Turbojet

thumb|300px|Tipik bir turbojet motor diaqramı

**Turbojet** və ya **Turboreaktiv mühərrik** — hava soyutmalı, aviasiya sektorunda istifadə edilən reaktiv mühərrik. Mühərrikin termodinamik dövrə patentinin XIX əsrdə Brayton tərəfindən alınmasına baxmayaraq, Böyük Britaniyada Frank Whittle və Almaniyada Hans von Ohain tərəfindən bir-birindən əlaqəli olmayaraq 1930-cu illərin sonlarında işləyən prototipləri yaradılmışdır. 

Turbo, Latınca “yüksək sürətlə fırlanan” deməkdir. Jet isə Latıncadan tərcümədə “döndərmək” mənası verir. Nyutonun üçüncü qanununa görə yüksək sürətdə qazları geriyə itələyərkən, özü tərs istiqamətdə bir qüvvə yaradır.

## Tarixi

Təyyarənin hərəkəti üçün lazımi enerjinin qaz turbinindən istifadə edərək əldə edilməsi konsepsiyasının tarixi XX əsrin əvvəllərinə qədər uzanır. Fransız mühəndis Maksim Qulyam 1921-ci ildə eksenel axınlı turbojet mühərriki üçün patent əldə etmək məqsədilə müraciət etmiş, lakin o dövrün texnoloji məhdudiyyətlərinə görə bu dizayn heç vaxt hazırlanmışdır.

1920-ci illərin axırlarında Britaniya RAF Kollecinin Krenvel tələbəsi olan Frenk Uittl turbojet mühərriki üçün öz ideyalarını inkişaf etdirərək təkmilləşdirilmişdir. 1930-cu ildə o özünün dizaynına patent almaq üçün müraciət etmiş və mühərrikləri daha da inkişaf etdirmək və eyni zamanda da onları istehsal etmək üçün Power Jets şirkətini yaratmışdır. İlk müvəffəqiyyətlə işləyən turbojet mühərriki 1937-ci ildə Power Jets WU olmuşdur.

Almaniyada Hans von Ohain də 1930-cu illərdə turbojet mühərriki hazırlamış və onun dizaynı 1950-ci illərdə əksər istehsalçılar tərəfindən qəbul edilmişdir. Heinkel He 178 1939-cu ildə Hans von Ohainin mühərrikindən istifadə edərək uçan ilk təyyarə olmuşdur.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı həm almanlar, həm də ingilislər operativ turbojet təyyarələrini dünyaya təqdim etmişdirlər. Dünyanın birinci turbojet mühərrikli hərbi təyyarəsi hesab olunan Messerschmitt Me 262 1944-cü ildə xidmətə qəbul edilmiş, ondan sonra isə Böyük Britaniya istehsalı olan Gloster Meteor xidmətə qəbul edilmişdir. Bu birinci turbojet mühərrikləri sentrifüqa kompressorunun və ya oxboyu kompressorun istifadəsi ilə xarakterizə olunurdular.

Turboreaktiv mühərrikin inkişafı müharibədən sonrakı dövrdə də davam etdirilmiş və dizayn və texnologiyanın inkişafı nəticəsində turbojet mühərrikinin nüvəsinə pərvanə və əlavə turbin əlavə edilmiş və beləliklə də turbofan mühərriki əldə edilmişdir. Turbofan mühərriklər turbojet mühərriklərinə nisbətən daha çox yanacağa qənaət edir və eyni zamanda da daha az səs-küy yaradırlar. Bu isə öz növbəsində onları kommersiya təyyarələrində istifadə üçün daha çox məqsədəmüvafiq edir.

1960-cı illərdə səsdən sürətli Konkord sərnişin təyyarəsi Olympus 593 turbojet mühərriki ilə xidmətə qəbul edilmişdir.

## Dəqiq itələmə qüvvəsi

F_N =( \dot{m}_{air}  + \dot{m}_f) V_{j} - \dot{m}_{air} V

bu tənlikdə olan parametrlər 

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* Erich Warsitz, the world's first jet pilot: includes rare videos (Heinkel He 178) and audio commentaries
* NASA reciprocating Engine Description: includes a software model
* Possibilities of Jet Propulsion: 1941 survey with discussion of experimental designs of the 1920s and 1930s.
*Whittle Power Jet Papers – Correspondence from the archives of Peterhouse, Cambridge College relating to the development of Whittle's reciprocating engine in Cambridge Digital Library
*https://github.turbojet.aerospace.wiki