open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qustav fon Şmoller

**Qustav fon Şmoller** (; ) — Almaniya iqtisadçısı, tarixçisi.
## Həyatı
## Fəaliyyəti
Yeni tarix məktəbinin rəhbəri Q.Şmoller alman iqtisadçısı və tarixçisi, Almaniyanın dövlət və ictimai xadimi, Qall, Strasburq və Berlin Universitetlərinin professoru olmuşdur.

Şmollerin başlıca əsəri "Xalq təsərrüfatı haqqında ümumi təlimin əsasları" (1900-1904-cü illər) rus dilində tərcüməsi "Xalq təsərrüfatı, xalq təsərrüfatı haqqında elm və onun metodları: təsərrüfat, qayda-qanun və hüquq, əmək bölgüsü" 
Şmoller tarix məktəbinin ideyalarına əsaslanaraq iqtisadi təzahürlərə təsviri, empirik yanaşmaya və faktiki materialın toplanmasına üstünlük verərək elmi abstraksiyaların rolunu inkar edirdi.

Şmollerin rəyincə iqtisadçılar kifayət qədər faktiki material toplaya bilmədikləri üçün yalnız bir neçə yarım həqiqət və mübahisəli ümumiləşdirmə irəli sürə bilmişlər. Onlar həmçinin israr edirdilər ki, müasir iqtisad elmi iqtisadi təzahürlərin "Empiriya", "İncə təcrübi öyrənmə" mərhələsindədir. Yalnız çox illər keçdikdən sonra, material yığdıqca təcrübi məlumatların izahının ali səmərəli dövrü gələ bilər.

Şmoller hesab edirdi ki, iqtisadi nəzəriyyənin yaranmasından əvvəl konkret-tarixi tədqiqat aparılmalıdır, belə ki, yalnız dərindən, genetik yanaşma sosial təzahürlərin səbəb bağlılıqlarını müəyyən etməyə imkan verir. Şmoller israr edirdi ki, iqtisad elmində tədqiqat obyekti təsərrüfat subyektlərinin niyyətləri, texnikanın inkişaf səviyyəsi, yanaşı fəaliyyət göstərən sosial institutların xarakteri, təbiət və başqa şərtlərdir, belə ki, iqtisadi subyektlərin hərəkəti müxtəlif amillərin qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir. Şmollerin fikrincə, siyasi iqtisada psixologiya, sosiologiya, coğrafiya və s. daxildir, onun normativ xarakteri vardır və etik qiymətlər, praktiki tövsiyələrin mümkünlüyünü açır. O, israr edirdi ki, təsərrüfat həyatı yalnız təbiət və texniki tövsiyələrlə deyil, həmçinin mənəvi amillərlə müəyyən edilir: sərt qayda-qanunsuz nə bazar, nə pul mübadiləsi, nə əmək bölgüsü, nə də dövlət vardır.
Şmoller milli iqtisadda etik prinsipdən irəli gələrək, sosial və sinfi fərqlərin mövcudluğuna bəraət verirdi. O, yazırdı ki, "Biz onları ədalətli hesab edirik, belə ki onlar siniflərin keyfiyyətini bərabərliyi və fərqi cəhətdən bizim müşahidələrimizə uyğundur". Şmoller israr edirdi ki, əmlak bərabərsizliyi də çox zəruridir, belə ki, "müvəqqəti səhvlər istisna olmaqla, xalqın hissiyyatı həmişə əməlləri başqaları arasında müəyyən qədər seçilənlərə şərəf, sərvət və vəzifə verir".

Şmoller milli iqtisadiyyatı dəstəkləmək və sinfi ziddiyyətləri yumşaltmaq məqsədilə dövlətin təsərrüfat həyatına fəal müdaxiləsi uğrunda çıxış edirdi.
Siyasi iqtisadın nəzəri problemlərindən imtina edilməsi nəinki Şmollerə, bütün yeni tarix məktəbinə xas idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Биография и библиография Г. Шмоллера
Bruno Hildebrandt

**Bruno Hildebrandt** (; ) — Almaniya iqtisadçısı və statistiki, Almaniyanın və İsveçrənin bir sıra universitetlərində siyasi iqtisad professoru..

## Həyatı

## Fəaliyyəti
Bruno Hildebrandt(1812–1898-ci illər)-alman iqtisadçısı və statistiki, Almaniyanın və İsveçrənin bir sıra universitetlərində siyasi iqtisad professoru. Əsas əsəri iqtisadi təzahürlərin tarixi tədqiqat metodunu irəli sürdüyü "İndinin və gələcəyin siyasi iqtisadı" əsəridir ki, bu kitab 1848-ci ildə nəşr olunub.

1864-cü ildə Hildebrandtın "Natural təsərrüfat, pul təsərrüfatı və kredit təsərrufatı" əsəri işıq üzü görür, burada o, millətin tarixinin aşağıdakı dövrlərə ayrılmasını göstərir: 1) orta əsrlərin təbii təsərrüfatı (natural təsərrüfat nəzərdə tutulur) 2) pul təsərrüfatı 3) kredit təsərrüfatını o, təsərrüfatın ali tipi hesab edirdi, belə ki, kredit kapitalı olmayan işgüzar adamlara sahibkar olmağa imkan verir. Hildebrandt krediti pulların və kapitalın hökmranlığına son qoymağa və müasir kapitalist dünyasını ədalət əsasında dəyişdirməyə qabil olan qüvvə hesab edirdi. Onun fikrincə, kredit təsərrüfatı pul təsərrüfatının antiporu deyil, yalnız gələcək inkişafıdır. Ona görə Hildebrandtın krediti pulların və kapitalın hökmranlığına son qoymağa, onun müasiri olan kapitalist dünyasını ədalət əsasında dəyişəcəyinə qadir olan hər hansı yaradıcı qüvvə kimi təqdim etməsi əsassızdır.

## İstinadlar
Şirzad Abutalıbov

**Şirzad Abutalıbov** (d.8.7.1959, Naxçıvan şəhəri) — aktyor, rejissor. Azərbaycan Respublikasinin xalq artisti, Məhəmməd Tağı Sidqi adına Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının bədii rəhbəri-direktoru.

## Həyatı
Şirzad Abutalıbov 1959-cu ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub.1985-1990-cı illərdə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda təhsil alıb.

1976-ci ildən Naxçivan Dövlət Musiqili Dram Teatrında isləyir. eyni zamanda Məhəmməd Tağı Sidqi adına Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının bədii rəhbəri və direktorudu.

## Yaradıcılığı
Teatrda işlədiyi müddətdə H.Cavid “Şeyx Sənan”da Şeyx Nəim, “Topal Teymur”da Təlxək, “Şeyda”da Yusif, Ü.Hacıbəyov “O olmasın,bu olsun”da Hambal, “Arşın mal alan”da Vəli, C.Cabbarlı “Aydın”da Ləzgi Qurban, N.Nərimanov “Nadir şah”da Rza xan, N.B.Vəzirov “Hacı Qənbər”də Mahmud, N.Hikmət “Qəribə adam”da Hüseyn əfəndi, Anar “Sizi deyib gəlmişəm”də Mozalan, N.Həsənzadə “Atabəylər”də Əbuşər, İ.Əfəndiyev “Hökmdar və qızın”da Kəlbəli xan C.Məmmədquluzadə “Dəli yığıncağı”nda Cinni Mustafa, Mir Cəlal “Dirilən adam ”da Bekar Ağabala, A.Məmmədov “Həmyerlilər”də Gümüşov, Y.Əzimzadə "Anacan"da Qulu, Mirzəğa Atəş "Cırtdan"da Arıq, Əliağa Kürçaylı "Boşanaq evlənərik"də İkram, Sota Rokova "Yaşıl papaq"da Vaso Axaladze, İsmayıl Şıxlı "Kosaoğlunun səhvin"de İmran, C.Məmmədquluzadə "Anamın kitabın"da Hüseyn Şahid, M.F.Axundov "Hacı Qara"da Kərəməli, M.S Ordubadi "Beş manatlıq gəlin"də Nadir, S.Qurbanov "Özümüz bilərik"də İbişov,Ü.Hacıbəyov "Ər və arvad" Qulu,G.Xuqayev "Arvadın əri özüməm" Kazbek,N.Xəzri "Atıllaın atlıları" Kral,A.Babayev "Koroğlunun Çənlibelə qayıdışı" Nankoryan v sairə rollarda oynayıb.

## Fəxri adları, mükafatlar, nailiyyətlər
1999-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.
Azərbaycan Respublikasinin xalq artisti (2008)
10 may 2022-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Şirzad Abutalıbov
Rudolf Ştammler

**Rudolf Ştammler** (,) — Almaniya iqtisadçısı.

## Həyatı

### Fəaliyyəti
R. Ştammlerin əsas əsəri "Təsərrüfat və hüquq"dur (1896-cı il), burada o sosial məktəbin fəlsəfi və metodoloji prinsiplərini dürüst ifadə etmişdir. Ştolsman "Sosial kateqoriyalar" (1896-cı il), "Xalq təsərrüfatında məqsəd" (1909-cu il), "Xalq təsərrüfatı fəlsəfəsinin əsasları" (1925-ci il) əsərlərində həm də bu təlimin nəzəri – metodoloji əsaslarını inkişaf etdirmişdir.

Sosial məktəbdə A. Ammonun "Siyasi iqtisadın predmeti və əsas anlayışları" (1911-ci il), "Xalqın rifahı haqqında təlimin əsasları" (1926-cı il), F. Oppengeymerin "Xalis və siyasi iqtisadın nəzəriyyəsi" (1902-ci il), "Sosial məsələ" (1912-ci il), "Kapital olan dəyər və mənfəət" (1922-ci il), F. Petrinin "Marksın dəyər nəzəriyyəsinin sosial məzmunu" (1916-cı il), K. Dilin "Nəzəri və siyasi iqtisad (1916-cı il), "Kapitalizmin hüquqi əsasları" (1929-cu il) əsərləri mühüm yer tutur.

Sosial məktəb yeni tarix məktəbinin varisi olub, onun nümayəndələrinin arxasınca iqtisadi həyatın müəyyənedici amilləri kimi hüquqi və etik normaları nəzərdən keçirirdi, lakin yeni tarix məktəbindən fərqli olaraq, sosial məktəbin tərəfdarları göstərirdilər ki, iqtisadi münasibətlər müəyyən sosial məzmuna malikdir ki, bu münasibətlərin arxasında insanlar arasında ictimai münasibətlər durur və əsasını iqtisadi hadisələrin təhlilinə sosial yanaşma təşkil edən iqtisadi nəzəriyyə yaratmağa cəhd edirdilər. Bu məktəbin metodologiyası formanın məzmun üzərində üstünlüyünün qəbul edilməsinə əsaslanırdı.

Ştammler göstərirdi ki, insanlar üzərində əlaqələri məhz hüquq müəyyən edir, Dil isə qeyd edirdi ki, elmi tədqiqatın predmeti yalnız hüquqi iqtisadiyyatdır və sosial həyatda səbəb-nəticə yox, hüquqi qanun hökmranlıq edir. Ştammler hesab edirdi ki, iqtisadi hadisələrdə formanı və məzmunu fərqləndirmək lazımdır: məzmun insanların ictimai əmək bölgüsünə əsaslanan birgə fəaliyyətin, forma isə hüququn, dövlətin, qanunların köməyi ilə həyata keçirilən xarici tənzimlənmədir və sosial təsərrüfat yalnız forma ilə ölçülür. Sosial məktəb iqtisadi qanunun mümkünlüyünü inkar etməklə çıxış etdi. Bu məktəbin tərəfdarları hesab edirdilər ki, iqtisadi həyatda həlledici və vahid motivi ayırmaq olmaz və sosial inkişafda qanunlar mövcud deyil. Dil sübut edirdi ki, siyasi iqtisadçı öz nəticələrinin subyektivizmi barədə xəbərdar etməlidir, belə ki, "digər bərabər şərtlər"ə olan isnadlar bir qayda olaraq bərabər olmayıb, qeyri-qanunidir. O yazırdı ki, insan təbiət elmlərilə məşğul olarkən tədqiq edir, sosial elmlərdə isə insan bu və ya digər təsəvvürlərə, məqsədlərə malik olmaqla, öz arzusu ilə yaradır. Sosial məktəbin nümayəndələri hesab edirdilər ki, sosial qanunlar insani motiv qanunlarıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.goethe.de/ins/cs/prj/uak/phi/stm/deindex.htm
* http://catalogus-professorum-halensis.de/stammlerrudolf.html
Karl Büher

**Karl Büher** (, ) — Almaniya iqtisadçısı.

## Həyatı

## Fəaliyyəti
Karl Büher - Derpt, Bazel, Karlsruer və Leypsiq Universitetlərinin professoru tərəfindən "Xalq təsərrüfatının meydana gəlməsi" (1893)-cü il) adlı əsərində təklif olunan bəşəriyətin iqtisadi tarixinin dövrləşdirilməsi böyük maraq doğurur. Büher təsərrüfatın inkişaf sxemini irəli sürərək onu üç mərhələyə ayırır: "qapalı və ev təsərrüfatı pilləsi" (xüsusi istehlak üçün istehsal, mübadiləsiz təsərrüfat), "şəhər təsərrüfatı pilləsi" (xarici istehlakçı üçün istehsal və ya bilavasitə mübadilə pilləsi) və "xalq təsərrüfatı pilləsi" (mallar istehlakçıya çatana qədər bir sıra təsərrüfatlardan keçir).
Buherin təsərrüfatın inkişaf sxemi onun fikrincə bəşəriyyətin inkişaf səviyyəsini müəyyən edən mübadilə konsepsiyasına əsaslanır.

Büher mübadilə üsulunu iqtisadi inkişafın əsası hesab edirdi.
Büherin təsərrüfat tarixinin ümumi sxemindən onun sənayenin inkişafının forma və mərhələlərinin təsnifatı doğur. O, göstərir ki, bunun birinci mərhələsi ev, qapalı istehsalla, ikincisi - sifarişlə işləyən sənətkarın işi ilə, üçüncüsü - onun azad bazar üçün işi ilə, dördüncüsü - möhtəkir üçün ev istehsalı ilə, beşincisi - iri fabrik istehsalı ilə üst-üstə düşür.

Yeni tarix məktəbi və onun nəzəri irsi kifayət qədər ziddiyyətli olmuşdur. Şmoller və onun arxadaşları monarxizmlə, iqtisadiyyata güclü əlin yaxşı təsirinə inamları ilə, milliyyətçilik və mühafizəkarlıqla fərqlənirdilər, onlar sağ mühafizəkarların iqtisadi proqramlarının formalaşmasına böyük təsir göstərdilər.

Brentanonun sosial münaqişələrin dinc tənzimlənməsi konsepsiyası ilə olan təlimi isə islahatçı cərəyanlara, sosial məktəblərə, institutsionalizmə, iqtisadiyyatın dövlət-inhisarçı tənzimlənməsi nəzəriyyələrinə yaxın idi.
Bütövlükdə, tarix məktəbinin metodologiyası və ənənələri siyasi iqtisadın gələcək təkamülünə böyük təsir göstərdi.

## Xarici keçidlər
* Industrial Evolution

## İstinadlar
German Henrix Qossen

**German Henrix Qossen** (; ) —Almaniya iqtisadçısı.

## Həyatı
Hermann Heinrich Gossen Düren, Roer (departament) (Roerdépartement və ya Departement de la Roer), Birinci Fransa İmperiyasında anadan olub.
Bu gün həmin ərazi Şimali Reyn-Vestfaliya, Almaniya kimi tanınır. Hermann Köln (Köln), Şimali Reyn-Vestfaliya, Prussiyada vəfat etdi. Valideynləri Georg Joseph Gossen (15 dekabr 1780 - 7 oktyabr 1847) (aka Georg Josef Gossen) və Maria Anna Mechtilde (Mechthildis) Scholl (22 fevral 1768 - 29 iyun 1833) idi. Georg və Mariya 25 oktyabr 1804-cü ildə Axendə evləndilər.

Hermanın ata tərəfdən babası Arnold Winand Gossen, 3 sentyabr 1774-cü ildə Selgersdorf, Jülich, Prussiyada Anna Cordula Schmitz ilə evləndi. Arnold Winand Gossen - Kurfürstlicher steuereintreiber (Seçki vergi yığan) və Wahlrentenmanager (Seçki pensiya meneceri) - Düren şəhərində, Jülich hersoqluğunda və Prussiyanın Aşağı Reyn bölgəsinin digər hissələrində fəaliyyət göstərən ən hörmətli məmurlardan biri idi. Bununla belə, 1790-cı illərin ortalarından başlayaraq Arnold, Arnoldun davamlı biznes əməliyyatları apardığı Prussiya ərazilərinin Fransa tərəfindən alınması səbəbindən tədricən öz mövqeyini və gəlirini itirdi. Fransa tərəfindən Prussiya ərazisinin bu şəkildə alınması Prussiyanın Fransa İnqilab Müharibəsində (1792-1802) iştirakının nəticəsi idi.
Hermann Bonn Universitetində oxudu, sonra 1847-ci ildə təqaüdə çıxana qədər Prussiya administrasiyasında işlədi, bundan sonra ölümünə qədər sığorta satdı.

## Fəaliyyəti
Avstriya məktəbinin əsas ideyalarının formalaşmasında XIX əsrin əvvəllərində yaşamış istedadlı alman iqtisadçısı German Henrix Qossenin çox mühüm rolu olmuşdur. Onun 1854-cü ildə çapdan çıxmış "İctimai mübadilə qanunlarının və insan fəaliyyətinin buradan irəli gələn qaydalarının inkişafı" haqqında əsərində məhsulun "son faydalığı" haqqında iki mühüm prinsip əks olunmuşdur ki, onlar da müasir iqtisad elmində Qossenin I və II qanunları adlanır. I qanuna görə subyektin sərəncamında olan nemətin kəmiyyəti artdıqca onun hər bir əlavə vahidinin son faydalığı da aşağı düşür, həmin sərvətlə təmin olunma həddindən artıq olduqda isə (son həddə çatdıqda) faydalıq sıfra çatır. Qossenin II qanununda göstərilir ki, istehlakın (tələbin) optimal quruluşu bütün əldə edilə bilən nemətlərin faydalığının tarazlığı şəraitində mümkün olur.

Qossenin fikrincə, konkret tələbatı ödəyən məhsulun kəmiyyətcə hər bir artımı özündən əvvəlki "nüsxəyə" nisbətən daha az faydalıdır. İqtisadi resursların məhdudluğu şəraitində isə insanın ən vacib tələbatının ödənilməsinə xidmət edən "məhsulun son nüsxəsi" vardır. Buradan isə belə bir nəticə çıxarılır ki, məhsulun qiyməti fərdin tələbatını ödəmək üçün vacib olan "son nüsxənin" faydası ilə ölçülür, deməli, əmtəənin dəyəri onun son faydalığı ilə müəyyən olunur.

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Qossenin qanunları nəinki marjinalizmin Avstriya məktəbinin, eləcə də onun sonrakı iqtisadi məktəb və cərəyanların makroiqtisadi nəzəriyyəsində geniş istifadə olunmuşlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Госсен Герман Генрих" в Большой советской энциклопедии
* Биография Г. Госсена  б
* Законы Госсена
Sibir yupikcəsi

Sibir yupikləri tərəfindən danışılan dil.

## Sibir yupikcəsindən Azərbaycan dilində bəzi sözlərin tərcüməsi

## Əlifbası
Amerika Birləşmiş Ştatlarının  Alyaska ştatında yerləşən Müqqədəs Lourens adasında  Latın əlifbası, Rusiya Federasiyasının  Çukotka Muxtar Dairəsində isə Kiril əlifbasında istifadə edilir.

Rusiya Federasiyasında istifadə edilən kiril əifbası əsasında tətbiq edilmiş Eskimo əlifbası :

Qeydlər:
#  Saitlər uzun və qısa formada olurlar. Lakin bəzi hallarda yazıda əks edilmir. / **ӈъ** = **ŋ**
#  İstifadə edilən əlavə şərti işarələr: **ӷ** = **г’** , **ӄ** = **к’** , **ӈ** = **н’** , **ў** = **w** , **ӽ** = **х’**
# * Eskimo dilində istifadə edilmir.

Müqqədəs Lourens adasında yaşayan Sibir yupikləri üçün Latın əlifbası əsasında yeni bir əlifbanın yaradılması işinə 1970-ci ildə başlanılmışdır. Feyirbanks Alyaska Universitetinin dil mərkəzində Maykl Krausun rəhbərliyi ilə hazırlanmağa başlanan əlifba 4 aya tam hazır olmuşdur. Əlifbanın hazırlanmasında Maykl Krausa, Linda Aghnaghaghpik Badten, Sharon Pungoviyi Orr və digər Sibir yupikcəsini bilən şəxslər kömək etmişdilər.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Avstriya iqtisadiyyatı

**Avstriya iqtisadiyyatı** — Avstriyanın əsas güzaranıdır.

## Avstriya və Azərbaycan iqtisadiyyat əlaqələri
Bakıda keçirilən iqtisadiyyat, kənd təsərrüfatı, sənaye, texnika və texnologiya sahəsində əməkdaşlıq üzrə Azərbaycan-Avstriya hökumətlərarası komissiyanın altıncı iclasının yekunları üzrə Azərbaycan və Avstriya iqtisadiyyatın bəzi sahələrində əməkdaşlığın statusunu müəyyən edən protokol imzalayıblar.

Protokolda sənaye, enegetika, kənd təsərrüfatı, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, tikinti, səhiyyə, maliyyə və bank, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları, idman və s. sahələrdə əməkdaşlıq haqqında ilkin sazişlər öz əksini tapıb.

Azərbaycan tərəfdən protokolu rabitə və informasiya texnologiyaları naziri Əli Abbasov, Avstriya tərəfdən iqtisadiyyat, ailə və gənclər federal nazirinin müavini Yozef Mayer imzalayıblar.

## Turizm

Avstriya iqtisadiyyatında turizm əhəmiyyətli yer tutur.

Şimal-cənub, qərb-şərq istiqamətində hərəkət edən turistləri Avstriyanın gözəl avtomobil yolları cəlb edir. Onların əksəriyyəti bir günlük turistlərdir.

Avstriyada ölkədaxili turizm işi dünya standartlarına uyğun şəkildə təşkil edilir, ancaq, Avstriyalılar öz ölkələrində səyahət etməyə o qədər də maraq göstərmir, Aralıq dənizi sahillərində və qışda dağ kurortlarında dincəlməyə üstünlük verirlər.

Hazırda Avstriya qış idman növləri üzrə lider mövqeyi tutmuş beynəlxalq turizm mərkəzidir. Buna uyğun olaraq beynəlxalq turizm də ölkənin qərbində, dağlıq hissəsində cəmləşib. Avstriyanın dağlıq, xizək kurortları hələ müharibədən qabaq böyük zövqlə tikilib. Burada ayaq xizəyi məktəbi fəaliyyət göstərir, həvəskarlara düz yerdə ayaq xizəyi sürmək öyrədilir. Ayaq xizəyi muzeyində xizək idmanı kompleksləri nümayiş etdirilir. Hər il ayaq xizəyi idmanı üzrə beynəlxalq yarışlar keçirilir. Burada idman bütün istirahət günlərini zənginləşdirir. Avstriyada əksər qış günlərində havalar isti keçir.

Avstriyaya qonaqlar başlıca olaraq Almaniya, Niderland və Böyük Britaniyadan gəlir. Bu üç ölkədən gələn turistlərin payına tur günlərin 80%-i, səfərlərin yarısı isə Almaniyanın payına düşür. Avstriyaya Polşadan bir qayda olaraq alıcı turistlər daha çox gəlir. Burada "basabas" mövsümü daha dəqiq müəyyənləşib – yayda avqust ayına, qışda isə fevral ayına təsadüf edir.

Avstriyada qış turizminin şöhrətinin artması nəticəsində bu ölkədə ekoloji şərait gərginləşir və ekoloji tarazlığın bərpası problemi meydana çıxır.

## İqtisadiyyatın sahələri

## Energetika

## İnfastruktur

## İqtisadi problemlər
Ceyms Mill

**Ceyms Mill** (; ) —Şotlandiya iqtisadçısı.

## Həyatı

Con Stüart Millin atasıdır.

## Fəaliyyəti
C. L. Milin "Kamiltonun fəlsəfəsinin tədqiqi" və Çarlz Darvinin "Növlərin mənşəyi" əsərləri Alfred Marşallın fəlsəfi dünyagörüşünə ciddi təsir göstərir və etikaya meyil göstərir.

Məhz etika problemlərinin tədqiqi ilə o, iqtisad elminə gəlmişdir. Bu istiqamətdə C. S. Milin "Siyasi iqtisad" əsərinin ona böyük təsiri olur. Eləcə də 1868-ci ildə Almaniyaya Kantın əsərlərinin orijinaldan oxumaq fikri ilə səfəri də onun iqtisadi dünyagörüşünün formalaşmasına təsir göstərir.

C. S. Milin 1848-ci ildə ilk dəfə dərc olunan əsəri 1871-ci ildə 7-ci dəfə düzəlişlərlə təkrar nəşr olunmuşdu. 1868-ci ildə Karl Marksın "Kapital" əsəri meydana çıxmışdı.

1871-ci ildə Cevonsun "Siyasi iqtisad nəzəriyyəsi" əsəri, 1871-ci ildə Karl Mengerin "Xalq təsərrüfatı haqqında elmin əsasları" və s. dərc olunmuşdu.

Digər tərəfdən, Mill və David Rikardonun iqtisadi nəzəriyyədə elmi nüfuzları olduqca böyük idi. Lakin riyazi təfəkkür tərzini iqtisadi dillə izah etmək Marşalın ən böyük arzusu idi və özünün qeyd etdiyi kimi, bu onda 1835-ci ildə dərc olunan Kurnonun "Sərvət nəzəriyyəsinin riyazi prinsipləri" əsərini oxuduğu zaman baş qaldırmışdır.
Rikardonun bir sıra təlimlərini, daha aydın və ümumiləşmiş şəkildə riyazi dilə çevirən Marşall, eyni zamanda meydana çıxan yeni iqtisadi konsepsiyalara, xüsusən alman iqtisadçıları Romerin, Marksın, Lassalın fikirləri onu ciddi elmi axtarışlar etməyə məcbur etmişdi.

O qeyd edirdi ki, sosialistlərin məqsəd qoyduqları insanların qeyri-bərabərliyinin əsası olduğunu xüsusi mülkiyyətin məhv edilməsi probleminin həlli nə qədər çətin olduğunu görə bilməmişlər.

## İstinadlar
Rupert Qrint

**Rupert Aleksandr Lloyd Qrint** () — Böyük Britaniya aktyoru.

Rupert Qrint 24 avqust 1988 ci ildə İngiltərədə anadan olub. Hal hazırda 31 yaşındadır. Harri Potter filmində rol almazdan əvvəl teatrdə səhnə alıb.Yazıçı Coan Roulinqin əsərləri üzrə çəkilmiş Harri Potter haqqında filmlərdə Ron Uizli rolunda çəkildikdən sonra daha da məşhurlaşmışdır. Rupert Qrintin baş rolda oynadığı film isə 2002 ci ildə komedia filmi Thunderpands oldu. Harri Potter film ardıcıllığı belədir. Harri Potter və Fəlsəfə Daşı, Harri Potter və Sirlər Otağı, Harri Potter və Azkaban Məhbusu, Harri Potter və Simurq Ordeni, Harri Potter və Yarımqan Prins, Harri Potter və Ölüm Hədiyyələri I Hissə və son olaraq Harri Potter və Ölüm Hədiyyələri II Hissə olmuşdur.

## İstinadlar
Kensinqton

**Kensinqton** () — London şəhərinin rayonu.

## Tarixi

## Mədəniyyəti

## Həmçinin bax
* Pimliko
* Nottinq-Hill
* Kanari-Uorf

## İstinadlar
Bağa Tarxan

**Bağa Tarxan** (?- 13.4.744) — Türgiş xaqanlığının hökmdarı.

## Həyatı
Bağa Tarxan əvvəlcə sarı türgişlərin başçısı idi. Kül Çör kimi tanınırdı. Çumuğun tayfasının başçısı idi. Tarix səhnəsinə ilk dəfə 721-ci ildə çıxmışdır. Qəsr əl-Bahil mühasirəsində müvəffəqiyyətsiz olsa da, 729-cu ildə Kəmərcə mühasirəsində iştirak etmişdi. Daha sonra 737-ci ildə Xaristan döyüşündəki Sulukun məğlubiyyəti ona hakimiyyəti öz əlinə almaq üçün motivasiya verdi.

738-ci ildə əyanlardan başqa biri olan Tumutu ilə əlbir olaraq Suluk xanı öldürtdürdü. Onun bayrağı altına Fərqanə və Daşkənd hakimləri toplanmışdılar. Çin hakimlərindən bəziləri də ona söz vermişdilər. O, Balxaş gölü sahilində Çin sərkərdəsi Qao Qaoyunla görüşdü. Suluk xaqanın oğulları Qut Çor Xaqan və Ton Apa Yabqunun başçılıq etdiyi qara türgişlər məğlub oldular.

## Hakimiyyəti
Özünü xaqan elan edən Bağa Tarxan hakimiyyətə Çinin köməyi ilə gəlsə də, 2 il sonra Çin nümayəndəsi Aşina Sini öldürmüşdü. Bu isə Çin sərkərdəsi Fumenq Linqçanı qəzəbləndirdi və tezliklə hücuma məruz qalan Bağa Tarxan öldürüldü.

## İstinadlar
Keşa

**Keşa** (kimi üsullu **Ke$ha**; əsl adı: **Kesha Rosi Seberti** , ) — ABŞ-li müğənni və bəstəkar. 2005-ci ildə, on səkkiz yaşındaykən, Dr. Luke'un val və nəşriyyat şirkəti ilə saziş imzalamışdır. O zamandan bəri təsirli bir musiqiçi olmasına baxmayaraq, başqa sənətçilər üçün mahnı sözü yazdı (The Veronicas'ın "This Love" adlı mahnısının sözlərini yazmışdır) və arxa vokallarda yer aldı, 2008-ci ildə Britney Spearsın* Circus* albomunda olan "Lace and Leather "mahnısında arxa vokalda iştirak edən Kesha, yenə eyni il içində Katy Perrynin siyahı başı mahnısı" I Kissed a Girl "ün video klipində iştirak etmişdir. "Kesha"nın atılımı isə 2009-cu ilin əvvəlində Flo Rida'nın təklisi "Right Round" mahnısı ilə birlikdə oldu. Amerikalı rap müğənnisi Flo Rida ilə 2009-cu ildə etdiyi "Right Round" adlı düet, Amerikada bir həftəiçində 630.000 dəfə endirilərək, Amerikan musiqi tarixində bir həftəiçində rəqəmsal olaraq ən çox endirilən mahnısı oldu.

## Albomları
* Animal (2010)
* Cannibal (2010)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.keshasparty.com
Aleksandr Anri Qabriel de Kassini

**Alexandre Henri Gabriel de Cassini** (; 1781, Paris — 1832) — Fransa botaniki, tanınmış Kassini nəslinin sonuncu nümayəndəsi.

Kassini tərəfindən adlandırılmış taksonlar:
* *[[Brachyscome]]* (1816)
* *[[Carphephorus]]* 
* *[[Emilia]]* Cassini 
* *[[Eurybia]]* (Cassini) S.F. Gray
* *[[Euthamia]]* (Nuttall) Cassini 1825 
* *[[Facelis]]* Cassini
* *[[Guizotia]]* Cassini
* *[[Helianthus pauciflorus]]* Nuttall ssp. *pauciflorus*, (Stiff Sunflower), *[[Helianthus laetiflorus]]* var. *[[rigidus]]* və 'H. rigidus* (Cassini) Desf. kimi də təqdim olunub
* *Heterotheca* Cassini
* *Ixeris* (Cassini) Cassini
* *Ligularia* Cassini
* *Pallenis* Cassini
* *Pluchea* Cassini
* *Sclerolepis* Cassini
* *Youngia* Cassini
* *Taraxacum'' Cassini

## Mənbə
* Cassini, Henri. 1813. Observations sur le style et le stigmate des synanthérées. Journal de Physique, de Chemie, d'Histoire Naturelle et des Arts 76: 97–128, 181–201, 249-75.
* King, Robert M., Paul C. Janaske, & David B. Lellinger (compilers). 1995. Cassini on Compositae II. Monographs in Systematic Botany from the Missouri Botanical Garden 54: [i]-xii, 1-190.
Cytisus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fişer

**Fişer** — soyad.

* Bobbi Fişer — ABŞ şahmatçısı.
* Emil Fişer — Almaniya kimyaçısı
* İrvinq Fişer — amerikalı iqtisadçı
* Ariya Fişer — Birləşmiş Ştatları təmsil edən su poloçusu.
* Makenzi Fişer — Birləşmiş Ştatları təmsil edən su poloçusu.
* Ouqen Fişer
* Yojef Fişer

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Giyen–Barre sindromu

**Guillain Barre sindromu** (GBS) — Əhali arasında poliomielitin sıxlığının azalmasından sonra , süst iflicə səbəb olan xəstəliklər arasında ən çox rast gəlinəni hesab olunur. Xəstəlik çox zaman başqa bir xəstəliyi olmayan insanlarda rast gəlinir. GBS ani başlanğıclı, surətlə inkşaf edən, ağır bir autoimmum poliradikulopatiyadır. Kanada və ABŞ-da ildə 3500 xəstə qeyd edilir. Xəstəlik uşaq yaşlardan tutmuş irəli yaşlaradək rast gəlinir . Qadınlar və kişilər eyni dərəcədə risk altındadir. Yaşlılarda uşaqlara nisbətən daha çox rast gəlinir.

## GBS-nun təsnifatı
— Kəskin iltihabi demielinizan poliradikuloneyropatiya

— Kəskin motor aksonal neyropatiya

— Kəskin motor-sensor aksonal neyropatiya

— Miller Fişer sindromu (MFS) ve diğer regional variantlar-
Faringeal-servikal-brakiyal,
Paraparetik,
Üz iflicləri,
Saf okulomotor

-GBS’nun funksiyonal variantları-
Kəskin pandizavtonomiya,
Saf hissi GBS,
Ataksik GBS

## Klinikası
Kəskin iltihabi demielinizan poliradikuloneyropatiya

GBS termini , praktikada xəstəliyin bu ən çox rastlanan klassik iltihabi demielinizan forması üçün işlədilir.

Xəstələrin böyük qismində GBS’na aid şikayətlərin başlanğıcından öncəki 1–4 həftalik müddət içində keçirilən bir yuxarı tənəffüs yolu ya gastrointestinal trakt infeksiyası, cərrahi müdaxilə ya da peyvənd kimi bir hadisə vardır. Xəstəliyin ən sıx yerləşmə şəkli, ayaqlardan başlayıb qollara, daha sonra üzə, orofaringeal əzələlərə ve ağır hallarda tənəffüs əzələlərinə doğru yüksələn əzələ zəifliyi ile olur. Daha seyrək olaraq qollarda veya kranial sahə əzələlərində gücsüzlüklə də başlaya bilər. Hissi şikayətlər ümumilikdə daha geri plandadır və ətraf uclarında paresteziya ya da bel ve ayaq ağrıları şəklindədir. Nevroloji müayinədə əzələ gücsüzlüyünə əlavə olaraq daima, vətər reflekslerinin yayğın şəkildə itməsi ya da azaldığı müşahidə olunur. Obyektiv hissi əlamətlər daha çox ətraf uclarında zəif hissi hipoesteziya və ya azalmış vibrasyon hissi ilə mə
hdudlanır.

Hadisələrin 1/3-də mexanik ventilasiyaya ehtiyac yaradan tənəffüs çatışmazlığı yaranır. Xəstələrin yarısında, ən sıx üz iflici olmaq üzrə kranial sinir iflicləri müşahidə olunur. Orofaringeal əzələlərdə qüvvətsizlik hadisələrin yarısında, göz hərəkəti iflicləri 10–20 % rastlanır. Nadir olaraq papilla ödemi ola bilər və çox artmış beyin-onurğa beyni mayesi proteini ilə birlikdə olur (>200 mg %). Avtonom sinir sistemi pozulmaları xəstələrin yarısında rast gəlinir və şiddətli motor disfunksiyası, tənəffüs çatışmazlığı olan hallarda daha sıxdır. Avtonom əlamətlər arasında EKG dəyişiklikləri (T dalğası anormallıqları, ST segment depresyonu, QRS genişləməsi, QT uzaması və müxtəlif ürək blokları), ürək aritmiyaları (sinus taxikardiya, bradikardiya, ventriküler taxikardiya, atrial fibrilasiya və asistoliya), ortostatik hipotenziya və hipertonik krizlər, daha nadirən keçici sidik ləngimələri, tər ifrazında pozulmalar və paralitik ileus ola bilər (ciddi və qalıcı sfinkter qüsuru GBS diaqnozundan uzaqlaşdırıcı bir kriteriya olaraq baxılmalıdır).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* PERİFERİK SİNİRLERİN YAYGIN VE ÇOK ODAKLI HASTALIKLARI
La Roşel

**La Roşel** — Qərbi Fransada, Atlantik okeanının Biskay körfəzində yerləşən liman şəhəri. Şaranta departementinin paytaxtı.

## İstinadlar
Aleksandr Bernştam

**Bernştam Aleksandr Natanoviç** () — Sovet şərqşünası  

## Həyatı
Sankt-Peterburq universitetinin  professoru idi. Orta Asiyanın tarixini, arxeologiyasını və etnoqrafyasını incələdi. Pamirdə zəngin bir iskit (skif) uygarlığını (svilizasiyasını), Orta Tyan-Şan bölgəsində də hun mədəniyyətinin qalıntılarını gün işığına çıxardı. Qədim şəhərlərdə, özəlliklə, Balasaqunda da qazıntılar apardı, qara-xitay uygarlığıyla ilgili ilk qalıntıları tapdı.
## Kitabları
* Памятники старины Таласской долины: историко-археологический очерк (1941)
* Очерк истории гуннов (1951)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nikolay İlminski

**Nikolay İvanoviç İlminski** (; )—Rusiya türkoloqu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профессор Н.И.Егоров. Выступление на чувашском языке (Круглый стол, посвященный к 195-летию со дня рождения Н.И. Ильминского, 120-летию Н.Н. Поппе и 145-летию К.П. Прокопьева). Чăвашла.
* Сергей Щербаков: Миссионерско-просветительская система Н.И. Ильминского и чуваши: две стороны одной медали
* Agabazar: Сумбур вместо гармонии
Alı Qocayev

**Qocayev Alı İbrahim oğlu** () — Samux Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı. (2012–2023)

## Həyatı
Alı Qocayev 27 iyul 1947-ci ildə Qazax rayonunun Çaylı kəndində anadan olmuşdur. 1965-ci illlərdə Çaylı kənd orta məktəbini, 1974-cü ildə M. Əzizbəyov adına Neft və Kimya İnstitutunun elektrik intiqalı və sənaye qurğularının avtomatlaşdırılması fakültəsinin axşam şöbəsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1976-cı ildə Bakı Radio Zavodunda elektrik montyoru kimi başlamışdır. 1968–1992-ci illərdə "Bakı Su Kəməri" İdarəsində mühəndis-texniki heyətin tərkibində müxtəlif vəzifələrdə işləmiş, 1992–1997-ci illərdə isə idarə rəisi vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirmişdir.

1997–2000-ci illərdə "Abşeron Regional Səhmdar Su" Cəmiyyətinin vitse-prezidenti, 2000–2004-cü illərdə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti Bakı Kanalizasiya İstehsalat Birliyinin baş direktoru, 2004–2005-ci illərdə isə "Azərsu" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin vitse-prezidenti, 2005–2012-ci illərdə isə Bakı şəhəri Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 aprel 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə Samux Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 oktyabr 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Samux Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilib.

2001-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəlidir. Üç övladı, yeddi nəvəsi var. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin sabiq spikeri Oqtay Əsədov ilə qudadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İcra hakimiyyətinin başçısı
Karl Yakob Sundeval

**Karl Yakob Sundeval** (; ) — İsveç zooloqu.

## Bəzi əsərləri
* "Specimen academ. genera Araneidum Suesiae exhibens" (Lund, 1823);
* "Svenska Spindlarnes beskrifning" (Stokholm, 1832);
* "Zoologisk Handatlas för skolor etc." (Lund, 1843);
* "Foglar från Calcutta" (ib., 1837);
* "Svenska Foglarna" (1856—1871, 68 cədvəl);
* "Methodi naturalis avium disponendarum tentamen" (Stokholm, 1872).

## İstinadlar
Filip Skleyter

**Philip Lutley Sclater** (; ) — Britaniya vəkil və zooloqudur. İlk dəfə Lemuriya adasının mövcudluğu haqda fərziyyəni irəli sürmüşdür.

## İstinadlar
Corc Nyubold Lourens

**Corc Nyubold Lourens** () — Amerika biznesmeni və çoxlu sayda quşları ilk olaraq təsnif edən həvəskar ornitoloqu.

## Xarici keçidlər
* Denkschrift über George Newbold Lawrence  (pdf; eng; 479 kB)
Əbdülqafar

**Əbdülqafar**ın adı tarixi mənbələrdə ilk dəfə hicri 851-ci (19.03.1447 −06.03.1448)-ci ilin hadisələri barədə bəhsdə — Əbubəkr Tehraninin "Kitabi Diyarbəkriyyə"sində çəkilmişdir; bu mənbədə o, "**Əbdülqaffar Şəkki**" adı ilə təqdim edilir və qeyd olunur ki Amid şəhəri ətrafında ağqoyunlularla qaraqoyunlular arasında baş vermiş döyüşlərdə ikincilərin tərəfində vuruşmuş, atdan salınmış və son nəhayətdə Mahmud bəy Ağqoyunlunun oğlu Lələ Hüseyn bəy tərəfindən əsir götürülmüşdür.

Tarixi mənbələrdə adı növbəti və sonuncu dəfə isə Teymuri Əbu Səidin 1468–1469-cu illərin qışında Ağqoyunlular üzərinə hücumu ilə əlaqədar hadisələrin bəhsində xatırlanır. Qeyd olunur ki, *"… Sultan* (Əbu Səid) *istədi ki [[Şirvanşahlar dövləti|Şirvan]] [[şirvanşah]]ı [[Fərrux Yasar]]ı da öz tərəfinə çəksin və o* (Fərrux Yasar), *cığataylara ərzaq, sursat və digər cəhətlərdən kömək göstərsin, ağqoyunlulardan uzaqlaşıb üz çevirsin və bu da onların* (Ağqoyunluların) *vəziyyətini çətinləşdirsin. Buna görə elçi göndərib şirvanşahdan qızını istədi. Həmçinin *'Əbdülqaffarın** və [[Qaramanlı eli|Qaramanlı]] əmirlərinin yanına [qiymətli] kəmərlər və qiymətli xələtlərlə elçi göndərdi və onları [müttəfiqliyə] çağırdı. Buna görə **Əbdülqaffar Şəki** və Qaramanlı əmirləri Sahibqranın'' ([[Ağqoyunlu dövləti|Ağqoyunlu]] hökmdarı [[Uzun Həsən]]in) ''məhəbbətindən məhrum oldular''.

"Kitabi-Diyarbəkriyyə"nin 1998-ci il Bakı nəşrində əlavə olaraq izahat verilir ki (qeyd 150; səh. 312) ''"**Əbdülqaffar — Şəkinin*', Qaramanlı əmirləri isə Bərdənin nisbətən, müstəqil hakimləri idi"*, lakin həm də nəzərə alınmalıdır ki, elə "Kitabi-Diyarbəkriyyə"də — "Kürdüstan qalalarının fəth olunması haqqında" bəhsdə, Kürdüstanda olan digər bir "Şəki" adlı ərazinin də adı çəkilir və hicri 873-cü ildə (22.07.1468–10.07.1469) Ağqoyunluların 7 min süvari ilə həmin Şəkini ələ keçirmələri qeyd olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şəki hökmdarlığı
* Şəki (tarixi ərazi)
Rauf Gülməmmədov

**Rauf Məmməd oğlu Gülməmmədov** () — Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı (1992–1993), Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin sabiq müavini, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının sabiq birinci müavini, Azərbaycan Ali Sovetinin XII çağırış deputatı.

## Həyatı
Rauf Gülməmmədov 2 yanvar 1944-cü il tarixində Gəncə şəhərində doğulmuşdur. Orta təhsilini Gəncədə 4 saylı orta məktəbdə, ali təhsilini isə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunda almışdır.

Rauf Gülməmmədov 1960–1963-cü illərdə Bakı Avtomobil Təmiri Zavodunun əvvəl fəhləsi, sonra isə çilingəri, 1967–1971-ci illərdə Nərimanov Rayon Mənzil İstismar İdarəsinin mühəndisi, 1971–1980-ci illərdə Binəqədi Rayon Mənzil İstismar İdarəsi rəisi, 1980–1982-ci illərdə Bakı Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin İxtisaslaşdırılmış Təmir-Tikinti İdarəsinin rəisi, 1982–1984-cü illərdə Bakı Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin İxtisaslaşdırılmış Təmir-Tikinti Trestinin müdiri, 1984–1989-cu illərdə Bakı Baş Mənzil İstehsalat İdarəsinin rəisi, 1989–1991-ci illərdə Bakı Baş Tikinti İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

5 iyul 1993-cü il tarixindən 1997-ci ilədək Rauf Gülməmmədov Bakı Baş Tikinti İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Rauf Gülməmmədov 21 iyun 1999-cu il tarixində Bakıda ölmüşdür.

## Siyasi fəaliyyəti
Rauf Gülməmmədov 1990-cı il seçkilərində 20 saylı seçki dairəsindən XII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. O, həmçinin , Bakı Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin də deputatı olmuşdur.

Rauf Gülməmmədov 1991–1992-ci illərdə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini vəzifəsini daşımışdır.

Rauf Gülməmmədov 23 aprel 1992-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri Yaqub Məmmədovun 695 nömrəli qərarına əsasən Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur. O, 18 may 1992-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri İsa Qəmbərin 751 nömrəli fərmanı ilə bu vəzifəyə yenidən təyin edilmiş, təyinatı həmin gün Ali Sovet tərəfindən təsdiqlənmişdir. Rauf Gülməmmədov 4 iyul 1992-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 31 nömrəli fərmanı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

Rauf Gülməmmədov 4 iyul 1992-ci il tarixində Azərbaycan Prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 30 nömrəli fərmanına əsasən Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur. O, 3 iyul 1993-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti səlahiyyətlərini icra edən Azərbaycan Ali Sovetinin sədri Heydər Əliyevin 664 nömrəli fərmanına əsasən vəzifəsindən azad edilmişdir.

## İstinadlar
Karlo Allioni

**Karlo Allioni** (; ) — italyan həkimi, botanik, Turin Universitetinin professoru.

Allioninin şərəfinə adlandırılan bəzi taksonlar:

* 
* 
* 
* 

## Mənbə
* Bailey, L. H.; Wilhelm Miller and Many Expert Cultivators and Botanists (1900). "ABBREVIATIONS", Cyclopedia of American Horticulture: Comprising Suggestions for Cultivation Comprising of Suggestions for Cultivation of Horticultural Plants, Descriptions of the Species of Fruits, Vegetables, Flowers and Ornamental Plants Sold in the United States and Canada, Together with Geographical and Biographical Sketches In Four Volumes, v.1 A-D. The Macmillian Company. Retrieved on 2008-06-19.
* Brummitt, R. K.; C. E. Powell (1992). Authors of Plant Names. Royal Botanic Gardens, Kew. ISBN 1-84246-085-4.
* Mattirolo, Oreste (1904). Note bibliographiche Allioniane e Nomenclator Allionianus, pubblicati in Occasione Della Ricorrenza Centenaria Della Morte Di Carlo Allioni 1804–1904. Tipografia di A. Ciminago, 82 pages. Retrieved on 2008-06-19.
* Allioni, Carlo (1785). "Flora pedemontana" (HTML). Digital old books. SICD Universities of Strasbourg. Retrieved on 2008-06-19.
* International Organization for Plant Information (IOPI). "Author Details" (HTML). International Plant Names Index. Retrieved on 2008-06-19.

## İstinadlar
Macleaya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi. 

## Növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qonaq (dəqiqləşdirmə)

* Qonaq — Qonaqlığa gedən şəxs və ya şəxslər.
* Qonaq evi — Başqa yerdən gələn turistlərin və qonaqların müvəqqəti yaşaması üçün xüsusi təhcizatlı otaqları olan obyekt, mehmanxana, hotel.
* Qonaq otağı — Evdə qonaqlara, görüşə gələnlərə məxsus xüsusi otaq.

## Həmçinin bax
* Qonaqkənd
Jozef Nisefor Nyeps

**Jozef Nisefor Nyeps** () — Fransız ixtiraçı.

## Həyatı
7 mart 1765-ci ildə fransız ixtiraçı, dünyada ilk fotonun müəllifi Jozef Nisefor Nyeps (Joseph Nicephore Niepce) doğulmuşdur .

## Fəaliyyəti
1822-ci ildə o, ilk dəfə "Açılmış stol" (Table ready) adlı foto təsviri yaratmışdır. 1826-cı ildə ilk fotonu çəkmiş və beləliklə dünyada ilk çəkilən fotonun müəllifi kimi tanınmışdır.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Robert Brum

**Robert Brum** (; ) — Cənubi Afrikalı həkim və paleontoloq.

## Tanınmış əsərləri
* "Fossil Reptiles of South Africa" в *Science in South Africa* (1905)
* "Reptiles of Karroo Formation" в *Geology of Cape Colony* (1909)
* "Development and Morphology of the Marsupial Shoulder Girdle" в *Transactions of the Royal Society of Edinburgh* (1899)
* "Comparison of Permian Reptiles of North America with Those of South Africa" в *Bulletin of the American Museum of Natural History* (1910)
* "Structure of Skull in Cynodont Reptiles" в *Proceedings of the Zoölogical Society* (1911).
* "*The South Africa Fossil Ape-Men, The Australopithecinae*" (1946).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Elektron ensiklopediya
İohann Karl Vilhelm İlliger

**İohann Karl Vilhelm İlliger** (; 19 noyabr 1775 — 1813) — Alman zooloqu və entomoloqu.

## Əsərləri

* Beschreibung einiger neuer Käfer, in: *Schneider's entomologisches Magazin* (1794) 
*Nachricht von einer in etlichten Gersten- und Haferfeldern um Braunschweig wahrscheinlich durch Insecten verursachten Verheerung, in: *Brauschweigisches Magazin* 50 (1795). 
**Verzeichniß der Käfer Preußens*. Entworfen von Johann Gottlieb Kugelann (1798) 
*Die Wurmtrocknis des Harzes, in: *Braunschweigisches Magazin* 49-50(1798) 
*Die Erdmandel, in: *Braunschweigisches Magazin* 2 (1799) 
**Versuch einer systematischen vollständigen Terminologie für das Thierreich und Pflanzenreich* (2006) 
*Zusätze und Berichte zu Fabricius Systema Eleutheratorus. *Magazin fur Insektenkunde* 1. viii + 492 pp.(1802).
*Über die südamerikanischen Gürtelthiere, in: *Wiedemann's Archiv für die Zoologie* (1804). 
**Die wilden Pferde in Amerika*, in: Braunschweigisches Magazin 7/(1805). 
*Nachricht von dem Hornvieh in Paraguay in Südamerika, in: *Braunschweigisches Magazin* 15-16 (1805).
*Nachlese zu den Bemerkungen, Berichtigungen und Zusätzen zu Fabricii Systema Eleutheratorum Mag. fur Insektenkunde. 6:296-317 (1807).
*Vorschlag zur Aufnahme im Fabricischen Systeme fehlender Käfergattungen. *Mag. für Insektenkunde* 6:318-350 (1807).
**Prodromus Systematis Mammalium et Avium* (1811).
*Überblick der Säugthiere nach ihrer Vertheilung über die Welttheile. *Abh. K. Akad. Wiss. Berlin*, 1804-1811: 39-159 (1815).
Zənci

**Zənci** ( "qara (rəng)", — neqroid irqinə aid olan insanların ümumi adı. ədəbiyyatda bəzən kapoid irqinin nümayəndələri olan — buşmenlərvə qottentotları da aid edirlər. Bəzən mulatlar da zənci adlanır. Ancaq zənci və mulatların kompakt yaşadığı Latın Amerikası və Cənubi Afrika Respublikasında onlar bir-birindən ayrılırlar.

## Həmçinin bax
* Zəncilər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Негры "*Большая Cоветская Энциклопедия"*
Varaçan

**Varaçan** — Xəzər xaqanlığının köhnə mərkəzi.

## Tarixi
M. İ. Artamonov yazır ki, xəzərlərin əzəmətli paytaxtı Varaçan – Bələncər, yaxıd Bulker-Bolqar kimi əraziləri əhatə edirdi və onun əhalisinin əksəriyyəti barsil-bersullardan ibarət idi. Varaçan şəhəri dağıldıqdan sonra paytaxt hunlar ölkəsinin digər hissəsinə – Səməndər şəhərinə köçürüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Samuil Aba

**Samuil Aba** (; 990–5 iyul 1044) — Macarıstan kralı.

## Həyatı
Yohannes Kennamus qeyd edir ki, xəzər qəbiləsindən olan kəbərlərin müsəlman olması barədə Yusufun məktubunda heç nə yoxdur. Bu qəbilə Xəzəristanda müsəviliyin baş qaldırıb inkişaf etdiyi dövrdən Macarıstana getmişdir. Onların nümayəndəsi macar kralı Samuil Aba (1041–1044) özünün böyük hun imperatoru Attilanın Hobi adlı oğlunun Edümer adlı oğulları nəslindən gəldiyini və analarının xarəzmli olduğunu xatırlatmışdır.

## Həmçinin bax
* Arpad sülaləsi

## İstinadlar
Baden

**Baden** — Almaniyanın cənub-qərbində region. Mərkəzi Karlsruedir.

Beden paytaxtdan cənubda 25 km-də Vyana meşələrinin, çöllərinin və üzüm bağlarının yaşıl təpəlikləri arasında yerləşir. Faydalı kükürd mənbələri ilə zəngin olan bu kurort mərkəzi II əsrdə Roma düşərgələri buraya yerləşdiyi vaxtdan-Antik Roma dövründən məşhur idi. Mark Avreliy həyatının son illərini burada keçirmişdir. 1804–1834-cü illərdə bu şəhər yayda imperiya iqmətgahı olmuşdur, bütün zadəganlar və incəsənət xadimləri bura toplanardılar. Badenin mineral suları bu gün də çimmək, içmək və revmatik xəstəliklərin, artirozun bel sütunu və oynaq xəstəlilərinin qarşısının alınması və həmçinin ümumi sağlamlıq məqsədilə istifadə olunur. İmperatriça Maria Terezanın şərəfinə1792-ci ildə yaradılmış ekzotik bitki kolleksiyası olan "Terezienband"(Tereza hamamı) və Tereziengarten(Tereza bağı) kimi yerlərə də səyahət etmək lazımdır.

Baden parkları ayrıca görməli yerlədir. Bu kurort parkında hər gün orkestra çalır " Bethoven məbədi"-nin çardağı , Ştraus və Lannerunun şərəfinə gül saatları və heykəlləri var və iyunun sonundan sentyabrın əvvəlinə qədər burada "yay arenasına"dair operetta festivalı keçirilir. DoblHoffparkit parkı Şloss-Vajkersdorf qalası və hər il "Baden gül günlərinin" keçirildiyi ecazkar güllər sayəsində tanınır. Şəhər kənarında yerləşən bağlar və parklar Viyana meşəlıri və helental boyu uzanan üzüm bağları ilə birləşir. Əzəmətli Menotti villası, Junger qalereyası, imperator frans-Jozefin müzeyi, oyuncaqlar və oyunlar müzeyi, böyük hippodrom, "bidermayer"stilində olan evlər və villalar yerləşən sakit dalanlar , böyük piyada keçidi, və s Badendə yerləşir. Möhtəşəm Konqres Sarayında kazino , Bethovenin ev müzeyində isə qalereya vardır. Badenə yaxın ərzaidə isə ən gözəl kilsələrdən biri Klosternojburg, tarixi Purkersdorf və bir sıra möhtəşəm villalar və parklar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sankt-Pölten

**Sankt-Pölten** — Aşağı Avstriyada şəhər.

Şəhər Aşağı Avstriyanın Federal əyaləti ölkənin şimal şərqində, Çexiya və Slovakiya ilə sərhəddə Dunay çayının aşağı axarında yerləşir.

Əyalətin paytaxtı Sankt-Pöltendir. O, Avstriyanın ən qədim şəhəridir və federal əyalətin ən cavan paytaxtıdır. Hesshtrassedəki Ratuşa,"İt Hof" Müzeyi, orta əsr kubok kolleksiyalarının yerləşdiyi Pottenburn sarayı, Şallaburq sarayı, Festival Zalı olan şəhər mədəniyyət mərkəzi, Şourum və modern qala, Aşağı Avstriyanın Tarix Muzeyi, Karmeliterhof barokko sarayındakı Müasir İncəsənət muzeyi, Domplattsdakı Roman-qot Kilsəsi, yepiskop Bishofshop müzeyi və Hertsogenburg, Nussdorf abbatlığı və Trajsmauer dinozavrlar parkı burada yerləşir. Sankt-Pöltendən başlayaraq üzüm bağı olan əraziyə-Vahauya ekskursiya başlanır. Burada iynəyarpaqlı meşələr və Foralpenland dağı ilə əhatə olunan Valdfirtel ərazisinin çoxlu kiçik gölləri vardır. Asparnan-der-Tsajada açıq səma altında Prehistoric müzeyi, Spitz-dog-an-der-donauda gəmiçilik müzeyi və Valdkirhen-an-der-Tajada kukla müzeyi vardır.

## İstinadlar
Ştiriya (əyalət)

**Ştiriya** — Avstriyanın federal əyaləti. Ştiriyanın inzibati mərkəzi Qrasdır.

Ştiriya Avstriyanın Sloveniya ilə həmsərhəd olan federal əyalətidir və o, orta əsr qalalarının çoxluğuna və "Göllər şəhəri"Zaltskammerguta görə məşhurdur. Antik qalalar və monastrlar əyalətin ərazisi boyu səpələnmişdir. Burada got kilsəsi ilə ən böyük barokko qəsri Rigersburg, cəngavər zalı və orta əsr silahlarının kolleksiyası , Renesans dövrü qalası Herbershtajn (XIII–XVII əsrlər) Siah-yaraq müzeyi və ailə portretləri zalı;ziyarət kilsəsi Mariatsell(1157) , gümüş mehrablı kiçik kilsə (1727) və XIII əsrin möcüzəvi heykəli Nojburg-an-der-Mjurtsdakı keçmiş Sistersian abbatlığı , Foreydəki Avqust monastrı (11630) Reyndə ən qədim Avstriya Sisterian monastrı (1129), və ya Gessdəki Benedikt monastrı (1000) və digər tarixi və memarlıq abidələri vardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Almos (başçı)

**Almos** () — Macarıstan tayfalarının başçısı.

## Mənşəyi
Anadan olması haqda əfsanə belədir: Macarların başçısı Ügyekin xanımı Emesenin yuxusunda bir Turul adlı qızıl qartal ona bətnindən bir doğan bir uşağın hökmdar olacağını xəbər verir amma torpaqlarını indi yaşadıqları yerdə genişləndirməyəcəklərini deyir. Ügyek və Emese uşaqlarının adını Almos yəni (Yuxuda görülən) qoyur. Lakin bu məlumat ancaq Gesta Hungarorum əsərində belədir, Vyana rəsmli xronikasına əsasən, Almos Ügyekin oğlu Elödün oğludur.

## Hakimiyyətə gəlməsi
Əfsanəyə əsasən  Almos taxta Hetmaqyarın (7 macar tayfası) səsverməsi nəticəsində gəlmişdi. Lakin Bizans imperatoru VII Konstantin De Adminstrando İmperio əsərində qeyd olunur ki, Almos bu vəzifəyə Xəzər xaqanın tərəfindən təyin olunmuşdu.

## Hakimiyyəti
Almos dövründə macarlar Xəzər xaqanlığından müstəqil olaraq indiki Moldaviya bölgəsində yaşayırdılar. Kəbərlərin üsyanından sonra daha da güclənən macarlar 895-ci ilin yazında Bulqar xaqanlığına hücum etməyə başladılar. Bizans ilə müttəfiq olan macarlar I Simeonu məğlub edərək sülhə məcbur etdilər. Məğlubiyyətə dözməyən çar Simeon 895-ci ildə Peçeneqlərlə ittifaq quraraq macarlara hücum etdi. 20000 nəfərdən ibarət bulqar ordusu macarları indiki Ukraynada məğlub edərək onları köçə məcbur etdi. Bulqarlar və Peçeneqlərlə döyüşdə məğlubiyyətlərə görə Macar şamanları Almosu Tenqriyə qurban verməyə qərar verdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qrats

**Qrats** ( , ) — Ştiriya əyalətinin inzibati mərkəzi.

Ştiriyanın inzibati mərkəzi olan Qrats Avstriya imperiyasının ən qədim postlarından və ölkənin ən orijinal şəhərlərindən biridir. Bu şəhərdə 1805-ci ildə Napaleon tərəfindən dağıdılmış Yepiskop sarayını görmək mümkündür. Burada Şlossberq qalası (XI əsr), Urtrum saat qülləsi, Qlokkenturm zəng qülləsi, Tevtonik cəngavərlər kilsəsi (XIII əsr),Qədim Ratuşa 9XVI əsr) Domkirhe kilsəsi (XII əsr), İmperator II Ferdinandın Mavzoleyi (1614),yanvarda opera balı Opern-Redjuit və "Ştiriyada Milad" bayramının keçirildiyi məşhur Opera; Universitet, Ştiriya müzeyi (qalay və dəmir kimi metallardan hazırlanan əl işlərinin zəngin kolleksiyası ilə tətbiqi incəsənət muzeyi daxil olmaqla), kriminalistika Müzeyi, orta əsr silahlarının ən böyük kolleksiyası (30 mindən cox ekponat) ilə Arsenal (Tsojghauz), aeronavtik müzeyi; arxeoloji müzüyi ilə Şlos-Egenburg qalası (1625); orta əsr incəsənət kolleksiyası ilə Alte-galeri qalereyası və Herbshtajn sarayı(XVII əsr) yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Филокартическая история города Грац. Коллекция старых открытых писем Gruss aus Graz