open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əbül-Fəzl Burqai

**Seyyid Əbül-Fəzl Burqai** (; ) — iranlı ilahiyyatçı və ayətullah. Şəxsiyyət vəsiqəsindəki soyadı *İbn Rza* şəklindədir. Fikirlərinə görə onu "Qurançı Şiə" də adlandırıblar. Burqai, Xomeyninin 30 illik mədrəsə dostu olmuşdur. O, ilk dəfə olaraq İbn Teymiyyənin "Minhəcüs-Sünnə" əsərini farscaya tərcümə etmişdir.

## Bioqrafiyası
Burqai 1908-ci ildə İranın Qum şəhərində dünyaya gəlib. Musa əl-Kazımın nəslindən olduğu üçün nisbəsi "Burqai"dir. Atasının adı Seyid Həsən, anasının adı isə Səkinəsultandır. Anası Qumlu vaizlərdən Qulamhüseynin qızıdır. Ailəsi yoxsul olduğundan Burqai oxumağı və yazmağı şəxsi səyi nəticəsində öyrənmişdir. Bundan sonra Rəzəvi mədrəsinində təhsil almağa başlamışdır. Əbdülkərim əl-Həiri əl-Yezdi və Məhəmməd Höccət Kühkəməridən icazət almışdır. Daha sonra isə təhsilini davam etdirmək üçün İraqın Nəcəf şəhərinə yollanmışdır. Orada Əbdünnəbi ən-Nəcəfi və Əbil-Həsən əl-İshafaniyə tələb edir. Elmi məclislərdə iştirak edir və icazətlər alır. 40 yaşı olanda isə müctəhid dərəcəsinə yiyələnir. Ölkəsindəki dini baxışlara zidd olan görüşlərindən vaz keçmədiyi üçün evinə hücum edilir və sui-qəsdlərə məruz qalır. Ömrünün sonlarına doğru həbs edilir (1989). Həbsdən çıxdıqdan sonra Yezdə sürgünə göndərilir. Sürgündən qayıtdıqdan sonra 1992-ci ildə Tehranda vəfat edir.

## Tənqidlər
Burqainin İmamiyyə şiəsinin ən mühüm hədis mənbələrindən biri olan Kuleyninin "əl-Üsul min əl-Kafi" adlı əsərinə yönəlmiş sərt tənqidlər məzhəb daxili dərin mübahisələrə səbəb olmuş, lehinə az, əleyhinə isə çoxsaylı tədqiqatlar aparılmasına gətirib çıxarmışdır. Müxalifləri tərəfindən yəhudi, vəhhabi və sünni olmaqda ittiham edilsə də, o, bu ittihamların hamısını rədd etmiş və İmamiyyə məzhəbinə sadiq olduğunu bildirmişdir.

## Əsərləri
O, onlarla əsər və tədqiqatın müəllifidir. Əsərlərinin əksəriyyətini fars dilində qələmə almışdır. Müəllifi olduğu əsərlərdən bəziləri bunlardır:
* ***Qəsri-Sənəm***. Küleyninin "əl-Üsul min əl-Kafi" əsərinə yazılmış tənqidi əsər.
* ***Səvanihi-Əyyam***. Müəllifin avtobioqrafiyası.
* ***Həqiqətül-İrfan***. Əsər "Həqiqətül-təsəvvüf" də adlanır. Əsərdə İrandakı sufilik anlayışı tənqid olunur.
* ***Nəqdül-Müraciət***. Ə. Şərəfəddin Musəvinin "əl-Müraciət" əsərinə yazılmış tənqid. 2014-cü ildə Riyadda nəşr edilimişdir.
* ***Təcimur-rical'''.'' Ravilərlə bağlı qələmə alınmış əsər.
* ***Dərsi əz-Vəlayət***. Vilayət inancının tənqid edildiyi əsər.
* ***Təbəşi əz Quran***. Quran təfsiri.
* ***Təhrimu Muta dər İslam***. [[Mütə|Mütənin]] haramlığı ilə bağlı yazdığı əsər.
* ***Duhayi əz-Quran***. Qurandakı dualarla bağlı əsər.
* ***Xurafati-Vüfur Dər Ziyarəti Qübur*'.* Qəbir ziyarətləri ilə bağlı adətlərin tənqid edildiyi əsər.

## Ədəbiyyat
* Abdulalim Demir, İmâmiyye Şîası'nda iç tenkid, 2022.

## İstinadlar
Kaktuskimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Masedonio Fernandes

**Masedonio Fernandes** (1 iyun 1874 – 10 fevral 1952) — Argentinalı yazıçı, yumorist və filosof idi. Onun əsərlərinə romanlar, hekayələr, şeirlər, jurnalistika və asanlıqla təsnif olunmayan əsərlər daxil idi. O, Xorxe Luis Borxesin və digər avanqard Argentina yazıçılarının mentoru idi. Borxeslə on yeddi illik yazışmaları 2000-ci ildə nəşr olunmuşdur. Onun nəşr olunmuş şeirləri arasında "Creía yo" ("Mən inanırdım") da var.

## Həyatı

Masedonio (Uruqvaylı Felisberto Hernandes kimi, o, adətən yalnız adı ilə xatırlanır) fermer və hərbi zabit Makedoniya Fernandes və Rosa del Mazo Aguilar Ramosun oğlu idi. 1887-ci ildə o, Argentina Milli Mərkəzi Kollecinə daxil oldu. Onun Şərqi Romanın Makedoniya sülaləsindən və qədim Makedoniya hökmdarı II Filippdən törədiyini iddia edən İtaliyanın Neapol şəhərindəki Makedoniya ailəsinin nəslindən olduğuna inanılır.

1928-ci ildə Raul Skalabrini Ortiz və Leopoldo Mareçalın xahişi ilə "No toda es vigilia la de los ojos abiertos"-u nəşr etdi; növbəti il "Papeles de Recienvenido"-nu nəşr etdi.

1938-ci ildə o, "*Museo de la Novela de la Eterna*"nın gözləntisi olan "*Novela de la Eterna" y la Niña del dolor, la "Dulce-persona" de un amor que no fue sabido*-nu nəşr etdi (ölümündən sonra 1967-ci ildə nəşr olundu); 1941-ci ildə Çilidə Una novela que comienza və 1944-cü ildə Papeles de Recienvenido-nun yeni nəşrini nəşr etdi.

1947-ci ildə Masedonio oğlu Adolfo de Obietanın evinə köçdü və ömrünün sonuna qədər burada yaşadı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Roberto Bardini, , RATACRUEL (e-zine)
Qov göbələyi

**Qov göbələyi** (elmi adı: Fomes fomentarius) — çox maraqlı və tarixi əhəmiyyətə malik bir göbələk(Göbələklər)növüdür. Azərbaycanca "qov" sözü od almaq üçün istifadə edilən tezalışan material(çaxmaqdaşı ilə istifadə olunan) mənasına gəlir ki, bu göbələyin adı da bir başa onun tarixi istifadəsi ilə bağlıdır. Ona həmçinin bərkliyinə və formasına görə "at dırnağı göbələyi"də deyirlər.

## Haqqında
Qov göbələyi, əsasən, sərt odunlu ağacların gövdələrində bitən çoxillik, bərk və odunlu bir göbələkdir. O, bir parazit (canlı ağacı zəiflədir) və ya saprofit (ölmüş ağacı çürüdür) kimi fəaliyyət göstərir. Təbiətdə çox vacib rol oynayır, çünki ölü ağacların parçalanmasına və qida maddələrinin dövriyyəsinə kömək edir.

### Xüsusiyyətləri və görünüşü
* Forma: Adətən at dırnağına və ya yəhərə bənzər bir forma alır.
* Rəng: Üst səthi açıq bozdan tünd qəhvəyi rəngə qədər dəyişir və çox vaxt konsentrik (iç-içə) halqaları olur.

* Teksturası: Çox bərk, mantar kimi (toxunanda sərt) və odunludur. Təzə olanda bir qədər yumşaq ola bilər, ancaq quruduqca daşlaşır.

#### Əhəmiyyəti
# "Qov"(tonqal başlatmaq)

Bu onun ən məşhur istifadə sahəsidir.

* Göbələyin daxili, yumşaq, lifli hissəsi(buna "tram" və ya "amadou" deyilir) çıxarılır.
* Bu hissə qurudulur və bəzən xüsusi kimyəvi maddələrlə (məsələn, sidik cövhəri və ya kalium nitrat ilə) işlənirdiki daha yaxşı alovlansın.
* Hazırlanmış "qov", çaxmaqdaşı və metaldan çıxan kiçik bir qığılcımı dərhal tutur və saatlarla iç-içə közərərək sönmür. Bu odun nəqli və saxlanması üçün mükəmməl bir vasitə idi.

2. Tibbi istifadə

Tarixən qov göbələyi müxtəlif tibbi məqsədlər üçün istifadə edilib:

* Qankəsici (stiptik): Toz halına salınmış və ya nazik təbəqələr şəklində kəsilmiş "amadou" hissəsi yaraların üzərinə qoyularaq qanaxmanı dayandırmaq üçün istifadə olunurdu.
* İltihabəleyhinə: Bəzi xalq təbabətlərində artrit və digər iltihabi xəstəliklərin müalicəsində istifadə edildiyi qeyd olunur.

3. "Amadou"(Xüsusi material)

Göbələyin yumşaq daxili təbəqəsi xüsusi üsullarla emal edilərək dəriyə bənzər, məxməri bir material alınırdı. Bu materialdan:

* papaqlar
* Kəmərlər
* Kiçik çantalar
* Hətta balıqçılar üçün milçəkləri qurutmaq üçün xüsusi yastıqcıqlar hazırlanırdı.

## İstinadlar
Simit Sarayı

**Simit Sarayı** 2002-ci ildə İstanbulda qurulmuş Türkiyə mərkəzli ərzaq şirkəti. 2010-cu ildə ilk beynəlxalq mağazasını Niderlandda açdı. 2012-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanında həm bir çörək fabriki, həm də mağaza qurdu.

2025-ci il etibarilə şirkət dünyanın 22 ölkəsində 426 mağaza idarə edir.

2017-ci ildə şirkətin 10%-i təxminən 100 milyon ABŞ dolları qarşılığında Səudiyyə əsaslı Fawaz Alhokair Qrupuna satıldı. 2019-cu ilin dekabr ayında şirkətin 51%-nin Ziraat Venture Capital tərəfindən satın alınacağı elan edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ernst İzinq

**Ernst İzinq** (almanca: [ˈiːzɪŋ]; 10 may 1900 – 11 may 1998) — ən çox "*İzinq modeli*"nin inkişafı ilə yadda qalan alman fiziki idi. O, 1976-cı ildə təqaüdə çıxana qədər Bredli Universitetində fizika professoru olaraq çalışmışdır.

## Həyat

Ernst İzinq 1900-cü ildə Kölndə anadan olub. Ernst İzinqin valideynləri tacir Qustav İzinq və həyat yoldaşı Tekla Löve idi. Məktəbdən sonra o, Göttingen Universitetində və Hamburq Universitetində fizika və riyaziyyat təhsili alıb. 1922-ci ildə Vilhelm Lenzin rəhbərliyi altında ferromaqnetizmi araşdırmağa başlayıb. 1924-cü ildə doktorluq dissertasiyasını dərc etdirərək Hamburq Universitetində fizika üzrə doktorluq dərəcəsi alıb (doktorluq dissertasiyasının bir parçası və ya xülasəsi 1925-ci ildə elmi jurnalda məqalə kimi dərc olunub və bu, bir çoxlarının onun tam dissertasiyasını 1925-ci ildə dərc etdiyinə inanmasına səbəb olub). Onun doktorluq dissertasiyasında müəllimi Vilhelm Lenzin təklif etdiyi problem araşdırılıb. O, yalnız iki mövqe tuta bilən, "yuxarı" və "aşağı" olan və ən yaxın qonşular arasında qarşılıqlı təsirlərlə birləşən xətti maqnit momentləri zəncirinin xüsusi halını araşdırıb. Əsasən Rudolf Payerls, Hendrik Kramers, Qreqori Vanye və Lars Onsager tərəfindən aparılan tədqiqatlar sayəsində model ferromaqnit və paramaqnit halları arasındakı faza keçidlərini açıqlamaqda uğurlu olduğu sübut olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Fate of Ernst Ising and the Fate of his Model
* Ernst Ising's 1924 PhD thesis (English translation)
* Article from Bradley University about Ising
*
Güllər Əfəndiyeva

**Güllər Əfəndiyeva** (; Güllər Eldar qızı Əfəndiyeva; ) — Azərbaycan xalçacısı.

## Həyatı
1880-ci ildə Quba qəzasının Çiçi kəndində doğulub. Pirədəbil kəndində yaşayıb və işliyirdi. Onun *Herat-Pirədəbil* xalçası 1980-ci illərin sonunda Fransada keçirilən sərgidə qızıl medala layiq görülüb. Onun *Pirəbədilburma*, *Ağgülçiçi* və ya *Xırdagülçiçi* xalçası, rənglənməsi ilə fərqlənilir.

Güllər Əfəndiyeva iyulun 15-i 1970-ci ildə Quba şəhərində ölüb.

## İstinadlar
Roman Cakiv

**Roman Vladimir Cakiv** (/ˈroʊmɑːn ˈdʒɑːkiːv/; polyakca: [ˈrɔman ˈjakʲiv]; 8 noyabr 1939 – 14 iyun 2023) — Polşa əsilli Amerika nəzəri fizik və Dirak medalçısı idi.

## Bioqrafiya

1939-cu ildə Polşanın Lyublinies şəhərində ukraynalı bir ailədə anadan olmuşdur. Ailə daha sonra Avstriya və Almaniyaya köçdü və Yakiv təxminən 10 yaşında ikən Nyu-York şəhərinə yerləşdi.

Cakiv bakalavr dərəcəsini Svartmor Kollecində, doktorluq dərəcəsini isə 1966-cı ildə Kornell Universitetində Hans Bete və Kennet Vilsonun rəhbərliyi altında aldı. O, 1969-cu ildən təqaüdə çıxana qədər Massaçusets Texnologiya İnstitutunun Nəzəri Fizika Mərkəzində professor idi. 2019-cu ildə fəxri statusunu qorudu.

Cakiv Koreyalı yazıçı Pi Çun-deukun qızı, fizik həmkarı So-Yonq Pi ilə evləndi. Cakivin oğullarından biri amerikalı skripkaçı Stefan Cakivdir. Digəri isə The Geometer's Sketchpad-in ixtirası ilə tanınan proqram təminatı dizayneri Nikolas Cakivdir. Qızı Simone Alborn, Rod-Aylend ştatının Providens şəhərindəki "Moses Brown" məktəbində müəllim işləyir.

Cakiv 14 iyun 2023-cü ildə 83 yaşında vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* MIT web page for Roman Jackiw
* Dirac Medal website's description of Jackiw's 1998 prize
* Biography of John Bell, including description of his 1969 work with Jackiw
*
Ruizia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Elis

**Elis** — ad.

* Elis Manro — Kanada yazıçısı.
* Elis Manolova — qadın güləşçi.
* Elis Sibold — amerikalı yazıçı.
* Elis Qomme – aparıcı britaniyalı folklorşünas.
* Elis Baumqartner
* Elis E. Qillinqton
* Elis Trou
Elison

**Elison** — ad.

* Elison Pill — Kanada aktrisası.
* Elison Edburgem — ingilis jurnalisti, yazıçısı və sosial tarixçisi
* Elison Başford — qlobal tarix və elm tarixi üzrə ixtisaslaşmış tarixçi
Eliza

**Eliza** — ad.

* Eliza Akunya — Meksikalı anarxist və pedaqoq.
* Eliza Allen — Amerikalı yazıçı.
* Eliza Bardonneau — İngiltərə tərcüməçisi və ictimai xadimi.

## Həmçinin bax
* ELIZA

## İstinadlar
Elməddin

**Elməddin** — kişi adı.

* Elməddin Cəfərov — azərbaycanlı aktyor.
* Elməddin Əlibəyzadə — Azərbaycan türkoloqu, filologiya elmləri doktoru.
* Elməddin Məmmədov (futbolçu) — azərbaycanlı futbolçu.
Elvira (ad)

**Elvira** — ad.

* Elvira Asankulova — Qırğızıstan Respublikasının xalq artisti.
* Elvira Klen-Stefanelli — numizmat.
* Elvira Süleymanova — azərbaycanlı məşqçi və keçmiş peşəkar futbolçu.
Fridrix Hund

**Fridrix Herman Hund** () — Karlsruedən olan alman fiziki idi və atomlar və molekullar üzərindəki işləri ilə tanınır. O, kimyəvi elementlərin elektron konfiqurasiyasını proqnozlaşdırmaq üçün istifadə etdiyi Hund qaydaları ilə tanınır. Hund halları və molekulyar orbitallar nəzəriyyəsi üzərindəki işi molekulyar quruluşun anlaşılmasına kömək etdi.

## Elmi karyerası
Hund Ervin Şredinger, Pol Dirak, Verner Heyzenberq, Maks Born və Valter Bote kimi nüfuzlu fiziklərlə işləmişdir. O dövrdə o, Bornun köməkçisi idi və diatomik molekulların zolaq spektrlərinin kvant interpretasiyası üzərində işləyirdi.

Marburq və Göttingendə riyaziyyat, fizika və coğrafiya üzrə təhsil aldıqdan sonra Göttingen Universitetində (1925) nəzəri fizika üzrə fərdi mühazirəçi, Rostok Universitetində (1927), Leypsiq Universitetində (1929), Yena Universitetində (1946), Frankfurt Universitetində (1951) və 1957-ci ildən yenidən Göttingendə professor kimi çalışmışdır. Bundan əlavə, o, Kopenhagendə (1926) Nils Bor ilə birlikdə qalmış və Harvard Universitetində (1928) atom haqqında mühazirələr oxumuşdur. O, ümumilikdə 250-dən çox məqalə və esse dərc etmişdir. Hund kvant nəzəriyyəsinə, xüsusən də atomun quruluşu və molekulyar spektrlərlə bağlı mühüm töhfələr vermişdir.

1927-ci ildə o, şəkərlər və amin turşuları kimi kiral molekulların niyə sol və ya sağ əlli formalarda ola bildiyi halda, superpozisiya halında olmadığı sualını irəli sürdü, bu paradoks sonradan "Hund paradoksu" adlandırıldı. Bu paradoks kvant dekoherens nəzəriyyəsinin inkişafı ilə həll edildi və bu nəzəriyyə onu kvant Zeno effektinin təzahürü kimi izah edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Curriculum vitae, papers, diploma, honours, medals and decorations, photography, films and cassettes of Friedrich Hund by Gerhard Hund
Dövlət Vergi Xidməti

* Dövlət Vergi Xidməti (Azərbaycan)
* Dövlət Vergi Xidməti (Rusiya)
* Dövlət Vergi Xidməti (İsrail)
Abram İoffe

**Abram Fyodoroviç İoffe** (rusca: *Абра́м Фёдорович Ио́ффе*, tələffüzü: [ɐˈbram ˈfʲɵdərəvʲɪtɕ ɪˈofɛ]; ) — görkəmli sovet fiziki. O, Stalin mükafatı (1942) və Lenin mükafatı (1961) (ölümündən sonra) almışdır. İoffe bərk cisimlər fizikası və elektromaqnetizmin müxtəlif sahələri üzrə mütəxəssis idi. O, radioaktivlik, ifratkeçiricilik və nüvə fizikası üzrə tədqiqat laboratoriyaları yaratmış və bunların bir çoxu müstəqil institutlara çevrilmişdir.

## Karyerası
1906-cı ildən sonra İoffe Sankt-Peterburq Politexnik Universitetində çalışdı və sonda professor oldu. 1911-ci ildə o (Robert Millikendən asılı olmayaraq) elektronun yükünü təyin etdi. Bu təcrübədə sink metalının mikropartikulları elektronları çıxarmaq üçün ultrabənövşəyi işıqla şüalandırıldı. Daha sonra yüklü mikropartikullar cazibə qüvvəsinə qarşı elektrik sahəsində balanslaşdırıldı ki, onların yükləri təyin olunsun (1913-cü ildə nəşr olundu).

1911-ci ildə İoffe yəhudilikdən lüteranlığa keçdi və yəhudi olmayan bir qadınla evləndi. 1913-cü ildə Fəlsəfə Magistri, 1915-ci ildə isə Fizika Doktoru adını aldı. 1918-ci ildə Dövlət Rentgenologiya və Radiologiya İnstitutunun fizika və texnologiya şöbəsinin müdiri oldu. Bu institut 1933-cü ildə Leninqrad Fizika-Texniki İnstitutuna (LTTI), sonda isə İoffe İnstitutuna çevrildi.

1930-cu illərin əvvəllərində Qırmızı Ordunun Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrində işğalçı təyyarələri aşkar etmək vasitələrinə ciddi ehtiyac var idi. Bir sıra tədqiqat institutları radiolokasiya (radio-lokasiya) texnikaları ilə məşğul idi. Rusiya Elmlər Akademiyası bu texnologiyanı qiymətləndirmək üçün 1934-cü ilin yanvar ayında konfrans çağırdı. İoffe bu konfransı təşkil etdi, sonra jurnal hesabatı dərc etdi və dünyanın hər yerindəki tədqiqatçılara sonda radar adlandırılacaq elm və texnologiyanı açıqladı.

Sovet atom bombası layihəsi 1942-ci ildə başlayanda İoffedən texniki səylərə rəhbərlik etmək istəndi, lakin çox yaşlı olduğuna görə bu işdən imtina etdi. O, gənc İqor Kurçatovda böyük ümidlər gördü və onu ilk nüvə laboratoriyasına rəhbər təyin etdi. İosif Stalinin sözdə "köksüz kosmopolitlərə" (yəhudilərə) qarşı kampaniyası zamanı 1950-ci ildə İoffe LPTI direktoru və direktorlar şurasından ixtisar edildi. 1952–1954-cü illərdə o, SSRİ Elmlər Akademiyasının Yarımkeçiricilər Laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir və bu Laboratoriya 1954-cü ildə Yarımkeçiricilər İnstitutu kimi yenidən təşkil edilmişdir. İoffenin ölümündən sonra, 1960-cı ildə LPTI İoffe Fizika-Texniki İnstitutu adlandırıldı və Rusiyanın aparıcı tədqiqat mərkəzlərindən biridir.

İoffenin tələbələri arasında Aleksandr Aleksandrov, Pyotr Kapitsa, Pyotr Lukirski, İsaak Kikoin, İqor Kurçatov, Yakov Frenkel, Nikolay Semyonov, Leon Teremin, Boris Davıdov və Lev Artsimoviç var. İoffe Ernest Rezerforddan Pyotr Kapitsanın Kembric Universitetinin Kavendiş Laboratoriyasına qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* A. Joffe, ''Physics and Technology''
* Annotated bibliography for Abram Ioffe from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
* Short biography by the Russian Ioffe institute
Emili

**Emili** — ad.

* Emili dü Şatle — fransız riyaziyyatçısı.
* Emili Luazo — fransalı müğənni və bəstəkar.
* Emili Bronte — İngiltərə şairəsi.
* Emili Mörfi — kanadalı qadın aktivist, hüquqşünas və yazar.
* Emili Brauninq — Avstraliya aktrisası.
* Emili Qrin Bolç – ABŞ yazıçısı, iqtisadçısı və sosioloqu.
* Emili Lesyor — Birləşmiş Ştatları təmsil edən sinxron üzgüçü.
* Emili Barringer — dünyanın ilk təcili yardım cərrahı
* Emili Dikinson — Amerika şairi.
* Emili Radd — ABŞ aktrisası.
* Emili Blant — Böyük Britaniya aktrisası.
* Emili Ratakovski — amerikalı model, aktrisa və yazıçı.
* Emili Zamurka –
* Emili Eden
* Emili Lesyor
* Emili Zamurka
* Emili Henderson
* Emili Parisdə

## İstinadlar
Achillea santolina

*  — Achillea cretica bitki növünün sinonimi.
*  — Achillea tenuifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Achillea teretifolia bitki növünün sinonimi.
Çilau seçki dairəsi

**Çilau seçki dairəsi** — 1947-ci ilin avqustundan 1989-cu ilin fevralına qədər Şri-Lankada mövcud olmuş seçki dairəsi. Rayon, Şimal-Qərb əyalətinin Puttalam dairəsindəki Çilau şəhərinin adını daşıyırdı. Şri-Lankanın 1978-ci il tarixli konstitusiyası parlament üzvlərinin seçilməsi üçün proporsional təmsilçilik seçki sistemini tətbiq etdi. Mövcud 160 əsasən tək üzvlü seçki dairəsi 22 çox üzvlü seçki dairəsi ilə əvəz edildi. 1989-cu ildə Şri-Lankada proporsional təmsilçilik sistemi çərçivəsində ilk seçkilər baş tutdu, həmin ildə Çilau seçki dairəsi Puttalam çoxmandatlı seçki dairəsi ilə əvəz olundu.

## Parlament üzvləri
**Əsas**

## Seçkilər

### 1947-ci il ümumi parlament seçkiləri
23 avqust-20 sentyabr 1947-ci il tarixləri arasında keçirilən 1-ci parlament seçkilərinin dairə üzrə nəticələri:

### 1952-ci il ümumi parlament seçkiləri
24-30 may 1952-ci il tarixləri arasında keçirilən 2-ci parlament seçkilərinin dairə üzrə nəticələri:

### 1956-cı il ümumi parlament seçkiləri
5-10 aprel 1956-cı il tarixləri arasında keçirilən 3-cü parlament seçkilərinin dairə üzrə nəticələri:

### 1960-cı il mart ayı ümumi parlament seçkiləri
19 mart 1960-cı ildə keçirilən 4-cü parlament seçkilərinin dairə üzrə nəticələri:

### 1960-cı il iyul ayı ümumi parlament seçkiləri
20 iyul 1960-cı ildə keçirilən 5-ci parlament seçkilərinin dairə üzrə nəticələri:

### 1965-ci il ümumi parlament seçkiləri
22 mart 1965-ci ildə keçirilən 6-cı parlament seçkilərinin dairə üzrə nəticələri:

### 1970-ci il ümumi parlament seçkiləri
27 may 1970-ci ildə keçirilən 7-ci parlament seçkilərinin dairə üzrə nəticələri:

### 1977-ci il ümumi parlament seçkiləri
21 iyul 1977-ci ildə keçirilən 8-ci parlament seçkilərinin dairə üzrə nəticələri:

## İstinadlar
Qvineya-Bisauda fahişəlik

**[[Qvineya-Bisau]]da fahişəlik** geniş yayılmışdır və fahişəlik barədə qanunlar mövcud deyil. 2016-cı ildə ölkədə 3138 fahişə olduğu təxmin edilirdi. Yerli fahişəlik çox vaxt digər cinayətlərlə də əlaqəli olur, belə ki bir çox sutenyorun narkotik satıcısı olduğu da bildirilir. Yoxsulluq bir çox qadını fahişəliyə və kokain asılılığına meyl etməyə vadar edir.

Bisau və Qvineya-Bisaunun digər şəhərlərindəki fahişələrin çoxu Kaşeu bölgəsindəki Kayo sektorundan olan manjako qəbiləsinin qadınlarıdır. Onlar adətən 30 yaşdan yuxarı olurlar və evlərindəki xüsusi otaqlarda müştərilərini gözləyirlər. Bəzən müştəri axtarışı üçün yerli bara gedirlər. Kayodan olan fahişələr işləmək üçün Seneqalın Ziginşor və Qambiyanın Bancul şəhərlərinə da gedirlər.

Şəhərlərdə gənc fahişələr çox vaxt barlarda işləyirlər.

Bijaqoş adalarında uşaq seks turizmi ilə bağlı məlumatlar mövcuddur.

## İİV
Qara Afrikanın digər ölkələrində olduğu kimi, İİV burada da problemdir. Yetkinlərdə yayılma 3,1% -dir.

Seks işçiləri arasında prezervativ istifadəsi qeyri-müntəzəmdir, bu da seks işçiləri arasında İİV yayılmasının 39%-ə çatması ilə nəticələnib.

## Uşaq fahişəliyi
Uşaq fahişəliyi ölkənin problemlərindən biridir. Bir çox uşaq sağ qalmaq üçün fahişəliklə məşğul olur. Fəaliyyət əsasən klublarda, barlarda və otellərdə baş tutur. Hökumət problemi həll etmək üçün QHT-lərə güvənərək çox az tədbir görür.

2000-2004-cü illər arasında Bijaqoş adalarında uşaq seks turizmi ilə bağlı məlumatlar yayılmışdı.

## Cinsi istismar
Qvineya-Bisau cinsi istismara məruz qalan uşaqların mənbə ölkəsidir. Yetkinlərin nə dərəcədə məcburi fahişəliyə məruz qaldığı bəlli deyil. Bisau-Qvineyadan olan qız uşaqları Qvineya və Seneqalda uşaq cinsi istismarına məruz qalırlar.

ABŞ Dövlət Departamentinin İnsan Alverinə Nəzarət və Mübarizə İdarəsi Qvineya-Bisaunu ölkələr siyahısında "2-ci səviyyəli nəzarət" kimi qiymətləndirib.

## İstinadlar
Aslanbek

**Aslanbek** — ad.

* Aslanbek İsmayılov — Çeçen İçkeriya Respublikasının hərbi və dövlət xadimi
* Aslanbek Abdulhacıyev — İçkeriyanın hərbi lideri
* Aslanbek Sultanbekov — Şimali Qafqazda yaşayan Noğay Türklərinin xalq sənətçisi.
* Aslanbek Aslaxanov — prezident
* Aslanbek Arsayev — Çeçen hərbçisi və dövlət xadimi.
Oyanıq qardaşlar

=Haqqında=
**Oyanıq Qardaşlar**, baş rollarını Kadir İnanır, Müjdat Gezen, Arzu Okay, Hulusi Kentmen, Leman Akçatepe və Selen Büke kimi aktyorların canlandırdığı, 1974-cü il istehsalı olan Türk filmidir. Filmdə atalarının fabrikasında işləmək istəməyən və biri futbolçu, digəri isə musiqiçi olmaq istəyən iki qardaşın komik hekayəsi təsvir olunur. Filmin prodüseri və rejissoru Hulki Sanerdir.

## İstinadlar
Rassel Alan Hals

**Rassel Alan Hals** (, 28 noyabr 1950-ci il təvəllüdlü) — amerikalı fizik və Fizika üzrə "Nobel" mükafatı laureatıdır. Bu mükafat dissertasiya rəhbəri Cozef Huton Teylor Jr. ilə bölüşdüyü kimi, "yeni bir pulsar tipinin kəşfinə görə, cazibə qüvvəsinin öyrənilməsi üçün yeni imkanlar açan bir kəşfə görə" mükafatlandırılıb.

## Bioqrafiya

Hals Nyu-York şəhərində anadan olub və Bronks Elm Liseyini və Kuper Birliyini bitirib. 1975-ci ildə Massaçusets Amherst Universitetindən fizika üzrə doktorluq dərəcəsi alıb.

Doktorluq dissertasiyası üzərində işləyərkən, 1974-cü ildə Kornell Universitetinin Puerto-Rikodakı Aresibo Rəsədxanasında alim olub. Orada Teylorla birlikdə pulsarlar üçün genişmiqyaslı tədqiqat üzərində işləyib. Məhz bu iş ilk ikili pulsarın kəşfinə səbəb olub.

1974-cü ildə Hals və Teylor pulsar və qara yoldaş ulduzdan ibarət olan ikili pulsar PSR B1913-ü kəşf ediblər. Neytron ulduzunun fırlanması radiodalğa bölgəsində son dərəcə müntəzəm və sabit olan impulslar yayır və sıxılmış material cisiminin cazibə qüvvəsinə yaxındır (görünən sahədə aşkarlanmır). Hals, Taylor və digər həmkarları bu ilk ikili pulsardan ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin yüksək dəqiqlikli sınaqlarını aparmaq üçün istifadə edərək cazibə şüalanmasının mövcudluğunu nümayiş etdiriblər. Bu şüalanma enerjisinin təxmini hesablanması Albert Eynşteynin (1918) dördqütblü şüalanma düsturu ilə təsvir edilmişdir.

1979-cu ildə tədqiqatçılar pulsarın orbital hərəkətlərinin kiçik sürətlənmə effektlərinin ölçülməsini elan etdilər. Bu, bu iki hərəkət edən kütlə sisteminin cazibə dalğaları yaydığına dair ilkin sübut idi.

1993-cü ildə Hals və Taylor ilk ikili pulsarın kəşfinə görə Fizika üzrə "Nobel" mükafatını bölüşdülər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  including the Nobel Lecture, December 8, 1993 *The Discovery of the Binary Pulsar*
Fred Hoyl

**Ser Fred Hoyl** (24 iyun 1915 – 20 avqust 2001) — ulduz nukleosintezi nəzəriyyəsini formalaşdıran və nüfuzlu "B2FH məqaləsi"nin müəlliflərindən biri olan ingilis astronomudur.

O, bəzi elmi məsələlərdə mübahisəli fikirlərə sahib idi - xüsusən də "Böyük Partlayış" nəzəriyyəsini (guya BBC Radiosunda zarafatla ortaya atdığı, lakin sonradan istehza ilə bunu inkar etdiyi bir termin) "sabit vəziyyət modeli" lehinə rədd etməkdə və panspermiyanın Yer üzündə həyatın mənşəyi kimi təbliğində.

O, iş həyatının çox hissəsini Kembricdəki Müqəddəs Yohan Kollecində keçirmiş və Kembricdəki Nəzəri Astronomiya İnstitutunun təsisçi direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

Hoyl həmçinin elmi fantastika romanları, qısa hekayələr və radio pyesləri yazmış, televiziya serialları ilə birgə yaradılmış və oğlu Ceffri Hoyl ilə birlikdə on iki kitabın həmmüəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Fred Hoyle Website
* Fred Hoyle and Chandra Wickramasinghe Website
* Obituary by Sir Martin Rees in *[[Physics Today]]*
* Obituary by Bernard Lovell in *[[The Guardian]]*
* Fred Hoyle: An Online Exhibition
* An Interview with Fred Hoyle, 5 July 1996
* 
* Fred Hoyle at the Notable Names Database
*
Da Sound

**Da Sound** — İsveç rəqs-pop qrupu **Da Buzz**un debüt (ilk) studiya albomudur. Albom 21 sentyabr 2000-ci ildə **Edel Records** şirkəti tərəfindən buraxılmışdır. Albom İsveç hit-paradlarında 10 həftə ərzində #16-cı yerə qədər yüksəlmişdir.

İki sinql — *"Do You Want Me"* və *"Let Me Love You"* — İsveçdə ilk onluğa daxil olmuşdur. *"Do You Want Me"* mahnısı həmçinin ABŞ-da *Billboard Dance Club Play* cədvəlində 4-cü yerə qədər yüksəlmişdir.

2021-ci ildə hollandiyalı *Eurodance* qrupu Twenty 4 Seven (prodüser Ruud van Rijen) *"Do You Want Me"* mahnısını yenidən ifa etmişdir. Mahnını TV aparıcısı Nance Coolen səsləndirmişdir (o, həm də Twenty 4 Seven-in 1990-cı illərdəki əsas vokalistlərindən biridir).

## Mahnı siyahısı
# "Let Me Love You" (3:41)
# "Do You Want Me" (3:40)
# "Give You All My Love" (3:53)
# "Your Love Will (Shine On Me)" (3:41)
# "Paradise" (3:15)
# "Tell Me Once Again" (3:27)
# "Believe in Love" (3:32)
# "Love and Devotion" (3:19)
# "I Wanna Be Free" (3:21)
# "I'm Alright" (3:26)
# "Out of Words" (3:54)

## Əlavə məlumat
* **Buraxılış tarixi:** 21 sentyabr 2000
* **Janr:** Eurodance, Dance-pop
* **Leybl:** Edel Records
* **Növbəti albom:** *Wanna Be With Me* (2002)

## İstinadlar
Zəfər muzeyi (dəqiqləşdirmə)

**Zəfər muzeyi** — zəfərə həsr olunmuş muzeylər:
* Zəfər Muzeyi — Bakı şəhərində muzey.
* Zəfər muzeyi — Şuşa şəhərində muzey.
Karl Klarens Kinq

**Karl Klarens Kinq** (; ) — ABŞ Nümayəndələr Palatasının Pensilvaniya ştatından olmuş Respublikaçı üzvü.

## Bioqrafiyası
Karl K. Kinq Kanzas ştatının Plevna şəhərində anadan olmuşdur. O, Kanzas ştatının Emporiya şəhərindəki Müəllimlər Kollecində, Nyu-York şəhərindəki Kolumbiya Universitetində və Vorton Biznes Məktəbində təhsil almışdır.

Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Kinq ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət etmişdir. O, Kanzas-Siti, Nyu-York və Filadelfiyada qəzet müxbiri kimi çalışmışdır. O, 1922-ci ildə Pensilvaniya ştatının Baks qraflığının Morrisvill borosunda əkinçilik və təsərrüfat təchizatı biznesi ilə məşğul idi.

Kinq, Albert K. Vonun ölümündən sonra yaranan boşluğu doldurmaq üçün 6 noyabr 1951-ci ildə xüsusi seçkilər zamanı 82-ci Konqresə Respublikaçı nümayəndə kimi seçildi. O, sonrakı iki Konqresə yenidən seçildi, lakin 1956-cı ildə yenidən namizədliyini irəli sürmədi. O, "Çöl itləri və postulatları" () adlı özünün avtobioqrafiya kitabnını müəllifidir.

## İstinadlar
Vardan

**Vardan** — ad.

* Vardan Mamikonyan — 450–451-ci illərdə Sasani İranına qarşı üsyana rəhbərlik etmiş olan erməni hərbi lider
* Vardan Stepanyan —
* Vardan Areveltsi —
* Vardan Aykazn — XI–XII əsrlərdə yaşamış erməni şairi.
Achillea sericea

*  — Achillea clavennae bitki növünün sinonimi.
*  — Achillea coarctata bitki növünün sinonimi.
Müqəddəs Lavrenti taxtda dörd mələklə birlikdə

**Müqəddəs Lavrenti taxtda dörd mələklə birlikdə** () — Lorenzo Gibertinin eskizi əsasında Nikkolo di Pyero tərəfindən 1412-1415-ci illərdə Florensiya kafedralının sağ fasadında yaradılmış vitraj.

## Tarixi

1404-1405-ci illərdə Florensiya kafedralının əsas fasadı üçün *"[[Bakirə Məryəmin vəfatı (Giberti)|Bakirə Məryəmin vəfatı]]"* vitrajının yaradılmasından 10 il sonra, rəssam Lorenzo Giberti və şüşə ustası Nikkolo di Pyeroya kafedralın yan fasadı üçün yeni vitraj hazırlanması sifariş edilir. 1412-ci ilin dekabrında, Giberti kafedrala iki dairəvi vitrajın hazırlanması üçün 5 florin məbləğində ilkin avans alır; bundan sonra mərhələlərlə ödəniş almağa davam edir və 16 aprel 1415-ci ildə işinə görə son ödənişi qəbul edir. 1423-cü ildə vitrajın metal tor ilə bərkidilməsi həyata keçirilir. İlk bərpa işi isə 1432-ci ildə icra olunur.

## Təsviri

Lentlə əhatələnmiş vitrajda, qırmızı döşəmə üzərində taxtda oturmuş Müqəddəs Lavrenti dörd mələyin ətrafında təsvir edilmişdir. Soldakı mələklərdən biri, müqəddəsin simvolu olan qəfəsi əlində saxlayır. Müqəddəs, XIV əsr üçün ənənəvi olan Maesta tərində, hər tərəfində iki ədəd mələklə birlikdə göstərilir. Taxt, yarımdairəvi qotik apsidanı xatırladan formaya malikdir. Düz izləyiciyə baxa müqəddəs, sağ əlində açıq kitab tutmuşdur. 

Üzbəüz divarda yerləşən *"[[Müqəddəs Stefan taxtda dörd mələklə birlikdə]]"* vitrajı ilə simmetrik sxemə malik olsa da, digər vitraj yaşıl tonlarda işlənmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*
Yak-40

**Yakovlev Yak-40** (Rusca: Яковлев Як-40;NATO hesabat adı : **Codling** ) Sovet İttifaqında Yakovlev tərəfindən hazırlanmış regional reaktiv təyyarədir. Trijetin ilk uçuşu 1966-cı ildə olub və 1967-1981-ci illərdə istehsal olunub. 1970-ci ildə ixrac modelləri ilə 1968-ci ildə xidmətə təqdim edildi.
Bostankeş

**Bostankeş** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Xınalıq kənd inzibati ərazi dairəsinin Xınalıq kəndinin ətrafında ərazi. 

## Tarixi
Kənd Xınalıq kənd inzibati ərazi dairəsinə aiddir. Quba—Xınalıq yolu üzərində yerləşir.

Kənddə güclü yağışlar zamanı tez-tez sel təhlükəsi yaranır. Kəndin aşağısındakı bir neçə ev çayın səviyyəsindən aşağıda olduğundan təhlükə daha ciddi olur. Üstəlik həmin istiqamətdə çayın 200 metrliyində yerləşən kənd məktəbinin binası üçün də təhlükə yaranır.

## Əhalisi
2024-cü ilin məlumatına görə kənddə 28 ev, 35 təsərrüfat və 100-ə yaxın sakin var.

## İstinadlar
George Morikava

— Yaponiyalı manqaka. O, daha çox məşhur və uzunömürlü ‘’Hajime no Ippo’’ adlı seriyası ilə tanınır. Morikava ibtidai məktəbdə oxuyarkən Tetsuya Çibanın **‘’Harris no Kaze’’** əsərini oxuduqdan sonra manqa müəllifi olmağa qərar vermişdir.

O, əvvəllər Şuiçi Şigenonun köməkçisi olub, tanınmış manqaka Kentaro Miura və Kaori Saki isə onun keçmiş köməkçiləri olub.

Hajime no Ippo bir neçə anime seriyasına uyğunlaşdırılmışdır, birincisi 2000-ci ildə yayımlanmağa başlamış və Madhouse studiyası tərəfindən hazırlanmışdır. Birinci seriyada 76 epizod, ikinci seriyada isə 26 epizod var. Üçüncü seriya, Hajime no Ippo: Rising adlı serial 2013-cü ildə istehsal olunub və 25 epizoddan ibarətdir.

Morikawa 1991-ci ildə *Hajime no Ippo* üçün Kodansha Manga Mükafatı qazandı.

O, həmçinin Tokiodakı JB İdman Salonunun sahibidir.

## Əsərləri
* ‘‘Inside Graffiti’’
*  (1983) — Vanşot. "Kodansha"nın nəşr etdirdiyi erkən işlərindən biridir.
*  (1986) — 2 cilddən ibarət manqa. "Kodansha" tərəfindən nəşr edilmişdir.
*  (1986) — 2 cilddən ibarət seriya. "Kodansha" nəşriyyatında çap olunmuşdur.
*  (1989–indiyədək) — "Kodansha"nın ‘’Weekly Shōnen Magazine’’ jurnalında seriyalaşdırılmışdır. 143 cilddən ibarətdir və müəllifin ən tanınmış əsəridir.
*  (2012) — 1 cilddən ibarət manqa, "Kodansha" tərəfindən nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Arif Cəfərov (neftçi)

**Arif Cəfərov Məmməd oğlu** (26 sentyabr 1933 – 21 iyun 2024, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanın neftçi alimi, Azərbaycan Respublikasının Dövlət mükafatının laureatı. 32 ixtira və 90-dan çox elmi işin müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
## Ədəbiyyat
YK-9U

**Yakovlev Yak-9** (; NATO hesabat adı: **Frank**) — Sovet İttifaqı və onun müttəfiqləri tərəfindən İkinci Dünya müharibəsi və Soyuq Müharibənin əvvəlində istifadə edilən tək mühərrikli, tək oturacaqlı çoxməqsədli döyüş təyyarəsidir. Bu, öz növbəsində Yak-7UTI kimi tanınan tandem oturacaqlı qabaqcıl təlimçiyə əsaslanan möhkəm və uğurlu Yak-7B qırıcısının inkişafı idi. Yak-9 sovet qırıcı alaylarına 1942-ci ilin sonlarında daxil olmağa başladı və Luftwaffe-dən hava üstünlüyünün geri alınmasında böyük rol oynadı.

## İstinadlar
Robert Hofştadter

**Robert Hofştadter** (; 5 fevral 1915 – 17 noyabr 1990) — amerikalı fizik. O, 1961-ci ildə "atom nüvələrində elektron səpələnməsinin qabaqcıl tədqiqatlarına və nuklonların quruluşu ilə bağlı sonrakı kəşflərinə görə" Fizika üzrə "Nobel" mükafatının birgə qalibi (Rudolf Mössbauer ilə birlikdə) olmuşdur.

## Bioqrafiyası

Hofştadter 5 fevral 1915-ci ildə Nyu-York şəhərində satıcı olan polyak yəhudi immiqrant Luis Hofştadter və qızlıq soyadı Köniqsberq olan Henriettanın ailəsində anadan olmuşdur. O, Nyu-York şəhərində ibtidai və orta məktəblərdə oxumuş və Nyu-York Şəhər Kollecinə daxil olmuş, 1935-ci ildə 20 yaşında bakalavr dərəcəsi ilə məzun olmuş və riyaziyyat və fizika üzrə Kenyon mükafatına layiq görülmüşdür. O, həmçinin General Electric Company-dən Çarlz A. Koffin Fondunun təqaüdünü almışdır ki, bu da ona Prinston Universitetində aspiranturada oxumağa imkan vermiş və orada magistr və doktorluq dərəcələrini almışdır. 23 yaşında dərəcə almışdır. Doktorluq dissertasiyası "Yüngül və ağır qarışqa və sirkə turşuları tərəfindən infraqırmızı udma" adlanırdı. Doktoranturadan sonrakı tədqiqatını Pensilvaniya Universitetində aparmış və Stenford Universitetinə qoşulmazdan əvvəl Prinstonda dosent vəzifəsində çalışmışdır. Hofştadter 1950-ci ildən 1985-ci ilə qədər Stanfordda dərs demişdir.

1942-ci ildə Baltimordan olan Nensi Givan (1920–2007) ilə evləndi. Onların üç övladı var idi: Laura, Molli (əlil idi və ünsiyyət qura bilmirdi) və Pulitser mükafatı laureatı Duqlas Hofştadter.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  including his Nobel Lecture, December 11, 1961 *The Electron-Scattering Method and Its Application to the Structure of Nuclei and Nucleons*
*Robert Hofstadter: An Oral History, Stanford Historical Society Oral History Program, 1985.
Co Rozental

**Co Rozental** (; ) — amerikalı fotoqraf.

İkinci Dünya Müharibəsində İvoşima döyüşü zamanı ABŞ əsgərlərinin Suribaçi dağında bayraq qaldırdığı məşhur fotoşəkilinə görə Pulitzer mükafatını qazanmışdır.

## Bioqrafiya

Rusiyadan gələn yəhudi mühacirlərin ailəsində anadan olub, gənc yaşlarında katolik dinini qəbul edib.

Görmə qabiliyyətinin zəif olması səbəbindən Orduya qəbul edilmədikdə Rozental Associated Press-ə qoşuldu və dəniz piyadalarını Sakit okean teatrına qədər izlədi. Onun Suribaçi dağında bayraq qaldıran beş dəniz piyadası və bir ordu korpusunun şəkli olan "İvoşimada bayrağın qaldırılması" İkinci Dünya müharibəsinin ən məşhur görüntülərindən biri hesab olunur.

Müharibədən sonra Rozental San Francisco Chronicle üçün fotoqraf kimi çalışır.

Rozental 94 yaşında yuxuda olarkən vəfat edib. Fotoqraf son illərini San-Fransisko ətrafında yerləşən qocalar evində keçirib.

## İstinadlar
Corc Vilyam Hill

**Corc Vilyam Hill** (; 3 mart 1838 – 16 aprel 1914) — amerikalı astronom və riyaziyyatçı. Müstəqil və əsasən geniş elmi ictimaiyyətdən təcrid olunmuş şəkildə işləyərək, səma mexanikasına və adi diferensial tənliklər nəzəriyyəsinə böyük töhfələr vermişdir. Onun işinin əhəmiyyəti 1905-ci ildə Anri Puankare tərəfindən açıq şəkildə qəbul edilmişdir. 1909-cu ildə Hill "riyazi astronomiya sahəsindəki tədqiqatlarına görə" Kral Cəmiyyətinin "Kopli" medalı ilə təltif edilmişdir. Hill Hill sferası ilə yanaşı, Hill diferensial tənliyi ilə də xatırlanır.

## Erkən həyatı və təhsili

Hill Nyu-York şəhərində rəssam və qravüraçı Con Vilyam Hill və həyat yoldaşı Ketrin Smitin ailəsində anadan olub. Səkkiz yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə Vest Nyak şəhərinə köçüb. Orta məktəbdən sonra Hill Ratqers Kollecində oxuyub və orada riyaziyyatla maraqlanıb.

Ratqersdə Hill, ABŞ-nin qabaqcıl riyaziyyatçısı və astronomu Nataniel Boudiçin dostu olan professor Teodor Stronqun təsiri altına düşüb. Stronq Hilli Silvestr Lakrua və Adrien Mari Lejandrın riyazi analiz üzrə böyük əsərlərini, eləcə də Jozef Lui Laqranj, Pyer Simon Laplas, Simeon Deni Puasson və Qustav de Pontekulanın mexanika və riyazi astronomiya üzrə traktatlarını oxumağa təşviq edib.

Hill 1859-cu ildə Rutgers Kollecini incəsənət bakalavr dərəcəsi ilə bitirib. Elə həmin il o, ilk elmi məqaləsini, dartma körpüsünün həndəsi əyrisi haqqında nəşr etdirib. İki il sonra o, Yer kürəsinin fiqurunun riyazi nəzəriyyəsi üzərindəki işinə görə *Runkle Riyazi Aylıq* jurnalından mükafat qazandı.

1860-cı illərin əvvəllərində Hill, Şarl-Ejen Delone və Peter Andreas Hansenin Ay nəzəriyyəsi ilə bağlı əsərlərini öyrənməyə başladı ki, bu da Hillin sonrakı tədqiqatlarının əksəriyyətinə ilham verdi və motivasiya etdi. 1861-ci ildə Hill, Con Daniel Rankl tərəfindən Massaçusets ştatının Kembric şəhərində yerləşən Amerika Birləşmiş Ştatları Dəniz Rəsədxanasının Dənizçilik Almanax Ofisində işləmək üçün işə götürüldü.

1862-ci ildə Ratqers Hillə sənət magistri dərəcəsi verdi. Hill bir müddət Kembricdə, daha sonra isə Vaşinqtonda yaşadı, lakin riyazi işlərini 1892-ci ildən sonra birdəfəlik təqaüdə çıxdığı Vest Nayakdakı ailə fermasında aparmağa üstünlük verdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*National Academy of Sciences Biographical Memoir
Entoni Hyuiş

**Entoni Hyuiş** (; 11 may 1924 – 13 sentyabr 2021) — pulsarların kəşfindəki roluna görə 1974-cü ildə (həmkarı radioastronom Martin Rayl ilə birlikdə) Fizika üzrə "Nobel" mükafatı qazanan Britaniya radioastronomu. O, həmçinin 1969-cu ildə Kral Astronomiya Cəmiyyətinin Eddinqton medalı ilə təltif edilmişdir.

## Erkən həyatı və təhsili

Hyuiş Tauntondakı Kral Kollecində oxuyub. Kembricdəki Gonville və Caius Kollecində bakalavr dərəcəsi alması İkinci Dünya müharibəsi ilə dayandırılıb. O, Kral Təyyarə Müəssisəsində və Martin Rayl ilə birlikdə işlədiyi Telekommunikasiya Tədqiqat Müəssisəsində hərbi xidmətə təyin edilib. 1946-cı ildə Kembric Universitetinə qayıdan Hewish bakalavr dərəcəsini başa vurub və Raylın Kavendiş laboratoriyasındakı tədqiqat qrupunda aspirant olub. 1952-ci ildə müdafiə etdiyi doktorluq dissertasiyası üçün Hyuiş, ön plan plazmasının təsiri ilə astronomik radio mənbələrinin sintillyasiyalarının müşahidəsi və istismarı sahəsində praktik və nəzəri irəliləyişlər əldə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Antony Hewish interviewed on *[[Web of Stories]]*
* Interviewed by Alan Macfarlane 26 March 2008 (video)
*  including the Nobel Lecture, 12 December 1974 *Pulsars and High Density Physics*
* 
*The Papers of Professor Antony Hewish held at Churchill Archives Centre
Viktor Hess

**Viktor Frans Hess** (almanca: [ˈvɪktɔʁ ˈfʁants ˈhɛs]; 24 iyun 1883 – 17 dekabr 1964) — kosmik şüaların kəşfinə görə 1936-cı ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatını Karl Devid Andersonla birlikdə qazanan Avstriya-Amerika eksperimental fizik.

## Karyerası

1910-cu ildə Hess Radium Tədqiqatları İnstitutunda Stefan Meyerin köməkçisi oldu. 1920-ci ildə Qrats Universitetində Eksperimental Fizika üzrə Fövqəladə Professor təyin edildi. 1921-ci ildə məzuniyyət götürərək ABŞ-a səyahət etdi və orada Nyu-Cersi ştatındakı Amerika Birləşmiş Ştatları Radium Korporasiyasında Tədqiqat Laboratoriyasının direktoru və Vaşinqtonda ABŞ Mədən Bürosunda məsləhətçi fizik oldu. 1923-cü ildə Qratsa qayıtdı və 1925-ci ildə Eksperimental Fizika üzrə Adi Professor təyin edildi. 1931-ci ildə İnsbruk Universitetində Radiologiya İnstitutunun direktoru təyin edildi. 1937-ci ildə o, yenidən Qrasa qayıtdı və Fizika İnstitutunun direktoru oldu.

1938-ci ildə Nasist Almaniyasının Avstriyanı ilhaq etməsindən sonra Hess Qrats Universiteti tərəfindən işdən çıxarıldı və ABŞ-yə köçdü. Elə həmin il Nyu-York şəhərindəki Fordhem Universitetində fizika professoru təyin edildi və 1958-ci ildə təqaüdə çıxana qədər bu vəzifədə çalışdı. 1944-cü ildə ABŞ vətəndaşlığını qəbul etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*  Biography and Nobel lecture
* Victor Francis Hess – Not only the Discoverer of the Cosmic Radiation Diploma thesis (in German)
Qustav Lüdviq Herts

**Qustav Lüdviq Herts** (almanca: [ˈɡʊstaf ˈluːtvɪç hɛʁts]; 22 iyul 1887 – 30 oktyabr 1975) — "elektronun atom üzərində təsirini tənzimləyən qanunları kəşf etdiyinə görə" Ceyms Frankla birlikdə 1925-ci ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüş alman eksperimental fizik.

## Təhsili və karyerası

Qustav Lüdviq Herts 22 iyul 1887-ci ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində vəkil Qustav Teodor Herts və Ogüst Arninqin ailəsində anadan olub. O, Gelehrtenschule des Johanneums-da oxuyub, sonra isə Göttingen (1906–1907), Münhen (1907–1908) və Berlin (1908–1911) universitetlərində təhsil alıb. 1911-ci ildə Henrix Rubensin rəhbərliyi altında doktorluq dərəcəsi alıb.

1913-cü ildə Herts Berlin Universitetinin Fizika İnstitutunda tədqiqat köməkçisi təyin edilib. Növbəti il Herts Ceyms Frank ilə birlikdə qazlarda qeyri-elastik elektron toqquşmaları üzərində təcrübə aparıb. 1925-ci ildə Herts və Frank təcrübələrinə görə birlikdə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülüblər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
* 
*SIPT – Sukhumi Institute of Physics and Technology, on the website are published the photographs of the German nuclear physicists who had been working for the Soviet nuclear program
Cozef Henri

**Cozef Henri** (; 17 dekabr 1797 – 13 may 1878) — Smitsonian İnstitutunun birinci katibi vəzifəsində çalışmış amerikalı fizik və ixtiraçıdır. O, Smitsonian İnstitutunun sələfi olan Milli Elmin Təşviqi İnstitutunun katibi idi. O, həmçinin 1868-ci ildən 1878-ci ilə qədər Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti vəzifəsində çalışmışdır.

Elektromaqnitlər qurarkən Henri öz-özünə induktivliyin elektromaqnit fenomenini kəşf etdi. O, həmçinin Maykl Faradeydən asılı olmayaraq qarşılıqlı induktivliyi kəşf etdi, baxmayaraq ki, Faradey bu kəşfi edən və nəticələrini dərc edən ilk şəxs idi. Henri elektromaqniti praktik bir cihaz halına gətirdi. O, elektrik qapı zənginin (xüsusən də elektrik naqili vasitəsilə məsafədən çalına bilən zəng, 1831) və elektrik relesinin (1835) sələfini icad etdi. Onun elektromaqnit röle üzərindəki işi Samuel F. B. Morze və Ser Çarlz Uitstoun tərəfindən ayrıca icad edilən praktik elektrik teleqrafının əsasını təşkil etdi. Onun şərəfinə, SI sistemində induktivlik vahidi "henry" (cəm: henries; simvol: H) adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Finding aid to the Joseph Henry collection at the University of Pennsylvania Libraries
* The Joseph Henry Papers Project 
* Finding Aid to the Joseph Henry Collection
* Biographical details — *Proceedings of the National Academy of Sciences* (1967), 58(1), pp.&nbsp;1–10.
* Dedication ceremony for the Henry statue (1883)
* Published physics papers  — *On the Production of Currents and Sparks of Electricity from Magnetism* and *On Electro-Dynamic Induction (extract)*
* Joseph Henry Collection, Smithsonian Institution
*National Academy of Sciences Biographical Memoir
Fatos Konqoli

**Fatos Konqoli** (12 yanvar 1944-cü ildə anadan olub) — alban romançısıdır.

## Bioqrafiyası

Konqoli Elbasanda anadan olub və böyüyüb, Albaniyanın Tirana şəhərindəki Qemal Stafa Liseyində təhsil alıb. Çin-Albaniya parçalanması zamanı Çin universitetində riyaziyyat təhsili alıb. Albaniyada kommunist dövründə riyaziyyatçı kimi çalışıb və heç bir əsas əsər dərc etməyib.

## Əsərləri

Fatos Konqolinin ilk böyük romanı olan "Uduzan" (I humburi, Tirana 1992; ingilis nəşri, 2007) 1991-ci ilin mart ayında baş verir. Əsərdə keçmiş universitet tələbəsi Tesar Kumi Hoxaist Albaniyasındakı həyatını əks etdirir və totalitar kommunizm dövründə mübarizənin və ambisiyanın faydasızlığını düşünür. Əsər ilk dəfə 1992-ci ildə 10.000 nüsxədə, nisbətən yüksək sayda nəşr olunub və alban oxucu kütləsi arasında uğur qazanıb.

Konqolinin sonrakı romanları arasında ilk romanının mövzularını ətraflı şəkildə izah edən "Kufoma" (1994), əsasən 1960-cı illərdə Çində bir alban tələbənin həyatına diqqət yetirən "Dragoi i fildishtë" (1999) və unudulmuş sevgini vurğulayan bir sevgi hekayəsi olan "Lëkura e qenit" (2003) var.

Konqolinin romanları fransız, alman, italyan, yunan, esperanto, ispan və slovak dillərinə tərcümə olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oliver Hevisayd

**Oliver Hevisayd** (; 18 may 1850 – 3 fevral 1925) — diferensial tənliklərin həlli üçün yeni bir texnika (Laplas çevrilməsinə ekvivalent) icad edən, müstəqil olaraq vektor analizini inkişaf etdirən və Maksvell tənliklərini bu gün geniş istifadə olunan formada yenidən yazan Britaniya riyaziyyatçısı və elektrik mühəndisi idi. O, Maksvellin ölümündən sonrakı onilliklərdə Maksvell tənliklərinin başa düşülməsi və tətbiqi tərzini əhəmiyyətli dərəcədə formalaşdırdı. Həmçinin, 1893-cü ildə onları qravitoelektromaqnetizmə qədər genişləndirdi və bu, 2005-ci ildə Cazibə Zond B tərəfindən təsdiqləndi. Teleqrafçı tənliklərinin onun tərəfindən formullaşdırılması, onun öz həyatı dövründə, əhəmiyyəti uzun müddət diqqətdən kənarda qaldıqdan sonra kommersiya baxımından əhəmiyyətli oldu, çünki o dövrdə onun yeni metodologiyasından az adam xəbərdar idi. Hevisayd ömrünün çox hissəsində elmi qurumlarla ziddiyyət təşkil etsə də, telekommunikasiya, riyaziyyat və elmin simasını dəyişdirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Clematis indivisa

*  — Clematis aristata bitki növünün sinonimi.
*  — Clematis paniculata bitki növünün sinonimi.
Alp-Himalay qırışıqlıq qurşağı

**Alp-Himalay (Aralıq dənizi) qırışıqlıq qurşağı** — Neotetis okeanı qapanaraq, yerindә formalaşan qırışıqlıq qurşağı.

## Coğrafiyası
Alp-Himalay qırışıqlıq qurşağı  təqribən Atlantik okeandan (Kordilyera-Betikadan) İdoneziyaya qədər uzanır.

## İstinadlar
Valter Haytler

**Valter Haynrix Haytler** (almanca: [ˈvaltɐ ˈhaɪnʁɪç ˈhaɪtlɐ]; 2 yanvar 1904 – 15 noyabr 1981) — kvant elektrodinamikasına və kvant sahə nəzəriyyəsinə töhfələr vermiş alman-irland nəzəri fizik idi. O, valent rabitələr nəzəriyyəsi vasitəsilə kimyanı kvant mexanikasına gətirdi.

## Təhsili

Valter Haynrix Haytler 2 yanvar 1904-cü ildə Almaniyanın Karlsrue şəhərində yəhudi mühəndislik professoru Adolf Haytler və Ottilie Rudolfun ailəsində anadan olub.

Haytler fizika üzrə Karlsrue Texnologiya İnstitutunda (1922), Berlin Universitetində (1923) və Münhen Universitetində (1924) təhsil almış və həm Arnold Sommerfeld, həm də Karl Hersfelddən təhsil almışdır. 1926-cı ildə Haytler tezis rəhbəri Herzfeld kimi doktorluq dərəcəsi almışdır — Herzfeld nəzəri fizika və fiziki kimya üzrə kurslar tədris edirdi və tez-tez Sommerfeldi əvəz edirdi.

1926-cı ildən 1927-ci ilə qədər Haytler Kopenhagen Universitetinin Nəzəri Fizika İnstitutunda Nils Bor və Sürix Universitetində Ervin Şredinger ilə birlikdə aspirantura tədqiqatları üçün Rokfeller Fondunun təqaüdçüsü idi. Daha sonra o, Göttingen Universitetinin Nəzəri Fizika İnstitutunda Maks Bornun köməkçisi oldu. 1929-cu ildə Heitler Born nəzdində abilitasiyasını başa vurdu və 1933-cü ilə qədər Privatdosent (maaşsız mühazirəçi) kimi qaldı, sonra isə yəhudi olduğuna görə Universitet tərəfindən işdən çıxarıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Qaraqaytarankimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax