open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sokolovsko-Sarbay mədən və emal istehsalat birliyi

**Sokolovsko-Sarbay mədən və emal istehsalat birliyi**  — Eurasian Resources Group (ERG) tərkibinə daxil olan dəmir filizlərinin çıxarılması və emalı üzrə ən böyük Qazaxıstan müəssisəsidir.

## Tarixi
30 iyun 1954-cü ildə SSRİ Nazirlər Soveti, Maqnetit filizlərinin Sokolovsk və Sarbay yataqları əsasında Sokolovsko-Sarbay mədən və emalı istehsalat birliyinin tikintisinə başlamaq barədə qərar verdi. 1957-ci ilin avqustunda müəssisə Çelyabinsk metallurglarına ilk eşelon satıla bilən filiz göndərdi.

1995-ci ildə şirkət rəqabət qabiliyyətli məhsulların sərbəst buraxılması, Qazaxıstan iqtisadiyyatının inkişafında iştirakı və dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyası üçün Beynəlxalq Şərq İnkişafı Fondundan Qızıl Kürə mükafatını, habelə ticarət mükafatını aldı prestij və Milli Marketinq İnstitutunun ən yaxşı markasıdır .

## Müəssisənin tərkibi
İstehsalat birliyinə dörd açıq ocaq daxildir — Sokolovsk, Sarbay, Kaçarsk (əvvəlki adıyla Kaçarsk GOK) və Kurjunkulsk, Sokolovsk mədəni, dolomit mədənləri, filiz hazırlama və pelletləşdirmə kompleksləri, Alekseyev dolomit mədəni metal haddesi və mexaniki təmir zavodları.

## Məhsullar və xidmətlər
Sokolovsko-Sarbay mədən və emal istehsalat birliyinin əsas məhsulları yüksək fırın istehsalı üçün xammal olan dəmir filizi qranulları və dəmir filizi konsentratıdır. Xammal Karaqanda Metallurgiya Zavoduna, Maqnitoqorsk Metalurji Zavoduna və bir sıra Çin müəssisələrə verilir.

Dəmir filizi konsentratı şlak betonundan, əzilmiş xam filizdən, dolomit, əhəng daşı, çınqıldan istehsal olunur. Dərnək yalnız Qazaxıstanda deyil, həm də dəmir filizinin çıxarılması və emalı sahəsində də lider müəssisələrdən biridir. Bir hissəsi olan Sarıbay, Sokolov, Kaşar, Korjınkol mədənlərinin ümumi balans ehtiyatları 3,4 milyard ton təşkil edir. Sənaye nəhənginə ayrıca Sokolov yeraltı mədəni, Kentas konsentratoru daxildir. Buraya Mədən və Dəmiryolu Nəqliyyat Departamenti, Avtomobil Nəqliyyatı Departamenti, Alekseyevski Dolomit və Qızıljarski əhəngdaşı mədənləri, mexaniki təmir zavodu və bir sıra köməkçi müəssisələr daxildir. Hazırda Sarıbay mədənində 411 milyon 400 min ton dəmir filizi istehsal olunur. 1999-cü ildə sahəyə 10 milyon ABŞ dolları həcmində sərmayə qoyuldu. 2005-ci ildə  fondların həcmi 100 milyon dollara çatmışdır. Bu il dərnək dizayn gücünü 35 milyon ton üstələyib.

## İstinadlar
Rudnıy Sənaye İnstitutu

**Rudnıy Sənaye İnstitutu** () — Qazaxıstanın Kostanay vilayətinin Rudnıy şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Ölkənin şimal bölgəsindəki mədən sənayesi, enerji və tikinti sənayesi üçün mühəndis kadrları üçün bir təlim mərkəzidir. İnstitutun strukturunda 3 fakültə və 6 kafedra var. Orta hesabla tələbə sayı 1243 nəfərdir (1 iyun 2018-ci il tarixinə).

Əvvəlcə fakültə Qazaxıstan Politexnik İnstitutunda yaradılmışdır. 1964-cü il institutun filialı oldu. 1978 Rudny Sənaye İnstitutu olaraq quruldu. İnstitut elektromexanika, iqtisadiyyat və informasiya sistemləri, mədənçilik və inşaat fakültələrində 14 fərqli sahə üzrə mühəndis hazırlayır. 21 kafedra vardır.

Kitabxananın yarım milyon kitab fondu, 3 oxu salonu var. İnstitut MDB-nin Tikinti Məktəbləri Birliyinin üzvüdür.

## Tarixi
Universitetin tarixi, 1950-ci illərdə Kostanay bölgəsindəki bir dəmir filizi yatağında başlayan bölgənin mədən və emal sənayesi tarixi ilə bağlıdır. Sokolovsko-Sarbaiski Mədən və Emal Zavodunun  direktoru N.F.Plyaskin 25 iyun 1959-cu il tarixində SSGOK-un bazasında Rudnıy şəhərində Qazaxıstan Mədən və Metalurji İnstitutunun axşam fakültəsi açılmışdı, ilk dekanı texnika elmləri namizədi, texnika elmləri namizədi.

1959-cu ilin payızında 100 nəfər axşam fakültəsinə qəbul edildi, 1962-ci ildə 500-dən çox tələbə oxudu. Gündüz və qiyabi şöbələr açıldı, Ali və Orta ixtisas təhsili Nazirliyinin əmrinə əsasən, axşam fakültəsi sənaye fakültəsinə çevrildi və müstəqil balansda idi. 5 mart 1964-cü ildə fakültə KazPTI-nin bir filialına çevrildi və həmin il inşaat mühəndislərinin ilk buraxılışı oldu.

1977-ci ildə KazPTI-nin filialı Rudnıy Sənaye İnstitutuna çevrildi.

2020-ci ildə QSC "Rudnıy Sənaye İnstitutu" olaraq dəyişdirildi.

Rudnıy Sənaye İnstitutu bu gün:

* 4 tədris və laboratoriya binası;
* 2 qapalı idman salonu və açıq stadion, yeni avadanlıqlarla təchiz olunmuş qida emalı zavodu;
* müasir musiqi və işıqlandırma avadanlıqları olan bir konsert salonu;
* abunəçisi olan kitabxana və yarım milyon kitab fondu olan üç oxu salonu
* Rahat yaşayış şəraiti və WI-FI balları olan 2 rahat tələbə pansionatı.

## Fakültələr
* İqtisadiyyat və İnşaat Fakültəsi
* Enerji və İnformasiya Sistemləri Fakültəsi
* Mədən-metallurgiya fakültəsi
* Uzaqdan Təhsil Fakültəsi

## İstinadlar
Qırğızıstan–Malayziya münasibətləri

**Qırğızıstan–Malayziya münasibətləri** — Qırğızıstan və Malayziya arasında ikitərəfli beynəlxalq diplomatik, hərbi, ticari, mədəni və  tarixi və həqiqi münasibətlər. Qırğızıstanın Kuala-Lumpurda bir səfirliyi vardır. Malayziyanın Daşkənddəki səfirliyi həm də Qırğızıstanda akkreditə olunmuşdur. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət məsələləri üzrə Təşkilatı, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı, Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatının İnkişafı Fondu, Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlıq və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşkilatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.
## Tarix
İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 2 aprel 1992-ci ildə diplomatik əlaqələrin qurulmasına dair sənədə uyğun olaraq qurulur. Kuala-Lumpurdakı Qırğızıstan səfirliyi 1997-ci ildə açılmışdır. 1995-ci ildə Qırğızıstan prezidenti Əsgər Akayev ilk rəsmi səfərini Malayziyaya edir. Sonra 1996-cı ildə Malayziyanın Baş naziri Mahathir Məhəmməd Qırğızıstana rəsmi səfərə gəlir. O vaxtdan bəri ikitərəfli əlaqələr ticarət, iqtisadi, investisiya, mədəni, humanitar və qarşılıqlı maraq doğuran digər sahələrdə xeyli yaxşılaşır.

## Təhsil əlaqəsi
Bəzi qırğızlar da Malayziyada əsasən iş və ya təhsil üçün yaşayırlar. Bu da qırğızlar və malayziyalılar arasında qarışıq nikahlara səbəb olur. 
## İqtisadi münasibətlər
Hazırda Qırğızıstan Malayziya ilə iqtisadi əlaqələri gücləndirməyə çalışır. 2013-cü ildə Malayziyanın keçmiş Baş Naziri Nəcib Tun Əbdürrazaq ilə görüşündə Qırğızıstan Malayziya investisiyalarını ölkəyə cəlb etmək niyyətində olduğunu bildirir. İki ölkə arasındakı ikitərəfli ticarət, Bişkek və Kuala-Lumpur arasında birbaşa hava əlaqəsinin olmaması səbəbindən 3 milyon ABŞ dolları civarında kiçik olaraq qalır. Üstəlik ölkələr arasındakı məsafənin uzaqlığı, üstəlik Qırğızıstanın dənizlərə bir-başa çıxışının olmaması bu inkişafa maneə olur. Lakin bir çox Malayziya şirkəti bu ölkədə investisiya imkanları axtarmağa başlamışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Qırğızıstan Xarici İşlər nazirinin müavini və Malayziyanın Qırğızıstan Respublikasındakı səfiri ikitərəfli əməkdaşlığı müzakirə etdilər 
* Официальный сайт посольства Кыргызской Республики в Малайзии
Qırğızıstan–Tacikistan münasibətləri

**Qırğızıstan–Tacikistan münasibətləri** — Tacikistan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. İkitərəfli əlaqələr 14 yanvar 1993-cü ildə quraşdırılmışdır. İki ölkə arasında sərhəd məsələləri ilə bağlı olaraq toqquşmalaar baş verir.
## Tarix
1997-ci ilin martında Düşənbədə Qırğızıstan səfirliyi açılır. Bişkekdə Tacikistan səfirliyi fəaliyyət göstərir.

Tacikistan Respublikasının başçısı Emoməli Rəhmon 1993-cü ilin yanvarında, 1998 və 2013-cü ilin mayında Qırğızıstanda olmuşdur. Qırğızıstan Respublikasının ilk prezidenti Əsgər Akayev 1996-cı ilin iyulunda və 2004-cü ilin mayında Tacikistana səfər edir. Qırğızıstanın ikinci prezidenti Qurmanbek Bakıyev 2008-ci ilin may ayında Tacikistanın Sogd vilayətinə səfər edir.

Dövlətlər Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Müstəqil Dövlətlər Birliyi, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı və Avrasiya İqtisadi Birliyi kimi bir çox beynəlxalq və regional təşkilat çərçivəsində əməkdaşlıq edirlər.

Qırğızıstan Milli Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2011-ci ilin yanvar-may aylarında iki respublika arasında ticarət dövriyyəsi 11 milyon ABŞ dolları təşkil edib.

21 fevral 2025-ci ildə Bişkekdə Qırğızıstan-Tacikistan sərhədinin delimitasiyası haqqında sənəd imzalanıb. Onilliklərdir davam edən sərhəd mübahisəsini həll edən sənədi hər iki ölkənin Milli Təhlükəsizlik üzrə Dövlət komitələrinin rəhbərləri Kamçıbek Taşiyev və Saymumin Yatimov imzalayıblar.

## Tacikistandakı qırğızlar
Tacikistan Respublikasının ərazisində 56 min qırğız yaşayır. 64 qırğız məktəbi fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda 37 məktəbdə tədris dili qırğız dilində, 24 məktəbdə qırğız və tacik dilində, iki məktəbdə dərslər özbək və qırğız dillərində aparılır. Eyni zamanda tacik, qırğız və rus dilləri ilə qarışıq məktəblər də fəaliyyət göstərir. 
## Qırğızıstandakı taciklər
Qırğızıstanda təxminən 50 min etnik tacik yaşayır. Tacikistanın Qırğızıstandakı səfirliyi onların həyatında mühüm rol oynayır. Ölkədə yeddi tacik məktəbi var. Onlardan üçündə dərslər tacik dilində aparılır, tacik sinifli üç məktəb və tacik sinifli bir qırğız məktəbi var.

Taciklər Qırğızıstan Respublikasının Batken və Oş vilayətinin Kara-Suv rayonunda yaşayırlar. Qırğızıstanın Oş və Cəlalabad vilayətlərindəki millətlərarası qarşıdurmalarla əlaqədar olaraq Tacikistan rəhbərliyi ölkənin cənub bölgələrinin sakinlərinə humanitar yardım göstərmişdir (ümumilikdə 252 ton humanitar yardım çatdırıldı). 
## İstinadlar

## Mənbə
* Посольство Республики Таджикистан в Кыргызской Республике 
* МИД Таджикистана об отношениях с Киргизией
* Посольство Кыргызской Республики в Республике Таджикистан
Qırğızıstan–Yunanıstan münasibətləri

**Yunanıstan–Qırğızıstan münasibətləri** — Yunanıstan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Hər iki ölkə 1992-ci ildə diplomatik münasibətlər qurmuşdur. Hər iki ölkə beynəlxalq təşklatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir. Yunanıstan Qırğızıstanda Astanadakı səfirliyi vasitəsilə təmsil olunur. Qırğızıstan Yunanıstanda Bişkekdəki qeyri-rezident səfir vasitəsi ilə təmsil olunur (xarici işlər nazirliyində). Yunanıstandakı Qırğızıstanın maraqlarını Qazaxıstanın Afinadakı səfirliyi təmsil edir. İndiki Qırğızıstan ərazisi İskitlər tərəfindən məskunlaşmış və Makedoniyalı İskəndər tərəfindən fəth edilmişdir. Bu yunanlar ilə bu regionun əhalisi arasında ilk əlaqələ olmuşdur.

## Rəsmi ziyarətlər
2002-ci ildə Qırğızıstan Xarici İşlər Nazirinin müavini Asanbek Osmonaliyev ikitərəfli siyasi əməkdaşlıq perspektivlərini və Qırğızıstan Prezidenti Əsgər Akayevin Yunanıstana rəsmi səfərinin təşkili imkanlarını müzakirə etmək üçün Yunanıstana səfər edir.

31 oktyabr-2 noyabr 2004-cü il tarixlərində Qırğızıstan Prezidenti Əsgər Akayev Yunanıstan Prezidenti Konstantinos Stefanopulos ilə görüşmək üçün Yunanıstana rəsmi səfər edir. Görüş zamanı Akayev demişdir: “İki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasından 12 il ötür. Bu yaxın və təsirli əməkdaşlıq qurmaq üçün yaxşı bir başlanğıcdır. Qırğızıstan-Yunanıstan münasibətlərini daha yüksək səviyyəyə qaldırmaq və beynəlxalq aləmdə əlaqələri genişləndirmək üçün yaxşı perspektivlərimiz var. Səfərimin məqsədi ikitərəfli sənədlər imzalayaraq münasibətlərimizi yeni keyfiyyət səviyyəsinə qaldırmaq və onların hüquqi bazasının əsaslarını qoymaqdır ”.

Xarici İşlər Naziri Dora Bakoyannis Tacikistan Xarici İşlər Naziri Zərifi ilə 2008-ci ilin sentyabrında Parisdə keçirilən 1-ci Aİ-Orta Asiya Təhlükəsizlik Forumu zamanı bir araya gəlir. 
## Mühacirət

Qırğızıstanda bəzi təxminlərə görə, 650-700 arasında yunan yaşayır. Bununla birlikdə Yunanıstan Baş Katibliyin məlumatları daha da aşağı bir rəqəm göstərir. Bu məlumatlara görə Qırğızıstanda 50 yunan yaşayır.

## İkitərəfli müqavilələr
2004-cü ildə Qırğızıstan Prezidenti Əsgər Akayevin Yunanıstana səfəri zamanı hava nəqliyyatı, turizm və diplomatiya mövzusunda, xarici işlər nazirlikləri arasında əməkdaşlıq protokolu imzalanır.

## İstinadlar
Semey Dövlət Pedaqoji İnstitutu

**Semey Dövlət Pedaqoji İnstitutu (SDPİ)** () —  Semey şəhərinin ən qədim ali təhsil müəssisəsi. İnstitutda 5 mindən çox tələbə 26 ixtisas üzrə təhsil alır (bunlardan təxminən 2 mini əyani şöbədə, 3 mindən çoxu qiyabi şöbədədir). Tədris qazax və rus dillərində aparılır.

İnstitutun 5 fakültəsi, 23 şöbəsi, 4 tədqiqat mərkəzi (Qazaxıstan filialı və Beynəlxalq Pedaqoji Təhsil Elmləri Akademiyasının Ekoloji Mərkəzi, Şəkərimtanu Tədqiqat Mərkəzi, Məktəbəqədər Laboratoriya, Tarixi Araşdırmalar Elmi Mərkəzi) mövcuddur.

Universitetin maddi-texniki bazasına 5 tədris binası, idman kompleksi, 2 yataqxana, aqrobioloji stansiya, 300 min nüsxədən çox kitab fondu olan bir kitabxana, tədris, istehsalat və sənət emalatxanaları, 600 açıq stadion, İrtış sahillərində idman istirahət mərkəzi, habelə özəl nəşriyyatı vardır.

## Tarixi
1934-cü ildə Semipalatinskdə orta məktəblər üçün müəllim hazırlığı üçün iki illik kurslar əsasında şəhərin ilk ali təhsil müəssisəsi - Müəllimlər İnstitutu (1937-ci ildən - pedaqoji) yaradıldı. Pedaqoji İnstitut üç fakültədən ibarət idi (fizika-riyaziyyat, təbiətşünaslıq, rus dili və ədəbiyyatı). 1938-ci ildə ilk tələbə yataqxanası tikildi. 9 mart 1939-cu ildə pedaqoji instituta N.K.Krupskayanın adı verildi.

Müharibədən əvvəlki illərdə universitet 500-dən çox mütəxəssis bitirdi. Böyük Vətən müharibəsinin ilk aylarında institutun 40 müəllimi və 50 tələbəsi cəbhəyə getdi. 1941-ci ildə 44 mütəxəssis məzun oldu. Universitet müharibə vaxtı mütəxəssis hazırlamağa davam etdi. 1944-cü ildə institutda 4 fakültə yaradıldı: filoloji, tarixi, fiziki-riyazi, təbiətşünaslıq.

Müharibədən sonrakı illərdə tələbə sayı artmaqda davam edir, institutun tədris və maddi bazası inkişaf edir. 1964-1969-cu illərdə iki tələbə yataqxanası tikildi, əsas tədris binasının tikintisi başa çatdı. 1969-cu ildə hazırlıq şöbəsi işə başladı. 1977-ci ildə bir idman kompleksi istifadəyə verildi. Daha sonra başqa bir yataqxana tikildi.

1960-80-ci illərdə institutda yeni fakültələr açıldı: bədən tərbiyəsi, qrafika, tarix və pedaqogika.

1993-cü ildə institut Şakərimin adını daşıyırdı. 1996-2003-cü illərdə Pedaqoji İnstitut Şakərim Semipalatinsk Dövlət Universitetinin tərkibində idi. Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin 2004-cü ilin fevral ayında verdiyi qərarla Semipalatinsk Pedaqoji İnstitutu müstəqil bir ixtisaslaşmış universitet statusu aldı.

19 aprel 2013-cü il tarixində, Sərhədyanı təhsilin inkişafı üçün Qazaxıstan və Rusiya Pedaqoji Universitetləri Birliyinin koordinasiya şurasının iclasında Semipalatinsk Dövlət Pedaqoji İnstitutu Dərnəyə yeni üzv olaraq qəbul edildi.

## Fakültələr
Tədris beş fakültədə aparılır:

* Fizika-Riyaziyyat Fakültəsi
* Qazax filologiyası fakültəsi
* Təbii Elmlər Fakültəsi
* Tarix və Filologiya Fakültəsi
* Psixoloji və pedaqoji fakültəsi

## İstinadlar
Beynəlxalq Biznes Universiteti

**Beynəlxalq Biznes Universiteti** (, ) — Almatı şəhərində yerləşən  humanitar və iqtisadi, menecment və marketinq, maliyyə və mühasibat, iqtisadiyyat və beynəlxalq əlaqələr, ekologiya və turizm, dövlət və bələdiyyə idarəsi, informasiya sistemləri, sosial iş, sosiologiya, psixologiya və jurnalistika fənnlər üzrə ixtisaslaşdırılmış universitet. UIB, Qazaxıstan Respublikasında ilk iş universitetlərindən biridir, 1992-ci ildə Respublika İşletmeciliği Məktəbi olaraq quruldu, 2001-ci ildə Beynəlxalq Biznes Universitetinə çevrildi. UIB, lisenziya, məzun, doktorantura, MBA və DBA proqramlarını özündə birləşdirən vahid bir davamlı iş təhsili məktəbidir.

## Tarixi
IQ layihəsi intellektual mədəniyyət yaratmaq və bilikləri təbliğ etmək məqsədi daşıyır. Universitet tələbələri Nursultan Nazarbayev Təhsil Vəqfinin "İntellektual Olimpiadaları"-nın Qazaxıstan televiziya layihəsində, həmçinin intellektual oyunlarda çoxsaylı şəhər və beynəlxalq turnirlərdə iştirak edirlər. 2009-cu ildə universitet tarixində ilk dəfə UIB komandası "İntellektual Olimpiadalar" televiziya layihəsinin çempionu oldu .

SIFE (Student In Free Enterprise) komandası 14 ildir universitetdə fəaliyyət göstərir. SIFE UIB komandası Qazaxıstanın dörd qat çempionudur, 2006-cı ildə komanda ilk dəfə ölkə çempionu adını qazandı və üçüncü yeri tutduğu Parisdə beynəlxalq səviyyədə ölkəni təmsil etmək hüququ qazandı. Komanda 2007-ci ildə ikinci dəfə ölkə çempionu oldu. 2008-ci ildə komanda 3-cü, 2009-cu ildə 2-ci, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazdakı SIFE yarışlarında Qazaxıstanı və universiteti təmsil etmək hüququ qazandı.

Orta Asiya və Cənubi Qafqaz ölkələrinin SIFE regional forumunda SIFE UIB komandası ən yaxşı təhsil layihəsi TİFE üçün diplom aldı və SIFE tarixində Orta Asiya bölgəsinin ilk çempionu oldu. 2011 və 2012-ci illərdə SIFE UIB komandası yenidən Qazaxıstan çempionu oldu və ölkəni Kuala Lumpur və Vaşinqtonda keçirilən beynəlxalq yarışlarda təmsil etdi .

## İstinadlar
Türkmənistan–Yaponiya münasibətləri

**Türkmənistan–Yaponiya münasibətləri** () — Türkmənistan ilə Yaponiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. İki ölkə arasında münasibətlər Mərkəzi Asiya üstəgəl Yaponiya dialoqu vasitəsilə güclənsə, Türkmənistandakı çətin rejim ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına mane olur.

## Haqqında

Ölkələr arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin aprelində qurulmuşdur. Yaponiyanın Türkmənistan səfirliyi 2005-ci ilin yanvarında Aşqabadda, Türkmənistanın Yaponiya səfirliyi isə 2013-cü ilin mayında Tokioda açılmışdır.

2020-ci ilin oktyabrına olan məlumata əsasən Türkmənistanda 12 Yaponiya vətəndaşı yaşayırdı. 2015-ci ilin oktyabrında Yaponiya baş naziri Şinzo Abe Türkmənistana rəsmi səfər etmişdir. Türkmənistan prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov isə 2009, 2013, 2015 və 2019-cu illərdə Yaponiyada səfərdə olmuşdur.

2016-cı ildə Aşqabad şəhərində açılan Oğuz xan adına Türkmənistan Mühəndislik Texnologiyaları Universiteti yapon kurrikulumuna da malikdir. Hər il ən az 10 Türkmənistan tələbəsi Yaponiyada təhsil alır. 2009-cu ildə Yaponiya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyinin Türkmənistana ayırdığı məbləğ 193 milyon yen idi.

### İdman
Yaponiya milli futbol komandası ilə Türkmənistan milli futbol komandası cəmi 1 dəfə qarşılaşıb. 2019-cu ildə Asiya kubokunun F qrupu çərçivəsindəki oyunda Yaponiya 3-2 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Türkmənistanın Yaponiya səfirliyi
Qırğızıstan–Pakistan münasibətləri

**Pakistan–Qırğızıstan münasibətləri** — Pakistan İslam Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələrdir. 
Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, UNESCO, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı və s. təşkilatların üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşklatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.
## Tarix
Pakistan Qırğızıstanın müstəqilliyini tanıyan dünyada ilk ölkələrdən biri olur. 10 may 1992-ci ildə ölkələr arasında rəsmi diplomatik əlaqələr quruldu.1992-ci ilin noyabrında Pakistan, İran, Türkiyə, Əfqanıstan və beş keçmiş sovet respublikası: Qazaxıstan, Azərbaycan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Özbəkistan İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) çərçivəsində fəal əməkdaşlıq etməyə başlamışdılar. Pakistanın Baş Naziri Nəvaz Şərif İƏT-in tarixi Böyük İpək Yolunun varisi olduğuna inanırdı. Pakistan Orta Asiyanı Ərəbistan dənizi ilə birləşdirmək üçün böyük bir magistral yol şəbəkəsinin inşasını təşkil etməyə və bölgə dövlətləri arasında dəmir yolu əlaqələrini inkişaf etdirməyə hazır olduğunu bildirirdi.

24 sentyabr 2013-cü ildə Qırğızıstanın müvəqqəti işlər vəkili Kubanıçbek Poçoeviç Toktorbayev İslamabadda ölkəsinin Pakistanla iqtisadi əlaqələrin inkişaf etdirilməsində maraqlı olduğunu və Çin-Pakistan iqtisadi dəhlizinə qoşulmağa hazır olduğunu açıqlayır. 30 iyun 2015-ci il tarixində Pakistan Baş Naziri Nəvaz Şərif Bişkekə rəsmi səfər edir və burada Qırğızıstan Prezidenti Almazbek Atambayev ilə görüşür. Tərəflər ölkələr arasında terrorizm, narkotik ticarəti, ekstremizmlə mübarizə, eləcə də ticarət-iqtisadi əlaqələrin inkişafı sahəsində əməkdaşlığı qeyd edirlər.  2015-ci ildə Qırğızıstanın müvəqqəti işlər vəkili Lahor Ticarət Palatasında Qırğızıstanın Pakistanla ticarət və iqtisadi əməkdaşlığı inkişaf etdirməyə hazır olduğunu və bu ölkədən tekstil və əczaçılıq məhsullarının tədarükü ilə maraqlandığını bildirən bir açıqlama verdi. 

2017-ci ilin may ayında hər iki ölkənin hökumətləri diplomatik münasibətlərin qurulmasının 25-ci ildönümünü qeyd etdilər.  
## Ticarət əlaqələri
2015-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi təxminən 1 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Qırğızıstanın İslamabadda səfirliyi var.

Pakistanın Bişkekdə səfirliyi var.

## İstinadlar
Daallo Airlines

**Daallo Hava Yolları**, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubay şəhərindəki Al Garhoud'daki Dubai Airport Free Zonasında yerləşən Somaliyə məxsus bir hava yolu şirkətidir. Cibuti-Ambouli Beynəlxalq Hava Limanında əsas mərkəzi olan hava yolu şirkəti Afrika Buynuzu və Yaxın Şərqdə planlı xidmətlər göstərir.

## Tarix
Daallo Hava Yolları 1991-ci ildə Cibutidə Məhəmməd Hacı Abdillahi Abusita və Məhəmməd İbrahim Yassin Olad tərəfindən qurulmuşdur. 20 mart 1991-ci ildə fəaliyyətə başladı.  daşıyıcının 42 işçisi var idi; donanması, biri Let 410 olan iki Antonov An-24RV-dən ibarət idi. Sovet təyyarələri, əsasən bəzi Boeing və Airbus təyyarələrinin əlavə edilməsinə baxmayaraq, 2001-ci ilin iyulunda Cibuti ilə Paris arasında birbaşa uçuşların, 2002-ci ilin oktyabrında isə Cibuti ilə London arasında uçuşların başlanmasına imkan yaradırdı.

2007-ci ilin mart ayından etibarən Daallo Hava Yollarında 110 işçi var idi. Daşıyıcı ilin sonunda yeni səhmdarları — Dubai World törəmə şirkəti olan Istithmar World Aviation-ı qəbul etdi. Qurucu və sahibləri Məhəmməd Hacı Abdillahi "Abusita" və Məhəmməd İbrahim Yasin "Olaad" idarə heyəti üzvləri olaraq qaldılar. 2008-ci ilin dekabrında Əməliyyat direktoru vəzifəsində çalışmış Terry Fox Baş İcraçı Direktor təyin edildi. Şirkət 2009-cu ilə qədər Cibutidən Paris CDG və London Gatwick-ə gedən əsas Avropa marşrutu üzrə xidmətini davam etdirdi. 2010-cu ilin mart ayında bütün uçuş əməliyyatları dayandırıldı, lakin xidmət ilin sonunda yenidən bərpa edildi.

2015-ci ilin fevralında Daallo Hava Yolları, Jubba Airways ilə birləşərək yeni holdinq olan Afrika Airways Alliance şirkətini qurdu. Hər iki hava yolu şirkəti ayrı markalar altında fəaliyyətini davam etdirir.

## Təyinat yerləri
2021-ci ilin fevral ayından etibarən Daallo Hava Yolları aşağıdakı planlaşdırılmış istiqamətlərə xidmət göstərir:

Bundan əvvəl Daallo, London-Gatwick və Paris-Charles de Gaulle-a xidmət edərək Avropaya da uçuşlar həyata keçirirdi.

## Donanma

### Cari donanma
2021-ci il fevral ayından etibarən Daalloo Hava Yolları donanması aşağıdakı təyyarələrdən ibarətdir:

### Keçmiş donanma
Daallo Hava Yolları əvvəllər də aşağıdakı geniş və ya icarəyə götürülmüş təyyarə növlərini idarə edirdi:

* Airbus A320–200
* Airbus A321–200
* Antonov An-12
* Antonov An-24
* İlyuşin İl-18
* İlyuşin İl-76
* Boeing 727–200
* Boeing 747SP
* Boeing 757–200
* Boeing 767
* British Aerospace 146–200
* L-410 Turbolet
* McDonnell Douglas MD-83
* Tupolev Tu-154

## Qəzalar və hadisələr

## İstinadlar

## Xarici linklər

* Rəsmi veb sayt
İspaniya–Qırğızıstan münasibətləri

**İspaniya–Qırğızıstan münasibətləri** — İspaniya Krallığı ilə Qırğız Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Hər iki ölkənin digərinin ərazisində səfirlikləri və konsulluqları yoxdur. Lakin İspaniyanın Qazaxıstandakı səfirliyi Qırğızıstanda akkreditə olunmuşdur. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, UNESCO, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı, Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı, Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankının üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşklatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.
## Diplomatik münasibətlər
İspaniya ilə Qırğızıstan arasında münasibətlər hələ də zəifdir. Əslində Qırğızıstanda İspaniyanın səfirliyi yoxdur. 2002-ci ilin fevralından 2003-cü ilin iyununadək, 2004-cü ilin avqustundan 2009-cu ilin oktyabr ayınadək olan bir fasilədə İspaniyanın Əfqanıstandakı qoşunlarına dəstək olmaq üçün Manas hava bazasında təxminən 50 əsgərdən ibarət dəstəsi var idi.

Qırğızıstan İspaniyanın Manas hava bazasından istifadə etdiyi müqaviləni ləğv etdikdən sonra, mülki və hərbi işçilərin iştirakına icazə verən müqavilə çərçivəsini yeniləmək istəyi Qırğızıstandan tərəfdən heç bir cavab verilməməsi ilə nəticələnir. Buna görə də Əfqanıstan ərazisindəki İspan qoşunlarını lazım olan maddi-texniki təminat üçün Tacikistanın hava bazası istifadə olunmağa başlanılır. 
## İqtisadi münasibətlər
İspaniyanın Qırğızıstanla Sovet dövründən miras qalmış bir APPRI müqaviləsi və Alma-Ata Bəyannaməsinə uyğun olaraq qüvvədə olan və nəzəri olaraq tətbiq olunan bir cüt vergitutmadan yayınma müqaviləsi vardır. Bununla birlikdə, 2011-ci ilin aprelində Qırğızıstan hakimiyyəti, APPRI müqaviləsinin ilkin layihələrinin mübadiləsinə səbəb olan bu mövzuda yeni müqavilələr bağlamaq niyyətində olduqlarını açıqlayır. Lissabon müqaviləsi qüvvəyə mindikdən sonra Avropa İttifaqı müqavilələrin səlahiyyətlərini yerinə yetirir.

Bu illərdə Qırğızıstandakı siyasi qeyri-sabitlik İspaniya və beynəlxalq investorların fəaliyyətinə mane olur. Ölkənin zəif iqtisadi inkişafını nəzərə alaraq xarici investisiyaların cəlb edilməsi Qırğızıstanın iqtisadi siyasətinin prioritetlərindən biridir. 
## İstinadlar
ABŞ–Qırğızıstan münasibətləri

**ABŞ–Qırğızıstan münasibətləri** — ABŞ ilə Qırğız Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Tarixi
1991-ci ildə diplomatik münasibətlər quruldu, o vaxtdan bəri güclü tərəfdaşlıqlar inkişaf etdi. Amerika Birləşmiş Ştatları Qırğızıstanı qanunun aliliyinə və insan hüquqlarına hörmətə əsaslanan demokratik bir cəmiyyətin inkişaf etdirilməsində dəstəkləyir. Qırğızıstanda 2011-ci il prezident seçkiləri postsovet Orta Asiyada ilk dəfə prezident hakimiyyətinin dinc şəkildə ötürülməsi baş tutur. ABŞ hökuməti Qırğızıstana humanitar və müdafiə təyinatlı hərbi yardım, iqtisadi və siyasi islahatları dəstəkləmək üçün digər yardımlar göstərir. Üstəlik Qırğızıstan Respublikasının beynəlxalq təşkilatlardan kömək istəklərini də dəstəkləmişdir. Məsələn: ABŞ 1998-ci ilin dekabrında Qırğızıstan Respublikasının Ümumdünya Ticarət Təşkilatına (ÜTT) üzv olmasına dəstək olmuşdur.

11 sentyabr hadisəsindən sonra ABŞ dünyanın bu hissəsinə olan marağını artırdı. ABŞ 11 sentyabr hadisəsindən sonra 2001-ci ilin dekabrında Manasdakı hərbi bazanı kirayələdi. Həm Rusiya, həm də Çin buna bərk naratlığını bildirdi. Sonrakı illərdə Qırğızıstanın bazanı bağlaması üçün böyük miqdarda mükafat vəd edilir. 2006-cı ildə Qırğızıstan Prezidenti müqaviləyə əlavə güzəştlər tələb edir. Üstəlik həmin il bir ABŞ Hava Qüvvələri zabiti qaçırılır. 2006-cı ildə bıçaqla ABŞ hərbçisinə hücum edən Qırğızıstan vətəndaşı silahlı amerika əsgəri tərəfindən öldürülür.

2012-ci il ABŞ-nin Qlobal Liderlik Hesabatına görə qırğızların 34% -i ABŞ rəhbərliyini təsdəkləyir, 43% -i isə xoşagəlməz və 23% -i qeyri-müəyyən cavablar verir. 
## Ticarət
Qırğızıstan ABŞ-yə sürmə, civə, nadir metallar və kimyəvi məhsullar ixrac edir. Qırğızıstan ABŞ-dən taxıl, dərman və tibbi avadanlıqlar, bitki yağı, kağız məhsulları, düyü, avadanlıq, kənd təsərrüfatı maşınları və ət alır. ABŞ-nin Qırğızıstandakı birbaşa investisiyaları otel və telekomunikasiya sektorlarında cəmlənmişdir. Qırğızıstan ABŞ-la ikitərəfli investisiya müqaviləsi və ikiqat vergitutmadan azad olunma müqaviləsi imzalamışdır. Qırğızıstan həmçinin Mərkəzi Asiyada investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması və ticarətin genişləndirilməsi yollarını müzakirə etmək üçün regional forum yaratmaq üçün ABŞ və digər Orta Asiya ölkələri ilə ticarət, investisiya çərçivəsi müqaviləsi imzalamışdır. 
## İstinadlar

## Mənbə
*History of Kyrgyzstan - U.S. relations
Qırğız atı

**Qırğız atı** — Qırğız atı bir at cinsidir. 4 min il əvvəl atçılıqla məşğul olan qırğızların qədim əcdadlarının atlarından törəmişdir. Monqol və qismən şərq at cinslərinin əhəmiyyətli bir təsirinə məruz qalmışdır. Qırğız atlarının qabarıq bir cins xüsusiyyətinə malikdir: qısa, maral boynuna bənzər boyuna, inkişaf etməmiş küt bir uzunsov bədənə və güclü kürəyə, sallanan krupa, çox güclü dırnaqlara sahibdirlər. Orta boy 137 sm, ön ətrafı sümüklərinin eni 17,5 smdir. Rəngi müxtəlifdir: ən çox yayılmış rəngi qəhvəyi və bozdur.

Atlar çox davamlı və iddiasızdır. Demək olar ki, bütün il boyunca otlaqlarda otarılırlar. Yalnız qışda samanla bəslənilirlər. Qırğız atları istər minik istərsə yük heyvanalrı kimi istifadə olunurlar. Qırğız cinsinin damazlıq minmə Don ayğırları ilə yaxşılaşdırılması nəticəsində dağlarda işləməyə uyğunlaşdırılmış Yeni Qırğız cinsli atlar yetişdirilmişdir. Yaxşı bir bədəndə onlar mütənasib, gözəl şəkildə qurulmuş görünürlər. Beli qısadır, lakin güclüdür. Yarışlarda 20–30 verst məsafədə orta hesabla 1 dəqiqə 36 saniyəyə bir mil qət olunur.

Hal-hazırda Qırğızıstan yetişdiriciləri Qırğız atının cins keyfiyyətlərini yaxşılaşdırmaq üçün çalışırlar. 2007-ci ildə onun qorunma vəziyyəti Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı tərəfindən "risk altında deyil" olaraq qeyd edilir.

## İstifadəsi
Qırğız atı minik, yarışı və yüngül qoşqu atı kimi istifadə olunur. Ət və süd istehsalı üçündə olduqca əhəmiyyətlidir. 2002-ci ildə Qırğızıstanda at əti istehsalı 24 800 ton olmuşdur ki, bu da həmin ildə istehsal olunan ümumi ətin təxminən səkkizdə bir hissəsini təşkil edirdi.

Kok-boru (Qırğızıstanda ulak-tartış kimi də tanınır), oodarış (at üstündə güləş) və kyz-kuumai (təxminən "qızı qovmaq" mənasını verir) kimi ənənəvi oyunlarla Qırğız atı istifadə olunmuşdur. Üstəlik sovetlərdən əvvəl qırğızların köçəri keçmişinin simbolu olduğu kimi həm də postsovet Qırğızıstan mədəniyyətinin və milli kimliyinin bir elementi olmuşdur.

## İstinadlar
Letoon

**Letoon** () ― Likiyada, qədim şəhər Ksantos yaxınlığında Letoya həsr olunmuş ziyarətgah. Bura bölgədəki ən əhəmiyyətli dini mərkəzlərdən biri olmuşdur. Ziyarətgah Türkiyənin Muğla ilinin Fethiye rayonunda, Kumluova kəndinin cənubunda yerləşir. Letoon Ksantos çayı boyunca yerləşən eyniadlı şəhərin təxminən dörd kilometr cənubundadır.

Abidə 1988-ci ildə Ksnatos ilə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarix
Heç vaxt tam məskunlaşılmış yaşayış yeri olmayan, sadəcə dini bir mərkəz olaraq qalan ərazidəki arxeoloji tapıntılar eramızdan əvvəl VI əsrin sonlarına aiddir. Bu, Likiyada dördüncü əsrin əvvəllərində başlayan Yunan mədəni hegemonluğundan əvvəl idi.

Ksantus vadisində Apolloya erkən pərəştişin olması tarix və ya arxeologiya baxımından təsdiqlənilməsə də, iddia hər ikisi "Likus" adlı şəxslə bağlı iki mifdən qaynaqlanmışdır. 

Ərazinin müqəddəsliyi Appianın VI Mitridatla əlaqəli yazdığı lətifə ilə əlaqəlidir. Belə ki, o, Likiya sahil şəhəri Pataranı mühasirəyə alaraq müqəddəs meşədəki ağacları öz məqsədləri üçün kəsməyi planlaşdırsa da, gördüyü kabusda bu hərəkətinə qarşı ona xəbərdarlıq edilibmiş.

Xiyarətgah Roma dövründə də aktiv qalmışdır. Obyekt eramızın yeddinci əsrində tərk edilmiş və ərazidə erkən xristian kilsəsinin inşası ilə bölgə xristianlaşdırılmışdır.

## Qazıntılar
Letoya və onun övladları Artemida və Apollona həsr olunmuş yunan məbədinin təməlləri 1962-ci ildə fransız arxeoloq H. Metzgerin rəhbərliyi altında aparılan qazıntı işləri zamanı aşkarlanmışdır. Arxeoloqlar dağıntıların çoxunu qazmışdırlar. Tapıntılar arasında ən çox yunan, likiya və arami dillərində yazılmış kitabə maraq doğurur. Bu tapıntı likiya dilinin deşifrə edilməsində həlledici rol oynamışdır. Kitabə hal-hazırda Fəthiye muzeyində qorunur.

## Bu gün
Əraziyə (Kumluova bələdiyyəsi tərəfindən idarə edilir) şimaldan Fəthiyə (yol ilə 1 saat) və ya cənub-şərqdən Kalkan limanlarından (45 dəqiqə) asanlıqla çatmaq mümkündür. Bölgəyə ən yaxın otellər *Patara* şəhərindədir.

## İstinadlar
Ziya Yergök

**Ziya Yergök** () — türk əsgəri.

## Həyati
1873-cü ildə Artvin mərkəzinin Aşağı Hod kəndində anadan oldu. Atası Çito ləqəbli Ahmet Usta, anası Esma Xanımdır. 6 yaşında olarkən ailəsi ilə birlikdə Ərzuruma köçdü. Yoxsul və yarı aclıqdan əziyyət çəkən bir uşaqlıq yaşadı və 12 yaşında yetim qaldı.

Ərzurumdakı hərbi liseyə keçdi. Hərbi Akademiyanı qazandı. Hərbi Akademiyanı bitirdikdən sonra Hərbi Akademiyanı bitirib Ərzincanı püşkatmada çəkdi.

1909-cu ildə qolağası rütbəsinə yüksəldi və Ərzurumda 7-ci Diviziyaya təyin edildi. 1914-cü ildə 83. Alay Komandanlığına təyin edildi. 1908-ci ildə Dersim əməliyyatında iştirak etmişdir. Birinci Dünya müharibəsi əsnasında Köprüköy Döyüşlərində və Sarıqamış döyüşündə vuruşmuşdur . Əvvəlcə Sarıqamış Əməliyyatında yaralandı, sonra da Rus əks hücumu müvəffəq olduqdan sonra tutuldu. Əvvəlcə Semeydə, daha sonra Krasnoyarsk həbsxana düşərgəsində qaldı. 1920-ci ildə buradan qaçmağı bacardı və 6 illik əsirlikdən sonra Şərqi Türkistan və Orta Asiya şəhərlərindən keçərək Türkiyəyə döndü.

Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Kazım Qarabəkirin Şərq Ordusunda xidmət etdi. Müharibədən sonra qırmızı zolaqlı İstiqlaliyyət Medalı ilə təltif edildi. 1926-cı ildə yenidən qərbə təyin edildi. Afyona 1. Korpus Hərbi Məhkəməsinin rəisi vəzifəsinə təyin edildi. 30 avqust 1930-cu ildə Mirliva rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu. 1931-ci ildə təqaüdə çıxdı.

İkinci Dünya müharibəsinin 1939-cu ildə başlaması ilə elan edilən səfərbərlik çərçivəsində yenidən vəzifəyə çağrıldı və İstanbul Hərbi Dairəsinin komandiri oldu. 1942-ci ildə İstanbul 2 saylı Döyüş Məhkəməsi Başçılığına təyin edildi. 14 iyul 1943-cü ildə ikinci dəfə yaş həddindən təqaüdə çıxdı. 1 iyun 1949-cu ildə öldü.

## Xatirəsi
Hərbi xidmətinin ilk illərindən bütün xatirələrini yazdı. Bu xatirələri özündə cəmləşdirən 1800 səhifədən ibarət olan müəllif Sami Önal tərəfindən yayıma hazırlandı və "Hərbiyyədən Dərsimə və Sarıqamışdan əsarətə" adlı iki ayrı kitab olaraq yayımlandı.

*Birinci Dünya müharibəsindən əvvəlki "Hərbiyyədən Dərsimə"* Hərbiyədəki Enver Paşa ilə iş yoldaşı olduğu illərdən başlayaraq 31 mart üsyanı və Dersim üsyanına qədər olan təlatümlü dövr xatirələrini əhatə edir.

*"Sarıqamışdan əsirliyə* " kitabında Ziya Yergökün 83. Alay komandirliyinə təyin olunduğu, Sarıqamış Əməliyyatında Ruslar tərəfindən əsir götürüldüyü və Krasnoyarsk həbsxana düşərgəsindən qaçdığı Orta Asiya şəhərləri, Şərqi Türkistan, Sibir, Azərbaycan kimi yerlərdə xatirələri və müşahidələri barədə yazılar əks olunur..

## İstinadlar
KazGUU Universiteti

**Maqsud Narikbayev adına KAZGUU Universiteti (əvvəllər —  Qazaxıstan Humanitar Hüquq Universiteti)** (), ( )  — Astana şəhərində  yerləşən və 1994-cü ildə qurulmuş ali təhsil müəssisəsi.

Universitetdə 4 məktəb var - Humanitar Elmlər Ali Məktəbi (HSH), Hüquq Fakültəsi (HSL), Ali İqtisadiyyat Məktəbi (SƏTƏM) və Biznes Məktəbi.

Narikbayev Talgat Maksutoviç - M.S.Narikbayev adına KAZGUU Universitetinin İdarə Heyətinin sədri

Hər il Atameken Milli Sahibkarlar Palatası, Qazaxıstan Respublikasının Təhsil və Elm Nazirliyi ilə birlikdə yerli universitetlərin təhsil proqramlarında bir araşdırma aparır və bunlara əsasən reytinq tərtib edir. Reytinqin əsas məqsədi məktəblilərə tələb olunan peşələr barədə dolğun və etibarlı məlumat vermək, hansı universitetlərin onlar üçün yüksək keyfiyyətli təhsil verdiyini və iş tapmaq şansının daha çox olduğunu göstərməkdir. 2020-ci ilin dekabr ayında M.S.Narikbayev adına KAZGUU Universiteti "Atameken" təhsil proqramlarının reytinqinə görə Top-10 universitetlərində birinci yerə layiq görülmüşdür. 2019-cu ildə Universitet ikinci yeri tutdu.

## Tarixi
KAZGUU Universiteti 1994-cü ildə Qazaxıstan Prezidenti N.A.Nazarbayevin Fərmanına əsasən qurulmuşdur.

5 Noyabr 1996-cı ildə KazHYuI, Qazaxıstan Hökumətinin qərarı ilə Qazaxıstan Dövlət Hüquq Universitetinə çevrildi və Ədliyyə Nazirliyinin tabeliyindən Təhsil və Elm Nazirliyinin tabeliyinə verildi.

1997-ci ildən bəri "Hüquq və Dövlət" jurnalı nəşr olunur.

2000-ci ildə Qazaxıstan Dövlət Hüquq Universiteti Qazaxıstan Respublikası Milli Elmlər Akademiyasının Dövlət və Hüquq İnstitutu ilə birləşdirildi və 14 fevral 2000-ci ildə Qazaxıstan Dövlət Hüquq Akademiyası (KazHLA) yaradıldı.

24 oktyabr 2001-ci ildə "KazGUA" Respublika Dövlət Xəzinədarlığı Müəssisəsi, Astana şəhərində yerləşdiyi "Qazaxıstan Humanitar və Hüquq Universiteti" (KazGİU) QSC-yə çevrildi. Baş universitet 2002-ci ildə Astanaya köçdü (KazGUU-nun Astanadakı filialı 1998-1999 tədris ilində yaradıldı). 16 yanvar 2003-cü il tarixində KazGUU QSC KazGUU ASC-yə, daha sonra 19 May 2004-cü ildə KazGUU SC-yə çevrildi.

2007-ci ilin sentyabrında KazGUU Boloniyada Universitetlərin Böyük Xartiyasını imzaladı.

2 iyul 2008-ci ildə ölkə prezidenti N.A. Nazarbayev, Yaşil çayının sol sahilində, Korgalzhinskoe şossesi 8 boyunca, ümumi sahəsi 32,235.1 m2 olan "KazGUU" ASC-nin yeni tədris binasının təntənəli açılış mərasimi keçirildi.

2013-cü ildə universitetin 20 illik yubileyi ərəfəsində "2013-2020 - dünya səviyyəli bir universitet" İnkişaf Strategiyası qəbul edildi.

10 fevral 2015-ci il tarixdə təhsil müəssisəsi "KazMİU Universiteti" Səhmdar Cəmiyyətinin ("KazMİU Universiteti" ASC) dövlət yenidən qeydiyyatından keçir.

## İstinadlar
Xarəzm qalaları

**Xarəzm qalaları** və ya özbək dilində **Elliq Qala** — Özbəkistanın Xarəzm vilayəti və Qaraqalpaqıstanda yerləşən 50-dən çox səhra qalasıdır. Onlar Qədim Xarəzmin Səhra Qalaları kimi UNESCO-nun Ümumdünya irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Coğrafiya
Xarəzm oazisi Mərkəzi Asiyanın qərbindəki Amu Dərya çayının deltasında yerləşir. Bura şimaldan Aral gölü, şərqdən Qızılqum səhrası, qərbdən Üstyurd platosu və cənubdan Qaraqum səhrası ilə sərhədlənir. Bu gün bu ərazi Özbəkistan (Qaraqalpaqıstan Respublikası) və Türkmənistan arasında bölünür.

## Tarixi
Xarəzm ərazisində Paleolit dövründən insanlar məskunlaşmışdır. İlk istehkamların tarixi e.ə 7-ci əsrə gedib çıxır və bu ərazilərin sayı, Xarəzmin Əhəmənilər imperiyasının vassal dövləti olduğu dövrdən sonra, e.ə 6–4-cü əsrlərdə daha da artmışdır.

Xarəzm, e.ə 4-cü əsr və eramızın 1-ci əsrində müstəqil dövlət olmuşdur. Yunan tarixçisi Arriyan qeyd edir ki, Xarəzmin kralı Farasmenes Səmərqənddə Böyük İskəndəri ziyarət etmiş və ona Xarəzmə qonşu olan əraziləri birləşdirməkdə köməyini təklif etmişdir. İskəndərin ölümündən sonra yaranan boşluq Mərkəzi Asiyanın böyük hisssində stabilliyi pozdu və Kuşanlar daxil olmaqla qəbilələr yerlərini dəyişdirdi və qərbə köçdü. Kuşanların Xarəzmə təsir göstərməsi ehtimalı yüksək olsa da, Xarəzmin onların imperiyasının bir hissəsi olması qeyri-müəyyəndir.

4-cü əsrdən etibarən Xarəzm hun, türk və sonralar ərəblərin hücumlarına məruz qalmışdır.

## İstinadlar
Maqsud Narikbayev

**Maqsud (Maksut) Sultan oğlu Nərikbayev** (; ) — Sovet və Qazaxıstan dövlət xadimi, Qazaxıstan Baş Prokuroru (1995–1996), Qazaxıstan Ali Məhkəməsinin sədri (1996–2000), Qazaxıstan Ali Məhkəmə Şurasının üzvü, 2-ci dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri, ən yüksək hakim ixtisas dərəcəsi, hüquq doktoru, professor.

## Həyatı
1940-cı ildə Qazaxıstan SSR, Almatı vilayətinin Taldı-Kurqan rayonu, Erkin kəndində anadan olub. Ukraynada bir texniki məktəbdə oxuyan Qazaxıstan Prezidenti N. A. Nazarbayevin tələbə yoldaşı. Huac qəbiləsindən gəlir.

1959-cu ildə Ukraynada bir texniki məktəbi bitirdikdən sonra mədəni və informasiya təşkilatlarında çalışdı: bir klub rəhbəri, Taldı-Kurqan Radio və Televiziya Müdirliyinin müxbiri və redaktoru. Taldı-Kurgan Rayon İşçi Xalq Deputatları Sovetinin icraiyyə komitəsinin mədəniyyət şöbəsinə rəhbərlik edirdi.

Qazaxıstan Dövlət Universitetini bitirib. S. M. Kirov, hüquq sahəsində ixtisaslaşmışdır.

1974-cü ildə universiteti bitirdikdən sonra Taldı-Kurqan şəhər prokurorluğunda stajyer olaraq çalışdı və daha sonra böyük müstəntiq oldu. Taldy-Kurgan bölgəsində xalq hakimi vəzifəsini icra edir və 1987-ci ildən Ədliyyə Nazirliyində və Respublika Prokurorluğunda rəhbər vəzifələrə keçir.

1992–1993-cü illərdə Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin və Nazirlər Kabinetinin Aparatında çalışmışdır.

1995-ci ilin oktyabrından 1996-cı ilin iyununa qədər — Qazaxıstan Respublikasının Baş Prokuroru.

1996-cı ilin iyunundan 2000-ci ilin sentyabrına qədər — Qazaxıstan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri.

2000-ci ilin iyulundan 2007-ci ilin iyuluna və 2012–2013-cü illərdə — Qazaxıstan Dövlət Hüquq Akademiyasının rektoru (Almatı), Qazaxıstan Humanitar və Hüquq Universitetinin prezidenti (rektor) (Astana).

2007–2011-ci illərdə Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Məclisi yanında İctimai Palatanın üzvü olmuşdur.

2013-cü ildən — Qazaxıstan Xalq Məclisinin üzvüdür.

2015-ci ilin aprelində Narikbayevin xərçəng xəstəsi olduğu məlum oldu.

12 oktyabr 2015-ci ildə Astana şəhərində vəfat etmişdir. Qazaxıstan Milli Panteonunda dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*
Cənubi Qazaxıstan Dövlət Universiteti

**[[Muxtar Əvəzov]] adına Cənubi Qazaxıstan Dövlət Universiteti (CQDU)** () (əvvəllər — **Qazaxıstan Kimya Texnologiyaları İnstitutu**, **Cənubi Qazaxıstan Texniki Universiteti**) —  76 texniki və humanitar ixtisas üzrə təhsil verən Çimkent şəhərində yerləşən dövlət nəznində olan ali təhsil müəssisəsi. 1943-cü ildə qurulmuşdur.

## Tarixi
Böyük Vətən Müharibəsinin dövründə, SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin 19 iyun 1943-cü il tarixli qərarı ilə 679B saylı Qərara uyğun olaraq İnşaat Materialları Texnoloji İnstitutunun yaradılması qərara alındı. Həmin il 29 iyun tarixində SSRİ Xalq Komissarlığı yanında Ümumittifaq Ali Təhsil Komitəsi və SSRİ Tikinti Materialları Komissarı “Qazaxıstan SSR-in Çimkent şəhərində Texnoloji Tikinti Materialları İnstitutunun təşkili haqqında” əmr verdi.

Sovetskaya küçəsindəki (indiki Kazbek B) pedaqoji məktəbin binası universitetə ​​verildi. Əslində, institutun açılışında böyük bir töhfə verən, inşaat sahəsinə ehtiyac duyulan ixtisaslı mütəxəssislərin təcili olaraq ən yüksək orqanlara çatdırılmasıdır.

1940-cı il 30 mart 2012-ci ildə Almatı vilayətinin Taldıkorqan rayonunun Erkin kəndində anadan olmuşdur. Huak qəbiləsindən gəldi.

1958-59-cü illər Ukrayna SSR Dneprodzerjinskdəki 8 nömrəli texniki məktəbdə təhsil almışdır.

1968-ci il S.M. adına Qazaxıstan Dövlət Universitetinə daxil olmuşdur. Kirov və 1974-cü ildə Hüquq elmləri ixtisası ilə bitirmişdir.

1992-93-cü illərdə Qazaxıstan Respublikası Prezidenti Aparatının dövlət hüquq şöbəsinin sektor müdiri və hüquq mühafizə orqanları şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

1995-ci il Oktyabr 1996-cı ildə Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə Qazaxıstan Respublikası Ali Məhkəmə Baş Prokuroru və 1996-cı ildə Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Senatının qərarı ilə Başkan təyin edildi.

2001-ci il "Qazaxıstan haqqı" ictimai birliyini yaratdı. 2004-cü ilin aprel ayında Qazaxıstan Demokratik Partiyası Konqresinin sədri seçilmişdir.

2002-ci il dekabr ayında Maqsud Sultanoviç daha da demokratikləşmə və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı üçün təkliflər hazırlamaq üçün daimi komissiyanın üzvü təyin edildi.

2003-cü il Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 12 aprel 2013-cü il tarixli "Qazaxıstan Respublikası Ali Məhkəməsinin tərkibində dəyişikliklər edilməsi haqqında" Fərmanı ilə Ali Məhkəmə Şurasının sədri təyin edildi.

2004-cü il dekabr ayından etibarən Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti yanında Milli Demokratiya Komissiyasının üzvü.

2008-ci il 14 fevral tarixində, Ali Məhkəmə Şurasının sədri vəzifəsindən azad edilmişdir.

## Fakültələr
: — Aqrosənaye Fakültəsi
: — Təbii-pedaqoji fakültəsi
: — Axşam və Uzaqdan Təhsil Fakültəsi
: — Ali İnformasiya Texnologiyaları Məktəbi
: — Yüngül və Qida Sənayesi Fakültəsi
: — Mexanika və Neft və Qaz Fakültəsi
: — Pedaqogika Fakültəsi
: — Xarici tələbələrlə iş və universitet öncəsi təhsil fakültəsi
: — İnşaat və Nəqliyyat Fakültəsi
: — Mədəniyyət və İdman Fakültəsi
: — Filologiya fakültəsi
: — İqtisadiyyat və Maliyyə Fakültəsi
: — Hüquq və beynəlxalq münasibətlər fakültəsi
: — Kimya və Texnologiya Fakültəsi
: — Hərbi Şöbə

## İstinadlar
Qazaxıstan Konstitusiya Şurası

**Qazaxıstan Konstitusiya Şurası** — Qazaxıstanda konstitusiya nəzarətinin kollektiv orqanı.

## Haqqında
Qazaxıstan Respublikası Konstitusiya Şurası 7 üzvdən ibarətdir. Konstitusiya Şurasının sədri və iki üzvü Prezident tərəfindən, müvafiq olaraq iki üzvünü Senat və Məclisi 6 il müddətinə təyin edirlər. Konstitusiya Şurasının ömür üzvləri haqlı olaraq Respublikanın keçmiş prezidentləridir.

Hazırkı sədr Kayrat Mamiyevdir.

Şura 1995-ci il Konstitusiyasında nəzərdə tutulmuşdur və Qazaxıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsini əvəz etmişdir. Respublika Prezidentinin etirazları Konstitusiya Şurası üzvlərinin ümumi sayının üçdə ikisinin səsi ilə həll edilən bir bütün olaraq və ya bir hissəsi olaraq Konstitusiya Şurasının qərarına təqdim edilə bilər (maddə 73 Konstitusiya). 2017-ci il Konstitusiyasına edilən dəyişikliklərlə Prezidentin etiraz hüququ ləğv edildi.

Prezident, Senat sədri, Məclisi sədri, parlamentin ümumi sayının ən azı beşdə biri, Baş nazir (Konstitusiyanın 72-ci maddəsi), məhkəmə (Konstitusiyanın 78-ci maddəsi — yalnız Konstitusiyada və vətəndaşda normativ hüquqi aktla təsbit edilmiş insan hüquq və azadlıqlarının pozulması halında).

## Səlahiyyəti
Konstitusiya Şurası Konstitusiyanın 72-ci maddəsi ilə səlahiyyətlidir:

respublika prezidenti, parlament deputatları seçkilərinin və respublika referendumu keçirilməsinin düzgünlüyünü yoxlamaq; parlament tərəfindən qəbul edilən qanunların Prezident tərəfindən imzalanmadan əvvəl Konstitusiyaya uyğunluğunu yoxlamaq; Parlament və Palataları tərəfindən qəbul edilmiş qərarların Konstitusiyaya uyğunluğunu yoxlamaq; təsdiqlənməmişdən əvvəl Konstitusiyanın beynəlxalq müqavilələrə uyğunluğunu yoxlamaq; Konstitusiya normalarına rəsmi təfsir vermək; prezidentin vəzifəsindən azad edilməsi və ya vəzifəsindən azad edilməsi proseduruna riayət edilməsi barədə (Şuraya xüsusi müraciət edilmədən - Konstitusiyanın 47-ci maddəsi); Konstitusiyaya düzəlişlər qəbul edərkən rəy vermək.

Konstitusiyanın 74-cü maddəsinin 3-cü bəndinə uyğun olaraq, Konstitusiya Şurasının qərarları qəbul edildiyi gündən qüvvəyə minir, ümumiyyətlə respublikanın bütün əraziləri üçün məcburidir, qətidir və şikayət verilə bilməz. Konstitusiya Şurasının yüksək statusu nəzərə alınmaqla, səlahiyyət müddəti ərzində həbs oluna bilməyən, həbs oluna bilməyən, məhkəmə tərəfindən verilmiş inzibati cəzalara məhkum edilmiş, razılığı olmadan cinayət məsuliyyətinə cəlb olunan sədr və üzvlərinin toxunulmazlığı təmin edilir. Parlament (yerindəcə həbs olunma və ya ağır cinayətlərin törədilməsi halları xaricində ).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Хитрин Ю.* Конституционный Совет Республики Казахстан: особенности статуса и пути повышения эффективности его деятельности «Конституционное правосудие» № 4(14) 2001-1(15) 2002
* Конституционный Совет Республики Казахстан «Конституционное правосудие» № 2(12) 2001

## Həmçinin bax