open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əjdər Əliyev

**Əjdər Əjdər oğlu Əliyev** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin sədri (1989–1993), Azərbaycan SSR tikinti naziri (1986–1989), Azərbaycan SSR sənaye tikintisi naziri (1983–1986).

## Həyatı
Əjdər Əjdər oğlu Əliyev 1937-ci ildə anadan olmuşdur. Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Neft Sənayesi Müəssisələrini Layihələşdirmə İnstitutunda ("Azərneftdövlətlayihə") texniki kimi başlamış, "Sibtexquraşdırma" Trestinin Krasnoyarsk Quraşdırma İdarəsinin ustası olmuşdur. Sonra yeddi il ərzində Azərbaycan Neft Kimyası Qurğularını Quraşdırma Trestinin Sumqayıt və Bakı (3 nömrəli idarə) quraşdırma idarələrində müxtəlif mühəndis-texnik vəzifələrində, 1967-ci ildən isə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Quraşdırma və Xüsusi Tikinti İşləri İdarəsi rəisinin müavini işləmişdir.

Əjdər Əliyev 1970-ci ildən Azərbaycan SSR sənaye tikintisi nazirinin müavini olmuş, 1983-cü ildən sənaye tikintisi naziri, 1986-cı ildən isə tikinti naziri vəzifələrində çalışmışdır. 1989-cu ildən Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin sədri olmuşdur.

Əjdər Əliyev 1967-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XI çağırış deputatı seçilmişdir. "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR hökuməti (1980–1985)
* Azərbaycan SSR hökuməti (1985–1991)
* I Azərbaycan hökuməti
Film studiyası

**Film studiyası**, **kinostudiya** və ya **kino studiyası** — özlərinə məxsus olan studiya obyektlərinə və ya kinolar çəkmək üçün istifadə edilən obyektlərə malik olan və kino istehsalı ilə məşğul olan şirkət tərəfindən idarə olunan böyük əyləncə, kino və ya kinoteatr şirkətidir. Əyləncə sənayesindəki əksər şirkətlər heç vaxt öz studiyalarına malik olmamışdırlar, lakin onlar əksər hallarda başqa şirkətlərdən yerləri icarəyə götürərək istifadə etmişdirlər.

Dünyanın ən böyük kinostudiyası Çinin Zhejiang əyalətində yerləşən Hengdian World Studios kinostudiyasıdır.

## Təsnifat
Çəkdikləri filmlərin xarakterindən asılı olaraq kinostudiyalar aşağıdakı kimi fərqləndirilir:

* bədii filmlər çəkən kinostudiyalar;
* sənədli filmlər çəkən kinostudiyalar;
* elmi-populyar və tədris filmləri çəkən kinostudiyalar;
* cizgi filmləri çəkən kinostudiyalar;
* pornoqrafik filmlər çəkən kinostudiyalar;

## İstinadlar
Trabzon yürüşü (1505)

**Trabzon yürüşü (1505)** — 1501-ci ildə Səfəvi dövləti yaradıldıqdan qısa müddət sonra Qızılbaş ordusunun Anadoluya yürüşləri nəticəsində meydana çıxmış döyüş.

## Döyüş
Şah İsmayılın qardaşı İbrahim bir qədər qoşunla Anadoluya yağma məqsədilə yürüşə çıxmış və bu əsnada bir sıra Osmanlı mülklərini yağmalamışdır. Buna cavab olaraq Trabzon valisi olan şahzadə Səlim öz ordusu ilə cavab tədbirləri görmüş və nəticədə Səfəvi ordusu məğlub olmuş, geri  çəkilmişdir.  Bunun ardınca Səlim bir qrup döyüşçünü Səfəvilərin qərb sərhədləri boyunca yağma yürüşü etmək tapşırığı ilə göndərmişdir. Bundan sonra Şah İsmayıl öz elçi heyətini Səlimin etdiklərindən şikayət etmək üçün Osmanlı sultanı II Bəyazidin yanına göndərmişdir. Həmçinin elçi heyətinin tapşırıqlarından biri  silah-sursatın geri qaytarılması idi. II Bəyazid silah-sursatı geri qaytarmasa da,  cavab olaraq  bahalı hədiyyələrlə birlikdəelçi heyəti göndərmiş və dostluq sözü vermişdir.

Hələ şahzadə olarkən Səlim 1505-ci il döyüşündən əlavə, 1507 və 1510-cu illərdə də döyüşmüşdür.

## Həmçinin bax
* Ərzincan döyüşü
* Trabzon yürüşü (1510)

## İstinadlar
Lun (ekranoplan)

**"Lun" raket daşıyıcı gəmi-ekranoplan** — SSRİ tərəfindən yaradılmış raket daşıyıcı-ekranoplan (Azərbaycan mediasında — "Xəzər canavarı", Rus dilində — "экраноплан проекта "Лунь"", NATO kod adı — "Utka").

## Tarixi
Ekranoplan proyektinin yaradılmasına 1970-ci illərin sonunda başlanılıb. İlk prototip 1983-cü ildə hazırlanıb. 1986cı il 16 iyul tarixində ekranoplan ilk dəfə suya buraxılıb.

Ekranoplan Xəzər Dənizi Flotiliyasına daxil idi.Əvvəlcə 8 ədəd ekranoplanın hazırlanması nəzərdə tutulurdu amma maddiyat çatışmazlığı bu planı həyata keçirməyə imkan vermədi.

## Konsturksiya

## Üstünlüyü və çatışmayan cəhətləri

## "Xilasedici" ekranoplan
Sovet İttifaqının dağılması ekranoplan layihəsinin büdcəsinə pis təsir göstərdi. 2-ci ekranoplanın inşasını başa çatdırmaq üçün onun Axtarış-xilasetmə vasitəsi kimi planlanmasına cəhd göstərildi. İşlər 1990-cı illərdə maddi çatışmazlıq üzündən, ekranoplan 75% hazır ikən donduruldu.

## Sonrakı taleyi
Hal-hazırda ekranoplan Dərbənd şəhərində "Partiot Park"da yerləşdirilib. Parkın 2023-cü ildə ziyarətçilərə açılacağı gözlənilir.

## Texniki xarakteristikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ərzincan döyüşü (1507)

**Ərzincan döyüşü** — 1507-ci ildə Osmanlı imperiyasının şahzadəsi olan və Trabzon valisi Səlimlə Səfəvilər arasında baş vermiş döyüşdür. 

## Arxa plan
1505-ci ildə Şah İsmayılın qardaşı İbrahim 3 min nəfərlik kiçik bir qoşunla Səlimin əyaləti olan Trabzona yağma yürüşünə çıxdı. Lakin onun ordusu Səlim tərəfindən məğlub edildi və o, geri çəkilməyə məcbur oldu. Geri çəkilən ordunu təqib edən Səlim onlara daha bir zərbə vurmağa nail oldu və onların cəbhəxanasını ələ keçirdi. 

## Döyüş
1507-ci ildə Səfəvi hökmdarı I İsmayıl Anadoludakı Dulqədiroğulları bəyliyi üzərinə yürüşə çıxdı. Yürüş zamanı Osmanlı imperiyasının ərazilərindən keçən I İsmayıl, həm də bu ərazilərdəki türk tayfalarından ordu topladı, halbuki bu tayfalar Osmanlı subyektləri idilər. II Bəyazid buna diqqət etmədi və cavab tədbiri görmədi. Lakin Trabzon valisi şahzadə Səlim Ərzincana hücum etdi və Şah İsmayılın ona qarşı göndərdiyi birləşməni məğlub etdi.  

## Nəticə
Növbəti il Səlim Gürcüstana yürüş etdi və yürüşün nəticəsində qərbi Gürcüstandakı İmereti və Quriya Osmanlı hakimiyyəti altına keçdi. Bir digər Səfəvi hücumu 1510-cu ildə baş verdiş Şah İsmayılın qardaşının komandanlıq etdiyi yürüş yenə də məğlubiyyətlə nəticələndi.  

## Həmçinin bax
* Trabzon yürüşü (1505)
* Trabzon yürüşü (1510)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Trabzon yürüşü (1510)

**Trabzon yürüşü (1510)** — Şah I İsmayılın Trabzon üzərinə hərbi birləşmə göndərməsindən sonra baş vermiş döyüşdür. Bu yürüş baş verən zaman Trabzon valisi şahzadə Səlim idi.

## Arxa plan
1505-ci ildə Şah İsmayılın qardaşı kiçik hərbi birləşmə ilə Səlimin vali olduğu vilayəti yağmalamaq üçün yürüşə başladı. Bəzi yerlər yağmalandıqdan sonra baş vermiş döyüşdə I İsmayılın qardaşı İbrahim Səfəvinin tabliyindəki ordu Ərzincan döyüşündə  məğlub edildi. 1507-ci ildə Şah İsmayılın Anadoluda yerləşən Dulqədiroğulları bəyliyinə yürüş edərkən Osmanlı imperiyası ərazisindən keçməsinə cavab olaraq Səlim Səfəvi ordularından birinin birləşməsinə Ərzincanda hücum etdi. Gözlənilmədən yaxalanan Səfəvi ordusu məğlub oldu.

## Döyüş
1510-cu ildə Şah İsmayıl, Səlimin 1505-ci ildə uğurla müdafiə etdiyi bölgəyə yenidən Qızılbaş ordusu göndərdi. Şah İsmayılın qardaşı İbrahim Mirzə ilk mərhələdə uğur qazanıb osmanlı ərazilərinin içlərinə daxil olsa da, sonda məğlub edildi.

## Nəticə
Bundan əvvəlki toqquşmaları da nəzərə alsaq Osmanlı imperiyası ilə Səfəvi imperiyası arasında gərginlik durmadan yüksəlirdi. 1510-cu il Trabzon yürüşünün ardınca 1511-ci ildə Anadoluda Qızılbaş türk tayfalarının iştirakı və Şahqulunun başçılığı altında Osmanlı hakimiyyətinə qarşı böyük üsyan başladı. Üsyan sonunda yatırıldı və Şahqulu edam edildi. 

1512-ci ildə Səlimin Osmanlı sultanı olması ilə birlikdə, Osmanlı-Səfəvi münasibətləri daha da pisləşdi.

## Həmçinin bax
* Ərzincan döyüşü (1507)
* Trabzon yürüşü (1505)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Epic Games

**Epic Games** — baş ofisi Şimali Karolina ştatının Kari şəhərində yerləşən Amerika videooyun və proqram təminatı tərtibatçısı və yayımcısıdır. Şirkət 1991-ci ildə Tim Suini tərəfindən *Potomac Computer Systems* kimi təsis edilib və əvvəlcə onun ailəsinin Merilend ştatının Potomak şəhərindəki evində yerləşirdi. İlk kommersiya videooyunu olan *ZZT-dən* (1991) sonra şirkət 1992-ci ilin əvvəlində *Epic MegaGames, Inc* adını aldı və o vaxtdan vitse-prezident vəzifəsini Mark Reyn icra edir. 1999-cu ildə baş qərargahını Kariyə köçürən studiyanın adı Epic Games olaraq sadələşdirilib.

Epic Games Fortnite, Unreal, Gears of War və Infinity Blade seriyaları kimi daxili istehsal videooyunlarına da dəstək verən və kommersiya məqsədli oyun mühərriki olan Unreal Engine-nin inkişaf etdiricisidir. Unreal Engine 2014-cü ildə Ginnesin Rekordlar Kitabı tərəfindən "ən uğurlu videooyun mühərriki" seçilib.

Epic Games, Chair Entertainment, Psyonix, Mediatonic və Harmonix oyun tərtibatçılarına, həmçinin bulud əsaslı proqram təminatçısı Cloudgine-ə sahibdir və Sietl, İngiltərə, Berlin, Yokohama və Seulda studiyaları idarə edir.

## İstinadlar
Ağaiani döyüşü

**Ağaiani döyüşü** — Kaxetiya çarlığının zadəganları ilə Səfəvi imperiyası orduları arasında 1625-ci ildə baş vermiş döyüş.

## Arxa plan
1606-cı ildə I Abbas Kartli zadəganlarının və Teymurazın anası olan Ketevanın istəyi ilə ikisi də mülayim gənclər kimi görünən II Luarsab və I Teymurazı səfəvilərin vassalı olan Kartli və Kaxetiya krallıqlarına hökmdar təyin etdi. Ancaq 1612-ci ildə Teymuraz və Luarsabın Qarabağ valisi də daxil olmaqla, Səfəvi zadəganlarını edam etməsi ilə Gürcüstan ilə Şah arasındakı münasibətlər pozuldu. 1613-cü ildə Şah onları Mazandarandakı ov mərasiminə qatılmağa dəvət edərkən, onlar ya həbs ediləcəklərindən, ya da edam ediləcəklərindən qorxduqlarına görə getmədilər. 1614-cü ilin yazında müharibə başladı.

Səfəvi orduları 1614-cü ilin mart ayında iki bölgəni işğal etdi və iki müttəfiq kral Osmanlı vassalı olan İmeretiyə sığındı. Səfəvi saray tarixçisi İsgəndər bəy Münşinin bildirdiyinə görə, I Abbas ən güvəndiyi iki təbbəəsi və qulamının ona olan xəyanətindən dolayı qəzəblənmişdi. 30.000 Kaxetiya kəndlisini Səfəvi imperiyasına sürgün etdi və kral II Aleksandrın nəvəsi İsa xanı Kartli taxtına təyin etdi. İsa xan İsfahandakı sarayda müsəlman olaraq böyüdülmüşdü və Şaha sadiq olacağı düşünülürdü. 

I Abbas qaçaq kralları ona verməzsə, İmeretini yandırmaqla təhdid etdi, İmereti, Meqrelya və Quriya hökmdarları bu tələbi birlikdə rədd etdilər. Ancaq Luarsab könüllü olaraq şaha təslim oldu, Abbas başlanğıcda ona yaxşı davrandı, ancaq Luarsab və Teymurazın osmanlılarla ittifaq qurduğunu öyrəndikdə Luarsabın İslamı qəbul etməsini istədi, rədd edən Luarsab həbs edildi. 

Teymuraz 1615-ci ildə Osmanlı-Səfəvi düşmənliyinin yenidən canlanmasından yararlanaraq şərqi Gürcüstana geri döndü və oradakı Səfəvi ordusunu məğlub etdi. Ancaq Osmanlı ordusu Səfəvilər üzərinə yürüşü ertələdikdən sonra Abbas Teymurazın üzərinə ordu göndərdi. Tiflisdə müqavimət göstərilsə də, bütün şərqi Gürcüstan yenidən səfəvilərə tabe edildi.

Şah Abbas böyük cəza tədbirlərindən sonra Gürcüstanda öz hakimiyyətini bərpa edə bildi, lakin Giorgi Saakadze, kral Teymuraz 1625 və 1626-cı ildə bölgədə Səfəvi nəzarətini azaltmada daha təsirli olan yeni üsyanlara başladılar.

## Döyüş
1625-ci ilin yazın əvvəllərində Şah Abbas Qaraçaqay xanın komandanlğı altında Gürcüstana böyük bir ordu göndərdi. Bu ordunun tapşırığı kaxetiyalıların müqavimətini tamamilə ortadan qaldırmaq və sağ qala bilənləri imperiyanın mərkəzi bölgələrinə köçürmək idi. Səfəvi ordusu Ağaiani kəndi yaxınlığında düşərgə saldı və komandan Qaraçaqay xan kaxetiyalı zadəganları (tavadi və aznauriləri) mükafatlandırmaq üçün yanına çağırdı. Lakin öz mükafatlarını almaq üçün çadıra daxil olan zadəganlar qətlə yetirildilər. Təxminən 400 nəfərin qətlə yetirilməsindən sonra Səfəvi komandanının əsl istəyi bəlli oldu. Bəzi zadəganlar düşərgədən qaça bildilər və üsyançılara qoşularaq Səfəvilərə qarşı olan müharibələrini davam etdirdilər.

## Həmçinin bax
* Şah I Abbasın Kartli və Katexiyaya yürüşləri 
* Martqopi döyüşü
* Tsitsamuri döyüşü
## İstinadlar
Şinço

— "*[[Shinchosha]]*" tərəfindən nəşr olunan Yaponiya aylıq ədəbi jurnalı. 1904-cü ildə fəaliyyətə başlamasından bəri bir çox aparıcı yapon yazıçılarının əsərlərini nəşr etdirmişdir. Bu, Yaponiyanın aparıcı beş ədəbi jurnalından biridir. Jurnalda Yaponiya ədəbi əsərlərinin ingilis dilinə tərcümələri dərc olunur. Jurnal "Şinço ədəbi mükafatı"nı təqdim edir.

## İstinadlar
Fabio Vieyra

**Fabio Daniel Ferreira Vieyra** () – İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Arsenaldan icarə əsasında Portu klubunda yarımmüdafiəçi kimi oynayan portuqaliyalı professional futbolçu.

## Karyerası
### [[Portu FK|Portu]]
Portuda ilk matçına 10 iyun 2020-ci ildə keçirilən Portu-Maritimo matçının 72-ci dəqiqəsində çıxıb.Matç Portunun 1-0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.Portuda ilk dəfə 5 iyul 2020-ci ildə keçirilən Portu-Belenenses matçında fərqlənib. Matça 64-cü dəqiqədə çıxmasına baxmayaraq 82-ci dəqiqədə fərqlənməyi bacarıb. Matç Portunun 5-0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.21 iyun 2022-ci ildə Portudan ayrıldı.
### [[Arsenal FK|Arsenal]]
21 iyun 2022-ci ildə Portudan Arsenala transfer olundu.

Vieyra 27 avqust 2024-cü il tarixində bir mövsümlük icarə əsasında Portu klubuna geri dönüb.

## Uğurları
### Klub
 Portu
* **Portuqaliya Premyer Liqası**
** Qalib (2): 2019/20, 2021/22
* Portuqaliya Kuboku
** Qalib (1): 2022
* **UEFA Gənclər Liqası**
** Qalib (1): 2018/19
### Şəxsi

## İstinadlar
Qarisi döyüşü

**Qarisi döyüşü** — gürcülərdən təşkil edilmiş ordu bölmələri ilə Səfəvi ordusu arasında müasir Gürcüstanın Tetritsqaro məntəqəsində 1556-cı ildə baş tutmuş döyüş.

## Arxa plan
Hələ XVI əsrin birinci rübündə Səfəvilər Kartli və Kaxetiyanı tabe etməyə cəhd göstərmişdilər. Lakin onlar Gürcüstanın fəth olunması uğrunda ardıcıl mübarizəyə I Şah Təhmasibin dövründə başladılar. 1540–1554cü illərdə I Şah Təhmasib Gürcüstana dörd dəfə yürüş etmişdi. Farsdilli mənbələrə o, o cümlədən Həsən bəy Rumlunun məlumatına görə, I Şah Təhmasibin Gürcüstana yürüşləri 1540–1541, 1546–1547, 1551 və 1554-cü illərə təsadüf edir.

Münaqişənin əsası Amasya sülh müqaviləsindən dərhal sonra qoyuldu. Beləki, bu sülh müqaviləsinə görə əsasən gürcülərdən ibarət torpaqlar bu iki imperiya arasında nüfuz dairələrinə bölünürdü. Qərb torpaqları Osmanlı imperiyasının nüfuz dairəsində olmaqla birlikdə, şərqdəki Kartli və Kaxetiya çarlıqları, habelə Samtsxe knyazlığının şərq hissəsi Səfəvi imperiyasının nüfuz dairəsinə daxil olurdu. Lakin bu müqavilə imzalanan zamana qədər artıq uzun illər idi ki, Səfəvi ordusu gürcülərin paytaxtı hesab edilən Tiflis şəhərində yerləşdirilmişdi.

## Döyüş
Kartlidəki hökmdar I Luarsab tabe olmaq fikrində deyildi və Amasya sülhünün şərtləri bəlli olduqdan sonra onu tanımadığını elan etdi. Tiflisdəki Qızılbaş ordunun vəziyyətini təhlükəli hala gətirən I Luarsabın əməllərinə cavab olaraq Səfəvi şahı I Təhmasib yeni bir yürüş əmri verdi. Bu yürüş I Luarsabın dövründə onun torpaqlarına edilmiş sayca V Səfəvi yürüşü idi. Yürüşə Qarabağ bəylərbəyi Şahverdi sultan Ziyadoğlu-Qacar komandanlıq edirdi. Gürcü ordusuna isə I Luarsab və onun oğlu I Simon komandanlıq edirdi. İki ordu Qarisi adlanan yerdə qarşılaşdı. Döyüşün sonunda heç birtərəf tam üstünlük qazana bilməsə də, gürcü tərəfi üstün idi, lakin I Luarsab döyüşdə öldürüldü. Bu da, gürcü tərəfinə mənfi təsir etdi.

## Nəticə
Şahverdi Sultan Ziyad oğlu bu yürüşdən sonra iki dəfə (1557, 1560–1561) də yürüş etmiş və dağıntılar törətmişdi. Atasının ölümündən sonra I Simon isə qızılbaşların tərəfinə keçmiş qardaşı Davidin (Davud bəyin) təhriki ilə (1568–1569)-cı ildə Şamxal bəy Çərkəz tərəfindən ələ keçirilmiş və şahın gösrərişi ilə Ələmut qalasına salınmışdı.

## Həmçinin bax
* Ağaiani döyüşü

## İstinadlar

## Mənbə
*
Sıx meşədə

— Yaponiya yazıçısı Rünoske Akutaqava tərəfindən yazılmış, ilk dəfə 1922-ci ildə nəşr edilmiş hekayə. Bu, 2014-cü ildə "*[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]*" tərəfindən "bütün zamanların 10 ən yaxşı Asiya romanı" siyahısına daxil edilmişdir. "*Sıx meşədə*" hekayəsinə bir neçə dəfə başqa medialarda əsər tərtib edilmişdir. Akira Kurosava tərəfindən 1950-ci ildə hekayə əsasında çəkilmiş "*[[Raşomon (film, 1950)|Raşomon]]*" filmi bir neçə mükafata layiq görülmüşdür.

Hekayə cəsədi Kioto yaxınlığındakı bambuk meşəsində tapılmış gənc samuray Kanazava no Takehironun dəhşətli ölümü ətrafında cərəyan edir. Əvvəlki hadisələr ilk növbədə ətrafda olanlar, köməkçi polis məmurunun və onun tanışı, sonra isə üç əsas personajın – samuray, arvadı Masaqo və quldur Tacomarunun ifadələrinə əsasən təqdim edilir, lakin məlumatların ziddiyyətli olmasına görə həqiqət gizli qalır.

## Nəşri
"Sıx meşədə" ilk dəfə Yaponiya aylıq ədəbiyyatı jurnal olan "Şinço"nun 1922-ci il yanvar sayında çıxmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Ödənişsiz ekitab 
* Hekayənin peşəkar yapon aktyoru tərəfindən oxunan ödənişsiz "MP3" versiyası 
* İngilis dilinə 1955-ci ildə edilmiş tərcümənin ödənişsiz ekitab versiyası 
* Koncaku Monoqatarişi – XXIX cild, XXIII hekayə
Pianoçu (kitab)

**Pianoçu** — Polşa-yəhudi pianoçusu və bəstəkarı Vladislav Şpilmanın İkinci Dünya müharibəsi zamanı işğal olunmuş Polşada, Varşavadakı həyatını təsvir edən xatirə kitabıdır. Ailəsi ilə birlikdə Varşava gettosunda yaşamağa məcbur edildikdən sonra, Şpilman Treblinka ölüm düşərgəsinə deportasiya edilməkdən yayınmağa müvəffəq olur və şəhər ətrafındakı gizləndiyi yerlərdən 1943-cü ildə Varşava gettosu üsyanının və Varşava üsyanının şahidi olur. O, pianoda ifasına heyran olan alman ordusunun kapitanı Vilm Hosenfild də daxil olmaqla, dostları və yad adamlarının köməyi ilə xaraba şəhərdə sağ qalır.

Kitab ilk dəfə 1946-cı ildə "*Śmierć Miasta"* adı ilə polyak dilində nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Pianoçu (film, 2002)
Ami

**Ami** — ad.

* Ami Hetzel — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu.  
* Ami Suqita — Yaponiya qadın futbolçusu.  
* Ami Otaki — Yaponiya qadın futbolçusu.

## Həmçinin bax
* Şer Ami — 1918-ci ildə ABŞ siqnal korpusu ilə birlikdə ABŞ-dən Fransaya köçürülmüş hərbi poçt göyərçini
Amil

**Amil** — Azərbaycanlı kişi adı.

* Amil Səfərli — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi 
* Amil Rüstəmov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri 
* Amil Qasımov — Azərbaycanlı samboçu. 
* Amil Hüseynov —  
* Amil Avey

## Həmçinin bax
* Amil spirti
* Amil (məmur)
Antonio

**Antonio** — Ad.

* Antonio Krapovikas — Argentina botaniki.
* Antonio Bertoloni — İtaliya botaniki.
* Antonio Qramşi — italyan filosof, jurnalist və siyasi xadim;
* Antonio Kasseze — italyan hüquqşünas, beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssis
* Antonio Bonfini — İtalyan intibahının nümayəndəsi və şair.
* Antonio Meuççi — İtalyan alimi
* Antonio Salyeri — İtalyan əsilli Avstriya bəstəkarı, dirijor və pedaqoq.
* Antonio Stradivari —
* Antonio Qaudi
* Antonio Pica
* Antonio Tayani
* Antonio Malfante
* Antonio Banfi
* Antonio Foqatsaro
* Antonio Saqona

## Həmçinin bax
* Antoniya
Ayı (dəqiqləşdirmə)

* Ayı — ayıkimilər fəsiləsinə aid heyvan cinsi. 
* Ayı Ana — 
* Ayı Ata — 
* Ayı adası (Yeni Torpaq) —
Leonti

**Leonti** — ad.

* Leonti (imperator) — Bizans imperatoru
* Leonti Qurtyev — Sovet ordusunun zabiti; General-mayor.
* Leonti Mroveli — XI əsr gürcü tarixçisi, yepiskop.

## Həmçinin bax
* Leonticaceae
Benni

**Benni** — ad.

* Benni Urkides 
* Benni Benson — Alyaska bayrağının yaradıcısı
* Benni Kristo — müğənni.  
* Benni Devis — bəstəkar, musiqi yazıçısı, müğənni.  
* Benni Cin Edkins — təqaüdə çıxmış Amerika Birləşmiş Ştatları Ordusunun əsgəri. 

## Həmçinin bax
* Stefano Benni — italyan yazıçı-satirik, şair, dramaturq, kinodramaturq, jurnalist.
Brend (dəqiqləşdirmə)

* Brend — marketinq termini, firma, onun məhsulu və ya xidməti haqqında tam informasiya. 
* Brend (çay) — çay.
HD 191939

**HD 191939** – əsas adını Henry Draper Kataloq təyinatından götürən, Drako bürcündən təxminən 175 işıq ili uzaqlıqda yerləşən tək sarı (G tipli) əsas ardıcıllıq ulduzu.

## Xüsusiyyətlər
HD 191939 Günəşə bənzəyən G tipli əsas ardıcıllıq ulduzudur, ehtimal ki, Günəşdən daha yaşlıdır və metalları nisbətən tükənmişdir.

## Planet sistemi
2020-ci ildə TESS layihəsinin astronomu Mariona Badenas-Aqustinin rəhbərlik etdiyi astronomlar qrupu tərəfindən aparılan təhlil HD 191939 ətrafında orbitdə Neptundan daha kiçik olan üç qaz nəhənginin mövcudluğunu təsdiqlədi. Başqa bir qeyri-tranzit qaz HD 191939 e olaraq təyin edilmiş nəhəng planet 2021-ci ildə 9–46 illik orbitdə çox qeyri-müəyyən bir ulduzaltı obyektlə birlikdə aşkar edilmişdir.

## İstinadlar
Qliz 357

**GJ 357** (həmçinin təyin olunmuş Gliese 357) qeyri-adi dərəcədə aşağı ulduz ləkəsi aktivliyinə malik M tipli əsas ardıcıllıq ulduzudur. O, Günəş sistemindən 31 işıq ili uzaqlıqda yerləşir.

## Planet sistemi
Ulduzun orbitində üç təsdiqlənmiş ekzoplanet var, bunlardan biri, GJ 357 d ulduz ətrafı yaşayış zonası daxilində "super-Yer" sayılır. Sistem Hidra bürcünün bir hissəsidir.
b və c planetləri 3:7 orta hərəkət rezonansına yaxındır. Rezonans zəncirinin boşluqdan ən kənar və soyuq super yer kürəsinə keçdiyini və rezonansların sadə olduğunu fərz etsək, GJ 357, təqribən, həyat üçün daha uyğun planetə sahib ola bilər.

## İstinadlar
Dövlət Su İşləri (Türkiyə)

**Türkiyə Respublikası Dövlət Su İşləri Baş İdarəsi** (; DSİ) Türkiyənin  ölkədəki bütün su ehtiyatlarının istifadəsinə cavabdeh olan, Kənd Təsərrüfatı və Meşə Nazirliyi yanında dövlət agentliyi. Qurumun dörd əsas funksiyası enerji, kənd təsərrüfatı, xidmətlər və ekologiyadır. DSİ-nin baş direktoru Qaya Yıldızdır.

## Baş direktorlar
* Süleyman Dəmirəl — Türkiyənin keçmiş baş naziri və prezidenti. O, 1955–1960-cı illərdə DSİ-nin baş direktoru vəzifəsində çalışmışdır.
* Veysəl Əroğlu — Türkiyənin Kənd Təsərrüfatı və Meşə naziri. O, 2003–2007-ci illərdə DSİ-nin baş direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Epipaleolit

**Epipaleolit** (epi… + – qədim + λίθος – daş) — bir sıra tədqiqatçıların bölgüsünə görə, Paleolitdən sonra gələn və əksər arxeoloji dövrləşdirmələrdə Erkən Mezolitə müvafiq olan arxeoloji dövr. Epipaleolitin texnikasında və mədəniyyətində Paleolit cizgiləri hələ qabarıq əks olunur. Avropada Epipaleolit mədəniyyətinə, adətən, Azil mədəniyyətini aid edirlər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Bailey, Geoff and Spikins, Penny, *Mesolithic Europe*, 2008, Cambridge University Press, 
* Simmons, Alan H., *The Neolithic Revolution in the Near East: Transforming the Human Landscape*, 2007, University of Arizona Press, , google books
* 

## Xarici keçidlər
Aleks Proyas

**Aleksandr Proyas** (yunyunan əsilli Avstraliya kinorejissoru, ssenarist və prodüserdir.

## Filmoqrafiya
*Qarğa (film, 1994)
*Qaranlıq şəhər (film, 1998)
*Misir tanrıları (film, 2016)
Kiçik Zab

**Kiçik Zab** (, *əl-Zab əl-Əsfəl*;  və ya **; , *Zab-i Küçük*; , *Zaba Taḥtaya*) — İran və İraqda çay, Dəclə çayının sol qolu. Çayın uzunluğu 456 km, hövzəsinin sahəsi 19400 km2-dir. Avajeru və Çomme-Bendinabad çaylarının qovuşduğu yerdə əmələ gəlir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Taksi sürücüsü (film)

***Taksi sürücüsü*** () — 1976-cı ildə Martin Skorseze tərəfindən çəkilmiş amerikan filmi.

Ssenarisi Paul Schrader tərəfindən yazılmış və baş rollarda Robert De Niro və Codi Foster çəkilmişdir. Nyu-York şəhərində çəkilən film taksi sürücüsü və veteran Travis Bikl (De Niro) və onun gecələr şəhərdə işlədiyi zaman pisləşən psixi vəziyyətindən bəhs edir.

Film 7 fevral 1976-cı ildə Columbia Pictures tərəfindən kinoteatrlarda nümayiş etdirilmiş və həmin ildə Kann Film Festivalının Palma budağı, o cümlədən 49-cu Akademiya Mükafatlarında ən yaxşı film, ən yaxşı aktyor (De Niro üçün) və ən yaxşı ikinci plan qadın rolu (Foster üçün) daxil olmaqla çoxsaylı mükafatlar almışdır.

## İstinadlar
Cennifer Konnelli

**Cennifer Konnelli** ( ) — ABŞ aktrisası.

## Filmoqrafiya
* Bir dəfə Amerikada
* Qaranlıq şəhər
* Bir yuxu üçün rekviyem
* Ağıl oyunları
* Halk
* Qum və dumandan ev
* Balaca uşaqlar
* Qanlı almaz
* 9
* Nuh
* Hörümçək-adam: Evə qayıdış
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaranlıq şəhər (film, 1998)

***Qaranlıq şəhər*** 1998-ci ildə Aleks Proyasın  rejissoru olduğu film. Baş rollarda Rufuz Sevell, Cennifer Konnelli və Vilyam Hört olan Avstraliya-Amerika neo-noir, elmi fantastika filmi.

## İstinadlar
Əhməd Kasani

**Əhməd Xacəgi ibn Cəlaləddin Kasani** (; ) vəya "**Məxdumi-Əzəm**" (; ; ) — Nəqşibəndi təriqətinin görkəmli sufisi və Səmərqəndin ən məşhur İslam müqəddəslərindən biri. Onun məqbərəsi Özbəkistanın Səmərqənd vilayətindədir.

## İstinadlar
*
*

## Xarici keçidlər
Qanlı almaz

**Qanlı almaz** () — 2006-cı ildə Edvard Zvik tərəfindən çəkilmiş amerikan filmi. Baş rollarda Leonardo DiKaprio və Cennifer Konnelli çəkilmişdir.

Filmin əsas mövzusu Afrikadakı döyüş bölgələrində çıxarılan və müharibə nizamını maliyyələşdirmək üçün istifadə edilən almazlardır.

## İstinadlar
Bərkcan Güvən

**Berkcan Güven** və ya təxəllüsü ilə **BEGE** () — Türkiyə internet fenomeni, "YouTuber" və müğənni. O, 2014-cü ildə "YouTube" karyerasına başlamış və indiki dövrdə xüsusilə buraxdığı mahnılarla tanınır.

## Karyera
Güven 2013-cü ildə "Vine" sosial şəbəkə platformasında ilə mediaya daxil olmuşdur. O, daha sonra platformanın bağlanması ilə "Instagram" , ardınca "Youtube"da məzmun istehsal etməyə başlamışdır. Güvən 2017-ci ildə "YouTube My Job", daha sonra isə "Re" və "Where?" kimi buraxdığı mahnılarla populyarlığını artırmışdır. Onun "Re" mahnısının klipində müğənni Aleyna Tilki ilə çıxış etməsi də mətbuatda yer almışdır. O, 27 dekabr 2019-cu ildə "Clear Man"in sponsorluğu ilə Kriştiano Ronaldo ilə video çəkmişdir. O, Ben Fero, Reynmen, Unlost və Efe Uygaç kimi şəxslərlə əməkdaşlıq edərək öz nənəsi üçün ianə yayımı başlatmış, Darülacezeyə 200 min TL ianə etmişdir. Bu ianə yayımında Türkiyə futbolçusu Yusuf Yazıcı da ianə etmişdir.

## Həyatı
Güvən səs aktyoru və aktyor Burhan Güvənin oğludur. O, İşıq Universitetində Vizual Ünsiyyət Dizaynı üzrə təhsil alır.

## İstinadlar
Kennedi Mərkəzinin fəxri mükafatı

**Kennedi Mərkəzinin Fəxri Mükafatı** — Amerika mədəniyyətinə ömür boyu töhfələrinə görə səhnə sənətçilərinə verilən illik mükafat. Bu mükafatlar 1978-ci ildən bəri hər il verilir və hər dekabr ayında Vaşinqtondakı Kennedi Mərkəzi Opera Evində qala-təntənəli mərasimlə yekunlaşır.

## İstinadlar
Natufi mədəniyyəti

**Natufi mədəniyyəti** — əsasən, qədim Fələstində, qismən də indiki Suriya və Türkiyə ərazisində Mezolit dövrünə (e.ə. XX–VII minilliklər) aid arxeoloji mədəniyyət. İsrailin Yerusəlim şəhərindən  şimal-şərqdə, 1928–1932-ci illərdə Natufi vadisində Şüqba mağarası tapıntılarına əsasən müəyyən edilmişdir. Əhalisi mağaralarda, yarımqazmalarda yaşamış, ovçuluq, balıqçılıq və yığıcılıqla (yabanı taxıl da) məşğul olmuşdur. Qəbirlərdə 3–5 skeletə təsadüf olunur. Bəzi tədqiqatçılar ibtidai əkinçiliyin bu dövrdən yarandığını ehtimal edirlər. Natufi mədəniyyəti üçün çaxmaqdaşıdan həndəsi formalı mikrolitlər, yığma-oraq dişləri iri qaşov və kərkivarı alətlər, sürtgəclər səviyyəvidir. Azərbaycanda Qobustanın "*[[Firuz-1 düşərgəsi|Firuz-1]]*" düşərgəsində bir qəbirdə on skeletin mövcudluğu, "*Kənizə*" düşərgəsində bir qəbirdə on skeletin mövcudluğu, "*Kənizə*" düşərgəsində ibtidai divar qalıqları, mikrolitlər və s. Natufi mədəniyyəti tapıntıları ilə oxşardır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Epi-Palaeolithic (European Mesolithic) Natufian Culture of Israel (The History of the Ancient Near East)
* 
* The genetic structure of the world’s first farmers, Lazaridis et al, 2016
Ararat qəbiristanlığı

**Ararat Massis erməni qəbiristanlığı** və ya sadəcə **Ararat qəbiristanlığı** — ABŞ-də, Kaliforniya ştatının Fresno şəhərində erməni qəbiristanlığı. 1885-ci ildə əsası qoyulan qəbiristanlıq ABŞ ermənilərinin tarixində bir çox görkəmli şəxsiyyətin, o cümlədən Soqomon Teyliryan, Viktor Maqakyan və Vilyam Saroyanın dəfn olunduğu yerdir. Ararat Massis qəbiristanlığı bir əsrdən artıq müddətdə Ermənistan və Yaxın Şərqdən kənarda tikilmiş yeganə erməni qəbiristanlığı idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kordestanas

**Kordestanas** (; ) — Cəzirədə tarixi vilayət. "Kürdüstan" termininin ilk istifadələrindən biridir.

## Tarixi
"Kordestanas" adı erməni salnaməçisi Edessalı Matfey tərəfindən Diyarbəkir və Sivərək şəhərləri arasındakı ərazini təyin etmək üçün istifadə edilmişdir. Salnamə 952–1136-cı illərdə baş verən hadisələri üç hissədə təsvir edir, lakin "Kordestanas" bu dövrdə kürdlərin yaşadığı bütün əraziləri özündə birləşdirmirdi. Onlar aysor azlığı ilə birlikdə burada və həmçinin cənubda, indiki Dəhuk və Ninəvə ərazilərində yaşayırdılar. Bundan başqa, Zaqros dağlarının bir hissəsi bir müddətdən sonra səlcuqlar tərəfindən "Kürdüstan" adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Cizrə qalası

**Cizrə qalası** () və ya **Finika** () — Türkiyənin Şırnak vilayətinin Cizrə şəhərində yerləşən qala. Hal-hazırda xarabalıqdır. Dəclə çayı sahilində yerləşən tikili daxili və xarici olmaqla iki hissədən ibarətdir. Divarlarının üçdə ikisi tamamilə dağılmış olan qalanın sadəcə cənub hissəsi saxlanılmışdır. Buna baxmayaraq, bu hissənin daşlarının bir qismi sökülərək evlərin tikintisində istifadə olunduğundan burada bütövlük yoxdur. 2010-cu ilə qədər Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən istifadə edilmişdir. 2012-ci ildə burada bərpa işləri aparılmışdır.

## İstinadlar
Vüsalə Seyfəddinova

**Vüsalə Seyfəddinova** () — Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında çıxış edən "Neftçi" klubunda və Azərbaycanın qadınlardan ibarət milli komandasında yarımmüdafiəçi kimi oynayan azərbaycanlı peşəkar qadın futbolçu.

## Həyatı və Karyerası
2019-cu ilə qədər "Uğur" klubunda çıxış etdi.

2019/2020-ci illərdə Vüsalə "Ryazan" klubunda 3 oyun meydana çıxmışdır.

2022-ci ildə o "Çaykur Rizespor" klubu ilə müqavilə imzaladı.

2023-cü ildə "Amedspor" klubuna transfer oldu.

2024-cü ildə "Olimpiyada İmittou" klubunda çıxış etmişdir. 2024-2025 mövsümündə "Neftçi" klubuna transfer oldu.

## Milli Karyerası
2015-2016-cı illərdə Azərbaycan U-17, 2017-2018-ci illərdə isə Azərbaycan U-19 millisində çıxış edib. 2019-cu ildən Azərbaycanın qadınlardan ibarət A milli yığmasında çıxış edir. 

### Oyunların Xronologiyası

## İstinadlar
Xalkisli Aristobul

**Xalkisli Aristobul** (; ) — Kiçik Ermənistan çarı.

## Həyatı
Aristobul Xalkisli İrodun oğlu idi. 54-cü və ya 55-ci ildə Roma imperatoru Neron Aristobulu Kiçik Ermənistanın hökmdarı elan etmişdir. Aristobul bu vəzifədə 72-ci ilə, Ermənistanın Roma imperiyası tərəfindən tutulmasına qədər qalmışdır. 60-cı ildə romalılar ilə Ermənistan arasında gedən müharibə zamanı Aristobul Romanın tərəfində vuruşmuş və buna görə qələbədən sonra Nerondan Ermənistandan ələ keçirilən yeni torpaqları almışdır. İosif Flavinin qeydlərinə görə, Aristobulu öz qoşunları ilə Korbulonun başçılığı ilə 58–63-cü illər Parfiya–Roma müharibəsində iştirak etmişdir. Aristobulu bu xidmətinə görə mükafat olaraq Kiçik Ermənistanı almışdır. Aristobulusun arvadı Salome ilə üç övladı olmuşdur. O, 92-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Gillman, Florence Morgan. ''Herodias: At Home in that Fox's Den'', Liturgical Press, 2003
Azərbaycandakı kilsələrin siyahısı

## Bakı

* Aleksandr Nevski kafedralı (Bakı)
* Mixail Arxangel kilsəsi
* Müqəddəs Bakirə Məryəmin kosteli
* Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kilsəsi (Bakı)
* Müqəddəs Faddey və Varfolomey kilsəsi
* Müqəddəs Məryəm Ananın Miladı kilsəsi (Bakı)
* Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Bakı)
* Müqəddəs Qriqori kilsəsi
* Müqəddəs Varfolomey kilsəsi (Bakı)
* Müqəddəs Varvara kilsəsi (Bakı)
* Xilaskar kilsəsi (Bakı)

## Dağlıq Şirvan, Qəbələ, Oğuz

* Calut monastırı
* Kilsədağ kilsəsi
* Müqəddəs Yelisey bazilikası
* Müqəddəs Yelisey Kilsəsi (Oğuz şəhəri)

## Şəki-Zaqatala

* Bideyiz kilsəsi
* Katex kilsəsi
* Kiş kilsəsi
* Kürmük məbədi
* Ləkit məbədi
* Mamrux kilsəsi
* Mazımçay kilsəsi
* Pipan bazilikası
* Qəbizdərə kilsəsi
* Qədim Pipan bazilikası
* Qum bazilikası
* Talalar kilsəsi
* Yeddi kilsə monastır kompleksi
* Zəyzid kilsəsi
* Zaqatala kilsəsi

## Aran

* Mingəçevir kilsə kompleksi
* Təzəkənd bazilikası

## Muğan

* Müqəddəs Möcüzəyaradan Nikolay kilsəsi

## Gəncə, Göygöl, Samux

* Aleksandr Nevski kilsəsi (Gəncə)
* Alman lüteran kilsəsi (Gəncə)
* Müqəddəs İohann kilsəsi (Gəncə)
* Müqəddəs Sərkis kilsəsi (Gəncə)

## Qazax, Tovuz, Ağstafa, Şəmkir

* Avey monastırı
* Çaparlı bazilikası
* Əskipara monastırı
* İrmaşlı kilsəsi

## Daşkəsən-Gədəbəy

* Bayan kilsəsi
* Bayan monastırı
* Çarekvəng monastırı
* Çiçərvəng bazilikası
* Əyrivəng kilsəsi
* Gədəbəy kilsəsi
* Həmşivəng məbədi
* Müqəddəs tərcüməçilər monastırı
* Qabaqtəpə kilsəsi
* Ağkilsə Məbədi 

## Qarabağ

* Ağ xaç kilsəsi
* Ağoğlan monastırı
* Amaras monastırı
* Bakirə Məryəm kilsəsi (Çanaqçı)
* Badara monastırı
* Beşikdağ kilsəsi
* Bovurxanavəng monastırı
* Böyük Arran monastırı
* Bri kilsəsi
* Çərəkdar monastırı
* Çiləbürt monastırı
* Gavurqala kilsəsi
* Gəncəsər
* Harva kilsəsi
* Havaptux monastırı
* Katarovəng monastırı
* Kavakavəng
* Kiçan monastırı
* Kolatağ monastırı
* Ktişvəng monastırı
* Mavas monastırı
* Minkənd bazilikası
* Müqəddəs Georgi monastırı (Xanabad)
* Müqəddəs İohann monastırı (Böyük Tağlar)
* Müqəddəs İohann kilsəsi
* Müqəddəs Məryəm kilsəsi (Tuğ)
* Müqəddəs Məryəm kilsəsi (Ərəkül)
* Müqəddəs Qriqoris kilsəsi (Zavadıq)
* Müqəddəs Stefan kilsəsi (Tuğ)
* Müqəddəs Stepanos kilsəsi (Bazarkənd)
* Müqəddəs Tanrı anası kilsəsi (Çanaqçı)
* Müqəddəs Tanrı anası kilsəsi (Çörəkli)
* Müqəddəs Tanrı anası kilsəsi (Tağaser)
* Müqəddəs Tanrı anası kilsəsi (Zakirli)
* Müqəddəs Yelisey monastırı (Tərtər)
* Müqəddəs Yelisey monastırı (Çartar)
* Oçkanvəng monastırı
* Qazançı kilsəsi
* Qırmızı daş monastırı
* Qırmızı kilsə
* Qırmızı monastır
* Şoşqavəng monastırı
* Üç körpə monastırı
* Ürəkvəng monastırı
* Vaquas monastırı
* Xatirəvəng monastırı
* Xilaskar kilsəsi
* Xilaskar monastırı (Badara)
* Xudavəng monastırı
* Xutudərə monastırı
* Yeddi qapı monastırı

## Naxçıvan

* Cuğa nekropolu
* Xilaskar Məsih monastırı

## Həmçinin bax
* Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı
* Alban Həvari kilsəsi
* Erməni Həvari kilsəsi

## İstinadlar
Anqlofonlar

İngilis dilində danışanlar **Anqlofonlar** adlanır və əhalinin əksəriyyətinin ingiliscə danışdığı ölkələrə **Anqlosfera** deyilir. 2000-ci illərə olan məlumata görə, iki milyarddan çox insan İngilis dilində danışır, bununla da İngilis dili danışanların sayına görə ən böyük dil, ana dili kimi danışanların sayına görə isə üçüncü ən böyük dildir.

ABŞ və Hindistan müvafiq olaraq 283 milyon və 125 milyon ilə ən çox İngilis dilində danışan ölkələrdir. Həmçinin Pakistanda 108 milyon, Nigeriyada 79 milyon, Filippində 64 milyon ingiliscə danışan insanlar var. İngilis dilini ikinci dil kimi danışanlarda daxil olmaqla, Anqlofonların sayı təxminən 470 milyondan 2 milyarda qədər dəyişir. Devid Kristal hesab edir ki, 2003-cü ildə ikinci dil kimi danışanların sayı 3:1 nisbətində ana dili danışanlardan çoxdur. 2012-ci ilə qədər Hindistan dünyanın ikinci ən böyük İngilis dilli əhalisinə sahib olduğunu iddia etdi: ən etibarlı hesablama onun əhalisinin təxminən 10%-dir (125 milyon nəfər), bu rəqəmin 2022-ci ilə qədər dörd dəfə artacağı gözlənilir. Birinci və ya ikinci dil kimi danışanları da nəzərə alsaq ümumilikdə İngilis dili dünyada ən çox danışılan dildir.

Birləşmiş Krallığın ölkələri olan İngiltərə və Şotlandiya Ovaları, İngilis dilinin doğulduğu yerdir və dilin müasir forması 17-ci əsrdən başlayaraq, ilk olaraq Birləşmiş Krallığın dünya miqyasında təsiri ilə dünyada yayılmağa başlamışdır. Bu daha sonradan Amerika Birləşmiş Ştatlarınin təsiri ilə davam etmişdir. Bu ölkələrin bütün növ çap və elektron mediası vasitəsilə, İngilis dili bir çox regionlarda elm, naviqasiya və hüquq kimi peşəkar kontekstlərdə beynəlxalq diskursun və lingua francanın aparıcı dilinə çevrilmişdir.  Birləşmiş Krallıq Avropanın ən böyük İngilis dilli ölkəsi olaraq qalır. 

İngilis dilinin Amerikan ingiliscəsi, İngiltərə ingiliscəsi, Kanada ingiliscəsi, Avstraliya ingiliscəsi, İrlandiya ingiliscəsi, Yeni Zelandiya ingiliscəsi kimi əsas növləri və onların alt növləri olan Cənubi Afrika, Hindistan, Nigeriya, Filippin, Yamayka, rinidad və Tobaqoda növləri ilə yanaşı həmçinin ingilis əsaslı kreol dillərindən Standart İngilis dilinə qədər davam edən dialektdə milyonlarla yerli dialektlər var. Qana və Uqanda kimi digər ölkələr də İngilis dilindən əsas rəsmi dillər kimi istifadə edirlər.

## Həmçinin bax

* Frankofonlar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
:
:
: 
:
: 
:
: 
:
:
:
:
:
:
:
:English and Diplomacy: http://english.fullerton.edu/publications/clnArchives/pdf/MethievLgDplmcy.pdf

## Xarici keçidlər
Damdabacalar

**Damdabacalar** — Azərbaycan mifologiyasında şər ruhların bir növü.

## Fəaliyyəti
Damdabacalar bütün evlərin həyətlərində yaşaya bilər. Ancaq onlar sürü şəklində məscidlərin, köhnə evlərin, dəyirmanların xarabalıqlarında yaşayırlar. Axşamdan sonra həyətə isti su tökülməməlidir. Çünki isti su damdabacaların uşaqlarını yandırır və bu mifik varlıqlar yanmış uşaqlarının intiqamını almağa başlayır.

Damdabacalar insanların yeni doğulmuş sağlam uşağını özlərinin zəif doğulmuş körpələrinin hər hansı biri ilə dəyişdirmək, və ya həm ananı, həm uşağı boğmaq üçün Hal anası ilə oxşar bir şəkildə doğuşun olduğu otaqda hazır şəkildə gözləyirlər. İnsanlar qadını qorumaq üçün zahıya papaq geydirir ki, damdabaca yataqda yatanın qadın yox, xəstə kişi olduğuna inansın. Bəzən isə doğum edən qadının başının üstünə xəncər və ya qılınc asılır. Həmçinin Məryəm olaraq səsləyərək damdabacanı qadının adının Məryəm olduğuna inandırmağa çalışırlar. Belə düşünülür ki, damdabacalar Məryəm adına görə qadına yaxınlaşmır.

Uşaqlar dəcəllik eləməsin deyə, valideynlər uşaqlarının yanında həmişə damdabacalardan danışırlar: *"Onlar uşaqlara "görünürlər", lakin heç vaxt uşaqlara ziyan vurmurlar"* Uşaqları qorxutmaq üçün deyərlər ki, "*danışsaz, damdabaca gəlib sizi aparar*".

Şamaxı bölgəsinə aid bir hekayəyə görə, gecə dəyirmanda qalan bir kəndli bura adamların gəldiyini görmüşdür. Bu adamlar zurna çalıb rəqs edir, əylənir və cürbəcür meyvələr yeyirdilər. Onlar kəndliyə öz meyvələrindən vermiş və kəndlinin pişiyi insan cildində dəyirmana gəlmişdir. Səhərisi bu adamlar yoxa çıxmış və evə qayıdan kəndli pişiyini həmin adamlarla əyləndiyinə görə məzəmmət etdikdən sonra heyvan yoxa çıxmışdır. Digər bir versiyada isə pişik məclis zamanı dövrün məşhur aşığına çevrilir və oxumağa başlayır. Bu hekayə də yolçunun səhər evə gələrək pişiyi qovması ilə nəticələnir.

## Klassifikasiyası
Haşım bəy Vəzirovıun "Qafqaz əraziləri və xalqlarının təsvirinə dair materiallar toplusu"nda qeyd etdiyinə görə, azərbaycanlıların əfsanələrində damdabacalar suadamları, qulyabanılar və digərləri ilə bir yerdə cinlərdən hesab edilir. Burada cinlər insana əqli və fiziki olaraq ziyan verən şər ruhlar olaraq təsvir edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* SMOMPK: Azərbaycan folkloru materialları, 1-ci cild. Bakı, Elm və təhsil, 2018, −232 səh.
* SMOMPK: Azərbaycan folkloru materialları, 2-ci cild. Bakı, Elm və təhsil, 2019, −264 səh.
Quşçuluq təsərrüfatı

Quşçuluq kənd təsərrüfatının çox xeyirli sahəsidir. Toyuqlar 5 aylığında yumurtalamağa başlayır. 10 toyuq yumurtası 1kq mal ətinə bərabər qidalılığa bərabərdir. Beləliklə məhsuldarlığı 230-250 yumurtadan ibarət bir toyuq ildə təqribən 25 kq ətə bərabər məhsul verir və buna da ət istehsalına nisbətən 2-4 dəfə az yem sərf edilir. Toyuqçuluq birinci növbədə yumurta istehsalı istiqamətində ixtisaslaşdırılmalıdır. Broyler (çolpa) istehsalı yalnız o vaxt müvəffəqiyyətli olur ki, onların yetişdirilməsində mələz quşlar və ixtisaslaşdırılmış ətlik xətlər (korniş, ağ plimutrok, susseks, ağ quyruqlu qırmızı toyuq cinsləri) bir-birilə düzgün əlaqələndirilib istifadə edilsin.

Hind toyuqlarının yetişdirilməsi birinci növbədə sürünün yaxşı yemlənməsi və saxlanmasından cavan quşların düzgün bəslənməsindən və damazlıq işinin lazımi səviyyədə təşkilindən aslıdır. Planlı cins olaraq Şımali-Qafqaz hind toyuğunu tövsiyə etmək olar. Yerli hind toyuqları iqlim şəraıtınə yaxşı uyğunlaşsalar da az məhsuldardır (Yaşlı hind toyuğu cəmi 5-7 kq gəlir). Şimali-Qafqaz hind toyuqları isə yerli cinslərdən məhsuldar (10-12 kq) olmaqla daha əlverişlıdir.

Dağlıq və dağətəyi zonalarda ən az qüvvəli yem sərf etməklə, ucuz otlaq yemindən istifadə edərək hər il yüz minlərlə qaz yetişdirmək və kökəltmək mümkündür.

## İnkubator
İnkubator yumurtaların temperaturasını və nəmliyini avtomatik olaraq nəzarət edən bir cihazdır. İnkubatorlar, yumurtaların qüvvətlənməsi və yumurtadan çıxan cücələrin isti, təmiz və müsait şərait altında yetişməsi üçün istifadə olunur (İnkubator alqı-satqısı və quşçuluqdakı yeri haqqına məlumat almaq üçün klik edin).

İnkubatorlar çox vaxt fermalarda, araşdırma laboratoriyalarında və ev heyvançılıqda istifadə olunur. İnkubatorların əsas məqsədi, yumurtalar üçün optimal şəraitin yaradılmasıdır. İnkubatorlar, temperaturanı, nəmliyi, dövrələrin sayını və dövrələr arasındakı fərq və davamlılığı avtomatik olaraq tənzimləyə bilən sensor və nəzarət sistemləri ilə təchiz olunur.

Yumurtaların temperaturası və nəmliyi, inkubatorun daxilindəki sensor və nemləndirici sistem vasitəsilə izlənilir və tənzimlənir. İnkubatorlar çox vaxt yumurtalara optimal istilik və nəmliyi təmin etmək üçün elektrik enerjisi ilə işləyir. Bu şəkildə, yumurtaların qüvvətlənmə prosesi təmin edilir və cücələr lazımlı vaxtda yumurtadan çıxır.

İnkubatorlar ayrıca yumurtalardan çıxan cücələrin həyat şərtlərinin təmin edilməsi üçün də istifadə olunur. Temperaturanın və nəmin dəyişdirilməsi, cücələrin sağlamlığı, səhiyyəsi və nəzarət altında saxlanılması üçün əhəmiyyətli olan faktorlardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cəngavərlər (aerobatika eskadronu)

**Al Fursan** () () – Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronu. Təməli 2010-cu ildə qoyulmuşdur. Şou təyyarəsi olaraq Aermacchi MB-339 istifadə olunur. Komandada 10 ədəd təyyarə var və onlardan 7si şou zamanı istifadə olunur. Təyyarələr qara və qızılı rənglərə boyanıb. Bu rənglər səhra və onun altında yatan nefti təmsil edir. Şou zamanı BƏƏ bayrağının rənglərini əks etdirmək üçün qırmızı, ağ, qara və yaşıl tüstüdən istifadə olunur. Şou zamanı qara tüstüdən istifadə edən yeganə komandadır. İlk uçuşunu 13 noyabr 2011 tarixində "Dubai Airshow" çərçivəsində həyata keçirib.

## İstinadlar
Ovanes Tsaretsi

**Ovanes Tsaretsi** və ya **Ovannisik Tsaretsi** (; ) — XVI əsr erməni tarixçisi..

## Həyatı

Ovanes Tsaretsi əslən Xaçın knyazlığının Tsar bölgəsindən idi. Atasının adı Melkon idi. O, Artaz qavarındakı Müqəddəs Faddey monastırında keşiş olmuşdur. Buna baxmayaraq, bunun Qarabağdakı eyniadlı monastır, yəni Dadivəng ola biləcəyinə dair bir nəzəriyyə var. Onu tez-tez adaşı və əmisi – 1583-cü ildə vəfat etmiş Ovannes Cahanşah oğlu Tsaretsi ilə qarışdırırlar. Nerses Qnunetsi və əmisi ona təlim keçmişdir. Əlyazmaların bərpası və siyahıya alınması ilə məşğul olmuş, sonralar vardapetçi olmuşdur. Sotk qavarında Müqəddəs Astvatsatsin kilsəsinin tikintisinsə iştirak etmişdir. O, 1621-ci ildən sonra vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* «История страны Агванк, составленная вардапетом Иованнесом Тцареци» в редакции Аракела Даврижеци, гл. 55
* Оригинальный текст хронографии Цареци, стр. 240—249
Kortni Kardaşyan

**Kortni Meri Kardaşyan** (; ) — ABŞ şou biznes ulduzu və fotomodeli. 2007-ci ildə ailəsi ilə birlikdə "Kardaşyanlarla ayaqlaşmaq" realiti-teleserialı ilə karyerasına başlamışdır.

## İstinadlar
BbyMutha

**Brittni Mur** (; ) — **bbymutha** ləqəbi ilə tanınan ABŞ repçisi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bruk Kendi

**Bruk Dayen Kendi** (; ) — ABŞ repçisi, müğənnisi və bəstəkar.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Baltika Arıları

**Baltic Bees** () – Latviya paytaxtı Riqadan 60 kilometr qərbdə yerləşən Tukums şəhərində bazalaşmış mülki aerobatika nümayişi komandasıdır. Şou təyyarəsi kimi 6 ədəd Aero L-39 Albatros istifadə olunur. Aviaşou 20 dəqiqə müddətində davam edir. Onlar Qərbi və Şərqi Avropada, Rusiyada, eləcə də Çində uçuşlar həyata keçirirlər.

## İstinadlar
Trdat

**Trdat** (, Tīridāt; , *Trdat*) — İran mənşəli söz. Mənası – "tanrı Tir tərəfindən verilmiş".

## Parfiya
* I Tiridat (Parfiya çarı) (e.ə. 211).
* II Tiridat, hakimiyyəti təq. e.ə. 30–26.
* III Tiridat, hakimiyyəti təq. e.ə. 35–36.

## Ermənistan
* I Trdat, hakimiyyəti e.ə. 56–59 və 62–88.
* II Trdat, hakimiyyəti 217–252.
* III Trdat, hakimiyyəti 287–330.
* Trdat Arşakuni.
* Trdat (memar) (təq. 950–1020), Baqratuni nəslinin baş memarı.

## Digər
* Trdat (İberiya çarı), hakimiyyəti təq. 394-406
Randeya döyüşü

**Randeya döyüşü** —  çarı I Trdatın başçılıq etdiyi birləşmiş alban-parfiya ordusu ilə Lusi Yuni Sezenni Petin Roma legionları arasında 62-ci ildə baş tutmuş döyüş. Bu, 58–63-cü illər Roma-Parfiya müharibəsinin epizodlarından biri idi.

## Tarixi
Döyüş 62-ci ildə Randeya yaxınlığında (indiki Türkiyədə, tarixi Sofena regionunda) baş tutmuşdur. Döyüş romalıların tam məğlubiyyəti və müttəfiq erməni-parfiya qoşunlarının qələbəsi ilə başa çatmışdır. Döyüşdən bir neçə ay sonra Randeya sülh müqaviləsi bağlanmışdır. Bu müqaviləyə əsasən, Roma imperiyası Ermənistanın suverenliyini, I Trdatı isə ölkənin hökmdarı kimi tanımışdır. Trdatın özünü Romanın vassalı kimi tanıması şərti ilə bütün tutulmuş ərazilər Ermənistana qaytarılmışdır.

## İstinadlar
İlliriya

**İlliriya** (, *İlliriya* və ya , *İlliris*; , *Illyricum*) — Balkan yarımadasının şimal-qərbində tarixi vilayət. Yerli sakinləri illiriyalılar olmuşdur. E.ə. 27-ci ildən Romanın İllirik əyalətinin tərkibinə Yuxarı İllirik (Dalmatiya) və Aşağı İllirik (Pannoniya) daxil idi. Sonralar Yuxarı Maziya, Resiya, Norik və Dakiya, Makedoniya, Yunanıstan İllirikə daxil edilmişdir. Roma ilə sıx iqtisadi əlaqələləri İlliriya əhalisinin romanlaşmasına kömək etmişdir. V əsrin əvvəlindən İlliriya vestqotların basqınlarına məruz qalmışdır. VI əsrdən İlliriyada slavyanlar məskunlaşaraq onun ərazisində bir sıra dövlətlər yaratmışdılar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Xarici keçidlər
*
İlliriya dili

**İlliriya dili** — illiriyalıların dili. Hind-Avropa dillərindəndir. Balkan yarımadası ərazisində abidələri tapılmışdır. Çoxlu coğrafi və şəxsi adlar, habelə Apennin yarımadasının cənubunda messap dilindəki kitabələr əsasında bərpa olunmuşdur. Odur ki, bəzi mütəxəssislər onu İlliriya dili hesab edirlər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Xarici keçidlər
* Short Illyrian Glossary
Muşketyor

**Muşketyor** (; mənası – muşketlə silahlanmış əsgər) — muşketlə silahlanmış piyada növü. Azərbaycanca muşketçi sözü daha uyğun tərcümədir. 

## Etimologiya
"Muşketyor" sözü fransız dilindəki "" sözündən gəlir, mənası muşketlə silahlanmış əsgər deməkdir. 

## Tarixi
Muşketyorlar XVI əsrin əvvəlindən Avropa ordularında görünməyə başlamışdır. XVII əsrin əvvəlində muşketyorlar piyada qoşunun yarısını, sonralar isə 3-də 2 hissəsini təşkil edirdi. Fransada 1622–1775-ci illərdə qvardiya suvarisinin bir hissəsi kimi zadəganlardan yığılır və kral muşketyorları adlanırdı. Rusiyada 1756–1762-ci və 1796–1811-ci illərdə piyada qoşunlarının bir hissəsi olmuşdur.

## Qalereya

Aanwijzing 2 voor het hanteren van het musket - Marcheert ende draecht de furquet neffens de Musquet (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Aanwijzing 3 voor het hanteren van het musket - V furquet sincken laet, en van u schouder u Musquet neemt (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Aanwijzing 4 voor het hanteren van het musket - Mette rechter hant u Musquet om hooch hout, ende in de lincker hant sincken laet (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Aanwijzing 9 voor het hanteren van het musket - V lont versoeckt (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Aanwijzing 8 voor het hanteren van het musket - V lont opdruckt (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Aanwijzing 10 voor het hanteren van het musket - V lont afblaest, en u pan opent (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Aanwijzing 11 voor het hanteren van het musket - V musquet om hooch hout ende aenlegt (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Aanwijzing 12 voor het hanteren van het musket - Schiet (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Aanwijzing 13 voor het hanteren van het musket - V Musquet afneemt ende neffens u furquet draecht (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Aanwijzing 14 voor het hanteren van het musket - V lont afneemt (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Arkebusier.jpg
Altblau regiment musketeer.jpg


## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
*