open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İslam Dünyası Cəmiyyəti

**İslam Dünyası Cəmiyyəti** (qısaca İDC) (ərəbcə - Rabitət əl-aləm əl-islami) - 1962-ci ildə Məkkədə yaradılmışdır. İDC-nin rəhbər orqanı şuradır. Şuraya baş katib başçılıq edir. Cəmiyyət öz əməli fəaliyyətini məhəlli əlaqələndirmə şuraları (Asiya, Afrika, Şimali və Cənubi Amerika üçün) vasitəsilə həyata keçirir. Bu şuraların əsas diqqəti islam dininin təbliğinə, məscidlər tikilməsinə yardım göstərilməsinə, Məkkəyə ziyarətlərin təşkilinə cəlb edilmişdir. İslam Dünyası Cəmiyyəti öz fəaliyyətini İslam Şurası Konfransı ilə əlaqələndirir.
Ümumdünya İslam Konqresi

**Ümumdünya İslam Konqresi** (,  — hərfi mənada İslam Dünyası Konqresi, qısaca ÜİK) — beynəlxalq islam təşkilatlarının ən qocamanıdır. ÜİK 1926-cı ildə Səudiyyə Ərəbistanı kralının təşəbbüsü ilə yaradılmışdır, lakin geniş fəaliyyətə ancaq 1949-cu ildə Kəraçidə keçirilən konfransdan sonra başlamışdır. 36 dövlətin nümayəndələrini birləşdirir. Konqresin fəaliyyətinə hər il müsəlmanların Məkkə ziyarəti başa çatdıqdan sonra toplaşan ali şura rəhbərlik edir. ÜİK bir sıra tədqiqat mərkəzləri vasitəsilə islam tarixi, müsəlman ehkamçılığı, fəlsəfə sahəsində tədqiqatlara rəhbərlik edir. İslam mövzusunda nəşrlər (o cümlədən "Müsəlman aləmi" jurnalını) buraxır. "İslamın səsi" verilişlərini təşkil edir.
Beynəlxalq İslam Bankları Cəmiyyəti

**Beynəlxalq İslam Bankları Cəmiyyəti** — Şahzadə Məhəmməd əl-Feysəl əs-Səudun (Səudiyyə Ərəbistanı) təşəbbüsü ilə 1978-ci ildə Ciddədə yaradılmışdır. Cəmiyyətin məqsədi İslam prinsiplərinin bank işinə şamil edilməsinə və milli islam banklarına texniki yardım göstərilməsinə nail olmaqdır. Beynəlxalq islam bankları cəmiyyətinə Sudanın, Əbu-Zəbinin, Bəhreynin, İordaniyanın, İranın islam bankları, Feysəl İslam Bankı (Misir), Küveyt Maliyyə Evi (Küveyt) daxildir.

## İstinadlar
Sistem

**Sistem** (, "təşkil edilmiş") — vahidliyə doğru çox sayda bir-biri ilə bağlı obyekt və resursların birliyi. Bu birlik digər birliklərə qarşı da yönəlmiş ola bilir. Sistem mühitin daxilində obyekt və subyektlərin müəyyən zamana və müəyyən məqsədə doğru nisbi müstəqil birliyidir. Sistem — təşkil edilmiş, vahid olan, daxilində fərdilik qorunub saxlanan və bir–biri ilə sıx bağlı olan obyektlər birliyidir.

## Həmçinin bax
* Sistematika
* Termodinamika
* Fəlsəfə

## Mənbə
* Alexander Backlund (2000). "The definition of system". In: *Kybernetes* Vol. 29 nr. 4, pp. 444–451.
* Kenneth D. Bailey (1994). *Sociology and the New Systems Theory: Toward a Theoretical Synthesis*. New York: State of New York Press.
* Bela H. Banathy (1997). "A Taste of Systemics", ISSS The Primer Project.
* Walter F. Buckley (1967). * Sociology and Modern Systems Theory*, New Jersey: Englewood Cliffs.
* Peter Checkland (1997). *Systems Thinking, Systems Practice*. Chichester: John Wiley & Sons, Ltd.
* Robert L. Flood (1999). *Rethinking the Fifth Discipline: Learning within the unknowable*. London: Routledge.
* George J. Klir (1969). Approach to General Systems Theory, 1969.
* Brian Wilson (1980). *Systems: Concepts, methodologies and Applications*, John Wiley
* Brian Wilson (2001). *Soft Systems Methodology—Conceptual model building and its contribution*, J.H.Wiley.
*Beynon-Davies P. (2009). *Business Information + Systems*. Palgrave, Basingstoke. ISBN 978-0-230-20368-6
* Система. Симметрия. Гармония / Под ред. В. С. Тюхтина, Ю. А. Урманцева. — М.: Мысль, 1988. — 318 с.
* А. А. Богданов, Тектология: (Всеобщая организационная наука), -М.: Экономика, 1989. — 304 с.
* В. И. Николаев, В. М. Брук, СИСТЕМОТЕХНИКА: методы и приложения. — Л.: Машиностроение, 1985. — 199 с., ил.
* А. И. Уемов, Системный подход и общая теория систем. М.: Мысль, 1978. — 272 с.
* М.Месарович, Я.Такахара, Общая теория систем: математические основы. Пер. с англ. — М.: Мир, 1978. — 311 с.
* Р.Акофф, Ф.Эммери, О целеустремленных системах. Пер. с англ. — М. Сво. радио, 1974, 272 с.
* Ракутько С. А. Энергетическая оценка и оптимизация биотехнических сельскохозяйственных систем /С. А. Ракутько // Вестник РАСХН.-2009.-№ 4.
* Петров В. История разработки законов развития технических систем (2002).
* Агошкова Е. Б., Ахлибининский Б. В. Эволюция понятия системы // "Вопросы философии". — 1998. — № 7. — Сс.170–179.
Şərif (din)

**Şərif** (ərəbcə: شريف, *xeyirxah* deməkdir) — Məhəmmədin nəslindən olan, orta əsrlərdə müsəlman dövlətlərinin aristokratiyasının təbəqələrindən birini təşkil edən adamların fəxri təxəllüsüdür. Daha məhdud mənada peyğəmbərin nəvəsi Həsənin xələflərinə şərif deyilir. Onun digər nəvəsi Hüseynin xələfləri seyid adlandırılır.

## Mənbə
* İslam (qısa məlumat kitabı). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. Bakı: 1989, səh.128.
Upa

**Upa** — Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Kənd qədim tarixə malikdir.

## Mədəniyyəti

## Coğrafiyası ve iqlimi

## Əhalisi
Məşhur Azərbaycan şairi Cabir Novruz bu kənddə dünyaya gəlmişdir. 

## İqtisadiyyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Cəbəllüttariq boğazı

**Cəbəllüttariq boğazı** () — Atlantik okean ilə Aralıq dənizi arasında su keçidi. Boğaz tarix boyunca ayrı-ayrı xalqlar tərəfindən fərqli adlarla adlandırılmışdır. Daha çox **Herkules sütunları** və **Melkart sütunları** adları ilə tanınır. İndiki adının ərəbcədən tərcüməsi *Tariqin dağı* deməkdir. Afrika ilə Avrasiya materikinin birləşdirir.

711-ci ildə Əməvi xəlifəsi I Vəlidin dövründə sərkərdə Tariq İbn Ziyadın başçılıq etdiyi islam ordusu gəmilərlə "Yaşıl ada" adlandırılan Andalusiyaya daxil oldu. Tariq ibn Ziyad ordusunu dörd gəmidə daha sonralar öz adı ilə adlanan Cəbəllüttariq boğazından qarşı sahilə keçirdi. Bu tarixdən Avropanın cənubunda Kordova xilafəti adlı islam dövləti yarandı.

## İstinadlar
Məşədi Qasım

**Məşədi Qasım Hacı Kərim oğlu** () — erməni birləşmələrinə qarşı vuruşan xalq qəhrəmanı, sərrast gülləatan.

## Həyatı
Məşədi Qasım 1863-cü ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olub. 1918-ci ildə erməni daşnaklarının hücumlarına qarşı xalqı səfərbər edib. Göyçədən Qarabağa gəlib, laçınlı Sultan bəylə bərabər ermənilərə qarşı döyüşüb. Bir neçə il Sultan bəy tərəfindən onun adına verilmiş Ağdamın Qasımlı kəndində yaşadıqdan sonra 1921-ci ildə Göyçəyə qayıdarkən Şuşada vəfat edib və orada da dəfn olunub. Qardaşı Kərbəlayi Əmrah qardaşı uşaqlarını doğma ata-baba yurdu olan Göyçəyə aparıb. Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra oğlu Fəzi əmisi Kərbəlayi Əmrahla yenidən dədə-baba yurduna qayıdıb.

Məşədi Qasımın nəvələri, nəticələri və digər qohumları hazırda Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində yaşayırlar.

## Məşədi Qasım dərslikdə
11-ci sinif "Azərbaycan tarixi" dərsliyində:

Göyçə mahalının kəndləri də daşnak quldur dəstələrinin hücumlarına məruz qalırdı. Həmin mahalın Daşkənd kəndinin sakini Məşədi Qasım kişi erməni quldurlarına qarşı mübarizədə ad qazanmışdı. Erməni-daşnak vəhşiliklərini öz gözləri ilə görən Məşədi Qasım, sonralar Laçınlı Soltan bəyin dəstəsinə qoşulmuş və Qarabağda erməni təcavüzünün qarşısının alınmasında da yaxından iştirak etmişdi.

## Ailəsi
* Şəhid Yasif Kərimovun babasıdır.
* El şairi Qəmgin Fəzinin atasıdır.
* Şəhid Abbas Qasımovun atasının babasıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Araz Yaquboğlu, "Ömrün şəhidlik zirvəsi", Bakı, "Elm və təhsil", 2012.
* Səyyad Şairov. "Yaralı Göyçə" Bakı. Nurlan-2006. səh.15–20

## Həmçinin bax
* Rəsullular

## Xarici keçidlər
* 
*
Maddi nöqtə

**Maddi nöqtə** - sıfır ölçülərin abstrakt həcmi. Fizikada real cismin ideallaşdırılmış təsviri hesab edilir.. Maddi nöqtə kimi konkret situasiyada ölçüsü və forması nəzərə alınmayan kütlə götürülür.

O mexaniki sistemin yalnız irəli-geri hərəkətə malik modelidir. Burada daxili sərbəstlik dərəcələri nəzərə alınmır. Maddi nöqtə nə fırlana , nə deformasiyaya uğraya bilir. Ona görə də maddi nöqtə ilə yalnız kinetik və potensial enerjini ifadə etmək mümkündür.

Maddi nöqtə ən sadə mexaniki sistem olub minimal sərbəstlik dərəcəsinə malikdir.Eyni zamanda maddi nöqtə kütlə, yük, sürət, impuls, enerji kimi kəmiyyətlərlə ifadə oluna bilər.

Verilmiş şəraitdə ölçüləri nəzərə alınmayan cisim maddi nöqtə adlanır. Məsələn gimnast 1000m məsafəyə qaçış zamanı maddi nöqtə hesab edilə bildiyi halda  turnikdə hərəkət edən vaxt maddi nöqtə hesab edilə bilməz.İrəliləmə hərəkəti edən cismin bütün nöqtələri eyni hərəkətdə olduğundan onun hərəkətini maddi nöqtənin hərəkəti  kimi öyrənmək olar.

## İstinadlar
Şeylanlı (tayfa)

**Şeylanlı tayfası** – Azərbaycanda yaşayan kürd tayfası. Birinci Qarabağ müharibəsindən əvvəl Laçın rayonunun Şeylanlı kəndində yaşayıblar. Kənd İkinci Qarabağ müharibəsinə qədər erməni qüvvələrinin işğalı altında qalmışdır. Hazırda məcburi köçkün kimi Ağcabədi rayonunda məskunlaşıblar. Onlar kürd dilinin kurmanc ləhcəsində danışırlar.

## İstinadlar
Eduard Bağırov

**Eduard İsmayıl oğlu Bağırov** (; ) — Azərbaycan əsilli rus yazıçısı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinın üzvü, ədəbi tənqidçi, publisist.

## Həyatı
Eduard Bağırov 1975-ci ildə Türkmənistanda anadan olub. Onun atası azərbaycanlı, anası isə rusdur. Milli mənşəyinə görə Türkmənistanda bir çox problemlərlə üzləşən Eduard ordu sıralarından qaçaraq Moskvaya yollanıb. Burada yükdaşıyan, kiçik ticarətçi, şəxsi tikinti idarəsinin rəhbəri kimi işlərdə çalışıb. Alternativ ədəbiyyat klubu — "Litprom.ru"nun yaradıcısı və baş redaktoru olub. 2001-ci ildə Moskva Dövlət Su Nəqliyyatı Akademiyasının hüquq fakültəsinə daxil olsa da, sonradan təhsilini yarımçıq qoyub. 2007-ci ildə çapdan çıxmış "Qastarbayter" ("Гастарбайтер") kitabı ilə məşhurlaşıb. Yazıçı "Qastarbayter" romanını həm özünün, həm də başqalarının həyatından götürdüyü əhvalatlar əsasında yazıb, Rusiyaya "çörək dalınca" gedən şəxslərin talelərindən bəhs edib.

2008-ci ilin noyabrında ikinci romanı olan "Aşiqlər" nəşr olundu. Kitab "Qonaq işçi"nin hekayə xəttini davam etdirir, eyni zamanda tamamilə müstəqil bir əsərdir. Yeni kitabın qəhrəmanı Yevgeni Əliyevin ən yaxın dostu internet vasitəsilə başqa sosial təbəqədən olan evli qadınla tanış olur. Tanışlıq qarşılıqlı aşiqliyə, sevgi üçbucağı isə hekayənin gedişatında dördbucaqlıya çevrilir[11].

2010-cu ildə Eduard Bağırov süjetə görə deyil, motivə görə ilk kitablarla bağlı “İdealist” romanını nəşr etdi. Kitabın qəhrəmanı, Ukraynanın hinterlandından olan İlya Repin Moskvanın mərkəzi qəzetinin redaksiyasında işə düzəlir və sonra Kiyev Maydanında və sonrakı Narıncı İnqilabda işıqlandırdığı hadisələrdən sonra sürətlə karyera nərdivanına qalxır.

2010-cu ildə Bağırov 2011-ci ildə "Art Pictures" studiyasında Fyodor Bondarçukun çəkilməsi planlaşdırılan "Onegin" tammetrajlı bədii filminin ssenarisi ilə debüt etdi. O, həmçinin 2013-cü ildə yayımlanan Ashes teleserialının və qarşıdan gələn Beyrut filminin ssenari müəllifidir.

2015-ci ildə Bağırov “Rusiya-2045” adlı iş başlığı altında dördüncü romanı üzərində işlədiyini bildirdi. 2022-ci ildə o, Sputnik Radiosunda "Bağırov əleyhinə" müəllif verilişinin aparıcısı oldu və bir-birini ziddiyyətli, kəskin və bəzən də ədəbsiz ifadələrlə dərhal bir çox dinləyiciləri hiddətləndirdi.

12 aprel 2023-cü ildə çoxlu orqan çatışmazlığından vəfat edib. Vida mərasimi aprelin 14-də Troekurovski qəbiristanlığında ritual zalında baş tutdu. Aprelin 15-də Qoritsı (Nijni Novqorod vilayəti) kənd qəbiristanlığında ana qohumlarının yanında dəfn edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eduard Bağırovun çıxışı (Video)
* Eduard Bağırovun rəhbərlik etdiyi jurnalın internet səhifəsi
Sxolastika

**Sxolastika** (,  — "*məktəbə aid*",  — "*[[məktəb]]*") — katolik ilahiyyatı ilə Aristotel fəlsəfəsinin sintezindən ibarət, universitetlərdə tədris edilən sistematik Orta Əsr Avropa fəlsəfəsi. Sxolastika dini-doqmatik düşüncələrin rasionalist metodika və formal məntiq problemləri ilə əlaqələləndirilməsilə xarakterizə edilə bilər.

Sxolastlar xristianlıq dini etiqadını rasionallıqla əsaslandırmaq və sistemləşdirmək niyyətində idilər. Bunun üçün isə onlar antik filosofların ideyalarından istifadə edirdilər.

Teologiyaya üstünlük vermək, ehkamçı ilkin şərtləri rasionalist metodika ilə birləşdirmək və formal məntiq problemlərinə maraq sxolastikanın səciyyəvi cəhətləridir. Orta əsrlərdə ən çox Qərbi Avropada inkişaf etmişdir. Sxolastikanın kökləri son antik fəlsəfəsinə, xüsusilə Proklın görüşlərinə gedib çıxır.

## Sxolastizmin dövrləri
Sxolastizm üç dövrə bölünür.
* Erkən sxolastika
* Orta sxolastika və ya Klassik sxolastika
* Müasir sxolastika

Erkən sxolastikaya (IX–XIII əsrlər) neoplatonizmin təsiri olmuşdur (Kenterberili Anselm, İbn Sina, İbn Rüşd, Akvinalı Foma)

Klassik sxolastika dövründə (XIV–XV əsrlər) xristian aristotelizmi (Böyük Albert), üstün idi. 15–16 əsrlərdə katolik (neosxolastiklər, ispan yezuiti F. Suares) və protestant (F. Melanxton) ilahiyyatçılar arasındakı mübahisələr əslində katolik Kilsəsinin Reformasiyaya qarşı mübarizəsini əks etdirirdi.

Müasir sxolastika – yeni dövrün fəlsəfi təlimlərinin (Dekart, Hobbs, Lokk, Kant, Hegel və b.) təsiri ilə sxolastikanın əvvəlki mövqeyi sarsıldı. 19 əsrdən müxtəlif katolik (tomizm, Platon-Avqustin məktəbi və b.) və protestant məktəblərini birləşdirən sxolastikaya maraq artdı.

## Həmçinin bax
* Avropa fəlsəfəsi
* Orta Əsrlər fəlsəfəsi
Lüteranlıq

**Lüteranlıq** — protestantlığın başlıca istiqamətlərindən biri. 16-cı əsrdə Almaniyada Reformasiya gedişində yaranmışdı. Əsasını Martin Lüter və ardıcılları qoymuşdur. İdeya əsasını Bibliya, "Razılıq kitabı", İncil və Apostol müraciətnamələri təşkil edir. Lüteranlıq ayinlərin sadələşdirilməsi uğrunda çıxış edir, boşanmaya və ikinci dəfə nikaha icazə verir.
Birinci Yəhudi müharibəsi

400px|thumb|Yerusəlim qənimətləri. Titin zəfər tağı.
**Yəhudi müharibəsi** (66-73) — Yəhudi (İudeya) əyalətində Roma əleyhinə üsyan.

Ağır vergilər və məmurların özbaşınalığı nəticəsində baş vermişdi. Üsyanın hərəkətverici qüvvəsi şəhər yoxsulları, şəhər və kəndlərin orta təbəqələri idi. Üsyançılar Yerusəlimi tutub Roma qarnizonunu və yerli əyanları qırmışdılar. Romalıların cəza ekspedisiyaları üsyançıların müqavimətini qıra bilməmişdi. Vespasian imperator elan edildikdən sonra (69 il) oğlu Titi komandan təyin edib üsyançılara qarşı göndərdi. 70-ci ilin əvvəlində Yerusəlim mühasirəyə alındı; 5 aylıq mühasirədən sonra şəhər tutuldu və dağıdıldı, sakinləri isə qula çevrildi. Üsyançıların müqaviməti 73-cü ilədək davam etdi.
Yəcuc və Məcuc

**Yəcuc və Məcuc** — rəvayətə görə, Nuh peyğəmbərin oğlu Yafəsin nəslindən olan iki tayfanın adı. Ümumiyyətlə onların kimlikləri, sayları. yerləri, görünüşləri, çıxacaqları zaman mübahisəli mövzu kimi qəbul olunur.

Xristianlıq və yəhudilikdə adları **Qoq və Maqoq** olaraq keçir. Ehtimallara görə, Çin səddi onların hücumunun qarşısını almaq üçün çəkilmişdir. Bəzi tarixçilər bunların monqol və tatarlar olduğunu iddia edirlər. 

## İslamda yeri

### Quranda yeri
Quranın bir neçə surəsində yəcuc və məcucdan bəhs olunur. Quranın 18-ci surəsi olan əl-Kəhf (Mağara) surəsinin 92-99-cu ayələrində Zülqərneynin cənubdan şimala doğru səfəri, dağlıq ərazidə yaşayan bir tayfanın ondan Yəcuc və Məcucu sədd ilə həbs etməsini xahiş etməsi və Zülqərneynin bunu necə etməsi nəql olunur. Ənbiya surəsinin 96-cı ayəsində də yəcuc və məcucdan bəhs edilir və onlar qiyamət əlaməti kimi qəbul olunur. Quran və hədislərə əsasən, Qiyamət qopmazdan əvvəl yəcuc və məcuc azad olacaq, ətrafa yayılaraq şiddətli dağıntılara səbəb olacaqlar.

#### Hədislərdə yeri
Hədislərdə quranda olandan daha çox məlumat yer alır. Bir çox hədislərə görə, yəcuc və məcuc tayfaları səddi yıxaraq və ya orda açdıqları dəlikdən keçərək təpələrdən axışacaq, getdikləri yerləri talayacaq, Təbəriyyə gölünü içib bitirəcək və onların qorxusundan insanlar qalalara və ya müxtəlif sığınacaqlarda gizlənəcək. Məcuc və Məcucun Allah tərəfindən göndəriləcək qurd (onları boyunlarından sancacaq) və ya yağış vasitəsilə məhv olacaqları rəvayət olunur. 

## Etimologiya
Yəcuc və məcuc sözlərinin ərəbcə olması və ya başqa dillərdən ərəbcəyə keçməsi haqqında müxtəlif mülahizələr mövcuddur.

## İstinadlar
Ladoqa gölü

**Ladoqa gölü** — Rusiyanın Avropa hissəsində göl, Avropada ən böyük. Sah. 18135&nbsp;km², uzunluğu 219&nbsp;km, orta eni 83&nbsp;km, maksimal dərinliyi 230&nbsp;km-dir. Dekabrdan mayadək donmuş olur. Üzərində təqribən 660 ada var. Gölə tökülən ən böyük çaylar Volxov, Svir, Vuoksa. Gölündən Neva çayı axır. Suyu şirin, hidrokarbonatlı-kalsiumludur. Mühüm gəmi dayanacaqları: Petrokrepost, Priozyorsk, Sortavala, Sviritsa. Leninqradın blokadası illərində təchizat və müdafiədə mühüm rol oynamış donmuş göldən avtomobil yolu kimi istifadə olunurdu.
Həvari Pavel

**Müqəddəs həvari Pavel** () — xristianlıq tarixinin ən böyük missioneri. Yəhudi ailəsində doğulmuş əvvəldə Savl adlandırılmışdı. Yerusəlimdən Dəməşqə səyahət zamanı İsadan vəhy görmüş Pavel xristianlığı qəbul etmişdir. Həvarilər Əməllərinə görə, üç missioner səyahəti törətdi. Əhdi Cədiddə 13 müraciətnamə onun adını daşıyır.

Adı tarixdə 100 ən nüfuzlu şəxs siyahısına daxil edilib.

## İstinadlar
Ogüst Düpen

**Kavaler Ogüst Düpen** (*C. Auguste Dupin*) — ədəbiyyat tarixində Edqar Allan Po tərəfindən yaradılmış ilk xəfiyyə (detektiv) obrazı. Düpen obrazı yaranma tarixi baxımından hətta *detektiv* ifadəsini qabaqlayır. Düpen obrazını yaradarkən Po, məşhur fransız xəfiyyəsi, dünyada ilk detektiv agentliyinin yaradıcısı Vidokun memuarlarından yararlanmışdır.

K.Ogüst Düpen fransızdır və Parisin Sen-Jermen məhəlləsində yaşayır və ilk dəfə oxucular onunla "Morq küçəsində qətl" hekayəsində tanış olurlar.  O, bundan sonra daha iki əsərdə ("Mari Roje müəmması" və "Oğurlanmış məktub") peyda olur. Düpen həm də, Fəxri Legionun kavaleridir.

Düpen heç də peşəkar detektiv deyil və hər üç məlum halda onu xəfiyyəlik etməyə sövq edən motivlər bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Onun metodu başqa insanların fikirlərini oxuma və xəyalən cinayətkarın cildinə girə bilmə qabiliyyətlərini öz fövqəladə intellekti ilə birləşdirməkdən ibarətdir.

Düpen sonradan bir çox məşhur detektiv obrazlarının, o cümlədən Şerlok Holmsun prototiplərindən biri olmuşdur. Bununla belə, "Al-qırmızı etüd" povestində Şerlok Holms Düpen haqqında deyir ki, onun fikrincə Düpen bilavasitə şəxs olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aruba

**Aruba** — Karib dənizində, Venesuelanın yaxınlığında yerləşən və Kiçik Antil adalarına daxil olan Niderlanda məxsus ada dövləti.

1499-cu ildə ispanlar tərəfindən tapılmış, 1636-cı ildə isə Niderlandın müstəmləkəsinə çevrilmişdir. 1986-cı ildə Niderland Antil adalarının tərkibindən çıxarılaraq Niderlandın birbaşa tabeliyinə keçirilmişdir.

Sahəsi 193 km², əhalisi təxminən 103 min nəfərdir. Əhalinin əksəriyyəti paytaxt Oranyestadda məskunlaşıb və afrikalı, yerli, avropalı, hindli qarışığından ibarətdir. Yerli dili papyamento, rəsmi dövlət dili flamand dilidir.

XX əsrin əvvəllərində Venesuela neftini emal edən neftayırma zavodları əsas gəlir qaynağı ikən 1980-ci illərdən etibarən turizm daha böyük əhəmiyyət qazanmışdır.

## Coğrafiya
İqlimi quru tropikdir. Orta illik temperaturu 28 °C-dir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Angilya

**Angilya, Anquilla (Anguilla)** – Böyük Britaniyanın Karib dənizində mülkü.

## Ümumi məlumat
Kiçik Antil adaları arxipelaqının şimal qurtaracağında, Küləktutan adalar qrupunda yerləşən Angilya adasını (sah. 91 km²) və əhalisi olmayan kiçik adalar qrupunu (Skrab, Doq, Sombrero, Prikli-Pir-Keys, Sil və s.) əhatə edir. İnzibati mərkəzi Valli şəhəridir. Rəsmi dili ingilis dili, pul vahidi şərqi Karib dollarıdır. Əhəngdaşlardan təşkil olunmuş adalar mərcan rifləri ilə əhatələnmişdir. Angilya adasının xırda təpəlikli səthi nisbətən hamardır, ən yüksək nöqtəsi 65 m-dir (Krokus-Hill d.). İqlimi tropik passatdır. Havanın orta aylıq temperaturu 18 24 °C, illik yağıntının miqdarı 700–1200 mm-dir. Yağış suyundan içmək üçün istifadə olunur. Bitkisi seyrək, törəmə savanna tipli alçaq kolluqlardır. Sahil zonasında hindqozu palması və üzüm yetişdirilir. Çoxsaylı şor göllərdə 80 növdən çox su quşları var. İqtisadiyyatının əsasını (ÜDM-un 78%-i) xarici turistlərə xidmət sahəsi təşkil edir. Duz hasil olunur, balıq ovlanır, tərəvəz becərilir; qoyun, keçi, donuz saxlanılır. Dəmiryolları yoxdur. Avtomobil yollarının uzunluğu 105 km-dir. Dəniz portu (Blouinq-Poynt) və Vallidə kiçik beynəlxalq aeroport (Uollbleyk) var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Wikimedia Atlas of Anguilla
* Government of Anguilla official government website

## Həmçinin bax
Kataloq

**Kataloq** (yunanca: κατάλογος (katalogos) – *siyahı*) — tapılmasını asanlaşdırmaq məqsədilə müəyyən bir növbəyə salınmaqla tərtiblənmiş əşyaların (kitabların, əlyazmaların, şəkillərin, muzey eksponatlarının, malların və s.-nin) siyahısıdır; həmin siyahının nəşr olunduğu bəzən şəkilli olan məlumat kitabıdır.

Kataloq sözü digər mənalarda da işlənə bilər:

# faylları saxlamaq üçün sərt diskdə ayrıca sahə: eyni tipli faylların bir kataloqda saxlanması onların sonradan tapılmasını asanlaşdırır; 
# əməliyyat sistemində faylların yerləşmə yerini təyin etmək üçün istifadə olunan sistemli siyahı; 
# bir qayda olaraq, oxucuların düzgün istiqamət seçməsi üçün girişin, başlıqların olduğu çoxrəngli, çoxsəhifəli nəşr; 
# predmetlərin sistemləşdirilmiş siyahısını əks etdirən normativ istehsalat, soraq və ya reklam nəşri; 
# kataloqda malların siyahısı, hətta malların fotoşəkilləri və xarakteristikaları ilə bərabər bəzi mal qrupları öz əksini tapır;  
# kitabxanada mövcud olan sənədlərin biblioqrafik informasiyalarını əks etdirən, məzmununu açan və lazımi sənədlərin kitabsaxlayıcıdan axtarılıb tapılmasına imkan verən sadə informasiya axtarışı sistemi; 
# maşın informasiya daşıyıcılarında göstəriciləri, istinadları və verilənlər ünvanları olan cədvəl; 
# verilənlər yığımının yerləşməsini göstərən və əməliyyat sistemi tərəfindən idarə edilən kataloq.

## E-kataloq
Hazırda qlobal səviyyədə İKT nin inkişafı əsasən veb texnologiyaların, o cümlədən internet servisinin dinamik inkişafı mövcud xidmətlərin elektron variantının hazırlanmasına səbəb olmuşdur. Elektron ticarət, elektron kommersiya, elektron təhsil və s. O cümlədən bildiyimiz fiziki kataloqları da indi elektron kataloqlar əvəzləməkdədir.

Kitabxanalar, şirkətlər və s. qurumlar kütləvi şəkildə e-Kataloq servisindən istifadə etməkdədirlər. Dünya məkənında olduğu kimi Azərbaycan da elektron kataloq anlayışı inkişaf etməkdə və nəticə etibarı ilə müvafiq internet resurslar hazırlanmaqdadır. Növbəti linklər bu resursların bəziləri və ən populyarlarıdır.

## Xarici keçidlər
Baku Info 
Kataloq.net 
Directory.Az 
Azərbaycan Biznes Bələdçisi 

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Bakı, "İnformasiya Texnologiyaları", 2009, 201 s.
İstanbul Attack

**İstanbul Atack** Türkiyə rep qrupu.

Qrup 2005-ci ildə yaradılıb. Qrup üzvləri: Fuchs, Ramiz, Qasırğa və Timur ləqəbli repçilərdir.

## Xarici keçidlər
* İstanbul Attack 
* İstanbul Attack Fan saytı
Zena: Cəngavərlərin şahzadəsi

**Zena: Cəngavər Şahzadəsi** () — 1995-2001-ci illərdə istehsal olunmuş Bədii Televiziya Teleserialıdır. İlk dəfə Azərbaycan efirində Azərbaycan Televiziyasında göstərilmişdir.

## Məzmun
Keçmişdə Zena qəddar qatil idi. Onun ordusu yollarına düşən hər şeyi məhv etmişdir. Ordusuna xidmət edən adamlar kəndliləri qarət edir və ya öldürürdü. Amma bu artıq keçmişdə qalmışdır. İndi Zena şərin tərəfindən dönüb xeyirin tərəfinə keçmişdir. Zena zəif insanların tərəfini saxlayır və onlara pis tərəflərlə mübarizə etməkdə kömək edir...

## Rollarda
* Lüsi Louless - Zena, Diana, Meq və Leya
* Rene O’Konnor - Qabriel
* Kevin Smit - müharibə allahı Ares
* Aleksandra Taydinqs - məhəbbət ilahəsi Afrodita

## Mükafatlar

### ABŞ reytinqi

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*
Baham adaları

**Baham Adaları Birliyi** (), **Bahamalar** () — eyni adlı adalarda yerləşən dövlət. Sahəsi – 13,9 min km², əhalisi – 0,4 mln. nəfər (2005-ci il), paytaxtı – Nassau. Baham adaları Florida yarımadasından cənub-şərqdə geniş Baham
arxipelağında yerləşir. Arxipelaq 650-dən artıq xırda adalardan ibarətdir.

## Adın etimologiyası
Baham adaları adının haradan gəldiyi dəqiq məlum deyil. Adanın adının ispan dilindəki *baja mar* (cənub dənizi) və ya bu adanın aborigen sakinləri olan Lukayan xalqının dilindəki *ba-ha-ma* (geniş yüksək ərazi) sözündən yaranması ehtimalı mövcuddur.

## Coğrafiya
Baham adaları əsasən mərcan tipli əhəngdaşlarından ibarətdir. Baham — 700 adadan (onlardan 30-u məskunlaşıb) və 2000 mərcan töküntüdən ibarət olan arxipelaqdır. Düzənlik səthə malik olan adalarda karst relyef formaları geniş yayılmışdır. Ölkə 1973-cü ilin iyulun 10-dan müstəqil dövlətdir. Əksər
adaların sahillərində narın qumlu, gözəl çimərliklər uzanır. İqlimi tropik rütubətli olub, may ayından oktyabr ayına kimi yağıntılı dövrüdür. Yanvarın orta temperaturu 20–23 °C, iyul 28 °C-dir. İyul ayından oktyabra kimi adalarda tez-tez güclü qasırğalar olur, yağıntının miqdarı 1100–1700 mm-dir. Çaylardan məhrum olan adalarda çoxlu duzlu-şor göllər vardır. Yağıntıların karst burulğanlarından keçərək yaratdığı yeraltı sular ada sakinləri üçün şirin su mənbəyidir.

Adaların bitki örtüyü nisbətən kasıbdır. Savannalar, həmişə yaşıl tikanlı kolluqlar, xeyli sahədə şam meşələri mövcuddur. Böyük adalarda — Androsda və
Böyük Abakoda həmişəyaşıl meşələr qalmaqdadır.

## Silahlı qüvvələr
Baham adaları dövlətinin hər hansı ordusu və ya Hərbi Hava Qüvvələri mövcud deyil. Ölkənin silahlı qüvvələri Baham Adaları Kral Müdafiə Qüvvələri və Hərbi Dəniz Donanmasından ibarətdir. Müdafiə Aktına əsasən Baham Adaları Kral Müdafiə Qüvvələri ölkənin suverenliyini qorumaq, dəniz sərhədlərinə nəzarət etmək, təbii fəlakət dövründə yardım fəaliyyəti göstərməkdə məsuldur.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı.
* 
* Baham adaları xəritədə .
* Ensiklopediya.
İşın Karaca

**İşın Karaca** (7 mart 1973, London, Böyük Britaniya) - türk musiqiçi.

## Diskoqrafiya

* Anadilim Aşk (2001)
* İçinde Aşk Var (2004)
* Başka 33/3 (2006)
* Uyanış (2009)
* Arabesque: Geçmiş, Geçmemiş Hiç... (2010)

## Filmoqrafiyası

* Sen Ne Dilersen (2005)

## Xarici keçidlər
* Işın Karaca
Xose Raul Kapablanka

**Xose Raul Kapablanka** (19 noyabr 1888 - 8 mart 1942) - kubalı şahmatçı, şahmat üzrə üçüncü dünya çempionu (1921-1927). 1921-ci ildə Havanada Emanuel Lasker üzərində qələbə qazanaraq dünya çempionu adını qazandı və 1927-ci ildə Aleksandr Alyoxinə uduzaraq itirdi.

## Həyatı
1888-ci il noyabrın 19-da uzaq Kuba adasında havanalı şahmat həvəskarının ailəsində anadan olmuşdur. O, şahmat oynamağı 4 yaşında ikən atasının oyununa baxarkən öyrənmişdi. Kapablanka 12 yaşında Kuba çempionu olur.

## Şahmat karyerası
Məktəbi qurtardıqdan sonra 15 yaşlı Xose təhsilini davam etdirmək üçün ABŞ-yə gedir. 17 yaşında ikən Nyu-Yorkun məşhur Manhetti klubunda çıxış edən Kapablanka bütün rəqiblərinə qalib gəlir. Bir il sonra o, dünya çempionu Emanuil Laskerin çıxış etdiyi sürətli oyun üzrə turnirdə bir-birinin ardınca qələbə qazanaraq, finalda oynamaq hüququ qazanır. Finalda 18 yaşlı Kapablanka dünya çempionu Laskeri ağır məğlubiyyətə uğradır. Gənc şahmatçının sürətli və dəqiq düşünülmüş gedişləri çempionu heyrətə salır. Qalibi təbrik edərək Lasker deyir: 
Əhsən, siz bir dəfə də olsun səhv etmədiniz.
1908-1909-cu illərdə Kapablanka ABŞ-yə böyük qastrol səfərinə çıxır. İki aya yaxın davam edən səfərdə o, 703 qələbə qazanır. 19 oyunu heç-heçə başa çatdırır və 12 dəfə məğlub olur. Bu səfər onu dünyanın ən güclü şahmatçılarından biri olan ABŞ çempionu Frenk Marşalla oynamağa ruhlandırır. Marşall qələbə qazanacağını güman edərək, asanlıqla onun təklifi ilə razılaşır. Lakin, Kapablanka rəqibini ağır məğlubiyyətə uğradır.

1922-ci ildə Kapablanka Klivlenddə eyni anda 103 rəqibə qarşı oynamış, 102-nə qalib gəlmiş və biri 1-i ilə heç heçə oynamışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksandr Alexin

**Aleksandr Aleksandroviç Alexin** (səhvən **Alyoxin** kimi də qeyd olunur) (; ) — rus şahmatçısı, şahmat üzrə 4-cü dünya çempionu (1927–1935; 1937–1946).

## Həyatı
Müxtəlif dövrlərdə Rusiya imperiyası, Sovet İttifaqı və Fransa adından çıxış etmişdir.

Tarixdə ən güclü şahmatçılarından biri hesab olunur.

1921-ci ildə Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra Rusiyanı tərk edərək Fransaya köçmüş, 1925-ci ildə bu ölkənin vətəndaşlığını almışdır.

1927-ci ildə dünya çempionu adı uğrunda keçirilən görüşdə məğlubedilməz hesab edilən Xose Raul Kapablankanı məğlub edərək dünya çempionu tituluna yiyələnmiş və sonrakı illərdə iştirak etdiyi bütün turnirləri rəqibləri üzərində böyük üstünlüklə, birinci başa vurmuşdur.

1929 və 1933-cü illərdə Almaniyanı təmsil edən rus şahmatçısı Yefim Boqolyubov qarşısında öz titulunu qorumuşdur. 1935-ci ildə Maks Eyveyə məğlub olsa da, 2 il sonra matç-revanşda qalib gələrək dünya çempionu titulunu geri qaytardı və 1946-cı ildə qəfil ölümünədək titulunu saxladı. Aleksandr Alexin məğlub edilmədən dünyasını dəyişən yeganə dünya çempionudur.

Alexin hərtərəfli şahmatçı idi. O, daha çox özünün hücum xarakterli oyun tərzi və effektli, dərin düşünülmüş kombinasiyaları ilə məşhurdur. Bununla yanaşı, o, debütlərdə çox sayda nəzəri yeniliklərin müəllifi olmuş və yüksək endşpil texnikası ilə seçilmişdir.

Alexin 92 yarışda iştirak etmiş (5 olimpiada, 87 turnir), 49 turnirdə qalib olmuş, 13-ndə birinci yeri bölüşmüşdür. Keçirdiyi 24 matçdan 17-sini qazanmış, dördü heç-heçə başa çatmış, üçündə məğlub olmuşdur. Məğlubiyyətlərindən biri karyerasının başlanğıcında, qalan ikisi isə Maks Eyveyə qarşı olmuşdur.

Böyük rus şahmatçısı Alexin 1946-cı il martın 24-da vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aleksandr Alyoxin
* Chessgames of Alexander Alekhine
Mahir Qarayev

**Mahir Niyazi oğlu Qarayev** (17 iyul 1958, Göyçay) — Azərbaycan şairi, publisisti, tərcüməçisi. 1996-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## Həyatı
Mahir Qarayev 17 iyul 1958-ci ildə doğulub. 1975-ci ildə Göyçay şəhər 1 saylı orta məktəbini, 1985-ci ildə BDU-nun filologiya fakültəsini bitirib. 1987-ci ildə Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunu bitirib. 

1994–1996-cı illərdə Azərbaycan Tərcümə Mərkəzində "Yol" ədəbi qəzetinin redaktoru olmuşdur. 1996–1999-cu illərdə Mədəniyyət Nazirliyində mətbuat xidmətinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. 2014-cü ildən Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzinin dil üzrə mütəxəssisidir.

## Nəşr olunmuş kitabları
* **Tənhalıq** (şeirlər və poetik tərcümələr). Bakı, "Oskar", 2008.
* **Poetik silsilələr toplusu**. Bakı, "Qanun", 2011.
* **Sonuncu korifey** (roman). Bakı, "Qanun", 2022.

## Nəşr olunmuş tərcümə kitabları
Mahir Qarayev dünya ədəbiyyatının incilərini Azərbaycan dilinə qazandırmışdır:
* Frans Kafka — Seçilmiş əsərləri (1995, 2014, 2021)
* Qabriel Qarsia Markes — Seçilmiş əsərləri (1996, 2013, 2021)
* Ernest Heminquey — Seçilmiş əsərləri (2010, 2013, 2022)
* Çingiz Abdullayev — Bakı bulvarı, İngilis bulvarı (2011)
* Andre Morua — Yad qadına məktublar (2014), Seçilmiş əsərləri (2023)
* Patrik Modiano — Seçilmiş əsərləri (2015)
* Mario Varqas Lyosa — Seçilmiş əsərləri (2020)
* Alberto Moravia — Çoçara. Roma hekayələri (2018)

## Poetik tərcümələri
Müəllif bir çox dünya şairlərinin yaradıcılığından poetik nümunələri tərcümə etmişdir:
* **[[Yohann Volfqanq Göte]]:** "İthaf"
* **[[Mixail Lermontov]]:** "Yelkən", "Dilənçi", "Vəsiyyət"
* **[[Anna Axmatova]]:** "Ürək ki ürəyin əsiri deyil..."
* **[[Sergey Yesenin]]:** "Anama məktub"
* **[[Federiko Qarsiya Lorka]]:** "Gitara", "Memento"
* **[[Rayner Mariya Rilke]]:** "Orfeyə sonetlər" silsiləsindən

## İstinadlar
Veselin Topalov

**Veselin Topalov** (, ) — bolqar şahmatçı, qrosmeyster, FİDE-nin versiyasına görə şahmat üzrə 2005-ci il Dünya Çempionu, 2005-ci Şahmat Oskarının sahibi.

1971-ci ildən FİDE-nin reytinq siyahısı nəşr olunur. Topalov Harri Kasparov, Anatoli Karpov, Bobbi Fişer, Maqnus Karlsendən sonra ən çox siyahının önündə yer alan şahmatçıdır.

1994-cü ildən bəri Bolqarıstan millisinin lideridir. Müxtəlif vaxtlarda FİDE Dünya Çempionatının fərqli mərhələrinə qədər mübarizəsini davam etdirib. Nəhayət, Argentinada keçirilən FİDE Dünya Çempionatının ilk dövründə 7 oyundan 6½ xal toplayaraq ikinci dövrdə sadəcə heç-heçələr edərək çempion adını qazandı.

2006-cı ilin mayında M-Tel Masters turnirində 10 oyundan 6½ xal toplayaraq birinci oldu.

2007-ci ildə 19-cu kateqoriyalı Corus Chess turnirində ilk yeri bölüşdürdü. 2007-ci ildə Dünya Kubokunu Qata Kamski qazandı və Topalovla matç keçirdilər. Qalib Topalov 2010-cu ildə Dünya Çempionatının matçına vəsiqə qazandı. Sofiyada keçirilən matçı Vişvanatan Anand qazandı.

Tromsoda keçirilən Olimpiadada birinci lövhədə qızıl medal qazandı. 2015 Grand Chess Tour-a daxil olan Norway Chess, Sinquefield Cup və London Chess Classic turnirlərin ilkində Topalov 9 oyundan 6.5 xal toplayaraq 2946 performansı iləbirinci oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Veselin Topalov. Chess-DB.com  
* Veselin Topalov. 365chess.com 
* Veselin Topalov. fide.com 
* Veselin Topalov. chessgames.com
Dövlət himni

**Dövlət himni** — Dövlət simvollarından biri, təntənəli musiqili və ya musiqili poetik əsər. Adətən xüsusi qanun ilə nəzərdə tutulan hallarda yerinə yetirilir: əsasən rəsmi festivallarda, mərasimlərdə və ayinlərdə; onun icrası ərzində ayağa qalxmaq və baş örtüyünü çıxarmaq məcburiyyəti qəbul edilə bilər.

## Mənbə
* www.nk.gov.az
Etnik qrup

**Etnik qrup** — müəyyən qrup fərdlərin, adətən dil, əcdad, tarix, cəmiyyət, mədəniyyət, milliyət və ya sosial davranış bənzərliklərinə və ya eyniliyinə əsaslanaraq digər insanlar tərəfindən təsnifləndirilməsidir. Etnik qrup anlayışı tez-tez milliyət, etnik milliyət və bir qrup insanın digərlərindən milli zəmində fərqləndirilməsi üçün istifadə edilir.

Etnik qrup — etnososial təhsil, xüsusi etnik, oxşar etnopsixoloji, etnomədəni, dil və dini əlamətlərə malikdir. Onun başa düşülməsi siyasi-hüquqi terminlərdə "milli azlıq" kimi şərh edilir. Beynəlxalq hüquqi aktlarda, BMT Konvensiyalarında "milli azlıq" və "etnik azlıq" (qrup) çox zaman adekvat kimi işlənilir. Etnik qruplar **etnik ərazidə** yaranır və inkişaf edir. Etnik ərazi dedikdə, müəyyən xalqın yerləşdiyi vilayət başa düşülür. Bu ərazi onu başqa xalqlardan fərqləndirən mühüm əlamətlərdən biridir.

## Azərbaycanda etnik qruplar
Azərbaycanda ləzgilər, avarlar, saxurlar, rutullar, udinlər, xınalıqlar, qrızlar, buduqlar, gürcülər, talışlar, tatlar, türklər, ruslar kimi onlarla fərqli etnik qrup yaşayır. Etnik qruplar tatlar, talışlar, kürdlərin dilləri – Avropa dil ailəsinin İran budağına aiddir. Qafqaz dilli xalqlar isə ləzgilər, avarlar, saxurlar, udinlər, buduqlar, qrızlar, xınalıqlar, yengiloylardır ki, bunlar da başlıca olaraq Azərbaycanın şimal-şərq və şimal-qərb rayonlarında məskunlaşmışlar.

## İstinadlar

## Mənbə
* N. Quliyeva "Etnoqrafiya və etnologiya", Bakı-2009
Gəldi kosa (film, 1988)

## Məzmun
Burada yüngül və sərbəst formada azərbaycanlıların zarafatı və gülməyi xoşlamaları, baharı necə qarşılamaları, xalqın sevimlisi Kosanın baharın gəlişini tezləşdirmək üçün necə əldən-ayaqdan getməsi barədə danışılır.

## Film haqqında
Yarı qabarıq kukla filmidir.

Özünəməxsus plastik və səs həlli ilə fərqlənən filmin mövzusu folklordan götürülmüşdür.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Arif Məhərrəmov
:**Ssenari müəllifi:** Çingiz Qaryağdı
:**Quruluşçu rəssam:** Arif Məhərrəmov, Yelena Qolubeva
:**Operator:** Ramiz Ağayev
:**Bəstəkar:** Mobil Babayev
:**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
:**Cizgi rəssamı:** Vahid Talıbov, Vaqif Məmmədov
:**Rəssam:** Mehriban Əfəndiyeva, Hüseyn Cavid İsmayılov

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 317.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Afanasi Koçetkov

**Afanasi Koçetkov** — Aktyor.

## Həyatı
Afanasi İvanoviç Koçetkov 9 mart 1930-cu ildə Kuybışev vilayətində anadan olub. Kişinyov Universitetində geologiya fakültəsində (1952), M.Şepkin adına Teatr Texnikumunda (K.O.Knebel və V.İ.Tsıqankovun kursunda, 1956) təhsil alıb. Teatr Studiyasında (1962-ci ilə qədər), A.S.Puşkin adına Moskva Dram Teatrında (1962-1979), Malıy Teatrda (1979-cu ildən) çalışıb. Rusiyanın xalq artisti (1976) Afanasi Koçetkov 25 iyun 2004-cü ildə vəfat edib.

## Filmoqrafiya
#Mahnı belə yaranır (film, 1957)
Ağaəli İbrahimov

**Ağaəli İbrahimov Müsəllim oğlu** () — Azərbaycan rəssamı, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının katibi, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2006).

## Həyatı
Ağaəli İbrahimov 6 fevral 1946-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1960–1966-cı ildən Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində, 1969–1974-cü illərdə isə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda təhsil alıb. 1966-cı ildən ümumrespublika və beynəlxalq sərgilərdə iştirak edib, əsərləri Rusiya, Türkiyə, ABŞ, Fransa, Almaniya, İtaliya, Böyük Britaniya, Suriya, Bolqarıstan və digər ölkələrdə nümayiş olunub.

Ağaəli İbrahimov 1975-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. 30 may 2002-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi", 29 dekabr 2006-cı ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adlarına layiq görülüb.

## Ailəsi
Aktrisa Naina İbrahimovanın atası, rəssam Nadejda İbrahimovanın həyat yoldaşıdır.

## Filmoqrafiya
* Məhəbbətin hökmü (film, 1998)
* Sifarişçi (film, 2000)
* Sonuncu dərviş (film, 2009)

## İstinadlar
Ağaəli Dadaşov

**Ağəli Dadaşov** () — quruluşçu rejissor, rejissor-pedaqoq, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1959). Həyat yoldaşı Xədicə. Uşaqları Firəngiz, Eldar, Arif, Məlahət.

## Həyatı
Ağa Əli Abbas Əli oğlu Dadaşov 20 mart 1906-cı ildə Bakıda anadan olub. 1923-cü ildə N. Nərimanov adına Sənaye Texnikumuna daxil olub. 1926–1929-cu illərdə Mirzə Fətəli Axundzadə adına Bakı Teatr Məktəbində, 1930–1935-ci illərdə Moskvada Lunaçarski adına Ümumittifaq Teatr İnstitutunun rejissorluq fakültəsində təhsil alıb. 1935-ci ildə Akademik Milli Dram Teatrında işləməyə başlayan Ağəli Dadaşov 1936–1938-ci illərdə burada "Almas" və "Vətən namusu" əsərlərinin quruluşunu verir. 1938-ci ildə o, həbs olunaraq ailəsi ilə birlikdə Orta Asiyaya sürgün edilir. Həmin il yenidən Azərbaycana qayıdan Ağəli Dadaşov 1938–1948-ci illərdə Gəncə Dövlət Dram Teatrında və 1948-ci ildə Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında rejissorluq edir. Bakıya qayıtdıqdan sonra M. Qorki adına Gənc Tamaşaçılar Teatrında, 1948–1954-cü illərdə quruluşçu rejissor və 1954–1956-cı illərdə baş rejissor kimi çalışır. 1956–1968-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Radio Verilişləri və Televiziya Komitəsində baş rejissor işləyir.

Ağəli Dadaşov 1968–1973-cü illərdə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda aktyor və rejissorluq sənətindən dərs deyib. O, həmçinin Opera və Balet Teatrında rejissor, Ağdam Dövlət Dram Teatrında rejissor və bədii rəhbər, Pionerlər Evində bədii rəhbər, İncəsənət İşləri İdarəsində teatr şöbəsinin rəisi vəzifələrində çalışıb. Bir müddət Bakı kinostudiyasında rejissor assistenti və rejissor işləyib.

Ağəli Dadaşov 7 dekabr 1973-cü ildə Bakıda vəfat edib.

## Hazırladığı və quruluş verdiyi tamaşalar
**Gəncə Dövlət Dram Teatrında hazırladığı əsas tamaşalar**

**Gənc Tamaşaçılar teatrında quruluş verdiyi tamaşalar**

**Akademik Milli Dram Teatrında quruluş verdiyi tamaşalar**

**Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında quruluş verdiyi tamaşalar**

## Filmoqrafiya
* Qardaşlıq köməyi (1944, qısametrajlı sənədli film) – rejissor
* Dağılan tifaq (1959, tammetrajlı film-tamaşa) – rejissor
* Firuzə (1959, tammetrajlı film-tamaşa) – rejissor
* Molla İbrahimxəlil Kimyagər (1960, tammetrajlı film-tamaşa) – rejissor
* Müsyo Jordan və Dərviş Məstəli Şah (1962, tammetrajlı film-tamaşa) – rejissor
* Xəyyam (1963, tammetrajlı film-tamaşa) – rejissor
* Muğan (1964, tammetrajlı film-tamaşa) – rejissor
* Qurbanəli bəy (1965, tammetrajlı film-tamaşa) – rejissor
* Sən gözəlsən (1965, tammetrajlı film-tamaşa) – rejissor
* Mehman (1967, tammetrajlı film-tamaşa) – rejissor

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 95.
* İlham Rəhimli. Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası. I cild. Azərnəşr. Bakı, 2016. səh. 31–32

## Həmçinin bax
* Rauf Kazımovski
* Kamil Rüstəmbəyov
* Ağakişi Kazımov
* Lütfi Məmmədbəyov
Alberto Moravia

**Alberto Moravia** (; ) — italyan yazıçı, novella ustası, jurnalist.

## Həyatı
İlk ədəbi uğuruna 1929-cu ildə çapdan çıxan “Biveclər” romanıyla imza atıb. Lakin tezliklə İtaliyada hakimiyyətə yiyələnən faşistlərin geniş şöhrət qazanmış bu romana münasibəti neqativ oldu. Hakimiyyət orqanlarının təqibini hiss edən Moravia ölkəni tərk etməyə məcbur qalıb səyahətə yollanır. Yazıçının məcburi səyahəti uzun çəkir – 1933-cü ildən 1943-cü ilə qədər. Moravia özü sonralar bu barədə yazırdı: “Bu illər mənim həyatımın ən pis illəridir və mən o illəri heç zaman həyəcansız xatırlaya bilmirəm”. Gah Yunanıstanda, gah Çində, gah ABŞ-də, gah Meksikada məskunlaşan yazıçı 1943-cü ilin sentyabrında müttəfiq qoşunlarının çıxarılmasından sonra arvadıyla bir müddət Fondi şəhərində, Çoçarada gizlənməli olur. Moravia 1957-ci ildə orda gördüklərini və məruz qaldığı ağır həyatı eyniadlı “Çoçara” romanında yüksək bədii çalarlarla təsvir edib.

Alberto Moravia sivil dünya xalqlarının dillərinə çevrilən bir çox məşhur romanların, o cümlədən “Həyat oyundur”, “İntervü”, “Diqqət”, “Roma hekayələri”, “Özgə həyat” əsərlərinin müəllifi kimi məşhurdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elçin Hami Axundov

**Elçin Hami Əbdül oğlu Axundov** — Azərbaycanın tanınmış animasiya rejissoru, ssenari müəllifi, kino rəssamı, rəssam assistenti, fazaçı rəssam, fon rəssamı, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2000), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2025-ci ildən).

## Həyatı
Elçin Hami Əbdül oğlu Axundov 7 fevral 1948-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur.

Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində (1968), Lvov Poliqrafiya İnstitutunda (1978) təhsil alıb. 1966-cı ildən quruluşçu rəssam, animator rəssam, quruluşçu rejissor kimi kino sahəsində çalışır. Kiçik yaşlı uşaqlar üçün "Sənin ilk kitabın" silsiləsindən olan "Qarış-qarış öyrən və çalış", "Ekoloji əlifba", "Əlifba 1" və "Əlifba 2", hətta Üzeyir Hacıbəyovun 90 illiyinə həsr olunmuş kitabın tərtibatını verib. 1994-cü ildən "Azanfilm" animasiya filmləri studiyasının bədii rəhbəridir.

2000-2012-ci illərdə bu studiyanın direktoru olmuşdur. "Qızıl çıraq" və "Naməlum kino" festivallarının qalibidir. 2019-cu ildə 2-ci Beynəlxalq Animasiya Festivalında "Qızıl qayıq" mükafatına layiq görülüb.

Azərbaycan kino sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

8 may 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
#Arzularını çəkən rəssam (film, 2007)
#Aslan və iki öküz (film, 1970)
#Ayı və siçan (film, 1970)
#Beşilliyin addımları (film, 1983)
#Bulud niyə ağlayır? (film, 1973)
#Cavanşir (film, 2002)
#Cırtdan (film, 1969)
#Cırtdan və div (film, 1983)
#Cırtdan-"pəhləvan" (film, 1981)
#Cücələrim (film, 1975)
#Daş (film, 1977)
#Dəniz səyahəti (film, 1992)
#Dınqıl, sazım, dınqıl (film, 1976)
#Əndazədən çıxanda (film, 1988)
#Fitnə (film, 1970)
#Güzgü (film, 1990)(I)
#Humayın yuxusu (film, 1985)
#Kirpi balası və alma (film, 1977)
#Qız, oğlan və şir (film, 1974)
#Lovğa fil balası (film, 1987)
#Meşəyə insan gəlir (film, 1980)
#Pəncə... Qulaq... Palaz... Tikan... (film, 1976)
#Pıspısa xanım və Siçan bəy (film, 1974)
#Şah və xidmətçi (film, 1976)
#Şahzadə-qara qızıl (film, 1974)
#Sakit Yonun macəraları (film, 1985)
#Sınaq (film, 1985)
#Söhbətül-əsmar (film, 1994)
#Təqib (film, 1984)
#Toral və Zəri (film, 1979)
#Uçan zürafə (film, 1983)
#Ümid (film, 1992)
#Uşaq və külək (film, 1982)
#Yalançı çoban (film, 1991)

## İstinadlar

## Mənbə
* Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 5.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 313-318.

## Xarici keçidlər
* Əməkdar. Elçin Hami Axundov 
* Animasiya filmlərinə ciddi yanaşılmalıdır
Dilarə Əliyeva (aktrisa)

**Dilarə Əliyeva** (*Dilarə Hasil qızı Əliyeva:* ) — azərbaycanlı teatr və kinoaktrisası, TV aparıcı. Azərbaycanın əməkdar artisti (2007).

## Həyatı
Dilarə Əliyeva 1994-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin "Teatr kollektivinin rəhbəri" fakültəsini bitirmişdir. 1996-cı ildən 2009-cu ilədək C. Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrında aktrisa vəzifəsində işləyib.

D. Əliyeva aktrisa kimi fəaliyyət göstərdiyi müddətdə müxtəlif janrlı tamaşalarda maraqlı rollar oynamışdır. Onun Xatirə (Hidayət, "Məhəbbət yaşayır hələ!…"), Günay (Hidayət, "Durnalar qayıdanda"), Günay (M. Bayciyev, "Ər və arvad"), Henrietta (G. Mopassan, "Dərəbəylik"), Badam (V. Əliyev, "Madam-Badam"), Gəlin (Z. Yaqub, "Didərginlər"), Mişilin (M. Marinye, "Oğru"), Zərifə (G. Xuqayev, "Mənim qayınanam") kimi rolları tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb. D. Əliyeva bir sıra televiziya filmlərində də çəkilib. Televiziya ekranında yaratdığı Leyli (N. Gəncəvi, "Leyli və Məcnun"), Durna (V. Səmədoğlu, "Yumurta"), Xavər (M. Atəş, "Gəlinlər"), Sarıca (M. Süleymanlı, "Bəylik dərsi"), Məhəbbət (T. İmanov, "Məhəllə") kimi obrazlar aktrisanın yaradıcılıq yolunun uğurları sayıla bilər.

Dilarə Əliyeva ATV telekenalının populyar "Çal-çağır" proqramının aparıcısı olub. Hal-hazırda isə ARB telekanalında "Söhbət Var" proqramının aparıcısıdır.

"SOY Production" mərkəzinin rəhbəri Oqtay Əliyev (1968) həyat yoldaşıdır.

İki övladı var: Aytən (1994) və Banu (2007).

Xalq artistləri Elmira İsmayılova və Vidadi Əliyevin gəlinidir, Vüsal Murtuzəliyevin bacısıdır.

16 oktyabr 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb

## Teatr səhnəsindəki rolları

### Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı

## Filmoqrafiya
# *[[Gəlinlər (film)|Gəlinlər]]*
# *[[Bəylik dərsi və ya keçmişdən gülməcələr...]]*
# *[[Cavid ömrü]]*
# *[[Məhəllə (film)|Məhəllə]]*
# *[[Məhəllə 2 Moskvada]]*
# *[[Mürafiə vəkillərinin hekayəti]]*
# *[[Yumurta (film)|Yumurta]]*
# *[[Sirr (serial)|Sirr]]*
# *[[Sübhün səfiri]]*
# *[[3 bacı (serial)|3 bacı]]* (rol: Səadət; özü)
# *[[100 kağız]]*
# *[[Qaynanamız]]*
# *[[Hoqqa (film)|Hoqqa]]*
# *[[Baldız (serial)|Baldız]]*
# 
# *[[Məhəllə 3]]*
# *[[Əfsanə Qayıdır]]*
# *[[Yuxu kimi]]* — Əsmər
# *[[Ölülər XXI əsr]]* — Mərziyyə
# *[[5 Betər]]* — Südabə
# *[[Qaratikan (serial)|Qaratikan]]* — Narınc
# *[[Geri Dönənlər]]* — Cahan
# *[[Cin Atı]]* — Xilafə
# İkinci Bahar — Bahar
# Kəndimizin monikası- Monika

## Kitablar

* Dilarənin monoloqları - "Söhbət var" verilişindəki stəndapları əsasında ssenrist-produser Fariz Əliyev tərəfindən qələmə alınıb. Kitabda məşhur səhnə simalarının müxtəlif mövzular haqqında fikirlərinə yer verilib.

## İstinadlar
Boris Bibikov

**Boris Vladimiroviç Bibikov** () — Aktyor.

## Həyatı
Boris Bibikov 22 iyul 1900-cü ildə anadan olub. Əsasən pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub. 1949-cu ildən ÜDKİ-də aktyorluq kursuna rəhbərlik edib. SSRİ məkanında bir çox kinematoqraf yetişdirib. Professor (1952), Rusiyanın (1947), Başqırdıstanın (1959), Tacikistanın (1964) əməkdar incəsənət xadimi, Karakalpak əməkdar artisti (1967), SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1950) Boris Bibikov 5 noyabr 1986-cı ildə vəfat edib.

## Filmoqrafiya
# İyirmialtılar (film, 1966)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əbdülqəni Əliyev

**Əbdülqəni Zəhmət oğlu Əliyev** () — aktyor, rejissor.

## Həyatı
Əbdülqəni Əliyev 21 oktyabr 1963-cü ildə Bakıda anadan olub. Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbində (1980-1984), Moskvada ÜDKİ-nin quruluş fakültəsinin aktyor şöbəsində təhsil alıb (1986-1990). Yuğ Teatrında, NRC-da, ABA, Space, AzTV, İTV televiziya kanallarında çoxsaylı verilişlərin rejissoru olub. Reklam və kliplər çəkib.

Jurnalist Lalə Əliyeva ilə ailəlidir, Cavidan adlı oğlu var.

## Filmoqrafiya
# Sahilsiz gecə (film, 1989)
# Oyun (film, 1996)
# Fatehlərin divanı
# Hər şey yaxşılığa doğru
# Yalançılar (film, 2008)
# Əlavə təsir (film, 2010)
# Sirr (serial, 2012)
# Qanun naminə (serial, 2013)
# 2 ömür (film, 2016-2017) (bədii serial) (rol: Nail)
# Məryəm (serial, 2016)
# Bir zamanlar Şəkidə (film, 2017) () (rol: İsrafil)
# Lal yuxu (teleserial, 2017)
# Sevgi Romanı (film, 2020)
# Bu şəhərdə kimsə yoxdur (serial)

## İstinadlar