open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bosniya və Herseqovina–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə–Bosniya və Herseqovina münasibətləri ** — Bosniya və Herseqovina Respublikası və Türkiyə arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. 
## Tarix
29 Avqust 1992-ci ildə ölkələr arasında rəsmi diplomatik əlaqələr qurulur. Bosniya və Herseqovina ilə Türkiyə arasında Osmanlının Balkan yarımadasını fəth etməsindən sonra qurulan möhkəm tarixi əlaqələr mövcuddur. Müasir Bosniya və Herseqovina ərazisinin, Osmanlı İmperiyasına birləşdirilməsindən sonra burada əhəmiyyətli bir türk diasporu meydana gəlir. Bosnaklar bölgədə islamı qəbul edən ilk slavyanlar olur. Türklərin çoxu Birinci Dünya müharibəsi dövründə Bosniyanı tərk etməyə başlayır, bundan sonra Osmanlı İmperiyası çökür.

1923-cü ildə Mustafa Kamal Atatürk müasir Türk dövlətinin qurucusu olur. Bu zaman isə Bosniya və Herseqovina ərazisi Yuqoslaviyanın bir hissəsi olur. Yuqoslaviya hökuməti dövründə İosip Broz Titoun Soyuq Müharibə dövründə digər kommunist dövlətlərin liderləri kimi əhalinin dini tətbiqlərinə açıq şəkildə qarşı çıxmamasına baxmayaraq Bosniya həyatında dinin rol azalır. 6 fevral 1992-ci ildə Türkiyə Bosniya və Herseqovinanı müstəqil bir dövlət olaraq tanıyır və 29 avqust 1992-ci ildə hər iki ölkə arasında diplomatik əlaqələr qurulur. 22 iyul 1995-ci ildə Türkiyə Prezidenti Süleyman Dəmirəl, Bosniya və Xorvatiya arasındakı danışıqlara vasitəçilik edir. Bundan sonra iki ölkə Serbiya silahlı qüvvələrinə qarşı vahid bir cəbhədə mübarizə aparır.

2011-ci ildə Bosniya və Herseqovina İslam Birliyinin Prezidenti Mustafa Ceric bir açıqlama verdi: “Türkiyə bizim anamızdır, belə idi və belə də olacaq”. 11 iyul 2012-ci il tarixində Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan bu şəhərdəki qırğına həsr olunmuş Srebrenitsa memorialını ziyarət edərkən, Bosniya siyasətçisi Aliya İzzetbeqoviçin söhbət əsnasında Türkiyə haqqında çox yaxşı sözlər dediyini xatırlatdı. Son illərdə bosniyalı siyasətçilər arasında Türkiyənin nüfuzu artmaqdadır. Rəcəb Tayyib Ərdoğan iki əsas Bosniya siyasi partiyası arasında barışıq səyləri ilə tanınır: Demokratik Fəaliyyət Partiyası və Bosniya və Herseqovina Sosial Demokrat Partiyası.

Bosniyanın bir çox şəhərində küçələrə Osmanlı dövlət xadimlərinin və fatehləeinin adı verilir. Sarayevonun mərkəzində Sokollu Mehmed Paşa adına, Bixaçda isə Sultan Süleyman Qanuni adına bir küçə var.

## Ticarət əlaqələri
2003-cü ildə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 70 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. 2017-ci ildə ölkələr arasında ticarət 700 milyon dollara çatmışdır.
## İstinadlar
İrlandiya–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə–İrlandiya münasibətləri** — İrlandiya və Türkiyə Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. İrlandiya Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında diplomatik əlaqələr 1972-ci ildə qurulmuşdur. İrlandiyanın Ankaradakı səfirliyi 1998-ci ildə açılır. Türkiyənin 1973-cü ildən bu yana Dublində səfirliyi var. Hər iki ölkə Avropa Şurasının, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) həqiqi üzvüdür, hər ikisi də Aralıq dənizi Birliyindədir və Ümumdünya Ticarət Təşkilatının (ÜTT) üzvüdür. Ayrıca İrlandiya Avropa İttifaqının üzvüdür, Türkiyə isə bu quruma üzv olmaq üçün namizəddir.

## Tarix
1840-cı illərdə İrlandiyadakı Kartof aclığı dövründə Osmanlı Sultanı Əbdülməcid kömək üçün 1000 funt bağışlamışdır. İrlandiyalıların Sultana yazdığı bir təşəkkür məktubu Osmanlı arxivində saxlanılır.

Rəvayətə görə sultan əvvəlcə 10.000 funt göndərmək istəyir, lakin ingilis diplomatlar və ya öz nazirlər onu 2000 funt bağışlayan Kraliça Kraliça Viktoriyadan daha çox ianə verməkdən çəkindirdilər.  Üç-beş gəminin də ərzaqla dolu göndərilməsini əmr edir. İngilis rəhbərliyi bu gəmilərin qarşısını almaq üçün hər cür üsula əl atır, lakin yemək gizli şəkildə Droeda limanına çatdırılır. Qida burada Osmanlı dənizçiləri tərəfindən qoyulur. Limana çatdırılma qeydləri qalmamışdır. Qəzetlər 1847-ci ilin mayında gəmilərin Boyn çayı ilə Osmanlı İmperiyasındakı Selanikdən gəldiyini iddia edirdi, ancaq qəzet eyni zamanda çayın qurumuş olduğunu bildirirdi. 1995-ci ildə bununla bağlı Droeda bələdiyyəsi xatirə lövhəsi quraşdırır. 2012-ci ildə bu mövzuda bir filmin çəkiləcəyi elan edilir. Rolları Kolin Farrel və bir neçə türk ulduzu oynamalıdır.

Sultanın 10.000 funt bağış etmək istədiyi ilk iddia, “Taylor və Makkeyiın həyatları və Sir Robert Pilin zamanı (1851)” əsərində yer alır, lakin kitab orijinal mənbəyinə istinad etmir. İkinci qaynaq 1894-cü ilə aiddir və daha doğrudur: İrlandiyalı millətçi Villyam O'Neyll, sultanın oğlunu müalicə edən həkimdən “Sultan aclıq çəkən İrlandiyaya 10.000 funt sterlinq vermək istədiyini, ancaq İngiltərə səfiri Lord Kouley tərəfindən dayandırıldığını iddia edir. Məsələ isə əlahəzrətin 2000 funt bağışladığı halda, xarici bir hökumətin böyük bir məbləğ bağışladığını öyrənmək onu qəzəbləndirəcəkdir. 
## Vizasız proqram
2011-ci ilin iyul ayında təsdiqlənmiş vizasız rejiminə əsasən, etibarlı İngiltərə C vizası olan və təsdiqlənmiş İngiltərə miqrantı olan Türkiyə vətəndaşları (17 ölkə ilə birlikdə) 90 gün ərzində vizasız olaraq İrlandiyada qala bilərlər.
## Mənbə
* Embassy of Turkey in Ireland
* Embassy of Ireland in Turkey
* Turkish Ministry of Foreign Affairs about relations with Ireland
İspaniya–Türkiyə münasibətləri

**İspaniya–Türkiyə münasibətləri** — İspaniya və Türkiyə Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər.

## Tarix
XVI əsrdə Habsburglar İspaniyası və Osmanlı İmperiyası Aralıq dənizində üstünlük uğrunda mübarizə aparırdılar. 1571-ci ildə Lepanto döyüşündə İspan donanması (Venesiya Respublikası və Papa dövlətləri ilə ittifaqda) Osmanlı İmperiyasını məğlub edir. Şimali Afrikada ispanlar Bərbər quldurlarının simasında Osmanlı müttəfiqləri ilə döyüşürdülər. İspaniyada dini zülmdən qaçan konverso və səfəradlar uğursuz morisko qiyamından sonra Osmanlı İmperiyasına gəldilər. Latın Amerikasından gətirilən gümüş İspaniyada inflyasiyaya səbəb olur, daha sonra Avropanın qalan hissəsinə və hətta Osmanlı İmperiyasına yayılır. 1782-ci ildə İspaniya ilə Osmanlı İmperiyası Sülh, Dostluq və Ticarət haqqında Saziş imzalayır.

## Siyasi münasibətlər
Türkiyə və İspaniya Avropa Şurası, NATO, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı, Ümumdünya Ticarət Təşkilatı və Aralıq dənizi Birliyinə üzvdür.

İkitərəfli səviyyədə ölkələr arasında ciddi diplomatik ziddiyyətlər yoxdur. İspaniya Türkiyənin Avropa İttifaqına qoşulma cəhdlərini dəstəkləyir. 22 iyul 1998-ci ildə ölkələr ikitərəfli münasibətlərin inkişaf vektorunu təyin edən Birgə Fəaliyyət Planını imzaladılar. Sivilizasiyalar İttifaqı 2004-cü ildə İspaniyanın Baş naziri Xose Luis Rodriges Sapatero və Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən qurulmuşdur.

## Ticarət əlaqələri
2011-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 5.99 milyard avro təşkil etmişdir. 2015-ci ildə İspaniya ilə Türkiyə arasındakı ticarət 8,5 milyard ABŞ dolları təşkil edir. Türkiyədə 610-dan çox İspan firması vardır. İspaniyanın Türk iqtisadiyyatına yatırdığı investisiyalar təxminən 10 milyard ABŞ dolları idi. 2008-ci ildə Türkiyəni 350 mindən çox ispan turist ziyarət etmişdir. İspaniyada təxminən 75 türk firması fəaliyyət göstərir. 2002–2015-ci illər dönəmində İspaniyadakı türk yatırımları 143 milyon dollara çatmışdır.

## Diplomatik nümayəndəliklər
İspaniyanın Ankarada səfirliyi və İstanbulda baş konsulluğu var.

Türkiyənin Madriddə səfirliyi və Barselonada baş konsulluğu var.

## İstinadlar
Belarus–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə–Belarus münasibətləri** — Türkiyə Respublikası ilə Belarus Respublikası arasındakı ikitərəfli beynəlxalq münasibətlər. İki arasında diplomatik münasibətlər 25 mart 1992-ci ildə qurulmuşdur. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət məsələləri üzrə Təşkilatı, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı, Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı, Beynəlxalq Valyuta Fondu və Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatının İnkişafı Fondunın üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşkilatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.
## İkitərəfli münasibətlər
### Ticarət
Belarusun Türkiyədəki səfirliyindən verilən məlumata görə, 2018-ci ildə iki dövlət arasında ticarət dövriyyəsi 983 milyon dollar təşkil etmişdir. Belarus ixracatının əsas materialları: kalium gübrələri, kətan parçalar, polikarboksilik turşular, sintetik liflər, ərintisiz polad tellər, taxta və qəzet kağızı. 2019-cu ildə iki ölkə arasındakı ticarət həcmi 691 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir.

### Parlamentlərarası əməkdaşlıq
Belarus və Türkiyə Parlamentləri ortaq Dostluq Qrupu fəaliyyət göstərir.

### Mədəni əlaqələr
2016-cı ildə Türkiyədə Belarus mədəniyyət günləri keçirilmişdir. 2017-ci ildə Belarusda Türkiyə mədəniyyəti günləri keçirilmişdir.

### Elmi sahə
2016-cı ilin noyabrında Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Minskə səfəri zamanı elm və texnologiya sahəsində əməkdaşlıq haqqında bir müqavilə imzalanır. Hazırda mikrobiologiya və fizika sahəsində fundamental elmi tədqiqatların birgə layihələri həyata keçirilir. Həmçinin nano və İT texnologiyaları, supernova materialları sahəsində yeni innovativ layihələr üzrə məsləhətləşmələr aparılır. 

### Turizm
Türkiyə Belarus vətəndaşları üçün ən populyar turizm marşrutlarından biridir. Hər il təxminən 200.000 belaruslu ölkəyə gəlir və bu 2013-cü il tarixli qarşılıqlı viza ləğvi razılaşması ilə asanlaşdırılır.
## Hadisələr
1994-cü ildə Belarusiya Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi iki belaruslu jurnalisti Türkiyə Cümhuriyyəti üçün casusluq etməkdə günahlandırır. Paralel olaraq, Türkiyə səfirliyinin iki attaşesi qovulur. Buna cavab olaraq, Türkiyə Belarus ilə bütün təmasları kəsir və 100 milyon dollarlıq kredit ayırmasını müvəqqəti dayandırır.
## Diplomatik nümayəndəliklər
**Belarus**

Belarusun Ankarada səfirliyi və İstanbulda baş konsulluğu var. Belarusun Türkiyədəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri - Viktor Rıbak.

**Türkiyə**

Türkiyənin Minskdə səfirliyi vardır. Türkiyənin Belarusdakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri - Mustafa Özcan.
## İstinadlar
Bolqarıstan–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə–Bolqarıstan münasibətləri** — Bolqarıstan Respublikası və Türkiyə arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Ölkələr NATO-nun üzvüdür. Bolqarıstan Avropa İttifaqının üzvüdür, Türkiyə isə bu beynəlxalq quruma üzv olmaq üçün rəsmi namizəddir. Ölkələr arasındakı dövlət sərhədinin uzunluğu 223&nbsp;km-dir.
## Tarix
1984-1989-cu illərdə Bolqarıstan hökuməti tərəfindən həyata keçirilmiş Bolqarlaşdırma kampaniyası nəticəsində bütün türklər və pomaklar adlarını qeyri-müsəlman adlarına dəyişdirmək məcburiyyətində qaldılar. Bolqarıstanın etnik türkləri türk və müsəlman adlarını bolqar və ya xristian adları ilə dəyişdirmələrini, islam düşüncəsinin dayandırılmasını və ictimaiyyət qarşısında türkcə ünsiyyət qurmamalarını tələb edən yeni dövlət siyasətinə etiraz etməyə başladılar. Bu da dövlət tərəfindən daha da amansız repressiyalara səbəb olur. 1989-cu ilin yayında təqribən 320.000 türk repressiyadan xilas olmaq üçün Bolqarıstandan Türkiyəyə qaçır. Bu hadisələr beynəlxalq bir böhrana səbəb olur və eyni zamanda Bolqarıstanda kommunist hökumətin süqutuna səbəb olan daxili narahatlıqlara gətirib çıxarır. Bundan sonra, Bolqarıstanın yeni demokratik hökuməti, türklərin assimilyasiyasına dair mübahisəli bir fərmanı ləğv edir və qaçqınları evlərinə dönməyə çağırır. Bundan sonra Türkiyə ilə Bolqarıstan arasındakı əlaqələr davamlı olaraq yaxşılaşmağa başlayır. İki ölkə ticarət və texniki yardım mövzusunda bir neçə ikitərəfli müqavilə bağlayır.

Erişməyə baxmayaraq, Bolqarıstan–Türkiyə münasibətlərində gərginlik ocaqları hələ də qalır. 1990-cı illərin əvvəllərində Bolqarıstan Prezidenti Todor Jivkovun rəhbərlik etdiyi anti-türk təbliğatının səbəb olduğu Bolqar cəmiyyətində Türkiyəyə qarşı düşmənçilik davam edir. Bolqarıstan mediasında Bolqarıstan millətçi qruplarının müsəlmanlara və türklərə qarşı bəyanatları eşidilir. Bu da cəmiyyətdə gərginliyə səbəb olur. 1991-ci ildə də Türkiyə ilə kiçik sərhəd hadisələri yaşanır. Bundan əlavə Bolqarıstan və Yunanıstan arasındakı yaxın münasibətlər Türkiyə səlahiyyətliləri tərəfindən mənfi qəbul edilir.
## Türk diasporu
Bolqarıstan türkləri, müasir Bolqarıstan Respublikasının ərazisində bolqarlardan sonra ikinci böyük etnik, dil və dini qrupdur. 2001-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə türklərin sayı 746,664 nəfər olaraq qeydəı alınmışdır.

## Ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq
2000-ci illərdə Bolqarıstan Türk malları üçün əhəmiyyətli bir bazar olur. Türklərin Bolqarıstana 2001-2011 illərdə ixracatı 299 milyon dollardan 1623 milyon dollara yüksəlir. Bu müddət ərzində Bolqarıstanın Türkiyəyə ixracatının illik dəyəri 394 milyon dollardan 2475 milyon dollara yüksəlmişdir..
## İstinadlar
İtaliya–Türkiyə münasibətləri

**İtaliya–Türkiyə münasibətləri** — İtaliya və Türkiyə Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Ölkələr NATO-nun və Aralıq dənizi Birliyinin üzvüdür. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət məsələləri üzrə Təşkilatı, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı və Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının üzvü olaraq hər iki ölkə bu təşkilatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.

## Tarixi
1856-cı ildə Osmanlı İmperiyası İtaliyada (krallığın qurulmasına az qalmış) ilk diplomatik nümayəndəliyini açaraq səfir Rüstəm Paşanı ora göndərir. O vaxtdan bəri Türkiyəni Romadakı səfirliyi, Milan və Neapoldakı konsulluqları vasitəsilə İtaliyada daima təmsil olunur. Hal-hazırda İtaliya Türkiyədəki maraqlarını Ankaradakı səfirlik, İstanbuldakı baş konsulluq, İzmirdəki konsulluq, ayrıca Antalya, Bursa, Qaziantep, İskəndərun, Nevşehir və Eskişehirdəki fəxri konsulluqlar vasitəsilə həyata keçirir.

2019-cu ildə İtaliyanın Xarici İşlər Naziri Luici Di Mayo Türkiyənin Suriyanın şimal-şərqindəki hücumunu qınamış və oradakı kürd qüvvələrinə qarşı hücumu "qəbuledilməz" olduğunu bildirmişdir. Üstəlik hərbi əməliyyatların dərhal dayandırılmasına çağırmışdır. İtaliya əvvəllər Avropa İttifaqı ölkələri arasında bu ölkəyə əsas silah tədarükçüsü olmasına baxmayaraq, Türkiyəyə silah embarqosuna qatılmışdır.

## Mədəni təsir
İstanbul İtalya Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən açılan İtalya Mədəniyyət İnstitutlarından birinə ev sahibliyi edir. İnstitut digər mədəni fəaliyyətlərlə yanaşı, Ankara və İstanbul Universitetində də tədris olunan italyan dilində kurslar təklif edir.

İzmir və Ankarada "Carlo Goldoni" İtalyan Mədəniyyət Mərkəzi və "Casa Italia" İtalyan Dostluq Dərnəyi yerləşir. Hər iki mərkəz İtalya mədəniyyətini təbliğ edən tədbirlərin və italyan dilinin tədrisi kurslarının təşkilində iştirak edir.

Türkiyədə bir çox İtalya məktəbi var, əksəriyyəti İstanbulda yerləşir. Türkiyədəki İtalya məktəbləri ibtidai, orta və yüksək orta məktəbləri əhatə edir.

## İmmiqrasiya
2009-cu ildə İtaliyada 30–40.000 türk yaşadığı təxmin edilir.

## Diplomatik nümayəndəliklər
İtaliyanın Ankarada səfirliyi var.

Türkiyə Romada səfirliyi fəaliyyət göstərir.

## Mənbə
* Website of the Italian Culture Center in İzmir
* Website of the Italian Institute of Culture in İstanbul

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Türkiyənin İtaliyadaki səfirliyi Rəsmi sayti 
* İtaliyanin Türkiyədaki səfirliyi Rəsmi sayti 
* Relations between Turkey and Italy 
* Commercial and Economic Relations between Turkey and Italy
Malta–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə–Malta münasibətləri** — Malta və Türkiyə Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Ölkələr NATO-nun və Aralıq dənizi Birliyinin üzvüdür.
## Tarixi
Maltanın türk xalqı üçün tarixi əhəmiyyəti var: Osmanlı donanmasının məşhur admiralı Turqut Rəis, 1565-ci ildə türklər üçün uğursuz olan Maltanın böyük mühasirəsi zamanı öldürülür. 1873-cü ildə Osmanlı Sultanı Əbdüləziz, Marsada bir Türk hərbi qəbiristanlığının açılmasına əmr verir. Malta ilə Türkiyə arasındakı diplomatik əlaqələr 1967-ci ildə qurulmuşdur.

## Siyasi münasibətlər
Maltanın Türkiyədəki maraqları Vallettada iqamətgahı olan bir səfirlik və İstanbulda baş konsulluq vasitəsi ilə təmsil olunur. Maltadakı Türkiyə səfirliyi Florianadadır. Hər iki ölkə də Avropa Şurasının, Ümumdünya Ticarət Təşkilatının və Aralıq dənizi Birliyinin həqiqi üzvləridir. 1 may 2004-cü ildən Malta Avropa İttifaqının üzvüdür və Türkiyə bu quruma üzv olmaq üçün namizəddir.

2003-cü ilin oktyabr ayında Antalyada ölkələr, İnvestisiyaların Qarşılıqlı Həvəsləndirilməsi və Qorunması haqqında Sazişin yanında siyasi bir məşvərət mexanizminin qurulmasına dair Anlaşma Memorandumunu imzaladmışlar. 
## Ticarət
2008-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 1.124 milyard ABŞ dolları təşkil etmiş, keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 35% artım olmuşdur. 7 sentyabr 2007-ci ildən Türkiyə-Malta İş Şurası və digər hökumətlərarası təşkilatlar ticarət əlaqələrin inkişafına üstünlük verirmişlər.

2008-ci ildən etibarən Maltada, ümumi kapitalı 1,3 milyard ABŞ dolları olan 24 türk firması təmsil olunur. İki ölkə arasındakı əməkdaşlıq sahələrindən biri də su qaynaqlarıdır: Aralıq dənizindəki əsas gəmi təmiri müəssisələrindən biri Maltada yerləşir və Türkiyədə gəmiqayırma fəal inkişaf edir. 2008-ci ildə Air Malta və Türk Hava Yolları arasında bir kod paylaşma müqaviləsi imzalanmışdır.

19 sentyabr 1997-ci il tarixində ölkələr turizm sahəsində əməkdaşlıq haqqında bir saziş imzalamışlar. 2008-ci ildə 3058-dən çox maltalı turist Türkiyəni ziyarət etmişdir.
## İstinadlar
Sivilitas fondu

**"Sivilitas" fondu** (, ) — mərkəzi İrəvan şəhərində yerləşən Ermənistan qeyri-kommersiya təşkilatı. 2008-ci ilin oktyabrında Ermənistanın keçmiş xarici işlər naziri Vartan Oskanyan tərəfindən təsis edilmişdir. Hal-hazırda Apo Bogigiyanın rəhbərliyində olan təşkilat bir inkişaf agentliyi və düşüncə mərkəzidir. "Sivilitas" fondunun məqsədi vətəndaş cəmiyyətini gücləndirmək, Ermənistanda demokratiyanı, iqtisadi inkişafı və təhsili təşviq etmək, eləcə də bir sıra aktual siyasi məsələlərdə Ermənistanla beynəlxalq ictimaiyyət arasında dialoqun keyfiyyətini artırmaqdır. "Sivilitas" fondunun fəaliyyəti nəticəsində Ermənistanla erməni diasporu arasındakı əlaqələr güclənmişdir.

Təşkilatın adı yunan dilindəki "Sivilitas" sözündən yaranmışdır.

## CivilNet Media
"Sivilitas" fondunun onlayn media orqanı olan "CivilNet" 21 sentyabr 2011-ci il tarixində Oskanyan tərəfindən başladılmışdır. Fond "CivilNet" vasitəsi ilə erməni və ingilis dillərində müsahibələr, məqalələr və həftəlik icmal videoları kimi məzmun hazırlayır. Media orqanının məzmunu təməl insan haqları, Ermənistan demokratiyası, regional sülh və diaspora, eləcə də Türkiyədə Ermənistan–Türkiyə münasibətləri ilə birbaşa və ya dolayı yolla əlaqəli olan siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni hadisələrə yönəlmişdir.

"CivilNet" 1918-ci il Batum, 1920-ci il Aleksandropol, 1921-ci il Moskva və Qars müqavilələri haqqında üç film çəkmişdir.

## "Sivilitas" Generasiya Mərkəzi
"Sivilitas" Generasiya Mərkəzi Ermənistanın coğrafi, iqtisadi və təcrübə məhdudiyyətlərinə yeni yanaşma və həll yollarını dəstəkləmək üçün hazırlanmışdır. Generasiya Mərkəzi öz vəzifəsinə uyğun olaraq, artıq fəaliyyətini dayandırmış **Civil.am** internet portalında iştirak edən QHT-lərin köməyi ilə yenilənən Ermənistandakı mövcud QHT-lərin məlumat bazasını hazırlamışdır. Verilənlər bazası insanlara layihələri təqdim etmək, QHT-lərə alternativ dəstək mənbələrini müəyyənləşdirməyə kömək etmək və yeni təşəbbüsləri mövcud təcrübə ilə əlaqələndirməyə xidmət etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* CivilNet
Linda Torres

**Linda Torres** () — ABŞ aktyor.

## Həyatı
Torres 1 yanvar 1954-cü ildə New York, New York şəhərində anadan olub. VH1 real-time *Big Ang* və *Mob Wives* serialına çıxan aktrisa, televiziya şəxsiyyəti Angela "Big Ang" Raiolanın yaxın dostu idi. 2012-ci ildə *Big Ang* serialının doqquz bölümündə rol aldı.

## Ölümü
Torres, uzun müddətdir davam edən süd vəzi xərçənginin yanında COVID-19-un səbəb olduğu sağlamlıq problemləri səbəbiylə müalicə aldığı New Yorkdakı Staten Island Universitet Xəstəxanasında 67 yaşında öldü. Torres evli idi və geridə bir qızı və iki nəvəsi qaldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kipr–Türkiyə münasibətləri

**Kipr–Türkiyə münasibətləri** — Türkiyə Respublikası və Kipr arasında ikitərəfli diplomatik münasibətlər.

## Tarix
1960-cı ildə Böyük Britaniya Kiprə müstəqillik vermək məcburiyyətində qalır. 1963-cü ildə Kipr Prezidenti III Makarios, ölkə konstitusiyasına adanın yunan icması ilə müqayisədə Kipr türklərinin hüquqlarını məhdudlaşdıracaq olan dəyişiklikləri təklif edir. Bu təklif Türkiyə səlahiyyətlilərinin qarşı reaksiyasına səbəb olur. Kipr türklər prezidentin təklifini rədd edir və nəticədə adadakı yunanlarla türklər arasında qarşıdurmalar meydana gəlir. 1974-cü ildə Yunanıstandakı qara polkovniklər Kiprdə gizlin EOKA təşkilatının çevrilişini dəstəkləyir və Prezident III Makarios ölkədən qaçmaq məcburiyyətində qalır. Türkiyə Kipr türlərinin hüquqularını qorumaq məqsədiləadanın şimal-şərqini ələ keçirir. 1983-cü ildə Rauf Denktaş, yalnız Türkiyə tərəfindən tanınan Şimali Kipr Türk Respublikasının qurulduğunu elan edir.

Şimali Kipr Türk respublikasının müstəqilliyinin elan edilməsindən sonra Yunanistan hökuməti Avropa İttifaqı üzvlərini Türkiyənin birliyin tam hüquqlu üzvü kimi qəbul etməzdən əvvəl Kipr böhranını həll etməli olduğuna inandırır. Ankara belə bir açıq siyasi şərtin iqtisadi birliyə uyğun olmadığını bildirir. Bununla belə 1990-cı ildə Avropa İttifaqı Kipr Respublikasının birliyə üzv olmasını gəbul edir. Türkiyə siyasətçilərin Aİ üzv ölkələrə müraciəti veto ilə nəticələnmir. 1990-cı ildən bəri, Türkiyə adanın birləşməsi üçün bir prosedurun hazırlanmasına yönəlmiş olan BMT himayəsində vasitəçilik danışıqlarını dəstəkləyir. 1995-ci ilin yanvar ayı olan məlumata görə danışıqlarda irəliləyiş baş vermir. Kipr probleminin həlli görünmür. Yunanistan Kipr Respublikası hökumətini dəstəkləyir, Türkiyə qoşunlarının öz ərazisindən geri çəkilməsinə və bu dövlətin ərazi bütövlüyünün bərpasına çağırır. Beynəlxalq forumlarda da ona dəstək verir. 2004-cü ilin aprelində, Kiprdə Annan Planının təklif etdiyi şərtlərə bir federasiya yaradılması əsasında adanın birləşdirilməsinə dair bir referendum keçirilir. Kipr yunanları "əleyhinə", Kipr türklərin isə "lehinə" səs verməsinə baxmayaraq Kipr Respublikası Avropa İttifaqına qəbul edilir. 2006-cı ilin dekabrında Kiprlə bağlı davam edən mübahisələr fonunda Avropa İttifaqı Kipr probleminin həlli tapılana qədər heç bir fəslin bağlanmayacağını bildirir. Türkiyənin Aİ-na girməsinə dair keçirilən altı səsvermədə Kipr Respublikası hökuməti veto hüququndan istifadə edir.

2017-ci ilin iyul ayında Türkiyənin Baş naziri Binəli Yıldırım, Şimali Kipr Türk Respublikasına səfəri zamanı Kipr böhranının həlli üçün danışıqları davam etdirməyə çalışmanın mənasız olduğunu söyləyir. Kipr yunanlarının 2004 referendumunda uzlaşmaya hazır olmadığını və adanın onların günahları səbəbiylə bölündüyünü xatırladır. Türkiyə Şimali Kiprdən 35.000 əsgərini geri çəkməyi və onların beynəlxalq polis qüvvələri ilə əvəz edilməsindən imtina edir. 2017-ci ildə olan məlumata görə Türkiyə Kipr Respublikasının varlığını tanımır və Şimali Kipr Türk Respublikası ilə əlaqələrini davam etdirir.

## İstinadlar
Şimali Makedoniya–Türkiyə münasibətləri

**Türkiyə–Şimali Makedoniya münasibətləri** — Şimali Makedoniya Respublikası və Türkiyə arasındakı ikitərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr Avropa Şurasının və NATO-nun həqiqi üzvləridir və eyni zamanda Avropa İttifaqına (Aİ) üzv olmaq üçün danışıqlar aparırlar.
## Tarix
Tarixi, mədəni və milli əlaqələr sayəsində Şimali Makedoniya və Türkiyə arasında çox yaxın və dostluq münasibətləri qurulmuşdur. 1991-ci ildə Şimali Makedoniya Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasından müstəqilliyini elan etdikdən qısa müddət sonra, Türkiyə dünyada onu həqiqəti ilk ölkələrdən biri olur. Rəsmi ikitərəfli münasibətlər 26 avqust 1992-ci ildə qurulmuşdur.

2010-cu ildə keçirilən Gellap İnstitutunun sorğularına görə, Türkiyə Şimali Makedoniya vətəndaşlarının böyük əksəriyyəti (80 %) arasında müsbət imicə sahib olan dost bir ölkə sayılır. Şimali Makedoniyanın Türkiyə tərəfindən tanınması, Şimali Makedoniyanın albanların ölkə daxilində sərbəst hərəkəti və hüquqlarını dəstəkləməsinə əsaslanırdı. 2018-ci ilin fevralında Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Yunanıstanın mövqeyinin səhv olduğunu bildirərək, ölkənin ad mübahisəsinə dair danışıqlar zamanı Şimali Makedoniyanın mövqeyini dəstəklədiyini bildirir. Türkiyə Şimali Makedoniyanın Aİ-na üzv olmaq üçün müraciətini də dəstəkləyir.

## Türk mənşəli Şimali Makedoniya vətəndaşları

Şimali Makedoniyada 77.959 nəfər vətəndaş türk mənşəlidir, bu da ölkə əhalisinin 3.85 %-ni təmsil edir. Şimali Makedoniya türkləri iki dövlət arasında dostluq körpüsü rolunu oynayır və 2009-2011-ci illər üçün mədəni əməkdaşlıq proqramının bir hissəsi olur. Proqrama görə hər iki tərəf mədəniyyət və incəsənətin müxtəlif sahələrində əməkdaşlığı intensivləşdirməlidir. Bundan əlavə ölkələr bir-birlərinin mədəniyyətlərini təbliğ etməli və mədəni məlumat mərkəzləri açmalıdırlar. Şimali Makedoniya İstanbulda, Türkiyə isə Skopyedə bunu həyata keçirməlidir. Bu baxımdan Şimali Makedoniyanın naziri də ölkəsinin adından açıqlama verərək, Mustafa Kamal Atatürkün Debar yaxınlığındakı Kocacık kəndində yerləşən valideynlərinin evini təmir etməyə qərar verdiyini bildirir. Türk səlahiyyətlilər Şimali Makedoniyadan olan arxeoloqların, sonradan Şimali Makedoniyadakı bir muzeydə nümayiş etdiriləcək olan Sidon sarkofakının nüsxəsini çıxartmasına icazə verir.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Şimali Makedoniyanın Ankarada səfirliyi var.

Türkiyə Skopyedə səfirliyini mövcuddur.
## İstinadlar
Ana Harlamenko

**Ana Harlamenko** (; ) — Moldova Respublikasından olan Qaqauziya jurnalisti və siyasətçisidir, 2008–2012 illərdə Qaqauziya Xalq Məclisinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.

## Siyasi fəaliyyət
Ana Harlamenko 15 iyul 1960-cı il tarixində Komrat şəhərində anadan olub. 6 №-li Liseyi bitirdikdən sonra 1976-cı ildə Komratdan, Kişinyovdakı "Gavril Musicescu" İncəsənət İnstitutunun (1979–1983) mədəniyyət direktoru ixtisasına qatılmışdır. Daha sonra Beynəlxalq İqtisadiyyat və Hüquq Akademiyasında jurnalistika ixtisası üzrə təhsil alıb (1996–1998).

Kolleci bitirdikdən sonra "Leninçi Kovov" qəzetində müxbiri işləyir (1984–1989). Qaqauziyada separatçı meyllərin təşviqi ilə Ana Harlamenko " Qaqauz TV" televiziya kanalının direktoru oldu (1990–2000). Paralel olaraq, 1996–1998-ci illər arasında Qaqauziya İcraiyyə Komitəsinin mətbuat katibi vəzifəsində çalışıb.

2001–2006-cı illərdə Dövlət Komrat Universitetində professor olaraq dərs vermişdir. Bu dövrdə eyni zamanda Komrat İdman Liseyinin direktor müavini (2002–2003) və Qaqauziya Gənclər və İdman İdarəsinin direktor müavini (2003–2004) vəzifələrində çalışıb. 2005-ci ildən bəri Ana Harlamenko "Capitala Komrat" qəzetinin baş redaktoru vəzifəsini icra edir. 2007-ci ildə Moldova Respublikasının ən yaxşı jurnalisti seçilmişdir. 

16 Mart 2008-ci il seçkilərində Ana Harlamenko, ATR Qaqauziya Xalq Məclisində Komrat III seçki dairəsində millət vəkili kürsüsündə müstəqil olaraq namizəd olaraq ilk turda 1009 səs alaraq (yəni 43,38%), əsas rəqibə qarşı çıxdı. Bu zaman Boris Novak 525 səs (yəni% 22.57) toplamışdı. 30 Mart 2008-ci il tarixindəki səsvermənin ikinci turunda Harlamenko 1423 səs topladı (% 62.22), Boris Novaka üçün isə yalnız 864 seçici (% 37.78) səs verdi. Qaqauziya qanunverici orqanının prezidentliyi uğrunda dörd uğursuz seçkidən sonra, millət vəkillərinin yenidən toplanmasından sonra, 31 iyul 2008-ci il tarixdə iclasda iştirak edən Xalq Məclisindən olan 30 millət vəkilinin hamısı Ana Harlamenkonu prezident vəzifəsinə seçdi. Bundan əvvəl 18 dəfə lehinə səslə iki dəfə seçilmişdi, ancaq Kommunist fraksiyasının lideri Demian Karaseni 16 tərəfdarı ilə birlikdə Ana Harlamenkonun seçilməsini tanımadı. Kommunist millət vəkilləri, 12 iyul 2008-ci ildə səs çoxluğu ilə seçilən Karaseni prezidenti hesab etdilər, lakin bir neçə bülletenin etibarsız elan edildiyi üçün bu qərar daha sonra yenidən nəzərdən keçirildi.

## İstinadlar
Amira

**Amira** () —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti, Qrass dairəsi, Qrass-1 kantonu . Mart 2015-ci ilə qədər kommun inzibati olaraq ləğv edilmiş Sent-Oban kantonunun (Qrass dairəsi) bir hissəsi idi.

Kommunanın sahəsi 12.95 km², əhalisi 26 nəfərdir  (2006) artım tendensiyası ilə: 63 nəfər  (2012), əhalinin sıxlığı 4.9 nəfər / km²-dir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı — 57 nəfər təşkil edirdi, 2012-ci ildə isə — 63 nəfər.

Əhali sayının dinamikası:


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:30 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:80
ScaleMajor = unit:year increment:20 start:0 gridcolor:blue
ScaleMinor = unit:year increment:5 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1962 color:pink width:1
   from:0 till:29 width:15 text:29 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1968 color:pink width:1
   from:0 till:39 width:15 text:39 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1975 color:pink width:1
   from:0 till:40 width:15 text:40 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1982 color:pink width:1
   from:0 till:72 width:15 text:72 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1990 color:pink width:1
   from:0 till:50 width:15  text:50 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:1999 color:pink width:1
   from:0 till:41 width:15  text:41 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2006 color:pink width:1
   from:0 till:26 width:15  text:26 textcolor:black  fontsize:8px
  bar:2012 color:pink width:1
   from:0 till:63 width:15  text:63 textcolor:black  fontsize:8px


## İstinadlar
Jorje Karluş Fonseka

**Jorje Karluş di Almeyda Fonseka** ; ) — Kabo-Verde siyasətçisi, hüquqşünas və 2011-ci ildən etibarən Kabo-Verde Prezidenti.

## Həyatı
Jorje Fonseka Praya və Mindeluda ibtidai və orta təhsili, Portuqaliyanın Lissabon şəhərində isə ali təhsilini tamamladı. Lissabon Universiteti Hüquq Fakültəsində hüquqşünaslıq üzrə magistr dərəcəsini bitirmişdir. 26 mart 1989-cu ildə Kabo-Verdenin Birinci xanımı Ligiya Arkanjela Lyubrinu Dias Fonseka ilə evləndi.

## Fəaliyyəti
1975–1977-ci illərdə Kabo-Verdedə Mühacirət üzrə Baş direktor və 1977–1979-cu illərdə Kabo-Verde Xarici İşlər Nazirliyinin Baş katibi olmuşdur.

1982–1990-cı illərdə Lissabon Universiteti Hüquq Fakültəsində müəllim köməkçisi olmuş, 1987-ci ildə Lissabon Ədli Tibb İnstitutuna Cinayət hüququ üzrə professor təyin edilmişdir. 1991 və 1993-cü illərdə Xarici İşlər Naziri kimi çalışmış, daha sonra 2001-ci il seçkilərində prezidentliyə namizəd olaraq uğursuz qaldı. 2011-ci ilin avqust ayında yenidən prezidentliyə namizədliyini verdi. Səslərin 38%-i toplayaraq birinci turda qalib gəldi, ikinci turda Afrika Kabo-Verde İstiqlal Partiyası tərəfindən dəstəklənən namizəd Manuel İnosensio Souza ilə qarşılaşdı və qalib gəldi. 9 sentyabr 2011-ci ildə Prezident vəzifəsinə başladı və Kabo-Verdenin dördüncü Prezidenti oldu.

## Digər fəaliyyətləri
Fonseka dosent və Kabo-Verdedə Hüquq və Sosial Elmlər İnstitutunun idarə heyətinin sədri olub. O həmçinin *"Direito e Justiça"* Vəqfinin qurucusu və İdarə Heyətinin sədri, *"Direito e Cidadania"* jurnalının qurucusu və direktoru, *"Revista Portuguesa de Ciência Criminal"* jurnalının əməkdaşı və redaksiya heyətinin üzvü kimi çalışıb. Fonseka bir neçə kitab və əllidən çox hüquq və elmi məqalənin müəllifidir. O, Kabo-Verde hökuməti tərəfindən bir neçə dəfə mükafatlandırılıb, eyni zamanda ölkənin Azadlıq Mübarizələri titulunun sahibidir.

## Nişanları

### Xarici nişanları
* Nassau ailəsinin Qızıl Aslan Cəngavəri ordeni (12 mart 2015)
* Böyük Niderland Aslanı ordeni (10 dekabr 2018)
* Böyük Azadlıq ordeni (10 aprel 2017)

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Edvard Rıdz-Smiqlı

**Edvard Rıdz-Smiqlı** () — Polşa hərbi xadimi və siyasətçisi, Polşa Marşalı (1936-cı ildən), 1939-cu ildə İkinci dünya müharibəsində Polşa Ordusunun Baş Komandanı.

## İkinci dünya müharibəsi
1939-cu ilin martında Hitler Bohemiya və Moraviyanı işğal etdi və Slovakiya ərazisində peyk dövləti yaratdı. Rıdz Smiqlı Almaniya ilə qarşıdurmanın yaxınlaşmaq təhlükəsini açıq şəkildə görən hökumət üzvlərindən biri idi. Ancaq qalan vaxt Qərbdə mübarizə üçün yeni bir əməliyyat planı yaratmaq üçün çox qısa idi. 1939-cu ilin avqust ayında Moskvada aparılan danışıqlar zamanı Rıdz, Qərb dövlətlərinin Qırmızı Ordunun Polşadan keçib Qərbə keçməsi üçün Polşadan icazə almaq cəhdlərini rədd edərək dedi: "Sovetlərin həqiqətən bu işdə (müharibədə) fəal iştirak edəcəklərinə zəmanət yoxdur. Üstəlik, Polşa ərazisinə girdikdən sonra heç vaxt onu tərk etməyəcəklər. "

Rıdz Smiqlı, Polşanın müharibədən əvvəlki son hökuməti olan Felician Slavoy-Skladovski hökumət üzvləri arasında idi.

1 sentyabr 1939-cu ildə Rıdz Smiqlı Ali Baş Komandan təyin edildi. Ölkənin alman təcavüzünə qarşı müdafiəsinə rəhbərliyi məğlubiyyətlərin miqyası və ayrı-ayrı bölmələrlə əlaqə olmamasına görə son dərəcə mürəkkəb idi. Rıdz Smiqlının planına görə, Varşava və Modlin qalası ölkəni tamamilə işğaldan müdafiə etməli idi, Polşa ordusunun qalıqları Fransa və İngiltərə müttəfiqlərinin dəstəyini gözləyərək Rumıniya ilə sərhəd yaxınlığında müdafiəni saxlamalı idi. 7 sentyabrda Rıdz Smiqlı, hökumət üzvlərinin əksəriyyəti ilə birlikdə Varşavadan Brestə qaçdı. 11 sentyabrda Brestdən Varşavanı nəyin bahasına olursa olsun müdafiə etmək əmri verdi. Sovet İttifaqı qoşunlarının 17 sentyabrda Polşaya girdikdən sonra Rıdz Smiqlı bu əmri verdi: "Sovet İttifaqı torpağımızı işğal etdi. Ən qısa yollarla Macarıstan və Rumıniyaya ümumi bir geri çəkilmə əmri verirəm. Bolşeviklər tərəfdən bir hücum və ya dəstəni tərksilah etmək cəhdləri olmadığı təqdirdə döyüşməyin. Varşava və digər şəhərlərlə üzləşən müdafiə missiyası dəyişməz olaraq qalır. "Bu sərəncamdan sonra çox sayda Polşa əsgəri və pilotu Cənubi Avropaya, oradan Fransaya və ikincisinin Böyük Britaniyaya təslim olmasından sonra qaçdı. 18 sentyabr 1939-cu ildə Rumıniya sərhədini keçərək Rumıniya səlahiyyətliləri tərəfindən internatda qaldı. Polşa hökumətinin Rumıniya ərazisinə təhvil verilməsi, Polşanın rəsmi təslim olmasının qarşısını almağa imkan verdi, baxmayaraq ki, Ali Baş Komandan vəzifəsini nəzərə alaraq sərhədin Rıdz Smiqlı tərəfindən keçməsi mübahisələrə səbəb oldu. Özü də sadəlövhcəsinə Rumıniyanın Fransaya getməsinə icazə verəcəyinə və yenidən Polşa ordusunun başçısı olacağına inanırdı. 27 oktyabrda Rıdz Smiqlı Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı və Baş Müfəttiş vəzifəsindən istefa etdi. Bu funksiyalar Vladislav Sikorskiyə verildi. Rumıniyadakı təcrübəsi zamanı Rıdz Smiqlı Polşa podpolyasının (yeraltı hərbi hissəsinin) yaradılmasına təşəbbüs göstərmişdir. O, Piłsudskinin xatirəsinə sadiq olan zabitlərdən qurulmuşdur.

## Həmçinin bax
* Polşa kampaniyası (1939)
* Polşanın işğalı (1939–1945)

## İstinadlar
Dmitri Todoroqlo

**Dmitri Todoroqlo** (25 noyabr 1944, Kiriyet Qaqauziya) — Moldova Respublikasından olan və Vasilinin rəhbərlik etdiyi ilk hökumətdə Baş nazir Köməkçisi, Kənd Təsərrüfatı və Qida Sənayesi Naziri vəzifələrində çalışmış siyasətçidir.

## Peşəkar karyera
Dmitri Todoroqlo 25 Noyabr 1944-cü ildə Qaqauziyanın (Moldova Respublikası) Kiriyet kəndində anadan olub. O,  Kişinyovda Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu alim aqronom ixtisası üzrə təhsil almışdır.
İnstitutu bitirdikdən sonra, 1969-1978-ci illər arasında Dubasari mahalında baş iqtisadçı, kolxozun vitse-prezidenti vəzifələrində çalışmışdır. 
1978-ci ildən Rayon Partiya Komitəsinin təşkilat şöbəsinin müdiri və Dubasari Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədrinin birinci müavini vəzifələrini icra etmişdir. 1985-1986-cı illər arasında Todoroqlo Moldova Kommunist Partiyası Karinari rayon komitəsinin ikinci katibi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Daha sonra 1986-1990-cı illər arasında Karinari Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışıb. 

1990-1995-ci illər arasında Dmitri Todoroqlo Moldova SSRİ Ali Sovetinin rəhbəri və Moldova Respublikası Parlamenti aparatında məsləhətçi vəzifəsini icra etmişdir. 1995-ci ildən bəri, katibə, vitse-prezident, Kənd Təsərrüfatı Komissiyasının sədri vəzifələrini icra etdiyi Moldova Respublikası Parlamentinə (Moldova Respublikası Kommunistlər Partiyası siyahısında) millət vəkili seçilmişdir. 

19 aprel 2001-ci il tarixdə, parlamentin verdiyi etimad səsverməsinə əsasən, Moldova Respublikası Prezidenti Vladimir Voroninin Fərmanı ilə, Dmitri Todoroqlo Vasile Tarlevin rəhbərlik etdiyi ilk hökumətdə Baş nazir Köməkçisi, Kənd Təsərrüfatı və Qida Sənayesi Naziri təyin edildi.
O, Vasile Tarlevin rəhbərlik etdiyi ilk hökumətin dövründə (19.04.2001 - 19.04.2005) bu vəzifəni icra etməyə davam etdi.
2005-ci ilin aprel seçkilərindən sonra Todoroqlo, Moldova Respublikası Kommunistlər Partiyasının siyahıları ilə Moldova Respublikası Parlamentinin üzvü seçildi.
Türk spiker Dmitri Todoroqlo evlidir və bir övladı var. Moldova Respublikasının ən varlı millət vəkilləri arasında adı qeyd edilir, eyni zamanda Prezident Vladimir Voronin ilə qohumluq əlaqələri var. 
## İstinadlar
Nikolay Dudoqlo

**Nikolay Dudoqlo** (rus. Николай Харлампиевич Дудогло; d. 13.03.1966) Qaqauziya siyasətçisi, 2014-cü ilin dekabrından bəri Moldova Demokratik Partiyasından Moldova Respublikası Parlamentinin üzvü və 2004–2014-cü illərdə Komratın keçmiş bələdiyyə başçısıdır. Parlamentdəki İnsan hüquqları və millətlərarası münasibətlər komitəsinin üzvüdür.  
 
## Siyasi fəaliyyət
Nikolay Dudoqlo 13 Mart 1966-cı ildə anadan olub. Moldova Respublikasının Fəxri Məşqçisi olaraq güləşlə məşğul olub. Daha sonra Komratdakı internat İdman Liseyinin direktoru oldu.
2003-cü ildə Nikolay Dudoqlo, Qaqauziya İcraiyyə Komitəsinin Gənclər və İdman şöbəsinin müdiri olaraq Qaqauziya Xalq Məclisinin deputatı seçildi. 18 İyul 2004-cü ildə səslərin61-% i ilə (yəni 6340 qanuni səsdən 3.882-si) Komrat (Muxtar İcmanın inzibati mərkəzi) bələdiyyə başçısı seçildi. Rəqibi   Vasili Kroitor  38% (yəni 2380 səs)səs yığmaqla məğlub oldu.  Mərkəzi Seçki Komissiyasının verdiyi məlumata görə, seçki siyahılarına daxil edilmiş 16.000 seçicinin 41.66% -i seçkilərə qatılmışdı.

Nikolay Dudoqlo, Qubernator Qeorgi Tabunșcicin dörd illik səlahiyyət müddətinin bitməsindən sonra 2006-cı ilin dekabr ayında  Qaqauziya seçkilərinə müstəqil olaraq qatıldı.
Seçkilərin ilk turunda, 3 dekabr 2006-cı ildə Mixail Formuzal və Nikolay Dudoqlo, uyğun olaraq  33,89% və31,40%  səs  topladı. 17 dekabr 2006-cı il ikinci turunda Ceadir-Lunga Bələdiyyə Başçısı Mixail Formuzal 56,23%  səslə seçkiləri qazandı, Nikolay Dudoqlo yalnız 43,77% səs aldı. 

Seçkilər zamanı Nikolay Dudoqlo, Qaqauziyadan heç kimin Moldova Respublikasının ərazi bütövlüyünə naraht olmadığını və ya görməməzlik etdiyini bildirdi. Nikolay Dudoqlo  fikrini belə izah etdi: " İndi Gaqauziya rusdilli, ortaq bir ölkə olduğunu başa düşürük   və Moldovanın dövlət dilini öyrənməyə çalışırıq, amma Moldova suverenliyini itirsə və Rumıniya ilə birləşsə, əlbəttə ki, bir-iki nəsildən sonra Qaqauziya olmayacaq. Özümüzü təyin etmək istəmirik, zəmanət istəyirik ". 
16 Mart 2008-ci il seçkilərində Komrat Bələdiyyə Başçısı professor Nikolay Dudoqlo, Qaqauziya Xalq Məclisində Komrat millət vəkili seçildi. İlk turda 1482 səs topladı (% 67,33-ü təmsil edir). 
30 Noyabr 2014-cü il tarixli adi parlament seçkilərində Moldova Demokratik Partiyası tərəfindən  qanunverici orqan üçün Moldova Respublikası Parlamentində millət vəkili seçildi. Parlamentin İnsan hüquqları və millətlərarası münasibətlər komitəsinə daxil edildi. 2015-ci ilin yanvarında Dudoqlo, 2004-cü ildən bu yana tutduğu Komrat bələdiyyə başçısından istefa edərək, dövlət vəzifəsinin uyğunluğuna riayət etmək və millət vəkili olaraq qaldı. Eyni zamanda, seçkiləri 22 martda baş tutmalı olan Qaqauziya meri vəzifəsinə namizədliyini irəli sürmək istədiyini bildirdi.
## İstinadlar
Kaa-Xemsk kojuunu

**Kaa-Xemsk kojuunu** — Tıva Respublikasında şəhər tipli qəsəbədir. İnzibati mərkəzi Qızılski rayonudur. 2010-cu ildə həyata keçirilən əhali siyahıyaalınmasının nəticəsi onu göstərirdi ki, bu qəsəbənin əhalisi 150044 nəfər idi. Qəsəbə 1975-ci ildə bir sənaye müəssisəsinin açılması nəticəsində salınmışdır.

## İstinadlar
Kureş

**Kureş** Tuva Respublikasının ənənəvi güləşidir. Sibirin cənubunda yayılmışdır. Sözün Tuva ilə qardaş olan, yəni eyni olan türk dilləri ilə əlaqələri var, məsələn, bu idman türklərin *[[Yağlı güləş|yağlı güləşi]]* və tatarların koraşı ilə eynidir. (hamısı qədim türk dilindən alınmışdır).

## Həmçinin bax

* Yağlı güləş
* Sambo

## İstinadlar
Tıva Respublikasının dövlət təltiflərinin siyahısı

**Tuva Respublikasının dövlət mükafatları** (  — Ali Xural (parlament) tərəfindən müəyyən edilən Tıva Respublikasının "24 dekabr 1992-ci il, № 388-ci il tarixli Qanununa uyğun olaraq təsdiqlənən mükafatlar. .

Tuva Respublikasının dövlət mükafatları, respublika vətəndaşlarını dövlət quruculuğu, iqtisadiyyat, elm, mədəniyyət, incəsənət və təhsil sahələrində, qanunun aliliyinin möhkəmləndirilməsində, sağlamlıq və həyatın qorunmasında, xalqın vətəndaşların hüquq və azadlıqlarında, tərbiyə olunmasında, idmanın inkişafında, Vətəni qorumağa və təhlükəsizliyin təmin edilməsinə verdiyi böyük töhfələrə görə, respublikaya aktiv xeyriyyə işlərinə və digər bu cür işlərə görə verilir. Qanunda nəzərdə tutulmuş hallarda, dövlət təltifləri müxtəlif təşkilati və hüquqi formalı təşkilatlara verilə bilər.

Tuva Respublikasının dövlət mükafatları sisteminə aşağıdakılar daxildir:

* Tuva Respublikasının ordeni;
* I, II və III dərəcə "Buyan-Badırğı" ordeni;

* Tuva Respublikasının "Şücaətli əməyə görə" medalı;
* "Tuva Respublikasının Ana Qəhrəmanı" adı;
* "Tyva Respublikasının Fəxri Vətəndaşı" adı;

## Mükafatların siyahısı

### Sifariş

### Döş nişanları

### Mükafatlar

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Outerbanks Entertainment

**Outerbanks Entertainment** — seriallar və filmlər istehsal edən şirkət, əsası 1995-ci ildə Los-Anceles, Kaliforniya, Amerika Birləşmiş Ştatları-da ssenari müəllifi Kevin Williamson tərəfindən qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  IMDb - Outerbanks Entertainment
Azərbaycan tarixşünaslığında revizionizm

Azərbaycan tarixşünaslığında revizionizm hallarına rast gəlinir.

## Tarixi xalqlar və şəxsiyyətlər
* Qafqaz albanları. Albanlar Azərbaycan xalqının əcdadı hesab edilir və onların Azərbaycan etnogenezində xüsusi rol oynaması Azərbaycan tarix dərsliklərində qeyd edilir. Azərbaycan alimlərinə görə müasir Azərbaycan Alban dövlətinin və onun ərazisinin varisidir. Bundan başqa hun və xəzər axınlarından sonra albanların türk gəlinlər alması faktı da irəli sürülür. Buna sübut olaraq, "Alban ölkəsinin tarixi" əsərində alban aristokratiyasının buddistlərlə evliliyə görə qınanması göstərilir.
** Cavanşir. VII əsrdə Qafqaz Albaniyası sərhədlərini genişləndirən Cavanşir Azərbaycanın qurucu lideri olaraq təqdim edilir.
* Babək. Ərəb boyunduruğuna qarşı mübarizənin simvolu sayılan Babəkin vətəni müdafiə etməkdəki cəsarəti tarix kitablarında dəfələrlə qeyd edilir.
* Uzun Həsən. Azərbaycan dövlətinin qurucu qəhrəmanlarından biri olaraq göstərilən Uzun Həsən müdrikli və uzaqgörənliyə malik ölan böyük siyasətçi kimi təqdim edilir. Bundan başqa o, vergi sistemi, dövlət xəzinəsi və nizami ordu yaratmışdır (Bax: Uzun Həsənin Qanunnaməsi).
* Sara Xatun. Azərbaycan tarix dərsliklərinə görə Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsənin anası Sara Xatun ilk azərbaycanlı qadın diplomatdır. O, Osmanlı hökmdarı Fateh Sultan Mehmetlə diplomatik danışıqlar apararaq Trabzon yunan imperiyası xəzinəsindən oğlu üçün pay almışdır.
* Şah İsmayıl Xətai. Şah İsmayıl feodallar arasındakı ziddiyətləri sona yetirən vahid Səfəvi imperiyasının qurucusudur. Bundan başqa o, Azərbaycan dilini dövlət dili elan etmişdir.

## Hadisələr
* Hun və Xəzər axınları. Azərbaycan Sovet tarixşünaslığında hun və xəzərlərn tamamilə türk sayıldığı orta əsr mənbələri (məsələn, Təbəri) istifadə edilir.
* Malatya və Otluqbeli döyüşləri. Ağqoyunlu və Osmanlı arasında baş verən döyüşlər xristianların türkləri bölmək və onları idarə etmək üçün qurduqları planın nəticəsi olaraq göstərilir.
* Xanlıqlar dövrü. Azərbaycan ərazisində həddindən artıq parçalanmanın olması və xanlar arasındakı mübarizə Azərbaycanın Rusiya tərəfindən işğalına səbəb olub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Audrey L. Altstadt. The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule. Series: Hoover Institution Press Publication 410. Stanford, CA: Hoover Institution Press, Stanford University, 1992, 331 p. ISBN 0817991824, ISBN 9780817991821
* Kilit Aklar, Yasemin. "Nation and History in Azerbaijani School Textbooks." Ab Imperio, vol. 2005 no. 2, 2005, p. 469–497. Project MUSE, doi:10.1353/imp.2005.0119.
Şövkət Yalqun

**Şövkət Yalqun** 7 fevral 1993-cü ildə Artuşda anadan olan Çin Super Liqasında Quanjou FK-da oynayan uyğur futbolçu.

## Klub karyerası
Şövkət Yalqun 2012-ci ilin yanvar ayında 100.000 yuan qonorarla Çin Super Liqasının tərəfdaşı Qunajou FK-ya transfer olundu. 2012 liqası mövsümü üçün qeydiyyatdan keçmək üçün Memet Ali adından istifadə etdi. Böyük debütü 30 Mart 2012-ci ildə "Şanxay Şenhua FK" ilə səfərdə 1-0 məğlub edərək 81-ci dəqiqədə Qao Linin əvəzinə çıxmaqla etdi. Ancaq, italyan menecer Marsello Lippi komandaya rəhbərlik etdikdən sonra ehtiyat komandada oynamağa göndərildi. Şövkət 2012 mövsümündə altı liqada meydana çıxdı.

2013-cü ilin əvvəllərində Şövkətin oynadığı komanda liqada qeydiyyatdan keçən zaman Ali üçün fərqli bir addan istifadə etdiyini bildirəndə yaş mübahisəsinə qarışdı. Komanda bu barədə Çin Futbol Birliyinə məlumat verdi. 2013-cü ilin mart ayında yaş saxtalaşdırılmasına görə üç aylıq qadağa aldı. 10 iyul 2013-cü ildə komandanın "Dalian Ruylonq"u 7-1 məğlub etdiyi 2013 Çin FA Kubokunun dördüncü turunda meydana qayıtdı. 7 avqust 2013-cü ildə İngiltərə Kubokunun beşinci turunda ilk böyük qolunu vurdu 90 dəqiqədən sonra "Quanjou" ilə "Hanjou Qrintovn" arasında 2-2 hesablı bərabərliyi təmin etdi və penaltı seriyasında "Hanjou"nu 5-3 məğlub etdi.

2014-cü ilin yanvarında Yalqun bir illik borc müqaviləsi ilə Çin 1 Liqasında "Qingdao Hainiu"ya köçdü. 15 mart 2014-cü ildə klubdakı debütü "Çenqdu Tiançenq" ilə qarşılaşmadakı 1-1 bərabərliyi ilə etdi. 2015-ci ilin yanvarında Birinci Liqa tərəfi "Sincan Tyanşan Leopard"a birillik transfer olundu. Sincan 2016 mövsümünün əvvəlində müqaviləni bir il daha uzatdı.

## Karyera statistikası
*31 dekabr 2020-ci il tarixinə qədər oynanan matçların dəqiq statistikası* .

 

## İştirak

### Klub
**[[Quanjou FK]]**

* Çin Super Liqası: 2012, 2013
* Çin FA Super Kuboku : 2012
* Çin FA Kuboku : 2012
* AFC Çempionlar Liqası : 2013

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Sohu.com saytındakı oyunçu statistikası
*
Şarın kanyonu

**Şarın kanyonu** () və ya **Çarın kanyonu** () — Qazaxıstanın Almatı şəhərindən 200 km cənubda, ölkənin Çin ilə sərhədinin yanında yerləşən, eyni adlı çayın boyunca ucalan 90 km uzun olan kanyon. Onun ərazisi Almatı vilayəti ilə Yenbekşiqazax, Rayımbek və Uyğur rayonlarının ərazisində yerləşir.

## İstinadlar