Mamayev kurqan

**Mamayev kurqan** () — 1942-ci ilin sentyabrında başlayan və 1943-cü ilin yanvarında sona çatan Stalinqrad döyüşü zamanı şiddətli döyüşlərin baş verdiyi Volqoqrad şəhərinin mərkəzi bölgəsindəki Volqa çayının sağ sahilindəki yüksəklik. Bu gün Mamayev kurqan, əsasən əsas monumenti  olan "Stalinqrad döyüşünün qəhrəmanlarına" həsr olunmuş abidə-ansamblı ilə tanınır. Mamayev kurqanında Stalinqradın 35 mindən çox müdafiəçisinin cəsədinin dincəldiyi bir neçə kütləvi və fərdi məzarlar var.

Bu, Volqoqradın simvoludur, Stalinqrad döyüşünün və şəhərin müdafiəsi zamanı şəhid olan on minlərlə əsgərin xatirəsinə hörmətdir. Kompleks 1959–1967-ci illərdə yaradılıb. Layihənin müəllifi Yevgeni Viktoroviç Vuçetiçdir.

2014-cü ildən bəri, UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmək üçün namizəddir.

## Adın mənşəyi
"Mamaev kurqan" adı Qızıl Orda dövründən bəri uzun müddətdir ki bilinir. Əvvəllər onun təpəsində gözətçilər dayanırdılar. "Xalq etimalogiyasına" görə, forpost tümən Mamay tərəfindən qurulmuşdur. Volqa / İdilin sağ sahilindən bir qədər aralıda, Volqoqrad və Həştərxan bölgələrində Qızıl Ordanın 2 qədim paytaxtı (Saray-Batu və Saray-Berke) var.

Mamayın adının verdildiyi kurqandakı bir məzarda, qızıl zirehlə basdırıldığı barədə bir əfsanə var. Bu, keçmişdə kurqan üzərində aparılan çoxsaylı qazıntılar ilə dolayısına təsdiqlənir. Ancaq məzarın özü hələ də tapılmamışdır.

## "Stalinqrad Döyüşünün Qəhrəmanlarına" abidə-ansamblı

Əsas kompozisiyalar:

* Giriş kompozisiyası-qorelyef "Nəsillərin Yaddaşı"
* Qovaq xiyabanı
* Ölənədək vuruşanlar meydanı
* Xarabalıq divarlar
* Qəhrəmanlar meydanı
* Monumental relyef
* "Bütün Müqəddəslər" kilsəsinin arxasındakı postamentdəki tank qülləsi
* Döyüş şöhrəti zalı
* Kədər Meydanı
* Əsas abidə "Ana Vətən çağırır!"
* Hərbi xatirə qəbiristanlığı
* Mamayev kurqanın ətəyindəki xatirə parkı

Həmçinin kurqanın ərazisində günümüzə qədər gəlib çatmışdır:

* Alman uzunmüddətli atəş nöqtəsi
* Həyat bulağı
* Böyük Vətən müharibəsi dövründən qalma tank şassisinin yarısı

### Vətən
Bu heykəltaraşlıq Mamayev kurqanın kompozisiya əsasını təşkil edir. Turistlər üçün ziyarət mərkəzi tarixi kompleksin yuxarı hissəsində dayanır. Vətən fiquru şəhərin demək olar ki, hər yerindən görünür. Layihənin müəllifləri heykəltaraş Vuçetiç və mühəndis Nikitindir. Heykəlin hündürlüyü 85 metrdir, postament olmadan, dünyanın ən hündür heykəlidir. Hündürlüyü 87 metrdir. Heykəl stresli dəmir-betondan hazırlanıb. İstehsal zamanı 5500 ton beton və 2400 ton dəmir konstruksiyadan istifadə edilmişdir. Heykəl qaldırılmış əllərində qılınc tutan bir qadını təmsil edir. Bu, Vətəni oğullarını döyüşə çağırdığını simvollaşdırır.

### "Ananın kədəri" heykəli
Abidə Mamayev Kurqanda, Kədər meydanında yerləşir. Ananın əyilmiş qadın fiquru ölməkdə olan bir oğlunu qucağında tutur. On bir metrlik heykəl dəmir betondan hazırlanır. Müəllifin niyyətinə görə ana və oğulun fiqurları sonadək həkk olunmamışdır. Bu, möhkəmlik və həvəssiz həzin hissi yaradır. Abidənin yaxınlığında "Göz yaşı gölü" hovuzu var. Döyüşdə yaxınlarını itirən anaların və arvadların ağrısını simvollaşdırır.

### "Ölümün qarşısında" heykəltaraşlığı
Bu, Mamayev Kurqanında yerləşən əsas abidələrdən biridir. Suyun altından qaya kimi qalxan yuvarlaq bir hovuzun mərkəzində dayanır. 16,2 metr hündürlüyündə azad edən döyüşçü bir əlində əl bombası, digər əlində avtomatik tüfəng tutur. Kişi tamamilə oyulmuş deyil, yalnız bədənin yuxarı hissəsi. Üz cizgiləri 62-ci Ordunun komandiri V. I. Çuikova bənzəyir. Heykəl elə yerləşdirilib ki, arxası uzaqda dayanan Vətəni əhatə etsin.

### Yüksək qorelyef "Nəsillərin yaddaşı"
Bu, Mamayev Kurganın Giriş Meydanının mərkəzi elementidir. Çox fiqurlu qorelyef daş divardır. Üzərində kişilərin, qadınların və uşaqların fiqurları oyulmuşdur. Hamısı əllərində çiçəklər və bayraqlarla çələnglər daşıyırlar. Beləliklə, insanlar Stalinqrad döyüşündə şəhid olan əsgərlərin xatirəsini ehtiramla yad edirlər. Yüksək relyef nəsillərin xatirəsini simvolizə edir, feat haqqında heç vaxt unutmayacaqlar.

Xarabalıq divarları və Döyüş şöhrəti zalını ziyarət edərkən, abidə kompleksini ziyarət edənləri səsli kompozisiyalar müşayiət edir. "Mamayev kurqan"ın səsləndirilməsi üzərində: Memar Yevgeni Viktoroviç Vuçetiç, diktor Yuri Borisoviç Levitan, səsrejisoru Aleksandr İvanoviç Geraksin və rejissor Viktor Kadiyeviç Maqatayev işləyiblər.

## Fəxri qarovul
Mamayev kurqanında, Cənubi Hərbi Dairəsinin 20-ci ayrı qvardiyası motoatıcı briqadasının Fəxri Qarovul rotasının fəxri qarovulçusu hər gün keşik çəkir.

## Faktlar

* Mamayev kurqanda abidə üzərindəki — postamenti üzərində "Ölümünədək dirən!" yazılmış, əlində avtomat və əl qumbarası olan döyüşçüdə, həmin ərazidə dəfn edilmiş, memorialın baş hərbi məsləhətçisi olan Sovet İttifaqı marşalı Vasili İvanoviç Çuykovun portret xüsusiyyətləri vardır.
* 
* Qələbənin 25-ci ildönümündə Mamayev kurqanda bir kapsul qoyulmuşdur. Kapsulda müharibə iştirakçılarının gələcək nəsillərə müraciəti saxlanılır və 2045-ci il mayın 9-da Qələbənin 100 illiyində açılması nəzərdə tutulub.
* 
* Mamayev kurqanın üzərində ucalan "Ana Vətən çağırır!" heykəli dünyanın ən böyük (o dövrdə) skulptur-heykəli kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. 2018-ci ilə qədər bu, dünyanın ən yüksək dini olmayan skulptur-heykəli idi. Boyu 52 metr, qolunun uzunluğu 20 metr, qılıncın uzunluğu 29 metrdir. Heykəlin ümumi hündürlüyü 85 metrdir (müqayisə üçün: Nyu-Yorkdakı Azadlıq heykəlinin hündürlüyü 46 m; Rio de Janeirodakı İsa Məsihin heykəli 38 m-dir). Heykəl 8000 ton, qılınc 14 ton ağırlığındadır.
* 
* Təxmini hesablamalara görə, Mamayev kurqanında ən az 34 min əsgər dəfn edilmişdir.
* 
* Hərbi Şöhrət salonunda Yurlov ad. Dövlət Akademik Xor Kopellasının ifasında Robert Şumanın "Düşüncələr" əsəri səslənir.
* 
* Abidə inşa edilərkən kurqanın hündürlüyü 8 metr artırılmışdır.

## Fotoqalereya

RR5011-0005R PL 50-летие Победы на Волге.gif|Rusiya Bankı 1993 sikkəsi
RR5111-0318R.jpg|Rusiya Bankı 2015 sikkəsi
Mamayev Kurgan - wall.jpg|Dağılmış divarlar (fraqment)
Stalingrad graf Tsjoeikov.jpg|Marşal Vasili Çuykovun məzarı
Vechnii ogon-1.jpg|Əbədi məşəl
Mamayev Kurgan - Vechnii Ogon.jpg|Karaulun dəyişməsi
Родина-мать(Волгоград).jpg|Ananın gecə iztirabı
Mamaev kurgan (ОКН).JPG|Quş uçuşu səviyyəsindən mənzərəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт музея-заповедника "Сталинградская битва"
* 
* История возведения "Родины-Матери". 
* Схемы, фото, советы посетителям Мамаева кургана. 

;Şəkillər və modellər
* Виртуальный тур по Мамаеву кургану — Сферические панорамы 360.
* Виртуальный Мамаев курган — 3D-модель мемориального комплекса на VOLGOGRAD. RU (в формате VRML)
* Мамаев курган — полное фотоописание памятника-ансамбля, известные и малоизвестные места.
* Виртуальные гигапиксельные панорамы Мамаева Кургана для просмотра в Google Earth, сделанные в 60-ю годовщину окончания Великой Отечественной Войны.
* 3D фото Мамаева кургана- Панорамные 360 фотографии Мамаева кургана.
* Böyük Vətən müharibəsində şəhid olanların abidələri.