open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Samsung Pay

**Samsung Pay**-(SΛMSUNG Pay kimi stilizə edilib) dünyanın ən böyük texnologiya şirkətlərindən biri olan Cənubi Koreyanın Samsung Electronics şirkəti tərəfindən idarə olunan mobil ödəniş və rəqəmsal pul kisəsi xidmətidir.Xidmət ilk dəfə Cənubi Koreyada 20 avqust 2015-ci ildə istifadəyə verilib. Bu xidmət, istifadəçilərə smartfonları və smart saatları vasitəsilə alış-veriş etmək, ödəniş etmək, bank kartları və loyallıq kartları ilə əlaqə qurmaq və bir çox əməliyyatıları aparmağa imkan verir.
Samsung Pay, Samsung-un 2015-ci ilin fevralında təxminən 300 milyon dollara aldığı startap şirkəti LoopPay-in əqli mülkiyyətindən hazırlanmışdır ki, bu da şirkətin ən böyük alışlarından biridir..
## Həmçinin baxın
*Google Wallet
*Alipay
*Apple Pay

## İstinad
Ruyschia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tim Don

**Tim Don** () — Birləşmiş Krallıqı təmsil edən triatlonçu.

## Karyerası
Tim Don Birləşmiş Krallıqı 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı 10-cu pillədə başa vurdu.

Daha sonra Tim Don Birləşmiş Krallıqı 2004-cü ildə Afina şəhərində (Yunanıstan) baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı 18-ci pillədə başa vurdu.

Növbəti dəfə Tim Don Birləşmiş Krallıqı 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və olimpiadanı nəticəsiz başa vurdu.

## İstinadlar
Pareto əyrisi

**Pareto əyrisi** (Pareto diaqramması) — Pareto qanununun qrafik əksi, müəyyən resursların (toplanmış sərvət, səsvermənin nəticələri...) bölüşdürülməsinin məcmu asılılığı və ya çoxlu səbəblər toplusundan (nümunə) əldə edilən nəticələr (məsələn, əhalinin sayı, əhalinin fəaliyyəti). iştirakçılar...). İstehsal proseslərinin keyfiyyətinin ölçülməsi, qiymətləndirilməsi, nəzarəti və təkmilləşdirilməsi üçün yeddi əsas vasitədən biri “keyfiyyətə nəzarətin yeddi aləti”nə daxildir.

325px|right|thumb|Müxtəlif k üçün Pareto paylanma funksiyası

## Tarixi
1897-ci ildə italyan sosioloqu və iqtisadçısı Vilfredo Pareto (1848-1923) aşkar etdi ki, cəmiyyətdə sərvətin bölüşdürülməsi ümumiyyətlə müəyyən qanuna uyğundur - idarə olunan mülkiyyətin/sərvətin miqdarı iki dəfə artdıqca, müvafiq səviyyəyə çatan insanların sayı eksponent olaraq azalır. təqribən sabit çarpan. Beləliklə, Pareto belə bir nəticəyə gəldi ki, cəmiyyətdə sərvət bölgüsü qeyri-bərabərliyi təbiətin təbii qanunu kimi bir şeydir, onun təsiri hamarlana bilər, lakin pul sistemində aradan qaldırıla bilməz.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
İdman fəlsəfəsi

**İdman fəlsəfəsi** — idman fəlsəfəsi idman növləri haqqında bir fəlsəfədir. İnsan həyatında idman məsələlərini konseptual təhlil edir. Bu mövzular bir çox sahələri əhatə etsə də, əsasən beş kateqoriyaya bölünür: metafizika, etika və əxlaq fəlsəfəsi, hüquq fəlsəfəsi, siyasi fəlsəfə və estetika.

## İstinadlar
Beynəlxalq bərabərsizlik

**Beynəlxalq bərabərsizlik** — iqtisadi bərabərsizliyin bir növü, müxtəlif dövlətlərin və ölkələrin vətəndaşları arasında rifah səviyyəsindəki fərq.

thumb|320px|1500-1950-ci illər arasında seçilmiş Avropa və Asiya ölkələri üçün alıcılıq qabiliyyəti pariteti ilə adambaşına düşən ÜDM-in təxminləri, показывающая взрывной рост экономики некоторых государств с начала XIX века
thumb|320px|1885-2016-cı illər arasında adambaşına düşən real ÜDM-in təxmini: SSRİ, Yaponiya, İspaniya, Finlandiya, Portuqaliya və İtaliya 1990-cı ildə ABŞ-ın adambaşına düşən ÜDM-ə nisbəti..

Bu cür fərqlər həmişə olub, lakin ən varlı və ən kasıb ölkələrin vətəndaşlarının gəlirləri arasında fərq XIX əsrdə, Böyük Britaniyada, sonra isə Qərbi Avropanın digər ştatlarında və ölkələrində Sənaye İnqilabının başladığı zaman kəskin şəkildə artmağa başladı və bu tendensiya XX əsr boyu davam etdi. Ən kasıb və varlı dövlətlərin sakinlərinin gəlirləri 1820-ci ildə 3 dəfə, 1913-cü ildə 11 dəfə, 1950-ci ildə 35 dəfə, 1973-cü ildə 44 dəfə, 1992-ci ildə 72 dəfə fərqlənmişdir. XXI əsrin əvvəlində ən varlı və ən kasıb 20 ölkənin sakinlərinin gəlirlərindəki fərq 37 dəfə idi.

Zəngin (yüksək gəlirli ölkələrin) əhalisi ilə yoxsul ölkələrin əhalisi arasında iqtisadi uçurum, zəif siyasi və iqtisadi institutlar nəticəsində və az inkişaf etmiş ölkələrin texnoloji cəhətdən geri qalması, qlobal iqtisadi strukturun dəyişməsi, həyata keçirilən proteksionist tədbirlər nəticəsində inkişaf etmiş ölkələrdə (və onların inkişaf etməkdə olan ölkələrində olmaması), inkişaf etməkdə olan ölkələrdə əhalinin həddindən artıq olması, ən yoxsul ölkələrdə iqtisadi geriliyə və yoxsulluğun artmasına səbəb olur. Beynəlxalq bərabərsizliyin əsas kəmiyyət göstəricisi adambaşına düşən ÜDM-in səviyyəsindəki ölkələrarası fərqlərdir. İqtisadi artım nəzəriyyəsi bu fərqlərin səbəblərini axtarır. İqtisadiyyat, politologiya və siyasi iqtisad elmlərində beynəlxalq bərabərsizliyi izah etmək üçün müxtəlif variantlar irəli sürülüb, lakin onun səbəbləri ilə bağlı suala hələ də dəqiq cavab yoxdur.

## Tarix və cari vəziyyət
Müxtəlif ölkələrin sakinlərinin gəlir səviyyəsində fərqlər həmişə mövcud olub, lakin onlar daha çox XX əsrdə nəzərə çarpıb. Onlar İkinci Dünya Müharibəsindən sonra gücləndilər və XX əsr boyu artmağa davam etdilər{sfn|Аджемоглу|2018|с=3}}. Hazırda zəngin və kasıb ölkələrdə fəhlələrin gəlirlərindəki fərq onlarla, hətta yüzlərlə dəfəyə çatır. Qərbi Avropa ölkələri yüksək rifah səviyyəsinə birinci nail olmuşlar, eləcə də əhalisi əsasən avropalıların məskunlaşdığı bəzi ölkələr (ABŞ, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya) olmuşdur.

## İstinadlar
Niskanen bürokratiya modeli

**Niskanen bürokratiya modeli** (“maksimumlaşdıran bürokrat” anlayışı, ) — Dövlət məmurlarının maraqlarının dövlət sektorunun və nəticədə bütövlükdə sektorun hər bir sahəsinin ölçüsünü artırmaq üçün təzyiq yaratdığını göstərən ictimai seçim nəzəriyyəsi modeli. Model ilk dəfə 1968-ci ildə amerikalı iqtisadçı Villiam Niskanen tərəfindən təklif edilmişdir.

## Tarixi
1955-ci ildə İngilis tarixçisi Siril Parkinsonun adını daşıyan Parkinson Qanunları nəşr olundu. Onlar müəyyən edilmiş bir sıra nümunələri təsvir etdilər: bürokratlar özlərini yaradır və bir-birləri üçün iş yaradırlar (və nəticədə bürokratların sayı tələb olunan işin həcmində heç bir dəyişiklik olmadan ildən-ilə artır); bürokratların xərcləri gəlirlə artır; xərclərin artması fəsadlara səbəb olur.

1965-ci ildə isə amerikalı iqtisadçı Qordon Tallokun işində bürokratiyanın Tallok modeli təqdim edilmiş, 1967-ci ildəki işində ilk dəfə olaraq bir bürokratın kirayəçi davranışından istifadə edilmişdir. 

Tallokun bürokratiya modelinin sonrakı tənqidi və V.Niskanenlə müzakirəsi sonuncunu hökumətin strukturuna və fəaliyyətinə formal iqtisadi təhlilin tətbiqi ideyasına gətirib çıxardı. Məhz Qordon Tallok V.Niskanenə bürokratiya konsepsiyasını ayrıca məqalə kimi dərc etməyi təklif etmişdir. Bürokratiyanın iqtisadi modeli 1968-ci ildə amerikalı iqtisadçı Villiam Niskanen tərəfindən “Bürokratiyanın Xüsusi İqtisadiyyatı” əsərində təqdim edilmişdir.

Modelin sonrakı tənqidi 1971-ci ildə Niskanenin Bürokratiya və Nümayəndəlik Hökuməti əsərində bürokratiya modelinin yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb oldu. Və 1975-ci ildə “Bürokratlar və Siyasət”  əsərində Niskanenin genişləndirilmiş bürokratiya modeli təqdim edilmiş, 1996-cı ildə “Yenidən baxılmış”  əsərində model tamamilə yenidən işlənmişdir.

## İstinadlar
Mürşid

**Mürşid** () — tərbiyəçi, müəllim. O, düz yolu, yəni İslamı göstərən, zəlalətdən hidayətə yönəldəndir. Təsəvvüfün qəbulu tələbənin seçdiyi mürşid müəllimə beyət etməsi ilə başlayır. Bundan sonra tələbəyə mürid deyirlər. Mürşidin vəzifəsi öz naşılarına təsəvvüf yolunu öyrətməkdir. İslam ilahiyyatçısı Həsən əl-Bəsrini sufizmin sələfi hesab edirdi.

Mürşid kamil insan nümunəsidir. Demək olar ki, bütün İslam təsəvvüf məktəblərində Quran və Sünnənin meyarlarını həyata keçirərək, özlərində bu standartları yaşayaraq, öz tərəfdarlarını Din, Dini həyat, Tövhid, Marifetullah öyrətmək məqsədinə çatmağa aparan müəllim (hərfi mənada: hidayət edən). Ustad şagirdin tərbiyəsində oynadığı rola görə mənəvi ata sayılır.

## Həmçinin bax
* Müridizm
Bacarırsansa, tut məni

**Bacarırsansa tut məni** () — 2002-ci ildə Frenk Ebiqneylın həyat hekayəsi əsasında çəkilmiş komediya-dram filmi. Rejissoru Stiven Spilberq olan film, 19 yaşlı dahi Frenk Ebiqneylın özünü Pan American World aviaşirkətində pilot kimi göstərərək çox milyon dollarlıq çek fırıldaqçılığı etdiyindən bəhs edir. Corciyada həkim və Luizianada prokuror. Ebiqneyl rolunu Leonardo DiKaprio canlandırsa da, filmin digər mühüm aktyorları Tom Henks, Kristofer Uolken, Emi Adams, Martin Şin və Nathalie Bayedir.

## Rollarda

 

## Həmçinin bax
* ABŞ filmlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* 
* An Interview with Leonardo DiCaprio - Movies Feature at IGN
Şantun zəlzələsi (1668)

**Şantun zəlzələsi** — 25 iyul 1668-ci ildə Çinin indiki Şantun əyalətində baş vermiş çox şiddətli zəlzələ. Dünyanın ən böyük zəlzələləri arasında sayılan bu zəlzələ, 1668-ci ildə dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən 8 Rixter miqyaslı zəlzələ fəlakətlərindən biridir. Təxmini böyüklüyü 8,5 Ms aralığında idi və Merkalli intesivlik şkalasında XII idi. Bu, Şərqi Çində indiyə qədər qeydə alınan ən güclü zəlzələ, Çində indiyə qədər qeydə alınan ən güclü zəlzələlərdən biri və quruda qeydə alınan ən güclü zəlzələlərdən biri kimi tarixə düşdü. Zəlzələnin episentri Linyinin şimal-şərqində olub.

Zəlzələ 1.000 km diametrdə dağıdıcı təsir göstərdi və bir neçə yüz kilometr məsafədə ciddi dağıntılara səbəb olub, xüsusən də zəlzələnin episentrinin yerləşdiyi Şantun ilə Szyansu, Anhoy, Çjejiang, Fucyen, Szyansi, Hubei, Henan, Hebei, Şansi, Şensi və Lyaonin əyalətlərinin 379 bölgəsinə ziyan vuraraq, bu ərazilərdəki tikililəri məhv etdi. Zəlzələ o qədər güclü idi ki, onun təsirindən nəinki Linyi şəhəri yerlə yeksan oldu, həm də hadisə yerindən 100 kilometr məsafədə yerləşən şəhərlər yerlə yeksan oldu. Tarixi qeydlər bölgədə mümkün sunamini də sənədləşdirib. Sahil şəhərlərinin su altında qaldığı, çayların daşdığı bildirilib.

Təqribən, 43.000–50.000 insan həlak oldu.

Zəlzələ, say baxımından Çindəki ən ölümcül zəlzələlərdən biri olmasa da, Çindəki ən dağıdıcı zəlzələlərdən biridir.

## İstinadlar
İran Ticarət Mərkəzi

**İran Ticarət Mərkəzi** () — dünyanın ən böyük ticarət mərkəzi. İranın Tehran şəhrindəki Çitgər gölü sahilində yerləşir. 1,950,000 m² ümumi sahəsi olan bina 7 mərtəbəlidir. 2018-ci ildə bazarın rəsmi açılışı olub. Bazarın sahibi .

## Xarici keçidlər
*
Barrand Yoaxim

**Barrand Yoaxim** () — Fransa geoloqu və paleontoloqudur . Çexiyanın aşağı paleozoy çöküntülərinin stratiqrafiyası haqqında əsərlərin müəllifi və paleontologiyaya dair çoxcildliyin yaradıcısıdır.

## Həyatı
Barrand Yoaxim Paris Politexnik Məktəbində oxuduqdan (1824) sonra Fransa kralı  X Kralın nəvəsi - Qraf Şambordun (V Henrix) müəllimi olub.

1830-cu ilin iyulunda Fransa monarxiyası devrildikdən sonra kral ailəsi ilə birlikdə Şotlandiyaya, 1831-ci ildə isə o vaxt Avstriya İmperiyasının tərkibində olan Çexiyaya (Bohemiya) getdi. Barrand Mərkəzi və Qərbi Çexiyanın aşağı paleozoy çöküntülərini ətraflı tədqiq etmişdir. "Systeme silurien du center de la Bohème" (1852) adlı əsas əsəri ilə o, yer qabığının ən qədim çöküntü formasiyalarının faunasının öyrənilməsi üçün möhkəm zəmin yaratdı. O, Cuvierə görə “fəlakət nəzəriyyəsi”nin tərəfdarı idi.

Barrand şagirdi Qraf de Şamambord ilə eyni yerdə - Avstriya Frosdorfunda (qrafın ölümündən bir ay sonra) Vəfat etdi..

Tədqiqatların aparıldığı Praqa ətrafı (indiki Praqa rayonlarından biri) - Barrandov (1928), kinostudiya, Praqada körpü və Çexiyada bir geoloji tikili - Barrandien Yoahim Barranın şərəfinə adlandırılmışdır. Onun geoloji və paleontoloji kolleksiyalarının əhəmiyyətli bir hissəsi Praqa Milli Muzeyinin kolleksiyalarına daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həmzət Çimayev

**Khamzat Khizaroviç Çımaev** (1 may 1994) — rus-çexen mənşəli qarışıq döyüş sənəti ustası. 2025-ci ildən etibarən UFC ortaçəkidə dünya çempionudur. O, həm yarıçəkidə, həm də ortaçəkidə çıxış etmiş və məğlubiyyətsiz peşəkar rekordu ilə tanınır.

## Erkən həyat
Khamzat Çımaev 1 may 1994-cü ildə Çeçenistan Respublikasının Qvardeyskoye kəndində anadan olmuşdur. Beş yaşında güləşlə məşğul olmağa başlamışdır. 2013-cü ildə anası ilə birlikdə İsveçə köçmüşdür.

## Güləş karyerası
Çımaev İsveçdə sərbəst güləş üzrə 2016-cı ildə 86 kq, 2018-ci ildə isə 92 kq çəki dərəcəsində milli çempion olmuşdur. O, həmçinin müxtəlif regional yarışlarda qalib gəlmişdir.

## Qarışıq döyüş sənəti karyerası

### Erkən döyüşlər
Çımaev MMA karyerasına 2018-ci ildə başlamış, ilk peşəkar döyüşündə texniki nokautla qalib gəlmişdir. Amatör MMA rekordunda 3 qələbəsi vardır.

### Brave Combat Federation
Çımaev Brave CF təşkilatında bir neçə döyüş keçirmiş və onların hamısında nokaut və ya təslim yolu ilə qalib gəlmişdir.

### Ultimate Fighting Championship (UFC)
* 16 iyul 2020 — John Phillips üzərində təslim qələbəsi.
* 25 iyul 2020 — Rhys McKee üzərində TKO qələbəsi.
* 19 sentyabr 2020 — Gerald Meerschaert-i 17 saniyəyə nokaut etmişdir.
* COVID-19 səbəbilə 2020–2021-ci illərdə fəaliyyətində fasilə yaranmışdır.
* 30 oktyabr 2021 — Li Jingliang üzərində bir raundda rear-naked choke ilə qələbə.
* 9 aprel 2022 — Gilbert Burns üzərində birgə qərarla qələbə (*Fight of the Night*).
* 10 sentyabr 2022 — Kevin Holland üzərində D'Arce choke ilə qələbə.
* 21 oktyabr 2023 — Kamaru Usman üzərində majoritar qərarla qələbə.
* 26 oktyabr 2024 — Robert Whittaker-i face crank ilə təslim etmişdir (*Performance of the Night*).
* 16 avqust 2025 — Dricus du Plessis üzərində yekdilliklə qərarla qalib gələrək UFC ortaçəkidə dünya çempionu olmuşdur.

## Döyüş tərzi
Çımaev yüksəksəviyyəli güləş texnikası, güclü təzyiq, yerüstü zərbələr (ground-and-pound), boğma texnikaları və partlayıcı zərbələri ilə tanınır. Onun döyüş tərzi bəzən Khabib Nurməhəmmədovla müqayisə olunur.

## Məşq həyatı
Çımaev uzun müddət İsveçdəki Allstars Training Center klubunda məşq etmişdir. Sonradan Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə köçmüş və məşqlərini orada davam etdirmişdir.

## Şəxsi həyat
* Çımaev uşaqlıqda aldığı üz travması nəticəsində yara izi qalmışdır.
* MMA-dan əvvəl İsveçdə təhlükəsizlik və fabrik işlərində çalışmışdır.
* Qardaşı Artur da sərbəst güləşçidir.
* 2020-ci ildə COVID-19 keçirmişdir.
* 2025-ci ildə BƏƏ vətəndaşlığını almışdır.

## Ramzan Kadırovla əlaqələr
Çımaev Çeçenistan rəhbəri Ramzan Kadırovla yaxın münasibətlərə malikdir. O, Kadırovun oğlanlarının məşqlərində iştirak etmiş və onların döyüşlərində küncdə dayanmışdır. 21 may 2022-ci ildə Çeçenistanda Kadırovun iştirakı ilə evlənmişdir.

## Nailiyyətlər

### MMA
* UFC Ortaçəkidə Dünya Çempionu
* *Fight of the Night*: 1
* *Performance of the Night*: 6
* UFC rekordları:
** 10 gün ərzində iki qələbə
** 66 gün ərzində üç qələbə

### Güləş
* İsveç sərbəst güləş çempionu: 2016 (86 kq), 2018 (92 kq)

## MMA nəticələri

## İstinadlar
Saba

* Saba (ada) — Karib Niderlandındakı 3 özəl bələdiyyədən ən kiçiyi[
* Saba (ad) — qadın adı.
* Saba rayonu — Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.
Elymus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hyoqo Prefektura İncəsənət Muzeyi

– Yaponiyanın Hyoqo prefekturasının paytaxtı Kobe şəhərində yerləşən incəsənət muzeyi. Qərbi Yaponiyada yerləşən ən böyük modern və müasir incəsənət muzeyidir.

## Tarix və memarlıq
Hyoqo Prefektura İncəsənət Muzeyi 1995-ci ildə baş vermiş Böyük Hanşin zəlzələsi nəticəsində dağılmış Kobe şəhərinin "mədəni dirçəlmə" simvolu kimi 6 aprel 2002-ci ildə açılmışdır. Tikinti işləri 1999-cu ilin martından 2002-ci ilin sentyabrına qədər davam etmişdir.

Muzeyin memarı Tadao Ando olmuşdur. Ando muzeyi dizayn edərkən Kobenin dəniz ilə olan əlaqəsini nümayiş etdirmək istəmişdir. O, eyni zamanda *Kobe Waterfront Plaza* layihəsi üzərində də işlədiyi üçün hər iki layihəni inteqrasiya etməyə qərar vermişdir. Muzey dördmərtəbəlidir və bir yeraltı mərtəbəsi var.

## Xüsusiyyətlər
Muzeydə Yaponiya və xarici ölkə sənətçilərinin hazırladığı rəsm əsərləri, qravürlər və digər sənət işləri sərgilənir. Xüsusi sərgilər fərdi sənətçilərin yaradıcılığına həsr olunsa da, bəzən müəyyən mövzu ətrafında xüsusi sərgilər də baş tutur. Muzeyin daimi kolleksiyasına müasir və modern incəsənətə aid 9000-dən çox sənət əsəri daxildir. Bu əsərlərin böyük hissəsi Hyoqo prefekturası ilə əlaqəsi olan şəxslərə aiddir.

Muzeydə bir sıra daimi sərgilər yerləşir. Belə sərgilərdən olan Ando Qalereyası memar Tadao Andonun yaradıcılığına həsr olunmuşdur. Burada onun hazırladığı modellər və eskizlər sərgilənir. Muzeyin dənizə baxan bir terrasında nəhəng yaşıl alma heykəli quraşdırılmışdır. Bu incəsənət installyasiyası ABŞ şairi Samuel Ullmanın "Gənclik" adlı şeiri əsasında yaradılmışdır. Muzeyin eksteryerində bir çox heykəl yerləşir.

Muzeydə sərgi zalları ilə yanaşı İncəsənət İnformasiya Mərkəzi, auditoriya, mühazirə otağı və iki sənət studiyası yerləşir. Muzeydə ziyarətçilər üçün hədiyyə dükkanı, kafe və restoran fəaliyyət göstərir.

## Qalereya

Hyogo prefectural museum of art01p3800.jpg
Hyogo prefectural museum of art12s3200.jpg
Hyogo prefectural museum of art27s5.jpg
Hyogo prefectural museum of art15n4592.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Xaşuri

**Xaşuri** (; azərbaycandilli mənbələrdəki köhnə adı: **Bəytaxtı**) — Gürcüstanda şəhər, Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati mərkəzi. Şida Kartli düzənlikdə, Suramula çayının sahilində, dəniz səviyyəsindən 700 metr yüksəklikdə yerləşir. XIX əsrdə Poti-Tbilisi dəmir yolu açılandan sonra, Xaşuri tədricən əsas nəqliyyat mərkəzi olmuşdur.

## Ədəbiyyat

* "Xaşuri rayonun keçmişindən", Xaşuri, 1981

## İstinadlar
İdxal inflyasiyası

**İdxal inflyasiyası** — idxal qiymətlərinin artması və ölkəyə əhəmiyyətli xarici valyuta axını nəticəsində baş verən inflyasiya.

## Tərifi
İdxal olunan inflyasiya ölkənin milli valyutasının xarici valyutalara nisbətdə məzənnəsinə təsir edir. Qiymət artım sürətinə təsir göstərir. Hazırda neft məhsullarının dünya qiymətlərinin artması ilə əlaqədar Rusiyada idxal inflyasiyası artıb. İstehsal xərclərinin artması dünya qiymətlərinin qiymət formalaşmasına təsir göstərmişdir. İdxal olunan mallar istehlak bazarının yarısını təşkil edir, onların qiymətləri olması lazım olduğundan daha yüksəkdir ki, bu da inflyasiyanın sürətini artırır. Xarici investisiyaların artması pul kütləsinin artmasına səbəb olur. ABŞ dollarının ucuzlaşması və qlobal valyuta bazarında avronun möhkəmlənməsi rublun məzənnəsinin dinamikasına təsir edib. Bu, ölkə daxilində qiymətlərin formalaşmasına təsir etdi

### Məsələn
Rusiyaya inflyasiya idxalı əsasən ABŞ-dan gəlir. Bu proses İkinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra, Bretton-Vuds pul sisteminin prinsiplərinə uyğun olaraq dollar ehtiyat valyuta kimi rəsmi status aldıqdan sonra fəal inkişaf etməyə başladı. ABŞ dolları ehtiyat və beynəlxalq ödəniş vasitəsi kimi istifadə olunur. Bütün ölkələrdə dollar aktivlərinin böyük konsentrasiyası var, hətta özəl əmanətlər dollar və avro ilə edilir

İdxal inflyasiyanın makroiqtisadi nəticələri arasında: yığımın davamlı defisiti, sənayesizləşmə, sənaye kapitalının təkrar istehsalının qeyri-sabitliyi.

İdxal inflyasiyanın mexanizmlərinə təsir edən amillərə xarici ticarət kvotalarının həcminin dəyişməsi, dünya bazarlarında satılan malların qiymətlərinin artması, gömrük rüsumlarının dərəcələrinin dəyişməsi daxildir. Bu amillər idxal olunan məhsulların qiymətlərinin artmasına, ixrac olunan məhsulların isə bahalaşmasına təsir göstərir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
İdxalın əvəzlənməsi

**İdxalın əvəzlənməsi** — idxalın ölkə daxilində istehsal olunan mallarla əvəzlənməsi. İdxalın milli mallarla əvəz edilməsi üçün proteksionist tənzimləmə üsullarından istifadə edilə bilər: tarif və qeyri-tarif. İdxal əvəzediciliyi həm də şəhər azad bazar iqtisadiyyatının şəhərə idxal olunan malları şəhərdə istehsal olunan mallarla əvəz etmək meylini xarakterizə edir. İdeya Ceyn Ceykobs tərəfindən irəli sürülüb.

50-70-ci illərdə idxalı əvəz edən iqtisadi siyasətin həyata keçirilməsi mərhələsi. Yeni sənayeləşmiş ölkələrin əksəriyyəti XX əsri keçmişdir.

1960-cı illərin ortalarına qədər inkişaf etməkdə olan ölkələrdə əvvəllər ASİ-ni müdafiə edən bir çox iqtisadçı siyasətdən və onun nəticələrindən məyus oldu. Müharibədən sonrakı illərdə ISI siyasətlərini qəbul edən bir çox ölkələr 1980-ci illərin sonunda bu siyasətlərdən imtina edərək, hökumətin iqtisadiyyata müdaxiləsini azaldıb və Ümumdünya Ticarət Təşkilatının fəal iştirakçılarına çevriliblər. ASI siyasətindən fərqli olaraq, “dörd Asiya pələngi” (Honq-Konq, Sinqapur, Cənubi Koreya və Tayvan) “ixraca əsaslanan sənayeləşməni” təşviq etmək üçün hökumətin müdaxiləsi kimi xarakterizə olunur.

## İdxal əvəzetmə siyasəti
İqtisadi artım Tirlvol qanununa əsasən ödəniş balansı məhdudiyyəti ilə məhdudlaşdırılır, buna görə də ixracı artırmaq və ya idxalı məhdudlaşdırmaq üçün tədbirlər görülməlidir.

Dünyanın əksər ölkələri idxalın məhdudlaşdırılması mərhələsindən keçmiş və sənayeləşmə zamanı idxalın əvəzlənməsi prosesini stimullaşdırmış, eyni zamanda bu cür siyasəti hazırda da davam etdirir . Hər il nəşr olunan Ticarət və İnkişaf Hesabatlarında UNCTAD idxalı əvəz edən sənayeləşmənin ölkələrin iqtisadi artımına təsirini qeyd etmişdir.

## İstinadlar
Small Worlds Miniatür Muzeyi

**"Small Worlds" Miniatür Muzeyi** – Yaponiyanın paytaxtı Tokionun Ariake bölgəsində yerləşən miniatür muzeyi. Asiyada yerləşən ən böyük miniatür muzeyidir.

## Xüsusiyyətlər
"Small Worlds" Miniatür Muzeyinin sahəsi 7000 kvadratmetrdir. Buradakı miniatürlər 1:80 miqyasında hazırlanmışdır. Muzey üç mərtəbədən ibarətdir. Üçüncü mərtəbəsində əsas qalereya yerləşir. Muzeydə kafe və suvenir dükkanı da yerləşir.

Muzey sərgisi 8 bölmədən ibarətdir. Kosmos mövzusunda olan bölməsi "Kosmos Mərkəzi" adlanır. Burada Kosmik şattl Stansiyası və Apollo kosmik stansiyasının detallı miniatürləri yaradılmışdır. "Qlobal Kənd" bölməsində Avropanın stimpank estetikasından fantastik əjdahalar kəndinə qədər müxtəlif miniatür dünyalar yerləşir. Bölmələrin birində Kansay Beynəlxalq Hava Limanının miniatür modeli yaradılmışdır.

Muzeydə "Seylor Mun" franşizinə həsr olunmuş "Gözəl qoruyucu Seylor Mun" və həmin franşizdə Tokionun XXX əsrdəki futuristik halını əks etdirən "Kristal Tokio" bölmələri ilə yanaşı "Neon Genesis Evangelion" franşizinə həsr olunmuş iki bölmə (personajların yaşadığı Tokio-III şəhəri və mexaların saxlandığı anbar) və Yaponiyanın gecə həyatını əks etdirən bir bölmə mövcuddur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ceyn Cekobs

**Ceyn Cekobs** (, ; ) — Kanada-Amerika yazıçısı, fəalı, şəhərsalma nəzəriyyəçisi və Yeni Şəhərçilik hərəkatının qurucularından biri. O, "Böyük Amerika şəhərlərinin Ölümü və Həyatı" kitabının müəllifi kimi tanınır (1961).

O, 2006-cı ildə 89 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Xarici ticarət fəaliyyətinin gömrük-tarif tənzimlənməsi

**Xarici ticarət fəaliyyətinin gömrük-tarif tənzimlənməsi** və ya **tarif tənzimlənməsi**  — rüsumların, gömrük prosedurlarının, qaydaların tətbiqinə əsaslanan xarici ticarət fəaliyyətinin dövlət tənzimlənməsi üsullarının məcmusu.

## Gömrük tariflərinin tənzimlənməsinin məqsəd və vəzifələri
Gömrük-tarif tənzimlənməsi uzun müddət istifadə olunan xarici ticarətin dövlət tənzimlənməsinin əsas üsuludur. Gömrük tariflərinin tənzimlənməsi tədbirlərinin tətbiqinin məqsədləri aşağıdakılar ola bilər:

* Proteksionist funksiya milli istehsalçıların xarici rəqabətdən qorunmasıdır.
* Fiskal funksiya — vəsaitlərin büdcəyə daxil olmasını təmin etmək

## Gömrük tarifi üsullarının strukturu
Xarici iqtisadi fəaliyyətin dövlət tənzimlənməsi nöqteyi-nəzərindən gömrük-tarif tənzimlənməsi qeyri-tarif üsulları ilə yanaşı, bu fəaliyyət sahəsinin dövlət tənzimlənməsi üsullarının iki qrupundan biridir[3].

Gömrük tariflərinin tənzimlənməsinin elementləri bunlardır:

* Gömrük tarifi - gömrük rüsumunun dərəcələrinin məcmusudur
* Gömrük sərhədindən keçirilən malların gömrük bəyannaməsi
* Gömrük proseduru
* Xarici iqtisadi fəaliyyətin əmtəə nomenklaturası

## İstinadlar
Ağ-təpə

**Ağ-təpə** yaşayış yeri — Ağdam rayonunun Çəmənli kəndindən 3 km şərqdə, Sarıcalıtayı abidəsindən 800 m cənubda təbii təpə üzərində yerləşir. Planda uzunsov-oval formalı olub şimal-cənub oxu boyu uzunu 250 m, eni 150 m-dir. Təpənin hündür yeri şimalda 7–8 m-ə çatır. Burada təpə kəsilərkən "dərin qobu ilə sərhədlənir". Qobunun dibi ilə "Bino" kəhrizinin suyu axır. Dərin qobu Ağ təpənin şərqindən keçərək cənub-şərq istiqamətində uzanır və düzənliyə çıxır.

## Haqqında
Cənubda təpənin hündürlüyü xeyli azalır və 4–5 m-ə çatır. Göy-təpə və Sarıcalıtayı yaşayış məskənlərində olduğu kimi Ağtəpə şərq-qərb istiqamətli çökəklə iki yerə ayrılır. Yaşayış məskənlərində müşahidə olunan bu topoqrafik xüsusiyyət yalnız stasionar qazıntı işləri nəticəsində aydınlaşdırıla bilər.

İlk tunc dövrü keramikası Kür-Araz mədəniyyətinin müxtəlif mərhələlərini (ilk və inkişaf etmiş) əks etdirir. Burada qırmızı və şabalıdı anqoblu, səthi daraqvari əşya ilə işlənmiş nümunələrlə yanaşı, qara və boz cilalı, çəhrayı, açıq şabalıdı, bəzən boz astarlı, nazik divarlı qablarda tapılmışdı. Bu tip keramikanın bir qrupunun ağzının kənarı düz, digər hallarda xaricə rəvan əyilmişdir. Qabların çoxusu yarımşar şəkilli qulpludur.

Dəvəgözü və çaxmaqdaşından hazırlanmış işlək hissəsi dişəkli lövhələr, oraq dişləri, külli miqdarda istehsal tullantısı, habelə dön daşı və sürtgəclər, həvəng-dəstələri də tapılmışdır. Ağ-təpə əhalisi Vəlibəy, Sarıcalı yaşayış yeri sakinləri kimi əsasən əkinçilik və habelə maldarlıqla məşğul olmuşlar.

## Həmçinin bax
* Ağdam
* Ağdam abidələrinin siyahısı
* Ağdam abidələri
* Qarahacı yaayış yeri

## İstinadlar
Müəllifin hüquqları

**Müəllifin hüquqları** müəlliflik hüquqları qanununun bir hissəsidir. Termin fransızca *droit d'auteur* sözündən leksik kalka kimi yaranıb və adətən müəllif hüquqları qanunu ilə bağlı istifadə olunur. Müəlliflərin hüquqları beynəlxalq səviyyədə Ədəbi və İncəsənət Əsərlərinin Mühafizəsi üzrə Bern Konvensiyası və digər oxşar müqavilələrlə qorunur. “Müəllif” çox geniş mənada işlənir və eyni şey bəstəkarlara, rəssamlara, heykəltəraşlara və memarlara da aiddir: ümumiyyətlə, müəllif hər hansı bir əsərin yaranmasında yaradıcılığı əsas amil olmuş müxtəlif ölkələrdə olduqca geniş şəkildə dəyişir, ümumiyyətlə,  tərifini verən şəxsdir. 

Müəlliflərin hüquqları əmlak (“iqtisadi”) və şəxsi qeyri-əmlak (“mənəvi”) bölünür. İqtisadi hüquqlar zamanla məhdud olan və hər hansı digər əmlak kimi müəllif tərəfindən başqalarına verilə bilən mülkiyyət hüquqlarıdır (baxmayaraq ki, bir çox ölkələr köçürmənin yazılı müqavilə formasında olmasını tələb edir). Onlar müəllifə və ya sahibinə hüquqi cəhətdən maddi fayda əldə etmək, habelə onun əsərlərinin istənilən formada reproduksiyasına icazə vermək məqsədi daşıyır (Bern Konvensiyasının 9-cu maddəsi). Dramatik və musiqi əsərlərinin (pyeslərin və s.) müəllifləri də onların ictimai ifasına icazə vermək hüququna malikdirlər (Bern Konvensiyasının 11-ci maddəsi).

Müəllifin mənəvi hüquqlarının müdafiəsi belə bir fikrə əsaslanır ki, yaradıcılıq müəyyən mənada müəllifin şəxsiyyətinin ifadəsidir: ona görə də, mənəvi hüquqlar müəllifin ölümündən sonra vəsiyyətnamə şəklində başqa şəxsə verilə bilməz. Hüquqların mənəvi müdafiəsi ölkədən ölkəyə çox dəyişir, lakin bunların hamısına əsərin müəllifi kimi tanınmaq hüququ və mülkiyyətə, şərəfə və nüfuza xələl gətirə biləcək hər cür deformasiyadan qorunmaq hüququ daxildir. Bir çox ölkələrdə müəllifin mənəvi hüquqları əbədidir.

## Şəxsi qeyri-əmlak hüquqları
Şəxsi qeyri-əmlak hüquqları müəllifin şəxsiyyətindən ayrılmazdır. Bunlara daxildir:

* müəlliflik hüququ, yəni əsərin müəllifi kimi tanınmaq, ondan istifadə edərkən müəllifə istinad tələb etmək hüququ;
* ad hüququ, yəni əsərdən müəllifin əsl adı, təxəllüsü ilə və ya adı göstərilmədən istifadə etmək və ya istifadəsinə icazə vermək hüququ;
* əsəri ictimailəşdirmək hüququ, yəni müəllifin razılığı ilə əsəri ilk dəfə ictimaiyyətə təqdim edən hərəkəti həyata keçirmək (nəşr, ictimai ifa və s.);
* əsərin toxunulmazlığı hüququ, yəni onun razılığı olmadan əsərin özünə, onun adına və ya müəllifin adının təyin edilməsinə hər hansı istifadə üsulu ilə dəyişiklik edilməsinin qadağan edilməsi; Müəllifin şərəf və ləyaqətinə xələl gətirə biləcək təhriflərin yolverilməzliyi xüsusilə vurğulanır.

## İstinadlar
Kopileft

[thumb|right|Dairədəki genişləndirilmiş latın hərfi “c” güzgü təsvirində kopileft simvolu, [müəllif hüququ simvoludur. Müəllif hüququ simvolundan fərqli olaraq, copyleft simvolunun heç bir hüquqi mənası yoxdur]]
[thumb|Qeyri-kommersiya təşkilatı [Creative Commons tərəfindən "CC Share-alike" lisenziyasının bəndlərindən birini - "share-alike" ("copyleft" ilə oxşar) təsvir etmək üçün yaradılmış ikona]]

**Kopileft** (, ) — lisenziya hansı ki: 

* müəlliflik hüququ sahibinin icazəsi olmadan yeni (törəmə) əsərlərin yaradılmasında orijinal (mənbə) əsərlərdən istifadəyə icazə verir;
* bu siyahıdan iki maddənin törəmə işin lisenziyasında olmasını tələb edir.

"Copyleft" termini "copyright" terminindən gəlir.

“Copyleft” lisenziyalarından istifadə edərək müəlliflər və müəllif hüquqları sahibləri orijinal əsərin və onun dəyişdirilmiş versiyalarının nüsxələrini yaymaq hüququnu verirlər. Törəmə əsərin müəllifləri onu orijinal əsərlə eyni hüquqlar altında yaymalıdırlar. Nəticədə, "copyleft" lisenziyasının istifadəsi azad bir iş yaratmağa imkan verir.

İş, məsələn, kompüter proqramı ola bilər. Bu halda proqramın bütün dəyişdirilmiş və genişləndirilmiş versiyaları da azad olmalıdır.

Ənənəvi olaraq, müəlliflər əsərlərinin surətini çıxarmaq azadlığını məhdudlaşdırıblar və bu məhdudiyyətlər müəllif hüquqları qanunlarında öz əksini tapıb. “Copyleft” lisenziyaları mövcud qanunları pozmadan insanların hüquq və azadlıqlarını genişləndirmək üçün yaradılmışdır. Müəlliflik hüququ sahibləri kopileft anlayışından istifadə edərək, dünyada hər kəsin həm orijinal əsəri, həm də ondan əldə edilmiş əsərləri heç kəsin bu hüququ məhdudlaşdıra bilmədən istifadə etmək, dəyişdirmək və yaymaq hüququna malik olmasını təmin etmək üçün istifadə edirlər.

Tipik olaraq, copyleft lisenziyası bütün törəmə işlərin orijinal iş kimi eyni lisenziya altında paylanmasını tələb edir. Lisenziya müxtəlifliyi ilə mübarizə aparmaq üçün uyğunluq bəzən şərtlərinə tam uyğun gəlməyən "copyleft" lisenziyaları ilə təmin edilir.

“Copyleft” lisenziyaları paylama üçün yaradılmışdır:

* proqram təminatı;
* informasiya;
* verilənlər bazaları.

“Creative Commons Attribution ShareAlike” lisenziyasının başlığında “Share-alike” sözləri bu lisenziyanın “copyleft” lisenziyası olduğunu göstərir.

## İstinadlar
Verilənlər bazası hüququ

**Verilənlər bazası hüququ (''sui generis'')** — məlumat bazasının formalaşdırılmasına qoyulan investisiyalar hesabına qorunan qeyri-əmlak imtiyazları kimi məlumat bazalarına hüquq.

Müəllif hüququ ilə əlaqəli hüquq kimi o, müəllif hüququ ilə qorunan yaradıcı aspekti daxil etməsə belə, verilənlər bazasını qoruyur. Əgər verilənlər bazası yaradıcı təbəqəyə malikdirsə, o, əsər kimi eyni vaxtda müəllif hüquqlarının qorunmasından istifadə edə bilər.

## Rusiya
Rusiya Federasiyasının Mülki Məcəlləsinin 1260-cı maddəsinə əsasən, məlumat bazası obyektiv formada təqdim edilmiş, bu materiallardan istifadə edə biləcəyi şəkildə sistemləşdirilmiş müstəqil materialların (məqalələr, hesablamalar, əsasnamələr, məhkəmə qərarları və digər oxşar materiallar) məcmusudur. elektron kompüterdən istifadə etməklə tapılmalı və işlənməlidir. Verilənlər bazası hüququnun qüvvəyə minməsi üçün onları qeydiyyata almaq lazım deyil, lakin qanun hüquqların qeydiyyatını nəzərdə tutur. Rusiyada verilənlər bazası hüququ yalnız 31 dekabr 2007-ci ildən sonra yaradılmış verilənlər bazaları üçün etibarlıdır.

## Avropa Birliyi
11 mart 1996-cı ildə Avropa İttifaqı Şurası verilənlər bazalarının hüquqi mühafizəsinə dair 11 mart 1996-cı il tarixli 96/9/EC saylı Direktivi qəbul etmişdir.

## Böyük Britaniya
1 yanvar 1998-ci ildə Böyük Britaniyada Müəllif Hüquqları və Məlumat Bazası Hüquqları Aktı qüvvəyə minmişdir.

## ABŞ
Birləşmiş Ştatlarda verilənlər bazası üçün ümumi hüquq yoxdur. Verilənlər bazası sahibləri belə bir hüququ tətbiq etməyə çalışırlar, lakin indiyə qədər onların bütün cəhdlərinin qarşısı akademik kitabxanalar, istehlakçı qrupları və faktiki məlumatların sərbəst istifadəsindən faydalanan şirkətlər tərəfindən alınıb.

## İstinadlar
Faydalı model

**Faydalı model** —  cihazla bağlı ixtiraya bənzər qeyri-maddi əqli hüquqların obyekti (texniki həll). Faydalı modellər üçün patent qabiliyyəti üçün daha az sərt şərtlər, daha qısa müddətlər və ərizəyə baxılması üçün sadələşdirilmiş prosedurlar müəyyən edilir. Bu üstünlüklərin qiyməti qısaldılmış patent müddətidir - 10 il (2014-cü ildən — uzadılma imkanı olmadan).

## Avropada
Faydalı modellər Roma-Alman hüquq ailəsinin ştatlarının böyük əksəriyyətində və bəzi kontinental hüquq ştatlarında qorunur (ABŞ və Böyük Britaniyada faydalı modellər üçün heç bir mühafizə yoxdur). Rusiyada olduğu kimi, faydalı modellərə daha az sərt tələblər qoyulur, adətən qeyri-aşkarlıq (ixtiraçılıq mərhələsi, ixtiraçılıq mərhələsi) tələb olunmur. Macarıstan, Almaniya və İspaniyada faydalı modellərə mütləq dünya yeniliyi deyil, nisbi yenilik şərti tətbiq edilir (yəni yeniliyə müəllif hüququndan azadolma nəzərdə tutulur). Nadir hallarda, cihaza əlavə olaraq, bir metod faydalı model kimi qoruna bilər (Ukrayna, Avstriya, Estoniya, Fransa, İrlandiya, Portuqaliya). Faydalı model patentinin ümumi qəbul edilmiş qüvvədə olma müddəti 10 ildir.

## İstinadlar
Synandra

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Valyuta beynəlmiləlləşdirilməsi

**Valyuta beynəlmiləlləşdirilməsi** —  beynəlxalq iqtisadi münasibətlərdə pul funksiyalarını (ödəniş, saxlama vasitəsi və universal dəyər ölçüsü) üzərinə götürərək valyutanın milli sərhədlərdən kənara çıxması prosesi. Milli valyuta təkcə beynəlxalq ödənişlər (ödəniş vasitəsi) üçün deyil, onda müqavilələr və tariflər irəli sürülməyə başlayır (dəyər ölçüsü kimi çıxış edir). Eyni zamanda, ölkə daxilində pul funksiyaları tam olaraq qorunub saxlanılır.

## Valyutaların beynəlmiləlləşməsinin mərhələləri
Valyuta beynəlxalqləşməsinin üç mərhələsi mövcuddur:

* **Regional pul vahidi** — dövlət və özəl sektorlar tərəfindən bu rolda tanınan region və ya ərazi daxilində pulun ayrı-ayrı funksiyalarını yerinə yetirən milli valyutadır. Bölgə daxilində regional valyuta universal dəyər ölçüsü istisna olmaqla, bütün funksiyaları yerinə yetirir, çünki bazar iştirakçıları üçün biznes ənənələrinə görə üçüncü ölkələrin valyutası ən əlverişli olaraq qala bilər. Regional valyutalara misal olaraq MDB-də rus rublunu, Qərbi Afrika İqtisadi Valyuta İttifaqında Afrika Maliyyə Birliyinin frankı və s.
* **Beynəlxalq pul vahidi** — universal dəyər ölçüsü istisna olmaqla, pulun emissiya edən dövlətdən kənarda bütün funksiyalarını yerinə yetirən milli valyutadır. Eyni zamanda, region daxilində beynəlxalq valyuta universal dəyər ölçüsü ola bilər. Beynəlxalq valyutalara misal olaraq funt sterlinqi, Yapon yenini və daha az dərəcədə Kanada dolları, Sinqapur dolları, İsveç kronu və İsveçrə frankı göstərmək olar.
* **Qlobal (dünya) valyutası** — bütün dünyada dəyər ölçüsü, hesablama və tədavül və dəyər anbarı funksiyalarını yerinə yetirən milli valyutadır. Qeyri-şərtsiz qlobal valyuta ABŞ dolları və daha az dərəcədə avrodur.

## Valyuta beynəlxalqləşməsinin amilləri
Valyuta milli sərhədləri aşması üçün bir sıra obyektiv tələblərə cavab verməlidir. Əsas olanlar beynəlxalq kapitalın sərbəst hərəkəti və valyuta məhdudiyyətlərinin olmamasıdır. İqtisadi amillər arasında əsas olan milli iqtisadiyyatın həcmi və milli valyutanın sabitliyi (həm onun alıcılıq qabiliyyəti, həm də məzənnəsi) bazar iştirakçılarının ona olan inamını şərtləndirir. Valyutanın vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün dövlət orqanları qeyri-re. Yerli maliyyə bazarları açıq və liberal olmalıdır. Şəbəkə effektləri vacibdir - valyutalar digər bazar iştirakçıları tərəfindən istifadə olunduğuna görə əlavə dəyər qazanır

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Борисов С.* Использование рубля в международных расчетах и резервах (количественный аспект). — М.: ИМЭМО РАН, 2011.
* Интернационализация рубля: перспективы и риски. Доклад Банка России. Санкт-Петербург: Международный финансовый конгресс, 2017.
* *Михеева Е. З.* Состояние и перспективы интернационализации рубля в условиях глобализации экономики // Дайджест-финансы, 2012. — № 9. — С.46-55.
* *Моисеев С.* Рубль как резервная валюта // Вопросы экономики, 2008.— № 9.— С.4-21.
* *Кондратов Д. И.* Становление российского рубля как международной валюты // Экономический журнал ВШЭ, 2012. — № 3. — С.367-403.

## Xarici keçidlər
* International role of the euro
"Atom enerjisinin inkişafında xidmətlərə görə" medalı

**"Atom enerjisinin inkişafında xidmətlərə görə" medalı** () — Rusiya Federasiyasının nüvə sənayesində nailiyyətlərin tanınmasına yönəlmiş dövlət təltifidir . Rusiya nüvə sənayesinin 70 illiyi münasibətilə 16 mart 2015-ci il tarixli 133 nömrəli prezidentin fərmanı ilə təsis edilmişdir. Fərman ilə birlikdə həmçinin "Rusiya Federasiyasının nüvə sənayesinin əməkdar işçisi" adı da təsis edilib.

## Mükafat nizamnaməsi
"Atom enerjisinin inkişafında xidmətlərə görə" medalı Rusiya Federasiyasının vətəndaşlarına nüvə enerjisinin tədqiqatı, inkişafı və istifadəsi sahəsində nailiyyətlərə, nüvə təhlükəsizliyinə və kadr hazırlığına töhfələrə və digər nailiyyətlərə görə verilir. Rusiyanın atom enerjisinin inkişafı, müdafiə qabiliyyəti, milli maraqları və beynəlxalq əməkdaşlıq. Xarici vətəndaşlar da Rusiya Federasiyasının nüvə sənayesinin inkişafına verdiyi töhfələrə görə medal ala bilərlər.

Rusiya Federasiyasının üstünlüyü ordeni "Atom enerjisinin inkişafında xidmətlərə görə" medalının , "Dəmir yollarının inkişafına görə" medalından dərhal sonra digər medallarla birlikdə sol döşə taxılmasını diktə edir.

## Mükafatın təsviri

"Atom enerjisinin inkişafında xidmətlərə görə" medalı 32 millimetr diametrli gümüş üzlü dairəvi medaldır, həm üz, həm də arxa tərəfində qaldırılmış halqaları var. Üz tərəfində atomun simvolu, nüvə buzqıran gəmisi, nüvə sualtı qayığı və atom elektrik stansiyasının təsvirləri var. Arxa tərəfdə "Nüvə energetikasının inkişafında xidmətlərinə görə" yazısı var (), yazının altında "№" hərfləri və mükafatın seriya nömrəsi relyeflə. Medal 24 mm enində ipək muare lentlə örtülmüş, mükafatın asma ilgəyindən ilgəklə örtülmüş standart rusiyalı beşbucaqlı asma üzərində asılır. Zolaq ortası qırmızı, hər iki tərəfi açıq göy, zolaqlar arasında və zolaqların kənarları boyunca 1 mm-lik ağ zolaqlar olmaqla üç bərabər zolağa bölünür. Medal, həmçinin 24 mm enində və 8 mm hündürlüyündə, medalda istifadə olunan lentlə eyni rəng sxeminə malik ştrixli lent variantında da mövcuddur.

## Həmçinin bax

* Rusiya Federasiyasının mükafatları və ordenləri
* Kurçatov medalı: Rusiya nüvə fizikası mükafatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rusiya Federasiyası Prezidentinin Dövlət Mükafatları Komissiyası
"Dəmir yollarının inkişafına görə" medalı

**"Dəmir yollarının inkişafına görə" medalı** () — Rusiya Federasiyasının dövlət təltifidir. 9 iyul 2007-ci ildə Prezidentin 852 saylı fərmanı ilə yaradılmışdır

## Mükafat Nizamnaməsi
"Dəmir yollarının inkişafına görə" medalı vətəndaşlara Rusiya Federasiyasında dəmir yolu nəqliyyatının inkişafına verdiyi töhfələrə və dəmir yollarının səmərəliliyinin artırılmasına yönəlmiş təhsil, elmi tədqiqat və digər fəaliyyətlərə böyük töhfələrinə görə verilir. Medal, bir qayda olaraq, "Rusiya Federasiyasının Əməkdar Nəqliyyat İşçisi" fəxri adının sahiblərinə verilir. Medal həmçinin Rusiya Federasiyasında dəmir yolu nəqliyyatının inkişafında yüksək nailiyyətlər nümayiş etdirmiş xarici vətəndaşlara da verilə bilər.

Rusiya Federasiyasının Prioritet Ordeni, "Dəmir yollarının inkişafına görə" medalının "Kənd təsərrüfatında əməyə görə" medalından dərhal sonra digər medallarla birlikdə sol döşə taxılmasını tələb edir.

## Mükafat təsviri
"Dəmir yollarının inkişafına görə medal" dairəvi formada, gümüşü metaldan hazırlanmışdır. Onun diametri 32 mm-dir və hər iki tərəfdə qaldırılmış kənarları var. Medalın üz tərəfində ilk rus parovozunun və müasir lokomotivin şəkli əks olunub. Arxa tərəfində yazı var: "DƏMİR YOLUNUN İNKİŞAFİ ÜÇÜN" (rus. "ЗА РАЗВИТИЕ ЖЕЛЕЗНЫХ ДОРОГ")

Medal, medalın asma halqasından üzük olan standart rusiyalı beşbucaqlı montajda asılır. Montaj hər iki kənarında 2 mm gümüş və qara zolaqlar olan 24 mm enində ipək yaşıl zolaqla örtülmüşdür.

## Medala ilə təltif olunan Görkəmli alıcılar
* Vladimir Yakunin
* Igor Levitin

## Həmçinin
* Rusiya Federasiyasının mükafatları və ordenləri
* Rusiya Dəmir Yolları

## İstinadlar
Rusiya prezidentinin fərmanı

**Rusiya Federasiyası Prezidentinin Fərmanı** ( >; *Ukaz Prezidenta Rossiyskoy Federatsii*) və ya **Rusiya Prezidentinin (Fərmanı)** — Rusiya Prezidenti tərəfindən qəbul edilmiş əsasnamə statusu olan hüquqi aktdır.

Normativ hüquqi aktlar kimi, onlar hüquqi aktların iyerarxiyasında (Rusiya Federasiyası Hökumətinin fərmanları və digər orqanların göstəriş və göstərişləri ilə birlikdə) tənzimləmə statusuna malikdirlər. Prezidentin fərmanları 2020-ci il Rusiya konstitusiya referendumuna qədər Rusiya Konstitusiyası, Federal Konstitusiya Qanunları, Federal Qanunlar, Rusiya regionlarının qanunları və Rusiyanın beynəlxalq müqavilələri kimi daha yüksək prioritet olan mövcud qanunlara dəyişiklik edə bilməz; lakin bunlar hazırda İcra Sərəncamlarından daha aşağı prioritetdir və ya hər hansı digər Rusiya dövlət qanunu və ya öhdəliyi və bu qanunlardan hər hansı biri onları əvəz edə bilər.

## Həmçinin
İcra əmri (Amerika Birləşmiş Ştatları) – Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidenti tərəfindən verilmiş, yönləndirmə hədəflərinin qısa təsvirlərini əks etdirən Federal inzibati təlimat. 

## İstinadlar
Məmmədli (dəqiqləşdirmə)

**Məmmədli** bu mənalara gələ bilər:
* Məmmədli (Abşeron) — Azərbaycan Respublikasının Abşeron rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Məmmədli (İmişli) — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Məmmədli (Bərdə) — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Məmmədli — soyad.
Virus lisenziyası

**Virus lisenziyası** () — həmin lisenziyaya əsasən birbaşa orijinal əsərdən götürülmüş hissədən daha çox törəmə işi əhatə edən lisenziya. Törəmə əsərlərin yenidən bölüşdürülməsinə yalnız o halda icazə verilir ki, törəmə əsərin lisenziyası mənbə (əsli) əsərin lisenziyası ilə uyğun olsun.

Bu ad, viruslara bənzətməklə, GNU General Public License üçün copyleft əleyhdarları (xüsusən də Microsoft Korporasiyası tərəfindən) tərəfindən istifadə edilmişdir. Onlar bu və buna bənzər "virus lisenziyası" terminlərindən hər hansı digər kodla birlikdə belə bir lisenziya altında kodun istifadəsinin və ya yayılmasının arzuolunmazlığını vurğulamaq üçün istifadə etdilər.

Azad lisenziyalar arasında copyleft lisenziyaları (məsələn, GNU GPL və Creative Commons Attribution-ShareAlike) “viral” lisenziyalar adlandırılacaq, lakin “viral” lisenziya mütləq pulsuz deyil. Misal üçün:

* Microsoft Məhdud Qarşılıqlı Lisenziya (Ms-LRL) əsasında lisenziyalaşdırılmış törəmə əsərlər yalnız Microsoft Windows platformalarında istifadə edilə bilər;
* Creative Commons Attribution-Qeyri-kommersiya-ShareAlike lisenziyası (CC BY-NC-SA, Azad Attribution-ShareAlike lisenziyasından fərqli olaraq) əsasında paylanmış törəmə iş kommersiya məqsədləri üçün istifadə edilə bilməz.

## Tarixi
1989-cu ildə GNU Layihəsi törəmə işlərin yalnız GPL altında yayılmasını tələb edən GNU Ümumi İctimai Lisenziyasını yaratdı. Bundan sonra onun şərtlərindən narazı olanlar «» və ya «» ( ifadəsini işlətməyə başladılar. Microsoft vitse-prezidenti Kreyq Mandi   dedi ki, GPL lisenziyası "GPL-dən istifadə edən istənilən təşkilatın əqli mülkiyyətinə təhlükə yaradır". Steve Ballmer qeyd etdi ki, GPL altında buraxılan kodun kommersiya sektoru üçün faydası yoxdur, çünki o, yalnız ətraf kod GPL altında da mövcud olduqda istifadə edilə bilər. Stiv Balmer  GPL-ni toxunduğu hər şeyə (intellektual mənada) bağlayan "xərçəng" adlandırdı.

## Həmçinin bax
* Müəllif hüququ
* Embrace, Extend, and Extinguish

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

* 

*  (Internet archive link)
Embrace, Extend, and Extinguish

«***'» və ya «***'» ("Dəstəkləmək, qurmaq və məhv etmək") — ABŞ Ədliyyə Departamenti tərəfindən Microsoft tərəfindən geniş qəbul edilmiş standartlardan istifadə edən proqram təminatının bu standartları genişləndirməklə və sonra bu fərqlərdən istifadə edərək sənayeyə daxil etmək strategiyasını təsvir etmək üçün istifadə edildiyi müəyyən edilmiş ifadədir. rəqiblər üzərində üstünlük.

Taktika aşağıdakı addımlardan ibarətdir:

* açıq standartlara əsaslanan müəyyən əvvəldən mövcud olan texnologiyanın yaradılması və bazara təqdim edilməsi, bazarda ən azı əhəmiyyətli, aparıcı olmasa da, əhəmiyyətli mövqeyə nail olmaq ();
* istifadəçilərin ehtiyac duyduğu imkanları həyata keçirən texnologiyaya mülkiyyət uzantılarının əlavə edilməsi ();
* mülkiyyət uzantılarının bəzi kritik kütləsi yığıldıqdan sonra, istifadəçilər üçün texnologiyanın görünüşünü qoruyarkən orijinal açıq texnologiyadan tamamilə imtina edilir, onu mülkiyyətçi ilə əvəz edir. Bu mərhələdə məhsul artıq bazar lideri olduğundan, açıq texnologiya mülkiyyət texnologiyasından () geridə qalması səbəbindən ölür.

Azad proqram təminatı tərəfdarları bunu təchizatçıların dəyişdirilməsinə maneələr yaratmaq üçün mənəvi cəhətdən qəbuledilməz bir yol hesab edirlər və Microsoft-un öz mülkiyyət genişləndirmələrini açıq standartlara (məsələn, Kerberos) əlavə etmək cəhdlərinə son dərəcə mənfi reaksiya verirlər.

## Həmçinin bax
* Virus lisenziyası

## İstinadlar
Azad lisenziya

**Azad lisenziya** () — belə bir lisenziya müqaviləsi (əvvəllər "müəllif hüququ müqaviləsi"), onun şərtlərində müəllif hüququ sahibinin istifadəçiyə əsərindən istifadə etmək yollarının xüsusi siyahısı üçün icazəsi var ki, bu da ona dörd mühüm azadlıq (və ya əsaslı azadlıqlar) verir. onlar üzrə və onların daxil edilməsi — müxtəlif meyarlara və iş növlərinə görə). Azad sayılmaq üçün lisenziya aşağıdakılara icazə verməlidir: əsərdən hər hansı bir məqsəd üçün istifadə etmək, onu öyrənmək (proqram təminatı olduqda, mənbə kodu mövcud olmalıdır), əsərin nüsxələrini hazırlamaq və yaymaq, sənəddə dəyişiklik etmək. işləmək və bu cür dəyişdirilmiş törəmə işləri dərc etmək və yaymaq (proqram təminatı vəziyyətində bu, mənbə kodlarının mövcudluğunu və onlara dəyişiklik etmək imkanı tələb edir). Belə bir xüsusi lisenziya olmadan, müəllifin bu barədə nə düşünməsindən və ya düşünməsindən asılı olmayaraq, bu cür istifadələr müəllif hüququ qanunları ilə qadağan edilir, çünki dünyanın demək olar ki, bütün ölkələrində əsərlər heç bir rəsmiyyət olmadan avtomatik olaraq qorunur, bütün hüquqlar müəllifə verilir.

## Haqqında
Lisenziya müqaviləsinin fəlsəfi alt növü kimi azad lisenziyalar qanuni olaraq, məsələn, Microsoft və ya Adobe-nin adi EULA-larından heç bir fərqi yoxdur. Lisenziya müqaviləsi, həm EULA, həm də azad lisenziya, qanuna zidd olmayan hər hansı şərtləri ehtiva edə bilər. Ayrı-ayrı hüquqi tənzimləmə və bir sinif kimi azad lisenziyaların qanuniliyi/qanunsuzluğu haqqında danışmaq mümkün deyil, lakin konkret müqavilələrin mətnləri suallar və qeyri-müəyyənliklər yarada bilər (bundan sonra onlar düzəldilir və yeni versiya buraxılır və ya EUPL kimi digər oxşar lisenziyalar). Bununla belə, şirkətlər Google, Microsoft və Wikimedia Fondu kimi bəzi layihələrdə öz məqbul azad lisenziyaların siyahısını yarada bilərlər. Şirkətlər kraudsorsinq (Linux, Wikipedia, Wiktionary, Wikiguide) nəticəsində layihələrində həyata keçirilən nəticəyə hüquq əldə etmək vasitəsi kimi birbaşa olaraq azad lisenziyalardan istifadə edə bilər və ya ilk növbədə digər müqavilələr əsasında istifadəçilərdən bütün hüquqları əldə edə bilər (məsələn, özgəninkiləşdirmə) və sonra müəllif hüquqları sahibi kimi əsərləri müstəqil olaraq buraxın və ya əsərləri azad lisenziya əsasında sublisenziya verin (Canonical contributor müqaviləsi, Chromium, Apache, Xabraxabr, tezliklə OpenStreetMap).

## Xarici keçidlər