Kenquru məhkəməsi

**Kenquru məhkəməsi** — qanun və ya ədalətin tanınmış standartlarına məhəl qoymayan, yerləşdiyi ərazidə çox az və ya heç bir rəsmi mövqeyə malik olmayan və adətən ad hoc olaraq çağırılan məhkəmə üçün qeyri-rəsmi aşağılayıcı termin. Kenquru məhkəməsi lazımi prosesə məhəl qoymayaraq əvvəlcədən müəyyən edilmiş nəticəyə gələ bilər. Bu termin həm də qanuni məhkəmə orqanının nəzarətində olan, lakin məhkəmənin hüquqi və ya etik öhdəliklərinə qəsdən məhəl qoymayan məhkəmə üçün də istifadə olunur.

Forumun strukturu və fəaliyyəti aşağı dərəcəli mühakimə ilə nəticələndikdə kenquru məhkəməsi də inkişaf edə bilər. Bunun ümumi nümunəsi, institusional mübahisə edənlərin ("təkrar oyunçular") fərdi mübahisələrə ("bir vuruşlu oyunçular") nisbətən həddindən artıq və ədalətsiz struktur üstünlüklərinə malik olmalarıdır.

## Etimologiya
Terminin ilk dəfə 1841-ci ildə ABŞ-da istifadə edildiyi bilinir. "The Daily Picayune" qəzetində bir məqalədə *Concordia Intelligencer-dən* sitat gətirilir, "Kenquru məhkəməsinin başlatdığı müxtəlif ittihamlarla" bir neçə edamın olduğunu bildirərək soruşur: "Başa düşmədim: kenquru məhkəməsi nədir?". Bu terminin kenquru vətəni  Avstraliyada və ya ondan əvvəl başqa yerlərdə istifadə edildiyi təsdiqlənməyib.

Bəzi mənbələr bu terminin minlərlə avstraliyalının axın etdiyi 1849-cu ildə Kaliforniyada qızıl hərisliyi zamanı populyarlaşdığını göstərir. Avstraliyalı mədənçilərin iştirakı nəticəsində, bu, iddia qaldıran mədənçilərin problemi ilə məşğul olmaq üçün istifadə edilən tələsik həyata keçirilən prosedurların təsviri kimi meydana çıxa bilər.

Fərziyyələr olsa da, terminin mənşəyi məlum deyil. Bu, ədalətin kenquru kimi "sıçrayışla" həyata keçirilməsi anlayışından ola bilər – başqa sözlə, cavabdehin xeyrinə olan sübutların "üstündən tullanılması" (qəsdən məhəl qoymaması). Alternativ bir təklif budur ki, bu məhkəmələr tez-tez ani bir məsələni həll etmək üçün tez bir zamanda çağırıldığından, kenquru kimi heç bir yerdən "atıldıqları" üçün onlara kenquru məhkəmələri deyilir. Başqa bir ehtimal odur ki, bu ifadə kenquru kisəsinə aid ola bilər, yəni məhkəmə kiminsə cibindədir.

Etimoloq Filoloqos bu terminin "*Kenquru* adlı yerin dinləyicilərə gülməli səsləndiyinə görə yarandığını, necə ki *Kalamazoo*, *Booger Hole* və *Okeefenokee Swamp* kimi yer adlarının bizə gülməli göründüyünü" təklif edir.

Bu termin hələ də Anglosferada ümumi istifadə olunur.

## İdmanda qeyri-rəsmi proseslər kimi
Termin bəzən heç bir mənfi məna daşımadan istifadə olunur. Məsələn, Böyük və Kiçik Liqa Beysbol komandalarının bir çoxunda oyunçuları meydanda səhvlərə, oyuna və ya məşqə gecikməyə, uyğun geyimdə olmamağa və ya səliqəsiz şkafına görə cəzalandırmaq üçün kenquru meydançası var. Cərimələr ayrılır və ilin sonunda toplanan pullar xeyriyyə təşkilatlarına verilir və ya mövsümün sonunda komanda şənliyinə sərf olunur.

## Tarixi nümunələr
Kenquru məhkəmələri kimi təsvir edilə bilən kvazi-məhkəmə icraatlarının bəzi nümunələri bunlardır:

* Moskva məhkəmələri, Sovet İttifaqı tərəfindən 1936-1938-ci illərdə Sovet bolşeviklərinin görkəmli uzunmüddətli liderlərinə Qriqori Zinovyev, Lev Kamenev, Nikolay Buxarin, Aleksey Rıkov, Karl Radek, Georgi Pyatakov və s. Moskva məhkəmələrinin hökmləri İosif Stalin tərəfindən əvvəlcədən müəyyən edilmiş və Sov.İKP Siyasi Bürosunun fərmanları ilə müəyyən edilmişdir.
* 20 iyul 1944-cü ildə Hitlerə qarşı uğursuz sui-qəsd planında iştirak etməkdə şübhəli bilinən insanları mühakimə edən Nasist Almaniyasının Xalq Məhkəməsi.
* 1835-ci ildə ABŞ-ın Tennessi ştatının Neşvill şəhərində "sayıqlıq komitəsi" adlanan şou. Qanuni baxımdan mənasız bir məhkəmə prosesi keçirildi və bu məhkəmə ilə abolitionist nazir Amos Dresser abolitionist nəşrlərin yayılmasına görə məhkum edildi; o özünün dəfələrlə günahsız olduğunu iddia etdi. Nazirə ictimaiyyətin gözü qarşısında 20 qamçı zərbəsi endirildi, bundan sonra o, təhlükəsiz şərait yaranan kimi Tennessini tərk etdi.
* 1979-cu ilin avqustunda Kambocada Xalq İnqilabi Tribunalı Pol Pot və onun qardaşı İenq Sanı mühakimə etdi. Beş gün davam edən uzun məhkəmə prosesindən sonra hər ikisi 19-da *qiyabi* ölüm cəzasına məhkum edildi. Yekun sübutlar göstərdi ki, hökmlər və hökm sənədləri məhkəmədən əvvəl hazırlanıb. Bu dəlillərə əsaslanaraq BMT beynəlxalq hüquq standartlarına uyğun gəlmədiyini bildirərək tribunalın qanuniliyini ləğv etməyə başladı.
* 1989-cu ildə Rumıniya inqilabı zamanı prezident və Kommunist Partiyasının baş katibi Nikolae Çauşesku və həyat yoldaşı Yelena Çauşesku iki hərbi hakim, iki polkovnik və daha üç aşağı rütbəli zabitdən ibarət kenquru məhkəməsi tərəfindən ölüm cəzasına məhkum edildi. Prokuror Dan Voyna idi; müttəhimi iki vəkil müdafiə etmişdi. Məhkəmənin bütün üzvləri bu yaxınlarda inqilabçıların tərəfinə keçmiş Rumıniya Xalq Ordusunun bir hissəsi idi.
* 1987-ci ilin iyulunda 1986-cı il Çernobıl faciəsində əli olan beş şəxs (əsasən Anatoli Dyatlov, Viktor Bryuxanov və Nikolay Fomin) əvvəlcədən müəyyən edilmiş hökmlərlə şou-məhkəmə prosesində mühakimə olundu. Qəzaya görə Sovet RBMK nüvə reaktorunda ciddi dizayn qüsurlarının günahkar olduğuna dair güclü sübutlara baxmayaraq, bütün müttəhimlər Sovet əmək düşərgələrində ağır əməyə məhkum edildi.

## İstinadlar