open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amxerst (dairə)

**Amxerst** () — ABŞ-nin Virciniya ştatında yerləşən dairə. 2010-cu ildə əhalinin sayı 32 353 nəfər təşkil edirdi. 1761-ci ildə quruldu, adını britaniya komandiri Ceffri Amxerst şərəfinə almışdır.

## Coğrafiyası
Birləşmiş Ştatların siyahıyaalma bürosunun məlumatına görə, dairənin ümumi sahəsi 1 241&nbsp;km²-dir, onlardan 1 228&nbsp;km² quru, 13&nbsp;km² və ya 1,0 % su obyektləridir.

### Qonşu dairələr
* Rokbric (Virciniya) — şimal-qərb
* Nelson (Virciniya) — şimal-şərq
* Appomattoks (Virciniya) — cənub-şərq
* Kempbell (Virciniya) — cənub
* müstəqil şəhər Lynchburg, Virginia — cənub
* Bedford (Virciniya) — cənub-qərb

## Demoqrafiyası
2000-ci il siyahıyaalınmasına əsasən , dairədə 11.941 evdən 31.894 sakin və 8.645 ailə yaşayır. Əhalinin sıxlığı km2-ə 26 nəfərdir. Rayonda bina sıxlığı 1&nbsp;km are olan 12.958 yaşayış binası var. Əhalinin irqi tərkibi: ağlar - 77,67%, afroamerikalılar - 19,79%, yerli amerikalılar (hindular) - 0,81%, asiyalılar - 0,35%, havayilər - 0,02%, digər irqlərin nümayəndələri - 0,41 %, iki və ya daha çox yarışın nümayəndələri - 0,94%. İspaniyalılar irqindən asılı olmayaraq əhalinin 0,96% -ni təşkil edirdi.

Ev təsərrüfatlarının ümumi sayından 31,70% 18 yaşınadək uşaqlar, ev təsərrüfatlarının 56,00% -i birlikdə yaşayan ailəli cütlüklər, ev təsərrüfatlarının 12.40% -i həyat yoldaşı olmayan tək qadınlar, ev təsərrüfatlarının 27.60% -i ev təsərrüfatları ailələrə aid deyil, ev təsərrüfatlarının 24,00% -i bir nəfərdən, 9,90% -i tək yaşayan yaşlı insanlardan (65 yaş və yuxarı) ibarətdir. Ev təsərrüfatlarının orta ölçüsü 2,51 nəfər, ailənin orta ölçüsü 2.95 nəfərdir.

Rayonun yaş quruluşu: 18 yaşdan 23,50%, 18 yaşdan 24 yaşa qədər 9,70%, 25 yaşdan 44 yaşa qədər 27,70%, 45 ilə 64 arasında 25,30%, 65 və yuxarı yaşda 13,80%. Rayon sakininin orta yaşı 38-dir. Hər 100 qadın üçün 91.10 kişi var. 18 yaşdan yuxarı hər 100 qadın üçün 87,10 kişidir.

Rayonda orta təsərrüfat gəliri 37 393 ABŞ dolları, hər ailəyə 42 876 ABŞ dolları təşkil etmişdir. Kişilərin orta qazancı bir qadın üçün 22155 ABŞ dollarına qarşı 31.493 ABŞ dolları idi. Adambaşına düşən gəlir 16 952 dollar olub. Ailələrin təxminən 8.00% -i və ümumi əhalinin 10.70% -i yoxsulluq həddində idi, o cümlədən gənclərin 13,20% -i (hələ 18 yaşa çatmayanlar) və 65 yaşdan yuxarı olanların 11.60% -i idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт правительства округа Амхерст, штат Вирджиния
Loqoy krateri

**Loqoy krateri** (həmçinin: **Loqay astroblemi**) — Belarus Respublikasının Minsk vilayətində, Loqoy rayonunun Malinovka kəndi yaxınlığında yerləşən krater. 42,3 ± 1,1 milyon il əvvəl, radisu təxminən 650 metr olan bir asteroidin düşməsi nəticəsində formalaşmışdır. Asteroidin həcmi 1,150 milyard m³, çəkisi isə 9,2 trillion ton olmuşdur. Asteroidin ehtimal olunan sürrəti 18 km/saniyə olmuşdur. Toqquşma zamanı ayrılan enerjinin miqdarı 1,49 Zetta Colu və ya 365 trotil ekvivalentinə bərəabər idi. Bu təxminən Hirosimaya atılan 25 milyon bombaya bərəabərdir. Krater mərkəzinin kordinatları:  -dur. Formalaşan zaman kraterin diametri 15–17 km olmuşdur. Dərinlik isə 1000 metr olmuşdur. Hal hazırda krater tamamilə buzlaq məhsullarının və dördüncü dövr çöküntüləri altında qalmışdır. Ümumi çöküntü qatının qalınlığı 800–200 metrdir. Kraterin yuxarı kənarı buzlaq tərəfindən parçalanmış və nəticədə kraterin diametri 9 km-dən böyük deyil. Krater ilk dəfə 1973-cü ildə, Loqoy rayonu ərazisində qazma işləri aparılan zamanı kəşf edilmişdir. 1979–1984-cü illərdə krater ərazisində böyük geoloji araşdırmalar aparılmışdır. Ərazidə 30 qazma quyusu qazılmış və onların dərinlikləri 300–500 arasında dəyişir. Ən dərin quyu isə 1254 metr dərinliyindıədir.

## Maraqlı məlumat
Krater ərazisində geoloqların müntəzəm axtarışları zamanı bir çox ehtimallar ortaya çıxırdı. Bunlardan biri də kraterdə qiymətli daş formasında almaz və ya tezavrativ ölçüdə — 0,03 karatdan çox ölçülərdə rast gəlinə bilər. Düşünülür ki, zərbə zamanı yaranan yüksək temperatur və təzyiq almazın yaranmasına səbəb ola bilər. Ancaq bütün bu ehtimallar hələlik özünü doğrultmayıb.

## Ədəbiyyat
* *Глазовская Л.И., Громов Е.И., Парфенова О. В., Илькевич Г.И.* Логойская астроблема / Маракушев А.А. — М.: Наука, 1991. — С. 141, с илл.
* т. 1, Земля и недра // Природа Беларуси: энциклопедия, в 3 т. / Веретенников Н. В. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — С. 424., стр. 226

## Xarici keçidlər
*
Velebit mağaraları

**Velebit mağaraları** () — Xorvatiyanın Velebit dağ massivində yerləşən bir neçə dərin mağaralar sistemi.

*Lukina yama* — Xorvatiyanın ən dərin mağarası. Dərinliyi 1431 metr olan bu mağara dünyada dərinliyinə görə 16-cı yerdədir. Cənub-Şərqi Avropanın ən dərin mağarası. Mağaranın dibində, göl və kiçik çaylarda ən böyük zəlilər koloniyası mövcuddur (*Erpobdella mestrovi*). Bu ehtimal olunur ki, yeni növ, cins və aiiləyə aid olunur. Mağarada aşkar olunan digər canlılara quru ilbizlərini misal göstərmək olar (*Zospeum tholussum)*. Ümumən Xorvatiyanın Velbit mağaralar şəbəkəsində yetərincə maraqlı və qəribə zəlilərə rast gəlinir. Onlar daha çox ən dərin su hövzələrdə məskunlaşıblar. Onların bədənlərinin yanlarında yalançı ayaqlar mövcuddur və nə ilə qidaldıqları məlum deyil. Bu ərazidə zəlilərdən başqa hər hansı canlı formaya rast gəlinməyib. Mağara daxilində həmçinin ağcaqanad növləri mövcuddur (*Troglocladius hajdi*).

Mağaralar sistemində olan digər maraqlı mağara *Slovaska Yamadır*. Dərinliyi 1320 metrdir. Velbita (1026 m) və Meduza (679 m) mağaraları da bu sistemə daxildir. Adları çəkilən bütün mağaralar "Şimali Velebit" Milli Parkının ərazisinə aiddir. Milli Park iki hissədən ibarətdir: Botanika bağı və iki yasaqlıq. Velebit mağaralar sistemində çox dərin (500 metrdən dərin) su quyularına rast gəlinir. Ərəzidə yerləşən Patkov Gust su quyusunun dərinliyi 553 metrdir. Bu dünyada üçüncü ən dərin su quyusudur. Bu məlumat 2007-ci ilə olan göstəriciyə əsasən təyin edilmişdir. Su quyusu həlak olmuş xorvat speleoloqunun şərəfinə belə adlandırılıb.

## İstinadlar
Li Venlian

**Li Venlian** (; ) — çinli həkim, bəzi məlumatlara görə COVID-19 koronavirus pandemiyası haqda ilk məlumat verən adam.

## Həyatı
1986-cı il oktyabrın 12-də Beytçjen qəzasında anadan olmuşdur. 2011-ci ildə Uhan Universitetinin tibb fakültəsini oftalmoloq ixtisası üzrə bitirib. Üç il ərzində Xiamendə işləmiş, sonra yenidən Uhana dönərək mərkəzi xəstəxanada oftalmoloq kimi çalışmağa başlamışdır.

Li evli olmuş, bir övlada malik idi. O, vəfat edəndə həyat yoldaşı ikinci uşağını gözləyirdi.

## Li Venlian və koronavirus
Belə hesab olunur ki, 2019-cu il dekabrın 30-da "WeChat" çatında Uhan Universitetinin tibb fakültəsinin məzunları arasında baş tutan söhbətdə Li Venlian, SARS virusuna bənzər yeni bir virus haqqında ilk xəbəri vermişdir. Bu hadisədən sonra o, polisə çağrılaraq şayiələrin yayılmasının yolverilməzliyi barədə ciddi xəbərdarlıq alır.

## Ölümü
İşə qayıdan həkim yoluxmuş xəstələr də daxil olmaqla pasientləri qəbul etməyə davam etdi. Yanvarın 10-da Li Venlianda virus infeksiyasına tutulmasının simptomları özünü göstərməyə başladı. Yanvarın 12-də xəstəxanaya yerləşdirildi, lakin yeni virusu aşkarlamaq üçün diaqnostik testlərin olmaması səbəbindən onun diaqnozu yalnız fevralın 1-də təsdiqləndi. Fevralın 5-də onun vəziyyəti kəskin şəkildə pisləşdi və ertəsi gün ölüm xəbərləri gəlməyə başladı. Onun ölüm vaxtının səhər saat 7-də olduğu bildirildi. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının icraçı direktoru Mayk Rayan Li Venlianın vəfatı ilə əlaqədar başsağlığı verərək demişdir: "Biz hamımız onun gördüyü işlərə hörmətlə yanaşmalıyıq". Fevralın 6-da Çin mediasında Li Venlianin vəziyyəti barədə ziddiyyətli məlumatlar yayılırdı: xəbər verilirdi ki, fevralın 6-da saat 9.30-da onun ürək tutması baş vermiş və bundan sonra Li Venlian bir müddət reanimasiya şöbəsində qalmağa davam etmiş, həkimlər onu yenidən həyata qaytarmağa çalışmışdılar. Son məlumatlara görə, həkim fevralın 7-də gecə saat 3-də vəfat etmiş, bu vaxta qədər bir çox ictimai xadim və sosial şəbəkə istifadəçiləri başsağlığı vermişdi..

## Həmçinin bax
* Ay Fen 
* Koronavirus
* SARS-CoV-2

## İstinadlar
Appomattoks (dairə)

**Appomattoks** () — ABŞ-nin Virciniya ştatında yerləşən dairə. 2010-cu ildə əhalinin sayı 14 973 nəfər təşkil edirdi. 1845-ci ildə quruldu, adını Appomattoks çayının şərəfinə almışdır.

## Coğrafiyası
Birləşmiş Ştatların siyahıyaalma bürosunun məlumatına görə, dairənin ümumi sahəsi 868&nbsp;km²-dir, onlardan 862&nbsp;km² quru,  və ya 0,4 % su obyektləridir.

### Qonşu dairələr
* Nelson (Virciniya) — şimal
* Bakinqem (Virciniya) — şimal-şərq
* Prins-Edvard (Virciniya) — cənub-şərq
* Şarlott (Virciniya) — cənub
* Kempbell (Virciniya) — cənub-qərb
* Amxerst (Virciniya) — şimal-qərb

## Demoqrafiyası
2000-ci il siyahıyaalınmasına görə , dairədə 5.222 ailədən 13705 nəfər və 4.012 ailə yaşayır. Əhalinin sıxlığı km2-ə 16 nəfərdir. Rayonda 5,828 yaşayış binası var, bina sıxlığı hər km² üçün 7 bina. Əhalinin irqi tərkibi: ağlar - 75,94%, Afrika Amerikalıları - 22,91%, Yerli Amerikalılar (Hindlilər) - 0,13%, Asiyalılar - 0,27%, Havaylar - 0,02%, digər irqlərin nümayəndələri - 0,26 %, iki və ya daha çox yarışın nümayəndələri - 0,56%. İspaniyalılar irqindən asılı olmayaraq əhalinin 0,47% -ni təşkil edirdi.

Ev təsərrüfatlarının ümumi sayından 32,20% 18 yaşınadək uşaqlar, ev təsərrüfatlarının 59.70% -i birlikdə yaşayan evli cütlüklər, ev təsərrüfatlarının 11.50% -i həyat yoldaşı olmayan tək qadınlardır, 24.60% ev təsərrüfatları ailələrlə əlaqəli deyil, ev təsərrüfatlarının 21.30% -i bir nəfərdən, 10.10% -i tək yaşayan yaşlılardan (65 yaş və yuxarı) ibarətdir. Ev təsərrüfatlarının orta ölçüsü 2.55 nəfər, ailənin orta ölçüsü 2.94 nəfərdir.

Rayonun yaş quruluşu: 18 yaşdan 24,70%, 18 yaşdan 24 yaşa qədər 7,10%, 25 yaşdan 44 yaşa qədər 27,80%, 45 ilə 64 arasında 25,60%, 65 yaşdan yuxarı 14,80%. Rayon sakininin orta yaşı 39 ildir. Hər 100 qadın üçün 94.80 kişi olur. 18 yaşdan yuxarı hər 100 qadın üçün 91,10 kişi.

Rayonda ev təsərrüfatlarının orta gəliri 36,597 ABŞ dolları, hər ailəyə 41,563 ABŞ dolları olmuşdur. Bir kişinin orta qazancı bir qadın üçün 21,367 USD qarşı 31.428 ABŞ dolları idi. Adambaşına düşən gəlir 18,086 ABŞ dolları idi. Ailələrin təxminən 11.40% -i və ümumi əhalinin 8.70% -i yoxsulluq həddində idi, o cümlədən gənclərin 14.10% -i (hələ 18 yaşa çatmamışlar) və 65 yaşdan yuxarı olanların 21.50% -i .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт правительства округа Аппоматтокс, штат Вирджиния
* Официальный сайт туризма округа Аппоматтокс, штат Вирджиния
* Сайт национальных исторических парков округа Аппоматтокс, штат Вирджиния
TOGG

**TOGG** — 25 iyun 2018-ci ildə fəaliyyətə başlamış Türkiyə mərkəzli avtomobil istehsalçısı. Anadolu qrup, Turkcell, TOBB, BMC, Zorlu Holding kimi məşhur birliklər, şirkətin əsas sahibkarlarıdır.

## Tarixçə
Türkiyədə yerli avtomobil istehsal etmək üçün birlikdə iş qərarı alan şirkət və təşkilatlar 2017-ci il noyabr ayında prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən açıqlandı. Bu məqsədlə Anadolu Qrupu (19%), BMC (19%), Kök Qrupu (19%), Turkcell (% 19), Zorlu Holding (% 19) və Türkiyə Ticarət Palata və Birjaları Birliyi (5%) tərəfindən 25 iyun 2018-ci ildə Türkiyə Avtomobil Girişim Sənaye Qrupu ve Ticarət ASM () quruldu. Kök qrupunun 2019-cu ilin sentyabr ayında layihədən çəkiləcəyi iddia edilmişdir. 2019-cu ilin oktyabr ayında şirkətin qərargahı Şişli İstanbuldan Kocaeli ilinin Qəbzə şəhərinə köçürüldü. Şirkətin baş direktoru Gürcan Qaraqaş, dizaynı 2019-cu ildə tamamlanacaq avtomobilin 2022-ci ildə satışa çıxarılacağını açıqladı. TOGG Yerli Avtomobilin SUV və sedan modelləri 27 dekabr 2019-cu ildə təşkil edilən mətbuat konfransında təqdim edilmişdir.

TOGG-nin Bursanın Gəmlik şəhərində elektrikli avtomobili olan maşın istehsal edəcəyi, dəyəri 22 milyard dollar olan bir fabrik quracağı açıqlandı. Zavod üçün layihə əsaslı dövlət yardımının veriləcəyi açıqlandı.

### İlk alıcılarından
Toggun ilk alıcılarından Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev olmuşdur. Bununla əlaqədar Rəcəb Tayyib Ərdoğana rəsmi tviter hesabında edilən paylaşımda demişdir:

## Modellər
2019-cu ilin dekabr ayında təqdim olunan TOGG Türk milli avtomobilinin iki modeli, hər ikisi 300 km və ya 500 km aralığında olan elektrikli avtomobillərdir. Hər iki avtomobildə 8 illik batareya zəmanəti və 2-ci səviyyəli avtonom idarəetmə köməkçisi olacaqdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*TOGG rəsmi veb-sayt
Andorrada COVID-19 pandemiyası

**Andorrada koronavirus pandemiyası 2020** — 2 mart 2020-ci il tarixdə Andorrada ilk yoluxma halının rəsmi elan edilməsi ilə ölkədə 2019–20 koronavirus pandemiyasının yayılması təsdiq olundu.

## Cavab tədbirləri
Hökumət 16 mart tarixindən etibarən məktəblərin bağlanması barədə göstəriş verdi. Bundan əlavə, dövlətin keçirilməsini planlaşdırdığı bütün mədəni tədbirlər ləğv olundu. Martın 13-də dövlət başçısı Xavyer Espot Samora zəruri məhsulların satışını həyata keçirən müəssisələr, yanacaqdoldurma məntəqələri və apteklərdən başqa bütün ictimai iaşə obyektlərinin iki həftə bağlanacağını açıqladı. Ertəsi gün Konstitusiya Günü ilə əlaqədar tədbirlər ləğv edildi. Bundan əlavə, sərhədlər məhdudlaşdırıldı və insanlara yalnız səhhəti ilə əlaqədar, yüklərin daşınması və ya xaricdə yaşayan sakinlər üçün sərhədi keçməyə icazə verilirdi. Tütün və spirtli içkilərin turistlərə satılması qadağan edildi, Andorra vətəndaşlarına və sakinlərinə satılmasına icazə verilən miqdar isə məhdudlaşdırıldı.

Martın 16-da Espot, tikinti və "liberal" (yüksək təhsilli) peşələr kimi yüksək riskli iş fəaliyyətlərinin ən azı 8 gün müddətinə dayandırılması barədə göstəriş verdi və səhiyyə sisteminin çökməsinin qarşısını almaq məqsədilə dövlət idarəetməsi minimum səviyyəyə endirildi. Bununla yanaşı, hökumət Konstitusiyada nəzərdə tutulmuş, lakin heç bir qanunda işlənməmiş həyəcan və fövqəladə vəziyyət rejimini idarə etmək üçün qanuni addımlar üzərində işləməyə başladı.

## Hadisələrin ardıcıllığı
Martın 2-də Andorra ilk koronavirus faktını təsdiqlədi. Virusa yoluxan Milandan qayıdan 20 yaşlı bir şəxs idi. Hökumət öz bəyanatında keçirilən testlərin müsbət nəticələndiyini və xəstənin sonrakı müayinələr üçün xəstəxanada qalacağını, yaxın ətrafına nəzarət ediləcəyini bildirdi. Martın 8-də şəxs xəstəxanadan buraxıldı.

Martın 12-də ikinci yoluxma faktı təsdiq edildi: bu, qızı müəllim olan 87 yaşlı bir qadın idi. Ardınca hökumət bütün məktəblərin martın 16-dan bağlanacağını açıqladı.

Martın 13-də Baş nazir Xavyer Espot xüsusi bir kütləvi görüşlə elan etdi ki, əsas mağazalar, apteklər və yanacaqdoldurma məntəqələrindən başqa iki həftə ərzində bütün ictimai iaşə obyektləri bağlanacaq.

Martın 14-də Baş Məclis tərəfindən dayandırıldıqdan sonra 27-ci Konstitusiya günü ilə bağlı bayram tədbirləri həyata keçirilmədi.

Martın 15-də Andorrada dörd yeni yoluxma faktı ilə birlikdə ümumi sayın 6-ya çatdığı bəyan edildi. Bunlardan 5-i həmin dövrdə aktiv virus daşıyıcıları idilər. Virusa yoluxan dörd nəfərin hamısı 87 yaşlı qadınla təmasda olmuşdular.

Martın 16-da Baş nazir bütün tikinti və sənaye fəaliyyətlərinin bağlanmasını əmr etdi, çünki koronavirusa yoluxma halları 14-ə yüksəlmişdi və 9 yeni yoluxma faktının aşkar edilməsi ilə bir gün ərzində qeydə alınan yoluxma hallarının sayı ən yüksəsk həddə çatmışdı.

Martın 17-də yoluxanların sayı 39-a çatdı. Andorra şahzadəsi Joan Enrik Vives i Sisiliya televiziya ilə xüsusi mesajını çatdıraraq hamını soyuqqanlı olmağa və əməkdaşlığa çağırdı.

## İstinadlar
Dzukiya

**Dzukiya** və ya **Daynava** () — Litvanın cənub-şərqində etnoqrafik bölgə.

## Adı
Dzukiya adı bu bölgə üçün XIX əsrdən istifadə olunur. O, yerli ləhcədə insanların *t* və *d* hərfləri *ts* və *dz* kimi tələffüz etdiyindən gəlir. Bölgənin başqa adı Dəmir dövründə Nemunas çayının sağ saxilində və Mərkis çayının hovuzunda yaşayan Yatvyaqlardan gəlir. *Terra Deynowe* (Daynava Torpağı) ifadəsinin ən erkən nümunəsi 1253-cü ildə Kral Mindauqasın Livoniya ordeninə ianə aktında qeyd olunur. Daynava *mahnılar torpağı* demək..

## Coğrafiya
Dzukiya tərkibinə Litvanın Alitus şəhəri və rayonu, Varena rayonu, Lazdiyay rayonu, Druskininkay bələdiyyəsi, Elektrenay bələdiyyəsi, Kayşyadoris rayonun böyük hissəsi, Prienay rayonun şərqi hissəsi, Tarkay rayonu, Şalçinikay rayonun qərbi hissəsi, müasir Polşanın Podlask voyevodalığın hissəsi və Belarusun Qrodno vilayətinin hissəsi daxildir. Bölgə şimaldan Aukştaytiya, qərbdən isə Suvalkiya etnoqrafik bölgələrlə sərhədləşir. 

Bölgənin qərbi hissəsində çox sayda göbələkli və giləmeyvəli meşə var. Litvanın başqa hissələri ilə müqayisədə Dzukiyadaki torpaq daha qumludur.

## Əhali

Yerli torpağın qumlu olması kənd təsərrüfatına mənfi təsir edir. Nəticədə, tarixdə Dzukiyanın kənd əhalisi nisbətən kasıb idi və bölgənin kənd memarlığı daha təvazökar olmuş. Nisbətən varlı, bəzəkmiş kənd evlərini daha çox torpağın daha məsuldar olan Mərkis çayından şimalında və Nemunas çayının ətrafında olan torpağlarında tapmaq olar.

Şərqi Dzukiyada böyük sayda polyak yaşayır. Şalçininkay rayonuda əhalinin 80%-i, Vilnüs rayonuda (Vilnius şəhəri istisnası ilə) isə 60%-i polyaklar təşkil edir. Vilnüsün yanında Litva tatarların Kırık Tatar və Nəmejis kəndləri var. Bölgədə həmçinin bir neçə rus pravoslav və rus əski inananların kəndləri də mövcuddur.

## İstinadlar
Xeyrulla Aslanov

**Aslanov Xeyrulla Azad oğlu** () — Azərbaycanın əməkdar pilotu.

## Həyatı
1954-cü il Avqustun 29-da Bakı şəhəri Ramana kəndində Neftçi ailəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Ramana kəndindəki E.Ağayev adına 198 saylı orta məktəbdə almışdır. 1972-ci ildə Rusiyanin Sasov şəhərindəki təyyarəçilik məktəbinə daxil olub, 1974-cü ildə həmin təhsil müəssisəsini yüksək göstəricilərlə bitirmişdir.

1974-cü ildə Zabrat aviadəstəsinə 2-ci pilot kimi işə qəbul olmuşdur. 1977-ci ildə AN 2 təyyarəsinin komandiri, 1978-ci ildən 1989-cu ilə qədər eskadriliya komandirinin müavini, eskadriliya komandiri, 323 nömrəli aviadəstənin komandiri vəzifəsində çalışmışdır.

1982-ci ildə Kiyev Mülki Aviasiya Mühəndisləri İnstitutuna qəbul olmuş, 1988-ci ildə həmin ali məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.

1989-cu ildə Binə Hava Limanına TU-154 təyyarəsinin 2-ci pilotu, 1993-cü ildə isə TU-154 təyyarəsinin komandiri vəzifəsinə təyin olunub.

2000-ci ildə İL-76 HG-nə 2-ci pilot, 2001-ci ildə İL-76 HG-nin kapitanı vəzifəsinə təyin edilmişdir. Eyni zamanda İL-76 təyyarəsinin təlimatçı komandiri kimi də fəaliyyət göstərib.

1978-ci il SSRİ-nin "Şərəf nişanı" ordeni
1980-cı il SSRİ-nin XTNS-nin "Qızıl Medalı"
1980-ci ildə adı SSRİ-nin "Mülki aviasiya gənclərinin zərbəçi işlər üzrə səlnaməsi" fəxri kitabına düşüb. 1980-ci ildə "Qəzasız uçuş" döş nişanı ilə təltif olunub.
2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Şərəf nişanı" ordeninə layiq görülüb.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2011-ci il 31 may tarixli 1536 nömrəli sərəncamı ilə "Əməkdar Pilot" fəxri adına layiq görülüb.
2016-cı il 26 oktyabrda, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti adından Azərbaycan Respublikası Mülki Aviasiyasının 75 illik yubileyi medalı ilə təltif edilmişdir.
Hal-hazırda Milli Aviasiya Akademiyasının muzeyində Azərbaycanın əməkdar pilotu olaraq onun barəsində məlumat lövhəsi mövcuddur.

Aslanov X. Qarabağ müharibəsi veteranıdır.

Hal hazırda fəxri təqaüdçüdür, doğma Ramana kəndində yaşayır.

Övladları atasının yolunun davamçılarıdır.

## İstinadlar
Manoel adası

**Manoel** () — Malta arxipelaqına daxil olan ada. Aralıq dənizinin suları ilə əhatələnir. Valletta və Qzira şəhərləri arasında qərarlaşır. İnzibati olaraq Gzira bələdiyyəsinə aiddir. 
## Coğrafiyası
Manoel adası düz, yüksək, bir ağacın yarpağına bənzəyir. Marsamxett limanının mərkəzində, Lazaretto körfəzinin şimalında və Sliema körfəzinin cənubunda yerləşir. Manoel Malta adasına körpü ilə bağlanır. Bütün adanı paytaxt Valletta bastionlarından görmək olar.
## Tarixi
1570-ci ildə ada Mdina kafedral başçısı tərəfindən alındı, Malta yepiskopunun mülkünə çevrildi. Buna görə *l'Isola del Vescovo* () adı verildi. Bu isə malta dilindən tərcümədə "Yepiskop adası" deməkdir.

1592-ci ildə vəba yayıldıqdan sonra Lazaretto adı verilən bir karantin xəstəxanası inşa edildi. Xəstəxana taxta daxmalardan ibarət idi. Xəstəlik durduqdan bir il sonra xəstəxana söküldü. 1643-cü ildə Malta Ordeninin Böyük Ustası Cean de Laskariskin dövründə adanı Rabatda olan kilsə ilə dəyişdirdilər. Gəmilərdə olan vəba və xoleranın dövri axınına nəzarət etmək məqsədi ilə köhnə adı Lazaretto altında yeni daimi bir xəstəxana quruldu. Əvvəlcə karantin gəmilərindən gələn sərnişinlərin çatdırıldığı bir karantin mərkəzi kimi istifadə edildi. Sonradan Masters Kotone, Karafe və de Villena hakimiyyəti dövründə xəstəxanda vəziyyət yaxşılaşdırıldı.

1723-cü ildən 1733-cü ilədək adada Böyük Magistr Antonio Manoel de Villenanın əmri ilə onun şərəfinə yeni bir qala inşa edildi. Adanın adı da ustanın şərəfinə dəyişdirilmişdir. Fort Manoel 18-ci əsr hərbi texnikalarının tipik bir nümunəsi hesab olunur, orijinal planları Rene Jacob de Tigneyə aiddir və onun bir dostu və həmkarı Şarles Francois de Mondion tərəfindən dəyişdirildiyi. Fortda dördkünc bir həyət, bir mərasim platforması həmçinin Paduanın Müqəddəs Antonioya həsr olunmuş barok kilsəsi vardır.
Britaniya hakimiyyəti dövründə Lazarettodan istifadəyə davam etdildi. 1837 və 1838-ci illərdə Sir Henri Buveri qubernatorluğu dövründə genişləndi. Bir müddət qoşun saxlamaq üçün istifadə edildi, ancaq 1871-ci ildə yenidən bir xəstəxanaya çevrildi. 19-cu əsrdə adaya çatdırılan poçtlardan xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almaq üçün əvvəlcə Lazaretto xəstəxansında dezinfeksiya edildi.

İkinci Dünya müharibəsi illərində Malta mühasirədə olan zaman Manoel Adası və qalası 10-cu Kral Dəniz Donanması Flotillasının dəniz bazası olaraq istifadə edildi. Bu zaman "HMS Talbot" və ya "HMS Phnicnicia" gəmiləri burada saxlanıldı . Müqəddəs Antoniyo kilsəsi Lüftvaffe bombardmançılarının 1942-ci ilin martında birbaşa zərbəsindən sonra dağıdıldı. Müharibədən sonra ada tərk edildi. İllərlə qala və Lazaretto istifadə edilmədi və zamanla çökdü.
## İstinadlar
Malta kərtənkələsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xariçi görünüş
Elədə böyük olmayan kərtənkələ növü. Uzunluğu 6,5 sm-dir. Quyruğunun uzunluğu təqribən bədən uzunluğunun iki qatıdır.

Rəngləri olduqca müxtəlif ola bilir. Boz rəngdən qəhvəyi yaşıl rənglər arasında dəyişir. Bel sütunu boyunca üç tünd zolaq uzanır. Böyür nahiyələrində tünd torlu ləkələr vardır. Qarın nahiyyəsi sarı, narıncı və qırmızı olur. Erkəklər daha parlaq rəngə sahib olurlar. Dişilər qəhvəyi rəngdə olur və üzərində ləkələr olur.

Kərtənkələnin yayılma arealı Malta arxipelaqı və Pelaqi adaları ilə məhdudlaşır. Areala Malta və onun ətrafında yerləşən Filfla, Qozo, Linoza, Lampione və d. adalar daxildir.

Növ əsasən sıx kolluqların arasında, qayalarda, tikililərin divarlarında, daşların arasında, otlaqlarda və bağlarda müşahidə olunurlar. Əsasən istisevər heyvanlardırlar.

Əsasən həşəratlarla və onurğasızlarla qidalanırlar. Üstəlik bitkilərin çiçəl və meyvələrini yedikləri də bilinir. Növ üçün hannibalizm qeydə alınmışdır.

Çoxalması zəif öyrənilmişdir. Erkəklər ərazilər üzrə yayılır və öz bölgələrini digər erkəklərdən qoruyurlar. Çütləşmə yaz ayları baş verir. dişilər 1—2 olmaqla yumurta qoyurlar. Hansı ki, iyul-avqust aylarında bu yumurtalardan balalar çıxır.

## Bölgü
Yayılma ərazisinin kiçik olmasına baxmayaraq bu növ özü rənginə, ölçülərinə görə 5—6 yarımnövə bölünür. Hər bir yarımnöv bir və ya bir neçə adada yaşayır.

**Yarımnövlər:**
* *Podarcis filfolensis maltensis* — Malta, Qoso və Komino adalarında yaşayır. Rəngi bir qayda olaraq yaşıl və ya ləkəli olur.
* *Podarcis filfolensis filfolensis* — ən iri yarımnövdür, Filfla adasında yayılmışlar. Qaramtıl rəngə sahibdir və üzərlərində mavi, yaşımtıl ləkələr vardır.
* *Podarcis filfolensis kieselbachi* — Sent-Pols adasının endemik canlısıdır. Rəngləri müxtəlif olur: qəhvəyi, boz, narıncı ləkəli və narıncı qarınlı.
* *Podarcis filfolensis generalensis* — Göbələk qayasında və Qoso adasının qərb sahillərində yayılmışdır. Qırmızı qarın nahiyyəsi və maciyə çalan böyürləri ilə fərqlənirlər.
* *Podarcis filfolensis laurentimulleri* —  Linoza və Lampione adalarında müşahidə edilirlər.

Altıncı yarımnövün Kominotto adasında yayılması bildirilir.

## Qorunma statusu
Yayılm arealının 5&nbsp;km²-dən az olması onun qorunma statusunun təhlükə altınd olan növlər siyahısın salınmasına səbəb olmuşdur. Sayları stabildir. ancaq bəzi ərazilərdə yaşayış arealının daralması müşahidə edili. Flifla adasındakı paliqon səbəbi ilə *P. f. filfolensis* yarımnövüvün yaşayış arealı üçün təhlükə yaranmışdır. 1968-ci il hesablamalarına görə 2,5 ha əraziyə 300 baş kərtənkələ düşürdü. Bəzi ərazilərdə əsasəndə kiçik adalarda yayılan yarımnövlərin saylarında təhlükə ola bilər. Kərtənkələlərin yayılma arealının bəzi əraziləri qorunma bölgələridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mike Pirompon

**Mike Pirompon** (, ; ) — Tailand musiqiçisi.

## Diskoqrafiya

### Albom
* 1995 — "Kan Lang Kor Lao" ()
* 1996 — "Nam Ta Lon Bon Toe Jeen" ()
* 1998 — "Ya Jai Khon Jon" ()
* 2000 — "Nuei Mai Khon Dee" ()
* 2007 — "Yang Rak Kan Yoo Rue Plao" ()
* 2018 — "Bon Thanon Sai Khon Dee" ()
* 2019 — "Status Bor Koei Pliean" ()

## Həmçinin bax
* GMM Grammy

## İstinadlar
Əks-qəza avtomatikası

**Əks-qəza avtomatikası** (ƏQA) — enerji sistemin elektroenergetika rejiminin parametrlərinin ölçülməsini və emal edilməsini, məlumatların ötürülməsi və idarəetmə əmrlərinin verilməsini və nəzarət tədbirlərinin müəyyən edilmiş alqoritm və parametrlərə uyğun həyata keçirilməsini təmin edən, enerji sistemdə olan qəza rejimlərinin inkişafının qarşısını alan və ləğv edən qurğuların cəmidir.

**ƏQA qurğusu** — qəzaların qeyd edilməsini həyata keçirən, enerji sistemin elektroenergetika rejiminin parametrlərini emal edən, idarəetmə təsirlərini seçən, qəza siqnalları və idarəetmə əmrlərini ötürən və ya nəzarət təsirlərini həyata keçirən və bütövlükdə (operativ və texniki) xidmət göstərən texniki qurğudur (aparat, terminal).

## ƏQA nəzarət təsirləri
ƏQA aşağıdakı nəzarət təsirlərindən istifadə edir:

* Turbo və hidroturbinlərin yüklərinin açılması
* Generatorların açılması
* Generatorları işə salınması
* Generatorun yüklənməsi
* Yüklərin açılması
* Generatorların təsirlənməsinin forsirovkası
* Uzununa və eninə kompensasiya qurğularının idarə edilməsi (şuntlayıcı reaktorların qoşulması, şuntlayıcı reaktorların açılması, kompensasiyanın sürətləndirilməsi)
* Sistemin qeyri-sinxron işləyən hissələrə bölünməsi
* Sistemin bölünməsinə səbəb olmayan xətlərin və transformatorların, seksiya və şin açarların açılması

Göstərilən idarəetmə təsirlərindən istifadə etmək qeyri-mümkün olduqda və ya onların səmərəliliyi az olduqda əlavə təsirlərdən istifadə edilə bilər:

* Generatorların elektriki tormozlanması
* Yüksək təzyiqdən buxar turbininin yükünün açılması
* Ötürücü xətlərin gücünün idarəedilməsi
* Dəyişən cərəyanın ötürülmə gücünə faza nəzarəti və digərləri

## İstinadlar
Ankara (viski)

**Ankara viskisi** — 1963-cü ildə Ankara, Atatürk Meşə Fermasında istehsalına başlanan, Türkiyənin ilk və tək viskisi. 

## Tarixçə
1960-cı illərə qədər xaricə qapalı bir iqtisadiyyat modeli mənimsənən Türkiyədə, dövrün hökuməti tərəfindən yerli məhsulların istehsalını dəstəkləmək və xüsusilə spirtli içkilərin idxalı vəsiləsiylə xaricə yerli valyutanın çıxmasının qarşısını almaq məqsədilə yerli bir viski istehsalı edilməsi qərarlaşdırılmışdır. 1963-cü ildə viski istehsal etmək üçün TEKEL-in Ankaradakı pivə zavoduna kiçik bir hissə inşa edildi. Bu qurğunun istehsal həcmi 200.000 litrə yaxındır.

1980-ci illərə gəlindiyində Türkiyənin, iqtisadi siyasətlər istiqamətində açıq iqtisadiyyata keçid etməsiylə birlikdə daxili bazara idxal spirtli içkilərin girişi sərbəst buraxılmışdır. Belə bir rəqabət şəraitində Ankara viskisinin populyarlığı gündən-günə azalmağa başladı. O dövrdə hələ də viski istehsalına cavabdeh olan TEKEL, satış siyasəti və reklamda bəzi dəyişikliklər etməyə və bazarda saxlamağa çalışsa da, bu təşəbbüslərdən heç biri müsbət nəticə almadı.

Ankara viskisinin istehsal hüquqları əvvəlcə Mey içki şirkətinə verildi və təxminən 10 il bu şəkildə davam etdikdən sonra dünyaca məşhur spirt istehsalçısı Diageoya satıldı. Xarici sərmayəçilər tərəfindən alınan Ankara viskisi qısa müddətdə fəaliyyətini dayandırdı.

## İstehsal texnikası və xüsusiyyətləri
İstehsal müddətində Ankara viskininin əsas tərkib hissəsi kimi taxıl və düyü istifadə edilmişdir. Texniki məsələlərdə Şotlandiya və Amerika avadanlıqlarından geniş istifadə olunmuşdur. Viskinin yetkinlik müddəti 5 il olaraq təyin olunmuşdur. 50 ildən çoxdur fəaliyyətə başlayan Ankara viski müxtəlif ölçülü və növ şüşələrə malikdir, amma ləzzət və dadı baxımından fərqlilikləri elə də çox deyil. Həmçinin, istehsalı dayandırıldıqdan sonra istifadə olunan püstə istehsalı və Şotlandiya tipli mis pərçimləri xarici bir şirkət tərəfindən alınaraq Amerikaya, çənləri isə Fransaya göndərildi.

## İstinadlar
Koordinasiya

Koordinasiya və ya razılaşdırma müəyyən bir məqsədə çatmaq üçün müxtəlif işlər arasında əlaqə, münasibət, nizam və harmoniya təmin etməkdir.

Koordinasiya eyni zamanda aşağıdakı mənalarda da işlənə bilər:

*Koordinasiya bağı
*Koordinasiya birləşməsi
Ailə arasında (film, 2017)

**Ailə Arasında** () — Ozan Açıktanın rejissoru və Gülsə Birsəlin müəllifi olduğu komediya tipli bir türk filmi. Filmin baş rollarında Engin Günaydın, Demet Evqar, Ərdal Özyağcılar, Devrim Yaqut, Fateh Artman, Şövkət Çoruh, Gülsə Birsəl, Dərya Qaradaş, Su Kutlu və Ayta Sözeri yer alıb. Film 1 dekabr 2017-ci ildə yayımlanmışdır.

## Məzmunu

Fikrət və Solmazın 21 illik münasibətləri eyni gündə bitir və ikisi bir-biri ilə görüşürlər. Solmazın qızı Zeynəb ailəsi haqqında yalan danışdığı Adanalı olan sevgilisi Əmirxanla evlənmək istəyir. Fikrətə Solmazın polis rəisinin atası kimi davranmağı təklif edir. Ailənin arasında keçiriləcəyi düşünülən toy, kürəkənin ailəsinin istəyi ilə böyüyür. Beləliklə, Fikrət əsl həyatının rolunu canlandırmaq məcburiyyətində qalır.

## Rollarda

## İstehsal mərhələsi
### İnkişafı
Filmin müəllifi Gülsə Birsəl, ssenarinin 3-4 ayda ortaya çıxdığını bildirdi.
### Çəkiliş
Ailə Arasında filminin çəkilişləri 26 avqust 2017-ci ildə başladı. İstanbul çəkilişləri Silivridə quruldu. Atışmaların bir hissəsi Adanada davam etdi. Filmin çəkilişi yeddi həftə ərzində başa çatdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*
Fua-qra

**Fua-qra** () — Fransa mətbəxinə aid qaz ya ördək qaraciyəri yeməyidir.

Bir sıra ölkədə fua-qra üçün lazım olan məcburi yedizdirmə, onun satışı və ya idxalı qadağan olunub. Hətta fua-qranın qanuna zidd olmayan ölkələrdə, bəzi pərakəndə satıcılar onu satmaqdan imtina ediblər.

## İstinadlar
İtaliyada COVID-19 pandemiyası

İtaliya, Avropada Çinə və oradan birbaşa uçuşları dayandıran ilk ölkə idi. Yanvar ayında Romada qeydə alınan ilk iki hadisədən sonra İtaliya termal skanerlərdən istifadə edərək digər ölkələrdən gələn sərnişinlərin temperaturunu yoxlamağa başladı.

## Xronologiya
31 yanvar 2020-ci ildə Romaya gələn iki çinli turistdə SARS-CoV-2 təsdiqləndi.

Fevralın 21-də Lombardiyada COVID-19-a yoluxma ilə bağlı 16 hadisə təsdiqləndi. Fevralın 22-də ölkənin şimal bölgələrində, o cümlədən bir neçə ölümcül hadisə və daha 60 hadisə qeydə alınıb. İtaliyanın şimalındakı on bir bələdiyyə, infeksiya mərkəzi olaraq təyin olundu və karantinə alındı.

Buna baxmayaraq, artıq fevral ayının sonunda İtaliya infeksiyaların sayına görə dünyada ikinci yerə çıxdı (Çin birinci yerdədir).

Fevralın 29-da İtaliyada koronavirusla bağlı 18,500-dən çox sınaq keçirildi. Fevralın 29-da 29 ölüm, 1.128 yoluxma və 50 sağalmış xəstə qeyd edildi.

9 mart 2020-ci ildə İtaliya karantin statusunu uzatdı və infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün daha kəskin tədbirlər gördü. Bu tədbirlərə ümumi səyahət məhdudiyyətləri, ictimai tədbirlərin qadağan edilməsi, məktəblərin və ictimai yerlərin bağlanması, dini tədbirlərin, o cümlədən yas və toy mərasimlərinin dayandırılması daxildir.

25 aprel 2020 tarixinə əsasən İtaliyada 192,994 yoluxma hadisə var. Bu insanlardan 26,000 nəfəri ölmüş (müqayisə üçün 3245 Çində ölmüşdür), 60,000 nəfəri isə sağalmışdır.

İtaliya Səhiyyə Nazirliyi koronavirusla bağlı ölüm hallarının çox olmasını qışın isti keçməsi ilə əlaqələndirib. Nazirlik tərəfindən hazırlanan hesabatda noyabr-yanvar aylarında müşahidə olunan yüngül qrip epidemiyasının koronavirusla bağlı ölüm səviyyəsinin yüksək olmasına səbəb olduğu qeyd edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* COVID-19 koronavirus pandemiyası
İzmir Beynəlxalq Sərgisi

**İzmir Beynəlxalq Sərgisi** qısaca **İzmir Sərgisi** — hər il avqust və sentyabr aylarında, İzmirin qurtuluş günü olan 9 sentyabrı içinə alacaq şəkildə təşkil edilən Türkiyənin ən köklü, ən tanınmış və ən əhatəli sərgisi. İzmirdə yerləşən Kültürparkda təşkil olunur.

## Tarixçə
İzmir Beynəlxalq Sərgisinin yaranması tarixi Mustafa Kamal Paşanın 17 fevral 1923-cü ildə İzmirdə təşkil etdiyi İzmir İqtisadi Konqresinə qədər uzanır. İqtisadi Konqreslə eyni vaxtda ticarət şousu təşkil edilmiş və Osmanlı Bankının bir anbar olaraq istifadə etdiyi *Hamparsumyan* binası sərginin keçiriləcəyi məkan olaraq seçilmişdir. Burada əl dəzgahları və kiçik sənaye məhsulları; Isparta, Külə, Gördes, Uşak xalçaları, neft məhsulları, sabunlar, makaron və un yeməkləri, koloniyalar, halva, pambıq, ayaqqabı, mebel, dəri məhsulları, kənd təsərrüfatı alətləri, kərpic, mineral nümunələr, tütün, siqaret, şərab nümunələr, ağac növləri nümayiş olunmuşdur.

İzmir İqtisadiyyat Konqres Sərgisindən sonra ilk sərgi 4 sentyabr 1927-ci ildə İzmir İncəsənət Məktəbində *9 Sentyabr Yerli Sərgi* adı altında açıldı. İzmir Ticarət Palatasının təklifi və İzmir icra başçısı Kazım Dirikin qərarı ilə açılan sərgidə, 70 rəsmi qurumun, 195 yerli şirkətin və 9 ölkənin 72 şirkətinin məhsulları nümayiş etdirildi. Sərgini 80.744 nəfər ziyarət etdi. *İkinci 9 sentyabr sərgisi* 1928-ci ilin sentyabrında eyni binada və beynəlxalq səviyyədə reallaşdı. Sərgidə 155 xarici şirkət iştirak olmaqla 515 şirkət qatıldı. Növbəti sərginin 1931-ci ildə keçirilməsi qərara alındı, ancaq iqtisadi səbəblərə görə sərgi keçirilmədi.

1933-cü ildə İzmir Milli 9 Sentyabr Sərgisi, 9-30 Sentyabr tarixləri arasında, İsveçrəli Swissotelin yerləşdiyi yerdə 23 xarici şirkətin, 130 türk şirkətin, 20 birja və ticarət palatalarının iştirakı ilə keçirildi. Sərgi gələn il 26 Avqust — 15 Sentyabr arasında *İzmir Beynəlmiləl 9 Sentyabr Sərgisi* adı altında təşkil edildi. 1935 *İzmir 9 Sentyabr Sərgisi*, 21 avqustda vəkil Cəlal Bayar tərəfindən açıldı. 311.000 nəfərin ziyarət etdiyi sərgi bugünkü təşkil olunmuş beynəlxalq sərginin qabaqcıllarından oldu.

Bir ay davam edən və 20 avqust — 20 sentyabr arasında keçirilən yarmarkanın müddəti əvvəlcə 1979 və 1986-cı illərdə iyirmi günə, 2004-cü ildə isə on günə endirildi. Bu gün İzmir Beynəlxalq Sərgisi, İzmir Kültürparkda bir çox tədbirlər təşkil edən İzmir Sərgi Xidmətləri, Mədəniyyət və İncəsənət İşləri Təşkilatı (İZFAŞ) tərəfindən təşkil edilir.

1950-ci illərdən etibarən böyük rəğbət görməyə başlayan sərgidə, bu gün də keçmiş günlərdəki kimi musiqi fəaliyyətləri, əsasən açıq konsertlər həyata keçirilir.

## İstinadlar
Akademik silsiləsi (Baykal)

**Akademik silsiləsi** — Baykal gölünün şimal və mərkəzi hövzələrini bölən sualtı silsiləsi. Hövzələrin ayrılması, müvafiq olaraq cənub-qərbdən və şimal-şərqdən Akademik silsiləsinə bitişik Olxon və Uşkan adalarını əhatə edən diaqonal bir körpüdür.

## Formalaşma
Miosenin əvvəlində indiki Kiçik dəniz boğazı, Olxon adası və Akademik silsiləsinin yerində, kiçik (dərinliyi bir neçə on metrə qədər olan) göllər, habelə torf bataqlıqları əmələ gəlmişdir.

Beləliklə Orta Miosenə qədər (təxminən 8–9 milyon il əvvəl) gələcək sualtı silsilə Baykal gölünün şimal sahili idi. Tədricən göl şimala doğru genişlənməyə başladı. Bunun nəticəsində yeni bir hövzə meydana gəldi. Bu nəticəyə tədqiqatçılar alt çöküntüləri araşdırdıqdan sonra gəlirlər: cənubi və mərkəzi hövzələrdə çöküntülərin qalınlığı təxminən 8 min metr, şimalda isə cəmi 4–5 min metrdir.

Mərkəzi hövzənin şimal sərhədi batdıqca, əvvəlcə Akademik silsilə və Müqəddəs Burun bloklarını ayıran boğaz meydana çıxır, həmçinin Şimal hövzənin daşması da başlayır. Sonra Son Miosendə, (7–9 milyon il əvvəl) massivin ortasında başqa bir boğaz meydana gəlir. Ümumiyyətlə bu sualtı silsilənin əmələ gəlməsi Pleystosennin sonuna qədər davam etmişdir.

## Geoloji quruluş və morfologiya
Akademik silsilə Olxon adası ilə geoloji cəhətdən bağlıdır və tərkibində Primorski silsiləsinə bənzər tək bir depressiyaarası atıcıdır. Massiv özü Olxondan şimal-şərqə, Uşkan adalarına qədər uzanır. Yuxarıdakı adaların daxil olması ilə birləşdirilmiş körpünün uzunluğu 200 km, silsilənin özü 100 km-ə yaxındır. Baykal gölünün dibindəki maksimal hündürlüyü bütövlükdə 1848 m-ə çatır (Uşkan adaları).

Massivin relyefi asimmetrikdir. Cənub-şərqdən Olxon, şimal-qərbdən isə Uşkan çatı ilə sərhədlənir. Silsilə boyunca Akademik çatı keçir. Bu çat onu iki bloka bölür: qalxmış şimal-qərb və enmiş cənub-şərq.

Şimal-qərb bloku rəngarəng bir relyefə sahibdir. Üzərindəki yağıntının gücü sıfırdan bir neçə yüz metrə qədərdir.

Cənub-şərq bloku çat boyunca uzanır və qalınlığı 1–1.5 km olan çöküntülər tərəfindən örtülür (qazma işlərinin nəticələrinə görə silsilənin yuxarısındakı çöküntü süxurlarının qalınlığı təxminən 1 km-dir). Bu blokun yağışları Miosenin müxtəlif mərhələlərinə aiddir.

Akademik silsiləsinin təməlinin əsası yaşı 2 milyard ildən yuxarı olan qədim Arxean-Proterozoy kristal şistləri və qneysləri üzərində qurulub.

## Araşdırılması
Silsilə 1932-ci ildə Sovet geoloq-limnoloqu Q. Y. Vereşqin tərəfindən kəşf edilmişdir.

1995–1996-cı illərdə silsilə rusr-belçika elmi ekspedisiyası tərəfindən araşdırılmış, nəticədə relyefi və quruluşu haqqında çoxlu məlumatlar əldə edilmişdir.

2009-cu ilin iyul ayında ""Mirı" na Baykale" elmi ekspedisiyası çərçivəsində dərin dənizlərdə üzən Mir-1 və Mir-2 sualtı gəmiləri Akademik silsiləni araşdırmaq üçün suya salınır. Bu ekspedisiya zamanı elm adamları onun əsasını qoyan qayaları araşdırdılar və nümunələrini götürdülər.

## İstinadlar
Tortoli

**Tortoli** () — Sardiniyada şəhər.

## Əhalisi
Tortolinin demoqrafik göstəriciləri:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:10500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2006 text:2006

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 1913
  bar:1871 from:0 till: 1776
  bar:1881 from:0 till: 1835
  bar:1901 from:0 till: 2105
  bar:1911 from:0 till: 2254
  bar:1921 from:0 till: 2280
  bar:1931 from:0 till: 2571
  bar:1936 from:0 till: 2763
  bar:1951 from:0 till: 3585
  bar:1961 from:0 till: 4588
  bar:1971 from:0 till: 6414
  bar:1981 from:0 till: 8033
  bar:1991 from:0 till: 9128
  bar:2001 from:0 till: 9973
  bar:2006 from:0 till: 10309
PlotData=

  bar:1861 at: 1913 fontsize:S text: 1.913 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1776 fontsize:S text: 1.776 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1835 fontsize:S text: 1.835 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 2105 fontsize:S text: 2.105 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 2254 fontsize:S text: 2.254 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 2280 fontsize:S text: 2.280 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 2571 fontsize:S text: 2.571 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 2763 fontsize:S text: 2.763 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 3585 fontsize:S text: 3.585 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 4588 fontsize:S text: 4.588 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 6414 fontsize:S text: 6.414 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 8033 fontsize:S text: 8.033 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 9128 fontsize:S text: 9.128 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 9973 fontsize:S text: 9.973 shift:(-10,5)
  bar:2006 at:10309 fontsize:S text:10.309 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Mənbə ISTAT 


## İstinadlar
Nuoro

**Nuoro** — Sardiniyada şəhər.
## Əhali
Nuoronun demoqrafik göstəriciləri:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:40000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 4827
  bar:1871 from:0 till: 5472
  bar:1881 from:0 till: 6099
  bar:1901 from:0 till: 7051
  bar:1911 from:0 till: 7248
  bar:1921 from:0 till: 8534
  bar:1931 from:0 till: 9188
  bar:1936 from:0 till: 11459
  bar:1951 from:0 till: 16949
  bar:1961 from:0 till: 23033
  bar:1971 from:0 till: 31033
  bar:1981 from:0 till: 35779
  bar:1991 from:0 till: 37527
  bar:2001 from:0 till: 36678
PlotData=
  bar:1861 at: 4827 fontsize:S text: 4.827 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 5472 fontsize:S text: 5.472 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 6099 fontsize:S text: 6.099 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 7051 fontsize:S text: 7.051 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 7248 fontsize:S text: 7.248 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 8534 fontsize:S text: 8.534 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 9188 fontsize:S text: 9.188 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 11459 fontsize:S text: 11.459 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 16949 fontsize:S text: 16.949 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 23033 fontsize:S text: 23.033 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 31033 fontsize:S text: 31.033 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 35779 fontsize:S text: 35.779 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 37527 fontsize:S text: 37.527 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 36678 fontsize:S text: 36.678 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text: ISTAT-ın statistikası

## İstinadlar
Oristano

**Oristano** — Sardiniyada şəhər.

## Əhalisi
Oristanonun demoqrafik göstəriciləri:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:35000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2011 text:2011
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 8020
  bar:1871 from:0 till: 8617
  bar:1881 from:0 till: 8892
  bar:1901 from:0 till: 8967
  bar:1911 from:0 till: 10033
  bar:1921 from:0 till: 12119
  bar:1931 from:0 till: 11258
  bar:1936 from:0 till: 12453
  bar:1951 from:0 till: 16298
  bar:1961 from:0 till: 21738
  bar:1971 from:0 till: 26059
  bar:1981 from:0 till: 29424
  bar:1991 from:0 till: 30990
  bar:2001 from:0 till: 31169
  bar:2011 from:0 till: 32156
PlotData=
  bar:1861 at: 8020 fontsize:S text: 8.020 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 8617 fontsize:S text: 8.617 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 8892 fontsize:S text: 8.892 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 8967 fontsize:S text: 8.967 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 10033 fontsize:S text: 10.033 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 12119 fontsize:S text: 12.119 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 11258 fontsize:S text: 11.258 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 12453 fontsize:S text: 12.453 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 16298 fontsize:S text: 16.298 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 21738 fontsize:S text: 21.738 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 26059 fontsize:S text: 26.059 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 29424 fontsize:S text: 29.424 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 30990 fontsize:S text: 30.990 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 31169 fontsize:S text: 31.169 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 32156 fontsize:S text: 32.156 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text: ISTAT-ın statistikasına əsasən


## İstinadlar
Alqero

**Alqero** () — Sardiniyada şəhər.

## Əhalisi
Şəhər sakinlərinin əksəriyyətinin ana dili italyancadır. Bundan başqa katalan dilinin Alqer ləhçəsində danışanlar 20 faizdən, sardiniyalılar 12 faizdən bir qədər çoxdur.

Sakinlər şəhəri "Kiçik Barselona" mənasına gələn "Barseloneta" olaraq adlandırırlar.

## İstinadlar
Tempio Pausaniya

**Tempio Pausaniya** () — Sardiniyada şəhər.

## Əhalisi
*Şəhərin demoqrafik göstəriciləri*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:15000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2011 text:2011

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 4791
  bar:1871 from:0 till: 4885
  bar:1881 from:0 till: 5573
  bar:1901 from:0 till: 6748
  bar:1911 from:0 till: 6826
  bar:1921 from:0 till: 7304
  bar:1931 from:0 till: 8357
  bar:1936 from:0 till: 8886
  bar:1951 from:0 till: 10177
  bar:1961 from:0 till: 11402
  bar:1971 from:0 till: 11779
  bar:1981 from:0 till: 13426
  bar:1991 from:0 till: 13899
  bar:2001 from:0 till: 13992
  bar:2011 from:0 till: 13936

PlotData=

  bar:1861 at: 4791 fontsize:S text: 4.791 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 4885 fontsize:S text: 4.885 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 5573 fontsize:S text: 5.573 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 6748 fontsize:S text: 6.748 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 6826 fontsize:S text: 6.826 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 7304 fontsize:S text: 7.304 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 8357 fontsize:S text: 8.357 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 8886 fontsize:S text: 8.886 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 10177 fontsize:S text: 10.177 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 11402 fontsize:S text: 11.402 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 11779 fontsize:S text: 11.779 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 13426 fontsize:S text: 13.426 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 13899 fontsize:S text: 13.899 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 13992 fontsize:S text: 13.992 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 13936 fontsize:S text: 13.936 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Mənbə ISTAT 


## İstinadlar
Berqamo əyaləti

**Berqamo əyaləti** — İtaliyanın Lombardiya regionunda əyalət.

Əhalisi 1 098 740 nəfər, (2010), sahəsi — 2723 km². Paytaxtı Berqamo şəhəridir. Əyalətdə 244 kommuna var.

## Toponimi
Berqamo əyalətinin adı, əyalətin baş paytaxtı olan Berqamo şəhərinin adı ilə bağlıdır. Berqamo şəhərri isə adını Kelt mifologiyasında tanrı olan **"[[Bergimus]]"**-dan alıb. 

## İstinadlar
Villaçidro

**Villaçidro** () — Italiyada kommuna, Sardiniya bölgəsində yerləşir və Cənubi Sardiniyanın inzibati mərkəzinə tabedir.

2019-cu ilə olan məlumat görə, əhalisi 13.846 nəfərdən ibarətdir, əhali sıxlığı 75,46 nəf/km² bərabərdir. 183,48 km²-lik ərazini əhatə edir. 

## İstinadlar