open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xumarlı (Zəngilan)

**Xumarlı** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Alıbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

21 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Xumarlı kəndi Həkəriçayının sahilindədir. Tədqiqatçıların bir qismi oykonimi XIII-XIV əsrlərdə adı çəkilən qumar tayfasının adı ilə, digər qismi isə Xumar şəxs adından yaranmış nəsil adı ilə əlaqələndirir. Hər iki halda etnotoponimdir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
*http://zengilan.
Zərnəli

**Zərnəli** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Zərnəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Zərnəli kəndi Həkəri çayının sahilində, təpəli düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin əvvəllərində Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalindan, Arazın sağ sahili boyundakı Zərnə kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

Zərnəli kəndin əhalisi əsasən heyvandarlıq, taxılçılıq, tütünçülük və pambıqçılıqla məşğul olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi illərində 31 nəfər cəbhəyə yollanmış onlardan 17 nəfəri geri qayıtmamışdır.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi.

28 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar
Qızılqaya (Gədəbəy)

**Qızılqaya** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Çobankənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
29 may 2015-ci ildə Çobankənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki **Yenikənd** kəndi **Qızılqaya** kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Kənd Kiçik Qafqaz dağının ətəyindədir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 119 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti
Orta Yeməzli

**Orta Yeməzli** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Yeməzli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Orta Yeməzli yaşayış məntəqəsi vaxtilə Ağdam rayonunun Ətyeməzli (əsli Atyeməzli) kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Sonralar oykonimin tərkibindəki ət (at) komponenti düşmüşdür. Həmin kənddən bir qədər yuxarıda Yuxarı Yeməzli, kəndə məxsus qişlaq yerində isə Aşağı Yeməzli kəndləri yarandiqdan sonra kənd Orta Yeməzli adlandinlmişdir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## İstinadlar
Günqışlaq

**Günqışlaq** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Canbar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Günqışlaq kəndi dəğətəyi ərazidədir. Əsl adı Güneyqışlaqdır. Keçmiş adı **Düşmənli** olmuşdur.
Yaşayış məntəqəsi günəşli qışlaq yerində salındığı üçün belə adlandırılmışdır.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## İstinadlar
Seyidlər (Zəngilan)

**Seyidlər** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Şərikan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Seyidlər kəndi dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi seyidlər nəslinin məskunlaşmasi nəticəsində yaranmışdır.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## İstinadlar
Sarılı Xəştab

**Sarılı Xəştab** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Yeməzli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Saralixaştab kəndi dağlıq ərazidədir. Kəndin adı 1933-cü ildə **Sarallı Xəştab** kimi qeydə alınmışdır. Oykonimin birinci komponenti sarallı tayfasının adinı, ikinci komponenti isə bu tayfaya məxsus qışlağın adını əks etdirir. Mənbələrdə bu tayfanın adı sarıalılı kimi qeyd olunmuşdur. Sarıalılı orta əsrlərda Qarabağda və Zəngəzurda yaşamış Azərbaycan ellərindən biridir. XIX əsrin ortalarında Zəngəzur qəzasında yaşayan bu tayfaya məxsus Sarallı kənd icmasina daxil olan Ağqaya, Almalıq, Girmik, Şordərə, Mollalı, Siznaq, Faroe, Xəştab və Xilic adlı qışlaqlar, Zor, Berdaş, Giramsan, Gard, Aqadi (Mehralı), Xoştanak və Bayşam adlı yaşayış məntəqələri olmuşdur.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## İstinadlar
Quyudərə Xəştab

**Quyudərə Xəştab** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Yeməzli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

Quyudərəxəştab kəndi dağətəyi ərazidədir. Oykonim quyu, dərə və kürd mənşəli xəştab (səkkiz bulaq) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Türk dillərində quyu ham da “dib”, “atak”, “aşagi” mənalarında işlənir. Bütovlükdə oykonim “dərənin dibindəki sakkiz bulaq” mənasındadır. Keçmişdə burada **Xəştab** adlı iki kənd vardı. Fərqləndirilməsi üçün biri Sarılıxəştab (Sarılı kəndinin yaxınlığındaki Xəştab), digəri isə Quyudərəxəştab (Quyudərə adlı yerdəki Xəştab) adlanmışdır.

## İstinadlar
Qarababa (Zəngilan)

**Qarababa** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

Oxçu çayının sahilində, Dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi Qarababa adlı şəxsin adını daşıyır.

## İstinadlar
Ördəkli (Zəngilan)

**Ördəkli** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Ördəkli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Ördəkli kəndi Bəsitçayın sahilində, dağətəyi ərazidədir. Keçmiş adı Hacısürınü (**Hacı Hüseynli**) olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi əvvəllər indiki ərazidən 1,5&nbsp;km şimalda Hacisurınü adı ilə mövcud olmuşdur. XIX əsrin ortalarında kəndin əhalisi Ördəkli yer adlanan daha əlverişli sahəyə köçmüş və о vaxtdan Ördəkli adlanmışdır. Tədqiqatçilar kəndin belə adlanmasını orada ördəyin çox olması ilə əlaqələndirirlər. Oğuz tayfalarının tərkibində də ördəklilərin adi çəkilir.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

2020-ci il noyabr ayının 9-u Azərbaycan Silahlı qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar
Muğanlı (Gilətağ, Zəngilan)

**Birinci Muğanlı**  —Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Gilətağ kənd inzibati-ərazi dairəsində (dairənin mərkəzi Böyük Gilətağ kəndi) kənd.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının ərazisində Muğan adı ilə bağlı 18 yaşayış məntəqəsi mövcuddur. Ağcabədi rayonu, Ağdam rayonu, Ağstafa rayonu, Bərdə rayonu, Xocavənd rayonu, Kürdəmir rayonu, Qubadlı rayonu, Şamaxı rayonu, Şərur rayonu, Zaqatala rayonu və digər ərazilərdə olan yaşayış məntəqələri buna misal ola bilər.

Yaşayış məntəqələri Cənubi Azərbaycanın Muğanlı kəndindən köçüb gəlmiş mollahəsənli, mehdili və cabbarlı nəsillərinə mənsub ailələr tərəfindən salınmışdır. Oykonim türkdilli Azərbaycan tayfası olan muğanlıların adı ilə bağlıdır.Muğanlı tayfa adı XVI əsrin əvvəllərindən məlumdur. Sonralar mənbələrdə şahsevənlərin tərkibində müstəqil tayfa kimi qeydə alınmış muğanlılar XIX əsrin əvvəllərində 8 tirədən ibarət olmuşlar. Tayfa Muğan düzündə yaşadığına görə həmin düzün adı ilə adlandırılmışdır.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

20 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar
II Pavel

**II Pavel** (lat. Paulus PP. II, əsl adı — Pyetro Barbo, italyanca Pietro Barbo; ) — 30 avqust 1464-dən 26 iyul 1471-dək Roma Papası.

## Həyatı
Pyetro Barbо 23 fevral 1417-ci ildə Venesiyada anadan olmuşdur. Papa IV Yevgeni ilə qohumluq əlaqələrinə sahib olduğuna görə 23 yaşında kardinal təyin olunmuşdur. Papa seçildikdən sonra onu idarə etmək həvəsinə düşən kardinalları itaət altına almağa çalışmışdır. O latın dilini zəif bilirdi. Humanizm tərəfdarı deyildi. Məşhur humanistlər Pomponi Leta (1428-1497) və Platin (ölüm tar. 1481) əleyhinə açılan inkvizisiya prosesi zamanı o, həmin şəxslərin Katolik kilsəsi üçün heç bir təhlükə daşımadığını bildirmişdi. II Pavel onları azad etmək əmrini verdi. Ondan sonra hakimiyyətə gələn Papa IV Sikst isə Platinə Vatikan kitabxanasının idarəsini tapşırmışdı. 1464-cü ildə Subiako monastrında İtaliyada ilk dəfə olaraq mətbəə yaradılmışdı. 1467-ci ildə II Pavel onu Vatikana köçürmək əmri verdi. Papa qədim pulları və qiymətli daşları toplamağın həvəskarı idi. Onun kolleksiyaları Vatikan muzeyini xeyli zənginləşdirmişdi. Onun leqatlarının (emissarlarının) səyləri Fransa Venesiya Respublikası və Florensiya arasında davam edən münaqişəyə son qoya bilmədi. Türklər əleyhinə planlaşdırılan Səlib yürüşü də baş tutmadı.

## İstinadlar
Qiçin Funakoşi

**Funakosi Gitin** (Funakoshi Gichin, ) — Shotokan karatesinin yaradıcısıdır və "müasir karatenin atası" olaraq yad edilir. Ardınca Anko Itosu-nun təlimlərində, o 1921-ci ildə Yapon materikinə karateni təqdim etmiş (daxil etmiş) Okinawan karatesi sahiblərindən (ustaları) biri idi.

Gənclik Gichin Funakoshi Shuri-də, etnik Okinawan valideynlərinə Meiji Restorationun ili təxminən 1868-də Okinavada doğuldu və familiya Tominakoshi[2] mənşəcə (əvvəlcə, əvvəldən) malik idindi. Onun tezliklə onun birinci karate teacher.[3-i] olan Anko Asato-nun, karatenin və kendo sahiblərinin (ustalarının) oğlu ilə yaxın dostlar olduğu ibtidai məktəbə daxil olmaqdan sonra Yapon "bir dəstə saçının" aradan qaldırmasına Funakoshinin ailəsinin sərt müxalifəti (etirazı) bildirdi ki, o onun iştirak etməyin məqsədi tibb məktəbini təqib etmək (yürütmək) üçün yararsız olacaq. Hər iki klassik (antik) Çinlidə (Çin dilində) öyrədilən olaraq və Yapon fəlsəfələri, təlimləri, Funakoshi-si Okinavada köməkçi müəllim oldular. Bu zaman, Asato ailəsi ilə onun əlaqələri böyütdü və o Anko Asato-dan karate təlimatını almaq (qəbul etmək) üçün Asato ailəsi yaşayış yerinə gecə səyahətləri başladı.

Funakoshi vaxtın Okinawan karatesinin populyar stillərin hər ikisində öyrənmişdi: Shorei ryu və Shorin ryu. Onun öz stili məsafədə yerləşdirən (məsafədə yerləşən) kendonun və vaxtın seçilməsinin təsiri altında idi.

Shotokan Funakoshinin psevdoniminin adını dayışandır, şamlarda" "şam dalğalarını" və ya "küləyi istəyən (nəzərdə tutan, bildirən) Shoto. Karate sahibi (ustası) olmağa əlavə olaraq, Funakoshi onun fikirləşəcəyi və yazacağı ki, meşədə uzun gəzintilər üçün verilən məlumata görə gedən çalışqan şair və filosof idi və yazacağı ki beləliklə Shotokan "Shoto-nun eviyə" müraciət etdi. Onlar zalın girişi yuxarıda əlamət (imza) elan edəndə (poçtla göndərəndə) bu ad Funakoshinin tələbələri tərəfindən uyduruldu hansı Funakoshi "Shoto kan" mütaliəsini öyrətdi.

1910-cu illərin sonunda, Funakoshi çox tələbəyə malik idi, hansının ki bəziləri onların sahiblərinin (ustalarının) təlimlərini ötürməkdən bacarıqlı hesab edildi. Okinawan karatesində geniş yayılmış marağı (faizi) əldə etmək üçün onun səyinə davam edərək, Funakoshi 1922.[3] :-də) Yaponiya materikinə risk etdi

## İstinadlar
Aran

* Arran — Azərbaycanda tarixi-coğrafi bölgə.
* Aran (Yevlax) — Azərbaycanın Yevlax rayonunda qəsəbə.
* Aran (Ağcabədi) — Azərbaycanın Ağcabədi rayonunda kənd.
* Aran (Lerik) — Azərbaycanın Lerik rayonunda kənd.
* Aran (Şəki) — Azərbaycanın Şəki rayonunda kənd.
* Aran (Tovuz) — Azərbaycanın Tovuz rayonunda kənd.
* Aran (Qırxbulaq) — Azərbaycanın Qırxbulaq nahiyəsində kənd.
* Aran iqtisadi rayonu — Azərbaycanda mövcud olmuş iqtisadi rayonlarından biri.

## Həmçinin bax
* Aranlı
* Arançı
* Aranilər
* Arran
* Arran – Qafqaz Albaniyasının yarıəfsanəvi hökmdarı.
Əliklilər

**Əliklilər** və ya **İlaqar** — "Şahdağ milli etnik qrupu" kimi fərqləndirilən Azərbaycanın milli etnik nümayəndələri

## Ədəbiyyat
*Məclis Şəmsəddinov. "Şah dağın ziynət kəməri". Bakı, "Nasir" nəşriyyatı, 2002, 116 səhifə. 

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

* Əlik
* Şahdağ xalqları
Haputlular

**Haputlular**, **haputlar** və ya **hapıtlar** — Qafqaz xalqlarının Nax-Dağıstan qrupunun Şahdağ yarımqrupuna aid xalq. Əsasən Azərbaycanda, Quba, Xaçmaz, Qəbələ, İsmayıllı, Ağdaş rayonlarında və Bakı, Sumqayıt şəhərlərində yaşayırlar. Kompakt halda Quba rayonunun Haput, İsmayıllı rayonunun Talıstan, Hacıhətəmli, Hapıtlı və Mollaisaqlı kəndlərində məskunlaşmışlar. Füzuli rayonunun Saracıq kəndində də gəlmə tayfalardan biri hapıtlılardır.

Qafqaz dil ailəsinə mənsub haput dilində danışırlar. Qiyasəddin Qeybullayev qeyd edir ki, Qafqaz Albaniyasının sakinləri olan herlər indiki haputluların ulu əcdadıdır. Haputlular özlərini indi də "hər" adlandırırlar. Dinləri islam dinidir. 1880-ci illərə aid bir sənəddə haputluların sayı 997 nəfər göstərilirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Xalq Cəbhəsi qəzeti : Azsaylı xalqlar: hapıtlar 
* Хапутлинцы. '''www.terra.su''' 
* Большая Энциклопедия в 62 томах: Хапутлинцы  
* Российский Этнографический музей: Толковый словарь: Хапутцы  
* Qudyalçay (film, 2001)
Buduqlular

**Buduqlular**, **buduqlar**  və ya buduxlar (özlərini budad adlandırırlar) —  ləzgi xalqlarının (qrızlar və xınalıqlarla birlikdə) "Şahdağ milli etnik qrupu" kimi fərqləndirilən Azərbaycanın milli etnik nümayəndələri. Azərbaycan Respublikasının Quba və Xaçmaz rayonlarının Buduq (Budux), Dalıqaya, Pirüstü, Yalavanc, Hacıhüseynli və digər kəndlərində yaşayırlar. Sayları təqribən 5,4 min nəfərdir (2005). Buduq dilində danışırlar. Buduqlar arasında Azərbaycan və rus dilləri də yayılmışdır. Dindarları müsəlmandır.

Buduqlarla bağlı ilk rəsmi sənəd  1607-ci ildə Səfəvi hökmdarı I Şah Abbas tərəfindən verilmiş fərmandır. Buduq və buduqlar barədə XVIII və XIX əsrin əvvəllərində verilmiş Quba xanlarının – Həsənəli xanın, Fətəli xanın, Şeyxəli xanın fərmanları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Hələ XIX əsrin 40-cı illərində Buduqların bir hissəsi Azərbaycanın düzən rayonlarına köçərək oba tipli yaşayış məskənləri salmışlar.

A. A. Bakıxanovun "Gülüstani-İrəm" əsərində Buduğa və buduqlulara müəyyən yer verilib. XVIII əsrdə Buduq eyni adlı mahalın mərkəzi olub.

Buduqların əsas məşğuliyyəti qoyunçuluqdur. Xalçaçılıq, yun corabların toxunması inkişaf etmişdir. Buduq milli mədəniyyət mərkəzi fəaliyyət göstərir.

## Mənbə
*Будухцы. '''www.terra.su'''
*Будухи. '''БСЭ'''
*The Sociolinguistic Situation of the Budukh in Azerbaijan 

## İstinadlar


## Həmçinin bax

*Buduq
*Şahdağ xalqları

## Xarici keçidlər

*"Buduqluların tarixinin və mədəniyyətinin öyrənilməsinə az diqqət ayrılır". strateq.az, 22.04.2015 
*budatlar.com
Xınalıqlılar

**Xınalıqlılar** — "Şahdağ milli etnik qrupu" kimi fərqləndirilən Azərbaycanın milli etnik nümayəndələri (özlərini kətlər adlandırırlar).

Azərbaycanın aborigen azsaylı xalqları içərisində özünəməxsus etnoqrafik xüsusiyyətləri ilə seçilir. Bu etnos Qafqaz dil ailəsinə daxil olub Şahdağ ətrafında yerləşmələrinə görə tarixi-etnoqrafik ədəbiyyatda "Şahdağ xalqları" adlandırılır. Xınalıqlılar Azərbaycanın ən qədim sakinlərindən sayılır. Bu etnos dünyada yeganə dilə və yaşayış məskəninə mənsubdur. Yəni dünyanın etnik xəritəsində ancaq bir Xınalıq kəndi və yeganə xınalıq dili mövcuddur ki, bu da Azərbaycanın Quba rayonuna məxsusdur.

Qafqaz Albaniyasının qədim tayfalarından biri olmuşlar. Xınalıq dilində danışırlar. Ədəbi dilləri Azərbaycan dilidir. Dindarları müsəlmandır. Əsasən, maldarlıq, qismən əkinçiliklə məşğuldurlar. Yundan müxtəlif məmulatlar da (xalça, palaz, corab, şal və s.) hazırlayırlar. 2023-cü ildə xınalıqlıların mədəni mühiti və köç yolu UNESCO Dünya irsi olaraq qeydiyyata alınmışdır.

## Mənbə
* **"Xınalıqlılar" məqaləsi**, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, X cild, Bakı, 1987, səh. 89.
* **Qəmərşah Cavadov**. Azərbaycanın azsaylı xalqları və milli azlıqları (Tarix və müasirlik). Bakı, "Elm" nəşriyyatı — 2000, s.167–209
* **Алиев К.** К вопросу о племенах Кавказской Албании. — Исследования по истории и культуре народов Востока. М. — Л.., 1960, 18 с.
* **Легкобытов В.** Кубинская провинция. — ОРВЗК, ч. IV, СПб, 1836.
* **Шнитников Ф.** Описание Кубинской провинции 1832 г. — История, география и этнография Дагестана. М., 1958.
* **Шахбазов И. Г.** Материальная культура народов шахдагской группы в ХIX — начале XX в. (автореф., кандидатская диссертация), Баку, 1981.
* Народы Кавказа, Т. II, М, 1962.
* **С.И.Брук.** Население мира. Этнодемографический справочник. Москва. "Наука", 1986, с. 167.
* The Sociolinguistic Situation of the Khinalug in Azerbaijan 

## Şəkillər

Fayl:Xınalıq kəndinin atlı sakinləri.jpg|
Fayl:My adventure in Xinaliq.JPG|
Fayl:Khinalugian Suleyman 2007.jpg|
Fayl:Хыналыг 401.jpg|
Fayl:Хыналыг 522.jpg|


## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Xınalıq
* Şahdağ milli etnik qrupu
* Xınalıq əlifbası
Aran (Yevlax)

**Aran** (əvvəlki adı: **28 Aprel,St.Mingəçevir**) — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının 29 aprel 1992-ci il tarixli, 112 saylı Qərarı ilə Yevlax rayonunun 28 Aprel qəsəbəsi Aran qəsəbəsi adlandırılmışdır.

## Tarixi
Qəsəbə 1935-ci ildə qurulub. Yevlax rayonunun ən böyük yaşayış məntəqəsidir. Aran qəsəbəsi sovet vaxtlarında maldarlıqla ad göstərib.1946 ci ildə Şəhər tipli Qəsəbə statusu qazanıb

## Əhali
Aran qəsəbəsində 7.263 nəfər yaşayır. Onlardan 4.103 kişi, 3.160 qadındır.

## Mədəniyyət
Qəsəbədə Seyid Maral Seyid Bayram qızının ziyarətgahı vardır.

## Təhsil
Aran qəsəbəsi Yevlax rayonunun ən böyük qəsəbəsidir və iki hissədən ibarətdir: Aran 1 və Aran 2, Aran qəsəbəsində 2 tam orta məktəb və 1 ümumi tam ora məktəb var 1-№-li ümumi tam orta məktəb Aran-1 ərazisində yerləşirə, 2-№-li orta məktəb isə Aran-2 ərazisində yerləşir.

## İnfrastruktur
Yaxın gələcəkdə isə Aran-Duzdağ yolunun çəkilməsi gözlənilir.

## Tanınmış Şəxslər
***Kosayev İsrafil Mahmud oğlu** Qazax rayonunun Cəfərli kəndində 1918 ci ildə anadan olmuşdur. Ədəbiyyat fakültəsini birinciliklə bitirmiş və Aran qəsəbəsinə köc etmişdir. Burada əhali arasında hörmət qazanmış və 40 ildən çox məktəbdə müdir vəzifəsində işləmişdir.

## İstinadlar
Vilyam Mak-Kinli

**Vilyam Mak-Kinli** (; ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 25-ci prezidenti (1897–1901). Prezident vəzifəsinə seçilmiş sonuncu vətəndaş müharibəsi iştirakçısı.

1901-ci il sentyabrın 5-də ümumamerika sərgisində iştirak edərkən Polşa əsilli amerikalı anarxist Leon Frank Çolqoş prezident Mak-Kinliyə tapançadan 2 dəfə atəş açaraq onu ağır yaraladı. Aparılan müalicə nəticəsiz qaldı və o sentyabrın 14-də daxili orqanların qanqrenasından vəfat etdi.

Alyaskada yerləşən və Şimali Amerikanın ən yüksək zirvəsi olan Mak-Kinli dağı Vilyam Mak-Kinlinin şərəfinə adlandırılmışdır.
## Həmçinin bax
* Amerika Birləşmiş Ştatları prezidentlərinin siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Paratagenlər

**Paratagenlər** — Midiya tayfa ittifaqına daxil olan tayfalardan biri.

İranşünaslar bu tayfanın İranmənşəli olduğunu yazırlar. Herodotun Paratagen kimi yazdığı etnonim Bortoğandır. Qədim türk dillərində boro – boz, toğan (tuğan) isə tərlan quşunun adıdır. Görünür, bortoğan bu tayfanın onqonu olmuşdur. Er. əv. 674-cü ilə aid asur mənbəində Midiyada Partakanu adlı ölkənin adı çəkilir. Güman ki, bu toponim Portoqan tayfasının adını əks etdirir. X əsr müəllifi Konstantin Baqryanorodnıy Cənubi Şərqi Avropada kəngər-peçeneqlər içərisində Borotolmaq adlı tayfanın adını çəkir. Başqırdlarda Boronayman adlı tayfa məlumdur. XIII əsrdə monqollarda Bor-tokan və Aktokan tayfaları vardı. Orta əsrlərdə Ön Asiyada bir türk tayfası Boztoğan adlanırdı. Mənbələrdə monqolların Xartaqan (Kara-Toqan) tayfasının adı çəkilir . Bütün bunlar parataken etnoniminin borotoqan etnonimindən təhrif olunduğunu göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Midiya
Ebru Gündeş

**Ebru Gündeş** (; ) — Türkiyə müğənnisi, aparıcı və aktrisa.

## Həyatı
Ebru Gündeş 1974-cü ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində anadan olub. Dərzi işçisi ikən Neşe Demirkat ilə tanış olan Ebru Gündeş, Koral Sarıtaş ilə Selçuk Tekayın olduğu Marş Musiqi Yapım ilə razılaşır (1991). Albom hazırlıqlarına başlamadan əvvəl təxminən 1 ay Emel Sayına vokalistlik etmişdir. 2010-cu ilin fevral ayında azərbaycanlı iş adamı Reza Zarrabla evlənmiş və 15 fevral 1999-cu ildə Alara Zarrab adında qız övladı dünyaya gətirmişdir.

19 illik fəaliyyəti boyunca 13 albom buraxmış və bir çox mükafata layiq görülmüşdür.

## Verilişlər
* Ebru ilə Əmrah Şou
* Ebru Gündəş'lə İkinci Həyat
* Ebru Gündeş Mega Şou
* Dön Ne Olur
* Popstar Alaturka
* O Səs Türkiyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ebru Gündeş Official
* Ebru Gündeş Farsca
Struxatlar

**Struxatlar** – Midiya tayfa ittifaqına daxil olan tayf.ardan biri.

Bu tayfa iliin tədqiqatlarda irandilli sayılmışdır. Halbuki, bu etnonimin sonundakı xat komponenti skiflərdə Avxat, müasir türk xalqlarında sarkat və b. tayfaların adlarında da vardır. Şübhəsiz ki, Herodot, ya da məlumatçısı bu adı təhrif etmişdir. Q. Qeybullayev qeyd edir ki, qədim yunan dilində ş, ç sözləri olmadığına görə, bu etnonim Şatarkat formasında səslənmiş ola bilər. Midiyada Şetar er. əv. 714-cü il, Albaniyada erkən orta əsrlərdə Şatar (Gəncə ilə Bərdə arasında,), müasir Şatarlı toponimləri bu etnonimlə bağlıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Midiya
Bencamin Harrison

**Benjamin Harrison** (, ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 23-cü prezidenti (1889–1893) 9-cu ABŞ Prezidenti Vilyam Henri Harrisonun nəvəsi Vətəndaş müharibəsi dövründə şimal ordusunda briqada generalı rütbəsində iştirak etmişdir.

## Həyatı
20 avqust 1833-cü ildə Şimali Benddə doğulub.

13 mart 1901-ci ildə İndianapolisdə vəfat edib.

## Həmçinin bax
* Amerika Birləşmiş Ştatları prezidentlərinin siyahısı

## İstinadlar
Acılıqbinə

**Acılıqbinə** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Qullar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Mazım çayının sahilindədir. Mütəxəssislərin fikrincə, Acılıqbinə/ Hacılıqbinə "Hacıya məxsus binə" deməkdir. Əvvəllər bu ərazidə Qullar kəndi camaatının binələri yerləşirdi. XIX əsrin ortalarında Qullar kəndindən çıxmış ailələr Acılıq adlanan pay torpağında məskunlaşdılar. Bəzi tədqiqatçılar oykonimin birinci komponentini həmin ərazidə acı dad verən yovşan bitkisinin bolluğu ilə əlaqələndirirlər. Əslində acılıq sözü Azərbaycan dilinin bir sıra dialekt və şivələrində "sıx tikanlı bitkisi olan yer" mənasında işlənir. Odur ki, oykonim "sıx tikanlı bitkisi olan binə (kənd)" kimi izah olunmalıdır Azlıq binə kəndinin əhalisi 94 nəfərdir, təxmini 60 % avarlar qalanı isə azərbaycanlılardan ibarətdir.

## İstinadlar
Ağkilsə (Balakən)

**Ağkilsə** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Sarıbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Oykonim ağ (rəng) və kilsə (ibadət üçün tikilmiş bina) sözlərindən düzəlib, "ağ rəngli kilsə" deməkdir. Kəndin ərazisində ağ kilsə olduğundan belə adlanmışdır. Gədəbəy r-nunun Novoivanovka kəndinin adı 1844-cü ilə qədər Ağkilsə olmuşdur. Keçən əsrdə Ermənistan ərazisində bir neçə Ağkilsə kəndi qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Bayrambinə

**Bayrambinə** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Talalar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Oykonim Bayram (ş.a.) və binə (müvəqqəti məskən) sözlərindən düzəlib, "Bayram ailəsinə məxsus məskən" deməkdir. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsi vaxtilə Tülü kəndindən olan Bayram adlı şəxsin saldığı binə əsasında yarandığı üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Bedağar

**Bedağar** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Qazma kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Balakən çayının sahilində, Alazan-Həftəran vadisindədir. Oykonim be/bet (avar. "baş", "başlanğıc", "bir qədər yuxarı") və dağar/dahar (azərb. "daşlı, çınqıllı yer") komponentlərindən düzəlib, "daşlı, çınqıllı yüksəklik" mənasındadır. XVIII əsrə aid xəritələrdə Alazan çayının hər iki sahilində Bidiqar adlı yaşayış məntəqəsinin olduğu göstərilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Beretbinə (Balakən)

**Beretbinə** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Katex kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Kəndin ərazisi vaxtilə Zaqatala r-nunun Qəbizdərə kəndinə aid binə yeri olmuşdur. Sonralar Qəbizdərədən çıxmış bir qrup ailənin burada məskunlaşması ilə daimi yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir. Daha sonralar kənd iki hissəyə bölünərək eyni adla yarısı Balakən, digər hissəsi isə
Zaqatala r-nuna verilmişdir. Avar. peret "xırda ağaclıq", "kol-kos" mənasını bildirir. Oykonim "ərazisi kol-kosdan ibarət olan binə, kənd" deməkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Beçeqarbinə

**Beçeqarbinə** (**Biçaqarbinə**, **Biçiqarbinə**) — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Kortala kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Oykonim biçiqar (avar. "balaca, kiçik") və binə komponentlərindən düzəlib, "kiçik binə" mənasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Abjit

**Abjit** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Qaysa kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qoyuntəpə dağının ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsi ikinci dünya müharibəsindən sonra yaradılmışdır. Kəndin adı eyni adlı çayın adından alınmışdır. 2014-cü il məlumatına görə bu kənddə heç kim yaşamır.

## Həmçinin bax
* Katex

## İstinadlar

## Xarici keçid
* http://www.xalqqazeti
Böyüktala

**Böyüktala** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Hənifə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Böyük Tala adlı sahədə salındığına görə kənd həmin yerin adı ilə adlandırılmışdır. Tala "meşədə ağacsız yer, açıqlıq" deməkdir. Talanın sahəsinin böyüklüyü oykonimdə əks olunmuşdur.

## İnfrastruktur
2013-cü ilin oktyabr ayının 8-də kəndə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir.

## İstinadlar
Cillik

**Cillik** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Qazma kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Yaşayış məntəqəsi Cillik adlanan yerin yaxınlığında salındığı üçün belə adlandırılmışdır. Cil bataqlıqda, rütubətli yerdə bitən bitkinin adıdır. Ərazi bu bitki ilə örtüldüyü üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Qullar (Balakən)

**Qullar** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Qullar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2011-ci ildə Milli Məclisin qəbul etdiyi qərara görə, Qullar kəndinin müəyyən bir ərazisi Balakən şəhərinin inzibati ərazisinə daxil edilmişdir.

## Əhalisi

## Tanınmış şəxsləri
* Amin Novruzov (kiçik gizir) — Vətən müharibəsi qəhrəmanı

## İstinadlar
İmamzadə türbəsi

* İmamzadə türbəsi (Şamaxı) — Şamaxı şəhərinin mərkəzində yerləşən İmamzadə məscidi
* İmamzadə türbəsi (Bərdə) — Bərdə şəhərinin mərkəzində yerləşən İmamzadə məscidi
* İmamzadə türbəsi (Gəncə) — qədim Gəncənin xarabalıqları yaxınlığında VIII əsrə aid tarixi memarlıq abidəsi.
* İmamzadə türbəsi (Bülbülə) — Suraxanı rayonunun Bülbülə kəndində XVIII əsrə aid memarlıq abidəsi.
* İmamzadə türbəsi (Naxçıvan) — Naxçıvan şəhərinin ən qədim ziyarətgahı.
* İmamzadə türbəsi (Nehrəm) — Babək rayonunun Nehrəm kəndində XVIII əsrə aid memarlıq abidəsi.
* İmamzadə türbəsi (Masallı)
* İmamzadə türbəsi (Parçı) — Şərur rayonunun köhnə Parçı kəndində (Xanlıqlar kəndi ilə birləşmişdir) yerləşən XVII-XVIII əsrlərə aid tarix-memarlıq abidəsi
Qəhrəmanlı (Beyləqan)

**Qəhrəmanlı** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun Qəhrəmanlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. 22 may 2007-ci il tarixli 345-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Beyləqan rayonunun Qəhrəmanlı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi Qəhrəmanlı qəsəbə inzibati ərazi vahidi hesab edilmişdir.

## Toponimikası

## Tarixi

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
1896 Yay Olimpiya Oyunları

**1896 Yay Olimpiya Oyunları** və ya rəsmi adı ilə **I Yay Olimpiya Oyunları**, 6-15 aprel 1896 tarixləri arasında Yunanıstanın paytaxtı Afina şəhərində baş tutan çox idman növlü yarış. Tarixin birinci müasir Olimpiya Oyunlarının Afina şəhərində baş tutması Qədim Olimpiya Oyunlarının məhz elə Yunanıstanda yaradığı üçündür. 1894-cü ilin 23 aprel tarixində Paris şəhərində fransız pedaqoq Pyer de Kuberten tərəfində baş tutan konqres zamanı yarışların Afina şəhəri keçirilməsi qərara alınmışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1906 növbədənkənar yay Olimpiya oyunları

**1906 Yay Olimpiya Oyunları**(22 aprel — 2 may) — Yunanıstanın Afina şəhərində təşkil edilmişdir. 20 ölkədən 7-si qadın olmaqla 877 idmançı yarışmışdır. Yunanıstan 1896-cı ildə həyata keçirilən ilk olimpiadalardan sonra Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinə müraciət edərək 10-cu il şərəfinə xüsusi bir olimpiada təşkil etməsini tələb etdi. Yunanıstanın bu tələbi qəbul edildi və 1906-cı ildə ara olimpiadalar edilməsinə qərar verildi. Oyunlar üçün rəsmi olaraq "Olimpiya" sözü istifadə edilmir. Çünki 3-cü ilə 4-cü Olimpiya oyunları arasında təşkilat komitəsi reallaşmışdır. Müsabiqələr nəticəsində medal paylandığı halda, bu medallar BOK tərəfindən tanınmır.

## Olimpiadanın açılışı
Olimpiadanı I George açmışdır.

## İştirak edən ölkələr
* Alman İmperiyası
* ABŞ
* Kanada
* Avstraliya
* Avstriya
* Fransa
* Böyük Britaniya
* Yunanıstan
* Macarıstan
* İsveçrə
* Norveç
* İsveç
* Finlandiya
* Osmanlı İmperiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1912 Yay Olimpiya Oyunları

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1904 Yay Olimpiya Oyunları

**1904 Yay Olimpiya Oyunları** — ABŞ-nın Sent-Lüis şəhərində keçirilmişdir. Oyunlarda 12 ölkədən 651 idmançı mübarizə aparmışdır.

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı

## İştirak edən ölkələr
* ABŞ
* Almaniya
* Avstraliya
* Avstriya
* Kanada
* Böyük Britaniya
* Kuba
* Fransa
* Macarıstan
* Yunanıstan
* Cənubi Afrika
* İsveçrə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1936 Yay Olimpiya Oyunları

**1936 Yay Olimpiya Oyunları**— 1936-cı ildə Almaniyanın Berlin şəhərində baş tutmuş beynəlxalq çoxnövlü idman yarışıdır. Berlin Barselonada Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin 29-cu sessiyasında-26 aprel 1931-ci ildə oyunlara ev sahibliyi etmək hüququnu əldə edib.

1932-ci il Los Anceles Yay Olimpiya Oyunları geridə qaldıqdan sonra, Almaniya yeni 100000 yerlik yüngül atletika stadionu, altı gimnaziya və bir çox digər kiçik arenalar inşa etdirdi. Almaniya həmçinin bahalı yüksəktexnoloji elektron avadanlığın bir çox digər formaları ilə 41 ölkəni əhatə edən radio şəbəkəsi və video müşahidə sistemini qurdu. Kinorejissor Leni Rifenştal 7 mln. $ qarşılığında oyunları ekranlaşdırmaq üçün Almaniya Olimpiya Komitəsi tərəfindən tapşırıq alıb. Olimpiya adlanan filmdə idman çəkilişlərində ümumi texnikaların çoxu ilk dəfə idi istifadə olunurdu.

Reyx Kansler Adolf Hitler oyunları irqi üstünlük idelları və öz dövlətinin irəli çəkilməsi kimi görürdü. Nasist partiyasının  rəsmi qəzeti olan Völkischer Beobachter kəskin həddə yazmışdı ki, yəhudilərin və qara dərililərin Olimpiya Oyunlarında iştirakına icazə verilməməlidir. Lakin digər millətlərin oyunları boykot edəcəyi məsələsi ortaya çıxan zaman, bütün etnik qrupların iştirakına icazə verildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
2000 Yay Olimpiya Oyunları

## Seçilmə prosesi

## Olimpiadanın açılışı

Rekord olaraq 199 ölkə stadiona girdi, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin üzvü olan Əfqanıstan iştirak etmirdi. Ən yadda qalan səhnə, ağ arxa plan üzərində mavi bir Koreya yarımadası xəritəsi olan formada hazırlanmış birlik bayrağı ilə,Şimali Koreya və Cənubi Koreya bir komanda olaraq səhnəyə girmələri idi. Şərqi Timordan 4 atlet ölkələrinin keçid mərasimində yer aldılar. Ölkənin beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin olmamağına baxmayaraq, onların da Olimpiya Bayrağı altında yarışmaqlarına icazə verildi. Ümumi qubernator Sir William Dearner oyunların açılışını etdi. Olimpiya bayrağını meydanda səkkiz rəsmi avstraliyalı Olimpiya çempionları tərəfindən daşıdı:Bill Roycroft, Murray Rose, Liane Tooth, Gillian Rolton, Marjorie Jackson, Lorraine Crapp, Michael Wenden və Nick Green Olimpiya Bayrağının daşınması boyunca Olimpiya Marşı səsləndi. Açılış mərasimi Olimpiya Məşəlinin yandırılması ilə qurtardı. Rəsmi Avstraliya Olimpiya Çempionu Herb Elliott Olimpiya məşəlini stadiona gətirdi. Sonra qadınların Olimpiya Oyunlarının işitirakının 100 ilinin tama olması münasibətilə rəsmi avstraliya qadın Olimpiya çempionları: Betty Cuthbert, Raelene Boyle, Dawn Fraser, Shirley Strickland , Shane Gould ve Debbie Flintoff-King məşəli stadiona gətirdi və məşəli yandıracaq Cathy Freemana verdilər, o da məşəli qazanın içindəki alov çəmbərinə tutuşdurdu.

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı

## Həmçinin bax
* Batut gimnastikası 2000 Yay Olimpiya Oyunlarında — (Qadınlar, fərdi)

## İstinadlar
1988 Yay Olimpiya Oyunları

**1988 Yay Olimpiya Oyunları** — Cənubi Koreyanın paytaxtı Seul şəhərində keçirilmiş XXIV Yay Olimpiya Oyunları.

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Naqano

**Naqano** ( — Yaponiyada şəhər.

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1998 Qış Olimpiya Oyunları
Lillehammer

**Lillehammer** — Norveç şəhəri

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1994 Qış Olimpiya Oyunları
* 2004 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar
Kalqari

**Kalqari** (ing., fr. Calgary) -  Kanadanın Alberta əyalətində şəhər, .

## Tarixi

## Əhalisi

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1988 Qış Olimpiya Oyunları
## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1980 Yay Olimpiya Oyunları

**1980 Yay Olimpiya Oyunları** — SSRİ-nin paytaxtı Moskva şəhərində 19 iyul—1 avqust 1980-ci il tarixləri arasında keçirilmişdir. Bu Olimpiya Oyunları Şərqi Avropada keçirilmiş ilk yarışlar idi. Həmçinin Sosialist ölkələri arasında keçirilmiş ilk Olimpiya Oyunları idi.

Bu Olimpiya Oyunlarının əksər hissəsi digər SSRİ şəhərlərində keçirildi. Yəlkən idmanı yarışları — Tallin, futbol yarışları — Kiyev, Leninqrad və Minsk, Atıcılq yarışları — Mıtişi şəhərində keçirildi.

Bu Olimpiya Oyunlarını 50-dən çox ölkə boykot etdi. Buna səbəb 1979-cu ildə SSRİ qoşunlarının Əfqanıstanda hərbi əməliyyatlara başlaması idi. Buna baxmayaraq bir sıra idmançılar SSRİ paytaxtına Olimpiya Bayrağı altında gəlmişdilər.

## Stadionlar

## Medal sıralaması

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Turin

**Turin** () — ( Pyemont dilində- *Turin*) şimali İtaliyanın Pyemont bölgəsinin paytaxtıdır. Şəhər Alp dağları ilə əhatələnmişdir və Po çayının sol sahilində yerləşir.
:**Turin** adının mənası Kəlt dilində "dağlar" mənasına gələn Tau sözüdəndən gəlir. İtaliyanca isə bu şəhərin adınln mənası "kiçik buğa" olduğuna görə onun gerbində və bayrağında buğa şəkli var. Şəhər 1997-ci ildən UNESCO-nun Dünya İrsinə daxil edilmişdir.
## Ərazisi və iqlimi
Turin Şimal və qərbdən Alp dağları tərəfindən əhatə olunmuşdur. Cənubdan "Monferatto" təpələrinin uzantısı olan tıbii bir yüksək təpə vardır. Şəhər şərqdən qərbə az meyilli bir düz (240m dən-280m ə) üzərində qurulmaqla bərabər
yeni salınan qisimlər təpələrə doğru meyil etmişdir. 
:Şəhər içindən 4 böyük su hövzəsi keçməkdədir. Bunlar Po çayı, onun iki böyük qolu (Po çayının soldan qolu "Dore Riparia" və "Stura di Lanzo") və Sangone çayıdır. Şəhər yaxınlığında Fransaya təbii yol olan  Susa Vadisi, Sangone Vadisi və Lanzo Vadisi vardır.
:Turin şəhəri Aralıq dənizi sahillərindəki digər İtalyan şəhərlərinin əksinə nəmli, sub-tropik bir bölgədədir. Qış nisbətən soyuq və quru keçir. Yay ayları şəhərin düzənlik hissələrində nisbətən isti olsa da, təpəlik tərəflərdə mülayim keçməktədir. Şəhərdəki ən yüksək qeydə alınmış istilik 37.1 °C , ən soyuq temperatur isə -21.8°C olmuştur.
:Yağışlar ən çox yaz və payız aylarında düşməktədir. İsti yay aylarında yağışlar çox az düşməsinə baxmayaraq bəzən ildırımlı fırtınalar çıxmaqdadır. Alp dağlarına məxsus Fön küləkləri bu şəhərə quru olaraq təsir etməklə yağış gəlməsinin qarşısını alar.
## Tarixi
Bölgəyə Roma dövründən əvvəl bir kelt-roman qəbiləsi olan Tauriniler yerləşmişdir.
:Eradan əvvəl birinci əsirdə (böyük ehtimal 28-ci ildə) burda Romalılar tərəfindən hərbi düşərgə (Castra Taurinorum) salınmışdır. Sonra bu hərbi düşərgə imperator Oktavian Avqusta *(Augusta Taurinorum)* devr edilmişdir. İndiki dövürdə şəhərdə Roma üslubuna aid nümunələr görünür. O dövürdə şəhərin təxminən 5000 nüfuzu olmuşdur. 15630-cü ildən bəri Sardiniya krallığı, Savoyya sülaləsi tərəfindən idarə edilirdi

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 2006 Qış Olimpiya Oyunları    Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi 2022

## Şəkillər
 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Solt-Leyk-Siti

**Solt-Leyk-Siti** () — ABŞ-də şəhər, Yuta ştatının paytaxtı.

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 2002 Qış Olimpiya Oyunları

## İstinadlar
İnsbruk

**İnsbruk** () — Avstriya şəhəri. Ölkənin qərbində, İnn çayının sahilində yerləşir. Şəhərin sahəsi — 104,91 km², əhali 117.000 nəfərdir. Böyük sənaye, turizm, mədəniyyət və idman mərkəzidir.

1964 və 1976-cı illərdə Qış Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi edib.

## Tarixi
Bizim Eradan əvvəl 15-ci ildə imperator Avqustun hakimiyyəti illərində, Dunaya qədər əraziləri fəth etmiş onun oğulluqları Tiberinin və Druzun komandanlığı altında Roma qoşunları Alp ərazisinə girdi. Tirolun əyalətinin ərazisi o zamandan Şimal-Cənub ticarət marşrutunda əhəmiyyətli tranzit regionuna çevrildi.
İmperator Septimiy dövründə bizim eranın 200-cü ilində Şimal yolunda Auqsburqda Veldidena (müasir Velden) qalasının əsası qoyulmuşdur. Qərbi Roma imperiyasının süqutundan sonra Tirolun ərazisini German tayfaları zəbt etdilər. 550-ci ildə xalqların Böyük Köçü zamanı müasir Bavariyalıların əcdadları İnn çayının vadisində məskunlaşdılar və vadidəki bütün ərazilər Bavariya hersoqluğunun hakimiyyətinin altında düşdü. İrland və anqlosakson missionerləri bu ərazilərin xristianlaşdırılması üçün burada fəaliyyətə başladılar. İlk dəfə İnsbruk adı tarixi mənbələrdə 1180-ci ildə çəkilmişdir. İnsbruk şəhər kimi 1234-cü ildə tikilmişdir. 1239-cu ildə şəhər özünü idarəetmə haqları və imtiyazları aldı. 1363-cü ildə hakimiyyətə vərəsəlik hüququ əsasında hersoq Rudolf IV Qabsburq gəldi. Həmin dövrdən etibarən İnsbruk Habsburqlar sülaləsinin hakimiyyəti altında oldu. 1420-ci ildə İnsbruk Tirol vilayətinin paytaxtı olur.

1504-cü ildə o vaxtlar Avstriya hersoqu olan (sonradan Müqəddəs Roma imperiyasının imperatoru) I Maksimilianın əmrinə görə İnn çayının şərq sahilindəki Myuxlau kəndindən İnsburka silah ustaları köçürüldülər və şəhərdə böyük silah manufakturalarının əsasını qoydular. Daha sonra İnsbruk Avropanın əsas silah mərkəzlərindən biri olur. Avropada ilk dövlətə məxsus silah istehsalı müəssisəsi İnsburkda tikilir. 1508-ci ildə I Maksimilian Müqəddəs Roma imperatoru seçilir, onun hakimiyyətdə olduğu dövrdə İnsburk Avropanın vacib iqtisadi və mədəni mərkəzlərindən birinə çevrilir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1964 Qış Olimpiya Oyunları
* 1976 Qış Olimpiya Oyunları
Vankuver

**Vankuver** (; ) — Vankuver (Listeni/vænˈkuːvər/) Kanadanın qərbində Britaniya Kolumbiyası əyalətində liman şəhəridir.Bu, Qərbi Kanadanın ən böyük və ölkənin üçüncü ən böyük metropolisidir.

Müxtəlif etnik qrupların bir yerdə yaşadığı kosmopolit şəhərdir. 2016-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhər mərkəzinin əhalisi 631,486 nəfər, paytaxt ərazisinin əhalisi isə 2,463,431 nəfərdir. Bu əhali Vankuveri Kanadanın 3-cü ən böyük metropolisi edir. Vankuver hər kvadrat kilometrə 5400-dən çox insanla Kanadada ən yüksək əhali sıxlığına malikdir.

Vankuver Böyük Vankuver Regional Dairəsinin şəhərlərindən biridir. Bələdiyyə sədri Ken Simdir. Vankuver limanı dünyada əhəmiyyətli ölçülərə malikdir. O, həm də Şimali Amerikada Vankuver, Hollivud və Nyu-Yorkdan sonra üçüncü film istehsal mərkəzidir.

Vankuver 2010-cu il Qış Olimpiya Oyunlarına, 2006-cı ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Dünya Şəhər Forumuna və 2007-ci ildə 20 yaşadək futbolçular arasında FIFA Dünya Çempionatına ev sahibliyi etmişdir.

1870-ci illərdə Granville adlı bir mişar mərkəzi olaraq quruldu. 1886-cı ildə şəhər statusu qazandı və Britaniya Kral Donanmasının kapitanlarından biri Corc Vankuverin adını aldı. 1915-ci ildə Panama kanalının açılışından sonra şəhərdən Amerika və Avropanın şərq sahillərinə taxıl və taxta ixrac edilməyə başlandı.1930-cu illərdə Kanadanın üçüncü ən böyük şəhəri və Sakit okean sahilindəki ən əhəmiyyətli limanı olmuşdur.Vancouver Canucks NHL-də şəhəri təmsil edir.

2010 Qış Olimpiya Oyunlarına və 2010 Qış Paralimpiya Oyunlarına ev sahibliyi etdi.

Vankuver Kanadanın etnik və dil baxımından ən müxtəlif şəhərlərindən biridir: onun sakinlərinin 52%-i ana dili danışmır, 48,9%-i ingilis və ya fransız dillərində danışır və 50,6%-i açıq şəkildə danışan azlıq qruplarına aiddir. .

Vankuver davamlı olaraq yaşayış və həyat keyfiyyətinə görə dünyanın ən yaxşı beş şəhərindən biri adlandırılır və Economist Intelligence Unit Vankuveri dünyanın ən yaxşı on şəhəri arasında yer alan ilk şəhər kimi tanıdı. dünya. 2011-ci ildə şəhər 2020-ci ilə qədər dünyanın ən yaşıl şəhəri olmağı planlaşdırırdı. Vankuverizm şəhərin şəhərsalma dizayn fəlsəfəsidir.

Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 2010 Qış Olimpiya Oyunları keçirilib.

## Həmçinin bax
Qrönobl

**Qrönobl** () — Fransanın cənub–şərqində şəhər. İzer departamentinin inzibati mərkəzi. Əhalisi 400 min nəfərdir. Qrenoblda qədim memarlıq abidələri olan Sen-Loran (VIII əsrin sonu), Notrdam (XI–XIII əsrlər, Sent Andre (XIII əsr) kilsələri yerləşir.

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1968 Qış Olimpiya Oyunları

## İstinadlar
Monreal

**Monreal** () — Böyüklüyünə görə Kvebek əyalətinin ən böyük, Kanadanın isə ikinci böyük şəhəridir. İlk əvvəl Villi-Mari-Marii şəhəri adlanıb. Monreal adı şəhərin mərkəzində yerləşən Mon-Raul dağının (Kraliyyət dağı) adından götürülmüşdür.Orta əsr fransız dilində bu Mont Real kimi səslənirdi.2009-cu ilin məlumatlarına görə,Böyük Monrealın əhalisi 3814000 nəfərdir.

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1976 Yay Olimpiya Oyunları

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Melburn

**Melburn** () — Avstraliyanın ikinci ən böyük və kosmopolit şəhəri. 3,5 milyon əhalisi olan şəhəri adətən Avstraliyanın mədəniyyət və idman paytaxtı adlandırırlar. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı Melburn şəhərini yaşamaq və oxumaq üçün ən təhlükəsiz və rahat yer kimi qiymətləndirib. UNESCO isə Melburnu "Ədəbiyyat şəhəri" adlandırıb.

## Tarixi
1901-ci ildən 1927-ci ilədək Avstraliyanın paytaxtı olmuşdur.

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1956 Yay Olimpiya Oyunları

## İstinadlar
1924 Qış Olimpiya Oyunları

**1924 Qış Olimpiya Oyunları** — I Qış Olimpiya Oyunları. 1924-cü ildə Fransanın Şamoni şəhərində keçirilmişdir.

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sent-Luis

**Sent-Luis** — ABŞ-də şəhər.

Sent-Luis şəhəri ABŞ-nin 18-ci ən böyük paytaxt şəhəridir.

## Əhalisi
Müxtəlif dövrlərdə buraya köçmüş immiqrant və macəraçıların hesabına hazırda şəhər əhalisinin sayı 3 milyondan çoxdur.

## İqlimi
Sent-Luis şəhəri rütubətli kontinental və rütubətli subtropik iqlimə malikdir.

## Abidələri
Şəhərin ən məşhur abidəsi böyük Qapı Arkasıdır. Həmçinin, Sent-Luisdə yerləşən Baş kilsə, Sent-Luis bədii muzeyləri, simfonik orkestri, Opera, Edison teatrları, MUNY Meşə Parkı, Missuri botanika bağı və sairdir.

## Turizm
Şəhərdə təşkil olunmuş festival və sərgilər buraya turist axınına səbəb olur.

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1904 Yay Olimpiya Oyunları

## İstinadlar
Atlanta

**Atlanta** — ABŞ-də şəhər. Corciya ştatının inzibati mərkəzi. Nəqliyyat qovşağı. ABŞ-ın əhali sayına görə doqquzuncu ən böyük metropoliten bölgəsidir.

Atlanta 1837-də iki dəmiryolu qovşağında qurulmuşdur. Şəhər ABŞ vətəndaş müharibəsində dağılmışdır. Sonralar isə sürətlə yenilənərək beynalxalq ticarət mərkəzinə çevrilmişdir.  Atlantanın özünə məxsus $270 milyard dollar büdcəsi var. Bu büdcə ile dünyanın ən zəngin 15-ci şəhəridir.

## Tarixi
Atlanta şəhəri 1837-ci ildə yaranıb. 1845-ci ildən əvvəl şəhər — Terminus adlanırdı. Zəncilərin azadlığı uğrunda mərkəzi şəhər olmuşdur.

1868-ci ildə Atlanta şəhəri Corciya əyalətinin paytaxtı olmuşdur.

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1996 Yay Olimpiya Oyunları keçirilmişdir. Bu Olimpiyadada Azərbaycanı 21 nəfər idmançı təmsil etmişdir. Onlardan Namiq Abdullayev Olimpiyadanın gümüş medalını qazanmışdır.

## Qardaş şəhərlər
* Brüssel, Belçika (1967)
* Buxarest, Rumıniya (1994)
* Kotonu, Benin (1995)
* Dageu, Cənubi Koreya (1981)
* Fukuoka, Yaponiya (2005)
* Laqos, Nigeriya (1974)
* Monteqo Bey, Yamayka (1972)
*,  Nyukasl-apon-Tayn, İngiltərə, Böyük Britaniya (1977)
* Nürnberq, Almaniya (1998)
* Olimpiya, Yunanıstan (1994)
* Port-of-Speyn, Trinidad və Tobaqo (1987)
* Raanana, İsrail (2000)
* Rio-de-Janeyro, Brazil (1972)
* Salsedo, Dominikan Respublikası (1996)
* Zalzburq, Avstriya (1967)
* Taybey, Çin Respublikası (1974)
* Tbilisi, Gürcüstan (1988)
* Tuluza, Fransa (1974)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1928 Qış Olimpiya Oyunları

**1928 Qış Olimpiya Oyunları** — II Qış Olimpiya Oyunları. 1928-cü ildə İsveçrənin Sankt-Morits şəhərində keçirilmişdir.

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı
 
} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
|align=left|  || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 7 ||align=left|  || 0 || 3 || 1 || 4
|-
|rowspan=5| 8 ||align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|- bgcolor=ccccff
|align=left|   || 0 || 0 || 1 || 1
|}

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1948 Qış Olimpiya Oyunları

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1932 Qış Olimpiya Oyunları

**1932 Qış Olimpiya Oyunları** — III Qış Olimpiya Oyunları. 1932-cü ildə ABŞ-nin Leyk-Plesid şəhərində keçirilmişdir.

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı
 
} || 3 || 4 || 3 || 10
|-
| 3 ||align=left|  || 1 || 1 || 5 || 7 
|-
| 4 ||align=left|  || 1 || 2 || 0 || 3
|-
| 5 ||align=left|  || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| 6 ||align=left|  || 1 || 1 || 0 || 2
|-
| 7 ||align=left|  || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 8 ||align=left|  || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 9 ||align=left|  || 0 || 0 || 2 || 2
|-
| 10 ||align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|}

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1964 Qış Olimpiya Oyunları

**1964 Qış Olimpiya Oyunları** — 29 yanvar və 9 fevral tarixləri arasında keçirilmiş tarixdəki IX Qış Olimpiya oyunlarıdır. Avstriyanın İnsbruk şəhərində keçirilmişdir.

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1992 Qış Olimpiya Oyunları

**XVI [[Qış Olimpiya Oyunları]]** (; ) 8–23 fevral 1992-ci ildə Albervil şəhərində (Fransa) keçirilmişdir. Fransa Şamoni-1924 və Qrenobl-1968 sonra üçüncü dəfə Qış Oyunlarına ev sahibliyi etdi.

## Şəhərin seçilməsi

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı


## Xarici keçidlər
*
2010 Qış Olimpiya Oyunları

## Olimpiadanın açılışı

Sayca XXI dəfə keçiriləcək Qış Olimpiya Oyunları fevralın 12-də Kanadanın Vankuver şəhərində start götürdü. 17 gün davam edəcək olimpiadada 15 növ üzrə 86 dəst medal sahibini tapacaq.

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sankt-Morits

**Sankt-Morits** - İsveçrə şəhəri. 

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1928 Qış Olimpiya Oyunları
* 1948 Qış Olimpiya Oyunları

## İstinadlar
Leyk-Plesid

**Leyk-Plesid** — Nyu-York ştatında yerləşən ABŞ şəhəri

## Şəhərdə keçirilmiş beynəlxalq tədbirlər
* 1932 Qış Olimpiya Oyunları
* 1980 Qış Olimpiya Oyunları

## İstinadlar