İstanbul Hava Qüvvələri Muzeyi

**İstanbul Hava Qüvvələri Muzeyi** Yaşılköydə hərbi hava limanının yanında yerləşən və Türkiyə Hava Qüvvələrinə aid təyyarələrin nümayiş olunduğu muzeydir.

Birinci Dünya müharibəsiində ən köhnəsi 1912-ci ilə aid olan müxtəlif ölkələrə məxsus təyyarələr və hanqarlar Almanlar tərəfindən istehsal olunmuşdur. Hər növ təyyarədən bir, iki və üç nüsxənin saxlanılması Hava Qüvvələri Müfəttişliyi tərəfindən hava muzeyi yaratmaq qərarına səbəb olmuşdur. Düşməndən ələ keçirilmiş qənimət təyyarələr də eyni məqsədlə toplanmağa başlanmışdır. Lakin muzey üçün toplanan bu təyyarələrin Qurtuluş Müharibəsində zərər görməməsi üçün Qartal Maltəpəyə daşınması nəzərdə tutulmuş, lakin daşınma zamanı təyyarələrin bir hissəsi ciddi şəkildə zədələnmişdir. Bu zədələnmələr və Qurtuluş Müharibəsində baş verən təyyarə itkiləri hava muzeyi yaradılması fikrinin gecikməsinə səbəb olmuşdur.

1960-cı ildə, həmin dövrdə Hava Qüvvələri Komandanı olan Hava Ordu generalı İrfan Tanselin dəstəyi ilə Türkiyədə Hava Muzeyi yaratmaq fikri gündəmə gəlmiş və bu məqsədlə 1963-cü ildə verilmiş bir əmr ilə Hava Qüvvələri və digər birliklərdə istifadə olunan təyyarələrdən hər birindən bir nüsxənin qorunması istənmişdir. Aparılan işlərin nəticəsi olaraq *1966-cı ildə Hava Muzeyi Təşkilatı yaradılmış və 15 may 1971-ci ildə İzmir Cumaovası Mülki Hava Limanında Türkiyənin ilk Hava Muzeyi açılmışdır*.

1971–1978-ci illər arasında İzmir Cumaovası Mülki Hava limanında fəaliyyət göstərən Türkiyənin ilk Hava Muzeyi, yerinin əlverişsizliyi səbəbindən kifayət qədər ziyarətçi cəlb etmədiyi üçün, nəqliyyat imkanlarının əlverişli olması və ilk hava birliyinin qurulduğu yer olması səbəbi ilə muzey üçün daha uyğun bir yer kimi Yaşılköy seçilmiş və muzey oraya köçürülmüşdür. *Muzey binasının inşasına 1977-ci ildə başlanmış və 16 oktyabr 1985-ci ildə ziyarətçilərə açılmışdır.*

Yuxarıda göstərilən səbəblərə görə, yeni Hava Muzeyi binasının inşasına 1977-ci ildə başlanmış və 1983-cü ildə tamamlanmışdır. Müasir muzeyçilik anlayışı çərçivəsində, 2365 m²-lik qapalı və 12000 m²-lik açıq sərgi sahələrini əhatə edən ümumi 65000 m² sahə üzərində qurulan muzeyin daxili memarlığı və dekorasiyası İstanbul Vilayəti Mədəniyyət, İncəsənət və Abidələr İdarəsi ilə Memar Sinan İncəsənət Universitetindən texniki işçi və mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilmişdir. Muzey 16 oktyabr 1985-ci ildə Hava Qüvvələri Komandanı general Xəlil Sözər tərəfindən ziyarətçilərə açılmışdır.

Təyyarə hanqarında və açıq sahədə Türk Hava Qüvvələri tərəfindən istifadə olunmuş müxtəlif təyyarə və vertalyotlar Xatirələr Salonunda aviasiya tarixi ilə özdəşləşmiş şəxslərə aid xatirə əşyaları, Mühərrik bölməsində pərvanəli və reaktiv təyyarələrə məxsus müxtəlif mühərriklər, Silahlar Salonunda aviasiya tarixində istifadə edilmiş və hazırda istifadə olunan müxtəlif silahlar, həmçinin akrobatik uçuş qrupunun (akrotimin) Türkiyədə inkişafına dair məlumatlar, Geyimlər Salonunda isə Osmanlı dövrü aviatorlarından bu günə qədər havaçıların istifadə etdikləri geyimlərin imitasiya nümunələri ziyarətçilərə təqdim olunur.

Muzeyin nəzdində icazəli tədqiqatçılar üçün kitabxana, konfrans (kino) zalı, yeməkxana və suvenir (xatirə əşyaları) satış bölməsi fəaliyyət göstərir.

Muzeydə yer alan təyyarələrdən biri *Dornier Do28D1 "Skyservant"* təyyarəsi 2 heyət üzvü, 15 sərnişin və ya yük daşıma tutumuna malik, yuxarıdan qanadlı, gündüz şəraitində fəaliyyət göstərə bilən, 1970-ci il Almaniya istehsalı olan "nəqliyyat–rabitə" təyinatlı təyyarədir. Türk Quru Qoşunlarında xidmət müddətləri dəqiq bilinməsə də, 3 fərqli modeldə ümumilikdə 22 ədəd Dornier Do28D təyyarəsi istismarda olmuşdur. Model xüsusiyyətlərinə görə bu təyyarə Türkiyədə nadir nümunələrdən biri hesab olunur.

*Skytrain təyyarəsi* isə 5 heyət üzvü və 22 sərnişin və ya yük daşıma tutumuna malik, gündüz şəraitində fəaliyyət göstərə bilən, 1943-cü ilə aid ABŞ istehsalı olan nəqliyyat–daşıma təyinatlı təyyarədir. 1946–1998-ci illər arasında ümumilikdə 110 ədəd *Skytrain təyyarəsi* Türk Hava Qüvvələrinin inventarına daxil olmuşdur.

## İstinadlar