open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gekko gecko

**Gekko gecko** (*Tokay gekkonu*) — "Gekko" cinsinə aid olan gecə həyat tərzi keçirən ağac gekkonu. Bu növ Asiyaya və bəzi Sakit okean adalarına endemikdir.

## Etimologiya

"Tokay" sözü bu növün erkək fərdlərinin çıxardığı səsin onomatopeyasıdır. Ümumi və elmi adlar, həmçinin Gekkonidae fəsilə adı və "gecko" ümumi termini də bu növdən gəlir. Bu termin Yava dilindəki "ge'kok" sözündən yaranıb və Malay dilindəki "tokek" sözünə uyğundur.

## Yarımnövlər

Hal-hazırda iki yarımnöv tanınır:
*"*G. g. gecko*" (Linney, 1758); Şimal-şərqi Hindistandan Şərqi İndoneziyaya qədər tropik Asiyada yayılmışdır.
*"*G. g. azhari*" (Mertens, 1955); Yalnız Banqladeşdə tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Tokay Gecko  – Reptile Parkreptilepark.com.au.
*Tokay Gecko – EcologyAsia.
*Tokay Gecko Care. TokayGecko.org
*The sound of a Balinese geko in Sanur. Recorded October 2004. SoundCloud.
*Nonnatives – Tokay Gecko.  Florida Fish and Wildlife Conservation Commission.
*https://reptilepark.com.au/animals/reptiles/geckos/tokay-gecko/  Australian Reptile Park.
Pseudogonatodes

**Pseudogonatodes** — "Sphaerodactylidae" fəsiləsinə aid olan və tez-tez "Cənubi Amerika caynaqlı gekkonları" kimi tanınan bir gekkon cinsi. Bu cinsdə yeddi təsvir edilmiş növ var. Əksər "sphaerodactylin"lər (Cənubi Amerika sphaerodactylidləri) kimi, "Pseudogonatodes" növləri də kiçik ölçülü gekkonlardır və ən kiçik yaşayan kərtənkələlər arasındadır. Ən geniş yayılmış və yaxşı öyrənilmiş növ olan "Pseudogonatodes guianensis", Amazon yağış meşələri boyunca tapılır.

## Növlər

Aşağıdakı növlər və yarımnövlər etibarlı sayılır:
*"*Pseudogonatodes barbouri*" (Nobl, 1921) – Barbur caynaqlı gekkonu
*"*Pseudogonatodes furvus*" (Ratven, 1915) – Kolumbiya caynaqlı gekkonu
*"*Pseudogonatodes gasconi*" (Avila-Pires & Huqmud, 2000)
*"*Pseudogonatodes guianensis*" (Parker, 1935) – Amazon cırtdan gekkonu
**"*Pseudogonatodes guianensis amazonicus*" (Vanzolini, 1967) – Amazon caynaqlı gekkonu
**"*Pseudogonatodes guianensis guianensis*" (Parker, 1935)
*"*Pseudogonatodes lunulatus*" (Ru, 1927) – Venesuela caynaqlı gekkonu
*"*Pseudogonatodes manessi*" (Avila-Pires & Huqmud, 2000)
*"*Pseudogonatodes peruvianus*" (Hyui & Dikson, 1970) – Peru caynaqlı gekkonu

Qeyd: Mötərizədə göstərilən binomial müəlliflik, növün ilk dəfə Pseudogonatodes-dən fərqli bir cinsdə təsvir edildiyini göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chondrodactylus bibronii

**Chondrodactylus bibronii** — Ümumi adı ilə "Bibron qalınbarmaq gekkonu", "Bibron qum gekkonu" və ya sadəcə "Bibron gekkonu", Gekkonidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü.

## Etimologiya

Növün xüsusi adı olan "*bibronii*", fransız herpetoloq Qabriel Bibronun şərəfinə verilmişdir. Bu ad bir neçə ümumi adda da istifadə olunur.

## Təsvir

Orta ölçülü bir gekkon olan "C. bibronii", quyruq daxil olmaqla 6-8 düym (15-20 sm) uzunluğa çata bilir. Digər gekkonlara nisbətən daha möhkəm bədən quruluşuna malikdir. Dişilər ümumiyyətlə erkəklərdən daha kiçik olur. Bədən rəngi əsasən qəhvəyidir və belində muncuq naxışlı qara eninə zolaqlar var. Erkəklərdə ağ nöqtələr olur; dişilərdə də ola bilər. Qarın hissəsi ağ və ya çox açıq qəhvəyi rəngdədir. Yeni yumurtadan çıxmış Bibron gekkonunun rəng naxışları daha bütöv və təmizdir, yetkinlərdə isə bu naxışlar daha parçalı olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gehyra mutilata

**Gehyra mutilata** — Ümumi adları ilə məlum olan "dörd dırnaqlı gekkon", "Sakit okean gekkonu", "kütbarmaq gekkon", İndoneziyada "şəkər gekkon", "həssas dərili ev gekkonu" və Filippində "butiki" adlanan, Gekkonidae fəsiləsinə aid olan kərtənkələ növü. 

## Təsvir

"G. mutilata"-nın başı enindən uzundur. Burun hissəsi göz və qulaq açıqlığı arasındakı məsafədən uzundur və təxminən orbitin diametrindən 1,3 dəfə böyükdür. Alnında orta xətt boyu bir oyuq var. Qulaq açıqlığı orta ölçüdə və yarı ovaldır. Bədən və ətraflar orta dərəcədə uzun və yastıdır. Dəri qatı arxa ətrafların arxa hissəsini əhatə edir. Barmaqlar qısadır və təməldə bir qədər pərdəlidir. Aşağı lamellər bucaqlıdır və orta xətt boyu bir oyuqla ayrılır. Bədənin üst səthi və boğaz kiçik qranul şəkilli pullarla örtülüdür, bunlar ən böyük və düz olaraq bel hissəsində yerləşir. Qarın pulları orta ölçüdədir. Rostral dördbucaqlıdır, dərinliyindən daha genişdir və yuxarıda orta yarıq var. Burun dəliyi rostral, birinci labial və üç nazal arasında yerləşir, üst nazal ən böyükdür və ümumiyyətlə qonşu nazal ilə təmasdadır. 8 və ya 9 üst labial və 6 və ya 7 aşağı labial var. Mental orta ölçüdə və beşbucaqlıdır. 3 cüt çənə qalxanı var. Ən daxili cüt çox böyük və uzundur. Ən xarici cüt kiçikdir və tez-tez kiçik pullara bölünür. Femoral porlar ikiqat əyri xəttdə yerləşir, ortada bucaqlıdır, hər tərəfdə 14-dən 19-a qədər olur. Quyruq yastıdır, adətən kənarları iti və xırda dişli olur. Quyruğun üst səthi çox kiçik düz pullarla örtülüdür. Alt səthində isə ümumiyyətlə enli transvers pulların orta seriyası var. "G. mutilata" üstdən boz və ya qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir, bəzən tünd rəngli nöqtələr və ya ləkələrlə örtülü ola bilər. Alt səthləri isə ağ rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Verilənlərin toplanması

**Verilənlərin toplanması**, **verilənlərin yığılması**, **məlumatların toplanması**, **məlumatların yığılması**, **dataların yığılması** və ya **dataların toplanması** — müəyyən edilmiş dəyişənlər üzrə sistemli şəkildə məlumatların toplanması və ölçülməsi prosesi. Bu proses vasitəsilə müvafiq suallar cavablandırılır və nəticələr qiymətləndirilə bilir. Tədqiqatların məlumat toplama komponenti fizika və sosial elmlər, humanitar elmlər və müəssisə də daxil olmaqla bütün elmi sahələr üçün ümumidir. Toplanan məlumatlar əsas məqamların müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Metodlar fənnlərə görə dəyişsə də, düzgün və dürüst məlumat toplanmasına verilən əhəmiyyət dəyişməz qalır. Bütün məlumat toplama fəaliyyətlərinin məqsədi keyfiyyətli sübutlar əldə etmək, onları daha sonra ətraflı məlumat təhlilinə çevirmək və ortaya qoyulan suallara inandırıcı və etibarlı cavab təmin etməkdir.

## Əhəmiyyəti

İstər tədqiqat sahəsi, istərsə də məlumatların təsviri üçün istifadə olunan metod (rəqəmsal və ya keyfiyyət) hansı olursa-olsun, düzgün məlumat toplama tədqiqatın bütövlüyünü mühafizə etmək üçün zəruridir. Həm uyğun məlumat toplama vasitələrinin seçilməsi (mövcud, dəyişdirilmiş və ya yeni hazırlanmış), həm də onların düzgün tətbiqi üçün açıq şəkildə müəyyən edilmiş təlimatlar səhvlərin yaranma ehtimalını azaldır. Toplanan məlumatların həm müəyyənləşdirilmiş, həm də düzgün olmasını və nəticələrdə əsaslandırıla biləcək arqumentlərə söykənən sonrakı qərarların etibarlı olmasını təmin etmək üçün rəsmi məlumat toplama prosesi tələb olunur. Bu proses həm ölçülə bilən bir baza, həm də bəzi hallarda inkişaf etdiriləcək istiqamətlərlə bağlı məqsədləri təmin edir.

## Növləri

Adətən üç əsas məlumat toplama növü mövcuddur:

#Rəy sorğusu: Əvvəlcədən müəyyən edilmiş sualları təqdim edən standart kağız-qələm və ya telefon sorğu vərəqləri.
#Müsahibə: Bir icmadadakı mühüm şəxslər və ya liderlərlə aparılan, strukturlu və ya struktursuz formada təşkil olunan fərdi yönləndirilmiş söhbətlər.
#Fokus qrupları: Kiçik qruplarda oxşar şəxslərlə keçirilən, standart sualları, əlavə izləyici sualları və iştirakçıları daha yaxşı başa düşmək üçün ortaya çıxan digər mövzuları tədqiq edən strukturlu müsahibələr.

Yanlış məlumat toplamanın nəticələri aşağıdakılar ola bilər:
*Tədqiqat suallarına düzgün cavab vermədə çatışmazlıq;
*Tədqiqatın təkrar edilməsi və nəticələrin təsdiqlənməsində yetersizlik.

## Səhv məlumatların təsiri

Dəyişdirilmiş və ya səhv nəticələr resursların israfına səbəb olur, digər tədqiqatçıları isə məhsuldar olmayan tədqiqat yollarını izləməyə vadar edərək onları çaşdıra bilər. Bu hal ictimai siyasət ilə əlaqədar olan qərarların güzəştə gedilməsinə və təhlükə altına düşməsinə gətirib çıxarır.

Səhv məlumat toplanmasından irəli gələn təsirin dərəcəsi fənnə və tədqiqatın xarakterinə görə fərqlənsə də, bu cür tədqiqat nəticələrinin ictimai siyasət ilə bağlı təkliflərin dəstəklənməsi üçün istifadə olunması qeyri-mütənasib zərərlərə səbəb ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*All about data collection – TechTarget.com
Təchizatçı riskinin menecmenti

**Təchizatçı riskinin menecmenti** () — təşkilatın təchizat zəncirində fəaliyyət göstərən podratçı və ya təchizatçılarla bağlı potensial risklərin müəyyən edilməsi, qiymətləndirilməsi və azaldılması proses. Bu yanaşma müəssisənin davamlı fəaliyyətini, maliyyə sabitliyini və məhsul-xidmət keyfiyyətini qorumaq məqsədi daşıyır. Təchizatçı riskinin menecmenti satınalma və təchizat proseslərində yaranan müxtəlif təhlükələri idarə etməyə yönəlir. Bu təhlükələrə maliyyə sabitliyi, hüquqi uyğunluq, keyfiyyət standartlarının pozulması, logistika gecikmələri və geosiyasi amillər daxildir. Şirkətlər riskləri proaktiv şəkildə izləmək, ehtiyat planları hazırlamaq və təchizatçıları mütəmadi olaraq audit etmək yolu ilə bu riskləri minimuma endirirlər.

Qlobal ticarətin artması və təchizat zəncirlərinin mürəkkəbləşməsi səbəbindən təchizatçı riskinin menecmenti korporativ strategiyanın vacib hissəsinə çevrilmişdir. Effektiv idarəetmə şirkətin maliyyə dayanıqlığını, istehsalın fasiləsizliyini və müştəri etimadını təmin edir.

## Risk növləri
Təchizatçı risklərinin əsas kateqoriyaları bir neçə istiqaməti əhatə edir. Maliyyə riski təchizatçının iflas etməsi və ya ödəniş qabiliyyətini itirməsi ilə bağlıdır. Keyfiyyət riski məhsul və ya xidmətin tələb olunan standartlara uyğun olmaması nəticəsində yaranır. Əməliyyat riski istehsal prosesinin və ya çatdırılmanın dayandırılması və gecikməsi kimi halları əhatə edir. Hüquqi və tənzimləyici risk təchizatçının müvafiq qanunvericilik və normativ tələblərə riayət etməməsindən qaynaqlanır. Reputasiya riski isə etik və ekoloji normaların pozulması nəticəsində şirkətin ictimai imicinə zərər gəlməsi ilə əlaqədardır.

## Metodlar və yanaşmalar
Bu riskləri minimuma endirmək üçün müxtəlif idarəetmə üsullarından istifadə olunur. Təchizatçıların ilkin və dövri auditlərinin aparılması onların maliyyə və əməliyyat dayanıqlığını qiymətləndirməyə imkan verir. Risklərin qiymətləndirilməsi üçün bal sistemi və ya matris yanaşması tətbiq olunur. Müqavilələrdə risklərin bölüşdürülməsi və sığorta mexanizmlərinin istifadəsi şirkəti mümkün itkilərdən qoruyur. Alternativ təchizatçılarla ehtiyat müqavilələrin bağlanması fövqəladə vəziyyətlərdə fasiləsizliyi təmin edir. Davamlı monitorinq və erkən xəbərdarlıq sistemləri isə potensial təhlükələri vaxtında aşkar etməyə kömək edir.

## Həmçinin bax
* Risk menecmenti
* Təchizat zənciri menecmenti
* Keyfiyyət menecmenti

## İstinadlar
SIPOC

Prosesin təkmilləşdirilməsində **SIPOC** və ya təchizatçılar, girişlər, proses, çıxışlar və müştərilər (, bəzən tərs qaydada: COPIS) — bir və ya bir neçə biznes prosesinin giriş və çıxışlarını cədvəl şəklində ümumiləşdirən alətdir, təhlildə istifadə olunan cədvəldə hər bir söz sütunu təşkil edir.

Ən azı 1980-ci illərin sonlarında ümumi keyfiyyətin idarə edilməsi proqramları kimi istifadə olunurdu və bu gün də Altı Siqma, istehsal və biznes prosesinin idarə edilməsində istifadə olunmağa davam edir.

Müştərinin ehtiyaclarını hər şeydən üstün tutmağı vurğulamaq üçün alət bəzən COPIS adlanır və proses məlumatı müştəridən başlayaraq tədarükçünün yuxarı hissəsində əks ardıcıllıqla doldurulur.

## Nümunə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* SIPOC Methodology
Çoban Mustafa Paşa Külliyəsi

**Çoban Mustafa Paşa Külliyəsi**
Çoban Mustafa Paşa Külliyəsi 16-cı əsrdə Kocaelinin Gəbzə ilçə mərkəzində, Bağdat prospekti, Şeftali küçəsində yerləşən Memar Sinan tərəfindən tikildiyi dəqiq bilinməyən bir Osmanlı kompleksidir.

## Tarixi
Kompleks Yavuz Sultan Səlimin qızı, I Süleymanın bacısı Hafsa Sultanla evli olan Çoban Mustafa Paşa tərəfindən tikdirilmişdir.
Məscid, türbə, mədrəsə, təkkə, kitabxana, imarətxana, xəstəxana, paşa otaqları, karvansaray və bazar daxilində hamamdan ibarət kompleks Anadoludan keçən karvanlar, zəvvarlar və şərqə gedən ordular tərəfindən istifadə edilməsi üçün böyük bir ərazidə inşa edilmişdir.
2012-ci ildə başlanan bərpa işlərinin başa çatması ilə məscid 2015-ci il yanvarın 2-də yenidən ibadət üçün açıldı.

## Gəbzədə Çoban Mustafa Paşa Külliyəsi tablosu
— Osman Hamdi Bəyin bir tablosudur.
Əsərin dəqiq yaranma tarixi məlum deyil, lakin onun 1880-ci illərdə yaradıldığı güman edilir.
Kompleks daxilində məscidin günbəzləri və minarələri görünür. Kompleksə məscidlə yanaşı, imarətxana və mədrəsə də daxildir.
Osman Hamdi bəyin Gəbzə ilə marağının atasının Əskihisardakı malikanəsindən qaynaqlandığı bildirilir.

## İstinadlar
Haliç

**Haliç**— (Qızıl Buynuz kimi də tanınır) İstanbulun Avropa tərəfini tutan Çatalca yarımadasının cənub-şərq ucunda, İstanbul (Tarixi Yarımada) ilə Beyoğlu yaylalarını bir-birindən ayıran, Boğazın girişində yerləşən dəniz girişidir.
Yunan əfsanəsinə görə, meqarılılar padşahları Bizantın anası Keroessa üçün onu Qızıl Buynuz adlandırmışdılar.

## Tarix
Bizans dövründə müstəmləkəçilik burada başlamışdı.
Bu, həm də Bizans imperiyasının dəniz mərkəzi idi.
Sahil boyu uzanan divarlar şəhəri dəniz hücumundan qorumaq üçün tikilmişdir.
İstənilməyən gəmilərin Haliçə girişini məhdudlaşdırmaq üçün, mənbələrdə ilk dəfə 717-ci ildə Konstantinopolun mühasirəsi zamanı çəkilən, köhnə Qalata qülləsinin şimal-şərq ucuna qədər şəhər boyu geniş bir zəncir uzanırdı.
Bu qüllə 1204-cü ildə Dördüncü Səlib yürüşü zamanı Latın xaçlıları tərəfindən geniş şəkildə dağıdıldı.
Lakin genuyalılar onun yanında yeni bir qüllə tikdirdilər.
Bu məşhur Qalata qülləsi 1348-ci ildə *Christea Turris* (Məsihin qülləsi) adlandırılır.

Haliçi bağlayan zəncirin hiylə ilə qırıla və ya məğlub edilə biləcəyi üç diqqətəlayiq hal yaşanıb.
10-cu əsrdə vikinqlər uzun gəmilərini boğazından kənara, Qalatanın ətrafına gətirərək, sürüşmə yolundan yenidən Haliçə endirdilər.
Bizanslılar onları Yunan alovu ilə məğlub etdilər.
1204-cü ildə Dördüncü Səlib yürüşü zamanı Venesiya gəmiləri zənciri qoçla qıra bildilər. 
1453-cü ildə Osmanlı Sultan II Mehmed gəmilərini yağlı kötüklər üzərində Qalatanın içindən qarşı tərəfə keçərək Qızıl Buynuza endirdi.
Şəhərin Fateh Mehmedə təslim olmasından sonra yunanlar, gürcülər, yəhudilər, italyan tacirləri və digər qeyri-müsəlmanlar Qızıl Buynuz boyunca Fənər və Balat bölgələrində yaşamağa başladılar.
Bu gün Haliç hər iki sahil boyu uzanır.
Sahil boyu parklar var.
Gözəlliyi və tarixi ilə turistləri cəlb edir.

Osmanlı dövründə Qızıl Buynuz yəhudi, yunanlar, ermənilər və gürcülərin sıx məskunlaşdığı bir ərazi idi.
Osmanlı ziyalılarının təqib etdiyi Karyağdıbaba, Karaağaç, Sütlüce və Giresunlu Təkkəsi bu bölgədə yerləşir.
Günümüzdə Qalata körpüsü Haliç üzərindən Qalata ilə Eminönünü birləşdirir. 
Haliç üzərindəki digər iki körpü Atatürk körpüsü və Haliç körpüsüdür.

1980-ci illərə qədər Qızıl Buynuz sənaye tullantıları üçün zibillik kimi xidmət edirdi. "Haliç'i gözlerim gibi mavi yapacağım" sözü verən o vaxtkı bələdiyyə sədri Bedrettin Dalanın vəzifəsində olduğu müddətdə təmizlənməyə başlayıb. İllərlə davam edən işlərdən sonra 2000-ci illərdə daha təmiz bir hala gətirdi.
Haliçin təmizlənməsi məqsədi ilə İstanbul boğazından dəniz suyunun Kağıthane çayına fasiləsiz axmasını təmin edərək, təmiz suyun davamlı olaraq Haliçə axmasını təmin etmək üçün başlanılan layihə 2012-ci ildə tamamlandı.
## Körpülər
Qızıl Buynuz təbii limandır. Onun üzərində dörd körpü var:

* Qalata körpüsü
* Atatürk körpüsü (Unkapanı körpüsü)
* Haliç körpüsü
* Haliç Metro Körpüsü
*
## İstinadlar
Alim Bayel

**Alim Bayel** (16 yanvar 1984, Cambul vilayəti, Qazaxıstan) — qazax diplomatı, Qazaxıstanın Azərbaycanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2023-cü ildən).

## Bioqrafiyası
Alim Bayel 1984-cü ildə Qazaxstanın Taraz şəhərində anadan olub. Ankarada Orta Doğu Texniki Universitetinin Biznesin idarə edilməsi fakültəsini bitirib. Magistr dərəcəsini Corc Vaşinqton Universitetinin (ABŞ) dövlət idarəçiliyi fakültəsindən alıb. Qazaxstanın Bolaşak proqramının məzunudur. 2019-cu ildə Qazaxıstan Prezidenti Gənc Kadr Ehtiyatına daxil olub.

Alim Bayel ingilis, rus, türk və azərbaycan dillərini mükəmməl bilir, ərəbcə də danışır. O, Türk xalqları və İslam dünyası üzrə ekspertdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

## Karyerası
Müxtəlif illər ərzində Alim Bayel Qazaxıstan prezidenti Q. Tokayev və Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasında keçirilən görüşlərdə tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərib.

2012-2014-cü illərdə Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasında ekspert kimi çalışıb.

2014-2015-ci illərdə — Beynəlxalq Türk Akademiyasının Beynəlxalq Əlaqələr mərkəzinin direktoru olub.

2016-cı ildə — Qazaxıstan Dövlət İşləri Nazirliyinin Beynəlxalq Əməkdaşlıq İdarəsinin rəisi vəzifəsində işləyib.

2016-2018-ci illərdə - Qazaxıstan Respublikasının Dövlət Qulluğu İşləri və Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Agentliyinin Beynəlxalq əməkdaşlıq şöbəsinin müdiri və Strateji inkişaf şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb.

2018–2020 — Qazaxıstanın Türkiyədəki səfirliyinin siyasi məsələlər üzrə birinci katibi.

2020-ci ilin martından 2023-cü ilin aprelinə qədər – Qazaxıstanın İstanbuldakı baş konsulu işləyib.

2022-ci ildə ikinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli səfir diplomatik rütbəsi alıb.

18 aprel 2023-cü ildə Qazaxıstanın Azərbaycandakı səfiri təyin olunub. Diplomat ölkəsinin hər zaman Azərbaycanın haqq işini dəstəklədiyini bildirib: "Qazaxıstan hər zaman Azərbaycanın haqq işini dəstəkləyib və bu belə də olmalıdır". Səfir Qazaxıstanın bundan sonra da hər zaman Azərbaycanın yanında olacağını vurğulayır.

## Həmçinin bax

* Qazaxıstanın Azərbaycandakı səfirliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Embassy of the Republic of Kazakhstan in the Republic of Azerbaijan
* Embassy of the Republic of Azerbaijan in the Republic of Kazakhstan
* Профиль на сайте посольства Казахстана в Азербайджане
Mehdi Əməl

**Mehdi Əməl** () və ya əsl adı **Həsən Abdulla Həmdan** (; ) — Livanlı filosof, marksizmin qatı tərəfdarı olan siyasi aktivist. O, ərəb dünyasında marksist nəzəriyyəni inkişaf etdirən əsas intellektual fiqurlardan biri hesab edilir. Onun əsərləri əsasən kolonializm, sinfi mübarizə və ərəb cəmiyyətlərinin sosial-iqtisadi quruluşu kimi mövzulara həsr olunmuşdur.
## Həyatı
Həsən Abdulla Həmdan 1936-cı ildə Livanda anadan olmuşdur. O, Fransada təhsil alaraq fəlsəfə və sosial elmlər sahəsində ixtisaslaşmışdır. Təhsilini başa vurduqdan sonra Livana qayıdaraq akademik və siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Amelin əsas nəzəriyyələri Marksizm–leninizm düşüncəsinə əsaslanır. O, ərəb cəmiyyətlərinin sinfi strukturunu analiz edərək, yerli burjuaziya və imperialist təsirlərin bölgədəki sosialist inkişafa mane olduğunu irəli sürmüşdür.

O, marksist nəzəriyyəni ərəb reallığına uyğun şəkildə inkişaf etdirməyə çalışmış və Qərb marksizminin ərəb kontekstinə tam uyğun gəlmədiyini vurğulamışdır. Onun əsərləri arasında "Fikrin Fəlsəfi Problemləri" və "Ərəb Cəmiyyətində Sinfi Struktur" kimi vacib işlər yer alır.

Mehdi Əməl Livan kommunist partiyasının fəal üzvlərindən biri olmuşdur. Onun marksist baxışları və imperializmə qarşı sərt tənqidləri siyasi dairələrdə ciddi mübahisələrə səbəb olmuşdur. 1987-ci ildə o, sui-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür. Ölümü ərəb dünyasında marksist və solçu hərəkatlar üçün böyük itki kimi qəbul olunmuşdur. O, intellektual mirası və siyasi mübarizəsi ilə ərəb solçularının ideoloji əsaslarını formalaşdıran əsas fiqurlardan biri kimi yadda qalmışdır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hassan Hamdan «Mahdi `Amel»: A Profile from the Archives
* Mahdi Amel’s revival manifests ache for local revolutionaries
Nothoprocta perdicaria

**Nothoprocta perdicaria** — Tinamular fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Bütün tinamular "Tinamidae" fəsiləsinə aiddir. Daha geniş mənada onlar, qığırdaq olmayan sternum sümüyünə malik olan ratitlər qrupuna daxildir. Bu qrupa Cənubi Amerikanın nandusu (Rhea), kazuar (Casuarius), emu (Dromaius), dəvəquşu (Struthio) və kivilər (Apterygiformes dəstəsi) daxildir. Bununla belə, digər ratitlərdən fərqli olaraq, tinamular uça bilir, baxmayaraq ki, uzun müddət və ya çox effektiv şəkildə deyil. Bütün mövcud ratit növləri qədim uçan quşlardan təkamül edib və tinamular bu növlərə ən yaxın yaşayan əlaqəni təmsil edir. Bundan əlavə, tinamular Yeni Zelandiyanın nəsli kəsilmiş nəhəng moa (Dinornis) ilə yaxından əlaqəlidir.

Yarımnövləri:
* "N. p. perdicaria" (nominate yarımnöv) – Çilinin şimal-mərkəzi bölgələrindəki yarımsəhra çöllərində yayılıb: Atakama, Koquimbo, Valparaiso, Santyaqo, O'Higgins, Maule və Nuble bölgələri.
* "N. p. sanborni" – Çilinin cənub-mərkəzi bölgələrində yayılıb: Maule, Nuble, Bio-bio, Araukania bölgələri, şimali Los Laqos bölgəsi və bitişik Argentinanın əraziləri.

Nothoprocta perdicaria 400–2000 m yüksəklikdəki dağlıq kolluqlarda yaşayır. Bu növ Çilinin bütün ərazilərində yayılmışdır. Həmçinin, quru dağ meşələrində, məsələn, "Acacia caven", "Porlieria chilensis" və nəsli kəsilmək təhlükəsində olan "Jubaea chilensis" kimi ağaclarla birgə rast gəlinir. Bu növ Pasxa adasına da introduksiya edilmişdir.

Nothoprocta perdicaria təxminən 29 sm uzunluğundadır. Demək olar ki, quyruqsuzdur və qısa, möhkəm bədən quruluşuna malikdir. Dimdiyi əyilmişdir və Kaliforniya bildirçininin dimdiyinə bənzəyir. Ayaqları qalın, qısa, açıq sarımtıl rəngdədir. Adətən dik gəzir və "qısa quyruğu və quyruq örtükləri ayaqlarının arxasından sallanır". Üst bədənində zolaqlı naxış var, lakin detalları daha mürəkkəbdir. Üzü açıq sarımtıl rəngdədir, tünd rəngli və aşağıya doğru uzanan göz xətti və yanağında kiçik bir zolaq var. Başının üst hissəsi daha açıq rəngdədir. Boynu qəhvəyi rəngdədir və aşağı boynunda tünd ləkələr var. Sinəsinin yan tərəflərində mürəkkəb naxışlar var, sinəsi boz rəngdədir. 

Dişi fərdlər 10–12 parlaq yumurta qoyur. Erkək fərd yumurtaları qoruyur və balaları böyüdür. Yumurtalar tərk edildikdə lələklərlə örtülür. İnkubasiya müddəti təxminən 21 gündür. Balalar açıq sarımtıl rəngdədir və tünd zolaqlarla örtülüdür. Yumurtadan çıxdıqdan qısa müddət sonra qaçmağa və yarım böyüdükdə uçmağa başlayır. Daha sonra həyatlarında mavi və ya boz ləkələr görünə bilər.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Nothoprocta perdicarianı "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. Növün yayılma sahəsi 120.000 km² (46.000 kv mil) təşkil edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
*Hogan, Michael C.(2008) ''Chilean Wine Palm: Jubaea chilensis'', GlobalTwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg
* 
*Jaramillo, Alvaro. *Birds of Chile.* Princeton: Princeton University Press (2003). 

## Xarici keçidlər

* Chilean Tinamou videos, photos and sounds on the Internet Bird Collection
Psophodes occidentalis

**Psophodes occidentalis** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Bu növ yalnız Avstraliyada rast gəlinir. Psophodes occidentalis və Psophodes cristatus bir zamanlar eyni növ hesab olunurdu, lakin 1973-cü ildə onların çağırışları arasında əhəmiyyətli fərqlər olduğu üçün ayrı növlər kimi təsnif edildi. Bu quşun səsi 4–6 enən notdan ibarətdir və yüksək zınqıltıya bənzəyir. Son not vurğulanır və "did-you-get-drunk" (sərxoş oldunmu?) və ya "sweet-kitty-Lintorf" (şirin pişik Lintorf) kimi şərh olunur. Dişi və erkək fərdlərin eyni səsi çıxardığı ilə bağlı heç bir sənədli məlumat yoxdur.

Psophodes occidentalis tək növdür.

Erkək Psophodes occidentalis 38–45 qram, dişi isə 30–36 qram ağırlığındadır. Sinəsi irəli əyilmişdir və bütün üst bədəni tünd boz-qəhvəyi rəngdədir, qanadları daha tünd rəngdədir. Quyruğu da tünd boz-qəhvəyi rəngdədir, lakin quyruq ucunda qara ləkə var. Quyruqda ağ uclu mərkəzi cüt lələklər var. Çənə, boğaz və qarın hissəsi boz-ağ rəngdədir, qarın və sinə yanları isə boz-qəhvəyi rəngdədir ("üst hissələrlə zəif ziddiyyət təşkil edir"). Quyruqaltı örtükləri qəhvəyi, gözləri tünd qəhvəyi, dimdiyi qara, ayaqları isə tünd boz rəngdədir. Dişi və erkək fərdlər görünüş etibarilə eynidir. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin rəngləri bir qədər açıqdır, "lələkləri daha tüklü, ikinci dərəcəli lələkləri və qanad örtükləri açıq darçın rəngli kənarlara malikdir, dimdiyi açıq rəngdədir, yarımcavan fərdlər də yetkinlərə bənzəyir, lakin dimdiyi qəhvəyi rəngdədir, ikinci dərəcəli lələklərin və qanad örtüklərinin kənarları daha açıq rəngdədir".

Psophodes occidentalis Avstraliyanın qərb və şimal hissələrində, Kvinslendin qərb tərəfindən Avstraliyanın şimal-qərb və cənubuna qədər yayılmışdır. Bu quşun miqrasiya etdiyi qeydə alınmayıb və əsasən quru ərazilərdə qalaraq yerli regionlarda hərəkət edir.

Psophodes occidentalisin qidalanması ilə bağlı yalnız həşəratlar və yerdən topladığı toxumlarla qidalandığı qeyd edilmişdir.

## Qorunma statusu
Psophodes occidentalis "Zəif" kimi qiymətləndirilmir, çünki yayılma sahəsi çox genişdir və populyasiya azalmasına baxmayaraq, bu azalma sürəti təhlükə altında olmaq üçün kifayət deyil. Yaşadığı mühit dəyişsə də, bu dəyişikliklər növü zəif vəziyyətə salmaq üçün kifayət qədər ciddi deyil. Populyasiyanın dəqiq ölçüsü məlum olmasa da, kifayət qədər böyükdür və nəslinin kəsilməsi ilə bağlı narahatlıq yaranmır. Əsasən, növün yayılma sahəsi, populyasiya azalması və ölçüsü təhlükəli və ya zəif kimi qiymətləndirilmək üçün kifayət qədər ekstremal deyil. Bu səbəbdən Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Psophodes occidentalisi "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tachycineta leucopyga

**Tachycineta leucopyga** — Qaranquşlar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Bu qaranquş qrupu üçün yeni "Tachycineta" cinsi 1850-ci ildə alman ornitoloq Jan Kabanis tərəfindən yaradılmışdır. Cinsin adı qədim yunan dilində "tez hərəkət edən" mənasını verən "takhukinetos" sözündən gəlir. Növün adı olan "leucopyga" isə ağ bel hissəsinə istinad edir. Bu növ T. leucorrhoa ilə birlikdə supernöv əmələ gətirir. Tachycineta leucopyga tək növdür.

Tachycineta leucopyga təxminən 13 sm uzunluğunda və 15–20 qram ağırlığındadır. Üst hissələri parlaq mavi-qara, alt hissələri isə ağ rəngdədir. Belində ağ ləkə var. Qanadları və quyruğu qara rəngdədir, ikinci dərəcəli və üçüncü dərəcəli lələklərinin ucları ağdır. Qanadaltı örtükləri və köməkçi lələkləri boz rəngdədir. Dimdiyi və ayaqları qara rəngdədir. Erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir, cavan fərdlər isə daha solğun və qəhvəyi rəngdədir. 

Bu növ ağbel qaranquşuna bənzəyir, lakin onun ağ alın ləkəsi yoxdur və üst hissələri daha mavi rəngdədir. Bundan əlavə, bu iki növün çoxalma əraziləri demək olar ki, üst-üstə düşmür.

Bu növ həm təbii, həm də süni oyuqlarda, adətən su yaxınlığında yuva qurur. Adətən tək-tək yuva qursa da, yuva yerləri yaxın olduqda gevşək qruplar halında da yuva qura bilər. Yuvalar palçıq və ya quru otlardan hazırlanır və lələklərlə döşənir.

Bu quşlar həşəratlarla qidalanır, əsasən uçan həşəratları ovlayır. Adətən tək-tək və ya kiçik qruplar halında yem axtarır. Yem axtararkən uçuş yolları aşağı və düz xətt şəklindədir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Tachycineta leucopyganı "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. Bunun səbəbi növün təxminən 2.180.000 km² (840.000 kv mil) yayılma sahəsinə malik olması, populyasiyanın artması və populyasiya ölçüsünün təhlükə altında olmaq üçün kifayət qədər kiçik olmamasıdır.
## Qalereya

Tachycineta_leucopyga-perched.jpg|Ağ Tachycineta leucopyga
Tachycineta_leucopyga-rump.jpg|Ağ-qara Tachycineta leucopyga


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Patagioenas araucana

**Patagioenas araucana** — Göyərçinlər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Patagioenas araucana tək növdür. O, "Patagioenas caribaea" (üzükquyruq göyərçin) və "P. fasciata" (zolaqlıquyruq göyərçin) ilə birlikdə supernöv əmələ gətirə bilər.

Patagioenas araucana 35–37 sm uzunluğunda və 220–340 qram ağırlığındadır. Yetkin erkək fərdlər əsasən qırmızımtıl-bənövşəyi rəngdədir. Ensəsi parlaq yaşıl rəngdədir və üst hissəsində dar ağ zolaq var. Belin alt hissəsi, bel və quyruq boz rəngdədir, quyruğun ortasında geniş qara zolaq var. Qanadlar boz və ya qara rəngdədir. Narıncı gözlər dar çəhrayı və ya sarı halqayla əhatə olunub və ətrafı çılpaq bənövşəyi dəridir. Yetkin dişilər erkəklərdən daha solğun və qəhvəyi rəngdədir, cavan fərdlər isə ümumilikdə boz rəng çalarlarına malikdir.

Patagioenas araucana Çilinin cənub yarısı ilə bitişik Argentinanın ərazilərində rast gəlinir. Yayılma ərazisinin böyük hissəsində cənub mülayim meşələrdə yaşayır, xüsusilə "Araucaria" və "Nothofagus" ağaclarının üstünlük təşkil etdiyi meşələri üstün tutur. Şimal hissəsində daha quru meşələrdə rast gəlinir və meşələr yaxınlığındakı açıq ərazilərdə də yem axtarır.

Patagioenas araucana əsasən ağaclarda meyvə ilə qidalanır, lakin açıq ərazilərdə də toxumlarla qidalandığı müşahidə edilib.

Patagioenas araucananın çoxalma mövsümü dekabrdan marta qədər, bəlkə də maya qədər davam edir. Kolonial çoxalma qrupudur. Bir neçə yüz cüt meşənin daxilində, tez-tez bambuk kolluqlarında yuva qurur. Yuva zəif hazırlanmış budaqlardan ibarət platformadır və içərisində tək bir yumurta görünür.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Patagioenas araucananı "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. Bununla belə, "qədim meşələrin qırılması problem yaradır, çünki bu, yaşayış mühitinin parçalanmasına və azalmasına səbəb olur".
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mimus thenca

**Mimus thenca** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Mimus thenca tək növdür. Mimus thenca 28–29 sm uzunluğunda və 66 qram ağırlığındadır. Erkək fərdlər dişilərdən bir qədər böyükdür. Yetkin fərdlərin geniş ağmtıl göz üstü zolağı var. Baş, boyun və bel hissələri qəhvəyi-boz rəngdədir və tünd zolaqlarla örtülüdür, bel hissəsi isə daha qəhvəyidir. Qanadlar və quyruq qara rəngdədir. Qanadlar qatlandıqda iki dar zolaq görünür. Quyruğun ən kənar lələkləri ağ kənarlıdır və digər lələklərin çoxu ağ uclara malikdir. Boğaz ağmtıl, sinə qəhvəyi-boz, qarın kirli ağ və yan tərəflər qəhvəyi rəngdədir, qara zolaqlarla örtülüdür. Cavan fərdlər oxşar görünüşə malikdir, lakin alt hissələri daha qəhvəyi və daha çox zolaqlıdır.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Mimus thenca Çilinin Atakama bölgəsindəki Kopiyapo əyalətindən cənuba, Los Laqos, Puerto Montt və Çiloe adasına qədər yayılıb. Kiçik bir populyasiya Argentinanın Neyken əyalətində də mövcuddur. Mimus thenca müxtəlif biomlarda yaşayır, əsasən kolluqlar, kollar və ya seyrək ağaclı əraziləri üstün tutur. Bunlara sukkulent sahil kolluqları, daxili savanna kolluqları və həmişəyaşıl Çili matorralı daxildir. Həmçinin, "Bosque de Fray Jorge" Milli Parkı kimi aşağı meşəlik ərazilərin kənarlarında və pozulmuş yaşayış mühitlərində rast gəlinir, lakin şəhər ərazilərində nadir hallarda müşahidə olunur. Cənubda "Nothofagus" və "Cryptocarya" meşələrindən, mərkəzi Çilidə isə introduksiya edilmiş şam ağacları plantasiyalarından uzaq durur. Dəniz səviyyəsindən 2200 m yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir.

Mimus thenca əsasən yerdə yem axtarır, yarpaq töküntülərini təpərək, yıxılmış budaqların altını və bitki gövdələri ətrafını qazır. Həmçinin, yer səviyyəsindən 3 m yüksəklikdəki bitkilərdə də ovlayır. Omnivordur; həşəratlar, yabanı və mədəni meyvələr, nektar və kiçik kərtənkələlərlə qidalandığı qeyd edilib.

Mimus thenca əsasən oktyabr və noyabr aylarında yuva qurur. Ərazi müdafiəçisidir, bütün il boyu ərazisini qoruyur. Yuva quru budaqlardan hazırlanmış bir fincan şəklindədir, mamır və ya yunla döşənir və kaktuslar və tikanlı kollar kimi aşağı bitkilərdə yerləşir. Yuva 2–4 yumurta ilə dolu olur. Yuva tez-tez "Molothrus bonariensis" (parıltılı inəkquşu) tərəfindən parazitləşdirilir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Mimus thencanı "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. Yayılma sahəsi bir qədər məhdud olsa da, bu ərazidə geniş yayılmışdır və populyasiyasına qarşı heç bir təhlükə müəyyən edilməyib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Chilean Mockingbird Mimus thenca at iNaturalist
Colaptes pitius

**Colaptes pitius** — Ağacdələnlər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat

Colaptes pitius ilk dəfə "Picus Pitius" kimi təsvir edilmişdir. Bir müddət "Pituipicus" adlı tək növ cinsinə aid edilmiş, daha sonra isə "Colaptes" cinsinə daxil edilmişdir. Colaptes pitius və Colaptes rupicola qardaş növlərdir. Colaptes pitius tək növdür. 

Colaptes pitius təxminən 30 sm uzunluğunda və 100–163 qram ağırlığındadır. Erkək və dişi fərdlərin baş lələkləri istisna olmaqla, lələkləri eynidir. Yetkin erkəklərin alnından ensəsinə qədər olan hissəsi tünd boz rəngdədir, ensə hissəsində bəzən qırmızı rəngin izləri ola bilər. Gözlərin ətrafından ensəyə qədər olan hissə açıq sarımtıl rəngdədir və yanaqlarında kiçik qara və ya qara-qırmızı ləkələr var. Çənə və boğaz hissəsi açıq sarımtıl ağ rəngdədir, aşağı boğazda qara ləkələr var. Yetkin dişilərin yanaqlarında ləkələr yoxdur və ensəsində heç vaxt qırmızı rəng olmur. Hər iki cinsin üst hissələri qara-qonur rəngdədir və dar ağ və ya açıq sarı zolaqlarla örtülüdür, bel hissəsi ağ rəngdədir, bəzən bir neçə qara ləkə ola bilər. Uçuş lələkləri tünd qəhvəyi rəngdədir və açıq rəngli şaftlara malikdir. Quyruğun üst tərəfi qara-qonur rəngdədir; mərkəzi və ən kənar lələklərdə dar ağ zolaqlar var. Quyruğun alt tərəfi sarımtıl rəngdədir və qeyri-müəyyən zolaqlara malikdir.

Colaptes pitius Çilinin mərkəzi və cənub hissələrində, Koquimbo bölgəsindən Maqallanes bölgəsinə qədər, həmçinin cənub-qərbi Argentinada, Neyken və Santa-Krus əyalətləri arasında yayılıb. Mülayim və Aralıq dənizi iqlim qurşaqlarında yaşayır. Burada meşə kənarlarını, açıq meşələri, çay kənarı meşələrini, ağac plantasiyalarını və kolluqları üstün tutur. Əsasən 600–1000 m yüksəklikdə rast gəlinir, qışda isə dəniz səviyyəsində də tapıla bilər.

Colaptes pitius əsasən yaşadığı ərazidə qalır, lakin bəzi hallarda köçəri ola bilər.

Colaptes pitius demək olar ki, yalnız qarışqa yetkinləri, onların sürfələri və pupaları ilə qidalanır. Adətən ailə qrupları halında yem axtarır, əsasən yerdə, lakin ağaclardan uzaq olmayaraq. Hoplayaraq, qazaraq və töküntüləri süpürərək qida axtarır. Yıxılmış ağaclar və kütükləri araşdırır, lakin çox nadir hallarda ağaclarda yem axtarır.

Colaptes pitiusun çoxalma mövsümü oktyabr və dekabr ayları arasında olduğu güman edilir. Ölü ağaclarda və ya torpaq yamaclarında yuva qazır. Yüksək dərəcədə ərazi müdafiəçisi olduğu düşünülür. Yuva 4–6 yumurta ilə dolu olur. İnkubasiya müddəti, balaların uçma vaxtı və valideyn qayğısı ilə bağlı detallar məlum deyil.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Colaptes pitiusu "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib. Geniş yayılma sahəsinə malikdir və populyasiya ölçüsü məlum olmasa da, sabit olduğu güman edilir. Hər hansı bir təhlükə müəyyən edilməyib. Bir neçə qorunan ərazidə rast gəlinir və kifayət qədər geniş yayılmış hesab olunur.

## Həmçinin bax
* Colaptes aeruginosus
* Colaptes atricollis

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Aves de Chile: Chilean flicker - Description and photos
Elaenia chilensis

**Elaenia chilensis** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
"Beynəlxalq Ornitologiya Komitəsi" (IOC) Elaenia chilensisi tək növ kimi qəbul edir. "Amerika Ornitologiya Cəmiyyəti"nin "Cənubi Amerika Təsnifat Komitəsi" (SACC), "Clements" taksonomiyası və "BirdLife International"ın "Dünya Quşlarının Təlimat Kitabı" (HBW) onu Elaenia albicepsin yarımnövü hesab edir. "SACC" isə onu ayrı bir növ kimi tanımaq üçün təklif axtarır.

Elaenia chilensis 13,5–15 sm uzunluğundadır. Kiçik və ya orta ölçülü, kiçik kəkilli bir eleniyadır. Erkək və dişi fərdlərin lələkləri eynidir. Yetkin fərdlərin başı əsasən tünd zeytun və ya zeytun-boz rəngdədir və kəklinin ortasında qismən gizlənmiş ağ zolaq var. Ağ loraları və qalın ağ göz halqası var. Üst hissələri tünd zeytun və ya zeytun-boz rəngdədir. Qanadları tünd rəngli olub, örtücü lələklərinin ucları ağ və ya ağmtıl rəngdədir və iki qanad zolağı kimi görünür. Uçuş lələklərinin kənarları dar ağ və ya sarımtıl rəngdədir, daxili cütlərinin əsası tünd rənglidir. Quyruğu tünd rəngli olub, lələklərinin kənarları dar zeytun rənglidir. Boğazı ağ-boz, sinəsi çox açıq boz, qarın və quyruqaltı lələkləri isə ağmtıldır.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Elaenia chilensis cənubi Boliviyadan cənuba doğru Çili və cənubi Argentina ilə "Tierra del Fuego"ya qədər olan ərazidə çoxalır. Qış aylarında yayılması tam olaraq öyrənilməsə də, görünür ki, çoxalma ərazisinin demək olar ki, hamısını tərk edərək şərqə, Argentina üzərindən Atlantik okeanına, şimala, And dağlarının şərqində Perudan Kolumbiyanın cənub-şərqinə qədər, həmçinin şimal-şərqə, Uruqvay, Paraqvay və Braziliyanın şimalına qədər yayılır.

Elaenia chilensisin qidası ətraflı öyrənilməsə də, həşəratlar və meyvələr daxil olduğu məlumdur. Adətən tək-tək yem axtarır. Ovunu və meyvələri oturaq halda və ya qısa müddət havada asılı qalaraq toplayır.

Elaenia chilensisin az sayda məlum olan yuvaları bitki lifləri, yarpaqlar, şibyələr, mamır və kiçik budaqlardan hazırlanmış kiçik bir fincan şəklindədir və lələklər və ya bitki tükləri ilə döşənir. Yuvalar adətən ağac və ya kolların budaq çəngəlində yerləşir. Bir yuva oyuqda tapılıb ki, bu da "Elaenia" cinsinə aid quşlar üçün yeganə belə nümunədir. Yuva 2–3 yumurta ilə dolu olur, yumurtalar krem rəngli və seyrik qırmızı ləkəlidir. İnkubasiya müddəti, balaların uçma vaxtı və valideyn qayğısı ilə bağlı detallar məlum deyil.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) HBW taksonomiyasını izləyir və buna görə də Elaenia chilensisi Elaenia albicepsdən ayrıca qiymətləndirməyib.

## Həmçinin bax
* Elaenia brachyptera
* Elaenia pelzelni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağboyun qarğa

**Ağboyun qarğa** ()&nbsp;— Qarğalar fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat

Ağboyun qarğa ABŞ ilə Meksika üçün endemikdir. 

Bu quşun bədən quruluşu adi quzğuna bənzəyir, lakin onun ölçüsü leş qarğası ilə eynidir və ya "American crow"dan (44–51 sm) bir qədər böyükdür. Lələkləri tamamilə qara rəngdədir və yaxşı işıqda zəngin bənövşəyi-mavi parıltı verir. Ağboyun qarğa ABŞ-nin Cənub-Qərb və Orta-Qərb bölgələrində, həmçinin Meksikanın şimalında, o cümlədən cənub-şərqi Arizona, cənub Nyu-Meksiko cənub-şərqi Kolorado, qərbi Kanzas, qərbi Oklahoma və cənub və qərbi Texasda yayılıb.

Bu quş əkin taxıl dənələri, həşəratlar və digər onurğasızlar, kiçik sürünənlər, leş, kaktus meyvələri, yumurta və balalar ilə qidalanır.

Yuva ya ağaclarda, ya böyük kollarda, bəzən isə köhnə binalarda qurulur. Adətən may ayında, daha quraq mühitdə balalar üçün həşərat qidasından yararlanmaq üçün 5–7 yumurta qoyulur. Həm erkək, həm də dişi fərdlər yumurtaları qoruyur, balaları qidalandırır və yuva ərazisini qoruyur. Nadir hallarda, əraziyə kənar fərdlər də ola bilər ki, onlar yırtıcılara qarşı birgə müdafiə üçün icazə verilir.

Səsi adi quzğuna bənzəyir, "pruk-pruk" səsləri və bir qədər daha yüksək tonlu qışqırıqlar çıxarır. Bütün "Corvidae" fəsiləsi növləri kimi, Ağboyun qarğa da səs təqlidi edə bilir. Lakin bu davranış əsasən əsarətdə qeydə alınıb və vəhşi təbiətdə nadir hallarda müşahidə olunur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Ağboyun qarğanı "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Roger Tory Peterson, Virginia Marie Peterson.A Field Guide to Feeder Birds: Eastern and Central North America.- Houghton Mifflin Harcourt, 2000.- Стр 88.
* Jon Dunn,Jonathan K. Alderfer.National Geographic field guide to the birds of North America .&nbsp;— National Geographic Books, 2006.&nbsp;— p.326
* Bednarz, J. C., and R. J. Raitt. The Birds of North America.&nbsp;— Philadelphia, PA., 2002
* United States National Museum.Bulletin&nbsp;— United States National Museum .&nbsp;— BiblioBazaar, LLC, 2009 .&nbsp;— p.215

## Xarici keçidlər

* Photo of Chihuahuan Raven 
* Photos and videos on Birds of the world
* Comparison of Chihuahuan and Common Raven specimens
* Patuxent Bird Identification InfoCenter species account, including :en:Breeding Bird Survey and :en:Christmas Bird Count range maps.
* Chihuahuan Raven photo gallery VIREO
Bazar kilsəsi (Visbaden)

**Bazar kilsəsi** və ya **Nassau kafedralı** () — Hessen əyalətinin paytaxtı Visbadendə yerləşən əsas Protestant kilsəsi. Şəhərin Saray Meydanında yerləşən neoqotika üslubunda inşa edilən kilsə Karl Boos tərəfindən layihələndirilmiş və 1853–1862-ci illər arasında inşa edilmişdir. O dövrdə kilsə Nassau Qraflığının ən böyük kərpic binası idi.

## Tarixi

27 iyun 1850-ci ildə Visbadenin əsas kilsəsi olan Müqəddəs Martin orta əsr kilsəsi yanğın nəticəsində məhv oldu. Hesabatlar qalan xarici divarlarının kifayət qədər dayanıqlı olmadığını göstərdikdən sonra yeni bir kilsə planlaşdırıldı. 26 yanvar 1851-ci ildə Karl Boos memar təyin edildi. Boos üç yer üçün təkliflər təqdim etdi. Yeni bina Nassau iqamətgahının və inkişaf edən kurort istiqamətinin təmsil olunma ehtiyacını əks etdirməli olduğundan, köhnə şəhərdəki keçmiş kilsə yeri rədd edildi. Beş nazir və kilsə şurası təpədəki üzümlüklərdəki yeri üstün tutdular ki, yeni kilsə uzaqdan görünsün. Nassau qrafı tikinti üçün əmlakı təmin etdi, lakin tikinti xərclərini maliyyələşdirmədi.

Karl Boos müsabiqəsiz müqaviləni aldı. 14 yanvar 1852-ci ildə ilk planları təqdim etdi, lakin 25 fevral 1852-ci ildə onları dəyişdirdi və Berlindəki Karl Fridrix Kilsəsi modelinə əsaslanan bir kərpic bina təklif etdi. Beş qülləli qeyri-adi layihəli çox materiala ehtiyac duyduğu və çox yüksək olduğu üçün tənqid edildi, lakin o, hətta əsas qüllənin hündürlüyünü təxminən 98 m-ə qədər artırdı. Təməl daşı 22 sentyabr 1853-cü ildə qoyuldu. Kilsə tamamlandıqda Nassau qraflığının ən böyük kərpic binası idi.

## Memarlığı
Transeptsiz kilsənin modeli Fridrix Kilsəsi idi. O, qraflıqda tamamilə kərpicdən tikilmiş ilk bina idi. Qərb qülləsi onu şəhərin ən hündür binası edir. Daxili hissənin uzunluğu 50 m, eni 20 m və hündürlüyü 28 m-dir və qalereyalarla əhatə olunmuşdur. Tağlı tavan ulduzlu səma kimi boyanmışdır.

## Qalereya


Marktkirche Exterior Detail.jpg|Əsas giriş portalı

Marktkirche, Wiesbaden, Nave view 20200613 2.jpg|Əsas zal

Marktkirche Interior Detail.jpg|Kilə sütunları



Wiesbaden, Marktkirche (3).JPG|Kilsə orqanı

Marktkirche_Detail.jpg

Marktkirche_Plafond.jpg


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* *Die Marktkirche Wiesbaden*, comprehensive illustrated guide, parish of the Marktkirche

## Xarici keçidlər

* 
* Marktkirche :en:Wiesbaden
Wide Awake (Mechatok albomu)

***Wide Awake*** — Almaniya musiqiçisi Mechatok-un ikinci studiya albomu. 8 avqust 2025-ci ildə "Young" tərəfindən yayımlanıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Zimmerius chicomendesi

**Zimmerius chicomendesi** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Zimmerius chicomendesi ilk dəfə 2013-cü ildə ornitoloq Bret Uitni və həmkarları tərəfindən təsvir edilmiş və "Zimmerius chicomendesi" binominal adı verilmişdir. Ümumi adı və növ adı Braziliyalı ətraf mühit fəalı Çiko Mendesin şərəfinə verilmişdir. Təsnifat sistemləri bu yeni növü 2016-cı ildən etibarən tanımağa başlamışdır. Zimmerius chicomendesi monotipik növdür. Ən yaxından "Zimmerius villarejoi" ilə əlaqəlidir.

Zimmerius chicomendesi təxminən 10 sm uzunluğundadır, erkək fərdin çəkisi 5,5 qramdır. Cinslər eyni lələk rənginə malikdir; erkəklər dişilərdən daha böyükdür. Yetkin fərdlərin baş tacı, beli və beli zeytun-yaşıl rəngdədir. Üzləri bir qədər daha açıq və yaşıl rənglidir. Qanadları tünd qara rəngdədir və zəif zeytun çalarlıdır. Qanad örtüklərinin kənarları sarı, ikinci dərəcəli və xarici əsas lələklərin kənarları isə daha incə sarı zolaqlıdır. Quyruğu tünd qara rəngdədir və zəif zeytun çalarlıdır. Boğazı açıq yaşıl, döşü yaşıl və sarı çalarlı, qarnı və quyruq altı örtükləri parlaq sarı rəngdədir. Gözləri ağ, üst çənəsi qəhvəyi-qırmızı, alt çənəsi qırmızı-çəhrayı, ayaqları və pəncələri isə qara rəngdədir.

Zimmerius chicomendesi meşəlik və kolluqlarında yaşayır, bu biom zəif, tez-tez qumlu və ya qayalıq torpaqlar və ümumiyyətlə alçaq bitki örtüyü ilə xarakterizə olunur. Təpəlik adətən 6 metrdən aşağıdır, lakin təqribən 10 metr hündürlüyündə ayrı-ayrı ağaclar var.

Məlum olduğu qədəri ilə Zimmerius chicomendesi əsasən meyvələrlə, xüsusilə "Loranthaceae" fəsiləsinə aid olan ökseotu meyvələri ilə qidalanır. Eyni cinsə aid digər növlər həşəratlarla da qidalandığı üçün, Zimmerius chicomendesinin də həşəratlarla qidalandığı güman edilir. Əsasən cütlər halında qidalandığı müşahidə edilmişdir.

Zimmerius chicomendesinin çoxalma biologiyası haqqında heç bir məlumat yoxdur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Zimmerius chicomendesi "Təhlükəyə Yaxın" kateqoriyasında qiymətləndirib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ancistrops strigilatus

**Ancistrops strigilatus** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Ancistrops strigilatus öz cinsinin yeganə növüdür. "Beynəlxalq Ornitologiya Komitəsi"və "BirdLife International"in "Handbook of the Birds of the World" təsnifatına görə, bu növ monotipikdir. "Clements" təsnifatı isə onun iki yarımnövünü qəbul edir: nominativ "A. s. strigilatus" (Spix, 1825) və "A. s. cognitus" (Griscom & Greenway Jr, 1937).
"Furnariidae" fəsiləsi daxilində Ancistrops strigilatus ən yaxından "Dendroma" cinsinə aid olan yarpaq qazıyıcıları ilə əlaqəlidir.

## Təsviri

Ancistrops strigilatus 17–19 sm uzunluğunda və 30–39 qram çəkiyə malikdir. Bu, fərqli lələk rənginə və orta dərəcədə qarmaqlı dimdiyə malik böyük bir furnariid növüdür. Cinslər eyni lələk rənginə malikdir. Yetkin fərdlərin geniş ağ və ya boz üst göz xətti, qəhvəyi və boz göz ətrafı, solğun zolaqlı qəhvəyi qulaq örtükləri və sarımtıl boz yanaqları var. Baş tacı çox tünd qəhvəyi rəngdədir və aydın dar qızılı-boz zolaqlarla örtülüdür. Beli daha açıq, bir qədər boz-zeytun rəngdədir və daha açıq və daha az müəyyən zolaqlar var. Beli və quyruq üstü örtükləri daha açıq qəhvəyi rəngdədir və zolaqları daha zəifdir. Qanad örtükləri tünd şabalıdı rəngdədir və solğun şaftlara malikdir, uçuş lələklərinin xarici hissəsi tünd şabalıdı, daxili hissəsi və ucları isə tünd qəhvəyi-qaradır. Quyruğu parlaq qırmızımtıldır. Boğazı solğun sarımtıl boz rəngdədir və zəif tünd qəhvəyi ləkələr var, döşü tünd sarımtıl boz rəngdədir və qeyri-müəyyən qəhvəyi zolaqlarla örtülüdür, qarnı döşə bənzəyir, lakin zolaqları daha zəifdir, yan tərəfləri tünd qəhvəyi rəngdədir və sarımtıl boz zolaqlar var, quyruq altı örtükləri isə solğun boz və açıq qəhvəyi rəngdədir.

Ancistrops strigilatus Amazon hövzəsində, Kolumbiyanın cənub-şərqindən Ekvadorun şərqi və Perunun şərqi vasitəsilə Boliviyanın şimalına və Braziliyada Rio Tapajos çayına qədər yayılmışdır. Braziliyada əsasən Amazon çayının cənubunda tapılır, lakin Jaú Milli Parkında şimalda da qeydə alınmışdır.

Ancistrops strigilatus bütün il boyu yaşadığı ərazidə qalır.

Ancistrops strigilatus buğumayaqlılarla qidalanır. Adətən tək və ya cütlər halında, tez-tez qarışıq növlərdən ibarət qidalanma sürülərinə qoşularaq qidalanır. Əsasən meşənin orta və təpəlik hissələrində, budaqlar və sarmaşıq dəstələri arasında yavaş hərəkət edərək qidalanır. Ovunu əsasən ölü yarpaqlardan toplayaraq tapır.

Çoxalma
Şabalıdıqanad qarmaqlıdimdikin çoxalma biologiyası haqqında heç bir məlumat yoxdur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Ancistrops strigilatusu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Food for Worms

***Food for Worms*** — Birləşmiş Krallıq postpank qrupu ""in üçüncü studiya albomu. 24 fevral 2023-cü ildə "Dead Oceans" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar