Antuan de Sent-Ekzüperi

**Antuan de Sent-Ekzüperi** (; 29 iyun 1900 – 31 iyul 1944) — Fransız yazıçısı, jurnalist, şair, ssenarist və təyyarəçi. "Balaca şahzadə" və "İnsanlar planeti" əsərləri ilə dünya şöhrəti qazanmışdır.
## Həyatı
Antuan de Sent-Ekzüperi 29 iyun 1900-cü ildə Fransanın Lion şəhərində, 8 Rue Peyrat ünvanında sığorta müfəttişi Martin-Lui Jan Ekzüperi (1863-1904) və həyat yoldaşı Mari Boyer de Fontkolombun ailəsində anadan olub. Ailə köhnə Perigord zadəgan ailəsindən idi. Antuan beş uşağın üçüncüsü idi, onun iki böyük bacısı var idi: Mari-Madelen "Bişi" (1897) və Simone "Monot" (1898) və kiçik qardaşı Fransua  (1902) və kiçik bacısı Qabriela "Didi" (1904). Exuperinin erkən uşaqlığı Liondakı Rue de Peyratdakı bir mənzildə keçdi, lakin 1904-cü ildə Antuan 4 yaşında olanda atası beyindaxili qanaxmadan öldü, bundan sonra Antuan ilin altı ayını böyük xalası Mari de Remansa məxsus olan Saint-Mauris kommuna qalasında keçirməyə başladı, qalan vaxtlarda - Liondakı Bellecourdakı Vikontess Tricotun mənzilində. Bu, 1909-cu ilin yayına qədər, Sent-Ekzüperi ailəsi Antuan ilə birlikdə Le Mana, Rue du Clos-Margot küçəsindəki 21 nömrəli evə köçənə qədər davam etdi. Ekzüperi 1908-ci ildə Liondakı Müqəddəs Bartolomey Xristian Qardaşları Məktəbində oxumağa başladı və ailəsi Le Mana köçdükdən sonra o, qardaşı Fransua ilə 1914-cü ilə qədər Sent-Krua yəhudi kollecində oxudu.
1912-ci ildə Amberye-en-Bujedəki aviasiya sahəsində Sent-Ekzüperi ilk dəfə təyyarə ilə havaya qalxdı. Təyyarəni məşhur pilot Qabriel Vroblevski idarə edib. 1914-1915-ci illərdə qardaşlar Villfrenş-sur-Sôn-də Notr-Dam-de-Monqre yəhudi kollecində oxudular, sonra 1917-ci ilə qədər Friburqda (İsveçrə) Marist Kolleci Villa Sent-Jan-da təhsillərini davam etdirdilər 1917-ci. Antuan bakalavr imtahanından uğurla keçdi. 10 iyul 1917-ci ildə Fransua revmatik karditdən öldü. 1917-ci ilin oktyabrında Ekol Dəniz Qüvvələrinə daxil olmağa hazırlaşan Antuan "Ecol Bossu", Sent-Luis Liseyində, sonra 1918-ci ildə Lakanal Liseyində hazırlıq kursu keçdi, lakin 1919-cu ilin iyununda "Ecol Dəniz Qüvvələri" ndə şifahi qəbul imtahanında uğursuz oldu.1919-cu ilin oktyabrında o, Milli Ali İncəsənət Məktəbinin memarlıq şöbəsinə tələbə kimi daxil olur. Antuanın taleyində dönüş nöqtəsi 1921-ci ildə orduya çağırıldığı zaman oldu. Universitetə ​​daxil olarkən aldığı möhləti kəsən Antuan Strasburqdakı 2-ci Qırıcı Aviasiya Alayına daxil oldu. Əvvəlcə onu təmir sexlərində işçi dəstəsinə təyin etdilər, lakin tezliklə mülki pilot olmaq üçün imtahandan keçə bildi. Ekzüperi Mərakeşə köçürüldü, orada hərbi pilot lisenziyası aldı, daha sonra təkmilləşdirilməsi üçün İstresə göndərildi. 1922-ci ildə Antuan Avrorada ehtiyatda olan zabitlər üçün kursları bitirdi və kiçik leytenant rütbəsi aldı. 1922-ci ilin oktyabrında o, Paris yaxınlığındakı Le Burjedəki 34-cü Aviasiya Alayına göndərildi. 1923-cü ilin yanvarında onun ilk təyyarə qəzası baş verdi, Ekzüperi beyin zədəsi aldı. Mart ayında o, evə buraxıldı. Ekzüperi Parisə köçdü və burada ədəbiyyatla məşğul oldu.
 

Yalnız 1926-cı ildə Ekzüperi öz çağırışını tapdı - o, Afrikanın şimal sahillərinə poçt göndərən "Aeropostal" şirkətinin pilotu oldu. Yazda o, Tuluza-Kasablanka, sonra isə Kasablanka-Dakar xətti ilə poçt daşınması üzərində işləməyə başladı. 1926-cı il oktyabrın 19-da o, Saharanın lap kənarında yerləşən Kap Jubi ara stansiyasının rəisi təyin edildi. Burada o, ilk əsərini - "Cənub poçtu" romanını yazır. 1929-cu ilin martında Sent-Ekzüperi Fransaya qayıtdı və burada Brestdəki donanmanın ən yüksək aviasiya kurslarına daxil oldu. Tezliklə Gallimara nəşriyyatı "Cənub poçtu" romanını nəşr etdi və Ekzüperi Cənubi Amerikaya "Aeropostal" şirkətinin filialı olan "Aeropost - Argentina"nın texniki direktoru kimi getdi. 1930-cu ildə mülki aviasiyanın inkişafındakı xidmətlərinə görə Sent-Ekzüperi Fəxri Legion Cəngavəri adına layiq görülüb. Bu mükafata namizəd göstərilib:
*Nadir cəsarətli pilot, öz işinin əla ustası diqqətəlayiq soyuqqanlılıq və nadir fədakarlıq nümayiş etdirdi. Cap Jubi [[Hava limanı|aerodromunun]] komandiri [[Səhra|səhrada]], düşmən qəbilələrin əhatəsində, daim həyatını riskə atar, öz vəzifəsini hər cür tərifdən üstün bir sədaqətlə yerinə yetirirdi. Bir neçə parlaq əməliyyatlar həyata keçirdi. Düşmən qəbilələri tərəfindən əsir götürülən pilotlar Ren və Serranı axtararaq, dəfələrlə ən təhlükəli ərazilər üzərində uçdu. Az qala mavrın əlinə keçən [[İspaniya|İspan]] təyyarəsinin yaralı [[Ekipaj|ekipajını]] xilas etdi. O, eyni bölgədə qəzaya uğrayan başqa bir İspaniya təyyarəsini xilas etdi və düşmən Mavr tərəfindən əsir düşməyə hazırlaşan ekipajın xilasını təmin etdi. O, səhradakı ağır iş şəraitinə tərəddüd etmədən dözür və hər gün həyatını riskə atırdı; Qeyrəti, sədaqəti və fədakarlığı ilə o, Fransız aeronavtikasının işinə böyük töhfə verdi, mülki aviasiyanın uğurlarına və xüsusən Tuluza-Kasablanka-Dakar xəttinin inkişafına əhəmiyyətli töhfə verdi.*1930-cu ilin iyununda And dağları üzərində uçarkən qəzaya uğrayan dostu pilot Henri Qiyomenin axtarışında şəxsən iştirak etdi. Elə həmin il Sent-Ekzüperi “Gecə uçuşu” romanını yazdı. 1935-ci ilin aprelində Pari-Suar qəzetinin müxbiri kimi Sent-Ekzüperi SSRİ-yə səfər etdi və bu səfəri beş oçerkdə təsvir etdi. “Sovet ədaləti qarşısında cinayət və cəza” essesi Qərb yazıçılarının Stalinizmi dərk etməyə çalışdığı ilk əsərlərindən biri oldu. O, “İzvestiya” qəzetinə də qeyd yazıb (Sovet nəhəngi Maksim Qorkinin ölümü ilə bağlı başsağlığı). Sonra Sent-Ekzüperi müxbir kimi 1936-cı ilin avqustunda İspaniya Vətəndaş Müharibəsində oldu. O, Kataloniya anarxistləri arasında onların əxlaqına riayət edərək yaşayırdı. O, Fransa Sosialist Partiyasının nümayəndəsi ilə birlikdə katolik rahibləri anarxistlərin edamından xilas etdi.

Eyni zamanda, Ekzüperi pilot kimi işləməyə davam etdi və iki dəfə ağır qəzalara düşdü. 1935-ci ilin sonunda Liviya səhrasında onun təyyarəsi qumlu yaylanın yamacına çırpıldı və yalnız dördüncü gün susuzluqdan az qala ölmək üzrə olan pilotlar bədəvilər tərəfindən xilas edildi. 1938-ci ildə Qvatemalada baş verən qəzadan sonra Ekzüperi və bir mexanik ağır yaralanıb və xəstəxanaya yerləşdirilmişdilər. 1930-cu illərdə ədəbi yaradıcılıq və jurnalistika ilə yanaşı, Sent-Ekzüperi kino ilə məşğul olmaq üçün bir sıra cəhdlər etdi: o, bir neçə film ssenarisi üzərində işlədi, lakin onlardan yalnız biri həyata keçirildi: Reymond Bernardın rejissoru olduğu "Anna - Mariya" filmi (1936).

## Müharibə

4 sentyabr 1939-cu ildə, Fransa Almaniyaya müharibə elan etdikdən bir gün sonra, Sent-Ekzüperi Tuluza-Montodran hərbi aerodromunda səfərbərlik yerinə hesabat verdi və noyabrın 3-də 2/33 Orkontoda uzaqmənzilli kəşfiyyat hava bölməsinə köçürüldü. Çoxları Sent-Ekzüperini inandırmağa çalışırdı ki, o, bir yazıçı və jurnalist kimi ölkəyə daha çox fayda gətirəcək, minlərlə pilot yetişdirilə bilər və o, həyatını riskə atmamalıdır. Lakin Sent-Ekzüperi döyüş bölməsinə təyinat əldə etdi.  1939-cu ilin noyabrında yazdığı məktubların birində yazırdı:  “Mən bu müharibədə iştirak etməyə borcluyam. Sevdiyim hər şey risk altındadır. Provansda meşə yananda, qayğısına qalan hər kəs vedrə və kürək tutur. Döyüşmək istəyirəm, sevgi və dinim məni buna məcbur edir. Mən dayanıb bunu sakitcə seyr edə bilmirəm”. Fransa məğlub olduqdan sonra ölkənin işğal olunmamış hissəsindəki bacısının yanına köçdü, daha sonra ABŞ-a getdi. O, Nyu-Yorkda yaşayırdı və burada 1942-ci ildə müəllifin illüstrasiyaları ilə fransız və ingilis dillərində nəşr olunan ən məşhur əsəri olan "Balaca Şahzadə"ni yaratdı. 1943-cü ilin aprelində “Döyüşən Fransa” Hərbi Hava Qüvvələrinə daxil olur və böyük çətinliklə döyüş bölməsinə yazılmağa nail olur. O, yeni yüksək sürətli P-38 Lightning təyyarəsinin pilotluğunu mənimsəməli idi. Ekzüperi 9-10 iyul 1944-cü ildə Jan Pelissiyer-ə yazırdı: “Mənim yaşıma görə gülməli bir sənətim var. Amma təbii ki, indiki həyatımı - səhər altıda səhər yeməyi, yeməkxana, çadır və ya ağardılmış otaq, insanlara haram olan dünyada on min metr hündürlükdə uçmaq - dözülməz Əlcəzair tənbəlliyinə üstünlük verirəm... Sent-Ekzüperinin vurulan təyyarənin pilotu olması faktı almanlara elə həmin günlərdə fransız aerodromlarında alman qoşunları tərəfindən aparılan danışıqların radio ilə kəsilməsindən məlum oldu. Bu arada, Horst Rippertlə birlikdə xidmət edən Luftvaff pilotları, kifayət qədər böyük bir təyyarənin məhv edilməsi faktını öz komandanlığından gizlətdiyi barədə sözlərinin doğruluğuna şübhə edirlər.

## Ədəbiyyat mükafatları

* 1931 - Femina Mükafatı - "Gecə Uçuş" romanına görə;
* 1939 - Fransa Akademiyasının Böyük Mükafatı - "İnsanlar planeti" romanına görə;
* 1939 - ABŞ Milli Kitab Mükafatı - "Külək, Qum və Ulduzlar" ("Kişilər Planeti") romanına görə.                         

### Hərbi təltif
1939-cu ildə Fransa Respublikasının Hərbi Xaçı ilə təltif edilmişdir.

## Əsərləri
* L'Aviateur (1926)
* Southern Mail (1929)
* Night Flight (1931)
* Wind, Sand and Stars (1939)
* Hərbi təyyarəçi (, 1942)
* Lettre à un Otage (1943)
* Balaca şahzadə / (; , 1943) http://vivo-book.com/blog/Kitab/Antuan%20dö%20Sənt%20Ekzüperi%20-%20Balaca%20Şəhzadə.pdf
* Citadelle (1948, ölümündən sonra dərc edilib)
* Lettres de jeunesse (1953, ölümündən sonra dərc edilib)
* Carnets (1953, ölümündən sonra dərc edilib)
* Lettres à sa mère (1955,  ölümündən sonra dərc edilib)
* Écrits de guerre (1982, ölümündən sonra dərc edilib)
* Manon, danseuse (2007, ölümündən sonra dərc edilib)
* Lettres à l'inconnue (2008, ölümündən sonra dərc edilib)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Balaca şahzadə"

## Həmçinin bax