open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sahib Alıyev

**Sahib Eyvaz oğlu Alıyev** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV, V, VI və VII çağırış deputatı (2010-cu ildən), Azərbaycan Respublikasının Əməkdar jurnalisti (2008).

## Həyatı
Sahib Eyvaz oğlu Alıyev 24 avqust 1964-cü ildə Göyçə mahalının Aşağı Şorca kəndində anadan olub. Qonşu Daşkənd kənd orta məktəbini bitirib. 1986-cı ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir.

"Lider" televiziyasının siyasi icmalçısı olub.

## Siyasi fəaliyyəti
Sahib Alıyev 1992-ci il prezident seçkilərində prezidentliyə namizədlər arasında keçirilmiş debat verilişinə aparıcılıq etmişdir.

2010-cu, 2015-ci və 2020-ci illərdə 95 saylı Tərtər seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV çağırış, V çağırış və VI çağırış deputatı, 2024-cü ildə isə 93 saylı Ağdaş seçki dairəsindən VII çağırış deputatı seçilib.

Sahib Alıyev Milli Məclisin İctimai Birliklər və Dini Qurumlar komitəsinin sədr müavini və Beynəlxalq Münasibətlər və Parlamentlərarası Əlaqələr komitəsinin üzvüdür.

2024-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycan - Peru parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri seçilib.

## Təltifləri
* Azərbaycan Respublikasının Əməkdar jurnalisti — 4 noyabr 2008
* "Şöhrət" ordeni – 30 dekabr 2023

## İstinadlar
Səfikürdskilər

**Səfikürdskilər** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması
Səfikürdskilər Goranboy Rayonun Səfikürd kəndində (XVI əsrdən) yaşamışlar.
Səfikürdskilərin babası Bala bəydir. Bala bəyin babaları Xırdapara-Dizaq mahalının Pirəhmədli kəndindən gəliblər. Bala bəyin törəmələri Səfikürdski soyadını daşıyırdılar.

Bala bəyin Aslan bəy, Məmmədhəsən bəy adlı oğulları vardı.

## Soyun məşhur nümayəndələri
*Ağalar bəy Səfikürdski — həkim.
*Aslan bəy Səfikürdski — Zaqafqaziya Seyminin və sonradan Azərbaycan Milli Şurasının üzvü, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçüncü hökumət kabinetinin (26 dekabr 1918 – 14 mart 1919) poçt-teleqraf və əmək naziri, dördüncü hökumət kabinetinin ədliyyə və əmək naziri (14 aprel 1919 – 22 dekabr 1919).
*Mahmud bəy Səfikürdski — siyasətçi.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Səfikürdskilər, Bakı, "Elm", 2005, 152 səh.

## Həmçinin bax
*Qarabağ
*Goranboy

## Xarici keçidlər
Orobanş

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Orobanşkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Cinsləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Santo-Dominqo stadionu

**Santo-Dominqo stadionu** — İspaniyanın El-Exido şəhərində 2001-ci ildə çox məqsədli olaraq inşa edilən stadion. Stadionda əsasən futbol yarışları keçirilir. İspaniyanın Polideportivo Ejido komandasının oyunlarını keçirdiyi stadion 7.870 tamaşaçı tutumuna malikdir.
Estadio Municipal de İpurua

**Estadio Municipal de Ipurua** İspaniyanın Eibar şəhərində 1947-ci ildə çox məqsədli olaraq inşa edilən bir stadion.
Stadionda əksəriyyətlə futbol müsabiqələri keçirilməkdədir. İspaniyanın SD Eibar komandasının matçlarını oynadığı stadion, 5.250 tamaşaçı tutumuna malikdir.
Monarx kəpənək

**, danaid-monarx** () –  cinsinə aid həşərat növü.

Subaldırğanı son dərəcə zəhərli bitkidir. Bir çox heyvan üçün öldürücü olmasına baxmayaraq, möcüzəvi bir şəkildə monarx kəpənəklərinin tırtılları zəhərli subaldırğanı bitkisi ilə qidalanırlar. Çünki tırtılların subaldırğanının zəhərinə qarşı immunitetləri var. Bir çox heyvan subaldırğanıdan uzaq durduğu zaman Monarx kəpənəkləri onun yarpaqların hamısını yeyə bilirlər. Bundan başqa, bu zəhərdən müdafiə vasitəsi olaraq da istifadə edirlər. Monarx tırtılları başqa kəpənəklərdən fərqli olaraq çox parlaq rənglərə sahibdirlər. Bu, onların düşmənləri üçün bir xəbərdarlıqdır və onlara tırtılların yeyilməyəcək xüsusiyyətə sahib olduğunu göstərir. Tırtıllar kəpənəklərə çevridikdə də bu zəhər molekulları dəyişmədən və çox güclü bir şəkildə bədənlərində qalır. Bu da monarxlara çox gözəl müdafiə təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Danaidlər (cins)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Monarx kəpənəkləri
Toxtamış Atəş

**Toxtamış Atəş** () — Türkiyə politoloqu, professor, publisist.

## Həyatı
Professor Toxtamış Atəş 1944-cü ildə İstanbulda anadan olub. Türkiyədə şərqşünaslıq-fars filologiyasının əsasını qoyan Fuad Köprülü, Zəki Vəlidi Toran kimi Cümhuriyyət dövrünün böyük və məşhur professorlarından olan Kürd Əhməd Atəşin orludur. Əhməd Atəş Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın yaxın dostu kimi onunla tez-tez görüşmüş, həm də "Heydərbabaya salam" poemasını ilk dəfə Türkiyədə nəşr etdirərək onu dünya türkoloji dairələrinə tanıtmışdı. O, Güney Azərbaycan ədəbiyyatı başda olmaqla şərqşünaslıq və türkologiya sahəcində Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucu alimlərindən ən birincisi kimi zoxlu sayda əsər yazmışdı. Toxtamış Atəş orta və lisey təhsilini Avstriya orta məktəbində və Vəfa Liseyində alıb, daha sonra Istanbul Universitetinin iqisadiyyat fakültəsində oxuyub, 1967-ci ildə həmin universiteti bitirib, 1968-ci ildə orda siyasət elimləri doktoru, 1974-cü ildə dosent, 1982-ci ildə isə professor olub. Müxtəlif dövrlərdə ABŞ və Almaniya universitetlərində dərs deyib. İstanbul Universiteti iqtisad fakültəsi beynəlxalq münasibətlər kafedrasında müəllimi, eyni zamanda Bilgi Universitetinin qurucularından biri və idarə heyətinin üzvüdür. "Cümhuriyyət" qəzetində köşə yazarıdır, ayrı-ayrı mətbuat orqanlarında məqalələr nəşr etdirir. Indiyədək 30-dan artıq kitabı çapdan çıxıb. Evli və bir uşaq atası olan Toxtamış Atəş 1968-ci il hadisələrinin önündə gedən gənc liderlərindən olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Talıbzadələr

**Talıbzadələr** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun tarixi
"Axund uşağı" adlandırılan Talıbzadələr nəsli Borçalı mahalında ziyalılığı, Allah adamı olmaları, maarifçilik fəaliyyətləri ilə tanınmışlar. Yusif Ziyanın babası Axund Süleyman da dövrünün tanınmış alimlərindən və din xadimlərindən olub. K.Talıbzadə nəsil şəcərələri haqqında yazır ki, "Axund Süleyman məşhur xəttat imiş. Sədinin "Gülüstan"ını və bir neçə başqa əsəri öz əli ilə köçürübmüş. Hazırda həmin əsərlər respublika əlyazmaları Institutunda saxlanılır.

Ilk təhsilini atasından alan Mustafa ali dini təhsili Təbrizdə Hacı Səfərli mədrəsəsində bitirib.1871-ci ildə Tiflisə qayıdıb və iki il sonra Şiə Ruhani idarəsində dini komissiya qarşısında imtahan verərək axund rütbəsi alıb. O, həm dini, həm də maarifçilik fəaliyyəti ilə məşğul olub, şəriət dərsliyi yazıb. M.F.Axundov və Əhməd Hüseynzadə (Əli bəy Hüseynzadənin babası – Ə.Ç.) kimi ziyalılarla ünsiyyəti olub. Axund Mustafa Zaqafqaziya Şeyxülislamının müavini və Qafqaz vilayətinin baş qazisi vəzifələrinə qədər yüksəlib.

Axund Mustafa 1874-cü il martın 1-də Tiflis-Kutaisi Şiə Quberniya məclisinə üzv seçilir, bu illərdə əsasən maarif məsələləri ilə məşğul olur, məktəb və dərsliklərin yaradılması işinə nəzarət edirdi.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
*Axund Mustafa Talıbzadə
*Yusif Ziya Talıbzadə
*Abdulla Şaiq
*Kamal Talıbzadə

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Scandisk

**Microsoft Scandisk ( Diskin yoxlanması)** — Microsoft şirkətinin utiliti olub sərt diskin strukturunda səhvlərin düzəldilməsi, zədələnmiş blokları axtarıb və qeyd eləmək, faylları dəyişdirmək və ya itirilmiş klasterlərin silinməsi funksiyalarını yerinə yetirir.

## Xarici keçidlər
* How To Do Scan Disk In XP
Boyat bələdiyyəsi

* Boyat bələdiyyəsi (Ağcabədi) — Azərbaycanın Ağcabədi rayonunda bələdiyyə.
* Boyat bələdiyyəsi (Neftçala) — Azərbaycanın Neftçala rayonunda bələdiyyə.
* Boyat bələdiyyəsi (Ucar) — Azərbaycanın Ucar rayonunda bələdiyyə.
Ofis paketi

**Ofis paketi** (İnteqrallaşdırılmış paket) — müxtəlif funksiyaları yerinə yetirən proqram komponentlərini özündə birləşdirir. 

Müasir inteqrallaşdırılmış tətbiqi proqram paketinə (TPP) mətn prosessoru, elektron cədvəl, qrafiki redaktor, verilənlər bazası idarəetmə sistemi (VBİS) və s. daxildir. İnteqrallaşdırılmış paketlərə əlavə modullar kimi, faylların eksport-importu, kalkulyator, təqvim, proqramlaşdırma sistemləri də daxil edilir. Bu cür paketlərə misal olaraq Microsoft Office, FrameWork, Ashampoo Office 2010 və s. göstərmək olar.
Alisa Freyndlix

**Alisa Brunovna Freyndlix** (; ) — Sovet və Rusiya teatr və kino aktrisası, müğənni. SSRİ xalq artisti (1981). K. S. Stanislavski adına RSFSR Dövlət mükafatı laureatı (1976), Rusiya Federasiyasının üçqat Dövlət mükafatı laureatı (1996, 2001, 2008), Rusiya Hökumət mükafatı lauretı (2010), Sankt-Peterburq şəhərinin fəxri vətəndaşı (2001).

## Həyatı
Alisa Freyndlix 8 dekabr 1934-cü ildə Leninqradda anadan olmuşdur. Onun atası alman mənşəli Bruno Freyndlix aktyor olmuşdur. Buna görə də Alisanın teatrla maraqlanması o qədər də təəccüblü deyildi. Məktəbdə oxuduğu dövrlərdə Alisa Freyndlix dram dərnəyinə getmişdir. 1953-cü ildə 239 nömrəli Leninqrad məktəbini bitirdikdən sonra Alisa Freyndlix Leninqrad teatr institutuna daxil olur.

1957-ci ildə institut təhsilini başa vuran gənc Alisanı Vera Komissarjevskaya adına Leninqrad teatr truppasına qəbul edirlər. Az sonra Freyndlix kinoda öz debütünü edir. Bu debüt 1958-ci ildə Vladimir Vengerovun çəkdiyi "Şəhər işıqlarını yandırır" filmində gerçəkləşmişdi. Ümumiyyətlə Alisa Freyndlixin kinoda ifa etdiyi ilk rollar o qədər də nəzərə çarpan böyük rollar deyildi.

Alisa Freyndlix 1961-ci ildə Lensovet teatrının truppasına gəlir. Burada o, əsas və teatrın aparıcı aktrisalarından birinə çevrilir. O, artıq Uilyam Şekspirin, Aleksey Aruzovun, Leonid Zorinin, Bertolt Brextin, Bernard Şounun pyeslərində rollar almağa başlamışdı.

Alisa Freyndlix tezliklə bu teatrın bədii rəhbəri İqor Vladimirovla ailə qurur. Bu nikahdan onların Varvara adlı qızları dünyaya gəlmişdir.

A. Freyndlix 1983-cü ildən M. Qorki adına Böyük Dram teatrında (hazırda Georgi Tovstonoqovun adını daşıyır) fəaliyyət göstərmişdir.

Alisa Brunovna Freyndlix 1965-ci ildə RSFSR-in əməkdar, 1971-ci ildə isə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür.

2015-ci ilin dekabrında Oleq Basilaşvili ilə birgə Tovstonoqov adına Rusiya Böyük Teatrının qastrol səfəri çərçivəsində Bakıya gəlmiş və Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının səhnəsində "Dayının yuxusu" adlı tamaşa ilə çıxış etmişdilər.

## Ailə şəcərəsi
Alisanın nənəsi milliyyətcə alman olub. Onun ailəsi hələ II Yekaterina zamanından Rusiyada məskunlaşıb. Orada Peterburq yaxınlığında şüşə-mərmər zavodu açmış və alman mütəxəssislər dəvət etmişlər. Alisa Freyndlixin ulu babası Şimali Almaniyadan gəlib. Babasının əmisi oğulları imperator sarayında çalışıblar. Milliyyətcə alman olsa da, anasının təkidilə sənədlərində rus kimi qeyd olunub. Beləliklə, onların nəsli gələcəkdə alman kimi sürgün olunmaq təhlükəsindən qurtulub.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Alisa Freyndlix bio at Lifeactor.ru
Əl-Sadar stadionu

**Əl-Sadar** — İspaniyanın Navarra əyalətinin Pamplona şəhərində yerləşən futbol stadionu. 1967-ci ildə tikilmiş stadion 23 516 nəfərlik tamaşaçı tutumuna malikdir və "Osasuna" futbol klubunun ev stadionudur.

## Adı
Stadion 1967-ci ildən 2005-ci ilə qədər və 2011-ci ildən sonra stadionun yaxınlığındakı Sadar çayına görə "Əl-Sadar" kimi tanınıb. 2005-ci ildən 2011-ci ilə qədər isə stadionu sponsoru olan Navarra Hökuməti "Reyno de Navarra" kimi adlandırıb.

## Tarixi
Əl-Sadar stadionunun açılışı 2 sentyabr 1967-ci ildə "Real Saraqosa" və Portuqaliyanın "Vitoriya" klubları arasında keçirilən matçla baş tutub və matç heç-heçə yekunlaşıb. Stadion bir il əvvəl satılmış San-Xuan stadionunu əvəz edib. Açılış zamanı stadion 25 000 nəfərlik tamaşaçı tutumuna malik idi və yalnız 7 000 tamaşaçının oturması nəzərdə tutulmuşdu. Açılış gününün sabahı "Osasuna" "Vitoriya"nı 3–0 hesabı ilə məğlub edərək yeni stadionundakı ilk qələbəsini əldə edib. Əl-Sadarda "Osasuna" üçün ilk qolu 28-ci dəqiqədə ispan futbolçu Fernando Osaba Qoni vurub.

5 iyun 1996-cı ildə Bon Jovi "These Days Tour" çərçivəsində stadionda çıxış etmişdir.

2014-cü ilin noyabrında "Osasuna" klubun keçirdiyi böyük iqtisadi böhran səbəbi ilə stadionu Navarra hökumətinə satmaq məcburiyyətində qalıb və bu, stadionun davamlı mövcudluğunu təhlükə altına alıb. Bu addım regional parlamentdə 31 lehinə 31 və 18 əleyhinə səslə təsdiqlənmişdir.

2015-ci ilin yayında təhlükəsizliklə bağlı aparılan təmir işləri nəticəsində stadionun tutumu 19 800 nəfərdən 18 375 nəfərə endirilib.

## İstinadlar
Aşıq Oruc

**Aşıq Oruc Əhmədov** (d. 1920, Göyçə mahalı, Yarpızlı – ö. 1976, Gədəbəy rayonu, Zəhmətkənd) — ustad aşıq, əməkdar mədəniyyət işçisi.

## Həyatı
Oruc Vəli oğlu Əhmədov 20 mart 1920-ci ildə Göyçə mahalının Yarpızlı kəndində "Fərzalılar" nəslində anadan olub. Atası Vəli (1854–1929) də Göyçə mahalında və eləcə də Azərbaycanın digər bölgələrində tanınmış aşıq olub.

1949-cu ildə ermənilərin mənfur siyasəti nəticəsində doğma kəndlərindən Gədəbəy rayonunun Zəhmət kəndinə deportasiya olunmuşdur.

1929-cu ildə atası vəfat etdikdən sonra onun sazını sinəsinə alaraq çalıb oxumağa başlamışdır. Bir neçə il Aşıq İbrahim Alışan oğlunun şəyirdi olub.

1939-cu ildən müstəqil aşıqlığa başlayıb.

Azərbaycanda aşıqlar arasında tezliklə tanınan Aşıq Oruc Vəli oğlu respublikada keçirilən mədəni tədbirlərdə, festivallarda, Azərbaycan aşıqlarının III qurultayında (1961) iştirak edib, əməkdar mədəniyyət işçisi adına layiq görülüb. 60-dan çox saz havasını çalıb-oxuyurmuş.

1953–1970-ci illərdə Gədəbəy aşıqlarına ağsaqqallıq edib. Miskin Vəli və Aşıq Məhəmmədəli ilə bərabər neçə-neçə məclislər keçirib. Aşıq şeirinin bir çox şəkillərində şeirlər yazıb.

Aşıq Orucun Aşıq Şahsuvar və Aşıq Nurəddin adında iki şəyirdi olub.

1976-cı ildə Gədəbəy rayonunun Zəhmətkənd kəndində astma xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Ailəsi

* Aşıq Vəlinin oğludur.
* professor İsmayıl Məmmədlinin atasıdır.

## Haqqında yazılan məqalələr
* G. Məmmədova. Tarlada şənlik, "Təşəbbüs" qəzeti, № 33(81), 9 aprel 1966-cı il, Yevlax.
* M. Qardaşov. Aşıqlar ansamblı, "Qırmızı bayraq" qəzeti, № 61(619), 27 may 1966-cı il, Zaqatala.
* Ürəklərə yol tapır, "Tərəqqi" qəzeti, № 58(2647), 20 may 1969-cu il. Gədəbəy.
* El sənətkarları, "Tərəqqi" qəzeti, № 83(2822), 16 iyul 1970-ci il. Gədəbəy.
* Əli Əliyev, "El aşığı" məqaləsi, "Tərəqqi" qəzeti, № 103(2994), 31 avqust 1971-ci il. Gədəbəy.
* Z. Müseyiboğlu, Əməkçilərə hədiyyə, "Tərəqqi" qəzeti, № 35(3384), 21 mart 1974-cü il. Gədəbəy.
* Məhərrəm Qasımlı, "Ustad", "Ədəbiyyat qəzeti", 22 fevral 1991-ci il,№ 8.
* Abbas Vəfadağlı. "Ustad", "Folklor və Etnoqrafiya" jurnalı, № 4, 2010-cu il. səh.48–51.
* Araz Yaquboğlu, "Aşıq Orucun sazlı-sözlü dünyası", "Ozan dünyası" jurnalı, № 4(7), 2011. səh.99–102.

## Mənbə
* Məhərrəm Qasımlı, Aşıq sənəti, Bakı, "Ozan", 1996. səh.136
* Ziyəddin Məhərrəmov, "XX əsr Göyçə aşıq mühiti (1920–1950-ci illər)" Bakı, NPB-1997. səh. 40–41
* Azad Ozan Kərimli, "Musiqi dünyası" jurnalı, № 3–4, 2001-ci il. səh.140–141.
* Qara Namazov,"Aşıqlar", Bakı, Səda, 2004. səh.330.
* Musa Nəbioğlu, "Ozan-aşıq dünyası", Bakı, "Nurlan", 2010, səh.77.
* Ziyəddin Məhərrəmov, "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik", Bakı, Nurlan, 2010. səh.178–179
* "Ozan dünyası" jurnalı, № 3, 2010-cu il. səh.50–55.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Şəkilləri
Aşıq Vəli

**Aşıq Vəli** () — Göyçəli ustad aşıq.

## Həyatı
Aşıq Vəli 1854-cü ildə Göyçə mahalının Yarpızlı kəndində anadan olub.

Aşıq Vəli Göyçə mahalında və eləcə də Azərbaycanın digər bölgələrində tanınmış aşıq olub.

Aşıq Alının və qızılvəngli Aşıq Qulunun şəyirdi olub.

Aşıq şeirinin bir çox şəkillərində şeirlər yazsa da, əldə hələlik heç bir şeiri yoxdur.

Aşıq Vəli 1929-cu ildə Göyçə mahalının Yarpızlı kəndində vəfat edib.

## Ailəsi
Aşıq Vəli Aşıq Orucun atası, professor İsmayıl Məmmədovun babasıdır.

## Ədəbiyyat
* İlyas Əfəndiyev, "Geriyə baxma qoca", Bakı, Yazıçı, 1984.
* Ziyəddin Məhərrəmov, "XX əsr Göyçə aşıq mühiti (1920–1950-ci illər)" Bakı, NPB-1997. səh. 40–41
* Azad Ozan Kərimli, "Musiqi dünyası" jurnalı, № 2(3), 2000-ci il. səh.83.
* Azad Ozan Kərimli, Musiqi dünyası jurnalı, № 3–4, 2001-ci il. səh.140.
* Qara Namazov,"Aşıqlar", Bakı, Səda, 2004. səh.408.
* İlyas Əfəndiyev, "Seçilmiş əsərləri", üç cilddə, III cild, Bakı, "Avrasiya press", 2005, səh.189.
* Ziyəddin Məhərrəmov, "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik", Bakı, Nurlan, 2010. səh.178–179

## İstinadlar
Xakas dili

**Xakas** (Xakas: Хакас тілі Xakas tili). Xakas köhnə Qırğız dövlətinin adıdır. İndiki Qırğız dili ilə demək olar ki, eynidir. Xakas dili Altay dil ailəsinin türk qrupunun uyğur yarımqrupuna mənsubdur.

Xakaslar özlərini Qırğız olaraq da görürlər. Xakas türkləri tərəfindən danışılmaqdadır. Xakaslar Xakasiya adı verilən ölkədə yaşayırlar. Xakasiya Cənubi Sibir bölgəsindədir. Xakas Respublikası və ya Xakasiya Rusiya idarəçiliyində muxtar respublikadır. Xakasların sayı 78.500 olub və bunun 60.168-a qədəri xakasca danışmağı bilir.

Xakasların ilk və milli əlifbaları Türk (Göytürk, Köktürk, Turan) əlifbasıdır. Səs tərkibində 17 sait, (9 qısa, 8 uzun), 24 samit var. İsmin 8 halı var. 1924-cü ildə kiril əlifbasına, 1929-cu ildə latın əlifbasına, sonra təkrar 1939-cu ildə kiril əlifbasına keçilmişdir.

## İstinadlar
Sənətulla Eynullayev

**Eynullayev (İbrahimov) Sənətulla İbrahim oğlu** () — mətbuat xadimi, naşir, redaktor, publisist.

## Həyatı
1881-ci ildə anadan olub. Simbirsk quberniyasının Buin qəzasının Əski Yukal kəndində anadan olmuşdur. Ev təhsili almış, orduda xidmət etmişdir. Yaradıcılığa Simbirskdə başlamış, XX əsrin 10-cu illərində Bakıya köçərək, "Məlumat" (1911), "Yeni irşad" (1911–12) qəzetlərinin redaksiyalarında işləmiş, "Səda" (1909–11), "Açıq söz" (1915–18) və s. qəzetlərdə məqalələr dərc etdirmişdir. Müstəqil jurnalistlik fəaliyyəti göstərmiş, 1912 il martın 6-da "İqbal" gündəlik qəzetinin nəşrinə başlamışdır. Qəzetin 459 nömrəsi çıxandan sonra hərbi qulluğa çağırılmış, naşirlik və mühərrirlik hüququnu Seyid Hüseynə vermişdir. Ordudan tərxis olunduqdan sonra Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə "İqbal", "Yeni iqbal" və "Açıq söz" qəzetlərində işləmiş və gündəlik redaktor vəzifəsini icra etmişdir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə "Azərbaycan" qəzetinin redaksiyasında işləmiş, qəzetin aparıcı müəlliflərindən biri olmuşdur. Əsasən publisistika sahəsində çalışmışdır. İmperialist ölkələrinin Balkan yarımadasında törətdikləri müharibələrin, Asiya və Afrika ölkələrini iqtisadi və siyasi asılılıqda saxlamaq cəhdinin, çarizmin köçürmə siyasətinin tənqidi, müsəlmanların iqtisadi və mədəni dirçəlişinin, ana dili, ədəbiyyat və maarifinin inkişafı uğrunda mübarizə Sənətulla Eynullayevin publisistik məqalələrinin əsas mövzuları idi. Rusiya müsəlmanlarının mədəni muxtariyyəti ideyasını ardıcıl surətdə təbliğ etmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Rəcəb Əfəndizadə

**Rəcəb Əfəndizadə** () – maarif xadimi, pedaqoq-alim, yazıçı, tərcüməçi, Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasın məzunu.

## Həyatı
Rəcəb Əsədulla oğlu Əfəndizadə 1893-cü ildə Nuxa şəhərində sənətkar ailəsində anadan olmuşdur.

Şəkidə mollaxanada (1900–1901), altısinifli şəhər məktəbində (1902–1910), Qori Müəllimlər Seminariyasında (1910–1914) təhsil almışdır. Ekstern yolu ilə Azərbaycan Dövlət Universitetinin pedaqogika fakültəsini bitirmişdir (1930). Göyçay ikinci dərəcəli şəhər məktəbində (1914–1915), Şəki kişi-qadın gimnaziyasında müəllim (1915–1922), Şəki Pedaqoji Texnikumunda (1922–1927), Tiflis Pedaqoji Texnikumunda (1928-1929) direktor, Ali Pedaqoji İnstitutda müəllim ve dosent (1929–1934), Azərbaycan Dövlət Qiyabi Pedaqoji İnstitutunda tədris və elmi işlər üzrə direktor müavini, pedaqogika kafedrasının müdiri (1945–1949) işləmişdir. Rəcəb bəy Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Nuxa qəzasında Hökumətin xalq maarifi sahəsində tədbirlərini həyata keçirmiş, "Türk qiraəti" (1918) dərsliyini nəşr etdirmişdir. "İş otağı" (1933), "Müəllimlərin ixtisasını artırma işinin təşkili" (1934), "Xalq maarifi üzrə məlumat kitabı" (1935), "Fiziki coğrafiya" (1935), "Qiyabi təhsil sistemində şifahi konsultasiya" (1936), "İzahlı pedaqoji lüğət" (1939), "Şagirdlərin fiziki tərbiyəsi və hərbi hazırlığı" (1942), "Uşaqlarda səhiyyə vərdişləri tərbiyəsi" (1947) və s. əsərləri Azərbaycanda xalq maarifi və tərbiyə işlərinin elmi-metodik əsaslar üzərində qurulmasında mühüm rol oynamışdır. Avropa və rus pedaqogikasının klassikləri Y.A.Komenski ("Didaktik prinsiplər"), İ.H.Pestalotsi ("Seçilmiş pedaqoji əsərləri") və K.D.Uşinskinin ("Məktəbdə təlim-tərbiyə işləri haqqında") irsi Azərbaycan pedaqoji fikrinə ilk dəfə Əfəndizadənin tərcümələri vasitəsilə daxil olmuşdur. Əfəndizadə ali və orta məktəblər üçün Moskvada nəşr olunmuş "Psixologiya" və "Pedaqogika" dərsliklərinin də ilk tərcüməçisidir. Əfəndizadə bədii yaradıcılıqla da məşğul olmuş, uşaqlar üçün "İnsanlar bir-birinə möhtacdır" (1911), "Gimnazist Vahid" (1911), "Kimdir o", "Namus" (1915), "İntiqam" (1915) hekayələrini, "Axır çərşənbə" (1913) pyesini və s. yazmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Hikmət çələngi (tərtib edən X.Məmmədov). Bakı. 1997
* XX əsr Azərbaycan nəsri (tərtib edən X.Məmmədov), Bakı, 1992
* Qiyasbəyli M.. Rəcəb Əfəndiyev. Bakı, 2001.

## Həmçinin bax
* Qori müəllimlər seminariyası
Marni (film, 1964)

**"Marni"** () — rejissor Alfred Hiçkokun filmi.

## Məzmun

Filmin baş qəhrəmanı Marni Edqar yaşayış tərzini bir şey təmin edir: qondarma adla və sənədlə ayrı-ayrı şirkətlərdə işə girmək və orada bir müddət işlədikdən sonra yoxa çıxmaq. Özü də şirkətin pullarını oğurlamaqla aradan çıxmaq və öz arxasınca heç bir iz buraxmamaqla. Marni uzun müddət ələ keçməməyə nail olur. Lakin onun keçmiş qurbanlarından biri olmuş Mark Ratlend, Marnini onun yanında işə düzəldikdə ifşa edir. Mark Marnini polisə vermir, təkcə şantaj edir. Şantaj isə bundan ibarət idi ki, Marni ya Marka ərə getməli idi, ya da o, Marnini polisə verəcəkdi. Tezliklə Mark qadının komplekslərindən xəbər tutur. O, Marninin kişilərlə əlaqəyə, ildırıma və qırmızı güllərə fobiyası olduğunu bilir.

Rejissor bu filmində Marnini belə təsvir edib: "Bu özünün kim olduğunu bilməyən qadın haqqında filmdir. O, psixopat, kleptomandır. Onun qəribə fobiyaları var. Tezliklə Marni bu hisslərin onda haradan yarandığını başa düşür".

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi :** Vinston Qrem
:**Ssenari müəllifi :** Cey Presson Allen
:**Rejissor :** Alfred Hiçkok
:**Operator :** Robert Börks
:**Rəssam :** Robert Boyl
:**Bəstəkar :** Bernard Herrmann
:**Prodüser :** Alfred Hiçkok

### Rollarda

## Mənbə
* “MARNIE” IS THE CURE FOR HITCHCOCK MANIA

## Xarici keçidlər

* 
*
Süzanna Mübarək

**Süzanna Mübarək** () — Misirin birinci xanımı.

## Həyatı
Syuzan Mübarək 28 fevral 1941-ci ildə anadan olub. Onun ailəsi qarışıq sayılır. Atası misirli, anası iləs xristian dininə tapınan valliya xalqının nümayəndəsidir. Syuzan Qahirədəki "müqəddəs Klara" məktəbində oxuyub. Daha sonra 1977-ci ildə Qahirədə yerləşən Amerika Unversitetinin siyasi elmlər üzrə baklavr pilləsini bitirib. 1982-ci ildə "Misir şəhərlərinin sosial formalaşması" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək magistr olub. 1977-ci ildə onun tərəfindən "Integrated Care Society" adlı xeyriyyə çəmiyyəti yaradılıb. Syuzan Mübarək bu günə qədər Fonda rəhbərlik edir.

1978-ci ildə Mübarəklə rəsmi nikah bağlayan Syuzan prezident xanımı olduğu dövrdə də xeyriyyəçi kimi tanınıb. Syuzan Mübarək həmçinin uşaq və qadın hüquqlarının müdafiəçisi kimi də populayr olub. O, 1988-ci ildə İraqda prezident sarayında baş verən dəhşətli cinayətin şahidi kimi də tarixə düşüb. İraqda olan Syuzanın şərəfinə verilən nahar zamanı İraq prezidenti Səddam Hüseynin oğlu Udey onun gözü qarşısında Səddamın mühafizəçisinin vurub öldürür.

Hazırda Syuzan Mübarək ana və uşaq üzrə Milli Şuranın üzvü, gənc ədəbiyyatçılar komitəsinin rəhbəridir. "Savad hamı üçün" hərəkatının lideri olan Syuzan Mübarək həmçinin Misirdə və Afrikada dəbdə olan qızların sünnət edilməsi adətinə qarşı sərt mübarizəsi ilə tanınır. Onun iştirakı ilə Misirdə uşaq müzeyi yaradılıb.

1998-ci ildə Avropanın elm və incəsənət akademiyasının qadın və uşaq azadlığı uğrunda apardığı mübarizəyə görə "tolerantlıq mükafatını" alıb. Özünün fəal xeyriyyəçilik işlərinə görə Misirdə o "Ana Syuzan" adı ilə çağırılır.

## İstinadlar
Karlos Latuff

**Karlos Latuff** (,  30 noyabr 1968) — Livan əsilli Braziliya karikaturaçısı. Onun karikaturaları əsasən anti-kapitalizm, anti-qloballaşma, anti-sionizm mövzularını əhatə edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Rafael Santi

**Rafael Santi** () — məşhur italyan rəssamı, Pyetro Perucinonun şagirdi.

Raffaello, Raffaello Sanzio, Raffaello Santi, Raffaello de Urbino və ya Rafael Sanzio de Urbino kimi də tanınmışdır.

## Həyatı
İtaliyanın Urbino şəhərində 6 aprel 1483-cü ildə anadan olub. Rafael İntibah hərəkətlərini erkən inkişaf etmiş bacarıqlı bir gənc olaraq görmüş, rəssamlığa on altı yaşında çəkdiyi "Həvvanın yaradılışı" və "Trinite" əsərləri ilə başlamışdır. Rafaelin atası olan Giovanni Santi də Urbinoda rəssamlıq edirdi. Atasının 1494-ci ildə vəfatından sonra Rafael öz evində xarici təsirlərdən uzaq bir şəkildə işlərini davam etdirdi.

Rafael Florensiyaya gedincə özünü İntibahın içində tapdı. Leonardo da Vinçi və Mikelancelo təsirində qalaraq sənətinə yeniliklər qatdı. Florensiyada 1508-ci ilə qədər çəkdiyi rəsm əsərləri isə "Sikst Madonne", "La Belle Jandinière", "Madonna of the Chair" və "Entombmeut" olmuşdur.

Rafael, Romada Papa II Yulinin sifarişi ilə işləyib. Romaya gəldiyi zaman, Mikelancelo Yulinin inşa etdirdiyi Sikstin kapellasının rəsmlərini çəkirdi. Rafael, burada ilk olaraq Papanın kitabxanasını dekorasiyaya etdi. Çəkdiyi teoloji, fəlsəfi, lirik hesabatlarında sükunət; rənglərdə ahəng; mövzularda aydınlıq və bir bütün ifadə hakimdir. Rafaelin gördüyü işlərdən biri də parça üzərinə qoyduğu bəzəklərlə, divar örtükləri hazırlamasıdır. 1513-1521 illəri arasında hazırladığı on ədəd böyük divar bəzəmə örtüləri, Sikstin kapellasında istifadə edilmişdir. 1514-ci ildə Papa X Leonun sifarişi ilə Müqəddəs Pyotr bazilikasının baş memarı oldu.

37-ci ad günündə, 6 aprel 1520-ci ildə, Romada vəfat etmişdir. Rafael, Avropada klassik rəssamlığın əsasını qoymuşdur. Mikelancelodan fərqli olaraq görünən hər şeyi bütün zənginliyi tabloya köçürmüş, tarixi və xristianlığa aid dini mövzulara sadiq qalmışdır.

## Əsərləri

Fayl:Pope_Julius_II.jpg|
Fayl:Raffaello Sanzio - Ritratto di Bindo Altoviti.jpg|
Fayl:Baldassare_Castiglione,_by_Raffaello_Sanzio,_from_C2RMF_retouched.jpg|
Fayl:Galatea Raphael.jpg|
Fayl:Raphael Spasimo.jpg|
Fayl:Transfiguration Raphael.jpg|
Fayl:Raffael Stanza della Segnatura.jpg|
Fayl:Massatbolsena.jpg|
Fayl:Deliveranceofstpeter.jpg|
Fayl:Giulio Romano 001.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Səda — “Rafael Obrazın poeziyası” Rusiyada (14.09.2016)

## Həmçinin bax
Rafael

**Rafael** — kişi adı.

* Rafael Santi — məşhur İtalyan rəssamı.
* Rafael Kalderon — Kosta-Rikanın prezidenti.
* Rafael Mustafayev — tanınmış jurnalist.
* Rafael Əmənzadə — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor,
* Rafael Varan — Fransa futbolçusu.
* Rafael Süleymanov
* Rafael Qvaladze — Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi (1985–1990).
* Rəfail Oğuztürk Dağlı

;Digər
* Rafael Urdaneta Universiteti — Venesuelanın Marakaybo şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
* Rafael de Nogales Mendez —

## Həmçinin bax
* Rafail
* Rəfail
* Rəfael
Nayrobi

**Nayrobi** — Keniyanın paytaxtı.

1899-cu ildə qurulmuş, 1905-ci ildə isə ölkənin paytaxtına çevrilmişdir. Eyni zamanda Nairobi əyalətinin də mərkəzidir. Ölkənin cənubundakı Nayrobi çayı sahilində qurulan şəhər dəniz səviyyəsindən 1661 metr hündürlükdədir. Şəhər Şərqi Afrikanın əhalisinə görə ən böyük şəhəridir. 1999-cu il siyahıya alınmaya görə əhalinin sayı 2.143.254 nəfər olmuşdur. 1899-cu ildə şəhər bir dəmiryol stansiyası kimi qurulmuş, lakin tez bir müddətdə böyüyərək nəinki Keniyanın, eyni zamanda Şərqi Afrikanın ən böyük şəhəri olmuşdur.

Nairobi şəhəri bu gün Afrikanın ən mühüm siyasi və maliyyə mərkəzlərindən biridir. Bir çox şirkətə və təşkilata ev sahibliyi edən Nairobi, iş və mədəniyyət baxımından əhəmiyyətli bir mərkəzdir. Qloballaşma və Dünya Şəhərləri İş Qrupu və Şəbəkəsi (The Globalization and World Cities Study Group and Site — GaWC) Nairobidə gözə çarpan bir ictimai mərkəzdir. Yerli dildə Nairobi, "yaşıl və sulu yer" mənasını verməkdədir.

2019-cu il siyahıyaalınmasına görə, Nayrobinin inzibati ərazisində 696&nbsp;km 2 (269 kv mi) ərazidə 4,397,073 sakin yaşayırdı.

Nayrobi Keniya Parlament Binasına və minlərlə Keniya biznesinə və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı (BMT Ətraf Mühit) və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nayrobidəki Ofisi (UNON) daxil olmaqla 100-dən çox böyük beynəlxalq şirkət və təşkilatlara ev sahibliyi edir . Nayrobi biznes və mədəniyyət üçün qurulmuş mərkəzdir. Nairobi Qiymətli Kağızlar Birjası (NSE) Afrikadakı ən böyük və qitədəki ikinci ən qədim birjalardan biridir. Gündə 10 milyon ticarət edə bilən ticarət həcminə görə Afrikanın dördüncü ən böyük birjasıdır. Böyük bir oyun ehtiyatı olan Nayrobi Milli Parkı da var. Nayrobi hazırda Nayrobi Metropolitan Xidmətinin tabeliyindədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çində xristianlıq

## Çində xristianlıq

Xristianlıq Çinə hələ VII əsrdə daxil olmuşdur, onu yaymağa bütün avropalılar – portuqallardan tutmuş ingilislərəcən cəhd etmişlər – buna baxmayaraq, o, Çin hökumətinin müqavimətinə görə burada tam yayıla bilməmişdir. Hazırda bu dinin ardıcılları (katoliklər və protestantlar) Çində təxminən 4 mln. təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Çin

## Xarici keçidlər
* www.asiaharvest.org
Çində protestantlıq

**Çində protestantlıq** — Protestantlıq Çində XIX əsrdə yayılmışdır. 1842-ci ildən 1932-ci ilədək olan dövrdə ölkədə İngiltərə, ABŞ, Fransa, Almaniya və başqa dövlətlərin təsiri altında olan 100-dən çox protestant təriqətləri yaranmışdır. 1900-cü il "Boksçular" üsyanından sonra protestant missiyaları daha inkişaf etmiş rayonlara köçmüşdü. Burada məktəb, xəstəxana və digər müəssisələr açmışdılar.

Əcnəbi missionerlər Çin iyerarxiyasında üstünlük təşkil etdiyinə və demək olar ki, bütün əməli işlərə rəhbərlik etdiyinə görə onlar Çin xalqının və vətənpərvər-xristianların kəskin narazılıqlarına səbəb olurdular. 20-ci əsrin əvvəlində bir neçə uzaqgörən Çin liderləri ölkəsinə və dininiə sevgi aşılayaraq öz kilsələrini yaratmağa cəhd etdilər. Lakin Qərb missionerlərinin nəzarətindən azad olmaq istəyini o dövrdə həyata keçirmək hələ mümkün deyildi.

1950-ci ilin yayında 40 görkəmli Çin xristianı "Yeni Çinin yaradılması üçün Çin xristianlarının etməli olduqları cəhdlər" deklarasiyasını imzaladı. Deklarasiya həm xristian ruhaniliyini, həm də ruhani olmayanları öz kilsələrini təbliğ etməyə və maliyyə münasibətlərində dəstəkləyərək onu özləri idarə etməyə çağırırdı. Bu prinsiplər sonralar "üçqat müstəqillik" kimi məşhur olmuşdur. Onlar çinli xristianlar arasında canlı rəğbət qazanmış və tezliklə "üçqat müstəqillik" uğrunda vətənpərvərlik hərəkatı bütün ölkə boyu yayıldı.1954-cü ilin iyulunda Pekində Çin xristianları milli konfransı keçirildi. O, "üçqat müstəqillik" uğrunda Şanxayda vətənpərvərlik hərəkatının yaranmasını bəyan etdi.

Müstəqillikdən az öncə nəşr olunmuş statistik məlumatlara görə, o dövrdə Çində protestantların sayı 700 min idi. "Mədəni inqilab" başa çatdıqdan sonra vicdan azadlığı siyasəti yenidən bərpa edildi, kilsələr əvvəlki şəklinə salındı, onların fəaliyyəti dirçəldildi. Ölkədə protestantların sayı bir milyona çatdı.

Pravoslav əhali başlıca olaraq ayrı-ayrı vaxtlarda bu ölkəyə gəlib çıxmış Çindəki rus mühacirləri nəslindən təşkil olunmuşdu. Çində məskunlaşmış albazinlər XVII əsrin ikinci yarısından Pekində yaşamış rus kazaklarının varisləridir. 200 nəfərdən artıq olan bu etnik qrupda pravoslavlıqla dini əlaqə qorunur, öz dini-mədəni icmasının dirçəlməsinə cəhd nəzərə çarpır. Daxili Monqolustanda və Sintszaynda yaşayan zloslar – çin kazakları milli azlığının əksər nümayəndələri Pasxanı bayram edirlər. Pravoslav çinlilər, həmçinin rus emiqrantlarının nəsilləri Xarbin və Şanxayda da var.

Çində pravoslav ənənələrini davam etdirən cəmi 13 minə yaxın insan vardır. Hazırda ölkədə dörd pravoslav kilsəsi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Biographical Dictionary of Chinese Christianity
* Information on the Church in China
* Bible in Chinese
* Chinese Bible Resources
Maoçuluq

**Maoçuluq** və ya **maoizm** — adını Mao Tszedundan alan, kapitalizmin Avropadakı kimi bir inkişaf seyri izlemediği Uzaq Şərq cəmiyyətlərinə xas Marksizmin praktikası olaraq ifadə edilə bilər. Maoizm, Marksizm-Leninizm siyasət elminin 3. keyfiyyət mərhələsidir və çöllərdə şəhərləri əhatə edərək proletar diktatorluğuna çatmağın tək qızıl açarıdır. Maocuların minimum proqramlarında isə , müstəqilliyin təmin edilməsi və feodalizmin təmizliyi vardır.

Asiya tipi istehsal tərzi olaraq ifadə edilən və Şərq cəmiyyətlərinə xas olan bu vəziyyət Avrupa'dakinden fərqli bir mülkiyyət quruluşlanmasının bir nəticəsidir. Avropada torpaq sahibi Lordlar olduqları bölgədə Kralın səlahiyyətlərini paylaşar öz bölgələrində müstəqil hərəkət edərkən Asiya cəmiyyətlərində belə bir vəziyyət görülməz , mərkəzi avtoritet güclü quruluşunu davam etdirə bilmək üçün torpağı bəzi kəslərə mülk olaraq devretmez , ancaq torpağın istifadə haqqını bəzi şərtlər altında təhvil verər . Beləcə ölkə torpaqlarının hamısı dövlətə ya da eyni mənanı gəlmək üzrə mərkəzi nüfuza asılıdır. Belə bir mülkiyyət quruluşlanmasının nəticəsi olaraq Asiya cəmiyyətlərinin istehsal quruluşu Avropadakı istehsal yapısınından farklılaşmıştır

Mao bu ikili quruluş içərisində Marksizmin həyata keçirilməsi və sosialist iqtidarın qurula bilməsi üçün Asiya cəmiyyətlərinə fərqli bir təşkilatlanma tətbiq etmişdir.
Mao dövründə Çin əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsi köylüydü . İşçi sinfi isə bir neçə böyük şəhərdə çox məhdud sayda mövcud idi. Bu konkret vəziyyət içərisində Avropadakı kimi işçi sinfinin əksəriyyətdə olmadığı Çində işçilərin tək başlarına iqtidar mübarizəsi verməsi mümkün deyildi. Bunu görən Mao , kəndli sinfinin gücünə söykənən ancaq işçi sinfinin "ideoloji liderliyində" söykənən bir mübarizəni müdafiə etdi. Buna görə işçi sinfi Çində inkişaf etmədiyi üçün məhdud bir gücə sahib idi. Kəndli sinfi isə cəmiyyətin əksəriyyətini meydana gətirdiyi üçün təsirli bir güc idi. Mao bu konkret şərtlər altında şəhərlərdə işçi sinfinin partizan örgütlenmesinin müvəffəqiyyətsizliyə uğrayacağını bu səbəblə yenə işçi sinfinin "ideoloji liderliyinə " söykənən bir kəndli partizan təşkilatlanması qurdu. Çin Kapitalizminin yalnız mərkəzdə güclü olduğu və ətrafda təsirli bir gücə çata bilmədiyi üçün mübarizə ətrafdan mərkəzə doğru olmalı idi. Mao Çinin ətraflarında kəndli gerilları ilə başlatdığı mübarizə genişlənərək mərkəzə dayandı və Çində Sosyalizm'in müvəffəqiyyətiylə nəticələndi. Ancaq Mao sosialist bir inqilabın iqtidarı ələ almasının kafi olmadığını əsl mübarizənin bundan sonra başlayacağını söylədi.

Kapitalizmin ideoloji təsirlərindən , insan üzərindəki tahribatlarından , yabancılaşmadan xilas ola bilmək üçün sosializmin həyatın hər sahəsinə nüfuz edə bilməsi üçün bir "Mədəniyyət İnqilabı" ni müdafiə etdi.
Moizm

**Moizm** (mo tzya) (墨家) – Çində olan etik-siyasi təlim.

Moizm banisi Mo tszı (Mo Di) olan etik-siyasi təlimdir. O, e.ə. 486-cı ildə anadan olmuş və 90 il yaşamışdır. Mo təlimi üçün ümumi sevgiyə çağırış, bütün münaqişələri sülh vasitələrlə həll etməyi tələb etmək və s. səciyyəvidir. Moçular qeyri-adi insan idilər, onlar şəxsi olanı tam unutmaqla, ümumi rifah və ədalət naminə hər şeyi qurban verməyə hazır olmaları ilə müasirlərini heyrətləndirirdilər. Moçu, məktəb rəhbəri uğrunda xoşbəxtcəsinə öz həyatını verə və başqasına etdiyi yamanlığa görə yeganə oğlunu öldürə bilərdi.

## Ədəbiyyat
* Ян Хин-шун Теория познания моистов // Вопросы философии.1956.№ 1.
* Титаренко М.Л. Мо-цзы и ранние моисты о процессе познания.// Вопросы философии.1964.№ 11.
* Титаренко М.Л. "Древнекитайский философ Мо Ди, его школа и учение". М., "Наука", 1985.
* Спирин В.С. "Любовь" и математика в "Мо-цзы" // Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. X. М.,1974.
* Спирин В.С. Четыре вида "тождества" в "Мо-цзы" и типы гексаграмм "И цзина" // Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. XXIV.Ч.1. М.,1991.
* Дёмин Р.Н. Карнеадовский пробабилизм и поздние моисты // Универсум платоновской мысли: платонизм и античная психология. Материалы VII Платоновской конференции. СПб.,2000.
* Дёмин Р.Н. Учение о всеобщей любви древнекитайской школы моистов и теория "филавтии" Франческо Патрици.// Эра третьей культуры. Человек. Новое понимание информации. Новые инструменты человеческой коммуникации. Материалы IV Международного Форума "Петербургская Весна Культуры". СПб., 2005. С.101–107.
* Рыков С.Ю. Учение о знании у поздних моистов // Общество и государство в Китае: XXXIX научная конференция / Институт востоковедения РАН. – М., 2009. С.237–255.- ISBN 978-5-02-036391-5 (в обл.)
* Graham, A. C. Later Mohist Logic (reprint – Hong Kong: Chinese University Press, 2003)
* Graham, A. C. Divisions in early Mohism reflected in the core chapters of Mo-tzu (Singapore: Institute of East Asian Philosophies, 1985)
* Graham, A. C. Later Mohist Logic, Ethics and Science (Hong Kong and London, 1979)
* Marshall D. Willman. Logical analysis and later mohist logic: some comparative reflections // Comparative Philosophy Volume 1, No. 1 (2010): 53–77

## İstinadlar
Legizm

**Legizm** – e.ə. VI–III əsrlərdə Qədim Çində meydana gəlmiş etik-siyasi təlimdir.

## Əsas ideyası
Legizmin diqqət mərkəzində – dövləti idarəetmə problemidir. Leqistlər hesab edirdilər ki, siyasət əxlaqla bir araya sığan deyil və idarəetmənin başlıca vasitəsi – mükafat və cəzadır, özü də sonuncu daha çox olmalıdır. Leqistlər hamının qanun qarşısında bərabər olduğu müstəbid dövlət nəzəriyyəsi işləyib hazırlamışdılar. Yeganə istisna – qanunların yaradıcısı olan hökmdardır.
Leqizmin ən görkəmli nümayəndələri – Şan Yan, Quan Çjun, Tszı Çan, Li Kuy, Şen Buxay və Xay Feydir. E.ə. III əsrdən başlayaraq leqizmin konfutsiçiliyə qarışması prosesi başlanır, nəticədə artıq Xan dövründə müstəqil varlığını dayandırır.

## Mənbə
* Книга правителя области Шан ("Шан цзюнь шу"). М., 1968;
* Переломов Л.С. Конфуцианство и легизм в политической истории Китая. М., 1981;
* Creel H. G. The Origins of Statecraft in China. Chicago, 1970.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Çin

## Xarici keçidlər
 Кобзев А. И. Легизм
Fernando Torres

**Fernando Torres** (tam adı: *Fernando Xose Torres Fərid Sans*, ; ) — Yaponiya J1 Liqası klubu Saqan Tosu və İspaniya milli futbol komandasının şərəfini qoruyan hücumçu.

Torres karyerasına  Atletiko Madrid FK klubunun gənc komandasından yüksələrək başlayıb. Əsas komandada debütünü 2001-ci ildə edib. Burada oynayarkən La Liqada 75 oyuna 174 qolla yadda qalıb. Bundan əlavə Torres bu komandanın heyıtində 2 mövsüm  Segunda Divisiónda mübarizə aparıb və 40 oyuna 7 dəfə fərqlənib.

Torres 2007-ci ildə komanda tarixində ən bahalı transfer kimi Liverpula keçib. Enfilddəki ilk mövsümündə 20+ qol vuraraq 1995-96 mövsümündən bəri bunu edən ilk futbolçu olub. Bundan başqa, həmin dövrlərdə Liverpulun heyətində 50 qola ən tez çatan futbolçu adını qazanıb. 2008 və 2009-cu illərdə FİFA Dünya Komandasının heyətinə düşüb.

## Həyatı
20 mart 1984-cü il İspaniyanın Madrid şəhərində anadan olan futbolçudur. Karyerasına "Atletiko Madrid" klubunda başlayıb.Karyerasının ən parlaq dövrü "Liverpul" klubunda oynadığı illərə düşür. O, 2011-ci ilin əvvəlində "Çelsi"yə transferi İngiltərə Premyer Liqasının ən bahalı transferlərindəndir.fernando torres həm dünya həm avropa çempionu olan həm UEFA çempionlar liqasını həm UEFA Avropa liqasını qazanmış az sayda futbolçulardan biridir.Euro 2012 də ən çox qol atan oyunçu olub.Olalla Torres onun həyat yoldaşıdır. Nora Torres və Leo Torres adında bir qızı və oğlu var.

## İstinadlar
Nikolay Musxelişvili

**Musxelişvili Nikolay İvanoviç** (; 1891-1976) — Sovet riyaziyyatçısı və mexaniki. AMEA-nın fəxri üzvü.

## Həyatı
Nikolay İvanoviç 1891-ci ildə Tiflis şəhərində anadan olmuşdur. 1914-cü ildə Peterburq Universitetini bitirib, 1922-ci ildən Tbilisi Universitetinin və Politexnik İnstitutunun professoru, 1941-ci ildən Gürcüstan SSR EA Razmadze adına Riyaziyyat İnstitutunun direktoru olmuşdur.

1933-cü ildə SSRİ EA-nın müxbir üzvü, 1941-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir. 1957-ci ildən SSRİ EA Rəyasət Heyətinin üzvü, 1941-1972-ci illərdə prezidenti, 1972-1976-cı illərdə Gürcüstan SSR EA-nın fəxri prezidenti olmuşdur. 1945-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Musxelişvilinin apardığı tədqiqatlar elastiklik nəzəriyyəsinə, inteqral tənliklərə, funksiyalar nəzəriyyəsinin sərhəd məsələlərinə və s. aiddir.

Nəzəri fizika və mexanikada, eləcə də riyaziyyatın digər bölmələrində müvəffəqiyyətlə istifadə olunan bir sıra üsullar təklif edərək Musxelişvili kompleks dəyişənli funksiyalar nəzəriyyəsini elastiklik nəzəriyyələri məsələlərinə ilk tətbiq edənlərdən olmuşdur. Alimin işlərində statistik hallar üçün müstəvidə elastiklik nəzəriyyəsinin bütün əsas problemləri həll edilmişdir. O, müstəvi məsələləri sonlu xətti cəbri tənliklər sisteminə gətirilən bir sıra oblastlar aşkar etmişdir. Musxelişvili analitik funksiyaların xətti sərhəd məsələləri və məxsusi nüvəli birqat inteqral tənliklər nəzəriyyəsinə öz bilik və bacarığını sərf etmişdir. Çoxlu sayda elmi məqalələrin, monoqrafiyaların və ali məktəb tələbələri üçün riyaziyyat üzrə dərsliklərin müəllifidir.

Musxelişvili bir çox xarici ölkə akademiyalarının, elmi idarələrin və cəmiyyətlərin üzvü olmuşdur. O, 1941, 1947-ci illərdə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı olmuş, 5 Lenin ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni, M.V.Lomonosov adına Qızıl medalla (1972), 2 xarici ordenlə, eləcə də başqa orden və medallarla təltif olunmuşdur.

AMEA-nın fəxri üzvü seçilmişdir.

## İstinadlar
Gəlinbacı

**Gəlinbacı** — Azərbaycanda ən çox yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, toy günlərində, eləcə də digər vaxtlarda, əsasən qızlar və gəlinlər arasında, geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.

## Ümumi məlumat
Qədim zamanlardan qız-gəlinlərin toylarında "Gəlinbacı" oyunu icra olunardı. Gəlin köçən gün qızlar gəlinin başına toplaşır, əllərinə dəmir sinilər alıb gəlinin dilindən mahnı oxuyub ona sataşırlar.

Bu adət sonralar uşaqlar arasında oyuna çevrilmişdir.

## Oyunun qaydaları
Bir dəstə uşaq (əsasən qızlar) yığışıb oyuna başlayırlar. Oyuna başlamazdan əvvəl onlar dairə şəkili alır, hamıdan yaşca böyük olan oyunçu uşaqlardan (qızlardan) birinə oyunu başlamağı tapşırır. Həmin oyunçu oyuna başlayır və oyunu növbəti oyunçu davam etdirir.


1-ci qız: — Mən gəlmişəm narınc-turunc dişləyəm, Gəlməmişəm toyuq-cücə kişləyəm.



2-ci qız: — Mən gəlmişəm istəkana qənd salam, Gəlməmişəm ürəyimə dərd salam.



3-cü qız: — Mən gəlmişəm əbrə geyəm, sallanam, Gəlməmişəm çit-mit ilə allanam.



4-cü qız: — Mən gəlmişəm çırtıq çalam, oynayam, Gəlməmişəm köpəkləri yallayam…


Oyun bu ardıcıllıqla davam edir. Söz tapa bilməyən iştirakçı sırada dayanıb əl çalmaqla kifayətlənir.

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Liverpul (dəqiqləşdirmə)

* Liverpul — Böyük Britaniya da şəhər.
* Liverpul — İngiltərənin Liverpul şəhərinin peşəkar futbol klubu.
* Liverpul (dağ) — Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels ştatı ərazisində yerləşən dağ silsiləsi.
Kanal (film, 1956)

**"Kanal"** () — rejissor Anje Vaydanın filmi.

## Məzmun

Film 1944-cü ildə baş vermiş Varşava üsyanı zamanı bir qrup sağ qalmış döyüşçünün faciəvi taleyindən bəhs edir. Belə ki, onlar düşmən əlinə keçməmək üçün Varşavanı kanalizasiya xətti vasitəsilə tərk etməlidirlər. Lakin heç kim onları qarşıda nə gözlədiklərini bilmir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Ssenari müəllifi :** Yeji Stefan Stavinski
:**Rejissor :** Anje Vayda
:**Operator :** Yeji Lipman
:**Rəssam :** Roman Mann
:**Bəstəkar :** Yan Krens

### Rollarda

:Tereza İjevska
:Tadeuş Yançar 
:Vençislav Qlinski
:Stanislav Mikulski

## Həmçinin bax
*Polşa filmlərinin siyahısı
Nurəddin Babayev

* Nurəddin Babayev (jurnalist) — görkəmli yazıçı-jurnalist, alim, professor
* Nurəddin Babayev (kimyaçı) — Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı (1990-1995), "Azərkimya" Dövlət şirkətitinin vitse prezidenti (1995-1998).
Xotın

**Xotın** — Çernovtsı vilayətiində (Ukrayna) şəhər.

## Tarixi
Müasir Ukraynada şəhər. Vaxtilə Xatın qalası Moldav və Leh (Polşa) kralının idarəsində olmuş, Sultan II Osman onu fəth etmişdi. Övliya Çələbi şəhəri gəzdiyi zaman "Xatın Turla nəhri üzərində kiçik qalacıqdır", – deyə yazırsa da, iftixarla bu kiçik yerin böyük şəhid məzarlığından danışır, Karakaş Paşanın və onunla birlikdə şəhid olmuş yeddi min əsgərin qəbrini ziyarət etdiyini göstərir.

Ruslar tərəfindən ilk dəfə 1738-ci ildə Feldmarşal Minixin komandanlığı altında zəbt edilmişdir. Qalanın komendantı İlyas Kolçak Paşa oğulları ilə birlikdə ruslara əsir düşmüş, sonra xaçlanmışdılar. О Rusiyada Vətəndaş müharibəsi illərində Sibirin hakimi olmuş rus admiralı Aleksandr Kolçakın ulu babasıdır. Rus alimi və şair Mixail Lomonosov Xatının alınması münasibətilə çariçə Anna İoannovnaya həsr etdiyi mədhiyyədə Kolçak paşanın adını çəkmişdi.

Rus-Osmanlı müharibələrində bu qala dönə-dönə; 1739-cu ildən başlayaraq 1769, 1788,1807-ci illərdə istila olunmuşdu. Qalanı ələ keçirən rus əsgərləri Xatın qalasının adını öz bildikləri şəkildə mənalandırırdılar. Xatın adını Xotinə çevirərkən qalib əsgərlər: Xatın ili Xatim"! – deyə şənlənirdilər (xotim rusca "istəyirik" deməkdir).

1787–1791-ci illər Rus-Türk müharibəsi gedişində Dnestr (Turla) və Prut (Burat) çayları arasındakı Ak Kirman, Bəndər, Xatın kimi möhkəm türk qalalarının işğalından sonra Kutuzov Yekaterinaya göndərdiyi raportda Dnestr boyuna köçürülən ermənilər barədə məlumat verir. Türk komandanlığının bu köçürülmədən narahat olduğunu da xəbər verirdi.

Nəhayət, qala 1812-ci ildə birdəfəlik Rusiyaya keçmişdir. Qalanın indi XII–XV əsrlərə aid olan divarları durmaqdadır. Vaxtilə Lopasna çayı üstündə Ryazan knyazlığı ilə Moskva dövlətini ayıran Xatın sərhəd kəndi var idi. XIV əsrdə Moskva dövləti ərazilərinə daxil edilmişdir. İndiki adı Xotundur. Jitomir vilayətindəki (Ukrayna) Xatinovka kəndinin adı da rus dilinə uyğunlaşdırılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Minaxanım Təkləli, **Türk kitabı. Unudulan tarix, dəyişdirilən adlar**, Bakı,2009,

## Xarici keçidlər
* "Битва Наций"  Первый международный фестиваль исторической реконструкции средневековья "Битва Наций" в Хотинской крепости

* Хотин — исторический обзор 
* Хотин в Блоге путешественника
Kanev

**Kanev** — Çerkassk vilayətində (Ukrayna) şəhər.

## Tarixi
Müasir Kanev Ukraynanın Çərkəz vilayətində şəhərdir; əvvəlki adı Xan ev-Xanev, yəni "Xan şəhəri" deməkdir. Dneprin sağ sahilində liman, Taqança dəmiryol stansiyasından 45 km aralıda yerləşir. Xanevin adı tarix mənbələrində XII əsrdən çəkilir.

Karamzin "Rus dövlətinin tarixi" əsərində Batı xanın hakimiyyəti illərində bu yerləri səyahətə çıxan italyan dövlətinin elçisi səfir Covanni de Polo Kartiniyə istinad edərək Kiyev yaxınlığında olan Xanev şəhərində moğolların yaşadığını göstərir.

Qızıl Orda hökmranlığı dövründə dövlət məmurları olan xan baskaklarının (hərbi hakimləri) idarəsi yerləşən məntəqəyə çevrildi. (1239) Lakin Xanevin türk məskəni olma tarixi bundan daha qədimdir. Xanev tarixən poloves (qıpçaq) yurdu olmuşdur. Tarixi məlumatlardan aydın olur ki, şəhərin əhalisi döyüşkən, hərb işini sevən türk, qara klobuk, berendey və başqa türk qəbilələri hərbi-keşikçi sənəti ilə məşhur idilər; bu şəhər əsasən onların toplanış məntəqəsi idi. Belə ki, Xanevdə hərbi qüvvələr saxlanılırdı, şəhərdə türklərin möhkəm cəbbəxana ehtiyatı olarmış; buradan poloves çöllərinin dərinliklərinə aparan yollar və etibarlı strateji əhəmiyyətə malik olan Kanev uzun tarix boyunca keşikçi məntəqəsi rolu oynamışdı.

Hələ lap 1786-cı ildə bu torpaqlarda gedən Rus-Türk müharibəsinə kimi şəhərdə türk qalası dururdu. Yüz ildən sonra isə qala divarları uçmuş, onu əhatələyən torpaq sədd isə hələ qalmaqda idi. Həmin müharibənin nəticəsi olaraq işğal olunan Kanev 1793-cü ildən Rusiyaya keçmişdir. XIX əsrdə Kanev şəhərində onun əsil sakinlərindən-müsəlman əhalidən yaşayanlar var idi. Öz qələmi ilə insanlar arasında dostluq və qardaşlığa xidmət etmək əvəzinə bu qələmi istila silahı
kimi işlədən bir sıra ədəbiyyat adamları tarixən Kanevin türk şəhəri olduğunu etiraf etməkdən başqa çarələri qalmasa da bu şəhərin adını qanla bağlamaqla ("qanlı ev", "qanlı kənd") bununla sülhsevər və zəhmətkeş xalqa iftira atmış olurlar.

Kanev sinəsində öz tarixi keçmişinin izlərini, yadigarlarını bu gün də yaşatmaqdadır: müxtəlif dövrlərə aid qədim abidələr, insan düşərgələri, yaşayış məskənləri, məzarlıqlar, şəhərciklər və s. kimi lal faktlar buradakı bir vaxtlar qaynayan gur həyatdan xəbər verməkdədir.

## İstinadlar