımadanın şimal-şərqində Suika-Tsukuba Milli parı yerləşir.
## İstinadlar
1895-ci ilin filmləri

**1895** — kinematoqrafiyanın rəsmi yarandığı il. Məhkəmə (hətta ictimai) filmlərinin nümayişi 1888-ci ildə başlamış və 1895-ci ildə kifayət qədər "hərəkətli foto" sessiyaları başlamış olsa da, ixtiraçıları bir-biri ilə tanış olmadılar və bu  sonradan kino ixtirasında prioritet haqqında sonsuz mübahisələrə gətirib çıxardı.

## Hadisələr
*Fevral - Mart - Vilyam Paul və Birt Akres Böyük Britaniyada ilk 35&nbsp;mm-lik kamera - kineoptikon qururlar.
*Fransada Oqüst və Lui Lümer qardaşları yüngül əl kamerasını - sinematoqraf yaratdılar.
*13 fevral - Oqüst və Lui Lümer qardaşları patent aldılar.
*22 mart - Fransanın foto sənayesinin
inkişafına həsr olunmuş konfransda ilk dəfə "Fabrikdən İşçi çıxışı" adlı filmi ictimaiyyətə göstərildi.
*27 may - Birt Akresin kinooptikon patentləşdirilmişdir.
*12 İyun - "Lyon fotokonfransına nümayəndələrin gəlməsi" adlı film çəkildikdən bir gün sonra göstərildi.
*Sentyabrın sonu - Carl Fransis Jenkins və Tomas Armat Atlantada dünya pambıq nümayişində icad etdiyi "fantastkp" film proyektorunu
nümayiş etdirdi.
*Noyabr - Almaniyada Emil və Max Sklaqanovskiy öz film proyektorlarını tamamladılar.
*Leon Qomon film şirkəti Gaumontu qurdu.
### Rus imperiyasında
*Avqust ayında Rusiyada Lumiere qardaşları tərəfindən kinematoqrafiya ixtirası haqqında ilk məlumatlardan biri 1895-ci ildə "Rusiya Fotoqrafiya Günü" nin səkkizinci sayında çıxdı.
*Oktyabr ayında, Lumiere qardaşlarının film kamerasının ətraflı təsviri "Rusiya Fotoqrafiya Günü" nin 10-cu sayında nəşr olundu.
## Filmlər
*Boks (film ,1895)
*Kenquru ilə boks (film, 1895)
*Derbi (film, 1895)
*Qış bağı (film, 1895)
*Kartda oyun (film, 1895)
*Annabelin serpantin rəqsi (film, 1895)
### Lumyere qardaşlarının ilk film nümayişi proqramı
#Fabrikdən işçilərin çıxışı (film, 1895)
#Qızılbalıqları tutmaq (film, 1895)
#Lyon fotokonfransına gəlmək (film ,1895)
#Dəmirçi (film, 1895)
#Körpənin səhər yeməyi (film, 1895)
#Yorğandan hoppanmaq (film, 1895)
#Dənizdə hamam (film, 1895)
## Doğulublar
*7 fevral - Anita Stuart, amerikalı kinorejissor və prodüser.
*8 fevral - Kinq Vidor amerikalı rejissor.
*11 mart - Shemp Hovard, amerikalı komik filmli aktyor.
*25 mart - Valeri İnkyinyov, sovet və fransız aktyoru, kinorejissor və teatr direktoru.
*27 mart - Betti Sod, alman mənşəli amerikalı
aktrisa.
*7 aprel - Marqaret Şön, alman aktrisa.
*6 may - Rudolf Valentino, italyan əsilli ABŞ aktyoru.
*25 iyul - Inqeborg Spanqsfild, Danimarka aktrisa.
*26 iyul - Qracie Allen, amerika aktrisası.
*22 sentyabr - Paul Muney, ABŞ aktyoru, Oscar qalibi.
*2 oktyabr - Bad Abbott, amerikalı
komik oyunçu.
*21 oktyabr - Edna Purvians, Amerika aktrisası
## Mənbə
#http://www.imdb.com/year/1895
Qarabağ Ağdam FK-nın mövsümlərinin siyahısı

**"Qarabağ" FK-nun mövsümlərinin siyahısı** — Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən və Azərbaycanın Ağdam şəhərini təmsil edən futbol klubunun mövsümləri.

"Qarabağ" 12 dəfə Azərbaycan Premyer Liqasının, 8 dəfə Azərbaycan Kuboкunun, Azərbaycan superkubokunun qalibi olub. Klub həm də UEFA Çempionlar Liqası qrupunda, UEFA Avropa Liqasının qrupunda, UEFA Konfrans Liqası qrupunda mübarizə aparıb. 2021/22, 2022/23 illərdə Konfrans Liqası pley-off mərhələsində oynayıb.

## SSRİ dövründə
1951-ci il tarixində, Ağdam şəhərində "Məhsul" idman cəmiyyətinin futbol komandası yaradılmaqla klubun əsası qoyulub. Klub daimi olaraq "Qarabağ" adlanana, yəni 1987-ci ilə kimi "Məhsul", "Şəfəq" və "Kooperator" olmaqla üç fərqli ad ilə çıxış etmişdir. Klub bir çox mövsümlərdə Sovet İttifaqı futbol piramidasının 3-cü və ya 4-cü səviyyəsinə uyğun gələn Azərbaycan SSR səviyyəsindəki çempionatda çıxış edirdi. Klub 1977-ci ilədək “Məhsul”, 1982-ci ilədək “Şəfəq”, 1988-ci ilədək “Kooperator” adı daşıyıb. 1 dəfə Azərbaycan SSR-nin çempionu olub. 1968-1977-ci illər arasında klub mövcudluğunu dayandırmışdı.

## Azərbaycan Çempionatında və Kubokunda
Azərbaycan Premyer Liqası 2024/2025 mövsümünün 10-cu turunda Qarabağ rəqib meydanında “Kəpəz”i 5:0 hesabı ilə məğlub etməklə səfərdə ən çox qol vuran komanda adına sahib çıxıb. Qarşılaşmada vurulan 3-cü qol “Qarabağ”ın Azərbaycan çempionatlarındakı 648-ci səfər qolu olub. Bununla da Ağdam təmsilçisi 647 səfər qoluna sevinən “Neftçi”nin rekordunu keçib. “Kəpəz”lə Tovuzdakı görüşdə vurulan sonuncu top isə klub tarixinə çempionatda rəqib meydanlarındakı 650-ci qol kimi düşüb.

## Azərbaycan çempionatında yubiley qolları

## İstinadlar
Mələkli ev

**Mələkli ev** — Bakı şəhərində, Nigar Rəfibəyli küçəsi ilə Rəsul Rza küçələrinin kəsişməsində yerləşən üçmərtəbəli bina. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli, 132 nömrəli qərarı ilə yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.

## Haqqında
Bu ev 1893-cü ildə milyonçu Sergey Tumayevin sifarişi ilə tikilib, tarix binanın kartuşunda döyülüb.

Binanın damında cəmi dörd mələk var. İkisi meydana, ikisi isə arxaya, Xaqani bağına tərəf baxır.

Keçmiş dövrlərin tədqiqatçıları hesab edirlər ki, mələklər burada "elə belə deyil, bunun mənası var". İki versiya mövcuddur: birinci versiyaya görə, mələkləri Tumayevlərin əkiz övladlarının dünyaya gəlməsi münasibətilə qoyublar; ikinci versiyaya görə isə, mələklər Sergey Tumayevin dənizdə batan qohumları Qriqori Tumayev və onun xanımının xatirəsinə həsr olunub. Evin üstünə döyülən hərflər isə heç də rus əlifbasının "ТС" deyil, latın qrafikasının "TG" hərfləridir, yəni Tumayev Grigori.

2000-ci ildə baş verən zəlzələ zamanı mələklərdən birinin başı və çiyninin bir hissəsi qopub düşüb. Hadisə qurbansız ötüşüb. Mələyi yerinə qaytarıblar.

Bina 1917-ci il oktyabr inqilabına qədər Sergey Tumayevə məxsus idi. Sovet dövründə binanı milliləşdiriblər və Yazıçılar İttifaqına veriblər. Bu binada ədiblər və nomenklatura işçiləri işləyib. Binanın tanınmış sakinləri şairlər Rəsul Rza və Nigar Rəfibəyli olub, binanın fasadında onların xatirəsinə lövhə quraşdırılıb.

## Qalereya


Fayl:Architectural detail in Baku, Nizami street 1.JPG|Putti heykəlləri
Fayl:Nigar Rəfibəyli 24 (2).JPG|Binanın tikildiyi tarix yazılan kartuş
Fayl:Rəsul Rza və Nigar Rəfibəylinin Bakıda xatirə lövhəsi.jpg|Rəsul Rza və Nigar Rəfibəylinin xatirə lövhəsi



## İstinadlar
Ağ Burun

**Ağ Burun** (, ) — Krımın Kerç boğazı sahillərində yerləşir. Burun cənubdan Kerç buxtasını bağlayır. Burunda tarixi şəhərin qalıqları mövcuddur. XIX əsrdə Kerç boğazını qorumaq məqsədilə Kerç qalası inşa edilmişdir. Ağ Burunun qurtaracağında qədim kurqan vardı. Burada ayrıca batareyə yerləşdirilmişdi.
## İstinadlar
Şərəfəddin Hüseyn Sultani

**Şərəfəddin Hüseyn Sultani** (?-?) – XV əsr Azərbaycan xəttatı, Şamaxıda və Təbrizdə yaşamışdır. Şamaxıda Şirvanşah Fərrux Yəsarın (1462-1500) sarayında, sonralar isə Təbrizdə Ağqoyunlu hökmdarı SultanYaqubun (1478-90) kitabxanasında fəaliyyət göstərmiş, bir sıra bədii əsərlərin üzünü köçürmüşdür. Yusif Әmirin “Divan”ı (15 əsr, Ayasofiya kitabxanası, İstanbul), “Kəlilə və Dimnə” (1447, Sipəhsalar mədrəsəsi, Tehran), “Şamaxı antologiyası” (1468, Britaniya muzeyi, London), Hafizin və Kamal Xocəndinin şeirlərindən ibarət əlyazması (1473, Topqapı muzeyi, İstambul) ən yaxşı işlərindəndir.

## İstinadlar
Oklənd yarımadası

**Aupouri yarımadası** () - Yeni Zelandiyanın Şimal adasının şimalında yerləşən yarımada.

## Coğrafiya
Yarımadanın başlanğıcında Yeni Zelandiyanın nəhəng metropoliyası olan Oklənd yerləşir. Oklənddən şimal-qərb istiqamətində yarımada 285&nbsp;km məsafədə uzanır. Yarımadanın uzunluğu 85&nbsp;km-dir. Uelsfordda yarımadanın eni 15&nbsp;km, Uitemata ilə Manukau körfəzləri arasında isə 2&nbsp;km-dir.

Yarımadanın qərb sahillərini Tasman dənizi, qərb sahillərini isə Sakit okean yuyur. Yarımadanın hər iki hissəsi boyunca çoxlu yarımadalar vardır. Okləndin son 100&nbsp;km qurtaracağı Aupouri adlanır. Burada yarımadanın eni 10&nbsp;km-dir. Yarımadada yerləçən burunlar: Mariya-van-Dimen, Reqisa, Şimal.

Tasman dənizinin sahilində dünyanın təbii ən uzun limanı olan Kaipara buxtası yerləşir (şimaldan cənuba eni 65&nbsp;km). Şimalında isə Xokianqa buxtası yerləşir. Bu buxta Maorilərin həyatında böyük rol oynayır.

İnzibati baxımdan yarımadanın 80% Nortlənd, 20 % isə Oklənd regionuna daxildir.

## İstinadlar
King Crimson

**King Crimson** - (*King Crimson* "Malina kralı"  Kinq Krimson kimi oxunur) Britaniyalı gitaraçı Robert Fripp və barabançı Maykl Caylz tərəfindən 1968-ci ildə qurulan rok-qrup, proqressiv rok üslubunun ən tanınmış qruplarından biridir. Qrup tarixinin əsas xüsusiyyəti heyətinin hər zaman dəyişkən olmasıdır. Mövcud olduğu zaman ərzində yalnız Robert Fripp dəyişməyib amma Fripp özünü qrupun lider hesab etmir.

## Yaranma tarixi və yaradıcılıq
King Crimson adını qrup üçün Piter Sinfild təklif edib. Robert Frippin bildirməsinə görə "Moruq kral" - Velzevuldur. (Xristian mənbələrində "milçəklər hökmdarı"), ərəb mənbələrində "Bil Sabab" formasındadır. ("Hədəfə köklənən insan" deməkdir). Sinfildin şeirlərində yazılana görə "Moruq kral" əslində siciliya və alman kralı, Müqəddəs Roma imperatoru olan II Fridrix Hogenştaufendir.

### 1968-69
1968-ci ilin noyabrında artıq fəaliyyətini dayandırmaq üzrə olan Giles, Giles and Fripp qrupunun üzvləri Robert Fripp və Maykl Caylz yeni qrup yaratmaq ideyası haqqında danışıqlara başladılar. Onlara qoşulan ilk musiqiçi instrumental və virtuoz ifaçı İen Makdonald oldu. Daha sonra şair Piter Sinfild onlarla əməkdaşlığı başlayacağına söz verdi. Frontmen olaraq Qreq Leyk dəvət olundu. İlk məşq 1969-cu ilin yanvarında baş tutdu. Qrupun ilk uğurlu çıxışı The Rolling Stones qrupunun gitaraçı Brayan Consonun xatirəsinə təşkil etdiyi Hayd-Park konsertində oldu. Oktyabrda King Crimson - İn the Court of the Crimson Kinq albomu işıq üzü gördü.
İlk albom vasitəsilə kollektiv yüksək rok dairələrinə daxil oldu. I talk to the wind, 2 saatlıq qotik rok-ballada olan Epitaph mahnılarında musiqiçilər istedadlarını mükəmməl şəkildə göstərə bilmişdilər. 
Digər tərəfdən, albom novator elementlərlə zəngin idi. Albomum başlanğıc mahnısı olan 21st Century Shizoid Man yüksək vokal səs və metal səslənmə ilə qrupu poliritmik janrın ustaları səviyyəsində olmağını göstərirdi.  
Albomun tanıtma məqsədilə qrup BÖyük Britaniya, ABŞ-yə qastrol səfərləri zaman Iron Butterfly, Cenis Coplin, The Rolling Stones və Fleetwood Macla birgə çıxış etmişdir. Bu zamandan başlayaraq qrupdaxili münaqişələr başladı, dekabrda Makdonald və Caylz ayrıldıqdan sonra Makdonald Foreigner qrupunu yaratdı.

### 70-ci illər

## Mənbələr

## İstinadlar
Çin–Myanma münasibətləri

**Çin–Myanma münasibətləri** — Çin Xalq Respublikası ilə Myanma arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

Çin Myanma ilə münasibətlərə xüsusi diqqət yetirir. Rəsmi Pekinin Hind okeanına çıxışını təmin edən Myanma ilə münasibətlərinin inkişaf etdirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bundan əlavə, Myanma Çinin enerji daşınmasında gərgin Malakka boğazına alternativ nəqliyyat yolu ilə də təmin edilməsinə şərait yaradır. Ona görə də Çin bu ölkə ilə münasibətlərin möhkəmləndirilməsində daim maraqlıdır.

Myanmada baş verən daxili ictimai-siyasi proseslər, hakimiyyəti hərbçilərin ələ alması bu ölkənin Qərb dövlətləri tərəfindən təcrid olunmasına, 1997-ci ildən isə ona qarşı sanksiyaların tətbiqinə səbəb olmuşdur. Lakin əvəzində elə həmin il Myanma ASEAN-a üzv qəbul olunmuşdur. Yaranmış şərait Çin üçün olduqca əlverişli idi. Nəticədə ÇXR Myanmanın əsas müttəfiqinə çevrildi. Rəsmi Pekin Myanma-Qərb münasibətlərinin soyuqlaşmasından öz maraqlarını reallaşdırmaq naminə bacarıqla istifadə etdi. Həmin zamandan etibarən bu iki ölkə arasında yüksək səviyyəli görüşlər mütəmadi olaraq keçirilir. 2010-cu ildə ÇXR-in baş naziri Ven Tszyabao və az sonra ÇXR-in Sədri Hu Tszintaonun bu ölkəyə səfəri Çin və Myanma arasında əlaqələrin genişlənməsinə daha bir təkan verdi.

## Hərbi əməkdaşlıq
Myanma ilə iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi ilə yanaşı, Çin tərəfindən bu ölkəyə edilən hərbi yardımlar da artır. Çinin Myanmaya hərbi yardımları xüsusilə Hindistan və ABŞ-nin narahatlığına səbəb olmuşdur. Çünki Hindistanı təkcə Myanmanın qaz ehtiyatları deyil, öz enerji təhlükəsizliyi də narahat edir. ABŞ isə ümumiyyətlə, Çinin regiondakı aktivliyindən, eyni zamanda da Myanma kimi strateji əhəmiyyətli və qaz ehtiyatına malik əraziyə nəzarət etməsindən narazıdır. ABŞ-də belə hesab edirlər ki, Çin ilə Myanma arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq ABŞ-nin maraqlarına ziyan vurur.

Myanma ilə hərbi əməkdaşlıq Çinə bu ölkənin sahilindəki hərbi obyektlərə çıxış imkanı yaradır. Çinin məqsədi Malakka körfəzinə nəzarəti əldə saxlamaqdır. Bu isə Çinə Yaponiyanın Yaxın Şərq neftinə və Avropa bazarlarına çıxışını nəzarətdə saxlamaq imkanı verir. Nəticədə Çin başlıca rəqiblərindən biri olan Yaponiyanın dünya bazarlarına çıxışına əngəllər törətmiş olur.

## Ədəbiyyat
* Rza Talıbov. Asiya ölkələri beynəlxalq münasibətlər sistemində Bakı, "Elm və təhsil", 2015, 312 səh.

## İstinadlar
İkarus 55

**İkarus 55** — beynəlxalq avtobusu, 1953-cü ildən 1972-ci ilə kimi İkarus firması tərəfindən istehsal edilmiş və əsasən Şərqi Avropada bir çox sosialist ölkələrində istismara verilmişdir.

## Haqqında
Tam çəkisi 12 730 kq. Maksimal surət 98 km/saat.. 1955-ci ildən 1973-cü ilədək Ikarus 55-in əsasında gücü 170 at gücü olan Csepel (Csepel Motorkerkprgyr) mühərrikli və 32 yerə malik yumşaq oturacaqları ilə rahat salonlu olan Ikarus Lux şəhərlərarası avtobus istehsal edildi. Bu model giriş qapısında yazılmış Ikarus Lux (55 rəqəmi olmadan, ayrı bir avtobusun tipini özündə əks etdirirdi) və ön şüşənin üzərində heyrət doğuran fənəri ilə macar ixracının əsası oldu və istehsalatda təxminən 20 il qaldı. Ikarus Lux, SSRİ-nin istismar etdiyi əsas beynəlxalq avtobusu oldu. Riqa, Moskva, Leninqrad, Tallin və digər iri şəhərlərin avtovağzallarında bu model avtobusa rast gəlmək olardı. Həmçinin, ilk dövrlərdə şəhər üçün üçqapılı variantı da — *Ikarus 66* istehsal olunmuşdu (SSRİ-də az miqdarda gətirilirdi; əsasən Baltikyanı ölkələrdə istifadə olunurdu).
Salonu sərnişinləri üçün 31, konduktoru üçün + 1 oturacaq sayı vardı. Avtobusda dördpilləli siralanmış 6 silindirli dizel mühərrik qismində 145 at gücü olan Csepel-d614.22 mühərriki istifadə edilirdi. Hidrogücləndirici sükan mexanizmi. Bütün təkərləri yaylı hidravlik teleskop amortizatorlarla təchiz olunmuşdu. Təxminən bərabər oturacaq yeri olan yerli sovet Laz-697 sərnişin avtobusuna nisbətdə "İkarus"lar rahatlığı və qənaətli dizel mühərrikinin olması ilə üstün hesab edilirdi. Ikarus Lux avtobusları, bir milyon kilometri əsaslı təmir olmadan yol qət etdiyi üçün, çox etibarlı hesab edilirdi. Ikarus ailəsinin daha müasir 250/255/256 modelləri istehsal olunana qədər, SSRİ-də İkarus 55 model avtobusları şəhərlərarası xətlərdə 1980-ci illərin əvvəllərinə qədər istismar olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Ikarus 55 на фотогалерее "АВТОБУСНЫЙ ТРАНСПОРТ" 
* Ikarus 66 на фотогалерее "АВТОБУСНЫЙ ТРАНСПОРТ" 
* Ikarus 55 в "Живом журнале"
* Ikarus 55 Moskvada retro-avtobuslar sərgisində
* Estoniyadaki restavrasiya olunmuş İkarus Lyuks
* Ikarus TR 3,5 (1948) başlayaraq bütün modellər
* "İkarus-55" tarixi https://www.drive2.ru/l/4965312/
Rəhilə Bəndəliyeva

**Rəhilə Möhbalı qızı Bəndəliyeva** () — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2007).

## Həyat və yaradıcılığı
Rəhilə Möhbalı qızı Bəndəliyeva 1958-ci il may ayının 4-də Zəngəzur mahalının Qafan rayonun Kurud kəndində anadan olmuşdur. Bakı şəhərindəki 196 nömrəli orta məktəbi bitirdikdən sonra Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumuna daxil olmuş və oranı 1981-ci ildə bitirmişdir.

1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının nəzdindəki "Lalə" qızlar ansamblında ifaçılıq sənətinə başlamış, ansamblın aparıcı müğənnilərindən biri olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Konsert Birliyində, Azərbaycan Muğam Teatrında çalışmışdır. 2014–2016-cı illərdə Müdafiə Nazirliyinin Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olmuşdur.

Əməkdar artistin ifasında muğamlar, Azərbaycan xalq mahnıları, bəstəkar mahnıları, şərq xalqlarının mahnıları geniş yer tutur. "Lalə" qızlar ansamblı haqqında çəkilmiş filmdə yer almışdır. Segah muğamının tanınmış ifaçılarından biridir. Azərbaycanın bütün şəhər və rayonlarında konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. Rusiya Federasiyası, Türkiyə, Gürcüstan, Orta Asiya və Qazaxıstanın şəhərlərində bir çox qastrol səfərlərində olmuşdur.

Əməkdar artist Rəhilə Bəndəliyevanın 65 illik yubileyi ilə əlaqədar onun yaradıcılığına həsr olunmuş "Nəğməkar qız" kitabı nəşr olunmuşdur (müəllif Nəsibə İsrafilqızı, ön sözün müəllifi Xalq şairi Vahid Əziz, məsləhətçi Xalq şairi Nəriman Həsənzadə, rəyçi akademik Nizami Cəfərov. Bakı, 2024. – 232 səh.).

## Mükafatları
* Naxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı – 1979
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı – 17 sentyabr 2007
* "Demokratik Azərbaycanlılar" İctimai Mərkəzinin "Qızıl Buta" müstəqil milli mükafatı – 2007
* "Zəngəzurun səsi" qəzetinin "Zəngəzurun səsi" fəxri diplomu – 2012
* H. Aslanov adına Mərkəzi Zabitlər Evinin 26 iyun – Silahlı Qüvvələr Günü münasibətilə fəxri fərmanı – 2015
* "Azərbaycan Vətən müharibəsi Veteranları" İctimai Birliyinin "Milli Ordu – 100" medalı – 2021
* "Dədə Ələsgər Ocağı" İctimai Birliyinin "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı – 2021
* "Azərbaycan Vətən müharibəsi Veteranları" İctimai Birliyinin fəxri fərmanı – 2022
* Heydər Əliyevin 100 illik yubileyi ilə bağlı 408 nömrəli hərbi hissənin fəxri fərmanı – 2023
* CİPDH-FD-nın 1-ci dərəcəli "Üzeyir Hacıbəyov" fəxri medalı – 2023
* "Dədə Ələsgər Ocağı" İctimai Birliyinin fəxri diplomu – 2023
* "Məhsəti" Şairlər Məclisi İctimai Birliyinin "Heydər Zirvəsi" diplomu – 2023
* "Xocalı Soyqırımını Tanıtma" İctimai Birliyinin 8 Noyabr – Zəfər Günü münasibətilə fəxri fərmanı

## İstinadlar
Ağarza Quliyev. Kino tarixində imzası olan... (film, 2013)

***Ağarza Quliyev. Kino tarixində imzası olan...*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Elvin Vəlimətov tərəfindən 2013-cü ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan kinosu tarixində əvəzsiz rolu olan, öz dəst-xətti, öz imzası olan rejissor Ağarza Quliyevin kino sənətindən bəhs edir. Filmdə rejissorun çəkdiyi filmlərdən fraqmentlər əks etdirilir.

## Məzmun
Film Azərbaycan kinosu tarixində əvəzsiz rolu olan, öz dəst-xətti, öz imzası olan rejissor Ağarza Quliyevin kino sənətindən bəhs edir.

Ağarza Quliyev 1927–ci ildə Kinofabrikanın nəzdində kinoemalatxanasını bitirib. 1924-cü ildən kinoda fəaliyyətə kinoaktyor kimi başlayıb, 1934-cü ildən kinorejissor kimi fəaliyyətini davam etdirib. Azərbaycan kinosunda 50 illik fəaliyyəti nəticəsində 25-dən çox filmin üzərində işləmiş, rejissor olaraq "Almaz", "Yeni horizont", "Qara daşlar", "Səhər", "Ulduz", "Mən ki gözəl deyildim" tammetrajlı bədii filmlərini çəkmiş, bir neçə filmdə aktyor kimi də çəkilmişdir.

Filmdə rejissorun çəkdiyi filmlərdən fraqmentlərə yer verilmişdir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Müəllif: Yaqub Əlioğlu 
Rejissor: Elvin Vəlimətov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2013-cü ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı