open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əndəlüs

**Əndəlüs**, həmçinin **Əndəlus**, **Əndəlis** və ya **Andalusiya** (, ) — İspaniyanın cənubunda tarixi vilayət və muxtar region. Sahəsi 87,3 min km2. Əhalisi 8 mln. nəfər (2007). Andalusiya inzibati ərazisinə 8 əyalət (Almeyra, Qranada, Kadis, Kordova, Malaqa, Sevilya, Uelva və Xaen) daxildir. Paytaxtı və əsas şəhəri Sevilyadîr.

Ərazisinin çox hissəsini Qvadalkvivir çayı hövzəsindəki Əndəlus ovalığı tutur. Şimaldan Syerra-Morena, cənub və şərqdən Əndəlüs dağları ilə əhatələnir. VIII əsrin əvvəllərində ərəblər bütün işğal edilmiş İspaniyanı əl-Əndəlüs adlandırmışdılar. Rekonkistanın gedişində Əndəlüsün çox hissəsi ərəblərdən geri alındı (XIII əsr). Orta əsrlərdə sənətkarlıq və ticarət xeyli inkişaf etmiş, iri torpaq sahibliyi geniş yayılmışdı. Qranada əmirliyi ərəblərdən geri alındıqdan (1492) sonra Əndəlüs bütünlükdə İspaniya krallığına daxil edildi.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Naxçıvanskilər

**Naxçıvanski** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

Azərbaycan xanlıqlarından biri olan Naxçıvan xanlığının sonuncu xanı Kəlbəli Xan Kəngərli, onun oğlu Ehsan Xan Kəngərlinin daşıdıqları soyad.

Naxçıvanskilərin tarixdə ad qoymuş nümayəndələri:
* Ehsan xan Kəngərli-Naxçıvanski — Çar-Rus ordusunda general-mayor, Naxçıvanın sonuncu xanı Kəlbəli xan Kəngərlinin oğlu, tam süvari qoşunu generalı İsmayıl xan Naxçıvanskinin, Kəlbəli xan Naxçıvanskinin və Qönçəbəyimin atası. Naxçıvanski soyadından istifadə etmiş ilk Kəngərli nümayəndəsi.
** İsmayıl xan Naxçıvanski — hərbi xadim, tam süvari qoşunu generalı.
*** Bəhman xan Naxçıvanski.
*** Əmanulla xan Naxçıvanski — polkovnik, sonuncu Naxçıvan xanı Ehsan xan Kəngərlinin nəvəsi, və hərbi xadim, general-leytenant İsmayıl xan Naxçıvanskinin oğlu.
**** Əkbər xan Naxçıvanski — azərbaycanlı məmur, Naxçıvan şəhər dumasının rəisi, mücahid.
***** Həbib xan Naxçıvanski
***** İsgəndər Maştafa
**** Bəhram xan Naxçıvanski — Araz-Türk Cümhuriyyətinin görkəmli xadimlərindən biri, könüllü xalq dəstələrinin tərkibində tabor komandiri; Araz-Türk Cümhuriyyətinin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti ilə danışıqlar aparmaq üçün Bakıya ezam etdiyi nümayəndə heyətinin başçısı.
** Kəlbəli xan Naxçıvanski — Naxçıvan xanzadəsi; Rus ordusunda general-mayor. Sonuncu Naxçıvan xanı Ehsan Xan Kəngərlinin oğlu, Çar Rusiyasının generalı Hüseyn Xan Naxçıvanskinin atası, İsmayıl Xan Naxçıvanskinin qardaşıdır.
*** Hüseyn Xan Naxçıvanski — Rusiya imperiyasının azərbaycan əsilli hərbi xadimi. Tam süvari qoşunu generalı.
*** Cəfərqulu Xan Naxçıvanski — görkəmli ictimai-siyasi xadim. Ehsan Xan Kəngərlinin nəvəsi, Kəlbəli Xan Naxçıvanskinin oğlu, Hüseyn Xan Naxçıvanskinin qardaşı, Cəmşid Naxçıvanskinin atası.
**** Ehsan xan Naxçıvanski (III) — general-mayor. Görkəmli ictimai-siyasi xadim. III Kəlbəli xan, Araz-Türk Cümhuriyyətinin yaradıcısı, Cəfərqulu xan Naxçıvanskinin oğlu, məşhur sərkərdə Cəmşid Naxçıvanskinin böyük qardaşı.
**** Cəmşid Naxçıvanski — Azərbaycanın məşhur hərbi xadimi, briqada komandiri (kombriq, 5 dekabr 1935). Kəngərli sülaləsinin sonuncu generalı.
**** Kəlbəli xan Naxçıvanski — bəy,general-mayor.
**** Davud xan Naxçıvanski — praporşik.
*** Ehsan xan Naxçıvanski — polkovnik-leytenant. Görkəmli ictimai-siyasi xadim. Ehsan Xan Kəngərlinin nəvəsi, Kəlbəli xan Naxçıvanski(II)nin oğlu, Hüseyn Xan Naxçıvanskinin qardaşı.

## Həmçinin bax
* Şeyxəli Xan Kəngərli-Kəlbəlixanov
* Kəngərli
* Kəngərli eli
* Naxçıvan xanlığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Görkəmli Naxçıvanlılar
* Görkəmli Şəxsiyyətlər
* Naxçıvan Araz-Türk Respublikası və Naxçıvanskilər
Ceymi Karrager

**Ceyms "Ceymi" Karrager** () — İngiltərə futbolçusu, Liverpulun vitse-kapitanı və müdafiəçi. 2004 və 2006-cı illərdə İngiltərə milli futbol komandasında oynamışdır.

## Həmçinin bax
Məmmədsadıq ağa Kəlbəlixanov

**Məmmədsadıq ağa Kəlbəlixanov** () — Ordubad qəzasının rəisi, Rusiya İmperator Ordusunun ştabs-kapitanı, Şeyxəli xan Kəngərlinin oğlu və Naxçıvan xanı Kəlbəli xan Kərgənlinin nəvəsi.
## Həyatı
Onun adı dövrün sənədlərində Məmmədsadıq bəy, Məmmədsadiq Hacı bəy və ya Məmməd sadıq bəy Şeyxəli bəy oğlu kimi qeyd edilmişdir. 1810-cu ildə Naxçıvan xanları ailəsində Naxçıvan şəhərində dünyaya gəlmişdir. 1827-ci ildə atasına Ordubad şəhərinin Qacar ordusunun sərkərdələrindən biri olan Kərim xanın hücumuna qarşı müdafiə edilməsində yardım etmişdir. İkinci Rus-İran müharibəsində iştirak etmişdir. 1829-cu ildə Rusiya İmperator Ordusunda xidmət etməyə başlamış və poruçik rütbəsinə yüksəldilmişdir. 1837-ci ildə Ordubadın rəisi təyin edilərək oradan vergi toplama səlahiyyəti verilmiş, xan ailəsindən olmasına baxmayaraq xəzinədən təqaüd almamışdır. Kəngərli süvariləri dəstəsinin ləğv edilməsinə yaxın, 1956-cı ildə verilən fərmanla o, ştabs-kapitan rütbəsinə yüksəldilmişdir. İkinci Rus-İran müharibəsinin xatirəsi münasibətilə gümüş medalla, İmperator I Nikolayın Qafqaza səfəri münasibətilə medalla təltif edilmişdir.  Məmmədsadıq ağanın naib olduğu dövrdə Ordubad qəzasında sənayeyə, kənd təsərrüfatına, təhsilə böyük diqqət yetirilib, yeni fabrik və zavodların, daş karxanalarının açılması üçün cəhdlər göstərilib. 

O, İrəvan quberniaysı bəy komissiyasının Ordubad qəzası üzrə nümayəndəsi olmuşdur. O, Yaycı kəndində gəliri illik 60 rubl olan torpağa, ümumi gəliri 400 rubl olan iki bağa sahib idi. 1858-ci ildə onun bu kənddəki karxanası Naxçıvan sakinləri M.Tuniyev və A.Tuniyev qardaşlarına icarəyə verilmişdir. 

### Ailəsi
Ştabs-kapitan Məmmədsadıq ağa Kəlbəlixanovun leytenant Məmməd xan Kəlbalıxanov, Hacı Teymur Kəlbalıxanov adlı iki oğlu və Mina Bəyim adlı bir qızı var idi.

## Mənbə
* 
### İstinadlar
Fərəc bəy Məliknamazəliyev

**Məliknamazəliyev Fərəc bəy Kərbəlayı Mehdi bəy oğlu** () — Zəngəzur qəzasının rəisi, titulyar müşavir, repressiya qurbanı.

## Həyatı
Fərəc bəy Məliknamazəliyev 1863-cü ildə Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsinin Pirəhmədli kəndində anadan olmuşdu. Şuşa qəza məktəbini bitirəndən sonra dövlət idarələrində qulluğa başlamışdı. Öncə Tiflisdə Qafqaz canişinliyində tərcüməçi işləmişdi. Zaqatala sahəsində polis pristavı kimi çalışmışdı. Bir müddət də Qaryagin qəzasında işləmişdi. ADR dönəmində Zəngəzur qəzasının rəisi vəzifəsinə təyin olunmuşdu. Erməni basqınçılarına qarşı camaatın müdafiəsini təşkil etmişdi. Arxiv sənədlərində yazılır: "Cəbrayıl və Zəngəzur qəza rəisi Məliknamazəliyevdən teleqram. İngilis-Fransız nümayənədləri çıxıb getdikdən sonra dekabrın 10-da ermənilər müsəlmanların Şəbədiyə və beşinci sahənin başqa kəndlərinə hücum etdilər. Əsir ermənilər belə ifadə verirlər ki, bütün hadisələrin günahkarı Andranikdir: çaya qədər bütün torpaqları o, Ermənistana birləşdirmək qərarına gəlib, buna görə də döyüşdən boyun qaçırdan erməniləri asır. Küm dərəsi yanında döyüşlər gedir".

Quberniya katibi dərəcəsindən titulyar müşavir dərəcəsinə qədər ucalmışdı. Fərəc bəy Məliknamazəliyev 1921-ci ildə bolşeviklər tərəfindən öldürülüb.

## Ailəsi
Fərəc bəy öncə Bədircahan bəyim Mustafa ağa qızı Cavanşirlə, onun vəfatından sonra isə Asiyabəyim xanım Axundova ilə ailə qurmuşdu. Həsən bəy adlı oğlu vardı.

## Ədəbiyyat
* Ənvər Çingizoğlu, Məliknamazəliyevlər:Pirəhmədli bəyləri, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 3, səh.31–41.

## Həmçinin bax
Telim xan

**Telim xan Teymur xan oğlu Türkman** () — el şairi.

## Həyatı
Telim xan 1742-ci ildə Savə vilayətinin Mərağey kəndində anadan olmuşdur. 14-15 yaşlarında şeir yazmağa başlamışdır. Çox gözəl şeirlər yazdığı və mükəmməl aşıqlığından dolayı onun "Haqq aşığı" olduğuna inanılmışdır.

Telim xan gənclik illərində əmisi qızı Mehri xanıma aşiq olmuş, onun ardınca Şiraza getmiş, orada yeddi il qalaraq yəhər-səmər işləriylə, sərraclıqla məşğul olmuşdur. O, nakam bir eşq yaşamış, çox sevdiyi Mehri xanıma qovuşa biməmışdir. Amma son nəfəsinə qədər Mehri xanımı sevmişdir.

Telim xan bir şerində 60 yaşına, başqa bir şerində isə 90 yaşına çatdığına işarə etmişdir. Onun doxsan yaşında öldüyü qəbul edilsə də, şair hicri-qəməri 1245-ci ildə, yəni miladi 1829-cu ildə vəfat edib.

Telim  xanın oğullarından biri Qulamhüseyn bəydir. Onun oğlu Kərim bəy, onun oğlu Murad xan, Murad xanın oğlu isə Mirzə Mahmuddur (Türkmən Mahmud). Mirzə Mahmud da şair imiş. Onun övladlarından Mahmud oğlu Hüseyn, indi Hüseynoğulları ünvanını Mahmuddan alıb "Mahmudi" deyə tanınırlar. Telim xanın bir oğlu da Şükrullah bəy imiş ki, onun nəsli də Cəlali, Nuri, Zahidi və Telimi soyadları ilə tanınmaqdadırlar.

Savə türklərindən Əli Kəmali, Telim xanın on min beytə yaxın şerini toplamış və bir divan halına gətirib çapa hazırlamışdır. Telim xan klassik və xalq şerinin, müstəzat, müxəmməs, təsnif, təcnis, qoşma, gəzəl,  müsəlsəl, bayatı, gəraylı, mürəbbə, müsəbbə, müləmma, dodaqdəyməz, nəzm şəkillərində və əruz vəzninin çeşidli qəlplərində şeirlər yazmışdır. Tədqiqatçı-vəkil Əli Kəmali bir yazısında ömrünün on ildən çoxunu Telim xanın həyatını araştırmağa və onun şeirlərini toplamağa həsr etdiyini, milyonlarla pul xərclədiyini yaxşı mənada öyünərək yazır. Əli Kəmali tamamlayıb, hazır hala gətirdiyi Telim xanın divanını çap etdirmədən dünyaya gözlərini yumdu (1996). Bu divan hələ də çap olunmayıb.
## Mənbə
*Varlıq dərgisi, 1360 (1981), Tehran- İran, Sayı: 25, s. 50-54;  Save türklerinin böyük şairi, nəşrə hazırlayan: Yavuz Akpınar, Kardas Edebiyatlar, 1997-Erzurum, Sayı: 38, s. 9-17.
*Dr. Qulamhüseyn Begdeli, Yeni tapıntılar və mədəni irsimizə bir nəzər, Varlıq dərgisi, 1360 (1981), Tehran- İran, Sayı: 25, s. 57.
*Varlıq dərgisi, 1360 (1981), Tehran- İran, sayı: 25, s. 55.
*Varlıq dərgisi, 1360 (1981), Tehran- İran, Sayı: 25, s. 57.
*Ənvər Çingizoğlu, Türkman eli, Bakı, "Şuşa", 2011. səh.224.

## Həmçinin bax
*Savə vilayəti

## İstinadlar
Dövlət və Din (jurnal)

***"Dövlət və Din" İctimai fikir toplusu*** — Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nəşridir. Redaktoru Sadiq Mirzəyevdir.

## Tarixi
İlk nömrəsi 2006-cı ilin noyabr ayında nəşr olunmuşdur.

2010-cu ilin sentyabr-oktyabr aylarında işıq üzü görmüş 5 (19)-cu sayından etibarən jurnalda rus dilində də məqalələr çap olunur.

Bir müddət fəaliyyətini dayandırsa da, 2015-ci ilin yanvar ayından yenidən fəaliyyətini bərpa etmişdir.

Jurnal dinşünaslıq, dinin tarixi və fəlsəfəsi ixtisasları üzrə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasında qeydiyyatdan keçmişdir.

## Məzmunu
İctimai fikir toplusunun əsas qayəsi dini dəyərləri və dövlət-din münasibətlərini sağlam mövqedən işıqlandırmaq, müxtəlif millətlərin və dinlərin yaşadığı Azərbaycanda əsrlərdir mövcud olan və bu gün dünyanın bir çox dövləti üçün nümunə göstərilən tolerantlığın, birlik və bütövlüyünün zəmanəti olan azərbaycançılıq məfkurəsinin təbliğ etməkdir. Bununla yanaşı, topluda yer alan məqalələrdə dünyanın, az qala, yarısını ağuşuna almış dini radikalizm, ekstremizm və təriqətçilik, dinin siyasi alətə çevrilməsi cəhdlərinin törətdiyi və törədə biləcəyi fəsadlar diqqətə çatdırılır, müxtəlif din və milli mənsubiyyətə mənsub insanlar kimi, elm ilə dinin də "birgəyaşayışının" mümkünlüyü elmi-dini nöqteyi-nəzərdən göstərilir. Bir sözlə, "Dövlət və Din" dinindən, dilindən, irqindən asılı olmayaraq bütün dünya xalqlarının bu gün ən çox ehtiyac duyduğu maarifləndirmə missiyasının daşıyıcısıdır.

Bundan əlavə, topluda dünya dilnləri, məzhəblər, təriqətlər, cərəyanlar, din fəsəfəsi, ümumilikdə, dinin bütün sahələri və dövlət-din münasibətləri ilə yanaşı, milli-mənəvi dəyərlər, Azərbaycan tarixi və mədəniyyəti ilə bağlı elmi-publisistik məqalələrlə də oxucuları tanış edir.

"Dövlət və Din" ictimai fikir toplusu həm dinşünaslıq və ilahiyyat sahəsi ilə məşğul olan tədqiqatçılar, həm də geniş oxucu kütləsi üçün çox maraqlıdır.

## Mükafatları
Toplu "Ortaq Dəyərlər" İctimai Birliyinin 2015-ci ilin may-avqust aylarında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə yardımı ilə keçirdiyi "Dövlətin din siyasətinin təbliği: kütləvi informasiya vasitələrində dini maarifləndirmə işi" mövzusundakı layihənin "Azərbaycan dövlətin din siyasətini peşəkar səviyyədə təbliğ edən mətbu orqan" nominasiyası üzrə təltif olunmuşdur.

## Həmçinin bax
*Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi
*Cəmiyyət və Din (qəzet)

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*scwra.gov.az
Korrida

right|150px|thumb|Korrida rəssamlıqda.
**Korrida** ( – qaçış, cəld hərəkət) və ya **[[öküz]] döyüşü** — ispan milli tamaşası. Mənşəcə qədimdə Pireney yarımadasında öküzə sitayişlə əlaqədardır. Orta əsrlərdə korrida yalnız nizə ilə silahlanmış atlı senyorlar iştirak edirdilər. Peşəkar ifaçılardan (torero) ibarət müasir tamaşa kimi 18 əsrin əvvəllərində formalaşmışdır. Korrida iştirakçıları 12-14 nəfər olur. Cəld hərəkətlə şpaqanı öküzün süysününə sancaraq onu öldürən matador (espada) korridada əsas simadır. Digər torerolar bu işdə ona kömək edirlər. Onların bəzisi al rəngli plaşlarla öküzü hirsləndirir, bəziləri (atlı pikadorlar) nizənin ucu ilə onu qıcıqlandırır, digərləri isə qıcaqlandırıcı harpunları (banderilya) heyvanın boynuna sancırlar. Portuqaliya, Cənubi Fransa və Latın Amerikası ölkələrində də təşkil olunur.

2012-cu ilin yanvarında İspaniyanın Kataloniya parlamenti korridaya qoyulan qadağanı təsdiq edib. Bu qadağa 2012-ci lin fevralın 23-dən qüvvəyə minəcək. Yeni qanunun qəbuluna səbəb 180 min nəfərin imzası ilə daxil olan petisiya olub. Orada korrida həddən artıq sərt və köhnəlmiş əyləncə növü kimi göstərilib. Kataloniya İspaniya vilayətləri içərisində korridaya qadağa qoyan ilk vilayət olub.

## Həmçinin bax
* Öküz döyüşçüsü

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Kərəmpa oymağı

**Kərəmpa oymağı** — Azərbaycan tarixində rol oynamış oymaqlardan biri. 

Bu oymaq öncə müstəqil halda Sivas və Amasiya ətrafında yaşam sürürdü. Sonra Ustaclı elinə qoşulub yaylaq-qışlaq güzəranı keçirmişdi. O zaman Kərəmpa oymağının başçısı Əhməd ağa idi. I Şah İsmayıl Səfəvinin bu bölgələrə gəlişi zamanı Ustaclı eli ilə birlikdə Qızılbaş tayfa ittifaqına qatılmışdı. Əli bəy Əhməd ağa oğlu I Şah Təhmasib Səfəvinin yaxınları cərgəsində idi. Bu oymaqdan çıxan Çıraq bəy şahdan aldığı sultan ünvanı ilə Dərbənd hakim təyin edilmişdi. Əhməd bəy Kərəmpa-Ustaclı isə Sultan Şah Məhəmməd Xudabəndə Səfəvi inin və I Şah Abbas Səfəvinin hakimiyyəti dönəmində Qızılbaş ordusunun görkəmli sərkərdələrindən olmuşdu. Kərəmpa oymağı Ustaclı tayfasının tərkibindən çıxıb Kəngərli elinə qatıldı. Naxçıvan xanları bu oymağı Dərəlyəz nahiyyəsində yerləşdirdilər. Bu oymaq camaatı Meşkin, Qaradağ və başqa yerlərdə də məskunlaşıb.

## Oymağın məşhur simaları

* Allahqulu sultan Ustaclı

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
*Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
*Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

## Həmçinin bax
*Kəngərli eli
Məmmədbağır Şeyxzamanlı

**Məmmədbağır Şeyxzamanlı** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin milli hökuməti tərəfindən təsis edilən "Əks-inqilab ilə mübarizə təşkilatı"nın rəisi.

## Həyatı
Məmmədbağır Şeyxzamanlı 1880-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1919-cu ilin iyun ayında Azərbaycan Demokratik Respublikasının milli hökuməti tərəfindən təsis edilən "Əksinqilab ilə mübarizə təşkilatı"nın (Azərbaycanın ilk Milli Təhlükəsizlik orqanı) rəisi təyin olunmuşdur. M. Şeyxzamanlı bir müddət bu vəzifədə işlədikdən sonra, Azərbaycan Demokratik Respublikasının ilk parlamentində Müsavat fraksiyasının üzvü kimi siyasi fəaliyyəti ilə əlaqədar, 1919-cu ilin avqust ayında öz ərizəsi ilə tutduğu vəzifədən azad edilmişdir.

M. Şeyxzamanlı millət vəkili kimi bir sıra mühüm dövlət məsələlərinin həllində, o cümlədən qanun layihələri və qərarların müzakirəsində yaxından iştirak etmişdir. Müstəqillik uğrunda ardıcıl mübarizə apardığına və barışmaz siyasi mövqeyinə görə, M. Şeyxzamanlı Azərbaycanın Rusiya tərəfindən işğalından sonra, bolşeviklər tərəfindən həbs edilmiş və 1920-ci ilin may ayında güllələnmişdir.

Qızı Ruqiyyə Şeyxzamanlı Xudadat bəy Rəfibəylinin oğlu Kamil Rəfibəyli(Aran) ilə evlənmişdir.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1923-cü ildə yazdığı "Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti" kitabında Məmmədbağır Şeyxzamanlını Azərbaycanın istiqlal şəhidi adlandırıb.

## İstinadlar

## Mənbə
* Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi
Eyyub Xanbudaqov

**Xanbudaqov Eyyub Şirin oğlu** () — Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının sədri, Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin ikinci katibi.

## Həyatı
Eyyub Xanbudaqov 1893-cü ildə Gəncədə (Yelizavetpol quberniyasında) anadan olub. Müstəqil həyata 1909-cu ildən başlayaraq Kaspi donanması gəmilərinin birində matros, 1913-cü ildə Bakı dənizçilik məktəbini bitirərək kapitan köməkçisi vəzifəsində çalışır. 1915-ci ildən Xanbudaqov inqilabi hərəkatda fəal iştirak etməyə başlayır. 1918-ci ildə Kommunist partiyası sıralarına qəbul edilir. O, hümmətçi bolşevik idi. Azərbaycan sovetləşəndən sonra Ə. Xanbudaqov Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının sədri təyin edilir. 1921-ci ilin mart ayında Ə. Xanbudaqov RK(b)P X qurultayında iştirak edir. Elə qurultayda onu Kronştatda başlamış "əks-inqilabi" qiyamın ləğv edilməsi üçün göndərirlər. 1921-ci ilin may ayında Azərbaycanda ərzaqla təchizat məsələsi ağır olduğundan Xalq Komissarlar Şurası nəzdində üç nəfərdən ibarət yaranmış səlahiyətli komissiyanın tərkibinə daxil olur. 1921-ci ildə ÜİMİK üzvü seçilir. Sonralar o, Azərbaycan İstehlak Cəmiyyətləri İttifaqının sədri, 1922-ci ilin əvvəlindən AHİŞ sədr müavini, 1922-ci il martında isə AK(b)P MK katibi seçilir (N. Nərimanovun köməkliyi ilə) 1936-cı il dekabrın 19-da millətçilikdə ittiham edilərək Xalq Daxili İşlər Komissarlığı tərəfindən həbs olunmuşdur.

1937-ci ilin 23 iyul tarixində SSRİ XDİK-nın xüsusi iclasında 5 il azadlıqdan məhrum edilən E.Xanbudaqov SSRİ Ali Məhkəməsinin hərbi kollegiyasının səyyar iclasının 12 oktyabr 1937-ci il tarixli qərarı ilə ölüm hökmünə məhkum edilmişdir. SSRİ Ali Məhkəməsinin 1957-ci il 26 dekabr tarixli qərarına əsasən E.Xanbudaqova bəraət verilmişdir

## Məqalələri
1920-ci illərdə Ə. Xanbudaqov bir sıra maraqlı məqalələr yazır: "Təxirə salınmaz vəzifə (respublikada statistik hesabat işinin quruluşuna dair)", "Azərbaycanda bizim ən yaxın vəzifələrimiz", "Beş il ərzində", "Təxirəsalınmaz məsələ", "Milli məsələyə dair" və s.

## İstinadlar

## Mənbə
* http://www.azerbaijan.az/_StatePower/_MinistersCabinet/ministersCabinet_11_a.html#5 
* http://www.mns.gov.az/khanbudagovayyoub_az.html
Məşədi Əyyub Baki

**Sadıqov Məşədi Əyyub Hacı Sadıq oğlu (Məşədi Əyyub Baki)** — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Məşədi Əyyub Baki 1866-cı ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Ticarətlə məşğul idi. Bir müddət Şiraz şəhərində yaşamışdı. Onun haqqında Mir Möhsün Nəvvab, Məhəmməd ağa Müctəhidzadə, Firudin bəy Köçərli öz əsərlərində söhbət açmışlar. Qardaşı Məşədi Nəsir Lövhi də şair idi. Məşədi Əyyub Baki 1900-cü ildə vəfat edib.

Məşədi Əyyub Balış xanım Mehdi bəy qızı Vəzirova ilə həyat qurmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kərbəlayi Səfixan Qarabaği

**Kərbəlayı Səfixan Sultanhüseyn oğlu Qarabaği** () — Azərbaycan memarı.

## Həyatı
Kərbəlayı Səfixan Qarabaği 1817-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Onun doğum tarixində ziddiyətlər var. Görkəmli memar 1910-cu ildə vəfat edib. Mirzə Həsən qəbiristanlığında dəfn olunub.

Kərbəlayı Səfixanın Ələkbər (1858-?), Gülməmməd (1863-?) adlı oğulları, Xurşid adlı qızı vardı.

## Fəaliyyəti
Kərbəlayı Səfixanın Qarabağ memarlığının inkişafında xüsusi xidməti olub. O inşa etdiyi tikililərdə, xüsusilə məscidlərdə şərq memarlığına xas olan konstruktiv elementləri yerli ənənələrlə əlaqələndirib.

* Yuxarı Gövhər ağa məscidinin bərpası (XIX əsr) Şuşa
* Aşağı Gövhər ağa məscidi (1874–75) Şuşa
* Saatlı məscidi (1883)
* Culfalar məscidi
* Hacı Ələkbər məscidi
* Bərdədə İmamzadə məscidinin yenidən qurulması (1868),
* Ağdamda məscid (1870),
* Odessada Tatar məscidi (1870),
* Aşqabadda "Qarabağlılar" məscidi (1880) Kərbəlayi Səfixan Qarabağinin ən yaxşı əsərləridir.
* Şirin su hamamı

## Həmçinin bax
* Ağa Mirək Mirzə Qiyas

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Helsinki Olimpiya Stadionu

**Helsinki Olimpiya Stadionu** — (fincə: Helsingin olympiastadion, isveçcə: Helsingfors Olympiastadion) Finlandiyanın ən böyük stadionu. 1952-ci ildə Helsinki Olimpiya oyunlarıda burada keçirilmişdir. Hal-hazırda Finlandiya milli futbol komandasının stadionudur. Finlandiya bu stadionda son matçını 11 oktyabr 2008 tarixində Azərbaycan ilə oynamışdır.

## Xarici keçidlər
* Helsinki Olimpiya Stadionu rəsmi saytı
Yanalaq düzü

**Yanalaq düzü** — Füzuli rayonunun Kərimbəyli kəndinin qərb tərəfində yerləşən düz. Bu düz bir çox tarixi hadisələrə səhnə olub. Elxanlılar zamanı daxili çəkişmələrə görə hərbi-köçəri əmirlər burda savaşıblar. Bu düzdə Əmir Teymurla Əmir Yarəhməd Qaramanlının vuruşu baş verib. 1812-ci ildə Kotlyarevski Abbas mirzənin üzərinə gedərkən qoşunlarından bir hissəsini burada saxlayıb.

Yanalaq düzü Arazbar el-obaları üçün qışlaq yeri idi. 1822-ci ildə Qaradağ vilayətiində Hacıəlili elinin qolu olan Kərimbəyli obası bu yurdda məskunlaşdı.

## İstinadlar
Vint Serf

**Vinton Qrey Serf** (; ) – amerikalı internet pioneri və "İnternetin ataları"ndan biri. O, bu adı TCP/IP yaradıcılarından biri olan Robert Elliot Kan ilə paylaşır.

O, Milli Texnologiya Medalı, Türinq mükafatı, Prezident Azadlıq medalı, Markoni mükafatı və Milli Mühəndislik Akademiyasına üzvlük kimi fəxri dərəcələr və mükafatlar alıb.

## Həyatı və karyerası
Vinton Qrey Serf 23 iyun 1943-cü ildə Konnektikut ştatının Nyu-Heyven şəhərində anadan olub. Serf Con Postel və Stiv Kroker ilə birlikdə Van Nuys Liseyində təhsil alıb. Orta məktəbdə olarkən Cerf altı ay boyunca Rocketdyne-də Apollo proqramı üzərində işləmiş və F-1 mühərriklərinin dağıdıcı olmayan sınaqları üçün statistik analiz proqramlarının yazılmasına kömək etmişdir.

Serf Stenford Universitetində riyaziyyat üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. Kollecdən sonra Serf iki il IBM-də QUIKTRAN-ı dəstəkləyən sistem mühəndisi kimi çalışıb.

Los-Anceles Kaliforniya Universitetində aspiranturada oxumaq üçün IBM-dən ayrılmış və burada 1970-ci ildə elmlər doktoru, 1972-ci ildə isə fəlsəfə doktoru dərəcəsini qazanmışdır.

Serf professor Cerald Estrinin yanında təhsil alıb və professor Leonard Kleynrokun internetdəki ilk qovşaq (node) olan ARPANET-in ilk iki qovşağını birləşdirən və ARPANET üçün "hostdan hosta protokoluna töhfə verən" məlumat paketi şəbəkəsi qrupunda çalışıb.

UCLA-da olarkən ARPANET sistem arxitekturası üzərində işləyən Bob Kanla tanış oldu. Serf Beynəlxalq Şəbəkə İşçi Qrupuna sədrlik edib. O, Yoqen Dalal və Karl Sanşayn ilə birlikdə 1974-cü ilin dekabrında nəşr olunan "İnternet Ötürülməsinə Nəzarət Proqramının Spesifikasiyası" (RFC 675) adlı ilk TCP protokolunu yazıb.

Serf 1972-ci ildən 1976-cı ilə qədər Stenford Universitetində dosent vəzifəsində çalışıb, burada paket şəbəkələrinin qarşılıqlı əlaqəsi protokolları üzrə tədqiqatlar aparıb və Kan ilə birlikdə DoD TCP/IP protokol paketini tərtib edib.

1973-1982-ci illərdə DARPA-da işləmiş və TCP/IP, paket radio (PRNET), paket peyk (SATNET) və paket təhlükəsizliyi texnologiyasını inkişaf etdirmək üçün müxtəlif qrupları maliyyələşdirmişdir. Bu səylər ordunun ehtiyaclarından qaynaqlanırdı. 1980-ci illərin sonlarında MCI-a keçdi və burada 1989-cu ildə internetə qoşulan ilk kommersiya e-poçt sisteminin (MCI Mail) inkişaf etdirilməsinə kömək etdi.
## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Google-da bioqrafiyası
* Vint Serf ICANN vikisində
* Dr. Vint Cerf on "Reinventing the Internet" (YouTube). Internet Society. (May 13, 2013)
* 
*
Roman Yeryomenko

**Roman Alekseviç Yeryomenko** (19 mart 1987) (, ) — Rusiya əsilli Finlandiya futbolçusu. Ukraynanın Dinamo Kiyev klubunun şərəfini qorumaqdadır. Dinamo Kiyevdə Çempionlar Liqası və UEFA Kuboku təcrübəsi yaşamışdır. Finlandiya milli futbol komandasının futbolçusu. Yığma komandada 7 nömrəli forma geyinir.

## Xarici keçidlər
* Yeryomenko Udineze Profil

## Həmçinin bax
Azərbaycan Sülhməramlı Qüvvələri

**Azərbaycan Sülhməramlı Qüvvələri** () və ya **Bakı N vahidi** () — Azərbaycan Quru Qoşunlarının əsas sülhməramlı hərbi vahidi. 1999-cu ilin sentyabr ayından başlayaraq Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Kosovoda, Əfqanıstanda və İraqda Beynəlxalq Sülhməramlı Ordu tərkibində sülhməramlı fəaliyyət aparıblar. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərkibində Azərbaycanın Sülhməramlı ordusu 1997-ci ildə yaranmış, sonradan Azərbaycan sülhməramlı bölməsi adı altında birləşmişdir.

## Fəaliyyət

### Kosovo
17 fevral 2008-ci ildə Kosovo parlamenti müstəqillik elan etdikdən sonra, 26 fevral 2008-ci ildə Azərbaycanın Prezidenti İlham Əliyev Kosovadan Azərbaycanın sülhməramlı bölməsinin çıxarılması ilə bağlı Milli Məclisə müraciət etdi. Müraciətə Milli Məclis tərəfindən 4 mart 2008 tarixdə baxıldı və 87 səslə (3 səs əleyhinə, 2 səs bitərəf) qəbul edildi.

Azərbaycan sülhməramlı bölməsi 34 hərbçidən ibarət idi ki, bunlardan da biri zabit, biri çavuş və 32-si əsgər idi. Azərbaycan sülhməramlı bölməsi Kosovada Türkiyə sülhməramlı qoşunlarının tərkibində xidmət edirdi. Azərbaycan hərbçiləri Kosovada 18 kəndə nəzarət edirdilər. 15 aprel 2008-ci ildə bölmə Azərbaycana qayıtdı. Ümumilikdə Kosovada 400 azərbaycanlı sülhməramlısı xidmət etmişdir.

### İraq

Azərbaycan hərbçiləri İraqda BMT-nin Təhlükəsizlik şurası tərəfindən 2003-cü ildə qəbul edilmiş qərar əsasında xidmət edirdilər. Azərbaycan hərbçiləri 14 zabit, 16 çavuş və 120-si əsgərdən ibarət idilər. Hərbçilər İraqın Əl-Xədifə şəhərində yerləşən SES-i mühafizə edirdilər.

Milli Məclisin 11 noyabr 2008-ci il qərarı ilə 150 nəfərdən ibarət azərbaycanlı sülhməramlı hərbçilər İraqda öz vəzifələrini yerinə yetirərək Azərbaycana döndülər. Azərbaycanda onları təntənəli sürətdə Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin nümayəndələri, ABŞ və İraqın Azərbaycandakı səfirləri və yaxınları qarşıladılar.

İraqdakı sülhməramlı əməliyyatlarda 1 azərbaycanlı əsgər həlak olmuşdur.

### Əfqanıstan
Əfqanıstanın təhlükəsizliyini təmin edən beynəlxalq qüvvələr strukturunda 2 hərbi həkim və 2 mühəndis-istehkam ixtisası üzrə zabit olmaqla 94 Azərbaycan sülhməramlısı xidmət edib. Bu hərbçilər şəhərində post-patrul xidmətini yerinə yetirirlər. Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Əfqanıstandakı sülhməramlı missiyası 20 noyabr 2002-ci il tarixdən başlayıb. İlk vaxtlar Əfqanıstandakı azərbaycanlı sülhməramlılarının sayı 22 nəfər idi. 4 yanvar 2008-ci ildə daha 23 nəfər sülhməramlı göndərildi. Sentyabr ayında daha 45 azərbaycanlı əsgər Əfqanıstana göndərilmişdir.

Kabilin süqutundan sonra Azərbaycan sülhməramlıları türk sülhməramlıları ilə birlikdə Kabil aeroportunu mühafizə və müdafiə etmişdir. 26 avqust 2021-ci ildə Azərbaycan sülhməramlıları Əfqanıstanı tərk etmişdir.

### Cənubi Sudan
2018-ci ilin noyabrında Azərbaycan BMT-nin sülhməramlı missiyasının komandanlığı altındakı missiyada iştirak etmək üçün 4 azərbaycanlı hərbçidən ibarət hərbi heyətinin Cənubi Sudanda yerləşdirilməsi barədə qərar qəbul edib. 30 yanvar 2019-cu il tarixindən Azərbaycan ordusunun 2 zabiti müşahidəçi qismində Cuba şəhərində xidmətə başlayıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Silahlı Qüvvələri

## Xarici keçidlər
Libertadores Kuboku

Avropanın ən yaxşı futbol klubu Çempionlar Liqasında müəyyən edildiyi kimi Cənubi Amerikanın ən güclü komandası **Libertadores Kuboku** uğrunda yarışlarda məlum olur. Bu rəsmi olaraq "*Kopa Libertadores de Amerika*" – Amerikanı Azad edənlər Kuboku adlanır.

## Tarixi
Libertadores Kuboku uğrunda birinci yarışlar 1960-cı ildə keçirilmişdir. Maraqlıdır ki, onun təşkilatçıları birinci turniri 1956-cı ildə başa çatmış Avropa Çempionları Kubokunun ən yaxşı cəhətlərini götürməyə çalışıblar.

1988-ci ilə qədər Libertadores Kubokunda bir qayda vardı: əgər finallarda rəqiblərin hər ikisi hərəyə bir qələbə qazanırdılarsa, onda hesabdan asılı olmayaraq onlar əlavə — üçüncü oyunu keçirmirdilər. Lakin sonra təşkilatçılar çempionu normal üsulla müəyyən etməyi qərara aldılar: finalda qələbələr bərabər olanda vurulan toplar nəzərə alınırdı, onlar da bərabər olanda matçdan sonra penaltilər vurulurdu.
Qitələrarası kubok (futbol)

**Qitələrarası Kubok** — Avropa və Cənubi Amerikanın ən güclü klublarının iştirak etdiyi yarış.

## Tarixi

1960-cı ildə – Avropa Çempionları Kuboku turniri artıq ən populyar turnir olanda UEFA-nın baş katibi Avropanın və Cənubi Amerika (futbolda ən böyük inkişafı olan qitələr) nın ən güclü klubları arasında matç keçirmək ideyasını təklif edir.

Məhz onun KONMEBOL-a (Cənubi Amerika Futbol Federasiyasına) məktubundan sonra Libertadores Kubokunun birinci turnirini də təşkil edirlər. Birinci turnirdə Montevideonun məşhur "Penyarol" klubu qalib gəlir. Həmin 1960-cı ildə daha iki matç keçirilir: Madridin məşhur "Real" klubu ilə "Penyarol" klubu arasında. İki görüşün nəticəsinə görə uruqvaylılara üstün gələn "Real" (5:1 öz meydanında və 0:0 rəqib meydanında) klublar arasında dünyanın birinci qeyri-rəsmi çempionu olur. Maraqlıdır ki, turnirin birinci qolunu elə birinci dəqiqədə Ferents Puşkaş (Macarıstan) vurmuşdur.

Avropalıların birinci qələbəsində sonra amerikalılar cəsarətlə işə girişdilər və artıq bir neçə qələbədən sonra xeyli irəli çıxdılar. Ola bilsin ki, məhz buna görə 70-ci illərin sonuna yaxın Avropa klubları bu turnirə marağı itirdilər. Onda yaponlar, daha doğrusu, məşhur "Toyota" avtomobil konserninin nümayəndələri işə qarışdılar. Onların köməyi ilə 1980-ci ildən etibarən Qitələrarası Kubokun finalı  Tokioda keçirilməyə başlandı. Qalibə bu kubokdan başqa, "Toyota" Kuboku da verilir, ən yaxşı futbolçuya isə həmin konsernin təzə avtomobili bəxş edilir.
2017-ci ildə FIFA bütün qalibləri klub dünyası çempionu olaraq rəsmən tanıyıb.

## Həmçinin bax

* FİFA Klublararası Dünya Çempionatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Rəsmi sayt
*UEFA
Armrestlinq

right|thumb|200px

**Armrestinq və ya qol güləşi**

Bir neçə əsr bundan əvvəl əsasən dənizçilər arasında, pablarda yaranan qol güləşdirməsi və ya armrestli bir idman növü kimi 100 ilə yaxındır ki tanınır. Məşhur Amerika yazıçısı Ernest Heminquey özünün “Qoca və dəniz” əsərində armrestlinq haqqında söhbət açmışdır. İlk dünya çempionatı isə yalnız 1962-ci ildə keçirilmişdir. Amerikada ona oxşar idman növləri – hendrestlinq və ristrestlinq də mövcuddur.

## Qaydalar

Hələ indiyədək armrestlinq yarışları müxtəlif qaydalarla keçirilir. Bu növün banisi Bill Soberanus ayaqüstü yarışmağın tərəfdarı olsa da, oturan yerdə, sol və ya sağ əllərlə mübarizə etməyin tərəfdarları da tapılır. Azərbaycanda bu yarışlar ancaq ayaqüsü keçirilir. İdmançılar bir-birinin biləyindən yapışır, hakimin hərəkətindən sonra rəqibin əlini stola endirməyə çalışırlar. Əgər idmançılardan hansısa əlini qaçırırsa, onda hakim onların hər ikisinin biləyini qayışla bağlayır.

## Xarici keçidlər

* Armwrestling.com
Darts

**Darts** — iç-içə olan rəngli dairələrdən və bunları kəsən üçbucaq dilimlərdən ibarət olan hədəfə balaca oxların (dartlar) əllə atılmasıyla oynanılan oyun.

İngiltərə bu idman növünün vətənidir.

Rəvayətə görə, Britaniya oxatanları pablarda dincələn zaman qısa oxlardan istifadə ediblər.

## Qaydalar
Oyunun qaydalarına görə, hər bir oyunçuya 301 xal verilir. Sonra isə onların hər birinə drotiki atmaq üçün üç imkan verilir. Nişanın-"almacığa" düşsə, oyunçudan 50 xal, onu ətrafında yaşıl xəttə düşsə, 25 xal çıxılır. Nişanı yerdən 1,73 metr hündürlükdə, oyunçulardan 2,37 metr uzaqlıqda qururlar.
Əziz Xələfov

**Xələfov Əziz Mirzə Əhməd oğlu** (1924-1993) - Əməkdar həkim, milli qəhrəman Salatın Əsgərovanın atası.

## Həyatı
   
Əziz Xələfov 1924-cü ildə Qaryagin rayonunun (indiki Füzuli rayonu) Sərdarlı kəndində anadan olmuşdu. Orta məktəbi bitirəndən sonra İkinci dünya müharibəsində iştirak etmişdi.

Cəbhədən dönəndən sonra Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) Tibb institutunda oxumuşdu. Həkim kimi nəsil ixtisasını davam etdirmişdi. Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda baş müəllim, dosent kim çalışmışdı.

Əziz Xələfov Leyla xanım Mahmud bəy qızı Məlikaslanovla ailə qurub. Əhməd adlı oğlu, Zümdüd adlı qızı var. Digər qızı Salatın Əsgərova Qarabağda erməni silahlıları tərəfindən qətl edilib.

## Mükafatları
Əziz Xələfov bir çox döyüş medalları ilə təltif edilmişdir.

Əziz Xələfov çoxillik və qüsursuz tibbi fəaliyyətinə görə bir çox orden və medallarla təltif olunub. "Respublikanın əməkdar həkimi" fəxri adını daşıyır.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Sərdarlı kəndi. Bakı: "Elnur-P", 2005, 320 səh.

## Həmçinin bax
Mirzə Səlim Axundov

**Axundov Mirzə Səlim Mirzə Səfi oğlu** (1855-?)— həkim, tarixçi.

## Həyatı
Mirzə Səlim Axundov 1855-ci ildə Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsinin Dədəli kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Bir müddət mədrəsədə oxumuşdu. Sonra İranın Tehran şəhərində darülfünuna (universitetə) qəbul olmuşdu. Burda təbabəti öyrənmişdi. Təhsilini tamamlayandan sonra bir müddət Tehran şəhərində çalışmışdı. Mahir həkim kimi ad çıxarmışdı. 1896–1897-ci illərdə Tehranda baş vermiş taunun dəf edilməsində fəal iştirak etmişdi. İranın Xarici İşlər vəzirliyi və Rusiya Səfarətxanası onun əməyini mükafatlarla dəyərləndirmişdi. Müzəffərəddin şah Qacar ona xan ünvanı, Ədibülhükama ləqəbini vermişdi.

Mirzə Səlim Axundov XX əsrin əvvəllərində vətənə dönmüş, tibblə məşğul olmuşdu.

## Əsərləri
Mirzə Səlim Axundov həkim olmaqla yanaşı elmlə də məşğul idi. Onun tibbə dair "Tədbir ül-həvamil" əsəri bütün şərq aləminə yayılmışdı. Bu əsər 1893-cü ildə Tehran şəhərində işıq üzü görmüşdü. Tibbə, kimyaya və zoologiyaya həsr olunan "Kəşkülək" əsəri 1897-ci ildə Tehran şəhərində daşbasma üsulu ilə çap olunmuşdu. Bunlardan başqa görkəmli alimin "Vəsilət üs-süluk fi daiül-mülük", "Müntəxəbat üs-sənaye" və başqa əsərləri var. Onun "Təshihi-iştibah" adlı yazısı İranda Böyük Britaniyanın səfiri olmuş Ser Con Malkolmun "Tarixi-İran" əsərindəki səhflərdən danışır.

## Mənbə
* 1. Ənvər Çingizoğlu. Tarixçi Mirzə Səlim Hacılı-Cavanşirin soy ağacı. "Soy" dərgisi, 2 (2), 2003.
* 2. Mirzə Səlim Axundov-Qarabağı. Tarixi-İştibah (farscadan tərcümə edən: Tahirə Həsənzadə). "Soy" dərgisi, 2 (2), 2003.

## İstinadlar
Binəli Musayev

**Musayev Binəli İsa oğlu** () — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Binəli Musayev 1944-cü il avqust ayının 15-də Gürcüstan Respublikası Bolnisi rayonunun Saraçlı kəndində anadan olmuşdur. 1961-ci ildə Saraçlı kənd orta məktəbini, 1966-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə də elə həmin ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Kibernetika İnstitutunda başlamışdır.

1967-ci ildə institutun aspiranturasına qəbul olunmuş, 1971-ci ildə "Hilbert nüvəli qeyri-xətti sinqulyar inteqral tənliklər sistemi üçün kvadratur və iterasiya–interpolyasiya metodlarının əsaslandırılması" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1972–1995-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin "Riyazi analiz" kafedrasında asissent, baş müəllim, dosent, professor vəzifələrində çalışmışdır. 1989-cu ildə A. M. Razmadze adına Tbilisi Riyaziyyat İnstitutunda "Sinqulyar inteqral tənliklər nəzəriyyəsində konstruktiv metodlar" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1995–1997-ci illərdə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında kafedra müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 

Binəli müəllimin gənc riyaziyyatçıların yetişməsində böyük əməyi olmuşdur. Onun rəhbərliyi altında 15-dən artıq namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmişdir. Binəli müəllim 100-dən artıq elmi əsərin müəllifidir.

Görkəmli alim bir sıra Beynəlxalq, Ümumittifaq və Respublika miqyaslı elmi konfransların iştirakçısı olmuş və məruzələrlə çıxış etmişdir. O, elmi dərəcələr verən bir neçə ixtisaslaşdırılmış elmi şuranın və Azərbaycan Riyaziyyatçılar Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü idi.

1995-ci ildə Kanada keçirilən Beynəlxalq Riyaziyyat Olimpiadasında iştirak edən Azərbaycan komandası heyətinin rəhbəri olmuşdur.

1997–2005-ci illərdə Türkiyə Cümhuriyyətinin Kütahya şəhərindəki Dumlupınar Universitetində professor vəzifəsində çalışmışdır. 2005-ci ildən ömrünün sonunadək isə elmi və pedaqoji fəaliyyətini Bakı Dövlət Universitetində davam etdirmişdir.

2008-ci il aprel ayının 20-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Mənbə
* Fikrət Süleymanoğlu. Borçalı Saraçlısı. Bakı: Pedaqogika, 2009, — 240 s.
* Prof. Binəli Musayev — 80

## İstinadlar
Məhbubə xanım Mahmudbəyova

**Məhbubə xanım Kərim bəy qızı Mahmudbəyova** () — tibb elmləri doktoru (1961), professor (1963), əməkdar həkim (1960), Kərim bəy Mehmandarovun qızı.

## Həyatı
Məhbubə xanım Kərim bəy qızı 11 iyun 1902-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Bakıda orta məktəbi bitirəndən sonra ATİ-yə (hazırkı ATU) qəbul olmuşdur. İnstitutu tamamlayandan sonra həkim işləmişdir. Ömrünü doğma təhsil ocağına bağlamışdır. 1933–70-ci illərdə Azərb. Dövlət Tibb İnstitutun mama-ginekologiya kafedrasın dosenti, sonra professoru, sonra isə müdirə işləmişdir. 1968–74-cü illərdə respublikanın mama-ginekoloqları elmi cəmiyyətinin sədri olmuşdu. Tədqiqatı, əsasən, qadın, ana və uşağın sağlamlığının qorunması probleminə həsr edilmişdi. "Ürək-damar sistemi xəstəlikləri zamanı hamiləlik və doğuş" monoqrafiyası (1973) böyük elmi-praktiki əhəmiyyətə malikdir. O, 13 yanvar 1976-cı ildə vəfat edib.

Məhbubə xanım Şamil Mahmudbəyovla ailə qurmuşdu.

## Mükafatları
Məhbubə xanım Mahmudbəyova 1960-cı ildə əməkdar həkim fəxri adını, "Səhiyyə əlaçısı" döş nişanını almışdı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, *"Mehmandarovlar"*, ATŞC-nin xəbərləri, Bakı, 2002. 

## Həmçinin bax
* Ədil bəy Mehmandarov (qardaşı)
* Rəşid bəy Mehmandarov (qardaşı)
Mir Fəttah Musəvi

**Mir Fəttah Mir Əli ağa oğlu Musəvi** () — Azərbaycan bolşevik inqilabçısı, "Hümmət" təşkilatının fəal nümayəndəsi, Əks-inqilabla Mübarizə Təşkilatı rəisinin müavini.

## Həyatı
Mir Fəttah Musəvi 1891-ci ildə Şuşada kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1906-cı ildə Ağdamda ibtidai məktəbi bitirərək Aşqabada əmisinin yanına getmiş və orada gimnaziyaya daxil olmuşdur. Burada gimnaziya təhsili almaqla yanaşı, siyasi fəaliyyətə qoşulmuş, müsəlman gənclərinin dərnəyini təşkil etmiş və "Aşqabad" qəzeti ilə əməkdaşlıq etmişdir.

1917-ci ilin yayında Mir Fəttah Musəvi Aşqabaddan Şuşaya qayıdaraq inqilabi fəaliyyətini davam etdirmiş, 1918-ci ilin ikinci yarısında isə Bakıya gələrək "Hümmət" təşkilatına daxil olmuşdur. Tez-tez Azərbaycan qəzalarına gedərək fəhlə yığıncaqlarında çıxış etmiş, insanları müsavatçılara və denikinçilərə qarşı mübarizəyə səsləmişdir.

Mir Fəttah Musəvi 1919-cu il aprelin 25-də "Hümmət" təşkilatının konfrasında Mərkəzi Komitənin üzvü və rəyasət heyətinin katibi seçilmişdir. Həmin ilin iyun ayında isə Bakıda denikinçilərə qarşı keçirilmiş mitinqə başçılıq etmişdir.

Mir Fəttah Musəvi Əks-inqilabla Mübarizə Təşkilatı rəisinin müavini olmuş, ölümündən sonra onu bu vəzifədə Mahmud bəy Səfikürdski əvəz etmişdir.

### Ölümü
1919-cu il sentyabrın 5-də Haşım Əliyev, Levan Qoqoberidze və Mir Fəttah Musəvi hazırkı Fəvvarələr meydanı ərazisində mövcud olmuş "Yeni işıq" () restoranında dəmiryol teleqrafxanasının rəisi Hacıbəy Seyidbəyov tərəfindən güllələnmişlər. Nəticədə Levan Qoqoberidze yaralansa da, Haşım Əliyev və Mir Fəttah Musəvi ölmüş və onlar sentyabrın 7-də Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşlar. Onların burada dəfn olunması müasir dövrdə narazılıqlara səbəb olmuşdur.

Ölümündən sonra Bakı küçələrindən birinə Mir Fəttah Musəvinin adı verilmişdir. Müstəqillik dövründən sonra həmin küçənin adı dəyişdirilmiş, Məmmədsadıq Əfəndiyevin adını daşımağa başlamışdır.

## İstinadlar
Qubad Qasımov

**Qasımov Qubad Abdulla oğlu** () — musiqişünas, tarix elmləri namizədi (1949), Azərbaycanın Əməkdar mədəniyyət xadimi (1968), Üzeyir bəy Hacıbəyovun bacanağı.

## Həyatı
Qubad Qasımov 1896-cı ildə Cəbrayıl qəzasının Qarğabazar kəndində anadan olmuşdu. Orta təhsilini doğma kəndlərində almışdı. 1928-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsini bitirmişdir. 1940–1944-cü illərdə ADK-da musiqi elmi-tədqiqat kabinəsinin elmi işçisi, 1944–1945-ci illərdə SSRİ EA Azərbaycan filialının incəsənət sektorunun, 1945-ci ilin aprelindən isə Azərbaycan EA-nın İncəsənət İnstitutunun elmi katibi işləmiş, 1955-ci ildən Memarlıq və İncəsənət İnstitutunda teatr və musiqi şöbəsinin müdiri, baş elmi işçi olmuşdu. Üzeyir bəy Hacıbəyovun ədəbi-publisistik və musiqi yaradıcılığına dair tədqiqatların — "Ü. Hacıbəyov" monoqrafiyası (1945, rusca; 1949, azərbaycanca), "Ü. Hacıbəyov. Biblioqrafiya" (1947), çoxsaylı məqalələrin müəllifi, Azərbaycanın elm və mədəniyyət xadimləri silsiləsindən nəşr edilən "Ü. Hacıbəyov" biblioqrafiyasının (1976, 1985) müəlliflərindən biridir. Üzeyir bəy Hacıbəyovun ədəbi və elmi irsinin toplanması, tərtib və nəşr olunmasında xidməti var.

Qubad Qasımov 1993-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Sən, yaşayan (film, 2007)

***Sən, Yaşayan*** (İsveç dilində : *Du levande*) isveçli rejissor Roy Anderssonun filmi.
Film ilk dəfə 2007-ci ildə Kann kinofestivalında nümayiş etdirilib.

## Məzmun
Film bir-biri ilə əlaqəsi olmayan epizodlardan ibarətdir.
Strasburq

**Strasburq** () – Fransanın şimal-şərqində yerləşən şəhər. Alzas əyalətinin və Aşağı Reyn departamentinin mərkəzidir. Avropa Şurasının mərkəzi orqanları və Avropa Parlamenti Strasburqda yerləşir. Əhalinin sayına görə Fransanın yeddinci ən böyük şəhəridir.

## Həmçinin bax
* Köhnə Müqəddəs Pyotr kilsəsi (Strasburq)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhərin rəsmi saytı
İstanbul Park

**İstanbul Park** — Formula 1 yarışlarının keçirildiyi pist. 2005 ildə açılmışdır. Uzunluğu 5340 m-dir. 2005-ci ildəki yarışı Maklaren-Mersedesin Finlandiyalı pilotu Kimi Raykonen birinci tamamlamışdır. Qalan yarışları isə 2006, 2007, 2008 də Felipe Massa birinci tamamlamışdır. 2009-cu ildə keçirilən yarışı isə Braun GPnin ingilis pilotu Censon Batton qalib bitirmişdir. , 2010-cu ildə, Maklaren-Mersedesin ingilis pilotu Luis Hemilton, 2011-ci ildə isə Red-bullun alman pilotu Sebastian Fettel qalib olmuşdur. Pistin rəhbərliyi 2012-ci il üçün F1 rəhbərliyi ilə razılaşa bilmədiyinə görə 2011-ci ildəki yarış İstanbul Parkdakı sonuncu yarış oldu.

## Xarici keçidlər
* Rəmsi saytı
* İstanbul park xəritə
* İstanbul Park daha dəqiq məlumat
Kərim Odər

**Kərim İbadulla oğlu Odər** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Musavat Partiyasının III başqanı.

## Həyatı
Kərim İbadulla oğlu Zeynalzadə 1901-ci ildə Bakıda anadan olub. Bakı Ticarət Litseyini bitirdikdən sonra, Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti (1918–1920) dövründə Xarici İşlər Nazirliyində özəl Qələm müdirliyi vəzifəsində çalışıb və o zaman Xarici İşlər naziri olan Nəsib bəy Yusifbəyli ilə yaxın münasibətdə olub. Həmin illərdə Kərim Odər gündüzlər işləyir, gecələr isə İqtisad fakültəsində təhsilini davam etdirirdi. 1920-ci il 27 aprel işğalından sonra Kərim Odər bir müddət Xarici İşlər nazirliyindəki işində çalışıb, lakin sonradan bolşeviklərin terror rejimi ilə ölkəni idarə etdiklərini görüb Azərbaycanı tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Üç ilə qədər Tiflisdə qalan Kərim Odər burada iqtisad fakültəsini bitirib, bolşeviklərin əlinə keçməmək üçün Batuma qaçaraq oradan Türkiyəyə keçib. Bir müddət ticarətlə məşğul olan Kərim Odər, Türkiyə vətəndaşlığını qəbul etdikdən sonra Osmanlı Bankında yeddi ilə qədər işləyib, müdir müavini olub, Mərkəzi Bankda işə qəbul edilib. Son iş yeri Sumerbank Ümum Müdirliyində Bankaçılıq və Kredi İşlər Müdirliyində müşavir olan Kərim Odər 1966-cı ilə təqaüdə çıxıb.

Kərim Odər rus, fransız dillərini sərbəst, fars, alman və ingilis dillərini isə orta dərəcədə bilirdi. Kərim Odər bir müddət Müsavat Partiyasının rəhbərliyində yer alıb, Partiya Məclisi başqanı olub, eyni zamanda Azərbaycan Kültür Dərnəyinin Fəxri Başqanı adını alıb. 1976-cı ildə Azərbaycan Milli Mərkəzinin Başqanı Əbdülvahab Yurdsevərin vəfatından sonra Mərkəz Başqanlığı da Kərim Odərə tapşırılıb.

Kərim Odərin "Azərbaycan" dərgisində və digər mətbu orqanlarda çoxlu sayda məqalələri, yazıları vardır. Ən dəyərli "Azərbaycan ekonomisi" və "Azərbaycan" adlı əsərləri böyük maraq doğurur. Kərim Odər böyük zəhmətlə yazıb çapa hazırladığı "Azərbaycan" kitabının çapını görə bilmədi. Daha doğrusu Türkiyədə bu kitabın "Milli bir Kültür Politikasına qovuşulmamış olması" nəşri gecikdirirdi.

Kərim Odər 1981-ci ilin 19 noyabrında vəfat edib.

## İstinadlar
Məhəmməd Azər Aran

**Məhəmməd Azər Aran** () — Müsavat Partiyası başqanı (1981–1992).

## Həyatı
Məhəmməd Azər Aran 1911-ci ildə Azərbaycanın Qarabağ bölgəsindəki Zəngilan şəhərində anadan olub. Atası və bütün qohumları Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin qurduğu Azərbaycanın istiqlal və hürriyyətə qovuşmasını, Azərbaycan Milli Cumhuriyyətinin qurulmasını istəyən Milli Müsavat Xalq Partiyasına mənsub olub. M. Azər Aran gənc yaşlarından kommunistlərin Azərbaycanda törətdiyi ölümləri, cinayətləri gördüyü üçün mövcud rejimə dərindən nifrət edib.

1920-ci ildə məktəbi bitirdikdən sonra M. Azər Aran Türkiyəyə getmək qərarına gəlir. Sərhədi keçərkən Əli Aran adlı bir riyaziyyat müəllimi ilə tanış olur, birlikdə İrana, oradan isə Türkiyəyə gəlirlər. Azər Aran İstanbulda əsgəri tibb fakültəsini bitirib. İstanbulda olarkən Azərbaycan Milli Qurtuluş hərəkatının böyük ideoloqu M. Ə. Rəsulzadə ilə yaxından tanış olub. Sonradan nevrologiya sahəsində ixtisas alaraq mütəxəssis həkim kimi fəaliyyət göstərən, polkovnik rütbəsinə qədər yüksələn Azər Aran hərbi xəstəxanalarda baş həkim olub, sonrakı illərdə öz arzusu ilə təqaüdə çıxıb.

Azər Aran Tibb fakültəsinin üçüncü kursunda oxuyarkən, M. Ə. Rəsulzadə və bir çox siyasi mühacirlər Türkiyədən getmək məcburiyyətində qaldılar. 1931-ci ildən Azər Aran bir çox dostları ilə Azərbaycan istiqlal davasının fəalları olaraq, ciddi işlər görürlər. Avropadan göndərilən "İstiqlal", "Qurtuluş" kimi mətbuat vasitələrini alıb lazımi ünvanlara çatdırır, milli mətbuata xəbərlər, müxtəlif yazılar hazırlayırlar. Beləliklə, Müsavat Partiyasının və Azərbaycan Milli Mərkəzinin üzvü olurlar. Özü sonradan səmimiyyətlə etiraf edərmiş: "Biz daha gənc olmamış böyük yüklə yükləndik". Azər Aran Sivasda Əsgəri xəstəxanada baş həkimlik edərkən, Türkiyə Anıtlar Dərnəyinin də üzvü olub. O, Sivasda Qazi Bürhanəddinin abidəsini hazırlatdırıb.

Azər Aran 1949-cu ildən fəaliyyət göstərən Azərbaycan Kültür Dərnəyinin işində də yaxından iştirak edirdi. Müsavat Partiyasının başqanı Kərim Odərin 1981-ci ilin 19 noyabrında vəfatından sonra Müsavat Partiyasının başqanı olur. Ömrünün sonlarında ağır xəstəlik keçirən Azər Aran uzun illər çalışıb işini yürütdüyü Azərbaycan davasının ana Vətən Azərbaycanda qələbəsini gördü. On bir ilə yaxın Başqanı olduğu Milli Müsavat Xalq Partiyasının 1992-ci ildə Azərbaycanda bərpası onu çox sevindirdi. Böyük milli mücahid Azər Aran 1993-cü il aprelin 8-də Ankarada 82 yaşında vəfat edib və Qarşıyaxa məzarıstanlığında dəfn edilib.

## İstinadlar
Vasif Süleyman

**Vasif Süleyman** (*Süleymanov Vasif İsgəndər oğlu*; ) — azərbaycanlı şair, publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1997), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1996).

## Həyatı
Vasif Süleyman 1965-ci il yanvarın 3-də Şəmkir rayonunun Dəllər qəsəbəsində anadan olub. Dəllər qəsəbə orta məktəbini bitirdikdən sonra Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb (1991–1996).

1991–1993-cü illərdə "Azərbaycan dəmiryolçusu" qəzetin müxbiri, 1 may 1993-cü ildən 1 fevral 2010-cu ilə kimi "Azərbaycan dəmiryolçusu" qəzetin redaktor müavini, 19 aprel 2010-cu ildən 41 iyul 2023-cü ilə"Azərbaycan dəmiryolçusu" qəzetinin redaktoru vəzifəsində çalışıb.

Hazırda "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC Yük Daşımaları Departamenti Birləşmiş Həmkarlar İttifaqı Komitəsində mütəxəssis vəzifəsində çalışır.

"Ədəbiyyat qəzeti"nin redaksiya heyətinin üzvüdür.

## Yaradıcılığı
Ədəbi fəaliyyətə 1980-ci illərdən başlayıb. İlk şeirləri "Pioner" və "Ulduz" jurnallarında dərc edilib.

Şeirin təcnis, qoşma, gəraylı və s. janrlarında yazıb-yaradır.

Şeirləri Türkiyənin mətbu orqanlarında çap olunub, sözlərinə musiqi bəstələnib.

## Kitabları
# "Sevgi atılandan sonra başlayır", Bakı, 1993
# "Eşq ol, dərgahına səcdəyə gəlim", Bakı, 2003
# "Bu, ömürdür mən dediyim, nağıl yox", Bakı, 2013.

## Təltif və mükafatları
Publisistika sahəsində uğurlu fəaliyyətinə görə "Qızıl qələm", eləcə də "Şahmar Əkbərzadə" mükafatları alıb.

6 dekabr 1999-cu ildə Heydər Əliyevin sərəncamı ilə "Prezident təqaüdü"nə layiq görülüb.

Azərbaycan Respublikasının Fəxri dəmiryolçusudur.

2025-ci ildə "Ədəbi Asiya" – III Beynəlxalq Ədəbiyyat Müsabiqəsinin poeziya üzrə QRAN-PRİ nominasiyasına layiq görülüb.

2025-ci ildə "Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)" yubiley medalı ilə təltif olunub.

## İstinadlar