open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Darğalı (Qəmərli)

**Darğalı** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd. 1940-cı illərin əvvəllərində rayondakı Aşağı Darğalı və Yuxarı Darğalı kəndləri birləşdirilərək Darğalı kəndi yaradılmışdır.

## Tarixi

### Aşağı Darğalı
Rayon mərkəzindən 3–4 km şərqdə, Gərni çayından axan arxın yanında, Araz çayının yaxınlığında, Yuva kəndinin yaxınlığında yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim monqol dilində "şəhər, qəza, mahal, vilayət hakimi" mə'nasında işlənən darğa sözünə mənsubluq bildirən -lı şəkilçisinin artırılmasından əmələ gəlib "şəhər, qəza, mahal, vilayət hakiminə mənsub kənd" mə’nasını bildirir. "Aşağı" fərqləndirici əlamət bildirir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin l. XII.1949-cu il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Anastasavan (26lardan olan Anastas Mikoyanın şərəfinə), 30. XII.1957-ci il fərmanı ilə yenidən dəyişdirilərək Aygezard qoyulmuşdur.

### Yuxarı Darğalı
1940-cı illərin əvvəllərində rayondakı Aşağı Darğalı və Yuxarı Darğalı kəndləri birləşdirilərək Darğalı kəndi yaradılmışdır.

Toponim monqol dilində "şəhər, qəza, mahal, vilayət hakimi" mənasında işlənən darğa sözünə mənsubluq bildirən -lı şəkilçinin qoşulması yolu ilə əmələ gəlmişdir. "Yuxarı" fərqləndirici əlamət bildirən sözdür. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi

### Aşağı Darğalı
Burada tarixən, 1828-ci ilə kimi azərbaycanlılar yaşamışdır. Kəndə ermənilər 1828–30-cu illərdə İranın Xoy və Salmas vilayətlərindən köçürülmüşdür.

Kənddə ermənilərlə yanaşı, 1831-ci ildə 125 nəfər, 1873-cü ildə 22 nəfər, 1886-cı ildə 36 nəfər, 1897-ci ildə 11 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar soyqırımına mə'ruz qaralaraq deportasiya olunmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır.

### Yuxarı Darğalı
Kənddə 1897-ci il ddə 35 nəfər, 1926-cı ildə 4 nəfər, 1931-ci ildə 5 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

## İstinadlar
Cənub maqnit qütbü

[thumb|1. [Cənub qütbü2. Cənub maqnit qütbü (2007)3. Cənub geomaqnit sahəsi 4. Cənub qütb əlçatmazlığı]]
**Cənub maqnit qütbü** — Maqnitin bir qurtaracağı şimala istiqamətlənir. Digər istiqaməti isə cənubadır. Maqnitlər bir birini itələmə xüsusiyətinə malikdirlər. Bu da o anlama gəlir ki, əslində şimal maqnit qütbü *Cənub* maqnit qütbüdür. Cənub maqnit qütbü isə *Şimal* maqnit qütbüdür.

## Yerləşməsi
Cənub maqnit qütbü heçdə Cənub Coğrafi qütbü ilə üst-üstə düşmür. Cənub maqnit qütbü Antarktidanın kənarında yerləşir. 
Cənub maqnit qütbünün əks tərəfində Kanadanın şimalında Şimal maqnit qütbü yerləşir. Maqnit qütbü xəyali olaraq  xüsusiyyət daşıyır.

}||(2004)  || (2005)  || (2010)  || (2012) 
|- valign="top"
|Cənub maqnit qütbü  ||(1998) ||(2004)  ||(2007)  || (2010)  || (2012) 
|}

## Tarixi
1831-ci il ingilis qütb araşdırmaçısı Con Ross tərəfindən Kanada Arktik arxipelaqında Şimal maqnit qütbünü aşkarlayır. Belə ki, burada maqnit əqrəbi vertikal vəziyyət alaraq 90° həmdəvərində hərəkət edir. 1841-ci ildə Ceyms Ross (Con Rossun əmisi oğlu) Antarktida ərazisində Yerin cənub maqnit qütbünün yerini aşkarlayır.

## Cənub geomaqnit sahəsi
250px|thumb|right|Yerin maqnit sahələri
2005-ci ildə o   kordinatlarında, Bodtok stansiyası yaxınlığında yerləşirdi.

## Həmçinin bax
* Şimal maqnit qütbü
* Cənub qütbü

## İstinadlar

## Mənbə
* Maqnit qütbünün hərəkət istiqaməti (animasiya), 2010 il
Aşağı Qoylasar

**Aşağı Qoylasar** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Qəmərli (Artaşat) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Kəndin başqa adı Sufla Qoylasar olmuşdur. Rayon mərkəzindən 10&nbsp;km məsafədə, Xaraba Kotanlı kəndindən 7&nbsp;km cənubda yerləşir.

Toponim Azərbaycan toponimiyasında fərqləndirici əlamət funksiyasında iştirak edən aşağı
sözü ilə «qala» və «hasar» sözlərinin təhrif edilmiş forması olan qoylasar sözündən əmələ gəlmişdir.

Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin l.XII.1949 - cu il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Dimitrov
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Burada tarixən yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828-30 - cu illərdə kəndə İrandan ermənilər
köçürülmüşdür.

Burada 1831-ci ildə 5 nəfər, 1873 - cü ildə 4 nəfər, 1897-ci ildə 19 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

XX əsrin əvvəllərində (1905-1906) azərbaycanlılar qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

 

:Kateqoriya:Gərnibasar kəndləri
:Kateqoriya:Ermənistandakı Azərbaycan kəndləri
Mien adası

**Mien** () —  Kanada Arktik arxipelaqının Kraliça Yelezaveta adaları və Sverdrup adaları qrupuna daxildir. Hal-hazırda adada həyat yoxdur (2012).

## Coğrafiyası

Adanın sahəsi 955&nbsp;km², sahil xətdinin uzunluğu 188&nbsp;km təşkil edir. Adanın uzunluğu 57 км (şimaldan cənuba), eni isə 14&nbsp;km - 26&nbsp;km arasənda dəyişir. Arxipelaqın digər adaları kimi adada hündürlük yüksək deyildir. Düzənliyin hündürlüyü 80 metr təşkil edir.  
Ada üzəri buz örtüyünə malikdir. Onun şərq sahillərindən 5&nbsp;km daxili hissədən başlayır. 17,5&nbsp;km uzunluğa və 8,5&nbsp;km enə malikdir. Buzların qalınlığı 160 metr təşkil edir. Ən hündür nöqtəsində hündürlük buz qatı ilə birlikdə 260 m təşkil edir.

Mien adası Kanada Artik arxipelaqının şimal-qərbində yerləşir. Sverdrup boğazı adanı onda 41&nbsp;km şərqdə yerləşən Aksel-Heyberq adasında ayırır. Piri boğazı isə adanı 88&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşən Ellef-Rinqnes adasında ayırır. Qərb və şimal sahillərini Şimal Buzlu okeanın suları yuyur.

## Tarixi
Ada 1916-cı ildə  Vilyalmur Stefanson tərəfindən Kanada arktik ekspedisiyası kəşf edilir. Bir müddət sonra ada Kanadanın baş vaziri (1920-1921, 1926) olmuş Artur Meyenenin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Başnalı

**Başnalı** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 4&nbsp;km şimal-qərbdə, Gərni çayından ayrılan arxın kənarında yerləşir. «İrəvan
əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim türk mənşəli başnalı tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir.
Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin I.XII. 1949 - cu il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Bağramyan
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kəddə tarixən yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1829-32-cı illərdə İranın Xoy və Salmas
bölgələrindən ermənilər köçürülüb burada yerləşdirilmişdir.

Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 30 nəfər, 1873 - cü ildə 85 nəfər, 1886-cı ildə 56 nəfər,
1897-ci ildə 70 nəfər, 1904 - cü ildə 85 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ilin martında azərbaycanlılar erməni soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndin sağ qalan sakinləri öz yurdlarına dönə
bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 14 nəfər, 1926-cı ildə 10 nəfər, 1931-ci ildə 7 nəfər azərbaycanlı
yaşamışdır.

1940-cı illərdə azərbaycanlılar tamamilə qovulmuşdur. İndi burada
ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Bitlicə

Բարձրաշեն— İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 15&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim türk mənşəli bitli etnoniminə -cə şəkilçisinin artırılması yolu ilə düzəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 20.VIII.1954 - cü il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Bardzraşen
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 246 nəfər, 1914 - cü ildə 198 nəfər, 1916-cı ildə 195 nəfər yalnız
azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuş və kəndə xaricdən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulduqdan sonra azərbaycanlılar öz kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1922-ci ildə 73 nəfər, 1926-cı ildə 60 nəfər, 1931-ci ildə 85 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə azərbaycanlılar 1948-53 - cü illərdə tarixi-etnik torpaqlarından çıxarılaraq Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Aida Hacıaliç

**Aida Hacıaliç** (; d. 21 yanvar 1987) — İsveç Sosial-demokratlarının təmsilçisi olan siyasətçisi. 3 oktyabr 2014-cü ildən İsveçin orta məktəb, yuxarı təhsil və təhsil standartları naziri

## Həyatı

Aida Hacıaliç 21 yanvar 1987-ci ildə Bosniya və Herseqovinanın Foça şəhərində anadan olmuşdur. 5 yaşında ikən ailəsi sığınacaq alaraq İsveçə köçüblər.

O, Lund Universitetində hüquq təhsili almışdır. Peşəsi vəkillikdir.

2010-cu ildə Halmstad bələdiyyə başçısının müavini seçilmişdir.

3 oktyabr 2014-cü ildən Stefan Löfvenin kabinetinin orta məktəb, yuxarı təhsil və təhsil standartları naziridir.

İsveç, ingilis, bosniya, xorvat və serb dillərini bilir.

## Maraqlı fakt
İsveçdə ilk müsəlman nazirdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Aida Hadžialić  på Sveriges regerings webbplats
* Aida Hadžialić  på Socialdemokraternas webbplats
Kral-Kristian

**Kral-Kristian** () — Kanada Arktik arxipelaqının Kraliça Yelezaveta adaları və Sverdrup adaları qruplarına daxildir. Hal-hazırda adada həyat əlaməti yoxdur (2012).

## Coğrafiyası

Ada Kraliça Yelezaveta adalarının qərbində yerləşir, 13,5 km cənub-qərbdə Ellef-Rinqnes adası qərar tutur ki, Datç boğazı vastəsi ilə ayrılır. Baterst adasını adadan Mak-Klin boğazı ayırır.

Sahəsi 645 km², sahil xətdinin uzunluğu 116 km təşkil edir. Adanın uzunluğu 40 km, maksimal eni — 26 kilometrdir. Adanın səthi düzənliklərdən ibarət olaraq hündürlüyü 40–110 metr təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi 165 metrdir.

## Tarixi
Ada ilk dəfə 1901-ci ildə Otto Sverdrup tərfindən kəşf edilir və adlandırılır. Onu ilk dəfə isə 1916 ildə Vilyalmur Stefanson tətqiq edir.

## İstinadlar
Dəlilər (Qəmərli)

**Dəlilər**, **Böyük Dəlilər** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.

## Tarixi
Böyük Dəlilər kəndi Erməni mənbələrində Dəlilər kəndi kimi qeyd edilir. Rayon mərkəzindən 2&nbsp;km şimal şərqdə, Gərni çayından axan arxın yanında yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Dəlilər formasında, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Böyük Dəlilər kimi qeyd edilmişdir.

Toponim qədim türk tayfası tele etnoniminə cəmlik bildirən -lər şəkilçisinin artırılması əsasında əmələ gəlmişdir. Toponimdəki «böyük» sözü fərqləndirici əlamət bildirir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Dalar (dəlilər
etnoniminin ermənicə tələffüz formasıdır) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Burada tarixən yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. Kəndə ermənilər 1828-1829 -cu illərdə İranın Xoy vilayətindən köçürülmüşdür. Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 46 nəfər, 1873 - cü ildə 115 nəfər, 1886-cı ildə 124 nəfər, 1897-ci ildə 134 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndə az sayda azərbaycanlı dönə bilmişdir.
Burada 1922-ci ildə 5 nəfər, 1926-cı ildə 4 nəfər, 1931-ci ildə 4 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır .

1930-cu illərin ortalannda kənddə olan azərbaycanlılar tamamilə qovulmuşdur. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Doqquz (Qəmərli)

**Doqquz** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 6&nbsp;km şimalda, Gərni çayının yanında yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Doqquz, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində isə Dokkuz formasında qeyd edilmişdir.

Toponim oğuzların dülqədirli tayfasından olan doqquz etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 20.VIII.1945-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Kanaçut
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə tarixən yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1828-1829 - cu illərdə buraya İranın Xoy və
Salmas vilayətlərindən ermənilər köçürülmüşdür.

1828-ci ilə qədər Doqquz kəndində cəmi 8 yerli erməni () olmuşdur.

Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 127 nəfər, 1873 - cü ildə 159 nəfər, 1886-cı ildə 178
nəfər, 1897-ci ildə 161 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ilin fevral ayında azərbaycanlılar soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşlar.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri öz yurdlarına dönə bilmişdir.

Burada 1922-ci ildə 75 nəfər, 1926-cı ildə 78 nəfər, 1931-ci ildə 97 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə azərbaycanlılar 1948-53-cü illərdə
tarixi-etnik torpaqlarından Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Yuva (Qəmərli)

**Yuva** — İrəvan xanlığının Qarnibasar mahalında kənd adı. İrəvan quberniayasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd. XX əsrin əvvəllərinə aid mənbədə İrəvan qəzasında çəkilir.

## Tarixi
1728-ci ildən mə’lumdur. Rayon mərkəzindən 3 km məsafədə, Gərni və Vedi çaylarından axan arxın yanında yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.1950-ci ildə kənd Şaumyan adlandırılmışdır. Səlcuq Oğuzlarının Yivə (Ivə) tayfasının adını əks etdirir. Azərbaycanda Evoğlu (Ağdam rayonu) (yə’ni "Yivə oğlu") kənd adı ilə mənşəcə eynidir. 1588-ci ilə aid mənbədə şimali Azərbaycanda Zəyəm nahiyəsində Yuvalı-Fəxralı (Temur Hasan da adlanırdı) elinin yaşadığı qeyd olunmuşdur

## Toponimi
Toponim ivə//yıva oğuz tayfasının adı əsasında əmələ gəlmışdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 19.IV.1950-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Şaumyan qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1828-ci ilə kimi yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1828–30-cu illərdə Cənubi Azərbaycanın Xoy, Salmas vilayətlərindən ermənilər köçürülüb kənddə yerləşdirilmişdir. Ermənilərlə yanaşı kənddə 1831-ci ildə 33 nəfər, 1873-cü ildə 186 nəfər, 1886-cı ildə 161 nəfər, 1897-ci ildə 60 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1905–1906-cı illərdə azərbaycanlılar soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İkram Kərimov (seysmoloq)

**İkram Hacıağa oğlu Kərimov** () — ilk tektonik silahın yaradıcısı, zəlzələşünas alim. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti nəzdində Seysmologiya Elmi Mərkəzinin direktoru, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

## Bioqrafiya
İkram Hacı oğlu Kərimov Şabran rayonunda (Dəvəçi) anadan olmuşdur.

İkram Kərimov 40-a yaxın elmi işin müəllifi olan Şamo Rəhimovunun tövsiyəsi ilə seysmologiya ixtisasını seçmişdir. Professor dərəcəsi alan Kərimovun 1968-ci ildə "Merkuri-18" məxfi proqramı (kod: NİR № 2M 08614 PM) Qırğızıstanın Batken şəhərindən 50 kilometr məsafədə yerləşən poliqonda işə başlayıb və dünyanın ilk tektonik silahını ixtira edib.

SSRİ Müdafiə Nazirliyi İkram Kərimov başda olmaqla, bir qrup alimi gizli seysmik laboratoriyalarda aparılan və tektonik silahın kəşf edilməsinə yönələn tədqiqat işlərinə cəlb etdi. Sonralar “Soverşenno sekretno” qəzeti yazırdı:

*"1970-ci illərin sonlarında azərbaycanlı alim İkram Kərimov və onun rəhbərlik etdiyi elmi-tədqiqat qrupu zəlzələlərdən öncə yüksək tezliklərdə baş verən anormal dəyişikliklərə diqqət yetirdilər. Əvvəllər belə zəlzələ xəbərçilərini yalnız xüsusi rəqəmsal aparatların köməyi ilə müəyyən etmək olurdu. Amma Kərimov və onun qrupu yeni elmi metodla adıçəkilən cihazlara ehtiyac olmadan öncədən zəlzələ əlamətlərini müəyyən etmişdilər".*

Bir neçə il ardıcıl olaraq keçirilən sınaqlardan sonra SSRİ Kəşflər və İxtiralar Komitəsi Kərimovun yeni metoduna patent verərək, onu qeydə aldı. Bu kəşf məhz SSRİ Müdafiə Nazirliyi tərəfindən "Merkuri" kodu adı altında həyata keçirilən geofiziki (tektonik) silahın hazırlanmasında istifadə edilməyə başladı. SSRİ Nazirlər Kabinetinin 1384-345 nömrəli qərarı ilə 30 noyabr 1987-ci ildə İkram Kərimova böyük səlahiyyət verilir. 1995-ci ilə qədər öz qrupu ilə Azərbaycanda qalmışdır. Dünyanın müxtəlif bölgələrinə səpələnən rus kəşfiyyatındakı sızmadan sonra Kərimovun evinə basqın edən Amerika kəşfiyyatı bütün tədqiqatların surətini oğurlamağa nail olur. Bu hadisədən sonra Kərimov öz qrup üzvlərini ancaq Cənubi Afrika Respublikasında təhlükəsiz yaşayacağına dair təminat alır. Amerikalılar isə oğurladıqları araşdırmalar əsasında 1990-cı illərdə, Alyaskada HAARP seysmik stansiyasını qurub ordan təbii iqlimə müdaxilələrə başladılar.

## Maraqlı fakt
Ermənilər Spitakda 1988-ci ildə baş verən zəlzələdə onu ittiham edirdilər. Onlar hesab edirdilər ki, Kərimov silahı Ermənistan üzərində sınayıb və ermənilərdən qisas alıb.

İkram Kərimovun adı bu günə qədər Rusiya arxivləri tərəfindən gizli saxlanılır və onun barəsində məlumatları əldə etmək olduqca çətindir.

Hazırda alimin adı dünyanın 10 qızıl aliminin adı arasındadır və onun kəşfləri bütün dünya alimlərini heyrətləndirməkdə davam edir.

## Filmoqrafiya
*"Ayrıldıq ki, qovuşaq"

## Həmçinin bax
*Şamo Rəhimov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Poti

**Poti** () — Gürcüstanda Qara dəniz sahilində olan liman şəhər. Rioni çayının Qara dənizə töküldüyü yerdə salınmışdır.

## Tarixi
Potinin 15–20&nbsp;km şərqində Rioni və Xobi arasında olan çaylar Bronz, Adlerkin, Narmarnu, Ciquri, Nosiri, Sakire, Ceva, Anaklia, Eki, Senaki, Ergeta, Ureki dövrünün əhalisinin məskunlaşdığı yerlərdir. b.e.ə VI əsrdə burada Yunan koloniyası Phasis (Pasisi) yerləşirdi. Orta əsrlərdə Poti Sameqrelo knyazlığının bir qalasıydı.1578-ci ildə şəhər olaraq qəbul edildi. 29 may, 1555-ci ildə Osmanlı və Səfəvi dövlətləri arasında imzalanan Amasya müqaviləsi zamanı Poti Osmanlı İmperiyasının itaəti altına keçdi. Səfəvilər dövləti ilə olan müharibələrdən sonra Poti Liva statusuyla Batumi sancağına bağlandı. Şərqi Qara dənizdəki quldurluq halının bitməsi üçün xaraba halda olan Faş qalası 26 iyul, 1579-cu ildə yenidən inşa edildi. 1858-ci ildə şəhər liman statusu almışdır. 1871-ci ildə Poti-Çiatura dəmiryol xətti açıldı. 1872-ci ildə isə dəmiryolu ilə Tbilisiyə bağlandı.1865 və 1905-ci illərdə Poti limanı yüksək şəkildə inkişaf etdi. 2008 Cənubi Osetiya müharibəsi ilə başlayan Rusiya-Gürcüstan gərginliyi zamanı şəhərin önəmli yerləri Rusiya tərəfindən bombalandı və qısa bir vaxt ərzində Rusiyanın işğalına məruz qaldı.

## Coğrafiyası
Poti, paytaxt Tbilisidən 312&nbsp;km uzaqdadır. Şəhər Rioni çayının Qara dənizə töküldüyü yerdə salınmışdır. Şəhər həm kurort, həm də sənaye tiplidir.

### Relyefi
Poti şəhəri dəniz səviyyəsindən orta 0,8–2 metr yüksəklikdə yerləşir. Şəhər ərazisinin torpaqları qum və qumdaşı torpaqlara aiddir. Aşağı səviyyədə, torpaqda yeraltı suyun səthə yaxın olması yaralanma prosesinə səbəb olur. Xüsusilə torpaq səthinin səviyyəsi dəniz səviyyələrində aşağı olduqda. Süni şəkildə yüksəlmişdir. (məsələn: süni olaraq 9 Aprel meydançası və Rioni körpüsündən Kolxeti düzənliyinin mərkəzi hissəsi). Poti və ətrafı meliorativdir — ekoloji baxımdan. Bu çətinlik iqlim şəraitinə və rahatlama faktorlarına görədir.

### Flora və fauna
Kolxeti vadisində tapılan ekosistemlər bunlardır:
* Qara dəniz sahilləri boyunca sahil qumları.
* Su daşqınlarına məruz qalan bitki və heyvanların meşəlik suları.
* Torf mossının olduğu torf.
* Təzə su gölləri — göllər, çaylar, geniş çeşidli balıq, abhabi və sürünənlər.
* Qara dəniz

## Qardaş şəhərlər
*  La Qranqe, ABŞ
*  Burqas, Bolqarıstan
*  Larnaka, Kipr
*  Aktau, Qazaxıstan
*  Nafplio, Yunanıstan

## Həmçinin bax
* Poti dəniz limanı
* Poti-Bakı dəmir yolu

## İstinadlar
Amanda Peterson

**Amanda Peterson** (; ) — ABŞ aktrisası.

## Həyatı
8 iyul 1971-ci ildə anadan olmuşdur.

Amanda 1987-ci ildə "Məhəbbəti pulla almaq olmaz" filmində Patrik Dempsi ilə ifa etdiyi roluna görə uzun müddət dünya kinematoqrafiyasının diqqət mərkəzində qalmışdır.

Onun son filmi 1994-cü ildə çəkildiyi "Futbol ulduzu" olub.

2015-ci ilin iyul ayında vəfat etmişdir. Öz evində ölü tapılan aktrisanın ölüm səbəbini məlum deyil..

## İstinadlar
Şaumyan

* Stepan Şaumyan — erməni əsilli inqilabçı və siyasi xadim.
* Şaumyan metrostansiyası — Şah İsmayıl Xətai metrostansiyasının əvvəlki adı.

**Yaşayış məntəqələri**

;Azərbaycanda
* Şaumyan rayonu — Azərbaycan SSR-də 8 avqust 1930-cu ildən 7 fevral 1991-ci ilə qədər mövcud olmuş rayon.
* Şaumyankənd — Ağcabədi rayonunun Qaradolaq kəndinin 7 fevral 1991-ci ilə qədərki adı.
* **[[Şaumyan (Daşkəsən)]]**
:* Şaumyan (Qabaqtəpə, Daşkəsən) — Daşkəsən rayonunun Pirverdilər kəndinin 7 fevral 1991-ci ilə qədərki adı.
:* Şaumyan (Şaumyan, Daşkəsən) — Daşkəsən rayonunun Gurbulaq kəndinin 7 fevral 1991-ci ilə qədərki adı.
* Şaumyanovsk — Goranboy rayonunun Aşağı Ağcakənd kəndinin 29 aprel 1992-ci ilə qədərki adı.
* Axtaçı Şaumyan — Sabirabad rayonunun Yuxarı Axtaçı kəndinin 29 dekabr 1992-ci ilə qədərki adı.
* Şaumyanovka — Sabirabad rayonunun Məmişlər kəndinin 29 dekabr 1992-ci ilə qədərki adı.
* Şaumyanabad — Şamaxı rayonunda kənd. 5 oktyabr 1999-cu ildə ləğv olunmuşdur.

;Ermənistanda
* Şaumyan (Qəmərli) — Yuva kəndinin 19.IV.1950-ci ildə dəyişdirilmiş adı.
* Şaumyan (Armavir) — Molla Dursun kəndinin 1920-ci ilədə dəyişdirilmiş adı.
Yuxarı Qoylasar

**Yuxarı Qoylasar** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Kəndin digər adı Ulya Qoylasar olmuşdur. Rayon mərkəzindən 10&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Yuxarı Quyuluhasar formasında qeyd edilmişdir.

Kəndin ortasında böyük bir meydanda qala olmuşdur və həmin qala uca qalın divarla
hasarlanmış, küncləri isə 20 qüllədən ibarət imiş. Kəndin adı məhz həmin qala adından götürülmüşdür.

Qoylasar «qalahasar» sözünün təhrif edilmiş formasıdır və qala və hasar sözlərini birləşməsindən
əmələ gəlib «hasarlanınış qala» mənasını bildirir. Toponimin əvvəlindəki işlənən «yuxarı» sözü fərqləndirici əlamət bildirir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 20.VIII.1945 - cu il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Bambakavan,
25.l.1978-ci il fərmanı ilə yenidən dəyişdirələrək Byurayan qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kəndin əsas sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Ermənilər buraya 1828-30 - cu illərdə
İranının Xoy və Salmas vilayətlərindən köçürülmüşdür.

Ermənilərlə yanaşı kənddə 1831-ci ildə 121 nəfər, 1873 - cü ildə 157 nəfər, 1886-cı ildə 8 nəfər, 1897-ci ildə 5 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Azərbaycanlılar 1870-ci illərin sonundan başlayaraq sıxışdırılmış, kənddən tamamilə 1905-1906-cı illərdə qovulmuşlar. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Bayan-Ölqiy vilayəti

**Bayan-Ölqiy vilayəti** (*[[Monqol dili|monqolca]]: Баян-Оглий аймаг;  [[Monqol dili|Qazaqça]]: Бай-Өлке; [[Monqol dili|Azərbaycan Türkcəsi]]: Bay-Ölkə; "Zəngin Ölkə"*) — Monqolustanın 21 vilayətindən *(aymaqından)* biri. Özündə 13 rayonu *(sumu)* birləşdirən Bayan-Ölqiy vilayətinin ərazisi 45 704 Km2-dır.

## Ərazisi
1939-cu ildə yaradılan Bayan-Ölqiy vilayətinin ərazisi 45 704 Km2-dır. Bayan-Ölqiy vilayətinə 13 rayon *(sum)* daxilidir. Vilayətini paytaxtı Tsaqaannuur şəhəridir.

## Əhalisi
2017-ci ildə olan məlumatlara əsasən Bayan-Ölqiy vilayətinin əhalisinin 88,7% i Qazaqlardan ibarət olup cəmi 101 592 nəfərdir.

## Həmçinin bax
Enes Ünal

**Enes Ünal** (d. 10 may 1997; Bursa, Türkiyə) — hücumçu mövqeyində çıxış edən Türkiyəli futbolçu. İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən '''AFC''' '''Bournemouth''' komandasının futbolçusudur. Debüt oyununa 16 yaş 107 gün olan zaman, Bursasporun heyətində çıxan Enes Ünal, həm də 2015-ci ildən etibarən Türkiyə yığmasının formasını geyinir.

## Həyatı
Enes Ünal 10 may 1997-ci ildə Türkiyənin Bursa ilinin Osmanqazi ilçəsində anadan olub. Onun atası Mesut Ünal, "Bursaspor"un sabiq futbolçusudur.

## Karyerası

### Bursaspor (2013-2015)

### Genk (2015-2016)

### NAK Breda (2016)

### Tvente (2016-2017)
2016-cı il 23 iyulda "Mançester Siti" komandası Enes Ünalı, Hollandiya Erediviziyasında çıxış edən "Tvente" komandasına icarəyə verdi. O, "Tvente" komandasının heyətində birinci qollarını, 2016-cı il 21 avqustda "Qroninqen" komandasına qarşı baş tutan oyunda vurdu. "Tvente" komandasının 4:3 hesablı qələbə qazandığı oyunda Enes Ünal, 23, 26 və 39-cu dəqiqələrdə qol vurdu.

Ümumi olaraq isə Enes Ünal, mövsüm ərzində "Tvente" komandasının heyətində 33 oyuna çıxdı və 19 qol vurdu. O, "Tvente" komandası ilə birgə, Hollandiya Erediviziyasını 7-ci pillədə başa vurdu.

### Vilyarreal (2017-)
Enes Ünal, 2017-ci il 13 mayda 14 000 000 avro qarşılığında "Mançester Siti" komandasından, İspaniya La Liqasında mübarizə aparan "Vilyarreal" komandasına transfer olundu. Müqaviləyə əsasən, "Mançester Siti" komandası 20 000 000 avro qarşılığında Enes Ünalı, yenidən heyətinə cəlb edə bilər.

## Karyerası (milli yığma)

### Statistiкa
* Son yenilənmə tarixi: 17 iyul 2017

## İstinadlar
Dadiani sarayı

**Dadianov sarayı** — Dadiani nəslindən olan meqrel hakimlərinin Gürcüstanın Zugdidi şəhərindəki rezidensiyası.

## Tarixi
XVII-ci əsrdə Gürcüstanda olan italyan missioneri Arkandjelo Lamberti yazırdı ki Knyazın 50-dən çox sarayı var hansıların için Zugdidi sarayı ən gözəlidir: o ən gözəl daşdan tikilib və onun iç otaqları fars üslubunda tasarlanıb.

İndiki var olan saray 1873–1878-ci illərdə inşa edilib knyaqinya Yekaterina Dadiani üçün. Sarayın tasarlanması zamanı mühəndis Edqar Dj. Rays Alupkadakı Voronçov sarayının üslubundan istifadə edib. İkinci saray knyaqinanın oğlu, sonuncu meqrel hakimi üçün 1880-ci ildə inşa edilib, Leonid Vasilyevin layihəsi əsasinda.

Nikolay Didiani hakimiyyətdən imtina etdikdən sonra (1866) onun qızı Salome anası ilə Parisə getdi və Parisdə 18 may 1868-ci ildə Marşal Myuratın nəvəsi Aşil Myuratla evləndi. Aşil Myurat bonapartislərin bəzi relikviyaları ilə Napolionun olüm maskasını Meqrelə gətirdi. Günümüzdə maska saray kompleksinin əsas hissəsi olan tarix muzeyində saxlanır.

## Muzey
Muzey David Dadiani tərəfindən köhnə tarixi əşyalar və saray sahiblərinin xəzinsi əsasında 1849-cu ildə yaradılıb. Günümüzdə muzeydə 41.000 eksponat var — gürcü mədəniyyətinin nadir inciləri. Onların arasında — Taqilon dəfinəsi (e.ə. I l minillik), qızıl antik maska, gürcü kraliçası Tamaranın ikonası (12-ci əsr), Konstantinapolun süqutundan sonra gürcustana gələn qədim heykəllər, orta əsrlər avropa döyüş alətləri, və qərbi avropa sənətkarlarının orta əsr sənət əsərləri.

Sarayın ətrafında böyük botanik bağ salınıb. Bu bağı Salomenin anası Yekaterina Aleksandrovna Kavkavadze-Dadiani — Nino Qriboyedovun bacısı, avropadan gətirilmiş bağbanlar tərəfindən saldırıb. Bağın sahəsi 26,4 hektardır.

## İstinadlar
* 
* Сайт Георгия Каландия "Дворец Дадиани"

## Qeydlər
Ayman əl-Zəvahiri

**Ayman al-Zəvahiri** ( ) — Əl-Qaidə islamçı hərbiləşmiş qruplaşmasının 2-ci lideri (2011–2022), həkim-oftalmoloq, islam ilahiyyatçısı və cihad nəzəriyyəçisi, yazıçı.

## Həyatı
Əl-Zəvahiri 1951-ci il iyunun 19-da Qahirənin Maadi qəsəbəsində, orta təbəqədən olan həkim və alim ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Qahirə Universitetinin Tibb İnstitutunda farmakologiya professoru, babası Rəbiə əl-Zəvahiri isə böyük dini elmlər mərkəzi olan Əl-Əzhər Universitetinin baş imamı olmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* The Man Behind Bin Laden
* report on the al-Zarqawi video tape
Kiçik Gilanlar

**Kiçik Gilanlar** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Qəmərli (Artaşat) rayonunda
kənd olmuşdur.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 28&nbsp;km şimal-şərqdə, Yelincə çayının sahilində yerləşmişdir. 1930 - cu illərdə Vedi (Ararat) rayonunun tabeliyində olmuşdur.

«İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Kiçik Gilan, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Kiçik Gilyanar formasında qeyd edilmişdir.

1950-ci illərdə Kiçik Gilanlar kəndi ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 96 nəfər, 1886-cı ildə 167 nəfər, 1897-ci ildə 178 nəfər, 1904 - cü ildə
183 nəfər, 1914 - cü ildə 201 nəfər, 1916-cı ildə 194 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qovulmmuş və kəndə xaricdən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə dönə bilmişdir.

Kənddə 1922-ci ildə 21 nəfər erməni ilə yanaşı 11 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1922-ci ildən sonra kənddə yaşayan 11 nəfər azərbaycanlı da qovulmuş və kənddə tam ermənilər məskunlaşmışdır.

## İstinadlar
Böyük Gilanlar

**Böyük Gilanlar** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 28 km şimal-şərqdə, Yelincə çayının sahilində yerləşir. 1930-cu ildə Vedi
(Ararat) rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil idi.

"İrəvan əyalətinin icmal dəftərin"də Böyük Gilan, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Böyük Gilyanar formalarında qeyd edilmişdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 143 nəfər, 1873-cü ildə 146 nəfər, 1886-cı ildə 194 nəfər, 1897-ci ildə
310 nəfər, 1914-cü ildə 389 nəfər, 1916-cı ildə 272 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918–1919-cu illərdə kəndin sakinləri ermənilər tərəfindən qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda
sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan gilanlarlılar öz kəndlərinə dönə bilmişlər.

Burada 1922-ci ildə 120 nəfər, 1926-cı ildə 178 nəfər, 1931-ci ildə 230 nəfər, 1939-cu ildə 339 nəfər, azərbaycanlı yaşamışdır.

SSRİ Nazirlər Sovetinin 1948-ci il tarixli xüsusi qərarı ilə kəndin sakinləri — azərbaycanlılar zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi burada təkcə ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Gödəkli (Qəmərli)

**Gödəkli** - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.

## Tarixi

Kəndin digər adı erməni mənbələrində Göydağlı, Kiçik Dəlilər formasında göstərilir.

Rayon mərkəzindən 3&nbsp;km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim qazaxlar türk tayfasına mənsub olan gödəkli etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Sadə quruluşlu toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 20. VIII. 1945-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Mrqavet qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Mehrablı (Qəmərli)

**Mehrablı** - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 13&nbsp;km məsafədə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə qeyd edilmişdir.

Toponim türk mənşəli qaradolaq tayfasından olan mehrablı nəsil adından əmələ gəlmişdir. Patronim toponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 20. VIII. 1945-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Vardaşen (Güllü kənd) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 14 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Əsrin əvvəllərində azərbaycanlılar qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Kral-Vilyam

**Kral-Vilyam** (, Eskimos dili  *Kikerktak*) — Kanada Arktik arxipelaqına aid ada.

## Coğrafiyası

Kanadanın şimalında materik hissəsinə yaxın yerləşir. Sahəsi 13 111 km², sahil xətdinin uzunluğu 1289 km təşkil edir. Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 61-ci, Kanadada isə 15-ci yeri tutur. Maksimal ölçüsü 155–120 kilometrdir. Adeleyd yarımadasından şimalda yarləşir və onu Simpson boğazı (3,5 km) ayırır. Şimal, Şimal-şərdə Buthia yarımadası yerləşir və Rey və Ceyms-Ross boğazları ayırır. Qərbdə Viktoriya (ada)sından onu Viktoriya (boğaz) ayırır. Cənub qərbində onun sahillərini Kuin Mod körfəzi yuyur.
Relyefi əsasən düzənlikdir. Ən hündür nöqtəsi (137 m) Maunt Mateson dağıdır. Cənub-şərqdə Qibson yarımadası yerləşir.
Ada tundra ilə örtülüdür və mərkəzi hissədə çoxlu sayda göl vardır.

Əsas yaşayış məntəqəsi — Yоа-Hеyvеn.

## Tarixi
Kral-Vilyam adası Eskimoslar tərəfindən məskunlaşılmışdı. Ada ilk ayaq basan avropalı Ceys Ross olur və adanı o zaman ki, Britaniya kralı IV Vilhelmin şərəfinə adlandırır. Bu adada Con Franklin və onun rəhbərlik etdiyi exspedisiya həlak olmuşdur. Buna baxmayaraq onun cənazəsi adada tapılmır. Roald Amundsen özünün uğurlu 1903–1905-ci illər ekspedisiyası zamanı adada qışlamışdır. O, Şimal-Qərb keçidini Yoa gəmisində keçmişdir.

## Ədəbiyyat
* Raul Amundsen. Şimal-Qərb keçidi ilə suda "Yоа" gəmisi ilə. L.: Haz. Əsasşimaldənizyolları, 1935.
* Kuper Pol Feminor. İtirilmişlər adası. L.: Hidroетеоizdа, 1970.

## İstinadlar

## Mənbə
* Kral Vilyam
* Kral Vilyam adası (ing.)
Dəlilər

* Dəlilər (Ağsu) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Dəlilər (Saatlı) — Azərbaycan Respublikasının Saatlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Dəlilər (Qəmərli) — Qərbi Azərbaycannın Qəmərli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Dəlilər (Osmanlı imperiyası) — Osmanlı imperiyası qoşunları yüngül nizami süvari birləşmələr.

## Həmçinin bax
* Dəli (dəqiqləşdirmə)
* Dəllər
Şahzadə-Patrik adası

**Şahzadə Patrik** () — ada Kanada Arktik arxipelaqının Kraliça Yelezaveta adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Şimal-Qərb ərazilərinə daxildir. Adada yaşayış yoxdur (2012).

## Coğrafiyası

Sahəsi 15 848&nbsp;km² təşkil edir. Bu göstəriçi ilə Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 55-ci, Kanadada isə 14-cü yeri tutur. İl boyu qar və buzla örtülü olur və Kanadanın əlçatmaz yerlərindəndir. Ən hündür yeri 227 m, sahil xətdinin uzunluğu 1672&nbsp;km təşkil edir. Ada seysmik cəhətdən aktiv ərazidə yerləşir.

## Tarixi
Şahzadə Patrik adası ilk dəfə 1853-ci ildə araşdırılır. Ada general qubernator Şahzadə Artur Vilhelm Partikin şərəfinə adlandırılıb

Adada Mauld Bey (Mould Bay) metroloji stansiyası (H.A.W.S.) 1948-ci ildə Kanada və ABŞ hərbi qüvvələrinin köməyi sayəsində fəaliyyətə başlayır. Stansiyada 10-40 arası insan çalışırdı 1997-ci ildə maliyyə çatışmazlığı səbəbindən fəaliyyəti dayandırılır və avtomatik stasiya ilə əvəzlənir. Tikili hələ də mövcudluğu saxlayır. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Şahzadə-Patrik adası
Gilanlar

* Böyük Gilanlar — Qəmərli rayonunda kənd.
* Kiçik Gilanlar — Qəmərli rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
Yuva (dəqiqləşdirmə)

* **[[Yuva]]** — canlılar tərəfindən qurulan və yuxu, yaşayış və bala çıxartmaq üçün nəzərdə tutulan tikili.
* Yuva (jurnal) — aylıq ailə-uşaq jurnalı.
* Yuva (Qəmərli) — İrəvan quberniayasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.
* Yuva (film) — rejissor Emin Əfəndiyevin eyniadlı filmi.
* Yuva (film, 2020) —
Qalisiya taxıl anbarı

thumbnail|Qalisiya taxıl anbarı
**Qalisiya taxıl anbarı** () — İspaniyanın Qalisiya bölgəsində qarğıdalı və digər dənli bitkiləri öyütməzdən qabaq saxlamaq üçün istifadə olunan anbar tipi. Anbarın uzun və dar quruluşu havanın içəridə dolaşmasını asanlaşdırır. Uzun boylu forması və tikildiyi material taxılı nəmdən qoruyur. Üzərində durduğu ayaqlar zərərvericilərin ona dırmaşmasını çətinləşdirir.

XIII əsrdə X Alfonsonun əmri ilə yazılmış "Müqəddəs Məryəm mahnıları" kitabında bu tip anbarların sxemi tapılmışdır. Çörək üçün lazım olan qarğıdalı əkininin artması ilə birlikdə taxıl anbarlarının da sayı artmışdır.

1973-cü ildə İspaniya hökuməti Qalisiya və Asturiyadakı bütün istifadə olunmayan qədim Qalisiya taxıl anbarlarını qorumaq qərarını vermişdir. 1768-ci ildə Karnotada inşa edilən bütün taxıl anbarları tarixi abidə kimi qəbul olunur.

Taxıl anbarları 20 metrə qədər müxtəlif boylarda ola bilir. Anbarların gövdəsi qranitdən olub, divar panelləri ya daşdan, ya da taxtadan hazırlanır. Anbarın damı isə əsasən kərpicdən ibarət olur. Ənənəvi forması dördbucaqlı olsa da, bəzən L şəklində, dairə, kvadrat şəkillərində olurlar. Sayıları azalsa da, hazırda İspaniyada 30.000 Qalisiya taxıl anbarı vardır.

## Qalereya


File:Hórreo Ortoño.jpg
File:Hórreo e prensa para facer sidra. Pazo da Hermida. Dodro.jpg
File:Hórreos de Combarro.jpg
File:Soajo - Espigueiros.JPG
File:Hórreo de Carnota.jpg
Ponteulla Vedra Galicia 12.jpg
Oroso hórreo.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* horreosdegalicia.com
* catedra.pontedeume.es
Andre Malro

**Andre Malro** (, ) — fransız yazıçısı, mədəniyyətşünası.

## Həyatı
Andre Malro 1901-ci ildə Parisdə anadan olub və 75 il ömür sürüb. Malro tanınmış diplomat və mədəniyyət xadimi olub, general de Qoll hakimiyyəti dövründə mədəniyyət naziri işləyib. Onun “*Antimemuar*” adlı əsərinin nəşri dövrünün mühüm ədəbi hadisəsi sayılıb. 10 gün ərzində əsərin 170.000 nüsxəsi satılıb. Müəllif söhbətlərindən birində deyib: “Memuardan da gözəl bir əsər yazmaq olarmı?” 

Amma əvvəllər nəşr etdirdiyi “*Nifrət dövrü*” (1935) və “*Altenburqda boğulanlar*” (1948) adlı əsərləri də oxucuların diqqətindən kənarda qalmayıb.

## İstinadlar
Jorj Perek

**Jorj Perek** (, ) — fransız yazıçısı və kinorejissoru.

## Yaradıcılığı
"Qeyb olma" əsərini yazarkən "E" hərfindən istifadə etməmişdir.

## Həyatı

Jorj Perek 7 mart 1936-cı ildə Parisdə anadan olmuşdu.

Jorj Perek müasir fransız ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələridəndir. Onun “Ömrü sərf etmə yolu” adlı əsəri 1978-ci ildə “Medisi” ədəbiyyat mükafatına layiq görülüb. Bu yüz əlli ilə yaxın bir dövrü əhatə edən ensiklopedik bir romandır. Yüzdən çox tanınmış adamın həyatından parçalar əsərə böyük maraq yaradıb, onun yazıçı şöhrətini daha da artırıb.

Jorj Perek 3 mart 1982-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Yaşar Məmmədov

**Yaşar Məmmədov** () — Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2015–2017).

## Həyatı
Məmmədov Yaşar Qəhrəman oğlu 14 dekabr 1956-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Minsk Ali Məktəbini bitirmişdir. İxtisasca hüquqşünasdır.

Əmək fəaliyyətinə 1974-cü ildə Azərbaycan SSR Avtomobil Nazirliyinin Sənaye Müəssisələr İdarəsinin "Avtodetal" zavodunda başlayıb. 1975–1977-ci illərdə hərbi xidmətdə olub.

1977–2010-cu illərdə Azərbaycan SSR və Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili işlər orqanlarında milis nəfəri, müdavim, əməliyyat müvəkkili, baş əməliyyat müvəkkili, cinayət axtarış bölməsinin rəisi, polis bölməsinin rəisi, polis şöbəsinin rəis müavini vəzifələrində xidmət etmiş, Daxili İşlər orqanlarındakı sonuncu iş yeri Ağdaş rayon Polis şöbəsinin rəisi vəzifəsi olmuşdur.

2010-cu ilin aprel ayından 2015-ci ilin yanvar ayına kimi Ucar Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 yanvar 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 dekabr 1995-ci il tarixli və 30 iyun 2006-cı il tarixli sərəncamları ilə 2 dəfə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Ailəlidir, bir övladı var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Double Fantasy

***Double Fantasy*** () — 1980-ci ildə Con Lennon və Yoko Ono tərəfindən buraxılmış albom. Bu Lennonun həyatı ərzində buraxmış olduğu yeddinci və sonuncu studiya albomudur.

İlk həftələr albom o qədər də uğurlu qəbul olunmayıb, ancaq albomun buraxılmasından üç həftə sonra Con Lennonun qətli alboma olan marağı artırıb, albomun satışları sürətlə artmağa başlayıb və kommersiya baxımından uğurlu olub. Albom 1982-ci ildə 24-cü Qremmi mükafatının təqdimetmə mərasimində ilin albomu nominasiyasında qalib olub.

Con Lennonun bu albomun Mark Çepmen üçün imzaladığı nüsxəsi 2003-cü ildə 525 min ABŞ dollarına satışa çıxarılıb. 2010-cu ildə o yenidən satışa çıxarılıb. Bəzi məlumatlara görə 2011-ci ilin aprelində 530 min funta satılıb.

## Mahnı siyahısı
;Birinci üz
#"(Just Like) Starting Over" (Con Lennon) – 3:56
#"Kiss Kiss Kiss" (Yoko Ono) – 2:41
#"Cleanup Time" (Lennon) – 2:58
#"Give Me Something" (Ono) – 1:35
#"I'm Losing You" (Lennon) – 3:57
#"I'm Moving On" (Ono) – 2:20
#"Beautiful Boy (Darling Boy)" (Lennon) – 4:02

;İkinci üz
#"Watching the Wheels" (Lennon) – 3:35
#"Yes, I'm Your Angel" (Ono) – 3:08
#"Woman" (Lennon) – 3:32
#"Beautiful Boys" (Ono) – 2:55
#"Dear Yoko" (Lennon) – 2:34
#"Every Man Has a Woman Who Loves Him" (Ono) – 4:02
#"Hard Times Are Over" (Ono) – 3:20

## İstinadlar
Lener Dominqes

**Lener Dominqes Peres** () (1983-cü ilin 23 sentyabrda Havanada anadan olub) Kubalı qrosmeyster.

O, 2002, 2003, 2006, 2012-ci illərdə Kuba Şahmat Çempionatının qalibi olub. 2004-cü ildə Fide Dünya Şahmat Çempionatında 1/4 finalda Teymur Rəcəbova taybreykdə uduzub. Onun ən yaxşı nəticəsi 2006-cı ildə Barselonada olub. O, turnirdə 9 oyundan 8 xal yığıb. Həmin turnirdə 2932 reytinqli Vasili İvançuk iştirak edirdi.

2008-ci ildə CPA şahmat turnirinin və 43-cü Kapablankanın xatirə turnirinin qalibidir. Eyni ildə Biel-də keçirilən turniri Evgeny Alekseyev ilə birinci yerdə bitirdi (amma taybreykdə ona uduzmuşdu). Həmin turnirdə dünya çempionu Maqnus Karlsen də iştirak edirdi. 2008-ci ilin 8 noyabrında Qazaxıstanın Almatı şəhərində keçirilən Dünya Blitz Çempionatında 15 oyundan 11.5 xal qazandı. Oyunda Vasili İvançuk, Pyotr Svidler, Aleksandr Qrişçuk və digər yüksək reytinqli qrosmeysterlər iştirak edirdi. 2013-cü ilin iyununda ilk dəfə Thessaloniki-də 12 elit oyunçunun iştirak etdiyi Fide Qran Prinin qalibi oldu. Oyunçular arasında Fabiano Kariana, Veselin Topalov və Aleksandr Qrişçuk vardı.

## İstinadlar
Üzeyir Novruzov

**Üzeyir Novruzov** () - Azərbaycanlı sirk ustası. Üzeyir Novruzov hal-hazırda ABŞ-nin Las-Veqas şəhərində yaşayır və 2015-ci ildə qatılıdığı America's Got Talent yarışmasında nərdivanla sərgilədiyi çıxışı ilə məşhurluq əldə etmişdir.

## Ginnesin Rekordlar Kitabında
Üzeyir Novruzov 6 metrlik nərdivanda 7 dəqiqə 50 saniyə qalmaqla Ginnesin Rekordlar Kitabına düşüb. Rekordun yenilənməsinin təsdiqlənməsi mərasimi Çinin paytaxtı Pekində keçirilib.

## İstinadlar
Kraliça Yelezaveta adaları

**Kraliça Yelezaveta adaları** (,  - əvvələr **Perri adalaarı** və ya **Parri arxiipelaqı**) — Kanada Arktik arxipelaqının şimalında yerləşir. Kanadanın Nunavut və Şimal-Qərb əraziləri vilayətlərinə daxildir.

## Coğrafiyası

Adalar Şimal Buzlu okean akvatoriyasına daxildir. Ərazidən ardıcıllıq təşkil edən boğazlar sistemi keçir. Mak-Klur boğazı, Vaykaunt-Melvill boğazı, Barrou boğazı, Lankaster boğazı (hamısı birlikdə Parri boğazlar sistemini əmələ gətirir). Boğazlar boyunca Elsmir, Melvill, Devon, Kornuollis adaları yerləşir.

Arxipelaqın adının **Kraliça Yelezaveta adaları** olduqdan sonra cənub qərb adaları Şahzadə Ptrik, Melvill, Baterst, Borden, Makkenzi-Kral və Kornuollis Kraliça Yelezaveta adaları, digər adalar Kornuol Amund-Rinqnes, Aksel-Heyberq və Ellef-Rinqnes adaları Sverdrup adaları adlandırılır.

Ərazidə yerləşən adalarda hündürlük heçdə yüksək deyil əsasən 300–600 m, devon adasında hündürlüyü 1921 metrə çatan yaylalar vardır. Ən hündür yeri Babo pikidir (2616 m) və Elsmir adasında yerləşir.  Adaların iqlimi çox sərtdir. Əsasən Arktik səhralarla örtülüdür.

Adaların ümumi sahəsi 419 061&nbsp;km² təşkil edir. Adaların bir çoxu Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasına daxildir. Onlarda ən iriləri Elsmir (ada) və Devon (ada).

## Tarixi
1616 arxipelaqa ilk dəfə avropallılar ayaq basmışlar. Arxipelaq ilk dəfə Britaniya admiralı Vilyam Eduard Parrinin şərəfinə adlandırılır. O, adaları 1819-1820 ci illərdə kəşf edir. Sonradan adı II Yelezavetanın şərəfinə adlandırılır.

## Əhalisi
Əhalisi — 375 nəfər (2006). Yaşayış məntəqələri Rezolyut qəsəbəsi, Kopnuollis (229 nəfər) və Qris-Ford, Elsmir (ada) (141 nəfər). Bunlardan əlavə Elsmir adasında Alert qəsəbəsi yerləşir ki, orada cəmi 5 nəfər yaşayır. Digər adalarda isə yaşayış yoxdur. Əsas gəlir mənbəyi neftdir.

## Həmçinin bax
* Akpatok adası

## İstinadlar

## Mənbə
* Kanada atlası, təbiət mənzərələri 
* Parri arxipelaqı
Mirzəzadə

**Mirzəzadə** — soyad.

* Aydın Mirzəzadə — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II, III və IV çağırış deputatı;
* Böyükağa Mirzəzadə — Azərbaycanın xalq rəssamı
* Böyükkişi Mirzəzadə — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (07.04.2011)
* Hadi Mirzəzadə — Azərbaycan alimi, filologiya elmləri doktoru (1960), professor (1961).
* Xəyyam Mirzəzadə — Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi (1972).
* Qafur Rəşad Mirzəzadə — pedaqoq, coğrafiyaçı, publisist
* Pərvin Mirzəzadə — Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfi
* Sirus Mirzəzadə — Azərbaycan rəssamı

## Həmçinin bax
* Mirzə
* Mirzə (ad)
* Mirzəyev
* Mirzəli
Alert

**Alert** ( [ə'lɜːt]) — Şimal qütbünə ən yaxın yaşayış məntəqəsi olaraq mülki əhalinin yaşadığı qəsəbə. 1950-ci ildə salınmışdır. 2005-ci il məlumatına görə qəsəbədə daimi 5 nəfər mülki əhali, 70 nəfər hərbçi, hərbi bazada xidmət edənlər, meteostansiya əməkdaşları yaşayırdı. 2011-ci il məlumatına görə isə qəsəbədə mülki əhali qalmasada, hərbi və elmi əməkdaşlar ilboyu yaşayır. Qəsəbədə Alert hava limanı fəaliyyət göstərir

Alert Elsmir (ada)sında Kanadanın Nunavut vilayəti Kikiktaaluk rayonu ərazisində yerləşir. Şimal Qütbündən 817 məsafədə yerləşir.

Kanadanın nəhəng şəhəri olan Edmontondan 3578 kilometr, Norveçin paytaxtı Oslodan 3192&nbsp;km, Murmanskdan  2574&nbsp;km, Norilskdən  3059&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## İqlimi
İqlimi arktikdir və əsasən sərtdir. Ancaq iyul və avqust orta aylıq temperatur müsbət olur. Qış demək olar ki, il boyu davam edir. Ən soyuq ay fevraldır minimum temperatur -50°S, orta -33,4°S təşkil edir. İyulda isə mansimum temperatur 20°S təşkil edir. Qəsəbə 48 m dəniz səviyyəsindən yüksəkdə yerləşir. Linkoln dənizinə çıxışı vardır (dəniz buzlaqlarına).

## İstinadlar

## Mənbə
* Nunavut ərazisində yerləşən Alert
* Canada National Defence page on CFS Alert 
* Climate information
* The Canadian Encyclopedia: Alert, Nunavut 
* Current weather conditions (Weatheroffice.ec.gc.ca) 
* Personal visit to CFS Alert
Oğurbəyli

**Oğurbəyli** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 3 km şimal-qərbdə, Gərni çayından ayrılan arxın kənarında yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Uğurbəyli, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Oğuzbəyli formasında qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində də kəndin adı Oğurbəyli kimi göstərilir.

## Toponim
Toponim oğuz türk tayfasının adını əks etdirən oğur və bəyli sözlərindən əmələ gəlmişdir. Toponim əvvəlindəki oğur sözü oğuz etnonimini əks etdirir. "Oğuz və oğuz sözləri eyni mənalıdır. Oğuzların qardaşı olan oğurlar onlardan miladdan öncəki zamanlarda ayrılmışdılar. Qərbə doğru yayılanların dilində "z" hərfinin yerini zamanla "r" hərfi almışdır. Onun üçün Qərb türklərinə (Oğuzlara) "r"-lı danışanlar", Şərq oğuzlarına isə "z"-lı danışanlar" deyilmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. "Oğur (oğuz) bəylərinin yaşadığı yer" mənasını bildirir. Erm. SSR AS RH-nin 20. VIII. 1945-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Berkanuş qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Buranın qədim sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Ermənilər kəndə 1829-cu ildə İranın Xoy və Salmas bölgələrindən köçürülmüşdür.
Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 87 nəfər, 1873-cü ildə 104 nəfər, 1886-cı ildə 113 nəfər, 1897-ci ildə 110 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
XIXəsrin ortalarında kənddə ermənilər də yerləşmişdir. Bundan sonra kəndin əhalisi qarışıq olmuşdur. 1886-cı ildə kəndin əhalisi azərbaycanlılardan və ermənilərdən ibarət idi. Əsli Uğurbəyli XIX əsrin ortalarında Uğurbəy adlı bir nəfərə mənsub maldar ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. XX əsrin 30-cu illərində azərbaycanlılar sıxışdırılıb çıxarılmışdır. 1945-ci ildə kənd ermənicə Berkanuş adlandırılmışdır.
1918-ci ildə azərbaycanlılar soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri öz yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 23 nəfər, 1926-cı ildə 27 nəfər, 1931-ci ildə 26 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
Kənddə azərbaycanlıların yaşaması Z. Qorqodyanın "1831–1931-ci illərdə sovet Ermənistanın əhalisi" kitabında aydınca göstərilsə də, "Ermənistan və ətraf vilayətlərin toponimlər lüğəti"ndə azərbaycanlılar ermənilərin tərkibində verilir və guya burada yalnız ermənilər yaşamışdır.
SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1948–1949-cu illərdə azərbaycanlılar Azərbaycana köçürülür. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Toxanşalı

**Masis** və ya **Toxanşalı** — Ermənistanda kənd.

İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, ardınca Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 8&nbsp;km məsafədə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Toğanşahlı, erməni mənbələrində Toxanşahlı formalarında qeyd edilmişdir. Toponim türk dilində «böyük arx», «dəhnə, bənd» mənasında işlənən toqan sözü ilə şahılı (**> şahlı**) etnonimi əsasında əimələ gəlmişdir. Etnotponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR AS RH-nin 20. VIII. 1945-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Masis
qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar