Sergey Namyotkin

**Sergey Semyonoviç Namyotkin** () — görkəmli üzvi kimyaçı, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1939), iki dəfə "Stalin" mükafatı laureatı (1943, 1949).

## Həyatı
1892-ci ildə İkinci Moskva proqimnaziyasını, 1896-cı ildə isə Birinci Moskva kişilər qimnaziyasını bitirmişdir. 1896–1902-ci illərdə Moskva Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsində təhsil almış və orada işləmişdir (1911 ilədək). Professor N. D. Zelinskinin tələbəsi olmuşdur. Eləcə də 1910-cu ildən Moskva Ali qadınlar kurslarında (MAQK) üzvi kimya kafedrasında müəllimlik edib. 1911-ci ildə Peterburq Universitetində magistr dissertasiyasını müdafiə edib və 1912-ci ildə MAQK-ın üzvi kimya kafedrasının professoru seçilib. 1916-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Namyotkin fizika-riyaziyyat fakültəsinin dekanı olub (1914–1918 illərdə) .

## İkinci MDU və MZKTİ
İnqilabdan sonra S. S. Namyotkin MAQK-da, dəyişdirilərək 2-ci Moskva Dövlət Universiteti olmuş (1918 ildə), işini davam etmişdir. Burada, o, professor, üzvi kimya kafedrasının müdiri (1918–1930), il ərzində fizika- riyaziyyat fakültəsini dekanı (1918–1919), 1919–1924-cü illərdə isə rektor vəzifəsində çalışmışdır və universitetin normal iş fəaliyyətinin bərpası məsələlərini həll edirdi. 1921-ci ildə 2-ci MDU daxilində Moskvada ilk olaraq pedaqoji fakültə açılmlşdır. 2-ci MDU bir hissısinin MZKTİ (1932-ci ildə) qurulmasından sonra burada professor, üzvi kimya kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmişdir (1938 ilədək).

## XTAŞ nəzdində DTNİ
1925-ci ildə Dövlət Tədqiqat Neft istitutu yaradılmlşdır. Namyotkin burada SSRİ-də neft və qazların, parafin və serezinlərin kimyəvi tərkibinin tədqiqatı ilə məşğul olan kimya və texnologiya şöbəsinə rəhbərlik edirdi. 1926–1934-cü illərdə institunun direktor müavini olmuşdur.

## Dağ-Mədən Akademiyası
1927-ci ildə Namyotkin özünün təşkil etdiyi Moskva Dağ-mədən akademiyasının neft fakültəsinin üzvi-kimya və neft kimyası kafedrasına rəhbərlik etdi. Burada o, ilk dəfə neft kimyası kursunun tədrisinə başladı.

## SSRİ Elmlər Akademiyası
1934-cü ildə DTNİ yeni yaradılmlş SSRİ EA Yanıcı qazıntılar institunun bir hissəsi oldu. Burada S. S. Namyotkin ömrünün sonunadək rəhbərlik etdiyi neft kimyası laboratoriyasını təşkil edir (1939–1947-ci illərdə YQİ direktoru olub). İşləri Böyük Vətən müharibəsi illərində, institunun Kazanda evakuasiya vaxtında da davam edirdi. Laboratoriya yeni növ yanacaq-sürtkü materiallarını hazırlayırdı. Müharibə ilərində, o, SSRİ EA Başqır ekspedisiyasının neft bölməsinə rəhbərlik edirdi. İşimbay neftayırma zavodunun qurğusunda tətbiq edilən kükürdlü neftdən sürtkü yağlarının alınma üsulunu təşkil etmişdir. 1947-ci ildə labotayoriya SSRİ EA Neft institutuna köçürülmüşdür. 1948–1950 ilədək Namyotkin SSRİ EA Neft institutunun direktoru idi.

## İctimai fəaliyyət
S. S. Namyotkin Moskva Təbiətşünaslar cəmiyyətinin üzvü idi. 1932-ci ildə D. İ. Mendeleyev adına ümumittifaq kimya cəmiyyətinin rəhbəri oldu. "Ümumi kimya jurnalı" redaksiya kolleqiyasının üzvü idi.

## Elmi fəaliyyət
Namyotkinin əsas elmi maraq dairəsi-neft kimyası-hələ tələbəlik illərində onun qafqaz neftinin öyrənilməsinə həsr olunan diplom işidir (1920 il). 1910–1920-ci illərdə efir yağlarının tərkibinə daxil olan terpenləri tədqiq edir. Kamfen reaksiyalarının öyrənilməsi yeni struktur qruplaşdırılması açılışına gətirib çıxarır və "Namyotkinin qruplaşdırılması" adlanır (1925 il). 1910–1920-ci illərin əvvəlinədək üzvü kimyanın ümumi teoretik problemləri ilə məşğul olur, ancaq 20-ci illərin ortalarından onu neft kimyası ilə əlaqəli elmi və praktiki suallar maraqlandırır. O, neftin və qazın tərkibi və xüsusiyyətinin tədqiqi ilə, parafinin spirtlərə və aldehidlərə turşulanması və neft-kimya sintezi problemlərinin həlli ilə məşğul olur. O, eləcə də inkişafı artılan və qoxucu maddələrin sintezi sahəsində işlər aparırdı.

## Mükafatlar, təltiflər
-"Azot turşusunun həddli karbonhidrogenlərə təsiri" işinə görə A. M. Butlerov adına kiçik mükafat laureatı (1910 il)

-Elm və texnika sahəsində uzun illər apardığı işə görə birinci dərəcəli Stalin mükafatı (1943 il)

-Qoxucu maddələrin sintezinin yeni üsulunun işlənməsi və istehsala buraxılmasına görə ikinci dərəcəli Stalin mükafatı (1949 il)

-Lenin ordeni (2 iyul 1946 il)

-Üç "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1940, 1944, 1945 il)

-"1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində şərəfli əməyə görə" medalı (1946 il)

-RSFSR Əməkdar elm və texnika xadimi (1947 il)

## Ailə
O, Lidiya Nikolayevna Lyapunova (Namyotkina) ilə evli idi. Bu evlilikdən iki uşağı doğulnuşdur. 1924-cü ildə L. N. Namyotkina vəfat edir. 1927-ci ildə, o, Yelena Vasilyevna Lyapunova ilə evlənir. Birinci evlilikdən olan oğlu-Nikolay Sergeyeviç Namyotkin (1916–1984) atası kimi, özünə kimyaçı sənətini seçmişdir. Ögey oğlu-Aleksey Andreyeviç Lyapunov (1911–1973)-tanınmış riyaziyyatçı və kibernetikanın qurucularından biridir.

## Memorial
S. S. Namyotkin 5 avqust 1950-ci ildə vəfat edib. Onun adını Moskvada (1965) və Kazanda küçələr daşıyır. 1995-ci ildən İ. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət neft və qaz universitetində S. S. Namyotkin adına stipendiya mövcuddur. A. B. Topçiyev adına REA Neft-kimya sintezi institutunda akademik S. S. Namyotkin adına memorial kabinet mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Т. В. Богатова. Академик Наметкин.
* А. Е. Арбузов об учениках Н. Д. Зелинского.
* Мемориальный кабинет С. С. Намёткина.