open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycan–Ekvador münasibətləri

**Azərbaycan–Ekvador münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Ekvador Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Tarixi
Ekvador Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini 2 yanvar 1992-ci ildə tanımışdır.

## Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 2004-cü ilin mart ayının 22-də qurulmuşdur. Həmin gün Nyu-Yorkda Azərbaycan Respublikası ilə Ekvador Respublikası arasında diplomatik əlaqələrin yaradılması haqqında birgə kommünike imzalanmışdır.

## Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Ekvador parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. 4 mart 2016-cı il tarixindən Bəxtiyar Sadıqov işçi qrupunun rəhbəridir.

## İstinadlar
Roar Flaten

**Roar Flaten** () — Norveç Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının sabiq rəhbəri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tamara

**Tamara** əsasən Bibliya adı **Tamar**dan törədiyi söylənilən addır, mənası "xurma ağacı" deməkdir.

* Tamar (Şirvan məleykəsi)
* Böyük Tamara
* Tamara Çernova
* Tamara Şakirova
* Tamara Yandiyeva
* Tamara Kokova
* Tamara xanım Xoyskaya
* Tamara Eydelman
* Tamara Qəniyeva

## Həmçinin bax
* Tamar
* Tamara (rəqs)

## İstinadlar
Tamar (Şirvan məleykəsi)

**Tamar Baqrationi** () — Gürcüstan çarı IV Davidin qızı, III Mənuçöhrün həyat yoldaşı.

## Həyatı
İlkin həyatı barədə məlumat çox az qalmışdır. XII əsrə aid "Çarlar çarı Davidin həyatı" Tamar və bacısı Katanı müvafiq olaraq "Şərqin və Qərbin çırağı" adlandırır və bununla Tamarın III Mənuçöhrə, Katanın isə Trapezund şahzadəsi, sebastokrator İsaak Komnenosa evlənməsinə işarə edir. Bu evlilik 1112-ci ildə baş tutmuşdur.

## Evliliyin siyasi əhəmiyyəti
Şirvanşah I Əfridunun IV David ilə qohumluğu sayəsində Gürcülərlə ittifaq qurulmuş oldu, həmçinin Gürcüstan Səlcuqlara qarşı Şirvanşahlar kimi bir müttəfiq, Şirvanşahlar isə qıpçaqlara qarşı onlara ölkəsində yaşamağa verən Gürcüstan çarlı kimi siyasi müttəfiq tapdılar.

## Oğulları ilə münasibəti
Ziya Bünyadova əsasən Mənuçöhrdən sonra taxta çıxan bütün Şirvanşahlar Tamarın oğulları olmuşlar. Mənuçöhrün ölümündən sonra Şirvanda taxt uğrunda mübarizə başlamış, Tamar da öz kiçik oğullarından birini dəstəkləmişdir. Qıpçaq muzdlularının köməyindən istifadə edən Tamar Şirvanı Gürcüstanın bir hissəsinə çevirmək fikrində idi. Lakin şahzadə Axsitan Eldənizlərin köməyi ilə qalib ayrılmış və anasını kiçik qardaşı ilə birgə Gürcüstana sürgünə göndərmişdir. 1152-ci ildə artıq Tiğva monastırında rahibə idi. Ölümü barədə məlumat yoxdur. Lakin 1161-ci ildə qardaşıoğlu III Georgi ilə görüşdüyünü məlumdur. Oğlu daha sonra xaç suyuna salınmış və torpaq verilmişdir. Şervaşidze sülaləsinin əsası bu kiçik oğuldan başlayır.

## İstinad
Həsənəli

**Həsənəli** — Azərbaycanda kişi adı.

;Bu adı olan tanınmış insanlar
* Həsənəli Qaraqoyunlu — Qaraqoyunlu dövlətinin sonuncu sultanı və Cahanşah Həqiqinin oğlu.
* Həsənəli xan Ziyadlı-Qacar — İrəvan xanı
* Həsənəli bəy Əsgərxanov — şair, polis pristavı, "Georgi" xaçı kavaleri.
* Həsənəli xan Qaradaği — görkəmli Azərbaycan maarifpərvəri, şair, pedaqoq.

## Həmçinin bax
* Həsənəliyev
* Həsən ibn Əli
Qaradağlılar

**Qaradağlılar** — Azərbaycan türklərinin tayfalarından biri olan Qaradağlılar bölgədəki digər tayfaların əksəriyyəti kimi Səfəvi imperiyasındakı mühüm tayfalardan biri olmuşdurlar. Hal-hazırda əsasən eyni adlı Qaradağ vilayətində yaşamaqdadırlar. Onların mütləq əksəriyyəti şiədir və Azərbaycan türkcəsinin Qaradağ ləhcəsində danışmaqdadırlar. Qaradağ ləhcəsi Azərbaycan türkcəsinin ən saf ləhcələrindən biri hesab edilir. 75.000-80.000 arası saylarının olduğu müəyyən edilir. Qacar sülaləsinin Rusiya ilə olan müharibələrindən sonra Cənubi Qafqazda yaşayan Qaradağlı tayfasının bəzi nümayəndələri Araz çayının cənubuna köçüb yenidən Qaradağda məskunlaşmışdır.

## Haqqında
Qaradağlılar müasir İranda Türkman yatağı deyilən, Araz çayının cənubunda yerləşən, tayfa ilə eyni adı daşıyan Qaradağ vilayətində yaşayan türk tayfalarından biridirlər. Qaradağ adı Azərbaycan türkcəsində *böyük dağ* və ya *dağlıq yer* mənasına gəlməkdədir. Bu sözün sonuna *lı* şəkilçisi əlavə olunmaqla tayfanın adı meydana çıxmışdır.

Tarixçi Ənvər Çingizoğlu Qaradağlı tayfasını Səfəvi imperiyasının qurulmasında iştirak edən əsas tayfalardan biri kimi göstərməkdədir. Onun yazdıqlarına görə, tarixi qaynaqlarda həm də Qaradağ sufiləri adlandırılan tayfa hələ Şeyx Heydərin müridləri arasında özlərinə yer tapmışdılar. Qaradağlı elinin oymaqları Səfəvilər dönəmində ölkənin bir çox ərazisinə yayıldılar. Qaradağlılar 1628-ci ildə də əsas Qızılbaş tayfalarından biri kimi göstərilmişdir. Tarixçi Oqtay Əfəndiyev yazır:

Deməli, İsmayıl Azərbaycan hüdudlarını tərk edərək Kiçik Asiyaya daxil olmazdan əvvəl onun qoşunu tərkibində şamlı, rumlu, ərəşli, zülqədər tayfalarının, həmçinin də Qaradağ, Əhər və Talış sufilərinin adları çəkilir.

## Mədəniyyətləri
Qaradağlıların yaşadığı Qaradağ bölgəsi dağlıqdır. Buranın şimal-şərqi şahsevənlərin köç yerlərindən biridir. Coğrafi vəziyyətin əlverişliliyinə görə köhnə feodal həyat tərzi müəyyən qədər qorunub saxlanmışdır. Hal-hazırda qaradağlılar əsasən oturaq həyat yaşamaqdadırlar və çaylar, dərələr boyunca yerləşib əkinçiliklə məşğul olurlar. Meyvəçilik və ipəkçilik inkşaf etmişdir.

Qaradağlıların yaşam tərzləri Azərbaycan türklərinin bir digər tayfalarından olan şahsevənlərlə çox oxşarlıq təşkil etməkdədir. Qaradağda danışılan Azərbaycan türkcəsi ən saf türkcə hesab edilməkdədir. Pəhləvi sülaləsi dövründə onlara məcburi şəkildə fars dili öyrədilmişdir.
## Məşhur simaları
*Ənsar xəlifə Qaradağlı
*Şahverdi xan Qaradağlı
*Söhrab bəy Qaradağlı
*Mürşüdqulu sultan Qaradağlı
*Fərruxzad bəy Qaradağlı
*Məhəmməd bəy Qaradağlı

## Mənbə

* Altay dilləri.Bakı,1996, səh.23.
* Народы Передней Азии. Москва,1957.
* Современный Иран. Москва,1975.
* Брук С.И. Население мира. Москва,1986.
* Народы мира.Москва,1988. 
* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.–  192 səh.
*Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
*Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

## Həmçinin bax
*Qaradağ vilayəti
*Qaradağlılar (kitab)
*Qaradağ tayfaları
## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Albaniya Həmkarlar İttifaqları Təşkilatı

**Albaniya Həmkarlar İttifaqları Təşkilatı** və ya qısaca **AHİT** — Albaniyanın ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatı. Qurumun baş qərargahı Tiranada yerləşir.

## Tarixi
Təşkilatın yaranması Albaniya işçi hərəkatının böyük qalmaqalı və eyni zamanda qələbəsi ilə tarixdə qalıb. Belə ki, 1990-cı ilin son aylarında Valias şaxtasının işçiləri maaşlarının çox az olmasına və ağır iş şəraitində işlədiklərinə etiraz əlaməti olaraq silsilə tətillərə başlayırlar. Lakin hökumət tərəfindən şaxtaçıların tələblərinə cavab verən olmur. Hətta dövlət rəsmilərindən işçilərə belə bir ismarış da gəlir ki, əgər nümayişlərə son qoyulmasa onlara qarşı sərt tədbirlər planı hazırlanacaq. Bu bəyanat işçiləri daha da çox qəzəbləndirir və nəticədə böyük qalmaqallarla müşahidə olunan kütləvi tətillər keçirilir. Şaxtaçılara mədən işçiləri də qoşulur; ölkədə vəziyyət artıq nəzarətdən çıxır. İşçilər görürlər ki, onları müdafiə edəcək vahid qüvvəyə ehtiyac var. 1991-ci il fevralın 20-də etiraz edən böyük kütlə bir araya gələrək **Albaniya Həmkarlar İttifaqları Təşkilatı**nı yaradır.

Elə həmin il mayın 16-da işçilərin Albaniya həmkarlar hərəkatı tarixində ən irimiqyaslı nümayişi keçirilir. On minlərlə etirazçı paytaxt Tiranada hökumət binasının qarşısına toplaşır. Polis və nümayiş iştirakçıları arasında uzunmüddətli qarşıdurma yaşanır. Nəticədə yüzlərlə insan ciddi xəsarət alır. Həmkarlar ittifaqlarının qətiyyətini görən dövlət nümayəndələri, nəhayət ki, işçilərin tələblərini yerinə yetirməyə razılaşırlar. Belə bir uğurlu nəticə əldə edəndən sonra təşkilatın nüfuzu artmağa başlayır. Qurumun üzvlərinin sayı durmadan çoxalır. Sözügedən nümayişin keçirildiyi gün isə həmkarlar ittifaqlarının tarixində **Albaniyanın Böyük Günü** adı ilə yadda qaldı. Hər il mayın 16-sı Albaniyada böyük təntənə ilə qeyd olunur. AHİT tərəfindən bir sıra tədbirlər təşkil olunur, xoşməramlı nümayişlər keçirilir.

## Tərkibi
Hazırda təşkilat 129 min üzvü özündə cəmləşdirir. Qurum öz sıralarında həm dövlət qulluqçularını, həm də qeyri-formal sektorun işçilərini birləşdirir. Bağladığı kollektiv müqavilələrin 88 faizini dövlət qurumları, 12 faizini isə özəl sektorla imzalayıb.

## Rəhbərləri
Hazırda təşkilata 16 may hadisələrində böyük rolu olmuş Gözim Halim Kalaja rəhbərlik edir.

## Konqres
AHİT-in əsas icraedici orqanı beş ildən bir keçirilən Konqresdir. Konqres zamanı ötən 5 il ərzində görülən işlərə qiymət verilir və gələcək 5 il üçün fəaliyyət proqramı hazırlanır.

Konqres arası isə ildə bir dəfə İcraiyyə Komitəsinin iclası keçirilir. Komitə 101 nəfər nümayəndədən ibarətdir.

Bununla yanaşı, ildə üç dəfə Milli Şura keçirilir. Şura zamanı təcili həll olunacaq məsələlər müzakirə olunur.

Qurumda katiblik də fəaliyyət göstərir. Bu şöbəyə də AHİT-in prezidenti başçılıq edir. Digər məsul işçilər katibliyə prezident tərəfindən təyin olunur. Bundan əlavə, təşkilatın tabeçiliyində olan bütün departamentlərdən katibliyə nümayəndələr seçilir.

## Mənbə
***Afaq HÜSEYNOVA**. ''Albaniya Həmkarlar İttifaqları Təşkilatı'' . "Ülfət" qəzeti, 14 iyun 2013-cü il.
Şeron Barou

**Şeron Barou** — Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının baş katibi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Honkonq və Koulun Həmkarlar İttifaqları Şurası

**Honkonq və Koulun Həmkarlar İttifaqları Şurası** — Honkonqun ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri.

## Tarixi
Şura 1984-cü ildə yaranıb. Şura yaranan vaxtdan bu günə kimi ölkədə yetərincə nüfuza malik olan bir qurumdur.

## Tərkibi
Təşkilat əsasən xidmət, rabitə və səhiyyə işçilərini özündə birləşdirir.

Şura 30 min üzvü özündə cəmləşdirir.

## Rəhbərləri
Hazırda təşkilata Tonq Vun Fay rəhbərlik edir.

## Beynəlxalq münasibətlər
Şura Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının üzvüdür.

## Mənbə
***Afaq HÜSEYNOVA**. ''Honq Konq və Koulun Həmkarlar İttifaqları Şurası'' . "Ülfət" qəzeti, 24 noyabr 2012-ci il. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası

**Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası** və ya qısaca **BHİK** ( — *ITUC*) — bütün dünya üzrə işçilərin hüquqlarını qoruyan əsas və ən irimiqyaslı həmkarlar ittifaqı təşkilatı. Qurumun baş qərargahı Brüsseldə yerləşir.

## Tarixi
Konfederasiya 1 noyabr 2006-cı ildə Avstriyanın Vyana şəhərində keçmiş Beynəlxalq Azad Həmkarlar İttfaqları və Ümumdünya Əmək Konfederasiyalarının birləşməsi nəticəsində yaradılıb.

## Tərkibi
Hazırda BHİK-in sıralarında 155 ölkənin 176 milyon işçisinin maraqlarını qoruyan 301 həmkarlar ittifaqı təşkilatı cəmləşir. Bununla yanaşı, konfederasiyanın tərkibinə bir neçə regional və beynəlxalq stuktur daxildir.

## Fəaliyyəti
Qurum fəaliyyətində gənclərə, qadınlara və miqrasiya problemlərinə xüsusi yer ayırır. Bu məsələlərə dair bir sıra layihələr həyata keçirir. BHİK beynəlxalq təşkilat olduğundan təşəbbüskarlıq etdiyi layihələrdə çox sayda ölkə iştirak edir.

## Strukturu
Dörd ildən bir BHİK-in Konqresi keçirilir. Təşkilatın Nizamnaməsinə əsasən, Konqres zamanı Konfederasiyanın gələcək iş proqramı və fəaliyyət siyasəti müzakirə olunur. Daha sonra isə qurumun rəhbər vəzifələrinə, yəni baş katib, prezident və muavinlər, növbəti dörd il üçün digər məsul şəxslər seçilir.

## Rəhbərləri
Hazırda BHİK-in baş katibi Şeron Baroudur.

## Beynəlxalq əməkdaşlıq
BHİK-in əsas məqsədi beynəlxalq əməkdaşlıq yolu ilə əməkçi insanların hüquqlarını qorumaq, onların həyat səviyyəsini və iş şəraitini yüksək səviyyəyə qaldırmaqdır. Bunun üçün də təşkilat fəaliyyətini qlobal, geniş və beynəlxalq fəaliyyət çərçivəsində aparır. Əsas prinsip olaraq isə konfederasiya cəmiyyətdə və iş yerlərində diskriminasiyanı aradan qaldırmaq və bərabərliyi təmin etməkdə görür.
BHİK Pan Avropa Regional Şurasının vasitəsilə Avropa Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası ilə əməkdaşlıq edir. Bununla yanaşı, konfederasiyanın dünyanın irimiqyaslı həmkarlar ittifaqları mərkəzləri, Həmkarlar İttifaqlarının Məsləhət Komitəsi, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı ilə də sıx əlaqəsi var.

## Mənbə
* **Afaq HÜSEYNOVA**. ''Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası'' . "Ülfət" qəzeti, 5 fevral 2013-cü il.

## Xarici keçidlər
*
Honkonq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası

**Honkonq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası** — Honkonqun ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatı.

## Tarixi
Konfederasiya 1990-cı ilin iyul ayında yaradılıb. O dövr ölkədə işçilərin hüquqlarını qoruyan 80 xırda təşkilat fəaliyyət göstərirdi. Eyni məqsəd və prinsip uğrunda mübarizə aparan bu qurumlar vaxt keçdikcə birgə işin daha effektiv olacağı qərarına gəlirlər və birləşərək sözügedən qurumu yaradırlar.

Konfederasiyanın tarixində iki irimiqyaslı etiraz aksiyası olub. Onlardan biri 2003-cü ildə ölkənin aparıcı mədən şirkəti işçilərinin 5 günlük tətilidir. Səbəb işçlərin bir neçə ay müddətində maaşlarının yalnız 70 faizini almaları olub. Belə ki, həmkarlar ittifaqı və müəssisə rəhbərliyi arasında danışıqlar zamanı mədən rəsmiləri maaşın yarı faizini növbəti dəfə alacaqlarını deyib, lakin bu sözə əməl etməyib. Etirazlarını bir neçə saatla başlayan işçilər nəticə əldə etmədiklərini görüb uzunmüddətli tətil keçirmək qərarına gəliblər. Mədən işçiləri öz etirazlarını 5 gün ərzində işə çıxmamaqla bildiriblər. Mövcud durum o həddə gəlib çatır ki, artıq şirkət rəhbərliyi ilə danışıqlara Konfederasiyanın rəsmi şəxsləri də qatılırlar. Uzun sürən danışıqlardan sonra işçilərə onların ötən aylar ərzində kəsilən maaşlarından faizlər ödənilmişdir. Bundan sonra ölkədə oxşar hadisə hələ ki, müşahidə olunmayıb.

## Fəaliyyəti
Konfederasiya ölkədə əmək münaqişələrinin həll olunmasında aparıcı rol oynayır. İşçilərin işə qəbul olarkən əmək müqaviləsini tələb etmələri üçün maarifləndirici tədbirlər keçirdir. Üzvlərinin hüquqlarını qorumaq üçün iş yerlərində daimi nəzarət komissiyaları yaradılıb. Ehtiyac duyulduğu halda tətil və nümayişlərə təşəbbüs edilir.

## Tərkibi
Fəaliyyətə başladı ilk illərdə Konfederasiya özündə 170 min üzvü cəmləşdirirdi. Onların əksəriyyəti ictimai xidmət sahələrinin işçiləri idi.

Hazırda tabeçiliyində 61 təşkilat olan qurumun müxtəlif sahələrdə işləyən 160 min üzvü var.

## Rəhbərləri
Hazırda təşkilata Lau Çin Şi rəhbərlik edir.

## Mənbə
***Afaq HÜSEYNOVA**. ''Honq Konq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası'' . "Ülfət" qəzeti, 24 noyabr 2012-ci il. 

## Xarici keçidlər
*
Red Bull Zalsburq FK

**Red Bull Zalsburq** - futbol klubu 1933-cü ildə yaranıb. Əvvəllər “Avstriya Zalsburq” kimi tanınan klubun adı bir neçə dəfə dəyişdirilib. 1973-cü ildən etibarən bir neçə sponsor dəyişdirən klub həmin şirkətlərin adlarını da daşıyıb. 2005-ci ildə isə klub, demək olar ki, tamamilə dəyişdirilib. Həmin vaxt maliyyə problemləri ilə üzləşən klubun bütün səhmlərini “Red Bull” şirkəti satın alıb. Həmin vaxtdan sonra onun adı, rəngləri və loqosu dəyişdirilib. Bu dəyişiklikdən sonra əvvəllər formasında bənövşəyi və ağ rəngləri daşıyan komanda qırmızı və ağ rənglərdən yararlanmağa başlayıb. Hazırda Avstriya təmsilçisi “Red Bull Zalsburq Futbol Klubu” adlanır və ləqəbi “buğalar”dı. Komanda “Red Bull Arena” adlanan və 31 min 895 tamaşaçı tutumu olan stadionda oynayır. Amma UEFA klubların titul sponsorlarının adını daşımasının əleyhinə olduğundan, "Red Bull" adını tanımır və "Zalsburq" kimi qəbul edir.

“Zalsburq”qun prezidenti yunanıstanlı Yorqos Esplandatkulosdu. Hazırda “qırmızı-ağlar”ı yerli mütəxəssis Adolf Hütter çalışdırır. "Qrodiq"in sabiq baş məşqçisi bu posta 2014-cü ildə gətirilib. O, Almaniyanın "Bayer" klubundan aldığı təklifə razılaşan Rocer Şmidti əvəzləyib.
 
Eyniadlı şəhəri təmsil edən “Zalsburq” ölkənin ən güclü klublarındandı. “Qırmızı-ağlar” ölkənin ən yüksək liqası - Avstriya Bundesliqasında çıxış edir. Komanda 8 dəfə (1993/94, 1994/95, 1996/97, 2006/07, 2008/09, 2009/10, 2011/12, 2013/14) Bundesliqa çempionu olub. 6 dəfə gümüş medalla kifayətlənən bu komanda bir dəfə də bürünc medallara sahib çıxıb. Ümumilikdə 6 dəfə Avstriya Kubokunun finalına vəsiqə qazanan “buğalar” ancaq 2012 və 2014-cü illərədə qalib adını qazanıblar. Onlar həmçinin 3 dəfə də (1994, 1995, 1997) Avstriya Superkubokunun qalibi olublar.

### Komandanın tərkibi

## İstinadlar
Riyazi isbat

**Riyazi isbat** — elm aləmində qəbul olunmuş aksiom və qaydalar əsasında, ardıcıl məntiqi nəticələrdən istifadə edərək, müəyyən riyazi fərziyyənin doğru olmasını göstərmək deməkdir. Riyaziyyatda isbat fərziyyə müddəalar teorem adlanırlar.

Misal üçün, fərz edək ki, "Düzbucaqlı üçbucaqda katetlərin kvadratları cəmi hipotenuzun kvadratına bərabərdir. Əgər
a və b katetlər, c isə hipotenuz olarsa onda a² + b² = c² ". Bu fərziyyə həndəsi aksiom və qaydalar əsasında isbat edilmişdir (bax şəkilə) və Pifaqor (e.ə. 569–475-ci illər) teoremi adlanır.
Sonsuzluq

**Sonsuzluq** (riyazi işarəsi: <math>\infty</math>) — sonu, nəhayəti olmama, nəhayətsizlik. Hər hansı bir məhdudiyyət daşımayan mücərrəd anlayışdır. Hesablanılan, son həddləri olanların əksi kimi riyaziyyatda, fizikada, fəlsəfədə və başqa elmlərdə istifadə olunur.
Bəhruz Zeynalov

**Bəhruz Mahmud oğlu Zeynalov** (24 dekabr 1926 – 25 mart 1998 Azərbaycanlı klarnet və balaban ifaçısı, bas balabanın banisi.

## Haqqında
Bəhruz Zeynalov Asəf Zeynallı adına Musiqi məktəbində təhsil almışdır. 12 yaşında Üzeyir Hacıbəyovun qarşısında imtahan vermiş və balabanda ifa etdiyi ikinci musiqidən sonra birbaşa Azərbaycan Dövlət Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinə solist kimi qəbul edilmişdir. Sonralar o, Asəf Zeynallı adına Musiqi məktəbində pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur.

Bəhruz Zeynalov balabanın, zurnanın, tütəyin tarixi, quruluşu və digər məlumatları əks etdirən bir sıra yazıların müəllifidir. Azərbaycanda ilk dəfə olaraq muğamı, eləcə də dünya, şərq, xalq və bəstəkar mahnılarını balaban, zurna hətta tütək üçün belə nota almışdır. Bəhruz Zeynalovun Azərbaycan Dövlət Radiosunun Qızıl fondunda onlarla musiqisi saxlanılır.

Bəhruz Zeynalov 1998-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və Şağan kəndində dəfn olunmuşdur.

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR Əməkdar Artisti (1982)

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Çin yazısı

**Çin yazısı** (*sadələşdirilmiş çincə*: 汉字; *ənənəvi çincə*:漢字; *[[pinyin]]*: hànzì; ) — çincə yazmaq üçün yaradılmış loqoqramlar. O, həmçinin qismən yapon və Koreya dilləri üçün işlənilir, və tarixən Vyetnam və juan dilləri üçün işlənilirdir.

## Tarix

### Əfsanəvi mənşəsi
Əfsanəyə görə, çin yazısı Sarı İmperatora işləyən rəsmiyyətçi, Tsancie tərəfindən yaradılmış. Dünya heyvanlardan, yer landşaftından, ulduzlar və göydən öyrənib, heranlanmış, o ilk Çin yazısı olan, **字** (dzı) adlı simvolları yaratmışdı. Əfsanəyə görə, yazıların yardılma günü insanlar xəyalətlərin ağlamasını eşitdilər bəhərin yağış kimi yağmasını gördülər.

### Müasir işlətmə
Çin heroqlifləri Çindən başqa başqa ölkələrdə də işlənilir. Yapon yazısında onlar hiraqana və katakana əlifbaları ilə birlikdə işlənilir.

## İstinadlar
Cəfərabad

;Toponimlər
;Azərbaycanda
* Cəfərabad (Şəki) — Şəki rayonunda kənd.
* Cəfərabad (Cəbrayıl) — Cəbrayıl rayonunda kənd.

;Ermənistanda
* Cəfərabad (Zəngibasar) — Zəngibasar rayonunda kənd.
* Cəfərabad (Sərdarabad) — Sərdarabad rayonunda kənd.

;İranda
* Cəfərabad (Bicar)
* Cəfərabad (Biləsuvar) — İranda şəhər.
* Cəfərabad (Kiyar) — İranda şəhər.
* Cəfərabad (Qərbi Azərbaycan ostanı) — 
* Cəfərabad (Qoşaçay) — İranda kənd.
* Cəfərəbad (Əhər) — İranda kənd.
* Cəfərabad (Miyanə) — İranda kənd.
* Cəfərabad (Xoy) — İranda kənd.
* Cəfərabad (Çaroymaq)
* Cəfərabad (Vərzəqan)
* Cəfərabad-i Çəlik (Qoşaçay) — İranda kənd.
* Cəfərabad (Meşkinşəhr)
* ‎Cəfərabad (Cəng Almaz)
## Həmçinin bax
* Cəfər
* Cəfərli
Şamaxı bələdiyyəsi

**Şamaxı bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunda bələdiyyə.

## Tarixi
1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Tərkibi
*Şamaxı şəhəri və Böyük Xınıslı kəndi

## Mənbə
*

## İstinadlar
Qonaqkənd bələdiyyəsi

* Qonaqkənd bələdiyyəsi (Quba) — Quba rayonunda bələdiyyə.
* Qonaqkənd bələdiyyəsi (Şamaxı) — Şamaxı rayonunda bələdiyyə.
No Sound Without Silence

**No Sound Without Silence** İrlandiyanın məşhur Alternativ rok qrupu olan The Script qrupunun 4-cü studiya albomudur. Albomun adı ingilis dilindən tərcümədə 2 cür məna verir: "sükutsuz səssizlik" ya da
"sükut olmadan səssizlik olmur". Albomun çıxış treki "Superheroes" artıq 21 İyul 2014 tarixində işıq üzü görmüşdür. Albomun digər treklərindən biri olan "It's Not Right For You" isə 27 İyulda bütün fanatlar ilə paylaşılmışdır. Həmçinin 18 İyul tarixində göstəriş üçün 4 trekin adı da açıqlanmışdır və üstəlik onlardan qısa hissələr də hər kəsə təqdim olunmuşdur. 4 trekin adı isə belədir: "Superheroes, No
Good In Goodbye, The Energy Never Dies, Man On A
Wire". Qeyd etmək lazımdır ki, artıq 3 gün sonra "Superheroes" trekinin tam versiyası işıq üzü görmüşdür. Albomun tam treklisti isə belədir: "No Good in Goodbye" , "Superheroes" , "Man on a Wire" , "It's Not Right for You" , "The Energy Never Dies" , "Army of Angels" , "Flares" , "Never Seen Anything 'Quite Like You'" , "Paint the Town Green" , "Without Those Songs" , "Hail Rain or Sunshine" və bonus trek "Howl at the Moon".

Albomun prodüserliyini bu şəxslər üstlənmişdir: Qrupun vokalisti: Danny O'Donoghue , gitaristi: Mark Sheehan , məşhur ABŞ rok qrupu Linkin Parkın üzvü Mayk Şinoda və digər 2 başqa prodüser James Barry və Andrew Frampton.

Albomun tam versiyası 12 Sentyabrda İrlandiya və Böyük Britaniyada , 15 Sentyabrda isə Avropa və ABŞda satışa çıxarılacaq.

## İstinadlar
Məlikçobanlı bələdiyyəsi

**Məlikçobanlı bələdiyyəsi** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Məlikçobanlı bələdiyyəsi (Ağsu) — Azərbaycanın Ağsu rayonunda bələdiyyə.
* Məlikçobanlı bələdiyyəsi (Şamaxı) — Azərbaycanın Şamaxı rayonunda bələdiyyə.
Tetritskaro

**Tetritskaro**, **Ağbulaq** — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresində şəhər, Ağbulaq bələdiyyəsinin inzibati mərkəzi. 1940-cı ilə qədər **Ağbulaq** (gür.: g.ə. აღბულაღი, l.ə. **ağbulaği**).

## Əhali

## İstinadlar
Nikolay Popov

**Nikolay Fyodoroviç Popov** (d. 1905, Rusiya – ö. 1945, Polşa) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (29 iyun 1945).

## Həyatı
Nikolay Popov 1905-ci ildə Rusiyanın Samara vilayətinin Puqaçov rayonunun Tambovka kəndində anadan olub. Milliyətcə rusdur. Müharibədən əvvəl Bakı şəhərində yaşamış, neft mədənlərində işləmişdir. 1941-ci ildə Bakı Şəhər Hərbi Komissarlığından orduya çağırılmışdır. Kiçik leytenant idi. 2-ci zərbə ordusunun 340-cı atıcı alayının taqım komandiri. Donbas, Qafqaz, Ukrayna, Belarus torpaqlarında bir çox döyüş əməliyyatlarında iştirak etmişdir.

26 yanvar 1945-ci ildə Polşanın Visla şəhəri yaxınlığında həlak olmuşdur.

29 iyun 1945-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Lenin ordeni və Qırmızı Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir.
 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2
* Золотые Звёзды Азербайджана. Баку, 1975.

## Xarici keçidlər
* Попов Николай Фёдорович
Minanqkabau dili

**Minangkabau dili** - (Minanqkabauca; باسو مينڠكاباو , Baso Minang(kabau), Indonezcə Bahasa Minangkabau) İndoneziyanın Sumatra, Riau, Jambi, Bengkulu, Cava, Aça və Malayziyanın Negeri Sembilan bölgələrində danışılan Avstronezya dilidir.

## İstinadlar
Göbələk dolması

## Hazırlanma qaydası
Göbələk dolmasını hazırlamaq üçün fırının üst gözü yandırılır. Göbələklər təmizlənir və saplaq hissələri göbələklər zədələnmədən çıxarılır. Yağ ayrıca tavada əridilir. Göbələklər güvəcə yığılır, duz və istiot vurulub 2 xörək qaşığı əridilmiş yağ göbələklərin üzərinə çəkilir. Güvəc fırına qoyularaq göbələklər yarıbişmiş hala gətirilir. İçlik üçün pendir və xırdalanmış çörək içi qarışdırılır. Yarıbişmiş göbələklər fırından götürülüb içləri doldurulur və qalan əridilmiş yağ üzərlərinə tökülür. Göbələklər yenidən fırına qoyulur və 200 dərəcə temperaturda, üstləri qızaranadək bişirilir. Süfrəyə cəfəri ilə birlikdə verilir.

## Mənbə
* Azərbaycan kulinariyası ensiklopediyası. Bakı,2007. səh.47.
Niiqata prefekturası

**Niiqata prefekturası** ( *Niigata ken*) — Yaponiyanın Honşu adasında yerləşən Çubu regionunda prefektura.

## Coğrafiyası
Niiqata prefekturası, Cənub-şərqdən şimal-şərqə doğru dağlar və dəniz arasındakı sahil düzənliyi ilə Yaponiya dənizi boyunca təxminən 240&nbsp;km uzanır. Perfekturaya Sado Adası da daxildir. Bura ümumiyyətlə dörd coğrafi bölgəyə bölünür: Cənubda Joetsu bölgəsi (上 越), mərkəzdə Çuetsu (中 越), şimalda Kaetsu (下 越) və Sado adası. Yaponiyanın ən uzun çayı olan Şinano çayının bir hissəsi Niiqata prefekturasında yerləşir.

2014-cü il aprelin 1-dən etibarən prefekturun ümumi torpaq sahəsinin 25% -i Təbii parklardan ibarətdir.


File:Shinano_river.JPG|Şinano çayı
File:Echigo_plain_paddy_fields.jpg|Eçiqo düzənliyi
File:Myokousan_from_hiutiyama_1996_6_29.jpg|Myoko dağı
File:Sunset_Senkaku.jpg|Sado adası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official Niigata Prefecture website  (requires Macromedia Flash plugin)
* Niigata JET (Japan Education and Teaching Programme) Website 
* Enjoy Niigata Niigata prefecture tourism guide
Kəyumərs Dərbəndi

**Şahzadə Kəyumərs**  — Şirvanşah I İbrahimin oğludur və Şirvanşahlar dövlətinin şahzadəsidir.

## Həyatı
Atası onu Cəlairilərin qaraqoyunlulara qarşı mübarizəsində dəstək olmaq üçün Təbrizə göndərir. 1410-cu ildə, Sultan Əhmədin məğlub olduğu gün Kəyumərs Təbrizin həndəvərinə gəlib çatır. Gecə o, Qara Yusifin qoşunlarının qəfil hücumuna məruz qalaraq əsir alınır. Qara Yusifin əmri ilə Kəyumərs Ərciş qalasında saxlanılırdı. Şirvanşah oğlunun geri qaytarılması üçün böyük məbləğdə pul təklif etir. Lakin Qara Yusif Kəyumərsi təmənnasız buraxaraq, hədsiz iltifat göstərir və onunla atası Şeyx İbrahimə tabe olmaq tələbi ilə məktub göndərir. Şirvanşah Kəyumərsin xəyanət etməsindən, atasını devirərək, Qara Yusifin vassal olmaq barədə onunla saziş bağlamasından şübhələnərək oğlunu edam etdirir.

## Ölümündən sonra
Ölümündən sonra 1412-ci ildə qaraqoyunlularla şirvanşah , gürcü və şəkililərin birləşmiş qüvvələri arasında döyüş olur . Məğlub olan Şirvanşah I İbrahim qaraqoyunlulardan vassal asılılığını qəbul edir .

## Ədəbiyyatda
İsa Muğannanın Məhşər romanında Şahzadə Kəyumərs atasına taxta çıxdığı gündən dəstək olan vəliəhd şahzadə olaraq təqdim edilir və hürufilər cərəyanına qoşulmuş bir şəxs olaraq göstərilir .
 
## İstinad
 

## Həmçinin bax
* Şirvanşahlar dövləti
* Dərbəndilər
* Azərbaycan tarixi
Pit Best

** Pit Best** (doğum adı *Randolf Pete Best*) — İngilis musiqiçi. The Beatles qrupunun orijinal üzvlərindən biridir. Qrupda müəyyən bir müddət baraban çalmışdır. Hindistan hələ İngilis müstəmləkəsi ikən Çennai şəhərində doğulmuşdur. Anası, Mona Best (1924-1988) ilə birlikdə 1945-ci ildə Liverpula köçüb, evlərinin alt qatında kafe (The Casbah Kafe Klubu) açdılar. Kafe Klubu gənclər arasında çox məşhur idi və 1000-dən çox üzvə sahib idi. The Beatles (o zamanki adıyla *The Quarrymen*), ilk performanslarından bəzilərini məhz bu kafedə vermişdi.

The Beatles Pit Besti 1960-cı il 12 avqust tarixində, ilk Hamburq turlarından qısa bir müddət əvvəl qrupa dəvət etdi. Qrupdakı yerini isə 1962-ci il 16 avqust tarixində Ringo Starr'a verdi. Qrupdan çıxarılması, EMI studiyalarındaki ilk səsyazmadan sonra reallaşdı. Con Lennon, Pol Makkartni və Corc Harrisonun ortaq qərarıyla menecer Brayn Epsteyn tərəfindən qrupdan çıxarıldı. Best, bir neçə müvəffəqiyyətsiz qrupla musiqi həyatına davam etdikdən sonra musiqini atdı və 20 il dövlət məmuru olaraq çalışdı. 50 ildir Kathy Best ilə evlidir. İki uşağı və dörd nəvəsi var.

## Diskoqrafiya
### Albomları
* 1995 - *Back to the Beat*
* 1996 - *The Pete Best Combo: Beyond the Beatles 1964–1966*
* 1996 - *Live at the Adelphi Liverpool 1988*
* 1998 - *Best*
* 1999 - *Casbah Coffee Club 40th Anniversary Limited Edition*
* 2004 - *The Savage Young Beatles*
* 2008 - *Haymans Green*

## Xarici keçidlər
* Pit Best rəsmi web səhifəsi
* Pit Best tam diskoqrafiya
* Pit Bestin müsahibəsi
Gibson

** Gibson ** — mərkəzi ABŞ-də yerləşən gitara istehsal edən şirkətdir. Firmanın məhsulunu həmçinin Epiphone, Kramer Guitars, Valley Arts, Tobias, Steinberger və Kalamazoo markalarının altında da görmək olar. Gibson şirkəti gitaralardan başqa piano (Baldwin Piano), baraban və əlavə avadanlıqlar da hazırlayır.

1890-cı illərin sonunda şirkətin yaradıcısı Orvil Qibson, Kalamazu (Miçiqan ştatı) şəhərində mandolinlərin istehsalına başladı. Skripka görünüşünə bənzər, lakin qabarıq gövdəyə sahib bu gitara, həmçinin "arktop" kimi də tanınırdı. 1930-cu ildə şirkət daha yastı gövdəyə və içiboş korpusa sahib gitaraların istehsalına başladı. Bu gitaraları Çarli Krisçen məşhurlaşdırdı. 1950-ci illərin əvvəllərində Gibson şirkəti ilk bütöv gövdəyə sahib gitara olan Les Paul modelinin istehsalına başladı. 1960-cı ildə Gibson şirkəti Norlin Korporasiyasının sahibi oldu. Şirkətin və məhsulun keyfiyyətinin müvəffəqiyyəti 1986-cı ilə qədər kəskin pisləşməyə başladı. Lakin Gibson şirkətinin hazırkı sahibləri şirkəti bu pis vəziyyətdən çıxarda bildilər.
* 1936 - Gibson ES-150
* 1958 – Gibson Modern
* 1958 - Gibson 335-S
* 1958 - Gibson EDS-1275
* 1958 - Gibson Explorer
* 1958 - Gibson Flying V
* 1958 - Gibson Les Paul
* 1959 - Gibson Melody Maker
* 1963 - Gibson Firebird
* 1982 - Gibson Corvus
* 1996 - Gibson Blueshawk

## Xarici keçidlər
* Gibson rəsmi veb səhifəsi  
* Gibson Custom Shop 
* Gibson seriya nömrələri
Fender

** Fender ** — ABŞ-də yerləşən və dünya miqyasında çox məşhur bir gitara istehsalçısı şirkətdir. Əsası 1946-cı ildə Leo Fender tərəfindən qoyulmuşdur.

1950-ci ildə bir maqnitli *Fender Esquire* adlı elektrik gitaranı istehsal edən firma 1951-ci ildə həmin gitaranı modifikasiya edərək iki maqnitli *Fender Broadcaster* ilə əvəz edirlər. Sonradan bu gitaranın adı Telecaster olaraq dəyişdirilmişdi və bu gün həmin gitara peşəkar musiqiçilər arasında ən məşhur gitaralardan biridir. Elə həmin il ilə Leo Fender tarixdə ilk Fender Precision Bass bas-gitarasını ixtira edir və 1952-ci ildən bu gitaranın istehsalına başlanır. Bu gitara hal-hazırda bir çox musiqiçilər və istehsalçılar üçün bas-gitaranın etalonu hesab olunur.

1954-cü ildə Fender öz əfsanəvi Stratocaster gitarasını istehsal edir və bu gitara musiqi dünyasında bir növ inqilab edir. Bu gitaranın forması bir müddət gitara istehsalının tendensiyalarının gedişatını da müəyyən edir. Sonrakı illər Stratocaster'in modifikasiya olunmuş bir neçə modeli hazırlanır və əksəriyyəti indi də istehsal edilir.
* 1954 — Fender Stratocaster
* 1958 — Fender Jazzmaster
* 1960 — Fender Jazz Bass
* 1961 — Fender Bass V
* 1961 — Fender Bass VI
* 1962 — Fender Jaguar
* 1964 — Fender Mustang
* 1965 — Fender Coronado
* 1970 — The Black Strat
* 1987 — Fender Performer
* 1993 — Fender Prodigy
* 1995 — Fender Roscoe Beck Bass
* 2001 — Fender Jag-Stang
* 2005 — Fender Jaguar Baritone

1987-ci ildə Fender şirkəti, Los-Ancelesdən 180 mil uzaqlıqda, Meksikanın Ensenade şəhərində bir fabrik açır. Həmin fabrikdə ucuz qiymətə satılan gitaraların standart modellərinin istehsalına başlanır. Amerika zavodundakı yüksək keyfiyyətli və bahalı modellərin istehsalını şirkət Fender Custom Shop işinə başlayır. Şirkət sifarişli gitaraların və məşhur musiqiçilərin gitaralarının imzalı modellərinin istehsalına başlayır

1991-ci ildə şirkətin yaradıcısı Leo Fender Parkinsonun xəstəliyi səbəbi ilə dünyasını dəyişir.

2006-cı ildə Fender öz 60 illiyini qeyd etdi. 2007-ci ilin oktyabrında Fender və Kaman şirkəti elan etdi ki, Fender 117 milyon dollar qarşılığında Kaman Music Corporation-u əldə edib.

## Xarici keçidlər
* Fender rəsmi veb səhifəsi
Suffocation

**Suffocation** — 1988-ci ildə Nyu Yorkda yaranmış amerikan det metal qrupu.

1991-ci ildə *"Effigy of the Forgotten"* adlı ilk demo albomunu çıxardaraq başlayan qrup, fəaliyyətə başlayandan arıtq yeddi studiya albomunu yayımlayıb. Cannibal Corpse, Immolation, Morbid Angel, Nile, Obituary, Deicide, Dying Fetus, Incantation kimi qruplarla yanaşı Suffocation da öz janrının əhəmiyyətli qruplarından biridir.

1993-cü ildə barabançı Mayk Smit qrupdan ayrılır və yerinə Doq Bon gəlir. Bu yerdəyişmədən sonra qrup ikinci studiya albomları olan *"Breeding the Spawn"*-ı çıxardır. 1995-ci ildə *"Pierced from Within"* adlı albomu yayımlayan qrup ABŞ, Meksika, Kanada və Avropanın da daxil olduğu genişmiqyaslı bir tura çıxır.

1998-ci ildə Vulture Records vasitəsilə *"Despise the Sun"* adlı bir EP yayımlayan qrup, qısa bir müddət sonra dağılır. Albom 2000 və 2002-ci ildə Relapse Records səsyazma şirkəti vasitəsilə yenidən yayımlanır.

2003-cü ildə qrup yenidən bir araya gəlir və albom hazırlıqlarına başlayır. Qrup 2004-cü ilin aprel ayında *"Souls to Deny"* adlı dördüncü studiya albomlarını çıxardır. Daha sonra qrupun ABŞ və Avropa səhnələrində 400'dən çox çıxışı olur. Wacken Festivalı çərçivəsində Almaniyada 33,000 dinləyici qarşısında çıxış edən qrup, 2006-cı ildə qrup ilə eyni adı daşıyan *"Suffocation"* albomunu çıxardır.

2008-ci ildə alman səsyazma şirkəti olan Nuclear Blast ilə müqavilə imzalayır və altıncı studiya albomu olan *"Blood Oath"*-ı bu şirkətin adı altında 2009-cu ildə çıxardır. Albom "Billboard 200" siyahısında 135-ci yerdə qərarlaşır.

2010-cu ilin may ayında qrup Napalm Death ilə birlikdə Meksika və Cənubi Amerika turuna çıxır. 2012-ci ilin fevral ayında Smit yenidən qrupdan ayrılır və onun yerinə Deyv Kalros gəlir.

2012-ci ilin sentyabr ayında qrup yeni albom üzərində işlədiklərini açıqlayır. Qrupun yeddinci studiya albomu olan *"Pinnacle of Bedlam*" 2013-cü il 15 fevral tarixində işıq üzü görür.

## Studiya albomları
* 1991 — *Effigy of the Forgotten*
* 1993 — *Breeding the Spawn*
* 1995 — *Pierced from Within*
* 2004 — *Souls to Deny*
* 2006 — *Suffocation*
* 2009 — *Blood Oath*
* 2013 — *Pinnacle of Bedlam*
* 2017 — *…Of the Dark Light*

## Xarici keçidlər
* Suffocation rəsmi web səhifəsi 
* Suffocation rəsmi Myspace səhifəsi
* Suffocation Allmusic səhifəsi
* Suffocation mahnılarının sözləri
Tupolev Tu-144

**Tupolev Tu-144** (NATO kod adı: *Charger*) — 1962-ci ilin yanvar ayından Aleksey Tupolev tərəfindən dizaynı verilmiş dünyanın ilk səsdən sürətli (supersonik) təyyarəsidir. Aviaşirkətlər tərəfindən daha çox ticarət daşınmaları üçün istifadə edilmişdir.

Qərb müşahidəçilər Tu-144-ə "Konkord"a oxşarlığından ötrü *"Concordski"* adını vermişlər. Çünki təyyarə dizayn xüsusiyyətləri baxımından "Konkord"a çox oxşayırdı. Təyyarənin ilk prototipi 1968-ci il 31 dekabr tarixində Moskva yaxınlığında ilk uçuşunu reallaşdırdı. Bu hadisədən iki ay sonra isə Konkord ilk uçuşunu həyata keçirdi. Tu-144 səs sürətini ilk dəfə 1969-cu il 5 iyun tarixində keçdi. Tu-144, 1969-cu il 15 iyul tarixində March 2 sürətini aşan ilk ticari nəqliyyat təyyarəsi və dünya tarixinin ən sürətli ticarət təyyarəsi oldu.

3 iyun 1973-cü ildə Paris Hava Şousunda istehsal olunan ilk Tu-144S təyyarəsi qəzaya uğrayır. Bu qəza layihəyə də böyük zərbə olur. Təyyarə şou uçuşu zamanı burun hissənin çox sərt şəkildə aşağıya doğru manevr alması zamanı, daşıyıcı sistemindəki yükün təsiri ilə havada parçalanaraq yerə çırpılır. Ümumilikdə 15 evin uçmasına səbəb olan qəza, təyyarədəki 6 ekipaj üzvü və yerdəki 8 nəfərin də ölümünə səbəb olur.

## Texniki xüsusiyyətləri
* **Heyət**: 3
* **Sərnişin tutumu**: 120–140 nəfər
* **Uzunluğu**: 65,5 metr
* **Qanadlarının uzunluğu**: 28,8 metr
* **Hündürlük**: 10,5 metr
* **Boş ağırlıq**: 85 ton
* **Maksimum qalxış ağırlığı**: 180 ton
* **Yanacaq tutumu**: 70 ton
* **Maksimum sürət**: 2500 km/s
* **Dayanmadan gedə biləcəyi məsafə**: 6,500 km

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* TU-144 SST
* TU-144'lərin siyahısı və arxivi 
* TU-144 statistika
Handley Page Victor

**Handley Page Victor** (ing. *Handley Page Victor*) — Soyuq müharibə dövründə *Handley Page Aircraft Company* tərəfindən istehsal edilən reaktiv motorlu bombardman təyyarəsidir. V Bombarmançıları *(V-Bombers)* deyilən nüvə hücumuna qarşı daşındırıcı bombardman təyyarələrinin üçüncüsüdür. Digər iki V-Bombaçısı Avro Vulcan və Vickers Valiant'dır.

## İstinadlar
Avro Vulcan

**Avro Vulcan** (ing. *Avro Vulcan*) — İngiltərə istehsalı, Britaniya Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən 1953-1984 illər arası istifadə edilmiş delta qanadlı subsonik bombardman təyyarəsidir. Vulcan, soyuq döyüş əsnasında RAF'ın SSRİ-yə qarşı daşındırıcı bombardman donanmasının bir parçası idi. Folklend müharibəsi əsnasında Argentinaya qarşı da şərti bombardman məqsədiylə istifadə edilmişdir.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Böyük Britaniya Hərbi Hava Qüvvələri, artan Sovet nüvə təhdidinə qarşı yeni bir nüvə və strateji bombardman təyyarəsi ehtiyacı hissedildi. Bu ehtiyacın nəticəsi olaraq 1947-ci ildə baş dizayner Roy Chadwick liderliyində, *Avro Aviasiya* firması bir neçə ay içərisində delta qanadlı təyyarənin ilk layihəsini Böyük Britaniya Hərbi Hava Qüvvələrinə təqdim etdi. Qəbul edilən bu layihə nəticəsində ardıcıl istehsala başlandı. Təyyarə 30 avqust 1952-ci ildə ilk uçuşunu reallaşdırdı və 1956-ci ildə xidmətə başladı.

Xidmətə verdiyi illər üçün ümumi mənada təmin edici bir təyyarə olsa da, təhdidinə qarşı inkişaf etdirildiyi Sovetlər Birliyi coğrafiyasının böyüklüyü və inkişaf edən hava müdafiə sistemlərinə qarşı, əskikliklərini aradan qaldırmaq məqsədi ilə davamlı bir modernizasiya proqramına tabe tutulmaq məcburiyyətində qaldı. Bu səbəblə yeni və daha güclü mühərriklər ilə inkişaf etdirilmiş yanacaqdoldurma və erkən xəbərdarlıq sistemləriylə təchiz olunmuş 2-ci versiya Avro Vulcan istehsalına keçildi.

1982-ci ildə İngiltərə ilə Argentina arasında ortaya çıxan Folklend adaları üzərindəki hakimiyyət anlaşılmazlığı nəticəsində çıxan Folklend müharibəsində bu təyyarə qitələr arası bombardman məqsədiylə Argentina mövqelərinə qarşı istifadə edilmişdi.

## İstinadlar
Vickers Valiant

**Vickers Valiant** (ing. *Vickers Valiant*) — bir vaxtlar Britaniya Hərbi Hava Qüvvələrində istifadə olunmuş dörd motorlu reaktiv bombardmançı təyyarəsidir. V Bombardmançıları (V-Bombers) deyilən nüvə hücumuna qarşı daşındırıcı bombardman təyyarəsidir. Digər iki V Bombardmançısı Avro Vulcan və Handley Page Victor-dur. Təyyarənin ilk prototipi 1951-ci ildə 18 may tarixində hazır olmuşdur. Prototip 27 aya hazırlanmışdır.

Valiant başlanğıcda yüksək səviyyəli strateji bombardmançı əməliyyatlar üçün nəzərdə tutulmuş tutulmuşdu. Lakin aşağı rotadan uçan zaman təyyarədə ciddi problemlər yaranırdı. Bahalı bərpa proqramı ilə davam etməyin əksinə Valinət rəsmi olaraq 1965-ci ildə təqaüdə çıxdı. Onun vəzifəsini isə 1980-ci illərə qədər xidmət edən digər V Bombardmançıları yerinə yetirmişdir.

## İstinadlar
Kral Hərbi Hava Qüvvələri

**Britaniya Hərbi Hava Qüvvələri** () — Böyük Britaniyanı hər cür bombardman və hava hücumundan qorumaq məqsədiylə 1 aprel 1918-ci ildə yaranmışdır . Hal-hazırda 35,650 nəfər heyət və 1.069 təyyarəsiylə xidmət göstərməkdədir.

RAF 1918-ci il 1 aprel tarixində kraliçanın əmri ilə yaranmışdır. Məqsədi Birləşmiş Krallığı hər cür hava hücumundan qorumaq idi . Qısa müddətdə ardıcıl təyyarə istehsalına başlanmışdı. 1939-cu ildə İkinci Dünya müharibəsi başladığı vaxt (Britaniya uğrunda döyüş zamanı) Birləşmiş Krallıq havada böyük bir üstünlüyə sahib idi. Xüsusilə Almaniya RAF'a qarşı üstünlük qazanmaq üçün bir çox təyyarə hazırlasa da müvəffəqiyyətsiz oldu. 1940-ci ildə İngilislər Britaniya Döyüşündə radarı icad etdilər. Bu da aviasiya tarixində bir yenilik oldu .

## Britaniya Hərbi Hava Qüvvələrinin istifadə etdiyi təyyarələrdən bəziləri
* Eurofighter Typhoon
* Panavia Tornado
* Lockheed Hercules
* Boeing C-17A Globemaster
* McDonnell Douglas AV-8B Harrier II

## Həmçinin bax
* Birinci Dünya müharibəsi
* İkinci Dünya müharibəsi

## İstinadlar
Makarov PM

**Makarov PM** — 1948-ci ildə sovet konstruktoru Nikolay Makarov tərəfindən hazırlanmış özüdolan tapançadır. 1951-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Sovet Silahlı Qüvvələrində və hüquq-mühafizə orqanlarında, müdafiə olunmaq üçün polisin şəxsi tabel silahı olub, düşməni yaxın məsafədən dəf etmək üçündür. Tapançadan atəş tək — tək açılır. Atəş açmaq üçün diametri 9mm olan adi və polad ürəkcikli gülləli patronlardan istfadə edilir.

Tapançada alman konstruksiyasından alınmış bir neçə yenilik var idi. Makarov xüsusilə atış vaxtı ləngimələri praktik olaraq tamamilə aradan qaldırmağı bacardı.

PM 1991-ci ildə SSRİ-nin dağılmasından sonra silahlı və təhlükəsizlik qüvvələrinin öhtəliyində qaldı. PM həmçinin öz sadəlik və etibarlılığının sayəsində keçmiş sosializm düşərgəsinin ölkələrində istifadə olunmağa davam edir. Hal-hazırda PM-in Rusiyada, Bolqarıstanda və Çində modifikasiya olunmuş versiyaları istehsal olunur.

ABŞ-də vətəndaş atıcı silah bazarında hər şeydən əvvəl müəyyən tələbatdan və yaxşı reputasiyadan özünümüdafiə silahı kimi tamamilə münasib etibarlılıq, kiçik qabaritləri və ucuzluğu ilə seçilən silahları istifadə edir. ABŞ-də silah həvəskarları arasında ən böyük tələbat daha yüksək emal keyfiyyətinə və istehsal materiallarına görə Almaniya Demokratik Respublikasının istehsalı olan Makarov tapançalarınadır.

## Xarici keçidlər

* Makarov PM / PMM / Izh-70 / Izh-71 pistol (USSR/Russia)
* Pistol Makarov 9 mm — Technical Data
Nəsil artırma

**Nəsil artırma** — bütün canlı orqanizmlərə xas olan özünə oxşarların təbii-təkrarı,  həyat ardıcıllığı və fasiləsizliyini təmin edən xüsusiyyətdir. Nəsil artırmanın müxtəlif üsulları iki əsas bölgü təşkil edir: qeyri-cinsi və cinsi. Hüceyrəvi quruluşu olan orqanizmlərin nəsil artırmasının əsasında, üsullardan asılı olmayaraq,  hüceyrənin bölünməsi dayanır.

## Qeyri-cinsi nəsil artırma

Qeyri-cinsi nəsil artırma - nəsil artırmanın elə bir növüdür ki, növbəti nəsil onun özündə olan somatik hüceyrələrdən reproduktiv hüceyrələrin (qametlərin) iştirakı olmadan inkişaf edir.
Qeyri-cinsi nəsil artırma ən qədim və ən sadə nəsil artırma üsuludur və birhüceyrəli orqanizmlər arasında geniş yayılmışdır (bakteriyalar, аmöb, infuzorlar, göy-yaşıl yosunlar). Birhüceyrəli orqanizmlərin  ən geniş yayılan çoxalma üsulu iki hissəyə bölünməklə iki ayrı-ayrı fərdlərin yaranmasıdır.
Çoxhüceyrəli orqanizmlərin arasında demək olar ki, bütün bitki və göbələklər qeyri-cinsi nəsil artırma qabiliyyətinə malikdirlər. Bu orqanizmlərin qeyri-cinsi artırma vegetativ üsulla və ya mikrosporlar vasitəsi ilə baş verir.

Buna misal olaraq bitki gülünü göstərmək olar, bu bitki gülü özünəməxsus funksiyası olan dörd hissədən təşkil tapmışdır:
*1. Kasacıq (Kasa yarpaq) – bu gülün qönçəsini geyindirmiş yaşıl yarpaqcıqlardır.
*2. Tac – yəni gülün ləçəkləri. 
*3. Gülün mərkəzi (toz kisəsi və ya qoxu kiusəsi). Gülün içərisində zərif bayraqlar şəklində erkəkcik telləri müşahidə olunurlar. Erkəkcik tellərinin üzərində sarı və kiçik çıxıntılar vardır ki, ona erkəkcik deyilir. Erkəkciyin içərisində çox kiçik bir kisə vardır ki, tozcuq dənəcikləri(mikrosporlar) bu kisənin içərisindədir. Tozluq kisəsindəki tozcuq dənəciklərini sporlar (rüşeym) adlandırırlar və sporlar dişi hissəyə daxil olması nəticəsində gül toxumu əmələ gəlir.
*4.  Toxumluq və ya dişicik: Gülün bu hissəsi gülün tam mərkəzində yerləşir. Toxumluğun yuxarı hissəsində xüsusi bir çıxıntı vardır ki, dişicik ağzı adlanır. Dişicik ağzının səthi yapışqanlı maye (nektar) ilə doludur. Bu yapışqanlı mayenin funksiyası erkək dənəcikləri cəzb etmək, qorumaq və onların inkişaf edib böyüməsinə kömək etməkdir.
Bitkilərin mayalanma prosesi belə baş verir:
Küləyin əsməsi nəticəsində tozluq kisələrini öz üzərində saxlayan nazik erkəkcik telləri hərəkət etməyə başlayır. Açılmış tozluq kisələri tozcuq dənəciklərini (sporları) aşağısı geniş olan dişiciyin üzərinə səpir. Tozcuq dənəcikləri dişicik ağzından   keçdikdən sonra gülün toxumluğunda dişi yumurtacıqlara  qarışıb gül toxumunu əmələ gətirir.

## Cinsi nəsil artırma

Cinsi nəsil artırma - cinsi prosesi (hüceyrələrin birləşməsi), həmçinin, iki biri-birini tamamlayan cinsi kateqoriyaların  (dişi və erkək hüceyrələrin) mövcudluğu faktı ilə bağlıdır. Cinsi nəsil artırma zamanı qametlər (cinsi hüceyrələr) əmələ gəlir. Genetikada mayalanmağa qabil cinsi hüceyrələrə qamet, dişi və erkək hüceyrələrindən (qametlərdən) mayalanmış yumurtaya ziqota deyilir. Ziqotadan, müəyyən vaxtdan sonra, hər iki valideynin genetik informasiyasını özündə daşıyan orqanizm əmələ gəlir.

## İstinadlar
Ah, ədalət!

**Ah, ədalət!** — qısametrajlı televiziya tamaşası rejissor Mirzə Əliyev tərəfindən 1997-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Teletamaşa Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Televiziya tamaşası azərbaycanlı şair, yazıçı, dramaturq, Azərbaycan ədəbiyyatında romantizm ədəbi cərəyanının əsas nümayəndəsi olan Hüseyn Cavidin həyatını əks etdirir. Teletamaşada rolları Nazir Rüstəmov, Azad Şükürov, Məleykə Məmmədova, Əfqan Soltanov, Kazım Abdullayev, Rafiq İbrahimov və Elman Təvəkküloğlu ifa edirlər.

## Məzmun
Televiziya tamaşası azərbaycanlı şair, yazıçı, dramaturq, Azərbaycan ədəbiyyatında romantizm ədəbi cərəyanının əsas nümayəndəsi olan Hüseyn Cavidin (Nazir Rüstəmov) həyatını əks etdirir. Teletamaşada ziyalıların ona qarşı çıxışları, onun yaradıcılığını əsassız tənqid etmələri, digərlərinin isə cidd-cəhdlə onun tərəfini tutmaları, Cavidin haqsız yerə həbsi, həbsdə Mişkinaz (Məleykə Məmmədova) xanımla son görüşü, uzun illər sonra Cavidin nəşinin Azərbaycana gətirilməsi lirik şəkildə tərənnüm olunur.

## Filmin üzərində işləyənlər
:**Əsər müəllifi:** Nafilə Abuzərli
:**Rejissor:** Mirzə Əliyev
:**Operator:** Abbasağa İmanov
:**Rəssam:** Rəfael Əlizadə

## Rollarda
:Nazir Rüstəmov — Hüseyn Cavid
:Azad Şükürov — Cavidin tərəfdarı
:Məleykə Məmmədova — Mişkinaz Cavid
:Əfqan Soltanov — Cavidin tərəfdarı
:Kazım Abdullayev — Cavidə qarşı çıxan
:Rafiq İbrahimov — Cavidə qarşı çıxan
:Elman Təvəkküloğlu — Cavidə qarşı çıxan

## Film haqqında
Televiziya tamaşası Nafilə Abuzərlinin "Cavid" poeması əsasında ekranlaşdırılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 1997-ci ilin Azərbaycan filmləri
* 1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Hindistan Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi

**Hindistan Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi** və ya qısaca **HHİM** — Hindistanın ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatı. Mərkəzin baş qərargahı Yeni Dehlidə yerləşir.

## Tarixi
1947-1948-ci illərdə Hindistanda 2 aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatı fəaliyyət göstərirdi. Bunlar Hindistan Kommunist Partiyasının nəzarəti altında olan Ümumhind Həmkarlar İttifaqları Konqresi və millətçilərin təşəbbüsü ilə yaradılan Hindistan Milli Həmkarlar İttifaqları Konqresi idi. Göründüyü kimi, hər iki təşkilat müxtəlif siyasi partiyaların himayəsinə və ideologiyasına söykənmişdi. Bu isə işçilərin hüquqlarını qoruyan bir qurum üçün çox da arzuolunan hal deyildi. Məhz bu səbəbdən 1948-ci ildə tam müstəqil fəaliyyət göstərən, heç bir siyasi partiyadan asılılığı olmayan **Hindistan Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi** yaradıldı.

Təşkilatın yaranmasını təsdiq edən konqresdə Hindistan Əmək Federasiyası, Hind Mazdoor Paçayat və digər müstəqil həmkarlar ittifaqları iştirak ediblər. Konqresdə 427 təşkilat 600 nəfər nümayəndə ilə təmsil olunurdu.

## Fəaliyyəti
Mərkəz əməkçi insanların əmək və sosial hüquqlarının müdafiəsini demokratik prinsiplərə əsaslanmaqla özünun prioritet vəzifəsi hesab edir.

Əməkçi qadın və kişiləri maraqlandıran bütün məsələləri hər zaman diqqətdə saxlayır. Əmək bazarında baş verən dəyişikliklər, uşaq əməyinin istismarı, gender problemləri, məşğulluq, gənclərin işlə təmin edilməsi, narkomaniya və QİCS-in azaldılması məsələləri ilə bağlı müxtəlif proqramlar və layihələr hazırlayır.

## Tərkibi
Mərkəz 3 milyon 300 min üzvü özündə cəmləşdirir.

## Rəhbərləri
Hazırda təşkilata Şarada Rao sədrlik edir.

## Beynəlxalq münasibətlər
Təşkilat Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının üzvüdür.

## Mənbə
***Afaq HÜSEYNOVA**. ''Hindistan Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi'' . "Ülfət" qəzeti, 31 avqust 2013-cü il.