open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akçakol

**Akçakol** () — Qazaxıstanın Kostanay vilayətinin Sarıkol rayonunda kənd. Çexov kənd dairəsinin tərkibinə daxildir. Kod — 396263200.

## Əhalisi
1999-cu ildə kənd əhalisinin sayı 64 nəfər (29 kişi və 35 qadın) idi.. 2009-cu ildə aparılmış əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə 26 nəfər (13 kişi və 13 qadın) yaşayırdı..

## İstinad
Söhrab Arabov

**Söhrab Əfəndi oğlu Arabov** – Azərbaycan teatr təssamı,  1989-cu ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü. 2002-ci ildə quruşuçu rəssam olduğu teatr tamaşası "Qızıl Dərviş" mükafatına layiq görülüb. 2010-cu ilin dekabr ayında Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sərgi salonda onun yaradıcılığına həsr olunmuş sərgi təşkil edilmişdir.
 
## Həyatı və fəaliyyəti

1974-cü ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbini bitirib. 1976-cı ildən Sabit Rəhman adına Şəki Dövlət Dram Teatrının quruluşçu rəssamdır.

Müxtəlif illərdə (1990, 1991, 1994) Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyini tərəfindən təşkil olunmuş sərgilərdə, həmçinin Moskvadakı "Mona Liza" (1995), İstanbuldakı "Bilim", (1997) qalereyalarının, Bakıdakı "Səttar Bəhlulzadə" qalereyasının (2008) və Muzey Mərkəzinin (2007, 2008) sərgilərində iştirak edib.

Rəssamın əsərləri Azərbaycanın müxtəlif rəsm fondlarında, muzeylərdə, o cümlədən 60-dan çox əsəri ABŞ, Almaniya, Fransa, Norveç, Rusiya, Türkiyə və başqa ölkələrdə şəxsi kolleksiyalardadır.

2010-cu illin 20 dekabr – 28 dekabr tarixləri arasında isə Bakıda – Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sərgi salonda, onun yaradıcılığına həsr olunmuş sərgi təşkil edilmişdir. Bu sərgidə Söhrab Arabovun avanqard üslubda, yağlı boya ilə kətan üzəridə işlədiyi 55 rəsm əsəri nümayiş etdirilib. Sərginin açılışında Mədəniyyət Nazirliyinin bir sıra rəsmiləri, bəzi xarici ölkə səfirliklərinin işçiləri, bir çox görkəmli mədəniyyət və incəsənət xadimləri, o cümlədən, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sədri Fərhad Xəlilov,  Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, bəstəkar Xəyyam Mirzəzadə və digər şəxslər iştirak etmişlər.

## Mənbələr
*Şəkili rəssam Söhrab Arabovun çəkdiyi rəsmlər dekabrın 20-dən 27-ə qədər Bakıda – Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sərgi salonda, nümayiş etdiriləcəkdir
*Exhibition "My world" 
*MƏHƏBBƏTİN GÖY QURŞAĞI” Azərbaycan rəssamlarının vizual incəsənət sərgisi 

## Linklər
*Информация о ШЕКИНСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ГАЛЕРЕЯ
*В Шеки открылся I Международный театральный фестиваль
*В Шеки завершился I Международный театральный фестиваль
*В ШЕКИНСКОМ ТЕАТРЕ НАЧАЛИСЬ РЕПЕТИЦИИ НОВОГО СПЕКТАКЛЯ
*ШЕКИНСКИЙ ТЕАТР ПОЛУЧИЛ ПРИГЛАШЕНИЕ НА ОБЩЕРЕСПУБЛИКАНСКИЙ ФЕСТИВАЛЬ
*Türk Dünyasının rəssamları Şəkidə 
*В Шеки завершился I Международный театральный фестиваль
Rövzət Dəmirçizadə

**Rövzət Dəmirçizadə** (3 yanvar 1939, Nuxa (indiki Şəki şəhəri) – 15 aprel 2010, Bakı) — şair, 1980-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü idi.

## Həyatı

Rövzət Dəmirçizadə məşhur dilçi alim, professor Əbdüləzəl Dəmirçizadənin qardaşı oğlu idi. Lakin Əbdüləzəl Dəmirçizadə onu rəsmən oğulluğa götürmüşdü. 

Rövzət Dəmirçizadə 20 yaşında olarkən, bədbəxt hadisə nəticəsində şikəst olmuşdu və bundan sonra ancaq əlil arabası ilə hərəkət edirdi. Buna baxmayaraq, o, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsində müvəffəqiyyətlə təhsil almış, 1980-ci ildən isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul edilmişdir. 

2010-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı

İlk şeirlər kitabı 1968-ci ildə, səkkizinci və sonuncu kitabı isə 2008-ci ildə nəşr olunub.

Şəkidə nəşr olunan "Şəki fəhləsi", "İpəkçi" və "Şəkinin səsi (qəzet)|Şəkinin səsi" qəzetlərində müxtəlif vaxtlarda Rovzətin onlarla şeiri dərc edilib. 

### Kitabları
#Qatarda (1968);
#Tut ağacım (1971);
#Səhər duyğuları (1974); 
#Səslər (1978); 
#Çörək ətri (1981);
#Ürəyimdə yaşayanlar (1986); 
#Arzu gülü (1990);
#Dünyaya və özümə bir baxış (2008).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*"İpəkçi" qəzeti, №5, (2269), 28 aprel, 2010-cu il.
*Almaz Ülvi, Xalq qəzeti.-2009.- 1 sentyabr.- S. 6.“Sönməyən ulduzlar” məclisində görüş.
Nəsib Muxtarov

**Nəsib Mirsaleh oğlu Muxtarov** — Azərbaycan arxeoloqu.

## Həyatı
Nəsib Muxtarov 3 oktyabr 1951-ci il tarixdə Nuxa şəhərində anadan olmuşdur. Əsgəri xidmətdən sonra Bakı şəhərindəki 21 saylı tikinti idarəsində fəhlə işləyir, 1974-1979-cü ilərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində əyani ali təhsil alır. Bundan sonra Şəkidəki R.b.Əfəndiyev adına Diyarşünaslıq muzeyində baş fond mühafizəçisi, daha sonra bu muzeyin direktoru, 1982-ci ildən isə Şəki rayon Mədəniyyət şöbəsində tarixi abidələrin baş mühafizi vəzifəsində işləyir. Şəki rayon Mədəniyyət şöbəsində işləyərkən, “Biz diyarı öyrənirik” adlı könüllülər qrupunu yaradır (Daha sonra bu qrupun bazasında “Ocaq” ədəbi-ictimai birliyi təşkil edilmişdir).

Nəsib Muxtarov 1981-ci ildən Yevlax-Balakən dəmir yolunun çəkilişi ilə əlaqədar rayon ərazisində arxeoloji qazıntı işləri aparan ekspedisiyanın işini yaxından izləmiş və bu iş onun üçün o qədər maraqlı görünmüşdür ki, bundan sonra həyatını arxeologiyaya həsr etməyə qərar vermişdir. O, 1990-cı ildən Azərbaycan MEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Şəki arxeologiya-folklor qrupunun baş elmi işçisidir. Onun iştirakı, yaxud rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən arxeoloji ekspedisiyalar Respublikanın şimal-qərb bölgəsində çoxlu sayda arxeoloji qazıntı işləri həyata keçirmiş və keçirməkdədirlər.

2015-ci il 17 apreldə  Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə Azərbaycan Xalça Muzeyində təşkil olunmuş “Milli irs-2015” mükafatının təqdimat mərasimində Nəsib Muxtarov diplom və pul mükafatı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəkillər: 1, 2, 3.
İkar (mifologiya)

**İkar** () — yunan mifologiyasında personaj.

## Hekayəsi

İkarın atası Dedal bir memardır. Sürgünə göndərildiyi Krit adasında Kral Minosun yanında işləməyə başlayır. Qardaş davasından sonra Poseydonun köməyi ilə taxta çıxan Minos Poseydon ilə razılaşmasına əməl etmir. Bundan qəzəblənən Poseydon Minosun həyat yoldaşı Pasifayanın bir buğaya aşıq edir. Pasifayanın bu buğadan Minotavr adlı yarı insan, yarı buğa oğlu olur. Minos bu canlını gizlətmək istəyir. Bunun üçün Dedalı çağırıb onu həbs etmək üçün labirint tikməsini əmr edir. Dedal onun bu istəyini yerinə yetirir.

Minos hər il şəhərdən 7 kişi və 7 qadını alıb bu labirintə qurban kimi göndərir. Artıq qurban vermək istəməyən Tesey Dedalın köməyi ilə labirintdə Minotavrı öldürür. Minosun qızı Ariadna isə qəhrəman Teseyə aşiq olur. Labirinti inşa edən Dedalın köməyi ilə ikisi Krit adasından qaçır.

Bu xəyanəti öyrənən Minos çıxış bilinməsin deyə Dedal və oğlu İkarı bir qülləyə həbs edir. Amma Dedal quşların pəncərənin önünə buraxdıqları lələklərlə özünə və oğluna qanadlar düzəldib arı mumu ilə bellərinə yapışdırır. Havalanmazdan qabaq oğlunu xəbərdar edir: nə çox alçaqdan, nə də çox yüksəkdən uçmalıdır. Çox alçaqdan uçarsa qanadları nəmdən ağırlaşacaq, çox yüksəkdən uçarsa isə Günəş arı mumunu əridəcəkdir. Amma uçmaqdan məst olan İkar atasının bu xəbərdarlıqları unudur. Getdikcə səmada daha da yüksəlir. Sonda o qədər yüksəlir ki, günəş işığı onun qanadlarındakı arı mumunu əridir, qanadları qopur. İkar Egey dənizinə düşüb ölür. Yüksəlmək ona baha-başa gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Açıq Səhmdar Cəmiyyəti

**Açıq Səhmdar Cəmiyyəti** (ASC) — səhmdarların digər səhmdarların razılığını almağa ehtiyac olmadan öz səhmlərini üçüncü şəxslərə ötürmək imkanı verən səhmdar cəmiyyətinin növü.

"Açıq səhmdar cəmiyyəti" anlayışı SSRİ Nazirlər Sovetinin 19 iyun 1990-cı il tarixli 590 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Səhmdar cəmiyyətlər və məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlər haqqında əsasnamə" ilə tətbiq edilmişdir. 90-cı illərin əvvəllərində konsepsiya SSRİ-nin dağılmasından sonra yaranan bir sıra müstəqil dövlətlərin qanunvericiliyində təsbit edildi.

XXI əsrin əvvəllərində Qazaxıstan, Ukrayna və Rusiyada qanunvericilikdəki dəyişikliklərə görə "açıq səhmdar cəmiyyət" anlayışı ləğv edildi. Belə ki Qazaxıstan Respublikasının 13 may 2003-cü il tarixli "Səhmdar cəmiyyətlər haqqında" qanunu açıq və qapalı səhmdar cəmiyyətlərə bölünməsini ləğv etdi. Ukraynanın 17 sentyabr 2008-ci il tarixli "Səhmdar cəmiyyətlər haqqında" qanununun 5-ci maddəsi açıq və qapalı səhmdar cəmiyyətləri əvəzinə "ictimai səhmdar cəmiyyəti" () və "özəl səhmdar cəmiyyəti" () anlayışlarını yeritdi; qanunun qüvvəyə minməsindən iki il sonra (30 aprel 2011-ci ilədək) açıq səhmdar cəmiyyətləri yenidən qeydiyyatdan keçməli idi. 1 sentyabr 2014-cü ildən etibarən Rusiya Federasiyasının Mülki Məcəlləsinə dəyişikliklərin qüvvəyə minməsi səbəbindən Rusiyada ASC və QSC ləğv edildi: onların əvəzinə ictimai səhmdar cəmiyyətləri, səhmdar cəmiyyətləri və məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlər mövcud ola bilərdi.

2019-cu ilə olan vəziyyətə görə, ictimai şirkəti növü kimi açıq səhmdar cəmiyyətlərin mövcudluğu Belarus Respublikasının Mülki Məcəlləsi, Qırğızıstan Respublikasının Mülki Məcəlləsi və Tacikistan Respublikası Mülki Məcəlləsinin mövcud nəşrlərində nəzərdə tutulmuşdur.

## Həmçinin bax

* Səhmdar cəmiyyəti
* Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çeçen adası

**Çeçen** — Xəzər dənizinin şimal-qərbində yerləşən, Çeçen arxipelaqının ən iri adası. Çeçen keçidi ilə Aqraxan yarımadasından və Kiçik Bazar, Piçujonok və Yaiçnı adalarından ayrılır.
İnzibati cəhətdən Dağıstanın Kirov rayonu Mahaçqala şəhəri ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası

Adadan şərqdə Prıqunki adası, cənubda isə Bazar, Piçujonok və Yaiçnıy adalarından yerləşir. Adalar öz aralarında kiçik boğazlarla ayrılır. Yaiçnıy adasını Aqraxan yarımadasından Lopatinski keçidi boğazı vastəsi ilə ayrılır.

Adanın qərbində Çeçen (kənd) yaşayış məntəqəsi yerləşir.

Sahil xətti dənizin səviyyəsindən asılı olaraq dəyişir. Onun uzunluğu 15 km, eni 10 km təşkil edir. Sahəsi 55 km²-dir. Sahilləri əsasən Qamışlarla örtülüdür. Əsasən səhra iqlimi hökm sürür. Əsasən su quşları daha çox məskən salırlar. Ada tarixi hadisələrə şahidlik etmişdir. Rusiya vətəndaş müharibəsi dövründə tərəflər arasında əldən ələ keçmişdir. Sovet dönəmində *Çapayev adına* balıqçılıq sovxozu yerləşirdi.

1965-ci ildə sınaq bazası fəaliyyət göstərirdi.

## Adlanması
Ada haqqında hələ qədim zamanlardan məlumat verilib. 1500-cü ildə E.P.Qoldşmid məlumat vermişdir. O, adanı *sicamatela* adlandırmışdır. Digər məlumat isə Qeorq Tektanter 1604-cü ildə adanı təsvir edərək onun qamışlarla örtülü olduğunu və Terek çayının deltasından 8 alman mili şərqdə yerləşdiyini yazırdı.

Bir çox araşdırmaçılar bu adın çeçenlərlə heç bir əlaqəsinin olmadını deyir. Bu ada ilk dəfə XVII əsr mənbələrində rast gəlinir, çeçenlərə isə bu isim XVIII əsrdə verilmişdir.

## İstinadlar
Sundar Piçay

**Piçay Sundararajan**, ən çox tanınan adı ilə **Sundar Piçay** () — hind əsilli amerikan biznes meneceri. O, Alphabet və onun törəmə şirkəti Google-un baş icraçı direktorudur (CEO).

Piçay karyerasına materialşünas olaraq başlayıb. McKinsey & Company menecment konsaltinq firmasında qısa müddətdə işlədikdən sonra 2004-cü ildə Google-a qoşuldu və burada Google Chrome və ChromeOS daxil olmaqla, Google-un müştəri proqram məhsulları dəsti üçün məhsulun idarə edilməsi və innovasiya səylərinə rəhbərlik edirdi, həmçinin Google Drive-da böyük məsuliyyət daşıyırdı. Bundan əlavə, o, Gmail və Google Maps kimi digər proqramların tərtibatına nəzarət etməyə davam edirdi. 2010-cu ildə Piçay həmçinin Google-un yeni video kodeksi olan VP8-in açıq mənbə olduğunu elan etdi və yeni video formatı olan WebM-i təqdim etdi. Chromebook 2012-ci ildə buraxıldı. 2013-cü ildə Piçay Android-i öz nəzarət etdiyi Google məhsulları siyahısına əlavə etdi.

Piçay, əvvəllər CEO Larri Peyc tərəfindən baş məhsul rəhbəri təyin edildikdən sonra 10 avqust 2015-ci ildə Google-un növbəti CEO-su olmaq üçün seçildi. 24 oktyabr 2015-ci ildə Google şirkətlər ailəsi üçün yeni holdinq şirkəti olan Alphabet-in formalaşması başa çatdıqdan sonra yeni vəzifəyə qədəm qoydu. 2017-ci ildə "Alphabet"in İdarə Heyətinə seçildi.

Piçai 2016 və 2020-ci illərdə Time jurnalının Time 100 siyahısına daxil edilib.
## Erkən həyatı və təhsili
Piçay Hindistanın Tamilnad ştatının Maduray şəhərində tamil ailəsində anadan olub. Anası Lakşmi stenoqraf, atası Requnata Piçay isə Britaniya konqlomeratı olan GEC-də elektrik mühəndisi idi. Onun atasının da elektrik komponentləri istehsal edən zavodu var idi.

Piçay təhsilini Çennai şəhərinin Aşok Nagar bölgəsindəki Cavahar Vidyalaya Böyük Orta Məktəbində başa vurub və XII sinifi Mədrəs Hindistan Texnologiya İnstitutunun Vana Vani məktəbində oxuyub. O, Hindistan Xaraqpur Texnologiya İnstitutundan metallurgiya mühəndisliyi üzrə məzun olub və bu institutun görkəmli məzunudur. Stenford Universitetində materialşünaslıq və mühəndislik üzrə magistr dərəcəsinə və müvafiq olaraq Sibel Scholar və Palmer Scholar adına layiq görüldüyü Pensilvaniya Universitetinin Uorton Biznes Məktəbində biznes menecmenti üzrə magistr dərəcəsinə sahibdir.

## İstinadlar

### Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* "Sundar Pichai's rise to fame in 90 seconds", Tech Gurus, *[[The Daily Telegraph]]*
Aqraxan yarımadası

**Aqraxan yarımadası ** (və ya, **Üç-Kosa**) — Alçaq yarımada olaraq Xəzər dənizinin Dağıstan sahillərində yerləşir. Terek çayının tarixi deltasında meydana gələn yarımada. İnzibati cəhətdən Mahaçqala şəhəri inzibati sovetliyinə daxiıdir.

Yarımadanın sahəsi 212&nbsp;km², uzunluğu 50&nbsp;km, eni isə 8&nbsp;km təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi Xəzərdən 10 metr yüksəklikdə yerləşir. Qərbdən Aqraxan körfəzinin suları ilə yuyulur.

Düynlər və şoranlıqlar ərazisinin böyük hissəsini əhatə edir. Əsasən yarımsəhra bitkiləri geniş yayılıb. Güçlü küləklər əsir.

Yarımada boyunca vaxtı ilə mövcud olan Sulak Lopatin dəmir yolunun qalıqlarına rast gəlmək olar.
Ərazisi balıq ovu, turislərin dincəlmə yeri kimi məşhurdur. Üstəlik qaramalın otlaq yeri kimi istifadə edilir.

Yarımadanın şimalında Çeçen adası yerləşir. Adadan eyni adlı boğazla ayrılır.

## İstinadlar
Bulvar (otel)

**"Baku Marriott Hotel Boulevard"** — Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində yerləşən beşulduzlu otel. Azərbaycanın ən böyük otelidir.

## Ərazisi

Otel Bakı buxtasında, Ağ Şəhərdə yerləşir.

## Fəaliyyəti

Bu otel "Absheron Hotel Group"a daxil olan dördüncü oteldir. Otel həm də "Marriott" brendinin xüsusi portfeli sayılan məxsusi otel və kurortların cəmləndiyi "Autograph Collection"un rəsmi üzvüdür.

## İnşası

Otel müasir üslubda inşa olunmuşdur. Burada kafe, mağaza, biznes mərkəzi, kitabxana da var.

"Bulvar Hotel"də müxtəlif beynəlxalq, regional və yerli əhəmiyyətli tədbirlər keçirmək üçün şərait yaradılıb. Kompleksdə 5 iclas otağı var. Bu otaqlarda müxtəlif görüşlər, təlimlər, təqdimatlar təşkil etmək mümkündür.

Otelin ziyafət zalında 1000-dən çox qonağın iştirakı ilə müxtəlif formatlı tədbirləri təşkil etmək mümkündür. Ziyafət zalının sahəsi 1300 m²-dir və avadanlıqla təchiz edilmişdir.

Otelin sağlamlıq mərkəzi fitnes və SPA xidmətləri təklif edir. Burada 25 metrlik qapalı üzgüçülük hovuzu və müasir avadanlıqla təchiz olunmuş idman zalı fəaliyyət göstərir.

Oteldə 818 nömrə var. Otelin pəncərələrindən Xəzər dənizinə və Bakı bulvarına açılan mənzərəni seyr etmək mümkündür. Otaqların interyeri məşhur memarlıq şirkətləri tərəfindən dizayn edilib.

Oteldə 3 restoran var:
*"The White City Lounge";
*"The Green House Kitchen";
*"Black City Cafe".

Fasiləsiz xidmət göstərən restoranların hər birinin ayrı-ayrılıqda açıq havada da xüsusi sahələri var. Restoranların nadir bədii konsepti tanınmış dizayn şirkəti tərəfindən yaradılıb. İnteryeri otelin tarixini, müasir dizaynla uyğunlaşdırılmış irsini və kosmopolit dinamikliyini özündə cəmləşdirir.

## Açılışı
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva 15 may 2015-ci ildə otelin açılışında iştirak etmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ölü zona (film, 1983)

**Ölüm zona** () — 1983-cü il ABŞ qorxu, triller filmi.

Film Stiven Kinqin eyni adlı romanından götürülmüşdür. Devid Kronenberqin rejissorluğu ilə çəkilən filmdə Kristofer Uolken, Tom Skerit, Martin Şin, Herbert Lom, Bruk Adams və Kollin Dyuherst kimi aktyorlar yer alıb. Film illər sonra komadan ayılan Coni Smit'in (Kristofer Uolken) ekstrasens gücünü kəşf etməsi ilə başlayır.

## Mövzusu
Coni Smit (Kristofer Uolken) gənc bir müəllimdir. Məktəbdə dostu Sarah'ı (Bruk Adams) sevir.  Yol qəzasından sonra komaya girir. Nevroloq həkim Veyzak'ın (Herbert Lom) əhatəsində oyandıqda 5 il keçmişdir. Smit bir çox şeydən başqa, sevgilisi Sarahın evləndiyini və uşağının olduğunu öyrənir.

Smit, yeni həyatına öyrəşməyə çalışarkən, birdən-birə insanların əlini tutduqda onların keçmiş və gələcəyini görə bildiyini öyrənir. Bölgənin şerifi (Tom Skerit) bir seriyalı qatilin tutulmasında Smitdən kömək istəyir. Smit kömək edir, lakin məşhur olduğu üçün narahat olaraq bölgədən köçür.

Yeni köçdüyü bölgədə siyasətçi Qreq Stilson (Martin Şin) ilə tanış olur. Həmin vaxt Sarah bu siyasətçinin tanınmasında rol oynayır. Lakin Smit Stilsonun gələcəyin Hitleri olacağını onunla salamlaşarkən öyrənir.

Gələcəyi dəyişmək istəyən Smit, Stilsonu öldürməyə qərar verir. Bir mitinq vaxtı sui-qəsd hazırlayır, lakin Stilsonu vurmaq istəyərkən Stilson Sarahın uşağının arxasında gizlənərək özünü qoruya bilir. Lakin yaralı olarkən gəlib yaxasından tutan Stilsona toxunması ilə gələcəyi dəyişdiyini başa düşür və gülərək vəfat edir.
Tüleniy

**Tüleniy** — Xəzər dənizində Dağıstana məxsus ada.  
Suyatkin burnundan 30&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Uzunluğu 8&nbsp;km, eni 6&nbsp;km təşkil edir. XX əsrin 50-ci illərində ada qəsəbə mövcud olmuşdur. Burada zavod, məktəb və klub binalarının qalıqları hal-hazırda qalır. Əsasən insanlar həyət evlərində yaşayırdılar.  
İnsanların adanı tərk etməsinin səbəbi hələ də dəqiq məlum deyil. Belə bir rəvayət var ki, 50-ci illərdə ada sahillərində soyuq küləklər baş vermişdir. Bunun nəticəsində isə insanların yaşadığı evləri su basmışdır. Havanın sərt və şaxtalı olması səbəbindən ada sakinlərinə kömək geçikmişdir. Onlarla insan həlak olmuşdur. Bir müddət sonra isə ada tamamən tərk edilmişdir.

Ada öz adını Xəzər suitisinin adından götürmüşdür. Vaxtilə adada suitilər yaşamışdır.
## Qalereya

Fayl:Развалины школы на острове Тюлений.jpg|Adada yerləşən məktəbin qalıqları
Fayl:Кладбище и клуб на острове Тюлений.jpg|Qəbirstanlıq
Fayl:Маяк на острове Тюлений.jpg|Adada olan mayaq 
Fayl:Метеостанция на острове Тюлений.jpg|Meteostansiya
Fayl:Пристань плавзавода на острове Тюлений.jpg|
Fayl:Развалины_цеха_плавзавода_на_острове_Тюлений.jpg|Zavodun qalıqları
Fayl:Дизеля фирмы Buckau-Wolf на острове Тюлений.jpg|Buckau-Wolf dizel mühərriki.


## Mənbə
* Tüleniy adası və onun sakinləri
* Tüleniy adası
Böyük Peşnıye adaları

**Böyük Peşnıye adaları** — altı adadan ibarət olan arxipelaq. Ən iri adaları Pesçanıy və Kaminin adalarıdır. Xəzər dənizinin şimalında, Ural çayı mənsəbinə yaxın ərazidə yerləşir. İnzibati cəhətdən Qazaxıstanın Atırau vilayəti ərazisinə daxildir.

**Peşnıye** və ya **Peçnıye** adı ilə tanınır. Adalar dəniz suyunun qalxması nəticəsində meydana gəlmişdir. Palas 1769-cu ilə əraziyə gələrkən vaxtı ilə mövcud olan yarımadanının suyun dibində olduğunu görmüşdür. 1730-cu ildən yarımadaya quru əlaqəsi tamamən itmişdir. 1809-cu ildə suyun səviyyəsi endiyindən yarımada yenidən yaransada suyun qaxması ilə yarımada adalara çevrilmişdir.

## Mənbə
* Kazakhstan - Islands
* GeoNames
Voterton-Leyks Milli Parkı

**Voterton-Leyks Milli Parkı** () — Kanadanın Alberta əyalətinin cənub-qərb küncündə yerləşən və ABŞ-nin Montana ştatında yerləşən Qleyşer Milli Parkı ilə həmsərhəd olan milli park. Milli park Kanadanın 4-cü milli parkıdır. 1895-ci ildə qurulmuş, adını isə Viktoriya dövrü təbiətşünas Çarlz Votertonun adı ilə adlandırılmış göllərdən almışdır. Voterton-Leyks Milli Parkının sahəsi 505&nbsp;km2 olub, dağlıq və çöllük əraziləri əhatə edir.

Voterton-Leyks Milli Parkı Kanada Parkları tərəfindən idarə olunur. Milli park ilin bütün aylarında ziyarətə açıq olsa da, əsas turist mövsümü iyul və avqust aylarıdır. Turistlər Voterton Park adlı bölgədə qalırlar. Milli park dəniz səviyyəsindən 1.290 metr yüksəklikdə, Voterton Park isə dəniz səviyyəsindən 2.910 metr yüksəkliyindəki Blekiston dağında yerləşir. Milli parkdan Kript Gölü cığırı keçir. 2012/13 mövsümündə milli parkı 402.542 nəfər ziyarət etmişdir.

Milli park 2011-ci ildə *"Milli Park Layihəsi"* çərçivəsində Piter Linçin rejissoru olduğu qısa bir filmə mövzu olmuşdur.

ABŞ tok-şou aparıcısı Deyvid Letterman 24 iyun 2013-cü ildə verilişlərin birində bu milli parkı məsləhət görmüşdür. Melissa Makkarti ilə intervyusunda o "Montanadakı Qleyşer Milli Parkına getdikdə sən şimala doğru getməlisən və Voterton Gölü Milli Parkına çatacaqsan. Bura Qleyşer Milli Parkının davamıdır və son dərəcədə heyranedicidir." ifadələrindən istifadə etmişdir.

## Tarixi

1932-ci ildə Qleyşer və Voterton-Leyks Milli Parklarından ibarət Voterton-Qleyşer Beynəlxalq Sülh Parkı yaradılmışdır. Bu park Rotary International-ın adından Çarlz Artur Mander tərəfindən təşkil olunmuşdur. Milli parkda Kanadanın ən dərin gölləri olan Voterton gölləri və tarixi Uels Şahzadəsi oteli yerləşir.

### Status

1979-cu ildə Voterton və Qleyşer Milli Parkları dağları, gölləri, çöllükləri, bataqlıqları və digər ekosistemləri qorumaq məqsədi ilə Biosfer qoruğu elan edilmişdir. 1995-ci ildə Voterton-Qleyşer Beynəlxalq Sülh Parkı YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına düşmüşdür.

## Qalereya

Fayl:cameron lake.jpg|Kameron gölü
Fayl:MooseAtCameronLake.JPG|Kameron gölündə sığır
Fayl:SummitLake.JPG|Sammit gölü
Fayl:49 parallel waterton.jpg|Voterton gölü
Fayl:Cameron Falls-27527.jpg|Kameron şəlaləsi
Fayl:Waterton_National_Park_Red_Rock_Canyon_.JPG#file |Qırmızı qaya kanyonu
Fayl:Broad view of Waterton RV Campground, Alberta.jpg|Turist düşərgəsi
Fayl:S7300921.JPG#file |Voterton Parkın cənubu
Fayl:Blackiston Falls Upper, Waterton National Park.jpg | Blekiston şəlaləsi
Fayl:Blackbearwaterton.jpg|Baribal
Fayl:WatertonMountains.jpg|Voterton gölünü əhatə edən dağlar
Fayl:Prince of Wales Hotel with Sign.jpg|Uels Şahzadəsi oteli


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Kanada Parkları 
* Pure Experience
Martin Şin

**Martin Şin** (; 3 avqust 1940) — Emmi və Qızıl Qlobus mükafatları almış Amerikalı aktyor. Emilio Estevez,  Ramon Luis Estevez,  Reni Estevez və Çarli Şinin (Karlos Estevez) atasıdır. Uşaqlarının hamısı aktyordur.
Sammit gölü

**Sammit gölü** () — Kanadanın Alberta əyalətində, Uoterton Gölləri Milli Parkında, Kameron gölünün yuxarısında, Alderson-Kartyu cığırının yaxınlığında yerləşən göl. Göl Kartyu və Kuster dağlarının arasındakı keçiddə yerləşir.

## İstinadlar
Təhriri-Öqlidis

**"Təhriri-Öqlidis"** (; ) — Nəsirəddin Tusinin riyaziyyat (həndəsə) sahəsində yazdığı əsər.

Əsərdə Evklidin "Başlanğıclar" ("Əsaslar") əsərində verilmiş 700-dən artıq teoremin sübutu təhlil edilmiş və bir çoxunun yeni isbatı verilmişdir.

## Tərcümə və nəşr

"Təhriri-Öqlidis" kitabı ilk dəfə 1594-cü ildə Romanın "Mediçi" mətbəəsində ərəbcə nəşr edilib.

"Təhriri-Öqlidis" 1598-ci ildə ikinci dəfə yenə Romada çap olunur. Kitaba Avropada olan böyük tələbi ödəmək üçün o, latın dilinə tərcümə edilərək, 1657-ci ildə Londonda çap edilir. Bir sıra Şərq ölkələrində ərəb dilində nəşr edilən əsər 1801-ci ildə İstanbulda, 1824-cü ildə Mərakeşdə,1880-ci ildə  isə Tehranda nəşr olunur.

Əsər Həsən Zərrinəzadə tərəfindən ərəb dilindən azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş və YUNESKO-nun da maliyyə yardımı ilə Nəsirəddin Tusinin 800 illik yubileyi ilə əlaqədar olaraq N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası tərəfindən nəşrə hazırlanmış və 2001-ci ildə, Bakıda "Ulduz" nəşriyyatında çap olunmuşdur.

## Həmçinin bax

* Zic-Elxani

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Euclid. Kitāb Taḥrīr uṣūl li-Ūqlīdis. Romæ : In Typographia Medicea, 1594
* The Recension of Euclid's "Elements"
* Reading Euclid at Cambridge
Kod adı: K.O.Z.

**Kod Adı: K.O.Z.** — 2015-ci ildə lentə alınmış detektiv türk filmi.

IMDb sıralamasında 1.6 xalla ən pis film kimi tanınmışdır. Filmin əsasə mövzusu Türkiyənin son tarixlərdə dövlətin içində dövlət qurmaq istəyənlərin və onların güvəndiyi güclərin deşifrə edilməsindən bəhs edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Kod Adı K.O.Z 2015 FULL HD (Devletin FETÖ ile Mücadelesi)
Türkmənbaşı körfəzi

**Türkmənbaşı körfəzi**  — Xəzər dənizinin şərqində, Türkmənistan sahillərində yerləşir.

Körfəz dənizdən Türkmənbaşı və Şimali Çələkən burnuları ilə ayrırır. Uzunluğu 46&nbsp;km, eni 18&nbsp;km, maksimal dərinliyi isə 5-6 metr təşkil edir. Sahilləri parçalıdır. Daxilində çoxlu kiçik buxtalar vardır. Suyunun duzluğu 13-16 ‰ təşkil edir. Körfəzin sahilində Türkmənbaşı limanı yerləşir.

Körfəzdən şərqdə Dərdcə yarımadası yerləşir. Yarımada öz növbəsində şimaldan Balxan körfəzi, cənubdan isə Şimali Çələkən körfəzini ayırır.

## Mənbə
*http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/2605/Türkmənbaşı
Ümumseylon İslam Birlik Cəbhəsi

**Ümumseylon İslam Birlik Cəbhəsi** və ya qısaca **ÜİBC** — Şri-Lankada mövcud olmuş siyasi partiya. 1960-cı ildə M. S. Kariappar tərəfindən yaradılmışdır. ÜİBC həmin il qanunverici orqana keçirilmiş seçkilərdə iştirak etsə də, yer qazana bilməmiş, daha sonra buraxılmışdır.
Beren Partiyası

**Beren** - Qırğızıstanda siyasi partiya. 2006-cı ilin dekabrın 30-da Ar-Namıs partiyasının keçmiş üzvləri tərəfindən qeydiyyatdan keçirilmişdir. Partiya parlament üsuli-idarəsini müdafiə edir.

## İstinadlar
Monqolustan Yaşıllar Partiyası

**Monqolustan Yaşıllar Partiyası** () - Monqolustanda siyasi partiya. Monqolustanda demokratiyanın bərqərar olmasından sonra - 1990-cı ildə yaradılmış bu təşkilat Asiyada ilk yaşıllar partiyasıdır. 1996-2000-ci illərdə o, Monqolustan Sosial-Demokrat Partiyası, Demokrat Partiyası və Monqolustan Demokratik Din Partiyası ilə birgə iqtidar koalisiyasında təmsil olunmuşdur.

Təxminən 6 min üzvə malik olan partiya Monqolustanda insan hüquqları və demokratiya, həmçinin ətraf mühitin mühafizəsi uğrunda çalışır.
Monqolustan Respublikaçılar Partiyası

**Monqolustan Respublikaçılar Partiyası** () - Monqolustanda siyasi partiya. Sədrinin adına görə həmçinin Carqalsayxanın partiyası kimi də tanınır. 

2004-ci ildə partiya Monqolustan parlamenti Böyük Xuralda 76 yer qazansa da, 2008-ci ildə bir yer belə əldə edə bilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
http://www.crwflags.com/fotw/flags/mn-polit.html#rep
Uot Tayler üsyanı

**Uot Tayler üsyanı** — İngiltərədə 1381-ci ildə Uot Taylerin başçılığı ilə baş vermiş böyük üsyan.

## Üsyanın səbəbləri
Şəhərlərin artması nəticəsində, fransız feodalları kimi, ingilis feodalları da öz mülklərindən daha çox gəlir götürməyə çalışırdılar. XIV əsrin sonlarında Qərbi Avropa ölkələrini taun xəstəliyi bürüdü. Xalq bunu «qara ölüm» xəstəliyi adlandırırdı. Əhalinin üçdə biri qırıldı. Parlament yoxsulları az miqdarda əmək haqqı ilə işləməyə məcbur edirdi, boyun qaçıranlara ağır cəza verilirdi. Xalq təbliğatçıları meydana gəldi. Təbliğatçı Con Boll hamının bərabər olması ideyasını irəli sürdü və buna görə həbs olundu.

## Həmçinin bax
*Uot Tayler
RISE

**RISE - Scotland's Left Alliance** (, qısa **RISE** kimi tanınır) – Şotlandiyada Şotlandiya Sol Layihəsi və Şotlandiya Sosialist Partiyası seçki ittifaqından mövcud olan siyasi partiya. İttifaq Radikal Sol Koalisiya nümunəsi üzərində qurulmuşdur.

Partiyanın adı Hörmət (**R**espect), Azadlıq (**I**ndependence), Sosializm (**S**ocialism) and Environmentalizm (**E**nvironmentalism) qısaltmasından yaranmışdır.

## Tarixi

Şotlandiya Sol Layihəsi oktyabr 2014-də Şotlandiyanın müstəqilliyi üzrə referendumdan sonra onlayn layihə kimi yaranıb. Layihə  2015-ci ilin avqustun 29-da Qlazqonun "Mariott" mehmanxanasında *RISE* partiyası kimi qeyd olub və ilk konfransını keçirmişdir.

## Üzvləri və rəhbərləri
* Ket Boyd
* Kolin Foks

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Azərbaycan Respublikasının Dövlət mükafatı

**Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatı** — Azərbaycan Respublikasında elm və mədəniyyət xadimlərinə verilən mükafat. 3 mart 2004-cü ildə təsis edilmiş və 2010-cu ildən verilməyə başlanmışdır.

## Haqqında

Dövlət Mükafatı Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan müəlliflərə elmin, texnikanın, memarlığın, mədəniyyətin və ədəbiyyatın inkişafına mühüm töhfələr verən əsərlərə, fundamental və tətbiqi elmi araşdırmalara, dövlətçilik, iqtisadi inkişaf və digər sahələrdəki elmi kəşflərə və ixtiralara, qabaqcıl sənaye-texniki təcrübənin tətbiqinə və nəzəri tədqiqatlara, habelə yeni material və mexanizmlərin yaradılmasına görə verilir. Mükafata layiq görülən şəxslərə pul vəsaiti ilə yanaşı, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatının diplomu və fəxri döş nişanı təqdim edilir.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatının fəxri döş nişanı medal və qəlibdən ibarətdir. Qızıldan hazırlanan dairəvi formalı medalın diametri 27 mm, qalınlığı isə 3 mm-dir. Medalın üz tərəfində alov simvolu və dəfnə budağı təsvir olunub. Medalın arxa tərəfinin yuxarı qövsü boyunca “AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ” sözləri, üzərində “DÖVLƏT MÜKAFATI LAUREATI” sözləri, aşağı hissəsində isə medalın nömrəsi həkk edilib. Təsvirlər və yazılar qabarıq formada olur. Medal kiçik halqa vasitəsilə qəlibə birləşdirilib. Aşağı hissəsi yarımdairə şəklində olan qəlibin eni (mərkəzi hissədə) 15 mm, uzunluğu isə 27 mm-dir. Qəlibin üz tərəfi Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağına uyğun, üçrəngli xaradan olan lentlə örtülüb. Medal qəlibin arxa hissəsindəki xüsusi elementlə geyimə bərkidilir.

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatlarının siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının dövlət təltifləri

## İstinadlar
Kelpi

**Kelpi** () — Şotlandiyada göllərdə və hovuzlarda yaşayan və formasını dəyişən su ruhuna verilən ad. Adətən at kimi təsvir olunsada, insan şəklini də qəbul edə bilər.

## Etimoloqiya
*Kelpi* sözünün etimologiyası Şotland german dilində qeyri-müəyyən olsa da, Şotland kelt dilindəki *calpa* ("düyə") ya *cailpeach* ("sıpanı") sözündən əmələ gəlməsi təxmin olunur. Sözün ilk qeydə alınması Uillyam Kollinsin qəsidəsində, 1759-cu ildən əvvəl təxmin olunur.

## Lox Ness
Demək olar ki, hər böyük Şotlandiya sularının kelpi ilə bağlı bir hekayəsi var, lakin ən geniş məlumatlı olan Lox Ness gölüdür.

## Bədii təsviri

2013-cü ilin oktyabrında Folkirkdə yerləşən Fort və Klayd Kanalında heykəltaraş Endi Skott tərəfindən Kelpi atları ucaldılmışdır.

## İstinadlar
Braziliya Qara Cəbhəsi

**Braziliya Qara Cəbhəsi** () — Braziliyada zənci hərəkatının bir hissəsi olub, ölkənin ilk qara siyasi partiyası.

## Yaranması üçün zəmin
1920–1930-cu illərdə Braziliyada kapitalizmin inkişafı aqrar əsaslara zərbə vurdu. Artan milli hisslər, tədricən baş verən sənayeləşmə və urbanizasiya siyasi transformasiyalara səbəb oldu. Bu yeniliklərdən biri də yerli zəncilərin ilk qəzeti olan "Klarim d`Alvorada"nın (Clarim d’Alvorada) idi. Afro-braziliyalılar hələ 1888-ci ildə ləğv edilmiş quldarlığın nəticələri ilə mübarizə aparırdı. İqtisadi imkanların, təhsil səviyyəsinin və hüquqların aşağı səviyyədə olması isə onların cəmiyyətdə tam iştirakına maneçilik törədirdi.

## Yaranması
Braziliya Qara Cəbhəsi 16 sentyabr 1931-ci ildə San-Pauloda yaradılmış və zəncilərin cəmiyyətdə tam iştirak hüquqlarını tələb edən ilk afro-braziliya təşkilatı olmuşdur. Mənzil-qərargahı San-Pauloda yerləşən təşkilatın şəbəkəsi tezliklə ölkə ərazisinə yayılmışdır. Onun mürəkkəb strukturuna prezident, sədr, katib və köməkçi şura aid idi. Frentenin rəsmi qəzeti — "İrqin səsi" (A Voz da Raça) 18 mart 1933-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır.

## Fəaliyyətinə son qoyulması
Siyasi çevriliş yolu ilə hakimiyyətə gələn prezident Jetuliu Varqasın fəaliyyəti tezliklə Braziliyanın zənci əhalisinin maraqlarına zərbə vurmağa başladı. Solçu və sağçı radikal qüvvələr rejimə təhlükə törətdiyindən və 1935-ci ildə uğursuzluqla nəticələnmiş kommunist çevrilişi cəhdindən sonra Varqas yeni siyasi istiqamət — "Yeni Dövlət" (Estado Novo, 1937–1945) elan etdi. Siyasi hakimiyyətin təmərküzləşməsi və vətəndaş hüquqlarının məhdudlaşdırılması fonunda Braziliya Qara Cəbhəsi 1937-ci ildə qanundan kənar elan olundu. Təşkilatın Braziliya Qara Birliyi (União Negra Brasileira) adı altında fəaliyyəti isə 1938-ci ilin mayına qədər davam etdi.

## Əhəmiyyəti
Braziliya Qara Cəbhəsinin fəaliyyəti ölkə tarixində ilk dəfə olaraq afro-braziliyalıların böyük kütlələrinin təşkilatlanaraq öz hüquqları uğrunda mübarizə aparması baxımından əhəmiyyətlidir. Frente təhsil, əməkdaşlıq və həmrəylik əsasında milli inteqrasiyanın pionerlərindən sayılır.

## Mənbə
* Kimberly Jones-de-Oliveira, "The Politics of Culture or the Culture of Politics: Afro-Brazilian Mobilization, 1920–1968," Journal of Third World Studies, v. 20, part I (2003)
* Elizabeth Marchant and Fernando Conceição, "An Interview with Fernando Conceição," Callaloo, v.25, n.2 (Spring 2002)
* Quintard Taylor, "Frente Negra Brasileira: The Afro Brazilian Civil Rights Movement, 1924 1937," Umoja: A Scholarly Journal of Black Studies 2:1 (Spring, 1978)

## Xarici keçidlər
* http://www.blackpast.org/gah/frente-negra-brasileira-1931-1938
Dünənki keçdi (mahnı)

**Dünənki keçdi** — 1983-ci il Çingiz Mustafayevin və "Ozan" qrupunun mahnısı. Mahnının musiqisi və sözləri Rasim Müzəffərliyə aiddir. Mahnı Azərbaycan dilində ilk rep mahnısı kimi tarixə düşmüşdür.

## Həmçinin bax
*Ya Qarabağ, Ya Ölüm
*Cənab Leytenant

## İstinadlar
Əli Bin Nasser

**Əli Bin Nasser** () — tunisli keçmiş futbol hakimi. 1986-cı ildə keçirilmiş futbol üzrə dünya çempionatında məşhurlaşmışdır.

## 1986-cı il dünya çempionatı
Əli Bin Nasser 1986-cı il futbol üzrə dünya çempionatında tarixin ən maraqlı və ziddiyyətli matçlarından sayılan Argentina-İngiltərə oyununda referilik etmişdir. Həmin matçda argentinalı Dieqo Maradona "Tanrının əli" və "Əsrin qolu" adlanan 2 qolla komandasına 2–1 hesablı qələbə qazandırmışdır. Qolların birincisini Maradona əli ilə tora daxil etsə də, Bin Nasser qolu hesaba almış, sonralar bu epizodda əllə oyunu görmədiyini iddia etmişdir.

Həmin mundialda tunisli hakim həmçinin Polşa-Portuqaliya matçında da baş hakimlik etmiş, daha 3 oyunda laynsmen olmuşdur. 1986-cı il turnirindən sonra Bin Nasser dünya çempionatlarında daha iştirak etməmişdir.

## Dünya çempionatından sonra
2015-ci ilin avqustunda Tunisdə Əli Ben Nasseri ziyarət edən Dieqo Maradona üzərində öz imzası və "Əbədi dostum Əliyə" sözləri olan Argentina formasını ona bağışlamışdır. Öz növbəsində tunisli hakim oyun öncəsi Maradona və Şiltonla olan şəklini argentinalıya hədiyyə etmişdir. Maradona öz Feysbuk səhifəsində "Ben Nasserlə duyğusal görüş keçirdiyini" yazmışdır.,

Əli Ben Nasser müsahibələrinin birində yan hakim bolqarıstanlı Boqdan Dotçevi əllə oyun anını görməməkdə ittiham etmiş, "Əsrin qolu" epizodunda isə ingilis müdafiəçilərin kobudluğuna baxmayaraq , topun Maradonada olmasına görə oyunu davam etdirərək argentinalıya tarixin ən gözəl qollarından birini vurmasında assistentlik etdiyini bildirmişdir.,

## Həmçinin bax
* 1986 FİFA Dünya Kuboku

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Maradona 'Hand of God' Goal 1986 World Cup
* Maradona 'Goal of the Century'1986 World Cup
Fəllac əl-Şənar

**Fəllac Xuzam əl-Şənar** () (d. 10 oktyabr 1947) — səudiyyəli keçmiş futbol hakimi. 1986-cı ildə keçirilmiş Meksikada futbol üzrə dünya çempionatında bir oyunda baş hakimlik, 3 oyunda isə laynsmenlik etmişdir.

## Həmçinin bax
* 1986 FİFA Dünya Kuboku

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Profile at Football Database
* Profile at Soccerway
Şizuo Takada

**Şizuo Takada** ( Takada Şizuo; ) — yaponiyalı keçmiş futbol hakimi. 1986-cı ildə Meksikada keçirilmiş futbol üzrə dünya çempionatında İspaniya-Əlcəzair oyununda, 1990-cı ildə İtaliyada təşkil olunmuş mundialda isə Yuqoslaviya-BƏƏ matçında baş hakimlik etmişdir.

## Həmçinin bax
* 1986 FİFA Dünya Kuboku
* 1990 FİFA Dünya Kuboku

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Profile at Soccerpunter
Camal əl-Şərif

**Camal əl-Şərif** (; d. 8 dekabr 1956) — suriyalı keçmiş futbol hakimi. 3 dünya çempionatında 6 oyunda baş hakimlik etmişdir (1986 - 2 matç, 1990 - 1 matç, 1994 - 3 matç). Əl-Şərifin ABŞ-də keçirilmiş mundialın ikinci raundunda Bolqarıstan-Meksika matçında verdiyi qərarlar - bolqar müdafiəçi Emil Kremenliyevin qovulması və meksikalıların xeyrinə penalti verməsi uzun müddət müzakirə mövsuzu olmuşdur.

## Həmçinin bax
* 1986 FİFA Dünya Kuboku
* 1990 FİFA Dünya Kuboku
* 1994 FİFA Dünya Kuboku

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Profile at Football Database
* Profile at Worldreferee
Qalimeda (peyk)

**Qalimeda** () və ya **Neptun IX** Neptunun əks istiqamətdə dönən düzənsiz peyklərindən biridir. Peyk Metyu Holman və bir neçə alim tərəfindən 4 avqust 2002-ci ildə kəşf edilmişdir.

## Xarakteristikaları
thumb|left|Neptunun düzənsiz peykləri
Halimede Neptun ətrafında dönən ikinci ən ekssentrik və üçüncü ən meylli orbitə malik peykdir.Bu Neptun digər düzənsiz peykləri ilə bağlı diaqramda təsvir edilmişdir.Üfiqi oxdan yuxarıda olan peyklər düz (prograde),ondan aşağıda olan peyklər isə əks (retrograde) istiqamətdə dönür.

Halimede diametri təxminən 62 kilometrdir və görünən işıqda neytral (boz) görünür.Nerida peyki ilə eyni rəngdə olmarı nəzərə alaraq, belə hesab edilir ki,peyk Nereidanın fraqmenti bilər.

## Adlandırma
Halimede və ya **Neptun IX**, Neptunun bir çox xarici peykləri kimi Nerey və Dorisin qızları olan əlli Nereiddən birinin adı ilə adlandırılmışdır.3 Fevral 2007-ci ildə (İAUC 8802) peykin adı elan olunmazdan əvvəl, Halimede müvəqqəti olaraq **S/2002 N 1** adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Matthew Holman's Neptune's page
*David Jewitt's pages
*Neptune's Known Satellites  (by  Scott S. Sheppard)

## Həmçinin bax
V Bəhram

**V Bəhram** ( *Uəhrām*,  *Bəhrām*) və ya **Bəhram Gur** () — 15-ci Sasani şahənşahı. 420-438-ci illərdə 21 il hakimiyyətdə olmuşdur. 

Hijrətdən sonra 6.cı yüzyıl da Azərbaycan üslubunda yazan şair, Nizami Gəncəvi, "həft peykər" əsərini bu padişahın həyatı üzərindən yazıb.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Sasanilər dövründə
İnquri çayı

**İnquri çayı** - Cənubi Qafqazın ən böyük çaylarından biridir.  
Mənbəyini Böyük Qafqaz dağlarından götürür, Gürcüstan və Abxaziya sərhədində axır və Qara dənizə tökülür.
Çayın uzunluğu təxminən 213 kilometr, hövzəsinin sahəsi isə 4.060 kvadratmetrdir.

## Mənbəyi
Çay Böyük Qafqazda Gürcüstanın cənub yamacında, Şxara yaxınlığında, dəniz səviyyəsindən 2979 m. yüksəklikdə başlayır.
Ağız yaxınlığında orta illik su axını 170 m³/s təşkil edir. Suvarma üçün su məhdud miqdarda istifadə olunur.
İnquri çayının aşağı axını Gürcüstanla, Abxaziya arasında faktiki sərhəd rolunu oynayır. Bu bölgədəki siyasi vəziyyət səbəbi ilə çay həm coğrafi, həm də siyasi baxımdan əhəmiyyətlidir.

1970-ci illərdə çay üzərində İnquri Su Elektrik Stansiyası inşa edilmişdir. Bu stansiya Gürcüstanın elektrik enerjisi təminatında mühüm rol oynayır və regionun ən böyük hidroenerji mənbələrindən biridir.
Abxaziya - Gürcüstan münaqişəsindən sonra həm Gürcüstan, həm də Abxaziya çay ətrafında qoşunlarını  saxlayır.
Yeganə qanuni keçid nöqtəsi 1944-cü ildən 1948-ci ilə qədər alman hərbi əsirləri tərəfindən tikilmiş 870 metr (2850 fut) uzunluğundakı Enguri körpüsüdür. Çay boyunca bir sıra qeyri-qanuni keçidlər də var. Çay Gürcüstanın enerji istehsalında mühüm rol oynayır.

## İnfrastruktur
2008-ci ildən çayın aşağı axarları Abxaziya-Gürcüstan sərhəddi kimi xidmət edir.
İnquri avtomobil körpüsü, nəqliyyat vasitələrinin sərhədi keçə biləcəyi, yeganə keçid məntəqəsi olan çayın üzərində yerləşir.
Əvvəllər Şamqon dəmir yolu körpüsü də çaydan keçib, lakin 1992-1993-cü illərdə Gürcüstan - Abxaz müharibəsi zamanı dağıdılıb və bərpa olunmayıb.
Daha sonra piyadaların istifadə etməsi üçün dəmir yolu körpüsünün dağıdılmış aşırımına taxta göyərtə düzülüb, lakin 2008-ci ildə körpüdə partlayış baş verib, bundan sonra körpüdən keçid üçün istifadə etmək mümkün olmayıb.

## Ədəbiyyat
* Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti

## İstinadlar
Şimali Çələkən körfəzi

**Şimali Çələkən** — Türkmənbaşı körfəzinin şimal-şərqində, Çələkən yarımadasının şimal sahillərində yerləşir. Dənizdən Çələkən burnu ilə ayrılır.

Körfəzin uzunluğu 20&nbsp;km, eni — 25&nbsp;km, dərinliyi isə 3,8 m təşkil edir. Körfəzin girişi dayazdır və gəmilərin girişinə imkan vermir.

## Mənbə
* Çeleken yarımadası
Rioni çayı

**Rioni** () — Cənubi Qafqazın ən böyük çaylarından biri. Qədim dövrdə Fazis adı ilə tanınırdı. Svan dilində rien - böyük çay deməkdir. Uzunluğu 327&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 13400&nbsp;km²-dır. 327&nbsp;km olmaqla, uzunluğuna görə Gürcüstanda üçüncü ən böyük çaydır. Böyük Qafqaz dağlarında mənbəyini götürür, Kolxida vadisi boyunca axaraq Poti şəhərindən Qara dənizə tökülür. Üzərində Rioni SES tikilib.

## İstinadlar
Sao (peyk)

**Sao** () və ya **Neptun XI** Neptunun düz istiqaqmətdə dönən düzənsiz peyklərindən biridir. Peyk Metyu Holman və bir neçə alim tərəfindən 4 Avqust 2002-ci ildə kəşf edilmişdir.

Sao təxminən 22.4 milyon km məsafədə Neptunun orbitində fırlanır və diametri təxminən 44 kilometrdir.

Neptunun düzənsiz peykləri ilə bağlı diaqramda Sao olduqca meylli və orta ekssentrik orbit ilə təsvir olunmuşdur.Üfiqi oxdan yuxarıda olan peyklər düz (prograde),ondan aşağıda olan peyklər isə əks (retrograde) istiqamətdə dönür.Sarı seqment orbitinin ekssentrisitetini göstərir.

Sao Neptunun xarici peyklərinin bir çoxu kimi Nereidlərin birinin adı ilə adlandırılıb.3 Fevral 2007-ci ildə (İAUC 8802) onun adı elan olunmazdan əvvəl Sao **S/2002 N 2** adı ilə əvvəlcədən məlum idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Matthew Holman's Neptune's page
* David Jewitt's pages
* Scott Sheppard's pages

## Həmçinin bax
Münəccimbaşı

thumbnail

**Münəccimbaşı** — Bir-çox tarixi İslam dövlət və imperiyalarında baş saray astroloqunun daşıdığı titul.

## İstinadlar
Seyidyurd dağı

**Seyidyurd dağı** — Şəki rayonunda dağ. Yüksəkliyi 3889.8 m. Böyük Qafqaz dağlarının cənub ətəklərində yerləşir. Salavat aşırımının cənub-şərqindədir.

## Etimologiyası
[340px|thumb|left|[Şəki rayonunda yerləşən Seyidyurd dağı. Şəki rayonu Şin kəndindən axan Şinçay öz başlanğıcını Seyidyurd və Qaraqaya dağlarından götürür.]]
Güman edilir ki, Seyidyurd dağının adının mənası Azərbaycanda mövcud olmuş Şavsevən tayfa qrupuna daxil olan Seyidlilər ilə bağlıdır. Belə ki, Azərbaycanın bir çox rayonlarında "Seyidli", "Seyidlər", "Seyidçay" və s. kimi adlara rast gəlmək olar. Seyidlilər Cənubi Azərbaycanın Meşkin və Muğan ərazilərində yaşamaqla maldarlıq və əkinçiliklə məşğuldurlar. Toponim *Seyidin yurdu* mənasındadır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şin
* Şinçay
Asafa Pavell

**Asafa Pavell** (23 noyabr 1982) Yamaykalı atlet. Əsasən 100 metr və 4 x 100 metr idman yarışlarına qatılır. 100 metr dünya rekordunu 9.77 və 9.74 dərəcələri ilə 2005 və 2008-ci illər arasında əlində saxlamışdır. Bir neçə dəfə 10 saniyədən az bir müddətdə 100 metr qaçmış və 9.72 saniyə karyera rekordu bu idman növündə ən yaxşı 6-cı dərəcədir.

Pavell, 2004 Yay Olimpiya Oyunları və 2008 Yay Olimpiya Oyunlarına qatılmış, lakin medal qazana bilməmişdir. Lakin Pekin Olimpiya Oyunlarında 4 x 100 metrdə komanda yoldaşları ilə birlikdə qızıl medal qazanmışdır.
Yohan Bleyk

**Yohan Bleyk** () — Yamaykalı 100 metr və 200 metr qaçan atlet. 

2012 Yay Olimpiya Oyunlarında 100 metr yarışında 9.75 dərəcəsi ilə şəxsi rekordunu vurmaqla Useyn Boltun ardından ikinci yer tutmuşdur. Sonraki "*Diamond League*" yarışında 9.69 dərəcəsi ilə Tayson Geyi geridə qoymuşdur.
## İstinadlar
General-feldmarşal

**General-feldmarşal** () — alman və rus ordusunda quru qoşunlarında ali hərbi rütbə, dünyanın bir çox ölkələrində anoloji rütbə -feldmarşal.

General-feldmarşal rütbəsi ilk dəfə XVII əsrdə — 1620-ci ildə Bohemiyada tətbiq edilmişdir.. Sonralar bu rütbədən (1657-ci ildən) Brandenburqda (Prussiyada) istifadə olunmuş və eyni zamandau bu rütbə digər alman dövlətlərində (Bavariyada, Saksoniyada, Hannoverdə, həmçinin Avstriyada və Niderlandda feldmarşal variantında hərbi rütbələr sırasına daxil edilmişdir.

Rusiyada general-feldmarşal rütbəsi 1699-cu ildə I Pyotr tərəfindən tətbiq edilmişdir.

Fransada və bir sıra digər ölkələrdə general-feldmarşal rütbəsinə uyğun olan marşal rütbəsindən istifadə olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Marşal
* General-feldmarşal (Rusiya)

## İstinadlar
Vurma

**Vurma** — hasil almaq üçün bir ədədin digər ədədə, yaxud öz-özünə vurulmasına deyilir. Məsələn: 2 və 3 rəqəmlərinin vurulmasından 6, 3 və 4 rəqəmlərinin vurulmasından 12 alınır. 5 × 3 = 15 edir.

## Hesabda vurmanın xassələri
* Kommutativlik (yerdəyişmə qanunu): a \cdot b = b \cdot a
* Assosiativlik (birləşmə qanunu): (a \cdot b)\cdot c = a \cdot (b \cdot c)
* Distributivlik (paylama qanunu): (a+b) \cdot c = (a \cdot c) + (b \cdot c) və ya c \cdot(a+b) = (c \cdot a) + (c \cdot b)

## Xarici keçidlər
* Multiplication and Arithmetic Operations In Various Number Systems at cut-the-knot
* Modern Chinese Multiplication Techniques on an Abacus
Vorner teatrı

**Vorner teatrı** () — ABŞ-nin Pensilvaniya ştatında, Eri şəhərinin işgüzar hissəsində yerləşən fransız intibahı və Ar-deko memarlığında teatr binası. 1982-ci ildə teatr binası ABŞ-nin *"Tarixi abidələrin milli qeydiyyatı"* siyahısına salınmışdır. Teatr binası ABŞ-nin Çikaqo şəhərinin *"Rapp and Rapp"* adlı memarlıq şirkəti tərəfindən dizayn olunmuş və 1931-ci ildə açılmışdır. 1976-cı ildə Eri şəhərinə satılana qədər buradan ancaq film nümayişləri üçün istifadə olunmuşdur. 1980-ci illərdə şəhərin işgüzar hissəsini canlandırmaq, binanı incəsənət mərkəzi etmək məqsədi ilə bura teatr binasına çevrilmişdir.

Teatrın prostsеniumunun ölçüsü 65x28 futdur və büzülmüş velür, qızıl və gümüş təbəqə, qızıl dəstəkli fransız güzgülərlə tamamlanır. Hazırda teatrda konsertlər və Brodvey teatrının çıxışları baş tutur. Vorner teatrı həm də Eri filarmonik orkestrına və "Lake Erie Ballet"-ə ev sahibliyi edir. Teatrın qrand lobbisi 500 nəfərdən çox şəxsi qəbul edə bilər.

## Tarixi

Binanın tikilməsi haqqında tapşırığı 1929-cu ildə Warner Bros. şirkəti vermişdir. Binanın açılışı 1931-ci ilin 10 aprelində baş tutmuş və açılışda *"Milyonçu"* filmi göstərilmişdir.

### Bərpaolunma layihəsi
1992-ci ildə Vorner teatrı yerli Eri Bölgə İncəsənət Fondunun qolu olan Metro Mədəni Planlaşdırma Komitəsinin ən əhəmiyyətli yerinə çevrilmişdi. Teatrın bərpası üçün maliyyə vəsaiti axtarılan zaman 1993-cü ildə Eri qraflığı bu layihə üçün pul ayırmışdır. Pensilvaniya ştatı isə bu layihə üçün 7 milyon $ ayırmış, 1997-ci ilin dekabrında pul vəsaitləri buraxılmışdır. 1994-cü ildə 3.3 milyon $ dolları toplamaq Vorner Teatrı Qoruma Qurumu yaradılmış və qurum məqsədinə 1998-ci ilin yanvarında çatmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Vorner teatrı
Nikolay Semaşko

**Nikolay Semaşko** (; ) — həkim, partiya və dövlət xadimi, SSRİ-nin səhiyyə sisteminin qurucularından biridir.

## Həyatı
Nikolay Semaşko Lipetsk vilayətində sadə pedaqoq ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1891-ci ildə Yelets qimnaziyasında təhsil alır, daha sonra təhsilini Moskva Universitetinin tibb fakültəsində davam etdirir. 1906-cı ildə İsveçrəyə emiqrasiya olunub, Cenevrədə yaşayıb, harada ki, siyasətçi Vladimir Leninlə görüşüb. 1907-ci ildə Semaşko 2-ci Beynəlxalq Ştutqart Konqresində Cenevrə bolşevik təşkilatının nümayəndəsi olur. Tiflisdə izlənilən Sarra Raviçin Semaşkoya məktub göndərməsi səbəbilə həbs edilir (bəzi mənbələrə görə 377 gün). 1913-cü ildə o, Serbiya və Bolqarıstan sosial-demokratik hərəkatında iştirak edir.

Demək olar ki, müasir Rusiyanın ilk sovet komissarı Semaşko dünya ölkələrində istifadə olunacaq yeni tibb modeli yaradır. Oktyabr inqilabından sonra o, Moskva Sovetində tibb-sanitar şöbəsinə rəhbərlik edir.

1918–1930-cu illərdə Semaşko Rusiyanın xalq səhiyyə komissarı olur. 1927-ci O, qida institutunun yaradılması ilə bağlı məsələ qaldırır. Belə bir institut 1930-cu ildə Mərkəzi Dövlət Qida İnstitutu adı altında yaradılır.

Semaşko ömrünün sonunadək (1949-cu il) Rusiya tibbinə, o cümlədən, dünya tibb sahəsinə böyük töhfələr verir. 1949-cu ildə O, Moskva qəbirstanlığında dəfn olunur.

## Xatirəsi
Əvvəllər, indiki 1 saylı Bakı şəhər klinik xəstəxanası Semaşko adlandırılırdı.

## İstinadlar
Laomedeya (peyk)

**Laomedeya ** () və ya **Neptun XII** Neptunun düz istiqamətdə dönən düzənsiz peyklərindən biridir. Peyk Metyu Holman və bir neçə alim tərəfindən 13 Avqust 2002-ci ildə kəşf edilmişdir.3 Fevral 2007-ci ildə (İAUC 8802) onun adı elan olunmazdan əvvəl, bu peyk **S/2002 N 3** kimi tanınırdı.

O, təxminən 23,571,000&nbsp;km məsafədə Neptunun ətrafında fırlanır və diametri təxminən 42 kilometrdir.Bu peyk yunan mifalogiyasındakı əlli Nereiddən  birinin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Neptune's Known Satellites (by Scott S. Sheppard)
* David Jewitt pages
* MPC: Natural Satellites Ephemeris Service
* Mean orbital parameters (NASA)