open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heroqlif

**Heroqlif** — yazının inkişafı nəticəsində heratik kursiv yazi meydana gəlmişdir. Eramızdan əvvəl VII–VIII əsrlərdə demotik kursiv yazı yaranmışdır. Demotik yazıda liqaturalar çoxdur. Bu demotik yazı mətnlərinin oxunuşunu çətinləşdirir. Sonuncu demotik mətnlər eramızın V əsrinə aiddir. Misir yazısını ilk dəfə 1822-ci ildə Jan-Fransua Şampolyon deşifrələmişdir. Bundan başqa (heroqlif) başqa dillərdə səs və ya məfhum bildirən yazı işarəsidir.

## İstinadlar

xususilə heroqlif eradan əvvəl 2600 cu ildə isitfadə etmişdirlər
Sosial şəbəkə (dəqiqləşdirmə)

*Sosial şəbəkə — 
*Sosial şəbəkə (termin) — 
*Sosial şəbəkə (sosiologiya) — 
*Sosial şəbəkə (film, 2010) — 
*Sosial şəbəkə (termin, 1954) —
Əli xan Zahirəddövlə

**Əliqulu xan Məhəmmədnasir xan oğlu Dəvəli-Qacar** () — Nasirəddin şahın saray naziri, Nemətullahi təriqətinin şeyxi Səfiəlişahın müridi, sufi, şair.

## Həyatı
Əli xan Məhəmmədnasir xan oğlu 1864-cü ildə doğulmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Zəhirəddövlə ləqəbi daşıyırdı.

Əli xan Nasirəddin şahın saray naziri, eşikağasıbaşısı olmuşdu. Sonra təşrifat vəziri vəzifəsini həyata keçirmişdi. Şahın ondan xoşu gəlirdi. 1880-ci ildə onu qızı ilə evləndirdi.

Nemətullahi təriqətinin mürşidi Mirzə Həsən Səfiəlişah 1898-ci ildə vəfat edəndən sonra Əli xan Zəhirəddövlə onun canişini oldu. 1906-cı ildə Həmədan və Kirmanşahın valisi təyin olunmuşdu.

Əli xan Zəhirəddövlə 1924-cü ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Əli xan Furuğuddövlə xanım Nasirəddin şah qızı Qovanlı-Qacarla ailə qurmuşdu. Məhəmmədnasir xan adlı oğlu vardı.

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Qustav Flober

**Qüstav Flober** () — ən yaxşı roman müəlliflərindən biri sayılan Fransa yazıçısıdır. 1857-ci ildə yazılmış ilk romanı "*[[Madam Bovari]]*" ilə daha çox tanınır.

## Həyatı
1821-ci il 12 dekabrda cərrah ailəsində dünyaya gəmişdir. Kiçik yaşlarından əsərlər yazmağa başlamışdır. Doğma şəhərində təhsil almışdır. 1840-cı ildə Parisə getmiş və hüquq təhsili almışdır. Burada Viktor Hüqo ilə tanış olmuşdur. 1846-cı ildə Parisi tərk etmişdir.

1854-cü ildən doğma şəhərində anası ilə yaşamış və heç evlənməmişdir. Müxtəlif ölkələrə səyahət etmişdir.

## Yaradıcılığı

Eyni qədər romantik və realist bir yazıçı olmuşdur. XX əsr yazıçılarına təsir etmişdir. Bunlardan biri də Frans Kafkadır.

## Həyatı

12 dekabr 1821də Fransa Rouendə doğulub. 1880 ildə xəstəlik nəticəsdə həyatını itirdi. Atası Achille Flaubert Rouendəki bir xəstəxananın baş cərrahı, anası da bir həkim qızıdır. 1840da liseyi bitirdi. 1841də Paris Hüquq Fakültəsinə qəbul oldu. 22 yaşındaykən ölümcül olduğu qəbul edilən bir xəstəliyinin tutulduğu ortaya çıxdı. Təhsilini tamamlamadı. 1846da atasını itirdi. Bir qızı olan bacısı da ölüncə, anası və bacı oğlusuyla Rouen yaxınlarındakı Croissetə yerləşdi, həyatının bütününü burada keçirdi. İlk yazı çalışması 1837də nəşr olundu. Noyabr 1849dan Aprel 1851ə qədər Maxime du Camp ilə birlikdə Yunanıstan, Anadolu, Misir, Fələstin, Suriya və İtalyanı gəzdi. İçə qapalılığından, tək Misirə və Tunisə etdiyi səfərlərlə sıyrıldı. Məşhur romanı Salambonu ona esinleyen də, bu səfərlər oldu. Ədəbiyyat dünyasından bir çox adamla məktublaşdı. Bu məktublardan bəziləri sonradan böyük ad qazanib.

Realizm axınını başladan adam olaraq göstərilməsində məşhur romanı Madame Bovary qədər bu məktublarda dilə gətirdiyi ədəbiyyat və sənətlə əlaqədar fikirləri də təsirlidir. Yaşadığı dövrdə kitablarından maddi qazanc təmin edə bilmədi. Həyatının son illəri ağrılar, ədəbi müvəffəqiyyətsizliklər və maddi çətinliklərlə keçdi. Bu dövrdəki ən böyük ovuntuları, mənəvi oğulu olan Guy da Maupassantın müvəffəqiyyəti və başını Əmilə Zolanın çəkdiyi natüralist (təbiiçi) qrupun ona verdiyi dəyər idi. Ən məşhur romanı olan «Madam Bovari» 1856-cı ildəda nəşr olunduğunda, yazar və nəşrçi haqqında əxlaqsızlığa təşviq günahından iddia açıldı. «Madam Bovari» bu gün dünya ədəbiyyatının təməl daşlarından biridir.

## İstinadlar

## Mənbə
* XIX əsr xarici ədəbiyyat tarixi. (tərcümə edəni: İsmayıl Şıxlı). Bakı, 1964.
Frans Kafka mükafatı

***Kafka mükafatı*** alman dilli Avstriya yazıçısı Frans Kafkanın şərəfinə verilən beynəlmiləl ədəbi mükafatdır. 2001-ci ildən Frans Kafka Cəmiyyəti və Praqa şəhəri sponsorluğu ilə verilir. Mərasim Praqada keçirilir. Qalib gələnlərə $10000, diplom və kiçik bürünc heykəlcik verilir.

Mükafatı almaq üçün lazım olan xüsusiyyətlər humanist dəyərlər və tolerantlığı təbliğ etməsidir.

ABŞ Roçester Universiteti Janet Heydiger Kafka mükafatı adlı başqa bir ədəbi mükafat verir. Bunlar çox zaman eyni adla adlansalar da eyni mükafat deyillər.

Filip Rot, İvan Klima, Harold Pinter, Haruki Murakami və b. bu mükafatın sahibi olmuşlar.
Kərəc

**Kərəc** () — İran İslam Respublikasının Əlburz ostanında şəhər. Əlburz ostanının və Kərəc şəhristanının inzibati mərkəzi.

## Tarixi

## Coğrafiyası
Kərəc şəhəri Tehranın 20 km qərbində, Əlburz dağlarının ətəyində yerləşir. Ərazisi 2.452 km² olan şəhər ilbəil böyüyərək Tehrana daha da yaxınlaşır. Kərəc Elburs dağ silsiləsinin ətəyində yerləşir və ölkənin mühüm nəqliyyat qovşağıdır. Mənzərəli dağ təbiətinə malik Kərəc ölkənin sürətlə artan sənaye şəhəridir. Şəhərə yaxın bir neçə dağ kurortu yerləşir. Kərəcdə eyni zamanda klassik Şərq və, əsasən mərkəzdə, müasir Avropa memarlıq nümunələri ilə qarşılaşmaq olar. Burada bir neçə nüfuzlu tədris müəssisəsi də var. Şəhərdə gəzinti və istirahət üçün çoxlu park və xiyaban var. Kərəcdə çoxlu sayda görməli yer var, xüsusi ilə sonuncu şahın böyük bacısının sifarişi ilə 1966 ildə tikilən Mirvari saray diqqəti cəlb edir. Bundan başqa şəhərdə, indi kənd təsərrüfatı universiteti yerləşən, Süleyman sarayı diqqətə layiqdir. Şəhərin ətrafında Qaleyi-Dəşhət və Qaleyi-Fərəmərz qədim qalaları var. Burada İranın ən yaxşı dağ-xizək kurortu sayılan Dizin kurortu var. Kərəcdə ölkə əhəmiyyətli bir neçə mühüm sənaye kompleksləri var. Məsələn ölkə əhəmiyyətli enerji turbinləri istehsal edən "Şəhriyar" adına müəssisə. 2013 ilin iyununda 29 gün "Şəhriyar" zavodunun fəhləsi bəst (tətil) edib. Bu zavod enerji turbinləri üçün ehtiyat hissələri istehsal edir.

## Əhalisi
Kərəc əhalisinin 53% farslar, 30% isə Azərbaycan türkləri təşkil edir. 

## Şəkillər

şəkil:کاروانسرای شاه عباسی کرج 3.jpg| Şah Abbas Karvansarası
şəkil:کاخ سلیمانیه.jpg|Süleymaniyyə sarayı
şəkil:Darya Town, Mehrshahr, Karaj, Alborz Province, Iran - panoramio.jpg| İmamzadə Tahir
şəkil:Iran-e kochak park - karaj - 11.jpg|Abyaneh simulyasiyası
şəkil:IranKarajStausee1.jpg|Kərəc səddi
şəkil:Varyan.jpg| Varyan
şəkil:Tehran Shomal Highway.jpg|Şimal şossesi
şəkil:Aderan Karaj.jpg|Çalus yolunda payız


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* About Karaj city 
* Karaj, Iran, Yahoo! Travel 
* The city of Karaj
* Iran Tourism & Touring Organization
* Karaj Magazine 
* Karaj Background History
Kamal Quliyev

**Kamal Quliyev** — Azərbaycan futbolçusu, məşqçi.

Kamal Quliyev Sumqayıt futbol məktəbinin yetirməsidir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Kamal Quliyev - National Football Teams

## Həmçinin bax
Cəmilə Cabbar

**Cəmilə Cabbarova** () — pianoçu.

## Həyatı
1978-ci ildə Bakıda anadan olmuş Cəmilə xanım indi İzmir Opera Teatrında çalışır. Hazırda Türkiyənin Zafer Erdaş, Tuncay Kurtoğlu və Tevfik Rodosdan ibarət ən güclü opera üçlüyünün ("Üç Bas") çıxışlarını müşayiət edən Cəmilə Cabbarova sonuncu dəfə fevralın 2-də Ankarada səhnəyə çıxıb. Həmin gün Ankara Dövlət Opera və Balet Teatrında "Üç Bas"ı müşayiət edən Cəmilə Cabbarova yenidən qardaş ölkə mətbuatının gündəminə düşüb. Konsertdə Cəmilə xanımın müşayiəti ilə qardaş ölkənin üç ən güclü səsinin ifasında klassik Qərb və Şərq musiqiləri ilə yanaşı, Azərbaycan mahnıları da ifa olunub.

## Cəmilə Cabbarovanın dosyesi
32 yaşlı pianoçu xanım nə az, nə çox, düz 14 il Bakıda Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində təhsil alıb. 6 yaşından piano sinfinə gedən Cəmilə xanım 1996-ci ildə Bakı Musiqi Akademiyasında təhsilini davam etdirib. Dilarə Mirzəquliyevanın sinfində oxuyan Cəmilə Cabbarova, 2000-ci ildə Oqtay Abbasquliyevin tələbəsi olaraq, Bakı Musiqi Akademiyasından məzun olub. 2002-ci ildə doktoranturanı bitirərək, 2003-cü ildə Moskva Dövlət Konservatoriyasında master-klasslara qatılıb. 2004-cü ildə Almaniyada "İstedadlı musiqiçilər" adlı master-klassa qatılan Cəmilə xanım 6 mövsümdür ki, İzmir operasında çalışır, Türkiyədə və Avropanın bir çox ölkələrində saysız-hesabsız konstertlərdə iştirak edir. 2007-ci ildə Vyanada beynəlxalq müsabiqənin şərəf mükafatını qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Türkiyəni heyrətləndirən azərbaycanlı Cəmilə Cabbarova kimdir?
Cem Fələk

**Cem Fələk** () — yarımmüdafiəçi mövqeyində oynayan futbolçu. Azərbaycan və Almaniya vətəndaşlığına malikdir, milliyətcə türkdür. Hal-hazırda Finlandiyanın Veikkausliiga liqasında çıxış edən RoPS klubunun şərəfini qoruyur. Azərbaycanın futbol üzrə U-17 və U-19 komandalarında çıxış edib.

## Gənc illəri
Türk əsilli Cem Vural oğlu Fələk 1996-cı ildə Almaniyanın Buşen-Odenvald qəsəbəsində anadan olub. 5 yaşından başlayaraq futbolla məşğul olmağa başlayıb və qısa zamana Frankfurtun ən perspektivli gənc oyunçularında birinə çevrilib. 13 yaşında Cem Fələk "Palmali" Şirkətlər Qrupunun prezidenti Mübariz Mənsimov ilə razılığa gələrək Xəzər-Lənkəran klubu ilə sözləşmə imzaladı. 2008-ci ildə Cem Fələk Ayntraxt klubunun futbol akademiyasına keçir və 2011–2013-cü illər arasında Ayntraxt U-17 komandasında oynayır. 2013-cü ildə Cem Fələk Bohum klubuna keçir və 2013–14 mövsümündə komandanın U-19 heyətində çıxış edir. Bundan sonra bir il Şotlandiyanın Aberdeen klubunda, U-20 komandasında çıxış edir. 2015-ci ilin mayında Aberdeen ilə yollarını ayırır və azad agent statusu alır.

## Peşəkar karyerası
2015-ci ildə Türkiyənin PTT 2-ci divizionunda çıxış edən Fatih Karagümrük klubu ilə müqavilə imzalayıb. Bir ay sonra bir illik icarə əsasında Antalyaspor klubuna keçib. Əvəzedici komandada oynayan Fələk, 2015–16 mövsümü zamanı iki dəfə komandanın əsas heyətində yer alıb və Futbol üzrə Türkiyə Kubokunun oyunlarına iştirak edib. İcarəsi bitdikdən sonra azad agent olan Cem Fələk, 2017-ci ilin yanvar ayında Finlandiyanın RoPS (Rovaniemen Palloseura) klubuna keçib.

## Milli komanda
2009-cu ildə Türkiyənin U-15 millisində 1 oyun keçirib. 2012-ci ildə Cem Fələk Azərbaycan millisində çıxış etmək qərarı verdi. Cem Fələk Azərbaycan vətəndaşlığı alaraq Azərbaycanın U-17 milli komandasının şərəfini qorumağa başladı. Həmin ildə, o Azərbaycan millisinin heyətində Caspian Cup turnirinin gümüş medallarına sahib çıxdı. 2014-cü ilin yanvar ayında Cem, Azərbaycanın U-19 millisininin heyətində Qranatkin memorialı turnirində 3 oyun keçirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aberdeen klubunun rəsmi səhifəsində profili 
* Cem Felek transfermarket.de
* Azərbaycan U-19 millisi
* Cem Felek milli komandamızda
Radioaktivlik

** Radioaktivlik** — radioaktiv parçalanma qeyri-stabil atom nüvəsinin qəflətən enerji verməklə çevrilmə xassəsi. Xaric olunan enerji ionlaşmış şüa, daha dəqiq dedikdə, enerjiyə malik hissəcikli və ya qamma şüalanma şəklində paylanır.

## Xarakteristika
 
Anlayış ilk dəfə 1898-ci ildə Mariya Küri tərəfindən işlənmişdir.

Radioaktiv parçalanma bir və ya bir neçə hissəciklərin (məsələn: elektronlar, neytron, alfa-hissəciklər, fotonlar) ayrılması ilə müşayiət olunur. Radioaktivlik dedikdə həm də radioaktiv nüvəyə malik olan maddənin xassələri nəzərdə tutulur.

Məlumdur ki, atom nömrəsi 82-dən böyük olan bütün kimyəvi elementlər radioaktivdirlər. Bəzi yüngül elementləri də bu sıraya aid edirlər. İki növ radioaktivlik mövcuddur:

Təbii radioaktivlik - təbiətdə rast gəlinən, elementin nüvəsinin öz-özünə şüalanaraq parçalanmasıdır.

Süni radioaktivlik - uyğun nüvə reaksiyası nəticəsində süni olaraq elementin nüvəsinin öz-özünə parçalanmasıdır.

Radioaktiv nüvə tərəfindən şüalanan α-hissəciyi və γ-kvantlarının energetik spektri diskret, β-hissəciyində isə kəsiləndir.
  
Parçalanma zamanı yaranan hissəciklərin xassələrindən asılı olaraq alfa-parçalanma, betta-parçalanma adlanırlar. Qamma parçalanma anlayışı çox nadir hallarda işlənir. Nüvənin qamma hissəciklər buraxması adətən izomer keçid adlanır. Qamma şüalanma çox vaxt digər növ parçalanmaları müşayiət edir.

Hazırda alfa, betta və qamma parçalanmadan başqa neytron emmisiyası, klaster radioaktivlik, spontan parçalanma da aşkarlanmışdır. Elektron əhatə, pozitron parçalanma (və ya β + parçalanma), həmçinin ikiqat betta parçalanma beta parçalanmanın müxtəlif variantları adlanır.
Anna Samoxina

**Anna Samoxina** () — Məşhur sovet və rus aktrisası

Anna Samoxina bir çox filmlərdə və seriallarda çəkilib. O, Rusiya kinosunun ən məşhur şəxsləri ilə tərəf müqabili olub. Məşhur sovet və rus aktrisası Anna Samoxina 48 yaşında vəfat edib. O, mədə xərçəngindən əziyyət çəkirmiş.

## İstinadlar
Nüvə parçalanması

**Nüvə parçalanması** () — nüvə fizikasında atom nüvəsinin daxil edilən enerji təsiri altında iki və ya daha artıq hissələrə parçalanması.

Parçalanma zamanı əmələ gələn məhsullara - parçalanma məhsulları deyilir. Bu məhsullara yüngül nüvələr (əsasən alfa hissəciklərdən ibarət), neytronlar və qamma kvantlar daxildir. Parçalanma spontan (öz-özünə) və ya məcburi (digər hissəciklərin toqquşması nəticəsində) ola bilir. Ağır nüvələrin parçalanması ekzotermik prosesdir, bunun nəticəsində reaksiya məhsulu kimi kinetik enerji şəklində böyük həcmdə enerji, həmçinin şüalanma ayrılır. Nüvənin parçalanması nüvə reaktorlarında və nüvə silahlarında enerji mənbəyi kimi istifadə olunur.
Feliks Kumaritaşvili

**Feliks Kumaritaşvili** — Gürcüstanlı kirşəsürən.

## Həyatı
Feliks Kumaritaşvili 1970–1980-ci illərdə dəfələrlə Gürcüstan çempionu, müxtəlif ümumittifaq və beynəlxalq turnirlərin qalibi olub.

O, 2001-ci ildən Gürcüstan yığmasının baş məşqçisidir.

2010-cu ildə Vankuverdə keçirilmiş Qış Olimpiadasında Nodarın dünyasını dəyişdiyi son məşqinin canlı şahidi olub.

O, Nodar Kumaritaşvilinin əmisidir.

## İstinadlar
Kokil

**Kokil** — töküklərin əldə olunmasında istifdaə oluna metal qəlibdir. Ondan çox hallarda əlvan metallar, həmçinin çuqun və polad məmulların istehsalında istifadə olunur. Kokil çuqun və polad xəlitələrindən hazırlanır. Bu qəliblər töküyün kütləsi və xassəsindən asılı olaraq 100–10000 tökmənin yerinə yetrilməsinə imkan verirlər. İqtisadi cəhətdən kokillər seriyalı və kütləvi istehsalda tətbiq olunması əlverişlidir. Kokillər töküyün həndəsəsindən asılı olaraq bütöv və ya üfüqi və ya şaquli ayırma müstəvi üzrə birləşdirilə bilən ayrı-ayrı hissələrdən təşkil oluna bilir. Kokildə tökmə zamanı töküyün xarici səthini kokilin divarları, daxili səthini isə qüm içliklər əmələ gətirir. Onun ayrıma müstəvisi üzrə metal ərintisi ilə doldurulması üçün tökmə sisteminin aknallarından istifadə olunur. Kokilin yarım hissələrinin açılıb-bağlanmaı xüsusi kokil maşınlarında avtomatlaşdırlmış şəkildə aparılır. Onun davamlığını artırmaq və töküyün soyuma sürətini azalatmaq üçün kokilin işçi səthlərinə kiçik qalınlıqda (0,5&nbsp;mm) xüsusi örtüklər və rənglər çəkilir.
Qalba

**Qalba** () — Roma imperatoru.

## Həyatı
Neronun ölümündən sonra imperatorluq taxtı uğrunda ordu başçıları arasında vətəndaş müharibəsi başlandı. İspaniyadakı legionerlər öz sərkərdələri Servi Sulpisi Qalbanı imperator elan etmişdilər. Senat da onu bəyənmişdi. Çünki Qalba senatın hüquqlarını tamamilə bərpa edəcəyini vəd etmişdi. İspanları və qalları öz tərəfinə çəkmək üçüu Qalba onlara Roma vətəndaşlığı vermişdi və vergilərini azaltmışdı. Artıq çox qocalmış Qalba öz düşməulərinə qarşı da ciadi tədbirlər görməkdən çəkinmirdi. Lakiu Qalba əsasən əyanlara arxalanırdı. Əsgərləri ilə о ciddi rəftar edirdi. Hətta həmişə onları çiddi tədbirlərlə intizama dəvət edəcəyi ilə təhdid edirdi. Qalbanın öz düşmənləri ilə; plebeylərlə, eləcə də əsgərlərlə ciddi rəftarı və xəsisliyi aşağı təbəqələr arasında da ona hörmət qazandırmadı. Buna görə də о yalnız yeddi ay hakimiyyətdə qala bildi. Qalba yanvarın 15-də 69-cu ildə forumda öz adamları ilə birlikdə öldürüldü.

## İstinadlar
Bozax qoyunu

**Bozax qoyunu** — Qoyun cinslərindən biri.

Qərbi Azərbaycanda, qismən şərqi Gürcüstan və Ermənistanın bir sıra rayonlarında yayılan bozax qoyunu qədim, həm də yerli Azərbaycan qoyun cinslərindən biri sayılır. Vaxtilə Gəncə və Qazax qəzalarında daha çox inkişaf tapan bozax qoyun cinsi ətlik, südlük, yunluq və satış üçün bəslənmişdir. Bozax qoyununun yunu əsasən boz, nadir hallarda ağ, qəhvəyi rəngdə olur. Çox güman ki, onun rənginin bozluğu nəzərə alınaraq ona bozax qoyunu adı verilmişdir. Bu cins qoyunların diri çəkisi əsasən 50–65 kq-a qədər olur.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qarabağ qoyunu

Azərbaycanda şöhrət tapan, qədim və ən geniş yayılan qoyun cinslərindən biri Qarabağ qoyunudur. Qarabağ qoyun cinsi Dağlıq Qarabağ, Kəlbəcər, Gürcüstan, Ağdam, Cəbrayıl, Mil düzü və Muğan düzündə daha geniş inkişaf tapmışdır. Belə bir fikir var ki, Qarabağ qoyunu yerli qoyun cinsilə Ön Asiya quyruqlu qoyun cinsinin cütləşməsindən əmələ gəlmişdir. Bu cins yaraşıqlı görkəmi, yağlı quyruqluluğu, şirin əti və nisbətən zərif yunu ilə səciyyələnir. Bu cins doğuma da çox həssasdır. Əgər faraş və düzgün döl edilərsə, Qarabağ qoyunu ildə iki dəfə bala verə bilər. Qarabağ qoyunu dözümlülüyü, yorulmadan uzaq yol getməsi, qış şəraitinə və alafın azlığına qane olması ilə də fərqlənir. Qarabağ cinsi bozax, şirvan və başqa yerli qoyun cinslərinin təşəkkül tapmasında ana cins rolunu oynamışdır. Azərbaycanın qoyun cinsləri arasında Qarabağ qoyun cinsi diri çəkisinin çoxluğu ilə də diqqəti cəlb edir. Bu cinsdən olan qoyunların çəkisi 45-50 kq, erkəklərinki isə 60-65 kq-dan çox olur. Lakin bu cins qoyunların yunu nisbətən az olur. İldə 32 kq süd verən hər bir ana qoyundan orta hesabla 2,4 kq, erkəklərdən isə 3,5-3,7 kq yun qırxmaq olur. Şübhəsiz, Qarabağ qoyunlarının belə az yun verməsinə onların qarınaltı yununun gödək, bəzən də açıq olması və boynunun təxminən yarısına qədərinin yunsuz olmasının da təsiri vardır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, Bakı, 2007, səh.596.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Bağçasaray

**Bağçasaray** (; ; ) — Ukraynada tarixi şəhər. Krım xanlığının paytaxtı. Şərqində Qara dənizə kiçik zolaq şəkilndə sahili olan şəhər. Kırım dağlarını əhatə edən Çürüksü dərəsi vadisində Simferepol-Sevastopol dəmir yolu xəttinin üzərində yerləşir. Şəhər Osmanlı İmperatorluğuna tabe olduğu 1475-ci ildən, Kiçik Qaynarca müqaviləsi ilə muxtar olduğu 1774 ilinə qədər təxmini olara 299 il Osmanlı İmperatorluğunun tərkibə daxil olmuşdur.

## Şəhərin tarixi

Şəhər 1475-ci ildə Fateh Sultan Mehmed komandirlərindən biri olan Gedik Əhməd Paşa tərəfindən tutulmuş və Osmanlı İmperatorluğuna tabe olmuşdur. Keçmişdə kiçik bir məskunlaşma yeri olan Bağçasaray, 1503-cü ildə İ. Mengli Gəray Xan tərəfindən Çürüksu çayının kənarında inşa edilmiş və daha sonra Krım xanlığının paytaxtı olmuşdur. Beləliklə, Krımın inzibati və mədəniyyət mərkəzi olan Bağçasaray'da, yeni məscidlər və mədrəsələr, həmçinin Xan sarayına yeni hissələr əlavə edildi. Bu fəaliyyətlər arasında; I. Mengli Gəray Xanın və I. Hacı Gəray Xanın da türbələri var.

Osmanlı İmperatorluğu ilə Rusiya Çarlığı arasında 1677-81 döyüşünü bitirən və Dneprin Qərb sahilini Osmanlı İmperatorluğuna, şərq sahilini isə Rusiyaya ilxaqı ilə nəticələnən Bağçasaray müqaviləsi 1681-ci ildə bu şəhərdə imzalanmışdır.

Şəhər 1736-ci ildəki Rus işğalı ərəfəsində böyük təxribatlara məruz qalmışdır 1774-cü uldə Kiçik Qaynarca müqaviləsiı ilə Rusiya, Krımın müstəqilliyini və tərəfsizliyini Osmanlı İmperatorluğuna qəbul etdirdikdən sonra 1783-cü ildə Krımı işğal etməsi nəticəsində Bağçasaray da Rusiya işğalına altına girmişdir. Şəhər bu müddət ərzində də Tatarların əhəmiyyətli bir mədəniyyət mərkəzi olmuşdur.

## Şəhərdə böyüyən tanınmış şəxslər
* Mustafa Abdülcəmil Kırımoğlu
* Edigə Mustafa Kırımal
* İsmail Gaspıralı

## Qardaş şəhərləri

*Bursa, Türkiyə 
*Ərzurum, Türkiyə
*Konak (İzmir), Türkiyə

## Şəkillər

Fayl:Tränenbrunnen.jpg|Xansarayının içərisində yerləşən Gözyaşı Bulağı Aleksandr Puşkin, Arenski ve Assafjei tərəfindan əfsanələşdirildi.
Fayl:Cave City.jpg|Çufutqala mağara kəndi 19-cu yüz ilin ortalarına qədər Kəraimlərlərin məsunlaşdığı ərazi olmuşdur
Fayl:Chufut Kale 17.jpg|Çufutqaladakı Canikə Xanımın türbəsi.


## Xarici keçidlər

* http://bakhchisaray.org.ua/?showtopic=28 Baxçasaray xəritəsi

## İstinadlar
Musa Hacıqasımov

**Hacıqasımov Musa bəy Mirzə Həmdulla bəy oğlu** () — Azərbaycan memarı və dövlət xadimi.

## Həyatı

Musa Hacıqasımov 16 avqust 1886-cı ildə Dağıstanın Qasımkənd rayonunda dünyaya gəlib. 1903-cü ildə Bakı real məktəbini bitirərək Peterburq Mülki İnşaat Mühəndisləri İnstitutuna daxil olub, ancaq inqilabi işə görə bir müddət sonra xaric edilib. Oranı 1918-ci ildə bitirib. Bakı və Peterburqda müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1925–1930-cu illərdə Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti sədrinin müavini, Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı Şurasının, Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsinin, Azərbalıq İdarəsinin sədri kimi vəzifələrdə çalışıb. 1930–1933-cü illərdə Leninqrad Şəhər Soveti Memarlıq-Planlaşdırma İdarəsinin rəisi və 1933–1935-ci ildə Leninqrad Memarlar İttifaqının qurucusu və ilk sədri olub.

20 iyul 1935-ci ildə Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) şəhərində vəfat edib.

## Həmçinin bax
* Həsən Məcidov

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
İbadulla Əliyev

**Əliyev İbadulla Ağaməli oğlu** və ya **Əliyev İbad Əli oğlu** () — Azərbaycan mühəndisi, beynəlxalq iqtisadçı, müəllim.

## Həyatı
İbadulla Ağaməli oğlu Əliyev 1879-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur.

Riqa Politexnik İnstitutunda H.Z.Tağıyevin təqaüdü ilə ali təhsil almışdı (1902-1909).

Bakıda Tağıyevin neft mədənlərində mühəndis işləyib (1909-1917). Azərbaycan Cümhuriyyəti dövründə (1918-20) Bakı Şəhər İdarəsinin işçisi və Şollar-Bakı su kəmərinin müdiri olub.

Sovet hakimiyyətinin başlanğıcında (1920-21) Azərbaycan SSR Xarici İşlər Xalq Komissarlığında ticarət müşaviri olub.

1921-ci ildə N.Nərimanovun təklifi ilə Azərneft xəttiylə Azərbaycanın Berlindəki Ticarət Nümayəndəliyinə göndərilib.

9 sentyabr 1921-dən 30 sentyabr 1927-yədək burada texniki şöbənin mühəndisi olub (1922-də SSRİ yarandıqdan sonra SSRİ-nin Almaniyadakı Ticarət Nümayəndəliyində bu dövlətin təmsilçisinə çevrilib).

Orada 1 noyabr 1927-ci il 1 sentyabr 1928-ci il arasında neft avadanlıqları şöbəsinin məsul əməkdaşı ("müxbir"i) işləyib. Bu illərdə menşeviklərin 1920-də partlatdığı Şollar su kəmərini bərpa etməkçün Almaniyadan dizel maşınları alınmasını, Bakının neft mədənləri üçün avadanlıqlar göndərilməsini və dövlət əhəmiyyətli bir çox məsələləri uğurla təşkil edib.

1928-30-uncu illərdə yenə Azərneft xəttiylə İranda müvafiq məsələlərin həlli üzərində çalışıb ("Semnanneft"in direktor müavini olaraq).

İrandan qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunda (indiki Neft Akademiyası) analitik kimya kafedrasında müəllim (1930-32) və assistent (1935-1937) işləyib, ASSR yüngül sənaye xalq komissarının müavini (7.2.1933-dən), SSRİ Xarici Ticarət Xalq Komissarlığının ASSR-də səlahiyyətli nümayəndəsinin müavini (23.2.1935-dən), ASSR Yüngül Sənaye Xalq Komissarlığının təchizat-satış bölümünün rəisi (1935-1937), SSRİ EA Zaqafqaziya Filialının Azərbaycan Bölməsində (EAZFAB) elmi işçi vəzifələrində bacarıqla çalışıb.

"Almaniya casusu" utdurma ittihamı ilə həbs edilib (25.7.1937) və 7 yanvar 1938-ci idə tam günahsız olduğu halda güllələnib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Köhnə Çorman

**Köhnə Çorman** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Piçənis kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi yaxınlığındakı Çorman kəndindən fərqləndirmək məqsədilə belə adlandırılmışdır.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 210 nəfər olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Moskva FK

**Moskva (Moskva)** — Rusiyanın futbol klubu

1997-ci yerdə yaradılan “Moskva” 2001-ci ildən yüksək liqada oynayırdı. Sözügedən kollektiv 2002-ci ilədək “Torpedo-ZİL”, 2003-2004-cü illərdə “Torpedo-Metallurq”, son 6 ildə isə “Moskva” adlanırdı. Azərbaycan milli komandasının sabiq müdafiəçisi Emin Ağayev “Torpedo-ZİL” adlanan dövrdə bu komandanın şərəfini qoruyub. Yığmamızda oynamaqdan imtina edən soydaşımız Aleksandr Səmədov isə ötən mövsüm bitdikdən sonra “Moskva”nı digər paytaxt klubu “Dinamo”ya dəyişib. Moskvanın eyniadlı təmsilçisinin ən böyük uğuru 2007-ci ildə ölkə çempionatında 4-cü yer, kubokun finalçısı və UEFA kubokunda mübarizə aparmaq olub. Yeni 2010 mövsümü öncəsi ciddi maliyyə problemləri ilə üzləşən rəhbərlik çıxış yolunu çempionatdan imtina etməkdə görüb. Rusiya Peşəkar Futbol Liqası da “Moskva”nın yeni çempionata buraxılmayacağını rəsmən bəyan edib. Reqlamentə görə, paytaxt komandasını birinci divizion təmsilçisi “Alaniya” əvəzləyəcək. Azərbaycanlı hücumçu Nazim Süleymanovun 1995-ci ildə heyətində ölkə çempionu olduğu Vladiqafqaz klubu uzun illər Premyer Liqada mübarizə aparıb.

## İstinadlar
Göycəli

**Göycəli** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Göycəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Ağstafa rayonunun Göycəli kəndi Kalininkənd qəsəbə Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Göycəli kənd Soveti yaradılmışdır. 8 iyun 1999-cu il tarixli 680-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağstafa rayonunun Göyçəli kəndi Xətai kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Göyçəli kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Toponim Göyçə hidronimindəndir.

## Tarixi
Kəndin qədim adı Bəyazatlı kəndi idi.
## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2458 nəfər əhali yaşayır.
### Tanınmış şəxsləri
* Tofiq Hüseynoğlu — Azərbaycan ədəbiyyatşünası.
* Vidadi Əliyev — Azərbaycan aktyoru.

## Din
Kənddə Əbülfəzlil Abbas məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Köçəsgər

**Köçəsgər** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Köçəsgər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Görkəmli şəxsləri
*Tariyel Qasımov (1939) – Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.
*Həsən Kərimov – dövlət xadimi.

## İstinadlar
Həsənsu

**Həsənsu** (əvvəlki adları: **Kirovka**, **Qrünfeld**) — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Həsənsu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Ağstafa rayonunun Kirovka kəndi Həsənsu kəndi adlandırılmışdır. 8 iyun 1999-cu il tarixli 680-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağstafa rayonunun Həsənsu kəndi Vurğun qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Həsənsu kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

## Görkəmli şəxsləri
*Arif Vəliyev – dövlət xadimi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Həzi Aslanov (qəsəbə, Ağstafa)

**Həzi Aslanov ** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Qarayazı qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Meyvə tingliyi sovxozu yanında salınmışdır. Tank qoşunları qvardiya general-mayoru, iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Həzi Aslanovun (1910-45) şərəfinə adlandırılmışdır. Memorial toponimdir.

## Təhsil
20 şagird yerlik modul tipli ibtidai məktəbin quraşdırılmasına 5 aprel 2018-ci il tarixli "Ağstafa, Daşkəsən, Gədəbəy, Göygöl, Tovuz və Şəmkir rayonlarında təhsil infrastrukturunun inkişafı ilə əlaqədar tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı"na əsasən 230 000 manat vəsait ayrılmışdır.

## İstinadlar
Köçvəlili

**Köçvəlili** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Köçvəlili kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Köhnəqışlaq

;Azərbaycanda
*Köhnəqışlaq (Gədəbəy) — Azərbaycanın Gədəbəy rayonunda kənd.
*Köhnəqışlaq (Ağstafa) — Azərbaycanın Ağstafa rayonunda kənd.

;İranda
*Köhnəqışlaq (Çaroymaq)
Köhnəqışlaq (Ağstafa)

**Köhnəqışlaq** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Köhnəqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Ermənistanla sərhədə yaxın yerləşən Köhnəqışlaq kəndinə erməni quldurları bir neçə dəfə hücuma keçiblər. Həmin hücumların tarixi xronologiyası aşağıdakı kimidir.
# 26 mart 1992-ci ildə erməni yaraqlıları tərəfindən Ağstafa rayonunun Köhnə Qışlaq kəndinin 6 nəfər sakini girov götürülmüşdür.
# 21 aprel 1992-ci ildə erməni yaraqlıları Ağstafa rayonunun Köhnəqışlaq kəndinə silahlı basqın etmiş, nəticədə RDİŞ-in 2 milis nəfəri - İ.Şıxəliyev, N.Nəsibov, yerli sakin Q.Mədətov ağır yaralanmış, 3 çoban itkin düşmüş, 450 baş mal-qara aparılmışdır.
# 10 may 1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ağstafa rayonunun Köhnə Qışlaq kəndi atəşə tutulmuş, nəticədə 3 yaşayış evi dağılmışdır.
# 20 iyul 1992-ci ildə Ermənistanın Şəmşəddin rayonu istiqamətindən Ağstafa rayonunun Köhnə Qışlaq, Yaradullu və Tatlı kəndləri atəşə tutulmuş, nəticədə 1 vətəndaş həlak olmuş, 2 nəfər yaralanmışdır.
# 21 iyul 1992-ci ildə erməni yaraqlıları tərəfindən Ağstafa rayonunun Köhnə Qışlaq kəndi atəşə tutulmuş, nəticədə 2 nəfər yerli sakin yaralanmışdır.
# 3 avqust 1992-ci ildə Ermənistanın Şəmşəddin rayonu istiqamətindən Ağstafa rayonunun Köhnə Qışlaq kəndi avtomat silahlardan atəşə tutulmuş, nəticədə Milli Ordunun 1 əsgəri ağır yaralanmışdır.
# 7 avqust 1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ağstafa rayonunun Köhnə Qışlaq kəndi raket və top atəşinə tutulmuş, nəticədə 3 nəfər yerli sakin həlak olmuş, 2 nəfər yaralanmışdır.
# 13 yanvar 1993-cü ildə Ermənistanın Berd rayonu istiqamətindən Ağstafa rayonunun Köhnə Qışlaq və Tatlı kəndləri müxtəlif növ silahlardan atəşə tutulmuş, nəticədə Milli Ordunun 1 əsgəri həlak olmuş, 6 əsgəri yaralanmışdır.
# 29 dekabr 1993-cü ildə Ermənistan istiqamətindən Ağstafa rayonunun Köhnəqışlaq kəndi "Qrad" qurğularından və toplardan atəşə tutulmuş, nəticədə 1 nəfər yerli sakin həlak olmuş, 6 nəfər yaralanmış, 3 ev dağılmışdır.

## Əhalisi

### Tanınmışları
*Abış Mustafayev (Abış Borclu; d. 1924) — Qabaqcıl maarif xadimi, müharibə və əmək veteranı.
* Аббасов Амир Новруз оглы — (1951-2006)  азербайджанский учёный, кандидат физико-математических наук  (1987).

## İstinadlar
Şəkərli (Ağstafa)

**Şəkərli** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Poylu kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## İstinadlar
Nehrə

**Nehrə** — qatıqdan çalxalamaq yolu ilə yağ (çıxarmaq) hasil etmək üçün işlədilən qab.

Nehrənin Dəri, ağac və gil növləri olmuşdur. Ağac nehrələr, əsasən, Gəncə–Qazax zonasında, gil nehrələr isə subtropik zonada yayılmışdır. Qazax şəhəri yaxınlığında (Babadərviş), Naxçıvanda (Kültəpə) və b. yerlərdə tapılmış gil nehrələr e.ə. 4–3-cü minilliklərə aid edilir. Azərbaycan məişətində XX əsrin ortalarına qədər çox geniş istifadə olunan nehrəni iki üsulla hazırlayırlar. Taxtadan hazırlamaq üçün palıd ağacından 1,5 və ya 2 metr uzunluğunda tir kəsir. Tirin içərisini nehrəgir vasitəsilə  oymaqla düzəldirlər.

Digər üsul Aran rayonlarında, əsasən meşə zəif olan yerlərdə gildən küpəyə oxşar şəkildə hazırlayırlar.

## Xarici keçidlər
* Nehrə yağının hazırlanması
Abdulhakim İsmayılov

**Abdulhakim İsaxoviç İsmayılov** (, ; ) — Böyük Vətən müharibəsi zamanı Berlinin alınmasını simvolizə edən qırmızı bayrağı Reyxstaqa sancmış şəxs.

Ömrünün sonuna qədər Dağıstanda – doğma kəndi Xasavyurtda yaşamış veteran müharibə dövründə 1-ci Belarus cəbhəsinin 8-ci qvardiyasının 83-cü atıcı kəşfiyyat rotasında qulluq edib.

Təqdim olunan şəkildə Reyxstaqa bayrağı məhz İsmayılovun sancdığı 1990-cı ildə üzə çıxıb. O zaman fotoqrafçı Yevgeni Haldey tərəfindən çəkilmiş bu fotonun sirrinin açılmasından sonra İsmayılova Rusiya Qəhrəmanı adı verilib.

Bayraq sancılan zaman İsmayılovun yanındakı 2 şəxsdən biri, kiyevli Aleksey Kovalyov 1997-ci ildə vəfat edib. Digər şəxs isə Minskdən olan Leonid Qoriçevdir. O, döyüşlər zamanı aldığı yara üzündən müharibə bitdikdən bir müddət sonra ölüb.

Abdulhakim İsmayılov 2010-cu ildə 93 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Reyxstaqa qırmızı bayraq sancmış İsmayılov öldü
Hor adı

**Horus adı** və ya Şahin kimi adı qədim Misir fironlarına verilən beş titul adından biridir. Dördüncü sülalə dövrünə qədər, fironların tək Hor adı mövcud olmuşdur. Qədim inaclara görə hökumdar həyatının sonuna qədər göylər allahı şahinin (Hor) yerdəki təmsilçisidir.
230 px|left|thumb
Saloğlu

**Saloğlu** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Saloğlu qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Ağstafa rayonunun Saloğlu qəsəbəsi Köçvəlili kənd Sovetindən ayrılaraq, bu qəsəbə mərkəz olmaqla Saloğlu kənd Soveti yaradılmışdır.

## Tarixi
Kəndin ərazisində keçmiş Sovet hərbi bazaları yerləşib. 1991-ci ildə Sovet ordusu bu regionu tərk edən zaman dağıdılmış və nəticədə böyük bir ərazi partlamamış hərbi sursatlarla çirklənib. ANAMA təşkilatının həyata keçirdiyi layihə nəticəsində kəndin ərazisi 2011-ci ildə minalardan tam olaraq təmizlənib. Beş ildən artıq bir dövrdə həyata keçirilən Saloğlu layihəsi çərçivəsində 5.683.769 kv.m yerüstü və eyni qədər yeraltı təmizləmə əməliyyatları həyata keçirilib. 640 mindən artıq sursat tapılıb, təhlükəsiz qaydada zərərsizləşdirilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mollacəfərli

**Mollacəfərli** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Xılxına kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Ağstafa rayonunun Düzqışlaq kənd Sovetindən Mollacəfərli kəndi Qarahəsənli kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

## Əhalisi
### Diqqətəlayiq şəxslər
*Məmmədəli Hüseynov Azərbaycanlı alim, paleontoloq, Azərbaycan paleontologiyası məktəbinin banisi, arxeoloq. Tarix elmlər doktoru (1985), professor (1987), Azərbaycan arxeologiya elminin patriarxlarından, Azıx paleolit düşərgəsinin ilk tədqiqatçısı.
*Şəmsəddin Cəfərov – Azərbaycanlı alim, fəlsəfə elmlər doktoru, professor.
*Əjdər Babayev Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Poylu

**Yaşayış məntəqələri**

* Poylu (Samux) — Azərbaycanın Samux rayonunda kənd.
* **[[Poylu (Ağstafa)]]** 
:* Poylu (kənd, Ağstafa) — Azərbaycanın Ağstafa rayonunda kənd.
:* Poylu (qəsəbə, Ağstafa) — Azərbaycanın Ağstafa rayonunda qəsəbə.

**Digər**
* Poylu dəmiryolu körpüsü — Kür çayı üzərində dəmiryolu körpüsü.
Poylu (qəsəbə, Ağstafa)

**Poylu** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Poylu qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## Tarixi
Azərbaycanın qədim yaşayış yerlərindəndir. Burada tarixləri 1800, 1700, 1500-cü illərə gedib çıxan, ərəblərə, ruslara  aid qəbir daşları var. Kəndin əhalisi çox idi.Amma 20-ci əsrin ortalarında kəndə düşən xəstəlik kənd əhalisini buradan köçməyə məcbur etdi.Həmin əhali hal hazırda Poylu kəndi adlanan ərazidə məskunlaşıb.

## Mədəniyyəti
Poylu qəsəbəsi Azərbaycanın qədim yaşayış yerlərindən sayılır. Bunu Poylu kənd qəbirstanlığındakı ərəb əlifbası ile yazılmış qəbir daşları sübut edir.Poylu qəsəbəsindən tapılan müxtəlif qılınclar, xəncərlər, sikkə pullar indi Azərbaycanın müxtəlif muzeylərində saxlanılır. Ən qədim qılınc Cinallar tayfasından olan Əli adlı şəxsə məxsus olmuşdur(hazırda onun davamçıları həmin kənddə var).

## Coğrafiyası
Ərazisi çökəklikdə yerləşən əsasən düzənliklərdən və çox az sayda xırda təpəliklərdən ibarətdir. Qəsəbədən Kür çayı keçir buda kənd əhalisi yayda çimərlik kimi istifadə etməsi balıq tutması üçün istifadə edirlər. Qəsəbədən həmçinin Ağstafa çayı da kecir. Əhali buradan çimmək, balıq tutmaq, paltar və yun yumaq, mal-qaranı suvarmaq  (Kür çayında da həmçinin) üçün istifadə edir. Poyluda həmçinin Qarayazı meşəsi, yanar, müalicəvi bulaqlar var. Kənd əhalisi üçün klub, kitabxana, kiçik sağlamlıq mərkəzi,bələdiyyə və s. fəaliyyət göstərir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan(BTC) boru kəməri kənd ərazisindən keçir. Qəsəbəyə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev də gəlmişdir. Poyluda həmçinin dəmiryol stansiyası da mövcuddur.Kənd məktəbi, mağazalar,"Yaşıl Göl" istirahət mərkəzi vardır.

## Əhalisi
Poylu qəsəbəsi əhalisi əkinçilik və maldarlıqla məşğuldur. Azərbaycan xalq şairi Nəriman Həsənzadə Poyluda anadan olmuşdur. Onun ev muzeyi də Poyludadır.

## Tanınmış şəxslər
* Nəriman Həsənzadə 
* Rüstəm Rüstəmzadə 
* Salatın Əhmədli 
* Nazim Rustəmov Vaqif
* Asəf Məmmədov — Vətən müharibəsi şəhidi

## Şəkilləri

Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 1.jpg
Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 2.jpg
Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 3.jpg
Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 4.jpg
Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 5.jpg
Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 6.jpg
Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 7.jpg
Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 8.jpg
Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 9.jpg
Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 10.jpg
Fayl:Ağstafa rayonunun Poylu kəndi 11.jpg


## Həmçinin bax
Nəriman Həsənzadə

Nazim Rustəmov Vaqif 
## İstinadlar
Sadıqlı

* Sadıqlı (Tovuz) — Azərbaycanın Tovuz rayonunda kənd.
* Sadıqlı (Ağstafa) — Azərbaycanın Ağstafa rayonunda kənd.
Muğanlı (Ağstafa)

**Muğanlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Muğanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının ərazisində Muğan adı ilə bağlı 18 yaşayış məntəqəsi mövcuddur. Ağcabədi rayonu, Ağdam rayonu, Bərdə rayonu, Xocavənd rayonu, Kürdəmir rayonu, Qubadlı rayonu, Şamaxı rayonu, Şərur rayonu, Zaqatala rayonu, Zəngilan rayonu və digər ərazilərdə olan yaşayış məntəqələri buna misal ola bilər.

Yaşayış məntəqələri Cənubi Azərbaycanın Muğanlı kəndindən köçüb gəlmiş mollahəsənli, mehdili və cabbarlı nəsillərinə mənsub ailələr tərəfindən salınmışdır. Oykonim türkdilli Azərbaycan tayfası olan muğanlıların adı ilə bağlıdır. Muğanlı tayfa adı XVI əsrin əvvəllərindən məlumdur. Sonralar mənbələrdə şahsevənlərin tərkibində müstəqil tayfa kimi qeydə alınmış muğanlılar XIX əsrin əvvəllərində 8 tirədən ibarət olmuşlar. Tayfa Muğan düzündə yaşadığına görə həmin düzün adı ilə adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
*Muğan düzü

## Diqqətəlayiq şəxsləri
*İsa Muğanna (1928-2014) Azərbaycanlı yazıçı, ssenarist, kinoredaktor, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycanın SSR xalq yazıçısı.
*Baba Mahmudoğlu (1940-2006) azərbaycanlı xanəndə, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.
*Qasım Abdullayev (1957) Azərtunelmetrotikinti" ASC İstehsalat Texniki Komplektləşdirmə İdarəsinin rəisi (1999–2014), "Şöhrət" ordeni laureatı (2007), Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi.
*Pərviz Nəsibov (1998) Ukraynanı təmsil edən Yunan-roma güləşçisi, Tokio və Paris Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Ağstafa
* Bələdiyyələrin siyahısı
Salahlı (Ağstafa)

**Salahlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Qazax rayonunun qədim Salahlı kəndi 1867-ci ildə iki inzibati vahidə Yuxarı Salahlı və Aşağı Salahlı kəndlərinə  bölünmüşdür. 1922-ci ildə hər iki kənddən ayrılan evlər hesabına yeni məkanda Orta Salahlı kəndi yaradıldı.

Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında yerləşən Salahlı kəndləri mənşəcə Qazax mahalının Salahlı eli ilə bağlıdırlar:
* Salahlı (Ağstafa) - Azərbaycanın Ağstafa rayonunda kənd.
* Salahlı (Samux) - Azərbaycanın Samux rayonunda kənd.
* Salahlı (Zərdab) - Azərbaycanın Zərdab rayonunda kənd.
* Salahlı (Yevlax) - Azərbaycanın Yevlax rayonunda kənd.
* Salahlı Kəngərli - Azərbaycanın Ağdam rayonunda kənd.

Qeyd etmək lazımdır ki, Kür qırağında yerləşən qədim Salahlı kəndinin adı 19-cu əsrin sonlarından ara-sıra rast qəlinən, qeyri-rəsmi olaraq, Qıraq Salalahlı şəklində də işlənmişdir.

## İstinadlar
Sadıqlı (Ağstafa)

**Sadıqlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Sadıqlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası

Ağstafa rayonunun Sadıqlı kəndi Azərbaycanın qərbində ən uc nöqtədir. Gürcüstanla Sadıqlı kəndi arasında sadəcə bir arx var. 
Kənddən Tiflisə 45 kilometr – rayon mərkəzi Ağstafaya 55 kilometr məsafə var.
Üzü gündoğana dayananda sağdan Kiçik Qafqaz, soldan Böyük Qafqaz sıra dağlarının əhatəsindədir. Bura dağ kəndi deyil – Kür ovalığında yerləşir.

Kəndin cənubunda "Qarayazı" meşəsi yerləşir.

Şimalda dörd kilometrliyindən keçən dəmir yolu Sadıqlı kəndi və Azərbaycanı dünya ilə birləşdirir.

## Tarixi
Bura dünyanın ən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəmərinin çəkilişi zamanı torpaq altından çıxan mədəniyyət abidələri burada beş-altı min əvvəl insan yaşadığını təsdiqlədi (Əldə olunan arxeoloji qazıntı nümunələri ABŞ və Fransa laboratoriyalarında analiz edilib - bu barədə oxuya bilərsiniz: Nəcəf Müseyibli. “Böyük Kəsik eneoloit dövrü yaşayış məskəni”, Bakı, 2007. 216 səh). Maraqlısı budur ki, bəşər sivilizasiyasının qədim dövrünə aid edilən yaşayış məskənindəki evin quruluşu İsa Hüseynovun “Kollu Koxa” povestində təsvir etdiyi “yer damı” ilə eynidir.

Sadıqlı kəndinə sonuncu kütləvi məskunlaşma XIX əsrin sonlarına aiddir. Kənd əhalisinin əksəriyyətini təşkil edən Sadıqlı tayfasının Kürün o biri yaxasından - Şıxlıdan gəlib burada məskunlaşması  haqqında müxtəlif rəvayətlər var. Kənddə "Sadıqlı" adlı tayfa var ki, məhz kəndin əsasını da onlar qoyub. Kənddə həmçinin, "Gülallı", "Hacı-Bayramlı", "Pörnək", "Papaqçılar",  "Avışlılar", "Molla-Mustafalar" və s. bir sıra tayfalar mövcuddur.

## Sadıqlı kəndi və alman texnologiyası

Gürcüstanla Azərbaycanın sərhədi olan arxın o üzündə 1943-cü ilə qədər alman koloniyası yerləşib. Oranı kənd camaatı “Voyovka” adlandırırdı. Almanlardan kənd əhalisinin götürdüyü su quyularının içinin xüsusi daş konstruksiyalarla hörülməsi (sonradan betona üstünlük verdilər), dördtəkərli “furqon” tipli at arabalarının  düzəldilməsi və palıd çəlləkdə şərab hazırlanması olub.

## Görkəmli şəxsiyyətləri
* İsrayıl Əfəndiyev — SSRİ Dövlət mükafatı Laureatı, ADNA-nın elmi hissə üzrə prorektoru (1993-1997), ADNA-nın “İstehsal proseslərinin avtomatlaşdırılması” kafedrasının müdiri, İdarəetmə Proseslərinin Avtomatlaşdırılması elmi-tədqiqat institutunun direktoru, profesor.
* Məti Osmanoğlu  — Azərbaycan yazıçısı, publisisti və ədəbiyyatşünası, "Yol" qəzetinin baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü.

## İstinadlar
Pirili (Ağstafa)

**Pirili** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Pirili kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Kəndin əhalisinin çoxluğunu azərbaycanlılar təşkil etsə də, kənddə az sayda axısqa türkləri də məskunlaşıb. 90-cı illərdə kəndə yerləşməyə başlayan axısqa türkü ailələrinin sayı çox olsa da, hal-hazırda (2015-ci ildə) kənddə axısqa türkü ailələrin sayı 5-dir. Onlar əsasən Pirilinin "Türklər məhəlləsi" adlı məhəlləsində məskunlaşıblar.

### Tanınmış şəxsləri
* Vaqif Vəliyev (1924 – 1998) — ədəbiyyatşünas.

## Həmçinin bax
* Pirili (Kürdəmir)
* Pürülü

## İstinadlar
Soyuqbulaq (Ağstafa)

**Soyuqbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Köçvəlili kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## Tarixi
Soyuqbulaq qəsəbəsi Qarayazı düzündədir. Yaşayış məntəqəsi Soyuqbulaq d.y. stansiyası yanında salındığı üçün 1965-ci ildən belə adlanır. D.y. stansiyası isə ərazidəki eyniadlı bulağm admı daşıyır.

## İstinadlar
Soyuqbulaqlar

**Soyuqbulaqlar** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Qarayazı qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## İstinadlar
Tatlı

**Kəndlər**
* Tatlı (Samux) — Azərbaycanın Samux rayonunda kənd.
* Tatlı (Ağstafa) — Azərbaycanın Ağstafa rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Tatlı bələdiyyəsi
Tatlı (Ağstafa)

**Tatlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Tatlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Ermənistanla sərhədə yaxın yerləşən Tatlı kəndinə Ermənistan silahlı qüvvələri bir neçə dəfə hücuma keçiblər. Həmin hücumların tarixi xronologiyası aşağıdakı kimidir.

# 10 may 1991-ci ildə Ağstafa rayonunun Tatlı kəndində xidmət aparan hərbi naryad (31747 saylı hərbi hissə) Ermənistanın Şəmşəddin rayonunun Pravakar kəndi istiqamətindən erməni silahlı qüvvələri tərəfindən qumbaraatan və avtomat silahlardan atəşə tutulmuş, nəticədə mayor V.Saqaydak və 8 əsgər ağır yaralanmış, 2 ədəd “ZİL-131” markalı avtomaşın yanmışdır
# 20 iyul 1992-ci ildə Ermənistanın Şəmşəddin rayonu istiqamətindən Ağstafa rayonunun Tatlı kəndi atəşə tutulmuş, nəticədə 1 vətəndaş həlak olmuş, 2 nəfər yaralanmışdır
# 29 dekabr 1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ağstafa rayonunun Tatlı kəndi atəşə tutulmuş, nəticədə Milli Ordunun 2 əsgəri həlak olmuş, 2 əsgəri yaralanmışdır.
# 5 yanvar 1993-cü ildə Ermənistanın Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ağstafa rayonunun Böyük Qışlaq və Tatlı kəndləri “Qrad” qurğularından atəşə tutulmuş, nəticədə Milli Ordunun 2 əsgəri həlak olmuş, 3 əsgəri yaralanmışdır.
# 13 yanvar 1993-cü ildə Ermənistanın Berd rayonu istiqamətindən Ağstafa rayonunun Tatlı kəndi müxtəlif növ silahlardan atəşə tutulmuş, nəticədə Milli Ordunun 1 əsgəri həlak olmuş, 6 əsgəri yaralanmışdır.

## İqtisadiyyatı
Kəndin əsas iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatı və das karxanalarıdır. Kənddə maldarlıq və əkincilik geniş yayılmışdır. Bununla yanaşı həmçinin kənddə olan tikinti daşı ehtiyatları əsasında daş karxanaları fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Zəlimxan

**Zəlimxan** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Zəlimxan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 8 iyun 1999-cu il tarixli 680-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağstafa rayonunun Zəlimxan kəndi Aşağı Kəsəmən kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Zəlimxan kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

## Əhalisi
Əhalisi 1163 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yenigün

**Yenigün** — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun Xətai kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Görkəmli şəxsləri
*Neron Babaxanov – coğrafiya elmləri doktoru, professor.

## İstinadlar
Sedrik Nots

**Sedrik Nots** () — 2010 Qış Olimpiya Oyunlarında Azərbaycanı təmsil etmiş isveçrəli idmançı.

## Həyatı
Sedrik Nots 6 sentyabr 1974-cü ildə İsveçrədə anadan olub.

## 2010 Qış Olimpiya Oyunlarında
Dağ xizəkçiliyinin böyük slalom növündə çıxış edən Nots ilkin mərhələdə 3 dəqiqə 5,98 saniyə nəticə ilə 72-ci yeri tutub. O, ilkin mərhələni 1 dəqiqə 30,78 saniyəyə qət edərək, finala çıxıb. Həlledici mərhələdə isə idmançımız 1 dəqiqə 35,20 saniyə nəticə göstərib. İki göstəricinin cəmində Nots 89 iştirakçı arasında 72-ci olub.

## Uğurları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaya Bassani Antivari

**Qaya Bassani Antivari** () — 2010 Qış Olimpiya Oyunlarında Azərbaycanı təmsil etmiş italiyalı idmançı.

## Həyatı
Qaya Bassani Antivari 8 iyul 1978-ci ildə İtaliyada anadan olub.

## 2010 Qış Olimpiya Oyunlarında
Vankuver Qış Olimpiya Oyunlarında Azərbaycanı təmsil edən qadın dağ xizəkçisi Qaya Bassani Antivari nəhəng slalom növündə çıxışlarını 57-ci yerdə başa vurub. İlkin mərhələdə 66-cı yeri tutan İtaliya əsilli idmançı ikinci mərhələdə daha yaxşı nəticə göstərib. Antivari 68 iştirakçı arasında 57-ci olub. O, iki yürüşün cəmində 2 dəqiqə 56,87 saniyə göstərib. İlkin mərhələni 1 dəqiqə 30,82 saniyəyə dəf edən dağ xizəkçimiz ikinci mərhələdə nisbətən yaxşı çıxış edib — 1 dəqiqə 26,05 saniyə. Olimpiya çempionu adını iki hərəkətin cəmində 2 dəqiqə 27,11 saniyə nəticə göstərən Viktoriya Rebensburq (Almaniya) qazanıb.

Daha sonra qadınların slalom yarışlarında Qaya Bassani Antivari də slalom iştirakçıları arasında olub. Lakin 32 yaşlı xanımın çıxışı çox uğursuz alınıb. İtaliya əsilli idmançı elə ilk yürüşdə mübarizəni dayandırıb. Belə ki, Qaya start xəttinə çıxıb finişə çata bilməyən 17 bəxtsizdən biri olub. Elə bu səbəbdən də o, ikinci yürüşə buraxılmayıb. Ümumilikdə, 87 iştirakçıdan yalnız 55-i hər iki cəhddə məsafəni qət edə bilib. Olimpiya çempionu adını isə iki yürüşü üst-üstə 1 dəqiqə 42,89 saniyə sərf edən almaniyalı Mariya Riş qazanıb.

## Uğurları
* 2010 Qış Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı olub.

## İstinadlar
Kompüterin arxitekturası

Arxitektura  anlayışı geniş bir anlayış olub, sistemin komponentlərinin birləşmə konstruksiyasını ifadə edir. Bu termin adətən prosessorlara, hesablama sistemlərinə və eynilə istənilən mürəkkəb sistemə tətbiq oluna bilər- məsələn, "əməliyyat sisteminin arxitekturası", "mikroprosessorun arxitekturası", "kompüterin arxitekturası" və s.

Baxılan mövzuda "arxitektura" termini iki məna kəsb edir. Onun birincisi mikroprosessorun icra edə biləcək əmrlər toplusu və əmr sisteminin mikroprosessorda icra olunmasının texnologiyasını əks etdirirsə, ikinci halda o, operativ yaddaşın və sistem şininin strukturu, giriş/çıxışın təşkili prinsiplərini və ümumiyyətlə hesablama sisteminin əsas hissələrinin əlaqələndirilmə prinsiplərini əks etdirir.

"Kompüterin arxitekturası" dedikdə, onun hesablama sistemi olaraq əsas hissələrinin fiziki və məntiqi baxımdan əlaqələndirilmə prinsipləri nəzərdə tutulur.

## Mənbə
* M.A. Camalbəyov, R.Ə. Fərəməzov. IBM PC tipli kompüterlərin arxitekturası, sistem proqram təminatı və əməliyyat sistemləri. Bakı, H.Əliyev adına AAHM, 2009. – 307 səh.