open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Melanj maddəsi

## Ümumi xarakteristika
Melanj — raket yanacağlarıının oksidləşdirici komponentidir və son dərəcə ekoloji təhlükəli, yüksək aqressiv və toksiki kimyəvi maddədir.

## Tərkibi
Qatılaşdırılmış azot turşusunda həll olunmuş 22 % nitrat oksidindən ibarətdir, üzvi və yanan maddələrlə əlaqədə olaraq alışmağa və partlayışa gətirib çıxarır. Nitrat turşusunun və nitrat oksidinin raket mühərrikinin kommunikasıyasına, korroziyadan qorumaq məqsədilə yod və ftor tərkibli inhibitorlar əlavə olunur.
Oksidləşdirici komponentin insan orqanizminə təsiri — dəriyə və selikli qişaya düşərsə ağır kimyəvi yanığa gətirib çıxarır, eləcə də nəfəs yollarına təsir etdikdə iltihabi proseslərə, hətta ciyərlərin toksiki şişkinliyinə də gətirib çıxara bilər.

## Kimyəvi xassələr
Nitrat turşusunun əsasında oksidləşdirici komponentlər qiqroskopik və tərkibində 65% reaksiyaya qabilliyyətli oksigen olan yüksək təsirli zəhərli maddələrdir. Bu komponentlərin fiziki xassələri tərkiblərində nitrat oksidlərinin və suyun olması ilə təyin edilir. Əsas xassələri açıq sarıdan qonur rəngə qədər, sıxlığı 15,60C şəraitində 1,511–1,575q/sm3 — , qaynama temperaturu – 66–860C.

## Utilizasiya
Hal-hazırda məlumdur ki, melanjin utilizasiyası 2 istiqamətdə aparılır:
* Ləğv etmə (yandırma yolu ilə) bu üsul iqdiqadi və ekoloji səbəblərdən sənaye miqyasda reallaşa bilməz
* Melanjin neytrallaşması üsulu ilə texniki təyinatlı məhsulun alınması
Melanjın utilizasiyası nəticəsində alınan, xalq təsərrufatı sahəsində istifadə oluna bilən məhsul , geniş və maraqlı perspektivlərə səbəb olur.

## İSTİNAD
# Мельников Н. Н., Новожилов К. В., Пылова Т. Н. Химические средства защиты растений. Справочник, М.1980, с.255–56
# Pashkov, V. İ. Kuzmin, Yu. S. Filatov, S. G. Bogdanov. Утилизация некондиционных окислителей ракетного топлива. Журнал "Вестник Сибирского государственного фэрокосмического университета имени академика М. Ф. Решетнева" , 2012. , стр. 174–175.
# Разработка исходных данных на проектирование установки по утилизации окислителя ракетного топлива (меланжа) путем переработки на минеральное удобрение. Производительностью 1 тона меланжа в час: отчет ГосНИИМИНДИП. Сумы, 2009.
# Способ переробкiмеланiд-окисникid ракетного палива: Украiна № 67466. Заявл. 03.10.2003; опубл. 15.09.2005, Бюл. № 9.
Ət-tibb əl-ətibba fi Əsna əl-Təmaddun əl-İslami

**Ət-tibb əl-ətibba fi Əsna əl-Təmaddun əl-İslami** — Müəllifi məlum olmayan () əsər Misirdə nəşr olunan “Əl-hilal” jurnalında 1910-cu ilin aprelində nəşr edilmişdir. Əlyazmalar İnstitutunda qorunan əlyazma məhz həmin məcmuədən Azərbaycan dilinə tərcümə edilərək köçürülmüşdur. Mətn ağ cizgili dəftərdə bənövşəyi mürəkkəblə yazılmışdır. Xətti nəstəliqdir. Həcmi: 16 vərəq, ölçüsü 17x17 sm-dir.




Şəkil:“Ət-tibb əl-ətibba fi Əsna əl-Təmaddun əl-İslami”.jpg

Şəkil:“Ət-tibb ətibba fi Əsna əl-Təmaddun əl-İslami” 1.jpg



## Mənbə
"Azərbaycan Multidissiplinar əlyazması: Xəzinədən incilər" kitabı
Mont-Ross

|Şəkil                    = Kerguelen MontRoss.JPG 
|Şəklin izahı             =  
 |lat_dir = S|lat_deg = 49|lat_min = 36|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 69|lon_min =30 |lon_sec = 
 |CoordScale              =   
|Ölkə                     = Fransa
|Vilayət                  = 
|Ada                      = 
|Dağ sistemi              = 
|Dağ silsiləsi            =
|Vulkan forması           =  
|Növü                     = Startovulkan
|Püskürmə tipi            = 
|Kraterin diametri        =  
|Kraterin dərinliyi       =  
|Əmələgəlmə dövrü         =
|Yaşı                     =
|İlk püskürmə             = 
|Son püskürmə             =
|Tərkibi                  = 
|Mütləq hündürlüyü        = 1840
|Yer xəritəsi             = Fransa Kergelen
|Yer xəritəsi 1           =
}}

**Ross vulkanı** () —  Kergelen adasında yerləşən vulkan. Vulkanın hündürlüyü 1840 metrdir. Vulkan adanın cənubunda, Qaleni yarımadasında yerləşir. Mont-Ross iki zirvəyə sahibdir - Qran-Ross və Peti-Ross (1721 m). Vulkan Kuk buzlağı ilə örtülmüşdür. O, 1840-cı ildə Kergelen adasını ziyarət etmiş Ceyms Klark Rossun şərəfinə adlandırılmışdır. 
Zirvə ilkdəfə 1975-ci ildə fəth edilmişdir. Vulkanın hər iki zirvəsinə isə eyni anda 2006-cı ilin dekabrında çıxılır.
## Mənbə
* Kergelen adası
* Volcano Live
## İstinadlar
Kiilut (krater)

**Kiilut** – Yupiterin təbii peyki Kallistoda yerləşən krater. Kallistonun cənub qütbünün yaxınlığında yerləşir. Zərbə krateri olduğu güman olunur. Ölçüsü 47 kilometr təşkil edir.

Yuxarı hissəsində deqredasiyaya uğramış Reqinleyf krateri görünür.

## İstinadlar
Geoloji xəritə

**Geoloji xəritə -** hər hansı bir sahənin geoloji quruluşunun topoqrafik xəritədə qrafik təsviri. Belə xəritələrdə şərti işarələrlə Yer səthinə çıxan müxtəlif geoloji yaşlı çökmə, püskürmə və metamorfik süxurlar, qırılma pozulmaları göstərilir. Maqmatik süxurlar tərkib və yaşına görə ayrılır. Geoloji xəritə miqyaslarına görə icmal (1:1000000-dan kiçik), kiçik (1:1000000 və 1:500000), orta (1:200000 və 1:100000), böyükmiqyaslı və ya mükəmməl (1:50000) və daha böyükmiqyaslı olur. İcmal geoloji xəritələr böyük əraziləri, qitə və bütün Yer kürəsi, digər xəritələr isə ayrı-ayrı region və rayonlar üçün tərtib edilir.

## Həmçinin bax
* Topoqrafik xəritə

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679
Together (Rayan O'Şounessi mahnısı)

**Together** () — İrlandiyanın 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Rayan O'Şounessi "Together" mahnısı ilə İrlandiyanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən Avroviziya 2018-də təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Mahnı ifaçı Rayan O'Şounessi və eyni zamanda Mark Kaplis və Laura Elizabet Hyucs tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Konstantin Batyuşkov

**Konstantin Nikolayeviç Batyuşkov** () () — rus poeti, yazıçı və şairi

## Həyatı
Konstantin Nikolayeviç Batyuşkov 19 may 1787 Voloqda şəhərində zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. Onun anası 1795-ci ildə vafat edir.
Onun ruhi xəstəliyi irsən Batyuşkaya və onun böyük baçısı Aleksandra keçir. 1805-ci ildə K. N. Batyuşkovun Poslaniye k stixam moim ("Послание к стихам моим") şeri "Novosti russkoy literaturı" ("Новости русской литературы") jurnalının girişində pecat olunmuşdur. Mürtəce yazıçılara qarşı çıxmış, mütərəqqi "Arzamss" ədəbi dərnəyində iştirak etmişdir. Batyuşkovun şeirlərində həyat eşqi, dostluq, məhəbbət, şəxsiyyət azadlığı tərənnüm olunur. Batyuşkov sənətə münasibətini "Mənim Penatlarım"(1811–1812) şerində ifadə etmişdir. 1812-ci ildə Vətən müharibəsi dövründə yazılmış "Daşkova xitab" şerində vətənpərvərlik ruhu güclüdür. Müharibə Moskvanın yandırılması və şəxsi sarsıntılar Batyuşkov yaradıçılığında bədbinlik motivlərinin güçlənməsinə səbəb olmuşdur.

## Yaradıçılığı
* Батюшков К. Н. Сочинения / Вступ. ст. Л. А. Озерова; Подг. текста и примечания Н. В. Фридмана. — М.: Гос. изд-во худож. лит-ры, 1955. — 452 с. Тираж 75000 экз.
* Батюшков К. Н. Полное собрание стихотворений / Вступит. ст., подготовка текста и примечания Н. В. Фридмана. — М., Л.: Сов. писатель, 1964. — 353 с. Тираж 25 000 экз Батюшков К. Н. Сочинения / Вступ. ст. и сост. В. В. Гуры. — Архангельск: Сев-Зап. кн. изд-во, 1979. — 400 с. Тираж 100000 экз. (Библиотека поэта. Большая серия. Второе издание.)
* Батюшков К. Н. Сочинения / Вступ. ст. и сост. В. В. Гуры. — Архангельск: Сев-Зап. кн. изд-во, 1979. — 400 с. Тираж 100000 экз;
* Полн. собр. стихотворений. М.-Л., 1964; Избр. соч. М., 1986.

## Həmçinin bax
* Aleksandr Radişev
* Aleksandr Alyabyev
* Aleksandr Varlamov
* Aleksandr Darqomıjski
* Aleksandr Qurilyov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Konstantin Nikolayeviç Batyuşkov
* БÁТЙУШКОВ Константин Николайевич
Anton Delviq

**Anton Antonoviç Delviq** (; ) — rus yazıçısı və şairi, nəşriyyatçı.

## Həyatı
Anton Delviq Moskvada general-mayor ailəsində anadan olmuşdur. 1817-ci ildə Sarskoe selo litseyini bitirmişdir. Aleksandr Puşkinin yaxın dostu və məsləkdaşı olmuşdur. 1825-ci ildə "Şimali çikəkləri" almanax və "Literaturnaya qazeta" 1830–1831-ci illərdə A. L. Puşkin ilə birgə qazetini nəşr etmişdir. İdillik şerlər, sonetlər, rus xalq mahnıları ruhunda nəğmələr yazmışdır. Yaradıçılığında romantic əhvali – ruhiyyə, dostluq və məhəbbətin tərənnümü əsas yer tutur.
1811-ci ildə Cerkoselski liseyinə daxil olmuş. O, orada zəif oxuyurdu, amma o tez şeir yazmağa başlamışdır. 1814-cü ildə şeirlər pecat olunmuşdular.
1817-ci ildə Litseyin ilk sayıilə bitirdi. "Altı il" Şeirini məs ovax yazmışdır.
Yaradıçılığında romantic əhvali – ruhiyyə, dostluq və məhəbbətin tərənnümü əsas yer tutur.

A. A. Alyabyev, M. N. Qlinka və başqaları. Dilviqin şeirlərinə musiqi bəstələmişlər.

Ömrünün sonunda Rusya Daxili İşlər Nazirliyi işləyirdi. 32 yaşında tifa xəstəliyinə dücar ölüb. Volskoy qəbrərəstanlığında bastırılıb.

## Yaradıcılığı
* Cтихотворения, Moskva, 1963;
* Коровин В. Л. Дельвиг, Антон Антонович // Энциклопедия Кругосвет
* Вацуро В. Э. Дельвиг — литератор // Дельвиг. А. А. Соч. / Сост., вступительная статья и коммент. В. Э. Вацуро. Л., 1986.
* Полн. СОБР. стихотворений , Leninqrad, 1959;
* Полное собрание сочинений — в "Библиотеке Севера" за июль 1893 г., под ред. В. В. Майкова.
* Cтихотворения, Moskva, 1976.
* А. А. Дельвиг и В. К. Кюхельбекер. Избранное / составитель Виктор Владимирович Кунин. — Москва: "Правда", 1987. — 640 с. — 500 000 экз.

## Həmçinin bax
* Kondratiy Rıleev
* Aleksandr Radişev
* Aleksandr Darqomıjski
* Aleksandr Varlamov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Сайт об Антоне Антоновиче Дельвиге
* Антон Дельвиг — стихи
Tindr (krater)

**Tindr** – Yupiterin təbii peyki Kallistoda yerləşən krater. German-skandinav mifologiyasında Ottarın əcdadlarının birinin şərəfinə adlandırılıb. Zərbə krateri olduğu güman olunur.

## İstinadlar
Yalkr (krater)

**Yalkr** — Yupiterin təbii peyki Kallistoda yerləşən krater. Ölçüsü 74 kilometr təşkil edir. Zərbə krateri olduğu güman olunur. Daha yuxarısında kiçik və deqredasiyaya uğramış Audr krateri yerləşir.

## İstinadlar
Adlinda (krater)

**Adlinda** – Yupiterin təbii peyki Kallistoda yerləşən ən böyük üçüncü çoxqatlı struktur (zərbə krateri). Diametri təxminən 1000 kilometrdir. Kallistonun cənub yarımkürəsində yerləşir. Adını İnuit mifologiyasından almışdır.

Nisbətən daha gənc olan böyük Lofn krateri Adlindanın üzərində yerləşir. Bu kraterin parlaq səthi Adlindanın səthinin 30%-ni tutur və onun ətraflı tədqiqini əngəlləyir. Lofn da zərbə krateridir.

## İstinadlar
Arkad (krater)

**Arkad** – Yupiterin təbii peyki Kallistoda yerləşən krater. Ölçüsü 60 kilometr təşkil edir. Mərkəzi çuxur zərbə krateri olduğu güman olunur. Kraterin yaxınlığında Qinandi adlı başqa krater yerləşir. Krater Yunan mifologiyasında Kallistonun oğlu Arkadın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Rafute

– Yaponiyanın Okinava mətbəxinə aid donuz qabırğasından hazırlanan yemək. Rafute dərisi soyulmamış donuz qabırğasının soya sousunda və qəhvəyi şəkərdə pörtlədilməsi ilə hazırlanır. Yaponiya inancına görə ömrü uzadan yeməkdir. Rafute Okinava Krallıq Mətbəxinin yeməklərindən biri olmuşdur.

Havay adalarında rafute "şoyu donuz əti" adı ilə tanınır. və boşqablarda qəlyanaltı kimi servis edilir. Rafuteni Havay adalarına 1900-cü illərin əvvəlində Okinava immiqrantları gətirmişdilər. Etnik okinavalılar Havay adalarının paytaxtı Honolulu şəhərində bir çox restoran işlətmişdilər.

## Qalereya

Rafute in Waikiki by takaokun.jpg|Rafute Vaykikidə.
Rafute by jetalone in Naha, Okinawa.jpg|Rafute Nahada.
Rafute by jetalone in Ginza, Tokyo.jpg|Rafute Qinzada.
Rafute by ayustety in Kanda-Jinbocho, Tokyo.jpg|Rafute Tokioda.
Skewered rafute by Jetalone in Yurakucho, Tokyo.jpg|Şişə taxılmış rafute.
Rafute on rice by jetalone in Ginza, Tokyo.jpg|Düyülü rafute Qinzada.
Rafti, Okinawan stewed pork belly by ayustety in Tokyo.jpg|Rafute Tokioda.
Rafti, Okinawan stewed pork belly by Blue Lotus.jpg|Okinava rafutesi.
Rafte and tofu-yo by kamikura.jpg|Rafute və tofu.


## Həmçinin bax
* Qoya çanpuru
* Okinava mətbəxi

## İstinadlar
Əbdülqədir Həmidi Çələbi

**Əbdülqədir Həmidi Əfəndi** () — Osmanlı alimi, müdərrisi, şairi və şeyxülislamı.

## Həyatı
Həmid sancaqbəyliyinə bağlı İspartalı Mehmed Əfəndinin oğludur. Bu səbəblə Həmidi və ya İsparta Çələbisi olaraq anılır. Müxtəlif şəxslərdən din dərsləri aldı və Qara Seyid Əfəndi tərəfindən məzun oldu. Zeyrəkzadə Rüknəddin Əfəndinin müridi olmuş, Bursadakı Sultan mədrəsəsində onun xidmətini görmüşdür. Bir müddət sonra Sultan Süleyman Qanuninin yaxın adamlarından Mustafa ağaya xüsusi dərslər verdi. Onun vasitəçiliyi ilə İstanbulda Hacı Həsənzadə, Bursada Sultan və ardından İstanbulda Sahn-ı Səman mədrəsələrində müdərris oldu. Daha sonra qazı olaraq Bursa və İstanbulda fəaliyyət göstərdi, 1523-cü ildə isə Anadolu başqazısı oldu.

14 il qaldığı bu vəzifədə dürüstlüyü ilə tanınan Əbdülqədir Əfəndi bir çox hadisəyə də şahid oldu. Rumeli başqazısı olan Fənarizadə ilə birlikdə Molla Qabizi divan məclisində mühakimə edə bilmədiyi üçün Sultan Süleyman tərəfindən danlanmış, elmi yetərsizliyi və bəzi siyasi məsələlər səbəbilə 1537-ci ildə 150 axca təqaüdlə vəzifədən alındı. Bu əsnada həcc ziyarətinə getdi və döndükdən sonra 1542-ci ilin noyabrında Çivizadə Muhiddin Mehmed Əfəndinin yerinə şeyxülislam oldu. Ancaq gətirildiyi bu vəzifədə çox qala bilmədi. 1543-cü ilin yanvarında xəstəliyi səbəbilə vəzifədən ayrıldı. Günlük 200 axca maaşla təqaüdə ayrılan Əbdülqədir Əfəndi ömrünün geri qalan hissəsini Bursada keçirdi. Bu illər ərzində burada məscid və mədrəsə inşa etdirdi. Vəfat etdikdən sonra inşa etdirdiyi məscidin həyətinə dəfn olunmuşdur. Qədiri təxəllüsü ilə ərəbcə və türkcə yazdığı şeirlərindən bir qismi günümüzə qədər gəlib çıxmışdır.

## Mənbə
* Sehî, Tezkire (nşr. Mehmed Şükrü), İstanbul 1325, s. 30;
* Celâlzâde, Tabakatü’l-memâlik (nşr. P. Kappert), Wiesbaden 1981, vr. 173a, 201a;
* Âşık Çelebi, Meşâirü’ş-şuarâ’ (nşr. G. M. Meredith Owens), London 1971, vr. 222b-223a;
* Latifî, Tezkire, s. 272–273;
* Mecdî, Şakaik Tercümesi, İstanbul 1269, s. 441–443;
* Atâî, Zeyl-i Şakaik, İstanbul 1268, s. 186;
* Devhatü’l-meşâyih maa zeyl, s. 21–22;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 364–367;
* Sicill-i Osmânî, III, 345;
* Câhid Baltacı, XV–XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri, İstanbul 1976, s. 265–266;
* R. C. Repp, The Mufti of Istanbul, Oxford 1986, s. 256–263.
**
İl-Foş adası

**İl-Foş adası** () — Hind okeanınında Kergelen arxipelaqına daxil olan ada. Adanın sahəsi 206.2 km²-dir. Arxipelaqın Qran-Ter adasından sonra ikinci böyük adasıdır.
Ada 1915-ci ildə fransız zabiti Ferdinant Foşun şərəfinə adlandırılmışdır. Bunba qədər Albert adlandırılırdı.

## Coğrafiyası
Qrand-Ter adasından şimal-şərqdə yerləşir. İl-Sen-Lan-Qramon adsından Be-de-Londr boğazı ilə ayrılır. Şimal-şərqdən isə adanın özü Mak-Myordo və Hou adalarından ayrılır. Adanın ən hündür zirvəsi Meksika Piramidasıdır (687 m).

Ada təbiət qoruğu elan edilmişdir. Bura elmi məqsədlər xaric giriş qadağandır.

## İstinadlar
Şamlar nekropolu

**Şamlar nekropolu** — Şahbuz rayonunda, Şamlar yaşayış yerinin şimal-şərqində dəmir dövrünə aid arxeoloji abidə.

Şimal-qərbdən və şimal-şərqdən hündür dağlarla, cənub-şərqdən isə quru çay vadisi ilə əhatələnir. Yerli əhali arasında "Mehbalı yeri", "Dölçək" adları ilə də tanınır. Nekropolun aşağı hissəsində sel sularının açdığı yarğanda boz rəngli gil qablar tapılmışdır. Qazıntı zamanı nekropoldan üç bütöv gil qab aşkara çıxarılmışdır. Onlardan biri kasa tipli, qara rəngli iri qab olub, xaricdən yüngülcə cilalanmış, gövdəsi qabarıq zolaqla əhatələnmişdir. Qablar (xüsusilə piyalələr) kiçik həcmli olub qabarıq gövdəlidir; üzərində çəhrayı ləkələr var. Tapıntılar tipoloji cəhətdən Şamlar yaşayış yerindən toplanmış gil məmulatı ilə oxşardır. Abidənin e.ə. X–IX əsrlərə aid olması ehtimal edilir.

## İstinadlar
Fuego (Eleni Fureyra mahnısı)

**Fuego** () — Kiprin 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Eleni Fureyra "Fuego" mahnısı ilə Kipri Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən Avroviziya 2018-də təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Mahnı İsveç bəstəkarı Aleks Papakonstantinu və eyni zamanda Qeraldo Sandell, Viktor Svensson, Andej Vretov və Didrik tərəfindən bəstələnmişdir. Papakonstantinu daha öncə 2007-ci ildə Yunanıstanın, 2009-cu ildə Azərbaycanın və 2012-ci ildə Kiprin Avroviziya mahnılarını yazmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rasam

thumb|250px 
thumb|250px
**Rasam** (*[[hindcə|hind]].* रस्सम. *[[Kannada dili|kann]].* చారు) — Hind mətbəxində tərəvəz şorbası. Rasam şorbası Tamillər tərəfindən qəbul edilib. Həmçinin digər regional adları da vardır (teluquda *çaaru*, kannada da *saaaru*). Rassam şorbası Cənubi Hindistanda ən məşhur yeməklərdən biridir. Ənənəvi olaraq pomidor, çili bibəri, bibər, kemyon və digər ədviyyatlar tamarind suyuna əlavə edilərək hazırlanır. Buxarda bişirilmiş mərciməkdə yeməyə dad verməsi üçün əlavə edilə bilər. Əvvəlcədən bütün ədviyyatlar bişirilir. Yeməyin bişirilməsində soğandan da hazırlanır. Şorba düyü ilə və ya ayrı-ayrılıqda bişirilə bilər. Bu milli yeməkdə, sambar düyüsü yeməyin bir hissəsidir. Rassam şorbasının tərkibində mövsümi inqredintlər var.

## Tarixi
Tamil dilində rassam sözünün mənası "dad" və "meyvə suyu" deməkdir. Rasam şorbası tamarind suyu və ərzaqlarla hazırlanır. Rasam sözü Kannadada *çaaru* adlandırılır. Rasam sözünün mənası Kannada dilində "mahiyyət" deməkdir.

## İnqrident
Rasam şorbası tamarind suyuna əlavə edilən pomidor, çili bibəri, bibər ilə hazırlanır. Bu inqridentlər Şimali Hindistandan gətirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kergelen platosu

thumb|Platonun yerləşməsi
thumb|Platonun topoqrafik xəritəsi.

**Kergelen platosu** — su altı vulkanik plato Hind okeanı və Cənub okeanının bir hissəsini əhatə edir. Dünyanın ən iri su altı platolarından biridir. Avstraliyadan 3 min km cənub-qərbdə yerləşir. Dərinliyi 1-4 min metr arasında dəyişir.
Plato Qondvananın ayrılmasından sonra, 120 milyan il öncə vulkanik püskürmələr zamanı formalaşmışdır. Onun formalaşması 25 il davam etmişdir. Geoloji araşdırmalar göstərir ki, plato 40 milyon il ərzində okean sərthindən yuxarıda olmuşdur. Kömür qalıntıları onu deməyə əsas verir ki, Gec təbaşir dönəmində plato meşələrlə örtülü idi. Xüxurları Avstraliya və Hindistan plitələrinin suxurları ilə eyni olduğundan onu demək olar ki, onlare nə zamansa bitişik olmuşlar. 
Hazırda plato okean səthində Kergelen, Herd adası və Makdonald adaları kimi adaları əmələ gətirir. Ən hündür zirvəsi aktiv vulkan olan Biq-Bendir.

## İstinadlar

## Mənbə
* UT Austin scientist plays major role in study of underwater «micro-continent»
* Leg 183 Summary: Kerguelen Plateau-Broken Ridge—A Large Igneous Province
* Kerguelen plateau—broken ridge: a major lip related to the Kerguelen plume
Meyxoş Abdullah

**Abdullayev Meyxoş Kamil oğlu** (02.02.1962) — azərbaycanlı şair, nasir, publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2002), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (2000).

## Həyatı
Meyxoş Abdullah 1962-ci fevral ayının 2-də Cəlilabad rayonunun Xəlilabad kəndində anadan olmuşdur. Burada kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra ordu sıralarında xidmət etmişdir. (1984-1982). Tərxis olunandan sonra Bakı Maliyyə Kredit Texnikumunda təhsil almışdır (1984). Təyinatla göndərildiyi Cəlilabad rayon Baytarlıq İdarəsində baş mühasib vəzifəsində işləmişdir. (1984-cü ildən).

Ədəbi fəaliyyətə XX əsrin 80-ci illərindən başlamışdır.İlk qələm təcrübələri "Yeni gün", "Nəğmələr", "Son söz", "Xeyir və şər" və s. qəzetlərdə çıxmışdır.

"Doktor Qəzənfər haqqında xatirələr" (2000), "Cəlilabad baytar işçiləri" (2000), "Didərgin ruhlar" (2001) kitabları "Azərnəşr"də kütləvi tirajla buraxılmışdır.

## Yaradıcılığı
Onun yazmış olduğu "Alagöz" hekayəsi 2002 -ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Bədii Ədəbiyyatı Təbliğ Bürosunun Milli mənəvi yaddaşa qayıdışı təbliğ edən və Qarabağ mövzusunda yazılan ən yaxşı bədii əsərlər üçün təsis etdiyi "Yaddaş" mükafatına layiq görülmüşdür.Əsər keçirilən müsabiqədə 2-ci yeri tutmuş,"Gənclik" nəşriyyatının təşəbbüsü və maliyyə dəstəyi ilə nəşr edilmişdir.

## Kitabları
# Doktor Qəzənfər.Bakı:2000,116 səh.
# Didərgin ruhlar.Bakı:2001,107 səh.
# Alagöz.Bakı:2002,48 səh.
# Şeytan gülüşü.Bakı:2004,255 səh.
# Anakonda ovu.Bakı:2005,288 səh.
# Əsir qadın.Bakı:2009,215 səh.
# Qapısı gecə döyülən qadın… Bakı:2018,240 səh.

## Xarici keçidlər
*https://xalqqazeti.com/mobile/az/news/41981
*Meyxoş Abdullah: "Gecə qapısı döyülən qadın…" (hekayə)
*http://zim.az/nesr/3226-meyxo-abdullah-gec-qaps-dyln-qadn-hekay.html 
*https://www.yazyarat.com/istifadeci/27 
*http://manera.az/edebiyyat/4906-meyxosh-abdullah-ogul.html 
*http://ovqat.com/manset2/9555-meyxo-abdullah-hekaylr.html 
*http://yazyarat.com/…/deli-beybala-haqqinda-elnare-akimova-201…
*http://edebiyyatqazeti.az/news/edebi-tenqid/1574-hekaye-diskurs-kimi-deli-beybala 
*http://edebiyyatqazeti.az/news/proza/3580-ceki-dasi
*https://www.mustaqil.az/?p=81704
* Bəybala http://edebiyyatqazeti.az/index.php
* https://www.mustaqil.az/?p=81704
* qadın"dan yaxşı əsər yazmamışam" https://manera.az/index.php?newsid=6972
* http://edebiyyatqazeti.az/news/proza/1444-deli-beybala
* https://yazarlaraz.wordpress.com/category/meyxos-abdullah/
* https://dilimizvarligimiz.az/meyxos-abdullah-alagoz/
* https://dilimizvarligimiz.az/meyxos-abdullah-alagoz/
* https://kiriminsesigazetesi.com/meyxos-abdullah-hekay%C9%99/
* http://zim.az/nesr/3226-meyxo-abdullah-gec-qaps-dyln-qadn-hekay.html
* http://yazar.in/muellif_meyxosh-abdullah_1167.html/
Şorba

**Şorba** — Kökü Hindistana bağlıdır. Şorba sözünün mənası "yaxşı bəslənmə" deməkdir. 10 min il əvvəl şorba hazırlandığı və yeyildiyi haqqında məlumatlar tapılıb. Çində 2400 illik şorba arxeoloqlar tərəfindən *Şian antik* kəndində tapılıb. İnsanın ilk dəfə şorbanı yeməsi, III yüzilliyə təsadüf edilir. O dövrün insanlarından olan Patroklus, çörəyi suya batıraraq, üzərinə duz səpərək yeyib. Patroklusun yeməyi daha sonra Avropanın bəslənmə yeməyi olacaq şorbanın ilk halı olaraq ortaya çıxır. Fransada soğan şorbası mövcuddur. Bu şorbanı alta 6 ədəd çörək qoyub, üzərinə ət suyu tökərək hazırlayırlar. Şorbanın indiki halda olması isə, François Pierre La Varenne tərəfindən yaradılıb. O, 1651-ci ildə yazdığı kitabda şorbanı izah etmişdir. İndi hazırlanan şorba 17 yüzillik və 18 yüzilliyə təsadüf edilir. İlk bu cür hazırlanan şorba telefon şorbası adlandırılır. Bu şorbada ətdən istifadə edilir. Ancaq sonradan telefon şorbasının hazırlanması dayandırılmışdır.

## İslamdan əvvəl Türkiyə şorbaları
İslamdan əvvəl Orta Asiya, Türkiyədə taxıl məmulatlarından şorba hazırlanmışdır. Bu şorbada əsas inqrident əriştədir. Bəzən o əriştəyə zövq üçün ətdə vurulurdu. Orta Asiyada bişirilən, indiyə qədər gəlib çatmış, ən məşhur şorba tahana şorbasıdır. Tahana şorbasının bir neçə növü var. İnqridentləri duz, un, ət, pendirdir.

## Bulqur şorbaları
* Diyircik şorba — Sabah şorbası olaraq bilinir. Hazırlamaq üçün soğan və tomat tavada qovrulur, üzərinə su əlavə edilir.
* Yarma şorbası — Yarmadan hazırlanır. Yaz aylarında içmək əlverişlidir. İnqridentləri yarma, duz, təzə nanədir.

## Göbələk şorbaları

Fayl:Corba od pecuraka.jpg
Fayl:Grzybowa.jpg
Fayl:Cream mushroom soup 3.jpg
Fayl:Beef noodle soup, Rostov-on-Don, Russia.jpg
Fayl:Thai noodle soup, spicy, Khao Yai, Thailand.jpg
Fayl:Thai suki, Thai hot pot preparation, Dining in Bangkok, Thailand.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Şorba haqqında
Mofid Universiteti

**Mofid Universiteti** (), — İran İslam Respublikasında 1989-cu ildə təsis edilmiş, əsəsən humanitar elmlər sahəsində fəaliyyət göstərən ali təhsil müəssisəsi.

Universitetdə iki əsas elmi jurnalı fəaliyyət göstərir: "Nameye Mofid" və "Daneşpəjuhan". 
## Elmi vahidləri
 
* Xarici dil tərcümə departamenti
* İqtisadiyyat departamenti
* Fəlsəfə departamenti
* Politologiya departamenti
* Hüquq departamenti
* Quran maarifi departamenti

## Məzunları

* Ələddin Məlikov

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Bumeranq (sualtı vulkan)

**Bumeranq sualtı vulkanı** —  Amsterdam adasından 12&nbsp;km şimal-şərdə yerləşən sualtı vulkan. Vulkan Sent-Pol qaynar nöqtəsini əmələ gətirir və 2&nbsp;km-lik kalderaya sahibdir. Kalderanın dərinliyi 200 metrdir. Aktiv olaraq fəaliyyətdədir.
## İstinadlar
Rəşad Nəbiyev

**Rəşad Nəbi oğlu Nəbiyev** () — Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat naziri (2021 — h.h), Azərkosmos ASC-nin sədri (2011–2021).

## Karyerası
Azərbaycan Dövlət İdarəçilik Akademiyasında təhsil alıb. 1997–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatında İnformasiya resursları və texnologiyaları mərkəzində və Xarici əlaqələr şöbəsində çalışmışdır.

2002–2004-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının Bazar əməliyyatları departamentində çalışmışdır.

2004–2011-ci illərdə, Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin Maliyyə, uçot və iqtisadi təhlil şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir.

2011–2021-ci illərdə Azərkosmos ASC-nin sədri vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 2021-ci il 26 yanvar tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikasının nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Rəşad Nəbiyev Azərbaycan Cüdo Federasiyasının prezidenti və Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının nəzdində yaradılmış Yeni Texnologiyalar və Yüksək Məhsuldarlıq Komissiyasının sədri və Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının (IJF) İcraiyyə Komitəsinin üzvüdür.

27 fevral 2026-cı ildə yeni yaradılan Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf Şurasına üzv təyin olunub.

## Təhsil
1994–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi ixtisası üzrə bakalavr və magistr təhsili almış, 2000–2002-ci illərdə isə ABŞ-nin Şərqi Karolina Universitetində iqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsinə yiyələnmişdir.

## Təltiflər
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 06 fevral 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə informasiya-kommunikasiya və kosmik sənaye sahələrinin inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 27 may 2019-cu il tarixli müvafiq Sərəncamı ilə "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə 2023-cü ildə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

2024-cü ilin yekunlarına əsasən **Rəşad Nəbiyev** Ədalətli oyun prinsiplərinə sadiq bədən tərbiyəsi və idman xadimi seçilib

## İstinadlar
İbn Şəhr Aşub

**İbn Şəhr Aşub**  (; ) — Dahi İslam alimi, təfsirçi, ədəbiyyatçı, fəqih və hədisşünas.

## Həyatı

İbn Şəhr Aşubun əsli İranın Mazandaran şəhərinin Sari vilayətindəndir. Onun uşaqlıq illərindən bəlli olan budur ki, o elm və təhsilə çox maraq göstərmişdir. Həmçinin o 8 yaşında Quranı əzbərləmişdir. Sonradan elmi səfərlərə başlamışdır. İlk öncə Elm kəsb etmək üçün Bağdad şəhərinə yollanmışdır.

## Yaradıcılığı
 
İbn Şəhr Aşub elmi cəhətdən çox yüksək məqama çataraq, "Əllamə" adı almışdır. Çoxlu müəllimləri və şagirdləri olmuşdur. Dövrünün ən böyük alimlərindən sayılmışdır. Quran elmləri, Hədisşünaslıq, Fiqh, Rical elmi və şer kimi məharətləri olmuşdur.

## Fəaliyyəti

## Ölümü

O hicri Qəməri tarixi ilə Şəban ayının 22-si 588- ci ildə vafat etmişdir.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Amsterdam vulkanı

**Amsterdam vulkanı** — Amsterdam adasının cənub-qərbində yerləşən yatmış vulkan. Vulkanın püskürməsi qeydə alınmamışdır. Ətrafı sıx bitkilərlə örtülüdür. Hündürlüyü 881 metrdir. Vulkanının sualtı hissəsi 365 metr hündürlüyə malikdir. Antarktika plitəsinin şimalında yerləşir. Vulkanın formalaşması iki etapda baş tutmuşdur. Ən çox püskürmə və yala axını adanın şimal-şərqində yerləşən Dyoma kraterində baş vermişdir.

## Mənbə
* Volcano Live — John Search
* Volcanodb.com
Duşes limonadı

**Duşes limonadı** — açıq sarı rəngli alkoqolsuz güclü karbonatlaşdırılmış tonlayıcı içki. Tərkibindəkilər əsasən limon suyu, şəkər və karbon qazıdır. Əsasən duşes armudundan istifadə edilir. Duşes armudu ona bir az büzüşümlü turşuluq, tonlayıcı təsir, güclü aroma və şirin dad verir. 
## Haqqında
SSRİ-də məşhur içki "Duşes" tonlayıcı qazlı içkilərin arasında birinci yeri tutmuşdur. Gürcüstan, Ermənistan və Krımda hazırlanan şərbətlər duşes limonadındada işlədildikdən sonra 1930-cu ildə istehsala buraxılmışdır. İstehsala buraxıldıqda 0,5 litrlik şüşələrdən istifadə edilirdi. 1 ədədinin dəyəri 10 qəpik idi.
Sovet İttifaqının dağılmasından bəri, indi bu içkilərin "Duşes" markası altında analoji məhsullar Rusiyada alkoqolsuz içkilər istehsal edən bir sıra müəssisələrdə müxtəlif şüşə və plastik konteynerlərdə istehsal olunur

## İstinadlar

### Mənbə
* Игристый лимонад со вкусом и ароматом груши «Дюшес» разлили по бокалам эксперты «Литера»
* "Доверяй, но проверяй": лимонад "Дюшес"
* Кто придумал лимонад, или Краткая история газировки 
* Волшебные пузырьки. Настоящая газировка с годами не меняется
* Советский лимонад, он вкусный самый!
* Вкусная шипучка
Düyü kababı

**Düyü kababı** () — İran mətbəxinin ən məşhur ənənəvi yeməklərindən biri. Kababın hazırlanması üçün yağdan, düyüdən və pomidordan istifadə olunur. Bu yemək ilk dəfə Naser od Din tərəfindən yeyilib. Bişmiş düyüdən ibarət olan İran yeməyidir. İranın "milli yeməyi" hesab olunur. Ehtimal ki, Qacar ​​sülaləsi dövründə yaradılmışdır. Kababın inqridentləri kərə yağı, soğan, pomidor və yumurtadır. Kabab ilə müşayiət olunan ənənəvi içki, karbonatlı sulardan hazırlanmışdır. Kabab əvvəlcə bişirilir sonra lavaşın içərisinə qoyulur. Adətən kababı lavaşın içərisində qoyduqdan sonra şişi tez çəkirlər. Bu zamam şiş kabab lavaşın içərisinə düşür. Düyü kababı Avropa restoranlarında yeyilirdi. Eyni zamanda, ilk düyü kababının Təbrizdə yeyildiyinə dair sübut var. Yeyilmiş kebabların sayı yeməyin qiymətinə təsir etməmişdir. Keçmişdə yeməkxanalarda da düyü kababı verilirdi. Keçmişdə, çin restoranlarında da düyü kababı verilirdi.

## Xarici keçidlər
* Приготовление челоу-кебаба
Bahadırzadə Arabaçı Əli Paşa

**Bahadırzadə Arabaçı Əli Paşa** (d. 1620 - ö. 1693) — II Əhməd dövründə ümumilikdə 7 ay Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.

## Həyatı
1620-ci ildə Ohridə dünyaya gəlmişdir. Mədrəsə təhsilindən sonra bəzi dövlət adamlarına imamlıq, bəzi əyalətlərdə isə qazı və naib oldu. Daha sonra Körpülü Fazil Mustafa Paşanın himayəsinə girərək əvvəlcə sədarət kəndxudası, 1690-cı ildə yeniçəri ağası, ardından vəzir və riqabdar ağa oldu. Şeyxülislam Əbusəidzadə Feyzullah Əfəndi və başqazı Yəhya Əfəndinin himayəsi və dəstəyi ilə 1691-ci ildə Fazil Mustafa Paşanın yerinə sədarətə gətirildi. O əsnada davam edən Osmanlı-Avstriya müharibəsində ordunun başında cəbhəyə getmək əvəzinə, mərkəzdə qalaraq özünə rəqib gördüyü bəzi dövlət adamlarını müxtəlif bəhanələrlə edam və ya sürgün etməyə başladı. Belqrad istiqamətindəki ordu isə bərbad vəziyyətdə idi. Ölkənin daxili problemləri də dərinləşmiş, siyasi vəziyyət gərginləşmişdi. Nəhayət, Əli Paşanın bu hərəkətləri padşaha şikayət edildi və 1692-ci ilin mart ayında Əli Paşa vəzifədən alınaraq əvvəlcə Gəliboluya, ardından Rodos adasına sürgün edildi. Çox keçmədən yenidən sədrəzəm olacağı barədə mərkəzdə yayılan şaiyələr səbəbilə orada qətlə yetirildi (1693), İstanbul və Ədirnədəki əşya və malları isə dövlət xəzinəsinə alındı.

Əli Paşa ölümə və ya sürgünə məhkum etdiyi şəxsləri əvvəlcə öz hüzuruna çağırar, daha sonra sarayı önünə araba gətirtərək həmin şəxsi arabaya mindirib gedəcəyi yerə göndərərdi. Eyni şəkildə düşməni olan Darüssəadə ağası Uzun İsmayıl ağanı da padşahın hüzurunda danlayaraq sürgünə göndərmək üçün sarayın önünə araba gətirtməsi Sultan Əhmədi qəzəbləndirmiş, bu səbəblə Əli Paşa vəzifədən alınaraq həmin arabaya mindirildi və Rodosa sürgün edildi. 27 mart 1692-ci ildə baş tutan bu hadisədən sonra “arabaçı” ləqəbini alan Əli Paşa tarixi ədəbiyyatlarda fitnəkar, qərəzli və yalançı biri olaraq anılır.

## Mənbə
* BA, Ali Emîrî-II. Ahmed, nr. 549, 1794, 2092; 
* Defterdar Mehmed Paşa, Zübde-i Vekāyiât (haz. Abdülkadir Özcan, doktora tezi, 1979), İÜ Ed.Fak., Tarih Seminer Kitaplığı, nr. 3276, III, 22, 81, 95-96, 116-117;
* Anonim Osmanlı Tarihi, Berlin Staatsbibliothek, nr. Hs. 216, vr. 40b-43ª; 
* Silâhdar, Târih, II, 596-597, 602-603, 622-623, 626-634; 
* Râşid, Târih, II, 185-186, 210-211; 
* Dimitri Kantemir, Osmanlı İmparatorluğu’nun Yükseliş ve Çöküş Tarihi (trc. Özdemir Çobanoğlu), Ankara 1980, III, 209, 222, 223, 228, 441; 
* Hadîkatü’l-vüzerâ, s. 118-119; 
* Şeyhî, Vekāyiu’l-fuzalâ, I, 101-102; 
* Sicill-i Osmânî, III, 520; Aliye Önay, Arabacı Ali Paşa (lisans tezi, 1964), İÜ Ed. Fak., Tarih Seminer Kitaplığı, nr. 700; 
* R. Ekrem Koçu, “Ali Paşa, Arabacı”, İA, I, 324-325; 
* R. Mantran, “Alī Pasha, Arabadji”, EI² (Fr.), I, 405.
Həsən Həsənov (dəqiqləşdirmə)

* **[[Həsən Həsənov|Həsən Əziz oğlu Həsənov]]** (1940) — Azərbaycan siyasi xadimi, diplomat, tarix elmləri doktoru (2006).
* Həsən Məmməd oğlu Həsənov (1904–1977) — Azərbaycan-sovet ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan KP MK katibi (1942–1944, 1945–1951).
* Həsən Zal oğlu Həsənov (1954) — Azərbaycan jurnalisti, "Xalq qəzeti"nin baş redaktoru (2002–2022).
* Həsən Mehdi oğlu Həsənov (1940) — Azərbaycanın hidrotexnik-alimi.
* Həsən Nəsib oğlu Həsənov (1950–2021) — Azərbaycan sənətçisi.

## Həmçinin bax
* Həsən 
* Həsənov
Avstriya qraflığı

**Avstriya qraflığı** (Almanca: *Herzogtum Österreich*) — 1156-cı ildə imzalanan razılaşma ilə Müqəddəs Roma imperiyasının orta əsrlər dövründəki bir əyalətidir. Babenqer ailəsinin tükənməsinin ardından Almaniya kralı I Rudolf 1276-cı ildə hakimiyyəti ələ aldı. Beləliklə, Habsburq ailəsindən ilk dəfə bir hökmdar çıxmış və Avstriya torpaqları Habsburqların mərkəzinə çevrilmişdi. 1453-cü ildə isə Avstriya hakimlərinin statusuları Müqəddəs Roma imperatoru III Fridrix tərəfindən rəsmiləşdirildi və hersoq olaraq tanındılar.

## Mənbə
* Kann, Robert A. *A History of the Habsburg Empire, 1526–1918* (2nd ed. 1980), ch. 1
Avstriya hersoqluğu

**Avstriya hersoqluğu** (Almanca: *Erzherzogtum Österreich*) — Müqəddəs Roma imperiyasına və Habsbuq monarxiyasına daxil olan dövlətlər arasında ən önəmlisi. Paytaxt şəhəri olan Vyana ilə birlikdə imperiya daha çox cənub-şərq bölgəsində mərkəzləşdirilmişdir.

Habsburq ailəsi 1282-ci ildə Vyanada hakimiyyəti ələ aldı və 1453-cü ildə Müqəddəs Roma imperatoru III Fridrix tərəfindən rəsmi olaraq tanındı və hersoq elan edildi. XV əsrdən etibarən isə bir nəfər istisna olmaqla geridə qalan bütün Müqəddəs Roma imperatorları Avstriya hersoqu idi. 1526-cı ildə Bohemiya və Macarıstan torpaqlarının itirilməsiylə Avstriya hersoqluğu Avropada Müqəddəs Roma imperiyasının mərkəzinə çevrildi.

## Mənbə
* Heinz-Dieter Heimann, *Die Habsburger. Dynastie und Kaiserreiche*. 2010. pp.&nbsp;38–45. ISBN 3-406-44754-6
Meyvəli salat

**Meyvəli salat** — müxtəlif meyvələrdən hazırlanan salat növü.

## Məlumat
Meyvə salatı-kiçik bir parçalara (hissələrə) kəsilmiş, təzə müxtəlif meyvələr qarışığından hazırlanmış yeməkdir. Meyvəli salat reseptinə alma, armud, portağal, dessert banan daxildir. Hərdən tumsuz üzüm, ananas və narıncı əlavə edilir. Neyvə salatın üstünə adi və ya qəhvəyi şəkər tozu, bal və şokalad tökürlər. Dadı gücləndirmək üçün hətta kişmiş (quru üzüm), döyülmüş badam və ya fındıqdan istifadə edirlər. Meyvə salatlarına hərdən onların təzə qalmağı üçün və xarici görüşünün saxlanması üçün lumu turşusunu əlavə edirlər. Azacıq rom, konyak və ya likyor meyvə salatına xüsusi dad verir. Ənənəvi salatın qatması (sousu), lakin yoğurt və ya bərk çalınmış qaymaqdan istifadə etmək olar. Adətən meyvə salatını desert kimi verirlər. Salatı soyudulmuş halda vermək tövsiyə olunur. Meyvə salatının saxlama müddəti çox olmammalıdır, hətta soyuducuda belə.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbəxi

## Xarici keçidlər
* Post Tagged with: ''salat reseptləri''

## İstinadlar
Tarhana şorbası

**Tarhana şorbası** — məşhur Türkiyə şorbası. Türkiyənin bir çox yerlərində məşhurdur.

## Tarixi
Orta Asiya, Balkanlar, Anadolu tərəfindən yeyilən şorba. Kökü Orta Asiya ilə bağlıdır. Tarhana sözü farsca *terhane* sözündən götürülüb. Söz Türklərin dilinə keçib və Tarhana edilib. Əvvəllər Türklər bütün məmulatları qurudurdular. Onlar qatığı qurudub tarhana şorbasını əldə etdilər. Əsas inqridenti qatıq olan Tarhana şorbası bir neçə müddət saxlanıla bilər. Türkiyədə və Türk xalqlarında Tarhana şorbasının bir neçə növünə rast gəlinir. Türkiyənin bu bölgələrində: Bandırma/Görən, Uşaq, Afyon, Malatya, Qəhrəmanmaraşda tarhana şorbası məşhurdur.

## İstinadlar
Şərif Razi

**Seyid Rəzi** və ya **Əbulhəsən Məhəmməd ibn Əbi Əhməd** (; ləqəbi: *Şərif Rəzi*; ) — alim, fəzilət sahibi və ədib, İraq seyyidlərinin nəcib və böyüklərindən və Əbu Talib nəslinin ən yaxşı şairlərindən. 

## Həyatı
O, on yaşından şer deməyə başlayıb və otuz yaşında çox az bir müddət ərzində Quranı əzbərləyib. Çox çalışqan və pak nəfsli insan olub. Heç kəsdən hədiyyə və mükafat qəbul etməzmiş. Bütün elm və yaxşılıqlardan paya malik olub.

Seyid Rəzi və onun Ələmulhüda ləqəbi ilə tanınan qardaşı Əbulqasim Əli Mürtəza uşaqlıqlarından şiənin böyük fəqih və alimlərin- dən Şeyx Müfidin tərbiyəsi altında olublar. Şeyx Müfidin bu iki qardaşın tərbiyəsini öz öhdəsinə götürməsinin maraqlı bir tarixçəsi var və İbn Əbil-Hədid onu öz şərhində belə nəql edir: “Şeyx Müfid ləqəbi ilə tanınan məşhur böyük şiə alimi Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Nöman bir gecə yuxusunda görür ki, Bağdadın Kərx məhəlləsində olan məscidin- də oturub və birdən Həzrət Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alih) qızı Fatimə əleyhas-salam uşaqlıq yaşlarında olan iki oğlu – Həsənlə Hüseynin əlindən tutub məscidə daxil oldu və salam verdikdən sonra buyurdu: “Ey Şeyx, bunlara fiqh öyrət”! Şeyx Müfid tam heyrət içində yuxudan oyanır. Həmin gecənin səhərisi günü Seyid Rəzi ilə Mürtəzanın anası Fatimə binti Hüseyn öz oğlanlarının əllərindən yapışmış və yanında kənizlər olan halda məscidə daxil olur və salam verdikdən sonra deyir: “Ey Şeyx, bu iki oğlumu sənin yanına gətirmişəm ki, onlara fiqh öyrədəsən”. Şeyx ağlayır və öz yuxusunu o möhtərəm xanıma danışır. Bundan sonra Şeyx Müfid həmin iki uşağın tərbiyəsini öhdəsinə götürür.

Seyid Rəzi 359 h.q. ilində Bağdadda dünyaya gəlib və 404 və ya 406 h.q. ilinin məhərrəm ayının altısı, bazar günü səhər tezdən vəfat edib. Onun məzarı Bağdadın Kərx mələlləsində yerləşir və hamı tərəfindən ziyarət edilir. Seyid Rəzinin «Nəhcül-Bəlağə»dən başqa əldə on üç kitabı var ki, «Təlxisul-bəyan ən məcazatil-Quran» da onlardan biridir.

## Həmçinin bax

* Şeyx Müfid
* Nəhcül-bəlağə
* Seyid Mürtəza Ələmül-hüda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Türkiyə mətbəxi

thumb|200px|Türk mətbəxi

**Türk mətbəxi** — Türkiyənin milli mətbəxi. Osmanlı mədəniyyətinin mirascısı olan türk mutbəxi həm Balkan və Orta Şərq mətbəxlərinə təsir göstərmiş həm də bu mətbəxlərin təsirini də özündə göstərmişdir. Həmçinin, türk mətbəxi regionlara görə də fərqlilikləri vardır. Qaradəniz mətbəxi, Cənub-qərb ətbəxi, Orta Anadolu mətbəxi kimi bir çox region mətbəxləri özlərinə aid çoxsaylı və fərqli yeməklərə sahibdirlər.

## Şorbalar
[thumb|140px|left|[Ezogəlin şorbası]]
Şorbalar xüsusilə qış aylarında türk mətbəxinin əvəzedilməz parçası hesab olunur. Mərcimək şorbası, Ezogəlin şorbası və Tarhana şorbası ən çox istifadə edilən şorbalardır.  Ancaq Türk mətbəxindəki şorbalar bununla bitmir. Ətlər, tərəvəzlər ve paxlakimilər şorbaların əsas inqredientləridir. Ət suyu, un, yoğurt və şəhriyə bu ərzaqları şorba halına gətirmək üçün istifadə edilir.

İşgəmbə şorbasının alkoqol qəbulu zamanı yaranan baş ağrılarına yaxşı gəldiyi düşünülür. Bundan istifadə edən restoranlar adətən axşam saatlarında işgəmbə şorbasını servisinə başlayırlar.
Miso

thumb|200px|right|Miso

**Miso şorbası** (*[[Yapon dili|yap]].* 味噌) — Yapon şorbası. Düyü, arpa, dəniz duzu, mərcinin birləşməsindən əmələ gələn şorba. Əslində şorbadan duz dadı gəlir ancaq bəzi məmulatlar qatıldığı üçün şorba dadını dəyişib. Yemək miso ilə hazırlanmışdır. Miso şorbası şirində ola bilər. Həmçinin dieta üçündə əlverişlidir.

## Tarixi
Miso şorbasının yaranmasının səbəbi uzun sürən müharibələrdir. 

Yaponiya tarixində Edo dövrünü incələyən alimin iddiasına görə misonun kökü Çinə qədər gedib çıxır. O dövrdə miso, hişio və kuki olaraq adlandırılırdı.

## İstifadə
thumb|200px|right|Miso ilə hazırlanmış miso şorbası
Əhalinin əksəriyyəti şorbanı hər gün yeyir. Çoxlu aşpazlar insanlara tövsiyə edirlər ki, misonu bir neçə dəqiqədən artıq pişirməsinlər. Belə olduqda qida dəyəri azalır. Yaponlar yeməyə digər məmulatları yemək soyuduqdan sonra əlavə edirlər. Miso Yapon mətbəxində əhəmiyyətli yer tutub. Hətta, müxtəlif növ bişirilmiş Miso yeməkləridə vardır.

## Növləri
Miso şorbasının bir neçə inqridenti vardır:
* muqi (麦)
* tsubu (粒) 
* aka (赤) 
* hatço (八丁) 
* şiro (白) 
* qenmay (玄米) 
* avase (合わせ) 
* moromi (醪)
* nanban (南蛮) 
* inaka (田舎) 
* taima (大麻) 
* sobamugi (蕎麦) 
* hadakamuqi (裸麦) 
* meri (蘇鉄)  
* qokoku (五穀)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şorba
* Kulinariya
Metyu Buçinger

**Metyu Buçinger** (Matthew Buchinger; 2 iyun 1674 - 17 yanvar 1740), və yaxud da Matthias Buchinger, alman sənətçisi, sehrbaz, xəttat idi. O, dünyaya əlləri və ayaqları olmadan, 74 sm boy ilə gəlmişdir. Onun illüstrasiyaları çox kiçik mətnlərdən ibarət olurdu.

## Həyatı

Buçinger 2 iyun 1674-cü ildə Almaniyanın Ansbach şəhərində, əlləri və ayaqları olmadan doğuldu. Onun valideynləri yaxşı rütbələrə sahib idilər. Onlar uşaqlıq dövründə Buçingeri digərlərindən gizlətməyə çalışırdılar. Byüdükdən sonra onlar Buçingeri işlə təmin etmək istədilər, lakin bunda da əziyyət çəkdilər. Sonda isə bu fikirdən əl çəkməli oldular. 
Buçinger öz fiziki cəhətdən gözəl qəhrəmanları ilə birliktə, bütün Şimali Amerikanın kral və aristokratlarını əyləndirmək üçün səyahətlərə çıxırdı. Ona *"Nürnberqdən kiçik adam"* deyə də səslənirdilər. Buçinger Nürnberqdə özünü 3 dəfə nümayiş etdirdi və onu üç ardıcıl Almaniya imperatoru gördü. 1700-cü illərin əvvəllərində İngiltərəyə yola düşməzdən əvvəl Şotlandiyaya getdi, burada da zadəgan və padşahların qarşısında özünü nümayiş etdirdi. O, 1720-ci ildə Dublin, 1722-ci ildə isə Belfast şəhərində ictimai nümayişlər təşkil edən İrlandiyaya köçdü. 
Buçinger dörd musiqi alətində tam qüsursuz çala bilir, çox ustalıqla xəttatlıq edirdi. Bu günün özündə kimsənin baş aça bilmədiyi sehrbazlıq oyunları çıxarırdı. O, şüşə butulka içində gəmilər tikməyi xoşlayırdı. Əlilliyini nəzərə aldıqda, bu çox böyük bir bacarıq idi. O, insanların üzlərini, çiçəkləri, quşları, paltarları və digər əşyaları çox gerçək şəkildə çəkirdi. 
Buçingerin ərsəyə gətirdiyi ən gözəl əsəri öz portretidir. Bu portreti yaxından araşdırdıqdan sonra məlum oldu ki, Buçinger saçının qıvrımlarında Yeddinci Müqəddəs Zəbur və Rəbbin dualarını yazıb.
O, 17 yanvar 1740-cı ildə İrlandiyanın Kork (Cork) şəhərində vəfat edib.

## Şəxsi həyatı

Buçinger 4 dəfə ailə həyatı qurub və 8 qadından 14 uşağı olub. Şayiələrə görə onun daha 70 qadından uşaqları olub.

## Əsərləri

*Böyükşəhər İncəsənət Muzeyi* onun 16 qrafik əsərini *"Wordplay: Matthias Buchingerin Ricky Jay Kolleksiyasından Əsərləri"* adı ilə təqdim edir.

## İstinad

* Tarixi şəxsiyyətlər - Matthew Buchinger 
* thehumanmarvels-də Nürnberqdən kiçik adam haqqında
* Matthias Buchinger
Sushi Nakazawa

**Sushi Nakazawa** () – Nyu-York şəhərində, Manhettendə, Kommersiya küçəsində yerləşən elit suşi restoranı. Restoran qidaların hazırlanmasına və yüksək keyfiyyətinə görə təriflənilir.

Restoran Alessandro Borqonone tərəfindən açılmışdır. O, Deyvid Gelbin "Cironun suşi arzuları" adlı sənədli filmini izlədikdən sonra Ciro Ononun tələbəsi Daysuke Nakazavanı restoranın baş aşbazı təyin etmişdir.

## Aşbaz

Daysuke Nakazava Yaponiyada anadan olmuş və böyümüşdür. Nakazava Ciro Ononun keçmiş tələbəsidir.

## Həmçinin bax
* Suşi restoranlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Okan Yeşilot

**Okan Yeşilot** () — Tarixçidir.

## Həyatı
1971, 9 iyulda anadan olan Okan Yeşilot, İbtidai məktəbi Gökcəalıda, orta məktəbi Samsun Ladıq Akpınar Müəllim Liseyində almışdır. Sonradan Mərmərə<nowiki/> Universitetinə daxil olmuşdur. Hal-hazırda Mərmərə Universiteti, Tarix fakültəsində çalışır. 

## Təhsili
Mərmərə Universiteti Atatürk Təhsil Fakültəsi Tarix müəllimliyi ixtisasından 1992-ci ildə məzun olmuşdur. 1999-cu ildə magistr təhsilini Mərmərə Universiteti Türkiyyat Araşdırmaları İnistitutunda    "Hacı Zeynalabidin Tağıyevin həyatı və fəaliyyətləri" adlı tezis yazaraq  bitirmişdir. Doktarantura pilləsini,  İstanbul Universiteti Sosial Elmlər İnistitutu Ümumi Türk Tarixi bölümündə, "Həsən Məlik Zərdabinin həyatı və fəaliyyətləri" mövzusunda müdafiə etmişdir.

## Okan Yeşilot və Azərbaycan
1997-1998-ci illərdə Beynəlxalq Türk-Kazak Əhmət Yasəvi Universitetinin Çimkənd bölümündə təhsil sahəsində çalışdı. Bundan əvvəl isə 1995-1996-cı illər müddətində Bakı Dövlət Universitetində  tədqiqatçı kimi çalışmışdır. Xüsusən çarlıq dövrü Azərbaycan tarixi ilə məşğul olan Okan Yeşilot, həmçinin 1991-cii il və ondan sonrakı dövr Azərbaycan tarixi ilə də məşğul olmuşdur. Bu mövzularla bağlı məqalələri 2002-ci ildən *Akademik Araşdırmalar jurnalı*nda yayımlanmışdır.

Magistr və doktarantura tezislərini birbaşa Azərbaycanla bağlı mövzular üzərində çalışaraq bitirmişdir. Elmi yaradıcılığının əksər hissəsi Azərbaycanın XIX əsr və daha yeni dövrləri ilə sıx bağlıdır.

## Əsərləri
* Ateş Çemberinde Azerbaycan
* İstanbul'daki Türkistan Tekkeleri: Ata Yurt ile Ana Yurt Arasındaki Manevi Köprüler ( Çelik Yüksel və Varol Muharrem ilə birlikdə)
* Türk Dünyasında Sürgün ve Göç
* Türk-Ermeni İlişkilerinin Yarını
* Türk Devletleri Birliği Küresel Entegrasyonun Avrasya Modeli
* İrevan türkleri
Bəyannamələri:
* The Ambassador's reports: "Stateynıy Spisok" in 15-18 centuries, Sankt-Peterburq
* Tarihi ve Uluslararası İlişkiler Açısından Kırım, İstanbul, Türkiyə
* Dünden Bugüne Kırım'ın Stratejik Önemi, Muğla, Türkiyə

Bundan əlavə Okan Yeşilot, bir necə kitabın şapında redaktor da olmuşdur:
* Türk Ermeni İlişkilerinin Yarını
* Türk Ermeni İlişkilerinin Yarını
* Hocalı nın Emanetleri Büyümeyen Çocuklar

## İstinadlar
Zoğala nekropolları

**Zoğala nekropolu I** — Culfa rayonunda, Milax kəndindən şimal-şərqdə, I Zoğala yaşayış yerinin yaxınlığında son orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

Ərazisi şimal qərb və cənub şərqdə dərin dərə ilə məhdudlaşır. Nekropoldakı qəbirlər q.-ş. istiqamətindədir. Heç birinin başdaşı saxlanılmamışdır. Abidənin IV–VII əsrlərə aid olması ehtimal edilir.

**Zoğala nekrapolu II** — Culfa rayonunda, Zoğalaçayın sağ sahilində, yaşayış yerinin yaxınlığında arxeoloji abidə. Qəbirlər yanlarda iri sal daşlardan qurulmuşdur. Bəzi qəbirlərin üzərində üst daşlarına rast gəlinir. Onların yan daşları torpağın aşınması nəticəsində üzə çıxmış, bəziləri qazılıb dağıdılmışdır. Qəbirlər müxtəlif istiqamətlərə yönəldilmiş vəziyyətdədir. Qərb-şərq istiqamətində olan qəbirlərdən birinin uzunluğu 1,3&nbsp;m, eni 0,7&nbsp;m idi. Qəbir kamerası baş və ayaqda bir, yanlarda bir neçə yastı sal daşla qurulmuşdu. Nekropolu I–VII əsrlərə aid etmək olar.

## Mənbə
* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan 2008