open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trekul yukkası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Vətəni Şimali Amerikadır (Texasdan Şərqi Meksikaya qədər).

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 5 m-ə qədər, oduncaqşəkilli, zəif şaxələnmiş, yavaş böyüyən həmişəyaşıl növdür. Gövdəsi düz, ağımtıl rəngdədir. Yarpaq rozetləri ilə qurtaran budaqlı balaca ağacdır. İynəyarpaqları 30 dərəcəlik bucaq altında düzünə, dairəvi şətir əmələ gətirir. Mavi-yaşıl rəngli düz və ya bir az əyilmış yarpaqları sıx rozetlərə yığılmışdır. Sıx yerləşmış yarpaqları qılıncşəkilli, uzunluğu 120 sm-ə qədər, ortasında eni təxminən 7-9 sm olub, bünövrəsində tərəf ensizləşir. Yarpaqları dərili, hər iki tərəfdən çıxıntılı, xətvarıdır, tünd-yaşıl rəngdədir, uzunluğu 60-80 sm, süpürgə oxu çılpaqdır. Çiçək saplağı qısadır, çiçək qrupunun süpürgəsi şaxələnmişdir. Abşeron şəraitində çiçəkləyir, meyvə vermir. Yazda və yayda kök ətrafı zoğlarla və ya yarpaqsız gövdənin orta hissəsindən ayrılmlş qələmlərlə çoxaldılır.

## Ekologiyası
İşıqlı sahələrdə və yaxşı drenajlı qidalı torpaqlarda normal böyüyüb inkişaf edir.

## Azərbaycanda yayılması
1989-cu ildə Mərdəkan dendrarisinə introduksiya olunmuşdur. Abşeronda, Lənkəran zonasında park və bağlarda mədəni şəraitdə əkilib becərilir.

## İstifadəsi
Dekorativ bitki kimi tək və qrup əkinlərində, mərkəzi alleyalarda istifadəsi məqsədyönlüdür.
 
## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çin aktinidiyası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Cənub Şərqi Asiyada bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Yarpaqları tökülən kol lianasıdır. Çin aktinidiyasının meyvələri "kivi" kimi tanınmışdır. Tumurcuqları tamamilə və ya bir hissəsi yarpaq yarıqlarında gizlənmişdir. Yarpaqları növbəli, bütöv, kənarları dişlidir, yalançı zoğları yoxdur. Çiçəkləri müxtəlif ölçülü (diametri 1-1,5-dən 3 sm-ədək), yarpaqların qoltuqlarında üç-üç və ya tək yığılmışdır. Çiçəkyanlığı iki və ya 4-5 hissəlidir. Çiçək tacı kasaşəkillidir, ağ, qızılı-sarı və ya narıncı rəngli çiçəkləri olur. Sütuncuqları 8-15 ədəd, sapvari, bünövrəsində bitişik və üstə əyilmişdir. Meyvəsi uzunsov giləmeyvə, sarı-yaşıl və ya açıq-narıncı,yeməlidir.

## Ekologiyası
Şaxtayadavamlılığı zəifdir. Minerallarla zəngin torpaqlarda bitir. Qrunt sularına tab gətirmir.

## Azərbaycanda yayılması
Lənkəranda, Astarada, Qubada, Zaqatalada, Balakəndə mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Meyvəsi iyli, turşaşirin, yeməlidir. Tərkibində çoxlu vitamin vardır. Şaquli yaşıllaşdırmada geniş istifadə olunan sarmaşan bitkidir.

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yılançıqbaş (Şaran)

**Yılançıqbaş** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Miçurinsk kənd şurasının tərkibindədir.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Şaran): 28 km,
* kənd sovetliyindən (Miçurinsk): 10 km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 70 km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə çuvaşlar (95%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ağ sirkən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qafqaz, Avropa, Aşağı Volqaboyu, Krım, Qərbi Sibir, Orta Asiyada yayılmışdır. Baltikyanı zonada təsvir edilmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 20-50 sm, aşağı hissəsində çoxlu budağı olan yarım-kolcuqdur. Budaqları oduncaqlı,qonur-boz rəngli çatlamış qabıqla örtülmüşdür. Alt yarpaqları əyri-üzbəüz, qalıntəhər, uzunsov-ovaldan tərsinə-lansetvariyədəkdir. Yuxarı yarpaqları küt, çox vaxt batıq, kənarları bütövdür. Çiçəkləri yarpaqsız sünbül-süpürgəvari çiçək qrupunda yerləşir. Dişicik çiçəklərin çiçəkaltlıqlari oturaq, üstü enli, üçdişlidir. Kasayarpaqları yarıya qədər bitişik, üçdişlidir. Avqust ayında çiçəkləyir. Oktyabrda isə meyvə verir. Toxumları hamardır, uzunluğu 2-2,5 mm-dir.

## Ekologiyası
Şoran torpaqlarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda, Ordubadda dağətəyi ərazilərdə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Tərkibində askorbin turşusu (120 mq%-ə qədər), karotin, saponinlər, efir yağları, yarpaqlarında çoxlu miqdarda protein vardır. Xalq təbabətində şirəsi baş, boğaz ağrısına qarşı və sakitləşdirici vasitə kimi istifadə edilir. Onlardan sıyıq, püre və salatlar hazırlanır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mahamadu Dembele

**Mahamadu Dembele** () — Avstriya Birinci Liqa təmsilçilərindən olan *Liferinq* klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Liferinq
Dembele Pari Sen-Jermen akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. O, 2017-ci ilin iyul ayında Red Bull Zalsburq klubu ilə 2022-cü ilin iyun ayına kimi müqavilə imzalamışdır. Dembele öz peşəkar karyerasında debütünü 21 iyul 2017-ci ildə *Kapfenberger* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 72-ci dəqiqədə Dominik Şobozlaini əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Liferinq liqa görüşündə rəqibinə 2-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir. O, karyerasında ilk qolunu 20 oktyabr 2017-ci ildə *Floridsdorfer* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmış və 63-cü dəqiqədə qolla yadda qalmışdır. Birinci Liqa görüşündə Liferinq rəqibi ilə 2-2 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Milli karyerası
2018-ci ildə Dembele Fransanın gənclərdən ibarət milli komandası ilə Finlandiyada keçirilən UEFA U-19 Avropa Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Dembele İtaliya, Ukrayna və İngiltərə milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.

## Şəxsi həyatı
Dembele Fransada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Mali vətəndaşlarıdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Avstriya Superkuboku görüşləri daxildir.

## Uğurları

### Klub
 **«[[Red Bull Zalsburq]]»**
*  Bundesliqa — 2017-2018

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*France profile  at FFF
Dembele

**Dembele** — Mali və Qərbi Afrikada daha çox işlədilən soyad.

* Mahamadu Dembele — *Liferinq* klubunda çıxış edən Fransa futbolçusu.
* Usman Dembele — Barselona klubunda çıxış edən Fransa futbolçusu.
* Bubakar Dembele — Fransa futbolçusu.
* Karamoko Dembele — İngiltərə futbolçusu.
* Makan Dembele — Mali futbolçusu.
* Mana Dembele — Mali futbolçusu.
* Siraba Dembele — Fransa həndbolçusu.
* Habib Dembele — Mali yazıçısı və aktyoru.
* Habiba Dembele — Kot-d'İvuar jurnalisti.
* Malali Dembele — Fransa futbolçusu.
Braziliya Milli Muzeyi

**Braziliya Milli Muzeyi** () — Braziliyanın ən qədim elmi mərkəzlərindən və Amerika təbiət tarixinin ən böyük muzeylərindən biridir. Muzey Rio-de-Janeyro şəhərində Kinta-da-boa-bista parkının daxilində yerləşir; ilk dəfə Müq. Xristofer sarayı kimi yaradılmışdır. Saray 1808 və 1821-ci illər arasında Portuqaliyada kral ailəsinin iqamətgahı olmuş, 1822-1889-cu illərdə Braziliya İmperator ailəsi burada yaşamış və 1889-ci ildə 1891-ci illərdə Respublika Konstitusiya Məclisinə ev sahibliyi etmişdir. Bina 1938-ci ildən bəri Braziliyanın Milli İrsi siyahısına daxil edilib.

## Tarixi
1818-ci ildə Kral muzeyi kimi yaradılmışdır.

### Maliyyə çətinlikləri və 2018-ci il yanğını

2014-cü ildən muzeyin büdcəsi kəskin şəkildə aşağı düşür. Bina təmirsiz hala düşür, divar kağızları qopmağa başlayır və elektrik kabelləri kəsilir. 2018-ci ilin iyun ayında muzeyin 200-cü yubileyini qeyd edərkən bina demək olar ki, tam şəkildə təmir edilmiş vəziyyətdə idi.

Bina 2018-ci ilin 2 sentyabr tarixində baş verən yanğından sonar böyük ziyana uğradı. Bəzi vəsaitlərin saxlanılmasına baxmayaraq muzeyin 20 milyonluq kolleksiyasının 90%-i yanğın zamanı məhv oldu, lakin digər binada saxlanılan vəsaitlərə heç bir zərər dəyməmişdi. Su çatışmazlığı yanğının qarşısını almağa mane oldu. Rio-de-Janeyronun yanğınsöndürmə bürosundan bildirdilər ki, yaxınlıqda olan yanğınsöndürənlərdə kifayət qədər su ehtiyatı olmayıb və onlar yaxınlıqdakı göldən nasos vasitəsilə su əldə etməyə çalışıblar.

## Kolleksiyası
Muzeydə heyvanların, həşəratların, mineralların, Misir mumiyalarının və Cənubi Amerika arxeoloji əsərlərinin, meteoritlərin, fosillərin və bir çox başqa tapıntılardan ibarət ən böyük kolleksiya saxlanılırdı.

Muzeydə nümayiş olunan ən böyük meterioritlərdən biri olan Bendeqo meteoriti 5000 kq idi və 1784-cü ildə tapılmışdır.

## Qalereya

Fachada do Museu Nacional da UFRJ - São Cristóvão, Rio de Janeiro.JPG|Köhnə İmperator sarayı
Bendegó meteorite, front, National Museum, Rio de Janeiro.jpg|Bendeqo meteoriti


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi internet səhifəsi
* Braziliya Milli Muzeyi və onun avropalı işçiləri Jens Andermann
* Rio-de-Janeyro Milli Muzeyi Jens Andermann
El Daxleya FK

**El Daxleya İdman Klubu** () — Misirin Qahirə şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubudur. Klub 2010-11 mövsümündə tarixində ilk dəfə Misir Premyer Liqasına vəsiqə qazanmışdır.

## Hal-hazırkı heyəti
Misir Futbol Federasiyasının (EFA) qanunnaməsinə əsasən, hər klubda yalnız üç legioner futbolçu çıxış edə bilər.

## Xarici keçidlər
*Team's profile&nbsp;– ''goalzz.com''
*El-Dakhley logo
Cibril Sidibe

**Cibril Sidibe** (: ) — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Monako klubunda və Fransa milli futbol komandasında müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Səni deyirlər

"**Səni deyirlər**" () — İnternetdə bir neçə gün ərzində mem olmuş, Azərbaycan dilində ifa edilən Cənubi Azərbaycan mahnısı.

Müğənni Əlirza Şərifzadənin yeni təqdim etdiyi "Səni deyirlər" mahnısı İranda yaşayan cənubi azərbaycanlıların böyük marağına səbəb olmuşdur. Mahnıda Cənubi Azərbaycan vilayətinin paytaxtı Urmiya şəhəri və Urmiya gölü vəsf edilir. Onlar bu mahnının sədaları altında küçədə, avtomobil yolunda rəqs edirlər. Gənclər daha sonra lentə alınan görüntüləri sosial şəbəkələrdə paylaşıblar. Bu mahnı "Facebook", "YouTube" və "İnstaqram"da qısa müddətdə populyarlaşıb və böyük marağa səbəb olub. Bəzi istifadəçilər bu həştəqdən istifadə edərək rəsmilərə qarşı etirazlarını da bildirirlər.

Güneyli gənclərin bu fleşmobu Urmiya gölünün qurudulması və İran rejiminin sərbəst toplaşmaq azadlığının məhdudlaşdırılmasına etiraz kimi meydana çıxıb.

## Həmçinin bax
* Tı kto takoy? Davay, do svidaniya!

## İstinadlar
Lorenz Leskosek

**Lorenz Leskosek** (16 mart 2000-ci ildə Avstriyada anadan olub) — Avstriya Birinci Liqa təmsilçilərindən olan *Liferinq* klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Avstriyalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Liferinq
Leskosek Red Bull Zalsburq akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Leskosek öz peşəkar karyerasında debütünü 1 sentyabr 2018-ci ildə *Avstriya Lustenau* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 46-cı dəqiqədə Filipp Sturmu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Liferinq liqa görüşündə rəqibinə 0-1 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Milli karyerası
Bekar Avstriyada anadan olmuşdur. O, Avstriya millisinin müxtəlif yaş qruplarında çıxış etmişdir. 2017-ci ilin sentyabr ayında Leskosek Avstriya U-18 millisinə dəvət almışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Avstriya Superkuboku görüşləri daxildir.

## Uğurları

### Klub
 **«[[Red Bull Zalsburq]]»**
*  UEFA Gənclər Liqası — 2016-2017

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Lorenz Leskosek in der Datenbank von fussballoesterreich.at
Hippocrepis

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şorgilə

**** () —  sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Təbii yayılması

## Botaniki təsviri

## Ekologiyası

## Azərbaycanda yayılması

## İstifadəsi

## Ədəbiyyat
Traxikarpus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Bəyannaməsi

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Bəyannaməsi** (*İyirmi altı dövlətin bəyannaməsi*,, ) — 1942-ci il yanvarın 1-də Vaşinqton Konfransı zamanı imzalanıb.

1941-ci ilin dekabrında Ruzvelt tərəfindən antihitler koalisiyasında müttəfiqlər üçün "Birləşmiş Millətlər" adı verilmişdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 1 yanvar 1942-ci il tarixli Bəyannaməsi gələcək Birləşmiş Millətlər Təşkilatının əsasını təşkil etmişdir. Müharibə dövründə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı antihitler koalisiyası üçün Müttəfiqlər ilə sinonimə çevrildi.

Bəyannamə "Böyük dördlük" (ABŞ, Böyük Britaniya, SSRİ və Çin), Mərkəzi Amerika və Karib dənizinin 9 əyaləti, Britaniya dominionları, Britaniya Hindistanı və  antihitler koalisiyasının 26 iştirakçıları tərəfindən imzalanıb. 1942-1945 dövründə 21 dövlət də bəyanata əlavə olaraq qatıldı.

Tərəflər Atlantik Nizamnaməsini həyata keçirmək, bütün resurslarını Berlin-Roma-Tokio oxu ölkələri ilə müharibə üçün istifadə etmək, həmçinin Almaniya və ya Yaponiya ilə ayrı-ayrılıqda sülhün yaradılmasına razılıq vermədi.

Müharibənin sonunda bir çox başqa ölkələr Filippin, Fransa, Argentinadan başqa bütün Latın Amerikası ölkələri , Yaxın Şərq və Afrikanın bəzi müstəqil dövlətləri də daxil olmaqla bəyannaməyə qoşulmuşdur. Berlin-Roma-Tokio oxu  ölkələrinin əksəriyyəti sonradan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının tərəfinə keçərək Almaniyaya qarşı döyüşsələr də, bəyannaməyə qoşulmaq üçün icazə verilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ООН — История Устава ООН — 1942: Декларация Объединённых Наций
* Declaration by United Nations from ibiblio.
Rafiq Fərəcov

**Rafiq Fərəcov** — Əməkdar jurnalist,  Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "*Vətən səsi*" qəzetinin baş redaktoru.

## Həyatı
Rafiq Fərəcov 1952–ci il dekabrın 18–də Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Ağbulaq kəndində müəllim ailəsində doğulub. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsini bitirib.

## Ailə vəziyyəti
Ailəlidir, iki övladı var.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə mətbuatdan başlayan Rafiq Fərəcov 1975–ci ilin oktyabrından 1979–cu ilin fevralınadək Krasnoselo rayonunda nəşr olunan “*Dostluq*” rayon qəzetində müxbir, məsul katib, 1979–cu ilin fevralından 1988–ci ilin dekabrınadək həmin qəzetin redaktor müavini, şöbə redaktoru vəzifələrində işləyib.

Sonra qaçqınlıq həyatı başlayır və 1988–ci ildən Bakıda Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyətində çalışır, 1992–ci ilin martında isə sevdiyi peşəsi üzrə işləməyə başlayır. Həmin ildən 1996–cı ilin aprelinədək “*Vətən səsi*” qəzetində şöbə müdiri, məsul katib, baş redaktorun müavini işləyən Rafiq Fərəcov hazırda bu qəzetin baş redaktorudur. Onun 35 ildən çox jurnalistlik fəaliyyətinin yarısı məhz “*Vətən səsi*” qəzeti ilə bağlıdır. Rafiq Fərəcov həm də Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. 

## Mükafatları
* “*Qızıl qələm*” 
* “*H.B.Zərdabi*”
* "*Əməkdar jurnalist*” (2010) 

## İstinadlar
Tetraxlormetan

**Tetraxlormetan** (karbon dörd xlorid, Freon-10, xladon-10 CCI4) — Xlorüzvi birləşmədir, halogenalkandır, rəngsiz ağır mayedir, xloroformun iyinə bənzər iyə malikdir, Yanmır, zəhərlidir, suda həll olmur, əksər üzvi həlledicilərlə qarışır.

## Xassəsi
Su ilə 250 0C-yə kimi qızdırıldıqda hidroliz prosesi baş verir: suyun miqdarı az olduqda fosgen , çox olduqda karbon qazı alınır. 500 °C-yə kimi qızdırıldıqda sərbəst xlor ayrılaraq tetraxloretilen və heksaxloretan qarışığı alınır.
Inqalyasiyalı zəhərlənmə zamanı ağciyərin şişməsi və kəskin emfizema yaradır. Metobolizm məhsulu xloroform, fosgen, karbon qazı və xlorid turşusudur.

## Alınması
Tetraxlormetan sənayedə metan və ya xlormetanın xlorla qarışığını 400–500 °C kimi qızdırmaqla alırlar. Bu temperturda bir sıra kimyəvi reaksiyalar gedir və yekunda metilxlorid, dixlormetan, xloroform və tetraxlormetan qarışığı alınır. Maddələr distillə yolu ilə ayrılır:

* CH4+ Cl2 → CH3Cl + HCl
* CH3Cl + Cl2 → CH2Cl2 + HCl
* CH2Cl2 + Cl2 → CHCl3 + HCl
* CHCl3 + Cl2 → CCl4 +HCl

## Tətbiqi
Həlledici kimi (yağlar, qatranlar, kauçuk və s.), tibbdə tətbiq edilən freonların alınmasında istifadə olunur.
Tetraxlormetan "эвс" təsnifatda su mühitində neft məhsullarının infraqırmızı analizlərində istifadə olunur.

Tetraxlormetan 1930-cu ildən başlayaraq əl və stasionar yanğın söndürənlərdə hərbi, aviasiya və digər texnikalarda geniş istifadə olunmaqdadır. Bu maye, odsöndürücü kimi bir sıra üstünlüklərə malikdir. Belə ki, yanmayan, asan uçucu maye olduğu üçün sürətlə buxarlanır və yanan sahəni soyudur, saxlanılması üçün yüksək təzyiqə davamlı qablara ehtiyac duyulmur və s. Soyuq mühitdə saxlayan zaman donma dərəcəsi aşağı olan həlledicilər qatılır. Lakin özünün və parçalanma məhsullarının zəhərli olması səbəbindən məişət sistemlərində tətbiq sahəsi tapmamışdır. Maşınlarda, yanğın zamanı söndürücülərdən istifadə etdikdə zəhərli qazlardan qorunmaq üçün əleyhiqazla işləmək tövsiyə olunur.

## Toksikologiya
Maye və qaz formasında belə zəhərlidir.(3) Orqanizmə düşəndə 48 saat ərzində sorulur. Xloroform və karbon iki oksidə metabolizə olunur.(4)

## Mənbə
* CRC Handbook of Chemistry and Physics / David R. Lide, Jr. — 78 — USA: CRC Press, 1997. — P. 6.135. — ISBN 978-0-8493-0478-1
* http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0107.html
* Эрих Гросс, Христиан Вайсмантель "Химия для любознательных" Раздел "4. Химия углерода", глава "Тетрахлорметан — негорючий растворитель"
* В. Ф. Крамаренко. Токсикологическая химия. — К.: Выща шк., 1989. — 447 с. — 6 000 экз. — ISBN 5-11-000148-0.

## Ədəbiyyat
* Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н. С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5 (Три-Ятр). — 783 с. — ISBN 5-85270-310-9.
Bəxtiyar Vahabzadənin ev-muzeyi

**Bəxtiyar Vahabzadənin ev-muzeyi** — Azərbaycanın xalq şairi, dramaturq, ədəbiyyatşünas alim, ictimai xadim Bəxtiyar Vahabzadəyə həsr olunmuş xatirə muzeyi. Muzeyin binası Şəkidə, Bəxtiyar Vahabzadənin vaxtilə yaşadığı, sonradan uşaq bağçası kimi fəaliyyət göstərən evdə yerləşir. Muzey Azərbaycan şairi Bəxtiyar Vahabzadə irsinin dərindən öyrənilməsini həyata keçirən, aidiyyatı materialları toplayan, qoruyan, elmi cəhətdən araşdırılmasını təşkil edən mədəniyyət, elmi-tədqiqat müəssisəsidir.

## Tarixi
Muzeyin əsası şairin doğumunun 90 illiyi ilə münasibətilə, Azərbaycan Prezidentinin 27 oktyabr 2015-ci il tarixli sərəncamı ilə qoyulmuşdur. 2017–2018-ci illərdə aparılan bərpa, yenidənqurma və bədii tərtibat işlərindən sonra muzeyin rəsmi açılış mərasimi 31 avqust 2018-ci ildə olmuşdur.

## Ekspozisiya
Ev muzeyinin ekspozisiyası 70m2 təşkil edir və 3 otaqdan ibarətdir. Burada həmçinin inzibati və fond otaqları da vardır. Muzeyin ekspozisiyasının əsasını şairin ailəsi tərəfindən təqdim edilmiş sənəd, kitab, əlyazma, foto və arxiv sənədləri, şəxsi əşyalar təşkil edir. Burada ümumilikdə 735 ədəd eksponat ziyarətçilərə nümayiş olunur.

## İstinadlar
İzem (Şaran)

**İzem** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Nürəy kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Şaran): 30&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kandrı stansiyası): 35&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (75 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Xloretan

**Xloretan** (lat. *Aethylil chloridum*) — rəngsiz, asan sıxılan qazdır, zəif xarakterik iyə malikdir , oddan təhlükəlidir. Tibbdə anesteziya üçün güclü soyuducu metod kimi istifadə olunur,  əvvəllər bəzi hallarda inqalyasiya üçün narkoz kimi istifadə olunub.

Xloretan həmçinin xladaqent R-160 kimi tanınır.

## Sinonimlər
Etilxlorid,   Aether chloratus, Aethylis chloridum, Aethylium chloratum, Chelen, Chlorene, Chloretan, Ethylis chloridum, Ethyl chloride, Kelen, Xloristiy etil, Xloretan.

## Ümumi məlumat
Xloretil güclü narkotik xassəli vasitədir. Nəfəslə udulan qarışıqda həcm etibarı ilə 3-4% xloretil olarsa cərrahi əməliyyat üçün narkoz mərhələsi yaranır. Narkoz 2-3 dəqiqə müddətdə baş tutur. Ayılma tez yaranır.

Etilxloridin əsas çatışmayan cəhəti qısa təsir  müddətinə malik olması və bu səbəbdən də təkrar əlavə dozaya ehtiyac duyulduğu üçün təhlükəlidir.
Hal hazırda etilxlorid nadir hallarda narkoz kimi istifadə olunur (yalnız qısa müddətli müdaxilələr istisna olmaqla). O, əsasən dəri üzərində aparılan qısa müddətli əməliyyatlarda yerli ağrıkəsici vasitə kimi istifadə olunur.
Dərinin üzərinə düşən zaman sürətlə buxarlandığı üçün düşdüyü yeri güclü şəkildə soyudur və hissiyyatı azaldır. Bu xassəsindən istifadə edərək az miqdarda yerli əməliyyatlarda istifadə olunur (dərinin kəsilməsi).
Bununla yanaşı etilxloriddən dəridə qaşınmaları azaltmaq, həmçinin qızıl yel, neyromiozit, nevralgiya, termiki yanıqlar, qırmızı dəmiroy və s. xəstəliklərdə də istifadə olunur. Bu cür müalicələr üçün etilxlorid doldurulmuş ampulanı açır, əlin içində isidir və nazik axınla dəridə olan xəstə yerə (25-30 sm məsafədən) tökürlər. Müalicə gündə 1 dəfə olmaqla 7-10 gün ərzində aparılır.
Etilxloridlə müalicə zamanı dərinin zədələnməməsi üçün ehtiyatlı olmaq tələb olunur.

## Əksgöstərici
Əsas əksgöstərici kimi onun tətbiqi zamanı  dəri örtüyündə müəyyən pozuntular yaranması, sinirlərin xəsarət alması (damar genişlənməsi) kimi hallar qeyd edilə bilər.

## Fiziki xassələri
Şəffaf, rəngsiz, asan uçucu mayedir, özünəməxsus iyə malikdir. Suda çətin həll olur (təqribən 1:50). Spirt  və efirdə bütün nisbətlərdə həll olur. Oddan təhlükəlidir. Yaşıl rəngli alovla yanır. Sıxlığı 0,919 – 0, 923 (00c temperaturda). Qaynama temperaturu +12 – 13C0-dir.

## Buraxılma forması
30 ml həcmli ampulalarda buraxılır.  Bir qutuya 10 ədəd ampula qablaşdırılır.

## Saxlama
İşıq düşməyən sərin yerdə saxlanılır.

## Mənbə
* Менделеев Д. И., Сум Н.,. Этил хлористый // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Göyümtül yukka

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Şimali Amerikanın şərq rayonlarında yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Bitki gövdəsizdir. Yarpaqların uzunluğu 70 sm-dək, göyümtül-yaşıl, ağ haşiyəli və kənarlarında seyrək, nazik buruq saplıdır. Çiçək süpürgəsi ensiz, az budaqlıdır. Çiçəkləri yaşılımtıl-ağ və ya sarımtıl rəngli, uzunluğu 7 sm-dək, sallaq, müxtəlif formalı, çox vaxt zəngvaridir. Çiçək saplağının uzunluğu 300 sm-dir. Toxum və kök pöhrələri ilə çoxaldılır.

## Ekologiyası
Günəşli, isti yerlərdə bitir. Yaxşı drenajlı torpaqlarda və yamaclarda əkilir.

## Azərbaycanda yayılması
Mərdəkan dendrarisində 1998-ci ildə introduksiya edilmişdir. Azərbaycanda bir çox rayonlarda yaşıllaşdırmada rast gəlinir.

## İstifadəsi
Park və bağlarda tək əkinlərdə müxtəlif kompozisiyaların qurulmasında, alpinarilərdə qrup əkinlərində istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
TR 107

**TR 107,** Roketsan tərəfindən istehsal edilən 107 mm diametrli çoxbaşlıqlı artilleriya raketi sistemidir. Silah 12 ədəd launcherdən ibarətdir. TRB-107 və klassik qısa mənzilli 107 mm diametrli sursat kimi istifadə edilir. Çəkili bir silah sistemi olan T-107, istifadədə mobilliyi artırmaq məqsədilə maşınlara montaj edilərək də istifadə edilir.

## TR-107 Xüsusiyyətləri
* Asan daşına bilər və sadə işləmə
* Zirehli transportyor kimi müxtəlif nəqliyyat vasitələrinə quraşdırıla bilər
* Helikopterlerle daşına bilər

## Sursat

## İstinadlar
Şərq başınağacı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Şərq başınağacı Qərbi və Şərqi Zaqafqaziyada, dağların orta və aşağı zolağında bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 2 m-dək, hamar, qonur qabıqlı koldur. Budaqların və gövdələrin qabığı hamar, qonur, bünövrəsində çatlar vardır. Yarpaqları yumru, uzunluğu 6-15 sm, yuxarı hissəsi 3 pərli, əlvari yayılmış, damarcıqlı, bünövrələri ürəkvari və ya uzunsovdur, kənarı iri və iti dişli, bəzən qeyri-bərabərdir. Yarpaq ayasının üstü tünd-yaşıl, çılpaq, alt tərəfi daha açıqdır. Tumurcuqları 2 cüt pulcuqlu, qısa ayaqlarda yerləşir. Saplaqları qısa, bünövrələrində sapvari yarpaq altlıqları yerləşmişdir. Çiçəkləri ikicinslidir, altı-səkkiz şüalı, çoxçiçəkli, diametri 4-7 sm olan, çətirvari süpürgələrə yığılmışdır. Çiçək saplaqları qısa tükcüklərlə sıx örtülmüşdür, zəngvari çiçək tacının uzunluğu təxminən 3 mm, ləçəklərin uzunluğu 4 mm-ə çatır. Erkəkcikləri çiçək tacından uzundur. İyun-iyulda çiçəkləyir. Meyvələri ellipsvari, əvvəlcə parlaq qırmızı, sonra qara-al qırmızı, lətlidir; çəyirdəkləri hamar, uzunluğu 8-9 mm-dir. Meyvələri sentyabrda yetişir. Şərq başınağacı toxumlarla çoxalır, gövdə qələmləri kötük və zoğları ilə bərpa olunur.

## Ekologiyası
İstisevən, kölgəyədavamlıdır. Torpaqların zənginliyinə və nəmişliyinə tələbkardır.

## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqaz meşələrində aşağı və orta yaruslarda bitir..

## İstifadəsi
Yamacların eroziyadan, üst axının torpağın içərisinə keçməsindən qorunması üçün istifadə etmək daha perspektivlidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Saku Heyskanen

**Saku Heyskanen** (29 sentyabr 2001-ci ildə Finlandiyada anadan olub) — 1899 Hoffenhaym klubundan icarə əsasında Finlandiya İkkonen təmsilçilərindən olan Klubi 04 klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Finlandiyalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Honka
Heyskanen *Maski* akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. O, 9 yaşı olarkən Honka akademiyasına qəbul olmuşdur. Heyskanen öz peşəkar karyerasında debütünü 9 avqust 2016-cı ildə *Malminkartanon* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 71-ci dəqiqədə Roni Huhtalanı əvəz etmişdir. Finlandiya Kuboku görüşündə Honka rəqibinə 6-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

### Hoffenhaym
8 avqust 2017-ci ildə Heyskanen Bundesliqa təmsilçilərindən olan 1899 Hoffenhaym klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

2018-ci ilin yayında Heyskanen Finlandiya İkkonen təmsilçilərindən olan Klubi 04 klubuna mövsüm sonuna qədər icarəyə verilmişdir. Heyskanen klub ilə debütünü isə 1 sentyabr 2018-ci ildə *JJK* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 20-ci dəqiqədə Yulius Tauriaynen ilə əvəz olunmuşdur. İkkonen görüşündə Klubi rəqibi ilə 2-2 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Finlandiya Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Fabian Vindhager

**Fabian Vindhager** (7 sentyabr 2001-ci ildə Avstriyada anadan olub) — Avstriya Birinci Liqa təmsilçilərindən olan *Liferinq* klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Avstriyalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Liferinq
Vindhager Red Bull Zalsburq akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Vindhager öz peşəkar karyerasında debütünü 18 may 2018-ci ildə Vakker İnsbruk klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 76-cı dəqiqədə Boyan Luqonya ilə əvəz olunmuşdur. Həmin görüşdə Liferinq liqa görüşündə rəqibi ilə 2-2 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Milli karyerası
Vindhager Avstriyada anadan olmuşdur. O, Avstriya millisinin müxtəlif yaş qruplarında çıxış etmişdir. O, Avstriya U-15 millisi ilə debütünü 24 aprel 2016-cı ildə Meksika U-15 millisinə qarşı oyunda etmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Avstriya Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Fabian Windhager in der Datenbank von fussballoesterreich.at
BTR-3

**BTR-3** — Ukrayna istehsalı müasir zirehli transportyor.

## Ölçülər
Uzunluğu: 7.65 m

Lülənin uzunluğu: 3 m

Eni: 2.9 m.
Hündürlüyü: 2.86 m

Klirens: 0.475 m

Konfiqurasiya: 8x8/4

Şinlərin ölçüsü: 12.00 R20

## Müdafiə
Zireh qalınlığı: 150 mm-lik tökmə homogen polad

Daxildən kevlar zireh

81 mm Sis bombaları

Zirehli şinlər

## Performans
Dalış dərinliyi: 10 km/saat sürət ilə üzən

Xəndək keçmə: 2 m

Divar dağıtmaq: 0.5 m

Qalxma dərəcəsi: 30º

Motor: MTU 6R106TD21 dizel

At gücü: 326

Sürətlər qutusu: avtomat-tiptronik

Maksimal sürət: 107 km/saat

Mənzili: 600 km

Yanacaq çəninin tutumu: 300 litr

Asqı tipi: burulma bar və hidravlik amartizator

## Silahlanma
– 30 mm-lik "ZTM-1" avtomatik top qurğusu

Kalibr: 30 mm

Atış tezliyi: 330 atış/dəqiqədə

Mərminin başlanğıc sürəti: 1120 metr/saniyə

Lülənin qalxma bucağı: –5º… +30º

Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Atəş məsafəsi: 2 km

Maksimal atəş məsafəsi: 4 km

– 7.62 mm-lik "KT-7.62" pulemyotu

Kalibr: 7.62 mm

Atış tezliyi: 750 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.5 km

Maksimal atəş məsafəsi: 4 km

– 30 mm-lik "KBA-117" avtomatik qumbaraatanı

Kalibr: 30 mm

Mərmi: VOG-17 (VOG-17M)

Atış tezliyi: 400 atış/dəqiqədə

Mərminin başlanğıc sürəti: 185 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.7 km

– 130 mm-lik "Barier" tank əleyhinə idarə olunan raket

Kalibr: 130 mm

İdarəetmə sistemi: yarı aktiv lazer izləməli

Döyüş hissəsi: kumulyativ-tandem

Hədəfə çatma müddəti: 23 saniyə

Atəş məsafəsi: 5.5 km

## Həmçinin bax
* BTR-80

## Xarici keçidlər
* Триумф украинских БТР-3Е1 на испытаниях в Таиланде  // "Военный информатор" от 12 июня 2011
* Таиланд прикупил украинские БТРы?
* 
* 
* 

## İstinadlar
Kapoyse FK

**Kapoyse İdman Assosiasiyası** (; **Kapoyse AS** və ya sadəcə **ASC** olaraq da tanınır) — Haitinin Kap-Haitien şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubudur.

## Uğurları
* **Haiti Liqası: 3**
:: 1997, 2017 °C, 2018 O
* **Haiti Kuboku: 3**
:: 1938, 2009, 2011

## Beynəlxalq turnirlər
* **[[KONKAKAF|KONKAKAF Çempionlar Liqası]]: 2 dəfə iştirak**
:: 1991 – İkinci mərhələ (Karib) – Məğlubiyyət  L'Etoyl de Morne-a-l'Eau 4 – 1 ümumi (7-dən 2-ci mərhələ)
:: 1995 – İkinci mərhələ (Karib) – *İştirak etməyib*

## Loqolar

File:AScapoise.jpg|Kapoyse klubunun indiki loqosu 


## Hal-hazırkı heyəti

## İstinadlar
İstoçnik (Şaran)

**İstoçnik** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Dimitriyevo Polyanka kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Şaran): 18&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Dimitriyevo Polyanka): 13&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 50&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (52 %), tatarlar (31 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mirebalais FK

**Mirebalais İdman Assosiasiyası** (; **Mirebalais AS** olaraq da tanınır) — Haitinin Mirebalais şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubudur.

## Tarixi
Mirebalais İdman Assosiasiyası 2000-ci ildə Mirebalais şəhərini təmsil etmək məqsədilə təsis edilmişdir.

## İstinadlar
Otokar Əqrəb

**Otokar Əqrəb**, Otokar tərəfindən hazırlanan zirehli transportyor.

## İstifadə edən ölkələr

*
*
*
*
*
*
*
*

## İstinadlar
Karakul (Şaran)

**Karakul** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Dimitriyevo Polyanka kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Şaran): 7&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Dimitriyevo Polyanka): 6&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 27&nbsp;km.
## Əhali

## Tarixi
1896-cı ildə Karakulda 9 həyət, 43 sakit (21 kişi, 22 qadın) vardı. 1920-ci ildə isə qəsəbədə 19 həyət  və 117 sakin (52 kişi, 65 qadın) yaşayırdı. 1926-cı ildə Şaran rayonu Belebeevski kantonu Başqırdıstan MSSR aid idi. 1982-ci ildə kənd olaraq 40 sakinə sahib idi. 1989-cu ildə 49 nəfər (21 kişi, 28 qadın) sakinə sahib idi. 2002-ci il məlumatına görə könddə 17 nəfər (9 kişi, 8 qadın) sakinin 59% çuvaşlar və 41 % başqırdlar təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Toğrul Bozan

**Toğrul Bozan** (ö. 1052), 1052-ci ildə təxmini 40–57 gün Qəznəvi taxtını ələ keçirən qulam əsilli sərkərdə və Qəznəvi sultanı.

Əvvəlki Qəznəvi hökmdarı Sultan Əbdürrəşidin ordu başçısı təyin etdiyi Tuğrul Bozanın vəzifəsi Səlcuqluların qarşısını almaq idi. Toğrul Bozan, 1051-ci ildə Selçuqluları məğlup edərək Sistanı ələ keçirsə də, Səlcuqların sığındığı Tak qalasını tuta bilmədi. Səlcuqlulara qarşı dövlət mövqeyini gücləndirən komandir, taxta göz dikməyə başladı. 10 noyabr 1051-ci ildə Qəznəyə doğru yürüşə başlayan Toğrul Bozan, 1052-ci ilin əvvəllərində Sultan Əbdürrəşid və on bir şahzadəyi öldürərək taxtı ələ keçirdi. Bu qətliamdan yalnız 3 şahzadə (Fərruxzad, İbrahim və Şüca) qurtula bildi. Qəznəvi Sultan Məsudun qulamlarından birinin Toğrul Bozanı xəncərlə öldürməsi nəticəsində 3 şahzadə də azad oldu. Toğrulun başı, Qəznə küçələrində gəzdirildi və beləliklə xalq, onun öldüyünə inanmış oldu. Bundan sonra Qəznəvi sərkərdələri bir araya gəldilər və sultanlıq üçün şahzadə Fərruxzadı seçdilər.

## Ədəbiyyat
* E. Merçil (1989). Gazneliler Devleti Tarihi, TTK Yayınevi, Ankara, ISBN 975-16-0189-4.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* History of Iran: Ghaznavid Dynasty
Kabinetlandiya (kitabxana)

**Kabinetlandiya** - Səhra ortasında, Mattheue Passmore tərəfindən qurulan və yalnız 3 siyirməsi olan kitabxana, dünyanın ən təhlükəli və ən maraqlı kitabxanası hesab olunur.
## Yaranma tarixi
Amerikalı rəssam Qordon Matta-Klark 1973-cü ildə Nyu-Yorkda 15 kiçik ərazi alır. Təxminəm insan çiyni genişliyində olan bu ərazilərin şəkillərini çəkir və kataloqunu hazırlayır. Bununla o, mülkiyyət anlayışını mühakimə edən bir sənət əsəri yaradır. 30 il sonra, Matta-Klarkdan ilhamlanan "Cabinet" jurnalı, ABŞ-nin Meksika ştatında çölün ortasında kiçik bir ərazi alır. Mədəniyyət jurnalı, Bruklindəki mərkəzi ofisindən 3 min kilometr uzaqdakı bu yeni torpağına "Kabinetlandiya" *()* adını verir. Beləcə, 325 dollara alınan kiçik ərazidə ABŞ-nin ən təhlükəli və maraqlı kitabxanası yaradılır.
## Fəaliyyəti
Kutabxana 3 siyirmədən ibarətdir. Dolabın üstündəki siyirmədə bir kitabxana kartı, bir kitab kataloqu, bir ziyarətçi dəftəri və kitab oxuyarkən üzərində oturmaq üçün bir yastıq var. Orta siyirmədə "Cabinet" jurnalının bu günə qədər yayımlanmış olan 13 nəşri yer alıb. Aşağı siyirmədə isə bir su qabı və onun ixtiraçısı Mattheue Passmorenun ayaq ölçüsü olan 44 nömrə uzunboğaz ayaqqabı yer alıb. Ayaqqabıların orda saxlanma səbəbinin isə ərazidə gəzən əqrəblərdən qorunmaq üçün olduğu açıqlanıb.
## İstinadlar
Qamma Scuti

**Qamma Scuti** — Latın dilində γ Scuti , Qalxan bürcünün cənubunda yerləşən ağ-qanadlı ulduzdur. 4.67 görünən ulduz ölçüsünə malik bu ulduz sönük olsa da adi gözlə görünə bilir. Yerdən 10.21 milliarcsan illik parallaksla görününən bu ulduz Günəşdən təxminən 319 işıq ili məsafədəd yerləşir. Hal-hazırda 41&nbsp;km / s tezliklə Günəş Sisteminə doğru hərəkət edir, yəni 2.35 milyon il ərzində yalnız 20 i.i. (5.519 pc) məsafədə olacaq,, və ehtimal ki,-2,1 ulduz ölçüsünə malik olaraq, gecə göyün ən parlaq ulduzuna çevriləcək.

Bu ulduz A spektral sinfinə malik, əsas ardıcıllıq ulduzudur və A2: V 237 milyon ildən sonra 222&nbsp;km / s sürətlə fırlanan sürətlə dönür. Bu, ulduzun qütb radiusundan 21% daha böyük olduğu təxmin edilən ekvatorial şüa ilə bir oblasda forma verir. Günəşin kütləsi təxminən 2.91 dəfə, Günəş radiusunun isə 4.1 dəfədir. Günəşin parlaqlığını fotosferdən 150 min dəfə effektiv bir temperaturda 9,016 K radiasiya yayır.

## İstinadlar
Yeni Çağ (media qrup)

**"Yeni Çağ"** — Aqil Ələsgərin təsisçisi və rəhbəri olduğu, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən hakimiyyətyönümlü media–qrup.

"Yenicag.az" Azərbaycanın ilk xəbər portallarından biridir.

## Tarixi
1 fevral 2006-cı ildə Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçən "*Yeni Çağ*" ictimai-siyasi qəzetinin rəsmi saytı **yenicag.az** 2007-ci il sentyabrın 5-də fəaliyyətə başlayıb.

2015-ci ilin sentyabr ayından Azərbaycan Mətbuat Şurasının üzvüdür.

2016-cı ilin dekabrından "*Yeni* *Çağ*"ın türk (Yenicag.info) və rusdilli (Yenicag.ru) versiyaları, 2018-ci ildən isə "yenicag.tv" fəaliyyətə başladıqdan sonra media qrupa çevrilib.

2018-ci ildə media qrupun rəhbəri Aqil Ələsgərin yoxa çıxdığı, oğurlandığı açıqlanıb. Mətbuat Şurasının sədri Əflatun Amaşov A. Ələsgərin Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən saxlanıldığını açıqlayıb. 1 gün sonra sərbəst buraxılıb.

2025-ci ildə Aqil Ələsgər ailəsinin şantaja məruz qalması barədə sosial mediada açıqlama yayıb. O, açıqlamasında heç kimin adını çəkməsə də hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət etdiyini, təhdidlərdən təngə gəldiyini və intihar edəcəyini deyib. Bundan bir neçə gün sonra keçmiş həyat yoldaşı Günay Fərəcova intihara cəhd edib.

A. Ələsgərin 2026-cı ildə Vyanada ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosunun İnsan Ölçüsü Konfransında Azərbaycanın vətəndaş cəmiyyəti — “Qızılbaş” Gəncləri Maarifləndirmə İctimai Birliyinin təmsilçisi statusunda rus dilindəki çıxışı Azərbaycan mediası və sosial şəbəkələrdə tənqidlərlə qarşılanıb.

## Fəaliyyəti

"*Yenicag.az*"ın dəstəyi ilə Xocalı soyqırımının canlı şahidlərindən olan Dürdanə Ağayevanın "*Erməni zindanında 8 gün*" kitabı nəşr olunub.

Türkiyədəki 15 iyul çevriliş cəhdindən əvvəl bu cəhdi həyata keçirən şəbəkənin ifşasında fəaliyyət göstərən media qrupun təsisçisi və baş direktoru Aqil Ələsgər həmin təşkilatın Azərbaycanda və Türkiyədə həyata keçirdiyi fəaliyyətinə həsr olunmuş "*Terrorun Gülən Üzü*" və "*Səssiz işğal*" kitabları yayımlanıb.

Hal-hazırda "*Yeni Çağ*" Media Qrupuna "''Yenicag.az''" (), "''novayaepoxa.com''" (Новая Эпоха) (),"''Yenicag.info''" () və "''yenicag.tv''" domenləri daxildir.

## Həmçinin bax
* Global Media Group
* Day (media-şirkət)
* Modern Media Qrupu
* Yeni Müsavat
* Xalq Cəbhəsi
* Səs Media Qrupu
* Gündəlik Teleqraf
* APA Group
* Liatris Holding

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mühacir Çexoslovakiya hökuməti

**Mühacir Çexoslovakiya hökuməti** —  Çexoslovakiyanın Azadlıq üzrə Milli Komitəsinin qeyri-rəsmi adı ilk növbədə Böyük Britaniyadan hökumət kimi diplomatik tanınmağa çevrildi. Adı İkinci Dünya müharibəsində Böyük Britaniyanın digər müttəfiqləri tərəfindən istifadə edilmiş və sonradan onların tərəfindən tanınmışdır. 
## Yaradılması
Azadlıq Komitəsi ilk olaraq 1939-cu ilin oktyabrında Parisdə keçmiş Çexoslovakiya Prezidenti Edvard Beneş tərəfindən yaradılmışdır. Fransanın diplomatik statusu ilə yanaşı, Fransanın gələcək nasist işğalı ilə bağlı Fransanın uğursuz danışıqları Komitəni 1940-cı ildə Londona köçürməyə məcbur etdi. Oradan, 1941-ci ildə, o, Eston-Abbots şəhərinə köçdü, burada o, Almaniyanın London bombalanmasından nisbətən təhlükəsiz idi.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı, bu hökumət Çexoslovakiya qanuni hökumətini tanıyıb (xüsusilə, Sovet İttifaqı London Allied hökumətləri Sovet səfirliyi vasitəsilə ilə diplomatik münasibətləri). Bir anti-faşist olaraq, Münhen Saziş və Çexoslovakiya sonrakı alman işğalı legitimliyi tanınması ləğv və onun 1937 sərhədlərinə Respublikası bərpa etmək istədi. Belə ki, onu tanımaq həmin ölkələrin hissəsi, o de-yure hökumət First Çexoslovakiya Respublikası qalmamışdı.

## Ədəbiyyat
* Neil Rees «The Secret History of The Czech Connection — The Czechoslovak Government in Exile in London and Buckinghamshire» compiled by Neil Rees, England, 2005. ISBN 0-9550883-0-5.
* 
* 
* 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Beneš Memo Seeking Vatican Recognition
Qatranlı likvidambar

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Nyu-York ştatının cənub hissəsi, cənubda Floridanın mərkəzi hissəsi, Meksika körfəzinin şimal sahilinə və Şərqi Texasa qədər yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Qatranlı likvidambar hündürlüyü 20-35 m, gövdəsinin diametri 2 m-dək olan piramidal çətirli ağacdır.Qabığı boz-qonur, yarıqlıdır. Budaqları parlaq yaşıldan sarı-qonuradək müxtəlif çalarlıdır. Uc tumurcuğu iri, yaşıl və ya narıncı qonur pulcuqlarla örtülmüşdür. Yarpaqları əlvari-qanadlı, uzunluğu 7-25 sm, enli, kənarları xırda dişli, uzunluğu 6-10 sm olan saplaqda yerləşir. Yarpaqları 5-7 qanadlı, növbəlidir. Çiçəkləri birevli, xırda, az, qırmızı çalarlıdır. Dişi çiçəkləri saplaqda oturur və şarşəkilli başcıqla örtülmüşdür. Erkək çiçəkləri salxıma yığılmışdır. Bitki yazda çiçəkləyir. Meyvəsi iynəli, diametri 2,5-4 sm, çoxsaylı (20-50) qutucuqlardan ibarətdir. Hər qutucuqda 1-2 xırda toxumu vardır.

## Ekologiyası
Cənub bölgəsinin aşağı yaruslarda rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Turş, gillicəli və ya gilli torpaqda yaxşı bitir. Qələvili torpağı da sevir.

## İstifadəsi
Parlaq yarpaqlarına görə dekorativ bitki kimi becərilir. Balzamlı, sakitləşdirici və möhkəmləndirici vasitə hesab edilir. Vaxtilə Meksika imperatorlarının sarayında siqaret çəkmək üçün tütünlə qarışdırılaraq istifadə edilirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Danimarka milli futzal komandası

**Danimarka milli futzal komandası** — Futbol turnirlərində və beynəlxalq yarışlarda Danimarkanı təmsil edən komandadır. Danimarka Futbol Federasiyası tərəfindən nəzarət edilir. Komanda FİFA Futzal Dünya Kubokunda və Futzal üzrə Avropa Çempionatında iştirak etmişdir.

## Turnir iştirakları
### FİFA Futzal Dünya Kuboku

### UEFA Futzal üzrə Avropa Çempionatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Danish Football Association
Brüs Şnayer

**Brüs Şnayer** (; ) — amerikalı kriptoqraf, kompüter təhlükəsizlik mütəxəssisi, məxfilik mütəxəssisi və yazıçıdır. Ümumi təhlükəsizlik, kompüter təhlükəsizliyi və kriptoqrafiya mövzusunda bir neçə kitabın müəllifidir.

## İstinadlar
Kır-Teleule (Şaran)

**Kır-Teleule** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Bazqıya kənd şurasının tərkibindədir.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Şaran): 27 km,
* kənd sovetliyindən (Bazqıya): 7 km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kandrı stansiyası): 27 km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (53%), tatarlar (47%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Anders Fonss

**Anders Fonss** (20 iyun 1988-ci ildə Danimarkada anadan olub) — *Tarup-Paarup* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Danimarkalı futbolçu. Millinin əsas oyunçuları federasiya ilə mübahisə zamanı yığmanı tərk etdikləri üçün Fonns 2018-ci ilin sentyabr ayında Danimarka milli futbol komandasında debüt etmişdir.

## Milli karyerası
2018-ci ilin sentyabr ayında Danimarka Futbol Assosiasiyası və futbolçular birliyi UEFA Millətlər Liqasında Uels millisinə qarşı açılış oyununda və Slovakiya millisinə qarşı yoldaşlıq oyununda iştirak edəcək milli komandanın futbolçuları haqqında yeni müqaviləni imzalamalı idilər. Lakin müqavilədə futbolçuların kommersiya hüquqları ilə bağlı bənd mübahisəyə səbəb olmuşdur. Beləliklə, onlar müqaviləni imzalamaqdan imtina etmişlər. Gələcək danışıqları təmin etmək üçün əvvəlki sövdələşmənin uzadılması təklifinin verilməsinə baxmayaraq, DBU UEFA-nın cəzasından yaxa qurtara bilmək üçün komandanın əsas oyunçularını millidən göndərmişdir. Onun əvəzində Yon Yensen yeni baş məşqçi təyin edilmiş və komandanın heyəti yenidən qurulmuşdur. Yeni heyət Danimarka 2-ci divizionu və Danimarka Seriyasında (Danimarkanın üçüncü və dördüncü liqası) çıxış edən futbolçuların qarışığından, həmçinin Danimarka milli futzal komandasında çıxış edən futzal oyunçularından təşkil olunmuşdur.

4 sentyabr 2018-ci ildə Fonss 24 oyunçudan ibarət olan heyətə daxil edilmişdir. O, milli ilə debütünü 5 sentyabr 2018-ci ildə Slovakiya millisinə qarşı yoldaşlıq oyununda etmişdir. O, 71-ci dəqiqədə Mads Bertelseni əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Danimarka rəqibinə 0-3 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Milli komanda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Vanlose FK

**Vanlose FK** — Danimarkanın 2-ci divizionunda çıxış edən peşəkar Danimarka futbol klubudur. Klub Preben Elkyaer və Maykl Laudrup kimi keçmiş futbolçularla zəngin tarixə malikdir. Klub 1974-cü ildə *Danimarka Kubokunun* qalibi olmuşdur. Hal-hazırda klubun 1000-ə yaxın üzvü var.

## Heyəti
*2013-cü ilin may ayına əsasən.*
 	

 	

## Uğurları
***Danimarka Kuboku**
****Çempion** (1): 1974

## İştirak
***2** *mövsüm* Danimarka Superliqasında*
**'23** ''mövsüm'' Danimarka 1-ci divizionunda''
***18*' *mövsüm* Danimarka 2-ci divizionunda*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vanløse IF 
* Avarta&nbsp;– Vanløse on YouTube.com
Asəf Orucoğlu

**Asəf Orucoğlu**, **Asəf Qaya**, **Asəf Əliyev** (*Əliyev Asəf Oruc oğlu*; ) — "Millət" qəzetinin redaktoru və baş redaktoru, MSK-nın sabiq üzvü.

## Həyatı
Asəf Orucoğlu 1967-ci ildə Daşkəsən şəhərində anadan olub. Atası Göyçə mahalının Kəsəmən kəndindəndir. 1985–1987-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olub.

2018-ci ilin sentyabr ayının 6-da Bakıda vəfat etmişdir.

## Təhsili
1984-cü ildə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyi bitirib. 1996-cı ildə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq hüquq və beynəlxalq əlaqələr fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

## Əmək fəaliyyəti
Asəf Orucoğlu "Millət" qəzetində jurnalist və baş redaktor, AMİP-də mətbuat katibi, mətbuat və təbliğat məsələləri üzrə katib, "Araşdırma və proqnoz şöbəsi"nin müdiri, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət Qulluğu Məsələləri üzrə Komissiyanın mətbuat katibi işləyib.

2003–2005-ci illərdə Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü olub.

## Ədəbi yaradıcılığı
Asəf Qaya imzası ilə şeirlər yazırdı. 300-ə yaxın şeirin müəllifidir.

## İstinadlar
Fransa Respublikasının Müvəqqəti Hökuməti

**Fransa Respublikasının Müvəqqəti Hökuməti** — İkinci Dünya müharibəsi Fransanın bütün siyasi və iqtisadi sistemini dərindən sarsıtdı. 1875-ci ildən bəri mövcud olan üçüncü respublika ləğv edildi; Fransa istehsalçı qüvvələrinin 10% -i məhv edildi, istehsal səviyyəsi azaldı. Müharibə zamanı onun müstəmləkə imperiyasının parçalanması başladı.

Müharibənin sonunda qüvvələrin yeni siyasi birləşməsi formalaşmışdı. 3 iyun 1944-cü ildən Fransada, "Azad Fransa" hərəkatının lideri General De Qoll başçılıq edən *Müvəqqəti Hökumət* fəaliyyət göstərib. Antihitler koalisiyası ölkələri tərəfindən tanındı (xüsusilə, Sovet İttifaqı 1944-cü il oktyabrın 23-də Londondakı Birlik hökumətlərinin nəzdində SSRİ səfirliyi vasitəsilə diplomatik əlaqələr qurdu).

Müqavimət Hərəkatı partiyasının siyasi sisteminin formalaşmasına və yeni konstitusiyanın xarakterinə böyük təsir göstərmişdir. Alman işğalçıları ilə siyasət və əməkdaşlığı təhlükə altına alan siyasi partiyalar ləğv edildi. Hökumət Müqavimətə qatılan siyasi partiyaların nümayəndələrindən: Kommunistlər, Sosialistlər, Xristian Demokratlar və s. daxil idi.

Müvəqqəti hökumət bir sıra sosial-iqtisadi islahatlar keçirmişdir. Əmək haqqı, pensiya, çoxlu ailə üçün fayda artırdı. Vişi hökumətinin rəhbərləri, Laval və Peten ölüm hökmü verilmişdi (Peten üçün, ömürlük həbs cəzası ilə əvəzləndi). Kömür mədənlərinin, Renault avtomobil zavodlarının və digər müəssisələrin milliləşdirilməsi sənayedəki ilk böyük hadisələrdən biri idi.

Fransanın daxili siyasi həyatında dövlət sistemi məsələsi olduqca aktual idi. Qurucu Məclisin əksəriyyəti ilə ziddiyyətlər nəticəsində De Qoll 20 yanvar 1946-cı ildə istefa verdi. Hökumətin rəhbəri sosialist Feliks Quen, 1946-cı ilin iyunundan — Respublikaçı Xalq Hərəkatının (MRP) lideri Bido Jorj təyin edildi. Sentyabr ayında Qurucu Məclis referendum nəticəsində yeni konstitusiya layihəsini qəbul etdi.

## Ədəbiyyat
* *[[Jean-Jacques Becker]].* Histoire politique de la France depuis 1945. Cinquième édition mise à jour. Armand Colin, Paris 1996, ISBN 2-200-01396-5.
* *[[Ernst Weisenfeld]].* Frankreichs Geschichte seit dem Krieg. Von de Gaulle bis Mitterrand (= Beck’sche schwarze Reihe 218). 2. überarbeitete und ergänzte Auflage. Beck, München 1982, ISBN 3-406-08673-X.
* Les Constitutions de la France depuis 1789 (= GF 228). Présentation par Jacques Godechot. Edition mise à jour au 1er septembre 1995. Garnier-Flammarion, Paris 1995, ISBN 2-08-070228-9.
Hayko Maas

**Hayko Maas** — alman siyasətçi, Sosial Demokrat Partiyasının üzvü, Angela Merkelin başçılığı altında formalaşan yeni hökumətində 2018-ci 14 mart ayından etibarən Almaniyanın xarici işlər naziri.

## Həyatı
Maas 1966-cı il sentyabrın 19-da Fransada orta sinif ailəsində anadan olmuşdur. Atası peşəkar bir əsgər idi, daha sonra Saarlouis Assambleyasında, Almaniyaya məxsus bir avtomobil zavodunda menecer oldu, anası bir paltar tikişçisi idi. 1987-ci ildə gimnaziyadan məzun, 1987–1988-ci illərdə məcburi hərbi xidmətdə olmuşdur. Bundan sonra bir il Saarlouis Assambleyasında işləmiş, 1989-cu ildə Saarland Universitetində hüquq fakültəsinə qəbul olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Saarland Universitetində hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra 1996-cı ildə Saarland Parlamentinə seçilir.
1999-cu ildən Saarland regional parlamentində Almaniya fraksiyasının rəhbəri və 2013–2018-ci illərdə Almaniyanın ədliyyə naziri vəzifəsində olmuşdu.
Hayko Maas 2000-ci ildə Sosial Demokratlara rəhbərlik etmiş, 2001-ci ildən isə Partiyanın Federal Şurasının üzvü olmuşdur.
Saarlandın Ətraf mühit, Enerji və Nəqliyyat naziri (1998–1999), Saarlandın iqtisadiyyat, əmək, enerji və nəqliyyat naziri (2012–2013),
14 mart 2018-ci ildən Almaniyanın xarici işlər naziri olmuşdur.

## Siyasi mövqeyi
Hayko Maas sosial demokratik dəyərlərin güclü tərəfdarıdır.

## Həmçinin bax
* Ziqmar Qabriel
* Frank-Valter Ştaynmayer

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Almaniyanın yeni xarici işlər naziri Hayko Maas olacaq 
* HAYKO MAAS