Makroiqtisadi modellər

## [[Məcmu tələb-məcmu təklif modeli]]

**[[AD-AS modeli]]** makroiqtisadiyyatı başa düşmək üçün yaradılan standard dərslik modelidir. Bu model **Məcmu Tələbin Məcmu Təklifə** bərabər olduğu haldakı qiymət səviyyəsini və real istehsal həcmini göstərir.
**Məcmu tələb** əyrisi aşağı meyillidir. Bu da aşağı qiymət səviyyəsində istehsala daha çox tələb olmasını göstərir. Məcmu tələbin aşağı meyilli olmasına 3 effekt təsir göstərir:
* **Piqu və ya real balans effekti**. Əgər ölkədə real qiymətlərin səviyyəsi aşağı enirsə, real sərvət artır. Yəni, qiymətlər enirsə alıcı 1 manatla daha çox məhsul ala bilir, bu da məcmu tələbi artırır.
* **Keyns və ya faiz dərəcəsi effekti**. Məhsulların qiyməti düşürsə, pula olan tələb azalır. Bu faiz dərəcəsini aşağı endirir. Investisiya imkanları genişləndiyi üçün istehsal artır.
* **Xalis ixrac effekti**. Hansı ölkədə ki, qiymətlər qalxırsa, onun məhsulları xarici məhsullar qarşısında daha az rəqabət qabiliyyətli olur və ixrac azalır. Daha az ixrac edən müəssisə daha az istehsal edir. Qiymətlər düşdükdə isə əksinə.
**Məcmu təklif** əyrisi isə aşağı istehsal səviyyələrində üfüqi (elastik) və bütün istehsal amillərinin tam istifadə olunduğu potensial istehsal nöktəsindən etibarən isə şaquli (qeyri-elastik) olur. Nə qədər ki, istehsal öz potensial səviyyəsinə çatmayıb, Məcmu Tələbin genişlənməsi özü ilə daha yüksək qiymət və istehsal səviyyəsi gətirəcək.
**AD-AS diaqramı** inflayasiya ilə bağlı müxtəlif makroiqtisadi hadisələri izah etmək üçün də istifadə edirlir. Həmçinin bu model müxtəlif makroiqtisadi siyasətlərin effektlərini izah etmək üçün geniş pedaqoji əhəmiyyətə malikdir.

## [[IS-LM modeli]]
Əsas makroiqtisadi modellərdən biri də **IS-LM** modelidir. IS-LM modeli faiz dərəcəsinin və istehsalın həcminin əmtəə və pul bazarlarındakı tarazlığını əks etdirir.
Bu modelin adı 2 əsas iqtisadi tarazlığın birləşməsindən əmələ gəlir: İqtisadiyyatdakı **[[investisiyalar]] (I) [[yığım]]a (S), pula olan tələb(L)** isə **pul təklifinə (M)** bərabər olmalıdır. Bu model əmtəə və pul bazarlarının tarazlıqda olduğunu göstərir.
IS-LM modeli 1937-ci ildə nobel mükafatı laureatı **Con Hiks** tərəfindən yaradılıb. O,**[[Con Menyard Keyns]]in** 1936-cı ildə yazdığı ***"Məşğulluğun, Faizin və Pulun Ümumi Nəzəriyyəsi"*** kitabındakı fikirləri grafik olaraq təsvir edib.

**"IS"** əyrisində investisiya (faiz dərəcəsi kimi verilən) yığıma (istehsal kimi verilən) bərabərdir
Əmtəə bazarında faiz dərəcəsi və istehsal arasında tərs-mütənasiblik olduğundan "IS" əyrisi aşağı meyillidir. Çünki, istehsal artdıqca daha çox pul yığıma yönəlir, investisiyaların yığıma bərabər olması üçün faiz dərəcəsi aşağı düşür.
Pul bazarında faiz dərəcəsi və istehsal düz mütənasib olduğu üçün **"LM"** əyrisi isə yuxarı meyillidir. Çünki, istehsal artdıqca pula olan tələb artır və buda faiz dərəcəsin artırır..

## [[Artım modelləri]]
**[[Robert Solou]]nun** **"Neoklassik Artım Modeli"** uzunmüddətli dövrdə artımı izah edən ən uyğun modellərdən biridir. Bu model istehsalın onun iki tərkib hissəsi olan kapital və işçi qüvvəsindən aslılığını əks etdirən istehsal funksiyası ilə başlayır.
**[[Solou modeli]]**də güman edilir ki, işçi qüvvəsi və kapital sabit dərəcədə istifadə edilir. Yəni işsizlik dərəcəsində tərəddüdlər olmur və kapitalın istifadəsindəki faydalılıq sabit qalır.
İstehsaldakı artım yalnız əlavə kapital ehtiyatları və daha çox əhali ya da məhsuldarlığı artıran yeni texnoloji üstünlüklər hesabına ola bilər.

## İstinadlar