open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arbitraj (hüquq)

**Arbitraj** (en. Arbitration, ru. Арбитражный суд) — qeyri-rəsmi təşkilat olub, vətəndaşların mübahisələrini araşdırmaq və həll etməklə məşğuldur. Arbitraj xidmətini hüquq təhsil olan şəxs göstərir və məhkəmənin müdaxiləsi olmadan məsələ həll olunur. Mübahisələrin məhkəmədən kənar və ya alternativ həlli üsullarından biridir. Mübahisələrin alternativ həllinin əsas formaları danışıqlar, mediasiya və arbitrajdır və bu üsullar 21-ci əsrdə beynəlxalq səviyyədə və əksər dövlətlərdə milli səviyyədə müasir hüquq praktikasının ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.

## Həmçinin bax
* Mediasiya

## Xarici keçidlər
* The Association for International Arbitration
* International Institute for Conflict Prevention & Resolution (CPR).
*  School of International Arbitration
* To read actual arbitration awards and find arbitrator's resumes at GVSU 

## İstinadlar

*
Şimşəklər kimi (film, 2003)

## Məzmun
Film mərhum rejissor Lətif Səfərovun həyat və fəaliyyətindən bəhs edir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Nəriman Əbdülrəhmanlı
:**Rejissor:** Akif Arifoğlu
:**Operator:** Rəşad Nuriyev
:**Səs rejissoru:** Zahir Əliyev
:**Səs operatoru:** Elçin İmanov
:**Montaj edən:** Fərid Axundov, Ömər Əhmədov
:**Mətni oxuyan:** Muxtar İbadov, Nəcibə Hüseynova, Elman Dadaşoğlu
:**Redaktor:** Mənsurə Novruzqızı
:**Prodüser:** Elman Dadaşoğlu
:**Layihənin rəhbəri :** Rafiq Quliyev
63-ün tutqun payızı (film, 2003)

***63-ün tutqun payızı*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Orman Çingizoğlu tərəfindən 2003-cü ildə çəkilmişdir. Film Lider televiziyasında istehsal edilmişdir. Film 1963-cü ildə Sumqayıtdakı anti-sovet mitinqindən bəhs edir.

## Məzmun
Film 1963-cü ildə Sumqayıtdakı anti-sovet mitinqindən bəhs edir.

1963-cü il noyabrın 7-də Oktyabr inqilabının növbəti ildönümünə həsr edilmiş nümayiş zamanı Boru Prokat Zavodunun bir qrup fəhləsi əsas dəstədən ayrılaraq şəhər rəhbərliyinin dayandığı tribunaya sarı getmiş, mədəniyyət evinin fasadından Nikita Xruşşovun böyük portretini qopararaq ayaqlar altına atmışdılar. 600-800 nəfərə qədər adam 3 gün ərzində Sumqayıtı bir-birinə qatmışdı.

Xruşşov dövrünün son iri kütləvi qarşıdurması kimi dəyərləndirilən Sumqayıt hadisələri kütləvi psixologiyada baş verən incə transformasiyaları anlamaqda əyani nümunədir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Müsəllim Həsənov
Rejissor: Orman Çingizoğlu
Operator: Rüfət Məmmədoğlu, Rəşad Nuriyev, Elşən Əliyev
Prodüser: lman Dadaşoğlu

## İstinadlar
Komediya filmi

**Komediya filmi** — film janrlarından biridir. Bu janrın əsas məzmunu yumordur. Adətən, belə flimlər xoşbəxt sonluqla bitir.

## Xüsusiyyəti
Komediyanın fərqləndirici cəhəti tamaşaçılarda gülüş doğuran xarakterin və situasiyaların təsvir edilməsidir. Komediya təsvir olunan materiala müəllifin münasibətinə görə satirik, lirik komediyalar, kinoparodiya və şərtlilik dərəcəsinə görə isə ekssentrik, kinovodevil və digər xeyli janr müxtəlifiyinə malikdir. Komediya yarandığı ilk illərdə başqa sənət növlərinin təcrübəsindən geniş istifadə etmişdir. 1895-ci ildə kinematoqrafın ixtiraçısı Lui Lümyerin çəkdiyi "İsladılmış suvarıcı" adlı ilk kinokomediya illüstrasiyalı jurnallardan birində dərc olunmuş, süjetli yumoristik rəsmlər olan komikslər əsasında yaradılmışdı.

## Həmçinin bax
* Ağıldankəmlər (film, 1998)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Кинокритик Алексей Гусев о жанре комедии // Сеанс
* Статьи о комедии
Dram (film və televiziya)

**Dram filmi** — realistik xarakterlərin emosional obrazlarla ifadə olunması. Bütün digər janrlarda dramatik obrazlar və məqamlar tapmaq olar. Lakin dramatik filmlərin əsas məğzini dramatik hadisələr təşkil edir. Bu hadisələr çox zaman müəyyn insanların və ya ailənin ətrafında konfliktlərlə birlikdə cərəyan edir.

Dram filmləri özləri də müəyyən qollara bölünürlər:
* Tarixi dram filmi
* Sənədli dram filmi
* Melodram filmləri
* Müharibə filmləri
* Romantik filmlər
* Faciə filmləri

## Həmçinin bax
* Dram (janr)
* Azərbaycan dram filmlərinin siyahısı
Detektiv filmi

**Detektiv** — Polis, xəfiyyə, cinayət tematikasına aid olan film janrıdır.

Detektiv filmi cinayətlərin və dövlət əleyhinə cinayətkarlığın təhqiqindən, eləcə də kəşfiyyatçıların fəaliyyətindən bəhs edən kino sənəti əsəridir. Ədəbi-bədii detektivdən fərqli olaraq, detektiv filmi düşüncələri yox, personajların əməllərini ön plana çəkir və süjetin dinamikliyi naminə xəfiyyənin və caninin hərəkətlərini paralel göstərməklə çox vaxt incə psixoloji məqamları, xırda müəmmaları qurban verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müharibə filmi

**Müharibə filmi** — Müharibədən bəhs edən film janrıdır. Dəniz, hava və topraq döyüşləri əks etdirilən filmlərdir.
Macəra filmi

**Macəra filmi** - Film janrıdır. Döyüş filmlərindən fərqi ondadır ki, qəhrəman düşdüyü çətin vəziyyətdən çıxmaq üçün qeyri-adi yollar axtarır.

## Xüsusiyyəti
Bu janr üçün kəskin gərginlik, hadisələrin məzmununun macəraya, sərgüzəştlərə, yeni həyatın adi gərdişini pozan, qəhrəmanı hər hansı bir təhlükəyə sövq edən gözlənilməz hadisələrə əsaslanaraq səciyyəvidir. Macəra filmləri süjet quruluşunu, əsasən macəra ədəbiyyatı janrından əxz edir.

## Xarici keçidlər
* Adventure movies  at similarkind.com
Ənvər Mansurov (tarzən)

**Ənvər Mirzə Mansur oğlu Mansurov** (19 dekabr 1917, Bakı – 1941, Brest) — Azərbaycan tarzəni.

## Həyatı
Ənvər Mansurov 1917-ci il dekabr ayının 19-da Bakıda musiqiçilər ailəsində doğulmuşdur. Ənvər Mansurov öz dövrünün ən mahir tarzənlərindən idi. Onun tarda ifası başqa tarzənlərdən yüksək texnika ilə fərqlənirdi.

1938-ci ildə Ənvər Mansurov Azərbaycan mədəniyyəti və incəsənətinin Moskva şəhərində keçirilən ongünlüyündə xalq çalğı alətləri orkestrinin tərkibində iştirak edir. Elə həmin günlərdə "Noginski" qrammafon valları istehsalı fabrikində "Çahargah" və "Segah" muğamlarını vala yazdırır. Sonralar, vala yazılmış bu iki muğam Ənvər Mansurovdan gələcək nəsillərə xatirə qalan yeganə səs yaddaşına çevrilir.

Ongünlükdən bir il sonra Ənvər Mansurov ordu sıralarına çağırılır. O, əvvəlcə fin müharibəsində, sonra isə böyük Vətən müharibəsində şücaətlə vuruşur. İkinci dünya müharibəsinin lap əvvəlində 1941-ci ildə Brest qalası uğrunda döyüşlərdə qəhrəmanlıqla vuruşur və həlak olur. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın ən yaxşı tarzənlərindən biri — Əhsən Dadaşov məhz Ənvər Mansurovun ən sevimli tələbəsi idi.

## Nəsil şəcərəsi
* Məşədi Məlik bəy Mansurovun nəvəsidir.
* Mirzə Mansur Mansurovun oğludur.
* Arif Mansurovun atasıdır.

## Həmçinin bax
* Mansurovlar
Arif Mansurov

**Arif Ənvər oğlu Mansurov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, yazıçı, SSRİ Jurnalistlər İttifaqı və Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü, Beynəlxalq Ekologiya və Həyatın Mühafizəsi Elmləri Akademiyasının akademiki, Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri (1988–1990).

## Həyatı
Arif Mansurov 1939-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. Arif Mansurov Mirzə Mansur Mansurovun nəvəsidir, tarzən Ənvər Mansurovun oğlu, aktyor Ənvər Mansurovun atasıdır.

2002-ci ildə 61 yaşında, qəfildən, dünyasını dəyişib.

## Siyasi-ictimai fəaliyyəti
Bakıda, Mərdəkan qəsəbəsində xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevə, Səbail rayonunda qəzəlxan Əliağa Vahidə qoyulan abidələr Arif Mənsurovun adı ilə bağlıdır.

Moskvada çıxan "Nedelya" qəzetində vaxtaşırı ekoloji problemlərlə bağlı məqalələri, esseləri çap olunub.

Arif Mansurov Azərbaycan Respublikasının Dövlət Ekologiya və Təbiətdən İstifadəyə Nəzarət Komitəsinin sədri olmuşdur.

### Partiya fəaliyyəti
Arif Mansurov 1989-cu ildə Azərbaycanda Yaşıllar Hərəkatı kimi fəaliyyətə başlamış və 1993-cü ildə siyasi partiyaya çevrilmiş Yaşıllar Partiyasının sədri və qurucusu olmuşdur.

O vəfat etdikdən sonra 2002-ci ildən həmin partiyaya Elmar Qafarov və həyat yoldaşı Cəmilə Mansurova rəhbərlik etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Şərəf nişanı" ordeni
* "Əmək veteranı" medalı
* "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı
* Yusif Məmmədəliyev adına mükafat
* Əliağa Vahid adına mükafat

1995-ci ildə "Avr-Asiya" qəzetinin sorğusuna əsasən Azərbaycanda ilin adamı seçilib.

## Əsərləri
* 1990: Белые Пятна Истории и Перестройка ()
* 1994: Гены гиен ()

### Kitabları
* Мансуров А. Белые пятна истории и перестройка. Б.: Язычы, 1990.— 224 с. ISBN 5-560-00784-6
* Mansurov Arif. Blank Spaces of History and Perestroika. Baku. Sharg-Garb. 1991. ISBN 5-565-00008-4
* Мансуров А. Э. "Гены гиен". Б."Шарг-Гарб", 1994, М23, стр. 56. ISBN 5-565-00118-8
* Arif Mansourov. "Genes of Hyenas" . B. Sharg-Garb, 1994, 80 p. ISBN 5-565-00135-8
* Arif Mansurov, "Goreşən xisləti": /; tərc. C. Xəlilov; red. R. Nağıyev.- Tamamlanmış ikinci nəşr.- Bakı: Şərq-Qərb, 1994.- 72 s., portr.: ill., fotoşək.; 20 sm.- 25000 nüs.- ISBN 5-5650-0121-8.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Aaron Koplend

**Aron Koplend** (; ) — Amerikalı bəstəkar, pianoçu, dirijor və pedaqoq.

## Həyatı
Əslən Litva yəhudisi olan Aron Koplend Nyu-Yorkun Bruklin məhəlləsində anadan olmuşdur. Ailəsi Amerikaya Şotlandiyadan köçmüşdür. Koplendin atası köçməzdən əvvəl "Kaplan" soyadını "Koplend"ə dəyişir.

15 yaşında o musiqi ilə məşğul olmağa başlamışdır. Leopold Volfson və Rubin Qoldmark onun müəllimləri arasında olmuşlar. Koplend 1921–1924-cü illərdə Paris yaxınlığındakı Fontenblo Musiqi Akademiyasında Nadya Bulanjedən təhsil almışdır.

## Fəaliyyəti
Aron Koplend konsertlər və filmlər üçün bir çox musiqi əsərləri yazmışdır. O, müasir Amerikan musiqi stilini yaratmış və ona "Amerikalı bəstəkarların başçısı" ləqəbi verilmişdir. Koplend öz musiqisi ilə "modern Amerikan" ve "Amerikan folk" stilini sintez edərək yeni stil Amerikan musiqisinin təməlini qoymuşdur. Onun musiqisində olan uzun akkordlar və gec dəyişilən ahəng sanki Amerika təbiətini təsvir edir. Koplend eyni zamanda musiqi müəllimi idi.

70-ci illərdə Alzheymer xəstəliyinə tutulur, lakin 1983-cü ilədək dirijorluq fəaliyyətini davam etdirir.

1945-ci ildə Pulitser mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan (jurnal, 1923)

***Azərbaycan*** — Azərbaycanda nəşr olunan ədəbiyyat jurnalı.

## Haqqında
"Azərbaycan" jurnalının ilk nömrəsi 1923-cü il yanvar ayının 28-də işıq üzü görüb. O vaxt jurnal "İnqilab və mədəniyyət" adı altında nəşr edilib. Əsas məqsədi Azərbaycan ədəbiyyatının, nəzəri ədəbiyyatşünaslığın, ictimai və elmi fikrin, bütövlükdə mədəniyyətin mənzərəsini əks etdirmək, çağdaş dünya ədəbiyyatı və mədəniyyətində gedən proseslərin, mövcud cərəyan və təmayüllərin milli düşüncədə təzahürünü, eyni zamanda qloballaşma şəraitində ədəbiyyat və mədəniyyətimizin milli istiqamətlərinin qorunmasını təmin etməkdir.

24 noyabr 1997-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin fərmanı ilə jurnalın dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına çap olunması qərara alınmışdır.

27 yanvar 2003-cü ildə Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə jurnalın əməkdaşları Azərbaycan Respublikasının fəxri adları ilə təltif olunmuşlar.

## Jurnalın şöbələri
# Poeziya, nəsr, tənqid və ədəbiyyatşünaslıq, publisistika.

## Müxtəlif illərdə jurnal aşağıdakı adlarla çıxıb
# "Maarif və mədəniyyət — 1923–1927-ci illərdə
# "İnqilab və mədəniyyət" — 1928–1936-cı illərdə
# "Revolyusiya və kultura" — 1936–1941-ci illərdə
# "Vətən uğrunda" — 1941–1946-cı illərdə
# "İnqilab və mədəniyyət" — 1946–1952-ci illərdə
# "Azərbaycan" — 1953-cü ildən bu günə kimi

## Baş redaktorları
# Tağı Şahbazi Simurq — 1923
# Cəlil Məmmədzadə — 1924–1926
# Ruhulla Axundov — 1927–1928
# Mustafa Quliyev — 1929–1932
# Museyib Şahbazov — 1932–1933
# Hacıbaba Nəzərli — 1934
# Məmməd Kazım Ələkbərli — 1934–1936
# Mirzə İbrahimov — 1938–1941
# Məmməd Arif — 1942–1945
# Mehdi Hüseyn — 1946–1950; 1954
# Əbülhəsən — 1952–1953
# Əli Vəliyev — 1954; 1958–1959
# Əhməd Cəmil — 1959–1960
# Qılman Musayev — 1963–1966
# Cəlal Məmmədov — 1966–1975
# İsmayıl Şıxlı — 1976–1978
# Əkrəm Əylisli — 1978–1983
# Cabir Novruz — 1984–1987
# Yusif Səmədoğlu — 1987–1997
# İntiqam Qasımzadə — 1997 -dən bu günə kimi.

## Həmçinin bax

* Literaturnı Azerbaycan
* Ulduz (jurnal)
* Qobustan (jurnal)

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Jurnalın arxivi (2008,9,10,11)
* 2015-dən 2025-ə bütün sayları (PDF)
Sakramento (Kaliforniya)

**Sakramento** (*[[İngilis dili|İng]]:Sacramento*) — ABŞ-də şəhər. Kaliforniya ştatının mərkəzi.

## İstinadlar
Rey Bredberi

**Rey Duqlas Bredberi** () — amerikalı yazıçı və ssenarist. 20–21-ci əsrlərdə Amerikanın ən çox tanınan yazıçılarından biri olmuşdur. Əsərləri əsasən fantastika janrındadır.

Bredberiyə indiki şöhrətini qazandıran onun *[[Fahrenheit 451]]* (1953) romanı və *[[Mars Xronikaları]]* (1950) və *[[Şəkilli Adam]]* (1951) adlı hekayə toplularıdır. O, əsasən fantastika janrında yazırdı, ancaq müəllifin həmçinin başqa janrlarda yazılmış — *Zəncirotu Şərabı* (1957) , *Yaşıl Kölgələr*, *Ağ Balina* (1992) kimi əsərləri də mövcuddur. Əsərlərinin bir çoxu filmə çəkilmişdir.

## Erkən həyatı
Bredberi 22 avqust,192-ci il tarixində Uokiqan,İllinoysda dünyaya gəlmişdir. Anası Ester Bredberi (1888–1966) isveçrəli immiqrant, atası Leonard Bredberi (1890–1957) isə ingilis idi.

Bredberi uşaqlıq illərini geniş bir ailənin əhatəsində, Uokiqanda keçirmişdir. Bu illər gələcəkdə onun yazıçılıq karyerasında böyük rol oynadı. Onun fantastik əsərlərində Uokiqan "Yaşıl Şəhər"-ə çevrilir.

## İstinadlar
Fantastika filmi

**Fantastika filmi** — film janrlarından biridir. Belə filmlərdə nağılvari qüvvələrə, mifik obrazlara rast gəlmək olur. Fantastik filmlərdə texniki tərəqqinin şişirdilir. Bu əsasən gələcəkdən bəhs edən filmlərdə əks etdirilir.

## İstinadlar
Qayalı dağlar

**Qayalı dağlar** — Şimali Amerika Kordilyer dağlarının şimalında dağ sistemi.

Sakit okean və Atlantik okeanı arasında suayırıcı. Kanada və ABŞ ərazisindədir. Uzunluğu təqribən 3200&nbsp;km, eni 700&nbsp;km-ə, hündürlüyü 4399 m-ə qədərdir (Elbert dağı). Əsasən, arxeozoyun kristallik süxurlarından, şimal hissədə isə paleozoyun çökmə süxurlarından ibarətdir. Qeyzerlər və termal bulaqlar var. Zəlzələlər olur. Qayalı Dağların ətəklərində iynəyarpaqlı meşələr, yuxarılarda subalp və alp çəmənləri, mərkəzi və cənub hissədə çöl bitkiləri yayılmışdır. Qayalı dağlarda zəngin kömür, mis, molibden, qızıl, gümüş, neft yataqları, milli parklar (qoruqlar) - Casper, Robson, Banf (Kanadada) və Yellouston (ABŞ-də) var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Colorado Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version)
* North Central Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version)
* South Central Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version)
* Sunset on the Top of the Rocky Mountains, CO, Historical Society of Pennsylvania
VBRİS

**RVBİS və ya verilənlər bazası relyasion idərə sistemləri** — bu gün ən geniş yayılmış VB idarəetmə sistemləridir və verilənlərin relyasion modelinə əsaslanırlar. Bu, digərləri ilə müqayisədə onların daha sadə anlaşılması və yüksək göstəricilərə malik olması ilə əlaqədardır. VB relyasion idərə sistemləri(VBRİS) idarə etdikləri VB-nin tutumu və istifadəçilər sayına görə aşağıdakı kimi təsnifata malikdirlər:

*Bu RVBİS-lər yüzlərlə və minlərlə giqabayt (Gb) tutumlu nəhəng VB-nı idarə etməyə və onlardan eyni zamanda minlərlə istifadəçinin istifadəsinə imkan verir. Belə sistemlərdən nəhəng korporasiyalarda istifadə olunur. Bu sistemin nümayəndələri: ORACLE7, ADABAS 5.3.2., SQL SERVER11.
*Orta səviyyəli RVBİS. Bu RVBİS-lər bir neçə yüz Gb tutumlu VB-ni idarə etməyə və ondan eyni zamanda yüzlərlə istifadəçinin istifadəsinə imkan verir. Bu sistemlərdən çox böyük olmayan korporasiyalarda və böyük firmalarda istifadə olunur. Nümayəndələri: IntelBase 3.3, Informix-OnLine7.0, Microsoft SQL Server 6.0.
*Aşağı səviyyəli RVBİS. Bu RVBİS-lər 1 Gb tutumlu VB-nin idarə olunmasına və 100-ə qədər istifadəçinin eyni zamanda istifadəsinə imkan verir. Bunlar çox da böyük olmayan müəssisələrdə istifadə olunurlar. Nümayəndələri: NetWare SQL 3/0, Gupta SQL-Base Server.
Stolüstü VBİS. Bu sistemlər bir istifadəçi üçün nəzərdə tutulmuşlar, stolüstü VB-nin yaradılması və ya kliyent kimi VB-nın serverinə qoşulmaq üçün istifadə olunurlar.

## Həmçinin bax
* Verilənlər
* Verilənlər bazasının idarəetmə sistemləri
* Kompüter proqramları

## Mənbə
*"Verilənlər bazası", Z.Q.CƏBRAYILOVA, t.e.n., AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, mühazirə.

## Ədəbiyyat
*T.Tиори, ДЖ.Фрай.Проектирование структур баз данных, кн.1. М.: Мир, 1985. −288 с.
*T.Tиори, ДЖ.Фрай.Проектирование структур баз данных, кн.2. М.: Мир, 1985. −320 с.

*
*
*
Mila Kunis

**Milena Markovna Kunis** (; ) — ABŞ aktrisası. 14 yaşında olarkən çəkildiyi "That '70s Show" teleserialı ilə məşhurlaşıb. O, 1999-cu ildən etibarən  "Qriffinlər" animasiya sitkomunda Meq personajını səsləndirir.

## Həyatı
Mila Markovna Kunis 14 avqust 1983-cü ildə Ukrayna SSR-nin Çernovtsı şəhərində yəhudi ailəsində dünyaya gəlib. Onun anası Elvira aptek işlədən fizika müəllimi, atası Mark Kunis isə taksi sürücüsü olub. Kunis 1991-ci ildə 7 yaşında ikən valideynləri ilə birlikdə ABŞ-nin Los-Anceles şəhərinə köçüb.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yəşəm

**Yəşəm** — kvars və ya xalsedonla sementləşmiş mikroskopik kvars dənələrindən ibarət bərk süxurdur. Tərkibində böyük miqdarda dəmir, alüminium, kalsium oksidlərinin və həmçinin qranat, xlorit, epidot kimi mineral qarışılqların olması ona çox müxtəlif rənglər verir. Yəşəmin ən yaxşı növlərindən istənilən rəng və çarlara rast gəlinir. Görkəmli mineroloq – alim A.Y.Fersman bu daş haqqında belə yazmışdır: “Mən öz rəng zənginliyinə görə yəşəm qədər  fərqlənən ikinci  bir mineral növü tanımıram; təmiz göy rəngdən başqa yəşəmdə bütün rəng çalarları var və onlar birləşərək nağılvari mənzərə yaradır”.
Çinlilər yəşəmi ilahiləşdirmişlər. Yəşəmlər qədim dənizlərin dibində, sualtı bazalt-liparit vulkanlatının yaxınlığında əmələ gəlmişdir. Qərbi Avropa ölkələrində yəşəmdən bəzək daşı kimi XV-XVI əsrlərdə istifadə etmişlər. Rusiyada I Pyotr dövründə filiz bilicilərini yəşəm arxasınca Urala, ya da Sibirə göndərirdilər. XVIII əsrdə Urala Orsk şəhəri yaxınlığında Polkovnik dağında müstəsna dərəcədə gözəl, alabəzək yəşəm daşları tapıldı. Bəzək əqiqlərinin ehtiyatı praktiki olaraq tükənməzdir. Bu, planetimizdə ən geniş yayılmış süxurlardandır. Rusiyada, təkcə  Uralda 250-dən çox yataq məlumdur. Burada onlar Qütb Uralından Qazaxıstana qədər eni 50&nbsp;km zolaq şəklində uzanan ərazidə rast gəlinir.

Əvvəllər olduğu kimi, indi də bu daşlardan bir çox ölkələrdə suvenirlər düzəldilir. Astroloqlar hesab edirlər ki, yəşəm insanlara gələcəyi görmək qabiliyyəti verir və uğur gətirir. İnanca görə bu daş dolça, balıq və qoç bürcü altında doğulan insanlara kömək edir.

Yəşəmdə skeleti opaldan və ya əhəngdən olan dəniz heyvanlarının qalıqları rast gəlinir. Yəşəm vulkanik süxurlarla bir yerdə tapılır; qiymətli məmulatların hazırlanmasında və zərgərlikdə istifadə edilir. Yataqları Cənubi Uralda və Altayda, Siciliyada, keçmiş Çexoslovakiyadadır. Azərbaycanda (Göygöl, İsmayıllı rayonlarında) təzahürləri var.

## İnsan orqanizminə əhəmiyyəti
Yaşma (yəşəm) - yaxşı müalicəvi enerjiyə malikdir, qara ciyəri, böyrəkləri, öd kisəsini müalicə edir. Yaşıl-mavi rəngli yaşma intuisiyanı gücləndirir, depressiyanı götürür. Qırmızı yaşma ürəyin fəaliyyətini fəallaşdırır, qan dövranını stimullaşdırır.

## İstinadlar
Ruan

**Ruan** — Fransanın şimalında şəhər və liman. Şəhər Sena çayı sahilində yerləşir və dənizkənarı Sena departamentinin inzibati mərkəzidir. Əhalisi 541 410 (2007) nəfərdir. Ruan XI əsrdən toxuculuq, XVI əsrdən isə manufaktura sənayesi mərkəzi idi. Memarlıq abidələri: Notr-Dam, Sent-Uen, Sen-Maklu kilsələri, Burteruld oteli (1501-1537), Ədliyyə sarayı (1508-1509), ağacdan yaşayış evləri (XVI əsr) və s. Şəhərdə zərif sənətlər və keramika muzeyi var.

Ruan qallara məxsus qədim yaşayış məskəninin yerində salınmışdır. E.ə. I əsrdə romalılar, V əsrin sonunda isə franklar şəhəri işğal etmişlər. 911-ci ildə Normandiya hersoqluğunun paytaxtı olmuş, 1150-ci ildə isə özünüidarə hüququ almışdır. 1204-cü ildə Fransaya birləşdirilmişdir. Yüzillik müharibənin gedişində 1419-1449 illərdə ingilislərin hakimiyyəti altına keçmişdir. Janna d'Ark 1431-ci ildə burada mühakimə olunmuş və tonqalda yandırılmışdır. Böyük Fransa inqilabı dövründə Ruanda əksinqilabi qüvvələr cəmləşmişdir. İkinci dünya müharibəsi dövründə böyük dağıntılara məruz qalmış, 1944-cü il avqustun sonunda alman işğalından azad edilmişdir.

## İstinadlar
Orlean

**Orlean** — Fransada şəhər, Luar departamentinin inzibati mərkəzi. Əhalisi (1999): 113,126. Mühüm nəqliyyat qovşağı, iri sənaye mərkəzidir.

Orlean qədimdə Senabum adlanmışdır. E.ə. I əsrdə Yuli Sezar dağıtdırmışdı. III əsrdə Roma imperatoru Avrelianın hakimiyyəti dövründə bərpa edilmiş və V əsrdən onun şərəfinə Avrelianum adlanmağa başlamışdır. 6 əsr-7 əsrin əvvəlində Orlean krallığının mərkəzi olmuş, X əsrdən mühüm qalaya çevrilmiş, XII əsrdə iri ticarət mərkəzi kimi formalaşmışdı. 1309-cu ildə universitetin əsası qoyuldu. Yüzillik müharibə dövründə 7 ay ingilislər tərəfindən mühasirədə olmuş, 1429-cu ilin mayında Janna d'Arkın başçılığı ilə fransız qoşunları azad etmişdi. Fransada dini müharibələr dövründə (XVI əsr) Orlean hugenotların istinadgahlarından biri idi. 1940-cı ilin iyununda alman qoşunları tutmuş, 1944-cü ilin avqustunda müttəfiqlərin birgə silahlı qüvvələri tərəfindən azad edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Orlean sülaləsi
* Orleançılar
* Yeni Orlean

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Natiq Səfərov

**Səfərov Natiq Əli oğlu** — tərcüməçi, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının "Qızıl qələm" mükafatı laureatı (1976). 

## Həyatı
Natiq Səfərov 1943-cü il iyunun 27-də Azərbaycanın Naxçıvan şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Burada 4 saylı şəhər orta məktəbində təhsil almışdır (1951-1961). ADU-nun fılologiya fakültəsini bitirmişdir. 

Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində texnik kimi başlamışdır (1966). Sonra orada kiçik redaktor (1968-1971), redaktor (1968-1979), "Azərbaycan" jurnalında ədəbi işçi (1979-1980), böyük redaktor (1980-1984), Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində ştatdankənar müxbir (1984-1985), "Yazıçı" nəşriyyatında bədii tərcümə şöbəsinin böyük redaktoru (1985-1989), Azərbaycan Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzində şöbə müdiri, orada sədr müavini (1989-1991), "Qanun" jurnalının baş redaktoru vəzifələrində işləmişdir (1992-ci ildən). 

Dünya ədəbiyyatından müntəzəm tərcümələr etmiş, İlya İlf və Yevgeni Petrovun "Qızıl dana", Vasili Şukşinin "Qırmızı qalina", Sanbayevin "Ağ arvana", Hrant Matevosyanın "Çəhrayı ilxı", Oljas Süleymanovun "Aziya" əsərlərini, eləcə də Uilyam Folkner və Qabriel Qarsiya Markesdən tərcümələri rəğbətlə qarşılanmışdır. A.Çxandzenin "Çinari manifesti", J.Z.Anuyun "Medeya", Lev Tolstoyun "Hacı Murad", Redyard Kiplinqin "Öz kefinə gəzən pişik", Vsevolod Vişnevskinin "Nikbin faciə", Aleksandr Vampilovun "Qarğa qarıltısı" pyesləri onun tərcüməsində respublika teatrlarında tamaşaya qoyulmuşdur.

2004-cü il sentyabrın 26-da vəfat etmişdir.

* Yazıçı, jurnalist Günel Natiqin atasıdır.

## Tərcümələri
(ruscadan)
# H.Matevosyan. Başlanğıc (povestlər və hekayələr). Bakı: Yazıçı, 1987, 188 səh.
# Mahabharata və ya Baharata övladlarının böyük vuruşları haqqında dastan. Bakı: Gənclik, 1988, 165 səh.
# Hind mifləri. Bakı: Azərnəşr, 1993, 320 səh.
# Oljas Süleymanov. Aziya. Bakı: Azərnəşr, 1993, 250 səh.
# V.Tukkunov. Canilər. Bakı: Yazıçı, 1992, 432 səh.
# Ç.Abdullayev. Mavi mələklər. Bakı: Yazıçı, 1993
# Robert Dahl. Demokratiya haqqında
# Lev Tolstoy. Hacı Murad (povest)
# İlya İlf və Yevgeni Petrov. Qızıl dana (roman)
# Vasili Şukşin. "Vanya, sən hara, bura hara?", "Canavarlar" (hekayələr)
# Sətimcan Sanbayev. Ağ arvana (povest)
# Aleksandr Çxeidze. Çinari manifesti (pyes)
# Artur Opere. "Polkovnik", "Elçilik" (hekayələr)
# Jan Anuy. Medeya (pyes)
# Vasili Şukşin. Qırmızı kalina (povest)
# Tosio Udo. Qırmızı alp bənövşəsi (hekayə)
# Andrey Platonov. "Üçüncü oğul", "Dəmir qarı" (hekayələr)
# Con Steynbek. Basqın (hekayə)
# Uilyam Folkner. "Yanğın", "Qırmızı yarpaqlar" (hekayələr)
# Qarsia Markes. "İsabel Makondada yağışa baxır", "Baltasarın həyatında unudulmaz gün", "Dünyanın ən gözəl ölüsü" (hekayələr) 

## İstinadlar

## Mənbə
Natiq Səfərovun bioqrafiyası – www.adam.az
Nəriman Qasımoğlu

**Qasımzadə Nəriman Qasım oğlu** () — şair, tərcüməçi, şərqşünas-alim.

## Erkən illəri
Nəriman Qasımoğlu 1956-cı il dekabrın 26-da Bakıda doğulmuşdur. Hüseyn Cavid adına 132 saylı Bakı şəhər orta məktəbini qızıl medalla (1973), Bakı Dövlət Universitinin (BDU) şərqşünaslıq fakültəsini fərqlənmə diplomu (1979) ilə bitirmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Yəməndə (1977–1978) və Liviyada (1980–1982) ərəb dili üzrə mütərcim, BDU-da müəllim (1979–1980), Azərbaycan Dövlət Teleradiosunun xarici verilişlər redaksiyasında ərəb dili üzrə diktor (1979–1980), Azərbaycan Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunda elmi işçi (1983–1989), SSRİ EA Şərqşünaslıq İnstitutunda təcrübəçi (1984–1986), Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Tərcümə Mərkəzində şöbə müdiri (1989–1992) vəzifələrində, ABŞ-nin Corctaun Universiteti (2003–2004), Macarıstanın Mərkəzi Avropa Universitetində (2006–2007), ABŞ-nin Kaliforniya Dövlət Univerisiteti (2009)və Harvard Universitetində (2012–2013) elmi araşdırmaçı qismində çalışmışdır. Hazırda ADA Universitetinin professorudur.

ABŞ, Braziliya, Almaniya, İngiltərə, Polşa, Macarıstan, Rusiya, Qazaxıstan və Gürcüstanda keçirilmiş elmi konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir. Hazırda fərdi elmi və bədii yaradıcılıqla məşğuldur.

1987-ci ildə Moskvada namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 80-ci illərdəki Bakıda və Moskvada elmi fəaliyyəti Yaxın Şərq probleminə həsr etdiyi onlarla məqalədə və bir monoqrafiyada əksini tapmışdır.

1970-ci illərdən etibarən bədii yaradıcılıqla məşğul olmağa başlamışdır. İlk mətbu yazısı ərəbcədən tərcümə etdiyi uşaq hekayələri ("Göyərçin" jurnalı, 1973) olmuşdur. Fəal poetik yaradıçılığa 1980-ci illərdən başlamışdır. İlk şeirləri "Yaşıl budaqlar" (Bakı, Gənclik, 1982) almanaxında dərc edilmişdir. Şeirləri daha sonra Azərbaycanın ədəbi qəzet və jurnallarında, xaricdə — Türkiyə, İran, Suriya, İraqda çap olunmuşdur.

Quran-i Kərimin Azərbaycan dilinə bədii tərcüməsinin müəllifidir.

1994-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## Şəxsi həyatı
Evlidir. 1 oğlu və 1 qızı var. Şair Qasım Qasımzadənin oğludur.

## Siyasi fəaliyyəti
Nəriman Qasımoğlu Azərbaycan Xalq Cəbhəsi üzvü olmuş, daha sonra isə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasında fəaliyyət göstərmiş, Partiya sədrinin müavini olmuş, Partiya Ali Məclisinin Rəyasət Heyətində təmsil olunmuşdur. O, daha sonra partiyadan istefa vermiş və siyasətdən uzaqlaşmışdır.

## Əsərləri
# İki doğum günü. Bakı: Yazıçı, 1990, 92 səh. türkcəsində açıqlama
# Quran-i Kərim: Azərbaycan. Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı, 1993, 368 səh.yyatı, 1993, 368 səh. Bakı: Elm, 1999, 225 səh.
# Ayə aydınlığında. Bakı: Təhsil, 2005, 218 səh.
# Oxu müqəddəsliyi. Bakı: Təhsil, 2005, 218 səh.

## İstinadlar
Ramiz Duyğun

**Ramiz Duyğun** (tam adı: **Ramiz Məmməd oğlu** **Məlikov**; ) — şair, publisist, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
1938-ci il fevralın 10-da Azərbaycanın Əli Bayramlı (indiki Şirvan) rayonundakı Güdəcühür kəndində anadan olmuşdur. Burada ibtidai, Axtaçıda yeddiillik məktəbi bitirmişdir (1945–1952). Bir il kolxozda işləmişdir. Əli Bayramlı şəhərində orta təhsil almışdır (1953–1956). N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir (1956–1962). Şimali Qafqaz hərbi dairəsində müəyyən kurs keçdikdən sonra Belorusiya hərbi dairəsində (1962–1971), sonra Zaqafqaziya hərbi dairəsində (1971–1978) xidmət etmişdir. N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun xüsusi hazırlıq kafedrasında müəllim (1978–1985), şöbə rəisi (1985–1990) olmuşdur.

Hazırda ehtiyatda olan tibb xidməti polkovnikidir. Bədii yaradıcılığa kiçik yaşlarından meyil göstərmiş, lakin ilk mətbu şeiri "Yaşa, Azərbaycanım" "Gəncliyin səsi" almanaxında dərc edilmişdir (1959). Bundan sonra dövri mətbuatda, radio və mavi ekranda müntəzəm çıxış edir. "Hünər" televiziya verilişinin müəlliflərindən biri və aparıcısıdır. Gənclərin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi işində fəal çalışır. Bədii tərcümə ilə də məşğul olur. "Vətən-beşiyim mənim" (1985) oçerklər məcmuəsinin tərtibçilərindən və müəlliflərindən biridir. "Əbədiyyətdən gələn məktub" mənzum pyesi mavi ekranda nümayiş etdirilmişdir (1977). "Ağ atlı oğlanın nağılı (iki hissəli) ssenarisi əsasında sənədli film çəkilmişdir (1985). Azərbaycan Ensiklopediyasında "Xatirə" kitabı redaksiyası rəhbərinin müavini vəzifəsində işləmişdir (1989–1991).

19 iyun 2025-ci ildə vəfat edib.

## Əsərləri
* Vətən kimi şirin. Bakı: Yazıçı, 1983, 104 səh.
* Vətən beşiyim mənim. Bakı: Azərnəşr, 1985, 150 səh. (şərikli)
* Mənim unudulmaz məktəbim… Bakı: Yazıçı, 1986, 96 səh.
* Göy üzü damar-damar. Bakı: Yazıçı, 1987, 134 səh.

## Tərcümələri
* Anatoli Tutık. Onlar başqa cür edə bilməzdilər (sənədli povest). Bakı: Yazıçı, 1988, 224 səh.

## Filmoqrafiya
# Cəmşid Naxçıvanski (film, 1982)
# Ağ atlı oğlan haqqında nağıl (film, 1986) (qısametrajlı sənədli film)

## İstinadlar
Panço Vilya

**Panço** (**Fransisko**) **Vilya** (əsl adı **Doroteo Aranqo**, 4 oktyabr, 1877, Rio-Qrande, Duranqo-20 iyul, 1923, İdalqo-del-Parral, Çiuaua) Meksika inqilabı dövründə kəndli hərəkatının başçısı. Kəndli ailəsində doğulmuşdur. 1910-cu ildə Emiliano Zapata birlikdə çıxış etdi. Yandırılmış torpaq taktikasını keçirmiş, Napoleon ləqəbi qazandı. 1916-cı ilin martında ABŞ-dakı Kolumbus şəhərini tutmuşdur. 1920-ci ildə inqilabı hərəkatdan uzaqlaşmışdır. Öldürülmüşdür. Vilyanın partizan mübarizəsini Çe Gevara tədqiq etmişdir.

## İstinadlar
Tupak Şakur

**Tupak Amaru Şakur** (16 iyun 1971, Nyu-York-13 sentyabr, 1996, Las-Veqas) afro-amerikan hip-hop ifaçısı, Qərbi Sahil repinin və qanqsta-repin ən görkəmli ulduzlarından biri və əfsanəvi reper. Dünya üzrə 75 milyondan artıq (onlardan 50 — ABŞ-də)musiqi albomlarını sata bilib. Bu da onu dünyada satış üzrə birinci ifaçıya çevirir. İki Qremmi mükafatı laureatı olaraq, altı filmdə çəkilmişdir. Bir sıra səbəbə görə həbsxanada cəza çəkmişdir. Musiqisində getto həyatının bir çox ağırlıqlarını təmsil edən Tupak ölümə "If I Die 2Nite" və "Death Around the Corner" mahnılarını

## Həyatı
Afeni Şakur və Billi Qarland ailəsində doğulmuş Tupak II Tupak Amarunun şərəfinə adlandırılmışdı. 1988-ci ildə evi tərk etmiş Tupak "Strictly Dope" rep-qrupuna qoşuldu. 3 ildən sonra dostların "Digital Underground" qrupuna daxil etmiş Tupak onun 1991 il "Same Song" sinqlində oxumuşdur. Həmin ildə Şakur "Brenda's Got a Baby" hiti ilə "2Pacalypse Now" öz debüt solo albomu buraxdı. "Juice" filmində (1992) təsvir edildiyi aqressiv Bişop personajı və Laki rolu ("Poetic Justice", 1993) Şakurun şəxsi həyatının bir çox problemini əks etdi. 1993 ildə Şakur narkotiklərin istifadə etməsinə görə həbs edilmişdir. 1995-ci ildə Nyu-Yorkda Tupaka beş dəfə atəş açdılar, bununla əlaqədar Notorious B.I.G. və Şon "Paffi" Kombs təqsirləndirilmişdir.

Həbsxanada seks qalmaqalına görə cəza çəkən Tupak Qremmi mükafatına layiq görülmüş "Me Against the World" albomu buraxdı. Suge Knight tərəfindən ödəndiyi 1 milyon dollar məbləğindən sonra Tupak azad edilmişdir. Knight-ın Death Row Records leyblinə qoşulmuş Tupak "All Eyez on Me" albomu buraxdı. Albomda daha bir hit, "California Love" var.

## Ölümü
1996-cı ildə Mayk Taysonun Las-Veqasdakı çıxışından qaytaran Tupak güllələnmişdir, Suge Knight isə yaralanmışdı. İntensiv terapiyaya qoyulmuş Tupak altı gündən sonra vəfat etmişdir. Şakurun sonuncu videosu, "I Aint Mad at Cha" onun ölümündən yalnız bir neçə gün qabaq meydana gəldi. Digər ulduzlar kimi onun da əslində ölmədiyi və medianın diqqətindən qaçmaq və tez bir yolla varlanmaq məqsədilə ölümünü saxtalaşdırdığını iddia edənlər var. Başqalarından fərqli olaraq Tupak üçün bunu deməyə əsas daha çoxdur, belə ki, onun ölümü ətrafında olan sirlər barmaqla sayılası deyil. Ölümündən əvvəl bir neçə mahnısında tezliklə öləcəyi haqqında xəbərdarlıq edən Tupakın, ölümündən sonra 10 alboma yetəcək qədər musiqi materialı üzə çıxmışdı. 25 yaşında ölən Tupak ömrünün bir ilini həbsxanada keçirmişdi.

#### Studio albomları

#### Ölümündən sonra çıxan albomlar

#### Digər albomları

## Tupak Şakurun iştirak etdiyi filmlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 2paclegacy.com
* Tupac Legacy Tour 
* pacside (en varios idiomas)
* Tupac Nation
Las-Veqas

**Las Veqas** (ing. *Las Vegas*) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nevada ştatında şəhər. Las Veqas dünya qumarxana və əyləncə dünyasının mərkəzi hesab olunur. "*Sin City*" (Günahlar şəhəri) ləqəbini daşıyır.

## Tarixi
Las Veqas şəhəri ilk vaxtlar kiçik qəsəbə böyüklüyündə idi. Şəhərdən dəmiryolu xətti keçirdi və  bir çox vaxtlarda qatarlar, burada dayanırdılar. Qatarların burada tez-tez dayanması səbəbindən Las Vegas ətraf ərazilərdə olan cinayətkar birliklərin daim maraq dairəsində olmuşdur. XX əsrin əvvələrinə qədər, Vegas əhalisi az, təsərrüfatı isə zəif inkişaf etmiş kiçik şəhərcik idi. Las Vegasın sürətlə inkişaf etməsi XX əsrin 30-cu illərindən başlayır. 1931-ci ildə ABŞ dövləti qumarxanaların fəaliyyətini qanuniləşdirmək barədə qərar qəbul etdi. Bu qərardan sonra, dövrünün tanınmış mafia rəhbəri Baqzi Sieql Las Vegası mega qumarxana mərkəzinə cevirməyə başladı. Məqsəd ABŞ-də qumar oyunlarını tək bir məkanda birləşdirmək və buradan rahat şəkildə idarə etmək idi. 1940-cı ildən etibarən Las-Vegasın əhalisi sürətlə artmağa başlamışdır. Şəhər əhalisinin artması, şəhərdə yeni kazino və əyləncə mərkəzlərinin açılmasına təkan verirdi.

## Qumarxana və kazinolar
Las Veqas şəhəri ən çox qumarxana və kazinoları ilə tanınır. Şəhərdə qumar biznesinin inkişaf etməsinin ən önəmli səbəblərindən biri, Las-Veqasın daxil olduğu Nevada ştatına digər ştatlara nisbətən, xüsusi hüququn verilməsidir. Nevada ştatı, -da kazino və fahişə biznesinin leqal olduğu yeganə ştatdır. Ştatın mərkəzi olan Karson sity, Las-Vegasa nisbətən zəif inkişaf etmişdir. Bu səbəbdən, Amerikada olan önəmli kazinolar Las-Vegasda yerləşir. Las-Veqas dünyanın qumar paytaxtı olmaqla yanaşı, bir sıra texniki şirkətlərədə ev sahibliyi edir.

## Otellər

## Qalereya


Fayl:WelcomeToVegasNite.JPG|
Fayl:Las Vegas strip.jpg|
Fayl:View of the Strip at night.JPG|
Fayl:Hooters Casino HotelLV.jpg|
Fayl:Binion.jpg|
Fayl:Vegas Vic.jpg|
Fayl:Vegas by night (360655015).jpg|
Fayl:Palmsyay.jpg|
Fayl:Ballyshotel.jpg|
Fayl:|
Fayl:|
Peris Hilton

**Peris Vitni Hilton** (17 fevral, 1981, Nyu-York) — amerikalı müğənni, fotomodel və aktrisa.

## Həyatı və yaradıcılığı
Amerikalı fotomodel və aktrisa, dünyanın ən nəhəng "Hilton" otellər şəbəkəsi ailə biznesinin keçmiş varisi Peris Vitni Hilton 17 fevral 1981-ci ildə Rik və Keti Hiltonların ailəsində doğulub. O, "Hilton" otellər şəbəkəsinin təməlini qoyan Konrad Hiltonun nəticəsidir. Peris ailənin böyük övladıdır, onun bir kiçik bacısı və iki qardaşı var. O, Nyu-Yorkda "Dwight School" məktəbini bitirib. Kollecə qəbul olunan Peris oradan qovulsa da, orta təhsil haqqında şəhadətnamə ala bilib. Peris Hilton 2000-ci ildə Donald Trampın "T Managment" model agentliyi ilə müqavilə bağlayır və peşəkar model olur. Rəfiqəsi Nikol Riçi ilə birgə oynadığı "Sadə həyat" teleserialı və qalmaqallı həyat tərzi onu məşhurlaşdırır. 2006-cı ildə Peris Hilton "Axıradək iç" və "Sarışın şokoladda" filmlərində baş rolları ifa edir. 2008-ci ildə ekranlara çıxan "Gözəl və eybəcər" filminə görə Peris 3 Qızıl Moruq Mükafatı qazanır. 22 avqust 2006-cı ildə "Paris" adlanan solo-albomunu çıxarır. Aktrisa 2002–2003-cü illərdə Ceyson Şo ilə nişanlı olur. Peris Hilton 2005–2006-cı illərdə yunan sahibkarı Paris Latsis və Stavros Niarxosla görüşür. Uzun müddət "Good Charlotte" qrupunun gitaraçısı Benci Meddenlə görüşən Peris ondan 2008-ci ilin noyabrında ayrılır. Peris Hilton dəfələrlə qanunları pozduğuna görə məsuliyyətə cəlb edilir. 4 may 2007-ci ildə məhkəmə Hiltona 45 gün həbs cəzası verir. 2007-ci ildə Peris Hilton ölümündən sonra cəsədinin dondurulmasını istədiyini bəyan edir. Peris gələcəyin alimlərinin onu diriltməsi üçün tədqiqatlarla məşğul olan institutun hesabına böyük məbləğdə pul köçürür. Hilton "Bunun sayəsində mənim ömrüm 100 və ya 1000 il uzana bilər", — deyə bildirib.

## Seçilmiş filmoqrafiya
* Mum fiqurları evi

## Xarici keçidlər
Sait

Azərbaycan əlifbasında 9 sait var. I saiti yeganə saitdir ki, Azərbaycan dilində onunla başlanan söz yoxdur. Bu saitlərin 4-ü qalın, 5-i incədir.

1. Saitlər iki yerə ayrılır:

Qalın — a, ı, o, u

İncə — e, ə, i, ö, ü

2. Dodaqların vəziyyətinə görə:

Dodaqlanan saitlər: o, u, ö, ü.

Dodaqlanmayan saitlər: a, e, ə, ı, i.

3. Alt çənənin vəziyyətinə görə:

Açıq saitlər: a, e, ə, o, ö.

Qapalı saitlər: ı, i, u, ü.

## Saitlərin uzun tələffüz olunması
Dilimizdə [ı] və [ü] saitlərindən başqa, bütün saitlər uzun tələffüz olunur. Mövsümi, üfüqi və üzüüstə sözlərində istisna olaraq [ü] saiti uzun tələffüz olunur. Uzun tələffüz olunan saitlərin iştirak etdiyi sözlər, əsasən, ərəb mənşəli sözlərdir. Uzun tələffüz olunan səslər sözün bütün hecalarında işlənə bilər.

Uzun tələffüzünə görə mənası dəyişən sözlər: nərə (balıq, qışqırmaq), əyan (bəlli, aristokrat), bəzən (bəzənmək, hərdən), dava (dərman, savaşmaq).

## Heca və vurğu
Heca əmələ gətirən əsas amil saitdir. Sözdə neçə sait varsa, o qədər də heca var. Samitlər vurğu qəbul etmir, vurğu qəbul edən hərflər saitlərdir.
Homer

**Homer** (,  *Homeros*) və ya şərqdə tanınan adı ilə **Əbu əş-Şüəra Homer** ( *Şairlər Atası Homer*) — Antik dövrdə yaşamış İoniyalı şair. Şəxsiyyəti haqqında məlumat azdır. E.ə. 12–7 əsrlərdə yaşadığı ehtimal edilir. Antik mənbələrdə gəzərgi kor şair Homerin real obrazı fantastik uydurmalarla çulğaşır ki, bu da onun haqqında dürüst məlumatın olmadığını göstərir. Homerin vətəni olmaq şərəfi uğrunda 7 şəhər (Smirna, Rodos, Xios, Kolofon, Salamin, Arqos, Afina) mübahisə aparmışlar. Antik dövrdə Homer adı bəzən ümumiləşdirilmiş şəkildə rapsodların ifa etdikləri epik nəğmələrin müəllifi mənasında da işlədilmişdir. Sonralar "İliada" və "Odisseya" epik poemalarının, habelə "Homer himnləri"nin və "Margit" komik poemasının müəllifliyi ona istinad edilmişdir. "İliada" və "Odisseya" Qədim Yunanıstanın sosial münasibətlərini, mənəvi mədəniyyətini öyrənmək baxımından müstəsna əhəmiyyətə malikdir. Homerin şəxsiyyəti və yaradıcılığı ilə bağlı problemlərlə əlaqədar geniş yayılmış və indiyədək həll olunmamış mübahisələr ədəbiyyatşünaslıqda "**Homer məsələsi**" adı almışdır.

## Əsərləri
* Odisseya, Bakı, 1977;
* İliada, Bakı, 1978
Hər iki əsər Homer tərəfindən e.ə. 8-ci əsrdə yaradılmış, e.ə. 6-cı əsrdə yazıya alınmışdır.

"İliada" da troya müharibəsi haqqında danışılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Homer. İliada /Homer; Tərcümə edəni: Mikayıl Rzaquluzadə; Ön sözün i: Qorxmaz Quliyev.- B.: Öndər.
* Homer. Odisseya /Homer; Tərcümə edən: Ələkbər Ziyatay; Ön sözün i: Q.Quliyev.- B.: Öndər.
İslamda insan hüquqları

**İslamda insan hüquqları** — İslam dininə əsasən hər bir insan doğulduğu andan bir cox hüquqlara malikdir. Müsəlman və qeyri-müsəlman olmasından asılı olaraq insanlara Allah tərəfindən verilən hüquqlar müxtəlifdir. Müsəlmanın malik olduğu hüquqlara qeyri-müsəlmanlar sahib ola bilməzlər. Müsəlmanların himayəsi altında olan qeyri-müsəlmanlar zimmi adlanır.

## İstinadlar
Müəmma filmi

**Müəmma filmi** — Kino janrlarından biridir. Bu janr detektiv və cinayət filmləri ilə sıx əlaqəlidir. Müəmma filmlərində dolaşıq situasiyalar yaranır, şübhə və sürpriz sonluq əsas süjet xəttini təşkil edir.
İdman filmi

**İdman filmi** — Film janrlarından biridir. Əsas süjet xətti idmanın bir növü ilə əlaqəli olan filmlərdir.

## İstinadlar
COBOL

**KOBOL (COmmon Business Oriented Language)** – 1959-cu ildə, ABŞ-dəki kompüter istehsalçıları, xüsusi sektor və dövlət sektorundakı kompüter istifadəçilərindən ibarət yaranan bir qrup tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Kobol dilinin inkişaf etdirilməsində məqsəd informasiya mübadiləsində, analitik araşdırmalarda və biznes-əlavələrdə istifadə ediləcək daşına bilən bir proqramlaşdırma dili istifadə etməkdir. Kobol dili hələ də ABŞ-də bəzi proramistlər tərəfindən istifadə edilməkdədir. Kobol dilinin strukturu ingilis dilinə çox yaxındır.

## Hello world

```cobol
IDENTIFICATION DIVISION.
           PROGRAM-ID. HELLO-WORLD.
        *
         ENVIRONMENT DIVISION.
        *
         DATA DIVISION.
        *
         PROCEDURE DIVISION.
         PARA-1.
           DISPLAY "Hello, world.".
        *
             EXIT PROGRAM.
           END PROGRAM HELLO-WORLD.
```


## Digər proqramlaşdırma dilləri
* Ada
* Assembler
* Basic
* C
* C++
* C#
* Fortran
* JAL
* Java
* LISP
* Objective-C
* Pascal
* Perl
* PHP
* Prolog
* Python
* Ruby
* Scheme
* Delphi

## Ədəbiyyat
* Роберт В Себеста, "Concepts of Programming Languages", 2001.
* Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## Həmçinin bax
* Kompüter proqramları
* Proqramlaşdırma dilləri
* Proqramlaşdırma dili

## Xarici keçidlər
* Definition of "Computer Program" at dictionary.com
* COBOL programming – tutorials, lectures, exercises, examples
* COBOL User Groups (COBUG) 
* Языку программирования COBOL скоро (2009) исполнится 50 лет
Döyüş filmi

**Döyüş filmi** — Film janrlarından biridir. Döyüş filmlərinin səciyyəvi xüsusiyyəti süjet xətti boyu kaskadyor hərəkətlərinin, savaşların, maşın partlayışlarının və s. olmasıdır. İndiki vaxtda filmlərdə, həqiqi səhnələr əldə etmək üçün kompüter texnologiyasından faydalanılır. Əsasən, filmlərdə təhlükəli səhnələrin çəkilişində, aktyor və ya aktrisa yerinə dublyordan istifadə edilir.

## Xarici keçidlər
* IMDB Popular Action Titles
Ada (proqramlaşdırma dili)

**Ada dili** — proqramlaşdırma dili olub, 1979-1980-ci illərdə ABŞ-nin Müdafiə Nazirliyinin sifarişi ilə yaradılmışdır. Dilin yaradılmasında əsas məqsəd hərbi obyektlərin (gəmilərin, təyyarələrin, raketlərin, tankların və s.) idarə edilməsi üçün xüsusi sistemin yaradılması idi. Nəticədə universal dil olan Ada dili meydana gəldi.

## Ədəbiyyat
* Роберт В Себеста, Concepts of Programming Languages, 2001.

## Xarici keçidlər
* Definition of "Computer Program" at dictionary.com
* Язык Ада — двадцать лет спустя
* Опыт использования языка Ада
* Адское программирование
* ТАНТК им. Г. М. Бериева

## Həmçinin bax
* Kompüter proqramları
* Proqramlaşdırma dilləri
* Proqramlaşdırma dili
Algol dili

**ALGOL (The ALGOritmick Language)** – 1958-ci ildə Avropada bir konsorsium tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. IBM Firması FORTRAN dilini öz təchizatlarında istifadə ediləcək ortaq proqramlaşdırma dili olaraq mənimsədiyindən, avropalılar da alternativ bir dil inkişaf etdirmək istəmişlər. ALQOL dilində inkişaf etdirilən bir çox prinsip müasir proqramlaşdırma dillərinin hamısında istifadə edilməkdədir.

1958-1960-cı illərdə riyazi düsturları proqram əmrlərinə rahat çevirməyə imkan verən ALGOL (ALGOrithmic Language) dili Algol-58, Algol-60 yaradılmış və 1964- 1968-ci illərdə Algol 68 təkmilləşdirilmişdir. İlk proqramlaşdırma dillərindən olan bu dil həm proqramların, həm də alqoritmlərin yazılma vasitəsi kimi yaradılmışdır.

## Digər proqramlaşdırma dilləri
*KOBOL
*Assembler
*Basic
*C
*C++
*C#
*Fortran
*JAL
*Java
*LISP
*Object C
*Pascal
*Perl
*PHP
*Prolog
*Python
*Ruby
*Scheme
*Delphi

## Ədəbiyyat
* Роберт В Себеста, Concepts of Programming Languages, 2001.
*Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## Həmçinin bax
*Kompüter proqramları
*Proqramlaşdırma dilləri
*Proqramlaşdırma dili

## Xarici keçidlər
* Definition of "Computer Program" at dictionary.com
* Язык программирования Алгол-60 
* ALGOL 60 
* «The Emperor’s Old Clothes»
* «803 ALGOL»
Klavdi

**Tiberi Klavdi Neron Germanik** () — Yulilər-Klavdilər sülaləsindən Roma imperatoru (41-54). Klavdi senatın hesabına imperator hakimiyyətini genişləndirmiş, əyalət adamlarına, xüsusən qallara Roma vətəndaşlığı hüququ vermiş, maliyyə işini yaxşılaşdırmış, böyük tikinti aparmışdı. 42-ci ildə Anadoluda Likiyanı, 43 ildə Britaniyanı, 44-45 illərdə Mavretaniyanı Romaya birləşdirmişdi. Klavdi bizə çatmamış iki tarix əsərin müəllifidir. Arvadı Aqrippina tərəfindən zəhərlənmişdir.

## İstinadlar

## Yuli-Klavdi sülaləsinin zaman xətti
Kaliqula

**Qay Yuli Sezar Kaliqula** (latınca Caligula — uzunboğaz çəkmə) () — üçüncü Roma imperatoru (37–41), Yulilər-Klavdilər sülaləsindən. Qeyri-məhdud hakimiyyətə can atırdı; onun dövründə külli miqdarda dövlət vəsaitinin xərclənməsi vergilərin sürətlə artmasına, bir sıra şəxslərin, xüsusən senatorların var-dövlətinin müsadirə edilməsinə səbəb olmuşdu. Kaliqulanın xofluluğu, amansızlığı və dəlisovluğu senat və pretorianların narazılığına səbəb oldu və o, öldürüldü.

## Uşaqlıq illəri
Kaliqula 12-ci ildə anadan olmuşdu. Uşaqlığı hərbi düşərgələrdə keçib. Atası Germanik çox hörmətli adam olub. Ona görə o öləndən sonra Tiberi xalqın xoşuna gəlmək üçün Qayı oğulluğa götürmüşdü. Kaliqulanın valideynləri hərbçilər arasında populyarlıq qazanmaq üçün uşağa hərbi forma geydirərdilər. Onun üçün xüsusi olaraq balaca çəkmə də tikdirmişdilər. Bu, hərbçiləri riqqətə gətirərdi və uşağı nəvazişlə "Kaliqula" (çəkməciyəz) adlandırardılar. 31-ci ildə 19 yaşı tamam olanda atası çoxdan ölmüşdü. Anası və iki böyük qardaşı isə hökmdarın qəzəbinə gəlmişdi: Tiberi əvvəlcə Kaliqulanın anası Böyük Aqrippinanı, sonra isə böyük qardaşı Neronu məhv eləmişdi. Beləliklə, Kaliqula Germanikin tək oğlu və Tiberinin ehtimal olunan varisi kimi qaldı.

## Şəxsiyyəti
Kaliqulanın boyu qısa, üzünün rəngi solğun olub. Bədəni yoğun, boynu və qıçları nazik, gözləri və gicgahı batıq, alnı enli və tutqun, başında saçı çox seyrək, təpəsinin ortası daz, bədəni isə sıx tüklü. Ona görə ona yuxarıdan baxmaq və ya hətta bilmədən "keçi" sözünü işlətmək ölümə səbəb olan cinayət sayılıb. Anadangəlmə idbar olan sifətini daha da qorxunc eləmək üçün güzgü qabağında təmrinlər edərmiş. O vaxtın dram əsərlərinin birindən əzbərlədiyi bu sözləri deməyi çox sevirdi: "Qoy nifrət etsinlər, təki qorxsunlar".

Bioqrafları yazırlar ki, əgər Tiberi özünün korlanmış ruhu, xofluluğu və ölçüsüz qəddarlığı ilə dəliliyin bir addımlığında idisə, Kaliqula ipli-saplı dəli idi. Qısa müddətə o, ölkəni monarxiyaya çevirib. Respublika üsul-idarəsindən heç bir əsər-əlamət qalmır. Bir zaman dərin rəğbətini qazandığı xalqın ondan üz döndərməsindən nəinki qorxmur, hətta buna çalışırmış. Bir ildən az vaxtda Tiberidən qalan iki milyard yeddi yüz milyon sestersi pulun altından girib üstündən çıxdı. Büdcəni dağıtmaqla kifayətlənmir, açıq-aşkar rüşvət yığırdı. Qızı olanda o Roma xalqından tələb etdi ki, uşağın tərbiyəsi və cehizlik üçün pul gətirsinlər. Yeni ilin ilk günündə sarayın ağzında dayanaraq dəstə-dəstə adamların ovucla və ya ətəyindən ona tərəf atdığı pulları tuturdu. Nəhayət, bu pullara əlləri ilə təmas etmək ehtirası ilə yanıb-yaxılan sərsəmləmiş hökmdar qızıl pulları yerə sərər, onların üstü ilə ayaqyalın gəzər və ya mayallaq aşar, bədənini pula sürtərmiş. Ən böyük zülmü zadəganlara qarşı edib. Onlardan tələb edirmiş ki, varlı adamlar və əyanlar öz vəsiyyətlərində onu varis kimi göstərsinlər. Sonra onları cinayətkar elan edir və əmlaklarına sahib olurdu.

## Yuli-Klavdi sülaləsinin zaman xətti

## İstinadlar
Domisian

**Tit Flavi Domisian** () — Roma imperatoru (81–96), Flavilər sülaləsinin son nümayəndəsi. Atası Vespasianın hakimiyyət uğrundakı mübarizəsində fəal iştirak etmişdir. Əyalət şəhərlərini müdafiə etmiş, onların əhalisinə Roma vətəndaşlığı hüququ verirdi. Bürokratik aparatı və hakimiyyətini senatın hüquqları hesabına möhkəmlətməsi senatın narazılığına səbəb olmuşdu. Domisianı azad edilmiş qullar öldürmüşlər. Domisianın dövründə romalılar Azərbaycan ərazisinə gəlmişdilər. Qobustanda tapılmış (1948) kitabədə Domisian və XII İldırımsürətli legionun adı çəkilir.

## İstinadlar
Vespasian

**Tit Flavi Vespasian** () — Roma imperatoru, Flavilər sülaləsinin banisi. Yəhudi padşahlığında Roma əleyhinə üsyanı (66-73) yatırmışdı. Vespasian əyalət əyanlarının bir çox nümayəndəsini senata daxil etmişdi. Sələflərindən fərqli olaraq əyalət adamlarına Roma və latın vətəndaşlığı hüququnu daha çox verir, yeni vergilər qoyur, ordunu azaldır, bununla imperiyanın ictimai əsasını möhkəmlədirdi. 72-74-cü illərdə Klavdi tərəfindən Roma əyalətinə çevrilən Anadolu ölkəsi Likiyanın torpaqları Pamfiliya əyalətinə birləşdirmişdi.

## İstinadlar