open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ermənistan–Türkmənistan münasibətləri

**Türkmənistan–Ermənistan münasibətləri** — Türkmənistan və Ermənistan arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki ölkə SSRİ adlanan ittifaqa daxil olan respublikadan biri olmuşdur. 1991-ci ildə müstəqillik əldə etmişlər. Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdürlər.

2015-ci ildə Türkmənistan və Ermənistan arasında iki anlaşma, beş görüş protokolu, 3 memorandum və iki deklarasiya imzalanmışdır.
## Tarixi
Türkmənistan və Ermənistan arasında diplomatik əlaqələr 9 oktyabr 1992-ci ildə qurulmuşdur. İki ölkə arasında bir ilk olaraq 1993-cü ildə Ermənistan Prezidenti Levon Ter-Petrosyan Türkmənistanı ziyarət etmişdir. 1994-cü ilin iyulunda Ermənistanın Türkmənistanda səfirliyi açılır.

1997-ci ildə Ermənistan Prezidenti Levon Ter-Petrosyan Türkmənistanı ikinci dəfə ziyarət etmişdir.

2000-ci ildə Türkmənistana Prezident Robet Koçaryan səfər etmişdir. 2001-ci ildə isə Türkmənistan Prezidenti Sapaqrmurat Niyazov Ermənistanı ziyarət etmişdir. 
1993 - 2007-ci ildək Ermənistanın Türkmənistandakı səfiri Aram Qrioryan olur. 1993-cü ildə ona Fövqəladə Xüsusi Səlahiyyətli Nümayəndə və Naziri Təmsil edən səlahiyyətli statusu verilir. 1997-ci ildə isə Aram Qriqoryana Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfir təyin olunmuşdur. 

2008-ci ilin sentyabrında Ermənistan Respublikasının Türkmənistandakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri Vladimir Badalyan təyin edilir.

2010-cu ilin avqustundan isə Türkmənistan Respublikasının Ermənistandakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri Ata Sərdarov olur.

2010-cu ildə Türkmənistanı Ermənistan Prezidenti Serj Sarkisyan ziyarət etmişdir. 2012-ci ilin 29-30 noyabr tarixində isə Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov Ermənistanda rəsmi səfərdə olmuşdur.

## Ticari-iqtisadi əlaqələr
Türkmənistanın əsas idxal malları:xammal, plastik, kauçuk və trikotaj məhsulları. Ermənistandan əsas idxal olunan mallar: avadanlıqlar, qurğular, qiymətli və yarı qiymətli daşlar, hazır ərzaq məhsulları.

## Türkmənistanın Ermənistandakı səfirliyi

Türkmənisyanın Ermənistan respublikasındakı səfirliyi 8 aprel 1992-ci ildə açılmışdır. Səfirliyin ünvanı: İrəvan ş., Erzinkyan k. 52.

2015-ci ildən Türkmənistanın Ermənistan Respublikasındakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri Məhəmmədniyaz Maşalov təyin edilmişdir.

### Səfirlər
Toyli Nurmuradoviç Qurbanov (2000—2003)

Xıdır Məhəmmədberdiyeviç Saparlıyev (2005—2007)

Şorxat Cumayev (2008—2010)

Ata Sərdaraov (2010—2013) müvvəqəti işləri icra edən.

Qurbannəzər Nəzərov (2013—2015)

Məhəmmədniyaz Maşalov (2015—h.h.)

## Ermənistanın Türkmənistandakı səfirliyi
 Ermənitan Respublikasının Türkmənistandakı səfirliyi (Aşqabad ş.) 1994-cü ilin iyulunda açılmışdır. Səfirliyin ünvanı: Aşqabad ş., Kokand küçəsi, e. 20.

2008-ci ilin sentyabr ayından Ermənistan Respublikasının Türkmənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vladimir Badalyandır.

### Səfirlər
Aram Qirqoryan (1994—2008)

Vladimir Badalyan (2008—h.h.)

## Mənbə
* Ermənistanın Türkmənistandakı səfirliyi
* Türkmənistanın Ermənistandakı səfirliyi
## İstinadlar
Kanqşunq divarı

**Kangşung divarı** — Comolunqma dağının şərq hissəsində yerləşən böyük divar, bu ərazi həm də dağın tibet ərazisində yerləşən hissələrindən biridir. Divarın ətəyindən (ətəkdə Kangşung buzlağı yerləşir) zirvəyə qədər olan hündürlük 3350 metrdir . Kangşung enli dağ divarıdır, sağda Şimal-şərq qrabeni, solda isə Cənub-şərq qrabeni və Cənub yəhəri yerləşir. Divarın yuxarı hissəsində asılı buzlaqlar üstünlük təşkil edir. Aşağı hissəsində isə dik qaya çıxıntıları və kuluarlar var. Comolunqmaya Kangşung divarı ilə qalxmaq standart marşruta nisbətən daha çətindir. Standart marşrut Şimal yəhərindən və ya Cənub yəhərindən keçir. Ümumən dağın bu hissəsi daha kənarda yerləşir və Kungşung divarının ətəyinə çatmaq üçün daha çox yol qət etmək lazımdır.

## Fəth olunma tarixi

1981-ci ildə Riçard Blyumun () və Luis Reyhardtın () rəhbərliyi ilə amerikan ekspedisiyas, heyətin tərkibində həmçinin Edmund Hillari, Corc Loy (*George Lowe*) və Kim Momb (*Kim Momb*) iştirak edirdi. Ekspedisiya qaya çıxıntısını fəth etsədə, ancaq 7000 metr yüksəklikdən geri döndülər. Səbəb yüksək qar uçqunu təhlükəsinin olması idi.

Kangşung divarı ilk dəfə 1983-cü ildə fəth edildi. Ceyms C. Morrisinin (*James D. Morrissey*) rəhbərliyi ilə növbəti amerikan ekspedisiyasının marşrutu beş həftə yarım davam etdi. 8 oktyabr 1983-cü ildə Kim Momb, Karlos Byuler və Luis Reyhardt zirvəyə çatdılar. Corc Lou, Den Reyd və Cen Kassell növbəti gün zirvəyə yetişdilər.

1988-ci ildə amerikan-biritaniya ekspedisiyası yeni marşrutla hərəkət etdilər: Kangşung divarında Cənub çıxıntısına kim (), ordan Cənub yəhərinə qalxdılar və daha sonra adi marşrut, Cənubi-şərq qrebeni üzrə hərəkət etdilər. Ekspedisiya üzvü olan Stiven Venables ilk britaniyalı kimi tarixə düşdü. O oksigen balonundan istifadə etmədən zirvəyə yetişə bilmişdir.  Ekspedisiya tərkibində həkim Miriam Zieman (*Miriam Zieman*, ABŞ), fotoqraf Cozev Blekbern  (*Joseph Blackburn*, США), aşpaz Pasanq Norbu (Nepal) və aşpaz köməkçisi Kasanq Tserinq (Tibet) iştirak edirdi.

## Ərazinin özünəməxsusluğu
Kangşung divarının əsas 3&nbsp;km-lik hissəsi asılı qaya çıxıntılarından ibarətdir. Bu ərazi dərin və dar dərələrə parçalanıb. Qar uçqunu təhlükəsi yüksəkdir və daha çox güclü küləkli vaxtlarda müşahidə olunur. Qayalığın zirvəsində qeyri-sabit qar olur. Tez-tez ölümcül təhlükəli «buz qalaları»na rast gəlinir. Yuxarıya doğru hərəkət etmək təhlükəlidir, ancaq geriyə hərəkət daha çox təhlükə yaradır. Corc Mellori ekspedisiya gündəliyində yazmışdır: «Başqa adamlar ola bilsin daha ehtiyatlıdırlar və bu yolu keçə bilərlər. Ancaq bu yol qəti olaraq bizlik deyil».

## İstinadlar
Keyt Bristol

**Keyt Bristol** (, ) — ABŞ aktrisası.

## Filmoqrafiya
* Fruits Basket — Kisa
* Dünya Vinks — Miyusa
* Vinks — Miyusa, Şayni
* Pokemon — Astrid, Cessika
Butan milli muzeyi

**Butan milli muzeyi** (, ) — Butan Krallığının qərbində yerləşən Paro dzonqxaqında mədəniyyət muzeyi.

Muzey Butan incəsənətinin ən yaxşı nümunələrini nümayiş etdirmək üçün təsis edilmişdir. Bunlara bürüncdən hazırlanmış heykəllər və rəsm əsərləri də daxildir. Muzeyin ətrafında ekstensiv kolleksiyaları nümayiş etdirmək üçün qalereyalar tikilmişdir.

Hal-hazırda milli muzeydə Butan incəsənətinin 3 mindən çox nümunəsi var. Bu nümunələr Butanın 1,500 illik mədəni irsini əhatə edir.

## Tarix və memarlıq
Milli muzey 1968-ci ildə Butanın üçüncü kralı Cinqme Dorci Vançukun əmri ilə bərpa edilmiş Ta-dzonq adlı tarixi bir keşikçi qülləsinin binasında təsis edilmişdir. Bu dzonq 1641-ci ildə Rinpunq-dzonq adlı bir buddist monastırının şimal hissəsini müdafiə etmək üçün tikilmişdi. 2014-cü ildə muzeydə yenidən abadlaşdırma işləri başlamışdır. 2018-ci ildə muzeydəki elektrikləşdirmə işləri sona çatmışdır.

Dairə formasında tikilən muzeyin yeddi mərtəbəsi var.

## Eksponatlar
Muzeydə çoxlu buddist ibadətgahları və iki qurbangah var. Bunlar dindar ziyarətçilər üçün böyük əhəmiyyət daşıyırlar.

Muzeyin birinci mərtəbəsində qədim soyuq silahın, bürüncdən hazırlanmış qabların ekspozisiyası var. Muzeyin ikinci mərtəbəsində bambudan hazırlanmış konteynerlərin və kənd təsərrüfatı alətlərinin ekspozisiyası var. Muzeyin üçüncü mərtəbəsi buddist dini mərasimləri və buddizm tarixi mövzusuna həsr olunmuşdur. Muzeyin dördüncü mərtəbəsində iki dənə ekspozisiya var. Onlardan birincisi Butanda gündəlik həyat barədə etnoqrafik ekspozisiya var. Bu etnoqrafik ekspozisiyada qablar, geyimlər və bəzək əşyaları var. Həmin mərtəbədə yerləşən digər ekspozisiya ölkəni birləşdirən Şabdrunq Nqavanq Namqyala (1594–1651) həsr olunmuşdur. 

Muzeyin beşinci mərtəbəsində Butanın qədim tarixinə, kostyumlarına, dini mərasimlərinə, soyuq silahlarına və əlyazmalarına həsr olunmuş ekspozisiya var. Həmin mərtəbədə buddizmdə müqəddəs şəxs hesab edilən Pema Linqpaya həsr olunmuş bir hissə də var. Muzeyin altıncı mərtəbəsi orta əsrlərə (XI–XV əsrlər) həsr olunub. Burada buddist dini mərasimlərinə dair əşyalar – txanqkalar, bürüncdən hazırlanmış heykəlciklər, naxışlı əşyalar və ibadətgahlar var. Muzeyin yeddinci mərtəbəsində filateliya şöbəsi, dzonqların şəkilləri, txanqkalardan ibarət qurbangah və Çoqşinq kainat mandalası var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ermənistanın İstiqlal Bəyannaməsi (1990)

**Ermənistanın İstiqlal Bəyannaməsi** () — 23 avqust 1990-cı il tarixində İrəvan şəhərində Ermənistan SSR Ali Soveti tərəfindən tərtib olunmuş, Ermənistan SSR Ali Sovetinin Sədri Levon Ter-Petrosyan və Ermənistan SSR Ali Sovetinin Katibi Ara Sahakyan tərəfindən imzalanmış, Ermənistan Respublikasının müstəqilliyini rəsmən elan edən sənəd.

Ermənistan Respublikası SSRİ-nin süqutundan sonra 23 sentyabr 1991-ci il tarixində yaradılmışdır. Bəyannamənin hazırlanması barədə qərar Ermənistan SSR Ali Soveti və Dağlıq Qarabağ Milli Şurası tərəfindən 1 dekabr 1989-cu ildə alınmışdır.

Bəyannamə 12 sətrlikdir. Bunlardan biri erməni diasporunun üzvlərinin ölkəyə qayıtma hüquq almasıdır. Bəyannamə Ermənistan SSR-nin adını Ermənistan Respublikasına dəyişir, yeni gerb və himn təsis etmişdir. Bəyannamə öz valyutasına, silahlı qüvvələrinə və bank sisteminə malik bir Ermənistanın müstəqilliyinə də sitat gətirir. Bəyannamə azad fikrin və mətbuatın qorunub-saxlanacağına, eləcə də ayrı-ayrı müstəqil bir məhkəmə, qanunverici və prezidentlik orqanlarının yaradılacağına qarantiya verir. O, çoxpartiyalı bir demokratiyanın yaradılmasından da bəhs edir. Bəyannaməyə görə ölkənin rəsmi dili erməni dilidir. Bəyannamə "1915-ci ildə Osmanlı Türkiyəsində və Qərbi Ermənistanda gerçəkləşən soyqırımın tanınması"nı dəstəkləyir.

Bu, Ermənistanın ikinci İstiqlal Bəyannaməsidir. Bu sənəd 28 may 1918-ci ildə imzalanmışdır və Birinci Ermənistan Respublikasının müstəqilliyini elan edirdi. Bu respublika 1920-ci ildə bolşeviklər tərəfindən işğal olunmuşdu.

## İstinadlar
Konstantin Karatodori

**Konstantin Karatodori** (yun: *Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή;*  — yunan əsilli alman riyaziyyatçı.

Funksiya nəzəriyyəsi üzərində işlərinə görə məşhurdur

## İstinadlar
Nela Kuburoviç

**Nela Kuburoviç** (; ) — Serbiya siyasətçisi, hüquqşünası, Serbiyanın 2-ci Ədliyyə naziri.

## Həyatı
Nela Kuburoviç 1982-ci il aprelin 7-də Yuqoslaviyanın Sarayevo şəhərində anadan olub.

2005-ci ildə o, Belqrad Universitetini hüquqşünas ixtisası üzrə bitirib.

2006-cı ildən 2008-ci ilə qədər Nela Kuburoviç, Belqrad şəhərində ədliyyə orqanlarında çalışıb.

2008-ci ildən 2009-cu ilə qədər isə o, Ədliyyə Nazirliyində məsləhətçi vəzifəsində çalışıb.

2014-cü ildən 2016-cı ilə qədər ədliyyə nazirinin yardımçısı olan Nela Kuburoviç, 2016-cı il avqustun 11-dən Serbiyanın ədliyyə naziridir.

## İstinadlar
Qazaxıstan-Çin sərhədi

**Qazaxıstan-Çin dövlət sərhədi** (Qazaxca: Қазақстан-Қытай мемлекеттiк шекарасы; Çincə: 中哈边界) —  Qazaxıstan Respublikası ilə Çin arasındandaki hazırkı sərhəd, Qazaxıstan SSR ilə Çin arasındakı sərhəddə uyğun gəlir. Sərhədin ümumi uzunluğu 1782,75&nbsp;km-dir.

## Coğrafiyası
Qazaxıstan ilə Çin arasında sərhədlər XIX əsrdən Rusiya imperiyası Zaisan gölü ərazisində öz nəzarətini qurması ilə başlayır.

Rusiya imperiyası ilə Çin imperiyası arasında olan sərhədlər 1860-cı il Pekin Müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş və həmçinin  müvafiq olaraq Çuquçak Protokolu və 1864 və 1881-ci ildə Ili ərazisi barədə Müqaviləsi ilə tamamlanmışdır.

Sovet dövründə SSRİ ilə Çin arasında sərhəd xəttləri üzərində olan mübahisələr iki ölkə rəsmiləri arasında davam etdi.Müntəzəm olaraq, bu mübahisələr silahlı münaqişələrə çevrilirdi. Belə münaqişələrdən ən böyüklərindən biri isə 1969-cu ilin avqustunda Jalanaşkol gölü ərazisində oldu.
Qazaxıstan müstəqillik qazandıqdan sonra 1994-cü il aprelin 26-da Qazaxıstan-Çin dövlət sərhədində Qazaxıstan və Çin arasında razılıq əldə olundu.Bu sənədə görə, Jalanaşkol gölünün şərqindəki ərazilər Çin ərazisi olaraq tanınır.

Daha sonra ölkələr arasındakı sərhədlərə kiçik dəyişikliklər edən daha az əhəmiyyətli sənədlər imzalandı. Dövlət sərhədinin ümumi uzunluğu 1782,75&nbsp;km, o cümlədən: torpaq sərhədi - 1215,86&nbsp;km, su - 566,89&nbsp;km.

## İstinadlar
1990-cı illər

File:1990s decade montage.png|Soldan, saat əqrəbi istiqamətində: 1990-cı ildə **[[Habbl teleskopu]]**nun kosmosda uçuşu; 1991-ci ildə ABŞ-a məxsus qırıcılar **[[Körfəz müharibəsi]]**ndə; 1993-cü ildə Oslo anlaşması; Dünyada bu onillikdə **[[Ümumdünya hörümçək toru]]**nun populyarlığı çox artımışdı; **[[Sovet İttifaqının dağılması]]**; Dolli dünyada ilk klonlaşdırılan canlı olmuşdur; 1997-ci ildə **[[Diana (Uels şahzadəsi)|Şahzadə Diananın]]** cənazəsi; 1994-cü ildə **[[Ruanda soyqırımı]]**|390px|thumb
rect 1 1 147 118 Habbl teleskopu
rect 150 1 419 119 Körfəz müharibəsi
rect 182 122 419 272 Oslo anlaşması
rect 275 277 419 411 Ümumdünya hörümçək toru
rect 119 276 274 411 Sovet İttifaqının dağılması
rect 1 275 116 411 Dolli (qoyun)
rect 1 203 180 274 Diana (Uels şahzadəsi)
rect 1 120 180 202 Ruanda soyqırımı
desc bottom-left


**1990-cı illər** (bəzən **90-cı illər** abreviaturası ilə qeyd olunur) — Qriqori təqvimində 1990-cı il yanvarın 1-də başlayan və 1999-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal
1990-cı illərdə texnologiyanın yüksək inkişafı baş vermişdir: Ümumdünya hörümçək toru, ilk gen terapiyası sınaqları on il ərzində yaranmış və təkmilləşdirilmişdir.

1990-cı illərdə Afrikada, Balkan yarımadasında və Qafqazda yeni etnik müharibələr başlamış və Ruanda soyqırımı, Xocalı soyqırımı kimi cinayətlər törədilmişdir.

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### Kino və televiziya
 

### Musiqi

 

### İdman
 

## Siyasətçilər
 

## Digər
 

## İstinadlar
1980-ci illər

**1980-ci illər** (bəzən **80-ci illər** abreviaturası ilə qeyd olunur) — Qriqori təqvimində 1980-ci il yanvarın 1-də başlayan və 1989-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal
1980-ci illərdə dünyada iqtisadiyyatın beynəlxalq xüsusiyyəti, iki əhəmiyyətli dəyişkənliyin təsiriylə qloballaşma ölçüsünə keçmişdir.

1980-ci illərdə dünya boyu HİV daşıyıcılarının sayı 75 milyona çatmışdı və ölümcül virus bəşəriyyətə hədə yaradan ən böyük təhlükələrdən biri kimi görünürdü.

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### İncəsənət
 

### Kino və televiziya
 

### Musiqi
 

### İdman
 

## Siyasətçilər
 

## Digər
 

## İstinadlar
2000-ci illər

File:2000s decade montage3.png|Soldan, saat əqrəbi istiqamətində: 2001-ci ildə **[[11 sentyabr terror aktları]]**; 2002-ci ildə **[[avro]]** Avropa Birliyində istifadə olunur; 2003-cü ildə **[[İraq müharibəsi (2003-2011)|İraq müharibəsi]]**ndə devrilən Səddam Hüseynin heykəli; **[[Terrorizmlə mübarizə]]**də Əfqanıstandakı ABŞ əsgərləri helikopter tərəfə irəlləyirlər; İnternet vasitəsilə **[[sosial media]]** dünyaya yayılır; Pekində **[[2008 Yay Olimpiya Oyunları]]**nın açılış mərasimi; **[[2007–2008 maliyyə böhranı]]**; 2004-cü ildə **[[Hind okeanında zəlzələ və sunami (2004)|Hind okeanında zəlzələ və sunami]]**|390px|thumb
rect 1 1 234 178 11 sentyabr terror aktları
rect 236 1 371 178 Avro
rect 374 1 495 181 İraq müharibəsi
rect 244 181 495 326 Terrorizmlə mübarizə
rect 327 330 494 486 Sosial media
rect 165 330 324 487 2008 Yay Olimpiya Oyunları
rect 1 331 163 487 2007–2008 maliyyə böhranı
rect 3 181 241 327 Hind okeanında zəlzələ və sunami
desc bottom-left


**2000-ci illər** — Qriqori təqvimində 2000-ci il yanvarın 1-də başlayan və 2009-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal

## Vacib hadisələr
### Dünyada

* Dotkom köpüyü
* Rəngli inqilablar
** Qızılgül inqilabı
** Narıncı inqilab
* Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı. Avrasiya İqtisadi Qrupu
* Əfqanıstan müharibəsi (2001-2014)
* İraq müharibəsi (2003-2011)
* Quş qripi
* Donuz qripi pandemiyası (2009)
* Livan müharibəsi (2006)
* Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)

### Azərbaycanda
* Bakı zəlzələsi (2000)
* "Merkuri-2" bərəsinin qəzaya uğraması
* Heydər Əliyevin ölümü və dəfni
* Qara kəmər (əməliyyat)
* An-140 qəzası (2005)
* Bakıdakı Əbu Bəkr məscidində terror
* Qartal (əməliyyat)
* Birinci Azərbaycan Antarktida ekspedisiyası
* Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında terror hadisəsi

## Mədəniyyət
### Ədəbiyyat
 

### İncəsənət
 

### Kino və televiziya
 

### Musiqi

 

### İdman

 

## Siyasətçilər
 

## Digər
 

## İstinadlar
2010-cu illər

File:2010s collage v21.png|Soldan, saat əqrəbi istiqamətində: **[[Ərəb baharı]]**; 2014-cü ildə **[[Rusiya Federasiyasının Krımı ilhaq etməsi]]**; **[[İraq Şam İslam Dövləti]]**nin İraq və Suriya ərazilərinin işğalı; **[[Paris İqlim Sazişi]]**; **[[Qara dəlik|Qara dəliyin]]** ilk fotoqrafiyası; ABŞ-də **[[eynicins nikah]]**ların rəsmiləşməsi; rəqəmsal və mobil texnologiyaların artan istifadəsi; **[[Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxışı]]**|390px|thumb
rect 0 0 400 400 Ərəb baharı
rect 400 0 800 400 Rusiya Federasiyasının Krımı ilhaq etməsi
rect 800 0 1200 400 İraq Şam İslam Dövləti
rect 0 400 600 800 Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxışı
rect 600 400 1200 800 Paris İqlim Sazişi
rect 0 800 400 1200 Smartfon
rect 400 800 800 1200 Eynicins nikah
rect 800 800 1200 1200 Qara dəlik

**2010-cu illər** — Qriqori təqvimində 2010-cu il yanvarın 1-də başlayan və 2019-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir. Onilliyə İkinci Soyuq müharibə — ABŞ və müttəfiqlərinin Rusiya və Çin ilə siyasi qarşıdurması, həmçinin mühafizəkarlıq və liberalizm arasındakı ziddiyyətlərin kəskinləşməsi, Yaxın Şərqdə və Ukraynadakı inqilablar və vətəndaş müharibələri, "üçüncü dünya" ölkələrindən kütləvi miqrasiya və bununla mübarizə cəhdləri daxildir. Mədəniyyətdə əsas yeri internet tutur: İnternet məşhurları, bloqqerlər və strimerlər.

## İcmal
2010-cu illər dünyada maliyyə böhranı və 2000-ci illərin sonlarından başlayan beynəlxalq tənəzzül dövründə başladı.

## Vacib hadisələr

### Dünyada

* Dünya maliyyə böhranı (2008-2012)
* Şotlandiyanın müstəqilliyi haqqında referendum (2014)
* Ərəb baharı
** Yasəmən inqilabı
** 2011-ci il Əlcəzair iğtişaşları
** Misir inqilabı (2011)
** 2011-ci il Bəhreyn iğtişaşları
** Yəmən inqilabı
** Suriyada vətəndaş müharibəsi
** Avropa miqrant böhranı
* 2013-cü il Gəzi parkı etirazları. Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhd (2016)
* Avromeydan
* Ermənistanda etirazlar. 2015 Ermənistan etirazları. Ermənistan inqilabı (2018)
* Paris İqlim Sazişi
* Panama sənədləri
* Katalan böhranı. Kataloniya müstəqillik referendumu (2017)

### Azərbaycanda

* Türkiyə-Azərbaycan Strateji Əməkdaşlıq Sazişi
* Azərbaycan etirazları (2011)
* Quba hadisələri (2012)
* 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
* Gülər Əhmədova olayı
* Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin girov götürülməsi
* Erməni helikopterinin vurulması (2014)
* Aytac Babayeva cinayəti
* 2015 Avropa Oyunları
* Nardaran hadisələri (2015)
* Günəşli neft yatağında yanğın (2015)
* Azərbaycan etirazları (2016)
* Aprel döyüşləri
* 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları
* Alxanlı faciəsi
* Tufandağda alpinistlərin itkin düşməsi
* Respublika Narkoloji Mərkəzində yanğın
* Günnüt əməliyyatı
* Azərbaycanda işıq böhranı
* Gəncə iğtişaşları (2018)
* Siyasi məhbuslara dəstək etirazı
* Elina Hacıyevanın ölümü
* MiQ-29 təyyarəsinin qəzası (2019)

## Mədəniyyət

### Ədəbiyyat

### İncəsənət

### Kino və televiziya

### Qida
**Qida trendləri**

**İçki trendləri**

### Musiqi

### İdman

## Siyasətçilər

## Digər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

https://www.proekt.media/research/statistika-prestuplenyi-v-rossii/
Kristofano Dell'Altissimo

**Kristofano Dell’Altissimo** () — Florensiya rəssamı.

Hersoq I Kozimo Mediçilər üçün Komoda Ciovyo Seriyası (484 ədəd) olaraq bilinən Paolo Covionun Kolleksiyasından ən az 280 portret köçürmüşdür.

Əksər portretləri Florensiyada Uffitsi qalereyasında saxlanılır.

## Əsərləri


Shah Ismail I.jpg|Şah İsmayıl Səfəvi (1487-1524)
Portrait of Shah Tahmasp I. Inscribed "Tammas Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg|I Təhmasib (1514-1576)
Suleiman the Magnificent by Dell'Altissimo.jpg|Sultan Süleyman Qanuni (1494-1566)
Bayezid I by Cristofano dell'Altissimo.jpg|I Bəyazid (1354-1403)
Skanderbeg by Cristofano Dell'Altissimo.jpg|İskəndər bəy (1405-1468)
Pico1.jpg|Covanni Piko della Mirandolla (1463–1494)
Marsiglio Ficino by Cristofano dell'Altissimo.jpg|Marsilio Fiçino (1433-1499)
Bildnis Papst Pius II (Enea Silvio Piccolomini).jpg|II Piy (1405-1464)
MatteoPalmieri.jpg|Matteo Palmieri (1406–1475)
Amerigo Vespucci, 1451-1512 LCCN2004672768.jpg|Ameriqo Vespuççi (1454-1512)



## Biblioqrafiya
* Aleci Linda Kinger. "Şəxsiyyətin təsvirləri: On beşinci və on altıncı əsrin italyan portret kolleksiyaları". "Fərdin təsviri: İntibah dövründə portretlər"
* Eds. Nicholas Mann and Luke Syson. London: British Museum Press, 1998. 67–79.
* Kampbell Lorne. *İntibah portretləri: 14, 15 və 16-cı əsrlərdə Avropa portret-rəsmləri.* Nyu Havın: Yale Yuniversiti Mətbuatı, 1990.
* Fossi Qloria.*Uffitsi qalereyası:İncəsənət və tarix kolleksiyaları*. Firenze:Firenze Muzeyi, 2001.
* Giovio Paolo. İtalyan *Portret Qalereyası.* Florensiya Alden Graqq tərəfindən tərcümə edilmişdir. Boston: Çapman və Qrimes, 1935.
* Haskell Francis. *Tarix və onun təsvirləri: sənət və keçmişin təfsiri.* Yale Universiteti Mətbuatı. 1995., 
* Zimmermann T. C. Prays. *Paolo Qiovio: Tarixçi və on altıncı əsrin İtaliya böhranı.* Princeton, NJ: Princeton Universiteti Mətbuatı, 1995.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* [Silvia Meloni Trkulja: CRISTOFANO di Papi dell'Altissimo in Dizionario Biografico degli Italiani, vol. 31, Roma 1985](http://www.treccani.it/enciclopedia/cristofano-di-papi-dell-altissimo_(Dizionario-Biografico)/)
Qərb bloku

**Qərb bloku** () — Soyuq müharibə dövründə Şərq blokuna qarşı ABŞ və NATO ilə müttəfiq olan ölkələrə verilən ad. Şərq blokuna SSRİ və ÇXR rəhbərliyindəki Varşava Müqaviləsi Təşkilatı ölkələri daxil idi. Qərb bloku ölkələrinin hökumətləri və mətbuatlarını özlərinə "Azad dünya" və "Qərb dünyası", Şərq bloku ölkələrinə isə "Kommunist dünyası" və ya "İkinci dünya" deyirdilər.

## Qərb bloku assosiasiyaları
### [[NATO]]
* 
* 
* 
* 
*  (1990-cı ildən)
**  (1955-ci ildən)
*  (1952-ci ildən)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (1982-ci ildən)
*  (1952-ci ildən)
* 
* 

### [[ANZYUS]]
* 
* 
* 

### [[SEATO]]
* 
*  (1965-ci ilə qədər)
* 
*  (1972-ci ilə qədər)
* 
* 
*  Cənubi Vyetnam (1975-ci ilə qədər)
* 
* 

## Həmçinin bax
*Antanta
*İttifaq dövlətləri
*Antihitler koalisiyası
*Berlin-Roma-Tokio oxu
*Şərq bloku

## Ədəbiyyat
*
*
*
Violonçel Sonatası (Şopen)

**Violonçel Sonatası** — Şopen tərəfindən yazılmış Violonçel sonatası (**G (sol) minor, Op. 65**) 1846-cı ildə yayımlanmışdır.Bu əsər Şopenin pianodan başqa instrumentlər üçün yazdığı 9-cu əsərdir (ancaq yenə də hər bir əsərinin içində piano var).39 illik həyatında 4 sonata yazan bəstəkarın digər 3 sonatası piano üçün idi.Bu violonçel sonatası isə onun sağlığında yayımlanmış sonuncu əsər olma xüsusiyyətini daşıyır.

Sonata Auguste Frenchomme üçün yazılmış və ona həsr olunmuşdur.Sonata materialın cəmləşməsi nəzərindən diqqətə layiqdir: ilk hissədə musiqinin əsas hissəsi violonçelin açılışından inkişaf etməyə başlayır və müəyyən qaydada digər hissələrdə də davam edir.Əsərin son 3 hissəsi xalqa açıq şəkildə, bəstəkarın son konsertində, bəstəkarın özü və Franchomme ilə birlikdə 16 fevral 1848-ci ildə, Salle Pleyeldə ifa edildi.

## Quruluşu
Əsər 4 hissədən ibarətdir:

# *Alleqro moderato* G (sol) minor
# *Skerso* D (re) minor, *Trio* D (re) major
# *Larqo* B♭ (si bemol) major
# *Final. Alleqro* G (sol) minor, sonluq G (sol) major

Əsərin ifası 30 dəqiqəyə yaxın vaxt tələb edir.

## İstinadlar
Qara Qarayevin ev-muzeyi

**Qara Qarayevin Ev Muzeyi** — sovet-Azərbaycan bəstəkarı Qara Qarayevin 1918–1946-cı illərdə yaşadığı mənzildə yaradılmış, onun həyat və fəaliyyətini əks etdirən ev muzeyi. Muzey Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyindədir.

## Tarixi

Muzey bəstəkarın 100 illik yubileyi ilində 2018-ci ilin 1 oktyabr tarixində açılmışdır və Nizami küçəsi 49-da yerləşir. Muzeyin açılışında mədəniyyət naziri Əbülfəs Qarayev, Baş nazirin müavini Əli Əhmədov, Bəstəkarlar İttifaqının sədri Firəngiz Əlizadə, Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru Fərhad Bədəlbəyli, xalq yazıçısı Anar və digər ictimai xadimlər iştirak etmişdir. Həmçinin açılış mərasimində Mədəniyyət Nazirliyi və Milli Kitabxananın birgə nəşr etdiyi "Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri" seriyasından Qara Qarayevin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş qısa oçerklərdən ibarət kitabın təqdimatı olmuşdur.

## Ekspozisiya
Qara Qarayev bu mənzildə gəncliyini, tələbəlik illərini keçirib, ilk əsərlərini, o cümlədən, "Yeddi gözəl" baletini burada yaradıb. Muzeyin qurulması əsnasında müxtəlif fondlardan bəstəkara aid olan materialların siyahısı tutuldu və respublikadan kənarda bəstəkarın irsi ilə bağlı araşdırma aparılaraq, xeyli material toplandı. Belə ki, Moskvadakı Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivindən Qara Qarayevə aid sənədlər, bəzi əlyazmalar, çəkdiyi fotoşəkillər Azərbaycana gətirildi. Həmçinin eksponatlara digər nadir materiallar – şəxsi kitabxanasından üzərində qeydləri olan kitablar, Sankt-Peterburq teatrından əldə olunan tamaşaların afişaları, şəxsi əşyalar, musiqilərin not əlyazmalarının surətləri, səs yazıları və baletlərinə çəkilmiş eskizlər daxildir. Ümumilikdə bəstəkarın ev-muzeyinə təqdim olunmuş eksponatların sayı 300-dən çoxdur. Muzeydəki Pyotr Çaykovskinin büstü isə Qara Qarayevə qayınanası Yelezaveta Mixaylovnanın hədiyyəsidir. Muzeyin tərtibat-dizayn işlərini "Partner Culture+Projects" (Hors Kampman) şirkəti həyata keçirtmişdir.

## İstinadlar
Dneprdə aylı gecə

**Dneprdə aylı gecə** () — rus peyzaj rəssamı Arxip Kuinci (1842—1910) tərəfindən 1880-ci ildə çəkilmiş rəsm.
Sesiliya Ahern

**Sesiliya Ahern** (; ) – İrlandiya yazıçısı.

## Həyatı
Sesiliya Ahern Deyvid Keoqan ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onlar 9 iyun 2010-cu ildə evləndilər. Onların iki övladı – qızı Robin 2009-cu ilin dekabrında, oğlu isə 2013-cü ilin iyulunda dünyaya gəlmişdir.

## Yaradıcılığı
Yazıçı olmadan əvvəl Sesiliya Ahern Jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. 21 yaşında o,"P. S. Mən səni sevirəm"ilk romanı ABŞ, İrlandiya, Hindistan və İngiltərənin kitab satışı reytinqində birinci olmuşdur. 2004-cü ilin noyabrında "Göyqurşağı bitən yerdə" ikinci kitabı İrlandiyada və Birləşmiş krallıqda reytinqin üstünə cıxdı. İrlandiyanın ən yaxşısı siyahısında 12 həftə birinici olmuşdur. Onun üçüncü kitabı "Əgər məni indi görə bilsən" 2004-cü ilin noyabrında nəşr olunmuşdur. 2006-cı ildə dördüncü romanı "Buralarda belə bir yer yoxdur" İrlandiyada və ABŞ da birinci olmuşdur. Sesiliya artıq müxtəlif mükafatlar almışdır. O vaxtdan bəri Sesiliya ən yaxşı satılan 1–2 roman yazdı.

## Kitabları
* P. S. Mən səni sevirəm

## Mükafatlar
* 2004–2005—The British Book Awards "P. S. Mən səni sevirəm"
* 2005— Irish Post Award
* 2005— Corine Literature Prize "Göyqurşağı bitən yerdə" romanı
* 2006— Fun Fearless Fiction Award

## Əsərinin ekran versiyası
* 2007—P.S. Mən səni sevirəm (film, 2007)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sesiliya Ahern
Subaylar Günü

**Subaylar Günü** () — yalnızlığı qeyd etmək məqsədilə Çində təsis edilmiş gün. Hər il 11 noyabr tarixində qeyd edilir.

## Tarixi
Subaylar Günü 1993-cü ildə Nankin Universitetində təsis edilib. Belə bir günün təsis edilməsində əsas məqsəd yalnızlığı qeyd etməkdir. Bu günün 11 noyabr tarixi olaraq xüsusi seçilməsi isə **11/11/xxxx** tarixi ilə bağlıdır. Belə ki, 1 rəqəmi yalnızlığı təmsil etdiyi üçün bu rəqəmin ən çox yer aldığı tarix də Subaylar Gününün qeyd edilmə tarixi kimi seçilib.

## Alış-veriş
Subaylar Günündə hər il böyük məbləğdə alış-veriş qeydə alınır. Xüsusilə də internet üzərindən həyata keçirilən alış-verişlər bu zaman daha çox olur. Buna görə də Subaylar Günü dünyada ən böyük alış-veriş festivalılarından biri kimi bilinir. Məsələn, "Alibaba" alış-veriş şirkəti 2017-ci ildə 1 milyard dollarlıq satışı 2 dəqiqə ərzində həyata keçirilmişdir. 2018-ci ildəki Subaylar Günündə isə 85 saniyədə 1 milyard dollarlıq sifariş alaraq yeni rekorda sahib olmuşdur.

## İstinadlar
Akif Ərdəmgil

**Akif Ərdəmgil** () () — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1892-ci ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və oranı 1896-cı ildə bitirmişdir. İtaliya-Osmanlı müharibəsində, Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1919-cu ildə Anadoluya köçərək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. 16 dekabr 1935-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin V dövr (ara seçkiləri) və VI dövründə Sivasın millət vəkili olmuşdur. 1962-ci il martın 22-də İstanbulda vəfat etmişdir.

## Medal və təltifləri
* Məcidiyyə ordeni 5, 4 və 3-cü dərəcələri
* Osmanlı nişanı 4-cü dərəcə
* Qılınclı Məcidiyyə ordeni 3-cü dərəcə
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## İstinadlar

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 76.
Maqsud Əli Təbrizi

**Maqsud Əli Təbrizi** () - Təbrizdə anadan olmuş fizik, tərcüməçi və həkim.
## Həyatı
Maqsud Əli Təbrizi, Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. Doğulma tarixi və vəfat tarixi dəqiq bilinmir. Hindistanda, Böyük Moğol imperiyasınnı hökmdarı Sultan Cahangirin sarayında çalışmışdır. Hindistana Əkbər şahın hakimiyyəti illərində getmişdir. Bu illərdə Sultan Cahangirin vəliəahd  şahzadəsi Səlim tərəfindən himayə olunmuşdur. 
## Fəaliyyəti
Moğol imperatoru Sultan Cahangirin sarayında 1605-ci ildən 1627-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir.

O, əsasən ərəb dilində olan elmi əsərlərin fars dilinə tərcüməsi ilə məşğul olmuşdur.

ABŞ Milli Tibb Kitabxanasında Maqsud Əli Təbrizinin əsərinin bir nüsxəsi vardır. Bu nüsxədəki məlumata görə o, bu Şəmsəddin Şəhrəzurinin Tarixə-əl Hukama əsərini 1602-ci ildə tərcümə etməyə başlamışdır, lakin digər mənbələrin verdiyi məlumata görə isə o, bu işə 1605-ci ildə Sultan Cahangirin istəyi ilə başlamışdır. Bu əsərin əsli 1288-ci ildə yazılmışdır və filosofların tarixlərindən bəhs edir.  Maqsud Əli Təbrizi tərcümə etdiyi əsərə *Tarjümah-i-Tarikhul-Hükama* adı vermişdir.

Sonrakı tərcümə etdiyi  *Nuzhat ul-arwah  wa Rauzat ul-afrah* əsəridir.  Bu əsərdə 34 İslamdan öncəki, 77 isə İslamdan sonrakı dövrün filosoflarının tarixindən bəhs edilir.

Bəzi mənbələrin məlumatına görə Maqsud Əli Təbrizi Sufi alimi olmuş və Qucarat sarayında böyük nüfuza sahib olmuşdur. Lakin saray çəkişmələri nəticəsində uzun illər xidmət etiyi sarayda həbs edilərək Qvalyor qalasına göndərilmişdir. 
## Həmçinin bax
## İstinadlar
Boççiya

**Boççiya** () — Boççe oyunun üzərində qurulmuş idman növüdür. İdmanda yerli, milli və beynəlxalq səviyyələrdə ağır fiziki əlilliyi olan idmançılar tərəfindən rəqabət aparılır.

## Haqqında
Şarla idman oyunu. Uzunluğu 24 m-dən 28m-dək, eni2,5m-dən 4m-dək olan, dövrəsinətaxta hasar çəkilmiş düzbucaqlı meydançada keçirilir. Oyunun məqsədiböyük ağır ağac şarı (9-11 sm diametrdə)

əllərlə elə atmaqdır ki, o,oyunun əvvəlində meydançanın əks qurtaracağında qoyulmuş kiçik şara(diametri 4-6 sm) yaxın dayansın. Xaldaha dəqiq atmalara görə hesablanır. Oyun 2 böyük şarla (hər oyunçuya)müəyyən edilmiş xal sayına qədəraparılır. Bir birə, iki ikiyə, üç üçə.dörd dördə qarşı oynamaq olar.

## İstinadlar
Jorj Ejen Osman

**Jorj Ejen Osman** (), **baron Osman** kimi tanınan (*baron Haussmann*), (27 mart 1809, Paris — 11 yanvar 1891) — fransız dövlət xadimi, Sena departamentinin şurasının sədri (1853—1870), İncəsənət akademiyasının üzvü (1867), Parisin müasir görünüşünü  təyin edib.
## Bioqrafiya
Osman, 27 mart 1809-cu ildə Parisdə alman mənşəli protestant bir ailədə anadan olub (almanca soyadı *Xausman* kimi səslənir və türk osmanlılarla əlaqəli deyil).

Bir çox yaşayış məntəqələrini yenidən qurdu, bir çox köhnə (orta əsrlər) evləri söküb və daha sonra məşhur hala gələn bulvarları restavrasiya edirdi. Ümumilikdə, Osmanın rəhbərliyi altında Parisdəki daşınmaz əmlakın təxminən 60% -i yenidən təşkil edilmişdir.

Osman 1891-ci il 11 yanvar Parisdə vəfat etmişdir. Per Laşez qəbiristanlığında dəfn edildi. Paris mərkəzində yerləşən bulvarlardan biri onun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* David Jordan: Die Neuerschaffung von Paris. Baron G. E. Haussmann und seine Stadt. Fischer, Frankfurt/Main 1996, ISBN 3-10-037714-1.
Qonnardit

**Qonnardit** — mineral.

## Haqqında
Qonnardit seolit, natrolitə yaxındır; (Ca,Na)3[(Al,Si)5O10]2×6H2O. Rombik, psevdotetraedr. Aqreqatı lifli və sferolitik. Başqa seolitlərlə assosiasiyada rast gəlinir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Nepal–Pakistan münasibətləri

**Pakistan–Nepal münasibətləri** — Pakistan və Nepal arasında iki tərəfki diplomatik əlaqələr. 
## Tarixi
1947-ci ildə Britaniya Hindistanının bölünməsindən sonra Nepal Hind İttifaqı ilə diplomatik əlaqələr qurur. Ancaq eyni addımlar Pakistan dominonunaqarşı atılmır. 1950-ci ildə hepal Hindistanla sülh və Dopstluq haqqında müqavilə imzalayır. Müqavilədə iqtisadi, strateji və müdafiə istiqamətli geniş əlaqələrin qurulması öz əksini tapırdı. Bununlada Nepal Pakistandan Hind-Pakistan münaqişəsi zamanı məısafə saxlamalı olur. Bir müddət sonra Nepalda hind təsririnin artması səbəbi ilə Çin Xalq Respublikası ilə ikitərəfli münasibətlər qurulur. 29 mart 1960-cı ildə Nepalla Pakistan arasında ilk diplomatik əlaqələr qurulur. 1972-ci ildə Nepal tərəfindən Banqladeşin müstəqilliyinin ponunda iki tərəfli əlaqələr kəsilir. Bir müddət sonra isə yenidən bərpa edilir. 1962-ci ildə nepal Pakistanda öz səfirliyini açır, 1975-ci ildə isə Kəraçidə konsulluq açılır.

## Dipliomatik əlaqələr
1963-cü ildə tıərəflər səfir dəyişdirilməsi həyata keçirirlər. Bundan sonra Pakistan Prezidenti Eyyub xan Nepala ilk rəsmi səfərini gerçəkləşdirir. Görüş zammanı hər iki ölkənin lideri daha əlverişli istisadi əlaqələrin qurulması barədə razılığa gəlirlər. 1963-cüe ildə hər iki ölkə mallar üzərinə qoyulan əlavə dəyərt vergisinin ləğvi, Şərqi Pakistannın Çittaqonq limanı vastəsi ilə Nepala nəqliyyat vastələrinin çatdırılması və hava əlaqələrinin qurulması barədə razılığa gəlirlər. Bu addımlar Nepalın Hindistandanm iqtisadi asıllığını azaltmağa yardım edir. Üçüncü Hindistan-Pakistan müharibəsi Nepal neytarallıq göstərsə də Banqladeşio tanıyan ilk ölkələrdən olmuşdur. Bundan sonra Pakistan Nepalla diplomatik əlaqələri kəsmişdir.
## İqtisadi əlaqələr
19 oktyabr 1962-ci ildə iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlıq sahəsində müqavilə imzalanır. 1982-ci ildə ikinci müqavilıə də imzalanmılşdır. Bununla belə iki ölkə arasında  ticarət dövriyyəsi 4,8 mln dollar olaraq alır. Nepaldan Pakistan 1,631 mln, Pakistandan Nepala isə 3,166 mln dollar dəyərində mal ixrac edilir. Son illlər iki ölkə iki tərəfli ticarətdə, əsasən tekstil, neft hasilatı və turizm sahəsində sıx əməkdaşlıq edir. Pakistan Nepala 5 milyon dollar dəyərində kretit təklif etmişdir. Hər iki ölkə Cənubi Asiya iqtisadi birliyinin üzvüdür.

## Hərbi əməkdaşlıq
Son zamanlar iki ölkə hərbi sahədə əməkdaşlıq edir. 2004-cü ildən Nepal ABŞ, Böyük Britaniya və Hindistan tərəfindən demokratiyanın boğulmasında ittiham edilir. Bundan sonra Nepal Pakistan və Çinblə hərbi əməkfdaşlığa meyil edsir. Aldığı silahları maoçulara qarşı mübarizədə   istifadə edir.

## Turizm
2009-cu ilin  fevralında Nepal və Pakistan turizm sahəsində anlaşma imzalamışlar. Bu anlaşmada hər iki ölkənin turizm və arxeologiya sahəsində əməkdaşlığı nəzərdə tutulur. Müştərək turizm şirkətlərinin təşkili, təcrübənin bölüşülməsi, qarşılılqlı turizm informasiyalarının mübadiləsi, investisiya sahəsində əməkdaşlıqlar planlaşdırılır. Hər il Pakistandan 5 milyon turist Nerpalı ziyarət edir.

## İstinadlar
Yusif Məcidzadə

**Yusif Məcidzadə** (; ) — İran azərbaycanlısı arxeoloq və Özbəki, Qəbristan və Ciruft qazıntılarınnı rəhbəri və Tehran Universitetinin keçmiş müəllimi.

## Həyatı
1938-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdur.

İran İslam İnqilabından Tehran Universitetindəki müəllimlik vəzifəsindən istefa vermiş və Fransaya köçmüşdür. Hal-hazırda da orada yaşayır.

## Fəaliyyəti
Arxeoloq olan Yusif Məcidzadə İranda Özbəki, Qəbristan və Ciruft arxeoloji qazıntılarına rəhbərlik etmişdir. İranın ən məşhur arxeoloqlarındandır.

### Ciruft mədəniyyəti
Ciruft mədəniyyəti və ya Ciruft kültürü- Erkən tunc dövrünə (e.ə. 3-cü minillik) aid arxeoloji mədəniyyəti olaraq qarşıya qoyulmuşdur ki, indiki İranın Sistan və Bəlucistan və Kirman ostanlarında yerləşir. Bu mədəniyyətdə aparılan arxeoloji qazıntılara Yusif Məcidzadə rəhbərlik etmişdir. Bu qazıntılar və aparılan araşdırmaların yekunu kimi *Ciruft: Şərq sivilizasiyasının beşiyi* əsərini yazmışdır.

O, Kermanda keçirilən seminarda bu mədəniyyət barədə bu sözləri demişdir:

## Əsərləri
* *Qəbristan təpəsində qazıntılar: birinci iki mövsüm — 1970 və 1971*
* *Lapis lazuli və Böyük Xorasan yolu*
* *Ciruft: Şərq sivilizasiyasının beşiyi*
* *Ciruft: Erkən Şəq sivilizasiyası*
* *La découverte de Jiroft*

## Həmçinin bax
* Ciruft mədəniyyəti

## İstinadlar
Qoslarit

**Qoslarit** — mineral, Zn[SO4]×7H2O 

## Haqqında
Qoslarit - rombik. Süni kristalları prizmatik. Ayrılması {010} üzrə mü­kəmməl. Aqreqatı: qaysaqlar, stalaktit və stalaqmitlər, kip, dənəvər, ya da lifli. Rəngsiz şəffaf; Fe, Mn və Cu qatışıqlarında qonuru-yaşıl və abı. Parıltısı şüşəli, ipəyi. Sərtliyi 2-2,5. Xüsusi çəkisi 1,98. Asanlıqla susuzlaşır və ağ toza çevrilir. Dadı büzücü, metallik. Sfaleritin pozulmasından əmələ gəlir, xüsusilə dağ-mədən qazıntıların divarlarında. Növ müx­tə­lifliyi: kupro- və ferroqoslarit.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Qranodiorit

**Qranodiorit** — qranitlə kvarslı diorit arasında keçid tərkibli intruziv süxur. Tərkibcə plaqioklaz, nisbətən az kaliumlu çöl şpatları, 15–20% kvars və rəngli minerallar (biotit, amfibol və b.), aksessor minerallar (apatit, sfen, bəzən sirkon, filiz minerallardan (maqnetit) və b.) təşkil olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679

## Xarici keçidlər
Xonqxa çayı

**Xonqxa (Qırmızı)** (; , **Yuanszyan**) — Çin Xalq Respublikasının cənubunda və Vyetnamın şimalında yerləşən çay.

## Adlanması

Çində *Yuanszyan* () və ya *Xunxe*, pinyin dilində Hónghé, — , əvvələr  adlandırılmış.

## Xarakteriskası
Çayın uzunluğu 1183&nbsp;km, sahəsi təxminən 158 min km²-dir. Su sərfi mənsəbində 30 min m³/saniyədir. Ən aşağı su sərfi — 700 m³/saniyədir. Orta su sərfi — 900 m³/saniyədir. Mənbənin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü — 1776 metrdir. Dənizə Syuantxyui qoruq ərazisində tökülür. Dənizə töküldüyü ərazidə dəhnə formalı körfəz formalaşıb. Körfəz Balat () adlanır.  Cənubi Çin dənizinə tökülənə qədər Txaybin və Namdin əyalətləri arasında inzibati sərhəddi formalaşdırmış.

Suyun qırmızımtıl-qəhvəyi rəngi çayın Qırmızı adlandırılmasına səbəb olmuşdur. Suyun tərkibində olan lil ona bu rəngi verir. Xonqxa çayında musson mövsümündə baş verən daşqınlar onun il boyu fərqli səviyyələrə malik olmasına səbəb olur. Xonqxa çayının deltası Vyetnamın mühüm kənd təsərrüfatı bölgəsidir.

## Axımı
Çay öz başlanğıcını Çinin Yunnan əyalətindən, Dalı şəhərinin cənubunda yerləşən dağlardan götürür. Cənub-şərqə doğru axaraq Çin və Vyetnam arasında 80&nbsp;km-lik sərhədi formalaşdırır. Xonqxa daha sonra Laokay əyalətində və eyni adlı şəhərdən keçərək düzənlik əraziyə çıxır. Vetçi şəhəri yaxınlığında çaya Lo və Da (Qara) çayları birləşir. Bakbo körfəzinə tökülənə qədər çay Hanoy və Hayfon şəhərlərindən keçir.

## Əsas qolları
Xonqxa çayının əsas üç qolu var. Soldan ona Nansixe, sağdan isə Lo və Da çayları birləşir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti

Əsasən düyü tarlalarının suvarılmasında istifadə olunur. XIX əsrdə Xonqxa çayı Çinin mühüm ticarət marşrutu hesab edilirdi. Vyetnam ərazisində, Hanoy şəhərəinə kimi çayda gəmiçilik inkişaf edib. Ümumi uzunluğu 175&nbsp;km olan bu hissəyə dəniz gəmiləri belə daxil ola bilir. Çin ərazisində Xonqxada çay gəmiçiliyi əsasən yaxın məntəqələrə çayın dibindən qum daşınması ilə məhdudlaşır. Çay üzərində yerləşən böyük şəhərlər — Xekoy (Çin) və Yenbay, Laokay, Hanoy (Vyetnam). Xonqxa çayının deltasının qollarının birində Hayfon dəniz limanı yerləşir.

Çin ərazisində çay üzərində bir-neçə SES inşa edilmiş. Nanşa SES-i Yuanyan və Szyanşuy uezdinə yerləşir. (Xunxe-Xani-İiski muxtar əyaləti). Maduşan SES-i isə Qeszyu və Szinpin uezdlərində yerləşir.

## İstinadlar
Məmməd Əliyev (səfir)

**Məmməd Əliyev** (tam adı: *Əliyev Məmməd Novruz oğlu*; ) — fizika — riyaziyyat elmləri doktoru, Bakı Dövlət Universiteti *"Bərk cisimlər fizikası"* kafedrasının müdiri, professor.

## Həyatı
18 sentyabr 1942-ci ildə Azərbaycan Respublikası Tovuz şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur.

1959–1964-cü illərdə Bakı Dövlət Universiteti fizika fakültəsində təhsil almışdır. 1964–1967-ci illərdə Kazan Universitetində aspirant, 1967–1969-cu illərdə isə stajor olmuşdur. 1969-cu ildə "Paramaqnit kristallarda aşağı temperaturlarda dinamik effektlər" mövzusunda Kazan Universitetində namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1990-cı ildə "Paramaqnit ionlu diamaqnit kristallarda və yarımmaqnit yarımkeçiricilərdə dinamik effektlər" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1973-cü ildə bərk cisimlər fizikası kafedrası üzrə dosent elmi adı almışdır. 1991-ci ildə professor elmi adı almışdır.

Məmməd Əliyev 1969-cu ildən 1991-ci ilə kimi Bakı Dövlət Universiteti Fizika fakültəsinin "Bərk cisimlər fizikası" kafedrasında müəllim, baş müəllim,dosent, professor vəzifələrində işləyib. 1991–1992-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Tibb Universiteti Biofizika kafedrasının müdiri olmuşdur. 2013–2015-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb Universiteti professor, 2015-ci ildən indiyə qədər Bakı Dövlət Universiteti Fizika fakültəsinin "Bərk cisimlər fizikası" kafedra müdiri vəzifəsində çalışır.

## Diplomatik fəaliyyəti
Məmməd Əliyev 1992–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Türkiyədəki , 2005–2010-cu illərdə İspaniyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olmuşdur. 2010–2011-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyində idarə rəisi, 2011–2013-cü illərdə xüsusi tapşırıqlar üzrə səfir olmuşdur.

## Əsərləri
60-dan çox elmi əsərin müəllifidir.
* Алиев М.Н. Теория магнитного резонанса на ядрах парамагнитных ионов в полумагнитных полупроводниках. AMEA-nın xəbərləri, с. XXXV, № 5, 132, 2015
* Aliev M. N. Theory of the NMR lineshape in magnetically diluted crystals. Phys. Stat. Sol. (b), 108, 59, 1981
* Алиев М.Н. Теория формы линии магнитного резонанса на ядрах парамагнитных ионов в магнитно-концентрированном твердом теле. ФТТ, т.21, в.6, 1658, 1979
* Алиев М.Н. Нестандартная теория возмущения для функций Грина. Изв. ВУЗ-ов, физика, № 8, 126, 1978
* Aliev M. N. Les ondes mixtes de spin-phonon dans les cristaux paramagnetiques.- C. R. ACAD. Sc. Paris 1977, t.284, Serie B
* Aliev M. N. Calcul duspectre denergie des exitations elementaires dans lescristaux paramagnetiques. C. R. ACAD. Sc. Paris 1972, t.275, Serie B № 2, p. 97
* Алиев М.Н. Теория магнитного резонанса на ядрах парамагнитных ионов в твердом теле. ФТТ, т.2, в.1, 81, 1969.

## İstinadlar
Əlaəddin Koval

**Əlaəddin Koval** () (d. 1878, İstanbul - ö. 08.08.1930, İstanbul) — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1901-ci ilin 13 avqustunda hərbi məktəbə daxil olmuş və 1903-cü ilin 22 avqustunda oranı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Daha sonra isə təhsilini Hərbi Akademiyada davam etdirmiş və 1906-cı il sentyabrın 26-da oradan kapitan rütbəsi ilə məzun olmuşdur. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi əsnasında, Şərqi Frakiyada 1-ci korpusun komandiri olan Cəfər Təyyar Paşanın əmri ilə 55-ci bölmə komandirliyində xidmət etmişdir. 1 mart 1922-ci ildə polkovnik  rütbəsinə yüksəldi. İlk olaraq,  Əlcəzirə Cəbhəsinin Baş qərargahı rəisi kimi xidmət göstərdi və 1922-ci ilin aprel ayında 41-ci şöbənin komandiri vəzifəsinə təyin edildi. Böyük hücumda iştirak etdi. Müharibədən sonra, "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası) ilə təltif edildi.

Daha sonra isə 1-ci ordunun müfəttişi, 1-ci tümən komandiri vəzifəsini icra etdi. 1927-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu. 8 Avqust 1930-cu ildə İstanbulda vəfat etdi. İstanbulda Qaracaəhməd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. Onun nəşi sentyabrın 27-də Türkiyə Dövlət məzarlığına köçürüldü.

## Medal və təltifləri
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## İstinadlar

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 198.
Valeh İsmayılov

**Valeh İsmayılov**  — kimya elmlər doktoru, professor.
## Həyatı
1961–cı ildə orta məktəbi bitirib, 1966 – cı ildə Kazan kimya-texnoloqiya institutu bitirib, 1970 – ci ildə kimya elimləri alimlik dərəcəsi alıb. 1985 – ci ildə Kiyev şəhərində kimya elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə edib.

## Təhsili, elmi dərəcəsi və adları
* 1966-ci ildə Kazan kimya-texnoloqiya institutu
* 1970-ci ildə “ Alkoksivinilfosfon turşularının törəmələrinin sintezi, quruluşu və çevrilmələri” – 
* namizədlik dissertasiyası.
* 1985 “ α-Fosforilkarbonil birləşmələrin sintezi və çevrilmələri” – doktorluq dissertasiyasi.
* 1986-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin professoru.

## Əmək fəaliyyəti
* 1970- ci ildən Bakı Dövlət Universiteti, üzvi kimya kafedrası.
* Üzvi kimya, elementüzvi kimya, heterociklik birləşmələr kimyası, fizika-kimya tədqiqat üsulları.
* 150 məqalə, 2 kitab, 21 patent, 8 elmlər doktoru və elmlər namizədi.

## Beynəlxalq seminar, simpozium və konfraslarda iştirakı
* 1990 - 33-cu Makromolekullar simpoziumu, Monreal, Kanada.
* 2004 - 10-cu Toxsikoloji konqres, Tampere, Filandiya.
* 2004 - lll-ci Nəzəri və eksperimental Kimyanın problemləri, konfrans, Perm, Rusiya.
* 2008 - Akademik M.İ.Kabacnikin 100 ilinə həsr olunş konfrans, S.Peterburq, Rusiya.

## Seçilmiş əsərləri
* “Anilinin və o-hidroksianilinin 1,2-dibrometanla kondesləşməsi” ЖОрХ, 2004, т.40, №2, 312
* “ İzoksozolun yeni törəmələrinin sintezi”, ЖОрХ, 2004, т.40, № 12, 1873
* “ Fenil(etil)amid γ-xlorbutan turşunun sintezi və çevirmələri ”, ЖОрХ, 2007, т.49, №10, 1573
* “ Dimedonun 1,2,3 –tribrompropanla alkilləşvəsi ”, ХГС, 2007, № 10, 1428
## Kitablar
* Fosforüzvi birləşmələr
* Metalüzvi birləşmələr
## İstinadlar