open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rəşadət Axundov

**Axundov Rəşadət Fikrət oğlu** () — NİDA Vətəndaş Hərəkatının həmtəsisçisi, keçmiş siyasi məhbus.

## Həyatı
Rəşadət Axundov 1984-cü ilin avqustun 7-də Beyləqan rayonunda anadan olub. Orta təhsilini Əli Bayramlı Özəl Türk Liseyində alıb (2001).

## Təhsili
Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində alıb. Nəaliyyətlərinə görə Xüsusi İstedadlar Qrupuna keçirilib (2001-2005).

Təhsilini davam etdirən Rəşadət 2006-cı ildə Macarıstanda yerləşən məşhur Mərkəzi Avropa Universitetinə (CEU) qəbul olunub. 2007-ci ildə oranın İşgüzar İdarəçilik üzrə Magistr Təhsilini (MBA) başa vurub.

## İctimai Fəaliyyəti

2005-ci ildə Yox Hərəkatına qoşulmuş və hərəkatın aktiv üzvlərindən biri olmuşdur. Daha sonra 2006-cı ildən fəaliyyətini OL! Azərbaycan Gənclər Hərəkatında davam etmiş və bir dönəm OL!-un İdarə Heyəti üzvü olmuşdur. 2010-cu ildə OL! Hərəkatını tərk etmişdir.

19 iyun 2010-cu il tarixində, Bakıda keçirilən etiraz aksiyalarının birində, polis tərəfindən saxlanılır və barəsində 10 sutkalıq həbs qərarı çıxardılır.

8 mart 2011-ci il tarixində, Facebook-da təşkil olunmuş “Böyük Xalq Günü” adlı etiraz mitinqi ərəfəsində, ailəsiylə birgə olduğu zaman mülkigeyimli polis işçiləri tərəfindən saxlanılır və bir neçə saat sonra məhkəmə tərəfindən 5 sutkalıq həbs cəzasına məhkum olunur.

Siyasi sifariş əsasında həbs olunmuş gənc fəallar Adnan Hacızadə və Emin Millinin müdafiəsi məqsədilə yaradılmış Gənclərin Hüquqlarını Müdafiə Hərəkatının fəallarından və təsisçilərindən biri olub.

Üzvü olduğu N!DA Vətəndaş Hərəkatının təsisçilərindən biri olub. Təşkilatda fəaliyyəti dövrü ərzində iki dəfə çoxluğun etimadını qazanaraq İdarə Heyətinə seçilib.

## Həbsi
2013-cü ilin 30 mart günü, hakimiyyətin Nida Vətədaş Hərəkatına qarşı başladığı repressiyaların tərkib hissəsi olaraq, mülkigeyimli polislər tərəfindən oğurlanaraq Baş Prokurorluğun Ağır Cinayətlərə Dair İşlər üzrə İstintaq İdarəsinə gətirilib. Bir müddət sonra Nəsimi Rayon məhkəməsinə gətirilərək barəsində 3 aylıq həbs-qətimkan tədbiri seçilib. Məhkəmə onu, Cinayət Məcəlləsinin 228.3 (mütəşəkkil olaraq qanunsuz odlu silah saxlama, partlayıcı maddə və qurğular əldə etmə) maddəsiylə ittiham edib.

6 may 2014-cü ildə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində Rəşadət Axundov barəsində hökm oxunub və 8 il müddətində azadlıqdan məhrum edilib. Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatı Rəşadət Axundovu "vicdan məhbusu" kimi tanıyıb. 17 mart 2016-cı ildə azadlığa buraxılıb. Hal-hazırda Macarıstanda təhsil alır. 

## Ailəsi
Bir övladı var.

## İstinadlar
Qızıl quyu evi

**Qızıl quyu evi** və ya **Qırmızı kürsü evi** () — Praqanın Köhnə şəhərində yerləşən tanınmış memarlıq abidəsidir. Özünün valehedici gözəlliyi və qədim tarixinə malik Karlova küçəsi Praqa qalasında yerləşən Kral iqamətgahı ilə birləşdirir. Karlovanın Seminarjska küçəsi ilə kəsişdiyi yerdə "Qızıl quyu" evini görmək olar. Evin bu cür adlandırılmasının səbəblərindən biri, evin yaxınlığında yerləşən qədim quyunun içindəki suyun inanılmaz dərəcədə təmiz və mükəmməl dada malik olması ilə əlaqələndirilir.  Ətrafda yaşayan insanlar isə bunu quyunun dibində gizlədilən qızıl xəzinəsi ilə bağlayırdılar.

Qızıl quyu evi ilk öncə İmperator II Rudolfa məxsus idi. Evin əsas fasadı Karl körpüsünə baxır. Bina İntibah dövrünə aid olmasına baxmayaraq, onun əsas fasadı barok üslubunda bəzədilmişdi.
## Tarixi
Qızıl quyu evini həmçinin *Qırmızı kürsü evi* də adlandırırlar. Bu adın yaranmasının səbəbi - II Rudolfun dövründə bu evdə yaşamış nunsiy Spinelli ilə bağlıdır. Spinelli olduqca çətin bir missiyanı - yəni çex xalqının rekatolizasını həyata keçirməyə çalışırdı. Vəzifəsi yüksək səviyyəli olduğundan, o tez-tez qırmızı rəngli parça ilə bəzədilmiş rahat kürsüsüdə otururdu.
Romantik düşüncəli və yaradıcı şəxslərin bir çoxu XIX əsrdə bu evi ziyarət etmişdirlər. Bunun da başlıca səbəbi - binada köhnə Praqaya açılan gözəl mənzərəli kiçik pivə salonunun təşkili idi. Keçən əsrin sonunda qədim ev rekonstruksiya edilərək otelə çevrilmişdi. Hazırda binada tanınmış "Aurus" oteli minlərcə turistə yüksək səviyyədə xidmət göstərir (www.aurushotel.cz).

## Memarlıq
Qızıl quyu evinin fasadı müxtəlif relyef və medalyonlar ilə bəzədilmişdi. Binanın tərtibatında o zamanlar Praqada şiddətlənən vəba bəlasından xilas etməyə kömək edən şəhər himayədarları bakirə Məryəm, müqəddəs Sebastian, müqəddəs Roh, Nepomutslu müqəddəs Yan və Rozaliyanın heykəllərini görmək olar. Tikili mövcud olduğu bütün müddət ərzində əhəmiyyətli dərəcədə dəyişikliyə məruz qalmışdı. Onun aşağı mərtəbələrdən biri özündə üç yeraltı tunel ilə zirzəmi gizlədir. Zirzəmi gizli yollar ilə iyezuitlərə aparırdı. XIX əsrin əvvəllərində binanın küçəyə açılan fasad hissəsi Yozef Malinski tərəfindən yenidənqurmaya məruz qalır.


Fayl:Měšťanský dům U zlaté studně (U červené sesle) Karlova (3).jpg
Fayl:Měšťanský dům U zlaté studně (U červené sesle) Karlova (2).jpg



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* VLČEK, Pavel a kol.: *Umělecké památky Prahy. Staré Město – Josefov*. Praha : Academia, 1996: s.&nbsp;192–193. ISBN 80-200-0563-3
* František Ruth, *Kronika královské Prahy a obcí sousedních*, II.díl. Praha 1903
* NEUMANN, Jaromír: *Český barok*. Praha : Odeon, 1974: s. 141.
Ötüken (jurnal)

**Ötüken Dərgisi** - Nihal Atsız tərəfindən 1964-cü ildə çapına başlanılmış olan aylıq türkcə dərgi.

Nihal Atsızın 1964-cü ildən vəfatına qədər 143 sayı çap olunub. Türkçü-Turancılar tərəfindən 144-cü sayıdan etibarən davam etdirilmişdir.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Nihal Atsız
* Türkçülük
Dəhvul ərz

**Dəhvul ərz** — Müsəlmanlara görə Yer kürəsinin Kəbə evinin altından genişlənməsi günüdür və o gün Hicri-Qəməri təqvimi ilə Zilqədə ayının 25-nə təsadüf edir. Müsəlmanlara görə bu gün il ərzində olan ən fəzilətli günlərindən biridir. Müsəlmanlar üçün o günün orucu çox fəzilətli və məqbul sayılır. İslamı rəvayətlərdə buyurulur ki, Dəhvul ərz gününün orucu yetmiş ilin orucuna bərabərdir. O günün orucunun yetmiş ilin kəffarə orucuna bərabər olması vurğulanır. Hər kəs o günü orucu tutub, gecəsini ibadətlə keçirsə, onun üçün yüz ilin ibadəti yazılar və bu günü oruc tutan şəxs üçün göylər və yer arasında olan hər bir şey istiğfar edər. O gün elə bir gündür ki, Allahın rəhməti hər yeri bürüyür.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər

*
Fransuaza Mbanqo Eton

**Fransuaza Mbanqo Eton** (; d. 14 aprel 1976, Yaunde, Kamerun) — Fransız atlet. Əvvəllər Kamerun adına yarışan idmançı olan Etone, 2010 cu ildən Fransa adına yarışmaqdadır. Etone Afinadakı 2004 Yaz Olimpiadalarında üç addım tullanmada qızıl medal qazandı. 2008 Pekin Olimpiadalarında isə 15,39 metrlik tullanışla Olimpiada rekordu qıraraq öz yerini qorudu.

Uzun tullanışda da yarışa bilən Etone, 1999 Afrika Çempionatında 6,55 m ilə ikinci olmuşdu. İdmançı, Kamerun adına Dünya Çempionatı, İngilis Millətlər Birliyi Oyunları və Olimpiada Oyunlarında medal qazanan ilk insandır.
Irelande Douze Pointe

**"Irelande Douze Pointe"** — İrlandiyalı qrup Hind Dustin tərəfindən səsləndirilən mahnı.

Mahnı 2008 Eurovision Mahnı Müsabiqəsi üçün İrlandiyanın nümayəndəsi və mahnısını təyin edəcək olan Milli Finalda yarışmağa haqq qazanmışdır. 2008-ci ilin May ayında mahnı Serbiyanın paytaxtı Belgrad şəhərində keçirilmiş 2008 Eurovision Mahnı Yarışmasında İrlandiyanı təmsil etmişdir və yarışmada yarıfinalda 22 balla On beşinci olaraq finala yüksələ bilməmişdir.
Libania Qrenot

**Libania Qrenot Martines Skafetti** () — Kuba əsilli İtalyan atletidir.

## Həyatı
Kubalı Grenot, atletizm həyatına burada başladı. 2006 cı ildə bir İtalyanla evlənərək bu ölkəyə köçüb. 2008-də isə vətəndaşlığa qəbul edildi. 2008 Pekində 400 metr qaçış yarı finalında 50.83-lə İtaliya rekordu qırdı lakin finala qala bilmədi. Pescaradakı 2009 Aralıq dənizi Oyunlarında 400 metri 50.30-la tamamlayaraq qızıl medal qazandı və özünə aid İtaliya rekordunu yenilədi.

## İstinadlar
Mehtagalak

***Mehtagalak*** — Livan müğənnisi Nensi Ajramın ilk albomu.

Albom Nensinin 15 yaşında, yəni 2 oktyabr 1998-ci ildə buraxılmışdır. "**Mehtagalak**" (Ərəbcə ) adı “***Sənə möhtacam***” mənasını verir.

## Mahnıların siyahısı
# "**Mehtagalak**" ()
# "**Moudhesh**" ()
# "**Ana Am Faker Feer**" ()
# "**Akid Ya Hayati Aktar**" ()
# "**Awal Sahra**" ()
# "**Al Hob Tier**" ()
# "**Ya Wad Ya Te'eel**" ()
Bokel

**Bokel** — Almaniyanın şimalında Şlezviq-Holşteyn əyalətində, Rendsburg-Eckernförde-yə bağlı bir bölgə.

## Ərazisi
15.27 km² əraziyə malikdir.

## Əhalisi
Əhalisi 3 iyul 2006-cı ilin məlumatına əsasən 690 olaraq qeyd edilmişdir.

## Bələdiyyə
Bələdiyyə Başçılığı Klaus-Detlef Kahl tərəfindən icra edilməkdədir.

## İstinadlar
Svalbard Beynəlxalq Universiteti

**Svalbard Beynəlxalq Universiteti** (**Svalbard universitet mərkəzi**, abbrevatura **UNIS**, ) — Norveç ali məktəbi. Dünyada ən şimal nöqtədə yerləşən ali məktəbdir: Lonqyirbyuendə, Şpisbergen arxipelağında, 78° şimal coğrafi koordinatındadır.

Universitet Oslo, Bergen, Tromsö və Norveç təbiət və texniki elmlər universitetinin birgə layihəsidir.

## Mənbə
* Universitetin rəsmi saytı
Nona Qaprindaşvili

**Nona Qaprindaşvili** (; ) — gürcü şahmatçısı, qadınlar arasında 6-cı dünya çempionu və ilk qadın qrosmeyster (1976).

## Həyatı
Nona 1941-ci il mayın 3-də Zuqdidi şəhərində anadan olmuşdur. İdman Qaprindaşvililər ailəsində böyük yer tuturdu. Böyük qardaşları onunla şahmat oynayır və ona heç vaxt güzəştə getmirdilər. Tbilisiyə köçəndən sonra o, pionerlər sarayının şahmat dərnəyinə üzv yazılır. Məşqçisi Karselaqze yetirməsinin bacarığını görüb, onunla ciddi məşğul olmağa başlayır. Bir ildən 15 yaşlı Nona ilk qələbələrini qazanır. Gürcüstan çempionatında qalib gəldikdən sonra SSRİ birinciliyinin yarımfinalında uğurla yarışır.

Bu müvəffəqiyyətlərdən sonra o, bir sıra irimiqyaslı turnirlərdə uğurla çıxış etmişdir. 5 dəfə SSRİ, 12 dəfə olimpiya, 5 dəfə dünya çempionu olmuşdur.

1978-ci ildə qələbələrinə görə Nona FİDE tərəfindən qadınlar arasında beynəlxalq qrosmeyster adına layiq görülmüşdür.

## Dünya çempionluğu
1962-ci ilin martında tac uğrunda mübarizədə o, Yelizavet Bıkovanı ağır məğlubiyyətə uğradaraq,çempion adına layiq görülmüşdür.

Nona 16 il ərzində şahmat üzrə dünya birinciliyinin tacını özündə saxlamışdır. 1978-ci ildə o, tac uğrunda mübarizədə Gürcüstan şahmat məktəbinin digər yetirməsi 16 yaşlı Maya Çiburdanidzeyə məğlub olmuşdur. Matçdan sonra o, öz məğlubiyyətini belə izah etmişdir:

"Təbiətin, idmanın qanunu belədir. Gələcəkdə idman yollarında məni nə qədər sınaqlar gözləsə də, həyatım boyu inandığım oyun qaydalarını pozmayacağam"..

## Xarici keçidlər
 Marneulidə şahmat üzrə açıq kubok yarışı keçirilib
Nona Qaprindaşvili

## İstinadlar
Zaman sıraları

**Zaman sıraları** — müəyyən göstərici sırası olub, ardıcıl nöqtələrin bircinsli zaman intervallarında təyin edilməsi ilə ölçülür. Bu zaman intervalları günlük, aylıq və illik kimi təyin edilə bilər. Zaman sıraları statistika, ekonometrika, riyazi maliyyə, hava proqnozu, zəlzələ proqnozu, astronomiya, iqtisadiyyat, mühəndislik və sair müxtəlif elm sahələrində geniş istifadə olunur.

**Zaman sıraları ''təhlilləri*** göstəricilərin əhəmiyyətli statistik və digər xüsusiyyətlərini üzə çıxarmaq məqsədi ilə zaman sıralarının təhlilinə imkan verən müxtəlif üsulları ehtiva edir. *'Zaman sıralarının *proqnozlaşdırılması**' göstəricinin keçmiş müşahidə edilən qiymətlərinə əsaslanaraq gələcək qiymətlərinin təxmin edilməsi üçün nəzərdə tutulan [[model (abstrakt)|modeldir]].  [[Reqressiya təhlilləri]] isə adətən bir vəya bir neçə asılı olmayan zaman sıralarının indiki dəyərinin digər zaman sıralarının indiki dəyərinə təsirini müəyyən etmək üçün istifadə edilir, bu kimi təhlillər "zaman sıraları təhlilləri" adlanmır, çünki "zaman sıraları təhlilləri"  zaman sıralarının müxtəlif zamanlarda dəyərlərini müqayisə edir.

===İşarələmə===
Zaman sıraları təhlillərində müxtəlif işarəmələrdən istifadə olunur.  <math> X </math> göstəricisinin zaman sırası ümumi olaraq [[təbii ədəd]]lə indekslənmiş şəkildə ifadə olunur 
: <math> X = \{X_1 , X_2 , ...\} </math>.

Ancaq yuxarıdakı işarələmə tez-tez çoxdəyişənli mənasını da verdiyi üçün daha çox aşağıdakı formaya üstünlük verilir
: <math> Y = \{Y_t: t \in T\} </math>,
burada <math> T </math> [[indekslər çoxluğu]]dur.

====Nümunə====
: <math> Y = \{Y_{2000},Y_{2001}, Y_{2002}, ... \} </math>

===Modellər===
[[Avtoreqressiv model]]in AR(*p*) ümumi yazılış forması aşağıdakı kimidir

: <math> Y_t =\alpha_0+\alpha_1 Y_{t-1}+\alpha_2 Y_{t-2}+\cdots+\alpha_p Y_{t-p}+\varepsilon_t\, </math>

burada  <math> \varepsilon_t </math> ifadəsi təsadüfliyin bir növü olub [[ağ küy]] adlanır. Fərz edilir ki, ağ küy aşağıdakı xassələrə malikdir:

:*<math> E[\varepsilon_t]=0 \, ,</math>

:*<math> E[\varepsilon^2_t]=\sigma^2 \, ,</math>

:*<math> E[\varepsilon_t\varepsilon_s]=0 \quad \text{ for all } t\not=s \, . </math>

Bu fərziyyələr ilə, proses ikinci tərtib momentə kimi ifadə edilir və əmsallar üzərində şərtlərdən asılı olur, və ola bilsin ki, proses  zəif stasionardır ([[Stasionar proeses#Zəif stasionarlıq|ikinci tərtib stasionarlıq]]).

Əgər küy həmçinin [[normal paylanma]]ya sahibdirsə, buna normal və ya [[Karl Qauss|Qaus]] ağ küyü adlanır. Bu halda AR prosesi [[geniş mənada stasionarlıq]] şərtinə cavab verir, və əmsallar üzərində şərtlərdən asılı olur.

== Mənbə ==


== Xarici Keçidlər ==
* [http://ekonometrika.blogspot.com/ *Tətbiqi Ekonometrika'']
Beri-beri

**Beri-beri** — xəstəliyi B1 vitamininin çatışmazlığından irəli gəlir. Göstərilən xəstəliyi keçirən xəstələrin ürək nahiyəsində pozulmalar müşahidə olunur. Bu xəstəlikdə qıcolmalar və iflicolma baş verir. B1 vitamini əsasən qabığı soyulmamış dəndə, yumurta sarısında, paxlalı bitkilərin toxumalarında, az miqdarda ispanaqda, kələmdə, yerkökü və almada vardır.

## Həmçinin bax
*Tiamin

## Xarici keçidlər
*Beriberi — **vegetable-gardens.biz** saytı 

## İstinadlar
Eritema

**Eritema ( [[Yunan dili|yunanca]] ''ἐρυθρός -'' "qırmızı") [[dermis]] [[Qan damarları|damarlarının]] genişlənməsi nəticəsində yaranan [[Dəri|dərinin]] intensiv qızarmasıdır.** Bəzən gül şəklində olub qızaran dəri xəstəliyidir.

Tibbi praktikada eritema aşağıdakı kimi qəbul edilə bilər:

* dəri qatlarının iltihablı simptomu;
* bədənin ekzogen və endogen təsirlərə reaksiyası (mexaniki, temperatur, kimyəvi təsirlər, allergik reaksiya, zəhərlənməyə olan reaksiya və s.)
* spesifik ayrı bir nozoloji forma (Darier mərkəzdənqaçma eriteması, davamlı fiqurlu eritema, multimorfik ekssudativ eritema və s.).

## Eritema növləri
Bütün eritemalar aktiv və passiv olaraq təsnif edilir. Aktiv eritema kəskin iltihabi prosesin fərqli bir əlamətidir. Belə eritemalar parlaq rəng ilə xarakterizə olunur və tez-tez dərinin şişməsi, iltihab yerində ağrı və ya qaşınma, eləcə də yerli temperatur artımı ilə müşayiət olunur (dərinin hiperemik sahəsi toxunduqda isti olur).

Aktiv eritemanın inkişafı arterial damarların kəskin genişlənməsi və iltihab yerində qan axınının müvəqqəti artması ilə əlaqələndirilir.

Passiv eritema genişlənmiş venoz damarlarda qan durğunluğu səbəbindən inkişaf edir. Nəticədə, passiv eritemanın üzərindəki dəri mavi-qırmızı, tünd qırmızı və ya sianotik olur.

Passiv eritemanın inkişafı xroniki iltihabi proseslər üçün xarakterikdir.

## Eritemanın yaranma səbəbləri

Eritemanın səbəbləri fizioloji və patoloji olaraq bölünür. Fizioloji eritema həmişə aktivdir və ekzogen və ya endogen stimullara qarşı qısamüddətli dəri reaksiyasıdır.

Fizioloji eritema aşağıdakı səbəblərdən yarana bilər:

* masaj, şillə və ya digər fiziki təsir;
* fizioloji doza həddində xaricdən təsirlənən və ya daxilə qəbul edilən bəzi maddələr və dərmanlar;
* insolyasiya;
* refleksiv olaraq, utanc və ya qəzəb hissinə reaksiya olaraq, eləcə də orqazm zamanı və ya hipnoz zamanı reaksiya olaraq.

Patoloji eritema xəstəlik simptomudur və ya ayrıca bir patologiya ola bilər.

Patoloji eritema aşağıdakı səbəblərdən yarana bilər:

* yoluxucu xəstəliklər;
* dərinin termal, kimyəvi və ya radiasiya yanığı;
* allergiyalar;
* autoimmun xəstəlik və s.

## Eritema müayinəsi
Eritema dermatoloq tərəfindən müayinə olunur; ehtiyac olduqda yoluxucu xəstəliklər üzrə mütəxəssislə məsləhətləşmə təyin edilir.

Laborator müayinə üçün aşağıdakılar istifadə olunur:

* dəridən yaxma;
* allergiya testləri;
* immunoloji və seroloji tədqiqatlar.

## Eritemanın müalicəsi
Müalicə əsas xəstəliyə bağlıdır.

Soyuq, istilik, ultrabənövşəyi şüalanma təsirlərindən yaranan və digər eritemaların müalicəsi simptomatikdir. Bunu yaradan əsas faktorun aradan qaldırılması da vacibdir.

## İstinadlar
Pellaqra

**Pellaqra** — nikotin turşusu (bir B qrupu vitamini) və pridoksin (B6 vitamini) çatışmazlığından irəli gələrək dərinin işığın təsirinə məruz qalan yerlərində qızardığı müşahidə edilir. Həmin qızarmış yerlərdə dərinin ən üst təbəqəsi tökülür. Xəstələnmiş şəxsdə ishal da olur.. B3 vitamini ilə kifayət qədər qidalanmadıqda sinir sisteminə təsir edən pellaqra adlı xəstəlik üzə çıxır. Hüceyrələrin oksigendən istifadə edə bilməsi üçün lazımdır. Mədədə həzmin əsasını təşkil edən turşuların əmələ gəlməsini təmin edir.

## Xarici keçidlər
*Vitaminlər və minerallar nələrdir?

## İstinadlar
Alkoqol paranoidi

**Alkoqol paranoidi** — ruh pozulmasının əsas əlamətlərindən biri  olub, özünü şiddətli qısqanclıq şəklində büruzə verir. Xəstə şəxs hamının onu aldatdığı qənaətinə gəlir. Eyni zamanda öz qızı və ya ona xidmət edən şəfqət bacısı haqqında da fikirləşir. Bundan başqa belə xəstə ailəsi içərisində də ona pis gözlə baxıldığını, onu öldürmək istədiklərini zənn edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şeytan işi pislik: İçki (alkol)

## Həmçinin bax
* Alkoqol
Jan-Pol Ru

**Jan-Pol Ru** (; 5 yanvar 1925, Paris, Fransa — 29 iyun 2009, Sen-Jermen-an-Le, İvelin, Fransa) — fransız şərqşünas və türkoloqu.

## Təhsili
Yazıçı təhsilini Parisdə almışdır. Tahsilinə Şarq Dilləri Məktəbində başlamış, sonradan Luvr Məktəbini və Tarix Elmləri Akademiyasını bitirmişdir. Aspiranturada şərqşünaslıq və ədəbiyyat üzrə tədris almışdır.

## İş və elmi həyatı
1952-ci ildə Fransa Milli Araşdırma Mərkəzində işə başlamış və 1990-cı ildə Araşdırma Qrupu rəhbəri olaraq təqaüdə çıxana qədər burada çalışmışdır. Yenə bu dövrdə 1957 və 1990-cı illər arasında "École də Louvre"da çalışmış və professor elmi adı almışdır. Burada o, Orta-Asiya və türk mədəniyyət tarixinə dair apardığı işlərlə tanınırdı.

## İşləri
Türkiyə ilə 1950-ci illərdən etibarən maraqlanmağa başlamışdır. 1953-cü ildə *"La Turquie: Geographie. — Économie. — Histoire. — Civilisation et Culture"* adlı işini nəşr etdirmişdir. Bundan sonra ard-arda Türkiyə və Orta-Asiya tarixi və Türk ənənə və adətlərini əhatə edən işlər yayımlamışdır.

Timur (1994), Türklərin və Monqolların Köhnə Dini (1994), Türklərin tarixi: Böyük Okeanda Aralıq dənizinə iki min il (1995) adlı əsərləri türkcəyə çevrilmişdir.

1971 və 1977-ci illərdə Parisdə iki böyük İslam Sənətləri Sərgisini təşkil etmişdir.

## Mükafatları
Başda Atatürk Mədəniyyət Mərkəzi də olmaq üzrə bir çox Fransız elmi dərnəyinə fəxri üzv seçilmişdir. Eyni zamanda, Türkiyə hökuməti tərəfindən 1973-cü ildə Dövlət Mükafatına və TÜTAV Mükafatına layiq görülmüş, 1998-ci ildə ləyaqət Medalı ilə təltif edilmişdir.

## Əsərləri
Jan Pol Runun iki yüz məqaləsi və yüzdən artıq araşdırması, əksəriyyəti Orta Asiya və türk mədəniyyəti ilə əlaqədar 25 kitabı vardır.

* Ghenghis Khan and the Mongol Empire (2003)
* Montagnes sacrées, montagnes mythiques(1999)
* L'Asie centrale, histoire et civilisation(1997) ISBN 978-2-213-59894-9
* Le roi, mythes et symbole(1995)
* Histoire de l'empire mongol (1993)
* Tamerlan(1991)
* Jésus(1989)
* Le sang. Mythes, symboles et réalités (1988)
* Babur, histoire des Grands Moghols (1986)
* Histoire des Turcs(1984)
* Les explorateurs au Moyen Âge (1985, written with Sylvie-Anne Roux ISBN 2-01-279339-8)
* La Religion des Turcs et des Mongols (1984)
* Mustafa Kemal et la Turquie nouvelle(1983)
* Les traditions des nomades de la Turquie méridionale : contribution à l'étude des représentations religieuses des sociétés turques d'après les enquêtes effectuées chez les Yörük et les Tahtaci (1969)
* Faune et flore sacrées dans les sociétés altaïques (1966)
* La mort (la survie) chez les peuples altaïques anciens et médiévaux d'après les documents écrits (1963)

## İstinadlar
Alkoqol deliriyası

**Alkoqol deliriyası** — titrəmə ilə müşahidə olunur və xəstənin çox həyəcanlı bir vəziyyəti kimi ortaya çıxır. Alkoqolik şəxsin belə bir vəziyyəti yuxarıda izah edilən və alkoqoldan irəli gələn fiziki asılılıqdan ibarətdir. Demək olar ki, bütün alkoqolik şəxslərdə içkinin ardı kəsildikdən sonra müşahidə edilir. Xəstə bu zaman gözünün qarşısında qorxunc heyvanların, o cümlədən ilan və əqrəbin göründüyünü iddia edir. Əgər həmin vəziyyətdə olan bir içki düşkününə dərhal uyğun tibbi müdaxilə göstərilməzsə xəstə ölə bilər.

## Həmçinin bax
* Alkoqol

## İstinadlar
Qızın bədheybətlə mübarizəsi (film, 2012)

**Qızın məxluqla mübarizəsi** () — 2012-ci ildə çəkilən orijinal Disney Channel filmidir.

## İstinadlar
Vernike xəstəliyi

**Vernike xəstəliyi** — beyində olan pozulmanın nəticəsi olaraq meydana gəlir. Bilavasitə gözlərdəki əzələlərin hərəkət etməməsi ilə müşahidə edilən bir xəstəlikdir. Bu cür xəstəliyə mübtəla olan şəxslər də qaibdən müxtəlif səslər eşitdiklərini iddia edirlər.Qeyd olunanların hamısı alkoqolun müntəzəm qəbulu zamanı yaranır ki, bunlar da əsəb və ruhi pozulmalara səbəb olur, nəticədə bu tip pozulmalar alkoqolun daha çox beyin, beyincik və əsəblərə etdiyi mənfi təsirin nəticəsi olaraq bu xəstəlik ortaya çıxır.

## Həmçinin bax
* Alkoqol

## İstinadlar
Pyer-Şarl de Vilnyov

** Pyer-Şarl de Vilnyov** (; 31 dekabr 1763 — 22 aprel 1806) —fransız admiralı

## Bioqrafiyası
1778 ci ildən dəniz qvardiyasında xidmət edib. Fransa müsəmləkələrində - Cənubi Amerika və Şimali Amerikada hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir.
1786 cı ildən Aralıq dənizində xidmət etmişdir Fransa inqilabından sonra Gəmi kapitanı olmuş, lakin həmin illər zadəgan əsilli olduğundan təqib və təzyiqlərə məriz qalmışdır.
1795 ci ildə Tulonda dəniz qvardiyasında Misir ekspedisiyasında iştirak edir. Əbukir döyüşündə, həlak olmuş donama komandanı admiral Büreys d Eqalye Fransua-Polu əvəz etsə də tam passivlik göstərir, Malta adasında ingilislərə təslim olur.
Əjdaha (bürc)

**Əjdaha** () — göyün şimal yarımkürəsində bürc.

Yunan mifologiyasına görə əjdaha Heranın bağında qızıl almaları qoruyurdu. Herakl əjdahanı öldürür və almaları oğurlayır. Əjdaha isə göydə bürcə çevrilir.
Uoaqqa-Uoaqqa

**Uoaqqa-Uoaqqa** () — Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels ştatında şəhər. Marrambici çayının Riverina bölgəsində yerləşir.

Əhalisi — 46 735 nəfər (2006), onlardan 2136 nəfəri özünü Avstraliya aborigeni sayır. Orta yaş — 33 ildir. Bu ştatın sahildə olmayaraq, ən çox əhalisi olan şəhəridir.

Uoaqqa-Uoaqqa — Sidneylə Melburn arasında yerləşən vacib kənd təsərrüfatı və nəqliyyat qovşağı olan şəhəridir..

## İstinadlar
Stiv Sandvoss

**Stiv Sandvoss** () - Amerikalı kino aktyor.
## Bioqrafiya
Stiv Sandvoss 23 iyun 1980-ci ildə Nyu-York şəhərində anadan olmuşdu. Konnektikutda məktəbi bitirdikdən sonra Harvard Universitetinə daxil olmuşdu. O məşhur aktrisa Natali Portmanla birlikdə oxuyurdu və daha çox teatral dərslər ilə maraqlanırdı. O həmçinin fotoşəkil sənəti və Amerikan ədəbiyyatı ilə də səylə məşğul olurdu. Teatrda o əvvəllər hər bir ekstremal rolu oynayırdı, lakin zaman keçdikcə o Şekspirin və Brextin klassik əsərlərindən böyük təcrübə əldə etdi.

Aktyor qismində Stiv ilk dəfə 2003-cü ildə, «Amerikan arzusu» adlı filmdə futbol ulduzu rolunu ifa edərək çıxış etmişdi. Stiv 2003-cü ildə «Sonuncu günlər» adlı tammetrajlı bədii filmində Elder Aaron Devis rolu ilə çəkilir. Bundan başqa o həmçinin "Gəlini öp" (2008) və "Detektiv Raş" kimi filmləri ilə də tanınır.

## Maraqlı faktlar
* 2013-cü ilin oktyabr ayında Stiv öz adını dəyişərək Maks qoyur və qardaşı ilə birlikdə Şərgi Betaniyada (Nyu-York ştatı) yerləşən fermaya köçür
* Stivin 17 yaşı olarkən, onun atası həlak olur.
* Stivin böyük qardaşı Piter Sandvoss *Sonuncu günlər* filminin istehsal şirkəti sayılan Funny Boy Productions-da işləyir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Sheel Oyounak Anni

Nensi Ajramın ikinci studiya albomu “***Sheel Oyounak Anni***” 2001-ci ildə çıxıb. Ərəbcə: شيل عيونك عني
Albomun adının tərcüməsi “***Gözlərini məndən çək***”-dir. Janrı - ərəb popu. Bütün mahnılar Issam Zgheib və Wissam Al-Amir tərəfindən yazılıb, Elie El-Alia tərəfindən aranjiman olunub. Klip də “Sheel oyounak Anni” mahnısı üçün çəkildi.

## Mahnıların siyahısı:
# "**Ananiyi**" / Eqoist
# "**Me'teneaa Heik**" / Mən əminəm
# "**Sheel Oyounak Anni**" / Gözlərini məndən çək
# "**Kan Omri Ashra**" / Mənim on yaşım var idi
# "**Am Bysesal Albi**" / Ürəyim soruşur
# "**Al Yady**" / O dedi 
# "**Rah Ellak Keef**" / Sənə deyim necə
Maya Çiburdanidze

**Mayya Çiburdanidze** (; ) — Gürcüstanlı şahmat qrosmeysteri, qadınlar arasında 7-ci dünya çempionu (17 yaşında).

## Həyatı
1961-ci il yanvarın 17-də Kutaisidə anadan olan Mayya uşaq yaşlarından şahmatla maraqlanmışdır. 8 yaşında ikən qardaşından bu oyunun sirlərini öyrənmişdi. Mayya Kutaisi pionerlər sarayındakı şahmat dərnəyinə gələrkən, onun şahmat bacarığı məşqçi Çiradzenin nəzərindən yayınmadı və onunla ciddi məşğul olmağa başladı.

1972-ci ildə Tbilisiyə köçəndən sonra, Mayyanın şahmat yaradıcılığında dönüş mərhələsi başlandı. Bir ildən sonra şahmat aləmi yeni ulduzun parlamasından xəbər tutdu. Həmin il Tbilisidə SSRİ-Yuqoslaviya görüşü keçirilirdi. Ölkənin güclü şahmatçıları başqa yarışlarda çıxış etdiyindən Yoqoslaviya çempionuna qarşı oyuna Mayya çıxdı. Beynəlxalq usta, çox təcrübəli V.Kalxbrenner 12 yaşlı Mayyaya məğlub olur. Bu yarışda Mayya keçirdiyi 4 görüşü qələbə ilə başa vurdu.

## Dünya çempionluğu
Mayya 1978-ci ildə tac uğrunda mübarizədə Nona Qaprindaşvili ilə qarşılaşır.

Matç ərəfəsində hamı dünya çempionunun qalib gələcəyini gözləyirdi. Lakin gənc Mayya daha yaxşı oynayıb beçinci görüşdən sonra üstünlüyü ələ alır və matçda qalib gəlir. Beləliklə, 17 yaşlı Mayya Çiburdanidze şahmat tacına yiyələnir.

O, 1981-ci ildə tac uğrunda mübarizədə çempion adını qoruyaraq, Nana Aleksandriyaya qalib gəlmişdir. Mayya 1991-ci ilin fevralında dünya çempionluğu uğrunda yarışda çinli Xie Juna məğlub olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ya Salam

“***Ya Salam***” (ərəbcə: يا سلام‎) ərəb pop ulduzu Nensi Ajramın 3-cü albomu olub, 2003-cü ildə buraxılmışdır. Albomun mahnıları 2002-2003-cü illərdə yazılıb. Bu, ona böyük uğur qazandıran albom hesab olunur. Janrı - ərəb popudur. Davamiyyəti – 39:00. İstehsalçı şirkət - Megastar / Relax-In. Prodüser – **Jiji Lamara**.

## Mahnıların siyahısı:
# "**Akhasmak Ah**" – 4:57/ Küsərəm, hə.
# "**Nasseto Garho**" – 4:39/ Yarasını unutdurdum
# "**Yay (Sehr Oyouno)**" – 4:23/ Wow (Gözlərinin sehri)
# "**Inta W Bass**" – 4:56/ Yalnız sən
# "**Ya Salam**" – 4:37/ Ah, necə əla
# "**Ahla Jaw**" – 3:54/ Ən yaxşı həyat
# "**Eynann Tara**" – 4:07 / Gözlər görür
# "**Inta**" – 4:14/ Sən
# "**Ashkaraballi**" – 3:13/ Açıq-aşkar bəlli

## Sinqllar:
Sinqllar:
* **Akhasmak Ah** (10 həftə 1-ci oldu)
* **Ya Salam**
* **Yay (Sehr Oyoono)**  (6 həftə 1-ci və 5 həftə 2-ci oldu)
* **Ahla Jaw** (2-ci pillə)

## Albomun 2003-cü ildə Hit Paradlarda tutduğu yer:


## Klipləri:
# “**Akhasmak, ah**” köhnə ərəb filmlərini xatırladan klipdir. Bu klipdə müğənni öz müştəriləri üçün oynayan kafe meneceri kimi nümayiş olunur.
# “**Ya Salam**” klipində Nensi kabare müğənnisi kimi nümayiş olunur. İlk saniyələri onun “Akhasmak, ah” ifası ilə başlayıb, “Ya Salam” mahnısı ilə davam edir. Baxmayaraq ki, xor sevginin necə gözəl olması haqda oxuyur, bu heç də xoşbəxt və ritmik mahnı deyil.
# “**Yay, sehr oyouno**” klipində Nensi sevgini yenicə kəşf edən, bir oğlana aşiq olan utancaq bir beyrutlu saç ustası kimi təqdim olunur.

## İstinadlar
Ah W Noss

Nensi Ajram "***Ah W Noss***" (Ərəbcə: آه ونص) albomunu 2004-cü il 12 apreldə çıxartdı. Albomun adının mənası ayrı-ayrılıqda "Hə və yarısı" sözləri olsa da, mahnının bütövlükdə adı "***Yəqin ki***" deməkdir. Bu albom, 2003-cü ildə çıxmış "Ya Salam" albomunun davamı olan layihə idi. 2003-cü ildə bu albom Nensi Ajramı Ərəb musiqisinin zirvəsinə qaldırmışdı. "Ah W Noss" albomunun mahnıları 2003–2004-cü illərdə yazılıb. Janrı — Ərəb popu. İstehsalçı şirkət — Megastar / Relax-In. Prodüser — Jiji Lamara.

Aparıcı sinql "Ah W Noss" bir neçə həftə birinciliyə təsir edərək, əsas musiqi kanallarında efirə verildi. 2004-cü ilin yayında yeni sinqlının əsasında Nensi böyük dünya turuna başladı. 2004-cü ilin sonunda Nensi Coca-Colanın Yaxın Şərq siması oldu. Bununla da gənc ulduz Nensi üçün yeni bir reklam mərhələsini açıldı.

## Mahnıların siyahısı
# "**Ah W Noss**" / Hə və yarısı (Yəqin ki)
# "**Ana Leih**" / Niyə mən?
# "**Enta Eih**" / Sən nəsən?
# "**Sana Wara Sana**" / İlbəil
# "**Lawn Oyounak**" / Gözlərinin rəngi
# "**Badallaa Aleyk**" / Sənə naz etmək
# "**Taala Ya**" / Bura gəl
# "**Gayinn You'Ouluoli**" / Mənə deməyə gəlirlər
# "**Hobbak Leya (ghali 3aalaya)**" / Mənə sevgin (dəyərlidir)
# "**La Teloum**" / Günahlandırma
# "**Oul Tani Keda**" / Bir daha de

## Sinqllar
# ***Ah W Noss***: Misir və Livanda 1-ci yerdə
# ***Lown Oyounak***: Misir və Livanda 1-ci yerdə
# ***Oul Tani Keda***: Misir və Livanda 1-ci yerdə
# ***Enta Eih***: Misir və Livanda 1-ci yerdə

## Mahnı müəllifləri

## Albomun 2004-cü illərdə Hit Paradlarda tutduğu yer

Albomdan 4 mahnıya klip çəkildi. İlk klip albomun aparıcı mahnısı olan **"Ah W Noss"** üçün çəkildi. Nadine Labakinin başçılığı ilə 2004-cü ildə çəkilən klipdə Nensi ona aşiq olan gənc oğlana naz edərək, onu özündən uzaqlaşdırır. Klip sevgi və komediya janrındadır. **"Lawn Oyounak"** ("Gözlərinin rəngi") adlanan ikinci klip də 2004-cü ildə Nadine Labaki tərəfindən çəkildi. Burada Nensi ənənəvi bir Livan toyunda gəlin olaraq təsəvvür edilib. Növbəti klip 2005-ci ildə **"Oul Tany Keda"** ("Bir daha de") mahnısına çəkildi. Daha öncə Coca-Cola üçün çəkilən eyniadlı reklamın uğuru bu mahnıya klip çəkilməsinə gətirib çıxartdı. Klip isə bu reklamın səhnə arxası görüntülərindən ibarət idi. Bu, beynəlxalq italyan rejissoru Luca Tomassini tərəfindən çəkilmişdir. Albomun 4-cü klipi **"Enta eih?"** ("Sən nəsən?") Samir Sfeir tərəfindən bəstələnmiş lirika idi. 2005-ci ildə Nadine Labaki tərəfindən çəkilən bu klipdə Nensi ona xəyanət edən bir insanın həyat yoldaşıdır və evliliklərini xilas etməkçün öz kədərini içində gizlədir. Klip çox müsbət qarşılandı və Nensi böyük tərifə layiq görüldü.
Üzeyir Məmmədli

**Məmmədli Üzeyir Məhəmməd oğlu** () — NİDA Vətəndaş Hərəkatının həmtəsisçisi. Keçmiş siyasi məhbus.

## Həyatı
1987-ci il avqust ayının 26-da Bərdə rayonunun Mollalı kəndində anadan olmuşdur.

## Təhsili
1993-cü ildə N.Quluyev adına Mollalı kənd orta məktəbində daxil olmuşdur. 2004-cü ildə həmin məktəbi bitirmişdir. Elə həmin il 642 balla Bakı Dövlət Universitetinin  Hüquqşunaslıq fakultəsinə qəbul olmuşdur. 2008-ci ildə BDU-dan məzun olduqdan sonra, 2008-ci ilin iyulu həqiqi hərbi xidmətə çağırılmışdır. 2009-cu ilin iyul ayı həqiqi hərbi xidməti başa vurmuşdur.

## İctimai Fəaliyyəti
Üzeyir Məmmədli 2011-ci ilin fevral ayında NİDA Vətəndaş Hərəkatının yaranmasında iştirak edib və təsisçilərindən biri olub. Həmin vaxt İdarə Heyəti üzvlərindən biri olub. Sentyabrda İH-a seçkilərdə üzv seçilib. 2012-ci ilin sentyabrında üzvlərin etimadını qazanaraq təkrar İH-a üzv olub. 2011-2012-ci illərdə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən müxalif gənclər təşkilatlarının birləşdiyi Gənclərin Hüquqlarının Müdafiə Komitəsinin İdarə Heyəti üzvü olub.

## Həbsi
Üzeyir Məmmədli martın 30-da N!DA Vətəndaş Hərəkatının digər üzvü Rəşadət Axundovla bərabər həbs olunub və barəsində cinayət işi açılıb. Məhkəmə onu Cinayət Məcəlləsinin 228.3 (mütəşəkkil olaraq qanunsuz odlu silah saxlama, partlayıcı maddə və qurğular əldə etmə) maddəsiylə ittiham edib.

6 may 2014-cü ildə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində Üzeyir Məmmədli barəsində hökm oxunub və 7 il müddətində azadlıqdan məhrum edilib.

Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatı Üzeyir Məmmədlini "vicdan məhbusu" kimi tanıyıb.

30 dekabr 2014-cü ildə azadlığa buraxılıb.

## İstinadlar
Avstraliya aborigeni

thumb|right|250px|Avstraliya aborigeni, aktyor və rəqqas Devid Qalpilil

**Avstraliya aborigeni** (yerli avstraliyalar) — Avstraliyanın yerli əhalisi, dil və irq cəhətcə dünyanın başqa xalqlarından fərqlənir. Avstraliya dillərində, bir çoxu isə ancaq ingilis dilində və ya picinin müxtəlif variantlarında danışır. Əsasən Şimali, Şimal-Qərbi, Şimal-Şərqi və Mərkəzi Avstraliyada , bir hissəsi isə şəhərlərdə yaşayır.

Avstraliyada yerli xalqlara aid edilən 400 etnik qrup var.

## Ədəbiyyat
* *Артёмова О. Ю.* Личность и социальные нормы в раннепервобытной общине по австралийским этнографическим данным. М., 1987
* *Артёмова О. Ю.* Прошлое и настоящее коренных астралийцев // Расы и народы, вып. 10. М., 1980
* *Берндт Р. М., Берндт К. Х.* Мир первых австралийцев, пер. с англ. М., 1981
* *Кабо В. Р.* Происхождение и ранняя история Австралии. М., 1969
* *Локвуд Д.* Я — абориген, пер. с англ. М., 1969
* *Макконел У.* Мифы мункан, пер. с англ. М., 1981
* *Роуз Ф.* Аборигены Австралии, пер. с нем. М., 1981
* *Элькин А. П.* Коренное население Австралии, пер. с англ. М., 1952
* The Cambridge Encyclopeadia of Hunters and Gatherers. Cambridge, 1999 (I.VII, Australia, p.&nbsp;317-371)
* The Encyclopaedia of Aboriginal Australia. Vol.I-II. Canberra, 1994
* Condon, J. R., Barnes, T., Cunningham. J. & Smith. L 2004) *Demographic characteristics and trends of the Northern Territory Indigenous population, 1966 to 2001*. Cooperative Research Centre for Aboriginal Health. ISBN 1-920969-03-9

## Mənbə
* Avstraliya aborigenləri  Антропогенез.ру portalında
Nuğay Əliyev

**Nuğay Əliyev** (tam adı: **Nuğay Xasay oğlu Əliyev**; ) — Azərbaycan Respublikası "Təhsil" Cəmiyyəti İdarə Heyətinin sədri, Azərbaycan Texniki Universitetinin (AzTU) elektrotexnikanın nəzəri əsasları kafedrasının dosenti.

## Həyatı
Nuğay Əliyev 14 sentyabr 1947-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olub.

Ailəlidir, iki oğlu var.

## Həyatı
1965-ci ildə Şuşa şəhərindəki Y.Hacıbəyov adına 1 №-li orta məktəbi, 1972-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun avtomatika və hesablama texnikası fakültəsini bitirmişdir.

1969-1972-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Energetika İnstitutunda işləyib.

1974-1977-ci illərdə Sumqayıt Elmi-Tədqiqat Neft Kimya Avtomatika Layihə  İnstitutunun aspirantı olmuşdur.

1981-ci ildən texnika elmləri namizədidir. Namizədlik dissertasiyasının mövzusu "İmpulssistem nəzəriyyəsi əsasında paylanmış parametrli hissə-hissə bircinsli elektrik dövrələrində keçid prosesinin hesablanması" olub.

1984-1987-ci illərdə Az.Pİ-nun radiotexnika fakultəsinin dekan müavini işləmişdir.

1990-cı ildən Azərbaycan Texniki Universitetinin dosentdir.

## Elmi fəaliyyəti
42 elmi məqalənin, 5 dərs vəsaitinin, 1 dərsliyin (H.Məmmədovla birgə) müəllifidir. Onların əksəriyyəti elmi jurnallarda çap olunub. Bir çox beynəlxalq, ümumittifaq və yerli elmi konfrans və simpoziumların iştirakçısı olub.

1999-2001-ci illərdə 6 seriyalı "Bilgi" elmi dərgisinin baş redaktoru olmuşdur.

## [[Təhsil Cəmiyyəti]]ndə fəaliyyəti
1988-ci ildə Azərbaycanda təsis olunan ilk qeyri-hökumət təşkilatının - "Təhsil" Cəmiyyətinin yaranmasında fəal iştirak edib və 28 oktyabr 1989-cü ildə "Təhsil" Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin ilk sədri seçilmişdir. "Təhsil" Cəmiyyətinin 1994-cü ilin aprel, 1999-cu ilin may qurultaylarında yenidən sədr seçilmişdir.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*Təhsil fədaisinin portretinə cizgilər 
* Azərbaycan Respublikası "Təhsil" Cəmiyyəti
Lui Aleksandr Bertye

**Lui Aleksandr Bertye** (; 20 fevral 1753 — 1 iyun 1815) — Fransa marşalı (1804), Napoleon Fransasının vitse-konnetablı (1807), I Nevşatel knyazı, I Valanjen hersoqu (1805-dən) və I Vaqram knyazı (1809-dan). 1799-1807-ci illərdə hərbi nazir və eyni zamanda 1799-1814-cü illərdə I Napoleonun qərargah rəisi.

## İlk illəri
Aleksandr 20 fevral 1753-cü ildə Versalda Topoqrafiya Mühəndis Korpusunun polkovnik-leytenantı Jan Batist Bertyenin (1721 – 1804) və Mariya Fransuaza l'Hulye de la Serin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Beş uşaqdan böyüyü olan Lui Aleksandrın üç qardaşı Fransa ordusunda xidmət etmiş və onlardan ikisi Napoleon müharibələri dövründə general rütbəsinədək yüksəlmişdi.

## Hərbi karyerası
17 yaşında orduya qəbul olunmuş və qərargahda xidmət etmişdir. 1780-ci ildə general Roşambo ilə birlikdə Şimali Amerikaya yollanmış və ABŞ İstiqlal müharibəsində Böyük Britaniyaya qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Qayıtdıqdan sonra polkovnik rütbəsində müxtəlif qərargah vəzifələrində və Prussiyadakı hərbi nümayəndəlikdə çalışmışdır. Fransa inqilabı dövründə Versal Milli Qvardiyasının qərargah rəisi vəzifəsində kral XVI Lüdovikin bacılarını əhalinin zorakılığından mühafizə etmiş və onların qaçmasına yardım etmişdir (1791).

1792-ci il müharibəsində o birdən-birə Marşal Lüknerin qərargah rəisi təyin edildi və Dümurye və Kellermanın Arqon əməliyyatında əhəmiyyətli rol oynadı. 1793-1795-ci illər Vandeya üsyanında o yüksək etibarlılıq nümayiş etdirdi və növbəti ildə diviziya generalı və Napoleon Bonapartın yenicə komandanlığı ələ aldığı İtaliya ordusuna qərargah rəisi (general-mayor) təyin edildi. Onun işləmək həvəsi, diqqətcilliyi və cəld qavrama bacarığı, uzunmüddətli təcrübəsi və əmrlərin icrasındakı ustalığı onu ideal qərargah rəisi edirdi və buna görə də o karyerası boyunca Napoleonun ən çox dəyər verdiyi köməkçisi idi.

1798-ci ildə o, Napoleonun göstərişi ilə Vatikanı ələ keçirərək burada Roma respublikasını qurdu və fevralın 20-də Papa VI Piyi həbs edərək Valansaya qayıtdı. Bir il sonra Papa burada vəfat etdi.

Bundan sonra Bertye Napoleonun Misir səfərinə qoşuldu və Napoleonun qayıdışınadək orada qaldı. O, 1799-cu il 18 brümer çevrilişində iştirak etmiş və bir müddət Fransanın Hərb naziri vəzifəsini daşımışdı.

## Xarakteri

Bertye heç də yüksək komandanlıq qabiliyyətinə malik deyildi. 1809-cu ildə onun müvəqqəti olaraq Fransa ordusuna rəhbərlik etdiyi dövrdə fransızlar Bavariyada bir neçə dəfə uğursuzluqla üzləşmişdilər. Napoleon Bonapartın istedadı qarşısında Bertyenin xidmətləri kölgədə qalırdı, lakin o çox yüksək təşkilatçılıq qabiliyyətinə və imperatorun göstərişlərini dərhal anlamaq və xırdalığınadək icra etmək bacarığına sahib idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Alex. Berthier, Relation of the Battle of Marengo 
* Spencer Napoleonica Collection  at Newberry Library
Salomeya Zaksayte

**Salomeya Zaksayte** (; ) — Litvalı şahmatçı, Beynəlxalq Meyster (WIM), Litvali şahmat viceçempionu (1999, 2013), hüquqşünas və kriminoloq, hüquq elmləri doktoru.

## Həyatı
Salomeya Zaksayte 1985-ci il iyul 25-da Kaunasda anadan olmuşdur.

Beynəlxalq Meyster (WIM) Bu 2003rd oldu. Litva milli komanda şahmat olimpiadalarında 2002nd çıxış edib.

İlk məşqçi Gintautas Petraitis (* 1944), ICCGM (qiyabi şahmat) idi. Onun məşqçisi Vaidas Sakalauskas (* 1971), IM.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Salomėja Zaksaitė: chessgames.com
Alqu xan

**Alqu xan** (?- 1266) — 1260–1266-cı illər arasında Cığatay  xanı. Çingiz xanın nəticəsi, Cığatay xanın nəvəsi və Baydar xanın oğludur.

## Həyatı
Böyük Monqol imperiyası Böyük xanı Möngke 1260-cı ildə  öldüyündə taxta çıxan Arık Bökə tərəfindən anası Orqina xatun vəsayətindəki kiçik yaşdaki Mübarəkşahın yerinə Cığatay xanlığı taxtına çıxartılır.1261-ci ildə  öncədən Göy Orda idarəsindəki bölgələri də ələ keçirərək hakimiyətini genişlədir. Səmərqənd və Buxaranı öz  idarəsinə alır. Bu dönəmdə Monqol taxtı üçün Kubilay xan ilə qanlı bir içsavaşın ortasında olan Arık Bökəyə qarşı üsyan qaldırır. İki il boyunca sürecək savaşlar qanlı keçəcəkdir. Alqu, Kubilay xanın valilərindən Mahmud Yalavac oğlu Məsud bəyin və Orgina xatunun dəstəyini alacaq və Arık Bökənin güclərini zəiflədəcəkdir.

1263-cü ildə Kubilay xana bağlılığını bildirən Alqu xan, Arık Bökəni dəstəkləyən Kaydu xan ilə savaşır. Kaydu  yardım üçün başvurduğu Qızıl Orda dövləti hökmdarı Bərkə xandan böyük dəstək görür. Torpaqları işgal altına qalan Alqu, Kayduya yenilərək geri çəkilmək məcburiyyətində qalır. Güclərini toplayaraq yenidən hücuma keçən Alqu xan yeni səfər sırasında 1266–cı ildə  ölür. Məzarı Almalıqdadır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Cığatay xanlığı

## Xarici keçidlər
Kaydu xan

**Kaydu xan** (1230–1301) — 1296–1301-ci illər arasında Monqol xanı. 30 ildən çox Kubilay xana qarşı savaşmışdır.

## Həyatı
Çingiz xanın oğullarından Ögeday qaanin nəvəsiydi. Atası Kaşin Ögedayın beşinci oğluydu. 1263-cü ildə Türkistan üzərində haqq iddia etdi və xüsusən Arık Bökə ilə apardığı əsgəri ittifaqların yardımıyla bölgəni ələ keçirdi. 1269-cu ildə bəzi Monqol öndərlərincə xan seçildi. Bir müddət üçün, əski paytaxt Qaraqorumla birlikdə Monqol torpaqlarının önəmli bir bölümünü idarəsi altında tutduysa da, Kubilay xana qarşı qalıcı bir zəfər qazana bilmədi. 1294-cü ildə Kubilay xanın ölməsindən sonra da saldırılarını sürdürdü. 1301-cü ildə Qaraqurum yaxınlarında yenik düşdü və qaçarkən öldürüldü.

## Həmçinin bax
*Ögeday qaan

## Xarici keçidlər
Kollinqvud Katbert

**Kollinqvud Katbert**, **I baron Kollinqvud ** (; 26 sentyabr 1750), Nyukasl apon Tayn — 7 mart 1810) — Böyük Britaniya vitse-admiralı.

## Erkən illər
Kollinqvud Nyukasl apon Taynda anadan olub. İlk təhsili Nyukasldakı Kral Qrammatika Məktəbində olmuşdur. On iki yaşında, o, dənizçilik təhsilinə cavabdeh olan əmisi oğlu Kapitan Riçard Brathwaite (və ya Braithwaite) komandanlığı altında HMS Shannon freqatında könüllü olaraq dənizə getdi. O, yeniyetmə ikən donanmaya qoşulduqdan sonra cəmi üç il quru quruda keçirdi. Brathwaite altında bir neçə illik xidmətdən və Kapitan Robert Roddamın komandanlığı ilə Portsmutda mühafizəçi olan HMS Lenox-da qısa müddətdən sonra Kollinqvud 1774-cü ildə HMS Preston gəmisində admiral Samuel Qreyvslə birlikdə Bostona getdi və burada Britaniya dəniz briqadasında döyüşdü. 1775-ci ilin iyununda Bunker Hill döyüşündə iştirak etdi və sonra 17 iyunda leytenant rütbəsində xidmətə verildi.

1777-ci ildə Kollinqvud Horatio Nelsonla ilk dəfə hər ikisi HMS Lowestoffe freqatında xidmət edərkən tanış oldu. İki il sonra, Kollinqvud Nelsonu 20 iyun 1779-cu ildə HMS Badger briqadasının komandiri kimi əvəz etdi və 22 mart 1780-ci ildə yenidən Nelsonu əvəz etdi, bu dəfə kiçik bir freqat olan HMS Hinchinbrook-un post-kapitanı oldu. Nelson San Juan çayı, Nikaraqua və Leon gölü boyunca qayıqlarla hərəkət edərək Mərkəzi Amerikanı Atlantik Okeanından Sakit Okeana keçmək üçün uğursuz ekspedisiyanın lideri idi. Nelson xəstəlikdən zəiflədi və daha böyük bir gəmiyə yüksəlməzdən əvvəl sağalmalı oldu və Kollinqvud Hinchinbrookun komandanlığına keçdi və ekspedisiyanın qalan hissəsini Yamaykaya qaytardı.

## İstinadlar
BioShock Infinite

***BioShock Infinite*** — Ken Levin tərəfindən hazırlanan "Irrational Games"in inkişaf etdirdiyi birinci şəxs nişançı janrında olan videooyun. Nəşri "2K Games" tərəfindən edilmişdir. 26 mart 2013 tarixində çıxışını reallaşdırdı. "*Bioshock*" oyun ardıcıllığının üçüncü oyunudur. Eyni oynanışa və anlayışa sahib olmasına baxmayaraq əvvəlki iki "*Bioshock*" oyunundan ssenari olaraq ayrılıb.

Oyun 1912-ci ildə, Amerikan Ekspressionizmin inkişaf dövründəki zamandadır. Columbia adlı səma şəhərində illərdir əsir həyatı yaşayan Elizabeth adlı qızı qurtarmaq üçün şəhərə göndərilən köhnə bir Pinkerton agenti Booker DeWitt oyunda baş roldadır. Booker, Elizabethi qurtarmış olsa da ikilinin arxasında Columbia şəhərinin saf Amerikan qalmasını məqsəd qoyan elit və nativist qurucular və sıravi xalqın nümayəndəsi Vox Populi vardır.

## İstinadlar
Nəcməddin Mürvətov

**Nəcməddin Mürvətov** (; d. 5 dekabr 1953-cü il, Dəvəçi rayonu, Yuxarı Ələz kəndi) — şair, müəllim, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2002). 

## Həyatı
Mürvətov Nəcməddin Taci oğlu 5 dekabr 1953–cü ildə Dəvəçi rayonunun Yuxarı Ələz kəndində anadan olmuşdur. 1960-cı ildə Dəvəçi rayonu Yuxarı Ələz kənd ibtidai məktəbinin I sinfinə qəbul  olunmuş, 1961-ci ildə ailəsinin Siyəzən şəhərinə köçməsi ilə əlaqədar, təhsilini Siyəzən şəhər 1 saylı orta məktəbində səkkizillik, 1970-ci ildə isə C.Cabbarlı adına orta məktəbi bitirmişdir. Nəcməddin Mürvətov ADPU-nun (keçmiş V.İ.Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun) riyaziyyat fakültəsinə  daxil  olmuş və 1974-cü ildə oranı bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
### İctimai fəaliyyəti
Nəcməddin Mürvətov ali məktəbdə oxuduğu illərdə qrup komsomol təşkilatının katibi, fakültə həmkarlar təşkilatının büro üzvi kimi ictimai vəzifələr daşımışdır. 

### Əmək fəaliyyəti
Nəcməddin Mürvətov universiteti riyaziyyat müəllimi ixtisası üzrə bitirdikdən sonra 1974-1977–ci illərdə Dəvəçi rayonun Böyük Həmyə səkkizillik məktəbində müəllim, 1977-1978-ci illərdə isə direktor vəzifəsində çalışmışdır. O, 1978-2008-ci illərdə Böyük Həmyə kənd orta məktəbinə direktor vəzifəsini icra etmişdir. 2008-ci ildən etibarən Siyəzən şəhər C.Cabbarlı adına 1 saylı orta məktəbində direktor vəzifəsində çalışır.

### Ədəbi fəaliyyəti
Nəcməddin Mürvətovun "Ehtiyac" və "Şuşa" adlı ilk mətbu şeirləri 1993-cü ildə "Çıraq" qəzetində dərc olnumuşdur. 

## Mükafatları
1985-ci ildə Respublikanın "Xalq maarifi əlaçısı" adını almışdır.  2008-ci ildə "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür. 2015-ci ildən Azərbaycanın Əməkdar müəllimidir.

## Kitabları
*“İlk sözüm” – 1997 – ci il, Bakı şəhəri, “Şərq – Qərb” nəşriyyatı          
*“Etiraf” – 2001- ci il , Bakı şəhəri , “Nafta – Press” nəşriyyatı         
*“Varım, dövlətim” – 2003 – cü il, Bakı şəhəri, “ Nafta – Press” nəşriyyatı        
*“Dünyamıza sözüm var”  - 2005–ci il Bakı şəhəri, “Nafta-Press” nəşriyyatı       
*“Həqiqət axtarıram”  - 2006-cı il Bakı şəhəri, “Şur” nəşriyyatı          
*“Yaxşılar azalmasın” – 2008-ci il Bakı şəhəri, “Şur” nəşriyyatı         
*“İnam zəfərə aparır” - 2009-cı il Bakı şəhəri,“Şur” nəşriyyatı          
*“Ömür adlı payım varmış” -2 011--cı il Bakı şəhəri,“Şur” nəşriyyatı       
*”Ürəklərin sifarişi sözümdə” - 2012-ci il Bakı şəhəri, “Şur” nəşriyyatı         
*“Bircə söz de, şeir yazım” – 2014-cü il, Bakı şəhəri, “Araz”nəşriyyatı        
*"Nə verdim ki, dünyaya..."  - 2014-cü il, Bakı şəhəri, “Şur” nəşriyyatı       
*"Səsim, ünüm, harayım..."  - 2015-ci il, Bakı şəhəri, “Şur” nəşriyyatı

## İstinadlar
Yaqut Abdullayeva

**Yaqut Babakişi qızı Abdullayeva** () — muğam və Azərbaycan xalq mahnılarının ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2006), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin dosenti.

## Həyatı
Yaqut Abdullayeva 1953-cü ildə Cəbrayıl şəhərinin Yarəhmədli məhəlləsində anadan olmuşdur.

13 dekabr 2023-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin 100 illiyi münasibətilə 3-cü dərəcəli "Əmək" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Fəaliyyəti
Yaqut Abdullayeva 1978-ci ildən, yəni Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirən vaxtdan həmin təhsil müəssisəinin Vokal kafedrasında çalışır. Tələbələrə muğam və xalq mahnıları fənnindən dərs deyir.

Yaqut Abdullayevanın televiziyadakı ilk çıxışından sonra Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı onu dəvət etmiş və 1982-ci ildə o Opera və Balet Teatrında fəaliyyətə başlamışdır. Burada o uğurlu fəaliyyət göstərmiş, "Leyli və Məcnun"da Leyli obrazını yaratmış, "Şah İsmayıl"da Ərəbzənginin, "Gəlin qayası"nda Sənəmin partiyalarını böyük məharətlə ifa etmişdir.

Azərbaycan Televiziyasının "Qızıl fondu"nda bir neçə solo-konsertinin, radio fondunda isə yüzlərlə xalq mahnısının, təsnif və muğamın lent yazıları var.

Yaqut Abdullayeva bir sıra xarici ölkələrdə — Almaniya, Polşa, Macarıstan, Bolqarıstan, Türkiyədə çıxışlar edib.

## Yaqut Abdullayeva haqqında fikirlər
*Tofiq Hacıyev: 
"Yaqut xanımın "Qaragilə"sini dinlədikcə mən bir tərəfdən Təbrizi, böyük Şəhriyarı xatırıma gətirirəm, Təbrizin dolanbac küçələrini yadıma salıram, bir tərəfdən də sovet dövründə Araz boyu uzanıb bizi cənubumuzdan ayıran tikanlı məftillər, bu gün cəhənnəm uçurumuna düşmüş Xudafərin yadıma düşür. Axı Cəbrayıldan Təbrizə gedən yol Xudafərindən, Diridağından, Aşıq Qurbaninin məzarına baxa-baxa keçir."
*Xalq şairi Xəlil Rza Ulutürk:
"Gözəl müğənnimiz Yaqutun səsində, nəfəsində, zənguləsində Azərbaycan yanğıları alovlanır. Mən bu pak, ülvi, hər iki mənada ucaboy müğənni gözəlimizi dinləyəndə kövrəlirəm. Bəzən göz yaşımı güclə saxlayıram. Məncə, yalnız dərdli, qüdrətli sənətkar bu cür yanıqlı, bunca təsirli oxuya bilər".

## İstinadlar