SOM (raket)

**SOM qanadlı raketi** () — Türkiyənin Müdafiə sahəsində Tədqiqat və İnkişaf Mərkəzi olan TÜBİTAK-SAGE tərəfindən dizayn olunmuş, quru, dəniz və hava platformalarından atıla bilən yüksək dəqiqlikli, yeni nəsil qanadlı raket. İlk dəfə 4 iyun 2011-ci il tarixində İzmir şəhərində yerləşən Çiğli aviabazasında Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin 100-cü quruluş ildönümü münasibətilə təşkil olunan tədbirdə nümayiş etdirilib. 2006-cı ildən etibarən konstruksiya işləri davam etdirilən SOM qanadlı raketi 180&nbsp;km-dən artıq məsafədə həm hərəkətdə olan, həm də stasionar hədəfləri məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. Raketin dizaynı hələ də TÜBİTAK-SAGE-yə məxsus olsa da, onun istehsalı və xarici dövlətlərə satışı məsələləri Roketsan şirkətinə həvalə olunmuşdur. Səsaltı sürətə sahib, uzun mənzilli SOM raket ailəsinin SOM-A, SOM-B1, SOM-B2, SOM-J kimi konfiqurasiyaları mövcuddur.

## İnkişafı

### Sınaqları
İlk sınaq uçuşu 9 avqust 2011-ci il tarixində Qara dəniz üzərində həyata keçirilmişdir. Sınaq zamanı 180&nbsp;km-dən artıq məsafəni GPS/İNS idarəetməsi ilə qət edən raket öz hədəfini yüksək dəqiqliklə məhv etməyi bacarmışdır. Raketin dizayn aspektlərini müəyyənləşdirmək məqsədilə təqribən 30 test uçuşunun həyata keçirilməsi planlaşdırılmışdı. Sınaqlar tamamlandıqdan sonra raketlərin ilk partiyası 2011-ci ilin sonlarına qədər Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə çatdırıldı.

2019-cu ildə bu raketin beton bunkerlərin dağıdılması üçün hazırlanan SOM-B2 versiyası uğurla sınaqdan keçirilib. SOM B2 modeli düşmənin sığınacaqlarına qarşı xüsusi döyüş başlığı ilə təchiz olunub. SOM-B1 raketindən fərqli olaraq SOM B2 modeli iki dəlici döyüş başlığından ibarətdir. Raket hədəfə yönəlmədə GPS və inersial naviqasiya sistemindən istifadə edir. SOM-B2 komfiqurasiyasının ağırlığı 650 kq, atış uzaqlığı 250&nbsp;km-dən çox, döyüş başlığını ağırlığı 230 kq təşkil edir.

### Məsafəsi
SOM raketi barəsində açıqlanan ilkin məlumatlarda onun atəş məsafəsinin 180&nbsp;km-dən artıq olduğu bildirilsə də, 28 dekabr 2011-ci il tarixində təşkil olunan Elm və Yüksək Texnologiyalar Şurasının plenar iclasında Rəcəb Tayyib Ərdoğanın gözlənilmədən raketin atəş məsafəsinin 2500&nbsp;km-ə çatdırılması ilə bağlı tapşırıq verməsindən sonra yerli mediada raketin həqiqi məsafəsi barədə müzakirələr başlandı. Bu hadisədən qısa müddət sonra TÜBİTAK-ın başçısı Yücel Altınbaşak isə iki il ərzində raketin maksimal atəş məsafəsinin 2500&nbsp;km-ə çatdırılmasının planlaşdırıldığını açıqlamışdır. O, mediaya müsahibə verərkən SOM raketinin cari sınaq uçuşları zamanı 300&nbsp;km məsafədə yerləşən hədəfi 5 m dəqiqliklə məhv etdiyini bildirmiş və 2014-cü ilə qədər raketin maksimal atəş məsafəsinin 2500&nbsp;km-ə çatdırılacağını açıqlamışdır.

## İstifadəçiləri
* : SOM qanadlı raketləri hazırda Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin silahlanmasında olan F-16 (CCIP və Blok 50 variantları) və F-4E 2020 döyüş təyyarələrinə inteqrasiya olunmuşdur. 2018-ci ildən etibarən Türkiyəyə təhvil verilən F-35 döyüş təyyarələrinin də SOM qanadlı raketləri ilə təchiz olunacağı gözlənilir.
* : Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri (HHQ) Türkiyənin ROKETSAN şirkətindən SOM qanadlı raketləri alıb. HHQ-nin silahlanmasında yer alan SOM raketi ilk dəfə Azərbaycan Ordusunun 100 illik yubiley paradında nümayiş etdirilib. Azərbaycan SOM-B1 modifikasiyasını əldə edib.

## Həmçinin bax
* Roketsan
* Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri

## İstinadlar