open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rusiyanın Suriyaya hərbi müdaxiləsi

**Rusiyanın Suriyaya hərbi müdaxiləsi** və ya **Rusiyanın Suriyadakı hərbi əməliyyatı**, rəsmi olaraq **Suriya Ərəb Respublikası ərazisində xüsusi tapşırıqlar** () — Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələrinin 30 sentyabr 2015-ci ildən bu günə qədər Suriyada vətəndaş müharibəsinə hökumət qüvvələrinin və hökumətyönlü milislərin tərəfində müdaxiləsi, həmçinin "Əl-Qaidə", "İslam Dövləti" və "Nusra Cəbhəsi" qruplaşmalarına qarşı döyüş əməliyyatlarında iştirakı. Bu müddət ərzində Rusiya üç dəfə Suriyadakı hərbi əməliyyatın və onun kontingentinin ixtisar edildiyini açıqlamış, lakin bundan sonra da hərbi əməliyyatlarda iştirakını davam etdirmişdir.

Suriyadakı hərbi əməliyyat Rusiya hərbçilərinin postsovet məkanı hüdudlarından kənarda keçirdikləri ilk hərbi əməliyyat idi. Suriya Rusiya ordusu tərəfindən yeni döyüş platformaları və silah sistemləri üçün sınaq meydançası kimi istifadə edilmişdir. Tez-tez icra olunan rotasiyalar sayəsində Suriyadakı hərbi əməliyyat şəxsi heyətin təcrübəsinin artırılmasına böyük təsir göstərmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Разгром исламистов, 108 погибших россиян и потеря интереса. Итоги четырёх лет операции в Сирии в картах, графиках и цифрах // Коммерсантъ, 30.09.2019
* Операция в Сирии на сайте Минобороны России
* Ежедневные Информационные бюллетени Центра Центра по примирению враждующих сторон на территории Сирийской Арабской Республики
* Военная операция России в Сирии // подборка материалов ИА Интерфакс
* Итоги деятельности российских ВКС в Сирии в 2015 году на сайте Минобороны России
* Результаты действий Воздушно-космических сил России в Сирии (инфографика РИА Новости)
* Сирия: русский гром / Российская газета — Федеральный выпуск № 6929 (61)
* ИГИЛ как подопытные кролики: чему военные РФ научились в Сирии // «Звезда», 18 авг 2017
* Они сражались за Сирию. 11 российских генералов, отличившихся в арабской республике // Коммерсантъ, 11.12.2017
Avropa Siyasi İcması (2022)

**Avropa Siyasi İcması** (ASİ; , EPC) — 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya hücumundan sonra yaradılmış, Avropanın gələcəyi ilə bağlı siyasi və strateji müzakirələr üçün hökumətlərarası forum. Qrup ilk dəfə 2022-ci ilin oktyabrında Praqada 44 Avropa ölkəsindən olan iştirakçılar, həmçinin Avropa Şurası və Avropa Komissiyasının prezidentləri ilə görüşmüşdür.

## Tarixi
ASİ Fransa Prezidenti Emmanuel Makron tərəfindən 2022-ci ilin mayında Rusiyanın Ukraynaya hücumundan sonra Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti vəzifəsində təklif edilmişdir. O, 23–24 iyun 2022-ci il tarixlərində bunu Avropa Şurasının iclasında rəsmi olaraq təqdim etmişdir. Qrup 6 oktyabr 2022-ci ildə toplanmış, 44 ölkənin dövlət başçıları kollektiv şəkil çəkdirimişdir. Rusiya və Belarus bilərəkdən iştirakdan kənarlaşdırılmışdır.

## Məqsədi
ASİ-nin məqsədi bütün qitədə Avropa ölkələri üçün siyasət koordinasiyası platforması təmin etmək və Avropa qitəsinin təhlükəsizliyini, sabitliyini və rifahını gücləndirmək üçün ümumi maraq doğuran məsələlərin, xüsusilə də Avropa enerji böhranının həllinin tapılması məqsədilə siyasi dialoqu və əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir. Aİ üzv dövlətləri ilə yanaşı, ASİ-yə Albaniya, Azərbaycan, Birləşmiş Krallıq, Bosniya və Herseqovina, Ermənistan, Gürcüstan, İslandiya, İsveçrə, Lixtenşteyn, Moldova, Monteneqro, Norveç, Şimali Makedoniya, Türkiyə və Ukrayna kimi ölkələr də daxildir.

Birinci sammit zamanı razılaşdırılmışdır ki, Avropa İttifaqının rəhbərlik etdiyi missiya Azərbaycan–Ermənistan sərhəd böhranından sonra iki aylıq monitorinq müddətində Azərbaycan ilə sərhədin Ermənistan tərəfinə yerləşdirilsin.

## Üzvlər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Avropa Siyasi İcmasının iclası. 6 oktyabr 2022-ci il.
Vavjinets Jmurko

**Vavjinets Jmurko** (; ) — Polşa riyaziyyatçısı. O, Lvov Universitetinin və Lvov Politexnikinin professoru, Lvov Universitetinin fəxri işçisi, Polşa Tədris Akademiyasının üzvü olmuşdur. Jmurko həmçinin, 1879–1881-ci illərdə Polşa Kopernik Təbiətşünaslar Cəmiyyətinin prezidenti olmuşdur. O, 1885–1886-cı illərdə Lvov Universitetinin rektoru olmuşdur.

## İstinadlar
Türkiyədə uyğurlar

**Türkiyədə uyğurlar** — Türkiyədə yaşayan və ya Türkiyə vətəndaşı olan uyğur əsilli şəxslər.

## Tarixi
Anadolu türkləri ilə uyğurlar arasında əlaqənin uzun bir tarixi var. Uyğurlar tarixən Türkiyə ərazisində məskunlaşmışdılar. Ərətna bəy əslən uyğurdur, Ərətna bəyliyinin əsasını qoymuş və eyni zamanda uyğurları bəyliyin ərazisinə köçürmüşdür. Həmçinin, 1980-ci illərdən ÇXR-da Şərqi Türküstan münaqişəsi səbəbilə uyğurlar Türkiyəyə köçmək üçün Şərqi Türküstanı kütləvi şəkildə tərk etməyə başlamışdılar. 2000-ci ildə Türkiyədə 10,000 uyğur var idi, 2009-cu ildə bu rəqəm 50 minə çatmışdır. 2018-ci ildə Mərkəzi Asiyadan uyğurların axını olmuş və onların sayı 150 minə qədər artmışdır. 2022-ci ilin məlumatına görə, Türkiyədə 200 mindən çox uyğur yaşayır.

## Demoqrafiya və məskunlaşma
* İstanbul – 120,000
* Antalya – 40,000
* Ankara – 20,000
* Alanya – 10,000
* Kayseri – 5,000
* Bursa – 1,000
* Digər şəhərlər – 4,000

## İstinadlar
Özbəkistanda uyğurlar

**Özbəkistanda uyğurlar** — Özbəkistan müstəqillik əldə etdikdən sonra orada formalaşmış uyğur etnik azlığı.

## Tarixi
Postsovet məkanından Daşkənddə tarançılar məskunlaşmışdılar. Çinin təzyiqi nəticəsində Şərqi Türküstandan qaçan qaşqarlılar Fərqanədə məskunlaşmışdır, gələcəkdə uşaqları məktəbdə, universitetlərdə oxusun, həm də işlə təmin olunsun deyə əksəriyyəti özbək kimi qeydiyyatdan keçmişdir.

Özbəkistandakı uyğurlar xüsusilə postsovet dövründə güclü mədəni və siyasi assimilyasiyaya məruz qalırlar.

## Demoqrafiya
Özbəkistandakı uyğur icmasının ölçüsü məlum deyil. 1989-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, Özbəkistan SSR-də təxminən 36,000 uyğur yaşayırdı (əhalinin 0,2%-i) və o vaxtdan bəri tam siyahıyaalma aparılmamışdır. Statistik məlumatlara görə, 2000-ci ildə uyğur icması təxminən 19,500 nəfərdən ibarət idi.

## İstinadlar
Uyğur diasporu

**Uyğur diasporu** () — Şərqi Türküstandan kənarda yaşayan uyğur icmaları. 2018-ci ildə Sincan əhalisi 24,87 milyon təşkil edirdi ki, bunun da 12,72 milyonu uyğurlardır. Uyğur diasporunun ümumi sayı bir neçə milyondur. Bütün Şərqi Türküstanda yaşayan uyğurların dispor, yoxsa sərhədyanı xalq olması məsələsi elm adamları arasında müzakirə edilir, lakin uyğurların rəsmi sənədlərində onlar məhz diaspor adlandırılır. Uyğur diasporunun xüsusiyyəti konsolidasiya və yığcam yaşayışdır. Əslində, uyğurların yığcam məskunlaşdıqları yer əvvəlcə Çindəki münaqişədən sonra uyğurların ardıcıl dalğalarının qaçdığı Sincan idi. Əks tendensiya da müşahidə olunur. Hətta ərəb ölkələri belə Çinlə münasibətləri korlamağa cəsarət etmədiklərinə görə uyğur miqrantları Sincan separatizmini dəstəkləmək motivi ilə Çinə ekstradisiya edilir.

## İstinadlar
Uyğur subetnosları

**Uyğur subetnosları** və ya **yurdları** () — uyğurların tarixən formalaşmış, müxtəlif adət-ənənələrə, ənənəvi geyimlərə, ləhcə və ya dialektə, bəzən də antropoloji tipə, musiqi ənənəsinə və etnik mənşəyə malik olan subetnik qrupları. Müasir uyğur dilində üç dialekt və onlarla ləhcə var. Bununla belə, müxtəlif fərqlərə baxmayaraq, bunların hamısı bir-birini başa düşə bilər.

Tarixən müasir uyğur etnosu Təkləməkan səhrasının çətin coğrafi şəraitində inkişaf etmişdir. Burada insanların məskunlaşması yalnız nadir və uzaq vahələrdə mümkün olmuş, çox vaxt ayrı-ayrı şəhər-dövlətlərə çevrilmiş, öz dövlətçilik ənənələrinə, dinə və etnik mənşəyə malik olmuşdur.

## İstinadlar
Mazi körpüsü

**Mazi körpüsü** — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Bayan kəndindən 0,5 km cənub-qərbdə yerləşən, Qoşqarçay üzərindən keçən tarixi piyada körpüsü.

Körpü XII–XIII əsrlərə aiddir. Bu, XIX əsrin sonlarında dağıdılmışdır. Məlumdur ki, 1988-ci ilə qədər Qoşqarçayın hər iki sahilində hələ də körpü dayaqları mövcud olmuşdur.

Mazi körpüsü 10,15 metr, keçid uzunluğu 3 metr olan daş tağlı körpüdür. Körpünün bünövrəsi altında yerləşən qaya tamamilə açıqdır və çay qayanın arasından keçərək məcrasını təxminən 10 metr dərinləşdirmişdir.

## İstinadlar
Hacıabad-i Səyyadə (Qürvə)

**Hacıabad-i Səyyadə** () — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 103 nəfər yaşayır (29 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.

## İstinadlar
Çalçıq (Əbhər)

**Çalçıq** () — İranın Zəncan ostanı Əbhər şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 137 nəfər yaşayır (24 ailə).

## İstinadlar
Ditrix Mateşits

**Ditrix Mateşits** () — avstriyalı milyarder iş adamı. O, Red Bull GmbH-nin həmtəsisçisi və 49% sahibi idi. 2021-ci ilin oktyabr ayına olan məlumata görə, Mateşitsin xalis sərvəti 25,4 milyard ABŞ dolları dəyərində qiymətləndirilir.

Mateşits Unilever və Blendax şirkətində marketinq sahəsində çalışıb. Tailanda səyahət edərkən o, Red Bull-a uyğunlaşdırdığı Krating Daeng içkisini kəşf etdi. 1984-cü ildə Red Bull GmbH-nı təsis etdi və 1987-ci ildə Avstriyada istifadəyə verdi. Onun şirkəti Formula 1-də beş dəfə Konstruktorların Çempionları — Red Bull Racing və qardaş komandası AlphaTauri, həmçinin Red Bull Zalsburq FK və Red Bull Zalsburq FK futbol klubları kimi, dünyanın bir neçə idman komandasını əldə etmiş və ya təsis etmişdir.

## İstinadlar
Geqa (çay)

**Geqa** - Abxaziyanın Qaqra rayonundan Qara dənizə  axan  çay.

Təxminən 1640 m yüksəklikdən başlayır. Çayın ümumi uzunluğu 25,6 km, orta mailliyi 59 m/km-dir. Hövzəsinin sahəsi - 421 km².

Geqa çayı Bzib çayının sağ qollarından biridir və onların ən böyüyüdür. Çayın yatağı çox dar və mənzərəli dərədə yerləşir, buna görə də çay bütün uzunluğu boyunca sürətli axınlar və şəlalələrlə doludur. Bir yerdən çay “Çərkəz şəlaləsi” kimi tanınan karst mağarasının içindən, yerin altından axır və yeraltı dəhlizlərdən və mağaralardan 315 metr keçdikdən sonra qayadan qoparaq şəlalədən axır. Çərkəz şəlaləsi və Geg şəlaləsi turistlərin tez-tez ziyarət etdiyi  yerdir. Abxaziyanın görməli yerlərindən biridir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Отчёт о водном путешествии с эл. 5 к.с. по р.р. Юпшара-Гега-Бзыбь, совершённому на катамаранах с 30 августа по 9 сентября 2005 г. группой из г. Москвы под руководством Боброва А. В.
Palpasiya

**Palpasiya** ( — "sığallamaq, toxunmaq") — xəstəni qəbul və ya xəstəliyi diaqnoz edərkən bədəni yoxlamaq üçün əllərlə istifadə etmə prosesi. Hippokratın yazılarında palpasiya nəbzin xüsusiyyətlərini öyrənmək üçün bir üsul olaraq qeyd olunur. Daxili orqanların müayinə metodu kimi palpasiya Avropada yalnız XIX-cu əsrin ikinci yarısından R. Laennek, İ. Şkoda, V. P. Obraztsov və başqalarının elmi işlərindən sonra geniş yayılmışdır.

Tanınmış klinik aforizm var: "Stetoskop o qədər yaxşıdır ki, həkimi xəstəyə ən azı 15 sm yaxınlaşdırır, lakin palpasiya həkimin xəstə ilə əlaqəsini tamamilə təmin edir."

## İstifadəsi
Palpasiya həkimlər, eləcə də şiroterapevtlər, tibb bacıları, masaj terapevtləri, fizioterapevtlər, osteopatlar və peşə terapevtləri tərəfindən xəstənin toxumasının (şişkinlik və ya əzələ tonusu kimi) müəyyən etmək, xüsusi anatomik quruluşun məkan koordinatlarını təyin etmək üçün istifadə olunur.

Palpasiya adətən sinə və qarın nahiyəsini yoxlamaq üçün istifadə olunur, lakin şişkinlik diaqnozu üçün də istifadə edilə bilər. Palpasiya nəbzi yoxlamaq üçün də sadə bir üsuldur. Heyvanların hamiləliyini yoxlamaq və müəyyən etmək üçün baytarlar tərəfindən istifadə olunur.

Taktil palpasiya gözdaxili təzyiqi müəyyən etmək üçün ən qədim, ən sadə və ən ucuz üsullardan biridir.

## Anatomik işarələrin təyini
Anatomik işarələrin yerləşdirilməsi iki palpasiya protokolundan istifadə etməklə həyata keçirilə bilər: 1) üçölçülü (3D) rəqəmsallaşdırma ilə əllərdən istifadə edərək birləşdirilmiş və işarələrin məkanda yerini təyin etməyə imkan verən əllə palpasiya və 2) məsələn, tibbi görüntüləmədən əldə edilən 3D kompüter modellərində virtual palpasiya.


Image:manual_palpation_palpator.jpg|3D rəqəmsallaşdırma ilə birlikdə skeletin **əl ilə palpasiya**sı.
Image:virtual_palpation.jpg|Skeletin **virtual palpasiya**sı.


Skelet əlamətlərinin **əl ilə palpasiya**sı (burada xəstənin çiynində təsvir edilmişdir, sol şəklə baxın).

Yuxarıda göstərilən fəaliyyətlər üçün standartlaşdırılmış təriflərin istifadəsi nəticələrin daha yaxşı müqayisəsi və mübadiləsinə imkan verir; bu, xəstənin təqibi və ya keyfiyyətli klinik və tədqiqat məlumat bazalarının hazırlanması üçün əsas elementdir.

## Palpasiya prosesi
Palpasiya barmaqların və ya əlin ovucunun hərəkəti və təzyiqindən yaranan toxunma hisslərinə əsaslanır. Palpasiyanın köməyi ilə toxumaların və orqanların xüsusiyyətləri müəyyən edilir: onların vəziyyəti, ölçüsü, forması, tutarlılığı, hərəkətliliyi, topoqrafik əlaqələri, həmçinin tədqiq olunan orqanın ağrıları.

## Ümumi anesteziya zamanı palpasiya
Ümumi anesteziya altında palpasiya bəzən zəruri olur, məsələn qarın və ya çanaq boşluğunun dərinliklərində olan strukturların palpasiyasına ehtiyac olduqda, əks halda xəstədə xeyli narahatlığa və sonradan qarın əzələlərinin daralmasına səbəb olar, bu da müayinəni çətinləşdirər. Bu proses çox vaxt uşaqlıq boynu xərçənginin mərhələlərində istifadə olunur.

## İstinadlar
Nazimabad

*Nazimabad (Əhər) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
*Nazimabad (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Meyham

*Meyham-i Ülya (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.  
*Meyham-i Süfla (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Laym xəstəliyi

**Laym xəstəliyi** () – spiroxeta ilə törənən (Borellia burgdorferi) gənə dişləməsindən sonra yaranan, mövsümi xarakterli, transmissiv xəstəlikdir. Dərinin (dişləmə yerində yaranan xroniki miqrəedici eritema çox xarakterikdir), ürəyin, sinir və oynaqların zədələnməsi baş verir. Ən çox dizin sinoviti olur, nadir halda xroniki hala keçir.

## Həmçinin bax
* Baccio-Yoşinari sindromu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Osteoxondritlər

**Osteoxondritlər** – rentgenoloji əlamətlərlə gedən heterogen qrup xəstəlikdir. Bəzən təsadüfən tapılır. Çox vaxtı ağrı olur, 3-16 yaşda (xüsusi ilə oğlanlar) yaranır, daha çox periferik skelet zədələnir. Bəzən subxondral hissənin infarktı ilə əlaqədar olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sellulit

**Sellulit** () – dərialti toxumanın qeyri-iltihabi zədələnməsidir. Morfoloji olaraq piy toxumanın hidrofilidir.

*Etioloji:* infeksiya, allergiya, venoz qan dövranının pozulması. Çox vaxt qadınların klimakterik dövrünə düşür.

*Klinika:* spontan diffuz, qeyri-müəyyən ağrılar, müxtəlif ölçü və konsistensiyalı düyünlər və infiltratlar, dəri düyün üzərində apelsin qabığına oxşayır, qızdırma və digər ümumi əlamətlər olmur.

## Həmçinin bax
* Onixokriptoz

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nikolay Rubakin

**Nikolay Aleksandroviç Rubakin** () — yazıçı, kitabxanaçı.

## Həyatı
1862-ci il iyul ayının 13-də Oraniyenbaum (indiki Lomonosov şəhərində) tacir ailəsində anadan olmuşdur. Atası Oraniyenbaum şəhərinin başçısı olmuşdur.

O, on iki yaşında olarkən məcara romanı və pyes yazmış, on üç yaşında "Стрела" əlyazma jurnalını çap etdirmiş, on altı yaşında isə "Uşaq mütaliəsi" adlı ilk məqaləsi nəşr olunmuş və bu məqalədən qonorar da almışdı.

N. A. Rubakin Peterburq Universitetinin 3 fakültəsini – tarix-filologiya, təbiətşünaslıq və hüquq fakültələrini bitirmişdir. Lakin buna baxmayaraq öz həyatını kitabxana işinə həsr etmişdir. Nikolay Aleksandroviçin XIX əsrdə Rusiya kitabxana-nəşriyyat işinin inkişafında cox böyük əməyi olmuşdur. Belə ki, A. Rubakin O. A. Popova, U. D. Sitina nəşriyyat firmasının və "Издатель" Birliyinin rəhbəri olmuşdur. O, həmçinin Rusiya Savadlanma Komitəsinin katibi kimi də uzun müddət fəaliyyət göstərmişdir.

N. A. Rubakin 1905–1907-ci illərdə Rusiya inqilabında yaxından iştirak etmişdir. Siyasi baxışlarına görə təqib olunmuş və bu səbəbdən də 1907-ci ildə İsveçrəyə köçmüş və ömrünün sonunadək burada yaşamışdır. Həmin illərdə Rubakin Rusiyada çapdan çıxmış kitabları toplayaraq İsveçrədə "Nadir Rus Kitabxanası" təşkil etmişdir.

O, kitab təbliği problemlərini işləmiş, bibliopsixologiya nəzəriyyəsini yaratmışdır.

Maarif sahəsindəki xidmətlərinə görə Sovet hökuməti A. N. Rubakinə 1930-cu ildən fərdi pensiya təyin etmişdir.

Rus kitabşünası, biblioqraf, yazıçı, Beynəlxalq Bibliopsixologiya İnstitutunun yaradıcılarından biri olan Nikolay Aleksandroviç Rubakin 1946-cı il noyabr ayının 23-də Lozanna şəhərində vəfat etmiş, Moskva şəhərində dəfn olunmuşdur.

Vəsiyyətinə görə İsveçrədə təşkil etdiyi "Nadir Rus Kitabxanası" Rusiya Milli Kitabxanasının fonduna verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şozo Makino (rejissor)

– Yaponiya film rejissoru və prodüseri. "Yaponiya kinosunun atası" hesab olunur.

## Həyatı
Şozo Makino 1878-ci ildə Yaponiyanın Kioto şəhərində doğulmuşdur. Makino anasına məxsus olan Senbonza teatrının meneceri olduğu dövrdə *Nikkatsu Corporation* şirkətinin başçısı olan Eynosuke Yokota ilə tanış olmuşdur. Yokota onu işə götürərək filmlər çəkməsini istəmişdir. Makinonun ilk çəkdiyi belə film 1908-ci ildə "Honno məbədi döyüşü" olmuşdur.

Makino Okayama prefekturasını ziyarət edərkən kiçik bir teatrda çıxış edən Matsunosuke Onoe ilə tanış olmuş və onun aktyorluq bacarıqlarını kəşf etmişdir. Makino növbəti 10 il ərzində onunla hər il 60-80 film çəkmişdir. Bu filmlərin çoxu bacarıqlı qılınc ustalarının hekayələrindən və ya absurd bədheybət nağıllarından bəhs edirdi. 1919-cu ildə Mikado Company şirkətini yaradaraq təhsil filmləri çəkməyi başlamışdır.

Film sayının çoxluğuna görə 1921-ci ildə Nikkatsu şirkəti ilə yollarını ayırmış və müstəqil işləməyə başlamışdır. 1925-ci ildə Kiotonun Omuro bölgəsində studiya açmış və *Makino Productions* şirkətini yaratmışdır. O, Bando Tsumasaburo kimi aktyorların baş rollarda çıxış etdiyi realistik tarixi dramaları populyarlaşdırmışdır.

## Ailəsi
Oğlu Masahiro Makino 3 yaşından etibarən atasının filmlərində oynamağa başlamışdır. Daha sonra o da rejissor olmuş və tarixi filmlər çəkmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Rişi Sunak

**Rişi Sunak** (; ) — Britaniya dövlət və siyasət xadimi. Birləşmiş Krallığın baş naziri (2022-2024), Britaniya Mühafizəkarlar Partiyasının rəhbəri (2022-2024).

Britaniya tarixində hind əsilli ilk baş nazir olmuşdur.

## Erkən həyatı
Rişi Sunak 12 may 1980-ci ildə Sauthemptonda anadan olmuşdur. Onun atası dövlət səhiyyə sistemində ümumi praktik həkim olan Yaşvir Sunak, anası isə əczaçı Uşi Sunakın. Sunakın valideynləri pəncablı hindulardır və Şərqi Afrikadan Britaniyaya köçmüşdülər. Odur ki, onların valideynləri müstəmləkə dövründə Hindistandan Afrikaya köçmüşdülər.

Sunak orta təhsilini nüfuzlu özəl məktəb olan Vinçester Kollecində almışdır. O, 2001-ci ildə Oksford Universitetinin Linkoln Kollecini bitirmiş, burada fəlsəfə, siyasət və iqtisadiyyat üzrə təhsil almışdır.

## Şəxsi həyatı
Sunak dini inancına görə hindudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Konstantin Arxipçikov

**Konstantin Yakovleviç Arxipçikov** (; ) — Rusiya və SSRİ hərbi xadimi, general-mayor. Birinci Dünya, Rusiyada vətəndaş, SSRİ–Finlandiya və İkinci Dünya müharibələrinin iştirakçısı olmuşdur.

## Həyatı
Konstantin Yakovleviç Arxipçikov 5 may 1888-ci ildə Rusiya imperiyasında, Kostroma quberniyasının Yuryevets mahalının Kosolapika kəndində (indiki İvanovo vilayətinin Puçejski rayonu) anadan olmuşdur.

Arxipçikov 1909-cu ildən Rusiya İmperator Ordusunda xidmət etmişdir. O, 37-ci Yekaterinburq piyada alayının tərkibində 7-ci rotanın baş serjantı, sonra 10-cu piyada diviziyasının 16-cı rotasının çavuş mayoru və leytenantı kimi Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. Arxipçikov1909 döyüşlər zamanı dörd dərəcəli Müqəddəs Georgi xaçı və üç Georgi medalı ilə təltif edilib.

Arxipçikov 1918-ci ildə Qızıl Ordu tərəfinə keçmişdir. O, 1920-ci ildən Kikvidze adına 16-cı atıcı diviziyasının 48-ci Nırnenski atıcı alayının komandiri olmuşdur. Arxipçikov 1922-ci ilin iyunundan həmin diviziyanın 46-cı Novqorod atıcı alayının komandiri olmuşdur.

Arxipçikov 1925-ci ildə Komintern adına Qırmızı Ordunun "Vıstrel" komandanlığı üçün atıcılıq və taktiki təkmilləşdirmə kurslarını bitirmişdir.

Arxipçikov 1938-ci il martın 15-dən Arxangelsk vilayətinin hərbi komissarı, 1940-cı il iyulun 11-dən isə Latviya SSR hərbi komissarı olmuşdur. O, Sov.İKP XVIII qurultayının nümayəndəsi idi. Arxipçikov III Vilayət Partiya Konfransı tərəfindən seçilmiş Bolşeviklərin Ümumittifaq Kommunist Partiyası Arxangelsk Vilayət Komitəsinin üzvü olmuşdur.

Arxipçikov 1941-ci ildə həbs olunmuşdur. 1942-ci il fevralın 21-də Şimal-Qərb Cəbhəsinin Hərbi Tribunalı tərəfindən təqsirli bilinərək mükafatlarından məhrum edilmiş, 10 il müddətinə əmək düşərgələrinə məhkum olunmuşdur.

Konstantin Arxipçikov 1952-ci ildə vəfat etmişdir. Mənbələr təqaüdə çıxma tarixini 1956-cı il göstərir.

## Mükafatları

; 

* I dərəcəli Müqəddəs Georgi xaçı
* II dərəcəli Müqəddəs Georgi xaçı
* III dərəcəli Müqəddəs Georgi xaçı
* IV dərəcəli Müqəddəs Georgi xaçı
* II dərəcəli Müqəddəs Georgi medalı
* III dərəcəli Müqəddəs Georgi medalı
* IV dərəcəli Müqəddəs Georgi medalı
* "Zəhmətkeşliyə görə" medalı

; 

* "Qırmızı ulduz" ordeni (20.05.1940)
* "Hərbi xidmətlərə görə" medalı (1938)
* "Fəhlə və Kəndli Qırmızı Ordusunun XX illiyi" yubiley medalı (1938)

## Qeydlər

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Arkhipchikov, Konstantin Iakovlevich // generals.dk
* Архипчиков Константин Яковлевич (1888—1952) // Генералы РККА и адмиралы РККФ — 1940 год
* Архипчиков Константин Яковлевич // Память Народа
Funişabad (Əbhər)

**Funişabad** () — İranın Zəncan ostanı Əbhər şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,627 nəfər yaşayır (370 ailə).

## İstinadlar
Əncir mürəbbəsi (film)

**Əncir mürəbbəsi** — 2010-cu ildə Aytaç Ağları tərəfindən yazılan və rejissorluq etdiyi, baş rollarda Halil Sezai Paracıkoğlu və Məlikə Günərin çəkildiyi türk filmi.

## Mövzu
30 yaşlarında olan Mətin televiziya proqramları üçün sketçlər yazaraq həyatına davam edir. Ən böyük arzusu yazdığı filmi çəkmək olsa da, yazdığı ssenarilər həmişə rədd edilir. Hər gün getdiyi barda bir gün Duyğu adlı qızla tanış olur. Ayaqda durabilməyəcək qədər sərxoş olan Duyğunu evinə alır. Özü divanda yatır və ona öz yatağını verir. Səhər oyandığında isə Duyğunun kiçik bir not buraxaraq getdiyini görür. Sonralar təkrar qarşılaşırlar. Duyğu yenə Mətinin evində qalır, ancaq həmişəki kimi kiçik bir not buraxaraq evdən ayrılır. Mətin aşiq olduğu, ancaq sadəcə adını bildiyi bu qızın niyə belə davrandığını bilmək istəyir. Metroda qarşılaşmalarında Duyğunun HIV ilə yaşadığını Mətinə açıqlaması ilə ölümsüz metropol eşqi yaranır.

## Rollarda

## Film üçün bəstələnən musiqilər

## Filmdə istifadə olunan musiqilər

## Mövzu musiqiləri
Tsilin kilsəsi

**Müqəddəs Yelisey adına Tsilin kilsəsi** () — Qəbələ rayonunun Nic qəsəbəsində yerləşən kilsə. Erməni mənbələrində adı **Müqəddəs Tanrının Anası** **Kilsəsi** () kimi xatırlanır. Kəndin aşağı () məhləsində yerləşən kilsəni kəndin yuxarı () məhləsindəki Bulun kilsəsindən fərqləndirmək üçün yerlilər ona sadəcə **Tsilin kilsəsi** də deyirlər.

## Tarixi
Müasir kilsənin əsası 1866-cı ildə qoyulub, tikinti 1869-cu ildə bitib. Kilsə həmin il keşiş Aristakes tərəfindən təqdis edilib və istifadəyə açılıb. Tikintiyə maliyyə yardımı edənlər arasında Qalust Yüzbaşı və Xaçatur Yeğiazaryan adlı udi donorların adları çəkilir.

## Arxitekturası
İki mərtəbəli sakristiya və yarımdairəvi tağları olan Silin kilsəsinin uzunluğu 20.52, eni isə 11.56 metrdir. O, Müqəddəs Yelisey kilsəsinin arxitektural kompozisiya xüsusiyyətlərini bölüşür. Birincinin tağlı örtüyü iki cüt xaçşəkilli sütunla dəstəklənir. Müqəddəs Yelisey kilsəsi ilə müqayisədə onun şimal fasadına açılan daha bir pəncərəsi var. Cənub fasadında günəş saatı olan kilsə incə işlənmiş daş və məhluldan hərtərəfli tikilmişdir. Altı sütuna söykənən altıbucaqlı kiçik sütunlar ilə bitən zəng qülləsi qərb frontonunun üstündə ucalır. 5 altar pilləsi var.

## Kilsədə xidmət etmiş keşişlər
* Avaq Ter-Hovhannisyan (1868)
* Harutyun Matevos oğlu Xamoyants (1873) — Moskva Universiteti məzunu, daha öncə 7 il hüquqşünas kimi çalışıb
* Petros Martirosyan Ayrapetyan (1879) — dördüncü dərəcəli diakon rütbəsi almışdı
* Sargis Xamoyants (1875–1898) — Tiflis Nersisyan məktəbində və Moskvada Lazarev Şərq dilləri İnstitutunda təhsil almışdı.

## Məktəb
Kilsənin həyətində Nic 5 saylı tam orta məktəbi yerləşir. Məktəb 1875-ci ildə açılıb. Məktəbin ilk müəllimi keşiş Sargis Xamoyants olub.

## Yazılar
Kilsənin şərq girişində müxtəlif yazılar mövcuddur:

## Freskalar
Plasterdən aşağı hissədə "Allah Ata", dörd həvari və s. təmsil edən bir sıra freskalar salamat qalmışdır.
Fayl:Sacrifice of Isaac (S'ilin).jpg|İbrahimin İshaqı qurban etməsi
Fayl:God the Father (S'ilin).jpg|Allah-Ata freskası. Sol əlində dünyanın üzərindəki hakimiyyətin rəmzi olan  (xaç və kürə), sağ əlində isə xeyir-duanı simvolizə edən  (Allahın sağ əli) olan Tanrı fiqurunun başında düzgün üçbucaq formasında Müqəddəs Üçlüyü simvolizə edən halə də var.
Fayl:Apostle Matthew (S'ilin).jpg|Həvari Matfey freskası
Fayl:John the Evangelist (S'ilin).jpg|Həvari Yuhənna freskası


## İstinadlar
Prentslau döyüşü

**Prentslau döyüşü** — 28 oktyabr 1806-cı ildə Fransa və Prussiya qoşunları arasında, Prentslauda baş tutmuş hərbi münaiqşə. İki Fransa süvari diviziyası və marşal Yoahim Muratın rəhbərliyi altında piyadaların bir hissəsi Hohenloe-İngelfingen şahzadəsi Fridrix Luinin başçılığı altındakı  geri çəkilən Prussiya korpusunun qarşısını almışdır. Dördüncü Koalisiya müharibəsi zamanı bu döyüşdə Hohenloe bir neçə qarşıdurma və barışıqdan sonra bütün qüvvələrini Murata təslim etmişdir. Prentslau Berlindən təxminən 90 kilometr şimalda, Brandenburqda yerləşir.

Oktyabrın 14-də Yena və Auerştedt döyüşündə fəlakətli məğlubiyyətdən sonra Prussiya qoşunları Fransa imperatoru I Napoleonun qalib ordusu tərəfindən təqib edilərək şimaldan Elba çayına qaçmalı olmuşdur. Prussiyalılar Maqdeburq yaxınlıqlarında Elbanı keçmiş və təhlükəsiz sahəyə çatmaq məqsədilə Odra çayı üzərindən irəliləyərək  şimal-şərqə doğru hərəkət etmişdilər. Napoleon ordusunun bir hissəsi Berlini ələ keçirmək üçün şərqə doğru hərəkət etmiş, qalanları isə geri çəkilən prussiyalıların ardınca getmişdir. Murat Berlindən süvariləri ilə birlikdə Hohenloeni təqib etmək üçün şimala doğru hərəkət etmişdir.

Oktyabrın 26 və 27-də baş verən bir neçə toqquşmadan sonra Murat Hohenloenin başçılığı altındakı korpusun ardınca getmiş, Prentslauya çatmışdır. Burada iki tərəf arasında döyüş baş vermiş, bu zaman bir neçə Prussiya bölməsi əsir götürülmüş və ya qaçmışdır. Murat daha sonra ruhdan düşmüş Hohenloeni bütün korpusunu təslim etməyə məcbur etmək üçün prussiyalıların üstün qüvvələr tərəfindən mühasirəyə alındığını açıqlamışdır. Əslində, yaxınlıqlarda mövcud qüvvələrdən başqa yalnız Muratın süvariləri var idi. Sonrakı günlərdə fransızlar daha bir neçə Prussiya qüvvəsini və qalasını təslim olmağa məcbur etmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Mustafa Koçak

**Mustafa Koçak** () — Türkiyə siyasi məhbusu idi. 23 sentyabr 2017-ci ildə həbs edildi. Məhkəmədə şahid ifadələri sübut kimi qəbul edilərək ağırlaşdırılmış həbs cəzasına məhkum edildi. Şahid ifadəsinə əsasən "konstutisyanı pozmaq" ittihamı ilə həbs cəzası alan Koçak ədalətli mühakimə olunmaq üçün açlığa başladı. Bu, daha sonra aclıq aksiyasına çevrildi. O, aksiyadan 279 gün sonra, 24 aprel 2020-ci ildə İzmir Şakran həbsxanasında 29 kilo çəkisində öldü.

## Həyatı
Mustafa 4 uşaqlı işçi təbəqədən olan bir ailənin uşağı idi. Uşaqlığını və gəncliyini ailəsinə kömək məqsədi ilə kərgərlikdən tutmuş səyyar səhər yeməkçisinə qədər müxtəlif işlərdə çalışdı. Koçak 2017-ci il sentyabrın 23-də həbs edildi və 2019-cu il iyulun 11-də İstanbul 27-ci Ağır Cəza Məhkəməsi tərəfindən ağırlaşdırılmış ömürlük həbs cəzasına məhkum edildi.

Koçak qeyri-qanuni təşkilata silah verməkdə ittiham edildi və Konstitusiyanı pozmaqda təqsirli bilindi. Məhkəmənin onun barəsində çıxardığı qərarda qeyd edildi ki, onun cinayəti törətməsinə dair qərar "vicdanlı hökmlə verildi". Mustafanın əleyhinə olan tək sübut iki polis müxbiri Berk Ercan və Cavit Yılmazın şahid ifadələri idi. Cavit Yılmaz daha sonra Almaniyaya qaçaraq səlahiyyətlilər tərəfindən yalan ifadə verməyə məcbur edildiyini bildirdi.

Ailəsi onun İstanbulda tutulduğu küçədə etiraz aksiyaları təşkil etdi. Avropada, Böyük Britaniya, Almaniya kimi ölkələrdə də etirazlar keçirildi.

Aclıq aksiyasının 254-cü günündə Mustafa Koçak zorla qidalandırılmaq üçün həbsxana kamerasından xəstəxanaya aparıldı. Koçak martın 12-si saat 16:30 radələrində stula bağlanaraq Şakran həbsxanası kampus xəstəxanasına gətirildi. Mustafa vəkilinə kampus xəstəxanasının baş həkimi və daxili xəstəliklər üzrə mütəxəssisi də daxil olmaqla üç həkimin zorla ona müdaxilə etdiyini dedi. Beş gündür işgəncə altında qaldığını, məcburi müdaxiləni qəbul etmədiyini və buna baxmayaraq 73 şüşə damcı vurduqlarını bildirdi. Ziyarət zamanı o, qollarını göstərdi; vəkili Ezgi Çakır onun çiyinlərindən biləklərinə qədər iynə izləri və əziklər olduğunu bildirdi.

## Ölümü
Mustafa aclıq aksiyasının 279-cu günündə öldü, ölümündən cəmi bir neçə saat əvvəl ailəsi ilə telefon danışığı oldu. O, "Nəfəs ala bilmirəm, çarpayımda dönə bilmirəm" deyərək 24 aprel 2020-ci ildə gecə saat 3-də öldü. Cəsədi İzmirdəki həbsxanadan İstanbula aparıldı, elə həmin gün dəfn edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Corca Meloni

**Giorgia Meloni** (; ) 22 oktyabr 2022-ci ildən İtaliyanın baş naziri vəzifəsini icra edən italyan siyasətçi və bu vəzifədə olmuş ilk qadındır. 2006-cı ildən Deputatlar Palatasının üzvü, 2014-cü ildən İtaliyanın Qardaşları (Fdl) siyasi partiyasının başçısı və 2020-ci ildən Avropa Mühafizəkarlar və İslahatçılar Pariyasının prezidentidir.

## İstinadlar
Zaman (ad)

**Zaman** — Azərbaycanda kişi adı.

* Zaman Abdulla — Azərbaycanlı şair.
* Zaman Əsgərli — Azərbaycan ədəbiyyatşünası, tənqidçi, publisist.

## Həmçinin bax
* Zamanlı
* Zamanov
* Zaman (dəqiqləşdirmə)
İtaliya Baş naziri

**İtaliya Baş naziri**, rəsmi olaraq **İtaliya Respublikası Nazirlər Şurasının sədri** — İtaliya Respublikasında hökumət başçısıdır. Baş nazir vəzifəsi İtaliya Konstitusiyasının 92–96-cı maddələri ilə müəyyən olunur. Baş nazir İtaliya Prezidenti tərəfindən təyin edilir və vəzifəsində qalmaq üçün İtaliya Parlamentinin etimadına sahib olmalıdır.

## İstinadlar
Ərəb Sosialist Bəəs Partiyası – Suriya Regionu

**Ərəb Sosialist Baas Partiyası – Suriya Regionu** (, *Hizb əl-Bəəs əl-Ərəbi əl-İştiraki – Kutr Suriya*), rəsmi olaraq **Suriya Regional Şöbəsi** (Suriya BƏƏS ideologiyasında ərəb millətinin "region"udur) — Mişel Əfləq, Salahəddin Bitar və Zəki Ərsuzinin ardıcılları tərəfindən 7 aprel 1947-ci ildə qurulmuş neobəəsçi təşkilatı. 1966-cı ildə orijinal Bəəs Partiyasının (1947–1966) regional qolu idi, lakin partiya daxilində baş tutan parçalanmadan sonra sədaqətini suriyalıların üstünlük təşkil etdiyi Bəəs hərəkatına (1966–2024) doğru dəyişmişdir. Partiya 1963-cü ildə bəəsçiləri hakimiyyətə gətirən dövlət çevrilişindən sonra Suriyanı 2024-cü ildə rejimin devrilməsinə kimi idarə etmişdir.

## Həmçinin bax
* BƏƏS-çilərarası münaqişə

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

;Jurnal və məqalələr
* 
* 
*
;Kitablar
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Səlahəddin Bitar

**Salahəddin Bitar** (; ) — Suriya siyasətçisi. O, 1940-cı illərin əvvəllərində Mişel Əfləq ilə Ərəb Bəəs Partiyasını qurmuşdur. Onlar 1930-cu illərin əvvəllərində Parisdə təhsil alan tələbələr olaraq, milliyyətçilik və sosializm aspektlərini birləşdirən bir doktrina formalaşdırmışdılar. Bitar daha sonra Suriyada bir neçə erkən Bəəs hökumətində baş nazir vəzifəsində çalışmış, lakin partiya daha radikallaşdıqca oradan uzaqlaşmışdır. O, 1966-cı ildə ölkədən qaçmış, daha çox Avropada yaşayıb və 1980-ci ildə sui-qəsdə uğrayana qədər siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdir.

## Əsərləri
Onun yazılarına aşağıdakılar daxildir:

* *Al-Siyasah al-Arabiyah bayn al-Mabda wa al-Tatbiq* (Prinsip və təcrübədə ərəb siyasəti). Beirut: Dar al-Taliah, 1960.
* *Nida al-Ba'th* (Bəəs mübarizəsi). Beirut: Dar al-Taliah, 1963–1965. Vols. 1-4 contain items by subject.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
*
Morinaga arsenli süd zəhərlənməsi insidenti

– 1955-ci ildə Yaponiyada 130-dan çox körpənin ölümü ilə nəticələnmiş qida zəhərlənməsi insidenti. Hadisəyə səbəb "Morinaga Milk" şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş süd tozuna yanlışlıqla əlavə olunan arsen olmuşdur.

İnsident 12.000-dən çox körpənin sağlamlığına mənfi təsir göstərmişdir. Hadisənin leqal tarixi 18 il davam etmiş və istehsal menecerenin həbsi ilə nəticələnmişdir.

## Zəhərlənmə
1955-ci ildə iyulunda Yaponiyanın qərbində yeni doğulmuş körpələr arasında qızdırma, iştahsızlıq, səpmə, ishal, qıcolma, dəridə qara nöqtələrin çıxması halları və bu əlamətlərin ölümlə nəticələnməsi müşahidə olunmağa başlamışdır. Avqust ayında Okayama Universiteti Tibb Məktəbinin professoru bu hallara səbəb olan şeyin "Morinaga Milk" şirkəti tərəfindən istehsal olunan süd tozundakı arsen olduğunu müəyyən etmişdir.

Arsenin mənbəyi "Morinaga Milk" şirkəti tərəfindən südü daha həll olan hala salmaq üçün stabilləşdirici kimi istifadə olunan natrium dihidrofosfat idi. Şirkət sənayedə istifadə olunmağa uyğun olan, lakin insanların istehlakı üçün uyğun olmayan böyük miqdarda natrium dihidrofosfat almışdır. Natrium dihidrofosfatın tərkibində 0,0021–0,0035 % arsen mövcud idi. Şirkət stabilləşdirici və son məhsul üçün heç bir təhlükəsizlik testi aparmamışdır.

1969-cu ildə Osaka Universitetindən Maruyama Hiroşi zəhərlənmənin nəticələri barədə ilk araşdırmanı aparmış və zəhərlənmənin davam edən təsirlərinin olduğunu göstərmişdir. Bu təsirlərə serebral iflic və beyin zədələnməsi də daxil idi.

## Leqal tarixi
Morinaga zəhərlənmə işinin ilkin mərhələsi 1955-ci ilin dekabrına qədər həll edilmişdir. Sağlamlıq və Rifah Nazirliyi tərəfindən təyin olunmuş 5 həkimdən ibarət komitə zəhərlənmənin davam edən təsirlərinin olmadığı qərarına gəlmişdir. Komitənin qərarına əsasən ölümlər üçün 250 min yen, digər bütün zərərçəkmişlər üçün isə 10 min yen təzminat ödənilmişdir.

1955-ci ildə Tokuşima Rayon Məhkəməsi şirkətin istehsal menecerinə və fabrik sərəncamçısına qarşı iş açmışdır. Səkkiz il davam edən məhkəmə işindən sonra onlar bəraət qazansalar da, Takamatsu Ali Məhkəməsi yenidən məhkəmə işi qaldırmışdır. 28 noyabr 1973-cü ildə Tokuşima Rayon Məhkəməsi istehsal menecerinə 3 illik həbs cəzası vermiş, fabrik sərəncamçısına isə bəraət qazandırmışdır.

1973-cü ilin dekabrında Sağlamlıq və Rifah Nazirliyi, "Morinaga Milk" və valideynlər arasında imzalanmış razılığa əsasən insident qurbanlarına həyatları boyunca dəstək göstərilməli idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Qapıçay

**Qapıçay** — Qax rayonu ərazisində çay. Qanıxçayın sol qoludur.

Əslində çayın adı Qapaçaydır. Qədim türk dillərindəki *qapa* (hündür, yüksəyə qalxmış) sözündən və *çay* terminindən ibarətdir. Ehtimal ki, "yüksəklikdən, hündürdən axan çay" mənasındadır.

## İstinadlar
Ağtərə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Cinsin adı Yunanıstanda müqəddəs yerlərdən sayılan Parnas dağlarının adı ilə bağlıdır. Qədim miflərə görə Apollo bu dağlarda yaşamışdır. Bitki bəzək-bağçılıqda geniş istifadə olunur. Azərbaycan florasında ancaq Bataqlıq ağtərəsi növü bitir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amorfa

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Botaniki xarakteristikası
Dekorativ məqsədlə yaşıllaşdırmada geniş istifadə olunur. Cavan zoğlarından göy boya hazırlanır. Efir yağlı bitkidir. Meyvələrində efir yağı daha çoxdur (1%-dən çox). Yarpaqlarında 0,05-0,08%-ə qədər yağ vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda kolvari amorfa növü mədəni halda becərilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tailand bayrağı

Taylandın bayrağı beş üfüqi zolaqdan ibarətdir: qırmızı (yuxarıda), ağ, mavi (2 qat enində), ağ və qırmızı.

Qırmızı Tay xalqının, Ağ Buddizmin və Mavi Tay Krallığının nişanıdır.

Bayraq 28 sentyabr 1917-ci ildə qəbul edilmişdir.
Tay əlifbası

**Tay əlifbası** (tay: **อักษรไทย**, Rom: **àksŏn thai**) 44 samitdən ibarət heca yazısıdır. 18 sait və 6 qoşa səsli hərf vardır. Hərflərdən 8-i yalnız Pali və Sanskrit mənşəli sözləri yazmaq üçün istifadə olunur.

Bəzi samitlər üçün birdən çox variant mövcuddur. Əslində bunlar müxtəlif səslər üçündür, lakin illər keçdikcə aralarındakı fərqlər də yox olmuşdur.

Tay dilində müxtəlif tonlarda tələffüz olunan sözlər müxtəlif mənalara malikdirlər və 5 tondan ibarətdir. Sözlər arasında boşluqdan istifadə edilmir, bunun əvəzində cümlənin sonuna qoyulur.

Samitlər soldan sağa üfüqi, nitqdə samitdən sonra gələn saitlər isə yuxarı, aşağı, sol və ya sağ tərəfə və ya bunların birləşməsi ilə yazılır.
Endotel

thumb|350px|right|Arteriyanın quruluşu
**Endotel** — qan və limfa damarlarının, ürək boşluqlarının daxili səthini örtən mezenximal mənşəli yastı hüceyrələrin bir qatlı təbəqəsi.
## Əsas məlumatlar

Müasir anlayışlara görə, endotel sadəcə bir maneə və ya filtr deyil. Endotel bədənin ən böyük və aktiv endokrin orqanıdır, bütün toxumalara diffuz şəkildə səpələnib. Endotel qanın laxtalanmasına nəzarət, tonus və qan təzyiqinin tənzimlənməsi, böyrəklərin filtrasiya funksiyası, ürəyin kontraktil fəaliyyəti və beynin metabolik təchizatı üçün vacib olan maddələri sintez edir. Suyun, ionların, metabolik məhsulların yayılmasına nəzarət edir. Axan mayenin mexaniki təsirinə, qan təzyiqinə və damarın əzələ qatının yaratdığı reaksiya gərginliyinə reaksiya verir. Kimyəvi və anatomik zədələrə həssasdır, bu da dövran edən hüceyrələrin yığılması və yapışmasının artmasına, trombozun inkişafına və lipid konqlomeratlarının çökməsinə səbəb ola bilər.

## Strukturu

Endotelin hüceyrələri güclü sıx birləşmələrlə bağlandıqdan sonra onların əmələ gəlməsi astrositlərlə təmas nəticəsində yaranır. Endotelin qan axını damar divarının daha dərin təbəqələrindən ayıran qan damarlarının daxili astarıdır. Endotel insan bədəninin bütün sahəsinə yayılmış nəhəng bir parakrin orqandır, çünki davamlı olaraq çoxlu miqdarda ən vacib bioloji aktiv maddələr istehsal edir.

## Funksiyaları

Endotel hüceyrələri damar sisteminin bir çox funksiyasını yerinə yetirir, məsələn:

* Qan təzyiqini idarə etmək üçün vazokonstriksiya və vazodilatasiya
* Trombin və fibrin kimi qanın laxtalanma komponentlərinin tənzimlənməsi
* Angiogenez (yeni qan damarlarının əmələ gəlməsi)
Endotel həm də ən mühüm maneə immun funksiyasını yerinə yetirir.
## Xəstəliklər

Endotel disfunksiyası ilə əlaqəli xəstəliklər:

* Ateroskleroz;
* Hipertonik xəstəlik;
* Koronar çatışmazlıq;
* Miokard infarktı;
* Şəkərli diabet və insulin müqaviməti;
* Böyrək çatışmazlığı;
* İrsi və qazanılmış metabolik pozğunluqlar (dislipidemiya və b.);
* endokrin yaş pozğunluqları;
* tənəffüs yollarının ağciyər patologiyaları (astma);
* Qarın boşluğunun spaykası.

## Ədəbiyyatı

Эндотелий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Атеросклероз и воспаление
Əkbər şahın Səfəvi sarayına göndərdiyi elçilik (1604)

**Əkbər şahın Səfəvi sarayına göndərdiyi elçilik** — Böyük Moğol imperatoru Əkbər şahın Səfəvi Şah Abbasın sarayına göndərdiyi elçilik nəzərdə tutulur.
## Zəmin
Şah Abbas taxta keçdikdən sonra həm Özbək xanlığını, həm də Osmanlı imperiyasını məğlub edib itirilmiş torpaqları geri qaytarmışdı. Bundan sonra Əkbər şah onun yanına elçilik göndərib onu təbrik etmək qərarına gəldi.

## Elçilik
Əkbər göndərdiyi məktubda Abbası həm özbəklər, həm osmanlılar, həm də daxili düşmənlər üzərində qazandığı qələbələrə görə təbrik edirdi. Elçilik Əkbərin Abbas üçün göndərdiyi xeyli sayda qiymətli hədiyyələri də şaha təqdim etdilər. Şah hədiyyələrlə o qədər də maraqlanmadı, bircə hədiyyələr içində olan qılınc onun diqqətini çəkdi və Əkbərin Əmir Teymurun soyundan gəldiyi üçün qılıncı gələcəyə dair yaxşı bir işarə olaraq qəbul edib yaxından maraqlandı. Moğol elçisi İrəvan tutulana qədər şahın düşərgəsində qaldı və şəhər ələ keçiriləndən bir ay sonra geri dönmələrinə icəzə verildi.

Abbas elçilik heyəti ilə dostcasına davransa da, onları qarşılamaq üçün xüsusi mərasim təşkil etmədi. O, hakimiyyətə yeni çıxan zaman Əkbərin sarayının buna reaksiyasından narahat olsa da, indi özünü daha güclü hiss edirdi və moğol imperatorunun Qəndəhara sahib olmasından da narazı idi.

## Həmçinin bax
* Cahangir şahın Səfəvi sarayına göndərdiyi elçilik (1619)
* Şah Abbasın Moğol sarayına göndərdiyi elçilik

## İstinadlar

## Mənbə
* *
Artefakt

[thumb|Ras Şamra (Uqarit), Suriyadan tapılan, eramızdan əvvəl 1400-1300-cü illərə aid [Mikena sivilizasiyası|Mikena qabı]]
**Artefakt** ( arte - süni + faktus - düzəldilmiş) — arxeologiyada keçmişdə mexaniki təsirə məruz qalmış, məqsədyönlü arxeoloji qazıntılar və ya hər hansı tək, bəzən təsadüfi hadisə nəticəsində aşkar edilmiş obyekt. Artefaktlara misal olaraq daş alətlər, zərgərlik məmulatları, silahlar, keramika məmulatları, tikililər və onların detalları, qədim yanğının kömürləri, insan təsirinin izləri olan sümüklər və s. göstərmək olar. Artefaktlar arxeoloji ərazilərdə qazıntılar aparan, tapıntıları və qazıntıların nəticələrini araşdırıb dərc edən və bu məlumatlar əsasında bəşəriyyətin tarixi keçmişini bərpa edən arxeoloqlar tərəfindən öyrənilir. Onlarda elm və ya sənət baxımından dəyərli olanları muzeylərdə və sərgilərdə nümayiş etdirilir.

## Terminologiya
Azərbaycandilli ədəbiyyatda artefakt sözü nisbətən yaxınlarda istifadə olunur və ingilis dilindən götürülmüşdür (ingiliscə artefakt, artefakt), o da öz növbəsində latın sözündəndir ars (süni) + faktum (edilmiş). Termin ibtidai arxeologiyaya, daha sonra biologiya və tibbdən arxeologiyanın digər sahələrinə daxil oldu. Azərbaycandilli ədəbiyyatda da artefaktları adlandırmaq üçün aşağıdakı ekvivalent terminlər istifadə edilmişdir və ya istifadə olunur:

**maddi mənbələr**. Bu termindən istifadə edərkən adətən elə başa düşülür ki, söhbət heç bir yazısı olmayan artefaktlardan gedir. Yazıları ehtiva edən artefaktlara “yazılı mənbələr” deyilir.

**maddi mədəniyyət obyektləri**. Burada “mədəniyyət” sözü arxeoloji mədəniyyət termini ilə eyni mənada işlənir.

**arxeoloji abidələr.** Bu termin daha geniş məna kəsb edir və daha böyük ərazilərə arxeoloji yerlər də deyilir, məsələn, bütövlükdə qədim yaşayış məskəni. Arxeoloji abidələrə ən çox xüsusi qiymətli əsərlər deyilir.

**arxeoloji tapıntılar**. Onların arasında fərdi tapıntılar və kütləvi tapıntılar ayırd edilir.

Artefakt termininin ümumiyyətlə arxeologiyada istifadəsi onun semantikasına görə məqbul sayıla bilməz. Apriori olaraq aydındır ki, demək olar ki, bütün arxeoloji tapıntılar insan tərəfindən hazırlanır. Termin yalnız təbii mənşəli obyektlər və insan tərəfindən hazırlanmış obyektlər arasında obyektin mənşəyinin alternativi qərar verildiyi hallarda istifadə olunur. Əşyanın insan tərəfindən hazırlanmasına dair sübutlar verildikdə, əşya artefakt sayılır.

## Ədəbiyyat
*Авдусин Д. А. Основы археологии. — М.: Высшая школа, 1989. — 335 с. — 25 000 экз. — ISBN 5-06-000015-X.
*Dark K. R. Theoretical archaeology. — New York: Cornell University Press, 1995. — 246 p. — ISBN 0801431255.
*Актуальные проблемы теории и истории искусства: сб. науч. статей. Вып. 7. / Под ред. С. В. Мальцевой, Е. Ю. Станюкович-Денисовой, А. В. Захаровой. — СПб.: Изд-во СПбГУ, 2017. — 800 с.
Tənqidi nəzəriyyə

**Tənqidi nəzəriyyə** () — sosial və humanitar elmlərin biliklərinə, habelə artan transdissiplinarlığa və refleksiv siyasiləşməyə əsaslanaraq, emansipasiya məqsədləri üçün cəmiyyəti və mədəniyyəti nəzərdən keçirən və tənqid edən yanaşmalar, cərəyanlar və (nəzəri) diskurslar məcmusu. Hərfi mənada "tənqidi nəzəriyyə" termini özündə tənqidə və biliyə və ya hər hansı bir sahədə mövcud vəziyyətə refleksiv münasibətə əsaslanan müxtəlif yanaşma və bilikləri toplayır, həmçinin "öz biliklərinin obyektlərinin meydana gəlməsini izah etməyə" çalışır.

## Ədəbiyyat
* Фурс В. Н. Социальная философия в непопулярном изложении. — Вильнюс: ЕГУ, 2006. — 184 с. — ISBN 9985-9878-0-2.
на других языках
* Green M. Cultural studies // A Dictionary of Cultural and Critical Theory / Eds. M. Payne, J. R. Barbera. — Oxford, UK; Cambridge, USA: Wiley-Blackwell, 1998. — 832 p. — ISBN 1118438817, ISBN 978–1118438817.
* Macey D. The Penguin Dictionary of Critical Theory. — Penguin Books, 2000. — 496 p.
TUPAK (film)

**Tupak** məktəbli hekayəsi. e-nəsil hadisə komediyası. — 2022-ci ildə çəkilmiş Azərbaycan Film Akademiyası layihəsidir. Quruluşçu rejissor və ssenari müəllifi Zaur Tahirsoydur. Layihə  Azərbaycan Film Akademiyası Postmodern Aktyorluq Məktəbinin tədris proqramı çərçivəsində ərəsəyə gətirilib

## Məzmunu
Çoxserialı bədii film sitkomu. İki məktəbli, Tural və Pakizənin situasiya komediyasıdır. Pakizə Turalı sevir və bunu zorla qəbul etdirməyə çalışır. Tural isə bu sevgiyə biganədir. İki fərqli xarakterin hekayəsindən ibarət qısa çox serialı filmdir.

## Filmin janrı
Film Komediya janrındadır.

## Yaradıcı heyət
:**Quruluşçu rejissor:** Zaur Tahirsoy
:**Ssenari müəllifi:** Zaur Tahirsoy
:**Operator:** Məhəmməd Hüseynov
:**Montaj:** Azflix Pro

### Aktyor heyəti
:**Azərbaycan Film Akademiyası aktyor və aktrisa heyəti:**
:Oktay Abbaslı
:Valya Məmmədli

## Çəkiliş yerləri
• Filmin çəkilişi Azərbaycan Film Akademiyasında aparılıb.

## Həmçinin bax

* Sayrışan işıqlar
* Terapiya Otağı (film, 2022)

## Xarici keçidlər
*1-ci seriya
*2-ci seriya
*3-cü seriya
*4-cü seriya
Rusiyanın Səfəvi sarayına göndərdiyi elçilik (1617)

**Rusiyanın Səfəvi sarayına göndərdiyi elçilik** — Şah Abbasın hakimiyyəti dövründə Rus çarlığının Səfəvi sarayına göndərmiş olduğu elçilik nəzərdə tutulur.  
## Elçilik
1617-ci ildə Abbas Rusiyanın ilk Romanov sülaləsindən olan Mixailin göndərdiyi elçilər tərəfindən ziyarət edildi. Şah elçiləri qarşılaşamaq üçün taxtına çıxdıqdan sonra diplomatik fikir alış-verişi başladı. Rusların göndərdiyi heyət kiçik miqyaslı və əsasən kommersiya xarakteri daşıyırdı, bu dönəmdə Səfəvi tacirləri şahın şəxsi hesabına ipək satır və bunun müqabilində xəzlər, ov şahinləri və silahlar alırdılar. Həmçinin hər iki tərəfdə də Osmanlı imperiyasına qarşı ittifaq formalaşdırmaq düşüncəsi mövcud idi. Digər tərəfdən Abbasda rusların öz təsir dairələrini Qafqaza doğru genişləndirmələrinə görə narahatlıq mövcud idi. Bundan başqa, Səfəvi imperiyasının Rusiyaya olan marağı sonuncuda Mixailin taxta çıxmasına gətirib çıxaracaq qarışıqlıq dövrü başladıqdan sonra azalmışdı. İvan İvanoviç Çiçerinin başçılıq etdiyi bu sonuncu rus elçilik heyəti Abbasa hədiyyə olaraq ov şahinləri gətirmişdi və Abbas bu quşları Xan Aləmə hədiyyə etdi. Abbas rusların elçiliyi ilə o qədər dərindən maraqlanmadı, çünki bu zaman o, tezliklə hakimiyyətinin böyük zəfərlərindən birini gətirəcək Avropa ilə münasibətləri inkişaf etdirməkdə daha çox maraqlı idi.
## Həmçinin bax
* Səfəvi imperiyası

## İstinadlar

## Mənbə
*