open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hor (tanrı)

**Horus** (və ya **Horos**, **Hor**), **Qor** - erkən Misir mifologiyasına görə baş tanrı sayılır. Ən qədim dövrdə göylər tanrısı, 
**Horus** bir (çox hallarda **Hor**) qədim Misir dilindəki **Hr** ("yüksəklik", "səma" mənasını daşıyır) sözünün latın dilindəki formasıdır. Bu ad, göy tanrısına aid edilir. Digər tanrıların adları kimi, bu ad da, qədimdən bir çox formalara malik olmuşdur:

* „*[[Hor-iabti|Şərqi Hor]]*"
* „*[[Hor-imi-Schenut|Şenut Hor]]*"
* „*[[Hor-Inpu|Hor-Anubis]]*"
* „* [[Hor-Nechen|Hierakonpolisli Hor]]*"
* „*[[Haroeris|Böyük Hor]]*"
* „*[[Butolu Hor]]*"
* „*[[Hor-mehti|Şimali Hor]]*"
* „*[[Hor-nefer|Mükəmməl Hor]]*"

## Horus rəvayətlərdə
Rəvayətə görə Horus Göy tanrısı hesab edilir. Günəş və Ay allah cismi kimi təsəvvür edilən göyün gözləri hesab edilir.
Günəş tanrının sağ, ay isə sol gözü sayılır. Şahinin lələklərinin ucları göyün hüdudlarını göstərir.
Horusun gözü qədim Misirdə simvolik əhəmiyyətə malik olmuşdur. Əfsanəyə görə, döyüşlərin birində Set tərəfindən burub çıxarılmış Horusun sol gözündən Ay yaranmışdır. Ayın fazası bu zədələnmə ilə izah edilir.

Tanrı Ranın göstərişilə Anubis Osirisin parçalanmış bədən hissələrini bir yerə yığaraq mumiyalayır. İsida şahin cildində yerə enərək, möcüzəli şəkildə Osirisin cəsədindən mayalanaraq, onun qisasını almaq üçün Horusa hamilə qalır və onu dünyaya gətirir. Horus özünü Osirisin yeganə vərəsəsi sayır. Nilin vadisindəki bataqlıqda anası tərəfindən bəslənildikdən sonra, Horus tanrılar  məhkəməsindən Seti cəzalandırmağı və Osirisin varidatının ona qaytarılmasını tələb edir. Əfsanəyə görə, bu mübahisə səksən il davam etmiş və nəticədə tanrıların məhkəməsində Horus yeganə varis kimi tanınmışdır. Tot bu haqda allahların qərarını yazır. Bundan sonra Horus, atası Osirisi ona öz gözünü udduraraq dirildir. Lakin Osiris yerə qayıtmaqdan imtina edir, ölülər çarı kimi qalaraq, canlılara hökmdarlıq etməyi Horusa tapşırır.

Başqa bir rəvayətə görə, Ra, Horusa düşmənləri izləməsini və məhv etməsini tapşırır və Horus amansızlıqla onları məhv edir. Ra onu belə qiymətləndirir: "Sən mənim düşmənlərimi məhv etdin. Sən suyu qana boyadın. Sən suyu al rəngə boyadın və mənim ürəyim sevinir!" Sonra Horus Ranın düşmənlərinin başçısı allah Seti həbs edərək əli-qolu bağlı halda Ranın hüzuruna gətirir. Ra əsiri digər Horusun, ilahə İsidanın oğlunun yanına aparmağı tapşırır, sonunda o, Setin başını vurur. Bundan sonra o, nəhəng ilana çevrilərək yerin altında gizlənir. Bu əfsanədə Osirisin adı çəkilmir.

Bir başqa əfsənayə görə isə, əqrəb ilahəsi Selkit Horusun arvadı kimi təqdim edilir.

## Hökmdar titulu
Qədim Misir mifologiyasına görə, tanrı-şahin, hökmdar (firon) evinin və şəxsən çarın (fironun) mühafizəçisi sayılır. Buna görə də, Hor adı çar və ya firon tituluna aid edilmişdir. Horus sözü adönü "hökmdar" ("firon"), işarəsi isə "tanrı" mənasını verir.

## Təsviri
Horus rəngli tablolarda başına qoşa tac qoyulmuş, ayaq üstə durmuş şahin başlı insan cildində təsvir olunmuşdur. Yunan-roma təqvimində legionerlər belə təsvir edilərmişlər.

## Mənbələr
# Rolf Felde: Ägyptische Gottheiten. Wiesbaden 1995

## İstinadlar
Sadizm

**Sadizm** (bu psixi halı ilk dəfə təsvir edən fransız yazıçı Markiz de Sadın şərəfinə adlandırılıb) — geniş mənada — zorakılığa meyil etmə, alçaldılma və digər əzablardan həzz alma. "Sadizm" kəlməsini ilk dəfə Rixard Kraft-Ebinq özünün 1886-cı ildə işıq üzü görən "Psychopathia sexualis" monoqrafiyasında işlətmişdir.
Psixoloji sadizm (mənəvi sadizm və yaxud, psi-sadizm) — sadizimin elə bir formasıdır ki, bu hal digər şəxsə fiziki deyil, psixoloji, mənəvi-əxlaqi (məsələn, təhqir, alçaltma, təhdid etmə və s. formalarda) əzab və iztirab vermə ilə müşayiət olunur.
Məhəmməd Əliyev (rəssam)

**Məhəmməd Əliyev** — azərbaycanlı rəssam.

## Həyatı
Məhəmməd Əliyev 1986-cı ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü seçilib. 1990-cı ilin qanlı yanvar günlərində "Ruhların səsi" adlı tablosu baş verənlərə etiraz əlaməti olaraq Bakı metrosundan asılıb. 1991-ci ildə Sankt-Peterburq Dövlət Muzeyi onun "Sevgililər" adlı rəsm əsərini yüksək qiymətə alıb.

Əsərləri o, Türkiyəyə köçərək, burada yaşamağa başladıqdan sonra daha böyük marağa səbəb olub. Ən qısa zamanda onun rəsmləri ABŞ, İngiltərə, Avstriya, Almaniya və Fransada sərgilənib, öz modernist üslubu ilə müəllifinə şöhrət gətirməyə başlayıb.

O, həm rəssam, həm heykəltaraş, həm keramikaçı, həm də qrafikdir. Türkiyədə yaşamağa başladıqdan sonra Azərbaycanda yalnız bir dəfə — 2007-ci ilin payızında sərgisi açılıb.. Həmin vaxt Səttar Bəhlulzadə adına Mərkəzi Sərgi Salonunda təşkil edilən nümayişdə rəssamın 60-dək əsəri təqdim olunub.

## İstinadlar
Audiokonferensiya

**Audiokonferensiya** - bu iştirakçılar arasında səsli konferensiyalar keçirmək üçün müxtəlif telekonferensiya növüdür. Audiokenferensiyalardan birtərəfli video (one-way video), peyk TV, həmçinin elektron yığıncaqların keçirilməsi üçün istifadə edirlər. Telekonferensiyalar distant təhsil kurslarının keçirilməsi üçün müəyyən imkanlar verir. Burada radio və audio kasetlərin imkanlarından da kifayət qədər istifadə edilir.
Xanoğlan Bayramov

**Xanoğlan Bayramov** — Sosialist əməyi qəhrəmanı, neftçi.

1933-cü ildə həyata göz açıb 1999-cu ildə dünyasını dəyişən Xanoğlan Bayramov ömrü boyu qurub-yaratmaqla məşğul olub. 66 illik həyatında o qədər ev tikib, qurğu quraşdırıb ki… Başqa inşaatçılardan fərqi isə onda olub ki, torpağın üstündə deyil, suların qoynunda qurub-yaradıb.

Dənizdə ağırlığı minlərlə ton olan platformaların quraşdırılması, suyun az qala 300 metr dərinliyində kəmərlərin çəkilməsi bugünümüzün gerçəkliyidir və heç kəsi təəccübləndirmir. 40, 50, 60 il əvvəl isə bunlar möcüzə kimi görünürdü. Onda təkcə Neft daşları vardı. Burada dəniz şəhəri salınırdı, evlər tikilirdi, estakadalar, estakadayanı meydançalar inşa edilirdi. Dəli-dolu dalğaların qoynunda Xanoğlan kimi igidlər xarüqə yaradırdı.

## Həyatı
Lerikdə anadan olmuş, Əmircanda səkkizillik məktəbi bitirmiş, sonra peşə təhsili alaraq qaynaqçılığı öyrənmişdi. Hünər göstərdiyi məkan isə Neft daşları olmuşdu. Təhsilini də burada davam etdirmiş, Neft texnikumunun dəniz şəhərində fəaliyyət göstərən filialını bitirmişdi.

Xanoğlan Bayramov Neft daşlarında əmək fəaliyyətinə fəhləlikdən başlamışdı. O, sözün tam mənasında, dəniz şəhərini tikənlərdən idi. 30 ildən çox bir dövrdə öz çətin peşəsindən ayrılmamışdı. Bu sədaqət də onu pillə-pillə ucaltmışdı.

25 il "Möcüzələr adası"nda çalışmış neftçi-şair Zaməddin Ziyadoğlu Xanoğlan Bayramovun "Azərdənizneftinşaat" Trestinin 6 saylı Tikinti-Quraşdırma İdarəsinin rəisi olduğu vaxtları xatırlayır. Deyir ki, o illərdə Neft daşlarında inşaat işləri geniş vüsət almışdı. Gecəyə-gündüzə, yağışa-küləyə baxmadan iş davam edirdi. Xanoğlan Bayramov bu işlərə rəhbərlik etməklə yanaşı, bizimlə, tabeliyində çalışan insanlarla dostluq etməyi də bacarırdı. Bu yüksək insani keyfiyyət çətin dəniz şəraitində güclü amil idi.

Xanoğlan Bayramov 1958-ci ildə, hələ 25 yaşında ikən dövrünün yüksək mükafatına — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdü. Fəaliyyətinin müxtəlif illərində ona bir sıra rəhbər vəzifələr tapşırılmışdı. "Xəzərdəniztəmirtikinti" Trestinin müdiri, "Azərdənizneftinşaat" Trestinin müdirinin müavini vəzifələrində çalışmışdı. Ancaq nə vəzifə dəyişdirirdi onu, nə şan-şöhrət. Həmişə sadə, zəhmətkeş, insansevər olaraq qalırdı. Amma işə gecikənlər, intizamı pozanlar gözünə görünməsə, yaxşı idi. Onda Xanoğlan Bayramovun sərt üzü özünü göstərirdi… Ən yaxşı tərbiyə üsulu isə şəxsi nümunə idi.

O nümunəni unutmayan, Xanoğlan Bayramovu özünün ustadı hesab edən yetirmələri bu gün də neft sənayemizdə "külüng vururlar". Bu sırada onun doğmaları, övladları da dayanır Oktay ve Füzuli.

## Həmçinin bax
* Neft Daşları
* Azərbaycanda neftçilər günü

## Mənbə
* Dəniz şəhərində izi qalanlar -inşaatçı Xanoğlan Bayramov

## Xarici keçidlər
* Görkəmli neftçilər
Fransua de Laroşfuko

**Fransua de Laroşfuko, VI Fransua, Roşfuko hertsoqu** (, ) — Fransa yazıçısı və əxlaq vaizi. Özünün "Əxlaq qaydaları" (*Maximes*) əsəri ilə tanınır. Qədim zadəgan ailəsində doğulub. Gəncliyində orduda xidmət edib. Sent-Antuan döyüşündə yaralanıb.

## Yaradıcılığı
Bundan sonra Laroşfuko özünün "Düşüncələr" və "Xatirələr" adlı əsərlərini yazmağla məşğul olub. Dövrünün Buaro, Rasin, Molyer kimi görkəmli adamların yaxın dostu olub. "Düşüncələr" əsərində insanın hərəkət və münasibətlərinin eqoizmdən doğduğunu, insanın öz ehtiraslarının əsiri olduğunu, onun hərəkətlərinin ağıl və düşüncə ilə deyil, şəxsi mənafe hissləri ilə idarə olunduğunu qeyd edir. Laroşfukoya görə sosial qanunlarla insan təlabatının qanunları uyğun gəlmir. Nəticədə, insanlar arasında bu qədər ikiüzlülük hökm sürür və ümumiyyətlə bütün xeyirxah əməllər insanların bəd niyyətlərinin maskalanmır ifadəsidir. Laroşfuko əsərləri üzərində dönə-dönə işləyib. O aforizmləri ilə insanın öz-özünü tanımasına kömək etmək istəyir. Ona görə başqasının bizim haqqımızda dediklərinə dönə-dönə qulaq asmaq lazımdı.

Çünki, dünyada bunu heç kim istəmir və xoşlamır. Bununla da eyblər çoxalır və dərinləşir. Saxtakarlıq həqiqət donunda hər yanda hökm sürür. Buna görə hamı maska taxıb yaşayır. Xeyirxah sözlər kimin dilində çoxsa, birinci saxtakar odur. Laroşfuko yazır ki , insanların sözdə özlərini ədalətli göstərməsi əslində onların ədalətsiz əməllərini ört-basdır etmək üçündür. O, yazır ki , öz xeyirxah əməlini yaymaq cəzasız şər əməllər törətmək vasitəsidir. Laroşfukoya görə insanların ən böyük bəlası onların özlərini sevməsi, özlərinə aşiq olmalarıdır. Bu cəhətdən istisna təşkil edən adam tapmaq çətindir. Laroşfuko Avropa fəlsəfəsində moralist pessimizmin acdadlarından biridir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Əlisa Nicat — Dünya Filosofları. Bakı, 1995.
Horun gözü

**Horun gözü** qədim Misirin rəmzi sayılan Horun döyüş zamanı Set tərəfindən çıxardılmış olan Ayı tərənnüm edən sol gözüdür.
Şahin gözünü xatırladır. Bu simvol Ranının gözü yaxud Horun gözü adlanır və Qədim Misir tanrısı Horun sağ gözünü təcəssüm edir. Simvol Günəşi təmsil edir və Günəş tanrısı Ra (Re) ilə əlaqələndirilirdi. Sol göz isə Ay tanrısı Tehutini (Tot) təcəssüm edir. Zədəli sol göz Ayın fazalarını əks etdirir. Rəmzi olaraq onu qədim Misirdə bir çox misirlilər boyunlarında gəzdirirdilər.

## Əfsanələrdə
Əfsanəyə görə sol göz Horun məkirli qardaşı Set tərəfindən oyulur, cadu tanrısı Tot isə gözü yenidən möcüzəvi şəkildə bərpa edir. Qədim Misirin bu günümüzə gəlib çıxmış yazılarında bu göz haqqında bir çox əfsanə mövcuddur. Bir əfsanəyə görə Set öz barmağını Horusun sol gözünə soxaraq çıxartmışdır. İkinci bir əfsanədə onu tapdalamış, üçüncü bir əfsanəyə görə isə onu udmuşdur. Bir yazıda Hathor ona ceyran südü içirdərək bərpa etmiş və ya sağaltmışdır. Başqa bir yazıda gözün Anubis tərəfindən dağ yamacında basdırıldığı qeyd edilir. Digər bir əfsanəyə görə isə Hor öz gözünü atası Osirisə udduraraq onu diriltmişdir.

Hər iki göz birlikdə bütün kainatı tərənnüm edir və bu baxımdan taoist İn və Yan simvolu ilə eyniyyət təşkil edir. Sağ göz günəş, kişi enerjisini, o cümlədən təfəkkür və riyaziyyatı simvolizə edir. Sol göz qadın və ay enerjisini ifadə edir və intuisiya və cadunu təmsil edir. Birlikdə onlar Horun ali hakimiyyətini tərənnüm edir.

## Heroqlif
Misir yazılarında *irt* "göz" deməkdir, onun fel forması isə "wḏȝ" – "qorumaq" belə ki "qoruyan göz" mənasını verir.

## Magik qüvvə kimi
Qədim misirlilər inanırdılar ki, horun gözü şəfalı və qoruyucu gücə malikdir. Horun gözündən qoruyucu həmail və tibbi ölçü cihazı kimi istifadə edirdilər. Dərman preparatlarının hazırlanmasında gözün riyazi ölçülərindən istifadə etməklə məmulatların tərkibindəki inqridientlərin miqdarını təyin edirdilər.

Rəvayətə əsasən Horusun gözünün ölünü diriltməsi, yenidən bərpa olunması onun magik qüvvəyə malik olmasını göstərir. Buna görə də qədim Misirdə insanlar onu yaman gözdən və qəzadan qorunmaq, xəstəliklərdən sağalmaq məqsədilə öz boyunlarından asarmışlar.

Masonluqdakı hər şeyi görən göz və ABŞ dollarının üzərindəki ehtiyatlılığın simvolunun mənşəyi Horun gözüdür.

## İstinadlar

## Mənbə
* Symboldictionary — Eye of Horus
Qozlu (Laçın)

**Qozlu** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Qozlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Qozlu kəndi Təzəkənd kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Qozlu kənd Soveti yaradılmışdır. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi XVII əsrdə Qarabağdan köçürülmüş ailələrin Qozlu adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmişdir. Oykonim "qoz ağacları ilə zəngin" mənasındadır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir. 

## Əhalisi
2006-cı ilin statistikasına görə kəndin əhali sayı 170 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vəlibəyli (Laçın)

**Vəlibəyli** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Daşlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Kəndin adı "Vəlibəyin nəslindən olanlar, valibəylilər" mənasındadır.

## Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Vəlibəyli kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Vəlibəyli Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiyası
Vəlibəyli kəndi Şəlvəçay (Həkəri çayının qolu) sahilində, Çalbayır silsiləsinin ətəyindədir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi türksoylu millət olan azərbaycanlılardan ibarətdir 

## İstinadlar
Qaraçanlı (Laçın)

**Qaraçanlı** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Pircahan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Etimologiya
Əsli Qaracalı olmuşdur. Keçmiş adı Qaraçanlı Zeynallıdır.

## Tarixi
Qaraçanlı kəndi dağətəyi ərazidədir. Keçmişdə burada Qaraçanlı adlı iki kənd olmuşdur. Bir-birindən fərqləndirmək üçün Zeynallı kəndi yaxınlığında yerləşdiyinə görə Qaraçanlı Zeynallı adlandırılmışdır. Kəndin adı qaraçanlı tayfasının adı ilə bağlıdır.

## Həmçinin bax
* Qaraçanlı (Kəlbəcər)
* Qaraçanlı tayfası

## İstinadlar
Ordubad qəzası

**Ordubad qəzası** — İrəvan quberniyasında inzibati-ərazi vahidi.

## Tarixi

## İqtisadiyyatı
V. Zelinskinin verdiyi məlumatlara görə Ordubad qəzasında 1873-cü ildə 26 ipək fabriki fəaliyyət göstərirdi: Ordubadda 14, Yuxarı Əylisdə 8, Vənənddə, Nüsnüsdə və Aşağı Əylisdə 4 fabrik işlədilirdi. İpək fabriklərinin bir çoxu Kəlbəlixanovlara məxsus idi. Bu fabriklərdə 163 usta, 262 şagird, 29 fəhlə işləyirdi. Buna görə də Ordubad şəhəri əhəmiyyətli ticarət və sənətkarlıq mərkəzinə çevrilirdi. Hesabata görə Ordubad qəzasında ümumi dəyəri 40 min manat (gümüş pulla) olan 200 putdan artıq ipək hasil edilib.

## Naiblər
* Şeyxəli xan Kəngərli
* Məmmədsadıq ağa Kəlbəlixanov

## Həmçinin bax
* İrəvan quberniyası

## İstinadlar
Cəhrə

**Cəhrə** — yun, pambıq və ipək liflərdən ip əyirmək üçün alətdir. Güman edilir ki, fars dilindən alınma sözdür və mənşəyi cəhrənin çıxartdığı cırıltı səsi ilə bağlıdır.

Azərbaycan xalçaçılığında bu alət əvəzedilməzdir. Yun, pambıq və ipək liflərdən eşilməklə (burulmaqla) ip əyrilir. Cəhrə bir neçə hissədən ibarətdir. Top (pərli və ya bütöv ola bilər), ön və arxa qollar, iy, döşək (ön, alt və arxa döşəklər), tağalaq və kiriş (top və iyi birləşdirən ip). Kiriş əsasən qoyun dərisindən hazırlanır.
## İstinadlar
Heqat

Heqat (Hekat) qədim Misirdə tutum və ya həcm vahidi olub 4,8 litrə bərabərdir. Kəsir hissəsi Udjat gözü əsasında tərtib edilmişdir. Onun dörddə bir hissəsi - (göz bəbəyi) "**Heqatı**" adlanır.

Das Heqat (auch Hekat) repräsentierte im Alten Ägypten als Hohlmaß die Menge von 4,8 Litern und entspricht zugleich zehn Henu.

## İstinadlar


## Mənbələr
* Rainer Hannig: *Großes Handwörterbuch Ägyptisch-Deutsch : (2800 - 950 v. Chr.)*. von Zabern, Mainz 2006, ISBN 3-8053-1771-9, S.&nbsp;1320.
*Wolfgang Helck: *Kleines Lexikon der Ägyptologie*, 1999 ISBN 3-447-04027-0 S. 179f. → Maße und Gewichte
Kolayır

* Kolayır (Ağstafa) — Azərbaycanın Ağstafa rayonunda kənd.
* Kolayır (Bərdə) — Azərbaycanın Bərdə rayonunda kənd.
* Kolayır (Samux) — Azərbaycanın Samux rayonunda kənd. 13 iyun 2008-ci ildə Samux qəsəbəsi ilə birləşdirilərək ləğv olunmuşdur.
* Kolayır (Bolnisi) — Gürcüstanın Bolnisi bələdiyyəsində kənd.

## Həmçinin bax
* Kolagir
Humeyra

**Pərvane Əmir Əfşari (farsca:پروانه امیر افشاری)**, **Homeyra (farsca:حمیرا)** adıyla tanınan İran müğənnisi

## Həyatı

Homeyra 17 mart, 1945-ci ildə Tehran şəhərində zadəgan bir ailədə dünyaya gəlib. Əmir-Avşari soyundan, Avşar elindəndir. Əslən Zəncanlıdır. Nəcib bir ailəyə mənsub bu qızın birdən-birə oxumaq istəməsi qohum-qəbilənin narazılığına səbəb oldu.Lakin o, oxumağa üstünlük verdi.

## Məşhur mahnıları

* *Alame Eshgh*
* *Pashimoon*
* *Eshghe Ziad*
* *Sedamo Goosh Bedeh*
* *Hamzaboonam Bash*
* *Sargardoon*
* *Eshghe Mani Tou*
* *Dele Divooneh*
* *Doostat Daram*
* *Ineh Donya*
* *Khaterat Shomal*
* *Choob Kari*
* *Aman Az Dard-E Doori*
* *Aziztarin*
* *Telephone*
* *Lahze-Ye Khodahafezi*
* *Sargozasht*
* *Shabe Por Setareh*
* *Dooreh Dooreh*
* *Vasat Mimiram*
* *Ghanari*
* *Bahar Bahare*
* *Vaghti ke Eshgh Miad*
* *Sar Nevesht*
* *Montazer Bash*
* *Ham Zaboonam*
* *Gozashteh*
* *Golbarg*
* *Eshgh-O-Erfan*
* *Entezar*
* *Bahar-E-Zendeghi*
* *Darya Kenar*
* *Darvishan*
* *Bahar-E-Eshgh*
* *KhabKhial*
* *Hedieh*
* *Mahtab-E-Eshgh*

## Albomları
* *Best of Homeyra*
* *Golhayeh Rangarang*

## Konsertləri

## Xarici keçidlər
* Homeyra's Music-Videos

## Həmçinin bax
Vakuumda tökmə

**Vakuumda tökmə** — üsulunda qəliblərin doldurulması vakuum şəraitində aparılır. Vakuumda qəliblərin məcburi doldurulması zamanı onun qazlardan mühafizə olunması mümkün olur ki, bu da nəticədə nazik divarlı, sıx və yüksək keyfiyyətli töküklərin alınması şərait yaradır. Vakuumda tökmənin müxtəlf üsulları tətbiq olunur: şərini üzərində yerlışmiş qəlibə metalın sorulması (burada bərkimə atmosfer və ya yüksək təzyiqdə baş verir), ərintinin alt hissəsində yerləışmiş qəlibə metalın vurulması, vakuumda təzyiq altında tökmə (bu məqsədlə tökmə maşınlarında vakuumlaşdırılmış pres qəliblərdən istifadə olunur), vakuumda mərkəzdənqaçma tökmə və s. Fasonlu hissələrin hazırlanmasında vakuumda tökmə əksər hallarda vakuumda xüsusi polad və xəlitələrin əridilməsi ilə kombinasiya edilir. Tətbiq olunan üsuldan asılı olaraq vakuum 40–0,3 N/m² arasında yerləşir.
IBM PC

**IBM PC** – IBM firması tərəfindən istehsal olunmuş ilk fərdi kompüter.

70-ci illərin əvvəllərinədək hesablama maşınları çox məhdud mütəxəssis dairəsinə məlum idi. Onların tətbiq sahələri olduqca dar və geniş kütlənin nəzərindən demək olar ki, gizli idi və onun üçün o qədər də maraqlı deyildi. Ancaq, 1971-ci ildə mikroelektronikanın nailiyyətləri ilə bağlı elə bir hadisə baş verdi ki, bu, vəziyyəti kəskin dəyişdi və elektron hesablama maşınını birdən-birə milyonlarla insanın gündəlik iş alətinə çevirdi. Bu, əsasını inteqral sxemlər təşkil edən mikroelektron element bazasının istehsalatda geniş tətbiq olunmağa başlanması idi. Bunun nəticəsi idi ki, 1971-ci ildə kiçik bir Amerika şəhəri olan Santa-Klarada (Kaliforniya ştatı) yerləşən Intel firması tərəfindən adı "mikroprosessor" olan yeni yarımkeçirici cihaz yaradıldı. 1971-ci ilin 15 noyabrda dünyada ilk dəfə olaraq Intel özünün i4004 mikroprosessorunun kütləvi istehsalına başladı. Beləliklə tamamilə yeni yarımkeçirici qurğu olan mikroprosessorların inkişafının əsası qoyuldu…

Nəhayət, 1978-ci ildə Intel 16 bitli i8086 mikroprosessornu işlənib hazırladı. Məhz bu mikroprosessor üzərində qurulmuş fərdi kompüterlər IBM PC adlandırıldı. "IBM PC"- IBM şirkətinin əmtəə nişanıdır və onu "fərdi kompüter" kimi tərcünə etmək olmaz.

## Özəllikləri
* Mərkəzi prosessor- i8086
* Bit sayı- 16
* Takt tezliyi- 5 MHs
* maksimal operativ yaddaş- 1 MB
* Əməliyyat sistemi- DOS
* İnformasiya daşıyıcıları- Sərt disk və elastik disk qurğuları

## IBM PC 5150
1981-ci il avqust ayının 12-də amerika şirkəti International Business Machines (IBM) öz fərdi kompüterini – IBM PC 5150 modelini təqdim edib. Xarici görünüşə görə bu cihaz süd rəngli adi plastik "qutu"ya oxşayırdı: maqnit disketləri üçün yuvaları olan düzbucaqlı sistem bloku gözəl dizayn ilə lovğalana bilmirdi. IBM mühəndislərinin "uşağı" hətta birinci fərdi kompüter deyildi: Apple, Atari, Commodore şirkətləri artıq onun mikrokompüterlər adlandırılan sələflərini yaratmışdılar. Lakin məhz 5150 modeli ilə fərdi kompüter sənayesində inqilab başlanıb.

## Həmçinin bax
* IBM XT, IBM AT 286, IBM AT 386, IBM AT 486

## Mənbə
* M. A. Camalbəyov, R. Ə. Fərəməzov. IBM PC tipli kompüterlərin arxitekturası, sistem proqram təminatı və əməliyyat sistemləri. Bakı, H. Əliyev adına AAHM, 2009. – 307 səh.

## İstinadlar
Saray hamamı

**Saray hamamı** — Şirvanşahlar saray kompleksinin ən aşağı həyətinin şərq hissəsində yerləşən hamam. İçərişəhərin bütün hamamları kimi bu hamam da temperatur rejimini sabit saxlamaq üçün yer altında tikilib. Vaxt keçdikcə torpaq qatının qalınlığı artaraq onu tamam örtmüşdür.

Hamam 1939-cu ildə təsadüfən aşkar olunmuş, 1953-cü ildə bir hissəsi təmizlənmiş, 1961-ci ildə konservasiya edilmişdir. Hamamın indiyə qədər qalmış divarlarına görə demək olar ki, onun otaqlarının üstü gümbəzlə örtülmüşdü. Gümbəzdə olan deşiklərdən hamamın içərisinə işıq düşürmüş. Bu növ hamam sistemi Bakı və Abşeron üçün tipikdir. Hamamın sol hissəsi bərpa olunmuş, sağ hissə isə öz əvvəlki formasını daha çox saxlamışdır.

Hamama daxil olan su, divar yaxınlığında olan ovdandan (su anbarından) qazanxanaya axır, oradan isə tikilmiş xüsusi yollar vasitəsilə otaqlara paylanırdı. Hamamda soyunmaq üçün, tək adamın çimməsi üçün "xəlvəti" adlanan otaqlar da vardır. Divarda otaqlara çəkilmiş borunun ucu tağın içindən görünür.

Hamamın sağ küncündə üstü günbəzli bir böyük və iki kiçik otaq vardır. Kaşı üzlüyə malik bu otaqların şəxsən şaha məxsus olduğu ehtimal olunur.

## Mənbə
* ŞİRVANŞAHLAR SARAYI KOMPLEKSİ 

## Həmçinin bax
* Şirvanşahların yay iqamətgahı
Maqomedsalam Maqomedov

**Maqomedsalam Maqomedov** () — Dağıstan Respublikasının Prezidenti. Rusiya siyasi və dövlət xadimi, Dağıstan Respublikasında müxtəlif rəhbər vəzifələr tutub. İqtisad elmləri doktoru, professor, Dağıstan Dövlət Universitetinin kafedra müdiri. Dağıstana 1987-2006-cı illərdə rəhbərlik etmiş  Maqomedali Maqomedoviş Maqomedovun oğludur.

## Prezident seçilməsi
M.Maqomedov Dağıstan Prezidenti postuna 2010-cu il fevralın 10-da yerli parlament tərəfindən təyin olunmuşdur. Onun namizədliyi Rusiya Federasiyası Prezidenti Dmitri Medvedev tərəfindən irəli sürülüb..

O, Dağıstan Prezidenti vəzifəsində ilk xarici səfərini 2010-cu il  mayın 24-də Azərbaycana etmişdir. 

## İdman arenasında
1990-cı ildə Dinamo Mahaçqala futbol klubunun qapıçısı olmuşdur. Bu klubda  üç dəfə çıxış edib. 2001-2002-ci illərdə Anji Mahaçqala klubunun vitse-prezidenti vəzifəsində çalışıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dağıstan Respublikası Prezidenti Maqomedsalam Maqomedov "Şəki-İpək" ASC-nin baş müəssisəsində
Balıq yağı

**Balıq yağı** — balıqdan alınan qida məhsulu

Balıq yağı dünyada gənclik məlhəmi hesab edilir. Kaliforniya ştatının Amerikan Universitetindəki alimlər balıq yağının tərkibində Omeqa 3 olduğunu aydınlaşdırmış və bunun da insan orqanizminin gec qocalmasına səbəb olduğunu bildirmişdir. Tədqiqatlarda həkimlər də yer almışdır və onlar da insanın qan sistemində bu tərkibin əhəmiyyətli rolunu tibbi sahədən açıqlamağı bacarmışdır. Omeqa 3 xromosomlara da öz təsirini göstərir. Nəticədə insanın həyatı əhəmiyyətində rol oynayan şəbəkələrin müddəti çoxalır və orqanizmdə qocalma prosesi olduqca ləng gedir.

Məhz buna görə də alimlər həftəlik qida rasionunda balığın rolunun mühüm olduğunu bildirmiş və xörəklərin tərkibində balıq ətinin istifadəsinin vacibliyini ortaya qoymuşdur. Balıqdan hazırlanan qidaların tərkibində Omeqa 3-ün olması hər bir orqanizm üçün xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Balıq növlərinə görə siz qızılbalıq, sardina (Siyənəklər fəsiləsindən xırda balıq), skumbriya və ala balığa üstünlük verin. Həmçinin bu yağın tərkibi təxminən yunan qozu, toxumlu qabaq və soya bitkisində də vardır. Məhz bu qidaların insanın daha uzun yaşamasına yardım edir.

## Mənbə
*Gənclik məlhəmi
Toxum

**Toxum** – çiçəkli bitkilərin inkişafında əsas rol oynayan müstəqil çoxalma orqanıdır.

Toxumun içərisində rüşeym, onun da ətrafında rüşeymin müvəqqəti qidasını təşkil edən ehtiyat maddəsi olur. Hər toxum xaricdən qabıqla örtülür. Toxumun xarici qabıq hissəsi müxtəlif sərtlikdə və rəngdə, səthi isə çopur, qırışıq, hamar, kələ-kötür, tikanlı, tüklü ola bilir.

## Toxumun quruluşu

Çiçəkli bitkilər örtülü toxumlu bitkilər adlanır. Buna səbəb toxumun tozlanma və mayalanma nəticəsində əsas bitkidə qapalı yumurtalıqda əmələ gəlməsi və ilk inkişafını yumurtalıqda əsas bitki üzərində keçirməsidir.

Toxumlar böyüklüyünə və çəkilərinə görə, eləcə də birləpəli və ikiləpəli olduqları üçün çox müxtəlifdir. Onlar cürbəcür rəngdə və formada olur. Toxumdakı ləpə xaricdən qabıqla örtülmüşdür. Qabıq toxumu xarici təsirlərdən qorumaqla yanaşı onun tamlığını təmin edir. Toxum aşağıdakı hissələrdən ibarət olur: kökcük, ləpə (yaxud ləpələr), gövdəcik, toxum qabığı (dəriciyi), endosperm, tumurcuq (yarpaqcıq). Kökcük, gövdəcik və tumurcuq birlikdə toxumun rüşeymi adlanır. Toxumun ləpə yarpaqlarında rüşeymin inkişafı üçün tələb olunan ehtiyat qida maddələri ya ləpələrdə, rüşeymin özündə, ya da endospermdə yerləşir. Birləpəli bitkilərin toxumunda isə rüşeymin bir ləpəsi olur və qida maddələri yalnız endospermdə yerləşir.

## Toxumun tərkibi

Toxumun tərkibində müxtəlif maddələr var. Tarladan, bağça və bostandan toplanmış toxumlar ilk baxışda quru görünür. Lakin onlar nə qədər quru olsa da tərkibində su var.

Üzvi maddələr – zülal, yağ və nişasta bütün bitkilərin toxumlarında vardır. Lakin onların miqdarı bitkilərin toxumlarında müxtəlifdir.

Taxıl bitkilərinin – buğda, arpa, vələmir, qarğıdalı və başqa toxumlarının tərkibində nişastanın, ikiləpəli bitkilərin – lobya, noxud, mərcimək və digərlərinin toxumlarının tərkibində isə zülal maddəsinin miqdarı çoxdur.

Günəbaxan, çətənə, kətan, pambıq, zeytun, qoz, fındıq və bir çox başqa bitkilərin toxumlarında yağ çoxdur. İnsanlar bir çox bitkiləri onların toxumlarında olan üzvi mineral maddələri və yağları almaq üçün becərirlər.

## Toxumun tənəffüsü

Bütün canlılar, bitkilər, heyvanlar və insanlar tənəffüs etdiyi kimi toxumlar da tənəffüs edir. İnsanlar və heyvanlar xüsusi tənəffüs orqanları ilə tənəffüs edir. Lakin bitkilərin xüsusi tənəffüs orqanları yoxdur. Bitkilər bütün orqanları ilə tənəffüs etdiyi kimi toxumlar da bu qaydada tənəffüs edərək oksigeni udur, karbon qazını buraxır. Toxumlar cücərərkən rüşeym kökcüyü, gövdəciyi və yarpaqcıqları vasitəsi ilə tənəffüs edir. Quru toxumlarda tənəffüs prosesi zəif gedir. Onların tənəffüsü cücərmə zamanı daha güclü olur.
Dayaq və hərəkət sistemi (Anatomiya)

**Dayaq və hərəkət sistemi** — İnsan skeletinin sümükləri birləşdirici toxumanın bir növü olan sümük toxumasından təşkil olunmuşdur. Sümük toxumasından sinirlər və qan damarları keçir. Onun hüceyrələrinin çıxıntıları vardır. Sümük toxumasının 2/3 hissəsi hüceyrəarası maddədən ibarətdir. O bərk və sıx olub xassəsinə görə daşa oxşayır. Sümük hüceyrələri və bunların çıxıntıları içərisində hüceyrəarası maye ilə dolmuş çox xırda "kanalcıqlarla" əhatə olunmuşdur. Sümük hüceyrələri kanalcıqların hüceyrəarası mayesi vasitəsilə qidalanır və tənəffüs edir. Dayaq hərəkət sistemini sümüklər və əzələlər təşkil edir. Əzələlər bu sistemin fəal hissəsi olub sümükləri hərəkətə gətirir. Sümüklər isə nisbətən passiv hissəsi olub daha çox dayaq funksiyası yerinə yetirir.
Intel 4004

**Intel 4004** – fərdi kompyuterlərdə "beyn" adlanan, riyazi və məntiqi əməliyyatları yerinə yetirən qorğu.

1971-ci ilin 15 noyabrda dünyada ilk dəfə olaraq Intel özünün i4004 mikroprosessorunun kütləvi istehsalına başladı. Beləliklə tamamilə yeni yarımkeçirici qurğu olan mikroprosessorların inkişafının əsası qoyuldu.
  
right|thumb|i4004 mikroprosessoru 

i4004 mikroprosessoru 4 bitli idi və 2300 tranzistor üzərində qurulmuşdu. O, 750 kHs takt tezliyi, 10,8 mks əmr dövrü üzunluğu ilə işləyirdi. i4004 cəmi 16 ayaqlı plastmas və ya metal-keramik korpus içərisində yerləşdirilmişdi.
 
Bu mikroprosessorun əmr sistemini 46 təlimat təşkil edirdi və funksional tərkibinə görə onlar kifayət qədər universal idi. Bu, prosessorun tətbiq sahəsini xeyli genişləndirdi. Bununla yanaşı prosessorun əmr sistemi məlumatlar üzərində VƏ (AND), VƏYA (OR) kimi məntiqi əməliyyatları həyata keçirmək üçün  təlimatlara malik deyildi. Bu əməliyyatları aparmaq üçün xüsusi alt proqramlardan istifadə olunması nəzərdə tutulurdu, bu da proqram təminatını xeyli mürəkkəbləşdirirdi. Bundan başqa prosessor Halt (Dayan) əmrinə və kəsilmələrin emalı inmkanına malik deyildi. 

Müasir mikroprosessorla müqayisədə görünən bu çatışmazlıqlar i4004-ün ilkin təyinatından irəli gəlirdi. Əslində ilkin olaraq, i4004, kalkulyatorlarda tətbiq olunacağı nəzərdə tutulmaqla layihələndirilmiş və hazırlanmışdır. Bu səbəbdən də çox məhdud giriş-çıxış vasitələrinə malik idi.

## Mənbə
* M.A.Camalbəyov, R.Ə.Fərəməzov. IBM PC tipli kompüterlərin arxitekturası, sistem proqram təminatı və əməliyyat sistemləri. Bakı, H.Əliyev adına AAHM, 2009. – 307 səh.
## İstinadlar
Örkən

**Örkən** — ağır şeyləri bağlamaq, bənd etmək, at, qatır, eşşək və s. ev heyvanlarını çullamaq, palanlamaq üçün istifadə edilən çox enli, lakin nazik kəndir.

Örkən toxumaq üçün yer hanası qurulur, yun, pambıq və ipək iplərdən istifadə edilir. Onun üstünə müxtəlif naxışlar salınır.

Örkənin eni 5–8 sm-ə qədər, uzunluğu isə toxucunun istəyindən asılı olaraq toxunur. "Örkən nə qədər uzun olsa, yenə də doğanaqdan keçəcək" — atalar sözü məhz buradan alınmışdır.

## Həmçinin bax
* Sicim
* Çatı
Vilyam Vayler

**Vilyam Vayler** (; 1 iyul 1902 – 27 iyul 1981) — ABŞ kino rejissoru, "Oskar" mükafatı (1942, 1946, 1959) laureatı.

## Həyatı

Vilyam Vayler 1 iyul 1902-ci ildə isveçrəli yəhudi baqqalın ailəsində anadan olmuşdur. 1922-ci ildə o, skripka dərslərinə gedərkən, Parisdə təsadüfən "Universal Pictures" studiyasının əsasını qoymuş qohumu Karl Lemle ilə rastlaşır. Onun təklifi ilə 20 yaşlı Vayler ABŞ-yə yollanır.

1925-ci ildə ona qısametrajlı vestern filmə quruluş vermək tapşırılır. İkinci dünya müharibəsi zamanı ordu sıralarına mayor kimi daxil olur. Müharibə zamanı böyük bir risk edərək döyüşlərdə sənədli görüntülər çəkir. Müharibədən sonra isə Konstitusiyaya birinci düzəlişi müdafiə edən komitəyə rəhbərlik etmişdir.

Vilyam Vaylerin fikrincə, rejissor mizanları düzgün növbələməli və kadrların kompozisiyalarına xüsusi diqqət yetirməlidir. O, öz işinə çox aramla başlamışdı. Əvvəllər Vayler ən bəsit kadrları bir neçə dəfə lentə almaqdan belə çəkinmirdi. Getdikcə onun sorağı Hollivuda da çatdı.

"Oskar" mükafatının təqdimetməsi zamanı Vilyam Vayler rekord olaraq ən yaxşı rejissor işi nominasiyasında 12 dəfə namizəd olmuşdur. 1956-cı ildə onun ekranlaşdırdığı "Sülh yolları" filmi Beynəlxalq Kann kinofestivalında "Qızıl palma budağı"na layiq görülmüşdür. Rejissor filmlərinin quruluşuna görə üç dəfə ("Missis Miniver", "Həyatımızın ən gözəl illəri", "Ben-Hur") "Oskar" mükafatı qazanıb.

Vilyam Vayler  1981-ci ilin iyulun 27-də ABŞ-də vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
#Bu üçü (film, 1936) / These Three
#Dalan (film, 1937) / Dead End
#İldırımlı aşırım (film, 1939) / Wuthering Heights
#Missis Miniver (film, 1942) / Mrs. Miniver
#Həyatımızın ən gözəl illəri (film, 1946) / The Best Years of Our Lives
#Vərəsə (film, 1949) / The Heiress
#Roma tətilləri (film, 1953) / Roman Holiday
#Ümidsizlik saatları (film, 1955) / The Desperate Hours
#Sülh yolları (film, 1956) / Friendly Persuasion
#Böyük ölkə (film, 1958) / The Big Country
#Ben-Hur (film, 1959) / Ben-Hur
#Uşaqların vaxtı (film, 1961) / The Children’s Hour
#Kolleksiyaçı (film, 1965) / The Collector
#Milyonu necə oğurlamalı (film, 1966) / How to Steal a Million
#Məzəli qız (film, 1968) / Funny Girl
#L.B. Consun azad olunması (film, 1970) / The Liberation of L. B. Jones

## İstinadlar
Keyqubad məscidi

**Keyqubad məscidi** — Şirvanşahlar saray kompleksinin yuxarı həyətində, Şirvanşahların saray binasının arxasında, Seyid Yəhya Bakuvi türbəsinin qarşısında yerləşən məscid. Məscid sifarişçisi olan Şirvanşah I Keyqubadın (1317–1348) adı ilə adlandırılmışdır.

Binanın dəqiq tikilmə tarixi və funksiyası mübahisə mövzusudur. Şamil Fətullayev-Fiqarov qeyd edir ki, Keyqubad məscidi daha qədim binanın bünövrələri üzərində qurulmuşdur. Məscid 1918-ci il hadisələri zamanı ermənilər tərəfindən yandırılaraq məhv edilmişdir.

Məscid düzbucaqlı ibadət zalından və onun önündəki kiçik dəhlizdən ibarətdir. Zalın mərkəzində gümbəzi saxlayan dörd sütun olmuşdur. Məscidin düzbucaqlı planına vestibüllə birlikdə portal birləşirdi. Məqbərəyə girişlə yanaşı ibadətgah zalının cənub divarında mehrab yerləşirdi.

## Tarixi

Binanın dəqiq tikilmə tarixi və funksiyası mübahisə mövzusudur. Şamil Fətullayev-Fiqarov qeyd edir ki, Keyqubad məscidi daha qədim binanın bünövrələri üzərində qurulmuşdur.

Kamil Fərhadoğlu isə *"İçərişəhər"* adlı kitabında yazır ki, *"Keyqubad məscidi Dərviş türbəsi yanında ona bitişik bir məscid-mədrəsə binası olmuşdur."*

Məscid Seyid Yəhya Bakuvi tərəfindən mədrəsə kimi də istifadə edilmişdir. Məsciddə Bakuvinin tədris və ibadət etməsi barədə A. Bakıxanov yazır: *"Onun ibadət etdiyi yücrə, işlədiyi məktəb və qəbri orada – məsciddədir."* Tədqiqatçı S. Aşurbəylinin yazdığına görə, Keyqubad Şeyx ibrahimin babası və yaxud atasının babası idi. Şirvanşah Keyqubad 1317–1343-cü illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

Məscid 1918-ci il hadisələri zamanı ermənilər tərəfindən yandırılaraq məhv edilmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Məscidin cənub hissəsində türbə yerləşir. Məscid düzbucaqlı ibadət zalından və onun önündəki kiçik dəhlizdən ibarətdir. Zalın mərkəzində gümbəzi saxlayan dörd sütun olmuşdur. Məscidin düzbucaqlı planına vestibüllə birlikdə portal birləşirdi. Məqbərəyə girişlə yanaşı ibadətgah zalının cənub divarında mehrab yerləşirdi.

Sütunlarla zalın künclərini formalaşdıran üstləri tağtavanlarla örtülmüş kiçik qapalı məkanlara çevrilmişdi və interyer xaçşəkilli-günbəz həllini əldə etmişdi. Özünəməxsus orderin memarlıq təfsiri sayəsində sütunlar da həmçinin fərdi səciyyə əldə etdilər, Seyid Yəhya Bakuvi türbəsi ilə ayrılmaz surətdə bağlı olan məscidin həcmli-məkan kompozisiyası, həndəsi cizgilərin mükəmməlliyi və memarlıq elementlərinin təmkinliyi vasitəsilə xüsusi olaraq nəzərə çarpdırılaraq formaların xüsusi plastikasını əldə edir.

Türbə və Keyqubad məscidi ilə birlikdə orta həyət, özünün yerləşməsi səbəbindən bütün Şirvanşahlar saray kompleksində neytral mövqe tutur və sanki insanı aşağı həyətin tikililəri olan Şirvanşahlar türbəsi, Şah məscidi və Saray hamamı ilə görüşə hazırlayır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda YUNESKO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı
* Azərbaycanda qeydiyyata alınmış dünya əhəmiyyətli memarlıq abidələrinin siyahısı
* Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi
* Baba Kuhi Bakuvi məscidi
Sonasar

**Sonasar** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Sonasar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Sonasar kəndi Qarabağ yaylasındadır. XIX əsrdə Hocaz kəndinı məxsus binə yeri olmuşdur. Sonralar həmin kənddən ayrılmış ailələr burada daimi məskən salmışlar. Tədqiqatçiların fikrincə, Sonasar oykonimi Sona ( yaşılbaş) və sar (“yırtıcı quş”) sözlərindən ibarətdir.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Təhsil
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 fevral 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Laçın rayonu Sonasar kənd 40 şagird yerlik modul tipli ümumi orta məktəbin quraşdırılması üçün 285 000 manat vəsait ayrılmışdır.

## İstinadlar
"I" əməliyyatı və Şurikin digər macəraları

**"I" əməliyyatı və Şurikin digər macəraları"** () — rejissor Leonid Qaydayın filmi.

## Məzmun
Film 3 novelladan ibarətdir: "Ortaq", "Qarabasma" və ""I" əməliyyatı". Hər üç novelladakı hadisələr baş qəhrəman olan, məzəli və heç vaxt ruhdan düşməyən tələbə Şurikin ətrafında cərəyan edir. Bu filmdə həm də Leonid Qaydayın filmlərinin qəhrəmanı olan Qorxaq, Axmaq və Çoxbilmiş obrazlarını görmək olar.

## Film haqqında
:* Filmin çəkilişləri 27 iyul 1964-cü ildə başlamış və 3 aprel 1965-ci ildə başa çatdırılmışdır.
:* Filmin çəkilişləri hazırkı Sankt-Peterburqda, "Mosfilm" kinostudiyasının pavilyonunda, Moskvanın Sviblovo rayonunda və Odessada aparılmışdır.
:* Bir çox komik məqamlar elə çəkiliş vaxtı düşünülmüşdü. Məsələn, Şurikin Axmağı rapira qılıncı ilə yaralaması və onun sinəsindən "qan" (qırmızı şərab) axmağı səhnəsi aktyor Yuri Nikulinin ideyası olmuşdur.
:* Filmin bütün epizodlarında Moskvanın 1960-cı illər memarlığı əks etdirilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifləri :** Yakov Kostyukovski, Moris Slobodskoy, Leonid Qayday
: **Rejissor :** Leonid Qayday
: **Operator :** Konstantin Brovin
: **Rəssam :** Artur Berger
: **Bəstəkar :** Aleksandr Zasepin
: **Dirijor :** Vladimir Vasilyev

### Rollarda

#### "Ortaq"
: Aleksandr Demyanenko – Şurik
: Aleksey Smirnov – Fedya
: Mixail Puqovkin
: Vladimir Basov – polis
: Emmanuil Geller – çətirli sərnişin
: Rina Zelyonaya – avtobus sərnişini
: Hüseyn Axundov – 13 №-li avtobusun sərnişini
: Viktor Uralski – tikintidə aşpaz
: Georgi Axundov – keçəl sərnişin
: Valentina Berezutskaya

#### "Qarabasma"
: Aleksandr Demyanenko – Şurik
: Nataliya Seleznyova – Lida
: Vladimir Rautbart – professor
: Viktor Pavlov
: Valeri Nosik – oyunçu tələbə
: Georgi Georgiu
: Zoya Fyodorova – qonşu
: Sergey Jirnov – Şurikin dostu
: Viktor Zozulin – radiooperator

#### ""I" əməliyyatı"
: Aleksandr Demyanenko – Şurik
: Yuri Nikulin – Axmaq
: Georgi Vitsin – Qorxaq
: Yevgeni Morqunov – Çoxbilmiş
: Vladimir Vladislavski
: Mariya Kravçunovskaya – nənə
: Vladimir Komarovski – sürücü
: Tanya Qradova – Lena
: Aleksey Smirnov – alıcı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə (azərbaycan dilində)
* "I" əməliyyatı filmi — 10 ən yaxşı sovet filmindən biri
Migel de Servantes

**Migel de Servantes Saavedra** (; ) — ispan yazıçısı, şair və dramaturqu. Onun "Don Kixot" romanı klassik Qərb və dünya ədəbiyyatının ən yaxşı romanlarından biri sayılır. Onun bədii üslubu ispan dilinin inkişafında mühüm rol oynamışdır.

## Həyatı
29 sentyabr 1547-ci ildə Alkala de Enares adlı kiçik Kastiliya şəhərciyində, Rodriqo de Servantesin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Miqel de Servantes həkim ailəsində doğulmuş, uzun illər kral ordusunun əsgəri kimi fəaliyyət göstərmiş, 38 yaşında ədəbiyyata gəlmişdir. Həyatının ilk illəri haqqında az məlumat vardır. Həyatının çoxunu ailəsi ilə şəhər-şəhər gəzmişdir. Bu illərdə Migel Cozefina adlı gənc bir qadınla tanış olmuş və bir-birlərini sevmişlər, lakin Cozefinanın atası onların görüşməsinə icazə verməmişdir.

1569-cu ildə Servantes İtaliyaya köçmüşdür. 1575-ci ildə quldurlar tərəfindən əsir alınmışdır. Sonralar o Madridə qayıtmışdır.

Onun Kastiliyanı tərk etmə səbəbləri naməlumdur. Görkəmli ədib Madriddə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
1585-ci ildə Servantes "Qalateya" adlı pastoral roman, 1605-ci ildə "Don Kixot"un birinci hissəsini sonralar müxtəlif hekayələrini: "Qaraçı qız", "Qan gücü", "Ledi Korneliyanın romanı", "İtlərin söhbəti", 1615-ci ildə isə "Don Kixot"un ikinci hissəsini yazmışdır.

"Don Kixot" Lamançlı Don Kixotun macəralarından ibarət iki hissəli roman olmaqla, ədibin dünya şöhrəti qazanmasında əsas yeri tutur. Bu əsər nəşr olunduqdan sonra tez bir zamanda böyük şöhrət qazanmış və dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olunmuşdur.

Servantes həm də lirik şeirlər müəllifidir. Lope de Veqadan əvvəl onun dramları ispan ədəbiyyatında böyük hadisə olmuşdu.

## İstinadlar
Çarlz Dikkens

**Çarlz Dikkens** (; ) — Viktoriya dövrü ingilis ədəbiyyatının ən məşhur yazıçı və roman müəlliflərindən biri. Onun romanları və kiçik hekayələri dünya ədəbiyyatının ən məşhur nümunələrindən hesab edilir.

Dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi kimi tanınan Çarlz Dikkens ingilis ədəbiyyatında tənqidi realizmin banisi olmaqla yanaşı, həm də tanınmış yumor və satira ustasıdır. Onun yaradıcılığının ilkin dövrünə aid olan "Pikkviks klubunun qeydləri" adlı əsərində patriarxal İngiltərə təsvir olunur. "Oliver Tvistin macəraları" adlı romanında yoxsulların həyatını təsvir edərək şəxsi səadət naminə öz qəhrəmanını maneələrin dəf olunmasına çağırır.

Əsərlərinin əksəriyyəti o dövrün ənənəsinə uyğun olaraq dövrü mətbuatda çap olunmuşdur. O əsərlərini hissə-hissə yazmışdır. Dikkensin əsərləri nəsrinin mükəmməlliyi və xarakterlərin bənzərsizliyi ilə bir çox görkəmli yazıçıların diqqətini cəlb etmişdir.

## Həyatı

Çarlz Dikkensin uşaqlığı sakit bir dövrdə keçmişdir. Dikkens vaxtının çoxunu açıq havada mütaliə etməklə keçirmişdir. Atasının həbs olunmasından bir qədər əvvəl 12 yaşlı Çarlz gündə on saatlıq bir işə başlamışdır. Sonralar o, həyatını avtobioqrafik roman olan "Devid Koperfild"də qeyd etmişdir. 1827-ci ilin mayında Dikkens hüquq bürosunda işə başlamışdır. 1828-ci ilin noyabrınadək burada xidmət göstərmişdir. 1833-cü ildə özünün ilk hekayəsi olan "Qütb gəzintisində nahar"ı Londonda nəşr etdirmişdir. 1836-cı ildə "Boz" təxəllüslü Dikkens özünün ilk romanını — "Pikvik qəzetləri"ni nəşr etdirməyə başlamışdır. Sonralar o, "Oliver Tvist", "Nikolas Niklbay", "Devid Kopperfild" və s. əsərlərini yazmışdır.

2 aprel 1836-cı ildə evlənmişdir. On uşağı olmuşdur. 1842-ci ildə ABŞ və Kanadaya səyahət etmişdir. 1867–1868-ci illərdə yenidən Amerikaya səyahət etmiş və Emerson Fildz və başqaları ilə tanış olmuşdur. 1870-ci ildə vəfat etmişdir. Vestminster abbatlığında dəfn edilmişdir.

## Yaradıcılığı
Onun bədii yaradıcılıq üslubu fantastika və realizmin birləşməsindən ibarətdir. Onun yaratdığı surətlər ingilis ədəbiyyatının ən yaddaqalan surətlərindəndir. Əbəs deyildir ki, bir çox yazıçılar onu "ağır artilleriya ustası" adlandırılar. Müəllifin müxtəlif əsərlərində avtobioqrafik elementlərə rast gəlinir.

Ç. Dikkens elə bir yazıçıydı ki, onun zövqü xalqın zövqüylə üst-üstə düşürdü. Ç. Dikkens xalqın istədiyini yazmırdı; o, xalqın istədiyini istəyirdi, – zövqü və istəyi xalqın zövqü və istəyiylə eyniydi deyə yazdıqları da xalqın ürəyindən xəbər verir, zövqünü oxşayırdı, ona görə də sevilirdi.

Ç. Dikkensin yaradıcılığında "İki şəhərin hekayəti" romanı xüsusi yer tutur. Üslubuna, mövzusuna və digər cəhətlərinə görə bu əsər Dikkens yaradıcılığının zirvəsi hesab edilir, başqa sözlə, "İki şəhərin hekayəti" romanı böyük ingilis yazıçısı Ç. Dikkensin şah əsəridir. Əsər 1859-cu ildə yazılıb, romanın əsas mövzusu Böyük Fransa inqilabıdır.

## Əsərləri
* Oliver Tvistin macəraları
* Böyük ümidlər
* Devid Kopperfild
* İki şəhərin hekayəsi

## Aforizmlər
* Nə də olsa ruhlar da dənizlər kimidir; dərinlik ancaq dərinliklərə cavab verir.

## İstinadlar
Terri İqlton

**Terensi Fransis İqlton** () — Britaniyanın ən yaxşı ədəbi tənqidçisi kimi tanınan məşhur ədəbiyyat nəzəriyyəçisidir.

40-dan çox kitab yazmışdır. Bunlara "Ədəbiyyat nəzəriyyəsi:Giriş" "Estetikanın ideologiyası" "Postmodernizm illüziyaları" kimi kitablar daxildir.

## Həyatı
Terri İqlton Salfordda irland katolik ailəsində respublikaçılıq meyilləri ilə böyümüşdür. Katolik qrammatika məktəbində təhsil almışdır.

Iqlton elmi dərəcələrini Kembricdə almışdır.

## Yaradıcılığı
"Ədəbiyyat nəzəriyyəsi:Giriş" (1983) İqltonun ən məşhur əsərlərindəndir. Burada XIX əsr romantiklərindən XX əsr postmodernistlərinə qədər olan ədəbiyyatın xüsusiyyətləri öz əksini tapıb.

İqltonun mrksizmlə bağlı əsərləri də vardır.

"Nəzəriyyədən sonra" (2003) əsəri müasir dövrün mədəni və ədəbi nəzəriyyəsindən bəhs edir. Iqlton həm də irland mədəniyyəti ilə bağlı üç cildlik əsər də çap etdirmişdir.

## İstinadlar
Bəyanül-elm

**Bəyanül-elm** () – Seyid Yəhya Bakuvinin yazdığı əsər.

## Əsər
Seyid Yəhya Bakuvinin "Bəyanül-elm" məsnəvisi 550 beytdən ibarətdir. Nət və ilk dörd xəlifəni mədh edən beytlərdən sonra dini və təsəvvüfi nəsihətlər verilir. Fərzin əsası Allahı bilmək və tanımaq olduğu, bunun üçün də Allah zikrini davam etdirmənin əhəmiyyəti bildirilir. Əsərdə zikrullahın xəstə qəlblərə və qafillərə şəfa verib, uyararaq inandırdığı fikri ifadəsini tapmışdır.

## Əlyazmaları
* İstanbul Universiteti Mərkəz Kitabxanası, FY.,1127/HE,7325/4
* İstanbul Universiteti Mərkəz Kitabxanası, FY.,954/HE.8194/9
* Nuruosmaniyyə,4904/9
* Bakı, B-6960/10
* Manisa Muradiyyə,2906/9

## İstinadlar
Qarabağ üsyanı (1343-1356)

**Qarabağ üsyanı** — 1343-cü ildən 1356-cı ilədək Qarabağda Çobanlı əmirlərinə qarşı baş vermiş qiyam.

## Tarixi
Qarabağ əmirləri 1343-cü ildən 1356-cı ilədək Elxanlı sultanlarına, əsasən də bu dövlətdə önəmli vəzifələr daşıyan çobanlı (sulduz) əmirlərinə qarşı ayaqlanmışdılar. 1343-cü ildə Qarabağ əmirləri Hacı Həmzə, Mülayim, Həsən Çobani Axtaçı və Hüseyn Ənbuğa Süleyman xana itaət etməkdən boyun qaçırır, özlərinə "Ulus əmirliyi" verilməsini tələb edirlər və məqsədlərinə nail olurlar. Qəddar çobanlı əmiri Məlik Əşrəf Sulduz 1344-cü ildə Ənuşirəvanı padşah elan edir və Qarabağda qarətçiliklə məşğul olur. 1345-ci ildə QarabağdaŞirvanşah Kavusla Məlik Əşrəfin görüşü olur. Kavus Azərbaycandakı vəziyyəti nizamlamaq məqsədilə danışıqlar aparmaq üçün Qarabağa gəlir, lakin Məlik Əşrəfin qəddarlığının, yersiz cəzalarının şahidi olub geri qayıdır və bununla da, tərəflər arasındakı münaqişələr artır. Məlik Əşrəf 1349–1350-ci illərdə Qarabağda Hacı Şəhrimanı öldürtdürür, vəzir Əbdülhey Həmmamini tutdurur. 1352-ci ilin baharında Məlik Əşrəf Qarabağdan Təbrizə qayıdır. O, Arazı keçib Əskişəhrə çatdıqda Qarabağda Dəli Bayazidin başçılığı ilə iğtişaş qalxır. Məlik Əşrəf Bayəzidi itaətə cəlb etməyə cəhd göstərirsə də, buna nail ola bilmir. Onun göndərdiyi ilk qoşun dəstələri Dəli Bəyazid tərəfindən məğlub edilir. Dəli Bəyazid Muğan ərazisini ələ keçirir. Qarabağ iğtişaşını asanlıqla yatıra bilməyəcəyini hiss edən Məlik Əşrəf Təbrizə gedir və Qarabağa güclü qoşun hissələri göndərir. Lakin, Dəli Bəyazid bu hissələri məğlubiyyətə uğradır. Məlik Əşrəf Əmir Ələkini Iraq-i Əcəmdən çağırıb Dəli Bayəzidin üzərinə göndərir. Ə1əki Qarabağa çatdıqda Dəli Bəyazid ilə ittifaqa girir və Məlik Əşrəfə qarşı çıxır. Lakin, bir müddətdən sonra onların arasında münaqişə baş verir. Dəli Bayəzid özünü öldürür, Ələki isə mağaraya girib gizlənir. Məlik Əşrəfin əmirləri Gəncə ilə Tiflisin arasında Leybarik adlı yerdə Ə1əkini tutub başını kəsirlər və Bayəzidin başı ilə birlikdə Məlik Əşrəfin hüzuruna aparırlar.
Məlik Əşrəfin zülmü Azərbaycan əhalisinin vətəni tərk etməsinə səbəb olmuşdu. Bir çox görkəmli şəxsiyyətlər, o cümlədən, Qazi Məhyəddin Bərdəi şirvanşah Kavusun razılığı ilə Qızıl Orda xanı Cani bəyin yanına gedir və onu Azərbaycana dəvət edir. Canı bəy Şirvan arazisini maniəsiz keçib Qarabağa gəlir və Ağdamda əhali onun pisvazına çıxır. O, Qarabağdan Təbrizə gedib Məlik Əşrəfi tutur və edam etdirir. Məlik Əşrəfin edamı ilə (1356) çobanlı feodallarının ağalığına son qoyulur.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Çobanlı əmirlərinə qarşı Qarabağ üsyanı, "Soy" dərgisi, 9 (29), 2009.

## Həmçinin bax
* Qarabağ
* Çobanlılar sülaləsi
* Məlik Əşrəf Sulduz
* Elxanilər dövləti