Vidadi Umudlu

**Vidadi Umudlu**(tam adı: Vidadi Umud oğlu Umudlu; 5 fevral 1959, İmişli rayonu)— Azərbaycan tarixçisi, AMEA Tarix və Etnologiya İnstitunun Azərbaycanın yeni tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, Dövlət Mükafatı laureatı.

## Həyatı
Vidadi Umud oğlu Umudlu 1959-cu il fevralın 25-də İmişli rayonunun Otuzikilər kəndində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə İmişli şəhər 1 saylı orta məktəbini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.

1976–1980 illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin tarix fakültəsində ali təhsil almışdır.

1980–1983 illərdə İmişli şəhər 2 saylı orta məktəbində tarix və ictimaiyyat müəllimi vəzifəsində çalışmışdır.

1984-cü ildə ailə vəziyyəti ilə əlaqədar olaraq Bakı şəhərinə köçmüşdür. 1984-cü ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Fəlsəfə kafedrasında baş laborant, Azərbaycan tarixi kafedrasında isə saat hesabı müəllim vəzifəsində çalışmışdır. 1985–1989 illərdə Nizami rayonu mənzil idarəsində təşkilatçı-müəllim işləmişdir.

1990-cı ildən Azərbaycan MEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu "Azərbaycanın yeni tarixi" şöbəsində işləyir.

1989–1993 illərdə Azərbaycan MEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun qiyabi aspirantı olmuşdur. 1996-cı ildə "Şimali Azərbaycanın çar Rusiyası tərəfindən işğal olunması və müstəmləkəçilik əleyhinə mübarizə" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Müəllifin 30-a yaxın elmi əsəri Azərbaycan və Türkiyənin nüfuzlu nəşrlərində çap olmuşdur.

2012-ci ildə elm sahəsində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatını almışdır.

## Elmi əsərləri
**Kitabları**

#Şimali Azərbaycanın çar Rusiyası tərəfindən işğalı və müstəmləkəçilik əleyhinə mübarizə (1801–1828), Bakı, Elm, 2004.
#İRƏVAN XANLIĞI. Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi, Bakı, 2009, həmmüəllif
#THE İRAVAN KHANATE. The Russian occupation and the relocation of Armenians to the lands Nort-Azebaijan, Baku, 2010, həmmüəllif
#ИРЕВАНСКОЕ ХАНСТВО. Российское завоевание и переселение армян на земли Северного Азербайджана, Баку, 2010, həmmüəllif
# Hanatul Irevan: ocupatia rusă şı srtămutarea armenilor in teritoriilr din Azerbaidjanul de nord / Editați: Yagub Makhmudov. – Bükreş: 2011. – 612 p. (coautor).
#El kanato de Iravan: La ocupacion de Rusia y la reubicacion de los armenios hacia las tierras al norte de Azerbaiyan. Mexica: 2014 həmmüəllif, 635 səh.
#İRƏVAN XANLIĞI. Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi (ərəb dilində). Bakı: Azerbaijan, 2016, həmmüəllif, 600 səh.
#İRƏVAN XANLIĞI. Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi (italyan dilində). Bakı: Azerbaijan, 2015, həmmüəllif, 614 səh.
# İravan Hanlığı: Rusiya İşgali ve Ermenilerin Kuzey Azerbaycan Topraklarına Göç Ettirilmesi / Edit.: Yagub Mahmudov. – Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2018. – 568 s. (yazarlarından).
# Das Khanat Irevan. Russische Invasion und Umsiedlung der Armenier in die nordaserbaidschanischen Gebiete. 2020, Baku, Aserbaidschan (Mitautor)
# ŞƏKİ. Ən qədim zamanlardan günümüzədək. Bakı: Turxan, 2020, həmmüəllif, 706 s. 
# XIX-XX əsrin əvvəllərində İrəvan şəhərinin tarixindən. Bakı: Füyuzat 2023. Həmmüəllif, 306 s. 
# Из истории города Иревана в XIX - нач. ХХ вв.. Баку: 2023. Həmmüəllif, 328 s.

**Məqalələri**

#Gəncə xanlığının işğalı, "Elm və həyat" jurnalı, Bakı, 1991.
#Qarabağ xanlığının Rusiyaya ilhaq olunması tarixindən(1801-1806), Azərbaycan tarixi problemlərinin cavan tədqiqatçılarının ikinci respublika elmi konfransının məruzələri, Bakı, 1992.
#Car-Balakən camaatlarının çar Rusiyası tərəfindən işğal olunması haqqında, Azərbaycan tarixi məsələlərinə həsr olunmuş elmi konfransın məruzələri, Bakı, 1992.
#Rus işğalı ərəfəsində İrəvan xanlığının siyasi vəziyyətinə dair, Azərbaycan Elmlər Akademiyası aspirantlarının elmi konfransının materialları, Bakı, 1993.
#Şəki və Şirvan xanlıqlarının Rusiya tərəfindən işğalı, Azərbaycan tarixinin problemləri, məqalələr toplusu, Bakı, 1993.
#Rus işğalı ərəfəsində Şimali Azərbaycanın vəziyyətinə dair, Azərbaycan tarixi problemlərinin cavan tədqiqatçılarının üçüncü respublika elmi konfransının məruzələri, Bakı, 1995.
#Qarabağ xanlığının Rusiyaya ilhaq olunması tarixindən(1801-1822), Azərbaycanda Demokratiyanın İnkişafı Fondunun Kürəkçay müqavilələrinə həsr olunmuş elmi konfransının materialları, Bakı, 1996.
#Yermolov tarafindan Şeki, Şirvan və Karabağ hanlıklarının lağvi tarihinden, Türk Dünyası Tarih dergisi, İstanbul, 1998.
#Kuzey Azerbaycanın çar Rusyası tarafindan işğali ve sömürgeçilige karşı mücadele (1801–1826), Aktaran C.Yavan, Türk Dünyası Araşdırmaları sayı, 124, İstanbul, 2000, s. 55–76.
#1806–1813 yılları arasında halkın sömürgeçilige karşı mücadelesi – Gülistan anlaşması. Aktaran C.Yavan, Türk Dünyası Araştırmaları, sayı 127, İstanbul, 2000, s. 115–128.
#Rusya ile İranın yapmış olduğu iki müharibe arasındakı devirde halkın sömürgeçilige karşı mücadilesi, Aktaran C.Yavan, Türk Dünyası Araştırmaları, sayı 128, İstanbul, 2000, s. 151–162.
#İnzibati amirlik, iktisadi zülüm və manevi terör. Azerbeycan yeni isyanlar arefesinde. Aktaran C.Yavan, Türk Dünyası Araştırmaları, sayı 129, İstanbul, 2000, s. 95–113.
#Kürəkçay müqavilələri tarixindən (H.Həsənovla birlikdə), Kürəkçay-200, Bakı, Elm, 2005.
#Из истории Кюрекчайских договоров (к.и.н. Г.Н.Гасанов, к.и.н. В.У.Умудлу) — Гарабаг: КУРЕКЧАЙ–200, Баку 2005
#Şuşanın işğalı tarixindən (H.Həsənovla birlikdə), Paritet qəzeti, 7–8 aprel, 2005, №38(777).
#Kürəkçay müqavilələri Azərbaycan xanlıqlarının süqutunu daha da sürətləndirdi (H.Həsənovla birlikdə), Xalq qəzeti, 2005, 26 may №119
#1826–1828-ci illər hərbi əməliyyatlarının başlıca xüsusiyyətləri, Türkmənçay-180, Bakı, 2009.
#Azerbeycan Hanlığı Erivan, Türk Dünyası Tarih dergisi, sayı 299, İstanbul, 2011.
#Başbakanlık Osmanlı Arşivlerinde Azerbeycan( XIX–XX yüzyılin başlarında), Türk Dünyası Tarih dergisi, sayı 312, İstanbul, 2012.
#Umummilli lider Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyəti. ARDNŞ və PETKİM-in (Türkiyə) İzmirdə birgə təşkil etdikləri (9-10 may) anım mərasimi, PETKİM A.Ş. Basın bülteni, İzmir, 2013.
#Azərbaycan xalqının müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsi tarixindən – 1826-cı il üsyanları. "XIX əsrin əvvəllərində Qafqaz müharibələri və onların nəticələri" adlı beynəlxalq elmi konfransın materialları, AMEA Tarix İnstitutunun elmi əsərləri, Bakı, 2013.
#Şimali Azərbaycanın çar Rusiyası tərəfindən işğalı Türkiyə tarixşünaslığında. Gənc tədqiqatçıların III Beynəlxalq elmi konfransın materialları, Qafqaz Universiteti, Bakı, 2015.
#Ərzurum Konqresindən sonra ermənilərin pozuculuq fəaliyyətinə dair. "Ermənilərin soyqırım siyasəti bəşəriyyətə qarşı cinayətdir" adlı beynəlxalq elmi konfransın materialları, Sumqayıt Dövlət Universiteti, Sumqayıt, 2015
#XIX yüzilliyin 90-cı illərində erməni terror təşkilatlarının fəaliyyətinə dair(Türkiyə tarixşünaslığı əsasında).Qafqaz tarixinin aktual məsələləri beynəlxalq konfrans,Gəncə Dövlət Universiteti, Gəncə, 2015.
#Şimali Azərbaycanın Çar Rusiyası tərəfindən işğalından sonra yerli əhalinin Türkiyəyə köçü tarixindən — JOURNAL of QAFQAZ UNİVERSİTY // History, Law And Political Sciences, Bakı: 2015, Number 1, Volume 3, s.15-22.
#Gülistan Antlaşması Arefesinde Azerbaycan Halkının Sömürgeçiliğe Karşı Mücadelesi — YENI TÜRKİYE, Temmuz-Aralık. Ankara: 2015, Yıl 21, Cilt V, sayı 75, s.278-285.
#Görkəmli tarixçimiz Mahmud İsmayılovun əsərlərində çarizmlə mübarizə məsələləri — "Yeni Azərbaycan" qəzeti, 06 fevral 2016-cı il, şənbə, №023 (4666).
#Birinci dünya müharibəsinin əvvəllərində erməni terrorçularının Azərbaycandakı fəaliyyətinə dair (Türkiyə tarixşünaslığının materialları əsasında) // "Azərbaycan və Şərqi Anadoluda türk-müsəlman əhaliyə qarşı soyqırımları (1914-1920)". III Beynəlxalq elmi konfransın materialları, AMEA Tarix İnstitutu Elmi Əsərlər, xüsusi buraxılış, Bakı 2016, s.225-230.
#Türk tarixçisi Cəfər Barlasın "Hicrətdəki Dağıstan" əsərində Azərbaycanlı mühacirlər // "IV international scientific conference of young researchers". Qafqaz University, s.1691-1692, Bakı 2016.
#Azərbaycandakı 1905-ci il hadisələri Türkiyə tarixşünaslığında. JOURNAL of QAFQAZ UNİVERSİTY // History, Law And Political Sciences, Bakı: 2016 Number 1,Volume 4 s.25-35.
#Ermənilərin 1905-ci ildə Azərbaycanda törətdikləri qırğınlar Türkiyə tarixşünaslığında, "Hərbi And" qəzeti, №04 (673) 28 yanvar 2017; №05 (674) 04 fevral 2017.
#Birinci dünya müharibəsinin əvvəllərində erməni terrorçularının Azərbaycandakı fəaliyyəti, "Hərbi And" qəzeti, №09 (678) 25 fevral 2017.
#Türkmənçay müqaviləsindən sonra çarizmin Şimali Azərbaycanda müstəmləkəçilik siyasəti Türkiyə tarixşünaslığında // Bakı Universitetinin XƏBƏRLƏRİ, Humanitar Elmlər Seriyası, Bakı: 2016, sayı 3, s.99-106.
#XIX.Yüzyılın Rus Tarihşinaslığında 93 Harbi (1877–1878 Osmanlı-Rus Harbi) Ve Plevne Müdafaası (tezisler) // II. Uluslararası Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa Ve Dönemi Sempozyumu,Tokat: 2017,s.98-99.
#Şimali Azərbaycandakı 1830 il xalq hərəkatı Türkiyə tarixşünslığında // Tarix Və Onun Problemləri lurnalı, Bakı: 2017, sayı 1, s.297-301.
#1905–1906-cı illərdə erməni terrorçularının Azərbaycandakı fəaliyyəti Osmanlı arxiv sənədlərində // Azərbaycan MEA Tarix İnstitutunun "Elmi əsərlər"i, "XX əsrdə türk-müsəlman xalqlarına qarşı soyqırımları" mövzusuna həsr olunmuş IV beynəlxalq elmi konfransın materialları. 22-27 aprel 2017-ci il, Lənkəran şəhəri. Xüsusi buraxılış, 2017, № 64, 65, 66, səh. 137-142.
#Азербайджанские эмигранты в трудах турецких историков // Актуальные Проблемы Гуманитарного Знания в XXI Веке: Состояние и Перспективы Развития к 90-летию #Академика Г.Г. Гамзатова. Материалы Международной научной конференции, Махачкала: 2016, с. 732-736.
#XIX Yüzyılda Kuzey Azerbaycandan Osmanlı İstanbuluna Göçler // V Uluslararası Osmanlı İstanbulu Sempozyumu, Tezislər. İstanbul: 2017,
#Проблемы миграции из Северного Азербайджана в Анатолию в турецкой историографии (вторая половина XIX века) // Образование, наука и культура Кавказа: Традиции и современность. Материалы Международной научной конференции, посвященной 25-летию образования Республики Ингушетия,Maгas: 2017, стр. 276-279.
#Kafkasya’li Mühacirlerin Anadolu’da Yeni Meskenleri (XIX yüzyılın ikinci yarısı –XX yüzyılın başlarinda) // Altay Toplulukları, Yeni Yurt Yerleri Uluslararası Sempozyumu, Tezislər. İstanbul: 2017.
#1828–1829 Yıllar Rus-Türk Müharebesi və Gümüşhane Civarında Savaşlar // I Uluslararası Gümüşhane Sempozyumu, Tezislər. Gümüşhane: 2017.
#Азербайджанские иммигранты в турецкой историографии // Кавказоведение: история и современность. Материалы Международной научной конференции, Магас: 2017, стр.507–515
#Rusdilli Kaynaklarda Prut Savaşı // Uluslararası Lale Devrinde Osmanlı Devleti ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Sempozyumu, Nevşehir: 2017, s.135-136.
#XIX. Yüzyılın Rus Tarihşinaslığında 93 Harbi (1877–1878 Osmanlı-Rus Harbi) ve Plevne Müdafaası // II. Uluslararasi Plevne Kahramanı Gazi Osman Paşa Ve Dönemi Sempozyumu. Məqalələr. Tokat: 2017, s.432-443.
#1919 Yılında Kuzey Azerbaycan Ve Doğu Anadolu’da Ermeni Mezalimi // Uluslararasi Gaziantep Tarihi Sempozyumu. Milli Mücadele Döneminde Gaziantep. Tezislər. Gaziantep: 2017, s.240-243.
#.Erməni komitələrinin terrorçuluq fəaliyyəti Türkiyə tarixşünaslığında (XIX yüzilliyin sonları) // Azərbaycan MEA Tarix İnstitutunun "Elmi əsərlər"i, "XX əsrdə türk-müsəlman xalqlarına qarşı soyqırımları" mövzusuna həsr olunmuş V beynəlxalq elmi konfransın materialları. 25-29 aprel 2018-ci il, Qusar şəhəri. Xüsusi buraxılış, 2018, № 70, 71, 72, səh. 482-485.
#.1877-1878. Yıllarında 18.Rus Piyade Alayı’nın Türkiye’ye Yürüyüşü’nden Hatıralar // Osmanlı’dan Cumhuriyet’e HATIRAT Uluslararası Sempozyumu.25–27 Nisan 2018, Kuşadası / Aydın.Özet Kitapçığı, seh.344-346.
#1894 Yilinda Azerbaycanın Areş Kazasından (Gence Vilayeti) Osmanlı Devletine Göçler // 18.Türk Tarih Kongresi, 1-5 Ekim 2018, Türk Tarih Kurumu Ankara, Bildiri Özetleri, s.459-460.
# Rus Dilli Kaynaklarında Prut Savaşı (Qazaxıstandan dosent Şara İbraşeva ilə birgə) // Lale Devri’nde Osmanlı Devleti ve Nevşehir. Ankara: Kasım 2018, s.910-920.
#1919. Yılında Kuzey Azerbaycan ve Doğu Anadolu’da Ermeni Mezalimi // TARİHTEN GÜNÜMÜZE AYINTAB – GAZİANTEP Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları — Uluslararası Gaziantep Tarihi Sempozyumu Milli Mücadele Döneminde Gaziantep Bildiri Metinleri Kitabı, ANKARA:2018, s.441-460
# Birinci Dünya Savaşı’nda Ermeni Teror Örgütleri’nin Devlet Kurma Girişimleri // 100.Yılında 19 Mayıs Ve Milli Mücadele Uluslararası Sempozyumu, 11-14 Haziran 2019, Samsun: Türk Tarih Kurumu, Özet Kitapçığı, s.49.
#Kafkasyalı Mühacirler’in Anadolu’da Yeni Meskenleri (XIX.Yüzyılın İkinci Yarısından XX. Yüzyılın Başlarına Kadar) // Altay Toplulukları Mesken ve Mesken Kültürü. Altay Communities Dwellings and Home Culture (Şara İbraşeva ilə birgə), İstanbul 2019, s.327-337
#National movement in 1830 in North Azerbaijan in Turkish historiography // Fылыми-Педагогикалық Журнал Оңтүстік Казақстан Мемлекеттік. Педагогикалық Институтының Хабаршысы // Вестник Южно-Казахстанского Государственного Педагогического Института. Научно-Педагогический Журнал, (ISSN 2415-8186), № 4 (14) Шымкент 2017, s.54-59
#XIX. Yüzyılda Kuzey Azerbaycandan Osmanlı İstanbulu’na Göçler // Osmanli İstanbulu V, Istanbul: 29 Mayıs Üniversitesi Yayınları 2017, s.287-299
#Şimali Azərbaycanın çar Rusiyası tərəfindən işğalının başlanması Türkiyə tarixşünalığında // Dergi Park, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi. Yıl 2019, Cilt 6, Sayı 5, Sayfalar 257-273.
#Причины вынужденной миграции из Северного Азербайджана в Анатолию в трудах турецких историков // Издательство: Журнал "Вопросы истории", ISSN: 0042–8779. Ном: 5, год: 2020, стр.273-278.
#Турецкие историки о политической деятельности М.Э.Расулзаде (1902–1917 гг.) // Материалы международной научно-практической конференции посвященной 100-летию образования ДАССР, 90-летию открытия ДГУ и 60-летию освоения космос, Кизляр 2021, стр.50–54.
#XIX əsrin əvvəlində İrəvan xanlığının siyasi vəziyyətinə dair (Türkiyə tarixşünaslığı əsasında) // Sivilizasiya. Elmi-nəzəri jurnal, Bakı Avrasiya Universiteti. Cild 10, №1 2021 (46), səh.113-119.
#Irəvan xanlığının çar Rusiyası tərəfindən işğalı Türkiyə tarixşünaslığında // Tarix, İnsan və Cəmiyyət. Elmi-nəzəri və elmi-metodik jurnai, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti. 2021, №1 (31), səh.100-108.
#Türk tarixçisi Betul Aslanın əsərlərində "Bakı müsəlman xeyriyyə cəmiyyəti"nin Ərzurum əhalisinə yardımı məsələləri // Pedaqoji Universitetin Xəbərləri. Humanitar, ictimai və pedaqoji-psixoloji elmlər seriyası. 2021, C.69, №1, səh.166-173.
#Difai” partiyasının qurulması Türkiyə tarixşünaslığında // Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Sosial Elmlər jurnalı (ISSN: 2710-0820), 2021, №1, s.112-117.
#“Baki Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti”nin Qars əhalisinə köməyi tarixindən (Betul Aslanin əsəri əsasinda) // Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası akademik Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutu Şərq Araşdırmaları elmi-nəzəri jurnalı, 2021, №3, s.102-108.
#Türkmənçay müqaviləsi Türkiyə tarixşünasliğinda // Pedaqoji Universitetin Xəbərləri. Humanitar, ictimai və pedaqoji-psixoloji elmlər seriyası (ISSN: 2520-2014), 2021, C.69, №2, səh.139-146.
#Türkiyə tarixçiləri ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarina kütləvi köçü barədə (1828-1829-cu illər) // Sivilizasiya. Elmi-nəzəri jurnal, Bakı Avrasiya Universiteti. Cild 10, №3 2021 (48), səh.69-75.
#Турецкие историки из истории Гюлистанского договора // Материалы международной научно-практической конференции, посвященной 286 годовщине города Кизляра и 90-летию открытия ДГУ, Кизляр 2021, стр.317-320.
#Rusiya işğalı ərəfəsində Şimali Azərbaycanda siyasi vəziyyət Türkiyə tarixşünasliğinda // Tarix, İnsan və Cəmiyyət. Elmi-nəzəri və elmi-metodik jurnai, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti. 2021, №2 (32), səh.74-81.
#”Müsavat” partiyasının fəaliyyəti Türkiyə tarixşünaslığında (1911-1917-ci illər) // Tarix və onun Problemləri nəzəri, elmi, metodik jurnal, (İSSN 2708-0641) Bakı Dövlət Universiteti. 2021, №2, səh.262-266.
#Cavad xanın Rusiya işğalına qarşı mübarizəsi Türkiyə tarixşünaslığında (XIX əsrin əvvəli) // Bakı Universitetinin XƏBƏRLƏRI, Humanitar Elmlər Seriyası, №1, 2021, Bakı: 2021.səh.103-109.
# 1894.Yılında Azerbaycanın Areş Kazasından (Gence Vilayeti) Osmanlı Devletine Göçler. 18.Türk Tarih Kongresi, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2022. V cild, s.275-282.
# Национально-демократическое движение в Северном Азербайджане в начале ХХ века в турецкой историографии. // СОВРЕМЕННАЯ НАУЧНАЯ МЫСЛЬ,  НАУЧНЫЙ ЖУРНАЛ НИИ ИСТОРИИ, ЭКОНОМИКИ И ПРАВА. – Москва: 2022. №4, с.247-252.
# Политическая ситуация Бакинской области в документах Османского архива (1800-1828 гг.) // Qo‘qon Davlat Pedagogıka İnstıtutı İLMIY XABARLAR, НАУЧНЫЙ ВЕСТНИК, Кокандский ГПИ. 3 (11)-2023.
# Rusiya işğalından sonra Şəki əhalisinin Anadoluya məcburi köçü tarixindən (Türkiyə mənbələri əsasında) // Azərbaycan tarixşünaslığı 2024 / Cild (85) №1 Səhifə 100-107
#Захват Российскими войсками города Иреван // “Qoʻqon asrlar silsilasida” “Коканд в череде веков” “Kokand in the series of ancient centuries” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari, 2025, s.73-80

## İstinadlar