open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sumbava

**Sumbava** () —  Kiçik Zond adalarının tərkibinə daxil olaraq İndoneziyanın ərazisidir. Onun ümumi sahəsi 15 448&nbsp;km² təşkil edir. Adada 1,33 milyon nəfər yaşayır. Onlar arasında Sumbavalılarda vardır. Adanın qərb hissəsində Sumbava-Besar şəhəri mərkəz olmaqla Sumbava diyarı, şərqində isə Boha şəhəri mərkəz olmaqla Bima diyarı yerləşir.

Sumbava ada İndoneziyada yerləşən adalar arasında islam və induizm arasında sərhəd rolunu oynayır. Adanın şərqi öz köklərinə bağlılığını qoruyub saxlamışdır.

Sumbava turistlərə özünün böyük dalğaları və ağ qumlu çimərlikləri ilə məşhurdur. Adanın turist qəbul etmə potensialının böyük olmasına baxmayaraq otellərin azlığı və adaya gəlmək üçün nəqliyyatın azlığı buranı daha az turistin gəlməsinə səbəb olur. 
Adada quru mövsümdə (apreldən noyabra qədər) güclü küləklər əsir. Küləklər okeandan ada istiqamətində əsir. Bu ərəfədə güclü dalğalar olur. Yağışlar mövsümündə isə adanın görkəmi sanki dəyişir. Dərələri dağ ətəklərini və düzənlikləri yaşıllıqlar bürüyür. 
## Tarixi
Adada yerləşən dörd knyazlıq Macapaxit Şərqi Yava imperiyasından asılı olmuşdur. Adanın zəngin təbiəti yaponları, holland və makasarların adaya dəfələrlə hücumlar təşkil etmişlər. Holladlar adaya ilk dəfə 1605-ci ildə ayaq bassalarda adanı XX əsrin əvvələrinə qədər hec vaxt idarə etməmişdir. Bali çarlığı Sumbavanı qısa müddət ərazində idarə etmişdir.

## Coğrafiya

Sumbava Sakit okean odlu həlqəsində yerləşir. Ada sərqdən qərbə doğru uzanlr. Uzunluğu 280&nbsp;km və eni isə 90&nbsp;km təşkil edir. Sumbavadan qərbdə Lombok, şərqdə isə Flores adası yerləşir.

Bu ada vulkanık məşəllidir. Adanın şimalında Tambora dağı yerləşir. 1815-ci ildə baş vermiş püskürmə tarixə məlum olan ən güçlü püskürmədir. Bu püskürmə nəticəsində 72 min insan həlak olmuşdur.

## İstinadlar
 
## Mənbə
*Sumbava turistik sahəsi 
*West Nusa Tenggara
Brandon Universiteti

**Brandon Universiteti** () — Kanadanın Manitoba əyalətinin Brandon şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Ümumilikdə 3662 (2018) tam zamanlı və yarı zamanlı bakalavr və magistratura tələbələri olan bir universitetdir. Mövcud korpus 13 iyul 1899-cu ildə baptizm qurumu olaraq Brandon Kolleci kimi təsis edilmişdir. Daha sonra Prezident Con E. Robbins tərəfindən 5 iyun 1967-ci ildə bir universitet olaraq dəyişdirildi. Brandon Universiteti, Kanadada əsasən bakalavr dərəcəsi üzrə ixtisaslaşmış olan yerli sənət və elm qurumlarından biridir.

Universitet, Kanada Universitetləri və Kollecləri Birliyinin (AUCC) və İngilis Birlik Universitetləri Birliyinin (ACU), Kanada Universitetlərarası Müzakirələr Birliyinin (CUSID) və U Sportsun üzvüdür. Brandon Universitetində tələbə müəllim nisbəti 1:11-dir və bütün siniflərin 60%-də 25-dən az tələbə var.

2015-ci ildə Kanadada lisenziyalı universitetlərin reytinqində Brandon Universiteti 19 universitet arasında 16-cı, tələbə-müəllim nisbəti kateqoriyasında 1-ci yeri tutdu. Universitet mətbuatı, The Quill, CUP təşkilatlarının üzvüdür.

## Tarixi
Universitetin əsası 1890-cı ildə qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Katalaun döyüşü

**Katalaun döyüşü** — 451-ci ilin yayında Fransanın şimal-şərqində yerləşən Katalaun çölündə baş vermiş döyüş. "Xalqlar döyüşü" də adlanır.

Aetiusun (Aetsinin) sərkərdəlik etdiyi Roma qoşunları və onların müvəqqəti müttəfiqləri — vestqotlar, burqundlar, franklar, alanlar və b. Attilanın başçılıq etdiyi hunların və onların tabeliyində olan tayfaların — ostqotların, gepidlərin və b.-nın qoşunları ilə vuruşmuşlar. Bu savaşda 130 mindən artıq adam həlak olmuşdu. Avropa tarixçiləri hesab edirlər ki, Attila və hunlar bu savaşda məğlubiyyətə uğrayıblar. Türk tarixçiləri isə savaşda Attilanın qələbə çaldığını bildirirlər. Güman etmək olar ki, həmin savaşda tərəflərdən heç biri digərinə həlledici zərbə endirə bilməyib, lakin bu faktı da nəzərə almaq lazımdır ki, Katalaun çölündəki savaşdan az sonra hunlarla Roma arasında imzalanan müqavilədə Attila faktiki olaraq onu qane edən şərtləri romalılara diktə etmişdir.

## İstinadlar
Sən qaranlıqdan qorxursan? (novella)

**Sən qaranlıqdan qorxursan?** () — Sidni Şeldonun 2004-cü ildə yazdığı romandır. Əsər Triller janrında yazılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sidney Sheldon Are You Afraid of the Dark? Goodreads.com
Səma aşağı enir

**Səma aşağı enir** () — Sidni Şeldonun 2001-ci ildə yazdığı romandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sidney Sheldon The Sky Is Falling Goodreads.com
Yuxularını mənə danış

**Yuxularını mənə danış** () — Sidni Şeldonun 1998-ci ildə yazdığı romandır.

## Xarici keçidlər
* Sidney Sheldon Tell Me Your Dreams Goodreads.com
Azərbaycan Milli Məclisinin V çağırış deputatları

**Azərbaycan Milli Məclisin V çağırış deputatları** — 2015-ci il noyabrın 1-də baş tutan seçkilər əsasında formalaşdırıldı.

Milli Məclisin 125 deputatından 72 nəfəri Yeni Azərbaycan Partiyası üzvü idi. V çağırış Milli Məclisdə Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası 2 nəfərlə, Ana Vətən Partiyası, Azərbaycan Demokratik İslahatlar Partiyası, Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyası, Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası, Azərbaycan Sosial Rifah Partiyası, Böyük Quruluş Partiyası, Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası, Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyası, Vəhdət Partiyası və Vətəndaş Birliyi Partiyası isə 1 nəfərlə təmsil olundu. 41 nəfər bitərəf idi.

V çağırış Milli Məclisin sədri Oqtay Əsədov, sədrin birinci müavini Ziyafət Əsgərov, sədrin müavinləri isə Bahar Muradova və Valeh Ələsgərov idi.

Milli Məclisin V çağırış deputatları sırasında ən yaşlısı 1936-cı il təvəllüdlü Zeynəb Xanlarova, ən gənci isə 1986-cı il təvəllüdlü Şahin İsmayılov idi.

## Milli Məclisdə təmsil olunan partiyalar

## Milli Məclisin V çağırış deputatları

## Qeydlər

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
Sumba

**Sumba** () —  İndoneziyaya məxsus olan və Kiçik Zond adaları qrupunda daxil olan adadır. Ada Hind okeanınında, Flores adasından cənubda Sumbava və Timor adaları arasında yerləşir.

## Coğrafiyası

Adanın uzunluğu 300&nbsp;km, eni isə 75&nbsp;km təşkil edir. İqlimi ekvatorial-mussondur. Bu səbəbdə iki fəsilə bölünür: Quru mövsüm (iyun - oktyabr) və rütubətli yağışlar mövsümü (noyabr-mart). Yağıntının böyük miqdarı yanvar-fevral aylarında düşür.

## Tarixi
Tarixi boyu ada sandal ağacı tədarükü ilə ixtisaslamışdı. Bu səbəbdən adanı sandal adası adlandırırdılar. Adaya ilk avropalılar 1522-ci ildə ayaq basmışlar. 1866-cı ildən ada hollandiyanın Ost-hind şirkətinə məxsus olmuşdur. İezuitlər 1866-cı ildə Lauredə misiya açırlar.
Qərb sivilizasiyası ilə əlaqələrin qurulmasına baxmayaraq yerlilər öz köklərindən tam ayrılmamışlar. Belə ki, onlar ölülərini xüsusi qaydalarla dəfn edirlər. Onlar Kurqan qəbirlərdə bastırrılırlar. Bu üsul dəfn Eneolit və brünc dövrlərində müşahidə edilirdi. Hazırda bu üsula ancaq Sumba adasında müşahidə edilir. Digər yerli ənənələrdən biri də əsrlərdən bəri qorunub saxlanılan  *Posalo* oyunudur. Bu oyunda minlərlə insan iştirak edir.

## Əhalisi
2010-ci ildə adada aparılan siyahıya alınmaya əsasən burada 685 186 insan yaşayır.
Sumba adasında insanlar xüsusi icmalar şəklində yaşayırlar. Kastalara bənzər quruluşa malik olurlar. Bu quruluş əsasən adanın şərqində müşahidə edilir. Sumbanın qərbi etnik baxımdan rəngarəngdir. Adanın əhalisi Avstroneziya dillərinə yaxın danışırlar. Adada ən çox danışılan dil Kambera dilidir. Bu dildə təqribən adanın 250 min insan danışır. Onlar əsasən adanın şərqində yaşayırlar.

Əhalinin 25% - 30% animistik inanç olan Marapuya etiqad edir. Yerdə qalan böyük hissəsi xristiandırlar. Az bir qismi isə İslam dininə (Sunni mənsəbi) etiqat edirlər.

## İnzibati bölğü
Ətrafındakı adalar ilə birlikdə İndoneziyanın Bali vilayəti ərazisinə daxildir. Balidə öz növbəsində Kiçik Zond adaları inzibati regionuna daxildir. 

## Turizm
Adada əsasən turizmin Sörfinq, dayvinq, ekoloji turizm və təbii ki, çimərlik turimzi adanın əsas gəlir sahələridir. Xidmət sahəsi yaxşı inkişaf etmişdir. Adaya əsasən gəmi və təyyarə vastəsi ilə gediş-gəliş təmin olunur.

Adada iki aeroport fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Bali

## Mənbə
* Sumba adası
*Sumba tourist and social information private website
*Sumba on 01islands.org 
*Sumba on 01islands.com
Tünd qırmızı ayıca

*Tünd qırmızı ayıca* () — pulcuqluqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid kəpənək növü. 

## Təsviri
Qanadları açılmış halda 40-42& mm-dir. Ön qanadları təmiz sarı rəngdədir, üzərində çox sayda boz-qonur ləkələr var. Bu ləkələr qanadın ön kənarında cərgə ilə düzülmüş bir qədər iri və qaramtıldır. Qanadın daxili kənarındakı ləkələr yaxşı seçilmir. Arxa qanadları al qırmızı rəngdədir, üzərində eninə uzanmış 4 qara rəngli ləkə var. Bunlardan ortada yeləşən iki ləkə böyükdür. Qanadın xarici kənarında iki qara ləkə var. Ətrafındakı saçaqlar sarıdır. Döşü sarı tüklərlə örtülüdür. Qarıncığı sarıdır. Üst hissəsində xırda qara nöqtələr var.

## Yayılması
Palearktikada, Rusiyada, Ukraynanın hər yerində, Azərbaycanda isə Kür-Araz düzənliyində, Abşeron-Qobustan təbii rayonunda və Zuvandın dağ-səhra sahələrində.

## Həyat tərzi
Düzənlik, dağətəyi və dağ-səhra kserofit və həminkserofit biotoplarında. Kəpənəkləri mayın axırlarında, iyun və iyul aylarında uçur. Tırtılı qışlayır. Qışlamadan sonra mayda və avqust aylarında tırtıllar-boymadərən, qatıqotu, dağ tərxunu, çiyələk, moruq, böyürtkən, alma, söyüd üzərində yaşayır. Bir nəsil verir.

## Sayı
Azsaylıdır. Abşeron-Qobustandan 5 kəpənəyi tutulmuşdur. 

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması.

## Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək, biologiyasını ətraflı öyrənmək, süni surətdə artıraraq təbiətə buraxmaq lazımdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Qırmızı Kitabı. 1989 il
* Azərbaycan Qırmızı Kitabı, II Cild, Bakı, 2013
* Ламперт К., Холодковский Н. Атлас Бабочек и гусениц Европы и отчасти Русско-Азиатских владений. С. Петербург, изд. А.Ф.Деврiена, 1913,  с. 352.

## Xarici keçidlər
* Vlindernet 
* Lepidoptera of Belgium

## Həmçinin bax
İndira Qandi Beynəlxalq Hava Limanı

**İndira Qandi Beynəlxalq Hava Limanı**  — Hindistanın ən böyük hava limanlarından biridir. Dehli şəhərindən 16&nbsp;km aralıda yerləşir. 2009-cu ildən ölkənin ən işlək və ən çox beynəlxalq sərinişin daşıması olan hava limanıdır. Yük daşımalarına görə isə ölkədə ikinci yeri tutur.

## Hava yolları və istiqamətlər

## Qəzalar
* 25 yanvar 1970-ci ildə Nepal Hava Yollarına məxsus Fokker F27-200 tipli təyyarə Nepalın Katmandu şəhərindən hərəkətə başlamış, lakin əlverişsiz hava səbəbi ilə Palam Hava Limanına enməli olmuşdu. Eniş vaxtı pilot idarəetməni itirmiş və nəticədə qəza olmuşdu. Qəza nəticəsində 5 ekipaj və 18 sərnişindən yalnız bir nəfər xəsarət almış, ölən olmamışdı.
* 14 iyun 1972-ci ildə Yaponiya Hava Yollarına məxsus təyyarə 471 nömrəli uçuşu həyata keçirərkən Palam Hava Limanına  eniş vaxtı qəzaya uğramışdır. Nəticədə 76 sərnişindən 72-si, 11 ekipaj üzvündən 10-u həmçinin 3 nəfər də yerdə ölmüşdü.
* 31 may 1973-cü ildə Hindistan Hava Yollarına məxsus təyyarə 440 nömrəli uçuşu həyata keçirərkən Palam Hava Limanı eniş vaxtı qəzaya uğramışdır. 65 sərnişin və ekipaj üzvündən 48-i ölmüşdü.
* 7 may 1990-cı ildə Air India Hava Yoluna məxsus Boeing 747 tipli təyyarə London-Delhi-Mumbay reysini həyata keçirərkən texniki nasazlıq ucbatından İndira Qandi Beynəlxalq Hava Limanına məcbur eniş etməli olmuşdu. Sərnişin və ekipaj üzvünə heç bir şey olamsa da, təyyarəyə böyük maddi ziyan dəymişdi.
* 12 noyabr 1996-cı ildə Saudia Hava Yoluna məxsus 763 nömrəli uçuşu həyata keçirən Boeing 747-100 tipli təyyarə ilə Qazağıstan Hava Yoluna məxsus 1907 nömrəli uçuşu həyata keçirən Ilyushin Il-76 tipli təyyarə havada toqquşmuşdu. Toqquşma nəticəsində hər iki təyyarənin bütün uçuş heyəti daxil olmaqla 349 nəfər ölmüşdü.

## İstinadlar
Beretta

**Beretta** — ad və soyad.

* Beretta (şirkət) — Beretta şirkəti.
* Beretta 92 — Beretta şirkətinin tapançası.
* Beretta AR-70 — İtaliyanın "Beretta" şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş avtomat.
Con Lennon Parkı

**Con Lennon Parkı** () — Kubanın Havana şəhərinin Vedado rayonunda yerləşir.

The Beatles qrupunun sabiq üzvü Con Lennonun şərəfinə adlandırılmışdır. Parkda musiqiçinin tunc heykəli quraşdırılıb, abidənin aşağında isə belə yazı çap olunub: *"Dirás que soy un soñador pero no soy el único"*, bu Imagine mahnısından ispan dillinə tərcümə olunmuş sətirdi ("Mənə bir xəyalpərəst deyə bilərsən,amma mən tək deyiləm").

Heykəl 2000-ci il dekabrın 8-də parka yerləşdirilmişdi. O andan sonra park öz indiki adını almışdı. Memar Xose Vilya heykəltəraşlıq əsərinin müəllifidi. Dövlət başçısı Fidel Kastro açılış mərasimində iştirak etmişdir.

Abidə məşhur kubalı jurnalist və tərcüməçi Ernesto Xuan Kastelyanosanı "John Lennon en La Habana with a little help from my friends" kitabın yazılması üçün ruhlandırdı. Əsər 2005-ci ildə işıq üzünü gördü. Kitabda heykəlin düzəldilməsi və Kubada 1960-70 illərdə the Beatles musiqisinin yayılması barədə bəhs olunur.

Parka düzgün düzbucaqlı formaya malikdir. Bəzən burada klassik gitara musiqi konsertləri keçirilir.

## Maraqlı faktlar
*2000-ci ilə qədər parkın müəyyən bir adı yox idi, və Havananın digər böyük olmayan parkları kimi yaxında yerləşən küçələrin adlarına görə qeyd edilirdi — *17-ci küçənin parkı, 6-cı və 8-cı arası*

## Sərgi

Fayl:JohnLennonPark Havana2.JPG|Con Lennon çıxardılabilinən eynəkli heykəli.
Fayl:Lennon plaque.JPG|Yazı lövhəsi..


## Ədəbiyyat

## Mənbə
*http://www.casantigua.justincuba.com/histodata/spanish/lennon.html
Aeroflot

**Aeroflot** () — Rusiyanın ən böyük hava yolu şirkəti. Şirkət ölkədaxili və beynəlxalq uçuşlar həyata keçirir.

Əsası 1923-cü ildə qoyulan Aeroflot ən qədim hava yolu şirkətlərindən biridir. Sovet hakimiyyəti dövründə milli hava yolu olan şirkət həm də dünyanın ən böyük hava yolu şirkəti idi.

## İstinadlar
Ağa xan İrəvanski

**Ağa xan Abbasqulu xan oğlu İrəvanski** (4 yanvar 1865, İrəvan, Rusiya imperiyası – 19 avqust 1920, Tiflis, Gürcüstan SSR) — Rusiya imperiyası I Dövlət Duması üzvü, hərbçi. 1919-cu ildə İrəvan Müsəlman Milli Şurasının sədri olub.

## Həyatı
Ağa xan Abbasqulu oğlu İrəvanski 4 yanvar 1865-ci ildə İrəvan şəhərində zadəgan ailəsində dünyaya gəlmişdir. Atası Abbasqulu xan İrəvanski İrəvan şəhər dumasının üzvü, şəhərdəki rus-tatar məktəblərindən birinin fəxri rəhbəri və Qacarların İrəvan qolunun nümayəndəsi, yəni İrəvan xanları nəslindən idi. Anası Tərlan xanım Kəngərli Naxçıvan xanları nəslindən gəlirdi və Rus-Osmanlı müharibəsi zamanı baş vermiş Bəyazit döyüşünün qəhrəmanlarından biri olan İsmayıl xan Naxçıvanksinin qızı idi.

İrəvan Şəhər Gimnaziyasında oxusa da, oranı bitirməmişdir. Məktəbdən ayrıldıqdan qısa müddət sonra imtahan vermiş və III dərəcəli dövlət qulluqçusu olmuşdur. Daha sonra İrəvan qubernatorunun xüsusi tapşırıqlar üzrə əsas köməkçisi olmuşdur. 1878-ci ildə atası ilə birlikdə İrəvan quberniyasına aid məsələlərin müzakirə edildiyi quberniya kollegiyasına qatılmışdır. 1904-cü ildə Ağa xan İrəvan şəhər dumasının üzvü olmuşdur. 13 fevral 1906-cı ildə Azərbaycan türkləri icmasının adından ermənilərlə toqquşmanın dayandırılmasını və quberniayda nizam-intizamın bərpa edilməsini nəzərdə tutan razılaşmanı imzalayanlardan biri olmuşdur. 

16 may 1906-cı ildə İrəvan quberniyasından Rusiya birinci dumasına deputat seçilmişdir. 1907-1908-ci illərdə bir neçə Azərbaycan türkü ilə birlikdə İrəvan şəhər dumasının üzvü seçilmişdir. 1919-cu ilin fevralında İrəvan Müsəlmanları Milli Şurasının rəhbəri olaraq çalışmağa başlamışdır.  

1920-ci ilin 28 aprelində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Tiflisə köçməyə məcbur olur. Elə həmin ilin 19 avqustunda burada vəfat edir və Tiflis müsəlman qəbiristanlığında dəfn olunur. Lakin sonralar İrəvanskinin məzarı müəmmalı şəkildə itirilir.

## Ailəsi
Qızı Bülbül xanım İrəvan gimnaziyasını bitirmiş və mükəmməl səviyyədə rus dilini bilmişdir. 1917-ci ildə İrəvanda və 1920-ci ildə isə Gədəbəydə rus dili dərsi demişdir. Dəllər, Naxçıvan və İrəvanda qadın klubları açmışdı.

## Ədəbiyyat
* Боиович М. М. Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Первый созыв. М, 1906] С. 475; 
* Мусульманские депутаты Государственной думы России. 1906—1917 годы: Сборник документов и материалов. Уфа, 1998;
* Усманова Д. М. Мусульманские представители в Российском парламенте. 1906—1917. Казань, 2005.

## İstinadlar
İsmayıl Tağıyev

**İsmayıl Tağıyev** () — sahibkar, Rusiya imperiyası II Dövlət Duması və Bakı Şəhər İctimai Özünüidarəsinin üzvü.

## Həyatı
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin oğlu idi. Bakı Realnı məktəbini 6-cı sinifdən tərk edib. Avropanı gəzib və neft sənayəsi texnologiyasının inkişafı ilə maraqlanıb. Kadetlərdən idi. Balakişi bəy Ərəblinskinin qızı Nurcahan Ərəblinskaya ilə evlənmişdi. 6 fevral 1907-ci ildə Duma üzvü olmuş amma heç getməmişdi.

Haqqında əlavə məlumat yoxdur.

## İstinadlar
Fars psevdosiklofisi

**Fars eyrenisi** () — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü. *Pseudocyclophis* cinsinə daxil olan yeganə növü

## Описание
Kiçik ilanlardır. Eyrenis cinsinə yaxınlığı ilə seçilirlər. Bədəninin nazikliyi ilə seçilirdi. Ümumi uzunluğu 37 sm-dir. Yuxarı hissəsi işiqlı-zeytunu olur və qəhvəyi nöqtəlırlə örtülü olur. Sifət hissəsi parlaq olsa da, başı qara olur. Erkəklərdə bədən bir gəngdə olur. Boğazları isə parlaq olaraq ləkəlidir.

## Həyat tərzi
Daşlı dərələri, çınqıllı-gilli ərazilərfə yayılırlar. Onlara hündüürlüyü 1000 m olan ərazilədə belə görmək olar. Daşlar və yerlərdə olan catların arasında gizlənirlər. Aprel ayında qışlamadan qayıdırlar. Onlar Cücülər və kiçik onurğasızlarla qidalanırlar.
Yumurta qoymaqla çoxalır. Dişi iyun ayında 5 yumurta qoyur.

## Yayılması
Türkiyənin cənub şərqində. İraqda, Pakistanın qərbində və Hindistanın şimal-qərbində yayılmışdır. Türkmənistanın Kopetdağ ərazilərində və Ermənistanın cənubunda rast gəlinir.
;Yarımnövü
* *Pseudocyclophis persicus persicus*
* *Pseudocyclophis persicus nigrofasciatus*

## Ədəbiyyat
* Nagy, Z. T.; Schmidtler, J. F. Joger, U. & Wink, M. 2004. Systematik der Zwergnattern (Reptilia: Colubridae: Eirenis) und verwandter Gruppen anhand von DNA-Sequenzen und morphologischen Daten. Salamandra 39 (3/4): 149–168

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Valeh Məhərrəmli

**Valeh Məhərrəmli (Mirzəqərənfil)** () — şair, tərçüməci və jurnalist, "Səs" qəzetinin baş redaktor müavini. 2011-ci ildə Əməkdar jurnalist fəxri adına layiq görülüb.

## Həyatı
Valeh Cəbrayıl oğlu Məhərrəmli 15 fevral 1952-ci ildə Gürcüstanın Marneuli rayonunda anadan olub. O, 1991-ci ildə "Səs" qəzeti yarandığı gündən nəşrdə çalışıb, tərcüməçi, müxbir, məsul katib və baş redaktorun müavini kimi məsul vəzifələr tutub.

Valeh Məhərrəmli 2 aprel 2025-ci ildə vəfat edib.

## Tərcümələri
* Raymond Moudin-"Ölümdən sonrakı həyat"
* Mişel Nostradamusu-"Peyğəmbərlik"(kitab)
* Alan Kardekin-"Ruhlar kitabı","Ölülərin Tibet kitabı","Bardo Tyodol"
* "Emanuel Svendenborqu-"Cənnət, ruhlar aləmi və cəhənnəm", yəhudilərin mistik kitabı olan "Kabbala","Betti Şaynın iki hissəli "Mənim medium həyatım"
* Papyus-"Ağ və qara magiya",
* M. A. Orlov-"İnsanın ruhunu şeytana satması haqqında rəvayətlər"
* "Uçan boşqablar"a, meditasiyaya, mistikaya, təbii və qeyri-təbii möcüzələrə aid onlarla kitabın qəzet variantında tərcüməsini dərc etdirmişdir.

## Şeirləri
"Kimə qalacaq", "Gecələr yuxuda kəndə gedirəm", "Ayıq yuxum", "Qocalar evinə ana atmayın", "Manqurtlar", "Əhval-ruhiyyə", "Sınama məni", "Uşaqlıq xatirələri", "Həyatımdan sətirlər", "Söz xəzinəm" və s.

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikasının Əməkdar jurnalisti
* "Tərəqqi" medalı
* "Əmək veteranı" medalı —

## İstinadlar
Akan–Maşu Milli Parkı

— Yaponiyanın Hokkaydo adasında yerləşən milli park. Akan–Maşu Milli parkı Daysetsudzan Milli Parkı ilə birlikdə Hokkaydo adasının ən qədim iki milli parkından biridir. Milli park 4 dekabr 1934-cü ildə qurulmuşdur.

Akan xeyli sayda meşələrin və vulkanik kraterlərin yerləşdiyi ərazidir. Milli parkın sahəsi 904,81 km2 təşkil edir. Milli park kristal təmizliyinə malik göllərinə, isti bulaqlarına və böyük *marimo*larına görə tanınır. Bura Yaponiyada marimoların ölçüsünə görə diqqət çəkən yeganə yerdir.

## Yerlər
Milli park iki hissədən ibarətdir: Kavayu və Akan.

### Kavayu
Buradakı İo dağında və Kavayu onsenində təbii isti bulaqlar və kükürd fumarolaları vardır. Kaldera gölü olan Kussaro gölünün ətrafında Bihoro keçidi, Mokoto dağı və Nisibetsu dağı yerləşir. Gölün sahilində yerləşən Vakoto yarımadasında temperatur daha yüksəkdir və yarımada unikal flora və faunaya sahibdir. Milli parkdakı Masyu gölü kaldera göldür. Masyu gölü dünyada ən saf sulu göllərdən biridir, səthindən onun 40 metr dərinliyinə qədər baxmaq mümkündür.

### Akan
Akan kalderası 20 km enindən olan böyük kalderadır. Kaldera Akan vulkanik kompleksinin bir hissəsidir. Akan vulkanik kompleksində milli parkın ən hündür nöqtəsi olan Meaken dağı (1.499 metr) yerləşir. Akan gölündə *bokke* adlandırılan qaynar palçıq da görmək olar. Çuruy adası göldə yerləşən 4 kiçik adadan biridir və adada Marimo Sərgi və Müşahidə Mərkəzi yerləşir. Meaken dağının ətəyində isə Onneto gölü yerləşir. Yaxınlığından Onneto Yunotaki adlı isti sulu şəlalə tökülür. Sokodaydan Penketo gölünü və Panketo gölünü müşahidə etmək olar. Hakuto dağı müşahidə məntəqəsi, Kikin dağı, Tsurumi keçidi və Akan gölyanı müşahidə məntəqəsindən gözəl mənzərələrə tamaşa etmək mümkündür. Akan çayı üzərində insanlar Akan gölündən Takimi Bricə axan Takiquti çayının mənsəbinə baxırlar. Milli parkda bundan başqa Dziro və Taro adlı göllər də vardır.

## Qalereya
Image-2008 Lake Masshu.jpg|Masyu gölü (2008)
Lake Kussharo from Tsubetsu pass deck 2009.jpg|Kussaro gölünün Tsubetsu keçidindən mənzərəsi (2009)
Akan national park 14Yen stamp in 1950.JPG|Poçt markasında (1950)
Akan 8Yen Stamp in 1950.JPG|Poçt markasında (1950)
Akan national park 2Yen stamp in 1950.JPG|Poçt markasında (1950)
Akan National park 24Yen stamp in 1950.JPG|Poçt markasında (1950)


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Youtube-də video
Beynəlxalq Səmti Müəyyənetmə Federasiyası

**Beynəlxalq [[səmti müəyyənetmə]] federasiyası** — ( — ***İOF***) beynəlxalq idman federasiyası, səmti müəyyən etmə üzrə milli federasiyaları birləşdirir. Mərkəzi İsveçrənin Karlstad şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Beynəlxalq səmti müəyyən etmə federasiyası 21 may 1961-ci ildə Kopenhagendə konqresdə quruldu. Təşkilatın ilk üzvləri Bolqarıstan, Macarıstan, Almaniya Demokratik Respublikası, Danimarka, Finlandiya, Norveç, Qərbi Almaniya, Çexoslovakiya, İsveç, İsveçrə idi.

## İstinadlar
Sfalerit

**Sfalerit – ZnS** - *Kubik sinqoniya.* Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn.                            

## Növ müxtəliflikləri
Kleyofan – dəmirlə kasıb olan açıq rəngli və ya rəngsiz, marmatit–dəmirlə zəngin olan (Fe > 8-10 %) qara, prşibramit – kadmium (5 %-ə qədər) və başqa element qarışıqları ilə zəngin olan qırmızı, voltsit və qumuçionit – mərgümüşlü sfaleritlər; brunkit – ağımtıl-boz rəngli torpaqvari kütlələr.

## Xassələri
Rəng – açıq-qəhvəyidən qaraya qədər, hərdənbir – sarı, yaşıl, qırmızı, narıncı, bəzən rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ, sarı, boz; Parıltı – yarımmetal, almaz, qatran; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf, hərdənbir yarımşəffaf, bəzən şəffaf; Sıxlıq – 3,9-4,1; Sərtlik – 3,5-4; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} rombododekaedr üzrə altı istiqamətdə tam mükəmməl; Sınıqlar – pilləvari: Lüminessensiya – sürtüldükdə və ya sındırıldıqda bəzən fosforessensiya müşahidə olunur; Başqa xassələr – piroelektrik xassəsi ilə səciyyələnir; Morfologiya – kristallar: tetraedrik, hərdənbir rombododekaedrik; İkiləşmə: {111} üzrə tez-tez qeyd olunur; Mineral aqreqatları: dənəvər və sıx kütlələr, ara-sıra kollomorf-zonal, böyrəkvari, qlobulyar aqreqatlar, qabıqlar, stalaktitlər.

## Mənşəyi və yayılması
Adətən hidrotermal yataqlarda, bəzən skarnlar içərisində yerləşən qurğuşun - sink yataqlarında qeyd olunur. Sfalerit fumarollar ilə də əlaqədar olaraq yaranır. İri bütöv filiz cisimləri və püruzları çökmə süxurlar içərisində yerləşən stratiform tipli yataqlarda qeyd olunur. Bəzən fosforit, pirit və siderit konkresiyalarının tərkibində iştirak edir. Ay süxurlarında və bəzi meteoritlərdə tapılmışdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: qalenit, xalkopirit, pirit, pirrotin, tetraedrit, tennantit, kvars, barit, kalsit. Mineralın tapıldığı yerlər: Broken-Xill (Avstraliya); Sumeb (Namibiya); Prşibram, Kölerqrund (Çexiya); Olkuş (Polşa); Madan (Bolqarıstan); Uralın bir sıra kolçedan-polimetal obyektləri, Dalneqorski yatağı (Rusiya), Jayrem (Qazaxıstan); Sullivan (Kanada); «Missisipi vadisi tipli» çoxsaylı başqa yataqlar (ABŞ) və b. Azərbaycanda filizlərinin sənaye əhəmiyyətli əsas minerallarından biri sfalerit olan bir sıra kolçedan və polimetal yataqları (Filizçay, Katex, Katsdağ, Mehmana, Gümüşlük, Ağdərə və s.) məlumdur. Sfaleritə həmçinin bəzi digər filiz obyektlərində də rast gəlinir.

## Tətbiqi
Sink almaq üçün ən mühüm xammaldır. Sfaleritin izomorf qarışıqlarının – kadmium, indium, germanium, qallium, selen və tellurun mənbəyidir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər
* THE MINERAL SPHALERITE
Milli Futbol Muzeyi

**Milli Futbol Muzeyi** (), İngiltərənin Mançester şəhərindəki Urbis binasında yerləşən və futbolla bağlı müxtəlif kolleksiyaların saxlanıldığı muzey. 2001-ci ildə Preston şəhərində yerləşən Dipdeyl stadionunda açılan muzey, 2010-cu ilin aprelində bağlanıb. 6 iyul 2012-ci ildə indiki mövqeyində yenidən açılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Donrovın Namdaq

**Donrovın Namdaq** (; 16 dekabr 1911 -11 mart 1984) - Monqolustanlı dramaturq, rejissor, yazıçı və şair. Müasir Monqolustan dramının banilərindən biri. Monqolustanın əməkdar artisti.

## Həyatı
O, 1911-ci il 16 dekabrda Monqolustanın  Sayn-Noyon-Xanski aymagında anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından yazmağı öyrənən Donrovın, 1920-ci ildə orta məktəbə daxil oldu. 1925-ci ildə isə Ulan-Batora köçür.

1926-1927-ci illərdə Almaniyada alman dilində təhsil aldı. 1927-1929-cu illərdə Badarçem, Batsux, Qombo, Xaalay, Namxayserenom, Nasardorjem, Sədəd, Sərəxand, Paqmadulam və Şevenom ilə birlikdə  Almaniyada Vixersdofda oxudu. Get-gedə komsomollara yaxınlaşdı və üzv oldu. Məktəbi bitirdikdən sonra iqtisadiyyat üzrə texnikuma daxil olsa da, Ulan-Batordan geri çağırıldı.

Namdaq, Ulan-Batorda ilk olaraq məktəbdə işləmişdi. 1930-cu ildə Sovet rejissoru Andrey Andreyeviç Yefremov ilə görüşdü. Yefremovla birgə müvəqqəti teatr studiyası təşkil etdi. Oktyabr Məktəbində Latın dili və coğrafiyasının tədrisinə başladı. 15 avqust 1931-ci ildə yaranan Monqolustan Mərkəzi Dövlət Teatrına aktyor kimi daxil oldu. Yefremovanın idarə etdiyi S. Büyannemexin "Үнэн" əsərində bir kölə rolunu oynadı.

1932-ci il 16 may tarixində "1932-ci il Monqolustan qiyamı" adlanan hadisələrdən sonra Namdaq, Nasardorjem və Buyannemex Mançjo-Qonun idarə etdiyi hökumət tərəfindən ittiham edilərək həbs edilir. Lakin oktyabrda Namdak və Nasardorjem azad edilir. Bu hadisələrdən ilhamlanaraq Namdaq "Mübarizə" pyesini yazmağa başlayır.

1933-cü ildə Mərkəzi Teatrın rejissoru olur. O ilk idarə etdiyi əsər isə Buyannemexin "Эрдэнэт соёмбын эзэн, Эрэлхэг жанжин Сухбаатар" əsəri olur. 1934-cü ildə Nasardorjem ilə birlikdə opera üçün "Üç kədərli təpə" adlı libretto yazır və Mübarizə pyesini nəşr etdirir. 12 oktyabrda Yazıçılar Birliyinin qurultayında D. Nasardorjem, S. Buyanemexom, T. Nasardorjem, Ulziy-Oçirom, U. Çimzdom, S. Çimed, Dorjcurenom, Lamjavom və N.O. Navaan-Yundenom ilə birlikdə iştirak etmişdi. 1935-ci ildə "Ундэсний соёлын зам" jurnalında "Çərçivə və təkər ətrafında dönmə" hekayəsi dərc olunur.

Sonuncu əsəri "İnsanlar iki dəfə ölür" qısa hekayəsi olan Namdaq, 11 mart 1984-cü ildə ciddi xəstəlik səbəbindən öldü. 1987-ci ildə onun bütün əsərlərini birləşdirən III cild kitab nəşr edilir.
## Əsərləri



## Haqqında yazınlan kitablar
* Ү. Хүрэлбаатар. Донровын Намдаг, намтар уран бүтээл. — Улаанбаатар, 2001
* Уварова Г. А. Современный монгольский театр. 1921—1945. — М., «Искусство», 1947

## Qeydlər

## İstinadlar
Isochlora viridis

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Qanadları açılmış halda 40-45 mm-dir. Ön qanadlarının rəngi tamamilə yaşıldır, ot rəngindədir. Arxa qanadları ağdır. Ön qanadların üzərində yumuru və böyrəkşəkilli naxışlar görsənmir.

## Yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazın 3000–3500 m hündürlüyündə yayılmışdır.

## Həyat tərzi
Yüksək meşə açıqlığı və alp çəmənlikləri. Həyat tərzi öyrənilməmişdir. Kəpənəyi avqust ayında uçur.

## Sayı
Azsaylıdır. Cəmi 2 kəpənəyi toplanmışdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, mal-qara otarılması, ot çalımı, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması, təbiətdə parazit və yırtıcı cücülər tərəfindən məhv edilməsi və mikroorqanizmlərlə yoluxması.

## Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək. Kəpənəyin biologiyasını öyrənmək. Yaşayış ərazilərinə monitorinqlər təşkil etmək.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tripoli (Livan)

**Tripoli** (, ) — Livanın əş-Şimal mühafəzəsində mərkəzi və ikinci böyük şəhəri. Paytaxt Beyrutdən 85 km şimalda yerləşən şəhərin əhalisi 850 minə yaxındır. Əhalisinin 80%-i Sünni müsəlman, qalan hissəsi isə xristian və ələvilərdir.

## Tarixi

Tripolis şəhərinin adı yunan dilindən gəlir. Finikiya şəhəri olan Tripoli E.ə. VI əsrdə Əhəmənilər İmperiyasının, E.ə. 312-ci ildə Makedoniyalı İsgəndərin, E.ə. 64-cü ildə Romalıların hakimiyyəti altına keçdi. 645-ci ildə Ərəblər tərəfindən işğal edilir. 1070-ci ildən 1109-cu ilə qədər Misirdə hakimiyyətdə olan Fatimilər xilafətinin vassallığında olan Banu-Əmmar ailəsi tərəfindən idarə edilirdi. 1109-cu ildə Səlibçilər tərəfindən işğal edilir. 1289-cu ildə Məmlüklər tərəfindən fəth edilir. 1516-cı ildə I Sultan Səlimin Misir yürüşündə işğal edilir. Osmanlıların tərkibində 1517-ci ildə Şam əyalətinin, 1534-cü ildə Hələb əyalətinin tərkibinə daxil edilir. 1579-cu ildə isə Tərabülüs əş-Şam əyaləti təsis edilir.

Birinci Dünya müharibəsi dövründə fransızlar tərəfindən ələ keçirildi. 1946-cı ildə isə Livanın tərkibinə daxil olur.

## Qeydlər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Isochlora

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
* Yarımcins *[[Chamyla]]* Staudinger, 1899
** *[[Isochlora affinis]]* Draudt, 1935
** *[[Isochlora arctomys]]* Alphéraky, 1892
** *[[Isochlora atra]]* Hreblay & Gyulai, 1998
** *[[Isochlora glaciale]]* Boursin, 1940
** *[[Isochlora intricans]]* Alphéraky, 1892
** *[[Isochlora metaleuca]]* Ronkay & Gyulai, 1998
** *[[Isochlora mirabilis]]* Gyulai & Ronkay, 2006
** *[[Isochlora paulusi]]* Gyulai, Ronkay & Huber, 2001
** *[[Isochlora salki]]* Gyulai & Ronkay, 1998
** *[[Isochlora sericea]]* Lafontaine & Kononenko, 1996
** *[[Isochlora vecors]]* Püngeler, 1904
** *[[Isochlora zoeldice]]* Gyulai & Ronkay, 2001
* Yarımcins *[[Grumia]]* Alphéraky, 1899
** *[[Isochlora cardinalis]]* Gyulai & Ronkay, 2001
** *[[Isochlora carriei]]* Boursin, 1963
** *[[Isochlora flora]]* Alphéraky, 1892
** *[[Isochlora krausei]]* Boursin, 1963
** *[[Isochlora microviridis]]* Gyulai & Ronkay, 2001
* Yarımcins *Isochlora* Staudinger, 1882
** *[[Isochlora chloroptera]]* Hampson, 1894
** *[[Isochlora dagestana]]* Hreblay & Ronkay, 1998
** *[[Isochlora eti]]* Gyulai & Ronkay, 2001
** *[[Isochlora goliath]]* Hreblay & Plante, 1998
** *[[Isochlora grumi]]* Alphéraky, 1892
** *[[Isochlora herbacea]]* Alphéraky, 1895
** *[[Isochlora leuconeura]]* Püngeler, 1904
** *[[Isochlora metaphaea]]* Hampson, 1906
** *[[Isochlora minima]]* Hreblay & Ronkay, 1998
** *[[Isochlora obscura]]* Chen, 1995
** *[[Isochlora ochrea]]* Gyulai & Ronkay, 2001
** *[[Isochlora ochreicosta]]* Gyulai & Ronkay, 2006
** *[[Isochlora ossicolor]]* Hreblay & Plante, 1998
** *[[Isochlora pseudossicolor]]* Gyulai & Ronkay, 2001
** *[[Isochlora rubicosta]]* Chen, 1982
** *[[Isochlora straminea]]* Leech, 1900
** *[[Isochlora viridis]]* Staudinger, 1882
** *[[Isochlora viridissima]]* Staudinger, 1882
** *[[Isochlora xanthiana]]* Staudinger, 1895
** *[[Isochlora xanthisma]]* Chen, 1993
** *[[Isochlora yushuensis]]* Chen, 1993

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Robin Hud (film, 1973)

**Robin Hud** () — 1973-cü ildə istehsal olunmuş cizgi filmidir. "Cəngəllik kitabı" cizgi filmi "Walt Disney Pictures" studiyası tərəfindən istehsal edilmiş Disneyin 21-ci klassik qısametrajlı cizgi filmidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Cənab Pibodi və Şerman

**Cənab Pibodi və Şerman** () — 2014-cü ildə istehsal olunmuş cizgi filmi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əhməd Çələbi

**Əhməd Çələbi** () — İraq siyasətçisi, İraqın prezidenti (1–30 sentyabr, 2003), neft naziri (2005–2006).
 
## Həyatı
Əhməd Çələbi 30 oktyabr 1944-cü ildə İraq Kadimiya şəhərində anadan olub.

Massaçusets Texnologiya İnstitutunun və Çikaqo Universitetinin məzunudur.

Həyatının böyük bir hissəsini Böyük Britaniya və ABŞ-də keçirmiş, bu ölkələrdə magistr və doktorluq dərəcələrinə yiyələnmişdir. 2003-cü ildə ABŞ-nin İraqa hərbi müdaxiləsinə kömək edən İraq siyasətçisi kimi tanınmışdır.

Əhməd Çələbi 3 noyabr 2015-ci ildə 70 yaşında ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Əhməd Çələbi İraq prezidenti və baş nazirin birinci müavini vəzifələrində çalışmış, İraqda və beynəlxalq siyasi arenada kifayət qədər tanınmış şəxsiyyətlərdəndir. Səddam Hüseyn dönəmində ona qarşı ən müxalif simalardan hesab olunurdu. Səddam devrildikdən sonra o, bir ay, yəni 2003-cü ilin sentyabr ayının əvvəlindən sonuna qədər İraq keçid hökumətinin prezidenti səlahiyyətini icra etmişdir.

2005–2006-cı illər də İraq baş nazirnin birinci müavini, daha sonra isə İraqın neft naziri vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ahmed Chalabi — National Cable Satellite Corporation
* من هو أحمد الجلبي؟ — BBC Arabic – 07/04/2003.
Bişara əl-Xuri

**Bişara Əl-Xuri** (; ) — Livan dövlət xadimi. Müstəqil Liviya Respublikasının ilk prezidenti.

## Həyatı
Yüksək vəzifəli dövlət məmurunun oğlu olan Xuri, Parisdə hüquqşünaslıq ixtisası üzrə təhsil alır. Müstəqillik düşüncəsində qərarlı olan və Ərəb ölkələrini birləşdirən bir federasiya ideyasına qarşı çıxan Xuri, ərəb ölkələri ilə dostluq münasibəti qurulmasında maraqlı idi. 1920-ci ildə Livan valiliyində vəzifə aldı və bir neçə ay sonra təşkil olunan hökumətdə seçildi. 1922-ci ilə qədər hökumətdəki bu vəzifədə qaldı. 1926-cı ildə Edib hökumətinin Daxili İşlər Naziri olaraq yer aldı.

İkinci Dünya müharibəsi dövründə Böyük Britaniya ilə münasibətləri sıxlaşdı. 1943-cü ildə müstəqil respublika üçün baş tutan seçkilərdə ən fəal iştirakçılardan idi və ölkənin ilk prezidenti seçildi. Onun dövründə Livan iqtisadiyyatının inkişafı sürətləndi. Lakin 1948-ci ildə baş verən Ərəb-İsrail müharibəsi və fələstinlilərin Livan torpaqlarına axını Livan iqtisadiyyatı zəifləməyə başladı.

Fələstin problemində qərarsızlığı, ölkə baş verən özbaşınalıq hallarını əsas gətirərək, 1952-ci ildə istefa verdi.

## Həmçinin bax
* Livan

## Qeydlər


## İstinadlar
Endau-Rompin Milli Parkı

**Endau-Rompin Milli Parkı** () — Malayziyanın Tenasserin təpələrinin cənubunda yerləşən və tropik meşələrin qorunduğu milli park. Milli park Malayziyanın Pahanq ştatının cənubunu və Cohor ştatının şimal-şərqini əhatə edir, ümumi sahəsi 870 km2-dir. Milli park Qərbi Malayziyada Taman Neqara Milli Parkından sonra ikinci ən böyük milli parkdır. Burada həmçinin 26 km uzunluğunda cığır var. Endau-Rompin Malayziya hökuməti tərəfindən əsası qoyulmuş ikinci milli parkdır.

Milli parkda dünyanın ən qədim tropik meşə kompleksi yerləşir və buradakı qaya quruluşlarının yaşı 248 milyon ildir. Malay yarımadasında nəsli kəsilmək üzrə olan şimal Sumatra kərgadanının ən böyük populyasiyası bu milli parkdadır. Cohor ştatının ən hündür ikinci nöqtəsi olan Qununq Besar dağı milli park ərazisində yerləşir.

Musson dövründə — noyabr-mart aylarında milli park ictimaiyyətə bağlı olur. Bundan əlavə, sentyabr-oktyabr ayları balıqların cütləşmə dövrü olduğundan bu dövrdə milli parkda balıqçılıq qadağan edilir.

## Tarixi
Milli parkda ilk elmi tədqiqat 1892-ci ildə H. U. Leyk və leytenant H. C. Kelsallın başçılığı altında baş tutmuşdur. Onların elmi tədqiqatlarının köməyi ilə 1933-cü ildə Endau-Kluanq tropik meşə kompleksi təbiət qoruğu elan edilmişdir. 1972-ci ildə qoruğun ərazisi genişlənidirilmiş və Lesonq meşəsi qoruğun ərazisinə daxil edilmişdir.

1972-ci ildə Malayziya hökuməti buranı sahəsi 2000 km2 olan milli park kimi qorumaq məsələsi ilə maraqlanmağa başlamışdır. Lakin bu dövrdə milli parkın yaradılması üçün hüquqi mexanizm mövcud deyildi. 1980-ci ildə Malayziya parlamenti *"Milli parklar haqqında qanun"* qəbul etmişdir. Lakin dövlət ilə federal qüvvələr arasındakı mübahisələrə görə milli parkın yaradılması baş tutmamışdır. 1985-ci ildə Milli Park və Vəhşi Həyat Departamenti burada təhlükədə olan şimal Sumatra kərgadanı qorumaq üçün milli parkın yaradılmasını təklif etmişdir.

1993-cü ildə milli park yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 
* Tourism Malaysia — Endau-Rompin Milli Parkı 
* e-Tourism Portal  — Virtual Malaysia
* Travel Ideas  — Malaysia Social Travel Channel

*
Aypara

**Aypara** — yeni doğulmuş Ay. Türkiyə və Azərbaycanın bayrağında bu simvoldan istifadə olunur.

## Xarici keçidlər
* 
*MathWorld article on geometric "Lune"
*Worldwide Moon Sighting Reports
*Islamic Calendar Based On Crescent Visibility Predictions
*The Crescent Shines for All, Not Just Muslims
Qrotefend Georq Fridrix

**Qrotefend Georq Fridrix** () — alman filoloq, qədim fars mixi yazılarını deşifrə edən şəxs.

Qrotefend Almaniya şəhərlərindən birində tarix və yunan dili müəllimi idi. İşdən sonra şifrlənmiş yazılan açmağı sevirdi. Bir dəfə Persepoldan — Əhəmənilər dövlətindən olan hələ oxunmamış mixi yazını oxuya bildi. 1802-ci ildə Qrotefend yalnız mətni tərcümə etdi və doqquz mixi işarənin mənasını müəyyənləşdirdi. Beləliklə, Qrotefendin ixtirası Qədim İran mixi yazısının oxunmasının əsasını qoydu.

## İstinadlar
Livan bayrağı

**Livan bayrağı** () - Livan Respublikasının bayrağı
## Livan Konstitusiyasında
Livan konstitusiyasının 5-ci maddəsi dövlət bayrağı haqqındadır.

Konstitusiyada yazılıb:

*«Livan bayrağı iki qırmızı və 1 ağ zolaq olmaqla 3 zolaqdan ibarətdir. Ağ zolaq qırmızı zolaqların ortasında yerləşir. Ağ zolağın eni qırmızı zolaqların enləri cəminə bərabərdir. Ağ zolağın mərkəzində sülh və uzunömürlülük rəmzi olan Sidr ağacı yerləşir.»* 

## Tarixi
Livan uzun illər boyunca müxtəlif ölkələrin təsiri altında olmuşdur. Nəticədə həmin ölkələrin bayraqları bir müddət Livanın bayrağı olmuşdur. Osmanlılardan ayrıldığı ilk vaxtlarda ağ parça üzərində Livan sidrinin təsviri olan bir bayraq idi. 1 noyabr 1943-cü ildə Fransa mandatlığında Livan parlamenti üzvlərinin imzaları ilə təsvir olunmuş bir bayraq təsdiqləndi. Bu Livanın ilk rəsmi bayrağı idi. Fransa mandatlığında Livanın təsdiqlənmiş növbəti bayrağı isə Fransa bayrağına çox oxşayırdı. Fransa bayrağının daxilindəki ağ zolaqda Livan sidri təsvir edilmişdi. Müasir Livan bayrağı 1967-cü ildə 1 fevral tarixində qəbul edilmişdir. Ortada yerləşən Livan sidrinin gövdə və buaqlarının qara və ya çəhrayı rənglərlə boyasalar da, Ölkə konstitusiyasına görə bu hissə tamamilə yaşıl olmalıdır.

## Bayrağın simvolları
thumb|right|190|Livan sidri
Livan bayrağı yuxarıdan aşağıya doğru qırmızı-ağ-qırmızı ardıcıllığı ilə düzülmüş üç üfüqi zolaqdan ibarətdir. Qırmızı zolaqlar eyni ölçüdə olmaqla ağ zolağın üstündə və altında yerləşir. Ağ zolağ digər zolaqlardan böyükdür və üzərində Livan sidrinin təsviri yerləşir.

Livan bayrağında yerləşən rənglərin müxtəlif mənaları vardır:
* **Qırmızı rəng**: Qırmızı rəng ölkənin müstəqilliyini göstərir. Müstəqillik uğrunda axıdılan qanları təsvir edir. 
* **Ağ rəng**: Sülh və Livan dağlarında yerləşən qarın təsviridir. 
* **Livan sidri**: Əbədiyyəti və sabitliyi göstərir.

## Livan bayraqları

Şəkil:Flag of Lebanon (1918-1920).svg|1918-1920-ci illərdə Livan bayrağı
Şəkil:Lebanese French flag.svg|1920-1943-cü illərdə Livan bayrağı
Şəkil:Flag of the Lebanese Republic.png|1943-1967-ci illərdə Livan bayrağı
Şəkil:Flag of Lebanon.svg|Müstəqil Livan Respublikasının bayrağı


## Həmçinin bax
* Livan
* Livan sidri
## İstinadlar
Tonlesap

**Tonlesap** (), «Kamboca daxili dənizi» — Kamboca ərazisində yerləşən, Hind-Çin yarımadasında yerləşən ən iri göldür.

Gölün adı Kxmer dilindən tərcümədə «Böyük qumlü göl» mənasını verir. Tonlesap bir çox mənbələrdə «Böyük göl» adlandırılır. İlin böyük hissəsi gölün sahəsi 2700&nbsp;km², dərinliyi isə bir metri keçmir. Bu əsasən quraq mövsümdə baş verir. Yağışlar mövsümündə isə gölədən axan Tonlesap çayı gurlaşaraq Mekonq çayına birləşir. Bu ərəfədə gölün səviyəsi birdən birə 16,000&nbsp;km² qədər yüksəlir. Dərinliyi isə 9 metri keçir. Gölün səviyəsi əsasən tarla və meşələri öz ağuşuna alır. Bu əsasən avqust-sentyabr ayları Musson yağışları dönəmində müşahidə edilir.

## Gölün əhəmiyyəti
Göl ümumilikdə balıqçılığın inkişafı üçün əhəmiyyətlidir. Göl dünyada balıq məhsullarının ehtiyatları baxımından seçilir. Bundan əlavə yağışlar mövsümündə gölün daşması nəticəsində böyük lil kütləsi tarlalara yayılır. Bu isə humusun artması səbəbindən məhsuldarlığı artırır. Göl üzərində yerləşən evlər turizmin inkişafına zəmin yaradır.

## Əhali
Burada maraqlı hadisə ilə rastlaşmaq olar. Belə ki, insanlar üzən və dirək üzərində tikilən evlərdə yaşayırlar. Evlər bambuk ağacından inşa edilir. Yeganə daş bina möhkəm dirəklər üzərində yerləşən Buddizm məbədidir. Burada səyyar mağaza və kafelər fəaliyyət göstərir. Üstəlik katolik kilsəsi mövcuddur. Yerli əhali ömürünün böyük qismini su üzərində keçirir.


Fayl:Old_man_on_tonle_sap.jpg|Tonlesap gölündə qayıqlar
Fayl:Water_Dwelling_Tonle_Sap_Cambodia.jpg|Gölün dibi


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Milton Osborne. The Mekong, Turbulent Past, Uncertain Future. — Atlantic Monthly Press, 2000. — ISBN 0-87113-806-9.

## Mənbə
* Tonlesap gölündə həyat 
* Tonlesap gölü
* Tonle Sap Biosphere Reserve : Environmental Information Database
* THE STRATEGIC SIGNIFICANCE OF THE MEKONG By: Osborne, Milton
* Washington Post
* Country Profile 
* International Journal of Water Resources Development — Tonle Sap Special Issue
* Tonle Sap Modelling project (WUP-FIN) under Mekong River Commission 
* Protected areas in Cambodia
Şamaxı yeparxiyası

**Şamaxı yeparxiyası** () — 1815-ci ildə Qafqaz Albaniyası katolikosluğunun ləğvindən sonra onun ərazisində yaradılmış iki yeparxiyadan biri. Digəri isə Qarabağ yeparxiyası idi. 1911-ci il məlumatlarına görə kilsə üzvlərinin sayı 60.000 nəfər idi. 1918-ci ildən sonra **Bakı yeparxiyası** kimi tanınmağa başlamışdır.

## Tarixi
Yeparxiyanın ilk mərkəzi əvvəl indiki Şamaxı rayonun o dövrdə xristian tatlar yaşayan Saqiyan kəndindəki Müqəddəs Şəhid Stepannos monastırı idi. Yurisdiksiya ərazisi Dağıstan vilayəti və Şamaxı quberniyasından (Göyçay, Şamaxı, Bakı və Saqiyan) ibarət idi. 1838-ci ildə yepiskop Hovhannes Şahxatunyants () tərəfindən mərkəzi Saqiyandan Şamaxı şəhərinə köçürülmüşdü. Baş kafedral məbədi Şamaxı Surp Astvatsatsin kilsəsi (1701-ci ildə tikilib) təyin edilmişdi. 1844-cü ildə yurisdiksiyaya Türkmənistan da daxil edilsə də, 1892-ci ildə Rusiya hökumətinin tələbi ilə Həştərxan yeparxiyasına verildi. 1853-cü il məlumatlarına əsasən 34 kilsə və 31 kilsə işçisi vardı. 1890-cı ildə bu say 39 kilsəyə çatmışdı.

Azərbaycan Demokratik Respublikası qurulandan sonra yepiskop Baqrat Vardazaryan tərəfindən kilsə mərkəzi Bakıdakı Müqəddəs Qriqori kilsəsinə köçürüldü. Bu dövrdən sonra yeparxiya Bakı Yeparxiyası kimi tanınmışdır. Cumhuriyyətin süqutundan sonra isə 3 sentyabr 1920-ci ildə yeparxiya müvəqqəti olaraq Gəncə vikarlığı ilə birləşdirildi və Gəncədən Səmərqəndəcən geniş bir yurisdiksiyaya çevrilərək "Bakı-Türkmənistan yeparxiyası" adlandırıldı. 3 il sonra Gəncə yenidən yeparxiyadan çıxarılaraq əvəzində Nişapur və Məşhəd kimi İrandakı erməni kilsələri tabe edilərək "Bakı-Türküstan yeparxiyası" quruldu. 1927-ci ildə o vaxtadək Qarabağ yeparxiyasının tərkibində olmuş Lənkəran da bu yurisdiksiyaya verildi. 1930-cu illərdə yeparxiyanın fəaliyyətinə son verilmişdir. Yeparxiyanın ərazisində sonradan Erməni Qriqorian Kilsəsinin Bakı yeparxiyası fəaliyyətə başlamışdı.

### Məktəbləri
Yeparxiya ərazisində müəyyən dini məktəblər açılmışdı. Bunlar 1864-1885-ci illərdə fəaliyyət göstərən Saqiyan kəndindəki Müqəddəs Şəhid Stepannos monastırı məktəbi, Şamaxı teoloji seminariyası (1844-cü ildə tikilib), Mədrəsə kəndi prixod məktəbi, Bakıda 1869-cu ildə açılmış Mesrop prixod məktəbi, Müqəddəs Hripsime Qız məktəbi, 1873-cü ildə Dərbənddə fəaliyyətə başlamış Məryəmyan məktəbi idi.

## Bilinən yepiskopları

* Hovhannes Şahxatunyants (1838-1840)
* Daniel Şahnazaryants (~1863)
* Mesrop Smbatyants (1887-1894)
* Makar Bərxudaryan (1895-1896)
* Yeprem Sukiasyan (1900-1904)
* Karapet Ter-Mkrtçyan (1914-1915)
* Baqrat Vardazaryan (~1918)

## İstinadlar



## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Ay brilliant

***Ay brilliant*** tammetrajlı bədii filmi rejissor Kənan Mahmudov tərəfindən 2015-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Azad Azərbaycan TV və İlk medianın istehsalıdır. Filmdə hadisələr "Bozbash Pictures"dən tanıdığımız 5 əsas qəhrəmanın ətrafında cərəyan edir. Əsas rolları İlkin Həsəni,
Ramil Babayev, Elşən Orucov, Azər Baxşəliyev, Nicat Rəhimov, Şamil Süleymanov və Pərvin Abıyeva ifa edirlər.

## Məzmun
Filmdə hadisələr "Bozbash Pictures"dən tanıdığımız 5 əsas qəhrəmanın ətrafında cərəyan edir. Filmin qəhrəmanlarından olan Şirin (Nicat Rəhimov) təsadüfən mafiyadan oğurlanmış medalyon əhvalatının qurbanına çevrilir. Nəticədə məsələni həll etmək istəyən Şirinin dostları — qohumları Şəmi (İlkin Həsəni), Şöşü (Ramil Babayev), Fəlakət (Elşən Orucov) və Şirinin özü Hacı (Şamil Süleymanov) adlı mafiya başçısının əsiri olurlar. Bütün bu hadisələrin fonunda Topal (Sərdar İsgəndərov) adlı başqa mafiya başçısı da məsələyə qarışır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Kənan Mahmudov
Ssenarist: Ənvər Abbasov, Samid Ağayev, Kənan Mahmudov
Operator: Bəhruz Əliyev
Prodüser: İlkin Həsəni
Rəssam: Mehriban Əfəndi
Bəstəkar: Tərlan Məmmədhüseynov

## Rollarda
İlkin Həsəni — Şəmi
Ramil Babayev — Şöşü
Elşən Orucov — Fəlakət
Nicat Rəhimov — Şirin
Azər Baxşəliyev — Ağsaqqal
Şamil Süleymanov — Hacı
Pərvin Abıyeva — Şəms
Sərdar İsgəndərov — Topal 
Şəhanə Yusifova — Ağsaqqalın sevgilisi

## İstinadlar

## Mənbə
*"28 Cinema"da "Ay Brilliant" filminin mətbuat konfransı keçirilib 
*“28 Cinema”da “Ay Brilliant” filminin təqdimatı keçirilib
*“Ay Brilliant”dan daha bir təqdimat
*“Ay Brilliant” təqdimatında nələr oldu

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2015-ci ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Erməni Qriqorian Kilsəsinin Bakı yeparxiyası

**Bakı yeparxiyası** — Erməni Qriqorian kilsəsinin Azərbaycan SSR və Mərkəzi Asiya ərazisində yurisdiksiyası olan keçmiş kilsə inzibati vahidi. Şamaxı yeparxiyasının əsasında yaradılmışdır. Vaxtilə yeparxiyaya tabe olmuş Müqəddəs Qriqori kilsəsi qalmışdır.

## Tarixi
1945-ci ildə isə Mir Cəfər Bağırovun təkidi ilə Şamaxılı yepiskop Vardges Baxşıyeviç Qriqoryan tərəfindən yaradılmışdır. Bakı-Türkistan yeparxiyası adlanan bu yeni inzibati vahidin ərazisi Orta Asiyanı və Azərbaycanın bir hissəsini əhatə edirdi. Daha sonra isə Qarabağ və Gəncə də Bakı yeparxiyasına tabe edilərək bütün Azərbaycan Bakı yeparxiyasına tabe edilmiş oldu. Sovet hakimiyyətinin dinə qarşı siyasətinə görə yeparxiyada ancaq Gəncə və Bakıda dini ayinlər icra edilirdi. Son yepiskop Anania Arabacıyan fəaliyyətinə 1989-cu ildə son vermişdir.

## Bilinən yepiskopları
* Vardges Baxşıyeviç Qriqoryan (1945-1953)
* Karekin Hakopyan (1953-1954)
* Tirayr Martikyan (1955-1958 yepiskop əvəzi, 1958-1960 yepiskop)
* Anania Arabacıyan (1981-1989)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər