open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sərvətsəza Qadınəfəndi

**Sərvətsəza Qadınəfəndi** (d. 1824 - ö. 24 sentyabr 1878) — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin ilk xanımı.

## Həyatı
Sərvətsəza xanım 1824-cü ildə Rusiyanın Maykop şəhərində doğulmuşdur. Ailəsi kabardey əsillidir. Özündən başqa Andok bəy (ö. 1886) və Süleyman bəy (ö. 1896) adlı 2 qardaşı və Fatma xanım adlı bacısı vardı. 1838-ci ildə Sərvətsəza xanım doğulduğu şəhəri tərk etdi və İstanbula gəldi. Sultan I Əbdülhəmidin qızı Əsma Sultanın nədiməsi olaraq Osmanlı sarayına daxil olur. Sultan I Əbdülhəmidin vəfatından sonra qardaşı oğlu Əbdülməcid Əfəndi taxta çıxmış, Əsma Sultan da cülus hədiyyəsi olaraq Sərvətsəzanı yeni sultana hədiyyə etmişdir.

1839-cu ildə Sultan Əbdülməcidlə evlənən Sərvətsəza xanım Osmanlı sarayının baş qadınəfəndisi oldu. Nigahın ardından ailəsini də İstanbula gətirdən Sərvətsəza xanım bacısı Fatma xanımı da saraya alaraq hərəm xəzinədarı təyin etmişdi. Ancaq övladı olmurdu. Sultan Əbdülməcidin digər xanımı Gülcamal Qadınəfəndinin vəfatının ardından onun övladlarını - Fatma Sultan, Rəfiyə Sultan və Mehmed Rəşad Əfəndini himayəsinə aldı. 1853-cü ildə Validə Bəzmialəm Sultanın vəfatının ardından hərəmin idarəsini ələ aldı.

Sultan Əbdülməcidin 1861-ci ildə vəfat etməsinin ardından Beyoğlu sarayına köçürülən Sərvətsəza xanım ögey oğlu Murad Əfəndiyə çox bağlıydı və taxta çıxmasını istəyirdi. Ancaq baş verən siyasi hadisələrin ardından Sultan Əbdülhəmid taxta çıxmışdı. Rəvayətə görə, Ramazan ayında bir gecə Sultan Əbdülhəmidi ziyarət edən Sərvətsəza xanım taxtı oğulluğu Murad Əfəndiyə geri qaytarmasını istəmiş, bundan qəzəblənən Sultan Əbdülhəmid Sərvətsəza xanımı Beyoğlundakı sarayında zəhərləyərək öldürmüşdür. 25 sentyabr 1878-ci ildə vəfat edən Sərvətsəza xanım Sultan Səlim məscidində dəfn edildi.

## Mənbə

* Charles White (1846). Three years in Constantinople; or, Domestic manners of the Turks in 1844. London, H. Colburn
* Necdet Sakaoğlu (2007). Bu Mülkün Kadın Sultanları. Beyoğlu, İstanbul : Oğlak Yayıncılık ve Reklamcılık
* Fanny Davis (1986). The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918. Greenwood Publishing Group
Assizi

**Assizi** () — İtaliya Respublikasında Umbriya bölgəsində respublika tabeli şəhər.

## Əhalisi
Assisinin əhalisi 27.889 nəfərdir. 19-cu və 20-ci əsrlərdə şəhərin əhalisi:
*Nəfər*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:30000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 13559
  bar:1871 from:0 till: 15083
  bar:1881 from:0 till: 15952
  bar:1901 from:0 till: 16879
  bar:1911 from:0 till: 18182
  bar:1921 from:0 till: 19694
  bar:1931 from:0 till: 21173
  bar:1936 from:0 till: 22514
  bar:1951 from:0 till: 24206
  bar:1961 from:0 till: 24372
  bar:1971 from:0 till: 24002
  bar:1981 from:0 till: 24664
  bar:1991 from:0 till: 24626
  bar:2001 from:0 till: 25304

PlotData=

  bar:1861 at: 13559 fontsize:S text: 13.559 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 15083 fontsize:S text: 15.083 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 15952 fontsize:S text: 15.952 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 16879 fontsize:S text: 16.879 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 18182 fontsize:S text: 18.182 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 19694 fontsize:S text: 19.694 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 21173 fontsize:S text: 21.173 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 22514 fontsize:S text: 22.514 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 24206 fontsize:S text: 24.206 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 24372 fontsize:S text: 24.372 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 24002 fontsize:S text: 24.002 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 24664 fontsize:S text: 24.664 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 24626 fontsize:S text: 24.626 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 25304 fontsize:S text: 25.304 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Veri kaynagi ISTAT


## Qardaş şəhərlər
* San-Fransisko, ABŞ
* Betlehəm, Fələstin

## Digər
* İtaliya şəhərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Assizi şəhəri haqqında
Basilan

**Basilan** () — Filippinin cənubunda yerləşən ada.

## Coğrafi yerləşmə
Filippin arxipelaqına daxil olan 7107 adadan biridir. lokal olaraq isə Sulu arxipelaqının 400 adasından biridir. Adanın sahəsi 1234,2 km², uzunluğu 66 km, eni 44 km təşkil edir. Adada 293 322 nəfər yaşayır (2010).

Mindoro adasından 17 km enə malik Basilan boğazı ilə ayrılır. Adanın qərbindən şərqinə dağ silsiləsi keçir. Cənubunda hündürlüyü 1020 metr olan zirvə vardır.

## Əhalisi

Ərazisinin 4/5 hissəsi Basilan vilayətinə daxildir. Basilan vilayəti Müsəlman Mindanao Muxtar Bölgəsinə daxildir.

Adada 2 şəhər (İsabela, Lamitan) və 2 255 qəsəbə vardır.

## İnzibati bölgü
11 inzibati vahidliyə və 2 şəhər dairəsinə bölünür:

### Şəhərlər
* İsabela (Isabela City)
* Lamitan (Lamitan City)

### Bələdiyyələr
* Əkbər (Akbar)
* Əl-Barka (Al-Barka)
* Hacı Məhəmməd Acul (Hadji Mohammad Ajul)
* Hacı Muxtamad (Hadji Muhtamad)
* Lantavan (Lantawan)
* Masulo (Maluso)
* Sumisir (Sumisip)
* Tabuan-Lasa (Tabuan-Lasa)
* Tipo-Tipo (Tipo-Tipo)
* Tuburan (Tuburan)
* Unqkaya-Pukan (Ungkaya Pukan)

## İqtisadiyyat
Ərazisinin 70 % kənd təsərrüfatına aiddir. Burada kokos, kauçuk, kofe, qarğıdalı, kakao, istiot və palma yağı istehsal edilir.

## Mənbə
* Basilan Peace in Nature Protocol
Koron adası

**Koron adası** () — Sulu dənizində yerləşən ada. Eyni adlı inzibati vahidliyə daxildir.

## Coğrafiyası
Koron adssı üçbucq formaya malikdir. Onun uzunluğu 20 km, eni 9 km, sahəsi isə 71 km²-dir. Ən hündür nöqtəsi 600 metrdir. 2010-cu il siyahıya alınmasına görə Koron adasında 2649 nəfər yaşayır. Onlar əsasən iki qəsəbədə cəmləşmişlər Banuanq-Daan və Kabuqao. yerli əhali adanı *Kalis* adlandırır.

Ada ərazisinin 70 % sərt uclu təpələrlə örtülüdür. 25 % alcaq təpələr, cəmi 5 % isə düzənlikdən ibarətdir. Koron adasından şimalda Busuanqa , 15 km qərbdə isə Kulion adası yerləşir.

Ada təmiz ekoloji mühiti ilə seçiir. Adad yerləşən Kayaqan gölü ölkənin ən təmiz gölüdür. bu əsrarəngiz təbiəti olan ada UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxildir.

Bundan əlavə ada sahillərinə yaxın ərazidə 1944–1945-ci illərdəki Yaponiya ordusununa qarşı həyata keçirilən Filippin əməliyyatı zamanı 15 yapon gəmisi batırılmışdır. Bu isə dalğıcları hazırda bölgəyə cəlb edir. Batırılmış gəmilər: Aksiuşima, "İrako", "Okikava Maru", "Koqyu Maru", "Olimpiya Maru", "Kyokuzan Maru", "Terukaee Maru", "Nansin Maru". Maraqlısı budur ki, adı çəkilən gəmilərin hamısı 24 sentyabr 1944-cü ildə 40 dəqiqə ərzində batırılmışdır.


Coron 699.jpg|Çimərlik
Kayangan Lake.jpg|Kayanqan gölü, «Asiyanın ən təmiz gölü»
Japanese seaplane carrier Akitsushima.jpg|Aksiuşima gəmisi



## Mənbə
* rəsmi sayt
* Koron adası
* koron adası
* The Coron Island Protected Area 

## İstinadlar
Masira adası

**Masira adası** () — Ərəbistan dənizində, Oman sahillərində yerləşən ada. Ada şimal-şərqdən cənub-qərbə 95&nbsp;km məsafədə uzanır. Eni isə 12 – 14&nbsp;km-dir. Adanın sahəsi 649&nbsp;km²-dir. Əhalisi 12 min nəfərdir. Əhali əsasən adanın şimalında cəmləşmişdir.
## Coğrafiya və iqlim
Ada Ərəbistan yarımadasından 19&nbsp;km aralıda yerləşir. yelyefi təpəlidir. Şimalında plato yüksəlir. Qərb hissədə isə alçalma müşahidə edilir. 
     
## İqtisadiyyat
Adada oman ordusuna məxsus hərbi-hava bazası vardır. Burada balıq zavodları belə fəaliyyət göstərir. Materiklə bərə vastəsi ilə əlaqə yaradılır. İqtisadiyyatın əsasını balıqçılıq və tekstil təşkil edir. Əvvəllər gəmiqayırma mövcud idi.
## Mənbə

* A military history
* Sailing Directions (with geographical information)
Sirxan Məmmədov

**Sirxan Məmmədov** ( 13 yanvar 1977, Tbilisi, Gürcüstan SSR, SSRİ) – Azərbaycan alpinisti. Qar bəbiri adı namizədidir.

## Karyerası
13 yanvar 1977-ci il Gürcüstanın Tbilisi şəhərində anadan olmuşdur. Dağçılıq fəaliyyətinə 2001-ci il 8-9 may tarixlərində Şahdağ zirvəsi (4243 m) ilə başlayıb. Həmin ilin 10 mayında Heydər zirvəsinə (3751 m) çıxmışdır. Keçmiş SSRİ-nin yeddi min metrdən yüksək beş zirvəsindən dördünə - 2012-ci ildə İsmayıl Somoni (Kommunizm) (7495 m), 2012-ci ilin iyul-avqust aylarında Korjenev (7135 m), 2010 və 2013-cü il iyul-avqust aylarında Xan-Tenqri (7010 m) və 2011-ci ildə İbn Sina (Lenin) zirvələrinə (7130 m) qalxmış (Qələbə zirvəsindən başqa) və Qar bəbiri adına namizəddir.

2011-ci ildə Şimali Qafqazda Rus Ali Dağçılıq məktəbində "Bezingi" təlimatçılıq kurslarında iştirak etmiş, 3-cü dərəcəli metodist-təlimatçı adına layiq görülmüşdür. Növbəti ildə Şimali Qafqazda "Çey" düşərgəsində "Dağlarda xilasetmə" təlimlərində iştirak etmiş, 282 №-li "Dağlarda xilasedici" döş nişanı ilə təltif olunub.

2012-ci ildə Kommunizm zirvəsində (Tacikistan) Sirxan Məmmədovun rəhbərliyi ilə xilasetmə qrupu 6300 m yüksəklikdə polşalı alpinistlərin dağdan təxliyyəsində iştirak etmişdir. Buna görə Azərbaycan alpinist komandası mövsümün ən yaxşı komandası adını almışdır. O, 2011–ci ildə Fairex Azərbaycan Hava və Ekstremal İdman Növləri Federasiyasının Ecosport idman klubunda, 2012-2016-ci illərdə Respublika Alpinist Turist Klubunda (RATK) və Azərbaycan Alpinizm Federasiyasında təlimatçı olmuşdur.

## Fəth etdiyi zirvələr

## İstinadlar
Ras-əl-Cins

**Ras-əl-Cins burnu** — Omanın ən ucqar şərq nöqtəsi. Ərəbistan dənizinə daxil olan Oman körfəzində yerləşir. yaxınlığılnda yerləşən ən böyük şəhər — Sur, ən yaxın ada — Masira, ən yaxın dağ — Əş-Şam.

## Mənbə
* lonelyplanet.com
Əş-Şam

**Əş-Şam** () — Oman sultanlığının ən hündür nöqtəsi. Əl-Əxdar silsiləsinin ən hündür nöqtəsi. Zirvənin hündürlüyü 3018 metrdir. Dağ Baxla şəhərindən 30&nbsp;km şimalda yerləşir.

Zirvədə radiolakasiya stansiyası yerləşdiyindən qapalı zomnadır. Zirvəyə torpaq yol çəkilmişdir. dağın qarşı tərəfində müşahidə meydançası vardır. Bura yaxın ərazidə turistik baza yerləşir.

## Topoqrafik xəritə
* Sultanate of Oman Geographical Map (English, French, Italian and German Edition) by Gizi Map (Jan 1, 2007)., ISBN 9789638703071

## Mənbə
* Peakware.com 

## İstinadlar
Stüart Littl (cizgi serial)

**Stuart Little: The Animated Series** () — Amerikada yayınlanmış uşaqlar üçün sənədli filmdir. Proqram 1 mart 2003-ci il ilə 24 may 2003-cı il arasında yayımlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* ''Stuart Little: The Animated Series'' tv.comda
Lübeç qurultayı

**Lübeç qurultayı** — Dnepr çayı sahilində yerləşən Lübeç şəhərində 1097-ci ildə knyazlıqlar arasında udellər uğrunda baş verən feodal çəkişmələrinin aradan qaldırılması və Rus torpaqlarına dağıdıcı yürüşlər edən kumanlara qarşı mübarizədə daha sıx birləşmək məqsədilə çağrılmış rus knyazlarının qurultayı.

Qurultayın çağrılmasının əsas səbəbi 1094-cü ildən Svyatopolk İzyaslaviçin və Vladimir Monomaxın əleyhinə çıxış edən Oleq Svyatoslav ilə sülh bağlamaq idi.

## Qurultay ərəfəsində
XI əsrin axırları və XII əsrin əvvəllərində Kiyev dövləti geniş əraziyə malik olsa da, möhkəm əsaslı deyildi. Hələ atasının sağlığında Çerniqovda onun sağ əli hesab olunan Vladimir Monomax 1093-cü ildə ruslar üçün məğlubiyyətlə nəticələnmiş Stuqne döyüşündə iştirak etmiş, 1094-cü ildə isə Oleq Svyatoslaviç kumanların köməyi ilə Vladimiri Çerniqovdan qovmuşdur. Kiyev knyazı Svyatopolk İzyaslaviç Vladimir Monomaxın köməyinə gəlsə də, kumanlar rus torpaqlarının cənub sərhədlərinə hücum etmişlər. 1096-1097-ci illərdə Mstislav Vladimiroviç novqorodluların, Vyaçeslav Vladimiroviç isə kumanların köməyi ilə Oleq Svyatoslavla Murom, Ryazan, Suzdal və Rostov uğrunda mübarizə aparmış və Kolokşedə ona ağır zərbələr vurmuşlar.

Mstislav Vladimiroviç bu döyüşdən sonra Oleqə sülh bağlamağı təklif etmişdir.
     
1097–ci ilin Lübeç qurultayında “hər kəs öz votçinasını qorusun” şüarı ilə dövlətin ayrı-ayrı müstəqil knyazlıqlara parçalanması rəsmiləşdirildi. Böyük Kiyev torpağında Rostov, Suzdal, Preyaslavl, Vladimir, Smolensk, Turov-Pinsk, Polotsk-Minsk, Tmutarakan knyazlıqları, Novqorod və Pskov feodal respublikaları yarandı.

## Mənbə
* Греков Б. Д., Киевская Русь, М., 1953;
* Рыбаков Б. А., Первые века русской истории, М., 1964.
* 1.Плетнева С.А. Половцы. М., 1990.

## İstinadlar
Kekova adası

**Kekova adası** () — Türkiyə sahillərində yerləşən ada.

## Coğrafiyası
Kekova adası Aralıq dənizində, Kaş şəhərindən bir qədər aralıda yerləşir. Adanın sahəsi 4,5 km²-dir. Adada təxmini olaraq 1850-ci ildən bəri yaşayış yoxdur. İnzibati baxımından eyni adlı dairəyə daxildir. dairənin sahəsi 260 km²-dir. Dairəyə Kekova adasından əlavə *Kaleköy* və Uçaız kəndləri daxildir. Bura Simen və Teymus qalıqlarında başqa antik dövrə aid olan Aperlai və Dolixiste şəhərlərinin xarabalıqlarıda daxildir.

## Tarixi
Adanın şimal hissəsində b.e II əsrində zəlzələdən dağılmış dolixiste şəhərinin su altındakı qalıqları bu gündə qalır. Bir müddət ada bizanslılara məxsus olmuşdur. XIII əsrdə isə türklər tərəfindən ələ keçirilmişdir. Birinci Dünya müharibəsi sonrası və İtaliyanın işğal zonası olan Meyisti adasına yaxın olması səbəbindən iki ölkə arasında sərhəd mübahisəsi olmuşdur. 1932-ci il Türkiyə-İtaliya konvensiyasına görə ada Türkiyə ərazisi olaraq tanınır.

## Mənbə
* https://www.flickr.com/photos/feridun_f_alkaya/albums/72157652946008003
Vitali Lukyanenko

**Vitali Lukyanenko** (; ) — Ukrayna idmançısı, paralimpiya oyunlarının çempionu.

## Həyatı
Vitali Vladimiroviç Lukyanenko 15 may 1978-ci ildə Ukraynanın Sumı şəhərində anadan olmuşdur. Xarkov Milli Pedaqoji İnstitutunu bitirib.

## İdman
1998-ci ildə Naqano Qış Paralimpik Oyunlarında debüt etdi. Hazırda o, Valeri Kazakov və Vladimir İvanovun rəhbərliyi altında məşq edir.

## Xarici keçidlər
* Профиль на сайте Международного паралимпийского комитета 
* Биография на сайте Национального комитета спорта инвалидов Украины 
* Результаты выступления на Параолимпиаде в Турине
Eduard Bernşteyn

**Eduard Bernşteyn** () — alman sosial-demokrat, nəzəriyyəçi və siyasətçidir. Alman Sosial Demokrat Partiyası üzvü, reformizm və sosialist revizionizmin qurucusudur.

## Fəaliyyəti
Marksizmi reform və modern etmək üçün fəaliyyət göstərmişdir. İngilis Fabianizmindən və Kantın fəlsəfəsindən təsirlənmişdir. Sinfi mübarizənin mövcud olmadığını müdafiə etmiş və sosializmə sülhpərvər formada keçməyin münkün olduğunu bildirən empirik məzmunlu tənqid inkişaf etdirdi. Bernşteyn bu münasibətindən *Təkamülçü Sosializm* adlı əsərində də bəhs etmiş və nəzəriyyəsini tamamlamışdır. Birinci Dünya müharibəsinə qarşı olmasına görə Alman Sosial Demokrat Partiyasıdan ayrıldı, sonralar isə yenidən geri döndü.

Bernşteyn daha çox modern sosial demokratiyaın qurucularından hesab edilir.

## İstinadlar
Hyper-Threading

**Hyper-Threading (HT)** — Pentium 4 prosessorunda reallaşdırılmış yeni texnologiyanın adı. Bu texnologiya prosessorun istifadə olunmayan registr və bloklarının imkanlarından istifadə edərək onun məhsuldarlığını 30%-dək artırır. Nəticədə masaüstü kompüter iki fərqli proqramı eyni zamanda, yaxud bir proqramı təkprosessorlu sistemlə müqayisədə daha tez yerinə yetirə bilər. Əməliyyat sistemləri üçün bu prosessor paralel işləyən iki prosessor kimi görünür.

## Mənbə
* İsmayıl Calallı. İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. "İnformasiya Texnologiyalar" nəşriyyatı, "Bakı" nəşriyyatı. 2017.
Amili

**Amili** (; trans. *Omalo*) - Tioneti rayonunda kənd adı.

## Toponimkası
Amili- Tioneti rayonunda kənd adı. Gürcücə yazılışı Omalo. Qədim türkmənşəli Kaymak tayfasının  İmi qolunun adını əks etdirir. Azərbaycanda Böyük Əmili  və Kiçik Əmili (Qəbələ rayonu) kənd adları ilə mənşəcə eynidir. IX əsrdə İrtış çayının yuxarı axını sahillərində yaşamış kaymaklar ondan sonra qıpçaqlarla birgə Cənub-şərqi Avropaya gəlmişlər. Kaymakların mənbələrdə İmi (eymür), İmək, Tatar, Bayandur və Qıpçaq qollarından ibarət olması göstərilir. Ehtimal ki, Cənubi Qafqaza gəlib məskunlaşmış kaymakların içərisində İmi (eymür) tayfası da vardı. 

## İstinad

## Xarici keçid
books.google.az
Aran Sarvan

**Aran Sarvan** Marneuli rayonunda kənd adı.

## Toponimkası
Aran Sarvan- Marneuli rayonunda kənd adı. Kənd Sarvan elinin və Qızıl Hacılı elindən bir qrup ailənin aranda (düzdə, yəni, qışlaq yerində) məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 

## Həmçinin bax
Marneuli rayonu

## İstinad
Düzdidil xanım

**Düzdidil xanım** () — 31. Osmanlı padşahı Sultan Əbdülməcidin üçüncü xanımı.

## Həyatı
Düzdidil xanım 1825-ci ildə Şimali Qafqazda dünyaya gəlmişdir. Əslən ubıx əsillidir və əsl adı Ayşə Dişan idi. 6 yaşında İstanbula gətirilən Ayşə Osmanlı sarayına təslim edildi. Adı dəyişdirildi və Düzdidil oldu. Dərhal saray təlimi alan Düzdidil piano təhsili də aldı. Nəhayət, 1842-ci ildə Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi. Bu nigahdan ard-arda 2 qızı dünyaya gəldi: Cəmilə Sultan və Səmiyə Sultan.

Ancaq çox keçmədən İstanbulda yayılan vərəm epidemiyasına tutuldu və uzun müddət çəkən xəstəliyin ardından 1845-ci ildə vəfat etdi. Cənazəsi Yeni məsciddə dəfn edilmişdir. Ölümünün ardından həyatda qalan yeganə övladı Cəmilə Sultan Sultan Əbdülməcidin digər xanımı Rahimə Pirüstü xanım tərəfindən övladlığa götürüldü.

## Övladları

* Cəmilə Sultan
* Səmiyə Sultan (d. 23 fevral 1845 - ö. 18 aprel 1845)

## Mənbə

* Harun Açba (2007). *Kadın efendiler: 1839-1924*. Profil. ISBN 978-9-759-96109-1
* http://www.wdl.org/en/item/8927/
* https://books.google.com/books?id=HuZTefumFSQC
* M. Çağatay Uluçay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ötüken. pp.&nbsp;248–49. ISBN 978-9-754-37840-5
2002 Qış Paralimpiya Oyunları

**Qış paralimpiya oyunları 2002** () — 7-16 mart tarixlərində ABŞ-nin Solt Leyk Siti şəhərində keçirilmişdir.
36 ölkədən 416 atlet iştirak etmişdir.

## Medallar

## İştirakçılar
[420px|thumb|right|Oyunlarda iştirak edən ölkələr. Yaşıl, iştirak edən ölkələri, mavi ilk dəfə iştirak edənləri göstərir. Sarı nöqtə - [Solt Leyk Siti]]Hər bir ölkədən gələn idmançıların sayı mörtərzədə verilib.420px|thumb|right|İştirakçı ölkələr: - yaşıl: 5-dən az idmançı; - mavi: 5-9 idmançı; - Narıncı: 10-19 idmançı; - Qırmızı: 19-dan çox idmançı.

## Həmçinin bax
* 2002 Qış Olimpiya Oyunları
* Paralimpiya Oyunları

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт игр
* Игры на сайте Международного Паралимпийского комитета
Arğanatəpə

**Arğanatəpə** — Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Arğanatəpə- Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı. Şimali Qafqazın Vladiqafqaz dairəsində Arxana-Xan dağ (yenə orada)  adı ilə mənaca eynidir. Həmin əsrdə Qars əyalətinin Ardahan dairəsində göstərilən Arqanet toponimi də (yenə orada) bu sıradandır. Azərbaycan dilində  yarğan (çaykənarı sıldırım sahil) sözündəndir. 

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
lib.az/maps

## İstinad
Verdicanan Qadınəfəndi

**Verdicanan Qadınəfəndi** () — 31.Osmanlı sultanı Əbdülməcidin yeddinci xanımı.

## Həyatı
Verdicanan xanım 1825-ci ildə Suxumidə abxaz əsilli ailədə dünyaya gəldi. Əsl adı Saliha idi. Atası Kaytuk bəy Açba, anası isə Yelizaveta idi. Özündən başqa İslam və Əhməd adlı 2 qardaşı, Pərəmrüz və Əmbruvaz adlı 2 bacısı vardı. Sultan Əbdülhəmidin xanımlarından Fatma Pəsənd xanımın böyük bibisi idi. Siyasi məqsədlərlə 17 dekabr 1840-cı ildə keçmiş Çırağan sarayında Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi. Padşahın beşinci qadınəfəndisi olaraq sarayda nüfuz qazanan Verdicanan xanım dərhal bütün ailəsini saraya aldırdı. Qardaşı İslam bəyin oğlu Rasim bəyi yanında böyüdərək saray həkimliyinə, digər qardaşı Əhməd bəyin oğlu Osman bəyi isə Sultan Əbdüləzizin yavərliyinə təyin etdirmişdir.

1844-cü ildə ilk övladı Münirə Sultanı Topqapı sarayında dünyaya gətirdi. İkinci övladı Şahzadə Əhməd Kəmaləddin Əfəndini isə 1848-ci ildə Çırağan sarayında dünyaya gətirdi. 1849-cu ildə dördüncü, 1853-cü ildə isə üçüncü qadınəfəndi oldu. 1861-ci ildə əri Sultan Əbdülməcidin vəfatının ardından övladlarıyla birlikdə Fəriyyə sarayına göndərildi. Padşahın digər xanımı Gülüstü xanımın 1865-ci ildə vəfat etməsindən sonra qızı Mədiha Sultanı da himayəsinə götürmüşdür. Mədiha Sultanın 1879-cu ildə Samipaşazadə Nəcib bəylə evlənməsində mühüm rol oynadı. Sultan Əbdülhəmidin bu nigaha qarşı çıxdığı, Verdicanan xanımın isə sultana məktub yazaraq onu razı saldığı bilinir. Ləl-cəvahirə və göstərişə meyilli olduğu bilinir.

Verdicanan xanım 9 noyabr 1889-cu ildə Fəriyyə sarayında vəfat etdi və Yeni məsciddə dəfn olundu.

## Övladları
* Münirə Sultan
* Əhməd Kəmaləddin Əfəndi

## Mənbə
* https://archive.org/details/sicilliosmani01sruoft
* Osman Selaheddin Osmanoğlu, Ertuğrul Osman (1999). *Osmanli Devleti'nin Kuruluşunun 700. Yılında Osmanlı Hanedanı*. Islâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Vakfı. .
* Ali Vâsıb (2004). *Bir Şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim*. YKY. .

## İstinadlar
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (Azərbaycan)

**Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi** — qida təhlükəsizliyinin tənzimlənməsini təmin etmək üçün yaradılmış dövlət qurumu. Qoşqar Təhməzli prezidentin 25 dekabr 2017-ci il tarixli sərəncamı ilə agentliyin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## Fəaliyyəti
* müvafiq sahədəki mövcud vəziyyəti təhlil etmək, dövlət tənzimləmə və nəzarət sisteminin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı təkliflər hazırlamaq və təqdim etmək;
* müvafiq sahədəki tənzimləmə fəaliyyətindən irəli gələn vəzifələri yerinə yetirmək;
* Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrin icrasını təmin etmək;
* dövlət proqramları və inkişaf konsepsiyalarının hazırlanmasını və həyata keçirilməsini təmin etmək üçün müvafiq dövlət orqanları ilə birlikdə müvafiq sahənin inkişafı ilə bağlı prioritetləri müəyyənləşdirmək;
* müvafiq sahədə risk təhlili, habelə risk qiymətləndirilməsi, risklərin idarəedilməsi və risk məlumatlarını aparmaq;
* ölkədə qida təhlükəsizliyi üçün qida məhsullarını qeydiyyata almaq, qida təhlükəsizliyi, baytarlıq və fitosanitar sertifikatları ilə təmin etmək;
* müvafiq dövlət orqanları ilə birlikdə rasional fizioloji normaların hazırlanmasında iştirak etmək;
* istehlakçıların qida təhlükəsizliyinə dair tələblər barədə tam, dəqiq və yeni məlumat əldə etmələri üçün tədbirlər görmək
* müvafiq dövlət orqanları ilə birlikdə qida məhsullarının sınağı üçün laboratoriya sisteminin inkişafı ilə bağlı təkliflər vermək;
* müvafiq sahədəki sahibkarlığın inkişafı və sahibkarlığa dövlət dəstəyi ilə bağlı dövlət tənzimləməsinin aidiyyəti dövlət orqanları ilə birlikdə həyata keçirilməsi üçün tədbirlər görmək;
* əhalini insanlar və heyvanlar üçün ümumi olan xəstəliklərdən qanunla müəyyən edilmiş qaydada qorumaq;
* epizootik bir plan hazırlamaq və təsdiqləmək;
* Ümumdünya Heyvan Sağlamlığı Təşkilatının və beynəlxalq ticarətdəki digər beynəlxalq təşkilatların tələblərinə uyğun olaraq öhdəliklərin və qaydaların yerinə yetirilməsinə dair tədbirlər görmək;
* baytarlıq sahəsində mühasibat və hesabat, habelə heyvanlarda karantin xəstəliklərinin statistik qeydini təmin etmək;
* ölkədəki fitosanitar vəziyyəti araşdırmaq və bitki qorunması üçün tədbirlər görmək;
* fəaliyyətləri ilə əlaqəli insan hüquq və azadlıqlarını təmin etmək, pozulmalarının qarşısını almaq;
* fəaliyyətləri barədə dövlətin məlumatlandırılmasını, rəsmi veb saytının yaradılmasını, qanunla müəyyənləşdirilmiş dövlət məlumatlarının həmin saytda paylaşılmasını təmin etmək və bu məlumatları daim yeniləmək.
* Agentliyin strukturunun təkmilləşdirilməsi üçün tədbirlər görmək;
* Prezidentin aktları ilə müəyyən edilmiş digər vəzifələri yerinə yetirmək.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi İnstitutu

## İstinadlar
Kamenets-Podolski

**Kamenets-Podolski** () — Ukraynanın Xmelnistki vilayətində şəhər.

## Etimologiya
Kamenets-Podolski — (; ; idiş: קאָמענעץ (*Коменец*) — IX əsrdən *Kamenets* () kimi tanınıb. Kaments sözü ilkin mənşəyini qədim slavyan dililərində olan «камень», yəni "daş" sözündən alır.

Şəhərin adının ikinci hissəsi isə Podolye (;  — *«vadi, alçaqlıq»*, həmçinin rus salnamələrində *«Понизье»*) etnonimidir.

## Coğrafiyası
Şəhər Volıno-Podolski yüksəkliyinin mərkəzində Xmelnitski şəhərindən 101&nbsp;km məsafədə yerləşir. Şəhərdən Smotrıç çayı axır. İllik orta temperatur  +9&nbsp;°C-dir.

## Əhalisi
Şəhərin əhalisi 1 sentyabr 2016-cı ilə olan məlumata əsasən 100 749 nəfərdir.

### Əhalinin artım dinamikası

## Qalereya

Fayl:Kamyanets-Podilskiy - City of a Dream (2013).webm
Fayl:Тріумфальна арка.jpg|
Fayl:Maidan Vidrodgenia (Kamianets-Podolskiy) 1.JPG|
Fayl:Bus Station in Kamieniec Podolski.JPG|
Fayl:KamPod Virmensky rynok 5 7 IMG 1988 68-104-0095.JPG|
Fayl:Кам'янець-Подільська РДА.JPG|
Fayl:Банк комерційний.jpg|
Fayl:Будинок духовної консисторії DSC 7607.JPG|
Fayl:Будинок житловий (мур.), Кам'янець-Подільський, вул.Зарванська, 16.JPG|
Fayl:Будинок польського магістрату.jpg|
Fayl:Вул.Старобульварна, 2 DSC 7370.JPG|
Fayl:Духовна семенарiя 1789-XIX ст., вул.П'ятницька,11, м..JPG|
Fayl:Кафедральний костел Петра й Павла.jpg|
Fayl:Пушкiнський народний дiм1.jpg|
Fayl:Суд окружний (дворянське зiбрання) DSC 7610.JPG|
Fayl:Шевченка 24.jpg|


## Xarici keçidlər
* Сайт городского совета
* Сецинский Е. Исторические сведения про приходы и церкви Подольской епархии. Каменецкий уезд. // Приходы Армянской Апостольской церкви 
* 
* Сферические панорамы. Каменец-Подольский 3D 
* Сферические 3D туры по достопримечательностям Каменец-Подольского
* Центральный государственный архив. РАЗДЕЛ XII. УПРАВЛЕНИЯ, ШТАБЫ УКРЕПЛЁННЫХ РАЙОНОВ И КРЕПОСТЕЙ. 
* История Еврейской общины Каменец-Подольского 
* Каменец-Подольский, рассказ от путешественника
* Кам'янець-Подільський. PDF-путівник.
## İstinadlar
Reformizm

**Reformizm** ya da **təkamülçü sosializm**, mərhələli artan demokratik irəliləmənin cəmiyyətin təməl iqtisadi əlaqələrini və siyasi funtamentini dəyişdirəcəyini deyən ideologiya. Bu ideologiya Marksist düşüncədə yer alan cəmiyyəti, spesifik anlamda təməli dəyişdirmək üçün inqilabın şərt olduğu yönündəki inqilabçı anlayışa qarşıdır. Bu səbəblə real sosialist və kommunistlər tərəfindən *refizyonizm*, *opurtunizm*, *parlemantarizm* kimi qavramlarla yan-yana qəbul edilir.

## Tarixi
*Sosialist reformizm* ilk dəfə iki məşhur sosial-demokrat Eduard Bernşteynin və Karl Kautsky tərəfindən ortaya atılmışdır. Bu görüş qısa müddətdə Roza Luksemburq və Lenin kimi inqilabçı filosofların və siyasətçilərin tənqidinə məruz qalmışdır. Bolşeviklərin Rusiyada idarəçiliyi ələ keçirməsindən sonra reformistlər Komintern tərəfindən Avropada şərtlərin yaranmasına baxmayaraq inqilabın önündə maneə təşkil edən burjuaziya sözçüsü *sosial faşistlər* olaraq qeyd edilmişdirlər.

Günümüzdə reformistlər ölkədən ölkəyə tanım dəyişdirməklə bərabər ortanın solu olaraq adlandırılırlar. Daha çox reformizmin siyasi hərəkatı sosial-demokrat partiyaları nəzdində fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax

### Reformist filosoflar
* Eduard Bernşteyn
* Karl Kautsky

### Reformist ideologiyalar
* Sosial-demokratiya
* Neo-sosializm
* Marksist revizyonizm

## İstinadlar
Andrey Qreçko

**Andrey Antonoviç Qreçko** (; ) — sovet hərb xadimi, Sovet İttifaqı marşalı (1955), iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1958, 1973) və SSRİ müdafiə naziri (1967–1976).

## Həyatı
Andrey Qreçko 1903-cü ildə indiki Rostov vilayətinin Qolodayevka kəndində anadan olmuşdur.

1919-cu ildən Sovet Ordusunda xidmətə başlamış Rusiya vətəndaş müharibəsində iştirak etmişdir. 1936-cı ildə Frunze adına Hərbi Akademiyanı, 1941-ci ildə Baş qərərgah akademiyasını bitirmişdir.

Böyük Vətən müharibəsində diviziya, korpus komandiri, 1942-ci ilin aprel-avqustunda 12-ci ordunun, sentyabr-dekabrda 47-ci və 18-ci orduların, 1943-cü ildə 56-cı ordunun komandanı, həmin ilin oktyabrından 1-ci Ukrayna cəbhəsi qoşunları komandanının müavini, dekabrdan müharibənin sonuna kimi komandanı olmuş, Şimali Qafqaz, Ukrayna, Polşa və Çexoslovakiyanın azad edilməsində iştirak etmişdir.

Müharibədən sonra Kiyev hərbi dairəsi qoşunlarının (1945–1953) və Almaniyada sovet qoşunları qrupunun komandanı (1953–1957), SSRİ quru qoşunlarının baş komandanı və SSRİ müdafiə nazirinin 1-ci müavini (1957–1960) olmuşdur. 1967–1976-cı illərdə SSRİ-nin müdafiə naziri olmuşdur.

Andrey Qreçko 26 aprel 1976-cı ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## Hərbi rütbələri
* polkovnik — 10.07.1941
* general-mayor — 09.11.1941
* general-leytenant — 28.04.1943
* general-polkovnik — 09.10.1943
* ordu generalı — 03.08.1953
* Sovet İttifaqı marşalı — 11.03.1955

## Mükafatları
* İkiqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (01.02.1958, 16.10.1973)
* 6 dəfə Lenin ordeni (12.1942, 1945, 01.02.1958, 10.1963, 22.02.1968, 16.10.1973)
* 3 dəfə "Qırmızı Bayraq" ordeni (1941, 1944, 1950)
* 2 dəfə I dərəcəli Suvorov ordeni (1944, 1945)
* 2 dəfə I dərəcəli Kutuzov ordeni (09.10.1943, 25.08.1944)
* I dərəcəli Boqdan Xmelnitski ordeni (1944)
* II dərəcəli Suvorov ordeni (1943)
* II dərəcəli Kutuzov ordeni (?)
* SSRİ medalları

## Biblioqrafiya
* *Гречко А. А.* Через Карпаты. — М.: Воениздат, 1970. — 432 с. — 100 000 экз.
** . — 2-е изд., доп. — М.: Воениздат, 1972. — 484 с. — 100 000 экз.
* *Гречко А. А.* Годы войны. 1941–1943. — М.: Воениздат, 1976. — 584 с. — 400 000 экз.
* *Гречко А. А.* Битва за Кавказ. — М.: Воениздат, 1967. — 424 с. — 50 000 экз.
** . — М.: Воениздат, 1969. — 424 с. — 50 000 экз.
** . — М.: Воениздат, 1971. — 524 с. — 50 000 экз.
** . — М.: Воениздат, 1973. — 496 с. — 100 000 экз. — (bu kitaba marşal G. K. Jukov tərəfindən aşağı qiymət verilmişdir)

## Xarici keçidlər
* К 110-летию со дня рождения Маршала Советского Союза А. А. Гречко 
* Гречко Андрей Антонович на сайте Министерства обороны Российской Федерации 

## Həmçinin bax
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
* İkiqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar
Su İnformasiya Mərkəzi

**Su İnformasiya Mərkəzi** və ya **Kiyev Su Muzeyi** — Kiyev şəhərində yerləşən Kreşat parkında Danimarkanın Ekologiya Nazirliyinin dəstəyi ilə Kiyev Şəhər Dövlət Administrasiyası tərəfindən 1872–1876-cı illərdə memar Aleksandr Şile tərəfindən tikilmiş Kiyevin ilk mərkəzləşmiş su təchizatlarından birinin bərpa edilmiş binasında 24 may 2003-cü ildə qurulan informasiya mərkəzi.

Su İnformasiya Mərkəzi ictimaiyyəti su ehtiyatları və onların rasional istehlakı barədə məlumatlandırır. Sərgi Kiyev şəhərindəki su təchizatlarının, sutəmizləyici qurğuların və çirkab suların təmizlənməsində istifadə edilən qurğuların tarixini nümayiş etdirir.

Su İnformasiya Mərkəzi Kiyev şəhərindəki ən çox ziyarətçi qəbul edən mədəniyyət müəssisələrdən biridir. Mərkəz 23 mart 2014-cü ildə 1,4 milyonuncu, 2014-cü ilin aprel ayında 1.5 milyonuncu ziyarətçisini qəbul etmişdir.

## Tarix
Mərkəzin binası XIX əsrin ortalarında memar Aleksandr Şile tərəfindən tikilmişdir. Mərkəzin girişində 1876-cı ildə tikilmiş bir su qülləsi var. Müəssisənin administrasiya mərkəzi su qülləsinin yaxınlıqlarında yerləşir və 1872-ci ildə tikilmişdir. Bu tikililər 2003-cü ildə bərpa edilmişdir. Mərkəzin əsas sərgi zalı 1909-cu ildə Danimarka memarı Karsten Möller tərəfindən tikilmiş yeraltı bir su anbarında yerləşir. Su İnformasiya Mərkəzi 24 may 2003-cü ildə Danimarkanın Ekologiya Nazirliyinin dəstəyi ilə Kiyev Şəhər Dövlət Administrasiyası tərəfindən qurulmuşdur.

## Sərgi zalı
Sərgi zalı həm informativ, həm də interaktivdir. Mərkəzdə texniki sərgilər, akvaparklar və teatrlar mövcuddur. Ziyarətçilərə su ehtiyatları və onların bəşəriyyətdə önəmi haqda məlumat verilir. Mərkəzdə bir meydança da var. Mərkəzdə içərisində koi balıqları olan bir akvarium var. Bu, suyun bütün canlılara olan önəmini təmsil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Avanqard (Odessa vilayəti)

**Avanqard** () — Ukraynanın Odessa vilayətinin Ovidiopol rayonunda yerləşən şəhər tipli qəsəbə.

## Coğrafiyası
Qəsəbə Ovidiopol rayonunun şimal-şərq hissəsində, Suxolimanskaya çayının yuxarı hissəsində yerləşir. Qəsəbə rayon mərkəzindən 30&nbsp;km, Odessa şəhərindən isə 10&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir..

## Tarixi
Avanqard qəsəbəsi Ovidiopol rayonunun ən gənc yaşayış məntəqəsidir. Rəsmi olaraq, qəsəbə 22 may 1995-ci ildə qurulmuşdur. Ətraf sahələrdə tapılan kurqanlar qəsəbinin yerləşdiyi ərazinin tarixi olduğunu sübut edir. Qəsəbənin əsası XIX əsrin birinci rübündə qoyulmuşdur. Yerli sakinlər əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olurdu. Bu ənənələr regionun gələcəkdəki iqtisadi inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirmişdir.

## Siyasət
Sergey Xrustovski 2010-cu ildən bəri Avanqard qəsəbəsinin başçısıdır.

## Təhsil
Qəsəbədə «Avanqard Təhsil Kompleksi» adlı bir məktəbəqədər təhsil müəssisəsi yerləşir.

## İstinadlar
Borodino (Odessa vilayəti)

**Borodino** (, keçmişdə – **Sak**, **Aleksandrovskaya** və **1 nömrəli kənd**) — Ukraynanın Odessa vilayətinin Tarutin rayonunda yerləşən şəhər tipli qəsəbə. Qəsəbə Berezino dəmir yolu stansiyasının 12&nbsp;km şimal-şərqində yerləşir.

## Etimologiya
Qəsəbənin adı Moskva yaxınlığında baş vermiş Borodino döyüşündən gəlir. Bu döyüşdə I Napoleon Rusiya İmperator Ordusunu məğlub etmiş və Moskva şəhərini almışdır.

## Tarixi
Qəsəbə XIX əsrin əvvəllərində alman köçkünlər tərəfindən qurulmuşdur. 1912-ci ildə qəsəbədə bir xəzinə aşkar edilmişdir. Bu, böyük tarixi və elmi əhəmiyyətə malikdir.

## Tanınmış sakinləri
* Yuri Stoyanov — Rusiya teatr və kino aktyoru, "Qorodok" televiziya verilişinin yaradıcısı və aparıcısı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Nükət-səza Qadınəfəndi

**Nükət-səza Qadınəfəndi** () — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin doqquzuncu xanımı.

## Həyatı
Nükət-səza xanım 1827-ci ildə Abxaziyada dünyaya gəlmişdir. Əsl adı Xədicə Baras idi. Atası abxaz əsilli Yatuq bəy Baras, anası isə gürcü əsilli Fərxundə xanım idi. 8 yaşında ailəsi tərəfindən İstanbula gətirilən Xədicə Osmanlı sarayına təslim edildi. Sarayda Validə Bəzmialəm Sultan tərəfindən himayəyə götürülən Xədicənin adı dəyişdirildi və Nükət-səza qoyuldu. Sarayda mükəmməl təhsil alan Nükət-səza piano və ud çalmağı da öyrəndi.

Nükət-səza xanım Topqapı sarayında təhsilini bitirdikdən sonra 21 oktyabr 1841-ci ildə 14 yaşında Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi və padşahın baş iqbalı oldu. Bu nigahdan ard-arda 3 övladı dünyaya gəldi: Şahzadə Əhməd Əfəndi, Fatma Nazimə Sultan və Şahzadə Mehmed Burhanəddin Əfəndi. Ancaq övladlarının ikisi körpə ikən vəfat etmiş, yalnız Mehmed Burhanəddin Əfəndi həyatda qala bilmişdi. Osmanlı sülaləsinin 44-cü rəisi Osman Bəyazid Əfəndinin böyük nənəsidir.

Nükət-səza xanım yayılan vərəm epidemiyasına tutulmuş, 1850-ci ildə vəfat etmişdir. Cənazəsi Yeni məsciddə dəfn edilmişdir. Bacısı Şəklibar xanım daha sonra saray xidmətinə alınmış və 1911-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir.

## Övladları

* Əhməd Əfəndi (d. 5 iyun 1846 - ö. 6 iyun 1846)
* Fatma Nazimə Sultan (d. 26 noyabr 1847 - ö. 1 dekabr 1847)
* Mehmed Burhanəddin Əfəndi

## Mənbə

* Günay Günaydın (2006). *Haremin son gülleri*. Mevsimsiz Yayınları. .
* Harun Açba (2007). *Kadın efendiler: 1839–1924*. Profil. .
* *The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem*. University of Texas Press. 2010. ISBN 978-0-292-78335-5
* M. Çağatay Uluçay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ötüken. pp.&nbsp;248–49. ISBN 978-975-437-840-5
Mehtab Qadınəfəndi

**Mehtab Qadınəfəndi**  () — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin onuncu xanımı.

## Həyatı
Mehtab xanım 1830-cu ildə Mahaçqalada dünyaya gəlmişdir. Əsl adı Nuriyə, atası Hişam bəy, anası isə Məlikə xanım idi. Erkən yaşlarında ailəsiylə birlikdə Rusiya imperiyasını tərk edib İstanbula gəlmiş, Osmanlı sarayına təslim edilmişdir. Osmanlı sarayına alınan çeçen əsilli nadir qadınlardan biridir.

Sultan Əbdülməcidin hərəmxanasında xəzinədar olan Şevknihan xanım onun bibisi idi. Bu səbəblə sarayda mükəmməl təhsil almışdı. Nəhayət, 1845-ci ildə Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi. Nigahdan 3 il sonra ilk övladı olan Sabiha Sultanı dünyaya gətirdi. Ardından Əhməd Nurəddin Əfəndi dünyaya gəldi. Oğlunun doğumundan sonra *Beşinci Qadınəfəndi* elan edilmişdir. Oğlu Əhməd Nurəddin Əfəndi 33 yaşında vərəmdən vəfat etmişdi.

Şimali Qafqazda davam edən Şeyx Şamil hərəkatının ən güclü dəstəkçilərindən biri idi. Hətta Şeyx Şamil 1870-ci ildə həcc ziyarəti səbəbilə çıxdığı səyahət əsnasında öncə İstanbula gələrək ailsiylə birlikdə Mehtab xanımı ziyarət etmişdir. Dul qaldıqdan sonra Fəriyə sarayında, 1880-ci ildən sonra isə Ulduz sarayında yaşamağa başladı və oğlunun ölümündən 4 il sonra 1888-ci ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi Yəhya Əfəndi türbəsinə dəfn edildi.

## Övladları

* Sabiha Sultan (d. 15 aprel 1848 - ö. 27 aprel 1849)
* Əhməd Nurəddin Əfəndi

## Mənbə

* http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~royalty/turkey/persons.html
* Christopher Buyers. "The Royal Ark – Royal and Ruling Houses of Africa, Asia, Oceania and the Americas"
* https://books.google.com/books?qGAtAQAAIAAJ

## İstinadlar
Qalatasaray adası

**Qalatasaray adası** () — Bosfor boğazında yerləşən, elə də böyük olmayan ada. İstanbulun Quruçeşmə rayonunda, Qalatasaray İdman Cəmiyyətinə məxsus ərazi.

Ada Bosfor körpüsündən şimalda, İstanbulun Avropa sahilindən 165 metr aralıda yerləşir. Adanın yerləşməsi onun ərazisinə yaşayış evlərinin, barların, restoranların tikintisini mümkün etmişdir. Adada iki üzgüçülük hovuzu vardır.

## Tarixi

1872-ci ildə Osmanlı sultanı Əbdüləziz adanı memar Sarkis Balyana hədiyyə edir. O isə, öz növbəsində, adada bir malikanə inşa etdirmişdir. Bu malikanədə erməni əsilli rus rəssamı İvan Ayvazovski dəfələrlə İstanbula səfəri zamanı qalmışdır. O, burada qonaq olduğu bir ay ərzində I Əbdülməcid tərəfindən Dolmabaxça sarayı üçün sifariş olunan tabloların hazırlanması ilə məşğul olmuşdur.

Sarkis Balyanın sağlığında ada "Sarkis bəy adası" olaraq adlandırılır. O, 1899-cu ilə qədər adada yaşamışdır. Birinci Dünya müharibəsi sonrasında adanın qanuni varisi onu "*Şirket-i Hayriye Ferry Enterprise*" şirkətinə icarəyə vermişdir. Bu zaman adanın adı "*Cənnət məkanı*" adlanırdı. Uzun zaman isə ada kömür anbarı rolunu oynamışdır.

1957-ci ildə adanı "Qalatasaray" idman klubu satın alır. Burada idman qurğuları inşa edilir.

2002-ci ildən etibarən adada təmir işləri başlayır. 2007-ci ilin iyul ayında təmir-tikinti işləri bitdiyindən ada istanbulluların istifadəsinə verilmişdir.

Adada 4 oktyabr 2007-ci ildə baş vermiş yanğın zamanı 2 restoran və bir neçə obyekt tamamən yanmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Arqinus adaları

**Arqinus adaları** () — arxipelaq antik Aiolis vilayətinin sahillərində, Lesbos adasının cənub-şərq qutaracağından bir qədər aralıda yerləşir. sahillərini Egey dənizinin suları yuyur. Arxipelaqa 3 kiçik ada daxildir. Onların birlikdə sahəsi 1&nbsp;km²-dir. Arxipelaqın ən böyük torpaq parçası Qarip adasıdır. Onun sahəsi 0,35&nbsp;km²-dir. Peloponnes müharibəsi zamanı, b.e.ə 406-cı ilin sentyabrında Adina və Sparta arasında böyük dəniz döyüşü baş vermişdir. Döyüş tarixə Arqinus döyüşü adı ilə düşmüşdür. Afinalılar döyüşü qalib gəlsələrdə müharidədə son uğurları olur. XIII əsrin sonlarında ada faktiki osmanlı donanmasının nəzarətinə keçmişdir. 1923-cü ildən etibarən isə Türkiyə torpaqlarına daxildir.
## İstinadlar
Carılqaç Milli Təbiət Parkı

**Carılqaç Milli Təbiət Parkı** () — Ukraynanın Herson vilayətinin Skadovski rayonundakı Carılqaç adasında yerləşən milli park. 11 dekabr 2009-cu ildə yaradılıb. Ərazisi 10 min hektardır.

Parkın bir hissəsi olan Carılqaç körfəzi, xüsusi təhlükəsizlik rejimi ilə Ramsar Konvensiyasına əsasən, beynəlxalq əhəmiyyətə malik su
hövzələri statusuna malikdir.

## Tarixi
1923-cü ildə adanın Carılqaç "Askania-Nova" ehtiyatına daxil edilmişdir. 1927-ci ildə Primorsky qoruğu 32 min hektar ərazidə yaradılmışdır. Parkın ərazisinə daxildir: Carılqaç adası, Dolqı, Orlov, Babin, Smoleni və Carılqaç çayı sahilinin qərb hissəsi. Lakin tezliklə ərazinin statusu ləğv olundu. 1974-cü ildə 300 hektarlıq sahə olan milli əhəmiyyətli Carılqaç
Botanika Qoruğu yaradılmışdır. 11 dekabr 2009-cu ildə, Şimal Qara dəniz sahilinin təbii, elmi, estetik, istirahət və istirahət
təbii, tarixi və mədəni komplekslərini və obyektlərini qorumaq məqsədilə Ukraynanın Prezidenti Viktor Yuşçenkonun Fərmanı ilə Carılqaç Milli Təbiət Parkı yaradılmışdır.

## Təsviri
Milli təbiət parkına Qara dənizin Carılqaç körfəzinin su sahəsi, Skadovsk meşəçilik dövlət müəssisəsi o cümlədən 10 min hektar dövlət mülkiyyəti daxildir.

## Təbiəti
Adanın bitki örtüyü 1927-ci ildə Ukraynalı zooloq və ekolog N. V. Şarleman tərəfindən təsnif edilib. Ada 4 banta bölünür: dəniz otu (Kamki) (3 m genişlik — 1,5 km) ilə şimal sahilləri, qum və bağalar; Tipik bitki ilə duzlu göllər və şoran torpaq; adanın orta hissəsini işğal edən çöl; cənub sahilində qumlu çimərlik. Həmçinin adanın bitki örtüyü 1922–1923-cü illərdə Askaniya-Nova qoruğunun botanika şöbəsinə
rəhbərlik edən botanik Pacovski tərəfindən araşdırıldı. Adada 499 növ bitkilər var, onlardan 51-i endemikdir. Adaya bitişik ərazinin faunası
müxtəlifdir.

## Mənbə
http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/1045/2009
Tarutino (Odessa vilayəti)

**Tarutino** (, ; keçmişdə – **3 nömrəli kənd**, **Ançokrak**) — Ukraynada şəhər tipli qəsəbə, Odessa vilayətinin Tarutin rayonunun inzibati mərkəzi.

## Etimologiya
Tarutinonun əsası 1814-cü ildə Ançokrak adı ilə qoyulmuşdur. Qəsəbənin adı Kaluqa vilayətiinin Tarutino kəndinin yaxınlıqlarında baş vermiş Tarutino döyüşündən gəlir. Bu döyüşdə Rusiya İmperator Ordusu I Napoleonnu məğlub etmişdir.

## Tarix
Tarutinonun əsası alman və polyak köçkünlər tərəfindən 1814-cü ildə qoyulmuşdur. Rusiyanın 1853–1856-cı illərdə baş verən Krım müharibəsindəki məğlubiyyətindən sonra, qəsəbə Moldova knyazlığının nəzarəti altına keçdi. XIX əsrin axırlarında qəsəbə əhalinin əksəriyyəti mahud və tütün fabriklərində işləyən müstəmləkəçilər idi. 1866-cı ildə qəsəbədə iplik və toxuculuq dəyirmanları, eləcə də bir kənd təsərrüfatı üzrə bir maşınqayırma zavodu inşa edilmişdir. 1877–1878-ci illərdə baş verən Rusiya-Osmanlı müharibəsində Rusiya qələbə çalmışdı. Nəticədə Tarutino qəsəbəni Rusiya imperiyasının nəzarətinə keçdi.

XX əsrin əvvəllərində Tarutino sürətlə inkişaf edirdi. Qəsəbədə 2 maşınqayırma zavodu, 2 pivə zavodu və böyük bir parça fabriki tikilmişdi. Qəsəbə Akkerman rayonundakı almanların iqtisadi və mədəni mərkəzi olmuşdu. 1904-cü ildə 4 minlik əhaliyə sahib olan qəsəbənin 3 mini almanlardan ibarət idi.

Birinci Dünya müharibəsində hərbi əmrləri yerinə yetirməyən müəssisələrin bağlanmasına qərar verilmiş, nəticədə qəsəbədə işsizlik dərəcəsi artmışdı. Səfərbərliyin elan edilməsi vəziyyəti daha da pisləşdirmişdir. 1918-ci ilin əvvəllərində Rumıniya Bessarabiya regionunu işğal etmişdi. 1940-cı ilin yazında SSRİ-nin Bessarabiyanı ilhaq etməsindən sonra qəsəbədə yaşayan almanların demək olar ki, hamısı Faşist Almaniyasına köçmüşdür. Bu dövrdə qəsəbəyə çoxlu ukraynalı gəlmişdir. 22 iyul 1941–22 avqust 1944 tarixləri arasında, İkinci Dünya müharibəsi dövründə Tarutino Vermaxt qoşunları əsgərləri tərəfindən işğal edilmişdir.

2016-cı ilin fevral ayında qəsəbədə yerləşən Lenin heykəli sökülmüşdür.

## Coğrafiya
Tarutino tarixi Bessarabiya regionun cənubunda (Bucak), Moldova yaylasının üzərində yerləşir. Qəsəbədən Ançokrak çayı keçir. Qəsəbənin yerləşdiyi ərazidə orta və aşağı dərəcəli humuslu qara torpaqlar üstünlük təşkil edir. Qəsəbə çöl zonasında yerləşir.

Qəsəbə Berezino dəmiryol stansiyasından 7&nbsp;km, Odessa şəhərindən isə 198&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## Əhali
Qəsəbənin 8 min nəfərlik bir əhalisi var. Qəsəbədə ukraynalılar, ruslar, bolqarlar, moldovanlar, qaqauzlar, almanlar, yəhudilər və digər millətlərin nümayəndələri yaşayır. 1827-ci ildə qəsəbədə neçə nəfərin yaşadığı naməlum olsa da, 678 almanın və 248 polyakın yaşadığı məlumdur. 1875-ci ildə qəsəbədə 3,642 nəfər yaşayırdı. 1904-cü ildə qəsəbədə 4,270 nəfər yaşayırdı. Onların 3 mini alman, 1,020-i yəhudi idi. 1966-cı ildə qəsəbədə 4 min nəfər yaşayırdı. 2001-ci ildə qəsəbədə 6 min nəfər yaşayırdı.

## İstinadlar
Ümid məktəbi

**Ümid məktəbi**— Şamaxı şəhərində XX əsrə aid məktəb

## Haqqında

## Müəllimləri

* Hacıbala Zamanov "lisani-rus müəllimi" (Rus dili müəllimi)

## Məzunları

* Hacıbaba Nəzərli

## Həmçinin bax

* Məclis (məktəb)
* Məktəbi-tərbiyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksandr burnu (Qrenlandiya)

**Aleksandr burnu** (, həmçinin *Uvdlerssuak* və *Sarfalik*; ) — Qrenlandiyanın ucqar qərb nöqtəsi. Burun Heys yarımadasının qərbində, Kaasuitsup kommunasında, Kaanaak şəhərindən 250&nbsp;km şimalda yerləşir.

Aleksandr və Elsmir adasında yerləşən İzabella burnu ilə birlikdə Baffin dənizi və Basin hövzəsi arasında sərhəd rolunu oynayır. Hər iki buruna adı 1818-ci ildə Con Ross ekspedisiyasında iştirak etmiş iki gəminin şərəfinə adlandırmışdır.
## İstinadlar
York burnu (Qrenlandiya)

**York burnu** — Qrenlandiyanın şimal-qərb sahillərində, Baffin dənizinin şimalında yerləşən burun. 1898-ci ildə Robert Piri Arktikaya təşkil etdiyi ekspedisiyası zamanı burunda olmuşdur. Burun daha çox Keyp York meteoridi ilə tanınır.
## Şəkillər

Fayl:Icebergs_cape_york_1.JPG|York burnu önündəki aysberqlər.
Fayl:CapeYork_Icebergs.jpg|Yorq burnu.
Fayl:CapeYorkGreenland.jpg|Yorq burnu. (sentyabr 2005).
Fayl:Iceberg with hole around Cape York, Greenland edit.jpg|Yorq burnu, Qrenlandiya

## İstinadlar
Farvel burnu

**Farvel burnu** () və ya **Umanarssuak burnu** () — Qrenlandiyanın ucqar cənub nöqtəsi. burun Eqqers adasında yerləşir. 2009-cu ildən kuyalek inzibati vahidliyinə daxildir. Burun İkinci Dünya müharibəsi zamanı çoxlu sayda sualtı qayığın batırıldığı yer kimi tarixə düşmüşdür. burun öz növbəsində hündürlüyü 800 metr olan bir zirvədir.
## Mənbə
* Aerial photographs of the Kap Farvel area
* Ketilidian structure and the rapakivi suite between Lindenow Fjord and Kap Farvel, South-East Greenland
Oleq Vınnık

**Oleq Anatolyeviç Vinnik** () — Ukraynalı müğənni, bəstəkar və mahnı müəllifi(ukrayna və rus dillərində); Səhnə adı-OLEGG ilə Almaniya, Avstriya və İsveçrədə bir sıra tanınmış müziklların baş rollarının ifaçısı kimi məşhurluq qazanmışdı.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Gümüş medal

[200px|thumb|right|[2010-cu ildə Qış Olimpiya oyunlarında təqdim edilən gümüş medal]]
**Gümüş medal** —  mükafat olaraq istifadə edilən medal növlərindən biri. İdmanda gümüş medal, adətən yarışda ikinci yeri qazanan iştirakçıya təqdim edilir. Birinci və üçüncü yeri tutan qaliblər müvafiq olaraq qızıl medal və bürünc medallarla mükafatlandırılır.
## Olimpiya oyunları
[thumb|left|[1896 Yay Olimpiya Oyunları|1896-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarında təqdim edilən gümüş medalın iki tərəfli görünüşü]]

2004-ci ildən başlayaraq və Afina Olimpiya oyunlarının, ənənələrindən uzaqlaşdılar və medal  hər iki tərəfin təşkilatçılarının unikal dizaynına əsasən hazırlandı.

## Həmçinin bax

* Qızıl medal
* Bürünc medal
Bürünc medal

**Bürünc medal** — mükafat olaraq istifadə edilən medal növlərindən biri. Hər hansı yarış müsabiqəsində yarış iştirakçıları arasında üçüncü yeri tutan iştirakçıya bürünc medalı təqdim edilir. Ənənəvi olaraq birinci və ikinci yeri tutan qaliblər müvafiq olaraq qızıl və gümüş medallarla mükafatlandırılır.

## Tarix
Belə fərqli bir rozetin anlayışı ilk növbədə orta əsrlərdə hərbi işdə döyüşçülərin fərqləndirilməsi zamanı yaranmışdı, lakin vaxt keçdikcə qeyri-döyüş əvəzi bürünc medalı kimi adlandırıldı. Orta əsrlərdə bürünc medalı "Şöhrət sahəsinə layiq" və "Hərbi şücaət" adı kimi təqdim edilirdi.

Bir sıra turnirlərdə, boks, cüdo, taekvondo və güləş kimi bəzi idman növlərində iki bürünc medal qazanmaq mümkündür. Birinci bürünc medalının sahibi açıqlandıqdan sonra hər yarım finalistə artıq bir bürünc medalının sahibi olmaq üçün yenidən şans verilir.

## Olimpiya oyunları
Qədim Olimpiya Oyunlarının müsabiqələrində əsas Olimpiya mükafatı medal yox idi. 1896-cı ildə mükafatlandırma qaydası təsis edildi və yerindən asli olmayaraq yalnız, gümüş medal təqdim olunurdu.

1904-cü ildə isə Olimpiya Oyunlarında keçirilən yarış müsabiqəsinin təşkilatçıları tərəfindən ilk üç yerin qalibinə qızıl, gümüş və bürünc medalları təşkil olundu.

## Həmçinin bax
* Qızıl medal
* Gümüş medal

## Ədəbiyyat
* *Косарева А. В.* Искусство медали: Книга для учителя. — 2-е изд., доп и перераб. — М.: Просвещение. 1982. — 127 с.: ил.
* *Фенглер Х., Гироу Г., Унгер В.* Словарь нумизмата: Перевод с немецкого — М.: Радио и связь, 1982. — 328 с.

## Xarici keçidlər
* Дизайн олимпийских медалей
Motsart

**Morsart** () — Avstriya soyadı.

* Volfqanq Amadey Motsart — Avstriya bəstəkarı.
* Leopold Motsart — Avstriya bəstəkar və skripkaçısı.
Leopold Motsart

**İohann Georq Leopold Motsart** (; ) — Avstriya bəstəkar və skripkaçısı. Volfqanq Amadey Motsartın atası və müəllimi.

## Filmoqrafiya
# Amadey (film, 1984)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Leopold Mozart, a biographical sketch at the site of the Mozart Project
* A French Edition of Leopold Mozart's Violinschule
* 
* Digitalized exemplar of the French edition at Biblioteca Nacional de España