open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Robert Aumann

**Robert Aumann** () (d. 8 iyun 1930) — yəhudi iqtisadçı. 2005-ci ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
İsrail və ABŞ-nin ikili vətəndaşlığına sahib olan Robert Aumann Almaniyada doğulmuşdur. Universitet təhsilini Nyu York Şəhər Kollecində riyaziyyat sahəsində başa çatdırdıqdan sonra, doktorluğunu 1955-ci ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda tamamlamışdır. Oyunlar nəzəriyyəsinin  modern iqtisadiyyatda önəmli bir rol almasında xidmətləri olmuşdur. 1956-cı ildə Qüds İvrit Universitetində dərs demişdir, həmçinin bu universitetin Rasionallıq mərkəzinin qurulmasında da iştirak etmişdir.

2005-ci ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatını Tomas Şellinq ilə paylaşmışdır. Onlar oyunlar nəzəriyyəsi ilə iqtisadi həmkarlığa və rəqabət mövzusuna gətirdiləri açıqlamadan dolayı mükafata layiq görülmüşlər.

## Əsərləri
* Values of Non-Atomic Games, Princeton University Press, Princeton, 1974 (L.S.Şepli ilə birlikdə).
* Game Theory (İvritcə), Everyman's University, Tel-Aviv, 1981 (Y.Tauman və S.Zamir ilə birlikdə), Cild 1，Cild 2.
* Lectures on Game Theory, Underground Classics in Economics, Westview Press, Boulder, 1989.
* Handbook of Game Theory with economic applications, Cild 1-3, Elsevier, Amsterdam (S.Hart ilə birlikdə).
* Repeated Games with Incomplete Information, MIT Press, Cambridge, 1995 (M.Masçler ilə birlikdə).
* Collected Papers, Cild 1-2, MIT Press, Cambridge, 2000.
## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
## Xarici keçidlər
* Robert Aumann haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat
* Robert Aumann haqqında faktlar
* Robert Aumannın şəkilləri
* Robert Aumannın müsahibəsi
* Robert Aumannın İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdim olunma mərasimindəki çıxışı

## İstinadlar
Spinozavr

Spinozavr - 95 milyon il əvvəl yaşamış və dünya tarixində ən böyük yırtıcı olmuş dinozavr.

## Kəşfi
Spinozavrın qalıqlarına ilk dəfə 1915-ci ildə Misirdə rast gəlindi. Həmin vaxt 2 metr uzunluğunda onurğalar və bir alt çənə tapılmışdı. Düz 90 il onun hansı növ olduğu məlum olmadı. Sonra 2005-ci ildə Mərakeşdə həmin alt çənəyə uyğun gələn üst çənə tapıldı və bunun yeni növ olduğu məlum oldu.
## Ölçüləri
Spinozavrın kəllə sümüyünün ölçüsü 1.75 metr idi. Ümumiyyətlə onun uzunluğu 17 metr idi və bu dinozavrın Reksdən 4 metr daha uzun olması deməkdir. Kütləsi isə 11 tona qədər çatırdı. Vətəni Şimali Afrika olmuşdur.
## Qidalanması
2010-cu ildə aparılan analizlər göstərdi ki, Spinozavrlar digər yırtıcıların əksinə həyatlarının böyük hissəsini suda keçirirmişlər və suda ovlanırdılar. O, İxtiafaqos idi, yəni balıqyeyən. Əsasən çaylarda qədim qılınc balığı növü olan onkopristislərlə qidalanırdı. Spinozavrın timsahlara bənzər bənzərlikləri var idi. 2008-ci ildə bilindi ki, Onların da suda ovlanmaq üçün burunlarında xüsusi dəliklər var idi. Beləcə onlar qurbanlarını görmədən belə onları ovlaya bilirdilər.

## İstinadlar
Tomas Şellinq

**Tomas Şellinq** () (d. 14 aprel 1921 — ö. 13 dekabr 2016) — amerikalı iqtisadçı. Xarici əlaqələr, milli təhlükəsizlik, nüvə strategiyası mövzularında mütəxəssis.

## Həyatı
Tomas Şellinq universitet təhsilini Berkli Kaliforniya Universitetində 1944-cü ildə iqtisadiyyat sahəsində tamamlamışdır. Doktorluq dərəcəsinə isə 1951-ci ildə Harvard Universitetində yüksəlib.

Ən əhəmiyyətli kitabı sayılan Qarşıdurma Strategiyası () 1960-cı ildə nəşr edilmişdir. 1964-cü ildən etibarən Pentaqonnun Vyetnam müharibəsində bombalama və gərginlik siyasəti sahəsində çalışdı. 1971-ci ildə "Ayrı-seçkiliyin dinamik modelləri" adlı məşhur məqaləsini yayımladı və bir insanın qonşusunun eyni irqdən olmasını seçməsi şəklindəki kiçik bir seçiminin bütünlükdə ayrı-seçkiliyə yol aça biləcəyini isbat etdi. Qlobal istiləşmə müzakirələrində iştirak etmiş və qlobal istiləşmənin nəticələrinin çox büyüdüldüyünü müdafiə etmişdir. Harvard Universitetində ömürlük professor olan Tomas Şellinq, Merilend Universitetin də təhsil heyətində yer almaqdadır.

2005-ci ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatını Robert Aumann ilə bölüşmüşdür. Oyunlar nəzəriyyəsi ilə iqtisadi əməkdaşlıq və qarşıdurma mövzularına verdikləri şərhdən ötəri mükafata layiq görülmüşlər.

## Əsərləri
* T. C. Schelling, (1951), National Income Behavior: An Introduction to Algebraic Analysis, McGraw-Hill
* T. C. Schelling, (1958), International Economics, Allyn and Bacon.
* T. C. Schelling, (1960), The Strategy of Conflict (1980), Harvard University Press, ISBN 0-674-84031-3.
* T. C. Schelling, (1966), Arms and Influence, Yale University Press.
* T. C. Schelling, (1978), Micromotives and Macrobehavior, W. W. Norton and Co.
* T. C. Schelling, (1984), Choice and Consequence, Harvard University Press.

## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* Tomas Şellinq haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat
* Tomas Şellinq haqqında faktlar
* Tomas Şellinqin şəkilləri
* Tomas Şellinqin müsahibəsi
* Tomas Şellinqin İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdim olunma mərasimindəki çıxışı

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

**Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü** — Azərbaycan xalqı qarşısında böyük xidmətləri olmuş şəxslər üçün təyin edilmiş fərdi təqaüd. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2002-ci il 11 iyun tarixli fərmanı ilə Azərbaycanın ədəbiyyat və incəsənət xadimlərinin, elm, təhsil, mədəniyyət, iqtisadiyyat, dövlət idarəçiliyində və digər sahələrdə böyük əməyi olmuş şəxslərin xidmətlərinin qiymətləndirilməsi və onların sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması məqsədilə təsis edilmişdir.

## Verilməsi
Fərdi təqaüd Azərbaycan Respublikası Prezidentinin qərarı ilə dövlət büdcəsi hesabına verilir.

## Təqaüdçülər
Təqaüdün təsis edilməsi haqda fərmana uyğun olaraq, hər biri 1000 manat məbləğində 500 fərdi təqaüd müəyyən edilmişdir.

2014-cü ilin əvvəlinə olan rəsmi statistikaya görə, 434 nəfərə Prezidentin fərdi təqaüdü verilir.

## Maraqlı faktlar
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2002-ci il 11 iyun tarixli Sərəncamı ilə fərdi təqaüdə layiq görülən ilk 149 nəfərdən biri olan yazıçı Əkrəm Əylisli, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2013-cü il 7 fevral tarixli Sərəncamı ilə bu təqaüddən məhrum edilmişdir. Buna səbəb olaraq "Böhtan dolu əsəri ilə Azərbaycan tarixini məqsədyönlü şəkildə təhrif edən Əkrəm Əylislinin (Əkrəm Nəcəf oğlu Naibovun) Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdündən məhrum edilməsi barədə ictimaiyyətin, o cümlədən Ermənistan–Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nəticəsində qaçqın və məcburi köçkünə çevrilmiş soydaşlarımızın çoxsaylı müraciətləri" göstərilmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçülərinin siyahısı

## İstinadlar
Mədinə Əliyeva

**Mədinə Vaqif qızı Əliyeva** () — xoreoqraf, baletmeyster, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2002), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2008), "Qızıl Dərviş" və "Zirvə" mükafatı laureatı.

## Həyatı
Mədinə Vaqif qızı Əliyeva 4 may 1965-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1983-cü ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbini bitirmiş, 1985-1986-cı illərdə Moskva Xoreoqrafiya Məktəbində təcrübə keçmişdir.

Mədinə Əliyeva 1983-cü ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti, aparıcı balerinası və balet truppasının rəhbəri olmuşdur.

## Fəaliyyəti
1999-cu ildə Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Qız qalası" baletində Gülyanaq obrazını ifa etmişdir.

2012-ci ildə Bakıda, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında tamaşaya qoyulan Motsartın "Hamı belə edir" operasında rəqslərə quruluş vermişdir.

2014-cü ildə Belarusun paytaxtı Minsk şəhərində səhnəyə qoyulmuş Fikrət Əmirovun "Min bir gecə" baletinin quruluşçu-baletmeysteri olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* "Belarus səhnəsində əsrarəngiz "Min bir gecə"", Mədəniyyət. — 2014. — 19 fevral. — Səh. 8.
Jan Mankes

**Jan Mankes** (15 avqust 1889, Meppel – 23 aprel 1920, Eerbeek) — holland rəssam.

İşlədiyi mövzular avtoportretlər, mənzərə, quş və digər heyvanlar olmuşdur. Təhsilini Haaqadakı Kral İncəsənət Akademiyasında almış, Kris Lebau, Jan Şouten və Herman Veldhuisin tələbəsi olmuşdur. Karyerası boyunca təqribən 200 tablo, 100 eskiz yaratmışdır. 30 yaşında vərəm xəstəliyindən vəfat etmişdir.

Əsərləri Hollandiya’dakı Şerinqa Realizm Muzeyi, Arnhem Müasir İncəsənət Muzeyi və Belveder Heerenven Muzeyində sərgilənir.

## Qalereya

Fayl:White rabbit, standing, by Jan Mankes.jpg| Ağ dovşan (1910)
Fayl:Jan Mankes-De Knijpe.jpg|Kanal boyunca yol (1914)
Fayl:Mankes-Zernike.jpg|Anne Mankes (1916)
Fayl:Mankes Jonge witte geit.jpg|Ağ keçi



## İstinadlar

* JanMankes.eu 
* Jan Mankes at the Netherlands Institute for Art History
Şərqşünaslıq

**Şərqşünaslıq** — Şərq ölkələrinin tarixini, iqtisadiyyatını, ədəbiyyatını, dillərini, incəsənətini, dinlərini, fəlsəfəsini, etnoqrafiyasını, maddi və mənəvi mədəniyyət irsini öyrənən elmi sahələr birliyi. Bəzən afrikanistika ilə birgə baxılır, bu qitənin bir hissəsinin müsəlman dünyasına aidiyyəti ilə bağlıdır.

## İstinadlar
Heriot-Vatt Universiteti

**Heriot-Vatt Universiteti** — 1821-ci ildə Edinburqda qurulmuş və 1966-cı ildən universitet kimi faəliyyət göstərən dünyanın ilk mexanik universitetidir.

## Kampusları
Universitetin Scottish Borders, Orkney, Dubay və Malayziyada kampusları var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nəcib Tun Əbdürrazaq

**Mohd Najib bin Tun Abdul Razak** (); (a.o. 23 iyul 1953-cü il, Kuala-Lipis, Paxanq, Malay Federasiyası) — Malayziya dövlət və siyasi xadimi, Malayziyanın 3 aprel 2009-cu ildən Baş Naziri. Nəcib 2020-ci ilin iyul ayında Malayziyanın 1MDB məsələsi ilə bağlı korrupsiya iddiaları ilə əlaqədar olaraq 12 mənzərədən həbsə məhkum edilmişdir. Bu cümlə 2022-ci ilin 23 avqust tarixində Federal Məhkəmə tərəfindən təsdiq olundu. Hal-hazırda o, Kacanq Həbsxanasında həbs edilir.

## İstinadlar
Jan-Jak Avril

**Jan-Jak Avril** (; ) — fransız rəssam və oymaçı.

## Həyatı
Jan-Jak Avril 1744-cü ildə Parisdə anadan olmuşdur. Bəziləri böyük ölçülərdə olan təxminən 540 qravüranın müəllifidir. O, İohan Georq Villenin şagirdidir. Avril 1831-ci ildə Parisdə vəfat edib.

Onun əsərləri Rue de la Huchette və Rue du Petit Bourbomda saxlanılır.

## Əsərləri
Onun qravürlarına daxildir:

* *La Vierge au linge*; Rafaeldən sonra.
* *Mars Döyüşə gedir*; Piter Paul Rubensdən sonra.
* *Mars Döyüşdən qayıdır*; Peter Paul Rubensdən sonra.
* *Çoban və çoban qız*; Croc-en-jambe adlandırılan; Peter Paul Rubensdən sonra.
* *Fəsillərlə rəqs edən*; Apollon Nikolas Pussindən sonra.
* *Diana və Akteon*; Fransesko Albanidən sonra.
* *Diana və Kallisto*; Fransesko Albanidən sonra.
* *Ruhundan qisas alan Venera*; François De Troydan sonra.
* *Piqmalion və Qalateya*; Klement Pyerre Marilliyerdən sonra.
* *Seynt Cenevyeva*; Şarlz-Andre van Ludan sonra.
* *Balıqçıların qayıdışı*; Klaud Jozef Vernetdən sonra.
* *Fırtınada Səyyahlar*; Klaud Jozef Vernetdən sonra.
* *Gəmi qəzası*; Klaud Jozef Vernetdən sonra.
* *Ləyaqətin ikiqat Reoompensi*; Pyerre Aleksandre Uilledən sonra; 1784.
* *Fransız patriotizmi*; Pyerre Aleksandre Uilledən sonra; 1788.
* *The Taiing of Courtrai*; Adam Frans van der Meulendən sonra; 1782.
* *Reynin keçidi*; Nikolaz Pyeterz Berçemdən sonra.
* *Səyahətlərində II Katerina*; Ferdinand de Meyzdən sonra; 1790.
* *Ulysses və Penelope*; Jan Yaquez-François Le Barbyerdən sonra.
* *Horati və Kuriatinin döyüşləri*; Jan Yaquez-François Le Barbyerdən sonra; 1787.
* *Zamanı dayandıran bilik*, Fransua Gilyom Menajodan sonra.

## İstinadlar
Jan Fransua Leonor Merime

**Jan Fransua Leonor Merime** (; ) — fransız rəssam və incəsənət mütəxəssisi. Məşhur yazıçı Prosper Merimenin oğlu.

Leonor Merime ədəbiyyat, tarix, incəsənət, arxeologiya, dilçilik və kimya ilə maraqlanırdı. O yağlı boya ilə davamlı kompozisiyaları, kağız istehsalında yeni üsullar kəşf etməsi ilə Paris İncəsənət Məktəbinin daimi üzvü idi. 1830-cu ildə "Yağlı boya ilə rəssamlıq" kitabını nəşr etdirmişdi.



Fayl:Léonor Mérimée - L'INNOCENCE.JPG|Məsumiyyət, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi
Fayl:Léonor Mérimée.jpg|Er departamentinin Broqli kommunasında Leonor Merimenin yaşadığı binada xatirə lövhəsi.



## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Gaston Pinet, *Léonor Mérimée (1757–1836) *, Honoré Champion éditeur, Paris, 1913.

## Xarici keçidlər
* Leoner Merime haqda məqalə
Həyat, sən nə qəribəsən (teleserial, 2013)

**Həyat, sən nə qəribəsən** — 2013–2016-cı illərdə yayımlanan serial. Serial "Xəzər" televiziyasının xüsusi layihəsi olaraq ərsəyə gəlib. Çəkilişlərinin əsas hissəsi AAAF Parkda aparılırdı.

## Məzmun
Serial uşaqlıqda ata-anası öldürülmüş yetim bir qızın həyatından bəhs edir. Serialın qəhrəmanı Həyat əmisinin himayəsində yaşayır. Günlərin birində varlı ailənin oğlu Sadiqlə rastlaşır. Xalası qızına nişanlı olsa da, qəlbi boş, tənha Sadiq ona vurulur.

Həyat rolunun ifaçısı, Gənclər Teatrının aktrisası Asya Atakişiyevadır. Onun personajı səmimidir, mərddir, mayası yaxşılıqdan yoğurulub, pislik nədir bilmir, alnının təri ilə çörəyini qazanır. Gördüyü ən kiçik haqsızlığa belə dözə bilmir, ürəyindən qara qanlar axır, o, bütün varlığı ilə daim böyüdüyü mühitlə, ədalətsiz düzənlə ziddiyyət içindədir. Keçmişin ağrılı-acılı günləri tez-tez onun yaddaşında oyanır, onu rahat buraxmır, addımbaaddım təqib edir. Ancaq o, başa düşür ki, möhkəm olmalı, dözməli, hər cür çətinliyə mətanətlə sinə gərməlidir və sair və ilaxır.

Asya Atakişiyevanın tərəf-müqabili Sadiq rolunun ifaçısı Tural Baxış Həyatın başqa birisinə nişanlı olduğunu biləndə üzündə insan əzabının son həddi görünür. Serialın quruluşçu rejissoru, Türkiyənin təcrübəli rejissorlarından sayılan, uzun müddət TRT-1 və STV kanalında quruluş verdiyi serialları ilə tanınan Naci Çelik Berksoy, Serialın rejissoru isə "Aramızda qalsın" serialı ilə tanınan gənc rejissor Ramin Nəbiyevdir.

Serialın baş prodüseri, həkim obrazının ifaçısı Şahin Yusifovdur.

Serialın ssenaristi Valeh Əhmədov, əsas rollarda isə — Asya Atakişiyeva, Tural Baxış, Zülfiyyə Qurbanova və Ruslan İsmayılovdur. Gənc aktyor Elsevər Mehdizadə serialda "Nofəl" obrazına çəkilir

## Rollarda

## Çıxan Rollar

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
İşıqlı Qaragöl

**İşıqlı Qaragöl**, bəzən **Qaragöl** kimi qeyd olunur — Azərbaycanın Laçın rayonu ilə Ermənistanın Gorus rayonu sərhəddində yerləşir.

## Topoqrafiya
Göl dəniz səviyyəsindən 2.666 metr yüksəklikdə yerləşir və 1,92 km2 əraziyə malikdir. Gölün uzunluğu 1,6 km, eni 1,2 km, diametri 1,5 km, sahil xəttinin uzunluğu 5 km, suyun həcmi təqribən  9 milyon m3, maksimal dərinliyi 7,5 mertdir. Gölün suyu soyuq və təmizdir. Göldə İşxan qızılbalığının növləri yaşayır.

Gölün ətrafındakı ərazi subalp çəmənliklərinə xas olan bitki örtüyü ilə örtülmüşdür. Gölün yaxınlığında 102 növ bitki qeydə alınmışdır. Hal-hazırda İşıqlı Qaragöl və onun ətraf əraziləri xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazisi – yasaqlıqdır.

## 2021-ci il Azərbaycan-Ermənistan sərhəddindəki gərginlik
2021-ci il mayın 12-dən başlayaraq, Azərbaycanla Ermənistan arasında Qaragöl ətrafında gərginlik yaşanır. Ermənistan tərəfi Azərbaycan hərbçilərinin sərhədi pozduğunu, Azərbaycan tərəfi isə bunun yalan olduğunu, hələ Sovet hakimiyyəti illərindən mövcud olan xəritələr əsasında dövlət sərhədini möhkəmləndirdiyini qeyd edib.

Ermənistan Baş nazirinin səlahiyyətlərini icra edən Nikol Paşinyan bəyan edib ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Ermənistan sərhədini keçərək Sünik rayonundakı Qaragöl ərazisi boyunca 3.5 kilometr irəliləyib. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatında deyilib ki, "*Azərbaycan sərhəd qüvvələri ölkəmizə aid mövqelərdə yerləşdirilir. Bu proses adi rejimdə və sistematik qaydada icra edilir*".

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qaragöl (Laçın)
* Qaragöl Dövlət Təbiət Qoruğu
Pirsaat su anbarı

**Pirsaat su anbarı** — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunda Pirsaat çayı üzərində yerləşən hidroqurğu.

## Tarixi
Anbar 1964-cü ildə istifadəyə verilmişdir. 2003-2010-cu illərdə yenidən qurulmuşdur.

## Həcmi
Ümumi həcmi 17 milyon kubmetr, faydalı həcmi 12 milyon kubmetrdir.

## Qidalanması
Pirsaat su anbarı daha çox yağış və dağ çaylarının suyu ilə dolur.

## Faydası
Hacıqabul rayonunun Pirsaat və Navahı qəsəbələrinin, Rəncbər, Qubalıbalaoğlan, Atbulaq kəndlərinin 7,4 min hektar əkin sahəsi bu anbara toplanan suyun hesabına suvarılır. Eyni zamanda bu hidroqurğu vasitəsilə Pirsaat çayı tənzimlənir və illik atmosfer yağıntıları normadan artıq olduğu zaman ərazini, o cümlədən rayon mərkəzini sel sularından və daşqınlardan mühafizə edir.

İlk dəfə 2014-cü ildə yağıntıların olmaması, havaların quraq və kəskin isti keçməsi su anbarının qurumasına səbəb olmuşdur. Anbarın su ilə qidalanmaması səbəbindən əkin sahələrinin suvarılmasında problemlər yaranmışdır.

2016 və 2022-ci ilin iyulunda neçə ildən sonra ilk dəfə su anbarı dolub.

Su anbarı mütəmadi olaraq quruyub, dolur.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Pirsaat su anbarı quruyub, 5 kəndin əhalisi susuz qalıb
* Pirsaat Su Anbarı ehtiyacı ödəyə bilər
* Pirsaat su anbarının lildən təmizlənməsi təklif edilib
Droste effekti

**Droste Effekti** — holland terminidir və 1904-cü ildə "Droste" kakao markasının şərəfinə ilk dəfə istifadə olunub.  Droste effektli şəkildə həmin şəklin kiçildilmiş variantı yerləşdirilir. Kiçildilmiş şəklin özündə də həmin şəklin özünün daha da kiçildilmiş variantı əks etdirilir. Nəzəri olaraq bu proses sonsuz olaraq davam edə bilər, ancaq praktiki cəhətdən bu proses şəklin imkanları ilə məhdudlaşdırılır.
Leonid Qurvits

**Leonid Qurvits** () () — amerikalı iqtisadçı və riyaziyyatçıdır. 2007-ci ildə Erik Meskin və Rocer Mayersonla birlikdə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına "mexanizm dizaynı nəzəriyyəsinin əsasını qoyması" səbəbi ilə layiq görülmüşdür.

Nobel münsiflər heyəti Leonid Qurvits tərəfindən ortaya atılan və Erik Meskinlə Rocer Mayerson tərəfindən inkişaf etdirilən nəzəriyyənin, iqtisadçıları təsirli ticarət mexanizmləri təyin edilməsi, qaydalara bağlı planlar və səsvermə prosedurlarının inkişaf etdirilməsinə köməkçi olduğunu bildirilmişdir.

Bu nəzəriyyə iqtisadçıların, hökumətlərin və müəssisə sahiblərinin bazarların yaxşı işlədiyi vəziyyətlərlə, yaxşı işləmədiyi vəziyyətləri bir-birindən fərqləndirməsinə də köməkçi olur.

## Əsərləri
* Hurwicz, Leonid (1945). "The Theory of Economic Behavior" American Economic Review, 35(5), p p.&nbsp;909– 925.
* Hurwicz, Leonid (1969). "On the Concept and Possibility of Informational Decentralization," American Economic Review, 59 (2), p.&nbsp;513– 524.
* Hurwicz, Leonid (1973). The design of mechanisms for resource allocation, Amer. Econ. Rev., 63, p p.&nbsp;1– 30.
* Hurwicz, Leonid (1995). "What is the Coase Theorem?," Japan and the World Economy, 7 (1), pp.&nbsp;49–74. Abstract.
* Hurwicz, Leonid; Stanley Reiter (2006). Designing Economic Mechanisms. Cambridge University Press. ISBN 0521836417.
## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
## Xarici keçidlər
* Leonid Qurvits haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat
* Leonid Qurvits haqqında faktlar
* Leonid Qurvitsin şəkilləri
* Leonid Qurvitsin müsahibəsi 
* Leonid Qurvitsin İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdim olunma mərasimindəki çıxışı 

## İstinadlar
Mister Olimpiya 2014

**Mister Olimpiya 2014** — Bodibilding üzrə ən populyar yarışın 50-ci, yübiley müsabiqəsi 20 sentyabr 2014-cü il də, ABŞ-nin Nevada ştatının Las-Veqas şəhərində keçirildi.

## İştirakçılar

İki kateqoriyada keçiriləcək yarışmada aşağıda ki, idmançılar iştirak edəcək:

### Mütləq kateqoriya

### 212 lb kateqoriyası (96 kq-a qədər)

## Həmçinin bax
* Mister Olimpiya

## İstinadlar
Döş nişanı

thumbnail|Əlimərdan bəy Topçubaşovun döş nişanı

**Döş nişanı** (, ) — Hansısa bir qurumu (şirkəti, təşkilatı, qruplaşmanı) təmsil edən və ya mükafat məqsədilə verilən və xüsusuən yaxaya taxılan əşya.

## İstinadlar
Əhməd Kadırov

**Əhməd Əbdülhəmidoviç Kadırov** () — Rusiya Federasiyasına bağlı Çeçen Respublikasının 1-ci dövlət başçısı.

## Həyatı
1951-ci ilin avqustun 23-də anadan olan Əhməd Əbdülhəmid oğlu Kadırov ailəsinin sürgün edildiyi Qazaxıstanın Karaqanda şəhərində doğulub. Kadırovlar ailəsi 1957-ci ilin aprel ayında Çeçenistan-İinquşetiya SSRİ-yə geri dönüb.

Çeçenistanın gələcək prezidenti 1971-ci ildə işləmək üçün Sibirə gedir. 1976-cı il oktyabrın 5-də onun övladı Ramzan doğulub. Əhməd Kadırov 2003-cü ilin 5 oktyabrından 2004-cü ilin mayın 9-a kimi Çeçenistan Respublikasının prezidenti olub. Daha əvvəl isə bir neçə il Çeçenistanın müftisi olub. İkinci Çeçenistan müharibəsindən sonra isə Federal hökumətin tərəfinə keçib. Qazaxıstanın Qaraqanda şəhərində doğulan Kadırov Daşkənd İslam Universitetini və Mahaçqala Biznesin İdarə Edilməsi İnstitunu bitirib. Siyasi elmlər namizədidir.

2004-cü ildə o, üsyançıların törətdiyi terror hadisəsində öldürülüb.

## İstinadlar
Hapıtlı

**Kəndlər**
* Hapıtlı (Ağdaş) — Ağdaş rayonunda kənd.
* Hapıtlı (İsmayıllı) — İsmayıllı rayonunda kənd.
* Haputlu — Quba rayonunda kənd.
397 (ədəd)

**Üç yüz doxsan yeddi** — say sistemində ədədlərdən biri. Üç yüz doxsan altıdan sonra,  üç yüz doxsan səkkizdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* Üç yüz doxsan yeddi ədədi — tək ədəddir və eyni zamanda sadə ədəddir.
* Rəqəmlərinin cəmi — 19
* Rəqəmlərinin hasili — 189.
* Rərəmin kvadratı — 157 609.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
398 (ədəd)

**Üç yüz doxsan səkkiz** — say sistemində ədədlərdən biri. Üç yüz doxsan yeddidən sonra,  üç yüz doxsan doqquzdan əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* Üç yüz doxsan səkkiz ədədi — cüt ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir.
* Rəqəmlərinin cəmi — 20
* Rəqəmlərinin hasili — 216.
* Rəqəmin kvadratı — 158 404.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Şəbəkədə tək

**Şəbəkədə Tək** () — məşhur polyak yazıçısı Yanuş Leon Vişnevskinin 2001-ci ildə nəşr edilmiş ilk romanıdır. Roman adsız və "@" işarəsi ilə qeyd edilmiş on fəsil və epiloqdan ibarətdir.

## Məzmunu
Romanda hadisələr XX əsrin 90-cı illərinin ortalarında baş verir. Romanın əsas qəhrəmanları qlobal internet şəbəkəsi, elektron poçt və ICQ vasitəsiylə tanış olurlar. Onlar söhbət edirlər, bir-birinə vurulurlar və narahatlıq yaşayırlar. Müəllif həm də onların hər ikisinin "şəbəkədən kənar" həyatını dost, ailə, iş, musiqi zövqlərini təsvir edir. Uzun müddət davam edən virtual münasibətdən sonra qəhrəmanlar Parisdə görüşürlər, bu görüşdən sonra isə onların münasibətlərində və hər birinin həyatında mühüm rol oynayan sınaqlar başlayır.

Romanın əsas hissəsi qəhrəmanların internetdə yazışmalarından ibarətdir. Müəllif yalnız əsas qəhrəmanlardan birinə — oğlana Yakub adını vermişdir. Qadın isə adsızdı.

*"Əbədi olanlar arasında ən qısa ömürlü sevgidir"* – romanın məzmununu dəqiq çatdırmağa çalışanlar onu daha çox bu cümlə ilə ifadə edirlər. Roman oxucular tərəfindən birmənalı qarşılanmayıb və hələ də forumlarda insanlar tərəfindən aktiv müzakirə edilməkdədir.

## Romanın yazılma tarixi
Romanın yazılması *"uğurdan sonrakı depressiya"* dövrünə təsadüf etmişdir – Yanuş Vişnevski kimya doktoru elmi rütbəsini əldə etdikdən sonra həyat yoldaşı ilə boşanmıışdı. Müəllif qeyd edir: *"Mən sadəcə olaraq kədərli idim…Və qərara gəldim ki, belə bir tarixçəni yazmaq daha ucuz başa gələcək, nəinki psixoterapevtə müraciət etmək."*

## Romanın genişləndirilmiş versiyası
"Şəbəkədə tək. Triptix" — Vişnevskinin "Şəbəkədə tək" romanının uğur qazanmasından sonra yazdığı genişləndirilmiş versiyanın adıdır. Oxucuların məkrublarını nəzərə alan müəllif "Şəbəkədə tək. Triptix"i nəşr etdirmək qərarına gəlir və bu kitaba romanın orijinal versiyası, oxucu məktubları ilə yanaşı, romanın sonunu yeni traktovkada təqdim edən ikinci epiloq – "Postepiloq" da daxildir.

## Əlavə faktlar
* Romanda müxtəlif elmi faktlar qeyd edilir, məsələn Albert Eynşteynin beyninin oğurlanması təsvir olunur.
* Romanın doqquzuncu fəslində (@9) Boeing 747 təyyarəsinin qəzaya uğramasından bəhs edilir, bu hadisə həqiqətən də romanda qeyd edildiyi kimi 17 iyul 1996-cı ildə baş vermişdir.
* Müəllifin sözlərinə görə, romanın mövzu və ideyası hələ 1987-ci ildə onun ağlına gəlmişdi.

## Ekranlaşdırılması
2006-cı ildə Maqdalena Tseletska və Andjey Xıranın baş rolları ifası və Vitold Adamekin rejissorluğu ilə roman əsasında film çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yanuş Vişnevskinin saytı
Pentium Dual-Core mikroprosessorlarının siyahısı və sonrakılar

Bu siyahıda İntel şirkətinin mikroprosessorlarının siyahısı təqdim olunub, Pentium Dual-Core adıyla buraxılanlar və ondan sonrakılar. Hal-hazırda İntel Pentium Dual-Core markasında imtina edib və həmçinin prosessorlar Dual-Core yazısıyla istehsal olunur, ark.intel.com saytıda isə sadəcə olaraq Pentium adlandırılır.

Bu siyahıda nə vaxtsa Dual-Core adlandırılmış  prosessorlar Pentium Dual-Core göstərilib, başqaları isə sadəcə Pentium.

## Stolüstü prosessorlar
### Mikroarxitektura Core
#### İki nüvəli stolüstü prosessorlar
##### "Allendale", "Conroe" (65 nanometr)
* Bütün modellər dəstəkləyir:  *MMX, SSE, SSE2, SSE3, SSSE3, Enhanced Intel SpeedStep Technology (EIST), Intel 64, XD bit (an NX bit implementation)*

##### "Wolfdale-3M" (45 nanometr)
* Bütün modellər dəstəkləyir: *MMX, SSE, SSE2, SSE3, SSSE3, Enhanced Intel SpeedStep Technology (EIST), Intel 64, XD bit (an NX bit implementation).*
* E5400 E5300 prosessorlar nişanlanmasından asılı olaraq Intel Virtualization Technology (VT-x) dəstəkləyir. İstənilən E5500 prosessoru Vt-x dəstəkləyir.

Əvvəlki E6xx seriyası Conroe seriyasına aiddir, daha aşağı tezlikləri ilə fərqlənirdi və Core Duo 2 kimi adlandırılırdı.

E6xxx seriyası 2009-ci ilin mayında yarandı və Е6300 - 2,8 GHs prosessoru təqdim olundu. 2009-ci ilin avqust ayında E6500 - 2.93 Ghs onun yanına artdı.

## İstinadlar
Loren Koen

**Loren Koen** (; ) — amerikalı-britaniyalı aktrisa və model. AMC telekenalında yayımlanan "*[[Gəzən ölülər (teleserial, 2010)|Gəzən ölülər]]*" serialındakı Meqqi Qrin personajı ilə tanınma qazanmışdır. O, 2023-cü ildən etibarən "*The Walking Dead: Dead City*" serialında öz rolunu yenidən ifa edir. Loren həm də "*[[Fövqəltəbii (teleserial, 2005)|Fövqəltəbii]]*", "*[[Vampirin gündəlikləri (teleserial, 2009-2017)|Vampirin gündəlikəri]]*" və "*[[Chuck (serial)|Çak]]*" seriallarına çəkilmişdir.

## Həyatı
Loren Koen 7 yanvar 1982-ci ildə Nyu-Cersi ştatının Çerri-Hill şəhərində anadan olmuşdur. Atası amerikalı, anası isə şotlanddır. O, 13 yaşına qədər Nyu-Cersidə böyümüşdür. Gənc yaşlarında anasının vətəni olan Böyük Britaniyaya, Surreyə köçmüşdür. Loren həm də bir il Corciya ştatında yaşamışdır.

Onun anası ögey atası ilə evləndikdən sonra Lorenin soyadı rəsmi olaraq Koen olaraq dəyişdirilib. Anası yenidən evləndikdən sonra yəhudiliyi qəbul etmək qərarına gəlmişdir. Loren hələ beş yaşında ikən yəhudiliyi qəbul etmişdir. O, həmçinin Bat Mitzvah mərasimi keçirib. Loren valideynlərinin ilk evliliyindən olan yeganə uşaqdır. Onun valideynləri yenidən evlənməli olmuşdur. Lorenin həm anasının, həm də atasının yeni evliliklərindən dünyaya gələn bir neçə ədəd kiçik bacısı var. O, təhsilini Uinçesterdəki King Alfred Kollecində (hazırda Uiinçester Universiteti) başa vurub və burada dram və ingilis ədəbiyyatı üzrə İncəsənət Bakalavr dərəcəsi qazanmışdır. Universitetdə oxuduğu müddətdə o, teatr ilə birlikdə qastrol səfərlərinə çıxıb.

## İstinadlar
Yam

**Yam** və ya **Pəyam** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Mərənd şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,389 nəfər yaşayır (336 ailə).

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*Yam xizək kurortu
Mişo dağı

**Mişo dağları** — Cənubi Azərbaycanın, Şərqi Azərbaycan ostanın Təsuc, Mərənd və Şəbistər şəhərləri arasında yerləşən dağ silsiləsi. Bu dağların ən uca zirvəsi 3155 metr olaraq Əli ələmdar dağı adlanır.

## Şəkillər

Fayl:Mişu Daqı.jpg|Mişo dağı
Fayl:Mişu Dağı.jpg|Mişo dağının ətrafi


## Həmçinin bax
*Yam xizək kurortu
Salima

**Salima** — Malavinin üç bölgəsindən biri olan Mərkəz bölgəsi mərkəzi şəhəri.

## Əhalisi

## İstinadlar
Torpaq coğrafiyası

thumbnail|right|300px|Dünyanın torpaq xəritəsi.
**Torpaq coğrafiyası**— Dünya üzrə torpaqların yayılmasının qanunauyğuluğunu öyrənən elmdir. Torpaqların coğrafi yayılmasının qanunauyğunluqları yer səthində təbii şəraitin yayılması qanunauyğunluqlarına tabedir. Bu elm həm torpaqşünaslığın, həm də fiziki coğrafiyanın tərkib hissəsidir.
## Torpaq coğrafiyasının strukturu
Torpaq coğrafiyası iki hissədən ibarətdir:
# **Ümumi.**
# **Regional.**
Ümumi torpaq coğrafiyası əsasən torpaqəmələ gəlmənin və torpaqların yer kürəsi üzrə yayılmasının qanunauyğunluqlarını, regional torpaq coğrafiyası isə torpaqların zonallaşmasını və konkret bölgə üzrə yayımasını öyrənir .

## Torpaq coğrafiyasının inkişaf tarixindən
Torpaqların müxtəlifliyi və fərqli yayılması çoxdan məlum olub. Ancaq onun bir elm kimi formalaşması XIX əsrə təsadüf edir. Vasili Dokuçayev ilk dəfə Rusiya düzənliyində torpaqların enlik-zonallıq üzrə yayılmasını öyrənmiş vəmüəyyən etmişdir ki, şimaldan cənuba hərəkət etdikcə tundra torpaqları, podzol torpaqlar, boz meşə torpaqları, qara torpaqlar, şabalıdı torpaqlar və boz yarımsəhra torpaqları bir-birini ardıcıl olaraq əvəz edir. Dokuçayev aldığı nəticələri xəritəyə köçürərkən, eyni miqdara malik humus xətlərini birləşdirdikdə onların cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru ən dolğun tərkibdə olduğunu qeyd etdi. Dokuçayev bu xəritəni "izohumuslu zolaqlar" adlandırdı və o, ilk dəfə torpaqda humusun tərkibinin coğrafi şəraitdən asılı olduğunu sübuta yetirdi .

Torpaqların coğrafiyasının ümumi qanunlarının müəyyən edilməsində sovet dövrünün alimləri (K.D.Qlinka, L.İ.Prasolov, İ.P.Gerasimov, V.A.Kovda, E.M.Salayev və başqaları) tərəfindən  V.V.Dokuçayevin prinsipləri əsasında dünyanın torpaq xəritəsinin hazırlanmasının böyük əhəmiyyəti oldu.

## Torpaq coğrafiyasının ümumi qanunauyğunluqları

* **üfüqi zonallıq**.
* **şaquli zonallıq** 
* **torpaq-iqlim fatsiyaları və əyalətləri** 
* **torpaq örtüyünün müxtəlifliyi və strukturu** .

## Əsas metodları
* **Müqayisəli – coğrafi metod**- Bu metodun əsasında torpaqların torpaqəmələgətirən amillərlə əlaqədə öyrənilməsi, yəni bir tərəfdən torpaqlarla, onların xassə və tərkibləri, digər tərəfdən torpaqlarla cəm halda torpaqəmələgətirən amillər arasında korelyativ əlaqənin aşkarlanması durur. Bu metod torpaqların kartoqrafiyasında daha geniş istifadə olunur. 
* **Kartoqrafik metod**- Müxtəlif miqyaslı torpaq xəritələrinin tərtibi.

## Həmçinin bax
* Torpaqşünaslıq
* Coğrafiya
## İstinadlar
Energetika

**Energetika** — 24 oktyabr 2023-cü il tarixli 1006-VIQ nömrəli "**Energetika haqqında**" Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən enerjinin kəşfiyyatı, işlənilməsi, hasilatı, emalı, istehsalı, saxlanılması, alqı-satqısı, idxalı, ixracı, nəqli (ötürülməsi), paylanması və istifadəsini ehtiva edən iqtisadiyyat sahəsi;". Göründüyü kimi, bu anlayış enerji daşıyıcılarının istehsalından satışınaqədər bütün iqtisadi fəaliyyət zəncirini, habelə istehlakı (istifadəni)  əhatə edir. 

"**Enerji**" terminindən fərqli olaraq, "energetika" termini sırf bilik sahəsi, o cümlədən iqtisadiyyat sahəsi və hüquq institutudur.

"Energetika haqqında" 2023-cü il tarixli Qanunda eyni zamanda, energetika sahəsinə aid alt sahələr "sektor" adlandırılıb. Bu yanaşma digər hüquqi sənədlərdə də tətbiq edilib. Bu mənada energetika sahəsinə elektroenergetika sektoru, istilik energetikası sektoru, qaz təchizatı sektoru, neft sənayesi sektoru, kömür sektoru, atom energetikası və sair sektorlar aid edilə bilər. 

Azərbaycan Respublikasında energetika sahəsinin tənzimlənməsi Avropa İttifaqının Üçüncü Energetika Paketi adlanan sənədlər toplusuna və dövlətlərarası Energetika Xartiyası Müqaviləsinə əsaslanır. 

## Energetika sahəsinin sektorları
Energetika sahəsinə aşağıdakı sektorlar aid edilir:

* Təbii və süni qaz sektoru;
* Elekteroenergetika sektoru;
* İstilik energetikası sektoru;
* Neft və neft məhsulları sektoru.

Bərpa ounan enerji mənbələsi ayrıca energetika sektru deyil, elektroenergetikanın və ya qaz təchizatı sektorunun alt sektorudur.

## Azərbaycan Respublikasının energetika sahəsinə həsr olunmuş qanunları
Azərbaycan Respublikasının energetika sektoruna həsr olunmuş qanunları aşağıdakılardır:

* "Energetika haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu;
* "Elektrik enerjisi istehsalında bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu;
* "Eleketroenergetika haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu;
* "Qaz təchizatə haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu;
* "İstilik təchizatı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu;
* "Enerji resurslarından səmərəli istifadə və enerji effektivliyi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu;
* "Beynəlxalq Bərpa Olunan Enerji Agentliyinin Nizamnaməsinin təsdiq edilməsi barədə" Azərbaycan Respublikasının Qanunu;
* "İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Təmiz Enerji Mərkəzinin Nizamnaməsi”nin təsdiq edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu;
* "Energetika Xartiyası Müqaviləsinin, Energetika səmərəliliyi və müvafiq ekoloji baxışlar məsələsi üzrə Avropa Energetika Xartiyası Protokolunun təsdiq edilməsi barədə" Azərbaycan Respublikasının Qanunu;

## Energetika sahəsində əsas anlayışlar

## İstinadlar
Sinofobiya

[thumb|250px|Sinofob poster. [Avstraliya, 1886]]

**Sinofobiya** ( - Çin və  - qorxu) — Çinə Çinlilərdə və ya Çin mədəniyyətinə qarşı duyğular. Çinpərəstliyin (və ya sinofiliyanın) əksi.

## Bölgələrə görə

### Şərqi Asiya

#### Honkonq

Honkonq suverenliyi Çinə 1997-ci ildə ötürülmüşdü. Halbuki, bəzi Honkonqlular özlərini Çinli kimi tanımırlar. 2014-cü ilin dekabr ayında Honkonq Universiteti tərəfindən aparılan sorğusunda iştrak edənlərin 42,3%-i özünü *Honkonq vətəndaşı*, 17,8%-i *Çin vətəndaşı*, 39,9%-i isə ikisi də olduğunu (*Honkonq Çinlisi* və ya *Çində yaşayan Honkonqlu*) dedilər. Ötürülməkdən sonra, Honkonqu ziyarət edən kontinental Çinlilərin sayı artmağa başlayıb. 2011-ci ildə onların sayı 28 milyona çatmış. Kontinentdən gələn bəzilərin davranışı yerlilər tərəfindən mənfi qarşılanır. 2012-ci ildə bir sıra Honkonqlu qəzetdə reklam şəkildə kontinental Çinliləri şəyirtkə kimi göstərən karikatur çap etdilər.

#### Koreya

Koreyanın Çin İmperiyasına qarşı həm müqavimət, həm də tabelik tarixi var. XIX əsrdə, qərbi imperializm gələnə kimi, Koreya Şərqi Asiyadaki mövcud olan sinosentrik bölgə düzümün hissəsi idi. Erkən 2000-ci illərdə, Çin ilə Koreya arasında, Koquryo Krallığının ikisi də özünə aid olduğunu iddia etdiklərinə görə, gərginlik yaranıb.

VII əsrdə Koreyanın Bekçe və Şila krallığları Çinin Tan sülaləsi tərəfindən hücüm olunmuşlar. Bu iki etnik qrup arasında tarixi inciklik yaradıb.

### Mərkəzi Asiya

#### Qazaxıstan

2016-cı ildə Qazaxıstan torpaq islahata qarşı kütləvi etirazlar baş vermişdi. Etirazçılar torpağı çinlilərə kirayə verilməyinə qarşı idilər.

## İstinadlar
Nilakanta

**Nilakanta** () — hind riyaziyyatçısı; Ariabhata tərəfindən yazılmış "Ariabhatiam" traktına aid şərhlərin və "Elmi toplu" əsərinin müəllifidir.

## İstinadlar
Tommi Şeridan

**Tommi Şeridan** (; ) — Həmrəylik partiyasının lideri və sosialist.

## Həyatı

### Siyasi fəaliyyəti
2006-cı ildə Həmrəylik partiyasını yaradıb və o vaxtdan partiyanın lideridir.

### Şəxsi həyatı

## Həmçinin bax
* Con Suinni
* Nikola Stercen

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tommi Şeridanın rəsmi saytı
Duza qoyulmuş zeytun

**Duza qoyulmuş [[zeytun]]** - Azərbaycan mətbəxində istifadə olunan, zeytunun duza qoyulub emaldan keçirilən formasıdır.

## Lazım olan ərzaqlar
* Zeytun
* Qələvi
* Duz
* Fenolftaein (apteklərdə satılan purgen dərmanı da olar)

## Hazırlanma qaydası
Zeytun həm kal, həm də yetişmiş duzlanır. Kal zeytun dərilir (təxminən noyabr ayında) və təmizlənir. Acılığı yox etmək üçün qələvi məhluluna qoyulur. Bu məhlulda zeytun ancaq üç günədək qala bilər. Bundan sonra zeytun məhluldan çıxarılıb axar su altında yuyulur və hər gün dəyişmək şərti ilə bir neçə gün təmiz suda saxlanır. Qələvinin tamam yox olmasını bilmək üçün zeytunun biri kəsilir və içinə fenolftalein (apteklərdə satılan purgen dərmanından istifadə etmək olar) sürtülür. Zeytunun içi qızarmırsa, deməli, qələvi təmizlənmişdir. Bundan sonra zeytunun üstünə duzlu su (1 litr qaynadılmış soyuq suya 50 qram duz) tökülüb turşumağa qoyulur. Turşuma vaxtı əmələ gələn qazın yaxşı çıxması üçün zeytun olan qabın qapağında deşik açılır və ora rezin borucuq keçirilir, ya da qapaqda bir neçə deşik açılır. Turşuma 15-20 gün çəkir. Bundan sonra zeytun hazır olur.

## [[Qələvi]]nin hazırlanması
10 L suya 175-200 q. natrium və ya kalum qələvisi (potaş) qoyulub qarışdırılır.

## Mənbə
* Duza qoyulmuş zeytun 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbəxi
Termoelektron emissiya

**Termoelektron emissiya** — yüksək temperaturun köməyi ilə elektronun metaldan ayrılması hadisəsi. İlk dəfə 1881‐ci ildə Amerika ixtiraçısı Tomas Edison tərəfindən aşkar edilmişdir. O, kömür elektrodlu közərmə lampaları ilə təcrübələr apararkən lampada vakuum yaratmış və buraya kömür teldən əlavə, həm də müstəvi metal lövhə yerləşdirmişdir. Metal lövhəni naqil vasitəsilə qalvanometrə sonra isə xarici gərginlik mənbəyinin müsbət qütbünə birləşdirdikdə, qalvanometrin cərəyan göstərdiyini müşahidə etmişdir. Həmin lövhəni mənbəyin mənfi qütbünə birləşdirdikdə isə qalvanometrdən cərəyan keçməmişdir. Bu effekt, Edison effekti, qızmış metalların və başqa cisimlərin qaz və ya vakuumda özündən elektron buraxması hadisəsi isə termoelektron emissiya adlandırıldı.

## İstinadlar
Elektrik lampası

**Elektrik lampası** — elektrik enerjisi ilə qidalanan işıqlandırma avadanlığı.

XIX əsrin sonuncu onilliyində ilk olaraq Avropada, daha sonra isə bütün dünyada istifadə edildi. Elektrik işıqlandırılması elm və texnikanın tarixində çox mühüm hadisələrdən biri olmaqla, həm də böyük və cürbəcür nəticələrə gətirdi.

Lampanın bu formasını Thomas Edison icad edib və bu icad digər icadları qabaqlayaraq bütün dünyaya uğurla yayılıb.

Həmin dövrdə iki tip: közərmə və qövs elektrik lampası yaradılmışdı. Onların iş prinsipi Volta qövsünə əsaslanırdı: əgər güclü cərəyan mənbəyinin qütblərinə qoşulmuş iki naqilin əks uclarını bir‐birinə toxundurub sonra bir neçə millimetr məsafəyə uzaqlaşdırsaq, bu naqillərin həmin (toxundurulub uzaqlaşdırılan) ucları arasında parlaq işıq saçan alov yaranar. Metal naqillər əvəzinə ucları itilənmiş (iynə şəklinə salınmış) iki kömür çubuq götürüldükdə bu hadisə daha gözəl və daha parlaq olar. Bu çubuqları tətbiq olunan gərginliyin kifayət qədər böyük qiymətlərində onların ucları arasında gözqamaşdırıcı şiddətə malik işıq əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
* "Moskvanın işıqları" muzeyi

## İstinadlar
Volta qövsü

300px|thumbnail|left|Volta qövsü
**Volta qövsü** və ya **elektrik qövsü** — güclü cərəyan mənbəyinin qütblərinə  qoşulmuş  iki naqilin  əks uclarını bir‐birinə 
toxundurub sonra bir neçə  millimetr məsafəyə  uzaqlaşdırıldıqda bu naqillərin ucları arasında yaranan parlaq işıq saçan alov hadisəsidir. Metal naqillər əvəzinə  ucları itilənmiş  (iynə  şəklinə  salınmış) iki kömür çubuqdan da istifadə etmək olar. O zaman  bu hadisə  daha gözəl və  daha parlaq olar. Bu çubuqları tətbiq olunan gərginliyin kifayət qədər böyük qiymətlərində onların ucları arasında gözqamaşdırıcı şiddətə malik işıq əmələ gəlir.

Volta qövsü adlanan bu hadisəni ilk dəfə 1803‐cü ildə rus alimi Vasili Petrov müşahidə  etmiş, 1810‐cu ildə  isə  eyni
ixtiranı ingilis fiziki Devi etmişdir. Onların hər ikisi Volta qövsündən işıqlandırma üçün istifadə  etməyin mümkünlüyünü göstərmişdir. 1844‐cü ildə fransız fiziki Fuko ilk qövs lampasını düzəltdi. O, ağac kömüründən olan çubuqları bərk koksdan olan çubuqlarla əvəzlədi və qövs lampasını ilk dəfə Paris meydanlarından birini işıqlandırmaq üçün tətbiq etdi.

## İstinadlar
Farengeyt 451

**Farenheyt 451** — yazıçı Rey Bredberi tərəfindən psixoloji janrda yazılmış bədii roman. Roman əsasında Univesal kinostudiyası tərəfindən film də çəkilib.

Tez-tez onun ən yaxşı əsərlərindən biri hesab edilən, Farenheyt 451, kitabların qadağan edildiyi və "yanğınsöndürənlərin" tapılan hər şeyi yandırdığı Amerika cəmiyyətini təsvir edir. Roman ədəbiyyata senzura tətbiq etmək və biliyi məhv etmək rolundan məyus olan, sonra isə işini tərk edərək özünü ədəbi və mədəni yazıların qorunub saxlanmasına həsr edən yanğınsöndürən Qay Monteqdən bəhs edir.

## Ad
Kitab adını fizikadakı temperatur vahidindən alıb. Belə ki, adi kağızın alışması üçün 451 °F (233 °C) kifayət edir.

## Məzmun
Qay Monteq yanğınsöndürəndir və kitablara nifrət edir. O, həyatının son 10 ilini kitabları oğurlayıb yandırmaqla keçirib. Bu müddətdə Monteq on minlərlə kitab yandırır. O, sadəcə yandırır, lakin özünü mühakimə etmir. Amma bir gün Monteq işdən evə qayıdan da 17 yaşlı Klarissa adlı qızla rastlaşır. Onunla söhbətdən sonra Monteqin həyatı dəyişilir. O, boşluğa düşdüyünü hiss edir. Oğurladığı kitabları oxumağa başlayır. O, bu boşluqdan qurtulmaq üçün mübarizəyə start verir.
Çəhrayı göllər

**Çəhrayı göllər** - Dünyada rəngi çəhrayıya çalan göllərdir. Dünyada bir çox çəhrayı rəngli göl bilinməkdədir.

= Siyahı =

## İstinadlar
 
kayzen.az
Kapitan (futbol)

**Kapitan** — bir futbol komandasının sahə içində lider olaraq seçilmiş olan oyunçusudur. Ümumiyyətlə komandanın daha təcrübəli oyunçularından ya da komanda üzərində sözü keçən oyunçulardan biri komanda kapitanı olaraq seçilir. Adətən, komanda kapitanı onun sol tərəfdən digər oyunçular sarğı fərqlənir.

## Öhdəlikləri
Komanda kapitanına oyun qaydaları tərəfindən verilmiş olan tək məsuliyyət başlama vuruşu və ardıcıl penalti atışları əvvəlində pul atışına qatılmaqdır. Qaydalar tərəfindən müəyyənləşdirilmiş başqa bir məsuliyyəti olmasa da hakimlər sahə içindəki oyunçuların ümumi davranışları və ya tamaşaçının davranışları ilə əlaqədar kapitanı yanına çağıraraq danışa bilər. Sahə içərisində texniki direktor kömək edər və komandası əlaqələndirir.

Bunun xaricində komandanın qazandığı kuboklar da mükafat mərasimində ilk olaraq komanda kapitanına verilər.
Karl Rulye

**Karl Fransyeviç Rulye** (; d. 20 aprel 1814, Nijni Novqorod – ö. 22 aprel 1858, Moskva) — Bioloq, tibb elmləri doktoru, Moskva Universitetinin professoru.

## Həyatı
Karl Rulye 20 aprel 1814-cü ildə Nijni Novqorod şəhərində anadan olub. İlk təhsilini Nijni Novqorod şəhərində almışdır. 1829-cu ildə Rulyenin ailəsi Moskva şəhərinə köçür və 15 yaşlı Rulye Tibb-Cərrahlıq Akademiyasının Moskva şöbəsinə daxil olur. 1833-cü ildə kursu qurtaran kimi həkim təyin olunur. Rulye həkimlik fəaliyyətində müvəffəqiyyətinə görə birinci dərəcəli gümüş medala alır. 1837-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək doktorluq dərəcəsi alır.

Karl Rulye heyvanların qazıntı zamanı tapılan qalıqlarının dəyişkənliyi, həyat tərzi və quruluş xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi ilə də məşğul olmuşdur.

Karl Rulyenin 1858-ci il mart ayının 21-dən 22-nə keçən gecə beyninə qan sızmışdır. O, 22 aprel 1858-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir. Karl Rulye Moskva şəhərində dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Богданов А.П. Карл Францевич Рулье и его предшественники по Кафедре зоологии в Императорском московском университете // Изв. О-ва любителей естествознания, антропологии и этнографии. 1885. Т. 43, вып. 2. 215 с.
* Райков Б.Е. Русские биологи-эволюционисты до Дарвина: материалы к истории эволюционной идеи в России. Т. 3. — М.; Л. : Изд-во АН СССР, 1955. — 644 с.
* Микулинский С.Р. К.Ф.Рулье и его учение о развитии органического мира. — М.: Изд-во АН СССР, 1957. — 355 с.
* Иоганзен Б.Г., Коштоянц Х.С., Мельников Г.Б., Никольский Г.В. Памяти Карла Францевича Рулье: (к столетию со дня смерти) // Науч. докл. высш. шк. Биол. науки. 1958. № 2. С. 7-9.
* Микулинский С.Р. Карл Францевич Рулье, 1814—1858 : ученый, человек и учитель. — [2-е изд.]. — М.: Наука, 1989. — 285 с.

## Xarici keçidlər
Xordi Masip

Xodi Masip ( tam adı Xodi Masip Lopes ) Barselonanın qapıçısı .

Xodi Masip  3 yanvar 1989-cu ildə Sabadell şəhərində doğulub . Barselonada onu digərlərindən fərqləndirən cəhət onun

solaxay olmasıdır . Masip 179 Santimetr boya və 67 Kloqram çəkiə malikdir . Masip Barselonada hələ ki , oyun keçirməsə də ,

bu kamanda da Qapıçı kimi çalışır .  Burada o , 25 nömrəsi ilə çıxış edir
Tərlan (dəqiqləşdirmə)

;Yaşayış məntəqələri
* Tərlan (Komican) — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Milacerd bəxşinin Xosro Beyg dehestanında kənd.

**Digər**
*Tərlan (quş) — yırtıcı quş
*Tərlan (balet) — Əfrasiyab Bədəlbəylinin uşaqlar üçün bəstələdiyi bir pərdəli balet.

## Həmçinin bax
* Tərlan
Martın Terexovski

**Martın Matveyeviç Terexovski** (; ) — XVIII əsrin görkəmli rus həkimi, bioloqu, tibb elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Martın Terexovski 1740-cı ildə Poltava yaxınlığındakı Qaydaç şəhərində anadan olub. 1763-cü ildə Kiyev Akademiyasını bitirdikdən sonra Peterburq baş quru hərbi qospitalına daxil olmuş, 1765-ci ildə buranı bitirdikdən sonra həkim təyin olunub. Botanika elminə olan böyük həvəsinə görə onu Peterburqdakı Apteklər adasındakı Botanika bağına işə götürürlər. 1770-ci ilə qədər Martın burada işləyir, sonra öz hesabına tibb təhsilini artırmaq üçün xaricə getməyə icazə alır. Strasburqda dörd il yarım necə yaşadığı və təhsil aldığı məlum deyildi. bir çox məlumatlara əsasən güman etmək olar ki, Martın Terexovski burada çətin bir vəziyyətdə yaşamışdır.

Terexovski Strasburq Universietini bitirir və 1775-ci ildə "İnfuzorların təbiəti və əmələ gəlməsi haqqındakı məsələnin eksperimental tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edir. 1777-ci ildə Kronşteyn Qospital Məktəbinə müəllim təyin edilir. 1779-cu ildə isə Peterburq Qospital Məktəbinə işə göndərilir.

1787-ci ildən başlayaraq Martın Terexovski Peterburq Baş Quru Hərbi Hospitalında kimya fənni üzrə də mühazirələr oxumağa başlamışdır.

Martın Terexovski 1796-cı ildə 56 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Новогрудский Д. М., Первый русский микробиолог — профессор Мартын Матвеевич Тереховский, "Вестник Акад. наук Казахской ССР", 1948, № 5;
* Соболь С. Л., История микроскопа и микроскопических исследований России в XVIII веке. М.—Л., 1949 (стр. 252–298).

## Xarici keçidlər
* 
*
Mazer

[200px|thumbnail|right|[Hidrogen əsasında işləyən mazer]]
**Mazer** — kvant generatorları. Lazerdən fərqli olaraq, mazer sözünün birinci hərfi microwave, yəni mikrodalğa sözünün birinci hərfidir. (NH3) ammiak molekullarından təşkil olunmuş fəal mühitdə işləyən kvant generatorlarını ilk dəfə 1954‐cü ildə rus alimləri N.Q.Basov, A.M.Proxorov və onlardan asılı olmayaraq ABŞ alimi Ç.Tauns ixtira etmişdi.

Ammiak əsasında mazerlər hal‐hazırda da istifadə edilir. Mazerlərin iş prinsipi lazerlərə  oxşardır. Əsas proses – həyəcanlanmış molekulların məcburi şüalanmasıdır.

## İstinadlar
La Plata Milli Universiteti

**La Plata Milli Universiteti** (, UNLP) — Argentina dövlət ali təhsil müəssisəsi. La Plata şəhəridə yerləşir.

Universitet fəaliyyətə 1897-ci ildə doktor Dardo Roçanın rektorluğu ilə başlayıb. 1905-ci ildə vilayət təhsil naziri Xoakin Viktor Qonsales tərəfindən millilşdirilib. Yaranma tarixinə görə Argentinada  Kordovo Milli Universistet və Buenos-Ayres Universitetindən sonra üçüncüdür. Universitetdə 91 135 tələbə 16 fakültədə 106 ixtisas üzrə təhsil alır.

Universitetdə Azərbaycanşünaslıq fakültəsi fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*