open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rostral sütun (Sankt-Peterburq)

**Rostral sütun** () – Sankt-Peterburqun mərkəzində, Vasilevski adasında yerləşən memarlıq abidəsi. XIX əsrdə Rusiyanın şimal paytaxtının liman mayakı kimi istifadə olunmuşdur.

## Tarixi

Rostral sütunlar 1810-cu ildən etibarən, sütunları gəmi rostrları ilə bəzəyən  fransız memar Jan Toma de Tomonun layihələri əsasında inşa edilməyə başlanmışdır. Bu cür dizayn ölkənin donanmasının gücünü göstərməklə yanaşı, həm də sütunları məhv edilmiş düşmən gəmilərinin rostrları (lat. Rostra, cəm şəklində lat. Rostrum, gəminin burnu) ilə bəzəmək kimi Qədim Roma adətinə əsaslanır.

Sütunun layihəsi üzərində həm dəVoloqod quberniyasında kasıb kəndli ailəsindən çıxmış  məşhur bənna Samson Suxanov işləmişdir. Sütun altlığındakı heykəllər İ. Jamberlen və J. Tibo tərəfindən işlənmişdir. Sütunun açılışı 1815-ci ildə baş tutmuş və mayak 1885-ci ilə kimi gecələr və dumanlı havalarda yandırılmışdır.

## İnşaat

Cənub mayakı Böyük Nevaya (), şimal mayakı isə Kiçik Nevaya () doğru yol göstərir. Sütunların aşağısında iki kişi, iki qadın heykəlləri vardır ki, geniş yayılmış mülahizəyə görə bu heykəllər Rusiyanın dörd böyük çayını təmsil edir: şimaldakılar Volqa və Dnepri, cənubdakılar Neva və Volxov. Lakin, bu nəzəriyyənin heç bir əsası yoxdur, Toma de Tomson özü bu haqqda yazır: *“sütunların hər birinin altlıqları dəniz və ticarət tanrılarını simvolizə edən böyük fiqurlarla bəzədilmişdir."* Heykəllər, memarın seçimi əsasında fransız heykəltəraşları İ. Jamberlen və J. Tibo tərəfindən hazırlanmışdır.  Heykəllərin materialı kimi əvvəlcə bürünc seçilsə də, sonradan onun işlənməsinin çətinliyi nəzərə alınaraq, Qatçina rayonun Pudost qəsəbəsindən gətirilən Pudost daşına üstünlük verilmişdir. Kemberlen şimal sütunundakı kişi heykəlini işləmişdir, digər üç heykəl isə J. Tibo tərəfindən işlənmişdir. 


Fayl:Аллегория реки Невы. Южная ростральная колонна..jpg|
Fayl:Sankt-Petěrburg 185.jpg|
Fayl:Ростральная колонна северная 03.jpg|
Fayl:Ростральная колонна северная 19.JPG|


Sütunların daxilində qıvrılmış pilləkən vardır, bu pilləkənlər sütunun zirvəsindəki baxış meydançasına aparır, meydançanın ortasında isə dəmir dəstək tərəfindən saxlanan metal kasa – fənər vardır. Kasanın içinə çətənə yağı tökürdülər ki, yandırıldığı zaman bu yağ böyük alov sütunu əmələ gətirərək qaranlıq gecələrdə və dumanlı günlərdə gəmiçilərə yol göstərsin. 1896-cı ildən etibarən mayaklar elektrik enerjisi ilə işıqlandırılmağa başlandı, 1957-ci ildən etibarən isə qazdan istifadə olundu.

Müasir dövrdə mayakları yalnız xüsusi günlərdə yandırırlar.

## Hadisələr

2011-ci ilin 7 noyabr gecəsində naməlum şəxslər rufinq məqsədilə Rostral sütunu açmışlar, lakin abidəyə ziyan dəyməmişdir.

23 avqust 2011-ci ildə naməlum kişi sütunlardan birinin içinə daxil olaraq qaz ötürücüsnü açmış və alov yandırmışdır. Hüquq-mühafizə orqanlarına xəbər verilməsindən sonra yanğınsöndürmə xidməti nümayəndələri gələrək, qazı kəsmiş və alovu söndürmüşlər. Hadisə nəticəsində heç kim ziyan çəkməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ростральные колонны Санкт-Петербурга
* Ростральные колонны — символ морских побед. Журнал «Наука и жизнь» № 2, 2000 год
* Панорамный вид с южной колонны
Lezbiyanın gündəliyi (film, 2009)

**Lezbiyanın gündəliyi** (kat: *Eloïse*) — İspaniya rejissoru Xesus Gerayın 2009-cu ildə çəkdiyi katalan dilli filmdir.

## Məzmunu

Dramda gənc qız olan Asiyanın Eloiza adlı rəssam qısa vurulmasından bəhs edilir. Qızlar bir yerdə təhsil alırlar, Asiya Eloisa üçün model kimi xidmət edir. Bir dəfə Eloiza Asiyaya çılpaq poza verməyi təklif edir və Asiya razılaşır. Bundan sonra onların münasibətləri dostluq çərçivəsini keçir və qızlar bir-birlərinə qarşı dostluqdan daha güclü bir hiss yaşatdıqlarını başa düşürlər. Lakin, onların münasibətlərinin qeyri-ənənəvi xüsusiyyəti Asiyanı narahat edir.

Nəhayət ki, Asiya oğlan sevgilisi Nataniellə münasibətlərini tamamilə kəsmək qərarına gəlir. Anası Asiyanın lezbiyanla görüşdüyünü başa düşür və buna mane olmağa çalışır. O, münasibətlərinin ildönümü münasibətilə Nataniel və Asiyanın görüşünü təşkil edir. Həmin müddətdə isə Eloizaya zəng edərək onlara gəlməsini xahiş edir. Eloiza gəlir və onların arasında qarşıdurma baş verir. Bu atada Asiya evdə qalmış çantasını götürmək üçün evə qayıdır. O, başa düşür ki, Eloiza az öncə burda olub və onun arxasınca gedir. İşıqforun qırmızı işığını görmədiyindən avtomobilin təkərləri altına düşür və daha sonra xəstəxanada vəfat edir.

## Rollarda
*Diana Qomez -	Asia
*Ariadna Cabrol — Eloiza
*Laura Konejero — Le Mare
*Bernat Saumell — Nataniyel
*Karolina Montoya — Erika
*Miranda Makaroff — Nora

## Çəkiliş yerləri
Katalan dilində olan film Kataloniyanın Barselona, Badalon, Kuqat-del-Vales, Terrasse və Tiane şəhərlərində çəkilib..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Pavel Amnuel

**Pavel Amnuel** — yəhudi elmi fantastika yazıçısı, fizik.

## Həyatı

20 fevral 1944-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin fizika fakültəsini bitirmiş və 23 il Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının ulduz atmosferi laboratoriyasında işləmişdir. 1979-cu ildən isə Fizika İnstitutunda işləyirdi. 70-dən çox elmi məqaləsi və 5 elmi fantastika janrında kitabı var. 1990-cı ildə İsrailə köçmüşdür.
## Yaradıcılığı
İlk kitabı Bu gün, sabah, həmişə 1984-cü ildə yayımlanmışdır.

#### 1990-cı ilə qədər yazdığı əsərlər:

* Zaman bombası
* Partlayış
* Kainatın bütün qanunları
* Yüksək tədbir
* Səma yuxarıda, dağlar yuxarıda, bulud yuxarıda...
* Uzaq mahnı Arkturus
* İyirmi metr boşluq
* Zəncirdə bağlantı
* Yola davam et
* İkariya Alfa
* Sınaq
* Mən bir səs eşitdim
* Ulduz şüası damcıları
* Sıldırım
* Uçan qartal
* Metronom
* Günahsız
* Platona bir neçə düzəliş
* Abidə
* Üstəsindən gəlmək (Kosmik piastr
* Ulduz imperiyasının prestiji
* Bu gün, sabah və həmişə
* Məhkəmə
* Səyyah
* Oxçuluq
* Sadəcə bir başlanğıc
* İyirmi milyard il sonra dünyanın sonu
#### 1990-cı ildən sonra yazdığı əsərlər:
* Koda xalqı
* Üç kainat
* Elinora gedən yol
* Sənin adın
## Mənbələr
Sabunçu Dəmiryol Vağzalı

**Sabunçu Dəmiryolu Stansiyası** — Bakı şəhərinin Sabunçu rayonunda yerləşən sərnişin və yük qatarlarının keçdiyi dəmiryol stansiyası.

Sabunçu Dəmiryol Stansiyası Bakı-Moskva dəmiryolu xəttinin üzərində inşa edilmişdir.

## Tarixi

Dəmir yolunun inşasına 1878-ci ildə başlanılır və 1879-cu ildə başa çatır. Dekabrın 17-dən etibarən Balaxanı, Suraxanı, Sabunçu stansiyalarında daşınmaq üçün yüklər qəbul edilir. 20 yanvar 1880-ci ildə dəmir yolunun rəsmi açılışı olur. Dünyada ilk dəfə olaraq neft məhz bu yolla sisternalarla daşınmağa başlanılmışdır. Bakı-Suraxanı-Sabunçu dəmir yolunun uzunluğu cəmi 20 km olmuşdur.

1925-ci ilin mart ayında Bakı-Sabunçu dəmir yolu xəttinin yenidənqurulması və elektrikləşdirilməsi işlərinə başlanmışdır. Cəmisi 14,5 ay ərzində həmin işlər başa çatdırılmışdır. 1926-cı il iyulun 26-da Abşeronun məşhur neft rayonları olan Sabunçu və Suraxanıya ilk elektrik qatarları hərəkət etməyə başlamışdır.

2018–2019-cu illərdə Bakı sərnişin-Sabunçu dəmir yolu yenidən inşa olunub. Layihənin tərkib hissəsi olan Sabunçu dəmir yolu vağzalı tamamilə yenidən qurulub. Buradan Bakı Dəmir Yolu Vağzalına dəmir yolu xəttinin uzunluğu bir istiqamət üzrə 13,5 kilometrdir.

## Xətt
* Bakı şəhərətrafı dəmir yolu

## Yenidən qurma
Prezident İlham Əliyevin 2018-ci il 22 yanvar tarixli Sərəncamına əsasən, Bakı sərnişin-Sabunçu dəmir yolu yenidən inşa olunub.

## İstinadlar
Aleksandr Praynfalk

**Aleksandr Praynfalk** () — İkinci dünya müharibəsi zamanı Üçüncü Reyxin hərbi hava qüvvələri olan Lüftvaffedə xidmət etmiş as-pilot və Cəngavər Dəmir Xaçı mükafatı laureatı.

## Həyatı
1920-ci ilin 6 fevralında Bakıda Azərbaycan almanları ailəsində anadan olmuşdur. Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra ailəsi ilə Almaniyaya köçən Fraynfalk 1941-ci ildə təhsilini başa vuraraq Üçüncü reyx hərbi hava qüvvələrinə daxil olmuşdur. Fəaliyyətinə JG-51 eskadronu ilə başlayan Aleksandr daha sonra yaralanmış və 1942-ci ildə JG-77 eskadronuna keçmişdir. Məhz bundan sonra Aleksandrının şöhrəti artmış, 13 sentyabr 1942-ci ildə Lüftvaffe şərəf kubokunu qazanmışdır. 3 oktyabr 1942-ci ildə Alman xaçı ordenini, 14 oktyabr 1942-ci ildə 50-dən artıq təyyarə vurduğu üçün II dərəcəli Dəmir xaç ordenini, 19 oktyabr 1942-ci ildə isə I dərəcəli Dəmir xaç ordenini qazanmışdır. Bundan sonra o Afrika kampaniyasına transfer edilmiş, 71-ci və son təyyarəsini 1943-cü il 26 apreldə vurmuşdur. 1943-cü ilin iyunundan pilotluq peşəsinə bir müddət ara vermiş və tədrislə məşğul olmuşdur. 1944-cü ilin avqustunda yenidən pilotluğa qayıtmış, 12 dekabr 1944-cü ildə Baden səmalarında amerikan pilotu tərəfindən təyyarəsi vurulmuşdur.

## Mənbə
Die Träger des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939–1945 – Die Inhaber der höchsten Auszeichnung des Zweiten Weltkrieges aller Wehrmachtsteile [Cəngavər Dəmir xaçı laureatları 1939–1945 — İkinci dünya müharibəsində Vermaxtın ən üstün mükafatına sahib olan şəxslər] (Almanca). Friedberg, Germany: Podzun-Pallas. ISBN 978-3-7909-0284-6, Walther-Peer Fellgiebel
Mişa Blek

**Mişa Blek** () — yəhudi-ingilis dizayner və arxitektor.

## Həyatı
Mişa Blek 1910-cu ildə Bakıda yəhudi mülkədar ailəsində anadan olub. 1912-ci ildə ailəsi ilə İngiltərəyə köçüb.

Təhsilinin az olmasına baxmayaraq innovativliyi ilə seçilən 1930-cu illərdə məşhurlaşmağa başlayıb. 1933-cü ildə Beynəlxalq Sənətkarlar Assosiasiyasını quran Mişa, həm də 1943-cü ildə Design Research Unit adlı bir şirkət qurdu. 1959-1979-cu illər arası Kraliyyət Sənət Kollecində professor olmuşdur. 1959-1961-ci illər arası Beynəlxalq Sənaye Dizaynı Birlikləri Assosiasiyasının prezidentliyini etmişdir. 1972-ci ildə cəngavər elan olunmuşdur. 

## Fəaliyyəti
Mişa Blek Vestminster küçə nişanlarının dizaynı ilə məşhurdur. Həmçinin 1958-ci il və 1961-ci illərdəki Britiş Reyl şirkəti üçün hazırladığı qatar dizaynları hələ də istifadə olunur. London metropoliteninin Viktoriya xəttində hərəkət edən 1967-ci il qatarlarının dizaynı da ona məxsusdur. 1978-ci ildə, ölümündən sonra Mişa Blek mükafatı təsis olunmuşdur. Maks Blekin kiçik qardaşıdır.

## İstinadlar
Klint Mensell

**Klint Mensell** (, tam adı **Klinton Derril Mensell**, d. 7 yanvar 1963, Koventri, İngiltərə) — vokalist və Pop Will Eat Itself qrupunun gitaraçısı olmuş Britaniyalı musiqiçi və bəstəkar. Darren Aronofski və Dankana Consun filmlərinin musiqi müəllifi.

## Karyera

Mensell yaradıcılıq fəaliyyətinə Britaniya qrupu Pop Will Eat Itselfin solisti kimi başlamışdır. O həmçinin Nine Inch Nails qrupunun dəvəti ilə The Fragile albomunun yazılmasında iştirak edir.

1996-cı ildə Pop Will Eat Itself qrupunun  dağılmasından sonra öz dostu, o vaxt elə də tanınmayan rejissor Darren Aronofskinin debüt filmi olan Pi üçün musiqi yazmaq təklifini alır. Filmin müvəffəqiyyətinə baxmayaraq, Mensellin musiqisi filmin izləyiciləri və film tənqidçiləri tərəfindən arxa planda qaldı.

Darren Aronofskinin ikinci filmi Requiem for a dream üçün də musiqi işi Mensellə həvalə edildi. Həmçinin Mensell pilotlardan bəhs edən serial C.S.I.: Cinayət yeri Nyu-York və Dankana Consun debüt filmi olan Ay 2112 filmi üçün də musiqilər yazmışdır.

Orkestrlə və xor ansamblıyla yenidən yazılmış Lux Aeterna kompozisiyasının versiyası Üzüklərin hökmdarı: İki qala filminin treylerində istifadə edilmişdi.

## Film musiqiləri

* 1998 — π
* 2000 — Requiem for a Dream
* 2001 — World Traveler
* 2001 — The Hole
* 2001 — Knockaround Guys
* 2001 — Rain
* 2002 — Abandon
* 2002 — Murder by Numbers
* 2002 — Every Night the Same Thing
* 2002 — Sonny
* 2002 — The Hire: Ticker
* 2003 — 11:14
* 2004 — Suspect Zero
* 2005 — Saxara
* 2006 — The Fountain
* 2006 — Trust the Man
* 2007 — Smokin' Aces
* 2007 — Wind Chill
* 2007 — Healing Syndrome
* 2007 — In the Wall
* 2007 — My Mother
* 2008 — Definitely, Maybe
* 2008 — The Wrestler
* 2008 — The Calling
* 2009 — Last Night
* 2009 — Moon
* 2010 — Black Swan
* 2010 — Faster
* 2011 — United
* 2013 — Stoker
* 2013 — Filth
* 2014 — Noah

## Oyun musiqiləri

* 2012 — Mass Effect 3
Nənəcan

**Nənəcan** — Azərbaycan xalq oyunu.

Qadınlardan ibarət iki dəstə arasında toy və bayramlarda keçirilir. Biri oğlan (bəy), digəri qız (gəlin) tərəfi təmsil edən dəstələrə ağbirçək qadınlar (nənə) başçılıq edir (adı da buradandır).

Mahnılarda tərəflər növbə ilə xorla bayatı oxuyurlar. Gəlin tərəf qızın istək və arzusunu, oğlan tərəf isə bəyin vədlərini ifadə edir. Hər iki dəstə razılığa gəldikdən sonra oyun bitir.

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.224
* Tahirov R. A., Azərbaycanın şimal-qərb rayonlarında bəzi məşiət oyunları haqqında, Azərbaycan etnoqrafik məcmuəsi, buraxılış 2, Bakı, 1968.
* Allahverdiyev M., Azərbaycan xalq teatrı tarixi, Bakı, 1978.
Ağstafa Dəmiryol Stansiyası

**Ağstafa Dəmiryol Stansiyası** — Ağstafa şəhərindən keçən Bakı–Tbilisi dəmiryolu xətti üzərində vağzal tipli dəmiryol stansiyası. 

## Xətt
* Poti-Bakı Dəmiryolu
Astara Dəmiryol Stansiyası

**Astara Dəmiryol Stansiyası** — Astara şəhərindən keçən Osmanlı-Astara Dəmiryolu & Astara-Rəşt-Qəzvin dəmiryolu xətti xətti üzərində dəmiryol stansiyası.
Balakən Dəmiryol Stansiyası

**Balakən Dəmiryol Stansiyası** — Balakən rayonunda, Bakı-Balakən dəmiryolu xətti üzərində dəmiryol stansiyası. 
thumb|left|Balakən stansiyası, 2017
Böyük Kəsik Dəmiryol Stansiyası

**Böyük Kəsik Dəmiryol Stansiyası** — Ağstafa rayonunda, Bakı–Tbilisi dəmiryolu xətti üzərində dəmiryol stansiyası.

## Xətt
* Poti-Bakı Dəmiryolu
Azərbaycan Turizm və Menecment Universiteti

**Azərbaycan Turizm və Menecment Universiteti** — Azərbaycan Respublikasında ali təhsilin bütün pillələrində turizm və menecment sahələri üzrə kadr hazırlığını həyata keçirən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi

### Azərbaycan Turizm İnstitutu
Universitetin tarixi Azərbaycan Turizm İnstitutunun yaranma tarixindən başlayır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 avqust 2005-ci il tarixli 972 saylı sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 13 fevral 2006-cı il tarixli 45 saylı qərarı ilə təsis edilmişdir. İnstitut dövlət təhsil sistemi standartına uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin nəzdində yaradılmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 iyul 2006-cı il tarixli, 1556 nömrəli Sərəncamına əsasən Cəfər Məmməd oğlu Cəfərov Azərbaycan Turizm İnstitutunun rektoru təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 dekabr 2014-cü il tarixli, 945 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Turizm İnstitutunun bazasında ali təhsilin bütün pillələrində turizm və menecment sahələri üzrə kadr hazırlığını həyata keçirən Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyində Azərbaycan Turizm və Menecment Universiteti yaradılmışdır.

## Rektorlar
Universitetin ilk rektoru Cəfər Məmməd oğlu Cəfərov olmuşdur. O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 dekabr 2014-cü il tarixli, 976 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Turizm və Menecment Universitetinin rektoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 sentyabr 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə İlham İsa oğlu Mədətov Azərbaycan Turizm və Menecment Universitetinin rektoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Münxen muzeylərinin siyahısı

## Bədii muzeylər
* Antik toplusu — Staatliche Antikensammlungen
* Arxeoloji toplu — Archäologische Staatssammlung
* Texniki universitetin arxitektura muzeyi — Architekurmuseum der Technischen Universität München
* Bavariya milli muzeyi — Bayerisches Nationalmuseum
* Brandxorsta muzeyi — Museum Brandhorst
* Qliptoteka — Glyptothek
* Şəhər muzeyi — Münchner Stadtmuseum (muzeydə kino, şəkillər, dəblər, musiqi alətləri, kuklalar var)
* Qrafik toplusu — Staatliche Graphische Sammlung
* Misir incəsənətinin muzeyi — Staatliches Museum Ägyptischer Kunst
* İncəsənət evi — Haus der Kunst
* Lenbaxın evi — Lenbachhaus
* Sikkələr toplusu — Staatliche Münzsammlung
* Xalqşünaslıq muzeyi — Staatliches Museum für Völkerkunde
* Yeni toplular — Die Neue Sammlung
* Klassik heykəl surətləri muzeyi — Museum für Abgüsse Klassischer Bildwerke
* Yeni şəkil qalereyası — Neue Pinakothek
* Müasir Pinakotek —  Pinakothek der Moderne
* Köhnə Pinakotek — Alte Pinakothek
* İqamətgah — Münchner Residenz
* Çini qablar muzeyi — Porzellanmuseum
* Şak qalereyası — Schackgalerie
* Ştuk villası — Villa Stuck
* Hypo-Kulturstiftung nümayiş zalı — Kunsthalle der Hypo-Kulturstiftung

## Texniki muzeylər
* BMW qalereyası — BMW-Galerie
* BMW muzeyi — BMW-Museum
* MVG muzeyi — MVG Museum
* Alman muzeyi — Deutsches Museum
* Simens-forum — SiemensForum München (2012-ci ildən muzey kimi fəaliyyət göstərmir)
* Sayğac muzeyi — Zählermuseum

## Təbiətşünaslıq muzeyləri
* Alp muzeyi — Alpines Museum in München
* Antropolojı kolleksiya — Anthropologische Staatssammlung
* Botanika toplusu —  Botanische Staatssammlung
* Geoloji muzey — Geologisches Museum München
* Zooloji kolleksiya — Zoologische Staatssamlung
* Kristalların imperiyası — Museum Reich der Kristalle
* Paleontologiya muzeyi — Paläontologisches Museum
* «İnsan və təbiət» muzeyi — Museum Mensch und Natur

## Tarix və mədəniyyət muzeyləri
* Yəhudi muzeyi — Jüdisches Museum München
* Oyuncaq muzeyi — Spielzeugmuseum
* Karl Valentin muzeyi — Valentin-Musäum
* Kartof muzeyi — Kartoffelmuseum
* Ovçuluq və balıqçılıq muzeyi — Deutsches Jagd- und Fischereimuseum
* Pivə və Oktoberfest muzeyi — Bier- und Oktoberfestmuseum
* Teatr muzeyi — Deutsches Theatermuseum

## İstinadlar
* Список музеев Мюнхена
Corc Smit

**Corc Smit** (; ) — Britaniyalı arxeoloq. "Gilqameş dastanı"nı mixi yazılı gil lövhədən tərcümə etməyi ilə məşhurlaşıb. Britaniya Muzeyi işçisi idi.

## Həyatı
26 mart 1840-cı ildə doğulub.

19 avqust 1876-cı ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Bavi

**Bavi** — Sasani generalı, ordu komandanı. Əhəmənilər dövründən gələn İspahbudan sülaləsindən idi.

## Həyatı

Bavinin ilkin həyatı haqda məlumat yoxdur. Bacısı I Qubadla evləndiyi üçün onun adına rast gəlinir. I Anastasiusa qarşı müharibələrdə və sülh danışıqlarında iştirak etmişdi. 530-cu ildə Sasani ordusunun başında olmuş, Martiropolisi mühasirəyə almışdı. Lakin Qubadın qəfil ölümü ilə geri çəkilməyə məcbur olmuşdu. Taxta qardaşıoğlu Xosrovun çıxmasını bəyənməmiş, bir neçə əyanla birlikdə onu devirib yerinə qardaşı Camaspı gətirmək istəmişsə də planı ifşa olmuşdu. 531-ci ildə edam edilmişdir.
## Ailəsi
Xosrov Ənuşirəvanın dayısıdır. Onun Şapur adlı bir oğlu da olmuşdur. Bavinin Şapurdan olan qız nəvəsi IV Hörmüzlə evlənmiş, bu evlilikdən II Xosrov doğulmuşdur. Vistəhm və Vinduyih adlı nəvələri də sərkərdə olmuş, Bəhram Çubini devirməkdə köməkçi olmuşlar.

## İstinadlar
Ağaddin Niftiyev

**Niftiyev Ağaddin Aslan oğlu** — Masallı rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor

## Həyatı
Ağaddin Niftiyev 28 oktyabr 1957-ci ildə Masallı rayonunun Gəyəçöl kəndində anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin Tətbiqi Riyaziyyat və Kibernetika Fakültəsini bitirib. 1982-ci ildən ömrünün sonuna qədər Bakı Dövlət Universitetində çalışıb.

BDU-da müəllimdən şöbə müdiri, BDU Böyük Elmi Şurasının üzvü vəzifəsinə qədər yüksəlib. 1986-cı ildə namizədlik, 2005-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə professor adına layiq görülüb. Fransanın Nant Universitetində professor işləyib. Azərbaycan, Gürcüstan və Fransa riyaziyyatçılarının I konfransını təşkil edib.

Fransa Xarici İşlər Nazirliyi, Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti və Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Elmin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun dəstəyilə müxtəlif elmi layihələrin həyata keçirilməsinə rəhbərlik edib. 10 doktorluq, 30-dan artıq isə namizədlik dissertasiyasına rəhbərlik edib. Elmi məqalələri ABŞ, Almaniya, Fransa, İngiltərə, Avstriya, Rusiya, Türkiyə, İran, Misir, Kanada və digər ölkələrin elmi nəşrlərində dərc edilib.

1992–1993-cü illərdə Masallı rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışıb. Qondarma Talış Muğan Respublikasının rayonu işğal etmək planlarına qarşı mübarizə aparıb, özü və qohumları çoxsaylı işğəncələrə məruz qalıb.

Oğlu Azər Niftiyev tanınmış jurnalist, Anar Niftili fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, proqramist (Avropada yaşayır), qızı Aybəniz Murtuzayeva isə Bakı Oksford Məktəbində kafedra müdiri və BDU Tətbiqi Riyaziyyat ETİ-nin elmi işçisidir.

2014-cü il iyul ayının 4-də vəfat edib. Vəsiyyətinə uyğun olaraq doğulduğu Masallı rayonu Gəyəçöl kənd məzarlığında dəfn edilib.

## Həmçinin bax
Vistəhm

**Vistəhm** yaxud **Bistam** () — Sasanilər dövlətinin hökmdarlığına iddiaçı, Bavinin nəvəsi.

## İlkin dövrləri

Vistəhm və qardaşı Vinduyə İspahbudan sülaləsindən idilər, sərkərdə Bavinin nəvəsi olmaqla bərabər II Xosrovun dayıları idilər. Cənubi İraq bölgəsinin irsi hakimləri olub, imperiyada yüksək yerlərdə vəzifə sahibi idilər. Ataları Şapurun IV Hörmüz tərəfindən öldürülməsindən sonra Vistəhm onun torpaqlarını almışdı. Hörmüzün sərt siyasəti 590-cı ildə Bəhram Çubin üsyanına səbəb olmuşdu. Bəhram öz ordusu ilə Ktesifonu mühasirəyə alarkən Hörmüzün siyasətindən bezən Vistəhm və qardaşı Hörmüzü həbs edərək kor etdilər və II Xosrovu taxta çıxardılar. Lakin bunlar Bəhramı dayandıra bilmədi və qardaşlar Xosrovla birgə Azərbaycana qaçmağa məcbur qaldılar. Yolda Bəhram tərəfindən saxlansalar da Vinduyih özünü Xosrov kimi qələmə verərək qardaşının qaçmasına şərait yaratdı.

## Blarafon döyüşü

591-ci ilin avqustu II Xosrov 12000 Erməni süvarisi, Vistəhm 8000 Azərbaycan əsgəri ilə Qazaka yaxınlığında Bəhram Çubini məğlub edərək yenidən şah oldu.

## Üsyanı

Xosrov taxtı ələ keçirdikdən sonra Vinduyihi saray xəzinəsinin sədrliyinə, Vistəhmi isə Şərqin ispahbudanlığına - Təbəristan və Xorasan hakimliyinə təyin etdi. Lakin tezliklə atasının intiqamını almaq fikrinə düşən Xosrov Vinduyihin ölümünə fərman verdi. Vistəhm qardaşının öldürülməsini xəbərini alan kimi üsyana qalxdı və şahlığa iddia etməyə başladı. Vistəhmin Xosrova təhqiramiz məktubu haqqında Dinəvəri belə bir sitat gətirir:

Sən taxta məndən daha layiq deyilsən. Mən isə İsgəndərə qarşı döyüşən Daranın oğlu Daranın nəslindənəm. Siz Sasanilər bizə kələklə üstün gəldiniz, haqqımızı əlimizdən aldınız və bizə ədalətsiz davrandınız. Sənin baban Sasan bir çoban idi.
Üsyana dəstək toplamaq üçün Bəhram Çubinin bacısı Qordiya ilə evlənmiş, oğlu Şapuru isə öz ordusunun sipəhsaları təyin etmişdi. Ceyhundan Ərdəbilə qədər geniş bir ərazini idarə edən Vistəhm hətta şərqdə iki Eftalit knyazını da hakimiyyəti altına ala bilmişdi. Erməni mərzbanı IV Smbat Baqratuninin başçılığı altında ona qarşı Sasani ordusu göndərilmiş, Vistəhm müharibəni qazanmağa az qalmış, Priok adlı hun knyaz tərəfindən öldürülərək başı Xosrova göndərilmişdi.
## Ailəsi
Oğulları Tiriyu və Vinduyə ərəblərə qarşı Sasani ordusunda sərkərdə olmuşlar. Yerinə qardaşı oğlu Fərrux Hörmüz keçmişdir.

## Mənbə
Fərrux Hörmüz

**Fərrux Hörmüz** () — Atropatena knyazı, İspahbudan sülaləsinin nümayəndəsi, sipəhsalar. Bavinin nəticəsi.

## İlk illəri

Vistəhmin ölümündən sonra onun torpaqlarına hakimlik edirdi. 628-ci ildə II Xosrovu devirərək  yerinə II Qubadı gətirmişdi. II Qubadın I İrakli ilə bağladığı sülhə əsasən Fərrux Hörmüz müstəqil Atropatena hökmdarı olmuşdu.

## Hakimiyyəti

II Qubad 628-ci ildə yoluxucu xəstəlikdən vəfat etmiş, yerinə III Ərdəşir keçmişdi. Bunu fürsət bilən Fərruxan Şəhrvəraz bir il sonra Ktesifonu ələ keçirmiş və özünü şahənşah elan etmişdi. Şəhrvərazı özünə təhlükə görən Fərrux 40 gün sonra, tacqoyma mərasimində atdığı nizə ilə şahı öldürmüş, yerinə II Xosrovun qızı Borandoxtu gətirmişdi. Lakin Fərrux öz torpaqlarına qayıdan kimi Borandoxt Şəhrvərazın oğlu, özünü V Şapur adı ilə şah elan etmiş Şapur Şəhrvəraz tərəfindən devrilmişdi. O da öz növbəsində vəzir Firuz Xosrov tərəfindən devrilmiş, yerinə Borandoxtun bacısı Azarmedoxt gətirilmişdi.

## Üsyanı

Fərrux bundan sonra özü şahlıq iddiasına düşdü və özünü "İranın sütunu" elan etdi və **V Hörmüz** adı ilə pul zərb elətdirdi. 1 il sonra Azarmedoxtun tapşırığı ilə Bəhram Çubinin nəvəsi Siyavuş Mehrani tərəfindən öldürüldü. Ölümündən sonra yerinə oğlu Rüstəm Fərruxzad gəldi.
Vinduyə

**Vinduyə** — İspahbudan sülaləsindən Sasani dövlət xadimi.

## Həyatı
Vistəhm və qardaşı Vinduyə İspahbudan sülaləsindən idilər, sərkərdə Bavinin nəvəsi olmaqla bərabər II Xosrovun dayıları idilər. Cənubi İraq bölgəsinin irsi hakimləri olub, imperiyada yüksək yerlərdə vəzifə sahibi idilər. Ataları Şapurun IV Hörmüz tərəfindən öldürülməsindən sonra Vistəhm onun torpaqlarını almışdı. Hörmüzün sərt siyasəti 590-cı ildə Bəhram Çubin üsyanına səbəb olmuşdu. Bəhram öz ordusu ilə Ktesifonu mühasirəyə alarkən Hörmüzün siyasətindən bezən Vistəhm və qardaşı Hörmüzü həbs edərək kor etdilər və II Xosrovu taxta çıxardılar. Lakin bunlar Bəhramı dayandıra bilmədi və qardaşlar Xosrovla birgə Azərbaycana qaçmağa məcbur qaldılar. Yolda Bəhram tərəfindən saxlansalar da Vinduyə özünü Xosrov kimi qələmə verərək qardaşının qaçmasına şərait yaratdı.

Xosrov taxtı ələ keçirdikdən sonra Vinduyəni saray xəzinəsinin sədrliyinə, Vistəhmi isə Şərqin ispahbudanlığına — Təbəristan və Xorasan hakimliyinə təyin etdi. Lakin tezliklə atasının intiqamını almaq fikrinə düşən Xosrov Vinduyənin ölümünə fərman verdi. Vinduyə həbsdən sonra Xosrovu təhqir etdi və Sasanilərin vəfasızlığı barədə qışqırmağa başladı. Daha sonra həbsdən qaçaraq qardaşına qoşulmağa çalışsa da ələ keçirilərək əli və ayaqları kəsildi və çarmıxa gərilərək edam olundu.

Vistəhm qardaşının öldürülməsini xəbərini alan kimi üsyana qalxdı və şahlığa iddia etməyə başladı. Fərrux Hörmüz adlı oğlu olmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Encyclopedia Iranica — Shapur Shahbazi (1989), BESṬĀM O BENDŌY
Rüstəm Fərruxzad

**Rüstəm Fərruxzad** — Sasani hərbçisi, dövlət xadimi.

## Hakimiyyəti

Fərrux Hörmüzün 631-ci ildə öldürülməsindən sonra Atropatena və Xorasan sipəhsaları olmuşdu. Atasının intiqamını almaq üçün Ktesifonu ələ keçirmiş, Azarmedoxtu öldürərək yerinə Borandoxtu gətirmişdi. Borandoxtun ölümü, III Yezdəgirdin taxta çıxması ilə yenidən hakimiyyətə tabe olmuşdu. Ərəblərin İranı işğalı dövründə Ktesifonun idarəsi ona tapşırılmış, 634-cü ildə Körpü döyüşündə Sasani ordusu qələbə çalsa da Ktesifonda üsyanı yatırmağa məcbur olmuşdu. 636-cı ildə Yezdəgirdin əmrilə ərəblərə hücum etməyə məcbur olan Rüstəm, strateji olaraq uyğun görmədiyi bu döyüşdə iştirak üçün İraqa getdi. Qardaşı Fərruxzad Bavəndiyə yazdığı məktubda Azərbaycana getməsini əmr edir, Yezdəgirdi qorumasını tapşırırdı.

Əl-Qadisiyyə yaxınlığında Ömər ibn Xəttabın ordusu ilə qarşılaşan Rüstəm havanın qumlu və toz fırtınalı olmasından istifadə edib ordunun içlərinə qədər səssizcə daxil oldu. Lakin Hilal ibn Ülafəyə arxadan yaxınlaşarkən Hilalın dəvəsi qorxdu və üstündəki ağır silahları yerə atdı, Rüstəm silahların altında qalaraq iflic oldu və Hilal sevincək onun başını kəsdi. Sasani ordusu bundan qorxaraq pərən-pərən düşdü.

## Mənbə

* Pourshariati, Parvaneh (2008). Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. London and New York: I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-645-3.
Fərruxzad Bavəndi

**Fərruxzad Bavəndi** () — Sasani generalı, Bavəndilər sülaləsinin banisi, Fərrux Hörmüzün ikinci oğlu.

## İlkin həyatı

Sasanilər dövründə Atropatena və Xorasan sipahbədi idi. Cəlulə döyüşündə Sasani ordusuna başçılıq etmiş və məğlub olmuşdu. Daha sonra Bəhram Çubinin nəvəsi Siyavuş Mehranini məğlub edərək Təbəristanı ələ keçirmiş və öz şahlığını elan etmişdir. 665-ci ildə Valaxş Karen tərəfindən öldürülmüşdür.

## Ailəsi
5 oğlu olmuşdur:
* Şahrəm
* I Söhrab - Təbəristan şahı
* İsfəndiyar - Azərbaycan mərzbanı
* Bəhram -Talış hakimi
* Fərruxan

## İstinadlar

## Mənbə

* Pourshariati, Parvaneh (2008). Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. London and New York: I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-645-3.
* Aqşin Əliyev(Mistanlı). Bəhramnamə(Babər qalası I hissə). Bakı, 2021.ISBN 978-1-84511-645-3
Beji Kaid əs-Sebsi

**Beji Kaid əs-Sebsi, Əl-Baci Qaid əs-Səbsi** (; ) — Tunis dövlət və siyasi xadimi, Tunisin 6-cı prezidenti. 2011-ci il 27 fevral — 24 dekabr tarixlərində ölkənin 10-cu baş naziri, 1981–1986-cı illərdə xarici işlər naziri və 1960-70-ci illərdə digər nazir və s. dövlət vəzifələri tutmuşdur.

## Həyatı
Beji Kaid əs-Sebsi 1926-cı ilin 26 noyabr tarixində Tunisin liman şəhəri olan Sidi-Bu-Səiddə anadan olub. İlk təhsilini vətənində aldıqdan sonra ali təhsil almaq üçün Fransaya yollanıb. Paris şəhərində hüquq üzrə təhsil aldıqdan sonra 1952-ci ildə vəkillik karyerasına başlayıb. Əs-Sebsinin ilkin siyasi fəaliyyəti 1941-ci ildə başlayır. Parisdə aldığı təhsili başa vurduqdan sonra ölkəsinə qayıdır və burada baş nazir Həbib Burguibanın müşvariri olaraq işləyir. 1965–1969-cu illər aralığında Tunisin daxili işlər naziri, 1969–1970-ci illərdə isə müdafiə naziri vəzifəsində çalışır. Əs-Sebsi ölkəsində 5 il nazir kimi fəaliyyət göstərdikdən sonra, Tunis Fransada səfiri təyin edilir. O, bu vəzifədə çox qalmır, 1971-ci ilin yanvar ayında ölkəsində daha çox demokratik mühitin olmasını tələb edərək vəzifəsindən istefa verir və ölkəsinə qayıdır.

Bir müddət ölkəsində əsas siyasi fiqurlardan biri kimi akitv fəaliyyət göstərdikdən sonra, 1981-ci ilin aprel ayında Məhəmməd Mzalın rəhbərliyi ilə təşkil edilmiş kabinetdə xarici işlər naziri vəzifəsini icra edir. Əs-Sebsi 5 il bu vəzifədə işləyir və 1986-cı ilin sentyabr ayında vəzifəsindən ayrılır. 1987-ci ildə Almaniyaya səfir təyin olunur. 1990 və 1991-ci illərdə Tunis Nümayəndələr Məclisinin sədri seçilir. Əs-Sebsinin parlamentdəki son vəzifəsi 1994-cü ildə başa çatır.

## İstinadlar
Valaxş Karen

**Valaxş Karen** — Sasani generalı, Karen sülaləsinin nümayəndəsi.

## İlkin həyatı
Məşhur Karen sülaləsindən olub Azər Valaxşın nəvəsi idi. 665-ci ildə Təbəristanı işğal edərək Fərruxzad Bavəndini oldürmüşdü. Fərruxzadın oğlu Söhrab Mazandarana qaçaraq 673-cü ildə Təbəristana qayıtmış və atasının intiqamını almışdı.

## Mənbə
* Pourshariati, Parvaneh (2008). Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. London and New York: I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-645-3.
Mehr Mərdan

**Mehr Mehran** — Təbəristan şahı.
## Hakimiyyəti
717-755-ci illər arasında hökmranlıq etməyindən əlavə haqqında məlumat yoxdur.
## Mənbə

* Madelung, W. (1975). "The Minor Dynasties of Northern Iran". In Frye, R.N. The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp.&nbsp;198–249. ISBN 978-0-521-20093-6.
Köçərli Dəmiryol Stansiyası

**Köçərli Dəmiryol Stansiyası** — Tərtər rayonunun Köçərli kəndinin ərazisində, Bakı–Xankəndi dəmiryolu xətti üzərində Bərdə Dəmiryol Stansiyasından sonra gələn dəmiryol stansiyası. 

Stansiya İkinci Qarabağ Müharibəsindən sonra memar Kamran Allahyarovun layihəsi əsasında yenidən layihələndirilmişdir. 

## Tarixi
Dəmiryolların elektrikləşdirilməsinə diqqət artırıldığı illərdə Yevlax - Bərdə - Ağdam dəmiryolu 1967-ci ildə işə salınmışdır.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Bakıdan bu sərnişin qatarının hərəkəti dayandırılır
Bərdə Dəmiryol Stansiyası

**Bərdə Dəmiryol Stansiyası** — Bərdə rayonunun inzibati mərkəzi Bərdə şəhərində, Bakı–Xankəndi dəmiryolu xətti üzərində dəmiryol stansiyası.

Stansiya işğaldan sonrakı dövürdə memar Kamran Allahyarovun layihəsi əsasında yenidən layihələndirilmişdir.

## Tarixi
Dəmiryolların elektrikləşdirilməsinə diqqət artırıldığı illərdə Yevlax – Bərdə - Ağdam dəmiryolu 1967-ci ildə işə salınmışdır.

## İstinadlar
Keşlə Dəmiryol Dayanacağı

**Keşlə dəmiryol stansiyası** — "Dəmiryol Stansiyası" və "Lokomotiv Deposu", Bakı şəhərində yerləşən sərnişin və yük qatarlarının keçdiyi dəmiryol stansiyası.

Keşlə Dəmiryol Stansiyası Bakı-Moskva dəmiryolu xəttinin üzərində inşa edilmişdir.

## Xətt
* Bakı şəhərətrafı dəmir yolu

## İstinadlar
Marina (rəssamlıq)

[thumbnail|Qalileya dənizində fırtına - [Rembrandt (1633)]]
**Marinistika** (ital. *marina* - su) - dəniz görünüşü, dəniz döyüş səhnəsin və ya digər dənizdə hadisələri təsvir edən incəsənət janrı.
## Rəssamlar
*İvan Ayvazovski - erməni əsilli rus marinist.
Zaqatala Dəmiryol Stansiyası

**Zaqatala Dəmiryol Stansiyası** — Zaqatala rayonunda, Yevlax-Balakən dəmiryolu xətti üzərində dəmiryol stansiyası.

## İstinadlar
Kapriççio (rəssamlıq)

**Kapriççio ** (ital. *capriccio* — naz) — XVII-XVIII əsrlərdə məşhur olan mənzərə rəsm janrı. Bu janrın şəkillərində rəssamlar memarlıq fantaziyaların göstərirdilər, əsasən qədim qondarma binaların xarabalıqlığı.
Konstantin (Əlcəzair)

**Konstantin** ( *Qusanṭīna* **Qüsəntinə**) — Əlcəzairin Konstantin vilayətində yerləşən şəhər. Əhalisi 448.374 nəfərdir. Əlcəzair və Vəhran şəhərlərindən sonra Əlcəzairin ən böyük 3-cü şəhəridir.

## Coğrafiya
Şəhər dənizdən 80&nbsp;km uzaqlıqda, 640 metr yüksəkliyindəki platformada qurulmudur. Dərin vadi ilə əhatə olunmuşdur. Vadinin üzərində bir çox körpü var və bu şəhərə drammatik və xoş gözəllik verir.

## Tarixi

Konstantin e.ə. 203-cü ildə yunan koloniyaçılar və numidiyalılar tərəfindən salınmışdır. Şəhər daha sonra Roma İmperiyasının əlinə keçmişdir. 311-ci ildə şəhər imparator Maksent ilə keçmiş Afrika valisi Domitius Aleksandr arasındaki vətəndaş müharibəsində xaraba qalmışdır. 313-cü ilə şəhər bərpa olunmuşdur və Roma imperatoru I Konstantinin adını almışdır. 432-ci ildə şəhər vandalların əlinə keçmişdir. 534-697-ci illərdə isə Bizans İmperiyasının Afrika əyalətinin tərkibində qalmışdır. VII əsrdə Konstantin şəhəri Ərəb hakimiyyətinə düşmüş və Kusantin adını almışdır. Getdikcə inkişaf edən şəhər XII əsrdə Piza, Cenevrə və Venesiya ilə ticarət aparan zəngin mərkəzə çevrilmişdir. 1529-cu ildə şəhər Osmanlı İmperiyasının tərkibinə qatılmış və bəylər tərəfindən idarə olunmağa başlamışdır. Bu bəylərdən 1770-1792-ci illərdə şəhəri idarə edən Salah bəy şəhərdə gözəl memarlıq abidələri tikmişdir.

1826-ci ildə şəhərin son bəyi Əhməd bəy ibn Məhəmməd Şərif Fransa işğalçılarına qarşı mübarizə aparmışdır və Konstantin Əlcəzairdə fransızlara qarşı ən uzun müddət müqavimət aparan şəhər olmuşdur. Amma şəhər 13 oktyabr 1837-ci ildə düşmüş və 1848-ci ildən Fransa tərəfindən idarə olunmağa başlamışdır.

İkinci dünya müharibəsi ərzində Konstantin şəhəri və yaxınlığındaki Sətif kəndləri Müttəfiqlər tərəfindən Şimali Afrika səfəri (1942-1943) zamanı əməliyyat bazası kimi istifadə olunmuşdur.

## İqlim

## Məşhur şəxsiyyətləri
* Əbdülhəmid ibn Badis
* Malik ibn Nəbi

## Nəqliyyat
Şəhərdə 1943-cü ildə tikilmiş Muhammed Budiaf Beynəlxalq Hava limanı fəaliyyət göstərir.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Qrenobl
*  Fatih, İstanbul
*  Sus

## Şəhərdəki körpülər

Fayl:pont des chutes.jpg|
Fayl:Sidi M'Cid.JPG|
Fayl:Pont de Sidi Rached.JPG|
|
|
|
Fayl:Constantine bridge.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* WorldStatesmen- Əlcəzir
* Katolik Ensiklopediyada məqalı
*  Kaskad, Konstantin, Əlcəzair
Nikola Teslanın heykəli (Bakı)

**Nikola Teslanın heykəli** — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində Azadlıq prospekti və Süleyman Rəhimov küçələrinin kəsişməsində yerləşən parkda ucaldılmış abidə. Abidənin müəllifi Azərbaycanın xalq rəssamı, heykəltaraş Ömər Eldarov və memar Sənan Salamzadədir. Abidə tuncdan tökülmüşdür. Onun hündürlüyü postamentlə birlikdə 3.3 metr təşkil edir.

Abidənin fonunda alimin əsas ixtiralarından olan dəyişən cərəyan generatorunu əks etdirən dekorativ panno quraşdırılıb. Abidənin açılış mərasimi 2013-cü il fevralın 8-də keçirilmişdir. Abidənin açılış mərasimində Azərbaycanın prezidenti İlham Əliyev, xanımı Mehriban Əliyeva və Serbiya prezidenti Tomislav Nikoliç, xanımı Dragitsa Nikoliç iştirak etmişlər.

## İstinadlar
Babi Bədəlov

**Babi Bədəlov** () — Azərbaycanlı rəssam.

## Həyatı
Babi Bədəlov 18 iyun 1959-cu ildə Azərbaycan SSR Lerik rayonunda doğulub. 15 yaşı olanda Bakıya köçüb. 2 il Sovet ordusunda xidmət etdikdən sonra 1980-ci ildən Leninqradda yaşamağa başlayıb və rəssamlıq edib. 2008-ci ildə İngiltərəyə gedib və mühacirət etmək istəyib, lakin Babinin müraciəti sığınacaq üçün yetərli hesab olunmayıb. O, sığınacaq üçün İngiltərədən sonra Fransaya üz tutub. Nəhayət, iki ildən sonra Fransa vətəndaşlığını ala bilib.

## Əsərləri
* **Gustie usi indusa** adlı şeir kitabı 2010-cu ildə Berlində çap olunub.
* *[[Konstantin Brankuzi|Brâncuși]]*, Babi Bədəlov, 2007
* *[[Roman Abramoviç|Abramoviç]]*, Babi Bədəlov, 2007
* *Hər şey mümkündür, Uzun dırnaqlar*, Babi Bədəlov, 2007
* *Türkmən üçün ətir*, Babi Bədəlov, 2008
* *Ya pulun ya da canın*, Babi Bədəlov, 2008
* *Məni eşidirsənmi, [[Sergey İvanoviç Morozov|Sergey İvanoviç]]*, Babi Badalov, 2009
* *Sənətkar, döyüşçü yox*, Babi Bədəlov, 2009
* *[[Corc Uoker Buş|Buş]] Fırça Buş*, Babi Bədəlov, 2009

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Quqolpleks

**Qoqolpleks** — 1010100 ədədinə verilən ad. 10quqol kimi də ifadə olunur. Bu ədəd tam şəkildə 1010 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 kimi də yazıla bilər.

## Tarixi
Quqol və quqolpleks ədədləri 1920-ci ildə Edvard Kesnerin 9 yaşlı qohumu Milton Sirotta tərəfindən ortaya atılmışdır.

## Ölçüsü
Adi bir kitab 106 sıfırla nəşr oluna bilər (400 səhifəlik kitab, 50 sətir və hər sətirdə 50 sıfır). Bu halda quqolpleksi yazmaq üçün 1094 ədəd belə kitab lazımdır. Hər kitabın çəkisi 100 qram olarsa, bütün kitabların çəkisi 1093 kiloqram olacaq. Bu isə Yerin çəkisindən də çoxdur. Karl Saqan belə bir ədədi onluqda yazılmasının mümkünsüz olduğunu bildirmişdir.

## İstinadlar
Böyük Şaxta

**Böyük Şaxta**  ( və ya ) -  eramızdan əvvəl 10800-9500-cü illər arasında soyuq iqlim vəziyyəti və quraqlığın izlədiyi 1300 (± 70) illik perioddur. Böyük Şaxta Şimali Amerikadakı buz təbəqələrinin  toqquşması nəticəsində baş vermişdir.

## İstinadlar
İskəndər Mirzə

**Seyid İskəndər Əli Mirzə Sahibzadə** () — 1956-cı ildən 1958-ci ilədək Pakistanın ilk prezidenti.

## Həyatı
15 noyabr 1899-cu ildə Bombeydə İran əsilli şiə bir ailənin uşağı olaraq dünyaya gəldi. "Bombey Elphinstone" və "Sandhurst Royal Military" kolejlərində hərbi təhsil aldı və İngilis ordusunun ilk Hindli zabiti oldu (1920). Avqust 1926-cı ildə "Political Servicee" təyin edildi; 1945-ci ilə qədər Şimali-qərbi Sərhəd əyalətində, 1945–1946-cı ildə Orissa ştatında və 1946–1947-ci illərdə yıllarında Müdafiə Nazirliyində yüksək idarəçilikdə təmsil olundu. Əsgəri və bürokratik vəzifələri sırasında bölgədəki tayfaları tanıdı, onlara qarşı necə bir siyasət izlənəcəyini öyrəndi.

Pakistan dövlətinin qurulmasından sonra Müdafiə Nazirliyinə gətirildi. Müdafiə naziri olduğu illərdə (1947–1954) ordunun nizam-intizamı və Kəşmir məsələsiylə digər bəzi işlərdə təsirli fəaliyətlərdə oldu; özəlliklə Pakistanı Türkiyə, İran, İraq və İngiltərənin qurduğu bir ortaq müdafiə və bölgəsəl iş birliyi təşkilatına daşıdı. 1954-cü ildə Şərqi Pakistan hərbi valiliyinə, 1955-ci ildə Daxili işləri nazirliyinə və arxasından Pakistan ümumi valiliyinə, 1956-cı ildə də yeni konstitusiyanın qəbulüyle prezidentliyə gətirildi; qısa müddətdə ölkənin ən güclü adamı halına gəldi. Prezidentliyi sırasında siyasətçilərə qarşı nüfuzlu bir şəxsiyyət tövrü sərgilədi. Amerikadakı kimi çox geniş vəzifələrə sahib bir prezidentlik sistemi arzulayırdı və xalqın parlamentar idarəyə hələ hazır olmadığı qənaətindəydi.

Siyasətçilər bir tərəfdən ona qarşı mübarizə edir, bir tərəfdən də öz aralarında çəkişirdilər. Siyasi qarışıqlıq nizamsızlığa və iqtisadi çalxantılara yol açırdı. Nəhayət 1957-ci ildən etibarən bu duruma bir son vermək istəyən İskəndər Mirzə, 7 oktyabr 1958-ci ildə ümumi seçki üçün daha öncədən tarix bildirilmiş olmasına baxmayaraq konstitusiyanı qaldırıb, fövqəladə vəziyyət elan etdi; Baş Qərərgah rəisi Eyyub xana da fövqəladə vəziyyəti uyğulaması üçün vəzifə verdi. Fəqət bir neçə gün içərisində Eyyub xan ilə anlaşmazlığa düşdü; İskəndər Mirzə əvvəlkisi kimi iqtidarını sürdürməyi, Eyyub xan isə öz gücünü daha artıq hiss etdirməyi istəyirdi. Eyyub xan, fövqəladə vəziyyətin elanından iyirmi gün sonra özünün baş nazirliyində yeni bir hökumət qurulduğunu açıqladı və İskəndər Mirzəni istefaya məcbur etdi (27 oktyabr 1958); bir həftə sonra da onu Londona ömür boyu sürgünə göndərib prezidentliyini elan etdi.

Londonda siyasətdən kənar qalaraq səssiz bir həyat keçiren İskəndər Mirzə, Pakistanı Türkiyə kimi modern bir ölkə etmək istəyir, bu mövzuda çox özəndiyi Mustafa Kamal Atatürkdən təsirlənirkən önəmli qərarlarından öncə də Baş nazir Adnan Menderesdən düşüncələrini soruşurdu. Din adamlarından xoşlanmadığı üçün dövlət işlerində uləmaya yer vermək istemirdi. Pakistanı Cənubi-şərqi Asiya Andlaşması Təşkilatı (SEATO) və Bağdad Paktına (Mərkəzi Andlaşma Təşkilatı [CENTO]) daxil etmiş, Əfqanıstanla da yaxşı münasibətlər inkişaf etdirməyə özən göstərmişdi.

İskəndər Mirzə Londonda yetmişinci doğum günü olan 15 noyabr 1969-cu ildə öldü.

## Həmçinin bax
* Pakistan

## İstinadlar
Fyodor Yemelyanenko

**Fyodor Yemelyanenko** () — 1976-cı ildə sentyabr ayının 28-də keçmiş Ukrayna SSRİ ərazisində yerləşən Rubizni şəhəri     Luqansk vilayətində anadan olub.Anası Olqa Fyodorovna müəllimə,atası Vladimir Aleksandroviç qaz-elektrik qaynaqçısı işləmişdir.Ailədə ondan başqa bir bacı və iki qardaşıda vardır.
İlk dəfə 1991-ci ildə Vladimir Voronov və Qavrilovun rəhbərliyi altında cüdo və sambo ilə məşqlərə başlamışdır,bununla yanaşı o oxuduğu kolleci 1994-cü ildə qırmızı diplomla bitirmişdir.1995-97-ci illər ərzində Rusiya Ordusunda hərbi xidmət etmişdir.
1999-cu ildə əslən rusiyalı Aksana ilə ailə qurmuş(1999-2006) və bu evlilikdən onun Maşa adlı qızı dünyaya gəlmişdir.İkinci evliliyi isə Marina xanımla olmuş və bu evlilikdən isə Elizabet və Vasilisa adlı uşaqları vardır.
Dəfələrlə Döyüş Sambosu və Cüdo üzrə dünya və avropa çempionu olan Fyodor MMA üzrə keçirdiyi 39 döyüşdən 35-də qalib olmuş,1-i heç-heçə,cəmi 4-də isə qəfəsdən məğlub ayrılmışdır.
Cüdo üzrə Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının təsis etdiyi "qara kəmərə" və Sambo üzrə idman ustası dərəcəsinə sahibdir.

## Xarici keçidlər

*Feyodor Yemelyanenko
Şir şah Suri

**Şir şah Suri** və ya **Şir xan** ()— Dehli sultanlığında son xanədan olan Surilərin qurucusu və ilk hökmdarı (1540-1545). Redyard Kiplinqin "Cəngəllik kitabı" əsərində baş antaqonist pələng Şirxanın prototipidir.

## Həyatı

## Qaleriya

Fayl:Court_Road,_Comilla.jpg|
Fayl:Lal Darwaza or Sher Shah Gate, with ruins along approach.jpg|
Fayl:Rohtas Fort Magnificent Kabuli Gate.jpg|
Fayl:Qila-i-Kohna.jpg|
Fayl:Sher Mandal, Purana Qila.jpg|
Fayl:Silver rupee coin of Sher Shah Suri.jpg|
Fayl:Copper Dam of Sher Shah Suri, issued from Narnul mint.jpg|
İlyasşahilər sülaləsi

**İlyasşahilər sülaləsi**—1345–1487-ci illər arasında Hindistanda Benqal və Biharda hökm sürən bir xanədan.

## Tarixi
Tuğluqlular dövründə Benqal və Şimali Bihar bölgələrində ordu komandanı olarak xidmət edən Məlik İlyas, Benqalda daha öncə müstəqilliyini elan edən Tuğluqlu valisi Əli Mübarəki öldürərək Sultan Şəmsəddin İlyas şah ünvanıyla taxta oturdu (746/1345). Beləcə Benqal və Biharda İlyasşahilər dövrü başladı.

İlyas şah öncə Benqalda hakimiyətini sağlamlaşdırdı. 1346-cı ildə adına sikkə zərb etdirdi. 1351-ci ildə Nepala yönələrək Katmandunu işgal etdi və zəngin qənimətlərlə geri döndü. İlyas şahın gedərək güclənməsi Sultan Firuz şahı əndişələndirdi. Firuz şah, güclü bir ordu ilə Benqala yürüyərək İlyas şahı bir qalada mühasirə altına aldı. Nəticəsiz qalan çarpışmalarda zəif düşən İlyas şah, Firuz şahın hakimiyətini qəbul etmək məcburiyyətində qaldı və Benqal sultanlığı yenidən Dehli sultanlığına qatılmış oldu.

1357-ci ildə İlyas şah ölüncə yerinə oğlu İskəndər keçdi. İskəndər şahın Dehli sultanlığından qopmaq istəməsi üzərinə 1359-cu ildə təkrar Benqala yürüyən Firuz şah İskəndər şahın torpaqlarının bir qisminı Dehliyə bağladı. Aparılan anlaşma gərəyi İskəndər şahın Benqalda taxtda oturmasına müsaidə edildi. İskəndər şahın otuz ildən artıq sürən səltənəti sırasında bölgə iqtisadi açıdan istiqrarlı bir dövr yaşadı. Pandua, Ləknəvti və Gavurda imar-inşaat fəaliyətləri sürətləndi, bir çox məscid və türbə inşa edildi. Bunlar arasında özəlliklə Ləknəvtidə tikilən müəzzəm Adına məscidi diqqət çəkicidir.

## Həmçinin bax
* Benqal sultanlığı

## Xarici keçidlər
Mikelancelonun Pyeta heykəlinin replikaları

Aşağıdakı siyahıda **[[Mikelancelo]]**nun ***"[[Pyeta (Mikelancelo)|Pyeta]]"*** heykələrinin replikalarının siyahısı verilmişdir.

## Avropa
* Koepelkerk — Horn, Niderland
* H. H. Simon en Judaskerk — Lattrop, Niderland
* Tanrı anası kilsəsi – Poznan, Polşa

## Asiya
* Müqəddəs Məryəm kafedralı- Tokio, Yaponiya
* Müqəddəs İosif katolik kilsəsi — Kerala, Hindistan
* Müqəddəs İohann kafedralı — Bundanq, Cənubi Koreya
* Manila kafedralı, Manila, Filippin
* Malate kilsəsi Malate, Manila, Filippin
* Baguio kafedralı, Baguio, Filippin
* Loyola Memorial Parkı Paranak, Filippin
* Müqəddəs Tanrı Anası kilsəsi, Pasay, Filippin
* La Verna, Bandar Lampunq, İndoneziya

## Avstraliya
* Müqəddəs Məryəm kafedralı — Sidney, Avstraliya

## Şimali Amerika
* Sent Pol kafedralı, Sent Pol, ABŞ
* Müq. Anna Katolik kafedralı, Bomont, ABŞ
* İşıq İsa kafedralı, Oklend, ABŞ
* Müqəddəs İosif kilsəsi, Cim Trope
* Müqəddəs Tanrı Anası bazilikası, Çikaqo, ABŞ.
* Müqəddəs Məryəm kilsəsi, Sprinq Leyk, MI
* Müqəddəs Ailə katolik kilsəsi — Saginau, MI
* Müqəddəs Məryəm kilsəsi, Leykvud, WI
* Sent Luis bazilika kafedralı, MO
* Müqəddəs Patrik kafedralı, Nyu-York
* Kuins Sənət Muzeyi, Kuins, Nyu-York
* Müqəddəs Patrik katolik kilsəsi, İmocin, IA
* Müqəddəs İuda katolik kilsəsi, Mensfild, TX
* Sent-Ann-de-Bopre bazilikası — Kvebek, Kanada
* Sumaya muzeyi, — Mexika şəhəri, Meksika
* Müqəddəs Məryəm Sığınacağı kafedralı, Matamoros, Mexiko
* Hamilton Memorial Bağları, Sədaqət kapellası, Hikson, ABŞ
* Məsihin Anası katolik kilsəsi, Mayami, FL, ABŞ
* Müqəddəs Akvinalı Foma kafedralı, Reno, NV ABŞ (Bu nüsxə kilsə bülleteni ilə Vatikan tərəfindən təsdiqlənmişdir)
* Müqəddəs Məryəm qəbirsanlığı, Reno NV. Bu nüsxə qəbirsanlığın əsas girişində yerləşir.

## Cənubi Amerika
* Braziliya Metropolitan kafedralı, Brazil, Braziliya.
* São Peleqrino kilsəsi, Kaksias do Sul, Braziliya
* San Pablo Apostol Lampa kilsəsi, Puno Peru
* Uan qəbirsanlığının girişi, Valparaiso, Çili

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Havr

**Havr** *([[fransız|fr.]] Le Havre)* — Fransanın şimal-qərbində, Yuxarı Normandiya əyalətində yerləşən şəhər. Havr şəhərini Sen çayı ortaya bölür. Havr bölgənin ən böyük şəhəridir. Əhalisi 175.497 nəfərdir.

## Adı

"Havre" sözü qədim fransız dilində "qapı" deməkdir. Şəhərin keçmiş adı onu saldıran I Françoisin şərəfinə Françiskopolis olmuşdur. Daha sonra "Le Havre (və ya Le Hable) de Grâce" adını almışdır. Bu ad daha əvvəl burada tikilmiş Notr-Dam-de-Qras kilsəsinə görə verilmişdir.

## Haqqında

Havr transatlantika keçişi edən fransız dənizçilərin tez-tez gəldiyi bir liman şəhəri olmuşdur. Buna görə şəhər "Okean qapısı" (La Porte Océane) ləqəbi ilə tanınır. Normandiyanın Rouen şəhərindən əvvəl ən böyük şəhəri olmuşdur. Eyni zamanda Fransanın ilk böyük ixracat qapısı olmuşdur.

Şəhərdə bir universitet yerləşir. Havr şəhərində Fransanın ən qədim klubu Le HAC qurulmuşdur.

Şəhərin memarlığı tamamilə liman şəhəri stilindədir. Başlıca binalar dənizdə sonlanan Fox küçəsi üzərində qurulmuşdur. Havr hazırda Fransa limanları arasında ikinci (Marseldən sonra), Normandiya limanları arasında birinci və Yuxarı Normandiya limanları arasında ikincidir (Rouendən sonra).

Şəhərə 19 iyul 1949-cu ildə İkinci dünya müharibəsində almanlara qarşı əzmkar müqavimət göstərdiyi üçün "Fəxri Legion ordeni" verilmişdir.

## Dünya irsi

YUNESKO 15 iyul 2005-ci ildə şəhərin mərkəzini Dünya irsi siyahısına salmışdır. YUNESKO-ya görə şəhər mərkəzinin 133 ha-lıq sahəsi "müharibə sonrası şəhərçiliyə nümunədir" və "betonun yaradıcı istifadəsi" səbəbi təqdir edilmişdir. Havr Avropada bu siyahıya girən azsaylı şəhərlərdən biridir.

## Qardaş şəhərlər

*  Tampa, Florida.
*  Sauthempton.
*  Maqdeburq, Almaniya
*  Dalyan.
*  Bergen.
*  Sankt Peterburq.
*  Aydın.
*  Qəhrəmanmaraş.

## Qalereya


LeHavrePalaisJustice.jpg|Havr Ədalət sarayı.
Church Saint-Vincent.jpg|Sent-Vinsent kilsəsi.
Ferry Le Havre 2007.jpg|Havr limanında qayıq.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt 
*  Turizm ofisi
Finlandiya böyük hersoqluğu

**Finlandiya knyazlığı** (;  ; ) - Finlandiya ərazisində 1809-1917-ci illər aralığında mövcud olmuş knyazlıq. *Finlandiya knyazlığı* Rusiya imperiyasının nəzarəti altında fəaliyyət göstərmişdir. Çar I Aleksandrdan sonuncu Çar II Nikolaya qədər olan Rusiya imperiyasının imperatorları *Finlandiya knyazı* fəxri titulunu daşıyırıdılar.
Alban əlifbası (Unicode bloku)

**Alban əlifbası** Unicode 7.0 versiyasında işlənib 2014-cü ilin iyun ayı istifadəyə verilmişdir. Unicode blokunun sıra kodu U+10530–1056F arasıdır. 64 kod nöqtəsindən ibarət olub 53-ü istifadə olunur. Udi dilini və Alban əlifbasını yazmaq üçün istifadə olunur.

## İstinadlar