Bilik təşkilatı

**Bilik təşkilatı**  () — məlumatın və biliklərin strukturlaşdırılması, təsnif edilməsi, saxlanılması və istifadəsi prosesidir. Bu konsepsiya, insanların və ya sistemlərin müəyyən bir mövzuyla bağlı bilikləri necə təşkil etdiyini və bu bilikləri necə tapıb istifadə etdiyini araşdırır. Bilik təşkilatı kitabxanaçılıq, informasiya elmi, idarəetmə və təhsil kimi sahələrdə mühüm rol oynayır və effektiv məlumat mübadiləsi üçün əsasdır.

## Əsas məqsədləri
### Məlumatın daha asan tapılması və əldə edilməsi
Yaxşı təşkil edilmiş biliklər məlumatın tez və asan tapılmasına imkan verir. Bu, kitabxana və ya verilənlər bazasında müəyyən bir kitabı, məqaləni və ya faylı tapmaq üçün təsnifat sistemlərinin yaradılması ilə həyata keçirilir.

### İnformasiyanın idarə olunması və istifadəsi
Təşkil edilmiş biliklər həm fərdi, həm də təşkilati səviyyədə səmərəli idarə oluna bilər. Məsələn, korporativ məlumatlar düzgün təşkil edildikdə, işçilər lazımi məlumatı tez taparaq qərar qəbul etmədə daha səmərəli ola bilərlər.

### Biliklərin paylaşılması və mübadiləsi
Təşkil edilmiş biliklər həm daxili, həm də xarici auditoriya ilə daha rahat paylaşılır. Məsələn, məlumatın yaxşı strukturlandığı bir şirkətdə işçilər bir-birilə daha səmərəli şəkildə bilik mübadiləsi edə bilirlər.

## Əsas yanaşmaları
### Təsnifat sistemləri
Bilikləri müəyyən kateqoriyalara ayıran sistemlərdir. Kitabxanalarda *Dyu Təsnifat Sistemi* () və ya Kitabxana Təsnifatı () kimi geniş istifadə olunan sistemləri əhatə edir. Eyni zamanda, məlumatların müəyyən bir mövzu və ya sahə üzrə təsnif edilməsi təşkilatlar üçün də əhəmiyyətlidir.

### Ontologiyalar
Ontologiya biliklərin strukturlaşdırılması üçün istifadə olunan daha mürəkkəb yanaşmalardan biridir. Ontologiyalar məlumatlar arasında əlaqələri müəyyənləşdirir və bu əlaqələr əsasında biliklərin necə təşkil olunduğunu təsvir edir. Məsələn, tibbdə ontologiyalar xəstəliklər, simptomlar, müalicələr və onların qarşılıqlı təsirlərini təyin etmək üçün istifadə olunur.

### Taksonomiyalar
Taksonomiyalar () — biliklərin çoxsəviyyəli və iyerarxik şəkildə təşkil edilməsini təmin edir. Məsələn, bioloji taksonomiya canlıları növlərə, cinslərə, ailələrə və daha yüksək səviyyələrə ayırır. Bu, biliklərin sistematik və ardıcıl şəkildə təşkil edilməsi üçün effektiv bir yanaşmadır.

### Etiketləmə və metaməlumat
Bilikləri təşkil etmək üçün faydalı yanaşmalardan biri də etikətlərdən və metaməlumatdan istifadədir. Məsələn, bir sənəd və ya veb səhifəsi müəyyən açar sözlər və ya etiketlər vasitəsilə təşkil oluna bilər ki, bu da axtarış prosesini asanlaşdırır. Metaməlumat isə bir məlumatın haqqında məlumat verir — yəni onun kim tərəfindən yaradıldığı, nə vaxt yaradıldığı, hansı mövzuya aid olduğu və s.

### Xəritələmə və vizual təşkilat
Bəzən bilikləri vizual şəkildə təşkil etmək daha effektiv ola bilər. Qeyd olunan yanaşma biliklər arasındakı əlaqələri görselləşdirir. *Mind maps* (zehin xəritələri) və konsept xəritələri () biliklərin əlaqəli olduğu mövzuları göstərmək üçün istifadə olunan vizual vasitələrdir.

## Praktik tətbiqləri
### Kitabxanalar və arxivlər
Kitabxanalar bilik təşkilatının ən köhnə və ən sistematik tətbiq olunduğu sahələrdən biridir. Kitablar, məqalələr və digər resurslar təsnifat və kataloq sistemləri vasitəsilə təşkil olunur.

### Korporativ məlumat bazasının idarə olunması
Təşkilatlar öz məlumatlarını effektiv şəkildə idarə etmək üçün bilik təşkilatı yanaşmalarından istifadə edirlər. Məlumat bazaları, sənəd idarəetmə sistemləri və bilik menecmenti platformaları bu məqsədə xidmət edir.

### Elmi tədqiqat və təhsil
Elmi biliklər məqalələr, tədqiqatlar və məlumat bazaları vasitəsilə təşkil olunur. Qey edilən sistemlər məlumatların müxtəlif sahələrdə istifadəsini təmin edir və tədqiqatçılara məlumatları tapmaq və təhlil etmək üçün lazım olan vasitələri verir.

## Əhəmiyyəti
# *Daha Yaxşı qərar qəbul etmə* — yaxşı təşkil olunmuş biliklər fərdlərin və təşkilatların daha sürətli və düzgün qərar verməsinə kömək edir.
# *Biliklərin yenidən istifadəsi* — sistematik təşkil edilmiş biliklər təkrar istifadə oluna bilər. Bu, eyni məlumatların müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edilməsinə imkan verir.
# *Effektiv məlumat idarəçiliyi* — biliklərin səmərəli təşkil olunması məlumatın idarə edilməsini daha rahat və əlçatan edir.

Nəticə etibarilə, bilik təşkilatı insanların və təşkilatların məlumatlarla daha səmərəli işləməsini təmin edən bir vasitədir. Bu, biliklərin necə yaradıldığını, saxlandığını və istifadə edildiyini anlamağa kömək edir.

## İstinadlar