open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı himni

**Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı himni**, **«Allah Kralı/Kraliçanı hifz elə!»** () — vətənpərvər mahnı,  Böyük Britaniyanın dövlət himni, Böyük Britaniyanın vacib dövlət və ictimai tədbirlərində və hadisələrində səsləndirilir. Həmçinin Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya və  Millətlər Birliyinə daxil olan bir sıra ölkələrin kral himni. Britaniya kral ailəsinin himni. Norveçin kral himni (mllli himn deyil)  — *Kongesangen*, norveç dilində oxunur; 1871-1918-ci illərdə  — Almaniya İmperiyasının himni ( Q.Hariesin mətni ilə).
Xatun dağı

**Xatun dağı** — İranın Fars ostanında Zaqros silsiləsinin zirvələrindən biri. Hündürlüyü 3510 m.

## İstinadlar
Tunis qadın milli voleybol komandası

**Tunis qadın milli voleybol komandası** — Tunis Voleybol Federasiyasının qadınlar üçün əsas milli komandası. Federasiya Afrika Voleybol Konfederasiyasının üzvüdür.

## Tarixi
Tunis millisi 3 dəfə Afrika çempionu olmuşdur. İki dəfə ikinci, üç dəfə üçüncü yeri tutmuşdur. Tunis qadın milli komandası 3 dəfə də dünya çempionatına yüksəlmişdir. 1986-cı ilin mundialında 16-cı yeri tutaraq tarixinin ən yaxşı nəticəsini qazanmışdır. Dünya kubokuna isə yalnız iki dəfə yüksələ bilən Şimali Afrika komandasının bu yarışlarda da bir səkkizinciliyi və bir on ikincilyi vardır.

## Əsas turnirlərdə qazandığı nəticələr
### [[Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı|Dünya Çempionatı]]

### [[Voleybol üzrə qadınlararası Afrika çempionatı|Afrika Çempionatı]]

### [[Voleybol üzrə dünya kuboku|Dünya Kuboku]]

## Digər turnirlərdə qazandığı nəticələr
### [[Afrika Oyunlarında voleybol|Afrika Oyunları]]

### [[Aralıq dənizi Oyunlarında voleybol|Aralıq dənizi Oyunları]]

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*Tunis Voleybol Federasiyasının Rəsmi Səhifəsi
Jan Batist Mimyaq

**Jan Batist Mimyaq** () — Fransalı qılıncoynatma idmançısı.

1900 Paris Yay Olimpiya Oyunlarında Jan Batist Mimyaq yalnız qılıncoynatmanın ustalar arasında rapira növü üzrə yarışlarda iştirak etmişdi. Bu növdə o, məşhur italiyalı İtalo Santelliyə qalib gələrək, bürünc medal qazanıb.

## İstinadlar
Hamı belə edir

**Hamı belə edir və ya aşiqlər məktəbi** (KV 527, )) — Mosartın, Antonio de Samoranın pyesi əsnasında Lorenso da Pontenin yazmış olduğu librettoya bəstələmiş olduğu iki pərdəli opera. Operanın ilk premyerası 26 yanvar 1790-cı ildə Vyanada Burqteatrda oynanılmışdır.

## Personajlar

## I Pərdə
Gənc zabitlər Quqlielmo və Ferrando öz sevgililərinin: bacılar Dorabella (Ferrandonun sevgilisi) və Fiordilicinin (Quqlielmonun sevgilisi) sədaqətliliyindən danışaraq fəxr edirlər. Qoca filosof don Alfonso buna inanmır və onlara mərc gəlməyi təklif edir. Qalib gələcəklərinə əmin olan zabitlər buna tez razı olurlar.

Don Alfons bacılara sevgililərinin müharibəyə çağrıldıqlarını xəbər verir. Onlar göz yaşları içində vidalaşırlar. Don Alfons qulluqçu Despinanın köməyi ilə evə iki alban gəncini gətizdirir. Bunlar libaslarını dəyişmiş zabitlərdir. Onlar bacılara qayğı göstərməyə başlayırlar. lakin tərsinə Qulyelmo Dorabellaya, Ferrando isə Fiordiliciyə diqqət yetirir. Təngə gələn bacılar onları qovurlar. Alban gəncləri onları rahat buraxmırlar. Özlərini öllülüyə vuraraq yardım üçün öpüşə yiyələnməyə çalışsalar da heç nə çıxmır. Don Alfons məğlub olur.

## II Pərdə
Bu arada təklikdə qalan bacılar qulluqcu Despinaya etiraf edirlər ki, gənc albanlar ürəklərinə yatmışdırlar. Belə ki Dorabellanın gözü Quqlielmoya, Fiordilicinin gözü isə Ferrandoya düşmüş olur. Despina onları görüşə getməyə təhrik edir. Parkda gəzərkən Quqlielmo Dorabellaya eşq elan edir və Dorabella ona razılıq verir. Fiordilici isə əvvəlcə digər albanın — Ferrandonun təklifini rədd edərək nişanlısını gözləməkdə davam edir. Lakin çox keçmir ki o, da razılıq verir. Bacılar elə indi albanlara ərə getməyə və onların vətəninə getməyə hazırdırlar. Notar qiyafətində Despina onlara kəbin kəsir. Bu an hərbi marş sədaları altında "müharibədən nişanlılar" dönür alban gənclər isə gözdən itirlər. Nikah kağızını görən zabitlər nişanlılarını sədaqətsizlikdə günahlandırırlar. Don Alfons onları sakitləşdirərək deyir ki, "Bütün qadınlar belə edirlər".

## Həmçinin bax
Qaranqu

**Qaranqu çayı**, İranın Şərqi Azərbaycan ostanında çay. Çay Səhənd dağ sistemindən qaynaqlanır, cənub-şərqə tərəf axaraq Miyana yanında Qızılüzən çayına qovuşur.
Qızılyurd

**Qızılyurd** (tarixi adı **Çiryurd**) *([[qumuq dili|qum.]] Къызылюрт (Qızılyurt)*, *Чирюрт (Çiryurt), [[Avar dili|avar.]]* Гъизилюрт*)* - Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında şəhər. Əhalisinin milli tərkibi əsasən qumuqlar, avarlar, laklar təşkil edir.

Şəhər Sulaq çayının sahilində, Mahaçqala şəhərindən 53&nbsp;km məsafədə yerləşir. Qızılyurd rayonunun və şəhər dairəsinin inzibati mərkəzi.

## Tarixi
19 oktyabr 1831-ci ildə Qafqazın ruslar tərəfindən istilası vaxtı qumuqların yaşadığı **Çiryurd** kəndi ruslar tərəfindən hücuma məruz qalır. Hücumda, bu hadisələrə bir neçə şeirini həsr etmiş rus şairi Aleksandr Polejayev iştirak edir.

1886-cı ildə Dağıstan vilayətinin Aşağı Çiriyurd ərazisinə Samara quberniyasının ruslar köçürülür.

Bir neçə ildən sonra Vladikafkaz dəmir yolunun tikintisi başlanır. Sulaq çayı boyu Dağıstan və Terek vilayətlərinin sərhədində Beslan-Petrovsk (indiki Mahaçqala) xətti yolunda Çiryurd stansiyasının əsası qoyulur. Stansiyada əsasən ruslar məskunlaşdı. Beslan-Petrovsk xətti 1894-cü ildə açılır.

## SSRİ dövrü
1921-ci ildə Dağıstan MSSR yaradılır. 1930-cu ildə stansiya Krasnoye selo adı ilə qəsəbə statusu alır.

Lakin qəsəbənin "Krasnoye selo" (qırmızı kənd) adı tezliklə qumuqcaya tərcümə edilərək "Qızılyurd" adını daşımağa başlayır.

1963-cü ildə Qızılyurd şəhər statusu alır.

## Əhali
2018-ci ilin siyahıyalınmasına əsasən Qızılyurd şəhərinin 37,171 nəfərlik əhalisi var.

## İstinadlar
Cənubi Afika İttifaqı

**Cənubi Afrika İttifaqı** — Cənubi Afrika Respublikasının 1910–1961-ci illərdə adı.

## Tarixi
1910-cu ildə Cənubi Afrika ərazisindəki ingilis müstəmləkələrinin (Kap koloniyası, Natal, Narıncı Çay və Transvaal ərazilərinin) birləşdirilməsi nəticəsində Böyuk Britaniyanın dominionu kimi Cənubi Afrika İttifaqı təşkil olundu. 1931-ci il 11 dekabrda Afrika İttifaqı, Hyufaundlend, Kanada, Avstraliya, Yeni Zellandiya və İrlandiya ilə birlikdə Britaniya dominionlarının müstəqil assosiasiyası olan Millətlər Birliyində müstəqil dövlət oldu. İkici Dünya müharibəsi (1939–1945) zamanı Cənubi Afrika İttifaqı Almaniyaya (1939), İtaliyaya (11 iyun 1940) və Yaponiyaya (8 dekabr 1941) müharibə elan etdi. 1942-ci ildə SSRİ ilə konsulluq əlaqələri yaradıldı.(1956-cı ildə kəsilmişdi). Müharibədən sonra ABŞ İngiltərənin zəifləməsindən istifadə edərək Cənubi Afrika İttifaqının iqtisadiyyatında üstün mövqe tutdu. 1948-ci ildə millətçi partiya hakimiyyətə gəldikdən sonra Cənubi Afrika İttifaqı hökuməti aparteid və irqçilik siyasəti yeriməyə başladı. 31 may 1961-ci ildə Cənubi Afrika İttifaqı hökuməti Millətlər Birliyindən çıxdığını və Cənubi Afrika Respublikasının yaradıldığını elan etdi.

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. X cild. Bakı, 1987, səh.423–424.
* Советский Энсиклопедический словарь. М.1989, C.1587.
Türkiyədə prezident seçkiləri (2014)

alt=|right|100x100px
**2014 Türkiyə Prezident Seçkisi** () — Görevdeki prezidenti Abdullah Gülün səlahiyyət müddətinin 28 avqust 2014-cü sona çatması və yerinə gələcək 12. prezidentini müəyyən etmək üçün ediləcək olan seçki. Seçki tarixi, Türkiyə Yüksək Seçim Kurulu tərəfindən ilk turu 10 avqust 2014 Bazar günü, seçkinin ikinci tura qalması vəziyyətində isə ikinci səsvermə 24 avqust 2014 Bazar günü olaraq təyin olundu. Yurd xaricində yaşayan Türklər üçün olduqları ölkədə səs istifadə etmə tarixləri ilk tur üçün 31 İyul - 3 Avqust 2014, ikinci dövr seçimi isə 17-20 Avqust 2014 olaraq açıqlandı.

## Namizədlər
* Ədalət və İnkişaf Partiyasının namizədi Türkiyə Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğandır. 

Şəkil:Recep Tayyip Erdogan.PNG|**[[Rəcəb Tayyib Ərdoğan]]** (İstanbul)
Şəkil:Ekmeleddin 2007.jpg|**[[Əkmələddin Ehsanoğlu]]** (Qahirə)
Şəkil:Selahattin Demirtaş.png|**[[Selahattin Demirtaş]]** (Elazığ)


## İstinadlar
Piter Mensa

**Peter Mensah** (27 avqust 1959, Qana, Akkra) — Qana əsilli ingilis aktyor.

## Həyatı
1959-cu ildə Qananın paytaxtı Akkra şəhərində doğulmuşdur.Ailəsi mənşəcə Aşanti qəbiləsinə.Mühəndis atası,yazıçı anası və iki bacısı ilə İngiltərənin Hertfordşir şəhərinə köçmüşdür.11 yaşında isə Kanadaya köçmüşlər.Ən çox tanınan rolları Günəşin Göz Yaşları,300 spartalı,Spartak:Qan və Qum,Spartak:Arenanın Tanrıları və Spartık:İntiqam filmlərində olmuşdur.Onun sonuncu və ən çox tanıdan Starz kanalının yayımladığı Spartak seriyasındakı Onemey rolu olmuşdur.

## Filmoqrafiya
* 2003: Tears of the Sun
* 2007: 300 spartalı
* 2008: The Incredible Hulk
* 2010: Spartacus: Blood and Sand
* 2011: Spartacus: Gods of the Arena
* 2012: Spartacus: Vengeance
* 2013: Spartacus: War of the Damned
* 2014: 300: Rise of an Empire

## İstinadlar
Touch Me (I Want Your Body)

**Touch Me (I Want Your Body)** – Samanta Foks tərəfindən 1986-ci ildə ifa edilmiş mahnıdır.

## Mahnı haqqında
"Touch Me (I Want Your Body)" mahnısı London şəhərində "Battery Studios" studiyasında yazılmışdır. Mahnının leyblı "Jive Records" səsyazma kompaniyasına məxsusdur. Bir sıra nəqarətlərdə ehtiraslı sözlər nəzərə çarpılır. Mahnı bir çox ölkələrin, o cümlədən, Kanada, İsveç, İsveçrə, Norveç, CAR, Finlandiya və Avstraliya ölkələrinin hit-paradlarında ilk pillədə uzun müddət qalmış, Avstriya ölkəsində 2-ci pillədə, Böyük Britaniya, İrlandiya və İtaliya ölkələrində 3-cü pillədə, ABŞ, Almaniya, Fransa ölkələrində 4-cü pillədə, digər ölkələrin hit-paradlarında isə mühüm pillələrdə səslənmişdir. 2004-cü ilin Avqust ayında mahnının kaver versiyası hazırlanmış və bu versiyanı  İsveç ifaçısı Qünther ilə Samanta Foks duet şəklində oxumuşlar. Kaver versiya İsveç ölkəsinin hit-paradında ilk mövqe tutmuşdur.

## Kaver versiyalar
*1987-ci ildə Böyük Britaniyanın "The KLF" qrupu tərəfindən səsləndirilən «All You Need Is Love» mahnısında bu mahnının bir sıra elementləri səsləndirilir.
*2004-cü ildə İsveç ifaçısı Günther yeni vokal qrupu ilə mahnının kaver versiyasını səsləndirir. Mahnı klipində Samanta Foks iştirak edir. Mahnı Avrodens janrında hazırlanmışdır. Bu versiya İsveç hit-paradında birinci mövqeni tutmuşdur. 
*2007-ci ildə Niderlandın "The Hot Stewards" qrupu tərəfindən mahnının kaver versiyası səsləndirilmiş və "Cover Up" albomuna daxil edilmişdir.

## Komplizasiyaların siyahısı
; 7" sinql
# «Touch Me (I Want Your Body)» — 3:44
# «Never Gonna Fall in Love Again» — 5:06

; 7" sinql (ABŞ və Kanada)
# «Touch Me (I Want Your Body)» — 3:44
# «Drop Me A Line» — 3:46

; 12" sinql
# «Touch Me (I Want Your Body)» (extended version) — 5:19
# «Never Gonna Fall in Love Again» — 5:07

; 12" maxi — remikslər
# «Touch Me (I Want Your Body)» (blue mix) — 5:49
# «Touch Me (I Want Your Body)» (alternative version) — 4:09
# «Tonight’s the Night» — 3:16

; 12" maxi — ABŞ
# «Touch Me (I Want Your Body)» (extended version) — 5:19
# «Touch Me (I Want Your Body)» — 3:44
# «Touch Me (I Want Your Body)» (blue mix) — 5:49
# «Touch Me (I Want Your Body)» (alternative version) — 4:09
# «Drop Me a Line» — 3:47
 
## Hit-paradlarda mövqeyi

### Həftənin ən yüksək pilləsi

### İl ərzində hit-paradlarda pilləsi

### Sertifikasiyalar

## İstinadlar
Xələc etrapı

**Xələc etrapı** () — Türkmənistan Respublikasının Lebap vilayətində inzibati-ərazi vahidi. Etrapın inzibati mərkəzi şəhər tipli Xələc qəsəbəsidir.
## Əhali

## İstinadlar
Kumandin şivəsi

**Kumandın şivəsi** — kumandıların dili, şimali altay dilinin üç şivəsindən biri. Öz adlanması: *kumandı / kubandı / kuyandı / kuvandıq*.

## Ədəbiyyat
* Баскаков Н. А. Алтайский язык (введение в изучение алтайского языка и его диалектов). М., 1958.
* Баскаков Н. А. Диалект кумандинцев (куманды-кижи): грамматический очерк, тексты, переводы и словарь. М., 1972.
* Сатлаев Ф. А. Кумандинцев язык // Красная книга языков народов России: Энциклопедический словарь-справочник. М., 1994. С. 34–35.
* Сатлаев Ф. А. *Кумандинцы: Историко-этнографический очерк XIX — первой четверти XX века*. Горно-Алтайск, 1974.
* Селютина И. Я. Кумандинский консонантизм: Экспериментально-фонетическое исследование. Новосибирск, 1983.
* Селютина И. Я. Кумандинский вокализм: Экспериментально-фонетическое исследование. Новосибирск, 1998.

;Lüğətlər:
* Кумандинско-русский словарь. / Отв. ред. Л. М. Тукмачев. (Составители: Л. М. Тукмачев, М. Б. Петрушова и Е. И. Тукмачева) — Бийск: Изд-во. Бийский котельщик, 1995.

;Dərs vəsaitləri:
* Куманды-буквар // Под ред. Н. А. Каланакова, К. И. Филатова, 1933.
* Тукмачев Л. М. Азбука кумандан : [учеб. пособие для 1 кл. нач. шк.] / Л. М. Тукмачев; [худож. С. Н. Кисленко] ; Комитет администрации Алтайского края по образованию. — Барнаул: Азбука, 2005. — 101 с.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## Mənbə
* Назаров И. И. Исчезающий язык кумандинцев: современное состояние и пути сохранения
* Кумандинцев язык
* Кафедра алтайского языка и литературы  Горно-Алтайского государственного университета
Anjelika, mələklər markizası (film, 1964)

**Anjelika, mələklər markizası** () — 1964-cü ildə Ann və Serj Qolonun əsəri əsasında çəkilmiş Fransa filmi. Film 1966-cı ildə Almaniyanın "Qızıl ekran" () mükafatına layiq görülmüşdür. Filmin 2013-cü ildə remeyki çəkilmişdir.

## Məzmun
Filmdəki hadisələr XVII əsri əhatə edir. Anjelika adlı bir xanımı onun razılığı olmadan Joffrey de Peyraka ərə verirlər. Joffrey de Peyrak varlı zadəgan ailəsindəndir və qəsrdəki saxladığı qızılları ilə məşhurdur. Zaman keçdikcə onlar arasında sevgi münasbəti yaranır. Lakin onların sevgisinə və yaşadıqları əsrarəngiz həyata Fransa kralı Lüdovik IV paxıllıq edir. Kral onları ayırmaq üçün əlindən gələni edir...

## Həmçinin bax
*Anjelika və Sultan
 
## İstinadlar

   
## Həmçinin bax
Anjelika və Sultan
Fransa filmlərinin siyahısı
Almaniya Federativ Respublikası filmlərinin siyahısı
İtaliya filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
*
Anjelika və Sultan (film, 1968)

**Anjelika və Sultan** () — 1968-ci ildə Ann və Serj Qolonun əsəri əsasında çəkilmiş Fransa filmi. "Anjelika və Sultan" filminin heyətini şəxsən Tunisin ilk prezidenti Həbib bin Əli Burqiba qarşılamışdır. Sultanın rolunu isə görkəmli Tunis aktyoru Əli Ben Ayed canlandırmışdır.

## Məzmun
Filmin əvvəlki hissəsində Anjelikanı qaçırdaraq gəmi ilə aparırlar. Joffrey de Peyrak isə şəxsi gəm heyəti ilə onları izləməyə başlayır. Joffrey de Peyrak gəmini ələ keçirir, lakin Anjelikanın burada olmadığını görür. Dəstələr Anjelikanı sultanın hərəmxanasına aparmışlar. Bunu başa düşən Joffrey de Peyrak dəstələrin izi ilə düşüb, uzun və ağır sınaqlardan keçməyə məcbur olur...

## Həmçinin bax
Anjelika, mələklər markizası
[Fransa filmlərinin siyahısı
İtaliya filmlərinin siyahısı
Almaniya Federativ Respublikası filmlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

Filmi izlə (azərbaycan dilində)
*
Sakar etrapı

**Sakar etrapı** () — Türkmənistan Respublikasının Lebap vilayətində inzibati-ərazi vahidi. Etrapın inzibati mərkəzi şəhər tipli Sakar qəsəbəsidir.

## İstinadlar
Sayat etrapı

**Sayat etrapı** () — Türkmənistan Respublikasının Lebap vilayətində inzibati-ərazi vahididir. Etrapın inzibati mərkəzi şəhər tipli Sayat qəsəbəsidir.

## İstinadlar
Liam Makintayr

**Liam Ceyms Makintayr** (; ) — Avstraliya aktyoru.

O, Starz TV-nin seriyası olan  və Spartak:Lənətlilərin Müharibəsindəki Spartak rolu ilə tanınır.
  
Makintayr film karyerasına qısa filmlərlə başladı. Sonra isə Avstraliyanın məşhur Raş və Qonşuları serialında qonaq aktyor kimi fəaliyyət göstərdi. Sonra isə Spartak serialında Spartak roluna çəkilməyə namizəd oldu. Çünki Endi Uitfild xərçəng səbəbi ilə filmdə roluna davam edə bilmədi və ölümündən əvvəl serialdan tamamilə çəkildi . Beləliklə də Makintayr Spartak rolunu icra etməyə başladı. Makintayr Herakl əfsanəsi filmində Sotiris rolunu canlandırdı. 2014cü il 4 mayda Kanal 7-də triller filmi olan Killing Fielddə rol aldı.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Soyot-tuka dili

**Soyot-tuka dili** (özləri *Soyot-Tuğka, Soyıt-Dukha, Soyıt-Tuha* da adlandırırlar) — türk dillərindən biri, tuva, tofalar və kök-monçak dillərinə yaxındır. İki dialektə bğlünür: Buryatiyadakı soyot (soyıt) (demək olar ki, yox olub soyotlar) və Monqolustanın Darxat diyarında olan tsatanlar (*тyъha*). Digər versiyaya görə Monqolustanda iki dialekt var — tsatan və uyğur-uryaxay dialektləri.

Soyot əlifbası (soyot-buryat-rus lüğətinə görə, 2003-cü il.):

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## Ədəbiyyat
* Рассадин В. И. Словарь сойотско-русский. — СПб.: Дрофа, 2006. — 208 с.
* Рассадин В. И. Сойотско-бурятско-русский словарь. — Улан-Удэ, 2003.
* Рассадин В. И. О сойотах и их языке// Мир Центральной Азии: Языки. Фольклор. Литература: Материалы Международной научной конференции. Т. IV. Ч. 1. — Улан-Удэ: БНЦ СО РАН, 2002. — С. 100–105.
* Рассадин В. И. Сойоты и сойотский язык// Одон. — 2001. — № 10–11. — С.20–21.
* Рассадин В. И. Лексика материальной культуры окинских сойотов// Проблемы бурятской диалектологии. — 1996. — С. 58–99.
* Рассадин В. И. Животноводческая лексика в языке окинских бурят и сойотов// Проблемы бурятской диалектологии. — Улан-Удэ: БНЦ СО РАН, 1996. — С. 45–57.
Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sahil Mühafizəsi

**Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sahil Mühafizəsi** ― Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin Xəzər hövzəsi sularında DSX funksiyalarını yerinə yetirən bölməsi.

Azərbaycan Respublikası Sahil Mühafizəsi 2005-ci ildə yaradılmışdır.

## Missiyası
Azərbaycan Sahil Mühafizəsinin missiyası dövlət sərhədini və ətraf mühiti qorumaqla yanaşı, ölkənin Xəzər dənizindəki iqtisadi maraqlarını təmin etməkdir. Azərbaycan Sahil Mühafizəsi dəniz qanunlarının icrası, dənizçilərə yardım, axtarış və xilasetmə işlərində iştirak edir.

## Bayraqlar

Fayl:Flag of the President of Azerbaijan on board of a ship of the State Border Service.svg|Azərbaycan Ali Baş Komandanının bayrağı.
Fayl:Flag of the Chief of the Azerbaijan State Border Service - Commander of Border Troops.svg|Sərhəd qoşunlarına komandanlıq edən Dövlət Sərhəd Xidməti rəhbərinin bayrağı.
Fayl:Flag of the Chief of General Staff of the Border Troops of the Azerbaijan State Border Service.svg|Sərhəd Qoşunları Baş Qərargah rəisinin bayrağı.
Fayl:Flag of the Commander of Group of Vessels of the Azerbaijan State Border Service.svg|Gəmi qrupu Komandirin bayrağı
Fayl:Command Pennant of the Azerbaijan Border patrol vessels.svg|Sərhəd patrul gəmiləri komandirinin vımpeli
Fayl:Masthead Pennant of the Azerbaijan Border patrol vessels.svg|Sərhəd patrul gəmilərinin vımpeli


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* DSX komandanı Sahil Mühafizə Xidmətinin texnikasına baxışı
* Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sahil Mühafizə Xidməti
Sakar

**Sakar** — Türkmənistan Respublikasının Lebap vilayətində şəhər tipli qəsəbə, Sakar etrapının inzibati mərkəzi. Yaşayış məntəqəsinin adı etnotoponimdir və burada məskun olan Sakar tayfasının adından yaranmışdır. Qəsəbənin təxminən 1&nbsp;km qərbindən Türkmənabad – Atamurad avtomobil şossesi keçir, 10&nbsp;km şimal-şərqində isə Ceyhun çayı axır. Qəsəbə ölkənin paytaxtı Aşqabaddan 700&nbsp;km, vilayətin inzibati mərkəzi Türkmənabaddan isə 20&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## İstinadlar
Ovanes Abelyan

**Hovannes Abelyan** və ya **Ovanes Abelyan** (; ) — erməni aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1932).

## Həyatı
4 noyabr 1865-ci ildə Şamaxıda anadan olmuşdur. Uzun illər Bakı Erməni teatrında səhnə almışdır. 1 iyul 1936-cı ildə İrəvanda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vaqram Papazyan

**Vaqram Homeroviç Papazyan** () — erməni mənşəli Azərbaycan SSR xalq artisti (1933).

## Həyatı
6 yanvar 1888-ci ildə İstanbul şəhərində anadan olub.

Tbilisi, Bakı, İstanbul və Leninqrad şəhərlərindəki teatrlarda aktyor kimi çoxsaylı obrazlar yaratmışdır.

5 iyun 1968-ci ildə Leninqradda vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xoren Arutyunyan

**Xoren Ovanesoviç Arutyunyan (Arutyunov)** () () — erməni sovet aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1943).

## Həyatı
1891-ci ildə anadan olmuşdur. Səhnə fəaliyyətinə 1911-ci ildə Tiflisdə başlamış və 1931-ci ilədək kiçik fasilərlə burada çalışmışdır.

1931–1949-cu illərdə Bakıda erməni dram teatrında, 1949-cu ildən isə Stepanakertdə erməni dövlət dram teatrında çıxış etmişdir.

1952-ci ildə vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 27 aprel 1940
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943

## Mənbə
*
Artaşes Arzumanyan

**Artaşes Nikolayeviç Arzumanyan** () — erməni mənşəli Azərbaycan SSR xalq artisti (1954).

## Həyatı
17 may 1898-ci ildə Şuşada anadan olmuşdur.

Bakı, Xankəndi və Gümrü teatrlarında aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdir. Repertuarında Cəfər Cabbarlının "1905-ci ildə" əsərindəki *Salamov* obrazı xüsusilə məşhur olmuşdur.

1985-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Qurgen Arutyunyan

**Qurgen Mixayloviç Arutyunyan** () — erməni sovet aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1957).

## Həyatı
Qurgen Arutyunyan 22 iyun 1905-ci ildə hazırkı Gəncə şəhərində anadan olub. Səhnə fəaliyyətinə 1929-cu ildə Bakı Erməni Teatrında başlamışdır. 1949-cu ildən Stepanakert Dövlət Teatrındakı tamaşalarda aktyor kimi çıxış etmişdir. Əsasən komik və xarakter rollarını ifa etmişdir.

Qurgen Arutyunyan 1941-ci ildən Sov. İKP üzvü olmuşdur. O, 2 yanvar 1973-cü ildə hazırkı Xankəndidə vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR əməkdar artisti fəxri adı — 17 iyun 1943
* Azərbaycan SSR xalq artisti fəxri adı — 16 may 1957
* "Şərəf nişanı" ordeni

## İfa etdiyi əsas rollar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Mixail Korqanyan

**Mixail Aleksandroviç Koqranyan** — erməni mənşəli Azərbaycan SSR xalq artisti (1960).

## Həyatı
16 may 1907-ci ildə Gəncədə andan olmuşdur.

Teatr aktyoru və rejissoru kimi Bakı və Xankəndində çalışmışdır.

1974-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Nina Ovsepyan

**Nina Ovanesovna Osepyan** () — erməni mənşəli Azərbaycan SSR xalq artisti (1962).

## Həyatı
14 aprel 1913-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur.

Uzun illər Xankəndi Dövlət Dram Teatrının aktrisası olmuşdur.

19 noyabr 1977-ci ildə Xankəndidə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Avak Petrosyan

**Avak Qeqamoviç Petrosyan** () — erməni mənşəli Azərbaycan SSR xalq artisti (1962).

## Həyatı
29 mart 1912-ci ildə Ermənistanın Abovyan rayonunun Kəmrəz kəndidə anadan olmuşdur.

1941-ci ildən Yerevan Opera və Balet teatrının solisti olmuşdur. Ermənilər öz aləmlərində Petrosyanı Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasının ən yaxşı ifaçısı iddia edirlər.

## İstinadlar
Benik Ovçiyan

**Beniamin (Benik) Ohanesoviç Ovçiyan** () — erməni mənşəli Azərbaycan SSR xalq artisti (1973).

## Həyatı
28 noyabr 1918-ci ildə anadan olmuşdur. 1939-cu ildə Bakı Teatr Texnikumunu bitirmiş, həmin ildən Bakı erməni teatrında işləmişdir. 1947-ci ildən Xankəndi Dövlət Dram Teatrının aktyoru olmuşdur.

Bır sıra filmlərdə rol almış, 2005-ci ildə vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 22 noyabr 1973
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 11 oktyabr 1962
* "Şərəf nişanı" ordeni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Вениамин Овчиян
Nairuhi Alaverdyan

**Nairuhi İsaakovna Alaverdyan** () — erməni müğənnisi . Azərbaycan SSR xalq artisti (1982).

## Həyatı
25 iyun 1941-ci ildə Xankəndidə anadan olmuşdur. Xankəndi şəhəri Sayat-Nova adına musiqi məktəbini bitirib.

1958-ci ildən Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olmuşdur. 1978-ci ildən isə "Qarabağ" estrada ansamblının solisti kimi çıxış etmişdir.

## İstinadlar
Zinavor Gevorkyan

**Zinavor Simonoviç Qevorkyan** () — erməni mənşəli Azərbaycan SSR xalq artisti (1979).

## Həyatı
1920-ci ildə anadan olmuşdur.

1937-ci ildən Xankəndi Dövlət Dram Teatrının aktyoru, 1976-1986-cı illərdə isə həmin teartın direktoru olmuşdur.

## İstinadlar
Aram Xaçaturyan

**Aram İliç Xaçaturyan** () — erməni mənşəli bəstəkar; Azərbaycan SSR xalq artisti (1973), SSRİ xalq artisti, 4 dəfə Stalin mükafatı laureatı (1941, 1943, 1946, 1950). Ermənistan SSR Dövlət himninin müəllifidir (1944).

## Haqqında
Üzeyir Hacıbəyovun assistenti Zaxar Yakovleviç Stelnikin xatirələrindən:

## İstinadlar
Adam Qaribyan

**Adam Qaribyan** — erməni mənşəli opera müğənnisi; Azərbaycan SSR xalq artisti.

## Həyatı
1960-1970-ci illərdə Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının aparıcı solisti olmuşdur. Səhnədə 40-dan artıq obraz yaratmışdır.

## İstinadlar
Ourang Medan

**Ourang Medan** – Malakka boğazında məlum olmayan səbəbdən bütün heyəti həlak olan və sonradan əfsənəyə çevrilmiş, Niderlanda məxsus kabus gəmi.

## Hadisə
1947-ci ilin iyun ayında Malakka boğazında üzən ABŞ-yə məxsus 2 gəmi *Ourang Medan* gəmisinin radio operatoru tərəfindən göndərilən "SOS" siqnalını, ardınca isə "Kapitan daxil olmaqla bütün heyətimiz öldü" məzmununda radio siqnalı qəbul edir. Radio dalğalarını qəbul edən, çaşıb qalmış digər 2 gəminin radio operatorlarının son siqnalı açıq-aydın eşidilir: "Ölürəm" mesajı alan gəmilərdən biri olan *Silver Star* dərhal koordinatları müəyyən edib *Ourang Medan* gəmisini xilas etmək üçün yollanır. Lakin hadisə yerinə yerinə çatan *Silver Star* gəmisinin heyəti *Ourang Medan* gəmisinin yaxşı vəziyyətdə olduğu, ancaq məlum olmayan səbəbdən bütün heyətin cansız cəsədləri ilə  qarşılaşırlar (cəsədlərin içində hətta itə məxsus cəsəd də var idi).

*Ourang Medan* hadisəsini qeyri-adi edən digər amil də bütün cəsədlərin əlləri ilə işarə edərək günəşə baxdıqlarının bildirilməsidir. Ağızları axıra kimi açılmışdı, sifətlərində qorxu ifadəsi var idi və dişləri bərk sıxılmışdı. Digər bir qəribəlik isə ölənlərin bədənlərində zərbə və ya zorakılıq əlamətlərin olmamasıdır.

Bundan bir müddət sonra tryumların birində bilinməyən səbəbdən tüstünün peyda olması gəmidə axtarış aparan *Silver Star* gəmisinin heyətinin *Ourang Medan* gəmisini dərhal tərk etməyə məcbur etdi və bir müddət sonra gəmidə hadisənin baş verməsi səbəbini aydınlaşdırmağa maneə yaradan partlayış baş verdi. Bir neçə saniyə sonra isə *Ourang Medan* gəmisi sulara qərq oldu.

## Səbəblər
### Təhlükəli yüklərı
Fərziyyələrin birinə görə hadisəyə səbəb *Ourang Medan* gəmisinin qaçaqmalçılıq yolu ilə nitroqliserin, zarin və digər təhlükəli maddələrin daşınması zamanı həmin maddələrin dəniz suyu ilə qarışması səbəbindən heyətin zəhərlənməsi və gəminin partlaması ilə nəticələnib. Hadisənin baş vermə dövrünün İkinci Dünya müharibəsinin bitməsindən dərhal sonra olduğu üçün həmin gəmidə daha bir neçə naməlum maddənin olması da istisna edilmir.

### Karbon monoksid
Tarixdə ilk dəfə olaraq "Bermud üçbucağı" ifadəsini işlətmiş və bir çox paranormal hadisələri işıqlandırmaqla məşhur olan amerikalı yazıçı Vinsent Qaddisin fərziyyəsinə görə gəmidə baş verən hadisələrə səbəb gəmidə aşkar edilməyən yanğın və ya gəminin qazanxana sistemində baş verən nasazlıqdır. Hər hansı bir bilinməyən səbəbdən gəmidə karbon monoksid qazının sızıntısı nəticəsində gəmidəki heyət zəhərlənmiş və gəminin anidən partlanması ilə nəticələnmişdir.

### Paranormal hadisələr
Digər bir fərziyyəyə əsasən isə hadisəyə səbəb gəmi heyətinin uçan naməlum obyekt, elmə məlum olmayan digər paranormal güclər və ya ruhlar tərəfindən hücuma məruz qalmasıdır. Heyət üzvlərinin bəzilərinin məhz helə bu səbəbdən də üzlərində dəhşətli qorxu ifadəsi, ağızlarının açıq vəziyyətdə və əllərinin barmaqla işarə göstərməsi buna sübut kimi göstərilir.

## İstinadlar
Rauf Vəliyev

**Rauf Vəliyev** (*<small>Az</small>. Vəliyev Rauf Göyüş oğlu*) — "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri (2013-2026).

## Həyatı
Vəliyev Rauf Göyüş oğlu 1965-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Çərəkən kəndində anadan olmuşdur. 1990-cı ildə Leninqrad Su Nəqliyyatı İstitutunu, 2004-cü ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını bitirmişdir.

1990–1997-ci illərdə "Xəzər Dəniz Neft Donanması" İdarəsinin idarəetmə aparatında mühəndis-konstruktor, gəmi tikintisi üzrə nəzarət qrupunun mühəndisi, qrup rəhbəri, İdarənin xarici əlaqələr şöbəsinin rəisi, 1997-ci ildən isə İdarə rəisinin xarici əlaqələr üzrə müavini vəzifələrində işləmişdir. 2006–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin aparatında Donanma ilə iş üzrə şöbə rəisi, 2007–2013-cü illərdə ARDNŞ-nin Baş ofisində Nəqliyyat İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə Rauf Göyüş oğlu Vəliyev "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilmişdir. O, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 yanvar 2026-cı il tarixli Sərəncamı ilə vəzifəsindən azad edilib.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## Mükafatları
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 sentyabr 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Əməkdar mühəndis" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Ailəsi
Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar
Qorgi

**Qorgias** (yun. *Γοργίας*, təxminən m. ö. 480 – 380) — qədim yunan filosofu, sofistlər məktəbinin nümayəndələrindən biri.

## Fəlsəfəsi
Böyük sofistlərin daha bir tanınmış nümayəndəsi **Qorgias** (yun. *Γοργίας*, təxminən m. ö. 480 – 380) olmuşdur. O müdrikliyi deyil, natiqliyi öyrətdiyini iddia edirdi. Çünki, hamı üçün bir olan həqiqət yoxdur. İnsan hətta öz yaşadığı anları nisbi olaraq yada salır. Qorgias ***"Təbiət ya da mövcud olmayan şey haqqında"*** əsərində iddia etmişdir ki, *"heç nə mövcud deyil; nəsə mövcud olsa belə, onu qavramaq* (dərk etmək) *olmaz; o şey qavranılsa belə, onu sözlə ifadə etmək olmaz*. Bununla da Qorgias aşağıdakıları demək istəyirdi:

1. Əgər varlıq əbədidirsə, onda hüdudsuzdur; hüdudsuzdursa, onda o heç yerdə yoxdur. Əgər varlıq əbədi deyilsə, onda o mövcud olan bir şeydən yaranmalıdır. Bu isə imkansızdır, çünki bu halda varlıq özündən qabaq mövcud olardı. Ya da varlıq yoxluqdan yaranmışdır. Ancaq bu da imkansızdır, çünki yoxluqdan nəsə yarana bilməz. Onda deməli heç nə mövcud deyildir.

2. Varlıq mövcuddursa da, onun barəsində düşünmək olmaz, çünki düşünülənlə gerçəkliyin fərqi vardır. Belə olmasaydı, onda bizim düşüncəmizdə olan hər bir fikir gerçəkləşərdi.

3. Varlıq haqqında düşünülsə belə, onu başqasına anlatmaq olmaz. Çünki, anlatmaq üçün biz sözlərdən istifadə edirik. Söz isə o şeyə tam uyğun gəlmir. Əksinə, biz sözləri şeylərlə izah edirik.

Beləliklə, şeylər haqqında birmənalı heç nə demək olmaz. Onlar haqqında yalnız həqiqətə nisbətən uyğun fikir yürütmək mümkündür. Bu kimi müddəalar aqnostik dünyagörüşünün əsasında durur.

## Mənbə

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sofistlər məktəbi
Teleut dili

**Teleut dilekti** (*Teleüt ağzı*)  — cənubi altay diliinin idiomu. Müstəqil dil və dialekt kimi qəbul edilir. 
XIX əsrin ortasından 1923-cü ilədək ədəbi dil kimi istifadə edilirdi.

## Ümumi məlumat
Teleut dili Altay Respublikasının Sema çayı boyu Şebalin rayonunda, Altay vilayətinin Çumış rayonunda, Kemerovo vilayətinin cənubunda (Dağ Şor torpağı), Kiçik və Böyük Baçır çayları axarında yayılıb (baçat teleutları). 2002-ci il məlumatına görə dil teleut dilini 2 650 nəfər bilir.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## Mənbə
* Телеутский алфавит и произношение на сайте *Omniglot*
* Телеутский язык на lingsib.unesco.ru
Sosiolekt

**Sosiolekt** (,  — cəmiyyət və dialekt), **sosial dialekt** — hansısa sosial qrupun (peşə, yaş, mədəni icma) danışıq, ilk növbədə leksik və stilistik xüsusiyyətləri. Dialektdən onunla fərqlənir ki, dialektdə konkret coğrafi məkan sakinləri danışır.

Sosiolektlərə arqo, surjik, tryasinka və digər bu tip dillər aiddir.

Dialekt ədəbi dil kimi qəbul ediləndə, o sosiolekt ola bilir.

## Həmçinin bax
* Dil
* Dialekt
* Jarqon
* Etnos
NTV Spor

**NTV Spor** — "Doğuş Grubu" adlı şirkətin tabeliyində olan idman kanalı. 17 mart 2008-ci il tarixində yayıma başlamışdır. Türkiyə Milli Futbol Komandasının bəzi hazırlıq oyunlarını, Türkiyə Milli Basketbol Komandasının qarşılaşmalarını, La Liqanı və "Turkish Airlines Euroleague"in yayım hüquqları "NTV Spor"a məxsusdur.
Kanal 2010-cu ildə "Kral TV"nin analoq yayım tezliklərində yayımlanmağa başlamış və bununla da tamaşaçılarının sayı artaraq ölkə kanalına çatmışdır. 23 iyul 2012-ci il tarixində **[[16:9]]** (geniş ekran) formatlı yayıma keçmişdir.

## Qardaş kanallar
*NTV Spor HD
*NTV Spor Smart HD
*NTV
*NTV Avrupa
*Star TV
*Star TV HD
*Euro Star
*Kral TV
*Kral Pop TV
*Kral World
*CNBC-e
*e2

## Xarici keçidlər
*NTV Spor | Web
*NTV Spor | Facebook
*NTV Spor | Twitter
*NTV Spor | YouTube
*NTV Spor | Instagram
*NTV Spor | Foursquare
*NTV Spor | Pinterest
*NTV Spor | Canlı izlə 
*Canlı futbol online
Aydın Doğan

**Aydın Doğan** — Doğan Holding şirkətinin sahibi. Türkiyənin nüfuzlu media başçılarından biridir.

## Sahibi olduğu şirkətlər

### Qəzet
*1979-1998: Milliyet (Ercüment Karacandan aldı, Korkmaz Yiğitə satdı)
*1994: - Hürriyet (Erol Aksoydan aldı)
*1995: - Posta
*1995: - Fanatik
*1996-2007: Gözcü
*1996: - Radikal
*1999-2011: Milliyet (Korkmaz Yiğitdən aldı, Yıldırım Demirörenə satdı)
*2002-2011: Vatan (Yıldırım Demirörenə satdı)

### Televiziya
*1994: - Kanal D (Ayhan Şahenkdən aldı)
*1996: - Euro D
*1999: - CNN Türk (TBS ilə ortaqlıq)
*2005-2011: Star TV (TMSF-dən aldı, Ferit Şahenkə satdı)
*2006-2011: Euro Star (Ferit Şahenkə satdı)
*2006: - Kanal D HD
*2008-2012: TNT (TBS ilə ortaqlıq)
*2008: - Cartoon Network (TBS ilə ortaqlıq)
*2009-2011: Star TV HD (Ferit Şahenkə satdı)
*2011: - NBA TV (TBS ilə ortaqlıq)
*2012: - TV 2
*2013: - TV 2 HD
*2013: - CNN Türk HD
*2007: - D-Smart-da olan bəzi kanallar

### Xəbər agentliyi
*1999: - Doğan Haber Ajansı

### Rəqəmli yayım
*2007: - D-Smart
*2007: - D-Smart Avrupa
Terekli-Məktəb

**Terekli Məktəb** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Noqay rayonunun inzibati mərkəzi. Terekli məktəb Dağıstanın şimal-qərbində Noqay çölünün mərkəzində yerləşir. Qəsəbənin 75 km ndə, avtomobil yolu üstündə Qızılyar şəhəri yerləşir. Əhalisi 7000 nəfərdir.

## Tarixi
Qəsəbənin yaranma tarixi XVIII əsrə aiddir. Tarixi xəritələrə görə indiki qəsəbə qaranoqayların, ermənilərin və rusların yaşadğı iki auldan ibarət imiş. Qəsəbənin adı Terek və məktəb sözləri ilə bağlıdır. Terekli-məktəb bütün noqay xalqının paytaxtı hesab olunur. Qəsəbənin Şərəf Xiyabanında 11 Müharib və Əmək qəhrəmanı büstü var.

## Mədəni həyatı
Qəsəbədə, kənd məktəbləri üçün noqay dili müəllimlərini hazırlayan Xasavyurd Pedoqoji kollecinin, və Moskva Humanitar Universitetinin filialları var. Eləcə də Uşaq İncəsənət məktəbi, Xalq Teatrı, Dramatik Teatr və bir çox folklor və etnoqrafik ansambllar.

## Müəssisələri
Qəsəbədə ASC "Qızlyar yaq zavodu", MMC "Step"(ət məhsulları satışı) və sairə. Kənd təsərrüfat müəsisələri MMC "İsmail". Tikinti sahəsində MMC "Aqat", MMC "Edil bay".

## Məşhur şəxsləri
* Qədriyə Teymurbulatova — görkəmli noqay şairi.

## Mənbə
* Терекли-Мектеб — Северо-Кавказского федерального округа — SPR 

## İstinadlar
Tofalar dili

**Tofalar dili** — tofaların dili. Tofalar Rusiyanın İrkutsk vilayətinin Nijneudin rayonunun iki kəndində - Tofalar və Nerxində yaşayan türkdilli xalqdır. Bu dildə danışanların sayı 93 nəfərdir.

## Sayan qrupunun tayqa aeralı
Türkdilli sayan qrupunun tayqa aeralına tofalar dili ilə yanaşı aşağıdakı dil və dialektlər daxildir : tuva dilinin şimal-şərqi (tocin) və cənub-şərqi (Tuvanın Tocin və Piy-Xem rayonları) dialektləri, soyot-tsatan dili dili daxildir. Soyot-tsatan dili soyot (Buryatiya), tsatan və uyqur-uryaxan idomları (Monqolustan) dialektltinə ayrılır. Bu dialektlər həm bir dilin üç dialekti, həm də yaxın qohum dillr kimi xarakterizə edilir. Tsatan və uryan-uryaxan dilləri bir-birinə çox yaxındır.

## Tofalarca söz nümunələri

мен :mən

сен :sən

оң (oŋ) :on (o)

биъс :biz

сілер :siz

оларың :onların

бо(bo):bu

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## Ədəbiyyat
* Рассадин В. И., Шибкеев В. Н. Тоъфа букварь. Тофаларский букварь для первого класса тофаларских школ. Иркутск, 1989.
* Рассадин В. И. Фонетика и лексика тофаларского языка. Улан-Удэ: Бурятское книжное издательство, 1971.
* Рассадин В. И. Тофаларско-русский. Русско-тофаларский словарь. Иркутск, 1995.

## Mənbə
* Тофастан — сайт о тофаларском языке
* Языки и культуры — Тофаларский язык
* Сойотско-цатанский язык 
* В. И. Рассадин О проблемах возрождения и сохранения языков некоторых малочисленных тюркских народов Южной Сибири (на примере тофаларского и сойотского языков) 
* Информация о тофаларах на сайте Совета Федерации

## İstinadlar
Korvinlər qəsri

**Korvinlər qəsri** *([[rumın dili|rum.]]Castelul Corvinilor,[[macar dili|macar]] Vajdahunyadi vár)* —Transilvaniyanın cənubunda, müasir Xuneadora şəhərində Xunyadi feodal evinin irsi mülkü. Matfey Korvinin atası Yanoş Xunyadi onu 15 əsrin ortasında Zlaşte çayının yanındakı təpə üstündəki qaya üzərində tikdirib.

## Tarixi

İstehkam barədə ilk yazılı məlumat 14 əsrə aiddir. O vaxtki qala oval fomraya malik idi, yeganə müdafiə qülləsi isə şimal qanadda yerləşir, cənub tərəfdən isə onu daş divar qoruyur. 1409 ildə, döyüş xidmətlərinə görə, Yanoş Xunyadinin atası Vayk Xunyadi, qalanı və ona bitişik torpağı Macarıstanın kralı Sigizmunddan bəxşiş alıb.
Yanoş Xunyadi qəsrin və bitişik torpaqların genişləndirilməsinin iki mərhələsini həyata keçirib. Birinci mərhələ 1441–1446 illərə aiddir, və bu vaxt ərzində yeddi qullə tikilib: dörd çevrəvari, və üç üçbucaqvari. İkinci mərhələ 1446–1453 illərə addir: məhz o vaxt saat qulləsinin əsası qoyuldu, əsas zallar və əlavə yardımçı otaqlar tikildi.

Yanoşun ölümündən sonra qəsr onun oğlu Matyaş Korvinə qaldı. Onun əmri ilə şimal qanadında(Matyaşın lociyası adı ilə tanınan) lociya tikildi, saat qulləsinin tikintisi bitirildi və qəsrin başqa işləri davam etdirildi.
Həmin an üçün qəsr Şərqi Avropa üçün, gec qotika ilə erkən İntibah ünsürlərini birləşdirən nadir tikiliyə çevrildi.

1508 ilə qədər qəsr Xunyadilər nəslinə malik idi, bundan sonra onun 22 yiyəsi olub. 17 əsrdə qəsrin tarixi, başçılığı altında zamana uyğun daxili təmir və təkmilləşdirmələr edilən Qabor Betlenlə sıx bağlı olub. Ağ qullə qurulub, artelleriya platforması və orta və gec İntibah dövrlərinin tərzlərini birləşdirən Betlen sarayı tikilib. Eləcə də yeni giriş üçün qullə tikilib.
18 əsrdə qəsr, onu filizin hasilatı və dəmir məmulatlarının saxlancını koordinasi edən inzibati mərkəzə çevirən Habsburqların mülkiyətinə keçdi (1724–1854).
Bir sıra kiçik və əhəmiyətsiz dəyişiklikdən sonra, 1854 ildə qəsrdə, ağacdan olan bütün memarlıq ünsürlərini məhv edən yanğın baş verdi. Bərpa işləri 1868–1874 illər davam etdi. Onların nəticəsində damı tamamilə kirəmitə dəyişildi, Betlen sarayı yanında isə neoqotik tərzdə fasad tikildi.
  
1956–1968 illərdə daha bir bərpa işləri seriyası keçirildi, 1974 ildən qəsr muzey kimi işləyir. Ziyarətçiləri qəsrə nəhəng körpü vasitəsi ilə keçirirlər. Onlara cəngavərlərin qonaqlıqları üçün böyük zalı və iki böyük qulləni göstəirirlər. Onlardan biri rahib İohann Kapistrananı adını, ikincisinin isə romantik "Qorxma" adını daşıyırlar.
Deyilənlərə görə, məhz bu qəsrdə taxtdan devrilən Vlad Çepeşi 7 il saxlayıblar.

## Mənbə
* and images about Corvin Castle at Castelul Corvinilor

## Qeydlər

## Həmçin bax
Kral TV

**Kral TV** — 1994-cü ildə yayıma başlayan Türkiyənin ilk musiqi kanalıdır. 10 oktyabr 2011-ci il tarixində yayımı dayandırıldı və tezliyində "Kral Pop TV" yayıma başladı. Lakin "Kral İlaç Gibi TV"nin "Kral TV" adı ilə yayımının davam etdirilməsinə qərar verildi və 14 noyabr 2011-ci ildə yenidən quruldu.

## Qardaş kanallar
*NTV (Türkiyə)
*NTV Avrupa
*NTV Spor
*NTV Spor HD
*NTV Spor Smart HD
*Star TV
*Star TV HD
*Euro Star
*Kral Pop TV
*Kral World
*CNBC-e
*e2

## Xarici keçidlər
*Kral TV | Web
*Kral TV | Facebook
*Kral TV | Twitter
*Kral TV | Canlı izlə
Ulus meydanı

**Ulus meydanı** () — Ankaranın mərkəzində yerləşən meydan.

## Adı
Meydanda olan Mustafa Kamal Atatürk heykəlinin adı "Ulus Zəfər Anıtı"dır. Meydanın adı Türkiyənin qazandığı Türkiyə Qurtuluş Savaşından gəlməkdədir.

## Tarixi
Əvvəllər Taşhan meydanı olaraq adlandırılan meydan 1920-ci illərdən sonra bugünkü adıyla xatırlanmağa başlanmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Meydandakı zəfər anıtı heykəli 1938-ci ildə Heinrich Krippel tərəfindən nəzərdə tutulmuşdur. Krippelin hazırladığı Atatürk heykəli meydanın simvolu halına gəlmişdir. Meydanda olan digər "Marşal Atatürk Anıtı"nın (1927) heykəltəraşı Pietro Canonicadır.

## Şəkil qalereyası

Fayl:Ulus square memorial- Ankara.jpg|Ankara Zəfər Anıtı
Fayl:Ankara asv2021-10 img38 Victory Monument.jpg|Ulus meydanı
Fayl:Ulus square - Ankara 001.jpg|
Fayl:Building state theaters street Ulus 001.jpg 
Fayl:Ulus square - Ankara.jpg|
Fayl:Ulus Opera House street.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Ulus tarixi Kent Mərkəzi
Ural dilləri

**Ural dilləri** — Üç budağa: fin, uqor və samodiy budaqlarına bölünür. Fin budağı Pribaltika, Perm və Volqa qruplarına ayrılır.

Pribaltika qrupuna fin (suomi), saam (lopar), eston, karel, ijor, veps və liv dilləri daxildir.

Perm qrupuna – komi-zıryan, komi-permyak və udmurt dilləri daxildir.

Volqa qrupuna: dağ və düzən marilər, erzya-mordva, mokşa-mordva dilləri daxildir. Uqor budağı macar, uqor, mansi (voqul) və xanti (ostyak) dillərinə ayrılır. İndiki Dunay çayı boyunda yaşayan macarlar bu yerlərə IX əsrdə Cənubi Ural çöllərindən gəlmişlər.

Ural dillərinin Samodiy budağı nen, en, nqanasan və selkun dillərindən təşkil olunmuşdur. Fin-uqor və samodiy dillərinin qohumluğunu Emil Setlyar təsdiq edib..

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı
* Altay dilləri

## Ədəbiyyat
* *Напольских В. В.* Введение в историческую уралистику. Ижевск: УдмИИЯЛ, 1997.
* Основы финно-угорского языкознания, [т. 1-3]. М., 1974-76.
* *Хайду П.* Уральские языки и народы / Пер. с венг. М., 1985.
* *Collinder B.* Survey of the Uralic languages. [2 ed.]. Stockholm, [1957].
* *Deczy G.* Einfuhrung in die finnisch-ugrische Sprachwissenschaft. Wiesbaden, 1965.
* *Hajdu P.* Finnugor nepek es nyelvek. Budapest, 1962.
* *Hajdu P.* Bevezetes az urali nyelvtudumanyba. Budapest, 1966.
* *Marcantonio, Angela.* The Uralic Language Family: Facts, Myths and Statistics. Publications of the Philological Society, 35. Oxford — Boston: Blackwell, 2002.

## İstinadlar
Paj

**Paj** () — orta əsrlərdə Qərbi Avropada qrafın şəxsi qulluğunda olan zadəgan əsilli gənc oğlan. O dövrdə bu cür qulluq ya xidmət adətən cəngavər rütbəsinə aparan ilk xidmət pilləsi sayılırdı.
Hər bir əsilzadə 7–10 yaşlı oğlan uşağı ənənəyə görə hər hansı bir qrafın, ya adlı-sanlı cəngavərin yanında qulluğa götürülərək tərbiyə alırdı. Burada o, odlu silahdan istifadə etməyi, at sürməyi, qadınlarla davranmağı, onlara diqqət yetirməyi, bir sözlə, cəngavər ədəb-ərkanını öyrənməklə yanaşı, ağasının qulluğunda dururdu. Ağasını müşayiət etmək onun ümdə vəzifələrindən biri sayılırdı. 14 yaşına çatan gənc paj rütbəsindən silahgəzdirən rütbəsinə qaldırılırdı.

## İstinadlar
Kopetdağ

**Kopetdağ** *([[türk dilləri|türk]]-dağlıq; [[fars dili|farsça]] کپه‌داغ‎; [[türkmən dili|türkm.]] Köpetdag)* — İranda və Türkmənistanda iri dağ sistemi, Türkmən-Xorasan dağlarının bir hissəsi. Uzunluğu təxminən 650&nbsp;km hündürlüyü 3117 metrə yaxın. Paralel silsilələr və  yaylalar uzununa və eninə Ətrak və Sumbar çayları ilə kəsişir. Yüksək seysmiklik 1948-ci ildə Aşqabad zəlzələsi vaxtı özünü büruzə verib. Yamacları yarımsəhra bitki örtüklüdür. SSRİ dövründə Kopetdağ silsilə ərazisində Kopetdağ qoruğu yaradılıb.

## Geomorfologiyası
Diqqətlə baxanda Kopetdağ Qafqaz sıra dağlarının Xəzərin şərq sahilindəki davamı kimi görünür.

## Gidroqrafiyası
İran ərazisində, Kopetdağın şimal-şərq silsilələrində, 1000-3000 yüksəklikdə, şimala, Aşxabadla Seraxs arasında, Türkmənistan ərazisinə enən  təxminən ona yaxın dağ çayının qaynağı yerləşir.Bu çaylar qismən İranda qismən Türkmənistanda suvarma üçün istifadə edilir. Onlar sürətlidir, suları təmiz bulaq suyudur. Yağmur vaxtı səviyələri xeyli artır və onlar selə çevrilir.

## Bitki örtüyü
Dağ çölləri Türkmən - Xorasan dağlarında ən hündür və düz ərazilərdir, hündür yaylalar  tünd və tünd-şabalıdı torpaqlı (tünd boz torpaqlar) mülayim enişlər. Onlar bir neçə qurşaqla yerləşirlər. Yuxarı qurşağın bitki örtüyü əsasən, yaxşı inkişaf etmiş cayır qabarçıqlı çayır-lələk otu qruplaşmaları(Festuca sulcata), lələk otu və müxtəlif efemer otları.

Orta qurşağın bitki örtüyü yarıçöl səciyyə daşıyır. Adətən bu qurşağın bitkiləri qumlu torpaqlarda ayrıqotu (Agropyrum trichophorum) və daşlı torpaqlarda qabarcığlı (andropogon). Konqurbaş və soğanaqlı bluegrass, ayravık ( Dáctylis).

Ardıc cəngəllikləri İranın şimalının dağlıq hissəsinin əsas bitkilərindəndir. Ona bütün Əlburz, Aladağ, Bızğa, Türkmən-Xorasan dağları və İran Azərbaycanının qayalı yamacları böyu rast gəlmək olar. Xüsusi ilə Türkmən-Xorasan və Əlburzun şərq yamaclarında çoxdur. Arcidin arealı bəzi yerlərdə yanacaq kimi istifadə olunduğundan məhv olub.

## Faunası
Əvvəllər ərazidə gepard, bəbir, çaqqal, zolağlı kaftar, bal porsuğu var idi.

## Mənbə
* M.P.Petrov. İran. Moskva, 1955.
Günəş dövrəsi

**Dövr** — Astronomiyada *[[Günəş]] dövriliyi* nəzərdə tutulur və günəş fəallığının dəyişiklikləri nəticəsində müşahidə olunur. Ən yaxşı öyrənilmiş və daha çox tanınmış 11 illik Günəş dövrləridir. 
Günəş fəallığının dəyişikliklərinin əsas səbəbkarları Günəşin səthində görünən ləkələr hesab olunur. Günəşin səthində görünən ləkələrin sahəsi dəyişdikçə Günəşin fəallığıda dəyişir. Bu proses dövri xarakter daşıyır. Alimlər 11 iilik, 22 illik, əsrlik, 2 əsirlik, minillik, 2300 illik və s. Günəş dövrlərini müşahidə edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şef

**Şef** ( — rəis, başçı) — kollektiv, bölmə, təşkilat rəhbərinin qeyri-rəsmi adı.

## Ədəbiyyat
* Шеф // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.
J2000

**J2000** — astronomiyada zamanin adı. Beynəlxalq sazişlər əsasında cari zaman (J2000) Yulian təqvimi ilə 2000-ci ilin yanvar ayının 1-i saat 12–00-da (ümumdünya vaxtı) 2451545,0 gün tamam olduğu müəyyən edilmişdir. J2000-də (1 yanvar 2000-ci il, saat 12:00 UTC) ulduzların, planetlərin, digər kosmik obyektlərinin orbit elementləri, parametrləri və astronomik koordinatları dəqiq müəyyənləşdirilmiş və bütün ölkələr tərəfindən qəbul olunmuşdur. J2000 kompüter proqramı vasitəsilə toplanmış məlumatlar istənilən kosmik obyektinin vəziyyətini hər an dəqiq söyləmək, ölkələrindən asılı olmayaraq, alim və mütəxəssislərə bir-birini birmənalı başa düşmək üçün kömək edir.

## İstinadlar
Ferrarisini satmış rahib

Liderlik fəsəfəsinin dünyaşöhrətli siması və yazıçı Robin Şarmanın şəxsiyyətin inkişafı barədə yazılmış **Ferrarisini satmış rahib** əsəri müasir dünya ədəbiyyatı incilərindəndir.

## Nəşri
“Ferrarisini satmış rahib” əsərinin ilk nüsxəsi 1997-ci ildə Harper Collins Publishers nəşriyyatı tərəfindən çap olunmuşdur. Əsər bütün dünyada oxucular tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, 2013-cü ilədək bütün dünyada üç milyondan çox nüsxəsi satılmışdır. 70-dən çox dilə tərcümə olunan kitab 50-dən çox ölkədə nəşr olunmuşdur. Əsər Çennai, Kəlkətə kimi böyük Hindistan şəhərlərində ən çox satan özünü inkişaf kitablarından biri olmuşdur. “Ferrarisini satmış rahib” kitabının uğurları müəllifi menecment və şəxsiyyətin inkişafı mövzusunda yazılmış digər bir özünü inkişaf kitabı olan “Qırmızı ferrarisini satan rahibin gizli məktubları” əsərini yazmağa ruhlandırmışdır.

## Məzmun
Uğurlu hüquqşünas Culian dəbdəbəli həyata, tropik adada villaya və  hətta qırmızı “Ferrari”yə sahib olan az  insanlardan biridir. Bütün gününü işdə keçirən, özünü işinə sərf edən Culian məhkəmələrin birində qəfldən infarkt keçirir və bununla da bütün həyatı dəyişir. Sağaldıqdan sonra hər şeyini, hətta sevimli "Ferrari"sini belə satıb Hindistana gedən Culian orada yaşadığı müddətdə müdrik insanlarla tanış olur və müdriklərin ona verdiyi dəyərli məsləhətləri yerinə yetirərək o qədər dəyişir ki, hətta illərdir onu tanıyan dostu Con belə qayıdanda onu tanımır. Əsərin süjet xətti Culian Mentl və Con arasında keçən söhbət, Culianın mənəvi inkişaf zamanı öyrəndiklərini dostlu Conla danışması şəklində davam edir.

## Xarici keçidlər
http://www.robinsharma.com/store/books/HardcoverandPaperback/the-monk-who-sold-his-ferrari

## Həmçinin bax
Titulsuz lider