open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vakit (qəzet)

**"Vakit"** və ya **"Vəqt"** ( —  *Вакыт*) — 1906–1918-ci illərdə Orenburqda tatar dilində çıxmış qəzet.

## Tarixi

Birinci nömrəsi 1906-ci il 21 fevral tarixində nəşr olunmuşdur. İlk nömrədən 1917-ci ilə qədər baş redaktoru Fatih Kərimi, 9 noyabr 1917-ci ildən son nömrəsinə kimi yazıçı və dramaturq Yarulla Vəli olmuşdur.

"Vakit" qəzeti XX əsrin əvvəlindəki tatar mətbuatında görkəmli yer tutan, tatar qəzetləri arasında öndə gedənlərdən biri olmuşdur. O, siyasi məsələlərdə diqqətli və ölçüb-biçilmiş yazan, dini və milli məsələlərdə onu izləyən digər milli qəzetlərə nümunədir. Geniş miqyasda təhsil, dil və ədəbi, mədəni, milli teatr və musiqi sənətinə dəstək verib və dövlət məktəblərinə daxil olmağı ardıcıl olaraq müdafiə etmişdir. O, müsəlmanların milli ticarət və torpaq satın almalarının zəruriliyi haqqında çoxlu yazılar yazmışdır. Məzmununa, texnikasına, dilinə və məqalələrinin tematik genişliyinə görə bütün Rusiyada aparıcı qəzetlərdən biri olan ən hörmətli tatar qəzetidir.

"Vakit"in səhifələrində tatar qadınlarının təhsilinə və ailədəki roluna, müsəlmanlar arasında hökm sürən xurafatların tənqidinə mühüm yer verilmişdir. Tatar ziyalılarının xalqın maariflənməsinə verdiyi töhfələr fəal işıqlandırılır, tatar əlifbasının təkmilləşdirilməsi problemləri, muzeylərin açılması zərurəti vurğulanır, qurultaylarda təhsil problemlərinin müzakirəsi və s. aparılırdı. Milli və dini mövzuları işıqlandırmaqda o, bütün tatar dövri mətbuatının yönünü tuturdu. Digər tatar nəşrlərinin redaktorları tərəfindən rədd edilən kəskin materialları dərc edirdi. 1906–1907-ci illərdə "Ədəbiyyat qapçağı" () poetik əlavəsi ilə çıxmış, 1908–1918-ci illərdə redaksiyası "Şura" jurnalını buraxmışdır. 

## "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə əlaqəsi
Azərbaycan ictimai həyatı, mətbuatı və ədəbiyyatına dair yazılar, xəbərlər nəşr etmişdir. Bu mövzular arasında "Molla Nəsrəddin" jurnalı, Cəlil Məmmədquluzadənin həyat və fəaliyyəti xüsusi yer tuturdu. 1916-cı il iyunun 17-də "Molla Nəsrəddin" müdirlərinin Orenburqa gəldiklərini xəbər verərək yazırdı: 

1917-ci il yanvarın 10-da dərc olunmuş məqalədə Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər" pyesi Qoqolun məşhur "Müfəttişi"inə bərabər tutulurdu.

"Vakit" 1917-ci il fevralın 19-da sevinclə xəbər verirdi ki, "çoxdan bəri dayandırılmış çox sevimli "Molla Nəsrəddin" jurnalı Tiflisdə yenidən nəşrə başlamışdır. Birinci nömrə idarəmizə gəldi. Baş mühərriri yenə də Cəlil Məmmədquluzadədir".

## Həmçinin bax
*Din və məişət (jurnal)
*Tərcüman (qəzet)
*Molla Nəsrəddin (jurnal)

## Mənbə
*Татарская энциклопедия. В 6 т. / Гл. ред. М.Х. Хасанов, ответ. ред. Г.С. Сабирзянов. – Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002. – Т.1: А-В. – С. 520-521. 
*Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı, 2008. səh. 290-291.

## İstinadlar
Otto Funke

**Otto Funke** — alman fizioloqu 1828 oktyabrın 27-də Xemnitsdə doğulmuşdur. O, təhsilini Leypsiq və Haydelberqdə almışdır. 1852-ci ildə Leypsiq Universitetində fiziologiya müəllimliyi vəzifəsində çalışmağa başladı. 1853-cü ildə Leypsiqdəki tibb fakültəsinə dosent, 1860-cı ildə Frayburq Universitetində fiziologiya professoru oldu. Fizioloq Evald Hering in (1834–1918) Leypsiqdəki tanınmış şagirdlərindən biri idi. 1851-ci ildə Otto Funke ilk olaraq "Blutfarbstoff" adını verən hemoglobin (Alman dilində: "Hämoglobinkristalle") kristallaşdıran ilk alim idi.

## İstinadlar
Məmmədyar Cəfərov

**Məmmədyar Cəfərov** (tam adı: *Məmmədyar Zəkəriyyə oğlu Cəfərov*; 8 sentyabr 1946, Lənkəran) — Azərbaycan rəssamı.

## Həyatı
Məmmədyar Cəfərov 8 sentyabr 1946-cı ildə Azərbaycan Respublikası Lənkəran şəhərində anadan olub.1964-cü ildə Baki Medeni-Maarif texnikumuna daxil olmusdur ve təhsilini dayandirib, herbi xidmetə getmişdir. Hərbi xidmeti bitirdikden sonra təhsilini davam etdirib ve 1970-ci ilde orani bitirdikdən sonra Moskva Mədəniyyət İnstitutuna daxil olur.

## Ailəsi
Ailəlidir. 2 övladı, 4 nəvəsi var.

## Fəaliyyəti
1970-ci ilden 1973-cü ile qədər Hüseyn Ərəblinski adına Lənkəran Xalq teatrında rəssam isləmisdir.1973-cü ilden Nəcəf bəy Vəzirov adına Lənkəran Dovlət Dram Teatrnin qrulus hissə müdiri, sonradan 2016-cı ile qədər Baş rəssam işlemisdir. Bu müddət ərzində yuzdən cox əsərlərdə qruluşçu rəssam kimi işləmişdir. Əsərlərdən Üzeyir Hacibəyovun *olanlardan, keçənlərdən*,Cəlil Məmmədquluzadənin *Ölülər* əsəri Azərbaycan Dövlət Televiziyasinin qızıl fondunda saxlanilir.

Rəsm əsərləri Türkiyə,Almaniya, ABS, Özbəkistan, Moldova, Rusiya, Iran və s. ölkələrin rəsm sərgilərində nümayiş etdirilir.

## Mükafatları
* Dovlət sərgilərində Moskva *Vednxa* burunc medal,
* Moskva *Monej* diplom,
* Zaqafqaziya rəssamları sərgisində fəxri fərman diplomlarla təltif edilmişdir.
* Azərbaycan Respublikası *Fəxri mədəniyyət işçisi* döş nişanı

## Əsərləri

Fayl:Məmmədyar Cəfərovr rəssamın iş otağı.jpg|thumb|left|Məmmədyar Cəfərov  rəssamın iş otağı
Fayl:Məmmədyar Cəfərov qalaya gedən yol.jpg|thumb|left|Məmmədyar Cəfərov qalaya gedən yol.
Fayl:Məmmədyar Cəfərov meşədə qış.jpg|thumb|right|Məmmədyar Cəfərov meşədə qış.
Fayl:Məmmədyar Cəfərov durna.jpg|thumb|right|Məmmədyar Cəfərov durna
|thumb|center|Məmmədyar Cəfərov döyüş
|thumb|center|Məmmədyar Cəfərov Dəniz.
|thumb|center|Məmmədyar Cəfərov dəizdə axşam mənzərəsi
|thumb|left|Məmmədyar Cəfərov çay.
Fayl:Məmmədyar Cəfərov balıqlar.jpg|thumb|left|Məmmədyar Cəfərov balıqlar
Fayl:Məmmədyar Cəfərov balıqçı otağı.jpg|thumb|right|Məmmədyar Cəfərov balıqçı otağı
|thumb|left|Məmmədyar Cəfərov Göygöl.
|thumb|left|Məmmədyar Cəfərov Maralgöl.
Fayl:Məmmədyar Cəfərov su pərisi.jpg|thumb|left|Məmmədyar Cəfərov su pərisi
Fayl:Məmmədyar Cəfərov Meşə.jpg|thumb|left|Məmmədyar Cəfərov Meşə.



## Həmçinin bax
* Azərbaycan rəssamları
* Lətif Kərimov
* Kamil Əliyev

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Dəmir qadın"nın premyerası olub
* Özbək pyesi Azərbaycan səhnəsində
* Lənkəran Dövlət Dram Teatrı Naxçıvanda qastrol səfərində olub
İqbal (qəzet)

**İqbal** () — gündəlik qəzet.

## Tarixi
1912–1915-ci illərdə Bakıda, Azərbaycan dilində nəşr edilmişdir. 1023 nömrəsi çıxmışdır. Onlardan 459-u Sənətulla Eynullayev-İbrahimovun (6.3.1912–20.9.1913), 299-u Seyid Hüseyn Sadıqzadənin (22.9.1913–8.10.1914), 265-i isə Məhəmməd Əli və Məhəmməd Əmin Rəsulzadələrin (9.10.1914–27.4.1915) naşirliyi və baş müəllifliyi ilə buraxılmışdır. "İqbal"ın əsas müəllifləri Sənətulla Eynullayev-İbrahimov, Seyid Hüseyn, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Hacı İbrahim Qasımov, Nəriman Nərimanov, Məhəmməd Hadi, Abdulla Şaiq, Abbas Səhhət, Əli Nəzmi, Xəlil İbrahim, Əkbər Əkbərov və b. idi.

## Fəaliyyəti
Qəzetin məqsəd və məramı onun birinci sayında dərc edilmiş baş məqalədə şərh olunmuşdur: ""İqbal" qəzetəsi millətimizin maddi və mənəvi səadətinə,
iqbalına xidmət arzusu ilə nəşrə başlamışdır". Müstəmləkəçi imperialist dövlətlərin Yaxın və Orta Şərqdə törətdikləri təxribatların, Rusiya İmperiyasının müstəmləkəçilik və ruslaşdırma siyasətinin tənqidi, milli dirçəliş ideyalarının təbliği, milli ədəbiyyatın inkişafı, ana dilinin müstəqilliyi və yad təsirlərdən təmizlənməsi, qadın azadlığı, maarifin xalqa yaxınlaşması və milliləşməsi ― "İqbal"ın toxunduğu əsas mövzular idi. Qəzet müxtəlif problemləri ivahid məqsəd ətrafında birləşdirir, milli müstəqillik ideyalarının təbliğinə xidmət göstərirdi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbuatı

## İstinadlar
Gülüstü Qadınəfəndi türbəsi

**Gülüstü Qadınəfəndi türbəsi** — İstanbulun Fateh rayonunda yerləşən XV əsrdə inşa olunmuş Fateh külliyəsinə aid türbə.

## Haqqında
Gülüstü Qadınəfəndi 31-ci Osmanlı sultanı olan Sultan Əbdülməcidin xanımı və son osmanlı sultanı olan Sultan Vahidəddinin anasıdır. 1855-ci ildə əkiz qızları Zəkiyə və Fəhimə Sultanları, 1856-cı ildə Mədiha Sultanı və 1861-ci ildə oğlu Mehmed Vahidəddin Əfəndini dünyaya gətirmişdir. Ancaq oğlu hələ 5 aylıqkən vəfat etmiş, Fateh məscidinin arxa həyətində, daha əvvəl vəfat edən övladlarının məzarı yaxınlığına dəfn edilmişdir. Məzarların üzərinə inşa edilən türbə isə Sultan Əbdülməcid səltənətinin sonlarına aiddir. Digər Osmanlı türbələrindən fərqli olaraq dairəvi planlı olan bu türbə kəsmə daşdan inşa edilib. Türbədə aşağı sıralarda 9, yuxarıda isə 14 olmaqla, ümumilikdə 23 pəncərə var.

Türbədə aşağıdakı şəxslər dəfn edilmişdir:

* Sultan Əbdülməcidin xanımlarından Ceylanyar xanım
* Sultan Əbdülməcidin qızı Zəkiyə Sultan (d. 24 fevral 1855 - ö. 18 fevral 1856)
* Sultan Əbdülməcidin qızı Fəhimə Sultan (d. 24 fevral 1855 - ö. 10 dekabr 1856)
* Sultan Əbdülməcidin xanımlarından Şəhimə xanım (ö. 1857)
* Sultan Əbdülməcidin xanımlarından Gülüstü Qadınəfəndi
* Sultan Əbdülməcidin qızı Münirə Sultan
* Sultan Əbdülməcidin qızı Behicə Sultan
* Sultan Rəşadın xanımlarından Dürrüadən Qadınəfəndi
* Sultan Əbdülməcidin xanımlarından Şərəfnaz xanım

## Mənbə

* http://www.tas-istanbul.com/portfolio-view/fatih-gulustu-valide-sultan-turbesi/ 
* http://34sanathaber.com/Yazilar/235/GuLuSTu_SULTAN_TuRBESi.html
İrəvan qapısı

**İrəvan qapısı** və ya **Xəlfəli qapısı** — Şuşa qalasının üç əsas qapısından biri olmaqla qalanın qərb tərəfində yerləşir. Qalanın digər iki qapısı isə Gəncə və Ağoğlan qapılarıdır.

## Tarixi

Şuşa qalası üç əsas qapıya malik olmuşdur: Gəncə, İrəvan və Ağoğlan qapıları. Hər üç qapının adı tarixi mənbələrdə tez-tez xatırlanır, həmçinin onlar Şuşanın XIX əsrdə çəkilmiş bütün baş planlarında qeyd edilir.  Məslən *“[[:ru:Кавказ (газета)|Qafqaz]]”* qəzetinin 1871-ci ildə çıxarılmış 25-ci nömrəsində yazılır: *“Abixin barometrik ölçmələrinə görə, şəhərin Ağoğlan və Yelizavetpol qapıları yerləşən şimal-şərq hissəsi 3886 fut hündürlükdə, “Şuşa qayası” adlandırılan və İrəvan qapısı yerləşən cənub qərb hissəsi isə 4705 fut hündürlükdə yerləşir.”*   Hələ XIX əsrin 60-cı illərində bu qapılar Şuşanın ictimai həyatında mühüm rol oynayırdılar ki, *«Иллюстрация»* qəzetində çap edilmiş məqalə də bunu isbat edir. Həmin məqalədə verilən məlumata görə, Ağoğlan və İrəvan qapıları ali şəxslərin keçişi və yük daşınması üçün, Gəncə qapısı isə arabaların keçməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu.  Bəzi mənbələrdə qala divarlarının dördüncü divarının da olmasından bəhs edilsə də,  onun yeri və adı müəyyən edilməmişdir.

Pənahəli xanın dövründə inşa edilmiş qala qapısı XVIII əsrdən etibarən *İrəvan qapısı* və ya *Xəlfəli qapısı* adlandırılırdı. Bu qapıdan çıxan yol, Şuşa şəhərini Xəlfəli kəndi və İrəvan şəhəri ilə birləşdirirdi.  İrəvan qapısı da Şuşa qalasının digər iki qapısı kimi Şuşanın XIX əsrdə çəkilmiş bütün baş planlarında qeyd edilmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Gəncə qapısından fərqli olaraq İrəvan qapısı daha ənənəvi tərzdə həll edilmişdir; oxvari tağa malik qapı iki tərəfdən simmetrik yerləşdirilmiş iki yaruslu döyüş qüllələri ilə möhkəmləndirilmişdir.

İrəvan qapısı şəhər divarlarının qərb hissəsində yerləşdiyinə və qala qüllələrinin sayılmasına qərbdən başlandığına görə, Şuşanın XIX əsrə aid çertyoj və baş planlarında həmin qüllələr 1 və 2 nömrələri ilə göstərilmişdir. İrəvan qapısı dövrümüzə dağılmış vəziyyətdə çatsa da, XX əsrin 30-cu illərində Şuşada ekspedisiya çərçivəsində araşdırmalar aparmış Sara Aşurbəyli qapının tağlarını müşahidə etdiyini deyir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Nəqşidil Sultan türbəsi

**Nəqşidil Sultan türbəsi** — İstanbulun Fateh rayonunda yerləşən XV əsrdə inşa olunmuş Fateh külliyəsinə aid türbə.

## Haqqında
Türbə 27-ci Osmanlı sultanı Sultan I Əbdülhəmidin xanımlarından biri və Sultan II Mahmudun anası Validə Nəqşidil Sultan tərəfindən Fateh məscidinin arxa həyətində vəfatından qısa müddət öncə inşa edilmişdir. Əslən fransız olan Nəqşidil Sultan 1817-ci ildə uzun müddətdir əziyyət çəkdiyi vərəm xəstəliyindən vəfat etmiş, tikdirdiyi bu türbəyə dəfn edilmişdir. Barokko üslubunda olan türbə on altıbucaqlı formasındadır. Türbə qapısı üzərində xəttat Mustafa Rakım tərəfindən Zümər surəsinin 53-cü və Ali-İmran surəsinin 133-cü ayələri işlənmişdir.

Türbənin daxili interyeri isə XIX əsrə xas xəttat işləmələriylə bəzədilib. Türbədə Validə Nəqşidil Sultandan başqa, aşağıdakı şəxslər dəfn edilib:

* Sultan Mahmudu yeniçəri üsyanından xilas edən Cövriyə kalfa
* Sultan Mahmudun qızı Mehrimah Sultan (d. 10 iyun 1812 - ö. 31 avqust 1838)
* Sultan Mahmudun qızı Münirə Sultan (d. 16 oktyabr 1824 - ö. 23 may 1825)
* Sultan Mahmudun qızı Fatma Sultan (d. 30 aprel 1810 - ö. 7 may 1825)
* Sultan Mahmudun qızı Fatma Sultan (d. 10 avqust 1828 - ö. 23 oktyabr 1830)
* Sultan Mahmudun qızı Xeyriyyə Sultan (d. 12 yanvar 1832 - ö. 15 fevral 1833)
* Sultan Mahmudun oğlu Şahzadə Əbdülhəmid (d. 6 mart 1813 - ö. 20 aprel 1825)
*Sultan Mahmudun oğlu Şahzadə Əbdülhəmid (d. 18 fevral 1827 - ö. 15 noyabr 1828) 
* Sultan Mahmudun oğlu Şahzadə Nizaməddin (d. 6 dekabr 1835 - ö. 24 fevral 1838)
* Sultan Mahmudun xanımlarından Qəmərfər Sultan
* Sultan Mahmudun xanımlarından Mislinayəb Sultan
* Sultan Mahmudun xanımlarından Əbrurəftar Sultan (ö. 1825)
* Sultan Mahmudun xanımlarından Zərnigar Sultan (ö. 1830)
* Sultan Mahmudun xanımlarından Zeynifələk Sultan (d. 21 may 1818 - ö. 1842)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.tas-istanbul.com/portfolio-view/fatih-naksidil-valide-sultan-turbesi/
Camaat torpaqları

**Camaat torpaqları** — dövlətin mülkiyyətində olub kəndlilərin istifadəsində olan torpaqlar idi. Bu torpaqlardan elliklə istifadə edən camaat bunun müqabilində dövlətə torpaq vergisi – xərac verirdi.
## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Azərbaycanda vergilər
Acnan Türk

**Acnan Türk** — 
1728-cü ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin Qapan livası tərkibində nahiyə; Qarabağ xanlığının mahallarından biri.

Mahal 9 kənddən ibarət idi və cəmi 67 (42-i vergiödəyən, 25-i ödəməyən) ailəyə malik idi. Mahalda müsəlmanların və qeyri-müsəlmanların sayı demək olar ki, bərabər idi. Bu sırf türk soylu mahalda xristianların sayının azərbaycanlılara bərabər olması yəqin ki, mahalda azərbaycanlıların xeyli hissəsinin birinci Rusiya-Qacar müharibəsi zamam Qacarlara və Osmanlılara sığınması ilə bağlı idi. Eyni zamanda, ən böyük xristian (13 ailədən ibarət) Noraşenik kəndinin adı bu kənddə yaşayan ermənilərin Qarabağa gəlmə olduqlarına işarədir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qarabağ xanlığı
Xaçın nahiyəsi

**Xaçın mahalı** — XIII əsrdən mövcud inzibati nahiyə. Qarabağ xanlığının bölgələrindən biri.
Xaçın mahalının ərazisi cənubda Qarqar çayından başlayıb, şimalda Qabartda, qərbdə Qırxqız və Mıxtökən dağından şərqdə Bayat meşəsinə qədər uzanırdı. Mahalda buğda və s. bol yetişir. Bəzi yerlərdə çəltik də yetişdirilirdi. Mahalın ərazisinin çox hissəsi meşəlik idi.  Mirzə Yusif Qarabaği yazır: 
Xaçın məlikləri alban katalikosu Həsən Cəlalın törəmələri idilər. Bu nəsildən olan I Allahverdi həm də Xaçın mahalında dünyəvi hakimiyyətə nail olmuşdu.

1593 cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyaləti Xaçın sancağı inzibati–ərazi nahiyə

1728-ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyaləti Qarabağ livası (Xaçın Sığnaq) inzibati–ərazi nahiyə.

Nahiyə sakinləri buğda, arpa, çəltik əkir, maldarlıqla məşğul olurdular. Ən böyük kəndləri 41 qeyri-müsəlman kişi nəfərinin yaşadığı Qazançı və 23 qeyri-müsəlman kişinin qeydə alındığı Xınzırıstan kəndləri idi. Qanzasar monastrı da bu nahiyədə yerləşirdi. Monastrın yerləşdiyi kənd Yuxarı Külədək və Ağvəng adları ilə tanınırdı.

*1 Xuramut
*2 Daşbaşı Derbadaran
*3 Vağan Derbadaran
*4 Qabarta (Xaçın kəndi)
*5 Qazançı / Ongəlçəkən adı ilə tanınır
*6 Carbatun
*7 Ğarğar ,nam-ı diğer Ğarğarçay
*8 Xaçınki 
*9 Corman
*10 Bazarkənd
*11 Keşişkənd
*12 Dovşanlı
*13 Vəngli Yukarı Külədək və Ağvəng kibi tanınan Qansazar kilsəsi
*14 Yaycı
*15 Madagiz (Mədağis)
*16 Qızılqaya
*17 Qışlaq
*18 Aşağı Küledek ve Vəng
*19 Xındırıstan (Xınzırıstan) nam-ı diğer Helvi ? 
*20 Sarıkeşiş (Xocalı)
*21 Badara

1923-cü ildə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Xaçın rayonu. 
Bu rayonun tərkibində 4 volost (Daşbulaq, Əsgəran, Krasnoselsk, Qala dərəsi) və 53 kənd var idi.

1930-cu ilin avqustunda Stepanakert rayonu 1978-ci ildə Əsgəran rayonu adlanır. 1991-ci ildə Xankəndi adlandırılır. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qarabağ xanlığı
Gülbahar Xatun türbəsi

**Gülbahar Xatun türbəsi** — İstanbulun Fateh rayonunda yerləşən XV əsrdə inşa olunmuş Fateh külliyəsinə aid türbə.

## Haqqında
Fateh Sultan Mehmed türbəsi ilə qarşı-qarşıya yerləşən bu türbə mərhum sultanın xanımı və Sultan II Bəyazidin anası Əminə Gülbahar Xatunun məzarı üzərində inşa edilmişdir. Eyniylə ərinin türbəsi kimi 1765-ci ildə baş verən zəlzələdə zədələndi və tamamilə dağıldı. Növbəti il isə Sultan III Mustafa tərəfindən yenidən inşa edildi. Türbə orijinalında olduğu kimi səkkizbucaqlı şəklində olub, tək günbəzlidir. Kəsmə daşdan inşa edilən türbə olduqca sadə görünüşə malikdir. Qapısı üzərindəki kitabəsinə görə, türbə 1782-ci ildə baş verən yanğının ardından ikinci dəfə bərpa edilmişdir. Türbənin həyət qapısı üzərindəki bəzəkli ikinci kitabə isə 1894-cü ilə aid olub, xəttat Tofiq Əfəndiyə aiddir. Türbə 1997-ci ildə restavrasiya edilmişdir.

Türbədə Əminə Gülbahar Xatundan başqa, qızı Gövhər Sultan və kimliyi bilinməyən 2 saraylı xanımın məzarı yerləşir.

## Mənbə
* http://www.tas-istanbul.com/portfolio-view/fatih-gulbahar-valide-hatun-kulliyesi/
Ağoğlan qapısı

**Ağoğlan qapısı**, **Muxtar qapısı** və ya **Şuşakənd qapısı** — Şuşa qalasının üç əsas qapısından biri olmaqla qalanın şərq tərəfində yerləşir və şəhərin aşağı hissəsinə girişi təmin edir. Qalanın digər iki qapısı isə Gəncə və İrəvan qapılarıdır.

## Tarixi
Şuşa qalası üç əsas qapıya malik olmuşdur: Gəncə, İrəvan və Ağoğlan qapıları. Hər üç qapının adı tarixi mənbələrdə tez-tez xatırlanır, həmçinin onlar Şuşanın XIX əsrdə çəkilmiş bütün baş planlarında qeyd edilir. Məslən *"[[:ru:Кавказ (газета)|Qafqaz]]"* qəzetinin 1871-ci ildə çıxarılmış 25-ci nömrəsində yazılır: *"Abixin barometrik ölçmələrinə görə, şəhərin Ağoğlan və Yelizavetpol qapıları yerləşən şimal-şərq hissəsi 3886 fut hündürlükdə, "Şuşa qayası" adlandırılan və İrəvan qapısı yerləşən cənub qərb hissəsi isə 4705 fut hündürlükdə yerləşir."*

Hələ XIX əsrin 60-cı illərində bu qapılar Şuşanın ictimai həyatında mühüm rol oynayırdılar ki, *"Иллюстрация"* qəzetində çap edilmiş məqalə də bunu isbat edir. Həmin məqalədə verilən məlumata görə, Ağoğlan və İrəvan qapıları ali şəxslərin keçişi və yük daşınması üçün, Gəncə qapısı isə arabaların keçməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bəzi mənbələrdə qala divarlarının dördüncü divarının da olmasından bəhs edilsə də, onun yeri və adı müəyyən edilməmişdir.

Pənahəli xanın dövründə inşa edilmiş qala qapısından çıxan yol Şuşa şəhərini Şuşakənd və Muxtar kəndləri ilə birləşdirərək Ağoğlan qəsrinə kimi uzanırdı. XIX əsrin bütün rusdilli mənbələrində Şuşanın cənub qapısı Ağoğlan qapısı kimi qeyd edilmişdir. 1846-cı ilin *"Qafqaz təqvimi"*nə () əlavə edilmiş yol xəritəsinə görə Şuşa qalasını Ağoğlan qəsri ilə məhz bu qapıdan çıxan kəndlərarası yol birləşdirirdi. Bu qapının mənbələrdə xatırlanan digər bir adı isə *[[Topxana meşəsi|Topxana]] qapısı*dır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
E. Avalov qeyd edir ki, Rusiya Dövlət Hərbi-Tarixi Arxivində saxlanan çertyoja əsasən qalanın şimal və qərb qapılarından fərqli olaraq şərqdə yerləşən Ağoğlan qapısı döyüş qüllələri ilə bərkidilməmiş və kifayət qədər sadə görünüşə malik olmuşdur. Giriş oxvari tağla həll olunmuşdur.

XIX əsrdə qalanın aşağı tərəfində, şərq qapısı yaxınlığında Şuşa həbsxanası inşa edilmişdir. Həbsxananın inşa edilməsi zamanı qala divarlarının bir hissəsi və müdafiə qüllələri həbsxana divarları kimi istifadə edilmişdir. Bu zaman qapı da həbsxanaya giriş kimi dəyişdirilərək yenidən formalaşdırılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Çiçicima

**Çiçicima** () — Bonin adalarına daxil olan ən böyük ada. İnzibati baxımından Yaponiyanın Tokio prefekturası ərazisinə daxildir. Sahəsi 23,8&nbsp;km², əhalisi 2400 nəf. (2005) təşkil edir.

Çiçicima Oqasavaranın mərkəzi rolunu oynayır və inzibati mərkəzi Oqasavara kəndidir.

## Coğrafiyası
Ada unikal flora və faunaya malikdir. Bunun səbəıbi onun materikdən uzaqda yerləşməsidir. Bu səbəbdən ərazisində milli park təşkil edilmişdir.

## Tarixi
İkinci dünya müharibəsi zamanı adada Yaponiya hərbi-dəniz donanmasına aid baza yerləşirdi. Daimi olaraq 1200 nəfərlik kontinqentə malik idi.

## İstinadlar
Kouz teoremi

**Kouz teoremi** — transaksiya xərcləri sıfıra bərabər olduqda bazarın istənilən xarici  effektin öhdəsindən gəldiyi  yeni institusional iqtisadiyyatın mövqeyi.
## Tarix

Bu teorem ilk dəfə 1966-cı ildə Corc Stiqler tərəfindən aşağıdakı şəkildə ifadə olunmuşdur:

Stiqler tərəfindən teoremin bu cür ifadə olunması Ronald Kouzun 1960-cı ildə çap olunmuş “Sosial xərclər problemi” ( ) adlı  məqaləyə əsaslanmışdır.

Kouz bu nəzəriyyəni istənilən fəaliyyətin bilavasitə öz iştirakçılarına deyil, üçüncü şəxslərə aid olan  kənar nəticələri – eksternalların nəzərdən keçirilməsi nümunəsində sübut etmişdir.

Daha əvvəl bu problemi iqtisadçı Artur Piqu “Rifah halının iqtisadi nəzəriyyəsi” ()  kitabında nəzərdən keçirmişdir. Piquya görə, eksternallar maddi nemətlərin  mənfi eksternallı təkrar istehsalına və müsbət eksternallı istehsal kəsirinə səbəb olur.  O, *“bazarın fiaskosu”* adlandırdığı   bu effektlərin neytrallaşdırılması üçün belə hallarda dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsini tövsiyə edirdi.

Kouz eksternalların mütləq “bazarın fiaskosu”na səbəb olması fikrini təkzib edirdi. Onun fikrinə görə, eksternallarla bağlı problemləri neytrallaşdırmaq üçün resurslara mülkiyyət hüququnun dəqiq bölgüsü və transaksiya xərclərinin mnimuma endirilməsi vacibdir. Kouz teoremi mülkiyyət hüquqlarının iqtisadi mənasını ortaya qoyur. Kouza görə, mülkiyyət hüququ nə qədər dəqiq müəyyənləşirsə, xarici xərclər bir o qədər çox  daxili xərclərə çevrilirlər.

## Ümumiləşdirilmiş Kouz teoremi
İslandiyalı iqtisadçı Trayn Eqqertson "Ümumiləşdirilmiş Kouz teoremi"ni belə ifadə etmişdir:

İnstitusional xərclər olmadıqda “oyun qaydalarının” optimal dəsti hər yerdə və hər zaman meydana gələrdi, belə olduğu halda istənilən köhnəlmiş institutu yenisi və daha səmərəlisi ilə əvəz etməyin heç bir faydası olmazdı. Bu cür vəziyyətlərdə, yeni institusionalistlərin göstərdiyi kimi, texniki tərəqqi və kapital (fiziki və insani) yığımı avtomatik və hərtərəfli olaraq iqtisadi artımı təmin edə bilərdi.

## Tətbiq sahəsi
Qeyd etmək lazımdır ki, Kouz teoreminin tətbiq edilə bilməyəcəyi bir çox hallar mövcuddur. Bu, danışıqlar mümkün olmadıqda, yaxud bahalı olduqda (məsələn, müqavilə və ya disputda çoxlu sayda tərəflər iştirak etdikdə) baş verir. Transaksiya xərcləri terminindən əvəllər Kouzun “*Firmaların təbiəti*” əsərində istifadə edilmişdir və müqavilələrin bağlanmasına dair yaranan xərcləri, yəni informasiyanın yığılması və emalına, danışıqların aparılmasına və qərarların qəbul olunmasına, müqavilələrin yerinə yetirilməsinə edilən nəzarətə və onların hüquqi müdafiəsinə sərf olunan xərcləri bildirir. 
## Ədəbiyyat
* 
* *[[Боулс, Самуэль|Боулз С.]]* Теорема Коуза // Микроэкономика. Поведение, институты и эволюция / Пер. с англ. — М.: Изд-во «Дело» АНХ, 2010. — С. 211-219.
## Xarici keçidlər
* *Гребенников П., Ривера Д.* «Теорема Коуза» — реальность или фикция?
* *[[Капелюшников, Ростислав Исаакович|Капелюшников Р.]]* Теорема Коуза
* *Новиков В.* «Концепция прав собственности Рональда Коуза с точки зрения права и экономической теории»
* Теорема Коуза: попытка диагноза
## İstinadlar
Boyar arvadı Morozova

**Boyar arvadı Morozova** () — rus rəssamı Vasili Surikov (1848–1916) tərəfindən 1887-ci ildə tamamlanmış, XVII əsrdə Rus kilsəsinin parçalanmasını təsvir edə tablo.

## Tarixçə
Vasili Surikovun köhnə təriqətçilər mövzusuna olan maraqları onun Sibirdəki uşaqlığı ilə bağlıdır. Köhnə təriqətçilərin olduğu Sibirdə, "Boyar arvadı Morozova haqqında povest" də daxil olmaqla dini rəvayətlər geniş yayılmışdı. Surikovun "Boyar arvadı Morozova" tablosu da buradan qaynaqlanır.

## Rəsmin etüdləri

Fayl:Boyaryna Morozova by V.Surikov - sketch 04 (Tretyakov gallery).jpg
Fayl:Boyaryna Morozova by V.Surikov - sketch 03 (Tretyakov gallery).jpg
Fayl:Boyaryna Morozova by V.Surikov - sketch 05 (Tretyakov gallery).jpg
Fayl:Boyaryna Morozova by V.Surikov - sketch 02 (Russian museum).jpg
Fayl:Boyaryna Morozova by V.Surikov - sketch 09.jpg


## Ədəbiyyat
* *Жуковский В. И., Пивоваров Д. В.* Зримая сущность: (визуальное мышление в изобразительном искусстве). — Свердловск: Изд. Урал, ун-та, 1991. — 284 с. — 1000 экз. — ISBN 5-7525-0159-8.
* *Жуковский В. И.* Формула гармонии: Секреты шедевров искусства / предисл.: Д. В. Пивоваров. — Красноярск: Бонус, 2001. — 206 с. — 500 экз. — ISBN 5-7867-0031-3.

## Xarici keçidlər

* На официальном сайте ГТГ
Ələkbər Heydəri

**Ələkbər Heydəri** (? — ?) — Əkinçi məktəbinin banilərindən biri, jurnalist.

## Əkinçi qəzeti ilə münasibəti
"Əkinçilər" məktəbinin banilərindən olan Ələkbər Heydəri qəzetin nəşri dövründə Mahaç-Qalada yaşayırdı. O, 1879-cu ildə Bakıya köçərək səfarətxanada qulluq etmişdi. Heydərinin qəzetdə dərc olunan kəskin yazısı təhsil müəssisələrində dini elmlərlə yanaşı, dünyəvi elmlərin tədrisi ilə bağlıdır ki, bu da kifayət qədər ciddi polemika doğurdu. Bu məqalə "Əkinçi"nin 10-cu sayında işıq üzü görmüşdü. Qəzetin 11-ci sayında Əhsənül-Qəvaid müəllifin fikri ilə həmrəy olduğunu bildirmiş, dini təhsillə yanaşı, dünyəvi elmlərin tədrisini vacib hesab etmişdi. Qəzetin 12-ci sayında Zaqafqaziyanın şeyxülislamı Axund Əhməd
Hüseynzadə polemikaya qatılmış, öz düşüncələrini bildirmişdi. Ümumən Heydərlinin bu məqaləsinə cavab olaraq "Əkinçi"də 15-dək yazı nəşr olunmuşdu.

## Həmçinin bax
* Əkinçi qəzeti
* Azərbaycan mətbuatı

## İstinadlar
Məşəl (jurnal)

***"Məşəl" jurnalı*** () — 1919–1920-ci illərdə Əliheydər Qarayevin redaktəsi ilə nəşr olunan satirik jurnal.

## Tarixi
13 noyabr 1919-cu ildən Əliheydər Qarayev Bakıda "Məşəl" satirik jurnalını çıxartmışdır. Jurnal 1919-cu ildə təşkil edilmiş "Qırmızı qələm" cəmiyyətinin həftəlik nəşri idi. "Turan" mətbəəsində nəşr olunurdu. Bu "Molla Nəsrəddin"in ənənələrini davam etdirən ilk kommunist jurnalı idi. "Məşəl" jurnalı şəkilsiz çıxmışdır. Dil, üslub cəhətincə "Molla Nəsrəddin" jurnalına çox yaxındır. Əliheydər Qarayev 1919-cu ilin mayından 1920-ci ilin aprelinədək "Zəhmət sədası", "Zəhmət", "Azərbaycan füqərası", "Füqəra sədası", "Füqəra", "Oktyabr inqilabı" adlı qəzetlərin redaktoru olmuşdur.

## Fəaliyyəti
"Məşəl" kinayı ilə özünü "boynuyoğunların və qarnızorbaların" jurnalı adlandırmışdır. Həqiqətdə isə boynuyoğunların və qarnızorbaların qarşı kəskin mübarizə etmişdir. Əliheydər Qarayev "Binəva" imzası ilə yazdığı baş məqalədə göstərirdi ki, jurnalın əsas məqsədi istismarçı siniflərə qarşı, daha qəti mübarizə aparmaqdır.

Jurnalın əsas müəllifləri Əliheydər Qarayev, Seyid Cəfər Pişəvəri, Ağababa Yusifzadə, Bayraməli Sərablı, Ağahüseyn Rəsulzadə, Əlisəttar İbrahimov, Nemət Bəsir və başqaları idi. Onlar AXC hökumətinin qərarlarını, kapitalistləri, gənc Sovet hakimiyyətinə qarşı çıxan əks-inqilabçı ağqvardiyaçı qüvvələri və başqalarını satira atəşinə tuturdular. Jurnalın müəllifləri satiranın əsas növlərindən istifadə edərək AXC hökumətinin bütün hiylələrini açır, xalqı ona qarşı mübarizəyə səsləyirdi.

"Məşəl" mühüm beynəlxalq məsələlərdən də yazırdı. Məsələn, 6-cı nömrədə gənc Sovet dövlətinin Uzaq Şərqə soxulan Amerika və Yaponiya müdaxiləçilərini əzdiyini belə xəbər verirdi:

Jurnalın 1919-cu ildə 4, 1920-ci ildə 2 nömrəsi çıxmışdır. Sonuncu nömrəsi 6 mart 1920-ci ildə çıxmışdır.

## Şöbələri
"Məşəl" jurnalının aşağıdakı şöbələri var idi:
# Teleqraf xəbərləri.
# Azərbaycanda.
# Mətbuat.
# Sənətkarlar ittifaqında.
# Bakı quberniyasında.
# İran xəbərləri.
# Ədəbiyyat.
# Xüsusi elanlar.

## Həmçinin bax
* Zənbur (jurnal)
* Şeypur (jurnal)

## Xarici keçidlər
* MİLLİ MƏTBUATIMIZIN "MƏŞƏL"İ, "TARTAN-PARTAN"I… 

## İstinadlar
Nansey adaları

**Nansey adaları** () — Yaponiyanın Sakit okeanın 31° şimal enliyində yerləşən adaların ümumi adı.

## Coğrafiya
Nansey arxipelaqına daxil olan iri adalar:

* Sasunan adaları (Kaqoşima prefekturası):
** Osumi adaları: Taneqaşima, Yakuşima, Kuçinoerabuşima, Maqeşima.
** Tokara adaları: Kuçinoşima, Nakanoşima, Suvanosecima, Akusekicima, Tayracima, Kodakaracima, Takaracioma.
** Amami adaları: Oşima adası, Kikaycima, Kakeromacima, Yoyoşima, Ukeşima, Tokunoşima, Okinoerabu, Yoironcima.
* Ryukyu adaları (Okinava prefekturası):
** Okinava adaları: Okinava, Kumecima, İheyacima, İdzeynacima, Aqunicima, İecima.
*** Kerama adaları: Tokasikicima, Camamicima, Akacima, Qerumacima.
*** Dayto adaları: Kitadayto, Minamidayto, Okidayto.
** Sakişima adaları.
*** Miyako adaları: Miyakocima, İkema, Oqami, İrabu, Şimoci, Kurima, Nakanobanare, Futeiva, Minna, Tarama.
*** Yaeyama adaları: İriomote, İşiqaki, Dayçibanari, Macipanari, Kаbiravanku, Hirapanari, Taketomi, Kohama, Uçipanari, Sotobanari, Kuroşima, Nakanokami, Araqusuku, Hatoma, Kayama, Kamici, Şimoci, Yubu, Akaparani, Upanari, Hаtоpаnаri, Hateruma, Yonaquni.
*** Senkaku adaları: Uosuricima, Kubacima, Taysyocioma, Kitakocima, Minamikocima, Okinokitayva, Okinominamiiva, Nihonqo.

## Mənbə
* 从《 琉球百问》 看清代中叶琉球贵族的疾病与社会生活
E.ə. 180

## Hadisələr
* Mauriya İmperiyası süqut etdi.

## Doğumlar
* Panetius
* Afinalı Apollodor

## Vəfatlar
* V Ptolemey — Ptolemeylər sülaləsindən Misir fironu.

## İstinadlar
Pisunda burnu

**Pisunda burnu** (, ) — Gürcüstanın Qara dəniz sahillərində, Bzıb çayının mənsəbində yerləşən burun. Çayın gətirdiyi çöküntülərdən meydana gəlmişdir. Bir hissəsi bataqlıqlaşmışdır. Dənizdən 1,5—3 metr hündürlükdə yerləşir. Şərqdən Pisund buxtası ilə əhatələnir.

Ərazisində Pisunda şamı, palıd, göyrüş, cökə, şümşad, naringi.

Burada qumdan təşkil olunmuş dyun və təpələr vardır. Burunda yerləşən İnkit gölü əvvəllər dənizlə birləşirdi.

Ərazisinin bir hissəsi Pisunda Milli qoruğuna daxildir.

Sahilində Pisunda şəhəri yerləşir.

## Mənbə
* ტინტილოზოვი ზ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, გვ. 423, თბ., 1977 წელი.
Mixael Ballak

** Maykl Ballak ** (; ) — alman futbolçu, yarımmüdafiəçi. Almaniya millisinin oyunçusu olub. Bayer 04, Bavariya, Çelsi klublarında oynayıb. FİFA 100 siyahısına daxildir.

## Xarici keçidlər
* 

## İstinadlar
Toxaristan yabquluğu

**Toxaristan yabquluğu** — Aşina sülaləsinin bir qolunun Toxaristan ətrafında qurduğu dövlət.

## Hökmdarları

### Tarduş şad
Toxaristan bəzi mənbələrə görə 618, bəzi mənbələrə görə isə 625-ci ildə Tonq Yabqu xaqanın dövründə ələ keçirilmiş, hakimiyyət oğlu Tarduş Şada verilmişdir. Məşhur buddist rahib Syüançzan 630-cu ildə Tarduş şadın hələ hakimiyyətdə olduğunu yazırdı. Çin mənbələrində 635 və 645-ci illərdə Çinə səfir göndərildiyi yazılmışdır.

### İşbara Yabqu
650-ci illərdə İşbara Yabqu (阿史那乌湿波) Toxaristan hakimi idi.

### Pantu Nili yabqu
705-ci ildə hakimiyyətdə olmuş yabqu kimi Pantu Nilinin (般都泥利) adı çəkilir. 718-ci ildə qardaşı Puluo Tigini (阿史恃勒僕羅) Çinə səfir kimi göndərmişdir.

### Qutluq İl Tardu
729-cu ildə Çin tərəfindən Toxaristan yabqusu və Eftalit hökmdarı (悒怛王) kimi tanınmışdır. Bəzi mənbələrdə adı Qutluq Ton Tardu kimi keçir.

### Şilimanq Çialuo
Türkcə adı bilinməməklə bərabər 749-cu ildə və 758-ci ildə Çinə səfir yolladığı məlumdur.

## İstinadlar
Bernqard Petri

**Bernqard Eduardoviç Petri** (17 sentyabr 1884 – 25 noyabr 1937)—sovet etnoqrafı və antrapoloqu.

## Həyatı
Bernqard Eduardoviç Petri 17 sentyabr 1884-cü ildə Berndə anadan olmuşdu. Uşaqlığı İtaliyada keçmişdi. Gimnaziyanı və universiteti Sankt-Peterburqda bitirmişdi. Onun hamisi və ustadı akademik Vasili Radlov idi. Universiteti tamamlayandan sonra Rusiya elmlər Akademiyasının antropologiya və etnoqrafiya muzeyində ştatdankənar əməkdaş, sonra kiçik etnoqraf vəzifələrində çalışmışdı. Avstraliya və Okeaniya şöbəsinə başçılıq etmişdi.

Bernqard Petri 1912, 1913 və 1916-cı illərdə Pribaykala antropo-arxeoloji ekspedisiyada iştirak etmişdi.

Bernqard Petri 1918-ci ildən İrkutsk Universitetinin dosenti, sonra professoru vəzifəsində çalışmışdı.

Onun diyarşünaslıq dərnəyinə gələcək akademik A. P. Okladnikov (1908–1981) və tarix elmləri doktoru M. M. Gerasimov (1907–1970) tez-tez baş çəkirdilər. Etnoqraf-alim Rusiya coğrafiya cəmiyyətinin Şərqi Sibir bölməsinin işlərində iştirak edirdi.

Bernqard Petri azsaylı yerli xalqların yanına ekspedisiya təşkil etmişdi. 1925-ci ildə tofolarları, 1926, 1928, 1929-cu illərdə oka soyotlarını, 1930-cu ildə tutura-oçeul evenklərini, vitim-olekmin evenklərini tədqiq etmişdi. 1934-cü ildə Anqara çayı ətrafını arxeoloji cəhətdən nəzərdən keçirmişdi. 1936-cı ildə isə Kuda çayı boyunca kəşfiyyat qazıntıları aparmışdı.

Bernqard Petri 1937-ci ildə saxta ittihamlarla tutuldu. 25 noyabr 1937-ci ildə güllələndi.

## Əsərləri
* Петри Е. Л. Путеводитель по МАЭ: Отдел Океании. Пг., 1914, 65 с.
* Петри Б. Э. Этнография и современность. Иркутск, 1927, с. 7, 11.
* Петри Б. Э. Карагасский суглан. Иркутск, 1927, с. 38.
* Петри Б. Э. Далекое прошлое Прибайкалья. Научно-популярный очерк. Иркутск, 1928, 73 с.; он же. Старая вера бурятского народа. Научно-популярный очерк. Иркутск, 1928, 78 с.
* Петри Б. Э. Школа шаманов у северных бурят. — Сборник трудов проф. и препод. ИГУ. Иркутск, 1923. Вып. 5, с. 404–423;
* Петри Б. Э. Степени посвящения монголо-бурятских шаманов. — Известия БГНИИ при ИГУ. Иркутск, 1926. Т. II, вып. 4, с. 39–75.
* Петри Б. Э. Задачи дальнейшего исследования туземцев Сибири и метод обследования целых народностей. — Труды Первого сибирского краеведческого научно-исследовательского съезда. Новосибирск, 1928. Т. 5.
* Петри Б. Э. Бюджет карагасского хозяйства. Иркутск, 1928, с. 2.
* Петри Б. Э. Охота и оленеводство у тутурских тунгусов в связи с организацией охотхозяйства. Иркутск, 1930.
* Петри Б. Э. Проект культбазы у малых народов Сибири. Томск, 1928.
* Петри Б. Э. Областной музей и его организация на демократических началах. Иркутск, 1921

## Xarici keçidlər
Kəlbəcər-Laçın avtomobil tuneli

**Kəlbəcər tuneli** — Kəlbəcər rayonu ərazisində, Ağdərə-Kəlbəcər yolundan cənubda, Lacın-Kəlbəcər yolunun üzərində yerləşən strateji əhəmiyyət daşıyan tunel. Tunel 1960-cı ildə istifadəyə verilmişdir. Tərtər çayının qollarından biri olan Tutqun çayının kanyona bənzər dar dərəsinin qarşısında inşa edilmişdir. Tunel rayonun 35 kəndini rayon mərkəzi ilə birləşdirir. Azərbaycanda avtomobil nəqliyyatı üçün nəzərdə tutulan ən uzun tuneldir. 

## Göstəriciləri
Əhəng daşından təşkil olunmuş qayanın daxilindən oyulmuş tunel təxmini olaraq 200 m uzunluğa malikdir. Tunelin hündürlüyü 4.70 mt, eni isə 4 mt olmaqla yalnız bir avtomoibilin hərəkətinə hesablanmışdır. Tuneldə işıqlandırma həyata keçirilməmişdir. 1993-cü ilin aprel ayının 2-sindən erməni birləşmələri tərəfindən ələ keçirilmişdir. Tunelin yerləşdiyi ərazi 10 noyabr 2020-ci ildə imzalanan atəşkəs bəyanatına əsasən 25 noyabrda Ermənistan Silahlı Birləşmələrinin Kəlbəcər rayonunu boşaldması ilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə təhvil vermişdir.

## Şəkillər

Kalbajar_tunnel,_Azerbaijan_2.jpg
Kalbajar_tunnel,_Azerbaijan_3.jpg
Kalbajar_tunnel,_Azerbaijan_4.jpg
Kalbajar_tunnel,_Azerbaijan.jpg


## İstinadlar
Okinava adaları

**Okinava adaları** () — Okinava prefekturasına daxil olan adsalar. Adaların bir qismi Ryukyu arxipelaqına daxildir. İnzibati mərkəzi Naxadır və əhalisinin böyük qismini isə ryukyulular təşkil edir. Adalar əvvəllər Amami arxipelaqı ilkə birlikdə Ryukyu krallığına daxil idi.

## Adaların yerləşməsi

* Nansey adaları;
** **Okinava adaları**: Okinava , Kume, İheya, İcena, Aquni, İe.
*** Kerama adaları: Tokasikicima, Camamicima, Akacioma, Qreumacima.
*** Dayto adaları: Kitadayto, Minamidayto, Okidayto.

## İstinadlar
Ülkər Umudova

**Ülkər Umudova** () — şahmat üzrə beynəlxalq dərəcəli hakim adına layiq görülmüş ilk azərbaycanlı qadın (2009), məşqçi və keçmiş şahmatçı, FİDE-nin Qadın Komissiyasının üzvü.

## Həyatı
Ülkər Umudova 3 noyabr 1985-ci ildə Bakı şəhərində ziyali ailəsində anadan olub.

2003-cü ildə 226 saylı orta məktəbi bitirib. 2003–2007-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində təhsil alıb.

Məktəb illərindən şahmatla məşğul olub. Azərbaycanda və xarici ölkələrdə yerli və beynəlxalq turnirlərin qalibi olub.

2003-cü ildən məşqçilik fəaliyyəti ilə məşğuldur. Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisidir.

2009-cu ildə şahmat üzrə beynəlxalq dərəcəli hakim adına layiq görülmüş və bununla da bu adı almış ilk azərbaycanlı qadın kimi tarixə düşmüşdür. Prezident kuboku, Azərbaycan çempionatları, qadınlar arasında beynəlxalq turnirlər, Avropa çempionatları, gənclər arasında olimpiada və bir sıra digər əhəmiyyətli yarışlarda baş hakim və hakim vəzifəsində Azərbaycanı təmsil etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Ülkərin atası Məmmədağa Umudov Azərbaycanın tanınmış musiqiçisi və əməkdar incəsənət xadimidir. Bacısı Nərgiz Umudova beynəlxalq dərəcəli qrosmeyster və qadınlardan ibarət Azərbaycan yığmasının sabiq üzvüdür. Digər bacısı Günay Umudova isə 1 nömrəli Şahmat Məktəbində müəllimədir.

Ülkər Umudova ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* FIDE Chess profili
* Ulkar Umudova. Chess-DB.com  
* "Yarışlara gedəndə bilmirdilər hakiməm, yoxsa oyunçu"
Həndəsi nisbətlər qanunu

**Həndəsi nisbətlər qanunu** Bu qanun David Dalton (1803) tərəfindən kəşf olunmuşdur: Əgər iki element bir-birilə bir neçə birləşmə əmələ gətirirsə,
bunlardan birinin eyni kütləsinə düşən digər elementin kütlələri nisbəti sadə tam ədədlərin nisbəti kimidir. Məsələn, CO2 ilə CO birləşmələrində karbonla oksigenin kütlələri nisbəti 12:32 və 12:16 nisbəti kimidir. Deməli, karbonun oksigenin sabit kütləsi ilə birləşən kütlələri nisbəti 2:1-ə
nisbəti kimidir. Bu qanun əsasında Dalton hidrogenin kütləsini şərti olaraq vahid qəbul edərək elmə nisbi atom kütləsi anlayışını
daxil etmişdir. Hal-hazırda isə göstərdiyimiz kimi nisbi atom kütlə vahidi olaraq karbon-12 izotopunun molyar kütləsinin 1/12 qəbul edilmişdir. 

## İstinadlar
Elman Babayev

**Elman Babayev** ( 30.09.1977, Yerfi kəndi, Quba) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti.

## Həyatı
Babayev Elman Şahbaba oğlu 30 sentyabr 1977-ci ildə Quba rayonun Yerfi kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.
* 2001–2008-ci illərdə "Kaspi" qəzetində və "Trend" İnformasiya Agentliyində jurnalist vəzifəsində çalışıb, həmin dövrdə bir sıra tanınmış KİV-lərlə əməkdaşlıq edib.
* 2008–2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Aparatının Sığorta-pensiya siyasəti və strateji araşdırmalar şöbəsinin İctimaiyyətlə əlaqələr sektorunun müdiri¸
* 2012–2013-cü illərdə Fondun Aparatının Beynəlxalq münasibətlər və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdir müavini vəzifələrində işləyib.
* 2014–2018-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.
*Hazırda Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Təhsli Nazirliyi Bakı Mühəndislik Universitetinin İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışır.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 iyul 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə "*Əməkdar jurnalist*" fəxri adına layiq görülüb.
* Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən 11-22 noyabr 2024-cü il tarixlərində Bakı şəhərində keçirilmiş BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konveynsiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasında (COP29) fəal iştirakına görə "Təşəkkürnamə" ilə təltif edilib (10 dekabr 2024-cü il).
* 2010-cu ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## Ailəsi
Ailəlidir, 2 oğlu,1 qızı var.

## Xarici keçidlər
Elman Babayev: "Mənə yenidən böyük etimad göstərildi"

## İstinadlar
Yeni fikir (qəzet, 1922)

**Yeni fikir** — Tiflisdə Azərbaycan dilində çap olunan həftəlik qəzet.

## Tarixi
İlk nömrəsi 1922-ci ilin yanvarında, son nömrəsi 1927-ci ilin mayında (cəmi 1397 nömrə) çıxmışdır. 1923-cü ilin yanvarından Zaqafqaziya MİK və XKŞ-nın orqanı kimi gündəlik nəşr edilirdi. Müxtəiif vaxtlarda Həsən Səbri, Böyükağa Talıblı, Davud Rəsulzadə, Mirzə Davud Hüseynov, Rzaqulu Nəcəfov qəzetin baş redaktoru olmuşlar. "Yeni fikir"-də Cəlil Məmmədquluzadənin yaradıcılığına, onun Tiflis teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulmuş əsərlərinə, fəaliyyətinin Tiflis dövrünə dair məqalə və resenziyalar nəşr edilirdi.

## Fəaliyyəti
Qəzet öz nəşrini Bakıda davam etdirən "Molla Nəsrəddin" jurnalı, onun ideya məzmunu, əsas tənqid hədəfləri, dili və s. bağlı müxtəlif yazılar da vermişdir. Ümumiyyətlə, 1923-1926 illərdə Cəlil Məmmədquluzadənin həyat və yaradıcılığında baş verən bütün əsas hadisələr "Yeni fikir"-in səhifələrində öz əksini tapmışdır. Lakin qəzetdə Cəlil Məmmədquluzadənin haqqında obyektiv, əsaslı məqalə və resenziyalarla birlikdə, bir sıra qeyri-dəqiq, iddialı, yazıçının yaradıcılığını proletkultçuluq mövqeyindən təftiş edən materiallara da yer verilirdi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbuatı
* Molla Nəsrəddin jurnalı

## Mənbə
* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı, 2008. səh.295.
Ülfət (qəzet, 1905)

**Ülfət** — 1905-ci ildə da nəşr olunmuş qəzet.

## Tarixi
Naşiri və redaktoru tatar jurnalisti və ictimai xadimi Əbdürrəşid İbrahimov idi. İstanbulda təhsil almış, bir sıra Şərq ölkələrinə səyahət etmiş Ə.İbrahimov səfərləri barədə "Ülfət"də və müxbiri olduğu digər qəzetlərdə çoxlu yazılar çap etdirmişdi. Öz yazılarında o, bütün müsəlmanları, o cümlədən türk soyundan olan millətləri inqilabi hərəkatdan istifadə edərək "ittihadi-islam" bayrağı altında birləşməyə çağırırdı. Bir tərəfdən dini birliyi, digər tərəfdən isə türk birliyini təbliğ edən "Ülfət" qəzeti və onun redaktoru "Molla Nəsrəddin" jurnalında Cəlil Məmmədquluzadənin "Hacı İbrahimov", "Qəzetlərdən", "Bəzi işlər", "Helmi paşa", "Biz" və b. felyetonlarında, digər mətbu yazılarında dəfələrlə kəskin tənqid olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbuatı

## Mənbə
*Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı, 2008. səh.289.
2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku Finalı

**2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku Finalı** — 2017-ci il FİFA Konfederasiyalar Kubokunun qalibini müəyyənləşdirmək üçün keçirilmiş futbol matçı. Matç 2017-cü il 2 iyulda Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən Krestovski stadionunda, Çili və Almaniya milli futbol komandaları arasında keçirilmişdir.

Matçın 20-ci dəqiqəsində Lars Ştindlın qolu ilə Almaniya millisi tarixində ilk dəfə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun qalibi olmuşdur.

Matç Çili millisi üçün, ilk dəfə iştirak etdikləri turnirdə birinci final matçı idi ki, turnirdə iştirak hüququnu 2015-ci ildə ilk dəfə Amerika Kubokunun qazanmaqla əldə etmişdirlər. Almaniya millisi isə 2014-cü ildə dördüncü dəfə qazandığı FİFA Dünya Kubokunun qalibi kimi turnirə vəsiqə əldə etmişdir. Çili və Almaniya milliləri bu matça qədər 8 dəfə qarşılaşmışdırlar ki, bunların dördü beynəlxalq turnir çərcivəsində digər dördü isə yoldaşlıq matçı olmuşdur. Nəticədə beş matç Almaniya millisinin qələbəsi ilə, 2 matç Çili millisinin qələbəsi ilə və 1 matç heç-heç yekunlaşmışdır.

## Finala gedən yol

| style="background:#c1e0ff"|Son nəticə 
|colspan=4 valign=top|**A qrupu **


|}
|- style="background:#c1e0ff"
|Rəqib
|colspan=3|Nəticə
|Seçmə mərhələ
|Rəqib
|colspan=3|Nəticə
|-
|align=left| 
|colspan=3|0-0 (3-0 p)
| style="background:#c1e0ff"|Yarımfinal
|align=left|
|colspan=3|4-1
|}

## Oyunun nəticələri






|style="width:60%; vertical-align:top;"|
**Matç qaydaları**
* 90 dəqiqə əlavə, lazım olduqda.
* Yekun hesab bərabər bitdikdə 11 metrlik cərimə zərbələri.
* Maksimum 3 oyunçu dəyişikliyi, əlavə vaxtda isə dördüncü dəyişikliyə icazə verilir.
|}

## İstinadlar
Bakının görməli yerlərinin siyahısı

**Bakının görməli yerlərinin siyahısı** — Azərbaycanın paytaxtı və ən böyük şəhəri olan Bakı şəhərinin turizm potensialı ilə bağlıdır. Siyahıda şəhərin turistik və görməli yerləri — teatrlar, kinoteatrlar, saraylar, konsert zalları, parklar, muzey və qoruqlar, habelə ibadət yerləri, idman arenaları və s. öz əksini tapmışdır.

Ümumi məlumat olaraq sahəsi 2130&nbsp;km² olan Bakı şəhəri Abşeron yarımadasında, Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşir və şəhərin tərkibinə 12 inzibati rayon, 5 şəhər tipli qəsəbə və 32 kənd daxildir. Şəhərin mərkəzi hissəsi Bakı buxtasına pilləli enən amfiteatrda yerləşir. Bakının dəniz sahili hissəsi okean səviyyəsindən təqribən  aşağıdır.

Bakı şəhərində və Abşeron yarımadasında insanlar çox qədim zamanlardan məskunlaşmış və burada yaşayış məntəqələri yaratmışlar. Buna səbəb Bakı şəhərinin fiziki-coğrafi şəraiti şimaldan-cənuba, qərbdən-şərqə gedən miqrasiya və ticarət yollarının kəsişməsi mərkəzində yerləşməsi, iqlim şəraiti və ən qədim zamanlardan yer üzünə çıxan nafta adlanan yanacaq və enerji sərvəti olmuşdur.

Bakı Qafqazda ən əhəmiyyətli turistik məkanlardan biri sayılır. 2014-cü ildə Bakı *[[Forbes (jurnal)|Forbes]]* jurnalının rusiyalılar üçün biznes qurulması sahəsində ən cəlbedici keçmiş SSRİ şəhərlərinin reytinqində top onluğa düşmüşdür. 2015-ci ildə Bakı *[[Lonely Planet]]* nəşrinin səyahət edilməli ən maraqlı məkanların reytinqində 7-ci sırada, *[[New York Times]]* qəzetinin "2015-ci ildə səfər etmək üçün dünyanın ən yaxşı yerləri" reytinqində isə 51-ci yerdə qərarlaşmışdır. 2016-cı ildə "TripAdvisor" səyahət məsləhətçisi saytının topladığı rəy sorğusunda daha çox üstünlük verilən və inkişaf etməkdə olan turizm məntəqələri siyahısında Bakı şəhəri 5-ci yerdə qərarlaşmışdır.

## Siyahı

### Teatrlar

### Kinoteatrlar

### Saraylar, malikanələr və mülklər

}
 |url-status  = live
}}
|-
|}

### Binalar və göydələnlər

### Konsert zalları

### Əyləncə yerləri

### Ticarət mərkəzləri

### Parklar və xiyabanlar

### Muzeylər

### Qoruqlar

### İbadət yerləri

### İdman arenaları

## Həmçinin bax
* Bakı
* Bakıdakı məscidlərin siyahısı
* Bakı parklarının siyahısı
* Bakı şəhərindəki heykəllərin siyahısı
* İçərişəhərdəki tarix-memarlıq abidələrinin siyahısı
* Bakı bulvarındakı obyektlərin siyahısı
* Bakının ən yüksək binalarının siyahısı

## İstinadlar





## Xarici keçidlər
* Nature & Parks in Baku — *TripAdvisor*
* Bakı gəziləcək yerlər siyahısı — *gezmeli.az*
* Bakının görməli yerləri  — *baku2017.com*
Rəşad Mafusov

**Rəşad Məcnun oğlu Mafusov** (24 avqust, 1977; Bakı, Azərbaycan SSR) – Azərbaycan dövlət xadimi. O, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin sədr müavini (2018–2022) olmuşdur.

## Həyatı və fəaliyyəti
Rəşad Mafusov 24 avqust 1977-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində Ticarətin və istehlak kooperasiyasının iqtisadiyyatı və idarə edilməsi ürə bakalavr və Biznesin idarə edilməsi — Maliyyə və Kredit üzrə magistr (MBA) elmi dərəcəsi alıb.

Əmək fəaliyyətinə 1998-ci ildə "Azəriqaz" QSC-də başlayıb. 2004–2006-cı illərdə "Azərnəqliyyatbank" ASC-də müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışıb.

2006–2017-ci illər ərzində Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi sistemində fəaliyyət göstərib. Azərbaycan hökuməti ilə Dünya Bankının birgə həyata keçirdiyi "Səhiyyə Sektorunda İslahatlar Layihəsi"nin direktoru, Analitik Ekspertiza Mərkəzində direktor müavini, Qlobal Fond tərəfindən maliyyəşdirilən HİV/AİDS, vərəm və malyariya ilə mübarizə layihəsi"nin direktoru və Tibb texnikasının təmiri və quraşdırma baza zavodunun direktoru vəzifələrində çalışıb. 2013–2015-ci illərdə Nazirliyin "Özəl tibb müəssisələrinin Lisenziyalaşdırılması" komissiyasına rəhbərlik edib.

2017-ci ildən 2018-ci ilin fevral ayınadək Azərbaycan Əmanətlərin Sığortalanması Fondunda Maliyyə şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb. 2018-ci ilin fevral ayından Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin Aparat rəhbəri vəzifələrində işləyib.

9 iyul 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin sədr müavini vəzifəsinə təyin edilib. 2022-ci ilin dekabrında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə vəzifəsindən azad olunub.

## İstinadlar
Palitra (qəzet)

**Palitra** — 2013-cü ildən etibarən çap olunan gündəlik qəzet.

## Tarix
* Müstəqil ictimai-siyasi qəzet olan "*Palitra*" 14 sentyabr 1999-cu il tarixində dövlət qeydiyyatından keçib. İlk baş redaktoru Azər Sarıyev olub. Təsisçisi K. R. Əliyevadır.
* Qəzet 1999–2012-ci illərdə həftədə üç dəfə olmaqla müntəzəm nəşr olunub.
* 2013-cü ilin əvvəlindən başlayaraq həftədə 5 dəfə nəşr olunmaqla gündəlik qəzet kimi fəaliyyət göstərir. Qəzetin online variantı "palitranews.az" saytıdır. Namiq Əliyev 2003-cü ildən baş redaktordur.

## Həmçinin bax
* Əkinçi
* Kaspi
* Odlu Yurd

## Xarici keçidlər
Qalib jurnalistlərin yazıları: "Palitra" qəzeti

## İstinadlar
Sivolkut

**Sivolkut burnu** — Çukot yarımadasının cənubunda yerləşən burun. Sahillərini Berinq dənizi yuyur. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Providenski rayonu ərazisinə daxildir.

Burunun hündürlüyü 284 metrdir (*İnux* dağı).

Burun xüsusi qorunan təbiət ərazisidir.

## İstinadlar