Uçalı rayonu

**Uçalı rayonu** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayonun inzibati mərkəzi Uçalı şəhəridir.

## Coğrafiyası
Uçalı rayonu Başqırd önuralının şimalında yerləşir. Şimal-qərbdən Başqırdıstanın Belores və Abzelil, şimal-şərqdən isə Çelyabinsk vilayətinin Verxneuralski, Zlatoustovski, Satkinski və Çebarkulski rayonları ilə sərhədə malikdir. Rayon ərazisindən Miass — Uçalı — Mejozyornı dəmir yolu və Beloretsk — Uçalı — Miass, Uçalı — Xuunovo — Karaqay avtomagistralı keçir. İqlimi kontinentaldır. Qərbdən nisbətən hündür silsilələrlə hava axını üçün bağlı olması, şimaldan və şərqdən isə arktik havanın daxil olması üçün maneənin olmaması iqliminə böyük təsir göstərir.

## Tarix
Uçalı rayonu 1919-cu ilə qədər Orenburq vilayətinin Verxneuralski və Troyski qəzaları ərazisinə daxil idi. 23 mart 1919-cu ildən etibarən isə Rusiyanın ilk milli muxtariyyəti olan Başqırdıstan MSSR-in tərkibinə qatılmışdır.

## Əhali

Ümum-Rusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Ziançurinski rayonunun milli tərkibi: başqırdlar — 64,3 %, ruslar — 18,2 %, tatarlar — 15,9 %, digər millər — 1,6 %.

## İnzibati-ətazi vahidləri
Uçalı ayonunda 1 şəhər və 14 kənd inzibati vahidliyinə 88 yaşayış məntəqəsi daxildir

## İqtisadiyyat
Aqrar-sənaye rayonudur. Rayon ərazisində dəmir, qızıl, kvars, tikinti daşı, əhəng, kərpiç xammalı, qum kimi faydalı qazıntılar vardır. Ərazisinin 196,2 min ha əkinə yararlıdır (bu isə rayon ərazisinin 43,5 %). 75,3 ha ərazi otlaq kimi istifadə edilir.

## Sosial sfera
Rayon ərazisində 65 ümumtəhsil mərkəzi, 20 orta məktəb, 33 kütləvi kitabxana, 63 klub, 5 sahə xəstəxanası fəaliyyət göstərir. Burada rus və başqırd dillərində "Uçalinskaya" (əvvəllər "oraq və çəkiç") və "Yayık" adlı qəzetlər buraxılır.

## Tanınmış sakinləri
* Bepenya Toropberdin — 1735–1740-cı illər Basqırd üsyanlarının lideri.
* Najiya Hibatovna Allayarova — müğənni, RSFSR əməkdar artisti.
* Hakimyan Rəhimoviç Əhmədqalın — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı.
* Yuri Petroviç Batalin — SSRİ Tikinti Komitəsinin sədri.
* Aleksandr Matveyeviç Matrosov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı.
* Flora Axmetşeyevna Kildiyarova — aktrisa, RSFSR əməkdar artisti.
* Aleksandr Qeorqieviç Serebryannikov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Abdulla Afzaloviç Sultanov — Başqırd müğənnisi, Başqırd MSSR-nin əməkdar mədəniyyət işçisi (1986), Başqırdıstanın xalq artisti (1996).
* Zavdat Gumurdakoviç Sunaqatullin — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Marsel Calileviç Yusupov — idmançı, güləşçi, iki dəfə Avropa çempionu, Rusiya çempionu.
* Salavat Ahmadieviç Nizamutdinov — bəstəkar, əməkdar xadim.
* Nizametdinov Rais Javdatoviç — Başqırdıstan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (2005), Ş. Babiç adına Başqırdıstan Respublikasının dövlət mükafatı laureatı (2000), tanınmış rəqqas, xoreoqraf, səhnə rejissoru, kurasteist,
* İldus Barieviç Abdrahmanov — Kimya elmləri doktoru, akademik, Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının Kimya və Texnoloji Elmlər Bölməsinin katibi.
* İmuxamet Qilmutdinoviç Qalyautdinov — 2000-ci ildən 2013-cü ilə qədər Zaqir İsmagilov adına Ufa Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının rektoru, Rusiya Federasiyasının Əməkdar mədəniyyət işçisi (1986), BMSSR (1986) filologiya elmləri doktoru, professor (1994).
* Vil Bareeviç Qaleev — Texniki elmlər doktoru (1988), professor (1990).
* Qalib Barievi Qaliev — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (2004).

## İstinadlar

## Mənbə
* RAYONUN RƏSMİ SAYTI