open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adil Gəray

**Adil Gəray** () — Azərbaycan tarzəni, pedaqoq, dirijor, bəstəkar, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1959).

## Həyatı
Adil Gəray Heybətqulu oğlu Məmmədbəyli 13 may 1919-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1940-cı ildə Azərbaycan Dövlət Musiqi Texnikumunun tar sinfini bitirmiş, 1940–1948-ci illərdə, fasilələrlə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının Azərbaycan xalq musiqisi şöbəsində, Üzeyir Hacıbəyovun sinfində təhsil almışdır. Muğam dərslərini Əhməd Bakıxanovdan almışdır. 1938-ci ildən Üzeyir Hacıbəyovun təşkil etdiyi Azərbaycan Xalq Çalğı Alətləri Orkestrində konsertmeyster işləmişdir. O tar ilə fortepiano üçün "Bağçakürd" (1957) pyesini Ü. Hacıbəyova ithaf etmişdir.

1937-ci ildən Hüseynqulu Sarabskinin sinfində müşayiətçi, 1939-cu ildən 1962-ci ilə qədər Azteleradio orkestrində konsertmeyster kimi çalışmışdır.

1940-cı ildən, eyni zamanda, Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində tar ixtisası üzrə müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir.

O, bir çox məşhur tarzənlərin müəllimi olmuşdur. Tar üçün bir sıra əsərlərin, o cümlədən, "Tar üçün etüdlər"in, "Bağçakürd", "Qaytağı", "Cəngi", "Səfi-kürd", "Şahnazsayağı", "Gülüstan" pyeslərinin, mahnıların, "İbtidai məktəblər üçün nəğmələr məcmuəsi"nin və s. əsərlərin müəllifidir.

Onun əsərləri bir çox konsert və tədris repertuarında layiqli yer tutur. "Tar üçün etüdlər" məcmuəsində yeddi muğam – "Rast", "Şur", "Seygah", "Çahargah", "Bayatı-Şiraz", "Mahur-Hindi", "Şüştər" muğamları əsasında etüdlər bəstələmişdir.

## Musiqi əsərləri
* Səbinə Ərəbli — "Yar gəldi" mahnısı — sözləri Əli Kərimindir
* "Yadigar" mahnısı — sözləri Nəbi Xəzrinindir
* "Ana kəndim" — sözləri Gəray Fəzlinindir
* "Bizim qızlar" — sözləri də Adil Gəraya məxsusdur
* Ayşən Mehdiyeva — Azərbaycanım Mənim — sözləri Əli Kərimindir

## İstinadlar
* Muğam Ensiklopediyası — Adil Gəray
* http://www.mugamradio.az/az/ifacilar/18/60
FİFA Konfederasiyalar Kuboku

**FİFA Konfederasiyalar Kuboku** () — Hər 4 ildən bir FİFA tərəfindən təşkil olunan beynəlxalq futbol turniri.

## Tarixi
1992 və 1995-ci ildə keçirilmiş ilk iki kubok **Kral Fəhd Kuboku** adı ilə təşkil olunmuş, 1997-ci ildəki 3-cü turnirdən etibarən FİFA tərəfindən tanınmış və turnirin adı **FİFA Konfederasiyalar Kuboku** olaraq dəyişdirilmişdir.

## Yekun nəticələr
### Kral Fəhd Kuboku

### Konfederasiyalar Kuboku

## Xarici keçidlər
*FIFA Confederations Cup , FIFA.com
1992 Kral Fəhd Kuboku

## İştirakçılar
* Səudiyyə Ərəbistanı — 1988 Asiya Kubokunun Çempionu (AFC)
* Argentina — 1991 Amerika Kubokunun Çempionu (CONMEBOL)
* ABŞ — 1991 KONKAKAF Qızıl Kubokunun qalibi (KONKAKAF)
* Fildişi sahili — 1992 Afrika Kubokunun Çempionu (CAF)

## Nəticələr
1995 Kral Fəhd Kuboku

## İştirakçılar
* Səudiyyə Ərəbistanı — ev sahibi
* Argentina — 1993 Amerika Kubokunun Çempionu (CONMEBOL)
* Danimarka — 1992 Avropa Kubokunun Çempionu (UEFA)
* Yaponiya — 1992 Asiya Kubokunun Çempionu (AFC)
* Meksika — 1993 CONCACAF Qızıl Kubok Çempionu (CONCACAF)
* Nigeriya — 1994 Afrika Kubokunun Çempionu (CAF)

## Nəticələr
1997 FİFA Konfederasiyalar Kuboku

## İştirakçılar
* Səudiyyə Ərəbistanı — ev sahibi və 1996 Asiya Kubokunun Çempionu (AFC)
* Braziliya — 1994 Dünya Kubokunun Çempionu
* Uruqvay — 1995 Amerika Kubokunun Çempionu (CONMEBOL)
* Çexiya — 1996 Avropa Kubokunun finalçısı, Almaniyanın yerinə qatıldı (UEFA)
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri — 1996 Asya Kubokunun finalçısı, Səudiyyə Ərəbistanının yerinə qatıldı (AFC)
* Meksika — 1996 CONCACAF Qızıl Kubok Çempionu (CONCACAF)
* Cənubi Afrika — 1996 Afrika Kubokunun Çempionu (CAF)
* Avstraliya — Okeaniya təmsilçisi kimi qatıldı (OFC)

## Nəticələr




A Qrupu



B Qrupu
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
1
Braziliya
3
2
1
0
6–2
+4
7
1
Uruqvay
3
3
0
0
8–4
+4
9
2
Avstraliya
3
1
1
1
3–2
+1
4
2
Çexiya
3
1
1
1
9–5
+4
4
3
Meksika
3
1
0
2
8–6
+2
3
3
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
3
1
0
2
2–8
-6
3
4
Səudiyyə Ərəbistanı
3
1
0
2
1–8
-7
3
4
Cənubi Afrika
3
0
1
2
5–7
-2
1

S
Tarix
Yer
M
Rəqiblər
Hesab
1
12.12.97
Ər-Riyad
A-1
Səudiyyə Ərəbistanı
Braziliya
0:3
2
12.12.97
Ər-Riyad
A-1
Meksika
Avstraliya
1:3
3
13.12.97
Ər-Riyad
B-1
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
Uruqvay
0:2
4
13.12.97
Ər-Riyad
B-1
Cənubi Afrika
Çexiya
2:2
5
14.12.97
Ər-Riyad
A-2
Səudiyyə Ərəbistanı
Meksika
0:5
6
14.12.97
Ər-Riyad
A-2
Avstraliya
Braziliya
0:0
7
15.12.97
Ər-Riyad
B-2
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
Cənubi Afrika
1:0
8
15.12.97
Ər-Riyad
B-2
Çexiya
Uruqvay
1:2
9
16.12.97
Ər-Riyad
A-3
Səudiyyə Ərəbistanı
Avstraliya
1:0
10
16.12.97
Ər-Riyad
A-3
Braziliya
Meksika
3:2
11
17.12.97
Ər-Riyad
B-3
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
Çexiya
1:6
12
17.12.97
Ər-Riyad
B-3
Uruqvay
Cənubi Afrika
4:3
13
19.12.97
Ər-Riyad
1/2 F
Braziliya
Çexiya
2:0
14
19.12.97
Ər-Riyad
1/2 F
Uruqvay
Avstraliya
0:1 ə.v.
15
21.12.97
Ər-Riyad
TF
Çexiya
Uruqvay
1:0
16
21.12.97
Ər-Riyad
F
Braziliya
Avstraliya
6:0
Frankfurt Hava Limanı

**Frankfurt-Mayn aeroportu** (, BHNA kodu **FRA**, BMAT kodu **EDDF**) Almaniyanın əsas beynəlxalq Hava Limanı, Frankfurt yaxınlığındadır (koordinatları 50°01′35″Şimal 08°32′35″Şərq). Sərnişin dövriyyəsinə görə Avropadakı Hava Limanlarından ikinci, yük dövriyyəsinə görə isə birinci yerdədir. Üç terminal və dörd uçuş-eniş zolağı var. 2008-ci ildə 485,783 uçuş və enmə olub. 2008-ci ildə 53,472,915 sərnişin köçürtdü.

## Şəkillər


Şəkil:AirportFrankfurt terminal2.jpg|2-cü terminaldakı


## Xarici istinadlar
* Rəsmi saytı
Əliverdibəyovlar

**Əliverdibəyovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması

Bu soy öz başlanğıcını Əliverdi bəy Hüseyn bəy oğlu Kəbirlidən götürür. Əliverdi bəy Kəbirli mahalının Pərioğlular obasında yaşam sürmüşdü. İbrahimxəlil xan Cavanşirə xidmət etmişdi.Onun törəmələri 1870-ci ildə Əliverdibəyov soyadını qəbul etdilər.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
*Əliverdi bəy Hüseyn bəy oğlu — Mehdiqulu xanın Ağdam üzrə darğası.
*Ağalar bəy Əliverdibəyov (1880-1953) — musiqişünas. Nazim Əliverdibəyovun atası.
*Qara bəy Əliverdilər (1879-1929) — ictimai-siyasi xadim, Azərbaycan Parlamentinin üzvü.
*Nazim Əliverdibəyov (1926-1985) — Azərbaycan bəstəkarı.
*Kazım Əliverdibəyov (1934) — dirijor, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1978).
*Kərim Əliverdizadə (1911-1996) — Neft maşınqayırması sahəsində alim, SSRİ Dövlət Mükafatı Laureatı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm və texnika xadimi, Azərbaycan SSR Əməkdar mühəndisi, görkəmli alim, texnika elmləri doktoru.
## Qalereya


Fayl:Aghalar Bey Aliverdibeyov (1915).jpg|Ağalar bəy Əliverdibəyov (1880-1953)    
Fayl:Qara bəy Əliverdilər.jpg|Qara bəy Əliverdilər (1879-1929) 
Fayl:Nazim Əliverdibəyov.jpg|Nazim Əliverdibəyov (1926-1985)
Fayl:Kazım Əliverdibəyov.jpg|Kazım Əliverdibəyov (1934)


## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Əli bəy Kəbirlinin törəmələri, "Soy" dərgisi, Bakı. 2010.

## Həmçinin bax
*Qarabağ
1999 FİFA Konfederasiyalar Kuboku

## İştirakçılar
* Meksika — ev sahibi və 1998 CONCACAF Qızıl Kubok Çempionu (məlum deyil)
* Almaniya — 1996 Avropa Kubokunun Çempionu, 1998 Dünya Kubokunun Çempionu, Fransanın yerinə qatıldı (UEFA)
* ABŞ — 1998 CONCACAF Qızıl Kubok finalçısı, Meksikanın yerinə qatıldı (CONCACAF)
* Braziliya — 1997 Konfederasiya Kuboku Çempionu və eyni zamanda 1997 Amerika Kubokunun Çempionu
* Boliviya — 1997 Amerika Kubokunun finalçısı, Braziliyanın yerinə qatıldı
* Misir — 1998 Afrika Kubokunun Çempionu (CAF)
* Səudiyyə — Ərəbistanı 1996 Asiya Kubokunun Çempionu (AFC)
* Yeni Zenlandiya — 1998 Okeaniya Kubokunun Çempionu (OFC)

## Nəticələr




A Qrupu



B Qrupu
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
1
Meksika
3
2
1
0
8–3
+5
7
1
Braziliya
3
3
0
0
7–0
+7
9
2
Səudiyyə Ərəbistanı
3
1
1
1
6–6
=
4
2
Amerika Birləşmiş Ştatları
3
2
0
1
4–2
+2
6
3
Boliviya
3
0
2
1
2–3
-1
2
3
Almaniya
3
1
0
2
2–6
-4
3
4
Misir
3
0
2
1
5–9
-4
2
4
Yeni Zelandiya
3
0
0
3
1–6
-5
0

S
Tarix
Yer
M
Rəqiblər
Hesab
1
24.07.99
Quadalacara
A-1
Braziliya
Almaniya
4:0
2
24.07.99
Quadalacara
A-1
Yeni Zelandiya
Amerika Birləşmiş Ştatları
1:2
3
25.07.99
Mexiko
B-1
Boliviya
Misir
2:2
4
25.07.99
Mexiko
B-1
Meksika
Səudiyyə Ərəbistanı
5:1
5
27.07.99
Quadalacara
A-2
Səudiyyə Ərəbistanı
Boliviya
0:0
6
27.07.99
Quadalacara
A-2
Meksika
Misir
2:2
7
28.07.99
Mexiko
B-2
Almaniya
Yeni Zelandiya
2:0
8
28.07.99
Mexiko
B-2
Braziliya
Amerika Birləşmiş Ştatları
1:0
9
29.07.99
Quadalacara
A-3
Misir
Səudiyyə Ərəbistanı
1:5
10
29.07.99
Quadalacara
A-3
Boliviya
Meksika
0:1
11
30.07.99
Mexiko
B-3
Amerika Birləşmiş Ştatları
Almaniya
2:0
12
30.07.99
Mexiko
B-3
Yeni Zelandiya
Braziliya
0:2
13
01.08.99
Mexiko
1/2 F
Meksika
Amerika Birləşmiş Ştatları
1:0 ə.v.
14
01.08.99
Quadalacara
1/2 F
Braziliya
Səudiyyə Ərəbistanı
8:2
15
03.08.99
Quadalacara
TF
Amerika Birləşmiş Ştatları
Səudiyyə Ərəbistanı
2:0
16
04.08.99
Mexiko
F
Meksika
Braziliya
4:3
2005 FİFA Konfederasiyalar Kuboku

## İştirakçılar
* Almaniya — ev sahibi
* Braziliya — 2004 Amerika Kubokunun Çempionu (CONMEBOL)
* Yunanıstan — 2004 Avropa Kubokunun Çempionu (UEFA)
* Meksika — 2003 CONCACAF Qızıl Kubok Çempionu (CONCACAF)
* Tunis — 2004 Afrika Kubokunun Çempionu (CAF)
* Avstraliya — 2004 Okeaniya Kubokunun Çempionu (OFC)
* Yaponiya — 2004 Asiya Kubokunun Çempionu (AFC)
* Argentina — 2004 Amerika Kubokunun ikincisi (Braziliyanın ardından), FİFA Dəvətlisi

## Nəticələr




A Qrupu



B Qrupu
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
1
Almaniya
3
2
1
0
9–5
+4
7
1
Meksika
3
2
1
0
3–1
+2
7
2
Argentina
3
2
1
0
8–5
+3
7
2
Braziliya
3
1
1
1
5–3
+2
4
3
Tunis
3
1
0
2
3–5
-2
3
3
Yaponiya
3
1
1
1
4–4
=
4
4
Avstraliya
3
0
0
3
5–10
-5
0
4
Yunanıstan
3
0
1
2
0–4
-4
1

S
Tarix
Yer
M
Rəqiblər
Hesab
1
15.06.05
Köln
A-1
Argentina
Tunis
2:1
2
15.06.05
Frankfurt
A-1
Almaniya
Avstraliya
4:3
3
16.06.05
Hannover
B-1
Yaponiya
Meksika
1:2
4
16.06.05
Leypsiq
B-1
Braziliya
Yunanıstan
3:0
5
18.06.05
Köln
A-2
Tunis
Almaniya
0:3
6
18.06.05
Nürnberq
A-2
Avstraliya
Argentina
2:4
7
19.06.05
Frankfurt
B-2
Yunanıstan
Yaponiya
0:1
8
19.06.05
Hannover
B-2
Meksika
Braziliya
1:0
9
21.06.05
Leypsiq
A-3
Avstraliya
Tunis
0:2
10
21.06.05
Nürnberq
A-3
Argentina
Almaniya
2:2
11
22.06.05
Frankfurt
B-3
Yunanıstan
Meksika
0:0
12
22.06.05
Köln
B-3
Yaponiya
Braziliya
2:2
13
25.06.05
Nürnberq
1/2 F
Almaniya
Braziliya
2:3
14
26.06.05
Hannover
1/2 F
Meksika
Argentina
1:1 p.5:6
15
29.06.05
Leypsiq
TF
Almaniya
Meksika
4:3 ə.v.
16
29.06.05
Frankfurt
F
Braziliya
Argentina
4:1
Şükufə Mirzəyeva

**Mirzəyeva Şükufə Şamil qızı** (20 dekabr 1925, Gülablı, Ağdam, Azərbaycan SSR, SSRİ - 9 oktyabr 1980, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — görkəmli azərbaycan filosofu, fəlsəfə elmləri doktoru (1963), professor (1964).

## Həyatı
Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir (1944). Əmək fəaliyyətinə 1944-cü ildən Azərbaycan EA Fəlsəfə İnstittutunda başlamışdır. Azərbaycan xalqının estetik fikir tarixi və estetikanın problemləri ilə məşğul olmuşdur. Bədii, ədəbi-tənqidi və incəsənətə dair bir sıra əsərləri var.
Həsənli

**Bələdiyyələr**
* Həsənli bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunda bələdiyyə.
* Həsənli bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunda bələdiyyə.
* Həsənli bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunda bələdiyyə.

**Kəndlər**
* Həsənli — Azərbaycanın Masallı rayonunda kənd.
* Həsənli — Azərbaycanın Sabirabad rayonunda kənd.
* Həsənli — Azərbaycanın Tovuz rayonunda kənd.
* Həsənlitəpə yaşayış yeri — İranda arxeoloji abidə-qədim şəhər yeri
* Həsənli — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Həsənli — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Mirzə Həsənli — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Həsənli — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonu ərazisində kənd.
* Həsənli (Sulduz) —
* Həsənli (Meşkinşəhr)
* Həsənli (Xudabəndə)

## Həmçinin bax
* Həsənli bələdiyyəsi
* Həsənli (soyad)
Abdal (dəqiqləşdirmə)

Qafqaz Albaniyasında hələ eradan əvvəl yaşaması ehtimal olunan abdalıların (heftal/heptal/eftal) adına qazax, qaraqalpaq, türkmən və türk toponimiyasında da rast gəlmək mümkündür.

* Abdal dağı — Ordubad rayonu ərazisində dağ.
* Abdalçay — Tovuz rayonu ərazisində çay. 
* Abdal tayfası — qədim türk tayfası.
* Abdal (Ağdam) — Azərbaycanın Ağdam rayonunda kənd.
* Abdalı — Əfqanıstanda puştun tayfalarından biri.
* Hacı Abdal (Təbriz)
* Boz Abdal (dağ)

## Həmçinin bax
* Avdal
* Abdallı

## İstinadlar
2001 FİFA Konfederasiyalar Kuboku

## İştirakçılar
* Yaponiya — ev sahibi, 2000 Asiya Kubokunun Çempionu
* Cənubi Koreya — ev sahibi
* Meksika — 1999 Konfederasiya Kuboku Çempionu
* Fransa — 1998 Dünya Kubokunun Çempionu ve 2000 Avropa Kubokunun Çempionu (UEFA)
* Kanada — 2000 CONCACAF Qızıl Kubok Çempionu (CONCACAF)
* Braziliya — 1999 Amerika Kubokunun Çempionu (CONMEBOL)
* Kamerun — 2000 Afrika Kubokunun Çempionu (CAF)
* Avstraliya — 2000 Okeaniya Kubokunun Çempionu (OFC)

## Nəticələr




A Qrupu
&nbsp;


B Qrupu
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
1
Fransa
3
2
0
1
9–1
+8
6
1
Yaponiya
3
2
1
0
5–0
+5
7
2
Avstraliya
3
2
0
1
3–1
+2
6
2
Braziliya
3
1
2
0
2–0
+2
5
3
Cənubi Koreya
3
2
0
1
3–6
-3
6
3
Kamerun
3
1
0
2
2–4
-2
3
4
Meksika
3
0
0
3
1–8
-7
0
4
Kanada
3
0
1
2
0–5
-5
1

S
Tarix
Yer
M
Rəqiblər
Hesab
1
30.05.01
Daequ
A-1
Fransa
Cənubi Koreya
5:0
2
30.05.01
Savon
A-1
Meksika
Avstraliya
0:2
3
31.05.01
İbaraki
B-1
Braziliya
Kamerun
2:0
4
31.05.01
Niiqata
B-1
Yaponiya
Kanada
3:0
5
01.06.01
Daequ
A-2
Avstraliya
Fransa
1:0
6
01.06.01
Ulsan
A-2
Cənubi Koreya
Meksika
2:1
7
02.06.01
İbaraki
B-2
Kanada
Braziliya
0:0
8
02.06.01
Niiqata
B-2
Kamerun
Yaponiya
0:2
9
03.06.01
Ulsan
A-3
Fransa
Meksika
4:0
10
03.06.01
Savon
A-3
Cənubi Koreya
Avstraliya
1:0
11
04.06.01
İbaraki
B-3
Braziliya
Yaponiya
0:0
12
04.06.01
Niiqata
B-3
Kamerun
Kanada
2:0
13
07.06.01
Yokohama
1/2 F
Yaponiya
Avstraliya
1:0
14
07.06.01
Savon
1/2 F
Fransa
Braziliya
2:1
15
09.06.01
Ulsan
TF
Avstraliya
Braziliya
1:0
16
10.06.01
Yokohama
F
Yaponiya
Fransa
0:1
2003 FİFA Konfederasiyalar Kuboku

## İştirakçılar
* Fransa — ev sahibi, 2000 Avropa Kubokunun Çempionu və 2001 Konfederasiya Kuboku Çempionu (UEFA)
* Braziliya — 2002 Dünya Kubokunun Çempionu
* ABŞ — 2002 CONCACAF Qızıl Kubok Çempionu (CONCACAF)
* Kolumbiya — 2001 Amerika Kubokunun Çempionu (CONMEBOL)
* Kamerun — 2002 Afrika Kubokunun Çempionu (CAF)
* Yeni Zelandiya — 2002 Okeaniya Kubokunun Çempionu (OFC)
* Yaponiya — 2000 Asiya Kubokunun Çempionu (AFC)
* Türkiyə — 2002 Dünya Kubokunun finalçısı Almaniyanın yerinə qatıldı (UEFA)

## Nəticələr




A Qrupu



B Qrupu
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
Y
K
O
Q
H
M
T/F
B
X
1
Fransa
3
3
0
0
8–1
+7
9
1
Kamerun
3
2
1
0
2–0
+2
7
2
Kolumbiya
3
2
0
1
4–2
+2
6
2
Türkiyə
3
1
1
1
4–4
=
4
3
Yaponiya
3
1
0
2
4–3
+1
3
3
Braziliya
3
1
1
1
3–3
=
4
4
Yeni Zelandiya
3
0
0
3
1–11
-10
0
4
Amerika Birləşmiş Ştatları
3
0
1
2
1–3
-2
1

S
Tarix
Yer
M
Rəqiblər
Hesab
1
18.06.03
Sent-Etyen
A-1
Yeni Zelandiya
Yaponiya
0:3
2
18.06.03
Lion
A-1
Fransa
Kolumbiya
1:0
3
19.06.03
Sent-Etyen
B-1
Türkiyə
Amerika Birləşmiş Ştatları
2:1
4
19.06.03
Paris
B-1
Braziliya
Kamerun
0:1
5
20.06.03
Lion
A-2
Kolumbiya
Yeni Zelandiya
3:1
6
20.06.03
Sent-Etyen
A-2
Fransa
Yaponiya
2:1
7
21.06.03
Paris
B-2
Kamerun
Türkiyə
1:0
8
21.06.03
Lion
B-2
Braziliya
Amerika Birləşmiş Ştatları
1:0
9
22.06.03
Paris
A-3
Fransa
Yeni Zelandiya
5:0
10
22.06.03
Sent-Etyen
A-3
Yaponiya
Kolumbiya
0:1
11
23.06.03
Sent-Etyen
B-3
Braziliya
Türkiyə
2:2
12
23.06.03
Lion
B-3
Amerika Birləşmiş Ştatları
Kamerun
0:0
13
26.06.03
Lion
1/2 F
Kamerun
Kolumbiya
1:0
14
26.06.03
Paris
1/2 F
Fransa
Türkiyə
3:2
15
28.06.03
Sent-Etyen
TF
Kolumbiya
Türkiyə
1:2
16
29.06.03
Paris
F
Kamerun
Fransa
0:1 ə.v.
Şəfi bəy Xocahanlı

**Şəfi bəy Xocahanlı** (1785-1847) — Qarabağ bəylərindən, Bərgüşad mahalının naibi.

## Həyatı
Şəfi bəy Fəttah bəy oğlu 1785-ci ildə Bərgüşad mahalının Xocahan kəndində anadan оlmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Öncə kəndlərinin kədxudası, sоnra Bərgüşad mahalının naibi оlmuşdu. Minbaşı rütbəsi daşıyırdı.
Şəfi bəy mülkədar idi. Dоğma kəndlərində və başqa şenliklərdə tоrpağa yiyələnmişdi.

## Ailəsi

Şəfi bəyin Əli bəy adlı оğlu vardı.

## Həmçinin bax
*Qarabağ xanlığı
Teymur Müskənli

**Teymur Müskənli**, **Teymur Müskanlı** (və ya **Yuxarı Müskanlı**) — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Teymur Müskənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 67 evdə 311 kürd yaşayırdı.

1918 ci ildə  Əsgülüm dağlıq silsiləsinin Səlk dağı sıldırımlarından Şuşa şəhəri aydın görünür və ətəyində yerləşən Teymur–Müskanlı kəndində 1918-ci ildə 70 evi, kənd qəbiristanlığını, məscidi və gümbəzi, 1850-ci ildə Bərgüşad çayı üzərində tikilmiş və Əliquluuşağı kəndinə keçid olan “Laləzar” daş körpüsünü hay silahlıları məhv etmişlər.

### Tanınmış şəxsləri
* Qara İlyasov (1884–1928) — Çekist, ictimai xadim.
* Hüseyn Quliyev (1939–1985) — General-mayor, SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin konsulluq şöbəsinin rəisi.
* Ramiz Rövşən (1946) — Azərbaycanın xalq şairi.

## Şəkillər



## İstinadlar

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 463.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
* Diləli Müskanlı
Əhməd bəy Hali

**Əhməd bəy Hali** (1775–1862), şair

## Həyatı
Əhməd bəy Xudadad xan oğlu 1775-ci ildə Bərgüşad mahalının Hal kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Şuşa şəhərində mədrəsədə təhsilini davam etdirmişdi. Əhməd bəy şair idi. Hali təxəllesi ilə xoştəb şeirlər yazırdı. Məhəmməd ağa Müctəhidzadə onun haqqında yazır: "Xələfüs-sidqi cənnətməkan Xudadad xan bu cəlalətməab ata tərəfindən Şirvan şahı Fətəli xan çərxçibaşının nəslindən və ana tərəfindən Gəncə xanlarındandır və öz əsrində sahibi-əmlak və zül-idrak bir vücud imiş. Qərəz, əvayili ömründə İranın Xoy adlanan şəhərində və əvaxirdə Zəngəzur üyezdinin (qəzasının) Hal qəryəsində nəşvi nüma edibdir". Əslində Əhməd bəyin ulu babaları Xoydan gəliblər. Çünki bizim araşdırmamıza görə, onun atası Xudadad xan, babası Mirzə Sultan da Hal kəndində dünyaya gəlmişdilər. (Ə. Ç.)

## Ailəsi
Əhməd bəyin Abbasqulu bəy adlı oğlu vardı.

## Yaradıcılığı
Bu fəsildə seyri-bağ xoşdur,

Həm əldə müdam əyağ xoşdur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan ədəbiyyatı
Cırtdan

**Cırtdan** — Azərbaycan nağıl qəhrəmanlarından biri.

Cırtdanın əhvalatı çox məşhurdur, Divə qalib gəlmişdi.

Cırtdan sevimli qəhrəman olduğundan, valideynlər çox vaxt körpələri nəvazişlə "cırtdan" adlandırırlar. Analar övladlarına layla deyib, oxşayanda oxuyardılar:


Ağlama, cırtdan bala,
Ağzı yoğurtdan bala.
Gedim, unu ələyim,
Gəlim, səni bələyim.


## Həmçinin bax
* Cırtdan (opera)
* Cırtdan-"pəhləvan" (film, 1981)
* Cırtdanın yeni sərgüzəşti (film, 1973)
* Cırtdan və div (film, 1983)
* Cırtdan (film, 1969)
Məlikməmməd

**Məlikməmməd** — Azərbaycan nağıl personajlarından biri. O, cəsur, qəhrəman, xeyirxah bir obrazdır. Məlikməmməd padşahın kiçik oğludur. Qardaşlarının xəyanəti nəticəsində zülmət dünyasına düşən qəhrəman Simurğ quşunun köməyilə işıqlı dünyaya çıxır.

## Nağılda mifik personajlar
Nağılda div, əjdaha, simurq quşu kimi bir neçə mifoloji personajlar yer alır.

## Xarici keçidlər
* Məlikməmməd nağılı; MP3
* Məlikməmməd nağılının Nuxada (Şəkidə) qələmə alınmış versiyası: Şahzadə
* Məlikməmmədin nağılı

## Həmçinin bax
* Nağıl
ATR 72

**ATR 72** – Fransız-İtalyan şirkəti olan ATR tərəfindən istehsal olunmuş cüt turbo-pəvanəli regional təyyarədir. 62-74 sərnişin oturma yeri olan təyyarə tək sinif konfiqurasiyasına malikdir.

## Qəzalar və İnsidentlər

* American Eagle Airlines, reys 4184, 31 oktyabr 1994 Rozenlou, İndiana ştatı, ABŞ. Qəzanın səbəbi: buz bağlaması. Qəzadan sonrakı dövrdə həm ATR şirkəti (buz əleyhinə səthin çəkilməsi), həm də American Eagle və Delta Connection şirkətlərinin (təyyarələrin ancaq xüsusi coğrafi şəraitdə – daha cənub zonalarda istifadəsi) gördüyü tədbirlərə baxmayaraq, təyyarə qanadlarının buz bağlaması səbəbindən qəza və insidentlər təkrarlanmışdır (Trans Asia Airways yük reysi 79, 21 dekabr 2002 və 2009-cu ildə daha kiçik ölçülü ATR-42 qəzaları).
* American Eagle Airlines reys 5401, 9 may 2004 San-Xuan, Puerto-Riko. Eniş zamanı qəzaya uğramışdır. 17 nəfərin xəsarət almasına baxmayaraq, hadisə nəticəsində ölən olmamışdır.
* Rusiyanın UTair şirkətinə məxsus UT-120 nömrəli reys üzrə Tümendən Surquta uçan təyyarə havaya qalxdıqdan dərhal sonra yerə çırpılmış və nəticədə 39 sərnişin və 4 heyət üzvü olan təyyarədə 31 nəfər hadisə yerində həlak olmuş, 2 nəfər isə bir neçə gün sonra xəstəxanada vəfat etmişdir. Hadisənin səbəbi kimi təyyarənin səthinin buz bağlaması və piotların qəza anında düzgün qərar qəbul etməməsi göstərilir.

## İstifadəçilər
* Air Dolomiti
* American Eagle Airlines (39)
* Azərbaycan Hava Yolları (4)
* Binter Canarias (13)
* FedEx Express (13)
* Delta Connection-Atlantic Southeast Airlines (12)
* Kingfisher Airlines (12)
* Air New Zealand (11)
* Mount Cook Airline as a subsidiary of Air New Zealand (11)
* Aer Arann (10)
* Alitalia Express (10)
* Jet Airways (10)
* TransAsia Airways (10)
* Vietnam Airlines (10)

## Xüsusiyyətləri

### Ümumi xüsusiyyətləri

* Ekipaj: 4 nəfər (2 pilot + 2 təyyarə bələdçisi)
* Sərnişin sayı: 62 – 74 nəfər
* Uzuluğu: 27,166&nbsp;mm
* Qanad eni: 27,050&nbsp;mm
* Hündürlüyü: 7,650&nbsp;mm
* Qanadların sahəsi: 61,0 m²
* Boş çəkisi: 13 500 kq
* Dolu çəkisi: 22 670 kq
* Maksimal yüksəlmə çəkisi: 22 800 kq
* Mühərrik: 2 × Pratt & Whitney (Kanada) PW127M turbopropeller, 1 846 kV (hər biri 2 475 at gücu)

### Göstəricilər

* Kreyser sürəti: 507&nbsp;km/s
* Maksimal uçuş məsafəsi: 1 650&nbsp;km
* Uçuş yüksəkliyi: 7 620 m

## Qaleriya


file:ATR72EuroLot.jpg
file:ATR72 Eurowings.jpg
file:ATR72.jpg
file:B-22806-01.jpg


## İstinadlar
Mehdi Abdullayev

**Abdullayev Mehdi Kamal oğlu** (26 iyul ) — Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirinin müşaviri, hüquq elmləri doktoru.

## Həyatı
Mehdi Abdullayev 1980-ci il iyul ayının 26-da Bakı şəhərində, Azərbaycanın xalq yazıçısı, Azərbaycan Dillər Universitetinin rektoru, akademik Kamal Abdullanın və AMEA-nın Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru, akademik Gövhər Baxşəliyevanın ailəsində dünyaya gəlib.

Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini və Azərbaycan Dillər Universitetinin Tərcümə fakültəsini bitirib.
 
Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində aparıcı mütəxəssis, İstintaq idarəsində müstəntiq işləyib. AMEA İnsan Hüquqları İnstitutunda çalışıb. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında müəllim, baş müəllim, dekan müavini olub.
  
2005-ci ildə "Cinayət prosesində insan hüquqlarının müdafiəsi: Avropa Şurasının standartları və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.

2009-cu ildə Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəzifəsinə təyin olunub.

5 iyun 2009-cu ildə Dağlıq Qarabağ Bölgəsinin Azərbaycanlı İcması İctimai Birliyinin birinci qurultayında İcmanın Əlaqələndirmə Şurasının sədri seçilib.

2010-cu ilin aprel ayından 2016-cı ilə qədər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəzifəsində çalışıb.

2016–2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının humanitar və sosial məsələlər üzrə prorektoru olub.

2017-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək hüquq elmləri doktoru elmi dərəcəsi alıb.

2020-ci ilin fevral ayında Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirinin müşaviri təyin edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Universitetimizin beynəlxalq əlaqələrini daha da genişləndirmək fikrindəyik (Mehdi Abdullayevlə müsahibə)
Həsənəli xan Gərrusi

**Həsənəli xan Məhəmmədsadıq oğlu Gərrusi** (حسنعلی خان امیر نظام گروسی) () — Əmir Nizam, dövlət xadimi, ədib, xəttat, dilçi.

## Həyatı
Həsənəli xan Məhəmmədsadıq oğlu Gərrusi 1820-ci ildə Urmiya vilayəti Gərrus şəhərində anadan olmuşdu. Kəbudvənd tayfasındandır. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. 1871-ci ildə İstanbulda səfir, Sonra Kürdüstanda vali, 1883-cü ildən 1892-ci ilədək Cənubi Azərbaycanın valisi olmuşdu. Mirzə Fətəli Axundovla tanış idi. Gözəl xətti vardı. Xəttatlıq sənətinin genişlənməsinə çalışırdı.

Həsənəli xan Gərrusi 1900-cü ildə vəfat edib.

## Əsərləri
* Münşəat
* Pəndnaməyi-Yəhyəviyyə

## Ədəbiyyat
* 1-Ahmad Ali Khan Vaziri Kermani, "History of Kerman,"
* 2-"Amir Nezam in Embassies of France and England," Ahmad Sohali Khonsari,
* 3-Mohammed Jafar Mahjoub, "A Research on Thoughts, Works, and Poems of Iraj Mirza, His Family and His Ancestors." Tehran 1963
* 4-Amir Nezam Garrousi, "Yahyavieh"
* 5-Iran Religion, Politics, and Society, Collected Essays, Nikki Keddie, Frank Cass
* 6-Homa Katousian, "The Political Economy of Modern Iran 1926–1979," N. Y. University Press, N. Y. and London, 1981
* 7-Doust Ali Khan Moayer Saltaneh, " Political Elites of Iran"
* 8-George Nathaniel Curzon "Persia and the Problem of Persia"
* 9-Doust Ali Moayer El Mamalek, "Persia’s Statesmen"
* 10-Mohammed Hassan Khan Etemad Saltaneh, "Daily Memoirs of Etemad Saltaneh"
* 11-Lord George Nathaniel Curzon, " Persia and the Problem of Persia"
* 12-Mirzə Fətəli Axundov, Seçilmiş əsərləri, II cild, Bakı, "Elm", 1988.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

## Xarici keçidlər
* HASSAN ALI KHAN GARROUSI
1938 FİFA Dünya Kuboku

1938 FIFA Dünya Kuboku — böyük kişilərdən ibarət milli komandalar üçün dörd ildən bir keçirilən beynəlxalq futbol çempionatı olan 3-cü Dünya Kuboku idi. 1938-ci il iyunun 4-dən 19-dək Fransada keçirildi. İtaliya finalda Macarıstanı 4–2 hesabı ilə məğlub edərək titulunu qorudu. İtaliyanın 1934 və 1938-ci illər komandaları eyni məşqçi Vittorio Pozzonun rəhbərliyi altında dəfələrlə Dünya Kubokunu qazanan yeganə kişi milli komandası olmaq xüsusiyyətinə sahibdirlər. Bu, 1950-ci ilə qədər son Dünya Kuboku olacaq; 1942 və 1946 Dünya Kubokları İkinci Dünya müharibəsi səbəbindən ləğv edildi.

## Fransa — 1938

## Final mərhələsi
4–19 iyun

15 komandanın 14-ü 1/8 finaldan olimpiya sistemi ilə mübarizə aparıblar. İsveç komandası 1/4 finaldan mübarizəyə qoşulub.

18 oyun

483 000 tamaşaçı (orta hesabla hər oyunda 26 833)

84 qol (orta hesabla hər oyunda 4,67)

Ən yaxşı futbolçu — Leonidas (Braziliya)

"Het-trik" (bir oyunda üç qol) — Zengeler (Macarıstan)

"Poker" (bir oyunda dörd qol) — Leonidas (Braziliya), Vilimovskiy (Polşa), Vetterstrem (İsveç)

Yubiley qolu: 200-cü qol Vetterstrem (İsveç)

Bombardirlər: Leonidas (Braziliya)-8

## Nəticələr

### 1/8 final

### 1/4 final

### 1/2 final

### Təsəlliverici final

### Final

**Qeyd:**
* 1/8 finalda İsveçrə-Almaniya, Kuba-Rumıniya və 1/4 finalda Braziliya-Çexoslovakiya oyunlarının əsas və əlavə vaxtı heç-heçə başa çatdığı üçün turnirin əsasnaməsinə görə əlavə oyun keçirilmişdir.
Küpəgirən qarı

**Küpəgirən qarı** — Azərbaycan nağıllarındakı personajlardan biri. Küpəgirən qarı nağılların mənfi obrazlarındandır. Evlər yıxan, fitnə-fəsad quran, cilddən-cildə girən, ovsunlu, məharətli, bədəməldir.

Bir anlığa gözəllər gözəli də ola bilir, mələklər mələyi də, göyə də qalxa bilir, yerə də enə bilir, ancaq eybəcərliyinə dov gələ bilmir, üst dodağı göy süpürür, alt dodağı yer, bədheybətdir.

Yuxuda onu görürsən əgər, Küpəgirən səni qazana atıb qaynadır ki, bişirib yesin! Qışqırırsan, tanış bəzilərini köməyə çağırırsan, amma səsin çıxmır. O qazandan çıxmaq istəyirsən, lakin Küpəgirən qarı süpürgəsi ilə başından vurur. Təzədən qazana girirsən! Neyləməlisən? Əlbəttə ki yuxudan oyanmalısan! Küpəgirən qarı nağılların pisidir.

Arvad Küpəgirən qarı əvvəlcə böyük anadır. Xristianlığın ilk dövründə bütün rus ilahlarına və ruhlara, həmçinin insanları qorumuşlara qəddar, iblisanə xüsusiyyətlər verilirdi. Belə ciddi böyük ana acıqlı iblisə çevirilmişdi.

Bir nağılda, ögey qızının gözəlliyini qısqanan bir arvad dərdini küpəgirən qarıya danışır. Küpəgirən qarı da süpürgəni gətirməsini tapşırır. Ögey ana ona süpürgəni gətirir. Süpürgəni açan Küpəgirən qarı içindən qurumuş bir insan qolu tapır. Ögey anaya deyir ki:

:*"Bax qızın gözəlləşməsinin səbəbi bu əldir. Bu onun anasının əlidir. Sən onu nə qədər döysən də ana əli balasını sənin qəzəbindən qoruyur. Bu əli apar dəfn et. Süpürgəni əvvəlki kimi bağla, nəticəni çox keçməz görərsən."*

## Həmçinin bax
*Nağıl

## Xarici keçidlər
* Salxım söyüd əfsanəsi
Künduz vilayəti

**Künduz vilayəti** (, ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının vilayətlərindən biri.

Vilayətin sahəsi 8.040&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 900.3 min nəfər, inzibati mərkəzi Künduz şəhəridir. Əhalisinin etnik tərkibi əsasən özbəklərdən ibarətdir. Vilayət inzibati cəhətdən Əliabad, Ərçi, Çahardərə, İmam Sahib, Xanabad, Künduz və Qalayi Zal rayonlarına ayrılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səri-Pul vilayəti

**Səri-Pul vilayəti**, **Sər-i-pul** və ya **Səripul** (, ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Vilayətin sahəsi 15.999&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata görə əhalisi 505.4 min nəfər, inzibati mərkəzi Səri-Pul şəhəridir. Əhalisinin etnik tərkibi əsasən özbəklərdən, puştunlardan və həzaralardan, həmçinin az sayda ərəblərdən və taciklərdən ibarətdir. Özbəklər vilayətin ən böyük etnik qrupu olub bütün rayonlarda məskunlaşıblar. Vilayət əhalisinin 56%-i dəricə, 19%-i (149 kəndin əhalisi) özbəkcə danışır. Vilayət inzibati cəhətdən Balxab, Kohistanat, Səngçaraq, Sazma Qala, Sər-i Pul və Səyyad rayonlarına ayrılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dizaq qəzası

**Dizaq qəzası** — Qarabağ bəylərbəyliyinə daxil olan qəza.

## Haqqında
Dizaq "qalaça" deməkdir. Dizaq qəzasının ərazisinə Füzuli bölgəsinin xeyli kəndi daxil idi. Bu kəndlər əsasən dağlıq hissədə yerləşən şenliklərdir.

1593-cü ildə Dizaq qəzasının Dizaq nahiyəsinə 82 kənd aid edilirdi (Füzuli bölgəsinə aid olan).

Səfəvilər hakimiyyəti zamanında, bəylərbəylik dönəmində Dizaq qəzasının və nahiyəsinin kəndləri Osmanlı qaynaqlarındakı ilə eynidir.

Dizaq qəzası XVII yüzilin sonlarında ləğv olundu. Qəzanın kəndlərinin əksəriyyəti Dizaq nahiyəsinin tərkibinə verildi.

## Həmçinin bax
* Dizaq mahalı
Dizaq mahalı

**Dizaq (orjinalda deyilişi düzək (sədd deməkdir), zamanla dəyişikliyə məruz qalmışdır. Qarabağ xanlığının cənub sərhədlərini əhatə edən bu mahal düzənliyin dağlarla qovuşduğu yerdə qoruyucu səddlərə (düzəklərə) malik olmuş və adı da buna uyğun adlanmışdır)** **mahalı** — Qarabağ xanlığının inzibati bölgələrindən biri.

## Mahal haqqında qısa məlumat
* Sahəsi -
* Əhalisi - 
* Yaranması — 1737-ci il
* Paytaxtı— Tuğ kəndi
* Sərhədləri —Qərbdən Bərgüşad mahalı, şimaldan Vərəndə mahalı, şərqdən Cavanşir-Dizaq mahalı, cənubdan Xırdapara-Dizaq mahalı.
 
## Tarixi

Adı «qalaça» kimi açıqlanır. Dizaq adı VII əsrə aid hadisələrdə çəkilir. Mirzə Yusif Qarabağlıya görə mahalın uzunluğu Əkərə çayı və Gültəpədən başlayaraq Maltəpəyə kimi, eni isə Arazdan Xurat dağına qədər olan ərazinin əhatə edir. Başqa sözlə, indiki Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının ərazilərini əhatə edirdi. XVIII əsrdə İrəvan xanlığının Qırxbulaq mahalında Dizək kənd adı ilə mənaca eynidir. Orta fars dilində dizək “qüvvətləndirilmiş yer“ sözündəndir. Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin“ poemasında Dizaknak kimidir. Sınır-sərhəddi dürlü dönəmlərdə gah azalmış, gah da genişlənmişdir. Tarixçi Mirzə Yusif Qarabaği Xəmsə mahallarından danışarkən Dizağı birinci qeyd edir və sınırlarını özü bildiyi kimi cızır. O, yazır: "Birinci Dizaq mahalıdır ki, uzunu Həkəri çayı və Kültəpədən başlayaraq, Maltəpəyə kimi, eni isə Araz çayından Xurat (Ziyarət) dağına kimidir» . Əslində mahalın ərazisi tarixçinin göstərdiyindən bir az qısıq idi. Dizaq mahalı güneydən Xırdapara-Dizaq, günbatandan Dizaq-Cəbrayıllı, quzeydən Vərəndə və gündoğandan Cavanşir-Dizaq mahalları ilə çevrələnirdi.

Dizaq mahalının baş kəndi Tuğ şenliyi idi. Bu mahala Füzuli bölgəsinin Hoğa (Üçbulaq), Cuvarlı, Xələfşə, Rəfəddinli, Arış, Şıxımlı, Gavşatlı kəndləri bağlı idi.

23 dekabr 1832-ci ildə başlanıb, 6 yanvar 1833-cü ildə qurtaran siyahıya alınmada Dizaq mahalında qərar tutan kəndlərin qeydiyyatı var.

**Dizaq mahalı**
# Arış kəndi-bəy rəiyyəti 12 tüstü, 26 kişi
# Hoğa kəndi-bəy rəiyyəti 5 tüstü, 7 kişi
# Rəfəddinli kəndi-bəy 2 tüstü, 5 kişi, dövlət kəndlisi 14 tüstü, 48 kişi
# Cuvarlı kəndi-dövlət kəndlisi 8 tüstü, 25 kişi
# Xələfşəli kəndi-dövlət kəndlisi 13 tüstü, 26 kişi
# Gavşatlı kəndi-bəy rəiyyəti 10 tüstü, 27 kişi
# Şıxımlı kəndi-bəy 4 tüstü, 14 kişi, dövlət kənlisi 1 tüstü, 25 kişi

Dizaq mahalı 1840-cı ildə ləğv edildi. Mahalın ərazisi yeni yaranan Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsinə bağlandı.

## Dizaq mahalının məlikləri

## Qalereya

Fayl:Внутри дворца.jpg|Mehdi bəy Məlik-Aslanovun evi
Fayl:Внутри дворца мелика Егана.jpg
Fayl:Дворец мелика Егана.jpg|Qalanın çöl divarları
Fayl:Комнаты дворца мелика Егана.jpg|Mehdi bəy Məlik-Aslanovun evi
Fayl:Снаружи дворца мелика Егана.jpg
Fayl:Стена дворца мелика Егана.jpg



## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Dizaq mahalı, "Soy" dərgisi, 12 (24), 2009, səh.48-57.
* Ənvər Çingizoğlu. Fazil Baxşəliyev, Qarabağın el və obaları, Bakı, "Şuşa", 2007.

## Həmçinin bax
* Dizaq qəzası
* Tuğ (Xocavənd)
Səməngan vilayəti

**Səməngan vilayəti** (, ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Vilayətin sahəsi 11.262&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 350.4 min nəfər, inzibati mərkəzi Aybək şəhəridir . Əhalisinin etnik tərkibi əsasən özbəklərdən və həzaralardan, həmçinin az sayda puştunlardan, ərəblərdən və tatarlardan ibarətdir. Əhalisinin 72,5%-i dəricə, 22,1%-i isə özbəkcə danışır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şuşa şəhər məktəbi

**Şuşa şəhər məktəbi** — Azərbaycanda və Cənubi Qafqazda, ilk olaraq şəhər məktəbi 1874-cü ildə Şuşada yaradılımışdır. 1830-cu ildə əsası qoyulan Şuşa qəza məktəbi əvvəlcə üç sinifli, 1878-ci ildən isə dörd sinifli şəhər məktəbinə çevrildi.

Üç sinifli şəhər məktəbində təhsil müddəti hər sinifdə 2 il idi. 1878/79-cu tədris ilindən (dörd sinifli olduqdan) sonra isə 3 və 4-cü siniflərdə bu müddət bir il oldu. Məzmununa görə qəza məktəblərini xeyli geridə qoymuş Şuşa şəhər məktəbində şəriət, oxu, yazı, rus dili, hesab, təcrübi həndəsə, coğrafiya, tarix, fizika, rəsm, rəsmxət, nəğmə, gimnastika və s. tədris edilirdi.

Şuşa qəza məktəbində, əsasən, ana dili, rus dili və fransız dilinin tədrisi üstünlük təşkil edirdi. Şuşa sakinləri məktəblərdə ana dilinin öyrənilməsinə xüsusi diqqət yetirirdi. Bu baxımdan, Şuşa məktəbinin müəllimləri Mirzə Həsən bəy Əmirov və Mirzə Aslan bəy Əmirov ana dilinin müvəffəqiyyətli təlimi sahəsində çox məşhur idilər. Fransız dili bölgə tacirlərinin Fransa ilə ticarət əlaqələri yaratması üçün zəruri amil idi və əhalinin əlavə vəsaiti hesabına tədris olunurdu.

Şəhər məktəbində təhsil pullu idi. Şuşada şəhər məktəbi açılarkən hər şagirddən alınan illik təhsil haqqı 5 manat idisə, bu məbləğ 1876-cı ildə 8, 1878-ci ildə isə 12 manat olmuşdu. Pedaqoji şuranın qərarı ilə kasıbların təhsil haqqından azad edilməsinə baxmayaraq, şagirdlərin böyük əksəriyyətindən təhsil haqqı alınırdı. Lakin buna baxmayaraq, şəhər məktəbində şagirdlərin sayı ilbəil artırdı. Təsis edildiyi ilk illərdə Şuşa şəhər məktəbində 375 nəfər şagird təhsil alırdı. Bu, Rusiyada dövrünün ən çox şagird kontingenti olan məktəbi idi.

Şuşa şəhər məktəbində 1875-ci il mayın 6-da kasıb zadəgan övladlarının təhsil aldıqları konvinkt təşkil edildi. Onlar dövlət hesabına pansionda yaşayıb təhsil alırdılar.

Şəhər məktəblərinin nəzdində kitabxanalar təşkil edilirdi. Şagird kitabxanasının zənginliyi ilə fərqlənən Şuşa məktəbi tədris vəsaiti və fənn kabinetləri ilə çox yaxşı təchiz olunmuşdu.

1880-ci ildə Şuşa şəhər məktəbinin nəzdində xüsusi musiqi sinifləri açıldı. Bu siniflərin Şuşada peşəkar musiqi hazırlığı olan musiqiçilər nəsli yetişməsində rolu əhəmiyyətli və danılmazdır.

Elə həmin il məktəbin tədris planında ipəkçilik peşəsi də yer aldı.

Həm təhsilin, həm də peşə öyrədilməsinin köməyi ilə öz həyat səviyyəsini və siyasi dünya görüşlərini artıranlara qibtə ilə yanaşan tacir və sənətkarların da arzularını təmin etməkdən ötrü Şuşa şəhər məktəbinin nəzdində bazar günü məktəbləri təşkil edildi.

Daim birinciliyinə görə diqqət mərkəzində duran Şuşa şəhər məktəbi əsrin sonlarına doğru mövqeyini itirməyə başladı. Təhsilin keyfiyyəti şəhər ictimaiyyətini razı salmadığından onların təkidi ilə 1881-ci il sentyabrın 20-də Şuşada 6-sinifli realnı məktəbin əsası qoyuldu.

## Müəllimləri
* Əbdüləli Muxtarov
* Mirzə Həsən bəy Əmirov
* Mirzə Aslan bəy Əmirov

## Məzunları
* Əliş bəy Tahirov
* Firidun bəy Köçərli
* Səfərəli bəy Vəlibəyov
* Nəcəf bəy Vəzirov
* Əşrəf Abbasov
* Süleyman Ələsgərov (bəstəkar)
* Aftab Kazımova

## Həmçinin bax
* Şuşa real məktəbi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pərvan vilayəti

**Pərvan vilayəti** (, ) — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Vilayətin sahəsi 5.974&nbsp;km², 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən əhalisi 600 min nəfər, inzibati mərkəzi Çahariqar şəhəridir. Əhalisinin etnik tərkibi puştunlardan (vilayətdə Vardak puştun tayfası məskunlaşıb, Vərdək tayfası Qılzay tayfa ittifaqına daxildir və kompakt halda Surxi Parsa rayonunda yaşayırlar), taciklərdən (əksər rayonlarda yaşasalar da yalnız Saləng rayonunda əhalinin çoxluğunu təşkil edirlər), qızılbaşlardan (kompakt halda Şeyx Əli və Surxi Parsa rayonlarında yaşayırlar - Nadir Şah tərəfindən Azərbaycandan bura köçürülmüşlər), kuçilərdən (əsasən Çahariqar rayonunda yaşayırlar), həzaralardan (kompakt halda Çahariqar və Qorbənd rayonlarında və az sayda digər rayonlarda yaşayırlar), özbəklərdən (əsasən Çahariqar rayonunda yaşayırlar), safilərdən (əsasən Kohi Safi rayonunda yaşayırlar) və şinvarilərdən (əsasən Şinvari, Cəbəlüsaray və Qorbənd rayonlarında yaşayırlar) ibarətdir. Vilayət inzibati cəhətdən Bağram, Çahariqar, Qorbənd, Cəbülsaray, Kohi Safi, Salang, Səyid Xel, Şeyx Əli, Şinvari və Surxi Parsa rayonlarına bölünür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ləğman vilayəti

**Ləğman vilayəti** () — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.

Vilayətin sahəsi 3.843&nbsp;km², əhalisi 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi məlumata əsasən 403.5 min nəfər, inzibati mərkəzi Mehtərlam şəhəridir.

Əhalisinin etnik tərkibi puştunlardan (Qılzaylar vilayət əhalisinin 50%-dən artığını təşkil edirlər. Kompakt halda Əlingar, Mehtərlam və Qarğayi rayonlarında məskunlaşıblar), taciklərdən (əsasən puştunlar yayılan rayonlarda yaşayırlar), nuristanilərdən (Kata tayfası Dövlətşah və Əlişəng rayonlarında əhalinin çoxluğunu təşkil edir, həmçinin Əlingar, Mehtərlam və Qarğayi rayonlarında da yaşayırlar; Aştu tayfası Kata tayfası ilə birlikdə Dövlətşah və Əlişəng rayonlarında yaşayırlar) və paşayilərdən (kompakt halda Dövlətşah rayonunun şimalında yaşayırlar) ibarətdir. Vilayət inzibati cəhətdən Mehtərlam, Dövlətşah, Əlingar, Əlişəng və Qarğayi rayonlarına bölünür.

## Əhalisi
Əhalinin 58%-i puştun, 33%-i paşayi, 9%-i isə dari dillərində danışır.

## İstinadlar
Doqquzpara rayonu

**Doqquzpara rayonu** — Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasında bir rayon. Rayonun inzibati mərkəzi Usuxçay kəndidir.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 394 km²dir.

## Əhalisi
2002-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən rayonun 14.330 nəfər əhalisi var. Rayonda əhalisinin çoxluğuna görə (2002-ci il siyahıya almasına əsasən) ən iri yaşayış mətəqələri Miskincə (3.373 nəfər) , Abadan (3.000 nəfər) və Usuxçay (1.836 nəfər) kəndləridir.

1989-cu ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayon əhalisinin 93%-ni ləzgilər , 2,3%-ni rutullar , 4,7%-ni digər xalqların nümayəndələri təşkil edirdi.

2010-cu ilin siyahıyaalmasına əsasən rayon əhalisi 15,357 nəfərdən ibarət idi (2017-də bu rəqəm 15,214 nəfərə düşdü) və əsasən ləzgilərdən (14,367 nəfər (93,96 %)), rutullardan (461 nəfər (3,01 %)), ağullardan (350 nəfər (2,29 %)), tabasaranlılardan (50 nəfər (0,33 %)), azərbaycanlılardan (23 nəfər (0,15 %)), ruslardan (21 nəfər (0,14 %)) və digərlərindən (19 nəfər (0,12 %); milliyətini qeyd etməyənlər 66 nəfər (0,43 %)) ibarət idi.

## Kəndləri
Rayonun ərazisində 16 kənd tipli yaşayış məntəqəsi var.
* *Avadan* (rus., ləz.) — Avadan/Abadan
* *Qandurar* (rus., ləz.)
* *Demirar* (rus., ləz.) — Dəmirlər
* *Kavalar* (rus.) / K'valar (ləz.)
* *Kaladjux* (rus.) / K'alajux (ləz.) — Qalacıq
* *Karakyure* (rus.) / K'araku're (ləz.) — Qarakürə
* *Kuruş* (rus.) / K'uruş (ləz.) — Quruş
* *Kerimxanar* (rus., ləz.) — Kərimxanlar
* *Kiler* (rus.) / K'iler (ləz.)
* *Мikrax* (rus.) / Miqraq'/Miqraq'ar/Muqraq' (ləz.)
* *Miskindja* (rus.) / Miskiskar (ləz.) — Miskincə (əhalisi əsasən şiə ləzgilərdən ibarətdir)
* *Novoye Karakyure* (rus.) / Ts|iyi K'ara Ku're (ləz.) — Yeni Qarakürə
* *Tekipirkent* (rus., ləz.) — Təkipirkənd
* *Usuxçay* (rus.) / Usuq'çay (ləz.) — Usuxçay
* *Çuvalar* (rus.) / Ç|ulavar (ləz.)
* *Esetar* (rus., ləz.)
*Ləğv olunmuş / yox olmuş kəndlər:* Muştitsur, Qarakürə-Qazmalar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məşədi Zeynal

**Məşədi Zeynal Haqverdiyev** () — XIX–XX əsr Azərbaycan tarzəni, Azərbaycan musiqi tarixində ilk solo çalan tarzənlərdən biri.

## Həyatı
Məşədi Zeynal Haqverdiyev 1850-ci illərdə (bəzi mənbələrə əsasən 1861-ci ildə) Şuşa qəzasının Kərkicahan kəndində anadan olmuşdur. Şuşa real məktəbində oxuyarkən Firudin bəy Köçərli, Yusif bəy Məlikhaqnəzərov, Azad bəy Əmirov, Kərim bəy Mehmandarov, Nəcəf bəy Vəzirov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Cabbar Qaryağdıoğlu kimi tanınmış mədəniyyət xadimlərinin mühitində böyümüşdür.

Məşədi Zeynal dövrünün tanınmış tarzənləri Əli Əsgərdən və Sadıqcandan dərs almış, gənc yaşlarından Şuşa məclislərində iştirak etmişdir. O, sədəfli tarı ilə uzun illər xalq məclisləri və "Şərq konsertləri"ndə Şahnaz Abbası, Əbdülbaqi Zülalovu, Çəkməçi Məhəmmədi, Məşədi Məhəmməd Fərzəliyevi, Segah İslamı, Məcid Behbudovu, sonralar isə Seyid Şuşinskini və başqalarını müşayiət etmişdir. Şuşada keçirilən ilk "Şərq konsertləri"ndə çıxış etmişdir.

1911–1918-ci illərdə Bakı, Tiflis və Şuşa şəhərlərində verilən opera, dram tamaşalarında və xeyriyyə gecələrində Məşədi Zeynal tarzən kimi çıxış etmiş, teatr tamaşalarının fasilələrində xanəndələri — Segah İslamı, Seyid Şuşinskini, Məcid Behbudovu müşayiət etmişdir. 1907-ci il yanvarın 20-də Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti tərəfindən yoxsul müsəlmanların xeyrinə həsr edilmiş gecədə digər sənətçilərlə birlikdə iştirak etmişdir. O, Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən opera tamaşalarına dəvət edilmiş, 1911-ci ildə "Leyli və Məcnun" operasında tar ifa etmişdir. 1915-ci ilin mart ayının 13-də Bakıda Nicat Cəmiyyəti tərəfindən keçirilən "Şərq gecəsi"ndə Məşədi "Rahab" muğamını çalmışdır.

Məşədi Zeynal Azərbaycan musiqi tarixində Sadıqcandan sonra ilk solo çalan tarzənlərdən biri olmuşdur. O hələ 1897-ci ildə Şuşada "Xandəmirovun teatrı"nda təşkil edilmiş xeyriyyə gecəsində tarda "Çahargah"ı çalmışdır. Onun ifasında bu muğam xüsusilə fərqlənmişdir. Bundan əlavə o, "Zabul" muğamının solo ifaçısı kimi də tanınmışdır.

Tarzən Məşədi Zeynal 1918-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Cəmil bəy Musayev

**Cəmil bəy Musayev** — 1919-cu ildə ADR hökuməti tərəfindən Avropa universitetlərinə göndərilmiş tələbələrdən biri, Azərbaycan SSR-nin əməkdar inşaatçısı.

## Həyatı
Cəmil bəy İbrahim oğlu 14 mart 1897-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Şuşa real məktəbini, sonra gimnaziyanı bitirmişdi. İstanbula bədii sahə üzrə təhsil almağa göndərilmişdi.

## Həmçinin bax
* Cümhuriyyət tələbələri

## İstinadlar
Ələkbər bəy Əliyev

**Ələkbər bəy Əliyev** () — Cümhuriyyət tələbəsi, aqronom, pedaqoq.

## Həyatı
Ələkbər Qəhrəman oğlu 17 yanvar 1896-cı ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. 1917-ci ildə Şuşa real məktəbi bitirmişdi. ADR dövründə Almaniyaya oxumağa göndərilmişdi.Berlin kənd təsərrüfatı institutunda oxumuşdu. Vizası bitdiyindən 1923-cü ildə vətənə dönmüşdü. Dadaş Bünyadzadə ona kənd təsərrüfatına dair məruzə hazırlamağı tapşırmış, oxuyandan sonra Ə. Əliyevin savadından xoşlanmış, yenidən onu Berlinə yola salmışdı.

1924-cü ildə institutu uğurla bitirib Bakıya dönmüşdü. Onu qəza aqronumu təyin etmişdilər. 1924-cü ildən 1927-ci ilədək baş aqranom, müəllim, texnikum direktoru işləmişdi. 1927-ci ildən 1931-ci ilədək Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı institutunda müəllim kimi çalışmışdı. 1934-cü ildən isə Bakı Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda torpaqşünaslıq fənnini tədris edir. 1937-ci ilədək Nazirlər Soveti yanında İttifaq sərgisində Azərbaycan kənd təsərrüfatının filialını yaratmaq üzrə təşkilatın məsul katibi vəzifəsində irəli çəkilir. 1944–1947-ci illərdə Ələkbər Əliyev həm müəllimliklə məşğul olur, həm də pedaqoji institutda qiyabiçi tələbə sayılır.1941-ci ildən ta 1967-ci ilə qədər o, Azərbaycan Dövlət Universitetində Qərbi Avropa dilləri üzrə kafedra müdiri və müəllim kimi fəliyyət göstərir. Ələkbər müəllim uzun müddətli əməyinə görə bir neçə fəxri fərmana layiq görülmüş, medallarla təltif olunmuşdur. Hamı onu yüksək mədəniyyətə, mənəvi və intellektual keyfiyyətlərə malik bir şəxs kimi tanıyırdı. Mənəvi təmizliyinə, icraçılığına, səliqə-səhmanına və dəqiqliyinə görə xalq ona Nemes Ələkbər ləqəbi vermişdi. Bu gözəl insan, istedadlı müəllim 1976-cı ilin fevral ayında 80 yaşında ikən Bakıda vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
*Cümhuriyyət tələbələri

## İstinadlar
Mirzeynalabdin Mirqasımzadə

**Mirzeynalabdin Mirqasimzadə** () — Cümhuriyyət tələbəsi.

## Həyatı
Mir Zeynalabdin Mir Ələsgər oglu 1887-ci ildə Bakı şəhərində doğulmuşdu. İstanbulda Osmanlı İmperator litseyini bitirmiş, sonra Fransanın Nansi Universitetinin elektronika şöbəsində təhsilini davam etdirmişdir. 1919-cu il iyul ayının 31-də Z.Mirqasımovun Azərbaycan Respublikası Xalq Maarifi Komissarlığına yazdığı ərizədən məlum olur ki, həmin vaxt o, Daxili İşlər Nazirliyində draqoman vəzifəsində işləmişdir.

Z.Mirqasımov Azərbaycan hökumətinin vəsaiti ilə 1919-cu ildə öz arzusu ilə Paris Universitetinin hüquq fakültəsində təhsilini davam etdirmək arzusunda olmuşdur.

Mirzeynalabdin bəy Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti Mir Əsədulla Mirqasımovun qardaşıdır.

1929-cu ildə Fransada intihar edib.

## Həmçinin bax
*Cümhuriyyət tələbələri

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Məmməd bəy Muradov

**Məmməd bəy Muradov** (15 yanvar 1900-?) — Cümhuriyyət tələbəsi.

## Həyatı
Məmməd bəy Fərhad bəy oğlu 15 yanvar 1900-cü ildə Şuşa qəzasının Muradbəyli kəndində anadan olmuşdu. Ağdam kənd məktəbini bitirmişdi. Sonra 1911-ci Bakı gimnaziyasına daxil olmuş, 28 fevral 1918-ci ildə tamamlamışdı. AXC dövründə İtaliyaya Tibb Universitetinə oxumağa göndərilmişdi.

## Mart soyqırımı barədə xatirəsi
1918-cı ilin dekabrında həmin hadisələri qələmə almış, 1919-cı ilin martında ona əlavələr
etmişdir. 1920 ildə *Həyat dəftərimdən bir parça* rubrikasında *Mart hadiseyi-əliməsi* adı ilə hökumət mətbəəsində
kitabça halında çap etdirmişdir (kitabça 1996 ildə kiril əlifbası ilə yenidən nəşr olunmuşdur). Ailəsinin başına gətirilən
müsibətlərdən, atasının qohum və tanışlarının güllələnməsindən, həmin hadisələr zamanı kiçik qardaşı ilə qonşu yəhudinin
evində gizlənməsindən danışan, şahidi olduğu acınacaqlı mənzərəni təsvir edən gənc yazısını belə yekunlaşdırırdı: 

Yazıda hadisələr zamanı öz niyyətlərinə çataraq "qalib çıxmış", kişiləri öz evlərində qətlə yetirib, qadm və qocaları
əsir kimi nümayişkaranə surətdə küçələrdən keçirən qaniçən ermənilərin vəhşilikləri dərin ürək ağrısı ilə təsvir edilirdi.

deyən düşmənin istehzalı tənələrinə dözə
bilməyən gənc müəllif yazırdı: 

Məmməd Muradzadənin sonrakı taleyi haqqında məlumat əldə olunmamışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Cümhuriyyət tələbələri
*Muradovlar
Həma qırğını

**Həma qırğını** (ərəb. أحداث حَماه *Əhdas Həma*) – 2 fevral 1982-ci ildə Suriya ordusunun "Müsəlman qardaşlar" camaatı tərəfindən qaldırılan üsyanı yatırtmaq məqsədilə Həma şəhərini bombalaması nəticəsində müxtəlif ehtimallara görə 7 000–40 000 insanın, o cümlədən 1 000 hərbçinin öldüyü, qədim şəhərin böyük hissəsinin məhv edildiyi hərbi əməliyyat. Suriya hökuməti itkilər haqqında rəsmi açıqlama verməmişdir.

## İstinadlar