Vergi rəqabəti

**Vergi rəqabəti** — dövlətlərin fiskal yüklərin azaldılması vasitəsilə istehsal resurslarının axınını təşviq etmək və ya onların çıxışını dayandırmaq məqsədilə həyata keçirdiyi tənzimləyici rəqabət forması. Bu, adətən bir hökumətin xarici birbaşa investisiya, dolayı investisiya (maliyyə qoyuluşları) və yüksək ixtisaslı insan resurslarını cəlb etmək üçün ümumi vergi səviyyəsini minimuma endirməsi və ya xüsusi vergi güzəştləri tətbiq etməsi ilə müşayiət olunur. Bu yolla ölkə özünə müqayisəli üstünlük yaratmağa çalışır.

İqtisadçılar iqtisadi inkişaf stimullarını tez-tez səmərəsiz, baha başa gələn və təhrifedici hesab edirlər.

## Tarixi
XX əsrin ortalarına qədər kapitalın və insanların sərbəst hərəkətinə əngəllər mövcud olduğundan dövlətlərin vergi siyasətində daha çox müstəqillik vardı. Qloballaşmanın tədricən güclənməsi bu baryerləri zəiflədərək kapital axınlarının artmasına və əmək resurslarının daha çox mobilləşməsinə səbəb olmuşdur.

## Təsiri
2020-ci ildə aparılan bir araşdırmaya görə, vergi rəqabəti əsasən mobilliyi yüksək olan şirkətlər üçün vergilərin azalmasına gətirib çıxarır və bizneslərin yerləşmə səmərəliliyinə ciddi təsir göstərmir.  ABŞ üzrə 2020-ci il NBER tədqiqatı isə bəzi sübutların dövlət və yerli səviyyədə vergi güzəştlərinin məşğulluğun artmasına səbəb olduğunu, lakin ümumi iqtisadi artıma əhəmiyyətli təsir göstərmədiyini ortaya qoymuşdur.

## Nümunələr

### Avropa İttifaqı
Avropa İttifaqı (Aİ) vergi rəqabətinin rolunu açıq şəkildə nümayiş etdirir. Kapital və insanların sərbəst hərəkəti üçün maneələr minimum səviyyəyə endirildiyindən bəzi ölkələr (məsələn, İrlandiya Respublikası) aşağı korporativ vergi dərəcələri ilə böyük həcmdə xarici sərmayə cəlb etmişdir. Bu ölkələr infrastrukturun (yollar, telekommunikasiya və s.) maliyyələşdirilməsini isə Aİ fondlarından təmin etmişdir. Lakin xalis donor dövlətlər (məsələn, Almaniya) aşağı vergilərlə investisiya cəlb edən ölkələrə infrastruktur köçürməsinə qarşı çıxmışdır. Bununla yanaşı, yüksək vergilərə baxmayaraq iqtisadi tərəqqi əldə etməyən Yunanıstan və Portuqaliya kimi ölkələrə etiraz edilməmişdir.

Aİ inteqrasiyası istehlak vergilərinin də harmonizasiyası üçün təzyiq göstərməkdədir. Üzv ölkələrdə ƏDV dərəcəsi əsas zolaqda minimum 15% olmalı, güzəştli vergi tətbiq edilə biləcək məhsul və xidmətlərin siyahısı isə məhdudlaşdırılmışdır. Buna baxmayaraq, vahid valyuta (avro), e-ticarətin artması və coğrafi yaxınlıq səbəbindən insanlar ƏDV fərqlərindən faydalanaraq alış-veriş etməyə davam edirlər.

### İsveçrə
Aİ-nin qonşuluğunda xüsusi vergi rejimləri saxlayan İsveçrə kimi ölkələr də bu sahədə müəyyən güzəştlərə getməyə məcbur olmuşdur.

## Tənqidi
Vergi rəqabətinə dair baxışlar müxtəlifdir. Tərəfdarları iddia edirlər ki, bu siyasət vergi ödəyiciləri və qlobal iqtisadiyyat üçün faydalıdır. Bəzi iqtisadçılar aşağı korporativ vergi dərəcələrinin iqtisadi artımı stimullaşdıraraq ümumi vergi yığımını artırdığını qeyd edirlər. Digərləri isə hesab edirlər ki, rəqabət şirkətlər arasında faydalı olsa da, dövlətlər arasında vergi rəqabəti həmişə mənfi nəticələr doğurur.

Bəzi müşahidəçilər vergi rəqabətini yüksək maaşlı iş yerlərinin yaradılması vasitəsilə işçi qüvvəsinin rifahını yaxşılaşdırmaq üçün əsas siyasət kimi qiymətləndirirlər. Digərləri isə bunun əsasən investorların xeyrinə olduğunu, çünki işçilərin həm daha aşağı vergilər, həm də daha yüksək gəlir bölgüsü hesabına daha yaxşı təminat ala biləcəyini bildirirlər.

## Həmçinin bax
* Vergi islahatı
* Vergi sistemi
* Sabit vergi
* Qloballaşma

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Harmful Tax Competition (EU DG for Taxation and Customs Union)
* ''International tax competition: globalisation and fiscal sovereignty'', Rajiv Biswas, Commonwealth Secretariat, 2002, 
* International Financial Centres (IFC) Forum on tax competition
* A competitive tax system is a better tax system, Nicholas Shaxson, Ellie Mae O'Hagan
* Tax Competition and Inequality – The Case for Global Tax Governance, Thomas Rixen, 2010
* Taxation, Productivity and Prosperity, Martin Wolf, Financial Times, 2012
*