open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Minirə Qarayeva

**Qarayeva Minirə Gülməmməd qızı** () — professor, Azərbaycan "Xoş Niyyət" Xeyriyyə İctimai Birliyinin təsisçisi və prezidenti və Azərbaycan Qadınlar Cəmiyyətinin xarici əlaqələr üzrə sədr müavini, Dünya Konstitusiya və Parlament Assosiasiyasının (WCPA) Azərbaycan üzrə Fəxri vitse-prezidentidir.

## Həyatı
Minirə Qarayeva 1937-ci ildə Qutqaşın rayonunun (indiki Qəbələ rayonu) Qutqaşın şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutuna daxil olmuş, 1959-cu ildə həmin institutu "Fərqlənmə diplomu" ilə bitirmişdir. Tələbə yoldaşları arasında tək o "Dövlət imtahan komissiyası"nın və eləcə də onun sədri o zamankı ali təhsil naziri M. Mehdizadənin qərarı ilə ali məktəbdə ingilis dili müəllimi hüququna layiq görülmüşdür. Minirə Qarayeva 1994-cü ilə qədər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunda ingilis dilinin fonetikası kafedrasının müdiri olmuşdur. 23 yanvar 2022-ci il tarixində Bakıda ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Uzun illər məzunu olduğu təhsil ocağında ingilis dilinin fonetikası kafedrasının müdiri işləmişdir. Keçmiş SSRİ dövründə SSRİ Ali Təhsil Nazirliyinin elm adamları üçün təşkil etdiyi uzun müddətli xarici ezamiyyətlərə dəvət olunmuşdur. 1982-ci ildə İngiltərə (London, Oxford, Camdridge, Caventry, Brighton), 1987-ci ildə isə ABŞ (Vaşinqton, Corctaun, Baltimor, Boston, Filadelfiya) universitetlərində tədqiqatla məşğul olmuş, dərs demişdir. Ümumilikdə dünyanın altmışa yaxın ölkə və şəhərindəki elm ocaqlarında olmuş, təhsildə yenilik, təhsil reformu ilə maraqlanmış, bu sahədə məruzələr etmişdir. Ayrı-ayrı ölkələrdə bir çox elmi dərnəklərin, eləcə də ECA-nın (Avropa Topluluğu Assosiasiyası) üzvüdür. Bu cəmiyyətlərin dəvəti ilə Kiprdə (Qazimağusa, Lefkoşa), Yunanıstanda (Selanik), Almaniyada (Münhen), Türkiyədə (Ankara, İstanbul, Ərzurum, Kayseri, İsparta, Sivas və s.) konfranslarda, assembleya və konqreslərdə məruzə etmişdir.

İngilis dilinin fonetikasına həsr olunmuş üç kitab, əlliyə yaxın məqalə müəllifidir. Hələ tələbə ikən ali təhsil nazirinin imzası ilə "Fəxri fərman"a, müəllim işlədiyi dövrdə isə səmərəli əməyinə qiymət verilərək bir medal, fəxri fərmanlarla təltif olunmuşdur.

1994-cü ildə Türkiyənin Sivas şəhərindəki Cumhuriyyət Universitetində dərs deməyə dəvət olunmuş və Ali Təhsil Nazirliyinin icazəsi ilə işə başlamışdr. Eyni universitetdə on il professor, bölüm başqanı olaraq işləmiş və bu müddətdə də bir çox fəxri adlarla təltif olunmuşdur.

Mimirə Qarayeva İngiltərənin Kəmbric Universiteti tərəfindən "20-ci əsrin qabaqcıl elm adamları" arasında "Müvəffəqiyyət şərəf Diplomu"na layiq görülmüşdür. Eyni zamanda o, "Dünya Bioqrafik Mərkəzi" tərəfindən "Milleniumun Beynəlxalq Qadını Naminatoru" və "2003-cü ilin ən yaxşı beynəlxalq qadın pedaqoqu" fəxri adlarına layiq görülmüşdür.

Professor Minirə Qarayeva 2013-cü ildə Dünya Konstitusiya və Parlament Assosiasiyasının (WCPA) Azərbaycan üzrə Fəxri vitse-prezidenti seçilmişdir.

## İstinadlar
26 Bakı komissarı metrostansiyası

* Avlabari metrostansiyası
* Sahil metrostansiyası

## Həmçinin bax
* 26 Bakı komissarı küçəsi
Ədhəm Şıxəlibəyli

**Şıxəlibəyli Ədhəm Şahlarbəy oğlu** () — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru (1965), professor, AMEA-nın həqiqi üzvü (1983).

## Həyatı
Ədhəm Şıxəlibəyli 1911-ci ildə Şamaxı qəzasının Bico kəndində (indiki Ağsu rayonu) anadan olmuşdur. 1937-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Geoloji-kəşfiyyat fakültəsini bitirmişdir.

Ədhəm Şıxəlibəyli 1947-ci ildə "Boyük Qafqazın cənub yamacının Azərbaycan hissəsinin geoloji quruluşu" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək geologiya-mineralogiya üzrə fəlsəfə doktoru, 1965-ci ildə "Kiçik Qafqazın şərq hissəsinin geoloji quruluşu və tektonik inkişaf tarixi (Azərbaycan)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcələrini almışdır. 1968-ci ildə Azərbaycan EA müxbir üzvü, 1983-cü ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.

## Əmək fəaliyyəti
Ədhəm Şıxəlibəyli 1954-cü ildən etibarən Geologiya və Geofizika İnstitutunda fəaliyyət göstərmişdir. Uzun müddət Geologiya və Geofizika İnstitutunun Geotektonika, stratiqrafiya və litologiya şöbəsinə rəhbərlik etmiş Ədhəm Şıxəlibəyli, həmçinin 1969–1971-ci illərdə Əlcəzairdə neft-qaz yataqlarının axtarışını aparan Sovet geoloqlar qrupuna da başçılıq etmişdir.

Akademik 1992-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Geoloqlarının Milli Komitəsinin prezidenti vəzifəsində çıxış etmişdir. O, AEA-nın Yer haqqında Elmlər Bölməsinin akademik-katibinin müavini vəzifəsini icra etmişdir.

Ədhəm Şıxəlibəyli SSRİ EA Geologiya, geofizika, geokimya və dağ elmləri şöbəsinin müəssisələrarası tektonik komissiyasının üzvü olmuşdur. Eyni zamanda BDU-nun Dövlət Geologiya və Mineral Ehtiyatları Komitəsinin elmi-texniki şuralarının üzvü seçilmişdir. Həmçinin Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası Redaksiya Şurasının üzvü olmuşdur. Habelə, professor Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının "Xəbərlər" jurnalı Yer Elmləri seriyasının baş redaktorunun müavini vəzifəsini icra etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Şərqi Qafqazın qırışıqlıq sisteminin əmələ gəlməsinin mərhələlərini müəyyən etmiş, onların struktur zonalara bölmüş və onların yaranmasında şimali-qərbi kembridənqabaq və şimal-şərqi rifey yarıqlarının rolunun elmi əsaslarını vermişdir. O, şimal-şərq istiqamətdə uzanan Qərbi Xəzər gömülmüş qalxımını aşkar etmiş və bu qalxımın Qafqaz qırışıqlıq sisteminin müsbət strukturlarının Xəzər dənizinə yaxınlaşdıqca birləşmələrinə səbəb olmasını əsaslandırmışdır. İlk dəfə olaraq Balakən-Zaqatala regionunda polimetallik filiz yataqlarının aşkar edilməsi perspektivliyini sübut etmişdir.

Ədhəm Şıxəlibəyli 250-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifi və Azərbaycanın geologji, tektonik, paleotektonik, geomorfoloji, neotektonik və metallogenik xəritələrinin, Qafqazın və Avropanın tektonik xəritələrinin həmmüəllifidir.

## Ölümü
Ədhəm Şıxəlibəyli 1996-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Mükafatları
Ədhəm Şıxəlibəyli 1979-cu ildə Əməkdar elm xadimi fəxri adını qazanmışdır.

## İstinadlar
Şahəli Həsənov

**Şahəli Həsənov Gülmalı oğlu**  — coğrafiya elmlər doktoru, professor, alim.

## Həyatı
Şahəli Həsənov 1921-ci ildə Ağsu rayonunun Gəgəli kəndimdə anadan olmuşdur. 1951-ci ildə ADU-nin Geologiya-coğrafiya fakulttəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Ş.Həsənov  torpaqşünaslıq, torpaq coğrafiyası, torpaq aqroekologiyası və bonitirovkası və təbiətin mühafizəsi sahəsində görkəmli alim, tanınmış mütəxəssisdir.

## Elmi fəaliyyəti
Akademiyanın Coğrafiya İnstitutunda baş laborant işləmiş, 
* 1951-ci ildən 1978-ci ilə qədər isə AMEA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya  institutunda aspirant, kiçik elmi işçi, baş elmi işçivə laboratoriya müdiri vəzifələrində çalışmışdır.
* 1978-ci ildə ADPİ Ümumi coğrafiya kafedrasına müdir seçilmiş, 1992-ci ilə kimi bu vəzifədə işləmişdir.
* 1989-91-ci illərdə coğrafiya fakültəsinin dekanı olmuşdur. Hazırda Ümumi Coğrafiya kafedrasının professorudur. 
* 1972-ci ildə AMEA Coğrafiya İnstitutunun elmi şurasında doktorluq disertasiyası müdafiə edib, coğrafiya elmlər doktoru, alimlik dərəcəsi almışdır.
Prof.Ş.Həsənov 1963-65-ci illərdə elmi ekspert və sovet mütəxəsislər qrupunun rəhbəri kimi Birmaya ezam edilmiş, yerli torpaqşünas kadrların hazırlanması məqsədilə Yanqon KTİ-da mühazirələr oxumuşdur.Onun "731-gün Birmada" adlı etno-coğrafi səpgidə yazdığı elmi-kütləvi kitabı da məhz bu səfərin məhsuludur.

## Elmi əsərləri
Prof. Həsənovun 220-dən artıq elmi əsəri, o cümlədən "Ağstafaçay hövzəsinin torpaqları və onlardan kənd təsərüfatında istifadə"(1958), "Azərbaycan SRİ-in üzümçülüyə yararlı torpaqları"(1961) "Kənd təsərrüfatı bitkilərinə yararlı torpaqların seçilməsi" (1968), "Arazboyu zonanın torpaqları və onlardan səmərəli istifədə" (1969), "Azərbaycam torpaq coğrafiyasının xüsusiyyətləri" (Berlin), "Azərbaycan şəraitində torpaqların morfogenetik xüsusiyyətlərinin dəyişməsində antropogen amilərin rolu" (1992) və s.monoqrafiyaları çap edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Ramiz Məmmədov
* Kazım Ələkbərov
## İstinadlar
Eybalı Mehrəliyev

**Mehrəliyev Eybalı Qara oğlu** **Mehrəliyev** () — coğrafiya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
1930-cu ildə Ağsu rayonunun Bico kəndində anadan olmuşdur.

1951-ci ildə ADPİ-nu bitirmişdir. İnstitutda laborant, Coğrafiya İnstitutunda kiçik elmi işçi, EA-nın İqtisadiyyat İnstitutunda kiçik və böyük elmi işçi, S.Dadaşov adına Tikinti Materialları Elmi-Tədqiqat İnstitutunda iqtisadi tədqiqatlar şöbəsinin müdiri, Neft Akademiyasında və İqtisadiyyat İnstitutunda dosent işləmişdir.

APİ-nin dekanı olmuş, Kosmik tədqiqatlar EİB-nin laboratoriya müdiri işləmiş, Coğrafiya İnstitutunda "Əhali coğrafiyası" şöbəsini yaratmış və ona rəhbərlik etmişdir.

E.Q.Mehrəliyev 1958-ci ildə Bakıda namizədlik, 1992-ci ildə Kiyevdə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

150-yə yaxın elmi məqalənin, 4 monoqrafiyanın, 4 kitabçanın, 14 çap olunmuş elmi işin, 14 elmi-tədqiqat hesabatının müəllifidir.

Dövlət İdarəçilik Akademiyasında işləyirdi. 2011-ci ildə oktyabr ayında Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
 

## Mənbə

* Azərbaycanın coğrafiyaçı alimləri. Bakı: Elm, 2013, s. 66.
Əli Kərimov (balabançı)

**Kərimov Əli Zülfüqar oğlu** (1874 Şamaxı qəz, Kalva k. ) və ya **Kalvalı Əli Dədə** — balaban ustadı, zurnaçı.

## Həyatı
1874-cü ildə  1874 Şamaxı qəz, Kalva k.     kəndinda anadan olmuşdur. Yastı balaban ustadı olmaqla yanaşı gözəl saz, tar, kamança, nağara, Qoşa nağara da çalmışdır. "Koroğlu nağarası"nın müəllifi olan Əli Kərimov 70-a yaxın yeni mahnı bəstələyib ifa edib.

Əli Kərimov zurna, balaban, tütək kimi alətlərdə çox böyük sənətkarlıqla çalmağı bacarıb, eləcə də onların imkanlarını texniki baxımdan genişləndirib. İlk dəfə olaraq o, zil tembrli zurnanı peşəkar kamera alətinə çevirib. Yaqut Bahadurqızının sözlərinə görə Əli Kərimov təkcə çalğıçı yox, həm də onlarla mahnının yaradıcısı, Azərbaycan milli musiqisinin irəliləməsində önəmli rol oynayan sənətkar olub. Bayram Hüseynli və Tahirə Kərimova 1984-cü ildə "Əli Kərimov" adlı rusdilində monoqrafiya çap etdirmişlər. Bu əsər Ə. Kərimov haqqında hərtərəfli və dürüst materallarla zəngindir."Çoban Yaylağı" və "Əli icadı" peşrovlarının, rəqslərin (Heyvagülü, Alma gülü, Alça gülü, Bənövşə, Əfruzə və s.) müəllifidir. 7 hissəli Çaharzən dəstgah" nı çalmışdır.

2009-cu ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin xətti ilə araşdırmaçı Qalib Soltanoğlunun "Asta çal balabanı: Kalvalı Əli Dədə" kitabı işıq üzü görüb. 2009-cu il noyabrın 25-də Ağsu şəhər Mədəniyyət Sarayında çağdaş Azərbaycan zurna-balaban məktəbinin yaradıcısı Əli Kərimovun 135 illiyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib.

2009-cu ildə Əli Kərimovun ifa elədiyi oyun havalardan ibarət disk buraxılıb. Diskdə 2 el havası – "Tərəkəmə" və "Uzundərə" mahnıları yer alır. Əli Kərimovun mahnıları Azərbaycan Milli Radiosunun "Qızıl fondu"nda və Dövlət Səs Yazıları Arxivində qorunur.

20 noyabr 2025-ci ildə Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Əli Kərimovun 150 illiyi qeyd olunmuş, bu münasibətlə konsert proqramı keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Toy rəqsi Əli Kərimovun ifasında.
Temuri Ketsbaya

**Temuri Ketsbaya** (; ) - Gürcüstan milli futbol komandasının baş məşqçisi.

## Həyatı

## Karyerası
Temuri Ketsbaya futbolçu karyerası ərzində Gürcüstan, Yunanıstan, İngiltərə və Şotlandiya klublarının şərəfini qoruyub. 1992-2002-ci illərdə Gürcüstan millisində çıxış etmiş sabiq yarımmüdafiəçi 45 oyunda 15 qol vurub. 2004-cü ildən məşqçilik karyerasına başlayan Ketsbaya Kiprin Anortosis Famaqusta və Yunanıstanın Olimpiakos klublarına başçılıq edib. Onun rəhbərliyi altında Anortosis Famaqusta tarixində ilk dəfə UEFA Çempionlar Liqasının qrup mərhələsinə vəsiqə qazanıb. 2009-cu ilin noyabr ayında Gürcüstan millisinin baş məşqçisi vəzifəsinə təyin olunub.

### Məşqçi karyerası

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fort-Hud

**Fort Kavasos** - dünyada ən iri ABŞ hərbi bazası

1942-ci ildə tikilmiş Fort Hud dünyada ən iri ABŞ hərbi bazasıdır. ABŞ-nin Texasda ştatının Fort Hood şəhərində yerləşir. Burada 40 min hərbçi var, ailə üzvləri və digər mülki şəxslərlə birlikdə bazanın sakinlərinin sayı 80 minə çatır.

Bazada iki muzey, məktəblər, xəstəxana və göl var.

2009-cu ilin noyabr ayının 5-də burada mayor Malik Nadal Hasan silahsız əsgərləri atəşə tutması nəticəsində 13 nəfər ölüb, 31 nəfər yaralanıb.

## Mənbə

*ABŞ mayoru sağdır və nəzarət altındadır
*ABŞ-nin ən böyük hərbi bazasında qətliam
Qosman Japarov

**Qosman Japarov** — Qazaxıstanın Azərbaycandakı diasporunun görkəmli nümayəndəsi

## Həyatı
Japarov 1 sentyabr 1923-cü ildə Semipalatinsk vilayətində anadan olub.

O, 3 yaşında atasını itirib. Repressiya illərində isə anası Stalinin düşərgələrində ölüb. Böyük Vətən Müharibəsi başlayanda Qosman cəbhəyə yollanıb. Japarov snayper olub. Müharibə başa çatdıqdan sonra onu Qızıl Ordu sıralarında saxlayıblar və gələcək hərbi xidməti Azərbaycanda keçib.

1951-ci ildə Daxili İşlər Nazirliyi sisteminə keçən Japarov cinayət-axtarış şöbəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Polkovnik rütbəsini alan qazaxıstanlı xadim 1970-ci ildə SSRİ partiya orqanlarının mühafizə bölməsinə rəhbərlik edib. Başqa sözlə, həmin vaxt Azərbaycan SSR kommunist partiyasının I katibi işləyən Heydər Əliyevin əsas cangüdəni olub. Azərbaycanda "Osman paşa" kimi də məşhur olan Japarov bu adı məşhur türk generalının şərəfinə Heydər Əliyevdən alıb.

Xeyli yaşlı olmasına baxmayaraq, Osman Japarov 2007-ci ilin sonlarınadək Azərbaycanın Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətində (XDMX) məsləhətçi kimi çalışıb. O, yüksəkrütbəli şəxslərin mühafizəsi üzrə gənc nəsil hazırlığı məktəbinə rəhbərlik edib.

2009-cu ildə 87 yaşında ikən Bakıda vəfat edib.

## Mənbə
* Qosman Japarov öldü 
* В Баку скончался видный представитель казахской диаспоры в Азербайджане
AEK Afina FK

**AEK (Afina) FK** — Yunanıstanın futbol klubu.

## Tarixi
13 aprel 1924-cü ildə yaranmışdır.

## Avropa kuboklarında iştirak
37 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
Mixailov Sənət Məktəbinin binası

**Mixailov sənət məktəbinin binası** - Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşir.

XIX əsrə aid tikilidir. Hazırda bu tikilidən inzibati bina kimi istifadə olunur.

Ünvan: Ozan küçəsi, 6.

## Həmçinin bax
*Gəncə şəhərinin abidələri
*Cavad xan türbəsi
*Cavadxan dəftərxanası
*Comərd Qəssab türbəsi

## Xarici keçidlər
* Gəncənin maddi mədəniyyət abidələri
Sinema binası

**Sinema binası** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində tarixi bina.

XIX əsrin ikinci yarısında tikilmişdir. Bina əvvəllər «modern sineması» adlandırılmışdır.

Ünvan: Gəncə şəhəri, Adil İsgəndərov küçəsi, 60.

## Həmçinin bax

*Gəncə şəhərinin abidələri
*Cavad xan türbəsi
*Cavadxan dəftərxanası
*Comərd Qəssab türbəsi

## Xarici keçidlər

* Gəncənin maddi mədəniyyət abidələri
Yusifbəylilər mülkü

**Yusifbəylilər mülkü** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşir.

Yusifbəylilərin mülkü Əsas materialı kərpicdən olan ev, 1877-ci ildə inşa edilmişdir. Evin tikilməsində Şərq və Qərb memarlıq uslubuna üstünlük verilmişdir. Ev hazırda əvvəlki görkəmini saxlayır.

Ünvan: Nəsib bəy Yusifbəyli küçəsi 21.

## Həmçinin bax

*Gəncə şəhərinin abidələri
*Yusifbəylilər

## Xarici keçidlər

* Gəncənin maddi mədəniyyət abidələri
Xan bağı (Gəncə)

**Sərdar bağı** və ya **Xan bağı** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşən istirahət guşəsi.

Rəsmi sənədlərdə belə "Xan Bağı" adlandırılsa da, əslində "Sərdar Bağı"dır. Sərdar Bağı 1847-ci ildə çarın Qafqazdakı canişini ("sərdarı") knyaz Mixail Vorontsovun təşəbbüsü ilə salındığı üçün bu adı almışdır.

Gəncədə tarixən xanların istirahət guşəsi kimi mövcud olmuş *Xan Bağı* rus işğalından sonra ləğv edilmiş, oradakı ağacların bir qismi isə Sərdar Bağına köçürülmüşdür. Bağ hal-hazırda gəncəlilərin əsas istirahət guşələrindəndir.

## Osmanlı mənbəsində
1727-ci ildə Osmanlı hakimiyyəti dövründə tərtib olunmuş Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftərində *Xan bağı* haqqında statistik göstəricilər yer alır. Bağın sahəsinin təqribən 130 hektara yaxın olduğu, 479 çinar, 404 sərv, 3554 meyvə ağacının olması göstərilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Cavad xan türbəsi
* Cavadxan dəftərxanası
Gəncə Realnı məktəbinin binası

**Realnıy məktəb binası** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşən 1883-cü ildə tikilmiş tarix-memarlıq abidəsi.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Gəncə Realnı məktəbinin binası 1883-cü ildə tikilib və Adil İsgəndərov küçəsi 64 ünvanında yerləşir. Çar Rusiyasının dövründə binada məktəb fəaliyyət göstərib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Hazırda binadan Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının tədris binası kimi istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Gəncə Kişi Gimnaziyası

## İstinadlar
Ziyadxanovlar mülkü

**Ziyadxanovlar mülkü** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşir. Azərbaycanın tanınmış soylarından biri olan Ziyadxanovlar ailəsinə mənsub olmuşdur. 
## Haqqında
Ziyadxanovların mülkü Gəncədə, Atatürk prospekti 244-də yerləşir. Bina XIX əsrdə tikilib. Tarixi mülkün memarı Gəncənin ilk ixtisaslı memar-mühəndisi Abuzər bəy Rzayevdır. Hal-hazırda burada Nizami Gəncəvi adına Gəncə Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi yerləşir. 

Azərbaycanda bolşeviklər tərəfindən işğal edildikdən sonra Azərbaycan İnqilab Komitəsinin xüsusi dekreti ilə Ziyadxanovların mülkü və torpaqları müsadirə edilib. Sovet dövründə Ziyadxanovların mülkündə bir çox idarə və təşkilatlar yerləşib. 1972-ci ildən isə bina Gəncə Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinin istifadəsinə verilib. Tikili klassik şərq üslubunda inşa edilib və iki mərtəbədən ibarətdir. Bina düzbucaqlı formaya malikdir və Gəncəyə xas olan qırmızı kərpicdən tikilib.

## Mülkün sahibləri
Bu bina Cavad xanın nəticələri olan İsmayıl xan və Adil xan Ziyadxanovların şəxsi mülkü olub. Onlar Cavad xanın nəvəsi Əbülfət xan Ziyadxanovun oğulları idi.

* Adil xan Ziyadxanov - AXC Xarici İşlər Nazirliyində I müavin və AXC-nin İrandakı səfiri kimi vəzifələrdə çalışmışdır. 
* İsmayıl xan Ziyadxanov -  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hökumət üzvü, diplomat.
* Şahverdi xan Ziyadxanov -  Çar ordusunun və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ordusunun zabiti.
## Həmçinin bax
* Ziyadxanovlar
## İstinadlar
Sofokl

**Sofokl** () — antik yunan dramaturqu. O, üç böyük yunan faciə yazıçılarından biridir. Digərləri Esxil, Evripid olmuşdur. Sofokl e.ə. 496-cı ildə Afina yaxınlığında Kolonda anadan olmuşdur. Varlı bir ailədən olduğu üçün yaxşı təhsil almış və o dövr üçün mühüm olan musiqi sənətinə də yiyələnmişdir. Sofokl dramaturgiya sahəsinə yeniliklər gətirmiş: xoru ixtisar etmiş; aktyorların əhəmiyyətini artırmış; mükəmməl bədii kompozisiya yaratmışdır. Onun 123 əsəri olduğunu deyirlər. Bunlrdan dövrümüzə tam şəkildə 7 pyes çatmışdır: Tiran Edip, Edip Kolonda, Antiqona, Elektra, Ayaks, Filoktet, Traxinya qadınları. Sonralar İz izləyənlər və Proqona adlı əsərlərdən parçalar tapılmışdır.

## Aforizmlər
* Şübhə insanı yorur.
* Dünyanı o qədər çəhrayı görən gözlərin, çox keçmədən, qaranlıqdan başqa bir şey görə bilməyəcək.
* Bilmirəm. Bilmədiyim mövzularda susmağı üstün tuturam.
* Ən fəlakətli hadisələrdən uğurlu nəticələr doğa bilər.

## İstinadlar
 https://1000kitap.com/yazar/Sophokles/alintilar
İqor Starıqin

**İqor Starıqin** - aktyor, Sovet kinosunun əfsanəsi, Rusiyanın əməkdar artisti

## Həyat fəaliyyəti
İqor Starıqin 1946-cı il iyunun 13-də anadan olub. Onun iştirakı ilə ilk film ekranlara 1967-ci ildə çıxıb. Aktyor "Dartanyan və üç muşketyor", "Muşketyorlar 20 il sonra", "Kraliça Annanın sirri və ya muşketyorlar 30 il sonra" və "Muşketyorların qayıtması"ndan əlavə "Bazar ertəsinə kimi yaşamalı", "Əlahəzrətin adyutantı", "Ağ və qara", "Dövlət sərhəddi", "İlanovlayan", "Vicdan kodeksi" və s. filmlərdə oynayıb.

Aktyor 2009-cu il sentyabr ayının ortalarında insult keçirib. O, ağır vəziyyətdə neyroreanimasiya şöbəsinə yerləşdirilib və uzun müddət komada olub. Rusiyanın əməkdar artisti İqor Starıqin noyabrın 8-də 64 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Mehman Alışanov

**Mehman Alışanov** ) — yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş sovet və Azərbaycan futbolçusu. Azərbaycan milli çempionatları tarixində ilk qolun müəllifi.

## Həyatı
1968-ci il noyabrın 16-da Mingəçevirdə, fəhlə ailəsində dünyaya gəlib. Futbolla tanışlığı 10 yaşında əməkdar məşqçi Ənvər Nəsibovun rəhbərliyi altında başlayıb. 1982-ci ildə Nəsibov 14 yaşlı Mehmanı Ukraynaya aparıb. Baxışdan keçən Alışanov Voroşilovqradın (indiki Luqansk) "Zarya»" komandasının futbol məktəbinə (idman internat məktəbi) qəbul olunub. SSRİ və Kiyev "Dinamo"sunun əfsanəvi futbolçusu Aleksandr Zavarovla komanda yoldaşı olub, 17 yaşına kimi "Zarya"nın müxtəlif yaş qruplarında çıxış edib, əvəzedici komandaya kimi yüksəlib.

1985-ci ildə Mingəçevirin "Avtomobilçi" komandasını çalışdıran Anatoli Banişevskinin diqqətini cəlb edib. "Banya" yoldaşlıq oyununda 1 hissə meydanda olan Mehmanı israrla komandasında saxlayıb. "Avtomobilçi"də yarımmüdafiənin mərkəzində yer alan Alışanov oyunu və texnikası ilə qısa zamanda nəinki Banişevskinin, bütün Mingəçevir azarkeşlərinin qəlbini fəth etməyi bacarıb.

1986-cı ilin dekabrında hərbi xidmətə yollanan Alışanov 2 il sonra Azərbaycana dönüb. O vaxt artıq, "Avtomobilçi" dağılmışdı, Banişevski isə Azərbaycandan kənarda çalışırdı. Bir müddət "Kəpəz"də çıxış edən Alışanov daha sonra "Qarabağ"a keçib. 6 il Ağdam klubunun şərəfini qoruyan Alışanov müxtəlif vaxtlarda "Kür", "Şəmkir", "Viləş" və "Turan"da çıxış edib. Milli çempionatlarımız tarixində ümumilikdə 155 oyunda iştirak edib, 19 dəfə fərqlənib. 2008-ci ildə 1-ci Divizionda çıxış edən "Energetik" onun oynadığı son komanda olub.

2008-ci ildə narkotik maddələrin alverinə görə həbs olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mehman Alışanov ''Footballfakts.ru'' saytında
Bağmanlar məscidi

**Bağmanlar məscidi**, **Bala Bağman məscidi** və ya **Mirzə Kərim məscidi** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşən 1884-cü ildə tikilmiş məscid və tarix-memarlıq abidəsi.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Bina 1884-cü ildə Mirzə Hüseyn və Mirzə Kərim tərəfindən məhəllə məscidi kimi tikilib. Bina gümbəzlidir. Bina hazırda Şəhər Mədəniyyət İdarəsinin və Fatimeyi Zəhra qadınlar cəmiyyətinin istifadəsindədir.

## Həmçinin bax
* Ozan məscidi
* Qırıxlı məscidi
* Qazaxlar məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* XIX əsrin yadigarı - Bala Bağman məscidi.
Avropa tipli hamam (Gəncə)

**Avropa tipli hamam** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşir.

XIX əsrdə almanlar tərəfindən tikilmişdir. Hazırda hamam kimi istifadə olunur.

Ünvan: Adil İsgəndərov küçəsi 91.

## Həmçinin bax
*Gəncə şəhərinin abidələri
*Cavad xan türbəsi
*Cavadxan dəftərxanası
*Comərd Qəssab türbəsi

## Xarici keçidlər
* Gəncənin maddi mədəniyyət abidələri
Bakı gecələri 2009

**Bakı gecələri 2009** müsabiqəsinə 2009-cu ildə bəstələnmiş 63 mahnı təqdim olunub. Bu mahnılar arasından seçim 12 noyabrda olub. Müsabiqədə 25 mahnı final konsertinə vəsiqə qazıb.

Bakı gecələri 2009 müsabiqəsinin final mərhələsi Rəşid Behbudov adına Mahnı Teatrında keçirib.

Qala-konsert və qaliblərin mükafatlandırma mərasimi isə dekabrın 24-də Heydər Əliyev Sarayında baş tutub.

## Mənbə

* "Bakı gecələri-2009" müsabiqəsinə mahnıların qəbulu davam edir
Kolumbiya Universiteti

**Kolumbiya Universiteti** () — ABŞ-nin Nyu-York şəhərinin Manhetten bölgəsində yerləşən özəl ali təhsil müəssisəsi. Universitet Sarmaşıq Liqasının üzvüdür.

## Məşhur məzunlar
* Barak Obama – Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti
* Teodor Ruzvelt – Amerika Birləşmiş Ştatlarının 26-cı Prezidenti
* Mixeil Saakaşvili – Gürcüstan Prezidenti
* Salome Zurabişvili — Gürcüstan Prezidenti
* Tomas Hendrik İlves – Estoniya Prezidenti
* Madlen Olbrayt – ABŞ-nin keçmiş dövlət katibi
* Əbdül Zahir – Əfqanıstanın Baş naziri
* Martin Çalf – kimyaçı, Nobel mükafatı laureatı
* Robert Qrabs – kimyaçı, Nobel mükafatı laureatı
* Con Mather – fizik, Nobel mükafatı laureatı
* Ceyms Hekman – iqtisadçı, Nobel mükafatı laureatı
* Robert Mandell – iqtisadçı, Nobel mükafatı laureatı
* Edmund Felps – iqtisadçı, Nobel mükafatı laureatı
* Riçard Aksel – həkim-psixoloq, Nobel mükafatı laureatı
* Orxan Pamuk – türk yazıçı, Nobel mükafatı laureatı

## Reytinqi

## Mənbə
* Lamiyə Əliyeva, ''Dünya universitetləri: Kolumbiya Universiteti'' , "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 23.10.2009, № 41. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
London İmperial Kolleci

**London İmperial Kolleci** () — Böyük Britaniyada Cənubi Kunsinqtonda yerləşən ali təhsil müəssisəsi; London Universitetindən 2007-ci ildə ayrılaraq, özünün 100 illik yubileyində kollec müstəqil universitet statusu qazanıb.

## Reytinqi

## Mənbə
*Lamiyə Əliyeva, Dilruba Bayramova, ''Dünya universitetləri: London İmperial Kolleci'', "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 02.10.2009, № 38 (8351). 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kanal 35

**Kanal 35** — Naxçıvan Muxtar Respublikasında fəaliyyət göstərmiş televiziya kanalı.

## Tarixi

"Kanal 35" televiziyası Heydər Əliyevin Azərbaycanda hakimiyyətə gəlməsinin 35-ci (1969–2004) ildönümünə həsr edilərək yaradılmışdır. "Kanal 35" ilk vaxtlar ayda 15 gün 5 saatlıq yayımla fəaliyyətə başlayıb. 2004-cü il sentyabr ayının 1–dən etibarən yayım müddəti 1 saat artırılıb. Lakin getdikcə yüksələn tamaşaçı marağı televiziyanın 8 saatlıq efir müddəti ilə yayımlanmasına gətirib çıxarıb. 2005-ci il mart ayının 7–dən 10 saatlıq efir müddəti müəyyənləşdirilib. Hazırda "Kanal 35" 16 saatlıq efir müddəti ilə yayımlanır. 2008-ci ildən etibarən "Kanal 35" "Naxçıvanın səsi" radiosu ilə birləşdirilmiş, Televiziya və Radio Verilişləri Redaksiyasının tərkibində öz fəaliyyətini davam etdirmişdir. 2008-ci ildən etibarən kanalda əsaslı dəyişikliklər olmuş, ilk olaraq "Dublyaj" redaksiyası fəaliyyətə başlamışdır.

Naxçıvan Muxtar Respublikası tərəfindən kütləvi informasiya vasitələri maddi–texniki baza ilə təchiz olunub, onların fəaliyyəti üçün iş şəraiti yaradılıb. Televiziya və Radio Verilişləri Redaksiyasının yenidən qurulması məqsədilə Ali Məclisin Sədrinin müvafiq Sərəncamı ilə 2020-ci il Fevralı 17-də "Kanal 35" Televiziyası və "Naxçıvanın Səsi" Radiosu Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun tabeliyinə verilib. Bununla yanaşı Redaksiyanın nəzdindəki "Kanal 35" televiziyası və "Naxçıvanın səsi" radiosunun efir vaxtı 8 saat, yəni hər gün 16:00-dan gecə saat 12:00-dək müəyyənləşdirilib.

Ali Məclis Sədrinin 18 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə muxtar respublikada təhsillə bağlı teleradio proqramlarının hazırlanması və yayımını təmin etmək, eləcə də sistemli maarifçilik işinin aparılması məqsədilə Televiziya və Radio Verilişləri Redaksiyası Naxçıvan Muxtar Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyinə verilib. Birləşdirilənə qədər "Kanal 35" televiziyası və "Naxçıvanın səsi" radiosu təhsillə bağlı televiziya və radio proqramlarını hazırlayan və yayımını həyata keçirən teleradio yayımçısı kimi fəaliyyətini davam etdirir və muxtar respublikanın təhsil müəssisələri ilə qarşılıqlı əlaqədə fəaliyyət göstərərib.

2023-cü ilin fevralında “Kanal 35”in yaradıcı kollektivi bağlanmaq təhlükəsi ilə qarşı–qarşıya olduqlarını açıqlayıblar.

15 may 2023-cü ildə Muxtar Respublika Təhsil Nazirliyinin Televiziya və Radio verilişləri redaksiyası olan “Kanal 35” televiziya kanalı “Naxçıvan Muxtar Respublikası Televiziya və Radio Verilişləri” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin tərkibinə keçib.

## Həmçinin bax

* Naxçıvan TV
* Naxçıvanın səsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Sabiq rəsmi saytı
* YouTube kanalı
* 
*
Musiqi aləti

thumb|Musiqi alətlərinin qədim emalatxanası

**Musiqi alətləri** (Çalğı alətləri) - müəyyən tembrli musiqi səsləri əldə etmək üçün xüsusi qurğu. Musiqi alətlərinin quruluşunu, texniki xüsusiyyətlərini və ifaçılıq imkanlarını öyrənən elmə alətşünaslıq deyilir .

## Növləri
Musiqi alətləri səsçıxarma imkanlarına və quruluş xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir.

1) Səsçıxarma imkanlarına görə
*Simli musiqi alətləri – simlərin səsləndirilməsi üsullarına görə növlərə bölünür:
:*Kamanlı alətlər – skripka, alt, violonçel, kontrabas;
:*Dartımlı alətlər – arfa;
:*Mizrablı alətlər - tar, saz;
:*Zərb alətləri – alətin gövdəsinə vurulmaqla səs əldə edilir . Səslənməsinə görə aşağıdakı növlərə bölünür: köklənən alətlər (müəyyən səsyüksəkliyinə malik zərb alətləri) – litavrlar, ksilofon,  zəng (kolokol, kolokolçik). Köklənməyən alətlər (qeyri-müəyyən yüksəklikli zərb alətləri) – kiçik və böyük barabanlar, kastanyetlər, tam-tam və s. Quruluşuna görə növləri: plastinkalı alətlər, zarlı (pereponkalı) alətlər.

*Nəfəsli musiqi alətləri (üfləmə alətlər) – havanın alətin daxilinə üfürülməsi (nəfəs verilməsi) üsulu ilə səs əldə olunur . Quruluşuna görə növləri: dəlikli alətlər, qamış dilçəkli alətlər, müştüklü alətlər. Hazırlanma materialına görə növlərə bölünür:
:*Mis alətlər – truba, kornet, trombon, tuba, valtorna və s.
:*Ağac alətlər – fleyta, qoboy, klarnet, faqot və s.

*Klavişli (dilli) alətlər – xüsusi mexanizmlə təchiz olunmuş alətlər olub, səsçıxarma üsullarına görə fərqlənir. Növləri:
:*klavişli-zərbi alətlər: fortepiano;
:*pnevmatik-klavişli alətlər: akkordeon, qarmon;

2) Alətlərin səslənmə registrinə görə növləri: bas alətlər, soprano alətlər, tenor alətlər.

3) Alətlərin quruluşuna görə növləri: natural alətlər, transpozisiyalı alətlər.

## Çalğı alətləri Azərbaycan musiqisində
Müxtəlif xalqların musiqisində istifadə olunan çoxsaylı simli, nəfəs və zərb alətləri mövcuddur. Azərbaycan xalq musiqi alətləri:
*Simli musiqi alətləri: tar, saz, ud, tənbur (mizrablı alətlər); kamança (kamanlı alət); qanun, çəng (dartımlı alətlər); səntur, sevəndər (simli-zərbi alətlər) və s.
*Nəfəs alətləri: zurna, tütək, ney, balaban və s.
*Zərb alətləri: nağara, qoşanağara, qaval, dəf və s.

## Həmçinin bax
* Barbitos

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* İfaçılıq sənəti və onu yaşadan amillər
* 10 qramlıq musiqi aləti Tovuz sakinindən qeyri adi ixtira
Naxçıvanın səsi

**Naxçıvanın səsi** — Naxçıvan MR-də fəaliyyət göstərmiş radio.

## Haqqında

“Naxçıvanın səsi” radiosu 2001-ci ilin sentyabr ayının 19-da fəaliyyətə başlamışdır. Yarandığı ilk günlərdə radio yalnız Naxçıvan şəhərində və şəhərətrafı kəndlərdə yayımlanırdı. Radio  hazırda muxtar respublika ərazisində 100.3 FM tezliyində yayımlanıb.

“Naxçıvanın səsi” radiosu  hər gün səhər saat  08:00-dan gecə saat 00:00-dək  16 saat efirdə yayım həyata keçirib.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 18 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə muxtar respublikada təhsillə bağlı teleradio proqramlarının hazırlanması və yayımını təmin etmək, eləcə də sistemli maarifçilik işinin aparılması məqsədilə Televiziya və Radio Verilişləri Redaksiyası Naxçıvan Muxtar Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyinə verilib. “Naxçıvanın səsi” radiosu təhsillə bağlı radio proqramlarını hazırlayan və yayımını həyata keçirən teleradio yayımçısı kimi fəaliyyətini davam etdirib və muxtar respublikanın təhsil müəssisələri ilə qarşılıqlı əlaqədə fəaliyyət göstərib.

"Naxçıvanın səsi" radiosuna fəaliyyətinin 7-ci ilində – 31 iyul 2008-ci il tarixdə Naxçıvan MR Televiziya və Radio Şurası tərəfindən müsabiqədənkənar xüsusi razılıq lisenziyası verilmişdir.

16 may 2023-cü ildə Kanal 35-lə eyni gündə fəaliyyəti dayandırılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Kanal 35
* Naxçıvan Radiosu
2012 (film)

**2012** () — Roland Emmerixin rejissorluğu ilə 2009-cu ildə çəkilmiş amerikan elmi fantastika, fəlakət filmi. Film 2012-ci il fenomeninə əsaslanır.

Filmə görə, dünyanın sonunu günəş enerjisindəki dəyişikliklər səbəb olacaq. Qədim maya tayfasının təqviminə əsaslanaraq dünyanın dağılacağına aid bu filmi Hollivud çəkib.

Ekranlara yeni çıxan film o qədər populyarlıq qazanıb ki, ABŞ kosmik agentliyi NASA açıqlama yaymaq məcburiyyətində qalıb. NASA-nın internet səhifəsində yayımlanan açıqlamada deyilir: *"2012-nin fəlakət ili olacağı haqda deyilənlərin heç bir elmi əsası yoxdur. Dünyamız ən azı 4 milyard ildir varlığını sürdürür və heç bir ciddi elm adamı yaxın illərdə nəsə fövqəladə hadisənin baş verəcəyini proqnozlaşdırmır".*

## Həmçinin bax
ABŞ filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
Keçməməsi (rəqs)

**Keçməməsi** və ya **Keçi məməsi** — el şənliklərində və toylarda geniş oynanılan Azərbaycanın ən qədim kişi rəqslərindən biri. Əsasən Şirvan zonası və Bakı kəndlərində məşhurdur. Çox gözəl melodiyalı və ahəngdar musiqisi var. Rəqs bir qədər aram və cəld templə də ifadə oluna bilər. Bu rəqs Orta Mahur və Bayatı-Qacar üzərində qurulmuşdur. Musiqisinin tondan-tona keçməsi onu daha da coşqun və ahəngdar edir.

Bəzən bu rəqsi səhvən "Keçi məməsi" adlandırırlar ki, bu da məzmuna uyğun gəlmir. Əslində rəqsin "keçməməsi" adlandırılması, rəqs edənlərin bir-biri ilə yarışa girərək gözəl və çevik rəqs hərəkətləri nümayiş etdirməklə rəqabət aparmasına, bir-birini keçməsinə işarə edir.

## Xarici keçidlər
* http://www.youtube.com/watch?v=sKcu407IC9c

## Həmçinin bax
Ömər Əfəndi məscidi

**Ömər Əfəndi məscidi** — XVIII-XIX əsrlərə aid tarix-memarlıq abidəsi. Azərbaycanda Şəki şəhərində yerləşir. 

Sovet işğalından sonra məscidin binasından anbar kimi istifadə olunub. 1986-cı ildə məsciddə yanğın baş verib. 1987-ci ildə Şəki şəhərinin Cümə məscidinin imamı Hacı Səlim Əfəndinin təşəbbüsü və yerli camaatın maddi dəstəyi ilə məscid yanğından sonra yenidən bərpa edilib.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Hazırda məscid ibadətə açıqdır. 

## Tarixi
XIX əsrdə tikilmiş Ömər Əfəndi məscidi bu günə qədər öz orijinal görüntüsünü qoruyub saxlayıb. Sovet işğalından sonra məscidin binasından anbar kimi istifadə olunub. 1950-ci ildən sonra binadan yenidən məscid kimi istifadə etməyə başlayıblar. 1986-cı ildə məsciddə yanğın baş verib. 1987-ci ildə Şəki şəhərinin Cümə məscidinin imamı Hacı Səlim Əfəndinin təşəbbüsü və yerli camaatın maddi dəstəyi ilə məscid yanğından sonra yenidən bərpa edilib. 

"Ömər Əfəndi" məscidi dini icması Azərbaycan Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsində qeydiyyata alınıb.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Memarlığı
Ömər Əfəndi məscdinin binası düzbucaaqlı formasındadır. Məscidin fasadı bişmiş kərpic naxışları ilə diqqəti cəlb edir. Fasaddakı kərpic karniz, divar səthindən qabağa çıxan nazik tağlarla işlənmiş pəncərəüstü, bir-birini əvəz edən kərpic və daş hörgü sıralarından ibarət pəncərəarası divarlar onun memarlıq simasını tamamlayır. 

Məscidin ərazisi 105 kvadrat metrdir. Həyətyanı sahəsi isə 525 kvadrat metrdir. Məscidin tikintisi zamanı çınqıl və bişmiş kərpic kimi yerli tikinti materiallarından istifadə olunub. Məscidin damı dəmir lövhələrlə örtülüb, döşəmə və tavanı taxtadandır.

Məscidin giriş qapısının qarşısında açıq eyvanı var. Namaz qılmağa gələnlər məscidin həyətində yerləşən hovuzda dəstəmaz aldıqdan sonra geniş və işıqlı zalda namaz qılmağa gedirlər. Əsas ibadət zalında 14 pəncərə var. Əsas ibadət zalının qarşısında ümumi sahəsi 80 kvadrat metr olan daha da böyük ibadət otağı var. Bu ərazisinin 45 kvadrat metri qadınlar üçün ayrılıb. Qalan hissəsindən isə dəhliz kimi istifadə olunur.  

Məscidin minbəri ağacdan hazırlanıb və nəfis əl naxışları ilə bəzədilib. Nəbati ornamentlərlə bəzədilmiş mehrabın hündürlüyü üç metrdir.

Məscidin bişmiş kərpicdən tikilmiş minarəsi dairəvi formaya malikdir. Hündürlüyü 14 metrdir. Tikintinin əsas tutumuna daxil edilmiş minarənin üzərində kərpiclə işlənmiş bəzək işləri Şəki sənətkarlarının xüsusi memarlıq üslubunu, bacarıq və qabiliyyətlərini özündə əks etdirir.

## Şəkilləri

Omar Efendi Mosque in Shaki, Azerbaijan 1.jpg|
Omar Efendi Mosque in Shaki, Azerbaijan.jpg|
096mosquesheki.jpg|
Ömər Əfəndi məscidi, Şəki (03).jpg|
Omar Efendi mosque.JPG|
Omar Efendi mosque4.JPG|


## Həmçinin bax
* Xan məscidi
* Şəki Cümə məscidi
* Giləhli məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəki Ömər Əfəndi Məscidi. Doğma Azərbaycanım verilişi.
Qoçəli (rəqs)

Qoçəli əsasən Abşeronda toy mərasimlərində məşhur olan rəqsdir. Bu rəqs xüsusilə Qoçu Əliyə məxsus olduğuna görə xalq arasında belə adlandırılmışdir.
Rəqs ayaq vuruntuları, burcutmaları və süzmə elementlərindən ibarətdir.
Musiqisi əsasən klarnet alətində daha şaqqaraq səslənir.

## Xarici keçidlər
* http://www.youtube.com/watch?v=su_M3dE7avs
Klaustal-Zellerfeld

**Klaustal-Zellerfeld** (alm. *Clausthal-Zellerfeld*) — Almaniyanın Aşağı Saksoniya torpağında, Harz dağlarının şimal-qərbində yerləşən qəsəbə. Əhalisi təqribən 15 000 nəfərdir.

## Coğrafiya

### Şəhərin hissələri
* Buntenbok (1972-dən bəri)
* Klaustal (*Clausthal*)
* Zellerfeld

## Tarix
Əslində o iki qəsəbədən ibarətdir: Klaustal və Zellerfeld 1924-cü ildə birləşdilər. Klaustal qədim tarixə malik Klaustal Texniki Universiteti və möhtəşəm binaları ilə məşhurdur, digər tərəfdən Zellerfeld isə qış idmançıları üçün tipik turistik bölgədir. Klaustal-Zellerfeld Almaniyanın dağlarda yerləşən ən böyük qəsəbəsidir.

Bölgədə XVI əsrdən dağ-mədən işləri başlayır. 1930-cu ildən faydalı qazıntı yataqları tükəndiyinə görə mədənçilik dayandırılır. Hazırda Harz bölgəsində mədən işlərindən qalma qalıqlar mövcuddur. Bunlardan bir qismi muzey kimi fəaliyyət göstərirlər. Klaustal Texniki Universitetinin əsası 1763-cü ildə mədən mühəndisliyi sahəsində təhsil vermək məqsədilə qoyulmuşdur.

### Demoqrafiya

## Mədəniyyət və turizm

* Oberharzer Wasserwirschaft (Yuxarı Harz Su İdarəsi)

### Muzeylər
* Harz mədənçilik muzeyi
* Klaustal Texniki Universitetinin Geologiya muzeyi
* Kalvör kitabxanası

### Binalar
* Müqəddəs Ruh kilsəsi, Avropada hazırda fəaliyyət göstərən taxtadan düzəldilmiş ən böyük kilsə
* Klaustal sikkəxanası (1617–1849)
* Ditzelin evi

## Görkəmli şəxslər

### Klaustal-Zellerfeldli məşhur şəxslər
* Georq Filip Teleman (1681–1767), bəstəkar
* Robert Kox (1843–1910), mikrobioloq
* Otto Erix Hartleben (1864–1905), şair və dramaturq
* Ditrix Qrönmeyer (d. 1952), fizik

### Klaustal-Zellerfeldlə bağlı məşhur şəxslər
* Yohan Fridrix Lüdviq Hausman (1782–1859), mineraloqiyaçı
* Vilhelm Albert (1787–1846), mədən idarəçisi və ixtiraçı
* Friedrich Adolph Roemer (1809–1869), geoloq
* Arnold Sommerfeld (1868–1951), fizik

## İstinadlar
Autizm

**Autizm** — həmçinin **autizm spektr pozuntusu** (**ASP**) kimi də tanınır — sosial ünsiyyət və qarşılıqlı əlaqədə fərqlər və ya çətinliklər, proqnozlaşdırıla bilənlik və rutininə güclü ehtiyac və ya üstünlük, hiss orqanlarının məlumatı emal etməsində fərqlilikər, müəyyən mövzulara fokuslanmış maraqlar və təkrarlanan davranışlarla xarakterizə olunan bir hal.

Autizmin xüsusiyyətləri erkən uşaqlıqdan etibarən özünü göstərir və adətən insanın bütün həyatı boyunca davam edir.

Autizm neyroinkişaf pozuntusu kimi təsnif edilir və rəsmi diaqnozun qoyulması üçün mütəxəssis tərəfindən bu xüsusiyyətlərin insanın gündəlik həyatında, onun yaşı və sosial mühiti ilə müqayisədə, əhəmiyyətli çətinliklər yaratdığının müəyyənləşdirilməsi tələb olunur.

Autizm bir spektr pozuntusu olduğu üçün onun təzahür formaları müxtəlifdir və dəstək ehtiyacları minimumdan – danışa bilməməyə və ya 24 saatlıq qayğıya qədər dəyişə bilər.

Autizm diaqnozları 1990-cı illərdən bəri artıb; bunun əsas səbəbləri daha geniş diaqnostik meyarlar, məlumatlılığın yüksəlməsi və qiymətləndirməyə çıxışın genişlənməsidir. Dəyişən sosial tələblər də rol oynaya bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının hesablamalarına görə, 2012–2021-ci illər arasında hər 100 uşaqdan təxminən 1-inə autizm diaqnozu qoyulub və tendensiyanın artdığı qeyd olunur. Müşahidə tədqiqatları göstərir ki, böyüklər arasında da, rəsmi şəkildə qiymətləndirilmələr aparılsa, bir o qədər faiz insan diaqnostik meyarlara cavab verərdi.

Autizm əsasən irsidir və çoxsaylı genlərlə bağlıdır; ətraf mühit faktorlarının rolu isə daha kiçik görünür və əsasən doğuşdan əvvəlki dövrə aiddir. Oğlanlarda autizm qızlara nisbətən bir neçə dəfə daha çox diaqnoz edilir, həmçinin təşviş, depressiya, diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu (DÇHP), epilepsiya və əqli gerilik kimi hallar autizmli insanlarda daha çox müşahidə olunur. Müəyyən savant qabiliyyətləri digər qruplara nisbətən autizmli insanlarda daha çox yayılmışdır.

Autizmin müalicəsi (tam sağalması) yoxdur. Bir sıra autizm terapiyaları özünəqulluq, sosial və dil bacarıqlarını təkmilləşdirməyə yönəlmişdir. Ətraf mühit və sosial maneələrin azaldılması autizmli fərdlərin təhsil, məşğulluq və həyatın digər sahələrində daha dolğun iştirakına kömək edir. Heç bir dərman preparatı autizmin əsas əlamətlərini aradan qaldırmır, lakin bəzi dərmanlar narahatlıq (təşviş), depressiya, əsəbilik, DÇHP və epilepsiya kimi tez-tez müşayiət olunan halların idarə edilməsinə kömək etmək üçün istifadə olunur.

## Qeydlər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Qala qoyunu

**Qala qoyunu** – əsasən Abşeron yarımadasının ən qədim yaşayış məskənlərindən olan Qala kəndində xalq selleksiyası nəticəsində əldə edilmiş və bu günümüzə qədər qorunub saxlanılmış qoyun papulyasiyalarından biri. Qala qoyunu populyasiya kimi Şirvan cinsinin bir qolu sayılır. Məhdud ərazidə yayıldığı üçün cins deyil populyasiya sayılır.

## Ümumi məlumat
Heç təsadüfi deyildir ki, qoyunun adı da Qala kəndinin adından götürülmüşdür. Qala qoyun cinsinin saflaşdırılmasında, bərpasında, çoxaldılmasında, damazlıq-seleksiya işinin təkmilləşdirilməsində Abşeron heyvandarlıq təcrübə stansiyasınin aparıcı elmi işçisi, kənd-təsərüfatı elmləri namizədi Nəcəf Nəcəfovun əvəzsiz xidmətləri olmuşdur. Qala qoyunu eyni zamanda seleksiyaçı-alim Nəcəf Nəcəfovun tərəfindən  selleksiya nəticəsində yaradılmış məhsuldar Abşeron cinsinin əcdadı sayılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Nəcəfov N.A. Qala qoyununun bəzi bioloji-təsərrüfat xüsusiyyətləri. // "Kənd təsərrüfatı elmi xəbərləri" jurnalı, №6, 1974. səh. 55-58.
* Наджафов Н.А. Пути восстановления размножения овец "Гала Гойуну"//Тезис докладов ВАСХНИЛ гор. Кировабад, 1975, с. 46-48.
* Nəcəfov N.A. Qala qoyunu Abşeronda. // "Elm və həyat" jurnalı, №7, 1976, səh. 16.
* Наджафов Н.А. Перспективы дальнейшего восстановления, размножения и совершенствования продуктивных качеств овец "Гала Гойуну" на Апшероне"//Доклад научной конференции по теме "Проблема сохранения использования Аборегенных (местных) пород и популяции животных образовательных процессе Закафказское отделение ВАСХНИЛ гор. Кировабад, 18-19 ноябрь 1976.
* Nəcəfov N.A. Bordaqda kökəldilən Qala qoyunun ət məhsuldarlığı. "Kənd təsərrüfatı elmi xəbərləri" jurnalı, №3, 1977, səh. 63-65.
* Nəcəfov N.A. Qala qoyunun süd məhsuldarlığı. "Kənd təsərrüfatı elmi xəbərləri" jurnalı, №5, 1977, səh. 23-25.
* Наджафов Н.А. Временная инструкция по бонитировке жирно-хвостных овец "Гала Гойуну" дополнено и утверждено плем совета МСХ, 3 июля 1977.//Утверждено по приказу МСХ Азерб.ССР от 23 февраля 1978 г.

## Xarici keçidlər
Ələsgər Həsənzadə

**Ələsgər Rəhim oğlu** **Həsənzadə** () — "Ginnesin rekordlar kitabı"na düşmüş azərbaycanlı

Lənkəran rayonu Aşağı Nüvədi kəndinin sakini Ələsgər Rəhim oğlu Həsənzadə dünyada ilk azyaşlı "Ginnesin rekordlar kitabı"na düşən şəxsdir. O, 1 saat 44 dəqiqə 25 saniyə ərzində barmaqlarının ucu ilə sinəsini yerə vurmamaq şərti ilə 3 min dəfə qalxıb enib. Həmin il ona Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Hacıbala Abutalıbov tərəfindən "VAZ-2106" markalı minik avtomobili hədiyyə olunub.

2015-ci ildə həbs edilib.

2026-cı ilin fevral ayında meyiti tapılıb.

## İstinadlar
Stanislav Şpanin

**Stanislav Şpanin** () — "Ginnesin rekordlar kitabı"na düşmüş şəxs.

## Ümumi məlumat

Stanislav Şpanin "Ginnesin rekordlar kitabı"na planetin ilk gənc peşəkar rəssamı kimi düşmüşdür. Bakı şəhərində anadan olan Stanislav bir çox beynəlxalq mükafatların sahibdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Ginnesin Rekordlar Kitabına" düşən azərbaycanlılar
Rüstəm İbrahimbəyov-70 (film, 2009)

**Rüstəm İbrahimbəyov-70** – Xalq yazıçısı, dünyaşöhrətli kinodramaturq Rüstəm İbrahimbəyov haqqında çəkilmiş film.

Rüstəm İbrahimbəyov-70 adlanan filmi rejissor Cahangir Mehdiyev ekranlaşdırıb. Filmin çəkilişləri Azərbaycanda və bir sıra ölkələrdə aparılıb.

Rüstəm İbrahimbəyov-70 filmində Rüstəm İbrahimbəyovun  beynəlxalq nüfuzu və Azərbaycan kinematoqrafına verdiyi əvəzsiz xidmətləri barədə bəhs olunur. Filmdə Rüstəm İbrahimbəyov İbrus teatrında səhnələşdirdiyi tamaşaların məşqləri, ekranlaşdırdığı filmlərin çəkiliş prosesləri ilə yanaşı ailə başçısı kimi tamaşaçı qarşısına çıxıb.
 
Filmdə Azərbaycanın, eləcə də bir sıra xarici ölkələrin tanınmış şəxsiyyətlərinin təbrikləri yer alıb.

## Mənbə

* Rüstəm İbrahimbəyov haqqında film çəkilib
Şarl Bodler

**Şarl Pyer Bodler** ( ; ) — fransız şair və tənqidçi, Fransa və dünya ədəbiyyatının klassiki, yazıçısı və tərcüməçisi; bütün sonrakı Avropa şeirlərinin inkişafına təsir göstərən simvolizm estetikasının təsisçisi. 

1857-ci ildə özü tərəfindən nəşr olunan "Pislik çiçəkləri" şeirlər kolleksiyası onun işində ən məşhur və əhəmiyyətli mövqeyə çevrildi.

## Bioqrafiyası
Şarl Pyer Bodler 9 aprel 1821-ci ildə Paris şəhərində anadan olmuşdur. Atası Fransua Bodler, Napoleon dövründə senator olmuşdur, kölələr, Böyük İnqilabın bir iştirakçısı idi. Oğlunun anadan olduğu ildə 62 yaşına çatdı və həyat yoldaşı yalnız 27 yaşında idi. Fransua Bodler bir sənətkardır və oğlunun erkən yaşdan bəri rəssamlıq sevgisinə aşılayırdı - muzeylər və qalereyalar aparıb, rəssamlarla tanış edib, onu atelyeye aparırdı.

11 yaşında olduqda Şarl , ailəsi ilə Lion şəhərinə köçdü və  daha sonra Lion kral Kollecinə köçürülmüş bir internat evinə göndərildi. Uşaq şiddətli melankoliya əlamətlərinə məruz qalıb və  təəccüblü, tənbəllik və tam yayınma ilə  müəllimlərin tədqiqinə məruz qalmışdı. Ancaq Bodler  ədəbiyyata və şeirə cazibəsi artıq burada özünü bildirirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Документация судебного процесса по сборнику «Цветы зла»,.
* Site complet consacré à Charles Baudelaire (biographie, œuvres, articles…),.
* Baudelaire Critique d’art  — fiche du musée d’Orsay,.
* Magazine d’information des actualités baudelairiennes ,.
* Les Fleurs du Mal  & le spleen de Paris  sur Lyres ,.
* Vie et œuvre de Charles Baudelaire, le dossier multimédia de francetv éducation,.
2020 Yay Olimpiya Oyunları

**2020 Yay Olimpiya Oyunları** — rəsmi olaraq XXXII Olimpiada Oyunları olan və brend olaraq Tokio 2020 kimi tanınan 23 iyul — 8 avqust 2021-ci il tarixlərində Yaponiyanın Tokio şəhərində keçirilən beynəlxalq çoxnövlü idman tədbiri. Bəzi yarışlar 21 iyuldan başlamışdı. 7 sentyabr 2013-cü ildə Argentinanın paytaxtı Buenos-Ayresdə keçirilən BOK-un 125-ci Sessiyasında Tokio ev sahibi şəhəri olaraq seçildi.

Yarışın ilkin olaraq 24 iyul 2020-ci il — 9 avqust 2020-ci il tarixlərində keçirilməsi planlaşdırılırdı. Lakin 20 mart 2020-ci ildə tədbir qlobal COVID-19 pandemiyası səbəbindən 2021-ci ilə təxirə salındı, bu, Olimpiya oyunları tarixində ilk belə hal idi, oyunların ləğv olunduğu hallar olmuşdu, amma vaxtının dəyişdirilməsi baş verməmişdi. Bununla belə, tədbir marketinq məsələləri nəzərə alınaraq tədbir Tokio 2020 brendi adı altında keçirildi. Pandemiya nəzərə alınaraq idman yarışları azarkeşlərsiz baş tutdu. Oyunlara çəkilən ümumi xərclər 20 milyard dollardan çox idi, həmin tarixə qədərki ən bahalı Olimpiya oyunları hesab olunur.

## Ev sahibinin seçilməsi
Üç namizəd şəhər var idi: Tokio, İstanbul və Madrid. Bakı və Doha da namizədlik üçün müraciət etsə də, namizəd şəhər statusu ala bilməmişdilər. Roma namizədliyini təklif edib, sonra isə geri götürmüşdü.

Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi 7 sentyabr 2013-cü ildə Argentinanın Buenos-Ayres şəhərində keçirilən BOK-un 125-ci Sessiyasında 2020-ci il Yay Olimpiya Oyunlarının keçiriləcəyi şəhərin seçilməsinə səs verib. Namizəd şəhərlərdən heç biri birinci turda 50%-dən çox səs qazana bilməyib; Madrid və İstanbul eyni sayda səs toplayaraq ikinciliyi bölüşürdülər, buna görə də iki şəhərdən hansının kənarlaşdırılacağını müəyyən etmək üçün ikinci tur səsvermə keçirilib. Bu səsvermədə Madrid daha az səs toplayaraq səsverməni uduzub. Yekun səsvermə Tokio və İstanbul arasında baş tutub. Tokio səs çoxluğu üçün lazım olan minimum 49 səs həddini keçərək ev sahibliyini əldə edib.


## İdman proqramı
2020 Yay Olimpiya Oyunları üçün tədbir proqramı BOK-un idarə heyəti tərəfindən 9 iyun 2017-ci ildə təsdiq edilib. BOK prezidenti Tomas Bax bildirib ki, onların məqsədi Oyunlara "gənc" və "şəhər" görüntüsü vermək və qadın iştirakçıların sayını artırmaqdır.

Oyunlarda cəmi 33 müxtəlif idman növü üzrə 339 yarış keçirilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tokio 2020