open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kandela

**Kandela** işıq şiddətinin vahididir. Beynəlxalq BS sistemindəki 7 əsas vahiddən biridir. 

## Dalğa uzunluğu və tezlik
Şüalanma dalğa uzunluğu və ya tezlik ilə ifadə oluna bilər. İkisi arasındakı əlaqə:

: \lambda= \frac{c}{f}

Burada **λ** dalğa uzunluğu, **f** tezlik və **c** də işığın sürətidir.

Vakuumda işığın sürəti **299,792,458&nbsp;m/s təşkil** edir. **BS** sistemində dalğa uzunluğu vahidi **metr (m)** və tezlik vahidi **Hertzdir (Hz)**, (yuxarıdakı ifadədə tezlik **GHz** ilə verilirsə, dalğa uzunluğu da **nm** ilə hesablana bilər).

## Elektromaqnit güc və işıq gücü
Bütün işıq mənbələri elektromaqnit spektrində şüalanır. Bu şüalanmanın gücü vattla ölçülür. Ancaq bu şüalanmanın tamamı insan gözü ilə görülə bilməz. İşıq insan gözü ilə qəbul edilən şüalanmaya verilən addır. İşıq gücünə işıq seli deyilir. İşıq selinin BS-də vahidi lümendir ( **lm** ilə işarələnir).

## İşıq şiddəti
Nöqtəvi işıq mənbəyində bir steradianlıq cisim bucağına düşən işıq selinə işıq şiddəti deyilir. Nöqtəvi mənbə üçün,

: I= \frac{\Phi}{4\cdot \pi}

Burada **Φ** işıq seli, **I** isə işıq şiddətidir. İşıq şiddətinin vahidi kandeladır (qısaldılmış **cd** ).

## İşıq səmərəliliyi
İnsan gözü **380-740&nbsp;nm** arasındakı elektromaqnit spektrinə həssasdır. Ancaq spektrdəki hər dalğa uzunluğuna eyni dərəcədə həssas deyil. Aydınlıq mühitdə maksimum həssaslıq **555&nbsp;nm** dalğa uzunluğundakı işıqadır (yaşıl rəng). Yalnız bu dalğa uzunluğunda şüalanan və **1 Vt** elektromaqnit güc yayan mənbə **683.002 lm** işıq seli yaradır. Bütün digər dalğa uzunluqlarında **1 Vt** elektromaqnit gücü ilə yaranan işıq seli (və buna görə də işıq şiddəti) bundan azdır.

## BS vahidi kimi Kandela
Fizikada istifadə olunan bütün vahidlər yeddi əsas vahiddən əldə edilə bilər. BS əsas vahidi adlanan bu vahidlər *Conférence générale des poids et mesures* beynəlxalq təşkilatı tərəfindən müəyyən edilir. Kandela da bu yeddi əsas vahiddən biridir (digərləri metr, kiloqram, saniyə, amper, kelvin, mol).

1948-ci ildə kandelanın tərifi belə qəbul edildi: Platinin **1/ <sup>600.000</sup>** m2lik səthinin donma nöqtəsində və **101.325 N/m<sup>2</sup>** atmosfer təzyiqində işıq şiddəti.

Ancaq bu ölçməni yerinə yetirmək çox çətindir. Texnologiyanın inkişafı ilə 1979-cu ildən etibarən vahid radiometrik ölçmələrlə və güc vahidi vatt əsasında ölçülməyə başlandı.

## Həmçinin bax

* Beynəlxalq Vahidlər Sistemi
Cim Hokins (obraz)

**Ceyms (Cim) Hokins** () — Xəzinələr adası romanın əsas qəhrəmanı.

Əhvalatlar XVI, XVII və XVIII hissələr istisna olmaqla onun dili ilə danışılır. O, məşhur ingilis dənizçisi Con Hokinslə eyni soyad daşıyır.

## Haqqında
Cim 16–17 yaşlı yeniyetmədir. Məhz o Billi Bonsun sandığından Xəzinələr adasının xəritəsini tapır. Doktor Livsi və Skvayr Treloninin dostudur. Onun sayəsində xainlərin kim olduğu aşkar olur. O, Xəzinələr adasında üç il təkbaşına yaşamış Ben Qannı tapır. Con Silverə qarşı mübarizədə fəal iştirak edir və İsrael Hendsi öldürür. 

## Populyar mədəniyyətdə

### Filmlər
* Dəfinələr adası (film, 1934), Cimin rolunda — Ceki Kuper.
* Dəfinələr adası (film, 1937) — bu filmdə Cim Hokinsin yerinə *Cenni Hokins* adlı bir qız iştirak edir. Aktrisa: Klavdiya Puqaçova
* Dəfinələr adası (film, 1950) — Bobbi Driskoll
* Dəfinələr adası (film, 1971) — Aare Laanements
* Dəfinələr adası (film, 1982) — Fyodor Sutkov
* Dəfinələr adası (cizgi filmi, 1988) — səsləndirən: Valeri Bessarab
* Dəfinələr adası (film, 1990) — Kristian Beyl
* Xəzinələr Planeti (cizgi filmi, 2002) — səsləndirən: Yozef Qordon-Levitt
* Xəzinələr adasının quldurları (film, 2006) — Tom Neycel
* Xəzinələr adası (film, 2002)
* Dəfinələr adası (teleserial, 2012) —Tobi Reqbo
* Xəzinələr adası haqqında əfsanələr (cizgi serialı, 1993)
* Almaz adası (film, 1972)
* Dəfinələr adası: kosmosda (teleserial, 1987) — İtako Nardulli

## İstinadlar
İslam Ensiklopediyası

***İslam Ensiklopediyası*** (; *EI*) — "Brill" tərəfindən nəşr olunan islamşünaslıq akademik intizamı üzrə ensiklopediya. İslamşünaslıq sahəsində standart istinad sayılır. Birinci nəşri 1913–1938-ci illərdə, ikincisi 1954–2005-ci illərdə, üçüncüsü isə 2007-ci ildə çapa buraxılmışdır.

## Məzmun
"Brill" də qeyd edilmişdir ki, "*İslam Ensiklopediyası*"nın məzmununa "bütün dövr və ölkələrin görkəmli müsəlmanları, müxtəlif ölkələrin qəbilə və sülaləri, sənətkarlıöı və elmi, siyasi və dini qurumları, coğrafiyası, etnoqrafiyası, flora və faunası, əsas qəsəbə və şəhərlərin tarixi, topoqrafiyası və abidələri  haqqında məqalələr" daxildir. Ensiklopediya coğrafi və tarixi baxımdan əhatə dairəsinə "qədim ərəb-islam imperiyası, İran, Mərkəzi Asiya, Hindistan yarımqitəsi və İndoneziyanın islam ölkələri, Osmanlı imperiyası və digər bütün islam ölkələri aiddir".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* *[https://referenceworks.brillonline.com/cluster/Encyclopaedia%20of%20Islam Encyclopaedia of Islam]* – online access, Brill Publishers.
* ''Encyclopaedia of Islam'' – by Elton L. Daniel article in *[[Encyclopædia Iranica]]*.
TDV İslam Ensiklopediyası

***Türkiyə Diyanət Vəqfi İslam Ensiklopediyası*** (), həmçinin qısa olaraq ***TDV İslam Ensiklopediyası*** () və ya sadəcə ***İslam Ensiklopediyası*** () —  Türkiyə Diyanət Vəqfi tərəfindən 1988–2013-cü illərdə, həmçinin 2016-cı ildə iki əlavə cildlə nəşr edilmiş türk dilində çoxcildli elmi ensiklopediya.

## Məzmun
"*TDV İslam Ensiklopediyası*"nın məzmununda islam dünyasının bir çox sahələrinə, o cümlədən bir elm olaraq islamşünaslığa aid məqalələr, islam mədəniyyəti və sivilizasiyası ilə bağlı terminlər, islam dünyasının mühüm şəxsiyyətləri, müsəlmanların həyatına təsir edən əsərlər yer almışdır. Ensiklopediya 44 əsas və iki əlavə cilddən, o cümlədən müxtəlif bilik sahələrinə aid 16,915 məqalədən ibarətdir. Bütün ensiklopediya məqalələri onun rəsmi saytında tam şəkildə onlayn mövcuddur. "*TDV İslam Ensiklopediyası*"nın transliterasiya sistemi türk-osmanlı mətnlərinin transliterasiyası üçün şərqşünaslıqda faktiki standarta çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İslamşünaslıq

**İslamşünaslıq** — islamı, onun doqmatikası, tarixi, mədəniyyəti, hüququ, müsəlman xalqlarının iqtisadiyyatı və s. öyrənən dini intizam. İslamşünaslıq islamı və ya onun apologetikasını tənqid etmir, əksinə islam, mənəvi dəyərlər və dini dəyərlər, ardıcıllarının göstərişləri haqqında qərəzsiz məlumat mənbəyi kimi xidmət edir. Universitetlərin islamşünaslıq kafedralarında islami fənlərlə yanaşı, ərəb qrafikası və dilini, fars, türk və digər müsəlman xalqlarının dillərini dərindən öyrənirlər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Türk ədəbiyyatı adlar lüğəti

**Türk ədəbiyyatı adlar lüğəti** () — türkdilli ədəbiyyatın yazıçı və şairlərinin bioqrafiyalarını özündə əks etdirən internet saytı. Saytda XX əsrin əvvəllərinə qədərki divan, aşıq və təkkə ədəbiyyatı ənənəsindən olan şəxslər haqqında məlumat mövcuddur. Buradakı bioqrafik məqalələr bir çox alim və yazıçı tərəfindən ərsəyə gətirilmiş, redaktorlar tərəfindən nəzərdən keçirilmişdir. Nəzərdən keçirilməsi prosesi başa çatmış məqalələr istifadəyə verilir.

Əhməd Yəsəvi Universitetinin dəstəklədiyi layihədə işlər 1 yanvar 2013-cü il tarixində başlamış və 31 mart 2015-ci il tarixində başa çatmışdır. Bəzi mənbələr tərəfindən "Türk ədəbiyyatının Vikipediyası" kimi təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Aşıq Çələbi

**Aşıq Çələbi**, əsl adı **Pir Mehmed** () — Osmanlı bioqrafı, şairi və tərcüməçisi. O, Rumelinin bir çox şəhərlərində kadi vəzifəsini tutmuş, 1568-ci ildə yazdığı "*Meşair əş-şüəra*" əsəri ilə məşhurdur.

Aşıq Çələbi Prizrendə bir seyid ailəsində anadan olmmuşdur. O, 1535-ci ildə vəfat edən atasının ölümündən sonra Filibeyə, oradan da İstanbula köçmüşdür. Orada dövrünün ən yaxşı müəllimlərindən oxuduğu mədrəsəni bitirmiş, mükəmməl təhsil almışdır. Daha sonra Bursada məhkəmə katibi vəzifəsində çalışmışdır. 1546-cı ildə İstanbula qayıtmışdır. Orada müəllimi Əmir Qisin sayəsində məhkəmədə vəzifə almışdır. Bundan sonra o, Rəcəb Çələbinin vəfatından sonra boş qalmış imperator divanında baş etirafçı vəzifəsini almaq istəsə də, fətva idarəsində işə düzəlmişdir.

## İstinadlar
Şahnaz Bushəqi

**Şahnaz Buşaqi** () - GS Pétroliers və Əlcəzair komandalarında oynayan əlcəzairli basketbolçudur.

## Klub karyerası
Bushaki 2002-ci ildən bəri MC Alger-də səkkiz mövsüm oynadı və ilk mövsümünü orada qırmızı köynəklə keçirdi.

Peşəkar karyerasına 2010-cu ildə Əlcəzair Qadın Basketbol Kubokunun GS Petroliers komandası ilə başlamışdır. Buşaki final matçında rəqibləri OC Algeri 73-55 hesabı ilə məğlub edən GS Petroliers komandası ilə 2015 Əlcəzair Qadınlar Basketbol Kubokunu qazanmışdır.

O, GS Pétroliers komandası ilə Ərəb Klub Basketbol Çempionatı çərçivəsində bir neçə basketbol yarışında iştirak etmişdir, yəni:

* Misirdə 2014 Ərəb Qadınlar Klub Basketbol Çempionatı.
* 2016 Ərəb Qadınlar Klub Basketbol Çempionatı 3x3 Şarjada.

## Beynəlxalq karyera
Buşaki 2010-cu ildən Əlcəzair milli basketbol komandasının üzvü idi. 2017-ci ildə o, 2017-ci ildə FIBA Afrika Qadın Klublar Çempionlar Kubokuna vəsiqə qazanan Əlcəzair qadın milli basketbol komandasının üzvü idi.

### FIBA
O, yüksək səviyyədə dörd FIBA Afrika zonası tədbirində iştirak edib:

* 2013 Mozambikdə Qadınlar üçün FİBA Afrika Çempionatı.
* 2015 Qadın Afrobasket Kamerunda.
* 2016 Mozambikdə Qadınlar üçün FIBA Afrika Çempionlar Kuboku.
* 2017 Anqolada Qadınlar üçün FIBA Afrika Çempionlar Kuboku.

### Afrika Oyunları
O, GS Pétroliers komandası ilə Afrika Oyunları çərçivəsində müxtəlif basketbol yarışlarında iştirak etmişdir, yəni:

* 2011-ci ildə Mozambikdə keçirilən Ümumafrika Oyunları.
* Konqo Respublikasında 2015 Afrika Oyunları.

## İdman nəticələri




## Xarici linklər
*  
* FIBA profil
* Basketball.afrobasket profil 
* FIBA 3X3 profil

## İstinadlar
Sütlücə (Bəyoğlu)

**Sütlücə** () — Türkiyənin İstanbul şəhərinin Bəyoğlu rayonunda məhəllə. Cənubda Halıcıoğlu, şimalda və qərbdə Haliç, şərqdə Örnektəpə yerləşir.

İstanbulun əsas qəssabxanası Sütlücədə yerləşirdi. Haliçin təbii mühitində çoxlu hava və suyun çirklənməsinə səbəb olan obyekt 61 illik istismardan sonra 1984-cü ildə tərk edilmişdir. Şəhərin yenidənqurma planına uyğun olaraq, Miniatürk, Santralstanbul və Rəhmi M. Qoç muzeyi ətrafında yaradılandan və köhnə kəsimxananın müasir konqres kompleksinə çevrilməsindən sonra Sütlücə daşınmaz əmlak investorları üçün cazibə mərkəzinə çevrilmişdir.

## İstinadlar
Bədiş dili

**Bədiş dili** — Pakistanda danışılan, demək olar ki, nəsli kəsilmiş, təsnif edilməmiş Hind-İran dili. Dilin fərqliliyi təsdiqlənməyib, dil ailəsi adı da ola bilər. 2014-cü ildə "Ethnologue, Languages of the World"ində qeyd edilmişdir ki, bədiş dili ən azı üç nəsildir danışılmır, lakin 2018-ci ildə "BBC" hələ də bu dildə danışa bilən üç kişini taparaq mövzu haqqında süjet çəkmişdir.

Sahə dilçisi Məhəmməd Zaman Sağar bu dil üzərində işləyirdi, lakin iki il ərzində apardığı araşdırmalar nəticəsində cəmi yüzə yaxın söz toplaya bilmişdir. 2007-ci ilin iyul ayında o, yenidən Bişiqram vadisini ziyarət Setmiş və orada bir neçə gün insanlarla birlikdə olmuşdur. Digərləri ilə yanaşı, dilçi Zübeyr Torvali bu dildə qeydləri qorumaq üçün cəhdlər edilir.

2018-ci ildə "BBC" müxbirləri Pakistanın şimalındakı Bişiqram vadisində hələ də bədiş dilində danışa bilən üç qoca kişi (Səidgül, Əlişir və Rəhimgül) tapmışdır. Onlar bildirmişdilər ki, onların kəndində insanlar bədiş dili əvəzinə torvali dilində danışır. Onlar həmçinin, Svat vadisinin puştu dilinin danışıldığı turizm bölgələrində işləyirdilər. Bədiş dilinə aid bəzi ifadələri bunlar idi:

* **' – Mənim adım Rəhimgüldür.
* **' – Mən bədişcə danışıram.
* **' – Nə ilə məşğulsan?
* **' – Mən yemək yedim.
* ** – Bu il qar çox yağmır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Badeshi People in Bishigram and Tirat valley, Swat
* Badeshi: Only three people speak this 'extinct' language
* Badeshi bible scripture
STX Entertainment

**STX Entertainment** —  ABŞ əyləncə və media şirkəti. 2014-cü ilin mart ayında prodüser Robert Simonds tərəfindən qurulmuş şirkət televiziya və digital media layihələri istehsal edir.

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Qışlaqağdaş-i Həsənhazioğlu (Biləsuvar)

**Qışlaqağdaş-i Həsənhazioğlu** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 22 nəfər yaşayır (4 ailə).

## İstinadlar
Təvəkkül Xankişiyev

**Təvəkkül Gülbala oğlu Xankişiyev ** () — Azərbaycanın dövlət və ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Neftçala Rayon Komitəsinin birinci katibi (1973–1977), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatı.

## Həyatı
Təvəkkül Gülbala oğlu Xankişiyev 1924-cü ildə Yuxarı Qaramanlı kəndində doğulub. Orta məktəbi bitirib Xıllı rayon torpaq şöbəsində uçot üzrə inspektor işləyən Təvəkkül Xankişiyev İkinci dünya müharibəsində iştirak edir. 1942–1949-cu illərdə Sovet Ordusunda xidmət göstərmişdir.

Təvəkkül Xankişiyev 1977-ci il yanvarın 5-də ov tüfəngindən açılan güllə ilə intihar etmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Müharibədən qayıtdıqdan sonra Xıllı Rayon Partiya Komitəsində əvvəlcə təlimatçı, daha sonra rayon partiya komitəsinin katibi işləyir. 1957–1960-cı illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbinin dinləyicisi olan Təvəkkül Xankişiyev məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Neft Kəşfiyyatı tresti 2 saylı qazma kontorunun ilk partiya təşkilatının katibi olmuşdur. Sonra, o, Neftçaladakı Xanlar adına sovxozun direktoru, Salyan Rayon XDS İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini, Salyan rayon Partiya Komitəsinin katibi və Salyan Rayon XDS İcraiyyə Komitəsinin sədri işləyir. 1973-cü ildə isə Neftçala rayonu təşkil edilərkən birinci katib seçilir.

Təvəkkül Xankişiyev dəfələrlə respublika Ali Sovetinə deputat seçilmiş, orden və medallarla təltif edilmişdir.

## Mənbə
* 

### İstinadlar
Qafqaz Hərbi Dairəsi

**Qafqaz Hərbi Dairəsi** () — Rusiya imperiyasında mövcud olmuş hərbi strukturlardan biri. 1865-ci ildə Qafqaz Ordusunun xələfi kimi yaradılmış və 1917-ci ildə ləğv edilmişdir.
## Tarixi
Qafqaz Hərbi Dairəsi hərbi nazir Dmitri Milyutinin hərbi islahatlarının bir hissəsi kimi yaradılmışdır. Mövcudiyyəti dövründə dairənin baş komandanı həm Qafqazın mülki idarəetməsinin başçısı, həm də Qafqaz ordularının Atamanı idi. 1865-1881 və yenidən 1905-1917-ci illərdə, dairənin komandanı həm də imperatorun canişini kimi xidmət etmişdir.

Dairənin yaradılması zamanı artıq 6 dekabr 1862-ci ildən etibarən Qafqaz Ordusunun komandanı və Qafqazdakı imperator canişini olan Böyük Knyaz Mixail Nikolayeviç onun komandanı təyin edilmişdir. 23 avqust 1915-ci ildə Böyük Knyaz Nikolay Nikolayeviç bu posta təyin edilmiş və 1917-ci ilin 3 fevral tarixinə qədər bu postda qalmışdır. Qafqaz Ordusu 1914-cü ilin iyulunda Qafqaz Hərbi Dairəsinin birləşmələrindən təşkil edilmişdir. Bu ordunun mövcudiyyətimə 1917-ci ilin aprelində, yeni Rusiya Respublikası tərəfindən Qafqaz cəbhəsi yenidən təşkil edilən zaman son verilmişdir. Lakin cəbhədəki birləşmələr elə orada qalaraq döyüşməyə davam etmişdir. Bu cəbhə 1918-ci ilin martında tamamilə ləğv edilmişdir.

## Ərazisi
1866, 1878, 1881, 1898 və 1899-cu illərdə dairənin əhatə elədiyi ərazilər dəyişikliyə məruz qalmışdır. 1914-cü ildən etibarən dairəyə 7 əyalət (Stavropol, Tiflis, Kutaisi, Yelizavetpol, Bakı, İrəvan və Qara dəniz), 5 region (Kuban, Terek, Dağıstan, Qars və Batumi) olmaqla ümumilikdə 12 administrativ bölmə daxil idi. Bu bölgələrin 3-ü şimalda, 9-ü isə Qafqazda yerləşməkdə idi. Beləliklə, dairənin komandanı həm də Qafqazın canişini vəzifəsini yerinə yetirirdi.

## Qüvvələr
* I Qafqaz Ordu Korpusu
* II Qafqaz Ordu Korpusu
* III Qafqaz Ordu Korpusu
* Aleksandrapol qalası
* Qars qalası
* Batumi qalası

## Komandanlar
* Artilleriya generalı, feldmarşal (1878-ci ildən) Böyük Knyaz Mixail Nikolayeviç (1865-1881)
* Süvari generalı Aleksandr Mixailoviç Dondukov-Korsakov (1882-1890)
* General-leytenant Sergey Şeremetev (1890-1896) 
* Piyada generalı Şahzadə Qriqori Qolitsin (1896-1905)
* General-leytenant Yakov D. Malama (1905 yanvar - 1905 fevral)
* Süvari generalı Knyaz İllarion Vorontsov-Daşkov (1905-1914)
* Süvari generalı Böyük Knyaz Nikolay Nikolayeviç (1914-1917)
* Piyada generalı Aleksandr Mışlayevski (1917 mart-1917 iyun)

## Həmçinin bax
* Rusiya imperiyası
## İstinadlar

*
Bushəqi

**Bushəqi** () istinad edə bilər:

## Şəxslər
* Seydi Bushəqi — Əlcəzairli müsəlman ilahiyyatçı.
* Məhəmməd Səğir Bushəqi - Əlcəzairli siyasətçi.
* Şahnaz Bushəqi — Əlcəzairli basketbolçu.

## İşləyir
* Bushəqi siyasi hüquqlar üçün petisiya - Fransa işğalı altında olan Əlcəzairlilərin siyasi hüquqları üçün petisiya.
Əli Babayev (dövlət xadimi)

**Əli Bədir oğlu Babayev** () — Biləsuvar Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.

## Həyatı
Əli Bədir oğlu Babayev 1957-ci ildə Biləsuvar şəhərində anadan olmuşdur. O, 1978-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə Biləsuvar 19 nömrəli SMD-də çilingər kimi başlamışdır. Daha sonra, 1980–1981-ci illərdə rayon Kənd Təsərrüfatı İdarəsində çalışmışdır.

Əli Babayev 1987-ci ildən "Türkmənistan", 1990-cı ildən isə "Səməd Vurğun" adına kolxozların sədri, 1993–1994-cü ildə "Şəfəq" kolxozunun sədri işləyib. O, 2002-ci ildən ölümünədək "Biləsuvar-Quşçuluq" ASC-nin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini daşımışdır.

2022-ci ilin iyun ayında Biləsuvar Rayon Ağsaqqallar Şurasının iclasından sonra insult keçirmiş və xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. O, 5 iyun 2022-ci ildə ölmüşdür.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
Əli Babayev 1981–1985-ci illərdə Rayon Komsomol Komitəsində məsul vəzifələrdə, 1985-ci ildən isə Rayon Partiya Komitəsinin Təşkilat şöbəsinin təlimatçısı vəzifəsində çalışmışdır.

Əli Babayev 1991–1992-ci illərdə Biləsuvar Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısının müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin 27 iyun 1994-cü il tarixli 166 nömrəli fərmanı ilə Əli Babayev Biləsuvar Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur. O, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 25 iyul 2002 tarixli 997 nömrəli sərəncamı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

Əli Babayev 2021-ci ilin may ayından Biləsuvar Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri vəzifəsini daşımağa başlamışdır.

## İstinadlar
Ziya Kurmakayev

**Ziya (Ziyəddin) Əhmədcanoviç Kurmakayev** (, ; ) — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Dövlət Əmək Komitəsinin sədri (1976–1980), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Dövlət Əmək Ehtiyatlarından İstifadə Komitəsinin sədri (1967–1976), Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri (1950–1953), Azərbaycan SSR xalq sovxozlar komissarı (1940–1941).

## Həyatı
Ziya Əhmədcanoviç Kurmakayev 1911-ci ildə Saratov quberniyasının Kuznets qəzasının Tatar Şəmalağı kəndində anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarından Bakıya köçmüş, burada "Gənc mədənçi" neft məktəbini bitirərək Budyonnı adına mexaniki zavodda işləmişdir.

Ziya Kurmakayev 1930-cu ilin sonlarından komsomol işində olmuşdur. 1933-cü ildə Sovet Ordusu sıralarına çağrılaraq Tiflis şəhərində avtomobil, zirehli maşın və tank hissəsində hərbi xidmət keçmişdir. Orduda komsomol və partiya işinə seçilmiş, tərxis edildikdən sonra komsomolda müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. Ziya Kurmakayev 1937-ci ildə Bakı Şəhəri Lenin (hazırkı Sabunçu) Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti sədrinin müavini vəzifəsinə irəli çəkilmiş və həmin il Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin kənd təsərrüfatı şöbəsinə keçirilmişdir.

1939-cu ilin dekabr ayından Ziya Kurmakayev Azərbaycan SSR xalq torpaq komissarının müavini, sonra isə Azərbaycan SSR xalq sovxozlar komissarı olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi illərində Sovet Ordusunun müxtəlif hissələrində siyasi işdə çalışmış, 1942-ci ilin yayından isə Qərb cəbhəsində diviziyanın siyasi şöbə rəisi olmuşdur. Sonralar mərkəzi, birinci, ikinci və üçüncü Belorusiya cəbhələrində müxtəlif komanda-siyasi vəzifələrə göndərilmişdir.

Ordudan tərxis olunduqdan sonra Ziya Kurmakayev Azərbaycan KP MK-nın kənd təsərrüfatı və sənaye şöbələrində rəhbər vəzifələrdə işləmiş, 1946-cı ildən 1949-cu ilədək  oxumuşdur. Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri, sonra isə yenidən Azərbaycan KP MK kənd təsərrüfatı şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1967-ci ilin aprel ayından Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Dövlət Əmək Ehtiyatlarından İstifadə Komitəsinin sədri, 1976-cı ilin noyabr ayında qurumun yenidən təşkil edilməsindən sonra isə Azərbaycan SSR Dövlət Əmək Komitəsinin sədri vəzifələrində işləmişdir. O, 1980-ci ilin dekabr ayında təqaüdə çıxmışdır.

Ziya Kurmakayev 1930-cu ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, dəfələrlə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir. 1-ci və 5-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin, eləcə də Bakı Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatı olmuşdur. Müharibə cəbhələrində iştirakında və təsərrüfat quruculuğunda fərqləndiyinə görə 1-ci və 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordenləri, iki "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, "Qırmızı ulduz" ordeni və bir sıra medallarla təltif edilmişdir. İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur.

Ziya Kurmakayev 1981-ci il mayın 9-da vəfat etmişdir. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Çad Anderson

**Çad Anderson** (; ) — ABŞ sahibkarı. Anderson "Space Angels" investisiya şirkətinin baş icraçı direktorudur.

## Təhsili
Anderson Oksford Universitetini MBA dərəcəsi ilə, Sietl Universitetini isə maliyyə və iqtisadiyyat üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirib.

## Karyerası
Anderson Tom İnqersoll ilə birlikdə "Space Angels" investisiya şirkəti təsis etmişdir. 2012-ci ildən etibarən şirkətin baş icraçı direktorudur. 

Daha əvvəl isə JPMorgan Chase-də biznes meneceri olub və burada 50 milyard ABŞ dolları dəyəində əmlak portfelini idarə edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kadusiya

**Kadusiya**  — Xəzər dənizinin cənub-qərb sahilində irandilli kadusilərin ərazisi və yaşayış yeri olmuşdur.

## Coğrafiya
Strabon yazır: “Dağlıq bölgəyə yaxın sahillərin çox hissəsini kaduslar tutur”. Dionisiy Perieqetdə “... dağlıq ölkədə yaşayan kadusiləri qeyd edir. Kadusilər albanlarla qonşuluqda yaşayırdı. Beləliklə, kadusilər Atropatenaya aid Xəzərin sahilində, albanların bir hissəsinin də yaşadığı dağlıq ölkədə yaşayırdılar. Strabon sonra yazır: "Dağlıq bölgənin yaxınlığındakı sahilin çox hissəsini, demək olar ki, 5000 stadiyada kadusilər təşkil edirlər" Bu dağlıq ölkə, şübhəsiz ki, Sovet Azərbaycanının cənub-şərqindəki müasir Talış dağları, eləcə də Xəzərin cənub-qərbindəki Talış və Baqrov dağlarıdır. Kadusilər həm  Paraxoafrın ətəyində Midiya və Matianlarla həmçin sərhəd idi.

## İstinadlar
Viryal/Turi çuvaşlar

**Viryal/Turi çuvaşlar** (*viryal*, çuvaş dilində *vir* "yuxarı, qərb" və *yal* "kənd, icma" deməkdir) — çuvaşların iki böyük etno ərazi qrupundan biri. "Viryal", yəni Volqaboyu daha yüksəklərdə yaşayan atlılar adı "anatri" (çuvaş dilindən anat "aşağı, şərq"), yəni Volqaboyu daha aşağılarda yaşayan yerli çuvaşlar adına qarşıdır.

## Mənşəyi
Bir sıra alim və antropoloqların fikrincə, atlı çuvaşların əcdadları burada yaşamış yerli fin-uqor tayfalarıdır (marilər, mordvalar).

## Tarixi arayış
Rus salnamələrində viryal çuvaşlar Maris dağı ilə birlikdə "dağ çeremisi" kimi qeyd olunur. Marilərin özləri çuvaşları "suasla mari", tatarları isə "suas" adlandırırdılar.

## Ənənəvi geyim
Tədqiqatçıların (N. İ. Qagen-Torn və digərləri) fikrincə, Çuvaş-Viryal və dağ Mari arasında qadın köynəklərinin kəsimi, eləcə də qadın geyimlərinin bütün kompleksi demək olar ki, eynidir.

Viryal və dağ Mari arasında samandan çarıq hazırlamaq texnologiyası Anatri çuvaşların istifadə etdiyi texnologiyadan fərqli olaraq üst-üstə düşürdü. Anatri çuvaşlar uzun ayaq paltarı və onuçi geyinirdilər. Ayaqlarını fin-uqor qonşuları kimi qalın bükürdülər. Viryal ayaq örtükləri qara parçadan, anat ençi — qara və ağdan, anatri — yalnız ağdan toxunurdu.

## Dialekt
Viryal/Turi çuvaşlar üçün *okanye*də ədəbi *ukça*(pul) əvəzinə "okça", ədəbi *urpa* (arpa) əvəzinə "orpa" ilə xarakterizə olunur.

Dialektdə -sem cəm ​​şəkilçisi qoşalaşmış -sam affiksinə malikdir (məsələn, ədəbi laşasem əvəzinə laşasam). Belə bir fikir var ki, çuvaş dilinin qədim elementləri öz dialektində aşağı anatri çuvaşların ləhcəsinə nisbətən daha yaxşı qorunub saxlanılıb. Onun da əsasında çuvaş ədəbi dili formalaşıb.

Bir sıra qonşu xalqların (məsələn, mari və mordvalıların) etnoqrafik qruplarından fərqli olaraq, dildə əhəmiyyətli fərqlər daha çox nəzərə çarpır. Çuvaş dialektləri və ümumilikdə bütün spesifik qrup mədəni xüsusiyyətləri nisbətən gec inkişaf etmişdir. Bu onu göstərir ki, çuvaşların əcdadları monqollardan əvvəlki dövrdə artıq əsas etibarilə vahid bulqar xalqı halında formalaşmış və etnokonsolidasiya proseslərindən keçirdi. Eyni zamanda, ayrı-ayrı tayfa dialektlərinin birləşməsi əsasında vahid bulqar dilinin bütün əsas xarakterik xüsusiyyətləri nəhayət formalaşdı ki, bu da sonradan çuvaş dilinin əsasını təşkil etdi.

## Turilər
Viryal/Turi çuvaşlara turi də deyilir (çuvaş dilində tu — dağlıq, hündürlük). "Turi" adının yaranma tarixi monqollardan əvvəlki dövrdə çuvaşların iki əsas etno-ərazi massivinin formalaşması ilə bağlıdır. Lakin sonra onlar Volqa çayı boyu deyil, onun sol və sağ sahillərində, yəni "dağ"da (turi) və "çöldə" (xırtı) və ya "Kama"da məskunlaşdıqlarına görə fərqləndilər. XVIII əsrin elmi ekspedisiyası zamanı Peter Simon Pallas çuvaşların tam olaraq iki qrupa ayırmışdı: Volqa və Hirti (çöl və ya Kama) boyunca yaşayanlar.

## Həmçinin bax
* Çuvaşlar
* Anatri çuvaşlar
* Anat yençi çuvaşlar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Хамидуллин Б. Л. Народы Казанского ханства: этносоциологическое исследование. Казань, 2002.
* Никитин Г. А., Крюкова Т. А. Чувашское народное изобразительное искусство. Чебоксары, 1960.
Adəmilər

**Adəmilər** — Adəmin yaradılış zamanı içində olduğu məsumluq vəziyyətinə qayıdış haqqında xristian bidət təliminin davamçıları. Onlar məclislərinə çılpaq şəkildə gəlir, ailə və evlilik anlayışlarını rədd edir, təbiətin günahsız olduğunu iddia edirdilər. Sodomit nudist icmalar II əsrdə Şimali Afrika qnostikləri arasında, XIV–XV əsrlərdə Bolqarıstanda, Husçular hərəkatı dövründə Çexiyada geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
*
*
*

## Xarici keçidlər
Sera Kutlubey

**Sera Kutlubey** () — Türkiyə aktrisası.

## Həyatı
Sera Kutlubey 24 oktyabr 1997-ci ildə Ankara anadan olmuşdur. Haliç Universitetinin Teatr fakültəsini bitirmişdir.

## Filmoqrafiya

## Mükafatlar və namizədliklər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Akademik legion

**Akademik legion** () — Avstriya imperiyasında 1848-1849-cu illər inqilabı zamanı hərbi əməliyyatlarda iştirak edən silahlı tələbə təşkilatı. Təşkilat 13 mart 1848-ci ildə Vyanada xalq üsyanının başlanmasından dərhal sonra yaradılmışdır. Akademik legion təqribən 4 min nəfərdən ibarət olmaqla, inqilabi ordunun nüvəsi olmuşdu. Liberal müxalifətin radikal demokratik qanadına bağlı olan Akademik legion Vyanada mart üsyanında, 1848-ci ilin mayında Vyanada silahlı üsyanlarda və 1848-ci ilin oktyabrında Vyanada silahlı üsyanda fəal iştirak etmişdir. Buna baxmayaraq, mütləqiyyətlə mübarizədə burjuaziya ilə fəhlə sinfi arasında aralıq mövqe tutan Akademik legion qeyri-sabit fəaliyyət göstərmişdir. Akademik legionun rəhbərliyi tərəddüd və siyasi kompromislərə meyil göstərmişdi. 1848-ci ilin iyun–avqust aylarında burjuaziya ilə birlikdə fəhlələrə qarşı çıxmışdır. Akademik legionun rəhbərliyi kəndlilərin tələblərinə məhəl qoymayaraq Avstriya imperiyalarında milli azadlıq hərəkatını yatırmağa yönəlmiş siyasətində liberal burjuaziyanı dəstəkləyirdi. İnqilabın məğlubiyyətindən sonra Akademik legion ləğv edilmiş, üzvlərinin çoxluğu ağ terrorun qurbanı olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Довідник з історії України. За ред. Підкови І. З., Шуста Р. М., Інст. історичних досліджень Львівського нац. унів. ім. Івана Франка. Видавництво «Генеза», Київ. 2001 ISBN 966-504-439-7
Kamal İbrahimov

**Kamal İbrahimov** (29 noyabr 1973, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — "Baku Steel Company" QSC-nin Baş direktoru, "Qala Həyat Sığorta" ASC və "Qala Sığorta" ASC-nin Direktorlar Şurasının sədri, iqtisad elmləri namizədidir.

## Həyatı
Kamal İbrahimov 29 noyabr 1973-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. Atası Mirsahib İbrahimov, anası isə Səadət Qəndilovadır. Ailəlidir, üç övladı var. Babası  Mirmüzəffər Ağa (və ya el arasında tanınan adı ilə (Qubalı Məşədi Mir Məhəmməd Ağa) Quba bölgəsinin nüfuzlu, sayılıb-seçilən ağsaqqallarından və dini şəxsiyyətlərindən biri olub 

1980-1990-cı illərdə Bakı şəhəri, 134 saylı orta məktəbdə təhsil alıb və təhsilini gümüş medalla başa vurub. 1990–1995-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (ADİU) "İstehsalın iqtisadiyyatı və idarə edilməsi" fakültəsində ali təhsil alıb, universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1995-1999-cu illərdə ADİU-da aspirantura pilləsi üzrə təhsil alıb, 2000-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək İqtisad üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə yüksəlib. 2016-cı ildən ADİU-nun "Maliyyə və maliyyə institutları" kafedrasında Elmlər doktoru proqramı üzrə doktorantura təhsili alıb.

## Əmək fəaliyyəti
1995-1997-ci illərdə Bakı şəhəri, Yasamal rayonu üzrə Dövlət Vergi Müfəttişliyində dövlət vergi müfəttişi vəzifəsində çalışıb.

1997-2000-ci illərdə Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyinin İri Vergi Ödəyiciləri ilə İş üzrə İdarəsində dövlət vergi müfəttişi, daha sonra böyük dövlət vergi müfəttişi vəzifələrində işləyib. 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin İri Vergi Ödəyiciləri və Xüsusi Vergi Rejimli Müəssisələrlə İş üzrə Baş İdarəsinin Vergiyə cəlbetmə şöbəsinin böyük dövlət vergi müfəttişi olub.

2000–2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsinin Qiymətli kağızlarla əməliyyatların tənzimlənməsi və nəzarəti şöbəsinin, daha sonra Hüquq departamentinin rəisi vəzifələrində çalışıb.

2003-2014-cü illərdə "Standard İnsurance" ASC-nin İdarə Heyətinin sədri olub. 2006-2008-ci illərdə Azərbaycan Sığortaçılar Assosiasiyasının (ASA) Müşahidə Şurasının sədri kimi fəaliyyət göstərib. 2011-2014-cü illərdə İcbari Sığorta Bürosunun Himayəçilər Şurasının sədri olub.

2014-2016-cı illərdə "Standard Insurance" ASC-nin Direktorlar Şurasının sədri və "Bank Standard" QSC-nin Müşahidə Şurasının sədri kimi çalışıb.

2016-cı ildən "Qala Həyat Sığorta" ASC və "Qala Sığorta" ASC-nin Direktorlar Şurasının sədri kimi fəaliyyət göstərir.

2021-ci ildən "Baku Steel Company" QSC-nin Baş direktorudur.

## Həmçinin bax
* Baku Steel Company

## İstinadlar
Emil Səfərov

**Emil Səfərov** () – Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Neftçinin futbolçusu.

## Klub karyerası

### [[Qəbələ FK|Qəbələ]]
Qəbələdə ilk matçına 21 avqust 2021-ci il tarixində keçirilən "Qəbələ"–"Keşlə" matçının 87-ci dəqiqəsində çıxıb. Matç Qəbələnin 2–1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Qəbələ"nin heyətində ilk qolunu isə 7 noyabr 2021-ci ildə keçirilən "Səbail"–"Qəbələ" matçında vurub. Matça 80-ci dəqiqədə daxil olan Səfərov 88-ci dəqiqədə fərqlənməyi bacarıb. Matç "Qəbələ"nin 0–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

## Uğurları
### Klub
 Qəbələ
* Azərbaycan Kuboku
** Qalib (1): 2022/23

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Adoniram

**Adoniram** (; mənası – "Rəbbim ucaldıb") və ya **Adoram** (; mənası – "Rəbb ucaldıb") — Birləşmiş İsrail krallığında vergiyığan. O, qırx ildən artıq müddət bu vəzifədə çalışmışdır. Adoniram Davud padşahının padşahlığının son illərindən Rovoamın padşahlıq dövrünə qədər xidmət etmişdir. O, Süleyman padşahın məbədinin tikintisi zamanı odunçuların işə götürülməsinə rəhbərlik edirdi. İncildəki məlumata görə, Rovoam onu ​​vergi toplamaq üçün göndərəndə İsrail xalqı onu daşqalaq edib öldürmüşdür.

## İstinadlar
Səid Əliyev

**Səid Əliyeviç Əliyev** (; ) – rusiyalı futbolçu. Çayka Peçanokopskoye FK-da oynayır.

## Həyatı
Səid Əliyev Dağıstan Respublikasının Mahaçqala şəhərində, keçmiş futbolçu Əli Əliyevin ailəsində doğulub. Dargi əsillidir.

## Klub karyerası
O, Rusiya Peşəkar Futbol Liqasında Anji-2 Mahaçqala ilə debütünü 19 iyul 2017-ci ildə Çernomorets Novorossiysk ilə oyunda etdi.

Əliyev, Rusiya Milli Futbol Liqasında Lux Vladivostok ilə 7 iyul 2019-cu ildə Ximki-yə qarşı oyunda debüt etdi. O, birinci hissənin sonunda əvəzedici kimi meydana çıxdı və 2–5 hesablı məğlubiyyətdə komandası üçün iki qol vurdu.

11 yanvar 2020-ci ildə Əliyev Nijni Novqorod FK-ya keçdi.

2021-ci ilin fevralında o, Rusiya Premyer Liqasının "Tambov" klubuna keçdi. Ancaq o klubu, Rusiya Kubokunda cəmi bir matçda çıxış etdikdən sonra tərk etdi və 11 mart 2021-ci ildə Krımteplitsiya Molodijne-yə keçdi. Cəmi 1 aydan sonra Krım klubunu da tərk etdi.

## Xarici linklər
* Profile by Russian Professional Football League
* 

## İstinadlar
Daxili nəzarət

**Daxili nəzarət** —  ümumi mənada müəssisənin idarəetmə orqanı və ya digər işçiləri tərəfindən aşağıdakı vəzifələrin yerinə yetirilməsi ilə bağlı məlumat əldə etmək üçün həyata keçirilən proses kimi müəyyən edilir:

* Fəaliyyətin səmərəliliyi və rasionallığı.
* Maliyyə hesabatının etibarlılığı.
* Qanun və qaydalara uyğunluq.

## Daxili nəzarət anlayışı
Mühasibat uçotunun əsas funksiyalarından biri maliyyə nəzarəti üçün zəmin yaratmaqla mülkiyyətçinin mənafeyinin müdafiəsini təmin etməkdən ibarət olan onun müdafiə funksiyasıdır. Bununla belə, qoruyucu funksiyanın həyata keçirilməsi nəzarəti həyata keçirmək üçün vasitələrin mövcudluğunu tələb edir. İlk növbədə, bu, daxili nəzarətdir.

Daxili nəzarət dedikdə, müəssisə rəhbərliyi tərəfindən təşkil edilən və bütün işçilər tərəfindən təsərrüfat əməliyyatları zamanı öz xidməti vəzifələrini ən səmərəli şəkildə yerinə yetirmək məqsədi ilə müəssisədə həyata keçirilən tədbirlər sistemi başa düşülür. Bu, təkcə auditorun deyil, müəssisənin bütün idarəetmə aparatının işi olduqda, təşkilatın nəzarət və audit bölməsinin fəaliyyətini deyil, həm də hərtərəfli nəzarət sisteminin yaradılmasını nəzərdə tutur.

Effektiv daxili nəzarət sistemini inkişaf etdirərkən müəssisə rəhbərliyi aşağıdakı məqsədləri qoyur:

* biznesi etibarlı məlumatlarla təmin etmək,
* aktivlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi,
* informasiyanın mühafizəsinin təmin edilməsi,
* iqtisadi fəaliyyətin səmərəliliyinin təmin edilməsi,
* mühasibat uçotunun qəbul edilmiş uçot siyasətinə uyğunluğunu təmin etmək,
* maliyyə hesabatlarının tərtibi və təqdim edilməsi qaydalarına riayət olunmasının təmin edilməsi.

Müəssisədə daxili nəzarət üç elementdən ibarətdir:

* nəzarət mühiti,
* mühasibat uçotu sistemi,
* nəzarət prosedurları.

## Daxili nəzarətin elementləri
Daxili nəzarətin elementləri onun təşkilati-iqtisadi mexanizminin tərkib hissələridir. Elementlər fəaliyyət miqyasından və idarəetmənin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq təşkilatlar tərəfindən müstəqil olaraq təyin olunur.

Daxili nəzarətin elementləri:

* Nəzarət mühiti.
* Riskin qiymətləndirilməsi.
* Daxili nəzarət prosedurları.
* İnformasiya mühiti (informasiya və kommunikasiya).
* Daxili nəzarətin qiymətləndirilməsi.
* Nəzarət subyektləri.
* Nəzarətin məqsədi, subyekti və obyektləri.
* Nəzarətin hədləri.
* Hüquqi baza.
* Daxili nəzarətin nəticələri.

## Daxili auditdən fərqi
Daxili nəzarət anlayışı daxili auditdən daha ümumi anlayışdır, baxmayaraq ki, onlar tez-tez bir-birini əvəz edir. Beləliklə, bank işi sahəsində daxili auditin vəzifəsi maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlamaqdan ibarətdir və daxili nəzarətə maliyyə risklərinin qiymətləndirilməsi tədbirləri də daxildir.

## İstinadlar
Adam Laksman

**Adam Erikoviç Laksman** (; ) – fin əsilli Rusiya leytenantı. 1792–93-cü illərdə Rusiyanın Yaponiya ekspedisiyasına başçılıq etmişdir.

## Yaponiya ekspedisiyası
Təbiətşünas atası Erik Laksman tərəfindən təşkil olunan və İmperatriça II Yekaterina tərəfindən göndərilən Yaponiya ekspedisiyasının məqsədi qəzaya uğramış yapon dənizçiləri Yaponiyaya qaytarmaq kimi göstərilmişdi. Lakin əsl məqsəd Yaponiya haqqında informasiya toplamaq və ticarət əlaqələri qurmağın mümkünlüyünü yoxlamaq idi.

Həmin dövrdə Yaponiyanın izolyasiya şəraitində olmasına baxmayaraq, Adam Laksman və başçılıq etdiyi *"Ekaterina"* gəmisinin heyəti 9 oktyabr 1792-ci ildə Hokkaydonun Nemuro limanında qonaqpərvərliklə qarşılanmış, qışı burada keçirmişdirlər. Laksman 1793-cü ilin iyulunda Hakodate şəhərinə doğru yelkən açmış, buradan quru yolu ilə Matsumae şəhərinə çataraq Tokuqava şoqunluğu tərəfindən göndərilmiş İşikava Şoqen və Murakami Dayqaku ilə görüşmüşdür. Onlar Laksmanın paytaxta gəlməsinin qarşısını almaqla vəzifləndirilmişdilər.

Yaponiya rəsmilər qəzaya uğramış yapon dənizçiləri qəbul etmiş və ruslarla hədiyyə mübadiləsi aparmışdırlar. Lakin Laksmanın etimadnaməsini və məktublarını özünə qaytarmış, ticarətlə bağlı müzakirə aparmaqdan imtina etmişdirlər. Yaponlar ona bildirmişdilər ki, bu cür məsələlər xaricilər üçün açıq olan yeganə liman Naqasakidə müzakirə oluna bilər və Laksmana Rusiya gəmisinin Naqasakiyə daxil olmasına icazə verən sənəd vermişdirlər. Laksman bu icazə sənədindən istifadə etməsə də, Rusiyaya aparmışdır.

Erik Laksman, İmperatriça Yekaterina, eləcə də, Yaponiya ekspedisiyasını maliyyələşdirən səyyah Qriqori Şelixovun ölümü Naqasaki icazəsinin sınaqdan keçirilməsini təxirə salmışdır. Şelixovun kürəkəni olan Nikolay Rezanovun Naqasakiyə daxil olmaq üçün cəhd göstərdiyi 1804-cü ilə qədər başqa heç bir rus Yaponiyaya səyahət etməmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Yaponiya Milli Arxivləri:  Hokusabunryaku, 1794.
Hubert Lanqet

**Hubert Languet** () fransız Diplomatı və İslahatçısıdır. Onun diplomatiyasının aparıcı ideyası protestantlığın qorunması və genişlənməsi üçün dini və vətəndaş azadlığı idi. O, protestant kilsələrinin birliyini inkişaf etdirmək üçün əlindən gələni etmişdir.

## Həyatı

Languet 1518-ci ildə Fransanın Dijon şəhərindən 21 mil (34 km) qərbdə yerləşən Vitteaux şəhərində anadan olub .

O, hüquq təhsili almaq üçün Poitiers Universitetinə daxil olub, lakin ilahiyyat , tarix , elm və siyasət elmləri ilə də maraqlanıb . Padua və Bolonya universitetlərində olmuş , İtaliya və İspaniyaya səyahət etmişdir .

O, şübhələrinə son qoyan Melanchthonun *Loci theologici* əsərindən çox təsirləndi . 1549-cu ildə Languet Wittenbergə getdi , burada Melanchthon tərəfindən mehribanlıqla qonaq kimi qəbul edildi, tez-tez səyahətlərində onu müşayiət etdi və dostları ilə intim münasibətdə idi. Protestantların təqibləri ilə Fransadan qovulan o, Vittenberqdə məskunlaşdı, qışı orada keçirdi, lakin yay və payızda geniş səyahətlər etdi.

1559-cu ildə Melanxtonun tövsiyəsi ilə Lanqet Saksoniya seçicisinin xidmətinə diplomatik agent kimi daxil oldu və 1577-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışdı. Seçici onu müxtəlif məhkəmələrə göndərdi: Paris , Vyana , Praqa , Frankfurt , Köln və digər məhkəmələrə.

Melanchthonun dostu kimi o, sərt lüteranların artan partiyasına qarşı çıxdı; lakin yenə də o, qarşı tərəfləri barışdırmaq üçün əlindən gələni etdi, hətta 1562-ci ildə Frankfurt pəhrizində Fransız Hugenotlarının tanınmasına təsir göstərməyə çalışdı , lakin uğur qazana bilmədi. 1561-ci ilin mayında o, alman knyazları ilə fransız protestantları arasında daha sıx əlaqə yaratmaq üçün Fransaya getdi və Puissy Dini Konfransında iştirak etdi . 1562-ci ildə Antverpendə idi; sonrakı illər Fransaya və geri Saksoniyaya diplomatik səfərlərdə keçdi.

1571-ci ildə seçici onu Almaniyanın digər protestant knyazlarının səfirləri ilə birlikdə Saint Germain sülhü münasibətilə təbrik etmək üçün onu Fransa kralı IX Karlza göndərdi . Bu münasibətlə Languet hər iki etirafın bərabər şəkildə tanınmasını müdafiə etdi, lakin cavab Müqəddəs Bartolomey Günü qırğını oldu ; ölümdən çətinliklə qurtulub, 1572-ci ilin oktyabrında Fransanı tərk etdi və ölümündən az əvvəl ora yalnız bir dəfə qayıtdı.

1573-cü ildən 1576-cı ilə qədər o , müxtəlif səfərlərində müşayiət etdiyi İmperator II Maksimiliyanın sarayında olub . 1576-cı ildə II Maksimiliyanın ölümü ilə onun Vyana məhkəməsi ilə əlaqəsi kəsildi. Melanchthonun dostu və Kalvinist kimi ona qarşı olan acı hisslər onun məhkəmədən qovulmasını istəməsinə səbəb oldu. Seçici istəyini yerinə yetirdi, amma maaşına davam etdi. 1577-ci ildə o, Hollandiyaya yaxın olmaq üçün Kölnə getdi, çünki Orangeli Vilyam onu ​​çox cəlb etdi .

## İstinadlar
Georq Fabrisius

**Georg Fabricius** (doğum adı Georq Qoldşmit; ) — Alman intibahı dövründə Latın dilində yazan Protestant alman şairi, tarixçisi və arxeoloqu.

## Həyatı

Fabricius Saksoniyanın Chemnitz şəhərində anadan olub və Leypsiq Universitetində təhsil alıb. Şagirdlərindən biri ilə İtaliyaya səyahət edərək, Romanın ən qədim abidələri haqqında ətraflı araşdırma apardı. O, nəticələrini “ Roma ” əsərində (1550) dərc etdirdi, burada köhnə şəhərin aşkar edilən hər bir qalıqları ilə qədim ədəbiyyatda onlara istinadlar arasında yazışmalar ətraflı şəkildə izlənilirdi. 1546-cı ildə Meissendəki Müqəddəs Afranın rektoru təyin edildi.

1549-cu ildə Fabrisius xüsusilə hüquqi mətnlərə diqqət yetirərək Roma yazılarının ilk qısa seçimini redaktə etdi. Bu, klassik epiqrafiya tarixində əsas məqam idi: ilk dəfə bir humanist çapda bu cür arxeoloji qalıqların hüquq intizamı üçün dəyərini açıq şəkildə nümayiş etdirdi və daşla həkk olunmuş mətnlərə əlyazmalarda qeyd olunanlar kimi etibarlı bir status verdi.

O, müqəddəs şeirlərində cüzi bir bütpərəstlikqoxusu ilə hər sözdən qaçmağa təlqin edirdi; və o, şairləri bütpərəst tanrılara eyham vurmaqda günahlandırdı.

Özü musiqiçi olmasa da, oxuduğu məktəbdə musiqiyə həvəs göstərirdi. Onun yazılarından bəziləri Martin Agricola , Johann Walter , Mattheus Le Maistre , Antonio Scandello , Johann Reusch və Wolfgang Figulus  

kimi bəstəkarlar tərəfindən musiqiyə qoyulmuşdur.

Fabrisius Meissendə öldü .

## Bəzi Əsərləri

Terens (1548), Virgil (1551) və Horace (1555, apud H. Petrum) nəşrləri
Roma (1550)

Poëmatum sacrorum libri xxv. (1560)

Poëtarum veterum ecclesiasticorum opera Christiana (1562)

De Re Poëtica libri sentyabr (1565)

Rerum Misnicarum libri sentyabr (1569)

## İstinadlar
Biqfut

**Biqfut** () və ya **saskvoç** — Şimali Amerikanın meşələrində məskunlaşdığı iddia edilən meymunabənzər bir canlıdır.

## Xarici görünüşü
Biqfut, insanlar kimi dik yeriyən böyük bir primat görünüşünə malikdir. Bütün bədənində tüklər var ki, təsvir etdiklərinə görə qara, qəhvəyi və ya hətta qırmızımtıl qəhvəyi ola bilər. Onun boyu 1,83 m-dən 2,13 m-ə qədərdir və geniş çiyinləri və möhkəm quruluşu ilə təxminən 160 kq ağırlığındadır. Şahidlər deyirlər ki, onun kiçik sivri və aşağı başı var; bəzən kəllə sümüyünün üstündə təpədən söhbət gedir. Gözlər ümumiyyətlə kiçik və yüksək alın altında gizlənir.

İnsan ayağına bənzər nəhəng ayaq izləri ona adını verdi. Ekoloq Robert Michael Pyle onları bu cür təsvir edir: “Tırtıllar adətən 15-18 düym uzunluğunda olur. Onların beş barmağı, qoşa əzələsi və 18 və ya 21 sm uzunluğunda bir yay var. Geniş.

Onun çıxardığı səslər, qar adamı kimi yüksək tonlu qışqırıqlara, fitlərə və ya ciddi nəriltilərə bənzəyir, buna görə də bəzi kriptozooloqlar bunun Amerikaya Boğaz vasitəsilə gəlmiş yeti ilə əlaqəli bir növ ola biləcəyini iddia edirlər. Yerli Amerika xalqlarının əcdadları və müxtəlif heyvan növləri kimi, son buzlaşma zamanı Berinq. Onun vendiqo adlı mifik məxluqla əlaqəli ola biləcəyi də güman edilir.

## İstinadlar
Bergen-Belzen

**Bergen-Belzen** () və ya sadəcə **Belzen** () — Almaniyanın Hannover vilayətində (indiki Aşağı Saksoniya), Belzen kəndindən  məsafədə və Bergen şəhərindən bir neçə kilometr cənub-qərbdə yerləşən nasist həbs düşərgəsi.

## Məhbuslara rəftar
Hazırkı hesablamalara görə, həbs düşərgəsinin 1943-cü ildən 1945-ci ilə qədər fəaliyyət göstərdiyi dövrdə orada olan məhbusların sayı 120 min nəfərə yaxındır. SS qulluqçularının düşərgənin dosyelərini məhv etməsi səbəbilə onların demək olar yarısının, təxminən 55 min nəfərinin adı məlum deyil. SS-nin məhbuslarla rəftarı düşərgənin ayrı-ayrı hissələrinə uyğun olaraq dəyişirdi. Düşərgəyə mübadilə ilə gələn məhbuslara, ən azı ilkin vaxtlarda digər məhbuslardan daha yaxşı rəftar edirdilər.

Müharibədən sonra düşərgənin və ya bəlkə də bir hissəsinin digərləri ilə müqayisədə "imtiyazlı xarakter"ə malik olduğu iddiaları yayılmışdır. Saloniki yəhudi icması kollaborator olduğu 55 nəfərin 53-nün almanlar tərəfindən Bergen-Belzenə "xüsusi lütfkarlıq" kimi göndərilməsi iddiasına görə kollaborator olduğu iddia olunan şəxslərə qarşı məhkəmə işi açmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bergen-Belsen Memorial
* NEW Online archive relating and dedicated to the men and women service personnel and the part they played at the Liberation and subsequent Humanitarian Effort of the Bergen Belsen Concentration Camp
* The United States' Holocaust Memorial website on Belsen
* Bergen-Belsen on YouTube
* Bergen-Belsen Death Camp from Holocaust Survivors and Remembrance Project: "Forget You Not"
* Film footage of Belsen concentration camp and its destruction
* Harold Le Druillenec, from the Channel Islands, was the only British survivor of Bergen Belsen. This link is to his testimony at the Bergen-Belsen trial of his experience there.
* BBC Journalist Richard Dimbleby's original radio report from April 15
* Frontline "Memory of the Camps" (includes footage of liberation of Belsen)
* The Belsen Trial of Joseph Kramer and 44 Others (full trial report)
* "A Personal Account" by Leonard Berney, Lt-Col R. A. T. D.(Rtd)
* Leonard Berney's Story — the liberation of Bergen-Belsen on Twitter
* Map of the camp, Georgia Institute of Technology
* Pictures of the liberation at Time-Life
* Jewish Calendar and Prayers from Bergen-Belsen
* Bergen Belsen and Beyond Holocaust Diary
* Holocaust Memoirs of a Bergen-Belsen survivor and Classmate of Anne Frank
* 32 photographs taken after the liberation of Belsen concentration camp., 1945
Avstraliya Müharibə Memorialı

**Avstraliya Müharibə Memorialı** () — Avstraliyanın iştirak etdiyi müharibələrdə və ya sülhməramlı əməliyyatlarda həlak olmuş avstraliyalılar üçün memorial. Memorial paytaxt Kanberrada yerləşir və üç hissədən ibarətdir: memorial zalın yerləşdiyi memorial zona, memorial qalereyaları və kitabxana. Memorial qalereyalar Avstraliyanın XIX əsrin ortalarından indiki dövrdə qədər müharibələrdə iştirakını əhatə edən geniş hərbi tarix kolleksiyasını ehtiva edir.

Memorialın yaxınlıqlarında yerləşən "Anzak paradı"nın digər abidələri Milli Paytaxt Səlahiyyəti (MPS) tərəfindən ayrıca nəzarət olunur və Avstraliya Müharibə Memorialının bir hissəsi deyil.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
*
*
* 
*
*
*  (210 pages)
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Australian War Memorial at Google Cultural Institute
Hibrid avtomobil

**Hibrid avtomobil** və ya **mələz avtomobil** —  bu cür avtomobillərin əsas məqsədi benzin sərfiyyatını azaltmaqdır. Buna nail olmaq üçün onlar tıxaclar zamanı və aşağı sürətlərdə hərəkət zamanı benzin mühərriki əvəzinə elektrik mühərrikindən istifadə edərək atmosferə buraxılan tullantıların qismən sıfır olmasını təmin edirlər. Elektrik mühərrikinin işləməsi üçün tələb olunan enerji benzin mühərriki işə salındıqda və ya əyləcdən istifadə edilmə zamanı akkumulyatorlara yüklənir. Ona görə də bu avtomobillərin elektrik enerjisinə qoşularaq enerji ilə doldurulmasına ehtiyac yoxdur.

Tələb olunan zaman benzin, tələb olunduğu zaman elektrik mühərriki ilə idarə oluna bilən ilk avtomobili Ferdinand Porsche 27 yaşında olarkən hazırlanmışdır. 1902-ci ildə “Mixte-Wagen” (“Qarışıq maşın”) adlandırdığı avtomobilini təqdim etmişdir. Vyanalı fayton istehsalçısı olan Ludwig Lohner ilə işləyən Porsche, 4 silindrli Daimler mühərrikinə akkumulyatorlar, generator və elektrik mühərrikləri əlavə etmişdir. Bu vəziyyəti ilə Mixte, benzin mühərriki dayandırıldığı zaman, batareyalarla işləyən elektrik mühərriki ilə irəliləməyə davam edə bilirdi.

Təxminən 10 ildən sonra hibrid avtomobillərin benzinlə işləyən avtomobilləri əvəz edəcəyi düşünülür. Toyotanın Toyota Prius modeli, Hondanın Honda Insight ilə başlayan və bu gün Honda Civic Hybrid ilə davam edən seriyası hibrid avtomobillərə misal ola bilər. Toyotanın lüks avtomobillər istehsal edən firması olan Lexus tərəfindən 2005-ci ildə bazara təqdim edilən Lexus RX 400h modeli də hibrid avtomobillər arasında öz yerini almışdır.

Bundan əlavə, Dodge firmasının Ram Pick-up modelini hibrid olaraq istehsal edəcəyini elan etməsi ilə bu üslubda bir ilkin yaşanacağı kimi görünür. Bunun ardınca General Motors; Chevrolet şirkətinin Silverado modelini və GMC şirkətinin Sierra modelini tarixində ilk dəfə olaraq “GM” brendindən istifadə edərək təqdim edəcəyi gözlənilir.

SUV sektorunda isə ilk olaraq Fordun Escape modeli meydana çıxmışdır.

2005-ci ilə qədər istehsalı gözlənilən avtomobil modelləri arasında GMC Yukon, Chevrolet Tahoe, Mercedes S Seriyası və Toyota Camry kimi sənayenin zirvəsinə doğru yüksələn avtomobillər də mövcuddur.

## Biblioqrafiya
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Hybrid Taxi Pilot Program
* The Future of Flight (Obese Pelicans to Shape-Shifting Switchblades)