open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mıxtökən silsiləsi

**Mıxtökən silsiləsi** — Azərbaycanda, Kiçik Qafqazda dağ silsiləsi. Qarabağ yaylası ilə Qarabağ silsiləsi arasında, Tərtər və Həkəri çayları hövzələrinin suayrıcılarında yerləşir. Maksimum hündürlüyü 3,616 metrdir (Dəlidağ). Təbaşir və Paleogenin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuşdur. Kollu və seyrək meşələri (palıd, fıstıq, vələs), subalp və alp çəmənlikləri yayılmışdır. Yay otlaqları var.

## İstinadlar
Hiroşima qəsri

– Yaponiyanın Hiroşima şəhərində yerləşən qəsr.  kimi də tanınır. Hiroşima daymyosunun iqamətgahı olmuşdur. 1590-cı illərdə tikilsə də, 6 avqust 1945-ci ildə Hiroşimaya atılan atom bombası nəticəsində məhv olmuşdur. 1958-ci ildə qəsr yenidən tikilmişdir və hazırda Hiroşimanın müharibədən əvvəlki dövrünə həsr olunmuş muzey kimi fəaliyyət göstərir.

## Tarix
Toyotomi Hideyoşinin xidmətçilərindən olan Mori Terumoto Hiroşima qəsrini 1592–99-cu illərdə tikdirmişdir. Qəsr Otaqava çayının deltasında yerləşirdi. Həmin dövrdə Hiroşima şəhəri yox idi və ərazi "beş kənd" mənasına gələn Qokamura adı ilə tanınırdı. 1591-ci ildə Mori Terumoto Yoşida-Koriyama qəsrindən Hiroşima qəsrinə köçmüş və müasir Şimane, Yamaquçi, Tottori, Okayama və Hiroşima prefekturalarının ərazilərini əhatə edən 9 əyaləti buradan idarə etmişdir.

Hiroşima qəsri tikilən zaman Qokamura adı Hiroşima ilə əvəz olunmuşdur. "Hiro" adı Mori ailəsinin əcdadı Oe no Hiromotodan, "Şima" adı isə Mori Terumotoya qəsr üçün yer tapmaqdan kömək etmiş Fukuşima Motonaqadan gəlir. Bəzi müəlliflər isə hesab edirlər ki, qəsrin yaxınlığındakı bir neçə böyük adaya görə "geniş ada" mənasına gələn "Hiroşima" adı seçilmişdir.

1600-cü ildə baş vermiş Sekiqahara döyüşündən sonra Mori qəsri tərk edərək Haqiyə çəkilmişdir. Fukuşima Masanori Aki və Binqo əyalətlərinin, eləcə də, Hiroşima qəsrinin hakimi olmuşdur. Tokuqava dövründə qəsrləri icazəsiz bərpa etmək qadağan olunduğu üçün 1619-cu ildə Fukuşima Kavanakacimaya göndərilmiş və Asano Naqaakira qəsrin hakimi olmuşdur.

1619-cu ildən Meyci islahatına (1869) qədər Hiroşima qəsri Asano ailəsi tərəfindən idarə edilmişdir. Meyci islahatından sonra qəsr hərbi hissə kimi fəaliyyət göstərmiş, Birinci Çin-yapon müharibəsində qərargah kimi istifadə olunmuşdur. İkinci dünya müharibəsi zamanı da Hiroşima qəsri hərbi qərargah kimi fəaliyyət göstərmişdir. 6 avqust 1945-ci ildə Hiroşimaya atılan atom bombası qəsri məhv etmişdir. 1958-ci ildə qəsr yenidən tikilmişdir.

### Hiroşima qəsrinin daymyoları

## Struktur
Hiraciro tipində olan orijinal qəsr taxtadan tikilmişdi və əsasən şam ağacından istifadə olunmuşdur. 1931-ci ildə Milli xəzinə statusu almışdır. Yenidən tikilmiş qəsr ancaq əsas qüllədən (tenşu) ibarətdir və tikintisində betondan istifadə olunmuşdur. Beşmərtəbəli olan qəsr daş bünövrəsindən 26,6 metr yüksəklikdədir.

Qəsrin həyətində atom bombasının partlayışından salamat qalmış 3 ağac var.

## Qalereya

Hiroshima Castle, Hiroshima City; November 2018 (02).jpg
Hiroshima Castle, Hiroshima City; November 2018 (03).jpg
Hiroshima Castle, Hiroshima City; November 2018 (15).jpg
廣島城 (48118260628).jpg
Hiroshima Castle 06.JPG


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əkbərdavudqışlağı (Biləsuvar)

**Əkbərdavudqışlağı** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 383 nəfər yaşayır (68 ailə).

## İstinadlar
Moonshot əməliyyatı

**Moonshot əməliyyatı** — İngiltərədə virusu nəzarətdə saxlamaqla birlikdə, eyni gündə böyük miqdarda insanı toplayaraq kütləvi test tətbiq etmək üçün hazırlanmış hökumət proqramı. *British Medical Journal*-a görə proqram 2021-ci ilə qədər gündə 10 milyon test tətbiq etməyi hədəfləyir.

Sızdırılmış bir hökumət sənədinə görə proqramın gəzlənilən dəyərinin 100 milyard funt sterlinq olması narahatlıq yaratmışdır. Çünki bu rəqəm İngiltərə Milli Səhiyyə Xidmətinin ( — *NHS*) ümumi illik dəyərinin təxminən dörddə üçü idi. Statistiklər istənilən testə xas olan qeyri-dəqiqlik nəzərə alınarsa, bu miqyasda aparılan kütləvi testlərin gündə yüz minlərlə yanlış pozitiv nəticəyə və nəticədə çox sayda insana yoluxmadıqları halda xəstəliyə yoluxduqları söylənəcəyi barədə xəbərdarlıq etmişdirlər.

22 oktyabr 2020-ci ildə layihənin Dido Hardinq tərəfindən idarə olunan NHS Test və İzləmə proqramına "daxil edildiyi" bildirildi. İngiltərə 2021-ci ilin aprel ayından etibarən ev dəstləri olaraq mövcud olan yanal axın testlərindən istifadə edərək kütləvi müayinəyə xüsusi əhəmiyyət verməyə davam edir.

## Həmçinin bax
* COVID-19 testi

## İstinadlar
Çarli Kombes

**Çarli Kombes** (; ) — Amerikalı musiqiçi, bəstəkar və rejissor.

## Karyerası
 
2004-cü ildə Çarli 22-20s qrupuna qoşuldu; Qrupdan 2006-cı ildə ayrılmadan öncə 2005-ci il turnesində öz adını daşıyan bir albom buraxdı və Oasis-ə dəstək verdi (qrup 2008-2013-cü illərdə Coombes olmadan fəaliyyətini davam etdirdi). 22-20s-dən ayrılmasından sonra, 2005/2006 illərində Supergrass çalan Kombes üçün Coombes Supergrass Rouen European  və Şimali Amerika turları hazırlandı və 2007-ci ilin sentyabrında bas ifaçısı Mick Quinnin zədələnməsi zamanı üç konsertdə o Çarli ilə əvəz olundu. Karyerasının zirvəsinə üç hit buraxan Charly Coombes və The New Breed idi (Hell Below,Jungles and Tides,Broken Glass). O, həmçinin Tumbleweed (1998 -ci ildə Polydor Records ilə imzalanan), Dörd Yollu Travma və 2006 -cı ildə Richard Walters ilə İtkin Adamlar qruplarının üzvü idi. 2008 və 2009 -cu illərdə Diamond Hoo Ha World turunda ikinci gitarada Supergrass, vokal və zərb alətləri çaldı.

## Rejissor fəaliyyəti
 
Kombes eyni zamanda Chas Harrison təxəllüsü ilə yayımlanan 2008 -ci ilin avqust ayında çəkilən Glange Fever sənədli filminin rejissoru və rol ifaçısıdır. Filmdə Diamond Hoo Ha Men, Duke Diamond və Randy Hoo Ha ölkələri gəzir. 2008 -ci ilin dekabr ayında, yalnız YouTube -da mövcud olan iyul 2008 -ci il Supergrass Amerika Turunda pərdəarxası həyatı haqqında qısa film çəkdi.

## Həmçinin bax
* Charly Coombes və The New Breed

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://charlycoombes.com  Charly Coombes official
* https://www.discogs.com/artist/2108618-Charly-Coombes-The-New-Breed Charly Coombes & The New Breed
* https://www.discogs.com/artist/1216972-Charly-Coombes Charly Coombes
Alı Xəlifə ocağı

**Alı Xəlifə ocağı** - Laçının Böyük Seyidlər kəndində yerləşən ziyarətgah.

## Tarixi
Laçının ərazisindəki memarlıq abidələrinin əksəriyyəti Qafqaz Albaniyası dövrünün yadigarlarıdır. Bu yerlərdəki müqəddəs məkanlara gəlincə isə Qarabağın ən ağır seyidlərindən sayılan Alı Xəlifə həmin kənddə dünyasını dəyişmişdi və məzarı üstündə sərdabə tikilmişdir. Ulu səcdəgahlardan biri də məhz Alı Xəlifənin ocağı idi.Sərdabəsi kənd qəbiristanlığındadır. Onun  müqəddəs  məzarı  Qarabağ  camaatının  ən  ulu  səcdəgahlarından biridir. 

1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Həmçinin bax
* Laçın
* Laçın abidələrinin siyahısı
* Laçın rayonu
* Seyidlər kəndi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
İyirmi ikinci sülalə (Misir)

**XXII sülalə** - Qədim Misir tarixində üçüncü aralıq dövrdə hakimiyyətdə olmuş sülalə.

## Ümumi məlumat
XX sülalənin süqutu ilə Qədim Misirdə yeni padşahlıq dövrü bitdi. Üçüncü aralıq dövrdə Misirdə sosial-iqtisadi vəziyyət pisləşmiş və ölkədə mərkəzi hakimiyyət dağılmışdı. Tebes və ətraf torpaqlarda Amon məbədinin baş kahini, Nil deltasında isə XXI xanədan hökmdarlıq edirdi. II Psusennesin ölümündən sonra liviyalı I Şeşonk Nil deltasında taxtı ələ keçirdi və yeni sülalənin əsasını qoydu. Onlar buna qədər Bubastis şəhərində yaşayırdılar. I Şeşonk oğlu I Osorkonu II Psusennesin qızı ilə evləndirdi. Bu izdivac I Şeşonkun fironluğunu möhkəmləndirmək məqsədi daşıyırdı.

Müəyyən bir dövrdə şimali torpaqları XXII, XXIII, XXIV sülaləri arasında bölünür. Birincilər yalnız Tanis və ətraf əraziləri idarə edirdilər.

## Fironlar
XXII sülalənin təxminən 200-220 il mövcud olduğu güman edilir.

## İstinadlar
Dilarə Əliyeva (dirijor)

**Dilarə Asif qızı Əliyeva ** () — Azərbaycan dirijoru, Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyasının direktoru (2012-ci ildən), Əməkdar İncəsənət Xadimi (2008), 4 dəfə prezident mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Dilarə Asif qızı Əliyeva 1954-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1969–1972-ci illərdə Asəf Zeynallı adına Musiqi kollecində fortepiano şöbəsində təhsil almışdır. 1975–1979-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını iki fakültə — xor dirijorluq və orqan üzrə bitirmişdir. Təhsil aldığı illərdən çalışmağa başlayan Dilarə Əliyeva ilk pedaqoji fəaliyyətinə 1973-cü ildən 7 nömrəli musiqi məktəbi ilə başlamışdır. Daha sonralar 1978–1980-ci illərdə 15 nömrəli musiqi məktəbində, 1980–1994-cü illərdə Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji universitetində, 1994–2012-ci illərdə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində fəaliyyət göstərmişdir. Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində çalışdığı illərdə ilk adı "Qız qalası" olan Uşaq Xor Kapellasının əsasını qoyur. Bu günə qədər Uşaq Xor kapellesını davam etdirərək bir sıra dövlət tədbirlərində, konsertlərdə, xarici ölkələrdə çıxışlar edir. 2012-ci ildən bu günə qədər isə Dilarə xanım Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyasının direktoru, Öz bilik və təcrübələrini daim uşaqlarla paylaşmağa çalışan Dilarə Əliyeva hər zaman uşaqların bilik və bacarıqlarına yüksək qiymət vermiş, gənclərə dəstək olmağa çalışmışdır.

## Fəaliyyəti
1975–1979-cu illərdə – Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhil almışdır. 1973-cü ildən – 7 nömrəli musiqi məktəbi pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. 1978–1980-ci illərdə – 15 nömrəli musiqi məktəbində çalışmışdır. 1980–1994-cü illərdə – Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji universitetində müəllim kimi çalışmışdır. 1994–2012-ci illərdə – Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində xor-dirijorluq şöbəsində müəllim. 1997-ci ildə – "Qız qalası" xorunun yaradaaq bədii rəhbəri olur. 2000-ci ildən – "Qız qalası" xoru Azərbaycan Dövlət Xor Kapellasının tərkibində fəaliyyətinə davam etdirərək "Uşaq xoru" adlanır. 2012-ci ildən – Dövlət Uşaq Filarmoniyasına direktor vəzifəsinə təyin olunur (bu günə qədər direktor vəzifəsində çalışır). 2017-ci ildən Azərbaycan Milli Konservatoriyasında tələbə xorunun rəhbəri-müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Təltif və mükafatları
* 2008-ci il — Əməkdar İncəsənət Xadimi adına layiq görülmüşdür.
* 2015-ci il – Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.
* 2018-ci ildə – Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.
* 2019-cu ildə – Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.
* 2020-ci ildə – Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Hikone qəsri

– Yaponiyanın Şiqa prefekturasının Hikone şəhərində yerləşən qəsr. Şiqa prefekturasının ən əhəmiyyətli tarixi abidəsi hesab olunur. Hikone orijinal tenşuya malik 12 yapon qəsrindən və Milli xəzinə elan olunmuş 5 yapon qəsrindən bidir.

## Tarix
Qəsrin hazırkı ərazisində keçmiş dövrlərdə Hoqon məbədi adlı buddist məbədi mövcud idi. Hoqon məbədi 1080-ci ildə tikilmişdir və buddistlər üçün populyar zəvvarlıq yeri idi.

Hikone qəsrinin tikintisinə 1603-cü ildə daymyo İi Naomasanın oğlu İi Naokatsu tərəfindən başladılmışdır. Qəsrin donjonu 1575-ci ildə Otsu qəsrinin bir hissəsi kimi tikilsə də, İi klanı tərəfindən Hikone qəsrinə köçürülmüşdür. Qəsrin digər hissələri isə Naqahama qəsrindən götürülmüşdür. Hikone qəsri 1622-ci ildə tamamlanmışdır. Naokatsunun torpaqları Tokuqava şoqunluğu tərəfindən götürüldüyü üçün qardaşı Naotaka Omi əyalətinə sahib olduqdan sonra keçmiş Savayama qəsrindən topladığı daşlarla Hikone qəsrinin tikintisini tamamlamışdır.

1868-ci ildəki Meyci islahatından sonra bir çox feodal qəsrin məhv edilməsinə qərar verilmişdir. Lakin ərazidə olmuş imperator Hikone qəsrinin saxlanılmasına qərar vermişdir. Hazırda Hikone qəsri ən qədim salamat qalmış yapon qəsrlərindən biridir. Hikone qəsrinin əsas donjonu 1952-ci ildə hökumət tərəfindən Milli xəzinə elan olunmuşdur. Hikone qəsrinin bəzi hissələri də əhəmiyyətli milli-mədəni mülk statusu almışdır: Umaya, Tenbin Yaqura, Taykomon Yaqura və Nişinomaru Sancu Yaqura.

## Qalereya

Castle_foundation.jpg|Əsas donjonun bünövrəsi.
Hikone_castle03s3200.jpg|Tenbin Yaqaura və Roka körpüsü.
Hikone Castle November 2016 -01.jpg|Payızda.
Hikone-Castle-canal-cherry-blossom-2018-Luka-Peternel.jpg|Hikone qəsrinin xəndəyi baharda (2018).


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Hikone qəsri muzeyinin saytı
İmabari qəsri

– Yaponiyanın Ehime prefekturasının İmabari şəhərində yerləşən qəsr. Qəsr Takamatsu və Nakatsu qəsrləri ilə birlikdə Yaponiyanın üç "dəniz qəsri"ndən (mizuciro) biridir.

## Tarix

Qəsr yerli daymyo Todo Takatora tərəfindən XVI əsrdə tikdirilmişdir. O, 1602–04-cü illərdə qəsri tikdirmək üçün biliklər və texnikalar haqqında məlumatlar toplamışdır. Ərazini idarə etmək üçün nəzərdə tutulmuş orijinal qəsr Karako dağının zirvəsində yerləşən Kofuku qəsri idi. Lakin Takatora düşünmüşdü ki, Kofuku qəsrinin yeri idarəetmə üçün yaxşı deyil və bu qəsri sökərək İmabari qəsrini tikdirmişdir.

1635-ci ildə bu qəsr və İmabari hanı Tokuqava İeyasunun qohumu olan Matsudayra Sadafusanın nəzarətinə keçmişdir. Ondan etibarən bütün Edo dövrü boyunda qəsri onun davamçıları idarə etmişdir.

Meyci islahatından sonra yeni hökumət qəsrin bütün tikililərini məhv etmişdir. Qəsrin ərazisi isə yerli Şinto məbədinə verilmişdir. 1980-ci ildə İmabari şəhərinin yerli hökuməti qəsrin tenşusunu bərpa etmiş və yenidən tikdirmişdir.

## Struktur
İmabari qəsri dəniz suyu ilə doldurulmuş xəndəyi, hündür daş divarları və nadir əsas darvaza stili ilə seçilir. Xəndəyin ümumi uzunluğu 60 metrdir və əsas funksiyası oxların qarşısını almaq idi. Hündür daş divarlar Edo dövründən dəyişilməmiş qalmışdır.

İmabari qəsrinin sadəcə xəndəyi və daş divarları orijinaldır. Qalan bütün hissələri yenidən tikilmiş və bərpa olunmuş tikililərdir. Qəsrin yenidən tikilmiş tenşusu orijinal tenşunun təkcə fasadını təkrarlayır. İnteryer müasirdir və orijinal variantla uyğun deyil. Qəsrin içində qəsrlə bağlı silah, fotoqrafiya, zireh, yazı sərgiləri mövcuddur. Tenşunun yuxarı mərtəbəsindən bütün şəhəri görmək mümkündür. Eyni zamanda tenşu şəhərin milli təbiət muzeyinə ev sahibliyi edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anton Obolaşvili

**Anton Obolaşvili** (; ) — gürcü siyasətçi. 2020-ci illər arasında Gürcüstan Parlamentinin üzvü olub.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Biographical entry on the website of Georgia's parliament
Məscidli (Biləsuvar)

**Məscidli** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 278 nəfər yaşayır (51 ailə).

## İstinadlar
Hörümçək-adam (film, 1978)

**Hörümçək-adam** (Yaponca: スパイダーマン, Hepburn: *Supaidāman*), həmçinin ***Yapon Hörümçək-adam*** kimi tanınır — Marvel Comics-in məşhur personajı Hörümçək-adama əsaslanan Yaponiya istehsalı film. Film *[[Hörümçək-adam (teleserial, 1978)|Hörümçək-adam Yaponiya teleserialından]]* bir spin-offdur. İlk dəfə 1978-ci ildə Yaponiyada yayımlanmışdır.

## Süjet
Film 10-cu (*"Alovlu Cəhənnəmə: İlan qadının göz yaşlarına baxır"*) və 11-ci (*"Professor Bədheybətin Ultra Zəhəri"*) seriyalarda cərəyan edir.

Dəmir Xaç Ordusu, ağızından torpedalar vurmaq qabiliyyətinə malik olan yarı mexaniki antropomorf qılıncı olan Dəniz-şeytanı adlı canavarının köməyi ilə neft tankerlərinə sabotaj edir. Hörümçək-adam, Dəmir Xaç Ordusunu dayandırmaq üçün interpol agenti Cüzo Mamiyanın köməyindən istifadə edir. Hörümçək-adam Marvellerdən istifadə edərək partladıcı raketlərlə sənaye mərkəzini partladan Dəniz-şeytanını dayandırır. Sonra bədheybətin yaradıcısı bir nəhəng yaradır və Hörümçək-adam Marveller vasitəsilə bədheybətlə mübarizə aparmaq üçün nəhəng mexanikə çevrilir, sonra Hörümçək-adam Dəniz-şeytanını parçalamağ üçün nəhəng qılıncdan istifadə edir.

## Kastinq
* Hörümçək-adam (Takuya Yamaşiro) — Şinci Todo
* Cüzo Mamiya — Noboru Nakaya

## İstehsal
Filmin rejissoru Koiçi Takemoto və ssenaristi Susumu Takakudur. Film Cüzo Mamiyanın ilk çıxışı idi, hansı ki o serialın digər üç seriyasında rol canlandırmışdır. Film serialın epizodları ilə eyni uzunluqdadır, amma geniş ekranda çəkilmişdir.

Filmdəki kaskadyorlar Japon Action Club (JAC) ifaçı akrobatları və xoreoqraflardır.

## Nəşr
Filmin premyerası 22 iyul 1978-ci ildə Toei Manga Matsuri film festivalında nümayiş olunmuşdur, həmçinin film amerikalıların yaşamadığı bəzi bölgələrdə göstərilmişdir. Serialın qalan hissəsi kimi, filmin də yayımı 2009-cu ildən Marvelin rəsmi saytında əlçatan olmuşdur. Film bu vebsaytında "0 seriya" kimi siyahıya alınmışdır. Film və seriyalar sonradan saytdan endirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
* 
* Brayn Maykl Bendisdən film haqqında post.
Kapron lifi

Liflər — əyirilmək və toxunmaq qabiliyyətli saplar şəklində dartıla bilən təbii və sintetik polimerlərdir. Liflər *təbii, süni və sintetik* liflərə ayrılır. Süni (təbii polimerlərdən alınan) və sintetik (sintetik polimerlərdən alınan) liflər kimyəvi liflər adlanır, çünki hər ikisinin istehsalında *kimyəvi* üsullardan istifadə olunur.

Kapron lifi sintetik liflərə aiddir.

## Alınması
Kapron lifi ε-aminkapron turşusunun polikondensləşməsi reaksiyasının məhsuludur. Sənayedə adətən kapron turşusunun özündən deyil, onun molekuldaxili dehidratlaşmasından alına bilən *kaprolaktamdan* istifadə edilir.

## Xassələri
Kapron lifi rütubəti udmur, yaş halda öz möhkəmliyini itirmir, şürümür və güvə onu yemir. O, təbii liflərə nisbətən sürtünməyə qarşı daha davamlıdır.
Kapron liflərinin nöqsanlarıda vardır. Turşuların təsirindən onlar amid (peptid) rabitəsi yerindən hidrolizə uğrayır. Onların istiliyə davamlılığı da azdır (2150C-də əriyir).

## Tətbiqi
Kaprondan toxunan məmulatlardan (köynək, corab, süni xəz , xalşa və s.) məişətdə geniş istifadə olunur. Kapron qatranı maşın və mexanizmlərin davamlı hissələrinin, həmçinin paraşüt, kanat və balıq torlarının hazırlanmasında tətbiq olunur.

## İstinadlar
Zirə İdman Kompleksi

Zirə FK -nun ev oyunlarını keçirdiyi Zirə idman kompleksinin tikintisinə 2011-ci ilin oktyabr ayında başlanılıb və 2012-ci ilin aprel ayında kompleksin tikintisi tamamlanıb. Kompleks Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə tikilib. Ümumi ərazisi 2 ha olan kompleksdə xüsusi idman təyinatlı binalar, qurğular, yardımçı tikililər inşa edilib, ətrafı abadlaşdırılıb, yollara asfalt örtüyü çəkilib. Kompleks FİFA-nın beynəlxalq standartlarına uyğun yaradılıb.

Eyni zamanda şahmat, dama, boks, güləş zallarının hazırlanmasında Azərbaycan idman federasiyalarının tövsiyələri nəzərə alınıb. İki binadan ibarət olan kompleksdə aşağıdakı otaqlar və zallar var:

# VİP otaq;
# VİP tribuna (Futbol oyunlarını izləmək üçün);
# Qış bağı – vestibül;
# Qonaqlar üçün xüsusi tərtib edilmiş iş otağı;
# İnzibati idarəetmə otaqları;
# Boks, güləş, trenajor zalları;
# İngilis və fransız dillərinin tədrisi üçün linqafon kabinetləri;
# Şahmat və dama sinifləri;
# Məşqçi otağı (2 ədəd);
# Paltar dəyişmə otağı (2 ədəd);
# Həkim otağı;
# Duş, sanitar qovşaqları.

Burada futbol oyunlarının beynəlxalq standartlar səviyyəsində təşkili üçün xüsusi bina inşa edilib. Binada dopinq nəzarəti, həkim, hakim və məşqçilər üçün otaqlar, paltar dəyişmə, masaj, yuyunma otaqları və idmançılar və tamaşaçılar üçün ayrılıqda sanitar qovşaqları yerləşir.

### Tikinti
Futbol meydançası beynəlxalq standartlar səviyyəsində xüsusi ot örtüyü ilə döşənib. Süni ot örtüyü İtaliyanın LİMONTA şirkəti tərəfindən istehsal olunub. Meydançanın kvars qumu (160 ton) Misirdən gətirilib. Yaşıl rəngli rezin qranulası (80 ton), futbol qapıları İtaliyadan gətirilib. Hazırda isə meydançada təbii ot örtüyünün döşənməsi işləri davam etdirilir və işlər bu ilin sonuna kimi yekunlaşacaq.

Stadionda xüsusi elektron lövhə (3x5 ölçüdə), səs gücləndirici, spiker idarəetmə və şərhçi sistemləri quraşdırılıb. Meydançanı işıqlandırmaq üçün hər birində 20 proyektor olan 4 ədəd 28 m hündürlüyündə proyektor quraşdırılıb.

Stadion 1512 yerlik tamaşaçı tutumuna malikdir və tamaşaçı yerinin üstü Türkiyə istehsalı olan modul konstruksiya quraşdırılmaqla xüsusi membran ilə örtülüb. Kompleksdə internet kafe fəaliyyət göstərir.

Kompleksin elektrik, su, qaz təchizatı üçün 10/04 kv-luq 2 x 1600 kva gücündə yarımstansiya binası, 800 kva gücündə generator, qazanxana binaları, 25, 50, 100 m³ tutumu olan su anbarları inşa edilib, qeyd edilən obyektlərə yeni, müasir avadanlıqlar quraşdırılıb. Kompleksin daimi su təchizatı üçün 2 ədəd su quyusu qazılıb, suyun təmizlənməsi üçün xüsusi OSMUS sistemi – filtr quraşdırılıb. Kompleksin qaz təchizatı üçün 2000 metr uzunluqda qaz xətti çəkilib, isitmə, havalandırma və kondisioner sistemləri quraşdırılıb. Kompleks ətrafında 3000 m2 sahədə abadlıq və yaşıllaşdırma işləri aparılıb.
Ərizə qalası

**Ərizə qalası** - Kəlbəcər rayonu ərazisində qala.

## Tarixi
Kəlbəcər ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı aşkarlanmış Ərizə qalası daha çox Qaçaq Nəbinin adı ilə bağlıdır. Çünki bu qalada şikayətlərə, ərizələrə baxıldığından ona görə də buranı Ərizə qalası kimi dillərdə yaşadıblar. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 

## Həmçinin bax
* Kəlbəcər
* Kəlbəcər rayonu
* Kəlbəcər memarlıq abidələri
* Kəlbəcər rayonunun abidələri
Qızılağac kəndində döyüş

**Qızılağac kəndində döyüş** — indiki Masallı rayonu ərazisində yerləşən Qızılağac kəndi ətrafında Talış xanı Mir Həsən xan ilə rus qüvvələri arasında baş vermiş döyüş.

İyulun sonları-Avqustun əvvəllərində rus hərbi dəstələri Kür çayının Salyan sahilindən keçmişdi. Ərkivan mahalının kəndlərini qarət edən rus dəstələri yürüş istiqamətlərini Lənkərana doğru çevirmişdilər. Xan çaparlar vasitəsilə bu xəbəri öyrəndi və 4–5 min atlı toplayıb Muğana doğru hərəkət etdi. Yolüstü Yeddioymaq və Hüseynhacılı əhalisindən 500 nəfərlik dəstə Mir Həsən xanın dəstəsinə qoşuldu. Bu dəstə əvvəlcədən ruslarla döyüşmüş və rus bayrağını ələ keçirməyə müvəffəq olmuşdu.
Döyüş Qızılağac kəndi ətrafında baş verdi. Dörd dəstəyə ayrılan rus qoşunu dəstə-dəstə önə çıxır və tüfəng atırdı. Bir dəstə tüfəng atarkən digər dəstələr tüfənglərini doldururdular. Bunun nəticəsində talış qoşunu heç bir həmlə edə bilmədi. Tüfəng atmağın faydasız olduğunu görən Mir Həsən xan atlılara hücum etməyi əmr etdi. İki tərəf də hücuma keçdi. Talış atlıları döyüşdə üstün gəlməyə başladı. İtkilərin çox olduğunu görən ruslar Salyana doğru çəkildi. Lakin Mir Həsən xan onları təqib etdi və dəstənin çox hissəsini məhv etdi.

## İstinadlar
Kim Su-Hyonun filmoqrafiyası

**[[Kim Suhyun|Kim Soo-hyun]]** — Cənubi koreyalı aktyor.

## Film

## Televiziya serialları

## Evsahibliyi etdiyi proqramlar

## Musiqi videosu

## İstinadlar
Kim Su-Hyonun qazandığı mükafatların siyahısı

Bu, Cənubi Koreya-lı aktyor Kim Soo-hyun-un aldığı mükafat və nominasiyaların siyahısıdır.

Kim, karyerası boyunca, "Moon Embracing the Sun" tarixi dram seriyasındakı roluna görə 48-ci Baeksang Sənət Mükafatında Ən Yaxşı Aktyor (TV) də daxil olmaqla çoxsaylı mükafatlar qazandı.
"Bu an üçün çox minnətdaram, amma utanıram. Çox ev tapşırığı almaq kimidir. Bu mükafata layiq qalmaq üçün daha yaxşı aktyor olmağa çalışacağam."

-Kim, Han Suk-kyu, Shin Ha-kyun və Cha Seung-won kimi ağır çəki qazilərinə qalib gəldikdən sonra 48-ci Baeksang Sənət Mükafatında dedi.

## Mükafatlar

## Digər mükafatlar
### Dövlət və mədəniyyət mükafatları

## İstinadlar
Manuel Marrero Krus

**Manuel Marrero Krus** (; ) — Kubanın Baş naziri vəzifəsini icra edən Kuba siyasətçisi.

## Baş nazir fəaliyyəti

### Təyinatı
2019-cu il Kuba konstitusiya referendumundan sonra, Fidel Kastronun 1976-cı ildə sonuncu dəfə tutduğu Kuba Baş baziri postu bərpa edildi. Prezident Migel Dias-Kanel rəsmi olaraq Marreronun Baş nazir vəzifəsinə namizədliyini irəli sürdü və Baş nazir vəzifəsinə namizədliyi yekdilliklə qəbul edildi. Milli Məclisin 594 deputatı tərəfindən ratifikasiya edilmişdir.

Yeni Kuba konstitusiyasına görə baş nazirlərin səlahiyyət müddəti 5 ildir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hüseyn İbrahimov

* Hüseyn İbrahimov (yazıçı) — azərbaycanlı nasir.
* Hüseyn İbrahimov (neftçi) — Sovet neftçisi.

## Həmçinin bax
* Hüseyn (ad)
* İbrahimov
Emil Yellineki

**Emil Yellinek**, 1903-cü ildən sonra **Emil Yellinek-Mersedes** () — 1900-cü ildə Daimler Motoren Gesellschaft (DMG) şirkəti ilə ilk müasir avtomobil -Mercedes 35 hp-in istismara verilməsindən məsul olan  məşhur avropalı sahibkar.

Yellinek 1902-ci ildə öz qızı Mersedes Yellinekin şərəfinə Mersedes maşın markasını yaratdı.Marka sonradan Mersedes-Benz kimi inkişaf etdi və daha sonra dünyanın ən böyük maşın brendinə çevrildi.Yellineki Avstriyanın  Vyana şəhərində yaşamışdır, sonradan Lacivərd sahildə yerləşən özünün də Avstriya-Macarıstanın  General konsulu kimi işlədiyi  Nitsa  şəhərinə köçmüşdür.

## İstinadlar
Azərbaycan yağış ayinləri

**Azərbaycan yağış ayinləri** — yağış yağdırmaq və ya yağışı dayandırmaq üçün istifadə olunur.

## Yağış yağdırma
Azərbaycan inanclarında yeddi daşı ortasından dəlib və ipə düzüb ananın ilk qızına verərlər. Qız onu suya atıb ipin ucunu ağaca bağlayır. Digər bir üsulda əfsunlanmış su göyə atılar və aşağıdakılar deyilər:

Su sərpdim, suyu sərpdim
Arana suyu sərpdim …
Dağdan gələn seldi ho,
Dərələrdə göldü ho.
Su sərpdim, suyu sərpdim
Arana suyu sərpdim.

### Yada daşı
Yada və ya ada daşından istifadə edilərək də yağış yağdırıla bilər. Yada Yağış yağdıran tanrıdır. Öz adı ilə adlandırılan səma daşını yerə endirmiş və ya onu yerdə himayə etmişdir.

### Çömçəxatun

Gənclər bir çömçəni götürərək ev-ev dolaşıb su toplayar və suyu bir ağacın altında tökərlər. Çömçəni də həmin ağacdan asarlar. Su yığanda bunu deyərlər:

Çömçə xatun nə istər
Allahdan yağış istər
Qoyunlara ot istər
Quzulara süd istər
Mə… mə… mə…mə…

Hekayələrdən birinə görə, Çömçəxatun quraqlıq zamanı bir təpənin başına çıxaraq Allahdan yağış istəyir. Allah yağış yağdırdıqdan sonra təpəni tərk etməyərək çox islanır və yamyaşıl bir ağaca çevrilir.

### Abrizəgan bayramı

Məlumdur ki, yay fəslinin başlanması ilə istilər get-gedə şiddətlənir, əkin sahələri daha çox su tələb edir. Məhz bu dövrdə ümidini yağışa bağlayan əkinçilər su bayramı Abrizəgan bayramı keçirirmişlər. Bu vaxt ilk növbədə yağışın süni əlamətlərini yaratmağa səy göstərirdilər. Bayram günündə su ilə əlaqədar mərasimlər icra edilərdi. Hamı əllərində müxtəlif su qabları və musiqinin müşayiəti ilə çay kənarına, bulaq başına, yaxud hər hansı bir su hövzəsi yanma toplaşaraq çalıb oynayır, bir-birinin üstünə su atır, bir-birini suya itələməyə çalışardılar. Qabı su ilə doldurub yan-yörəyə səpməklə yağışın özünü çağırmaq kimi ayinlər, oyun və əyləncə xarakterli mərasimlər icra edərdilər.

### Yağmur pirləri
Culfada yağmur pirləri deyilən ziyarət yerləri vardır. Burdan götürülən daşlar evlərdə suya salınar, pir iyəsi isə pirdə qalmış daşlar da eynən su ilə qovuşsun deyə yağış yağdırarlar. Yağış yağandan sonra gənclər evləri dolaşıb daşları toplayar, pirlərə geri qaytararlar. Oxşar inanclara Muğan və Gəncə bölgəsində də rast gəlinir.

## Yağış dayandırma
Yağış məhsula ziyan verdirdikdə yağışın dayanması üçün ayinlər keçirilir. Bunlara bağ-bağçadakı qab-qacağı arxası üstə çevirmək, bir qab yağışı qaynatmaq, evin ilk uşağının dolu parçasını dişində parçalaması daxildir.

### Yel Baba

Yağış və dolunun səbəbinin buludları gətirən şər qüvvələrin nümayəndəsi əjdahalar olduğuna inanılır. Yel Baba bu əjdahalara qarşı mübarizə aparıran qüvvə olaraq görülür. Yağışın dayandırılması üçün Yel Babadan kömək istənilərdi:
Men aşıq qolu güclü,
Kəsibdi yolu güclü,
Yel əssin bulut getsin,
Yağmasın dolu güclü.

## İstinadlar
Üruzganda toya hücum

**Üruzganda toya hücum** — 1 iyul 2002-ci il tarixində Əfqanıstanın Üruzgan vilayətində keçirilən bir toy mərasimi zamanı bir ABŞ hərbi təyyarəsinin toyun keçirildiyi məkana bomba atması.

1 iyul 2002-ci ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Əfqanıstanın Üruzgan vilayətində hava hücumu həyata keçirmişdir. Atılan bombalardan biri toy məclisinə düşmüşdür. Nəticədə ən azı 34 nəfər ölmüş, ən azı 50 nəfər yaralanmışdır. Amerika Birləşmiş Ştatları Silahlı Qüvvələri öz təyyarələrinin qısa müddət əvvəl zenit atəşi ilə hədəfə alındığını söyləmişdir. Əfqanıstan hökuməti toy qonaqlarının bayram münasibətilə havaya atəş açdıqlarını bildirmişdir.

## İstinadlar
Bəybağlı (Biləsuvar)

**Bəybağlı** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 19 nəfər yaşayır (7 ailə).

## İstinadlar
Aleksandr Myasnikov

**Aleksandr Fyodoroviç Myasnikov** (əsl soyadı – **Myasnikyan**; təxəllüsü – **Martuni**; , ; ) — erməni mənşəli sovet dövlət və partiya xadimi, ədib.

## İlk illəri
Aleksandr Fyodoroviç Myasnikov 9 fevral 1886-cı ildə Rusiya imperiyasının Naxçıvan-na-Donu şəhərində anadan olmuşdur. O, 1906-cı ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvüdür. Myasnikov 1906–1909-cu illərdə Bakıda və 1912–1914-cü illərdə Moskvada inqilabi iş aparmış, 1914-cü ildə, Birinci Dünya müharibəsi zamanı orduya səfərbərliyə alınmışdır. O, 22 mart 1925-ci ildə Tiflis şəhəri yaxınlıqlarında təyyarə qəzasnda həlak olmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
Myasnikov 1917-ci il fevral inqilabından sonra Qərb cəbhəsi cəbhə komitəsinin, Minsk şəhəri partiya komitəsinin üzvü olmuşdur. O, RSDF(b)P Şimal-qərb ilayəti Komitəsinin sədri, Qərb vilayəti HİK-nin üzvü olmuşdur. Myasnikov 1917-ci ilin yazından Qərb, 1918-ci ilin yayından Volqaboyu cəbhəsinin komandanı, 1919-cu ilin əvvəlində Belorusiya SSR MİK sədri, Belorusiya K(b)P Mərkəzi bürosunun sədri, 1920-ci ilin yayında Qərb cəbhəsi siyasi idarəsinin rəisi, 1921-ci ildə Ermənistan SSR XKS sədri və xalq hərbi işlər komissarı, 1922-ci ildən Zaqafqaziya SFSR İttifaq Sovetinin sədri, sonra RK(b)P Zaqafqaziya Ölkə Komitəsinin birinci katibi, eyni zamanda SSRİ HİŞ-in üzvü olmuşdur. Myasnikov SSRİ MİK Rəyasət Heyətinin üvü idi. RK(b)P-nin XII–XIII qurultaylarında MK üzvlüyünə namizəd seçilmişdir. O, Marksizm-leninizm nəzəriyyəsi, inqilabi hərəkat tarixi və erməni ədəbiyyatına dair əsərləri var.

## İrsi
Ermənistanda Myasnikovun təxəllüsü olan "Martuni" adını daşıyan bir şəhər mövcuddur. Sovet hakimiyyəti dövründə Azərbaycanın Xocavənd şəhərinə "Martuni" adı verilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Салин Л. Жизнь, отданная народу / В кн.: Солдаты партии. — М., 1971.
* Мнацаканян А. Н. Беззаветное служение народу. — Ер., 1976.
* Шатирян М. А. Генерал, рожденный революцией: Повесть об Александре Мясникове (Мясникяне). — М.: Политиздат, 1977. — (Пламенные революционеры). — 430 с., ил.
* Залесский С. Пример революционной доблести (К 80-летию со дня рождения А. Ф. Мясникова). // Военно-исторический журнал. — 1966. — № 1. — С. 123—126.

## Xarici keçidlər

* Мясников Александр Фёдорович в Справочнике по истории Компартии и Советского Союза 1898—1991.
* Мясников Александр Федорович на сайте Хронос.
Tsukuyomi

— yapon mifologiyasında Ay tanrısı. Mifologiyada baş tanrı olan Ameterasu ilə qardaş olduğu deyilir. Buna baxmayaraq, Tsukuyominin cinsiyyəti mübahisəlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://www.boslevha.com/japon-mitolojisinin-en-onemli-tanrilari/
* https://ozhanozturk.com/2017/11/02/japon-kulturu-japon-mitolojisi-sozlugu-k-z/
Aydan

**Aydan** — qadın adı.

* Aydan Salahova — Azərbaycan rəssamı.
* Aydan Höccətova — Azərbaycan şahmatçısı.
* Aydan Şənər — Türk maneken, aktrisa.

## İstinadlar
Myosa

**Myosa** () və ya **Myosen** — Norveçdə ən böyük göl.

## Fiziki-coğrafi xarakteristika
Gölün sahəsi 366 km2, dərinliyi isə 449 metrə qədərdir. Myosaya Loken çayı tökülür. Göldən Vorma çayı axır.

## İqtisadiyyat
Myosa gölündə gəmiçilik inkişaf etmişdir.

## Sahilyanı şəhərlər
Hamar, Lillehammer, Yövik şəhərləri Myosa sahilindədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mjøskastellet  (DigitaltMuseum)
* ArtProjectMjøsa2008
Myosa körpüsü

**Myosa körpüsü** () — Norveçin İnnlandet vilayətində yerləşən Moelv və Biri yaşayış məntəqələri arasında, Myosa gölü üzərindən keçən körpü. Körpünün uzunluğu 1421 metr, ən uzun eni 69 metr, suya qədər olan məsafə isə 15 metrdir. Körpünün hər istiqamətdə bir avtomobil zolağı var. Myosa körpüsü 1985-ci ildə açılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* A picture of the bridge
* Another picture of the bridge 
* World's Longest Tunnel Page (bridge section)
Samson Mkrtumov

**Samson Movsesoviç Mkrtumov** (əsl soyadı: **Mkrtumyan**; ; ; ) — erməni əsilli SSRİ hərbi pilotu, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, kapitan.

## Həyatı
Samson Mkrtumov 28 iyul 1910-cu il tarixində Rusiya imperiyası tərkibindəki Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında yerləşən Brnakot kəndində anadan olmuşdur. O, 1928-ci ildə Bakıya köçmüş, Bibiheybət neft mədənində işləmişdir. Mkrtumov 1931-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvüdür. O, 1936-cı ildə Borisoqlebsk Təyyarəçilik Məktəbini bitirmidir. Mkrtumov 1939-cu ildən Sovet Ordusunda xidmət etmişdir. O, Sovet-Finlandiya müharibəsində iştirak etmişdir. Mkrtumov İkinci Dünya müharibəsində eksadrilya komandiri olan Mkrtumov 219 döyüş uçuşu keçirmişdir. O, Qafqaz uğrunda döyüşdə iştirak etmişdir. Mkrtumov 1 noyabr 1943-cü il tarixində Qomel uğrunda döyüşdə həlak olmuşdur.

## Mükafatlar
13 dekabr 1942-ci il tarixində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Золотые звёзды политработников. — Курган: КВВПАУ, 1984.
* Комиссары на линии огня, 1941—1945. В небе. — М.: Политиздат, 1985.
* Азәрбајҹанын гызыл улдузлары. Б., 1975.
Mnemonika

**Mnemonika** ( – yaddasaxlama məharəti) — yaddasaxlamanı asanlaşdırmaq üçün süni assosiasiyalar, xüsusi sxem və şərti işarələr sistemi. İbtidai formada qədim insanlara da bəlli idi (müəyyən tapşırıqla əlaqədar armağa sap bağlamaq və s.). Elmin müasir inkişafı dövründə uzunmüddətli yaddasaxlama üsullarının işlənib hazırlanması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

## Vasitələr
Mnemometr ( – *hafizə* + μετρεο – *ölçürəm*) — hafizənin eksperimental tədqiqi üçün istifadə olunan cihaz. Mnemometr yadda saxlamaq üçün zəruri olan söz, hərf, rəqəm və s. təsvirini dəqiq müəyyənləşdirilmiş intervalla avtomatik nümayiş etdirir.

Mnemonik sxem və ya mnemosxem ( – *yaxşı yaddaşı olan*) — siqnal talosu, operator (dispetçer) pultu qarşısındakı xüsusi panel və ya dispetçer lövhəsi üzərində sxem şəklində qoyulan şərti işarələr sistemi. Mnemonik sxem adətən nəzarət altında olan və ya idarəedilən qurğu, stansiya və ya müəssisənin elementlərini təsvir edən simvollardan ibarət olur. Simvol kimi ümumiyyətlə qəbul olunmuş işarələrdən və ya real idarəetmə obyektlərinin əks edən müəyyən formaya salınmış təsvirlərdən istifadə edilir. Nəzarət olunan proseslərin (iş, boşdayanma, qəza. təmir) vəziyyəti avtomatik olaraq mnemonik sxemdə siqnal lampaları, dönən göstəricilər və digər indikatorlarla əks olunur. Müxtəlif obyektlərin məsafədən idarə olunmasında (məs, elektrik stansiyalarında, dəmiryol dispetçer şöbələrində və s.) mnemonik sxemdən geniş istifadə olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Мнемотехнические знаки // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
* Денис Букин. Развитие памяти по методике спецслужб. — М.: Альпина Паблишер, 2014. — 486 с. — ISBN 978-5-9614-4730-9.
* Дёмин Р. Н. Танец как форма философствования и мнемотехники. //Философия — Детям. Человек среди людей: Материалы Второй Международной Научно-практической конференции. 25-28 мая 2006 г. — М., 2006. — С. 98—100.
* С. А. Гарибян. Школа памяти. Суперактивизация памяти через возрождение эмоций. — М.: Цицеро, 1992. — 64 с. — ISBN 5-8286-0017-6.
* Козаренко В. А. Учебник мнемотехники, 2002, электронная публикация
* Авшарян Г. Э. . Суперпамять. Проверенный тренинг для школьника. — М.: АСТ, Прайм-Еврознак, АСТ Москва, ВКТ, 2008. — 224 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-226-00682-1.
* Станислав Матвеев. Феноменальная память. Методы запоминания информации. — М.: Альпина Паблишер, 2013. — 160 с. — ISBN 978-5-9614-1876-7.
* Оакли Б. Думай как математик: Как решать любые задачи быстрее и эффективнее / Пер. с англ. — М.: Альпина Паблишер, 2015. — ISBN 978-5-9614-3080-6.
* Леонтьев А. Н. Развитие памяти. — М.-Л., 1931.

## Xarici keçidlər
* В. Козаренко «Мнемотехника: Запоминание на основе визуального мышления»
* Френсис Йейтс Искусство памяти
* Коллекция мнемонических правил по химии
* Запоминалки для английских слов
* Тренировка и развитие памяти
* Морковные финики, фазаны, круги и штаны Пифагора (или же сборник фраз-запоминалок). Есть несколько на немецком, английском и французском языках.
* Как быстро выучить английский и другие иностранные языки
* Техники запоминания информации
Taliban hücumu (2021)

**Əfqanıstanın süqutu** olaraq da bilinən **2021 Taliban hücumu** — Taliban və Əl-Qaidə də daxil olmaqla müttəfiq silahlı qruplar tərəfindən Əfqanıstan hökümətinə və müttəfiqlərinə qarşı davam edən hərbi hücumdur. ABŞ və müttəfiq qoşunlarının əksəriyyətinin Əfqanıstandan çıxarılması ilə birlikdə 1 may 2021-ci ildə başladı.

Hücumun ilk üç ayında Taliban, nəzarət etdiyi rayonların sayını 73 -dən 223 -ə çatdıraraq kənd yerlərində əhəmiyyətli irəliləyişlər etdi, şəhər mərkəzlərini tədricən təcrid etdi. 6 Avqustdan başlayaraq, Taliban Əfqanıstanın otuz dörd əyalət paytaxtından otuzunu ələ keçirdi və 10 Avqusta qədər Taliban ölkənin ərazisinin 65% -nə nəzarət etdi.

Hücum, Taliban'ın sürətli ərazi qazancları, habelə daxili və beynəlxalq təsirləri ilə qeyd olunur. 10 avqustda ABŞ səlahiyyətliləri Əfqanıstanın paytaxtı Kabilin 30–90 gün ərzində Talibanın əlinə keçəcəyini təxmin etdilər. 15 Avqustda Associated Press, Talibanın Kabilə çatdığını və hakimiyyətin "ötürülməsini" gözlədiklərini bildirdi.

## Qalereya

Fayl:Secretary of Defense Lloyd J. Austin III speaks with the President of Afghanistan Ashraf Ghani and Chairman of the High Council for National Reconciliation Dr. Abdullah Abdullah 51269697227.jpg|ABŞ müdafiə naziri Lloyd Austin 2021 -ci ilin iyununda Əfqanıstan Prezidenti Əşrəf Qani ilə görüşür
Fayl:Afghan government forces in Jowzjan Province during 2021 Taliban offensive.png|Əfqanıstan hökumətyönlü qüvvələri Cüzcan əyalətində toplaşır
Fayl:Taliban fighters during 2021 offensive.png|Taliban yaraqlıları bir kənddə dincəlirlər
Fayl:Armed Afghan civilians during the 2021 Taliban offensive.png|Silahlı yerli əhali Cövzcan əyalətində Əfqanıstan hökumətinə dəstək üçün etiraz aksiyası keçirir
Fayl:Afghan National Army in combat during 2021 offensive 1.png|Əfqanıstan Milli Ordusunun əsgərləri Talibanla döyüşür


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Əfqanıstan müharibəsi (1979-1989)
* Əfqanıstan müharibəsi (2001-2014)
Mnesikl

**Mnesikl** () — qədim yunan memarı. E.ə. V əsrin ikinci yarısında yaşamışdır. Yüksək klassika dövrü nümayəndəsi olmuşdur. Afina Akropolu ansamblının tikintisində iştirak etmiş, e.ə. 437–432-ci illərdə Propiley darvazalarını tikdirmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Marina Mnişek

**Marina Mnişek** (, ; ), rus folklorunda **Cadugər Marinka** olaraq tanınır — siyasi avanturist.

XVII əsrin əvvəllərində Polşanın Rusiyaya qarşı hərbi müdaxiləsinin təşkilatçılarından biri olan Yeji Mnişekin qızı. Əvvəlcə I Yalançı Dmirti, sonra isə II Yalançı Dmitri ilə nikahlanmışdır. II Yalançı Dmitri 1610-cu ilin dekabrında vəfat etdikdən sonra Mnişek ataman İvan Zarutskinin simasında özünə himayədar tapmışdır. Lakin Zarutskinin Mnişekin II Dmitridən olan oğlu İvanı Rusiya taxt-tacına sahib etmək cəhdləri boşa çıxmışdır. 1614-cü ildə kazaklar Həştərxanda Mnişeki, oğlunu və Zarutskini taparaq Rusiya hökumətinə vermişdir. Zarutski və Mnişekin oğlu Moskvada edam edilmiş, Mnişek özü ilə zindanda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Костомаров Н. И. Русская история в жизнеописаниях её главнейших деятелей. — Вып. 3. — СПб., 1874.
* Мордовцев Д. Л. Русские исторические женщины в допетровское время. — СПб., 1874.
* Козляков В. Н. Марина Мнишек : [рус.]. — М. : Молодая гвардия, 2005. — Вып. 935. — 352 с. — (Жизнь замечательных людей. Серия биографий.). — 5000 экз. — ISBN 5-235-02790-6.
* Хмыров М. Д. Марина Мнишек : [рус.]. — СПб. : В тип. В. Спиридонова и ко, 1852. — 64 с.

## Xarici keçidlər

* Maryna Mniszchówna – caryca Rosji
Sucəddim ayini

**Sucəddim ayini** () — Azərbaycanın bir çox yerində və Ermənistan azərbaycanlıları arasında yayılmış adət. Bu ayində insanlar bir-birinə su atır və ya insanlar suya atılır. Yaz ayında keçirilir.

## Etimologiyası
Sucəddim "su" və "cəddim-baba" sözlərindən yaranmış mürəkkəb sözdür. Sucəddim (Subaba) mürəkkəb sözünün özündə də suya inamın izi var. Elə buna görə də mərasim "Sucəddim" adlanmışdır. Türk xalqlarında müqəddəslərə, məbudlara arabir baba da deyirlər.

## Tarixi
1623-cü ildə Səfəviləri ziyarət edən rus taciri 15 avqust tarixində Səfəvi sarayında Şah I Abbasın iştirakı ilə insanların bir-birinə necə su atdığını təsvir edir. Sucəddim ayini, yəni insanların bir-birini sulaması və ya suya atması Azərbaycanın bir çox yerində və Ermənistan azərbaycanlıları arasında ən son dövrlərə qədər davam etmişdir. Bu ayin Səfəvilərdən fərqli olaraq yaz dövründə icra edilirdi. Azərbaycan ədəbiyyatşünası Mirəli Seyidov Yer-Su təbiət varlıqları haqqındakı məqaləsində bu adəti qədim türk xaqanlarının suya girmələri və başqırdların üzərlərinə su atması ilə əlaqələndirir.

Sucəddim mərasimi, ola bilsin bilavasitə suya inamla bağlı olaraq Quba rayonunun Alpan kəndində Subaba adlı qədim bir türbə bu günə kimi mövcuddur. Bütün bu mərasimlər əkinçiliklə, maldarlıqla əlaqədar suya tapınmanın bir-birindən az fərqlərlə təzahür formalarıdır.

## Həmçinin bax
* Abrizəgan bayramı. Oxşar Zərdüşt festivalı.
* Susəpən bayramı
* Vardavar. Ermənistanda bir-birini su atılmaqla qeyd edilən festival.

## İstinadlar
* Seyidov Mirəli. Azərbaycan xalqının soykökünü düşünərkən. Bakı, 2018. 444 səh.
* M. A. Seyidov, "Eski Türk Kitabelerinde Yer-Sub Meselesi", (çev. S. Gömeç), A. Ü. D. T. C. F Tarih Araştırmaları Dergisi, c. 18, sayı: 29, s. 259, 1996.
* Akbaş Ercan, Ceren. "Türk Dünyası Atasözlerinde Mitolojik Izler." MasterThesis, October 30, 2020. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=Q-z_okijQZ7nyc3KhZqpGA&no=7R-NZdO3oQLNUZTgcQXEhg
* Azərbaycan etnoqrafiyası, Üç cilddə III cild. (2007), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, Bakı: Şərq-Qərb. səh 20–21.
Krımlı Martiros

**Krımlı Martiros** (; ) — XVII əsrdə yaşamış erməni yazıçısı, şairi, tarixçisi və keşişi. Satirik əsərləri ilə məşhurdur.

Krımlı Martiros erməni mədəni irsinin bir hissəsi sayılan bir sıra şeirlər ərsəyə gətirmişdir. O həmçinin, Krımda yaşayan ermənilər haqqında kitab yazmışdır ki, bu da əhəmiyyətli bir tarixi mənbə kimi qiymətləndirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* müəllifin bəzi şeirləri
Mobəd

**Mobəd** () — Sasanilər dövründə İranda ali rütbəli zərdüşti kahin. Dövlətin siyasi həyatında mühüm rol oynayan və geniş nüfuz sahibi olan mobədlər hər cür vergi və mükəlləfiyyətdən azad idilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Mobil (Alabama)

**Mobil** () — ABŞ-də, Alabama ştatında şəhər. Meksika körfəzi sahilində bir portdur. Arağ emalı, süllüloz-kağız, kimya sənyesi var. Gəmi, alüminium oksidi, sement istehsal olunur. 1711-ci ildə salınmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Cox, Isaac Joslin. *The West Florida controversy, 1798–1813: a study in American diplomacy* (The Johns Hopkins Press, 1918) online
* Gould, Elizabeth Barrett. *From Fort to Port: An Architectural History of Mobile, Alabama, 1711–1918* (University of Alabama Press, 1988)
* Kinser, Samuel, and Norman Magden. *Carnival, American Style: Mardi Gras at New Orleans and Mobile* (University of Chicago Press, 1990.)
* Kirkland, Scotty E. "Pink Sheets and Black Ballots: Politics and Civil Rights in Mobile, Alabama, 1945–1985." MA Thesis University of South Alabama
* Pride, Richard Alan. *The Political Use of Racial Narratives: School Desegregation in Mobile, Alabama, 1954–97* (University of Illinois Press, 2002)
* Thomason, Michael, ed. *Mobile: the new history of Alabama's first city* (University of Alabama Press, 2001)

## Xarici keçidlər

*
Moböj

**Moböj** (, ) — Fransanın şimal-şərqində, Belçika ilə sərhəddə şəhər. Sambr çayı sahilindədir. Nəqliyyatı qovşağı rolunu oynayır. Metal konstruksiyalar, boru, kabel, nəqliyyat maşınları, dəzgah istehsal olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Moqur

**Moqur** və ya **Mohur** — Hindistanın qızıl sikkəsi. XVI–XVIII əsrlərdə, 1835–1891-ci illərdə və 1916–1919-cu illərdə kəsilmişdir. 1835-ci ildən moqur rupilərlə ifadə olunmuşdur. 1 moqur 15 gümüş rupiyə bərabər idi.

## İstinadlar
Moğol rəssamlığı

**Moğol rəssamlığı**, **Moğol miniatürü** və ya **Moğol məktəbi** — orta əsr hind boyakarlığının əsas məktəblərindən biri. Böyük Moğol imperiyasının sarayında inkişaf etmişdir. Moğol miniatür məktəbi Azərbaycan, İran, Mərkəzi Asiya miniatürlərinin təsiri ilə, həmçinin Avropa boyakarlığı və qrafikasından faydalanmaqla yerli ənənələr əsasında formalaşmışdır. Moğol miniatür məktəbinin erkən inkişaf mərhələsi Təbrizdən Hindistana dəvət olunmuş Azərbaycan rəssamı Mir Seyid Əli və Şirazlı Əbd əs-Səmədin yaradıcılığı ilə bağlıdır. Onların rəhbərliyi ilə XVI əsrin ikinci yarısında Hindistanda böyük rəssamlar qrupu fəaliyyət göstərirdi. Moğol miniatür məktəbinə məxsus əsərlərdə çoxfiqurlu kompozisiyalar, hadisələrlə şərti dekorativ mənzərə fonunda verilmişdir. XVII əsrin birinci yarısında Moğol miniatür məktəbi ilə portret miniatürləri əsas janr idi. XVII əsrin ikinci yarısında animalistik janr inkişaf etmişdir. XVIII əsrin miniatürlərində realist əlamətlər yoxa çıxmış, təsvirlə quruluq və qeyri-həyatilik üstün yer tutur. Hindistanın şimal rayonlarının və Dəkkənin miniatür rəssamları Moğol miniatür məktəbinin ənənələrini mənimsəmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Painting for the Mughal Emperor (The Art of the Book 1560-1660) by Susan Stronge (ISBN 0-8109-6596-8)
* Fiction in Mughal Miniature Painting by Prof. P. C. Jain and Dr. Daljeet
* Painting the Mughal Experience by Som Prakash Verma, 2005 (ISBN 0-19-566756-5)
* Chitra, Die Tradition der Miniaturmalerei in Rajasthan by K.D. Christof & Renate Haass, 1999 (ISBN 978-3-89754-231-0)
* Artistic Stylistic Transmission in the Royal Mughal Atelier by Greg Sarafan, Esq., 2007

## Xarici keçidlər

*''Indian Court Painting, 16th-19th Century'' from the Metropolitan Museum of Art
*National Museum, Delhi - Mughal paintings
*San Diego Museum of Art
*Collection: Art of the Mughal Empire from the University of Michigan Museum of Art
Əbd əs-Səməd

**Şirazlı Əbd əs-Səməd** () — XVI əsr İran rəssamı. O, Hindistana köçmüş və Moğol miniatür ənənəsinin qurucu ustalarından biri olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Beach, Milo Cleveland, *Early Mughal painting*, Harvard University Press, 1987, , 
* "Beach, Blair and Bloom": Beach, Milo Cleveland, updated by Blair, Sheila S. and Bloom, Jonathan, "Abd al Samad" in Oxford Art Online, restricted access, accessed 21 February 2011, (see for fuller bibliography).
* "Cambridge": Beach, Milo Cleveland, Mughal and Rajput painting, Part 1, Volume 3 of *The New Cambridge History of India*, Cambridge University Press, 1992, , 
* Brend, Barbara. "Another Career for Mirza Ali?" in Newman, Andrew J. (ed), *Society and culture in the early modern Middle East: studies on Iran in the Safavid period, Volume 1998*, Volume 46 of *Islamic history and civilisation*, BRILL, 2003, , 
* Crill, Rosemary,  and Jariwala, Kapil.  *The Indian Portrait, 1560–1860*, National Portrait Gallery, London, 2010, 
* "Grove", Oxford Art Online, Various authors, "Indian sub., §VI, 4(i): Mughal ptg styles, 16th–19th centuries", restricted access, accessed 21 February 2011
* Soucek, Priscilla P., "Persian artists in Mughal India", in *Muqarnas, Volume 4, 1988, BRILL, , *
* Titley, Norah M., *Persian Miniature Painting, and its Influence on the Art of Turkey and India*, 1983, University of Texas Press, 0292764847
Moğollar (xalq)

**Moğollar** () — Əfqanıstanda yaşayan monqol mənşəli kiçik xalq. Bir qismi monqol dilinin arxaik dialektində, qalanları isə dari dilində danışır. Dindarları müsəlmandır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Жуковская Н. Л. Моголы // Народы мира: Историко-этнографический справочник / Глав. ред. Ю. В. Бромлей; Институт этнографии АН СССР имени Н. Н. Миклухо-Маклая. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — С. 305—306.
* Кисляков В. Н. Хазарейцы, аймаки, моголы (к вопросу об их происхождении и расселении) // Советская этнография. — 1973. — № 4. — С. 130—139.
* Кузьменков Е. А. Могольский язык // Языки мира: Монгольские языки. Тунгусо-маньчжурские языки. Японский язык. Корейский язык / Институт языкознания РАН. — М.: Индрик, 1997. — С. 91—97.
* Alam M., Subrahmanyam S. The Deccan Frontier and Mughal Expansion, cf. 1600: Contemporary Perspectives // Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. 47, No.3, Between the Flux and Facts of Indian History: Papers In Honor of Dirk Kolff (2004), pp. 347—389.
Moğollar (icma)

**Moğollar** (; /) — orta əsrlərdə Moğolustandan Hindistana gəlmiş türk-monqol mənşəli xalqların nümayəndələri. Onlar əsasən Pakistan və Şimali Hindistanda yaşayırlar. "Moğol" adı monqol deməkdir.

## İstinadlar