open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ctenosaura similis

**Ctenosaura similis** — Ümumi adları ilə "qara iquana" və ya "qara tikanquyruq iquana", Iguanidae fəsiləsinə aid olan və Meksika və Mərkəzi Amerikaya yerli bir kərtənkələ növü. Karib dənizi və Sakit okeandakı bəzi Kolumbiya adalarında qeydə alınmışdır və ABŞ-nin Florida ştatına tətbiq edilmişdir. "Ctenosaura" cinsinin ən böyük növü olan bu kərtənkələ otlaqlar və meşələr kimi ərazilərdə tez-tez tapılır.

## Təsvir

"C. similis" quyruğunda xarakterik qara, killi pulcuqlara malikdir, bu da onun ümumi adını verir. Bu, Ctenosaura cinsinin ən böyük növüdür. Erkəklər 1.3 metr (4 fut 3 düym) uzunluğa qədər böyüyə bilir, dişilər isə bir qədər qısadır (0.8–1 metr). Bel boyunca uzanan uzun tikanlardan ibarət bir krest var. Bədən rəngləri eyni populyasiyadakı fərdlər arasında çox dəyişkən olsa da, yetkin fərdlər adətən ağ-boz və ya qəhvəyi zəmin rənginə və 4–12 aydın tünd bel zolağına malikdir. Erkəklər çoxalma mövsümündə baş və boğaz ətrafında narıncı rəng inkişaf etdirir və yanaqlarında mavi və şaftalı rəngləri görünür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Black Spinytail Iguana , Florida Fish & Wildlife Conservation Commission
İncəsənət festivalı

**İncəsənət festivalı** — musiqi, rəqs, kino, təsviri sənət, tətbiqi sənət, ədəbiyyat, kitab və s. daxil olmaqla çoxsaylı incəsənət növlərini əhatə edə bilən festival. İncəsənət festivallarında musiqi, ədəbiyyat, komediya, uşaq əyləncəsi, elm və ya küçə teatrı kimi qarışıq proqramlar yer ala bilər. Adətən bir gün, eləcə də bir həftə ilə bir ay arasında dəyişən müddət ərzində keçirilirlər. Qapalı və açıq məkanlarda təşkil oluna bilərlər. Adətən, proqramda yer alan hər bir tədbirə ayrıca bilet tələb olunur.

İncəsənət festivalları, adətən, dövlət, incəsənət rəhbərləri və ya təşkilatlar tərəfindən keçirilir. Bu, təşkilatların bədii yönünü əhatə edir və teatr festivalları da daxil olmaqla müxtəlif növləri özündə birləşdirə bilər. Açıq iştirak imkanı incəsənət festivallarını, adətən, Qlastonberi Festivalı kimi həftəsonu düşərgə festivallarından və təsviri sənət festivallarından fərqləndirir. Populyar incəsənət festivallarının başqa bir növü isə musiqi festivallarıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* British Arts Festivals Association website
Uitsilopoçtli

**Uitsilopoçtli** () — astek mifologiyasında Günəş və müharibə tanrısı. Astek dininin iki əsas tanrısından biri. Astek sənətkarları onu qartal və ya kolibri şəklində təsvir edirdilər.

## Haqqında

### Etimologiya
Uitsilopoçtli Navatl dilindəki *huitzilin* *"*kolibri" və *opochtli* "sol" sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Asteklər inanırdılar ki, ölmüş döyüşçülər kolibri quşu kimi yenidən doğulurlar. Onlar cənubu dünyanın sol tərəfi hesab edirdilər. Buna görə də onun adı "cənubun dirilmiş döyüşçüsü" mənasını verirdi. Onun digər adlarına Şoçipilli ("Firuzə Şahzadə") və Totek ("Rəbbimiz") daxil idi. Onun heyvan formasında təcəssümü qartal idi.

### Mifologiya
Uitsilopoçtlinin anası Koatlikue idi. O, göydən düşən və sinəsində kolibri lələklərindən (yəni döyüşçünün ruhu) ibarət bir topu saxlamaqla hamilə qalmışdı. Ənənəyə görə, Uitsilopoçtli Koatepek dağında, Tula şəhəri yaxınlığında doğulmuşdu.

Uitsilopoçtlinin qardaşları – cənub səmasının ulduzları – və bacısı, ay ilahəsi Koyolşauki onu öldürmək qərarına gəlirlər. Uitsilopoçtli isə bacı və qardaşlarının planlarını pozur və "firuzə ilanı" () silahı ilə onları məhv edir. Uitsilopoçtli, həm də yol göstərən bir tanrı idi. Asteklərin inancına görə Astlandan Meksika vadisinə qədər olan uzun köçü zamanı yolu asteklərə Uitsilopoçtli göstərmişdi.

### Ayin
Uitsilopoçtlinin baş kahini "Ketsalkoatl Tlalok Tlamakaski" adlanırdı. Asteklərin mərasim ilinin 15-ci ayı olan Panketsalistli () Uitsilopoçtli və onun müavini Paynala həsr olunmuşdu. Bu ay ərzində döyüşçülər və kurtizanlar (zadəgan faişələr) tanrının məbədi qarşısındakı meydanda gecə-gündüz rəqs edirdilər. Müharibə əsirləri və ya qullar Uitsilopoçkodakı (indiki Mexiko şəhəri yaxınlığındakı Çurubusko) müqəddəs bulaqda yuyulur və sonra Paynalın yürüşü zamanı və ya ondan sonra qurban verilirdilər. Kahinlər həmçinin tanrının əsas silahını simvolizə edən nəhəng qabıq-kağızdan hazırlanmış ilan fiqurunu yandırırdılar. Sonda isə üyüdülmüş qarğıdalıdan hazırlanmış Uitsilopoçtli heykəli oxla "öldürülür" və kahinlər arasında bölüşdürülürdü. Tanrının "bədənini" yeyənlər bir il ərzində ona xidmət etməyə borclu sayılırdılar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Tlalok
* Kiniç Ahav
İncəsənət sərgisi

**İncəsənət sərgisi** — ənənəvi olaraq incəsənət obyektlərinin tamaşaçılarla görüşdüyü məkandır. Bu cür sərgilərdə rəsmlər, qrafik əsərlər, heykəllər, video, səs, performans, interaktiv incəsənət, yeni media sənəti, eləcə də fərdi rəssamların, sənətçi qruplarının və ya müəyyən bir incəsənət növünün kolleksiyaları təqdim oluna bilər.
İncəsənət əsərləri muzeylərdə, incəsənət salonlarında, incəsənət klublarında, şəxsi incəsənət qalereyalarında, həmçinin kafe kimi incəsənətin nümayişi və ya satışı ilə bağlı olmayan məkanlarda da nümayiş etdirilə bilər. Ticarət qalereyalarında təşkil edilən sərgilər adətən tamamilə satış üçün nəzərdə tutulmuş əsərlərdən ibarət olur, lakin başqa nümunələr də təqdim oluna bilər. Bəzən sərgilər ad günü, ildönümü, ölüm ildönümü və ya anım mərasimləri kimi müəyyən hadisələrlə də əlaqədar olaraq təşkil edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* O'Doherty, Brian and McEvilley, Thomas (1999). *Inside the White Cube: The Ideology of the Gallery Space*. University of California Press, Expanded edition. .
* *New York School Abstract Expressionists Artists Choice by Artists*, New York School Press, 2000. .
* National Information Standards Organization. *Environmental Conditions for Exhibiting Library and Archival Materials*. Bethesda, MD: NISO Press, 2001.
* National Preservation Office. *Guidance for Exhibiting Library and Archive Materials*. Preservation Management Series. London: British Library, 2000.
* Francis Haskell, *The Ephemeral Museum: Old Master Paintings in the Rise of Art Exhibition*, Yale University, 2000.
* Bruce Altshuler, *Salon to Biennial: Exhibitions That Made Art History. Volume I: 1863–1959*, Phaidon Editors, 2008.
* Bruce Altshuler, *Biennials and Beyond: Exhibitions That Made Art History. Volume II: 1962–2002*, Phaidon Editors, 2013.
* *Where Art Worlds Meet: Multiple Modernities and the Global Salon*, ed. Robert Storr, Marsilio, 2005. 
* *What Makes a Great Exhibition*, ed. Paula Marincola, Philadelphia Exhibitions Initiative, 2006.
* Hans Ulrich Obrist, *A Brief History of Curating*, Zurich-Dijon, 2008.

## Xarici keçidlər

* Art Week, 40 years for Art Exhibition
* 9 tips to help you prepare your first art exhibition
* OpenArt - Global Art Exhibition Archives and Artist Community
Təsvir

**Təsvir**, **qrafik əsər**, **illüstrasiya** və ya **rəsm** — təsviri incəsənətin müxtəlif alətlərdən istifadə etməklə müxtəlif səthlərdə iki ölçülü obrazlı formaların yaradılması ilə məşğul olan sahəsidir. Bu termin ümumiyyətlə vizual effekt yaratmaq üçün nəzərdə tutulmuş bütün cizgi rəsmlərini əhatə edir.

Təsvirlə məşğul olan rəssamlara illüstratorlar, rəssamlar, qrafik rəssamlar və ya texniki rəssamlar deyilir. İllustratorların istifadə etdikləri alətlər arasında karandaş, doldurma qələm, diyircəkli qələm, mürəkkəb, yağlı boya, akvarel, quaş, tempera, pastel, mum boyası, akril boya, piqment, boya çiləyici, palitra, kətan, molbert və s. rəsm alətlərinə rast gəlmək mümkündür.

## Ədəbiyyat siyahısı
* Brommer, Gerald F. (1988). *Exploring Drawing*. Worcester, Massachusetts: Davis Publications.
* Bodley Gallery, New York (1971). *Modern Master Drawings*. .
* Edwards, Betty (2001). *The New Drawing on the Right Side of the Brain*, 3rd. Rev. Ed. HarperCollins Publishers. .
* Hillberry, J. D. (1999). *Drawing Realistic Textures in Pencil*. North Light Books. .
* 
* Landa, Robin (2011). *Take a Line for a Walk: A Creativity Journal*. Boston: Wadsworth. .
* Lohan, Frank (1978). *Pen & Ink Techniques*. Contemporary Books. .
* Ruskin, J. (1857). *The Elements of Drawing*. Mineola, NY: Dover Publications. .
* Spears, Heather (2007). *The Creative Eye*. London: Arcturus. .
* Treib, Marc, ed. (2008). *Drawing/Thinking: Confronting an Electronic Age*. .
* World Book, Inc. (1988). *The World Book Encyclopedia* Volume 5. .

## Xarici keçidlər

* Timeline of Drawing Development in Children
* On Drawing, an essay about the craft of drawing, by artist Norman Nason. Archived from the original on April 25, 2012.
* ''Leonardo da Vinci: anatomical drawings from the Royal Library, Windsor Castle'', exhibition catalog fully online as PDF from The Metropolitan Museum of Art (a great drawing resource).
* ''Leonardo da Vinci, Master Draftsman'', exhibition catalog fully online as PDF from The Metropolitan Museum of Art (a great drawing resource).
* '' Drawing in the Middle Ages'' A summary of how drawing was used as part of the artistic process in the Middle Ages.
Chrysemys picta

**Chrysemys picta** (*Rəngli tısbağa*) — Şimali Amerikanın ən geniş yayılmış yerli tısbağa növü. Cənubi Kanadadan şimali Meksikaya qədər və Atlantik okeanından Sakit okeana qədər olan nisbətən yavaş axan şirin sularda yaşayır. Bu növ uzun müddətli su basması və su səthində bitki örtüyü olan böyük sulu əraziləri üstün tutur.

## Təsvir

Yetkin "Chrysemys picta" tısbağaları 13–25 sm (5–10 düym) uzunluğa çata bilər, erkəklər dişilərdən kiçik olur. Qabıq oval, hamar və böyük pulcuqların üst-üstə düşdüyü yerlərdə kiçik qırışlarla örtülüdür. Üst qabıq (karapaks) zeytun rəngindən qaraya qədər dəyişir. Tünd rəngli nümunələr su kütləsinin dibinin tünd olduğu yerlərdə daha çox rast gəlinir. Alt qabıq (plastron) sarı, bəzən qırmızı və bəzən mərkəzdə tünd işarələrlə örtülü olur. Qabıq kimi, tısbağanın dərisi də zeytun rəngindən qaraya qədər dəyişir, lakin boynunda, ayaqlarında və quyruğunda qırmızı və sarı zolaqlar var. Digər göl tısbağaları kimi, rəngli tısbağanın da ayaqları üzməyə kömək etmək üçün pərdəlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Missouri Department of Conservation video of southern painted turtle (click video link): Note the discussion of red line on top of shell.
Musiqi festivalı

**Musiqi festivalı** — müxtəlif musiqi üslublarını özündə əks etdirən festival növü. Çox vaxt gənclik festivalları və incəsənət festivalları ilə əlaqələndirilir. Musiqi festivalları incəsənət və əyləncə məqsədləri üçün qapalı və ya açıq məkanlarda təşkil edilə bilər. Musiqi festivalları əsasən hökumət, musiqi prodakşn şəbəkələri, fərdlər və ya təşkilatlar tərəfindən təşkil edilir.

## Tarix

### Qədim dövr və orta əsrlər

Delfidə keçirilən Pifiya oyunlarına musiqi çıxışları da daxil idi və ehtimal ki, bu, məlum olan ən qədim musiqi festivallarından biridir. Orta əsrlərdə isə festivallar çox vaxt yarışlar şəklində təşkil olunurdu, məsələn, cəngavər turnirləri.

### Müasir dövr

Müasir dövrdə musiqi festivalları ölkə iqtisadiyyatının yüksəlişinə töhfə verən bir sahə kimi inkişaf edib. Məsələn, Koaçella Vadisində Musiqi və İncəsənət Festivalı 2017-ci ildə 114,6 milyon ABŞ dolları gəlir əldə etmişdir. Musiqi festivalları, həmçinin, bu günlərdə brendlər üçün reklam vasitəsi rolunu oynayaraq onlara unikal imic qazandırır və ziyarətçiləri cəlb edir.

## Musiqi təhsili

Musiqi festivalının başqa bir növü — maarifləndirici festivaldır. Belə festivallar adətən illik olaraq yerli icmalarda, regional və ya milli səviyyədə təşkil olunur və bütün yaş qruplarından və peşəkarlıq səviyyəsindən asılı olmayaraq həvəskar musiqiçiləri dəstəkləməyi hədəfləyir. İfaçılar hazırladıqları əsərləri və ya mahnıları tamaşaçı qarşısında səsləndirirlər. Tamaşaçı heyətinə müsabiqə iştirakçıları, ailə üzvləri, dostlar, icma nümayəndələri, eləcə də bir və ya bir neçə münsif daxil ola bilər.

Münsiflər heyəti musiqi müəllimlərindən, professorlardan və ya peşəkar ifaçılardan ibarət ola bilər və hər bir ifaçıya və ya qrupa şifahi və ya yazılı qiymətləndirmə təqdim edir. Bəzən münsif olaraq iştirakçılarla heç vaxt əlaqəsi olmayan kənar bir şəxs də seçilə bilər; bu, münsif başqa şəhərdən dəvət olunduqda baş verir. Qaliblərə çox vaxt xidmətlərinə və ya reytinqlərinə görə təsnif olunmuş sertifikat təqdim edilir, bəziləri isə kubok və hətta təqaüd qazana bilər.

Ən mühüm cəhət odur ki, iştirakçılar bir-biri ilə rəqabət aparmaqdan çox, bir-birindən öyrənə bilirlər. Belə festivallar musiqiyə marağı təşviq etmək üçün dostluq və əlverişli platforma təmin etməyi qarşısına məqsəd qoyur. Bir çox insan üçün bu festivallar məşqdən tamaşaçı qarşısında inamla çıxış etməyə keçid imkanı yaradır; ən yaxşı ifaçılardan bir neçəsi üçün isə musiqini daha da dərindən öyrənmək üçün kollec, universitet və ya konservatoriyaya yol açır.

## İstinadlar
Kinosternon hirtipes

**Kinosternon hirtipes** (*Qabıqlı palçıq tısbağası*) — "Kinosternidae" fəsiləsinə aid olan bir palçıq tısbağası növü. Bu növ ABŞ-nin cənub-qərbində və şimali Meksikada yayılmışdır.

## Coğrafi yayılması

"K. hirtipes" ABŞ-də Texasda, həmçinin Meksikanın Aquaskalyentes, Çiuaua, Koauila, Mexiko, Duranqo, Quanaxuato, Xalisko, Meksika ştatı, Miçoakan, Morelos və Sakatekas ştatlarında tapılır.

## Yarımnövlər

"Kinosternon hirtipes"in beş yarımnövü tanınır, o cümlədən nominativ yarımnöv:
*Meksika vadisi palçıq tısbağası – "*Kinosternon hirtipes hirtipes*" (Vaqler, 1830)
*Çapala gölü palçıq tısbağası – "*Kinosternon hirtipes chapalaense*" (Ayverson, 1981)
*San Xuaniko palçıq tısbağası – "*Kinosternon hirtipes magdalense*" (Ayverson, 1981)
*Vieska palçıq tısbağası – "*Kinosternon hirtipes megacephalum*" (Ayverson, 1981) (Nəsli kəsilmiş)
*Meksika yaylası palçıq tısbağası – "*Kinosternon hirtipes murrayi*" (Qlass & Hartveq, 1951)
*Patzkuarko palçıq tısbağası – "*Kinosternon hirtipes tarascense*" (Ayverson, 1981)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* (*Kinosternon murrayi*, new species).
* (*Kinosternon hirtipes chapalaense*, new subspecies, pp. 51–52; *K. h. megacephalum*, new subspecies, p. 52; *K. h. tarascense*, new subspecies, pp. 52–53; *K. h. magdalense*, new subspecies, p. 53, Figure 28).
*Wagler J (1830). *Natürliches System der Amphibien, mit vorangehender Classification der Säugthiere und Vögel. Ein Beitrag zur vergleichenden Zoologie*. Munich: J.G. Cotta. vi + 354 pp. (*Cinosternon* [sic] *hirtipes*, new species, p.&nbsp;137). (in German and Latin). https://archive.org/details/natrlichessyste00waglgoog.
Terens Stamp

**Terens Stamp** () — britaniyalı aktyor.

## Həyatı
"Supermen" və "Ulduz müharibələri" filmlərindəki rolları ilə populyarlaşıb.

Terens Stamp 17 avqust 2025-ci ildə 87 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Kinosternon herrerai

**Kinosternon herrerai** (*Herrera palçıq tısbağası*) — "Kinosternidae" fəsiləsinə aid olan bir palçıq tısbağası növü. Bu növ Meksikaya endemikdir.

## Etimologiya

Növün elmi adı olan "*herrerai*", Meksikalı bioloq Alfonso Luis Herreranın şərəfinə verilmişdir.

## Coğrafi yayılması

"K. herrerai" Meksikanın İdalqo, Puebla, San-Luis-Potosi, Tamaulipas və Verakruz ştatlarında rast gəlinir.

## Yaşayış mühiti

"K. herrerai"nin üstün tutduğu təbii yaşayış mühiti daimi şirin su mənbələridir və dəniz səviyyəsindən 1,150 m (3,770 fut) yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Staurotypus triporcatus

**Staurotypus triporcatus** (*Meksika misk tısbağası*) — Həmçinin "nəhəng misk tısbağası" kimi tanınan, "Kinosternidae" fəsiləsinə aid olan bir tısbağa növü. Bu növ Mərkəzi Amerika və Meksikada yayılmışdır.

## Coğrafi yayılması

"S. triporcatus" Beliz, şimal-şərqi Qvatemala, qərbi Honduras və Meksikada tapılır. Meksikada Kampeçe, Çiapas, Oaxaka, Kintana-Roo, Tabasko, Tamaulipas və Verakruz ştatlarında rast gəlinir.

## Təsviri

"S. triporcatus" adətən digər Kinosternidae növlərindən daha böyükdür və düz qabıq uzunluğu 36 sm (14 düym) çata bilir. Erkəklər dişilərdən əhəmiyyətli dərəcədə kiçik olur. Tipik olaraq qəhvəyi, qara və ya yaşıl rəngdədir, alt tərəfi sarıdır. Qabıq üzərində uzunluğu boyunca uzanan üç fərqli kili və ya zolaq var.
"S. triporcatus" XX/XY cinsiyyət təyini ilə xarakterizə olunur ki, bu da əksər tısbağaların temperaturdan asılı cinsiyyət təyininin əksinədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Tortoise & Freshwater Turtle Specialist Group (1996). ''Staurotypus triporcatus''. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 29 July 2007.
Sternotherus odoratus

**Sternotherus odoratus** — "Kinosternidae" fəsiləsinə aid olan kiçik bir tısbağa növü. Bu növ cənub-şərqi Kanada və ABŞ-nin şərq hissələrində yayılmışdır. Həmçinin "adi misk tısbağası", "şərq misk tısbağası" və ya "iylik tısbağası" kimi tanınır. Bu adlar, tısbağanın qabığının kənarındakı qoxu vəzilərindən pis iy buraxaraq yırtıcılardan qorunma qabiliyyətinə istinad edir. Bu tısbağa palçıq tısbağaları ilə eyni fəsiləyə daxildir.

## Təsvir

"Sternotherus odoratus" tısbağası kiçik, qara, boz və ya qəhvəyi rəngli, yüksək qabarıq qabığa malik bir tısbağadır. Düz qabıq uzunluğu təxminən 5.1–14 sm (2.0–5.5 düym) arasında dəyişir.
Uzun boynu və nisbətən qısa ayaqları var. Boyundakı sarı zolaqlar yaxşı bir sahə nişanıdır və üzən tısbağalarda yuxarıdan görünə bilər. Başı təxminən üçbucaq formasındadır, ucu bizli burun və kəskin dimdiyi var. Burun ucundan boynuna qədər sarı-yaşıl zolaqlar uzanır. Çənə və boğazda barbellər (kiçik tükcüklər) var. Plastron nisbətən kiçikdir və ayaqlar üçün az qorunma təmin edir, yalnız bir eninə menteşəyə malikdir. Qabıqlarında tez-tez yosunlar bitir. Kiçik dilləri su altında tənəffüs etməyə imkan verən tumurcuqşəkilli papillalarla örtülüdür. Bu növ sərbəst üzən növlərdən daha az üzücüdür və ağciyər həcmini dəyişdirərək üzmə qabiliyyətini tənzimləyir. Onlarda bəzi oxşar növlərdə olan və suyu saxlamaqla üzmə qabiliyyətini tənzimləyən kloakal bursa (daxili kisəşəkilli strukturlar) yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Tortoise Trust: Common Musk Turtle
*Eastern Musk Turtle, Ontario Nature
*The Center for Reptile & Amphibian Conservation: Common Musk Turtle
*''Sternotherus odoratus'' in Connecticut
*Common Musk Turtle, Reptiles and Amphibians of Iowa
Claudius angustatus

**Claudius angustatus** — "Kinosternidae" fəsiləsinə aid olan bir tısbağa növü. Bu növə Mərkəzi Amerika və Meksikada rast gəlinir.

## Coğrafi yayılma

"C. angustatus" Meksika, Qvatemala və Belizdə yayılmışdır.

## Taksonomiya

2010-cu ilə qədər "C. angustatus" "Claudius" cinsində tanınan yeganə mövcud növ idi.

## Təsvir

"Claudius angustatus" tısbağası adətən qəhvəyi rəngdə olur. Qabığın skutları xətlər və damarlarla örtülüdür, demək olar ki, taxta görünüşü verir. Tez-tez qabığın kənarlarında parlaq sarı işarələr olur. Yaşlandıqca, qabıq üzərində tez-tez yoğun yosun örtüyü formalaşır, naxış və rəngləri gizlədir. Başı ölçüsünə görə böyük və şişkindir, kəskin dimdiyi və uzun boynu var. Bu tısbağanın çənə oynağı anatomiyası müasir "Cryptodira"lar arasında unikaldır. Əksər "Cryptodira"larda çənə oynağı ikili konkav fasetdən ibarətdir. "Claudius angustatus"da isə çənə oynağı geniş yarımkürəvi kondildən ibarətdir, bu xüsusiyyət "Pleurodira"lara daha yaxındır. Qabığı qabarıqdır və uzunluğu boyunca üç fərqli kəmər var. "Nəhəng" misk tısbağaları ilə birlikdə "Staurotypinae" yarımfəsiləsində təsnif edilsə də, "Claudius angustatus" tısbağası adətən təxminən 6,5 düym (16,5 sm) düz qabıq uzunluğuna qədər böyüyür.
"Claudius angustatus" tısbağası genetik cinsi təyinetməyə malikdir, əksər tısbağalardan fərqli olaraq; mexanizm dəqiq məlum olmasa da, onun qohumu "Staurotypus" kimi XX/XY olması ehtimal edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Turtles of the World: ''Claudius angustatus''
*
Kinosternon scorpioides

**Kinosternon scorpioides** (*Əqrəb palçıq tısbağası* və ya *Tabasko palçıq tısbağası*) — "Kinosternidae" fəsiləsinə aid olan bir palçıq tısbağası növü. Meksika, Mərkəzi və Cənubi Amerikada yayılmışdır.

## Təsvir

"Kinosternon scorpioides" tısbağası orta və böyük ölçülü kinosternid (palçıq tısbağası) olub, qabarıq, oval üst qabığa malikdir. Qabığın uzunluğu 92–270 mm (3,6–10,6 düym) arasında dəyişir. Erkək fərdlər tez-tez 200 mm-dən çox olur. Bu tısbağa yüksək dərəcədə suda yaşayan və uyğunlaşan bir kinosterniddir və demək olar ki, hər hansı bir su hövzəsində yaşaya bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Kinosternon scorpioides scorpioides''
Kinosternon flavescens

**Kinosternon flavescens** (*Sarı palçıq tısbağası*) — Həmçinin "sarıboyun palçıq tısbağası" kimi tanınan, "Kinosternidae" fəsiləsinə aid olan bir palçıq tısbağası növü. Bu növ Mərkəzi ABŞ və Meksikaya endemikdir.

## Təsvir

"Kinosternon flavescens" tısbağası kiçik, zeytun rəngli bir tısbağadır. Həm ümumi adı olan "sarı palçıq tısbağası", həm də xüsusi adı olan flavescens (latınca: sarı), boğaz, baş və boyun yanlarındakı sarı rəngli sahələrə istinad edir. Alt qabıq (plastron) sarıdan qəhvəyiyə qədər dəyişən rəngdədir və iki menteşəyə malikdir, bu da tısbağanın hər bir ucunu ayrıca bağlamağa imkan verir. Erkək fərdlərin quyruğunun ucunda küt bir tikan var, dişilərdə isə bu yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Yellow Mud Turtle, Missouri Department of Conservation
*Yellow Mud Turtle, Reptiles and Amphibians of Iowa
*Yellow Mud Turtle , Illinois Natural History Survey
Ambystoma taylori

**Ambystoma taylori** (*Taylor salamandrası*) — Yalnız Meksikanın Perote şəhərinin cənub-qərbində yerləşən yüksək dağlıq (dəniz səviyyəsindən 2,290 m (7,510 fut) yüksəklikdə) krater gölü olan Laquna Alçiçikada tapılan bir salamandra növü.

## Taksonomiya

Bu növ 1982-ci ildə Brandon, Maruska və Rumph tərəfindən təsvir edilmişdir və amerikalı herpetoloq Edvard Harrison Teylorun (1889–1978) şərəfinə adlandırılmışdır. Bununla belə, bu növ elm üçün bundan çox əvvəl məlum idi. Taylor özü 1943-cü ildə bu növü "Ambystoma subsalsum" kimi təsvir etməyə çalışmışdı, lakin səhvən Meksika və ya yayla pələng salamandrasını holotip kimi istifadə etdi. Bu, adını etibarsız etdi və onu pələng salamandrasının sinonimi halına gətirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Betlehem (Pensilvaniya)

**Betlehem** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Pensilvaniya ştatında yerləşən şəhər. 2010-cu ildəki əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən şəhərin əhalisi 74,982 nəfər təşkil edir.

## Tarix

Qədim dövrlərdə şəhərin ərazisi delavarların Unalaçtiqo tayfasına məxsus olmuşdur. 1741-ci ildə qraf Zinzendorf bir qrup hernhutiyalı (Moraviya kilsəsi) ilə bərabər burada Bibliyadakı Beytləhm şəhərinin şərəfinə adlandırılmış bir missiya yaratmışdır. Sonradan şəhər Morav qardaşlarının mərkəzi kimi tanınmışdır.

## Digər

2006-cı ilin iyul ayında Money jurnalı Betlehemi "Yaşamaq üçün ən yaxşı 100 şəhər" siyahısında 88-ci yerə yerləşdirmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
Бетлехем // Бари — Браслет. — М. : Советская энциклопедия, 1970. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 3).

## Xarici keçidlər

*Official website
*Official visitor website
*Bethlehem news at The Express-Times
*Bethlehem news at *The Morning Call*
*"Famous People from the Lehigh Valley," *The Morning Call*, August 18, 2006
Scelorchilus rubecula

**Scelorchilus rubecula** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Scelorchilus rubeculanın iki yarımnövü məlumdur.
* "S. r. rubecula" – nominativ yarımnöv, əsasən Çilinin Biobio bölgəsindən cənubda Aysen bölgəsinə və Argentinanın bitişik hissələrində yaşayır. Bəzən daha şimalda və bir dəfə də uzaq cənubdakı Maqallanes əyalətində qeydə alınmışdır.
* "S. r. mochae" – yalnız Çili sahillərindəki Moxa adasında tapılır.

## Təsviri
Scelorchilus rubecula 18,5–19 sm uzunluğundadır. Cinsiyyəti məlum olmayan üç nümunənin çəkisi 42,6–45,4 qram, bir erkək nümunənin çəkisi isə 53,7 qram (1,89 uns) olmuşdur. Yetkin fərdlərin üst hissələri tünd qəhvəyi rəngdədir, üzün böyük hissəsi, boğazı və üst döşü qırmızımtıldır. Qalan döş hissəsi tünd boz rəngdə olub ağ zolaqlıdır, yan tərəfləri və quyruqaltı hissəsi qırmızı-qəhvəyi ilə zeytun-qəhvəyi arasında dəyişir.

Scelorchilus rubecula dəniz səviyyəsindən 1500 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir. Yaşayış yeri mülayim və rütubətli meşələrdir. Adətən "Nothofagus" meşələrindəki "Chusquea" bambuk kolluqlarında tapılır, həmçinin ikincil meşəliklərdə də yaşayır.

Scelorchilus rubeculanın qidası əsasən buğumayaqlılar və toxumlardan ibarətdir. Tək və ya cüt halda yerdə qidalanır. Adətən sıx bitki örtüyü içərisində gizlənir, lakin bəzən daha açıq ərazilərdə də qidalanır.

Scelorchilus rubecula sentyabr-oktyabr aylarında, Argentinada isə noyabr ayında yumurta qoyur. Açıq qab şəklində olan yuva yumşaq ot və köklərdən hazırlanır və 3 metr dərinliyindəki bir dəlikdə qurulur. İki-üç yumurta qoyulur. Həm erkək, həm də dişi balalara qulluq edir. Bu növ cənubi Çilinin meşələrində digər tapakulo növlərinə qarşı aqressivlik və ərazi müdafiəsi davranışı nümayiş etdirir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Scelorchilus rubeculanı az təhlükə altında" (Least Concern) kimi qiymətləndirib. Lakin populyasiyanın azalmaqda olduğu güman edilir. Yaşayış mühitinin parçalanmasına qarşı zəif olduğu düşünülür.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Chucao Tapaculo in IBC (Internet Bird Collection.
* Chucao Tapaculo sounds in Xenocanto.
Scytalopus parkeri

**Scytalopus parkeri** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Scytalopus parkeri monotipik növdür. Bu növ və Scytalopus spillmanni bir supernöv təşkil edir.

Erkək Scytalopus parkerilər 21–24,4 qram, dişilər isə 18,8–22,3 qram çəkiyə malikdir. Hər iki cinsin yetkin fərdləri üstdən tünd boz, altdan isə açıq boz rəngdədir. Aşağı bel və sağrı qəhvəyi rəngdədir. Aşağı qarın hissəsi sarımtıl, yan tərəfləri və quyruqaltı hissəsi sarımtıldan darçın rənginə qədər dəyişir və qara zolaqlıdır. Cavan fərdlərin üst hissələri açıq qəhvəyi rəngdə olub qara zolaqlıdır, alt hissələri tünd rəngdə olub açıq zolaqlıdır.

Scytalopus parkeri yalnız cənubi Ekvador və şimali Peruda, Ekvadorun Şərqi And dağları və Çilla dağlarından cənubda Ekvador-Peru sərhədində yerləşən Kordilyera del Kondora qədər olan ərazilərdə rast gəlinir. Adından da göründüyü kimi, bu növ rütubətli dağ meşələrindəki "Chusquea" bambuk kolluqlarında və bitişik alt bitki örtüyündə yaşayır. Ekvadorda 2250–3350 metr yüksəklikdə rast gəlinir, lakin Peruda yalnız 2900 metr yüksəkliyə qədər yaşayır.

Scytalopus parkerinin qidası haqqında çox az məlumat var, əsasən həşəratlarla qidalandığı güman edilir. Qidalanma davranışı haqqında heç bir məlumat dərc edilməyib.

Scytalopus parkerinin yuvası yumşaq liflərlə örtülmüş mamır topundan ibarətdir və torpaq yamacda təbii bir boşluqda yerləşdirilir. Təsvir edilən yalnız iki yuvada hər birində iki yumurta var idi. Bir yuvada hər iki valideyn yumurtaları inkubasiya edirdi. İl boyu çoxalma təklif edilsə də, cənub-şərqi Ekvadorda əsasən avqust-dekabr ayları arasında çoxalma müşahidə edilmişdir.

Erkək Scytalopus parkerinin mahnısı 10–12 notdan ibarət bir seriyadır ki, notlar əvvəlcə aşağı düşür, sonra sabitləşir. 

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Scytalopus parkerini az təhlükə altında" (Least Concern) kimi qiymətləndirib. Onun yaşayış ərazisinin böyük hissəsi qoruqlar və digər qorunan ərazilər daxilindədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zosterops natalis

**Zosterops natalis** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Zosterops natalis Milad adasına endemikdir. Təbii yaşayış yerləri tropik və subtropik rütubətli genişyarpaqlı meşələr və subtropik və ya tropik rütubətli kolluqlardır. Yaşayış mühitinin məhv olması ilə təhdid altındadır.

Zosterops natalis 11,7–13,5 sm uzunluğundadır. Üst hissələri boz-zeytun rəngində, alt hissələri isə ağdır. Gözün üstündə sarımtıl zolaq və göz ətrafında aydın ağ lələk halqası var.

"Zosterops" cinsi adalara xas bir qrupdur, 98 növdən 82-si yalnız adalarda yaşayır və bir çox növ yalnız bir adada məlumdur. Yayılma qabiliyyəti yüksəkdir.  Zosterops natalis Milad adasına endemikdir, lakin Kokos (Kiling) adalarına da köç etmiş və orada məskunlaşmışdır. Lakin Kokos adalarında əsasən insan məskənləri ətrafında rast gəlinir. Milad adasında isə adanın hər yerində, 360 metr yüksəkliyə qədər olan meşələrdə, həmçinin bağlarda, tərk edilmiş mədənlərin yaxınlığında və otlu kənd təsərrüfatı sahələrində yaşayır.

Zosterops natalisin müxtəlif növ qidası var, o cümlədən meyvələr, toxumlar, nektar və həşəratlarla qidalanır.

## Qorunma statusu
Zosterops natalis ümumilikdə çoxsaylı və sabit populyasiyaya malik quşdur və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Zosterops natalisi "az təhlükə altında" (Least Concern) kimi qiymətləndirib.  Kokos (Kiling) adalarındakı populyasiya Milad adası populyasiyasının təxminən 5%-ni təşkil edir, lakin bu ikinci məkan təbii fəlakətlərin nəticəsində nəslin kəsilmə riskini azaldır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* BirdLife Species Factsheet
Dərimi

**Əbu Məhəmməd Abdullah ibn Əbdirrəhman ibn əl-Fəzl əd-Dərimi** (; ) — "*[[Sünəni-Dərimi|əs-Sünən]]*" adlı əsərin müəllifi olan, hədis, təfsir və fiqh alimi.

## Bioqrafiyası
Hicri 181-ci (797–98) ildə doğulub. Təmim qəbiləsinin Dərim qoluna mənsubdur. Hədis öyrənmək üçün Hicaz, Misir, Şam, İraq, Kufə və Xorasan kimi elm mərkəzlərinə səfərlər etdi. Nədr ibn Şümeyl, Yezid ibn Harun, Xalid ibn Məhləd, Məhəmməd ibn Səlam əl-Bikəndi, Əffan ibn Müslim və başqa müəllimlərdən elm öyrəndi. Bağdada gedib, orada hədis rəvayət etdi. Buxari, Müslüm, Əbu Davud, Tirmizi, Nəsai, Əbu Züra, Əbu Hətim, Bəqi ibn Məhləd kimi məşhur alimlər onun tələbələrindən bəziləridir. Əhməd ibn Hənbəl onun olduqca qənaətkar bir şəxs olduğunu vurğulamış, onun haqqında "*Ona sərvətlər təqdim edildi, lakin o əhəmiyyət vermədi*" ifadələrini işlətmişdir. Bəzi mənbələrin bildirdiyinə görə çox ağıllı, etibarlı, xoşxasiyyət, sadə və zahid bir şəxs olan Dərimi, sultanın təkidi ilə Səmərqənddə qazılıq etmiş, bir dəfə höküm verdikdən sonra qazılıqdan imtina etmişdir.

Dövrünün önəmli siyasi və əqidəvi məsələlərindən biri olan "xəlqül-Quran" (Quranın məxluq olub-olmaması) mövzusunda Dərimi də sorğu-suala çəkilmiş, lakin heç bir cavab verməmişdir. Dəriminin Hənbəli məzhəbində olduğu iddia edilsə də, "*əs-Sünən*" əsərində bəzi hədislərdən sonra qeyd etdiyi fikirlərindən onun heç bir məzhəbə mənsub olmayan bir müctəhid olduğu anlaşılır.

O, 8 Zilhiccə hicri 255-ci (17 noyabr 869) ildə Mərvdə vəfat etdmişdir. Onun haqqında üç dəfə doktorluq dissertasiyası qələmə alınmışdır.

## Hədis elmindəki yeri
Dərimi, təfsir və fiqh sahələrində də nüfuz sahibi olmaqla yanaşı, daha çox hədis elmi sahəsindəki dərin biliyi və dəqiqliyi ilə tanınmışdır. Hicri III əsrdə hədis elminin mərkəzinə çevrilən Xorasan bölgəsində yetişən alimlərin qabaqcıllarından biri olmuşdur. Misir və Şam kimi bölgələrdə, müasiri Buxarinin hələ tanınmadığı zamanlarda o, artıq tanınırdı. Dərimi, cərh və tədil elmlərində də fikrinə etibar edilən bir alim olmuşdur. Əhməd ibn Hənbəl və Əbu Hətim ər-Razi onun hədis tənqidi sahəsində nüfuz sahibi olduğunu bildirmişlər. Nəticədə Əhməd ibn Hənbəl, Dəriminin rəyinə əsaslanaraq, Yəhya əl-Himmanidən hədis rəvayət etməyi tərk etmişdir. Tirmizi də "*əs-Sünən*" adlı əsərində cərh və tədil ilə bağlı verdiyi məlumatların bir qismini Dərimidən aldığını qeyd etmişdir. Buxarinin "*əl-Camius-səhih*"i və Nəsai isə "*əs-Sünən*" istisna olmaqla, Müslüm "*əl-Camius-səhih*"ində, Əbu Davud və Tirmizi sünənlərində ondan hədis rəvayət ediblər. Beləliklə, Dərimi həm hədis dərsləri verməklə, həm də əsər qələmə almaqla Səmərqənddə hədis elminin yayılmasına və bu elm sahəsindəki bəzi yanlışların düzəldilməsinə böyük töhfələr vermişdir.

## Əsərləri
O, "*əs-Sünən*" ("*əl-Müsnəd*" də deyilir), "*əs-Sülasiyyat*", "*ət-Təfsir*" və "*Kitabüs-Sünnə*" adlı əsərlərin müəllifidir.

## İstinadlar
Fregata andrewsi

**Fregata andrewsi** — Sümsükquşukimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Fregata andrewsi Hind okeanında yerləşən Milad adasına endemik olan dəniz quşudur. "Ascension" sümsükquşu istisna olmaqla, digər üç sümsükquşu növünün çoxalma yerləri, daha geniş yayılmışdır.

Fregata andrewsi bir zamanlar "Fregata aquila" növünə aid edilsə də, 1914-cü ildə Avstraliya ornitoloqu Qreqori Metyus bu quşu ayrı bir növ kimi təsnif edərək ingilis paleontoloq Çarlz Endryusun şərəfinə "Fregata andrewsi" binominal adını təklif etdi. "Fregata" cinsinə aid digər dörd növ arasında genetik təhlillər göstərir ki, Fregata andrewsi böyük sümsükquşu ilə ən yaxın qohumdur.

## Təsviri

Fregata andrewsi 89–100 sm uzunluğunda, 205–230 sm qanad aralığına və təxminən 1,550 qram çəkiyə malikdir. Erkək fərd asanlıqla tanınır, çünki qarnındakı ağ ləkə istisna olmaqla tamamilə qara rəngdədir. Digər lələk naxışları kiçik freqatquşuna bənzəsə də, qarın hissəsi daha ağ və qanad altındakı ağ ləkələr daha uzundur.

## Qorunma statusu
Fregata andrewsi Milad adasına endemikdir və yalnız dörd əsas yuva qurma koloniyasında çoxalır. 2003-cü ildə 1,200 cüt çoxalmaqda idi, lakin sümsükquşuları adətən hər iki ildən bir çoxaldığı üçün ümumi yetkin populyasiya 3,600–7,200 fərd arasında qiymətləndirilirdi. Növün kiçik bir populyasiyası var və yalnız bir adada çoxalır. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən Fregata andrewsini "Kritik Təhlükədə" kimi siyahıya alınırdı, lakin indi "Zəif" kimi qiymətləndirilir. Lakin balıqçılar tərəfindən təqib, fosfat mədənçiliyi ilə əlaqəli yuva qurma mühitinin itirilməsi, dəniz çirklənməsi və balıqçılıq avadanlıqlarına dolanma səbəbindən populyasiya azalmaqda davam edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* BirdLife International species factsheet
* Internet Bird Collection: photos, videos and audio recordings
* Audio recordings from xeno-canto
Səssiz yer 2

**Səssiz yer 2** () — Con Krasinskinin rejissorluğu ilə çəkilmiş Amerika istehsalı olan postapokaliptik qorxu filmi. Baş rollarda Emi&shy;li Blant, Millisent Simmonds, Noa C&shy;up və Killian Mörfi çəkilmişdirlər. Filmin premyerası 2020-ci il martın 8-də Nyu-Yorkda baş tutmuşdur. Filmin kinoteatrlarda nümayişi 2020-ci ilin martına planlaşdırılmışdı, lakin COVID-19 pandemiyasına görə əvvəlcə 17 sentyabr 2020-ci ilə, daha sonra isə 2021-ci ilin mayına təxirə salınmışdır.

## Süjet xətti

Yadplanetlilərin Yerə hücumundan 474 gün sonra dünyayanın hər yerinə səsə hücum edən yırtıcı məxluqlar hökmranlıq edir. Bəşəriyyətin çoxu məhv olub, sağ qalanlar isə lal-dinməz şəkildə, məhdud resurslar şəraitində həyatda qalmağa çalışır. Ailə başçılarını itirmiş Ebbot ailəsi uzun aradan sonra ilk dəfə evlərini tərk edib yeni, daha təhlükəsiz sığınacaq axtarışına yollanırlar. Yolda onları növbəti kosmik yırtıcının hücumundan köhnə ailə dostları Emmet xilas edir. O post-apokaliptik dövrdə iki oğlunu və sevgili həyat yoldaşını itirib. Ailə onun sığınacağa çevirdiyi zavoda yerləşdiyi əsnada, Ebbotların böyük övladı – anadangəlmə eşitmə qüsurlu Reqan radiostansiya axtarışı ilə oradan qaçır. Anası Evilin südəmər uşağını qoyub gedə bilmədiyi üçün Emmetə hər vəchlə qızını geri qaytarmağı tapşırır...

## Rollarda

## Marketinq

2020-ci il yanvarın 1-də filmin 2 dəqiqə 37 saniyəlik ilk tam treyleri təqdim olunmuşdur.

Yanvarın 31-də ikinci treyler, fevralın 3-də isə "Super Bowl" zamanı 30 saniyəlik reklam çarxı nümayiş etdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Platinum Dunes

**Platinum Dunes** — 2001-ci ilin noyabr ayında kinorejissorlar Maykl Bey, Bred Fuller və Endryu Form tərəfindən yaradılmış Amerika film istehsalı şirkətidir. Şirkət *Texas qətliamı*, *[[Məhşər gecəsi (film, 2013)|Məhşər gecəsi]]*, *[[Cümə, ayın 13-ü (film, 2009)|Cümə, ayın 13-ü]],[[Qarağac küçəsində qarabasma (film, 2010)|Qarağac küçəsində qarabasma]]*, *Ouija,* *[[Səssiz yer]]* və *[[Səssiz yer 2]]* kimi qorxu filmləri istehsal etmişdir.

7 oktyabr 2009-cu ildə Paramount Pictures Platinum Dunes ilə ilk baxış müqaviləsini bağladığını elan etmişdir. Bununla da onlar qorxu janrından döyüş və triller janrındakı filmlərə keçməyi planlaşdırdıqlarını bildirmişdirlər. 27 may 2010-cu ildə onların eyni adlı Nindza tısbağalar film seriyasının yenidən davam etdirilməsi üzərində işləyəcəkləri açıqlanmışdır. 2014-cü ildə Platinum Dunes *[[The Hollywood Reporter]]* tərəfindən ilin film istehsalçısı seçilmişdir. 2015-ci ildə şirkət *The Hollywood Reporter* jurnalının Hollivudun ən güclü 30 kino istehsalçısı siyahısına daxil edilmişdir. 2018-ci ildə Fuller və Form mehribanlıqla Platinum Dunes şirkətindən ayrılaraq, Fully Formed Entertainment adlı yeni istehsal şirkəti yaratmışdır.

## İstinadlar
Cossypha dichroa

**Cossypha dichroa** — Sərçəkimilər fəsiləsinin Milçəkqapanlar yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Cossypha dichroa quşu 1789-cu ildə alman təbiətşünası İohann Fridrix Gmelin tərəfindən Karl Linneyin "Systema Naturae" əsərinin yenilənmiş və genişləndirilmiş nəşrində rəsmi şəkildə təsvir edilmişdir. Gmelin onu milçəkqapanlar ilə birlikdə "Muscicapa" cinsinə aid edərək "Muscicapa dichroa" binominal adını vermişdir. Gmelin yaşayış yerini Cənubi Afrika kimi göstərmiş, 1966-cı ildə Filip Klensi bunu Qərb Keyp əyalətindəki Knysna şəhəri ilə məhdudlaşdırmışdır.

Gmelin təsvirini 1787-ci ildə İsveç təbiətşünası Anders Sparrman tərəfindən təsvir edilmiş və rəsmiləşdirilmiş "Muscicapa bicolor" əsasında hazırlamışdır. Lakin "Muscicapa bicolor" adı 1783-cü ildə holland təbiətşünası Piter Boddaert tərəfindən fərqli bir takson üçün istifadə edildiyindən, Sparrmanın təsviri etibarsız sayılır. Cossypha dichroa indi 1825-ci ildə Nikolas Vayqors tərəfindən təqdim edilmiş "Cossypha" cinsinə aid edilir.

İki yarımnöv məlumdur:
* "C. d. dichroa" (Gmelin, JF, 1789) – Esvatini və Cənubi Afrikanın cənubu.
* "C. d. mimica" (Klensi, 1981) – Cənubi Afrikanın şimalı.

## Təsviri
Cossypha dichroa təxminən 20 sm uzunluğunda böyük quş növüdür. Tünd üst hissələri (qulaq örtükləri və göz ətrafı üz, baş, boyun və beldən bir qədər daha tünddür) və sarı-narıncı alt hissələri ilə fərqlənir. Gözlərində ağ zolaq yoxdur. Cavan fərdlərin üst və alt hissələri tüstü rəngli, ləkəli və qəhvəyi-sarıdır, quyruğu isə qırmızı-narıncı rəngdə olub mərkəzi tünddür.

Cossypha dichroa ümumiyyətlə tək yaşayır. Meşə örtüyündə yarpaqlardan həşəratları toplayaraq qidalanır, lakin apreldən sentyabra qədər olan qeyri-çoxalma mövsümündə yerdə də qidalana bilər. Qidası əsasən həşəratlar, hörümçəklər, yüzayaqlılar və kənələrdən ibarətdir, qeyri-çoxalma mövsümündə isə meyvələrlə də qidalanır.

Çoxalma oktyabrdan yanvarın əvvəllərinə qədər davam edir. Açıq qab şəklində olan yuvası dişi tərəfindən qurulur və adətən yer səviyyəsindən 5 metr aşağıda ağac gövdəsindəki bir deşik və ya yarıqda yerləşdirilir. Bəzən yuva yerdə də qurula bilər. Yuva üç yumurta ilə döşənir, yumurtalar açıq mavi, mavi-yaşıl, zeytun-yaşıl və ya zeytun-qəhvəyi rəngdə olur və bəzən tünd ləkələrə malikdir. Yumurtalar 15–19 gün ərzində inkubasiya olunur. Balalar 14–15 gün sonra yuvadan uçur, lakin valideynləri ilə altı həftəyə qədər qalırlar.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Cossypha dichroanı "Təhlükə altında olmayan" kimi qiymətləndirib. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Chorister robin - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
Halcyon badia

**Halcyon badia** — Balıqcıllar fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Halcyon badia tipik balıqçıl quşları arasında qısa və möhkəm bədən quruluşuna malikdir. Üst hissələri tünd, alt hissələri isə saf ağ rəngdədir. Başı və ensəsi çox tünd qəhvəyi, beli qəhvəyi-qara, arxa hissəsi qara, sağrısı parlaq mavi parıltılı, quyruqüstü örtükləri qara, quyruğu isə açıq mavi rəngdədir. Qanadları tünd rəngdədir, lakin ikinci dərəcəli lələklərin xarici hissələrində parlaq mavi rəngli "speculum" (güzgü) sahəsi var. Boğazdan quyruqaltına qədər olan alt hissələri qar kimi ağdır və yan tərəflərində kiçik qara ləkələr var. Uçuş zamanı parlaq mavi sağrı və "speculum" sahəsi fərqlənir. Dimdiyi qırmızı və ya qırmızı-qəhvəyi rəngdədir. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin döş hissələrində ləkələr var və dimdiyi qara rəngdə olub ucunda narıncı çalar var.

## Ekologiyası
Bu quş kəskin və cırıldayan bir siqnal səsi çıxarır. Mahnısı yüksək tonlu, demək olar ki, eşidilməz bir "pee" səsi ilə başlayır və ardınca 12–17 uzun, fleyta bənzəri saf tonlardan ibarət olur. Bu tonlar bərabər aralıqlarla təkrarlanır və 5–7 saniyə davam edir, bəzən son notlarda zəifləyir.

Halcyon badia Afrika tropik meşələrində yayılmışdır. Dahomey boşluğunun qərbində Syerra-Leonedən Qanaya qədər, sonra cənubi Nigeriyadan şərqdə Mərkəzi Afrika Respublikası və qərbi Uqandaya qədər, cənubdan isə şimali Anqolada Kvango çayına qədər. Həmçinin Bioko adasında da rast gəlinir.

Halcyon badia su ilə əlaqəli deyil və birincil və ikincil düzənlik meşələrində yaşayır.

Halcyon badia vaxtının çoxunu meşədəki açıq sahələrə baxan ağacların yüksək budaqlarında sakitcə oturaraq keçirir. Bu budaqdan uçaraq ovunu havada tutur və ya yerə enərək ovunu yerdə tutur. Orduböcək sürülərinə hücum edərək ya özlərini, ya da sürünün qaçırdığı həşəratları yediyi qeyd edilmişdir. Əsasən çəyirtkə və böcəklərlə qidalanır, həmçinin bir çox digər onurğasızlar və kiçik kərtənkələlər də qidasına daxildir.
## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Halcyon badianı "Təhlükə altında olmayan" kimi qiymətləndirib. 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

*
Ninox randi

**Ninox randi** — Bayquşkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Əvvəllər qəhvəyi boobukun yarımnövü kimi qəbul edilsə də, sonradan ayrı bir növ kimi tanınmışdır. Əvvəllər yalnız Filippinə endemik hesab edilsə də, 1997-ci ildə İndoneziyanın Karakelang adasında səsi eşidilmiş və qeydə alınmışdır. Lakin o vaxtdan bəri Filippindən kənarda heç bir qeyd yoxdur.

"EBird" bu quşu belə təsvir edir: "Düzənlik və təpəlik meşələrinin kənarında yaşayan orta ölçülü bir bayquşdur. Üst hissələri və başı tünd qəhvəyi, alt hissələri ağ rəngdə olub qırmızı-qəhvəyi zolaqlarla örtülüdür. Üzü boz, gözləri sarıdır. Bir neçə digər boobuk növü ilə birlikdə yaşayır, lakin Ninox randi  daha böyük ölçüdədir, qanadları sadə qəhvəyi rəngdədir və döşündəki zolaqlar daha aydın şəkildə fərqlənir. Səsi də fərqlidir: ardıcıl, orta tonlu 'boop!' notlarından ibarətdir." Bu növ Qəhvəyi boobuk növ kompleksinə daxil olsa da, səsi və bədən ölçüləri ilə fərqlənir. Şokolad boobuku monotipik növdür və heç bir yarımnövü yoxdur.

Qidası məlum deyil, lakin adi boobuk qidası olan həşəratlar və kiçik onurğalılarla qidalandığı güman edilir. Çoxalma davranışı haqqında heç bir məlumat yoxdur, yalnız iyun ayında cavan bir fərd tapılmışdır. Yuva qurma üçün boşluqlardan istifadə etdiyi ehtimal edilir.

Bu növün yaşayış yeri dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəkliyə qədər olan birincil düzənlik meşələri, ikincil meşələr və manqrov meşələridir. Kənd təsərrüfatı sahələri və insan məskunlaşdığı ərazilərə dözümlü deyil.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Ninox randini "Təhlükəyə Yaxın" kimi qiymətləndirib. Populyasiyanın azalmaqda olduğu güman edilir, çünki Filippində meşə qırılması kənd təsərrüfatı, mədənçilik, qanunsuz meşə qırılması və yaşayış mühitinin dəyişdirilməsi səbəbindən davam edir. Həmçinin bəzən ev heyvanı kimi saxlanılır və ya ovlanır. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* https://web.archive.org/web/20090416051719/http://www.ornitaxa.com/SM/Split/SplitTypicalOwls.htm
* Article title
Veniliornis chocoensis

**Veniliornis chocoensis** — Ağacdələnlər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
"Beynəlxalq Ornitoloji Komitəsi" və "BirdLife International"-ın "Handbook of the Birds of the World" təsnifatı Veniliornis chocoensisi "Veniliornis" cinsinə aid edir. Lakin 2018-ci ildən etibarən "Amerika Ornitologiya Cəmiyyəti" və Clements taksonomiyası "Veniliornis" cinsinə aid olan bütün növləri "Dryobates" cinsinə köçürmüşdür. Bütün bu sistemlər ingilis dilində "Choco" adını istifadə edir.

Veniliornis chocoensis keçmişdə V. cassini və V. affinisin yarımnövü kimi qəbul edilmişdir. 1900-cü illərin sonlarından etibarən əsas taksonomik sistemlər tərəfindən ayrı bir növ kimi tanınmışdır.

Veniliornis chocoensis monotipik növdür.

## Təsviri
Veniliornis chocoensis 15–16 sm uzunluğunda və təxminən 30 qram çəkisindədir. Erkək və dişi fərdlərin baş lələkləri istisna olmaqla, lələk quruluşu eynidir. Erkəklərin başının üstü qırmızı rəngdə olub qara lələk əsasları görünür. Dişilərin başının üstü tünd zeytun-qəhvəyi rəngdədir. Hər iki cinsin yetkin fərdlərinin üzü əsasən qəhvəyi-saman rəngində olub tünd zolaqlıdır, ensə və boyun hissələri mat qızılı rəngdədir. Üst hissələri əsasən tunc-qızılı yaşıl rəngdə olub bəzi qırmızı çalarlar, açıq sarı zolaqlar və sağrı ilə quyruqüstü örtüklərdə zeytun və sarımtıl zolaqlar var. Uçuş lələkləri tünd qəhvəyi rəngdə olub zeytun-sarı kənarlı və saman rəngli zolaqlıdır. Quyruğu tünd qəhvəyi rəngdə olub çoxlu sarı zolaqlıdır. Alt hissələri zeytun və ağ-saman rəngli zolaqlarla örtülüdür. Gözləri qırmızı-qəhvəyi və ya qəhvəyi, qısa dimdiyi tünd rəngdə olub alt çənəsi daha açıq rəngdədir, ayaqları isə tünd zeytun rəngində olub yaşıl və ya boz çalarlıdır. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin üzləri daha zolaqlıdır; hər iki cinsin başının üstündə qırmızı ləkələr var, erkəklərdə bu ləkələr daha çoxdur.

## Yayılması və ekologiyası
Veniliornis chocoensis Kolumbiyanın Antioquia departamentindən Ekvadorun Piçinxa əyalətinə qədər olan Çoko Biocoğrafi Regionunda rast gəlinir. Rütubətli və çox rütubətli meşələrin daxili və kənar hissələrində yaşayır. Yüksəkliyi 1000 metr qədər olsa da, adətən 700 metr aşağıda rast gəlinir.

Veniliornis chocoensisin bütün il boyu yaşadığı ərazidə qalıcı olduğu güman edilir.

Veniliornis chocoensisin qidalanma davranışı haqqında demək olar ki, heç bir məlumat yoxdur, lakin bir cütün birincil meşədə qarışıq növlərdən ibarət qidalanma dəstəsinə qoşulduğu müşahidə edilmişdir. Qidasının təfərrüatları məlum deyil, lakin qırmızı ləkəli ağacdələnin qidasına bənzədiyi güman edilir.

Veniliornis chocoensisin çoxalma biologiyası haqqında heç bir məlumat yoxdur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Veniliornis chocoensisu "Təhlükəyə Yaxın" kimi qiymətləndirib. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zimmerius albigularis

**Zimmerius albigularis** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Zimmerius albigularis əvvəlcə Tyrannulus chrysops albibularisin yarımnövü kimi təsvir edilmişdir. XX əsrin böyük hissəsində Tyrannulus chrysops albibularis və bir neçə digər növ "Tyranniscus" cinsinə aid edilsə də, 1977-ci ildə nəşr olunan bir araşdırma onları "Zimmerius" cinsinə daxil etdi. 2008-ci ildə nəşr olunan bir araşdırma Tyrannulus chrysops albibularisin yarımnövləri arasındakı molekulyar və səs fərqlərini təfərrüatlandırdıqdan sonra Zimmerius albigularisi ayrı bir növ kimi tanındı.

Zimmerius albigularis monotipik növdür.

## Təsviri
Zimmerius albigularis 10,5–11,5 sm uzunluğunda və 6,6–8,6 qram çəkisindədir. Cinslər eyni lələk quruluşuna malikdir. Yetkin fərdlərin alnı sarı ləkəlidir, göz ətrafı tünd, sarı qaş zolağı var, gözdən keçən tünd zolaq və qızılı-qəhvəyi yanaq lələkləri var. Başının üstü, beli və sağrısı tünd zeytun rəngindədir. Qanadları tünd rəngdə olub örtükləri və uçuş lələkləri sarı kənarlıdır. Quyruğu tünd rəngdədir. Boğazı ağ, döşü açıq boz rəngdə olub yan tərəfləri sarımtıl, qarın hissəsi ağ, quyruqaltı örtükləri isə açıq sarıdır. Gözləri boz və ya qəhvəyi, kiçik və yumru qara dimdiyi, boz və ya qara ayaqları var.

## Yayılması və ekologiyası
Zimmerius albigularis Çoko bioregionunun quşudur. Kolumbiyanın cənub-qərbindəki Kauk departamentindən Ekvadorun Santa Elena və Quayas əyalətlərinə qədər And dağlarının qərb yamacında rast gəlinir. Rütubətli aşağı dağ meşələrinin daxili və kənar hissələrində, yetkin ikincil meşəliklərdə, kofe plantasiyalarında və bağlarda yaşayır. Kolumbiyada dəniz səviyyəsindən 1500 metr, Ekvadorda isə 1600 metr yüksəkliyə qədər rast gəlinir.

Zimmerius albigularisin bütün il boyu yaşadığı ərazidə qalıcı olduğu güman edilir.

Zimmerius albigularis həşəratlar və kiçik meyvələrlə, xüsusilə ökseotu (Loranthaceae) meyvələri ilə qidalanır. Tək və ya cüt halda, bəzən qarışıq növlərdən ibarət qidalanma dəstələrinə qoşularaq qidalanır. Əsasən meşə örtüyündə qidalanır, üfüqi şəkildə oturaraq quyruğunu qaldırır və oturduğu yerdən və ya qısa uçuşlarla qida toplayır.

Zimmerius albigularisin çoxalma biologiyası haqqında heç bir məlumat yoxdur.
## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Zimmerius albigularisu "az qayğı tələb edən" kimi qiymətləndirib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər