open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dəmir Yolu və Metropoliten üzrə Bakı Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzi

**Dəmir Yolu və Metropoliten üzrə Bakı Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzi** və ya qısaca **Dəmiryol PTM** — Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi yanında Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən, dəmir yolu nəqliyyatı və metropoliten sahələri üzrə ixtisaslı kadrlar hazırlayan dövlət peşə təhsili müəssisəsidir.

## Tarixi
Dəmir Yolu və Metropoliten üzrə Bakı Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzinin tarixi 1923-cü ildən başlayır. Belə ki, bu təhsil ocağı həmin ildən fabrik-zavod məktəbi kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1941-ci ildən 1 nömrəli Dəmir Yolu Peşə Məktəbi, 1955-ci ildən 4 nömrəli şəhər Texniki Peşə Məktəbi, 1969-cu ildən 2 nömrəli Orta Texniki Peşə Məktəbi, 1996-cı ildən Dövlət Dəmir Yolu Liseyi adlandırılıb. 1969-cu ildən burada şagirdlərə həm də orta təhsil verilməyə başlanılıb.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 11 oktyabr 2016-cı il tarixli, 405 nömrəli Qərarına əsasən 2 nömrəli Bakı Peşə Məktəbi ilə birləşdirilmiş və onların bazasında Dəmir Yolu və Metropoliten üzrə Bakı Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzi yaradılmışdır.

Mərkəzin yaradılmasında əsas məqsəd ölkənin strateji əhəmiyyətli nəqliyyat qovşaqları olan "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC və "Bakı Metropoliteni" QSC-nin artan kadr tələbatını ödəmək, həmçinin müasir texnologiyalara bələd olan mütəxəssislər yetişdirməkdir.

## İxtisaslar
Dəmir Yolu və Metropoliten üzrə Bakı Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzində tədris 10 istiqamət üzrə nəzəri və praktiki olaraq həyata keçirilir.

* Elektrik qatarının maşinisti
* Elektrovoz maşinisti
* Teplovoz maşinisti
* Metropolitenin stansiya növbətçisi
* Vaqon baxıcısı-təmirçisi
* Dəmiryol stansiyasının növbətçisi
* Kontakt şəbəkəsinin elektrik montyoru
* Yolun və süni qurğuların cari təmiri və saxlanması üzrə briqadir
* Texniki xidmət məntəqələrində lokomotiv baxıcısı və təmiri-çilingər
* İşarəvermə, mərkəzləşdirmə, bloklama qurğularının təmiri və xidməti elektrik montyoru

## Maddi-texniki bazası
Mərkəzin infrastrukturu tələbələrin peşəkar vərdişlərə yiyələnməsi üçün zəruri avadanlıqlarla təchiz edilmişdir:

* Simulyator otaqları: Maşinistlərin hazırlığı üçün real qatar idarəetmə simulyatorları.
* Emalatxanalar: Çilingər, elektrik və montaj işləri üçün xüsusi təchiz olunmuş sexlər. 
* Laboratoriyalar: Avtomatika, telemexanika və rabitə sistemlərinin öyrənilməsi üçün laboratoriyalar.
* İdman zalı və kitabxana.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
https://demiryol.edu.az/ — rəsmi saytı

Dəmiryol PTM — Facebook səhifəsi

Dəmiryol PTM — Instagram səhifəsi

Dəmiryol PTM — YouTube kanalı

## Həmçinin bax
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi

Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyi

Peşə Təhsil Mərkəzləri
Kran (klapan)

thumb|
thumb|right|200px

**Kran** mayenin buraxılmasına nəzarət edən valf və klapandır. Kranlar bağlama, tənzimləmə və ya paylama cihazları ola bilər. Qazlı və maye mühitləri idarə etmək üçün nəzərdə tutulub. Onlar magistral qaz və neft boru kəmərlərində, su sistemlərində, şəhər qaz təchizatı sistemlərində, saxlama çənlərində, qazanxanalarda və digər tətbiqlərdə istifadə olunur.

## İstinadlar
Saleh ibn Əhməd ibn Hənbəl

**Əbül-Fəzl Saleh ibn Əhməd ibn Məhəmməd ibn Hənbəl əş-Şeybani** (; ) — Əhməd ibn Hənbəlin böyük oğlu və tələbəsi.

## Bioqrafiyası
Hicri 203-cü (818) ildə Bağdadda doğulub. Atasından, Əli ibn Mədini, Əbül-Vəlid ət-Təyalisi və İbrahim ibn Fəzl əz-Zərii kimi alimdən dərs alıb. Hədisləri əzbərləyib və atasında fiqh öyrənib. Tarsus və İsfahanda qazılıq edib və buralara atasının görüşlərini yayıb. Mənbələrə görə İsfahandakı qazılıq vəzifəsini borclarının çoxluğundan ötrü qəbul etdiyini söyləyib. Bağdadda uzun müddət fiqh dərsləri verib. Oğlu Züheyr, Əbu Bəkr ibn Əbu Asim, Əbül-Qasım əl-Bəğavi, Məhəmməd ibn Cəfər əl-Həraiti, Yəhya ibn Səid, İbn Əbu Xətim ər-Razi, Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yəhya əl-Kəssar və Əbu Bəkr əl-Həllal kimi alimlər ona tələbəlik ediblər. Ondan hədis yazmış İbn Əbu Xətim ər-Razi onun doğru danışan və etibarlı bir şəxs olduğunu söyləyib.

Saleh ibn Əhməd ibn Hənbəl qazılıq etdiyi İsfahanda vəfat edib. O, "*Məsailül-İmam Əhməd ibn Hənbəl*", "*Sirətül-İmam Əhməd ibn Hənbəl*" və "*Mihnətü Əhməd ibn Hənbəl*" adlı əsərlərin müəllifidir.

## Həmçinin bax
* Abdullah ibn Əhməd ibn Hənbəl

## İstinadlar
Dərvişəli Behrəvan İnanlı

** Dərvişəli Behrəvan İnanlı ** və yaxud ** Dərviş Xan İnanlı ** Qəzvin ostanının Buyinzəhra bölgəsindən olan müasir azərbaycanlı şair və yazıçı. O şeirlərini azərbaycan dilində söyləmişdir.

## Həyatı
Dərvişəli İnanlı 1934-cü ildə Qəzvin ostanının Buyinzəhra bölgəsinin Xürrəmabad kəndində doğuldu. Bu kənd İnanlı oymağının vaxtilə Qəzvinin Zəhra mahalında əsasını qoyduğu və yaşadığı kəndlərdən biri olaraq; hazırda mövcud deyil (quraqlıq üzündən əhalisi köçüb və xarabalıqları qalır). Onun atası Yavər Xan adı ilə də tanına Feyzullah Xan Qəzvin bölgəsində İnanlı oymağının tanınmış xanlarından birisi idi. Dərvişəlinin atası İnanlı oymağının müxtəlif tayfaları arasında hörmətli bir şəxsiyyət kimi tanınaraq; varlı bir ailədən idi. Dərvişəli atasının və anasının dünyalarını dəyişdikdən sonra Tehrana köçür və orada dəmiryolu işçisi olaraq çalışır. Ancaq o öz ata ana yurdunu unutmur. Onun şeirləri əsasən dini, dünyəvi, öyüd və ibrət kimi məzmunları ehtiva edir. Dərvişəli İnanlı öz şeirlərində şiə imamlarının vəsfi, dünyanın vəfasızlığı və fani olduğu, insanların ədalətsizliyi, varlıların yoxsullara diqqət etmədən xoş keçirdikləri kimi mövzulara toxunaraq; hamının bir gün öləcəyini xatırladır. Elə bu səbəbdən də o öz şeirlərində varlıları yoxsullara yardım etməyə dəvət edir. O 2022-ci ilin avqust ayının 12-ci günündə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* Ana Yurdum Buyinzəhra
* İnanlı Divanı
* El Görüşü
* Ata Yavər
* Pənahəli və Asya
* Sönməz Ellərin Ocağı
* Hər Şair Şəhriyar Olmaz
* Yaşa Kəndim

## İstinadlar
Səkkiz (serial)

**"Səkkiz"** – 2026-cı ildə yayımlanmış Azərbaycan psixoloji triller serialı.

## Məzmun
Serial məktəbli qızının intiharından sonra qisas almaq istəyən personajın törətdiyi qətllərdən bəhs edir. O, qızının ölümündə günahkar bildiyi insanları bir-bir izləməyə başlayır.

## Rollarda
Filmin aktyor heyətinə Hikmət Rəhimov, Rasim Cəfər, Yeganə Hüseyinli, Elşən Rüstəmov, Loğman Kərimov, Sənan Əlləz və Zülfiyyə Qurbanova daxildir. Hikmət Rəhimov hər gün qrim olunmağın ona çətin gəldiyini bildirmişdir. O, təcrübəli qrim ustası tapa bilmədiyindən rolu canlandırmaq üçün 4 dişindən imtina etmiş, qaşını və saçını qırxmışdır. O, hətta bildirmişdi ki, oğlu onun xəstə olduğunu düşünərək ağlamışdır.

## İstehsal
Serial ARB kanalının sifarişi ilə çəkilmişdir. Serialın baş prodüseri İslam Ağa, quruluşcu rejissoru Hikmət Rəhimov, prodüserləri Elsəvər Camal və Azər Səlimli, icraçı prodüseri Aydın Səlimli, səs rejissoru Kənan Güləhmədovdur. Serialın ssenaristləri Hikmət Rəhimov, Azər Səlimli, Könül İsayeva Səlimli, Könül Məmmədova və İslam Qasımdır.

Serialın rejissoru Hikmət Rəhimov bir müsahibəsində qeyd etmişdir ki, serialın ideyasını 2018 və ya 2019-cu ildə fikirləşmişdir. Rejissor serialın ideyasının şəxsi müşahidələrdən qaynaqlandığını bildirmişdir. O, əvvəlcə serial yox, film kimi çəkməyi planlaşdırmışdı. Həmin vaxt iş qaralama versiyasında idi və maliyyə problemləri səbəbilə layihə baş tutmamışdır. 2025-ci ildə ARB kanalının prodüseri İslam Ağa onunla əlaqə saxlamış və o, İslam Ağaya bu işi təklif etmişdir. Rəhimov ssenarini əvvəlcə Azər Səlimli ilə yazmağa başlamış, daha sonra digər ssenaristlər heyətə qoşulmuşdur.

Serialın çəkilişləri 2025-ci ilin oktyabrında başlamış, 44 gün davam etmiş və 2025-ci ilin dekabrının əvvəlində yekunlaşmışdır. Serialda aktyor kimi də rol alan Hikmət Rəhimov indiyə qədər çəkdiyi işlər arasında ən uzun çəkilişlərin bu serial üzərisində getdiyini bildirmişdir. Çəkiliş məkanları üçün axtarışlar 2025-ci ilin avqustunda başlamışdır. Serialın bəzi çəkilişləri Biləsuvarda baş tutmuşdur.

## Buraxılması
Serialın ilk seriyasının premyerası 26 dekabr 2025-ci ildə kinoteatrda baş tutmuşdur. Serial 10 yanvar 2026-cı ildə ARB kanalında yayımlanmağa başlamışdır. Serialın seriyaları "Park Cinema" tərəfindən hissələr şəklində nümayiş etdirilir.

## Senzura
Serialın birinci seriyasında personajlardan biri söyüşdən istifadə etmiş və yayım zamanı bu səsləndirmə texniki vasitələrlə məhdudlaşdırılmamışdır. Audiovizual Şura bunun qanun pozuntusu olduğu bildirmiş və serialın yayımlanması dayandırılmışdır. Bundan əlavə, ARB kanalının yayımı 15 yanvarda 3 saatlıq dayandırılmışdır. Bunun ardından "Park Cinema" da serialın nümayişini dayandırmışdır. Aparılan müzakirələrdən sonra serialın televiziyada yayımı və kinoteatrdakı nümayişi bərpa olunmuş, ikinci seriya 24 yanvarda yayımlanmışdır.

## İstinadlar
Con Kyuzak

**Con Pol Kyuzak** () — ABŞ aktyoru. Qırx ilə yaxındır ki, kamera qarşısındadır və bu müddətdə 80-dən artıq filmdə çəkilib. Onun ən çox diqqət çəkən işlərindən biri 2000-ci il istehsalı olan "Yüksək keyfiyyət" filmi olub. Bu layihədəki əsas obrazı sayəsində "Qızıl Qlobus" mükafatı uğrunda mübarizəyə qoşulub.

## Erkən illəri
1966-cı ilin iyun ayının 28-də İllinoys ştatının Evanston şəhərində doğulub. Çikaqoya yaxın bu ərazidə böyüyən aktyorun kökləri İrlandiyaya gedib çıxır, ailə katolik ənənələrinə sadiqdir. Atası Riçard C. "Dik" Kyuzak (1925–2003) Nyu-Yorkdan çıxma yazıçı, aktyor, prodüser və sənədli film ustasıdır. Anası Enn Pola "Nensi" Kyuzak (qızlıq soyadı Kerolan; 1929–2022) Massaçusets ştatından gəlib, peşəkar riyaziyyatçı olub və siyasətə maraq göstərib. Kyuzak ailəsində hər kəs yaradıcılıqla məşğuldur. Böyük bacıları Enn və Coan da kamera qarşısında oynayırlar. Ailəyə Bill və Syuzi də daxildir. Manhattendən İllinoysa köçən bu ailə məşhur siyasi fəal Filip Berriqanla mehriban münasibətdə olub. Con 1984-cü ildə Evanston Taunşip Liseyini bitirib. Elə burada tanış olduğu Ceremi Piven sonralar onun sənət yoldaşına çevrilib. Nyu-York Universitetinə daxil olsa da, cəmi bir il davam gətirə bilib. Özü etiraf edib ki, daxilində elə bir güclü atəş yanırmış, beynində isə o qədər də çox ağıl olmayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Keyti Holms

**Keyt Noel Holms** () — ABŞ aktrisası və kinorejissoru. Geniş kütləyə tanınması 1998-2003-cü illərdə nümayiş olunan "Dousonun çeşməsi" () televiziya layihəsində Coui Potter personajını oynaması sayəsində baş verib. K. Holmsun aktyor Tom Kruzla nikahı 2006-cı ildən 2012-ci ilə qədər sürmüşdü və mətbuat bu münasibətə böyük diqqət yetirib. Onların Suri adında bir qızı var.

## Erkən illəri
Keyti Holms Ohayo ştatının Tolido şəhərində anadan olub. Beş uşağın ən kiçiyidir. Anası Ketlin ev qadını və xeyriyyəçi, atası Martin Cozef Holms isə hüquqşünas olub. Atası gəncliyində Markett Universitetində məşqçisi Al Makquayrın komandаsında basketbol oynayıb. Üç bacısı və bir qardaşı var. Katolik ailəsində böyüyüb və Tolidodakı Kral Məsih kilsəsinə gedib.

Orta təhsilini qızlar üçün olan Notr-Dam Akademiyasında bitirib. Bu məktəbdə anası da oxuyub. K. Holms burada əla şagird olub, bütün fənlərdən ən yüksək qiymətlər alıb. Yaxınlıqdakı oğlan məktəblərində isə müzikllərə çıxıb. "Salam Dolli" () müziklında ofisiant, "Lənətə gəlmiş yankilər" () tamaşasında isə Lola rolunu canlandırıb. SAT imtahanından 1600 baldan 1310 bal toplayıb və Kolumbiya Universitetinə qəbul olub, yay kurslarına da gedib. Atası onun həkim olmasını istəyib. 14 yaşında Tolidoda modellik kurslarına başlayıb. Bu da onu 1996-cı ildə Nyu-Yorkda keçirilən Beynəlxalq Modellik və İstedadlar Yarışmasına aparıb. "Bülbülü öldürmək" əsərindən monoloq ifa etdikdən sonra özünə agent tapıb. Agent onun video çəkilişini Enq Linin "Buz fırtınası" () filminin kastinq direktoruna göndərib. Beləcə K. Holms 1997-ci ildə bu filmdə Libbets Keysi rolunu oynayaraq ilk dəfə böyük ekranda görünüb. Filmdə Kevin Klayn və Siqurni Viver ilə birlikdə çəkilib.

## Filmoqrafiya
* Telefon köşkü (2002)
* Eprilin qonaqlığı (2003)
* Betmen Başlayır (2005)
* Siqaret çəkdiyiniz üçün təşəkkürlər (2005)
* Loqanın uğuru (2017)
* Ouşenin 8 rəfiqəsi (2018)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
"İdrak" liseyində hücum

**"İdrak" liseyində hücum** — 6 fevral 2026-cı ildə Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunda yerləşən özəl "İdrak" liseyində baş verən silahlı insident. Liseyin 10-cu sinif şagirdi Ə. Şirinov atasına məxsus ov tüfəngini məktəb çantasında liseyə gətirmiş və liseyin riyaziyyat müəllimi, 1997-ci il təvəllüdlü Şəhla Kamilovaya atəş açmışdır.

## Məzmun
"İdrak" Liseyi 2014-cü ildə fəaliyyətə başlayıb. Liseydə müasir tədris şəraiti və güclü pedaqoji kollektiv var.

## İstinadlar
Kolibri əməliyyatı

**Kolibri əməliyyatı** () — yüksək tezlikli ticarət və birjaya birbaşa çıxışın ultra-aşağı ləngiməsi haqqında olan Kanada və Belçika müştərək istehsalı olan dramatik triller filmi. Filmin ssenari müəllifi və rejissoru Kim Nquen, prodüseri isə Pyer Evendir. Baş rollarda Cessi Ayzenberq, Aleksandr Skarsqard, Maykl Mendo, Sara Qoldberq və Salma Hayek çəkilmişdirlər.

Filmin dünya premyerası 8 sentyabr 2018-ci ildə Toronto Beynəlxalq Film Festivalında baş tutmuşdur. ABŞ-də isə 15 mart 2019-cu ildə The Orchard şirkətinin distribütorluğu tərəfindən nümayiş olunmuşdur.

## Süjet

Birja maklerləri olan Vinsent və Anton Zalevski yüksək tezlikli ticarət sahəsində bir ideyanı reallaşdırmaq qərarına gəlirlər. Onlar minimum gecikmə müddətini təmin etmək üçün Kanzas və Nyu-York birjaları arasında məlumat ötürücü kabel çəkməyi planlaşdırırlar. Bu, onlara rəqabət üstünlüyü qazandıracaqdı. Bunun üçün kabel ən qısa marşrut üzrə çəkilməlidir.

Qardaşlar işlədikləri şirkətdən ayrılaraq öz işlərini yaradır, investorlar tapır və kabelin çəkilişinə başlayırlar. Onların keçmiş rəhbəri Eva Torres Zalevskilərin təşəbbüsündən xəbər tutduqda rəqabətə qoşulur və problemə fərqli tərəfdən yanaşır. O, yeni protokolun köməyi ilə mikrodalğalı rabitə retranslyatorları sistemi vasitəsilə qabaqcıl məlumat ötürmə texnologiyası haqqında öyrənir. Qüllələr şəbəkəsinin tikintisi kabel çəkilişindən daha ucuz başa gəlir və o başa düşür ki, layihəni birinci başa çatdıra bilər. Tərəflər bir-birinə mane olmağa çalışırlar və nəticədə heç kim layihəni tam reallaşdıra bilmir.

## Rollarda

## Tənqid

*[[Rotten Tomatoes]]* rəy aqreqatorunda film 123 tənqidçinin rəyi əsasında 58% "yaxşı" () reytinqi almışdır. Saytın konsensusunda deyilir: "Ağıllı və yaxşı çəkilmiş, lakin uğursuz olan bu film, eyni zamanda ssenarist və rejissor Kim Nquenin filmoqrafiyasını tamamlayır".

*[[The Guardian]]* qəzetindən Mayk Makkehil filmə beş ulduzdan ikisini verərək belə nəticəyə gəlmişdir: "Biz maraqlı süjet, dekorasiyalar və məkanlar gördük. Lakin süjet döngələrinin sayını nəzərə alsaq — tamaşaçılarda baxışdan sonra cavabsız qalacaq çox sayda sualın yaranacağına zəmanət verirəm".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* *[http://central.bac-lac.gc.ca/.redirect?app=filvidandsou&id=566244&lang=eng The Hummingbird Project]* at Library and Archives Canada
Cahid Şahbazov (oftalmoloq)

**Cahid Şahbazov** — azərbaycanlı oftalmoloq, göz xəstəlikləri üzrə mütəxəssis. Elmi kitab müəllifi. O, çəpgözlük (strabismus), katarakta, qlaukoma və refraktiv cərrahiyyə (ekssimer lazer) sahələri üzrə ixtisaslaşmışdır .

## Həyatı və təhsili
Cahid Şahbazov 4 dekabr 1981-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
1988–1998-ci illərdə Bakı şəhərində yerləşən 251 nömrəli orta məktəbdə təhsil almışdır.  
1998–2004-cü illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin Müalicə fakültəsində ali təhsil almışdır.
2004–2010-cu illərdə Türkiyənin Ege Universitetində təhsilini davam etdirmiş və göz xəstəlikləri üzrə sertifikat əldə etmişdir.

## Peşə fəaliyyəti
Cahid Şahbazov çəpgözlük, katarakta, qlaukoma və refraktiv cərrahiyyə (ekssimer lazer) sahələri üzrə ixtisaslaşmışdır.  

2011–2015-ci illərdə Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasında oftalmoloq kimi fəaliyyət göstərmişdir. 

2015–2018-ci illərdə Oxygen Clinical Hospitalda çalışmışdır.

2018-ci ildən etibarən Caspian International Hospitalda fəaliyyətini davam etdirir.

## Mükafatları
* HİV / AİDS üzrə təlim — Azərbaycan Tibb Tələbələri Assosiasiyası və UNDP (2000)
* Avropa Katarakta və Refraktiv Cərrahlar Cəmiyyətinin Konqresi (ESCRS) — Amsterdam (2013)
* ESCRS Qlaukoma Günü — Amsterdam (2013)

## Kitabları

* *Dovşanlarda intravitreal Nepafenakın etibarlılığı*
* *Qeyri-akkomodativ qazanılmış müşayiət olunan ezotropiya əməliyyatından sonrakı nəticələr*
* *Ekzotropiyalı xəstələrdə çəpgözlük əməliyyatlarının nəticələri: kliniki hallar seriyası*

## Xarici keçidlər
* Türk Oftalmologiya Cəmiyyəti üzv profili
* YouTube kanalı
* ResearchGate profili

## İstinadlar
Federal dövlət

**Federal dövlət**, **Federasiya subyekti** və ya **Federativ dövlət** (eyni zamanda ştat, vilayət, region, kanton, qubernatorluq, federal torpaqlar, oblast, əmirlik və ya ölkə kimi də adlandırıla bilər) — federasiyanın tərkib hissəsini təşkil edən regional və konstitusional ittifaq. Bu növ subyektlər tam suveren səlahiyyətlərə malik olmadıqları üçün tam Suveren dövlətlərdən fərqlənirlər, çünki suveren hakimiyyət federativ subyektlər ilə mərkəzi və ya federal hökumət arasında bölünmüşdür. Ən əsası isə, federativ dövlətlərin beynəlxalq hüququn subyekti kimi statusu yoxdur. Bunun əvəzinə, vahid bir orqan kimi federal ittifaqın özü beynəlxalq hüquq baxımından suveren dövlət hesab olunur.

## Federasiya subyektlərinin əsas xüsusiyyətləri

1. Muxtariyyət: Federasiya subyektləri müəyyən dərəcədə muxtariyyətə malikdirlər ki, bu da onlara öz qanunlarına, hakimiyyət orqanlarına və büdcəsinə sahib olmağa imkan verir. Lakin bu muxtariyyət federasiya konstitusiyası ilə məhdudlaşdırılır.

2. Qanunvericilik: Hər bir federasiya subyekti federal konstitusiya ilə müəyyən edilmiş səlahiyyətlər çərçivəsində öz qanunlarını qəbul edə bilər. Bu, təhsil, səhiyyə, yerli özünüidarəetmə və digər sahələrə aid ola bilər.

3. Dövlət hakimiyyət orqanları: Federasiya subyektlərinin qanunverici məclisləri, icra hakimiyyəti orqanlarını və məhkəmə sistemlərini ehtiva edən öz hakimiyyət orqanları mövcuddur. Bu orqanlar subyekt səviyyəsində idarəetməyə cavabdehdirlər.

4. Maliyyələşmə: Federasiya subyektlərinin vergilər kimi öz gəlir mənbələri ola bilər, həmçinin federal hökumətdən dotasiyalar və subsidiyalar ala bilərlər.

## Federasiya subyektlərinə nümunələr

ABŞ: Amerika Birləşmiş Ştatlarında hər biri federasiya subyekti olan 50 ştat mövcuddur.

Rusiya: Rusiya Federasiyasında respublikalar, diyarlar, vilayətlər, federal əhəmiyyətli şəhərlər və muxtar dairələr daxil olmaqla 89 subyekt (o cümlədən 4 mübahisəli subyekt, Krım və Sevastopol şəhəri daxil olmaqla) mövcuddur.

Almaniya: Almaniya Federativ Respublikası 16 federal torpaqdan ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rusiya Federasiyası subyektinin və ABŞ ştatının konstitusiya-hüquqi statusunun müqayisəli təhlili
*ABŞ və Kanadada federasiya subyektlərinin siyasi sistemlərinin müqayisəsi
Əbu Züra ər-Razi

**Əbu Züra Ubeydullah ibn Əbdilkərim ibn Yezid ər-Razi** () — hədis hafizi və tənqidçisi.

## Bioqrafiyası
Hicri 194-cü (809-810) ildə anadan olub. "Muvatta"nı əzbərləyib. Kufə, Bəsrə, Misir, Cəzirə, Bağdad, Qəzvin, Nişabur və Şama elmi səyəhətlər edib. Hədis sahəsi üzrə Əbu Nuaym Fəzl ibn Dükeyn, Əhməd ibn Hənbəl, Rəbi ibn Süleyman əl-Cizi Əbu Sələmə ət-Təbuzəki, İbrahim ibn Musa əl-Fərra, İbn Əbu Şeybə və başqalarında bəhrələnib, onlardan yüz minlərlə hədis yazıb. Qiraət sahəsi üzrə isə Qalun, Xələf ibn Hişam və Duri kimi alimlərə tələbəlik edib. Sədi əl-Haşimi onun həyatını tədqiq etdiyi əsərində 580 müəlliminin adını qeyd edib.   

Ondan hədis rəvayət etmiş şəxslər arasında isə Hərmələ ibn Yəhya, Fəllas, Yunus ibn Əbdüləla əs-Sədəfi, Müslüm ibn Həccac əl-Quşeyri, İbn Varə, Tirmizi, Əbu Hətim ər-Razi, Əbu Züra əd-Dəməşqi, İbrahim əl-Hərbi, Abdullah ibn Əhməd ibn Hənbəl, Nəsai, Əbu Yalə öl-Mövsili, Təbəri, Əbu Əvanə əl-İsfərayini və İbn Əbu Davud kimi tanınmış alimlər vardır.  

Əbu Züra ər-Razi hicri 264-cü (878) ildə Reydə vəfat edib.

Onunın dövrümüzə qədər gəlib çatmış yeganə əsəri "*Kitabüd-Duafə vəl-kəzzabin vəl-mətrukin min əshabil-hədis*" adlı kitabdır.

## İstinadlar
Hitler ailəsi

**Hitler ailəsi** — Avstriyada anadan olmuş alman siyasətçisi və Nasist Partiyasının lideri, rəsmi olaraq Milli Sosialist Alman İşçi Partiyası (*Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei* və ya *NSDAP*) kimi tanınan Adolf Hitlerin (20 aprel 1889 – 30 aprel 1945) qohumlarından və əcdadlarından ibarətdir. Hitler Almaniyanın diktatoru idi. O 1933 və 1945-ci illər arasında Almaniya kansleri tituluna sahib idi və 1934-cü ildən 1945-ci ilə qədər *[[Fürer|Führer]] və Reichskanzler* kimi dövlət başçısı vəzifəsində çalışmışdır.

Hitlerin ata tərəfindən babası ilə bağlı bioloji qeyri-müəyyənlik, eləcə də ailə daxilindəki münasibətlər və onların Hitlerin uşaqlığı və sonrakı həyatı boyunca ona psixoloji təsiri səbəbinə görə ailəsi uzun müddət tarixçilər və şəcərəşünaslar üçün maraq doğurub.

## İstinadlar
Əbu Züra əd-Dəməşqi

**Əbu Züra Əbdürrəhman ibn Əmr ibn Abdillah əd-Dəməşqi** (; ) — hədis hafizi.

## Bioqrafiyası
Hicri 200-cü (815) ildən əvvəl dünyaya gəlib. Nisbəsi "Nəsri"dir.

O, kiçik yaşlarından Şam bölgəsindəki alimlərin hədis məclislərində iştirak edib. O, hədisdəki məharətinə görə müəllimləri — Əbu Müshir ilə Əhməd ibn Əbül-Həvari tərəfindən təriflənib. Daha sonra Şam, İraq və Hicaz bölgələrini gəzərək Əbu Nuaym Fəzl ibn Dükeyn, Əffan ibn Müslüm, Səid ibn Mənsur, Yəhya ibn Məin, Əhməd ibn Hənbəl kimi alimlərdən hədis təhsili alıb. Ondan da Əbu Davud, Yaqub əl-Fəsəvi, İbn Əbu Davud, Tahavi və Təbərani kimi alimlər hədis rəvayət ediblər. İbn Əbu Xətim onu etibarlı, Əbu Xətim ər-Razi isə "saduq" adlandırıb.

Əbu Züra əd-Dəməşqi hicri 281-ci (894) ildə Dəməşqdə vəfat edib. Onun hicri 280 (893) və ya 282-ci (895) illərdə öldüyü də deyilib.

Əbu Züra əd-Dəməşqi, "*ət-Tarix*", "*əl-Əhadis vəl-hekayət vəl-iləl vəs-sualət*" və başqa əsərlərin müəllifidir.

## İstinadlar
Əbu Hətim ər-Razi

**Əbu Hətim Məhəmməd ibn İdris ibn Munzir ər-Razi** (; ) — hədis hafizi və tənqidçisi.

## Bioqrafiyası
O, Reydə anadan olub. Nisbələri "Təmimi", "Qətafani" və "Hənzəli"dir. 

Hədis həyatına hicir 209-cu (824) ilədə Reydə başlayıb. Kufə, Bəsrə, Məkkə, Mədinə, Bağdad, Bəhreyn, Misir, Rəmlə, Qüds, Təbəriyyə, Tarsus, Dəməşq, Hüms və başqa yerlərə elmi səyahətlər edib. Əsmai, Əbu Nuaym Fəzl ibn Dükeyn, Əffan ibn Müslüm, Adəm ibn Əbu İyas, Əhməd ibn Hənbəl və Buxari kimi alimlərdən bəhrələnib. Hicir 242-245-ci (856-859) illəri arasında ikinci dəfə elmi səyahətə yollanıb.

İbn Əbu Hətim, Yunus ibn Əbdüləla əs-Sədəfi, Əbdə ibn Süleyman, Rəbi ibn Süleyman əl-Muradi, Əbu Züra ər-Razi, Əbu Züra əd-Dəməşqi, Əbu Davud və Nəsai kim tanınmış alimlər ondan hədis rəvayət ediblər.

Əbu Hətim ər-Razi hicri 277-ci (890) ildə Reydə vefat edib.

Onun ən böyük əsəri, İbn Əbu Hətim adı ilə tanınan oğlu Əbdürrəhman olmuşdur. Əbdürrəhman, özü­nün hədis raviləri haqqındakı fikirlərini "əl-Cərh vət-tədil" adlı əsərdə bir yerə cəmləmişdir. Əbu Hətim ər-Razinin qələmə aldığı əsərlərdən heç biri tam şəkildə dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır. "*Kitabüz-Zöhd*" ilə "*Təfsirül-Quranil-əzim*" bu əsərlərdən bəzilərdir.

## İstinadlar
Dotasiya

**Dotasiya** ( — bəxşiş, ianə) — dövlət büdcəsindən müəssisələrə, təşkilatlara və ya aşağı büdcələrə (yerli özünüidarəetmə orqanlarına) onların çəkdiyi xərclərlə gəlirləri arasındakı fərqi (zərəri) örtmək üçün verilən əvəzsiz və geri qaytarılmayan pul vəsaiti.

Dotasiyalar, adətən, qiymətlərin tənzimlənməsi, sosial proqramların dəstəklənməsi və ya strateji əhəmiyyətli sahələrin iflasdan mühafizə edilməsi məqsədilə ayrılır. Subsidiyadan fərqli olaraq, dotasiya konkret bir layihənin maliyyələşdirilməsi üçün deyil, yaranmış ümumi maliyyə kəsirinin örtülməsi üçün verilir.

## Mahiyyəti və tətbiq sahələri

İqtisadiyyatın tənzimlənməsində dotasiyalar mühüm alət rolunu oynayır. Onlar əsasən aşağıdakı hallarda tətbiq olunur:
* **Qiymət sabitliyi:** Əhali üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən məhsulların (məsələn, un, yanacaq) qiymətinin aşağı saxlanılması məqsədilə istehsalçıya ödənilən kompensasiya.
* **Müəssisələrin maliyyə cəhətdən sağlamlaşdırılması:** İctimai əhəmiyyət daşıyan, lakin rentabelli olmayan müəssisələrin (məsələn, metropoliten, dövlət teatrları) fəaliyyətinin davamlılığını təmin etmək.
* **Regionlararası bərabərsizlik:** Gəlirləri xərclərini ödəməyən rayon və şəhərlərin yerli büdcələrini tarazlaşdırmaq üçün mərkəzi büdcədən ayrılan köçürmələr.

## Dotasiyaların növləri

# **Büdcə dotasiyaları:** Dövlət büdcəsindən yerli büdcələrə maliyyə potensialını bərabərləşdirmək məqsədilə ayrılan vəsaitlər. Bu, federal və ya unitar dövlətlərdə regionların sosial-iqtisadi inkişafını eyniləşdirməyə xidmət edir.
# **Sənaye dotasiyaları:** İstehsal xərcləri satış qiymətindən yüksək olan strateji müəssisələrin (məsələn, kənd təsərrüfatı və ya hərbi sənaye) fəaliyyətini mühafizə etmək üçün verilir.
# **Sosial dotasiyalar:** Sosial ədaləti təmin etmək üçün aztəminatlı təbəqələrə yönəlmiş dolayı yardımlar.

## Müsbət və mənfi tərəfləri

Dotasiya siyasəti iqtisadçılar arasında mübahisəli mövzulardan biridir:

## Azərbaycanda dotasiya sistemi

Azərbaycanda dövlət büdcəsindən dotasiyalar əsasən yerli büdcələrin gəlir və xərclərini tənzimləmək üçün ayrılır. Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi tərəfindən hər il qəbul edilən dövlət büdcəsi haqqında qanuna əsasən, gəlirləri xərclərini ödəməyən şəhər və rayonlara konkret məbləğlərdə dotasiyalar təyin olunur. Son illərdə Azərbaycan hökuməti yerli rayonların özünümaliyyələşdirmə imkanlarını artıraraq mərkəzi büdcədən dotasiya asılılığını azaltmağı hədəfləyən islahatlar həyata keçirir.

## Həmçinin bax

* Subsidiya
* Dövlət büdcəsi
* İnflyasiya
* Subvensiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan Respublikasının Büdcə Sistemi haqqında Qanunu
Subvensiya

**Subvensiya** ( — köməyə gəlmək) — aşağı büdcələrə və ya hüquqi şəxslərə konkret bir məqsədin (layihənin) həyata keçirilməsini maliyyələşdirmək üçün dövlət büdcəsindən ayrılan və müəyyən edilmiş müddət ərzində istifadə olunmayan hissəsi geri qaytarılan əvəzsiz pul vəsaiti.

Subvensiya, digər dövlət yardımı formaları olan dotasiya və subsidiyadan məqsədli təyinatı və ciddi nəzarət mexanizmi ilə fərqlənir. Əgər vəsait təyin olunan vaxtda və ya nəzərdə tutulan istiqamətdə xərclənməzsə, qanunvericiliyə əsasən dövlət büdcəsinə geri qaytarılmalıdır.

## Əsas xüsusiyyətləri

Subvensiyanı digər büdcə transfertlərindən fərqləndirən dörd əsas xüsusiyyət mövcuddur:
# **Məqsədli təyinat:** Vəsait yalnız konkret bir proqram (məsələn, yeni məktəbin tikintisi, yol təmiri) üçün ayrıla bilər.
# **Geri qaytarılma şərti:** Vəsait təyinatı üzrə istifadə edilmədikdə və ya ayrılan müddət bitdikdə geri alınır.
# **Əvəzsiz olması:** Alıcı tərəf vəsaiti geri qaytarmaq öhdəliyi daşımır (təyinatı üzrə istifadə edildiyi təqdirdə).
# **Müştərək maliyyələşmə:** Çox vaxt subvensiya alan tərəfdən də layihəyə müəyyən məbləğdə vəsait qoyması (paylı iştirak) tələb olunur.

## Subvensiyaların növləri

* **Cari subvensiyalar:** Cari xərclərin maliyyələşdirilməsi (məsələn, konkret bir sosial xidmətin göstərilməsi) üçün nəzərdə tutulur.
* **İnvestisiya (əsaslı) subvensiyaları:** İnfrastruktur layihələri, tikinti və ya iri avadanlıqların alınması kimi kapital xərclərinə yönəldilir.

## Subvensiya, dotasiya və subsidiya arasındakı fərq

## İqtisadi əhəmiyyəti

Subvensiya mexanizmi dövlətə imkan verir ki, mərkəzləşdirilmiş vəsaitləri yerli səviyyədə ən vacib sahələrə yönəltsin. Bu, həm də yerli hakimiyyət orqanlarının fəaliyyətinə dövlət nəzarətini gücləndirir. Məsələn, əgər dövlət müəyyən bir regionda ekoloji vəziyyəti yaxşılaşdırmaq istəyirsə, yerli büdcəyə dotasiya vermək əvəzinə (hansı ki, başqa ehtiyaclara xərclənə bilər), konkret "təmizləyici qurğuların inşası" üçün subvensiya ayırır.

## Azərbaycanda subvensiya tətbiqi

Azərbaycan Respublikasının Büdcə Sistemi haqqında Qanununa əsasən, subvensiyalar dövlət büdcəsindən yerli büdcələrə (bələdiyyələrə) və ya digər aşağı büdcələrə müəyyən edilmiş məqsədlər üçün verilir. Azərbaycanın maliyyə praktikasında subvensiyalardan daha çox bələdiyyələrin maliyyə imkanlarının artırılması və yerli əhəmiyyətli layihələrin (su kəmərlərinin çəkilişi, yerli yolların təmiri və s.) maliyyələşdirilməsi üçün istifadə olunur.

## Həmçinin bax

* Dotasiya
* Subsidiya
* Dövlət büdcəsi
* Maliyyə nəzarəti

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* Субвенция // Словарь финансово-экономических терминов / А.&nbsp;В.&nbsp;Шаркова, А.&nbsp;А.&nbsp;Килячков, Е.&nbsp;В.&nbsp;Маркина и др.; под общ. ред. д. э. н., проф. М.&nbsp;А.&nbsp;Эскиндарова.&nbsp;— М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К°», 2015.&nbsp;— С. 618.&nbsp;— 1168 с.&nbsp;— ISBN 978-5-394-02554-9.

## Xarici keçidlər

* Britaniya hökumətinin izahatı
* ''Бурсулая&nbsp;Т.&nbsp;Д.'' Субвенция // Электронный журнал «Практик»
Abbasi-Karolinq ittifaqı

VIII və IX əsrlərdə Frank Karolinq İmperiyası ilə Abbasi Xilafəti arasında bir sıra qarşılıqlı əlaqələr, yaxınlaşmalar və birləşmiş hərbi əməliyyatlar vasitəsilə həyata keçirilən **Abbasi-Karolinq ittifaqı** mövcud idi.   

İttifaqın əvvəlcə Gödək Pipin və əl-Mənsur arasında yarandığı, daha sonra isə Böyük Karl və Harun ər-Rəşidin hakimiyyəti dövründə davam etdiyi ehtimal olunur. Bu əlaqələr 732-ci ildə Tur döyüşündən sonra  olan Karolinqlilərlə Kordova əmirliyi arasında baş verən gərgin münaqişədən sonra yaranmış və Yaxın Şərqdə yerləşən "uzaq" Abbasilər imperiyası ilə əks-ittifaq qurmağı hədəfləyirdi. Bir az sonra Bizans imperiyasına qarşı münaqişədə yenidən Karolinq-Abbasi ittifaqı qurulmağa cəhd edilmişdir.
Leonard Sasskind

**Leonard Sasskind** (; ) — amerikalı nəzəri fizik, Stenford Universitetinin nəzəri fizika üzrə professoru və Stenford Nəzəri Fizika İnstitutunun təsisçi direktorudur. Onun elmi-tədqiqat maraqları sim nəzəriyyəsi, kvant sahə nəzəriyyəsi, kvant statistik mexanikası və kvant kosmologiyası sahələrini əhatə edir. O, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının və Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü, Kanadanın Perimeter Nəzəri Fizika İnstitutunun fakültəsinin assosiativ üzvü, həmçinin Koreya Qabaqcıl Araşdırmalar İnstitutunun fəxri professorudur.

Sasskind sim nəzəriyyəsinin banilərindən biri hesab olunur. O, 1995-ci ildə holoqrafik prinsipə dəqiq simli-nəzəri interpretasiya verən, 2003-cü ildə isə "simlər nəzəriyyəsi landşaftı" ideyasını irəli sürən ilk alimdir.

Elmi nailiyyətlərinə görə Sasskind 1998-ci ildə J. J. Sakurai Mükafatına, 2018-ci ildə Oskar Kleyn Medalına, 2023-cü ildə Beynəlxalq Nəzəri Fizika Mərkəzinin Dirak Medalına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Leonard Susskind's Faculty Page (Stanford University)
*Susskind's Blog: Physics for Everyone
*''The Theoretical Minimum'' website, with the full set of free lectures
*Radio Interview: Leonard Susskind discusses his life as a physicist, string theory and the holographic principle on The 7th Avenue Project radio show
**The Edge*:
**"Interview with Leonard Susskind. "
**"Smolin vs. Susskind: The Anthropic Principle" Susskind and Lee Smolin debate the Anthropic principle
*Radio Interview from This Week in Science March 14, 2006 Broadcast
*"Father of String Theory Muses on the Megaverse": Podcast 
*
* - A Ted talk
*
Corc Sudarşan

**Ennakal Çandi Corc Sudarşan** (; ) — hindəsilli amerikalı nəzəri fizik və Texas Universitetinin professoru olmuşdur. Sudarşan nəzəri fizika sahəsinə verdiyi çoxsaylı töhfələrlə tanınır; bura Qlauber-Sudarşan P-təsviri, V-A nəzəriyyəsi, takionlar, kvant Zenon effekti, açıq kvant sistemləri və kvant master tənlikləri, spin-statistika teoremi, qeyri-invariant qruplar, sıxlıq matrislərinin müsbət inikasları və kvant hesablamaları daxildir.

## Erkən həyatı

Ennakal Çandi Corc Sudarşan Britaniya Hindistanının Travankor ştatının Kottayam rayonunun Pallom kəndində anadan olmuşdur. O, suriyalı xristian ailəsində böyüsə də, evləndikdən sonra dinini dəyişərək hinduizmi qəbul etmişdir. 20 dekabr 1954-cü ildə Lalita Rau ilə ailə həyatı qurmuş və bu nikahdan onun üç oğlu — Aleksandr, Arvind (vəfat edib) və Aşok dünyaya gəlmişdir. Corc və Lalita 1990-cı ildə boşanmış, daha sonra o, Texasın Ostin şəhərində Bhamathi Qopalakrişnan ilə evlənmişdir.

Sudarşan Kottayamdakı CMS Kollecində təhsil almış və 1951-ci ildə Madras Kristian Kollecini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1952-ci ildə Mədrəs Universitetində magistr dərəcəsi almışdır. O, Tata Fundamental Tədqiqatlar İnstitutuna (TIFR) köçərək orada qısa müddət ərzində Dr. Homi Baba və digərləri ilə birlikdə çalışmışdır. Daha sonra Nyu-Yorkdakı Roçester Universitetinə yollanaraq professor Robert Marşakın rəhbərliyi altında aspirant kimi tədqiqat aparmışdır. 1958-ci ildə Roçester Universitetində fəlsəfə doktoru (Ph.D.) dərəcəsini müdafiə etmişdir. Bundan sonra o, Harvard Universitetinə keçərək professor Culian Şvinqerin rəhbərliyi altında postdoktorant kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*A LOOK-BACK AT FOUR DECADES OF RESEARCH By ECG SUDARSHAN
*''Seven Science Quests Symposium'', The University of Texas at Austin, 2006
*Home page with vita and publications
*Publications on ArXiv
*Collected works
*ECG Sudarshan on Keral.com
*Sudarshan's letter to Nobel Committee
*Lecture- ''Perspectives And Perceptions: Causality And Unpredictability''
*
Cozef Suon

Ser **Cozef Vilson Suon** (; ) — ingilis fiziki, kimyaçısı və ixtiraçısıdır. O, uğurlu közərmə lampasının ilk müstəqil tərtibatçılarından biri kimi tanınır. Suon, közərmə lampalarının evlərin və ictimai binaların işıqlandırılmasında ilk tətbiqinə, o cümlədən 1881-ci ildə Londondakı Savoy Teatrının işıqlandırılmasından məsul olan şəxsdir.

## Nailiyyətləri və Təltifləri

1904-cü ildə Kral VII Eduard tərəfindən "Cəngavər" (Knight) rütbəsinə layiq görülmüş, London Kral Cəmiyyətinin "Hyuza medalı" (Hughes Medal) ilə təltif edilmiş və Əczaçılıq Cəmiyyətinin fəxri üzvü seçilmişdir.

1881-ci il: Parisdə keçirilən Beynəlxalq Elektrik Sərgisini ziyarət edərkən Fransanın ən ali dövlət təltifi olan "Fəxri Legion" ordeni ilə təltif edilmişdir. Sözügedən sərgidə onun ixtiraları nümayiş olunmuş və şəhərin işıqlandırılmasında onun hazırladığı elektrik sistemindən istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Tyne & Wear Archives Service  Joseph Swan collection
*
Leo Silard

**Leo Silard** (, doğum adı: *Leo Şpits*; ) — Macarıstan əsilli amerikalı fizik, bioloq və ixtiraçı. O, nüvə fizikası və biologiya elmləri sahəsində çoxsaylı mühüm kəşflərin müəllifidir. Silard 1933-cü ildə zəncirvari nüvə reaksiyası ideyasını irəli sürmüş və 1936-cı ildə bu ixtirasını patentləşdirmişdir.

1939-cu ilin sonlarında o, atom bombasının yaradılması ilə nəticələnən "Manhetten layihəsi"nin təməlini qoyan və Albert Eynşteynin imzası ilə göndərilən məşhur məktubu yazmışdır. Lakin 1945-ci ildə o, prezident Harri Trumenə ünvanlanmış "Silard petisiyası"nı hazırlayaraq, bombanın mülki əhaliyə zərər vermədən nümayiş etdirilməsini tələb etmişdir. Györgi Marksın sözlərinə görə, o, "Marslılar" (The Martians) kimi tanınan macarıstanlı alimlərdən biri idi.

Silard ilkin olaraq Budapeştdəki Palatin Cozef Texniki Universitetində təhsil alsa da, Birinci Dünya müharibəsi zamanı Avstriya-Macarıstan ordusunda xidmət etdiyi üçün mühəndislik təhsili yarımçıq qalmışdır. 1919-cu ildə Macarıstanı tərk edərək Almaniyaya yollanmış və Berlin-Şarlottenburq Texniki Ali Məktəbinə (indiki Berlin Texniki Universiteti) daxil olmuşdur. Lakin mühəndislik sahəsindən uzaqlaşaraq Fridrix Vilhelm Universitetinə keçmiş və orada fizika üzrə təhsil almışdır.

O, doktorluq dissertasiyasını istilik və statistik fizika fəlsəfəsinin uzunmüddətli tapmacası olan "Maksvell şeytanı" mövzusunda yazmışdır. Silard termodinamika ilə informasiya nəzəriyyəsi arasındakı əlaqəni dərk edən ilk görkəmli alim hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Leo Szilard Onlinean "Internet Historic Site" (first created March 30, 1995) maintained by Gene Dannen
* Register of the Leo Szilard Papers, MSS 32, Special Collections & Archives, UC San Diego Library.
* Leo Szilard Papers, MSS 32, Special Collections & Archives, UC San Diego Library.
* Lanouette/Szilard Papers, MSS 659, Special Collections & Archives, UC San Diego Library.
* 2014 Interview with William Lanouette, author of "Genius in the Shadows: A Biography of Leo Szilard, the Man Behind the Bomb."  Voices of the Manhattan Project
* Einstein's Letter to President Roosevelt1939
* The Szilard Library at the European Molecular Biology Laboratory
* Szilard lecture on war
* Einstein and Szilard re-enact their meeting for the film *[[Atomic Power (film)|Atomic Power]]* (1946)
* The Many Worlds of Leo Szilard, an invited session sponsored by the APS Forum on the History of Physics at the APS April Meeting 2014, speakers discuss the life and physics Léo Szilárd. Presentations by William Lanouette (The Many Worlds of Léo Szilárd: Physicist, Peacemaker, Provocateur), Richard Garwin (Léo Szilárd in Physics and Information), and Matthew Meselson (Léo Szilárd: Biologist and Peacemaker)
* Leo Szilard on IMDb
* Entry at isfdb.org
*
Karl Avqust fon Şteynheyl

**Karl Avqust fon Şteynheyl** (; ) — Elzas əsilli fizik, ixtiraçı, mühəndis və astronom.

## Bioqrafiyası

Şteynheyl Elzasın Riboville şəhərində anadan olmuşdur. O, 1821-ci ildən etibarən Erlangendə hüquq təhsili almış, daha sonra Göttingen və Köniqsberqdə astronomiya ixtisası üzrə oxumuşdur. Münxen yaxınlığındakı Perlaxsekdə, atasının mülkündə yaşayarkən astronomiya və fizika üzrə tədqiqatlarını davam etdirmişdir. 1832-ci ildən 1849-cu ilə qədər Şteynheyl Münxen Universitetində riyaziyyat və fizika professoru kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1839-cu ilin iyulunda Şteynheyl Nimpfenburq sarayında Kraliça Terezanın hüzurunda fotoqrafiya prosesini nümayiş etdirmişdir. 1839-cu ilin aprel və yay ayları ərzində o, bir neçə fotoşəkil sərgiləmişdir. Uzun müddət bu prosesin müəllifliyi Şteynheylə aid edilsə də, 2024-cü ildə dərc olunmuş tədqiqatlar göstərir ki, ən erkən kağız neqativlər əslində 1837-ci ildə, Şteynheylin iştirakı olmadan Volfqanq Frans fon Kobell tərəfindən yaradılmışdır.

Şteynheyl Almaniyada dagerotipiyadan istifadə edən ilk şəxslərdən biri olmuşdur. 1839-cu ilin dekabrına qədər o, dünyanın ilk portativ metal kamerasını hazırlamışdır. Bu cihaz Dagerin satdığı kameradan on doqquz dəfə kiçik idi. Həmin kameralardan ən azı on ədəd istehsal edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pol Steynhardt

**Pol Cozef Steynhardt** (; ) — əsas tədqiqatları kosmologiya və kondensə olunmuş maddə fizikası sahələrini əhatə edən amerikalı nəzəri fizik. Hazırda o, Prinston Universitetində həm Fizika, həm də Astrofizika Elmləri departamentlərinin fakültə üzvü və "Elm sahəsində Albert Eynşteyn professoru" adının daşıyıcısıdır.

Steynhardt daha çox kainatın mənşəyi, təkamülü və gələcəyi ilə bağlı yeni nəzəriyyələrin tərtibatçısı kimi tanınır. O, həmçinin kvazikristallar kimi tanınan maddənin yeni formasının tədqiqi ilə məşhurdur. Muzey eksponatında ilk təbii kvazikristalı kəşf edənə qədər bu materialların yalnız süni yolla yaradıldığı hesab olunurdu. Daha sonra o, Rusiyanın uzaq şərqindəki Kamçatka yarımadasının çətin keçilən ərazilərindən tapılmış bir neçə təbii kvazikristal nümunəsi üzərində tədqiqat aparan ayrıca bir komandaya rəhbərlik etmişdir. Bir neçə il sonra Steynhardt və həmkarları 16 iyul 1945-ci ildə Nyu-Meksiko ştatının Alamaqordo poliqonunda həyata keçirilən ilk atom bombası sınağının qalıqları arasında əvvəllər məlum olmayan kvazikristal növünün təsadüfi sintezini aşkar etdiklərini bildirmişlər.

O, bu mövzular üzrə iki populyar kitab qələmə almışdır:

*"*Sonsuz Kainat: Böyük Partlayışdan Kənar*" ("Endless Universe: Beyond the Big Bang", 2007). Nil Turok ilə həmmüəllif olduğu bu kitabda geniş qəbul edilmiş "Böyük partlayış" nəzəriyyəsinə qarşı çıxarkən rastlaşdıqları ilkin çətinliklərdən və hazırda tədqiq edilən "sıçrayışlı" (bouncing) və ya dövri (cyclic) kainat nəzəriyyələrinin inkişafından bəhs olunur.

*"*Qeyri-mümkünlüyün İkinci Növü: Maddənin Yeni Forması üçün Fövqəladə Axtarış*" ("The Second Kind of Impossible", 2019). Bu əsərdə kvazikristal konsepsiyasının o zamankı tələbəsi Dov Levin ilə birlikdə ixtirasından tutmuş, milyardlarla il əvvəl yaranmış təbii kvazikristal dənəciklərini ehtiva edən meteorit parçalarını tapmaq üçün Rusiyanın uzaq şərqinə etdiyi ekspedisiyaya qədər olan hekayə nəql edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cek Steynberger

**Cek Steynberger** (, doğum adı: *Hans Yakob Steynberger*; 25 may 1921 – 12 dekabr 2020) — maddənin elementar tərkib hissələri hesab olunan neytrinolar üzərindəki tədqiqatları ilə tanınan alman mənşəli amerikalı fizik. O, muon neytrinosunun kəşfinə görə 1988-ci ildə Leon Maks Lederman və Melvin Şvarts ilə birlikdə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüşdür. Eksperimental elementar zərrəcəklər fizikası sahəsindəki fəaliyyəti dövründə Berkli Kaliforniya Universiteti, Kolumbiya Universiteti (1950–1968) və CERN-də (1968–1986) müxtəlif vəzifələr tutmuşdur. Steynberger, həmçinin 1988-ci ildə ABŞ Milli Elm Medalı, 1990-cı ildə isə İtaliya Elmlər Akademiyasının Matteuççi medalı ilə təltif edilmişdir.

## Erkən həyatı və təhsili

Steynberger 25 may 1921-ci ildə Almaniyanın Bavariya əyalətində, Bad Kissingen şəhərində yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Almaniyada nasizmin yüksəlişi və açıq antisemitizm dalğası valideynlərini — kanto və din müəllimi Lüdviq Lazarus ilə Berta May Steynbergeri onu ölkədən kənara göndərməyə sövq etmişdir.

Steynberger 13 yaşında qardaşı Herbert ilə birlikdə transatlantik səfərə çıxaraq ABŞ-yə mühacirət etmişdir. ABŞ-dakı yəhudi xeyriyyə cəmiyyətləri Barnet Farrollun ona himayədar valideyn kimi baxmasını təşkil etmişdir. Steynberger İllinoys ştatının Vinnetka şəhərindəki "New Trier Township" liseyində təhsil almışdır. 1938-ci ildə o, valideynləri və kiçik qardaşı ilə yenidən bir araya gəlmişdir.

Steynberger Armour Texnologiya İnstitutunda (hazırkı İllinoys Texnologiya İnstitutu) kimya mühəndisliyi üzrə təhsil alsa da, təqaüdü kəsildikdən sonra ailə büdcəsinə kömək etmək üçün təhsilini yarımçıq qoymuşdur. 1942-ci ildə Çikaqo Universitetində kimya üzrə bakalavr dərəcəsi almış, qısa müddət sonra isə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda Siqnal Korpusuna qoşulmuşdur. "G.I. Bill" (Hərbçilərin Reabilitasiya Aktı) proqramının dəstəyi ilə 1946-cı ildə Çikaqo Universitetində aspirantura təhsilinə qayıtmış və burada Edvard Teller və Enriko Ferminin rəhbərliyi altında tədqiqatlar aparmışdır. Onun doktorluq dissertasiyası myuon parçalanması zamanı ayrılan elektronların enerji spektri mövzusuna həsr olunmuşdur. Tədqiqatın nəticələri bunun üç cisimli parçalanma olduğunu sübut etmiş və prosesdə bir deyil, iki neytral zərrəciyin (sonradan elektron (\nu_e) və muon (\nu_\mu) neytrinoları kimi müəyyən edilmişdir) iştirak etdiyini göstərmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Jack Steinberger  at CERN
* Jack Steinberger at *Biographical Memorial Book of the Jews of Bad Kissingen*
Azərbaycanın Almaniyadakı səfirliyi

**Azərbaycanın Almaniya səfirliyi** — Azərbaycan Respublikasının Almaniya Federativ Respublikasında rəsmi nümayəndəliyi. Səfirlik Azərbaycanın rəsmi nümayəndəliyi olaraq Azərbaycan ilə Almaniya arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir. O, Azərbaycanın siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil, mədəniyyət və s. sahələrində maraqlarını Almaniya Federasiyasında təmsil edir. Azərbaycan Respublikasının Qərbi Avropada ilk səfirliyi Almaniya Federativ Respublikasında açılmışdır. 

2022-ci ildən Azərbaycanın Almaniyada Fövqaladə və səlahiyyətli səfiri Nəsimi Ağayevdir.

Berlindəki səfirlik ilə yanaşı, Ştutqart şəhərlərində Azərbaycanın Fəxri konsulluğu fəaliyyət göstərir.

Almaniyanın Azərbaycanda səfiri Dr. Ralf Horlemanndır.

## Haqqında
Almaniya Federativ Respublikası Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini 12 yanvar 1992-ci il tarixində tanımışdır. İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 20 fevral 1992-ci il qurulub. 

Azərbaycanın Almaniyada səfirliyi 2 sentyabr 1992-ci ildə açılmışdır. Azərbaycan Respublikasının Qərbi Avropada ilk səfirliyi məhz Almaniya Federativ Respublikasında açılıb.

Almaniyanın Azərbaycanda səfirliyi 1992-ci ilin 22 sentyabr tarixində təsis edilib.

## Parlamentlərarası əlaqələri
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində Azərbaycan — Almaniya Parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir.

Almaniya Bundestaqında Azərbaycanla əlaqələr Almaniya-Cənubi Qafqaz Parlament Dostluq Qrupu çərçivəsində həyata keçirilir.

## Səfirlər
Azərbaycan Respublikasının Almaniyada səfiri Azərbaycanı Almaniyada təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir.

## Viza
Azərbaycan və Almaniya arasında viza rejimi mövcuddur.

Almaniya vətəndaşları Azərbaycana gələrkən Azərbaycan Respublikası Rəsmi elektron viza portalı vasitəsilə elektron viza (e-viza) almalıdırlar.

Almaniya Federasiv Respublikası Şenqen sazişinin iştirakçısı olduğundan, Azərbaycan vətəndaşları üçün Şenqen vizası qaydaları tətbiq edilir. Viza adətən 90 gündən artıq olmayan müddət ərzində etibarlıdır.

### Tələb olunan sənədlər

* Xarici pasport və birinci səhifəsinin surəti
* Əvvəlki vizaların və giriş-çıxış möhürlərinizin surətləri
* Şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti
* İş yerindən arayış, maaş kartından çıxarış (təhsil alan şəxslər üçün təhsil müəssisəsindən arayış)
* Elektron hökumət portalından iş yeri ilə bağlı arayış
* Bank hesabından arayış və çıxarış 
* Müraciyyət edən şəxsin adında olan mülklərin çıxarışları
* Mülki vəziyyətin sübutu (nikah haqqında şəhadətnamə, 18 yaşdan aşağı uşaqlar varsa, doğum haqqında şəhadətnamələri)
* 2 ədəd 3.5x4.5 ölçüdə, biometrik və ağ fonda şəkil
* Səyahət üçün edilən aviabilet bronları
* Otel rezervasiyaları
* Şengen qaydalarına uyğun səyahət sığortası
* Əgər turistik yox, işgüzar səfərlə bağlı vizaya müraciət olunursa, bu halda həmin iş, tədbir və ya görüşlə bağlı rəsmi dəvət məktubu.

Almaniya səfirliyində viza görüşü zamanı yalnız ingilis dilində təqdim olunan sənədlər qəbul edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərbaycanın Almaniyadakı səfirliyi
* Almaniyanin Azərbaycanda səfirliyi
* İkitərəfli münasibətlər
İbn əs-Sünni

**Əbu Bəkr Əhməd ibn Məhəmməd ibn İshaq əd-Dinəvərdi** (; ) — hədis alimi.

## Bioqrafiyası
İbn əs-Sünni Dinəvərdə doğulub. Nisbələri "Haşimi" ilə "Cəfəri"dir. O, Bağdad, Bəsrə, Kufə, Harran, Dəməşq, Misir, Cizrə kimi elm mərkəzlərinə səyahətlər edib və Nəsai, Əbu Xəlifə əl-Cumahi, Əbu Yalə əl-Mövsili, Zəkəriyya ibn Yəhya əs-Saci, İbnül-Bəğəndi, Əbül-Qasım əl-Bəğavi, İbn Əbu Davud, Əbu Ərubə və İbn Cəvzə kimi alimlərdən bəhrələnib. Ən çox bəhrələndiyi müəllimi Nəsai olmuşdur. Bununa görə də İbn əs-Sünniyə "sahibun-Nəsai" deyilib. Əbül-Həsən Məhəmməd ibn Əli əl-Ələvi, Qazı Əbu Nəsr Əhməd ibn Hüseyn əl-Kəssar (əsərlərinin ravisi), Əbu Əli Əhməd ibn Abdullah əl-İsfahani, Əli ibn Ömər əl-Əsədabadi kimi alimlər isə İbn əs-Sünniyə tələbəlik edib.

Şafei məzhəbinə mənsub olan İbn əs-Sünni hicri 364-cü (974 və ya 975) vəfat edib.

O, "*Əməlül-yəvm vəl-leylə*", "*Kitabül-Qənaa*" və başqa əsərlərin müəllifidir. Həmçinin Zəhəbi Nəsainin "əs-Sünənül-kübrə"sini İbn əs-Sünni tərəfindən "əl-Müctəba" adı altında ixtisar edildiyini və hazırkı "Sünənün-Nəsai"nin onun tərəfindən ərsəyə gətirildiyini iddia etmişdir.

## İstinadlar
Əbu Səd əs-Səmani

**Əbu Səd Əbdülkərim ibn Məhəmməd ibn Mənsur əs-Səmani** (; ) — tarixçi və hədis hafizi.

## Bioqrafiyası
Hicri 506-cı ildə Mərvdə anadan olub. Nisbələri "Təmimi", "Mərvəzi", "Səmani" və "Xorasani"dir. Atası Məhəmməd ibn Mənsur Xorasanın tanınmış elm adamlarından biri olub. Anası isə Xorasanın nüfuzlu ailələrindən birinə mənsub olan Fatimə bint Həsəndir.

İlk təhsilini İbrahim ibn Əhməd əl-Mərvəzidən alıb. 23 yaşı olanda ilk elmi səyahətə yollanıb (hicri 529/miladi 1135). Bu səyahəti 6 il davam edib. Bu zaman zərfində Xorasan, İraq, Suriya və Hicazı gəzib. İkinci səyahətində Nişabur, Herat, Bəlx və Nəsə kimi yerləri, üçüncü səyahətində isə Mavəraünnəhr bölgəsindəki (Xarəzm, Səmərqənd, Buxara, Nəsəf və s.) elm mərkəzlərini gəzib. Bu səfərlər zamanı onun təxminən 100 mərkəzə baş çəkdiyi və görüşdüyü müəllimlərin sayının 7000-ə çatdığı rəvayət edilib. Dördüncü və sonuncu səyahətini hicri 552-ci (1157) ildə tamamlayıb və Mərv şəhərində məskunlaşıb. O, burada vəfatına qədər müxtəlif mədrəsələrdə müəllimlik edib, moizələr oxuyub və əsərlər qələmə alıb. Hicri 562-ci (1166) ildə Mərvdə də vəfat edib.

Əbu Səd əs-Səmaninin əsərlərinin çoxu monqolların Mərvi işğal etməsi nəticəsində itmiş, onlardan çox azı dövrümüzə qədər gəlib çata bilmişdir. "*[[Əl-Ənsab]]*", "*[[Ədəbül-imla vəl-istimla]]*" və "*əl-Mucəmül-kəbir*" onun dövrümüzü qədər gəlib çatmış əsərlərindən bəziləridir.

## İstinadlar