open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramin Hacıyev

**Ramin Hacıyev** () — Azərbaycan rejissoru, ssenari müəllifi və aktyoru.

## Həyatı
29 dekabr 1976-cı ildə anadan olub. 1995–ci ildə Qafqaz Universitetinin "biznes üzrə menecer" fakültəsinə daxil olub, lakin təhsilini bitirməyib. 2000-ci ildə Türkiyənin İstanbul Kültür Universitetinin "Cinema Academy"nin kinorejissorluğunu bitirmişdir. Bir neçə layihənin rejssoru və müəllifidir.

İki qız övladı var.

## Mükafatları
6 noyabr 2019-cu ildə Azərbaycan kinematoqrafiyasının inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
# Toy (film, 2005) — Cabbar
# Ailəm (film, 2006)
# Qonşular (film, 2006) — Əfsələddin
# Milçək (film, 2006) — Qədeş
# Koma 0,1 saniyədə (film, 2007)
# Bacanaqlar (teleserial, 2009) — Məhəbbət
# Qız atası (teleserial, 2014)
# Səfərin ailəsi (teleserial, 2014) — Baloğlan
# Qardaşlar (teleserial, 2015)
# Kişi sözü (teleserial, 2015)
# Ailəcanlı (teleserial, 2017)
# Xalxın evi (teleserial, 2017)
# Ay yay yay (teleserial, 2018)
# Mən kiməm? (teleserial, 2021)
# Yaxşı olar (teleserial, 2021–2022)
# Komedixana

## İstinadlar
Tərlan Nur Yaşar

**Tərlan Yaşar oğlu Fərzullayev** (20 iyun 1965, Lənkəran) — Azərbaycan aktyoru. "Bacanaqlar" teleserialındakı roluna görə tanınır. "Qonşular", "Aramızda qalsın", "Üç Bacı", "Qız atası" kimi teleseriallarda çəkilmişdir.

## Həyatı
Tərlan Fərzullayev 20 iyul 1979-cu ildə doğulmuşdur. Azərbaycan Dövlət Texniki Universitetinin məzunudur. Evlidir.

O, 28 aprel 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv qəbul edilmişdir.

## Filmoqrafiya
# Toy (film, 2005) — Tərlan
# Ailəm (film, 2006)
# Qonşular (film, 2006)
# Milçək (film, 2006) — polis işçisi
# Bacanaqlar (film, 2009)
# Aramızda qalsın (film, 2011-2013) (bədii serial)
# 3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (rol: Sədrəddin)
# Axırıncı yol (film, 2016)
# Gizlənpaç (film, 2016)
# Sevgi Romanı (film, 2020) — polis işçisi
# Ay Yay Yay (serial, 2018)
# Tayson (film, 2017)
# Qız atası (serial, 2014)
# Qardaşlar (serial, 2017)
# Axırıncı yol (film, 2015)
# Stalinin başı (2016)

## İstinadlar
Azər Qurbanov

**Azər Qurbanov** () — Azərbaycan aktyoru.

## Həyatı
Azər Qurbanov 1955-ci ildə Balakən rayonunda anadan olub. Əslən Gəncə şəhərindən idi. Orta təhsilini Bakıda 225 saylı orta məktəbdə rus dilində alıb. Daha sonra Konservatoriyanın Vokal fakültəsini bitirib.

O, 7 yaşında "Bir məhəllədən iki nəfər" filmində debüt edib. Daha sonra "Əcnəbi qız" (1965), "Bizim oynadığımız dənizdə" (1967), ilk sovet-yuqoslav birgə filmi olan "Mavi quş, yolun açıq olsun" (1967) filmlərində rol alıb. Ona ən böyük uğuru "Sehrli xalat" filmindəki Pioner Rəşid obrazı gətirib.

Azər Qurbanov "Odessa" kinostudiyasının istehsalı olan "Göy quş", "Hakim", "Əcnəbi Qadın", "Külək" filmlərində də çəkilib. 1992-ci ildən ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının Şort-Hills şəhərciyində yaşayırdı.

Aktyor 2023-cü ilin dekabrında ABŞ-də vəfat edib.

## Filmoqrafiya
# Bir məhəllədən iki nəfər
# Sehrli xalat
# Göy quş ("Odessa" kinostudiyası)
# Hakim ("Odessa" kinostudiyası)
# Əcnəbi qadın ("Odessa" kinostudiyası)
# Külək ("Odessa" kinostudiyası)

## İstinadlar

## Mənbə
* "Vaxt ildırım sürətilə keçir, nə vaxtsa filmlərə çəkildiyimi az qala unutmuşam…": "Sehrli xalat" filmindəki Rəşidin — hazırda Amerikada yaşayan Azər Qurbanovun müsahibəsi //525-ci qəzet.- 2013.- 27 iyul.- S.29.
Sen-Jermen sülh müqaviləsi (1919)

thumb|San-Jermen sülh müqaviləsi
Sen-Jermen müqaviləsi - I dünya müharibəsinin yekunlarına dair Paris sülh konfransının gedişində Antanta ölkələri ilə Avstriya arasında imzalanmış sülh müqaviləsi.
## Haqqında
Avstriya-Macarıstanın hər iki hissəsi ilə aparılan sülh danışıqları onların hər biri ilə ayrı-ayrılıqda müqavilələrin imzalanması ilə nəticələndi.Bu sülh müqaviləsi hazırlanarkən ən mübahisəli məsələ Balkan yarımadası və və Dunay hövzəsi idi. Bu müqaviləyə əsasən Avstriya öz tərkibində olan malikanələrin hamısından əl çəkirdi. Avstriya ilə razılaşma 1919-cu il 10 sentyabrda Paris ətrafındakı Sen-Jermendə imzalandı. Bu razılaşmaya əsasən Avstriya Cənubi Tirolu və İstriyanı, Yuliyevsk-Kraynı,triyest əraziləri İtaliyaya verirdi. Avstriya ərazilərinin böyük hissəsi yeni qurulan üç dövlət - Çexoslovakiya, Polşa və Serb, Xorvat, Sloven Krallığı (sonralar Yuqoslaviya) arasında bölüşdürüldü. Sloveniya, Dolmasiya, Bosniya və Herseqovina Serb, Xorvat, Sloven Krallığına verldi.  
 
Avstriya Çexoslovakiyanın müstəqilliyini tanıyır. Çexoslovakiyaya verilən ərazilərdə əsasən avstriyalılar məskunlaşmışdı. Ümumilikdə, xüsusilə, Sudet vilayətində yaşayan əhali də daxil olmaqla Çexoslovakiya ərazində 3 milyondan çox alman dilli əhali oldu. Çexiya, eləcə də, keçmiş Avstriya əyalətləri olan Bogemiya və Moraviyaya bütünlüklə, Sileziyaya isə qismən sahib çıxdı. 

Avstriyaya gələcəkdə Almaniya ilə birləşmək (anşülüs) qadağan olundu. Sen-Jermen müqaviləsinin 88-ci bəndi nə vaxtsa anşlüsün mümkünlüyünü istisna edirdi.

Avstriya ordusunun sayı 30 min nəfər əsgərlə məhdudlaşdırıldı. O, Adriatik dənizində və Dunay çayında donanma saxlamaq hüququndan məhrum edilirdi. Bundan başqa, Avstriya Respublikasına ağır silahlar və aviasiya saxlamaq qadağan olundu, dəniz və Dunay donanması onun əlindən alınıb müttəfiqlərə verildi.

Avstriya I Dünya müharibəsinə görə cavabdeh sayılsa da, dəyən ziyanın dəqiq həcmini ölçmək mümkün olmadığına görə o təzminat ödəməkdən faktiki azad edildi. 1922-ci ildə isə Avstriyanın təzminat ödəməsi məsələsi birdəfəlik təxirə salındı. 

Bu müqavilədən sonra Avstriya əhalisinin sayı 6 420 000 nəfər, ərazisi əsasən dağlıq olan kiçik dövlətə çevrildi. Ölkə əhalisinin 1/3-i Avstriya paytaxtı Vyanada yaşayırdı.

## Mənbə
* S.Mustafayeva. Avropa və Amerika ölkələrinin ən yeni tarixi. I hissə. Bakı,2010
* *Киган Д.* Первая мировая война. — Москва., 2004
Cəfər Bağır

**Cəfər Səfər oğlu Bağırov** – nasir, tərcüməçi, 1934-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Cəfər Bağır 1912-ci il 5 mayda Naxçıvanın Ordubad rayonundakı Dəstə kəndində yoxsul ailədə doğulmuşdur. Kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun fıloloji fakültəsinə daxil olmuşdur. Eyni zamanda "Gənc işçi" qəzetində şöbə müdiri işləmişdir. Bu dövrdə ilk hekayələrini qələmə almışdır. "Kommunist" qəzetində şöbə müdirinin müavini (1934–1936), "Kirovabad bolşeviki" qəzetində məsul katib (1936–1937), Yazıçılar İttifaqı Gəncə fılialının məsul katibi olmuşdur. 1955-ci ildə Bakıya qayıdıb bütün qüvvəsi ilə bədii yaradıcılığa başlamışdır. Oçerk, hekayə, miniatürlər yazmaqla yanaşı, bədii tərcümə ilə də məşğul olmuşdur. Onun rus dilindən etdiyi tərcümələr sayəsində oxucular T. Drayzer, P. Abrahams, A. Sent-Ekzüperi, R. Taqor, Əziz Nesin, M. Broden, A. Kamenova, S. Kardiaşvili kimi yazıçıların əsərləri ilə tanış olmuşlar. O, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında bədii ədəbiyyat şöbəsinin müdiri (1955–1960), redaktoru (1960–1966), məsləhətçi redaktor (1966–1967), bədii tərcümə redaksiyasının müdiri (1967–1973) vəzifələrində çalışmışdır. 1973-cü ilin martından fərdi təqaüdə çıxmış və yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. 1983-cü il aprelin 17-də vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* 1. Zəfər səsləri (oçerk). Bakı: Azərnəşr, 1932, 68 səh.
* 2. Səslər. Bakı: Azərnəşr, 1967, 226 səh.
* 3. Xəzan (miniatürlər və hekayələr). Bakı: Gənclik, 1968, 106 səh.
* 4. Babamın ürəyi (miniatürlər və hekayələr). Bakı: Azərnəşr, 1969, 164 səh.
* 5. Bir ömür azdır (miniatürlər). Bakı: Gənclik, 1971, 102 səh.
* 6. Səni görəndə. Bakı: Azərnəşr, 1973, 115 səh.
* 7. Mən yadına düşəndə. Bakı: Gənclik, 1975, 114 səh.
* 8. Miniatürlər. Bakı: Azərnəşr, 1977, 115 səh.
* 9. Bitməmiş gündəlikdən. Bakı: Yazıçı, 1979, 167 səh.
* 10. Xoşbəxt o adamlar ki. Bakı: Yazıçı, 1986, 398 səh.
* 11. Xoşbəxt o adamlar ki. Bakı: Ulu, 2014, 508 səh.

## Tərcümələri
* 1. Teodor Drayzer – "Dahi".
* 2. Teodor Drayzer – "Kerri bacı".
* 3. Teodor Drayzer – "Cenni Herhardt".
* 4. Berzan Yuri – "Bir məhəbbətin tarixi".
* 5. Rabindranat Taqor – "Seçilmiş əsərləri".
* 6. Frans Kafka – "Çevrilmə".
* 7. Antuan de Sent-Ekzüperi – "Balaca şahzadə".
* 8. Antuan de Sent-Ekzüperi — "Hərbi təyyarəçi".
* 9. Antuan de Sent-Ekzüperi — "İnsanların planeti".

## Filmoqrafiya
# Yoxlanılmış, inanılmış... (film, 1971)
Laqos

**Laqos** — Nigeriyanın ən böyük şəhəri. 1991-ci ilin dekabr ayınadək ölkənin paytaxtı olmuşdur. Əhalisi 7 937 932 nəfər (2006), sahəsi 999,6 km²-dir.

## İstinadlar
Kinşasa

**Kinşasa** (; 1966-dək *Leopoldvil*) — Konqo Demokratik Respublikasının paytaxtı və ən böyük şəhəri. Şəhər Konqo çayının sahilində, Konqo Respublikasının paytaxtı Brazzavil şəhəri ilə üzbəüz yerləşir. Əhalisi 2014-cü ilin hesablamalarına görə 10.125.000 nəfərdir. Ərazisinin 60%-i az məskunlaşmış kənd yerləri olsa da, inzibati bölgüyə əsasən şəhərə aid edilir.

Kinşasa Qahirə və Laqosdan sonra Afrikanın üçüncü ən böyük şəhəri hesab olunur.

## Tarixi
Kinşasa şəhərinin əsası 1881-ci ildə Afrikanın məşhur tədqiqatçılarından sayılan Henri Morton Stenli tərəfindən ticarət məntəqəsi kimi qoyulmuşdur. Şəhər indiki Konqo Demokratik Respublikasının böyük hissəsinə sahib olan Belçikanın kralı II Leopoldun şərəfinə Leopoldvil adlandırıldı. Şəhər Konqo çayı üzərində Livinqston şəlalələrindən yuxarıda yerləşən ilk gəmi limanı oldu ki, bu da onun inkişafında böyük rola malik idi.

1960-cı ildə Belçika Konqosu Belçikadan müstəqillik qazandı, 1965-ci ildə isə dövlət çevrilişi nəticəsində Mobutu Sese Seko hakimiyyətə gəldi. Onun apardığı afrikalaşdırma siyasəti nəticəsində şəhərin adı dəyişdirilərək, onun ərazisindəki Kinşasa kəndinin adı şəhərə verildi.

1974-cü ildə boks üzrə dünya çempionu adı uğrunda dövrün ən məşhur boksçuları — Məhəmməd Əli və Corc Formen arasındakı qarşılaşma Kinşasada keçirilmişdir. "Cunqlidə gurultu" adını almış bu qarşılaşmada Məhəmməd Əli qalib gələrək ağır çəkidə dünya çempionu adını geri qaytarmışdı.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
* Brazzavil, Konqo Respublikası
*  Brüssel, Belçika (2002)
*  Dakar, Seneqal
*  Ankara, Türkiyə

## İstinadlar
San-Paulu

**San Paulu** () — Braziliyanın Sau Paulu Ştatının paytaxtı, Cənubi Amerikannın ən böyük iqtisadiyyat mərkəzidir. Əhalisinin sayına görə Amerika qitəsində birincidir.

San-Paulu Braziliyanın ən böyük şəhəridir. San-Paulu şəhərinin əhalisi 12 milyon nəfərdən çoxdur.

## Tarixi
1554-cü ildə yezuit rahiblər tərəfindən əsası qoyulan şəhərin adı, Həvari Pavelin şərəfinə qoyulmuşdur.

## İstinadlar
İçiro Mizuki

**İçiro Mizuki** (水木 一郎, *Mizuki Ichirou*) (**Toşio Hayakava**, ) –  Mizuki ilə tanınan, Yaponiya anison müğənnisi, bəstəkar və kino aktyoru. Mizuki uşaq vaxtlarında qardaşları ilə birlikdə JAM Project qrupunda mahnılar oxumuşdur.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
.sh

**.sh** — Müqəddəs Yelena, Askenson və Tristan-da-Kunya adalarının internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .sh whois information
* A-Z directory of Saint Helena domain names
Ölkə paytaxtlarının siyahısı

## A

## B

## Ç

## C

## D

## E

## Ə

## F

## G

## H

## X

## İ

## K

## Q

## L

## M

## N

## O

## Ö

## P

## R

## S

## Ş

## T

## U

## V

## Y

## Z

Kursivlə yazılmış ölkələr asılı ərazilərdir.

## Həmçinin bax
* Əlifba sırasına görə paytaxtların siyahısı
* Paytaxtların dəyişdirilməsi
* Yeni paytaxtlar
* Avropanın mədəniyyət paytaxtları
* Paytaxtları ölkənin ən iri şəhəri olmayan ölkələrin siyahısı
* Qafqaz şəhərləri
ABŞ Müəlliflik Hüquqları Qanunu

**Amerika Birləşmiş Ştatları Müəllif Hüquqları Qanunu** — Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı hər hansı bir məlumat və ya əqli fəaliyyət məhsulunun işlədilməsi və ya yayılması ilə bağlı haqların, qanunlarla insanlara verilməsini nəzərdə tutan qanundur. Bu qanun Amerika Birləşmiş Ştatları federal qanunlarının bir hissəsi olub Amerika Konstitusiyası tərəfindən təsdiq edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* Amerika telif kurumu 
* Amerika'daki telif kanununun zamansal gelişimi
Selena

**Selena** — ay ilahəsi. Yunan mifologiyasındakı analoqu Artemidadır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağçala dağı

**Ağçala dağı** Gürcüstan Respublikasının Borçalı bölgəsində yaşayan azərbaycanlılara məxsus Qaraxaç yaylaqlarında yerləşən və regionda ən uca dağ. Gürcüstanın Ermənistanla sərhəd xəttinin üzərində, Ağçala çayının yuxarı axarında və Dibsiz gölünün üzərində kəskin parçalanmış dağ-nival hündürlük qurşağına yerləşir. Hündürlüyü 3196 metr təşkil edir. 80-ci illərdən erməni mənbələrində adı erməniləşdirilərək Açkasar kimi təqdim edilir.
Romantik film

**Romantik film** — kino janrlarından biri. Filmin əsas süjet xətti qəhrəmanların ehtiraslarına, emosiyalarına və romantik təcrübələrinə və tanışlıq, görüşmə və evlilik yolu ilə inkişaf edə biləcək sevgi hekayəsinə yönəlir.

Romantik filmlərdə məhəbbət hekayəsi və ya romantika ilə birlikdə güclü və saf sevgi axtarışı əsas süjet təşkil edir. Bəzən sevgililər maliyyə, fiziki xəstəliklər, müxtəlif ayrı-seçkilik formaları, psixoloji məhdudiyyətlər və ya sevgilərini təhdid edən ailə kimi maneələrlə üzləşirlər. Bütün kifayət qədər güclü, dərin və yaxın romantik münasibətlərdə olduğu kimi, romantik filmlərin süjetlərində də gündəlik həyatın gərginliyi, şirnikləndiricilər (xəyanət) və insanlar arasında fikir ayrılığı məsələləri yer alır.

## İstinadlar
Portuqal dili

**Portuqal dili** — bu dil iki yüz milyondan çox insan tərəfindən ana dili olaraq danışılır. Dünyanın ən çox yayılmış altıncı dilidir. Cənubi Amerikada təxminən 190 milyon insan (əhalinin 51% -i) və Latın Amerikası əhalisinin 34% -i danışır. Hind-Avropa dil ailəsinin İtalo-Celtic alt qrupunun Romantika şöbəsinə aiddir. İspan dilinə çox yaxın olmasına baxmayaraq, İspan dilindən daha yumşaq və daha melodikdir. Sözlükləri 70% ümumi olsa da, İspan dilində istifadə edilməyən burun səsləri Portuqal dilində çox yayılmışdır. Bu səslər vurğu edildikdə ã (coração: ürək), õ (corações: ürəklər) hərfləri; vurğusuz olduqda, sözün sonuna qoyulmuş m (bem: yaxşı) hərfi ilə göstərilir. İtalyan dili, Fransız dili və Rumın dilinə də çox bənzəyir. Portuqal dilinə ən yaxın dil İspaniyanın Qalisiya bölgəsində danışılan Qalis dilidir (Gallego). Dünyada yayılması 15 və 16-cı əsrlərdə Portuqaliyanın müstəmləkəçilik prosesi zamanı sürət qazandı. Braziliya və Portuqaliyada danışılan dialektlərin tələffüz baxımından bir çox fərqləri olsa da, iki ölkənin sakinləri heç bir çətinlik çəkmədən bir -birini başa düşə bilirlər. Bəzi sözlər, az da olsa, iki ölkədə fərqli tələffüz olunur. Portuqaliyada "ananas", Braziliyada "abacaxi" dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# "Arxivləşdirilmiş surət". Arxivləşdirilib 15 fevral 2017 tarixində. İstifadə tarixi: 1 noyabr 2013.
# ^ "Dünya Faktlar Kitabı — Sahə Siyahıları — Əhali — CIA". Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi. Arxivləşdirilib : 24 aprel 2016 tarixində. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2015.
Marneuli bələdiyyəsi

**Marneuli bələdiyyəsi** — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli diyarında (Borçalı) inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Marneuli şəhəridir.

## Tarix
1929-cu ildə Zaqafqaziyada ilk dəfə rayon inzibati-ərazi bölgüsü təsis edildikdən sonra 1947-ci ilədək onun adı ləğv edilmiş bütöv qəzanın adını (Borçalı) daşımışdır.
### Toponimlərin dəyişdirilməsi

## Coğrafiya
Marneuli rayonu Aran Borçalının Azərbaycan və Ermənistanla sərhədində yerləşir. Marneuli rayonunun sahəsi 935&nbsp;km² - dir . Ərazisinin 90%-i 350-600 metr mütləq hündürlüyə malik Marneuli ovalığında yerləşir. Ən hündür nöqtəsi 1416 metrə bərabər Qaradağ dağıdır. Rayonun ümumi torpaq fondu 83.479 hektardır.
## İqtisadiyyat
Sovetlər Birliyi dağıldıqdan sonra Marneuli iqtisadiyyatı dərin böhran keçirmişdir. Marneuli hazırda kəndə təsərrüfatı bölgəsi kimi tanınır. 2006-cı ildə Gürcüstanda istehsal edilmiş tütünün 78%-i, tərəvəzin 11%-i, bostan bitkilərinin 14%-i, ətin 4%-i bu bölgənin payına düşmüşdür.
## Yerli özünüidarə
### İnzibati-ərazi bölgüsü
Marneuli rayonu inzibati ərazisinə görə 18 yerə bölünür

## Əhali
### Sayının dinamikası
Sarvan (rəsmi olaraq "Marneuli") bələdiyyəsinin (2006-cı ilədək "rayon"u adlanırdı) əhalisi:

1 yanvar 2014-cü il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən rayon əhalisi 130.6 min nəfərdir. Həmin tarixə əhalinin sıxlığı 1 km²-ə 139.7 nəfərdir. Sosial vəziyyətin çətinliyi səbəbindən yüksək emiqrasiyaya baxmayaraq (17 yanvar, 2002-ci il sayımına əsasən ümumi əhali 12 yanvar, 1989-cü il sayımı yekunlarına görə 6.111 nəfər və ya 4.92% azalmışdı) dövlət dəstəyi ilə gerçəkləşən immiqrasiyanın (xüsusən 2003-cü ildən etibarən tədricən etnik svanların, acarların, kartvellərin və Suriya ermənilərinin köçürülməsi) təsiri ilə bələdiyyə əhalisi 1989-cu ildən 2014-cü ilə ötən 25 il ərzində azalmamış əksinə 10.2 min nəfər (8.48%) artmışdır.

### Yerləşmə məskəni

### Dini tərkibi
### Etnik tərkibi
2002-ci il siyahıyaalınmasına əsasən 71 kənddə (qeyd: gür.: g.ə. ულიანოვკა, l.ə. ulianovka kəndində əhali yaşamırdı) məskun əhalinin 86.40%-ini azərbaycanlılar, 7.80%-ini gürcülər, 5.20%-ini ermənilər, 0.20%-ini ruslar, 0.20%-ini urumlar, 0.20%-ini isə digərləri təşkil edirdi. 

### Dil

## Nəqliyyat

## Mədəniyyət
Hal-hazırda rayonda 87 dövlət, 1 qeyri-dövlət ümumtəhsil məktəbi; 4 orta ixtisas, 4 ali təhsil müəssisəsi; 67 kitabxana, 2 teatr, 2 muzey və "Algeti" adlı 1 teleşirkət fəaliyyət göstərir.

## Sosial sfera
## KİV

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gürcüstanda Azərbaycan toponimləri kütləvi şəkildə dəyişdirilir — '''Daim.az'''. Yayınlanma tarixi: 25.04.11 11:09 
* Региональный Информационный портал Квемо-Картли: Население Марнеули восприняло вопрос о приватизации с беспокойством
Şağlaser

**Şağlaser** — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Şağlaser Lənkəran rayonunun şimal hissəsində dağətəyi bölgədə yerləşən  talış kəndidir. Talış dilində: "Şəğol" (çaqqal) və "se" (istil, nohur) sözlərindən yaranıb, "çaqqal olan istil" mənasını verir. 

## Mədəniyyəti
Kənddə 2 orta məktəb, 2 kitabxana, klub, stasionar xəstəxana, uşaq bağçası və mədəniyyət sarayı fəaliyyət göstərir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 10 mindən çoxdur. Şağlaser kəndi xüsusi elm xadimləri və qabaqcıl şəxsləri ilə məşhurdur.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatçılıq sahələri faraş tərəvəzçilik və maldarlıqdır.

## Tanınmış sakinləri
* Ağaddin Babayev — Azərbaycan jurnalisti.
* Şərif Əsədullayev — Azərbaycan generalı.

## Xarici keçidlər
* Şağlaser kəndinin rəsmi Instagram səhifəsi
* Şağlaser kəndinin rəsmi TikTok səhifəsi
Qovaq

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qovaq yarpaqyeyəni
* Qovaq şibyəyeyəni
Kvemo-Kartli

**Aşağı Kartli diyarı** () — Gürcüstanda I dərəcəli inzibati – ərazi vahidlərindən biri. 1994–1996-cı illərdə həyata keçirilmiş inzibati islahatlar nəticəsində təşkil edilmişdir. Diyarın inzibati mərkəzi Rustavi şəhəridir.

## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən respublika tabeli Rustavi şəhərindən və altı bələdiyyədən (Başkeçid, Bolnisi, Marneuli, Qarayazı, Salka, Tetri Tskaro) ibarətdir. Aşağı Kartlinin inzibati mərkəzi Rustavi şəhəridir. Ətraflı olaraq bax: Borçalı

## Əhalisi

01 yanvar 2020-ci il tarixinə əsasən diyarın ümumi əhalisi 434.200 nəfər olmuşdur. Onlardan 189.700 nəfəri şəhərlərdə, 244.500 nəfəri isə kəndlərdə yaşayırdı. 2002-ci ildə kənd əhalisinin 152.456 nəfəri kişilərdən, 158.569 nəfəri isə qadınlar təşkil edirdi. Həmin il yekunlarına əsasən kənd əhalisinin 62,50%-i azərbaycanlılardan, 28,40%-i gürcülərdən, 6,70%-i ermənilərdən, 1,50%-i urumlardan, 0,40%-i ruslardan və 0,50%-i digərlərindən ibarət idi. Siyahıyaalınma vaxtı diyarın tərkibinə 6 rayon (2006-cı ildən sonra "bələdiyyə"), 7 şəhər, 8 qəsəbə, 104 sakrebulo və 348 kənd daxil idi. 348 kənddən 147-də azərbaycanlılar, 128-də gürcülər, 31-də ermənilər, 25-ində urumlar, 2-də isə osetinlər əksəriyyət təşkil edirdi, qalan 15 kənddə isə əhali yaşamırdı.

2014-cü ildə Gürcüstan əhalisinin rəsmi siyahıyaalmasına görə diyarın əhalisi 423 986 nəfər təşkil edib və bu göstəriciyə görə Aşağı Kartli Gürcüstanda 2-ci yerdədir. 51,3% əhali təşkil edirlər gürcülər isə 41,8% azərbaycanlılar. Vilayətin qubernatoru Şota Rehviaşvilidir.

## Həmçinin bax
* Aşağı Kartli düzənliyi

## İstinadlar
Geokriologiya

**Geokriologiya** (donuşluq elmi, permafrost) — litosferin donmuş zonasını, eləcə də kriolitozonanı və onu təşkil edən yerin süxur hissələrini öyrənən elm.

Geokriologiya geologiyanın bir bölməsidir. Yerin donmuş hissələrinin tarixini, donmuş zonanın litosfdə yayılma qanunlarını, quruluşunu, tərkibini, temperatur rejimini və kriolitozonanın qalınlığını öyrənir.

Geokriologiya mövsümi donan və əbədi donmuş torpaqları, süxurları; onların yayılmasını, quruluşunu; onlarda gedən fiziki-kimiyəvi prosesləri öyrənir, donmuş şahələri mənimsəmək və yeraltı sərvətləri istismar etmək yolları axtarır.

Buz kristallarını tərkibində saxlayan süxurlara "donmuş süxurlar", əksinə bu kristalları saxlamayan süxurlara isə "ərimiş süxurlar" deyilir. Ancaq təbiətdə tərkibində buz kristalları olmayan süxurlara da rast gəlmək olar. Məsələn, duz qatıçıqları saxlayan süxurlar, ya da tamamilə quru olan süxurlar.

Geokriologiyanın inkişafı insanların soyuq yerlərdə tikinti işləri aparmaqlarına şərait yaratdı.

Moskva Dövlət Universitənin (MDU) geokriologiya məktəbin banisi və yaradacısı akademik Aleksey Kudryavtsevdir.

## İstinadlar
Pianino

**Piano** ( — sakit) — simli və klavişli çalğı aləti. Pianoda səsləri çəkicciklər zərbə ilə tellərə dəyərək yaradırlar. Onlara qüvvə dəstəkləri basmaqla xüsusi mexanizmin köməyi ilə ötürülür. Çəkic tellərə dəyməmişdən öncə, tellər dempferdən ayrılırlar ki, yaxşı səs çıxara bilsinlər. Dəstəklər pianonun qabaq hissəsində bir lövhənin üzərində yerləşdirilirlər. Piano ifaçısı pianist və ya pianoçu adlanır.

## Təsnifatı
Piano iki formada mövcuddur:
* Royal
* Fortepiano

Royalda tellər, titrəyidicilər və dayaqlar döşəməyə nisbətən paralel yerləşir. Pianoda isə onlar şaquli istiqamətdə olurlar. Buna baxmayaraq, onların təşkilediciləri eynidir.

## Quruluşu

Piano aşağıdakı komponentlərdən ibarətdir:
* Gövdə və dayaqlar (ağacdan): gövdə konstruksiyası, titrəyidici və səsboğucu
Pianonun 7 ağ dili var:

* **Akustik qurğu**
** Tellər (metaldan)
** Titrəyidici (ağacdan): tellərin titrəməsi ilə gücləndirilir
** Səsboğucu (ağacdan), 
** Gövdə (metaldan): onun üzərində tellər və onların gərilməsini qəbul edilir (16–25t arasında yük)
* **Pianonun quruluşunun sxematik təsviri**


* **İfa mexanizmi**



## Xarici keçidlər
Əsgər

**Əsgər** — orduda xidmət edən şəxs, müddətli hərbi qulluqçu.

## Haqqında
Əsgər orduda vəzifəsi olan, xüsusi qanunlarla silahlı qüvvələrə qatılan şəxsdir.
Əsgərlik insanlıq tarixindəki ən qədim sənətlərdən biridir.
Əsgərlərin vəzifələri ölkəsinin torpağını xarici və daxili təhdidlərdən qorumaqdır.
Əsgərlər asılı vəzifələrinin yanında – ehtiyaca bağlı olaraq – əməliyyat axtarış, tibbi yardım, yanğın söndürmə, əsayişin qorunması kimi çox geniş yayılmış vəzifələri yerinə yetirirlər.

## Həmçinin bax
* MAXE hərbi qulluqçu
* Əsgər (rütbə)
* Hərbi rütbə

## İstinadlar
Alma

**Alma** () —  meyvə növü. Dünyada mədəni bitki kimi genş şəkildə becərilir.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
*Alma (cins)
Xəstəxana

**Xəstəxana** — İnsanların müxtəlif xəstəliklərdən müayinə və müalicə eyni zamanda qulluq edilməsi üçün nəzərdə tutulmuş bir yer və ya müəssisə.
Bu müəssisələr indiki tipik quruluş və funksiyalarına qədər uzun bir yol keçmişdir. Qədimdən təbabət dinlə sıx əlaqəli olmuşdur. Hələ qədim MIsir məbədlərinin kahinləri xəstələrin müalicəsilə məşğul olmuşlar. İlk xəstəxana tipli müayinə və müalicəxanalar Şri Lankada sonra isə Hindistanda ilk tədris xəstəxansı isə İranda mövcud olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Hərbi xəstəxana
* Xəstəxana gəmisi

## İstinadlar
Gecə

**Gecə**— göy cisimlərinin (planetlər, onun peyki və s.) səthində olan müəyyən nöqtə üçün mərkəzi ulduzun (Günəş, ulduz) üfüqünün az olduğu müddət.

Müəyyən nöqtə üçün "gecə müddətinin" uzunluğu onun coğrafi enliyindən asılıdır. Göy cisimlərinin gündüz və gecə tərəfləri terminatorla bölünür.

Planetlərin qütb dairələrindən yuxarı enliklərində gecənin uzunluğu çox olur. Qütb gecəsi qütb dairəsinin enliyində bir günə qədər, qütblərdə isə yarım ilə qədər davam edir.
Gəmi

**Gəmi** — Arximed prinsipinə əsasən suda üzə bilən su nəqliyyat maşını. Qayıq ilə gəmi arasındakı fərq onun ölçüsündədir.

Gəmilər xüsusi gəmiqayırma zavodlarında hazırlanırlar. Gəminin gövdəsi hazır olduqdan sonra o suya buraxılır və sonra suda tam quraşdırılır.

Gəmilər vacib nəqliyyat vasitələrindəndir. Onlardan həm sərnişin, həm də yüklərin daşınmasında istifadə olunur. Yüklər konteynerlərə yığılaraq uzaq məsafələrə daşınır. Böyük yük gəmiləri neft tankerləridir. Sərnişin gəmilərindən daha çox səyahət üçün istifadə olunur.

## Gəmi növləri
Teploxod — daxili yanacaq mühərriki ilə hərəkətə gətirilən gəmi;

Yaxta — motorlu və yaxud yelkənli yüngül gəmi;

Aviadaşıyıcı — göyərtə aviasiyası daşıyan hərbi gəmi.

## Avarlı Gəmi
Avarlarla hərəkətə gətirilən gəmi. Bəzi Avarlı gəmilər yelkənlə və ya asma mühərriklə təchiz edilir. Dəniz və çay Avarlı gəmiləri qədim dövrlərdən istifadə olunur. Hələ Qədim Misirdə çoxavarlı qayıqlar işlədilirdi. Finikiyada, sonralar isə Qədim Yunanıstan, Karfagen və Romada iri Avarlı gəmilər (triyer və s.) düzəldilirdi. Bu gəmilərin əsasında 7 əsrdə qalera yaranmışdı. Sonralar Avarlı gəmi yelkənli gəmilərlə əvəz olundu. Dəniz və çay Avarlı gəmiləri gəmiçilikdə, idmanda və müxtəlif məqsədlərlə (kiçik vətəgə, xilasetmə gəmiləri və s.) istifadə edilir. Gəmiçilikdə az işlədilən Avarlı gəmilər müxtəlif təyinatlı olur. Bunlardan qondolanı və digər qayıqları (bütöv, hava ilə doldurulan və ya yığılıb-açılan) göstərmək olar.

## Xarici keçidlər
Qazanxana

thumb|right|200px|Qazan
**Qazanxana** — suyu qızdıraraq doymuş buxara və ya suyun qaynama temperaturundan yuxarı temperatura qədər qızdırılmış buxara çevirmək və bununla da mənzil və digər obyektləri qızdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş qurğular sistemidir. 

Qazanxanalarda kimyəvi enerji istilik enerjisinə çevrilir. Bu zaman həmin enerji vasitəsilə xüsusi qazanlarda olan su qızdırılaraq lazım olan buxar halına gətirilir. Sonra isə həmin buxar müəyyən olunmuş obyektlərə su boruları vasitəsilə ötürülür. Borularda hərəkət edən buxar özündən müəyyən miqdar istiliyi ayraraq yenidən suya çevrilir və qazana qayıdır. 

## Xarici keçidlər
Qazanxana haqqında məlumat
Dəftər

right|thumb|200px|Dəftər
**Dəftər** — ərəbcə əsli yunanca bir-birinə bərkidilmiş ağ vərəqlərdən ibarət informasiya daşıyıcısı, qeydlər üçün əşya, yazı üçün predmet. Dəftər vərəqləri ağ, düz xətli, perpendikulyar xətlərin kəsişməsindən əmələ gələn xırda çərçivəli və bucaq altında çərçivəli ola bilərlər. Məktəb dəftərlərinin kənarı da xətli ola bilər.

Dəftərləri daha çox orta və ali məktəb şagird və tələbələri istifadə edirlər. Dəftərlər elmi qeydlər üçün də istifadə edilir. Ancaq bu ağ kağız topluları laborator jurnalları adlanır. Tibbdə isə onlara xəstəlik kartları deyilr.

## Həmçinin bax
* Məktəb
* Kağız
* Xətt
* İnformasiya
Körpü

**Körpü** — çay, dərə, uçurum, su hövzəsi və istənilən fiziki məhdudiyyət üzərindən salınan süni mühəndis qurğusudur.

Körpü bəşəriyyətin ən qədim ixtiralarından biridir.

## Həmçinin bax
* Asma körpü

## İstinadlar
Heykəl

**Heykəl** — Təsviri incəsənətin bir növü, əsərləri həcmli formaya malikdirlər, bərk və ya plastik materialdan hazırlanır.

Heykəllərin əsas janrları — həcmli portret, tarixi, məişət, simvolik, alleqorik təsvirlər və heyvanların təsvirlərinin verilməsidir.

Heykəllərin bədii hazırlanması — həcmli formanın verilməsi, plastik modelləşdirilmə, siluetin hazırlanması və hətta heykəlin rənginin verilməsi sayılır.
Çay qaşığı

**Çay qaşığı**- Süfrə aksesuarlarından olan kiçik bir qaşıq, bir fincan çay və ya qəhvə  məzmunu qarışdırmaq və ya udum-udum içmək üçün uyğundur.

## Həmçinin bax
*Çay
Qol saatı

**Qol saatı** — biləkdə gəzdirilən və vaxtı öyrənmək üçün istifadə edilən cihaz.

Qol saatı barədə tarixdə məlum olan ilk qeyd 1571-ci ildə Lester qrafı Robert Dadlinin ingilis kraliçası I Yelizavetaya qiymətli daş-qaşla bəzədilmiş qol saatı hədiyyə etməsidir. İndiyədək gəlib çatan ən qədim qol saatı isə 1806-cı ildə hazırlanan və Jozefina de Boqarneyə hədiyyə edilən saatdır. XX əsrə qədər qol saatlarını yalnız qadınlar istifadə edir, kişilər isə cib saatı işlədirdilər. XIX əsrin sonlarında hərbçilər döyüş şəraitində cib saatından istifadə etməyin çətinliyinə görə saatı biləyə taxmağa başladılar. Lakin yalnız XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq qol saatları geniş populyarlıq qazanmağa başladı.

## Həmçinin bax
* Su saatı
* Günəş saatı
* Qum saatı
* Saatsaz

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məktub

**Məktub** — xəbər, vacib məlumat çatdırmaq üçün ənənəvi vasitədir. İnsanlar arasında informasiya mübadiləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Məktublar müxtəlif formalarda — daş üzərində, ağac qabığı üzərində, kağız üzərində, elektron (e-mail) formada və s. olurlar.

Dünyadakı ən böyük məktub XVI əsrdə 10 m uzunluğu, 7 m eni olan perqament üzərində yazılan, Səfəvi şahı tərəfindən Türk sultanı Sultan Süleymana göndərilən hesab olunur. Bu məktub Ankara Milli Muzeyində (Ankara Etnografya Müzesi) saxlanılır.

## Məktubun tərtib olunma qaydası
# **Müraciət hissəsi (başlıq).** Məktubun ünvanlandığı şəxsə xitabı əhatə edir;
# **Ümumi hissə.** Hal-əhval tutulur, yazan özünün vəziyyəti haqda məlumat verir;
# **Fərqləndirici hissə.** Bu hissə məktubun əsasını, məzmununu əhatə edir.
# **Yekunlaşdırıcı hissə (məktubun sonluğu.** Bu hissədə sağollaşmaq və axırda tarixi qeyd etmək lazımdır.

## Məktub formalarının mənası
* Burulmuş — xoşuna gəlirsən
* Üçbucaq — hörmət edir
* Kvadrat — dostluq təklif edir
* Çevrilmiş — görüş təyin edir
* Əzilmiş — sevmir
* Düzbucaqlı — ayrılıq

## Mənbə

* Ümumdünya Poçt Günü

## İstinadlar
Saqqal

**Saqqal** — kişilərin çənə, üst dodaq və yanaqlarında bitən üz tükləri. Saqqal kişiliyin, dominantlığın, müdrikliyin və gücün simvolu hesab edilir.

Saqqallar kir və bakteriyaları daşıya bilər, ona görə də onları müntəzəm olaraq yumaq, qurulamaq və təmiz saxlamaq vacibdir. Kişilər yaşlandıqca saqqal rəngini dəyişə bilər, adətən gənc yaşlarda daha tünd rənglə başlayır və tədricən boz və ya ağa çevrilir.

## Xarici keçidlər

* Борода  — статья в гуманитарном словаре
* "Брить или не брить?" (Борода и маскулинность в современном мире) из цикла "Археология" на Радио "Свобода" (аудио, фев 2016)
* *И. Словесник* "Борода" (видео)
*
Xanlıq (Qubadlı)

**Xanlıq** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Xanlıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Xanlıq kəndi əvvəllər kəndin ərazisində yerləşən Qarabağ xanı Pənahəli xan Sarıcalı-Cavanşirın oğlu Mehrəli bəy Sarıcalı-Cavanşirin malikanəsinin adı olmuşdur. Sonralar mülkün ətrafında salınan kənddə mülkün adı ilə adlandırılmışdır. Oykonim "xana məxsus mülk (malikanə)" mənasındadır. 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kəndin adı ermənilər tərəfindən dəyişdirilərək **İşkanadzor** adı verilib. Kənddə Azərbaycandan köç etmiş ermənilər məskunlaşıb, 2003-cü ildə burada 211 nəfər əhali yaşayırdı. “Azərkosmos” Xanlıq kəndində ermənilər tərəfindən yeni salınmış qəsəbənin “Azersky” peyki vasitəsilə 2019-cu ildə əldə olunmuş təsvirini yayımlayıb.

2020-ci ilin 25 oktyabrında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Xanlıq kəndi Həkəri çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Xanlıq əvvəllər kəndin ərazisində yerləşən Qarabağ xanı Pənahəli xanın oğlu Mehrəli bəyin malikanəsinin adı olmuşdur. Sonralar mülkün ətrafında salınan kənd də mülkün adı ilə adlanmışdır. Oykonim "xana məxsus mülk" mənasındadır.

## Mədəniyyəti
Xanlıq kəndi Azərbaycanın məşhur xalçaçılıq məntəqələrindən biridir. Burada istehsal edilən xalçalar hər zaman məşhur olmuş və öz yüksək keyfiyyəti ilə seçilmişdir. Burada toxunan Xanlıq xalçası dünya bazarlarına və yarmarkalarına çıxarılan xalçaların ən yaxşıları hesab edilirdi.

## Təhsil

## Coğrafiyası və iqlimi
Azərbaycanın cənubunda, Qubadlı rayonundan 18&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşən Xanlıq kəndi Həkəri çayının sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Şəkillər

## Həmçinin bax
* Xanlıq xalçası
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Piqment

thumb|250px|Hindistan bazarında piqment satışı**Piqment** ( — rəng)  — plastik kütlə, rezin, kağız və s.-nin boyadılmasında, poliqrafiya və rəngsaz boyaların hazırlanmasında işlədilən müxtəlif rəngli narın tozlar.

## Piqmentlər (biologiyada)
Orqanizm toxumalarının tərkibinə daxil olan rəngli maddələr. Piqmentlərin mühüm və müxtəlif rolu var. Ən geniş yayılan Piqmentlər-porfirinlər və karotinoidlər və onların oksidləşmiş törəmələri sarı, narıncı, yaxud qırmızı rəngli Piqmentlərdir. Bunlar yaşıl bitkilərin, həmçinin yosunların, göbələklərin, bakteriyaların tərkibində olur. Göyyaşıl və qırmızı yosunlarda köməkçi fotosintez Piqmentləri var. Heyvanların görmə orqanlarında görmə piqmenti var. Piqment sistemi orqanizmdə xarici mühitin işıq şəraitini maddələr mübadiləsi ilə əlaqələndirən bir halqadır. Ən mühüm funksiyası bitkilərdə fotosintez, heyvanlarda isə görmə prosesində iştirak edir. İnsan orqanizmində piqmentin hər hansı pozğunluğu müxtəlif mübadilə məhsullarının toplanmasından və bəzi xəstəliklərdən baş verir.

## Xarici keçid

## Həmçinin bax
* Amelanizm
* Yağlı boya rəssamlığı

## İstinad
Nəmin şəhristanı

**Nəmin şəhristanı** — İranda, Ərdəbil ostanında şəhristan.

Şəhristan Azərbaycan Respublikasının Lerik və Astara rayonları ilə həmsərhəddir. Əhalisi əsasən azərbaycan türkləri və az sayda Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonu ilə sərhəddə yaşayan talışlardan ibarətdir. Xalqın 79%-i İslamın şiə cəfəri və 21%-i sünni şafi məzhəblərinə etiqad edirlər. Şiə etiqadlı əhalinin hamısı azərbaycan türkləri olaraq; sünni əhali əsasən talışlardan ibarətdir. Bölgənin Tiğiyə və Rəz kəndlərində yaşayan sünni əhali azərbaycan türkləridır.

**İri yaşayış məntəqələri** - Nəmin şəhəri, Girdə, Anbaran, Dövlətabad, Vilkic, Sula, Nüvəşnə, Piləçay, Kanaza, Qışlaq çay kəndləridir. Şəhərdə yüzə yaxın kənd vardır.

## Qəsəbələr / Kəndlər
Fətəməqsud, Orunc, Doşan bulaq, Xaca bulaq, Yeznabad, Kolandərə, Küləş, Əmincan, Ceyit, Sulud, Göllü, Xankəndi, Nüədi.

## Tarixi yerlər
Şeyx Bədrəddin məqbərəsi, Xanbağı, Şindan qalası.

## Əl işləri
Kilim, Məsnəd, Cecim, Hana, Palaz, Xalça, Fərş, bu bölgənin kəndlərində toxunur.

## İqlimi
Yayı quraq keçən mülayim-isti.

Gözəl Heyran gədiyi bu şəhər və Astaranın arasındadır. Bu gədiyin yanındaklı Fındıqlıq meşəsinə ildə bir miliyon nəfərdən artıq gəzməyə gəlirlər.

## Nəmin şəhristanının şəhərləri
* Nəmin
* Anbaran
* Abibəyli

## Nəmin şəhristanının inzibati bölgüsü
* **<u>Mərkəzi bəxşi</u>**
* İnzibati mərkəzi: Nəmin
** DEHİSTANLARI
*** **Dövlətabad dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Ağzamankəndi, Əlibulağı, Ənzab-i Süfla, Dövlətabad, Dovşanbulağı, Lorun, Novcadeh, Saxsılı, Sərbənd, Təpə, Yaclı, Yengicə-i Mollaməhəmmədrza, Yeznabad
*** **Girdə dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Əlikəmər, Ağayarlı, Boyaqçılı, Fəth-i Maqsud, Kolandərə-i Ülya, Kolandərə-i Süfla, Girdə, Gövdlər, Hüşnə, Xəlilkəndi, Xankəndi, Xoşabad, Məscid-i Məhəllə, Nəzərəlikəndi, Novaşnaq, Üçbulaq, Ürənc, Pircavar, Pirzadə, Qala, Qazikəndi, Qılıçqışlağı, Qışlaqçay, Salehqışlağı, Seyfabad, Solut, Yüzbaşıməhəlləsi
*** **Vilkic-i Şimali dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Arpatəpəsi, Dəyirmandərə, Dudaran, Kolalı, Ciyərkəndi, Cüləgəran, Kərimkəndi, Kinəzəq, Xanəgah-i Ülya, Xanəgah-i Süfla, Xaşəheyran, Külləsər, Mehdiposti, Nanəkaran, Novdeh, Ulağan, Pətəxor, Sula, Suludərə, Yengicə
* **<u>Anbaran bəxşi</u>**
* İnzibati mərkəzi: Anbaran
** DEHİSTANLARI
*** **Anbaran dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Anbaran-i Ülya, Qışlaq-i Piləzir, Qışlaq-i Sərabad
*** **Minabad dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Ceyd, Külüş, Minabad, Mirzənəq
* **<u>Vilkic bəxşi</u>**
* İnzibati mərkəzi: Abibəyli
** DEHİSTANLARI
*** **Vilkic-i Cənubi dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Hür, Rəz, Saqqızçı, Tiğiyə
*** **Vilkic-i Mərkəzi dehistanı**
**** KƏNDLƏRİ: Ağbulaq-i Mustafaxan, Aladizgah, Arxazlı, Beris, Düvərcin, Gərmçeşmə, İril, Cablı, Xəlifəli, Mahmudabad, Marani, Mirzərəhimli, Niyarəq, Qaraçanaq, Qarahəsənli, Qaratəpə, Səidabad, Suha, Təzəkənd-i Loğmanabad, Yoncalı

## İstinadlar
Doğum günü

**Doğum günü** və ya **Ad günü** — insanın anadan olduğu tarix. Bir çox mədəniyyətərdə insanlar doğum günlərini təmtəraqlı qeyd edirlər. İnsanların ad günləri bir çox mədəniyyətlərdə, çox vaxt ad günü hədiyyələri, ad günü kartları, ad günü partiyası və ya keçid mərasimi ilə qeyd olunur. Həmçinin bir çox dinlər öz qurucularının və ya din xadimlərinin doğumunu xüsusi bayramlarla qeyd edirlər (məsələn, Milad, Mövlud, Buddanın Ad günü, Krişna Canmaştəmi və Qurpurb).

Ad günü tortu hazırlamaq və üzərinə şam qoyub arzu edib üfürmək adəti əslində Qədim Yunanıstana gedib çıxır. O dövrdə üzərində şam olan yuvarlaq tortların parlaq ayı simvolizə etdiyinə dair ümumi bir inanc var idi. Belə inanılırdı ki, bir arzu etmək və tortun üzərindəki şamları üfürmək duaları tüstü vasitəsilə tanrılara çatdıracaq.

Bir çox Latın Amerikası ölkələrində, xüsusən də Meksikada ad günü şənliklərində Pinyata (piñata) ənənəsi keçirilir. Bu pinyatalar adətən bəzəkli heyvan şəklində olur və karton və yaxud papyer-maşedən hazırlanır, içərisi isə konfet və şirniyyatlarla doldurulur. Pinyatalar əvvəlcə asılır və iştirakçılar, əsasən də uşaqlar onu növbə ilə, açılana qədər gözləri bağlı halda çubuqla vururlar.

## Azərbaycanda doğum günü

Azərbaycanda adətən uşaqlar üçün doğum günlərinin keçirilməsi bir çox ailələrdə vacib sayılır. Doğum günündə süfrəyə üzərinə şamlar düzülmüş tort gətirilir.

Son zamanlar, Azərbaycan da daxil olmaqla, bir çox ölkələrdə partiyaların, şirkətlərin və müxtəlif təşkilatların da doğum günlərinin keçirilməsi dəb halını almışdır.

## Həmçinin bax
* İnsan
* Estetika

## İstinadlar
Konsert

**Konsert** () — əvvəlcədən hazırlanmış müəyyən proqram üzrə musiqi əsərlərinin, mahnıların, musiqilərin dinləyicilər qarşısında ifa olunması.
Bıçaq

**Bıçaq** — əsas hissəsi kəsici tildən və sapdan ibarət olan alətdir. Kəsici hissə çox vaxt bərk materialdan hazırlanır və iki və daha artıq tilə malik olur. Bıçağın uc hissəsi biz olur. Bıçağın geniş yayılmış konstruksiyalarında sap (dəstək) və til nəzərə çarpır.

## Tarixi

Qədim bıçaqlar Paleolit dövründən məlumdurlar. İlk bıçaqlar daşdan hazırlanırdı. Sonradan bıçaqlara ağacdan dəstək bağlanmağa başlayırlar. Obsidian kimi dağ suxurlarından istifadə daha iti tilə malik bıçaqların hazırlanmasına imkan yaradır. Sümükdən, bambuk ağacından hazırlanmış bıçaqlar da geniş yayılmışdır. Təxminən 5 min il öncə insanlar metalın emalını mənimsəyir və bıçaqları bürünc və misdən hazırlamağa başlayır. Cənubi Amerika bölgəsində qızıldan hazırlanan bıçaq növlərinə də rast gəlinir. Dəmir dövrünün başlanması ilə bu materialdan hazırlanmış bıçaqlar digərlərini sıxışdırmağa başlayır. Sənaye inqilabından sonra əl ilə hazırlama texnologiyası zavodlarla əvəz olunur. Nəticədə bıçaqların konstruksiyası və materialı təkmilləşdirilir.

2005-ci ildə "Forbes" jurnalı öz oxucuları arasında insanlığın inkişafına ən çox təsir göstərən əşyalar haqqında sorğu keçirmişdir. Sorğunun nəticəsinə görə bıçaq birinci yerlərdən birini tutmuşdur.

## Həmçinin bax
* İsveçrə bıçağı

## Mənbə
* Richard Hehn, Norbert Klups: *Messer. Profi-Tipps für Benutzer und Sammler.* Motorbuch, 2001, ISBN 3-613-02100-5.
* Joe Kertzman: *Art of the Knife.* Krause Publications, 2007, ISBN 978-0-89689-470-9 (englisch).
* Heinz Knorr: *Messer und Dolch. Eine Untersuchung zur mittelalterlichen Waffenkunde in gesellschaftskritischer Sicht.* In: *Veröffentlichungen des Museums für Ur- und Frühgeschichte Potsdam.* Band 6 (1971), S. 121–145.
* Rezo Əliyev. Maşınqayırmanın tarixinə dair. Bakı, "Təhsil" NPM, 2008, 542 s

## İstinadlar
Con Tolkin

**Con Ronald Ruel Tolkin** (; ; ) — ingilis yazıçısı, linqvisti və filoloqu, "Hobbit və ya oraya və geriyə" povestinin, "Üzüklərin hökmdarı" trilogiyasının və "Silmarillion" romanının müəllifi kimi məşhurdur.

Tolkin 1925–1945-ci illərdə Oksfordda yerləşən Pembrok Kollecində ingilis və anqlosakson dilləri üzrə, 1945–1959-cu illərdə isə ingilis dili və ədəbiyyatı üzrə professor dərəcəsində işləmişdir. Digər məşhur ingilis yazıçısı Klayv Lyuislə birlikdə "İnklinqlər" ədəbi cəmiyyətinin üzvü olmuşdur. 28 mart 1972-ci ildə kraliça II Elizabet tərəfindən ona Britaniya İmperiyası ordeninin komandoru dərəcəsi verilmişdir.

Tolkinin vəfatından sonra, oğlu Kristofer atasının qeydləri və əlyazmaları əsasında bir neçə əsər, o cümlədən "Silmarillion"u nəşr etdirdi. Bu kitab, "Hobbit" və "Üzüklərin hökmdarı" ilə birlikdə Arda adlı xəyali dünya və onun bir hissəsi olan Orta dünya haqqında nağıllar, şeirlər, hekayələr, süni dillər və ədəbi esselərin toplusunu təşkil edir. 1951–1955-ci illərdə Tolkin bu toplunun böyük hissəsini adlandırmaq üçün "legendarium" () ifadəsini istifadə etmişdi.

İlk kitabı olan "Hobbit"i 1937-ci ildə nəşr etdirir. Bir çox digər məşhur nağıl əsərlər kimi, "Hobbit"i də Con Tolkin uşaqları kiçik olanda onlar üçün qoşurdu. Yeni nağılı onların o qədər xoşuna gəlmişdi ki, o hətta öz uşaqları ilə bir yerdə öz uydurduqları dünyanın şəkillərini, xəritəsini də çəkirdi, lakin hekayə yarımçıq qaldı, və Tolkien sadəcə əlyazmasının bir nüsxəsini maşinkada çap etmişdi. Həmin nüsxəni o, hərdən dostlarına oxuması üçün verirdi. Tolkienin tələbələrindən biri bir gün Allen & Unwin nəşriyyat evinin redaktoru Süzanna Daqnellə danışarkən, kitabın möhtəşəmliyindən ona danışır. Süzen öz növbəsində kitabı oxuyur və müəllifə məktubla müraciət edir ki, o, əsərin süjetini yekunlaşdırsın, lakin nəşriyyat evinin direktoru Stenli Anuin kitabın uğur qazanacağına o qədər də əmin deyildi. Odur ki, kitabı oxuması üçün on yaşlı oğluna verir, kitabı oxuyub qurtardıqdan sonra isə onda fikirlərini öyrənir. O isə, yaşıdlarının kitabı mütləq bəyənəcəyini deyir.

## Filmoqrafiya

* Hobitit (1993)
* Üzüklərin hökmdarı: Üzük qardaşlığı (2001)
* Üzüklərin hökmdarı: İki qala (2002)
* Üzüklərin hökmdarı: Kralın qayıdışı (2003)
* Qollumun ovu (2009)
*  (2012)
*  (2013)
*  (2014)
* Güc üzükləri (2022)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Tolkien Estate" vebsaytı
* BBC film (1968) featuring Tolkien
* Tolkin kitabxanası vebsaytı
* Tolkin bioqrafiyaları vebsaytı
* Tolkinin tərcümeyi-halı (Tolkien Cəmiyyəti)
* J. R. R. Tolkien: An Imaginative Life Four illustrated on-line lectures examining the life and work of Tolkien (at The Gnosis Archive)
Ağız

**Ağız** — İnsan orqanlarından biri.

## Anatomik xüsusiyyətləri
Ağız boşluğunun sərhədləri:
Üstdə : Damaq (Paltum) olur. Palatum, iki qisimdir; Qabaqda Sərt damaq (palatum vəziyyət) arxada yumşaq damaq (paltum molle) olur. Sərt damaq, maksillanın alt parçası olub ağız boşluğunu burun boşluğundan ayırar. Yumşaq damaq, os palatini (palatinal sümük) tərəfindən yaradılan zəif ağız mukozasıdır. Kiçik dil (uvula palatina) yumşaq damağın arxa kənarından arxaya doğru sallanar.

Qabaqda:

* Dodaqlar (labia toris) olur. Dodaqlar, üst dodaq (labyum superior) və alt dodaq (labium inferior) olmaq üzrə iki dənədir. Dodaqların çevrələdiği yarığa "ağız yarığı (rima oris) deyilir.

Altda: Ağız döşəməsi olur. Ağız döşəməsi, dilin ekstrinsik əzələləri, submandibular və sublingual tüpürcək bezlərini ehtiva edər. Mandibula nın corpusu isə ağız döşəməsini ətraflar.

Ağız Boşluğunun Bölmələri:

1 — Vestibulum oris: Diş silsiləsi(dental arx) ilə dodaqlar ya da yanaqlar arasındakı hissə.

2 — Cavitas oris proprium: Əsl ağız boşluğu; qabaqda və yanlarda dişlərlə məhdudlaşdırılmış olaraq Boğaz keçidinə (Isthmus faucium) qədər uzanan boşluq.

## Ağızın funksiyaları
1 — Həzm sisteminin ilk açıqlığı olub qidaların alınaraq, dişlərlə mexaniki, tüpürcəkdəki amilaz ilə kimyəvi olaraq ilk həzminin başladılması. Ağızda olan dil orqanı, ayrıca tüpürcəklə islanaraq çözünmeye başlayan qidaların dad duyğusunu alar.

2 — Fonasyon (Danışma): Danışma əsnasında səs çıxartmaq üçün ağciyərlərdən gələn havaya, dil dodaqlar və dişlər köməyiylə son şəklini verər və danışma səsləri meydana gələr.

3 — Tənəffüs təməl olaraq tənəffüs sisteminin giriş açıqlığı olan Burun boşluğu (cavum nasi) nun vəzifəsidir. Ancaq, burun boşluğu tıxanıqlıqları və ya hava aclığı duyulan vəziyyətlərdə ağız köməkçi bir tənəffüs cihazıdır.

4 — Ağız və ağızı meydana gətirən ya da çevrələyən strukturlar, üz estetiğinin təməl işçiləridir.

## Dad orqanı
Dad orqanına dad tumurcuqları aiddir. İnsanda dad tumurcuqları başlıca olaraq dildə olan məməciklərdə yerləşir. Bundan başqa qırtlaq qapağında, udlağın arxa divarında və yumşaq damaqda da dad tumurcuqlarına təsadüf edilir. Həmin məməciklərdə fizioloji xassəsinə görə müxtəlif növ dad reseptorları yerləşir. Bu reseptorların bəziləri şirin, başqaları turş, üçüncüləri duzlu və dördüncü tip reseptorlar acı dadın təsirindən oyanır.

Dad reseptorları suda həll olmuş maddələrin təsirindən qıcıqlanır. Deməli, dad reseptorları kimyəvi qıcıqların təsiri ilə oyanır. Reseptorlarda əmələ gəlmiş oyanma dad sinirlərinin bu və ya digər lifləri ilə beyin yarımkürələri qabığının qoxu nahiyyəsi yanındakı dad nahiyyəsinə ötürülür. Burada qidanın dadı: acı, şirin, turş və duzlu olması müəyyən edilir. İnsanın həyatında dad hissiyyatının da böyük əhəmiyyəti vardır. İnsan dadlı bir şey yedikdə həzm şirələri daha çox ifraz olunur ki, bu da qidanın daha yaxşı həzminə səbəb olur. Dadlı qidalardan biz həm də estetik zövq alırıq. Xarici aləmin hiss edilməsində hiss orqanlarımız ayrı-ayrılıqda fəaliyyət göstərməklə yanaşı, həm də onlar bir-biri ilə sıx əlaqədə olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qulaq

**Qulaq** ― eşitməni və məməlilərdə vestibulyar sistemdən istifadə edərək bədən tarazlığını təmin edən orqandır.
Qulaq 3 hissədən ibarətdir. 

Xarici qulaq təşkil olunub:

* Orta qulaq
* Daxili qulaq
* Xarici qulaq
* Qulaq seyvanı və
* Qulaq kanalından

Qulaq kanalının dərinliyində xarici qulaq ilə orta qulağı ayıran təbil pərdəsi yerləşir. Orta qulaq təbil pərdəsində yerləşən, hava ilə dolu boşluqdur. Hava, burnun arxasından Yevstax borusu adlı kanal ilə orta qulağa daşınır. Yevstax borusunun funksiyası, orta qulaq boşluğundakı havanın təzyiqi ilə atmosfer təzyiqini eyniləşdirməkdir. Səs dalğalarının qulaq pərdəsində yaratdığı titrəyiş, orta qulaq boşluğundakı sümükcüklər ilə (çəkic, zindan, üzəngi) daxili qulağa verilir və səsi beyinə ötürən siniri oyadır.
Qulaqda küy qulaq burun boğaz sahəsində xəstələri çox narahat edən və müalicəsi çətin olan patalogiyalardan biridir. Tinnitus - qulaq küyü ya da uğultu olaraq ifadə edilən bu vəziyyət xəstələrin realda olmayan səsləri bir və ya hər iki qulağında və ya kəllə boşluğunda eşitməsini ifadə etməsidir. Bəzən bu səslər xəstələri o qədər narahat edir ki, xəstələrin günlük yaşantısını və psixoloji vəziyyətlərini poza bilir. Hətta yuxu rejimlərini belə alt-üst edə bilir. Adətən, küylərin yaranmasında təhlükəli patologiyalar olmasa da eşitmə itkisi ilə bərabər olarsa bu ciddi patologiyaya işarət edə bilər. Bu səbəbdən tinnitus önəmli bir əlamətdir.

**Qulaq küyü** — yüngül dərəcədə - sadəcə səssiz mühitdə hiss oluna bilər və ya şiddətli dərəcədə hiss oluna bilər. Həm davamlı, həm də fasiləli ola bilər. Su şırıltısı səsi, külək səsi, zəng səsi, fit səsi, milçək vızıltısı səsi, yüngül motor gurultusu səsi kimi müxtəlif səkildə xəstələr tərəfindən ifadə oluna bilər. Küyün səsi həm stabil qala, həm də baş və çənə oynağının hərəkətinə bağlı olaraq arta bilər.

Qulaq kanalımız özünü təmizləyən bir orqanır. Lakin qulağın kirini təmizləmək üçün pambıqlı qulaq çöplərindən istifadə edirik. Mütəxəssislər bildirir ki, bu təmizləyici çöplərdə qulağın sağlamlığını ciddi şəkildə təhdid edən gizli təhlükələri var. Ona görə də, ondan istifadə edərkən ehtiyatlı olmaq lazımdır. Həkimlər bildirir ki, qulaq kirini müəyyən fasilələrlə təmizləmək çox vacibdir, ancaq bunu edərkən qulaq sağlamlığınıza zərər verməməlisiniz.

## Həmçinin bax
*Qulaq ağrısı
*Qulaq tutulması

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ürək

**Ürək** və ya **qəlb** — ürək əzələsi olaraq bilinən xüsusi bir tip cizgili əzələdən meydana gəlmiş özbaşına sıxılma xüsusiyyətinə sahib qüvvətli bir nasosdur.

Maddələr mübadiləsi nəticəsində artıq elementlərin bədəndən uzaqlaşdırılması, bədən istiliyinin təşkil edilməsi, turşu-qələvi tarazlığının qorunması, hormonlar və fermentlərin bədənin lazımlı bölgələrinə daşınması kimi funksiyaları ürək və damarlardan ibarət olan qan dövranı sistemi yerinə yetirir.

## Həmçinin bax
* İnsan ürəyi
* Kardioit

## İstinadlar

## Xarici keçidlər