open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qazaxıstanın inzibati bölgüsü

**Qazaxıstanın inzibati bölgüsü** — Qazaxıstan Respublikası inzibati cəhətdən 14 vilayət və 2 respublika tabeli şəhərdən ibarətdir.
Üstəlik digər respublika tabeli Baykonur şəhəri 2050-ci ilə qədər Rusiya Federasiyasına icarəyə verilmişdir. Faktiki olaraq isə şəhər həm də Rusiyanın respublika tabeli şəhəridir.

İkinci səviyyə üzrə Qazaxıstanın 160 kənd rayonu, 11 şəhər rayonu və 38 şəhərdən ibarətdir.

Üçüncü səviyyə üzrə 46 şəhər, 6 şəhər rayonu, 241 qəsəbə və 2453 kənd dairəsindən ibarətdir.

## Tarix

### Rusiya imperiyası
XX əsrin əvvəllərinə olan inzibati bölgü:
# Özxəzər vilayəti
# Ural vilayəti
# Turqay vilayəti
# Akmola vilayəti
# Semipalat vilayəti
# Semireçnaya vilayəti
# Sırdərya vilayəti

Bukeev Orda Həştərxan vilayəti ərazisinə dail idi.

### Sovet dövrü

* 1920. Qırğızstan MSSR (1920–1925) təşkil edilir və mərkəzi Orenburq şəhəri olur.
* 1925. Qırğızstan MSSR Qazax MSSR olaraq adlandırılır və mərkəzi Qızıl-Orda olur.
* 1927. Paytaxt Alma-Ata şəhərinə köçürülür.
* 1929. Adaevski dairəsi ləğv edilir.
* 1930. Qaraqalpaq MSSR Qazax MSSR tərkibindən çıxarılaraq RSFSR ərazisinə birləşdirilir.
* 1932. Qaraboğazgöl ətrafı ərazilər Türmənistan SSR ərazisinə verilir.
* 1933. Yeni İnzibati-Ərazi bölgüsü təşkil edilir.
* 1934. Ölkənin şimal ərazilərinin bir qismi Orenburq vilayətinə verilir.
* 1936. Qazaxıstan müttəfiq dövlətə çevrilir.
* 1938. Qurev, Kzıl Orda və Pavlodar vilayətləri təşkil edilir.
* 1939. Akmola, Cambul və Semipalatin vilayətləri təşkil edilir.
* 1944. Kokçetav və Taldı-Kurqan vilayətləri təşkil edilir.
* 1959. Taldı-Kurqan vilayəti ləğv edilir.
* 1960. Akmola vilayəti ləğv edilir.
* 1961. Akmola vilayəti Çelinoqrad vilayətinə çevrilir.
* 1962. Qərbi-Qazaxıstan vilayəti Ural vilayəti, Cənubi-Qazaxıstan isə Çimkənd olaraq dəyişdirilir. Üç diyar dəyişdirilir:
** Qərbi-Qazaxıstan diyarı (Aktyubin, Qurev, Ural vilayəti).
** Selinski diyarı (Kokçetav, Kustanay, Pavlodar, Şimali-Qazaxıstan, Celinoqrad vilayəti).
** Cənubi-Qazaxıstan diyarı (Canbul, Kzıl-Orda, Çimkənd vilayəti).
* 1967. Taldı-Kurqan vilayəti bərpa edilir.
* 1970. Turqay vilayəti təşkil edilir.
* 1973. Cezkaqan və Manqışlaq vilayətləri təşkil olunur.
* 1988. Turqay və Manqışlaq vilayətləri ləğv edilir.
* 1990. Turqay və Manqışlaq vilayətləri yenidən təşkil edilir.

### Müasir dövr

* 1991. Qazaxıstan öz müstəqilliyini elan edir.
* 1992. Qurevski vilayəti — Atıraus vilayəti, Çelinoqradski — Akmolin vilayəti, Alma-Atı vilayəti — Almatı vilayəti, Ural vilayəti — Qərbi-Qazaxıstan, Çimkənd vilayəti — Cənubi-Qazaxıstan vilayəti olaraq dəyişdirilir.
* 1993. Cambul vilayəti — Jambıl vilayəti, Kokçetav vilayəti — Kokşetau vilayəti, Taldı-Kurqan vilayəti — Taldıkorqan vilayəti olaraq dəyişdirilir.
* 1995. Cezkazqan vilayəti — Jezkazqan vilayəti kimi dəyişdirilir.
* 1996. Kzıl-Orda vilayəti — Kızılorda vilayəti, Kustanay vilayəti — Kostanay vilayəti.
* 1998. Akmola şəhərinin adı Astana olaraq dəyişdirilir.
* 1999. Şimali-Qazaxıstan vilayətinin bir hissəsi Akmolin vilayətinə birləşdirilmişdir.
* 2001. Almatı vilayətinin mərkəzi Taldıkorqan şəhərinə köcçürülmüşdür

## İstinadlar
Qartopu effekti

**Qartopu effekti** — həndəsi silsilə və eləcə də qüvvət funksiyası üsulları ilə getdikcə daha böyük sayda artıq mövcud olan yeni faktlar hesab olunan hadisələri toplayan əxlaqi və ya qeyri-əxlaqi döngü. Bu effekt öz adını qarla örtülmüş yamac boyunca aşağı yumalanan bir qartopu misalından götürmüşdür: təsəvvür edirik ki, qartopu getdikcə daha da böyüyür və daha da sürətlənir.

## Kütlə psixologiyasında rolu
Qartopu effekti sürü davranışının vacib hərəkətverici qüvvələrindən biridir. Məsələn, əgər bir insan qəfildən küçədə tam çılpaq vəziyyətdə "Terror!" deyə qışqıraraq qaçmağa başlasa, güman ki, 1 və ya 2 insan da qaçmağa başlasın. Vəziyyət belə olduqda daha böyük ehtimal var ki, daha çox insan qaçmağa başlasın. Bunu görən küçədəki digər insanların həmin hərəkəti etməsi ehtimalı əvvəlki qaçan insanların bunu etməsindən daha yüksək olur. Özünü-saxlama fenomeni və onun amplitudu da bu halda daha sürətli olmağa meyil göstərir.

## Bir misal
26 may 2009-cu ildə youtube`a yerləşdirilən bir video bu effektin gücünü göstərdi. Sasquatch musiqi festivalı vaxtı gəzintidə bir kişi təkbaşına rəqs edir. Sonra başqa birisi rəqs etməyə başlayır. Bir müddət sonra başqası onlara qoşulur. Qrup üzvlərinin sayı 10-a çatana kimi tamaşaçılar 2–2, 3–3 rəqs edən insanlara qoşulmağa başlayırlar və beləliklə, 100-dən çox insandan ibarət rəqs qrupu formalaşana qədər rəqsə qoşulan insanların sayı daha sürətlə artır. Aydındır ki, qrupun hər dəfə genişlənməsi sonrakı daha sürətli genişlənməni yaradan əsas səbəbdir. Video tez bir zamanda kifayət qədər məşhur oldu və 5 ay ərzində 2 milyon dəfə baxıldı.

## Həmçinin bax
* Domino effekti
* Kəpənək effekti

## İstinadlar
Gürcüstanın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası

**Gürcüstanın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası** — Gürcüstanı beynəlxalq basketbol arenasında təmsil edən kişilərdən ibarət milli basketbol komandası. Baş məşqçisi İlias Zourosdur.

## Tarixi
Gürcüstan Basketbol Federasiyası 4 iyun 1991-ci ildə təsis edilmiş və 1992-ci ildən FIBA-nın üzvü olsa da, milli komanda ilk rəsmi oyununu 1995-ci ildə Polşaya qarşı keçirmişdir.

Komnanda tarixinin ən böyük uğurunu ilk dəfə 2011-ci ildə final mərhələsinə vəsiqə qazandığı EuroBasket turnirində əldə etmişdir. Həmin il Litvada təşkil olunmuş final mərhələsində Gürcüstan millisi 11-ci yeri tutmuşdur.

## Beynəlxalq turnirlərdə iştirakı
### Yay Olimpiya Oyunları
*hələ ki, vəsiqə qazanmayıb*

### Dünya çempionatı
*hələ ki, vəsiqə qazanmayıb*

### EuroBasket

## Rəqiblər üzrə statistika

;Rəsmi oyunlar


;Qeyri-rəsmi oyunlar

## Forma
### İstehsalçı
2015: "Spalding"

### Sponsor
2015: "NATAKHTARI"

## Baş məşqçiləri

*  Besik Liparteliani (1995-1997)
*  Levan Moseşvili (1997-1999)
*  Zurab Tomaradze (1999-2001)
*  Drazen Brajkoviç (2001-2005)
*  Qordon Herbert (2005-2007)
*  Ken Şilds (2007-2008)
*  İqor Kokoşkov (2008-2015)
*  İlias Zouros (2016-cı ildən)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* FIBA profile
* Eurobasket.com
* Georgia Basketball Records at FIBA Archive
* Georgia v Croatia - Group C - Game Highlights - EuroBasket 2015 Youtube.com video

## Həmçinin bax
Məzhəkəçilər (opera)

**Palyaçolar** () — şəxsi libretto əsasında italyan bəstəkarı Rucero Leonkavallo tərəfindən bəstələnmiş, iki pərdəli proloqlu opera. İlk premyerası 22 may, 1892 ci ildə Milanda oynanılmışdır. Operanın “Recitar/Vesti la giubba” (“Çıxış vaxtıdır/qiyafətləri geyinmək vaxtıdır”) ariyası opera aləmində çox məşhurdur.

Bəstəkar dediyi kimi uşaqlıq təsuratları əsasında bu operanı Pyetro Maskanyinin məzmunca nisbətən oxşar “Kənd saatı” operasından həvəslənərək yazmışdır. 
Digər bir fikirə görə operanın süjeti 1887 ci ildə Parisdə görmüş olduğu Katyulya Mendesin pyesi əsasında oynalınan tamaşadan götürülmüşdür.

Əhvalat İtaliyanın cənubunda, 1865-1870 ci illərdə Montalto kəndində “Müqəddəs Məryəmin göylərə çəkilməsi” günü (15 avqust) baş verir.

### Proloq:
Qəflətən orkestrin çıxışının ortasında komediyanın personajı kloun rolunu oynayan Tanino bağlı pərdə önünə çıxaraq tamaşaçılara müraciət edərək operanın yaranma tarixçəsindən danışaraq, müəllifin məqsədinin həyatın özünü göstərmək olmuş olduğunu ərz edir.

## I pərdə
Kəndə hoqqabaz artistlər təşrif buyururlar. Kəndlilər onları sevinclə qarşılayırlar. Hoqqabazların başçısı Kanio və onun arvadı Nedda furqonda, Tonio və Beppo isə piyada yol gedirlər. Kanio elan edir ki, axşam tamaşa olacaq. Arzu edənlər bu şən tamaşaya baxa bilərlər. Tamaşada axmaq və sərsəm rolunda çıxış edən təlxək Tonio Neddeye biganə deyil.

Kənd əhli mütrüfləri uğur üçün içkiyə dəvət edirlər. Beppe və Kanio məmnuniyyətlə razılıq verirlər. Tonio getmək istəmir. Kəndlinin biri kobudcasına zarafat edir: o, yəqin Neddeni ərinin əlindən almaq istəyir. Kanio bu zarafata gülmsəsə də sonradan pərt olur: onun üçün səhnədə məshərəyə qoyub gülmək başqa, həyatda isə bir başqadır. O, onun arvadına tamah salanı bağışlamaz!
Nəhayət mütrüflər içki içməyə yola düşürlər. Tonio bu zaman Neddaya eşqini elan edir. Lakin Nedda gülərək onu qamçı ilə vurur. Neddia ona qarşı özünü ciddi aparır. Tonio Neddanın yanına gələn bir gənc kəndlinin necə nəvazişli öpüşlərlə qarşılandığını görür, öz ərini sevmədiyini etiraf edərkən eşidir. Tonio qisas almaq üçün bunu tez Kanioya xəbər verir. Kanio Neddanı məşuquna dediyi “Bu gecə həmişəlik sənin olacağam” sözlərini öz qulaqları ilə eşidir.

Bunu eşidən Kanio Silvionun üstünə atılır, lakin o aradan çıxa bilir. Amma onun kim olduğunu Kanio görə bilmir. Bundan qəzəblənən Kanio arvadının üstünə bıçaq çəkir. Beppo onun əlindən bıçağı alır. Bu zaman tamaşaya az qalır... geyinmək vaxtıdır. Kanio təklikdə qalır. O, ümidsizlik içindədir: oynamaq lazımdır...

## II pərdə
Zurna barabanlar tamaşaya çağırır. 
Kolombiana məşuqunu gözləyir. Evə yaxınlaşan Arlekin sevgi serenadasını oxuyur. Kolombina onu pəncərədən evə buraxır. Onlar gecə ikən qaçmağa hazırlaşırlar. Evə qayıdan Kanio “Bu gecə mən həməşəlik sənin olacağam” sözlərini eşidir. Kanio həqiqi ehtiras və qısqanclığını gizlədə bilmir. O, artıq səhnədəki rolunu deyil həyatdakı rolunu oynayır. Qısqanc Kanio Neddanı bıçaqlayır. Ölüm ayağında Nedda məşuqu Silvionu çağırır. Gənc kəndli səhnəyə atılır. Kanio onu da öldürür. Tonio elan edir: “Komediya bitdi” ()
Ussuriya tritonu

**Ussuriya tritonları**, və ya **Ussuriya çaynaqlı triton**, **çaynaqlı triton** () — Uzaqşərq tritonları cinsinə, Künçdişlilər fəsiləsinə aid triton növü.

Digər adları: ussuriya künçdiş, uzunquyruq çaynaqlı triton, çaynaqlı triton, Ussuriya безлёгочный triton.

Böyük ölçülərə malik tritondur. Uzunluğu 58–90&nbsp;mm, ümumu uzunluğu isə 125–184&nbsp;mm təşkil edir. Rəngi əsasən qonur və parlaq-qonur rəngdə olur. Boğaz və quyruq nahiyələrində tünd nöqtələr və ləkələr vardır. Dərisi hamardır. Quyruğu uzun olub, bədənindən adətən uzun olur. Silindrik formaya malikdir. Arxa ayaqlarında beş barmaq olur. Arxa və ön barmaqlarının önündə buynuza bənzərdır.

Ussuriya tritonu iynə yarmaqlı və sidr ağacı ilə zəngin olan qarışıq meşələrdə yaşaylr. Onlara əsasən Rusiyanın uzaq şərqində, Koreyanın şimal-qərbində və Çinin şimal-şərqində yayılmışdır. Onlara əsasən soyuq dağ bulaqlarının meşələrdən axan hissəsində yaşayırlar. Əsasən 10°—12&nbsp;°C temperaturdan yüksək olmayan ərazilərdə yaşaya bilirlər. İstədiyi anda nəmli sahildə çıxa bilir. Dərisi quruduqda canlı həmən ölür. Onlarda ağçiyər olmadığından dəri ilə nəfəs alır. Əsasən gecə saatları aktiv olur. Təhlükə anında suyun dibinə lildə gizlənir. Əsasən molyusklar və cücülərlə qidalanır.

Tritonlar qrup halında qışlayırlar. Əsasən ağac oyuqlarında, torpaqda olan çatlarda və ya dəliklərdə qışlayırlar. Qışlama oktyabrdan aprelə qədər davam edir. İlkin dövrü 2–3 il davam edir. Yetkinlik yaşına 3–4 ilində çatır. Çoxalma dövrü apreldən avqust ayına qədər davam edir.

Papulyasiyası üçün əsas təhlükə onların yaşadığı ərazilərin insan tərəfindən çirkləndirilməsi və dağıdılmasıdır. Dünya və Rusiyanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir

## İstinadlar

## Mənbə
* Ussuriya caynaqlı triton Rusiya Federasiyasının "Qırmızı kitabında"
* Rusiya onurğalıları: Ussuriya caynaqlı triton
* http://zooclub.ru/amfib/h13/index.shtml 
* http://tritony.ru/species-triturus-fischeri.htm
Qafqaz çöl pişiyi

**Qafqaz meşə pişiyi** () — Meşə pişikləri növünə daxil olan yarımnövdür. Əsasən Qafqaz və Türkiyə ərazilərində yayılmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Qafqaz meşə pişikləri xarici görünüş baxımından Orta Avropa meşə pişiklərinə bənzəyirlər. Tipik pişik görkəminə malikdir. Ev pişiyindən ölçüləri qismən böyükdür. Bədən uzunluğu 63-75 sm, quyruq uzunluğu 27-34, kütləsi 6 kq-a çatır. Quyruğu ev pişiyinin quyruğundan yoğundur, qara halqaları kəskin seçilir. Rəngi adətən boz sarımtıl olur. Belində qara zolaqlar ifadə olunur, bəzən zolaqlar xallara parçalanır. Bu yarımnöv meşə pişikləri arasında ən iriləridir. Yumru başa və böyük cəzbediçi gözə sahibdirlər. Dişiləri cəlb etmək məqsədi ilə aşağı tonlu səslər çıxarırlar. Qış zamanı kürkü uzun olur. Baş hissəsindən quyruğuna qədər qara zolaqların keçdiyi aşkar şəkildə görünür.

## Arealı və yayılma şəraiti
Qafqaz meşə pişiyi əsasən Qafqazın hündürlüyü 2500-3000 metr olan ərazilərində yayılmışlar. Enliyarpaq meşələrin sıx sahələrində tənha həyat sürür. Əsasən gəmiriçilər, kiçik quşlar ilə qidalanır. Bəzən onlar özlərindən həcmcə böyük olan fazan, dovşan hətta cavan dırnaqlı məməliləri ovlaya bilirlər. Onlar insanların yaşadığı ərazilərdə fərdi təsərrüfatlara hücum  edir və quşları ovlayır..

Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarının meşələrində rast gəlinir. Hirkan meşələrində yaşaması təsdiq olunmamışdır. Meşə ekosistemlərinə bağlı növdür. Azərbaycanda d.s.-dən 350-1800 m hündürlüklərdə yayılmışdır, daha sıx rast gəldiyi hündürlüklər 350-800 m arasındadır. Gecə həyat tərzi keçirir. Yuvalarını iri ağacların koğuşunda qurur. Ağaclara sərrast dırmaşır, hündür budaqlarda ov edir. Yaşadığı yerləri sidikləri ilə nişanlayır. Bəzən caynaqları vasitəsilə ağac qabıqlarını cırmaqlamaqla və görünən izlər saxlamaqla öz yaşadıqları əraziləri digər fərdlərdən qorumuş olur.

Pişiklər üzmək xüsusiyyətinə malik olsa da, buna ehtiyac olmayınca suya girmirlər.

## Çoxalması
Çütləşmə dövrü əsasən fevral-mart aylarına təsadüf edir. Boğazlıq dövrü 70 gün davam edir. Bir qayda olaraq üç bala verir. Dişi öz balalarını dörd ay müddətində südlə bəsləyir. Bununla belə öz balalarını daha tez ova alışdırır.

## Qoruması
Qafqaz meşə pişiyi Rusiyanın Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Fatma Sultan (I Səlimin qızı)

**Fatma Sultan** (d. 1499 - ö. 1573) — 9-cu Osmanlı sultanı Yavuz Sultan Səlimin qızı.

## Həyatı
Fatma Sultan 1499-cu ildə Trabzonda dünyaya gəldi. Atası Sultan Bəyazidin oğlu və o illərdə Trabzon sancaqbəyi olan Şahzadə Səlim, anası isə cariyələrindən Aişə Həfsə Sultandır. 10 yaşınadək ailəsiylə birlikdə Trabzon sarayında qalan Fatma Sultan, daha sonra qardaşının təyin olunduğu Kəfə və Manisa sancaqbəyliyində anası və digər azyaşlı bacılarıyla birlikdə yaşamağa başladı. Bu əsnada atası Şahzadə Səlim qardaşlarıyla olan mübarizədə qalib gələrək taxtı ələ keçirmişdi.

Fatma Sultan 1516-cı ildə atasının istəyilə keçmiş Bosniya bəylərbəyi İsgəndər Paşanın oğlu Antakya sancaqbəyi Mustafa Paşa ilə nigahlandı. Cütlüyün bu nigahdan Sultanzadə Osmanşah bəy adlı oğlu olduğu bilinir. Ancaq cütlüyün evliliyi xoşbəxt deyildi. Atasına yazdığı məktubla, ərini şikayət etmiş, onun gənc oğlan uşaqlarıyla əxlaqsızlıqlar etdiyini bildirərək boşanmaq istəmişdir. Nəticədə 1520-ci ilin əvvəlində atasının icazəsiylə boşanmışdır.

Həmin ilin sentyabrında atasının vəfatının ardından yeganə qardaşı Şahzadə Süleyman taxta çıxdı. Onun səltənəti əsnasında 1545-ci ildə vəzir Qara Əhməd Paşayla nigahlandı. Ancaq Əhməd Paşa Avstriya və Səfəvi cəbhələrinə sərdar olaraq təyin edilmiş, uzun illər paytaxtdan uzaq qalmışdır. Nəhayət Rüstəm Paşanın vəzifədən alınmasının ardından 1553-cü ildə Əhməd Paşa sədarətə gətirildi. Ancaq cəbhədə göstərdiyi şücaəti, dövlət idarəsində göstərə bilməyən Əhməd Paşa 29 sentyabr 1555-ci ildə edam olundu.

Ərinin edamının ardından Bursaya sürgün edilən Fatma Sultan daha sonra 1562-ci ildə bağışlandı və ikinci vəzir Xədim İbrahim Paşayla nigahlandı. Ancaq bu nigahın bağlanma səbəbi bilinmir. Nigahdan bir il sonra 30 yanvar 1563-cü ildə İbrahim Paşa vəfat etdi və dul qalan Fatma Sultan bir daha evlənmədi. 1573-cü ildə İstanbulda vəfat etdi. Cənazəsi Qara Əhməd Paşa külliyəsində ərinin türbəsinə dəfn edildi.

## Mənbə

* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. s. 202. ISBN 978-9-753-29623-6
* Peirce, Leslie (1993). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*. Oxford: Oxford University Press. ss. 304n62. ISBN 0-19-508677-5
* Uluçay, M. Çağatay. *Padişahların Kadınları ve Kızları.* — Ötüken, 2011. — С. 54. — ISBN 978-975-437-840-5

## İstinadlar
Üveys Paşa

**Üveys Paşa** () — I Səlimin oğlu və Osmanlı paşası.

## Həyatı
Məşhur Osmanlı tarixçisi Gəlibolulu Mustafa Əliyə görə, şahzadəliyi dönəmində I Səlimin adı bilinməyən bir kənizdən olan oğludur. Səlimin taxta çıxdığı il dünyaya gəlmişdir. Mustafa Əlinin Künhü'l-ahbâr əsərində yazdıqlarına görə Şahzadə Üveysin anası evləndirilərək saraydan göndərilmiş ancaq daha sonradan kənizin hamilə olduğu anlaşılmışdır. Bundan sonra kəniz başqasıyla evli olduğundan şahzadə olaraq qəbul edilməmiş, buna baxmayaraq I Səlim Şahzadə Üveysin yetişdirilməsinə diqqət yetirmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Atası I Səlimin vəfatından sonra taxta çıxan qardaşı I Süleyman 1545-ci ildə Üveysi paşa ünvanıyla təltif edərək Yəmən Bəylərbəyi təyin etmişdir. Bundan sonrakı tarixi qaynaqlarda Üveys Paşa anılmaqdadır. Üveys Paşa 1547-ci ildə Yəməndə çıxan bir qiyam əsnasında öldürülmüşdür. Rəvayətə görə, Üveys Paşanın ölüm xəbəri Süleymana çatdırılanda *"O mənim ata bir qardaşım idi"* demişdir. Bundan başqa Üveys Paşanın Trablusqərb hakimlərindən Saqqızlı Mehmed Paşanın atası olduğu qeyd edilir.

## Mənbə
Kristina Pravdina

**Kristina Pravdina** — Rus əsilli Azərbaycanlı idman gimnastı. 2006-cu ildə Orhus şəhərində keçirilən Dünya Çempionatının bürünc medalçısıdır.

## Həyatı

Kristina Pravdina 28 dekabr 1990-cı ildə Rusiyanın Voronej şəhərində anadan olmuşdur. Kristina Pravdina 1995-ci ildən idman ilə məşğul olur. Kristina Pravdina Voronej Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun məzunudur.

## Karyerası

Kristina Pravdina ən böyük uğurunu 2006-cı ildə Rusiya bayrağı altında qazandı. O Danimarkanın Orhus şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında komanda yarışlarında bürünc medal qazandı. Daha sonra Kristina Pravdina Azərbaycanın uğurları üçün çalışdı.

O Azərbaycan bayrağı altında birinci uğurunu Azərbaycan Çempionatında qazandı. Kristina Pravdina 2015-ci ildə çoxnövçülük və müxtəlif hündürlüklü qollarda Azərbaycan Çempionatının qızıl medalını qazandı. Elə həmin il o həmçinin Almaniyanın Kotbus şəhərində keçirilən Dünya Kubokunda 2-ci yeri tutdu və gümüş medal qazandı.

Kristina Pravdina 2015-ci ildə önəmli yarışlarından birinə Bakı şəhərində qatıldı. O Azərbaycanı I Avropa Oyunlarında təmsil etdi. Amma bu yarışlarda Kristina Pravdina medal qazana bilmədi. O müxtəlif hündürlüklü qollarda 11.666 xalla 39-cu, dirəkdə isə 12.033 xalla 41-ci yeri tutdu.

## Ailəsi

Kristina Pravdinanın anası Nina Pravdina İdman Gimnastikası üzrə Azərbaycan millisinin məşqçisidir.

## Xarici keçidlər

* Kristina PRAVDİNA - 2015 Avropa Oyunları

## İstinadlar
Anna Pavlova (gimnast)

**Anna Pavlova** — Rus əsilli sabiq Azərbaycanlı idman gimnastıdır. 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində keçirilən XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarının 2 qat bürünc medalçısıdır. Dünya Çempionatının 1 qat bürünc medalçısıdır. Avropa Çempionatının isə 5 qat gümüş və 2 qat bürünc medalçısıdır. 2004-cü ildə Rusiyanın "Vətənə xidmətə görə" II dərəcəli ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Həyatı
Anna Pavlova 6 sentyabr 1987-ci ildə Rusiyanın Orexovo-Zuyevo şəhərində anadan olmuşdur.

## İstinadlar
Mədəni iqtisadiyyat

**Kültürəl İqtisadiyyat** — İqtisadiyyatın Mədəniyyətin iqtisadi nəticələrlə əlaqəsini öyrənən bir qoludur. Programmatik məsələlər mədəniyyətin iqtisadi nəticələrə nə qədər təsir etdiyini və qurumlarla onun əlaqəsinin nə olduğunu daxil edir.

Tətbbiqetmələr dini iqtisadiyyatın, sosial normaların, sosial kimliyin, məhsuldarlığın, idealogiyanın, terrorizmin öyrənilməsini daxil edir. Ümumi analitik mövzu idealar və davranışların sosial şəbəkələr vasitəsilə fərdlər arasında necə yayılmasıdır. Metodlar sosial qruplar boyunca kültürəl ötürülmənin nəzəri və emprik modelləşməsini daxil edir. 2013-cü ildə Said E. Dawlabani dəyər sistemlərini əlavə etdi.

## İstinadlar
Yapon təlxəsi

**Yapon təlxəsi** () — Suilanı fəsiləsinə aid ilan növü.

## Xüsusiyyətləri

Uzunluğu 80 sm, quyruğu 16 sm təşkil edir. Başı bədəndən hiss olunan tərzdə ayrılır. Göz altında pulcuq şəbəkəsi yoxdur. Göz önü hissədə isə pulcuqlar iri ölçülərə malikdir. Bədəninin bel və qarın nahiyəsində pulcuqlar hamardır. 21 cərgədən ibarət pulcuğa malikdir. .

Cavan fərdlər sarı-boz olur. Üzəridə isə qara və ya qəhvəyi nöqtələr vardır. İri fərdlər isə sarı-qəhvəyi, qırmızı-boz rəngdə olmaqla, sokolad rəngli ləkələrə sahibdir. Qarın nahiyəsi sarı-boz olub qara rəngli nöqtələr olur. Böyür nahiyəsi bir qayda olaraq tünd rəngdə olur.

## Yayılması

Yapon təlxəsi əsasən Yaponiyanı Honşu və Hokkaydo adalarında yayılmışdır. Rusiyanın isə yalnız cənub-şərqində Kunaşir adasında yayılmışdır. Yapon təlxəsi yarımnöv əmələ gətirmir.

## Həyat tərzi

Yapon təlxəsi əsasən hidrotermal mənbələrdə, vulkan yaxınlığında, bulaqların kənarlarında və bambuk kolları yaxınlığında yaşayırlar. Aktiv dövrü aprelin ortalarından oktyabra qədər davam edir. Avqust sentyabr aylarında dişi 4–8 olmaqla 12–16 x 49–68&nbsp;mm ölçüyə malik yumurta qoyur. Qidalanmasında əsasən gəmiricilər, quşlar və quş yumurtaları ilə qidalanır. Kunaşir adasında sayları bir necə min baş olması düşünülür. Bu səbəbdən Rusiyanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.

## Qorunması

Yapon təlxəsi Kuril qoruğunda qorunur.

## İstinadlar

## Mənbə

* Rusiyanın onurğalı heyvanları: Yapon təlxəsi 
* Yapon təlxəsinin fotoları
* Yapon təlxəsi Rusiyanın Qırmızı kitabında
Macarıstan Liqa Kuboku

**Macarıstan Liqa Kuboku** () — Futbol üzrə Macarıstan Liqasının klubları arasında kubok sistemi ilə keçirilən futbol turniri. 2007-ci ildə yaradılmış bu turnirdə rəqabət yalnız 8 mövsüm davam etmişdir. 2015-ci ildə ləğv edilmişdir.

## Bütün finallar
Səkkiz finalın 2-si 2 oyundan, 6-sı isə 1 oyundan ibarət olmuşdur.

## Performans

### Klubların performansı
Klubların performansı aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bişevo adası

**Bişevo adası**(xorvatca Biševo, çakavi dilində — Bisovo)- Əhəng daşından təşkil olunmuş Xorvatiya adasıdır. Ada Adriatik dənizində yerləşir. Ada inzibati cəhətdən Split-Dalmasiya regionuna daxildir.

## Coğrafiyası
Adanın ümumi sahəsi-5,91 km², uzunluğu təxminən 5 km, ölçüləri təxminən 4,6 × 2,2 km, sahil uzunluğu isə 18147 km-dir. Adanın sahili daşlıqdır. Burada çoxlu sayda körfəz və buxtalar, mağaralar yerləşmişdir. Ada Vis adasından minimum 4,2 km cənubda yerləşmişdir. Adanın ən yüksək nöqtəsi Strajeniça dağıdır. (239 m)

Adanın mərkəzi hissəsində münbit torpaqlar üstünlük təşkil edir. Adanın şimal hissəsində isə şam ağacları üstünlük təşkil edir. Adanın digər əraziləri isə maki ağacları ilə örtülüdür. Sahilyanı əraziləri isə qayalıqdır. Adanın sahil ərazisi balıqlarla zəngindir.

## Tarixi
1050-ci ildə Splitdən olan İvan Qrliç tərəfindən Bişevo adasında Benedikt monastrı tikilmişdir. Lakin dəniz quldurları təhlükəsi ilə üz-üzə qaldığından iki əsr sonra dağıdılmışdır. Müqəddəs Silvester kilsəsi də monastrın xarabalıqları yaxınlığında yerləşir.

## Əhalisi
Bişevo adasında hal-hazırda əhalinin sürətlə azalması (Depopulyasiya) müşahidə olunur. 2001-ci il məlumatlarına görə adada 19 nəfər yaşayır. Onlardan 8 nəfərin yaşı 65-dən çoxdur. 1961-ci ildə adannın əhalisinin sayı 114 nəfər olmuşdur. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra adanın əhalisi təxminən 200 nəfərə yaxın olmuşdur. Əhali əsasən Komija şəhərində məskunlaşmışdır.

## İqtisadiyyat
Balıqçılıq və üzümçülük Bişevo adasında iqtisadiyyatın əsas sahələridir.

## Görməli yerləri

Adanın görməli yerlərindən biri *Mavi qrot* mağarasıdır. 1884-cü ildən mağaraya giriş su yolu ilə həyata keçirilir. Mağaranın uzunluğu 18 m, hündürlüyü isə 6 m-dir. Mağara girişinin hündürlüyü 1,5 m, eni isə 2,5 m-dir.Высота входа в пещеру — полтора метра, ширина — 2,5 метра Saat 10.00-dan 13.00-a kimi günəş şüaları mağaradakı su sahəsinin üzrəinə düşür və əks olunur. Əks olunan zaman mavi rəng aldığından mağaraya bu ad verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Qar qoyunu

**Qar qoyunu** ( "qar olan sahələrdə yaşayan qoyun") — Boşbuynuzlular fəsiləsinə Qoyunlar cinsinə aid növ. Əsasən Şərqi Sibirdə yayılmışdır.

Bəzi müəlliflər bu canlını müstəqil növ hesab etməyərək, onları Ovis canadensis növünün  yarımnövü hesab edirlər.

## Xarici görünüş

Orta ölçülərə malik qoyun yığcam bədən quruluşuna malikdir. Başı elə də böyük deyil. Qulaqları qısadır (11 sm). Boynu qısa və enlidir. Quyruğuda olduqca qısa və kökdür. Yetkin erkəklərin uzunluğu 140–188 sm, hündürlüyü 76–112 sm, çəkisi 56–150 kq təşkil edir. Dişilər nisbətən balaca olurlar. Uzunluğu 126–179 sm, hündürlüyü 76–100 sm, çəkisi 33–68 kq-dır. Ən iri fərdlər Kamçatka və Çukotkada rast gəlinir.

## Genetika
Diploid qəfəsində cəmi 52 xromoson vardır. Bu isə digər qoyunlarda isə bu daha çoxdur.

## Həyat tərzi
Qar qoyunları əsasən ot bitkiləri, şibyə və göbələklərlə qidalanır. Bu canlıların əsas araşdırmaçısı A. A. Danilkin qar qoyunlarının 320 növ bitki ilə qidalana bildiyini bildirmişdir. Yazdan payızın əvvəllərinə qədər əsasən müxtəlif növ bitkilərlə qidalanırlar. Payızın əvvələrindən isə giləmeyvə, şibyə və göbələklərlə qidalanırlar. Qar mövsümü isə onlar dırnqları ilə qarı qazıyaraq altda olan otlarla qidalanırlar.

## Yaşayış yerləri
Yaşayış yerlərində əsas faktor qış ayları yemlə təminatla bağlədır. Bu cinsin adıda yaşadığı ərazilərlə bağlı verilmişdir. Onların qış ayları qidalanması üçün qarın qalınlığının 40 sm-dən çox olmamasıdır.

## Yayılması
Onların meydana gəlməsi 40 və ya 100 min il öncəyə aid edilir. Kuril adaları, Aleut adaları, Kamçatka və Saxalin ərazilərində yayılmışdılar.

Müasir arealı 1,4 milyon km² təşkil edir. Əsasən yayıldığı ərazilər dağlıq sahələr. Onlara Kamçatkanın dağlıq əraziləri, Koryak öndağlığı, Stanov silsiləsi, Stanov öndağlığı, Verxoyans dağları, Yablonov silsiləsi boyunca ərazilər qar qoyunlarının müasir arealıdır. XIX əsrdə areal Yenisey çayı hövzəsi və Taymır yarımadasında yerləşən Bırranqa dağları boyunca yayımışdı.

## Qorunması
Beynəlxalq Təbiəti Qoruma Birliyinin siyahısında qar qoyunu az təhlükə qarşısında olan növ kimi qeydə alınmışdır. 1960–1990-cı ildə sayları 30–97 min baş, 1997–2003 ildə 50–58 min baş olaraq qiymətləndirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elçin Zeynalov (sahibkar)

**Elçin Zeynalov Fuad oğlu** 1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, "İtaldizain Holdinq "in əsas səhmdarlarından biridir. "İtaldizain Holdinq"in uğurlarında böyük rolu olan Elçin Zeynalov həm də Azərbaycan Milli Avarçəkmə Federasiyasının  prezidenti kimi bu sahənin inkişafına ciddi töhfələr vermişdir.

## Təhsil və hərbi xidmət
1990-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib. 2000-ci ildə Sankt Peterburq şəhərində Rusiya Hüquq Universitetini bitirib.

1984-86-cı illərdə Sovet Ordusunda hərbi xidmət keçib.

## Karyera və uğurları
1989-91-ci illərdə Bakı şəhərində Rayon Komsomol Komitəsinin katibi vəzifəsində çalışıb.

1991-ci ildə Elçin Zeynalov əmək fəaliyyətini Azer-İmesco şirkətinin icraçı direktoru və idarə heyətinin üzvü kimi davam etdirməyə başladı.

1994-cü ildən O, Moskva şəhərində Ros-İmesco şirkətinin direktoru və idarə heyətinin üzvü vəzifəsində çalışıb.

1996-cı ildən bu günə qədər Elçin Zeynalov Italdizain Şirkətlər Qrupunun baş direktoru vəzifəsini icra edir.

9 dekabr 2006-cı ildə Azərbaycan Avarçəkmə Federasiyasının  prezidenti seçilib.

## Ailə tərkibi
Ailəlidir, iki övladı var.
Edqar Rays Berrouz

**Edqar Rays Berrouz** (; 1 sentyabr 1875 - 19 mart 1950)—ABŞ yazıçısı.

## Həyatı

1 sentyabr 1875-ci ildə Çikaqoda anadan olan yazıçı 1895-ci ildə Miçiqan hərbi akademiyasını bitirmiş, gənclik illərini Amerikanın uzaq qərbində keçirmiş, kovboy və qızılaxtaran olmuşdur. Berrouz klerk işlədiyi vaxt macəra hekayələri çap edən bayağı jurnallardakı elanları gözdən keçirir, eyni zamanda hekayələri oxumaq imkanını da əldən vermirdi. Oxuduqlarından ruhlanmış E.R.Beroouz həmin hekayələrə bənzər bir əsər yazmaq qərarına gəlir və 1912-ci ildə "Norman Bin" təxəllüsü ilə “Marsın Ayları altında” hekayəsini, Con Karterin Marsdakı sərgüzəştləri silsiləsindən ilk romanını çap etdirir. Daha sonra yaradıcılığının ən uca zirvəsi hesab edilən “Tarzan” silsiləsini qələmə almağa başlayır. Tarzan haqqında ümumilikdə iyirmidən çox kitab yazır.

E.R.Berrouzun əsərləri dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olunmuş, dəfələrlə ekranlaşdırılmışdır.

## Xarici keçidlər
"Üç ulduz" ordeni

**Üç Ulduz Nişanı** (Latış dili: Tiju Zvaigžņu ordenis)- Latviyada təsis edilən ordendir. 25 mart 1924-cü ildə Latviya Milli Məclisi tərəfindən təsis olunmuşdur. Devizi "Per aspera ad astra"dır ki, mənası "Çətinliklərdən keçib ulduzlara çatmaq" deməkdir. Orden Latviyada verilən ilk və ən yüksək dərəcəli ordendir.

## Sıralama
* Böyük Komandan Xaçı (zəncirli) (1-ci dərəcəli)
* Böyük Komandan Xaçı (1-ci dərəcəli)
* Böyük Zabit (2-ci dərəcəli)
* Komandan (3-cü dərəcəli)
* Zabit (4-cü dərəcəli)
* Daşıyıcı (5-ci dərəcəli)
* Fəxri Orden, 1-ci dərəcəli
* Fəxri Orden, 2-ci dərəcəli
* Fəxri Orden, 3-cü dərəcəli





## Xaç
Ordenin xaçı zərli kənarları olan ağ minadan təşkil olunmuş xaçdan ibarətdir. Xaçın ön tərəfinin mərkəzində mavi minadan təşkil olunmuş medalyon yerləşir. Medalyonun mərkəzində isə 3 ədəd qızıl beşguşəli ulduzu görmək olar. Əks tərəfində isə "Per aspera ad astra" və "Latvijas Republika — 1918.g.18. novembris" (Latviya Respublikası- 18 noyabr 1918) ifadələri yazılmışdır.

## Ulduz
Ulduz birinci və ikinci dərəcəli nişanlarda olur. Birinci dərəcəli nişan və ikinci dərəcəli nişan (müvafiq olaraq böyük ulduz və kiçik ulduz) yalnız dizaynına və ölçüsünə görə fərqlənir. Ulduzlar mavi minalı medalyon və onun mərkəzindəki 3 ədəd qızıl ulduz ilə gümüşdən hazırlanan beşguşəli ulduz formasındadır. Onun kənarında "Par Tēviju" (Vətən üçün) sözləri yazılmışdır.

## Nişanın zənciri
Zəncir yalnız Böyük Komandan Xaçında olur. Bu ordenlə isə nadir adamlar təltif olunur. Zəncirin üzərində svastikanı, üç ulduzu, şir və qrifonu görmək olar.

## Fəxri Orden
Fəxri orden bir qayda olaraq xaç təsvir olunan, öndən dəyirmi formada olan nişandır. Əks tərəfində isə "Par Tēviju" sözləri yazılmışdır. Onun kənarında palıd yarpaqlarından ibarət çələng təsvir olunub. Fəxri Orden qızıl, gümüş, bürünc olmaqla 3 sinfə ayrılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The State Decorations of Latvia , Prezident Aparatı
* The Three-Star Order
Con Berrouz

**Con Berrouz** (; 3 aprel 1837, Roksberi, Nyu-York — 29 mart 1921, Kinqsvill, Ohayo) — ABŞ yazıçı.

## Həyatı

Con Berrouz 3 aprel 1837-ci ildə Nyu-York ştatının Roksberi qəsəbəsində anadan olmuşdu. Catskill dağları yaxınlığındakı bir fermada böyümüşdü. ABŞ Vətəndaş müharibəsi dövründə Vaşinqton şəhərində katib kimi xidmət etmişdi. İlk dəfə də orda essesini qələmə almışdı.

Con Berrouz 29 mart 1921-ci ildə Ohayo ştatının Kinqsvill şəhərində vəfat edib.

## Xarici keçidlər
Gilan xanlığı

**Gilan xanlığı** — 1747-ci ildə Gilan əyalətində yaranan xanlıq.

## Tarixi
Nadir şah Qırxlı-Avşarın qətlindən sonra Gilanda hakim Tarumlu əmir Əmirgunə xan Əmirli-Avşar idi.

Nadir şahın öldürülməsindən sonra Gilanda da hakimiyyət uğrunda mübarizə başladı. Bir tərəfdən Əmir Dibac Fuməninin törəmələri, bir yandan da Şah Sultan Hüseyn Səfəvinin dönəmində Gilan hakimi olan Ağa Kamalın övladları. Ağa Safi Gilanı ələ keçirib, özünü xan elan etdi.

Məhəmmədhəsən xan Qovanlı-Qacar və Kərim xan Zəndin arasında gedən taxt-tac qovğasından istifadə edib, yerini möhkəmlətdi. 1752-ci ildə Ağa Camal Fuməninin qızı ilə evlənib, köklü ailə tərəfindən dəstək qazandı. 1753-cü ildə Ağa Hadi Şəfti ilə ədavəti nəticəsində öldürüldü. Ağa Hadi Mirzə Zəki Kəskərinin yardımı ilə Gilanda xanlıq taxtına əyləşdi. Onun xanlığı 4 ay çəkdi. Qacar xanlarını bir həmləsi ilə tutulub, edam edildi. Bundan sonra Gilan taxtına Hacı Camalın gənc oğlu Hidayətulla xan əyləşdi.

1768-ci ildə Hidayətulla xan 12 min nəfərlik qoşunla Lənkərana hücum etdi, Şindan qalasına çəkilən Qara xan bir müddət müqavimət göstərsə də Hidayətulla xan çoxlu xərac alaraq Qara xanı azad etdi.

1778-ci ildə Gilan xanı Hidayətulla xan Cavad qalasını mühasirəyə aldı və ələ keçirdi. Cavad şəhərinin əhalisinin bir hissəsi Rəştə köçürüldü.

1779-cu ildə Kərim xan Zəndin vəfatından sonra Ərdəbil hakimi Şahsevən Nəzərəli xan çoxlu sayda atlı dəstə ilə Gilan və Rəşt tərəfə yürüş etdi. Nəzərəli xan göstərilən məntəqəyə hücum edərək oranı viran qoyub, çoxlu malla geri döndü.

1780-ci ildə Nəzərəli xan Şahsevən yenidən Rəştə hücum edir. Hidayətulla xan əvvəlcə Lahicana, ordan da dağlara qaçıb gizlənir. Elçi göndərib Xalxal xanlığının hakimi Əmirgunə xan Əmirli-Avşardan yardım istəyir. Əmirgunə xan Rəştə gəlir. Nəzərəli xan Ərdəbilə dönür.

Hidayətulla xan qacarların hakimiyyətinə qədər Gilana başçılıq etdi.

## Gilan xanları
* Əmirgünə xan Əfşar (1747–1748)
* Ağasəfi Gilani (1748)
* Hidayətulla xan (1748–1802)

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Avşarlardan qacarlaradək bölgə xanları, Bakı:Mütərcim, 2015,288 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Gilan
Salman xan Ustaclı

**Salman xan Şahəli mirzə oğlu Təmişli-Ustaclı** () — Qızılbaş əmiri, I Şah Təhmasib Səfəvinin nəvəsi, vali.

## Həyatı
Salman mirzə Şahəli mirzə oğlu Təmişli-Ustaclı Təbriz şəhərində dünyaya gəlmişdi. 1580-ci ildə Şirvan bəylərbəyi təyin olunmuşdu. Az sonra Gilana hakim göndərilmişdi.

Şahəli mirzə Təmişli-Ustaclı1585-ci ildə sarayda divanbaşı olmuşdu.

Şahəli mirzə Təmişli-Ustaclı 1587-ci ildə Murtuzaqulu xan Pörnək-Türkmandan sonra Məşhəd  şəhərinə hakimlik etmişdi.  1612-ci ildə Qəzvinin valisi idi.

Şahəli mirzə Təmişli-Ustaclı 1624-cü ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Salman  mirzə Şəhribanu xanım I Təhmasib şah qızı Səfəvi (?-1583) və Gövhər Sultan xanım II İsmayıl şah qızı Səfəvi (1577-1618) ilə dünya evinə girmişdi.

*Abdulla xan Ustaclının nəvəsidir.
*I Şah Təhmasib Səfəvinin nəvəsidir.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.–  192 səh.
*Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
*Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

## Həmçinin bax
*Ustaclı eli
* Xorasan bəylərbəyliyi
* Şirvan bəylərbəyliyi
Qeyrət Partiyası

**Qeyrət Partiyası** — Gəncədə formalaşan ilk milli siyasi qurum.

## Tarixi
1905-ci ilin yayında Gəncədə Türk Sosial-Federativ İnqilabi Komitəsinin əsasında "Qeyrət" adlı qrup yaradıldı. O, Şuşada da müəyyən nüfuza malik idi. Aşkar olunmuş sənədlərə əsasən bu nəticəyə gəlmək olar ki, məhz bu qrup 1905-ci ilin yayında Gəncədə formalaşan ilk milli siyasi qurum olan Qeyrət Partiyasının əsasını qoymuşdu. Bu partiyada müxtəlif təbəqələr təmsil olunmuşdu, lakin onun rəhbərləri yuxarı təbəqənin nümayəndələri idi. Onların sırasında Gəncənin tanınmış hüquqşünasları və ictimai xadimləri Ələkbər bəy Rəfibəyli və Ələkbər bəy Xasməmmədov, bəzi mənbələrə görə, Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsinin başçısı Nəsib bəy Yusifbəyli də var idi..

Qeyrət Partiyasının qırmızı möhürü və proqramı mövcud idi. Proqramda gürcü sosial-federalistlərin proqramının təsiri özünü büruzə verirdi. Əsas məqsədlərdən biri Qafqazın Rusiya ilə federativ münasibətlər qurmaq və bu federasiya çərçivəsində müsəlman əhaliyə muxtariyyət vermək idi.

Qeyrətin üzvləri H. Fəttahov, M. H. İsmayılzadə, M. Xəlilov və başqalarıdır. Əhali arasında federalizm ideyalarını yaymaqla yanaşı, sosial demokrat və digər partiya nümayəndələri ilə birgə bir çox mitinqlərdə millətlərarası müharibəyə son qoymaq çağırışı ilə iştirak edirdilər. Qeyrət Partiyası 1908-ci ilə qədər fəaliyyət göstərdi, lakin bəzi sənədlərə görə, 1912-ci ildə Balkan müharibələri başladığı dövrdə federalistlər fəallaşmaqda idilər.

Siyasi səhnədə isə Qeyrət yenidən 1917-ci ilin Fevral inqilabından sonra görüldü. Yeni liderlər, yeni Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Partiyası adı və yeni proqramı ilə fəaliyyətə başladı.

## İstinadlar
Danninq-Krüger effekti

**Danninq-Krüger effekti** — ixtisas səviyyəsi aşağı olan insanların səhv nəticələr çıxarması, səhv qərarlar qəbul etməsi və eyni zamanda ixtisas səviyyəsinin aşağı olması səbəbindən səhvlərini dərk edə bilməməsini nəzərdə tutan metakoqnitiv təhrifdir. Nəticədə bu onların öz bacarıqları haqqında şişirdilmiş təsəvvürə gəlmələrinə səbəb olur. 
Onlardan fərqli olaraq, yüksək ixtisaslı insanlar, əksinə, öz bacarıqlarını kiçiltməyə meyillidirlər — öz güclərinə inamsızlıqdan əziyyət çəkirlər və digər insanları daha ixtisaslı hesab edirlər. Eyni zamanda, qabiliyyətlərinin digər insanlar tərəfindən də eyni şəkildə aşağı qiymətləndirildiyini düşünürlər. Beləliklə, az səriştəli insanlar öz qabiliyyətləri barədə daha yüksək, yüksək səriştələrə sahib olanlar isə daha aşağı qiymətləndirmə aparırlar.

## Fərziyyə və eksperimental yoxlama
Bu fenomenin mövcudluğu barədə fərziyyə 1999-cu ildə Castin Krüger və Devid Danninq tərəfindən irəli sürülüb və Çarlz Darvinin "Əminlik bilikdən çox cəhalətdən yaranır" və Bertran Rasselin "Dövrümüzün xoşagəlməz xüsusiyyətlərindən biri odur ki, özünə arxayın olanlar axmaqdır, az da olsa təxəyyülü və anlayışı olanlar isə şübhə və qərarsızlıqla doludur.".

Fərziyyəni yoxlamaq üçün Krüger və Danninq Kornell Universitetinin psixologiya kursunun tələbələrinin iştirakı ilə bir sıra eksperimentlər keçirmişdilər.

Fərziyyəyə görə az səriştəli insanlar aşağıdakı ilə xarakterizə olunur: 
# Öz bacarıqlarını həddindən artıq şişirdirlər;
# Başqalarının həqiqətən yüksək olan səviyyələrini adekvat qiymətləndirməyə qadir deyillər;
# Öz səriştəsizliklərinin dərinliyini dərk edə bilmirlər;
# Təlimlərdən sonra sahib olduqları səriştəsizliklərin fərqinə varsalar da, bunu düzəltmək üçün hər hansı addım atmırlar.

Fərziyyəni təsdiq edən eksperimentin nəticələri 1999-cu ilin dekabrında "Şəxsiyyət və sosial psixologiya" jurnalında dərc olunmuşdur

Bu araşdırmaya görə 2000-ci ildə müəlliflərə Şnobel mükafatı təqdim olunmuşdur.

Oxşar araşdırmaların nəticələri 2003-cü və 2008-ci ildə dərc olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Narsissizm

## İstinadlar
Zakir Məmmədov (bioloq)

**Zakir Məmmədov** (*Məmmədov Zakir Hüseyn oğlu*; ) — Biologiya elmləri doktoru; professor; Azərbaycan Fizioloqları Cəmiyyətinin və Rusiya Neyroelmlər Cəmiyyətinin üzvü.

## Həyatı
Zakir Məmmədov 1946-cı ildə İrəvan şəhərində doğulub. Kiyev Politexnik İnstitutunu bitirb.
 
## Elmi fəaliyyəti
"Neokorteksin bioelektrik aktivliyinin monoamin-erqik tənzimlənməsi" mövzusunda namizədlik, "Neyron və sinapsların plastik  xüsusiyyətlərinin modulyasiyasında biogen monoaminlərin ştirakının neyrofizioloji mexanizmləri" mövzusunda isə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.

Membran proseslərinin analizinə  əsaslanaraq sübüt edilmişdir ki, MA-ergik neyrotransmissi-yanın sinapsxarici komponenti sinir hüceyrələrinin plastik təminatını tənzimləyən əsas faktorlardan biridir. Müəyyən edilmişdir ki, bu proseslərdə aparıcı rolu elektrik qıcığına həssas olan neyronal membranın Ca-keçiriciliyi oynayır. Neyron şəbə-kələri səviyyədə göstərilmişdir ki, iz proseslərinin formalaşmasında MA-ergik neyrotransmissiyanın sinaptik və sinapsxarici komponentlərinin iştirakı komplementar xarakter daşıyır. Alınan nəticələr əsasında təlim və yaddaş proseslərinin aktuallaşmasında MA-ergik neyrotransmissiyanın ikili təbiəti haqqında təsəvvürlər ilk dəfə olaraq irəli sürülmüşdür.

## Təltif və mükafatları
* AMEA-ın Fəxri fərmanı (№ 19/7-362)

## Elmi əsərləri
* Z. Mamedov, D.Ignatiev. Effect of serotonin in EEG of the neocortex. Neurosci.&Behav. Physiology (P1. Press USA) ⁄1984, №6, P. 493-496.
* Mamedov Z.G.,  Bures J., Sensory feedbak mo-dulators the central pacemaker of licking in rats. Neurosc.Letters.1988, №45.P.1-6.
* Мамедов З.Г., Гасанов Г.Г., Гулиева Т.Т. Регуляция пластических свойств электровоз-будимой мембраны нейрона норадреналином. Ж. Нейрофизиология, 1991, т.23, №1, стр.112-116.
* Мамедов З.Г. Моноаминергические меха-низмы пластичности нервной системы. Изд-во «Çaşı oğlu», Баку, 2002, 244с.
* Məmmədov Z.H., Kərəmova N.Y. Praktiki sağlam və oliqofrenik yeniyetmələrdə  emosional stresin dərketmə proseslərinə təsiri. AMEA «Mərüzələr», 2007, Т. LXII, № 3-4, 112-119.
* Z.Mamedov, R.Ghelemghash, et al. Effect оf Early Maternal Deprivation with chronic stress on behavior of rats: It’s Relation to Age and sex. J. Basic and Appl. Sci. Res., 2012, 2 (5). http://www. text road. com/.

## İstinadlar
Şahzadə Mehmed (II Bəyazidin oğlu)

**Şahzadə Mehmed** () — II Bəyazidin Fərahşad Xatundan doğulan oğludur. 1489-cu ildə Kəfə sancaqbəyi təyin edilmişdir.

Krım xanı Məngli Gəray həm səltənətini gücləndirmək, həm də Osmanlıda davam edən taxt mübarizəsində yer almaq məqsədilə şahzadələrdən birinə yaxınlaşmaq niyyətində idi. İlk seçimi Sultan Bəyazidin ən kiçik oğlu və Krım yaxınlığındakı Kəfədə sancaqbəyi olan Şahzadə Mehmed oldu. Gəlinən qarşılıqlı razılığa əsasən, Aişə Xatun 1504-cü ildə Şahzadə Mehmedlə nikahlandı. Bəzi mənbələrə görə, şahzadənin Fatma xanım Sultan (ö. 1566) adlı yeganə övladı məhz bu nikahdan dünyaya gəlmişdir. Ancaq taxt mübarizəsinin qızğın ərəfəsində ikən Şahzadə Mehmed 1507-ci ildə anidən vəfat etdi. Üstəlik onun taxt mübarizəsini davam etdirəcək bir oğlu da yox idi. Bu səbəblə yeni evlilik sazişi bağlananadək Aişə Xatun Krıma geri qaytarıldı. Şahzadə Mehmedin cənazəsi Bursaya aparıldı və Sultan Murad Hüdavəndigarın türbəsinə dəfn edildi.

Bu səbəblə, Məngli Gəray qurulan bu ittifaqı davam etdirmək məqsədilə, qızını bu dəfə də Sultan Bəyazidin Trabzonda sancaqbəyi olan oğlu Şahzadə Səlimlə evləndirmək istədi. Üstəlik Şahzadə Səlimin bir varisi və taxt iddiasını dəstəkləyən güclü müttəfiqləri vardı. Ancaq bu müttəfiqlərinin dəstəyinə baxmayaraq, Şahzadə Səlim 1511-ci ilin avqustunda Çorlu yaxınlığında atasına məğlub oldu və az sayda adamıyla birlikdə Kəfəyə, ordan isə Krıma qaçdı. Burada ikən Məngli Gərayın ittifaq təklifini qəbul etdi və atasının etirazlarına baxmayaraq xanın qızı Aişə Xatunla nikahlandı.

## Mənbə
* Doğan Yavaş, **Muradiye Külliyesi**, *Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi*
* Sicil-i Osmani I cild, səh. 27
Şahzadə Mahmud (II Bəyazidin oğlu)

**Şahzadə Mahmud** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı

### Uşaqlıq illəri
Şahzadə Mahmud 1476-cı ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə onun kənizlərindən Bülbül Xatundur. Uşaqlıq illəri Amasyada keçən Şahzadə Mahmud 1480-ci ildə qardaşlarıyla birlikdə İstanbula — babası Fateh Sultan Mehmedin yanına göndərildi. Burada qardaşları Qorqud, Aləmşah, Əhməd və Səlim, eləcə də əmisi Şahzadə Cemin oğlu Oğuz xanla birlikdə möhtəşəm mərasimlə sünnət edildi. Mərasimin ardından Kastamonu sancaqbəyi təyin edildi. Cəmi bir il sonra Fateh Sultan Mehmedin vəfatıyla atası II Bəyazid dərhal İstanbula yola düşdü və qardaşı Şahzadə Cemlə girişdiyi taxt mübarizəsinin ardından taxta çıxdı.

### Atasının səltənət illərində
Ögey qardaşı Şahzadə Aləmşahın vəfatının ardından (1503), Manisa sancaqbəyi təyin edildi və ölümünədək bu vəzifədə qaldı. Onun Manisaya təyin edilməsinin ardından böyük oğlu Musa Sinopa, kiçik oğlu Orxan isə öz yerinə Kastamonuya təyin edildi. Ən kiçik oğlu Əmirxan isə hələ azyaşlı olduğu üçün sancaqbəyliyinə təyin edilməmişdi.

Ancaq Manisaya təyin edilməsindən 4 il sonra 1507-ci ildə anidən vəfat etdi. Ölüm səbəbi bilinmir. Bəzi mənbələrdə onun atasının əmriylə edam edildiyi qeyd edilir. Cənazəsi Bursaya gətirildi və Muradiyə külliyəsi daxilində dəfn edildi. Dəfndən sonra anası Bülbül Xatun tərəfindən məzarı üzərində türbə inşa edildi.

Oğulları Musa, Orxan və Əmirxan isə 1512-ci ildə ögey əmiləri Yavuz Sultan Səlimin əmriylə boğularaq edam edildi. Övladları da öz yanında dəfn edilmişdir.

## Övladları
* Şahzadə Musa (d. 1490 — ö. 16 dekabr 1512)
* Aişə Xundi Sultan (d. 1493 — ö. 1556)
** *Mehrixan xanım Sultan*
* Şahzadə Orxan (d. 1494 — ö. 16 dekabr 1512)
* Zeynəb Fatma Sultan (d. 1495 — ö. aprel 1533)
* Şahzadə Əmirxan (ö. 16 dekabr 1512)

## Mənbə
* *Süreyya Mehmed Bey.* Sicill-i Osmani / ed. Nuri Akbayar. — Istanbul: Tarih Vakfi Yurt Yayınlar, 1996. — P. 19. — ISBN 975-333-049-5
* *Jorga Nicolae* Geschichte des Osmanischen (пер. Epçeli Nilüfer). — Стамбул: Yeditepe yayınevi. — С. 263–264. — ISBN 975–6480-19-x
* Doğan Yavaş, Muradiye Külliyesi, *Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi*

## İstinadlar
Müqəddəs əmanətlər

**Müqəddəs Əmanətlər** və ya **Əmanəti-mübarəkə** - Məhəmməd peyğəmbərə, dostlarına və bəzi peyğəmbərlərə aid olub, İslam dinində müqəddəs sayılan əşyalardır. Yavuz Sultan Səlimin 1517-ci ildə Misiri fəthindən sonra İstanbula gətirilmiş, bir hissəsi də İslam ölkələrindən yığılmışdır. Müqəddəs əmanətlər Topqapı sarayı içərisində olan Has Odanın Müqəddəs Əmanətlər Dairəsində mühafizə və nümayiş etdirilməkdədir.

## Topqapı sarayının Qəbul otağında nümayiş etdirilən müqəddəs əmanətlər
* Xirqeyi-Səadət - Məhəmməd peyğəmbərə aid olduğu düşünülən əba
* Xirqeyi-Səadətin saxlanıldığı qızıl sandıq
* Qədəmi-Şərif - Məhəmməd peyğəmbərin ayaq izi
* Saqqalı-Şərif - Məhəmməd peyğəmbərin saqqalı
* Dəndani-Səadət - Məhəmməd peyğəmbərin Ühüd döyüşündə qırılan dişinin bir parçası
* Məhəmməd peyğəmbərin qəbir torpağı
* Mührü-Səadət - Məhəmməd peyğəmbərin möhrü
* Nali-Səadət - Məhəmməd peyğəmbərin səndəlləri
* Məhəmməd peyğəmbərin qılıncının qını
* Məhəmməd peyğəmbərin qılıncları
* Məhəmməd peyğəmbərin ox və kamanı
* Naməyi-Səadət - Məhəmməd peyğəmbərin yalançı peyğəmbərə göndərdiyi məktup
* Məhəmməd peyğəmbərin qızı olan Fatimənin səccadəsi, əbası və köynəyi
* Sancağı-Şərif
* Səhabəyi-Kiramın qılıncları
* Hacerül-Esvedin mühafizəsi
* Kəbənin qızıl su qabı
* Kəbənin açarı və qıfılları
* Kəbənin qapılarından biri
* Məscidül-Nəbinin maketi
* Məscidül-Əqsanın maketi
* Davud peyğəmbərin qılıncı
* İbrahim peyğəmbərin qazanı
* Musa peyğəmbərin əsası
* Yusif peyğəmbərin cübbəsi

## Mənbə
Murad Mirzəyev

**Murad Mirzəyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik–leytenantı, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin zabiti. Aprel döyüşləri şəhidi.

## Həyatı
Murad Mirzəyev 1976-cı ilin 31 mart günündə Sabirabad rayonunun Muğan Gəncəli kəndində anadan olub. Hələ uşaq yaşlarında hərbçi olmağa can atan Mirzəyev anasının razılığı ilə sənədlərini Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyə verib. 1991–1994-cü illərdə bu hərbi liseydə təhsil alan Murad Mirzəyev daha sonra təhsilini Türkiyədə davam etdirib və 1998-ci ildə ali hərbi məktəbi bitirib. Nəticədə Murad Mirzəyev Amerika Birləşmiş Ştatları, Rumıniya və İordaniyada baş tutan hərbi təlimlərə qatılmışdır.

### Ailəsi
Murad Mirzəyev 2004-cü ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin Stomatologiya fakültəsində təhsil alan Fizzə Mirzəyeva ilə ailə həyatı qurdu. Murad Mirzəyevin 2009-cu il təvəllüdlü Nurlan və 2011-ci il təvəllüdlü Dəniz adında iki övladı yadigar qaldı.

## Hərbi xidməti
Murad Mirzəyev Amerikada ranger kursunu bitirdikdən sonra vətənə qayıdır. O Gəncə şəhərində "N" saylı hərbi hissələrin birində hərbi xidmətə başlayır. Sonralar isə Xüsusi Təyinatlı qüvvələrin zabiti olur. Xidmətə başlamasının 10-cu illiyində Murad Mirzəyev "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı ilə təltif olunur və bu medal Murad Mirzəyevin ilk mükafatı olur.
Murad Mirzəyev "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918–2008)", "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918–2013)", yubiley medalları və "Qızıl Ulduz" medalı ilə təltif olunmuşdur

### Aprel döyüşləri
2016-cı il Aprel Döyüşlərində komandiri olduğu qrup ilə birlikdə Talış kəndi ətrafındakı yüksəklikləri düşməndən azad etmiş və baş verən qeyri–bərabər döyüşdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur. Murad Mirzəyev ölümündən sonra Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülüb.

## İstinadlar