open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pomidor turşusu

**Pomidor turşusu** - sirkəyə (turşuya) və duza qoyulmuş pomidor.

## Hazırlanma qaydası

Pomidor turşusu pomidor, duz, şəkər tozu, çətirli şüyüd, qara qarağat yarpağı, albalı yarpağı, xren kökü yaxud yarpağı, qara istiot və sudan hazırlanır.

Yuyulmuş və saplaq tərəfdən deşilmiş zədəsiz, yetkin və böyüklükləri bənzər pomidorlardan hazırlanır. Bu ona görə edilir ki, pomidorların üzərinə qaynar su töküləndə, qabıqları partlamasın. Bundan sonra pomidorlar ədviyyatla birlikdə bankalara yığılır. Duzlu məhlul hazırlanır, qaynadılır, bankalara tökülür, qapağı qoyulmaqla 5 dəqiqə saxlanılır. Sonra bu məhlul bankalardan qazana tökülərək təkrar qaynadılır və yenidən bankalara doldurulur. Bankaların ağzı bağlanılır, baş üstə çevrilib, odeyalla örtülür. Məhsul adi temperaturda, anbarda saxlanır.

### Yaşıl pomidor turşusu
Yetişməmiş yaşıl rəngli pomidordan da analoji turşu hazırlana bilər. Bu zaman bibər, sarımsaq, duz, üzüm sirkəsi kimi ərzaqlardan istifadə olunur. Yaşıl pomidor turşusunun hazırlanması 15 günə başa gəlir.

## Mənbə
* Qışa hazırlıq
* Yaşıl pomidor turşusu
Müqəddəs tərcüməçilər monastırı

**Müqəddəs tərcüməçilər monastırı** — Daşkəsən rayonunun Quşçu kəndində yerləşən qədim alban monasıtırı. Daşkəsən şəhərindən təxminən 14,5 kilometr məsafədədir. Məbədə gedən yolun 4,5 km-lik hissəsi qeyri-qənaətbəxşdir və məbədin harada yerləşməsi haqqında heç bir müvafiq göstərişli nişanlar yoxdur. Məbəd 487-ci ildə tikilmiş  və təqribən 989-cu və 1845-ci  illərdə bərpa olunmuşdur. Tikili hazırda qəza vəziyyətindədir və bir hissəsi dağılmışdır.

## İstinadlar
Münəvvər Əliyeva (aktrisa, 1951)

**Əliyeva Münəvvər Əli qızı** – aktrisa.

## Həyatı

Münəvvər Əliyeva 1951-ci il iyun ayının 26-da Bakı şəhərində doğulub. 1968-ci ildə Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Dram teatrı açılarkən orada yaradıcılıq fəaliyyətinə başlayıb. 1983-cü ildə M.Əzizbəyov adına Azərbaycan İncəsənət İnstitutunu bitirib. Mirzə Fətəli Axundovun "Müsyo Jordan və Dərviş Məstəlişah" tamaşasında Gülçöhrə, "Bəli, dünya dəyişib" tamaşasında Bənövşə, A.Ximelikin "Miliyonçu Laptep" tamaşasında Petrov, Nəcəf bəy Vəzirovun "Müsübəti-Fəxrəddin" tamaşasında Gülbahar rollarını alıb. 1970-ci ildə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təyinatla Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrına göndərilib. Bu teatrda İlyas Əfəndiyevin "Məhv olmuş gündəliklər" tamaşasında Fəridə, Əziz Nesinin "Toros canavarı" tamaşasında Cülay, 3,2 tamaşasında Siva, X.Əlizadənin "Dovşanın ad günü" tamaşasında Dovşan, "Sevindik, qız axtarır" musiqili komediyasında Sevər, Bəxtiyar Vahabzadənin "İkinci səs" tamaşasında Qərənfil, G.Xuqayevin "Arvadın əri" komediyasında Zərimə və s. rolları müvəffəqiyyətlə oynayıb. 1975-ci ildə Lənkəran şəhərində yeni teatr açılarkən Münəvvər Əliyeva ora dəvət alıb. O, N.B.Vəzirov adına Dövlət Dram Teatrında bir-birindən fərqli rollar oynayıb və tamaşaçıların məhəbbətini qazanmağa nail olub. Uilyam Şekspirin "Qış nağılı" tamaşasında Paulina, Hüseyn Cavidin "Topal Teymur" tamaşasında Bizans Kraliçası, Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər" tamaşasında Kərbalayi Fatimə, A.Safranovun "Qəribə doktor" tamaşasında Qarkuşa, A.Ostrovskinin "Tufan" tamaşasında Kabanixa , İlyas Əfəndiyevin "Məhv olmuş gündəliklər" tamaşasında ana, Mirzə İbrahimovun "Kəndçi qızı" tamaşasında Göyərçin, Mirzə Fətəli Axundovun "Sərgüzəşti vəziri-xan Lənkəran" tamaşasında Ziba, Səməd Vurğunun "Vaqif" tamaşasında Qolların anası, Musayerkonun "Nəsillər eşidin" tamaşasında jurnalist, Nazim Hikmətin "Bayramın birinci günü" tamaşasında Fəxrundə xanım, "Torontolu bir qadın" tamaşasında  Vircinya, Yaroslav Qaşekin "Şivexen macəraları" tamaşasında psixiatr, Sabit Rəhmanın komediyasında Zalxa rolları M.Əliyevanın oynadığı rolların bütün siyahısı deyil. 

Münəvvər Əliyeva 1988-ci ildə Akademik Milli Dram teatrının truppasına daxil olub. Orda Vaqif Səmədoğlunun "Yayda qartopu oyunu" tamaşasında Tac Mahal, Sabit Rəhmanın "Yalan" komediyasında, Lorkanın "Qanlı toy" tamaşasında qadın, Nəbi Xəzrinin "Gecə döyülən qapılar" tamaşasında Əsmər və s. rollarda çıxış edib.
 
1992-ci ildə ailə vəziyyəti ilə əlaqədar xaricə köçməli olub.

M.Əliyeva Respublikanın əməkdar artisti Nazir Əliyevin həyat yoldaşıdır.

## Filmoqrafiya
# "Ölülər" (C.Məmmədquluzadə)
# "Badamlı" (N.Ağayev) 
# Yad qızı (film, 1990) (Orxan Kamal) – Həyat xanım
# "Şəhidlər"
Dünyəvi dövlət

**Dünyəvi dövlət** — dinin dövlət idarəetməsindən uzaqlaşdırılması nəticəsində yaranmış dövlətdir. Bu kimi ölkələrdə dövlət orqanlarının qərarları dini əsaslı ola bilməz.

Buna baxmayaraq, dünyəvi dövlətin qanunvericiliyi tam və ya qismən dini normalara uyğunlaşa bilər. "Dünyəvilik" dini baxış və onun qanuniliyinə qarşı çıxmaqla yox, bunlardan azad olmaqla müəyyən edilir və seçilir. Məsələn, dünyəvi dövlətlərdə əhalinin dindar hissəsinin rahatlığına və ya ümumi say çoxluğuna görə (və ya digər bu kimi səbəblərə görə) hər hansı dini bayram istirahət günü və ya dövlət bayramı elan edilə bilər.

Hər bir insan hər hansı dünyəvi dövlətdə dini institutlara müraciət etmədən yaşaya biləcəyinə arxalana bilər. Məsələn, ailə qurduqda müəyyən dini inanc və adətlərdən istifadə etməmək və sair bu kimi hallar. Dünyəvi dövlətdə bütün dini inanclar və onların daşıyıcıları qanun qarşısında bərabərdirlər.

Hazırda Avropa ənənələrinə malik bütün ölkələr, Cənub-Şərqi Asiya və Afrikanın bir sıra ölkələri, həmçinin Şimali və Cənubi Amerikanın əksər dövlətləri dünyəvidir. Lakin bir çox müsəlman ölkələri tam dünyəvi deyil. Məsələn, İran və Səudiyyə Ərəbistanı rəsmən teokratik dövlətlərdir. Ərəb ölkələri daxil olmaqla bir sıra digər müsəlman dövlətlərinin konstitusiyasında onların qanunvericiliyinin Quran və şəriət qanunları əsasında hazırlandığı qeyd edilib.

## Dünyəvi dövlətlərin siyahısı

### Afrika

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 


### Amerika

*  
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
* 
*  
* 


### Asiya

* 
** 
** 
*  (Tayvan) 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
*  
* 
* 
* 
*  
*  
*  
* 
* 
* 
* 


### Avropa

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* , 
* , 
* 

*  Uels, 

### Okeaniya

* 
* 
* 


## Keçmiş dünyəvi dövlətlər
*  (1947-1956) 1956-cı ildə yeni konstitusiyaya əsasən dövlət dini İslam elan edilib.
*  – 1971-ci ildə dünyəvi dövlət kimi müstəqil olan Banqladeşdə sonradan, prezident Hüseyn Erşad konstitusiyada 8-ci düzəliş etməklə dövlət dinini İslam elan etmişdir. Bu cür addımın ölkədə fundamental ekstrimizm və qanunsuz hərbi hərəkatların qarşısını almaq üçün atıldığı deyilir.
*  – 1925-ci ildən dünyəvi dövlət olsa da 1979-cu ilin dekabrında konstitusiyada düzəliş edildikdən sonra İslam dini yenidən dövlət dini elan edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Dünyəvilik
* Dövlət dini

## İstinadlar
Xanım Əzizbəyova

**Xanım Əzizbəyova** - maarifçi qadın.

## Həyatı
Xanım Əzizbəyovanın təklifi ilə qadınlar onun şəxsi evində maarifləndirici kurslar keçirməyə başladılar. 1919-cu ildə neft sənayeçisi Şəmsi Əsədullayev şəhərin mərkəzində yerləşən evində ilk qadın klubunun açılması üçün yer ayırmış və Xanım Əzizbəyova onun sədri olmuşdur.
Əli Bayramov adına Qadın Klubu

**Əli Bayramov adına Qadın Klubu** — Bakıda yaradılmış ilk qadın klubu.

## Tarixi

### Yaradılması
1920-ci ilin may ayının 20-də Azərbaycan Müvəqqəti İnqilab Komitəsinin sədri Nəriman Nərimanovun təşəbbüsü ildə milyonçu Murtuza Muxtarovun evində, indiki Səadət Sarayının binasında Bakı və onun rayonlarının qadınları üçün Əli Bayramov adına Qadın Klubu açıldı. Kluba Ceyran Bayramova rəhbərlik edirdi.

Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Mərkəzi Komitəsinin göstərişi ilə 1921-ci ilin may ayının 30-da xalq maarifi komissarı Dadaş Bünyadzadə müvafiq sərəncam verdi:

### Son dövrü

1933-cü ilin əvvəllərində Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Mərkəzi Komitəsi qeyd edirdi ki, mədəni təbliğat işinə zəif rəhbərlik nəticəsində Əli Bayramov adına qadınlar klubunun fəaliyyəti 1932-ci ildən zəifləmiş, türk qadınlarının tələbələrinə cavab verməmiş, öz işini köhnə metodlarla qurmuş, zəhmətkeş qadınların sosialist tərbiyələnməsində kütlələrin şəxsi təşəbbüsünün əsas baza olmasına və yeni türk qadın kadrların sosialist yenidənqurmasının şüurlu qurucuları kimi yetişdirilməsinə əsaslanmamışdır. Bu səbəbdən klubun direktoru Gülarə Qədirbəyova təyin olundu və ona siyasi maarif işinə rəhbərlik də həvalə olundu.

1936-cı ildə Əli Bayramov adına Qadın Klubunun 15 illiyi ilə əlaqədar G. Qədirbəyova "Bir sarayın tarixi" adlı kitab yazmışdır. Bu kitab millətçilik ruhunda yazılmış əsər kimi ciddi tənqid edilmiş və onun antisovet fəaliyyətdə iştirak edən, əksinqilabi təşkilatın üzvü kimi təqib edilməsinə zəmin yaratmışdır. Qədirbəyova 1937-ci ilədək kluba rəhbərlik etmiş, 1938-ci ildə həbs edilmişdir.

## Fəaliyyəti
1920-ci ildə Əli Bayramov adına Qadın Klubunda 7 qadının öz çadrasını çıxararaq Azərbaycanda çadranın atılması kampaniyası başlatmışdır.

Ceyran Bayramova və onun köməkçiləri Mina xanım, Məsmə Məmmədova, Hökumə Məmmədova, Mələknisə Məlikova başda olmaqla, klubun Rəyasət Heyətinin bir neçə fəalı qadınları kluba cəlb etmək üçün onları tikiş emalatxanasının işinə geniş şəkildə cəlb edilməsi qərarına gəldilər. Bir neçə qadın ərləri və atalarından gizli evdən öz tikiş maşınlarını gətirərək bu tikiş emalatxanası təşkil etdi. Əvvəllər orada 7 işçi çalışırdı. Sonralar bu emalatxana Əli Bayramov adına Tikiş Fabrikinə çevrilmişdir.

Emalatxana işçiləri həm də savadsızlığın ləğv edilməsi kurslarına yazıldı. Bu kurslarda bir neçə aydan sonra imtahanlar da təşkil olundu.Klub üzvləri ölkənin digər bölgələrinə yollanaraq bütün qadınları klubun işinə cəlb etməyə çalışmışdır. Mina xanım Şamaxı qəzasına, Məsmə Məmmədova Xızı, Tahirə Ələkbərova Göyçay qəzasına, Xanım Ağayeva Lənkəran qəzasına, Bilqeyis Əsgərli Quba qəzasına, Xanım Əliyeva Naxçıvan diyarına, Hökümə Məmmədova isə Şuşa qəzasına yollanmışdır.1924-cü ildə kommunist lider Klara Setkin Əli Bayramov adına Qadın Klubunu ziyarət etmişdir. O, klubu *"inqilabi qüvvələrin toplanış məntəqəsi"* adlandırmışdı. "Qafqaz od içində" kitabında o, yazırdı:

1925-ci il mayın 26-da Əli Bayramov adına klubun akt zalında klubun 5 illik yubileyi münasibətilə təntənəli iclas keçirilmişdir.

## Həmçinin bax

* İbrahim Əbilov adına Mədəniyyət Mərkəzi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mina (diş)

**Mina** — dişi örtən parlaq qabiqdır

Mina ən möhkəm hüceyrədir. Bu, onun tərkibinin 95%-nin qeyri-üzvi madələrdən təşkil olunması ilə izah olunur. Mina təbəqəsini tərkibində su 2-3%-dir ki, bu da digər orqanlardan ən az göstəricidir. Onu möhkəmliyi 397.6 kq/mm2-na çatır. Bu, ancaq almazın möhkəmliyindən bir qədər aşağıdır. Dişin mina qatının qalınlığı yerinə görə müxtəlifdir və 2&nbsp;mm-ə qədər ola bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mario Testino

**Mario Testino** () — Peru mənşəli britaniya fotoqrafı

## Həyatı
30 oktyabr 1954-cü ildə Perunun paytaxtı Lima şəhərində anadan olmuşdur. Perunun Katolik Universitetində və San Dieqo Universitetində təhsil almışdır. 1976-cı ildən Londonda yaşayır. Vogue, V, Gucci, Vanity Fair kimi məşhur jurnallarla əməkdaşlıq etmişdir. Çox sayda məşhur aktyor, aktrisa, müğənni, top model və siyasi xadimlərlə işləmişdir.

Hazırda Britaniya Kral ailəsi ilə işləməklə yanaşı, Burberry, Gucci, Zara, Michael Kors, Dolce & Gabbana, Estée Lauder, Valentino və Versace şirkətləri ilə də əməkdaşlıq edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
E.ə. 293

## Hadisələr
* 18 avqust – Venera ilahəsi şərəfinə Romada ən qədim məbəd inşa olunmuşdur.

## Doğumlar

## Vəfatlar
Venera (mifologiya)

**Venera** — Qədim Roma mifologiyasında bahar, sevgi və gözəllik ilahəsi.

E.ə. 293-cü ilin 18 avqust tarixində ilahə Venera şərəfinə Romada ən qədim məbəd inşa olunmuşdur. Bundan başqa, rəssamların əsərlərində Veneraya tez-tez rast gəlmək olar.

## Həmçinin bax
Şarlotka

**Şarlotka** — Rusiyanın məşhur piroqlarından biridi.

## Tarixi

Piroqun əsl kökü Fransaya gedib çıxır. Fransız aşbazlarının icad etdiyi Şarlotka sonralar Rusiya mətbəxi tərəfindən bəyənilib mənimsənmişdir. Fransız Şarkotkasında piroqun xəmiri isladılmış çörək dilimlərindən hazırlanır. Rusiya versiyasında isə çörək yerinə sadə biskvit xəmiri hazırlanaraq almaların üstünə tökülür. Piroqun sobada bişməsi hardasa 1 saat çəkməsinə baxmayaraq, hazırlanması 10 dəqiqə çəkir.

## Tərkibi

* 5 ədəd turşməzə alma (1&nbsp;kg)
* 1 xörək qaşığı çörək qırıntısı (suxarik)
* bir-iki çimdik darçın (zəruri deyil)
* 4 ədəd yumurta, oda hərarətində (soyuducudan hardasa 30 dəqiqə əvvəldən çıxardın)
* 1 stəkan şəkər tozu
* 1 stəkan un
* bir çimdik vanil və ya bir neçə damcı vanil ekstraktı
* şəkər kirşanı (pudrası), üstü üçün

## Hazırlanma qaydası

# Əvvəlcə almaları soyun. Sonra 4 hissəyə bölüb, hər hissəni nə çox nazik, nə də çox qalın dilimlərə doğrayın.
# Kənarları çıxan tort formasının (23&nbsp;cm diametri olan) dibini və kənarlarını yağlayın. Əgər belə formanız yoxdursa, onda adi formadan da istifadə edə bilərsiniz. Dibinə çörək qırıntısı səpin. Alma dilimlərini formaya yığın. Əgər istəyirsinizsə, üstünə bir az darçın səpin.
# İri qabda yumurta və şəkəri kütlənin rəngi açıq sarı olana qədər mikserlə çalın. Nə qədər çox çalsanız piroqunuz bir o qədər yaxşı şişər. İçinə vanil və unu əlavə edib, bir az da çalın.
# Alınan kütləni almaların hər tərəfinə tökün. Qarışdırmayın.
# Sobanı 180C-dək qızdırın. Piroqu 1 saat ərzində üstü qızaranadək bişirin. Piroqun hazır olub olmamasını yoxlamaq üçün içərisinə kibrit batırıb çıxardın – çıxan kibritə xəmir yapışmayıbsa¸ piroqunuz hazırdır. Piroq öz formasında bir qədər soyuduqdan sonra, onu formadan çıxardın. Üstünə şəkər kirşanı səpin və süfrəyə verin. Bu piroq istiykən də çox ləzzətli olur – üstünə bir az dondurma qoyub yeyin.

## Mənbə

* Almalı Şarlotka
* Klassik "Şarlotka"(foto resept)
Qara daş

**Qara daş** (Ər: الحجر الأسود, Həcərül Əsvəd, Həcər: Daş, Əsvəd isə: Qara) — Məkkədə Kəbənin bir bucağında yerləşdirilmişdir. Müsəlmanlar bu daşın Cənnətdən endirildiyi inancındadırlar.

## Qara daşın yerinə qaytarılması

İbn İşaqın məlumatına görə 605-ci ildə Məhəmməd( s.a.s) Kəbənin divarındaki Qara Daşın yerləşdirilməsində iştirak etmişdi. Qara Daş Kəbənin bərpası zamanı çıxardılmışdı. Məkkənin rəhbər şəxsləri kimin Qara Daşı yerinə qaytarması barədə qərara gələ bilmirdilər. Ən nəhayətdə qərara aldılar ki, qapıdan daxil olan bir sonrakı adam Qara Daşı yerinə qaytarmaq səlahiyyətinə malik olsun. Bu zaman Məhəmməd(s.a.s) qapıdan içəri daxil oldu. Beləliklə, Məhəmməd(s.a.s) daşı bir parçanın ortasına yerləşdirdi. Digərləri isə kənarlarından tutdular və birlikdə Qara Daşı apardılar. Sonra isə Məhəmməd(s.a.s) daşı yerinə yerləşdirdi. Bu hadisə Cəbrailin(a.s) ona ilk vəhy gətirməsindən 5 il əvvəl baş vermişdi.

Kəbə iki dəfə yanmış, 1626-cı ildə isə Məkkəni sel basdıqda, suda batmışdır. Bu bədbəxt hadisələrdən sonra Qara daş 15 parçaya bölünmüşdür. İndi bu hissələr sement məhlulu ilə birləşdirilib və gümüş çərçivəyə salınıb. Daşın görünən hissəsi, təxminən, 16,5x20 sm-dir.

## Mənbə
Sumqayıt Musiqi Kolleci

**Azərbaycan Milli Konservatoriyasının nəzdində Sumqayıt Musiqi Kolleci** və ya qısa şəkildə **Sumqayıt Musiqi Kolleci** — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan orta-ixtisas təhsili müəssisəsi. Sumqayıt şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Orta ixtisas təhsil proqramlarını həyata keçirən tədris müəssisəsi kimi Sumqayıt Musiqi Texnikumu 1965-ci ildən fəaliyyət göstərir.

Texnikumun əyani şöbəsində: "Fortepiano", "Orkestr alətləri", "Xalq çalğı alətləri", "Xanəndə", "Opera və kamera müğənnisi", "Xor diricorluğu", "Musiqi nəzəriyyəsi", "Estrada musiqi sənəti" ixtisasları üzrə.

Qiyabi şöbədə: "Fortepiono", "Xalq çalğı alətləri ", "Musiqi nəzəriyyəsi" ixtisasları üzrə "Kiçik mütəxəssis" dərəcəli gənc musiqiçilər hazırlanır.

Texnikumda fəaliyyət göstərən "Xalq çalğı alətləri orkestri", "Xor kollektivi", "Nəfəs və zərb alətləri orkestri", "Tello xalq çalğı alətləri ansamblı", "Muğam üçlüyü", "Müəllimlər ansamblı", Sumqayıt şəhərinin bütün mədən-kütləvi tədbirlərində iştirak edirlər. Sumqayıt Musiqi Texnikumunun direktoru: Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, beynəlxalq müsabiqələr laureatı, dosent Səbinə Mehdiyevadır.

Sumqayıt Musiqi Texnikumu 16 iyun 2010-cu ildən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarına əsasən Sumqayıt Musiqi Kolleci adı ilə adlandırılmışdır.

11 iyul 2020-ci ildə Sumqayıt Musiqi Kolleci Azərbaycan Milli Konservatoriyasının nəzdində publik hüquqi şəxs statusuna malik olan Sumqayıt Musiqi Kollecinə çevrilmə yolu ilə yenidən təşkil edildi.

## İxtisaslar
Kollecdə aşağıdakı ixtisaslar üzrə mütəxəssislər hazırlanır:
* İnstrumental ifaçılıq (alətlər üzrə);
* Xanəndəlik;
* Vokal sənəti;
* Xor dirijorluğu;
* Musiqi nəzəriyyəsi;
* Xalq çalğı alətləri ifaçılığı (alətlər üzrə).

## İstinadlar
Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdində Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci

**Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdində Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci** - Azərbaycan Respublikasi Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan orta ixtisas təhsilli subbakalavr  mütəxəssislərinin  hazırlanmasını həyata keçirən  tədris müəssisəsidir.

## Tarixi
*Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci* 1959-cu ildən fəaliyyət göstərən *Sumqayıt Texnologiya Texnikumu*nun bazasında yaradılmışdır.

Müəssisənin ilk adı *Sumqayıt  Texnologiya Texnikumu*, sonra *Sumqayıt Kimya Texnologiya Texnikumu* olmuş, 1992–ci ildən  yenidən  *Sumqayıt  Texnologiya  Texnikumu* adlandırılmışdır.

Azərbaycan Respubikası Nazirlər Kabinetinin 26 avqust 2002-ci il tarixli, 140 saylı qərarı və Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin  3 sentyabr 2002-ci il tarixli 878 sayli əmri  ilə  *Sumqayıt Texnologiya Texnikumu*nun adı dəyişdirilib *Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci* adlandırılmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinim 3 fevral 2016-cı il tarixli, 30 nömrəli qərarının icrası barədə Azərbaycan Respublikası Təhsil nazirinin 04.03.2016-cı il tarixli, 130 nömrəli əmrinə əsasən *Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci* Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdinə verilmişdir.

Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci 2005–ci ildə  Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmiş, Ədliyyə Nazirliyində 1105-A1-420 saylı 27.05.2005-ci il tarixli şəhadətnamə ilə qeydiyyata alınmış nizamnaməsinə və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 14 yanvar  2011-ci il tarixli, 7 nömrəli qərari ilə təsdiq edilmiş “Orta ixtisas təhsili müəssisənin numunəvi nizamnaməsi”nə uyğun olaraq  fəaliyyət göstərir.

## Maddi-texniki bazası
Kollec Sumqayıt şəhəri, Heydər Əliyev prospekti 37 ünvanında yerləşir. Kollecin əsas tədris binası 3 mərtəbəli, köməkçi tədris binası 2 mərtəbəli binadan ibarətdir. Kollecin 3 mərtəbəli tələbə yataqxanası vardır. 
Kollec layihəyə əsasən kompleks təhsil müəssisədir. Kollecin kompleksinə 1 ədəd 3 mərtəbəli, 1 ədəd 2 mərtəbəli tədris binası, 1 ədəd 3 mərtəbəli tələbə yataqxanası, 1 ədəd mətbəx, idman zalı, mini futbol meydançası, voleybol meydançası, 1 ədəd gözətçi otağı daxildir.

## İxtisaslar
Sumqayıt Dövlət Texniki Kollecində 2016-2017–ci tədris ilində 13 ixtisas üzrə əyani şöbədə təhsil verir.

Kollecdə dərslər 2 növbəli olmaqla  həftənin l-V  günləri keçirilir. Kollecdə dərslər ümumillikdə 35 auditoriya, o cümlədən 2 laboratoriya, 17 fənn kabinetində və idman zalında tədris olunur.

## Əlaqələr
Kollecdə istehsalat təcrübələri bağlanmış müqavilələrə əsasən ARDNŞ “Azərkimya“ İstehsalat Birliyinin Etilen Polietilen zavodu, AMEA Polimer Materialları İnstitutu, Sumqayıt Sərnişin ASC, Sumqayıt şəhəri “Şimal” Regional Elektrikşəbəkə, Sumqayıt Təhsil Şöbəsi, Sumqayıt şəhər “İnter Tekstil” ASC, ”Nursoft“ MMC müəssisələrində keçirlir.

## İstinadlar
Nəsimi adına Mədəniyyət və İstirahət parkı

**Nəsimi adına Mədəniyyət və İstirahət parkı** — Sumqayıtda park.

## Tarixi
1967-ci ildə Azərbaycan SSR Mədəniyyət nazirliyinin 16 mart tarixli 64 saylı əmrinə əsasən mədəniyyət və istirahət parkı yaradıldı. 23 hektar dənizkənarı sahəni əhatə edən ərazidə küləyə, quraqlığa davamlığı olan 39 növ ağac – Eldar və Alp şamları, Ağcaqayın, Akasiya, Küknar, Qovaq ağacları və s. cərgələrə düzüldü. Yaşıllaşdırma yüksəkixtisaslı mütəxəssislərə – aqronomlara, bağbanlara həvalə edildi. Şəhər əhalisinin sağlamlığında parkın yaşıl ərazisi ilə yanaşı, çimərlik zonası da əhəmiyyətli rol oynayır. İldən-ilə genişlənən, gözəlləşən parka 17 avqust 1978-ci ildə dahi Azərbaycan şairi Nəsiminin adı verilmişdir. Elə həmin ildə V. Nəzirov və A. Quliyevin müəllifi olduğu "Sülh göyərçini" abidəsinin qoyulması parkı daha da gözəlləşdirdi.

1981-ci ildə "Yay estradası"nın açılışı, "Rəqs meydançası"nın təşkili, kafelər, müxtəlif qurğulu yelləncəklər, mexaniki attraksionlar şəhər əhalisinin mədəni istirahəti üçün əvəzsizdir. Nəsimi adına mədəniyyət və istirahət parkı yaz-yay mövsümündə mədəni-kütləvi tədbirlərin keçirilməsi üçün əsas mərkəzdir. Azərbaycan rəssamlarının əsərlərindən ibarət sərgilərin nümayişi, şair və yazıçılarla görüşlərin təşkili, əmək, ədəbiyyat və incəsənət günləri ilə əlaqədar keçirilən ənənəvi tədbirlərin əsas ünvanı məhz İ. Nəsimi adına mədəniyyət və istirahət parkıdır.

Ağır faciələrə sinə gərmiş, mətinləşmiş Sumqayıtın yüzlərlə şəhid balasının son məkanı, şəhər əhalisinin ziyarətgahına çevrilən "Şəhidlər xiyabanı" parkın şərq hissəsində yerləşir. 20 Yanvar şəhidlərinə həsr edilmiş abidə (1991-ci il) və "Ulduzlar" abidəsi (1999-cu il) sumqayıtlıları tarixi unutmamağa çağırır.

Yuxarıda qeyd olunan heykəltəraşlıq nümunələrinin müəllifi, şəhərin baş rəssamı Vaqif Nəzirov, rəssam Aqil Quliyevlə birgə 07.10.2003-cü il tarixdə dahi Azərbaycan şairi İ. Nəsiminin abidəsi üçün Xəzərin sahili və yaşıllığa qərq olmuş parkın görkəmli mənzərəsinin ovuc içi kimi göründüyü yüksəklikdə ünvan seçdilər.

Sumqayıtın əsas magistral yolu olan Səməd Vurğun küçəsindən tutmuş Xəzərin ləpədöyəninə qədər ərazini əhatə edən parkın hal-hazırda ümumi sahəsi 80 hektardır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 02.08.2001-ci il tarixli 132 saylı qərarına əsasən, İ. Nəsimi adına mədəniyyət və istirahət parkı ölkə əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Bülbül adına Uşaq İncəsənət Məktəbi (Sumqayıt)

**Bülbül adına Uşaq İncəsənət Məktəbi** — Sumqayıtda musiqi məktəbi

Sumqayıt şəhər Mədəniyyət İdarəsinin tabeliyində 3 incəsənət məktəbi fəaliyyət göstərir ki, onlardan biri də Bülbül adına Uşaq İncəsənət Məktəbidir. 1971-ci ildən Sumqayıt şəhər 2 saylı musiqi məktəbi kimi fəaliyyətə başlayan məktəb 2 korpus, 44 sinif otağı, 360 yerlik konsert zalından ibarətdir. Bu illərdə şagirdlər fortepiano, skripka, tar, kamança, qarmon, nağara, klarnet ixtisasları üzrə təhsil alırdılar. Rəsm, xoreoqrafiya şöbələri açıldıqdan sonra 1985-ci ildən Sumqayıt şəhəri 2 saylı Uşaq İncəsənət Məktəbi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1992-ci ildən Sumqayıt şəhər Xalq Deputatları Sovetinin Rəyasət heyətinin qərarı ilə məktəb Bülbülün adı ilə adlandırıldı. Məktəbin 35 illik fəaliyyəti ərzində şagirdləri respublika müsabiqələrində iştirak edərək diplomlara, fəxri fərmanlara layiq görülmüşdür. 1999-cu ildə musiqi və incəsənət məktəbləri şagirdləri arasında keçirilən Respublika Baxış müsabiqəsində Bülbül adına incəsənət məktəbinin şagirdləri Elvin Xasıyev və Xəyyam Tağıyev diplomlarla təltif olunmuşlar.

2001-ci ildə Sumqayıt şəhəri üzrə keçirilən gənc istedadların müsabiqəsində incəsənət məktəbinin xalq çalğı alətləri ansamblı müsabiqənin laureatı olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin  2002-ci ildə təşkil etdiyi "Uşaqların gözü ilə" adlı sərgidə məktəbin şagirdləri mükafat almışlar. 2004-cü ildə Respublika üzrə uşaq xor kollektivləri arasında keçirilən müsabiqədə məktəbin xor kollektivi fəxri fərmana layiq görülmüşdür. 2005-ci ildə Çexiya Respublikasının Lides şəhərində dünya üzrə uşaqlar arasında keçirilən rəsm müsabiqəsində məktəbin şagirdi Orxan Həsənov fəxri fərmanla təltif olunmuşdur. Məktəbin məzunları müğənni-bəstəkar Elza Seyidcahan, bəstəkar Ceyhun və Vaqif Allahverdiyevlər respublika miqyasında tanınırlar.
Səid Rüstəmov adına Musiqi Məktəbi (Sumqayıt)

**Səid Rüstəmov adına Musiqi Məktəbi** — Sumqayıtda musiqi məktəbi.

Səid Rüstəmov adına Musiqi Məktəbi Sumqayıt şəhər mədəniyyət İdarəsinin tabeçiliyində olan incəsənət məktəblərindən biridir. 1976-cı ildən fəaliyyətdədir. 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən məktəbə görkəmli bəstəkar Səid Rüstəmovun adı verilmişdir. 

Məktəbdə "Fortepiano", "Xalq çalğı alətləri", "Simli və nəfəsli alətlər", "Azərbaycan qarmonu", "Nəzəriyyə", "Rəssamlıq" şöbələri fəaliyyət göstərir ki, bu şöbələrdə 748 şagird təhsil alır. 

Bundan əlavə, bu incəsənət məktəbində müəllimlərdən ibarət Xalq Çalğı Alətləri ansamblı fəaliyyət göstərir. Məktəbin kollektivi dəfələrlə ümumşəhər, respublika miqyaslı tədbirlərdə iştirak etmiş, müsabiqələrdə layiqli yer tutmuşlar. İki binadan ibarət olan məktəbin ikinci binasında iki Qubadlı rayon məktəbi yerləşmişdir.
## Xarici keçidlər
* Sumqayıtda Uşaq İncəsənət Məktəbinin açılışı olub
Riçard Nikson

**Riçard Milhaus Nikson** (; ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 37-ci prezidenti (1969–1974) və 36-cı vitse-prezidenti (1953–1961).

## Siyasi karyerası
1953–1961-ci illərdə prezident Dvayt Eyzenhaverin kabinetində vitse-prezident vəzifəsini tutan Nikson, 1960-cı il seçkilərində prezidentliyə namizədliyini irəli sürmüş, lakin Con Kennediyə məğlub olmuşdur. 1962-ci ildə Kaliforniya ştatının qubernatoru vəzifəsinə namizədliyini versə də, burada da məğlub olmuş və bundan sonra siyasətdən getdiyini açıqlamışdır. Lakin 1968-ci ildə Respublikaçılar partiyası onu prezidentliyə namizəd kimi irəli sürmüş və Nikson bu seçkidə qalib gələrək ABŞ-nin 37-ci prezidenti olmuşdur. 1972-ci il seçkilərində də qələbə qazanan Nikson, həm vitse-prezident, həm də prezident vəzifəsini iki dəfə tutmuş yeganə şəxsdir.

Onun hakimiyyət dövrü Çinlə əlaqələrin yaxşılaşdırılması, SSRİ ilə Strateji silahların məhdudlaşdırılması barədə müqavilənin imzalanması, Ay proqramının uğurla başa çatması və Vyetnam müharibəsinə son qoyulması ilə xarakterizə olunur.

Riçard Nikson istefa vermiş yeganə ABŞ prezidentidir. O, bu addımı Uotergeyt qalmaqalı ilə bağlı ona qarşı impiçment prosedurunun başlanması ilə əlaqədar atmışdır.

## İstinadlar
Fikrət Əmirov adına Musiqi Məktəbi (Sumqayıt)

**Fikrət Əmirov adına Musiqi Məktəbi** — Sumqayıtda musiqi məktəbi.

## Ümumi məlumat

1991-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır.

Ümumi sahəsi 500 kv.m olan məktəbin 40 sinif otağı, 150 nəfərlik zalı şagirdlərin ixtiyarındadır. Məktəbdə 217 nəfər müəllim çalışır ki, onlardan 39 nəfəri ali, 178 nəfəri isə orta ixtisas musiqi təhsillidir. 9 ixtisas üzrə fortepiano, skripka, tar, kamança, qarmon, saz, klarnet, nağara, xanəndəlik-muğam üzrə 627 nəfər şagird təhsil alır. Məktəbin məzunları Əliyeva Natəvan, Rzayev Rəşad, Əliyev Vüqar, İbrahimov Şamxal, Quliyeva Mətanət və b. doğma kollektivə müəllim kimi qayıdıb musiqinin sirlərini şagirdlərə həvəslə öyrədirlər.

Tarixi günlərin, bayramların lazımi səviyyədə qeyd olunması, Azərbaycan və dünya bəstəkarlarının yaradıcılığına həsr edilmiş gecələrin, konsert proqramlarının təşkil edilməsinin öhdəsindən məktəbin kollektivi bacarıqla gəlir. 1996-cı ildə məktəbin 5 illik, 2001-ci ildə isə 10 illik yubileyi təntənəli şəkildə qeyd edilmişdir. Yubileylə bağlı "Ömrün musiqi yaşantıları" adlı kitab nəşr edilmişdir.

Fəaliyyət göstərdiyi ilk 15 il ərzində musiqi məktəbinin əldə etdiyi nailiyyətlər az olmamışdır. Belə ki, məktəbin şagird və müəllimlərindən ibarət Xalq Çalğı Alətləri ansamblı, xor kopellası şəhər tədbirlərində, konsertlərdə, müsabiqə-festivallarda məharətlə çıxış etmiş, diplomant və laureat adını qazanmışlar. Məktəbin şagirdləri Sumqayıt Gənclər və İdman Baş İdarəsinin təşkil etdiyi festivalda, "Lider" televiziyasının təşkil etdiyi "Gənc İstedadların Konsert Müsabiqəsi"ndə, Respublika Beynəlxalq Əməliyyat Mərkəzinin təşkil etdiyi Respublika Uşaq Muğam festivalında iştirak etmişlər. Söz sənəti üzrə Aypara Cabbarova və Əli Əliyev Respublika müsabiqələrinin diplomantı, Lalə Həsənova isə "İstedad-2000" musiqi müsabiqəsinin diplomuna layiq görülmüşlər. Xanəndəlik, muğam sinfinin şagirdləri M.Məmmədova və Ş.Kərəmova "İstedad-2003" müsabiqəsinin qalibləri olmuşlar. Ötən il məktəbin müəllimi Səbuhi Əliyev Əhsən Dadaşov adına Respublika müsabiqəsinin diplomuna layiq görülmüşdür. Hazırda məktəb pedaqoji və yaradıcılıq fəaliyyətini davam etdirir.
Franceska Piccinini

**Franceska Piccinini** - İtaliya voleybolçusu

## Həyatı
1979-cu ildə doğulmuşdur. Boyu: 1,84 metr, çəkisi: 74 kq.

## Mənbə
*Voleybolun kraliçası
Türkiye (qəzet)

***Türkiye*** — Ənvər Örən tərəfindən 22 aprel 1970-ci ildən "Həqiqət" qəzeti adıyla nəşr etdirilən gündəlik qəzet. İhlas Holdinq şəbəkəsinin bir hissəi və ilk qurumudur. 29 mart 1972-ci ildən "Türkiyə" qəzeti adı ilə çap olunur.

Dr. Ənvər Örənin 1978-ci ildə Yaponiyada qatıldığı FIEJ Konfransında tanış olduğu və "dünyanın ən çox satılan ikinci qəzeti" olan Asahi Şimbun qəzetinin "əldən-ələ yaymaq sistemi"ni tətbiq edən "Türkiyə" qəzeti 1980-ci ilə qədər axşam qəzeti kimi nəşr olunub. Əsasən İhlas Xəbər Agentliyinin inormasiyalarını yayan qəzet sağ meyilli elektoratın ən çox oxuduğu qəzetlərdən biridir.

Türkiyədə ilk dəfə abunəlik sistemini tətbiq edən qəzetin 10 dekabr 1989-cu il tarixli sayının tirajı (1 424 350 nüsxə) bu günə qədər Türkiyədə qəzetlər arasında rekord tiraj olaraq qalmaqdadır.

Qəzet 16 sentyabr 2013-cü ildə uzun illər istifadə etdiyi loqosunu dəyişmişdir. "Türkiye" yazısı sadələşdirilmiş, "t" hərfi ağ rənglə yazılmış və qırmızı dairənin içinə alınmışdır.

## Filmoqrafiya
# Laçın dəhlizi (film, 1993)

## İstinadlar
Əhməd Bakıxanov adına İncəsənət Məktəbi (Sumqayıt)

**Əhməd Bakıxanov adına İncəsənət Məktəbi** — Sumqayıtda musiqi məktəbi

Sumqayıt şəhər H.Z.Tağıyev qəsəbəsində 1936-cı ildə xüsusi layihə üzrə tikilmiş bina 1982-ci ilin sentyabrından incəsənət məktəbi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Sumqayıt Şəhər Xalq Deputatları Soveti Rəyasət Heyətinin 3 aprel 1992-ci il 16 saylı protokolu ilə məktəbə görkəmli dövlət xadimi, tarzən Ə. Bakıxanovun adı verilmişdir. Məktəbin 35 sinif otağı, kitabxanası, 150 nəfərlik konsert zalı var. Burada fortepiano, skripka, tar, kamança, qarmon, klarnet, nağara, rəsm ixtisasları üzrə 415 nəfər şagird təhsil alır. 84 nəfərdən ibarət müəllim kollektivi şagirdlərə musiqi sənətinin incəliklərini öyrədir. İncəsənət məktəbində müəllim və şagirdlərdən ibarət xalq çalğı alətləri ansamblı, xor kollektivi fəaliyyət göstərir ki, onlar vaxtaşırı şəhər və qəsəbə tədbirlərində iştirak edir.

2004-cü ildə keçirilmiş "İstedad-2004" müsabiqəsində iştirak edən məktəbin şagirdlərindən Mustafayev Elşən qalib, Sadıqzadə Turanə isə diplomant elan olunmuşdur. Ə.Bakıxanov adına İncəsənət Məktəbinə hal-hazırda Vasif Heydərov rəhbərlik edir.
Azərbaycan Mədəniyyət Fondu

**Azərbaycan Mədəniyyət Fondu** və ya əvvəlki adı ilə **Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları Fondu** (AMDF) — Azərbaycanın qeyri-hökumət xeyriyyə fondu.

## Tarixi
1995-ci ildə Mehriban Əliyevanın və ABŞ-nin Bakıdakı səfiri Riçard Kozlariçin həyat yoldaşı Enn Kozlariçin təşəbbüsü və onların həmsədrliyi ilə "Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları" (Az. MD) Fondu yaradılmışdır. Bu münasibətlə aprelin 29-da M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında gecə keçirilmişdir.

2008-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət Fondu (indiki Azərbaycan Yaradıcılıq Fondu) adını "Azərbaycan Yaradıcılıq Fondu" etdikdən sonra "Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları Fondu" "Azərbaycan Mədəniyyət Fondu" adlandırılıb.

## Fondun əsas məqsədi
Azərbaycan incəsənətinin inkişafı, təbliği, xarici ölkələrdə daha geniş tanınması, Azərbaycan xalqının dünya mədəniyyətinə inteqrasiyası, yeni beynəlxalq əlaqələrin formalaşması məsələlərinin həyata keçirilməsindən ibarətdir. Fondun işi 3 istiqamətdədir — mədəni tədbirlər, xeyriyyə aksiyaları, naşirlik fondun əsas məqsədidir.

Fond Azərbaycanın görkəmli incəsənət xadimlərinin yubiley gecələrini təşkil etmiş, "Azərbaycan-İrs" jurnalının xüsusi nömrələrini çap etdirmiş, müxtəlif sənətkarların mahnı albomlarının diskini buraxdırmışdır.

Fəaliyyət dövrü ərzində Fondun Azərbərbaycanda keçirdiyi xarici ölkə incəsənət xadimlərinin konsertləri, teatr tamaşaları, təqdimat mərasimləri, sərgilər, festivallar, mədəniyyət günləri və s. tədbirlər beynəlxalq miqyaslı hadisələr olmuşdur. Dünya şöhrətli incəsənət xadimlərinin Bakıdakı çıxışları da bu qəbildəndir.

Bu istiqamətdə təşkil olunan tədbirlər arasında "Musiqinin Böyük İpək Yolu" Beynəlxalq Klassik Musiqi festivalı və SEBA (Seul-Bakı) Azərbaycan-Koreya Mədəniyyət Mübadiləsi Assosiasiyası (AKMMA) ilə birgə keçirilən Koreya Mədəniyyəti Günləri də var.

Azərbaycan muğamını dünya miqyasında təbliğ etmək və eyni zamanda, yaymaq, həmçinin bu sənəti yaşadan musiqiçi və müğənnilərə qayğı göstərmək Fondun qarşısında duran mühüm işlərdəndir. Bu istiqamətdə atılan addımlar arasında "Bakı Muğam Mərkəzi"nin yaradılması, nəfis, əhatəli, rəngarəng şəkildə tərtib edilmiş "Qarabağ xanəndələri" musiqili albomun buraxılması və onun dünyanın bir çox mötəbər incəsənət mərkəzlərində yayılması, "Bakı payızı" Beynəlxalq festivalı, IX Şərq-Qərb Bakı beynəlxalq kino festivalı, "Reklam acgözləri gecəsi" — beynəlxalq reklam filmlərinin nümayişi, 2007 ildə artıq üçüncü dəfə keçirilən Beynəlxalq Bakı Caz Festivalı (BBCF) ənənəyə çevrilmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Yaradıcılıq Fondu
* Mədəniyyət Nazirliyi
* Heydər Əliyev Fondu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin PREZİDENT KİTABXANASI I FƏSİL Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları Fondu
* Muğam Ensiklopediyası — Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostlari Fondu (AMDF)
Mübahilə

**Mübahilə** kəlməsinin kökü "bəhl"dir və mənası "lənət etmək"dir. Bu sözün lüğətdə də mənası budur. Amma sonralar mənasını dəyişib, "hər cür dua etmək" mənasında işləndi. Müsəlmanlar Quranın 3-cü surəsi Ali-İmran surəsinin 61-ci ayəsini Mübahilə ayəsi adlandırırlar.

## Haqqında nəql olunan kəlamlar

İmam Sadiq Əbulabbasa mübahilə barəsində belə buyurmuşdur: "Ovcunu onun ovcuna qoyub deyirsən: "Allahım! Əgər filankəs haqqı inkar, yaxud batili iqrar edirsə onu səma bəlasına və ya öz tərəfindən olan bir əzaba düçar et. Ona yetmiş dəfə nifrin və qarğış et".

İmam Sadiq: "Nəcran xaçpərəstləri öz başçı, canişin və… ilə Peyğəmbərin yanına gəlib dedilər: "Bizi nəyə dəvət edirsən?" Peyğəmbər buyurdu: "Allahdan başqa bir tanrının olmamasına, mənim Allahın elçisi olmağıma və İsanın Allahın yeyib-içən və ifrazat xaric olan… yaradılmış bir bəndəsi olmasına şəhadət verməyə… Buna görə də mənimlə mübahilə edin! Əgər mən doğru danışanamsa Lənət və nifrin sizi tutacaq və əgər yalançı olsam Lənət və nifrin məni tutacaq". Dedilər: "Ədalətli qərardır. Sonra mübahilə üçün vaxt təyin etdilər". Onlar evlərinə qayıdandan sonra böyükləri dedi: "Əgər o, mübahiləyə öz qövmü ilə gəlsə onunla mübahilə edərik. Çünki əgər belə olsa, o, peyğəmbər deyil. Amma mübahiləyə yalnız ailəsi ilə gəlsə onunla mübahilə etmərik. Çünki əgər ailəsini təhlükəyə atırsa deməli doğrudan da düz deyir. Səhər açılandan sonra Peyğəmbərin yanına gəldilər. Gördülər ki, Əmirəl-möminin, Fatimə, Həsən və Hüseyn onun yanındadırlar. Onlar qorxdular və Peyğəmbərə dedilər: "Səninlə razılaşırıq, bizi mübahilə etməkdə üzürlü bil". Beləliklə, Allahın peyğəmbəri cizyə əsasında onlarla razılaşdı və onlar dağılışıb getdilər".

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Mübahilə ayəsi
* Mübahilə günü
Xanəli Babayev

**Xanəli Babəli oğlu Babayev** - Filologiya elmləri namizədi

## Həyatı

Xanəli Babəli oğlu Babayev 1963-cü ildə Zərdab rayonunun Qaravəlli kəndində anadan olub. Ali təhsillidir. Filologiya elmləri namizədidir.

Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin Şirvan bölgəsi üzrə qazisi və Bakı İslam Universitetinin Mingəçevir şöbəsinin direktor müavinidir. 

Mətbuatda müxtəlif mövzularda tez-tez çıxışlar edir. 3 kitab müəllifidir.
Mişel Obama

**Mişel Lavon Robinson Obama** (; ) — ABŞ vəkil və yazarı. ABŞ-nin birinci xanımı (2009–2017), 44-cü ABŞ prezidenti Barak Obamanın həyat yoldaşı.

Dolfus Şildsin nəvəsi, rəssam Pernell Şilds (Mişel Obamanın ulu babası) 1950-ci ildə Çikaqoya köçüb. 1964-cü il yanvarın 17-də isə Çikaqoda ABŞ-nin gələcək birinci ledisi doğulub.

## Həyatı
Prinston Universitetini (sosiologiya bakalavrı), Harvard Hüquq Məktəbini (hüquq doktoru) bitirib.

İlk iş yeri "Sidli Ostin" hüquq firmasında olan Mişel marketinq və intellektual mülkiyyət qanunvericiliyi sahəsində ixtisaslaşıb. Çikaqo merinin köməkçisi, daha sonra meriyanın planlaşdırma və inkişaf üzrə komissar müavini vəzifələrini tutub. Çikaqo Universitetində dekan köməkçisi, həmin universitetin nəzdində Akademik Tibb Mərkəzinə icraçı direktoru, vitse-prezidenti olub.

Barak Obama ilə 1992-ci ildə ailə həyatı quran Mişel iki qız anasıdır. Malia 1999-cu, Saşa 2001-ci ildə dünyaya gəlib.

ABŞ prezidentinin xanımı Mişel Obamanı "Forbes" jurnalı 2010-cu ildə dünyanın ən nüfuzlu qadını elan edib.

## Əcdadları
Mişel Obamanın qohumu Cənubi Karolinadan olan mülkədarın vəsiyyətnaməsində "zənci qızı Melvina" kimi göstərilib. Mülkədarın ölümündən sonra Melvina Corciya ştatına aparılıb və 15 yaşı olarkən 40 yaşlı ağ kişidən oğlu doğulub.

Dolfus Şilds adlandırılan bu uşaq Mişel Obamanın ulu babası olub. 1870-ci ildə aparılan qeydiyyatda Dolfus Şilds və Melvinanın daha 3 uşağı "mulat" kimi qeyd ediliblər. Şilds quldarlıq ləğv ediləndən sonra Alabama ştatına köçüb və uğurlu dülgər olub. 1900-cü ildə onun öz evi olub, 11 il sonra isə şirkət yaradıb. Dolfus Şilds 1950-ci ildə vəfat edib. Onun anası Melvina Şilds isə 1938-ci ildə ölüb.

## İstinadlar
Xəndək (Qubadlı)

**Xəndək** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Muradxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Xəndək kəndi kəndin ərazisində yerləşən qədim mağaralardan bilinir ki, XVII–XVIII əsrdə müvcud olmuş kənddir.

2020 noyabr ayının 9-u Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilib.

## Toponimikası
Xandək kəndi Həkəri çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini Cənubi Azərbaycanın Xandək kəndindən gəlmiş Hacı Məmməd adlı şəxsin salması və hazırda kənddəki nəsillərdən birinin hacıməmməduşağı adlanması haqqında məlumat verilir. Tədqiqatçılar bu oykonimi X əsrdə Orta Asiyada Çu çayı vadisində və Talas Alatausu ərazisində yaşamış və sonralar Səlcuq oğuzlarına qoşulmuş türk mənşəli xandak tayfasının adı ilə bağlayırlar. XIX əsrin əvvəllərində Şəki əyalətində Kandak, Gürcüstan ərazisində Aşağı Xandək və Yuxarı Xandək kəndləri qeydə alınmışdır. Oykonim Xəndək variantında da işlənir.

## Mədəniyyəti
Xəndək kəndi Azərbaycanın məşhur xalçaçılıq məntəqələrindən biridir. Burada toxunan xalçalar hər zaman məşhur olmuşlar və öz yüksək keyfiyyəti ilə seçilmişlər. Burada toxunan xalçalar dünya bazarlarına çıxarılan xalçaların ən yaxşıları hesab edilirdi.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Müqəddəs Yelisey bazilikası

**Müqəddəs Yelisey kompleksi** və ya **Qala piri** — Oğuz rayonunda yerləşən alban məbədi.

## Haqqında
Alban tayfalarından biri olan udinlər bu gün də Oğuz şəhərinin şərq hissəsində yerləşən qədim alban məbədindən dini sitayişlərini icra edirlər. Tuf daşlarından və əhəng məhlulundan inşa edilən və dördbucaq formasında olan bu məbəd binasının uzunluğu 7,45 metr, eni 5,55 metrdir. Məbəd daxilində ibadət üçün nəzərdə tutulmuş sahə 3,5 metr X 4,35 metr ölçüsündədir. Eni 1,1 metr, hündürlüyü 1,55 metr olan üstü yarımdairəvi tağlı qapı məbədin qərb hissəsində yerləşir. Xristian kilsəsinin müqəddəslərindən biri olan Yeliseyin şərəfinə inşa edilən bu məbədi udinlər Qerqets monastrı adlandırmışlar. (Qerqets udincə "Müqəddəs yer" deməkdir). 1828–1830-cu illərdə çar Rusiyası tərəfindən İrandan və Osmanlı imperiyasından Azərbaycan ərazisinə köşürülən ermənilərin bir hissəsi də Oğuz rayonu ərazisində yerləşdirilmişdir. Tarixi mənbələrə görə ermənilər məhz çar hökumətinin köməyi ilə 1836-cı ildə Alban katolikosluğunun ləğv edilməsinə nail olur. "Erməniləşdirmə" siyasəti Oğuz udinlərinin dini həyatından da yan keçmir. Ermənilər Qerqets monastrını "Yeqişe Arakel" monastrı adlandırır, alban dilində yazılar məhv edilərək erməni yazıları ilə, alban xaçı erməni xaçı ilə əvəz olunur. Bu proses XX əsrin əvvəllərində başa çatdırılır.

## Şəkilləri


Kala məbədi (2).jpg
Kala məbədi (12).jpg
Kala məbədi (14).jpg
Kala məbədi (13).jpg
Kala məbədi (18).jpg
Kala məbədi (4).jpg
Kala məbədi (3).jpg


## Həmçinin bax
* Alban məbədi Oğuz şəhəri
* Calut monastırı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xıdırlı (Qubadlı)

**Xıdırlı** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Teymur Müskənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Yerli camaatın dediyinə görə Xıdırlı kəndini Xıdır, Məhərrəm və Həsən adlı şəxslər salıblar. Kənddə Xıdırlı, Məhərrəmli, Həsənli nəsilləri yaşayıblar. Kəndin adı Xıdırlı nəslinin adı ilə əlaqədardır. Ağdam və Salyan rayonlarında Xıdırlı, Şabran rayonunda Xıdırzində kəndləri, Salyan rayonunda isə Xıdırlı adlı palçıq vulkanları vardır.

## Toponimikası
Xıdırlı kəndi Bərgüşad çayının sahilində, dağlıq ərazidədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndi Xıdır, Məhərrəm və Həsən adlı şəxslər salmışlar. Hazırda kənddə xıdırlı, məhərrəmli və həsənli nəsilləri yaşayır. Oykonim xıdırlı nəslinin adını daşıyır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Xıdırlı kəndi Bərgüşad çayının sahilində, dağlıq ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, Xıdırlı kəndində 37 evdə 170 şiə kürd yaşayırdı.

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 454.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Xocahan

**Xocahan** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Xocahan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
9 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respubliksı Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

## Toponimikası
Xocahan kəndi Həkəri çayının sahilindədir. Oykonim xoca (orta əsrlərdə ticarətlə məşğul olan tacir, habelə məşhur din xadimləri xoca adlanırdı) sözündən və -an (məkan və cəmlik bildirir) şək.-sindən (h iki a səsinin arasına əlavə edilmişdir) ibarət olub "xocalar; xocaların məskunlaşdığı yer" mənasındadır. Yerli əhalinin məlumatına görə, kənd tarixən ticarət yeri olmuşdur. Oykonim Xocaxan variantında daqeydə alınmışdır.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Xocik

**Xocik** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Xocik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Oykonimin "kiçik kənd" mənasında olması ehtimal edilir.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsini İranın Xocik kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salmışlar.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Xocik kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Xocik Qubadlı rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 9 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiyası
Xocik kəndi Həkəri çayının sahilindədir.

## Əhalisi
1856-cı il "*[[Qafqaz təqvimi]]*"nə görə, əhalisi kürd dilində danışan şiə kürdlərdən ibarət olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Kürd Mahruzlu

**Kürd Mahruzlu** və ya **Kürd Mahrızlı** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Zilanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Kəndin adı mahrızlı tayfası ilə əlaqədardır. Əsl adı "Kürd Mafruzlu" olmuşdur.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsi 1820-ci ildə İrandan köçüb gəlmiş mafruzlar tərəfindən salınmışdır. 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. 23 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kürd Mahrızlı kəndi dağətəyi düzənlikdə, Qarabağ silsiləsində yerləşir.

## Əhalisi
14 may–17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış kameral siyahıyaalmaya əsasən Yelizavetpol quberniyası, Cəbrayıl qəzasının III şöbəsinin Kürd–Mafruzlu kənd cəmiyyəti tərkibinə daxil olan Kürd–Mafruzlu kəndində 39 evdə şiə etiqadlı müsəlman kürdlərdən ibarət 184 nəfər (114 nəfəri kişilər, 70 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.

## Qalereya







## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 455.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Azad Rəhimov

**Azad Arif oğlu Rəhimov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikasının gənclər və idman naziri (2006–2021).

## Həyatı
Azad Rəhimov 1964-cü il oktyabrın 8-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Onun babası 1954–1958-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetini sədri olmuş Sadıq Rəhimovdur.

Azad Rəhimov 1971-ci ildə Səbail rayonunda 134 nömrəli tam orta məktəbin birinci sinifinə daxil olmuşdur və 1981-ci ildə oranı bitirmişdir. Daha sonra o, 1981-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutuna qəbul olmuşdur və 1986-cı ildə oradan ingilis dili müəllimi ixtisası üzrə məzun olmuşdur.

1986–1987-ci illərdə Sovet Ordusunun sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.

Azad Rəhimov 2021-ci ilin yanvar ayından ağciyər xərçəngindən və qaraciyər serozundan müalicə alırdı. O, 30 aprel 2021-ci ildə Bakı vaxtı ilə saat 22:45-də ABŞ-nin Nyu-York şəhərində müalicə aldığı xəstəxanaların birində dünyasını dəyişib. 2 may 2021-ci ildə İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## Fəaliyyəti

Azad Rəhimov 1984-cü ildən 1986-cı ilə qədər Xətai rayonunda 245 nömrəli tam orta məktəbdə Komsomol Komitəsində vəzifəsində çalışmışdır.

1987-ci ildən 1989-cu ilə qədər Azərbaycan SSR Lenin Kommunist Gənclər İttifaqının Xətai Rayon Komitəsində şöbə müdiri vəzifəsində, 1989–1990-cı illərdə Azərbaycan SSR Gənclər İttifaqı Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.

Azad Rəhimov 1994–1998-ci illərdə "Ros-İMESKO" Məhdud Məsuliyyəti Cəmiyyətinin rəhbəri vəzifəsində, 1998–2006-cı illərdə isə "Italdizain" Qapalı Tipli Səhmdar Cəmiyyətinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 fevral 2006-cı il tarixli 1275 nömrəli Sərəncamı ilə Azad Rəhimov Azərbaycanın Gənclər və İdman naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azad Rəhimov Azərbaycanın Gənclər və İdman naziri olduğu müddət ərzində 2012-ci ildə "Eurovision" mahnı müsabiqəsinin, 2015-ci ildə Avropa Oyunlarının, 2016-cı ildə Ümümdünya Şahmat Olimpiadasının, 2017-ci ildə İslam Həmrəyliyi Oyunlarının, 2017-ci ildə voleybol üzrə qadınları Avropa Çempionatının, 2019-cu ildə UEFA Avropa Liqası Finalının, 2019-cu ildə Avropa Gənclərinin Olimpiya Festivalının, 2020-ci ildə isə UEFA Avropa Çempionatının Azərbaycanda baş tutması üzrə yaradılan Komitələrin üzvü olmuşdur.

## Təltif və mükafatları
Azad Rəhimov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1298 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycanda idman sahəsində xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə, 24 iyul 2019-cu il tarixli 1344 nömrəli Sərəncamı ilə gənclərlə iş sahəsində xidmətlərinə görə 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Ailəsi
Azad Rəhimov ailəli idi. Arif adında bir oğlu var.

## İstinadlar