open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harvard Universitetinin Hüquq fakültəsi

**Harvard Universitetinin Hüquq fakültəsi** (Harvard hüquq məktəbi, ) —  Harvard Universitetinin bir hissəsi olan ABŞ-də ən qədim hüquq məktəbi, Kembricdə (Massaçusets) yerləşir. 1817-ci ildə əsası qoyulmuş, dünyanın ən böyük hüquq kitabxanasına malikdir və dünyanın ən nüfuzlu kitabxanalarından biri hesab olunur.

## Tarixi
1870-ci illərdə Dekan Kristofer Lenqdelin rəhbərliyi altında Amerika hüquq məktəblərində hələ də üstünlük təşkil edən hüququn tədrisi metodu işlənib hazırlanmışdır. 1900-cü ildə Amerika Hüquq Məktəbləri Assosiasiyasının yaradılmasından bəri o, akkreditasiya üçün ona müraciət etmiş hüquq məktəblərində də bu metodu təbliğ etmişdir. Bu üsul bəzi hüquqşünaslar tərəfindən tənqid olunsa da, XX əsrdə Harvard Hüquq Məktəbinin tədrisində üstünlük təşkil edirdi. 2000-ci illərdə Dekan Yelena Kaqan Lenqdel kurrikulumundan sonra əhəmiyyətli elmi dəyişikliklərə kömək etdi. 2006-cı ildə fakültə növbəti bir neçə ildə bir neçə mərhələdə həyata keçirilən və 2011-ci ildən tam tətbiq olunan yeni kurrikulumun təsdiqinə yekdilliklə səs verdi.

## Həmçinin bax
* Hüquq fakültəsi

## İstinadlar
Heyvanlar tarixi (Aristotel)

***Heyvanlar tarixi*** (, *Ton peri ta zoia historion*, "Heyvanlar haqqında sorğular"; , "Heyvanlar tarixi") — Afinada Platon Akademiyasında təhsil almış qədim yunan filosofu Aristotelin biologiyaya dair əsas mətnlərindən biri. Eradan əvvəl IV əsrdə yazılmışdır. Aristotel özü eradan əvvəl 322-ci ildə vəfat etmişdir.

Ümumi mənzərədə zoologiyanın pioneri hesab edilən əsərdə Aristotel nəyi (heyvanlar haqqında mövcud faktları) araşdırdığını izah etmiş, ardınca niyəni (bu xüsusiyyətlərin səbəblərini) müəyyən etmişdir. Beləliklə, kitabda fəlsəfəni təbii dünyanın bir hissəsinə tətbiq etməyə cəhd edilmişdir. Əsər boyu Aristotel həm fərdlər, həm də qruplar arasında fərqləri müəyyən etməyə çalışmışdır. Bütün üzvlərin eyni fərqləndirici xüsusiyyətlərə malik olduğu müşahidə edilirsə, bu, bir qrupdur. Məsələn, bütün quşların lələkləri, qanadları və dimdiyi var. Quşlar və onların xüsusiyyətləri arasındakı bu əlaqə universal olaraq qəbul edilir.

"*Heyvanlar tarixi*" əsərində xüsusən də Lesbos adasının ətrafındakı dəniz biologiyası olmaqla çoxlu sayda dəqiq müşahidələr mövcuddur. Buraya rəng dəyişdirmə qabiliyyəti və sperma ötürmə qabiliyyətinə malik caynaqları olan oktapod, analarının bədənində böyüyən dələkimi köpəkbalığının balaları və ya dişisi getdikdən sonra yumurtaları qoruyan erkək çay naxakimisi daxildir. Bunlardan bəziləri XIX əsrdə yenidən kəşf edilənə qədər uzun müddət xəyali hesab olunurdu. Aristotel səhv etməkdə günahlandırılır, lakin bəziləri onun mətninin yanlış təfsirinə görədir, digərləri isə həqiqi müşahidəyə əsaslanmış ola bilər. Bununla belə, o, səyahətçilər və arıçılar kimi digər insanların dəlillərindən bir qədər tənqidsiz istifadə etmişdir.

"*Heyvanlar tarixi*" təxminən iki min il zoologiyaya güclü təsir göstərmişdir. Əsər XVI əsrdə Aristoteldən təsirlənən Konrad Gesner kimi zooloqlar mövzu ilə bağlı öz araşdırmalarını yazana qədər əsas bilik mənbəyi olmağa davam etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* English translation by D'Arcy Wentworth Thompson. Oxford: Clarendon Press, 1910. Archive.org – or this
* English translation by Richard Cresswell. London: Henry G. Bohn, 1862.
* 1837 Greek text
Vinland Saga (manqa)

***Vinland Saqa*** (Yapon: ヴィンランド・サガ, Hepbörn: *Vinrando Saga*) Makoto Yukimura tərəfindən yazılmış və illüstrasiya edilmiş Yapon tarixi manqa seriyasıdır. Seriya Kodansha tərəfindən nəşr olunur və gənc yetkin kişilərə yönəlmiş aylıq manqa jurnalına keçməzdən əvvəl ilk dəfə gənclərə yönəlmiş Weekly Shonen Magazine-də seriyalaşdırılıb. 2025-ci ilin sentyabr ayından etibarən seriya iyirmi doqquz cildli cilddə tərtib edilmişdir. Vinland Saga həmçinin Kodansha USA tərəfindən ingilis dilində nəşr üçün lisenziya alıb.
Əlövsət Əbdülrəhimov

**Əlövsət İbrahim oğlu Əbdülrəhimov** () — Bakı Şəhər Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin əvvəlcə sədrinin birinci müavini, sonra isə sədri, Gəncə Vilayət Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin birinci müavini, inşaatçı-mühəndis və dövlət xadimi.

## Həyatı
Əlövsət Əbdülrəhimov 1912-ci ildə fəhlə ailəsində olmuşdur. Məşədi Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir.

1934–1940-cı illərdə Azərneft Birliyinin mədənlərində, Azərbaycan Neft Layihə Trestində, Azərneft kombinatının tikinti şöbəsində mühəndis və baş mühəndis işləmişdir. 1940–1952-ci illərdə Azərbaycan Neft-Qaz Layihə Trestinin, Neft-Qaz Qurğuları Tikintisi Trestinin, Neft Layihə Trestinin, Neft Zavodları Tikintisi Trestinin müdiri, Azərneft Birliyinin rəis müavini olmuşdur.

Əlövsət Əbdülrəhimov 1955–1960-cı illərdə Azərbaycan Dəniz Neft Qurğuları Tikintisi Trestində rəhbər vəzifədə çalışmış, Xalq Təsərrüfatı Şurası Tikinti İdarəsi 4 nömrəli trestinin müdiri olmuşdur. 1961-ci ildən isə Bakı Tunel Tikinti İdarəsinin rəisi olmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
Əlövsət Əbdülrəhimov 1952–1954-cü illərdə Gəncə Vilayət Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin birinci müavini, Bakı Şəhər Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin birinci müavini, sonra isə sədri vəzifələrində çalışmışdır.

O, III, IV, VII və VIII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

## Mənbə
* 

### İstinadlar
VİP (dəqiqləşdirmə)

* Çox əhəmiyyətli şəxs () — statusuna görə çox əhəmiyyətli şəxs.
* Vətəndaş və İnkişaf Partiyası — Azərbaycanda 28 may 2006-cı il tarixində Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının keçmiş sədri Əli Əliyevin rəhbərliyində qurulmuş və 10 avqust 2008-ci il tarixində rəsmi dövlət qeydiyyatına alınmış siyasi partiya.
Sokratın ölümü

***Sokratın ölümü*** (Fransızca: *La Mort de Socrate*) 1787-ci ildə fransız rəssamı Jak-Lui David tərəfindən çəkilmiş kətan üzərində yağlı boyadır. Rəsm onun o onillikdəki bir çox əsərləri kimi klassik mövzuya diqqət yetirir, bu halda Platonun öz Fedonunda Sokratın edam hekayəsi. Bu hekayədə Sokrat Afina gənclərini korlamaqda və qəribə tanrıları tanıtmaqda günahkar bilinir və zəhərli baldıran içərək ölümə məhkum edilir. Sokrat fürsət düşəndə ​​qaçmaqdansa, öz ölümünü şagirdləri üçün son dərs kimi istifadə edir və bununla sakitliklə üzləşir. Fedon Sokratın ölümünü təsvir edir və eyni zamanda Platonun filosofun son günlərini təfərrüatlandıran dördüncü və sonuncu dialoqudur ki, bu da Euthyphro, Apology və Crito-da ətraflı təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
Ağıllı dizayn

**Ağıllı dizayn** () — canlı orqanizmlərin indiki (və ya indikinə yaxın) formada hansısa "ağıllı yaradıcı" tərəfindən yaradıldığını iddia edilən kreatsionizmin növlərindən biri olan qeyri-akademik konsepsiyadır.

Bu iddianı dəstəkləmək üçün "ağıllı dizayn" tərəfdarları bir sıra elməbənzər arqumentlər irəli sürür ki, bunlardan ən diqqətəlayiq olanı "sadələşdirilməyən mürəkkəblik" və "müəyyən mürəkkəblik" (və ya "xüsusi mürəkkəblik")-dir.

"Ağıllı dizayn" anlayışının heç bir empirik əsaslandırması yoxdur və sınaqdan keçirilmiş və ya əsaslandırılmış fərziyyələr təklif etmir və buna görə də elmi ictimaiyyət tərəfindən qeyri-akademik kimi tanınır.

## Əsas müddəalar
"Discovery Institute" qeyri-kommersiya ictimai təşkilatında çalışan "Ağıllı dizayn " hərəkatının aparıcı nümayəndələri bunu elmi nəzəriyyə hesab edirlər, kainatın və həyatın müəyyən əlamətləri ən yaxşı ağıllı ilkin səbəblə izah olunur və şüurlu idarəetmə olmadan təbii proseslərdən yarana bilməz.
Onlar hesab edirlər ki, mürəkkəblik meyarlarının köməyi ilə, insanın hansısa məqsədlə yaratdığı şeylərdə olduğu kimi, əvvəlki şüurlu təsirin zəruriliyini sübut etmək olar.

### Sadələşdirilməmiş mürəkkəblik
"Sadələşdirilməyən mürəkkəblik" termini biokimyaçı Maykl Behe () ​​tərəfindən "Darvinin qara qutusu" (1996) kitabında təqdim edilmişdir, baxmayaraq ki, fenomenin özü 1993-cü ildə "Pandalar və insanlar haqqında" kitabının ikinci nəşrində təsvir edilmişdir.
Behe "Sadələşdirilməyən mürəkkəbliyi" sistemin əsas funksiyasını yerinə yetirməyə kömək edəcək şəkildə bir neçə bir-birinə yaxşı uyğunlaşmış hissədən ibarət vahid sistem kimi təyin edir.
Üstəlik, hissələrdən birinin olmaması sistemin fəaliyyətini dayandırmasına səbəb olur.
Behe öz konsepsiyasını göstərmək üçün siçan tələsindən istifadə edir.
Siçan tələsi bir neçə hissədən ibarətdir.
Onlardan hər hansı birinin olmaması siçan tələsinin funksiasını pozacaq.
Ağıllı dizayn konsepsiyasının tərəfdarları iddia edirlər ki, təbii seçmə sadələşdirilməyən mürəkkəb sistemlər yarada bilməz, çünki onlar yalnız bütün hissələri mövcud olduqda fəaliyyət göstərirlər.

Behe görə, belə sistemlər bağırsaq çöpünün bakteriyal qamçısı, qan laxtalanma şəlaləsi, kirpiklər və qazanılmış immunitet sistemidir.

## İstinadlar
Konrad Gesner

**Konrad Gesner** və ya **Gessner** (, həmçinin *Konrad Gesner, Konrad Gessner, Konrad Geßner, Conrad Gessner, Conrad Geßner, Conrad von Gesner, Conradus Gesnerus*; ) — İsveçrə təbiətşünası, biblioqrafı, ensiklopediyaçısı. O, heyvanlar və bitkilər haqqında bəşəriyyətin topladığı məlumatları sistemləşdirməyə çalışan ilk alimlərdən biri olmuşdur. "*[[Heyvanlar tarixi (Gesner)|Heyvanlar tarixi]]*" zooloji ensiklopediyasının (I–V cildlər, 1551–1587) və daxilində latın, yunan və yəhudi mənbələrindən 15 min kitabın təsviri olan ilk universitet kitabxanası əsəri "*Ümumi kitabxana*"nın (I–III cildlər, 1545–1555) müəllifi. 1537-ci ildən Lozannada professor, 1541-ci ildən Sürixdə həkim olan Gesner 1565-ci ildə vəbadan vəfat etmişdir.

## İstinadlar

* 
* *Сергеев М. Л.* Конрад Гесснер (1516—1565) как библиограф // Acta linguistica Petropolitana. Труды Института лингвистических исследований. T. IV, 1. СПб.: Наука, 2008.С. 527—537.
* *Сергеев М. Л.* Комментарий к рассмотрению галльских имен в «Митридате» (1555) Конрада Гесснера // Индоевропейское языкознание и классическая филология — XIV. Часть 2. СПб.: Наука, 2010. С. 292—304.
* Конрад Гесснер из Цюриха // Вестник естественных наук, издаваемый Императорским московским обществом испытателей природы. — Т. 6. — № 1. — 1859. — Стлб. 1—23.

## Xarici keçidlər

* Геснерия
* Historiae Animalium
* Биография в Historischen Lexikon der Schweiz
Qız monastırı

** Qız monastırı** — Şuşa şəhəri ərazisində yerləşən, XVIII-XIX əsrlərə aid tarixi monastır kompleksi.

## Həmçinin bax
* Yaşıl kilsə
* Alban Həvari kilsəsi
* Qazançı kilsəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Homogenləşmə

**Homogenləşmə** iki və ya çoxfazalı sistemdə həyata keçirilən texnoloji prosesdir, bu proses zamanı kimyəvi maddələrin və fazaların heterofaz sisteminin həcminə paylanmasında heterogenlik dərəcəsi azalır.

Homogenləşmə və dispersiya anlayışlarını bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Homogenləşdirmə istəyə bağlı olaraq dispers fazanı parçalayır (məsələn, toz halında bərk maddələrin qarışdırılması zamanı). Əksinə, dispersiya zamanı heterofaz sistem adətən eyni zamanda homogenləşir.

Homogenləşmə prosesində həm stabil, həm də qeyri-sabit heterofaz sistemləri əldə etmək olar. Mümkün və zəruri olduqda, stabilləşdirici maddələr heterofaz sistemlərə daxil edilir (məsələn, mikrokristal hidroksiapatitin istehsalında ammonyak tamponu).

Baxmayaraq ki, "homogenləşmə" termini adətən qarşılıqlı həll olunmayan maddələrin qarışdırılması proseslərinə münasibətdə istifadə olunur, məsələn, su — yağ, etil spirti — civə, həmçinin homogenləşdirmə həm bərk tozların qarışıqları (quru məhlul) və bir-birini həll edən komponentlərin qarışıqları, xüsusən nədənsə həll olunma sürəti yavaşladıqda məruz qala bilər.

"Homogenləşdirmə" termini hörgü elementləri (kərpic, daş, blok) və məhluldan ibarət hörgü kimi kompozit materialların hesablanması üçün materialların müqaviməti struktur mexanikasında da istifadə olunur. Homogenləşdirmə zamanı kompozit material şərti olaraq eynicinsli (homogen) ilə əvəz olunur, fiziki xüsusiyyətləri real material ilə tam üst-üstə düşür.

## Homogenləşdirmənin texnikası
* Sürətlə fırlanan rotor dispersanta və ya çırpma ilə dispers sistemlərin maye dispersiya mühiti ilə qarışdırılması.
* Maye/maye tipli dispers sistemlərin (məsələn, südün) 5–400 atmosfer təzyiq altında homogenizator vasitəsilə vurulması nəticəsində yaranan hidrodinamik qüvvələr dispers fazanın fraqmentlərini kiçik olanlara qədər əzmək.
* Tozların çoxoxlu, Y və ya Z şəkilli qarışdırıcılarda qarışdırılması.
* Dağılmış sistemlər qaz/maye və maye/qaz * Ultrasəs kavitasiya homogenization.

## Mənbə
* Воюцкий С. С. Курс коллоидной химии. — 2-е, перераб.. — М.: Химия, 1975. — С. 233. — 512 с.
* Гецов Г. Г. Капля долбит камень // Химия и жизнь. — 1972. — № 3. — С. 14–16.
* С. В Грачев, В. Р. Бараз, А. А. Богатов, В. П. Швейкин. "Физическое материаловедение"
* Малкин А. И. "Закономерности и механизмы эффекта Ребиндера" (Обзор) КОЛЛОИДНЫЙ ЖУРНАЛ, 2012, том 74, № 2, с. 239–256
Saraşina Nikki

– Heyan dövründə yaşamış bir saray xanımı tərəfindən 1059-cu ildən sonra yazılan nikki. Şəxsi adı naməlumdur, əsasən Suqavara no Takasuenin qızı və ya Xanım Saraşina kimi xitab edilir. O, alim, şair və saray rəsmisi olan Suqavara no Miçizanenin nəslindən idi. 

## Haqqında
"Saraşina Nikki" dövrün Heyan gündəliklərindən fərqlənir; həcm baxımından genişdir və müəllifin 12 yaşından 50 yaşına qədər olan həyatını təsvir edir. Müəllif atasının vitse-hakim olduğu Kazusa əyalətində böyümüşdür. 1020-ci ildə ailə ilə birlikdə Yaponiyanı səyahət edərək Kiotoya gəlmişdir. Gündəlikdə Fuci dağını, təbiət möcüzələrini və 3 aylıq səyahətində qarşılaşdığı insanları təsvir etmişdir. Daha sonra Kiotoda qalmış, lakin dini ziyarətlərə davam etmişdir. Qısa müddət ərzində imperatorluq şahzadəsinin xidmətçisi kimi fəaliyyət göstərdikdən sonra Şinano əyalətinin hakimi Taçibana no Toşimiçi ilə evlənmiş və 3 uşağı olmuşdur.

Əri də daxil olmaqla ona yaxın olan bir neçə insanın ölümündən sonra buddist rahibəsi olmuşdur. Gündəlik onun həyatındakı kədərli anlar və romantik hekayələr üzərindən davam edir. Gündəlikdə xalası olan Murasaki Şikibu tərəfindən ona "Gencinin hekayəsi" romanının bir nüsxəsinin verildiyi qeyd olunmuşdur.

"Saraşina Nikki" ingilis dilinə ilk dəfə 1963-cü ildə İvan Morris tərəfindən "Arzular körpüsünü keçəndə" adı altında nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Domen parkinqi

**Domen parkinqi**— domendən təyinatı üzrə istifadə etmədən (veb saytların yaradılması üçün) parkinq xidməti göstərən DNS serverlərində domen adının qeydiyyatıdır.
Domen parkı istifadə olunmamış domen adını sahibinə rezerv etməyə (saxlamağa) imkan verir.

## Xidmət təsviri
Domen parkinqi həm tamamilə qeyri-kommersiya xidməti kimi, həm də pul münasibətləri əsasında təqdim edilə bilər. Qeyri-kommersiya parkı siz onlardan domen aldığınız zaman bir çox domen adı qeydiyyatçıları, həmçinin adətən "domeninizi əlavə edin" adlı xidməti təqdim edən hostinq provayderləri tərəfindən təmin edilir. Bundan əlavə, qeyri-kommersiya domen parkı üçün üçüncü tərəf İnternet xidmətləri var. Belə pulsuz xidmətlərə misal olaraq park edilmiş domeni idarə etmək üçün çox geniş xidmətlər təklif edən MyDomain.com-u deyə bilərik. (2012-ci il iyulun 1-dən xidmət pullu oldu və bir domenin saxlanması üçün 1 dollar alınır).
Yerli xidmətlər arasında isə ən məşhur olan "Yandex DNS Hosting"-dir.
Qeyri-kommersiya domen parkının əsas məqsədləri müvəqqəti istifadə olunmayan domeni rezerv etmək və ya onu aktiv sayta yönləndirməkdir.

Kommersiya əsaslı domen parkı adətən reklamla, həmçinin kiberskvottinq, domenləşdirmə və bu hadisələrə qarşı mübarizə ilə əlaqələndirilir.

Reklamla əlaqəli kommersiya domen parkinq xidməti bir növ ortaq proqramdır və bir reklam platforması üçün domenin parkinq xidmətinə köçürülməsini nəzərdə tutur. Bunun üçün domen sahibi gəlir əldə edir, şərtləri və məbləği müqavilə ilə müəyyən edilir.

## Həmçinin bax
* Domen adı
* Kiberskvottinq

## İstinadlar
Sosial realizm

**Sosial realizm** və ya **sosial realizm** — XIX–XX əsrlərdə əsası qoyulmuş, sosial və ya siyasi məzmun daşıyan realist üslublu əsərlərin nümunələrini təsvir etmək üçün istifadə edilən bir termindir. Konsepsiya bir çox aspektlərdə tənqidi realizmə bənzəyir, lakin daha çox plastik sənətlərdən, xüsusən də rəssamlıqdan əsərlər üçün istifadə olunur. Bu cəhət də realizmlə bağlıdır. Realizm ilə arasındakı ən böyük fərq konseptual deyil, xronolojidir.
Əsas konseptual fərqlilik tənqidi realizmdə olduğu kimi sosialist realizmindədir. Xüsusilə sosialist realist əsərlərində görünən aydın siyasi yan sosial realizmdə görünmür. Cəmiyyəti və şəxsi sosial və real cəhətləri ilə təqdim etmək məqsədi daşıyır. O, sosialdır, cəmiyyətin problemlərindən xəbərdardır və onlara həssaslıqla yanaşır; Realistdir və sənətkarın mövzu ilə bağlı şəxsi hiss və düşüncələri aydın başa düşülən ifadəyə çevrilir.

Sosial realizm romantizmin təbliğ etdiyi idealizmə və şişirdilmiş eqoya qarşı bir reaksiya olaraq inkişaf etmişdir. Sənaye İnqilabının nəticələri aydın oldu; şəhər mərkəzləri böyüdü, gecəqondular yuxarı təbəqələrin sərvətinin nümayişindən fərqli olaraq yeni miqyasda çoxaldı. Sosial realistlər yeni ictimai şüur hissi ilə gözə və ya hisslərə xitab edən istənilən üslubla "təsviri sənətlə mübarizə aparmağı" vəd etdilər. Çağdaş yaşamın çirkin gerçeklerine odaklandılar ve işçi sınıfından insanlara, özellikle de yoksullara sempati duydular. Gördüklerini ("var olduğu gibi") tarafsız bir şekilde kaydettiler.

## Mənşəyi
Konsepsiyanın mənşəyi ABŞ-də 20-ci əsrin ilk onilliklərində şəhər həyatının reallıqlarını təsvir edən rəsm cəmiyyəti Ashcan School-a əsaslanır. Aşkan rəssamları rəsmlərdə, illüstrasiyalarda, qravüralarda və litoqrafiyalarda cari hadisələrə və dövrün ictimai və siyasi ritorikasına diqqətlə baxaraq Nyu-Yorkun canlılığını təsvir etməyə diqqət yetirdilər.

## Həmçinin bax
* Tənqidi realizm

## İstinadlar
Merovinq incəsənəti

**Merovinq incəsənti** — frankların kralı Xlodvisin xristianlığı qəbul etməsindən tutmuş Merovinqlər sülaləsinin sonuncu nümayəndəsi Çilderix İlin taxtdan endirilərək yerinə Karolinq sülaləsininilk hökümdarı Qısa Pepin gətirilməsinə qədər Qaulda inkişaf etmiş sənət və memarlığı ifadə edən termin

## Memarlıq
Merovinqlər sülaləsindən günümüzə çox az struktur qalmışdır, lakin arxeoloji qazıntılarda xristianlığın ilk dövrü kilsələrindəki memarlıq üslubunun əksər kilsələrdə davam etdirildiyi anlaşılırdı.

## Heykəl
Merovinqlər sülaləsi dövründə klassik üsluba uyğun mərmər sarkofaqları Akvitaniyadakı emalatxanalarda istehsal olunmağa davam etdi. Bu əsərlərin ən gözəlini özündə əks etdirən, Paris yaxınlığındakı Jouarre monastırındakı sarkofaqdan olan abbat Teodechildenin sarkofaqı nəfis şəkildə işlənmiş dəniz qabığı formaları ilə bəzədilib. Arxiyepiskop Aqilbertin (ö. 680) sarkofaqında "son hökm" səhnələri yenidən canlandırıldı. Bəzi sarkofaqlarda bir tərəfdən xristianlıqla bağlı səhnələr, digər tərəfdən isə alman mifologiyasından səhnələr yer alırdı.

## Dekorativ sənətlər
Merovinq ornamental sənətinin ən uğurlu nümunələri arasında kral ailəsi üçün qızıldan düzəldilib daş-qaşla bəzədilmiş, daha əhəmiyyətli şəxslər üçün bürünc və ya dəmir büstqalterlər, tokalar, qılınc sapları və s. (hamısı ölülərlə birlikdə dəfn edildi), kilsələrdə qurbangahı bəzəmək üçün hazırlanmış xaçlar, qalıqlar, kitab qutuları, müxtəlif fincanlar və s. sayıla bilər. İrlandiya rahibləri tərəfindən qurulan bir çox monastırlarda (Fransada Lükseuil və Korbi monastırları; İsveçrədəki Sankt Qailen monastırı və s.) işıqlandırma sənətinin çox uğurlu nümunələri verilmişdir. Miniatürlərdə istifadə olunan üslub, Aralıq dənizi hövzəsi sənətləri və bölgədəki qədim Alman sənətləri ilə böyük yaxınlıq göstərir.

## İstinadlar
Çin–SSRİ münaqişəsi (1929)

**Çin–SSRİ münaqişəsi** (Chinese, ) — 1929-cu ildə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı ilə Çin Respublikasının Çin Şərq Dəmiryolu (həmçinin CŞD kimi tanınır) üzərində silahlı münaqişə idi.

## İstinadlar
Meggi Borq

**Meqqi Borq** () —  Maltalı ictimai və ətraf mühit fəalı.

## Bioqrafiya
Meqqi Borq 1952-ci il yanvarın 14-də Maltanın Kospikua şəhərində anadan olub. 10 uşaqlı ailənin böyük uşağı idi. Kospikuada məktəbə getdikdən sonra Qrinpisə qoşulmazdan əvvəl tur bələdçisi, mağaza işçisi və yun sviter dizayneri və istehsalçısı kimi çalışmışdır. Borq gənc yaşda evlənir, lakin evlilik tezliklə dağılır. Bir müddət Naşşaredə və Mostda yaşayır, nəhayət Zebbuqda məskunlaşır.

O, təhsilini Malta Universitetində davam etdirib, 1993-cü ildə sosiologiya və ətraf mühitin öyrənilməsi üzrə magistr dərəcəsi alıb. Orta məktəb proqramı üçün ətraf mühitin öyrənilməsi kursu hazırlayır və San Anton Liseyində dərs deməyə başlayır. Onun dərsə yanaşması həm tələbələr, həm də onların valideynləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

## Ekoloji aktivlik
Meqqi Borq görkəmli Malta ekoloqu idi. O, Yerin Dostları və Qrinpisdə çalışmışdır. Onun əsas məqsədi Malta və Aralıq dənizi ölkələrində tullantıların təkrar emalı və "təmiz" enerjidən istifadəni təşviq etmək, eləcə də kənd yerlərində təbiətin qorunması idi.

## Ölümü
Meqqi Borq xəstəliklə təxminən on il mübarizə apardıqdan sonra 3 avqust 2004-cü ildə 52 yaşında döş xərçəngindən ölür. O, ömrünün sonuna qədər fəal olaraq qalır, müxtəlif xeyriyyə təşkilatlarına, o cümlədən Malta Xərçəng Fonduna dəstək verirdi.

## İstinadlar
Həmid Əlqar

**Həmid Əlqar** (; ) — Britaniya və ABŞ şərqşünası. O, Berkli Kaliforniya Universitetinin Yaxın Şərq Tədqiqatları fakültəsinin farsşünaslıq üzrə fəxri professorudur. Əlqar fars və ərəb ədəbiyyatı, eləcə də İran, Türkiyə, Balkanlar və Əfqanıstanın müasir tarixinə dair əsərlər ərsəyə gətirmişdir. O, 1965-ci ildən 2010-cu ilə qədər Berkli Kaliforniya Universitetində çalışmışdır. Əlqar hələ də fəal alimdir və onun tədqiqatları son iki əsrdə İran şiəliyinə və Nəqşibəndi sufiliyinə xüsusi diqqət yetirməklə fars-türk dünyasının islam tarixi üzərində cəmləşmişdir. O, şiə müsəlmandır.

İngiltərədə anadan olan Əlqar sonradan sünni islamı qəbul etmiş, lakin ardınca şiə islamı seçmişdir. O, həmçinin müasir siyasi şiə ilahiyyatçıları tərəfindən yazılmış kitabları, məsələn, Ruhullah Xomeyninin "*[[Vilayəti-Fəqih]]*" kitabı və Əli Şəriəti, Mürtəza Mütəhhəri və Mahmud Taleqani tərəfindən yazılmış kitabları tərcümə etmişdir. Xomeyniçiliyi həvəslə təbliğ etdiyinə və Ayətullah Xomeyniyə olan heyranlığına görə "*National Review*" onu "Xomeyninin sevimli amerikanı" adlandırmışdır.

Buna əlavə olaraq, Əlqar erməni soyqırımını inkar edənlərdəndir.

## Əsərləri
* *Imam Abu Hamid Ghazali*,
* *Jesus in the Qur'an*
* *Roots of The Islamic Revolution in Iran*
* *Sufism: Principles and Practice*
* *Surat Al-Fatiha: Foundation of the Qur'an*
* *The Sunna: Its Obligatory and Exemplary Aspects*
* *Wahhabism: A Critical Essay*
* *Religion and State in Iran: 1785–1906* (Berkeley: University of California Press, 1969)
* *Mirza Malkum Khan: A Biographical Study in Iranian Modernism* (Berkeley: University of California Press, 1973)
* translator from the Persian with introduction and annotations to *The Path of God's Bondsmen from Origin to Return* by Najm al-Din Razi, known as Daya (Delmar, NY: Caravan Books, 1982)
* 11- translator and annotator, *Islam and Revolution: Writings and Declarations of Imam Khomeini* (Berkeley: Mizan Press, 1981)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hamid Algar — al-islam.org
Alber Jan Amato

**Alber Jan Amato** (; ) — əslən Türkiyədən olan ABŞ ravvini, biznesmeni, hüquqşünası və ictimai xadimi. O, erməni soyqırımını inkar edənlərdəndir.

## Həyatı
Alber Jan Amato 20 aprel 1889-cu ildə Osmanlı imperiyasının Milas şəhərində (indiki Türkiyə) səfərad yəhudisi ailəsində anadan olmuşdur. O, Türkiyənin İzmir şəhərində Amerika Beynəlxalq Kollecində oxumuşdur. Amato 1908-ci il "Gənc türklər" inqilabından sonra hərbi xidmətdən yayınmaq üçün 1910-cu ildə ABŞ-yə mühacirət etmişdir.

O, erməni soyqırımını andiçmə bəyanatı ilə inkar etmiş, ABŞ Senatında senator Robert Dol tərəfindən təqdim edilmiş sözügedən soyqırımın tanınması ilə bağlı qətnamənin təsdiqlənməsinə qarşı çıxmışdır.

Amato 1996-cı ildə 106 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Multisistem inkişaf pozğunluğu

**Multisistem inkişaf pozğunluğu** (*MSİP*) — Stanley Greenspan tərəfindən autizmdə olduğu kimi ünsiyyət pozğunluğu əlamətləri göstərən, lakin autizm üçün atipik güclü emosional bağlılıqları olan 3 yaşından kiçik uşaqları təsvir etmək üçün istifadə edilən termindir.  O, DC:0-3R təlimatında iki yaşından kiçik uşaqlar üçün əlavə diaqnoz kimi təsvir edilmişdir.  

## Termin digər istifadəsi
*Multisistem inkişaf pozğunluğu* termini müxtəlif inkişaf pozğunluqlarını təsvir etmək üçün də istifadə edilmişdir. Bunlara daxildir:

* Alagille sindromu,  geniş xüsusiyyətləri və təzahürləri olan otosomal dominant xəstəlikdir. Onun beş ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti xroniki xolestazdır, 95% hallarda ödün qaraciyərdən onikibarmaq bağırsağa axmadığı bir vəziyyət; ürək anormallıqları (90% -dən çox); kəpənək fəqərələri; posterior embriotokson və fərqli üz (görkəmli alın, dərin yerləşmiş gözlər və uclu çənə). 
* Rubinstein-Taybi sindromu,  zehni geriliklə yanaşı geniş baş barmaqlar, üz anormallıqları və böyük ayaq barmaqları ilə xarakterizə olunan sindromdur. 
* Williams sindromu,   güclü və çatışmazlıqların unikal profili ilə xarakterizə olunan neyroinkişaf pozğunluğu; Vəziyyəti olan insanların əksəriyyəti yüngül zehni geriliyə malikdir, lakin onların IQ-lərindən gözləniləndən yüksək qrammatik və leksik qabiliyyətlərə malikdir.  Onlar hipersosial və empatikdirlər, lakin sosial təcrid adətən yaşanır. 
* Proteus sindromu,  dərinin, sümüklərin və digər toxumaların qeyri-mütənasib böyüməsinə səbəb olan anadangəlmə xəstəlikdir. 
* Asfiksiyaya səbəb olan döş qəfəsi displazisi  100.000-də 1 və 130.000 diri doğulanda 1 arasında görülmə ehtimalı olan autosomal resessiv sümük xəstəliyidir. 

## Simptomlar

* Ayaq barmaqla gəzinti 
* Praqmatik nitq problemləri 
* Kobudluq 
* Obsesyonlar və rituallar 
* Sensor problemləri 
* Sosial qarşılıqlı əlaqəyə maraqsızlıq 
* Otistik xüsusiyyətlər 

## İstinadlar
Şahzadə Abdullah

**Şahzadə Abdullah** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı
Şahzadə Abdullah 1464-cü ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə onun xanımlarından Şirin Xatundur. Uşaqlıq illəri Amasyada keçən Şahzadə Abdullah 1480-ci ildə qardaşlarıyla birlikdə İstanbula — babası Fateh Sultan Mehmedin yanına göndərildi. Burada qardaşları Qorqud, Əhməd, Aləmşah, Mahmud və Səlim, eləcə də əmisi Şahzadə Cemin oğlu Oğuz xanla birlikdə möhtəşəm mərasimlə sünnət edildi. Mərasimin ardından Trabzon sancaqbəyi təyin edildi və anası Şirin Xatunla birlikdə Trabzona yollandı. Beləcə, Trabzona təyin olunan ilk Osmanlı şahzadəsi oldu. Cəmi bir il sonra Fateh Sultan Mehmedin vəfatıyla atası II Bəyazid dərhal İstanbula yola düşdü və qardaşı Şahzadə Cemlə girişdiyi taxt mübarizəsinin ardından taxta çıxdı.

Atasının taxta çıxmasından bir müddət sonra vəzifə yeri dəyişdirildi və ana-oğul Qaraman əyalətinə yollandı. Ölümünədək əyalətin mərkəzi hesab edilən Konyada qalan Şahzadə Abdullah çox keçmədən 1483-cü ildə vəfat etdi. Cənazəsi Bursaya gətirilərək Muradiyə külliyəsinə dəfn edildi. Daha sonra anası Şirin Xatun tərəfindən məzarı üzərinə türbə inşa edildi.

## Ailəsi

### Xanımı
* Fərahşad Sultan (d. 1467) — Əmisi Şahzadə Mustafanın qızıdır. 1480-ci ildə evlənmişdir.

### Övladları
* Şahzadə … (d. 1481 — ö. 1489) — Atasının vəfatından sonra İstanbula gətirildi və babası Sultan Bəyazidin himayəsində böyüdü.
* Eynişah Sultan (d. 1482 — ö. 1540) — Ağqoyunlu sultanı Əhməd bəylə nigahlanmışdır. Cənazəsi Muradiyə külliyəsində — nənəsi və atasının yanına dəfn edilmişdir.
* Şahnisə Sultan (d. 1484) — İlk evliliyi 1502-ci ildə əmisi Şahzadə Şahənşahın oğlu Mehmedlə baş tutdu. Onun edamından sonra isə 1509-cu ildə bibisi Fatma Sultandan boşanan, sonuncu Candaroğlu bəyi Qızıl Əhməd bəyin oğlu Mirzə Mehmed Paşayla nigahlandı. İkinci evliliyindən 3 oğlu dünyaya gəldi.
** *[[Şəmsi Əhməd Paşa|Sultanzadə Əhməd Paşa]]*
** *Sultanzadə Mustafa Paşa*
** *Sultanzadə Mehmed bəy — [[I Səlim|Yavuz Sultan Səlim]]in qızı [[Gövhərxan Sultan (I Səlimin qızı)|Gövhərxan Sultan]]la evlənmişdir.*

## Mənbə
* *Süreyya Mehmed Bey.* Sicill-i Osmani / ed. Nuri Akbayar. — Istanbul: Tarih Vakfi Yurt Yayınlar, 1996. — P. 19. — ISBN 975-333-049-5
* *Jorga Nicolae* Geschichte des Osmanischen (пер. Epçeli Nilüfer). — Стамбул: Yeditepe yayınevi. — С. 263–264. — ISBN 975-6480-19-x

## İstinadlar
Qnomlar (Orta Dünya)

**Qnomlar** (, tək h. *Dwarf*) — C. R. R. Tolkinin əsərlərində Orta Dünyanın azad xalqlarından biri, vala Aule tərəfindən yaradılmışdılar, doğuluşdan ən yaxşı mədənçi və filiz bələdləri, fanilər arasında ən bacarıqlı daş kəsənlər, zərgərlər və dəmirçilərdi. Sayları az idi və doğum sayına görə yavaş-yavaş artırdılar, elflər inanırdılar ki, öləndə qnomlar daşa çevrilirlər. Onların özləri isə inanırdılar ki, ölümdən sonra onların yaradıcısı Aule qnomlar üçün başqa bir tale hazırlayır.

## Qnomların əmələ gəlmə tarixi

“Silmarilliona” əsasən, İlúvatar Övladlarının (elflər və insanlar) Aradaya gəlişini səbirsizliklə gözləyib dözə bilməyən Aule, daşdan yeni bir irq – qnomları yaratmağa cəsarət edir, lakin onlar azad iradəyə və ağıla malik deyildilər, Aule kimi torpağa, peşəyə məhəbbət bəsləyirdilər, Aule onlar üçün hətta dil icad edir. Lakin tezliklə Eru İluvatar peyda olur və Aulenin varlıqlarının azad iradəyə malik olmamasına diqqət edir, səbəb onların yalnız Onun, İlúvatarın bəxş edə biləcəyi bir ruhun olmamısıdır. Etdiyi əməlinə görə tövbə edən Aule məxluqlarını məhv etmək qərarına gələrək "uşaqlarının" üzərinə çəkic yellədir. Ancaq qnomların onun qarşısında diz çökərək rəhm diləməsinə təəccüblənir. Eru Auleyə rəhm edir, qnomlara ruh bəxş edir, bununla onlara iradə azadlığı verir, Aulenin təvazökarlığına və zəhmətinə görə bir mükafat olaraq onları övladları kimi qəbul edir və Ainur Musiqisinə əlavə edir. Lakin Erunun iradəsi ilə qnomlar, Ardada ilk xalqın - elflərin oyandığı günə qədər yatmalı idilər. Aule qnomların yeddi Ulu babasını müxtəlif mağaralarda yatırdır. Onlardan yeddi qnom klanı törədi, lakin Tolkinin əsərlərində, bir qayda olaraq, yalnız bir qnom klanı iştirak edir - Qundabadda oyanan Durin klanı.

Aule Morqota müqavimət göstərə bilən canlılar yaratmağa çalışırdı, buna görə də qnomlar iri və möhkəm köklü, enlikürək idilər (boyları — 4,5 - 5 fut, yəni 1,4 - 1,5 m), çox böyük güc və yüksək dözümlülüyü ilə seçilirdilər.

## Ədəbiyyat

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hüquq fakültəsi

**Hüquq fakültəsi** — hüquq elminin tədris olunduğu və bu elm daxilində müxtəlif sahələr üzrə tədqiqatların aparıldığı fakültədir. Onun məzunları hüquqşünas, vəkil, hakim, prokuror, hüquq məsləhətçisi, notarius və icra hakimi kimi fəaliyyət göstərə bilərlər.

Türkiyədə təhsil müddəti 4 ildir. Türkiyədə ilk hüquq fakültəsi 1874-cü ildə yaradılan İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi olub, Respublika dövründə isə ilk yeni açılan fakültə 1925-ci ildə yaradılmış Ankara Universiteti Hüquq Fakültəsi olmuşdur. Ankara Universiteti Hüquq Fakültəsi 5 Noyabr 1925-ci ildə Atatürk tərəfindən Ankara Ədliyyə Hüquq Məktəbi adı ilə təsis edilmişdir. İstanbul Hüquq Fakültəsinin əsasını 1874-cü ildə Qalatasaray Liseyində “Dârülfünun-u Sultani” şöbəsi olaraq açılan “Məktəb-i Hüquq” təşkil edir. Konya Hüquq Məktəbi 1907-ci ildə qəbul edilmiş qərarla yaradılmış və 1908-ci ildən bu universitetdə təhsil verilməyə başlanmışdır. Egey Universiteti Hüquq Fakültəsi 1978-ci ildə yaradılmışdır. 1982-ci ildə Dokuz Eylül Universitetinin yaradılması ilə hüquq təhsili bu universitetə ​​keçmişdir.

## İstinadlar
Çanpen Zao

**Çanpen Zao** (; ; ) — əsasən "**CZ**" olaraq da tanınan Çin-Kanada iş adamı. Zao 2018-ci ilin aprel ayındakı ticarət həcminə görə dünyanın ən böyük kriptovalyuta birja platforması Binance-nin təsisçisi və baş icraçı direktorudur. CZ Çinin Szyansu vilayətində dünyaya gəlmiş və kiçik yaşlarında ailəsi ilə birgə Kanadaya köçmüşdür. 

Zao əvvəllər "Blokchain.com" saytını təkmilləşdirən üzvlərdən biri və OKCoin şirkətində informasiya texnologiyalarından cavabdeh rəhbər idi. 1 mart 2022-ci il məlumatına əsasən 77,3 milyard ABŞ dolları xalis sərvəti ilə "Bloomberg milyarderlər siyahısı"nda 13-cü yeri tutmuşdur.

## Həyatının erkən dönəmi və təhsili
Zhao, Çinin Cianqsu əyalətində doğulub. XX əsrin 80-ci illərinin sonlarında 12 yaşında olan Zhao ailəsi ilə birlikdə Kanadaya köçdülər. Gənclik çağında Zhao McDonalds və bənzər yerlərdə işləyib ailəsinə dəstək olmuşdur.

Onun həyatında dönüş nöqtələrindən biri Montrealdakı McGill Universitetinə daxil olması idi. Burada o "Computer Science" bölməsi üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Karyera
Zhao universiteti bitirdikdən sonra Tokyo Fond Birjasında ticarət sifarişləri üçün proqram təminatı hazırlamağa başlayır. Burada təcrübəçi olaraq fəaliyyət göstərdikdən sonra Bloomberg Tradebook-da 4 il işləmişdir. Ardından 2005-ci ildə Şanxay şəhərinə köçdükdən sonra brokerlər üçün yüksək tezlikli ticarət sistemlərindən biri kimi tanınan Fusion Systems-i qurdu.

2013-cü ildən etibarən o Blockchain.com kimi müxtəlif kriptovalyuta layihələrində çalışmış və daha sonra OKCoin-də Baş Texnologiya Direktoru vəzifəsini icra etmişdir. Kriptovalyutalardan xəbərdar olan Zhao Bitcoin almaq üçün Şanxaydakı mənzilini 1 milyon dollara satdı.

2017-ci ilin iyul ayında Binance kriptovalyuta birjasının ilkin kriptovalyuta aktivlərinin təklifi ilə 15 milyon ABŞ dolları əldə etdi. 11 gün sonra birjada ilk ticarətlər başladı. Səkkiz ay kimi qısa bir vaxtda Binance dünyanın ən böyük ticarət həcminə sahib kriptovalyuta birjası (2018 aprel) oldu. 

2018-ci ilin fevral ayında Forbes jurnalı onu 1-1,2 milyard xalis sərvət ilə "Kriptovalyutadakı ən zəngin insanlar" siyahısında üçüncü yerdə qərarlaşdırıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kehkaşan Basu

**Kehkaşan Basu** () —  Birləşmiş Ərəb Əmirliyin ətraf mühit və insan haqları müdafiəçisi. 2016-cı ildə Beynəlxalq Uşaq Sülh Mükafatının laureatı olmuşdur. Ümumdünya Gələcək Şurasının ən gənc məsləhətçisi olmuçdur. Green Hope fondunun təsisçisi və prezidenti.

## Bioqrafiya
Kehkaşan Basu Dubayda anadan olub. Daha sonra Torontoda (Kanada) yaşamışdır.

12 yaşında o, bütün dünyada uşaqları və gəncləri maarifləndirmək və gücləndirmək, onları Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə (SDGs) nail olmaq prosesinə cəlb etməklə davamlı inkişafa diqqət yetirən Green Hope fondunun əsasını qoymuş və prezidenti olmuşdur. Green Hope bütün yaş qruplarını əhatə etmək üçün Ətraf Mühit Akademiyası adlı unikal təbliğat alətindən , o cümlədən təsviri incəsənət, musiqi, idman, teatr və rəqs kimi innovativ ünsiyyət yolları, həmçinin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlər haqqında məlumatlılığı ən sadə səviyyədə yaymaq üçün elm və texnologiya təhsilindən istifadə edir.

2013-cü ildə o, iki illik müddətə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramının Uşaq və Gənclər üzrə Qlobal Koordinatoru seçilir və bununla da təşkilatın tarixində bu vəzifəyə seçilən ilk azyaşlı olur.
## Yaradıcılıı
2015-ci ildə o, iqlim dəyişikliyini azaltmaq üçün hərəkətə keçən bir qızın hekayəsindən bəhs edən “Ümid ağacı” adlı qısa hekayələr toplusunu təqdim edir.

## Mükafatları
Beynəlxalq Uşaq Sülh Mükafatı (2016)

«Səslər» Gənclik Mükafatı (2020)
## İstinadlar
Müttəhim

**Müttəhim** və ya **Təqsirləndirilən şəxs** — cinayət törətdiyinə görə məhkəməyə gətirilən şəxsdir. Barəsində cinayət işi açılmış və cinayət məhkəməsinin vermiş olduğu qərar hökmünün qüvvəyə minməsinə qədər cinayətdə şübhəli bilinən şəxsdir.

## Ədəbiyyat siyahısı
* 
* Ответчик // Никко — Отолиты. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 18).
* 
* Гражданский процессуальный кодекс Российской Федерации: Федеральный закон от 14.11.2002 года N 138-ФЗ // Собр. законодательства. — 2002. — № 46. -Ст. 4532.
Vilen Azatyan

**Vilen Vaqarşoviç Azatyan** (; ) — Rusiya kimyaçısı, Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2000-ci ildən). O, fiziki kimya, partlayış və piroliz, bu proseslərə nəzarətin əsaslarının və üsullarının işlənib hazırlanması sahəsində mütəxəssisdir.

## Həyatı
Vilen Vaqarşoviç Azatyan 25 mart 1931-ci ildə Ermənistan SSR-in İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. O, 1954-cü ildə Moskva Dövlət Universitetinin kimya fakültəsini bitirmişdir. Azatyan 1978-ci ildə "Budaqlanmış zəncirli proseslərin yeni qanunauyğunluqları və nəzəriyyənin yeni aspektləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, 1982-ci ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının Struktur Makrokinetika İnstitutunda Zəncirvari və Heterofaz prosesləri laboratoriyasının müdiridir. Azatyan 1985-ci ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. O, 2000-ci ildə Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir. Azatyan 2008-ci ildə Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının xarici üzvü seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ermənistan Milli Elmlər Akademiyası

**Ermənistan Milli Elmlər Akademiyası** (, *Hayastani Hanrapetutyan gitutyunneri azqayin akademiya*) — Ermənistanda elm və ictimai elmlər sahələrində tədqiqat aparan və fəaliyyəti koordinasiya edən əsas orqan kimi fəaliyyət göstərən Ermənistan milli akademiyası.

## Tarixi
Ermənistan SSR Elmlər Akademiyası 1935-ci ildə yaradılmış SSRİ Elmlər Akademiyasının Ermənistan şöbəsinin əsasında 10 noyabr 1943-cü ildə yaradılmışdır. Onun təsisçiləri arasında İosif Orbeli, Stepan Malxasyants, İvan Gevorkyan və Viktor Ambartzumyan var idi. Orbeli akademiyanın ilk prezidenti olmuşdur.

## Prezidentlər
* İosif Orbeli (1943–1947)
* Viktor Ambartzumyan (1947–1993)
* Fadey Sarkisyan (1993–2006)
* Radik Martirosyan (2006–indiki)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Fransiya Markes

**Fransiya Markes** () — Kolumbiyada insan haqları və ətraf mühit üzrə afro-kolumbiyalı fəal. 2019-cu ildə BBC Fransiya Markesi həmin il üçün 100 Qadın siyahısına daxil edir.

## Bioqrafiyası
Əsasən Afrika əsilli əhalisi olan Kauka departamentinin şimalındakı Suares bələdiyyəsinə aid Yolombo kəndində anadan olub. O, 13 yaşında bənd tikintisi onun icmasını təhdid edəndə fəal olUR. Santiaqo de Cali Universitetində hüquq təhsili almır.

İki uşağın anası olan Fransiya Markes çoxmillətli korporasiyalar tərəfindən hüquqlarına və torpaqlarına edilən hücumlara qarşı La Tomenin Afro-Kolumbiyalı icmasının mübarizəsində liderə çevrilir. 2009-cu ildə onun iştirakı ilə başlayan müqavimət prosesi yerli sakinlərin bu ərazidən zorla çıxarılmasının qarşısını alıb.

2013-cü ildə o, 12 dekabr 2016-cı ilə qədər üzvü olduğu La Toma İcma Şurasının üzvü olur. Kolumbiyada sülh prosesinə qatılan, hökumətin Kubadakı Kolumbiya İnqilabçı Silahlı Qüvvələri qrupu ilə danışıqlarına dəvət edilir. Həm də geniş şəkildə feminist aktivist kimi tanınır.

2018-ci ildə o, La Toma icmasında qeyri-qanuni qızıl hasilatının qarşısını almaq və bütün qeyri-qanuni qızıl hasilatının aradan qaldırılmasını tələb etmək üçün paytaxt Boqota şəhərinə 350 mil yol qət edən 80 qadınla etiraz yürüşü təşkil etmək işinə görə Qoldman Ətraf Mühit Mükafatına layiq görülüb.

Fəaliyyətinə görə o, dəfələrlə ölüm təhdidləri alıb və silahlı zorakılığa məruz qalıb, bu səbəbdən 2014-cü ilin sonunda doğma yerlərini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. 4 may 2019-cu il tarixində o, digər fəallarla birlikdə odlu silah və qumbaraatanlarla hücuma məruz qalıb, nəticədə iki nəfər yaralanıb.

2018-ci ildə o, prezidentliyə namizəd Qustavo Petronun hərəkatı ilə ittifaqda Yurumanqa Çayı İcma Şurası tərəfindən Kolumbiya Konqresinə namizəd göstərilib. 2020-ci ilin avqustunda Fransiya Markes 2022-ci il prezident seçkilərində iştirak edəcəyini açıqlayır. O, 2021-ci ilin aprelində Milli feminist konvensiyasında namizədliyini rəsmən elan edir; ona və digər namizəd Angela Mariya Robledoya dəstək Biz Hazırıq (Movimiento Estamos Listas) hərəkatı tərəfindən təklif edilir. O və onun «Soy Porque Somos» hərəkatı vahid prezidentliyə namizəd seçmək üçün digər sol və mərkəz sol qüvvələrlə Kolumbiya üçün tarixi paktı bağlayır.
## İstinadlar
Yevstafi Azeyev

**Yevstafiy Stepanoviç Azeyev** (; ) — Rusiya bəstəkarı, xormeysteri, müəllimi, kilsə ilahilərinin müəllifi və aranjimançısı.

## Həyatı
Yevstafiy Stepanoviç Azeyev 1851-ci ildə Kiyev şəhərində anadan olmuşdur. On yaşında o, Saray Xor Kapellasına qəbul edilmişdir. Azeyev 1875-ci ildən xorda nəğmə müəlliminə kömək etmiş, 1883-cü ildə özü bu vəzifəyə gəlmişdir. O, pedaqoji fəaliyyətində digər məsələlərlə yanaşı, dirijorun jestinə mimikanın uyğunluğuna diqqət yetirirdi.

Azeyev 1883–1884-cü illərdə digər xor müəllimləri ilə birlikdə Nikolay Rimski-Korsakovun rəhbərliyi altında "Qədim nəğmələri bütün gecə oyaq alaraq oxuma" toplusunun yaradılmasında iştirak etmişdir. O, eyni zamanda Sankt-Peterburqda Mariyinski teatrında xormeyster işləmiş, onu xormeyster kimi yüksək qiymətləndirən Rimski-Korsakovun "Pskov qulluqçusu" və "May gecəsi" operalarının ilk tamaşalarında iştirak etmişdir. Rimski-Korsakovun ölümündən sonra Azeyev  onun mənəvi və musiqi əsərlərini redaktə edib çapa hazırlamışdır (1913). 1907–1917-ci illərdə o, Müqəddəs Yelena İnstitutunda, Nikolayev Yetimlər İnstitutunda, E. Rapqofun musiqi kurslarında dərs demişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Веймарн, Павел Платонович. Азеев // Музыкальный словарь : в 3 т. / сост. Х. Риман; доп. русским отделом при сотруд. П. Веймарна и др.; пер. и все доп. под ред. Ю. Д. Энгеля. — пер. с 5-го нем. изд. — Москва—Лейпциг : изд. Б. П. Юргенсона, 1904.

## Xarici keçidlər
* Капелланин — Азеев Евстафий Степанович
Sabina Azema

**Sabina Azema** (; ) — Fransa aktrisası.

## Həyatı
Sabina Azema 20 sentyabr 1949-cu ildə Fransanın paytaxtı Paris şəhərində anadan olmuşdur. O, Paris Konservatoriyasını bitirdikdən sonra teatr səhnəsində uğurla çıxış etməyə başlamışdır. Azema 1977-ci ildə kiçik rollarla kinoda debüt etmişdir. O, yalnız 1980-ci illərin əvvəllərində Fransa kinosunun ən böyük ustaları Alen Rene və Bertran Tavernye onun aktrisalığını kəşf etmişlər. Azema Renenin "*Həyat romantikadır*" (1983), "*Ölümə sevgi*" (1984), "*Melo*" (1986, "Sezar" mükafatı), "*Siqaret çəkmə*" (1993) və Tavernyenin "*Ölkədə bazar günü*" (1984, "Sezar" mükafatı) və "*Həyat və başqa heç nə*" (1990) filmlərində rol almışdır. Aktrisa həmçinin, Rober Enrikonun "*Qırmızı zona*" (1986) və ya Jerar Urinin "*Vanilli çiyələkli dondurma*" (1989) kimi ənənəvi kommersiya janrlı filmlərində də rol almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Azenkur

**Azenkur** () — Fransada, Kale şəhərindən cənubda yerləşən kommuna. 2018-ci ilə olan məlumata görə, əhalisi 308 nəfərdir. 25 oktyabr 1415-ci ildə Yüzillik müharibə zamanı burada V Henrixin qoşunları sayca daha böyük olan Fransa ordusunu məğlub etmişdir.

## Etimologiya
Kommunanın adı ilk dəfə 1175-ci ildə "**'" kimi qeyd edilmişdir. Bu, german kişi adı olan Ayzo, Ayzino və erkən şimali fransızcadakı "**'" sözündən (mənası – həyəti olan ferma) əmələ gəlmişdir.

## Tarixi
Azenkur 25 oktyabr 1415-ci ildə İngiltərə kralı V Henrixin başçılıq etdiyi ordu ilə I Karl d'Albre Fransa kralı VI Karlın adından başçılıq etdiyi ordu arasında baş verən döyüşün yerinə yaxın olması ilə tanınır. Tarixşünaslıqda Azenkur döyüşü kimi qeyd olunan döyüşlər sayca az olan ingilis qüvvələri qalib gəlmişdir. Tarixçi M. Forrestin fikirlərinə görə, fransız cəngavərləri zirehləri ilə o qədər yüklənmişdilər ki, onlar hələ döyüş başlamazdan əvvəl taqətdən düşmüşdülər.

## Demoqrafiya


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Azincourt Alliance.
Dmitri Azbukin

**Dmitri İvanoviç Azbukin** (; ) — Rusiya və SSRİ defektoloqu və psixiatrı, RSFSR PEA-nın müxbir üzvü (1945). Oliqofreniya, oliqofrenopedaqogika və məktəb gigiyenası üzrə işləmişdir.

## Həyatı
Dmitri Azbukin 23 may 1883-cü ildə 2-ci Oryol İlahiyyat Məktəbində köməkçi işləyənlərin ailəsində anadan olmuşdur. O, Moskva Universitetinin tibb fakültəsini bitirmişdir. Azbukin 1905-ci ildə Moskvada inqilabi hadisələrdə iştirak etmişdir. O, 1907-ci ildə bu hadisələrdə iştirak etdiyinə görə həbs edilmişdir. Birinci Dünya müharibəsi illərində Azbukin Moskvada hərbi psixiatr, sonra isə Rovnodakı nevroloji xəstəxananın baş həkimi vəzifələrində çalışmışdır. O, Moskvada Alkoqolizmlə Mübarizə Cəmiyyətinin üzvü idi.

Azbukin 1919-cu ildə Ural Universitetinin psixiatriya kafedrasının professoru seçilmişdir. O, 1922-ci ildə Moskvada tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır. Azbukin 1924-cü ildə Pedologiya və Defektologiya İnstitutunda dərs demişdir. O, 1925-ci ildən 2-ci Moskva Dövlət Universitetinin pedaqoji fakültəsində defektologiya kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Azbukin tibbi pedaqogika professoru elmi adını almışdır. O, 1931-ci ildə Andrey Bubnov adına Moskva Dövlət Pedaqoji İnstitutunun defektologiya fakültəsinin dekanı və psixopatologiya kafedrasının müdiri olmuşdur.

## Əsərləri
* *Азбукин Д. И.* Умственная отсталость детей и как с ней бороться.- М.,1926.
* *Азбукин Д. И.* Основы психопатологии и психогигиены детского возраста для педагогов.- М., 1930.
* *Азбукин Д. И.* Клиника олигофрении: Учеб. пособие.&nbsp;— М.: Учпедгиз, 1936.&nbsp;— 110 с.
* *Азбукин Д. И.* Олигофрения и деменция
* *Азбукин Д. И.* К казуистике корсаковского психоза
* *Азбукин Д. И.* Проблемы специальной педагогики и психологии // Труды Института дефектологии.&nbsp;— 1948.&nbsp;— 163 с. (см. Известия Академии педагогических наук РСФСР.&nbsp;— Вып. 19.&nbsp;— 1948).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*  (в пер.)
* *Лебединская&nbsp;К.&nbsp;С.* Памяти выдающегося отечественного дефектолога // Дефектология. 1983. №&nbsp;5.&nbsp;— С. 85&nbsp;— 87.

## Xarici keçidlər
* Преподаватели и студенты-дефектологи II-го МГУ. второй ряд в центре Д.&nbsp;И.&nbsp;Азбукин.
Aluiziu Azevedu

**Aluiziu Tankredu Belu Qonsalvis di Azevedu** (; ) — Braziliya yazıçısı, karikaturaçısı, diplomatı, dramaturqy və hekayə yazıçısı. O, Artur Azevedunun qardaşıdır. Azevedunun "Mulat", "Xarabalıq", "Pansion", "Kişi" romanları XIX əsrin sonlarında Braziliyadakı sosial həyatın geniş panoramasını təşkil edir.

## Həyatı
Aluiziu Tankredu Belu Qonsalvis di Azevedu 14 avqust 1857-ci ildə Braziliyanın San-Luis şəhərində anadan olmuşdur. Gəncliyində səyyar satıcı işləmiş Azevedu uşaq yaşlarından rəsm çəkməyə həvəs göstərirdi. O, 1876-cı ildə universitetdə rəssamlıq təhsili almaq üçün Rio-de-Janeyroya getmiş və oranı bitirdikdən sonra "O Figaro", "O Mequetrefe", "Zig-Zag" və "A Semana Ilustrada" kimi bir sıra qəzet və jurnallarda karikaturaçı kimi çalışmışdır. Azevedu 1887-ci ildə atasının ölümündən sonra ailəsinin qayğısına qalmaq üçün San-Luis şəhərinə qayıtmağa məcbur qalmışdır. Təxminən eyni vaxtda o, 1880-ci ildə ilk romanı "Uma Lágrima de Mulher"i nəşr etdirərək yazıçılıq karyerasına başlamışdır. Əslində romantik olan Azevedu sonralar naturalizm hərəkatına qoşulmuşdur. O, 1881-ci ildə "O Mulato" romanını nəşr etdirərək Braziliyada naturalizm hərəkatının nümayəndəsi kimi çıxış etmişdir. O, iki il ərzində kifayət qədər pul yığaraq Rioya qayıtmış və 1882–1895-ci illərdə fəal şəkildə əsər ərsəyə gətirmişdir. O, romanlarında antiklerikal və abolitionist fikirlərlə çıxış etmişdir. Azevedu 1895-ci ildə diplomatik xidmətə girərək İspaniya, Yaponiya, Birləşmiş Krallıq, İtaliya və Argentinada işləmişdir. O, 21 yanvar 1913-cü ildə Argentinanın Buenos-Ayres şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография (порт.)
Yevno Azef

**Yevno Fişeleviç (Yevgeni Filippoviç) Azef** (; ) — Rusiya siyasətçisi, Sosialist İnqilabçılar Partiyası, onun döyüş təşkilatının yaradıcılarından və rəhbərlərindən biri.

## Həyatı
Yevno Fişeleviç Azef 1869-cu ildə Rusiya imperiyasında, indiki Belarus ərazisində anadan olmuşdur. O, 1892-ci ildən polis idarəsinin məxfi zabiti olmuşdur. Azef 1899-cu ildə Sosialist İnqilabçıların Şimal İttifaqına qoşulmuşdur. O, 1901-ci ildə Sosialist İnqilabçılar Partiyasının təşkilatçılarından biri olmuşdur. 1903-cü ildə Azef faktiki olaraq Sosialist İnqilabçılar Partiyasının Döyüş Təşkilatına rəhbərlik edirdi. O, 1904-cü ildə Vyaçeslav fon Pleve və 1905-ci ildə böyük knyaz Sergey Aleksandroviçin qətllərinin təşkilatçısı idi. Eyni zamanda, Azefin 1901-ci ildə Xarkovda Sosialist İnqilabçılar Partiyasının nümayəndələrinin qurultayını polisə verməsi ilə 1905-ci ilə qədər döyüş təşkilatının demək olar ki, bütün tərkibi ifşa olunmuşdur. 1908-ci ildə onun fəaliyyətinə görə döyüş təşkilatının yeddi üzvü ifşa olunmuşdur. 1908-ci ildə Vladimir Burtsev tərəfindən ifşa olunmuş, Sosialist İnqilabçılar Partiyasının Mərkəzi Komitəsi Azefi ölüm cəzasına məhkum etmişdir. Buna baxmayaraq, o, ölkədən qaçmışdır. Azef 1915-ci ildə Birinci Dünya müharibəsi zamanı Almaniyada rus casusu kimi həbs edilmişdir. O, 24 aprel 1918-ci ildə Berlində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (текст на lib.ru , оригинал в .doc ,)

## Xarici keçidlər

* *Морозов, Константин Николаевич*. Евно Азеф: революционер-провокатор. Программа "Цена революции" на радиостанции "Эхо Москвы". 30 декабря 2018 года
* *Морозов, Константин Николаевич*. Евно Азеф: "либерал с бомбой"? Программа "Цена революции" на радиостанции "Эхо Москвы". 6 января 2019 года
* Евно Азеф Биографический указатель на сайте Хроно.ру