Tahir Əmiraslanov

**Tahir Əmiraslanov** () — Əməkdar mədəniyyət işçisi (21. aprel 2016), Azərbaycanın Milli Kulinariya Mərkəzinin (AMKM) baş direktoru (1991–2022), "Kulina" jurnalının baş redaktoru.

## Həyatı
Tahir Əmiraslanov 1958-ci il martın 14-də Tovuz rayonunun Qovlar qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Gəncədə 39 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 1975–1976-cı illərdə Gəncə Toxuculuq fabrikində fəhlə işləmişir.

1976–1978-ci illərdə Tahir Əmiraslanov orduda tank komandiri olmuşdur. 1978–1979-cu ildə Leninqradda Tikintidə bənna işləmış, 1979 ildə Leninqrad Sovet Ticarəti İnstitutunun Azərbaycandan olan yeganə əyani tələbəsi oldu. İnstitutu 1984-cü ildə uğurla bitirmiş, peşəkar iaşəçi-kulinar, mühəndis-texnoloq sənətinə yiyələnmişdi. Maraqlıdır ki, hələ ali məktəbin 1-ci kursunda oxuyarkən — 1980-ci ildə onun "Çay Azərbaycan mətbəxində" adlı tələbə elmi işi SSRİ-nn institutlararası tələbə elmi işlərinin müsabiqəsində II dərəcəli diploma layiq görülmüşdü. Tahir Əmiraslanovun Diplom işi Leninqradda Vasiliostrovski Fabrik-mətbəxində tətbiq olunmuş, fabrik onun diplom işinə uyğun rekonsruksiya edilmişdir.

İnstitut diplomu ilə eyni vaxtda Leninqrad ictimai iaşə idarəsi tərəfindən 5-ci dərəcəli aşpaz ixtisası dərəcəsi də almışdır. (5-ci dərəcə 200 nəfərdən yalnız 3 nəfərə verilmişdir. qalanlarına 3-cü və 4-cü dərəcələr verilmişdir), 1993-cü ildə Azətbaycan Respublikası Ticarət Nazirliyi tərəfindən ona "Usta-Aşpaz" ixtisas dərəcəsi verilmişdir və o sabiq SSRi məkanında Usta ixtisas dərəcəsi almış ən gənc mütəxəssis olmuşdur. 2007-ci ildə Ekaterinburq hökuməti də ona "İctimai İaşə Ustası" ixtisas dərəcəsi verir. Hazırda o həm də Başqırdıstanın, Çuvaşiyanın Usta-Aşpazıdır. 2017-ci ildə Tahir Əmiraslanov Dünya Usta-Aşpazı ixtisas dərəcəsinə layiq görülüb. O həm də Dünya Kulinariya Mədənıyyəti Ustasıdır.

Tahir Əmiraslanov tarix üzrə fəlsəfə doktorudur. Gürcüstan BMEA-nın professorudur. Gürcüstan Millı Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür.2018-ci ildə Beynəlxalq Elmlər Akademiyasına həqiqi üzv seçilmışdir. 2018-ci ildə Beynəlxalq Elmlər Akademiyasında Kulinarologiya (nutrisiologiya, texnologiya və gastrosifiya) bölməsinə sədr seçilmişdir. 

1985-ci ildə Gəncədə ilk Kulinariya Birliyini yaradıb.

Azərbaycan mətbəxinin Azərbaycanda inkişafında, Mili mətbəxin toplanmasında, qorunmasında , qədim xörəklərin bərpasında , dünyadakı təbliğatında, elmı təşəkkülündə və praktikada tətbiqində müstəsna xidmətlərə malik ilk Azərbaycanlı mütəxəssisdir.Bir çox olkələrdə  o cümlədən bütün türk ölkələrində ilk Kulinariya Assosiasalarını yaratmışdır. 

**Əsas hadisələr**
* 1979–1984-cü illərdə Leninqrad Sovet Ticarəti İnstitutunu əyani şöbəsində ictimai iaşənin təşkili və texnologiyası falultəsinə təhsil almışdır.
* 1984–1989-cu illərdə Gəncə İctimai iaşə trestində mühəndis-texnoloq, yeməkxana müdiri işləmişdir.
* 1987-ci ildə ilk dəfə olaraq Azərbaycan Milli Mətbəx muzeyindən, tədris, tədqiqat komplekslərindən ibarət bir mərkəzin yaradılması haqqında məsələ qaldırır.
* 1989-cu ildə Ticarət Nazirliyinin Elmi və texniki naliyyətlərin tətbiqi cəmiyyətində ictimai iaşə şöbəsinin müdiri təyin edilir.
* 1990-cı ildə SSRİ Kulinariya Assosiasiyasının yaradıcılarından biri kimi həmin təşkilatın idarə heyətin üzvü və təbliğat şöbəsinin sədri seçilir.
* 1993–2012 illər Rusiya Kulinariya Assosiyasiyasının vitse -Prezidenti olmuşdur.
* 1991-ci ildə Tahir Əmıraslanovun təşəbbüsü əsasında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə Azərbaycan Milli Kulinariya Mərkəzi (AMKM) yaradılır və ilk gündən Tahir Əmiraslanov həmin təşkilata rəhbər təyin edilir.
* 17 mart 2022-ci ildə Azərbaycan Milli Kulinariya Mərkəzinin baş direktoru vəzifəsindən azad edilmişdir.

## Nailiyyətləri
* 1998-ci ildən YUNESKO-nun Beynəlxalq Xalq Yaradıcılığı Təşkilatının üzvü, 2000-ci ildən Ənənəvi Qida Komitəsinin sədr müavini, 2004-cü ildən sədridir.
* Rusiya Kulinariya Assosiasiyasının vitse prezidenti, Dünya hakimlər kollegiyasının üzvüdür.
* Fransa Kulinariya Akademiyasının, Malta, Rumıniya, Yerusəlim, BƏƏ-nin və s ölkələrin Kulinariya Assosiasiyalarının fəxri üzvüdür.
* Azərbaycan Milli Kulinariya Assosiasiyasının prezidentidir.
* 1998-ci ildən T. Əmiraslanov Azərbaycanı dünya yarışlarının münsiflər heyətində təmsil edir.
* 1992-ci ildə onun sayəsində Azərbaycan Ümümdünya Kulinarıya Təşkilatları Brliyinə (ÜKTB) sabiq SSRi məkanından, Türk və İslam dünyasından qəbul edilən ilk ölkə oldu. Sonra Rusiya, Türkiyə, Qazağıstan, Serbiya, Belarusiya, Moldova , Özbəkistan , Qırğızıstan və s. ölkələr ÜKTB-yə məhz onun aktiv köməyi ilə üzv qəbul edildilər.2010-cu ildə ÜKTB -nin Həyati Fəxri üzvü seçilib. (Vəsiqə və 85 saylımedal)
* 2017-ci ildə Dünya İslam Kulinariya Birliyinin Vitse Prezidenti 2022-ci ildə Prezidenti seçılıb.
* 5-:6 iyun 2023-cü ildə Bişkəkdə Türk Dünyası Mətbəx Kültürü , Elmi və Sənətləri birliyinin Prezidenti seçilib
* Dünya Qatronomiya İnstitutunun idarə şurasının üzvü və səfiridir.
* Fransa Milli Kulinariya Akademiyasının, Sicilya Kulinariya Akademiyasının və s. Fəxri üzvüdür. Beynəlxalq elmlər akademiyasının akademikidir.
* Gürcüstan Elmlər Akademiyasının Akademikidir.
* Yeni İnformatıv qida nəzəriyyəsinin banısidir.
* "Mətbəx və musiqi", "Mətbəx və rəqslər","Mətbəx və arxeoloqiya", "Qidanın psixofizioloji təsiri" və s. kimi İnnovativ istiqamətlərin əsaslarını qoyub.
* Din və qida, Qida və tarix, Qida və siyasət, Qida və sağlamlıq, Qida və mədəniyyət, s. istiqamətlərdə yeni ideyalarla çıxış edir.
* Qədim milli xörəklərin bərpası və dünyada tanınması sahəsində bir çox işlər görmüşdür. Müxtəlıf qida texnologiyalarının yaradıcısıdır.
* Dünya və beynəlxalq yarış , Çempionat və Oimpiadalardan ölkəmizə 50 kqa yaxın qızıl, gümüş, bürünc medallar gətirmişdir.
* Bir çox ölkələrdə yüzlərlə milli mətbəx günləri keçirmişdir.
* Dünyanın bir çox elm və təhsil ocaqlarında mühazirələr oxumuşdur.
* Bir çox restoranları və restoratorları konsaltinq etmişdir.
* Dünyanın bir çox olkələrinin və dünya təşkilatlarının ən yüksək mükafatlarına, adlarına layiq görülmüşdür.
* Ümümdünya Kulinariya Təşkilatları Birliyinin (ÜKTB) Ən yüksək mükafatının 85 saylı kavaleridir. (Bu mükafat 115 ölkədən olan 12milyon üzvdən 90 il ərzində cəmısi 110 nəfərə verilib)
* ÜKTB-nın 115 ölkədən.12 milyon üzvündən cəmı 39 nəfərə verılmış Prezident medalının kavaleridir.
* dünyanın ilk və yeüganə mütəxəssisidir ki. Üç ulduz "Hilal Chef" (Mişlenin islam analoqu) adına layiq görülüb.
* Ölkə daxilində Bir çox ictimai, peşəkar təşkilatlar, media qruplar, Naxirliklər tərəfindən mükafatlandırılıb.
* 1993-cü ildən Azərbaycan Ordusunun milli yeməklərə keçirıiməsi, Ordu aşpazlarının hazırlaması, beynəlxalq yarışlara çıxarılmas və s. məşöul olur. Ordu ilə birlikdə irimiqyaslı tədbirlər keçirir.
* 44günlük Vətən müharıbəsində döyüşən Ordunun könüllü aşpazlarla , mətbəx avadalığı ilə təmin edilməsinə rəhbərlik edib , müstəsna xidmətlər göstərib

## Təltif və mükafatları
Tahir Əmiraslanov 14. mart 2018 tarixdə Fəxri mədənıyyət işçisi adına layiq görülmüşdür.
* Əməkdar mədəniyyət işçisidir — 21. aprel 2016
* Şöhrət ordeni ilə təltif olunmuşdur — 2. aprel 2018

## Əsərləri
Bir neçə kitabın, o cümlədən Azərbaycanın ilk Kulinariya ensiklopediyasının, çoxsaylı məqalələrin müəllifidir.

# Mətbəx Dastanı . Bakı: "Nurlar", 2010.
# Qarabağ mətbəxi (Aynurə Əmiraslanova ilə birgə) . Bakı: "Nurlar", 2012.
# Кулинарная клептомания . Bakı: "Nurlar", 2012.
# Söz mətbəxı. Bakı. Nurlar. 2013.
# Azərbaycan kulinari (Aynurə Əmiraslanova ilə birgə) Bakı, Şərq-Qərb 2013
# Azərbaycan kulinari (Aynurə Əmiraslanova ilə birgə) Bakı, Qanun 2013.
# Kulinaria Azera (Aynurə Əmiraslanova ilə birlikdə. Chişinau 2013. 8
# Azerbaydzsani dolma Budapest 2010.
# Novruz 96 Bakı Şərq-Qərb 1996.
# Novruz Süfrəsi (Aynurə Əmiraslanova ilə) Bakı Şərq-Qərb 2010
# Mətbəxdən gələn atalar sözləri, idiomlar (Səyyarə Sadıqova ilə) Bakı Nurlar 2016.
# Армянская Экспансия в кулинарной культуре или армянские ученые и вопиющая кулинария. Баку. Елм 2003.
# The Azerbaiyani Kitchen. (Leyla Rəhmanova ilə) London Saqi 2015. Kİtab Avropanın və Dünyanın ən yaxşı Kulinariya kitabı mükafatını alıb.
# Кухня Любви Баку Нурлар 2018
# Сказання про азербайджанську кухню Харкiв .Контраст.2018.
# Tahir Əmiraslanov 5x12 =? Bakı Nurlar 2018.
# Azərbaycan mətbəxində dolmalar. 381 çeşid.(Azadə müsabəyli, Aygül Əsgərova, Ceyran Əsgərova, Aynurə Əmiraslanova, Ağakərim Şamidzadə ilə) Şərq-Qərb. 2018. Kitab dünyanın ən yaxşi kulinariya kitabı olub.
# "Azərbaycan mətbəxi. Qacarlar dövrünün bərpa edilmiş yeməkləri."(O. Əliyev, A. Şəmıdzadə, B, Məmmədova, A. Əmiraslanova, M. Quuliyev ilə) Bakı. Elm və Təhsil. 2018.
# Азербайджанская Кулинария.101 блюд. . (Фото Г. Гусейнзаде) Баку .Минарет 19
# Azərbaycan Kulinariyası.222 reseptlər 3 dildə (Foto H. Hüseynzadə). Уляновск Дом печати. 1996
# Azərbaycan kulinariyası ensiklopediyası. Bakı Şərq-Qərb 2007
# Блюда из картофеля. ;65 рецептов Уляновск. Дом печати 1994г.
# Сборник рецептур национальных блюд (и другие) Москва Сварог 1994г
# "İrəvan xanlığı bölgə mətbəxi" (Oruc Əliyev və Aygül Əsgərova ilə) Bakı TEAS press 2020
# "Qastrosofiya" (Bakı "Nurlar" — 2021)
# Azərbaycanca — Türkcə — Rusca — İngiliscə Qida və İaşə Terminləri Lüğəti (M. Ə. Məhərrəmov, Ş. Ə. Əmiraslanov, A. T. Əmiraslanova, C. Ə. Əsgərova) Bakı "Nurlar" — 2020
# "Долма.все точки над "И" (на русском и английском) Баку "Нурлар" 2021
# "Qarabağ Mətbəxinin inciləri, Жемчужины Карабахской кухни" (A, Əmiraslanova. Ceyran Əsgərova. Gülnar Ələsgərova ilə) Bakı. İndiqo mətbəəsi. 2022

## Filmoqrafiya
# Azərbaycan mətbəxinin rəngləri (film, 2009)
# Azərbaycan mətbəxi: Dad sonrası dad (film, 2015)

## İstinadlar