open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Raqamaffin pişiyi

**Raqamaffin** — Ev pişiyi irqi. Əvvəllər "Raqdol" pişiyinin bir variantı hesab edilsə də, 1994-cü ildə ayrı bir irq kimi tanındı.

## Tarix
Raqamaffinlər 1960-cı illərdə Kaliforniyada Enn Beker tərəfindən "Raqdol" irqindən yaradılmışdır. Əvvəlcə Raqdol pişiklərinin əsas xüsusiyyətlərindən biri əllərdə rahat və sakit olmaq idi və məhz bu xüsusiyyətlər onlara adını vermişdi. Bir qrup Raqdol yetişdiricisi, Raqdolun müsbət xüsusiyyətlərini qoruyaraq daha çox yetişdirmə azadlığı təmin edən bir irq yaratmaq istədi. Bu məqsədlə Raqamaffin irqi yaradıldı və bu irq geniş rəng və naxış çeşidi ilə birlikdə xasiyyətini qorudu. Bu gün bu pişiklər dünya üzrə evlərə sevgi və cazibə gətirir. 1975-ci ildə bir qrup "IRCA" Raqdol yetişdiricisi ayrıldıqdan sonra Baker ənənəvi pişik yetişdiriciliyi assosiasiyalarından uzaqlaşmaq qərarına gəldi. O, "Raqdol" və "Cherubim" adlarını qeydiyyata aldı və öz qeydiyyatını, "International Ragdoll Cat Association" (IRCA)-nı qurdu. Baker bu ad altında pişik yetişdirmək və satmaq istəyənlərə sərt standartlar tətbiq etdi. "IRCA" Raqdolları digər irq assosiasiyalarında qeydiyyata alına bilməzdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
York Şokolad pişiyi

**York Şokolad pişiyi** — Uzun, tüklü xəzi və ensiz quyruğu olan nadir bir Amerika pişik növü.

## Xüsusiyyətlər
York Şokolad pişiyi böyük, əzələli və möhkəm sümükləri olan bir pişikdir. Quruluş baxımından əcdadı olan Siam pişiyinə (köhnə tərzi Siam) bənzəsə də, daha geniş və ağır bədən quruluşuna malikdir. Möhkəm, enerjili, güclü və iri pişikdir. Erkək pişiklər 6,3-7,2 kq, dişilər isə 4,5-5,4 kq çəkiyə malikdir. Balalıq dövründə xəzi daha açıq rəngdə ola bilər, lakin yetkinlikdə zəngin, ipək kimi şokolad rəngli xəzə çevrilir. Bu, York Şokolad pişiyini ənənəvi ferma pişiklərindən fərqləndirir. Yorkun parlaq, yarı uzun xəzi var və alt xəzi yumşaq, lakin yun kimi deyil, dolaşmağa qarşı davamlıdır. Xəz yumşaqdır və bədənə yaxşı yapışır, yaxası (boyun və sinə) və üst ayaqlarında daha qalındır. Quyruğu dolğun və tüklüdür, qoyun yununa bənzər görünüşə malikdir. Ayaqlarının pəncələri arasında kiçik tük dəstələri var və qulaqlarında yüngül tük lələkləri mövcuddur. Gözləri badamşəkilli olub, yaşıl, qızılı və ya fındıq rəngində ola bilər. Bu növ fəal və parlaq bir pişikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Selkirk Reks

**Selkirk Reks** — Qıvrım tükləri ilə tanınan və 1987-ci ildə ABŞ-nin Montana ştatında yaranmış bir pişik növü.

## Tarix

Selkirk Reks pişiyi ilk dəfə 1987-ci ildə Montana ştatında xilas edilmiş bir pişiyin balaları arasında ortaya çıxmışdır. Balalar arasında yalnız bir pişiyin xəzi qeyri-adi idi və bu pişik, yetişdirici Ceri Nyuman tərəfindən sahiblənildi. Nyuman, bu pişiyi "Miss DiPesto" adlandırdı (bu ad, "Moonlighting" televiziya serialında Ellis Bisli tərəfindən canlandırılan qıvrım saçlı bir personajın adından götürülmüşdür). Bu əsas pişik, qara rəngli bir "Persian" erkək pişiyi ilə cütləşdirildi və nəticədə üç Selkirk Reks və üç düz tüklü pişik dünyaya gəldi. Bu, genin avtosomal dominant irsiyyət modelinə malik olduğunu göstərdi. Bütün Selkirk Reks pişikləri öz soylarını Miss DiPesto adlı pişiyə qədər aparırlar. Ceri Nyuman, bu növü ögey atası "Selkirk"in adı ilə adlandırdı və bu, pişik növü insan adına sahib yeganə növ kimi tarixə düşdü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Miyau

**Miyau** — pişik səsi. *Miyaulamalar* səs baxımından müxtəlif tonlara malik ola bilər və eşidilənlər gürültüdən çağırışlara, pıçıldamalara və mırıltılara qədər dəyişə bilər. Yetkin pişiklər nadir hallarda bir-birinə miyaulayırlar. Yetişkin bir pişiyin insanlara miyau etməsi ümumiyyətlə pişik balalarının diqqət çəkmə məqsədilə miyaulamasının evcilləşmə sonrasının davamı kimi qəbul olunur. Pişiklər adətən bir-biriləri ilə ortaq qoxu hissi vasitəsilə ünsiyyət qururlar, amma insanlar ilə davranışları haqqında bəzən sözlərlə xəbərdarlıq edirlər, məsələn, çölə çıxmaq istədiklərini göstərən xüsusi bir səs çıxarırlar.

"**Miu**" pişik balaları tərəfindən çıxarılan yüksək tonlu miyauldamadır. Adətən pişik balaları anasının diqqətini çəkmək üçün belə səs çıxarır və yetkin pişiklər də bu səsi çıxara bilər. Təxminən üç-dörd həftəlik pişiklər yanlarında ən azı bir dostu olduqda miyauldamırlar və dörd-beş aylıq olanda pişiklər ümumiyyətlə miyauldamağı dayandırırlar.

## Arxa plan və bioloji tərəflər
Pişiyin miyauldaması qətiyyətli, kədərli, dostcanlı, cəsur, səmimi, diqqətçəkən, tələbkar və şikayətkar şəkildə ola bilər. Bu hətta səssiz də baş verə bilər, pişik ağzını açar, amma səs çıxarmaz. İnsanlar xoşbəxt olduqlarında necə uzun-uzadı danışa bilirlərsə, pişiklər də bunu edə bilirlər. "" nəşrinə görə çox səs çıxaran pişik eyni zamanda həm də xoşbəxtdir.

Miyauldama əsasən öyrənilmiş bir davranış kimi inkişaf edir. Əvvəllər küçə pişiyi olmuş pişiklər bütün həyatı boyu insanlarla qarşılıqlı əlaqəyə öyrəşmiş pişiklərə nisbətən daha az miyauldayırlar. Xüsusilə insanlara bağlı pişiklər qarşılıqlı emosional əlaqə zamanı təqlid edən və düşüncəli şəkildə miyauldayırlar.

## Etimologiya
Amerika ingiliscəsində "*meow*" sözü ilk dəfə 1842-ci ildə istifadə edilmişdir. Bundan əvvəl söz "*miaow*", "*miau*" və ya "*meaw*" kimi istifadə olunmuşdur. Hər hansı bir variantdan erkən müasir ingiliscədə pişiyin miyauldamasının yazılı qeydinə ən erkən 1630-cu illərdə rast gəlinmişdir.

## İstinadlar
Britaniya Alp keçisi

**Britaniya Alp keçisi** — XX əsrin əvvəllərində Böyük Britaniyada yetişdirilən südlük keçi cinsi.

## Xüsusiyyətlər
Britaniya Alp keçisi böyük və uzun ayaqlı bir cinsdir, orta çəkisi təxminən 64 kq-dır. Buynuzlu və ya təbii olaraq buynuzsuz ola bilər. Üz profili konkav və ya düz ola bilər. Tükləri incə və qısadır. Britaniya Alpin keçiləri fəal heyvanlardır. Onlar qapalı və ya yemləmə tipli əməliyyatlar üçün uyğun deyil, ən yaxşı performansı sərbəst otlaq şəraitində göstərirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anqlo-Nubiya keçisi

**Anqlo-Nubiya keçisi** — Britaniya mənşəli evcil keçi cinsi.

## Tarix
Anqlo-Nubiya cinsi XIX əsrdə Britaniya adalarında yerli Britaniya keçiləri ilə Hindistan, Yaxın Şərq və Şimali Afrikadan gətirilən iri, sallanan qulaqlı keçilərin çarpaz çoxaldılması nəticəsində yaranmışdır. Bu keçilərin bir çoxu "P & O" Şirkətinin paraxodları ilə Britaniya sahillərinə gətirilirdi. Bu şirkət Şərqdən evə qayıdarkən gəmilərə səyahət zamanı süd və ət ehtiyacını ödəmək üçün keçilər yükləyirdi. Gəmilər limana yananda bu keçilər tez-tez satılırdı və hətta onların haradan gəldiyindən asılı olmayaraq, XIX əsrin sonlarında onlara "Nubian" deyilirdi. Bu keçilər arasında Misirin "Zaraibi" cinsi də var idi ki, bu da Anqlo-Nubiya cinsinin inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir.
Bu cinsin formalaşmasında üç erkək keçi xüsusilə mühüm rol oynamışdır.Bu keçilər 1896-cı ildə Hindistandan gətirilən Jamnapari, Çitraldan gətirilən başqa bir Hindistan keçisi və təxminən eyni vaxtda gətirilən Zaraibi idi. İlk qeydlər 1910-cu ildə aparılmışdır və bundan sonra idxal edilən damazlıq heyvanlardan istifadə edilməmişdir.
XX əsrin əvvəllərində bu keçilər Vest-Hində ixrac edilmiş, oradan da ABŞ-yə gətirilmişdir. İlk ABŞ-yə gəliş 1909-cu ildə qeydə alınmışdır. Bundan əlavə, bu keçilər Braziliyaya da ixrac edilmişdir.
2017-ci il məlumatlarına görə, Anqlo-Nubiya cinsi altmışdan çox ölkədə müxtəlif adlarla tanınır. 2007-ci ildə "FAO" tərəfindən dünya səviyyəsində "təhlükə altında olmayan" kimi qeydə alınmışdır. 2020-ci ildə isə Birləşmiş Krallıqda "təhlükə altında" statusuna malik idi və "Nadir Cinslərin Qorunması Fondu"nun siyahısına daxil edilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pedro Bikalyo

**Pedro Bikalyo** (, ) — Braziliyalı peşəkar futbolçu. Ağdamın Qarabağ klubunda Mərkəz yarımüdafiəçisi kimi çıxış edir.

## Karyerası

### İlk illər
Braziliyada doğulan futbolçu bir müddət "Portugese" klubunun akademiyasında çıxış etdikdən sonra, 2020-ci ildə "Kruzeyro" klubuna qoşulur. Ancaq qısa müddət sonra klub oyunçu ilə müqaviləyə xitam verir və onun, "Kruzeyro" karyerası qısa müddətə bitir. 2020-ci ildə "Kruzeyro"nun əsas heyətində 6 oyuna meydana çıxaraq 1 qol vurur. "Kruzeyro"nun gənclər komandasının kapitanı olan futbolçu "Kruzeyro"dan ayrıdlıqdan sonra, "Atletiko Maneyro" və Braziliya yüksək Liqasında çıxış edən "Palmeyras", "Botafoqo", "Vasko Da Qama" , "Sport Resifi", "İnternasional" və "Korintians" klublarından təklif alır. Braziliya mediasında futbolçu ilə, həm də 2 ərəb klubunun maraqlandığı yazılır. Ancaq futbolçu "Palmeyras" klubu ilə razılıq əldə edir. 

### Palmeyras
2021-ci ildə futbolçu "Palmeyras" klubuna keçir. Burada ilk mövsümdə əsas komanda ilə 7 oyunda meydana çıxır. Futbolçu "Palmeyras"da əsasən klubun gənclər komandasında çıxış edir və klubun gənclər komandası ilə, Braziliya çempionu olur. Futbolçu həmçinin, klubun əsas komandası ilə Libertedoros kubokunu qazanır. 2022-ci ildə "Palmeyras"da 8 oyun keçirdikdən sonra, Portuqaliyanın "Santa Klara" klubuna icarəyə verilir.

2023-cü ildə Braziliyaya qayıdan futbolçu, 2023-cü ilin fevralında qısa müddətlik "Vitoriya" klubuna icarəyə verilir.

### Alverka
2023-cü ilin yayında futbolçu Portuqaliyanın "Alverka" klubuna keçir. İlk mövsümdə burada 19 oyunda meydana çıxır. Növbəti mövsüm "Alverka" futbolçunun icarə müddətini uzadır və Pedro daha bir mövsüm "Alverka"nın şərəfini qoruyur. 2024/25 mövsümündə 36 dəfə meydana çıxır və 2 qol vurur.

13 iyun 2025-ci ildə Portuqaliya mətbuatında futbolçunun "Alverka"nı tərk edəcəyi barədə məlumat yayılır.

### Qarabağ
2025-ci ilin yayında futbolçunun adı Ağdamın Qarabağ klubu ilə hallanmağa başlayır. 15 iyun 2025-ci ildə, Azərbaycan mətbuatında futbolçunun "Qarabağ" ilə razılaşdığı və müqavilə bağlamaq üçün Azərbaycana gedəcəyi barədə məlumatlar yayılır.

20 iyun 2025-ci ildə, "Qarabağ" futbolçunu "Alverka" klubundan transfer edir. Klub ilə braziliyalı futbolçu arasında 3+1 illik müqavilə imzalanıb və, o, “Qarabağ”da 35 nömrəli forma ilə çıxış edəcək.

## Karyera Statistikası

## İstinadlar
Çanqtangi keçisi

**Çanqthangi keçisi** — Hindistanın şimalında yerləşən Ladax bölgəsinin yüksək yaylalarına aid kaşmir keçisi cinsi.

## Xüsusiyyətlər
Çanqtangi keçisi kiçik bir cinsdir, çiyin hündürlüyü təxminən 50 sm, orta çəkisi isə təxminən 20 kq-dır. Həm erkək, həm də dişi fərdlər buynuzludur; buynuzlar böyük və burulmuşdur, uzunluğu 55 sm-ə qədər çata bilər. Qulaqları kiçik və dikdir. Tük örtüyü uzun xarici tükdən və incə pashmina alt tükündən ibarətdir; adətən ağ rəngli olur, lakin qara, qəhvəyi və ya boz da ola bilər. Dəri ağ və ya açıq qəhvəyi rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Holland yerli keçisi

**Holland yerli keçisi** — Hollandiyanın ənənəvi evcil keçi cinsi.

## Tarix
Holland yerli keçisi 17-ci əsrdən bəri Hollandiyada məlumdur və 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər geniş yayılmışdı. Lakin İsveçrənin "Saanen" və "Toggenburg" keçilərinin böyük miqdarda idxal edilməsi və yerli keçilərlə çarpazlaşdırılması nəticəsində bu cinsin sayı azaldı. 1958-ci ildə yalnız bir cüt Holland yerli keçisi qalmışdı və digərlərinin tapılması cəhdləri uğursuz oldu. Bu iki keçinin nəsilləri güclü şəkildə qohumla çarpazlaşdığı üçün onları digər keçi cinsləri ilə çarpazlaşdırmaq qərara alındı. Nəticədə, sayları artdı və 2020-ci ilə qədər təxminən 2000 dişi və 200 erkək keçi qeydə alındı.
1982-ci ildə "Landelijke Fokkersclub Nederlandse Landgeiten" adlı cins assosiasiyası quruldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Neva Maskarad pişiyi

**Neva Maskarad pişiyi** — Rusiya mənşəli yarı uzun tüklü, Sibir pişiyinin xüsusi bir rəngli növü.

## Tarix
Sibir pişiyi kimi qədim bir növ olan Neva Maskarad, 1970-80-ci illərdə rəngli nöqtələri ilə tanınmağa başladı. Bu rəngli nöqtələr, Asiya mənşəli pişiklərin təbii və ya bilərəkdən Sibir pişikləri ilə çarpazlaşdırılması nəticəsində yaranmışdır. 1980-ci illərin sonlarında Sibir pişikləri Qərbi Avropa ölkələrinə və ABŞ-a təqdim edilərkən, həm ənənəvi rəngli Sibir pişikləri, həm də Neva Maskarad pişikləri nümayiş etdirildi. Sibir pişiyi 1990-cı illərin sonlarında pişiksevənlər tərəfindən tanındı, lakin bəzi qeydiyyat təşkilatları rəngli nöqtəli növləri qəbul etmədi və Neva Maskaradı ayrı bir növ kimi tanıtdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vakae adası

**Vakae adası** və ya  – Yaponiyanın Kamakura şəhərində yerləşən süni ada. Yaponiyada ən qədim süni adadır. Hazırda sadəcə qalıqları qalıb.

## Tarixi
Kamakura şoqunluğunun dövründə Saqami körfəzi ticarət gəmilərinin tez-tez keçdiyi yerlərdən biri olmuşdur. Lakin körfəz dayaz olduğu burada gəmi qəzaları baş verirdi. 1232-ci ildə Oamidabutsu adlı yerli buddist rahibi körfəzin vəziyyəti haqqında şikayət etmiş və gəmilərin təhlükəsiz şəkildə yanaşması üçün süni adasının salınması üçün şoqunluqdan rəsmi icazə almışdır. Hoco Yasutokinin dəstəyi ilə salınan adanın tikintisində İzu daşları və digər materiallar istifadə olunmuşdur. Ada Zaymokuza çimərliyinin qayalıqlarında inşa olunmuş və Vakae adası kimi tanınmışdır. Ada Yaponiyada ən qədim süni ada hesab olunur.

Vakae adası Edo dövrününün sonuna qədər – XIX əsrə qədər istifadə olunmuşdur. Daha sonra tərk edilmiş və dəniz dalğalarının erozisiyasına məruz qalmışdır. Hazırda adanın sadəcə qalıqları qalsa da, bəzən qayıqlar adaya yanaşmağa davam edirlər. Körfəzdə çəkilmə baş verdikdə adaya ayaqla çatmaq mümkündür.

## İrsi
1924-cü ildə Kamakura Gənclik Klubu adasının xatirəsini əks etdirən daş stela ucaltmışdır. Ada 1968-ci ildə Yaponiya hökuməti tərəfindən Milli Tarixi Yer elan olunmuşdur.

## İstinadlar
Anoplogaster

Anoplogaster — Anoplogastridae fəsiləsinə aid olan, dəniz dərinliklərində yaşayan balıq cinsi. Adı yunan sözü olan "anoplo" (silahsız) və "gastḗr" (mədə) sözlərindən götürülmüşdür. Tropik və soyuq-mülayim sular üzrə geniş yayılmış bu fəsilə, yalnız bir cinsdə iki oxşar növü özündə birləşdirir və onların yaxın qohumları məlum deyil.

## Növlər

Bu cinsdə hal-hazırda tanınan növləri bunlardır:

* "*Anoplogaster brachycera*" (Kotlyar, 1986) (Qısa buynuzlu dişli balıq)
* "*Anoplogaster cornuta*" (Valenciennes, 1833) (Adi dişli balıq)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ujiçe

**Ujiçe** ( *[[Serb kiril əlifbası|serb-kiril]].* *Ужице* ,sh ) Serbiyanın qərbində yerləşən Zlatibor dairəsinin şəhər və inzibati mərkəzidir. Detina çayının sahilində yerləşir. 2022-ci il siyahıyaalınmasına görə, şəhərdə 54,965 nəfər əhali məskunlaşır. Ujiçe şəhər bələdiyyəsi ( *[[Serb kiril əlifbası|serb-kiril]].* *Градска општина Ужице* ) Ujiçe şəhərini təşkil edən iki şəhər bələdiyyəsindən ( Sevoyno şəhər bələdiyyəsi ilə birgə) biridir.

2022-ci il siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə, bələdiyyənin 69,997 nəfər əhalisi var. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Ujiçe şəhəri
Kimrik pişiyi

**Kimrik** — Kanada mənşəli pişik növü.

## Tarix
Men adasının qeydlərinə görə, Manks (və nəticədə Kimrik) növünün quyruqsuzluq xüsusiyyəti adanın yerli pişik populyasiyasında baş vermiş bir mutasiya nəticəsində yaranmışdır. Adanın qapalı mühiti və kiçik gen fondu nəticəsində, pişiklərin quyruqsuzluğunu təyin edən dominant gen və uzun tük geni asanlıqla nəsildən-nəslə ötürülmüşdür. Men adasında Manks pişiklərinin uzun tüklü balaları doğulmuşdur, lakin yetişdiricilər tərəfindən bu balalar "mutant" kimi rədd edilmişdir. 1960-cı illərdə Kanadada oxşar balalar doğulduqda isə onlar qəsdən yetişdirilməyə başlanmışdır. Bu, Kimrik növünün populyarlığının artmasının başlanğıcı oldu. Pişik assosiasiyalarının Kimriki ayrı bir növ kimi tanıması uzun illər çəkdi. Manks 1920-ci illərdə tanınsa da, Kimrik 1960-cı illərdə sərgilənməyə başladı və 1970-ci illərin ortalarında populyarlıq qazandı.

"Fédération Internationale Féline" (FIFe, 2006-cı ildən), "World Cat Federation" (WCF), "Canadian Cat Association" (CCA-AFC), "Australian Cat Federation" (ACF), "New Zealand Cat Fancy" (NZCF), "Southern Africa Cat Council" (SACC), "American Cat Fanciers Association" (ACFA) və "Cat Fanciers' Federation" (CFF) kimi təşkilatlar Kimriki ayrı bir növ kimi tanıyır. Çinin "Cat Aficionado Association" (CAA) təşkilatı da ACFA-nın standartlarını qəbul etdiyi üçün Kimriki ayrı bir növ kimi tanıyır, lakin Çində bu növün yetişdiricilərinin olub-olmadığı məlum deyil.
"The International Cat Association" (TICA) isə Kimriki Manks növünün bir variasiyası kimi tanıyır və ayrı bir növ kimi qəbul etmir. "Cat Fanciers' Association" (CFA), "Co-ordinating Cat Council of Australia" (CCCA) və "Governing Council of the Cat Fancy" (GCCF) kimi təşkilatlar da Kimriki "Uzun xəzli Manks" kimi tanıyır və ayrı bir növ kimi qəbul etmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şantili-Tiffani pişiyi

**Şantili-Tiffani** — Həmçinin "Foreign Longhair" kimi tanınan bu pişik növü, 1960-cı illərin sonlarında Şimali Amerikada yaranmışdır. Bu növ heç vaxt geniş yayılmamışdır, hətta 1980-ci illərin sonlarında və 2000-ci illərin sonlarında növ yox olmaq üzrə idi.

## Təsvir
Şantili-Tiffani pişiyi yarı uzun xəzə malikdir. Xəzi ipək kimi yumşaq və hamardır, alt xəz təbəqəsi olmadığı üçün təmizləmə daha asandır. Şantili pişikləri yavaş inkişaf edir və tam xəz və rəng ifadəsini təxminən 1-2 yaşında əldə edir. Yetkin pişiklərin çəkisi 2.5–5 kq arasında dəyişir.
Gözlərin rəngi göz yaşı ilə intensivləşir. Yalnız sarıdan qızılı rənglərə icazə verilir, göz ətrafında yaşıl "halo" ola bilər. Yaşıl gözlərə icazə verilmir. Gözlər badam və ya oval formalı, aralıqlı və bir qədər əyridir. Baş geniş, yumru xətlərə malikdir və geniş almacıq sümükləri var. Orta uzunluqda burun və güclü, geniş, qısa və yumşaq kvadrat şəkilli ağız hissəsinə malikdir.
Şantili-Tiffani ilk olaraq şokolad rəngində yaranmışdır, lakin sonradan mavi, şokolad rəngi, bənövşəyi, darçını və bej rənglərində də qəbul edilmişdir. Qəbul edilən naxışlar tək rəngli, makrel, tikanlı və xallı təbii naxışlardır. Klassik/ləkəli təbii naxış, rəng nöqtəli və ağ ləkələrə icazə verilmir. Rəng zəngin olmalıdır; tək rəngli pişiklərdə alt hissəyə doğru kölgələnmə ola bilər. İdeal Şantili, zəngin rəngi, tam yarı uzun xəzi, tüklü quyruğu, ziddiyyətli boyun yaxası və qulaq tükləri ilə fərqlənən yarı xarici görünüşlü bir pişikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Korniş Reks

**Korniş Reks** — Ev şərtlərində saxlanılan pişik növü.

## Mənşə

Korniş Reks, 1950-ci illərdə Böyük Britaniyanın Kornuoll bölgəsində bir fermada doğulmuş pişiklərin nəsli arasında yaranan genetik bir mutasiyadır. Pişiklərdən biri, Kallibunker adlı krem rəngli erkək pişik, son dərəcə qeyri-adi, incə və buruq xəzə malik idi. O, ilk Korniş Reks idi. Sahibi daha sonra Kallibunkeri anası ilə çarpazlaşdırdı və 2 digər buruq xəzli pişik balası əldə etdi. Erkək pişik "Poldhu", daha sonra Amerikaya gətirilən və Siam pişiyi ilə çarpazlaşdırılan "Lamorna Cove" adlı dişi pişiyi doğdu, bu da növə uzun və incə quyruqlar və böyük qulaqlar verdi. Devon Reks, Korniş Reksə bənzər görünüşə malikdir, lakin qoruyucu tüklərə malikdir və tük tökür. Devon Reks mutasiyası Korniş Reks mutasiyasından fərqlidir, çünki Devon Reks qısaldılmış qoruyucu tüklərə malikdir, Korniş Reks isə tamamilə qoruyucu tüklərdən məhrumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Devon Reks

**Devon Reks** — 1950-ci illərin sonlarında İngiltərədə ortaya çıxan, uzun qulaqlı və qısa tüklü pişik növü.

## Tarix

1960-cı ildə Beril Koks, Devon şəhərinin Bakfastli bölgəsində qıvrım tükləri olan bir pişik balası ilə qarşılaşdı və ona "Kirlee" adını verdi. Əvvəlcə Koks, bu pişiyin geninin Korniş Reks ilə əlaqəli olduğunu düşündü və Kirleeni Korniş Reks pişikləri ilə cütləşdirdi. Lakin doğulan balaların hamısının düz tükləri olduğu üçün məlum oldu ki, "Kirlee"-nin genetik mutasiyası Korniş Reksdən fərqlidir. Bundan sonra Koks, "Kirlee"-nin unikal mutasiyasını qorumaq üçün bir yetişdirmə proqramı başlatdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Foldeks pişiyi

**Foldeks pişiyi** — Həmçinin "Exotic Fold" kimi də tanınan, Kanadanın Kvebek əyalətində inkişaf etdirilmiş pişik növü.

## Tarix
1995-ci ildə Foldeks pişiyi ilk dəfə Kanadanın Kvebek şəhərində bir sərgidə nümayiş etdirildi. Bu növ, "Şotlandiya Fold" və "Exotic Shorthair" pişiklərinin çarpazlaşdırılması nəticəsində yaradılmışdır. Nəticədə daha yumru başlı, qısa burunlu və qatlanmış qulaqlı pişiklər əldə edildi.
Yeni növ ictimaiyyət arasında populyarlıq qazandı və yetişdirici Janna Barret bu növlə işləməyə başladı. Onun töhfələri nəticəsində 1998-ci ilin noyabrında "Kanada Pişik Assosiasiyası" Foldeks pişiklərini "Eksperimental Növ" statusuna layiq gördü. Nəhayət, 2006-cı ilin avqustunda rəsmi olaraq "Yeni Növ" kimi qəbul edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alman Reks pişiyi

**Alman Reks pişiyi** — Orta ölçülü, qısa və dalğalı tükləri olan bir ev pişiyi növü. Bu növün ən diqqətçəkən xüsusiyyəti onun yumşaq və qıvrım tük örtüyüdür.

## Təsvir
Alman Reks pişikləri orta ölçülü, zərif ayaqlı və yumru başlıdır. Yanları yaxşı inkişaf etmiş, iri və açıq qulaqları var. Gözləri orta ölçüdədir və tük rənginə uyğun olaraq müxtəlif rənglərdə ola bilər. Tük örtüyü ipək kimi yumşaq və qısadır, qıvrılma meyli var. Bığları da qıvrıqdır, lakin Korniş Reks pişiklərində olduğu qədər güclü deyil. Bütün tük rənglərinə, o cümlədən ağ rəngə icazə verilir. Bədən quruluşu Korniş Reks pişiklərindən daha ağırdır və Avropa Qısatük pişiklərinə bənzəyir. Çəkiləri 1.8-3.6 kq, ölçüləri isə 35-35 sm arasında dəyişir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yapon bobteyli

**Yapon Bobteyli** — Digər əksər pişiklərdən fərqli olaraq, dovşanın quyruğuna bənzər qısa bir quyruğa sahib olan ev pişiyi növü. Bu pişik ilk dəfə Yaponiyada yetişdirilmiş və 1960-cı illərdə rəsmi qeydiyyata alınmışdır.

## Xüsusiyyətlər

Qısa və qıvrım quyruqlar Cənub-Şərqi Asiya və Cənubi Çində müasir cinslər yaranmadan çox əvvəl qeydə alınmışdır. Qıvrım quyruq xüsusiyyətinin çox dəyişkən olduğu və dominant bir xüsusiyyət olduğu məlumdur. Bu pişiklər, quyruqları sadəcə 25 sm uzunluğunda olanlardan tutmuş, tamamilə ortasında kəsilmiş (təxminən 10-20 sm uzunluğunda) və ya daha qısa quyruqlu olanlara (10 sm-dən qısa) qədər müxtəlif formada olmuşlar. Cənubi Çində bu pişiklərə "qilin quyruğu" (mifoloji varlıqdan sonra) deyilir və onlar xoşbəxtlik və var-dövlətin simvolu sayılırdı. Çarlz Darvin, "The Variation of Animals and Plants Under Domestication" (1868) əsərində bu xüsusiyyətin geniş yayılmasını belə izah etmişdir: "Malay arxipelaqı, Siam, Pequ və Myanma kimi böyük bir ərazidə bütün pişiklər qısaldılmış quyruqlara malikdir, çox vaxt ucunda düyün görünür."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Himalay pişiyi

**Himalay pişiyi** — Uzun tüklü pişik növü. Fars pişiyinə bənzəyir.

## Tarixi
Himalay pişiyinin rəsmi olaraq yetişdirilməsi işləri 1930-cu illərdə Harvard Universitetində başlamışdır. İlk nəticələr 1936-cı ildə "Journal of Heredity" jurnalında dərc edilsə də, o zaman heç bir böyük pişiksevər qrupu tərəfindən tanınmadı. 1955-ci ildə Böyük Britaniyada "Longhaired Colourpoint" adı ilə tanındı.
ABŞ-də isə 1950-ci illərdə müstəqil yetişdirilmə işləri başladı və 1957-ci ildə "Cat Fanciers' Association" (CFA) tərəfindən rəsmi olaraq tanındı. Erkən yetişdiricilər əsasən uzun tüklü pişiklərə Siyam rənglərini əlavə etməyə çalışırdılar. 1980-ci illərdə isə bu növ daha çox Fars xüsusiyyətləri ilə inkişaf etdirildi və bəzi qeydiyyat təşkilatlarında Fars növünün bir variantı kimi qəbul edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yava pişiyi

**Yava pişiyi** — Bəzi qeydiyyat təşkilatlarında "Colorpoint Longhair" adı ilə tanınan, safqan bir ev pişiyi növü.

## Tarix
"Yava pişiyi" terminini 1950-ci illərdə Helen Smit tərəfindən istifadə edilmişdir, lakin o zaman bu ad fərqli bir növ üçün istifadə olunurdu. Bu ad, Şərqi Asiya ölkələrinin və adalarının adlarının Şərq tipli pişik növləri üçün istifadə edilməsi ənənəsindən yaranmışdır.
1978-ci ildə Kanada və ABŞ-də "Bali" pişikləri yetişdirənləri, ənənəvi rənglərdən fərqli rəng naxışlarına malik pişikləri "CFA" tərəfindən tanınması üçün müraciət etdilər. 1979-cu ildə bu pişiklər "CFA" tərəfindən qeydiyyata alındı, lakin yarışlar üçün icazə verilmədi. "Yava" adı, Balinin yaxınlığında yerləşən Yava adasının adından götürülmüşdür. "CFA" tərəfindən 1984-cü ildə "Müvəqqəti" status verildi və 1986-cı ildə tam "Çempionat" statusu qazandı.
2008-ci ildə "CFA" tərəfindən Yava pişikləri yenidən "Bali" növünün bir qolu kimi birləşdirildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hi Score Girl fəsillərinin siyahısı

"Hi Score Girl" Rensuke Oşikiri tərəfindən yazılan və çəkilən manqa seriyasıdır. Manqa seriyası 25 oktyabr 2010-cu ildən 25 sentyabr 2018-ci ilə qədər "Square Enix" nəşriyyatının "Monthly Big Gangan" jurnalında serializasiya olunmuşdur. İlk tankobon cildi 25 fevral 2012-ci ildə, 10-cu və sonuncu cildi 25 mart 2019-cu ildə buraxılmışdır. Müəllif hüquqları ilə bağlı məsələyə görə 2014-cü ilin avqustundan 2016-cı ilin iyuluna qədər manqa seriyasının serializasiyasında fasilə yaranmış, 25 iyul 2016-cı ildə serializasiya davam etmişdir. Manqanın ilk 5 cildi 25 iyul 2016-cı ildə "Hi Score Girl CONTINUE" adı altında yeni üzlüklərlə yenidən buraxılmışdır. Manqanın fərdi fəsilləri "kredit" adlanır.

Manqa seriyasında hadisələr 1990-cı illərdə – arkade döyüş oyunlarının populyar olduğu dövrdə baş verir. Haruo Yaquçi dərslərinə fikir verməyən, bütün gününü oyun salonlarında keçirən və döyüş oyunlarında peşəkarlaşmağı qarşısına məqsəd kimi qoyan altıncı sinif şagirdidir. Oyunlardan başqa heç bir şey fikirləşməyən Haruo öz bacarıqları ilə yerli oyun salonlarında müəyyən qədər nüfuza malikdir və oyunlardakı bacarıqları ilə öyünməyi sevir. Lakin bir gün oyunla eyni sinifdə oxuyan, məktəbdə qiymətləri əla olan, varlı bir ailədən gələn Akira Ono onu asanlıqla "Street Fighter II" oyununda məğlub edir. Haruo Akiranı əsas rəqibi kimi görməyə başlayır və onu oyunlarda üstələmək istəyir. Onlar rəqabət edərkən eyni zamanda aralarında romantik münasibətlər də inkişaf etməyə başlayır.

Rensuke Oşikiri tərəfindən yazılan və illüstrasiya olunan "Hi Score Girl DASH" spin-off manqası 25 dekabr 2019-cu ildə "Monthly Big Gangan" jurnalında serializasiya olunmağa başlamışdır. Manqa seriyasında hadisələr 2007-ci ildə baş verir və əsas personajı məktəbdə müəllim kimi işləyən Koharu Hidakadır. Manqanın birinci tankobon cildi 25 mart 2021-ci ildə buraxılmışdır. 25 iyun 2025-ci ilə kimi 7 cildi buraxılmışdır.

"J.C.Staff" studiyası tərəfindən istehsal olunan anime serialı adaptasiyasının ilk mövsümü 13 iyuldan 18 sentyabr 2018-ci ilə kimi, ikinci mövsümü 25 oktyabrdan 20 dekabr 2019-cu ilə kimi yayımlanmışdır.

## Cild siyahısı

## ''Hi Score Girl DASH''

## Qeydlər

## İstinadlar
Medialuna californiensis

**Medialuna californiensis** — həmçinin mavi çəki balığı kimi tanınan, Kyphosidae fəsiləsinin Scorpidinae yarımfəsiləsinə aid olan dəniz şüaüzgəcli balıq növü.

## Xüsusiyyətlər

Halfmoon balığının uzun, yanlardan sıxılmış, oval gövdəsi və kiçik, iti başı var. Kiçik, üfüqi ağzı var və ağzı qapandıqda üst çənəsi orbital sümük tərəfindən qismən örtülür. Hər çənədə tək sıra dişlər var. Davamlı bir bel üzgəci var və bu üzgəcin ön hissəsində 9–11 tikan var, bu tikanlar pulcuqlu bir yarığa qatlanır. Arxa hissədə isə 22–27 yumşaq şüa var və bu şüalar tikanlardan daha yüksəkdir. Anal üzgəcdə 3 tikan və 17–21 yumşaq şüa var. Quyruq üzgəci azca konkavdır. Başın və bədənin çox hissəsi kiçik, qalın və kobud pulcuqlarla örtülüdür, yalnız gözlərin qabağındakı hissə istisnadır. Rəngi tünd mavi-bozdan boz rəngə qədər dəyişir, bəzən yan tərəflərində zəif, ensiz şaquli zolaqlar olur. Qəlsəmə qapağının yuxarı küncündə tünd bir ləkə var. Bel, anal və quyruq üzgəclərinin kənarları tünd rəngdədir və quyruq üzgəcinin hər bir lobunun xarici kənarı ağdır. Cavan balıqlar üstdən mavi, altdan isə gümüşü rəngdədir. Halfmoon balığının maksimum uzunluğu 48 santimetr (19 düym) qeydə alınıb. Quyruq üzgəcinin forması aypara formasına bənzədiyi üçün bu adı almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Macruronus novaezelandiae

**Macruronus novaezelandiae** — Merlucciidae fəsiləsinə aid olan bir balıq növü.

## Ekologiya
Bu balıq cənubi Avstraliya və Yeni Zelandiya ətrafında, həmçinin Cənubi Amerikanın həm Atlantik, həm də Sakit okean sahillərində Perudan Braziliyaya qədər olan ərazilərdə 10 ilə 1000 metr dərinlikdə tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Giyom Tirel

**Qiyom Tirel** (Tayevan adı ilə tanınır) — Guillaume Tireli (Tailevent), təxminən 1310-1395-ci illərdə yaşamış, Fransa kral sarayında Valua sülaləsinin ilk hakimiyyəti dövründə və yüz illik müharibə zamanı işləmiş aşpaz.

## Həyatı
Qiyom Tirel (Tayevan) əslən Normandiyanın Tursville-sur-Pont-Odem kommunasındandır. O, 1340-cı ildə siqaret kimi yuvarlanan nazik xəmirdən hazırladığı piroqu doğma şəhərinin şərəfinə “Pont Odem Mirlitonu” adlandırmışdır.  . 

Karyerasına kraliça Janna d'Evrenin sarayında kiçik aşpaz kimi başlamışdır. 1326-cı ildən kral VI Filipin baş aşpazı olmuşdur.
1347-ci ildə dofin Viyenskinin süvarisi, 1349-cu ildə isə onun baş aşpazı olmuşdur. 1355-ci ildə Normandiya hersoqunun çavuşu, 1359-cu ildə onun aşpazı olmuşdur. 1361-ci ildə isə kralın parlament icraçısı olmuşdur. 1368-ci ildə V Karl Normandiyanın hersoqu olandan sonra ona xidmət etməyə başlamışdır. 1381-ci ildən o, VI Karla xidmət etməyə başlamışdır. 
Tayevan kulinariya tarixində ilk peşəkar aşpazlardan biri hesab olunur. O, 1395-ci ildə təxminən 80 yaşında vəfat etmişdir. Onun məzar daşı Église Saint-Léger de Saint-Germain-en-Laye kilsəsində qorunur. Daşın üzərində o, zireh geymiş, əlində üç yemək qazanı və bir qalxan tutaraq təsvir olunmuşdur.

## Mirası
Qiyom Tirel (Tayevan) bişirmə və kulinariya sahəsində ilk peşəkar kitabının müəllifidir. Onun “Le Viandier” kitabı sayəsində Fransa qastronomik ənənələrinin əsası qoyulmuşdur. Kitab üç hissədən ibarətdir: Birinci - yeməyi süfrəyə təqdim etməyin düzgün yolunu göstərir. İkinci: - yeməklərdə ədviyyatlardan istifadə etməyin qaydasını öyrədir. Üçüncü: - yemək hazırlayarkən ət və balığın souslardan ayrılmasının vacibliyini vurğulayır. Bu kitab ondan sonra yazılanlara çox böyük təsir göstərmişdir. “Le Viandier” Şimali Fransanın orta əsrlər mətbəxini geniş araşdıran tədqiqatçılar üçün vacib mənbə hesab olunur. VI Filipin hakimiyyəti dövründə Tayevan Fransanın cənubunda istehsal olunan və Burqundiyadan gətirilən tünd qırmızı şərabı krala sevdirməyə nail ola bilmişdir..  

“Le Viandier” nəşrləri ABŞ-ın Konqres Kitabxanasında və digər şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Viandier of Taillevent: An Edition of All Extant Manuscripts*, University of Ottawa Press 1988 ISBN 0-7766-0174-1
* *Le Viandier de Guillaume Tirel dit Taillevent*, le Baron Jérôme Pichon et Georges Vicaire, Paris 1892 (reprint by Slatkine Reprints, Genève, 1967)
Türkiyədə prezident seçkiləri (1946)

**1946-cı il Türkiyə prezident seçkiləri** — 1946-cı il avqustun 5-də Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilən Türkiyə prezident seçkiləri. TBMM-nin VIII-ci dönəm üzvlərinin seçilməsindən dərhal sonra qanunvericiliyə uyğun olaraq keçirilən seçkilərdə 465 deputatdan 451-i iştirak etmişdir. İlk dəfə birdən çox namizədin yarışdığı seçkilərdə prezident İsmət İnönü ilk turda 388 səs toplayaraq yenidən qalib gəldi.

## Seçkilər

## Həmçinin bax
* Türkiyədə Prezident seçkiləri
* Türkiyə Prezidenti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Le Viandier

**"Le Viandier"** (, "viande" — "ət" deməkdir); digər adı **"Le Viandier de Taillevent"** (Tirelin Viandiesi) — orta əsrlərə aid yemək reseptləri toplusu.

**"Liber de Coquina"** və **"Forme of Cury"** ilə yanaşı erkən orta əsrlərə aid ən məşhur kulinariya kitablarından biridir. Bundan başqa, bu kitabda ilk dəfə antremelərin (*desertdən əvvəl əsas yeməklər arasında təqdim edilən ara yemək və ya desertin özü mənasında başa düşülür*) ətraflı izahı verilib.

## Kitabın müəllifi
Kitabın müəllifi V Karl və VI Karlın sarayında baş aşpaz işləmiş Qiyom Tirel olduğu güman edilir, lakin o da məlumdur ki, reseptlərin ilk versiyası onun doğulmasından 10 il əvvəl, təxminən 1300-cü ildə yazılmışdır. Orijinal reseptlərin müəllifi məlum deyil, bu da orta əsrlər və erkən müasir dövrlərə aid kulinariya kitabları üçün adi hal hesab olunur, çünki o dövrdə əlyazmaların üzü köçürülür, yeni mətnlərlə zənginləşdirilərək digər müəlliflərin əsərləri kimi təqdim olunurdu.

## Əlyazmalar
"Le Viandier"in cəmi dörd nüsxəsi günümüzə qədər gəlib çatmışdır..
Ən qədim əlyazma XIII əsrin sonu – XIV əsrin əvvəllərində yazılmışdır. Həmin əlyazma Cantonales du Valais Arxivində (Sion, İsveçrənin Vale kantonu) aşkar edilmişdir və 1950-ci illərə qədər demək olar ki, diqqətdən kənarda qalmışdır. Bu əlyazmalarda 130-a yaxın resept yer alıb. Əlyazmaların həm ilkin, həm sonrakı dövrə aid olan nüsxələri bir-birindən fərqlənir, belə ki, bəzi mətnlər qorunub saxlanılsa da, bəziləri itirilib.. Məhz bu əlyazma Tirelin müəllifliyini şübhə altına alır, lakin kitabın başlanğıcı yoxdur, ona görə əsərin əvvəlki adı və müəllifi məlum deyil.
İkinci əlyazma Parisdə Fransa Milli Kitabxanasında saxlanılır və XIV əsrə aid edilir..
Üçüncü əlyazma XV əsrin əvvəllərinə aid edilir və Vatikan Apostol Kitabxanasında saxlanılır.
Dördüncü əlyazma isə Parisdəki Mazarini Kitabxanasında saxlanılır və XV əsrə aid edilir.
Kitabın beşinci əlyazması da olub. O, XV əsrə aid edilərək Fransanın Sen-Lod şəhərində la Manş arxivində saxlanılırdı. Bu haqda Pişon (Jérôme Pichon) və Vikeranın (Georges Vicaire) 1892-ci ildə yazdıqları monoqrafiyada qeyd edilmişdir. Təssüf ki, bu əlyazma 1944-cü ilin 6 iyun tarixində Müttəfiq qoşunların hava qüvvələrinin Normandiyaya enişi zamanı yanğında məhv olmuşdur.. 

## Çap nəşri
"Le Viandier"in çap versiyası təxminən 1486-cı ilə aiddir. Kitabın başlıq səhifəsində nə nəşr ili, nə də nəşr yeri göstərilmişdir, lakin şübhəsiz, kitab Parisdə nəşr olunmuşdur. Köhnə əlyazmalarla müqayisədə bu kitabda əlavə olaraq 142 resept yer alıb.. 1486–1615-ci illər ərzində "Le Viandier" iyirmi dörd dəfə nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Məhəmməd Kazımi

**Məhəmməd Kazimi** ( ) — İranlı kəşfiyyat zabiti və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun briqada generalı idi. O, 2022-ci ildən 2025-ci ildə İsrailin İrana zərbələri zamanı öldürüldüyü zamana qədər SEPAH-ın kəşfiyyat təşkilatının komandiri vəzifəsində işləmişdir.

## Bioqrafiya

1961-ci il iyul ayının 11-də anadan olmuşdur.

Kazimi İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Kəşfiyyatın Müdafiəsi Təşkilatına — əks-kəşfiyyat agentliyinə rəhbərlik etmiş və ən azı 2013-cü ildən bu vəzifəni tutmuşdur.

2022-ci ilin iyun ayında o, Hüseyn Taibi əvəz edərək SEPAH-ın kəşfiyyat rəhbəri təyin edilmişdir. Hərbi rütbəsi — briqada generalı idi.

Spreading Justice adlı məlumat bazasının verdiyi məlumata görə, Kazimi kəşfiyyatın rəhbəri olaraq, müxtəlif millətlərdən, dinlərdən, cinsi oriyentasiyalardan, peşələrdən və siyasi baxışlardan olan İran vətəndaşlarına qarşı insan hüquqlarının pozulmasına görə birbaşa məsuliyyət daşıyırdı.

2024-cü ilin oktyabr ayında Birləşmiş Krallıq tərəfindən digər İran hökumət rəsmilərinə də tətbiq edilmiş sanksiyalara məruz qalmışdır.

### Ölümü

Kazimi və onun müavini Həsən Muhəqqəq 2025-ci il iyun ayının 15-də İsrailin İrana endirdiyi hava zərbələri zamanı öldürülmüşdürlər. Onun ölümünü İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu elan etmiş, daha sonra isə məlumatı İranın Tasnim informasiya agentliyi də təsdiqləmişdir. Bundan əvvəl İran mediası Kazimi və Muhəqqəqin SEPAH-ın Tehrandakı kəşfiyyat təşkilatının binasına endirilmiş aviazərbə nəticəsində dağıntılar altında qaldığını xəbər vermişdi.

## İstinadlar
Mirzə Ətaullah İsfahani

**Mirzə Ətaullah İsfahani** () Səfəvilər dövlətinin əvvəllərində yüksək vəzifə tutmuş fars mənşəli dövlət xadimi. O, Təbriz bəylərbəyiliyi, Gəncə-Qarabağ bəylərbəyiliyi və Şirvanda vəzir olmuşdur.

## Həyatı
İsfahanın Xuzani ailəsindən olan Ətaullah mənbələrrdə ilk dəfə 1524-cü ildə xatırlanır. Həmin il yeni taxta çıxmış şah I Təhmasib (1524–1576) onu Şirvanşah II Xəlilullahın sarayına fərman və şərəf libası aparmaqla vəzifələndirmişdi. Xəlilullah həmin dövrdə Səfəvilərə tabe olan Şirvanda hökmranlıq edirdi. Ətaullah daha sonra Təbriz bəylərbəyiliyi, Gəncə-Qarabağ bəylərbəyiliyi və Şirvanda vəzir kimi xidmət etmişdir. 1548-ci ildə həmşəhərlisi Mirzə Salman Cəbəriyə şah Təhmasibin xidmətinə daxil olmaqda yardım etmişdir.

1555-ci ildə şah Təhmasib paytaxtı Təbrizdən Qəzvinə köçürsə də, Ətaullah buna baxmayaraq Təbrizdə qalmağa üstünlük vermişdi. 1558-ci ildə isə Osmanlı şahzadəsi Şahzadə Bəyazidi İrəvandan Qəzvindəki şah sarayına müşayiət etmişdir. Səfəvi saray tarixçisi İskəndər bəy Münşinin yazdığına görə, Ətaullahın idarəçilik fəaliyyəti o qədər nüfuzlu olmuşdur ki, “onların tətbiq etdiyi inzibati üsullar hələ də həmin vilayətlərdə qayda və nümunə olaraq qalır”.

Ətaullah 1560-cı illərin əvvəlində vəfat etmişdir. Onun vəfatı münasibətilə şair Əbdi bəy Şirazi ona ithafən şeir yazmışdır. Onun oğlu Mirzə Əhməd Xuzani də dövlət xidmətində çalışmış, nəvəsi Mirzə Şah Vəli İsfahani isə 1587-ci ildə qısa müddətə Səfəvi dövlətinin baş vəziri olmuşdur.

## Mənbələr

## İstinadlar
Məhəmməd Məsum İsfahani

**Məhəmməd Məsum İsfahani** (; –) — Səfəvilər dövründə yaşamış siyasi xadim və tarixçi. O, Şah Səfinin (1629-1642) hakimiyyəti dövründə qələmə aldığı *Xülasət əs-siyər* adlı tarixi salnaməsi ilə tanınır.

## Həyatı
Məhəmməd Məsumun doğum və ölüm tarixləri dəqiq məlum deyil. Mövcud məlumatlar onun 1590-cı illərin sonlarında anadan olduğunu göstərir. İranşünas alim Kiyumərs Qərəqlu onun doğum tarixini  olaraq göstərir. İsfahan şəhərində anadan olmuşdur. O, torpaq sahibi və dövlət işlərində çalışan bir ailəyə mənsub idi. Bu ailə Şah I İsmayılın (1501-1524) dövründə doqquz il sədrəzəm vəzifəsində işləmiş Mirzə Şah Hüseynin (ö. 1523) nəslindən və qohumlarından ibarət idi. Məhəmməd Məsum İsfahaninin atası Xacə Əli-Şah olmuşdur. Məhəmməd Məsum əvvəlcə atası Əli-Şahın yanında katiblik sənətində təcrübə toplamışdır. Gənc yaşlarında o, fars və ərəb dillərində yazılmış böyük salnamələr və rəvayət xarakterli mənbələrin oxunmasına böyük maraq göstərmişdir. Məhəmməd Məsum ilk dəfə Səfəvi sarayına 30 yaşında daxil olmuşdur.

Məhəmməd Məsum Gəncədə, Şah II Abbasın (1642-1666) hakimiyyətinin ilk illərində vəfat etmişdir. Qərəqlunun verdiyi məlumata görə, onun vəfat tarixi təqribən -ci ilə təsadüf edir.

## Xülasət əs-siyər əsəri
XVI–XVII əsrlər fars tarixşünaslığına aid olan əsərlər sırasında Məhəmməd Məsum ibn Xocəgi İsfahaninin az tanınan “Xülasət əs-siyər” (“Tərcümeyi-halların xülasəsi”) adlı əsəri də yer alır. Bu əsər Şah I Abbasın varisi – I Səfinin (1629–1642) hakimiyyətinə həsr olunmuşdur. Bu əsər hazırkı dövrə qədər I Səfinin bütün hakimiyyət illərini tam şəkildə əhatə edən və məhz onun sifarişi ilə tərtib olunmuş yeganə tanınmış mənbədir.

Əsərdə Səfəvi dövlətinin tarixində dönüş nöqtəsi təşkil edən bir mərhələdən bəhs edilir və həmin mərhələdə dövlətin gücünün zəifləməsinin ilk nəzərəçarpacaq əlamətləri əks olunur. Bu əsərin dəyərini artıran daha bir mühüm cəhət ondan ibarətdir ki, müəllif – I Səfinin saray tarixçisi – təsvir olunan hadisələrin həm şahidi, həm də iştirakçısı olmuşdur. Onun verdiyi məlumatlar həm orijinallığı, həm də etibarlılığı ilə seçilir.

Məhəmməd Məsum bu əsərində I Səfinin daxili və xarici siyasətini dərk etmək baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edən bir sıra tarixi hadisələri qeydə almağa nail olmuşdur. O, XVII əsrin 30-cu illərində Səfəvi dövlətində artıq özünü büruzə verməyə başlayan durğunluğun əlamətlərini də əks etdirə bilmişdir.

Məhəmməd Məsuma aid olan “Xülasət əs-siyər” əsəri XIX əsrin ortalarında B.A. Dorn tərəfindən Şərqşünaslara məlum edilmişdir. B.A. Dorn əsəri ilk dəfə Sankt-Peterburqda (indiki Rusiya Elmlər Akademiyasının Şərq Əlyazmaları İnstitutunda saxlanılan əlyazma) nəşr etmiş və onu “Əsərlərin xülasəsi” adlandırmışdı. Əsərin digər bir nüsxəsi isə M.Ə.Səidov tərəfindən Leypsiqdə (Almaniya) aşkar edilmişdir.

## İstinadlar
Türkiyədə prezident seçkiləri (1950)

**1950-ci il Türkiyə prezident seçkiləri** — 22 may 1950-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilmişdir. Bu, hakim Cümhuriyyət Xalq Partiyasından başqa digər partiyaların namizədlərinin qəbulu ilk seçki idir. TBMM-nin IX-cu dönəm üzvlərinin seçilməsindən dərhal sonra qanunvericiliyə uyğun olaraq keçirilən seçkilərdə 487 deputatdan 453-ü iştirak etmişdir. Demokrat Partiyasının sədri Cəlal Bayar ilk turda 387 səslə prezident seçildi. Prezident və CHP sədri İsmət İnönü 66 səs toplayaraq seçkiləri uduzdu. 1950-ci ildə Türkiyədə ümumi Prezident seçkiləri keçirildi.

## Seçkilər

## Həmçinin bax
* Türkiyədə Prezident seçkiləri
* Türkiyə Prezidenti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tasnim News Agency

**Tasnim Xəbər Agentliyi** () — İranda yerləşən xəbər agentliyi. Agentlik 11 noyabr 2012-ci ildə yaradılmış və digər sahələrlə yanaşı, müxtəlif siyasi, sosial, iqtisadi və beynəlxalq məsələlər ilə əlaqədar olan xəbərlər verir. Mərkəzi ofisi Tehran şəhərində yerləşir.

Tasnim Xəbər Agentliyi altı dildə fəaliyyət göstərir: fars, ingilis, ərəb, türk, urdu və ivrit.

Tasnim Xəbər Agentliyinin İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ilə sıx əlaqələri mövcuddur.

2018-ci ilin əvvəlinə qədər agentliyin fotoqrafları tərəfindən çəkilmiş 15 000-dən çox pulsuz fotoşəkil Wikimedia Commonsa yüklənmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Türkiyədə prezident seçkiləri (1954)

**1954-cü il Türkiyə prezident seçkiləri** — 14 may 1954-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilən prezident seçkiləri. TBMM-nin 10-cu dövr üzvləri seçildikdən dərhal sonra qanunvericiliyə uyğun olaraq keçirilən seçkilərdə 541 deputatdan 513-ü iştirak etmişdir. Hazırkı prezident Cəlal Bayar ilk turda 486 səslə yenidən prezident seçildi.

## Seçkilər

## Həmçinin bax
* Türkiyə Prezidentləri
* Türkiyədə Prezident seçkiləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Allahqulu Hacıyev

**Hacıyev Allahqulu Namaz oğlu** () – Sosialist Əmək Qəhrəmanı.

## Həyatı
1899-cu ildə Cavad qəzasının Tatalılar kəndində anadan olub. 1932-ci ildən Beyləqan rayonunda çoban, ferma müdiri, baş çoban işləmişdir.

1948-ci ildə qoyunçuluq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olduğuna görə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

1985-ci ildə Jdanov rayonunun (indiki Beyləqan) Tatalılar kəndində vəfat edib.

## İstinadlar
Şö dili

** Şö dili** — Myanma (keçmiş Birma) və Banqladeş ərazisində danışılan Kuki-Çin dilləri ailəsinə mənsub bir dil. Bu dil bəzi hallarda ayrıca dil kimi qəbul olunsa da, bir çox mənbələr onu Kuki-Çin dillərinin dialekt klasteri kimi də qiymətləndirir. Şo dili üçün ilk yazılı əlifba 1842-ci ildə missioner Lyman Stilson tərəfindən hazırlanmışdır. Bu əlifba əsasən latın qrafikasına əsaslanır və dini təbliğat məqsədilə istifadə edilmişdir.

## Coğrafi yayılma arealları
Çinbon (Uppu) Myanmanın aşağıdakı qəsəbələrində danışılır.
* Çin Ştatı: Kanpetlet və Paletva rayonları
* Maqvey Regionu: Sav və Sidoktaya rayonları
* Rakxayn Ştatı: Minbya rayonu
Aşo dili Myanmanın Ayeyarvadi Regionu, Baqo Regionu, Maqvey Regionu və Rakxayn Ştatında danışılır.

Şo dili əsasən şifahi ünsiyyətdə istifadə olunur. Rəsmi statusa malik deyil və təhsil, kütləvi informasiya vasitələri və inzibati idarəçilikdə istifadəsi məhduddur. Lakin bəzi bölgələrdə yerli icmalar arasında mədəni irsin qorunması məqsədilə istifadə olunur.
## Həmçinin bax
* Myanma dilləri
* Anu-Hkonso dili
## İstinadlar
Devid Vaynlend

**Devid Vaynlend** (**Uaynlend**) () — 2012-ci il Fizika üzrə Nobel Mükafatına (Serj Aroş ilə bərabər) "İndividual kvant sistemlərini ölçməyə və idarə etməyə imkan verən eksperimental texnologiyalarına görə" layiq görülmüş amerikalı fizik.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvüdür (1992-ci ildən)

## Həyat yolu

Devid Vaynlend 24 fevral 1944-cü ildə Viskonsin ştatının Miluoki şəhərində anadan olmuşdur. 1961-ci ildə Kaliforniya ştatının Sakramento şəhərində Ensin Liseyini bitirmişdir. O, 1965-ci ildə Berkli Kaliforniya Universitetində bakalavr dərəcəsi və 1970-ci ildə Harvard Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır.

2012-ci ildə Serj Aroş ilə bərabər "İndividual kvant sistemlərinin ölçülməsinə və manipulyasiyasına imkan yaradan eksperimental metodlarına görə" Fizika üzrə Nobel mükafatı almışdır.

Devid Vaynlend Amerika Fizika Cəmiyyətinin və Amerika Optik Cəmiyyətinin üzvüdür.

## İstinadlar
Əli Şadmani

**Əli Şadmani** () — İran Silahlı Qüvvələrinin "Hatam-al-Anbiya" mərkəzi qərargahının rəisi, SEPAH generalı.

## Həyatı
17 iyun 2025-ci ildə İsrailin hava hücumları nəticəsində öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Çevik biznes intellekti

**Çevik biznes intellekti** (, qısaca **Çevik Bİ**) — sürətli və iterativ yanaşmaya əsaslanan, biznes qərarlarının qəbulunu sürətləndirmək üçün istifadə olunan biznes intellekti (Bİ) metodologiyası. Çevik Bİ ənənəvi Bİ metodlarından fərqli olaraq, dəyişkən biznes ehtiyaclarına daha tez uyğunlaşmaq, istifadəçilərin analitik tələblərinə çevik cavab vermək və nəticələri daha tez təqdim etmək məqsədi daşıyır.

## Xüsusiyyətləri
Çevik biznes intellekti aşağıdakı əsas xüsusiyyətlərlə seçilir:
* iterativ inkişaf  — analitik sistemlər kiçik mərhələlərlə yaradılır və daim təkmilləşdirilir.
* istifadəçi mərkəzli yanaşma  — son istifadəçilərlə sıx əməkdaşlıq olunur, onların ehtiyaclarına əsasən analitik göstəricilər dəyişdirilir.
* tez çatdırılma  — ənənəvi BI layihələrinə nisbətən daha qısa müddətdə ilkin nəticələr əldə olunur.
* əlavə dəyər yönümlülük — məlumatların analizi nəticəsində praktiki qərarların qəbuluna dəstək verir.

## Ənənəvi Bİ ilə fərqləri

## Həmçinin bax
* Biznes intellekti
* Çevik metodologiya
* Məlumat analitikası

## İstinadlar
Ümumdünya səhiyyə günləri

**Ümumdünya səhiyyə günləri** — tibb və ictimai sağlamlıqla bağlı beynəlxalq gün və həftələr. Bu günlərin bir çoxu Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadi və Sosial Şurası və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən təsis edilmişdir. Ümumdünya səhiyyə günlərinin qeyd olunmasında məqsəd geniş yayılmış müəyyən tibbi mövzulara və xəstəliklərə diqqəti çəkmək, problemin həllinə yönəlmiş addımların atılmasına təşviqdən ibarətdir.

## Siyahı
Aşağıda təqvim üzrə ümumdünya səhiyyə günlərinin adları verilmişdir:

### Yanvar
30 yanvar ― Ümumdünya Unudulmuş Tropik Xəstəliklərlə Mübarizə Günü

Yanvar ayının sonuncu bazar günü ― Ümumdünya Cüzam Xəstələrinə Yardım Günü

### Fevral
4 fevral ― Ümumdünya Xərçənglə Mübarizə Günü

15 fevral ― Beynəlxalq Uşaq Xərçəng Xəstəlikləri ilə Mübarizə Günü

### Mart
3 mart ― Ümumdünya Doğuş Qüsurları Günü

22 mart ― Ümumdünya Su Günü

24 mart ― Ümumdünya Vərəmlə Mübarizə Günü

Mart ayının 2-ci cümə axşamı ― Ümumdünya Böyrək Günü

### Aprel
7 aprel ― Ümumdünya Sağlamlıq Günü

14 aprel ― Ümumdünya Şaqas Xəstəliyi ilə Mübarizə Günü

25 aprel ― Ümumdünya Malyariya ilə Mübarizə Günü

28 aprel ― Ümumdünya Əməyin Mühafizəsi Günü

24–30 aprel ― Ümumdünya İmmunlaşdırma Həftəsi

### May
6–10 may ― Karib Ağcaqanadları Maarifləndirmə Həftəsi

12 may ― Beynəlxalq Tibb Bacıları/Qardaşları Günü

17 may ― Ümumdünya Arterial Hipertoniya ilə Mübarizə Günü

18 may ― Qadın Sağlamlığı üçün Beynəlxalq Aktivlik Günü

31 may ― Ümumdünya Tütünlə Mübarizə Günü

May ayının 3-cü həftəsi ― Ümumdünya Duz Maarifləndirmə Həftəsi

### İyun
5 iyun ― Ümumdünya Ətraf Mühit Günü

14 iyun ― Ümumdünya Qan Donoru Günü

### İyul
25 iyul ― Ümumdünya Suda Boğulmaların Qarşısının Alınması Günü

28 iyul ― Ümumdünya Hepatitlə Mübarizə Günü

### Avqust
1–7 avqust ― Ümumdünya Ana Südü ilə Qidalanma Həftəsi

9 avqust ― Beynəlxalq Yerli Xalqlar Günü

### Sentyabr
10 sentyabr ― Ümumdünya İntiharın Qarşısının Alınması Günü

17 sentyabr ― Ümumdünya Pasiyent Təhlükəsizliyi Günü

28 sentyabr ― Ümumdünya Quduzluq Xəstəliyi ilə Mübarizə Günü

29 sentyabr ― Ümumdünya Ürək Günü

### Oktyabr
1 oktyabr ― Beynəlxalq Ahıllar Günü

10 oktyabr ― Ümumdünya Psixi Sağlamlıq Günü

16 oktyabr ― Ümumdünya Qida Günü

24 oktyabr ― Ümumdünya Poliomielitlə Mübarizə Günü

Oktyabr ayının 2-ci cümə axşamı ― Ümumdünya Görmə Günü

### Noyabr
8 noyabr ― Beynəlxalq Radiologiya Günü

14 noyabr ― Ümumdünya Diabetlə Mübarizə Günü

17 noyabr ― Uşaqlıq Boynu Xərçəngi ilə Mübarizə Günü

25 noyabr ― Qadın Zorakılığına Qarşı Beynəlxalq Mübarizə Günü

18–24 noyabr ― Ümumdünya Antibiotiklərlə bağlı Maarifləndirmə Həftəsi

Noyabr ayının 3-cü bazar günü ― Ümumdünya yol qəza qurbanlarının anım günü

### Dekabr
1 dekabr ― Ümumdünya QİÇS-lə Mübarizə Günü

3 dekabr ― Beynəlxalq Əlillər Günü

12 dekabr ― Universal Tibbi Təminat Günü

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Türkiyədə prezident seçkiləri (1957)

**1957-ci il Türkiyə prezident seçkiləri** — 1 noyabr 1957-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilən prezident seçkiləri. TBMM-nin 11-ci dönəminin üzvləri seçildikdən sonra qanunvericiliyə uyğun olaraq keçirilən seçkilərdə 610 millət vəkilindən 413-ü iştirak edib. Prezident Cəlal Bayar ilk turda yenidən prezident seçildi. Həmin il 1957-ci ildə Türkiyədə ümumi seçkilər keçirildi.

## Seçkilər

## Həmçinin bax
* Türkiyə Prezidenti
* Türkiyədə Prezident seçkiləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər