open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kumşak çayı

**Kumşak çayı** — Rusiya Federasiyasının Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Kumşak çayı Don çayının sağ qolunu təşkil edir. Çayın uzunluğu 121&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi isə 759&nbsp;km² təşkil edir. Çay olduqca dayaz axara malikdir. Bu səbəbdən bəzi illərdə tamamən quruya bilir. Çay üzərində balıqların ovlanması məqsədi ilə kiçik su tutarları hazırlamışlar. Mənbəyinin hündürlüyü 165 metr, mənsəbinin hündürlüyü isə 12 metrdir.

## Axını
Çay öz başlanğıcını Bıstraya və Şimla suayrıcılarından götürür. Mənsəbi inzibati baxımından Rusiya Federasiyası, Rostov vilayəti, Morozovski rayonu. Tabunnı qəsəbəsinin şimal-qərbindən başlayır. İlk əvvəl cənub-şərqə istiqamətlənir. Jeleznadorojnı xutoru yaxınlığında cənuba doğru istiqamətlənir. Cosenki qəsəbəsinə qədər cənub istiqamətini tutsa da buradan cənub-şərqə yönəlir. Simlyansk şəhərinin cənubunda Don çayına tökülür.  
Rostov vilayətinin Morozovo və Simlyansk rayonları ərazisindən axır. Jeleznadorojı xutirundan Velikanovo qəsəbəsinə qədər  iki rayonun təbii sərhəddini təşkil edir. Çay simmertrin vadiyə sahibdir. Bütün axar boyu sahilləri lillidir. Əsasənnqar suları ilə qidalanır yaz ayları suyu artır. Yayda isə olduqca dayazlaşır bəzən isə tamamən quruyur.
## Hövzəsi
* **Kumşak**
** Qolaya axarı — (sağ)
** İsaeva axarı — (sol)
** Qluxaya axarı — (sağ)
** Semyonovka axarı — (sol)
*** Kondratova axarı — (sağ)

## Yaşayış məntəqələri
* Znamenka qəsəbəsi.
* Maromonov xutoru.
* Jeleznadorojnı xutoru.
* Çerkovskaya stanisası.
* Markinskaya stanisası.
* Velikanov.
* Parşikov xutoru.
* Kumşaskaya.
* Dubrovnı qəsəbəsi.
* Sosenki qəsəbəsi.
* Krasnoyarskaya.
* Şimlyansk şəhəri.

## Ədəbiyyat
# «*Природа Ростовской области*» — К. З. Яцута, глава Притоки Дона

## İstinadlar
Əmtə çayı

**Əmtə çayı** — Rusiya Federasiyasının Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Əmtə çayı Don çayının hövzəsinə daxil olan Curyuk-Sal çayının sağ qolunu təşkil edir. Çayın uzunluğu 39&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi isə 570&nbsp;km² təşkil edir. Çayın mailliliyi 1.4 m/km təşkil edir. Çay üzərində balıqların ovlanması məqsədi ilə kiçik su tutarları hazırlamışlar. Mənbəyinin hündürlüyü 110 metr, mənsəbinin hündürlüyü isə 56 metrdir.
Çay sistemi: **Əmtə** → Curak-Sal → Sal → Don.
## Adı
Rostov vilayətində Böyük Əmtə adlı axar vardır. Bu axar Malaya Kuberle çayının sol qolunu təşkil edir

«Rostov vilayətinin təbiəti» adlə dərgidə 1940-ci ildə Yamta çayı olaraq adlandırılır.

Böyük ehtimal ki, çayın adı  sözündən əmələ gəmişdir. Mənası canlıdır

## Axarı
Çay başlanğıcını Erqeniya ərazisindən götürür. İki axarın birləşmədindən meydana gəlir:Oboroçnaya və Obruşina. Bütün axarı boyunca qərb-şimal-qərb istiqamətində axır. Aşağı axarlarda iri yaşayış məntəqəsi olan Zavetnoedən axır. Sal çayına sol istiqamətdən tökülür. Mənsəbinə yaxın ərazidəFrunze xutoru yerləşir.

Çay Rostov vilayətinin Zavetinski rayonu ərazisindən axır.

## Hövzəsi
Praktiki olaraq Əmtə çayının bürün hövzəsi Rostov vilayətinin Zavetinski rayonu ərazisində yerləşir. Az bir qismi isə Kalmıkiya ərazisində yerləşir.

* **Əmtə**
** Oboroçnaya axarı (Obroçnaya) — (sol)
** Obruşina axarı — (sağ)
** Bakşin-Sala — (sağ)
*** Dunda axarı — (sağ)
** Rassıpnaya axarı — (sol)
** Qusarka — (sağ)
** Ternovaya axarı — (sağ)
** Anxara axarı — (sağ)
** Babina axarı — (sağ)

## Yaşayış məntəqələri
* Andreev xutoru.
* Kiçkino kəndi.
* Zavetnoe kəndi.

## Mənbə
* Река Амта — данные государственного водного реестра
## İstinadlar
Pyer Bul

**Pyer Bul** — fransız yazıçısı. 

## Həyatı
İxtisasca mühəndis olmuşdur. 1936–41-ci illərdə Cənub-Şərqi Asiya ölkələrində yaşamışdır. İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur; 1943-cü ildə əsir düşmüş,1944-cü ildə əsirlikdən qaçmışdır; 1947-ci ildən Parisdə yaşamışdır. Asiyada qazandığı həyat təcrübəsi “Kvay çayı üzərində körpü”(1952; 1957 ildə rej. D. Lin tərəfindən ekranlaşdırılmışdır) romanında, “Kvay çayının mənbəyində” (1966) avtobioqrafiyasında və s. əksini tapmışdır. Ən məşhur əsəri “Meymunlar planeti” (1963; bir neçə dəfə, o cümlədən 2001 ildə T. Breton tərəfindən ekranlaşdırılmışdır) romanıdır. Paradoks məntiqi əsasında qurulmuş “Absurd haqqında hekayələr”in (1953); E. Po tərzində “Cəllad” (1954) psixoloji detektivinin “İdrak oyunları” (1971) futuristik antiutopiyanın müəllifidir. Fəxri legion ordeni ilə təltif olunmuşdur (1945).  

## Romanları
* *William Conrad* 
* *Le sacrilège malais* 
* *Le Pont de la rivière Kwaï* (1952; tr. 1954 as *Kvay çayı üzərində körpü,* Xan Fildinq)
* *Le Bourreau* (1954; tr. 1961 Xan Fieldinq, *Cəllad*)
* *L'épreuve des hommes blancs* (1955; tr.  1957 *İmtahan*, Xan Fildinq; *Ağ insanların imtahanları* kimi də adlandırılmışdır.)
* *La face* (1956; tr.1956 *Xilaskar Sima,*  Xan Fildinq; *Qəhrəmanın Siması* kimi də adlandırılmışdır.)
* *Les voies du salut* (1958; tr.1958 *Dəmir pulun digər üzü,* Riçard Hovard)
* *Un métier de seigneur* (1960; tr.  1960  *Peşəkarın Romanı*  Xan Fildinq; *Roman Səbəbi* də adlandırılmışdı.)
* *La planète des singes* (1963; tr.1964 *Meymun Planet* Xan Fildinq; daha sonralar *Meymunların Planeti* adlandırıldı)
* *Le jardin de Kanashima* (1964; tr.  1965 *Ayın bağları*,  Xan Fildinq)
* *Le Photographe* (1967; tr.  1967  *Fotoqrafçı,* Xan Fildinq)
* *Les Jeux de l'esprit* (1971; tr. 1973 *Ümidsiz oyunlar,* Patrisia Volf)
* *Les Oreilles de jungle* (1972; tr. 1972 *Cəngəlliyin qulaqları* Maykl Dobri və Linda Kol) - Şimali Vyetnamlı bir komandirin gözündə Vyetnam müharibəsi
* *Les Vertus de l'enfer* (1974; tr.  1974 as *The Virtues of Hell* by Patricia Wolf)
* *Le Bon Léviathan* (1978; tr. 1978 as *The Good Leviathan* by Margaret Giovanelli)
* *Les Coulisses du Ciel* (1979; tr. in 1985 *Cənnətdə Maneələr,* Patrisia Volf)
* *L'Énergie du désespoir* (1981)
* *Miroitements* (1982; tr. 1986 Patrisia Volf tərəfindən, *Günəşin aynaları*)
* *La Baleine des Malouines* (1983; tr. 1984-cü ildə Patricia Volf tərəfindən, : *Viktoriya keçidinin balinaları*)
* *Pour l'amour de l'art* (1985)
* *Le Professeur Mortimer* (1988)
* *Le Malheur des uns...* (1990)
* *A nous deux, Satan!* (1992)
* *L'Archéologue et le mystère de Néfertiti* (2005; ölümündən sonra)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pierre Boulle at the Internet Speculative Fiction Database

* Pierre Boulle at the Internet Movie Database
Antiseptika

**Antiseptika** (anti… + yun. σηπτιχός – irinli) – yarada, pataloji ocaqda və tam orqanizmdə mikrobların məhv edilməsi üçün tədbirlər kompleksi. Hələ qədim dövrlərdə həkimlər yaranı zərərsizləşdirmək üçün közərmiş dəmirdən, qaynar yağdan istifadə etmişlər. Antiseptikanın elmi əsası L. Pasterin əsərlərində qoyulmuşdur. C. Lister yaranın irinləməsini izah etmiş və antiseptika üsulunu təklif etmişdir (1867). Antiseptika aseptika ilə birlikdə müasir cərrahiyyənin əsasını təşkil edir. Antiseptikanın mexaniki, fiziki, kimyəvi, bioloji və qarışıq növləri var. Yarada mikrobların miqdarını azaltmaq, onların həyat fəaliyyəti üçün əlverişsiz şərait yaratmaq üçün yaranın cərrahi işlənməsi – yad cisimlərin, ölmüş və infeksiyalaşmış toxumaların mexaniki təmizlənməsi, şişkinlik və ciblərin açılması, yuyulması və s. tədbirlər yara infeksiyalarının müalicəsində mühüm rol oynayır. Fiziki antiseptikada yara sekretini soran hiqroskopik sarğılar, yara ifrazatını sarğıya çəkən hipertonik məhlullar, habelə ultrasəs, ultrabənövşəyi şüalar tətbiq edilir. Kimyəvi antiseptika üçün bakterisid və ya bakteriostatik təsirə malik kimyəvi maddələr istifadə olunur. Bioloji antiseptikada bilavasitə mikrob hüceyrəsinə (antibiotiklər), onun toksininə (antitoksinlər), yarada təsir göstərən (proteolitik fermentlər), yaxud makroorqanizmin immunitetini artıran müxtəlif, preparatlar (vaksinlər, immunoqlobulinlər, anatoksinlər) işlədilir. Antimikrob effekti artırmaq üçün müxtəlif antiseptik növlərinin qarışığından istifadə etmək lazımdır.

## Həmçinin bax
* Antiseptiklər

## İstinadlar
Andre Şarl Bul

**Andre Şarl Bul** (11.11.1642,Paris – 28 və ya 29.2.1732, Paris) — fransız mebel ustası. 1672-ci ildən XIV Lüdovikin saray ustası. Luvr, Marli və Versalda dekorativ işlər (qiymətli ağac növlərindən istifadə etməklə divar marketri və s.) görmüşdür.

## Həyatı
Bulun mebel emalatxanasında dörd oğlu: Filipp Bul (1678–1744), Pyer Benua Bul (1680–1741), Andre Şarl Bul (Bul de Süv, 1685–1745; həmçinin heykəltaraş) və Kiçik Şarl Jozef Bul (1688–1754) işləmişdir. Onların yaratdığı mebel nümunələrində rokokoya təkamül edən klasisizm və barokko əlamətləri birləşirdi. Bu mebelləri effektlilik, dekorun zənginliyi, həmçinin düz xətlərin və əyri -xətli naxışların uyarlı gözəlliyi, ornament və inkrustasiyanın dekorativliyi (səthə yapışdırılmış tunc, abnos ağacından, fil sümüyü, sədəf və tısbağa qınından istifadə etməklə düzəldilən marketri) fərqləndirirdi. Əsasən, Luvr da, Klüni Muzeyində (Paris), Versalda, Fontenbloda, Volles kolleksiyasında, Viktoriya və Albert Muzeyində (London), Ermitajda (S.- Peterburq) saxlanılır. "Bul", həmçinin 17-ci əsrin sonu – 18-ci əsrin 1-ci yarısında fransız saray mebeli sənətində üslub idi.

## Muzeylər və sərgilər
Andre Şarl Bulun mebel kolleksiyalarına dünyanın bir çox muzeylərində rast gəlinir:
* Luvr muzeyi, Paris
* Viktoriya və Albert, London
* Qetti muzeyi, Los Anceles
Bundan əlavə, Andre Şarl bulun mebelleri bir sıra fransız saraylarını bəzəyir. 
* Versal
* Vo-le-Vikont
* Şantil
* Şeverni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Boulle's Inlays
* Dossier de l’Art Boulle & Versailles
* Ecole Boulle Paris
* André Charles Boulle (1642–1732) and the Art of his Time, a new Style for Europe
Antipirekitlər

**Antipirekitlər** (anti…+ yun. πυρετός – isti) – qızdırmasalıcı dərman maddələri. Asetilsalisil turşusu (aspirin) və d. salisilatlar, habelə flufenam turşusu, indometasin, voltaren və s. güclü antipiretik effektə malikdir. Bədən temperaturunun düşməsi istilikvermənin artması nəticəsində (dəri damarları genişlənir, tər ifrazatı artır) baş verir. Antipirekitlərin qızdırmasalıcı təsiri, həmçinin bilavasitə hipotalamusda istilik tənzimi mərkəzini blokada edən prostaqlandinlərin və adenozintrifosfatın sintezinin azalması ilə də izah olunur.

## İstinadlar
NEOS – Yeni Avstriya və Liberal Forum

**NEOS – Yeni Avstriya və Liberal Forum** () — Avstriyada liberal siyasi partiya.

## Tarixi
2012-ci ilin Oktyabr ayında qurulan partiya, *JUNOS – Gənc Liberallar Avstriya* və *Liberal Forum*'la ortaq bir seçki siyahısında 2013 qanunvericilik seçkisinə etiraz etdi. 2013-cü ilin Sentyabr ayının 29-da keçirilən seçkilərdə NEOS, 4,9% səs aldı və Milli Şurada 9 oturacaq qazanmışdır.

2014-cü ilin Yanvar ayının 25-də *Liberal Forumu* ilə birləşərək NEOS – Yeni Avstriya və Liberal Forumunu yaratmışdır. 2014-cü ilin Mart ayında Müstəqil Gənc Liberallar (*JuLis*)-da birləşərək partiyanın *YUNOS — Gənc Liberal NEOS* adlı gənc qanadını meydan gətirmişdir.

NEOS, 2014-cü ilin May ayının 2-də Avropa üçün Liberal və Demokratlar İttifaqının (ALDİ) tam üzvü olmuşdur.

2014-cü ilin May ayının 25-də olan, 2014 Avropa seçkilərində NEOS, milli səslərin 8,1%-ini aldı və tək bir *Avropa Parlamentinin Üzvü* döndü.

## Siyasətləri və Siyasi Mövqesi
NEOS, birbaşa demokratiyanı Referendumlar və məcburi əsgərlik istifadəsinin sona çatdırılması yolu ilə dəstəklədi və artan mülk vergiləri və siyasi partiyaların ictimai maliyyəsinə qarşı çıxdı.

## Rəhbərlik
* Prezident: Mattias Ştrolz (2012 *–* h.h)
* Sədr: Nikola Doniq (2016 *–* h.h)

## Xarici Keçidlər
* Wikimedia Commons'da NEOS – Das Neue Österreich und Liberales Forum'a aid media
* Rəsmi Saytı

## İstinadlar
Aleksandr Ayriyan

**Aleksandr Arsenoviç Ayriyan** () — sovet dövlət və partiya xadimi, Azərbaycan SSR meşə və ağac emalı sənayesi naziri (1972–1988).

## Həyatı
1920-ci ildə fəhlə ailəsində anadan olmuşdur, ermənidir, 1943-cü ildən Sov. İKP üzvüdür, ali təhsili var – M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir. Texnika elmləri namizəd olmuşdur.

1943-cü ildən l. Şmidt adına maşınqayırma zavodunda mühəndis-texnik, texniki nəzarət qrupunun rəhbəri, mühəndis-konstruktor, şöbə rəisi, baş texnoloq, ÜİK (b) P MK-nın partiya təşkilatçısı olmuşdur. 1954-cü ildən Keşlə Rayon Partiya Komitəsinin birinci katbi, Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurası Maşınqayırma İdarəsi baş mühəndisinin müavini, Təchizat və Satış İdarısi rəisinin müavini və həmin idarənin baş mühəndisi vəzifələrində işləmişdir. 1963-cü ildə l. Şmidt adına maşınqayırma zavodunun baş mühəndisi təyin edilmişdir. 1972-ci ildən Azərbaycan SSR meşə və ağac emalı sənayesi naziri olmuşdur.

Azərbaycan KP MK üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

Doqquzuncu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir (Naxçıvan üçüncü şəhər seçki dairəsi).

1988-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
*
Əhmədxan Sultan

**Əhmədxan Sultan** (; ) — Krım tatarı əsilli sovet hərbi pilotu. İkinci dünya müharibəsi zamanı göstərdiyi xidmətlərə görə iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı və Stalin mükafatına layiq görülmüşdür. Əhmədxan Sultan müharibə dövründə 150-dən çox hava hücumunda iştirak edərək fərdi şəkildə 30, qrup uçuşlarında isə 19 düşmən təyyarəsini vurmuşdur.

## Həyatı
Atası etnik lak, anası etnik krım tatarı olan Əhməd Xan 1920-ci ilin 25 oktyabr tarixində Krımda yerləşən Tavrida Quberniyasına bağlı Alupka adlı sahil qəsəbəsində anadan olmuşdur. Əhmədxanın şəxsi səyləri nəticəsində ailəsinin bir çox fərdi Krım tatarlarının deportasiyasından xilas olmağı bacarsa da, qardaşı QULAQ düşərgələrinə göndərilmiş və bir müddətdən sonra burada vəfat etmişdir.

İkinci dünya müharibəsinə qırıcı təyyarə pilotu kimi qatılan Əhmədxan qısa zamanda özünü müsbət tərəfdən göstərməyi bacarır. Müharibə dövründə ümumilikdə 150-dən çox hava hücumundan iştirak edərək, fərdi şəkildə 30, qrup şəklində isə 19 alman qırıcı təyyarəsini zərərsizləşdirmişdir. Müharibədən sonrakı illərdə test pilotu olaraq peşəsinə davam etmişdir.

Əhmədxan 1971-ci ilin 1 fevral tarixində növbəti test uçuşunu gercəkləşdirdiyi zaman baş verən qəza nəticəsində həlak olmuşdur. Həyatı boyunca 100-dən çox test uçuşu gercəkləşdirmişdir. İkinci dünya müharibəsi dövründə göstərdiyi xidmətlərə görə SSRİ hökuməti tərəfindən bir çox ali mükafat və ordenlərə layiq görülmüşdür.

Bunlardan; iki dəfə verilmiş Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, üç dəfə verilmiş Lenin ordenini, Aleksandr Nevski ordeni, Vətən Müharibəsi Ordeni, "Qırmızı Ulduz" ordeni və "Şərəf nişanı" ordeni kimi mükafatları göstərmək olar. Əhmədxan Sultan  Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş yeddi krım tatarından biridir. 2013-cü ildə çəkilmiş *Haytarma* adlı filmdə Krım tatarlarının deportasiyası və Əhmədxan Sultanın həyatı ekranlaşdırılmışdır. Dağıstanın Mahaçqala şəhərində onun adına prospekt: pr. Amet-xan Sultan var.

## Mükafatları
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı - (2 dəfə)
* Lenin ordeni - (3 dəfə)
* Qırmızı Bayraq ordeni - (5 dəfə)
* Aleksandr Nevski ordeni
* Vətən Müharibəsi Ordeni
* "Şərəf nişanı" ordeni
* "Qırmızı Ulduz" ordeni
* Qırmızı Bayraq ordeni
* "Stalinqradın müdafiəsinə görə" medalı
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 20 illiyi" yubiley medalı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Təyyarələrlə Əhmədxan Sultanın fotoşəkilləri
Abbas Vəfadağlı

**Abbas Əli oğlu Mazanov** (ədəbi adı: *Abbas Vəfadağlı*; ) — Azərbaycanlı ictimai xadim, Krasnoselo rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, şair, yazıçı, tədqiqatçı, istehsalat qabaqcılı.

## Həyatı və fəaliyyəti
Abbas Vəfadağlı 1929-cu il martın 19-da Qərbi Azərbaycanda, Göyçə mahalının Cil kəndində anadan olmuşdur. Burada yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra sıravi kolxozçu kimi işləmişdir (1943–1946). 1946-cı "1941/45-ci ili şərəfli əməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Qazax Pedaqoji Texnikumunu fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuşdur (1946–1950). Texnikumu bitirib qonşu Pəmbək kənd orta məktəbində müəllim işləmişdir. Ordu sıralarında hərbi xidməti borcunu yerinə yetirmişdir. Krasnoselo rayonunun Cil kənd yeddiillik məktəbində müəllim işləmişdir (1952–1955). Sonra Krasnoselo rayon Komsomol Komitəsinə katib seçilmişdir (1955–1958), Bakı Ali Partiya məktəbində təhsilini davam etdirmişdir (1958–1962).

Doğma Cil kəndində kolxoz sədri (1962–1975), Krasnoselo rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri (1975–1983), Cil kənd sovxozunda direktor (1983–1988) işləmişdir. Azərbaycanlılar ellikcə Azərbaycanın Xanlar rayonunun Şəhriyar kəndinə köçdükdən sonra isə orada kənd sovet sədri, Çaykənd kəndində kolxoz sədri (1991–1993), Şəhriyar kəndində sovxoz direktoru (1994), Xanlar rayonunda Kənd Təsərrüfatı İstehsalat İdarəsində rəis müavini olmuşdur (1994–1998).

Hazırda fərdi yaradıcılıqla məşğuldur.

Ailəlidir. 8 övladı var.

* General-mayor İlqar Mazanovun atasıdır.

## Yaradıcılığı
Bədii yaradıcılığa kiçik yaşlarından başlamışdır. İlk mətbu şeiri "Arzular" 1965-ci ildə "Sovet Ermənistanı" qəzetində çıxmışdır. Bundan sonra dövri mətbuatda şeir, oçerk və məqalələrlə çıxış etmişdir. İlk qələm təcrübələrini Abbas Mazanov imzası ilə dərc etdirmişdir. 60-cı illərdən Vəfadağlı təxəllüsünü qəbul etmişdir.

## İrsi
19 mart 2019-cu ildə 90 illik yubileyi keçirilmişdir.

## Kitabları
# "Göyçə kimi intizarda elim var", Bakı, "Gənclik" nəşriyyatı, 1999.
# "Gözləri həsrətli, naləli Göyçə", Bakı, 2009
# "Ulu Göyçəm", Bakı, "Renessans" Nəşriyyat Evi, 2017 – 384 səh.

## Məqalələri
# "Göyçə qətliamı", "Ülfət" qəzeti, 2 aprel 2004-cü il.
# "Ustad", "Folklor və Etnoqrafiya" jurnalı, № 4, 2010-cu il. səh.48–51.
# "Aşıq Alı sorağında", Dünya qəzeti. 19 mart 2011-ci il. № 34–35.
# 

## İstinadlar
Bhotiya

**Bhotiyalar**,() — bhotlar, bhutiyalar, bhotelər (hərfi mənada tibetlilər) – Cənubi Asiyada hazırda Tibetin mədəni təsir zonasında olan, yaxud olmuş, Tibet-Birma dillərində danışan müxtəlif etnik qrupların adı. Himalay dağlarının cənub yamaclarında məskunlaşmışlar.

1) **Səkkəm bhotiyaları** (səkkəmlilər). Hindistanda Səkkəm ştatında yaşayırlar. Cənubi Tibet dilinin Səkkəm ləhcəsində danışırlar. Tibet dilinin dialektlərində danışan tibetlilərin müxtəlif qrupları (humlalar, nubrilər, lhomilər və b.), həmçinin Tibet-Birma dillərinin yaxın Tibet (Qərbi Benqaliya və Nepalda şerplər, denconqpalar, amdolar, khampalar, yolmolar və b.) və Qərbi Himalay (Uttarançal ştatında cadlar, tolçhalar, marçhalar, coharilər, cetherolar, darmilər, çaudansilər, byansilər) qrupları dillərində danışan Şimal-Şərqi Hindistan və Şimali Nepaldakı xalqlar da bhotiyalara aid edilir. Tibet və Qərbi Himalay qruplarına (Uttarançal ştatında cadlar, tolçhalar, marçhalar, coharilər, cethoralar, darmilər, çaudansilər, byansilər) yaxın olan dillərdə danışan Şimal-Şərqi Hindistan və Şimali Nepalda yaşayan xalqlar (Qərbi Benqaliya və Nepalda şerplər, denconqpalar, amdolar, khampalar, yolmolar və b.) da bhotiyalara aid edilir. Sayları Hindistanda, müxtəlif məlumatlara görə, 80 min nəfərdən 200 min nəfərədək dir (2006), Nepalda 19,3 min nəfərdir (2001-ci il siyahıyaalması). Yazıları devanaqari və Tibet əlifbası əsasındadır. Hind, pahar, Nepal və s. dillərdə yayılmışdır. Hindistanda yaşayan bhotiyalar adivasi qrupuna daxildir.

2) Çox vaxt şarçoplar (396 min nəfər; dilləri shanqladır), bumtanqpalar (96 min nəfər; dilləri bumtanqkedir) və b. ilə birləşdirilən və dzonqke dilində danışan **Butan bhotiyaları** (357 min nəfər, 2005). Səkkəm bhotiyalarına yaxındırlar. Səkkəm və Butan bhotiyalarının əksəriyyəti buddist, Uttarançal bhotiyaları isə, əsasən, hinduistdirlər.

## Adət ənənələri
Ənənəvi mədəniyyətləri Cənubi Asiyanın Himalayyanı vilayətlərindəki xalqlar üçün səciyyəvidir. Əsas məşğuliyyətləri terras əkinçiliyi, köçəbə maldarlığıdır (yak, keçi, qoyun, at). Səkkəmdə satış üçün ədviyyat becərilir. Muzdla iş yayılmışdır. Xalçaçılıq inkişaf etmişdir. Əvvəllər transhimalay ticarətində vasitəçilik etmişlər. Butanda kişilər uzun, enli köynəklər (qos) geyinir, qadınlar isə bədənlərini çiyinlərində gümüşsancaqlarla bərkidilən əlvan parçalarla (kira) bürüyürlər. İbadət zamanı qadınlar və kişilər sosial statuslarını əks etdirən müxtəlif rənglərdə şərflər örtürlər. Hindistan bhotiyalarının etnik qrupları, əsasən, endoqamdır. Ekzoqam nəsillər və liniclər saxlanılmışdır, levirat və sororat, gəlin üçün pul, yaxud iş ilə ödəmə, poliandriya da mövcuddur. Səkkəmdə ərdə olan qadınlar xüsusi şərf (ponqden) örtür, Uttarançalda isə burunlarına halqa (nath) taxırlar. Uttarançalda yaşayan hinduistlər yerli Nanda Devi ilahəsinə sitayiş edirlər.

## İstinadlar
Aya Triyada Yunan Ortodoks kilsəsi (İstanbul)

**Aya Triyada Yunan Ortodoks kilsəsi** (Yunanca: *Ιερός Ναός Αγίας Τριάδος, Ierós Naós Agías Triádos*, Türkcə: *Aya Triada Rum Ortodoks Kilisesi.* *Aya Triyada* Azərbaycan dilində "*Müqəddəs Üçlü*" deməkdir. Türkiyədə həmçinin Ayiya Triyas olaraq da bilinir) — İstabuldakı ən böyük yunan ortodoks məbədidir. Kilsə, İstanbul, Beyoğlunda, Taksim Meydanının cənub-qərbində, Meşəlik Küçəsi, İstiqlaliyyət küçəsi və Sıraselvilər küçəsi ilə kəşisdiyi yerdə yerləşən bir ortodoks kilsədir.

## Adı
Ümumiyyətlə Şərq Xristiyanlığında kilsələrin rahib və rahibə adlarına həsr olunmalarına qarşı, İstanbul Arxiyepiskopuna aid olan Aya Triyada və ya Ayiya Triyasın adı, Yunan dilində *Müqəddəs Üçlü* yəni daha geniş şəkildə istifadə edildiyi şəkildə Təslis mənasını verməkdədir.

## Tarixi
Kilsənin yerləşdiyi mülk, əvvəllər bir yunan Ortodoks qəbiristanlığı və xəstəxanasının yeri olmuşdur. Bu mülk, kilsəni inşa etmək üçün dağıdılmışdır. Osmanlı memarı P. Kampanaki'nin dizaynlarına əsaslanan kilsənin, 1876-cı ilin Avqust ayının 13-də tikintisinə başlanmış və 1880-ci ilin Sentyabr ayının 14-də tamamlanmışdır. Kilsə, Bazilika elementləri ilə birlikdə Yeni-Barokko tərzində, əlavə olaraq iki zəng qülləsi, böyük bir günbəz və yeni-qotik bir fasad ilə inşa edilmişdir.

1839-cu ildə, *Tanzimat* olaraq bilinən bir dövrdə, kilsələrdə günbəzlərin tikilməsinə icazə verilən zamanda, günbəz kimi memarlıq elementlər kilsəyə əlavə edildi. Aya Triyada, İstanbulda inşa edilməsinə icazə verilən ilk günbəzli xristian kilsəsidir.

## Qalereya

Şəkil:Church by hich stock.jpg|
Şəkil:İstanbul 6029.jpg|
Şəkil:Agia Triada Greek Orthodox Church, İstanbul-2.jpg|
Şəkil:Agia Triada Greek Orthodox Churchi İstanbul-3.jpg|


## Həmçinin Bax
* Türkiyə
* Müqəddəs Tereza Ana kilsəsi (Priştina)
* Şərqi pravoslav kilsəsi

## Xarici Keçidlər
* Aya Triyada Yunan Ortodoks Kilsəsinin 360 Dərəcədə Virtual Turu (Daxili və Xarici) Bütün Sahə

## İstinadlar
Dadaş Asanov

**Dadaş Mirzə oğlu Asanov** () — Azərbaycan inşaatçı-mühəndisi və dövlət xadimi, Azərbaycan Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsinin sədri (1989–1993), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1982–1989), Azərbaycan SSR kənd tikintisi naziri (1978–1982), Azərbaycan SSR avtomobil yollarının tikintisi və istismarı naziri (1973–1978), Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi.

## Həyatı
Dadaş Mirzə oğlu Asanov 1930-cu il yanvarın 15-də Naxçıvan MSSR Culfa şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1948-ci ildə Bakıdakı 171 saylı orta bitirdikdən sonra Moskva Polad İnstitutuna daxil olmuş və öz istəyi ilə 1952-ci ildə Moskva Yeyinti Sənayesinin Texnologiya İnstitutuna köçürülmüşdür. 1955-ci ildə həmin institutunun tikinti şöbəsini bitirərək inşaatçı-mühəndis ixtisasına yiyələnmişdir.

Dadaş Asanov əmək fəaliyyətinə 1955-ci ilin əvvəllərində Bakıdakı 4 saylı tikinti trestinin 41 nömrəli tikinti idarəsində briqadirlikdən başlamışdır. 4 il ərzində briqadir, iş icraçısı, baş iş icraçısı işləmiş, 1959-cu ilin mart ayında həmin trestin 4 nömrəli Dəmir-Beton Məmulatları Zavodunun baş mühəndisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1962-ci ilin yanvar ayından Dəmir-Beton Məmulatları trestinin baş mühəndisi olmuşdur.

Dadaş Asanov 1966-cı ilin iyun ayından 1973-cü ilin noyabr ayınadək Azərbaycan SSR kənd tikintisi nazirinin müavini və birinci müavini olmuşdur. 1973–1978-ci illərdə Azərbaycan SSR avtomobil yollarının tikintisi və istismarı naziri, 1978–1982-ci illərdə Azərbaycan SSR kənd tikintisi naziri vəzifələrində işləmişdir. 1982-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini təyin edilmiş, 1989-cu ilədək bu vəzifədə çalışmışdır. 1989-cu ilin dekabr ayından 1993-cü ilin may ayınadək Azərbaycan Respublikası Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsinin sədri (1989–1991-ci illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Tikinti və Arxitektura İşləri Komitəsinin sədri) olmuşdur. 1993-cü ilin may ayından 2010-cu ilin aprel ayına kimi "Azərkəndtikinti" ASC sədrinin birinci müavini vəzifəsində işləmişdir.

1962-ci ildə Sov.İKP üzvlüyünə qəbul edilən Dadaş Asanov Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 9–11-ci çağırış deputatı seçilmişdir. "Qırmızı əmək bayrağı", "Şərəf nişanı" ordenləri ilə təltif edilmiş və ona "Əməkdar mühəndis" fəxri adı verilmişdir. 9 aprel 2010-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Orta Eqorlık çayı

**Orta Eqorlık çayı** — Rusiya Federasiyasının Rostov vilayəti ərazisindən axan çay. Əmtə çayı Qərbi Manıç çayının sol qolunu təşkil edir. Çayın uzunluğu 129&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi isə 2358&nbsp;km² təşkil edir. İllik su sərfiyyatı 0,7 m³/s təşkil edir. İlin bir necə ayı tamamən quruyur. Üzərində çoxlu sayda su tutarı vardır.
Çay sistemi: **Orta Eqorlık çayı** → Qərbi Manıç çayı → Don.
## Axını
Yuxarı axarlarında elə də dərin olmayam yataqla axır. Aşağı axarlarda isə yatağı genişlənir. Kumo-Manıç çökəkliyi ilə axaraq Proletarskoe su anbarına tökülür. İnzibati cəhətdən Rostov vilayətinin Eqorlık, Çelinski, Salski rayonları ərazidindən axır. 
## Su rejimi
Çay əsasən atmosfer yağıntıları ilə qidalanır. Qidalsnmasında qar suları üsrünlük təşkil edir. Yaz ayları qarın əriməsi ilə suyunun səviyyəsi artır. İlin qalan zamanı sanki bir arxı vatırladır. Bir-iki ay isə tamamən quruyur. Yenidən axarlar davamlı yağışlardan sonra bərpa olunur. İllik su sərfiyyatı mənsəbdən 19&nbsp;km yuxarıda 0,7 m³/s təşkil edir.

## Yaşayış məntəqələri
* Matrosski xutoru.
* Novoroqovskaya stanisası.
* Srednı Eqorlık.
* Daçnı xutoru.
* Çiçerin xutoru.
* Nivodokskaya kəndi.
* Lopanka  stanisası.
* Sladkaya Balka stanisası.
* Malaya Roşa qəsəbəsi.
* Seyatel Yujnır qəsəbəsi
* Sısoevo-Aleksandrovskoe kəndi.
* Şirokie Nivı.
* Kruçyonata Balka.
* Prireçnı qəsəbəsi.
* Brovki xutoru.
* Aqarenski.
* Salsk şəhəri.
* Budyonnov adına at zavodu.
* Şablievka xutoru.
* Yekaterinovka.
* Krasnaya Dolina xutoru †

## Qolları
* Kamennaya axarı — (sağ)

## Ədəbiyyat
# «Природа Ростовской области» — К. З. Яцута, глава Притоки Дона

## İstinadlar
Tacqoyma kilsəsi (Alba-Yuliya)

**Tacqoyma kilsəsi** () ― Üç üqnum və müqəddəsləri olan Arxangel, Mikayıl və Cəbrayıla həsr edilmiş provoslav kilsə kafedralıdır. Kilsə Rumıniyanın Alba-Yuliya şəhərində yerləşir. Kilsə Rumıniya ilə Transilvaniyanın birləşməsindən sonra tikilmişdir. Mitropolit Alba-Yuliyanın iqamətgahı hesab olunur.

## Tarixi
Kilsə və onu əhatə edən digər binalar Alba-Yuliya qalasının qərb hissəsində — Roma platosunun yaxınlığında, qarovulxananın yerində tikilmişdir. Kilsə mitropolit Alba-Yuliyanın keçmiş iqamətgahına əlavə olaraq fikirləşilmişdir. Həmin ərazidə 1597-ci ildə Cəsur Mixay tərəfindən daş məbədi tikilmişdir. Qabsburqlar sülaləsinin hakimiyyəti dövründə həmin məbəd dağıdılmışdır. Onun yerində yeni kilsənin qurulması üçün tikinti-inşaat işləri başlanmışdır. Kilsənin tikintisi 1713-14-cü illər aralığında başa çatdırılmışdır. Hal-hazırda həmin ərazidə şəhər dəmiryolu vağzalı yerləşir.

Böyük Rumıniyanın hökmdarları olan kral Ferdinandın və onun arvadı kraliça Mariyanın tac qoyma mərasimi üçün kilsə 1921-1922-ci illər aralığında yenidən tikilmişdir. Tacqoyma mərasimi 15 oktyabr 1922-ci ildə baş tutmuşdur. Mərasim Alba-Yuliya şəhərində keçirilmişdir. 1918-ci ilin sonunda rumınların həyata keçirdiyi qurultay bu kilsədə keçirilmişdir. Rumıniya, Transilvaniya və Bukovinin birləşməsi haqqında qərar bu kilsədə qəbul edilmişdir. Ancaq Ferdinand bir katolik olaraq, pravoslav kilsəsində tac qoymaqdan imtina etdi. Buna görə də mərasim məbədin həyətində keçirildi. Kilsənin ərazisində 2008-ci ildə hadisənin qeyd edilməsi ilə bağlı olaraq kralın və kraliçanın büstləri ucaldılmışdır.

## Arxitektura
Kilsə binalar qrupunun bir hissəsidir. XIX əsrin sonundan başlayaraq binalar milli rumın stilində tikilirdi. Bu binalar memar İona Minku və Pyotr Antoneskunun cəhdləri sayəsində inşa olunurdu. Kilsənin xarici fasadını dekorativ elementlər, taxçalar, sütunlar və kapitellər, ətrafını isə muncuqlar, qövslər bəzəyir. Günbəzlər Matey Basaraba və Konstantin Brınkovyanunun dövründə Valaxiya kilsələrini xatırladır. İnteryer Kostinom Petresku və onun şagirdlərininin çəkdiyi freskalarla bəzənmişdir. Onlar freskaları Bizans incəsənətinin ənənəvi üslubu ilə çəkmişdilər. Amma bəzi hissələrdə qərb təsirini də aydın görmək mümkündür..

Fayl:AlbaIulia CatedralaOrtodoxa TurnClopotnita2.jpg|Zəng qülləsi
Fayl:Alba Iulia - Catedrala Ortodoxa - Manastirea.jpg|Pavilyon və qalereyalar
Fayl:MihaiBravuAlbaIuliacath.jpg|Cəsurun Mixaili təsvir edən mozaika
Fayl:AlbaIuliaOCint2.jpg|İkonostas


## İstinadlar
Krım Tatar Milli Məclisi

**Krım Tatar Milli Məclisi** (, ) — Krım Tatar Qurultayının icra orqanı.

2014-cü ildə, Krımın Rusiya tərəfindən işğalından sonra, Məclis Ukrayna Ali Radasının tərəfindən Qurultayın iclaslarının arasında Krım tatar xalqının Ukrayna ərazisində ali təmsilçi orqanı kimi tanınıb. 2016-ci ildə isə Ruisya Məclisi *ekstrimist qrupların siyahısına* salıb, qadağan etmiş.

## Tarixi

Krım Tatar Milli Məclisi 1991-ci ildə keçirilən II Krım Tatar Qurultayının qərarı ilə yaradılmış. Qurultayın iştrakçılardan 33 adam məclis üzvü seçilib. O cümlədə, Mustafa Əbdülcəmil Qırımoğlu Məclisin sədri, Refat Çubarov isə onun müavisi kimi seçilib. Məclisin ilk iclası həmin ilin iyulun 6-da baş tutub. Orada onun quruluşu müəyyən edilmişdir.

1998-ci ilin ilin Ukrayna Radasına seçkilərində Məclis üzvləri öz namizədlikləri *Rux* partiyasının seçki siyahısında irəli sürürdülər.

## Quruluşu

Məclisinin yaradılmasından bəri, 22 il ərzində (1991-2013), qurumun sədri Mustafa Əbdülcəmil Qırımoğlu idi. 2013-cü ildə bu vəzifəyə Refat Çubarov seçilmiş. Sədrin müaviləri Ayder Acimambetov, Nariman Celəlov, Qırımlı Aslan Ömer və Ahtem Çiyqozdır.

### Üzvləri

* Refat Çubarov
* Emirali Ablayev
* Emine Avamileva
* Ayder Acimambetov
* Diləver Akiyev
* Asan Aliyev
* Eskender Bariyev
* Qulnara Bekirova
* Teyfuk Qafarov
* Nariman Celəlov
* Remzi İlyasov

* Şevket Kaybullayev
* Enver Kurtiyev
* Bekir Mamutov
* Mustafa Mauşev
* Qırımlı Aslan Ömer
* Kadır Osmanov
* Refat Sayitablayev
* Dinara Seytqaiyeva
* Zaur Smirnov
* Ambecit Suleymanov
* Sadıh Tabah

* İlmi Umerov
* Ali Hamzin
* İbraim Çeqertma
* Ahtem Çiyqoz
* Riza Şevkiyev
* Abduraman Eqiz
* Qayana Yüksel
* Lemmar Yunusov
* Seydamet Yaqyayev
* Zeynur Yakubov
* Ruslan Yakubov

## İstinadlar
Çernoyarovun binası (Novoçerkassk)

**Çernoyarovun binası** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində bir mərtəbəli bina. Bina XIX əsrin ortalarında inşa edilmişdir. Bina Novoçekassk şəhəri Moskovskaya küçəsi, ev 37 ünvanında yerləşir. Bina Rusiya Federasiyasının regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
Novoçerkassk şəhəri əraxisində taxtadan inşa edilmiş və bu günə qədər mövcudluğunu qoruyub saxlayan barmaqla saxlayan binalardan biri. Bina XIX əsrin ortalarında inşa edilmişdir. Bina ilk əvvəllər məmur olan T. F. Çernoyarova mənsub olmuşdur. 1880-ci illərdə binanın zirzəmisindı Narodovolyaçıların mətbəsi vardı. Onlar gizli fəaliyyət göstərirdilər. Onun üzvləri arasında Çernoyarovun binasının sahinin oğluda vardı. Təşkilatın rəhbəri Е. İ. Petrovski Xarkov universitetində təhdil almışdır. Novoçerkasskda Narodovolyaçılar Nikolay İvanoviç Kibalçik vı Sofya Lvobna Petrovskaya əlaqə yaradırdılar. Onlar binanı tez-tez ziyarət edirdilər. Binsnın fasadında bu şəxslərin həqiqəndə binada olmalarını bildirən lövhə qoyulmuşdur.1992-ci ildə bina  regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Təsviri
Fasadı müxtəlif taxta elementlərə işlənmişdir. Pəncərələrin üzəri taxta dekorla qorunur. Bina bir mərtəbədən ibarətdir. Üstəlik bütünlüklə ağac materialları ilə inşa edilmişdir. Zirzəmisi daşla hörülmüşdür. Damı şiver materialı ilə örtülmüşdür. Pəncərələri ensiz və düzbucaqlıdır.

## İstinadlar
Tağı Alıkişiyev

**Tağı Allahyar oğlu Alıkişiyev** () — mühasib, kolxoz sədri. Ali Sovetin deputatı.

## Həyatı
1928-ci ildə kəndli ailəsində anadan olmuşdur, azərbaycanlıdır, 1961-ci ildən Sov. İKP üzvüdür, ali təhsili var – Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1943-cü ildə kolxozçuluqdan başlamış, mühasib işləmiş, sonra isə Sovet ordusunds xidmət etmişdir. 1954-cü ildən Mirbəşir rayonundakı "Şəfəq" kolxozunda mühasib olmuşdur, 1964-cü ildən isə həmin kolxozun sədridir.

Azərbaycan SSR Ali Soveti xarici işlər komissiyasının üzvüdür.

Doqquzuncu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir (Mirbəşir seçki dairəsi).

## İstinadlar
İngilis parkı (İrəvan)

**İngilis parkı** (**İngilis bağı**; ) — Ermənistanın İrəvan şəhərində yerləş ictimai parkdır. Park İtalyan küçəsində yerləşmişdir. Park Kentron rayonunun mərkəzində 5,5 hektar sahəni əhatə edir. Respublika meydanından cənub-qərbdə yerləşmişdir.

## Tarixi
İngilis bağı İrəvan şəhərinin ən qədim parklarından biri hesab olunur. Park 1860-cı illərdə İrəvan quberniyasının general-mayoru Mixail Astafyev tərəfindən yaradılmışdır. Sovetdən öncəki dövrdə dəfələrlə abadlaşdırılmışdır. Parkın abadlıq problemi 1880-ci illərdə məşhur Yerevan həkimi Levon Tiqranyanın diqqətini cəlb edir və dumaya müraciət edir. Ancaq şəhər duması bu məsələ ilə maraqlanmır. Bağın abadlıq problemi yenidən 1894-cü ildə müzakirə edilmişdir. Yenidən qurma planı təşkil edilmişdir. Plana əsasən, parkda bir neçə xiyaban olmalı, dükanlar fəaliyyət göstərməli idi. Bataqlaşmış sahələrin drenajlarla qurudulması fikri təklif edilmişdir. Yüzlərlə ağac və kol bitkilərinin əkilməsi planlaşdırılırdı. 1895-ci ildə park 12 ilə kimi kirayə olaraq Sol Baklaçyana verildi. Baklaçyan üç il ərzində abadlıq üzrə planlaşdırılmış işləri həyata keçirməli idi. Əgər parkın vəziyyəti yaxşılacaqdısa, Baklaçyan parkı öz əlində saxlayacaqdı.  Baklaçyan öz üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirə bilmədi. Buna görə də şəhər başçısı İsaak Melik-Aqamalyan parkın yenidən qurması işləri ilə məşğul olmağa başladı. Abadlıq işləri 10 ildən çox davam etdi. Park yalnız 3 oktyabr 1910-cu ildə ziyarətçilər üçün istifadəyə verilmişdir.

İngilis parkında 1920-ci ildə Ermənistanın tarixində ilk futbol oyunu keçirilmişdir. İrəvan və Aleksandropolya (Gümrü) komandaları bir-biri ilə qarşılaşırdılar. Sovet illərində park 26 Bakı komissarının şərəfinə adlandırılmışdı. Ermənistanın müstəqillik əldə etməsindən sonra parkın ilkin adı bərpa edilmişdi.

## Park bu gün
İngilis parkında hal-hazırda Fransanın və İtaliyanın səfirliyi, Sundukyan adına Erməni teatrı və "Konqress-otel" mehmanxanası yerləşir.

Parkda erməni dramaturqu Qabriel Sundukyan və onun personajı *Pepo balıqçısı*nın heykəl büstü qurulmuşdur.

Parkın mərkəzi fəvvarəsi təzə bəy və gəlinlər üçün şəkil çəkdirmək üçün sevimli yerlərdən biridir.

## Qalereya

File:Armenia - Wedding (5034680108).jpg|Parkın görünüşü
File:Armenia - Fountain (5034065711).jpg|Mərkəzi fəvvarə
File:Armenia - Relief (5034693444).jpg|Parkda abidə


## İstinadlar
Əski-Saray (məscid)

**Əski-Saray** (, *Köhnə saray*) — keçmiş məscid, XIV əsrin krım-tatar arxitekturasının abidəsi, Krımda yerləşən ən qədimi məscidlərdən biri. Məscid Simferopol rayonunun Pioner kəndində yerləşir.

## Tarixi
Məscid Salqir çayının vadisində yerləşmişdir. Əski-Sarayın yox olmuş qəsəbəsinin yerində inşa edilmişdir. Əvvəllər burada məsciddən başqa, həmçinin zərbxana və saray (sonuncu adını qəsəbəyə vermişdir) fəaliyyət göstərirdi. Məscid Qızıl Orda ulusu zamanında dağılmışdır.

1923-cü ildə məscidi professor P. V. Nikolski tədqiq etdi. Onun yazılarına əsasən, o zaman məscidi günbəz bəzəyirdi. Həmin günbəz bizim dövrümüzə qədər gəlib çata bilməmişdir. Sovet vaxtında bir neçə dəfə məscidi bərpa etmək cəhdi göstərilmişdir. 1969-cu ildə abidənin ruinirovanizasiya və konservasiyası üzrə işlər görülmüşdür: çatların inyeksiyaları aradan qaldırılmış, bir sıra alt pəncərələrdə daş hörməsi qismən bərpa edilmişdir. Divarlar dəmir-beton qayışıyla bərkidilmişdir.

## Arxitektura
Məscid iki kvadrat şəklində olan hissədən təşkil olunmuşdur: 12,7 m uzunluğu olan böyük və 6 m uzunluğu olan kiçik hissədən. Kiçik məscid təxmini olaraq, qadınlar üçün nəzərdə tutulurdu. Şimal-qərb tərəfindən — minarənin xarabalıqlarını görmək mümkündür. Məscidin divarları xırda dənəli qumdaşıdan hörülmüşdür. Divarlar kifayət qalındırırlar (125 santimetrə qədər). Konstruktiv və dekorativ elementlər əhəng daşı ilə yerinə yetirilmişdir. Şimal tərəfində yerləşmiş əsas giriş tağı qövs şəklində işlənilmişdir. Yan tərəflərdə mehrab şəklində olan taxçalar yerləşmişdir. Məscidin (şərqdən başqa) divarlarından hər biri 5 pəncərəyə malikdir: birinci səviyyədə 2 kvadrat, ikincidə 2 yarımdairəvi və üçüncü səviyyənin mərkəzi hissəsində yumru pəncərə.


Fayl:Eski-Saray mosque (Crimea) 06.jpg|
Fayl:Eski-Saray mosque (Crimea) 02.jpg|
Fayl:Eski-Saray mosque (Crimea) 04.jpg|
Fayl:Eski-Saray mosque (Crimea) 05.jpg|


## İstinadlar

## Tarixçə
* Исаенко А. Путешествие к Эски-Сарайской мечети // Крымские известия. −2005. — № 35
* Крикун Е. В. Памятники крымскотатарской архитектуры. — Симферополь : Крымучпедгиз, 1998
Vladimir Pravik

**Vladimir Pravik** ( ; ) - Çernobıl faciəsi zamanı qəza bölgəsində xidmət etmiş yanğınsöndürən, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı və Lenin mükafatı laureatı. Yanğınsöndürən xidməti vəzifəsini icra edərkən aldığı radiasiya zədələnmələri nəticəsində vəfat etmişdir. Pravik Çernobıl faciəsindən sonrakı, xilas etmə işləri zamanı həlak olmuş 27 yanğınsöndürəndən biridir.
Bhubaneşvar

**Bhunaneşvar** – Hindistanın şərqində şəhər. Orissa ştatının inzibati mərkəzi. Əhalisi 794 min (aqlomerasiyada 1577 min; 2006) nəfərdir. Mahanadi çayı deltasındadır. B.-dan d.y. və Kəlkətə–Çennai avtomagistralı keçir.Beynəlxalq aeroport.5 əsrdən məlumdur. Şəhərin qədim hissəsində Hindistanın orta əsrlər memarlığının şm. tipinə aid təqr. 500 məbəd (8–12 əsrlər) saxlanılmışdır. Məbədlər çəhrayı qumdaşıdan tikilmiş, relyef və zərif oyma naxışlarla bəzədilmişdir. B.-ın ən məşhur məbəd komplekslərindən biri Linqaracadır (təqr. 1000; hünd. təqr. 55m). Utkal, k.t. və texnologiya, mədəniyyət un-tləri; balıqçılıq elmi tədqiqat mərkəzi; Orissa ştatının muzeyi; zoopark var Hər il döyüş arabaları festivalı (“Aşo -kastami”) keçirilir. Elektro texnika və elektronika, yüngül və mebel sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir. B. turizm mərkəzidir. Şəhərin yaxınlığında Udayagiri və Khandagiri (e.ə. 2 əsr) caynigist mağara-məbədləri, 66&nbsp;km cənubda –Konarakda məbəd (“Qara paqoda”, 13əsr) yerləşir.

## İstinadlar
Polina Osipenko

**Polina Osipenko** () — Rus əsilli qadın sovet pilotu, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. Ən məşhur qadın sovet pilotlarından biri hesab olunur. 1939-cu ildə gündəlik uçuşlar zamanı keçirdiyi qəzada həlak olmuşdur.
Hadum məscidi

**Hadum Məscidi** (, ) — Kosovonun Qyakova bələdiyyəsindəki XVI əsrin (1594 ya da 1595) son on ilində Memar Sinan tərəfindən inşa edilmişdir. Binası məscidin adını açıqlayan Hadum Süleyman Əfəndi — Hadum Ağa tərəfindən maliyyəyə edildi. Məscid Ceyk Vulanın mülkiyyətində inşa edilmişdir və Köhnə Bazarda yerləşir. Düzbucaq planlı, günbəz ilə örtülmüş struktur, İslami-Kosovolu tərzdəki məscidin klassik formalarına aiddir. Məscidin ətrafında yonulmuş bəzəkləri olan türbələr köhnə Osmanlı dilində əsərlərlə bəzədilmişdir. Türbələr Qyakovadakı ən hörmətli ailələrə aid idi. Eyni zamanda bir hamamı da var idi, ancaq İkinci dünya müharibəsi əsnasında məhv edilmişdir. Girişlər, çiçəkli cədvəllər, həndəsə formalar, Qurandan sitatlar və naxışlarla örtülüdür. 1999-cu ildə ətrafdakı kompleks yanmış və yalnız məscid, minarə və ziyan görmüş bəzi naxışlar qalmışdır.

## Arxitekturası
Bu məscidin arxitekturası Kosovodakı ən maraqlılarından biridir. İslami-Kosovolu tərzin klassik şəklinə malikdir. Məscidin bir ibadət salonu, həyət (lobbi) və bir minarəsi var. Hadum məscidi Osmanlı mədəniyyətindən təsirlənən tipik bir binadır.

### İbadət salonu

Bu salonun kvadrat planı vardır və tək bir həcmdən tikilmişdir. Düzbucaq üzərinə birbaşa olaraq qaldırılan bir günbəz ilə örtülüdür. Yataq divarının künclərində birbaşa üzərinə qurulmuş odacıqlar mövcuddur. Bu xüsusi tikinli Kosovoda unikal bir bina mühitini təqdim edir. Günbəz 13,5 metr diametrində, zəmindən tavana olan yüksəkliyi isə 12,6 metrdir. Xüsusilə günbəzin səkkiz pilasterlərdən (dörd tərəfli sütun) və asmalılardan (Günbəzin dəstək kəmərləriylə kəsişdiyi qövslü üçbucaq bir tağ) ibarət quruluşun üstünə inşa edildiyini ifadə etmək lazımdır. Salon 11 pəncərədən işıq alır. Kubun hər səthi, şimal-qərb səthindən başqa, üç pəncərəsi vardır. Bu pəncərələr üçbucaq şəklində iki sıraya yerləşdirilir. İlk sıraya, arşitravlar ilə örtülü iki pəncərə daxildir və metal barmaqlıqlar yaratmaqla yanaşı, ikinci sıra yalnız iti bir kəmər örtülü bir pəncərədən ibarətdir.

### Minarəsi
Minarə məscidin planının əhəmiyyətli bir hissəsidir və ibadət salonunun sağ tərəfində yerləşdirilmişdir. Minarəyə iki kiçik girişlərdən daxil olmaq mümkündür. Girişlərdən birini məscidin daxili hissəsində, digəri isə xarici hissəsində tapmaq olar. Minarənin şaftı bir az darlaşaraq ikinci lülə doğru azalır.

### Daşyonması

Hadum məscidindəki daş işçiliyi minarənin balkonunun hasarı üzərinə dizayn edilmişdir. Bütün bu naxışlar çox ətraflı hazırlanmışdır. Eyvanın sütunlarında, plastik dekorasiya yerinə ətraflı olaraq hazırlanmış və stilizə edilmiş çiçəklər var. Eyvanlı dörd sütununun hamısı eyni dekorasiyaya malikdir. Hadum məscidi proporsiyaları ilə, bina ətrafındakı kompleksə istilik verir və Qyakovadakı Köhnə bazara mükəmməl uyğunlaşma təmin edən çox qüvvətli bir görünüşə malikdir.

## Həmçinin Bax
* İmperatorluq Məscidi (Priştina)
* Aya Triyada Yunan Ortodoks Kilsəsi (İstanbul) 
* Müqəddəs Tereza Ana kilsəsi (Priştina)

## İstinadlar
Amin İsmayılov

**Amin İsmayılov** (*İsmayılov Amin İsmayıl oğlu*; d. 14 mart 1951, Kürdəmir rayonu) — Aqrar elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü (30 iyun 2014).

## Həyatı
Amin İsmayılov 14 mart 1951-ci ildə Kürdəmir rayonunda anadan olmuşdur.

Yeni Azərbaycan Partiyasının VII qurultayında (5 mart 2021-ci il) YAP İdarə Heyətinin üzvü seçilib.

## Elmi əsərləri
1. Torpaqların diaqnostik modelləri .Bakı,2000,-274s.

2.Azərbaycan torpaq təsnifatının WRB sistemi ilə korrelyasiyası (həmmüəliflərlə). Bakı,2002,-252s.

3. Azərbaycan torpaqlarının informasiya sistemi. Bakı, 2004, -308 s.

4. Kadastrın əsasları. (ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, 2008, -212s.

5. Coğrafi İnformasiya Sistemləri (ali məktəblər üçün dərslik, həmmüəlliflə). Bakı, 2011, -232s.

6. Soil Resources Of Azerbaijan. In: “Soil Resources of Mediterranean and Caucasus Countries”, Y. Yigini, P. Panagos, and L. Montanarella, (eds). (2013), 18-39p . Office for Official Publications of the European Communities, Luxembourg. –243 pp.,

7. Torpaqların münbitlik modelləri yaradılmasının bəzi problemləri. AMEA-nın “Məruzələri”, Bakı, 2002, 57-ci cild, №4-6, s.252-255

8. Azərbaycanda torpaq informatikasının inkişaf mərhələləri. AMEA TAİ əsərləri , Bakı, 2004, XVI cild, s.571-585

9. ГИС в земельной реформе Азербайджанской Республике. Обзор: Современные геоинформационные технологии “ARCREVIEW” №2, Совместное издание ООО DATA+, ESRI Inc. и Leica Geosystems, Москва,2005

10. О создании концептуальных диагностических моделей основных типов почв Азербайджана на базе ЭВМ. Матер.межд.конф. Ростов-на-дону,2006, с.229-233

## İstinadlar
Aydın Kazımzadə (dəqiqləşdirmə)

* **[[Aydın Kazımzadə]]** — Azərbaycan kinoşünası.
* Aydın Kazımzadə (fizik) — Azərbaycan alimi.

## Həmçinin bax
* Aydın
* Kazımzadə
Tamella Alıyeva

**Tamella Alıyeva** (d. 1951, Beyləqan şəhəri) — Professor, Türkiyədə Muş Alparslan Universitetinin türk dili və ədəbiyyatı kafedrasının müdiri. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Tamella Alıyeva 1951-ci ildə Beyləqan şəhərində anadan olub.

1998-ci ildə Eskişehir Osmanqazi Universitetində Türk dili və ədəbiyyatı bölümündə işə düzəlir.

Tamella xanım həmçinin Azərbaycanda çap olunan “Azərbaycan” və “Savalan” qəzetlərinin, “Yada düşdü” jurnalının Türkiyə təmsilçisidir.

## Təltif və mükafatları
2008-ci ildə Eskişehir valiliyi tərəfindən Türkiyə-Azərbaycan arasında qurduğu mədəni əlaqələrə görə mükafatlandırılıb, nümunəvi fəaliyyətinə görə isə 2011-ci ildə Azərbaycan Böyük Elçiliyi tərəfindən “İlin ən yaxşı müəllimi” seçilibdir.

Almaniyada fəaliyyət göstərən N.Gəncəvi adına İnstitutu və Vektor Mərkəzi tərəfindən “Türk Dünyasına Xidmət”, 2014-cü ildə Eskişehir Sənət Dərnəyi tərəfindən “Yunis İmrə Araşdırma”, iki dəfə Azərbaycan Məhsəti Şairləri Dərnəyi tərəfindən “Türk mədəniyyətinə xidmət” mükafatları ilə mükafatlandırılıb.

## İstinadlar
Kazımova

**Kazımova** — Azərbaycanda daha çox işlədilən Kazımov soyadının qadın cinsinə aid forması.

* Aygün Kazımova — azərbaycanlı müğənni.
* Əminə Kazımova — azərbaycanlı teleaparıcı, jurnalist.
* Nərmin Kazımova — azərbaycanlı şahmatçı, qadınlar arasında qrosmeyster (2015).
* Zeynəb Kazımova — azərbaycan rejissoru, ssenaristi.

## Həmçinin bax
* Kazım
* Kazımov
Vyante burnu

**Vyante burnu** (, ) - Kurş körfəzinin şərqində, Neman deltasında Vyante kəndindən cənubda yerləşən elə də böyük olayan yarımada. Sahilin digər hissəsində isə Preyla kəndi yerləşir. Bu Litvada ən uzun yarımadadır. Onun uzunluğu 5,5&nbsp;km, eni isə 2,2&nbsp;km təşkil edir.

## Adının etimalogiyası
Adı böy ehtimal ki, pruss və kurş dillərində balıqçəlıqla işlənən terminlərlə bağlıdır. Burada balıqkarın sayının çox olması bura Neman çayınln axması ilə əlaqədardır. Burada tarixən çoxlu sayda balıq torları quraşdırılmışdır. 
* Pruss dili: **"wenter"** - Verşa xüsusi olaraq hazırlanmış dəmir bir tordur. Bura daxil olan balıq artıq geriyə qayıda bilmir. 
* Kurş dili: **"ventirs" **- venter, xüsusi tor.
* Litva və latviya dilləri: **"venteris" **- venter.
## Vyante burnundakı mayak
Vyante burnundakı mayak Uostadvarise mayakının yeddi bənzərindən biridir. Msyak ornitoloji stansiuaya mənsubdur.

Onun hündürlüyü 11 m, körfəzdən məsafəsi isə 30 metr təşkil edir. Siqnal 3,5&nbsp;km məsafədən görünür.

Hazırda mayak istifadə edilmir. Səbəb isə burada naviqasiyanın elə də intensiv olmamasıdır. Əsasən qış balıqçılığını sevənlər üçün bir işsrə rolunu oynayır.

Mayak texniki abidədir. Ona metal pilləkənlə qalxmaq mümkündür. Həmçinin müşahidə meydançası kimi istifadə edilir. Buradan Kurş körfəzi, Kurş dili və Rusne adasına mənzərə açılır.

## Ornitoloji stansiya

Vyante burnundan üuşların miqrasiya yolu keçir. Bir gün ərzində buradan 300 min quş uçur. Ornitoloji stansiyanın fəaliyyətə başlamasından (1929) bu günə qədər 1,4 milyon quş metal həlqələrlə işarələrlə qeydiyyata sayınmışdır. Ümumilikdə isə onlar 200 növdə birləşir.

Vyante burnu ornitoloji stansiyasında muzey yerləşir. Bura ekskursiya etmək üçün qabaqcadan icazə almaq lazım gəlir.

**<u>Stansiyanın tarixi:</u>**

1901-ci ildə İohannes Tinemann Rossittendə ornitoloji stansiya açmışdır.

1929-cu ildə isə Vyante burnunda professor Tadas İvanauskas Rossitten standiyasının analoqu olan bir onnitoloji stansiya təşkil etmişdir.

1974-cü ildə ornitoloji stansiyanın rəhbəri L. Ezerskas olmuşdur.
 
## Əlaqə
Ventės Rago ornitologinė stotis (Vyante burnunun ornitoloji stansiyası)

Rəhbəri — Vytautas JUSYS (Vitautas Yusis)

Mob. tel. +370-638-90619

El. Poçt vrventragis@gmail.com

## İstinadlar

## Mənbə
* Отзывы о мысе Вянте на TripAdvisor.
* Веб-камера на смотровой площадке орнитологической станции
Puqaçova

**Puqaçova** — Soyad.

* Alla Puqaçova — Sovet-rus müğənnisi və aktrisası.
* Yemelyan Puqaçova —
* Valentina Puqaçova —
* Kristina Puqaçova —

;Oxşar
* Puqaçyov (Xaybulla)