Smit-Magenis sindromu

**Smit-Magenis sindromu** — Smit-Magenis sindromu (SMS) zəka geriliyi, üz anomaliyaları, yuxu problemləri və özünə zərər vermək kimi çoxsaylı davranış problemləri kimi təzahürləri olan irsi bir xəstəlikdir. Smit-Magenis sindromu insidansı 15.000–25.000 insanda 1 hadisədir . Smit-Magenis sindromu ümumiyyətlə xromosom 17 (17p) qısa qolundan qaynaqlanır və bəzən 17p sindromu olaraq da adlandırılır.

## Simptomlar
Smit-Magenis sindromu kiçik bir uşaqda kəllə və başın yumşaq toxumaları aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir: geniş və kvadrat üz, dərin baxışlı gözlər, böyük yanaqlar və görkəmli çənə və düz bir burun körpüsü. Uşaq böyüdükcə burun körpüsü daha aydın, "batut şəklində" olur. Gözlər ümumiyyətlə dərin qoyulur və bir-birinə yaxındır. Qaşlar geniş, qalın, əridilmiş, yanlarında genişlənir. Ağız ən gözə çarpan xüsusiyyətdir, yuxarı və alt dodaqlar doludur, ağız genişdir. Ətli dodaq yivi sayəsində ağız aşağıya əyilmiş və yuxarı dodaq xaricə qaldırılmışdır. Bu üz xüsusiyyətləri yaşla birlikdə daha çox nəzərə çarpır, çünki alt çənənin böyüməsi yuxarı çənədən üstündür, bu da orta səthin aşkar hipoplaziyasına səbəb olur. Yüngül braxisefali də mövcuddur.

Erkən yaşlarından Smit-Magenis sindromlu xəstələrdə yuxu pozğunluqları tez-tez olur. Xəstələr gün ərzində çox yuxulu ola bilər, ancaq melatonin istehsalının tərs sirkadiyalı ritminə görə yuxuya getməkdə çətinlik çəkirlər və hər gecə bir neçə dəfə oyanırlar.

Smit-Magenis Sindromlu insanlar çox açıq və ümumiyyətlə mehribandır, lakin hamısının davranış problemləri müxtəlifdir. Davranış problemlərinə tez-tez qəzəb, təcavüz, narahatlıq, məcburi davranış, impulsivlik və diqqət yetirməkdə çətinliklər daxildir. Dişləmə, vurma, başı vurma və toplama daxil olmaqla özünə zərər vermək çox yaygındır. Təkrarlanan özünü qucaqlamaq, Smith-Magenis sindromuna xas ola biləcək davranış xüsusiyyətidir. Bu vəziyyətdə olan insanlar zorla barmaqlarını yalayaraq kitabları və jurnalları vərəqləyə bilər ("yalama və çevirmə" kimi tanınan bir davranış) və insanlar və ya etki sahələri, xırda-xuruşlar haqqında çox müxtəlif xırdalıqları xatırlamaq üçün təsir edici bir qabiliyyətə sahibdirlər.

Digər simptomlar arasında qısa boy, onurğa əyriliyi (skolyoz), boğuq səs, ağrı və istiliyə qarşı həssaslığın azalması ola bilər. Bu narahatlığı olan bəzi insanlar karlığa səbəb olan eşitmə qüsurları var. Təsirə məruz qalan insanların miyopi, şaşılıq və digər görmə problemlərinə səbəb olan görmə pozğunluğu ola bilər. Ürək və böyrək qüsurları Smit-Magenis sindromlu insanlarda da qeydə alınmışdır, baxmayaraq ki bunlar nadirdir.

## Genetika
Smit-Magenis sindromu əksər hallarda 17 xromosom cütlüyündən bir xromosom tərəfindən müəyyən seqmentlərin itirilməsinə səbəb olan bir xromosom yenidən qurulması səbəb olur. SMS olan insanların çoxu, müəyyən bir xromosom 17 bölgəsindən genetik materialın silinməsinə malikdir (17p11.2). Bu bölgədə bir neçə gen olmasına baxmayaraq, tədqiqatçılar bu yaxınlarda müəyyən bir RAI1 geninin itirilməsinin bu sindromun xarakterik xüsusiyyətlərindən çoxunun məsuliyyət daşıdığını aşkar etdilər . 17-ci xromosomda RAI1-ə bitişik genlərin itirilməsi klinik əlamətlərin şiddətini ağırlaşdırır və sindrom təzahürlərində dəyişkənliyə səbəb olur. Silinmiş bölgədəki əlavə genlərin itirilməsi, Smit-Magenis sindromunun xüsusiyyətlərinin təsirlənmiş insanlar arasında niyə dəyişdiyini izah etməyə kömək edə bilər. Xəstələrin kiçik bir hissəsində Smit-Magenis sindromuna 17-ci xromosomun silinməsi əvəzinə RAI1 genindəki bir mutasiya səbəb olur.

17-ci xromosomdakı silinmələr və RAI1 genindəki mutasiyalar RAI1 zülalının anormal və ya funksional olmayan bir versiyası ilə nəticələnir. RAI1, SAAT kimi sirkadiyalı ritmin nəzarətində iştirak edən bir neçə gen daxil olmaqla bir çox genin ifadəsini tənzimləyən bir transkripsiya amilidir. James Lupskinin (Baylor Tibb Kolleci) və Sarah Elsie'nin (Virginia Birlik Universiteti) rəhbərlik etdiyi bir qrup bu genin Smit-Magenis sindromunun patogenezindəki rolunu araşdırır .

SMS adətən miras qalmır. Bu vəziyyət ümumiyyətlə reproduktiv hüceyrələrin (yumurta və ya sperma) meydana gəlməsi və ya erkən embrion inkişafı zamanı meydana gələn bir mutasiyadan qaynaqlanır. Smith-Magenis Sindromlu insanlar ən çox ailədə bu vəziyyətlə əlaqəli bir tarixçəyə sahib deyillər.

## Diaqnostika
Smit-Magenis sindromu ümumiyyətlə sitogenetik analiz və ya karotipləşdirmə adlanan qan hüceyrəsi testi ilə təsdiqlənir. Diaqnoz üçün FISH (floresan in situ hibridləşdirmə) adlı bir metod istifadə olunur. Kiçik silmələr (mikrodeletsiyalar) bəzən standart FISH testində nəzərə çarpmırdı və SMS olan xəstələrdə mənfi karotipləmə nəticələrinə səbəb olurdu. 17p11.2-də bir silmək üçün FISH testinin son inkişafı bu pozğunluğu daha dəqiq aşkarlamağa imkan verdi . Bununla birlikdə, RAI1 genindəki bir mutasiyanın yaratdığı Smit-Magenis sindromunu təyin etmək üçün daha çox diaqnostik inkişaf tələb olunur.

SMS olan uşaqlara tez-tez autizm, diqqət çatışmazlığı hiperaktivite bozukluğu (DEHB), obsesif-kompulsif bozukluk (OKB), diqqət çatışmazlığı bozukluğu (DEHB) və ya əhval pozuqluğu kimi psixiatrik diaqnoz qoyulur.

## Müalicə
Smit-Magenis sindromunun müalicəsi simptomların idarə edilməsinə əsaslanır. SMS olan uşaqlar tez-tez fiziki müalicə, peşə terapiyası və danışıq terapiyası da daxil olmaqla bir neçə dəstəyə ehtiyac duyurlar. Xəstənin həyatı boyu dəstək çox vaxt tələb olunur.

Bəzi simptomları aradan qaldırmaq üçün dərmanlar tez-tez istifadə olunur. Melatonin əlavələri və trazodon ümumiyyətlə yuxu pozğunluqlarını tənzimləmək üçün istifadə olunur. Ekzogen melatoninlə birləşdirildikdə, adrenerjik antagonist acebutolol tərəfindən gündüz saatlarında endogen melatonin istehsalının blokadası konsentrasiyanı artıra bilər, yuxu vaxtını yaxşılaşdırır və davranış yaxşılaşdırılmasına kömək edə bilər . Digər dərmanlar (risperidon kimi) bəzən aqressiv davranışı tənzimləmək üçün istifadə olunur.

## Adın mənşəyi
"Smit-Magenis" adı 1986-cı ildə bu genetik bozukluğu təsvir edən iki qadın alimin adından gəlir. Bunlar Milli Sağlamlıq İnstitutlarının genetik məsləhətçisi Ann S. M. Smith və Oregon Sağlamlıq Elmləri Universitetinin pediatrı, tibbi genetik və sitogenetikçi Rut Ellen Magenisdir.

## İstinadlar