open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vsevolod Qarşin

**Qarşin Vsevolod Mixayloviç** (2 fevral 1855-1888) — rus yazıçısı.

## Həyatı
Vsevolod Qarşin 1855-ci il fevralın 2-də dünyaya gəlib. Bu zaman Krım müharibəsi gedirdi və sonralar onun eşitdiyi nağıllar
bu müharibənin iştirakçısı olmuş atasının zabit dostları ilə bölüşdükləri xatirələri idi.
Müharibənin dəhşətli və eyni dərəcədə maraqlı olan epizodlarını gələcək yazıçı
həyəcanla dinləyir, yenicə bitmiş müharibənin təlatümlü xatirələri onun qəlbini
sarırdı.
Uşaqlıqdan sərbəst, daha doğrusu, özbaşına böyüyən kiçik Qarşinin kitablarla
tanışlığı 5-6 yaşlarından başlayır. Nəzarətsiz bu balaca oxucunun mütaliəsi uşaq
kitabları yox, Hüqo, Jukovski, Qoqol, Puşkin, Çernışevski, evdə illərlə yığılıb
qalmış abunə olduqları jurnallar idi. Yazıçı körpə çağlarındakı bu kimsəsiz, lakin
mənalı, azad günləri xatırlayıb yazırdı: Lermontovun "Zəmanəmizin qəhrəmanı"
əsərini oxuyurdum, bir şey anlamasam da, "Bela" hekayətini dərk edir, ağlayırdım.
Dərk etdiyi isə ürək sıxan şeylər idi: anası böyük uşaqlarının müəllimi P.Zavadski
ilə qaçmışdı. Bu əxlaq faciəsi ilə uşaq elə uşaqlıqdan bir tərəfdən odlu məhəbbət
(ehtiras deyə bilərik), digər tərəfdən isə öldürücü bir ailə nifrətinin şahidi olmuşdu.
Bunlar onun psixologiyasına dərin təsir göstərdi. Uşaqlıqdan da heç üzü gülməzmiş.
Qarşin Dağ-Mədən institutunda oxuyarkən 1877-ci ildə Rusiyanın Türkiyəyə
qarşı təcavüzkar hərbi başlayır. Serb çaxnaşmaçılarını çoxdan dəstəkləyən çar 1877-
ci il aprelin 12-də Türkiyəyə müharibə elan edir. Tələbə Qarşin "Slavyan
qardaşlarımızı Osmanlı zülmündən azad edək" kimi saxta, lakin müdhiş bu çağırışa
uyan minlərlə şovinist ruhlu "Xristos divanələri"nə könüllülərə qoşulub, Balkan
cəbhələrinə gedir.
Çox təəssüf ki, bu oyuncaq ideyaların əsiri olan əcaib, lakin güclü və mətin
adamlar, onların bədii surətləri o dövr rus ədəbiyyatının gözəl, parlaq nümunələrində
də görünür. Belə ədəbi qəhrəmanlar əslində başlarının bəlasını götürüb.

Vsevolod Qarşin 1877-ci ildə könüllü olaraq Rusiya-Türkiyə müharibəsində iştirak etmişdir.
"Dörd gün", "Qorxaq", "Sıravi əsgər İvanovun xatirələrindən" hekayələrində
çarizmin istilaçı müharibələrini pisləmişdir. "Hadisə", "Rəssamlar", "Prinsip",
"Qırmızı gül", "Nadejda Nikoloyevna", "Siqnal", "Ayılar", "Gecə", "Görüş" və s.
əsərlərində ictimai zülmə, ədalətsizliyə qarşı qəzəbli etiraz vardır. Əsərlərinin
mövzsunu şəxsiyyətin faciəsi tutub intihar etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Письма Издательство "Academia" 1934 год. Факсимильное воспроизведение
* Михайлович Гаршин.|title=Рассказы для детей|work=(рассказы и сказки в старорусской орфографии)|publisher=Библиотека Im Werden|accessdate=2010-10-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/61AAsA5Gq|archivedate=2011-08-24
* русской литературы, изд. Пушкинский Дом, 1956. Электронная публикация: ФЭБ|accessdate=2010-10-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/61AAuNQOI|archivedate=2011-08-24 
* Article in English on Vsevolod Garshin and fan hysteria in the 1880s
Pol Nyuman

**Pol Nyuman** (; ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Yəhudi bir ata ilə katolik ananın oğlu olaraq 26 yanvar 1925-ci ildə Klivlenddə anadan olmuş Pol Nyuman Yel Universitetində aktyorluq dərsləri keçib. Brodveydə ilk addımını 1953-cü ildə Uilyam İngenin "Piknik" əsəri ilə atan Nyuman Hollivudun yaraşıqlı starı olaraq yüksəlmək yerinə çətin rollara imza atmağı seçdi.

10 dəfə Oskar namizədi olmuş Pol Nyuman bu mükafatı 1986-cı ildə "Pulun rəngi" (Color of Money) filmindəki roluna görə alıb. Nyuman Kann və Berlin Film Festivallarında da ən yaxşı aktyor mükafatlarını alıb.

## Fimoqrafiya

## İstinadlar

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər

* 
* Линия продуктов Pol Nyuman
* Pol Nyumanın fotoları 
* Биография на All Movie Guide
Ferrari TR

**Ferrari TR**, digər adı **250 Testa Rossa** (), — Ferrari şirkətinin istehsalı olan idman avtomobili, 1956–1961-ci illər arasında buraxılıb. Bu modeldən cəmi 40 ədəd istehsal edilib.

*Ferrari* markasının ən uğurlu modellərindən loaraq öz dövründə avtomobil yarışlarında qələbə qazanıb. Le-Man 24 saat yarışlarında (1958, 1960, 1961), dörd dəfə 12 saat Sebrinq yarışlarında və üç dəfə Buenos-Ayres (yol) yarışlarında.

20 avqust 2011-ci ildə *Goodings & Company* auksionunda 1958-ci il buraxılışı olan avtomobilза 16,4 milyon ABŞ dollarına satılır və auksionda satılan ən baha maşın kimi rekorda imza atır.

## Şəkillər

Şəkil:1961 Ferrari 250 TR 61 Spyder Fantuzzi rear.jpg|1961-ci il buraxılışı olan 250 TR  modeli. ( Boston incəsənət muzeyi)
Şəkil:1961 Ferrari 250 TR 61 Spyder Fantuzzi front.jpg|Qabaqdan görünüş
Şəkil:250 Testa Rossa 002.JPG|V-12 mühərriki


## Həmçinin bax
* Ferrari Purosangue
* Ferrari Roma

## İstinadlar
Vilyam Con Börçel

**Vilyam Con Börçel** (, 1782 — 3 mart 1863) — Britaniya botaniki  və naturalisti.

*[[Burchellia]]* bitki cinsi və  heyvan növü Börçelin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Elmi əsərləri
* *Travels in the interior of southern Africa*. Longman, Hurst, Rees, Orme & Brown, London 1822—1824, 2 cild.
* *Hints on emigration to the Cape of Good Hope*. Hatchard & Son, London 1819.

## İstinadlar

## Mənbə
* Cleverly, Les: *W. J. Burchell.* 1989.
* Notcutt, Henry Clement: *Pioneers.* Maskew & Miller, Kapstadt 1924.

## Xarici keçidlər
* William John Burchell
* History of botanical exploration 
* Travels in the interior of southern Africa, 1-ci cild
* Travels in the interior of southern Africa, 2-ci cild
* Burchell’s Travels by Bike, 2010 (Motorcycle trip along his SA route with pictures)
Pedikür

**Pedikür** — ayaq və ayaq dırnaqlar görünüşü yaxşılaşdırması üçün bir yoldur. Maniküra oxşar xidmət verir.

## Qaynaqlar
*Minu Molazadə. "Venus makiyaj və bəzəmə təlimi".
İvan Turgenev

**İvan Sergeyeviç Turgenev** (; ) — rus yazıçısı.

## Həyatı
İvan Turgenev 1818-ci il noyabrın 9-da Oryol şəhərində dünyaya gəlib. Atası Sergey Nikolyayeviç o dövrün tanınmış zabitlərindən olub. Anası Varvara Petrovna isə varlı bir saray ailəsindən olub. 1827-ci ildə Sergey Tugenev övladlarına təhsil vermək üçün Moskvaya köçüb.

1833-cü ildə 15 yaşlı Turgenev Moskva universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olub. Bir il sonra onlar Peterburqa köçüb və buna görə Turgenev təhsilini Peterburq universitetində davam etdirməli olur.

1838-ci ildə elmlər namizədi dərəcəsinə yiyələnən şair Almaniyaya köçür. Berlində məskunlaşan Turgenyev qədim latın və yunan dillərini yaxından öyrənir.

1842-ci ildə vətəninə qaytmaqla yazıçı, ədəbiyyat sahəsində fəaliyyətə başlayır. 1846-cı ildə "Bretter" və "Üç portret" povestlərini qələmə alır. Daha sonra o "Mumu", "Yakov Pasınkov", "Sakitlik" kimi əsərləri ilə oxucularını sevindirir. O ən böyük romanları toplandığı "Nov" adlı kitabını 1860-cı ildə artıq Parisə köçdüyü zaman dərc etdirir. Yazıçı 1883-cü ildə elə Parisdə dünyasını dəyişir.

## Bədii əsərləri

* Atalar və oğullar
* Faust
* Asya
* Artıq adamın gündəliyi
* İlk məhəbbət
* Yalquzaq
* Bretter
* Üç portret
* Mumu
* Yakov Pasınkov
* Sakitlik
* Ərəfə
* Dvoryan ocağı

## Həmçinin bax
* Turgenyevlər
* Ovçunun xatirələri (hekayələr)
* Atalar və oğullar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Раздел посвященный И. С. Тургеневу на сайте Библиотеки-читальни имени И. С. Тургенева в Москве
* И. С. Тургенев. Биографии. Библиотека произведений, статьи и публикации о жизни и творчестве. Музеи Тургенева И. С.
* И. С. Тургенев. Собрание стихотворений
* И. С. Тургенев. Стихи в Антологии русской поэзии
* ''Эрик Линдгрен''. Хроника И. С. Тургенева 
* Тургенев и русская музыка 
* Тюркские корни фамилии ТУРГЕНЕВ 
* Г.Головков Тургенев и Виардо: история любви 
* Ободовский К. П. Рассказы об И. С. Тургеневе // Исторический вестник, 1893. — Т. 51. — № 2. — С. 359–366. 
* Биография И. С. Тургенева 
* Личные отношения Тургенева и Достоевского
* Официальный сайт Библиотеки-читальни имени И. С. Тургенева в Москве
Dmitriyev-Mamonovlar

** Dmitriyev – Mamonovlar**—Rusiya xalqının zadəgan soylarından biri.

## Soyun yaranması

Rus dövləti tarixində əhəmiyyətli mövqeyə malik olan nəsillərdən biri də Dmitriyev – Mamonovlardır. Onlar məşhur Daşkovlarla eyni kökdəndir. Hər ikisi Rus dövlətinin Romanovlara qədərki (1613-cü il) çarları sülaləsi olan Rüriklər sülaləsinə mənsub olmuşlar. Belə ki, 1468-ci ildə böyük knyazın yanında xidmət edən boyar Kazanlı Abdulla Mamonun oğlu Dmitrinin övladları özlərini Dmitriyev
yazdırsalar da, 1689-cu ildə artıq I Pyotrun hakimiyyəti illərində onların Dmitriyev – Mamanov soy adı daşımalarına icazə verildi.

## Adın anlamı

Familiyanın ikinci hissəsi (əsl hissəsi) Mamonov N.A.Baskakovun qeydlərinə görə etimoloji cəhətdən monqol sözü momğon, momxon və "əmin, dinc, sakit, mehriban; salih, itaətkar" mənasında türk sözü momun, mömün sözü ilə əlaqədardır. Beləliklə, Mamonov familiyası Mamon "sakit, itaət edən, etibarlı adam" ləqəbindən doğmuşdur. Mamon adlı Voronej
quberniyasında 2 kənd və Mamon çayı -Yuxarı Tunquska hövzəsində çay vardır.

## Gerbin təsviri

Mamonov familiyasının türk mənşəyi Dmitriyev – Mamonovların daşıdıqları gerbin əlamətlərində də hiss olunur. Belə ki, bu nəsil iki səkkizguşəli ulduz, aypara və ox nəqş olunmuş gerbə malik olmuşdur. Bu şöhrətli ailə Rus zadəganlarının "Məxməri kitab"ına düşmüşdür.

## Soyun məşhur nümayəndələri

Bu nəsli şöhrətləndirən bir çox şəxsiyyətlər olmuşdur.

*Aleksandr Dmitriyev-Mamonov

## Mənbə
*Баскаков Н.А. Русские фамилии тюркского происхождения, Баку, Язычы, 1992.
*Minaxanım Təkləli, Türk əsilli ruslar, Bakı, Nurlar, 2010, II nəşr.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qəzənfər Ağayev (dövlət xadimi)

**Qəzənfər Ağayev ** (tam adı: *Qəzənfər Arif oğlu Ağayev*; ) — azərbaycanlı dövlət xadimi; Yardımlı rayonunun İcra Hakimiyyətinin Başçısı (2006), Masallı rayonunun İcra Hakimiyyətinin Başçısı (2006–2012), Astara rayonunun İcra Hakimiyyətinin Başçısı (2012—).

## Həyatı və təhsili
Qəzənfər Ağayev 1961-ci il noyabr ayının 2-də Naxçıvan şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Qəzənfər Ağayev Azərbaycan Texnologiya Universitetində və Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində ali təhsil almışdır.

## Əmək fəaliyyəti
Qəzənfər Ağayev 1984–1986-cı illərdə Naxçıvan şəhərində inşaat trestində, 1987–1990-cı illərdə isə Naxçıvan Şərab Emalı Zavodunda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

1994–2000-ci illərdə "Xal-xal" Kommersiya Firmasının rəhbəri olan Qəzənfər Ağayev, 2000–2005-ci illərdə Vergilər Nazirliyində bir sıra rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.

Qəzənfər Ağayev 2005-ci ildən 2006-cı ilə qədər Yardımlı rayonunun icra başçısının sosial-iqtisadi məsələlər üzrə müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24 mart 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Qəzənfər Ağayev Yardımlı rayonunun icra başçısı vəzifəsinə təyin edilib. O, 30 sentyabr 2006-cı il tarixli Sərəncama əsasən isə tutduğu vəzifədən azad edilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 30 sentyabr 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Qəzənfər Ağayev Masallı rayonunun icra başçısı vəzifəsinə təyin edilib. O, 14 aprel 2012-ci il tarixli Sərəncama əsasən isə tutduğu vəzifədən azad edilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 14 aprel 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə Qəzənfər Ağayev Astara rayonu icra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilib.

## Ailəsi
Qəzənfər Ağayev ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
Seyid Həsən Müdərris

**Seyid Həsən Müdərris-Qumşeyi** (1870 – 1 dekabr, 1937) — müctəhid.

## Həyətı
Seyid Həsən Müdərris gənc yaşlarında İsfahanda, Nəcəfdə ruhani məktəblərində təhsil almış və müctəhid dərəcəsinə çatmışdır. Konstitusiyanın "əlavə" hissəsinin 2-ci maddəsinə görə, Məclisin hər bir dövrəsində 5 nəfər müctəhidi nümayəndə kimi Məclisdə iştirak etməyə hüququ vardır. S. H. Müdərris ikinci və üçüncü məclisdə həmin 5 nəfər ruhaninin biri kimi iştirak etmişdi. S. H. Müdərris üşüncü Məclisdə heyəti elmiyyə fraksiyasının lideri kimi fəaliyyət edirdi. O, Kirmanşahda təşkil edilmiş müvəqqəti (Qərb) hökumətinin ədliyyə naziri vəzifəsinə təyin edilmişdi. S. H. Müdərris Rza xan hakimiyyətinə qarşı mübarizədə fəal iştirak etmiş, 1937-ci ildə Rza şah polisi tərəfindən sürgündə öldürülmüşdür.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## Xarici keçidlər
* http://www.irdc.ir/fa/content/11252/default.aspx 

## İstinadlar
Mirzə Rza xan Avşar

**Mirzə Rza xan Avşar** (?-?)—Azadxah, junalist, İran Məclisinin üzvü.

## Həyatı
Mirza Rza Han Afşar, Azerbaycan'ın Urmiye şehrinde doğdu. Babası Mirza Şafi Han Karib, aslen Aştian yakınlarındaki Garakan'dan olan toprak sahibi bir bürokrattı. Rza Han, annesinin aşiret adı olan Avşar'ı soyadı olarak benimsedi. İran'da ve Amerika Birleşik Devletleri'nde mükemmel bir eğitim aldı. 1915'te Hasan Takizade ile birlikte Berlin'e gitti ve orada Milliyetçi İran Komitesi'nin kurulmasına yardımcı oldu. 1923'te Urmiye'den İran Parlamentosu'na seçildi. Siyasi rakipleri tarafından yanlış bir şekilde Bahai olarak nitelendirilen ateşli bir milliyetçiydi.

Bu makalenin sonraki üç paragrafı Reza Afşar (1887-1964) ile ilgili değildir ve farklı bir kişi hakkındadır. Kariyeri hakkında doğru bilgi için Wikipedia'daki İngilizce makaleye bakınız.

Mirzə Rza xan Bəgişli XIX əsrin axırlarında İstanbul və Trabzon şəhərlərində diplomatik korpusda olarkən Mirzə Hüseyn xanla bərabər "Əlifba" hazırlamış, "Əlifbayi-behruzi" və "Nümuməyi-Əfkar" adlı əsərləri 1881-ci ildə və 1885-ci ildə İstanbulda dərc etmişdir.

Mirzə Rza xan jurnalist idi. Publisistika ilə məşğul olmuşdu. "Əxtər" qəzetinin daimi müəlliflərindən idi.

Mirzə Rza xan Avşar Mirzə Kiçik xana qoşulmuş, Cəngəlilər hərəkatında iştirak etmişdi. O, Ehsanulla xan Dustdarla bərabər tutulmuş, sonra buraxılmışdı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, 352 səh.
* Mirzə Rza xan Avşarın vəkilliyi haqqında məlumat 

### İstinadlar
Plegadis chihi

**** () —  cinsinə aid quş növü.

## Sinonimləri
*
*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* White-faced Ibis Species Account - Cornell Lab of Ornithology
* White-faced Ibis Information and Photos - South Dakota Birds and Birding
* White-faced Ibis - ''Plegadis chihi'' - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
Plegadis

**** () –  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
*[[Plegadis chihi]]*
*[[Plegadis falcinellus]]*
*[[Plegadis ridgwayi]]*

## İstinadlar
Asturiya dili

**Asturiya dili** — İspaniyada Asturiya, Kastiliya və Leon muxtar bölgələrində və Portuqaliyanın Miranda do Douro bələdiyyəsində danışılan, Asturiya-Leon alt qrupuna aid olan bir Latın dilidir. Bundan başqa bu dilin iki əhəmiyyətli ləhcəsi vardır. Bunlar Estremadura muxtar bölgəsində danışılan Estremadura və Kantabriya muxtar bölgəsində danışılan Kantabriya digər adı ilə Montanyes ləhcələridir. Bu dillərdən yalnız Mirand dili rəsmi olaraq tanınmışdır.

## Həmçinin bax
* Asturiya

## İstinadlar
Cəfərqulu xan Qacar

**Cəfərqulu xan Məhəmmədhəsən xan oğlu Qovanlı-Qacar** (?-?)—Qacarlar dövlətinin qurucularından, Ağaməhəmməd şah Qacarın qardaşı.

## Həyatı
Məhəmmədhəsən xanın beşinci oğlu Cəfərqulu xan (anası Məhəmməd xan İzzəddinli-Qacarın qızı idi) Astrabad yörəsində doğulmuşdu. Qardaşı Ağaməhəmməd xana xidmət etmişdi. Xəmsə hakimi Zülfüqar xan Əmirli-Avşarı məğlub etmişdi. Lahicanın valisi idi.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qacarlar

## Xarici keçidlər
Emmanuel (film, 1974)

**Emmanuel** () – 1974-cü ildə çəkilmiş fransız erotik filmidir. Film fransız yazarı Emmanuel Arsanın eyni adlı romanı əsasında çəkilmişdir.

## Məzmun
Hadisələr Banqkokda baş verir. Emmanuel adlı cavan qız əri Jan ilə Tailanda dincəlməyə gəlir. Emmanuel dərin məhəbbət hissləri keçirmək üçün başqaları ilə görüşmək istəyir. Lakin yaşca ondan böyük olan əri isə ona icazə vermir. Onun Mario ilə tanışlığı məhəbbətə qarşı hisslərini tamamilə dəyişdirir...

## Rollarda

## Digər ölkələrdə
Filmin davam etmə müddəti 110 dəqiqədir. Bəzi ölkələrdə filmin bir çox hissələri qısaldılmışdır. Cənubi Koreyada filmin davam etmə müddəti 85 dəqiqədir. Keçmiş SSRİ-də bu filmin yayılması qadağan edilmişdir. Lakin bu qadağaya baxmayaraq daha da çox yayılmışdır.

## Xarici keçidlər
*
Şeron Mitçell

**Şeron Mitçell** () — ABŞ pornoaktrisası və seksoloqu. 2003-cü ildə pornokaryerasını başa vurub. Bu zaman San-Fransisko Universiteti ona insan seksuallığı üzrə elmlər dokturu adını vermişdir. Mitçell porno karyerası boyu 651 porno filmdə iştirak edib.

## Seçilmiş filmoqrafiyası
* 1977 Barbara Broadcast
* 1977 Violation of Claudia
* 1981 Blue Jeans
* 1982 Foxtrot
* 1982 Luscious
* 1983 Night Hunger
* 1983 Sexcapades
* 1983 Suzie Superstar
* 1984 Never Sleep Alone
* 1984 Spitfire
* 1985 Surfside Sex
* 1987 Barbara Dare’s Roman Holiday
* 1987 Porsche

## Xarici keçidlər

* More than a Clinical Sexpert: An Interview with Sharon Mitchell, Ph. D. 
* Dr. Sharon Mitchell PH. D. in Human Sexuality Founder of the Adult Industry Medical Health Care Foundation 

## İstinadlar
{{İstinad siyahısı}
Karl Vilhelm Veyerştrass

**Karl Teodor Vilhelm Veyerştrass** () — alman riyaziyyatçısı. "Müasir analizin atası" hesab olunur. Onun funksiyanın kəsilməzliyi haqda Veyerştrass teoremi vardır..

## Həyatı

## İstinadlar

  
## Ədəbiyyat
*Pelageja Jakowlewna Polubarinowa-Kotschina Karl Weierstraß, Nauka, Moskau 1985 (russisch)

## Xarici keçidlər
* Kurze Biografie, Literaturhinweise, Bilder und weitere Verweise
Liberal liderlik

**Liberal liderlik** - Hər hansı bir şəxsin şəxsi fəaliyyət proqramının olmaması səbəbindən tez-tez siyasi baxışlarını dəyişməsi, əlində olan təsir imkanlarından öz məqsədləri üçün istifadə etməsi, şəraitdən istifadə edərək vətəndaşların rəgbətini qazanmaq üçün populyar şüarlardan istifadə etməsi nəzərdə tutulur. Hər bir şəraitdə oldugu kimi liberal lider də öz şəxsi inkişaf səviyyəsindən, intelektual qabiliyyətindən istifadə edərək siyasi fəaliyyətini genişləndirə bilər.
Londonun gözü

**Londonun gözü** (; bəzən  olaraq da tanınır) — 135 metr yüksəklikdə, Avropada  ən yüksək fırlanan əyləncə çarxıdır. Birləşmiş Krallığın ən məşhur turistik məkanlarından biridir. Bura ildə üç milyona yaxın turist səfər edir. David Marks, Julia Barfield, Malcolm Cook, Mark Sparrowhawk, Steven Chilton və Nic Bailey tərəfindən hazırlanmışdır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Rəsmî saytı
* Architect's website
* 360 Panorama underneath the London Eye
* Pictures London Eye 
* London Eye information and photography
* IStructE paper on the London Eye pier
* Dynamic images of the London Eye
Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1828–1829)

**Rusiya-Osmanlı müharibəsi** — 1828–1829-cu illərdə Rusiya və Osmanlı dövləti arasında baş verən savaş.
1827-ci ilin oktyabrın 26 — da Navarino dəniz döyüşündə Osmanlı məğlub oldu və müharibə başladı

## Müharibənin səbəbləri
1828-ci ilin aprelində Rusiya Türkiyəyə müharibə elan etdi. Rus qoşunlarının əsas məqsədi Anadoluya daxil olaraq Ərzurumu, Trapezundu ələ keçirərək daha sonra Istanbul üçün təhlükə yaratmaq idi. İlk hücum Rus qoşunları tərəfindən Qars üzərinə oldu. Iyunun 19-da Qars yaxınlığında döyüş baş verdi. Ruslar Qarsı ələ keçirdilər. Avqustda Ahalsıx, Ahalkələk tutuldu.

1829-cu il hərbi əməliyyatlarında Ərzurum və Trapezund da işğal olundu. Ruslar Balkan yarımadasında da bir sıra əhəmiyyətli qələbələr qazandılar. Türkiyə sultanı II Mahmud sülh bağlanması haqqında xahiş etdi. Beləliklə 1829-cu il sentyabrın 2-də Ədirnə səhərində bağlanan sülh müqaviləsinə görə Türkiyə şimalda Anapadan başlayaraq, Qara dənizin şərq sahillərini Rusiyaya güzəştə getdi. Bosfor və Dardanel boğazları Rusiyaya ticarət gəmiləri üçün açıq saxlanılırdı. Ədirnə sülhünə görə Türkiyə eyni zamanda Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı işğal siyasəti ilə barışırdı.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Кругосвет
* БСЭ 
* onwar.com/aced/nation/ram/russia/frussoturk1828.htm 
* cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/098/300.htm
* Еропкин В. Мои воспоминания о Турецкой кампании 1828 г. // Русский архив, 1877. – К. 3. – № 12. – С. 411–413. 
* Под Варною 10-го сентября 1828 г. (Из воспоминаний о лейб-гвардии Егерском полке) // Русская старина, 1876. – Т. 15. – № 2. – С. 364–376.
Vilyam Cons

**Vilyam Cons** , 28 sentyabr 1746 – 27 aprel 1794) — Böyük Britaniya filoloqu.

## Həyatı

## Yaradıcılığı
İki yüz il əvvəl Vilyam Cons (1746–1794) sanskrit yazıları ilə tanış olduqdan sonra yazırdı: "Sanskrit dili öz qədimliyindən asılı olmayaraq, qeyri-adi quruluşa — yunan dilindən mükəmməl, latın dilindən zəngin, ayrı-ayrılıqda hər birindən daha gözəl quruluşa malikdir, lakin bununla belə, sanskrit dili istər fel kökləri, istərsə də qrammatik formalar baxımından bu iki dilə o qədər yaxındır ki, belə yaxınlıq təsadüfün nəticəsi ola bilməzdi; bu qohumluq elə güclüdür ki, hər üç dili araşdıran filoloq mütləq bu qənaətə gəlməlidir ki, dillərin üçü də bəlkə artıq mövcud olmayan bir ümumi mənbədən doğub". Bu güman dillərin inkişafını vahid köklə bağlayan istiqamətin ilkin nümunələrindən sayıla bilər.

Hind-Avropa dilçiliyinin nümayəndələri nəzərdən keçirdikləri bütün başqa dillərdə rast gəldikləri uyğun sözləri bir müddət Hind-Avropa protodilinə aid etməklə irqi üstünlük meylini nümayiş etdirmişlər. İlk dövrlərdə Hind-Avropa dil ailəsi I və II şəxs əvəzliklərinin, qohumluq bildirən və bədən üzvlərinin adlarını ifadə edən bir sıra sözlərin uyğunluğu əsasında yaradılırdı. Həm də bunu onunla əsaslandırmağa çalışırdılar ki, bu cür sözlər əsas lüğət fonduna daxil olan ən zəruri sözlərdir və bunlar — bu cür sözlər başqa dillərdən mənimsənilmir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* The third anniversary discourse, on the Hindus  Полный текст
* Третий ежегодный доклад В. Джонса, президента Азиатского общества в Бенгалии  Русский перевод предыдущего.
* Переписка лорда Монбоддо и Уильяма Джонса
Vladislav İlliç-Svitıç

**Vladislav Markoviç İlliç-Svitıç** (; ) — Sovet dilçisi.

## Həyatı

## Yaradıcılığı
XIX əsrin əvvəllərindən başlayan müqayisəli-tarixi metod əsasında yaranmış zəngin elmi mənbələr XX əsrin 60-cı illərində Sovet alimi V. M. İlliç-Svitıça daha əsaslı araşdırmalar aparmağa imkan vermişdir. O, 1966-cı ildə "Opıt sravneniə nostratiçeskix əzıkov (semitoxamitskiy, kartvelğskiy, indoevropeyskiy, uralğskiy, dravidiyskiy, altayskiy)" adlı qiymətli əsərini hazırlamış, əsər müəllifin vəfatından bir neçə il sonra — 1971-ci ildə çap olunmuşdur. Ensiklopedik lüğətdəki:"Nostratik dillərin qohumluğu fərziyyəsini Daniya alimi X. Pedersen irəli sürmüş, Sovet alimi V. M. İlliç-Svitıçın işləri onun elmi cəhətdən əsaslı olduğunu sübut etmişdir". — sözləri nostratik nəzəriyyənin doğruluğunu təsdiq etməklə yanaşı, bu sahədə V. M. İlliç-Svitıçın böyük xidmətlərini də göstərir.

V. M. İlliç-Svitıç qeyd edilən dil ailələrində işlənən 245 sözün etimoloji təhlilini vermiş, ulu dildən gələn həmin sözlərin dil ailələrindəki arxetiplərini dəqiqləşdirib müqayisələr aparmaq istiqamətində xeyli iş görmüşdür. Ciddi fonetik araşdırmalar aparmış, dil ailələri arasındakı səs uyğunluqlarını müəyyənləşdirmək əsasında sözlərin eyni mənşədən törədiyini əks etdirən zəngin faktlar toplamışdır. Qeyd edilən altı dil ailəsi üzrə əvəzliklərin və əvəzliklərdən törəmiş şəxs şəkilçilərinin geniş cədvəlini vermişdir. Lüğət məqalələri alimin hər bir dil ailəsinə necə həssaslıqla yanaşdığını aydın göstərir. Müəllif hər dil ailələrinə aid elmi ədəbiyyatı diqqətlə nəzərdən keçirmiş və həmin ailəyə daxil olan dillərin tədqiqi səviyyəsi ilə maraqlanmışdır. Bu əsər dünya dillərinin bir kökdən olduğunu təsdiq edən ilk uğurlu ümumiləşdirici əsərdir. Lakin heç şübhəsiz, müəllifin tədqiqatının qüsurlu cəhətləri də vardır. Əsərdə bə’zi sözlərin ulu dilə aid arxetipləri deyil, hər bir dil ailəsinə məxsus müşahidə olunan ilkin forması seçilmişdir. Görünür, həqiqi arxetiplərin müəyyənləşdirilməsi sonrakı mərhələnin işi olmalıdır. Müəllif dünyanın qədim dillərinə də (sanskrit istisna olmaqla) fikir verməmişdir. Lakin gələcək araşdırmalar üçün, dilin mənşəyinin müəyyənləşdirilməsi üçün geniş üfüqlər açmışdır.

İlliç-Svitıçın əsəri Çin-Tibet, Malayziya-Polinez, Amerika və bir sıra Afrika dil ailələri istisna olmaqla, demək olar ki, Yer üzündəki əsas dil ailələrini əhatə edir.
Amerika qitəsində, cənubi Asiyada və Afrikanın cənub ölkələrində, Avstraliyada və ətraf adalarda yaşayan yerli əhalinin özünəməxsus dilləri olsa da, həmin ölkələrdə ingilis, fransız, ispan, portuqal dillərindən ədəbi dil kimi istifadə edilir. Ona görə də həmin xalqların dillərinin (yerli dillərin) öyrənilməsi daha vacibdir. Şübhəsiz, həmin dillər sistemli şəkildə öyrənilməklə müqayisəyə cəlb edilən dillərin əhatə dairəsi daha da genişləndirilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Одна из прижизненных фотографий В. М. Иллич-Свитыча
* Могила
Nikolay Andreyev (dilçi)

**Nikolay Dvbnhbyeviç Andreyev** (, 16 fevral 1920 — 15 noyabr 1997) — Sovet və Rusiya dilçisi.

## Həyatı

## Yaradıcılığı
N.D. Andreyevin 1986-cı ildə çap etdirdiyi "Ranne-indoevropeyskiy praəzık" əsəri yalnız Hind-Avropa dillərini deyil, müəllifin Ural və Altay dilləri adlandırdığı dilləri də əhatə edir. Bu dillər boreal (lat. boreus – şimal) yerləşmə əsasında tədqiqata cəlb edilmiş, Ural ətrafı və Altay səmtində yaşayan xalqların -tunqus və mancurların dilləri də əhatə olunmuşdur. Yunan, fin, sanskrit, evenk, latın, litva, nanay, eston, Avesta, qot, xantı, oroç, xett, qədim alman, nehid, qədim slavyan, ulç, oroq, Veda, udagir, erməni və s. dillərdən gətirilən faktlar göstərir ki, müəllifin müqayisə dairəsi Hind-Avropa dilləri ilə məhdudlaşmamışdır. Bu dillərin bir qismi Tunqus-Mancur dil ailəsinə aiddir (nanay, evenk,ulç, oroq, nehid və s.). Müəllifin tədqiqat, müqayisə, uyğunlaşdırma üsulu da maraqlıdır.

Müəllif 203 kök sözün etimoloji müqayisəsi əsasında bu qənaətə gəlmişdir ki, "Mövcudluğunun başlanğıc mərhələsində erkən Hind-Avropa (EHA) ulu dili boreal ulu dil (BUD) daxilində müstəqil qol kimi ayrılaraq, uzun müddət boreal ulu dil tipologiyasından aldığı irsi tam şəkildə saxlamışdır."

A.S.Melniçuk "Dünya dillərinin ümumi qohumluğu haqqında" məqələsi ilə buşmenlərin və huttentotların dillərindən başqa, Yer üzündəki bütün dil ailələrinin qohumluğunu, bir kökdən, bir ulu dildən törəmiş olduğunu daha əsaslı şəkildə, orijinal bir üslubda sübuta çalışmışdır. Müəllif düzgün qeyd edir ki, konkret bir dil ailəsi daxilində şərti işarələrin uyğunluğu prinsipinə əsaslanan komparativistika ulu dilin quruluşunun tarixəqədərki dərinliklərinə enməyə çəpər çəkir, belə bir metodoloji əsasla işləməklə ulu dilin parçalanması, müxtəlif dillərə ayrılması dövrünə aid hadisələrin bərpası mümkün deyildir. Bu cəhətdən müəllif praformaların müəyyənləşdirilməsində vokalizmin mürəkkəb sisteminin rekonstruksiyasından imtina edən N.D.Andreyevin işini ilk iş kimi qiymətləndirir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
İqor Dyakonov

**İqor Dyakonov** (tam adı: *İqor Mixayloviç Dyakonov*, ; ) — Rusiya və Sovet tarixçisi, şərqşünası və dilşünası.

## Həyatı

## Yaradıcılığı
İ. M. Dyakonovun işlətdiyi terminlərlə eyni olan buradakı terminlərdə bəzi fərqlər vardır. Bunlar müxtəlif oxunuşdan, müxtəlif ədəbiyyatdan gələn fərqlərdir. Sag-giga sözü aydındır: sag — şumer dilində ‘baş’ deməkdir, giga sözü isə ‘qara’ sözünü mühafizə edir — hərfən ‘başı qara’ — qarabaşlar mə’nasındadır.

Y. Yusifovun dediyi "kengir" sözünün izahına İ. M. Dyakonovda rast gəlirik. İ. M. Dyakonov göstərir ki, Şumer sözü mixi yazılarda Kİ. EN. Gİ işarəsi ilə yazılır. "Belə bir fikir yayılmışdır ki, bu sözü fonetik cəhətdən *Kegi(r) şəklində oxumaq lazımdır, çünki Şumer sözünün dialekt formasının prototipidir. Lakin k>ş dialekt keçidinə kifayət qədər inandırıcı dəlil yoxdur, ona görə də Kİ. EN. Gİ yazılış formasını Şumer oxunuşu ilə tərkibi ideoqram kimi düşünmək daha yaxşı olar". Buradan aydın olur ki, Kiengi (və başqa variantlardakı Kegir, Kengir) "Şumer" deməkdir.

Ki-en-gi sözünün etimologiyası haqqında vahid fikir yoxdur. Römer ki-egi şəklində ‘knyaz yeri’, ‘knyaz torpağı’ kimi izah etmişdir. Bizim fikrimizcə, Kİ. EN. Gİ — ilkin mə’nasına görə ‘allahın gəldiyi torpaq’ deməkdir: ki — ‘torpaq’, En(An) — şumerlərin allah adı, gi — ‘gəlmək’ sözüdür.

İ. M. Dyakonov şumerlərin taleyini daha yanlış düşünmüşdür: "Baxmayaraq ki, şumer dili sami-akkadlar tərəfindən sıxışdırıldı, lakin bir xalqın başqası tərəfindən fiziki sıxışdırılması baş vermədi; antropoloji tip dəyişmədi, mədəniyyətdə elə bir əsaslı dəyişiklik olmadı… Mahiyyət e’tibarilə sonrakı babillilər elə həmin şumerlər idi… lakin dillərini dəyişmişdilər".

İ. M. Dyakonovun şumer dili haqqında dediyi aşağıdakı sözləri eynilə türk dillərinə də aid etmək olar: "Fövqəladə mühüm fonetik qanun: ikihecalı əsaslarda samitlər arasında yalnız bu və ya digər bir sait işlənə bilər: gaba — ‘qrudğ’, ama "matğ", amar "detenış"… Bu, yəqin ki, çox qədim, lakin hər halda sonrakı hadisə olub, söz əsasının ilkin saitinin nədən ibarət olduğunu bildirir".

İ. M. Dyakonov şumer dilinin fonetik sistemini nəzərdən keçirərək e.ə. III minilliyin ortalarına aid şumer dili fonetik sistemi ilə II minilliyə aid hürri dili fonetik sistemi arasında yaxınlıq müşahidə etmiş və bu yaxınlığın qədim vahid substratdan gəldiyini güman etdiyini bildirmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* И. М. Дьяконов. Книга воспоминаний.
* Некролог И. М. Дьяконова
* "Главный научный сотрудник"
* Полный список публикаций И. М. Дьяконова в формате PDF
* Полный список публикаций И. М. Дьяконова в формате HTML, со ссылками
* "Перловник" Игоря Михайловича и Нины Яковлевны Дьяконовых
* Библиография Игоря Михайловича Дьяконова — на сайте GERGINAKKUM
Adolf Leo Oppenheym

**Adolf Leo Oppenheym** (, ) — ABŞ şərqşünası.

## Həyatı

## Yaradıcılığı

Çikaqo universitetinin professoru A.Leo Oppenheym Qərbi Asiya sivilizasiya sərhədlərini aşağıdakı kimi müəyyənləşdirmişdir: «Cənub-qərbi Asiya böyük rəngarəngliyə malik coğrafi və ekoloji şəraitlə xarakterizə olunur... Bu sahənin bir neçə təbii və e’tibarlı sərhədi var: Pamirin qərb qolları, Qafqaz dağları və Hind okeanı genişliyi. Qara, Egey və Aralıq dənizlərinin daha əlverişli sulu massivləri – baxmayaraq ki onlar da şimal və qərblə kifayət qədər effektiv izolyasiyanı tə’min edir.»

O, daha sonra yazır: «...biz oxucunun diqqətini ona cəlb etmək istəyirik ki, Mesopotamiyada meydana çıxan mədəniyyət təcrid olunmuş hadisə deyildi  və onu əhatə edən aləmdən ayrılmaz idi».
 
A.Leo Oppenheym 20 il üzərində işlədiyi «Qədim Mesopotamiya» (Moskva,1980) əsərində ən azı qədim Babil-Amori sülaləsi dövrünü (e.ə.1894-1595) nəzərə alaraq yazır: «Dağlılar ardıcıl olaraq düzənliyin əhalisinə təzyiq edirdilər. Sonuncular dəf edirdilər, lakin onların müqaviməti siyasi və iqtisadi şəraitdən asılı idi. Dağlılar düzənliyə gah işçi və ya muzdur kimi, gah da işğalçı kimi girirdilər. Bəzən onlar şəhərləri, bütöv dövləti özlərinə tabe və idarə etmək üçün kütləvi hücumlar təşkil edirdilər. Bu təhlükəyə Babilistan və Assuriya eyni cür yanaşmırdılar. Babillilər Şumer ənənələrini davam etdirərək (o öz ifadəsini En-Merkarın tarixində tapmışdı) mədəni tə’sir göstərməyə çalışırdılar (çalışırdılar ki, kontakt zonasında hibrid bufer dövlət səviyyəsi stimullaşdırılsın)...».

Düzənlik əhalisi dedikdə İkiçayarası, dağlılar dedikdə, Qərbi Azərbaycan – Zaqros dağlarının əhalisi – lullubilər, kutilər nəzərdə tutulur. Mədəni inkişaf az-çox yaxın olmasa, dağ əhalisi İkiçayarası və Assur dövlətlərini bu qədər təzyiq altında saxlaya bilməzdi. Oppenheym burada aşkar şəkildə "bufer dövlət"dən, eyni səviyyəli mədəni inkişafdan danışır, həm də babillilərin Şumer- Uruk hakimi En-Merkarla arattalılar arasındakı neçə yüz il əvvəlki tarixi əlaqəni, dostluq münasibətlərini nəzərə aldıqlarını qeyd edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Oppenheim, Adolf Leo
Sırsıra

**Sırsıra** — hamar buz layı şəklində döşənmə yollarda və s. görünən yağıntılara deyilir. Sırsıra qırova nisbətən daha ağır olduğundan ağaclara daha çox zərər verir.

## Həmçinin bax

*Qırov

bat-smg:Šarma
İmdad Əlizadə

**İmdad Əli oğlu Əlizadə** () — Azərbaycan yazıçısı, jurnalisti.

## Həyatı
İmdad Əlizadə 1980-ci ildə Laçın rayonunun Oğuldərə kəndində anadan olub. 1997-ci ildə Bakıda 265 saylı orta məktəbi bitirib. 1998–2004-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin sosial elmlər və psixologiya fakültəsinin bakalavr və magistratura pillələrində təhsil alıb.

2004–2005-ci illərdə hərbi xidmətdə olub.

## Fəaliyyəti
1998-ci ildən mediada çalışır. "İntibah", "Persona", "Həftə içi" qəzetlərində, "525-ci qəzet" və "Trend" İnformasiya Agentliyində işləyib. 2009-cu ildən "Media forum" saytının əməkdaşıdır.

Parlament Jurnalistləri Birliyi 2013-cü ilin ən yaxşı media quruluşları və jurnalistlərini müəyyənləşdirmək üçün keçirdiyi sorğunun nəticəsinə görə "Media forum" saytının əməkdaşı İmdad Əlizadə "İlin internet jurnalisti" adını alıb.

## Mükafatları
* "Tərəqqi" medalı
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu — 21 iyul 2025

## İstinadlar

## Mənbə
* "Laçın yurdu" jurnalı,№ 2(2),2011, Bakı,"Nurlar",2011.
* http://www.regionsesi.az/2014/02/media-forum-saytinin-%C9%99m%C9%99kdasi-ilin-internet-jurnalisti-secildi/ 

## Xarici keçidlər
* http://www.mediaforum.az/az/2011/09/29/Q%C3%9CRB%C6%8FT%C6%8F-SARI-2-030107668c04.html
Fridrix Boye

**Fridrix Boye** (; 4 iyun 1789, Meldorf — 3 mart 1870, Kil) — alman hüquqşünası, ornitoloqu və entomoloqu.

## İstinadlar

*Friedrich Boie (Nekrolog) In: 	Journal für Ornithologie. Band 18, Nummer 3. Deutsche Ornithologen-Gesellschaft, Mai 1870
Araqon dili

**Araqon dili** — İspaniyanın Araqon Muxtar Bölgəsində təxminən 10.000 nəfər tərəfindən danışılan latın dilidir. Dil Ribaqorça bölgəsində Katalon dili ilə qarşılıqlı təsirə məruz qalmışdır. Araqonca Bölgədə İspan dili təsirində qaldığı üçün yox olma təhlükəsi ilə qarşı-qarşıyadır. İkinci dil olaraq bu dildən istifadə edənlərin sayı 30.000 nəfərdir.

## Xarici keçidlər
* Araqonca kursu
* Araqonca üçün Etnoloq raporu 
* Consello d'a Fabla Aragonesa
* Araqon dili
* Academia de l'Aragonés
*Vebster Araqonca-İngiliscə luğət
İnfant

thumb|right|200px|İspan infantlarının tacı.
**İnfant**, qadınlar üçün **infanta** (, ,   — uşaq) — İspaniya və Portuqaliya kral sülalələrində bütün şahzadələrin titulları (Portuqaliyada 1910-cu ildə monarxiyanın ləğvinə qədər).

İspaniyada hal-hazırda bu titulu Asturiya şahzadəsi daşıyır.

XIV əsrdən bəzi ispan krallıqlarında vəliəhd olmayan kral övladları bu titulu daşıyırdılar.

## Titulun adının mənası

"İnfant" sözü roman dillərində "uşaq" deməkdir, bununla da onların kral övladları olduğu vurğulanırdı.
Kabus ada

**Kabus ada** — əvvəllər coğrafi xəritələrdə göstərilən, indi isə mövcud olmayan adalara deyilir. Kabus adalar mifik adalardan fərqləndirici cəhət ondan ibarətdir ki, mifik adalar kabus adalar kimi müzakirə edilməyib. Kabus adalara aysberqləri göstərmək olar. Bu adalar tədricən yox olmuşlar.

## Bəzi kabus adalar haqqında

## Həmçinin bax
* İtmiş şəhərlər

## Ədəbiyyat
*Henry Stommel Lost Islands: The Story of Islands That Have Vanished from Nautical Charts. University of British Columbia Press, 1984. ISBN 0-7748-0210-3

## Xarici keçidlər
* Рамсей Р. Открытия, которых никогда не было
Tiker

thumb|Tiker monitoru 
**Tiker** () və ya ehtiyat simvolu. Birjada spesifik ehtiyatların hesablanması üçün nəzərdə tutulub. Valyutaların kodu tikerin analoqu sayılır. Tiker Tomas Edison tərəfindən ixtira edilmişdir.

## İstinadlar
İohann Karl Rodbertus

**Karl Rodbertus -Yagetsov** (12 avqust 1805  — 6 dekabr 1875) —Almaniya iqtisadçısı.

## Həyatı

## Fəaliyyəti
Karl Rodbertus - Yagetsov (1805-1875-ci illər) alman iqtisadçısı, hüquqşünas, dövlət sosializmi nəzəriyyəsinin banilərindən biridir.

1848-ci il İnqilabı dövründə Frankfurt parlamentinin üzvü, mədəniyyət və maarif naziri.
Rodbertusun iqtisadi konsepsiyası D.Rikardonun və utopik sosializmin güclü təsiri ilə formalaşırdı, kapitalizmin dərin tənqidindən ibarət idi və eyni zamanda Rodbertus bu konsepsiyada islahatlar yolu ilə sosial problemlərin həlli üçün çıxış edirdi.
Rodbertus David Rikardonun əmək dəyəri nəzəriyyəsinin tərəfdarı olmasına baxmayaraq, əmtəənin dəyərini bilavasitə fəhlə pulu adlandırılan pulların buraxılması yolu ilə iş vaxtında qanuni olaraq ifadə etməyi təklif edirdi. Beləliklə, onun hesab etdiyi kimi, dövlətin köməyi ilə qiymətin və dəyərin bərabərləşməsinə nail olmaq olardı.
Rodbertus iqtisadi konsepsiyasında mənfəətin nəzəriyyəsi və normalarına, torpaq rentası və fəhlə sinfinin vəziyyəti məsələlərinə toxunurdu.

David Rikardonun əmək dəyəri nəzəriyyəsindən yalnız əməyin dəyəri doğurduğu haqqında postulatı çıxararaq o, belə nəticəyə gəlir ki, torpağa və kapitala olan mülkiyyət torpaq mülkiyyətçilərinin və kapitalistlərin əməyi ilə yaranmır. Mülkiyyətin bu növlərini Rodbertus "gəlir gətirən, sahiblərinə renta verən, lakin onların öz şəxsi əməyi sərf olunmayan mülkiyyət" kimi müəyyən etmişdir.
Rodbertus "ümumiyyətlə renta" kateqoriyasını tətbiq edir. O, hesab edirdi ki, torpaq rentasının və kapitalist mənfəətinin hökmran xarakteristikası odur ki, hər iki forma zəhmətsiz gəliri təşkil edir. Torpaq rentasının yaranma mənbəyini Rodbertus torpağa olan xüsusi mülkiyyət hesab edirdi. Bundan başqa, o tamamilə düzgün olaraq torpaq rentasının torpağa mülkiyyət obyekti kimi inhisarla əlaqəsini üzə çıxarmışdır.
Rodbertusun "dövlət sosializmi" nəzəriyyəsi xüsusi maraq doğurur.

Rodbertusa görə, insan cəmiyyəti öz təkamülündə üç aşağıdakı mərhələdən keçir: 1) antiklik 2) feodalizm və kapitalizm 3) kommunizm. Bu mərhələlər kapitalizmin inkişaf səviyyəsi və istehsal vasitələrinə mülkiyyətin xarakteri ilə müəyyən edilir. Antikliyin əsasını o dövrün əsas məhsuldar qüvvəsi olan insan-qula olan mülkiyyət təşkil edirdi, feodalizm və kapitalizm dövrləri torpağa və kapitala, kommunizm dövrü isə əməyə və əmək haqqına olan mülkiyyətlə xarakterizə olunur.

Rodbertusun rəyincə, kommunizmin rüşeymləri bəşəriyyətin inkişafının kommunizmə qədərki inkişaf dövrlərində yaranır. Dövlətin isə rolu ondan ibarət olur ki, o son dövrə - kommunizmə təkamül keçidi üçün ideal təşkilatdır.
Rodbertus hesab edirdi ki, ölkənin sosial və iqtisadi problemlərini yalnız dövlət həll edə bilər və həll etməlidir.
Rodbertusun iqtisadi konsepsiyası iqtisad elminin inkişafında mühüm rol oynadı, sonralar isə Almaniyanın yeni tarix məktəbinin nümayəndələri tərəfindən əsas konsepsiya kimi qəbul edildi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Родбертусовская критика классической школы  — глава из книги "Накопление капитала"
Vilhelm Roşer

**Vilhelm Roşer**(; 21 oktyabr 1817, Hannover — 4 iyun 1894, Leypsiq) — Almaniya iqtisadçısı.

## Həyatı

## Fəaliyyəti
Köhnə tarix məktəbinin banilərindən biri də Vilhelm Roşer (1817–1894-cü illər) idi.

Roşer 1843-cü ildə buraxılmış "Tarixi metod" nöqteyi-nəzərindən siyasi iqtisad kursunun qısa əsasları" əsərində ilk dəfə tarixi metodun ümumi cizgilərini vermişdir. Roşerin "Xalq təsərrüfatının əsasları" (1854–1894) kitabı da maraq doğurur. Burada o, tarixi metoda müvafiq olaraq, hər bir millətin inkişafını aşağıdakı amillərin: təbiətin, əməyin və kapitalın, dəyişən hökmranlığı ilə əlaqələndirərək, J. B. Seyin üç istehsal amili nəzəriyyəsini şərh edir.

Fridrix Listin ardınca Roşer müxtəlif xalqların tarixində iqtisadi təzahürlərin təkrarlanmasını və deməli, iqtisadi inkişafın ümumi qanunlarının mümkünlüyünü rədd edirdi. Roşer xalqların təbii fərqlərini, həmçinin onun rəyincə müxtəlif millətlərdə ümumi təsərrüfat tipinin mümkünlüyünü istisna edən qabiliyyətlərinin və inkişaf dərəcələrinin fərqlərini ön plana çəkirdi. Roşer belə hesab edirdi ki, "donun eyni ölçü üzrə tikilmədiyi kimi, bütün xalqlar üçün də eyni iqtisadi ideal ola bilməz".
Roşer cəmiyyətin inkişafının inqilabi yolunu rədd edərək, inkişafın yalnız təkamül formasını qəbul edirdi. İnqilabi çevrilişləri qeyri-qanuni hesab edir, xalqları öz həyat formalarını dəyişdirərkən hər şeyi dəyişdirən zamanı rəhbər tutmağa çağırırdı ki, çox yavaş və tədricən həyata keçirilən dəyişikliklər hiss olunmasın.
Roşer inanırdı ki, hər bir inqilab, onun etdiyi dəyişikliklərə nə qədər ehtiyac olsa belə, böyük bədbəxtlik və xalq həyatını ölüm xəstəliyi olaraq qalır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Биография В. Рошера
Səfər (film, 1964)

**"Səfər"** () — rejissor Bernard Vikkinin filmi.

## Məzmun

İnanılmaz dərəcədə varlı qadın Karla Zaxanasian çox illər bundan qabaq rüsvayçılıqdan tərk etdiyi köhnə şəhərə gəlir. Onun Serj Millerdən uşağı olmuşdu. Lakin Serj bu atalığı boynuna almır. Onun bu səfərdə məqsədi burada yaşayan əhali ilə sövdələşməkdir. O, verəcəyi böyük pulların əvəzində Millerin ölüsünü istəyir. Əvvəl bununla razılaşmayan əhali sonra Milleri öldürməyə razı olur. Miller ölümə məhkum edilir. Lakin son anda Karla hökmü dayandırır və əhaliyə onların etdiyi səhvləri başa salır.

## Film haqqında

:*Film Fridrix Dürrenmattın "Yaşlı xanımın gəlişi" əsəri əsasında çəkilmişdir.
:*Bu filmə görə rejissor Bernhard Vikki 1964-cü ildə Kann kinofestivalında Qızıl Palma mükafatına namizəd olmuşdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi :** Fridrix Dürrenmatt
:**Ssenari müəllifləri :** Ben Barzman, Moris Valensi
:**Rejissor :** Bernhard Vikki
:**Operator :** Armando Nannussi
:**Bəstəkarlar :** Riçard Arnell, Hans-Martin Mayevski
:**Prodüser :** Derril F. Zanuk

### Rollarda

:İnqrid Berqman – Karla Zaxanasian
:Entoni Kuinn – Serj Miller
:İrina Demik – Anya
:Klod Dofin – Bardik
:Paolo Stoppa – həkim
:Romolo Valli – şəhər rəssamı
:Valentina Korteze – Matilda Miller
:Marsella Rovena
:Eduardo Çanelli
:Jak Düfilo
:Leonard Ştekel
:Ernst Şröder
:Fausto Tossi
:Hans Xristian Blex
:Lelio Lüttassi
:Marko Qulyelmi
:Renso Palmer
:Dante Macio
:Rixard Münx

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Əlcəzair (şəhər)

**Əlcəzair** (, *Mədinət əl-Cəzair*) — Əlcəzairin paytaxtı və ən böyük şəhəri. Əhalisi 1998-ci ilin hesablamalarına görə 2 882 897 nəfərdir. Aralıq dənizi sahilində yerləşən liman şəhəridir.

## Tarixi
Şəhərin əsası 944-cü ildə Buluggin ibn Ziri tərəfindən qoyulmuş, XVI əsrdə türklərin idarəçiliyinə keçmişdir. 1830-cu ildə fransızlar tərəfindən ələ keçirilmiş və koloniyanın paytaxtı olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cibuti (şəhər)

**Cibuti** (, ) — Cibutinin paytaxtı və ən böyük şəhəri. Əhalisi 2009-cu ilin hesablamalarına görə 567 000 nəfərdir. Hind okeanının Tacura körfəzi sahilində liman şəhəridir.

Şəhərin əsası 1888-ci ildə ispan Eloy Pino tərəfindən liman şəhəri kimi qoyulmuş, 1891-ci ildə Fransız Somalisinin paytaxtı olmuşdur. 1977-ci ildə Fransadan müstəqillik qazandıqdan sonra Cibuti dövlətinin paytaxtıdır.

## İstinadlar
Tundra

**Tundra** — Yerin təbii zonası. Tundra Yer kürəsinin tayqadan şimalda olan hissəində yerləşir. Xarakterinə görə tundra bataqlıq, torflu və daşlıqlı olur.

Tundranın aşağı sərhəddi arktikanın başlanğıcı hesab edilir.

## Ərazisi
Tundra Şimali Amerikanın şimal hissəsinin, Kanada arxepelaqını, Qrenlandiyanın buz örtməyən yerlərini və Avrasiyanın şimal zolağını tutur.

## İqlimi
Tundra bitkinin həyatı üçün şərait olduqca sərtdir. Yay qısa və soyuqdur. Ən isti ayın orta temperaturu 10 – 12 C-dən yuxarı qalxmır. İllik yağıntının miqdarı 200 – 300mm-dir. Qış uzun keçir və bərk küləklər əsir. İfrat rütubətlənmə zonasıdır. Bataqlıqlar geniş yayılmışdır.

## Torpaq
Antarktidada fraqmentar şəklində buzdan azad olmuş sahələrdə (Banqera, Viktoriya, Teylor-Rossa, Eymeri, Vestfoll və s.), Şimal Buzlu okeanın adalarında və materikin arktik və subartik iqlim qurşaqları daxilində meşəsiz landşaftda formalaşmışdır. Yer kürəsini quru hissəsinin 4%-in tutur.

### Yayıldığı ərazilər
Tundra torpaqları — Avrasiya ərazisində enli qurşaq şəklində Şimal Buzlu Okeanın dənizlərinin cənub sahillərini əhatə edir. Geniş şəkildə bu torpaqlar alyaskada, Şimali Amerikanın qütb dairəsi arxası ərazilərində, İslandiyada, Qrelandiya adasının cənub kənarlarında yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Arktika
Maestro. Özüm və zaman haqqında. Bəstəkar Xəyyam Mirzəzadə

## Məzmun
Film Azərbaycanın xalq artisti, bəstəkar Xəyyam Mirzəzadədən bəhs edir.

Filmin çəkilişləri M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında, Ü. Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında, Üzeyir Hacıbəyovun ev muzeyində, Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyində və İçərişəhər Dövlət Qoruğunda aparılmışdır.

Filmdə Azərbaycan Respublikası Dövlət kino-foto sənədləri arxivindən və Xəyyam Mirzəzadənin şəxsi arxivindən istifadə edilmişdir.

Filmdə sözləri Bəxtiyar Vahabzadənin olan "Ötən günlər" mahnısı Oqtay Ağayevin ifasında səslənir. Ramiz Rövşənin "Tək əl" şeiri müəllifin öz ifasında səslənir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Tofiq İsmayılov
:**Rejissor:** Tofiq İsmayılov
:**Baş prodüser:** Əliağa Məmmədov, Böyükağa Məmmədov
:**Rejissor assistenti:** Qalib Bağırov, Mahmud Məmmədov 
:**Operator:** Ziya Babayev
:**Operator assistenti:** Fərrux Həsənov
:**Xüsusi texnika operatoru:** Əli Əliyev
:**Səs rejissoru:** Azad Vəliyev
:**Səs operatoru:** Altay Useyinov
:**Montaj:** Hüseyn Quliyev, Elmin Seyidli
:**Mətnin tərcüməsi:** Rövşən Ramizoğlu
:**İnzibatçı:** Vilayət Paşayev
:**Fotoqraf:** İlham Kişiyev
:**İşıqçı:** Əlizadə Rüstəmov, Rəşad İlyasov
:**Rəng korreksiyası:** Hüseyn Quliyev
:**Musiqi redaktoru:** Rauf Əliyev
:**Redaktor:** Ramiz Rövşən (Ramiz Əliyev kimi)
:**Texniki direktor:** Hüseyn Hüseynov
:**İcraçı prodüser:** Kamil Məmmədov

### Filmdə iştirak edənlər
:Fərəc Qarayev
:Sərdar Fərəcov
:Vaqif Səmədoğlu
:Bəxtiyar Vahabzadə (arxiv kadrlar)
:Murad Adıgözəlzadə (piano)
:Rasimə Babayeva (orqan)
:Könül Əmirova (arfa)        
:Anar Məmmədov (klarnet)
Sebuan dili

[336x336px|thumb|Xəritə [Filippində Sabuanca danışılan regionları göstərir. Tünd mavi ilə göstərilən regionlarda xalqın böyük hissəsi tərəfindən (>%50) danışılır. Açıq mavi ilə göstərilən regionlarda Sabuanca xalqın %25 ilə 49%-lik hissəsi tərəfindən istifadə edilir.]]

**Sebuan dili (Sebuano)** (Sinugboanon, Binisayang Sinugboanon, Cebuano, Sebwano), Filippinin yerli dillərindən biridir. Sebuano dili  Avstroneziya dillərinə daxildir. 2007-ci il məlumatlarına görə Sabuanca danışanların sayı 21 milyondur.

## Sözlər müqayisəsi

### Cümlələr və Mənfilik
Üç formada mənfi cümlələr yaradılır: *dili*, *wala* və *ayaw*.

**Dili** gələcəyi bildirərkən istifadə olunur.

*Dili ko mo trabaho ugma.*
“Sabah işə gəlməyəcəm.”

**Wala** keçmişi bildirərkən istifadə olunur.

*Wala ko mo trabaho tibuok adlaw.*
“Mən bütün günü işləmədim”

**Ayaw** əmir cümlələrini ifadə etmək üçün istifadə olunur.

*Ayaw og hilak.*
“Ağlama.”

*Ayaw mo pagdagan'dagan dinhi.*
“Buraya qaçma.”

*Mukaon ka?*
“Yeməyə gedəcəksənmi?”
*Dili.*
“Xeyr”.

*Nikaon ka?*
“Yedinmi?”
*Wala.*
“Xeyr”.

*Gakaon ka?*
“Yeyirsənmi?”
*Wala.*
“Xeyr.”

*Kaonon nako ni?*
“Bunu yeyimmi?”
*Ayaw.* ya da *Dili.*
“Xeyr.”

## Həmçinin bax
* Sebuanca Vikipediya

## İstinadlar
Dodoma

**Dodoma** (, ) — Tanzaniyanın paytaxtı və Dodoma vilayətinin inzibati mərkəzi. Əhalisi 2022-ci ilin siyahıyaalmasına görə 765.179 nəfərdir.

1973-cü ildə paytaxtın Dar-əs-Salam şəhərindən Dodomaya köçürülməsi planı hazırlandı. 1996-cı ilin fevralında Tanzaniya Milli Məclisi bura köçürüldü. Lakin bir çox dövlət idarələri hələ də keçmiş paytaxtda qalmaqdadır.

## İstinadlar
Karl Knis

**Karl Knis** (; ) — Almaniya iqtisadçısı.

## Həyatı

## Yaradıcılığı
1853-cü ildə Marburq, Freyburq və Heydelberq universitetlərinin professoru, tarix məktəbinin üçüncü nümayəndəsi K. Knisin "Tarixi metod nöqteyi-nəzərdən siyasi iqtisad" kitabı çap olundu ki, burada tarix məktəbinin metodoloji yanaşmalarının sistemli ifadəsi verilmişdi. Onun digər mühüm əsəri iki cildlik "Pul və kredit" (1885–86-cı illər) əsəridir.

Knis də tarix məktəbinin digər nümayəndələri kimi siyasi iqtisad klassik məktəbinin antitarixliyini tənqid edirdi. Cəmiyyətin iqtisadi inkişafının obyektiv qanunauyğunluğu ideyası Knis tərəfindən xüsusi tənqid olunur. O, təbii qanunların cərəyan etdiyi təbiəti hər hansı qanunların təsirindən azad olan cəmiyyətə qarşı kəskin surətdə qoyurdu. Knis tarix məktəbinin digər nümayəndələri kimi müxtəlif xalqların tarixində iqtisadi təzahürlərin təkrarlanmasını, bununla da iqtisadi inkişafın ümumi qanunlarının mümkünlüyünü rədd edirdi.

Tarix məktəbi Fridrix Listin siyasi iqtisada olan baxışını tarixi inkişafda təbiətin müstəsna xüsusiyyətləri, xalqın və onun idarələrinin xarakteri ilə müəyyən edilən milli təsərrüfatı öyrənməyə qadir olan milli elm kimi əks etdirirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография К. Книса