3I/ATLAS

**3I/ATLAS**, həmçinin **C/2025 N1 (ATLAS)** kimi tanınan və əvvəlcə **A11pl3Z** adı ilə qeyd olunan obyekt, 1 iyul 2025-ci ildə Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) stansiyası tərəfindən kəşf edilmiş ulduzlararası obyektdir. Kometa Günəşin yanından keçərkən sərbəst olmayan, hiperbolik trayektoriya üzrə hərəkət edir, Yer kürəsinin yaxınlığından  məsafədə keçmiş və heç bir təhlükə yaratmamışdır. “3I” prefiksi onun Günəş sistemindən keçən üçüncü təsdiqlənmiş ulduzlararası obyekt olduğunu göstərir; bundan əvvəl 1I/ʻOumuamua və 2I/Borisov müşahidə edilmişdir.

3I/ATLAS aktiv bir kometadır və bərk, buzlu kometa nüvəsindən və nüvədən ayrılan qaz və buzlu toz buludu olan kometa komasından ibarətdir. Kometanın aktivliyinə səbəb Günəşdir, çünki o, kometanın nüvəsini qızdıraraq buzun sublimasiyasına gətirib çıxarır; nəticədə qaz outqazlaşma yolu ilə ayrılır və nüvənin səthindən toz qaldıraraq komanı formalaşdırır. Habbl Kosmik Teleskopu və müxtəlif planetlərarası kosmik aparatlar tərəfindən çəkilmiş görüntülər 3I/ATLAS-ın nüvəsinin diametrinin -dən az olduğunu göstərir. Ceyms Vebb Kosmik Teleskopunun (JWST) müşahidələri 3I/ATLAS-ın qeyri-adi dərəcədə karbon dioksidlə zəngin olduğunu, az miqdarda isə su buzu, su buxarı, karbon monoksid və karbonil sulfid ehtiva etdiyini göstərmişdir. Çox Böyük Teleskop tərəfindən aparılan müşahidələr həmçinin 3I/ATLAS-ın sianid qazı və atomik nikel buxarı buraxdığını və bu maddələrin konsentrasiyasının Günəş sistemi kometalarında müşahidə edilən səviyyələrə oxşar olduğunu göstərmişdir.

Kometa 21 oktyabr 2025-ci ildə Günəşlə birləşmə mərhələsindən keçmişdir, 29 oktyabr 2025-ci ildə isə Günəşə ən yaxın nöqtəsinə — periheliona çatmış və Günəşdən  məsafədə olmuşdur ki, bu da Yer və Mars orbitləri arasında yerləşir. Kometanın ya Süd Yolunun nazik diskindən, ya da qalın diskindən mənşə aldığı ehtimal olunur; əgər 3I/ATLAS qalın diskdən yaranmışdırsa, onun yaşı ən azı 7 milyard il ola bilərbu isə Günəş sistemindən daha qədimdir.

## Tarixi

### Kəşfiyyat

3I/ATLAS 1 iyul 2025-ci ildə kəşf edilmişdir. Kəşf NASA tərəfindən maliyyələşdirilən ATLAS teleskopu ilə Çilidə, Rio Urtado bölgəsində (W68 müşahidə kodu) aparılmışdır. Yeni kəşf edilmiş obyektin görünən parlaqlığı 18 olub, o, Günəşə nisbətən  sürətlə daxili Günəş sisteminə daxil olur, Yer kürəsindən , Günəşdən isə  məsafədə yerləşirdi, və ulduzlar səmasında İlan və Oxatan bürclərinin sərhədində, qalaktik müstəvi yaxınlığında hərəkət edirdi. Ona müvəqqəti olaraq 'A11pl3Z' adı verilmiş və kəşf müşahidələri Beynəlxalq Astronomiya İttifaqının Kiçik Planet Mərkəzində (MPC) təqdim edilmişdir. Bu müşahidələr ilkin olaraq obyektin Yerin orbitinə yaxın keçə biləcək yüksək eksentrik trayektoriyaya malik ola biləcəyini göstərmiş, bu səbəbdən MPC obyektin trayektoriyası təsdiqlənənə qədər onu Yerə Yaxın Obyekt Təsdiq Səhifəsində (Near-Earth Object Confirmation Page) müvəqqəti olaraq siyahıya daxil etmişdir.

Digər müşahidə stansiyalarından, həm peşəkar, həm də həvəskar astronomların iştirakı ilə aparılan izləmə müşahidələri, obyektin trayektoriyasının Yerə yaxın olmayacağını, əksinə hiperbolik trayektoriya üzrə ulduzlararası ola biləcəyini göstərməyə başlamışdır. 3I/ATLAS-ın kəşfdən əvvəlki müşahidələri onun ulduzlararası trayektoriyasını təsdiqləmişdir; bunlar arasında Zwicky Transient Facility (ZTF, müşahidə kodu I41) tərəfindən 28–29 iyun 2025-ci il tarixlərində aparılmış müşahidələr var, hansılar ki, ilkin hesabatdan bir neçə saat sonra aşkar edilmişdir, ZTF tərəfindən 14–21 iyun 2025-ci il müşahidələri, və ATLAS tərəfindən 25–29 iyun 2025-ci il müşahidələri də daxil edilmişdir. Həvəskar astronom Sem Din əlavə olaraq 5–25 iyun 2025-ci il tarixlərində ATLAS tərəfindən aparılmış əvvəlki müşahidələri qeyd etmiş və 3I/ATLAS-ın əvvəllər kəşf edilməməsinin səbəbinin onun Qalaktik Mərkəzin sıx ulduz sahələrinin önündən keçməsi ola biləcəyini düşünmüşdür; bu, kometanın görmə baxımından çətin aşkar olunmasına səbəb olur.

3I/ATLAS-ın ilkin müşahidələri onun asteroid və ya kometa olub-olmaması barədə qeyri-müəyyən olmuşdur. Bir sıra astronomlar, o cümlədən Alan Hale kometaya xas xüsusiyyətlərin olmadığını bildirmişdir, lakin 2 iyul 2025-ci il tarixində Çilidəki Dərin Təsadüfi Sorğu (X09), Arizonadakı Lovell Kəşf Teleskopu (G37) və Mauna Keadakı Kanada-Fransa-Havay Teleskopu (T14) tərəfindən aparılan müşahidələr 3 bucaq saniyəsi uzunluğunda mümkün quyruq uzanmasına malik zəif bir kometa koması göstərmiş, bu da obyektin kometa olduğunu göstərirdi. 2 iyul 2025-ci il tarixində MPC 3I/ATLAS-ın kəşfini elan etmiş və ona təsdiqlənmiş üçüncü ulduzlararası obyekt olduğunu göstərən "3I" adını vermişdir. MPC həmçinin 3I/ATLAS-a qeyri-dövri kometa dizaynı C/2025 N1 (ATLAS) adını vermişdir. 3I/ATLAS rəsmi adlandırılandan əvvəl MPC müxtəlif 31 müşahidə stansiyasından 122 müşahidə toplamışdır.

### Əlavə müşahidələr

Devid Cuitt və Ceyn Lu tərəfindən 2 iyul 2025-ci il tarixində Nordik Optik Teleskop ilə aparılan müşahidələr 3I/ATLAS-ın "açıq-aydın aktiv" olduğunu və yayılmış (diffuse) görünüşə malik olduğunu təsdiqlədi. Kanar Adaları Astrofizika İnstitutu (Instituto de Astrofísica de Canarias, IAC) tədqiqatçıları Migel Alarkon və komandası Teyde Rəsədxanasının İki metrli Əkiz Teleskop ilə eyni gündə kometada aktivlik aşkar etdi. Müxtəlif teleskoplar kometanın komasının tozun mövcudluğunu göstərən qırmızımtıl rəngdə olduğunu ortaya qoydu, bu isə əvvəlki ulduzlararası kometa 2I/Borisov-a bənzəyirdi. Toni Santana-Ros və həmkarları tərəfindən avqust 2025-ci ildə yayımlanan araşdırma göstərdi ki, 3I/ATLAS-ın koması iyul boyunca daha da qırmızılaşmışdır; bu, kometanın səthində və ya komada tərkibin aktivliyin artması nəticəsində dəyişdiyini göstərir.

6 iyulda əlavə müşahidələr dərc olundu, bunlara 22 may–21 iyun 2025-ci il tarixləri arasında Zwicky Transient Facility (I41) tərəfindən aparılmış əvvəlki vəziyyətin müşahidələri də daxil idi. Daha əvvəl 21 may 2025-ci il tarixli bir precovery, Veytsmann Astrofizika Rəsədxanası (M01) tərəfindən aparılmış və 18 iyul 2025-ci ildə dərc edilmişdir.

Çox Böyük Teleskop, Nordik Optik Teleskop və Rojen Rəsədxanası tərəfindən iyul–avqust 2025-ci il tarixlərində aparılan polyarimetriya müşahidələri göstərdi ki, 3I/ATLAS-ın koması kiçik faz bucaqlarında qeyri-adi yüksək dərəcədə mənfi polarizasiya nümayiş etdirir—bu, komadan əks olunan işığın böyük faizinin Günəş-kometa-müşahidəçi müstəvisində titrəyiş istiqamətində olduğunu göstərir. 3I/ATLAS-ın mənfi polyarizasiyası trans-Neptun obyektilarda müşahidə edilənə bənzəyir və komanın buzlu və qaranlıq material qarışığından ibarət olduğunu göstərir.

Yeni istifadəyə verilmiş Vera S. Rubin Rəsədxanası 21 iyun–3 iyul 2025-ci il tarixlərində elmi təsdiqləmə müşahidələri zamanı 3I/ATLAS-ı təsadüfən müşahidə etmişdir. Bu müşahidələr kometanın komasının diametrində az miqdarda artımı göstərmiş və nüvə diametri barədə məhdudiyyətlər təmin etmişdir. Əgər Rubin Rəsədxanası elmi təsdiqləmə müşahidələrinə iki həftə əvvəl başlasaydı, 3I/ATLAS-ı ATLAS-dan əvvəl kəşf edəcəkdi. NASA-nın Tranzit Ekzoplanet Tədqiqat Peyki (TESS) də 3I/ATLAS-ı kəşfdən əvvəl 7 may–3 iyun 2025-ci il tarixlərində müşahidə etmişdir. Bu müşahidələr göstərdi ki, kometa may 2025-ci ildə Günəşdən təxminən 6.4 AU məsafədə olarkən artıq parlaq və aktiv idi; bu isə kometanın aktivliyinin ehtimal ki, sudan başqa uçucu buzların sublimasiyasından qaynaqlandığını göstərir.

3I/ATLAS-ın komasında su buzu ilk dəfə 20 iyul 2025-ci ildə, Cemini və NASA İnfraqırmızı Teleskop Qurğusu tərəfindən 5 və 14 iyul 2025-ci il tarixlərində aparılmış yaxın infraqırmızı spektroskopik müşahidələr əsasında bildirildi. Svift Rəsədxanası tərəfindən aparılmış ultrabənövşəyi müşahidələr 30 iyul və 1 avqust 2025-ci il tarixlərində komada su buxarı və hidroksid ionların mövcudluğunu göstərmişdir. 21 avqust 2025-ci il tarixində NASA-nın SPHEREx missiyası və Kaliforniya Texnologiya İnstitutu astronomları SPHEREx tərəfindən orta avqust 2025-ci il müşahidələrində su buzu və parlaq karbon dioksid emissiyasını aşkar etdiklərini bildirdilər. 22 avqust 2025-ci il tarixində Louell Rəsədxanası astronomları 3I/ATLAS-da ilk ehtimal olunan sianid emissiyasını qeyd etdilər. 21 avqust 2025-ci il tarixində Çox Böyük Teleskop tərəfindən aparılmış spektr müşahidələri sianidin mövcudluğunu təsdiqlədi və həmçinin 3I/ATLAS-ın komasında nikel aşkar etdi.

Habl Kosmik Teleskopu 3I/ATLAS-ın ilk görüntülərini 21 iyul 2025-ci il tarixində çəkmiş, komasını yüksək dəqiqlikdə göstərmiş və nüvə diametrini -dən az olaraq müəyyən etmişdir. Habl şəkilləri NASA və Avropa Kosmik Agentliyi tərəfindən 7 avqust 2025-ci ildə yayımlanmışdır. 6 avqust 2025-ci il tarixində JWST 3I/ATLAS-ı NIRSpec aləti ilə ilk dəfə müşahidə etmiş və nəticələr NASA tərəfindən 25 avqust 2025-ci ildə elan edilmişdir. 2025-ci ilin noyabr ayında Hubble kometanın qaz emissiyalarının tərkibini və kükürddən oksigenə nisbətini müəyyən etmək üçün ultrabənövşəyi spektroskopiya aparmışdır, və teleskop kometanın Günəş sistemindən çıxışı zamanı onu müşahidə etməyə davam edəcəkdir. JWST-nin növbəti müşahidələri 3I/ATLAS-ın perihelionundan sonra, dekabr 2025-ci ildə planlaşdırılmışdır.

Kometanı 7 sentyabr 2025-ci ildə Ceyms Klerk Maksvellin teleskopu müşahidə etmiş, o zaman 3I/ATLAS Günəşdən 2.33 AU məsafədə idi və hidrogen sianid istehsal sürəti  molekul/s olduğu müəyyən edilmişdir; bir həftə sonra, 14 sentyabrda, istehsal sürəti  molekul/s (təxminən 2 kg/s) olmuşdur. 15 sentyabrda sianid koması təxminən 180,000 kilometr diametrdə idi və antisolar istiqamətdə uzanmış, simmetrik deyildi. Eyni gündə təxminən 100,000 kilometr uzunluğunda görünən toz quyruğu da müşahidə edilmişdir. 14 sentyabr 2025-ci il tarixində kometanın görünən böyüklük parlaqlığı 14.2 olmuşdur.

ExoMars TGO rəngli və stereo səth görüntüləmə sistemi (CaSSIS) ilə 3I/ATLAS-ın komasını Marsa ən yaxın keçidi zamanı çəkmişdir. Kometanın parlaqlığı orbiterdə adi görülənlərdən təxminən 50,000 dəfə zəif idi və 5 saniyəlik ekspozisiyalarla təsvir edilmişdir.

### Traektoriya

3I/ATLAS Günəşin cazibəsi ilə bağlana bilməyəcək qədər sürətli hərəkət etdiyindən, Günəşin yanından keçərkən çox hiperbolik trayektoriya izləyir. 3I/ATLAS Günəş Sisteminə daxil olarkən, Günəşə nisbətən sürəti  idi—bu sürət kometanın hiperbolik artıq sürət (*v*) dəyəridir. Kometanın Günəşə yaxınlaşdıqca, cazibə qüvvəsi onu sürətləndirdi, sonra isə Günəşdən uzaqlaşarkən cazibə qüvvəsi onu yavaşlatdı. Buna baxmayaraq, kometa Günəş Sistemini tərk edəcəkdir. 3I/ATLAS əvvəlki iki ulduzlararası obyekt 1I/ʻOumuamua (*v*=) və 2I/Borisov (*v*=) ilə müqayisədə daha sürətlidir.

3I/ATLAS-ın trayektoriyasının forması orbital eksantriklik parametri ilə təsvir olunur. Elliptik orbitlərin eksentrisliyi 1-dən kiçikdir, hiperbolik orbitlər isə 1-dən böyük eksentrisliyə malikdir. 3I/ATLAS üçün eksentrislik çox yüksəkdir: . Bu yüksək eksentrislik kometanın trayektoriyasını nisbətən düz göstərir, əyrilik əvəzinə. 3I/ATLAS indiyə qədər məlum olan üç ulduzlararası obyekt arasında ən yüksək eksentrisliyə malikdir, 1I/Oumuamua (*e*=1.2) və 2I/Borisov (*e*=3.4) ilə müqayisədə daha böyükdür.

3I/ATLAS Günəşə ən yaxın nöqtəsinə (perihelion) 29 oktyabr 2025-ci il saat 11:44 UT-də çatdı. Kometanın Günəşə ən yaxın məsafəsi  idi, bu da Yer və Mars orbitləri arasındadır. Perihelion zamanı kometa Günəşə nisbətən maksimum  sürətlə hərəkət edirdi.

3I/ATLAS-ın trayektoriyası Günəş Sistemi planetlərinin orbital müstəvi ilə, yəni ekliptik ilə demək olar ki, üst-üstə düşür. Xüsusilə, kometanın trayektoriyası meylli 175° (retroqrad və 5° meylli)dir. 3I/ATLAS Venus, Mars və Yupiter planetlərinə yaxın keçəcək, amma Yerdən kənarda olacaq, buna görə heç bir təhlükə yaratmır. Perihelion yaxınlaşdıqca, kometa 3 oktyabr 2025-ci il tarixində Marsdan  məsafədə keçdi. Perihelion-dan sonra 3 noyabr 2025-ci il tarixində Venusdan  məsafədə keçdi. 19 dekabr 2025-ci il tarixində Yerə  məsafədə keçdi, asteroid kəmərində və 4:1 Kirkvud Qepin kənarında. 16 mart 2026-cı il tarixində kometa Jupiterdən  məsafədə keçəcək. Kometanın daxili Oort buluduna (Günəşdən 2000 AU) çatması təxminən 2189-cu ildə baş verəcək, və xarici Oort buludu sərhədinə (100,000+ AU) çatması isə təxminən 8000 il çəkəcəkdir.

## Görünə bilmək
3I/ATLAS zəif bir kometdir, Yerə və Günəşə çox yaxınlaşmır və Yer səthindən baxıldıqda təxminən görünən parlaqlıq 11.5-dən daha parlaq olacağı gözlənilmirdi. Hətta maksimum parlaqlığında belə, komet çılpaq göz ilə və ya kiçik binokllar ilə görünmürdü. 3I/ATLAS isə ən azı  diaqramlı ağıllı teleskoplar tərəfindən plaka-həll vasitəsilə görüntülənə bilirdi və bu teleskoplar vizual müşahidəçilərin gördüyündən çox daha zəif obyektləri görə bilirdi. 3 Oktyabr 2025-ci il tarixində Mars yaxınlaşması zamanı 3I/ATLAS-ın ümumi parlaqlığı (nüvə + koma) 12 idi ki, bu da onu həmin vaxt C/2025 A6 (Lemmon) kometindən təxminən 120 dəfə, C/2025 R2 (SWAN) kometindən isə 190 dəfə zəif edirdi. Noyabrın ortalarına doğru komet 20x80 tripod binoklları ilə müşahidə edilə biləcək sərhəddə (parlaqlığı 10 ilə 9 arasında) idi. , 3I/ATLAS təxminən 13-cü dərəcədədir və Şir bürcündə yerləşir.

2025-ci ilin iyulundan sentyabrın sonuna qədər 3I/ATLAS Günəş batdıqdan sonra Yerdən müşahidə edilə bilirdi. 2025-ci ilin iyul ayının ilk yarısında 3I/ATLAS Oxatan bürcündə idi və görünən parlaqlığı 17.5 idi. İyul ayının ikinci yarısında isə komet İlandaşıyan bürcünə keçmiş və parlaqlığı 16-ya yüksəlmişdi. Bu müddətdə komet sıx ulduzlarla dolu bir sahədə yerləşdiyi üçün müşahidələr çətin idi, çünki komet fon ulduzlarla üst-üstə düşə bilirdi. Komet Günəşə yaxınlaşdıqca parlaqlığını artırdı və 2025-ci ilin avqust ayında İlandaşıyan, Əqrəb və Tərəzi bürclərindən keçdi. Sentyabr ayında 3I/ATLAS Tərəzi bürcündə qaldı və parlaqlığı təxminən 12–13 dərəcə oldu. Hətta qaranlıq səma altında da 14-cü dərəcədə nöqtə ulduzunu görmək üçün ən azı  diaqramlı teleskop tələb olunur, lakin kometin yayılmış təbiətinə görə  diaqramlı teleskop lazım ola bilər.

Komet 29 oktyabr 2025-ci il tarixində perihelion yaxınlaşmasına yaxınlaşdıqca, göydə Günəşdən bucaqlı ayrılma azalırdı və görünürlüğü yalnız ekvatorial bölgələrlə məhdudlaşırdı. Komet 1 oktyabr 2025-dən 9 noyabr 2025-ə qədər Günəşdən 30°-dən az məsafədə idi. 3I/ATLAS-ın perihelion əvvəlində Günəşdən bu qədər yaxınlaşmasının səbəbi 21 oktyabr 2025-ci il tarixində Günəş yaxınlığına çatmasıdır (Yer tərəfdən Günəşin əks tərəfində), perihelion-dan 8 gün əvvəl. Bu, o deməkdir ki, 3I/ATLAS perihelion zamanı Yerdən Günəşin arxasında görünürdü və bu müddətdə müşahidə edilə bilməzdi. Komet həmin ay Marsa yaxın keçdi və Mars orbiterləri perihelion yaxınlığında kometi müşahidə edə bilərdi. Zəif komet 18–24 oktyabr 2025-ci il tarixlərində GOES-19 hava peyki tərəfindən müşahidə olundu; bu peyk 12 dərəcəyə qədər obyektləri görə bilir. Eyni müddətdə Günəş və Heliosfer Rəsədxanası və Korona və Heliosferi Birləşdirəcək Polyarimetr peykləri də kometi müşahidə etdi.

3I/ATLAS perihelion keçidindən sonra yenidən göydə görünməyə başladı, noyabr 2025-ci ilin əvvəlində günəş çıxmazdan əvvəl. Daha sonra Fiziki Tədqiqat Laboratoriyası alimləri 1.2m infraqırmızı teleskopdan istifadə edərək noyabr ortalarında müşahidə və spektrometriya apardılar. Komet zəifləyərək Günəşdən uzaqlaşdı və solar elongation artırdı. 2025-ci ilin dekabrında komet Qız və Şir bürclərindən keçəcək və parlaqlığı 12-ci dərəcədən daha zəif olacağı gözlənilir.

11 dekabr 2025-ci il tarixində komet yarım Aydan iki dərəcədən az məsafədən keçdi. 12 dekabr 2025-ci il tarixində komet Günəşdən 90°-dən çox məsafədə idi və gecə yarısı müşahidə edilə bilirdi. Lakin oppozisiya yalnız 22 yanvar 2026-cı ildə baş verəcək, bu zaman komet çox daha zəif olacaq.

## Mənşə və yaşı

3I/ATLAS, Günəş Sistemi ilə müqayisədə son dərəcə hiperbolik trayektoriyası və çox yüksək sürəti səbəbindən ulduzlararası obyekt kimi tanınır. 3I/ATLAS Günəş Sisteminin planetlərinə kifayət qədər yaxın keçmədi ki, sürətini oradan qazansın, buna görə də o, Günəş Sistemindən çıxmamış ola bilməz. 3I/ATLAS-ın göydəki trayektoriyasını izləmək göstərir ki, komet ulduzlararası məkandan, Oxatan bürcü istiqamətində, Süd Yolunun Qalaktika Mərkəzi yaxınlığından gəlib.

Əvvəlki iki ulduzlararası obyektdən fərqli olaraq, 3I/ATLAS cənub səma yarımkürəsindən gəlib və şimalda günəş zirvəsi istiqamətinə əks istiqamətdədir, bu, Günəşin yerli ulduzlara nisbətən hərəkət istiqamətidir. 3I/ATLAS-ın cənub mənşəli olması gözlənilməz idi, çünki astronomlar əvvəlcə proqnozlaşdırmışdılar ki, daha çox ulduzlararası obyekt günəş zirvəsi istiqamətindən gəlməlidir və teleskoplar cənub mənşəli ulduzlararası obyektləri kəşf etməkdə çətinlik çəkəcək. Ola bilsin ki, 3I/ATLAS nadir bir kəşfdir, ya da cənub mənşəli ulduzlararası obyektlər əvvəlcə düşünüləndən daha çoxdur.

3I/ATLAS-ın mənşəyi onun hiperbolik əlavə sürətini radial (''U''), transversal (''V'') və vertikal (''W'') sürət komponentləri üzrə qalaktik koordinat sistemində ayırmaqla təxmin edilə bilər.  3I/ATLAS Günəş Sisteminə gəldikdə, o, Qalaktika Mərkəzindən uzaqlaşaraq Günəşə nisbətən *U* sürətlə hərəkət edirdi və qalaktik müstəvisi üzrə yuxarıya doğru *W*+ sürətlə hərəkət edirdi. 3I/ATLAS-ın vertikal *W* sürəti yaxın ulduzlar və digər ulduzlararası obyektlərlə müqayisədə kifayət qədər yüksəkdir, bu da kometin Samanyolu ətrafında meylli trayektoriya izlədiyini göstərir və beləliklə o, ya nazik disk ya da qalın disk populyasiyasına aiddir. Qalın disk əsasən daha yaşlı ulduzlardan ibarətdir və tərkiblərində Günəşdən daha az ağır element vardır.

2025-ci ilin iyulunda Metyu Hopkins və əməkdaşları tərəfindən aparılan bir tədqiqat, qalın diskdəki ulduzların tipik yaşlarına əsaslanaraq, 3I/ATLAS-ın 68 faiz etibarlılıqla 7.6–14 milyard yaşında olduğunu qiymətləndirmişdir. Bu, 3I/ATLAS-ın Günəş Sistemindən (4.6 milyard yaş) daha yaşlı ola biləcəyini və indiye qədər müşahidə edilmiş ən qədim komet ola biləcəyini göstərir. 2025-ci ilin iyulunda Aster Teylor və Darril Seliqman tərəfindən aparılan müstəqil analiz, 3I/ATLAS-ın 3–11 milyard yaşında olduğunu təxmin etmişdir və bu, Hopkins və əməkdaşlarının təxminləri ilə geniş şəkildə üst-üstə düşür.

## Fiziki xüsusiyyətlər

### Komet aktivliyi
#### Koma

3I/ATLAS teleskop görüntülərində ulduzlarla müqayisədə açıq şəkildə daha dumanlı görünür. Bu isə o deməkdir ki, 3I/ATLAS-ın bərk cismi və ya nüvəsi koma ilə əhatə olunmuşdur; koma kometin qaz ayrılması baş verən səthindən atılan qaz və buzlu tozdan ibarət buluddur. Kometin aktivliyinə Günəş səbəb olur, çünki Günəş nüvəni qızdıraraq onun tərkibindəki uçucu buzların sublimasiyasına gətirib çıxarır; bu proses zamanı qaz ayrılır və toz hissəcikləri səthdən qoparaq kosmosa yayılır. 3I/ATLAS-ın komasındakı toz hissəcikləri zamanla nüvədən uzaqlaşır (kiçik hissəciklər Günəş radiasiya təzyiqi ilə daha tez sovrulur) və nəticədə kometin arxasında tozdan ibarət quyruq formalaşır.

3I/ATLAS Günəşə yaxınlaşdıqca, uçucu buzlar daha güclü qızır və daha sürətlə sublimasiya etməyə başlayır ki, bu da kometin aktivliyinin artmasına səbəb olur; bu proses potensial olaraq qəfil parlaqlıq artımı və böyük miqdarda tozun atılması ilə müşayiət olunan püskürmələrə, eləcə də əvvəlki ulduzlararası komet olan 2I/Borisov-da müşahidə edildiyi kimi nüvənin parçalanması hadisələrinə gətirib çıxara bilər.  tarixinə olan müşahidələrdə 3I/ATLAS-da heç bir püskürmə qeydə alınmamışdır; onun parlaqlığı və aktivlik səviyyəsi sabit görünür. NASA-nın Tranzit Ekzoplanet Tədqiqat Peyki (TESS) aparatının müşahidələri göstərir ki, 3I/ATLAS hələ 7 may 2025-ci ildə (kəşfindən təxminən iki ay əvvəl), Günəşdən təqribən 6,4&nbsp;AV məsafədə olarkən komet aktivliyi nümayiş etdirmiş ola bilər.

3I/ATLAS-ın koması bir qədər ellips formasındadır və 2 iyul 2025-ci ildə  Böyük Teleskopio Kanaryaları teleskopu ilə aparılmış yüksək ayırdetməli müşahidələrə əsasən, diametri təxminən  təşkil edir (bu, Yer diametrinin təxminən iki qatına bərabərdir). NASA-nın SPHEREx missiyasının 2025-ci ilin avqust ayının ortalarından etibarən apardığı müşahidələr 3I/ATLAS-ın daha geniş, əsasən karbon qazından ibarət komaya malik olduğunu göstərmişdir; bu koma radius üzrə ən azı -ə qədər uzanır, lakin yalnız yaxın infraqırmızı diapazonda görünür. Komet Yerə uzaq olduğundan onun koması səmada kiçik bucaq ölçüsünə malikdir; 2025-ci ilin iyul müşahidələrinə görə komanın ən parlaq hissəsinin bucaqlı diametri (yarım-maksimum en) təxminən 2 bucaqlı saniyə təşkil edir, komanın tam ölçüsü isə təxminən 10 bucaqlı saniyəyə çatır. 3I/ATLAS Günəşə yaxınlaşdıqca və aktivliyi artdıqca, komasının ölçüsü və sıxlığı da böyüməyə davam etmişdir. Vera Rubin Rəsədxanası tərəfindən aparılmış kəşfdən əvvəlki müşahidələr göstərir ki, 3I/ATLAS-ın komasının diametri 21 iyun 2025-ci ildə  olduğu halda, 2 iyul 2025-ci ildə -ə qədər artmışdır.

Spektroskopik və görüntüləmə müşahidələri 3I/ATLAS-ın komasının qırmızımtıl rəngə malik olduğunu və əsasən radiusu bir neçə mikrometr (μm) olan nisbətən iri toz dənəciklərindən ibarət olduğunu göstərir. Bu qırmızımtıl rəng D-tipli asteroidlərin, Günəş sisteminin kometlərinin və ulduzlararası 2I/Borisov kometinin rənglərinə bənzəyir və çox güman ki, komanın tərkibindəki təkamülə uğramış üzvi birləşmələr, məsələn talinlər ilə əlaqədardır. 3I/ATLAS-ın komasında radiusu  olan kiçik toz hissəcikləri nüvədən  sürətlə atılır, radiusu  olan iri hissəciklər isə təxminən  sürətlə hərəkət edir. Habl Kosmik Teleskopunun 2025-ci ilin iyulunda çəkdiyi görüntülərdə komanın forması və parlaqlığına əsasən hesablanmışdır ki, həmin dövrdə komet saniyədə təxminən  kiçik və  iri toz hissəciyi xaric edirdi. 3I/ATLAS-ın toz atım sürəti Günəş sisteminə yaxınlaşdığı dövrdə 2I/Borisov-un göstəricilərinə oxşardır, lakin uzaq məsafələrdə müşahidə edilən tipik Yupiter ailəsi kometləri ilə müqayisədə daha aşağıdır.

#### Günəşə yönəlmiş şleyf
2025-ci ilin iyul–avqust aylarında 3I/ATLAS-ın koması səmada qərb istiqamətində — yəni Günəşə doğru və kometin hərəkət istiqamətinə uyğun şəkildə, Günəşdən uzağa deyil — uzanmış formada görünmüşdür. Bu Günəşə yönəlmiş struktur (ilk xəbərlərdə deyildiyinin əksinə olaraq) quyruq deyil, əksinə 3I/ATLAS-ın nüvəsinin Günəş işığı alan və daha güclü qızan səthindən atılan toz şleyfdir; bu sahədə buzların sublimasiyası daha sürətlə baş verdiyinə görə daha çox toz xaric olunur. 3I/ATLAS-ın komasının Günəşə yönəlmiş uzanması, səthlərinin Günəş işığı alan tərəflərindən üstün şəkildə toz atan digər uzaq kometlərə, məsələn (Bernardinelli–Bernstein), bənzəyir.

2025-ci ilin avqust ayının sonlarına doğru 3I/ATLAS-ın koması artıq Günəşə doğru uzanmış görünmürdü və komet Günəşə əks istiqamətli quyruq inkişaf etdirmişdi. Bununla belə, Günəşə yönəlmiş plüm hələ də mövcuddur; 26 avqust 2025-ci il tarixli teleskop görüntüləri göstərir ki, 3I/ATLAS-ın daxili koması (nüvədən 5 bucaqlı saniyə daxilində) əl yelpiyi formasında görünür və Günəşə baxan tərəfdə bir qədər daha parlaqdır.

#### Quyruq
2025-ci ilin iyulunda Habl Kosmik Teleskopunun çəkdiyi görüntülər ilk dəfə olaraq 3I/ATLAS-ın Günəşdən uzağa — şərq istiqamətində — yönəlmiş çox zəif və geniş bir quyruğa malik olduğunu göstərmişdir. Günəşdən uzağa yönəlmiş quyruq, kiçik toz hissəciklərinin Günəşin radiasiya təzyiqi ilə sovrulması nəticəsində yaranan tipik komet xüsusiyyətidir. Bu quyruğun geniş görünüşü 3I/ATLAS-ın səthindən kiçik toz hissəciklərinin yüksək sürətlə atıldığını göstərir. 2025-ci ilin iyulunda 3I/ATLAS-ın Günəşə əks istiqamətli quyruğunun Yerə birbaşa yönəlmiş olduğu düşünülürdü ki, bu da onun qısaldılmış perspektiv effektinə məruz qalmasına və əsasən komanın arxasında gizlənməsinə səbəb olmuşdur. 2025-ci ilin avqust ayının sonuna doğru 8,2 metrlik Gemini South teleskopunun müşahidələri göstərdi ki, 3I/ATLAS-ın Günəşə əks istiqamətli quyruğu daha aydın görünməyə başlamış və bucaqlı uzunluğu 30 bucaqlı saniyəyə, yəni təxminən -ə çatmışdır. 3I/ATLAS Günəşə yaxınlaşdıqca, baxış həndəsəsinin dəyişməsi və komet aktivliyinin artması nəticəsində onun quyruğunun daha da aydın görünəcəyi gözlənilir. 15 sentyabr tarixinə olan məlumata görə, 3I/ATLAS-ın görünən toz quyruğunun uzunluğu 50 bucaqlı saniyə (təxminən 100 000 km) təşkil edir. Perihelidən sonra kometin quyruğu 8 noyabr 2025-ci ildə Maykl Yeqer tərəfindən yenidən müşahidə edilmişdir.



File:3I-ATLAS July 2025 Hubble contour annotated.png|3I/ATLAS-ın 21 iyul 2025-ci ildə Habl Kosmik Teleskopu tərəfindən çəkilmiş görüntüsü; sağa doğru yönəlmiş Günəşə baxan plüm görünür. Şəkil zəif strukturları, o cümlədən solda (şərqdə) yerləşən Günəşə əks istiqamətli quyruğu vurğulamaq üçün kontur xəritəsi formasında təqdim olunmuşdur.

File:3I-ATLAS coma Gray et al. 2025 Fig 2.png|2025-ci ilin iyul və avqust aylarında Çox Böyük Teleskop tərəfindən çəkilmiş 3I/ATLAS görüntüləri; zamanla komanın formasında baş verən dəyişiklikləri göstərir. Günəşə yönəlmiş plüm (sağa doğru) bütün görüntülərdə görünür. 2025-ci ilin avqustunda (alt sıra) 3I/ATLAS Günəşə əks istiqamətli quyruq inkişaf etdirməyə başlayır.

File:3I-ATLAS Gemini South 2025-08-27 r-band annotated.png|3I/ATLAS-ın 27 avqust 2025-ci ildə Cemini teleskopu tərəfindən çəkilmiş şəkli; Günəşdən uzağa yönəlmiş quyruq açıq şəkildə görünür



### Ölçü və kütlə
2025-ci ilin iyulunda Habl Kosmik Teleskopunun yüksək ayırdetməli görüntüləri göstərir ki, 3I/ATLAS-ın nüvəsinin diametri  aralığındadır. Bu qiymətləndirmədə böyük qeyri-müəyyənlik mövcuddur, çünki nüvə ətrafı əks etdirici tozdan ibarət koma ilə əhatə olunmuşdur və bu, nüvənin əslində olduğundan daha parlaq və daha böyük görünməsinə səbəb olur. Məsələn, 2025-ci ilin iyulunda aparılmış ilkin tədqiqatlar nüvənin diametrini  kimi yüksək qiymətləndirmişdi, lakin astronomlar 3I/ATLAS-ın nüvəsinin əslində xeyli kiçik olmalı olduğunu yaxşı anlayırdılar. Komanın dəqiq parlaqlığı məlum olmasa da, Hubble görüntüləri göstərir ki, komanın parlaqlığı nüvənin müşahidə olunan parlaqlığının böyük hissəsini təşkil edir; buna görə də 3I/ATLAS-ın real nüvə diametri ehtimal ki, qiymətləndirilmiş aralığın aşağı həddinə daha yaxındır. 3I/ATLAS üçün hesablanmış toz itirmə sürəti onun nüvəsinin, 2I/Borisov-da olduğu kimi, ehtimal ki, 1 km-dən kiçik diametrə malik olduğunu göstərir.

Müxtəlif planetlərarası kosmik aparatların müşahidələri göstərmişdir ki, 3I/ATLAS perihelidən bir ay əvvəl &nbsp;AV/gün2-ə qədər çatan əhəmiyyətli qeyri-qravitasiya sürətlənməsinə məruz qalmışdır. Əgər bu qeyri-qravitasiya sürətlənməsi tamamilə qaz ayrılması (outgassing) nəticəsində yaranıbsa, bu halda 3I/ATLAS-ın nüvəsinin kütləsi təqribən  təşkil edir. Əgər 3I/ATLAS tipik komet nüvəsi sıxlığına —  — malikdirsə, bu kütlə nüvə diametrinin  aralığında olmasına uyğundur ki, bu da Hubble müşahidələrindən əldə edilən qiymətləndirmələrlə uyğunluq təşkil edir.

### Tərkib və qaz emissiyaları
2025-ci ilin avqustunda JWST tərəfindən aparılmış yaxın infraqırmızı spektroskopiya müşahidələri göstərmişdir ki, 3I/ATLAS-ın koması qeyri-adi dərəcədə karbon dioksid () qazı ilə zəngindir və tərkibində az miqdarda su buzu, su buxarı, karbon monoksid (CO) qazı və karbonil sulfid (OCS) mövcuddur. JWST həmçinin 3I/ATLAS-ın komasında izotop olan karbon-13 (13C) tərkibli “ağır” -nin mövcudluğunu aşkar etmişdir; lakin toz və digər qazlar tərəfindən qismən örtülmə 13C izotopunun daha geniş yayılmış <sup>12</sup>C izotopu ilə müqayisədə miqdarını dəqiq müəyyən etməyi çətinləşdirir. SPHEREx kosmik rəsədxanasının spektroskopik müşahidələri də 3I/ATLAS-ın komasında yüksək miqdarda  olduğunu təsdiqləyir, baxmayaraq ki, SPHEREx su buxarı və CO-nu aşkar etmək üçün kifayət qədər həssaslığa malik deyildi.

2025-ci ilin avqustunda JWST müşahidələrinə əsasən hesablanmışdır ki, 3I/ATLAS-ın nüvəsi saniyədə  ,  su,  CO, və  OCS buraxırdı. JWST spektrindəki udulma xüsusiyyətlərinin təhlili göstərir ki, komadakı su buzu 1&nbsp;mikrometrdən kiçik ölçülü incə dənəciklərdən ibarətdir. 3I/ATLAS-da müşahidə olunan su buzunun çox güman ki, amorf quruluşa malik olduğu düşünülür, baxmayaraq ki, kristallik su buzu ehtimalı tam istisna edilmir. Svift Rəsədxanası tərəfindən 31 iyul və 1 avqust 2025-ci il tarixlərində su buxarı və hidroksil radikalının (OH) ilkin aşkarlanması göstərmişdir ki, 3I/ATLAS-ın komasındakı su buz dənəcikləri nüvədən kənarda sublimasiya edir, ehtimal ki, nüvədən  məsafədə. Bu su buz dənəcikləri çox güman ki, birbaşa su buzunun sublimasiyası ilə deyil,  və CO kimi uçucu maddələrin qaz ayrılması nəticəsində nüvədən qoparılmışdır.

Yerüstü teleskoplar tərəfindən aparılmış ultrabənövşəyi spektroskopiya müşahidələri 3I/ATLAS-ın komasında əlavə olaraq sianid (CN) qazının və atom halında nikel (Ni I) buxarının mövcudluğunu aşkar etmişdir. Atom nikelinin emissiyası qeyri-adi hesab edilmir; bu hadisə müxtəlif kometlərdə, o cümlədən ulduzlararası komet 2I/Borisov-da da müşahidə olunmuşdur. Lakin 3I/ATLAS-da atom halında dəmir (Fe I) buxarı aşkar edilməmişdir ki, bu da qeyri-adi hal sayılır, çünki kometlərdə qaz ayrılması zamanı nikel və dəmir adətən təxminən eyni miqdarda müşahidə olunur. 3I/ATLAS-da nikel emissiyası ilk dəfə 20 iyul 2025-ci ildə Çox Böyük Teleskop (VLT) tərəfindən aşkar edilmiş, sianid emissiyası isə daha sonra — 14 avqust 2025-ci ildə — yenə VLT tərəfindən qeydə alınmışdır. 2025-ci ilin iyul–avqust ayları boyunca VLT müşahidələri göstərmişdir ki, 3I/ATLAS Günəşə yaxınlaşdıqca (4,4 AV-dən 2,85 AV-yə qədər) onun artan aktivliyi səbəbindən komadakı nikel və sianid konsentrasiyasında “sürətli və sabit” artım baş vermişdir. VLT müşahidələrinin 21 avqust 2025-ci ildə başa çatdığı vaxta qədər 3I/ATLAS-ın saniyədə  nikel və  sianid buraxdığı təxmin edilir. Nikel emissiyasının sianiddən əvvəl aşkarlanması qeyri-adi olsa da, 3I/ATLAS-da müşahidə olunan nikel və sianid konsentrasiyaları Günəşdən oxşar məsafələrdə müşahidə edilən digər Günəş sistemi kometlərindəki qiymətlərlə ümumilikdə uyğunluq təşkil edir. 3I/ATLAS-da nikel buxarının hansı mexanizmlə azad edildiyi dəqiq məlum deyil; VLT müşahidələrini təhlil edən Rohan Rahatgaonkar və həmkarları nikel tərkibli üzvi birləşmələrin (məsələn, nikel tetrakarbonil) kosmik aşınma nəticəsində kimyəvi parçalanmasını əhatə edən bir neçə mümkün prosesi irəli sürmüşlər. 3I/ATLAS-da müşahidə olunan nikel miqdarı onun metal baxımından kasıb tərkibə malik olmalı olduğu barədə əvvəlki proqnozlarla hələ də uyğunluq təşkil edir.

2025-ci ilin iyul–avqust ayları ərzində VLT 3I/ATLAS-ın komasında atom halında oksigenin [O I], dikarbоn (), trikarbоn () və amin radikalının () mövcudluğuna dair heç bir əlamət aşkar etməmişdir. Eyni şəkildə, MDM Observatory tərəfindən 2025-ci ilin avqustunda aparılmış müşahidələr də 3I/ATLAS-ın komasında  və  maddələrini aşkar etməmişdir ki, bu da kometin karbon zənciri birləşmələri baxımından ciddi şəkildə kasıb olduğunu göstərir. Kometin –CN nisbətinin yuxarı həddi göstərir ki, 3I/ATLAS indiyə qədər məlum olan ən çox karbon zənciri baxımından kasıb kometlərdən biridir.


File:3I-ATLAS JWST NIRSpec Cordiner et al. Fig 1.png|JWST-nin NIRSpec aləti ilə 6 avqust 2025-ci ildə ölçülmüş 3I/ATLAS-ın yaxın infraqırmızı spektri. Spektr 3I/ATLAS-ın parlaqlığını (şaquli ox) işığın dalğa uzunluğuna (üfüqi ox) qarşı göstərir. 3I/ATLAS-ın tərkibində olan qazlar (,  və CO) adları ilə işarələnmiş emissiya pikləri şəklində görünür.

File:3I-ATLAS ultraviolet spectrum Rahatgaonkar et al. 2025 Fig 1.png|2025-ci ilin 4 iyulundan (aşağıda) 21 avqustuna (yuxarıda) qədər Çox Böyük Teleskop tərəfindən ölçülmüş 3I/ATLAS-ın ultrabənövşəyi spektri. Sol və orta panellər atom halında nikelin (Ni I) yaratdığı emissiya xətlərini, sağ panel isə sianid (CN) qazının yaratdığı zəif emissiya xətlərini göstərir. Bu emissiya xətləri zamanla daha aydın görünmüşdür, çünki 3I/ATLAS Günəşə yaxınlaşdıqca daha aktiv hala gəlmişdir.

File:3I comet nickel production rates Rahatgaonkar et al. 2025 Fig 2.png|Məlum kometlər üçün nikel emissiya sürətlərini (şaquli ox) Günəşdən məsafə ilə (üfüqi ox) müqayisə edən qrafik. Burada göstərilir ki, 3I/ATLAS (mavi) nikel emissiyası müşahidə edilən yeganə ulduzlararası komet deyil; 2I/Borisov (yaşıl) da bu xüsusiyyətə malikdir. 3I/ATLAS-da nikel emissiya sürətinin Günəşə yaxın məsafələrdə artdığı müşahidə olunmuşdur.


#### Karbon dioksid bolluğu

3I/ATLAS-ın komasında suya nisbətən -nin qarışma nisbəti  təşkil edir ki, bu da xüsusilə JWST tərəfindən ilk dəfə müşahidə edildiyi zaman Günəşdən olan məsafəsi (3,32 AV) nəzərə alındıqda, kometlər arasında qeydə alınmış ən yüksək  bolluqlarından biridir. Günəş sistemi kometləri adətən Günəşdən məsafə artdıqca –su qarışma nisbətinin artması tendensiyasını izləsələr də (çünki  Günəşə yaxın məsafələrdə sudan daha asan sublimasiya olunur), bu tendensiyanı yalnız 3I/ATLAS və qeyri-adi Oort buludu kometi C/2016 R2 (PanSTARRS) istisna təşkil edir və hər ikisi olduqca yüksək –su qarışma nisbətinə malikdir. Digər tərəfdən, 3I/ATLAS-ın komasında CO–su qarışma nisbəti  olmaqla daha tipikdir və 2I/Borisov da daxil olmaqla digər Günəş sistemi kometlərinə bənzəyir.

3I/ATLAS-ın komasında  bolluğunun yüksək olmasının səbəbi dəqiq məlum deyil; bu, ya kometin  ilə zəngin nüvəyə malik olduğunu, ya da nüvədən suyun sublimasiyasını məhdudlaşdıran bir mexanizmin mövcudluğunu göstərə bilər. Martin Kordinerin rəhbərlik etdiyi NASA tədqiqatçıları irəli sürmüşlər ki, əgər 3I/ATLAS  ilə zəngin nüvəyə malikdirsə, bu halda komet ya güclü şüalanmaya məruz qalmış, ya da ana ulduzunun protoplanetar diskində  donma xəttinə yaxın bir bölgədə formalaşmış ola bilər. Alternativ olaraq, əgər 3I/ATLAS JWST-nin göstərdiyindən daha çox su ehtiva edirsə, bu halda onun su buzunu gizlədən qeyri-adi dərəcədə qalın, izolyasiyaedici qabığa malik olması mümkündür. Hansı ssenarinin daha real olduğunu müəyyən etmək üçün, xüsusilə 3I/ATLAS daha aktiv olduqda, JWST tərəfindən əlavə müşahidələrə ehtiyac vardır.

### Fırlanma
3I/ATLAS-ın nüvəsinin digər kometlərdə olduğu kimi qeyri-müntəzəm formalı olduğu gözlənilir ki, bu da onun fırlanması zamanı parlaqlığında dövri dəyişikliklərə səbəb olmalıdır. Lakin 3I/ATLAS-ın nüvəsi qismən tozlu koma ilə örtüldüyündən, nüvənin parlaqlıq dəyişiklikləri zəifləyir və bu da teleskopik müşahidələr vasitəsilə onun fırlanma dövrünü ölçməyi çətinləşdirir. 2025-ci ilin iyulunda aparılmış bəzi ilkin tədqiqatlar 3I/ATLAS-ın nüvəsinin fırlanma dövrünü müəyyən edə bilməmişdir, lakin Raul de la Fuente Marcosun rəhbərlik etdiyi bir tədqiqat qrupu 2–5 iyul tarixlərində Böyük Teleskopio Kanaryaları tərəfindən aparılmış müşahidələrə əsaslanaraq  saatlıq fırlanma dövrü hesabat etmişdir. 2025-ci ilin avqustunda Toni Santana-Ros və həmkarları tərəfindən dərc olunmuş başqa bir tədqiqatda isə 2–29 iyul tarixləri arasında bir neçə teleskopun müşahidələrinə əsasən daha qısa —  saatlıq — oxşar fırlanma dövrü təqdim edilmişdir. Santana-Ros və həmkarları qeyd etmişlər ki, 2025-ci ilin iyulu ərzində 3I/ATLAS-ın parlaqlıq dəyişmələri 0,3-dən 0,2 ulduz böyüklüyünə enmişdir ki, bu da kometin aktivliyi artdıqca nüvənin daha çox örtüldüyünü göstərir. 2025-ci ilin avqustunda Virginio Oldani və digər italyan astronomlar Habl Kosmik Teleskopunun görüntülərində 3I/ATLAS-ın koma formasını təhlil edərək nüvənin fırlanma üzrə şimal qütbünün ya düz çıxış RA 154°, meyl Dec +25°, ya da RA 334°, Dec −25° istiqamətinə yönəlmiş ola biləcəyini irəli sürmüşlər. 2025-ci ilin dekabrında Miquel Serra-Ricart və həmkarları tərəfindən aparılmış təhlil göstərmişdir ki, 3I/ATLAS 2025-ci ilin avqustunda çəkilmiş görüntülərdə titrəyən qaz və toz şırnağı nümayiş etdirmişdir ki, bu da kometin nüvəsinin fırlanması ilə əlaqələndirilir. Serra-Ricart və həmkarları bu şırnağın titrəmə sürətinə əsasən 3I/ATLAS üçün  saatlıq fırlanma dövrü müəyyən etmişlər.

## Tədqiqat və müşahidələr
2025-ci ilin iyulunda Atsuhiro Yaginumanın rəhbərlik etdiyi bir tədqiqat qrupu müəyyən etmişdir ki, Yer kürəsindən buraxılan kosmik zond vasitəsilə 3I/ATLAS-ın yaxın uçuşla tədqiqi mümkün deyil, çünki kəşfdən sonra (1 iyul 2025-dən sonra) həyata keçiriləcək istənilən buraxılış üçün ən azı  səviyyəsində son dərəcə yüksək delta-''v'' (Δ*v*) tələb olunur ki, bu da hazırda mövcud olan heç bir itələmə sisteminin imkanları daxilində deyil. Əgər 3I/ATLAS 1 iyul 2025-dən əvvəl kəşf edilsəydi, həmin tarixdə Yerdən buraxılan bir kosmik zondun kometi ziyarət etməsi üçün təxminən Δ*v*~ kifayət edərdi. 3I/ATLAS-ı tədqiq etmək üçün Marsdan yola çıxan bir kosmik zondun istifadəsi daha real hesab edilirdi, çünki bu halda tələb olunan Δ*v* xeyli az olurdu. Məsələn, 2025-ci ilin iyul–sentyabr ayları arasında Marsdan buraxılacaq hipotetik kosmik zondların 2025-ci ilin oktyabrının əvvəlində 3I/ATLAS-ın yanından keçməsi üçün Δ*v*~ tələb olunurdu.

2025-ci ilin 1–7 oktyabr tarixləri arasında ESA-nın iki Mars orbiteri — Trace Gas Orbiter (TGO) və Mars Express — 3I/ATLAS-ı planetə ən yaxın keçidi zamanı müşahidə etmişdir. TGO öz kamerası ilə kometi görüntüləyə bilmiş, lakin Mars Express-in çəkdiyi şəkillərdə komet görünməmişdir; bu, ehtimal ki, daha qısa ekspozisiya müddəti ilə bağlıdır. NASA-nın Mars Reconnaissance Orbiter aparatı da kometi müşahidə etmişdir, lakin ABŞ-da baş vermiş 2025-ci il federal hökumətinin bağlanması səbəbindən məlumatlar yayımlanmamışdır. CNSA-nın Mars orbiteri Tianwen-1 də 3I/ATLAS-ın görüntüsünü əldə etməyə nail olmuşdur.

Yupiter ətrafında dövr edən ''Yunona'' kosmik aparatı 2026-cı ilin martında 3I/ATLAS Yupiterə yaxınlaşarkən onu müşahidə edə bilər, lakin yanacağın az olması və mühərrik problemləri səbəbindən *Juno*nun 3I/ATLAS-a yönləndirilməsi ehtimalı azdır. Astrofizik Marshall Eubanks hesablamışdır ki, *[[Psixika (kosmik gəmi)|Psixika]]* kosmik aparatı 4 sentyabr 2025-ci ildə 3I/ATLAS-dan təxminən  məsafədən keçmiş, *[[Yupiterin Buzlu Aylarının Tədqiqatçısı]]* (*Juice*) isə 4 noyabr 2025-ci ildə təxminən  məsafədə olmuşdur. Bununla belə, bu kosmik aparatların 3I/ATLAS-ı müşahidə etməsi üçün yönləndirilməsi çətin ola bilər və onların əsas missiyaları üçün risklər yarada bilər. Buna baxmayaraq, *Juice* 2025-ci ilin noyabrında kameraları, spektrometrləri və bir hissəcik sensoru vasitəsilə 3I/ATLAS-ı müşahidə etməyə cəhd göstərmişdir. *Juice*in Daxili Günəş sistemi boyunca hərəkəti zamanı qarşılaşılan çətin istilik şəraiti səbəbindən, bu müşahidələrdən əldə edilən məlumatların kosmik aparatın yüksək güclü antenasının istilik qalxanı kimi istifadə edilməsi zərurəti ucbatından 2026-cı ilin fevralından əvvəl Yerə ötürülməsi gözlənilmir.

30 oktyabr – 6 noyabr 2025 tarixləri arasında Avropa Klipper kosmik aparatının 3I/ATLAS obyektinin ion quyruğunun daxilində qalmasının mümkün olduğu proqnozlaşdırılırdı ki, bu da ulduzlararası kometanın ion quyruğunun izlərini aşkar etmək üçün imkan yarada bilərdi. Eyni zamanda Günəş küləyində xarakterik dəyişikliklərin müşahidə olunacağı gözlənilirdi; kometa ilə əlaqəli maqnit “örtülmə” (magnetic draping) strukturu müəyyən edilə bilərdi. Bundan əlavə, ''Hera'' kosmik aparatının da 25 oktyabr – 1 noyabr 2025 tarixləri arasında 3I/ATLAS-ın ion quyruğunun daxilində qalmasının mümkün olduğu proqnozlaşdırılmışdı.

## Yadplanetli kosmik aparat fərziyyəsi
16 iyul 2025-ci ildə astrofizik Avi Loeb və Ulduzlararası Tədqiqatlar Təşəbbüsü təşkilatının digər tədqiqatçıları arXiv platformasında bir məqalə dərc edərək 3I/ATLAS-ın yadplanetli kosmik aparat ola biləcəyini ehtimal etdilər. Onların fikrincə obyekt “anomal” xüsusiyyətlərə malik idi, məsələn, görünən ölçüsünün böyük olması, müəyyən edilə bilən kimyəvi maddələrin olmaması və trayektoriyasının Günəş sisteminin ekliptika müstəvisi ilə uyğunlaşmasının ehtimal baxımından qeyri-adi olması.

Digər astronomlar, o cümlədən Kris Lintott, Loebin bu fərziyyəsini dərhal tənqid etdilər. Elmi xəbər saytı *[[Live Science]]* yazırdı ki, “ümumi elmi konsensus onun kometa olmasıdır” və bir çox tədqiqatçılar yeni məqalədən məyus olduqlarını, bunun digər alimlərin işlərindən diqqəti yayındırdığını bildirmişdilər. Bir sıra astrofiziklər, o cümlədən Skott Manli və Devid Kippinq, Loebin 3I/ATLAS-ın trayektoriyası ilə bağlı statistik təhlilində qüsurlar olduğunu vurğulamışdılar.

3I/ATLAS haqqında dərc olunmuş ilk elmi tədqiqatın rəhbəri Darril Seliqman bildirmişdi ki, “3I/ATLAS-ın klassik kometa aktivliyi əlamətləri göstərdiyini sübut edən çoxsaylı teleskop müşahidələri mövcuddur”. O, həmçinin izah etmişdi ki, obyekt Günəşdən hələ uzaqda olduğu üçün kimyəvi maddələr hələ aşkar olunmaya bilərdi. Sonradan JWST 3I/ATLAS-da , su və CO qazlarının ayrıldığını təsdiqləmişdir.

31 iyul – 1 avqust tarixlərində Svift Rəsədxanası tərəfindən su buxarı və OH radikallarının mövcudluğuna dair ilkin sübutlar aşkar edilmişdir. Sianid qazı (CN) və atom halında nikel buxarı isə müvafiq olaraq 14 avqust və 20 iyul 2025-ci ildə VLT tərəfindən qeydə alınmışdır. Bu maddələr kometalarda geniş yayılmışdır.

Loeb daha əvvəl təklif etmişdi ki, 1I/Oumuamua və ehtimal edilən ulduzlararası meteor CNEOS 2014-01-08 də yadplanetli kosmik aparat ola bilər; bu fikirlərinə görə o, bir çox tədqiqatçılar tərəfindən tənqid olunmuşdu. Loeb öz bloqunda yazmışdı ki, “ən ehtimal olunan nəticə 3I/ATLAS-ın tamamilə təbii ulduzlararası obyekt, ehtimal ki, kometa olmasıdır”, lakin o, hipotezini “özlüyündə maraqlı və mümkün etibarlılığından asılı olmayaraq araşdırılması əyləncəli olan bir intellektual məşq” kimi müdafiə etmişdi. Astronom Samanta Louler isə qeyd etmişdi ki, “hər hansı ‘yoxlanıla bilən proqnoz’ məsələsində açıq fikirli olmaq vacibdir, lakin Loeb və həmkarlarının məqaləsi bu yanaşmanı həddən artıq irəli aparır”. Louler əlavə etmişdi ki, qeyri-adi iddialar qeyri-adi sübutlar tələb edir, halbuki “təqdim olunan sübutlar qətiyyən qeyri-adi deyil”.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Interstellar Visitor is Fastest Comet Ever Recorded, NASA Goddard, *[[YouTube]]*, 7 August 2025
* Hubble makes size estimate of interstellar comet, European Space Agency, 7 August 2025
* Comet 3I/ATLAS Frequently Asked Questions, NASA
* 3I/ATLAS Observations Coordination website
* 3I/ATLAS Star Chart and Magnitude Graph, by Seiichi Yoshida, updated 25 July 2025
* Star Chart, by Gianluca Masi, Virtual Telescope Project
* Interactive orbit animation, by David Rankin, Catalina Sky Survey