Meqalit

thumb|Meqalitlərin yayılma xəritəsi
**Meqalit** (yunanca μέγας - böyük, λίθος - daş) — əsasən son Neolit ​​və Eneolit ​​dövrünə (Avropada eramızdan əvvəl IV -III minilliyə, daha sonra Asiya və Afrikaya) xas olan nəhəng daşlardan hazırlanmış tikililər.

Meqalit termini 1849 -cu ildə ingilis tədqiqatçısı A. Herbert tərəfindən "Cyclops Christianus" kitabında təklif edilmiş və 1867 -ci ildə Parisdə keçirilən bir konqresdə rəsmi olaraq qəbul edilmişdir. Termin tam deyil, buna görə də olduqca qeyri -müəyyən bir quruluş qrupu meqalitlər və meqalitik quruluşlar anlayışına aiddir. Xüsusilə, dəfn və abidə tikintisində istifadə edilməyənlər də daxil olmaqla böyük ölçüdə yonulmuş daşlara meqalit deyilir.

Bütün meqalitləri iki kateqoriyaya bölmək olar. Birincisi, tarix öncəsi (əvvəldən) cəmiyyətlərin ən qədim memarlıq quruluşlarını (Malta adasının məbədləri, menhirlər, kromlexlər, dolmenlər) əhatə edir. Onlar üçün daşlar ya ümumiyyətlə işlənməmişdi, ya da minimal emalla. Bu abidələrə malik olmuş mədəniyyətlərə meqalitik mədəniyyətlər deyilir. Kiçik daşlardan (labirintlər) və petroqliflərlə fərdi daşlardan ibarət olan quruluşlar da tez -tez meqalitlərə aid edilir. Daha inkişaf etmiş cəmiyyətlərin bəzi strukturları (Yapon imperatorlarının məzarları və Koreya zadəganlarının dolmenləri) oxşar memarlıq estetikasına malikdir. İkinci kateqoriya, əsasən həndəsi nizamlı bir forma verilən çox böyük daşlardan ibarət daha inkişaf etmiş bir memarlıq quruluşları ilə təmsil olunur. Onlar erkən dövlətlər üçün xarakterikdir, lakin sonrakı dövrlərdə inşa edilmişdir. Məsələn, Aralıq dənizində bunlar Misir piramidaları, Mikena mədəniyyətinin quruluşları, Qüdsdəki Məbəd dağı. Cənubi Amerikada Tiuanaku, Saksayhuaman, Ollantaytamboda bəzi strukturlar var.

Meqalitlərin ümumi bir xarakterik xüsusiyyəti, bəzən yüz tondan çox ağırlığa malik olan daş bloklar, plitələr şəklində olmasıdır ki, çox vaxt onlarla kilometr aralıda yerləşən ocaqlardan gətirilir, bəzən tikinti sahəsinə nisbətən böyük bir fərqlə. Eyni zamanda, bəzi növ strukturlardakı daşlar tikişlərdə ideal şəkildə sıx bir şəkildə yerləşirdi (Qərbi Qafqaz Dolmenləri, dəfn otaqları və Misir piramidalarının üzü, İnkaların ən yaxşı binaları).

Bir qayda olaraq, meqalitik quruluşlar ev kimi xidmət etmirdi və tikinti dövründən bu günə qədər tikinti üsulları və binaların təyinatı ilə bağlı heç bir qeyd (və ya çox azdır) olmamışdır.
## Ədəbiyyat

* A Fleming, «Megaliths and post-modernism. The case of Wales». *Antiquity*, 2005.
* A Fleming, «Phenomenology and the Megaliths of Wales: a Dreaming Too Far?». *Oxford Journal of Archaeology (англ.)русск.*, 1999
* A Sherratt, «The Genesis of Megaliths». *World Archaeology*. 1990. (JSTOR) [1]
* A Thom, «Megaliths and Mathematics». *Antiquity*, 1966.
* D Turnbull, «Performance and Narrative, Bodies and Movement in the Construction of Places and Objects, Spaces and Knowledges: The Case of the Maltese Megaliths». *Theory, Culture & Society*, Vol. 19, No. 5-6, 125—143 (2002) doi:10.1177/026327602761899183
* G Kubler, «Period, Style and Meaning in Ancient American Art». *New Literary History*, Vol. 1, No. 2, A Symposium on Periods (Winter, 1970), pp. 127—144. doi:10.2307/468624
* HJ Fleure, HJE Peake, «Megaliths and Beakers». *The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland*, Vol. 60, Jan. — Jun., 1930 (Jan. — Jun., 1930), pp. 47-71. doi:10.2307/2843859
* J McKim Malville, F Wendorf, AA Mazar, R Schild, «Megaliths and Neolithic astronomy in southern Egypt». *Nature*, 1998.
* KL Feder, «Irrationality and Popular Archaeology». *American Antiquity*, Vol. 49, No. 3 (July 1984), pp. 525—541. doi:10.2307/280358
* Hiscock, P. 1996. The New Age of alternative archaeology of Australia. *Archaeology in Oceania* 31(3):152-164
* Herbert, A. Cyclops Christianus; Or, An Argument to Disprove the Supposed Antiquity of the Stonehenge and Other Megalithic Erections in England and Britanny // Algernon Herbert.- London: Gilbert & Rivington, printers, St.John`s square, 1849—247 p. *[2]*.
* MW Ovenden, DA Rodger, «Megaliths and Medicine Wheels». *Bulletin of the American Astronomical Society*, 1978
* Asthana, S. (1976). *History and archaeology of India’s contacts with other countries, from earliest times to 300 B.C.*. Delhi: B.R. Pub. Corp.
* Deo, S. B. (1973). *Problem of South Indian megaliths*. Dharwar: Kannada Research Institute, Karnatak University.
* Goblet d’Alviella, E., & Wicksteed, P. H. (1892). *Lectures on the origin and growth of the conception of God as illustrated by anthropology and history*. London: Williams and Norgate.
* Goudsward, D., & Stone, R. E. (2003). *America’s Stonehenge: the* . Boston: Branden Books.
* Illustrated Encyclopedia of Humankind (The): *Worlds Apart* (1994) Weldon Owen Pty Limited
* Keane, A. H. (1896). *Ethnology*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Johnson, W. (1908). *Folk-memory*. Oxford: Clarendon press.
* Lancaster Brown, P. (1976). *Megaliths, myths, and men: an introduction to astro-archaeology*. New York: Taplinger Pub. Co.
* Moffett, M., Fazio, M. W., & Wodehouse, L. (2004). *A world history of architecture*. Boston: McGraw-Hill.
* Nelson, Sarah M. (1993) *The Archaeology of Korea*. Cambridge: Cambridge University Press
* O’Kelly, M. J., et al. (1989). *Early Ireland: An Introduction to Irish Prehistory*. Cambridge University Press. 
* Parker, Joanne (editor) (2009). *Written On Stone: The Cultural Reception of British Prehistoric Monuments* (Cambridge Scholars Publishing; 2009). 
* Patton, Mark (1993). *Statements in Stone: monuments and society in Neolithic Brittany*. Routledge. 209 pages. 
* Piccolo, Salvatore (2013). Ancient Stones: *The Prehistoric Dolmens of Sicily*. Abingdon/UK: Brazen Head Publishing. 
* Pohribný, Jan (photo) & Richards, J (introduction) (2007). *Magic Stones; the secret world of ancient megaliths*. London: Merrell. 
* Scheltema, H.G. (2008). *Megalithic Jordan; an introduction and field guide*. Amman, Jordan: The American Center of Oriental Research. 
* Stukeley, W., Burl, A., & Mortimer, N. (2005). *Stukeley’s 'Stonehenge': an unpublished manuscript, 1721—1724*. New Haven [Conn.]: Yale University Press.
* Subbayya, K. K. (1978). *Archaeology of Coorg with special reference to megaliths*. Mysore: Geetha Book House.
* Tyler, J. M. (1921). *The new stone age in northern Europe*. New York: C. Scribner’s Sons.