open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adil Sadıqov

**Adil Məmmədtağı oğlu Sadıqov** () — Azərbaycan dövlət və partiya xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Lenin Rayon Komitəsinin birinci katibi (1981–1987), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 11-ci çağırış deputatı.

## Həyatı
Adil Məmmədtağı oğlu Sadıqov 25 dekabr 1941-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirdikdən sonra "Azərneft" Birliyinin "Leninneft" Neft və Qazçıxarma İdarəsində neftçıxarma operatoru vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Burada o, sahə rəisi, böyük mühəndis – mədən müdirinin müavini, mədən müdiri, mərkəzi mühəndis-texnoloji xidmət rəisinin müavini işləmişdir.

Adil Sadıqov 1974-cü ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Kimya və neft sənayesi şöbəsinin təlimatçısı, şöbə müdirinin müavini vəzifələrində çalışmış, 1981-ci ildə isə Azərbaycan KP Lenin Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir. 1987-ci ildə Azərbaycan KP MK-nın Kimya və neft sənayesi şöbəsinin müdiri təyin edilmiş, 1989-cu ildən isə Azərbaycan KP MK yanında partiya nəzarəti komissiyasının üzvü olmuşdur.

Adil Sadıqov 1969-cu ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, 11-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Ali Sovetin Sənaye komissiyasının üzvü olmuşdur.

Adil Sadıqov 14 yanvar 1990-cı ildə 49 yaşında vəfat etmişdir.

## Ailəsi
* Həyat yoldaşı — Zemfira Sadıqova (01.12.1941 — 21.03.2023)
** Oğlu Fuad Sadıxov (27.07.1971– 12.11.2015)
*** Nəvəsi Zemfira Sadıxova (2003) - İnşaat Mühəndisi.
*** Nəvəsi Fidan Sadıxova (2007) - Memar - Rəssam.

** Oğlu Azad Sadıxov (08.01.1973)
*** Nəvəsi Adil Sadıxov (2000) 
*** Nəvəsi Cəmil Sadıxov (2004) 

## İstinadlar
Ulduz dinamikası

**Ulduz dinamikası** astrofizikanın qarşılıqlı cazibə qüvvəsinə tabe olan ulduzların toplu hərəkətlərini statistik şəkildə təsvir edən bölməsidir. Göy mexanikasından əsas fərq cismin sayıdır  N \gg 10. 

Tipik qalaktikalarda milyonlarla makroskopik cazibə qüvvəsi cisimləri və saysız-hesabsız neytrinolar və bəlkə də digər qaranlıq mikroskopik cisimlər var. Üstəlik, hər bir ulduz ümumi qravitasiya sahəsinə az-çox bərabər töhfə versə də, səma mexanikasında kütləvi cismin çəkisi istənilən peyk orbitində üstünlük təşkil edir. 

## Əlavə oxu

* ''Qalaktik nüvələrin dinamikası və təkamülü'', D. Merritt (2013). Princeton Universiteti Nəşriyyatı .
* *Qalaktik dinamika* , J. Binney və S. Tremaine (2008). Princeton University Press.
* ''Qravitasiya N-Bədən Simulyasiyaları: Alətlər və Alqoritmlər'', S. Aarseth (2003). Cambridge University Press.
* *Ulduz Dinamikasının Prinsipləri*, S. Chandrasekhar (1960). Dover.

## İstinadlar
Qeyri-müəyyənlik nəzəriyyəsi

**Qeyri-müəyyənlik nəzəriyyəsi** riyaziyyatın normallıq, monotonluq, öz-ikilik, hesablana bilən subadditivlik və məhsul ölçüsü aksiomalarına əsaslanan bir qoludur.

Hadisənin doğru olma ehtimalının riyazi ölçülərinə ehtimal nəzəriyyəsi, tutum, qeyri-səlis məntiq, mümkünlük və etibarlılıq, eləcə də qeyri-müəyyənlik daxildir.

## Dörd aksioma
**Aksioma 1.** (Normallıq aksiomu) \mathcal{M}\{\Gamma\}=1\text{ ümumdünya sabiti üçün }\Gamma .

**Aksioma 2.** (Öz-ikilik aksiomu) \mathcal{M}\{\Lambda\}+\mathcal{M}\{\Lambda^c\}=1\text{ hər hansı bir hadisə üçün }\Lambda .

**Aksioma 3.** (Saylana bilən subadditivlik aksiomu) Hər bir hesablana bilən hadisələr ardıcıllığı üçün \Lambda_1,\Lambda_2,\ldots, və:

:: \mathcal{M}\left\{\bigcup_{i=1}^\infty\Lambda_i\right\}\le\sum_{i=1}^\infty\mathcal{M}\{\Lambda_i\} .

**Aksioma 4.** (Məhsul Ölçüsü Aksiomu) Beləki, (\Gamma_k,\mathcal{L}_k,\mathcal{M}_k) üçün qeyri-müəyyənlik məkanları olsun k=1,2,\ldots,n . Sonra məhsul qeyri-müəyyən ölçü \mathcal{M} &#x3C3; -cəbri təmin edən məhsulun qeyri-müəyyən ölçüsüdür

:: \mathcal{M}\left\{\prod_{i=1}^n\Lambda_i\right\}=\underset{1\le i\le n}{\operatorname{min} }\mathcal{M}_i\{\Lambda_i\} .

**Prinsip.** (Maksimum Qeyri-müəyyənlik Prinsipi) Hər hansı bir hadisə üçün qeyri-müəyyən ölçünün qəbul edə biləcəyi bir neçə ağlabatan dəyər varsa, o zaman hadisəyə mümkün qədər 0,5-ə yaxın dəyər təyin edilir.

## Qeyri-müəyyən dəyişənlər
Qeyri-müəyyən dəyişən qeyri-müəyyənlik fəzasından ölçülə bilən ξ funksiyasıdır (\Gamma,L,M) həqiqi ədədlər çoxluğuna, yəni hər hansı bir həqiqi ədədlər üçün Borel çoxluğu **B**: \{\xi\in B\}=\{\gamma \in \Gamma\mid \xi(\gamma)\in B\}.
AutoGPT

**Auto-GPT** — təbii dildə məqsəd qoyulduqda, bu məqsədləri alt tapşırıqlara bölərək, onlara internet və digər vasitələrdən avtomatik dövrədə istifadə etməklə nail olmağa çalışan açıq mənbəli "Sİ agenti". Bu, "OpenAI"ın GPT-4 və ya GPT-3.5 API-lərindən istifadə edir və avtonom tapşırıqları yerinə yetirmək üçün GPT-4-dən istifadə edən tətbiqin ilk nümunələri arasındadır.

## Zəmin
"Auto-GPT" 30 mart 2023-cü ildə "Significant Gravitas Ltd." videooyun şirkətinin aparıcı oyun tərtibatçısı Toran Brüs Riçards tərəfindən buraxılmışdır. "Auto-GPT" 14 mart 2023-cü ildə buraxılmış geniş dil modelidir. Bu, "OpenAI"ın GPT-4 üçün API-yə əsaslanan açıq mənbəli avtonom "Sİ agenti"dir. "Auto-GPT" avtonom tapşırıqları yerinə yetirmək üçün GPT-4-dən istifadə edən tətbiqin ilk nümunələrindən biridir.

Riçards real zamanda geribildirimə və uzunmüddətli perspektivləri ehtiva edən tapşırıqlara cavab verə biləcək bir model yaratmaq üçün "Auto-GPT"ni inkişaf etdirmişdir. İstifadəçilərdən "Auto-GPT" agentinin adını, rolunu və məqsədini təsvir etmələri və bu məqsədə çatmaq üçün beşə qədər yol göstərmələri xahiş olunur. Bundan sonra "Auto-GPT", istifadəçi hər addımda bir sorğu təqdim etmədən öz məqsədinə çatmaq üçün müstəqil şəkildə işləyir.

"Auto-GPT" "GitHub"da hər kəs üçün əlçatandır. Bundan istifadə etmək üçün istifadəçilər "Auto-GPT"ni "Docker" kimi inkişaf mühitində quraşdırmalıdırlar. Həmçinin, istifadəçilər onu "OpenAI"da API açarı ilə qeydiyyatdan keçirməlidirlər ki, bu da istifadəçilərdən ödənişli "OpenAI" hesabına malik olmağı tələb edir.

## Məhdudiyyətlər
"Auto-GPT" ilk növbədə səhvləri birləşdirə bilən öz-özünə rəyə əsaslandığı üçün tez-tez edilən səhvlərə qarşı həssasdır. Bunun əksinə olaraq, avtonom olmayan modellər onların nəticələrinə nəzarət edən istifadəçilər tərəfindən düzəldilə bilər. Bundan əlavə, "Auto-GPT" cavab verərkən hallüsinasiyaya və ya yanlış məlumatı fakt kimi təqdim etməyə meyllidir.

Onu işə salmaqla bağlı xərclər "Auto-GPT"ni məhdudlaşdırıla bilər, çünki onun rekursiv təbiəti ondan qurulduğu "OpenAI" API-ni davamlı olaraq çağırmağı tələb edir. "Auto-GPT"nin tapşırıqlarından birində tələb olunan hər bir addım ən ucuz variantı seçərkən "GPT-4"ə giriş üçün istifadə olunan hər 1,000 token üçün ən azı təxminən 0,03 ABŞ dolları və çıxış üçün hər 1,000 token üçün 0,06 ABŞ dolları dəyərində müvafiq çağırış tələb edir. Nümunə olaraq, 1,000 token təxminən 750 sözlə nəticələnir.

Başqa bir məhdudiyyət "Auto-GPT"nin sonsuz döngələrdə ilişib qalma meylidir. Tərtibatçılar hesab edirlər ki, bu, "Auto-GPT"nin yadda saxlaya bilməməsinin nəticəsidir, çünki o, artıq nə etdiyini bilmir və dəfələrlə eyni alt tapşırığı sonu olmadan etməyə çalışır. "GPT-4"ü yaradan "OpenAI"ın həmtəsisçisi Andrey Karpatı izah etmişdir ki, bu, "Auto-GPT"nin "sonlu kontekst pəncərəsi"dir. Bu, onun performansını məhdudlaşdıra və "relsdən çıxmağına" səbəb ola bilər. Digər avtonom agentlər kimi, "Auto-GPT" də diqqəti yayındırmağa meyllidir və uzunmüddətli yaddaşın olmaması səbəbindən məqsədinə diqqət yetirə bilmir, bu da gözlənilməz davranışlara səbəb olur.

## Həmçinin bax
* ChatGPT

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyət
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
*
Samir Sadıxov

**Samir Sadıxov** () — Azərbaycan avtomobil dizayneri.

## Həyatı
Samir Sadıxov 20 iyul 1990-cı ildə Azərbaycan SSR-nin Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. O, İtaliyanın Turin şəhərindəki Avropa Dizayn Universiteti "Nəqliyyat vasitələrinin dizaynı" fakültəsində bakalavr təhsili almışdır. Sadıxov daha sonra Almaniyanın Pfortshaym şəhərində yerləşən Pfortshaym Universitetində magistr təhsili almışdır.

Sadıxov 2011-ci ildə "Ferrari Xezri" konsepti ilə populyarlıq qazanmışdır. Onun konsepsiyası "Ferrari World Design Contest"də ikinci mükafata layiq görülmüşdür. Dizayn "Ferrari 458"dən ilhamlanmışdır.

O, "Lamborghini", "Rezvani Motors", "Ford", "Ferrari", "Gensis", "Aston Martin" və s. avtomobil firmaları ilə işləmişdir.

## İşləri

### Konsept avtomobillər
* Cadillac C-Ville
* Cadillac XTS
* Alfa Romeo TZ4

* Humvee

* Brubaker Box

* Ferrari F4T

* Alonso Indycar

* Ford Caspi

* Aston Martin DBS

* Quattro Beasts

* Incepto GT (Saşa Selipanov ilə)
* Genesis Mint
* Genesis ESSENTIA
* Jeep Vangler
* Land Rover Defender

### İstehsal olunan avtomobillər

* Rezvani Beast
* Rezvani Tank
* Lamborghini Aventador J (komanda tərkibində)

* Lamborghini Urus (komanda tərkibində)
* Genesis X Convertible

### Konsept jet
* Dassault Falcon S

### Təkər
* Hankook Boostrac

## Mükafatlar
* IF Design Awards (2015)
* Red Dot Design Awards (2015)
* Automobile Magazine – İlin ən yaxşı konsept avtomobili (2018)

## İstinadlar
Hairenik

**Hairenik** (, ) — ABŞ-nin Massaçusets ştatının Votertaun şəhərində Hayrenik Assosiasiyası tərəfindən erməni dilində nəşr olunan həftəlik qəzet. Qəzet Ermənistanın Daşnaksutyun Partiyasına məxsusdur. Daşnaksutyun ilə yanaşı, erməni diaspor təşkilatı – Amerika Erməniləri Milli Komitəsinin fikir və mülahizələrini də əks etdirir.

ABŞ-də Levon Turyanın qətlində rolu, həmçinin nasizm, faşizm və antisemitizm kimi ideologiyalara simpatiyası ilə tanınır.

## Qalmaqallar

### Levon Turyan
Levon Turyan erməni arxiyepiskopu idi və Daşnaksutyun üzvləri tərəfindən bıçaqlanaraq öldürülmüşdür. Sui-qəsddən əvvəl "*Harenik*" qəzeti belə təhdid mesajları dərc etmişdir:

Hətta "Turyanı başa salacaq" birinə 100 dollar mükafat təklif etmişdir. Daha sonra Turyan polisdən müdafiə istəmişdir.

### Nasizmə simpatiya
Qəzet nasizmə, faşizmə, antisemitizmə, Adolf Hitlerə və s. rəğbət bəsləyən sitatlara və fikirlərə görə tənqid olunur.

## Hairenik Assoasiyasının digər nəşrləri
Hairenik Assoasiyasının bunları da dərc edir:

* *Hairenik Monthly* — 1922–1967-ci illərdə.
* *Hairenik Quarterly* — 1968–1971-ci illərdə.
* *[[Armenian Weekly]]* — ingilis dilində, 1932-ci ildən.
* *[[The Armenian Review]]* — ingilis dilində.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hayrenik Weekly official website
Microsoft Copilot

**Microsoft Copilot** və ya əvvəlki adı ilə **Bing Chat** — 7 fevral 2023-cü ildə "Microsoft" tərəfindən təqdim edilmiş çatbot köməkçisi. 2023-cü il ərzində "Microsoft" "Copilot" brendini müxtəlif çatbot məhsulları üzrə birləşdirməyə başlamışdır.

"Copilot" çatbotu "OpenAI"-ın GPT-4 əsaslı geniş dil modelinin (LLM) üzərində qurulmuş və həm nəzarət edilən, həm də gücləndirici öyrənmə üsullarından istifadə edilərək dəqiq tənzimlənmiş "Microsoft Prometheus" modeli ilə təchiz edilmişdir. "Copilot" çat vasitəsi kimi xidmət edə bilər, şeirlərdən mahnılara, hekayələrə və hesabatlara qədər müxtəlif məzmun növləri yaza bilər, istifadəçiyə "Microsoft Edge"-də açıq olan veb-sayt səhifəsində məlumat və anlayışlar təqdim edə və loqo, rəsm dizayn etmək, o cümlədən incəsənət əsəri və ya mətn sorğusuna əsaslanan başqa təsvirləri yaratmaq üçün "Image Creator"dan istifadə edə bilər. "Copilot's Image Creator" yüzdən çox dili dəstəkləyir.

"Copilot"un danışıq interfeysi üslubu "ChatGPT"-yə çox bənzəyir. "Copilot" bir çox digər çatbotlardan fərqli olaraq öz mənbələrinə istinad edə bilər. "Copilot" ingilis, fransız, italyan, Çin, yapon və portuqal kimi əsas dilləri, həmçinin Bavariya kimi dialektləri başa düşmək və ünsiyyət qurmaq qabiliyyətinə malikdir. Çatbot ilk növbədə "Microsoft Edge", "Skype" və ya "Bing" proqramında, xüsusi veb-səhifə vasitəsilə və ya daxili proqram funksiyalarından istifadə etməklə işləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.

"Copilot" çatbotu "Microsoft"-un generativ süni intellektə yönəlmiş daha geniş təşəbbüsünün bir hissəsidir. Onun gələcəyinə "Microsoft"-un "Dynamics 365" biznes proqramları, "Power Platform", şirkətin təhlükəsizlik paketi, "Edge" brauzeri, "Bing" axtarış sistemi və "Windows" əməliyyat sistemi üçün ixtisaslaşmış çatbotlar daxildir. "Copilot"-un "Power Platform"-a inteqrasiyası ilə sadə tapşırıqları avtomatlaşdırmaq, daha çox idarə etmək, çatbotları inkişaf etdirmək və konsepsiyanı bir neçə dəqiqə ərzində işləyən proqrama çevirmək imkanı hər kəs üçün əlçatan olur.

Potensial faydalarına baxmayaraq, çatbotun halüsinasiyalar, irqi və ya cinsi qərəzlilik potensialı ilə bağlı ictimai narahatlıqlar dilə gətirilmişdir. Bununla belə, ekspertlər bildirmişdilər ki, "Copilot Microsoft" istifadəçilərinin iş və əməkdaşlıq tərzində inqilab edə bilər.

"Microsoft" şirkəti "Build" 2023 konfransında "Copilot"-u "Windows 11"-ə inteqrasiya etmək planlarını açıqlamışdır. Bu inteqrasiya istifadəçilərə "Windows Copilot" xidmətinə birbaşa tapşırıqlar paneli vasitəsilə daxil olmaq imkanı verir, alətin əlçatanlığını və istifadəçi məhsuldarlığına potensial təsirini daha da genişləndirir.

## Həmçinin bax

* GitHub Copilot

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* March 16 announcement on Microsoft's blog
* 
* The Microsoft 365 Copilot AI Event in Less than 3 Minutes
* AI ‘Personal Assistant’ for Windows 11
Pukwudgie

**Pukwudgie**, həmçinin **Puk-Wudjie** (başqa bir yazım, *Puck-wudj-ininee*, Henry Schoolcraft tərəfindən "qeybə gedən meşənin kiçik vəhşi adamı" kimi tərcümə olunur)  Wampanoag folklorunun insana bənzər bir varlığıdır. Delaverdə, Şahzadə Edvard adasında və İndiana və Massaçusets ştatlarının bəzi yerlərində bəzən  olduğu və hündür görülüb.

## Mifologiyada
Rəvayətə görə, Pukwudgies istədikləri kimi görünə və yoxa çıxa bilər, forma dəyişikliyi (bunların ən çox yayılmış forması arxadan kirpiyə oxşayan və yarı trol, öndən yarı insan və dik yeriyən varlıqdır) insanları cəlb edir və onların ölümünə sehrdən istifadə edərək yaxud zəhərli oxları işə salaraq atəş yaradın.

Yerli amerikalılar inanırdılar ki, Pukwudgies bir vaxtlar insanlara dost idi, lakin sonra onlara qarşı çıxdı və tək qaldı. Rəvayətlərə görə, bir Pukwudgie-ni əsəbiləşdirən bir şəxs, onun tərəfindən pis hiylələrə məruz qalacaq ,Pukwudgie tərəfindən izləniləcək və  onun üçün problem yaradacaq. Onların insanları oğurlamaq, qayalıqlardan itələmək, qısa bıçaq, nizələrlə qurbanlarına hücum etmək və qurbanlarının gözlərini kor etmək üçün qumdan istifadə etdikləri deyilir.

Pukvudjilərin mədəniyyət qəhrəmanları, nəhəng Maushop və həyat yoldaşı Squannit nənənin düşmənləri olduğu deyilir. Wampanoag folklorundan bir hekayə izah edir ki, onlar yerli sakinlərin Maushopa olan sədaqət və məhəbbətinə qısqanclıq ucbatından fitnə-fəsad törətməyə və əzab verməyə başladılar və nəticədə onları Şimali Amerikanın müxtəlif bölgələrinə sürgün etdilər. Pukvudjilər o vaxtdan insanlara düşmən olublar və Maushopun beş oğlunu öldürərək qisas aldılar. Bəzi varyasyonlar hətta onların Maushopun özünü öldürdüyünü göstərir.

## İstinadlar
Vədad Uşaqlıgil

**Xəlil Vədad Uşaqlıgil** (; ) — Türkiyə diplomatı.

## Həyatı
1904-cü ildə İstanbulda yazıçı Xalid Ziya Uşaqlıgil və Fatma Məmnunə Uşaqlıgilin övladı olaraq anadan olmuşdur. Ondan əvvəl doğulan bacı-qardaşları Vədidə, Sadun, Güzin vəfat etmişdir. Ondan Bihin adlı bacısı və Bülənd adlı qardaşı qalmışdır. Qardaşı Bülənd Uşaqlıgil də onun kimi diplomat olmuşdur.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra ailəsi ilə birlikdə Avropanın bir çox şəhərlərini gəzən Vədad xüsusilə Bern və Parisdə yaşayırdı. Mustafa Kamalın əmri ilə işlədiyi Osmanlı Bankından Xarici İşlər Nazirliyinə köçürülmüşdür. Lətifə xanım onun əmisi qızı idi və o, fortepiano istedadı sayəsində Mustafa Kamalla tanış olmaq imkanı qazanmışdı. O, Londonda yerləşdirilmişdi. Xarici İşlər Nazirliyindən vəzifəsindən azad edilyii dövrdə onun psixologiyası pisləşib və bu müddətdə İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. Xarici İşlər Nazirliyində vəzifəsinə qayıdandan sonra Buxarest və Tirana səfirliklərinə işə göndərilmişdir.

O, 3 dekabr 1937-ci ildə Albaniya krallığının paytaxtı Tiranada baş katib vəzifəsində işləyərkən içdiyi dərmanlar nəticəsində intihar etmişdir. Bir iddiaya görə, o, intihar etməmiş və sui-qəsdə məruz qalmışdır. Vədad Uşaqlıgil 19 dekabr 1937-ci ildə İstanbulda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Xnumhotep və Nianxxnum

**Xnumhotep** () və **Nianxxnum** () — qədim Misir yüksək rütbəli saray zadəganları. Onların hər ikisi padşah manikürünün baxıcısı tituluna sahib idi, Niuserra Günəş məbədində fironun və Ra peyğəmbərlərinin sirdaşları olmuşdular. Onlar beşinci sülalə dövründə fironlar Niuserra və ya Menkauhorun hakimiyyəti dövründə yaşamışdılar. Bəzi tədqiqatçılar Xnumhotep və Nianxxnumu homoseksual cütlük hesab edirlər (tarixdə məlum olan ən qədimi).

Hal-hazırda, Xnumhotep və Nianxxnum, demək olar ki, yalnız divarlarında intim qucaqlaşmalarda təsvir olunan birgə məzarının aşkarlanması səbəbindən tanınır.

Həm Xnumhotep, həm də Nianxxnum evli idilər (onların məzarındakı arvad və uşaqların təsvirləri adlarla, yəni şərti olaraq yazılmır), lakin dəfələrlə intim qucaqlaşmalarda təsvir edilmişdir. Tədqiqatçılar buna müxtəlif izahatlar verirlər. Bəziləri onları bir cüt əkiz və ya hətta Siam əkizləri hesab edirlər. Digər tədqiqatçılar onları homoseksual cütlük hesab edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Нианххнум и Хнумхотеп: «вместе в жизни, вместе в смерти»
* Тайна вечного объятия
Sakkara

**Sakkara** () — Misirdə Qahirədən təxminən 25 km cənubda yerləşən kənd. Burada Qədim padşahlığın paytaxtı Memfisin ən qədim nekropolu var. Bu ad nekropolların himayədarı olan ölülər tanrısı Sokarın adından gəlir.

## Həmçinin bax

* Sakkara siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Саккара на Wikimapia
* http://www.egyptology.ru/sites/Saqqara.htm
*
Markian sütunu

**Markian sütunu** ()  və ya **Qızdaşı** () — Konstantinopolda şəhər prefekti Tatian (450–452) tərəfindən ucaldılmış və imperator Markiana (450–57) həsr olunmuş Roma fəxri sütunu. İstanbulun indiki Fateh səmtində yerləşir. Sütun heç bir son Roma və ya Bizans mənbəsində sənədləşdirilməmişdir, onun tarixi yerləşdiyi yerdən, üslubundan və ithaf yazısından nəticə çıxarılmışdır.

## İstinadlar
Moki sisterni

**Moki sisterni** () və ya **Altımərmər çuxurbostanı** () — Konstantinopol şəhərində inşa edilmiş ən böyük Bizans açıq hava su anbarı.

## Tarixi
Konstantinopolun on ikinci bölgəsində yerləşən bu sisternin tikintisi imperator I Anastasinin (491 518) dövründə baş tutmuşdur. Adı su anbarının cənub-qərb küncündə yerləşən müqəddəs Amfipollu Mokiyə həsr olunmuş mühüm kilsədən gəlmişdir. Şəhərin ilkin quru sərhədini təşkil edən Konstantin divarının bir qədər kənarında yerləşən sistern keçmiş və V əsrə aid Feodosiya divarları arasında ucaldılmış yeni məhəllələri su ilə təmin etmək üçün tikilmişdir. 1453-cü il Osmanlı fəthindən sonra, təxminən 1540-cı ildə su anbarının boş olduğunu müşahidə edilmişdir. Osmanlı dövründə tikili tərəvəz bağçası kimi istifadə edilmiş, XX əsrin sonlarına qədər bu məqsədlə istifadə edilmişdir. 2014-cü ildən etibarən ərazi Fateh rayonu "Təhsil parkı" kimi istifadə olunur.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
*
Sakit məskən

**“Sakit məskən”** () — rus rəssamı İsaak Levitanın (1860-1900) 1890-cı ildə çəkdiyi mənzərə. Moskvadakı Dövlət Tretyakov Qalereyasında saxlanılır (inv. ). Ölçüsü - 87,5x108 sm-dir .

Süjeti bir neçə monastırla əlaqəli rəssamın təəssüratlarını birləşdirən kətan 1890-cı ildə Levitanın Yuxarı Volqaya səfərindən sonra tamamlandı. 1891-ci ildə rəsm Səyahət İncəsənət Sərgiləri Birliyinin ("Peredvijniki") Sankt-Peterburqda, sonra isə Moskvada keçirilən 19-cu sərgisində nümayiş etdirildi. “Sakit məskən” sərgiyə gələnlər arasında böyük uğur qazandı və sənətşünaslar tərəfindən yüksək qiymət aldı, bu da nəhayət Levitanın Rusiyanın aparıcı mənzərə rəssamlarından biri kimi tanınmasını təsdiqlədi .

1891-ci ildə kətan şəxsi kolleksiyalardan biri üçün alındı . İnqilabdan sonra rəsmin izi itdi və dirijor Nikolay Qolovanovun şəxsi kolleksiyasında “tapılan” 1960-cı ilə qədər onun yeri naməlum qaldı . 1970-ci ildə “Sakit məskən” rəsm əsəri Dövlət Tretyakov Qalereyasına verildi  .

Sənətşünas Vladimir Stasovun fikrincə, “Sakit məskən” Levitanın “axşam günəşinin tonlarının gözəlliyi və poeziyası baxımından” ən yaxşı tablosudur. Sənətşünas Aleksey Fedorov-Davydov “Sakit məskən” əsərini Levitanın “əhvali-ruhiyyə mənzərələri” silsiləsinə istinad edərək qeyd etdi ki, bu rəsm onun “Volqada çoxillik fəaliyyətinin bir növ son mərhələsi idi” və “nəinki buna qarşı deyil. Levitanın əvvəlki işi, lakin təbii olaraq ondan çıxır”. Sənətşünas Faina Maltseva yazırdı ki, rəssamın “Sakit məskən”də yaratdığı obraz “məzmununa görə çoxşaxəlidir”, ruhda “dinclik hissi, sakit lirik kədər və yayın gözəlliyinə həvəsli heyranlıq yaradır” .

## İstinadlar
Hacı Zeynal hamamı

**Hacı Zeynal hamamı** —  Sabunçu rayonunun Kürdəxanı kəndində Məşədi Aqil küçəsində yerləşən tarixi abidə. 
## Tikili
Hamamı vestibül, soyunma zalı, aralıq kamerası, fərdi otağa malik yuyunma zalı, qaynar və soyuq su anbarı olan xəznə və odluq kamerası olan külxanadan ibarətdir. Hamam yarısı yerin altında olmaqla iki günbəzlidir. Hamamın giriş qapısı tağ şəklindədir. 

## Tarixi
Hacı Zeynal hamamı XVII əsrə aid tarixi abidədir.. Hamam həftənin bir günü kişilər, qalan günlər isə qadınlar üçün fəaliyyət göstərərmiş. Hamam XX əsrin 70-ci illərinə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Hamamda 2020-ci ildə təmir və bərpa işləri aparılmışdır.

## İstinadlar
Pyotr Vereşşagin

**Pyotr Petroviç Vereşşagin** (; ) — akademizm üslubunda işləyən rus mənzərə və şəhər mənzərəsi rəssamı. O, Ural çöllüyündə ilk dəfə plener çəkmiş rəssamdır.

## Həyatı
Atası Pyotr Prokopoviç (1795–1843) və babası Prokopi Daniloviç (1764–1811) rəssam olublar. Qardaşları Vasili və Mitrofan (1842–1894) də rəssam olub. Onun tanınmış hərbi rəssam Vasili Vereşşagin ilə qohumluğu yoxdur.

Atası onun ilk müəllimi olub. Daha sonra İvan Babin adlı yerli ikon rəssamı olan babası ona dərs keçib. 1858-ci ildən 1865-ci ilə qədər İmperator Rəssamlıq Akademiyasına təhsil alıb, burada onun ən nüfuzlu müəllimi uzun illər İtaliyada yaşamış mənzərə rəssamı Sokrat Vorobyov idi.

Onun ilk sərgisi 1860-cı ildə akademiyada oldu və bundan sonra bir neçə gümüş medal aldı. Bu illərdə o, Moskvadan Tallinə qədər şəhər mənzərələrini əks etdirən rəsm əsərlərini də sərgiləyib. "3-cü dərəcəli rəssam" ixtisasını bitirib, Ludzada, daha sonra Vilna qubernatorluğunda müəllim işləyib. 1870-ci ildə müəllimlikdən imtina edib və bir il boyunca səyahət edərək müxtəlif rəsmlər çəkib. Səyahətdən sonra isə Sankt-Peterburqa qayıdıb. 1873-cü ildə ona "Akademik" adı verilmişdir.

Əsərləri daha sonra Filadelfiyada Yüzillik Sərgidə və Parisdə Universelle Sərgisində, eləcə də Rusiyada sərgiləndi. 1875 və 1876-cı illərdə Ural Dəmir Yolu Şəbəkəsində də işləmiş, Çusovaya çayı boyunca səhnələrin eskizlərini çəkmiş, oradakı dəmir yolunu uzatmağa hazırlaşmışdır. Rusiya–Osmanlı müharibəsi zamanı Balkandakı rus qoşunlarının və geri qayıdarkən Ruse qalasının bombardmanının rəsmini çəkib.

## Seçilmiş əsərlər

П. Верещагин. Вид Баку. 1872 год.jpg|Bakı şəhərinin dənizdən görünüşü (1872)
Petr Vereschagin - Naberjnaya Nevy.jpg|Neva bəndi
Petr Vereschagin - Suhum Cale.jpg|Suxumi
Piotr Veretschagin-Tiflis.jpg|Tbilisi Milli Gənclər Sarayı
Petr Vereschagin - Rynock v N.Novgorode.jpg|Nijni Novqorodda bazar
Petr Vereshchagin - View of Moscow Cremlin, 1879.jpg|Kreml (1879)


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* ArtNet: More paintings by P. P. Vereshchagin
Yamin qalası

**Yamin qalası** —  Sabunçu rayonunun Kürdəxanı kəndində yerləşən maraqlı quruluğa malik tikili. 
## Tarixi
Rəvayətlərə görə bu qəribə tikilinin adı bir vaxtlar Kürdəxanı kəndində Yamin adlı sözünü açıq deyən, yoldaşlarından bir çox şeylərdə seçilən bir şəxsin adı ilə bağlıdır. Fiziki cəhətdən qüvvətli olan bu şəxs silah gəzdirmək qadağan dövrdə kiçik çaplı silahı gəzdirərmiş. Buna baxmayaraq, Yaminin düşmənləri tərk-silah edərək ona bədən xəsarəti yetirir, başından ağır zərbələr alırr. Bundan sonra Yamin başından aldığı zərbələrin təsirindən yaddaşını və həyatdakı mövqeyini itirib, doğru-dürüst nə işlə məşğul olduğunu da anlaya bilmir.

Yaşaması üçün kənd sakinləri ona maddi yardım edirlər. Lakin Yamin ona verilən bu sədəqəni yığıb təkbaşına simvolik bir qala ucaldmaq qərarına gəlir. Kimsəsiz olan bu şəxs özündən sonra bir iz buraxmaq istəyi. Qalanın daşlarınıözü kürəyində daşımaqla o qalanı tikir. Kənd sakinləri arasında bu qala “Yamin qalası” adlandırılır.
## Tikili
Bu qalanın hündürlüyü 8 metr, divarının qalınlığı bir metr yarımdır. Qala daş və adı palçıqdan inşa edilmişdir. Hazırda tikili baxımsız vəziyyətdədir
.

## Şəkilləri

Yamin qalası 1.jpg|
Yamin qalası 2.jpg|
Yamin qalası 3.jpg|
Yamin qalası 4.jpg|


## İstinadlar
Vikimedia nümayəndəliklərinin siyahısı

**Vikimedia nümayəndəlikləri** — Vikimedia hərəkatının nümayəndələri tərəfindən yerli səviyyədə Vikimedia layihələrinin maraqlarını təbliğ etmək üçün yaradılmış mLink-interwikii və ya submLink-interwikii qeyri-kommersiya təşkilatlarıdır. Nümayəndəliklər Vikimedia Fondundan hüquqi olaraq müstəqildir, Əlaqələr Komitəsi (əvvəllər "Nümayəndəliklər Komitəsi" adlanırdı) tərəfindən qəbul edildikdən sonra fondla müqavilə bağlayır və Fondun vebsaytları üzərində nəzarətə malik olmur. Onlar regional konfranslar, təbliğat tədbirləri və Vikimaniya kimi qlobal tədbirlər təşkil edirlər. 2019-cu ilin avqust ayına olan məlumata görə, 38 ölkədə 40 tanınmış Vikimedia nümayəndəliyi var.

## Nümayəndəliklərin siyahısı

### Dövlət

### Bələdiyyə

### Keçmiş

## Qeydlər

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Maddi mədəniyyət

**Maddi mədəniyyət** sosial reallığın obyektlərə və memarlığa əsaslanan cəhətidir. O, obyektlərin istifadəsini, istehlakını, yaradılmasını və ticarətini, habelə obyektlərin iştirak etdiyi davranışları, normaları və ritualları əhatə edir. Bəzilərinə başqa mücərrəd hadisələr də daxildir. Termin ən çox arxeoloji və antropoloji tədqiqatlarda xüsusi mədəni və tarixi kontekstlərdə materialları və ya artefaktları təsvir etmək üçün istifadə olunur.Maddi mədəniyyət qeyri-maddi simvolları, inancları və sosial strukturları özündə birləşdirən simvolik mədəniyyətlə ziddiyyət təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Arxeologiya
* Mədəniyyət
* Abidə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Maddi mədəniyyət abidələri
Yaqub Qədimov

**Yaqub Bala oğlu Qədimov** (20 aprel 1917, Bakı — 1983, Bakı) ― texnika üzrə elmlər doktoru (1962), professor (1962), AMEA-nın müxbir üzvü(1968).
## Həyatı
Yaqub Qədimov 20 aprel 1917-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetini bitirib. 

## Əmək fəaliyyəti
Yaqub Qədimov 1941-1942-ci illərdə "Azneft"də mühəndis, 1942-1943-cü illərdə sovet ordu sıralarında zabit, 1943-1945-ci illərdə "Azneft"də mühəndis kimi fəaliyyət göstərib. O, 1945-1964-cü illərdə AMEA Energetika İnstitutunda aspirant, elmi işçi, laboratoriya müdiri olub. 1964-cü ildən isə Azərbaycan Texniki Universitetində kafedra müdiri vəzifəsində çalışıb.

## Elmi fəaliyyəti
Yaqub Qədimov 1948-ci ildə texnika üzrə fəlsəfə doktoru, 1962-ci ildə texnika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcələrini, 1962-ci ildə professor elmi adını alıb. 1968-ci ildə isə AMEA-nın müxbir üzvü seçilib. Alimin 200-dən artıq elmi işin, monoqrafiyanın və ixtiranın müəllifidir.

Yaqub Qədimovun elmi yaradıcılığının əsas istiqaməti əsasən neft sənayesində texnoloji pro­seslə­rin avtomatlaşdırlmış idarəetmə sistemlərinin işlənməsinə həsr olunub. O, paylanmış parametrli sistemlərin idərə edilməsində bu sistemlərin impulslu sistemlərə gətirilməsi və diskret Laplas çevirmələrinin tətbiqi əsa­sında yeni səmərəli üsul işləmiş, paylanmış parametrli sistemlərin elementlə­rinin analoq modellərini, paylanmış parametrli dinamik sistemlərin hesabatı ka­dastrını tər­tib edib. Quyuların qazılması prosesində elektromaqnitli muf­ta və tormoz­lu elektronəqllərin idarəedilməsinin avtomatlaşdırılması, neft-qaz kəmərlə­rin­də elektronəqllərin texnoloji parametrlərinin idərəedil­məsinin avtomatlaş­dı­rıl­masının bir sıra nəzəri və tətbiqi problemlərini həll edib.

## Ölümü
Yaqub Qədimov 1983-cü ildə Bakıda vəfat edib.

## Mükafatları
Yaqub Qədimov "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Stable Diffusion

**Stable Diffusion** — 2022-ci ildə buraxılan dərin öyrənmə, diffuziya üsullarına əsaslanan mətndən-şəklə model. O, ilk növbədə mətn təsvirlərinə əsaslanan təfərrüatlı şəkillər yaratmaq üçün istifadə olunur, baxmayaraq ki, o, həm də mətn sorğusununda qeyd olunduğu kimi şəkli bərpa etmə, genişləndirmə və mətndən-şəklə tərcümələr yaratmaq kimi digər işlərdə də tətbiq oluna bilər. Model Münhen Lüdviq-Maksimilian Universitetinin CompVis Qrupunun tədqiqatçıları və Runway şirkəti tərəfindən Stability AI tərəfindən verilən ianələr və qeyri-kommersiya təşkilatlarının təlim dataları əsasında hazırlanmışdır.

Stable Diffusion gizli diffuziya modelidir, bir növ dərin generativ süni neyron şəbəkəsidir. Onun kodu və modelləri açıq mənbəlidir və ən azı 4 GB VRAM GPU ilə təchiz edilmiş əksər cihazlarda işləyə bilər. Bu, onu yalnız bulud xidmətləri vasitəsilə əldə edilə bilən DALL-E və Midjourney kimi özəl mətndən-şəklə modellərdən fərqləndirir.
## İnkişafı
Stable Diffusion-un inkişafı start-up şirkəti Stability AI tərəfindən maliyyələşdirilib və formalaşdırılıb. Modelin texniki lisenziyası Münhen Lüdviq-Maksimilian Universitetinin CompVis qrupu tərəfindən buraxılıb. İnkişafa Runway şirkətindən Patrik Esser və CompVis-dən Robin Rombaç rəhbərlik edirdi, onlar əvvəllər Stable Diffusion tərəfindən istifadə edilən gizli diffuziya modeli arxitekturasını icad etmiş tədqiqatçılar arasında idilər. Stability AI, EleutherAI-ın və LAION-ın (Stable Diffusion-un öyrədildiyi məlumat dəstini toplayan alman qeyri-kommersiya təşkilatı) layihənin dəstəkçiləri olduğunu bildirdi.

2022-ci ilin oktyabr ayında Stability AI Lightspeed Venture Partners və Coatue Management-in rəhbərlik etdiyi raundda 101 milyon ABŞ dolları investisiya topladı.
## Məhkəmə iddiaları
2023-cü ilin yanvarında, Sarah Andersen, Kelli MakKernan və Karla Ortiz adlı 3 rəssam Stability AI, Midjourney və DeviantArt-a qarşı müəllif hüquqlarının pozulması ilə bağlı məhkəmə iddiası qaldıraraq, bu şirkətlərin süni intellekt alətlərini müəllifin icazəsi olmadan internetdən götürülən 5 milyard şəkillə öyrədərək milyonlarla müəllifin hüquqlarını pozduğunu iddia etdilər. Həmin ay Stability AI, şəkillərini təlimdə istifadə etdiyinə görə Getty Images tərəfindən də məhkəməyə verildi. 

2023-cü ilin iyulunda ABŞ-nin rayon hakimi Uilyam Orrik Andersen, MakKernan və Ortiz tərəfindən qaldırılan iddiaların əksəriyyətini rədd etdi, lakin onlara yeni iddia qaldırmağa icazə verdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Stable Diffusion Demo
*Interactive Explanation of Stable Diffusion
*"We Are All Raw Material for AI": Investigation on sensitive and private data in Stable Diffusions training data
*"Negative Prompts in Stable Diffusion"
Aynalıkavak Köşkü

** Aynalıkavak Köşkü** — İstanbulun Beyoğlu sahilində Hasköydə yerləşən pavilyon. İstanbul fəth ediləndə Ox meydanı yamaclarında böyük bir meşəlik idi. Bu bağ sahilə doğru enirdi.

## Tarixi
I Səlimin dövründə Hasköy və Beyoğlu sahilləri tərsanələrin inşası ilə əhəmiyyət qazanmış və bu böyük bağ bağları ilə birlikdə “Gəmiqayırma bağı” kimi tanınmağa başlamışdır. I Əhməd Ədirnədə olarkən Kayseri admiralı Xəlil Paşa Gəmiqayırma Bağında matəm Əli qəsrinin  tikilməsini əmr etdi və sarayın ilk binaları 1613-cü ildə tamamlandı.
IV. Murat və Sultan İbrahim Tərsanə Sarayına maraq göstərərək sarayı əlavə binalarla genişləndirdilər. Saray, IV. Mehmet zamanında baş vermiş yanğın nəticəsində tamamilə dağılmış və yenidən tikilmişdir. Beyoğlunun Hasköyündən baxanda sarayın bütün mənzilləri görünürdü. İkimərtəbəli Hərəm İdarəsinin alt mərtəbəsi tamamilə şüşə pəncərə ilə örtülmüşdür. Həmçinin Hərəm və Mabeyn şöbələrinin ətrafında müxtəlif binalar var idi. 1730-cu ildə sarayda bəzi təmir işləri ilə birlikdə yeni Hasbahçe malikanəsi tikildi.
III. Ahmet zaman-zaman Tərsanə sarayında yaşamış və Ox meydanındakı sünnət mərasimindən sonra hərəmi ilə burada qalmışdır.
1715-ci il Osmanlı-Venesiya döyüşündən sonra venesiyalılar III. Əhmədə böyük ölçülü, qiymətli güzgülər hədiyyə etmişlər və sultan bu güzgüləri Tərsanə sarayının müxtəlif salon və otaqlarına qoydurmuşdur. XVIII əsrin sonlarında I Əbdülhəmidin dövründə bərbad vəziyyətdə olan saray IV. Dövlət Giray tərəfindən təmir edilmiş və 1923-cü ilə qədər nəslinin əlində qalmışdır.

## Qalereya

Istanbul asv2021-11 img66 Aynalıkavak Pavilion.jpg|Pavilyonun xarici görünüşü
Istanbul asv2021-11 img68 Aynalıkavak Pavilion.jpg|Pəncərə detalı
Istanbul asv2021-11 img67 Aynalıkavak Pavilion.jpg|Günbəz xarici
Aynalikavak Pavilion DSCF3319.jpg|Günbəz daxili


## İstinadlar
Mustafa (dəqiqləşdirmə)

* Mustafa (Saatlı) — Azərbaycan Respublikasının Saatlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Mustafa (Bakalı) — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd.
* Mustafa (Auırqazı) — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd.
* Mustafa Kazdal məscidi — Qusar şəhərində yerləşən tarixi məscid.

## Həmçinin bax
* Mustafa
Maslak pavilyonu

**Maslak pavilyonu** — Tarixi saray İstanbulun adını aldığı Maslak səmtində İstinye və Tarabya qovşağının kəsişdiyi Böyükdərə küçəsində 170 hektar sahədə yerləşir.

## Tarixi
Onun tikintisi II. Mahmud zamanında başlanan köşk Əbdüləziz dövründə yeni bölmələr əlavə edilərək genişləndirilərək tikintisi başa çatdırılmışdır. II. Əbdülhəmid dincəldiyi və ov etdiyi bu iqamətgahda V Muradın taxtdan salınması və yeni hökmdar olması xəbərini alır.
Qəsir beş hissəyə bölünür: Kasr-ı Hümayun, Məbeyn-i Hümayun, Paşanın mənzili, çadır köşkü və konservatoriya.

## İstinadlar
Heydər (dəqiqləşdirmə)

**Yaşayış məntəqələri**
* Baba Heydər — İranın Çahar-Mahal və Bəxtiyari ostanının Farsan şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər.

**Digər**
* "Heydər Əliyev" ordeni — Azərbaycan Respublikasının ən yüksək dövlət təltifi.
* Heydər Əliyev Muzeyi (Neftçala) — Neftçalada muzey.
* Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodu — Bakıda zavod.
* Heydərpaşa vağzalı — qatar vağzalı.

## Həmçinin bax
* Heydər
Hatice Sultan Köşkü

**Hatice Sultan Köşkü** — Türkiyənin İstanbul şəhərinin Ortaköy məhəlləsində, Boğazda yerləşən və ilk sahibi Hatice Sultanın adını daşıyan tarixi yalı. Malikanə Beşiktaşın Ortaköy səmtində, Ulu Məcidiyə Məscidinin yanında yerləşir. Altı sultan malikanəsindən biri olmasına baxmayaraq, Ortaköydə yanğınlar nəticəsində hazırda dayanan yeganə malikanədir. Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulmasından sonra Osmanlı sülaləsi sürgün edildikdən sonra uşaq evi, daha sonra isə ibtidai məktəb kimi istifadə edilmişdir. 1972-ci ildə Üzgüçülük İxtisas Klubuna ayrılmış malikanənin bağçasında hovuz tikilmişdir.

## İstinadlar
Bank of Montreal

**Bank of Montreal ** ( — «Monreal Bankı»; **BMO**, ) — Kanada bankı, əmanətlərə yerləşdirilən vəsaitlərin həcminə görə ölkədə dördüncü (Kanadadakı “böyük beşlik” banklarından biri), ABŞ-ın iyirmi ən böyük bankı və dünyanın 50 ən böyük bankı arasında. 1817-ci ildə Kvebek ştatının Montreal şəhərində qurulan bu, Kanadanın ən qədim bank təşkilatıdır. 1977-ci ildən etibarən faktiki əməliyyat mərkəzi Torontodadır.

Köhnə Kanada bank sistemində Monreal Bankı ilk nizamnamə bankı idi və ilkin olaraq inhisarçı mövqe tutdu, faktiki olaraq mərkəzi bankı əvəz etdi; Digər nizamnamə bankları daha sonra meydana çıxdı, lakin Monreal Bankı Kanada dollarının dövriyyəyə buraxılmasına qədər notlar və tokenlər buraxdı.

## Tarixi

Bank 1817-ci ildə bir qrup sahibkar tərəfindən yaradılmışdır; əvvəlcə Monreal Bank adlanırdı. 1822-ci ildə özəldən ictimaiyyətə çıxdı və adını Monreal Bankı olaraq dəyişdirdi. O, həm yeni filialların açılması, həm də satınalmalar vasitəsilə bütün Kanadada öz fəaliyyətini sistematik şəkildə genişləndirdi. 1942-ci ildə bank öz əskinaslarını buraxmağı dayandırdı. 1977-ci ildə bankın əməliyyat mərkəzi Torontoya köçürüldü, lakin onun rəsmi qərargahı Monrealda qaldı. 1984-cü ildə baş ofisi Çikaqoda yerləşən Harris Bank satın alındı; Beləliklə, bank ABŞ bazarına daxil oldu. Üç il sonra Nesbitt, Thomson and Company broker firması satın alındı. 1994-cü ildə Bank of Monreal Nyu-York Fond Birjasında siyahıya alınan ilk Kanada bankı oldu və növbəti il ​​Çində lisenziya aldı. 1998-ci ildə Kanada hökuməti Royal Bank of Canada ilə birləşmə müqaviləsini əngəllədi. 2009-cu ildə bank AIG-nin Kanada sığorta biznesini alıb. 2010-cu ildə Miluokidə yerləşən Marshall & Ilsley şirkətini satın aldıqdan sonra ABŞ-dəki bütün əməliyyatlar BMO Harris Bank brendi altında birləşdirildi.

## Fəaliyyəti
Əsas fəaliyyət regionları Kanada və ABŞ-dır. 2020-ci ilə qədər bankın şəbəkəsinə 1409 filial (Kanadada 877 və ABŞ-ın səkkiz ştatında 528) və 4820 bankomat daxildir.

2019-20 maliyyə ilində (31 oktyabr 2020-ci ildə başa çatmışdır) gəlirin 23,5 milyard Kanada dolları, 14 milyard Kanada dolları xalis faiz gəliri və 2,2 milyard Kanada dolları xalis sığorta gəliri olmuşdur. Aktivlərin 949 milyard dollarının 445 milyard dolları verilmiş kreditlərdən, 234 milyard dolları isə qiymətli kağızlara qoyulan investisiyalardan əldə edilib. Qəbul edilmiş depozitlər 659 milyard Kanada dolları təşkil etmişdir.

Əsas bölmələr:
* pərakəndə bankçılıq *(Şəxsi və Kommersiya Bankçılığı)* — özəl müştərilər, kiçik və orta biznes üçün bank xidmətləri; Kanada: gəlir — 8 milyard, aktivlər — 251 milyard; ABŞ: gəlir — 5,5 milyard, aktivlər — 138 milyard.
* aktivlərin idarə edilməsi *(BMO Wealth Management)* — iri özəl kapitalların və fond aktivlərinin idarə edilməsi; həmçinin sığorta xidmətləri göstərir; gəlirləri — 6,7 mlrd., aktivləri — 45,6 mlrd.
* kapital bazarları *(BMO Capital Markets)* — dünyanın aparıcı maliyyə mərkəzlərində 35 ofis (o cümlədən Şimali Amerikada 22) vasitəsilə korporativ, institusional və dövlət müştərilərinə maliyyə xidmətləri; gəlir — 5,3 milyard, aktivlər — 370 milyard.

## İstinadlar
Sürüşmə gərginliyi

**Sürüşmə gərginliyi və ya kəsmə gərginliyi:**

*Ümumi simvol:*   

*[[Beynəlxalq vahidlər sistemi|BS]]-də vahidi:*   paskal

*Digər kəmiyyətlərdən alınması:*   =F/A

**Kəsmə gərginliyi** (çox vaxt **** ( yunanca : tau ) ilə işarələnir) material kəsiyi ilə paralel gərginliyin tərkib hissəsidir. O, materialın kəsişməsinə paralel qüvvə vektorunun komponenti olan kəsmə qüvvəsindən yaranır. *[[Gərginlik (mexanika)|Normal gərginlik]]*, əksinə, təsir etdiyi materialın kəsişməsinə perpendikulyar olan qüvvə vektor komponentindən yaranır.

## Ümumi kəsmə gərginliyi
Orta kəsmə gərginliyini  və ya vahid sahəyə düşən qüvvəni hesablamaq üçün düstur:
**[[Yunan əlifbası|]]=F/A**
burada:

İştirak edilən sahə, tətbiq olunan qüvvə vektoruna paralel olan maddi üzə, yəni qüvvəyə perpendikulyar səthin normal vektoru ilə uyğun gəlir.

## İstinadlar
Censen bərabərsizliyi

Riyaziyyatda Danimarka riyaziyyatçısı Yohan Censenin adını daşıyan **Censen bərabərsizliyi** inteqralın qabarıq funksiyasının qiymətini qabarıq funksiyanın inteqralına aid edir. O, 1906-cı ildə Censen tərəfindən  1889-cu ildə Otto Hölder tərəfindən ikiqat diferensiallana bilən funksiyalar üçün eyni bərabərsizliyin əvvəlki sübutuna əsaslanaraq sübut edilmişdir  Ümumiliyini nəzərə alaraq, bərabərsizlik bir çox formalarda baş verir, onlardan bəziləri kontekstdən asılı olaraq aşağıda təqdim olunur. Ən sadə formada bərabərsizlik ortanın qabarıq çevrilməsinin qabarıq çevrilmədən sonra tətbiq edilən ortadan kiçik və ya ona bərabər olduğunu bildirir; Konkav çevrilmələr üçün bunun əksinin doğru olması sadə bir nəticədir.. 

Censen bərabərsizliyi qabarıq funksiyanın sekant xəttinin funksiyanın qrafikindən *yuxarıda* olması fikrini ümumiləşdirir ki, bu da iki nöqtə üçün Censen bərabərsizliyidir: sekant xətti qabarıq funksiyanın çəkili vasitələrindən ibarətdir ( *t* üçün)&nbsp;∈&nbsp;[0,1]),

: f(t x_1 + (1-t) x_2) \leq t f(x_1) + (1-t) f(x_2).

funksiyanın qrafiki çəkili vasitələrin qabarıq funksiyası olduğu halda,

: t f(x_1) + (1-t) f(x_2),

Beləliklə, Censen bərabərsizliyi:

: f(t x_1 + (1-t) x_2).

Ehtimal nəzəriyyəsi kontekstində ümumiyyətlə aşağıdakı formada ifadə edilir: əgər *X* təsadüfi dəyişəndirsə və  qabarıq funksiyadırsa, onda

: \varphi(\operatorname{E}[X]) \leq \operatorname{E} \left[\varphi(X)\right].

Bərabərsizliyin iki tərəfi arasındakı fərq, \operatorname{E} \left[\varphi(X)\right] - \varphi\left(\operatorname{E}[X]\right), Censen boşluğu adlanır. 

## Qeydlər

## İstinadlar

* 
* Tristan Needham (1993) "A Visual Explanation of Jensen's Inequality", American Mathematical Monthly 100(8):768–71.
* 
* 
* 
* Sam Savage (2012) The Flaw of Averages: Why We Underestimate Risk in the Face of Uncertainty (1st ed.) Wiley. ISBN  978-0471381976
Bağ məscidi (Kürdəxanı)

**Bağ məscidi** və ya **Bağlar məscidi** — məscid Kürdəxanı bağları ərazisində sakinlər tərəfindən 20-ci əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. 

## Tikili
Məscid kvadrad formaya malik olub, minarəsizdir. Şimal divarına bitişik artırma və ya hücrələr vardır. Tikilinin iki qapısı vardır ki, onlardan biri şərq digəri isə qərb divarında yerləşir. Məscidin qərb qapısı və çərqə baxan pəncərələrindən birinin üzərində onunla bağlı olan daş kitabəni xatırladan, lakin sement və qum qarışığından hazırlanmış yazılar möcuddur. Dörd pəncərəyə sahib olan tikilinin əlavə olaraq qibləyə istiqamətlənmiş olan nəfəsliyi vardır. Məscidin tavanı mişar daşından hazırlanmış dairəvi formalı sütunla dəstəklənir.

## Hazırkı vəziyyəti
Məscid baxımsız vəziyyətdədir. Tavanının bir hissəsi çökmüşdür. Qapı və pəncərələrdən tavana doğru çatlar əmələ gəlib. Hücrənin tavanı tamamən çökmüş düvarları isə yarı uçulu vəziyyətindədir. 
## Şəkilləri

Bağ məscidi (Kürdəxanı) 1.jpg|
Bağ məscidi (Kürdəxanı) 2.jpg|
Bağ məscidi (Kürdəxanı) 3.jpg|
Bağ məscidi (Kürdəxanı) 4.jpg|
Bağ məscidi (Kürdəxanı) 5.jpg|
Bağ məscidi (Kürdəxanı) 6.jpg|

## İstinadlar
Google Yerli Bələdçilər

**Google Yerli Bələdçilər**  () ( *Quql yerli bələdçilər*) — Google Maps tərəfindən yaradılmış istifadəçilərə Google Xəritəyə töhfə verməyə icazə verən könüllü proqramdır. Bu istifadəçilərə əməkdaşlıq üçün əlavə üstünlüklər verir. İstifadəçilər 1-dən 10-a qədər səviyyələrə çata və nişanlar qazana bilərlər. Proqram qismən Google Map Maker-ın davamçısıdır, çünki əvvəlki proqramın xüsusiyyətləri vebsayta və tətbiqə inteqrasiya edilib. Bu proqram vasitəsilə istifadəçilər, özlərinin yaşadığı və ya səyahət etdikləri yerlərlə bağlı məlumatları paylaşaraq, digər istifadəçilərə ətraflı təsvir və təcrübələrini təqdim etməyə kömək edirlər.Google maps, bu proqram ilə istifadəçilər fotoşəkillər, videolar, yeni yerlər, yeni yollar əlavə etməklə təcrübələrini paylaşaraq məkan məlumatlarını zənginləşdirmələrini və digər istifadəçilərə daha ətraflı və aktual məlumat təqdim etmələrini təşviq etməyə çalışır. İstifadəçilər fəaliyyətlərinə davam etdikcə, fərqli səviyyələr əldə edir və bu səviyyələrə çatdıqda müxtəlif təltiflər və imtiyazlar əldə edir.
## Fəaliyyət növləri
* **Yerlər Əlavə Et**. İstifadəçilər tətbiqə özlərinin yaşadığı bölgədə və ya səyahət etdikləri yerlərdə yeni məkanları əlavə edə bilərlər. Bu məkanlar restoranlar, mağazalar, parklar, muzeylər, və başqa cür əyləncə məkanları ola bilər.
* **Şəkillər Əlavə Et**. İstifadəçilər tətbiqə özlərinin çəkdikləri şəkilləri əlavə edərək məkanların və ya yerlərin vizual təsvirlərini təkmilləşdirə bilərlər.
* **Rəylər Yazmaq**. İstifadəçilər tətbiqdəki məkanlar və yerlər haqqında rəy və təcrübələrini paylaşaraq başqalarına kömək edə bilərlər.
* **Mövcud Məlumatları Redaktə Et**. İstifadəçilər, mövcud məkanların və yerlərin məlumatlarını redaktə edərək yeniləyə bilər, ətraflı və doğru məlumatların yenilənməsinə kömək edə bilərlər.
* **Təcrübələri və Rəyləri  Qiymətləndir**. İstifadəçilər başqa Local Guides üzvlərinin əlavə etdikləri məkanları qiymətləndirərək və rəylərini bəyənərək onların təcrübələrinə dəstək olaraq onların səviyyələrini yaxşılaşdıra bilərlər.
* **Əlavə olunmuş məkanları təsdiqləmək**. İstifadəçilər tərəfindən əlavə olunmuş məkanları təcrübəli və privilegiyalı istifadəçi tərəfindən xəritədə yayımlanmasını təsdiq etmək və sair fəaliyyətlər.

## İstinadlar
Aşqabad (dəqiqləşdirmə)

* Aşqabad — Türkmənistanın paytaxtı.
* Aşqabad (Təbəs) — İranın Cənubi Xorasan ostanının Təbəs şəhristanının Dəstgirdan bəxşində şəhər.
Seyid Məhəmməd Qasimiyan

**Seyid Məhəmməd Qasimiyan** ( 4 aprel 1995-ci ildə anadan olub, Yasuc) İranlı yazıçı, rejissor, bədii rəhbər və İran televiziyasının prodüseridir.

## tərcümeyi-halı

Seyid Məhəmməd Qasemian İranın Yasuc şəhərində anadan olub. O, teatr rejissorluğu üzrə magistr dərəcəsinə malikdir və hazırda ali təhsilin idarə edilməsi üzrə doktorantdır. Seyid Mohammad Ghasemian televiziya sahəsində peşəkar karyerasına 2014-cü ildə IRIB TV1-də Novruzun xüsusi proqramı ilə başlayıb. Bundan sonra Seyid Mohammad Ghasemian IRIB TV2-nin *Asre Khanevade* proqramında çalışaraq özü üçün uğurlu təcrübə yarada bildi.

## İşləyir

### Mükafatlar

8-ci Beynəlxalq Dünya Ticarət Konfransının (DECO 2015) seçilmiş fotoqrafı 

## İstinadlar
Mark Düplass

**Mark Devid Düplass** () — amerikalı kinorejissor, aktyor, yazıçı və musiqiçi. O və qardaşı Cey Düplass 1996-cı ildə Duplass Brothers Productions şirkətini təsis etmiş və onlar birlikdə "*The Puffy Chair*", "*Baghead*", "*Cyrus*", "*Jeff,* *Who Lives at Home*" və "*The Do-Deca-Pentatlon*" kimi bir neçə film çəkmişdirlər.

Mark Duplass yazıçı, prodüser və aktyor kimi fəaliyyəti ilə tanınır. O, "*Room 104*" teleserialında və "*Creep*" qorxu filmində və onun davamında işləyib. Mark "*The Morning Show*"da Çip rolunu oynadığına görə "Emmi" mükafatına namizəd göstərilib. O, həm də indi-rok qrupu Volcano, I'm Still Excited!!-nin müğənnisidir. 

## Həyatı
Mark Düplass 7 dekabr 1976-cı ildə Luiziana ştatının Nyu-Orlean şəhərində anadan olub. O, Roma Katolik inancı ilə böyümüş və Jesuit High School-a getmişdir. Mark ali təhsilini Ostin Texas Universitetində və Nyu-York Şəhər Kollecində alıb. O, fransız Cajun, italyan, aşkenzazi yəhudisi və alman mənşəlidir.

## Filmoqrafiya
* The Puffy Chair (2005)
* Baghead (2008)
* Cyrus (2010)
* Jeff, Who Lives at Home (2011)
* The Do-Deca-Pentathlon (2012)
* Black Rock (2012)
* Güvənliyə zəmanət verilmir (2012)
* Zero Dark Thirty (2012)
* Creep (2014)
* Sevdiyim insan (2014)
* The Lazarus Effect (2015)
* Blue Jay (2016)
* Table 19 (2017)
* Creep 2 (2017)
* Unlovable (2018)
* Paddleton (2019)
* Bombshell (2019)
* Language Lessons (2021)
* Biosphere (2022)

## İstinadlar
Geri (İndiana)

**Geri** ( ) — Amerika Birləşmiş Ştatları İndiana vilayətində, Çikaqo, İllinoysun 40km aşağısında yerləşən şəhər. Geri İndiana Dünyası Milli Parkına bitişikdir və Miçiqan gölünün cənubu ilə həmsərhəddir. Şəhərə Birləşmiş Ştatlar Polad Korporasiyasının qurucu sədri olan vəkil Elbert Henri Gerinin adı verilmişdir. Şəhər böyük polad dəyirmanları ilə və Cekson 5 musiqi qrupunun doğulduğu yer kimi tanınır.

Əhalisinə görə İndiana ştatının doqquzuncu, İndiana vilayətinin ikinci böyük şəhəri olan Gerinin əhalisi 2010-cu il siyahıyaalınmasında 80,294 nəfər olmuşdu. 1920-ci illərdən 1960-cı illərin ortalarına qədər inkişaf edən polad sənayesinə görə çiçəklənən bir şəhər idi, ancaq xarici rəqabət və polad sənayesinin yenidən qurulması bölgənin çökməsi və özünün əvvəlki əhəmiyyətinin itirməsi ilə nəticələndi.

1960-cı illərin sonlarından bəri Geri 1960-cı ildəki 178.320 nəfər əhalisinin 55 faizinin şəhərdən köçməsiylə, əsas əhalisini itirmişdir. Şəhər çoxlu Rust Kəmər şəhəri, işsizlik, çürüyən infrastruktur və aşağı savadlılıq və təhsil səviyyələri də daxil olmaqla müxtəlif çətinliklərlə üzləşir. Şəhərdəki bütün evlərin üçdə birinin boş və ya tərk edildiyi təxmin edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Geri (ad)

**Geri** () — ingilis kişi adı.

*Geri Bekker
*Geri Bouls
*Geri Kuper
*Geri Holt
*Geri Koul
*Geri Gilmor
*Geri Ridcuey
*Geri Snayder