Başqırdıstan

**Başqırdıstan** (, ) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri.

## Coğrafiya
Respublikanın ərazisi 143.9 min kvadrat kilometrdir. Ural dağlarının cənubu və bu civardakı düzənlikləri əhatə edir.
****sərhədləri:***
**Perm diyarı (şimal)
**Sverdlovsk vilayəti (şimal-şərq)
**Çelyabinsk vilayəti (şimal-şərq/şərq/cənub-şərq)
**Orenburq vilayəti (cənub-şərq/cənub/cənub-qərb)
**Tatarıstan respublikası (qərb)
**Udmurtiya Respublikası  (şimal-qərb)
****ən yüksək nöqtəsi:*** Yamantau dağı (1638)
****şimaldan-cənuba ən uzaq məsafə:*** 550&nbsp;km
****şərqdən qərbə ən uzaq məsafə:*** 430&nbsp;km-dən çox

## Siyasət
Başqırdıstan - Rusiya Federasiyasının tərkibində olan dövlətdir. İdarəetmə forması respublikadır. Yəni ölkəni prezident idarə edir. 25 fevral 1992-ci ildə bayrağı, 12 oktyabr 1993-cü ildə gerbi və himni, 24 dekabr 1994-cü ildə isə konstitusiyası qəbul olunmuşdur.

## Tarix

Bugünkü Başqırdıstan ərazisinə ilk yerləşim erkən Paleolit dövründən başlamışdır, amma xüsusiylə Tunc dövründə əhalinin sayı artmışdır. Onların ilk sabit yerləşim yer kimi cənubi Ural dağları sayılır. Başqırdıstan sözünün mənşəyi buranın yerli xalqı olan Başqırdlardan gəlir. Ölkənin rusca adı olan "Başkıriya" adı XVI əsrin sonlarında verilmişdir.

Başqır adına ilk dəfə VII əsrdə rast gəlinmişdir. X əsrdə Əl-Bəlkinin Başqırdlar haqqında yazdığına əsasən onlar iki yerə bölünürdü: bir qismi cənubi Uralda, digər qismi isə Bizans sərhədlərinə yaxın - Dənubə çayının sahillərində yaşayırdılar. Onunla eyni dövürdə yaşamış İbn Rüstənin təsfirinə görə isə Başqırlar Ural dağlarının hər iki tərəfində məskunlaşmış müstəqil bir xalq idi.

## Hökumət

Başqırdıstan Respubikası hökuməti üç əsas dövlət xadimlərindən ibarətdir. Bunlar Başqırdıstan Respublikası Dövlət Başçısı, Başqırdıstan Respublikası Baş Naziri və Başqırdıstan Respublikası Qurultayının sədridir. Ayrıca Başqısrdıstan Respublikasında Təhsil Nazirliyi və s. mövcuddur.

## Bayramlar

Başqırdıstanda rəsmi olaraq qeyri-iş günü olan bayramlar, milli bayramlar və yaddaqalan tarixlər vardır. Bütün rəsmi bayramlar Başqırdıstan Respublikasının qanunları ilə müəyyən edilir.

## Əhali

2002-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən respublikanın əhalisi 4.104.336 nəfərdir. 2016-cı ildə əhalinin sayı 4071 064 nəfər olub. Əhali sıxlığı 1&nbsp;km²-də 28,48-dir. Əhalinin 61,8%-i (251
5900 nəfər) paytaxt Ufada yaşayır.

### Əhali inkişafı

### Etnik tərkibi
Əhalinin siyahıya alınmalarına 1920 üzrə (görə) Başqırdıstanın əhalisinin milli tərkibinin **Dinamikası — 2010 il:**

### Din

Başqırdıstanda aparıcı din islamın sünni məzhəbidir (67%). İkinci pillədə xristianlığın pravoslav məzhəbi durur (22%).

### Milli tərkib
Əhalinin 36,1%-i ruslar, 29,5%-i başqırdlar, 25,4%-i tatarlar, 2,7%-i çuvaşlar, 2,6%-i marilər, 1%-i ukraynalılar, 2,7%-i isə digər xalqlar təşkil edir.

## İqtisadiyyat

Başqırdıstan Rusiya Federasiyasının istər ümumi gəlir, istər sənaye istehsalatının həcmi, istər kənd təsərrüfatı, istərsə də sabit sərmaye yatırımı baxımından ən inkişaf etmiş regionlarından biridir.

Başqırdıstanda ilk neft hasilatı 1932-ci ildə başlamışdır. 1943-cü ildə burada böyük neft yataqları aşkar edildi. 1941-1945 İkinci Dünya müharibəsi dövründə Başqırdıstan qərbi Rusiyadan gətirilmiş, Sovet Sosialist Respublikasını silah, yanacaq, yemək və sairlə təmin edən zavodlarla təmin edildi. Müharibədən sonrakı illərdə də Başqırdıstan sənayesi, xüsusilə mədənçilik, maşınqayırma və neft emalı sənayesi inkişaf etməyə davam etdi. Başqırdıstan sənayesi sonralar Rusiyanın Avropaya uzanmış hissəsinin iqtisadiyyatının möhkəm təməli olmuşdur.

Başqırdıstan müxtəliflik baxımından Rusiya Federasiyasının mühüm sənaye mərkəzidir. Böyük kənd təsərrüfatı zonasıdır, amma ölkənin əsas sənayesi kimya sənayesidir. Başqırdıstan Rusiyanın digər regionlarına nisbətən daha çox neft hasil edir. Rusiyanın təxminən 17%-ni benzinlə, 15%-ni isə dizel yanacağı ilə təmin edir. İstehsal olunan digər sənaye məhsullarına misal kimi araq, plastik kütlə və kənd təsərrüfatı dərmanını misal göstərmək olar.

## Rayonlar
Respublika ərazsində 54 inzibati rayon, 21 şəhər, 40 şəhər tipli qəsəbə və 4.513 kənd vardır.

Abdulkərim (Yermekeevskiy rayonu)

## Şəhərlər
* Ufa – 1.042.437 nəfər  (2002-ci il siyahıya almasına əsasən). Başqırdıstanın paytaxtıdır.

## Həmçinin bax
* Başqırdıstan Birinci Dünya müharibəsi illərində
* Başqırdıstan Konstitusiya Məhkəməsi
* Başqırdıstanın ucqar nöqtələri
* Başqırdıstan Birinci dünya müharibəsi illərində
* Başqırdıstan Respublikası Arbitraj Məhkəməsi
* Başqırdıstan geologiyası
* Başqırdıstanda etirazlar (2024)

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Başqırdıstan Respublikasının rəsmi informasiya portalı (rusca və ingiliscə)