open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cessi Arms Botke

**Cessi Arms Botke** (; ) — Amerika rəssamı. O, xüsusilə heyvan rəsmləri və təbiət mövzulu əsərləri ilə tanınıb.
## Həyatı

Cessi Arms Botke 27 may 1883-cü ildə Çikaqo şəhərində anadan olub. O, həssas sənət duyğusu və təbiətə olan marağı ilə kiçik yaşlardan bəri diqqət çəkmişdir. Onun sənətə olan sevgisi erkən yaşlardan başlamış və məktəbdə rəssamlıq təhsili almasına səbəb olmuşdur. O, Çikaqo İncəsənət Akademiyasını və Nyu-York İncəsənət Akademiya Liqası kimi nüfuzlu məktəblərdə təhsil almışdır. 

Botke daha çox floral və heyvan mənzərələri ilə tanınır. O, təbiətin detallarına və rişəliyinə olan xüsusi marağı ilə tanınır, xüsusən quşlar və çiçəklərin təbiətini incə şəkildə rəsmə köçürməsi ilə məşhurdur. Botke, quşlar və floral kompozisiyalar ilə tanınan əsərlər yaratmış və bütün həyatını bu mövzulara həsr etmişdir. Onun əsərlərində sərt konturlar, detallı işlər və sərin rəng palitrası ilə təbii formaları rəsmlərindən ayıran xüsusiyyətlərdir. Bu, onun işlərinə həm realistik, həm də romantik bir hava qatır. Quşlar onun əsərlərində böyük rəng palitrasından istifadə edərək nümayiş olunmuşdur; bu, onun sənətinin canlı və canlı təbiəti təqdim etmək məqsədini daşıyırdı.

Onun əsas əsərləri:
* "California Quail" (1930): Botke Kaliforniyanın mavi çöl quşlarını təsvir etdiyi bu əsərində, təbii həyat və quşların rəngarəng təsvirlərini gözəl şəkildə əks etdirmişdir.
* "Golden Pheasants" (1940): Bu əsərdə Botke şah tətil quşlarını təsvir edərək, zəngin rəng palitrası və gözəl təbii təsvirlərlə əsəri yaratmışdır.
* "The Red Poppies" (1928): Çiçəklərin təbii detalları ilə tanınan bu əsər, Botkenin floral əsərlərinə olan dərin bağlılığını göstərir.
* "Great Horned Owl" (1935): Bu əsərində Botke nəhəng bayquşu realist bir şəkildə rəsmləmiş və onun təbii formalarını həm dramatik, həm də incə şəkildə təqdim etmişdir.

Cessi Arms Botke 2 oktyabr 1971-ci ildə Kaliforniya ştatının Santa Paula şəhərində 88 yaşında vəfat edib. Vəfatından sonra Santa Pauladakı malikənəsində açıq havada onun anım mərasimi keçirilib. Vida mərasimindən sonra Botke və onun mərhum ərinin əsərləri nümayiş etdirilib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
14-cü Türkiyə hökuməti

**14-cü Türkiyə hökuməti** və ya **II. Saraçoğlu hökuməti** — 9 mart 1943 - 7 avqust 1946-cı il tarixləri arasında Türkiyədə fəaliyyət göstərən hökumət.

## Arxa planı
Hökumət 1943-cü il fevralın 28-də keçirilən Parlament seçkilərdən sonra yaradılmışdır. Əvvəlki hökumətdə də Baş nazir olan CHP-in üzvü Şükrü Saracoğlu baş nazir təyin edildi.

## Kabinet

Hökumət 21 iyul 1946-cı ildə keçirilən Parlament seçkilərindən sonra sona çatdı. Partiyası seçkilərdə qalib gəlsə də, Saracoğlu səhhətində yaranan problemlərə görə aktiv siyasətdən uzaqlaşıb.

## Həmçinin bax
* Türkiyə hökumətlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
15-ci Türkiyə hökuməti

**15-ci Türkiyə hökuməti** və ya **Pekər hökuməti** — 7 avqust 1946 - 10 sentyabr 1947-ci il tarixləri arasında Rəcəb Pekərin başçılığı ilə Türkiyədə fəaliyyət ğöstərən hökumət.

## Arxa planı
1946-cı il iyulun 21-də keçirilən seçkilərdə Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) qalib gəlməsinə baxmayaraq, CHP-nin baş naziri Şükrü Saracoğlu səhhətindəki problemlərə görə səlahiyyətlərini davam etdirməyəcəyini açıqlayıb. Saracoğlu hökumətində daxili işlər naziri olmuş Rəcəb Pekerə hökuməti qurmaq tapşırılıb.

## Kabinet

## Sonrası
Parlamentdə Rəcəb Pekərlə Demokrat Partiyasının üzvü Adnan Menderes arasında gedən sərt müzakirələrdən sonra Rəcəb Pekər istefa verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Haematoderus militaris

**Haematoderus militaris** (*Qırmızı meyvəquşu*) — "Cotingidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. Bu növ, "Haematoderus" cinsinin yeganə nümayəndəsidir və Braziliya, Fransa Qvianası, Qayana, Surinam və Venesuela ərazilərində yayılmışdır. Onun təbii yaşayış mühiti subtropik və ya tropik rütubətli ovalıq meşələridir. Geniş yayılma sahəsi və populyasiya sıxlığı səbəbindən bu növ təhlükə altında olan növlər siyahısına daxil edilməmişdir.

## Təsvir

Qırmızı meyvəquşu təxminən 34 santimetr (13 düym) uzunluğunda böyük bir quşdur. Yetkin erkək fərdlərin başı, beli və döşü parlaq qırmızı rəngli lələklərlə örtülüdür və bu lələklər uzun və sərtdir. Bəzən qalın qırmızı kəki qaldırır. Qanadları və quyruğu tünd qəhvəyi ilə qara arasında dəyişir, quyruğu isə uzun quyruq örtükləri ilə qismən gizlənir. Dişi və yetkin olmayan erkək fərdlərin başı, boğazı və alt hissələri daha solğun qırmızı rəngdədir, beli, qanadları və quyruğu isə tünd qəhvəyi rəngdədir və lələkləri daha yumşaqdır. Hər iki cinsin qalın, tünd qırmızı rəngli dimdiyi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Plimutrok toyuğu

**Plimutrok** () — Amerikan mənşəli ev toyuğu cinsi. İlk dəfə XIX əsrdə Massaçusets ştatında görülmüş və XX əsrin əvvəllərində ABŞ-da ən çox saxlanılan toyuq cinsi olmuşdur. Bu cins həm ət, həm də qəhvəyi yumurtalar üçün yetişdirilən iki məqsədli bir quşdur. Soyuğa davamlıdır, idarəetməsi asandır və yaxşı quluqçu quşdur.

## Xüsusiyyətləri

Plimutrok cinsi idarəetməsi asan, tez lələklənən, soyuğa davamlı və yaxşı quluqçu quşdur. Tək ibiklidir və beş nöqtəsi var; ibik, qırmızı lələklər və qulaqcıqlar parlaq qırmızı rəngdədir. Ayaqları sarı və tüksüzdür. Dimdik sarı və ya buynuz rənglidir. Beli uzun və geniş, döşü isə kifayət qədər dərin olur.
ABŞ-də Plimutrok cinsinin yeddi rəng növü tanınır: zolaqlı, mavi, sarı, Kolumbiya, kəklik, gümüş-qələm və ağ. Avropa Quşçuluq və Dovşançılıq Federasiyası tərəfindən on lələk növü siyahıya alınmışdır, bunlardan beşi – zolaqlı, qara, sarı, Kolumbiya və ağ – Böyük Britaniya Quşçuluq Klubu tərəfindən tanınır. Avstraliyada zolaqlı variant iki ayrı rəngə bölünür: tünd zolaqlı və açıq zolaqlı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
16-cı Türkiyə hökuməti

**16-cı Türkiyə hökuməti** və ya **I. Saka hökuməti** — 10 sentyabr 1947 - 10 iyun 1948-ci il tarixləri arasında Türkiyədə fəaliyyət göstərən hökumət. 

## Arxa planı
Əvvəlki baş nazir, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının üzvü Rəcəb Pekər parlamentdəki qızğın müzakirələrdən sonra 9 sentyabr 1947-ci ildə istefa verdi. Prezident İsmət İnönü siyasətçi Həsən Sakanı baş nazir təyin etdi.

## Kabinet

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eumeninae

**Eumeninae** (*tək arılar* və ya *mason arıları*) — "Vespidae" fəsiləsinin bir yarımfəsiləsi və dünya üzrə yayılmış bir arı qrupu. Keçmişdə bəzən ayrı bir fəsilə (*Eumenidae*) kimi tanınsa da, hazırda "Vespidae" fəsiləsinin bir yarımfəsiləsi kimi qəbul edilir. Palçıq arıları (gilə ilə yuva quran arılar) isə "Sphecidae" və "Crabronidae" fəsilələrinə aiddir və burada bəhs edilmir.

## Taksonomiya

Eumeninae arıları, Vespidae fəsiləsinin ən müxtəlif yarımfəsiləsidir və təxminən 200 cinsdən ibarətdir. Bu yarımfəsilə, fəsilənin ümumi növ sayının (təxminən 4,500 növ) demək olar ki, 3,000 növünü özündə birləşdirir. Bu arıların morfoloji müxtəlifliyi, onları daha idarəolunan qruplara bölmək üçün təsvir edilən cinslərin çoxluğunda öz əksini tapır. "Zethinae" yarımfəsiləsi əvvəllər buraya daxil edilsə də, "Eumeninae"-ni parafiletik etdiyi üçün ayrıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*''Eumenes'' spp., potter wasps of Florida UF / IFAS Seçilmiş Canlılar veb-saytında
*Vespidae: Potter wasps; Vespid wasps; Social wasps; Hornets; Paper wasps; Yellowjackets
*Subfamily Eumeninae - Potter and Mason Wasps
Balaxani

**Balaxani** () — Dağıstanın Unsuqul rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Kəndin yaxınlığında müsəlmanlar üçün müqəddəs sayılan Ayşa-Xur ziyarətgahı yerləşir. Rəvayətə görə, burada bolşeviklər tərəfindən öldürülən sufi şeyxi Məhəmməd-ustazın cənazəsi yerləşir. Balaxanidə şeyx Məhəmməd Yaraqski ailəsinin yaşadığı ev bu günədək qorunub saxlanmışdır. Burada həmçinin şeyxin oğlu İshaqın, Quba və Dərbəndin sonuncu xanı Şeyxəli xanın məzarları, eləcə də balaxanili naib Musanın mülkü və evinin qalıqları yerləşir.

## Coğrafiyası
Avar Göysu çayının sol sahilində yerləşir.

## Tanınmış şəxsləri

* Mirzə Həsən Əlqədari — Dağıstan tarixçisi, maarifçi, şair, "Əkinçi" və "Ziya" qəzetlərinin müxbirlərindən biri.

## Xarici keçidlər

* Balaxanı və Şeyxəli xan -EKSKLÜZİV FOTOLAR-

## İstinad siyahısı
Pteromalidae

**Pteromalidae** — Digər həşəratların parazitoidləri olan böyük bir arı fəsiləsi. Bu fəsilə dünya üzrə demək olar ki, bütün mühitlərdə tapılır və bir çox növ bioloji nəzarət agentləri kimi əhəmiyyətlidir. Ən qədim məlum fosil Erkən Təbaşir dövrünə aiddir.

## Təsvir

"Pteromalidae" adətən müxtəlif bədən ölçülü (1–48 mm uzunluğunda) və quruluşlu (incədən olduqca möhkəm) metalik xalsidoidlərdir. Ön və arxa ayaqların tarsusları beş seqmentdən ibarətdir. Antennaları səkkiz ilə on üç seqmentdən (3 anelli daxil olmaqla) ibarətdir; tam qanadlı formalarda ön qanadda kənar damar enindən bir neçə dəfə uzundur; çox vaxt yaxşı inkişaf etmiş postmarginal və stiqmal damarları var, baxmayaraq ki, bəzən bunlar olduqca qısadır; və demək olar ki, həmişə fərqli bir spekulum var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Universal Chalcidoidea Database
* ''Catolaccus grandis'' Cornell U. Parasitoid of boll weevil
* Bugguide.net
Andrenidae

**Andrenidae** (ümumi adı ilə *mədən arıları*) — Tək yaşayan və torpaqda yuva quran arıların böyük, demək olar ki, kosmopolit bir fəsiləsi. Fəsilənin müxtəlifliyinin əksəriyyəti mülayim və ya quraq ərazilərdə (isti mülayim quru) yerləşir. Bu fəsilə bəzi nəhəng cinsləri (məsələn, 1300-dən çox növü olan "*Andrena*" və 700-dən çox növü olan "*Perdita*") özündə birləşdirir. Yarımfəsilələrdən biri olan "*Oxaeinae*", görünüşcə o qədər fərqlidir ki, adətən ayrı bir fəsilə kimi qəbul edilirdi, lakin diqqətli filogenetik təhlil onların "*Andrenidae*" daxilində, "Andreninae"-yə çox yaxın bir qol olduğunu ortaya qoyur.

## Təsvir

"Andrenidae" adətən kiçik və orta ölçülü arılardır və tez-tez tibianın yanında ayaqların əsas seqmentlərində də skopa (polen daşıyan strukturlar) olur. Onlar üz üzərində iki subantennal tikişin olması ilə digər arı fəsilələrindən fərqlənir, bu, sfekoid eşşək arıları ilə paylaşılan primitiv bir xüsusiyyətdir. Bir çox qrupda da gözlərin yuxarı kənarı yaxınlığında "fovea" adlanan çökəkliklər və ya yivlər var, bu da sfekoidlərdə görülən və bəzi "Colletidae" ilə paylaşılan başqa bir xüsusiyyətdir. Andrenidlər kleptoparazitləri olmayan bir neçə arı fəsiləsindən biridir. Fəsilə, xüsusilə "Panurginae" yarımfəsiləsində çox sayda takson ehtiva edir, onların iynə aparatı o qədər azalmışdır ki, effektiv şəkildə sancmaq qabiliyyətinə malik deyillər.
Oxaeinae yarımfəsiləsi digər yarımfəsilələrdən görünüşcə olduqca fərqlidir, böyük gözləri olan böyük və sürətli uçan arılardır və bəzi böyük "Colletidae" növlərinə bənzəyirlər.
Andrenidae fəsiləsi Eosen-Oliqotsen sərhəddindən, təxminən 34 milyon il əvvəl, "Florissant" şistlərindən məlumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''Andrena'' Image Gallery from Atlas Hymenoptera 
*North American Andrenidae
* Identification guides to eastern North American Andrenidae
Espadarana prosoblepon

**Espadarana prosoblepon** — adətən "zümrüd şüşə qurbağası" və ya "Nikaraqua nəhəng şüşə qurbağası" kimi tanınan, Centrolenidae fəsiləsinə aid bir qurbağa növü. Bu növə Ekvador, Kolumbiya, Panama, Kosta-Rika, Nikaraqua və Hondurasda rast gəlmək olar.

## Morfologiya

"Espadarana prosoblepon" orta ölçülü qurbağa hesab olunur: erkəklərin uzunluğu 2,1-2,8 sm, dişilərin uzunluğu isə 2,5-3,1 sm arasında dəyişir. Tırtıl mərhələsində uzunluğu təxminən 1,2 sm olur və dorsal gözlərə və burun dəliklərinə malikdir. Digər şüşə qurbağalarından fərqli olaraq, erkəklərdə çıxıntılı humeral sümük və əlindəki 3-cü və 4-cü barmaqlar arasında pərdə var. Cinsi dimorfizm baxımından erkəklərdə humeral çəngəllər var. Erkəklərin çəkisi təxminən 0,11 qram, burundan kloakaya qədər olan uzunluq isə 2,5 sm-dir. Erkəklərin bədən ölçüsü və humeral sümüklərinin ölçüsü fərdlər arasında fərqlənir, lakin bu xüsusiyyətlər aqressiv qarşılıqlı əlaqələrdə uğur təmin etmir. Espadarana prosoblepon-un başı genişdir və yuxarıdan baxdıqda yumru görünür. Gözləri iri və çıxıntılıdır, gözlər arasındakı məsafə kiçikdir. Onun timpanum yoxdur. Vomer dişlərinə malikdir və hamar, şəffaf dərisi səbəbindən sümükləri və bağırsaqları görünür. Barmaqları müxtəlif uzunluqdadır  və pərdəlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Agalychnis lemur

**Agalychnis lemur** — "Lemur yarpaq qurbağası" və ya "lemur qurbağası" kimi tanınan, "Phyllomedusinae" yarımfəsiləsinə aid bir qurbağa növü. Bu növə Kosta-Rika, Panama və Kolumbiyanın şimal-qərb bölgələrində rast gəlinir. Növ "Kritik Təhlükə Altında" kateqoriyasına daxil edilmişdir və xitridiomikoz kimi göbələk xəstəliyi tərəfindən təhdid edilir.

## Yaşayış mühiti

Lemur yarpaq qurbağası tropik orta yüksəklikdə yerləşən dağətəyi meşələrində, dəniz səviyyəsindən 440 ilə 1600 metr yüksəklikdə yaşayır. Hazırda Kosta-Rikada bu növün yaşadığı üç əsas yer var: Fila Asuncion, Parque National Barbilla yaxınlığında meşəlik ərazi və Limón əyalətindəki Guayacán. Bu üç yerdən yalnız Fila Asuncionda böyük bir çoxalma populyasiyası mövcuddur.

## Morfoloji xüsusiyyətlər

Lemur yarpaq qurbağası gündüz canlı yaşıl rəngdə olur, gecə isə qəhvəyi rəngə çevrilir. Bu xüsusiyyət onun gündüz kamuflyajını və gecə ov qabiliyyətini artırır. Lemur yarpaq qurbağası incə bir növdür. Ön və arxa ayaqlarında pərdə yoxdur. Keçmişdə pərdə olmaması səbəbindən "Phyllomedusa" cinsinə aid edilsə də, sonrakı mitoxondrial və nüvə geni təhlilləri göstərdi ki, bu növ genetik olaraq "Agalychnis" cinsinə daha yaxındır və indi bu cinsə daxildir. Bu növ həmçinin cinsi dimorfizm nümayiş etdirir: dişilər erkəklərdən daha böyükdür. Yetkin dişilərin uzunluğu təxminən 40-45 mm, qarın hissəsinin eni isə 15-20 mm-dir. Erkəklərin uzunluğu 30-35 mm, qarın eni isə 10-15 mm-dir. Dişilərin orta çəkisi təxminən 4 qram, erkəklərin çəkisi isə təxminən 2 qramdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dendrobates azureus

**Dendrobates azureus** (*Mavi zəhərli dart qurbağası* və ya *mavi zəhərli ox qurbağası*) — Surinamın cənubunda yerləşən "Sipaliwini" savannası ilə əhatə olunmuş "meşə adalarında" rast gəlinən bir zəhərli qurbağa növü. 

## Təsvir

"Dendrobates azureus" qurbağası orta ölçülü bir qurbağadır: çəkisi təxminən 8 qram, uzunluğu isə 3,0–4,5 sm arasında dəyişir. Dişilər erkəklərdən daha böyükdür və orta hesabla yarım santimetr uzundur, lakin erkəklərin ayaq barmaqları daha böyükdür. Onun parlaq mavi dərisi, əsasən ətraf və qarın hissəsində daha tünd rəngdə olur, bu da yırtıcılar üçün xəbərdarlıq rolunu oynayır. Dərisindəki zəhərli alkaloidlərlə zəngin vəzilər potensial yırtıcılara qarşı müdafiə mexanizmi kimi çıxış edir. Qara ləkələr hər bir qurbağada unikal şəkildə yerləşir, bu da fərdlərin tanınmasını asanlaşdırır. Digər "D. tinctorius" növlərindən fərqli olaraq, mavi zəhərli dart qurbağalarının daha əyilmiş bir duruşu və nisbətən kiçik, daha oval timpanum var. Hər ayaqda dörd barmaq var və hər barmağın ucunda yapışmaq üçün emiş padları mövcuddur. Dişilərin barmaq ucları yumru, erkəklərin isə ürək formasındadır.
Onların çömçəquyruqları təxminən 6 mm uzunluğunda quyruğa malikdir və ümumi uzunluğu təxminən 10 mm-dir. Ayaqları yoxdur və əvəzinə qəlsəmələri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*University of Michigan
Tetanurae

**Tetanurae** (/ˌtɛtəˈnjuːriː/ və ya "sərt quyruqlar") — Teropod dinozavrlarının əksəriyyətini əhatə edən bir klad. Bu qrupa meqalozauroidlər, allozauroidlər və selurozavrlar (o cümlədən tiranozauroidlər, ornitomimozavrlar, kompsognatidlər və maniraptoranlar, sonuncu isə müasir quşları əhatə edir) daxildir.

## Morfologiya

### Anatomiya
Tetanuraların iki əsas kəllə morfologiyası var. Birinci kəllə tipi, Allosaurus kimi böyük teropodlarda tipikdir və ceratosavrlarda ümumi olub, tetanuralar üçün primitiv ola bilər. Bu tipdə kəllə hündürlüyündən təxminən üç dəfə uzundur, küt burunlu və tez-tez lakrimal, nasal və frontal sümüklər boyunca buynuzlar və ya dikənlər kimi nəticələnir. İkinci kəllə tipində kəllə daha alçaq və uzundur, daha az işlənmiş kəllə damı və daha uzun burun hissəsi var. Tetanuraların ümumi xüsusiyyətlərinə maksillyar fenestra (antorbital fossada bir açılış), jugal sümüyündə hava boşluğu və maksillyar dişlərin orbitin önündə yerləşməsi daxildir. Arxa kəllə hissəsi tetanuralarda az dəyişikliyə məruz qalır, Spinosauridae istisna olmaqla. Tetanuralarda antorbital diş sırasının olması makropredator (böyük yırtıcı) həyat tərzi ilə əlaqəli ola bilər.

### Bədən ölçüsü
Bazal tetanuralar həqiqətən nəhəng bədən ölçülərinə çatan ilk teropodlar idi, həm meqalozauroid, həm də allozauroid taksonlar 1 tondan çox çəkiyə malik idi. Sonrakı kladlarda böyük bədən ölçüsünün ardıcıl görünüşü, ölçü dövrlərinin bir nümunəsini təklif edir, mövcud nəhəng formaların yox olması yeni, daha çox quşabənzər bir teropod qrupunun əvəz edilməsinə imkan verir, sonra isə bu qrup da nəhəng bədən ölçüsünə çevrilir. Lakin eyni paleomühitdə birdən çox nəhəng tetanuranın mövcud olması mümkündür, bəlkə də qidalanma fərqləri ilə. Əksər dinozavr kladlarında bədən ölçüsü zaman keçdikcə Kop qaydasına uyğun olaraq artmağa meyllidir. Selurozavr teropodları bədən ölçüsünün artması nümunəsinə istisna təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Redis

**Redis** (   (RDS)    açar - dəyər məlumat strukturları ilə işləyən  rezident  NoSQL verilənlər bazası idarəetmə sistemidir . O, həm verilənlər bazası, həm də keş və mesaj brokerlərinin həyata keçirilməsi üçün istifadə olunur. Əvvəlcə pulsuz lisenziya ilə buraxılmışdır,  2024-cü ildən SSPL  altında lisenziyalaşdırılıb.

O, atomar əməliyyatlarında maksimum performansa nail olmaq məqsədi daşıyır (giriş səviyyəli Linux serverində saniyədə təxminən 100.000 SET və GET sorğusu hallarının olması  iddia edilir). O C dilində yazılmışdır, əksər əsas proqramlaşdırma dilləri üçün giriş interfeysləri yaradılmışdır.

2010 və 2013-cü illər arasında sistemin inkişafı VMware  tərəfindən maliyyələşdirilib; 2013-cü ilin may ayından etibarən, EMC -VMware federasiyasında yenidən təşkil prosesindən sonra  layihə Pivotal  -a köçürüldü. 2015-ci ilin iyun ayından etibarən layihənin əsas sponsoru Redis Labs  olub. Redis Labs xüsusi olaraq Redis-in kommersiyalaşdırılması üçün yaradılmış şirkətdir və məhsulun əsas proqram tərtibatçısı Salvatore Sanfilippo da şirkətə qoşulub.
## İstinadlar
Qəzza sülh sammiti

**Qəzza sülh sammiti**, həmçinin **Şarm Əl-Şeyx sammiti**- 2023-cü ildə başlayan Qəzza müharibəsinə son qoymaq üçün Qəzza sülh planının birinci mərhələsinin həyata keçirilməsinə dair razılaşmanın ardından 13 oktyabr 2025-ci ildə Misirin Şərm əş-Şeyx şəhərində keçirilən diplomatik görüş. 30-a yaxın ölkədən nümayəndənin qatıldığı sammitdə ABŞ prezidenti Donald Tramp və Misir prezidenti Əbdülfəttah Əs-Sisi həmsədrlik ediblər. Beynəlxalq konfransda İsrail və HƏMAS nümayəndələri iştirak etməyiblər.

## Tarixi
Qəzza müharibəsi 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-ın rəhbərlik etdiyi bir qrup fələstinli silahlı qruplaşmanın İsrailin cənubunda həyata keçirdiyi bir sıra koordinasiyalı silahlı hücumlardan sonra başlayıb. 8 oktyabr 2025-ci ildə İsrail hökuməti və HƏMAS ABŞ prezidenti Donald Tramp tərəfindən təklif olunan Qəzza sülh planının birinci hissəsi ilə razılaşdılar və nəticədə 10 oktyabr 2025-ci ildə hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə nəticələndi. Sülh prosesində növbəti addımlarla bağlı beynəlxalq sammit planları həmin gün Tramp tərəfindən açıqlandı.

Tramp sammitdə iştirak etməzdən əvvəl səhər saatlarında İsrail Knesseti və qonaqlar qarşısında çıxış edərək, İsraili Yaxın Şərqdə sülh və firavanlığa diqqət yetirməyə çağırıb və İsrail prezidenti İsaak Hersoqdan baş nazir Benyamin Netanyahunu üzləşdiyi müxtəlif hüquqi ittihamlara görə əfv etməyə çağırıb. Tramp girov ailələri ilə də görüşüb.

## Məqsədlər
Sammitdə Qəzza sülh planının həyata keçirilməsində növbəti addımların müzakirəsi nəzərdə tutulurdu və diqqətin Qəzza zolağının gələcək idarəçiliyinə, təhlükəsizlik və humanitar yardıma yönəldilməsi nəzərdə tutulurdu.

## İştirakçılar

Samitdə iştirak üçün 30-a yaxın ölkədən və bir sıra beynəlxalq təşkilatlardan nümayəndələr dəvət olunmuşdu.
İştirak aşağıdakı kimi olub.

Beynəlxalq təşkilatlar 

## Nəticəsi
Misir Prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisi ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Qətər Əmiri Şeyx Təmim bin Həməd Al Tani və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan “Dayanıqlı Sülh və Rifah üçün Tramp Bəyannaməsi” kimi tanınan birgə bəyannaməni imzaladılar.

Tramp imzalanmış sənədin “çoxlu qayda və təkliflərdən” ibarət olduğunu və “çox əhatəli” olduğunu, lakin “The New York Times” nəşr olunan sənəddə əsaslı detalların olmadığını qiymətləndirib. Birgə razılaşma sadə olduğuna və Qəzzada da daxil olmaqla regional sülh razılaşmasının əldə edilməsinə dair bir neçə detal təqdim etdiyinə görə tənqid edilib. Bəzi analitiklər tərəfindən bütün sammitin özü sabit və əsaslı sülh razılaşması deyil, daha çox simvolik və qarşıdan gələn təhlükə siqnalı kimi qəbul edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Sharm El-Sheikh Peace Summit - Government of Egypt
* The Trump Declaration for Enduring Peace and Prosperity
Craseonycteris thonglongyai

**Craseonycteris thonglongyai** (*Kitti'nin donuzburun yarasası*) — Həmçinin "bumblebee yarasası" kimi tanınan, təhlükə altında olan yarasa növüdür və "Craseonycteridae" fəsiləsinin yeganə müasir nümayəndəsidir. Bu növ qərbi Tailand və cənub-şərqi Myanmada yayılmışdır və çaylar boyunca yerləşən əhəngdaşı mağaralarında yaşayır.

## Təsvir

"Craseonycteris thonglongyai" yarasası ən kiçik yarasa növüdür və bədən uzunluğuna görə dünyanın ən kiçik məməlisi hesab oluna bilər. Bu yarasanın qırmızı-qəhvəyi və ya boz xəzi var və fərqləndirici donuzabənzər burnu var. Koloniyaların ölçüsü çox dəyişir, orta hesabla hər mağarada 100 fərd yaşayır. Yarasa axşam və səhər tezdən qısa fəaliyyət dövrlərində qidalanır və yaxınlıqdakı meşə sahələrində həşərat ovlayır. Dişilər hər il bir bala doğur.
"Craseonycteris thonglongyai" yarasası təxminən 29-33 mm (1,1-1,3 düym) uzunluğunda və 2 qram (0,071 unsiya) çəkiyə malikdir, buna görə də "bumblebee yarasası" adlanır.
Yarasanın fərqləndirici şişkin, donuzabənzər burnu və incə, şaquli burun dəlikləri var. Qulaqları nisbətən böyükdür, gözləri isə kiçik və əsasən xəzlə örtülüdür. Çənəsində premaxilla sümükləri ətraf sümüklərlə birləşməyib və koronoid çıxıntı əhəmiyyətli dərəcədə azalmışdır. Dişləri həşəratla qidalanan yarasalar üçün tipikdir. Diş formulu yuxarı çənədə 1:1:1:3, aşağı çənədə isə 2:1:2:3-dür və yuxarı kəsici dişləri böyükdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Information and image at ADW
Hipposideridae

**Hipposideridae** — Köhnə dünya yarpaqburun yarasaları kimi tanınan yarasa fəsiləsi. Əvvəllər tez-tez Rhinolophidae fəsiləsinin yarımfəsiləsi, Hipposiderinae kimi qəbul edilsə də, indi daha çox müstəqil fəsilə kimi təsnif edilir. Bununla belə, "Yinpterochiroptera" yarımdəstəsində ən yaxından "Rhinolophidae" ilə əlaqəlidir.

## Taksonomiya

"Hipposideridae" fəsiləsi 10 müasir cinsi və 70-dən çox növü özündə birləşdirir ki, bunların da əksəriyyəti geniş yayılmış "Hipposideros" cinsinə aiddir. Bundan əlavə, bir neçə fosil cinsi də məlumdur; fəsiləyə aid ən qədim fosillər Avropanın orta Eosen dövrünə aiddir. 2003-cü ildə Hend və Kirç tərəfindən fərqli bir təsnifat təklif edilmişdir. 2009-cu ildə Petr Benda və Peter Vallo "Triaenops", "Paratriaenops" və bəlkə də "Cloeotis" cinsləri üçün ayrıca "Triaenopini" qəbiləsini təklif etdilər. "Hipposideridae"nin bir çox fərqli fəsiləsi var ki, əvvəllər oxşar görünüşlərinə görə eyni hesab edilirdi. Məsələn, "Hipposideridae fulvus", keçmişdə eyni fəsiləyə aid edilən "Hipposideridae Pomona" ilə çox oxşardır. "Macrobullatus", "Hipposideridae"nin yarımnövü hesab edilsə də, əslində fərqli bir fəsiləyə aiddir. "Hipposideridae" növləri arasında mitoxondrial fərqlənmənin artması, bu yarımnövlərin qarışıq vəziyyətdə olmasına səbəb ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Portariya

**Portariya** () — Yunanıstanın Maqnisiya bölgəsində yerləşən kənd və keçmiş bələdiyyə. 2011-ci il tarixli yerli hökumət islahatların nəticəsində bələdiyyə Volos bələdiyyəsinə birləşdirildi və onu statusu bələdiyyə vahidi kimi qeyd edilməyə başlandı. Bu bələdiyyə vahidinin ərazisi 22, 754 km2 ibarətdir. O, Pilion dağında Paqasitikos körfəzi ilə üzbəüz yerləşir. Binaların əksəriyyəti müxtəlif rənglərlə bəzədilmiş pəncərə və qapıları ilə Pelion memarlığının tipik nümunələridir. Kəndin mərkəzi meydanında hər il ənənəvi toylar keçirilir və bu şənliklərin necə keçirildiyini görmək üçün ətraf şəhərlər və kəndlərdən buraya çoxlu insanlar toplaşır.

## Tarixi əhali sayı

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Turtur, Fransa

## İstinadlar
Əbu Bəkr Sifil

**Əbu Bəkr Sifil** (; ) — türk akademik, ilahiyyatçı və yazıçı.

## Bioqrafiyası
25 dekabr 1960-cı ildə Qarsın Sarıqamış ilçəsində dünyaya gəlib. İbtidai və orta təhsilini Qars İmam Xətib liseyində alıb. 1978-ci ildə Ərzurum Atatürk Universitetinin Kazım Qarabəkr Təhsil İnstitutuna daxil olub. 1980-ci ildə Ankara Qazi Universitetinin Mətbuat Yayım Ali Məktəbinə daxil olub. 1984–1985 tədris ilində bu təhsil ocağından məzun olub. Məzun olduqdan sonra bir müddət ərəb dili tərcüməçisi işləyib. 1986–1987-ci il tarixlərində hərbi xidmətdə olub. 1989–1993-cü il tarixlərində Türkiyə Diyanət Vəqfində nəşriyyat üzrə redaktor vəzifəsində çalışıb. 1993–1996-cı il tarixlərində Yüzüncü İl Universitetində (Van), 1998–1999-cu il tarixlərində isə Osmanqazi Universitetinin ilahiyyat fakültəsində (Əskişəhər) tədqiqatçı vəzifələrində çalışıb. 1999–2000-ci il tarixlərində "Yeni Mesaj" qəzetində, 2000–2013-cü il tarixlərində isə "Milli Qəzet"də gündəlik məqalələr qələmə alıb. 1996-cı ildə "Hədis Elmi Sahəsi" üzrə magistratura təhsilini (Konya Səlcuk Universiteti İlahiyyat Fakültəsi), 2006-cı ildə isə doktorantura təhsilini uğurla başa vurub. 2017-ci ildə dosent, 2021-ci ildə professor elmi adlarına yiyələnib. Hal-hazırda Yalova Universitetinin İslam Elmləri Fakültəsində müəllim vəzifəsində çalışır. Ərəbcə və ingiliscə bilir. Ailəlidir. 3 övladı var. "Türkiyə Yazıçılar İttifaqı"nın üzvüdür.

## Əsərləri
Əbu Bəkr Sifil, "TDV İslam Ansiklopedisi"ndə 20-yə yaxın məqalənin müəllifidir. Qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri də bunlardır: *Modern İslam Düşüncəsinin Tənqidi* (1997, 4-cü nəşri aprel 1999, 2019), *İdrak və Təsdiq* (2010), *İhya və İnşa adlı* (2014), *Əhli-Sünnə Əqaidi — Müxtəsər Tahavi Əkidəsinın Şərhi* (2018), *İstanbul İclasları — 1 — Pəşavar Gecələrinə Rəddiyə* (2018) və s.

### Tərcümələri
* İxtilafdan Rəhmətə (1989; 2-ci nəşr 1997, "Məzhəp Məsələsi və Fiqhi İxtilaflar" adı ilə, 2012),
* Məqalətül-Kövsəri (iyul 2014),
* Məzhəp Məsələsi və Fiqhi İxtilaflar (Əbül-Fəth əl-Bəyanunidən, 2017).

## İstinadlar
Bizans Ermənistanı

**Bizans Ermənistanı**, yaxud '''Qərbi Ermənistan'''&nbsp;— Böyük və Kiçik Ermənistan əraziləri, eləcə də Bizans İmperiyasında “Ermənistan” termini ilə qeyd olunan ona bitişik Şərqi Pont və Mesopotamiya torpaqları.

387-ci ildə Ermənistan çarlığının parçalanmasından sonra ölkənin 20%-ə yaxını Bizansa (Karin, Tsopk, Ağdznikin bir hissəsi), qalanı isə Sasani imperiyasına keçdikdən sonra Bizans hakimiyyəti altına keçdi. Sonra Ermənistan ikinci dəfə parçalandı və imperiyanın sərhədləri genişləndi. Bu vəziyyət bizanslıların Ermənistanın hərbi-siyasi birliyini yaratması ilə ərəb istilalarına səbəb oldu. IX əsrin sonlarında Baqratuninin hakimiyyəti altında Ermənistan müstəqilliyi bərpa edildi və tarixi Ermənistanın yalnız bəzi hissələri Bizansın tərkibində qaldı. X əsrin ortalarından etibarən bizanslılar erməni çarlığını qismən zəbt etdilər və 1045-ci ildə o, tamamilə uduldu və mövcudluğunu dayandırdı. Malazgirt döyüşündən (1071) sonra Bizans bütün erməni ərazilərinə nəzarəti itirdi.

## İstinadlar
Bərəkət (dəqiqləşdirmə)

* **Bərəkət** — bolluq, məhsuldarlıq, səmərə, fayda, xeyir və artım.
* Bərəkət (film, 1985)
* Bərəkət (Türkmənistan)
Sato–Suzuki beysbol oyunu

– Sato və Suzuki soyadına malik şəxslər arasında keçirilmiş həvəskar beysbol oyunu. Sato və Suzuki soyadları Yaponiyada ən çox istifadə olunan iki soyaddır. Oyun "Sato Günü"ndən bir gün öncə – 9 mart 2025-ci ildə Yaponiyanın Toçiqi prefekturasının Sano şəhərində baş tutmuşdur.

## Arxa plan
Sato Yaponiyada ən çox istifadə olunan soyaddır. 2023-cü ilin sorğusuna görə Yaponiya əhalisinin 1,5 %-i – 1,86 milyon şəxs bu soyadı daşıyır. "Sato" soyadının Toçiqi prefekturasının Sano şəhərində yarandığı güman olunur. Şəhər özünü "Satoların müqəddəs torpağı" adlandırmışdır. Hər ilin 10 mart tarixində Sano şəhərində "Sato Günü" qeyd olunur. Həmin gündə Sato soyadına malik şəxslər şəhərdə endirim kampaniyalarından yararlana bilirlər.

Suzuki Yaponiyada ən çox istifadə olunan ikinci soyaddır. Yaponiya 1,77 milyon şəxs bu soyadı daşıyır. Soyadın Vakayama prefekturasının Kaynan şəhərində yarandığı güman olunur.

## Hazırlıq
Sano şəhərinin rəhbərliyi 2024-cü ilin dekabrında "Sato" və "Suzuki" soyadlarına malik hər komanda üçün 11 oyunçu axtardığını bildirmişdir. Onlar Yaponiyada ən çox istifadə olunan iki soyad daşıyıcıları arasında həvəskar beysbol oyunu planlaşdırmışlar. Şəhər bu tədbiri "soyad qüruru üçün final şousu" adlandırmışdır. İştirakçılar üçün müraciətlər 19 yanvar 2025-ci ilə qədər qəbul edilmişdir. Oyun üçün 90 oyunçu (Satolar üçün 47, Suzukilər üçün 43) müraciət etmiş, lakin hər komanda üçün 15 oyunçu seçilmişdir.

## Oyun
Oyun 9 mart 2025-ci ildə Sano şəhərində yerləşən Aqekke Sano Yakyuco beysbol parkında baş tutmuşdur. "Satolar" komandasının məşqçisi keçmiş peşəkar beysbolçu Takahiko Sato, "Suzukilər" komandasının məşqçisi keçmiş peşəkar beysbolçu İçiro Suzuki olmuşdur. Vakayama prefekturasının Kaynan şəhərindən 600-dən çox şəxs Suzukiləri dəstəkləməyə gəlmişdir. Oyun yeddi inninq davam etmiş və adi beysbol topu yerinə bərk rezin topdan istifadə olunmuşdur. "Satolar" rəqibə 4:2 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Oyunun ən dəyərli oyunçusu Çiba prefekturasının Naqareyama şəhərinin yanğınsöndürəni olan Ryuci Sato seçilmişdir.

## İstinadlar
Bakı–Tbilisi dəmiryol xətti

**Bakı–Tbilisi dəmiryol xətti** — Bakı ilə Tbilisi arasında 1881-ci ildə salınmışdır. Bu dəmiryol xətti həm yük, həm də sərnişin qatarları üçün istifadə edilir.

## Tarixi
İki dənizi – Xəzəri və Qara dənizi birləşdirən Bakı–Tiflis dəmiryol xətti açıldıqdan sonra Bakı neft sənayesinin məhsullarını mərkəzi Rusiya və dünya bazarlarına kütləvi surətdə çıxarmaq mümkün oldu. Azərbaycanın iqtisadi həyatının yeni meyillərini diqqətlə izləyən görkəmli maarifçi-demokrat Həsən bər Zərdabi Bakı–Tiflis dəmiryol xəttinin çəkilməsini Azərbaycanın iqtisadiyyatına neft sənayesindən sonra güclü təsir göstərən ikinci ən mühüm amil hesab edirdi.

XIX əsrin axırlarına yaxın Zaqafqaziya dəmiryol infrastrukturunun ümumi axınında Bakı–Tbilisi xəttinin payı 98% təşkil edirdi. Xətdə ən intesiv iş Bakı stansiyasında görülürdü. Təkcə 1890-cı ildə buradan qərb istiqamətində 55,2 milyon pud yük daşınmışdı, Bakı–Tiflis xəttinin yerdə qalan stansiyalarından isə cəmi 20,86 milyon pud yük yola salınmışdı.

Gürcüstan və Azərbaycan paytaxtları arasında sərnişin qatarlarının hərəkəti koronavirus pandemiyası səbəbindən 2020-ci ilin martın 14-dən dayandırılıb.

## Həmçinin bax
* Bakı–Tbilisi–Qars dəmiryol xətti
* “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti

## İstinadlar
Pyrenestes sanguineus

**Pyrenestes sanguineus** (*Qırmızı toxumqıran*) — Afrika qitəsində yayılmış "Estrildidae" fəsiləsinə aid olan  bir quş növü. Onun qlobal yayılma sahəsi təxminən 834,000 km² (322,000 kv mil) təşkil edir. Bu növ Burkina-Faso, Kot-d'İvuar, Qambiya, Qvineya, Qvineya-Bisau, Liberiya, Mali, Seneqal və Syerra-Leonedə tapılır. "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" (IUCN) tərəfindən bu növ "ən az narahatlıq doğuran" kateqoriyasına daxil edilmişdir.

## Təsvir

"Pyrenestes sanguineus" təxminən 14 sm (5,5 düym) uzunluğunda olur. Yumru bədənli, günbəzşəkilli başı və enli, iti uclu dimdiyi olan bir quşdur. Üst hissələrinin lələkləri tünd qəhvəyi və ya qəhvəyi-qara rəngdədir, başı, boynun yan tərəfləri, üzü, çənəsi, boğazı, döşü və yan tərəfləri parlaq qırmızı rəngdədir. Quyruq lələklərinin xarici hissəsi qəhvəyi, beli və mərkəzi quyruq lələkləri isə qırmızıdır. Alt hissələri tünd qəhvəyi, dimdiyi polad mavisi, gözləri qəhvəyi, göz qapaqları ağ və ayaqları qəhvəyi və ya zeytun-qəhvəyi rəngdədir. Cinslər bir-birinə bənzəyir, lakin dişilərin üst hissələri daha açıq qəhvəyi rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Endryu Neyderman

**Endryu Neyderman** (; ) — Amerikalı yazıçı. 1987-ci ildən etibarən, o, V. C. Endryusun ölümündən sonra, onun yazdığı əsərləri yazmağa başlamış və bu fəaliyyəti ilə geniş tanınmışdır. Neyderman əvvəllər "Fallsburg Jr./Sr. High School" məktəbində İngilis dili müəllimi olaraq çalışmışdır.

## Əsərləri və məşhurluğu
Endryu Neyderman ən çox "The Devil's Advocate" ("Şeytanın vəkili") adlı əsəri ilə tanınır ki, bu əsər sonradan Kianu Rivz, Al Paçino və Şarliz Teron kimi məşhur aktyorların baş rolunu oynadığı eyniadlı filmə çevrilmişdir. Filmin rejissoru isə Teylor Hekford olmuşdur. Neyderman, həmçinin "Rain" adlı əsəri filmə çevirərək V. C. Endryus adı altında yayımlanan romanlardan birini ekranlaşdırmışdır.

Neyderman V. C. Endryusun əsəri "Flowers in the Attic" əsərindən 2014-cü ildə onlayn yayımlanan "Flowers in the Attic" səhnə adaptasiyasını yazmış və 2015-ci ildə Luiziana əyalətinin Nyu-Orlean şəhərində dünya premyerası baş tutmuşdur. Bu əsərin səhnə adaptasiyası Kristofer Bentivenya tərəfindən idarə edilmişdir. Həmçinin, Neyderman "The Devil's Advocate" əsərinin musiqili səhnə adaptasiyasının librettosunu da yazmışdır.

Endryu Neyderman, "Duplicates" adlı filmin ssenarisinin də birgə müəllifidir və bu film "USA Network" kabel kanalında yayımlanmışdır. O, həmçinin altı digər romanının filmə adaptasiya olunmasını təmin etmişdir.
2010-cu ilin yanvarında "Guardian Angel" adlı əsəri "Dorchester Publishers" tərəfindən nəşr olunmuş və bu, onun V. C. Endryus adından yazdığı əsərləri ilə yanaşı, 125-ci romanı olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Andrew Neiderman's official web site
Nycteris

**Nycteris** — "üzü yarıq" və ya "oyuq üzlü yarasalar" kimi tanınan yarasa cinsini əhatə edir. Bu yarasalar "Nycteridae" fəsiləsinə daxildir. Onlara Şərqi Malayziya, İndoneziya və Afrikanın bir çox hissəsində rast gəlinir.

## Təsvir

Bu yarasalar kiçik ölçülüdür, bədən uzunluğu 4–8 santimetr (1,6–3,1 düym) arasındadır və boz, qəhvəyi və ya qırmızımtıl xəzlə örtülüdür. Kəlləsi xarakterik interorbital çöküklüyü ilə fərqlənir, bu çöküklük xarici olaraq gözlər arasından burun dəliklərinə qədər uzanan uzun bir yarıqla bağlıdır və ehtimal ki, ekolokasiyada kömək edir.

## Yaşayış yeri və biologiya

"Nycteris" yarasaları yağış meşələrində və savannalarda yaşayır, mağaralarda, ağaclarda və binalarda, adətən kiçik koloniyalarda yuva qururlar. Bəziləri kirpi, borudişli və ya oxlu kirpi kimi heyvanların yuvalarında da yuva qurur. Onlar həşəratlar və həmçinin quruda yaşayan onurğasızlar, məsələn, hörümçək və kiçik əqrəblərlə qidalanır. Ən azı bir növ, böyük üzü yarıq yarasa, hətta quşcuqaz və kiçik quşlar kimi onurğalıları da ovlayır.

Üzü yarıq yarasaların ekolokasiya çağırışları nisbətən sakit və qısa müddətlidir. Onlar ovlarını sonar vasitəsilə deyil, daha çox ovun çıxardığı səsləri eşidərək tapırlar. İldə bir və ya iki dəfə bala doğurlar.

## Yayılma

Nycteris cinsi Afrotropikada, Palaearktikin bitişik ərazilərində, Madaqaskarda və Şərq bölgələrində tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aethopyga siparaja

**Aethopyga siparaja** (*Qırmızı günəş quşu*) — Əsasən nektarla qidalanan "günəş quşları" (Nectariniidae) fəsiləsinə aid bir quş növü. Bəzən, xüsusilə balalarını qidalandırarkən, həşəratlarla da, qidalanırlar. Qısa qanadları ilə sürətli və düz uçuş edirlər. Əksər növlər kolibrilər kimi havada asılı qalaraq nektar toplaya bilər, lakin adətən yemək üçün budaqlara qonurlar. Bu növ, "Sinqapurun Təbiət Cəmiyyəti" tərəfindən elan edildiyi kimi, Sinqapurun qeyri-rəsmi milli quşudur.

## Təsvir

Qırmızı günəş quşları çox kiçikdir, yalnız 11 sm uzunluğundadır. Orta uzunluqda incə, aşağı əyilmiş dimdikləri və fırça uclu boruşəkilli dilləri var ki, bu da nektarla qidalanmağa uyğunlaşdırılmışdır. Yetkin erkək fərdlərin döşü qırmızı, beli qəhvəyi-qırmızı və yanaqlarında qara zolaqlar var. Sağrı hissəsi sarı, qarın hissəsi isə zeytun rəngindədir. Dişi fərdlərin beli zeytun-yaşıl, döşü sarımtıl və quyruq lələklərinin xarici ucları ağ rəngdədir. Əksər yayılma sahələrində erkəklərin uzun yaşıl-mavi quyruğu var, lakin Nikobar adalarının "A.s. nicobarica" yarımnövü və Hindistanın Qərbi Qat dağlarının keçmiş yarımnövü olan "A. vigorsii" (Qərbi qırmızı günəş quşu) uzun mərkəzi quyruq lələklərinə malik deyil. Onların çağırışı "çii-çii-vii" kimi səslənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tarixu Bağdad

**Tarixu Bağdad** () — Xətib əl-Bağdadinin Bağdadın görkəmli şəxsləri haqqındakı əsəri.

## Müəllif

Kitabın müəllifi hədis hafizi və tarixçi Xətib əl-Bağdadidir.

## Əsər
Əsərin əsl adı "Tarixu Bağdad və Mədinətis-səlam"dır. Xətib bu əsəri 20 ilə ərsəyə gətirmişdir. Əsər iki hissədən ibarətdir. əsərin birinci hissəsi İraqın fəthindən və Bağdadın salınması ilə bağlı (topoqrafiya, rəvayətlər və s.) mövzulardan bəhs edir. Əsərin ikinci hissəsi isə Bağdadda yaşayan və ya buraya gəlmiş 7831 şəxsin bioqrafiyasından bəhs edir. Bu şəxslərə xəlifə və sultanlar, əmirlər, komandanlar, vəzirlər, ərəb dili və bəlağət alimləri, qiraət alimləri, müfəssirlər, mühəddislər, kəlam alimləri, fəqihlər, müctəhidlər, qazılar, zahidlər, sufilər, vaizlər, riyaziyyatçılar, astronomiya, məntiq, tibb və musiqi alimləri, katiblər, xəttatlar, ədiblər, şairlər, tarixçilər, oxçular, süvarilər, sənətkarlar və başqaları aiddir. Bu bölmədə həmçinin Bağdad yaxınlığındakı yaşayış məntəqələrindən də (Mədain, Nəhrəvan, Səmərra və s.) bəhs olunmuşdur. Əsərdə bir neçə sətirlik bioqrafiyalar olduğu kimi bir neçə səhifəlik bioqrafiyalar da vardır. Ən geniş bioqrafiya Əbu Hənifə haqqındadır.

## Tənqidlər
Müəllifin Əbu Hənifə əleyhində ifadə və rəvayətlərə də yer verməsi tənqidlərə səbəb olmuş, bu mövzuda rəddiyələr qələmə alınmışdır. Əsərin əlyazma nüsxələri müqayisə edilərək bu tip ifadə və rəvayətlərin sonradan əlavə edilmiş olduğu irəli sürülmüşdür.

## Nəşrlər
Əsərin ilk hissəsi C. Salmon tərəfindən fransız dilinə tərcümə edilmişdir. Əsər bütövlükdə ilk dəfə 1931-ci ildə Qahirədə nəşr olunmuşdur (XIV cild).

## İstinadlar
Koçin toyuğu

**Koçin** () — Böyük ölçülü bir ev toyuğu cinsi. Bu cins, 1840-cı və 1850-ci illərdə Çindən Avropa və Şimali Amerikaya gətirilən böyük, ayaqları lələklə örtülü toyuqlardan törəmişdir. Əsasən sərgi üçün yetişdirilir. Əvvəllər "Cochin-Çin" adı ilə tanınırdı.

## Xüsusiyyətlər

Koçin cinsinin ən fərqli xüsusiyyəti ayaq və dırnaqları tamamilə örtən həddindən artıq lələkdir. Lələklərin altındakı dəri sarı rəngdədir. Böyük Britaniyada tanınan rəng növləri qara, mavi, sarı, ququ, kəklik və ağdır. Cochin bantamlər Böyük Britaniya Quşçuluq Klubu tərəfindən tanınmır.&hairsp; Bununla belə, "Entente Européenne" Pekin toyuğu Koçin kimi qəbul edir. "Entente Européenne" tam ölçülü quşlar üçün doqquz, bantamlər üçün isə iyirmi dörd rəng növünü siyahıya alır. Bantam növlərinin hər hansı biri xariciyə doğru qıvrılan lələklərə malik ola bilər. Amerikan Quşçuluq Assosiasiyası tam ölçülü quşlar üçün doqquz rəng növünü tanıyır – zolaqlı, qara, mavi, qəhvəyi, sarı, qızıl zolaqlı, kəklik, gümüş zolaqlı və ağ; bantamlər üçün də eyni rənglər tanınır, əlavə olaraq dörd rəng də var: "birchen", "Kolumbiya", "ləkəli" və "qırmızı".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İzop otu

**İzop otu** () —  nanə cinsindən bitki.

## Botanik təsviri
Güclü ətirli otlar və ya yarımkollara aid edilən 50-60 sm hündürlüyündə və uzunsov yarpaqları olan çoxillik bitkidir.

Yarpaqları tünd yaşıl, xoş ətirli və acı-ədviyyatlı dadı var.

Çiçəklər düzənsizdir (ziqomorf), əsasən mavi, sünbülvari şəkildə olurlar. Əsasən iyun ayından sentyabr ayına qədər çiçək açır.

Toxumları çox kiçikdir. 1000 toxumun çəkisi cəmi 0.9 qr. tutur.

## Yayılma arealı və ekologiya
Cinsin növləri Aralıq dənizi, Kiçik Asiya və Mərkəzi Asiyada yayılmışdır. Eləcə də Rusiyanın Avropa hissəsinin mərkəzi və cənub zolağında, Qərbi Sibirin cənubunda, Qafqazda rast gəlmək mümkündür.

Çöllərdə, quru təpələrdə və qayalı yamaclarda bitir. Quraqlığa davamlıdır.

Əkinçilikdə boş torpaqları olan yaxşı işıqlandırılmış ərazilərdə yaxşı inkişaf edir. Qrunt suları səviyyəsi yüksək olan bataqlıq ərazilər isə bu bitki üçün əlverişsiz hesab olunur. Əlverişli şəraitdə asanlıqla yabanılaşır.

## Əhəmiyyəti və tətbiqi
Izop yarpaqları dərman məqsədləri üçün yağ çıxarmaqda, likör istehsalında, ətriyyatda və kulinariya ədviyyatı kimi istifadə olunur. Qönçələrin əmələ gəlməsinin başlanğıcında yarpaqlar yığılır və qurudulur. Izop salatlarda, şorbalarda, ət və tərəvəz yeməklərində, xiyar və pomidorların duzlanmasında istifadə olunur.

Çay şəklində yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları üçün istifadə olunur.

## Təsnifat
Əvvəllər cinsə 50-dən çox növ daxil edirdilər, müasir anlayışlara görə cinsə 7 növ daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Issop: Təsvir
* Hyssop officinalis // Dekorativ bağ bitkiləri ensiklopediyası.
Cruziohyla calcarifer

**Cruziohyla calcarifer** — "Şahzadə yarpaq qurbağası" və ya "şahzadə ağac qurbağası" kimi tanınan, "Phyllomedusinae" yarımfəsiləsinə aid bir ağac qurbağası növü. Bu növ 1902-ci ildə Corc Albert Bulencer tərəfindən təsvir edilmişdir. Onun yayılma arealı Ekvadorun şimal-qərbindəki Esmeraldas əyalətindən başlayaraq qərbi Kolumbiya, Panama və Kosta-Rikanın ən cənub hissəsinə qədər uzanır. Bu növ gecə fəal, ağacda yaşayan bir qurbağadır və əsasən rütubətli düzənlik meşələrində yaşayır. Bu növün tırtılı 2021-ci ildə təsvir edilmişdir.
"Cruziohyla calcarifer" qurbağası Mərkəzi Amerika yağış meşələrində tapılır və tez-tez rütubətli tropik meşələrdə, ağacların yuxarı qatlarında yaşayır.

## Görünüş

Gənc fərdlərin ağız və göz yaxınlığında parlaq sarı işarələr var, lakin arxa ayaqlarında belə işarələr yoxdur. Yetkin erkək qurbağaların uzunluğu 56,4 ilə 80,5 mm, dişilərin uzunluğu isə 57,0 ilə 88,8 mm arasında dəyişir. Qurbağanın dərisi yaşıl rəngdədir və bəzi ağ və ya açıq mavi ləkələrə malikdir. Gözün iris hissəsi açıq boz rəngdədir və sarı halqalarla əhatə olunub. Yan tərəflər və arxa ayaqlar sarı rəngdədir və qısa qara zolaqlar və üçbucaq naxışlarla bəzədilib. Ön ayaqlar və ön ayaqların böyük hissəsi narıncı rəngdədir. Boğaz hissəsi sarıdır. Digər ağac qurbağalarından fərqli olaraq, C. calcarifer-in qarın hissəsi tünd piqmentasiyaya malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Iğdır FK

**Iğdır FK**, sponsorluq müqaviləsinə əsasən **Alagöz Holding Iğdır Futbol Klubu** və ya əvvəlki adı ilə **76 Iğdır Belediyespor**, 2016-cı ildə **Iğdır Bələdiyyəsi** tərəfindən yaradılmış bir idman klubudur. Hal-hazırda **1-ci Liqada** mübarizə aparır.

## Tarixi
2016–2017 mövsümündə qurulduğu ilk mövsümündə **76 Iğdır Belediyespor**, Iğdır 1-ci Həvəskar Liqasını lider kimi başa vurdu. Lakin komanda, bölgəni Regional Həvəskar Liqada təmsil edən **Iğdır Arasspor** ilə keçirdiyi play-out qarşılaşmasını uduzdu. 2017–2018 mövsümünün sonunda da eyni rəqibə qarşı oynadığı play-out oyununda məğlub olan 76 Iğdır Belediyespor, 2018–2019 mövsümündə bu dəfə adını **Iğdır Esspor** olaraq dəyişən eyni komandaya ardıcıl üçüncü dəfə play-out matçını uduzdu.

**2020–2021 mövsümündə** klub Iğdır bölgəsini Regional Həvəskar Liqada təmsil etdi və 4-cü Regionun 8-ci qrupunda birinci yeri tutaraq play-off mərhələsinə vəsiqə qazandı. Play-off finalında **Diyarbakırspor** üzərində 1–0 hesablı qələbə qazanan komanda tarixində ilk dəfə **3-cü Liqaya** yüksəldi.[1]

**2021-ci ilin sentyabr ayında** klubun adı dəyişdirilərək **Iğdır Futbol Klubu** adlandırıldı. **3-cü Liqanın 2-ci qrupunda** mövsümü 3-cü pillədə başa vuran komanda play-off mərhələsinə yüksəldi. Yarımfinalda **68 Aksaray Belediyespor** üzərində qələbə qazansa da, final oyununda **İskenderunspor** ilə heç-heçə etdikdən sonra penaltilərdə məğlub oldu.

**2022–2023 mövsümünün sonunda** Iğdır FK, **3-cü Liqanın 2-ci qrupunun** qalibi olaraq tarixində ilk dəfə **2-ci Liqaya** yüksəldi. Klubun **2-ci Liqadakı ilk mövsümündə (2023–2024)** “Qırmızı Qrup”u 3-cü pillədə başa vuraraq play-off oyunlarına vəsiqə qazandı. Iğdır FK birinci mərhələdə **İskenderunspor**u, ikinci mərhələdə **24 Erzincanspor**u, üçüncü mərhələdə isə **Kastamonuspor 1966**-nı məğlub edərək finala yüksəldi və finalda **1461 Trabzon FK** üzərində qələbə qazanaraq tarixində ilk dəfə **1-ci Liqaya** yüksəldi.
Siyəru Aləmin-Nubəla

**Siyəru Aləmin-Nubəla** () — Zəhəbinin mühəddislər başda olmaqla tanınmış şəxslər haqqındakı kitabı.

## Müəllif

Əsərin müəllifi hədis hafizi və tarixçi Zəhəbidir.

## Əsər
Əsər 14 cilddən ibarətdir. Əsər Məhəmməd peyğəmbərin yaşadığı dövrdən 1301-ci ilə qədər olan dövrləri əhatə edir. Əsər 7000-ə yaxın bioqrafiyanı özündə ehtiva edir. Əsərdə Əndəlüsdən Çinə qədər uzanan İslam coğrafyasında hər sahənin ən məşhur şəxsləri cəmlənmişdir. Bunlara xəlifələr, məliklər, sultanlar, əmirlər, vəzirlər, qazılar, qiraət alimləri, mühəddislər, fəqihlər, ədəbyyatçılar, lüğətçilər, qrammatiklər, şairlər, dinlər tarixçiləri, kəlamçılar, filosoflar və digər şəxslər aiddir. Ancaq bioqrafiyası verilənlərin böyük əksəriyyətini mühəddislər təşkil edir. Əsərin digər adları bunlardır: *Kitabün-Nubəla*, *Əyanün-nubəla*, *Əlamün-nubəla*, *Siyərün-nubəla*, *Tarixün-nubəla* və *Tarixul-üləmain-nubəla*.

## Nəşrlər
Əsərin ilk 3 cildi Qahirədə nəşr edilmişdir. Əsərin 5925 bioqrafiyalıq nüsxəsi isə 1988-ci ildə Küveytdə nəşr olunmuşdur. Bu nəşr 3-cü ciltdən başladığı və əlyazma nüsxələri tapılmadığına görə 660-700 illəri arasındaki bioqrafiları əhatə etdiyi üçün natamam qəbul edilmişdir. Əsəri tamamlamaq üçün on yeddi ciltlik yeni bir təhqiq 1997-ci ildə Beyrutda nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Kitabüt-Tövhid

**Kitabüt-Tövhid** () — kəlamla (əqidə) bağlı qələmə alınmış əsər.

## Müəllif

Əsərin müəllifi görkəmli türk kəlamçısı və fəqih olan Əbu Mənsur əl-Maturididir.

## Əsər
Əsər bölmələr ibarət olmayıb, 35-ci səhifədən başlayıb, kitabın sonuna kimi davam edən "məsələ" adlı başlıqlardan ibarətdir. Bu başlıqları sayı təxminən 35-dir. Buna baxmayaraq əsəri bir müqqədimə və 5 bölməyə ayırmaq mümkündür. Əsərdə dini məsələlər nəqlə və əqlə əsaslanan sübutlarla verilmişdir. Əsərdə aləmin məxluq olduğundan, Allahın varlığından, birliyindən, sifətlərindən, feillərindən və həmçinin xüsusi olaraq Allahın kəlam sifəri və röyatullah mövzularından bəhs olunur. Əsərdə tövhid prinsipini zədələyən və ona qarşı gələn görüş və məktəblər də tənqid olunur. Əsərdə Məhəmməd peyğəmbərin nübuvvətinin isbatına, xristianların İsa haqqındakı görüşlərinin tənqidinə də yer verilmişdir. Əsərdə tənqid olunanlar sırasında Cəbriyyə və Mötəzilə kimi cərəyanlar da vardır.

## Nəşrlər
Əsər Fəthullah Huleyf tərəfindən nəşrə hazırlanmış və Beyrut Şərq Ədəbiyyatı İnstitutu tərəfindən nəşr edilmişdir (1970). Bu nəşr sonradan İstanbul (1979), Beyrut (1982) və İskəndəriyyədə (Darül-Maarif) ofset üsulu ilə yenidən çap olunmuşdur. Əsər Huleyf tərəfindən əsərə edilmiş müəyyən əlavələr onu əlçatan etmiş, lakin əsərin anlaşılma qabiliyyətini və qeydlərin əlavə olunması nöqtəyi-nəzərindən uğursuz olmuşdur. Belə ki, Yozef van Ess və Hans Daiber məqalələrində, Ulrich Rudolph isə əsərində Huleyf nəşrinin xətalarından ətraflı şəkildə bəhs etmişdir. Əsərin növbəti uğursuz tərcüməsi Hüseyn Sudi Ərdoğan tərəfindən edilmişdir (İstanbul 1981). Son olaraq Bəkir Topaloğlu və Məhəmməd Aruçinin nəşrə hazırladığı əsər, Bəkir Topaloğlu tərəfindən türk dilinə tərcümə edilmişdir (Ankara 2003).

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* əl-İbanə
Diri doğum

**Diri doğum** (, ) — canlıların nəsilvermə forması olub, embrionun (dölün) ana orqanizminin daxilində inkişaf etməsi və tam formalaşdıqdan sonra diri halda doğulması ilə xarakterizə olunur. Bu proses zamanı embrion ya birbaşa ana bədənindən qidalanır (məsələn, məməlilərdə cift vasitəsilə), ya da ana tərəfindən təmin edilən xüsusi mühitdə inkişaf edir.

Diri doğum yumurtlama (ovipariyan) ilə müqayisədə daha yüksək səviyyədə ana-orqanizmə bağlılıq və embrionun mühafizəsi ilə seçilir. Bu reproduktiv strategiya məməlilərdə geniş yayılmışdır, lakin bəzi sürünənlərdə, balıqlarda və həşəratlarda da müşahidə edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
*
*
*
*
*

*