Sağsağan

**Sağsağan** və ya **adi sağsağan** () — qarğalar ailəsinin sağsağanlar fəsiləsindən olan quş növü.

## Həyat tərzi
Ümumi sağsağanlar oturaq quşlardır. Kiçik meşələrdə, parklarda, bağlarda, tez-tez insan məskənlərinə yaxın yerlərdə məskunlaşırlar. Sıx meşələrdən adətən çəkinirlər. Sağsağan əkiz quşdur. Bir ortaq həyatın ilk ilində seçilir, ilk cütləşmə həyatın ikinci ilində baş verir və növbəti yazda cütlük yuva qurmağa başlayır və övlad sahibi olmağa çalışır. Tez-tez yüksək səslə ağacdan ağaca uçan quş sürülərində görülür. Balalarına sahib olan yetkin bir cütdür. Cütlük cəsarətlə ərazisini digər vəhşi quşlardan müdafiə edir.

Ovçu meşəsində tapılan bir qaragözün narahat fəryadı yalnız digər quşlar tərəfindən deyil, qurd, ayı və digər heyvanlar tərəfindən də qəbul ediləcəkdir.

### Qidalanma
Sağsağanlar omnivor quşdur. Həm heyvan, həm də bitki yemi ilə qidalanır. Digər sərçəkimilər kimi, sağsağanların pəhrizində bitkilər, toxumlar,  kiçik məməlilər, həm də böcəklər yer alır. Bununla yanaşı, sağsağanlar tez-tez yumurta və balalarını daşımaqla quş yuvalarını məhv edirlər. Bir insanın yanında yaşayan bu quşlar ondan hər hansı bir yeməyi oğurlamaqdan çəkinmirlər. 

Yaz aylarında, sağsağanlar, yumurtaları və cücələrinin ən çox sevdikləri yemək olan digər quşların yuvalarını axtaran kolları, otluqları araşdırırlar. Kiçik gəmiriciləri də rədd etmirlər. Güclü dimdiyinin köməyilə, sağsağanlar böcək sürfələrini yerdən qazır və quş yumurtalarının qabığını qırırlar.

## Folklor

* İsveçdə quşun cadu ilə əlaqələndiriləcəyi qəbul edilir.
* İngilis adalarında, sağsağanlar pis şans ilə əlaqələndirilir.
* Şotlandiyada bir sağsağan evin pəncərəsində dayanıbsa, bu ölümü bildirir.
* Alman folklorunda sağsağanlar həmçinin oğru olaraq da görülür.
* Çin mədəniyyətində isə bu quşlar yaxşı bəxtin və şansın göstəricisidir.

## Yayılması

Sağsağanlar Skandinaviyanın Nordkap burnundan tutmuş İspaniya və Yunanıstanın cənub ucuna qədər bütün Avropa ərazisində yayılmışlar. Onlar yalnız Aralıq dənizinin bir sıra adalarında yoxdur. Həmçinin Afrikanın şimalında Mərakeş, Əlcəzair, Tunis ərazilərində də məskunlaşmışdırlar.

Onların arealı Avropanın şərqindən, təxminən 65&nbsp;km şimal uzaqlığına qədər uzanan Orta Şərqdən İrana və Fars körfəzinin sahillərinə qədər uzanır. Uzaq şərqdə şimal sərhədləri cənubdan təxminən 50° şimal enliyinə qədər Yaponiyanın dənizinə qədər uzanır. Asiyada sağsağanların yayılma arealı Şimali Vyetnam, həmçinin şimal-qərbli Monqolustan çöllərini əhatə edir. Təcrid olunmuş Kamçatka yarımadasında yerləşir. Bundan əlavə kiçik məskunlaşma Kyuşunun şimal-qərbində təbiət abidəsi kimi qorunur. Şimali Amerikada sağsağanlar qitənin qərb yarımkürəsində Alyaskadan Aşağı Kaliforniyaya qədər məskunlaşmışlar.

## Şeirlər
Böyük Britaniya və İrlandiyada məşhurlaşmış ənənəvi poeziya sənədləri, sağsağanların gələcəyini proqnozlaşdırdığı miflərə (ciddi şəkildə aydın deyildi) bənzəyir. Şeir mövzusunda bir çox bölgə dəyişikliyi var. Və bu deməkdir ki, dəqiq və aydın bir dəyişmə proqnoz olunmur.

Karpe Cuqulum və Terri Pretçetin dediyinə görə, sağsağanlar haqqında bir çox şeir var. Ancaq bunların heç biri çox etibarlı deyil. Çünki onlar sağsağan haqqında elə də bilikli olmayan cəmiyyət tərəfindən yazılmışdır.

## Xüsusiyyətləri

Onun quyruğu uzun və əyri, tükləri qara-ağdır. Başı, onun arxa və gövdəsi qara, çiyinlər və alt tərəfi ağ rəngdədir. Qanadları parlaq mavi olur, ancaq, qanadlarını açanda olduqca ağ görünür. Qanadları ilə güclü, sürətli və düzgün uçuş həyata keçirir. Onun səsi güclüdür və "ağır" çıxır. Ömrü 30 ildən 38 ilədəkdir. Sağsağanlar ağıllı quşlardan biri hesab edilir.

## Xarici keçidlər

* Ageing and sexing (PDF; 2.9 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
* Feathers of Eurasian magpie 

## İstinadlar