open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tatlar

**Tat xalqı** və ya **Zaqafqaziya farsları** (həmçinin: Tat, Parsi, Dağlı, Lohijon) hazırda Azərbaycan və Rusiya (əsasən Cənubi Dağıstan) ərazisində yaşayan İran xalqıdır. Tatlar Qafqazdakı İran mənşəli yerli xalqların bir hissəsidir.. 

## Tarixi
Tarixi məlumata görə bu qədim xalq təqribən 2000 il bundan qabaq Sasanilər İmperiyası hakimiyyəti zamanı şimaldan gələn türklərin qarşısını almaq məqsədilə Cənubi Qafqaz ərazisinə köçürülmüşdür. Qədim ari tayfalarından olan tatlar ərəb işğalından sonra islam dinini qəbul etmişlər.

1810-cu ildə Bakı və Abşeronun ətraf kəndlərinin komendantı general [İvan İvanoviç Repin](https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BD,_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB)) Bakı haqqında yığdığı məlumatlarda qeyd olunurdu ki, şəhərin özündə və müvafiq olaraq Bakı xanlığına aid olmuş ərazilərdə 2235 nəfər yaşayırdı. Azsaylı rus, erməni, yəhudilər(81 nəfər) istisna olmaqla əhalinin böyük əksəriyyəti - 2155 nəfər şiə tatlar təşkil edirdi. 

## Dil
İran dillərindən biri olan Tat dilində danışırlar.

## Din
Tatların əksəriyyəti İslam dininə etiqad edir. Tatların bir qismi isə yəhudidir.

## Məskunlaşma
Tatlar əsasən Bakıda, Quba, Şabran, Siyəzən, Xaçmaz, Şamaxı, Ağsu, İsmayıllı, Gəncə, Şəmkir, Xızı, Gədəbəy və Dərbənd rayonlarında tarixən sıx olaraq məskunlaşıblar. Hal-hazırda, Azərbaycan Respublikasından kənarda — Rusiya Federasiyasında, Qazaxıstanda, Qırğızıstanda, Gürcüstanda da müsəlman tatlar yaşayır.

### Statistika

## Mədəniyyət
Qədim tarixə sahib tatlar Quba-Qafqaz xalçaçılığının inkişafında böyük rol oynamışlar.

## Tanınmış şəxsiyyətlər
* Bəybala Abbasov (1923–2012) — tibb sahəsində əməkdar elm xadimi.
* Cahangir Cahangirov (1921–1992) — bəstəkar, Azərbaycan SSR xalq artisti. 
* Əkrəm Cəfər (1905–1991) — yazıçı.
* Əli Bayramov (1889–1920) — inqilabçı. 
* İlhüseyn Hüseynov (1925–2006) — SSR Azərbaycan DTK-nın sədri.
* Qiyasəddin Qeybullayev (1934–2002) — tarixçi etnoqraf, filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan tarixi haqqında revizionist nəzəriyyələr müəllifi.
* Manaf Süleymanov (1912–2001) — yazıçı. 
* Şövkət Səlimova (1920–1999) — gəmi kapitanı.
* Vahid Əhmədov — ictimai-siyasi xadim. 
* Zərnigar Ağakişiyeva (1945–2018) — aktrisa, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.
* Mikayıl Müşfiq (1908–1938) — Azərbaycan şairi, tərcüməçisi və pedaqoqu, "Azərnəşr"in keçmiş redaktoru.
* Cəfər Cabbarlı (1899–1934) — Azərbaycan şairi, tərcüməçisi və pedaqoqu, "Azərnəşr"in keçmiş redaktoru.
* Bəşir Səfəroğlu (1925–1969) — Azərbaycan-sovet teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Miller_tats.zip

## Həmçinin bax
* Xorasan tatları
* Farslar
* Tatabad məhəlləsi
* Azərbaycan Respublikasının əhalisi
Zəylik (Kəlbəcər)

**Zəylik** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Zəylik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Hopurlu və Şeyinli kəndləri ilə birlikdə Zəylik kənd inzibati ərazi dairəsini təşkil edirlər.

## Etimologiyası
Yaşayış məntəqəsi adını Zəylik çayının adından almışdır. Bu kəndin yerləşdiyi ərazidə kristal şəklində «Zəy» adlanan kimyəvi maddə çıxır. Zəy bəzi mikrobları məhv edir. Zəylik sözü buradan götürülmüşdür.

## Tarixi
Zəylik kəndinin əsası XVII əsrin sonlarına doğru İraqın Kərkük  vilayətində yaşamış Farukhanlı (Faruxkanlı) tayfasından olan Alıpənah (Alpana) və Həsən (boyu və barmaqları uzun olduğundan el arasında Şana ləqəbi ilə çağırılırmış) adlı iki qardaşın törəmələri tərəfindən qoyulmuşdur. Onlar Kərkükdən Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalına köçmüş və bir müddət orada yaşadıqdan sonra Kəlbəcərin Zar kəndinə gəlmişlər. Lakin burada su olmadığından Zəylik çayının sahilinə köçüb orada məskunlaşmışdılar.

Zəylik kəndi 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Əhalisi
Zəylik kəndinin əhalisi əsasən bu tayfalardan ibarətdir. Alıpənah (Alpana) oğulları. Bu tayfaya Hacı uşağı–Hacı Babaverdinin törəmələri, Məşədi uşağı–Məşədi Şahzadənin törəmələri, Sultan uşağı–Kərbəlayi İmamverdinin (İmamverdi cavan yaşlarında vəfat etdiyindən tayfa onun xanımının adı ilə–Sultan uşağı adlandırılmışdır) törəmələri, Xudaverdi uşağı–Kərbəlayi Xudaverdinin törəmələri, Şahverdi uşağı və Həsən uşağı.

Həsən (Şana) oğullarına isə bu tayfalar aiddir: Bayram uşağı–Məşədi Bayramın törəmələri. Haqverdi uşağı, Tanrıverdi uşağı, Ələsgər uşağı–Məşədi Ələsgərin törəmələri və Məhərrəm uşağı–Məşədi Məhərrəmin törəmələri.

## İstinadlar
Armudlu

* Armudlu (Qax) — Azərbaycanın Qax rayonunda kənd.
* Armudlu (Şuşa) — Azərbaycanın Şuşa rayonunda kənd.
* Armudlu (Qubadlı) — Azərbaycanın Qubadlı rayonunda kənd.
* Armudlu (Kəlbəcər) — Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunda kənd.
* Armudlu (Başkeçid) — Gürcüstan Respublikasının Başkeçid bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.
* Armudlu (Sərdarabad) — Qərbi Azərbaycanın Sərdarabad mahalında kənd.
* Armudlu (Şörəyel) — Qərbi Azərbaycanın Şörəyel mahalında kənd.
* **Armudlu** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, Dilican şəhəri yaxınlığında qışlaq.
* **Armudlu** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.
* **Armudlu** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonunun ərazisində kənd
* **Armudlu** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu ərazisində kənd
* **Armudlu** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda çay.
* Armudlu dərəsi — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda dərə.  
* **Armudlu** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Çəmbərək (Krasnoselo) rayonunda dərə.
* Armutlu, Yalova — Türkiyənin Yalova ilinin ilçələrindən biri.
* Armudlu-i Süfla (Əhər)
* Armudlu (İcrud)
Zülfüqarlı

**Zülfüqarlı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Zülfüqarlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Zulfüqarlı kəndi dağətəyi ərazidədir. Kənd XIX əsrin əvvəllərində Zülfüqarlı nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmişdir. Nəslin başçisi Hətəm bəy Zülfüqar olmuşdur.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyanatdan sonra Zülfüqarlı kəndi 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.

## Əhalisi

## İstinadlar
Başlıbel

**Başlıbel** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Başlıbel kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 25 noyabr 2020-ci ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Başlıbel çayının sahilindədir. Oykonim başlı (ŞiŞ uclu, yüksək zirvəsi olan) və bel (tirənin üstü) komponentlərindən düzəlib. 1917-ci ildə Başlıbel Seyidlər variantında qeydə alınmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə indiki Laçın rayonunun Seyidlər kəndindən gəlmiş ailələr saldığına görə əvvəllər Seyidlər və ya Başlıbel Seyidləri adlanmışdır. Toponim özündə kəndin salındığı coğrafi relyefi əks etdirir.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 26 evdə 120 şiə kürd yaşayırdı.

Başlıbel Kəlbəcər rayonunun ən böyük kəndlərindən biridir. İşğaldan əvvəl (1-4 aprel 1993-cü il) kənddə 350-dən çox azərbaycanlı ailəsi yaşayırdı. Əhalisinin sayı 2000 nəfərə yaxın idi. 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kəndin işğalı zamanı 15 nəfər günahsız dinc sakin ermənilər tərəfindən qətlə yetirilmişdir.

### İşğal dövrü
Bu ərazi 2000-ci il dekabrın 14-də qəbul edilmiş Ermənistanın nüvə proqramının 4-cü maddəsində Ermənistanın nüvə zonalarına aid olunmuşdu.

## Coğrafiyası
Başlıbel çayı buradan keçir. Tutqunçayın sol qoludur. Adını yerləşdiyi kəndin adından almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq
* 113 gün mühasirədə: erməni vəhşilikləri şahidlərin dili ilə - Başlıbel faciəsi (Kəlbəcər rayonu)
Mollabayramlı

**Mollabayramlı** (Əvvəlki adı: **Əli Bayramlı**) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Mollabayramlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Əli Bayramlı kəndi Zar kənd Sovetinin tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Əli Bayramlı kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci il noyabrın 25-də işğaldan azad olunub.

## Tarixi
Keçmiş adı Mollabayramlı olmuş və inqilabçı Əli Bayramovun adı ilə Əli Bayramlı adlandırılmışdır. Sovet vaxtı Əli Bayramlı kəndi Zar kənd Sovetinin tərkibində olmuşdu. Sonralar tarixi adı bərpa edilmişdir və Mollabayramlı adlandırılmışdır. Kənd Bayram adlı bir dini təhsilli şəxsin şərəfinə belə adlanır. (Qarabağ xanı Mehdiqulu xanla birlikdə İranın Qum şəhərində dini təhsil almışdır (1822-dən sonra), rayonun təhsilli din xadimlərindən biri olmuşdur). Kəndin sakinləri bu kəndin cənubunda yerləşən qayaların altında yaşayırmışlar — Sərimsaxlı Qaraarxac çayının sahilində "Köhnə kənd" deyilən ərazidə yaşamışlar). Bu qayaların uçub-dağılmaq qorxusu var imiş. Bu səbəblə kənd əhalisi indiki ərazisinə köçmüşdür.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağlıq ərazidə yerləşir. Kənd şimal-şərqdən Zar kəndi, qərbdən Ermənistan Rrspublikası, cənubdan Zivel kəndi ilə həmsərhəddir. 

### Yaylaqları
Yal yurdu, Yaz yurdu, Şərəfxandüşən yurd, Çınqıllı yurd, Məhərrəmölən yurd, Ağamalıdüşən yurd. Qaraarxac, Dağ Dəyirmanları, Sarıyer yaylağı

### Bulaqları
Dəyirman bulağı, Səhəng bulağı, İsgəndərin bulaq, Dəhnəgüneyinin bulağı, Gülsənəm bulağı, Turşsu, Çınqıllı bulaq, Sarı bulaq, Qanolan bulaq, Yazyurdunun bulağı, Korabulaq, Həsən bulağı, Həmzə bulağı, Çaxmaqdaşının bulağı, Şahhüseyn bulağı.

### Məşhur yerləri
Qalaça, Köhnə kənd, Yuxarıdərə, Aşağıdərə, İsgəndərgələn, Dəhnə güneyi, Daşlışam, Haramlar, Yelligədik, Dəhnə şamı, Dağ dəyirmanları, Kaş, Dərinqobu, Böyükyal, Qanolan, Ortatəpə, Sünnət çalası, Məşədi Astanın səngəri, Keçəlalı, Əxlətlər, Qəmbərvurulan, Kərbəlayi İsa payı, Keçəltəpə, Qara yoxuş, Gendərə, Nazikdərə, Qoruxçupayı, Qovlar, Dərəbiçənəyi, Çüxur, Bəxtiyar təpəsi, Quzey, İldırımvuran, Kömür təpəsi, Dikdaş, Qoyun bərəyəsi, Malyatışan, Əsədin çöpü, Buz kahası, Göyərçin kahası, Cahangir kahası, Abdulhüseyn kahası, Qarğaburun qaya, Köhnə kəndin kahası, Ayıçiləsi, Dəhnə kahası, Məsimuçan qaya, Saldaş, Götürgə, Bəşirin novu, Çaxmaqdaşı, Qızılkaha, Qaraarxac çayı, Kalva Məmməd arxı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lev (Kəlbəcər)

**Lev** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Lev kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfinndən işğal edilib. Kənd 2020-ci il 25 noyabrda işğaldan azad edilib.

Burovar silsiləsinin ətəyindədir. Tam adi Levkənddir. Kəndin adı oradakı Lev (və ya Leh) adlı qədim qalanın adındandır. Qala Tərtər çayının sahilində, sıldırım qaya üstündədir. Xalq arasında qala Lev (Ləkərqişlaq) Loktim də adlanır. Qalanın adi XII əsrdən məlumdur. Bəzi tədqiqatlara görə, lev/ldv fars dilindəki bb sözündən olub “dodaq”, məcazi mənada “dag çixintisi, irəli çixmiş qaya” mənasındadır. İran dillərində bu sözləri “kənar, qiraq” mənasi da vardır.

Kəndin ərazisində qədim albanların «Lök» adlı bir qalası var. «Lök» sözü el arasında «Löy» səslənir. Lök və Löy sözləri tədricən assimliyasiya olunaraq Lev şəklinə düşmüşdür.

## Yaylaqlar
Çınqıllı yurd, Əbildüşən yurd, Qumarxac yurdu, Kürddamı yurdu, Şiştəpə yurdu, Çökək yurd, Uzunyal yurdu, Ağdaş yurdu.

## Bulaqlar
Soyuq bulaq, Sarının suyu, Portport bulaq, Əhməd təpəsinin bulağı, Rus bulağı.

## Məşhur yerlər
Kamranbiçən, Çəpərli, Zəli gölü, Təpənin boynu, Çökəyin düzü, Şırşır bulaq, Lev çayı, Şişqaya, Qamışın düzü, Yekədaş, Gölünaltı, Dalının düzü, Div biçənəyi.

## Binələr–Qışlaqlar
Ağıl binəsi, Təkdam binəsi.

## İstinadlar
Günəşli

## Azərbaycanda
* Yeni Günəşli — Bakı şəhərinin Suraxanı rayonunda yaşayış massivi.
* Günəşli (Biləsuvar) — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Günəşli (Cəlilabad) — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Günəşli (Gədəbəy) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Günəşli (Xaçmaz) — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Günəşli (Xocavənd) — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Günəşli (Kəlbəcər) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Günəşli (Lerik) — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Günəşli (Saatlı) — Azərbaycan Respublikasının Saatlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Günəşli (Şabran) — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Günəşli (Şamaxı) — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Günəşli (Şəmkir) — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Ermənistanda
* Günəşli (Basarkeçər) — Basarkeçər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Ləmbəran (Kəlbəcər)

**Ləmbəran** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd ərazisi 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## İqtisadiyyatı
1900-cü illərin əvvəllərində kənddə müxtəlif çoxrəngli və incəşəkilli ipək xalçalar toxunurdu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çıraq (Kəlbəcər)

**Çıraq** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Çıraq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Çıraq kəndi İstisu qəsəbə Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Çıraq kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi etnik mənşəyinə görə türkdür və onların ulu babaları əsrlərlə orada yaşayan yerli sakinlər olmuşdur. Kənd sakinlərinin danışıq dili Azərbaycan türkcəsidir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənddə Ağbulaq yurdu, Qarabulaq yurdu, Dolçabulaq yurdu adlı bulaqlar var. Kəndin məşhur yerləri: Dərinçuxur, Dəmirqaya, Qırmızıtəpə, Göygav, Sarıgav, Həşərgələr, Sudolduran, Novun şamı, Tumuzluq, Arxacqaya, Arıxanaqaya, Şişqaya, Qayabaşı, Vəlinin çüxuru.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yellicə (Kəlbəcər)

**Yellicə** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Yellicə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Yellicə kəndi Keşdək kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Yellicə kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyanatdan sonra kənd 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə qonşu Keşdək kəndindən köçmüş ailələr Yellicə adlı binə yerində saldığı üçün belə adlanmışdır. Oykonim "yelli, küləkli yer" mənasındadır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* Ədalət Dəlidağlı — Aşıq.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşağı Ayrım

**Aşağı Ayrım** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Aşağı Ayrım kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Aşağı Ayrım Kəlbəcər rayonunun Oktyabrkənd inzibati-ərazi vahidində kənd. Dağətəyi ərazidədir. Kənd Ayrım çayının Aşağı hissəsində yerləşdiyi üçün belə adlandırılmışdır.
Digər məlumatlara görə Yuxarı Ayrım və Aşağı Ayrım kəndlərinin türk ayrım tayfalarının adı ilə bağlıdır.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, Ayrım kəndində 129 evdə 684 şiə kürd yaşayırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Kəlbəcər rayonu 
*Qarabaq

## Həmçinin bax
Kəlbəcər rayonu

Laçın rayonu
Sarıdaş

**Sarıdaş** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati Sarıdaş kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Sarıdaş kəndi Nadirxanlı kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Sarıdaş kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
XIX əsrdə Qılıçlı kəndindən ayrılmiş ailələr tərəfindən Sarıdaş dağının yaxınlığında salındığına görə belə adlandırılmışdır. Oronim isə "sarı rəngdə olan qaya" mənasındadır.

Kənd Sarıyal dağının ətəyində yerləşir. Sarıyal dağının ətəyində və kəndin yerləşdiyi ərazidə olan daşları sarı rəngdədir. Elə buradan da Sarıyal və Sarıdaş sözləri yaranmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Lev çayı ilə Tərtərçayın arasında, dağətəyi ərazidə yerləşir. 

### Yaylaqları
Söyüdlü yaylağı, Qonur yurd, Sarıbulaq yurdu, Çırçır yurd, Ələmağacı yurdu, Cajıxlı yurd, Sarıyal yurdu.

### Bulaqları
Korabulaq, Gur bulaq, Böyük bulaq, Daş bulaq, Şərəbanı bulağı, Ələsgərli bulağı, Göy bulaq, Böyük yurdun bulağı, Nazlı bulaq, Cajıxlı bulaq, Sarı bulaq, Çırçır bulaq, Qoşa bulaq, Qarağatlı bulaq.

### Məşhur yerləri
Fərzalının yeri, Ədilin yeri, Sarıtəpə, Abbaslar tələsi, Yolkeçən, Gülənbərin yurdu, Komalanburnu, Ardışlıgüney, Qamış, Reyhanın yurdu, Nadirin yeri, Fərzalının çalası, Dikyurd, Göydağ, Sarıgüneyin meşəsi, Quzeytapı, Dağdamı, Qaradaş, Cajıxlı, Ardışlı güney, Mirzəalının dərəsi, Yolkeçənin dərəsi, Ayrım yolaşırımı, Güneypəyə yolaşanı, Arxacyeri, Açıqtəpə, Ağqılış, Yazyurdu, Sonaqaçan, Şahpəriqaçan, Çüxurqanad, Əlinin yeri, Qaradaşın boynu, Nəcəfdamı, Balakişi artlayan, Kotanyeri, Tap.

### Binələri və qışlaqları
Yalkənd binəsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Alıbəyli (Kəlbəcər)

**Alıbəyli** (əvvəlki adları: **Tirkeşəvənd** (1937–2015); **Bəylik** (?–1937) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Əsrik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci il noyabr ayının 25-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarix
Bu kənd 1937-ci ilə kimi Bəylik adlanıbdır. Kənddə çox sayda bəy yaşadığından Bəylik adı verilib. 1937-ci il represiyasından sonra kəndin adı Tirkeşəvənd adlandırılıbdır.

Digər bir varianta görə kəndin yaxınlığında Tutxun çayı üzərindən türklər tir atıb körpü düzəltdiklərinə görə Tirkeşəvənd adlanır, yəni türk keçən bənd.

Kəndin ərazisi qədim yaşayış məskəni olub. Başqa bir varianta görə bu ərazidə ilk məskunlaşan XVI–XVII əsrlərdə Laçın rayonundan gələn Qotur Məmməd olubdur. O, bu əraziyə gələndə uçulub–dağılmış kənddə divarının üstündə tirkeşəvənd və tiri qalan bir evə rast gəlib. Ona görə də kəndin adını Tirkeşəvənd qoyubdur. Keçmiş zamanlarda yaşayış damlarının divarının üstünə yoğun tir qoyurmuşlar. Bu tirin adı tirkeşəvənd olub, yəni tirləri bir-biri ilə bağlayan bənd deməkdir. Qotur Məmmədin oğlu Kərbəlayı Tanrıverdinin oğlu Kərbəlayı Bəxtiyar Laçın rayonunun Bülövlük bəyliyindən Alməmməd bəyin qızı Pərixanla evlənir. Qaynatasının təqdimatına görə ona da bəy titulu verilib. Bu hadisədən sonra kənddə bəylərin sayı çoxalır və kənd 1937-ci ilə qədər Bəylik adlanır.

## Yaylaqlar
Çökək bulağın yurdu, Sünnətolan yurd, Yal yurdu, Həmzə bulağının yurdu, Qırmızıqaya yurdu, Mərcanlı yurdu, Maqsudlu yurdu, Qaraağacı yurd, Cəvahirli yurdu, Ayranlıdərə yurdu, Təkyurd, Fezinin yurdu, Güney yurd, Səlim bəyin bulağının yurdu. Xədicəyə toy olan yurd.

## Bulaqlar
Naibgələn bulaq, Həmzə bulağı, Pəri bulağı, Səim bəyin bulağı, Təknə bulaq, Soyuq bulaq, Şırşır bulaq, Qara bulaq, Qındırğalı bulaq, Qara inək uçan bulaq, Daş bulaq, Göy bulaq.

## Məşhur yerlər
Qızılitən, Qatırın şişi, Qalaboynu qalası, Firudin bəyin çayı evi, Donuz güneyi, Mustafa təpəsi, Göllər, Naibgələn, Qənşərgüney, Qoyunəmişən, Çirişli, Qazıxan dərəsi, Ağzıbir dərəsi, Uzungüneyin dərəsi, Naibgələnin dərəsi, Səyalıuçan, Tuvulğalı təpə, Səyalının dərəsi, Söyüdlü dərə, İmanın qılçası sınan, Təpəyurd, İsgəndər koması, Qanlıdaş, Buzxana, Mıxtökən dağı, Çilgəz dağı, Böyük boz dağ, Naibgələnin biçənəkləri, Təpəyurdun biçənəkləri, Qırmızıqayanın biçənəkləri, Ayranlı dərə, Ayranlı dərənin biçənəkləri, Taxtabiçənək, Şambiçənək, Tülkülü təpə, Göygav, Cilli düz, Əzgilli güney, Zağın dərəsi, Zağın güneyi, Gülmalının güneyi, Möhürlü güney, Cıdır yalı, Sarıdaş, Möylənverdinin kənd yeri, Alamqaya, Marallıdaş, Əmrahın burnu, Baxışın təpəsi, Alıbəyin şamı, Dəhnə, Cındırlı pir, Sarıyoxuş.

## Binələr–Qışlaqlar
Ağzıbir binəsi, Məşədi Kərmin binəsi, Qazıxan binəsi, Qaratorpaq binə, Söyüdlü binə, Əsəd bəyin binəsi, Kalafalıq binəsi.

## Həmçinin bax
* Əsrik
* Çobangərəhməz
* Çorman

## İstinadlar
Qanlıkənd

**Qanlıkənd** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Dəmirçidam kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Seyidlər kənd Sovetindən Qanlıkənd kəndi Dəmirçidam kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

## Toponimikası
Oykonim türk mənşəli kanqlı tayfasının adından və kənd sözündən ibarətdir. Kanqlıların adı III əsrdən məlumdur. Həmin tayfa qazaxların, qırğızların, qaraqalpaqların tərkibində də var. Orta Asiya kanqlıları VIII əsrədək Sırdərya hövzəsində yaşamış, sonra oğuzların təzyiqi ilə iki hissəyə parçalanmışdır. Bir hissəsi Aral dənizindən şimal-qərbə hərəkət etmiş, digər hissəsi isə altı tayfa ilə birlikdə Səlcuq oğuzlarına qarışmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir. 

### Yaylaqları
Qonur yurd, Yelliyal yurdu, Məşədi Baxçalı yurdu, Ayğır bulağının yurdu.

### Bulaqları
Ayğır bulağı, Sarı bulaq, Mərdan bulağı, Abbas bulağı, Məhəmməd bulağı, Şırranarası bulaq, Daş bulaq, Peyinli yurdun bulağı, Aşağıkı bulaq, Ongöz bulaq, Yelliyal bulağı.

### Məşhur yerləri
Qlaboynu, Yurduntili, Arıq Alının çəpəri, Qızbəstənin çəpəri, Göydağ, Kaha, İnəkölən, Allahverdi, Abbas dəyirmanı, Gamışbatan, Lök qalası, Qaraqaya.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əsrik (Kəlbəcər)

**Əsrik** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Əsrik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Əsrik kəndi dağətəyi ərazidədir. XX əsrin əvvəllərində rayonun ərazisində Böyük Əsrik və Kicik Əsrik adlı iki kənd qeydə alınmışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini keçmişdə Tovuz rayonunun Əsrik Cırdaxan kəndindən köçüb gəlmış dord ailə salmışdır.

## Yaylaqlar
Qulu bəyin yurdu, Qaragüney yurdu, Ağgüney yurdu, Uzunkalafa yurdu, Baş yurd, Qoturlu yaylağı, Puşdu yurd, Xatınoğlunun yurdu, Dükanlı yurd, Ağbulaq yurdu, Hacımahmudlu yurdu, Qoçtəpəli yurdu, Arpalar yurdu, Qaynarbulaq yurdu, Alançıqqaya yurdu, Aşağı yurd.

## Bulaqlar
Soyuq bulaq, Novlu bulaq, Yarpızlı bulaq, Sarı bulaq, Qaynar bulaq, Daş bulaq, Böyük qotur su, Turş su, Arıçılıq qayasından çıxan su, Neftlı bulaq, Əhəngyanan bulaq, Qaratel bulağı, Şahnisə bulağı.

## Məşhur yerlər
Mozgörükən, Donuzgüneyinin beli, Sarıtəpə, Mərəklərin başı, Marığın başı, Haçadaş, Böyükgüneyin qayası, Qaraqaya, Qurdqarğasının boynu, Oyuğun şişi, Qəbirstanlığın güneyi, Xarabanın güneyi, Şişgüney, Alaqayanın başı, Cəddənin təpəsi, Ortaburunun başı, Atlargedən yal, Xədicə xanımın bulağı, Abdulla yurdu, Aşargədaşın şişi, Dəmirçinin gərdəni, Məşədi Məmməd gələn, Xudamazarlıyanın yalı, Qırmızıtəpə, Toyolan, Ağduzdağ, Qazantapılan, Çoban dağı, Oyuxlu dağı, Oyuğun şişi, Tutxun çayı.

## Binələr–Qışlaq
Kilsə binəsi, Çökək binə, Təkdam binəsi, Maydan ölən binə, Ağzıbir binə, Dərə damları binəsi, Xarabanın dərəsi binə.

## İstinadlar
Çovdar (Kəlbəcər)

**Çovdar** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Başlıbel kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Kəlbəcər rayonunun Başlıbel inzibati ərazi vahidində kənd. Covdar çayının (Tərtər çayının qolu) sahilindədir. Etnotoponimdir.

Digər bir yerli məlumata görə Çovdar və Kərəm adlı iki varlı çovdar məskunlaşmaq üçün Çovdar və Şahkərəm kəndlərinin ərazisinə gəliblər. Çovdar kişi Çovdar kəndinin bünövrəsini qoyub və kənd onun adı ilə bağlıdır.

## Toponimikası
Çovdar çayının (Tərtər çayının qolu) sahilindədir. Etnotoponimdir.

## Yaylaqlar
Qarabulaq yurdu, Boğaz yurdu, Əmrahın yurdu, Qaçayın gəzi yurd, Keçəlyanan yurd, Sünnətolan yurd, Çayyurd, Hüt yaylağı, Çoban gədiyi yurdu, Koralı yurd, Ağqaya yurdu, Güzdəkli yal yurdu, Dərəyurdu, Gəlinölən yurd, Dövran yurdu, Nabatxanım yurdu, Köhnə yurd, Böyüktala yurdu, Balacatala yurdu, Lalalı yurd, Uzunkalafa yurdu, Tamaslı yurdu, Baxşalıdüşən yurd.

## Bulaqlar
Misir bulağı, Əmrahın bulağı, Qara bulaq, Tala bulağı, Novlu bulağı, Sarımsaqlı dərənin bulağı, Daş bulaq, Gur bulaq, Qurdlu bulaq, Ağ bulaq, Qala bulağı, Sarı bulaq, Qiblə bulağı, Göy bulaq, Kor bulaq, Güney bulağı, Çeyilli bulaq, Güzdəkli yalın sarı bulağı, Lalalı bulağı, Buz bulaq, Mehdinin bulağı, Şakir bulağı.

## Məşhur yerlər
Dərindərə, Sərhəd, Qaçayın gəzi, Dəvəboynu, Lalalı dağ, Uzunyal, Şiş təpə dağı, Qəbirstanlığın yalı, Təkpalıd, Mayılın biçənəyi, Hasarlı biçənək, Baldırğanlı biçənək, Qatarqaya, Şakkarsinəsi, Dəlikdaş, Sinəyurd, Taxtalar, Qayanın başı, Təpənin boynu, Sırarxacın döşü, Meşənin başı, Çayqovuşan, Qaraqaya, Səməndüçan, Çeyilli dərə, Cabbarölən, Donuzburnu güneyi, Sarımsaqlı, dərə, Koleyçin meşəsi, Zağanın döşü, Cincin qaya, Uzungüney, Tikanlı tala, Dolayıyol, Qaradaşın dərəsi, Böyük təpə, Balacatəpə, Cəddəyol, Sürüşcək, Qurdlualmanın yanı, Yastan, Uzunmarıx, Qatardaş, Alçalar, Dəfgüney, Şorunboynu, Haçaqaya dərəsi, Çovdar çayı, Abbasın taxtaları, Qaraqaya, Güzdəkli yal, Şahhüseynin dam yeri, Göyqum, Qarağatlı meşə, Atlımoruq, Mahmuddüşən.

## Binələr–Qışlaqlar
Kor Alının binəsi, Sarımsaqlının binəsi, Dam yerinin binəsi, Göygüneyin binəsi, Uzun kalafa binəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq
Çorman (Kəlbəcər)

**Çorman** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Əsrik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kəndi vaxtilə indiki Göygöl rayonunun Balçılı kəndindən çıxmış ailələr Corman meşəsi adlanan sahədə saldıqlarına görə meşənin adı ilə adlandırılmışdır. Oykonimin türk mənşəli orman (meşə) sözünun variantı olduğu ehtimal edilir. Bəzi tədqiqatçılara görə, Corman emotoponimdir, cor tayfasının adını əks etdirir.

## Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Çorman kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Çorman Kəlbəcər rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiyası
Qonqur dağının ətəyindədir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi Türklər olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri 
* Kəlbəcər rayonu
* Qarabaq
Təkəqaya

**Təkəqaya** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Təkəqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Təkəqaya kəndi Lev kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Təkəqaya kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini Qabaqtəpə (Daşkəsan rayonu) və Arıqdam (Gədəbəy rayonu) kəndlərindən köçmüş ailələr salmışlar. Kənd Təkqaya adlı oroqrafik obyektin yaxinlığında yerləşdiyinə görə belə adlandirılmışdır. Oronim isə təkə (dağ keçisi) zoonimindan və qaya coğrafi terminindən ibarət olub, "təkə olan qaya" mənasındadır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Təkəqaya çayının sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Keşdək

**Keşdək** və ya **Keştək** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Keşdək kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Keşdək Kəlbəcər rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Tərtər çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini XVIII əsrin sonlarında keçmiş Dərələyəz mahalından gəlmiş Türk ailələri salmışlar. Yerli əhali kəndin adını "keçid, keçid olan yer" kimi izah edir. Tədqiqatçılar isə oykonimi "elat düşərgəsi", "koc", "sıldırım eniş", "hündür yer", "cox da böyük olmayan dik" mənaları ilə bağlayırlar.

## Əhalisi

### Tanınmışları
*Nağdəli Zamanov — Həkim, tibb üzrə fəlsəfə doktoru.

## Yaylaqlar
Daşınbaşı yurd, Bağırxan yaylağı, Dəlihəsən yurdu, Dərəyurdu, Məsimqalası yurdu, Keçibeli yurdu, Əyriyurd, Şişqaya yurdu, Əlidaşları yurdu.

## Bulaqlar
Kərbəlayı Hüseyn bulağı, Ağ bulaq, Yanıq bulaq, Sifanqayıran bulaq, Bol bulaq, Daş bulaq, Zəhravurulan bulaq, Tamaşalı bulağı, Qaraqaya bulağı, Novçalı bulaq, Məşədi Xələfdə Baş bulaq.

## Məşhur yerlər
Ağyal, Kolludaş, İtlərqırılan yer, Qancıquçan, Alçalı yal, Gendərə, Cəfərbiçən, Yanıq, Taruçan, Misirbiçən, Çəvlik, Payız yurdu, Ənvərbiçən, Keçəltəpə, Əligötürən daş, Qırmızıqaya, Qaraqayalar, Otdaşı, Həmərsinli, Armudlu, Məşə Xələf, Ellaz ayı tutan qaya, Arıxana, Kığlıq, Tostanlar, Gülüdüzü, Bəşirin damı, Kərbəlayi Hüseyn gölü.

## Binələr–Qışlaqlar
Xamməd binəsi, Hümbətin damı binə, Məşədi Xələf binəsi.

## İstinadlar
Çəpli

**Çəpli** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Çəpli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Çəpli Kəlbəcər rayonunun Çəpli inzibati ərazi vahidində kənd. Lev çayının sahilində, dağlıq ərazidədir. Tədqiqatçıların fikrincə, toponim oğuz tayfalarından çəpnilərin (cəbni/cabanı) adı ile bağlıdır. Etnotoponimdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq
Daşbulaq (Kəlbəcər)

**Daşbulaq** (əvvəlki adları: **Oktyabrkənd**, **Kilsəli**) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Daşbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Daşbulaq (keçmiş Oktyabrkənd) kəndi–kəndin əvvəlki adı Kilsəli olub. Həmin ərazidə qədim alban kilsələri var. Sonralar kəndin adı dəyişdirilib Daşbulaq qoyulmuşdur. 1956-cı ildə kəndin adı yenidən dəyişdirələrək Oktyabr inqilabı şərəfinə Oktyabrkənd adlandırılıb. 1992-ci ildə kəndin əvvəlki adı–Daşbulaq bərpa edilib.

Kəndin yerləşdiyi ərazidə daşdan düzəldilmiş iki vannası olan bir bulaq var. O vannaların hər biri 2 metr uzunluğunda, 1 metr enində və 60 santımetr hündürlüyündədir. Hər bir vanna bütöv daşdan əl ilə yonulmuşdur. Hər bir vannanın üzərində qədim alban hərfləri ilə yazılmış mətn vardır. Yazılar hər bir vannanın bütöv üstünü əhatə edirdi. Bulaqdan axan su əvvəl vannanın birinə axırdı, o vanna dolandan sonra su ilə açılmış xarım vasitəsilə o biri vannaya tökülürdü. Kənd camaatı bu vannalardan ancaq içməli su qabı kimi istifadə edirdilər. Bu vannalardan bəzən yemək yağı, qatıq və pendir saxlanan tuluq və dəriləri yumşalltmaq üçün də istifadə edirdilər. Həmin tuluqları bu vannalardan bir neçə gün suyun içərisində saxlayırdılar, tuluq yumşalandan sonra öz əvvəlki işlək halına düşürdü. Kəndin adının Daşbulaq olması bu iki qoşa daş vannası olan bulağın adı ilə bağlıdır.

## Yaylaqlar
Yaz yurdu, Cəmilli yurdu, Köhnə yurd, Ələmağacı yurdu, Qoruxçuların bulağının yurd, Veysəlin dərəsinin yurd, Alıqulu ağanın yurdu, Qərvənd yurdu, Kərbəlayı orucun yurdu, Mələyin yurdu, Hüseynalıdüşən yurd, Nəcəfdüşən barmağın yurdu, Umudun yurdu.

## Bulaqlar
Məşədi Bayram bulağı, Çınqıl bulaq, Ağaməmmədölən bulaq, Daşdançıxan bulaq, Təpələrin bulağı, Cərgələr bulağı, Göylü burun bulağı, Qiblə bulağı, Böyük çuxurun bulağı, Sallama bulağı, Otqayası bulağı, Həsənin bulağı, Köhnə yurdun bulağı, Tələlər bulağı, Lalə bulağı, Çay bulağı, Daş bulaq, İsbəndiyarın bulağı, Kəndin üstü bulaq.
  
## Məşhur yerlər
Kərbəlayı Orucun dəyirmanı, Nadirin dəyirmanı, Əzgillik, Məşədi Həsən dəyirmanı, Daşın altı, Dəlikdaş, Tülkü qayası, Şişindalı, Vəngin dərəsi, Ardışlı, Məmmədin kahası, Qaşyer, Xamgüney, Çıxaçaq, Daşlı güney, Qumlar, Kalafalığın yalı, Xaraba, Yarğanın dərəsi, Armudlu, Qaraquşun dərəsi, Genqobu, Bayramın yeri, Kərəmin yeri, Hüseynin yeri, Allahverdinin dərə yeri, Palaxlıq, Qumlar, Kazımın daşı, Məşədi Ağanın hasarı, Sadığın hasarı, Mikayılın hasarı, Qurbanın hasarı, Manafın yeri, Kövşənin çalası, Məşədi Məmmədin yeri, Dərinçuxur, Qırmızıqaya, Kərbəlayi Orucun əkin yeri, Otqayası, Gicitgənli, Gölyerləri, Kahanın başı, Kolluq yerləri, Ələkbərin yeri, Uzundərə, Yusifvurulan, Cərgələr, Abdullauşağının biçənəyi, Kəlölən, Yarpızlı qaya, Qoyunuçan, Qobu, Quruşırran, İsbəndiyarın hasarı, Şamonun çalası, Ayıçiləsi.

## Həmçinin bax
* Daşbulaq (Xocalı)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq
Zivel

**Zivel** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Zivel kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyanatdan sonra Zivel kəndi 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.

## Tarixi
Zivel kəndi Dəlidağın ətəyindədir. Kəndi qaraçorlu (hazırda çorlu nəsli adlanır) tayfasına mənsub ailələr hər tərəfi sıldırım olan ensiz uzunsov yerdə salmışlar. Zivel kürd dilində "zolaq, şirım" deməkdir.

Zivel sözü zolaq deməkdir. Kənd iki çayın, Quruselaf və Qaraarxac çaylarının axdığı iki dərənin arasında yerləşir. Dərə zolaq şəklində şərqdən qərbə doğru uzanır. Kəndin adı buradan götürülmüşdür.

## Yaylaqlar
Allahverdinin yurdu, Çınqıllı bulağın yurdu, Kəlməmmədalının yurdu, Şurtan yurdu, Ocaqdaşı yurdu, Pişikli yurdu, Tikanlı yurd, Səyalı dərəsinin yurdu, Əyriqar yurdu, Zülfonun əyrisinin yurdu, Xallı yurdu, Kəlölən yurd, Hacıgələn yurd, Bəcrəvuran yurdu, Çalma yerin yurdu, Gülmalı hasarının yurdu, Hacı Xanlar yurdu, Balıbiçən yurd, Molla Qənbərin yurdu, Qoruxçupayı yurdu, Arxaşanın yurdu, Oruclu yurdu, Ortadüz yurdu, Vışkanın yalı yurd, Atölən yurd, Sarının yurdu, Şavazın yalı yurdu və s.

## Bulaqlar
Səhəng bulaqları, Qara bulaq, Ağ bulaq, Xanalı bulağı, Çınqıllı bulaq, Kirişli bulaq, Hacıgələn bulaq, Koralı bulaq, Qurdlu bulaq, Mustafa bulağı, Dəyirmanların bulağı, Yarpızlı bulaq, Sərp bulaq, Qamışlı bulaq, Fotun bulağı.

## Məşhur yerlər
Şavazın yalı, Oyuq, Demyal, Vışka, Qəmbərölən, Qızıllkaha, Yolçu kahası, Qaranın kahası, Topdaş, Bəşirin qarrağı, Sporlubiçənək, Mustafanın hasarı, Kərbəlayı Məmmədalının hasarı, Arpa yerləri, Ortadüz, Gülmalı hasarı, Uzun günlük, Quruselaf çayı, Sarımsaqlı çayı, Bəşirin novu, Kirişlinin güneyi, Ağzıaçıq, Atölən, Ehsanyeri, Müseyibin qarrağı, Yalyeri, Əmralıbiçən, Güllədəyən daş, Yəhyabiçən, Cəmilin çüxuru, Qapıqaya, Dəyirmanlar, Göyərçin gölü, Ballının şamı, İslambiçən, Dəhnə kahası, Qafarların hasarı, Haşaməmmədin yeri, Qarakişibiçən, Bəstinin qayası, Məhərrəmin yeri, Xudoların kahası, Sporlu əkin yerləri, Alılar hasarı, Bəşirin çöpü, Topdaş biçənəyi, Əmralıbiçən, Camalın arxı, Yelmarbiçən, Çınqıllı biçənək, Çatım, Yaqubbiçən, Calalın şamı, Bəndəlin şamı, İmamalıuçan, Qırmızıbərəyə, Muxtarın kahası, Qalaçanın gəzi, Çüxur biçənəyi, Uçuq.və s.

## İstinadlar
Yanşaq

**Yanşaq** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Yanşaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Yanşaq kəndi Murovdağ silsiləsinin yamacındadir. Əhalisi Ayrım tayfasından gəlmədir. (Ayrımlar (yaxud İmi, Eymi, Eymir, Eymür.) — Oğuz xaqan dastanına görə 24 oğuz boyundan biri və Mahmud Kaşğarinin Divanü Lüğat–it–Türk kitabına görə 24 oğuz boyunun 11-si.
"Yanşaq" qədim türk dillərində və Azərbaycan dilinin dialektlərində "aşıq" dəməkdir. Yanşaq kənd icra nümayəndəliyine Yanşaq, Zallar, Yanşaqbinə kəndləri daxildirlər. Yanşaq kəndinin ərazisindən eyniadlı çay axır.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

1994-cü ilin fevral ayında Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altında olub.

## İstinadlar
Otaqlı (Kəlbəcər)

**Otaqlı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Dalqılınclı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

Kənd 2020-ci il 25 noyabrında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Tarixi
Otaqlı kəndi Dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Qilıcli kəndindən aynlmiş ailələr Otaq adlanan köhnə tagbənd bir alaçıq ətrafında saldıqlarına görə belə adlandırılmişdir. Həmin tagbənd otaq kənddə indi də qalır.

Kənd ağsaqqallarının söylədiklərinə görə bir kişi öz oğlunu evləndirəndən sonra gəlin qocalara yaxşı baxmadığına görə, oğlanın atası oğluna və gəlninə onun evində yaşamalarına icazə vermir. Oğlan yaşayış yeri axtararkən meşədə üstü açıq olan köhnə tağbənd bir tikiliyə rast gəlir. Oğlan bu binanın üstünü örtüb öz ailəsi ilə orada məskən salır. Ona görə də kəndin adı otaqlı adlanır.

## Yaylaqlar
Dikyurd, Xəndək yurd, Qoşqunbasan yurd, Çanaqdaş yurdu, Yal yurdu, Pələng qayasının yurdu.

## Bulaqlar
Şirin bulaq, Daş bulaq, Sarı bulaq, Yoxuş bulaq, Qiblə bulağı, Bavış bulağı, İsmayılqayıran bulaq, Əsədin bulağı, Novlu bulaq, Mərcanölən bulaq, Çırçır bulaq, Zeynəbin bulağı, Mahmudun bulağı, Nabatın bulağı, Gözətlərin bulağı.

## Məşhur yerlər
Ortaburun, Enlidöş, Tülkütəpəsi, Donuzölən, Yalyurdu, Zəyərəkyeri, Qatar, Gözətlər, Təpəninboynu, Ağgillik, Kəndinyalı, Ağaməhəmmədin yalı, Yumrudaş, Daşlıtəpə, Yalyeri, Təkəsaqqalı, Gölyeri, Qamışlıdərə, Hasarlar, Sümüktökülən, Kəndin dərəsi, Məmmədxanın yeri, Kömürxana biçənəyi, Armudlu biçənək, Ağaməmməd, Yazyurdu, Daşlıq, Tələlər.

## İstinadlar
Seyidlər (Kəlbəcər)

**Seyidlər** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Seyidlər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə imzalanan atəşkəs bəyanatına əsasən 25 noyabrda Ermənistan Silahlı Birləşmələri Kəlbəcər rayonunu boşaldıb Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə təhvil vermişdir.

## Tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndi Gədəbəy rayonunun Arıqdam kəndindən gəlmiş Seyid İmamqulu adlı şəxs bina etmişdir. Ona görə də kənd belə adlandırılmişdir.

Kəndin bünövrəsini Gədəbəy rayonunun Arıx kəndindən gələn Seyid Allahverdi, Seyid Məmmədalı, Seyid Nəbi və Seyid Bayram adlı şəxslər qoymuşlar. Ona görə də kəndin adı Seyidlər adlanır, yəni bünövrəsini seyidlər qoyan kənd.

## Yaylaqlar
Dəyirmi yurd, Orta yurd, Enəcək yurd, Çay yurd, Türpəkli yurdu, Çənli yurd, Şivirli yurdu, Molladərəsi yurdu, Təkqəbir yurdu, Gölünayağı yurd, Gendərə yurdu, Gölüntili yurd, Battaqlıq yurd, Qoşadaşlar yurdu, Yılbırt yurdu, Duzdax yurdu, Aşağıkı yurd, Tozluq yurd.

## Bulaqlar
Daş bulaq, Mamırlı bulaq, Sarı bulaq, Novlu bulaq, Yılbırt bulağı, Qara bulaq, Şorun bulağı, Mahmudun bulağı, Qaragöl bulağı, Tala bulağı, Gur bulaq, Quzey damının altının bulağı, Çeyilin bulağı.

## Məşhur yerlər
Qaraqaya, Topardış, Çubuqçəkilən, Baldırğanlı, Quzeydamı, Armudlu, Yayranın meşəsi, Palıdlıgüney, Dağtayaları, Qoşaarmud, Dağaralığı, Aşağı aralıq, Şırran, Kömüryanan, Açıqtomba, Şamındərəsi, Cökəli, Bərkinbaşı, Gilli, Bozlu, Boztəpə, Əkin, Tala, Yolunqırağı, Çayqovuşan Abbas ayıtdıyan, Orucayıtdıyan, Kalafalıq, Çotadaş, Alnıaçıq, Qozçəpəri, Quzeydamın çayı, Cəmilli çayı, Söyüdlü çayı, Qaraqaya dağı, Taxçayer, Qızılqaya, Qızıldar, Sızqılar, Çöplü, Qaranlıqdərə, Səmədin dağı, Qaragöl.

## İstinadlar
Dalqılınclı

**Dalqılınclı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Dalqılınclı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Dağ Qılıçlı Kəlbəcər rayonunda kənd. Dikyurd yaylasının ətəyindədir. Oykonimin birinci komponenti (dağ) kəndin yerləşdiyi coğrafi mövqeyi bildirir, ikinci komponent isə etnotoponimdir. "Dağlıq ərazidə, dağ ətəyində olan Qılıçlı kəndi" mənasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq
Abdullauşağı

**Abdullauşağı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Abdullauşağı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyənatdan sonra Abdullauşağı kəndi 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.

## Toponimikası
Abdullauşağı oyk. Mozçayın sol sahilində, dağ ətəyindədir. Keçmiş adı Şahsevənlidir. Yerli əhalinin məlumatına görə, XIX əsrin sonlarında Ağcabədi rayonunun Şahseven kəndindən köçmüş Abdulla adlı şəxs ərazidə iki binə salmışdır. XX əsrin əvvəllərində də Cavanşir qəzasında Böyük və Kiçik Abdullauşağı adlı iki binə adı qeydə alınmışdır. R-nun Çobangərəkməz kəndi yaxınlığında bir yurd yerində də Abdulla yurdu adlanır. Etnotoponimdir.

Digər bir yerli məlumata görə Abdullauşağı kəndi Abdulla adlı şəxsin adı ilə bağlıdır. Abdullauşağı, yəni Abdulla kişinin nəslindən olanlar və ya Abdulla kişinin uşaqları yaşayan kənd kimi nəzərdə tutulur.

## Yaylaqlar
Hacıalılar yurdu, Naibli yurdu, Çubuqgetməz yurdu, Çüxur yurd, Əvəlikli yurd, Eşşəkuçan yurd, Ortaburun yurdu, Qaraqaya yurdu, İsmayılların yurdu, Kalafalıq yurdu, Məhəmmədölən yurd.

## Bulaqlar
Sarı bulaq, Qara bulaq, Soyuq bulaq, Daş bulaq, Çala bulaq, İsgəndərin bulağı, Qorxulu bulaq, Feyruzun bulağı, Əvəlikli bulaq, Çınqıl bulaq, Ayı gilası bulağı, Şor bulaq, Baldırğanlı bulaq, Kora bulaq, Güllünün bulağı, Pöhrəli turş su, Ağqaya bulağı, Turş su, Kamalın turş suyu, Otay suyu, Gendərə bulağı, Göy bulaq, Müseyibin bulağı, Şirinin bulağı, Qaraqayanın bulağı.

## Məşhur yerlər
Kalafalıq, Zirzəmi, Qızılqaya, Bozqaya,Xamgüney, Şorun dərəsi, Çalaçüxur,Göllər, Şərəbanı talası, Palçığın üstü, Məmmədin taya yeri, Çüxur, Böyük çüxur, Çınqıl, Hasarlıq,Öküzuçan, Ocaqtəpə, Sərhəd dərəsi, Qırmızıgüney, Bənövşəli tala, Aşağıki ağıl, Sərpin başı, Axtalıq, Uzuntala, Almalı tala, Həsənin öküzü ölən tala, Quruluq, Tir yeri, Qurd qarğası, Cəmilin çöpü, Qayalıq, Pəri qalası, Baldırğanlı dərə, Qayalığın dərəsi, Gendərə, Qulunuçan, Aralıq yeri, Topallı,Şərik yer, Ağırlıq gizlənən, Dəlikqaya, Fərhadın çalası, Təkarmud, Qoşaarmud, Arxac qayası,Şişinbaşı, Nəsibin qayası, Qaraqaya, Maluçan döş, Quzutökülən qaya, Kəluçan qaya, Xırdauçan qaya, Daşlıtəpə, Qanqallı döş, Pirqulu əlik vuran qaya, Qorxulu dərə, Ayranlıdərə, Aylıtəpə, Muncuqlu təpə, Lətifin yeri, Vəli qayası, Göyqaya, Motalqaya, Bəlim ağacı, Qaraotlu qaya, Qaranlıqdərə, Göyzağanın dərəsi, Moruqlu dərə, Əhəngyanan, Kömbəqaya.

## Binələr–Qışlaqlar
Kalafalıq binəsi, Eşşəkuçan binə, Çalaçüxurun binəsi, Qoşa armud binəsi, Hasarlı binə.

## İqtisadiyyatı
* Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı–əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu
* Qarabaq
* Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyəti
Dəmirçidam

**Dəmirçidam** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Dəmirçidam kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Azərbaycanlı şair və aşıq, Aşıq Şəmşir də əslən Dəmirçidamlıdır.

## Coğrafiyası
Kənd Kəlbəcər rayonunun mərkəzindən 28 km şimalda yerləşir. Ən yaxın qonşu kəndlər qərbdə Seyidlər və şimalda Cəmillidir.

Yaşayış məntəqəsini XIX əsrin əvvəllərində Gədəbəy rayonunun Şınıx kəndindən gəlmiş ailələr keçmiş dəmirçi damının (dəmirçixananın) yanında saldıqları üçün belə adlandırılmışdır. Köç yolunun kənarında yerləşən dəmirçixanada dəmirçilər yaylağa qalxan və qışlağa qayıdan elatlara mövsümi xidmət göstərirdilər.

## Tarixi
Dəmirçidam kəndi XIX əsrin əvvəllərində indiki Gədəbəy rayonunun Şınıx bölgəsindən olan insanlar tərəfindən salınmışdır. Daha sonra indiki Kəlbəcər rayonunun Ağdaban və Çayqovuşan kəndləri Dəmirçidamdan köçən insanlar tərəfindən təsis edilmişdir.

1933-cü ildə Azərbaycan SSR-in Milli İqtisadiyyat Uçotu İdarəsi tərəfindən hazırlanmış "AzSSR-in inzibati bölgüsü" nəşrinin materiallarına əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə Dəmirçidam Azərbaycan SSR-in Kəlbəcər rayonunun Seyidlər kənd sovetinin kəndlərindən biri idi. Kənddə 256 nəfər əhali (50 təsərrüfat, 110 kişi və 146 qadın) yaşayırdı. Seyidlər kənd sovetinə daxil olan digər yaşayış məntəqələri (Babaşlar, Çaxlı, Camıllı, Lev, Ganlıkənd, Seyidlər – mərkəz, Təkəkaya) ilə birlikdə əhalinin milli tərkibi 99,7% türk (azərbaycanlı) idi.

1960-cı illərin məlumatına görə, Dəmirçidam kəndində Azərbaycanlıların etnoqrafik qrupu olan ayrımlar yaşayırdı.

Qarabağ münaqişəsi zamanı kənd 1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur.

Kənd işğal edilməzdən əvvəl əhalinin əsas məşğuliyyətləri maldarlıq, arıçılıq və tütünçülük idi. Kənddə orta məktəb, uşaq bağçası, klub, kitabxana, mədəniyyət mərkəzi və tibb məntəqəsi kimi infrastrukturlar mövcud idi.

2020-ci il 9–10 noyabr gecəsi İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış Üçtərəfli Bəyanata görə, kənd Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri 
* Kəlbəcər rayonu
* Qarabaq 

## Həmçinin bax
Almalıq (Kəlbəcər)

**Almalıq** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Almalıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, 2020-ci il noyabrın 25-də işğaldan azad olunmuşdur.

## Toponimikası
Almalıq kəndi Tutqunçayın sahilində, Laçın dağının (Kiçik Qafqaz) ətəyindədir. Kəndin ərazisi XIX əsrin ortalarında sarallı tayfasına mənsub səkkiz evdən ibarət elatın qışlaq yeri olmuşdur. Qışlaq cır alma ağacları olan ərazidə yerləşdiyi üçün belə adlandırılmışdır. 1934–1940-cı illərdə yaxınlıqdakı Otaqlar, Gözlübulaq, Ortakənd və Çayqışlaq kəndlərindən köçmələrin bu ərazidə məskunlaşması ilə Almalıq kəndi yaranmışdır. Almalıq "alma ağacları ilə zəngin olan yer; alma bağı" deməkdir. Quba r-nunun Davudoba və Hacıqaib kəndlərində Almalıq adlı iki sahə, Yardımlı r-nunun Vəlixanlı kəndində Almalıq adlı yer qeydə alınmışdır. Almalıq adına Muq dağından tapılmış VIII əsrin əvvəllərinə aid sənədlərdə rast gəlmək olar. Orta əsrlərdə Türkmənistan ərazisində bir neçə Almalık toponimi qeydə alınmışdır. Özbəkistanın Daşkənd vilayətində Almalıq adlı şəhər, Dağıstanda Almalıq kəndi, Almalıqçay adlı çay var.

Digər bir yerli məlumata görə- kəndin sakinləri əvvəlki dövrlərdə kəndin "Gözlü bulaq>> və 
Almalıq village, Kalbajar, Azerbaijan.jpg
Almalıq village, Kalbajar, Azerbaijan 1.jpg
Almalıq village, Kalbajar, Azerbaijan 2.jpg
School of Havsatagh village.jpg


## Həmçinin bax
* Kəlbəcər rayonu
* Daşbulaq kəndi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyəti
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri 
* Kəlbəcər rayonu
* Qarabaq