open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Corc Frensis Hots

**George Francis Hotz** () — geohot ləqəbi ilə Amerikalı təhlükəsizlik hakeri, sahibkar, və proqram mühəndisi.

## Təhsili
Nyu Cersi ştatında maqnit dövlət liseyi olan Bergen County akademiyasında mühəndislik və dizayn Texnologiyaları üzrə təhsil alıb. Hotz İstedadlı Gənclər üçün Johns Hopkins Mərkəzinin məzunu olub. O qısa müddət ərzində Rochester Texnologiya İnstitutunda və Karnegi Mellon Universitetində də iştirak etmişdir.

## Təhlükəsizlik tədqiqatı

### iOS
2007-ci ilin avqustunda on yeddi yaşlı Corc Hotz iPhone-da SİM kilidini çıxardığını bildirir və bundan sonra o ilk SİM kilidini çıxardan şəxs kimi tanınır.

### Android
2014-cü ilin iyun ayında Hotz ABŞ bazarında istifadə edilən Samsung Galaxy S5 cihazları üçün kök istismar proqram təminatının hackini dərc etdi. İstismar haker Pinkie Pie tərəfindən aşkar edilmiş CVE-2014–3153 zəifliyi ətrafında qurulmuşdur və o, Futex altsistemindəki problemi əhatə edir ki, bu da öz növbəsində imtiyazların artırılmasına imkan verir. Towelroot kimi tanınan istismar "bir kliklə Android kökləmə aləti" olaraq təyin olundu.

## Digər fəaliyyətləri
Hotz 2004-cü ildə Oreqon ştatının Portlend şəhərində keçirilən ISEF müsabiqəsində "Mapping Robot" layihəsi ilə finalçı olub. Hotz "The Googler" layihəsi ilə 2005-ci ildə ISEF müsabiqəsinin finalçısı olmuşdur. Hotz 2007-ci il Intel Beynəlxalq Elm və Mühəndislik Sərgisində, orta məktəb tələbələri üçün keçirilən elm yarışmasında iştirak etdi və burada onun "Mən Holodeyk istəyirəm" adlı 3D təsvir layihəsi bir neçə kateqoriya üzrə mükafatlar və o cümlədən 20.000 dollarlıq Intel təqaüdü aldı. O, Stokholm Beynəlxalq Gənclər Elmi Seminarında layihə haqqında danışmaq üçün İsveçə səfər edib. 2008-ci ilin mart ayında PC World Hotz-u 21 yaşdan aşağı ən yaxşı 10 müvəffəqiyyət qazananlardan biri kimi siyahıya alımışdır.

## İstinadlar
ISO 3166-2:BE

**ISO 3166–2:BE** — əsas bölmələrin (məsələn, əyalətlər və ya ştatlar) adları üçün kodları müəyyən edən Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatı (ISO) tərəfindən təqdim olunan ISO 3166 standartının bir hissəsidir

Hal-hazırda Belçika üçün ISO 3166–2 kodları iki səviyyədə olan bölmələr üçün müəyyən olunmuşdur:

* 3 bölgə
* 10 vilayət

Hər bir kod defis işarəsi ilə ayrılmış iki hissədən ibarətdir. Birinci hissədə Belçikanın ISO 3166–1 alfa-2 kodu yerləşir. İkinci hissə isə üç hərfdən ibarət olur. Birinci hərf isə vilayətin yerləşdiyi bölgəni göstərir:

* V: Flaman Bölgəsi ( : *Vlaams Gewest*)
* W: Vallon Region ( : *Région wallonne*)

## İstinadlar
Elektrenay su anbarı

**Elektrenay su anbarı** — Litvanın Elektrenay şəhərinin cənubunda, Elektren bələdiyyəsindəki su anbarı. Kaunas su anbarı ilə birləşməsindən 40,8 km aralıda (Nemunas çayının qolu) Streva çayında bəndin yaradılması nəticəsində qurulmuşdur. 2000-ci ildə anbarın sahilində gücü 150 kVt olan "Elektrenay" kiçik su-elektrik stansiyası tikilmişdir.

## Coğrafiya
Elektrenay su anbarının sahəsi 1240 hektardı (digər mənbələrə görə — 1389 ha). Uzunluğu şimaldan cənuba 11 km, qərbdən şərqə 3,1 km-dir. Maksimum dərinliyi 30 metrdən artıqdır (ən dərin yeri keçmiş Yaqudis gölündədir). Su anbarının şimal hissəsi göl, cənub hissəsi çay mənşəlidir. Şərq və şimal sahilləri sıldırım və hündür, qərb və cənub sahilləri isə zərif maili, yerlərdə bataqlıqdır. Sahilləri daha çox qum və çınqıllardan ibarətdir, dibi müxtəlif növ gillə örtülüdür. Ümumilikdə Elektrenay su anbarında ümumi sahəsi 50,5 hektar olan 18 ada var.

Göldə çoxlu sayda su quşu yuva qurur.

Elektrenay su anbarının yaxınlığında səkkiz yaşayış məntəqəsi var: Elektrenay, Stançikay, Qeibonis, Şarkine, Peliunay, Karkuçiay, Pastrevis və Senosios-Kietavişkes.

## Tarix
ElektrenaY su anbarı 1961-ci ildə (digər mənbələrə görə — 1961–1962-ci illərdə) Streva çayı bağlandıqdan sonra istilik elektrik stansiyasının tikintisi üçün qurulmuşdur. Su anbarının yerində 8 göl var idi. Perkunkiemis, Anikşyas, Lekaviçiay, Sarkines və Raistine kəndləri su altında qalmışdır. Bu kəndlərdən 140-dan çox təsərrüfat Elektrenaya köçürülmüşdür.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Xarici İşlər Nazirliyi (SSRİ)

**Sovet İttifaqı Xarici İşlər Nazirliyi** və ya tam şəkildə **Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının Xarici Əlaqələr Nazirliyi** (), Rəsmi olaraq 1923-cü il iyulun 16-da yaradılmış dövlət qurumudur. Bu qurum 1946-cı ilə qədər **Xarici İşlər Xalq Komissarlığı** () və ya qısaca **Narkomindel** . 1946–1991-ci illərdə isə **Xarici İşlər Nazirliyi** () olaraq adlandırılmışdır.

Nazirlik 16 iyul 1923-cü ildə Sovet İttifaqının yaradılması haqqında müqavilə imzalandıqdan sonra keçmiş Rusiya SFSR Xarici İşlər Xalq Komissarlığının bazasında ümumittifaq səviyyəsində yaradılmışdır. Seçiləcək hər bir nazirin namizədliyi Sovet İttifaqı Nazirlər Sovetinin sədri tərəfindən irəli sürülür və Ali Sovetin Rəyasət Heyəti tərəfindən təsdiq edilirdi.

Xarici İşlər Nazirliyi diplomatik müqavilələr üzrə danışıqlar aparır, Beynəlxalq Mərkəzi Komitənin şöbəsi ilə Sovet xarici siyasətini aparır, dünya ölkələrini beynəlmiləlçilik, dünya kommunizmi və anti-imperializm məqsədlərinə doğru istiqamətləndirirdi. Mixail Qorbaçov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının baş katibi olana qədər nazirliyin strukturu demək olar ki, dəyişilməz qaldı.
## İstinadlar
Vicdan

**Vicdan**, insanın öz əxlaqi dəyərlərini əsas alaraq öz niyyətləri və ya hərəkətləri ilə bağlı nə etdiyini və ya edəcəyini müəyyənləşdirdiyi şəxsi xüsusiyyətidir. Vicdan anlayışı əksər dinlərdə, bir çox fəlsəfi cərəyanlarda, mistisizmdə böyük ölçüdə əhəmiyyət verilmiş bir anlayışdır . Bu gün bəziləri “ictimai vicdan” anlayışını ortaya atda da nə dini, nə mistik və s. sahələrdə belə bir anlayış mövcud deyil, vicdan anlayışı bu sahələrdə həmişə fərdi vicdan mənasında işlədilib. Fəlsəfəyə görə insanın daxili rahatlığını və ya daxili narahatçılığını yaradaraq insanın hərəkətlərinə istiqamət verən vicdan bir anlayış deyil, insani keyfiyyətdir. Fəlsəfədə metafizik anlayış bu qabiliyyətin anadangəlmə olduğunu, dünyəvi anlayış isə insana ətrafındakı sosial şəraitinin müəyyən etdiyi ədəb və biliyin təsiri nəticəsi olduğunu iddia edir. Fridrix Nitsşeyə görə vicdan borclanmağı bacarmaq əxlaqından asılı olaraq ortaya çıxıb inkişaf etmiş, “söz verə bilən heyvan yetişdirə bilmək” məqsədilə uydurulmuş bir anlayışdır.
İlxan Çilər

**İlxan Çilər** () — türk yazıçısı və iş adamı. 1993-cü ildə Yaşar Nəbi Gənclik Mükafatları 'Möhtəşəm Hekayə Mükafatını' qazanan yazıçı Sürgün kitabı ilə 2011-ci ildə Avropa Birliyi Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülüb. Onun hekayə və məqalələri iyirmidən çox milli və beynəlxalq antologiyada dərc olunur.

## Həyatı
Dənizlidə doğulub, İzmirdə böyüyüb. 1990-cı ildə İzmir Özəl Türk Kollecini bitirmişdir. 10 yaşında şeir yazmağa başlayıb. Orta məktəbdə oxuyarkən teatr tamaşaları və daha sonra gündəliklər yazaraq ədəbi əsərlər yaratmağa davam etmişdir. 1993-cü ildə Yaşar Nəbi Gənclik Mükafatları "Möhtəşəm Hekayə Mükafatı"na layiq görülüb. Boğaziçi Universitetinin Beynəlxalq Əlaqələr və Siyasi Elmlər fakültəsini bitirib. Öz ifadəsinə görə, o, Boğaziçi Universitetində tələbə olarkən şüurlu şəkildə öz sözləri ilə hekayələr yazmağa başlayıb. O, ailəsi ilə birlikdə Pamukkaledə otel qurmaq qərarına gəldiyi üçün universitetdən sonra otel idarəçiliyi üzrə təhsil almaq üçün İsveçrəyə gedib. Glion Hotel Məktəbini bitirib. Pamukkaledə otelin qurulmasında iştirak etdikdən sonra İstanbulda marketinq, kommunikasiya və turizm sektorlarında çalışıb, yazıçı və redaktor kimi fəaliyyət göstərib. Onun hekayələri, nəsrləri, kitab icmalları, səyahət yazıları və tərcümələri müxtəlif jurnallarda dərc olunub. Onun ilk hekayə kitabı "The Dream Dealers' Room" 2006-cı ildə nəşr olunub. 2010-cu ildə çapdan çıxmış ikinci hekayə kitabında "Sürgün"də üçüncü səhifə xəbərləri əsasında yazdığı hekayələri bir araya toplayıb. Bu kitab 2011-ci ildə Avropa İttifaqının Ədəbiyyat üzrə Mükafatına layiq görülüb. Əsər bir çox dillərə tərcümə edilmişdir. 2017-ci ildə Hollandiyanın Qouda şəhərinə köçdü. İlk romanı Nişan Evi 2021-ci ildə nəşr olundu. Roman 2009-cu ildə Mardində baş verən və Bilgə Köyü Soyqırımı kimi tanınan hadisədən bəhs edir.

## İstinadlar
Xalid Qaradağlı

**Xalid Qaradağlı** () — XIX əsr Azərbaycan şair-satirik və aşığı. Dağıstan azərbaycanlılarının (Tərəkəmə) fərdi (müəllif) poeziyasının banilərindən biri hesab olunur.

## Bioqrafiya
1822-ci ildə Qaradağlı kəndində anadan olub. Atası oğluna dini təhsil vermək arzusunda idi, lakin Xalid mədrəsəni bitirdikdən sonra din xadimi olmaq istəmir və özünü poetik yaradıcılığa həsr edir. Təhsilini bitirdikdən sonra Xalid qazi oldu.

## Yaradıcılığı
O, yaradıcılığının anti-feodal yönümlü olması ilə məşhurlaşır.

Xalid öz satirik əsərlərində cəmiyyətin sosial çirkinliklərini, feodal istismarını tənqid edir.

"Xalidin Şikayəti"ndə aşıq Xalid insanların hiyləgər, satqın olmasından şikayətlənir. Dosta belə güvənmək bəzən çətin olur: "… yüz dosta, bir qram belə güvən haradan gəlir? İnsanlar azıb şeytan simasına bürünüblər…".

"Dağıstanın hədiyyələri" toplusunun tərtibçisi M. Yarəhmədov öz yaradıcılığına şairin üç poemasını daxil etmişdir: "Olsun", "Eylər", "Düşübdür".

Xalidin yaradıcılığının fərqli cəhəti xalqa bağlılığı idi. O, xalq haqqında və xalq üçün mahnı oxuyurdu. Onu mehribanlıqla "el şairi" – xalq şairi, aşıq adlandırırdılar. O, sazın köməyi ilə hər misraya uyğun melodiyanı uğurla seçərək dinləyicilərin qəlbinə ən qısa və əlçatan yol açmışdır.

## İstinadlar
Cənubi Osetiya pasportu

**Cənubi Osetiya pasportu** — Cənubi Osetiya Respublikası vətəndaşlarına xaricə səyahət etmək və ölkə daxilində şəxsiyyət məlumatlarını təqdim etmək üçün verilən pasport. İlk dəfə 15 avqust 2006-cı ildə buraxılmışdır. Cənubi Osetiya vətəndaşları bu pasportla yalnız məhdud sayda ölkələrə (yalnız Rusiya, Venesuela, Nikaraqua və Nauru tərəfindən tanınır) səyahət edə bildiklərindən, əksər vətəndaşlar xaricə səyahət üçün daha faydalı olan Rusiya pasportunu da daşıyırlar.

## İstinadlar
Mürsəl İbrahimov

**Mürsəl Qorxmaz oğlu İbrahimov** () — Azərbaycan hərbi və ictimai-siyasi xadimi, Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi (2023-cü ildən), general-mayor (2025).

## Həyatı
Mürsəl Qorxmaz oğlu İbrahimov 20 sentyabr 1970-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 1987-ci ildə Bakı şəhəri, 6 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutuna daxil olmuş, 1992-ci ildə mühəndis ixtisası ilə ali təhsilini başa vurmuşdur. 1997-ci ildə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasını hüquqşünas ixtisası ilə bitirmişdir.

1992-ci ilin avqust ayında Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinə xidmətə qəbul olunaraq, nazirliyin qurumlarında, o cümlədən Daxili Təhqiqatlar İdarəsinin əməliyyat, ərizə və şikayətlər şöbələrində müxtəlif vəzifələrdə xidmət keçmişdir.

2006-cı ilin sentyabr ayından xidməti Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində (Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti) davam etdirmiş, İnspektorluq İdarəsində müxtəlif zabit, şöbə rəisi vəzifələrində xidmət keçmişdir. 2008-ci ilin aprel ayında həmin idarənin rəis müavini, 2011-ci ilin may ayından isə nazirliyin Kadrlar Baş İdarəsinin rəis müavini vəzifələrində xidmətini davam etdirmişdir.

2015-ci ilin noyabr ayında öz arzusu ilə polkovnik rütbəsində təhlükəsizlik orqanlarının ehtiyatına buraxılmışdır.

2016–2023-cü illər ərzində "Kapital Bank" ASC-nin Təhlükəsizlik Departamentinin direktoru vəzifəsində işləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 aprel 2023-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Mürsəl İbrahimov Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi vəzifəsinə təyin olunub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 mart 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı, 2 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 iyun 2025-ci il tarixli Sərəncamı ilə Mürsəl İbrahimova general-mayor ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

## İstinadlar
Bustrofedon

**Bustrofedon** (qədim yunanca : βουστροφηδόν, *boustrophēdon*) əvvəlcə sağdan sola yazılan və növbəti sətrin əks istiqamətdə yazıldığı iki istiqamətli yazı növüdür. Qədim dövrlərdə əlyazmalarda tez-tez istifadə olunurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Boksçular üsyanı

**Boksçu üsyanı** və ya **İxetuan hərəkatı** — Çində 1899-1901-ci illər arasında, Tzin sülaləsinin sonlarına doğru Saleh və Harmonik Yumruqlar Cəmiyyəti (  ) tərəfindən qaldırılan xarici müdaxilə, müstəmləkəçilik və xristianlıq əleyhinə üsyan. Üsyançılar ingiliscə "Boxers" ("Boksçular") kimi tanınırdılar, çünki onun bir çox üzvləri o vaxtlar "Çin boksu" adlandırılan Çin döyüş sənətləri ilə məşğul olurdular.

1895-ci il Çin-Yapon müharibəsindən sonra Şimali Çindəki kəndlilər xarici təsir dairələrinin ekspansiyasından qorxurdular və öz ardıcıllarını qorumaq üçün onlardan istifadə edən xristian missionerlərin imtiyazlarının genişləndirilməsindən narazı idilər. 1898-ci ildə Şimali Çində bir sıra təbii fəlakətlər, o cümlədən Huanhe çayında daşqınlar və quraqlıqlar yaşandı, boksçular bunu xarici təsir və xristianların təsiri ilə əlaqələndirdilər. 1899-cu ildən başlayaraq, boksçular Şantun və Şimali Çin düzənliyində zorakılıq yaydılar: dəmir yolları kimi xarici mülkləri məhv edir,  xristian missionerlərə və Çin xristianlarına hücumlar edir və ya onları öldürürdülər. Hadisələr öz kulminasiyasına 1900-cü ilin iyununda xarici silahlara qarşı toxunulmaz olduqlarına əmin olan Boksçu döyüşçüləri "Tzin hökumətini dəstəkləyin və xariciləri məhv edin" şüarı ilə Pekinə toplaşdıqda zirvəyə çatdı.

Diplomatlar, missionerlər, əsgərlər və bəzi çinli xristianlar diplomatik nümayəndəlik məhəlləsinə sığındılar. Amerika, Avstriya-Macarıstan, İngilis, Fransız, Alman, İtalyan, Yapon və Rus qoşunlarından ibarət Səkkiz millət Alyansı mühasirəni aradan qaldırmaq üçün Çinin üzərinə hərəkət etməyə başladı və iyunun 17-də Tyantszindəki Daqu qalasına hücum etdi. Əvvəlcə tərəddüd edən imperator Tsısi, indi boksçuları dəstəklədi və 21 iyunda işğalçı güclərə müharibə elan edən İmperator fərmanı verdi. Çin rəsmiliyi Boksçuları dəstəkləyənlər və Şahzadə Tsinin başçılıq etdiyi barışıq tərəfdarları arasında bölündü. Çin qüvvələrinin ali komandanı, mancuriya generalı Ronqlu (Cunqlu) daha sonra əcnəbiləri qorumaq üçün hərəkət etdiyini iddia etdi. Cənub əyalətlərindəki məmurlar yadellilərə qarşı mübarizə aparmaq üçün imperiya əmrinə məhəl qoymadılar.

Səkkiz Millət Alyansı, ilk olaraq Çin ordusu və boksçu dəstələti tərəfindən geri oturdulduqdan sonra Çinə 20000 silahlı qoşun topladı. Onlar Tyatszində Çin ordusunu məğlub etdilər və Leqasiyaların əlli beş günlük mühasirəsini azad edərək avqustun 14-də Pekinə girdilər. Paytaxtın və ətraf kəndlərin talan edilməsi, qisas almaq üçün boksçu olmaqda şübhəli bilinənlərin qısamüddətli edamı ilə müşayiət olundu. 7 sentyabr 1901-ci ildə imzalanan Boksçu protokolu imzalandı: boksçulara dəstək verən dövlət məmurlarının edam edilməsi, Pekində yerləşdiriləcək xarici qoşunların müddəaları və hökumətin növbəti 39 il ərzində illik vergi gəlirindən daha çox - 450 milyon tael gümüş səkkiz ölkəyə təzminat kimi ödəməsi müəyyənləşdirildi. Tszin sülaləsinin Boksçular üsyanını dəstəkləməsi onların Çin üzərində nəzarətini daha da zəiflətdi və sülalənin bundan sonra böyük hökumət islahatlarına cəhd etməsinə səbəb oldu.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bolqarıstan Futbol İttifaqı

**Bolqarıstan Futbol İttifaqı** () — Bolqarıstan futbolunun əsas idarəedici orqanı. Mərkəzi ofisi Sofiya şəhərində yerləşir.

## Tarix
Bolqarıstan futbolunu idarə etmək üçun ilk təşkilat 1923-cü ildə Bolqarıstan Milli İdman Federasiyasının tərkibində futbol departamenti kimi yaradılmışdır.

1944-cü ildə Bolqarıstanda sosialist rejim yaradıldıqdan sonra ölkədə futbolu idarə edəcək orqan *Mərkəzi Futbol Komitəsi* adlanmağa başlayır.

1948-ci ildən 1962-ci ilə qədər təşkilat *Respublika Futbol Bölməsi* adlanır.

1962–1985-ci illərdə isə təşkilat *Bolqarıstan Futbol Federasiyası* adlandırılır.

27 iyun 1985-ci ildə təşkilatın adı dəyişdirilərək, indiki adı ilə, Bolqarıstan Futbol İttifaqı adlandırılır.

## Fəaliyyəti
Bolqarıstanda futbol klublarının birliyidir, Bolqarıstan Futbol İttifaqına 44 peşəkar və 490 həvəskar klub daxildir. Birlik ölkədə futbolun inkişafına rəhbərlik edir, rəsmi yarışlar keçirir, futbol klublarının maraqlarını müdafiə edir, Bolqarıstan futbolunu beynəlxalq səviyyədə təmsil edir. Bolqarıstan Futbol İttifaqının əsas məqsədi kütləvi idmanın, o cümlədən gənclər arasında inkişafı, Bolqarıstanın peşəkar futbolunun yüksək səviyyədə saxlanması, futbolçularda yüksək mənəvi keyfiyyətlərin yetişdirilməsidir.

Rəhbəri 2021-ci ildən Borislav Mixaylovdur.

**Aşağıdakı yarışları təşkil edir:**

**Kişi futbolu**

* Birinci Liqa, 1-ci səviyyə
* İkinci Liqa, 2-ci səviyyə
* Üçüncü Liqa (4 divizion), 3-cü səviyyə
* Regional qruplar, 4-cü və 5-ci səviyyə
* Bolqarıstan Kuboku
* Bolqarıstan Superkuboku
* AFL Kuboku (həvəskarlar kuboku)
**Gənclər futbolu**
* Elit Liqa; Akademiya tərəfləri üçün birinci liqa, üç yaş kateqoriyası, 19 yaşadək, 17 yaşadək və 15 yaşadək komandalar üçun yarışlar.

**Qadın futbolu**
* Bolqarıstan Qadınlar Liqası
* Birinci Qadınlar Divizionu
* Qadınlar arasında Bolqarıstan Kuboku

## İstinadlar
Pasterizə

**Pasterizə** — maye mühitdə, qidada mikroorqanizimlərin veğetativ formalarını (termofil istisna olmaqla) birdəfəlik və ya qısa müddətdə 100°C-dən aşağı temperaturda qızdırılması yolu ilə məhv edilməsidi.
# Adətən bu proses ən cox maye qidaları və ya maddələri 60 dəq. ərizində 60°C-yə qədər, və ya 30 dəq. ərzində 70–80°C-yə qədər qızdırmaqla baş verir.
# Bu texnologiya XIX əsrin ortalarında fransız mikrobioloqu Lui Paster tərəfindən təklif olunmuşdur. Bu üsul qida məhsullarını zərərləşdirmək həm də onların saxlama müddətini uzatmaq üçün istifadə olunur.

## Tətbiq sahələri

Qida xammalın növündən və xüsusiyyətlərindən asılı olaraq müxtəlif pasterizə rejimləri istifadə olunur. Təsnifatla tanış olaq:
# uzun pasterizə (63–650C 30–40-dəqiqə ərizində);
# qısa pasterizə (82–850C 0,5–1 dəqiqə ərizində);
# ani pasterizə (92–980C, bir neçə saniyə ərizində), məhsulu 1000C yuxarı bir neçə saniyə ərizində qızdırılması isə ultrapasterizə adlanır. Pasterizə zamanı məhsulda mikroorqanizimlərin vegetativ forması məhv olunur, lakin sporlar canlı vəziyyətdə qalir və əlverişli şərait yarandıqda intensiv inkişaf etməyə başlayır və buna görə pasterizə edilmiş məhsullar (süd.pivə və s.) məhdud müddət və aşağı temperaturda saxlanılır. Belə saymaq olar ki, məhsulların qida dəyəri pasterizə zamanı praktiki dəyişmir, çünki dad keyfiyyətləri və qiymətli komponentlər (vitaminlər, fermentlər) tam qorunub saxlanılır.
Pasterizə məhsulun sterilləşməsi deyil. Pasterizə zamanı əsasən pisxotrof və mezofil südturşulu bakteriyalar (S.lactis, S.cremoris və s.) məhv olunur , halbuki südturşulu məhsulların alınması üçün istifadə olunan termofil südturşulu streptokokların və entrekokların azalır. Pasterizənin effektliyi (pasterizədən sonra süddəki mikrofloranın xüsusiyyətləri pasterizədən əvvəl südün saxlama şəraiti xüsüsən sağımdan sonra soyuma temperatutu) ilə müəyyən edilir.
Məhsulları konservləşdirmədə pasterizə tətbiq edilə bilməz, çünki hermetik möhrlənmiş konteynerlər anaerob mikrofloranın sporlarının cücərməsi üçün əlverişli bir mühitdir(bax botulizm). Məhsulların uzun müddətli konservləşdirilməsi (qorunması)üçün (xüsusən ilk öncə torpaqla çirklənmiş məsələn göbələk, giləmeyvə vəs.) həmçinin tibbi və əczaçılıq məqsədləri üçün kəsirli sterilizə tindallaşma tətbiq olunur.

## Ədəbiyyat
# Источник: Фирсов Н. Н. "Микробиология: словарь терминов" , М. "Дрофа" 2006 г.
Arxeplastidlər

**** () —  domeninin  kladına aid bitki qrupu.

Qrup qırmızı yosunlar (Rhodophyta), yaşıl yosunlar, quru bitkilər və qlaukofitlər kimi bəzi kiçik qrupları əhatə edir. Arxeplastidlərin bütün nəsilləri fotosintetik olmayan eukariotrof bir flagella növü qırmızı yosunların paralel taksonu olan Rhodelphidia istisna olmaqla hamısı fotoavtotrofdur. Arxeplastidlərin iki membranla əhatə olunmuş xloroplastları var və bu xüsusiyyətlərləri bu canlıların sianobakteriya ilə qidalanaraq endosimbioz hadisəsi ilə birbaşa əldə edildiyini göstərir.  Kökayaqlılar *[[Paulinella chromatophora]]*, eləcə də xloroplastları olan bütün digər qruplarda üç və ya dörd membranla örtülmüş xloroplastlar var ki, bu da onların ikinci olaraq qırmızı və ya yaşıl yosunlardan törədiyini göstərir. Qırmızı və yaşıl yosunlardan fərqli olaraq, qlaukofitlər heç vaxt ikincili endosimbioz hadisələrinə daxil olmamışlardır.

Arxeplastidlərin hüceyrələrində adətən sentriol yoxdur və düz kristal mitoxondri var. Onlar adətən sellüloza ehtiva edən hüceyrə divarına malikdirlər və qida maddələri nişasta şəklində saxlanılır. Lakin bu xüsusiyyətlər digər eukariotlarla da paylaşılır. Archaeplastida-nın monofiletik qrup təşkil etməsinin əsas sübutu onların plastidlərinin ehtimal ki, tək mənşəli olduğunu göstərən genetik tədqiqatlardan əldə edilir. Bu fakt mübahisəlidir.   Bu günə qədər olan dəlillərə əsasən, tək birincili endosimbiozla alternativ təkamül ssenarilərini təsdiqləmək və ya təkzib etmək mümkün deyil.  Müxtəlif mənşəli plastidləri olan fotosintetik orqanizmlər (məsələn, qəhvəyi yosunlar) arxeplastidlərə aid deyil.

Arxeplastidlər iki əsas təkamül xəttinə bölünür. Qırmızı yosunlar, əksər sianobakteriya kimi, xlorofil a və fikobiliproteinlərlə piqmentlidir və xloroplastların xaricində nişasta toplayır. Yaşıl yosunlarda və quru bitkilərində - birlikdə yaşıl bitkilər () və ya Chloroplastida kimi tanınır - a və b xlorofilləri ilə piqmentlənmişdir; lakin bu canlılarda fikobiliproteinlər yoxdur və nişasta xloroplastların içərisində toplanır.  Qlaukofitlərin tipik siyanobakteriya piqmentləri var və onların plastidlərində (siyanella adlanır) hüceyrə divarının saxlanması qeyri-adi haldır. 

Arxeplastidlər siyanobakteriyalara və digər bakteriya qruplarına aid olan köhnə və köhnəlmiş Archiplastideae ilə qarışdırılmamalıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rhodelphis

***Rhodelphis*** su mühitində yaşayan bir hüceyrəli arxeplastiddir və ehtimal edilirdi ki, qırmızı yosunların və Picozoa'nın qardaş qrupudur. Qırmızı yosunların qamçıları olmadığı və ümumiyyətlə fotoavtotrof olmasına baxmayaraq *Rhodelphis* qeyri-fotosintetik plastidi olan qamçılı yırtıcıdır.  Bu qrup plastidlərin təkamülünü başa düşmək üçün vacibdir, çünki onlar erkən arxeplastidlərin morfologiyası və biokimyası haqqında fikir verirlər. *Rhodelphis,* fotosintez edə bilməyən bir qalıq plastid ehtiva edir, lakin hemin sintezi və dəmir-kükürd qruplaşması kimi hüceyrədəki biokimyəvi yollarda rol oynaya bilər. Plastidin genomu yoxdur, lakin genlər nüvədən ona yönəldilir. *Rhodelphis* iki perpendikulyar yönümlü flagella daşıyan konusvari bir ön ucu olan yumurtavari formalıdır.
Yan Skala

** Yan Skala ** (; ) — Sorb yazıçısı, şair, publisist və ictimai xadim.

## Bioqrafiya

Yan skala 17 iyun 1889-cu ildə Sorbianın Nebelçitsi kommunasında fəhlə ailəsində anadan olub. 1901-ci ildə Bautzendəki gimnaziyaya daxil olur, lakin tezliklə vəsait çatışmazlığı səbəbindən məktəbi tərk etmək məcburiyyətində qalır. 1902-ci ildə işçi kurslarını bitirmiş və 1916-cı ilə qədər kimya sənayesi üzrə müxtəlif müəssisələrində çalışmışdır. 1910-cu ildə ilk şeirlərini nəşr etdirdi. Sosial-demokrat mətbuatın qəzetləri üçün qısa məqalələr yazırdı. 1912-ci ildə Sorb mədəni-maarif təşkilatı "Matitsa Serbian"a qoşulur. 1916-cı ildən Birinci Dünya müharibəsinin Balkanlarda və Rusiyada Şərq Cəbhəsində gedən döyüşlərdə iştirak edib. 1920-ci ildə Sorb Xalq Partiyasının yaradıcılarından biri idi. 1921-ci ildə Sorb qəzetinin "Serbske Nowiny" redaksiyasında işləyib. 1924-cü ildə Almaniyadakı Polyaklar İttifaqına daxil olur. Almaniya Milli Menşeviklər İttifaqının fəaliyyətində iştirak etmişdir. 1925-ci ildə Almaniyada Milli Menşevik İttifaqının çap orqanı olan aylıq «Kulturwehr» qəzetini təsis edib və 1936-cı ilə qədər onun baş redaktoru olub. Nasistlər hakimiyyətə gəldikdən sonra keçmiş siyasi fəaliyyətinə görə təqiblərə məruz qalıb. 1936-cı ildə jurnalistika fəaliyyəti qadağan edilib. 1937-ci ildə o, digər Sorb ictimai və mədəniyyət xadimləri ilə birlikdə həbs edilib. O, 9 ay Drezdendə həbsdə olub. Azadlığa çıxandan sonra Berlin və Bautzendə müxtəlif müəssisələrdə çalışıb. 22 yanvar 1945-ci ildə mənzilinə soxulan Qızıl Ordu əsgəri tərəfindən güllələnərək öldürüldü.

## Kompozisiyaları

* *Wo serbskich prašenjach. Přispomnjenja k serbskemu programej*, Praqa 1922
* *Skrě. Zběrka z lubosće khwilow*, Budyšin 1923
* *Stary Šymko* (Köhnə Şimko), Budyšin 1924
* *Die nationalen Minderheiten im Deutschen Reich und ihre rechtliche Situation*, Bautzen 1929

## Fəxri ad
* 1965-ci ildə Polşanın Namislov şəhərində Yan Skalanın abidəsi ucaldılıb.
* Bautzendə bir küçə Yan Skalanın adını daşıyır.

## Ədəbiyyat

* Dietrich Šołta: Stawizny serbskeho pismowstwa III. dźěl. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1990
* Jan Cyž: Skala, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 506ff.
* Jan Skala a Stanislav Vinaver, Rozhlad, 11/2014
* Гугнин А. А., Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997, стр. 136—137, 140 141, 144—145, 153, 155. ISBN 5-7576-0063-2

## İstinadlar
Anna Belyayeva

**Anna Belyayeva** (28 aprel 1987) — 2004–2010-cu illərdə Belarusu, 2011–2013-cü illərdə isə Azərbaycanı təmsil edən qadın güləşçi.

## Karyerası
2004–2010-cu illərdə Belarus yığmasının heyətində mübarizə aparan Anna Belyayeva 17 beynəlxalq turnirin cəmi dördündə medallara sahib oldu. 2006-cı ildə Austrian Ladies Open beynəlxalq turnirində gümüş medala, 2007-ci ildə gənclər arasında Dünya Çempionatında bürünc medala, 2010-cu ildə Almaniya Qran-Prisində isə qızıl medala sahib olan Anna Belyayevanın ən ciddi uğuru 2008-ci ilin aprelində Finlandiyanın Tampere şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında bürünc medala sahib olmaq oldu. Digər turnirlərdə isə Anna Belyayeva medala sahib ola bilmədi.

2011-ci ildə Azərbaycan Güləş Federasiyası (AGF) Anna Belyayevanı Azərbaycan yığmasının heyətinə dəvət etdi. Nəticədə Anna Belyayeva həmin dəvəti qəbul etdi və 2011-ci ildən Azərbaycan bayrağı altında beynəlxalq turnirlərdə mübarizə apardı.

Anna Belyayeva 2011-ci ilin iyununda Austrian Ladies Open beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib oldu, iyulda isə Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini 12-ci pillədə başa vurdu.

2012-ci ilin aprelində isə Anna Belyayeva Çində baş tutan Dünya Olimpiya Təsnifat Turnirini üçüncü pillədə başa vurdu və olimpiya lisenziyasına sahib ola bilmədi. Sentyabrda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini 7-ci, Dünya Çempionatını isə 8-ci pillədə başa vuran Anna Belyayeva, noyabrda Rusiyada baş tutan Moscow Lights beynəlxalq turnirinin gümüş medalına sahib oldu.

2013-cü il isə Anna Belyayeva üçün uğurlu mövsüm oldu. Fevralda Bolqarıstanda D. Kolov — N. Petrov beynəlxalq turnirinin, martda isə Belarusda A. Medved beynəlxalq turnirinin bürünc medallarına sahib olan Anna Belyayeva, 18–24 martda Gürcüstanın Tbilisi şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Turnirin 1/8 final mərhələsində İsveç nümayəndəsi Henna Yohanssona qalib gələn Anna Belyayeva, 1/4 final mərhələsində Latviya nümayəndəsi Anastasiya Grigoryevaya məğlub oldu. Təsəlliverici qrupda Yunanıstan nümayəndəsi Agoro Papavasileuouya, bürünc medal uğrunda görüşdə isə İspaniya nümayəndəsi İrene Qarsiya Qarridoya qalib gələn Anna Belyayeva Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Həmin ilin iyununda Austrian Ladies Open beynəlxalq turnirinin qalibi olan Anna Belyayeva 26 yaşında idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
Kosovo pasportu

**Kosovo pasportu** — qismən tanınan Kosovo vətəndaşlarının xaricə getmək üçün istifadə etdiyi səyahət sənədi. Bu sənəd Kosovo vətəndaşlığının sübutu kimi xidmət etməklə yanaşı, beynəlxalq səyahətləri asanlaşdırır. Xarici İşlər Nazirliyindən verilən diplomatik pasportlar istisna olmaqla, pasportların verilməsi yalnız Daxili İşlər Nazirliyinin səlahiyyətindədir. Kosovo pasportları ICAO tərəfindən tövsiyə edilən standarta (ölçüsü, texnologiyası, təhlükəsizliyi, tənzimləmə və s. kimi) pasport dizaynına uyğundur.

Kosovo vətəndaşlarının Serbiya pasportu üçün müraciət etmək hüququ var. Kosovalılara Serb pasportları 2009-cu ilin iyulunda yaradılmış Serbiya koordinasiya direktorluğu tərəfindən verilir. Bu qurum tərəfindən verilmiş Serbiya Pasportunun sahibinə Şengen zonasına vizasız daxil olmağa icazə verilir.

Pasportların dörd növü var: normal, rəsmi, diplomatik və səyahət sənədi. 25 € ərizə haqqı tələb olunur.

Avropa İttifaqı 2012-ci il yanvarın 19-dan etibarən Kosovo ilə vizadan azad olmaq üçün danışıqlar aparır.

2011-ci il oktyabrın 31-dən etibarən Kosovo hakimiyyət orqanları yeni Kosovo biometrik pasportlarının verilməsinə başlayıb.

2016-cı ilin avqust ayı Henley viza məhdudiyyətləri indeksi hesabatına görə, Kosovo vətəndaşları sərhəd qapısında viza ilə və ya vizasız 38 ölkəyə səyahət edə bilərlər. Bununla da Kosovo vətəndaşları səyahət azadlığına görə dünyada 99-cu yerdə qərarlaşıb.

## Tarixi
İlk pasportlar 30 iyul 2008-ci ildə, 20 may 2009-cu ildən isə Kosovo vətəndaşları üçün 300.000 pasport verilib. Kosovo hökuməti beynəlxalq standartlara uyğun olaraq biometrik pasportların 2012-ci ilin yanvarında veriləcəyini açıqlayıb. Biometrik pasportların 2011-ci ilin oktyabrında paylanması planlaşdırılırdı. Pasportlar Avstriyada hazırlanacaq. INA xəbər agentliyi Avstriyadakı mətbəənin Kosovo pasportlarının çapı üzrə tenderin qalibi olduğunu açıqlayıb.

Yeni milli pasportlardan əvvəl səyahət sənədləri Birləşmiş Millətlər Təşkilatı administrasiyasına maksimum 2 il müddətinə verilirdi (UNMIK Travel Document).

26 iyun 2013-cü il tarixindən etibarən, Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv olan 103 dövlət Kosovonu rəsmən tanıyıb. Əslində, bu ölkələr başqa cür göstərilmədiyi təqdirdə Kosovo pasportunu etibarlı səyahət sənədi kimi tanıyır.

## Xüsusiyyətləri

Pasportun yeni dizaynı tünd göy rəngdədir, üz qabığının ortasında Kosovo Respublikasının simvolu var. Pasportun üz qabığında alban, serb və ingilis dillərində "Pasport" sözü yazılıb. Pasport sahibinin şəxsiyyəti haqqında məlumatlar da bu dillərdə çap olunur. Yaşı 18-dən yuxarı olan vətəndaşlar üçün pasport verildiyi tarixdən 10 il müddətində etibarlıdır.

Serbiya Kosovo pasportunun etibarlılığını tanımır.

## Vizasız səyahət edilə bilən ölkələr
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Brabantlı Mariya (Fransa kraliçası)

**Brabantlı Mariya** (; ) — Fransa kralı III Filippin ikinci xanımı, Fransa kraliçası.

## Həyatı
Mariya 1254-cü ildə Brabant hersoqu III Henri və xanımı Burqundiyalı Adelyanın qızı olaraq Lövendə dünyaya gəldi. Həyatının ilk illəri ilə bağlı məlumat yoxdur. 21 avqust 1274-cü ildə dul qalmış Fransa kralı III Filipplə evləndirildi. O əsnada kralın ilk xanımı Araqonlu İzabelladan dünyaya gələn 3 oğlu vardı: Lüdovik, Filipp və Çarlz.

III Filipp, başda anası Marqarita olmaqla, ətrafına topladığı saray məmurlarının təsiri altında idi. 1276-cı ildə kralın böyük oğlu Lüdovik şübhəli şəkildə vəfat etdi və bu ölümün ardından Mariya təqsirləndirildi. Ancaq nəticədə kralın yaxın məmurlarından LaBros təqsirli görüldü və həbs edilərək edam olundu.

1285-ci ildə əri III Filipin ölümünün ardından Mariya öz siyasi nüfuzunu itirdi və geri qalan həyatını övladları Lüdovik, Blanş və Marqaritanı böyütməklə keçirdi. Fransa taxtına isə ögey oğlu IV Filipp çıxdı.

IV Filippin səltənəti boyunca yaşayan Mariya 1322-ci ildə vəfat etdi.

## Mənbə

* Stanton, Anne Rudloff (2001). *The Queen Mary Psalter: A Study of Affect and Audience*. Vol. 91 Part 6. American Philosophical Society
* Bradbury, Jim (2007). *The Capetians, Kings of France 987–1328*. Hambledon Continuum
* Gaude-Ferragu, Murielle (2016). *Queenship in Medieval France, 1300-1500*. Palgrave Macmillan

## İstinadlar
Topxana

* Topxana (İstanbul)
* Topxana meşəsi
* Topxana saat qülləsi
* Topxana müşiri
* Topxana qəsri
Kıpu mayakı

**Kıpu mayakı** () və ya **Daqerortski mayakı** (, ) — Estoniyanın Hiyumaa adasındakı mayak. Baltikyanı ölkələrin ən qədim mayakı (əvvəllər Rusiya İmperiyası və SSRİ) və dünyanın ən qədimlərindən biridir. Dəniz səviyyəsindən mayak zirvəsinə qədər ümumi hündürlüyü 102 metrdir.

1490-cı illərdə Hansa Liqası Yepiskopu III Oesel İohanna gəmiləri bədnam Neckmansqrund rifinə yaxınlaşmaq barədə xəbərdar etmək üçün mayak tikmək tapşırığı verir. Mayak 1504-1540-cı illər arasında Daqo adasının qərb hissəsindəki təpənin üstündə tikilmişdir. Bu dörd dayaqlı nəhəng bir daş qüllədir. Quruluşun hündürlüyü təxminən 20-24 metr idi. 17-ci əsrin ortalarında, torpaqlarında mayak olan İsveç feldmarşalı Delaqardi onu 36 metrə qədər hündürləşdirir.

Mayak mövcud olduğu müddətdə ondakı alovu daimi təmin etmək üçün onu əhatə edən meşə qırılıb və ağaclar mayaka qaldırılaraq alovun təminatında istifadə olunub. 1766-cı ildə Delaqardinin varisliyi qrafinya Stenboka, 1792-ci ildə isə mayakın saxlanması üçün hökumətdən 5000 gümüş rubl məbləğində subsidiya tələb edən baron Unqern-Şternberqə keçir. Subsidiya nizamsız olaraq ödənildiyi üçün baron mayakın işini dayandırmağı əmr edir.

Mayak fəaliyyət göstərdiyi müddətdə işıqlandırma sistemi bir neçə dəfə yenidən təchiz edilmişdir: odun, qatran, kömür, çətənə yağı, ağ neft fitili, asetilen və elektrik (avtonom) işıqlandırma. 1805-10-cu illərdə neft işıqlandırmasına keçməsi ilə əlaqədar yuxarı pillə yenidən qurulur. 1883-cü ildə mayak teleqraf ehtiyacları üçün uyğunlaşdırılır. 1970-ci ildə ona elektrik xətti çəkilir. Mayak 1957, 1982, 1989-90-cı illərdə bərpa olunub.
## İstinadlar

## Mənbə
* Маяк Кыпу: старейший навигационный ориентир в Балтии
*
Estoniya Futbol Assosiasiyası

**Estoniya Futbol Assosiasiyası** () — Estoniyada futbol, çimərlik futbolu və futzal üzrə idarəetmə orqanı. Mərkəzi ofisi Tallin şəhərində yerləşir.

1923-cü ildən FİFA-nın, 1992-ci ildən isə UEFA-nın üzvüdür.

## Tarix
Estoniya Futbol Assosiasiyası 14 dekabr 1921-ci ildə yaradılıb. 14 dekabr 1921-ci ildə Estoniya Futbol Assosiasiyasının təsis yığıncağında, Estoniyada fəaliyyət göstərən üç idman cəmiyyətinin nümayəndələri iştirak edirlər. Bunlar "Kalev"dən Bernard Abrams, Karl Akel və Vilyam Fiskar, "Tallinn Yalgpalli Klubi" klubundan Julius Reynans, Oskar Raudsep və Otto Silber, "Tallinna VS Sport" futbol klubundan Hans Roost, Verner Eklöf və Vladimir Tell olur.

1922-ci ilin yayında Estoniya Futbol Assosiasiyası FİFA-ya rəsmi ərizə göndərdi. 1 noyabr 1922-ci ildə FİFA Estoniya Futbol Assosiasiyasını ilkin olaraq tanıdı və 1923-cü ildə Cenevrə Konqresində Estoniya FİFA-ya üzv qəbul edildi. O zaman 20 ölkə FİFA üzvü idi. 1924-cü ildə Estoniya Futbol Assosiasiyasının nümayəndələri artıq səsvermə hüququna malik olaraq Parisdə keçirilən FIFA Konqresində iştirak etdilər. Estoniyadan Uilyam Fiskar, Aleksander Lugenberg, Otto Silber, Bernhard Rein və Harald Kaarmann 27 ölkədən olan 76 nümayəndə arasında idi.

1945-ci ildə Estoniyanın SSRİ-yə daxil olmasından sonra fəaliyyəti dondurulub və Estoniyanın müstəqillik qazanmasından sonra, 1992-ci ildə fəaliyyəti bərpa edilir.

1997-ci ildə Estoniya Futbol Assosiasiyası Estoniya İdman Mərkəzi İttifaqından çıxır.

2017-ci ildə FİFA Bosniya və Herseqovina azarkeşlərinin meydançaya yanan material atması ilə bağlı Estoniya Futbol Federasiyasını 30 min İsveçrə frankı (26 min avro) məbləğində cərimələmiş və onlara xəbərdarlıq etmişdi.

## Fəaliyyəti
Birlik milli futbol komandalarının, o cümlədən əsas milli komandanın fəaliyyətini təşkil edir və onlara rəhbərlik edir.

Estoniya Futbol Assosiasiyası Estoniyanın ən böyük idman birliyidir, 30-dan çox tam ştatlı işçisi var və 10.000-ə yaxın qeydiyyatdan keçmiş oyunçunu bir araya gətirir.

Assosiasiyanın himayəsi altında futbol üzrə Estoniyanın yüksək liqası olan *Meistrilige*, futbol üzrə Estoniyanın ikinci liqası olan *Esilige*, Estoniya kuboku və Estoniya Superkuboku uğrunda yarışlar keçirilir.

### Təşkil etdiyi futbol yarışları
**Kişi**

* Meistriliiga
* Esiliiga
* Esiliiga B
* II liqa (2 qrup, 28 komanda)
* III liqa (4 qrup, 28 komanda)
* IV Liqa (6 qrup, 40 komanda)
* Estoniya Kuboku
* Estoniya Superkuboku
* Kiçik Estoniya Kuboku

## İstinadlar
Araqonlu İzabella (Fransa kraliçası)

**Araqonlu İzabella** (; ) — Fransa kralı III Filippin ilk xanımı, Fransa kraliçası.

## Həyatı
İzabella, Araqon kralı I Ceymslə onun ikinci xanımı Yolandanın səkkinci övladı və ən kiçik qızı idi. Doğum tarixi məlum deyil. Atasıyla Fransa kralı IX Lüdovik arasında bağlanan 11 may 1258-ci il tarixli sülhə əsasən, İzabella kralın ikinci oğlu Filiplə nişanlandı. Cütlüyün toy mərasimi isə 28 may 1262-ci ildə Klermon-Feranda baş tutdu. Bu müddət ərzində isə Fransa kralının böyük oğlu vəfat etmiş, Filipp atasının və bütün Fransa krallığının varisi olmuşdu.

1270-ci ilin iyulunda əri və qaynatasıyla birlikdə VIII Səlib yürüşünə qatılan İzabella, cəmi bir ay sonra qaynatasının vəfatıyla Fransa kraliçası oldu. Paytaxta geri dönüş yolunda, 11 yanvar 1271-ci ildə Kalabriyadakı Savuto çayını keçərkən atdan düşən Araqonlu İzabella, altıaylıq övladını vaxtından erkən dünyaya gətirdi. Ancaq cütlüyün beşinci övladı olan bu oğlan uşağı çox keçmədən vəfat etdi.

Cütlük dərhal Martirano qalasına, ardından isə Kozentsaya hərəkət etsə də, halsız və hərarətli olan İzabella 28 yanvar 1271-ci ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi yenicə vəfat edən övladıyla birlikdə Kozentsa Kafedralına dəfn edilsə də, daha sonra cənazələri Sen-Deni Bazilikasına daşınır.

## Mənbə

* Rodrigo Estevan, María Luz (2009). "Los testamentos de Jaime I: Repartos territoriales y turbulencias políticas". *Cuadernos, Centro de Estudios de Monzón y Cinca Media* (in Spanish) (35): 61–90
* Luigi Palmieri, *Cosenza e le sue famiglie: attraverso testi, atti e manoscritti*, Cosenza : Pellegrini Editore, 1999, p. 19, , ISBN 978-88-8101-067-7
* Sivéry, Gérard (2003). *Philippe III le Hardi* (in French). Fayard

## İstinadlar
Keri mayakı

**Keri mayakı** () — Kokşer mayakı kimi də tanınır. Fin körfəzindəki Keri adasında Estoniyaya aid mayak.

Mayak binası iki hissədən ibarətdir. Üst yarısı polad qüllə, aşağı yarısı daşdan hazırlanmış güclü silindrik binadır. Mayakın ümumi hündürlüyü 28 metrdir, məşəl dəniz səviyyəsindən 31 metr yüksəklikdə mütləq işarədə yerləşir. İl boyu işləyir. Günəş panelləri ilə fəaliyyət göstərir, iki saniyəlik ağ işıq 15 saniyəlik fasilələrlə kəsişir. Mayak 11 mil məsafədə görünür.

## Tarix
Keri adasındakı ilk taxta mayak 1724-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır. İndiki mayak 1858-ci ildə tikilib. 1907-1912-ci illərdə Keri mayakı təbii qazla işləyirdi ki, bu da dünyada ilk belə təcrübə idi.

1990-cı ildə mayakın şimal divarının bir hissəsi uçur, 1996-cı ildə bina daha da dağılmaması üçün möhkəmləndirilir. 2007-ci ildə mayak qülləsinə veb-kamera quraşdırılıb, 2009-cu ildə isə mayakda meteoroloji stansiya yerləşdirilib.
"Üstü tıxacla bağlanmış qrafin ... mantara" bənzər mayak alt qatı 16 m hündürlüyündə kəsilmiş daş konusdur. Ağ boya ilə boyanmışdır və üstü tünd-qırmızı rəngli dar metal silindrdir. Ən yUxarıda mayak fənəri yerləşir. Əvvəllər mayak "mantar" əsasında səkkizbucaqlı olan taxtada kəsilmiş piramida idi. Daş bünövrənin bir hissəsi fırtına nəticəsində dağılır, buna görə də bina qala üçün dörd metal halqa ilə bir-birinə bağlanılır.

Mayak demək olar ki, adanın mərkəzində yerləşir, ətrafında ofis binaları vardır. Adanı ziyarət etməyə icazə verilir, lakin dörd mərtəbəli mayak özü bağlıdır.

## Filateliyada mayak
1983-cü ildə SSRİ Poçtu mayakın təsviri olan marka buraxır.

15 yanvar 2003-cü ildə Estoniya Poçtu mayakın təsviri olan möhür və ilk gün zərfini buraxır.
## İstinadlar

## Mənbə

* Kinnismälestis, Arhitektuurimälestis nr 9500 Kultuurimälestiste riiklikus registris
* Keri lighthouse photo 2005
*
Kilas Məhəmmədov

**Kilas Məhəmmədov** () — XIX əsr Azərbaycan şairi və aşığı. Dağıstan azərbaycanlılarının (Tərəkəmə) fərdi (müəllif) poeziyasının banilərindən biri hesab olunur.

## Bioqrafiya
Kilas Məhəmmədov Velikənd kəndində imkanlı ailədə anadan olub və dünyavi təhsil alıb. Uşaq ikən qoyun otarır, valideynlərinə kömək edirdi.

O, aşıq Camal Dəliçobanlı ilə dost olub, ona şeirlər həsr edib. O, kiçik yaşlarından şeir yazmağa başlayıb, tezliklə bölgədə tanınmış aşıqlardan birinə çevrilib.

Onun rahatlığı və xoş niyyəti haqqında əfsanələr var. Şayiələrə görə o, Məhəmmədovlara miras olaraq qalan torpaqları yoxsul kəndlilərə paylayıb.

## Yaradıcılığı
O, tez-tez Azərbaycanda keçirilən aşıq yarıəşmalarında iştirak edir və bu yarışlarda qalib gəlirdi. Bunun sayəsində ona ustad-aşıq adı verilir. Kilas sözün tam mənasında aşıq olmasa da, digər sələfləri kimi saz ifaçılığı sənətinə yiyələnmədiyindən, şeirlərini aşıq üslubunda, qoşma formasında yazmışdır. Kilas bundan öz yaradıcılığında məharətlə istifadə edir, poeziya dilini beləcə parlaq, şirəli, xalqa yaxın və başa düşülən edir. O, öz növbəsində Kilas misralarından çoxlu hikmətli kəlamlar xalq arasında atalar sözü, məsəl və xalq deyimi şəklində mövcuddur.

## İstinadlar
Müxtəlifrəylik

**Müxtəlifrəylik** — əxlaq və ya ictimai həyat sahəsində cəmiyyətdə və ya kollektivdə qəbul edilmiş və ya dövlət tərəfindən qoyulandan fərqli olan, habelə bu tənqidi açıq müdafiə edən tənqid.

Fəlsəfi skeptisizmdə, xüsusən də pirronizmdə müxtəlifrəyliyin mövcudluğu müxtəlifrəylik ilə əlaqəli məsələdə mühakiməni dayandırmaq üçün əsasdır. Siyasətdə bu, idarəetmə orqanının siyasətindən narazılıq və ya müxalifətə aid edilir. Müxalifətin ifadəsi səsli müxtəlifrəylikdən vətəndaş itaətsizliyinə və zorakılığın tətbiqinə kimi formalarda ola bilər. Bəzi siyasi sistemlərdə müxtəlifrəylik müxalif siyasət yolu ilə rəsmi şəkildə ifadə olunur, siyasi repressiv rejimlər isə müxtəlifrəyliyin hər hansı formasını qadağan edirlər, bu da fərqli fikrin yatırılmasına və ictimai və ya siyasi fəallığın təşviqinə səbəb olur. Müəyyən dövlətlərin siyasətlərinə uyğun gəlməyən və ya dəstəkləməyən şəxslər "dissident" kimi tanınır. Bir sıra mütəfəkkirlər iddia edirdilər ki, sağlam bir cəmiyyətin təkcə müxalif düşüncələri qorumaq deyil, həm də təşviq etmək lazımdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
Vinposetin

### Vinposetin

## Ümumi formulu
C22H26N2O2

## Molyar kütləsi
350,454 q/mol.

Vinposetin süni kimyəvi maddədir. Onun quruluşu "periwinkle" (bənövşə növü) bitkisində olan maddəyə bənzəyir. Vinposetin Almaniyada "Cavinton" markası altında reseptlə satılan bir dərmandır, lakin onun təhlükəsizliyini və ya sağlamlıq faydalarını qiymətləndirən yüksək keyfiyyətli tədqiqatlar yoxdur. ABŞ-də vinposetin pəhriz əlavələrinə daxil edilə bilər, lakin bu mübahisəlidir. 1990-cı illərdə ABŞ Qida və Dərman İdarəsi vinposetini pəhrizin tərkib hissəsi kimi qəbul etdi. Bu, onun əlavələrə daxil edilməsinə imkan verdi, lakin 2016-cı ildə Qida və Dərman İdarəsi şərti olaraq vinposetinin pəhriz əlavələrində icazə verilən meyarlara cavab vermədiyi qənaətinə gəldi. 2019-cu ilin iyun ayında ABŞ QDİ vinposetinin hamilə olan və ya hamilə qalmaq istəyən qadınlar üçün təhlükəli ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq etdi. İnsanlar yaddaş və düşünmə bacarıqlarını yaxşılaşdırmaq, enerji artırmaq, arıqlamaq üçün vinposetin istifadə edirlər, lakin bu istifadələri dəstəkləmək üçün yaxşı elmi dəlil yoxdur. Vinposetinin necə işlədiyi dəqiq bilinmir, lakin o, beyinə qan axınını artıra və beyin hüceyrələrini (neyronları) zədədən qoruya bilər.

## İstifadəsi
Alzeymer xəstəliyi kimi düşünməyə mane olan xəstəliklər (demensiya), yaddaş gücləndiricisi, qulaqlarda cingilti, sidik qaçırma.

## Doza həddi
Alzeymer xəstəliyində – 4 aya qədər gündə üç dəfə 5–10 mq.

## Əks təsirləri
Ağızdan qəbul edildikdə vinposetin mədə ağrısı, ürəkbulanma, yuxu pozğunluğu, baş ağrısı, başgicəllənmə, əsəbilik və üzün qızarması kimi bəzi yan təsirlərə səbəb ola bilər. İynə kimi vurulduqda bəzi insanlarda nizamsız və ya sürətli ürək döyüntüsünə səbəb ola bilər. Bu, həmçinin bir insanın qan təzyiqinin qısa müddət ərzində yüksəlməsinə və ya aşağı düşməsinə səbəb ola bilər.

## Toksikliyi
"Periwinkle" ekstraktının toksikliyi ilə bağlı məlumat məhduddur. Heyvanlarda vinposetinin hematoloji toksikliyi bildirilmişdir və həddindən artıq dozalar aşağı qan təzyiqinə səbəb ola bilər.
Elgiz Əlizadə

**Elgiz Elşad oğlu Əlizadə** () — Azərbaycanlı kapoeyraçı, idman ustası, beynəlxalq dərəcəli hakim, Azərbaycan Kapoeyra Federasiyasının 1-ci vitse prezidenti, Məşqçilər kollegiyasının sədri və baş məşqçisi, Ümumdünya Kapoeyra Federasiyasının () baş katibi, Kapoeyra üzrə 5 qat Azərbaycan çempionu.

Elgiz Əlizadə Azərbaycanda ilk dəfə olaraq kapoeyra yarışları üzrə idmançıları qiymətləndirmə və elektron formatda səs vermə üsullarının müəllifidir. Bundan əlavə Ümumdünya Kapoeyra Federasiyasının yarış qaydaları müəlliflərindən biridir.

Azərbaycan Gənclər Fondu, Baziliyanın Azərbaycandakı səfirliyi, Bakı Şəhər Gənclər və İdman Baş İdarəsi və bir sıra hökumət və qeyri-hökumət təşkilatları ilə bədən tərbiyəsi və idman sahəsində layihələrin təşkilatçısıdır.

## Həyatı
Elgiz Elşad oğlu Əlizadə 11 iyun 1992-ci ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində anadan olub.

1999–2010-cu illərdə Bakı ş., Yasamal rayonu 158 saylı orta ümumtəhsil məktəbində tam orta təhsil alıb. 2010–2014-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının Məşqçilik fakültəsində Atletika ixtisası üzrə ali təhsil alıb. 2022-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Menecment fakültəsinə daxil olub.

2004-cü ildən kapoeyra idman növüylə məşğuldur. Bu illər ərzində 5 dəfə respublika çempionu, beynəlxalq turnirlərin qalibi olub. 2010–2015-ci illər ərzində Fransa, Portuqaliya, Braziliya və s. bir sıra ölkələrdə beynəlxalq seminarlarda iştirak edib.

2016-cı ildə Azərbaycan Gənclər Fondunun dəstəyi ilə keçirilən "Tələbələr arasında streetball turniri"nin layihə rəhbəri olub.

2018-ci ildən etibarən Azərbaycan Kapoeyra Federasiyasının (AKF) Məşqçilər kollegiyasının sədri və baş məşqçisidir.

2018–2020-ci illərdə Ümumdünya Kapoeyra Federasiyası (ÜKF) () və College of Sports and Fitness tərəfindən C və D kateqoriyalı hakim imtahanlarını uğurla başa vuraraq beynəlxalq dərəcəli hakim () adını qazanıb. Bu kateqoriyalar üzrə bir sıra beynəlxalq yarışlarda (Estonian Open 2019, JOGA LEGAL U18, Budapest Open 2022) hakimlik edib.

2019-cu ildən etibarən ÜKF Təşkilat komitəsinin üzvüdür. 2022-ci ildən etibarən ÜKF-nin idarə heyətinin üzvüdür.

2022–2023-cü illərdə keçirilmiş BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı və AKF-nin "Münaqişədən sonra uşaq və gənclərə dəstək" () layihəsinin supervizoru olub.

2023-cü ildən etibarən Azərbaycan Kapoeyra Federasiyasının 1-ci vitse prezidentidir.

2024-cü ildə Azərbaycanın 4-cü prezidenti İlham Əliyev tərəfindən mənzillə mükafatlandırılıb. Mənzilin orderi həmin ilin dekabrında şəxsən İlham Əliyev tərəfindən idman yekunlarına həsr olunan mərasimdə ona təqdim edilib.

Azərbaycan, ingilis, ispan və portuqal dillərini bilir. Ailəlidir.

## Həmçinin bax

* Ümumdünya Kapoeyra Federasiyası
* Azərbaycan Kapoeyra Federasiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Braziliya Televiziyası Azərbaycanda maraqlı veriliş hazırlayıb – VİDEO
* Azərbaycanlı uşaq ermənini belə məğlub etdi — FOTOLAR + VİDEO
Radiocərrahiyyə

**Radiocərrahiyyə** şüalanma istifadə olunan cərrahi əməliyyatdır, yəni bıçaqla kəsilmək əvəzinə ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə edərək toxumanın dəqiq seçilmiş sahələrinin məhv edilməsidir. Digər radiasiya terapiyası növləri kimi (radioterapiya da adlanır), adətən xərçəngin müalicəsində istifadə olunur. Radiocərrahiyyə ilk dəfə isveçli neyrocərrah Lars Leksel tərəfindən "steretaktik olaraq maraq dairəsində olan intrakranial bölgəyə yönəldilmiş şüalanmanın tək yüksək dozalı hissəsi" olaraq təyin edilmişdir.

## İstinadlar