Şirli Enn Cekson

**Şirli Enn Cekson** (; 5 avqust 1946) — amerikalı fizik və administrator, Rensselaer Politexnik İnstitutunun (RPI) keçmiş prezidenti (1999–2022). O, bu vəzifədə çalışan ilk afroamerikalı qadın olmuş, həmçinin ABŞ-ın aparıcı tədqiqat universitetlərindən birində rektorluq edən ilk afroamerikalı qadın kimi də tarixə düşmüşdür. Cekson, Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) doktorantura pilləsində fizika üzrə təhsil almış ilk afroamerikalı qadın olmuş və ABŞ-ın Nüvə Tənzimləmə Komissiyasının (NRC) keçmiş sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, həm də Elm və Texnologiya üzrə Prezidentin Məsləhət Şurasının üzvü olmuşdur.

## Həyatı
Cekson 1946-cı il avqustun 5-də Vaşinqtonda anadan olub. Atası Corc Cekson onu riyaziyyat və elmlə maraqlanmağa təşviq edirdi. 1964-cü ildə Roosvelt Liseyini fərqlənmə ilə bitirib. Məktəb illərində təbiət elmləri və dillərə böyük maraq göstərmişdir.

Cekson MIT-ə daxil olub və 1968-ci ildə fizika üzrə bakalavr dərəcəsi alıb. O, MIT-də oxuyan azsaylı afroamerikalı tələbələrdən biri idi. 1973-cü ildə MIT-də fizika üzrə fəlsəfə doktoru (PhD) dərəcəsi alaraq, bu universitetdə bu sahədə doktorluq alan ilk afroamerikalı qadın oldu.
thumb|"Eksperimental Media və İfa Sənəti Mərkəzi"

## Karyerası
Doktorluqdan sonra Cekson Bell Telefon Laboratoriyalarında tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərdi. O, katyon dinamikası, fononlar, optik xüsusiyyətlər və kvant nəzəriyyəsi ilə məşğul olub.

1995-ci ildə prezident Bill Klinton onu ABŞ Nüvə Tənzimləmə Komissiyasının sədri təyin etdi. Bu vəzifəni tutan ilk afroamerikalı və ilk qadın oldu.

1999-cu ildə Cekson Rensselaer Politexnik İnstitutunun prezidenti oldu. Burada “Rensselaer Planı” adlı inkişaf strategiyasını həyata keçirdi. Onun dövründə universitetin tədqiqat imkanları və maliyyə gücü əhəmiyyətli dərəcədə artdı.

2006-cı ildə bəzi fakültə üzvləri onun idarəetmə tərzini tənqid edən petisiya yaydılar. Lakin o, vəzifəsində qaldı və bir çox islahatlar həyata keçirdi.

2014-cü ildə prezident Barak Obama onu Elm və Texnologiya üzrə Prezidentin Məsləhət Şurasına (PCAST) təyin etdi. O, həmçinin IBM, FedEx, Marathon Oil kimi şirkətlərin idarə heyətlərində çalışmışdır.

## Mükafatlar və fəxri adlar
Cekson bir çox mükafatlara və fəxri adlara layiq görülmüşdür. O, 2001-ci ildə Women in Technology International tərəfindən WITI Hall of Fame-ə daxil edilmişdir.

2007-ci ildə Amerika Fizika Cəmiyyəti tərəfindən George E. Pake mükafatı ilə təltif olunmuşdur. 2008-ci ildə Amerika Milli Elmlər Akademiyasına üzv seçilmişdir.

Harvard, Yale və Dartmouth kimi ali məktəblər tərəfindən ona fəxri doktor dərəcələri verilmişdir.
## Şəxsi həyatı
Şirli Cekson fizik Morriz A. Washington ilə evlidir. Onların bir oğlu var..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official Profile from Rensselaer Polytechnic Institute
* Shirley Ann Jackson at IWasWondering.com
* 
* Article and profile from the :en:Chronicle of Higher Education
* Biography of Jackson from IEEE
* Discussion with Charlie Rose
* 
* C-SPAN ''Q&A'' interview with Jackson, January 2, 2005
* Interview of Shirley Ann Jackson by David Zierler on July 17 and 22, 2020, Niels Bohr Library & Archives, American Institute of Physics, College Park, MD, USA