open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əlmərdan xan Şamlı

**Əlmərdan xan Şamlı** (?-?)-Nadir şahın səfiri, sərkərdə

## Həyatı
Nadir şah Əfşar qüdrətli sərkərdə olmaqla yanası həm də diplomat idi və bu sahədə fəaliyyət gostərən Əlimərdan xan Samlını və basqalarını da bu missiyanı yerinə yetirməyə hazırlamışdı.

Əlimərdan xan Samlı Səfərvilər və əfsarlar hakimiyyətləri dövrünün görkəmli səxsiyyətlərindəndir. O, Luristan hakimi olmuşdu.

Nadir şah 1145-ci (1732) ildə II Təhmasibi hakimiyyətdən saldıqdan sonra dövlətin siyasətini xarici dövlətlərə bildirmək sahəsində işə başladı.

Nadir şah Qırxlı-Avşar Fars valisi Məhəmmədəli xan Qullarağasını diplomatik nümayəndə kimi Hindistana, Məhəmməd şah sarayına göndərdi. Məqsəd bu idi ki, Hindistan şahı Nadir şahın hakimiyyətini tanısın və əfqanlara öz torpağında sığınacaq verməsin. Sahcahanabad sarayında, Dehlidə, Nadir şahın bu tələblərinə əməl olunmadı. Beləliklə, Məhəmmədəli xan ona tapşırılan işi yerinə yetirə bilmədi.

Nadir şah hələ Muğan qurultayı günlərində Əlimərdan xanı əfqanlarla bağlı məsələyə aydınlıq gətirmək üçün Hindistana göndərdi. Əlimərdan xan Şamlı Nadirin şahlıq taxtına çıxması xəbərini Hindistan padşahına çatdırmaqla bərabər, ondan əfqanların bu ölkənin daxilində sığınacaq tapmasına yol verməməsini də xahiş etməli idi. Həmin xahiş Nadir şahın hind padşahına ünvanladığı məktubunda da öz əksini tapmışdı.

Əlimərdan xan Samlı 1738-ci ildə İstanbula Osmanlı dövləti sarayına elçi kimi getmişdi.

Nadir şah iranlı zəvvarların Nəcəf yolu ilə Məkkəyə göndərilməsinə razı oldu. Bir şərtlə ki, Bağdad iranlı zəvvarlar karvanlarının mühafizəsinə və ehtiyaclarının ödənməsinə öz köməyini əsirgəməsin. Cəfəri məzhəbinin tanınması və Kəbədə 5-ci mehrabın açılması Nadir şah üçün əhəmiyyət kəsb edən məsələlərdən biri idi. Ona görə bu məsələlərin Osmanlı sarayı tərəfindən qəbul edilməsinə bir də cəhd göstərdi və Luristan bəylərbəyi Əlimərdan xanı öz elçisi kimi Osmanlı nümayəndə heyəti ilə birlikdə yenidən Osmanlı sarayına göndərdi. Osmanlı sarayına olan xoş münasibətini nümayiş etdirmək üçün Nadir şah Osmanlı elçilərinə isti qonaqpərvərlik göstərdi, nümayəndə heyətinin üzvlərinə bahalı hədiyyələr bağışladı və onları ehtiramla yola
saldı.

Nadir şah yenidən Hindistana bir nümayəndə göndərməli oldu. O, bu dəfə Kabildən Əlimərdan xan
Şamlını göndərdi və tapşırdı ki, əvvəlki nümayəndə ilə, yəni Hindistanda qalmış Məhəmmədəli xanla görüşsün və bu məsələni birlikdə müzakirə etsinlər. Sonra İran şahının təkliflərini bildirsinlər. Əlimərdan xan Hindistana getdikdən sonra orada fəaliyyətini davam etdirdi və danısıqlardan bir nəticə hasil olmadıqda, Nadir şah özü Kabilin bir necə əyan və əşrafını yığaraq, Məhəmməd şahın sarayına yola düşdü. O, bu hərəkəti ilə açıq-aşkar demək istəyirdi ki, Hindistan şahının göstərdiyi bu cür rəftarın özü elə iki millət və iki dövlət arasında dostluğa dəlalət edir. Böyük siyasətçi olan Nadir şahın qosunları 1739-cu ilin 24 fevralında Boyuk Moğollar sülaləsindən olan Məhəmməd şahın ordusunu darmadağın edərək, martın
20-də Dehlini tutdu.

## Mənbə
*''' Ənvər Çingizoğlu,  Şamlı elinin tanınmış simaları, "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009.səh.32-35.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*Şamlı eli
Boyaq dazı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Afrikada (Tunis, Əlcəzair), Avropada, Asiyada (Türkiyə, İran, Azərbaycan, Gürcüstan, Dağıstan, Türkmənistan) yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 40-100 sm, gövdəsi qəhvəyitəhər, adətən düzduran və az budaqlanmış yarımkoldur. Yarpaqları oturaqdır, çılpaqdır, uzunsov və enli yumurtavari, uzunluğu 4-10 sm, eni 2-6 sm olub, kütdür, oyuqlu və ya qısa itiucludur, qaidə hissəsi dəyirmidir, alt tərəfdən tünd-göydür. Çiçəkləri uzunluğu 2-6 sm olan, qalxanşəkilli və ya çətirşəkilli çiçək qrupunda toplanmışdır, yuxarı yarpaqların yaxınlaşmasından əmələ gəlmiş qını vardır. Ləçəkləri uzunsov-yumurtaşəkilli olub, kütdür. Qutucuq giləmeyvəşəkillidir, demək olar ki, qara rəngdədir, kasacığa bərabərdir, açılan deyil, tez töküləndir. Toxumlarının uzunluğu 1 mm-dir, qısa silindrşəkilli və ya ovaldır, tor kimi deşiklidir, buruncuğu vardır. May ayında çiçəkləyir, iyun-iyul (avqust) aylarında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Lənkəran dağlıq. Aşağı və orta dağ qurşağında.

## Yaşayış mühiti
Meşələrdə və rütubətli kolluqlarda rast gəlinir.

## Ekologiyası
Günəşli və kölgəli yerdə bitir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada yamaclarda, təpələrdə, bağ yollarının yaxınlığında, ağac və kol qruplarının ətrafında əkilir. Bəzi sortları canlı hasarlarda və ya çiçək ləklərində digər çoxillik ot bitkiləri ilə birlikdə istifadə edilir. 

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rzaqulu xan Şamlı

**Rzaqulu xan Şamlı** (?-?) — Nadir şahın sərkərdəsi və səfiri.

## Həyatı

Nadir şah Avşarın ağıllı sərkərdələrindən və diplomatlarından biri olmusdur. Onun əsli Səfəvi və əfşar əmirlərindəndir. Mahmud şah əfqanın canisini Əşrəf sultan səltənətə sahib olduqdan sonra 1145-ci ildə (1732/33) osmanlılarla müharibə edərək məğlub oldu.

Sulh muqaviləsi bağlandıqda, onun nəticələrinə görə Əşrəf sultan butun Azərbaycanı, Zəncan, Həmədan və Kirmanşahı osmanlıların ixtiyarına vermısdi.

İsfahan azad edildikdən və Şah Təhmasib taxta çıxdıqdan sonra onun tapşırığı ilə Rzaqulu xan Şamlı Osmanlı sarayına elçi göndərildi. Səfəvi hakimiyyətinin bərpa edilməsi, Osmanlı qoşunlarına üstün gəlmiş Əşrəfin məğlub edilməsi belə bir ümid yaratmışdı ki, Osmanlı sarayı ələ keçirdiyi Səfəvi torpaqlarını bəlkə dinc yolla geri qaytara bilsin. Amma Səfəvi elçisi İstanbula çatanda Osmanlı sarayının Əşrəfin vəziyyətindən xəbəri yox idi. Ona görə də onunla aydın və konkret danışıqlar aparılmadı. Mənbələr də Rzaqulu xan Şamlının nümayəndəliyinin konkret cavab ala bilmədiyini təsdiq edirlər. Amma bəzi araşdırmaçıların fikrincə, Rzaqulu xan Şamlıya Osmanlı sarayında işğal olunmuş Səfəvi torpaqlarının geri qaytarılmasına razılıq verildi. Amma bir şərtlə ki, Osmanlı sarayına lazımi təzminat verilsin.

Mənbələrdə yazılır ki, Nadir şah Əşrəf şahı Mehmandustda məğlub etdikdən sonra ozunun bacarıqlı sərkərdəsini, bu qələbənin istirakcısı Rzaqulu xan Samlunu həmin torpaqları osmanlılardan geri almaq üçün İstanbula gondərmis, o, bu barədə osmanlılarla danısıqlar aparmısdı. Cox cətin gedən müzakirə və danısıqlardan sonra osmanlılar isğal etdikləri səhərlərin butunluklə geri qaytarılması haqqında İran tərəfinin tələblərini rədd etmis, Rzaqulu xan isə məyus halda geri qayıtmısdı. Lakin sonralar məlum olduğu kimi, Nadir şah bu torpaqları geri almağa nail oldu.

## Ailəsi
Rzaqulu xanın Məhəmmədqulu xan, Məhəmmədrza xan adlı oğlanları vardı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Şamlı eli
Əmirəddin Məsud Naxçıvani

**Əmirəddin Məsud Naxçıvani** (XII əsr) — memar. Naxçıvan memarlıq məktəbinin nümayəndələrindəndir.

Naxçıvanda Eldənizlər sarayında yaşamışdır. Əcəmi memarlıq üslubunun davamçısı оlmuş, dini və xatirə memarlığı ilə yanaşı, ictimai binaların inşasında və bəzədilməsində də iştirak etmişdir. Müasiri Nizami Gəncəvi kimi Əmirəddin Məsud Naxçıvani də ulduzların Yerdə baş verən hadisələrə müdaxiləsi barədə saray münəccimlərinin fikirlərini qəbul etməmiş, оnlar atəbəyi guya 40 gəz (42 m) tоrpağı sоvurub aparacaq qasırğa qоpacağına inandırmağa cəhd göstərərkən buna etirazını bildirmişdir. Təkzibində haqlı оlan Ə.M.N. bunu şeirlə də ifadə etmişdir. Bu barədə "Əcaib əl-buldan" əsərində bəhs оlunur.

## İstinadlar
 

## Mənbə
**"Naxçıvan abidələri ensiklopediyası"*, Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 111.
Şeyx Cühənna oğlu

**Şeyx Cühənna oğlu** (?-?) — Memar. Naxçıvan memarlıq məktəbinin görkəmli nümayəndələrindəndir.

Adı Ordubad bölgəsinin Azad kəndinin cənub-şərq tərəfindəki minarənin üzərindəki kitabənin məlumatları əsasında elmi dövriyyəyə daxil olmuşdur. Hazırda həmin türbə yarımuçuq vəziyyətdə mövcud olsa da, üzərindəki kitabə qalmamışdır. Kufi xətlə yazılmış kitabəni XIX yüzilliyin ortalarında tədqiq edən rus şərqşünası və diplomatı N. V. Xanıkovun yazdığına görə orada "Bənna Şeyx Cühənna oğlu Naxçıvaninin əməlidir" – sözləri yazılıbmış. Kitabədə tarix qalmasa da, N. V. Xanıkov onu yazıldığı xəttin paleoqrafiya xüsusiyyətlərinə əsasən hicri qəməri təqvimi ilə VI (miladi XII) yüzilliyə aid etmişdir. Ancaq memarlıq-konstruktiv qurluşuna və digər abidələrlə müqayisəyə əsasən türbəni XV əsrə aid etmək olar

## İstinadlar

## Mənbə
* *"Naxçıvan abidələri ensiklopediyası"*, Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 439.
Hacı Məhəmməd Nəqi

**Hacı Məhəmməd Nəqi** () — Azərbaycan memarı. Naxçıvan memarlıq məktəbinin nümayəndəsi hesab olunur.

## Həyatı
Naxçıvanda anadan olmuş Hacı Məhəmməd Nəqinin dəqiq doğum tarixi və ölüm tarixi məlum olmasa da XVI əsrin ikinci yarısı – XVII əsrin birinci yarısında Naxçıvanın Оrdubad bölgəsində yaşadığı ehtimal edilir. Atası Məşədi Hüseynəlidir.

## Fəaliyyəti
Hacı Məhəmməd Nəqinin adı Ordubad bölgəsinin Dəstə kəndindəki "Meydan" məscidinin giriş qapısının baş tərəfində qoyulan kitabələrin məzmunundakı məlumat ilə elmi dövriyyəyə daxil edilmişdir. Həmin məscidin üzərində qalan birinci kitabəyə əsasən məlum olur ki, məscidin inşasını 1610–1611-ci ildə Əbdülxan Cavad oğlu əmr etmişdir. İkinci kitabənin məlumatından isə aydın olur ki, məscid elə həmin vaxt Fəxr ül-Hac Hacı Məhəmməd Nəqi tərəfindən inşa edilmişdir. Həmçinin ikinci kitabədə o da qeyd olunmuşdur ki, Dəstə kəndinin şərq tərəfində Tub Basar (Topasar) kövşənindən axan Vənəndçayın üzərində dövrümüzə qədər qalıqları gəlib çatmış və el arasında "Hacı Nağı körpüsü" adlanan körpü də Hacı Məhəmməd Nəqi tərəfindən inşa etmişdir.

Hacı Məhəmməd Nəqinin məscid və körpü inşa etməsi onun bir memar kimi çoxcəhətli yaradıcılığından xəbər verir və göstərir ki, о zəmanəsinin məşhur sənətkarı olmuşdur.

## İstinadlar
Eldənizlər sarayı

**Eldənizlər sarayı** və ya **Darülmülk** — Naxçıvan şəhərində mövcud olmuş orta əsrlərə aid tarixi memarlıq abidəsi.

Saray böyük Azərbaycan memarı Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvani tərəfindən inşa edilmiş Atabəylər Memarlıq Kompleksinə daxil olmuş, lakin dövrümüzədək gəlib çatmamışdır. Tədqiqatlar zamanı XIII əsrin 20-ci illərində yazılmış "Əcaib əd-dünya" əsərində adı çəkilən "Darülmülk"ün ("Dövlətxana") Eldənizlər sarayı olduğu qənaətinə gəlmişlər. Saray Möminə Xatun türbəsinin yaxınlığında yerləşmişdir.

## Mənbə
* *"Naxçıvan abidələri ensiklopediyası"*, Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 89.

## İstinadlar
Mustafa xan Şamlı

**Mustafa xan Bəydili-Şamlı** (?-?) — Nadir şahın səfiri, Şamlı elinin başçılarından biri.

## Həyatı
Nadir şah Avşar dövrunun mötəbər şəxsiyyətlərindən biri Mustafa xan Şamlı bu tayfanın böyüklərindən olmusdur.

1731-ci ilin sonundа Təhmаsibin elçiləri Məhəmməd Rizа хаn Qorçubаşı, Mustаfа хаn Bəydilli və Şаhqulu Becаn bəy аrtıq Həmədаnа gəlmişdilər. Оnlаr Bаğdаd və Kirmаnşаh аrаsındаkı və dаhа sonrа Аrаz çаyı boyu хətti sərhəd kimi təsdiq edərək, sülh bаğlаmаğı təklif edirdilər.

1732-ci il fevrаlın 4-də İstаnbuldа bаğdаdlı Əhməd pаşаnın məlumаtı аlındı. Bildirilirdi ki, Kirmаnşаhа onun yаnınа gəlmiş II Təhmаsibin nümаyəndəsi 1730-cu ildə rаzılаşdırılmış əvvəlki şərtlərlə sülh müqаviləsi təklif edir. Bu şərtlərə görə, Оsmаnlı imperiyаsı Təbriz, Kirmаnşаh, Huveyz, Хuzistаn və Həmadandаn imtinа etməli idi, Gürcüstаn, Qərbi və Şimаli Аzərbаycаn Smanlı dövlətinə qаlırdı. Bаğdаdlı Əhməd pаşа bu şərtləri qəbul etməyi tövsiyə edirdi, hesаb edirdi ki, birincisi, Təbriz və Həmədаn müflis edilmiş və boşаldılmışdır və onа heç bir gəlir gətirməyəcək, əksinə, bərpа üçün хeyli vəsаit tələb edər,
ikincisi, əgər sülh bаğlаnmаsа, Məşhəd yахınlığındа əfqаnlаrı аrtıq məğlub edən Təhmаsibqulu хаn öz qoşunlаrını Оsmаnlı sərhədinə göndərər və bu hаldа mühаribə uzаnа bilər.

Əhməd pаşа öz hökumətinin rəsmi rаzılığını gözləməyərək, təklif olunmuş şərtləri qəbul etdi və 1732-ci il 10 yаnvаrdа Kirmаnşаhdа şаh səfiri ilə müqаvilə bаğlаdı. Bu müqаvilənin şərtlərinə görə, Оsmаnlı imperiyаsı Həmədаn, Kirmаnşаh, Ərdəbil və Təbrizi şаhа qаytаrmаğı öhdəsinə götürürdü. Şаh isə Şаmахını, Gəncəni, Kаrtli, Kахetiyа və İrəvаnı osmanlılara verirdi.

Nadir şah 1158-ci ilin (1745) əvvəllərində İrəvan döyüşündə Osmanlıları məğlubiyyətə uğratdıqdan sonra onlar sulh danısığına baslamağı tələb etdilər. Bu zaman
muzakirələr baslandı. 1746-cı ilin sonlarında Nadir şah Xorasandan İsfahana gəldi və Osmanlı numayəndəsi də buraya gəldi. Onun adı Əhməd əfəndi idi. Nadir şah
muzakirələrdən sonra iki nəfərdən ibarət olan oz numayəndəsini sulh muqaviləsini bağlamaq ucun İstanbula gondərdi. Bunlardan biri sahın oz munsisi
Mirzə Mehdi xan Astrabadi, digəri isə Mustafa xan Samlu idi. Mir Məhəmməd Səfi ozunun "Məhafilulmominin" əsərində bu barədə belə yazır: "h.q. 1160-cı ildə (1747-ci ilin əvvəli) Mustafa xan Samlu və Mirzə Mehdi xan Munsiyul-məmalik İstanbul səfirliyinə
gondərildilər".

## İstinadlar

## Mənbə

*''' Ənvər Çingizoğlu,  Şamlı elinin tanınmış simaları, "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009.səh.32-35.

## Həmçinin bax
*Şamlı eli
Tron: İrs

**"Tron: İrs"** 2010 il amerikan elmi-fantastik filmi. 1982 il "Tron" filminin davamı və Cozef Kosinkinin rejissor debütüdür. 
## Süjet
Kevin Flinnin 27-yaşlı oğlu Sem öz atasının itkinliyini araşdırarkən onun 25 il ərzində yaşadığı kiber-aləminə düşür. Həmin kiber-aləm isə qəddar proqramlar və qladiator oyunlarının məkanıdır. Orada Kevinə Kvorra adlı döyüş proqramı (Oliviya Vayld) kömək edir.
Fələqqə

**Fələqqə** (, ) — Orta əsrlər Şərqində cəza vasitəsi. Günahkarlar fələqqəyə salınır qamçılanırdı. Cəza XX əsrin əvvəllərinə kimi İranda və Türkiyədə, həmçinin, bir çox Orta Asiya və ərəb ölkələrində tətbiq edilirdi. Bu cəza növü həmin dövrdə Azərbaycanın dini məktəblərində də geniş istifadə olunurdu. Cəza zamanı insanın ayaqları taxtaya bağlanaraq qamçı və ya çubuqla döyülərdi.

Fələqqə sözü ərəb sözü olan *falak*, *filak* — "yandırmaq", "kiçik hissələrə ayırmaq" sözlərindən yaranmışdır.

Fələqqə müasir dövrdə də bir sıra ölkələrdə tətbiq edilməkdədir. Məsələn, İraqda Səddam Hüseynin oğlu Udey Hüseyn fələqqə ilə cəza verməyi xoşlayırdı və özü şəxsən cəza verirdi..

## Tarixi
Fələqqə vasitəsilə cəza ilk dəfə ərəblər arasında X əsrdə yaranmışdır. İrana monqollar tərəfindən XIV əsrdə gəlmişdir. Avropalılar ilk dəfə bu cəza növü ilə XVI əsrdə tanış olublar..

## İstinadlar
Yapon süsəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Narıncı və ya sarı rəngli solğun mavi, lavanda və ya ağ çiçəkləri olan çoxillik rizomatoz bitkidir. Mülayim bölgələrdə bəzək bitkisi kimi becərilir. Hündürlüyü 25–80 sm-ə (10–31 düym) çata bilən ip kimi, qalın gövdələri var. 5-12 qısa, nazik çiçəkli budaqlar (və ya pedikellər) bitkinin yuxarı hissəsində yerləşir. Sərt pedikellərin uzunluğu 1,5 ilə 2,5 sm (1 və 1 düym) arasında ola bilər. Çiçəklənən gövdə (və budaqlar) yarpaqlardan hündür olur. Saplarda 3-5 çəpər (çiçək tumurcuqlarının yarpaqları) var, bunlar lansolatvari və 9,5-2,2 sm (4-1 düym) uzunluqdadır. 

Sapları (və çoxlu budaqlar) iki və dörd çiçək arasında, yazda və yayın əvvəlində, mart və aprel arasında (Yaponiyada) və ya aprel və may ayları arasında olur.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Iris munzii

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Taksonomiya
İlk dəfə Robert Crichton Foster tərəfindən 1938-ci ildə 2-ci səhifədə "Iridis Species Novae" (Kembricdə, Massaçusetsdə nəşr olunub) kitabında təsvir edilmiş və təsvir edilmişdir.

Latın xüsusi munzii epiteti amerikalı botanik Filip A. Munzun şərəfinədir.

İris munzii Böyük Britaniyadakı Kral Bağçılıq Cəmiyyəti tərəfindən şərti olaraq qəbul edilmiş addır və sonuncu dəfə 2000-ci ildə RHS Bitki Axtarışında qeyd edilmişdir. 4 aprel 2003-cü ildə ABŞ Kənd Təsərrüfatı Departamenti və Kənd Təsərrüfatı Tədqiqat Xidməti tərəfindən təsdiq edilmişdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ayı Yoqi (film, 2010)

**Ayı Yoqi** — 1961-ci ilinməhşur multiserialının motivləri əsasında  3D formatında çəkilmiş animasiyadır.

## Süjet
Celliston-park qoruğunda işlər yaxşı getmir. Buna görə də həris mer Braun (Endryu Deyli) qoruğu bağlamağa, onun yerləşdiyi torpağı isə satmağa gərar verir. Bu da o deməkdir ki, bu yerlərin təbiət gözəlliyilə heçkəs həzz ala bilməyəcək. Yerli sakinlər ayı Yoqi və Bu Bu bundan çox narahatdırlar. Yoqi dostu Bu Bu və reyncer Smitlə (Tom Kavana) gücünü birləşdirərək, Celliston-parkın qurtarılması yolların axtarmağa çalışır.

## Çəkiliş
Çəkilişlər 29 noyabr 2009 ildən 9 mart 2010-cu ilə kimi Yeni Zellandiyada aparılıb.

## Rollarda
* Ayı Yoqi — Den Ekroyd (səsləndirmə).
* Bu Bu — Castin Timberleyk (səsləndirmə).
* Reyncer Smit — Tom Kavana.
* Mer Braun — Endryu Deyli.
Impera

**Impera** – ERA qrupunun debüt albomu olan Era albomundan çıxarılmış ilk promo sinql.

Sinqı 7 oktyabr 1996 – cı ildə Fransada satışa çıxarılmışdır.

## Kompozisiyaları
*Era  – 	Impera (album edit) 	4:36
*Era  – 	Impera (remix) 	2:22
Cartoon Network (Avropa)

**Cartoon Network (Avropa)** — Əsasən Avropada, o cümlədən Afrika və Asiyanın bəzi hissələrində yayımlanan televiziya kanalı.

Polşa, Portuqaliya, Bolqarıstan, Rusiya, Çexiya, Slovakiya, Rumıniya, Makedoniya, Balkan ölkələri, Belarus, Ukrayna, Moldova, Sloveniya, Skandinaviya ölkələri də kanalın bu xidmətindən istifadə edə bilir.

## Proqramlar

## İstinadlar
Döş aortası

## İstinadlar


## Mənbə
*Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1979
*Atlas of Human Cardiac Anatomy - Endoscopic views of beating hearts - Cardiac anatomy
*Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
*Anatomy: Embryologie

## Xarici keçidlər
* UCC 

## Həmçinin bax
Xosrov xan Qaşqay

**Xosrov xan İsmayıl xan oğlu Qaşqay** () — Qaşqay elxanı.

## Həyatı
1982-ci ildə Şiraz və Firuzabad əyalətlərində qaşqaylarla pasdarlar arasında bir neçə dəfə qanlı toqquşmalar oldu və nəticədə Qaşqay elxanı Xosrov xan həbs edilərək Şirazda edam edildi.

## Həmçinin bax
* Qaşqaylar

## İstinadlar
Yuxarı boş vena sistemi

**Yuxarı boş vena sistemi** aorta qövsü və döş aortası şaxələrinin təchiz etdikləri nahiyələrdən: başdan, boyundan, yuxarı ətraflardan, döş qəfəsindən venoz qanı yığıb ürəyin sağ qulaqcığına daşıyır.
Yuxarı boş vena sisteminə aid olan venalar:

*Yuxarı boş vena
*Bazu-baş vena

*Daxili vidaci vena
*Xarici vidaci vena

*Kəllə venaları
*Yuxarı ətraf venaları

*Onurğa venaları
*Döş qəfəsi venaları

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)

## Həmçinin bax
Kəpənək effekti

**Kəpənək effekti** — bir sistemin başlanğıcında baş verə biləcək kiçik bir dəyişiklik, böyük dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

"Kəpənək effekti" termini riyazi bir termindir, hesablamalar zamanı rəqəmlərdən birində edilən cüzi dəyişiklik böyük fərqlərə səbəb ola bilər. Adı Edward N. Lorenzin verdiyi bu nümunədən yaranmışdır. *"Amazon meşələrindəki bir kəpənəyin qanad çırpması [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-də fırtına qopmasına səbəb ola bilər"*. Digər bir nümunədə isə, *"bir kəpənəyin qanad çırpması dünyanın yarısını ağuşuna ala biləcək bir [[qasırğa]]nın yaranmasına səbəb ola bilər"* deyilir.
## Həmçinin bax

* Domino effekti
* Qartopu effekti
Kəpənək effekti (film, 2004)

**Kəpənək effekti** () — 2004-cü ildə ABŞ-də çəkilmiş filmdir. Baş rollarını Eşton Kutçer, Emi Smart, Erik Stolts bölüşdürür.

## Məzmun
Filmin baş qəhrəmanı hesab edilən Evan əqli problemləri olan bir uşaqdır, pis hadisələr yaşamışdır amma əqli problemlərinə görə bu yaşadıqlarını tam olaraq xatırlaya bilmir. İllər sonra Evan Treborn artıq bir hafizə problemi olmayan normal bir gənc olur. Bir gün uşaqlıqda tutduğu gündəliyini təsadüfən tapır və oxuyur, zamanda səyahət edərək uşaqlığının xatırlaya bilmədyi qaranlıq qisimlərinə dönür. Uşaqlığına səyahəy zamanı, həmin anda baş verən hadisələrə müdaxiləsi hazırda yaşadığı zamandakı həyatına böyük təsir göstərir və hər dəfə geri dönərkən yaxınlarından kiminsə zərər gördüyünə şahid olur və yenidən zamanda səyahət edərək, keçmişə qayıdaraq ətrafındakıların normal bir həyat yaşması üçün mübarizə aparır...

## Xarici keçidlər
*
Qoltuq arteriyası

**Qoltuq arteriyası** –  körpücükaltı arteriyanın ardını təşkil edərək birinci qabırğanın bayır kənarından böyük döş əzələsinin aşağı kənarınadək gedir və bazuya keçərək bazu arteriyasını –  adlanır.

## Mənbələr
*Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979
*Atlas of Human Cardiac Anatomy – Endoscopic views of beating hearts – Cardiac anatomy
*Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
*Anatomy: Embryologie
## İstinadlar
Aşağı boş vena sistemi

**Aşağı boş vena sistemi** — Aşağı boş vena vasitəsilə aşağı ətraflardan, çanaq və qarın boşluğu divarı və üzvlərindən venoz qanı yığıb ürəyin sağ qulaqcığına daşıyır.

Aşağı boş vena sisteminə aid olan venalar:

* Aşağı boş vena
* Qapı venası

* Ümumi qalça venası
* Aşağı ətraf venaları

* Daxili qalça venası
* Xarici qalça venası

## Mənbə
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan–Yunanıstan voleybol matçlarının siyahısı

## Kişilər

### A milli

### Klublar

## Qadınlar

### A milli

### Klublar

#### Azərbaycan klublarının Yunanıstan klubları ilə bütün görüşləri

**son yenilənmə:** 16 dekabr 2010-cu il

#### Azərbaycan klublarının göstəriciləri

#### Yunanıstan klublarının göstəriciləri

#### Bütün matçlar

;"Çelenc Cup" turniri, 2010/2011
*II təsnifat mərhələsi
**9 dekabr, 2010
***"Azərreyl" – "Markopoulo" – 3:0 – (25:20, 25:11, 25:14)
**15 dekabr, 2010
***"Markopoulo" – "Azərreyl" – 0:3 (12:25, 20:25, 15:25)

## İstinadlar
Çapıqlı üz (film, 1983)

**Çapıqlı üz** () — 1983-cü ildə çəkilmiş Amerika epik kriminal dramdır. Baş rolda Al Paçinonun Toni Montananı canlandırdığı filmin rejissoru Brayan De Palma, ssenari müəllifi isə Oliver Stoundur. Hovard Houksun 1932-ci ildə çəkdiyi eyniadlı film əsasında çəkilmiş "Çapıqlı üz"də, 1980-ci ildə Mariel gəmi köçürülməsi nəticəsində Mayamiyə gələn uydurulmuş (real şəxsiyyət olmayan) Kuba köçkününün hekayəsi təsvir olunur. Montana 1980-ci il kokain bumu dövründə qüdrətli qanqsterə çevrilir. Süjet boyu onun Mayaminin kriminal aləmində yüksəlişinin və sonda yunan faciəsi tərzində enişinin xronikası təqdim edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Düymə (geyim)

**Düymə** — geyim aksesuarı. 
[1760-ci ilə aid düymələr ([İngiltərə)|thumb]]

## Tarixi

İlk düymələr çox-çox əvvələrdən insanlara məlum olmuşdur. Hələ qədim yunanlar və etrusklar köynəklərini çiyindən düymə və ilgəhlərlə bağlayırdılar.

Avropalılar isə köynəklərini sancaqlar və xüsusi iynələrlə birləşdirirdilər. Bu, o vaxtacan davam etmişdir ki, XIII əsrdə düymələr üçün deşik icad edildi.

XIV əsrdə düymələrdən bəzək əşyası kimi istifadə edilirdi. Paltarlara qoldan çiyinə qədər, boğazdan belə qədər düymələr düzürdülər. Bu düymələr qızıldan, gümüşdən və fil sümüyündən hazırlanırdı. Bu da paltarın sahibinin sosial statusundan xəbər verirdi. Yəni – paltar hansı düymələrlə bəzədilirdisə, bu paltar sahibinin maddi durumunu göstərirdi. Məşhur nəsildən olanlar paltarlarının düymələrinin üzərinə nəsillərinə məxsus möhürlərini həkk etdirirdilər.

## Hazırlanması

Ümumiyyətlə, əvvəl düymələr müxtəlif materiallardan  hazırlanırdı. Belə ki, fil sümüyündən, qiymətli daşlardan, tısbağa çanağından, qiymətli əlvan metallardan müxtəlif formalı düymələr hazırlanırdı.

XVI əsrdə Fransa kralının kaftanı (paltar) 13.000 ədəd qızıl düymələrlə bəzədilmişdir. Bu qızıl düymələrin üzərində tac təsvir olunmuşdur. Napoleon düymə gözəlliyinə çox diqqət yetirirdi. O , zabit və əsgərlərindən geyimlərindəki düymələrin təmiz və parlaq olmasını tələb edirdi.

Lap əvvəllər düymələr daha çox sümükdən, daşdan və keramikadan hazırlanırdı. Sonralar düymələri parçalardan düzəltməyə başladılar. Ən maraqlı düymələr, 200 il bundan əvvəl düzəldilən düymələrdir hansı ki, şüşədən hazırlanır və içərisinə portretlər, kəpənəklər, güllər və s. qoyulurdu. Bu cür düymələrin diametri bir neçə sm olurdu.

Düymələrin hazırlanmasında fransızlar daha çox nailiyyətlər əldə etmişlər. Fransızlar düymələri əsasən, farfordan hazırlayırdılar. XVIII əsrdə Boqemiyada şüşə - xrustal düymələr hazırlanırdı. XIX əsrin əvvəllərində isə Avropada Çin düymələri dəbə düşdü. Bu düymələr çay və dəniz balıqqulaqlarından hazırlanırdı.

1920-ci illərdə zərgərlər tərəfindən hazırlanan düymələr isə yalnız dəbdəbəli geyimlərdə istifadə olunurdu. Gündəlik geyimlərin düymələri, adətən, plastmasdan hazırlanırdı. Dekorativ, bəzək düymələri isə paltarın öz parçasından düzəlirdi.

Əvvəllər əksər hallarda düymələr ağacdan, dəridən, şüşədən və sümükdən hazırlanırdı. Hətta dəmirdən hazırlanan düymələr olurdu. Dəmirdən hazırlanan düymələr müxtəlif formada olurdu: badamvarı, armudvarı, palıd qozası şəklində və s.

## Müasir dövrdə

Düymələr mövcud olduğu dövrdən müxtəlif materiallardan və müxtəlif texnologiyalar üzrə hazırlanmışdır. Onlar müxtəlif rənglərdə hazırlanır və parçanın rənginə uyğun seçilib paltarlara tikilirdi.

ABŞ-də  düymə kolleksiya edənlərin klubu fəaliyyət göstərir. Bu klubun 5.000-dən çox üzvü vardır və orada çox nadir və əntiq düymələr nümayiş olunur. Belə bir klub İtaliyada da mövcuddur. Bu klub 1995-ci ildə yaradılıb və 20 üzvü var.

## Mənbə
* Balaca düymələrin böyük tarixi
Zərgərlik

**Zərgərlik** — metal işləmə sənətinin başlıca sahəsi. Zinət istehsal edən zərgərlik sənəti sırf şəhər sənətkarlığıdır və şəhərlərdə cəmləşmişdir.

## Azərbaycanda zərgərliyin tarixi

Bakı, Şabran, Qəbələ, Beyləqan şəhərlərinin arxeoloji qazıntılarından zərgərlik sənəti ilə bağlı faktiki materiallar: gil putalar, qəliblər, metalı süzmək üçün qab, istifadə olunmuş məhək daşları, zərgər qaşığı, çəkici, kəsici alət və s. tapılmışdır 

Qəbələnin Qala sahəsində, III qazıntıdan tapılmış, serpantindən hazırlanmış qəlibdə tökmə üsulu ilə möhür üzük, qəlibin arxa tərəfi isə çaxmaq üsulu ilə kəmər üçün pilək hazırlamağa xidmət etmişdir . Arxeoloji materiallardan bəlli olur ki, orta əsr Azərbaycan zərgərləri bəzək əşyaları istehsal edərkən qiymətli metallarla – qızıl və gümüşlə yanaşı, həm də mis və tuncdan istifadə etmişdilər. Bu xüsusiyyət Azərbaycan şəhərlərinin məhəlli xüsusiyyəti olmayıb Müsəlman Şərqinin zərgərlik sənətinin səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri idi. Arxeoloji qazıntıların nəticələri zərgərlik məmulatı arasında baş, qol-bilək, barmaq, sinə, bel bəzəklərinin üstünlük təşkil etdiyini göstərir. Bəzək əşyaları məmulatın növündən, bədii məziyyətlərindən asılı olaraq istehsal texnikasına görə sadə və ya mürəkkəb quruluşda hazırlanmışdır. Yerli zərgərlər iş prosesində əritmə, döymə, burma, oyma, cızma, yonma, lehimləmə kimi texniki üsullardan geniş istifadə edirdilər . Məmulatın növündən asılı olaraq bəzək əşyaları həndəsi, nəbati və ya zoomorf motivli naxış elementləri ilə bəzədilirdi. Kütləvi məhsul istehsalına imkan verən qəlibkarlıq texnikasından da kifayət qədər geniş istifadə edilirdi.
## Çarların fərmanı əsasında
Zərgərlik məmulatları hələ qədim zamanlardan xəzinən əsasını, deməli, dövlətin sərvətini təşkil edirdi. Hakimiyyət simvoluna ehtiyacı olduğundan bütün hökmdarlar öz saraylarında zərgərlik emalatxanalarını genişləndirirdilər. Tarixdə bunun əksi olan tək-tək hallara təsadüf edilir.
XVIII əsrin əvvəllərinədək Rusiya zərgərlik sənətinin mərkəzi Moskva idi. I Pyotr yeni paytaxt Sankt-Peterburqu tikmək və hərbi xərcləri ödəmək üçün qızıl və gümüşdən bəzək əşyalarının hazırlanmasını qadağan edən fərman verir. Zərgərliklə bağlı işlər məhdudlaşır və bir çox Moskva emalatxanaları bağlanır. Ustaların bir hissəsi Peterburqa, yeni sarayın tikintisində işləməyə, digər hissəsi isə Voronej və Arxangelskə göndərilir.
Lakin zaman dəyişir və zənginlik yenidən öz yerini tutur. II Yekaterinanın çarlığı dövründə brilyantdan hazırlanmış bəzək əşyaları məşhurlaşır. İmperatriça zərgərlik işlərini hamisi olur, özü bahalı əşyaları xoşlayır və onları öz yaxın adamlarına bağışlayır. O dövrə məxsus bir çox bəzək əşyaları dünyanın ən böyük xəzinəsi sayılan Rusiya Almaz Fondunda saxlanılır.
## İstinadlar
Ağacişləmə

**Ağacişləmə** — bol xammal ehtiyatının mövcudluğu və ağac məmulatının təsərrüfat və məişətin müxtəlif sahələrində, memarlıqda geniş tətbiqi ilə şərtlənmişdi.

## Azərbaycanda ağacişləmə sənətinin tarixi
Qazıntılar zamanı ağac məmulatına nadir hallarda təsadüf olunması digər üzvi materiallar kimi onun çürüməyə meyilli olması ilə bağlıdır. Yazılı qaynaqlardan bəlli olur ki, XII–XIII əsrin əvvəllərində Azərbaycanın Naxçıvan, Ərdəbil kimi şəhərlərində ağacişləmə sənəti geniş yayılmışdı.

Ərdəbilin ağacişləmə emalatxanalarında daha çox kasa və tabaqlar hazırlayırdılar. Şəhərdə onları təmir edən və düzəldən çoxlu sənətkar vardı. Başqa bir mənbə Ərdəbildə istehsal olunan sənətkarlıq məmulatı arasında ağacdan tabaq, daraq, musiqi aləti (saz), arabalar olduğunu vurğulayır (Əcaib əd-dünya, 1954, səh. 196). Ağacişləmə sənəti ilə bağlı arxeoloji dəlillər dolayısı olub, əsasən, bu sənət sahəsində işlədilən əmək alətlərindən ibarətdir. Yalnız Xaraba-Gilan qazıntıları istisna təşkil edir. XII–XIII əsrlərin sərdabələrinin arxeoloji tədqiqindən naxışlı və yazılı ağac lövhələr tapılmışdır. Karvansarada isə ağacdan hazırlanmış silindrik formalı iki əşya aşkarlanmışdır. Onların dəftərxana ləvazimatı olduğu ehtimal olunur. Arxeoloji qazıntılar zamanı tapılmış balta, kərki, mişar, burğu, iskənə ağacişləmə ilə bağlı alətlərdəndir. Həmin alətlər kəsmə, yonma, deşmə, naxışsalma kimi texnoloji prosesləri yerinə yetirməyə imkan verirdi.

Arxeoloji dəlillər yaşayış evlərinin inşaatında tir, pərdi, sütun, qapı və pəncərə ilə yanaşı, bəzən hətta ağac konstruksiyalı tikililərin yayıldığına şəhadət edir. Məsələn, Sərkərtəpə yaşayış yerində aşkar olunmuş XII əsrə aid evin ağacdan inşa olunmuş dəhlizi XIII əsrin birinci yarısında yanğın nəticəsində məhv olmuşdu. Sandıqtəpə yaşayış yerində tədqiq olunmuş yaşayış evlərinin birində isə qapı açırımında kömürlənmiş ağac çərçivənin qalıqları qeydə alınmışdır. Qıraq Kəsəmən yaşayış yerində isə təndirxananın yanğın nəticəsində uçmuş, kömürlənmiş tirlərinin qalıqları aşkarlanmışdır. Beyləqan qazıntılarından məlum olan XII–XIII əsrin əvvəllərinə aid bir ədəd ağac daraq bədii ağacişləmə sənətinə, xüsusilə nəccarlığa dair qiymətli tapıntıdır.

## Mənbə
Orchis fragrans

*  — Himantoglossum robertianum bitki növünün sinonimi.
*  — Anacamptis coriophora bitki növünün sinonimi.
Monardella

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bağışlamaq haqqında And

**Bağışlamaq haqqında And** — xeyriyyəçilik məqsədilə multimilyarderlərin anlaşması

Amerikalı multimilyarderlər Bil Geyts və Uorren Baffetin təşəbbüsü ilə hazırlanmış "Bağışlamaq haqqında And"ı imzalayan milyarder sərvətinin böyük qismini xeyriyyə işlərinə sərf etməyə boyun olur.

Sənədi 2010-cu ilin dekabrına kimi artıq 50 milyarder imzalayıb.

## İstinadlar
Mariel gəmi köçürülməsi

**Mariel gəmi köçürülməsi** () () — kubalıların 1980-ci ilin 15 aprel – 31 oktyabr tarixləri arasında kütləvi olaraq Kubanın Mariel limanından ABŞ-yə emiqrasiyası.

Kuba iqtisadiyyatının kəskin tənəzzülü ilə əlaqədar olaraq ölkədəki gərgin vəziyyət və 10.000-ə yaxın kubalının Peru səfirliyinə sığınacaq istəyi ilə müraciət etməsi bu prosesə təkan verdi.

Bunun ardınca Kuba hökumətinin bəyanatında ölkəni tərk etmək istəyən hər kəsin bunu edə biləcəyi qeyd olundu və köçürülmə qısa müddət sonra başladı. Təşkilatçılıq Kuba əsilli amerikalılar tərəfindən Kuba rəhbəri Fidel Kastronun razılığı ilə həyata keçirilirdi. Emiqrantların böyük bir qisminin Kubanın həbsxanaları və ruhi xəstəliklər dispanserlərindən buraxılmış şəxslərdən ibarət olduğunun aşkar edilməsi o dövrkü ABŞ prezidenti Cimmi Karterin siyasi mövqeyini ciddi şəkildə sarsıdmışdı. Nəticə etibarilə Amerika Kubanın arzuolunmaz şəxslərini qəbul edərək aldadılmışdı. Kastro bəyanatında açıq olaraq qeyd etmişdi: "Mən Kubanın tualetlərini ABŞ üzərinə boşaltdım".

Mariel gəmi köçürülməsi iki hökumət arasında əldə edilmiş razılaşma ilə 1980-ci ilin oktyabırında sona çatmışdı. Köçürülmə dövründə təxminən 125.000 kubalı Floridaya emiqrasiya etmişdi.

## İstinadlar
Henri Qrey

**Henri Qrey** () — ingilis anatomu və cərrahı. Məşhur "Qrey Anatomiyası" kitabının müəllifidir. 25 yaşından London Kral Cəmiyyətinin üzvü.

## Həyatı
1842 ci ildə 15 yaşında ikən Qrey Londonun Müqəddəs Georgi hospitalının tibbi məktəbinin tələbəsi olur. O, yaraşıqlı, dinamik, bacarıqlı və zəhmətkeş cərrah kimi xatırlanır. 21 yaşında Henri Qrey kliniki cərrahiyydə bir çox mükafatlara layiq görülmüşdür. Sonra o, London Patoloqlar cəmiyyətinin və krall cərrahlar kollecinin üzvü olur. 1852 ci ildə xəstəxananın qubernatoru olur.
Daxili sekresiya vəzilərinin və dalağın inkişafını öyrənən Qrey 1853 cü ildən Londonun Müqəddəs Georgi hospitalının tibbi məktəbində anatomiya üzrə mühazirələr oxumuşdur. 1855 ci ildə öz həmkarı Henri Vindayk Karterə tibb tələbələri üçün ucuz başa gələn anatomiya kitabını təsis etmək ideyası ilə müraciət edir. Qrey və Karter kitabın materiallar üzərində 18 ay gərgin işlədikdən sonra onun nəşrinə nail olurlar. Kitabın nəşrindən üç ay sonra Qrey təbii çiçək xəstəliyindən vəfat edir.

## İstinadlar
Fransada Yeni il

thumb|right|270px|Fransızların Şaxta babası
**Yeni il Fransada** () — Fransada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Bir çox Fransa əyalətlərində bu günə qədər köhnə bir ənənəyə əməl olunmaqdadır. Yeni ildə ilk olaraq su dalınca bulağa gedən ev sahibəsi ora qoğal və ya bulka qoyur. Bu bayram payını ertəsi gün o biri sahibə götürür, əvəzində özü gətirdiyini bulaq başında qoyur. Qadınlar axşam olana qədər bir-birilərini bu cür qonaq edirlər.

Avropa ölkəsi olan Fransada Şaxta baba Per Noel — yəni Noel ata adlanır. O, Yeni il gecəsi gəlir və evin balaca sakinlərinin başmağına hədiyyələr qoyur. Böyüklərsə bayram günü daha çox yeyib-içməyi sevirlər. Fransanın şərab ölkəsi olduğunu nəzərə alsaq, vəziyyəti təsəvvür etmək olar. Bu ölkədə bayramın ən maraqlı tərəfi hədiyyələrdir. Amma burada bir qədər diqqətli olmaq lazımdır. Hər hədiyyəni hər adama vermək olmaz. Məsələn, bu bayramda qadının öz ərindən başqa kimdənsə hədiyyə olaraq ətir qəbul etməsi yaxşı hal hesab olunmur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İsveçrədə Yeni il

**Yeni il İsveçrədə** — İsveçrədə təntənə ilə qeyd olunan bayram

İsveçrədə insanlar bir-birinə şam hədiyyə edirlər ki, bu da dostluğun və sevincin rəmzidir. Bayram axşamı isə ailə başçısı — ata zibil atmaq bəhanəsilə evdən çıxır və Yul Tomten (Şaxta baba) obrazında qayıdır və uşaqlara hədiyyələr paylayır.

## Xarici keçidlər
İtaliyada Yeni il

[thumb|right|[Roma]]
**Yeni il İtaliyada** () — İtaliyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

İtaliyada Yeni il axşamı köhnə ev əşyalarının pəncərədən küçəyə atılması ənənəsi hələ də qalmaqdadır. Küçədən keçənlər üçün heç də təhlükəsiz olmayan bu adətə əməl edən italyanlar hesab edir ki, nə qədər çox mebel atsanız, Yeni il öz gəlişi ilə evinizə bir o qədər sərvət gətirə bilər. İtalyanlar hesab edirlər ki, Yeni ilin astanasında bütün pis fikirlərdən və köhnə əşyalardan xilas olmaq lazımdır.

İtaliyalı uşaqların isə Şaxta babaları yox, Şaxta nənələri var. Onun adı Befan nənədir.

Bu ölkədə Yeni ili bərkdən qışqıraraq qarşılamaq adəti də var. Ucadan danışmaq italyanlar üçün adi hal olsa da Yeni il gecəsi onlar öz səslərinə tam sərbəstlik verirlər. Beləcə onlar həm də köhnə illə vidalaşırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük Britaniyada Yeni il

**Yeni il Böyük Britaniyada** () — Böyük Britaniyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Böyük Britaniyada bayram günü evdə ideal təmizlik və qanun-qayda hökm sürməlidir. Gecə düşərkən ailənin başçısı illərin yerdəyişməsi üçün evin bütün qapılarını geniş açır. Daha sonra qapı bağlanır və evə ilk gələcək qonaq həyəcan və səbirsizliklə gözlənilir. İnanca görə ilin necə keçəcəyi içəri girən adamın görkəmindən çox asılıdır. Qadınlar, sarışınlar və əsmərlər o qədər də arzuolunan deyillər. Ən uğurlu qonaq kurən kişi hesab olunur. Dəhşətli hadisə, çatmaqaş adamın içəri girməsinə qarşı isə o dəqiqə ehtiyat tədbirləri görülür. Ocağa duz atılır, qapıdan xaç asılır. Gələn qonaq özüylə viski, şirin çörək və kömür gətirməlidir. Kömür ocağa atılır ki, Yeni ildə ailə ocağı daha gur yansın.

## Həmçinin bax
* İngiltərədə Yeni il
* Şotlandiyada Yeni il
Almaniyada Yeni il

[250px|right|thumb|Yeni il gecəsi [Berlində atəşfəşanlıq]]
**Yeni il Almaniyada** () — Almaniyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Elə ki, saatlar gecəyarını vurur, müxtəlif yaş təbəqəsinə aid insanlar masa, stul, kresloya minir və son saat zəngi çalınanda birlikdə Yeni ilə atlanırlar.

Almanlar həmçinin, Yeni il gecəsi saat 12-ni vurarkən ovuclarında metal pul sıxaraq tullanırlar. İnanırlar ki, bunu etsələr yeni il daha bərəkətli olacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Finlandiyada Yeni il

**Yeni il Finlandiyada** — Finlandiyada təntənə ilə qeyd olunan bayram

Finlandiyada Yeni il süfrəsi gavalı kiseli və düyü sıyığı olmadan təsəvvür edilmir. Bayramın əsas qəhrəmanı isə fin Şaxta baba — Youlupukkidir.

## Xarici keçidlər
Yaponiyada Yeni il

[thumb|[Kadomatsu — ənənəvi yapon yeni il ağacı]]
**Yeni il Yaponiyada** — Yaponiyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Yaponiyada Yeni il bayramı "şoqatsu" adlanır və yanvarın 1-dən 3-ə qədər qeyd olunur. Yeni ilin ilk günü səhər erkən yaponların çoxu özlərinə və qohumlarına dualar etmək üçün "Sinto" adlanan müqəddəs yerlərə və buddist məbədlərinə baş çəkirlər. Müqəddəs yerlərə baş çəkdikdən sonra insanlar evə qayıdır, süfrələrə müxtəlif yeməklər, içkilər düzürlər, birlikdə yeyib-içərək bayramı qeyd edirlər. Yeni ildə yeyilən ənənəvi yeməklərdən biri düyü piroqudur. Bu yeməyin özəl xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, o uzunömürlülüyün simvolu hesab olunur.

Yaponiyada bayram günü budda məbədlərindəki bürünc zənglər 108 dəfə çalınır. Bu rəqəm təsadüfi seçilməyib. Yaponlar hesab edirlər ki, hər bir zərbə insan həyatını məhv etməyə qadir olan 108 ziyanlı ehtirasdan birini qovur. Bununla da gündoğar ölkənin sakinləri Yeni ili təmiz ruhla qarşılayırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çin Yeni ili

**Çin Yeni ili** — Çində təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Çində də bayram günü böyük səs-küy və atəşfəşanlıqla keçir. Bununla çinlilər Yeni ilin gəlişinə mane olan şər qüvvələri qovduqlarını düşünürlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rusiyada Yeni il

[thumb|right|Yeni ildə [Moskvada bəzədilmiş şam ağacı]]
**Yeni il Rusiyada** () — Rusiyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Rusiyada ən çox sevilən bayram Yeni ildir. Uşaqlar yeni ildən hədiyyələr, böyüklər isə səadət, xoşbəxtlik gözləyir. Bu ənənənin əsası 300 il bundan əvvəl I Pyotrun əmri ilə qoyulub. Əmrdə, həmçinin ağac bəzəmək də öz əksini tapıb. Məhz küknar ağacı 19-cu əsrin axırlarında dəbə mindi.

Yeni il gecəsi süfrəyə mütləq müxtəlif yeməklər, salatlar, içkilər, piroqlar qoyulur. İnanca görə, süfrə nə qədər dolu və gözəl olarsa, qarşıdan gələn il də elə olacaq. Süfrənin ortasına mütləq odda qızardılmış donuz balası qoyulur. Çünki donuz ruslarda bolluq və var-dövlət simvolu kimi tanınır. Süfrəyə quş ətindən heç nə qoyulmur, hesab edilir ki, evdən xoşbəxtlik uça bilər. Xəmirdən müxtəlif heyvan fiqurları bişirilib gələn qonaqlara paylanır. Yeni ili mütləq təzə paltar və ayaqqabıda qarşılayırlar ki, gələn il də həmişə təzə paltar, ayaqqabı almaq imkanı olsun. Yeni il qabağı hamı çalışır ki, bütün borcları qaytarsın, küsülülər barışsın. Evdən sınmış qab-qacağı atır, pəncərə və güzgülər parıldayana qədər silinir. Müxtəlif karnavallar, ballar təşkil olunur, hamı səhərə kimi rəqs edir.

## Xarici keçidlər
Azərbaycanda Yeni il

**Yeni il Azərbaycanda** — Azərbaycanda təntənə ilə qeyd olunan bayram.

## Tarixi
Qriqori təqvimində ilin birinci ayıdır. Qriqori təqvimi 1582-ci ildə qəbul edilmişdir. Rusiyada I Pyotrun fərmanına əsasən Yuli təqviminə keçilmişdir. Həmin fərmana görə yanvarın 1-i — İsa peyğəmbərin təvəllüd günü ilin əvvəli kimi qəbul edilmiş və XVIII əsr 1701-ci il yanvarın 1-dən başlanmışdır.

1918-ci ildə Sovet Rusiyası hökumətinin başçısı V. İ. Leninin imzaladığı dekretlə Qriqori təqvimi qəbul edilmişdir. Beləliklə, Qriqori və Yuli təqvimləri arasında XX əsrdə 13 günə bərabər olan fərq aradan qaldırılmışdır. 1918-ci il yanvarın 31-dən sonrakı gün fevralın 13-ü hesab edilmişdir. Azərbaycan Respublikasında illərin hesablanması üçün əvvəlki kimi, yenə Qriqori təqvimindən istifadə olunur. Buna müvafiq olaraq, yanvarın 1-i istirahət günü kimi qeyd edilir.

2006-cı ildən başlayaraq, yanvarın 1 və 2-si bayram günləri hesab edilir və iş günü olmayan istirahət günləri kimi qeyd olunur.

Qeyd: 2006-cı ildən qüvvədə olan qaydaya görə, əgər bayram günü istirahət günü ilə üst-üstə düşürsə, növbəti gün iş günü hesab edilmir.

## İstinadlar
Almaniyada 1848-1849-cu illər inqilabı

**Almaniyada 1848-1849-cu illər inqilabı** () və ya **Mart inqilabı** () — 1848-ci ilin martından 1849-cu ilin yayın axırınadək Alman İttifaqı ərazisində baş verən inqilabi hadisələr, 1848-ci il üsyanlarından biri.

Mart inqilabı Mərkəzi Avropanın bir çox ölkələrində baş verən burjua-demokratik inqilabının bir hissəsi idi. Onun əsas məsələlərindən biri Almaniyanın birləşməsi. Knyaz və feodalların təsərrüfat fəaliyyətlərinə müdaxiləsinin qarşısının aınması, siyasi həyata burjuaziyanın buraxılması idi. İnqilab dövründə ümumalman parlamenti — Frankfurt Milli Məclisi yaradıldı və senzura ləğv edildi.
Avstriyada Yeni il

**Yeni il Avstriyada** — Avstriyada təntənə ilə qeyd olunan bayram

Avstriyada hələ qədimlərdən Yeni il bayramının xeyirxah obrazları bacatəmizləyən və donuzdur. Bu, əlbəttə, sonuncunun bayram süfrəsində həzm-rabedən keçirilməsinə mane olmur.

## Xarici keçidlər
İspaniyada Yeni il

[thumb|[Madrid]]
**Yeni il İspaniyada** () — İspaniyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

İspaniyada bayram günü hamı şəhərin mərkəzi meydanına axışır. Üzüm yeməyə. Həm də kütləvi şəkildə. Hər kəs müəyyən vaxt ərzində 12 salxım üzüm yeməlidir. Bayram axşamı küçələrdə müxtəlif tələlər qurulur. Bu onun üçündür ki, pis qüvvələr köhnə ildə ilişib qalsın.

## Xarici keçidlər
Kurçatov

* Kurçatov (Kursk) — Rusiyanın Kursk vilayətində şəhər.
* Kurçatov (Qazaxıstan) — Qazaxıstanın şərqində şəhər.
* İqor Kurçatov — Rusiyada ilk nüvə reaktorunu düzəldən fizik -alim.
Xətt gəmisi

thumb|200px|"USS Arizona" xətt gəmisi. 
**Xətt gəmisi**  (, , ) — Zirehli artilleriya hərbi gəmisi. Su tutumu  20-dən 64 min tona qədər, uzunluğu 150-dən 263 metrə qədər, 280-dan 460 millimetr ölçülü toplarla təchiz edilir. Gəmi heyəti  1500—2800 nəfərə qədər olur. XX əsrdə düşmən gəmilərini məhv etmək və sahildə quru qoşunlarına kömək etmək üçün istifadə edilirdi.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Смит П. Ч. Закат владыки морей. — М.: ACT; Транзиткнига, 2003
* ЦУСИМА.su — военно-морская история 1855—1945, корабли на ЦУСИМЕ
* Battleship.spb.ru — история военных кораблей
* Вашигтонское морское соглашение 
* Энциклопедия кораблей
Yeni Qvineya

**Yeni Qvineya** — Qrenlandiyadan sonra Dünyanın  ikinci böyük adası, sahəsi 786 min km²-dir.O Materik mənşəli adadır
Materiya

**Materiya** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Materiya (fəlsəfə) —  insan şüurundan kənarda və ondan asılı olmayaraq mövcud olan və həmin şüurla inikas etdirilən obyektiv reallıq
* Materiya (fizika) — fizikada bölmə

## Həmçinin bax
* Material
Efiopiya–Eritreya müharibəsi

**Efiopiya-Eritreya müharibəsi** — Efiopiya və Eritreya arasında mübahisəli ərazilər üstündə düşən müharibə. 6 may 1998-ci ildə baş verən insidentin nəticəsində başlayıb 2000-ci ildə Efiopiya ordusunun Eritreyalıları mübahisəli ərazidən çıxarması nəticəsində bitib.

## Müharibənin gedişi

* 6 may 1998-ildə baş tutmuş insident nəticəsində müharibə başlayır
* 1998-il 12 may Eritreyanın qoşunları 3 mübahisəli ərazilardən birini Badme-ni tutdular
* 1999-il 21-23 fevral Efiopiya tərəfindən keçirilən "Qurub" əməliyyatı nəticəsində Efiopiya aviasiyası (MiQ-21 və MiQ-23) Eritreya ərazisinə çoxlu sayda aviazərbələr endirir.
* 1999-il 16 may Efiopiya aviasiyası Massaua limanına hücüm etdi
* 1999-il 24 may Eritreyalılar 4 piyada briqadası ilə Efiopiya qoşunlarının qoruduğu ərazilərə hücüma keçdilər.Cəbhənin qərbində Mereb çayının sol sahili ərazisində iki gün çekən döyüşlərdə Eritreyalılar uğur qazana bilmədilər.
* 2000-il may-iyun Efiopiya ordusu Eritreyalıları mübahisəli ərazilərdən çıxardı 
* Sülh razılığından sonra Beynəlxalq Arbitraj mübahisəli əraziləri yarı-bə-yarı böldü müharibənin rəmzi olan Badme şəhəri Eritreya ərazisində qaldı.
* 2007-ildə sərhədyəni ərazilərdə yeni münaqişənin yaranması təhlükasi yarandı,bəzi analitiklar yeni müharibənin başlaya biləcəyini proqnoz etdilər.

## Mənbə
* Efiopiya-Eritreya müharibəsi (rus dilində)
* XX-ci əsrin son klassik müharibəsi(rus dilində)
Bilman Qüdrət

**Bilman Qüdrət**, **Dədə Bilman**, (; ) — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü

## Həyatı
15 fevral 1957-ci ildə Ermənistan SSR Vedibasar mahalının Şidli kəndində anadan olmuşdur. Rostov Dəmiryol İnstitutunu bitirib.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## Ailəsi
Ailəlidir, bir qızı, iki oğlu var.

## Yaradıcılığı
Bilman Qüdrət təxəllüsü ilə yazır. "Ağrıdağ ağrısı" (1999-cu il), "Sinəmin çarpaz dağı" (2001-ci il), "Qızlar eşqə düşəndə" (2007-ci il), "Ömürdən düşən illər" (2007-ci il), "Ömrün əlli birinci baharı" (2009-cu il) kitabları işıq üzü görüb.

### Kitabları
# "Ağrıdağ ağrısı" (1999-cu il),
# "Sinəmin çarpaz dağı" (2001-ci il),
# "Qızlar eşqə düşəndə" (2007-ci il),
# "Ömürdən düşən illər" (2007-ci il),
# "Ömrün əlli birinci baharı" (2009-cu il)

## İstinadlar
Artember

**Artember** – Midiya zadəganlarından biri olmuşdur, hansı ki, oğlu on yaşlı Kir tərəfindən təhqir edilmişdi. Dəməşqli Nikolayın verdiyi məlumata görə, daha sonra o, Kiri məhkəməyə köməkçi kimi işə götürmüşdü. Herodot yazır:

*"Oğlan (Kir) on yaşında olanda, onun özünü tanımasında və qavramasında təsirli olmuş təsadüfi bir hadisə baş verir. O, bir gün yaşadğı kənddə, ətrafındakı ceyranlarla oynayırdı və eyni zamanda orada onunla həmyaşıd uşaqlar da vardı.  Digər uşaqlar gələcəkdə hökmdar olacağı söylənən, vilayət rəhbərinin oğlundan seçilirdi. O, oğlanlara əmrlər verməyə başladı ki, bəzisi onun evinə qulluq etsin, bəzisi onu və evini qorusun, digərləri isə katibliklə məşğul olsun. Oğlanların arasında Kirin ona etməyi əmr etdiyi işləri rədd edən Artemberin oğlu da vardı. Kir digər oğlanlara tapşırdı ki, onu tutub bağlasınlar və nə qədər ki, onun əmrlərinə tabe olmayıb şiddətli şəkildə qamçılasınlar. Artemberin oğlu azad olunduqdan sonra yavaş-yavaş öz taxtına qalxaraq təcil şəhərə gedir və Kirin ona etdiklərini təcili atasına danışır. O Kirin kim olduğunu bilmir və onu hökmdarın çobanının oğlu hesab edirdi. Artember oğlunu da yanına alaraq, Astiaqın yanına gəldi və oğluna yetirilən zədələrdən şikayət etdi. Oğlunun çiyinlərini göstərərək, o dedi, " Hökmdar, sənin nökərin, çobanının oğlu bizi tamamilə təhqir etdi."*

Bu sözlərdən və danışılan əhvalatdan sonra Astiaq Artemberin xətrinə onun oğlunun qisasını almaq qərarına gələrək vilayət hakimini (I Kambiz) və oğlunu yanına çağırtdırır. Onlar hökmdarın hüzuruna gələrək təzim etdikdən sonra Astiaq gözlərini Kirin gözlərinə zilləyərək deyir:

*" Beləliklə, sən kimsən ki, mənim hakimiyyətimə tabe olan ərazidə, özünü bu qədər kobud apararaq, ölkənin ən hörmətli zadəganlarından birinin oğlunu təhqir etmisən." "Mənim hökmdarım"* deyə oğlan cavab verir, *"Mən ona layiq olduğu cəzanı vermişəm. Mən kəndin oğlanlarıyla oynayarkən onlar tərəfindən hökmdar seçilmişəm. O da məni seçənlərdən biri olmuşdur. Bütün digər uşaqlar mənim əmrlərimə tabe oldular, lakin o, qarşı çıxdaraq onları saymadı, bundan sonra da layiq olduğu cəzanı aldı. Əgər buna görə mənə hansısa cəza veriləcəksə, mən həmin cəzanı elə burdaca çəkməyə hazıram"*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Midiya
* Madaylar