open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Or bərzəxi

thumb|300px
**Or bərzəxi** (, ) — Krım yarımadasını materiklə birləşdirir. Azov dənizinə daxil olan Sivaş körfəzi Qara dənizə daxil olan Perekopski körfəzi və Karkinitski körfəzi akvatoriyaları onun sahillərini yuyur. Krımın ən ucqar şimal nöqtəsini təşkil edir.

Uzunluğu  — 30&nbsp;km, ən dar yeri 7&nbsp;km, cənubunda eni 9,2&nbsp;km təşkil edir.

Qədim zamanlarda bərzəx müxtəlif adlarla adlandırılıb: Strabon onu  *İstm* (tərcümədə sadəcə *bərzəx*, genuyalılar isə *Zxalo*, Krımtatar dilində isə bərzəxi *Оr* adlandırılır.
Bərzəx ərazisində Perekop valı adlı güclü tikili mövcud olmuşdur.

Bərzəxdə Armyansk şəhəri və Perekop kəndi vardır. Şəhər vaxtı ilə Rusiya vətəndaş müharibəsi dönəmində tamami ilə dağılmışdır. Onun yerində yeni şəhər salınmışdır.

Bərzəx ərazisindən Krım üçün çox əhəmiyyətli olan avtomagistral, dəmiryolu, elektrik verilişi xətləri və Şimali Krım kanalı keçir. 
Hal-hazırda bərzəx de-fakto olaraq Rusiyanın Krımı işğalı ilə əlaqədar Rusiya və Ukrayna arasında dövlət sərhəddini təşkil edir. Krım MR ərazisi ilə Herson vilayyətini ayırır.

## İstinad
Məhəmməd bin Şəddad

**Məhəmməd bin Şəddad** () — Kürd mənşəli Şəddadilər sülaləsinin banisi və ilk hakimi. O, 951-ci ildə Dvini (Dəbil şəhərini) Salarilərin əlindən alıb. Ancaq görünən odur ki, qala salarilərə sadiq deyləmilərin əlində qalıb. O, hakimiyyəti 954-cü ilə qədər qoruyub saxladı. Ancaq həmin il Salarilər qalanı geri aldılar.  Məhəmməd, ailəsi və tərəfdarları Vaspurakana qaçdılar. 955-ci ildə Məhəmməd bin Şəddad vəfat etdi.

## Mənbələr
* 
* 
* 

## İstinadlar
Əli Ləşkəri bin Məhəmməd

**Ləşkəri ibn Məhəmməd** () — iranlı kürd hakimdir, Məhəmməd bin Şəddadın oğludur. 971-ci ildə qardaşları ilə birlikdə Gəncənin hakimiyyətini salarilərdən alıb və Aranda hakimiyyəti ələ keçirib. 978-ci ildə öldükdən sonra qardaşı Mərziban bin Məhəmməd hakimiyyəti ələ keçirdi

## Mənbələr
* 
* 

## İstinadlar
Mərziban bin Məhəmməd (Şəddadi)

**Mərziban bin Məhəmməd** () — ərəb hakim, Əli Ləşkəri bin Məhəmmədin qardaşıdır. 978-ci ildə qardaşının ölümündən sonra Şəddadi taxtına çıxmışdır. Bacarıqsız bir hökmdar idi və 985-ci ildə qardaşı Fəzl bin Məhəmməd tərəfindən öldürüldü.

## Mənbələr
* 
* 

## İstinadlar
Yasamal gölü

**Yasamal gölü** — Azərbaycan ərazisində göl.

## Haqqında
Yasamal-1 gölünün ətrafında bir sıra abadlaşdırma və yaşıllaşdırma işləri görülüb, gölə axıdılan məişət-kommunal çirkab sularının qarşısı alınıb. Görülən işlər bilavasitə gölün ekoloji vəziyyətinə müsbət təsirini göstərib. Belə ki, gölün oksigen rejmi tam bərpa olunub və suda həll olmuş oksigenin konsentrasiyası yüksəlib, onun biokimyəvi sərfi digər göllər ilə müqayisədə kəskin şəkildə azalıb.

Göl suyunun minerallaşmasına görə Yasamal-1 gölü şortəhər sulu göllər qrupuna aiddir. Əsas ionların konsentrasiyası təbii fon daxilində tərəddüd edir və sanitar normanı aşmır. Suyun spesifik çirkləndiricilərndən ancaq fenollar və misin miqdarı normanı bir qədər aşır, bu da onların uzun illər ərzində gölün dibində toplanması və yenidən suyun üst qatlarına qalxması ilə əlaqədardır (təkrar çirklənmə prosesləri).

Yasamal-1 gölünün müasir ekoloji vəziyyəti qənaətbəxşdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Səth sularının çirklənmə vəziyyəti
Əbülfəth Musa

**Əbülfəth Musa** () — 1031-ci ildə atası Fəzl bin Məhəmmədin ölümündən sonra taxta çıxmışdır və 1034-cü ildə oğlu II Əli Ləşkəri tərəfindən öldürülmüşdür.

## Mənbələr
* 
* 

## İstinadlar
II Əli Ləşkəri

**II Əli Ləşkəri** () — VI Şəddadi əmiridir. 1033/1034-cü ildə atası Əbülfəth Musanı öldürərək hakimiyyətə gəlmişdir.

## Hakimiyyəti
Onun 15 illik hakimiyyəti səlcuqlara, oğuzlara, ermənilərə, gürcülərə qarşı döyüşlərdə
keçmişdi. II Ləşkərinin hərbi-siyasi fəaliyyəti yalnız tarixi mənbələrdə deyil, onun
saray şairi Qətran Təbrizinin qəsidələrində də öz əksini tapmışdır.

1040-cı ildə Gəncədə olmuş Rəvvadi hökmdarı Vəhsudanla və Tiflis əmiri Əbülfəzl Cəfər ibn Əli ilə dostluq etmişdi. Tiflis əmiri öldükdən bir qədər sonra II Ləşkəri onun qızı ilə evlənmişdi. Qətran Təbrizinin qəsidələrində II Ləşkərinin gürcülərə və ermənilərə qarşı erməni və gürcü mənbələrində öz əksini tapmayan döyüşləri haqqında məlumatlar vardır. Qətran Təbrizi öz qəsidələrində onu "Arranşah" adlandırırdı. 1046/1047-ci ildə Azərbaycanın və Ermənistanın bir çox ərazilərini ələ keçirmiş səlcuq əmiri Qutulmuş Şəddadilərin paytaxtı Gəncəni il yarım mühasirədə saxlasa da, II Ləşkəri şəhəri bu hücumdan dəf etməyi bacarır və daha sonra Gəncədəki müdafiə istehkamlarının möhkəmləmdirilməsi barədə sərəncam verir.

II Ləşkərinin 4 oğlu olsa da, onlardan yalnız azyaşlı Ənuşirəvan atasının ölümündən sonra cəmi iki ay hakimiyyətdə oldu.

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
*
Azadi Rəhimov

**Azadi Rəhimov** () — Dağıstan Muxtar Respublikası Dərbənd şəhərinin meri.

## Həyatı
Azadi Rəhimov 1958-ci ildə Dağıstanın Tabarsan rayonunun Darvaq kəndində anadan olub. O, 1998-ci ildə Dağıstanın baş nazirinin müavini olub. 2002-ci ildə isə Dağıstan Respublikanın ədliyyə naziri olub.

2015-ci il fevralın 15-dən Dərbənd meri səlahiyyətlərini müvəqqəti icra edən Azadi Rəhimov 22 may 2015-ci ildə Rusiya Federasiyası Dağıstan Muxtar Respublikasının Dərbənd şəhərinin yeni meri seçilib.

## İstinadlar
Ənuşirvan bin Ləşkəri

**Ənuşirvan bin Ləşkəri**  — II Əli Ləşkərinin oğlu və varisidir. 1049-cu ildə Gəncədə şəddadilərin yeddinci əmiri olub.

## Həyatı
Ənuşirvan üç qardaşı ilə birlikdə II Əli Ləşkərinin ilk arvadından idi. Ləşkəri Aranı 15 il idarə etmişdi, hansı ki, Osmanlı tarixçisi Münəccimbaşı tərəfindən çətin hakimiyyət dövrü olaraq təsvir edilirdi.

Ləşkəri 1049-cu ildə öləndə Ənuşirvan taxta çıxdı. Ancaq onun yaşı az idi və buna görə də həqiqi hakimiyyət naib kimi xidmət edən hacib Əbu Mənsurda idi. Hal-hazırda itirilmiş olan yerli salnaməni cəmləyən Münəccimbaşı məlumat verir ki, Əbu Mənsur dərhal bir neçə sərhəd qalalarını kaxetiyalılara, gürcülərə və bizanslara verdi. Buna səbəb onların Arana tamah salmalarının qarşısını almaq idi. Bu qərar Şəmkirdə dabbağların başçısı əl-Həysəm ibn Maymun əl-Bəisin başçılığı altında bir üsyanın başlanmasına səbəb oldu. Vladimir Minorskiyə görə bu hərəkat şəhərin adlı-sanlı şəxslərinin aparıcı bürokratik təbəqəyə qarşı qiyamı idi. Şəmkirdə qalan Əbu Mənsur Əl-Həysəmi həbs etdirməyə çalışdı. Ancaq əl-Həysəm və xidmətkarları "öz xəncərlərini çəkdilər" və Ənuşirvanın atasının əmisi Dvin hakimi Əbüləşvarı hökmdar elan etdilər.

Əbüləşvar Şəmkiri işğal etdi, buradakı əndişəli vəziyyəti nizamladı. Növbəti mərhələ paytaxt Gəncədəki iqəmətgahı ələ keçirmək idi. O, təqribən iki aydır hakimiyyətdə olan Ənuşirvan bin Ləşkərini, Əbu Mənsuru və onun yaxınlarını həbs etdi. Əbüləşvarın hakimiyyət dövrü (1049–67) Şəddadilər dövlətinin zenit nöqtəsi oldu.

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
*
Fəzl bin Məhəmməd

**I Fəzl İbn Məhəmməd** () — 985–1031–ci illərdə Aran əmiri olmuşdur. Fəzl sikkə kəsdirən ilk şəddadi əmiridir. Zərbxanası əvvəl Partavda (Bərdə) idi. Daha sonra Gəncəyə köçürüldü.

Fəzl bin Məhəmməd Rəvvadilərlə mübarizə aparmaq üçün Araz çayı üzərində körpü tikmişdir.  İbn əl-Əsirə görə, Fəzl 1030-cu ildə xəzərlərə qarşı ekspedisiya aparmışdır, xəzərlərdən 10 min nəfər öldürülmüşdür. Xəzər xaqanlığı 969-cu ildə ruslar tərəfindən darmadağın edildiyinə görə bu xəzərlərin Qafqazda onların xələfləri kimi qıpçaqlar və ya peçeneqlər tərəfindən idarə edildikləri və ya İbn əl-Əsirin səhv etdiyi və ya "xəzərlər" sözünün çöldə yaşayan insanlar üçün ümumi bir termin olaraq istifadə edildiyi aydın deyil.

Fəzl 1031-ci ildə ölür və onun yerinə hakimiyyətə oğlu Əbülfəth Musa gəlir.

## Ailəsi
4 övladı vardı:
# Musa
# Əbüləsvar Şavur
# Əskuya
# Sitt bint Fəzl - Şirvanşah I Mənuçöhr ilə evlənmişdi. Mənuçöhr öldürüldükdən sonra Əbu Mənsurla evləndi.

## İstinadlar

## Mənbələr
*C.E Bosworth. "Arran". ''Encyclopaedia Iranica
*Douglas M. Dunlop. The History of the Jewish Khazars, Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1954.
* 
*
Azadi

**Azadi** — kişi adı və təxəllüsü.

**Bu adı olan tanınmış şəxslər**
* Azadi Rəhimov — Dağıstan Muxtar Respublikası Dərbənd şəhərinin meri

**Bu təxəllüsü olan tanınmış şəxslər**
* Dövlətməhəmməd Azadi — türkmən şairi, Məxdumqulu Fəraqinin atası.

**Digər**
* Azadi meydanı — İran milli futbol komandasının stadionu

## Həmçinin bax
* Azad
Azad (dəqiqləşdirmə)

**Yaşayış məntəqələri**
* Azad (Goranboy) — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Azad Qaraqoyunlu — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Azad — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Azad (Soyuqbulaq) — 
* Azad (Qars)

**Digər**
* Azad (komanda) — Hərbi komanda mənası: başqasından asılı olmayan, sərbəst, maneəsiz, əngəlsiz, sərbəst, heç bir şeylə məhdud edilməyən deməkdir.
* Azad (təşkilat) — XX əsrdə Azərbaycanda qurulmuş anarxist təşkilat. 
* Azad (qəzet) —
* Azad — Sasanilər İmperiyasında, eləcə də Atropatenada mövcud olmuş sosial təbəqə.
* Azad (opera) —
* Azad Gənclik Təşkilatı —
* Azad (cins) — tut ipəkqurdu cinsi.

## Həmçinin bax
* Azad
* Azadkənd
Corc

**Corc** — Dünyada çox işlədilən ad və soyad.

* Corc Şelli — musiqiçi
* Corc Abela — Maltanın prezidenti
* Corc Eliot — ingilis yazıçı
* Corc Gellap — alim, jurnalist
* Corc Karlin — ABŞ aktyoru
* Corc Xeylmeyer — Maye kristal texnologiyasının yaradıcısı
* Corc Kobayaşi —
* Corc Mid —
* Corc Tabori —
* Corc Hamilton-Qordon Aberdin —
* Corc Kokborn —
* Corc Merker Douson —
* Corc Stinni —
* Corc Szekeres —
* Corc Ebbot —
* Corc Frensis Fitscerald —
* Corc Qaskoyn —
* Corc Vilyam Hill —
* Corc Çapmen —

## Həmçinin bax
* Corc Buş
Devid

**Devid** — Dünyada çox işlədilən ad və soyad.

* Devid Petreus — Amerikalı general, hərbçi.
* Devid Boqqs — amerikalı elektrik və radio mühəndisi.
* Devid Hokni — ingilis rəssam, qrafik, səhnə dizayneri, fotoqraf.
* Devid Koepp — ABŞ ssenaristi, prodüseri və rejissoru.
* Devid Laym — İspan İtalo Disko ifaçısı, musiqi yazarı və modeli.
* Devid Kopperfild (illüziyaçı) — Amerikalı sehirbaz.
* Devid Pakkard — amerikalı sahibkar.
* Devid Medyanik — Böyük Britaniya şairi.
* Devid Senborn — Amerikalı doğumlu caz, saksofon və piano ustası.
* Devid Corc Kendall —
* Devid Marplz —
* Devid Zalsberq —
* Devid Baldaççi —
* Devid Finkelşteyn —
* Devid Karson —
* Devid L. Aaron —
* Devid Aronson —
* Devid Oliv —

## Həmçinin bax
* Davud

## İstinadlar
Filips stadionu

**Filips stadionu** - Niderlandın Eyndhoven şəhərində yerləşən və PSV klubunun ev oyunlarını keçirdiyi stadion.

## Tarixi və haqqında
Stadion Philips şirkəti tərəfindən tikilib, və firmanın adını daşıyır. Stadionun tikintisinə 1913-cü ildə başlanılıb və elə həmin ildə rəsmi açılışı olub. Stadionun oturacaq sayı 1941-ci ilə qədər cəmi 300 nəfər olub. 1941-ci ildə isə oturacaq sayı 18.000-ə qədər artırılıb. Stadionda bugünkü oturacaq yerlərinin sayı 35.000-dir.

Stadionda PSV Eyndhoven klubu ilə yanaşı Niderland millisidə bəzi oyunlarını keçirir. Stadionda tamaşaçı sayına görə rəsmi rekord 23 oktyabr 2005-ci ildə Niderland çempionatının PSV Eyndhoven ilə Ayaks komandaları arasında oynanılan görüşündə baş verib, bu oyunu izləmək üçün stadiona 34.700 tamaşaçı gəlib.

Filips Stadionu Niderland və Belçikada keçirilən 2000-ci il Avropa çempionatının oyunlarının dördünə ev sahibliyi edib. Bundan əlavə stadion 2006-cı il UEFA Kubokunun finalınada ev sahibliyi etmişdir.

## Avropa çempionatı - 2000

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

*Rəsmi sayt
*Filips Stadionu bələdçisi 
*Hollandomania.ru saytında 
*Worldstadiums.com saytında
Feyenoord stadionu

**Feyenoord stadionu** — Niderlandın Rotterdam şəhərində yerləşən və Feyenoord klubunun ev oyunlarını keçirdiyi stadion. Stadion eyni zamanda de Kuip adı ilə də tanınır. Stadionun tikintisinə 1935-ci ildə başlanılıb, 1937-ci ildə isə açılışı olub. Stadionun oturacaq sayı 51,117 nəfərdir. Stadionda Feyenoord klubu ilə yanaşı Niderland millisidə bəzi oyunlarını keçirir.

Feyenoord stadionu Niderland və Belçikada keçirilən 2000-ci il Avropa çempionatının oyunlarının beşinə, o cümlədən turnirin final qarşılaşmasına ev sahibliyi edib. Bundan əlavə stadion müxtəlif dönəmlərdə UEFA Çempionlar Liqası, UEFA Kuboklar Kuboku və UEFA Kubokunun final görüşlərinədə ev sahibliyi edib.

## Avropa çempionatı - 2000

## Xarici keçidlər

*Rəsmi sayt
*Feyenoord Stadionu bələdçisi 
*Hollandomania.ru saytında 
*Worldstadiums.com saytında
Avstraliya milli voleybol komandası

**Avstraliya milli voleybol komandası** - Avstraliyanı beynəlxalq voleybol turnirlərində təmsil edən milli voleybol komandası.

## Tarixi

## Uğurları
Civırkuy bərzəği

**Civırkuy bərzəği** — əvəz olunmaz, az miqdarda bataqlaşmış, uzunluğu 20&nbsp;km, eni 8 – 18&nbsp;km arası olan quru parçası. Svyatoy yarımadasını materiklə bieləşdirir. Civırkuy körfəzi bəzəğin şimalında, Barquzin körfəzi isə cənub-qərbində onun sahillərini yuyur.  Barquzin körfəzi sahillərində qumlu çımərlik vardır. Onun üzərindən mühüm atvomobil yolu keçir.

Bərzəx ərazisində Kulinıe bataqlığı yerləşir — ərazi bir çox su quşlarının qidalandığı yerdir. Onun ərazisində kiçik Aranqatuy gölü yerləşir ki, dar boğazla Civırkuy körfəzinə birləşir. Göldə sazan, nərə və bir sıra balıq növlərinə rast gəlinir. 
## Mənbə
* Данные о Чивыркуйском заливе
* Интересные истории Бурятии. Байкал, Чивыркуйский залив
* Географическая точка. Чивыркуйский перешеек
Aralıq

* **Aralıq** — Bərzəx
* Aralıq (İğdır) — İğdır ilinin ilçələrindən biridir.
* Aralıq (Şörəyel) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda kənd.
* Aralıq (Talin) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Talin rayonu ərazisində kənd.
* Aralıq qoyun — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indiki Çəmbərək (Krasnoselo) rayonu ərazisində qışlaq.
* Aralıq Kolanlı — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonunda kənd.
* Aralıq Oxçu — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda kənd.
* Aşağı Aralıq — Azərbaycanın Şərur rayonunda kənd.
* Yuxarı Aralıq — Azərbaycanın Şərur rayonunda kənd.
Korinf bərzəxi

**Korinf** və ya **İstm bərzəxi** — Təbii körpü olaraq Peloponnes yarımadasını Yunanıstanın əsas hissəsi ilə birləşdirir. Ərazidə öz adını bərzəxə vermiş Korinf şəhəri yerləşir. Uzunluğu təxmini olaraq 42 km, eni isə ən dar yerdə 6 km təşkil edir.

## Tarixi
XIX əsrdə bərzəxin ən dar yerində uzunluğu 6,4 km-ə çatan kanal tikilmişdir. Tarixi mənbələrdə bərzəx su yolunun üzərində Soraniç körfəzi ilə Korinf körfəzi arasında bir növ quru körpüsü rolunu oynamışdır. Belə ki, ən dar yerindən kiçik gəmilər sürüşdürlərək digər sahilə çıxarılırdı.

## Mənbə
* Peloponnes yarımadası
Aq-Manay bərzəği

**Aq-Manay bərzəği** (, , ) — Kerç yarımadasını Krımın əsas hissəsi ilə birləşdirir. Azov dənizinin Sivaş körfəzi və Arabat körfəzlərini Qara dənizin Feodosiya körfəzini ayırır.

Bərzəğin uzunluğu təqribi — 15 km, eni ən dar yerdə — 17 km təşkil edir. Bərzəx öz adını onun ərazisində yerləşən Aq-Manay və Parpac kəndlərinin adından götürmüşdür.

Bərzəğin şimal hissəsində Arabat Oxu adlı burun vardır. Onun ərazisində hərbi su anbarları və Kamışıncki Luk gölü vardır.
Bərzəxdə Kamenskoe, Lovovo, Petrovo, Semisotka, Frontovoe, Yacmennoe və şəhər tipli qəsəbə olan Primorsk
Bərzəz artıq I–III əsrlərdə məskunlaşma mövcud idi. Krımın bərzəğın qərb hissədində Bosfor çarlığı mövçud idi. Ərazi istər Rusiya vətəndaş müharibəsi və İkinci Dünya müharibəsinin qanlı döyüşlərinə şahidlik etmişdir. Bu səbəbdən ərazidə qardaşlıq məzarlığına rast gəlinir.
Bərzəx ərazisindən M-17 avtomobil yolu, dəmir yolu və yüksək gərginlikli elektrik verilişi xəttləri keçir. Üstəlik Şimali Krım kanalıda onun ərazisindən keçərək Kerç yarımadasına istiqamətlənir.

## Ədəbiyyat
* Гриневецкий С. Р., Зонн И. С., Жильцов С. С. Ак-Монайский перешеек // Черноморская энциклопедия. М.: Международные отношения, 2006. — ISBN 5-7133-1273-9
Robert

**Robert** — dünyada çox işlədilən kişi adı.

* Robert Spreq — Frank Spreq və Harriet Spreqin oğlu
* Robert Boş — Alman ixtiraçı. Robert Bosch GmbH şirkətinin təsisçisi.
* Robert Bradtke — ABŞ diplomatı. ABŞ-nin Xorvatiyadakı səfiri
* Robert Ekhart — kinorejissor.
* Robert Metkalf — Texas Universitetinin professoru
* Robert Parker — Amerika yazıçısı, detektiv romanlar müəllifi
* Robert Baterst —
* Robert Esnault-Peltri —
* Robert MakDeyd —
* Robert Mantran —
* Robert Morrison Mak-Ayver —

## İstinadlar
Fikrət Orman

**Fikrət Orman** (d. 1967, İstanbul, Türkiyə) — türkiyəli iş adamı, Beşiktaş klubunun 33-cü prezidenti.

## Həyatı
Fikrət Orman 1967-ci ildə İstanbulda anadan olub. Işık litseyinin məzunu olub. Yıldız Texniki Universiteti və Florida Universitetinin mühəndislik fakültəsini bitirib. İngiliscə bilir.

## İstinadlar
Prixod

**Prixod** ( (  — "yaxın" və  — "ev")  —  xristianlıqda aşağı kilsə təşkilatı və bu təşkilat üzvülərinin yaşadığı yer, məhəllə.

## Mənbə
*Rusca-azərbaycanca lüğət (Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının baş redaksiyası), II cild, Bakı, 1991. Səh. 644 (Приход, приходский).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
PSR J1719−1438 b

**PSR J1719-1438 b** — tamamilə almazlarla örtülü olan ekzoplanet. Dünyadan təxminən 4 min işıq ili uzaqlıqda və İlan bürcündə yerləşir.

Avstraliyadaki Parkes radio teleskopu vasitəsilə kəşf edilib. Ulduzun varlığı İngiltərədəki Lovell radio teleskopu və Havay adalarındakı Keck teleskoplarıyla aparılan müşahidələr nəticəsində də təsdiqlənib.

Bu səma cismi bir neytron ulduzunun orbitindədir. Orbitində olduğu neytron ulduzu bir supernova partlamasının qalığıdır. Çox böyük bir təzyiqə sahibdir. Yüksək təzyiq səbəbindən planetin tərkibindəki karbon kristallaşaraq almaz halına gəlmişdir.

Ölçüsü Yer planetinin beş qatı böyüklüyündədir.
 
## İstinadlar
Albina dü Buaruvrey

**Albina dü Buaruvrey** (; d. 1941, Paris, Fransa) — keçmiş jurnalist və film istehsalçısı; QİÇS nəticəsində yetim qalmış uşaqlarla işləyən qlobal xeyriyyəçi və sosial sahibkar

1941-ci ildə Parisdə doğulan Albinanın kino sənətində gözəl karyerası var. Həyat yoldaşı biznes maqnatı idi.

Lakin 1986-cı ildə onun oğlu Fransua-Haviyer Bonyu 24 yaşında ikən vertolyot qəzasında həlak olandan sonra Albinanın həyatı büsbütün dəyişdi. Həyatının ən ağır itkisini verdikdən - yeganə oğlunu itirdikdən sonra nə isə yaxşı bir iş görmək istəyir. Ona görə də oğlunun adını daşıyan, kasıb ölkələrdəki insanlara yardım edəcək xeyriyyə təşkilatını – "Fransua-Haviyer Bonyu Assosiasiyası"nı yaradır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UN Women’s Newsletter, Vol. 9, No.4, Oct/Nov/Dec 2005
* ''One Woman's Wealth Of Care'', Time magazine "Heroes", 2003 
* ''Newark Visit Yields Millions For Youngest AIDS Patients'', New York Times, Oct 4, 1990
* Bio details 
* FXB website
Fransua-Haviyer Bonyu Assosiasiyası

**"Fransua-Haviyer Bonyu Assosiasiyası"** ( və ya **FXB International**) — QİÇS və yoxsulluğun zərər çəkmiş uşaqlar üçün yardım təmin etməyə yönəlmiş beynəlxalq təşkilat.

## Tarixi
Təşkilat 1989-cu ildə təsis edilib. Belə ki, fransalı keçmiş jurnalist və film istehsalçısı Albina dü Buaruvrey 1986-cı ildə həyatının ən ağır itkisini verdikdən - yeganə oğlu Fransua-Haviyer Bonyunu itirdikdən sonra nə isə yaxşı bir iş görmək istəyir. Ona görə də oğlunun adını daşıyan, kasıb ölkələrdəki insanlara yardım edəcək xeyriyyə təşkilatını – "Fransua-Haviyer Bonyu Assosiasiyası"nı yaradır.

*"Mən bu təşkilatı yaratmaqla onun etmək istədiklərini, insanları xilas etmək, əsasən də uşaqlar olmaqla, imkansız, çox şeydən məhrum olan insanlara yardım etmək istədim."*

## Fəaliyyəti
Təşkilat fəaliyyətinə 1990-ci illərdə, uşaqlarda QİÇS xəstəliyi olan Uqandadan başlayıb. Hazırda Afrika, Asiya və Latın Amerikasının ən yoxsul 8 ölkəsində fəaliyyət göstərir.

## Büdcə proqramı
İlk üç ildə hər 100 ailədən 80-i bu proqrama daxil edildi. Birinci il onlar pulsuz ərzaq, tibbi yardım, təhsil və evlə təmin edilirdi ki, bu müddət ərzində ailə başçısı pul qazanmaq üçün yollar axtarırdı. Bu, ya bir inək, ya bir paltartikən maşın, ya da kənd təsərrüfatı üçün lazım olan alət ola bilərdi. Bunları əldə etmək üçün təşkilat onlara kredit pul da verirdi. Artıq ikinci il onlar qənaət edə bildilər və öz büdcələrini yaratdılar. Bu büdcənin təxminən 25 faizi ailələr, 75 faizini təşkilat formalaşdırırdı. Üçüncü il 50-50-yə oldu. Dördüncü il isə artıq bütün büdcəni ailələr özləri formalaşdırırdı.

25 il ərzində bu büdcə proqramı 80 mindən çox kasıb insana yardım edib. Bu proqrama əsasən bir insan ildə 125-230 dollara başa gəlir, amma proqramı bitirən ailələrin 86 faizi yoxsulluqdan xilas olur.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*
*World AIDS Orphans' Day
II Fəzl bin Şavur

**II Fəzl bin  Şavur** () — 1067-1073-cü illərdə hakimiyyətdə olan Şəddadi hökmdarıdır. O, Əbüləşvar Şavurun oğlu və varisidir.

## Mənbələr
* 
*

## İstinadlar
III Fəzl bin Fəzl

**III Fəzl** və ya **Fəzl ibn Fəzl**  — müasir Azərbaycanda yerləşən Gəncədə hakimiyyətdə olmuş son Şəddadi hökmdarıdır.  Hakimiyyət illəri 1073-1075-ci illərdir. Ancaq daha sonra Böyük Səlcuq İmperiyası hakimiyyəti ələ keçirib. Şəddadilər Ermənistanın bir hissəsində hökmdarlıq etməyə davam etsələr də, Gəncə səlcuqların hakimiyyəti altına keçib.

## İstinadlar
Aşot bin Şavur

**Aşot bin Şavur** — Şəddadi şahzadəsi və Əbüləşvar Şavurun ikinci oğludur. II Fəzl bin Şavur 1068-ci ildə gürcülərin əlində əsir olanda Aşot onun yerinə səkkiz ay dövləti idarə edib. (Avqust 1068 – Aprel 1069) O, hətta öz adına və Səlcuq hökmdarı Alp Arslan adına sikkə zərb etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
*
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı (V)

**Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı** — İkinci dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## Həmçinin bax
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar
Cəfər xan Zənd

**Cəfər xan Zənd** () — Zəndlər sülaləsindən, 18 fevral, 1785-ci ildən 23 yanvar 1789-cu ilədək hakimiyyətdə olmuş hökmdar.

## Həyatı
Tarixçi Xosrov ibn Məhəmməd Bəni Ərdalan yazır: *"1201-ci (1786/1787-ci) ildə [[Ağaməhəmməd şah Qacar|Ağaməhəmməd xan]] Astrabaddan çıxış etməyə başlayır, onun xoşbəxtlik ulduzu doğur. Cəfər xan Zənd özünü hökmran elan edib, [[İsfahan]]da taxta əyləşir və cəsarət bayrağını ucaldır. Ağaməhəmməd xanın gəlişini eşidib, güc-bəla ilə Farsa qaçır. Ağaməhəmməd xan az zaman ərzində bütün İraqi-Əcəmə yiyələnir. O, Həmədana gəlib, Xosrov xanla görüşmək istəyir. Xosrov xan öz öhdəliyini xatırlayıb, onun atası Məhəmmədhəsən xanın xeyrxahlığını və comərdliyini yadına salıb, hansı ki, yuxarıda qeyd edilmişdi, görüşmək qərarına gəldi"*.

1786-cı ildə Ağaməhəmməd xan Qacar özünü İran hökmdarı sayan Cəfər xan Zənd üzərində əsaslı bir qələbə qazanır. Qoşunu dağılmış Cəfər xan Şiraza qaçır. 23 yanvar 1789-cu ildə, orada sui-qəsd qurbanı olur. Sui-qəsdin ilhamvericisi Seyid Murad хan idi.

## Həmçinin bax
* Zəndlər sülaləsi
* Lütfəli xan Zənd

## İstinadlar
San Teodoro

**San Teodoro** () — İtaliyada  Sardiniya regionuna aid, Olbiya-Tempio əyalətinin tərkibində kommuna (icma). İcma əhalisinin sayı 4020 nəfər, sıxlığı isə  38 nəfər/km²-dir.
San Teadoro özünün  İsuledda, Kala d’Ambra, La Çinta, Punta Aldia, Lu İmpostu, Kala Brandinçi, Baya Salinedda, Kala Suaraççia, KalaCinepro və s. kimi gözoxşayan çimərlikləri ilə məşhurdur.

## Demoqrafiya
Əhalin dinamikası:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 529
  bar:1871 from:0 till: 491
  bar:1881 from:0 till: 571
  bar:1901 from:0 till: 824
  bar:1911 from:0 till: 972
  bar:1921 from:0 till: 1020
  bar:1931 from:0 till: 1117
  bar:1936 from:0 till: 1277
  bar:1951 from:0 till: 1592
  bar:1961 from:0 till: 1707
  bar:1971 from:0 till: 1615
  bar:1981 from:0 till: 2028
  bar:1991 from:0 till: 2507
  bar:2001 from:0 till: 3103
PlotData=
  bar:1861 at: 529 fontsize:S text: 529 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 491 fontsize:S text: 491 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 571 fontsize:S text: 571 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 824 fontsize:S text: 824 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 972 fontsize:S text: 972 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1020 fontsize:S text: 1.020 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1117 fontsize:S text: 1.117 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1277 fontsize:S text: 1.277 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1592 fontsize:S text: 1.592 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1707 fontsize:S text: 1.707 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1615 fontsize:S text: 1.615 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 2028 fontsize:S text: 2.028 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 2507 fontsize:S text: 2.507 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 3103 fontsize:S text: 3.103 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:ISTAT məlumatına əsasən
Sadıq xan Zənd

**Sadıq xan ibn İnaq xan Zənd** (?- 14.3.1781) — Zəndlər sülaləsindən, Kərim xanın ögey qardaşı, 22 avqust, 1779-cu ildən 14 mart 1781-ci ilədək hakimiyyətdə olmuş hökmdar.

## Həyatı

## Həmçinin bax

* Zəndlər sülaləsi
* Cəfər xan Zənd
* Lütfəli xan Zənd

## Xarici keçidlər
Qərbi Koreya körfəzi

**Qərbi Koreya körfəzi**, **Koreya körfəsi** — Sarı dəniz akvatoriyasına aid olan körfəz olaraq Bohai körfəzindən Lyaodun yarımadası ilə ayrılır. Çin və Şimali Koreya sahillərini yuyur.

Körfəzin ərazisində dərinlik 50 m təşkil edir. sahilləri dayaz və sıldırımlı adalarda zəngindir. Axınlar gündəlik olur və 10 m/s təşkil edir.

Körfəzə Yaluçzyan çayı axır ki, bu çay Çin və Şimali Koreya arasında dövlət sərhəddi keçir. Çayın sol sahilində Çinin Lyonin vilayəti, sağ sahilində isə KXDR-sının Pxenan-Pukto vilayəti yerləşir. Əsas limanları Pampxo, Sniydju (Şimali Koreya), Daldun, Dalyan, Lyoyşun (Çin).

## Həmçinin bax
* Şərqi-Koreya körfəzi
* Koreya yarımadası

## Mənbə
* Qərbi-Koreya körfəzi
Koreya bərzəxi

**Koreya bərzəxi** () — Koreya yarımadasının şimalında, Qərbi Koreya körfəzi ilə Şərqi-Koreya körfəzi arasında 160 km məsafədə yerləşir. KXDR ərazisində Nampxo və Vonsan şəhərləri arasından keçir.

Regionun relyefi rəngbərəngdir: Sahil düzənlikləri, dağətəyi ərazilər, meşəli dağ çığırları, hündürlüyü 1833 metrə çatan Puktebon zirvəsi və sıldırımlı qayalar. Sıldırımlı hündür massivlərdə demək olar ki, tikililərin böyük əksəriyyəti qədim zamanlara təsadüf edir. Ərazidə Vonsan düzənliyi yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Koreya
ABŞ milli voleybol komandası

**ABŞ milli voleybol komandası** — ABŞ-ni beynəlxalq voleybol turnirlərində təmsil edən milli voleybol komandası.

## Tarixi

## Uğurları

## İstinadlar
Lya-Kupe bərzəxi

**Ля-Купе** ( — Dar bərzəx olaraq Sarkı onun digər hissəsi olan Kiçik Sark yarımadası ilə birləşdirir.

Lya-Kupe ərazisində 100 m dəniz səviyyəsindən yuxarıda  aşırım mövcuddur ki, onun eni 2,5 m təşkil edir. Ərazidə 1900-cu ildə təhlükəsizlik tikililəri inşa edilmişdir. 1945-ci ildə Faşistlər yolu betonla örtürlər. Ərazi turistlər arasında çox məşhurdur. Aşırının hər iki tərəfinə əsrarəngiz mənzərə açılır:Çimərlik və Körfəz.

## Mənbə
* Lya-Kupenin şəkilləri
* Lya-Kupenin şəkilləri 
* Bərzəxə açılan əsrarəngiz mənzərə
* Lya-Kupe bərzəxi 
* Lya-Kupe webshots.com saytında
Prinsessa Çelsi

**Prinsessa Çelsi** (, əls adı – ; d. 4 sentyabr, 1992) — Yeni Zellandiyanın Oklend şəhərindən olan sinti-pop ifaçısı, bəstəkar müğənni. Əvvəllər The Brunettes və Teenwolf kimi tvi-pop qruplarının üzvü olmuşdur. Lil' Chief Records şirkətinin leyblı ilə birlikdə çalışır.

Həmçinin The Cosbys və Disciples of Macca qruplarının üzvüdür. Hal-hazırda Oklenddə bəstəkar kimi fəaliyyət göstərir.

Müğənninin klasssik musiqi təhsilinə malik olması, onun əsrarəngiz musiqini stilinin sirri hesab edilir. Ən məşhur mahnılarından biri "The Cigarette Duet" hesab edilir. Bu mahnı və onun klipi 2012-ci ildə youtube-də sürətlə yayılmış (bu yaxınlarda 36 milyon izləmə sayına çatmışdır) və müsbət rəylər almışdır. Bu nailiyyət barədə məlumat *The Guardian qəzetində "New Band of the Day" adı altında məqalə dərc edilmişdir.*

## Diskoqrafiya

### Albomlar
* *Lil' Golden Book* (2011)[5]
* *The Great Cybernetic Depression* (2015)[6]
**EPs**
* "The Cigarette Duet (European Tour Edition)" (2012)[7]
**Sinqllar**[8]

### Videokliplər

## İstinadlar
E.ə. 530

## Hadisələr
* II Kir Araz çayını keçib massaketlərin üzərinə qoşun çəkir. Massaketlərin başçısı Tomris onu məğlub edir. Döyüşlərdə II Kir öldürülür. 

## Doğumlar
* Aristid

## Vəfatlar
* II Kir
* Sparqapis

## İstinadlar
E.ə. 189

## Hadisələr
* Armeniya dövlətinin yaranması prosesi başlanır.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
E.ə. 131

## Hadisələr
* Sələvki VII Antiox ikiçayarası və Midiyada Sələvki hakimiyyətini bərpa edir, lakin az sonra Parfiyalılarla döyüşdə həlak olur.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
Süveyş bərzəxi

**Süveyş bərxəxi** Asiya qitəsinin ərazisinə daxil olan Sinay yarımadasını Afrika qitəsi ilə birləşdirir. Öz növbəsində şimaldan Aralıq dənizini, cənubdan Qırmızı dənizdən ayırır. İki dəniz arasında ən qısa məsafə 116 km təşkil edir. Bərzəx əsasən qumlu və daşlı səhradan ibarət olduğundan demək olar ki, bitki örtüyündən məhrumdur. Ərazi əsasən duzlu sulara və Misirin ən böyük göllərindən olan Böyük Qor gölü onun ərazisində yerləşir. Bu da onunla əlaqədardır ki, bərzəx ərazisində çay formalaşa bilmir. Bərzəx üzərində 1869-cu ildə Böyük Britaniya İmperiyasının maliyyə dəstəyi sayəsində Süveyş kanalı tikilmişdir. Kanalın əhəmiyyəti ondadırki, 1000 km-lərlə məsafəni qısaldaraq, üstəlik vaxt itkisinə yol vermədən Hind okeanınında olan yükləri Aralıq dənizinə catdırmağa imkan verir. İran körfəzi ölkələrinin tankerlərlə ixrac etdiyi neft ərazidən daşınsada Supertankerlər kanalın dayazlığı səbəbindən ərazidən keçə bilmir. Bu səbəbdən kanalın dərinləşdirilməsi planlaşdırılır.

## İstinadlar
Etibar Pirverdiyev

**Etibar Sinabəddin oğlu Pirverdiyev** (23 iyun 1964, Yuxarı Ləgər, Qusar, Azərbaycan) — "Azərenerji" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin keçmiş prezidenti, mühəndis-elektrik.

## Həyatı
Etibar Pirverdiyev 23 iyun 1964-cü ildə Qusar rayonunun Yuxarı Ləgər kəndində anadan olmuşdur.

1983-1987-ci illərdə V.D.Kalmıkov adına Taqanroq Radiotexnika İnstitutunda təhsil almışdır.

İxtisasca mühəndisdir.

1988-1991-ci illərdə Azərbaycan Kosmik Araşdırmalar İnstitutunda, Bakı Qazan-Mexaniki Zavodunda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

2000-2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlakı Nazirliyinin Özəlləşdirilmiş səhmdar cəmiyyətlərində dövlət payının tənzimlənməsi şöbəsinin rəisi, «Bakıelektrikşəbəkə»                  Açıq Tipli Səhmdar Cəmiyyətinin sədri vəzifələrində işləmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 noyabr 2001-ci il tarixli, 830 nömrəli Sərəncamı ilə "Azərenerji" ASC-nin prezidenti təyin edilmişdir.

4 sentyabr 2018-ci ildə "Azərenerji" ASC prezidenti vəzifəsindən azad edilmişdir.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bakıda Elektrik Şəbəkəsinin Tarixi: Azərbaycan Elektrik Şəbəkəsi haqqında ümumi məlumat: Pirverdiyev Etibar Sinabəddin oğlu
Vasili Kazakov

**Vasili İvanoviç Kazakov** (; d. 18 iyul 1898, Filipovo — ö. 25 may 1968) — SSRİ artilleriya marşalı, İkinci dünya müharibəsi iştirakçısı və Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Bioqrafiya

### İlk illəri

1898-ci ildə Nijni Novqorod quberniyasında Flipovoda kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1915-ci ildə İmperiya ordusuna qatılaraq Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1917-ci ilin əvvəllərində Riqa yaxınlığında yaralandığından Sankt Peterburqdakı ehtiyat birliyə köçürülmüşdür. Ordu dağılandan və Rusiya vətəndaş müharibəsi başladıqdan sonra ordudan tərxis edilmişdir. Tezliklə o, könüllü şəkildə yeni yaradılmış Qırmızı orduya qatılaraq artilleriya komandanı olmuş, Rusiya vətəndaş müharibəsi və Polşa-Rusiya müharibəsində iştirak etmişdir. 1925-ci ildə Moskva artilleriya Akademiyasını bitirmiş, 1932-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv olmuşdur. İki il ərzində Frunze Akademiyasında oxumuşdur. 7 may 1940-cı ona ildə general-mayor rütbəsi verilmişdir.

### İkinci dünya müharibəsi

İkinci dünya müharibəsinin başlanğıcında o, 7-ci Mexanikləşdirilmiş Korpusa komandirlik edirdi. Smolensk və Moskva uğrunda döyüşlərdə iştirak edərək anti-tank artilleriyası üçün yeni metodlar inkişaf etmişdir. 1942-ci ildə Bryansk cəbhəsində Konstantin Rokossovskinin artilleriya komandiri olmuşdur. Generalla Stalinqrad, Don, Mərkəz və 1-ci Belarus cəbhəsində vuruşmuşdur. 17 noyabr 1942-ci ildə general-leytenant, 18 sentyabr 1943-cü ildə general-polkovnik rütbəsinə yüksəlmişdir. O, Kursk döyüşünün plançılarından biri idi. Baqration əməliyyatında Aşağı Dnepr hücumunda və Almaniyadakı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Vistula-Oder hücumunda töhfələrinə görə 6 aprel 1945-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (medal No. 5871) adına layiq görülmüşdür.

### Müharibədən sonra

Müharibədən sonra Almaniyadakı SSRİ qüvvələrinin artilleriya qruplaşmalarının komandiri olmuşdur. 1950-ci ilin martında artilleriya Korpusunun ilk müavininə çevrilmişdir. Yanvar 1952-ci ildə komandir olmuş, aprel 1953-cü ildə yenə müavin rütbəsinə endirilmişdir. 11 mart 1955-ci ildə marşal rütbəsi əldə etmişdir. Quru Qoşunlarının Hava Müdafiəsində 1958-1965-ci illərdə işləmişdir.

1968-ci ilin 25 mayında Moskvada ölmüşdür.

## İstinadlar
Şərqi-Koreya körfəzi

**Şərqi-Koreya körfəzi** — Yapon dənizinin şimal-şərq hissəsində Koreya yarımadası sahillərində, KXDR ərazisi sərhəddində yerləşir. Dərinliyi açıq akvatoriyada 1800–2000 m, sahil hissədə 60 m təşkil edir. Axınlar qündəlik xüsusiyyət daşıyır.

İri limanları: Şimalda Xinnam, cənubda isə  Vonsan

## Həmçinin bax
* Qərbi Koreya körfəzi
* Koreya yarımadası

## Mənbə
* Şərqi-Koreya körfəzi
* Словарь современных географических названий — Восточно-Корейский залив
Sahələrinə görə Avropa ölkələrinin siyahısı

Bu siyahıda Avropada yerləşən ölkələr coğrafi ərazisinə görə sıralanıblar. Avropanın ümumi coğrafi ərazisi təxminən on milyon kvadrat kilometrdir.

Bəzi ölkələr ancaq qısmən Avropada yerləşirlər. Onlar siyahıda Avropaya aid sahələrinə görə sıralanıblar.

Siyahıda ancaq suveren dövlətlər göstərilib.

Daxili su obyektləri də sahə sayına əlavə olunub.

## Təyini

Qitə sərhədlərini əks etdirən Avropanın ən çox istifadə olunan interaktiv xəritəsi.

Legenda: **yaşıl** = Asiyada yerləşən, amma tarixi və siyasi baxımdan Avropa sayılan ölkələr; **göy** = transkontinental dövlətlər – bir hissəsi Avropa, digər hissəsi isə Asiya qitəsində yerləşən ölkələr

## Həmçinin baxın
* Ölkələrin və ərazilərin sahələrinə görə siyahısı
* Avropa

## İstinadlar
Böyük Britaniya (ada)

**Böyük Britaniya** (, , , ) — Avropada ərazisinə görə ən böyük, dünyada doqquzuncu ada. 63 milyon nəfər əhalisinə görə dünyada Yava və Xonsyu adalarından sonra üçüncü yeri tutur.209,331 km² (80,823 kv mi) ərazisi ilə Britaniya adalarının ən böyüyüdür.
Mövsümlər arasında kiçik temperatur fərqləri olan dəniz iqlimi üstünlük təşkil edir. Böyük Britaniyanın ərazisinin 40 faizini təşkil edən İrlandiya adası qərbdədir — bu adalar 1000-dən çox kiçik ətraf adalar və adlı əhəmiyyətli qayalarla birlikdə Britaniya Adaları arxipelaqını təşkil edir.
9000 il əvvələ qədər materik Avropa ilə indi Doggerland kimi tanınan quru körpüsü ilə birləşdirildi.
Böyük Britaniya təxminən 30.000 ildir müasir insanlar tərəfindən məskunlaşıb. 2011-ci ildə təxminən 61 milyon əhalisi var idi ki, bu da onu İndoneziyadakı Yava və Yaponiyadakı Honshu adalarından sonra dünyanın ən çox əhalisi olan üçüncü adası etdi."Böyük Britaniya" termini İngiltərə, Şotlandiya və Uelsin siyasi ərazisinə də aid edilə bilər ki, bura onların dəniz adaları da daxildir.

## İstinadlar
Medanos (bərzəx)

**Medanos bərzəği** — Venesuelanın Falkon ştatı ərazisində ərazisində yerləşir. Paraguana yarımadasını Cənubi Amerika qitəsi ilə birləşdirir. Bərzəğin eni 3,72 mil, uzunluğu 16,78 mil təşkil edir. Ərazidə Medanos de Koro Milli Parkı yerləşir.

## Mənbə
* Medanos bərzəği
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı (M)

**Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı** — İkinci dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## Həmçinin bax
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar
Alfons Rotşild

**Alfons Rotşild** — fransız bank sahibi.

## Həyatı
Alfons Rotşild Parisdə çox məşhur bankir Ceyms Mayer de Rotşildin (1792–1868) böyük oğlu idi. Atasının ölümündən sonra Parisdəki bütün bank işlərini aparmağa başlayan Alfons dünya siyasətində mühüm rol oynayan nəhəng maliyyə kapitalı maqnatı olur.

## Fəaliyyəti
Bakı neft sənayesinin gur inkişafı xarici kapitalın diqqətini cəlb edirdi. Ən qısa müddətlərdə 1844-cü ildə Bakıda "Xəzər-Qaradəniz neft-mədən və ticarət cəmiyyəti" yaradılmışdır. Bu cəmiyyətin başında fransız bank sahibi Alfons Rotşild dururdu. Yeni cəmiyyətin planları böyük idi: neftin hasilatı, onun emalı və xüsusilə ixracı. Bakı quyularının neft fontanları, bu işgüzar adamı yeni satış bazarları tapmağa məcbur edirdi.

1901-ci ildə Rotşild Nobel ilə birləşərək, Bakı neftindən hazırlanan məhsulların - mazutun, kerosinin, texniki yağların və s. daşınması ilə məşğul olan "Nobel-Mazut" konsernini yaratdı. A.Rotşild neft aləmində nüfuzlu və hörmətli fiqur olub.

Bu gün Bakının lap mərkəzində, M.Muxtarov küçəsində, hazırda Respublika prokurorluğu yerləşən binada bir vaxtlar A.Rotşildin kontoru yerləşirdi.

## Həmçinin bax
* Nobel qardaşları
* Neft

## Mənbə
*"Azərbaycanın neftçi alimləri" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2007, 255 s.*
## Xarici keçidlər

* Bakıda Rotşild Qardaşlarının keçmiş ofis binasının drondan çəkilişi.
Polivinil xlorid

**Polivinil xlorid (PVX)** hazırda istehsal həcminə və tətbiq sahələrinə görə geniş yayılmış sintetik polimerlər sırasına daxildir. Ondan süni dəri, örtük və kabel-izolyasiya materialları, liflər və s. istehsal olunur. PVX əsasən, vinilxloridin emulsiyada və suspenziyada perosid inisiatorları iştirakı ilə 4-12 MPa təzyiqdə və 30-700-də polimerləşdirilməsi yolu ilə alınır. Alınan polimer "baş-ayaq" birləşməyə uyğun quruluşa malik olur.

PVX narın toz halındadır. Nisbətən aşağı molekul kütləli PVX asetonda, mürəkkəb efirlərdə, xlorlaşmış karbohidrogenlərdə həll olur. Daha yüksək molekul kütləli PVX isə tsikloheksanda, dimetilformamiddə, tetrahidrofuranda, dioksanda yaxşı həll olur.

## İstehsalatda istifadəsi
Polivinil xlorid polietilendən sonra məişətdə ən geniş istifadə olunan sintetik polimerdir. PVX-dən boru, pəncərə çərçivəsi, jalyuzlar, döşəmə üçün qablamalar, oyuncaqlar və s. hazırlanır. Ərzaq qablamada PVX-dən istifadə olunması məsləhət görülmür. PVX-dən hazırlanmış məmulatların zibilyandıran zavodlarda yandırılması xüsusilə təhlükəlidir, çünki bu zaman onun tərkibində olan dioksinlər, hidrogen-xlorid, ağır metalların uçucu birləşmələri atmosferə atılır. PVX məmulatlarını həyətdə, bağda yandırmaq da təhlükəli sayılır. Almaniyada PVX-dən istifadə olunması artıq dayandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
E.ə. 36

## Hadisələr
* Roma sərkərdəsi Antoninin Şərqə yürüşü. O, Parfiyanın təzyiqi ilə geri çəkildi və Misirə getdi. Bu yürüşdən sonra İberiya və Albaniya romalılardan asılı olduqlarını qəbul etdilər.
* Fraaspa döyüşü (Roma - Atropatena) Atropatena qələbəsi ilə başa çatdı.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
Adi ağ qağayı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Yetkinləri ağ, körpələri tund ləkələri mövcuddur, göz ətrafinda qırmızı halqa var, ayaqları qaradır. Bədən uzunluğu 45 sm.

## Yayılması
Ağ qağayı əsasən Arktik zonada yayılmışdır və Şimali Amerika və Avrasiyanın arktik və subartik iqlim qurşağda təsadüf edilir. Rusiya ərazisində Şimal Torpağı, Frans-İosif Torpağı və Kara dənizinin adalarında rast gəlinir. вов Карского моря. Yeni Torpaq adalarında bir yuva aşkarlanmışdır ki, oda qərbdə müşahidə edilmişdir. Vrangel adasında isə aşkarlanmamışdır. Qışlama dövrü onlar əsasən Barens dənizi və Berinq dənizi sahillərinə üz tuturlar. Yumurtalama dövrü onlar Rusiyadan başqa Qrenlandiya, Kanada və ABŞın Arktik qurşağında müşahidə edulir. Onlar həttda onlara şimal qütbünün yavınlığında 87–88° paralelə qədər olan ərazilərdə müşahidə edilir. Miqrasiyası əsasən uzaq məsafəyə olmur. Nisbətən cənuba miqrasiya edirlər.

Yumurtalama əraziləri qayalar üzərində olur və koloniya şəklində müəyyən ərazidə yuva qururlar. Çoxalma əsasən iyul ayına təsadüf edir və 1–2 yumurta qoyurlar. Yumurtaya hər iki valideyn bir aya yaxın baxır. Quşçuğazlar yumurtadan xüsusi sıx lələklərlə dünyaya gəlir. Ağ ayıların, morjların, suitilərin qidasını təşkil edir. Quruda yaxşı hərəkət edə bilir və üzməyi baçarır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
B. B. Kinq

**B. B. Kinq** (*B. B. King*; əsl adı **Rayli B. Kinq**, ; 16 sentyabr 1925, İtta Bena, Missisipi, ABŞ — 14 may 2015, Las-Veqas, Nevada, ABŞ) — pərəstişkarları tərəfindən "blyuzun kralı" adlandırılan amerikalı blyuz gitaraçısı, müğənni, mahnı müəllifi.

Ən məşhur kompozisiyalarından biri "The Thrill Is Gone" (1969) mahnısıdır.

2011-ci ildə Rolling Stone jurnalı tərəfindən aparılan sorğuya görə B. B. Kinq "bütün dövrlərin 100 ən yaxşı gitaraçısı" siyahısında 6-cı yeri tutur.

## Həyatı
Rayli B. Kinq 16 sentyabr 1925-ci ildə Missisipi ştatının İtta Bene şəhərinin yaxınlığında anadan olub. Həmin bölgədən olan bir çox digər blyuzmenlər kimi, o da peşə həyatına icarədar fermer kimi başlamış, boş vaxtlarında gitarada ifa etmişdir.

### Son illəri və vəfatı

## Şəxsi həyatı

## Diskoqrafiyası

## Videoqrafiyası
# *The Electric B. B. King — His Best* (1960)
# *Great Moments with B. B. King* (1981)
# *Rattle and Hum* (1988) B. B. Kinq filmdə "When Love Comes to Town" mahnısını gitarada ifa edir.
# *The King of the Blues: 1989* (1988)
# *Got My Mojo Working* (1989)
# *King of the Blues* (Бокс Сет, 1992)
# *Why I Sing the Blues* (1992)
# *Blues Brothers 2000* (1998)
# *Live in The Jazz Channel* (2001)
# *Martin Scorsese Presents the Blues: B. B. King* (2003)
# *Ultimate Collection* (2005)
# *B. B. King: Live* (2008)
# *B. B. King Live in Africa '74* (Shout! Factory) (2009) — "Rumble In The Jungle" konserti
# *B. B. King: Live at the Royal Albert Hall 2011

== Mükafatları ==
* 1977-ci ildə Yel Universiteti, 2007-ci ildə isə Braun Universiteti tərəfindən Kinqə musiqi sahəsində fəxri doktor dərəcəsi verildi.
* 1987-ci ildə adı rəsmi olaraq Rok-n-rol şərəf zalına daxil edildi.
* 1990-cı ildə Kinq "National Medal of Arts" mükafatını aldı.

=== Qremmi mükafatı ===
Ən yaxşı ənənəvi blyuz albomuna görə Qremmi mükafatı:
* 1984 — *Blues 'N' Jazz*
* 1986 — *My Guitar Sings the Blues*
* 1991 — *Live at San Quentin*
* 1992 — *Live at the Apollo*
* 1994 — *Blues Summit*
* 2000 — *Blues on the Bayou*
* 2001 — *Riding with the King*
* 2003 — *A Christmas Celebration of Hope*
* 2006 — *B.B. King & Friends: 80*
* 2009 — *One Kind Favor''

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* BBKing.com — Rəsmi veb-saytı
Atabaska gölü

**Atabaska** () — Kanadanın Saskaçevan (26 faizi) və Alberta (74 faizi) əyalətlərində yerləşən iri şirin sulu göl.

## Tarixi
Dene dillində Atabaska sözü ilə ilkin olaraq gölün cənub-qərb küncündə Atabaska çayının birləşməsindən yaranan böyük deltanı adlandırırdılar. 1801-ci ildən gölün adı indiki adına bənzəyən — "Athapaskow" olmuşdur 1820-ci ildə Corc Simpson həm gölü, həm də çayı Atabaska adlandırdı.

## Coğrafiyası və təbii tarixi

Gölün sahəsi 7850, uzunluğu və eni müvafiq olaraq 283 və 50, maksimum dərinliyi 124 metrə bərabərdi. Böyüklüyünə görə göl Kanadanın 8-ci gölüdü. Su Kölə və Makkenzi çayların sistemləri vasitəsilə göldən şimala axır, nəticədə Şimal Buzlu Okeanına axır.

Fort Chipewyan Albertada Avropanın ən qədim yaşayış məskənlərindən sayılır və gölün qərb sahilində yerləşir. Elə buradada Rivière des Rochers Atabaska gölünü qurudur və Kölə çayı tərəfinə axaraq, Vud Buffalo Milli Parkının şərq sərhədləri üzrə öz şimala yolunu tutur. Gölün şimal sahillində yerləşən Fond du Lak icmasının yaxınlığında gölün şərq hissəsi təxminən 1 km eninə qədər daralır, ordanda o, ən ucqar şərq nöqtəsinə olan Fon-Dyu-Lak çayının mənsəbinə qədər davam edir.

Böyük Ayı, Böyük Kölə və digər göllər kimi, Atabaskada böyük buzlaq gölü sayılan Makkonellin qalığı sayılır.

## İnkişafı və ətraf mühiti
Şimal sahilində uran və qızıl hasilatı burada Uran şəhəri sayılan Saskatchewan-ın yaranmasına gətirib çıxartdı, hansı ki mədən işçiləri və onların ailələri üçün yeni ev oldu. Sonuncu mədən 1980-ci ildə bağlansa da, hasilat əməliyyatlarının nəticələri şimal sahillərini çirkləndirdi. İddia olunur ki, yaxınlıqda əldə ədilən neft qumları göldə cari çirklənmə səviyyəsini artırır.
Atabaska gölün qum təpələri dünyada 58° şimalda yerləşən qum təpəlirndən ən böyüyüdü, onlar cənub sahilə aiddi.

Burada 23 növ balıq vardır, onun dərinliklərindən 1961-ci ildə rekord çəkidə 46.3 kq forel tutulmuşdur.

## İstinadlar
An-2 təyyarəsinin vurulması (1991)

**An-2 təyyarəsinin vurulması** — 1991-ci il oktyabrın 29-da erməni silahlıları tərəfindən An-2 təyyarəsinin vurulması hadisəsi.

## Haqqında
29 oktyabr 1991-ci il An-2 təyyarəsinin komandiri Əsəd Əsədov 7 nəfər uçuş və texniki heyətlə Yevlax aeroportundan səmaya qalxmış, Xocalı aeroportunda enmişdir. Əməkdaşlar ilə geriyə uçarkən təyyarə Xocalı rayonunun Xanabad kəndi ərazisində düşmən tərəfindən Alazan raketi ilə vurulmuşdur.

Hadisə zamanı heyət üzvlərinin hamısı həlak olmuşdur. Həlak olanlardan 2-si təyyarəçi, 5 nəfər isə Xocalı aeroportunda çalışan heyət olub. Təyyarəçilərə ölümündən sonra, 25 noyabr 1992-ci ildə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı fəxri adı verilmişdir.

## Həlak olanların siyahısı

# Əsədov Əsəd Soltan oğlu — təyyarənin komandiri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı (ölümündən sonra)
# Muradov Hikmət Oqtay oğlu — II pilot, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı (ölümündən sonra)
# Baxşıyev Əhmədağa Mirzəağa oğlu — Yevlax aeroportu rabitə qovşağının mühəndisi
# Misirov Yuris Xanoğlan oğlu — Yevlax aeroportu uçuşların işıq texnikası təminatı mühəndisi
# Rəcəbov Hamlet Sabir oğlu — Xocalı aeroportu rəisinin müavini
# Bəşirov Ceyhun Bəşir oğlu — Xocalı aeroportunun aviasiya daşınmalarının təşkili və onlara xidmət üzrə agenti
# Sadıqov Azad Əli oğlu — Yevlax aeroportunun havada hərəkəti idarəetmə dispetçeri.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Ramiz Xasıoğlu, "Şəhidlər", Bakı, "Səda", 1993.
# "Gözlərimiz göydə qalıb", "Azərbaycan gəncləri" qəzeti, 1991, noyabr.
# Fəridə Ləman, "Təyyarələr də şəhid olur", 1991, dekabr.