Laktaza

**Laktaza** — Laktaza bir çox orqanizm tərəfindən istehsal olunan bir fermentdir. İnsanların və digər məməlilərinnazik bağırsağının fırça sərhədində yerləşir. Laktaza tam südün tam həzm edilməsi üçün vacibdir. Südün şirinliyini verən şəkər olan laktozu parçalayır. Laktaza çatışmazlığı, süd məhsulları istehlak edən şəxs laktoza qarşı dözümsüzlük əlamətləri ilə qarşılaşa bilər. Laktaza qida əlavəsi kimi alına bilər və "laktozasız" süd məhsulları istehsal etmək üçün südə əlavə olunur
.

Fermentlərin β-qalaktosidaza ailəsinin bir hissəsi olan laktaza (laktaza-florizin hidrolaza və ya LPH kimi də tanınır), disakarid laktozasının tərkib hissəsi olan qalaktoza və qlükoza monomerlərinə hidrolizində iştirak edən qlikozid hidrolazadır. Laktaza əsasən nazik bağırsağın villi səthini əhatə edən differensial enterositlərin fırça sərhəd membranı boyunca mövcuddur. İnsanlarda laktaza LCT geni ilə kodlanır.

## İstifadəsi
### Qida istifadəsi
Laktaza bəzi insanların nazik bağırsaqlarında istehsal edə bilmədiyi bir fermentdir. Bu olmadan, süddə təbii laktoza parçalaya bilməzlər, adi süd içdikdə ishal, qaz və şişkinliyə səbəb olurlar. Laktozsuz süd, dondurma və qatıq istehsalı texnologiyası 1985-ci ildə USDA Kənd Təsərrüfatı Tədqiqat Xidməti tərəfindən hazırlanmışdır . Bu texnologiya südə laktaza əlavə etmək üçün istifadə olunur, bununla da süddə təbii olaraq olan laktoza hidroliz edilir və onu bir qədər şirin, lakin hər kəs tərəfindən həzm oluna bilir. Laktaza olmadan, laktoza qarşı dözümsüz insanlar laktozu həzm olunmamış bağırsağa keçirlər, burada bakteriyalar onu parçalayır, karbon qazı yaradır və bu, şişkinlik və meteorizmə səbəb olur .

### Tibbi istifadə
Laktaza əlavələri bəzən laktoza dözümsüzlüyünü müalicə etmək üçün istifadə olunur.

### Sənaye istifadəsi
Ticarət olaraq istehsal olunan laktaza həm Kluveromkes fragilis və Kluveromkes laktis kimi mayalardan, oruzae kimi qəliblərdən çıxarıla bilər. Laktoza dözümsüzlüyü olan insanlar üçün uyğun etmək üçün süddə laktoza parçalamaqdır, Bununla belə, ABŞ Qida və Dərman İdarəsi bunu etməmişdir. bu məhsulların effektivliyini rəsmi olaraq qiymətləndirdi.

Laktaza, həmçinin digər bakteriyalarda müxtəlif plazmid vektorlarının çoxsaylı klonlama yerlərində mavi ağ koloniyaları yoxlamaq üçün istifadə olunur.

## Mexanizm
İnsan laktazası üçün optimal temperatur təxminən 37 °C[15] və optimal pH 6-dır.

Metabolizmdə D-laktozadakı β-qlikozid  bağırsaq divarları vasitəsilə və qan dövranına sorula bilən D-qalaktoza və D-qlükoza əmələ gətirmək üçün hidroliz edilir. Laktazanın kataliz etdiyi ümumi reaksiya  C12H22O11 + H2O → C6H12O6 + C6H12O6 +  istilikdir.

D-laktoza hidrolizinin katalitik mexanizmi məhsullarda substratın anomerik konfiqurasiyasını saxlayır. Mexanizmin təfərrüatları qeyri-müəyyən olsa da, stereokimyəvi tutma ikiqat yerdəyişmə reaksiyası ilə əldə edilir. E. coli laktaza üzərində aparılan tədqiqatlar təklif etmişdir ki, β-qlikozid bağında qalaktosil karbonun ox tərəfdən fermentə hücum edən qlutamat nukleofilinin hidrolizi başlanır. D-qlükozanı tərk edən qrupun aradan qaldırılması Mg-dan asılı turşu katalizi ilə asanlaşdırıla bilər. Suyun ekvatorial nukleofil hücumu zamanı ferment α-qalaktozil hissəsindən azad olur və bu da D-qalaktoza əmələ gətirir.

## Genetik ifadə və tənzimlənmə
Laktaza 2-ci xromosomda tək genetik lokus tərəfindən kodlanır . O, yalnız məməlilərin nazik bağırsaq enterositləri tərəfindən və fetal inkişaf zamanı kolonda çox aşağı səviyyədə ifadə edilir. İnsanlar yüksək səviyyədə laktaza ifadəsi ilə doğulurlar. Dünya əhalisinin əksəriyyətində süddən kəsildikdən sonra laktaza transkripsiyası aşağı tənzimlənir, nəticədə nazik bağırsaqda laktaza ifadəsi azalır, bu, böyüklərdəki hipolaktaziya və ya laktoza dözümsüzlüyünün ümumi simptomlarına səbəb olur .

Bəzi populyasiya seqmentləri mal-qaranın əhliləşdirilməsinin yüksəlişi ilə üst-üstə düşən, 5,000-10,000 il əvvəl baş verdiyi güman edilən mutasiya nəticəsində yaranan laktaza davamlılığı nümayiş etdirir. Bu mutasiya dünya əhalisinin demək olar ki, yarısına simptomlar olmadan laktoza metabolizə etməyə imkan verib
.

Laktaza promotoru 150 əsas cüt uzunluğundadır və transkripsiyanın başlandığı yerdən bir qədər yuxarıda yerləşir.  Hipolaktaziyanın başlanğıcı ilə bağlı tədqiqatlar göstərdi ki, polimorfizmlərə baxmayaraq, körpələrdə laktaza ifadəsində az fərq var və bu mutasiyaların inkişaf zamanı getdikcə daha çox aktuallaşdığını göstərir
. İnkişafla tənzimlənən DNT-ni bağlayan zülallar transkripsiyanı aşağı tənzimləyə və ya m-RNT transkriptlərini qeyri-sabitləşdirə bilər ki, bu da süddən kəsildikdən sonra  ifadəsinin azalmasına səbəb olur  .

## İstinadlar