open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əhməd Rafiq Yılmaz

**Əhməd Rafiq Yılmaz** (; d. 1904, İstanbul, Osmanlı İmperiyası – ö. 1986, İstanbul, Türkiyə) — Türk əsgəri.

## Həyatı
1925-ci ildə Hərbi Məktəbi bitirdi. Müxtəlif hərbi bölmələrdə taqım komandiri oldu. 1932-ci ildə daxil olduğu Hərbi Akademiyadan 1935-ci ildə məzun oldu. 1954-cü ilə kimi fərqli qərargahlarda və birliklərdə xidmət göstərdi.

## Hərbi fəaliyyəti
8-ci tümənin, Quru Qoşunları Hərb Akademiyasının, 8-ci korpusun, 2-ci ordunun, 3-cü ordunun, 1-ci ordunun və Türkiyə Quru Qoşunlarının komandiri olmuşdur.

21 fevral 1986-cı ildə vəfat etdi. İstanbulda Qaracaəhməd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Türkiyənin hərb tarixi

## İstinadlar
Qivami Mütərrizi

**Qivami Mütərrizi** — XII əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı

Nizami Gəncəvinin yaxın qohumu olmuş Qivami Mütərrizi XII əsrdə Gəncədə anadan olmuşdur. O, ədəbiyyat tarixinə Əbül-üla Gəncəvi məktəbinin istedadlı davamçısı kimi düşmüşdür. Ehtimala görə Qivaminin 7000 beytlik divanı olmuşdur. Bəzi mənbələr onun Nizami Gəncəvinin qardaşı olduğunu yazır.

## Yaradıcılığı

Qivami Mütərrəzinin divanı Britaniya muzeyində saxlanılır. Qivami Gəncəvinin təxəllüsü "*Mütərrizi*" olmuşdur. Onun "Bədiiliyin sehirkarlıqları" adlı məşhur qəsidəsi şərhləri ilə birlikdə Özbəkistanda Ə.Biruni adına İnstitutun əlyazmalar şöbəsində saxlanılır. 
  
## Əsərləri

Şair saray həyatına tamamiylə biganə olsa da, Eldəgizlərə, Cahan Pəhləvana, Qızıl Arslana qəsidələr yazmış, onların qüdrətini alqışlamişdır. Qızıl Arslanın ölümündən sonra ona şeir həsr etmişdir. Şairin çox saylı əsərləri içərisində ən dəyərlilərindən biri də “*Raiyyə*” qəsidəsidir. Qızıl Arslana həsr olunmuş bu şeirdə Qivami m Şərq poeziyasının bütün incəliklərindən istifadə edərək hökümdarın igidliyindən, qəhrəmanlığından, vətənin, xalqın qeydinə qalmasından söz açmışdır. 

1960-cı nəşr olunmuş "*Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi*" kitabında, 1965-ci ildə Moskıvada çap olunmuş "*Kratkie soopşeniya instituta narodov Azii AN SSSR*" məcmuəsinin dərc etdirdiyi məqaləde Qivami Mütərrizi Gəncevinin həyat və yaradıcılığından məlumatlar, əsəhrlərindən nümunələr vermişdir.

## Həmçinin bax

*Nizami Gəncəvi
*Cahan Pəhləvan
*Qızıl Arslan

## İstinadlar
Atsız məcmuə

***Atsız məcmuə*** — adını tarixçi, yazıçı, şair, türk millətçiliyinin ideoloqlarından olan Hüseyn Nihal Atsızdan alan jurnal. Fasiləsiz olaraq 17 sayı çıxmışdır. Jurnalda ədəbiyyat, tarix, millətçilik, türk xalq ədəbiyyatı, sosial mövzular və müxtəlif fikirlərlə bağlı yazılar nəşr edilmişdir. Jurnalın əsas mövzusu kommunizmə qarşı yazılar ilə Ülküçülük və Turançılıq düşüncəsidir. Yazı heyətinə Mehmed Fuad Köprülü, Zəki Validi Toğan kimi şəxslərin də olduğu bu jurnal, 25 sentyabr 1932-ci ildə qapadılmışdır.
## Haqqında
Jurnalın ilk sayı 15 may 1931-ci ildə nəşr edilmişdir, bu sayıda jurnalın məqsədi   *"Bir quş baxışı"*  adlı məqalədə açıqlanmışdır. Bu yazıda Birinci Dünya müharibəsi və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsindən sonrakı ictimai həyatdan bəhs edilmiş, jurnalın xalqın içinə girəcəyini, xalqdan yana əsərlər verəcəyini, kəndlini və kəndləri qurtarmağa və ucaltmağa çalışacaq gənclərin jurnalı olduğu vurğulanmışdır. Bu məqalə jurnalın 17 saylıq həyatının əsas fikir mövzusu olmuşdur. Jurnalda ən çox Səbahətdin Əli və Hüseyn Nihal Atsızın şerləri nəşr edilmişdir. Şerləri nəşr edilən digər şəxslər isə Fevziyə Abdullah və Nihad Sami Banarlıdır.

Hekayə sahəsində isə Səbahətdin Əli və Nihal Atsızın əsərləri yayımlanmışdır. Tələbəlik illərində tanış olan bu iki şəxsin münasibətləri sonradan Səbahətdin Əlinin etdiklərinə görə pozulmuş və iş məhkəməyə qədər uzanmışdır. Belə ki, Səbahətdin Əlinin *İçimizdəki şeytan* romanının Zəki Validi Toğan, Nihal Atsız və digər türk millətçilərinə yönəlmiş olduğu iddia edilməkdədir.

Jurnalın ədəbi yönündə irəli çıxan digər şəxslər Zək Validi Toğan, Əbdülqadir İnan, Kösəmihalzadə Mahmud Raqib, Nihad Sami Banarlı və Mehmed Şakir Ülkütaşırdır. Bu şəxslərdən bəziləri xalq və Bektaşi şerləri ilə bağlı etdikləri araşdırmaları jurnalda nəşr etdirmişdir. Mahmud Raqibin araşdırmaları isə türk musiqisi ilə bağlı olmuşdur.
## Həmçinin bax
* Hüseyn Nihal Atsız
* Zəki Validi Toğan 
* Türk millətçiliyi 
## İstinadlar
Buğra Atsız

**Buğra Atsız** () — türk tarixçi və yazıçıdır. Hüseyn Nihal Atsız və Bədriyə Atsızın kiçik oğlu, Nejdət Sançarın qardaşı oğlu, Yağmur Atsızın qardaşıdır. Türkçü və Turançı düşüncələri ilə məşhurdur.

## Həyatı
1946-cı ilin 14 iyulunda İstanbul şəhərində anadan olmuşdur.

Uzun illər Almaniyada yaşamışdır, hal-hazırda Kanadada yaşayır.

### Təhsili
İstanbulda yerləşən Avstriya liseyində təhsil almışdır. Bundan sonra ali təhsil almaq üçün Almaniyaya getmiş və orada Türkologiya üzrə təhsil almışdır. Doktarantura təhsilini də burada tamamlayan Buğra Atsızın araşdırma mövzusu Osmanlı sultanlarından IV Murad olmuşdur.

## Ailəsi
Hüseyn Nihal Atsızla Bədriyyə Atsızın ailəsində anadan olmuşdur. Yağmur Atsızın kiçik qardaşı, Nejdət Sançarın qardaşı oğludur. 2 övladı vardır: Çiftçioğlu Aydolu Atsız, Maya Atsız. Bir nəvəsi vardır.

## Fəaliyyəti
1997–1998-ci illərdə Çanaqqala On Səkkiz Mart Universitetində işləmişdir. Hüquqşünas Hənifi Altaşın nəşr etdirdiyi Yeni Həyat jurnalı və Ünal Yaltırıqın nəşr etdirdiyi Maya jurnalında məqalələri yayımlanmışdır.

Elmi fəaliyyətlə məşğuldur. Türkologiya sahəsində bir necə elmi əsərlər yazmışdır:

* Buğra Atsız, "Mülhimenâme." Islamkundliche Abhandlungen, Beitraege zur Kenntnis Suedosteuropas und des Nahen Orients, Band XVII, Dr. R. Trofenik, Münhen, 1974.
* Buğra Atsız, Das Osmanische Reich um die Mitte des 17. Jahrhunderts : nach den Chroniken des Vecihi (1637–1660) und des Mehmed Halifa (1633–1660), Münhen, 1977

## Türkçü düşüncələri
Atası Nihal Atsız türk millətçiliyinin çox məşhur ideoloqlarından biri olmuşdur. Buğra Atsız böyük qardaşı Yağmur Atsızın əksinə olaraq atası kimi Türkçü və Turançıdır. Buğra Atsız, həmçinin Atatürkçülüyə güclü bağlılığı ilə tanınır. Mətbuatda və məqalələrində tez-tez bu barədə çıxışlar edir.

2017-ci ildəki Türkçülük günü ilə bağlı Nihal Atsızın məzarı başında oxunması üçün göndərdiyi məktubu:

## Həmçinin bax
* Nihal Atsız
* Yağmur Atsız
* Nejdət Sançar
* Türkçülük

## İstinadlar
Le-Püi-an-Vele (rayon)

**Le-Püi-an-Vele** () — Fransanın Overn regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Yuxarı Luara. Suprefektura — Le-Püi-an-Vele. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 94 310 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 41 nəf / km². Rayon sahəsi — 2288 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Le-Püi-an-Vele rayonu
Kayruan (vilayət)

**Kayruan vilayəti** () — Tunisin 24 vilayətindən biri.

## Ərazisi
Kayruan vilayətinin ərazisi 6 712 km2-dır.

## Əhalisi
2014-cü ilə olan məlumatlara əsasən Kayruan vilayətinin əhalisi 570 560 nəfərdir. Əhalinin mütləqi ərəblərdən ibarətdir.

## İstinadlar
Salavat Kusimov

**Salavat Kusimov** () — Ufa Dövlət Aviasiya Texniki Universitetinin prezidenti, UDATU rektoru (1992–2003), Başqırdıstan Respublikası Qurultayının deputatı (2003-2008), rus alim, texniki elmlər doktoru, professor.

## Bioqrafiyası
İkinci Dünya müharibəsi qəhrəmanı general Tahir Qasımovun oğludur.

### Təhsil və fəaliyyət
Moskva Energetika Universitetinin mühəndis elektrik fakültəsini bitirmişdir (1965). Elmlər namizəti (1971) və professordur (1991).

Sovet İttifaqı ixtiraçı müəllifi (1985), Başqırdıstan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1998), Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü (1993), Beynəlxalq Ali Təhsil Elmləri Akademiyasının (1994), Petrovski Elmlər və İncəsənət Akademiyasının (1994), Petrovski Keyfiyyət Problemləri Akademiyasının (1995), Başqırdıstan Respublikasının Elmi və Tədrisə Yardım üzrə Dövlət İdarəetmə Şurasının, Başqırdıstan İctimai Təhlükəsizlik Şurasının üzvü, Nümayəndələr Palatasının müavini, millət vəkili. əvvəllər Başqırdıstan Respublikası Dövlət Assambleyasının sədri. "Şərəf nişanı" ordenli (1985).

Kompleks texniki obyektlərin, optik-mexanik sistemlərin, adaptiv lazer optiklərinin idarə olunmasında mütəxəssisdir. Elmi istiqaməti — yüksək lazer radiasiyasının parametrlərinə nəzarət etməkdir. Elmi araşdırmalarının nəticələri aviasiya sənayesində tətbiq olunur. O, ixtiralar üçün 98 müəlliflik şəhadətnaməsi və patent almışdır. O yeddi magistr dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

"Vahid Rusiya" partiyasının üzvü.

Ailəlidir, bir oğlu var.

## Əməyi
Salavat Kusimov — 200-dən çox elmi işin və 3 monoqrafiyanın müəllifidir:
* С. Кусимов "Модели и обработка изображений в оптических системах космического видения". М.: Наука, 1991 (соавтор).
* С. Кусимов "Модели систем автоматического управления и их элементов". М.: Машиностроение, 2003 (соавтор).
* "Нейрокомпьютеры в авиации". Редакторы: Владимир Васильев, Барый Ильясов, Салават Кусимов. Издательство: Радиотехника ISBN 5-93108-055-0; 2004 г.

## Mükafatlar və fəxri adlar
* "Şərəf nişanı" ordeni (1985)
* Rusiya Federasiyasının ali peşə təhsilinin fəxri əməkçisi
* Başqırdıstan Respublikasının fəxri diplomu.
* Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi

## Mənbə

## İstinadlar
Filip Vuyanoviç

**Filip Vuyanoviç** — ( ) — Monteneqronun birinci prezidenti.

## Həyatı
Filip Vuyanoviç 1954-cü il sentyabrın 1-də Yuqoslaviyanın Belqrad şəhərində anadan olub. O, 1978-ci ildə Belqrad Universitetini hüquqşünas ixtisası üzrə bitirdi.

## Fəaliyyəti
Filip Vuyanoviç 1978-ci ildən 1980-cı ilə qədər Belqradda, 1980-cı ildən 1981-ci ilə qədər isə Titoqradda ədliyyə sahəsində çalışıb.

1993-cü ildən 1995-ci ilə qədər Çernoqoriyanın ədliyyə naziri olan Filip Vuyanoviç, 1995-ci ildən 1998-ci ilə qədər Çernoqoriyanın xarici işlər naziri olub.

Filip Vuyanoviç 1998-ci il fevralın 5-də Çernoqoriyanın Baş naziri vəzifəsinə təyin edildi. 2002-ci il noyabrın 5-də o, Çernoqoriya Parlamentinin sədri seçildi. Elə həmin tarixdə Filip Vuyanoviç Çernoqoriyanın Baş naziri vəzifəsindən azad edildi.

## İstinadlar
Fikrət Sideifzadə

**Fikrət İsrafil oğlu Sideifzadə** (doğ. 24 aprel 1952, Əmircan, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — azərbaycanlı şahmatçı, beynəlxalq usta. Qadınlardan ibarət şahmat üzrə Azərbaycan yığmasının kapitanı.

## Həyatı
Fikrət Sideifzadə 24 aprel 1952-ci ildə Bakının Əmircan kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini 97 və 226 sayı məktəblərdə almışdır. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir.

Şahmat oynamağa altı yaşından başlamışdır. 1960-cı illərin əvvəllərində şahmatla məşğuliyyətini keçmiş Qaqarin adına Pionerlər Sarayında (indiki Tofiq İsmayılov adına Uşaq Gənclər Yaradıcılıq Sarayı) davam etdirmişdir. Məktəblilərdən ibarət Azərbaycan yığma komandasının heyətində müxtəlif yarışlarda iştirak etmişdir. 14 yaşında Azərbaycanın yeniyetmələrdən ibarət yığma komandasının heyətində oynamışdır. Ardından böyüklər arasında şahmat yarışlarına qatılmış, dəfələrlə Bakı və 5 dəfə Azərbaycan SSR çempionatının (1974, 1976, 1977, 1979, 1984) qalibi olmuş, SSRİ idman ustası, beynəlxalq usta adını almışdır. Müxtəlif Ümumittifaq yarışlarında, SSRİ çempionatlarında Azərbaycanı təmsil etmişdir. "Lokomotiv" klubunun heyətində iki dəfə SSRİ çempionu, "Dinamo"nun tərkibində bürünc mükafatçısı olmuşdur. Bunlardan əlavə, SSRİ-nin "Lokomotiv" klubunun heyətində Sofiyada keçirilmiş dəmiryolçuların yarışında dünya çempionu olmuşdur. 1992-ci ildən isə məşqçilik fəailiyyətinə keçən Fikrət Sideifzadə Azərbaycanın qadınlardan ibarət yığma komandasının, 1996-cı ildən isə bütün yığmaların baş məşqçisi təyin olunmuşdur. 2014-cü ildən FİDE hakimidir.

Azərbaycan Respublikasında idmanın inkişafında xidmətlərinə görə "Əməkdar məşqçi", "Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman İşçisi" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. 2012-ci ildən isə prezident təqaüdçüsüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FIDE Chess profili
Limonit

**Limonit** — mineral, HFeO2×nH2O (n-4-dək). 

## Haqqında
Limonite - aqreqatı: stalaktitlər, salxımabənzər, qatranabənzər, torpaqvari, tozvari, oxrayabənzər, pizolitlər, oolitlər və b. Rəngi qonur, müxtəlif çalarlı, tünd-qonur, qara, sarı. Sıx sızma növünün sərtliyi 4-5,5. Xüsusi çəkisi 2,7-4,3. Səthdə və səthəyaxın şəraitdə əmələ gəlir. Sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında sulfidlər üzrə psevdomorfozlar əmələ gətirir. Aşınma qabığında Fe-lu süxurəmələgətirən minerallar üzrə psevdomorfozlar. Göl-bataqlıq filizləri limonitdən təşkil olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Dizayner narkotiki

**Dizayner narkotiki** () — hər hansı bir təbii narkotik üçün sintetik əvəzedicilər, lakin strukturda eyni olmayan, oxşar farmakoloji fəaliyyəti fərqlənən və mövcud qanunvericiliyi aldatamaq üçün hazırlanmış psixoaktiv narkotik.

## İstinadlar
Linneit

**Linneit** — mineral, Co3S4. 

## Haqqında
Linneit - kubik. Habitus oktaedrik. Ayrılması {100} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqatı dənəvər. Rəngi çəhrayı-ağ. Sərtliyi 5,5. Xüsusi çəkisi 4,85. Hidrotermal Cu və Pb-Zn yataqlarında, kobaltin, xalkopirit və pirit ilə birlikdə kontakt-metasomatik yataqlarda. Növü: selen-linneit. Sinonim**:** *Kobalt kolçedanı.* 

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
PIAT

**Projector Infantry Anti Tank ** (Azərbaycanca **Piyadanın Anti Tank Layihəsi**) Böyük Britaniya tərəfindən istehsal edilmiş olan anti-tank silahıdır. Silah dünya müharibəsində ingilis ordusunun daha güclü bir anti-tank silahına olan ehtiyaclarına görə yaradılmışdır.

Mərminin çıxış sürəti: 76 m/s

Effektiv məsafə: 110 m

Maksimal məsafə: 320 m

Mərmi ağırlığı: 1.1 kq

PIAT mərmi quyruğunda bir kartuşdan istifadə edərək 1.1 kq-lıq bomba atan havalı minaatan sisteminə əsaslanır. PIAT öz dövrünün digər anti-tank silahları ilə müqayisədə daha çox üstünlüyə malik idi və Böyük Britaniya ordusu ilə yanaşı millətlər cəmiyyətinin üzvlərinin və müttəfiq qüvvələrinin üzvlərinə də verilmişdi.

## İstifadəçilər
Avstraliya

Belçika

Böyük Britaniya

Filippin

Hindistan

Hollandiya

İsrail

İtaliya

Kanada

Malaziya

Lüksemburq

Polşa

Azad Fransa

SSRİ

Yeni Zelandiya

Yuqoslaviya

Yunanıstan

## İstinadlar
İzooktan

**İzooktan** (2,2,4-trimetilpentan) – alifatik sıranın doymuş karbohidrogenidir. Kimyəvi formulu С(СН3)3—CH2—CH(CH3)2-dir. Oktanın izomeridir.

## Xassələri
Izooktan – şəffaf, rəngsiz, benzin iyi gələn mayedir; tər. -107,38o C, tqay. 99,3oC, sıxlığı  0.66192 q/sm³ (20&nbsp;°C), nD20 1,39145, yanma istiliyi 5,463 mkc/mol və ya 1305,29 kkal/mol (25oC, p=const), buxarlanma istiliyi 307,63 kc/q və ya 73,50 kal/q (25oC). izooktan suda həll olmur, adi üzvi həlledicilərdə həll olur; azeotrop qarışıqlar əmələ gətirir (məsələn, benzolla, metil və etil spirtləri ilə). Izoktanın detonasiya xassələri oktan ədədi şkalasında 100 vahidə bərabər qəbul edilir.

## Alınması
Izooktan oktanın digər izomerləri kimi az miqdarda birbaşa qovulan benzinin tərkibində olur. Sənayedə izooktanı diizobutileni katalizator (məc., mis-xrom) üzərində hidrogenləşdirməklə və ya izobutan-izobutileni qatı sulfat turşusu, AlCl3, BF3 və s. katalizatorlar iştirakında alkilləşdirməklə  alırlar. İzooktanın keyfiyyətinə tələblər ГОСТ 12433-83 "Etalon izooktan" və ГОСТ 4095-75 "Texniki izoktan. Texniki şərtlər"-də verilir.
## Tətbiqi
Izooktan benzin istehsalında əlavə kimi benzinin antidetonasiya xassələrini[1] yaxşılaşdırmaq üçün, həmçinin həlledici kimi tətbiq olunur.

## Mənbə
* Werner Dabelstein et al. Automotive Fuels // Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2007, Wiley-VCH, Weinheim. DOI:10.1002/14356007.a16_719.pub. 2
Urartu krallarının siyahısı

**Urartu krallarının siyahısı** — 400 il boyunca Urartunun kralı olmuş şəxslərin siyahısı.

## İlk illər

## Qızıl dövr

## Çöküş dövrü

## Mənbə
B. B. Piyotrovski The Ancient Civilization of Urartu.
Şarlevil-Mezyer (rayon)

**Şarlevil-Mezyer** (}) — Fransanın Şampan-Ardenn regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Ardenlər (departament). Suprefektura — Şarlevil-Mezyer. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 165&nbsp;996 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 91 nəf / km². Rayon sahəsi — 1825&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Qızılı rododendron

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 

## Təbii yayılması
Altay, Uzaq Şərq, Saxalin, Şimali Kurildə yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Qızılı rododendron tünd-qonurqabıqlı, sürünən, gövdələri əyilmlş və torpağın üzərindən 20-100 sm hündürlüyə qalxan həmişəyaşıl koldur. Budaqları vəzicikli-tükcüklütumurcuq pulcuqları ilə örtülmüşdür. Yarpaqları növbəli,uzunluğu 2-8 sm, kənarları bütöv, üst tərəfdən tünd-yaşıl, parlaq, alt tərəfi daha açıq, yaxşı bilinən torvarı damarcıqlı, ellipsvari və ya yumurtavari, bünövrəsi ensiz, dərili, hamar, kənarları aşağıya burulmuş, saplaqlıdır. Qızılı çiçəkləri budaqların uclarında, uzun çiçək saplaqlarında 3-5 (8) ədəd yığılmışdır. Çiçək tacı bir az əyri, diametri 4-5 sm, açıq-sarı, enli-qıfvarı, 5 qanadlıdır. Erkəkcikləri 10 ədəd, qeyri-bərabər uzunluqdadır. Dişiciyin yuxarı tərəfi keçəl-tükcüklü yumurtalıqlı, uzun sütuncuqlu və 5 qanadlı dişicik ağızlıdır. Meyvəsi 5 laya açılan, 5 yuvalı qutucuqdur. Toxumları xırda, çoxsaylıdır. May-iyun aylarında çiçəkləyir, iyul-avqustda isə meyvə verir.

## Ekologiyası
Kölgəsevən, mezofit bitkidir. Yüksək dağ zolağında, alp və subalp zolağında kolluqlar əmələ gətirir.

## Azərbaycanda yayılması
Mərkəzi Nəbatat Bağında introduksiya olunmuşdur. Gəncədə rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yarpaqlarından dərman hazırlanır. Onun həlimi və cövhəri ürək əzələsinin tonusunu qaldırır, ürək döyüntüsünün amplitudasını tənzimləyir, qan təzyiqini çox dəyişmir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xəncərxan (Xoy)

**Xəncərxan** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 307 nəfər yaşayır (68 ailə).

## İstinadlar
Luvr piramidası

**Luvr Piramidası** – Napoleonun həyətində yerləşən şüşədən piramida, Luvr üçün əsas giriş kimi xidmət edir və Parisin simvollarından biridir. 1985-ci ildən 1989-cu ilə qədər inşa edilən layihə, məşhur çinli  Bey Yuymin memarı tərəfindən yaradılmışdır.

## Tarixi
Fransa İnqilabından 200 il sonra, prezident Fransua Mitteran «*Böyük Luvr*» layihəsini təklif etdi. Mitteran kral sarayını dünyanın ən böyük muzeyinə çevirmək istədi. Yelisey bağı boyunca keçən doqquz kilometrlik perspektiv - onun fikirin də Parisin tarixi oxunu uzadılması idi.

Tamamlandıqdan sonra, piramida Luvrın əsas girişinə çevrildi. Böyük piramidanın ətrafında üç kiçik piramida yerləşir, onlar yalnız illüminator kimi xidmət göstərir.

## Rəqəmlər və faktlar
* Piramid 21&nbsp;mm qalınlığında 603 diamond şəkilli və 70 üçbucaqlı şüşə seqmentlərdən ibarətdir .
* Piramidin hündürlüyü 21,65 m, əsas tərəfinin uzunluğu 35 m, meyil açısı isə 52 ° təşkil edir.
* Piramidin çəkisi təxminən 180 tondur.
* Piramidanın prototipi Xeops piramidasıdır.

## Həmçinin bax
* Luvr muzeyi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bey Yuyminin rəsmi saytında piramidanın proyekti
* Şüşəli piramidanın şəkilləri
Tyga

*Michael Ray Nguyen Stevenson*, (d. 19 noyabr 1989, Qardina, Kaliforniya), daha çox səhnə adı **Tyga** (Thank you God always, mənası – Hər zaman təşəkkür edirəm sənə, Tanrı) olaraq tanınmış amerikalı reper ilk dəfə Travis Mccoy ilə əməkdaşlığın məhsulu olan “Coconut Juice” adlı sinqlı ilə tanındı. 

## Həyat və Yaradıcılığı

Tyga, 2008-ci ildə “No Introduction” adlı ilk albomunu yayımladı və bu albomda olan sinqllardan biri, “The Diamond Life” məşhur “Need for Speed: Undercover” video oyununda əsas fon musiqisi olaraq yer aldı. Eyni zamanda bu sinqldan (“The Diamond Life”) “Fight Without Rules” bədii filmində də saundtrek olaraq istifadə edilmişdir.

Amerikalı reper sinqllarla bərabər Kris Braun, Lil Wayne, Kevin McCall, Bow Wow kimi digər məşhur hip-hop artistlərinin qonaq sənətçi olduqları miksteyplər də yayınlayıb. Adı çəkilmiş sənətçilərlə əməkdaşlığın nəticəsi olan “G-Shit”, “Holla At Me”, “No Bullshit”, və “Deuces” miksteyplərinin hər birinə klip çəkildi. Hətta, “Deuces” 53-cü Grammy mükafatlandırma mərasimində hip-hop janrının ən yaxşı rep sinql namizədləri arasında olmuşdur. 

21 fevral 2012-ci ildə Tyga özünün “Careless World: Rise of The Last King” adlı ikinci studiya albomunu yayımladı. Vaxtilə trend sinqllar hesab olunan “Far Away”, “Still Got It”, “Rack City” bu albomda yer almışdır. 

9 oktyabr 2012-ci ildə baş tutmuş American Music mükafatlandırma mərasimində Tyga, rəqibləri Dreyk və Nicki Minaj ilə birlikdə ən yaxshi hip-hop sənətçisi namizədləri arasında olub. 

Amerikalı reper konsertlərindən birində “Careless World: Rise of The Last King” adlı 2ci studiya albomundan sonra “Hotel California” adlı 3-cü albom üzərində işlədiyini bildirib. Sözügedən növbəti albom 9 aprel 2013-cü ildə yayımlandı və bundan düz bir il sonra 24 iyun 2015-ci ildə 4-cü “The Gold Album” albomunu ərsəyə gətirdi. 

Hip-hop sənətçisi olmaqla bərabər, eyni zamanda, “Rack City” adlı pornoqrafik filmin prodüseri olan sənətçinin 2018-ci ildə yayımladığı sinqllarından biri olan “Taste” “Youtube” platformasında 460 milyondan çox baxış sayı əldə etmişdir. 

## İstinadlar
Burak Aksak

**Burak Aksak** (d. 12 sentyabr 1985, İstanbul) — türkiyəli yazar, rejissor və aktyor.

İlk təhsilini Yedikule'de və orta təhsilini Koca Mustafa Paşa Liseyində tamamladı. Hal hazırda Eskişehir Anadolu Universitetində İctimai İdarəetmə Fakültəsində təhsil alır. 2006-cı ildə o, təqaüd qazanmış və Platon Film Məktəbinə daxil olmuşdur.  Ekol Drama İncəsənət Məktəbində Kamera üçün aktyorluq edir. Kariyerini televiziya üzərinə əmisi Selçuk Aydemir ilə başlamış və TRT ilə "Ramazan Güzeldir" idarə etmişdir. Leyla və Mecnun seriyası nəşrdən çıxarıldı və "Ben de Ozledim" filmində ssenarist kimi işləməyə davam etdi. O, BKM tərəfindən hazırlanan və 9 yanvar 2015-ci ildə nümayiş etdirilən :Bana Masal anlat" filmin ssenari müəllifi və rejissorudur. O, 2013-cü ildən etibarən aylıq "OT Magazine" jurnalında yazır. 2015-ci il sentyabrın 18-də sərbəst buraxılan ikinci "Kara Bela" filminin rejissoru vəzifəsində çalışıb. Filmin aparıcı aktyorlari Çingiz Bozkurt, Seda Bakan və Erkan Kolçak Köstendildir. Film, Türk kinosunun tarixində  ictimai premieri ilə bir ilkə imza atdı. Harbiye Cəmil Topuzlu Açıq Hava Teatrında təxminən 5 min biletli tamaşaçı izlədi.

2017-ci ildə Küsurat nəşriyyatını qurdu.

## Filmoqrafiya

## Kitapları
* 2018 - *Leyla ile Mecnun*, Küsurat Yayınları. ISBN 9786056785955

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
*
Barnsdeyl bağları

**Barnsdeyl bağları** () — İngiltərənin Ratlend şəhərində yerləşən bağ kompleksi. Ceof Hamiltonun 1979-cu ildən 1996-cı ildə vəfatına qədər BBC-də yayımladığı "Bağbanların dünyası" TV seriyasının nümayiş olunduğu bağdır.

## Haqqında
Bağ kompleksi Ratlend Uoterin şimalından bir az aralı Ekston qəsəbəsindəki xiyabanlıqda yerləşir.
Ceof Hamilton 1983-cü ildən başlayaraq bağ kompleksini daha da təkmilləşdirməyə başladı. Hal-hazırda kompleksin sahəsi 3.2 hektardlr və orada 37 bağban fəaliyyət göstərir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi internet səhifəsi
FİFA Dünya Kuboku finallarının siyahısı

**FİFA Dünya Kuboku** 1930-cu ildən etibarən baş tutan beynəlxalq futbol yarışıdır. Dünya Çempionatına Beynəlxalq Futbol Federasiyasına (FIFA) üzv olan yığmalar qatılır. Dörd ildə bir dəfə baş tutan yarış, İkinci Dünya müharibəsi səbəbi ilə 1942 və 1946-cı illərdə baş tutmayıb. Dünya Çempionatı sonuncu dəfə 2018-ci ildə Rusiyada baş tutub. Həmin çempionatın qalibi Xorvatiyanı 4:2 hesabı ilə məğlub edən Fransa yığmasını olub.

Dünya Çempionatının final oyunu, yarışın sonuncu oyunu hesab olunur. Dünya Çempionatı final oyunu 90 dəqiqə davam edir. Əgər 90 dəqiqə heç-heç başa çatsa, oyun əlavə 30 dəqiqə davam edir. Əgər 30 dəqiqədə heç-heç başa çatsa, oyunsonrası penaltilər seriyası yerinə yetirilir. Final oyununda qalib gələn yığma, FIFA Dünya Çempionatının qalibi elan olunur.

1930-cu ildən bu günə qədər 21 dəfə Dünya Çempionatın baş tutub və 79 yığma yarışda çıxış edib. Onlardan 13 yığma Dünya Çempionatının final oyununda çıxış edib, 8 yığma isə Dünya Çempionatının qalibi olub. 21 Dünya Çempionatı finalının 5-də Braziliya, 4-də Almaniya və İtaliya, 2-də Argentina və Uruqvay, 1-də isə İngiltərə və İspaniya qalib gəlib. Final oyunun qalib gələn yığmaya, FIFA Dünya Çempionatının trofeyi verilir, trofeyin aşağısında isə qalib gələn yığmanın adı qeyd olunur.

1970 və 1994-cü illərdə, həmçinin 1986, 1990 və 2014-cü illərdə baş tutan final oyunları, eyni yığmaların çıxış etdiyi final oyunları hesab olunur (Braziliya-İtaliya və Argentina-Almaniya müvafiq olaraq). 1930 və 1966-cı illərdə baş tutan final oyunları istisna olmaqla, Dünya Çempionatı bütün final oyunları bazar günü baş tutub (1930-cu ildə çərşənbə günü, 1966-cı ildə isə şənbə günü baş tutub).

## Finalların siyahısı

## Nəticə

## Qalereya

Fayl:Finale wereldkampioenschap voetbal 1974 in Munchen, West Duitsland tegen Nederla, Bestanddeelnr 927-3080.jpg|1974-cü ildə Qərbi Almaniya yığması Hollandiya yığmasını 2:1 hesabı ilə məğlub etdi və 2-ci dəfə FIFA Dünya Çempionatının qalibi oldu (fotoda: Herd Müller)
Fayl:Maradona cup azteca.jpg|1986-ci il FIFA Dünya Çempionatının qalibi olan Argentina yığması (fotoda: Dieqo Maradona)
|1990-cı il FIFA Dünya Çempionatının qalibi olan Almaniya yığması



Fayl:2010 World Cup Spain with cup.JPG|2010-cu il FIFA Dünya Çempionatının qalibi olan İspaniya yığması
Fayl:Philipp Lahm lifts the 2014 FIFA World Cup.jpg|2014-cü il FIFA Dünya Çempionatının qalibi olan Almaniya yığması
Fayl:France champion of the Football World Cup Russia 2018.jpg|2018-ci il FIFA Dünya Çempionatının qalibi olan Fransa yığması


## Mənbələr

### Qeydlər

### İstinadlar
Nəriman Tahirov

**Tahirov Nəriman Cəfər oğlu** () — Azərbaycan alimi, texnika üzrə elmlər doktoru (1973), AMEA-nın müxbir üzvü (1983).

## Həyatı
Nəriman Tahirov 1928-ci ildə Türkmənistanın Aşqabad şəhərində anadan olmuşdur. 1952-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti Neft və Qaz quyularının istismarı ixtisası üzrə Neft — mədən fakültəsini bitirmişdir.

## Elmi fəaliyyətləri
Nəriman Tahirov 1957-ci ildə texnika üzrə fəlsəfə doktoru, 1973-cü ildə texnika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini və professor elmi adını almışdır. Nəriman Tahirov 1983-cü ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) müxbir üzvü seçilmişdir.

Nəriman Tahirov institutu bitirdikdən sonra Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Neft ekspedisiyasında, Azərbaycan Elmi Tədqiqat Neftçıxarma İnstitutunda (AzETNÇİ) və Dərin Neft-Qaz Yataqları Problemi İnstitutunda işləmişdir. O, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti Neft və qaz yataqlarının işlənilməsi və istismarı kafedrasında professor vəzifəsində çalışmışdır.

## Elmi nailiyyətləri
Nəriman Tahirov neft və qaz yataqlarının işlənilməsi və layların neftveriminin artırılması sahəsində araşdırmalar aparmışdır. Onun elmi tədqiqat istiqamətlərinə layın fiziki-kimyası, neft-qaz veriminin artırılmasının yeni üsulları, neft hasilatının intensivləşdirilməsi sahəsində tədqiqatlar, dərində yerləşən layların neft-qaz verimi mexanizminin öyrənilməsi, səthi-molekulyar və kapilyar hadisələr sahəsində tədqiqatlar, lay sularının selektiv təcridi üçün hidrotəciredici material qismində istifadə edilən yüksək səmərəli və münasib qiymətli reagentlərin tapılması, həmçinin neft və qaz quyularının quyudibi zonalarının fiziki-kimyəvi üsullarla öyrənilməsi mexanizmi daxildir. 

Professor Nəriman Tahirov keçmiş SSRİ məkanında neft-qaz layının fizika və kimyası sahəsində Elmlər Akademiyasının yeganə müxbir üzvü olmuşdur. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Yer Elmləri Bölməsi tərəfindən buraxılan "Xəbərlər" jurnalının redaktor müavini işləmişdir. Keçmiş SSRİ Elmlər Akademiyasının Neft və qaz yataqlarının işlənilməsi problemləri üzrə elmi şurasının və Ali Attestasiya Komissiyasının ekspert şurasının, həmçinin Respublikada neft elmi sahəsində dərəcələr verən bir neçə ixtisaslaşdırılmış elmi şuraların, o cümlədən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Elmi Şurasının üzvü olmuşdur. N. Tahirov 300-dən artıq elmi məqalənin, o cümlədən 5 monoqrafiyanın, ixtira və patentlərə görə 25 müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifi olmuşdur. Nəriman Tahirovun rəhbərliyi altında 3 elmlər doktoru və 25 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır.

## Ölümü
Nəriman Tahirov 1992-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Mükafatları
Nəriman Tahirov elmi fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı, "Şərəf nişanı" ordeni və bir sıra medallarla təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Hartman dağ zebri

**Hartman dağ zebri**() — Dağ zebri növünə daxil ola yarımnöv. Əsasən Anqolanın cənub-qərbində və Namibiyanın qərbində yayılmışlar. Hartman dağ zebri 7–12 başdan ibarət olan qruplarda yaşayır. Onlar qayalarda hərəkət etməyi bacaran cəld heyvanlardır. Əsasən quru sərt dağlarda yaşayırlar.

Belə bir fikir vardlr ki, Hartman dağ zebrini ayrıca bir növ olaraq qeyd etmək lazımdır. Ancaq genetik müayinələr bunun əksini deyir.

Hartman dağ zebrinin populyasiyası son zamanlar azalmışdır. Onların sayı Namibiyada hazırda 15 min başdır. Bu isə XX əsrin əvvəlləri ilə müqayisədə 8 dəfə azdır. Populyasiyanın azalmasına səbəb yayılma arealının otlaqlar kimi istifadəsidir. Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi tərəfindən həssas növlər siyahısına daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aşanti imperiyası

**Aşanti konfederasiyası** — Qana ərazisində aşanti və digər xalqların şəhər-dövlət konfederasiyası.

## Haqqında
XVII əsrin sonlarında qul və qızıl ticarəti zəminində indiki Qana ərazisində qurulan konfederasiyanın başında Kumasi şəhəri dururdu. Qızıl ticarətin ən iri mərkəzi isə Bono–Mansu sayılırdı. Yerli tarixi ənənəyə görə konfederasiyanın ilk hökmdarı Osey Tutu olmuşdur.

O aşanti siyasi qurumunu vahid dövlətdə birləşdirə bilmişdir. Konfederasiyanın varlığı Qvineya körfəzi sahillərini Səhraətrafı ərazilərlə birləşdirən ticarət yolları üzərində nəzarətlə bilavasitə bağlı idi. Aşantinin yüksəlişinə XVII əsrin sonlarında Sonqay dövlətinin süqutu da təsir göstərmişdir.

## Həmçinin bax
* Akanlar

## Ədəbiyyat
* 

## İstinadlar
Şamberi (rayon)

**Şamberi** () — Fransanın Overn-Rona-Alp regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Savoyya. Suprefektura — Şamberi. Rayon əhalisi 2011-ci ildə 263 430 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 166 nəf / km². Rayon sahəsi — 1586 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Şabanlı

* Şabanlı (Cəlilabad) —
* Şabanlı bələdiyyəsi —
* Şabanlı (Qoşaçay) —
* Şabanlı (Meşkinşəhr)
* Şabanlılar —
* Şabanlı-i Ülya (Xoy) —
* Şabanlı-i Süfla (Xoy) —

## Həmçinin bax
* Şaban (ad)
* Şaban (dəqiqləşdirmə)
Ferens Herçeq

**Ferens Herçeq** () — Macar yazıçı və dramaturq, milliyətçi mühafizəkar fikrin davamçılarından.

## Həyatı
Ferens Herçeq 1863-cü ilin sentyabr ayının 22-də Vrşaç şəhərində anadan olmuşdur. Ali məktəbə hüquq ixtisası üzrə daxil olmasına baxmayaraq, təhsilini ədəbiyyat sahəsi üzrə davam etdirmişdir. 1890-cı ildə ilk romanını nəşr etdirən Herçeq, 1895-ci ildə "Ui Dök" adlı jurnalın həm redaktoru həm yaradıcısı olmuşdur. Bu jurnal yarım əsr Macarıstanın mühafizəkar yuxarı və orta təbəqələrinin mətbu orqanı idi. O, 1896-cı ildə Macar parlamentinə seçilmişdir. 1901-ci ildə isə "Petüfi" cəmiyyətinin prezidenti olmuşdur.

## Ədəbi fəaliyyəti
Onun romanları özündə yumoru, sarkazmı və sosial tənqidi ehtiva edirdi. Bunun ən məşhur nümunəsi "Dyurkoviç qızları" () (1893) adlı əsəridir. Əsərdə ağıllı ana və onun 7 qızından söz açılır.
1912-ci ildə qələmə aldığı çox səs gətirən romanlarından biri- "Arzu ölkəsi" adlı romanı Amerikan biznes maqnatı və macar əsilli macəraçı arasında sonu qısqanclıq və cinayətlə bitən məhəbbət haqqındadır. Onun arxiyepiskop Tamas Bakoç haqqında qələmə aldığı tarixi romanı 1925, 1926, 1927-ci illərdə 3 dəfə "Nobel Ədəbiyyat" mükafatı namizədliyinə irəli sürülmüşdür.
Sonralar o tərzini dəyişərək romanlarının məğzini daha "ciddi" bir yönə yönəltdi. Onun tarixi hadisələrlə zəngin ən çox səs gətirən romanı 1919-cu ilə qəlmə aldığı "Həyatın qapıları" () adlı romanıdır. Əsərdə rönesans dövrü İtaliyadan bəhs olunur. Bundan başqa Ferens Herçeqin "Üç cangüdən" () (1894), "Mavi tülkü qaçırıldı" () (1917) kimi sosial komediyaları və tarixi dram janrında yazılmış "Bizans" () (1904) və "Körpü" () (1925) adlı diqqətəlayiq əsərləri vardır.

## Əsərləri
* Yuxarıda və aşağıda – 1890 ()
* Mutamur- 1893
* Dyurkoviç qızları – 1893, ()
* Mülkədar Doovanın qızı- 1893 ()
* Dyurkoviç oğlanları- 1895 ()
* Hontinin evi- 1896, dram ()
* İlk qasırğa- 1899, dram ()
* Həyatın qapıları- roman, 1919 ()

## Əsərləri üzrə çəkilən filmlər
* Yeddi bacı (1915, ABŞ) , ()
* Polkovnik (1917, Avstriya-Macarıstan) , ()
* Erotikon (1920, İsveç)
* Altının bacısı (1920, İsveç), ()
* Rakoçinin martı (1933, Avtriya, Macarıstan), ()
* Sensasiya (1936, Macarıstan), ()
* Bütpərəst (1937, Macarıstan), ()
* Mavi Tülkü (1937, Macarıstan), ()
* Dyurkoviç oğlanları (1941, Macarıstan), ()
* Son rəqs (1941, İtaliya), ()
* Yeddi sevgili (1942, ABŞ), ()
* Sirius (1942, Macarıstan), ()

## İstinadlar
Sivan (Xoy)

**Sivan** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 214 nəfər yaşayır (48 ailə)

## İstinadlar
Səbuhi Məmmədov

**Səbuhi Hidayət oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan dövlət xadimi. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Baş naziri (2020–2024), Naxçıvan Muxtar Respublikasının Baş nazirinin müavini — maliyyə naziri (2018-2020), Naxçıvan Muxtar Respublikasının maliyyə naziri (2017-2018), Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının Naxçıvan Muxtar Respublikası İdarəsinin sədri (2007-2017).

## Həyatı
Səbuhi Hidayət oğlu Məmmədov 1 may 1969-cu ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun İbadulla kəndində anadan olub. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının İqtisad fakültəsini "mühasibat uçotu, nəzarət və təsərrüfat fəaliyyətinin təhlili" ixtisası üzrə bitirmişdir. Akademiyanın dissertantı olmuşdur. Maliyyə üzrə iqtisadçıdır.

Fransa Mərkəzi Bankının Bank-Maliyyə İnstitutunda Mühasibat Uçotu və Büdcənin İdarə Edilməsi, Almaniya Mərkəzi Bankında Pul Siyasəti və Nağd Pulların İdarə Olunması, Avstriya Mərkəzi Bankında Pul Vəsaitlərinin Uçotu və İdarəetmə mövzusunda uzunmüddətli kurs və seminarlarda iştirak edərək müvafiq sertifikatlar almışdır. Bir sıra beynəlxalq maliyyə və bank qurumlarında təcrübə mübadiləsi və xüsusi təlimlərdə iştirak etmişdir.

Ailəlidir, 4 övladı var.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası Aqrar-Sənaye Bankının Şərur rayon şöbəsində mütəxəssis olaraq başlayıb, ötən dövr ərzində baş mütəxəssis, şöbə rəisi, Birləşmiş Universal Səhmdar Bankının Şərur rayon filialının müdiri, Aqrarkredit Səhmdar Kredit Təşkilatının Naxçıvan Muxtar Respublika filialının müdiri, Kapital Bank Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Naxçıvan Muxtar Respublikası Baş İdarəsinin rəisi vəzifələrində işləyib.

2007-ci ilin yanvar ayından 2017-ci ilin fevral ayınadək Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının Naxçıvan Muxtar Respublikası İdarəsinin sədri vəzifəsində çalışıb.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi sədrinin 6 fevral 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının naliyyə naziri, 2018-ci il 30 noyabr tarixli Fərmanı ilə Baş nazirin müavini – maliyyə naziri vəzifəsinə təyin edilib.

2020-ci il may ayının 23-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin təqdimatına əsasən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Baş Naziri vəzifəsinə Səbuhi Hidayət oğlu Məmmədovun təyin edilməsi haqqında Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Qərarını imzalayıb.

2024-cü il 25 aprel tarixində vəzifədən azad olunub.

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 fevral 2012-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikasında bank işinin inkişaf etdirilməsində xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.
* Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədrinin 30 aprel 2019-cu il tarixli Sərəncamına əsasən Naxçıvan Muxtar Respublikasında dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə "Əməkdar dövlət qulluqçusu" fəxri adı verilib.
* Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 27 may 2019-cu il tarixli Sərəncamına əsasən "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)" yubiley medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Qazaxıstan Konstitusiyası

**Qazaxıstan Respublikasının Konstitusiyası** — Qazaxıstanın ən yüksək qanunudur. Konstitusiya 1995-ci il avqustun 30-da referendum yolu ilə təsdiqlənmişdir. Bu tarixdən bəri "Qazaxıstan Respublikası Konstitusiya Günü" kimi qəbul edilmişdir.

## Başlanğıc
Konstitusiyanın başlanğıcında "azadlıq, bərabərlik və razılıq" və Qazaxıstanın beynəlxalq ictimaiyyətin rolunun əhəmiyyəti vurğulanır.

"Biz, Qazaxıstan xalqı,

ümumi bir tarixi taleyi ilə birləşmiş,

yerli Qazaxıstan torpaqları üzərində dövlət yaratmaq,

özümüzü sülhsevər və sivil cəmiyyət nəzərə alaraq,

azadlıq, bərabərlik və razılıq ideallarına həsr olunmuş,

dünya ictimaiyyətində layiqli yer tutmaq istəyən,

indiki və gələcək nəsillər qarşısında yüksək məsuliyyətimizi həyata keçirərək,

suveren hüququmuzdan irəli gələn,

bu Konstitusiyanı qəbul et "

## Bölmə 1, Ümumi müddəalar

### Maddə 1
Maddə 1 dövləti fərdi "həyat, hüquq və azadlıqları" qiymətləndirən dünyəvi demokratiya kimi qurur. Hökumətin xidmət etdiyi prinsiplər sosial və "siyasi sabitlik, iqtisadi inkişaf", vətənpərvərlik və demokratiyanı əks etdirir. Bu, Parlamentin qeyd olunduğu ilk məqalədir.

### Maddə 2
2-ci maddədə qeyd edilir ki, Qazaxıstan vahid dövlətdir və hökumət prezidentdir. Hökumət, Qazaxıstanın bütün ərazilərinə görə yurisdiksiyaya sahibdir və məsuliyyət daşıyır. Bölgə, siyasi partiyalar, o cümlədən paytaxtın yerləşməsi, aşağı səviyyəli qanunvericiliyə açıqdır. "Qazaxıstan Respublikası" və "Qazaxıstan" bir və eyni sayılır.

### Maddə 3
Hökumətin səlahiyyətləri xalqdan irəli gəlir və vətəndaşlar, referendumlar və azad seçkilərdə səs vermək hüququna malikdirlər. Maddə 3, Qazaxıstan vilayətləri uzerinde olan rəhbərliyi izah edir. Xalqın nümayəndəliyi icra və qanunvericilik şöbələrinə aiddir. Hökumət icra, qanunvericilik və məhkəmə şöbələri arasında bölünür. Hər bir şöbə öz gücünü bir çek və balans sistemi ilə sui-istifadə edir. Bu, icra hakimiyyətinin konstitusiya məhdudiyyətlərini qeyd edən ilk məqalədir.

### Maddə 4
Qüvvədə olan qanunlar "Konstitusiyanın müddəaları, ona müvafiq qanunlar, digər normativ-hüquqi aktlar, beynəlxalq müqavilə və digər öhdəliklər, həmçinin Konstitusiya Şurasının və Respublika Ali Məhkəməsinin normativ qərarları" daxildir. Konstitusiya ən yüksək qanun olaraq qəbul edilir. Ratifikasiya edilmiş beynəlxalq müqavilələr milli qanunvericiliyin əleyhinədir və ratifikasiya olunduqdan sonra Parlament antlaşmalarla zaten qəbul edilmiş qanunlar arasında ziddiyyətlər qəbul edildiyi hallar istisna olmaqla, ziddiyyətə qədər qanunvericilik vasitəsilə həll olunmayana qədər müqavilə qüvvəyə minmir. Hökumət bütün qanunları dərc etməlidir.

## Həmçinin bax
* Qazaxıstan hökuməti
* Qazaxıstanın siyasəti
* Rusiya Konstitusiyası
* Qazaxıstanda terrorizm və əks-terrorizm
* Konstitusiya iqtisadiyyatı
* Konstitusiya
* Yüksək qanuna görə qaydalar

## İstinadlar
Atış-Sumqan

**Atış-Sumqan şəlaləsi** () — Başqırdıstanın Beloret rayonu ərazisində yerləşən yeraltı şəlalə. Cənubi Uralın turistik ərazilərindən hesab edilir. Hündürlüyü 6 metrdir.
 
## Coğrafiyası
Atış çayı üzərində yerləşir. Başqırd dilindən tərcümədə «Atış daldı» və ya «Atış çökdü» mənasını verir.

Atış çayı kiçik bir arx şəklində 276 m hündürlükdə yerin dərinliyinə axır. Bura Atış-Sumqan şəlaləsi adlanır. Artıq 174 m hündürlükdə isə Atış şəlaləsi olaraq üzə çıxır. Bu hissəni də bəzən Atış-Sumqan adlandırırlar.

## İstinadlar

## Mənbə
* Atış-Sumqan şəlaləsi 
* Справочная статья. Атыш-Сумган. Сайт Весь Южный Урал
* Атыш-сумган и Караатышъялан!
* başqırdıstan Respublikasının şəlalələri
Owen (yüngül pulemyot)

**Owen** — Avstraliya istehsalı olan yüngül pulemyotdur. Silah 1939-cu ildə Evelyn Owen tərəfindən yaradılıb və İkinci dünya müharibəsi zamanı Avstraliya ordusunun əsas yüngül pulemyotu olmuşdur. Silahı 1943-cü ildən 1960-cı illərin ortalarına qədər istifadə etmişlər.

## Xüsusiyyətləri
* Çəkisi: 4.21 kq
* Uzunluq: 806 mm
* Qüllə uzunluğu: 247 mm
* Sursat: 9×19 mm Parabellum
* Kalibr: 9 mm
* Atəş sürəti: 700 mərmi/dəqiqə
* Mərminin çıxış sürəti: 420 m/s
* Təsirli məsafə: 123
* Bəslə sistemi: 33 mərmilik daraq
* Nişangah: Dəmir nişangah

## İstifadəçilər
*  Avstraliya
* Yeni Zelandiya
* Hollandiya
* Rodeziya
* Böyük Britaniya

## İstinadlar
Qrant zebri

**Qrant zebri** () — Düzənlik zebri növünə daxil ola yarımnöv.

## Yayılması
Əsasən Serengeti ekoregionu və Masai Mara qoruğunda yayılmışlar. Ölkə baxımından isə Zambiya, Konqo Demokratik Respublikası, Tanzaniya və Keniyanın cənub-qərb hissəsini əhatyə edir.

## Xüsusiyyətləri
Bu canlıların uzunluğu 120–140 sm, çəkisi 300 kq ola bilir. Ailələr şəklində yaşayırlar. Hər ailədə 18 fərd ola bilir. Qrupu erkək rəhbər idarə edir. Bu canlıların orta ömür müddəti 20 ildir. Savanna zonasında yaşayırlar. Bölgəyə xas ot bitkiləri ilə qidalanırlar. Son zamanlar Afrikanın digər iri heyvanları kimi Qrant zebrlərinin də sayı azalır. Populyasiyanın azalmasına səbəb yayılma arealının otlaqlar kimi istifadəsidir. Bununla belə xəstəliyə olduqca davamlı canlılardır.

## Qalereya

Fayl:Grants_Zebras_Florida.jpg|
Fayl:Equus quagga boehmi (couple).jpg|
Fayl:Grant's_Zebra,_fighting,_Serengeti.jpg|
Fayl:Grant's_Zebra,_pregnant_again,_Serengeti.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1830-cu illər

**1830-cu illər** — Qriqori təqvimində 1830-cu il yanvarın 1-də başlayan və 1839-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal

## Mədəniyyət

### Ədəbiyyat

### İncəsənət

### Musiqi

## Siyasətçilər

## İstinadlar
Kukla dövlət

**Kukla dövlət** — de-yure müstəqil olan, lakin de-fakto xarici bir dövlətdən asılı olan dövlət.

## İstinadlar
Litofil elementlər

**Litofil elementlər -** Qoldşmidt, 1933 **-** oksigenlə əlaqəyə girməyə meyil edən və süxurların əsasını təşkil edən silikatları əmələ gətirən elementlər. Litofil elementlər 50-dən çox element aid edilir. Siderofil dəmir istisna olmaqla, klarkları 0,5-dən çox olan bütün elementlər, o cümlədən O, Si, Al, Mg, Ca, Na, K, Ti və b. litofil elementlərə aiddir.

## Həmçinin bax
* Oksigen
* Süxurlar
* Silikatlar
* Kimyəvi elementlər
* Klark

## Mənbə
*
Şalon-sür-Son (rayon)

**Şalon-sür-Son** () — Fransanın Burqon regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Sona və Luara. Suprefektura — Şalon-sür-Son. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 196&nbsp;311 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 114 nəf / km². Rayon sahəsi — 1726&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Rıdvan Dilmen

**Rıdvan Dilmen** — Fənərbaxça və Türk milli futbol komandası üçün xüsusi qeyd edilməli veteran Türk futbolçu. Karyerası ərzində Rıdvan Türk Super Liqasının ən təcrübəli oyunçularından biri halına gəldi. O ya hücumçu-yarımmüdafiəçi, ya da kənar və hücumçu mövqesində oynayırdı. Onun xoşuna gəlməməsinə baxmayaraq, çox sayda məqamda ona "Şeytan Rıdvan" ("Rıdvan Şeytan") ləqəbi verilmişdir. Rıdvan bir oyunçu kimi təqaüdçü olduqdan sonra bir sıra komandalarda məşqçilik etmişdir. Məşqçilik karyerasının sonunda isə Rıdvan Dilmən rəngli şərhçi, analitik və idman yazarı kimi fəaliyyətinə davam etməkdədir.

## Futbol karyerası
Dilmen, 1977-ci ildə Sümerspor ilə debüt etdi. 1979-cu ildə 25 oyunluq müqaviləylə Muğlaspor'a transfer oldu və 1980–1983 illəri arasında Boluspor üçün futbol oynayarkən məşhurlaşdı. 1983–1987-ci illərdə Sarıyer üçün oynadıqdan sonra Fənərbaxçaya imza atdı və uşaqlıq xəyalını yerinə yetirdi.

Fənərbaxçanın 36 oyunda 103 qolla çempion olduğu 1988–89 Türkiyə Liqası mövsümünün əsas aktyorlarından biri idi. 1988–1989 mövsümündə 19 qol vurdu və 41 asist etdi. 1990-cı ildə Serbiyalı müdafiəçi Miodrag Ješić tərəfindən Trabzonspora qarşı oyuda yaralanandan sonra zədəsi tam bərpa edilmədi. Rıdvan davamlı yaralanmalardan ötəri gözləntiləri yerinə yetirə bilməmişdir. Ağrılı illərdən sonra 1994-cü ildə təqaüdə çıxdı. O, yalnız Fənərbaxça üçün deyil, Türk futbolu üçün simvolik oyunçulardan biridir. Nadir hallarda böyük beynəlxalq turnirlərdə özünü sübut etmək şansına malik olması, Rıdvanın dünya miqyasında tanınmamasının səbəbi idi. 80-ci illərdə oynadığı türk milli komandası ümidverici futbol oynamırdı, və Fənərbaxçanın Avropa klubları arasındakı statusu çox aşağı idi.

Dilmen 1984-cü ildən 1992-ci ilə qədər Türkiyənin milli futbol komandası üçün 24 oyuna çıxdı

## Baş məşqçilik karyerası
Karyerasında yeni bir səhifə açan Rıdvan, Vanspor, Konyaspor, Altay, Karşıyaka, Adanaspor və Fənərbaxçanın texniki direktoru oldu.

1996–97 mövsümündə Əli Şenin tələbi ilə Fənərbaxçada menecer vəzifəsini icra etməyə başladı. Mövsüm sonunda vəzifədən alındı. 1998–99 mövsümündə Türkiyə 2. Futbol Liqasında Vanspor'un başına keçdi, Van komandasını çempion edib Super Liqaya daşıdı. 1999–00 mövsümündə Fənərbaxça baş məşqçisi təyin edildi. Ancaq təəssüf ki, Fənərbaxçanın UEFA kubokunun erkən mərhələsindən kənarda qaldığı üçün vəzifəsindən istefa etdi.

Sonra Altay ilə müqavilə imzaladı. Altaydakı uğursuzluğunun nəticəsi olaraq istefa etdi.

2001–2002 mövsümündə Adanasporda,2003 mövsümündə Karşıyakada alınan uğursuzluqlar səbəbi ilə ayrılmaq məcburiyyətində qaldı. .

## İstinadlar
Təglək (Xoy)

**Təglək** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 912 nəfər yaşayır (216 ailə)

## İstinadlar
Tikanlı iydə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Yaponiyada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Həmişəyaşıl, gözəl, sıx yarpaqlı, hündürlüyü 7 m-dək olan, şaxələnmiş budaqlı və qısa,qalın tikanlı koldur. Bəzən qısa, iti bucaq altında, aşağıya əyilmiş, möhkəm, yan budaqlıuzun zoğları olur. Onların köməkliyi ilə digər bitkilərə yapışaraq 10 hündürlüyədək qalxır və beləliklə sarmaşan kola çevrilir. Cavan zoğları qonur xırda yarpaqlarla örtülmüşdür. Yarpaqları uzunsov-ellipsvari, uzunluğu 10 sm-dək, üst tərəfi parlaq, tünd-yaşıl, alt tərəfi gümüşü-qonurdur. Yarpaqların kənarları dalğalı, bəzən qıvrım, saplaqları qonurdur. Çiçəkləri xırda, dəstələrdə 1-3 ədəd, sallaq, üstdən gümüşü-ağ içərisi qızılı rəngdə və çox ətirlidir. Meyvəsi-sulu, uzunluğu 1,5 sm-dək olur; kal meyvəsi yaşılımtıl-açıq-qonur və yetişmiş halda qırmızımtıl çəyirdəkdir, yeməlidir. Meyvəvermə dövründə meyvləri gümüşü yarpaqların fonunda effektli görünür. İlk illərdə yavaş böyüyür, kölgəyə, quraqlığa davamlıdır, torpağı tələbkar deyildir. Toxumlarla və qələmlərlə çoxalır. Sarı-ağ zolaqla haşiyələnmişdir; qızılı yarpaqları tünd-sarı zolaqla haşiyələnmişdir.
 
## Ekologiyası
Bitkilər zədələnmədən temperaturun -18°C-dək aşağı düşməsinə dözür. Şəhər şəraitini yaxşı keçirir, asanlıqla forma alır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda, Kür-Araz ovalığında rast gəlinir.

## İstifadəsi
Bağ-park tikintisi üçün qiymətli koldur. Canlı çəpərlərdə və xüsusi, şarşəkilli formada gözəl görünür. Sarmaşan kol kimi çəpərlərin, divarların və s. bəzədilməsi üçün yararlıdır. Bir neçə dekorativ forması vardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bafode Diakite

**Bafode Diakite** () — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Tuluza klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Həyatı
6 yanvar 2001-ci ildə anadan olub.

## Klub karyerası

### Tuluza
Diakite Tuluza akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Diakite öz peşəkar karyerasında debütünü 5 dekabr 2018-ci ildə 17 yaşı olarkən *Reyms* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Liqa 1 görüşündə Tuluza rəqibinə 1-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Milli karyerası
Diakite Fransada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Qvineya vətəndaşlarıdır. O, hal-hazırda Fransa millisinin müxtəlif yaş qruplarında çıxış edir.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* TFC Profile
* FFF Profile