open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morelia imbricata

**Morelia imbricata** — Qərbi Avstraliyanın cənub bölgələrində və qərbi Cənubi Avstraliyada tapılan böyük bir ilan. Piton ailəsinin üzvü olaraq, ümumiyyətlə cənub-qərb xalça pitonu kimi tanınır.

## Taksonomiya
Pythonidae ailəsinin üzvü olan *M. imbricata*, digər Avstraliya almaz və ya xalça pitonları (*Morelia cinsi*) ilə yaxın qohumdur. Bol və tanınmış Morelia cinsi Avstraliya üzrə altı növü əhatə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Livan mühafəzələri

**Mühafəzə** () — Livanda birinci dərəcəli inzibati ərazi bölgüsü. Ölkə inzibati cəhətdən 9 mühafəzəyə bölünmüşdür. Hər mühafəzə qubernator tərəfindən idarə olunur. Beyrut mühafəzəsindən başqa bütün mühafəzələr rayonlara (), rayonlar isə bələdiyyələrə () bölünür.
## Mühafəzələr

## İstinadlar
Morelia spilota variegata

**Morelia spilota variegata** - Ümumiyyətlə *Torresian xalça pitonu*, *Darvin xalça pitonu* və ya *şimal-qərbi xalça pitonu* kimi tanınan, Yeni Qvineya və Avstraliyada tapılan bir piton yarımnövü. Nöminat yarımnövü olan Morelia spilota spilota-dan daha kiçikdir və daha məhdud coğrafi aralığına malikdir.

## Təsvir
Yetkinlər adətən 2 m-dən çox böyümürlər, lakin bəziləri 2,5 m olaraq qeydə alınıb və dörd yaşlı bir M. spilota variegata 2,8 m olaraq qeydə alınıb. Rəng naxışı, bunlardan hər hansı birinin birləşməsi olan qara və ya boz ləkələr, çarpaz zolaqlar və ya zolaqlar ilə örtülmüş bej və ya qəhvəyi əsas rəngdən ibarətdir. Regional rəng dəyişiklikləri parlaq sarı, qızıl, pas və təmiz boz rənglər daxil ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Morelia spilota metcalfei

**Morelia spilota metcalfei** — Avstraliyada tapılan bir piton yarımnövüdür və ümumi adı ilə *Murray-Darling xalça pitonu* kimi tanınır. 

## Qidalanma
Murray-Darling pitonları təbii şəraitdə məməlilər, quşlar və kərtənkələlərlə qidalanır. Əsirlikdə isə siçan və siçovullarla qidalandırılır, yetkin fərdlər dovşan, bildirçin və kiçik toyuqlarla da qidalanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aspidites ramsayi

**Aspidites ramsayi** — Həmçinin *Ramsay pitonu*, *qum pitonu* və ya sadəcə *voma* kimi tanınan, Pythonidae ailəsinə aid bir ilan növü.

## Taksonomiya
Uilyam Con Makley 1882-ci ildə növü *Aspidiotes ramsayi* kimi təsvir etmişdir. Ramsayi xüsusi adı, Avstraliyalı zooloq Edvard Pierson Ramsayın şərəfinə adlandırılmışdır.
Bu, Pythonidae ailəsinin Avstraliya cinsinə aid çuxursuz pitonlar olan Aspidites cinsinə aid iki növdən biridir. Aspidites cinsinin adı, simmetrik formalı baş tərəzilərinə istinadən "qalxan daşıyıcısı" mənasını verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Morelia spilota mcdowelli

**Morelia spilota mcdowelli** — Ümumiyyətlə *xalça pitonu* kimi tanınan Morelia spilotanın yarımnövüdür və qeyri-rəsmi olaraq *şərq, sahil* və ya *McDowell xalça pitonu* adlandırılır. Orijinal təsvir və ad 1984-cü ildə Wells və Wellington tərəfindən nəşr edilmişdir. Avstraliyanın şimal-şərq sahilində və Yeni Qvineyada yaşayır.

## Təsvir
M. spilotanın bu yarımnövü 2,7–3,0 m (9–10 fut) uzunluğa çatır. Dorsal olaraq, naxış və rəng yüksək dərəcədə dəyişsə də, ümumiyyətlə daha açıq ləkələr və zolaqlar olan zeytun qəhvəyindən qəhvəyiyə qədər rəngdədirlər. Orta bədən tərəziləri 40-60 cərgədədir. Onların tək bir anal tərəzisi var və subkaudal tərəziləri bölünür. Baş tərəzilərinin əksəriyyəti kiçik, muncuq kimi və nizamsız şəkildə düzülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Calabaria reinhardtii

**Calabaria reinhardtii** — Yatağanlar ailəsinə aid zəhərsiz bir ilan növüdür. Bu növ Qərbi və Mərkəzi Afrikaya endemikdir. Cinsindəki yeganə növdür.

## Etimologiya
Reinhardtii xüsusi adı və ya epitet, Danimarkalı herpetoloq Johannes Theodor Reinhardtın (1816–1882) şərəfinə adlandırılmışdır. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Python breitensteini

**Python breitensteini** — həmçinin *Borneo qısa quyruqlu pitonu* kimi tanınan, Pythonidae ailəsinə aid zəhərsiz bir ilan növü. Bu növ Borneo adasına endemikdir.

## Taksonomiya
Bir müddət Python curtus yarımnövü hesab edilən *P. breitensteini*, Keogh, Barker və Shine (2001) tərəfindən tam bir növ olaraq yenidən qaldırıldı. *Breitensteini* xüsusi adı, Borneoda amfibiya və sürünənləri toplayan alman həkimi və təbiətşünası Heinrich Breitensteinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Liasis fuscus

**Liasis fuscus** — Avstraliya və Papua-Yeni Qvineyada tapılan bir piton növü. Hazırda heç bir yarımnöv tanınmır. Digər bütün pitonlar kimi, bu da zəhərli deyil.

## Taksonomiya
Alman təbiətşünası Vilhelm Peters 1873-cü ildə su pitonunu təsvir etmişdir. O, həmçinin qəhvəyi su pitonu kimi də tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Morelia bredli

**Morelia bredli** — Pythonidae ailəsinə aid zəhərsiz bir ilan növü. Bu növ Avstraliyaya endemikdir. Heç bir yarımnöv tanınmır. Ümumi adlarına *Bredl pitonu*, *Centralian pitonu*, *Centralian xalça pitonu*, *mərkəzi Avstraliya xalça pitonu*, *Bredl xalça pitonu*, *mərkəzi Avstraliya Bredl xalça pitonu* və *mərkəzi Bredl xalça pitonu* daxildir.

## Etimologiya
Bredli xüsusi adı, "ayaqyalın kənd adamı" Rob Bredlin qardaşı olan Avstraliyalı timsah mühafizəkarı Josef "Joe" Bredl-in (1948–2007) şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aspidites melanocephalus

**Aspidites melanocephalus** (Qara başlı piton) — Pythonidae (piton) fəsiləsinə aid bir ilan növü.

## Davranış
A. melanocephalus quru canlısıdır və tez-tez qayalar və boş qalıqlar arasında tapılır. Narahat edildikdə, yüksək səslə səs çıxarır, lakin ov ovlamadığı təqdirdə dişləmə ehtimalı azdır. Bəzən ağzı bağlı zərbə vurur, lakin ümumiyyətlə asanlıqla idarə oluna bilir. Güclü üzgüçüdür, lakin demək olar ki, heç vaxt suda tapılmır. Zəhərli deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Python anchietae

**Piton anchietae** (*Anqola pitonu* və ya *Ançietanın cırtdan pitonu* kimi də tanınır) — Cənubi Afrikaya endemik bir piton növü.

## Təsvir

Python anchietae quyruq da daxil olmaqla, ümumi uzunluğu 183 sm-ə (6 fut) qədər böyüyə bilər. Rəngi qırmızımtıl-qəhvəyidən qəhvəyiyə və demək olar ki, qaraya qədər dəyişir, üzərində nizamsız ağ və ya krem rəngli zolaqlar və ləkələr var. Qarın hissəsi sarımtıldır. Vəhşi təbiətdə və əsirlikdə nadir hallarda görülən bu növ, "muncuq kimi" baş tərəzilərinə sahib olan yeganə pitondur. Üst dodaqda hər tərəfdə beş olmaqla, istiliyə həssas çuxurları var. Hamar dorsal tərəzilər 57-61 cərgədə düzülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Simalia kinghorni

**Simalia kinghorni** (*Avstraliya skrab pitonu*) — Həmçinin *Kinghorn pitonu* və ya sadəcə *skrab pitonu* kimi tanınan, Pythonidae fəsiləsinə aid bir ilan növü.

## Təsvir

Bu piton ümumiyyətlə ağacda yaşayan və ya ağaclıq hesab olunur, bu da onu dünyanın ən böyük və ən uzun ağacda yaşayan ilan növlərindən biri edir. Bu ilan qəhvəyi və qəhvəyi rənglərdən ibarət, bir çox fərqli təbii variasiyaya və göy qurşağı parıltısına sahib bəzəkli dorsal naxışa malikdir. Qarın hissəsi adətən ağdır, bəzən bəzi sarılıqlarla. Başın üstü böyük simmetrik qalxanlarla örtülmüşdür və rostral və bəzi labiallarda istilik hiss edən çuxurlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fəxri Bələn

**Mehmed Fəxrəddin bəy** () və ya sonradan **Fəxri Bələn**  (; ) — Osmanlı imperiyasının son illərində və Türkiyə Cümhuriyyətinin ilk çeyrək əsrində fəaliyyət göstərən türk əsgər və siyasətçi. 1934 tarixli Soyadı Qanunu ilə, Milli Qurtuluş Hərəkatı illərində vuruşduğu yerin adı olan *Bələn* soyadını almışdır.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* ''General Fahri Belen'in Hayatı, Siyasi Faaliyetleri ve Eserleri (1892-1975)''. Sacide Jale Keyvanoğlu. Yüksek Lisans Tezi. *Uşak Üniversitesi*. 2020 

### İstinadlar
Eksonarteks

**Eksonarteks** (  ) - xarici açıq eyvan, Bizans xristian kilsələrinin memarlığının erkən dövründə açıq "vestibül", üstü açıq "koridor" kimi bir şey. Atriumdan pəncərə və ya qapı açılışları ilə ayrılır. Narteksdən əsas fərq ondan ibarətdir ki, eksonarteks xarici "vestibül" narteksdir, narteks isə daxilidir.

Eksonarteksin əsas funksiyası küçə ilə məbədin atriumunu birləşdirməkdir. Eksonartekslər 7-9-cu əsrlərdə məbəd memarlığından praktiki olaraq yox olur. Bununla belə, post ikonoborçuluq dövründə Yunan və Kiçik Asiyanın bəzi şəhərlərində kilsələrə böyük eksonartekslər əlavə olunmağa başlandı. Bəzi məbədlərdə belə eksonartekslər bu günə qədər istifadə olunmaqdadır.

Bizans və qədim rus kilsələrində eksonarteks nartekslə birlikdə müxtəlif köməkçi xidmətləri yerinə yetirməyə xidmət edirdi; burada kilsənin girişi qarşısında toplanan insanlar vəftiz və bəzi digər xidmətlər üçün dayanırdılar, o cümlədən cənazə duaları edilirdi.

İbadət zamanı vəftiz olunmağa hazırlaşanlar, lakin vəftiz olunmayanlar, kilsəyə qovuşanlar, tövbə edənlər eksonartekslərdə dayanırdılar.

Bəzən *eksonarteks* və *narteks* terminləri yerinə *eksonarfik* və *narfik* terminləri istifadə edilə bilər.

## İstinadlar


## Ədəbiyyat

* Bizans (Bizansın Oksford lüğəti). A. Kazhdan və b. (red.), 2 v. NY - Oksford, 1991. səh.1438-1439.
* Krautheimer R. Erkən Xristian və Bizans Memarlığı. 1986. səh.32, 361.
* Mango C. Bizans Memarlığı. Milan,,1985.
* Golubinsky E. E. Rus kilsəsinin tarixi. T.1 (2) M. 1997. S.64-66.
* Taft R. F. Bizans Kilsəsi Ayini. Sankt-Peterburq 2000.
* Yakobson A. L. Erkən orta əsr memarlığının inkişafındakı nümunələr.1983.
* Yakobson A. L. Orta əsr memarlığının inkişafındakı nümunələr (IX-).1987.
Qırmızı kilsə

* Qırmızı kilsə (Xocavənd) — Xocavənd rayonunun Binə (keçmiş Domu) və Tuğ kəndlərinin arasında, kiçik təpə üzərində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.
* Qırmızı kilsə (Bolqarıstan) — Bolqarıstanın cənub-mərkəzində, yaxşı qorunub saxlanmış Son Roma (Erkən Bizans) dövrünə aid xristian bazilika kilsəsi.

## Həmçinin bax
* Qırmızı monastır
Lugela

**Lugela** (), mənbəyi Gürcüstanda yerləşən, yüksək minerallaşdırılmış kalsium-xloridli müalicəvi sudur.
Suyun çıxdığı ərazinin adı ilə adlandırılmışdır.
Əvvəllər, ona yaxın yaşayış məntəqəsinin adı ilə “Muxuri” və ya “Muxuri mineral suyu” da deyirdilər.
Acı dadı olan şəffaf mayedir.
Bir litr suda 60 q-a qədər mineral maddələr var ki, onların da əsas hissəsi kalsiumdur.
"Lugela" -15 dərəcədə donmur və saxlama zamanı çöküntü əmələ gətirmir.
1967-ci ildə Luqela Essentuki No17 və Truskavetsk (Naftusya No2) kimi mineral sularla yanaşı, SSRİ Səhiyyə Nazirliyinin Farmakologiya Komitəsi tərəfindən aptek şəbəkəsi vasitəsilə əhaliyə satış üçün tövsiyə edilən müalicəvi mineral sular siyahısına daxil edilmişdir.

## Kimyəvi tərkibi
Yüksək minerallaşmış "Lugela" suyunun quru qalığı litrdə 53 q-dan çoxdur, minerallaşmanın 88% -i kalsium xloriddir və buna görə də öz təbii halında su 9,5% kalsium xlorid (kristal) məhluluna uyğundur.

**"Lugela" mineral suyunun kimyəvi tərkibi** (1 litrə düşən qram):

**Kationlar**

* Kalsium - 16,52
* Natrium - 2,815
* Kalium - 0,0016
* Maqnezium - 0,0014

**Anionlar**

* Xlor - 32,3
* Sulfat ionları - 0,041
* Brom - 0,184
* Flüor - 0,004
* Yod - 0,0016
* Ümumi minerallaşma - 52,0

Lugelanın tərkibinə həmçinin lantanid qrupunun 8 nadir torpaq metalları (serium, neodim, samarium, bismut və s.) daxildir.

## Mənbələrin yeri
"Lugela" mineral suyunun mənbəyi Gürcüstanda, Meqreliyada dağ silsiləsinin aşağı hissəsində, dəniz səviyyəsindən 360-370 m yüksəklikdə, Muxuri kəndindən 4 km aralıda, Xobiskali çayının dərəsində yerləşir.
Geoloji cəhətdən Lugela mineral suyunun çıxışları Xobiskali çayının yuxarı hissəsinin hövzəsini tutan Bayosian mərhələsinin porfirit silsiləsindəki çatlarla əlaqələndirilir.
Litoloji cəhətdən porfirit silsiləsi kütləvi vulkaniklastik akkumulyasiyalar, laylı lava axınları və tabeli tuf və tuf çöküntüləri kompleksi ilə təmsil olunur.

Lugelanın ilkin axını gündə 500 litrdən çox deyildi. 
1934-1936-cı illərdə Gürcüstan SSR-nin Kurortologiya İnstitutunda hidrogeoloji işlər aparılıb və tutma quyusu quraşdırılıb, nəticədə su axını sutkada 22 min litrə çatıb.

## İstifadəsi
Lugela dərman vasitəsi deyil.
Tərkibində kalsium xlorid çox yüksək olduğundan, yalnız həkim göstərişi ilə istifadə edilir.
Müalicə üçün göstərişlər: ağciyər və limfa vəzilərinin vərəmi, allergik xəstəliklər, hematuriya ilə böyrəklərin iltihabı, həmçinin adətən kalsium xloridin təyin olunduğu xəstəliklər.

İstifadəyə dair göstərişlər həkim tərəfindən fərdi olaraq müəyyən edilir.
Yan təsirləri məlum deyil. 
Hiperkalsemiyanın qarşısını almaq üçün müalicəvi "Lugela" mineral suyu qəbul etməzdən əvvəl orqanizmdə kalsium səviyyəsini müəyyən etmək üçün analiz vermək və həkimlə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.

Əks göstərişlər: hiperkalsemiya, tromboza meyllik, fərdi dözümsüzlük.

## İstinadlar
Bungarus suzhenae

**Bungarus suzhenae** və ya *Suzhen kraytı* — 2021-ci ildə ilk dəfə təsvir edilmiş bir Bungarus (krayt) növü.

## Xüsusiyyətlər

*Bungarus* cinsinə aid ilanlar tibbi cəhətdən son dərəcədə əhəmiyyətlidir və 14 növün hamısının qara və ağ çarpaz zolaqları olduğu üçün morfologiyadakı üst-üstə düşən xüsusiyyətlərinə görə müəyyən etmək çətindir. Suzhen kraytı, çarpaz zolaqların forması, quyruq naxışı, baş naxışı, orta bədən naxışı, maksilla dişləri və hemipenial morfologiyası ilə digər zolaqlı kraytlardan fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cylindrophis

**Cylindrophis** (Silindrofis) — Cənub-Şərqi Asiyada rast gəlinən gizli, yarı-qazıcı, zəhərsiz ilanlardan ibarət monotipik bir fəsilə. Bu ilanlar yuva qazan ilanlardır və əksəriyyətinin qarınlarında zolaqlı bir naxış var. Hazırda, heç bir alt növü olmayan 14 növ tanınır. Ümumi adları *Asiya boru ilanları* və ya *Asiya silindr ilanları*dır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çad Koulman

**Çad Koulman** () amerikalı aktyordur. O, HBO serialında The Wire (2004–08)-də Dennis "Cutty" Wise, AMC serialında The Walking Dead (2012–15), Tyreese, Roots-da Mingo (2016), FX sitcom It's Always Sunny in Philadelphia-da (2010-cu ildə Frenson The Johnson) rolları ilə tanınır. (2015–20), The Orville-də Klyden (2017–22) və Superman və Lois (2023–24) superqəhrəman dram televiziya serialında Bruno Mannheim. O, həmçinin Left 4 Dead 2 (2009) video oyununda Coach-u səsləndirdi.

## İstinadlar
Roşell Eyts

**Rochelle Aytes** () amerikalı aktrisa və modeldir. O, daha çox ABC dram serialı Mistresses (2013-16)-da Aprel Malloy rolu və tənqidi bəyənilən Left 4 Dead 2 (2009) video oyununda Roşelin səsi kimi tanınır. Aytəs TLC-nin "CrazySexyCool: The TLC Story" adlı avtobioqrafiya hekayə filmində Perri "Pebbles" Reid rolunda, qısa müddətli Drive və The Forgotten (2009-10) seriallarında, həmçinin Criminal Minds and Work It filmində rol alıb. Filmdə Aytəs White Chicks, Madea's Family Reunion və Trick 'r Treat filmlərində çəkilib. Aytəsin CBS telekanalının “Hawaii Five-0” serialında keçmiş CIA zabiti Agent Greer rolunda da təkrarlanan rolu olub. 2019-cu ildən Aytes CBS-in S.W.A.T serialında Nichelle Carmichael rolunu oynayır.

## İstinadlar
Erik Ladin

**Erik Ladin** () amerikalı aktyordur. Ladin, AMC-nin "Mad Men" şousunun epizodlarında və HBO-nun "Generation Kill" mini-serialında Onbaşı Ceyms Çeffin rolunda Uilyam Hofstadt rolunda qonaq olub. O, Toolbox Murders, Cursed and Left in Darkness filmlərində çəkilib. O, həm də Infamous 2 ilə başlayan bütün mediada Left 4 Dead 2-də Ellis obrazının, eləcə də Infamous-un baş qəhrəmanı Cole MacGrath-ın səsidir.

## İstinadlar
Anomochilidae

**Anomochilidae** (*Anomoxilidae*) — İlanlar fəsiləsidir və tək bir cins olan "Anomochilus" cinsinə daxil olan üç ilan növünü əhatə edir.

## Taksonomiya və sistematika

"*Anomochilus*" cinsi 1890-cı ildə holland herpetoloqu Teodor Villem van Lidt de Jud tərəfindən Sumatradan olan dişi nümunə əsasında təsvir etdiyi "*Anomalochilus weberi*" növü üçün "*Anomalochilus*" kimi yaradılmışdır. 1901-ci ildə naturalist Karlos Berq, "*Anomalochilus*" adının artıq böcəklər cinsinə aid olduğu üçün cinsi "*Anomochilus*" olaraq dəyişdirdi. Cinsin ikinci növü olan A. leonardi, 1940-cı ildə Britaniyalı herpetoloq Malkolm Artur Smit tərəfindən Malayziyanın Pahanq şəhərində toplanmış iki nümunədən təsvir edilmişdir. Cinsin üçüncü növü olan A. monticola, 2008-ci ildə Hindistanlı herpetoloq İndraneil Das və həmkarları tərəfindən Kalimantandakı Kinabalu dağından toplanmış nümunələr əsasında təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Diamond Eyes

***Diamond Eyes*** — ABŞ alternativ metal qrupu Deftones-un altıncı studiya albomu. 4 may 2010-cu ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Heydər Əliyevin xarici ölkələrə etdiyi səfərlərin siyahısı

**Heydər Əliyevin xarici ölkələrə etdiyi səfərlərin siyahısı** — Azərbaycan Respublikasının üçüncü Prezidenti Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə etdiyi beynəlxalq rəsmi və işgüzar səfərlərinin siyahısı.

1993-cü il oktyabrın 3-də Ulu öndər Heydər Əliyev ümumxalq səsvermə nəticəsində birinci dəfə, 1998-ci il oktyabrın 11-də səslərin 76,1 %-ni toplayaraq ikinci dəfə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilib. 

## 1-ci Prezidentliyi dövrü (1993-1998)
Heydər Əliyevin 1-ci Prezidentliyi dövründəki səfərləri:

## 2-ci Prezidentliyi dövrü (1998–2003)
Heydər Əliyevin 2-ci Prezidentliyi dövründəki səfərləri:

## Həmçinin bax
* Heydər Əliyev

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Heydər Əliyev və xarici siyasətin Azərbaycan modeli.
* Heydər Əliyevin xarici siyasət kursu: dünya sisteminin yenidən qurulması kontekstində
* Azərbaycan Respublikasının xarici siyasəti (1991–2003) 1-ci hissə ONLAYN OXU
*  book Azərbaycan Respublikasının xarici siyasəti (1991–2003) 2 hissə PDF
Hyu Dillon

**Hyu Dillon** () kanadalı müğənni, aktyor və televiziya prodüseridir. Headstones və Hugh Dillon Redemption Choir rok qruplarının aparıcı vokalisti, onun aktyorluq rollarına Degrassi: The Next Generation filmində Albert Manning, Durham County-də Mayk Svini, Flashpoint-də Ed Lane, Left 4 Dead 2-də Nik, X Company-də Duncan Sinclair və Yellowstone-da Donni Haskell daxildir. O, həm də Paramount+ seriyasının Kingstown Bələdiyyə Başçısı, həm yaradıcısı, həm icraçı prodüseri və həm də serialının daimi iştirakçısıdır.

## İstinadlar
Odigitis

**Odigitis** () — yunanca nəşr edilən gənclərə yönəli jurnal, Yunanıstan Kommunist Partiyasının (*KKE*) gənclər qanadı olan Yunanıstan Kommunist Gəncliyi Mərkəzi Şurasının (*KNE*) rəsmi mətbu orqanı. Jurnal ayda bir dəfə, adətən hər ayın ilk şənbə günü nəşr olunur. Jurnalı *KNE*-nin yerli filiallarından, *Synchroni Epochi*-nin kitab mağazalarından (KKE nəşriyyatı), Yunanıstan universitetlərindəki *KNE* üzvlərindən və onlayn şəkildə *Synchhroni Epochi*-nin saytından əldə etmək olar. Jurnalın satış qiyməti isə 2,5 avrodur.

Odigitis jurnalı 40 səhifəlik jurnaldır, burada Yunanıstan Kommunist Partiyasının mövqeləri gənclərə aşılanır, KNE-nin işçi gənclərlə, universitetlərdə və məktəblərdə təhsil alan gənclərlə siyasi əlaqələrinin inkişafına töhfə verir. Jurnal vasitəsilə, həmçinin KKE və KNE-nin mövqeləri Yunanıstan ətrafındakı gənclərə də təbliğ edilir. Odigitisdə, həmçinin sosialist düşüncəli gənclərlə bağlı mövzulara da yer verilir.

Odigitisin ilk nömrəsi, qanunsuz olsa da, 22 sentyabr 1968-ci ildə işıq üzü görüb, çünki ovaxtkı hakim hərbi rejim KKE-nin və ümumiyyətlə solçu siyasi təşkilatların siyasi fəaliyyətini qadağan etmişdi. Yunanıstan Kommunist Partiyasının qanunsuz fəaliyyət göstərdiyi dövrdə Odigitisin 44 nömrəsi buraxılışmışdı. Demokratiyanın bərpası ilə Partiyanın fəaliyyəti 1974-cü ilin sentyabrında qanuni müstəviyə mindi və Odigitis 1990-cı ilə qədər yüksək satışlarla, müntəzəm olaraq dövriyyəyə buraxılmağa başladı. 1990-cı ilin sentyabrında Synaspismos-un yaradılması və onun mühafizəkar Yeni Demokratiya ilə birlikdə hökumətdə iştirakı, Yunanıstan Kommunist Gəncliyi Mərkəzi Şurasında parçalanmaya və Odigitisin nəşrinin müvəqqəti dayandırılmasına səbəb oldu. 1991-ci ilin sentyabrında, KNE-nin yenidən qurulması zamanı Odigitis yenidən aylıq jurnal kimi nəşr olunmağa başladı.

2025-ci ilin yanvar ayında KNE-nin Mərkəzi Şurası Odigitisin əhatə dairəsini genişləndirmək üçün yeni bir kampaniyaya imza atdı. Bu kampaniyanın açılışı nəticəsində Odigitisin üz qabığı və satış qiyməti dəyişdirildi. İndi Odigitisin qəzetdən daha çox jurnalı xatırladan üz qabığı vardır. Jurnalın keyfiyyətinin daha da yüksəldilməsi istiqamətində görülən işlər nəticəsində jurnalın satış qiyməti 2 avrodan 2,5 avroya qaldırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Python sebae

**Python sebae** (*Mərkəzi Afrika qayalıq pitonu*) — Pitonlar fəsiləsinə aid böyük boğucu ilan növü. Bu növ Afrikanın Səhra altı bölgəsinə aiddir. Piton cinsinə aid 10 canlı növdən biridir.

## Taksonomiya və etimologiya

Mərkəzi Afrika qayalıq pitonu Asiya və Afrikanın rütubətli tropiklərində tapılan böyük boğucu ilanlar olan *Piton* cinsinə aiddir. *P. sebae* ilk dəfə 1789-cu ildə alman təbiətşünası İohann Fridrix Gmelin tərəfindən təsvir edilmişdir. Buna görə də, o, həm də növün takson müəllifidir. *Piton* cins adı yunan mifologiyasında Apollon tərəfindən Delfidə öldürülən nəhəng ilana aiddir. *Sebae* xüsusi adı, holland zooloqu Albert Seba soyadının latınlaşdırılmış formasıdır. Ümumi ad istifadəsi, Afrika qayalıq pitonu və ya sadəcə qayalıq pitonu kimi istinad edilən növlərlə dəyişir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Labirintdə qaçan qız (film)

**Labirintdə qaçan qız** (; ) — rejissoru və ssenari müəllifi Metyu Turi olan 2020-ci ilin fransız elmi fantastika filmidir.

## Rollarda

*Qaya Vays — Liza
*Piter Franzen — Adam

## Buraxılışı

Film birinci dəfə 11 oktyabr 2020-ci ildə Sidces Film Festivalında onlayn formada nümayiş etdirilmişdir. Film 26 may 2021-ci ildə Fransada, 9 iyul 2021-ci ildə isə Gravitas Ventures tərəfindən ABŞ-də və bütün dünyada VOD (Video on demand — Seç bax) formatında nümayiş etdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Simalia amethistina

**Simalia amethistina** (*Amethystine pitonu*) — Həmçinin *skrab piton* və ya İndoneziyada *sanca permata* kimi tanınan, Pitonlar fəsiləsinə aid zəhərsiz ilan növü.

## Təsvir

*S. amethistina* nümunələri, quyruq da daxil olmaqla, ümumi uzunluğu 5,5 m-dən (18,0 ft) çox ölçülmüşdür, lakin bu müstəsnadır, çünki 4 m (13 ft) nümunələr artıq son dərəcə böyük hesab olunur. Ametistin pitonu Simalia kinghornidən kiçik olsa da, bəzi mənbələr S. amethistina nın 27 kq (60 funt) və bəlkə də 30 kq (66 funt) çəki ilə 6 m (20 fut) uzunluğa çata biləcəyini iddia edir. Hamar kürək pulcuqları orta bədəndə 39-53 cərgədə düzülür. Arxa aşağı labialların altı və ya yeddisində dərin, istilik hiss edən çuxurlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bothrochilus boa

**Bothrochilus boa** (*Bismark halqalı pitonu*) — Bismark arxipelaqının adalarında rast gəlinən **Bothrochilus** cinsinə aid bir ilan növü.

## Davranış
Bu ilanlar gecə fəaldır və qazıb yuva qurmağa meyillidir.

## Qidalanma
Onların əsas qidası kiçik gəmiricilərdən ibarətdir və onlar aktiv şəkildə ov axtarırlar. Evlərə və kənd təsərrüfatı strukturlarına ov üçün daxil olduqları bildirilmişdir. Balalar kərtənkələlər və gənc gəmiricilərlə qidalanır.

## Çoxalma
Yumurta qoyan bu ilanlar adətən bir qədər yumurta qoyur və dişilər tərəfindən "qorunur", baxmayaraq ki, bu həmişə belə deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bungarus sindanus

**Bungarus sindanus** (*Sind kraytı*) — Hindistanın şimal-qərbində, Əfqanıstanda və Pakistanda tapılan zəhərli bir elapid ilan növü.

## Təsvir

*Sind kraytı* ümumiyyətlə 1 m (3 fut) uzunluğundadır, bəzi nümunələr 1,8 m (6 fut) uzunluğundadır. Onların ən çox görünən xüsusiyyəti dar ağ zolaqlarıdır, baxmayaraq ki, zolaqlar rəng variasiyasından asılı olaraq sarı və ya boz ola bilər. Gənclərin bədəninin üçdə birində zolaqlar əvəzinə ağ ləkələr var (yetkinlikdə inkişaf edir). Onların qısa burunlu, kiçik gözləri, sarı və ya ağ yuxarı dodaqları və iti uclu quyruğu olan yumurta şəklində bir başı var. Kürək pulcuqları hamar və parlaqdır, onurğa cərgəsi böyüdülmüş və altıbucaqlıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bungarus multicinctus

**Bungarus multicinctus** (*Tayvan kraytı*) — "*Çox zolaqlı krayt"* və ya "*Çin kraytı"* kimi də tanınan, mərkəzi və cənubi Çinin və Cənub-Şərqi Asiyanın böyük bir hissəsində tapılan son dərəcədə zəhərli bir elapid ilan növü.

## Taksonomiya

Zooloq və əczaçı Edvard Blit, "*çox zolaqlı krayt*"ı 1861-ci ildə yeni bir növ kimi təsvir edərək, onun "*zolaqlı krayt*"dan (Bungarus fasciatus) daha çox zolağa sahib olduğunu qeyd etdi. O, hələ də orijinal adı olan *Bungarus multicinctus*-u daşıyır.
Bu növün iki yarımnövü var: "*Bungarus multicinctus multicinctus*" və "*Bungarus multicinctus wanghaotingi*".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bungarus magnimaculatus

**Bungarus magnimaculatus** — həmçinin, "*Burma kraytı*", "*ləkəli krayt*" və "*möhtəşəm krayt*" kimi tanınan, Elapidae fəsiləsinə aid zəhərli bir ilan növü. Bu növ Myanma üçün endemikdir.

## Təsvir

"*Burma kraytı*" orta ölçülü bir ilandır, adətən təxminən 1,1 m (3 ft 7 in) ümumi uzunluğa malikdir, baxmayaraq ki, bəzi nümunələr 1,3-1,45 m (4 ft 3 in - 4 ft 9 in)-ə qədər böyüyə bilər. Əksər kraytlar (Bunqarus) kimi, təxminən 150 mm (5,9 in) ölçüsündə qısa, daralan bir quyruğu olan incə bir ilandır. Başı yastıdır və boyundan bir qədər fərqlənir. Bu növün gözləri ümumiyyətlə qara yuvarlaq göz bəbəkləri olan kiçikdən orta ölçüyə qədərdir. Kürək pulcuqları hamar və parlaq, onurğa cərgəsində genişlənmiş və altıbucaqlıdır. Bu növün bədəni kəsikdə üçbucaq şəklindədir. Dorsumda qara aralıqlar qədər geniş olan 11 ilə 14 arasında geniş, ağ eninə zolaq var. Ağ pulların mərkəzləri qara ləkələrlə ləkələnə bilər. "*Burma kraytı*"-nın qarnı ağ rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kaliforniya kral ilanı

**Kaliforniya kral ilanı** (*Lampropeltis californiae*) - Amerika Birləşmiş Ştatlarının qərbində və şimali Meksikada endemik olan və müxtəlif yaşayış yerlərində tapılan, Suilanıkimilərə aid zəhərsiz bir ilan növü.

## Təsvir

Vəhşi Kaliforniya kral ilanları adətən 2,5-3,5 fut (76-107 sm) uzunluğunda olur, baxmayaraq ki, daha böyük böyüyə bilərlər. Meksikanın Aşağı Kaliforniya ştatının Angel de la Quarda adasında Kaliforniya kral ilanlarının 78 düymə (2 m) qədər böyüdüyü sənədləşdirilmişdir. Vəhşi təbiətdə çeşidli rəng dəyişmələri mövcuddur. Onlar adətən qaradan ağa, qəhvəyidən krem rənginə qədər rəngdə növbələşən tünd və açıq zolaqlarla tapılırlar. Bəzi populyasiyalarda zolaqlar əvəzinə uzunlamasına zolaqlar ola bilər. Əksər Kaliforniya kral ilanları on-on beş il yaşayır, hətta saxlanaraq yaxşı baxıldıqda iyirmi ili də keçə bilər.
Kaliforniya kral ilanlarının zolaqları onların sağ qalması üçün vacibdir, çünki naxışlar ilan bədənini yırtıcılardan gizlətmək üçün kamuflyaj edir. Onların ovçuları arasında qırğılar, qartallar, kayotlar, skunkslar, tülkülər, vaşaqlar və digər kral ilanları var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bılis FK

**Bılis FK** () — Albaniya futbol klubu. Albaniyanın Balşi şəhərini təmsil edir.

## Tarix
Klub 14 iyul 1972-ci ildə "Ballshi i Ri" adı ilə yaradılıb və 1973–1976-cı illərdə Albaniyanın Üçüncü Divizionunda çıxış edib. Lakin 1976–1981-ci illərdə Albaniyada olan və hər rayonu bir klubun təmsil etməsi qanuna görə Albaniya futbolunda iştiraka icazə verilməyib. Buna görə də, bu müddət ərzində klubun fəaliyyəti dayanıb. Ancaq 1981-ci ildə yenidən formalaşan klub, Albaniya Üçüncü Divizionunda oynamağa başlayır. Klub 1986-cı ildə üçüncü dvizionun qalibi olur və Albaniya İkinci Divizionuna yüksəlir.

Klub 1986–1996-cı illər arasında 10 il İkinci Divizionda iştirak edir. 1995–96 mövsümündə klub 124 qol vurur və cəmi 21 qol buraxır. Bu mövsümdə klubun ən çox qol vuran oyunçusu olan Agim Metaj, Albaniya liqaları tarixində bir mövsümdə ən çox qol vuran oyunçu olur və hətta Fransanın nüfuzlu Football jurnalı tərəfindən qeyd edilir. Bununla belə, rekord qıran mövsümə baxmayaraq, onlar liqada yalnız ikinci yeri tuturlar. Bu nəticə isə, onlara Albaniya Super Liqasına yüksələməyə kifayət edir.

### Klub tarixində əhəmiyyətli illər
* 1972 — "Balshi I Ri" adı altında klubun yaradılması
* 1995 — klubun adı dəyişdirilib "Bılis" adlandırılıması
* 1997 — Albaniya Super Liqasında debüt
* 1999 — Avropa yarışlarında debüt

## Titulları
* **[[Albaniya Superliqası|Albaniya çempionatı:]]**
** Bürünc medal (1): 1998/99.
* **Albaniya Kuboku:**
** Finalçı (1): 2013.

## Oyunçular

## İstinadlar
Bungarus flaviceps

**Bungarus flaviceps** (*Qırmızı başlı krayt*) — Dramatik rəngləməsi olan böyük, yüksək dərəcədə zəhərli bir elapid ilan.

## Yayılma və yaşayış sahəsi

*Qırmızı başlı krayt* ilanı cənubi Myanma və Tayland, Kamboca, Vyetnam, Qərbi Malayziya, Kalimantan, Sinqapur və bir sıra Malayziya (Pulau Tioman) və İndoneziya adalarında (Banqka, Sumatra, Yava və Belitunq (Billiton)) yaşayır. *B. f. baluensis* yarımnövü, bəzən "*Kinabalu kraytı*" adlandırılan, Sabahda (Kalimantan) tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Simalia boeleni

**Simalia boeleni** — Pythonidae ailəsinə aid bir piton növü, zəhərsiz bir ilan. Bu növ Yeni Qvineya dağlarına endemikdir. Heç bir yarımnöv tanınmır. Ümumi adlarına *Boelen pitonu* və *qara piton* daxildir.

## Yaşayış yeri
*S. boeleni* 1000–2000 m (3300–6600 ft) yüksəklikdə meşəli dağlıq bölgələrdə yaşayır. Ümumiyyətlə meşənin döşəməsində rast gəlinir, lakin bacarıqlı bir dırmanıcı hesab olunur.

## Qidalanma
*S. boeleninin* pəhrizi kiçik məməlilərdən, yerdə yuva quran quşlardan və kərtənkələlərdən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Piton brongersmai

**Piton brongersmai**  Pythonidae ailəsinə aid zəhərsiz bir ilan növü. Bu növ Cənub-Şərqi Asiyaya aiddir.

## Ümumi adları
*P. brongersmai* üçün ümumi adlara *qan pitonu*, *Brongersma qısa quyruqlu pitonu*, *Malayziya qan pitonu*, *qırmızı qan pitonu*, *qırmızı qısa quyruqlu piton* və *Sumatra qan pitonu* daxildir.

## Etimologiya
Brongersmai xüsusi adı, Hollandiyalı herpetoloq Leo Brongersma'nın şərəfinə adlandırılmışdır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lampropeltis elapsoides

**Lampropeltis elapsoides** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının cənub-şərq və şərq hissələrində tapılan bir Lampropeltis növü. 

## Çoxalma
Lampropeltis elapsoides poliginandrdir, yəni həm erkəklər, həm də dişilər çoxsaylı partnyorla cütləşəcəklər. Onların cütləşmə mövsümü mart-iyun aylarıdır və dişilərin 40-65 gün inkubasiya olunan çoxsaylı yumurta qoyumu var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bungarus niger

**Bungarus niger** — Elapidae ailəsinin Bungarus cinsinə aid zəhərli bir ilan növü. Bu növ, Cənubi Asiyaya endemikdir.

## Təsvir
Bungarus niger uzunluğu orta, incə gövdəli və kəsikdə üçbucaqlı, qısa, iti bir quyruğu olan bir ilandır. Maksimum ümumi uzunluğu (quyruq daxil olmaqla) təxminən 1,3 m (4,3 ft) -ə qədər böyüyə bilər, lakin yetkinlər adətən təxminən 0,8 m (2,6 ft) arasında olur.

## Davranış və ekologiya
Gecə və quru ilanı olan *B. niger* zərərsiz bir xasiyyətə malikdir. Narahat edildikdə, boş şəkildə qıvrılır və başını bədəninin altına gizlədir. Davamlı təhrikdən başqa dişləməyə istəksizdir. Əsasən ilanlar və kiçik məməlilər, bəzən kərtənkələlər, qurbağalar və balıqlarla qidalanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bungarus ceylonicus

**Bungarus ceylonicus** — *Seylon kraytı* və ya *Şri Lanka kraytı* kimi də tanınan, Şri-Lanka adasına endemik olan zəhərli bir elapid ilan növü.

## Təsvir
Şri-Lanka kraytı kiçik və incədir. Yumurtadan çıxanda ilanın uzunluğu təxminən 250 mm (9,8 düym) olur. Bu növ üçün orta yetkin uzunluğu 75 sm (29+1⁄2 düym) -dir, 90 sm (35+1⁄2 düym) isə yuxarı həddir. Qara dərisi nazik ağ eninə zolaqlarla kəsişir. Qəzəbləndikdə şişirdiyi qeyri-adi uzun bir ağciyəri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Metallura phoebe

**Metallura phoebe** — Peruya endemik olan kolibri növü.

## Taksonomiya və sistematika
Metallura phoebe monotipikdir. Şimal və cənub populyasiyaları arasında kiçik fərqliliklər var. Bəzilərinin iki alt növü ola biləcəyini irəli sürmüşdür. "*Metallura*" cinsinin əsas növü olduğu düşünülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anous minutus

**Anous minutus** — Həmçinin "ağbaş noddi" kimi də tanınan, "Laridae" fəsiləsinə aid olan bir növü. 

## Taksonomiya
Qara noddi ilk dəfə 1844-cü ildə alman təbiətşünası və hüquqşünası Fridrix Boye tərəfindən müasir binominal adı ilə təsvir edilmişdir. "*Anous*" cins adı qədim yunan dilində "axmaq" və ya "səfeh" mənasını verir. Minutus isə latıncada "kiçik" deməkdir.

## Həmçinin bax
* Anous ceruleus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Coeligena prunellei

**Coeligena prunellei** (*Qara inka*) — "Parlaq kolibrilər" qrupuna aid olan "Heliantheini" fəsiləsinin "Lesbiinae" yarımfəsiləsinə daxil olan bir kolibri növü. Bu növ yalnız Kolumbiyada yayılmışdır.

## Təsvir
Qara inka təxminən 14 sm uzunluğunda və 6,6–7,0 qram çəkisindədir. Həm erkək, həm də dişi fərdlərin uzun, düz və qara dimdiyi, gözün arxasında isə ağ ləkə var. Erkək fərdlərin üst hissəsi bənövşəyi-qara rəngdədir, qanadlarında tünd metalik mavi rəng və çəngəlşəkilli qara quyruq var. Alt hissələri də tünd bənövşəyi-qara rəngdədir, üstəlik iridesent mavi-yaşıl boğaz ləkəsi və sinəsinin hər iki tərəfində ağ ləkələr var. Dişi fərdlər əsasən erkəklərə bənzəyir, lakin daha solğun rəngli, daha uzun dimdiyə, qanadlarında daha az mavi rəngə və daha az çəngəlşəkilli quyruğa malikdir. Cavan fərdlər yetkinlərdən daha solğun rəngli olur və boğaz ləkəsi yoxdur.

## Həmçinin bax
* Coeligena helianthea
* Coeligena wilsoni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Deklan Rays

**Deklan Rays** (; ) — İngiltərə Premyer Liqası klubu Arsenal FK və İngiltərə milli komandasında müdafiəmeylli yarımmüdafiəçi kimi oynayan ingilis peşəkar futbolçu. Dözümlülüyü, gücü, top daşıma qabiliyyəti və mübarizə aparması ilə tanınan Deklan Rays dünyanın ən yaxşı müdafiəmeylli yarımmüdafiəçilərindən biri kimi qəbul edilir.

## İstinadlar
Melanocorypha yeltoniensis

**Melanocorypha yeltoniensis** (*Qara torağay*) — "Alaudidae" (Torağaylar) fəsiləsindən olan və cənubi-şərqi Rusiyada və Qazaxıstanda rast gəlinən bir quş növü.

## Təsvir
Bu, 18–20,5 sm uzunluğunda olan böyük və möhkəm bir quşdur. Yetişkin erkək qara torağay hər tərəfdən qara rəngdədir, arxasında bir neçə açıq rəngli tük ucları var və sarımtıl və ya çəhrayı bir dimdiyə sahibdir. Dişi erkəkdən fərqlənmir, əksinə, yuxarı hissələri qara ləkələrlə örtülmüş və alt hissələri daha açıq rəngdədir. Onun ayaqları və alt qanadları qaradır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bungarus fasciatus

**Bungarus fasciatus** — Asiyaya endemik olan yüksək dərəcədə zəhərli elapid növü. 

## Davranış
Zolaqlı kraitlər utancaqdır, adətən görünmür və əsasən gecə fəal olur. Təzyiqə məruz qaldıqda, adətən başlarını bükmələrinin altına gizlədir və ümumiyyətlə dişləməyə çalışmır, lakin gecələr daha fəal olur və daha təhlükəli hesab edilir. Gündüz vaxtı otlar, çuxurlar və ya drenajlarda gizlənirlər. İlanlar hətta təxribat altında belə halsız və yavaş hərəkət edir. Onlar ən çox yağış mövsümündə görünür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chalcopsitta atra

**Chalcopsitta atra** (*Qara lori*) — Orta ölçülü, qara rəngdə olan və qara dimdiyi, tünd boz ayaqları və uzun, yuvarlaq quyruğu olan bir tutuquşu növü. Onun alt quyruğu sarı və qırmızı rənglərlə bəzədilmişdir. Cinslər arasında xarici görünüşdə fərqlilik yoxdur. O, İndoneziyanın Qərbi Papua bölgəsinə xasdır.

## Təsvir

Qara lori 32 sm (13 inç) uzunluğunda olub, qara dimdiyə malikdir. Onun tükləri əsasən qaradır və quyruğu mavi rəngdədir. Üz, bud və quyruq üzərindəki qırmızı rəngli işarələr üç alt növ arasında dəyişir. Erkək və dişi quşların xarici görünüşü oxşardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hacı Məcid Əfəndi məscidi

**Hacı Məcid Əfəndi məscidi** — 1866-cı ildə tikilmiş tarix-memarlıq abidəsi, məscid. Azərbaycanın İsmayıllı rayonunun Diyallı kəndində yerləşir.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Məscidi XIX əsrin sonunda Hacı Məcid Əfəndi tərəfindən Diyallı kəndində tikilib. Hacı Məcid Əfəndi 1829-cu ildə Diyallı kəndində anadan olub. İstanbulda, Bağdadda və Tiranada dini təhsil alıb. Geri qayıtdıqdan sonra Şamaxı Cümə məscidinin baş imamı, Şamaxı qəza qazisi, Bakı Quberniya Müsəlman Məclisinin sədri olub.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Hacı Məcid Əfəndi məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb.

### Müstəqillikdən sonra
Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Sonrakı illərdə baş vermiş torpaq sürüşmələri və baxımsızlıq nəticəsində məscid qəzalı vəziyyətə düşüb.

## Şəkilləri

Hacı Məcid əfəndi məscidi (Diyallı) (3).jpg
Hacı Məcid əfəndi məscidi (Diyallı) (6).jpg
Hacı Məcid əfəndi məscidi (Diyallı) (2).jpg
Hacı Məcid əfəndi məscidi (Diyallı) (9).jpg
Hacı Məcid əfəndi məscidi (Diyallı) (7).jpg


## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Qasım ibn Məhəmməd ibn Əbu Bəkr

**Qasım ibn Məhəmməd ibn Əbu Bəkr** () və ya **Qasım ibn Məhəmməd ibn Əbu Bəkr əs-Siddiq əl-Qureyşi** () — Tabiin nəslinə mənsub olan mədinəli məşhur yeddi fəqihdən biri. Əbu Bəkrin nəvəsi.

## Bioqrafiyası
Bibisi Aişədən, İbn Abbas, Müaviyə, Fatimə binti Qeys və Abdullah ibn Ömərdən elm almışdır. Oğlu Əbdürrəhman, eləcə də İbn Şihab əz-Zöhri, Rəbiə ibn Əbu Əbdürrəhman, Əyyub əs-Sixtiyani və başqalarının müəllimidir. Atası öldürüldüyünə görə bibisinin (Aişənin) yanında böyümüş və elm öyrənmişdir. Ömər ibn Əbdüləziz onun haqqında belə demişdir: *"Əlimdə olsaydı, öz yerimə onu təyin edərdim."*
Ömrünün son üç ilində gözləri tutulan Qasım, yetmiş və ya yetmiş iki yaşında, həcc (və ya umrə) yolunda olarkən, Kudeyd adlı yerdə vəfat etmiş və Müşəlləldə dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Darya Varfolomeyeva

**Darya Dmitriyevna Varfolomeyeva** (; ) — rus əsilli alman bədii gimnastı, fərdi çoxnövçülük üzrə Olimpiya çempionu (2024), altıqat dünya çempionu, ikiqat Avropa çempionu.
## Həyatı
Darya Dmitriyevna Varfolomeyeva 4 noyabr 2006-cı ildə Barnaulda Dmitri və Tatyana Varfolomeyevlərin ailəsində dünyaya göz açıb. Onun ana tərəfdən babası etnik almandır. Daryanın Aleksandr adlı böyük qardaşı da var. Daryanın anası Tatyana da bədii gimnastika ilə məşğul olub və 16-18 yaşlarında Almaniyada yaşayıb, atası tərəfdən etnik alman olduğu üçün  Almaniya vətəndaşlığını alıb. Daha sonra Rusiyaya qayıdan Tatyana idman ustalığına namizəd adını alıb və qızı Daryanı dünyaya gətirib. Darya on iki yaşına çatanda, bədii gimnastikada daha da irəliyə getməsi məqsədi ilə valideynləri olmadan və alman dilini bilmədən Fellbax şəhərindəki idmançılar üçün internat məktəbinə göndərildi.

Hal-hazırda bütün Varfolomeyevlər ailəsi Almaniyada yaşayır.

## İdman karyerası
### Erkən illəri
Darya gimnastika ilə üç yaşından məşğul olmağa başlayıb. 2018-ci ildə Darya Varfolomeyeva Yuliya Raskinanın rəhbərliyi altında təlim keçmək üçün Rusiyadan Almaniyaya köçüb.
### Gənclik karyerası
2019-cu ildə Moskvada keçirilən yeniyetmələr arasında dünya çempionatında Varfolomeyeva 15-ci yeri tutaraq klublar arasında finala vəsiqə qazana bilməyib.
### Sonrakı dövr
Darya, böyüklər kateqoriyasında debütünü 2022-ci ildə Daşkənddə keçirilən Dünya Kubokunda edib və burada çoxnövçülükdə bürünc medal qazanıb. O, halqa ilə finalda bürünc, top və lentlə yarışlarda iki gümüş medal qazanıb, gürzlərlə yarışda isə 4-cü yeri tutub.

Pamplonada keçirilən Dünya Çağırış Kubokunda iştirak edərək, burada çoxnövçülükdə 4-cü yeri tutub. O, top və lentlə finalda iki qızıl medal qazanıb, klublar arasında finalda 4-cü olub. Portiman Çağırış Kubokunda o, çoxnövçülükdə gümüş medal qazanıb. Finalda isə daha üç medal: top və gürzlə iki qızıl, halqa ilə bir gümüş medal qazanıb. İyun ayında Təl-Əvivdə keçirilən Avropa çempionatında iştirak edərək, top və gürzlərlə finalda iki bürünc medal qazanıb. Avqustun sonunda isə o, Kluj-Napokada keçirilən Dünya Kubokunda iştirak edərək çoxnövçülükdə 6-cı, topla və gürzlərlə yarışda isə 4-cü yeri tutub.

2022-ci ildə Almaniyanı Sofiyada keçirilən Dünya çempionatında təmsil edərək, klublar arasında finalda qızıl, çoxnövçülükdə, komanda yarışında və top finalında gümüş, halqa yarışında isə bürünc medal qazanıb.

2023-cü il Dünya çempionatında o, bütün fərdi yarışlarda dörd qızıl medal qazanıb, fərdi çoxnövçülükdə qalib gəlib, həmçinin Almaniya komandasının tərkibində komanda yarışında ikinci olub.

2024-cü ildə Parisdə keçirilən Olimpiya Oyunlarında Darya fərdi çoxnövçülükdə dörd növdə ən yaxşı çıxışçı olaraq, 142,850 balla qalib gəlib. O, Almaniyaya 2024-cü il Olimpiya Oyunlarında 11-ci qızıl medalını və tarixdə bədii gimnastika üzrə ilk qızıl medalını gətirib.

2024-cü ilin dekabrında Almaniyada "İlin idmançısı" elan edilib.

## İstinadlar
İraq mühafəzələri

İraq inzibati cəhətdən 19 mühafəzəyə (; ) bölünmüşdür. Mühafəzələr isə rayonlara (; ) bölünür. Mühafəzələrdən dördü Dəhuk, Ərbil, Hələbcə və Süleymaniyyə İraq Kürdüstanı muxtar vilayətinə aiddir.
## Mühafəzələr

## Həmçinin bax
## İstinadlar
II Andraş

**II Andraş** (, ; ) — 1205–1235-ci illərdə Macarıstan, Xorvatiya və Dalmatiya kralı. Arpad sülaləsinin nümayəndəsi olan II Andraş, Macarıstan tarixində mühüm rol oynamış və 1222-ci ildə qəbul edilən Qızıl bulla ilə tanınmışdır.Onun hakimiyyəti dövründə daxili siyasi islahatlar, səlib yürüşləri və torpaq bölgüsü ilə bağlı ciddi dəyişikliklər baş vermişdir.

## Həyatı
II Andraş 1177-ci ildə Macarıstan kralı III Bela və Antioxiyalı Aqnesin ailəsində anadan olmuşdur. Atası onu əvvəlcə Dalmasiya və Xorvatiyanın hersoqu elan etmiş, lakin sonradan bu vəzifədən uzaqlaşdırmışdır.Andraşın böyük qardaşı, I İmre, 1196-cı ildə taxta çıxanda Andraşı siyasi həyatdan uzaqlaşdırmağa çalışsa da, Andraş bir neçə dəfə qiyam qaldıraraq siyasi iddialarını davam etdirmişdir.

## Hakimiyyətə gəlişi
I İmrenin 1204-cü ildə vəfat etməsindən sonra onun azyaşlı oğlu III Laslo (III Ladislaus) taxta çıxsa da, tezliklə vəfat etmişdir. Bununla da Andraş 1205-ci ildə Macarıstan kralı elan edilmişdir. Onun hakimiyyətə gəlməsi ilə ölkədə yeni siyasi mərhələ başlamışdır. II Andraşın dövründə daxili siyasətin əsas xüsusiyyəti geniş torpaq paylamaları idi. O, sədaqətli zadəganlara, xarici sərkərdələrə və saray əyanlarına iri torpaq sahələri bağışlayırdı. Bu siyasət nəticəsində "kral torpaqları" zəifləyir, zadəganların gücü isə artırdı. Bu, ölkədə sosial gərginliyin artmasına və zadəganların narazılığına səbəb oldu.

### Qızıl bulla (1222)
Zadəganların təzyiqi nəticəsində II Andraş 1222-ci ildə Qızıl bulla adlı hüquqi sənədi imzalamağa məcbur oldu. Bu sənəd kral hakimiyyətini məhdudlaşdırır, zadəganlara hüquqi və iqtisadi imtiyazlar verirdi. Qızıl bulla, eyni zamanda, zadəganlara kral qanunlarına qarşı çıxmaq hüququnu da tanıyırdı. Bu sənəd Macarıstanın erkən konstitusional inkişafında mühüm addım hesab olunur.

1217-ci ildə II Andraş Beşinci səlib yürüşündə iştirak etmiş və Müqəddəs Torpaqlara səfər etmişdir. Lakin bu yürüş uğursuz olmuş və ciddi hərbi nəticələr verməmişdir. Bununla belə, o, Macarıstanın Avropa səviyyəsində səlibçi dövlət kimi tanınmasına şərait yaratmışdır.

## Vəfatı və varisləri
II Andraş 1235-ci ilin 21 sentyabrında vəfat etmişdir. Onun yerinə oğlu IV Bela taxta çıxmışdır. IV Belanın dövrü Macarıstanın Monqol yürüşlərinə qarşı mübarizə dövrü ilə üst-üstə düşür. II Andraşın fəaliyyəti Macarıstan tarixində həm tənqidi, həm də müsbət qiymətləndirilir. Onun torpaq islahatları uzunmüddətli sosial-iqtisadi problemlərə səbəb olmuş, lakin Qızıl bulla sənədi hüquqi dövlətçiliyin təməlini qoymuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Əlirza Əlirzayev

**Əlirza Mustafa oğlu Əlirzayev** () — Azərbaycan-sovet tikinti briqadiri, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü (1990–1991), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1988).

## Həyatı
Əlirza Mustafa oğlu Əlirzayev 28 fevral 1940-cı ildə Qazax rayonunun Əzizbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Sumqayıt Politeknik Texnikumunu bitirmişdir. 1959–1962-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur.

Əlirza Əlirzayev 1963-cü ildən 7 nömrəli trestin 74 nömrəli tikinti idarəsində yol işçisi, montajçı və krançı köməkçisi işləmişdir. 1965-ci ildən krançı işləmiş, 1976-cı ildən isə "Azərsənayetikinti" istehsalat birliyinin Sumqayıt şəhərində yerləşən 3 nömrəli ev tikintisi kombinatının 103 nömrəli tikinti idarəsində montajçılar briqadasının briqadiri olmuşdur.

Əlirza Əlirzayev 1978-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, 1990-cı ilin iyulun 13-də isə Sov. İKP Mərkəzi Komitəsinin (XXVIII qurultay) üzvü seçilmişdir.

1988-ci ildə ev tikintisi və divar materialları istehsalının genişləndirilməsi sahəsində verdiyi töhfələrə görə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

2000-ci il may ayının 25-də Rusiya Federasiyası Prezidentinin Fərmanı ilə Rusiya vətəndaşlığına qəbul edilmişdir.

## Xarici keçidlər
Lampropeltis alterna

**Lampropeltis alterna** (*Boz zolaqlı kral ilan*) — Bəzən "*alterna*" və ya "*Davis Dağı kral ilanı*" adlandırılan, Suilanıkimilər fəsiləsinə aid zəhərsiz bir ilan növü. Bu növ, Amerika Birləşmiş Ştatlarının cənub-qərbi və qonşu Meksika üçün endemikdir. Bəzi mənbələr, naxış və yerləşmə ilə fərqlənən "*Lampropeltis alterna*"-nın iki fərqli yarımnövünü, *L. a. alterna* və *L. a. blairi* olaraq sadalayır, lakin tədqiqatlar onların eyni növün rəng morfları olduğunu göstərmişdir.

## Taksonomiya
Artur Ervin Braun bu növü 1901-ci ildə təsvir etmişdir. Əvvəllər xüsusi ad və ya yarımnöv adı olan "*blairi*" rəng morfu, Amerikalı zooloq Vilyam Franklin Blerin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
8 Noyabr (dəqiqləşdirmə)

**8 Noyabr** — bu mənalara gələ bilər:

* 8 noyabr — Qriqorian təqvimində ilin 312-ci günü (uzun ildə 313-cü).
* 8 Noyabr metrostansiyası — Azərbaycanın Bakı şəhərində metrostansiya
* 8 Noyabr prospekti — Azərbaycanın Bakı şəhərində prospekt
* 8 Noyabr Elektrik Stansiyası — Azərbaycanın ən böyük elektrik stansiyası
Lampropeltis holbrooki

**Lampropeltis holbrooki** (*Xallı kral ilanı*) — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid zəhərsiz bir kral ilanı növü. Bu növ ABŞ üçün endemikdir.

## Təsvir

Xallı kral ilanı adətən 48 düym (120 sm) uzunluğa qədər böyüyür (quyruq daxil olmaqla), lakin qeydə alınmış maksimum uzunluq 72 düym (180 sm) təşkil edir. Ümumi adı onun naxışından götürülmüşdür: qara rəngli bədən üzərində kiçik sarı-ağ xallar var, demək olar ki, hər bel pulcuğunun mərkəzində bir xal var. Bu ilan həmçinin "*duz və istiot ilanı*" kimi də tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Muvatta

**Muvatta** () — Malik ibn Ənəsin səhih hədisləri cəmlədiyi ən məşhur fiqh kitabı. "Muvatta", fiqh və hədis elmi sahəsində ən erkən və ən mühüm əsərlərdən biridir. Bu əsər həm fiqh qaydalarını, həm də peyğəmbər və səhabələrdən gələn rəvayətləri ehtiva edir.

## Etimologiyası
Ərəb dilində "Muvatta", "asanlaşdırılmış", "aydınlaşdırılmış yol" mənasına gəlir. Malik əsərinə bu adı, insanlara dini məsələləri öyrənmələrində asanlıq olsun deyə vermişdir.

## Əsər
Əsər 61 kitabdan ibarətdir. Bu 61 kitabda 1720 rəvayət vardır. Bu rəvayətərin 600-ü müsnəd, 222-si mürsəl, 613-ü məvkuf və 285-i məktudur. Əsərdə Malikin şəxsi fiqhi ictihadları və Mədinə əhli arasında məşhur olan tətbiqlər də var. Əsas mövzular: Namaz, oruc, zəkat, həcc, ticarət, nikah, cəza hüququ və s.

## Müəllif

Əsərin müəlllifi Malik ibn Ənəsdir. O, Mədinədə dünyaya gəlmiş və orada vəfat etmişdir. Maliki məzhəbinin qurucusudur.

## Əsərin əhəmiyyəti
Mədrəsələrdə əzbərlətilən ilk kitab olan "Muvatta", həm də İslam dünyasında yazılmış ilk fiqh və hədis toplusudur. Malik Mədinə əhlindən çoxlu hədis və tətbiq öyrəndiyi üçün bu əsər Mədinə təliminin güzgüsü kimi qiymətləndirilir. Bir çox alim "Muvatta"nı "səhih kitabların ən üstünü" kimi qəbul edib, xüsusilə də *"Səhih Buxari"* və *"Səhih Müslim"* dövründən əvvəl.

## Nəşrlər
Əsər, müxtəlif tarixlərdə, Beyrut, ər-Riyad, Qahirə və İstanbul kimi şəhərlərdə dəfələrlə yenidən nəşr edilmişdir.

## Şərhlər
Əsərə yazılmış bəzi şərhlər bunlardır:

* *əl-Muntəqa fi şərhil-Muvatta.*
* *əl-Məsalik əla Muvattai-imam Malik.*
* *Tənvirul-Həvalik şərhu-Muvattai-Malik.*
* *Şərhul-Muvatta.*
* *əl-Məsva (əl-Musəvva) şərhul-Muvatta.*
* *Əvcəzul-Məsalik şərhu-Muvattai-imam Malik.*
* *əl-İstizkar fi şərhi-Məzahibi-Uləmail-Əmsar mimmə Rasəməhul-imam Malik fil-Muvatta minəs-Rəy vəl-Əsar.*

## İstinadlar