open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oyanış: Böyük Səlcuqlu

**Oyanış: Böyük Səlcuqlu** () — 28 sentyabr 2020-ci il tarixində başlayan və 2021-ci ildə bitən tarixi türk serialı. Serial Sultan Məlikşahın dövründə Böyük Səlcuqlu İmperiyasından və Sultan Məlikşah ilə Məlik (Şahzadə) Səncərin həyatından bəhs edir. Serial «TRT 1» kanalında yayınlanmışdır. Serial 2021-ci ildə 34-cü final bölümü ilə bitmişdir. Serialın bitməsindən sonra 2021–2023-cü illərdə həmin kanalda «**'» serialı yayınlanmışdır. «''Alparslan: Böyük Səlcuqlu''» serialı «''Oyanış...''»-ın davamı kimi ekranlarda yayınlansa da, hadisələr etibarilə daha əvvəli – [[Məlikşah|Məlikşahın]] atası [[Alp Arslan|Məhəmməd Alp Arslanın]] [[Şahzadə|şahzadəlik]] və [[Sultan|hakimiyyət]] illərini təqdim edirdi.

«''Oyanış: Böyük Səlcuqlu''» serialı «[[Xəzər TV|''Xəzər TV'']]» telekanalı tərəfindən [[Azərbaycan dili|Azərbaycan dilində]] [[dublyaj]] edilərək həmin kanalda [[Azərbaycan Respublikası]] ərazisində efirdə olmuşdur.
== Adını dəyişdirməsi ==
Serial "**Nizamı-Aləm**" () adı ilə yayımlanmalı idi. Lakin prodüserlər serialın adını dəyişdirib "**Oyanış: Böyük Səlcuqlu'''" etdilər.

###### Aktyorlar və obrazlar

# Buğra Gülsoy — Sultan Məlik Şah

# Xədicə Şendil — Türkan xatun
# Gürkan Uyğun — Həsən Sabbah
# Bülənd Alqış — Ömər Xəyyam
# İlkər Kızmaz — Arslantaş Alp
# Ekin Qoç — Məlik Əhməd Səncər
# Mehmet Özgür — Nizamülmülk

və digərləri.

## İstinadlar
Aşıq Məlikli

**Aşıq Məlikli** — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Xələfli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Aşıq Məlikli kəndi Sirik kənd Sovetinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. Kənd 9 noyabr 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## Toponimikası

## Tarixi
1918-ci il avqustun sonlarında ermənilər səhər tezdən qəflətən Aşıq Məlikli kəndinə də hücum etmiş, kəndi atəşə tutmuşdular. Kəndin bir sakini ölmüş, üçü yaralanmışdı. Kənddən qaçanların bütün varidatını ermənilər talamış, sonra isə kəndə od vurmuşdular.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xanağabulaq

**Xanağabulaq** — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Qazanzəmi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Xanağabulaq kəndi Dağ Tumas kənd Sovetinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmiş, Dağ Tumas kənd Sovetindən Qazanzəmi kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 28 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mahmudlu (kənd, Cəbrayıl)

**Mahmudlu** — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Karxulu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Kəndin adı orada məskunlaşmış **Mahmudlu** tayfasının adı ilə bağlıdır. Tayfanın adı isə mənşəcə Avşar boyuna mənsub olan və bu nəslin əsasını qoymuş **Mahmud bəy Avşarın** adı ilə əlaqədardır. "Mahmudlu" toponimi "Mahmudun nəslindən olanlar", "Mahmuda tabe olanlar" mənasını daşıyır. Bu tayfa adı Azərbaycanın digər bölgələrində (məsələn, Füzuli və Şəmkir) rast gəlinən eyniadlı yaşayış məntəqələri ilə eyni kökə malikdir.

## Tarixi
Mahmudlu tayfası tarixən Qarabağ xanlığının siyasi və hərbi həyatında mühüm rol oynamış, Arasbar mahalının əsas aparıcı qüvvələrindən biri olmuşdur. Tayfanın tarixi birbaşa tərəkəmə (maldar köçəri) həyat tərzi ilə bağlıdır.

### Tərəkəmə həyat tərzi və köç yolları
Mahmudlular klassik tərəkəmə ənənələrinə sadiq qalaraq, ilin fəsillərinə uyğun olaraq yaylaq-qışlaq həyatı sürmüşlər. Tayfanın qışlaqları Araz çayı sahilindəki bərəkətli düzənliklərdə (indiki Cəbrayıl rayonu ərazisində), yaylaqları isə Qarabağ silsiləsinin yüksəkliklərində — Sarıbaba, Qırxqız və Murovdağ ətəklərində yerləşirdi. Hər ilin yaz aylarında minlərlə xırda və iri buynuzlu heyvan sürüləri ilə dağlara köç edən Mahmudlu tərəkəmələri, bu yolla həm də bölgənin heyvandarlıq iqtisadiyyatının sütununu təşkil edirdilər.

### Çar Rusiyası və Sovet dövrü
1823-cü ilə dair Rus sənədlərində Mahmudlu obasının vergi verən və torpaq sahibi olan nüfuzlu bir icma olduğu qeyd edilir. XIX əsrin sonlarından etibarən Rusiya imperiyasının köçəri tayfaları oturaq həyata keçirmə siyasəti nəticəsində Mahmudluların bir hissəsi indiki Mahmudlu kəndinin əsasını qoyaraq əkinçiliklə də məşğul olmağa başlamışlar. SSRİ dövründə kənddə dəmir yolu stansiyasının tikilməsi ilə Mahmudlu strateji logistika mərkəzinə çevrilmişdir.

### Müasir dövr
Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, lakin İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı — 4 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad olunmuşdur.

## Əhalisi
Mahmudlu tayfası — Azərbaycan xalqının formalaşmasında iştirak edən qədim türk mənşəli tayfalardan biridir. Tarixi mənbələrə və etnoqrafik tədqiqatlara əsasən, Mahmudlular 24 Oğuz boyundan biri olan Avşar (Afşar) elatının bir qoludur. Tayfa adını onun əsasını qoyan Mahmud bəy Avşardan almışdır.

## İstinadlar
Qumlaq (Cəbrayıl)

* Qumlaq (kənd, Cəbrayıl) — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Qumlaq (qəsəbə, Cəbrayıl) — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## Həmçinin bax
* Qumlaq
Qumlaq (kənd, Cəbrayıl)

**Qumlaq** — Azərbaycan Respublikasının Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd, Qumlaq kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi.

## Toponimikası
Bu yaşayış məntəqasi XIX əsrdə Qumlaq adlı qoyun yatağı yerində salındığına görə belə adlanmışdı. Kəndin ərazisi doğrudan da qumlu sahədən ibarətdir.

## Coğrafiyası
Qumlaq kəndi rayon mərkəzi — Cəbrayıl şəhərindən 48 km cənub-qərbdə, Araz çayının sol sahilində, düzənlikdə yerləşir. Sovet vaxtında kəndin yanında Bakı-İrəvan dəmir yolu keçirdi.

Kəndin Sovet vaxtındakı ərazisinin mühüm hissəsi hal hazırda Xudafərin su anbarının altındadır. Kəndin Sovet vaxtındakı ərazisinin hündürlüyü təqribən 281 m təşkil edir.

## Tarixi
Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə Cəbrayıl rayonunun əraziləri 1993-cü ildə Ermənistan silahlı birləşmələri tərəfindən işğal edilmişdi.

İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə 2020-ci ildə Cəbrayıl rayonu işğaldan azad olunmuşdu. Rayonun Cocuq Mərcanlı kəndi hələ 1994-cü ildə işğaldan azad olunmuş, 2016-cı ildə isə Azərbaycan Ordusunun tam nəzarətinə keçmişdi. İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə 19 oktyabr 2020-ci ildə elan olundu ki, Qumlaq kəndi Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edildi.

30 oktyabr 2020-ci il tarixində "Qumlaq" sərhəd zastavası üzərində Azərbaycan Respublikasının dövlət bayrağı ucaldılıb və bu sərhəd zastavası xidməti-döyüş fəaliyyətinə başlayıb.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 1977-ci ildə 483 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
Sovet vaxtında kəndin əhalisi taxılçılıq, heyvandarlıq, baramaçılıq, pambıqçılıqla məşğul idi. Kənddə orta və səkizillik məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, rabitə şöbəsi var idi.

## İstinadlar
Xudafərin

**Xudafərin** — aşağıdakı mənaları ifadə edə bilər:
* Xudafərin körpüləri — Şimali Azərbaycanı və Cənubi Azərbaycanı birləşdirən, Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonu ilə İran İslam Respublikasının Xudafərin şəhristanı arasında yerləşən, Araz çayı üzərində salınmış iki körpü.
* Xudafərin — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunda qəsəbə.
* Xudafərin şəhristanı — İran İslam Respublikasının Şərqi Azərbaycan ostanında şəhristan.
* "Xudafərin" SES — Azərbaycan Respublikası və İran İslam Respublikası arasındakı beynəlxalq sərhəddə yerləşən Araz çayı üzərindəki torpaqla doldurulmuş bənd.
* "Xudafərin" su anbarı — Azərbaycan Respublikası və İran İslam Respublikası arasındakı beynəlxalq sərhəddə yerləşən Araz çayı üzərindəki tikilmiş su anbarı.
* ''Xudafərin körpüsü'' — Fərman Kərimzadənin 1982-ci ildə nəşr edilmiş tarixi romanı.
Pul təklifi

**Pul təklifi** () — müəyyən bir dövrdə ölkə iqtisadiyyatında mövcud olan bütün pul vəsaitlərinin ümumi həcmini ifadə edən iqtisadi göstəricidir. Pul təklifi dövriyyədə olan nağd pulu (sikkələr və kağız pullar) və banklardakı müxtəlif növ hesablarda saxlanılan vəsaitləri, o cümlədən çek, əmanət və digər depozitləri əhatə edir.

Pul təklifinin müxtəlif formaları vardır və onlar adətən **M0**, **M1**, **M2**, **M3** kimi kateqoriyalara bölünür. Bu kateqoriyalar pulun likvidliyinə görə fərqlənir. Məsələn, M0 yalnız nağd pulu, M1 isə nağd pul ilə yanaşı, dərhal istifadəyə yararlı olan depozitləri də əhatə edir.

Pul təklifi mərkəzi banklar tərəfindən idarə olunur və bu proses pul siyasətinin əsas alətlərindən biridir. Pul təklifinin həddindən artıq artması inflyasiyaya, azaldılması isə deflyasiyaya səbəb ola bilər. Buna görə də mərkəzi banklar pul təklifini sabit iqtisadi artımı və qiymət sabitliyini təmin etmək məqsədilə tənzimləyirlər.

Pul təklifi iqtisadiyyatda məcmu tələb, faiz dərəcələri, valyuta məzənnəsi və iqtisadi artım kimi bir çox mühüm göstəricilərə təsir göstərir. Bu səbəbdən pul təklifinin ölçülməsi və idarə olunması makroiqtisadiyyatın əsas tədqiqat sahələrindən biridir.

## Pul aqreqatları
Pul aqreqatları pul kütləsinin strukturunun göstəriciləridir. Pul aqreqatları likvidlik dərəcəsinə görə (tez nağd pula çevrilmə qabiliyyəti) bir-birindən fərqlənən pul növləri və pul fondlarıdır.

Pul aqreqatları iyerarxik bir sistemdir —  hər sonrakı məcmu əvvəlkini əhatə edir.

Fərqli ölkələrdə fərqli tərkibli pul aqreqatları fərqlənir. BVF bütün ölkələr üçün ortaq bir göstərici M1 və daha geniş göstəricisini hesablayır (müddətli və əmanət bank hesabları və bazarda satılan ən likvid maliyyə alətləri). Bir sıra ölkələrdə M4 əlavə olaraq ayrılır. Məsələn, İngiltərədə M4 dövriyyədəki valyuta məbləğini, banklar tərəfindən verilən kreditlərin ümumi məbləğini və dövlət borclarının miqdarını əhatə edir.

### Pul təklifinin strukturu
Pul kütləsinin quruluşu daim dəyişir. Müasir pul sistemində pul kütləsinin artım sürəti nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmışdır və pul daha yaxşı işləməyə başlamışdır. Rusiya Federasiyasında, pul sistemindəki çatışmazlıqlar arasında nağd pulun böyük bir hissəsini (2014-cü ildə 22%) qeyd etmək olar, inkişaf etmiş ölkələrdə isə bu göstərici çətinliklə 7-10% -ə çatır. Məcmuələr arasındakı nisbət iqtisadi artımla birlikdə dəyişir.

Pul kütləsinin həcmindəki dəyişiklik iki amilin təsirinin nəticəsidir:

* dövriyyədə olan pul kütləsindəki dəyişiklik;
* dövriyyə sürətində dəyişiklik.

#### Monetizasiya nisbəti
Pul kütləsinin vəziyyətinin mühüm göstəricisi M2-nin ümumi daxili məhsula nisbətinə bərabər olan pul qazanma əmsalıdır (maliyyə dərinliyi də adlanır). Bu göstərici dövriyyədəki pulun yetərliliyi ilə bağlı sualı cavablandırmağa imkan verir. İnkişaf etmiş bir ölkə üçün optimal pul qazanma səviyyəsi ən azı 56-60% olaraq qəbul edilir, iqtisadiyyatın aşağı səviyyədə pul qazanması xarici iqtisadi inkişafı məhdudlaşdıra bilər.

## İstinadlar
Mezuza

**Mezuza** () İvrit sözü olan mezuza "qapı yamacı" deməkdir. Mezuza, qapıya vurulan ağac, plastik, metal şüşə və analoji materiallardan hazırlanmış bir parçadır.

## Məzmunu
Soldan sağa tikilən bu parça, Tövratın Devarim (6: 4–9 və 11: 13–21) bölümlərində Şema və Veaya mətnlərini ehtiva edir. İstifadə olunan parça adətən bir heyvanın dərisindən hazırlanır. Orfoqrafiya qaydaları Sefer Tora proqram qaydaları ilə eynidir. Mezuza parçaları əl ilə yazılır, mətbəə yazıları istifadə edilə bilməz. Mezuzanın xarici tərəfində müqəddəs bir məna verən "Şaday" yəni "hər şeyə qadir" ifadəsi qeyd edilir. "Şaday" eyni zamanda "Şomer Dlatot Yisrael" yəni, "İsrail qapılarının keşikçisi və ya qoruyucusu" sözlərinin baş hərflərindən ibarətdir.

## Forması
Yəhudi evlərinin giriş qapısının sağ tərəfində, Tövratdan olan mətnlərdən ibarət qoyulmuş bir qutu və evin qapısına ilişdirilmiş bir qutu parçası. İvrit dilində "mezuza" qapıya yapışdırılan və ya quraşdırılan yamaca deyilir. Yalnız bu fərqlə ki, düzəldilib yapışdırılmış və ya quraşdırılmış taxta və ya metal qutuda Tövratın "qanunun təkrarı" kitabından mətnlər yazılır. Xüsusilə "Dinlə, ey İsrail: Allahımız Yehova tək olan Yehovadır" (6:4–9 və 11:13–21) və ya "İsrail qapılarının qoruyucusu" cümləsinin baş hərflərindən olan "Şaday" ifadəsi yazılır. Mezuza evin əsas xarici qapısına, hamam və tualet istisna olmaqla, bütün digər qapıların sağ tərəfinə, yamac və xüsusi bir dua ilə mismarlanır. Hər bir dindar yəhudi evdən çıxıb evə girərkən barmaqları ilə mezuzaya toxunur və onu öpür. Mezuzalar Sofer adlı xəttatlar tərəfindən bir kaşer (halal) heyvanın dərisinə mürəkkəb və qamış qələm ilə yazılır. Yəhudi inancına görə, qapılara vurulmuş mezuzalar ən azı yeddi ildə iki dəfə açılmalı və kontrol edilməlidir. Mürəkkəblərdə bir sızma varsa, dərhal bir ravvinə aparılır və dəyişdirilməsi lazımdırsa yenisi ilə əvəz olunur.

Yəhudi Halaxa görə, mezuza hər 7 ildə iki dəfə yoxlanılmalıdır, lakin əgər bu, sinaqoq kimi ictimai yerdəki mezuzadırsa, hər əlli ildən bir iki dəfə yoxlanılmalıdır.https://hebrewbooks.org/shas.aspx?mesechta=6&daf=11&format=text

## Həmçinin bax
* Yəhudilər
* Yehova
* Tövrat

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* MEZUZA nedir, kimler ne amaçla kullanır?
* Mezuza — летние еврейские фестивали в Петербурге
Ghods Saeghe

İranın zərbə tipli “Ghods Saeghe” PUA-sı 2013-cü ildə Tehrandakı “Qhods Aviation” şirkətində hazırlanaraq istehsal edilib. PUA hazırda İran Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasında istifadə olunur.

## Konstruksiyası
thumb|2006-cı ildə İran Hərb Oyunlarında istifadə edilmiş Ghods Saeghe
“Saeghe” aşağıda quraşdırılan delta qanadlara və uzunsov füzelyaja malikdir. İdarəetmə pərləri üfüqi stabilizator üzərində yerləşir. “Saeghe” tamamilə kompozit materialdan hazırlanır. PUA-nın konfiqurasiyasında 18.6 kVt (25 at gücündə) WAE-342 itələyici mühərrikdən istifadə edilir. Onun buraxılması üçün JATO adlanan qısa metal qollara malik katapultdan istifadə edilirdi. Pilotsuz vasitə quruya və ya suya paraşütlə enə bilir.

## Versiyaları

“Saeghe” PUA-ları iki versiyada istehsal edilib. Birincisi, yalnız radio vasitəsilə idarəetmə sisteminə, digəri isə GPS və IR şüalanmalı idarəetmə sisteminə malikdir. Hər iki versiya katapult ilə buraxılır və paraşütlə endirilir.

### “Saeghe-1”

“Saeghe-1” PUA-sının uçuş trayektoriyası və manevrləri radio komandalarla idarə olunur. Bu variant N-Q-A 100 kimi də tanınır.

### “Saeghe-2”

“Saeghe-2” daha inkişaf etmiş bir avionikaya sahibdir, pilotsuz vasitə ilə yerüstü idarəetmə stansiyası arasında telemetrik əlaqə mövcuddur. PUA-nın operatorun müşahidə zonasından kənarda idarə edilməsi GPS naviqasiyasına əsaslanır. “Saeghe-2” girosabit radar reflektoruna və üç ədəd IR sensora malikdir.

PUA-lar kiçik bir mikroavtobusda daşına bilən yerüstü idarəetmə stansiyasından idarə olunur. “Saeghe-2” ilk dəfə 2002-ci ildə havaya qalxıb.

## Taktiki-Texniki Xüsusiyyətləri

*Uzunluğu: 2.81 m;
*Qanad açılımı: 2.6 m;
*Hündürlüyü: 0.7 m;
*Maksimum uçuş çəkisi: 60 kq;
*Mühərriki: 1×WAE-342 tipli cüt silindrli və porşenli mühərrik;
*Pərləri: iki oxlu;
*Maksimum sürəti: 250 km/saat;
*Döyüş radiusu: 50 km;
*Havada qalma müddəti: 45 dəq;
*Uçuş yüksəkliyi: 3355 m.

## İstinadlar
H-110 Sarir

H-110 "Sarir" (fa: سریر, mənası "Taxt") PUA-ları İİKK tərəfindən verilən sifarişlə 2011-ci ildə hazırlanmağa başlayıb və 2013-cü ilin aprelində keçirilən təntənəli mərasimlə silahlanmaya qəbul edilib. Elektro-optik və infraqırmızı sensorlardan istifadə edən "Sarir" kəşfiyyat və müşahidə vəzifələrini yerinə yetirmək üçün optimallaşdırılıb. İran KİV-lərinin məlumatına görə PUA "hava-hava" tipli raket silahları daşıya bilir.

Bu cihaz İran silahlı qüvvələrində geniş yayılıb. H-110 "Sarir" pilotsuz vasitəsi ərazinin kəşfiyyatı, potensial düşmənin gizli hərəkətini aşkar etmək, ölkənin hava sərhədlərinə nəzarət etmək və hava hədəflərinə hücum üçün fəal istifadə olunur.

İran təyyarə istehsalçılarının H-110 "Sarir" pilotsuz uçuş aparatının dizaynına kifayət qədər ixtisaslı yanaşması sayəsində iki ildən az müddətdə planlaşdırılan layihəni başa çatdırmaq mümkün oldu. Dəyəri çox da yüksək olmayan PUA çox sayda hərbi hissəni bu vasitələrlə təchiz etməyə imkan verdi. Bundan əlavə, 2015-ci ildə digər ölkələr, o cümlədən Venesuela və Kolumbiya da İrandan H-110 "Sarir" dronlarının alınmasına maraq göstərdilər.

İranın H-110 "Sarir" pilotsuz uçuş aparatı üç növ kamera, o cümlədən elektro-optik gündüz kamerası ilə təchiz edilir. Əlverişsiz və ya qeyri-kafi görünmə şəraitində ərazini izləmək üçün infraqırmızı kameradan istifadə edilir. Ətraf mühitin temperaturundan fərqlənən obyektlərin axtarışını təmin etmək üçün isə termal kamera tətbiq edilir.

Bundan başqa H-110 "Sarir" PUA-sının silahlanmasına hava hədəflərini aşkar etməyə imkan verən RLS və aşkarlanan hədəfləri məhv etmək üçün iki raket daxildir.

H-110 "Sarir" zərbə PUA-sı onun saatda 150 km sürətə çatmasına imkan verən iki porşenli mühərriklə təchiz olunur. PUA 5 saata qədər havada qalmaq imkanına malikdir.

## Taktiki-Texniki Xüsusiyyətləri
* Uzunluğu: 2.8 m;
* Qanad uzunluğu: 3,5 m;
* Hündürlüyü: 0.9 m;
* Maksimum uçuş çəkisi: 80 kq;
* Maksimal uçuş sürəti: 150 km/saat;
* Kreyser sürəti: 120 km/saat;
* Maksimum uçuş məsafəsi: 200 km;
* Maksimum uçuş hündürlüyü: 5000 m;
* Təyyarə mühərrikinin növü: porşenli.

## İstinadlar
Qüds Aviasiya Sənayesi Şirkəti

Qüds Aviasiya Sənayesi Şirkəti (eyni zamanda Qüds kimi də yazılır) 1985-ci ildə yaradılan İran dövlət şirkətidir. PUA-larda ixtisaslaşmışdır.

IRGC nəzdində yaradılmışdır. 1998-ci ilin əvvəlində Aerokosmika Sənayesi Təşkilatı nəzdində yenidən təşkil edilmişdir. 2011-ci ildən etibarən yüzlərlə işçisi var. 

Məhsul və xidmətlərinə aşağıdakılar daxildir:

*Dron istehsalı: Saeghe, Talash və Mohajer; 
*Müxtəlif paraşütlərin inkişafı (Freefall Personal Paraşütləri, Strato Cloud paraşütləri, Ofogh paraşütləri və Fakhte paraşütləri) 
*Güclü yamac paraşütlərinin istehsalı;
*Yerüstü idarəetmə stansiyası (GCS) sistemlərinin, görüntü, hədəfləmə, optik izləmə və aviasiya sistemlərinin istehsalı və dizaynı.
Hamaseh

İranın HESA şirkəti tərəfindən istehsal edilən “Hamaseh” PUA-sı yüksək hündürlükdə uçmaq imkanına malik vasitədir. “Hamaseh” 2013-cü ildə hazırlanmağa başlayıb və 2016-cı ildə İran İKK-nın silahlanmasına qəbul edilib.

## Konstruksiyası

“Hamaseh” tək mühərrikli PUA-dır. 185 kq-a qədər yanacaq, avadanlıq və faydalı yük daşıya bilən vasitə konfiqurasiyadan asılı olaraq 11 saata qədər havada qala bilər.

Uçuş-enmə zolağından və ya JATO katapultundan buraxıla bilər, enməsi isə açılan paraşütlə mümkündür. “Hamaseh”in uçuşu əvvəlcədən müəyyən edilən nöqtələrə əsasən idarə edilir. Onun güc qurğusunun modeli məlum deyil.

“Hamaseh” sintetik aperturalı radara, rabitə müdaxilə qurğusuna malikdir. Kamera da daşıya bilən PUA-nın silahlanmasına kiçik bomba, qumbara və ya raket daxil ola bilər.

## Əməliyyat tarixi

9 may 2013-cü ildə “Hamaseh” zərbə PUA-sının hazırlanmasına həsr olunan mərasimdə İranın sabiq Müdafiə naziri Əhməd Vahidi, pilotsuz vasitənin “stels keyfiyyəti ilə düşmən tərəfindən aşkarlanmasının qarşısını ala biləcəyini” söylədi. “Hamaseh” taktiki PUA olmasına baxmayaraq, bəziləri onun HALE (High-Altitude Long Endurance - Yüksək Hündürlükdə Uzun Müddət) platformasına aid olduğunu iddia edir. The Hamaseh at its unveiling ceremony was "equipped" with what appeared to be munitions, but they were physically bolted to the wings, not mounted on hardpoints. Açılış mərasimində “Hamaseh” döyüş sursatı kimi görünən detallarla təchiz edilmişdi. Müasir “Hamaseh” 2016-cı ildə yenidən dizayn edildi. Ondan ilk dəfə 2016-cı ilin aprelində İİKK-nin Quru Qoşunları tərəfindən hərbi təlimlər zamanı istifadə edildi.  2017-ci ildə HESA “Hamaseh” PUA-sını ixrac üçün təklif etdi.

## Taktiki-Texniki Xüsusiyyətləri

*Uzunluğu: 5.05 m;
*Eni: 9 m;
*Hündürlüyü: 1.9 m;
*Boş çəkisi: 230 kq;
*Ümumi çəkisi: 415 kq;
*Maksimum sürəti: 194 km/saat;
*Kreyser sürəti: 165 km/saat;
*Döyüş radiusu: 200 km;
*Havada qalma müddəti: 11 saata qədər (faydalı yükdən asılı olaraq);
*Maksimum uçuş yüksəkliyi: 4.600 m;
*Qalxma sürəti: 4 m/s.
## İstinadlar
Xırdaqışlaq (Əhər)

**Xırdaqışlaq** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 35 nəfər yaşayır (8 ailə).

## İstinadlar
Hazem

“Hazem” İran İslam Respublikasının Silahlı Qüvvələri tərəfindən istifadə edilən pilotsuz uçuş aparatının bir növüdür. “Hazem” hədəfləri bombalamaq üçün də istifadə edilə bilən uzaqmənzilli PUA-dır.

İran Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının komandanının sözlərinə görə “Hazem” üç modeldə - qısa, orta və uzun mənzilli versiyalarda hazırlanıb. Bu PUA-ların Hava Hücumundan Müdafiə mütəxəssisləri tərəfindən Anbiya HHM bazasının gizli obyektlərinin mühafizəsi üçün yaradıldığı ehtimal edilir.

Ondan kəşfiyyat missiyalarında istifadə də mümkündür. “Hazem” PUA-ları partlayıcı maddələrlə silahlandırıla bilir.

Bir tədqiqatçı, dronun stels çatışmazlığına görə Hazemin ciddi hərbi əməliyyatlar meydanında İran üçün ciddi bir taktiki effektə sahib ola bilməyəcəyini bildirmişdir.

## Versiyaları

*“Hazem 1” - uzaqmənzilli
*“Hazem 2” - ortamənzilli
*“Hazem 3” - yaxınmənzilli

## Taktiki-Texniki Xüsusiyyətləri (“Hazem A”/“Hazem B” üçün)

*Uzunluğu: 11.9 m;
*Eni: 3.8 m;
*Qanad uzunluğu: 23 m;
*Qanad sahəsi 45 kv.m;
*Maksimum qalxma çəkisi: 5 t;
*Boş çəkisi: 1800 kq/2100 kq;
*Faydalı yükün çəkisi: 480 kq;
*Qanadlarda çənlərlə birlikdə yanacaq tutumu: 3200 kq/2900 kq;
*Maksimum sürəti: 130 düyün/100 düyün;
*Kreyser sürəti: 70 düyün;
*Döyüş radiusu: 260 km/240 km;
*Havada qalma müddəti: 15-32 saat/50-100 saat (faydalı yükdən asılı olaraq);
*Maksimum uçuş hündürlüyü: 30000 fut;
*Qalxma üçün zolağın uzunluğu: 750 m/1050 m;
*Enmə üçün zolağın uzunluğu: 500 m/550 m.
## İstinadlar
MIRV

thumb|LGM-118A Peacekeeper
MIRV (multiple independently targetable reentry vehicle; “müstəqil olaraq hədəflənən çoxlu vasitə”), hər biri fərqli hədəfi vurmağı hədəfləyən bir neçə termonüvə döyüş başlığını əhatə edən ballistik raketdir. Hal-hazırda yalnızca ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Fransa, İsrail və Çinin MIRV döyüş raketlərinə malik olduğu məlumdur.
RS-28 Sarmat

RS-28 Sarmat (ru: РС-28 Сармат; NATO kod adı: SS-X-30) Rusiya istehsalı olan MIRV ağır termonüvə qitələrarası ballistik raketdir. Raket inkişaf mərhələsindədir və köhnəlmiş R-36M raketlərinin yerini alması planlaşdırılır. Döyüş başlığı 10-24 MIRV arasında dəyişir. Əməliyyat mənzili 10,900 km, maksimum sürəti 20.7 Mach, idarəetmə sistemini INS, GLONASS, Astro-ətalət təşkil edir.

## İstinadlar
R-36 (raket)

**R-36** () — Sovet İttifaqında istehsal edilmiş qitələrarası ballistik raketdir. Raket üç döyüş başlığı daşıya bilər və ilk Sovet MIRV döyüş raketiidir. Orijinal modelin NATO kod adı SS-9 Scarp, R-36M isə SS-18 Satan (Şeytan) adlandırılmışdır.

R-36, Tsiklon buraxıcı qurğularının əsasını təşkil edir. Raketin bu gün RS-28 Sarmat ilə əvəzlənməsi planlaşdırılır. Maksimum əməliyyat mənzili 10,200-16,000 km təşkil edir.
Reaktiv artilleriya

**Reaktiv artilleriya** — raket kompleksləri üçün təchiz edilmiş bir raket növüdür. Reaktiv artilleriya sistemlərinin növləri arasında Reaktiv yaylım atəş sistemləri də mövcuddur.

Reaktiv artilleriya raketlərdən istifadə edən artilleriya növüdür (1980-ci illərdən etibarən idarə olunmayan raketlər [İOR] adından istifadə edilir), yəni mərminin özünə quraşdırılmış reaktiv mühərrikdən istifadə edərək mərmini hədəfə çatdıran və reaktiv hərəkətin təsiri ilə mərmiyə lazımi uçuş sürətini qazandıran artilleriya növüdür.

Bu tipdə olan artilleriya bölmələri bir çox ölkələrin və dövlətlərin quru qoşunları, hava qüvvələri və donanmalarının tərkib hissəsidir. Reaktiv artilleriya bölmələri və subbölmələri reaktiv yaylım atəş sistemləri (MLRS) ilə silahlanırlar.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
*
Krasnoqvardeysk rayonu (Adıge)

**Krasnoqvardeysk rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Adıgey Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Krasnoqvardeysk kəndidir.

## Coğrafiyası
Krasnoqvardeysk rayonu, Adıgey Respublikasının şimal-qərb hissəsində yerləşir. Rayonun ümumi sahəsi 752.52 km²-dir. Bura 7 kənd yaşayış məntəqəsi daxildir.

Aşağıdakı rayonlarla həmsərhəddir: şərqdə Şovqenovsk rayonu, cənubda Beloreçensk rayonu, qərbdə Teuçejsk rayonu və şimalda Ust-Labinski rayonu

Rayon respublikanın düzənlik zonasında yerləşir. Torpaq zəif parçalanmışdır və azacıq təpəlidir, yüksəkliyin cənub-şərqdən şimal-qərbdə Krasnodar su anbarına qədər ümumi azalması müşahidə olunur. Bölgənin torpaq örtüyündə, yuyulmuş qara torpaqlar üstünlük təşkil edir.

Bölgənin əsas su yolu Laba və Kuban çaylarıdır. Bölgə ərazisindəki digər çaylar (sol qollar) - Psenaf, Qiaqa, Psençuk və s. Laba və Belaya çayı Adəmyul kəndinin altından Kubana axır.

Rayonda iqlim rütubətli və mülayimdir, Qara dənizə yaxınlığı nəzərə çarpacaq dərəcədə təsirlidir. Havanın orta temperaturu iyulda + 24,0 ° C-dən yanvarda 0 ° C-ə qədər dəyişir. Ən yüksək temperatur avqustun əvvəlində, ən aşağı isə yanvarın sonu və ya fevralın əvvəlində müşahidə olunur. Orta illik yağıntının miqdarı təxminən 700 mm-dir. Ən çox yağıntı yayda düşür.

## Tarixi
Krasnoqvardeysk rayonu 7 fevral 1929-cu ildə, Azov-Qara dəniz ərazisindəki Adıgey Muxtar Vilayətinin tərkibində, ləğv edilmiş Preobrajenski mahalının çevrilməsi nəticəsində qurulur. Bura əvvəlcə 11 kənd məclisi daxil idi: Adamiyevski, Beloselski, Verxnenazarovski, Çambiçievski, Dukmasovski, Elenovski, Kurqo-Ternovski, Nikolaev, Novosevastopol, Saratov, Xatukayski.
11 noyabr 1961-ci ildə rayonun mərkəzi Nikolaev kəndi Krasnoqvardeyskoe adlandırılır.
1993-cü ildə kənd şuralarının fəaliyyəti dayandırılır və kənd idarələrinin əraziləri kənd rayonlarına çevrilir.
2005-ci ildə rayonda kənd rayonlarının rəhbərləri ləğv edilir və kənd yaşayış məntəqələri statusuna malik 7 bələdiyyə qurulur.

## Əhali
; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:
 
; Cins tərkibi
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasına olan məlumat:

Kişilər — 14 723 nəf. (52,8 %). Qadınlar —  16 145 nəf (52,3 %).

Əhalinin orta yaşı —  38,7 yaş. Kişilərin orta yaşı — 36,0 yaş. Qadınların orta yaşı — 41,1 yaş.
## KİV
Rayonda baş verən hadisələri təqdis edən "Drujba" regional qəzeti nəşr olunur. Qəzet həftədə iki dəfə dərc olunur.

Rayonun rəsmi saytı.

Məşhur sosial şəbəkələrdə rayon administrasiyasının rəsmi səhifələri vardır.

## Mənbə
* Официальный сайт Администрации муниципального образования «Красногвардейский район» Республики Адыгеи
* Красногвардейский район на сайте Адыгеи
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
## İstinadlar
Maykop şəhər dairəsi

**Maykop şəhər dairəsi** () — Rusiya Federasiyası, Adıgey Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Maykop şəhəridir.
## Coğrafiyası
Adıgey Respublikasının mərkəz hissəsində yerləşir.İnzibati vahidin ərazisi 283.60 km²-dir. Bunun 109.62 km²-i (38.65%) yaşayış məntəqələrinin payına düşür.
Şimaldan Qiaqin rayonu, şərqdən və cənubdan Maykop rayonu ilə, qərbdən isə Krasnodar diyarının Beloreçensk rayonu ilə həmsərhəddir. 
## Tarixi
Respublika əhəmiyyətli şəhərin statusu 5 may 2000-ci il tarixli Qanunla təsdiq edilmişdir.
2002-ci ilin may ayından etibarən Maykop şəhəri, federal qanunvericiliyə və Adıgey Respublikasının yerli özünüidarəetmə haqqında qanunvericiliyinə uyğun olaraq bir inzibati vahid statusu alır.
İnzibati vahidə 1 dekabr 2004-cü il tarixli qanunla şəhər dairəsi statusu verilir.
## Əhali
; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:	
	
; Cins tərkibi	
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasına olan məlumat:

Kişilər — 74 843 nəf. (44,9 %). Qadınlar — 91 697 nəf. (55,1 %).
Əhalinin orta yaşı —  39,2 yaş. Kişilərin orta yaşı — 36,3 yaş. Qadınların orta yaşı — 41,5 yaş.
## Yerli özünü idarəetmə
Rrespublika tabeli şəhər dairəsi ərazisinə ümumilikdə 8 yaşayış məntəqəsi daxildir
## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт администрации муниципального образования «Город Майкоп»
* Официальный сайт местного самоуправления муниципального образования «Город Майкоп»
Adıgeysk şəhər dairəsi

**Adıgeysk şəhər dairəsi** () — Rusiya Federasiyası, Adıgey Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Adıgeysk şəhəridir.
## Coğrafiyası
Adıgey Respublikasının şimal-qərb hissəsində, Krasnodar su anbarının cənub sahilində yerləşir.

Qərb, şimal və şərqdən şəhər dairəsi Teuçejsk rayonunun torpaqları ilə əhatə olunur. Güneydə Krasnodar diyarının Qoryaçı Klyuç şəhər dairəsi ilə həmsərhəddir.

Şəhər dairəsinin sahəsi 32.40 km²-dir.

Vahid bələdiyyə olaraq Adıgeysk şəhərinə dörd şəhərdaxili dairə daxildir - Adıgeysk şəhərinin şərq və qərb dairələri, həmçinin Qatlukay kəndi və Psekups ferması.

Respublikanın düzənlik zonasında yerləşir. Nisbi yüksəkliklərdə kəskin dəyişiklik olmadan ərazi əsasən düzdür. Şəhər dairəsinin cənub-qərbinə, dağlar tədricən yüksəlməyə başlayır. Rayonda orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 57 metr yüksəkdir.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən şəhər rayonundan şimalda, Kuban çayının Krasnodar su anbarına axan Psekups, Dış və Çetuk çayları ilə təmsil olunur. Aşağı axınlarda çayların təbii axınının çox hissəsi meliorativ-suvarma kanalları vasitəsilə artır.

Şəhər dairəsində iqlim rütubətli və mülayimdir. Qara dənizə yaxınlığı nəzərə çarpacaq dərəcədə təsirlidir. Havanın orta temperaturu iyulda + 24 ° C, yanvarda 0 ° C arasında dəyişir. Ən yüksək temperatur avqustun əvvəllərində, ən aşağı isə yanvarın sonu və ya fevralın əvvəlində müşahidə olunur. Orta illik yağıntının miqdarı təxminən 770 mm-dir. Nisbi rütubət qeyri-sabitdir. Ən çox yağış noyabr-fevral ayları arasında düşür.
## Tarixi
2000-ci ildə Teuçejsk rayonunun inzibati-ərazi çevrilməsi ilə 5 may 2000-ci il tarixli Qanuna uyğun olaraq Adıgeysk respublika əhəmiyyətli  şəhər statusu alır.

2001-ci ildə kənd Qatlukay və Psekups ferması Adıgeysk şəhərinin inzibati yurisdiksiyasına verilir.

2002-ci ilin may ayından etibarən federal qanunvericiliyə və Adıgey Respublikasının yerli özünüidarəetmə haqqında qanunvericiliyinə uyğun olaraq Adıgeysk şəhəri bir inzibati vahidə çevrilir.

1 dekabr 2004-cü il tarixli Qanuna görə şəhərə bir şəhər dairəsi statusu verilir.
## Əhali
; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

; Cins tərkibi
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasına olan məlumat:

Kişilər — 6 838 nəf. (46,6 %). Qadınlar — 7 821 nəf. (53,4 %).

Əhalinin orta yaşı —  37,7 yaş. Kişilərin orta yaşı — 35,8 yaş. Qadınların orta yaşı — 39,4 yaş.
## İqtisadiyyat
Şəhər dairəsi inkişaf etmiş bir ticarət və sənaye infrastrukturuna malikdir. İqtisadiyyatda dominant mövqe istehsalatdır, ümumi sənaye istehsalında onun payı təxminən 94% -dir.

Şəhərin sənaye istehsalına ən böyük töhfə qida sənayesi, o cümlədən içki istehsalı - 83%, kimyəvi istehsal - 7% təşkil edir.
## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт муниципального образования «город Адыгейск»
* Городской совет города Адыгейск
Keçəl Məmmədli

**Keçəl Məmmədli** — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Soltanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
19 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar
Qıtlıq

**Qıtlıq** () — insana və bəşəriyyətə hər an mövcud olan qaynaqların məhdudluğunu, nadirliyini, çatışmazlığını, nisbi çatışmazlığını, bu qaynaqların istifadə olunduğu ödəniş üçün insanların hədsiz ehtiyacları ilə müqayisədə ifadə edən iqtisadi konsepsiya.

## İqtisadiyyatın əsasları
İqtisad elminin əsasını iki vacib fakt təşkil edir: 
* limitsiz ehtiyaclar;
* resursların qıtlığı.

## İstehsal mənbəyi xüsusiyyətləri
Bütün iqtisadi mənbələr nadirdir, məhdud miqdarda mövcuddur. İstehsal ehtiyatlarının qıtlığı və qəti olması səbəbindən istehsalın özü məhduddur. Cəmiyyət istehlak etmək istədiyi mal və xidmətlərin bütün həcmini istehsal edib istehlak edə bilmir.

## Optimal seçim problemi
[thumb|[İstehsal qabiliyyəti əyrisi]]

İnsan bütün ehtiyaclarını mövcud qaynaqlar ilə təmin edə bilmədiyi üçün əvvəlcə hansı ehtiyacları ödəməli olduğunu seçməli, faydalarını bunları əldə etmək üçün lazımlı qaynaqlar ilə (utilitarizm) müqayisə etməli və ya mal və xidmətləri bir-birinə xüsusi fayda dəyərləri təyin etmədən müqayisə etməlidir. Hər halda, təcəssüm etdirildikləri mal və xidmətlərdən mümkün qədər çox məmnun olmaq mümkün qədər az resurs xərcləməyə qərar verilməlidir.

## İstinadlar
Çarlz Tibu

**Çarlz Mills Tibu** (, ) — amerikalı iqtisadçı, Vaşinqton Universitetinin iqtisadiyyat və coğrafiya üzrə professoru, Tibu fərziyyəsinin müəllifi.

## Bioqrafiyası
12 oktyabr 1924-cü ildə Konnektikut, Qrinviçdə anadan olub. 1950-ci ildə Ueslian Universitetini bitirmiş və 1957-ci ildə Miçiqan Universitetində iqtisadiyyat üzrə doktorluq dərəcəsini almışdır. Vaşinqton Universitetində iqtisadiyyat və coğrafiya professoru olaraq tədqiqat və tədris fəaliyyətləri aparmışdır. 16 yanvar 1968-ci ildə 43 yaşında qəflətən vəfat etmişdir.

Regional iqtisadiyyat, iqtisadi coğrafiya, dövlət sektoru iqtisadiyyatı üzrə əsərlərin müəllifidir. Ən məşhur elmi nəticə iqtisadi baxımdan fərdlərin yaşayış üçün yurisdiksiyasını seçmə müddətini təsvir edən Tibu modelidir.

Çarlz Tibu bəzən ərazisindəki seçki proseslərində iştirakdan fərqli olaraq, əhalinin bir hissəsinin başqa  yurisdiksiyaya tabe olan, ona daha yaxı ideologiya ilə köç etməsi kimi başa düşülən ayaqlarla səsvermə konsepsiyası ilə də əlaqələndirilir.

## Tibu fərziyyəsi
Tibu fərziyyəsi (modeli) ictimai seçim nəzəriyyəsi modellərindən biridir. Fərdlərin sərbəst köçünün mümkün olduğu bir sıra yurisdiksiyaları (bələdiyyələr, bölgələr, ölkələr) təsvir edir. Hakimiyyətlər sakinlərinə fərqli ictimai mal dəstləri və fərqli vergi şərtləri təklif edir. Şəxslər ictimai malların istehsal həcminə və vergi ödəmək üçün fərqli seçimlərə görə fərqli üstünlüklərə malikdirlər.

Model, fərdlər arasında sərbəst şəkildə köç edə biləcəyi şərtlərdə, ictimai malların istehsal sahələrinin tarazlıq səviyyəsini yurisdiksiya ilə müəyyənləşdirmə prosesini təsvir edir. Bənzər üstünlüklərə (fərdləşməyə) sahib fərdlərin icmalarının formalaşmasının sistemdə baş verəcəyi göstərilmişdir, yəni model ictimai məhsul istehsalının iki əsas problemini həll edir: agentlərin üstünlüklərini müəyyənləşdirmək və toplamaq.

## Əsas əsərləri
* *Tiebout C.* A Pure Theory of Local Expenditures // The Journal of Political Economy. — 1956. — Vol.64. — N5. — P. 416—424.
* *Tiebout C.* Exports and Regional Economic Growth // The Journal of Political Economy. — 1956. — Vol. 64. — No. 2. — P. 160—164.
* *Tiebout C.* Community Income Multipliers: A Population Growth Model // Journal of Regional Science. — 1960. — No. 2(1) — P. 75.
* *Tiebout C.* An Economic Theory of Fiscal Decentralization / In: NBER, Public Finances, Needs, Sources and Utilization. — Princeton (Univ.Press), 1961. — P.79-96.
* *Tiebout C., Hansen, W. L.* An Intersectoral Flows Analysis of the California Economy // The Review of Economics and Statistics. 1963. — Vol. 45. — No. 4. — P. 409—418.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Ахинов Г. А.* Экономика общественного сектора : Учеб. пособие - М: ИНФРА-М, 2009. - C. 343. ISBN 978-5-16-003104-0
* Экономическая теория : научное издание / Под ред. Дж. Итуэлла, М. Милгейта, П. Ньюмена. - М: ИНФРА-М, 2004. - C. 931. ISBN 5-16-001750-X
Riyaz Qüccar (film, 1991)

**Riyaz Qüccar** — Həsən Əsgərin rejissorluğu ilə çəkilən 1991 Pakistan musiqili filmi.

## Məzmun
Film Lahordakı cinayət şəbəkəsinin səbəbi olan bir barondan bəhs edir. O, müttəfiqləri də başda olmaqla Lahoru bir-birinə qatıb. Artıq hamı ondan qorxur. Bəs o, kimdən və nə zaman qorxa biləcək?

## Rollarda
Sultan Rahi — Riyaz Qüccar

Əncümən

Hina Şahin

Mümtaz Malik

Hümayun Qureyşi

Tariq Şah

Əfzəl Əhməd

Bahar

Lədla

Rasilə

Əltəf Xan

Ənvər Xan

## Mahnılar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
RS-24 Yars

**RS-24 Yars** (ru: PC-24 «Ярс»; NATO kod adı: SS-29 və ya SS-27 Mod 2) Rusiya istehsalı olan MIRV termonüvə qitələrarası ballistik raketdir. Raket ilk dəfə 29 May 2007-ci ildə sınaqdan keçirilib və RT-2PM Topoldan daha ağırdır. RS-24 Yarsın köhnəlmiş R-36 və UR-100N raketlərini əvəz etməsi planlaşdırılır. Lülə çapı 2 m, döyüş başlığı 3 ədəd 500 kt başlıq və ya 6 ədəd 150-300 kt başlıqdan, mühərriki maye yanacaqlı raket mühərrikindən, əməliyyat mənzili 11,000-12,000 km-dən, maksimum sürəti 20 Machdan, idarəetmə sistemi GLONASS INS-dən, Platforması Silo və ya MZKT-79221 maşınından ibarətdir.

## İstinadlar
Əmanət (film, 1981)

**Əmanət** — Rəncilə Məhəmmədsəid Xanın rejissorluğu ilə 1981-ci ildə çəkilmiş Pakistan komediya filmi.

## Rollarda
:Rəncilə Məhəmmədsəid Xan — Padşah
:Qulam Mühəyüddin — "Doktor"
:Bazğa — Çembeyli (ikiqat rol)
:Tələt Siddiqi
:Aslam Pərviz — Hələkü Xan
:İqbal Buxari
:Anyila — uşaq aktrisası
:Əlləuddin
:Məsud Əxtər
:Mazhar Şah
:Əli İcaz
:Saqi

## Mahnılar
UR-100N

UR-100N (rus: УР-100Н; NATO kod adı: SS-19 Stiletto), SSRİ istehsalı olan qitələrarası ballistik raketdir. Döyüş raketi 1970-ci illərdə yaradılıb və raket buraxıcı qurğuların əsasını formalaşdırmışdır. 6 müharibə başlığına sahib olan bu döyüş raketinin lülə uzunluğu 2.5 m, partlama mexanizmi 400 kt (Mod 3), 5 Mt (Mod 2), hərəkət mənzili 10.000 km, idarəetmə sistemi isə Ətalət Naviqasiya Sisteminə əsaslanmışdır.

.
Erol Özvar

**Erol Özvar** () — Türk yazıçı, akademik, iqtisadçı, tərcüməçi. 1966-cı ildə İstanbulda anadan olub. İbtidai, orta və tam orta təhsilini eyni şəhərdə aldı. 1985-ci ildə Mərmərə Universitetinin iqtisadiyyat proqramına daxil olmuş, 1989-cu ildə məzun olmuşdur. Eyni universitetdə iqtisadi tarix sahəsində magistr və doktorantura təhsili aldı. 1998-ci ildə Mərmərə Universitetində "XVII əsrdə Osmanlı Dövlət Maliyyəsindəki Dəyişiklik: Xəzinədarlıq Gəlirliyindən Yunanistan Dövlətində Vivadilikə Keçid" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını təqdim etdi.

Uzun müddət, Mərmərə Universiteti Sosial elmlər peşə məktəbinin müəllimi olmuşdur. 15 iyul 2018-ci il tarixli Türkiyə prezidenti Fərmanı ilə Mərmərə Universitetinin rektoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## Həyatı
1966-cı ildə İstanbulda anadan olub. İbtidai, orta və tam orta təhsilini İstanbulda aldıqda sonra Mərmərə Universitetinin iqtisadiyyat proqramına daxil olur. Daha sonradan, eyni universitetdə magistratura və doktorantura təhsilini alır. Erol Özvar evlidir və üç övladı var.

## Karyera
Elmi tədqiqatları ümumiyyətlə Orta Şərqə və xüsusilə Osmanlı İmperiyasına aid olan iqtisadi və maliyyə qurumlarındakı dəyişikliklərdən bəhs edir. Erol Özvarın türk və xarici dillərdə nəşr olunan əsərləri arasında 2005-ci ildə Garanti Bankına bağlı Osmanlı Bankı Arxiv və Araşdırma Mərkəzi tərəfindən kitab şöbəsində "Osmanlı Maliyəsindəki Köşk Tətbiqi" adlı kitabı nümayiş etdirilmişdir. Daha sonra Mehmet Gənc ilə birlikdə Osmanlı büdcələri kitabını nəşr üçün hazırladı. "Osmanlı Maliyyəsi: Qurumlar və Büdcələr" olaraq nəşr olunan və 2 cilddə olan bu əsər, 2013-cü ildə Beynəlxalq Halil İnalcık Tarix Mükafatına layiq görülmüşdür. 2009–2012-ci illər arasında Harvard Universiteti Orta Şərq Araşdırmalar Mərkəzində və Harvard Hüquq Fakültəsi İslam Hüququ Tədqiqatları Proqramında ziyarətçi müəllim olaraq çalışmış və tədqiqat dəstəyi almışdır. Türk Tarix İnstitutunun elmi komitəsi, Türkiyənin Beynəlxalq Sosial və İqtisadi Tarix Dərnəyi idarə heyəti üzvlüyünə üzv olmuşdur. Beynəlxalq iqtisadi tarix qurumunun elmi şurasının üzvüdür.

## Kitabları
Erol Özvar 4 kitabın müəllifidir:
**Osmanlı Maliyesinde Malikane Uygulaması*
**Türk Tarihçiliğinde Dört Sima*
**Tarih Felsefesi Üzerine Denemeler*
**Selçuklu'dan Cumhuriyet'e Şehir Yönetimi*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Twitter hesabı
Xruniçev adına Dövlət Kosmik Tədqiqatlar və İstehsalat Mərkəzi

**Xruniçev adına Dövlət Kosmik Tədqiqatlar və İstehsalat Mərkəzi** (rus. ГКНПЦ им. М. В. Хру́ничева) - Rusiya mənşəli kosmik gəmi, buraxıcı qurğular, raket və ballistik raket istehsalçısıdır. Şirkətin mərkəzi ofisi Moskvada yerləşir.

Şirkət 1916-cı ildə Russo-Balt avtomobillərinin istehsalı üçün bir avtomobil fabriki olaraq yaradılmışdır. Daha sonra təyyarə istehsal etməyə başladı və İkinci Dünya müharibəsi zamanı İlyuşin Il-4 və Tupolev Tu-2 təyyarələrini istehsal etdi. 1951-ci ildə OKB-23 adlandırıldı və 1959-cu ildən qitələrarası ballistik raketlərin, daha sonra isə kosmik gəmilər və kosmik gəmilər üçün buraxıcı qurğuların inkişafına başladı. Şirkət, Mir də daxil olmaqla bütün Sovet kosmik stansiyalarının dizaynını və istehsalını həyata keçirmişdir. 1988-ci ildə Salyut Dizayn Bürosu adı altında müstəqil bir şirkət oldu. 1993-cü ildə Xruniçev Zavodu və Salyut Dizayn Bürosu birləşərək Xruniçev adına Dövlət Kosmik Tədqiqatlar və İstehsalat Mərkəzinə çevrildi. 1990-cı illərdə Lockheed Martin və International Launch Services ortaq bir müəssisə qurdular. Daha sonra Xruniçev beynəlxalq kosmik buraxılışlar bazarında müvəffəqiyyətli bir buraxıcı xidməti təminatçısı oldu.

Xruniçev hazırda qlobal kosmik buraxıcılar bazarında 30%-dən çox bazar payına malikdir.

Şirkətin hal-hazırda sahibi Roskosmos şirkətidir.

## İstinadlar
Russo-Balt

Rusiya avtomobil markası **Russo-Balt** (alm: Russisch-Baltischen Waggonfabrik; ru: Rusско-Балтийский вагонный завод, RBVZ) Rus-Baltik vaqon fabrikində istehsal edilmişdir.

## Tarixi
İlk avtomobillər 1909-cu ilin yayında “Russo-Balt” markası adı altında istehsal edildi. İstehsalat fabriki olan Russo-Baltik Vaqon Zavodu Riqada yerləşirdi. Layihə  sahibi Belçika mühəndisi Julien Potteratdır. Model rusiyalı mütəxəssislər İvan Fryazinov və Dmitri Bondarev ilə iş birliyində hazırlanmışdır.

Markanın avtomobilləri bütün dünyaya nüfuzlu yarışlarda qazandıqları qələbələrlə tanıdıldı. Məsələn: Sankt-Peterburq - 1912 və 1913-cü illərdə Monte Carlo yarışı. Vezuvi zirvəsinə qalxan ilk avtomobildir. Avtomobilin dayanıqlığı ilə bağlı gülünc hadisə: avtomobil yarışında sürücü pistə girdi; pist məhv edildi, avtomobil demək olar ki, bütöv qaldı. Zavod 7 ildə 500-ə yaxın avtomobil istehsal etmişdir.

Birinci Dünya müharibəsi əsnasında, II Nikolayın qərarı ilə fabrik Moskvanın Fili şəhərinə (Moskvanın tarixi regionu) köçürüldü. Sovet İttifaqı dövründə yeni məkanda «Russo-Balt» ın on avtomobili istehsal olundu. Bu on avtomobildən biri də M. İ. Kalininə hədiyyə verildi.

Bu gün Alman və Rus iş adamları Russo-Balt markasını 2006-cı ildə yenidən satın almışdırlar.

## Qaleriya


Fayl:Russo-baltC24-40.jpg|*Russo-Balt S-24/40* 
Fayl:Russo-balt.JPG|*Russo-Balt K 12/20 1911 y.  Moskva Politexnika Muzeyi.*
Fayl:Russo-Balt-modD.jpg| *Russo-Balt "D" 24/40 1912 .*
Göztəpə (İstanbul metropoliteni)

**Göztəpə metrostansiyası** () — İstanbul metropoliteninin M4 xəttində yerləşən metrostansiya. Stansiya Kadıköyün Mərdivənköy məhəlləsindəki Göztəpə qovşağının altında, Mərmərə Universitetinin Göztəpə şəhərciyinin ətrafında yerləşir. 17 avqust 2012-ci ildə fəaliyyətə açılmışdır.
## Fəaliyyət
### Yerləşməsi

### İstiqamətlər



## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Kozyatağı metrostansiyasında səyahət videosu
SeAZ

SEAZ (ru: ОАО «Сирпуховский автомобильный завод» -abr: Serpukhov Avtomobilny Zavod - az: Serpuxov Avtomobil Zavodu), Sovet Rus avtomobil istehsalçısı, 2010-cu ilə qədər OKA avtomobillərinin istehsalında ixtisaslaşmışdı. 2011-ci ildən etibarən avtomobil istehsalı dayandırıldı, yalnız OKA avtomobil markası üçün hissələr istehsal etmişdir. Serpuxov şəhərində (Moskva vilayəti, Rusiya) yerləşir.
## Tarix
1939-cu ildə Serpukhov Motosiklet Zavodu (“SMZ”) olaraq yaradılmışdır.

## Qaleriya

Fayl:SMZ S3A-M (1969) 1X7A8078.jpg|1969 SZA-M
Fayl:Tiraspol motokolaska.JPG|SZD Tiraspol
Fayl:Automobil_Oka_(2004).jpg|Lada OKA
Abinsk rayonu

**Abinsk rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Krasnodar diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Abinsk şəhəridir.
## Coğrafiyası
Rayonun ərazisi 1624 km²-dir. Cənubda Gelencik şəhər dairəsi ilə həmsərhəddir, sərhəd Baş Qafqaz silsiləsi boyunca keçir. Şimalda Kuban çayı boyunca Krasnoarmeyski rayonu, qərbdə Krımski rayonu ilə, şərqdə Severnı rayonu ilə həmsərhəddir.

## Coğrafiyası
Abinsk rayonu 2 iyun 1924-cü ildə Cənub-Şərq diyarının Kuban dairəsinin bir hissəsi olaraq qurulur. Buraya Kuban-Qara dəniz vilayətinin Taman şöbəsinin ləğv edilmiş Abinsk, Minqrel və Xolmsk volostlarının əraziləri daxil idi. Əvvəlcə rayon 8 kənd şurasından ibarət idi: Abinsk, Aktirski, Barnavinsk, Merçansk, Minqrelsk, Xolmsk, Şapsuqsk və Erivansk.

16 noyabr 1924-cü ildən Şimali Qafqaz diyarının bir hissəsi olur.

10 mart 1932-ci ildə Abinsk rayonu ləğv edilir və bütün ərazisi Krımsk rayonuna birləşdirilir.

31 dekabr 1934-cü ildə Azov-Qara dəniz diyarının, 13 sentyabr 1937-ci ildən isə Krasnodar diyarının bir hissəsi olaraq rayon bərpa edilir.

1 fevral 1963-cü ildə Abinsk rayonunun bütün kənd sovetlikləri Krımsk rayonuna verilir. Abinsk, Krımsk və Severnı rayonlarının kənd məclisləri arasından Abinsk sənaye rayonu qurulur.

12 yanvar 1965-ci ildə Abinsk Sənaye rayonu ləğv edilir və Abinsk rayonu əvvəlki sərhədlərinə bərpa edilir.

1 yanvar 2006-cı ildən etibarən Krasnodar diyarının 5 may 2004-cü il tarixli 700-KZ qanununa əsasən, Abinsk rayonu 8 bələdiyyədən: 2 şəhər və 6 kənd yaşayış məntəqəsindən ibarət bələdiyyədən ibarət olur.
## Əhalisi
; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

; Cins tərkibi
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasına olan məlumat:

Kişilər — 42 989 nəf (46,8 %). Qadınlar — 48 920 nəf. (53,2 %).

Əhalinin orta yaşı —  40,9 yaş. Kişilərin orta yaşı — 38,2 yaş. Qadınların orta yaşı — 43,3 yaş.

## İnzibati-ətazi vahidləri
Yanaul rayonunda 2 şəhər və 6 kənd inzibati ərazi vahidliyinə 35 yaşayış məntəqəsi daxildir. 
## Nəqliyyat
Magistral yol və Krasnodar-Novorossiysk dəmir yolu xətti rayonu şərqdən qərbə keçir.

## İqtisadiyyat
Rayonda əhmiyyətli miqdarda qum, çınqıl, qumdaşı, əhəng daşı, neft və qaz hasil olunur.
## İstinadlar

## Mənbə
* rayonun rəsmi saytı 
* Муниципальное образование Абинский район
* Абинский район на портале исполнительных органов власти края
Anapski rayonu

**Anapski rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Krasnodar diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Anapa şəhəridir (rayon ərazisinə daxil deyil). Rayon Qara dəniz sahillərində yerləşir. Rayon şimal-şərqdən Krımski rayonu, cənubdan Gelencik və Novorossiysk şəhərləri, şimaldan Temryuk rayonu ilə həmsərhəddir.

## Coğrafiyası
Anapski rayonu 26 yanvar 1923-cü ildə Kuban-Qara dəniz diyarının Çernomorsk dairəsinin tərkibində qurulmuşdur. Əvvəlcə rayon aşağıdakı yaşayış məntəqələrindən ibarət idi: Anapa, Anapskaya, Blaqoveşçenskaya, Vinogradnı, Varvarovka, Vityazevo, Natuxayevskaya, Pavlovka, Psebeps, Raevskaya (Qırmızı-Medvedovskaya), Sukko, Supsex.

2 iyun 1924-cü ildən bu rayon Cənub-Şərqi vilayətin bir hissəsi olur.

16 noyabr 1924-cü ildən Şimali Qafqaz diyarının, 1934-cü il 10 yanvar tarixindən Azov-Qara dəniz ərazisinin və 13 sentyabr 1937-ci ildən Krasnodar diyarının bir hissəsi olur.

16 aprel 1940-cı ildə rayon ərazisinin bir hissəsi yeni qurulan Varenikovski rayonuna daxil olur.

22 avqust 1953-cü ildə ləğv edilmiş Varenikovski və Verxnebakanski rayonlarının ərazilərinin bir hissəsi Anapa rayonunun bir hissəsi olur.

11 fevral 1963-cü ildə ləğv edilmiş Temryuk rayonunun ərazisi rayonun bir hissəsi olur.

12 yanvar 1965-ci ildə Anapa şəhəri respublika tabeli şəhər statusu olur. Bununlada rayon tabeliyindən çıxarılır. Temryuk rayonu isə əvvəlki sərhədlərinə qaytarılır.

1982-ci ildə Natuxayevski, Misxakski və Rayevski kənd məclisləri Novorossiysk şəhərinin Primorski rayonuna verilir.

1 yanvar 1985-ci il tarixinə Anap rayonunda 7 kənd məclisi mövcud idi: Anap, Vinoqradnı, Vityazevski, Qay-Kodzorski, Qostaqaevski, Pervomayski (Yurovka k.), Supsexski.

2006-cı ildə Anapski rayonu və Anapa şəhərinin bələdiyyə islahatı zamanı, kurort şəhərində şəhər dairəsi statusuna sahib bir bələdiyyə qurulur.

Anapski rayonu isə inzibati ərazi vahidi statusunu qoruyur.

## İnzibati-ətazi vahidləri
Anapski rayonunda 8 kənd inzibati ərazi vahidliyinə 48 yaşayış məntəqəsi daxildir. Kənd inzibati dairələri:Anapski, Vinoqradnı, Qaykodzorski, Qostaqayevski, Ciqinski, Pervomayski, Ppimorski və Supsexki.

## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт района
* Муниципальное образование Абинский район
* Абинский район на портале исполнительных органов власти края