open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1803

## Hadisələr
* 20 fevral- Rusiyada "azad taxılçılar" haqqında fərman verilməsi.
* 30 aprel - Fransanı Luiziananı 15 milyon dollara ABŞ-yə satmağa məcbur olması.
* 22 may - Böyük Britaniyanın Fransaya müharibə elan etməsi.
* 20 iyun -Rusiyada ilk dəfə Sankt-Peterburqda fransız Jak Qarneren tərəfindən hava şarında uçuşun həyata keçirilməsi.
* 7 avqust - İ.F.Kruzenşteynin və Y.F.Lisyanskinin başçılığı ilə ilk rus ekspedisiyasının dünya səyahətinə başlaması.
* 11 sentyabr - Dehli yaxınlığındakı döyüşdə ingilis ordusu tərəfindən fransız general Lui Buryenin başçılığ etdiyi hind ordusunun darmadağın edilməsi.
* 12 sentyabr - Böyük Moğol imperiyasının hökmdarı II Aləmşahın Hindistanda Böyük Britaniya protektoratlığının yaradılması barədə İngiltərə hökumətinə müraciət etməsi. 
* 17 oktyabr - General Leykin komandanlığı ilə infilis ordusu tərəfindən Hindistanın Aqra şəhərinin işğal edilməsi.
* 4 dekabr - Sonuncu fransız ordusunun Haitini tərk etməsi.
* Meqreliya knyazlığının Rusiyaya birləşdirilməsi.
* Fransa ilə İngiltərə arasında hərbi əməliyyatların başlanması.
* mart - rus qoşunlarının 5 minlik gürcü qoşunu ilə birlikdə Car-Balakənə hücumunun başlanması.
* 12 aprel - Tiflisdə Car-Balakənin Rusiya tərkibinə qatılması şərtləri və "Andlı öhdəlik" haqqında sazişin imzalanması.
* 12 sentyabr - Şeyxəli xanın Dərbənd şəhərini yenidən Quba xanlığına birləşdirməsi.
* 22 noyabr - Rus qoşunlarının Gəncə xanlığı üzərinə işğalçı yürüşü.
* 29 noyabr - Rus qoşunlarının Şəmkirə soxulması.

## Doğumlar
* 29 noyabr - Yefim Vasilyeviç Putyatin - rus admiralı, dövlət xadimi və diplomat.
* 5 dekabr - Fyodor İvanoviç Tyutçev - rus şairi.
* 11 dekabr - Qektor Berlioz - fransız bəstəkarı, dirijor və musiqi yazıçısı.
* 23 may – Eduard Bulver-Litton

## Vəfatlar
* 18 yanvar - İppolit Fyodoroviç Boqdanoviç - rus şairi, 
* 6 fevral - İtalyan baletmeysteri, xoreoqrafı və bəstəkarı Domeniko Mariya Ancelo Qasparini.
* 8 aprel - Fransua Dominik Tussen Luvertyur - Haitidə qullar üsyanının rəhbəri, San-Dominqo Respublikasının ömürlük general-qubernatoru.
1805

## Hadisələr
* Osmanlı imperiyasında Sultan Səlimə qarşı yeniçərilərin qiyamının baş verməsi.
* Fransaya qarşı Avropa dövlətlərinin yeni koalisiyasının yaradılması.
* Oktyabr - Trafalqar burnu yaxınlığında admiral Nelsonun başçılq etdiyi ingilis donanması fransız donanmasını məğlubiyyətə uğratması.
* 2 dekabr - Austerlis döyüşündə fransız ordusu tərəfindən Rusiya və Avstriya qüvvələrinin məğlubiyyətə uğradılması.
* Rusiya ilə Osmanlı imperiyası arasında müqavilənin imzalanması.
* 14 may - Qarabağ xanlığı ilə Rusiya arasında Qarabağ xanlığının Rusiyanın "himayəsi altına" keçməsi haqqında "Kürəkçay müqaviləsi" adlanan traktat imzalanması.
* 21 may - Şəki xanlığı ilə Rusiya arasında Şəki xanlığının Rusiyanın "himayəsi altına" keçməsi haqqında traktat imzalanması.
* 12 avqust - Rusların Bakı xanlığının bütün strateji məntəqələrini tutması.
* 27 dekabr - Şamaxı xanlığının Rusiya tərəfindən işğalı.

## Doğumlar
* Peter Qustav Lejyon Dirixle - Alman riyaziyyatçı.
* Vilyam Rouen Hamilton - İrlandiya yazıçısı.
* Mir Həmzə Nigari -təzəffüv alimi.
* Zontaq Henrietta - Alman müğənni.

## Vəfatlar
* 17 yanvar - fransız şərqşünası Anketil Düperron.
* Fatma Şəbsəfa Sultan — 27. Osmanlı sultanı I Əbdülhəmidin xanımlarından.
1806

## Hadisələr
* 8 fevral — General Sisianovun Bakıda öldürülməsi.
* iyun — Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın Xankəndində mayor Lisanoviç tərəfindən öldürülməsi.
* 22 iyun — Rus qoşunları tərəfindən Dərbəndin işğal edilməsi.
* 6 avqust — Avstriya imperatoru II Fransın Almaniya imperatoru taxt-tacından imtina etməsi.Müqəddəs Roma imperiyasının ləğv olunması.
* 11 avqust — Buenos-Ayres əhalisinin ingilis ordusuna qarşı üsyan qaldırması.
* 3 oktyabr — Bakının ruslar tərəfindən işğal edilməsi.
* 6 oktyabr — Prussiya Fransaya müharibə elan etdi.
* 22 oktyabr — Şəki yaxınlığında döyüş.
* 27 oktyabr — Fransız ordusunun Berlinə daxil olması.
* noyabr — Fransa imperatoru Napoleon Bonapartın Berlində İngiltərəni Kontinental mühasirəyə alan dekret imzalaması.
* 27 dekabr — Osmanlı dövlətinin Rusiyaya müharibə elan etməsi ilə rus-türk müharibəsi (1806-1812) başlanması.

## Doğumlar
* 27 iyun — ingilis riyaziyyatçısı Avqust de Morqan
* Azərbaycan yazıçısı — İsmayıl bəy Qutqaşınlı

## Vəfatlar
* 8 fevral — Rus generalı Sisianov
* 12 iyun — Qarabağ xanı İbrahimxəlil xan.
* 19 noyabr — II Aləm Şah
1807

## Hadisələr
* İyun- Fransa imperatoru I Napoleon tərəfindən Fridland yaxınlığındakı döyüşdə rus qoşunlarının məğlub edilməsi.
* İyul - Rusiya ilə Fransa arasında Tilzit müqaviləsi imzalandı.
* 18 iyun - Gümrü yaxınlığında döyüş rüslarla baş vermiş döyüşdə Osmanlıların məğlub olması.

## Doğumlar
* Cüzeppe Qaribaldi
* Osvald Kokayn

## Vəfatlar
1808

## Hadisələr
* 1 yanvar:
** ABŞ-yə qulların daxil olmasının qadağan edilməsi.
** Fransada Kommersiya kodeksinin tətbiq olunması.
* 28 yanvar — Portuqaliyanın Braziliyadakı limanlarının digər olkələrlə ticarət üçün açıq elan edilməsi.
* 20 fevral — Rus-isveç müharibəsinin başlanması
* 1 mart:
** I Napoleon tərəfindən imperiya zadəganlığının təşkili haqqında fərman verilməsi.
** ABŞ-də embarqo haqqında və İngiltərə ilə münasibətlərin qadağan edilməsi haqqında qanununun ləğv edilməsi.
* 23 mart — Marşal Müratın başçılığı ilə fransız ordusunun Madridə daxil olması.
* 27 mart — Fransa imperatoru I Napoleonun İspaniya taxt-tacını qardaşı Lui Napoleona təklif etməsi.
* 1 aprel — Finlandiyanın Rusiya imperiyasına birləşdirilməsi.
* 12 aprel — ABŞ-də ordu və donanmanın artırılması haqqında qanun qəbul edilməsi.
* 1 may:
** Varşava Böyük hersoqluğunda Fransız Mülki kodeksinin tətbiq olunması.
* Bavariyada parlamentin təşkilini nəzərdə tutan konstitusiyanın tətbiq edilməsi.
* 2 may — Madriddə fransız idarə-üsuluna qarşı üsyanın başlanması, marşal Mürat tərəfindən yatırılsa da, bu üsyanın ispan xalqının Napoleon əleyhinə hərəkatın başlanğıcı olması.
* 17 may — Roma şəhərinin və əyalətinin Fransaya birləşdirilməsi.
* 30 may — İtaliyanın Toskana əyalətinin Fransaya birləşdirilməsi.
* 6 iyun — Fransa imperatoru I Napoleon tərəfindən Ispaniya taxt-tacının öz qardaşı Jozef Bonaparta verilməsi haqqında dekret imzalanması.
* 8 iyun — Fransada pespublikanı bərpa etmək məqsədi daşıyan sui-qəsdin üstünün açılması.
* 15 iyun — İspaniyada fransız ordusu tərəfindən Saraqosanın mühasirəsinin başlanması.
* 20 iyun — Fransa ilə İtaliya Krallığı arasında ticarət müqaviləsinin imzalanması.
* 7 iyul — İspaniyada I Napoleonun əmri ilə tərtib olunmuş Bayonna Konstitusiyasının elan edilməsi.
* 9 iyul — Jozef Bonapartın İspaniya sərhəddini keçməsi.
* 14 iyul — Fransa marşalı Jan Batist Bessyerin ordusu tərəfindən Medina del Rio Seko yaxınlığında İspaniya qüvvələrinin darmadağın edilməsi.
* 15 iyul — Fransa imperatoru I Napoleonun müssiyasının Karakasa (Yeni Qranadada ispan vitse-krallığı) gəlməsi.
* 28 iyul:
** Jozef Bonapartın Madridə gəlməsi.
** Baylen yaxınliğında baş verən döyüşdə ispanlar tərəfindən diviziya generalı Pyer Dyüponun başçılığ etdiyi fransız ordusunun darmadağın edilməsi.
** İstanbulda baş verən çevriliş nəticəsində IV Mustafanın və keşmiş sultan III Səlimin öldürülməsi, II Mahmudun taxta çıxması.
* 1 avqust — Jozef Bonapartın Madriddən qaçması.
* 13 dekabr — Fransa imperatoru I Napoleon tərəfindən Madridin tutulması.

## Doğumlar
* 24 mart — Mariya Malibran
* Azərbaycan tarixçisi Məhəmməd Rəzi Təbrizi.

## Vəfatlar
* Mirzə Müslüm Qüdsi
* Ələmdar Mustafa Paşa
1809

## Hadisələr
* 1 yanvar - Buenos-Ayresdə royalistlərin üsyan qaldırması və bu çıxışın qısa müddətdə yatırılması
* 5 yanvar - Böyük Britaniya və Türkiyə arasında Sultaniya sülh müqaviləsinin imzalanması
* 8 yanvar - Buenos-Ayresdə Rio-de-la-Plata hökumətinin İspaniyanın Sevilya xuntasınının hakimiyyətini tanıması. 
* 4 mart - Medisonun ABŞ-n yeni prezidenti seçilməsi (4 mart 1817-ci ilədək).
* Siqx dövləti ilə Ost-Hind şirkəti arasında Amritsar müqaviləsi bağlandı.

## Doğumlar
* 15 yanvar - Fransız sosialisti, Prudon nəzəriyyəsinin müəllifi Pyer Jozef Prudon.
* 19 yanvar - Amerika şairi və yazıçısı Edqar Po.
* 12 fevral – Çarlz Robert Darvin
* Məhəmmədrza Agahi
* İsmayıl bəy Qutqaşınlı
* Benedikt Morel

## Vəfatlar
* Molla Vəli Vidadi - Azərbaycan şairi.
1810

## Hadisələr
* 1 yanvar - Rusiya imperiyasında ali dövlət qanunvericilik-məsləhət orqanı olan Dövlət Şurası yaradıldı.
* Qərbi Florida ABŞ-yə birləşdirildi.
* Abxaziya knyazlığı Rusiyaya ilhaq edildi.
* İmeretiya çarlığı ləğv edildi və komendant idarə-üsulu yaradıldı.
* İdalqo və Morelosun başçılığı ilə Meksikada ispan zülmünə qaşı üsyan (1810-1811) üsyan başlandı.

## Doğumlar
* 8 iyun - Alman bəstəkarı və pianoçusu Robert Şuman
* Polyak bəstəkarı Fredik Şopen.
* Ernst Kummer

## Vəfatlar
1632

## Hadisələr
* 9 fevral — Osmanlı padşahı IV Murada qarşı başlayan birinci yeniçəri üsyanı
* Avqust  — Osmanlı padşahı IV Murada qarşı başlayan ikinci yeniçəri üsyanı
* Polşa-Rusiya (Smolensk) müharibəsinin (1632-1634) başlanması.
* Hindistanda Tac-Mahal mavzoleyinin inşasına başlanılması.

## Doğumlar
* 29 avqust - ingilis pedaqoqu və filosofu - Con Lokk
* 24 oktyabr - holland naturalisti - Antoni van Levenhuk
* 24 noyabr - Niderland filosofu - Benedikt Spinoza.
* 31 dekabr -Səfəvi hökmdarı II Şah Abbas.

## Vəfatlar
* 30 aprel - Polşa kralı - III Sigizmund.
* 6 noyabr - İsveç kralı -  Qustav II Adolf.
* 7 noyabr - alman qrafı, Otuz illik müharibənin gedişində Katolik Liqasının qoşunlarının baş komandanı - Qotfrid Henrix Pappenheym. 
* İsa xan Şeyxavənd
* Alber Jirar
* Yusif ağa Çərkəz
* Səfiqulu xan Undiladze
1804

## Hadisələr
* may - Senat tərəfindən Napoleon Bonapartın I Napoleon adı ilə Fransa imperatoru elan edilməsi.
* Fransada I Respublika dövrünün (1792-1804) başa çatması, I imperiya dövrünün (1804-1848) başlaması.
* 16 iyun 1804-1813-cü illər arasında Cənubi Qafqaz uğrunda Rusiya-İran müharibəsinin başlaması.
* İmeretiyanın Rusiya tərəfindən işğal edilməsi.
* Kazan universitetinin təsis edilməsi.
* İngilis mühəndisi Riçard Trevitik tərəfindən ilk lokomotiv ixtira edilməsi.
* 3 yanvar - Gəncə xanı Cavad xanın oğlu ilə birlikdə general Pavel Sisianovun başçılıq etdiyi rus qoşunları ilə döyüşdə qəhrəmancasına həlak olması.
* 3 yanvar - Gəncənin ruslar tərəfindən işğal edilməsi.

## Doğumlar
* 23 aprel – Talioni Mariya
* 1 iyun – Mixail Qlinka, rus bəstəkarı.
* 16 dekabr– Viktor Bunyakovski

## Vəfatlar
* Tovi Lovis
* Alman filosofu İ. Kant
* Valerian Zubov
* Cavad xan
1811

## Hadisələr
* 17 yanvar - Meksikada Miqel İdalqonun üsyançı ordusunun Qvadalaxara yaxınlığında general Kallexinin başçılıq etdiyi ispan ordusu tərəfindən darmadağın edilməsi.
* 5 fevral - Uels şahzadəsinin Böyük Britaniya regenti təyin edilməsi
* 18 fevral] - Napoleon Bonapartın Oldenburq hersoqluğunu, Salm və Arenberq knyazlıqlarını, Böyük Berq hersoqluğunu bir hissəsini, Honneverin bir hissəsini, Hamburq, Lübek və Bremen səhərlərini Fransaya birləşdirilməsi.

## Doğumlar
* Aşıq Pəri
* Azərbaycan tarixçisi Bəhmən Mirzə Qacar.
* Memar Qasım bəy Hacıbababəyov
* rus ordusunda general Fərəc bəy Ağayev 
* Fransız riyaziyyatçı Evarist Qalua
* Macar bəstəkar Ferens List
* Ambruaz Tomas

## Vəfatlar
1812

## Hadisələr
* 16 may - Rusiya ilə Osmanlı imperiyası arasında Buxarest sülh müqaviləsinin imzalanması.
* 24 iyun - Napoleon Bonapartın ordusunun Rusiyaya hücum etməsi, Vətən müharibəsinin başlanması.
* 7 sentyabr - Mojaysk yaxınlığındakı Borodino çölündə fransızlarla ruslar arasındakı döyüş.  
* 18 oktyabr - Napoleon Bonapartın ordusunun Moskvanı tərk etməsi.
* dekabr- Napoleon Bonapartın ordusunun məğlubiyyətə uğrayaraq Rusiyanı tərk etməsi.
* Kaxetiyada ruslarin zorakılığına qarşı üsyanın (1812-1813) baş verməsi.
* Şərqi Gürcüstanda Rusiya müstəmləkəçiliyi əleyhinə üsyan.
* 16 may - Rusiya və Osmanlı dövlətləri arasında Buxarest sülh müqaviləsinin imzalanması.
* 10 oktyabr - Rus qoşunları ilə Abbas Mirzənin qoşunları arasında Aslandüz döyüşü, İran qoşunlarının məğlub olması.
* 21 dekabr 1812-ci il - 1 yanvar 1813-cü il - Lənkəran xanlığının Rusiya tərəfindən işğalı.

## Doğumlar
* Seyid Əbülqasim Nəbati
* Mirzə Fətəli Axundov

## Vəfatlar
1813

## Hadisələr
* oktyabr - Leypsiq yaxınlığında müttəfiq qoşunları ilə fransızlar arasında baş verən "Xalqlar döyüşü"ündə Napoleonun ordusunun məğlubiyyətə uğraması.
* Svanetiyanın Rusiyaya ilhaq edilməsi.
* Fransa tərəfindən Belçikanın işğal edilməsi.
* 1 yanvar - Rusiya-İran müharibəsinin (1804-1813) gedişində rus qoşunları tərəfindən Lənkəran qalasının alınması.
* 12 oktyabr – Gülüstan müqaviləsinin imzalanması.
* Məkkə döyüşü (1813)

## Doğumlar

* 17 oktyabr– Georq Büxner
* 22 may - Rixard Vaqner

## Vəfatlar
* Məxdumqulu Fəraqi
* Rus sərkərdəsi M.İ.Kutuzov vəfat etmişdir.
* Anton Qraf

## İstinadlar
1814

## Hadisələr
* mart - müttəfiq qoşunlarının Parisə daxil olması, Napoleon Bonapartın Elba adasına sürgün olunması.
* 18 avqust - Royalistlərin qüvvələri tətəfindən geri çəkilən Simon Bolivarın ordusunu Barselona yaxınlığında məglub etməsi.
* 25 noyabr - İngiltərə ilə İran arasında Tehran müqaviləsinin imzalanması.
* Dekabr- ABŞ-la İngiltərə arasında Kent müqaviləsinin imzalanması.
* Vyana konqresinin (1814]]-[1815) işə başlaması.

== Doğumlar ==
* 9 mart - Taras Qriqoryeviç Şevçenko - Ukrayna şairi və rəssamı
* 15 oktyabr - Rus şairi Mixail Yuryeviç Lermontov - rus şairi.
* [Mehmet İsgəndər Paşa — Polşa əsilli Osmanlı generalı.

## Vəfatlar
* 21 yanvar - Jak Anri Bernarden de Cen-Pyer - fransız yazıçısı
1815

## Hadisələr
* 18 iyun -Napoleon Bonapart Vaterloo döyüşündə İngiltərə və Prussiya ordularına məğlub olmuşdur.
* İngiltərə parlamenti "Taxıl qanunları" adlanan qanun qəbul etdi.
* 26 sentyabr - Vyana konqresində Rusiya imperatoru I Aleksandrın təklifi ilə "Müqəddəs İttifaq" yaradıldı.
* Bakıda ilk pravoslav kilsəsinin fəaliyyətə başlaması.

## Doğumlar
* İsrafil bəy Mustafa bəy oğlu Yadigarov, rus ordusunda general
* Həsən bəy Ağalarov, rus ordusunda general.
* Mahmud Əhməd Həmdi Fələki

## Vəfatlar
1818

## Hadisələr
* Rusiyada "Səadət ittifaqı"nın yaradılması.
* ABŞ-nin Floridanı İspaniyanın əlindən alması

## Doğumlar
* 5 may – Karl Marks - alman alim və filosof.
* 25 aprel – Fyodor Buslayev
* Mirzə Həbibullah Rəşti

## Vəfatlar
* Rus ixtiraçısı İ.P.Kulibin.
* Kaspar Vessel
1819

## Hadisələr
* 6 fevral - Böyük Britaniyanın Ost-Hind şirkətinin nümayəndəsi Tomas Stemford Raffl tərəfindən Sinqapura mühacirət edən müxtəlif etnlk qrupların ticarət zonalarının təşkili haqqında Coxor sultanı ilə müqavilə imzalanması.
* 16 avqust- Mançestrdə ordu ilə nümayişçilər arasında toqquşma baş verməsi.
* Venesuelanın istiqlaliyyətinin elan olunması.
* İmeretiyada Rusiya müstəmləkəçiliyinə qarşı üsyanın baş verməsi.
* Şəki xanlığı ləğv edildi.

## Doğumlar
* 5 iyun – Con Kauç Adams, ingilis riyaziyyatçı.
* 10 iyun – Qustav Kurbe
* Azərbaycan tarixçisi Mir Mehdi Həşimzadə.
* İsmayıl xan Ehsan xan oğlu Naxçıvanski, rus ordusunda general.

## Vəfatlar
* Parmalı Mariya Luiza
* Qəyyum David
1820

## Hadisələr
* Dünyada ilk kalkulyator olan arifmometrin satışa çıxarılması.
* Şimali Qafqazda - Nalçikdə ilk məktəbin açılması.
* Şamaxı xanlığı ləğv edildi.

## Doğumlar
* 4 fevral — Bojena Nemtsova
* 14 mart — II Viktor Emanuel

## Vəfatlar
* İvan Qudoviç
* Ferenç Seçeni

## İstinadlar
1821

## Hadisələr
* 26 yanvar - Laybaxda (indiki Lüblin) Müqəddəs ittifaqın III Konqresinin açılması.
* 24 fevral - Meksikada İspaniya ağalığına qarşı üsyanın başlanması. Aqustin İturbide tərəfindən Meksikada İspaniya kralının başçılığı ilə konstitusiyalı monarxiya yaradılmasını nəzərdə tutan İqualın planının nəşr edilməsi.
* 2 mart - İspaniyada Evaristo Peresa de Kastronun başçılıq etdiyi hökumətin istefaya getməsi. 
* 23 mart - Avstriya ordusu tərəfindən Neapolun tutulması və hər iki Siciliya krallığında inqilabın yatırılması.
* 23 aprel - Eysebio Bardayi Azaranın başçılığı ilə İspaniyada yeni hökumətin təşkil olunması. 
* 12 may - Müqəddəs İttifaqın III Konqresinin bağlanması, İtaliyada inqilabi hərəkatın yatırılmasının qərara alınması. Rusiya tərəfindən Yunanıstanda azadlıq hərəkatına köməklik göstərməmək barədə öhdəliyin götürülməsi.
* 9 iyun - Paraqvayın İspaniya vətəndaşlarından təmizlənməsi və onların əksəriyyətinin ölkədən sürgün edilməsi. 
* 29 iyun - Simon Bolivarın ordusunun təntənəli şəkildə Karakasa daxil olması.
* 6 iyul - İspaniya ordusunun döyüşsüz olaraq Perunun paytaxtı Limanı tərk etməsi. Xose de San-Martinin inqilabi ordusunun Limaya daxil olması.
* 28 iyul - Sose de San-Martin tərəfindən Perunun müstəqilliyinin elan edilməsi.
* 10 avqust - Missuri ştatının Amerika Birləşmiş Ştatlarının tərkibinə daxil edilməsi. 
* 15 sentyabr - Qvatemalanın İspaniyadan ayrılaraq müstəqilliyinin elan etməsi 
* 23 sentyabr - Aqustin İturbidenin ordusunun İspaniya ordusu tərəfindən tərk edilmiş Mexikoya daxil olması.
* 1 oktyabr - Yeni Qranada ordusu tərəfindən İspaniyanın sonuncu dayaq məntəqəsi olan Kartaxen qalasının ələ keçirilməsi. 
* 29 oktyabr -Kosta-Rikanın İspaniyadan ayrılaraq öz müstəqilliyini elan etməsi.  
* 30 noyabr - Qvatemalanın paytaxtında Meksikaya birləşdirilmənin tərəfdarları ilə əlehdarları arasında toqquşmaların baş verməsi. 
* Hindistanda Ram Mohan Ray ilk dəfə benqal dilində jurnal nəşr edilməsi.
* Çexiyada kəndli üsyanının baş verməsi.
* Meksikanın müstəqilliyinin elan edilməsi.
* Perunun müstəqilliyinin elan edilməsi.
* Moreyada yunanlar üsyan qaldırması.
* 8 oktyabr - Rusiya imperatoru I Aleksandrın fərmanı ilə Cənubi Qafqazda güzəştli ticarət tarifi tətbiqi.

## Doğumlar
* Aşıq Ələsgər
* 11 noyabr - Fyodor Dostoyevski - rus yazıçısı.
* 7 dekabr - Albert Daniloviç Jamet - rus rəssamı.
* 10 dekabr - Nikolay Alekseyeviç Nekrasov - rus şairi. 
* 12 dekabr - Qustav Flober -fransız yazıçısı 
* 14 dekabr - Nikolay Fyodoroviç Şerbina - rus şairi.
* 25 dekabr - Klara Barton - Amerika Qırmızı Xaç cəmiyyətinin banisi.
* 29 dekabr - Dmitri İvanoviç Jurovski - rus mühəndisi. 
 
## Vəfatlar
* 23 fevral - Con Kits, ingilis şairi.
* 5 may - I Napoleon Bonapart - Fransa imperatoru (Müqəddəs Yelena adasında)
* 20 iyun - İzidor Veys - Vilen universitetinin professoru, naşir, rəssam-qravür. 
* 4 sentyabr - Xose Migel Karrera - 1811-1814-cü illərdə Çili prezidenti. 
* 29 oktyabr - Mixail Vasilyeviç Milonov - rus şairi.
1822

## Hadisələr
* 5 yanvar - Qvatemalanın Meksika imperiyasına birləşdirilməsi.
* 11 yanvar - Pio-de-Janeyrodakı Portuqaliya ordusu tərəfindən Braziliyada vəziyyəti nəzarət altına almaq üçün üğürsuz cəhd göstərilməsi. 
* 16 fevral - Portuqaliya ordusunun Braziliyadan çıxarılması.
* 11 aprel - Yunanıstan tarixində ən faciəli səhifələrdən biri olan Xios qırğınının baş verməsi.
* 21 may - Aqustin İturbidenin Aqustin adı ilə Meksika imperatoru olması
* 24 may - General Antonio Xose Sukre ordusu tərəfindən Piçinça vulkanı yaxınlığında İspaniya ordusunun məğlub edillməsi.
* 11 iyul - Simon Bolivarın ordusunun Quayakilə daxil olması
* 16 iyul - Simon Bolivarın ordusunun Kitoya daxil olması.
* 21 iyul - Birinci Meksika imperiyasının yaradılması.
* 31 iyul - Ekvadorun Böyük Kolumbiyanın tərkibinə daxil olması.
* 7 sentyabr - Braziliyanın Portuqaliyadan ayrılaraq öz istiqlaliyyətini elan etməsi.
* 22 sentyabr - Perunun istiqlaliyyətinin elan edilməsi. Hakimiyyətin general Xose Dominqo de La Mara başda olmaqla Ali hökumət xuntasının yaradılması.
* 1 oktyabr - Portuqaliyanın ilk Konstitusiyasının qüvvəyə minməsi.
* Misirdə Bulaq mətbəəsi yaradıldı.
* Fransız alimi Fransua Şampalyon "Rozetta" daşına əsasən Misir heroqliflərinin sirrini açdı.
* Qarabağ xanlığı ləğv edildi.

## Doğumlar
* Fransız naturalizminin carçısı, yazıçı - Edmon Qonkur.

## Vəfatlar
* Valentin Haüy
1823

## Hadisələr
* 20 mart - İspaniyanın radikal hökumətinin, korteslərin və kralın İspaniyanı tərk etməsi.
* 19 may - Fransa ordusunun Paris. daxil olması.
* 2 iyul - ABŞ Konqresi tərəfindən "Monro doktrinası"nın qəbul edilməsi.
* 31 avqust - Trokedaro yaxınlığında döyüş.
* Portuqaliya ordusunun Braziliyadan qovulması.
* İngiltərənin Reqbi şəhərində eyniadlı şəhərin açılması

## Doğumlar
* Xarrat Qulu - Azərbaycan xanəndəsi.
* Hacı Zeynalabdin Tağıyev - Azərbaycan milyonçusu.
* Vasili Geyman - Rusiya imperiyasının general-leytenantı.
* Leopold Kroneker - alman riyaziyyatçı.

## Vəfatlar
1817

## Hadisələr
* Rusiya işğalına qarşı dağlı xalqların Qafqaz müharibəsinin başlanması.
* "Dərbəndli Fətəlinin İran kiimahnısı" adlı Azərbaycan xalq mahnısının nota alınması.
* General Yermolov almanların ilk dəstələrinin Qafqaza gətirilməsinə razılıq verilməsi. 
* 1817-1818- Cənubi Qafqazda 8 alman koloniyasının təşkil olunması.

## Doğumlar
* Aşıq Alı

## Vəfatlar
1816

## Hadisələr
* Simon Bolivar tərəfindən Venesuelanın azadlıq ordusunun yaradılması.
* General X.San-Martinin başçılıq etdiyi ordu tərəfindən Argentinanın ispan zülmündən azad edilməsi və ölkənin müstəqilliyinin elan olunması.
* Rusiyada "Nicat" ittifaqının yaradılması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 20 mart — I Mariya, Braqanza sülaləsinə mənsub ilk Portuqaliya və Braziliya kraliçası

## İstinadlar
1824

## Hadisələr
* 22 yanvar - Qanada ingilislər əleyhinə aşantilərin üsyanı, Böyük Britaniya qubernatoru Çarlz Makkartinin öldürülməsi.
* 10 fevral - Peru Konqresi tərəfindən prezident markiz de Torre-Taqlenin hakimiyyətdən kənarlaşdırılması və Simon Bolivarın diktator təyin edilməsi. 
* 17 aprel - Mərkəzi Amerikada quldarlığın ləğv edilməsi. 
* 2 iyul - Braziliyada ölkənin 6 şimal əyalətindən ibarət "Ekvador Konfederasiyası"nın elan edilməsi.
* 24 iyul - Pernambukuda üsyançılar tərəfindən Braziliya Respublikasının elan edilməsi.
* 6 avqust - Xunin düzənliyində Simon Bolivarın ordusu tərəfindən İspaniya qoşunlarının darmadağın edilməsi.
* 18 avqust - ABŞ-nin təyziqi altında Meksikanın təsis konqresi tərəfindən xarici ölkə vətəndaşlarının əmlakının toxunulmazlığı haqqında qanun qəbul edilməsi. 
* 16 sentyabr - Dionisio Erreranın Hondurasın ilk dövlət başçısı seçilməsi.
* İngiltərə parlamenti tərəfindən həmkarlar ittifaqlarını qadağan edən qanununun ləğv edilməsi.
* Milli Konqres tərəindən Meksika Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi.
* Birinci İngiltərə-Birma müharibəsinin (1824-1826) başlanması.
* Rusiya tərəfindən Kiçik Jüzdə xanlıq hakimiyyətinin ləğv edilməsi.

## Doğumlar
* Kəlbalı xan Ehsan xan oğlu Naxçıvanski, rus ordusunda general.
* Abdulla ağa Mirzə Məhəmməd xan oğlu Bakıxanov, rus ordusunda general.
* Uilki Kollinz - ingilis yazıçı.

## Vəfatlar
* Corc Bayron - İngilis yazıçısı
1825

## Hadisələr
* 28 yanvar - Antonio Xose Sukrenin ordusu tərəfindən La-Rasın tutulması.
* 4 mart - Con Kuinsi Adamsın ABŞ-nin 6-cı prezidenti seçilməsi.
* 17 aprel - Fransanın vurulmuş zərərin ödəniləcəyi təqdirdə Haitinin müstəqilliyini tanıdığını bildirməsi.
* 16 may -  Antonio Xose Sukrenin Yuxarı Perunun hərbi qubernatoru təyin edilməsi.
* 6 avqust - Yuxarı Perunun (indiki Boliviyanın) istiqlaliyyətinin elan edilməsi.
* 1 oktyabr - Venesuelanın dövlət başçısı Xose Paesin Simon Bolivara Böyük Kolumbiyanın monarxiya elan edilməsi barədə təklifinin Bolivar tərəfindən rədd edilməsi.
* 10 dekabr - Argentina ilə Braziliya arasında müharibənin başlanması.
* 14 dekabr:
** Rusiyada I Nikolayın (1825-1855) hakimiyyətə gəlməsi.
** Rusiyada Dekabristlər üsyanının baş verməsi.
* İngiltərədə dünyada ilk dəfə olaraq istehsalın bütün sahələrini bürüyən iqtisadi böhranın baş verməsi.
* İngiltərədə dünyada ilk dəfə olaraq dəmiryol xəttinin çəkilməsi.

## Doğumlar
* 18 yanvar – Eduard Franklend – ingilis kimyaçısı.
* 30 iyun – Ferdinand Müller – alman təbiətşünası, botaniki, coğrafiyaşünası.
* 25 oktyabr – İohann Ştraus – Avstriyalı bəstəkar.
* 30 noyabr – Vilyam Buqro – fransız bəstəkar.
* 4 dekabr – Aleksey Pleşşeyev – rus yazıçısı.
* Azərbaycan rəssamı Mirzə Qədim İrəvani.
* Aşıq Əziz.
* Atakişi bəy Mərdanbəyov

## Vəfatlar
* 21 iyun   – Daniel Tompkins – Amerika Birləşmiş Ştatlarının 6-cı vitse-prezidenti.
* 29 dekabr – Jak-Lui David – fransız rəssam.
* Rusiya imperatoru I Aleksandr.
* Məhəmməd Nədim İrəvani.
1826

## Hadisələr
* 6 fevral — Rio-de-la-Plata Birləşmiş əyalətlərinin təsis konqresi tərəfindən prezidentin başçılığı ilə federal hökumətin yaradılması haqqında Buenos-Ayresdə qanun qəbul edilməsi.
* 4 aprel — Rusiya imperiyası ilə Böyük Britaniya arasında yunan məsələsinin nizamlanmasında birgə hərəkət haqqında 1826-cı il Peterburq protokolunun imzalanması.
* 22 iyun — Panamada Simon Bolivarın təşəbbüsü ilə Latın Amerikasının müstəqil dövlətlərindən — Böyük Kolumbiya, Peru, Boliviya, Meksika və Mərkəzi Amerikanın federal Respublikası dövlətlərindən ibarət Panama konqresinin açılması.
* 15 iyul — Panama konqresinin Latın Amerikası pespublikalarının əbədi ittifaqı, liqası və konfederasiyası haqqında müqavilənin imzalanması ilə başa çatması, Vahd Latın Amerikası ordusunun və donanmasının yaradılması haqqında konvensiyanın imzalanması.
* 24 dekabr — Rio-de-la-Plata Birləşmiş əyalətlərinin təsis konqresi tərəfindən Buenos-Ayresdə Argentina adlanan yeni dövlətin Konstitusiyasının təsdiq edilməsi.
* 16 iyul – İkinci Rusiya-İran müharibəsinin başlanması
* Con Uokerin kibriti ixtira etməsi
* Sinqapur ərazisinin Böyük Britaniya tərəfindən işğal olunması.
* 19 iyul — İran qoşunlarının Azərbaycana daxil olması. İkinci Rusiya — İran müharibəsinin başlanması.
* 27 iyul — Gəncədə Rusiya müstəmləkəçiliyi əleyhinə üsyan.
* 3 sentyabr — Rusiya-İran müharibəsinin (1826–1828) gedişində Şəmkir döyüşü.
* 13 sentyabr — Rusiya-İran müharibəsinin (1826–1828) gedişində Gəncə döyüşü.
* dekabr — Şəkidə Rusiya müstəmləkəçiliyi əleyhinə üsyan.
* Talış(Lənkəran) xanlığı Rusiya tərəfindən işğal olundu və ləğv edildi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Vasili Severgin
* Amerika Birləşmiş Ştatlarının 2-ci vitse-prezidenti (1797–1801) və 3-cü prezidenti (1801–1809), ilk Dövlət katibi (1789–1793). ABŞ İstiqlal Bəyannaməsinin əsas müəllifi Tomas Cefferson.

## İstinadlar
1827

## Hadisələr
* 20 oktyabr - Navarin dəniz döyüşü, Osmanlı donanmasının ağır məğlubiyyətə uğraması.
* 26 noyabr - Fransisko Morasanın ordusunun Hondurasın paytaxtı Komayaqua şəhərinə daxil olması, Morasanın ölkənin dövlət başçısı seçilməsi.
* 20 aprel - İranla müharibənin (1826-1828) gedişində Azərbaycanın cənubuna doğru irəliləyən rus qoşunları tərəfindən Araz çayı üzərindəki Xudəfərin körpüsünün (Cəbrayıl rayonu ərazisində) tutulması. 
* 16 iyun - Naxçıvanın ruslar tərəfindən işğal edilməsi.
* 5 iyul - Cavanbulaq döyüşündə rus qoşunlarının qələbə qazanması.
* 7 iyul - Abbasabad qalasının rus qoşunları tərəfindən tutulması.
* 20 sentyabr - Sərdarabad qalasının rus qoşunları tərəfindən tutulması.
* 1 oktyabr - İrəvanın rus qoşunları tərəfindən işğalı
* 2 oktyabr - Mərəndin ruslar tərəfindən döyüşsüz ələ keçirilməsi.
* 13 oktyabr - Təbriz şəhərinin rus qoşunları tərəfindən tutulması.

## Doğumlar
* 20 avqust - Koster Şarl Teodor Anri de Костер, Belçika yazıçısı.
* 16 oktyabr - Arnold Beklin, İsveçrə rəssamı və heykəltəraşı
* Nemətulla bəy Hacı Qasım bəy oğlu Heydərov, Rusiya ordusunun generalı.

## Vəfatlar
* 28 mart — Lüdviq van Bethoven
* Azərbaycan tarixçisi Əbdürrəzzaq Dünbili.
1828

## Hadisələr
* 26 aprel - Rusiya imperiyası tərəfindən Türkiyəyə 1 illik müharibə elan edilməsi.
* 22 iyun - Ruslar tərəfindən Qars qalasının ələ keçirilməsi.
* 5 iyul - Fransisko Morasanın ordusu tərəfindən Qualço yaxınlığında Qvatemalanın federal ordusunun darmadağın edilməsi.
* 24 iyul - Anapanın birdəfəlik olaraq Rusiyaya birləşdirilməsi.
* 27 avqust - Kolumbiyada Təsis yığıncağının buraxılmasından sonra Simon Bolivarın şəxsi diktaturasının qurulmasını təmin edən konstitusiya qanununun qəbul edilməsi.
* 23 oktyabr - Fransisko Morasanın ordusunun Salvadorun paytaxtı San-Salvador şəhərinə daxil olması.
* 10 dekabr - I Nikolayın əmri ilə Sankt-Peterburqda Texnologiya İnstitutunun əsasının qoyulması.
* 28 yanvar - Çar Rusiyasının qoşunları tərəfindən İranla müharibənin (1826-1828) gedişində Cənubi Azərbaycanın Urmiya şəhərini işğal edilməsi.
* 6 fevral - Təbriz yaxınlığındakı Türkmənçay kəndində Abbas Mirzə və rus qoşunlarının baş komandanı Paskeviç arasında danışıqların başlanması.
* 8 fevral - Rus qoşunları tərəfindən Ərdəbilin işğal edilməsi.
* 10 fevral – Rusiya ilə İran arasında Türkmənçay müqaviləsinin imzalanması, Azərbaycan torpaqlarının Rusiya ilə İran arasında bölüşdürülməsinin başa çatdırılması.
* 20 mart - Çar I Nikolay tərəfindən Türkmənçay müqaviləsini (10 fevral 1828) təsdiq edib və Rusiyaya birləşdirilmiş İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının ərazisində “Erməni vilayəti”nin yaradılması barədə fərman verilməsi.
* Aprel - Rusiyanın Osmanlı dövlətinə müharibə elan etməsi.
* Zəylik kəndi yaxınlığındakı zəy yataqlarının iltizama (1828-1850) verilməsi.
* Şeyx Səfi kitabxanasının nadir əlyazmalarının ruslar tərəfindən qarət edilərək Sankt-Peterburqa aparılması.

## Doğumlar
* Mirzə Kərim bəy Nəsirbəyov - Şair.
* Mir İbrahim xan Talışxanov -  Rusiya ordusunda general.
* Balakişi bəy Ərəblinski - Rusiya ordusunun generalı.
* Corc Meredit - Tanınmış ingilis yazıçısı.

## Vəfatlar
* 19 dekabr — Katolikos II Sargis
* Fransisko Qoya - İspan rəssam.
* Əbdürrəzaq Dünbili - Azərbaycan tarixçisi.
* Seyid Həsən Paşa

## İstinadlar
1829

## Hadisələr
* 2 sentyabr - Rusiya ilə Türkiyə arasında Ədirnə sülhünün imzalanması və müharibənin bitməsi.
* Azərbaycanda müsəlman ruhanilərinin hüquq və səlahiyyətlərini müəyyən edən komitənin yaradılması.
* Nuxa şəhərində Cənubi Qafqazda ilk dəfə xarici kapital hesabına Xanabad ipək manufakturasının fəaliyyətə başlaması.
* Kür çayı boyu vətəgələrin dövlətin sərəncamına keçməsi nəticəsində "Salyan xəzinə qəyyumluğu" adlı ticarət şirkətinin yaradılması.
* Cənubi Qafqaz məktəbləri haqqında Nizamnamənin qəbul olunması.
* Kərim ağa Şəkixanov tərəfindən "Şəki xanlarının tarixi" əsərinin yazılması.
* Ruhaniləri nəzarətdə saxlamaq üçün Çar hökuməti Azərbaycanda "şeyxülislam" və "müfti" vəzifələrini yaratdı.

## Doğumlar
* 3 yanvar - Alman filoloqu, alman dilinin orfoqrafiya lüğətinin yaradıcısı Konrad Düden
* 16 yanvar - Rus hüquqşünası. publisist və tənqidçisi, ictimai xadim Vladimir Spasoviç.
* 6 fevral - Rus dramaturqu, tərcüməçi və naşir Vladimir Stepanoviç Kuroçkin.
* 8 may – Luis Moro Gotşalk, amerikalı bəstəkar və pianoçu.
* 16 iyun — Ceronimo
* Cənubi Azərbaycan şairi Hacı Mehdi Şükuhi.

## Vəfatlar

## İstinadlar
1830

## Hadisələr
* Rusiya, İngiltərə və Fransa Yunanıstanın Türkiyədən tamamilə ayrılması haqqında qərar qəbul etdilər.
* 24 fevral - Car-Balakən dairəsinin daxili muxtariyyətini ləğv etmək məqsədilə Rusiya ordusunun Qafqaz korpusunun hissələrinin əraziyə yeridilməsi.    
* mart - Car-Balakən camaatlığının muxtariyyətinin ləğv edilməsi.
* Car-Balakəndə Rusiyanın müstəmləkə siyasətinə qarşı üsyan baş verməsi.
* 12 iyun - Car-Balakən üsyanının başlanması.
* 21 iyun - Zaqatala qalası yaxınlığında baş verən döyüşdə üsyançıların məğlub edilməsi.
* 13 iyul - Rusiya imperatoru I Nikolayın fərmanı ilə feodalların müsadirə edilmiş malikanələri, əyalət və dairə idarəetməsində iştirak etməmək şərti ilə özlərinə qaytarılması. 
* 15 oktyabr - Zaqatala qalası yaxınlığında baş verən döyüşdə üsyançıların qələbə qazanması.
* 20 oktyabr - Rusiya imperatoru I Nikolay tərəfindən bidətçilərin və təriqətçilərin Cənubi Qafqaz vilayətlərinə köçürülməsi haqqında sərəncam verilməsi.
* 14 noyabr - Əks-hücuma keçən rus qoşunları tərəfindən Car, Köhnə Zaqatala, Göyəm kəndlərinin ələ keçirilməsi.
* Şuşada ilk qəza məktəbinin yaradılması.

## Doğumlar
* Cənubi Azərbaycan şairi Məhəmməd Bağır Xalxali.
* Fransız naturalizminin carçısı, yazıçı Jül Qonkur.

## Vəfatlar
* Aleksandr Qertsen, rus ədibi
* Nazir Əkbərabadi, Hindistan şairi
* Adam Veishaupt,  Alman hüquq professoru
* Benjamin Konstan, Fransız liberalizminin ideoloqu
1831

## Hadisələr
* 20 yanvar - Belçikanın istiqlaliyyətinin elan edilməsi.
* 25 yanvar - Polşa seymi tərəfindən I Nikolayın Polşa carlığının taxtından məhrum edilməsinin elan edilməsi.
* 7 fevral - Belçikada bu günədək fəaliyyət göstərən konstitusiya qəbul edilməsi.
* 12 fevral - Bostonda satışda ilk dəfə rezin qaloşun görünməsi. 
* 25 fevral - Qroxov yaxınlığında baş verən döyüşdə Polşa ordusunun məğlubiyyətə uğraması.
* 20 mart - Braziliya imperatoru I Pedru tərəfindən əslən braziliyalılardan ibarət yeni hökumət təşkil edilməsi.
* 5 aprel - Braziliya imperatoru I Pedru tərəfindən Braziliya hökumətinin tərkibinin öz yaxın adamları ilə əvəzlənməsi.
* 6 aprel - Braziliyanın paytaxtında Rio-de-Janeyro qarnizonunun qoşunları tərəfindən müdafiə edilən üsyanın baş verməsi.
* 1 iyun - İngilis dənizçisi və tədqiqatçısı Ceyms Klark Ross tərəfindən Yer kürəsinin şimal maqnit qütbünün kəşf olunması.
* 21 avqust - ABŞ-in Virciniya ştatında  baptist ruhani Nat Ternerin başçılığı ilə zənci qulların üsyanının baş verməsi.
* 3 dekabr - Fransız ordusu tərəfindən birinci Lion üsyanının yatırılması.  
* Mərkəzi İtaliyada inqilabi çıxışların baş verməsi.
* "Gənc İtaliya" adlı gizli inqilabi cərəyanın yaradılması.
* 5 mart - Mir Həsən xanın Lənkərana gəlməsi və Rusiyanın müstəmləkə siyasətinə qarşı üsyana rəhbərlik etməyə başlaması.
* 12-27 mart - Lənkəran qalasının üsyançılar tərəfindən mühasirəyə alınması
* 22 aprel - Əmburan döyüşü. Lənkəran üsyanının məğlub olması.
* 3 iyul - Yeni ticarət "Əsasnamə"sinin tətbiq edilməsi.

## Doğumlar
* 26 yanvar - Anton de Bari - alman botaniki.
* 16 fevral - Leskov Nikolay Semyonoviç - yazıçı.
* 6 oktyabr – Riçard Dedekind - alman riyaziyyatçı.
* Sübhi Əzəl - Bəhailik dininin peyğəmbəri Bəhaullahın qardaşı.
* Komei
* Marselino Sanz de Sautuola

## Vəfatlar
* Hüseynqulu xan Sərdar - İrəvan xanı.
* Dibiç İvan İvanoviç - Rus feldmarşalı.
1832

## Hadisələr
* 22 aprel — I Nikolayın Rusiya imperiyasında "Fəxri vətəndaş" adının tətbiqi barədə manifestlə çıxış etməsi.
* 1 may — İ Nikolayın reskripti ilə Vilen universitetinin ləğv edilməsi.
* 30 may — Parisdə fransız riyaziyyatçısı, respublikaçı Evarist Qaluanın dueldə ölümcül yaralanması.
* 7 iyun — Böyük Britaniya kralı IV Vilhelm tərəfindən seçki sisteminin islahatı haqqında qanun imzalanması.
* 28 iyun — Almaniyanın ittifaq seymi tərəfindən mətbuat azadlığının ləğv edilməsi, siyasi ittifaqların və xalq yığıncaqlarının qadağan edilməsi.
* 21 avqust — Mərkəzi Amerikanın Federal Respublikasında əhalinin ciddi həyəcanlarına səbəb olan vahid can vergisinə keçilməsi.
* İngiltərədə ilk parlament islahatının keçirilməsi.
* Yakutiyada Vasili Mançarın başçılığı ilə kəndli üsyanının baş verməsi.
* Osmanlı türkcəsində ilk qəzetin -"Hadisələr jurnalı"nın nəşrə başlaması.
* 17 yanvar — Bakıda qəza məktəbinin açılması
* yanvar — "Tiflisskiye Vedomosti" qəzetinin Azərbaycan türkcəsində "Tatar xəbərləri" adlı əlavəsi nin nəşr edilməsi.
* 20 fevral — Çar ordusunun Qafqaz korpusunda qulluq edən Abbasqulu ağa Bakıxanov tərəfindən müsəlman məktəbləri barədə layihə hazırlayaraq Rusiyasının Qafqaz hakimi baron Rozenə təqdim edilməsi.

## Doğumlar
* 23 yanvar — Eduar Mane, Fransa rəssamı.
* 24 mart — Pobert Qamerlinq, Avstruya şair və dramaturqu.
* 26 mart Feddersen Berend Vilhelm, alman fiziki.
* 8 iyun — Nikolay Nikolayeviç Aksakov, pus publisisti, tərcüməçisi, naşiri.
* 11 iyun — Jül Valles, Fransız yazıçısı və siyasi xadimi.
* 8 iyul — Pavel Petroviç Çistyakov, rus rəssamı,
* 17 iyul — Yuxan Avqust Syederman, isveç bəstəkarı və drijoru.
* 6 avgust — Azərbaycanın görkəmli şairəsi Xurşidbanu Natəvan
* 21 sentyabr — İohann Yozef Abert, alman bəstəkarı.
* 2 oktyabr — Eduard Bernett Teylor, ingilis etnoqrafı,
* 9 noyabr — Emil Qaborio, fransız yazıçısı.

## Vəfatlar
* İohann Volfanq Höte — alman yazıçısı.
1833

## Hadisələr
*İngiltərə parlamentinin qəbul etdiyi qanunla Ost-Hind şirkətinin ticarət hüququnun ləğv edilməsi.
* 4 may - Osmanlı sultanı tərəfindən Məhəmməd Əlinin Misirdə, Ərəbistan yarımadasında, Sudanda, Kritdə, Fələstində, Suriyada və Ədən paşalığında hüquqlarını təsdiq edən Fərmanın imzalanması.
* 9 may- Osmanlı sultanı ilə Misir canişini Məhəmmədəli arasında Kutahya müqaviləsinin imzalanması.
* 8 iyul - Rusiya ilə Türkiyə arasında Unkər - İskələsi müqaviləsinin imzalanması.
* Nuxada qəza məktəbinin yaradılması.

## Doğumlar
* 6 aprel - Aleksandr Nikolayeviç Pıpin, rus ədəbiyyatşünası və etnoqrafı
* 7 may - İohann Brams, alman bəstəkarı,
* 20 avqust - Bencamin Xarrison (Qarrison), ABŞ-nin 23-cü prezidenti. 
* 21 oktyabr - Alfred Nobel, Dinamit ixtiraçısı, Nobel mükafatının banisi. 
* 12 noyabr - Aleksandr Porfireviç Borodin, rus bəstəkarı və kimyaçısı.
* 19 noyabr - Vilhelm Diltey, alman mədəniyyət tarixçisi və filosofu.
* Mir Möhsün Nəvvab
* Ağası bəy Avşarov, rus ordusunda general.
* Həsən ağa Cəfərqulu ağa oğlu Bakıxanov, rus ordusunda general.
* Karoy Lots

## Vəfatlar
* 10 yanvar - Adrien Mari Lekandr, frans;z riyaziyyatçısı.
* 15 may - Edmund Kin, Böyük Britaniya aktyoru.
* Ram Mohan Ray – Hindistanın görkəmli ictimai xadimi, yazıçı, induizmin islahatçısı (d. 1772).
* Adrien Mari Lejandr
* Yasinzadə Əbdülvəhab Əfəndi

## İstinadlar
1834

## Hadisələr
* 24 fevral - Fransa və Əlcəzair üsyançıları arasında bağlanmış Demişel müqaviləsinə əsasən Fransa tərəfindən Maskar paytaxt olmaqla Əbd-əl-Qədirin əmirliyinin müstəqilliyinin tanınması. 
* Lord Nepirin Ingiltərədən Çinə xüsusi baş komissar təyin edilməsi.
* "Almaniya İttifaqı" daxilində (Avstriyasız) gömrük sərhədlərinin ləğv edilməsi.
* "Qalanın dibində" adlı Azərbaycan xalq mahnısının nota alınması.
* Azərbaycanda ilk rus köçkünləri tərəfindən Şamaxı qəzasında Altıağac kəndinin salınması.

## Doğumlar
* 14 yanvar - Pyotr Petroviç Vereşagin, rus rəssamı.
* 20 yanvar - Petrus Yakobus Juber - Transvaal Respublikasının siyasi və hərbi xadimi.
* 8 fevral - Dmitri İvanoviç Mendeleyev, rus kimyaçısı
* 24 mart - Pouell Con Uesli. Amerika geoloqu.
* 4 iyun - Baumanis Yanis Fridrix, ilk peşəkar latış memarı.
* 23 sentyabr - Suvorin Alesey Sergeyeviç, rus jurnalisti, naşir, yazıçı, teatr tənqidçisi və dramaturq.
* Hüseynqulu xan Əbu Qəddarə

## Vəfatlar
* 3 may - Aleksey Andreyeviç Arakçeyev - qraf, rus dövlət xadimi.
* 3 avqust - Vasili Vasilyeviç Petrov, rus fiziki.
* 1 oktyabr - Həmzət bəy - Dağıstanın və Çeçenistanın ikinci imamı
*23 oktyabr- Qacarların 2-ci şahı Fətəli şah Qacar vəfat edib.
* 23 dekabr – Tomas Robert Maltus, ingilis iqtisadçısı, demoqrafı.
* Karl Vilhelm Feyerbax
1835

## Hadisələr
* 2 yanvar - Qabrovada Bolqarıstanın ilk dünyəvi məktəbinin açılması
* 2 fevral - Fransiko Morasanın növbəti dörd il müddətinə Mərkəzi Amerika Federasiyasının prezidenti seçilməsi.
* 9 dekabr - Amerika müstəmləkəçiləri tərəfindən San-Antonionun tutulması və Meksika ordusunun Texası tərk etməyə məcbur edilməsi
* Lüksemburq dövlətinin müstəqilliyinin elan edilməsi.
* İsmayıl bəy Qutqaşınlı tərəfindən Varşavada fransız dilində "Rəşid bəy və Səadət xanım" əsərinin yazılması.

## Doğumlar
* 17 yanvar - Antanas Baranauskas, litva din xadimi, şair və dilçi.
* 18 yanvar - Sezar Antonoviç Küyi, rus bəstəkarı və tənqidçisi.
* 20 fevral - Alessandra d'Ankona, italyan yazıçısı, pedaqoq və ədəbiyyat tənqidçisi.
* 21 fevral - Mixail Osipoviç Mikeşin, rus rəssamı və heykəltəraşı.
* 26 fevral - Rixard Andre, alman coğrafiyaçısı və etnoqrafı.
* 13 mart - Leon Kladel, fransız yazıçısı.
* 14 mart - Covanni Vircinio Skiaparelli, italyan astronomu.
* 15 mart - Eduard Ştraus, Avstriya bəstəkarı və drijoru.
* 9 aprel - II Leopold, şahzadə və 1865-ci ildən Belçika kralı.
* 23 aprel - Nikolay Gerasimoviç Pomyalovski, rus yazıçısı.
* 9 may - Maksim Alekseyeviç Antonoviç, rus ədəbi tənqidçisi və publisisti.
* 2 iyun Cüzeppe Melkiore Sarto, sonralar X Müqəddəs Piy, Roma papası.
* 14 iyun - Nikolay Qriqoryeviç Rubinşteyn, rus virtuoz pianoçusu və drijoru.
* 10 iyul - Henrix Venyavski, Polşa skripkaçısı və bəstəkarı.
* 27 iyul - Cozue Karduççi, İtaliya şairi, ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laueratı.
* 31 iyul - Ejen Brisson, fransız siyasi xadimi.
* 1 avqust - Aleksandr İvanoviç Levitov, rus yazıçısı.
* 6 sentyabr - Lui Emil Komb, 1902-1905-ci illərdə Fransanın Baş Naziri.
* 22 sentyabr - Aleksandr Afanaseviç Potebnya Ukrayna və və rus dilçisi və ədəbiyyatşünası.
* 4 oktyabr - Qriqori Nikolayeviç Potanin, rus coğrafiyaçısı, etnoqrafı, publisisti, folklorşünası.
* 27 oktyabr - Yuliy Eduardoviç Yanson, rus iqtisadçısı və statistiki.
* 16 noyabr - Eucenio Beltrami, italyan riyaziyyatçısı.
* 30 noyabr - Mark Tven, Amerika yazıçısı.
* Seyid Əzim Şirvani.
* 4 aprel – Con Cekson

## Vəfatlar
1836

## Hadisələr
* 6 yanvar - ABŞ-də kənd təsərrüfatının tənzimlənməsi haqqında aktın ləğv edilməsi.
* 12 yanvar - "Lokomativ" idman cəmiyyətinin qəbul edilməsi.
* 15 yanvar - İspaniyada sol partiyalar və həmkarlar təşkilatları tərəfindən seçkiqabağı Xalq Cəbhəsi koalisiyasının yaradılması.
* 3 fevral - Kama selleliuz-kağız kombinatının istifadəyə verilməsi.
* 7 mart - Almaniya tərəfindən 1925-ci il Lokarno sazişinin birtərəfli qaydada pozulması, Versal müqaviləsinin kobud şəkildə  pozulması və alman qoşunları tərəfindən silahsızlaşdırılmış Reyn vilayətinin tutulması. 
* 19 mart - İtaliya ilə Albaniya arasında ticarət-iqtisadi sazişin imzalanması.
* 29 mart - Almaniyada parlament seçkilərində seçicilərin 99 faizinin nasist partiyasının namizədlərinə səs verməsi.
* 5 may - İtaliya qoşunları tərəfindən Efiopiyanın paytaxtı Əddis-Əbəbənin işğal edilməsi, ikinci İtaliya-Efiopiya müharibəsinin başa çatması.
* 1 iyun - Benito Mussolininin başçılıq etdiyi İtaliya tərəfindən Efiopiyanın, Eritriyanın və İtaliya Somalisinin İtaliya Şərqi Afrikası müstəmləkəsində birləşdirilməsi.
* İngiltərədə fəhlələrin birliyinin -Xalq xartiyasının təşkil olunması.
* 6 iyun - Rəhdar vergisinın ləğv edilməsi.
* Alban katolikosluğunun ləğv edilməsi, alban kilsəsinin erməni kilsəsinə tabe edilməsi.
* Cənubi Qafqazda ipəkçiliyi və ticarət sənayesini yayan cəmiyyətin təşkil olunması.

## Doğumlar
* 31 mart — Adolf Aqay

## Vəfatlar
* 23 sentyabr —ispan əsilli mezzo–sopranoçu opera müğənnisi Mariya Malibran
* Yevqraf Meçnikov
1837

## Hadisələr
* 26 yanvar — Miçiqanın ABŞ-nin 26-cı ştatı olması.
* 6 may — Qvatemalanın şərqindəMatakeskuinta kəndində serjant Rafael Karreranın üsyanı nəticəsində Mərkəzi Amerika Federal Respublikasının süqutu.
* 8 iyun — San-Salvadorda Mərkəzi Amerika Federal Respublikasının Prezidenti Fransisko Morasanın öldürülməsinə və dövlət çevrilişinə cəhd göstərilməsi.
* 18 iyun — İspaniyanın yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsi.
* 20 iyun — Kraliça Viktoriyanın İngiltərə taxtına çıxması.
* Yaponiyanın Osaka şəhərində üsyanın baş verməsi.
* 20 avqust -Qubada Hacı Məhəmmədin başçılığı ilə Rusyanın müstəmləkə siyasətinə qarşı üsyanın başlanması.
* 4–10 sentyabr — Quba qalası uğrunda döyüşlər. Üsyanın məğlubiyyətlə başa çatması.
* Balaxanıda kerosin zavodunun tikilməsi.
* Gəncədə qəza məktəbinin açılması
* Kenesar Kasımovun qiyamı

## Doğumlar
* Həsən bəy Zərdabi
* Aleksandr Nakaşidze
* şahzadə Rzaqulu Bəhmən Mirzə oğlu Qacar, rus ordusunda general.
* Alois Hitler

## Vəfatlar
* 10 fevral - Aleksandr Sergeyeviç Puşkin, rus şairi,
* 31 mart - Con Konstebl, ingilis rəssamı,
* 7 iyun - Adler burnuna - rus desantı çıxarılması zamanı baş verən döyüşdə rus yazıçı dekabristi, "Qütb ulduzu" almanaxının banisi Aleksandr Bestujev-Marlinskinin öldürülməsi.
* 14 iyun - Cakomo Leopardi, İtaliya şairi, 
* 15 oktyabr - İvan İvanoviç Dmitriyev, rus şairi, səlnaməçisi, dövlət xadimi. 
* 28 avqust - Karl Lyüdviq Kostenobl, alman və Avstriya aktyoru və dramaturqu.
* 19 fevral – Georq Büxner 
* Pavel Şillinq
* IV Vilhelm - Prussiya kralı.
1838

## Hadisələr
* 2 fevral - Rafael Karreranın üsyançı ordusunun Qvatemala şəhərinə daxil olması.
* mart - Buda və Peştdə böyük daşqınların baş verməsi. 
* 16 mart - Braziliyanın imperator ordusu tərəfindən San-Salvador şəhərinin tutulması  
* 14 aprel - Fransisko Morasanın federal ordusunun Rafael Karreranın dəstələrinin tərk etdiyi Qvatemala şəhərinə daxil olması.
* 30 aprel - Nikaraquanın Mərkəzi Amerika Federal Respublikasının tərkibindən çıxdığını elan etməsi
* 15 noyabr - Birinci ingilis-əfqan müharibəsinin gedişi zamanı əfqan taxt-tacına namizəd Şuci ül-Mülkün dəstələrinin Ludxiyandan Əfqanıstan istiqamətinə hərəkət etməsi.
* 2 dekabr - Birinci ingilis-əfqan müharibəsinin gedişi zamanı əfqan taxt-tacına namizəd Şuci ül-Mülkün dəstələrinin Hindistandakı Böyük Britaniya mülklərinin sərhəddini keçərək Əfqanıstana soxulması.
* İngiltərə ilə Rusiya arasında ticarət konvensiyasının imzalanması.
* İngiltərə ilə İran arasında diplomatik əlaqələrin kəsilməsi.
* Acıaxur döyüşü
* avqust-sentyabr - Şəkidə Məşədi Məhəmmədin başçılığı ilə Rüsiyanın müstəmləkə siyasətinə qarşı üsyan baş verdi.
* Azərbaycanda ilk rus köçkünləri tərəfindən Lənkəran qəzasında Vel kəndinin salınması.
* Naxçıvanda və Şamaxıda qəza məktəblərinin açılması.

## Doğumlar
* Hacı Zeynalabdin Tağıyev

## Vəfatlar
* Albert fon Şamisso
1839

## Hadisələr
* 1 yanvar - Rusiya imperiyasının paytaxtı Sankt-Peterburq şəhərində Oteçestvennıe zapiski (Vətən qeydləri) jurnalının ilk nömrəsinin çapdan çıxması.
* 19 yanvar - Ədənin Böyük Britaniya tərəfindən işğal edilməsi.
* 1 fevral - Fransisko Morasanın səlahiyyət müddətinin başa çatması və Nikaraquanın, Hondurasın və Kosta-Rikanın federasiyanın tərkibindən çıxması ilə Mərkəzi Amerika Federal Respublikasının formal olaraq öz fəaliyyətini dayandırması.
* 21 aprel - Osmanlı ordusunun Kütahi razılaşmasını pozaraq Fərat çayını keçməsi və Misirə yürüşünün başlanması
* 25 aprel - Birinci ingilis-əfqan müharibəsinin gedişində ingilis və Pəncab qoşunları tərəfindən əfqan şəhəri olan Kandaqarın tutulması
* 30 aprel - Vyatkada təntənəli şəkildə Aleksandr Nevski kilsəsinin əsasının qoyulması (1937-ci ildə dağıdılmışdır).
* Uralda "kartof" üsyanı adlanan kəndli çıxışının baş verməsi.
* Rusiya pul sisteminin Şimali Azərbaycanda (1839-1843) tətbiqi.
* M.Kazımbəyin "Türk-tatar dilinin qrammatikası" dərsliyinin şap olunması.

## Doğumlar
* 8 iyul - Standart Oyl şirkətinin banisi, milyarder Con Rokfeller.
* 18 iyul - Komi ədəbiyyatının banisi, linqvist. tərcüməçi, şair İvan Alekseyeviç Kuratov.
* 30 oktyabr - İngilis mənşəli fransəz rəssamı Alfred Sisley.
* 8 noyabr - rus siyasətçisi, Rusiyanın 1906 və 1914-1916-cı illərdə Baş Naziri olmuş İvan Loqqinoviç Qoremıkin.
* Abdulla bəy Asi
* 8 may – Corc Miller Bird, ABŞ nevropatoloqu.
* Maşadu di Asis

## Vəfatlar
1840

## Hadisələr
* 6 fevral - İngiltərə ilə bir neçə maori tayfasının rəhbərləri arasında Yeni Zelandiyanın İngiltərənin idarəçiliyinə keşməsi barədə Vaytanqi razılaşmasının imzalanması.
* 8 aprel - Mərkəzi Amerika Federal Respublikasının keçmiş prezidenti Fransisko Morasanın və federalistlərin liderlərinin Salvadordan Kosta-Rikaya və Kolumbiyaya sürgün edilmələri.
* 20 iyun - İngiltərədə dünyada ilk fəhlə partiyası olan Çartist partiyasının yaradılması.
* 5 noyabr - Birinci ingilis-əfqan müharibəsinin gedişində üsyan hərəkatının liderlərindən biri Dost Məhəmmədin ailə üzvləri ilə birlikdə məlum olmayan səbəblərə görə Kabula gəlməsi və İngilis hərbi hakimiyyətinə təslim olması
* Çinlə Hindistan arasında Birinci tiryək müharibəsinin (1840-1842) başlanması.
* Birinci Tiryək müharibəsinin gedişində ABŞ eskadrasının Çin sularına daxil olması.
* 10 aprel - Rusiya çarı I Nikolay Cənubi Qafqazda inzibati və məhkəmə islahatı haqqında qanun verdi.

## Doğumlar
* 7 may - Pyotr İliç Çaykovski - rus bəstəkarı.
* 13 may - Alfons Dode - fransız yazıçısı. 
* 2 iyun – Tomas Hardi - ingilis yazıçısı.
* 14 oktyabr - Dmitri İvanoviç Pisarev - rus publisisti və ədəbi tənqidçi.
* 16 oktyabr - Kuroda Kiyötaka - yapon dövlət xadimi.
* 2 aprel - Emil Zolya - fransız yazıçısı.

## Vəfatlar
* 6 yanvar - Xose Qaspar Rodriqes de Fransiya, müstəqil Paraqvayın ilk rəhbərlərindən biri, ölkənin Ali diktatoru.
* 25 aprel — Simeon Deni Puasson
* 27 may — Nikkolo Paqanini, italyan bəstəkar
* Aşıq Musa.