open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eta Orionis

**Eta Orionis** (Algjebbah) (latınlaşdırılmış η Orionis) — Orion bürcündə yerləşən çoxlu ulduz sistemi. Orion Kəmərinin qərbində, Delta Orionis və Rigel arasında yerləşir və Delta Orionisa Rigeldən daha yaxındır. Yerdən təxminən 1,000 işıq ili məsafədə yerləşir və Orion OB1 assosiasiyasının bir hissəsidir. Ərəb dilində ulduzun adına Əl-Cabbarda (Algjebbah) deyilir.

Eta Orionis çoxlu ulduz kataloqlarında iki yoldaş ulduzla siyahıya alınmışdır: parlaq B komponenti 2″-dən az məsafədə; və zəif C komponenti təxminən 2′ məsafədə. Bu iki ulduzun hər 1,800 ildə bir orbit etdiyi təxmin edilir.

Əsas ulduz, Eta Orionis A, özü də spektroskopik üçlü ulduzdur və müxtəlif radial sürətlərə malik çoxlu spektral xətlərlə tanınır. Ən uzaq komponent olan Ac, speckle interferometriyası ilə ayrılmışdır və təxminən 0.04″ ayrılıqda yerləşir. Bu komponent digər ikisi ətrafında 9.4 ildə bir orbit edir. Ən yaxın iki ulduz, Aa və Ab, yalnız təxminən bir astronomik vahidin onda biri qədər ayrılıqda yerləşir və təxminən səkkiz gündən az bir müddətdə orbit edirlər.

Eta Orionis hər dörd gündə bir parlaqlıqda azalma yaşayır, birləşmiş görünən ulduz ölçüsü 3.31-dən təxminən 3.6-ya qədər düşür. Bu, ən yaxın iki komponent olan Aa və Ab arasındakı tutulmalar nəticəsində baş verir. Əsas və ikincil tutulmalar çox oxşardır, müvafiq olaraq 0.24 və 0.23 ulduz ölçüsü dərinliyindədir.

Həmçinin, Ab komponentinin özü də 0.3 günlük dövrə və çox kiçik amplituda ilə daxili dəyişkənliyə malik olduğu irəli sürülmüşdür. Bu ulduz qeyri-adi dəyişkən spektral xətlərə malikdir və β Cephei dəyişkənliyi instabil zolağında yerləşir. Lakin indi dəyişkən komponentin ya B, ya da Ac olduğu düşünülür, bu da görünməyən bir yoldaş və ya fırlanma modulyasiyası ilə əlaqədar ola bilər. Faktiki dövr 0.432 gündür və 0.3 günlük dövr bir alias idi.

## İstinadlar
Şırnak Universiteti

**Şırnak Universiteti** — Türkiyənin Şırnak şəhərində yerləşən dövlət universiteti.

## Tarixi
Universitet 22 may 2008-ci ildə 5765 saylı qanun əsasında qurucu rektor Əli Axmaz tərəfindən təsis edilmişdir. Rektorluğa tabe olaraq yeni yaradılan iqtisadiyyat və idarəetmə elmləri fakültəsi, mühəndislik fakültəsi, kənd təsərrüfatı fakültəsi və ilahiyyat fakültəsi ilə yanaşı, əvvəllər Diclə Universitetinin rektorluğuna bağlı olan, adı və tabeliyi dəyişdirilərək rektorluğa bağlanan Şırnak Peşə Məktəbi, Silopi Peşə Məktəbi, Cizrə Peşə Məktəbi və İdil Peşə Məktəbi, habelə rektorluğa tabe olaraq yeni yaradılan Sosial Elmlər İnstitutu və Təbiət Elmləri İnstitutundan ibarətdir.

Universitetin rektoru Prof. Dr. Əbdürrəhim Alqışdır.

## Tərkibi
Universitetdə 12 akademik bölmə var:

### Fakültələr

#### Gözəl sənətlər fakültəsi
* Musiqi
* Rəsm
* Radio, televiziya və kino

#### İqtisadiyyat və idarəetmə elmləri fakültəsi
* İqtisadiyyat
* Biznesin idarə edilməsi
* Siyasi elmlər və dövlət idarəçiliyi
* İdarəetmə informasiya sistemləri

#### Mühəndislik fakültəsi
* Kompüter mühəndisliyi
* Elektrik-elektronika mühəndisliyi
* Enerji sistemləri mühəndisliyi
* İnşaat mühəndisliyi
* Mədən mühəndisliyi
* Maşın mühəndisliyi

#### Sağlamlıq elmləri fakültəsi
* Mamaçılıq
* Tibb bacılığı
* Sosial iş
* Uşaq inkişafı
* Səhiyyə idarəçiliyi
* Qidalanma və dietetika

#### Kənd təsərrüfatı fakültəsi
* Zootexnika
* Bağçılıq bitkiləri
* Kənd təsərrüfatı biotexnologiyası
* Tarla bitkiləri
* Qida mühəndisliyi
* Bitki mühafizəsi
* Torpaq elmi və bitki qidalanması
* Biosistem mühəndisliyi
* Landşaft memarlığı
* Su məhsulları mühəndisliyi
* Kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatı

#### İlahiyyat fakültəsi
* Əsas islam elmləri
* Fəlsəfə və din elmləri
* İslam tarixi və sənətləri

### İnstitutlar
* Aspirantura Təhsili İnstitutu

### Peşə Məktəbləri
* Turizm və Otel İdarəçiliyi üzrə Peşə Məktəbi
* Şırnak Peşə Məktəbi
* Cizrə Peşə Məktəbi
* İdil Peşə Məktəbi
* Silopi Peşə Məktəbi

## İstinadlar
Titaniya

**Titaniya** — Uranın 28 peykindən biri. O, Uranın peykləri arasında ən böyüyüdür. 
## Ümumi məlumat
Bu peyk 1578 kilometr diametrdə o, Günəş sistemindəki səkkizinci ən böyük peykdir və səth sahəsi Avstraliya ilə müqayisə edilə bilər. Onun orbiti Uranın maqnitosferində yerləşir. Titaniya təxminən bərabər miqdarda buz və qayadan ibarətdir və ehtimal ki, qayalı nüvəyə və buzlu mantiyaya bölünür. Nüvə-mantiya sərhədində maye su təbəqəsi ola bilər. Nisbətən tünd və bir qədər qırmızı rəngdə olan səthinin həm təsirlər, həm də endogen proseslər nəticəsində formalaşdığı görünür. O, diametri 326 kilometrə çatan çoxsaylı zərbə kraterləri ilə örtülüdür, lakin Uranın beş böyük peykinin ən kənarında yerləşən Oberondan daha az kraterlidir. O, köhnə, ağır kraterli səthini məhv edən erkən endogen səthi bərpa hadisəsinə məruz qalmış ola bilər.

2001-ci ildən 2005-ci ilə qədər aparılan infraqırmızı spektroskopiya Titaniyanın səthində su buzunun, eləcə də donmuş karbon dioksidin olduğunu aşkar etdi və onun səth təzyiqi təxminən 10 nanopaskal (10−13 bar) olan zəif karbon dioksid atmosferinə malik ola biləcəyini göstərdi. 

Titaniya Uranı təqribən 436.000 kilometr (271.000 mil) məsafədə dövr edir və beş əsas peyki arasında Oberondan sonra planetdən ikinci ən uzaq peykdir. Titaniyanın orbiti kiçik ekssentrikliyə malikdir və Uranın ekvatoruna nisbətən çox az meyllidir. Titaniyanın orbiti tamamilə Uran maqnitosferinin içərisindədir. 

Uranın peykləri arasında Titaniya parlaqlıq baxımından qaranlıq Oberon və Umbriel, parlaq Ariel və Miranda arasında orta səviyyədədir. Onun səthi ümumiyyətlə bir qədər qırmızı rəngdədir, lakin Oberondan daha az qırmızıdır. Bununla belə, təzə təsir yataqları daha mavi, Ursula kraterinin yaxınlığında və bəzi qrabenlər boyunca aparıcı yarımkürədə yerləşən hamar düzənliklər bir qədər qırmızıdır. Titaniyanın rəng quruluşu daha çox Uran sisteminin xarici hissələrindən, ola bilsin ki, nizamsız peyklərdən gələn qırmızımtıl materialın yığılması ilə əlaqədardır.
Alimlər Titaniyada üç geoloji xüsusiyyət sinfini müəyyən ediblər: kraterlər, çasmata (kanyonlar) və ruplar (scarps). Titaniyanın səthi Oberon və ya Umbrielin səthlərindən daha az ağır kraterlidir, yəni səth daha gəncdir.

Titaniya 11 yanvar 1787-ci ildə Uilyam Herşel tərəfindən Uranın ikinci ən böyük peyki Oberon ilə eyni gündə kəşf edilmişdir. İndiyə qədər Titaniyanın yeganə yaxından çəkilmiş şəkilləri 1986-cı ilin yanvarında Uranın uçuşu zamanı Ayın şəklini çəkən Voyager 2 zondundan olmuşdur. Şəkillər səthin təxminən 40%-ni əhatə edir, lakin yalnız 24%-i geoloji xəritəçəkmə üçün tələb olunan dəqiqliklə çəkilib. Uçuş zamanı Titaniyanın cənub yarımkürəsi (digər peyklərinki kimi) Günəşə doğru yönəlmişdi, ona görə də şimal (qaranlıq) yarımkürəsini öyrənmək mümkün deyildi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* NASA archive of publicly released Titania images
* 
* 
* Titania page (including labelled maps of Titania) at *Views of the Solar System*
* Titania nomenclature from the USGS Planetary Nomenclature web site
Renealmia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gibson Modern

**Gibson Modern** — ABŞ-də yerləşən gitara istehsalı şirkəti Gibson tərəfindən 1957-ci ildə hazırlanmış elektrik gitara. Bu gitara Gibson Explorer və Gibson Flying V modelləri ilə birlikdə "Future Series" (Gələcək Seriyası) adı altında hazırlanmışdır. Lakin Modern modeli kommersiya baxımından istehsala buraxılmamış və bir müddət gizli dizayn kimi qalmışdır.
## Tarixi
Gibson Modern modeli 1957-ci ildə Gibson şirkətinin rəhbəri Ted Makkarti tərəfindən dizayn edilib. Explorer və Flying V modelləri ilə birlikdə "Future Series" daxilində futuristik görünüşə malik olması üçün hazırlanmışdır. 1958-ci ildə "Gibson" yalnız Explorer və Flying V modellərini bazara çıxardı, lakin Modern istehsal olunmadı. Bu gitaranın prototiplərinin olub-olmaması uzun müddət gitara həvəskarları arasında mübahisə mövzusu olmuşdur. Gibson nəhayət 1982-ci ildə Modernini rəsmi olaraq təqdim etdi və bu, gitarasevərlər arasında böyük marağa səbəb oldu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Zakk Wylde model at Gibson website 
* Gibson Moderne at VintageGuitars website
Ann Liyulie

**Ann Liyulie** () — 16 avqust 1958-ci ildə Parisdə anadan olub. Fransız-İsveç fiziklərindəndir. O, İsveçdəki Lund Universitetində Atom Fizikası professorudur və atom səviyyəsində kimyəvi reaksiyaları anlamaq üçün istifadə olunan elektronların real vaxt rejimində hərəkətini öyrənən Attosaniyəli Fizika Qrupuna rəhbərlik edir. 2004-cü ildən bəri İsveç Kral Elmlər Akademiyasının üzvüdür. L. Ann fizika üzrə müxtəlif mükafatlara, o cümlədən Fizika üzrə Volf Mükafatına (2022il) və Fizika üzrə Nobel Mükafatına (2023-cü ildə Pier Aqostini və Ferenk Kraus ilə paylaşılıb) layiq görülüb.

## Həyat yolu
Ann Liyulie 1958-ci ildə Parisdə anadan olub. Nəzəri fizika və riyaziyyat üzrə magistri dərəcəsi alıb. Daha sonra eksperimental fizikaya keçib. 1986-cı ildə yüksək intensivlikli lazer sahələrində çoxsaylı ionlaşma mövzusunda dissertasiya ilə doktorluq dərəcəsi alıb. Çalmers Texnologiya Universitetində (Göteborq) və Cənubi Kaliforniya Universitetində (Los-Anceles) postdoktorluq vəzifələrində çalışıb. 1986-cı ildən bəri Saklardakı Alternativ Enerji və Atom Enerjisi Komissiyasının (CEA) tədqiqat bölməsində tam ştatlı işləyib. 1995-ci ildə İsveçə köçüb və orada Lund Universitetində əvvəlcə dosent, 1997-ci ildən isə fizika professoru kimi çalışıb. 2007-ci ildən 2015-ci ilə qədər Ann Liyulie Fizika üzrə Nobel Komitəsində çalışıb.

## Mükafatları
* 1997-ci ildə — Amerika Fizika Cəmiyyətinin üzvü
* 1998-ci ildə- Yoran Qustafsson Fizika Mükafatı, Kral İsveç Elmlər Akademiyası
* 2003-cü ildə- Tətbiqi Fizika üzrə Julius Springer Mükafatı
* 2004-cü ildə- Kral İsveç Elmlər Akademiyasının üzvü
* 2007–2015-ci ildə -Fizika üzrə Nobel Komitəsinin üzvü
* 2011-ci ildə — L’Oréal-UNESCO Elmdə Qadınlar üçün Mükafatı
* 2013-cü ildə — Karl Zeiss Mükafatı
* 2013-cü ildə — Fəxri Doktorluq, Pyer və Mari Küri Universiteti
* 2014-cü ildə — Fizika üzrə Qadınlar üçün Avropa Fizika Cəmiyyəti tərəfindən verilən Emmi Noether Mükafatı,
* 2015-ci ildə — Fridrix Şiller adına Yena Universitetinin, Fəxri Doktorluğu
* 2018-ci ildə -ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının Xarici Üzvü,
* 2019-cu ildə -Avropa Fizika Cəmiyyəti tərəfindən verilən Kvant Elektronikası və Optikası üzrə Mükafat,
* 2021-ci ildə- Optik Cəmiyyətin "Ultra sürətli lazerlər və attosaniyə fizikası sahəsində qabaqcıl işlərə, yüksək harmonik generasiyanın reallaşdırılmasına və anlaşılmasına və atom və molekullarda elektron hərəkətinin zamanla həll olunan görüntülənməsinə tətbiqinə" görə Maks Born Mükafatı
* 2021-ci ildə — Avstriya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü
* 2022-ci ildə — "Ultra sürətli lazer elminə və attosaniyəli fizikaya qabaqcıl töhfələrə görə" Fizika üzrə Volf Mükafatı (Ferens Krausz və Pol Korkum ilə paylaşılmış)
* 2022-ci ildə — BBVA Fondunun Əsas Elmlər üzrə Bilik Sərhədləri Mükafatı
* 2022-ci ildə — Optik Cəmiyyətinin üzvü
* 2023-cü ildə — Fizika üzrə Nobel Mükafatı (Pyer Aqostini və Ferens Krausz ilə paylaşılmış) "maddədə elektron dinamikasını öyrənmək üçün işığın attosaniyəli impulslarını yaradan eksperimental metodlara görə"
* 2024-cü ildə — Qütb Ulduzu Ordeninin Böyük Xaç Komandiri

## İstinadlar
Jül-Rober Ogüst

**Jül-Rober Ogüst** (; ) — romantizm və klassisizmlə əlaqəli fransız rəssamı. Əvvəlcə heykəltəraş olan Ogüst, 1810-cu ildə Roma mükafatı da daxil olmaqla, mükafatlar qazanmışdı. O, həmçinin səyyah kimi də tanınırdı və Yunanıstan, Suriya, Türkiyə, Albaniya, Misir və Yaxın Şərqin müxtəlif bölgələrindən gətirdiyi nağıllar və suvenirlər fransız şərqşünaslığına təkan vermişdir.

## Bioqrafiyası

Zərgər Anri Ogüstün oğlu olan Jül-Rober Ogüst 1806-cı ildə Parisdəki Milli Gözəl Sənətlər Ali Məktəbində Pyer Kartelyenin rəhbərliyi altında təhsil almışdır. 1810-cu ildə heykəltəraşlıq üzrə Roma mükafatına layiq görülmüşdür.

Atlara olan marağını paylaşdığı Teodor Jerikonun dostu olan Ogüst, əvvəlcə heykəltəraşlıqla məşğul olmaq niyyətində olsa da, onu rəssamlığa yönəldən Jeriko idi. O, Romadakı Villa Mediçi-də qaldığı müddətdə Enqrlə tanış olmuşdur. Yunanıstana, Misirə və Mərakeşə səyahətləri onu ilk şərqşünas rəssamlarından birinə çevirmişdir. Ejen Delakrua səyahətlərindən gətirdiyi bəzi suvenirlərdən ilk şərqşünas rəsmlərini yaratmaq üçün istifadə etmişdir. O, həmçinin akvarel və pastel boyalarında da əla nəticə göstərmişdir.

O, 15 aprel 1850-ci ildə vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müqəddəs Esprit kafedralı (İstanbul)

**Saint Esprit Katedralı** (türkcə: **Kutsal Ruh Katedralı**), İstanbulda Şişli ərazisində, Cümhuriyyət prospekti  Notre Dame de Sion Fransız Liseyinin həyətində yerləşən Latın Katolik katedralədir.

## Tarixi
İstanbulda Papanın nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərən Hillereau tərəfindən memar Qaspar Fossatiyə inşa etdirilmişdir. Onun inşasına 1845-ci ildə başlanmış, 1846-cı ildə isə ibadətə açılmışdır.

Baş verən zəlzələlər səbəbindən zərər görmüş katedral 1865-ci ildə təmir olunmuşdur. Katedralin fasadı Notre Dame de Sion Fransız Liseyi tərəfindən örtülmüş vəziyyətdədir. Monsenyör Hillereau tərəfindən katedral inşa etdirilərkən, eyni zamanda rahibələrin və Müqəddəs Ruh icmasının inanclılarının dəfni üçün yeraltı məzarlıq da hazırlanmışdır. 1927-ci ilə qədər dəfn işlərinin davam etdiyi bu yeraltı məzarlıqda Mızıka-yı Hümayunun qurucusu Giuseppe Donizettinin, kilsənin banisi Hillèreaunun və digər şəxslərin məzarları yerləşir. Katedraldə dəfnlər 1920-ci illərə qədər davam etmişdir.

Kilsə, həmçinin 1939–1945-ci illər arasında Nasist Almaniyasından qaçaraq İstanbula sığınan yəhudilər üçün sığınacaq olmuş, insanlar burada qəbul edilərək qorunmuşdur.

## Papalar və kilsə
Ati qəzeti tərəfindən başladılan kampaniyadan sonra katedralin həyətində 11 dekabr 1921-ci ildə italyan heykəltəraş Quattrini tərəfindən XV Benediktin bürünc heykəli açılmışdır. Heykəlin 1980 Osmanlı lirəsinə başa gəldiyi, 36-cı Osmanlı sultanı VI Mehmedin bu məqsədlə 500 lirə ianə etdiyi iddia olunmuşdur. Heykəl, Papa XVI Benediktin şəhərə səfərindən qısa müddət əvvəl, 2006-cı ildə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi tərəfindən təmizlənmişdir.

Katedraldəki zəng, əvvəlki adı Ölçek küçəsi olan istiqamətə baxır. Bu küçəyə 2000-ci ildə Şişli Bələdiyyə sədri Mustafa Sarıgül tərəfindən Angelo Giuseppe Roncalli’nin (sonradan Papa XXIII İoann) şərəfinə “Papa Roncalli” adı verilmişdir. Roncalli, piskopos ikən Papa XI Piy tərəfindən Türkiyə və Yunanıstana Apostolik Deleq təyin edilmiş və 1934–1944-cü illər ərzində bu vəzifədə çalışmışdır. O, yerli ərazilərdə “Türk Papa” kimi tanınmışdır.

Katedral, Türkiyəyə səfər edən bir çox papa tərəfindən də ziyarət edilmişdir. Bu papalar arasında VI Pavel, II İohann Pavel, XVI Benedictus, Fransisk və Papa XIV Leo yer alır. 29 noyabr 2014-cü ildə Papa Fransisk katedrala bir ayini idarə etmək üçün gəlmişdir. Sağlamlıq problemləri səbəbindən planlaşdırılmış növbəti səfər baş tutmamış və 21 aprel 2025-ci ildə vəfat etmişdir. Onun yerinə Papa XIV Leo, Türkiyə və Livana etdiyi səfərin ikinci günündə 28 noyabr 2025-ci ildə katedralə səfər edərək yerli Katolik icması və rəsmiləri ilə görüşmüşdür.

## Həmçinin bax
* Müqəddəs Antuan katolik kilsəsi

## İstinadlar
Riçard Artşvager

**Riçard Ernst Artşvager** (; ) — amerikalı rəssam, illüstrator və heykəltəraş. Onun əsərləri pop-art, Konseptual incəsənət və minimalizm ilə əlaqəlidir.

## Erkən həyatı və yaradıcılığı

Artşvager Vaşinqtonda, Kolumbiya dairəsində avropalı mühacir valideynlərin ailəsində anadan olub. Atası Ernst Artşvager Prussiyada anadan olmuş və vərəmdən çox əziyyət çəkən protestant botanik idi. Anası, Korkoran İncəsənət Məktəbində təhsil alan həvəskar rəssam və dizayner Yevgeniya (qızlıq soyadı Brodski) yəhudi ukraynalı idi. Artşvager sənətə olan sevgisini anasından alıb. Atasının səhhətinin pisləşməsi səbəbindən ailə 1935-ci ildə Nyu-Meksiko ştatının Las-Kruses şəhərinə köçüb. O dövrdə Artşvager artıq rəsm çəkmək istedadını nümayiş etdirirdi.

1941-ci ildə Artşvager Kornell Universitetinə daxil olub və orada kimya və riyaziyyat üzrə təhsil alıb. 1944-cü ilin payızında o, ABŞ ordusuna yazıldı və İkinci Dünya müharibəsində döyüşmək üçün İngiltərə və Fransaya göndərildi. Başından yaralanan ona Frankfurtda inzibati vəzifə təyin edildi və orada yüksək vəzifəli məhbusları qitə boyunca daşıdı. Onların arasında norveçlilər tərəfindən müharibə cinayətlərinə görə mühakimə olunmaq üçün Osloya gətirdiyi alman generalı Nikolaus fon Falkenhorst da var idi. Artşvager daha sonra Vyanada kəşfiyyat postuna təyin edildi. Məhz orada həyat yoldaşı Elfride Vejmelka ilə tanış oldu. İkisi 1946-cı ildə evləndilər və 1947-ci ildə ABŞ-yə qayıtdılar. Daha sonra Artşvager kollecə qayıtdı və 1948-ci ilin fevralında fizika üzrə bakalavr dərəcəsi ilə məzun oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Richard Artschwager at Gagosian Gallery
*Richard Artschwager at David Nolan Gallery
*Richard Artschwager at Xavier Hufkens, Brussels
*Museum of Contemporary Art Los Angeles on Richard Artschwager
*A finding aid to the Richard Artschwager papers, 1959-2013 in the Archives of American Art, Smithsonian Institution
Minhəcüs-Sünnə

**Minhəcüs-Sünnə** () — "Minhəcül-Kərəmə" adlı əsərə yazılmış rəddiyyə.

## Müəllif
Əsərin müəllifi sələfi düşüncənin banisi olan müsəlman alim İbn Teymiyyədir.

## Əsər

### Adı
Əsərin tam adı "*Minhəcüs-Sünnətin-nəbəviyyə fi nəqdi kəlamiş-Şiə vəl-Qədəriyyə*"dir. Əsər bəzi mənbələrdə "Rəd alər-Rəvafiz fil-imamə alə İbn Mütəhhər", "Minhəcüs-Sünnətin-nəbəviyyə fi nəqdi kəlamiş-Şiyə vəl-Qədəriyyə", "Minhəcül-itidəl fi nəqdi kəlami əhlir-Rəfz vəl-itizəl" kimi adlarla da qeyd edilmişdir.

### Qələmə alınma məqsədi
İbn Teymiyyə əsərini qələmə alma məqsədini açıqlayarkən qeyd edir ki, Əhli-Sünnəyə mənsub bir qrup şəxs ona şiə alimlərindən biri tərəfindən yazılmış, İmamiyyə məzhəbini təşviq edən və dini bilikləri kifayət qədər olmayan dövlət adamlarına təsir göstərə biləcək məzmunlu bir kitab təqdim etmişdir. Həmin şəxslər, zahirdə müsəlman kimi görünən, lakin əslində Batini meyilli olan bəzi kəslərin bu görüşlərin yayılmasına fəal şəkildə dəstək verdiklərini də bildirmişlər. Onlar xüsusilə Elxani hökmdarı Olcaytu xanın şiə baxışlarına yönəlməsində sözügedən kitabın mühüm rol oynadığını vurğulayaraq, İbn Teymiyyədən bu əsərə qarşı elmi bir rəddiyyə yazmasını xahiş etdiklərini ifadə etmişlər.

Bununla yanaşı, Olcaytu xanla yaxın münasibətlər qurmuş, şiəlik tərəfdarı kimi tanınan Məkkə əmiri Humeydə ilə İbn Teymiyyə arasında baş vermiş elmi-ideoloji mübahisənin də bu əsərin yazılmasına zəmin hazırladığı qeyd edilməlidir.

### Məzmunu
İbn Teymiyyənin ifadələrindən əsərin hicri 710-cu (1310) il ətrafında yazıldığı məlum olur. Əsərin möhtəviyyatı "Minhəcül-Kərəmə"yə uyğun olaraq, bir müqəddimə ilə altı fəsildən (bölmədən) ibarətdir. Əsərdə şiə alimi İbnül-Mütəhhərin toxunduğu mövzulara tək-tək toxunularaq, irəli sürülən iddialar əqli və nəqli dəlillərlə cavablandırılır və bu minvalda mövzu ilə dolaylı şəkildə əlaqəli olan bəzi məsələlər haqqında da məlumatlar verilir. Əsər sistemli bir quruluşa sahib deyildir. Əsərdə şiəlik ilə bağlı dəyərləndirmələr də mövcud. Əsərdə İbnül-Mütəhhərin müqəddiməsində irəli sürdüyü iddialar da rədd olunmuşdur.

### Əlyazma və nəşrləri
Əsərinin Süleymaniyyə (Rəisül-küttab Mustafa Əfəndi, nömrə 559, baş tərəfdən əskik) və Nuru Osmaniyyə (nömrə 2138) kitabxanalarında əlyazma nüsxələri mövcuddur.

Əsərin müxtəlif nəşrləri həyata keçilirmişdir.

## İstinadlar
İstanbul Oyuncaq Muzeyi

**İstanbul Oyuncaq Muzeyi** İstanbulun Göztəpə məhəlləsində yerləşən, 2005-ci ildə şair Sunay Akın tərəfindən yaradılmış oyuncaq muzeyidir.

Muzeyin kolleksiyası Sunay Akının muzey yaratmaq məqsədilə 20 il ərzində 40-dan artıq ölkədən satın aldığı, müxtəlif mədəniyyətləri təmsil edən antik oyuncaqlardan ibarətdir. Açılışı 23 aprel 2005-ci ildə baş tutan bu muzey Türkiyənin digər şəhərlərində yaradılan oyuncaq muzeyləri üçün nümunə olmuşdur.
## Tarixi
Almaniyanın Nürnberq şəhərindəki oyuncaq muzeyini ziyarət etdikdən sonra oyuncağın tarixi ilə bağlı araşdırmalar aparan şair Sunay Akın, Türkiyədə bir oyuncaq muzeyi yaratmaq məqsədilə 20 il ərzində kolleksionerlərdən oyuncaqlar satın almış və 2005-ci ildə İstanbulun Göztəpə məhəlləsində ailəsindən qalan tarixi köşkdə bu muzeyi təsis etmişdir.

Açılışı 23 aprel 2005-ci ildə baş tutan muzey, 1990-cı ildə Ankara Universitetinin nəzdində yaradılmış Ankara Oyuncaq Muzeyindən sonra Türkiyənin ikinci oyuncaq muzeyidir. Muzeyin idarəçiliyini Sunay Akının həyat yoldaşı, fəlsəfə müəllimi Bəlgin Akın öz üzərinə götürmüşdür. Muzeyin dizaynı isə səhnə tərtibatçısı Ayxan Doğan tərəfindən hazırlanmışdır.

İstanbul Oyuncaq Muzeyi 2012-ci ildə Avropa Muzeylər Akademiyası tərəfindən Avropanın ən yaxşı 13 oyuncaq muzeyindən biri seçilmişdir. Eyni ilin noyabr ayında, dünya üzrə oxşar muzeyləri bir araya gətirmək məqsədilə Sunay Akın tərəfindən yaradılmış Oyuncaq və Uşaq Muzeyləri Birliyi’nin (TOYCO) ilk görüşünə ev sahibliyi etmişdir.

Muzey, Antalya, Ataşəhər və Qaziantep şəhərlərində Sunay Akının məsləhətçiliyi və kuratorluğu ilə yeni oyuncaq muzeylərinin açılması üçün nümunə olmuşdur.

Muzeyin həyat hekayəsi, 2005-ci ildən bəri muzeydə könüllü çalışan təqaüdçü pilot Gürol Qutlunun öz həyat hekayəsi və oyuncaq xatirələrini də əhatə edən “Bir Oyuncaq Muzeyi Hekayəsi” (2014) adlı kitaba mövzu olmuşdur.

İstanbul Oyuncaq Muzeyi, yaradılmasına ilham verən Nürnberg Oyuncaq Muzeyində 2023-cü ildə bir illik “Türkiyə Oyuncaqları” sərgisini açmışdır.

## Muzeyin loqosu
Muzeyin loqosu, yellənən taxta eşşəyin (uzunqulaq) üzərində Molla Nəsrəddin kimi tərs oturmuş Kəloğlan fiqurundan ibarətdir.

## Muzeyin bağçası
Muzeyin bağçasında qızılı, gümüşü və bürünc rənglərdə, real ölçüdə hazırlanmış üç beton zürafə heykəli yerləşdirilmişdir. Gecələr küçə lampası funksiyasını daşıyan bu heykəllər, eyni küçədə yerləşən Münif Tahir Paşanın köşkündə (hazırda Kazım Qarabəkir Köşkü) keçmişdə mövcud olmuş zürafə heykəlinin xatirəsini yaşadır. Bağçada həmçinin Kəloğlan və Molla Nəsrəddinin heykəlləri də mövcuddur.

## Muzeydən görüntülər

Fayl:İOM Oyuncaklardan Goruntuler 1.jpg|İkinci Dünya müharibəsi dövrünə aid oyuncaqlar
Fayl:IOM Mujdat Gezenin Oyuncaklari.jpg|Müjdat Gәzәn tərəfindən hədiyyə edilmiş oyuncaqlar
Fayl:IOM En Eski Oyuncak.jpg|1820-ci ilə aid oyuncaq, muzey kolleksiyasının ən qədim eksponatıdır
Fayl:IOM Almanya 1910.jpg|1910-cu ilə aid Alman oyuncaqları
Fayl:MuzeumhracekIstanbul_ulice.JPG|Zürafə heykəli


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://istanbuloyuncakmuzesi.com/ rəsmi sayt
* http://www.toyco.eu|TOYCO rəsmi sayt
Ralf Arnold

**Ralf Arnold** (; ) — İllinoys ştatının Çikaqo şəhərindən olan amerikalı rəssam və müəllim.

## Karyerası

Arnold Amerika populyar mədəniyyətinə toxunmaq və araşdırmaq üçün kollaj və montajdan istifadə edən bir bədii təcrübə inkişaf etdirdi. 1966-cı ildə Arnold fərdi əsərlərini sərgiləyərək və qrup sərgilərində münsif kimi xidmət edərək South Side İcma İncəsənət Mərkəzində iştirak etməyə başladı, ardınca 1973-cü ildə əsərlərinin solo retrospektivini etdi. 1960-cı illərin sonlarında Arnold Müasir İncəsənət Muzeyi və CVL, Inc. tərəfindən yaradılan Şimali Lawndale-də birgə sənət məkanı olan Art & Soul-da rezident rəssam idi - sonuncu, West Side küçə dəstəsi olan Vitse Lordların yeni konfiqurasiyası idi.

1969-cu ildə Arnold Rokford Universitetində rəssamlıq üzrə dosent vəzifəsinə başladı, ardınca İllinoys ştatının Leyk Forest şəhərindəki Barat Kollecində işləməyə başladı. 1972-ci ildə Arnold Çikaqo Loyola Universitetinin Təsviri İncəsənət şöbəsinə qoşuldu. O, Loyolada nüfuzlu bir müəssisə üzvü idi, incəsənət şöbəsinin sədri təyin edildi və 2000-ci ilə qədər universitetdə qaldı. Loyolada olduğu müddətdə Arnold İllinoys İncəsənət Şurasının üzvü, İllinoys İncəsənət Alyansının Məsləhət Şurasında idi və Çikaqo İncəsənət İnstitutunda köməkçi mühazirəçi kimi çalışdı.

2006-cı ildə Pauls Fondu Loyola Universitetində və Çikaqo İncəsənət Akademiyasında Arnoldun xatirəsinə iki təqaüd fondu yaratdı. Loyola Universitetindəki Ralf Arnold Təsviri İncəsənət Əlavəsi və Ralf Arnold Qalereyası onun şərəfinə adlandırılıb.

2020-ci ildə Ralf Moffett Arnoldun həyat və sənətini qeyd etmək üçün veb sayt yaradıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əl-Əsl

**əl-Əsl** () və ya **əl-Məbsut** () — "Zahirur-Rəvayə"yə daxil olan altı əsərdən biri.

## Müəllif
Əsərin müəllifi əsərləri ilə Hənəfi məzhəbinin sistemləşməsində böyük rol oynamış Məhəmməd ibn Həsən əş-Şeybanidir.

## Əsər
Əsər Hənəfi fəqihlər tərəfindən "əl-Kitab əs-Sittə" adlandırılan "Zahirur-Rəvayə" adlı fiqhi məcmuənin altı kitabdan ilk və ən həcmlisidir. Əsərdə Əbu Hənifənin görüşləri əsas götürülmüşdür. Lakin müəllif əsərdə Əbu Yusif və özünün görüşlərinə də yer vermişdir. İxtilafın qeyd edilmədiyi yerlərdə Əbu Hənifə ilə iki tələbəsinin eyni fikirdə olduğu anlaşılır. Bəzi yerlərdə İbn Əbu Leylanın da fərqi fikirlərinə yer verilmişdir. Əsərdə ümumi olaraq fiqhi təlillərə yer verilməmişdir. Əsər müəllifin bir çox tələbəsi tərəfindən rəvayət edilmişdir. Bu rəvayətlərin ən mühümü Əbu Süleyman əl-Cövzcaniyə məxsusdur. "əl-Əsl"in daxil olduğu əsərlər toplusu Hakimi-Şəhid tərəfindən "əl-Kafi" adı ilə xülasə edilmişdir. "əl-Kafi" də, daha sonra, Səraxsi tərəfindən şərh edilmişdir. "əl-Məbsut" adlanan bu əsər otuz cild halında nəşr olunmuşdur. Səraxsi, "əl-Məbsut"un bir hissəsini həbsdə olanda öz tələbələrinə yazdırmışdır. Hənəfi məzhəbində "əl-Məbsut" adlı başqa əsərlərdə mövcuddur və bu məbsutlar öz müəlliflərinin adları ilə xatırlanırlar. Bunlar Məhəmməd ibn Həsən əş-Şeybanin "əl-Məbsut" (əl-Əsl) adlı əsərinin şərhləridir. Səraxsinin "əl-Məbsut" Hənəfi fiqhinin ən mötəbər kitablarından biri olub, əsərdə məsələlərin söykəndiyi dəlillər qeyd edilmişdir. Əsər Əbdürrəhim ibn Əbu İsam əl-Belxi tərəfindən də ixtisar edilmişdir.

Əsərin müxtəlif kitabxanalarda nüsxələri mövcuddur. Əsərin bəzi hissələri ilk dəfə Şəfiq Şəhətə ilə Əbül-Vəfa əl-Əfqani tərəfindən nəşr olunmuşdur (I cild, Qahirə 1954; I–IV, Kəraçi, tarixsiz; Beyrut 1990). Əsərin bütövlükdə ilk nəşri "İdarətül-Quran vəl-ülumil-İslamiyyə" tərəfindən 5 halında reallaşdırılmışdır. Əsərin ən uğurlu nəşrini Məhəmməd Boynuqalın həyata keçirmişdir. (I–XII, Beyrut 2012).

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı
* Hənəfilik

## İstinadlar
Əhməd Cavad küçəsi

**Əhməd Cavad küçəsi** — Bakı şəhərinin Səbail rayonu ərazisində yerləşən küçə.

Küçə Azərbaycan şairi Əhməd Cavadın adını daşıyır. Küçənin keçmiş adı *Vrangel* olmuşdur.

Səadət Sarayı da Murtuza Muxtarov küçəsi ilə Əhməd Cavad küçəsinin kəsişməsində, M. Muxtarov küçəsi 6 ünvanında yerləşir.

## Küçədəki görməli yerlər
* Hacınskinin evi (Ə.Cavad k.)
* Monolit (bina)
* Fəvvarələr meydanı (Bakı)

## Kəsişdiyi küçələr
* Azərbaycan prospekti
* Nigar Rəfibəyli küçəsi
* Əziz Əliyev küçəsi
* İslam Səfərli küçəsi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Robin Kuk (yazıçı)

**Robert Brayan "Robin" Kuk** (; ) — əsasən tibb və ictimai sağlamlığa təsir edən mövzular haqqında yazan amerikalı həkim və romançıdır.

O, tibbi yazıları triller janrı ilə birləşdirməsi ilə daha çox tanınır. Kitablarının çoxu The "New York Times Best Seller siyahısı"nda bestseller olub. Bir neçə kitabı da Reader's Digest tərəfindən dərc edilib. Kitabları dünya miqyasında təxminən 400 milyon nüsxə satılıb.

## Erkən həyatı və karyerası

Kuk Nyu-Yorkun Bruklin şəhərində anadan olub və Kvins ştatının Vudsayd şəhərində böyüyüb. Səkkiz yaşında ikən Nyu-Cersi ştatının Leoniya şəhərinə köçüb və burada əvvəlcə öz otağına sahib olmaq "lüksündən" həzz ala bilib. O, 1958-ci ildə Leoniya Liseyini bitirib.

Daha sonra Kuk Uesleyan Universitetini və Kolumbiya Universitetinin Həkimlər və Cərrahlar Kollecini bitirib və Harvardda aspirantura təhsilini başa vurub.

Kuk Fransanın cənubundakı Kusto Cəmiyyətinin qan qazı laboratoriyasına rəhbərlik edib. Daha sonra 1969-cu ildə hərbi xidmətə çağırıldıqda ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin SEALAB proqramında akvanaut oldu. Kuk 1969-cu ildən 1971-ci ilə qədər Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət etmiş və leytenant komandir rütbəsinə yüksəlmişdir. O, ilk romanı olan "Təcrübəçi İli"ni Polaris tipli USS Kamehameha sualtı qayığında xidmət edərkən yazmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
*Robin Cook on The Internet Book List
*Robin Cook at Fantastic Fiction
Devid Aronson

**Devid Aronson** (; ) — Boston Universitetində rəssam və incəsənət professoru idi.

## Bioqrafiyası

Aronson 1923-cü ildə Litvanın Şiluva şəhərində pravoslav yəhudi ailəsində anadan olub. Atası ravvin idi. O, 1955-ci ildən 2015-ci ildə vəfat edənə qədər Boston Universitetində dərs deyib və orada Təsviri İncəsənət şöbəsini yaradıb. Bir rəssam kimi o, Çikaqo, Filadelfiya, Nyu-York, Los-Anceles, Tokio, Paris, Roma, Berlin və Kopenhagendə sərgilər təşkil edib. Onun əsərləri qırxdan çox muzeydə nümayiş olunur.

Aronsonun əsərləri Boston Ekspressionizm məktəbi ilə əlaqələndirilir.

Aronson 2 iyul 2015-ci ildə 91 yaşında pnevmoniya və xroniki ürək çatışmazlığından vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Urbisid

**Urbisid** () — bir şəhərin birbaşa və ya dolayı yollarla qəsdən məhv edilməsi və ya "öldürülməsi"ni təsvir edən termin. Sözün birbaşa mənası "şəhər öldürmə"dir (latınca *urbs* “şəhər” + *occido* "öldürmək"). Termin ilkin olaraq ABŞ-də XX əsrdə aparılan şəhər yenidənqurma təcrübələrini təsvir etmək üçün şəhərsalma mütəxəssisləri və memarlar tərəfindən istifadə olunmuşdur. Ada Luiz Haksteybl və Marşal Berman kimi müəlliflər aqressiv yenidənqurmanın şəhər mühitində sosial təcrübəyə təsirlərini vurğulamışlar.

Xüsusilə Sarayevonun mühasirəsindən sonra termin getdikcə daha çox şəhər ərazisinin məhv edilməsinə xüsusi olaraq yönəlmiş zorakılığı təsvir etmək üçün istifadə olunmağa başlamışdır. Yuqoslaviya müharibələrinin başa çatmasından sonra urbisid beynəlxalq hüquqda ayrıca hüquqi anlayış kimi formalaşmağa başlamışdır. Bu terminin dəqiq çərçivəsi və tərifi hələ də müzakirə mövzusudur və urbisidin öyrənilməsi beynəlxalq siyasət, antropologiya və sosiologiya daxil olmaqla bir sıra elmi sahələrlə kəsişdiyindən, bütün bu sahələri qane edən vahid tərifin müəyyənləşdirilməsi alimlər və siyasətçilər üçün çətin olmuşdur.

Termin sürətli qloballaşma və urbanizasiya dövründə meydana çıxmışdır və şəhər kontekstində sistemli zorakılıq və məhvetməyə yönəlmiş elmi diqqət nisbətən yeni olsa da, urbicid praktikası min illərdir mövcuddur.
## İstinadlar
Müyəssərlik

**Müyəssərlik**, **əlçatanlıq**, **əlverişlilik** — məhsulların, qurğuların, xidmətlərin, nəqliyyat vasitələrinin və ya mühitlərin əlilliyi olan şəxslər tərəfindən istifadə oluna biləcək şəkildə layihələndirilməsi. Müyəssər dizayn anlayışı və müyəssərliyin tətbiqi həm "birbaşa çıxışı" (yəni köməksiz istifadəni), həm də "dolayı çıxışı", yəni şəxsin köməkçi texnologiyaları ilə (məsələn, kompüter ekran oxuyucuları) uyğunluğu təmin edir.

Müyəssərlik hər hansı bir sistemə və ya quruma "çıxış əldə etmə imkanı" və ondan faydalanma bacarığı kimi dəyərləndirilə bilər. Bu anlayış əsasən əlilliyi olan şəxslər üçün çıxışın təmin edilməsinə və ya köməkçi texnologiyalardan istifadə yolu ilə çıxışın mümkün edilməsinə yönəlmişdir; Lakin müyəssərlik sahəsində aparılan tədqiqatlar və inkişaf işləri hər kəs üçün fayda yaradır.

Müyəssərlik istifadəyə yararlılıqla qarışdırılmamalıdır; istifadəyə yararlılıq məhsulun (məsələn, qurğunun, xidmətin və ya mühitin) müəyyən istifadəçilər tərəfindən müəyyən istifadə kontekstində effektivlik, səmərəlilik və məmnunluqla konkret məqsədlərə nail olmaq üçün istifadə oluna bilmə dərəcəsini ifadə edir.

Müyəssərlik həmçinin mümkün qədər geniş insan qrupları və mümkün qədər müxtəlif vəziyyətlər üçün yararlı məhsulların yaradılması prosesi olan universal dizaynla sıx bağlıdır. Universal dizayn adətən həm əlilliyi olan şəxsləri, həm də əhalinin qalan hissəsini əhatə edə bilən vahid ümumi həll təqdim edir. Bunun əksinə olaraq, müyəssər dizayn əlilliyi olan şəxslər də daxil olmaqla bütün insanlar üçün müyəssərliyə maneələrin olmamasının təmin edilməsinə yönəlmişdir.

## Qanunvericilikdə
Əlillərin hüquqları hərəkatı sosial, siyasi və iqtisadi həyata bərabər çıxışı müdafiə edir; bu, təkcə fiziki çıxışı deyil, həm də əlilliyi olmayan şəxslərlə eyni alətlərə, xidmətlərə, təşkilatlara və obyektlərə (məsələn, muzeylərə) çıxışı əhatə edir. BMT-nin Əlillərin hüquqları haqqında Konvensiyasının 9-cu maddəsi tərəfdaş dövlətləri öz ölkələrində tam müyəssərliyin təmin edilməsinə öhdəlik götürməyə çağırır.

Termin tez-tez hərəkət qabiliyyəti məhdud şəxslərə kömək etmək üçün infrastruktur və xidmətləri, məsələn, əlil arabası rampalarını təsvir etmək üçün istifadə olunsa da, digər əlillik növlərini də əhatə edə bilər. Buna görə də əlçatan infrastruktur Brayl hərflər, liftlər, piyada keçidlərində səsli siqnallar, yol konturları, veb-saytların müyəssərliyi və müyəssər nəşr kimi sahələrə qədər genişlənir.

## İstinadlar
Benni Endryus

**Benni Endryus** (; ) — afroamerikalı rəssam, fəal və pedaqoq.

Pleynvyu, Corciya ştatında anadan olan Endryus 1958-ci ildə Çikaqo İncəsənət İnstitutu Məktəbindən rəssamlıq üzrə bakalavr dərəcəsi almış və qısa müddət sonra Nyu-Yorka köçmüşdür. O, tez-tez kollaj parça və digər materialları özündə birləşdirən ifadəli, fiqurativ rəsmləri ilə tanınır. Endryus 1960-cı illərin sonu və 70-ci illərdə Nyu-Yorkun əsas incəsənət muzeylərində afroamerikalı rəssamların və kuratorların daha çox təmsil olunması üçün mübarizə aparan Qara Təcili Mədəniyyət Koalisiyasının yaradılmasına kömək etmişdir. O, həmçinin həbsxanalarda və saxlama mərkəzlərində incəsənət təhsili proqramının yaradılmasında qrupa rəhbərlik etmişdir.

Endryus üç onillik ərzində Kvins Kollecində incəsənət dərsləri vermiş və 1982-ci ildən 1984-cü ilə qədər Milli İncəsənət Fondunun Təsviri İncəsənət Proqramının direktoru vəzifəsində çalışmışdır. O, bir çox mükafatlar almışdır, o cümlədən Con Hey Uitni Təqaüdü (1965-66), Nyu-York İncəsənət Şurasının təqaüdləri (1971-81) və Milli İncəsənət Təqaüdü Fondu (1974-81).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* New York Times obituary
* Benny Andrews papers, 1945–1968 from the Smithsonian Archives of American Art
* 
* Benny Andrews at the Minneapolis Institute of Art, Minneapolis, MN
* Benny Andrews papers, 1940-2006 from the Stuart A. Rose Library, Emory University
*Benny Andrew's Estate website
Məhərrəm Hüseynov

* Məhərrəm Hüseynov (hüquqşünas)
* Məhərrəm Hüseynov (həkim)

## Həmçinin bax
* Məhərrəm (ad)
* Hüseynov
Ezra Eyms

**Ezra Eyms** (; ) — 18-ci əsrin sonu və 19-cu əsrin əvvəllərində Nyu-Yorkun Olbani şəhərində məşhur portret rəssamı. 700-dən çox portret ona aid edilir.

## Həyatı və karyerası

O, 1768-ci ildə Massaçusets ştatının Freyminqhem şəhərində anadan olub. 1790-cı ildə Massaçusets ştatının Vorçester şəhərinə köçüb və 1794-cü ildə Zipporah Vudla evlənib. Bir müddət sonra o, Nyu-Yorkun Olbani şəhərinə köçüb və orada bir sıra görkəmli insanların, o cümlədən qubernator Corc Klintonun və Aleksandr Hamiltonun erkən portretlərini çəkib.

Eymsin rəsmi olaraq təhsil alıb-almadığı məlum deyil, lakin onun əsərləri populyarlıq qazanıb. Portretlər və mənzərələrlə yanaşı, Eymsin sağ qalan kitablarında miniatürlər, arabalar, ocaq vedrələr, çəpərlər, güzgü çərçivələri və mebellər çəkdiyi qeyd olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Ezra Ames at American Art Gallery
*
Con Vayt Aleksander

**Con Vayt Aleksander** (; ) — amerikalı portret, fiqur və dekorativ rəssam və illüstrator.

## Erkən həyatı və təhsili

Con Vayt Aleksander 7 oktyabr 1856-cı ildə Pensilvaniya ştatının Allegeni şəhərində, indi Pensilvaniya ştatının Pitsburq şəhərinin bir hissəsi olan Allegeni şəhərində anadan olub. Körpəlikdə yetim qaldıqdan sonra nənə və babası tərəfindən böyüdülüb. 12 yaşında Pitsburqda teleqrafçı oğlan olub. Atlantik və Sakit Okean Teleqraf Şirkətinin katibi/xəzinədarı Edvard J. Allen (1830–1915) Aleksander orada işləyərkən onun rəsm çəkmək istedadını görüb və onu övladlığa götürüb. Allen Aleksandrı Allenin "Edgehill"dəki evinə gətirib, orada Aleksander polkovnik Allen də daxil olmaqla, Allen ailəsinin müxtəlif üzvlərini rəsm edib.

Aleksander 18 yaşında Nyu-Yorka köçdü və Harper's Weekly jurnalında bir ofisdə çalışdı. Orada Edvin Ostin Ebbi, Cozef Pennell, Hovard Payl və digər məşhur illüstratorların işlədiyi bir vaxtda illüstrator və siyasi karikaturaçı idi. Üç illik şagirdlikdən sonra ilk rəsmi təhsilini almaq üçün Münxenə getdi. Vəsait çatışmazlığı səbəbindən Bavariyanın Pollinq kəndinə köçdü və Frenk Duvenek ilə işlədi. Onlar Venesiyaya səyahət etdilər və orada Vistlerin məsləhətlərindən faydalandı, sonra təhsilini Florensiyada, Hollandiyada və Parisdə davam etdirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Neyzən Tofiq

**Tofiq Kolaylı** () və ya ədəbi təxəllüsü ilə **Neyzən Tofiq** (; ) — Türkiyə şairi, satirik yazarı və ney ifaçısı. Satirası ilə yanaşı, o, taksimlər və saz səmailəri bəstələmişdir. O, Osmanlı dövründə despotizmə qarşı, Respublika illərində isə inqilabları rədd edənlərə qarşı satira yazmışdır. O, ədalətsizlik, korrupsiya və rüşvətxorluğu tənqid edən şeirlər yazmışdır və tez-tez həbs edilmişdir.

## Həyatı
Tofiq Kolaylı 24 mart 1879-cu ildə Bodrumda anadan olmuşdur. O, gənc yaşlarında fars dilini öyrənmişdir və İzmir şəhərində Mövlavi olmuşdur. Daha sonra İstanbul şəhərinə köçmüş, Qalata və Kasımpaşa məscidlərində Mövlavi praktikasını davam etdirmişdir. 1902-ci ildə bəktaşi dərvişi olmuşdur.

Şeirə olan marağı onu Mehmet Akif Ərsoy ilə görüşməyə təşviq etmişdir. Dövrünün bir çox intellektual şəxslərində olduğu kimi, Tofiq Kolaylı konservativ sultan II Əbdülhəmidə qarşı satirik şeirləri 1903-cü ildə onun Misirə sürgün olunması ilə nəticələnmişdir. O, 1908–1913-cü illərdə bu ölkəyə yenidən səfər etmişdir.

Neyzən Tofiqin Türkiyə populyar mədəniyyətindəki şöhrəti əsasən ney ifaçılığındakı ustalığından qaynaqlanır. Bundan əlavə, o, bektaşilikdə yayılmış bir praktikaya uyğun olaraq dini həyatını davam etdirərkən, spirtli içkilərdən çox istifadə etmişdir. Bu səbəbdən o, ortodoks islam doktrinası ilə daxil olduğu bektaşi ordeni arasında bir ziddiyyətin simvolu kimi də qiymətləndirilir.

Onun dini baxışları çox qarışıq olmuş və əhval-ruhiyyəsinə görə dəyişmişdir, lakin son illərində yazdığı "*Türkə birinci məsləhət*" şeirində, əvvəlki bənddə dini institutlara aid olan misra belə olmuşdur. O qeyd etmişdir ki, "varsa əsli bunların aləmdə siksinlər məni". O, bu səbəbdən birbaşa ateist və ya qeyri-teistik hesab olunmur, lakin "radikal" kimi xarakterizə edilmişdir. Bununla belə, onun həyatı və son sözlərini nəzərə alan elmi bir məqalə göstərmişdir ki, Tofiq Kolaylı səthi dini tənqid etmişdir, lakin əslində sadiq bir inanclı olmuşdur.

Kolaylı heykəltəraş Gürdal Duyarın "Şairlər sofası" abidəsində digər 6 şair ilə birlikdə əks olunmuşdur. Həmçinin, həmin parkda Namiq Dənizxan tərəfindən hazırlanmış onun bir digər heykəli də bir skamyada yerləşir.

O, bektaşi dərgahına mənsub olmuş və həyatının çox hissəsini İstanbulda qonaqxanalarda keçirmişdir. Son illərində isə Bacırcıq mental xəstəxanasının 21-ci şöbəsində yaşamışdır. 1930-cu illərdə qısa müddət üçün aldığı aylıq pensiyadan başqa sabit gəliri olmamışdır. Kolaylı epileptik olmuşdur. O, xüsusilə rakı olmaqla, çoxlu spirtli içki qəbul etmişdir.

## Əsərləri

### Şeir kitabları
* *Hiç*, 1919
* *Azâb-ı Mukaddes*, 1949

### Bəstələri
* Nihavent Saz Semaisi
* Şehnazbuselik Saz Semaisi
* Taksimler (taş plak)

### Lətifə
O, xalq arasında təkcə fleyta ifaçılığı və şeirləri ilə yox, həm də lətifələri ilə tanınır, lakin şifahi şəkildə ötürülən bu elementləri ədəbi mənbələrdə tapmaq çox çətindir. Onun ən məşhur lətifələri aşağıdakılardır:
* Padişahçılık
* Hamam Sefası
* Edep
* Kırk Yıllık Ölü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* mozturk.org'da Neyzen Tevfik
* Şiir.gen.tr'de Neyzen Tevfik
Yakopo Amiqoni

**Yakopo Amiqoni** (; doğum adı **Cakomo Amikoni**, ; ) — son barokko və rokoko dörünün italyan rəssamı. Karyerasına Venesiyada başlamış, ancaq Avropada səyahət səyahət etmiş və dəbdəbəli portretlərinə böyük tələbat olduğu üçün məhsuldar fəaliyyət göstərmişdir.

## Bioqrafiyası

1675-ci ildə Venesiyada anadan olduğu iddialarının yerini almasına baxmayaraq, o, 1682-ci ildə Neapolda anadan olub. Amigoni əvvəlcə həm mifoloji, həm də dini səhnələr çəkib; lakin havadarlarının sayı şimala doğru genişləndikcə, o, tanrıları hissiyyatlı və ya oyunlarla təsvir edən bir çox qonaqlıq əsərləri yaratmağa başlayıb. Onun üslubu Cüzeppe Noqariyə təsir edib. Şagirdləri arasında Çarlz Cozef Flipart, Mikelancelo Morlayter, Pyetro Antonio Novelli, Yozef Vaqner və Antonio Zukki var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cozef Albers

**Cozef Albers** ( [ˈjoːzɛf ˈʔalbɐs]; ) — Almaniyada anadan olmuş amerikalı rəssam və pedaqoq. ABŞ-nin ən nüfuzlu 20-ci əsr incəsənət müəllimlərindən biri hesab olunur. 1888-ci ildə Almaniyanın Vestfaliya əyalətinin Botrop şəhərində sənətkarlıq sahəsində təcrübəsi olan Roma Katolik ailəsində anadan olan Albers uşaqlıq dövründə şüşə oyma, santexnika və naqillər kimi müxtəlif bacarıqlar üzrə praktik təlim almışdır. Daha sonra 1908-ci ildən 1913-cü ilə qədər məktəb müəllimi kimi çalışmış və 1918-ci ildə ilk ictimai sifarişini almış və 1919-cu ildə Münxenə köçmüşdür.

1920-ci ildə Albers tələbə kimi Veymar Bauhauza qoşulmuş və 1922-ci ildə müəllim heyətinə qoşularaq əl sənətlərinin prinsiplərini tədris etmişdir. 1925-ci ildə Bauhauzun Dessauya köçməsi ilə o, professor vəzifəsinə yüksəldi və həmin təhsil müəssisəsinin tələbəsi və tekstil sənətçisi Anni Fleyşmann ilə evləndi. Albersin Dessaudakı işləri mebel dizaynını və şüşə ilə işləməyi, Paul Kle kimi tanınmış sənətkarlarla əməkdaşlıq etməyi əhatə edirdi. 1933-cü ildə nasistlərin əmri ilə Bauhausun bağlanmasından sonra Albers ABŞ-yə mühacirət etdi və 1949-cu ilə qədər Şimali Karolinadakı eksperimental liberal incəsənət müəssisəsi olan Qara Dağ Kollecində dərs dedi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Josef & Anni Albers Foundation
* Josef Albers at David Zwirner Gallery
* Art Signature Dictionary, examples of genuine signatures by Josef Albers
* Brooklyn Rail, record jacket
* Cooper Hewitt Museum Exhibition, 2004
* Josef Albers Guggenheim Museum
* Josef Albers, National Gallery of Australia, Kenneth Tyler Collection
* Tate Modern exhibition, London 2006
*"Bauhaus in Mexico", article about the Albers, their trips to Mexico, and the Guggenheim show in 2018. *[[The New York Review of Books]]*, February 25, 2018
* "Josef Albers Papers, 1933–1961", The Frick Collection/Frick Art Reference Library Archives.
*. Manuscripts and Archives, Yale University Library.
Pavilyon

**Pavilyon**, **köşk**, **qəsr**, **saray** və ya **malikanə** — adətən geniş bağ və ya park ərazisinin daxilində inşa edilən, memarlıq baxımından bəzəkli və nümayişkaranə xarakter daşıyan struktur.

Ənənəvi Asiya memarlığında Yasaq şəhər və Topqapı sarayı kimi saray kompleksləri, asma körpülər və ya üstü örtülmüş piyada yolları vasitəsilə bir və ya bir neçə yan pavilyonla əlaqələndirilmiş əsas tikililərdən ibarət ola bilər.

## Həmçinin bax
*Malikanə

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Alpiniyakimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Maksim Antonoviç

**Maksim Alekseyeviç Antonoviç** (; ) — rus ədəbi tənqidçisi, esseist, memuarist, tərcüməçi və filosof.

## Bioqrafiyası

Maksim Antonoviç Xarkov quberniyasının Sumskoy qəzasının Belopolye şəhərində ruhani ailəsində anadan olub. Xarkov seminariyasında təhsil aldıqdan sonra 1859-cu ildə məzun olduğu Sankt-Peterburq İlahiyyat Akademiyasına daxil olub.

Antonoviçin ədəbi karyerası Sovremennikdə başlayıb, burada materializm fəlsəfəsini təbliğ edən bir neçə məqalə ona "Çernışevskinin ideoloji varisi" şöhrəti qazandırıb. Jurnalın ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri kimi (Nikolay Dobrolyubovun ölümündən sonra tutduğu vəzifə) Antonoviç 1862-ci ildə İvan Turgenevin *"[[Atalar və oğullar]]"* əsərini sərt tənqid etdikdən sonra "Vremya", "Epokha" və daha sonra "Russkoye Slovo" qəzetlərinə qarşı sərt düşmənçiliklər apardı. Bu, Dmitri Pisarevi qəzəbləndirdi və Fyodor Dostoyevskinin "rus nihilizminin parçalanması" adlandırdığı şiddətli qarşıdurmaya səbəb oldu.

Nekrasov 1869-cu ildə yenilənmiş "Otechestvennye Zapiski"yə dəvətini rədd etdikdən sonra Antonoviç onu "köhnə dostlara xəyanətdə" günahlandırdı və tərcümə işinə başladı (Lui Blanın "Histoire de la Revolution Française", Balfur Stüartın "Fizika", Arçibald Geykinin "Coğrafiyanın tədrisi", Maykl Fosterin "Fiziologiya dərsliyi" və s.). 1898-1916-cı illərdə o, Nikolay Dobrolyubov, Nikolay Çernışevski, Nikolay Nekrasov və Pyotr Lavrov haqqında xatirələrini dərc etdi. Antonoviç 14 noyabr 1918-ci ildə Sovet Rusiyasının Petroqrad şəhərində vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Heritiera

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Emin Onat

**Emin Xalid Onat** (; ) — Türkiyə memarı və İstanbul Texniki Universitetinin sabiq rektoru. O, Memarlar Palatasının 1 nömrəli üzvü və Demokrat Partiyanın İstanbul üzrə keçmiş millət vəkili olmuşdur (1954–1957). Onat Türkiyədə müasir memarlığın formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

## Erkən həyatı
Onat 1908-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. 1926-cı ildə İstanbul Texniki Universitetinə daxil olmuşdur. Daha sonra o, Zürix Texniki Universitetinə göndərilmişdir. Onat Mustafa Kamal Atatürkün məzarı olan Anıtqəbirin memarlarından biri olmuşdur. Onatın memarlıq üslubu ETH-də formalaşmışdır. O, məşhur və təcrübəli memar olan müəllimi Otto R. Salvisberqdən müasirlik yönümlü eksperiment aparmağı, şərh etməyi və axtarış aparmağı öyrənmişdir. Anıtkabirin kölgəsi altında qalmasına baxmayaraq, Onatın özünəməxsus memarlıq üslubu mövcud olmuşdur.

Doktorantura işi üzrə müəllimi Ratip Berker olmuşdur.

## Karyerası
Onatın memarlıq istedadı Zürix Texniki Universitetində üzə çıxmışdır. Burada onun həmkar tələbələrindən biri, sonradan dövrünün ən yaxşı memarlarından birinə çevrilmiş, Otto Rudolf Salvisberq olmuşdur. Onat Zürixdə təhsilini başa vurmuş və 1934-cü ildə Türkiyəyə qayıtmışdır. Bir il ərzində Mühəndislik Məktəbinin Memarlıq Bölməsində assistent-professor olmuşdur. Bu vəzifədə olduğu illər Onatın tətbiq etdiyi yeni tədris metodlarına görə fakültə üzvləri ilə gərgin münasibətlərlə yadda qalmışdır. 1944-cü ildə Onat İstanbul Texniki Universitetində yeni yaradılmış Memarlıq Fakültəsinin ilk dekanı olmuşdur.

Onat memarlıq karyerasını daha da yüksəltmişdir. 1946-cı ildə ona Böyük Britaniya Memarlar Kral İnstitutunun (RIBA) fəxri üzvlüyü verilmişdir. 1951-ci ildə o, İstanbul Texniki Universitetinin rektoru olmuş və bu vəzifəni iki il icra etmişdir. 1956-cı ildə Hannover Texniki Universiteti ona fəxri doktorluq diplomu təqdim etmişdir. 1957-ci ildə universitetə qayıtmışdır, lakin onun bu qayıdışı yalnız üç il davam etmiş, 21 oktyabr 1960-cı il tarixində o və 147 fakültə üzvü universitetdən uzaqlaşdırılmışdır.

Demokrat Partiyanın İstanbul üzrə X çağırış millət vəkili olmuşdur (1954–1957).

## Layihələri
Onat karyerası ərzində bir neçə təsirli bina layihələndirmişdir. Bunlara İstanbul Teatr və Konservatoriyası, İstanbul Ədliyyə Sarayı (1949), Qavaqlıdərə Cənab, Çankaya Prezident Katibliyi və Təhlükəsizlik Baş İdarəsi daxildir. Onat yerli memarlıq elementlərinə üstünlük vermişdir. O, ənənəvi dizaynları öz layihələrinə daxil edərək orqanik birlik yaratmağa çalışmışdır. Onatın digər layihələri arasında İstanbul Lancları, Uludağ Sanatoriyası, Bursa Valisinin Sarayı və İstanbulda IBM Baş İdarəsi yer alır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* ARKİV'de Emin Onat
* Mimarlık Müzesi 
* Emin Onat'ı anma
Gentrifikasiya

**Gentrifikasiya** — daha varlı sakinlərin axını və investisiya nəticəsində bir məhəllənin xarakterinin dəyişdiyi proses. Gentrifikasiya anlayışının qəbul edilmiş vahid tərifi yoxdur. İctimai diskursda bu termin bəzən mənfi çalarla, geniş fenomenlər toplusunu təsvir etmək üçün istifadə olunmuşdur.

Gentrifikasiya şəhər siyasəti və planlaşdırmasında geniş yayılmış və mübahisəli mövzudur. Gentrifikasiya çox vaxt bir məhəllənin iqtisadi dəyərini artırır, lakin demoqrafik tərkibin dəyişməsi və mövcud sakinlərin yerindən çıxarılması ehtimalına görə mübahisələrə səbəb ola bilər. Metropoliten ərazilərdə mənzil çatışmazlığı və daşınmaz əmlak dəyərlərinin artması şəraitində gentrifikasiyanın baş vermə ehtimalı daha yüksəkdir.

Gentrifikasiya prosesi adətən qonşu şəhərlərdən, qəsəbələrdən və ya məhəllələrdən olan yüksək gəlirli şəxslərin bir əraziyə artan marağı nəticəsində baş verir. Sonrakı mərhələlərə daşınmaz əmlak inkişafı ilə məşğul olan şirkətlər, yerli hökumət və ya icma fəalları tərəfindən icmaya və əlaqəli infrastruktura qoyulan investisiyaların artması, bunun nəticəsində iqtisadi inkişaf, biznes üçün cəlbediciliyin yüksəlməsi və cinayət səviyyəsinin azalması daxildir.
## İstinadlar
Ulmus campestris var. parvifolia

*  — Ulmus pumila bitki növünün sinonimi.
*  — Ulmus minor subsp. minor bitki yarımnövünün sinonimi.