open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kapitan Fillips (film, 2013)

**Kapitan Fillips** () — 2013-cü ildə ABŞ tərəfindən istehsal olunmuş və Pol Qrinqrass tərəfindən çəkilmiş triller filmi.

Baş rollarda Tom Henks və Barkad Abdi oynamışdır. Ticari dənizçi kapitan Riçard Fillipsin 2009-cu ildə Somalili quldurlar tərəfindən girov götürülməsindən bəhs edən bioqrafik filmdir.

## İstinadlar
Hagen-Berçum

**Hagen-Berchum** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya əyalətində, Hagen şəhərinə bağlı inzibati region. XIII əsrdən etibarən tarixi mənbələrdə adına rast gəlinir. Protestant Kilsəsinə məxsus olan, ümumilikdə 3 binaya səpələnmiş və 140 yerlik Berchum Gənclik Təhsil Mərkəzi, ərazinin əhəmiyyətli təşkilatları sırasında yer alır.

## Xarici keçidlər
* Berchum Genclik Təhsil  Mərkəzi 
* Berchumdan Görüntülər
Klaster

**Klaster** ( — topluluq) — bir neçə eynicinsli elementlərin birləşməsi, hansı ki, müşahidə zamanı, sadəcə xüsusiyyətlərə malik olan vahid kimi qəbul oluna bilər.

* Klaster metodlar
* Klaster siyasəti
* Klaster təşəbbüsü

**[[İnformasiya texnologiyaları]]nda:**
* Klaster — bir mövzu ilə bağlı axtarışın altçoxluğu nəticələri kimi;
* **Klaster** — bilgisayara quraşdırılmış çevik və sərt disklərin vahid kimi saxlanılması;
* Klaster — yüksəksürətli rabitə kanalları ilə birləşdirilmiş bilgisayarlar qrupu;
** eləcə də — məntiqlə birləşdirilmiş, oxşar sorğuları emal edə bilən və vahid resurs kimi istifadə olunan serverlər qrupu;
* Klaster — obyekt, Oracle Database`də çətin sorğuların sürətli yerinə yetirilməsi üçün müxtəlif cədvəllərdən fiziki cəhətdən birləşdirilmiş məlumatların saxlanılması.

## İstinadlar
Çarlz Brokden Braun

**Çarlz Brokden Braun** (d. 17 yanvar 1771, Filadelfiya - 22 Fevral 1810) — ABŞ-lı romançı və qəzet yazarı.

Ədəbiyyatla məşğul olmaq üçün vəkil işindən əl çəkdi.Fransız inqilabına və V.Qodvini inqilabi əsərlərinə böyük heyranlıq bəslədi.Esse və siyasi yazılarla bərabər bir sıra romanlar yazdı.Qadın haqlarını müdafiə edən "Alkuinin dialoqu"(The Dialogue of Alcuin)(1797) əsərindən sonra "Vieland və ya dəyişmə" (Wieland or the Transformation)(1798) əsəri ilə böyük uğur qazandı.

Bəzi cəhətləri ilə C.F.Kuper,E.A.Po və Hautornenin öncülü sayılır.Davranışları və sosial nəzəriyyələrinə görə "Amerikanın Qodvin"i olaraq xatırlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bəynaz Sultan

Bəynaz xanım sultan Tabasaran hakimi Mirəli bəylə evlənmiş Səlimə adlı bir qızı olmuşdur. Bir müddət orda yaşamışlar. Sonra sarayda gedən mübarizələr Bəynaz xanımın Şamaxıya getməsinə səbəb olmuşdur. Tamarın yeni rəqibi sayilan bu xanım ilk itgisini ərini itirməklə yaşamışdır. Tamaraın hiylələri ilə dul qalmış bu qadın Tamara qarşı bacıları ilə birləşmişdir. Bəynaz xanım Şahbanu Sultana oğlunu taxta çıxarmasında köməklik göstərmişdir. Qızı saray əyyanı Hümya bəyin böyük oğlu ilə evlənmişdir. Bəynaz xanım Tamarla dəfələrə qarşılaşmış onu sözləri ilə pərti püdra etmiş bəzi əmmələrini isə ifşa etmişdir. Bəynaz xanım sultan Şamaxıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
The Times

**"The Times"** — 1785-ci ildə qurulmuş Britaniya qəzeti. 1788-ci ildən bəri bu adla fəaliyyət göstərməkdədir. Dünyanın ilk qəzetlərindən bir olan "*The Times*", Birləşmiş Krallığın ən önəmli yayın quruluşlarındandır. Xarici siyasət başda olmaqla böyük bir oxucu kütləsi yaratmaqda önəmli bir siyası rolu vardır.

"The Sunny Times" ilə birlikdə Rupert Murdokun başçılığı ilə "News Corporation group"un sahib olduğu "News International" şirkətinin alt şirkəti olan "Times Newspapers Limited" tərəfindən yayımlanmaqdadır.

## Elektron versiyası
*The Times* və *The Sunday Times* qəzetləri 1999-cu ilin mart ayından etibarən internetdə mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Qriqori Rozen

**Qriqori Vladimiroviç Rozen** (; )—alman əsilli rus hərbçisi, Qafqaz canişini.

## Həyatı
Qriqori Vladimiroviç Rozen 1782-ci ildə anadan olmuşdu.

Baron Rozen 1831–1837-ci illərdə Qafqazın sərdarı olub.

Qafqazın baş hakimi Baron Rozen Mirzə Fətəli Axundovu Şərq dilləri və elmləri sahəsində mükəmməl hazırlığından razı qalaraq onu dövlət xidmətinə — Qafqaz hakiminin baş dəftərxanasında Şərq dilləri üzrə tərcüməçi vəzifəsinə qəbul edib.

"Tiflis əxbarı" qəzetinin materiallarını Mirzə Yeprem Yenikolopov redaktə edirdi. O, şərq dillərini bilirdi. Arxiv materiallarından məlum olur ki, Azərbaycan dilində "Tiflis əxbarı"qəzeti farsca çıxan qəzet bağlandıqdan sonra buraxılmışdır. Farsca çıxan qəzetin abunəçiləri az olduğundan çox davam edə bilməmişdir. Bunu Qafqazın baş hakimi olmuş Baron Rozenin 1831-ci il dekabrın 30-da maarif naziri K. A. Livenə yazdığı məktubdan da bilmək olar. Baron Rozen yazırdı ki, məndən əvvəl burada fars dilində "Tiflisskiyə vedomosti"qəzeti nəşr olunmuşdur. Qəzeti saxlamaq üçün abunəçilərin sayı az olduğuna görə onun nəşri dayandırılmışdır.

Tatarlar (azərbaycanlılar)onlar üçün çıxan qəzeti (fars nüsxələri nəzərdə tutulur)-təbiətlərinə xas olan maraqla və məmnuniyyətlə qarşıladılar, lakin olduqca az abunə ilə kifayətləndilər. Çünki fars dili nəinki bizə mənsub olan tatarlar (azərbaycanlılar) yaşan Zaqafqaziya ölkəsində, hətta Azərbaycanın özündə də az yayılıbdır. Həmin nəşrdən gözlənilən fayda məni, onu bərpa etmək zərurətinə inanırdı, lakin fars dilində yox tatar dilində.

Baron Rozen maarifin nəzərinə çatdırırdı ki, "Tiflis əxbarı"qəzetində fars dilində çıxan qəzetin məzmununa müvafiq materiallar veriləcəkdir. Dövlət tərifindən Zaqafqaziya müsəlmanlarına verilən yüksək mükafatlar haqqında məlumatlar. 2. Asiyalılar üçün anlaşıqlı və maraqlı xarici və daxili yeniliklər. 3. Yerli əhali arasında Avropa təhsilinə, sənayesinə rəğbət oyadan müxtəlif məlumatlar.

Qriqori Rozen 1841-ci ildə Moskva şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qafqaz canişinliyi

## Xarici keçidlər
Tabor

**Tabor** (düşərgə və ya batalyon) — polkovnik-leytenant ya da mayorun rəhbərlik etdiyi, bölükdən böyük, alaydan kiçik hərbi-taktiki birləşmədir. Müasir orduların silahlarına görə tank taboru, piyada taboru, topçu taboru kimi əsas sinifləri vardır. Taborlar hava qüvvələrində "flot", artilleriya qüvvələrində isə "divizyon" adlanır.

Topçu taboru üç ya da dörd topçu batareyası — topçu bölüyü olaraq tərtib edilir.

Piyada taborları, iyirminci əsrdə bir qərargah bölüyü, bir atıcı bölüyü və bir ağır silah — tank, top — bölüyü olaraq təşkil edilmişdir. İndiki vaxtda da 800–900 əsgərdən ibarət olan taktika baxımdan əlverişli hərbi birlikdir.

## Motaatıcı tabor
Əsas ünsürü motaatıcı silahlardan ibarət olan hərbi-taktiki tabor.
* 3 motaatıcı bölük
* Minaatan batareya
* Artilleriya batareya
* Yükdaşıyan avtomobil taqımı
* Tankəleyhinə taqım
* Qumbaraatan taqım
* Texniki-təminat taqımı
* Maddi-təminat taqımı
* Tibbi-yardım

## Tank taboru
Əsas ünsürü tanklardan ibarət olan hərbi-taktiki tabor.
* 3 tank bölüyü
* Rabitə taqımı
* Texniki-təminat taqımı
* Maddi-təminat taqımı
* Tibbi-yardım

## Rabitə taboru
Əsas ünsürü bağlı olduğu qərargah ilə digər bölmələrin ünsiyyətini təmin etməkdir.
* Tabor qərargahı
* Radio bölüyü
* Estafet bölüyü
* Təmir dəstəsi

## Təmir taboru
Baxım təmir taboru, briqada tabeliyində hər cür çalışan maşın, təchizat və vasitələrin baxım və təmirini boynuna götürən texniki heyətləri saxlayan vahiddir. Baxım təmir taboru, ümumiyyətlə aşağıdakı kimi təşkilatlandırılır.
* Tabor qərargahı
* 2 Palitralı vasitə təmir bölüyü
* 1 Təkərli vasitə təmir bölüyü
* 1 Sursat təmir bölüyü
* 1 Nəqliyyat vasitəsi qurtarma bölüyü
* 1 Xüsusi təmir bölüyü
* 1 Baxım təmir taqımı

## İstehkam taboru
Briqadanın nəqliyyatı üçün lazımlı infrastrukturdan və ərazi təhlükəsizliyindən məsul vahiddir. İstehkam taborları ümumiyyətlə aşağıdakı kimi təşkilatlandırılır.
* Tabor qərargahı
* 1 Mina təmizləmə bölüyü
* 1 İnşa bölüyü
* 1 Yol körpü inşa bölüyü
* 1 Səyyar körpü bölüyü
* 1 İstehkam kəşf bölüyü
* 1 Xəbərləşmə bölüyü
* 1 Təmir taqımı

## KQSM (kütləvi qırğın silahlarından müdafiə) taboru
Kimyəvi silahlar və bunların təsirlərinə qarşı lazım olan tədbirləri görməklə vəzifəli, xüsusi təhsilli işçilərdən yaradılar. Kimyəvi müdafiə etmə taborları aşağıdakılardan ibarətdir.
* Tabor qərargahı
* 1 Dekontaminasyon bölüyü
* 1 Kimyəvi kəşfıyyat bölüyü
* 1 Təmir taqımı

## Tibbi yardım taboru
* Tabor qərargahı
* 1 Gigiyenika bölüyü
* 1 Xəstə-yaralı nəqlıyyat bölüyü
* 1 Dezinfeksiyon bölüyü
* 1 Təmir taqımı

## [[Azərbaycan Quru Qoşunları]]nın tabeliyindəki taborlar
* Kəşfiyyat taboru
* Çapar taboru
* Kəşf və Elektronik Müharibə taboru
* İstehkam taboru
* Rabitə taboru
* KQSM taboru
* Təmir taboru
* Şagird və kursant taboru
* Tibbi yardım taboru
* Minaatan tabor
* Tank taboru
* Topçu taboru
* Manevr taboru
* Motaatıcı tabor

## İstinadlar
Məmməd Süleymanov

**Məmməd Süleymanov** () — Azərbaycan marksist jurnalist-yazıçısı.

## Həyatı
Məmməd Süleymanov 1971-ci il martın 8-də Zaqatalada müəllim ailəsində anadan olub. 1988-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna (indiki ATU) daxil olan Məmməd Süleymanov 1994-cü ildə institutu müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. 1994-1996-cı illərdə cərrah kimi işləyib.

## Fəaliyyəti
Mətbuatda ilk yazıları ASDP-nin orqanı olan İstiqlal qəzetində çıxıb. Bir müddət "7 Gün" qəzetinin redaktoru və baş redaktoru kimi işləyən yazar  "7 Gün" və "Gündəlik Azərbaycan" qəzetlərində köşə yazarı kimi jurnalistika fəaliyyətini davam etdirir. Bir müddət Rusiyanın "Reqnum" informasiya agentliyinin Azərbaycanda müxbiri kimi işləmişdir. Məmməd Süleymanov "Bizim Yol" və "Alma" qəzetlərində də fəaliyyət göstərmişdir. Hazırda "1937.az", "Teleqraf" qəzeti və XI Tezis jurnalı ilə əməkdaşlıq edir.

## Kitabları
* Çe Gevaranın son sirri (2011), Solfront nəşriyyatı. 2011-ci ilin dekabrında nəşr olunmuş kitab müəllifin ayrı-ayrı vaxtlarda yazılmış məqalələrindən seçmələr şəklindədir. Müxtəlif vaxtlarda yazılmasına baxmayaraq, yazılar kitabda təsadüfi formada deyil, müəyyən ardıcıllıq və uyğunluq əsasında yığılıb, tam dolğun bir ideyanı ifadə etməyə istiqamətlənib. Kitab 2013-cü ildə əlavələrlə yenidən nəşr olunmuşdur.
* Ədəbi portretlər (2013), Qanun nəşriyyatı. Fransa yazıçısı Andre Moruanın (1885-1967) əsərinin adına müvafiq adlandırılan “Ədəbi portretlər” kitabında müxtəlif dövrlərdə yaşamış yazıçı və şairlərin bioqrafiyasının konkret dövründən və ya ayrıca götürülmüş əsərindən bəhs olunur. Kitab  II əsrdə yaşamış filosof-imperator Mark Avrelinin “Düşüncələr” əsəri ilə başlayır və müasir yazıçı Ameli Notombun “Sulfat turşusu” romanı haqqında qeydlərlə tamamlanır. Bəzi müəlliflər (Qabriele D'Annuntsio, Karl Kraus, Kurtsio Malaparte, Ernesto Kardenal və b.) barədə Azərbaycan dilində ilk dəfə bu kitabda yazılmışdır.
* Təbabətin Fəryadı-1990 "Bakı Yazıçı" nəşriyyatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* kulis.az - Məmməd Süleymanovun yazıları 
* Kino və İnqilab - Məmməd Süleymanov
* Ədəbiyyat və inqilab: Latın Amerika magik realizmi - Məmməd Süleymanov - mühazirə
Marı

**Marı** — Türkmənistan Respublikasında etrap hüquqlu şəhər, Marı vilayətinin inzibati mərkəzi.

## Əhali

### Etnik tərkib

## İstinadlar
Yevgeni Qolovin

**Yevgeni Aleksandroviç Qolovin**  (, 1782-1858)— rus hərbçisi, Qafqaz canişini.

## Həyatı

Yevgeni Aleksandroviç Qolovin 1782-ci ildə anadan olmuşdu.

Yevgeni Qolovin 1838-1842-ci illərdə Qafqazın canişini olmuşdu.

Yevgeni Qolovinin Qafqazda uğurunun birinci mərhələsi Şeyx Şamil üsyanının yatırılması ilə bağlıdır. 1839-cu ildə Qafqaz komandanlığı Dağıstana iki tərəfli hücum planı həyata keçirdi. General Qolovin, Cənubi Dağıstanı ram etdi, general Qrabbe isə İçkeriya ərazisinə soxularaq Arçuk və Çirkat bölgələrini ələ keçirdi, Axulqo qalasını muhasirəyə aldı. Uzun muharibələrdən sonra Şamil oğlunu ruslara girov verərək qala müdafiəsindən vaz keçməyə və Çeçenistana qaçmağa məcbur oldu. Axulqo muharibəsi hər iki tərəf üçün olduqca baha başa gəlmişdi. Rus tərəfi 150 zabitini və 2900 əsgərini, Şamil isə 180 müridini itirmişdi.
Qafqaz komandanlığı, Şamil yaxalanmasa da Axulqonun ələ keçirilməsini, dağlı müqavimətinin qırılması olaraq görürdü. Ancaq onlar yanılırdılar, çünki Axulqoda qazandıqları zəfər, dağlı xalqlarının üsyanını sonlandırmadı.

Yevgeni Qolovin 1858-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Qafqaz canişinliyi

## Xarici keçidlər
VIII Urban

**VIII Urban** (; , ) — 6 avqust 1623-cü ildən 1644-cü ildə ölümünə qədər Katolik Kilsəsinin başçısı və Papa Dövlətinin başçısı. Papa kimi o, silah gücü və əlverişli siyasət yolu ilə papalıq ərazisini genişləndirdi, eyni zamanda incəsənətin görkəmli hamisi və kilsə missiyalarının islahatçılarından biri idi.

## İstinadlar
XIV Klement

**XIV Klement** (;) — Roma papası.

## İstinadlar

## Dış bağlantılar

* Katolik Ansiklopedisi 1913 "Pope Clement XIV" Maddesi Catholic Encyclopedia (1913)/Pope Clement XIV — Wikisource, the free online library
Dingir

**Dingir, Diĝir** (şumercə: 𒀭; deyilişi [ tiŋiɾ ]) — mixi yazılı qaynaqlarda "Tanrı" anlayışını ifadə edir. "Tinqir" sözü "İlah" və ya "İlahə" olaraq tərcümə edilə bilər. Şumer mixi yazılarında 𒀭 işarəsi adətən ilahiliyi, bəzən də müqəddəsliyi müəyyənləşdirmək üçün dini adların qarşısında istifadə edilir (məs.: 𒀭𒈹 = *dingir*İnanna; "İnanna tanrı"). 

İşarə əvvələr şumercə "göy", "ulu", "ən" (yüksək, uc, son) məna yükünü daşıyan *an* sözünün ideoqramı kimi istifadə olunub; sonralar isə işarə həm də *dingir* (tanrı) sözünün loqoqramına çevrilib və şumer panteonunun ən ulu tanrısı, bütün digər ilahların əcdadı hesab edilən **An** tanrının adını daşıyır; bundan əlavə, sözlərdə /an/ hecasını ifadə edən fonoqram kimi tətbiq edilir.

Assuriya mixi yazılarında bu (AN, DİGİR, link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:B010ellst.png|20x20px) həmçinin El (və ya ilu) İlahının ideoqramı və yaxud da an və il sözlərinin hecalı şəkildə yazılışı kimi oxunur. Şumer ilahiyyat anlayışı göylərlə sıx bağlıdır, faktlardan bu aşkar olunur ki, "göy" ideoqramının işarəsini iki dəfə yazdıqda ulduzun gerçək şəkli formalaşır. İlahiyyatın gerçək bağlılığı səmadakı parlaq hierofaniya ( yunan dilində "müqəddəs işığı gətirmək" anlamına gəlir) ilə bağlıdır. Bu da mümkündür ki, Şumercə olan Dingir sözü tədricən dəyişilib, Türk dilində olan  link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Orkhon.svg|30x30px Tenqri (səma, Göy Tanrısı) sözünə çevrilmişdir.

Güman ki, türk panteonunun baş ilahı 30px (T2NQR2İ /teŋri/ = göy; Tanrı) şumer panteonundakı *Dingir* ilə bağlıdır.

Assuriya mixi yazılarında bu (AN, DİGİR, 20px) həmçinin *il* (yaxud *ilu*) ilahının ideoqramı və yaxud da *an* və *il* sözlərinin hecalı şəkildə yazılışı kimi oxunur. 

## Mixi yazı işarələri

### Şumer dili
70px|Orta Tunc Dövrü işarəsi

Şumer işarəsi DİGİRin 30px öz kökünü əsas ilaha işarə edən ulduzşəkilli ideoqramdan və yaxud da Şumer ilahı olan Andan(ilahların Uca Atası)alması barədə fikirlər mövcuddur. Dingir həmçinin səma və cənnət mənalarını da ifadə edir, bunun ziddi olan "ki" sözü isə yeri ifadə edir. Digirin cəmi digər sözlər arasında *digir-digir* şəklində ola bilər.30px30px

### '''Aşşur dili'''
50px Aşşur dilində Digir sözü aşağıdakı mənaları bildirir:
* Akkad dilində il (və ya ilah) sözünün kökü, "ilah" və ya "ilahə" mənasını verir.
* Anum ilahı
* Akkad sözü šamû, mənası "səma"
* an və il sözlərinin hecası
* şəkilçi mənasında "da,də" və ya "a,ə,ya,yə"
* İlahın adını bildirir
Bir mülahizəyə görə DİNGİR sözü rahib və ya rahibə mənasını verə bilər, baxmayaraq ki Akkad dilində olan ēnu və ēntu sözləri həmçinin rahib və rahibə kimi tərcümə olunur. Məsələn *nin-dingir* (qadın-rahib) rahibə mənasını verir ki, bu rahibələr Eridu şəhərində yerləşən Enki məbədinə ərzaq alırdılar.

## Ədəbiyyat

## İstinadlar
Xınzırək (Gorus)

**Xınzırək** — Ermənistanın Sünik mərzinin Gorus bələdiyyəsində yerləşən kənd. Kəndin ilkin tarixi adı "Xanzirək"dir.

Ermənilər çox vaxt "a" səsini "ı" kimi tələffüz etdiklərindən "Dağ" kəndini "Dığ" adlandırdıqları kimi "Xanzirək" kəndini də əvvəlcə "Xınzirək", sonra isə "Xnzoresk" adlandırmışlar.

## Tarixi
Bu kənd Orta çağda Sünik bölgəsinə bağlı idi. XIII əsr tarixçisi Stepanos Orbelinin əsərlərində adı çəkilir. Qarabağ xanlığı dönəmində Tatev mahalının ərazisində qərar tuturdu.

## Mədəniyyəti

## Coğrafiyası və İqlimi

## Əhalisi
* Tatevik Sazandaryan

## İqtisadiyyatı

## Şəkilləri


Fayl:457 Le site troglodytique de Khendzoresk vue d'ensemble (près du Nagorny-Karabakh).JPG|Xınzırək kəndindən görüntü
Fayl:460 Khendzoresk Ancien habitat troglodytique.JPG|Xınzırək kəndində kaha
Fayl:Khndzoresk, Khor Dzor Canyon, Caves 2, Armenia.jpg
Fayl:Khndzoresk Bridge, Armenia.jpg
Fayl:Khndzoresk, Khor Dzor Canyon, Armenia.jpg


## Mənbə

## Xarici keçidlər
Qızıl kilsə (Ərəfsə)

**Qızıl kilsə** — V əsr Bizans memarlığına aid kilsə.

Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalında Sisian rayonunun Ərəfsə və Comartlu kəndləri arasında, yolun qarşı tərəfində yastan üzərində inşa olunub. V əsrdə Bizans stilində inşa olunub.

Ərəfsə kəndinin tarixinin bilicilərindən olan Elxan Cümşüdovun Qızıl kilsənin son dövr tarixi barədəki məlumatı: "1985-ci ildə Sisian rayon partiya komitəsinin katibi bizə gəldi və yolları yaxşı tanıdığım üçün xahiş etdi ki, onları Qızıl kilsəyə aparım. Mən onların maşınlarına minəndə, orada daha iki nəfər gördüm. Bunlardan biri italiyalı alim, digəri isə tərcüməçi idi. Biz Qızıl kilsəyə çatdıq, italyan alim əllərini kilsənin uçuqlarına sürtərək kilsənin təxminən V əsrdə inşa edildiyini söylədi. Dəqiq fikri isə analizlər aparıldıqdan sonra deyə biləcəyini dedi. Sonra kilsənin ətrafına fırlandı və divara vurulmuş ermənicə lövhəni göstərib, raykom katibindən orada nə yazıldığını soruşdu. Katib orada qədim erməni kilsəsi sözlərinin yazıldığını bildirəndə, italyan alim başını yelləyib, "Çıxarın o lövhəni buradan", — dedi və əlavə etdi ki, "Bu kilsənin ermənilərə heç bir aidiyyəti yoxdur. Bu, Qədim Bizans kilsəsidir". Lövhəni divardan çıxardılar. Erməni katib çox pərt oldu, başını aşağı saldı. Mən belə başa düşdüm ki, onu pərt edən heç də kilsənin ermənilərə aid olmaması deyildi. O, onsuz da bunu bilirdi. Onu pərt edən bu söhbətin mənim — bir türk oğlunun yanında baş verməsi idi".

1988–1992-ci il hadisələrindən sonra ermənilər Qızıl kilsənin və Comartlu kəndinin adlarını dəyişib Tanahat qoymuşlar.

## İstinadlar
Balkanabad

**Balkanabad** — Türkmənistan Respublikasında etrap hüquqlu şəhər, Balkan vilayətinin inzibati mərkəzi. Aşqabaddan 600 km aralıda olan şəhərin əhalisi 120 min nəfərdir. Balkanabadın əsası 1933-cü ildə qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Bərəkət (Türkmənistan)

**Bərəkət** — Türkmənistan Respublikasının Balkan vilayətində etrap tabeli şəhər.

## Əhali

### Etnik tərkib

## İstinadlar
Ən Dəyərli Oyunçu

**Ən Dəyərli Oyunçu** () — idman liqalarında, çempionatlarında digərlərindən fəqləndirilən idmançıya verilən mükafatdır. Qısaltması ƏDO () olan bu mükafat basketbol, həndbol, beyzbol, voleybol və.s kimi idman növlərində idmançılar arasında rəqabətin daha da artırılması üçün istifadə edilir. Mükafat adətən kiçik kubok və ya suvenir şəklində olur.
Sanatoriya

**Sanatoriya** ( "sağaldıram, şəfa verirəm") — sağalma və ya xəstəliklərin profilaktikası üçün iqlim, mineral su, şəfaverici palçıq, dəniz vannası, idman, fizioterapiya və dietik yeməklərdən istifadə edilən sağlamlıq-profilaktik müəssisələri.

Sanatoriyalar təşkil olunacaq necə kurortlarda, həm də onlardan kənar, əlverişli iqlimlə, landşaftla yerlərdə (şəhərətrafı zonalar) və sanitardır – gigiyenik şərait (şərtlər) (yerli sanatoriyalar). İşləyənlər üçün sənaye müəssisələrinə yaxın sanatoriyalar təşkil olunacaq – profilaktorilər.
Fayl

**Fayl** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Kompüter faylı 
* Fayl (kargüzarlıq)
* Fayl (Portuqaliya)
Laqodexi

**Laqodexi** (, ) — Alazan vadisində (Gürcüstan) şəhər, Laqodexi rayonunun mərkəzi, Kaxetiya tarixi ərazisinin parçası olub.

Əhalisi — 5918 nəfərdir (2014). Laqodexi Azərbaycanın Balakən rayonu ilə sərhəddə yerləşir.

## Tarixi

Laqodexinin adı "Leketi" sözündən yarandığı ehtimal olunur. "Leketi" tərcümədə "leklərin vətəni" deməkdir. Qafqaz Albaniyasının tayfalarından biri hesab edilən leklərin indiki ləzgilər olduğu qəbul edilir. Leklərin adının patriarx Foqarmanın nəslindən olan Lekosun adından aldığı hesab olunur. Gürcü əfsanələri də bunu qəbul edir.

Leklərin Alazan çayının sağ sahilində yaşadığı dəqiqdir. Gürcülər ləzgilərdən başqa avarları da "lek" adlandırırlar. Daha sonralar bu ərazidə gürcülərin güclü dövlətinin qurulmasıyla ləzgilərin çoxu buradan çıxarılır, bölgənin adı da "Leketi"dən "Lekoyeti"yə, "Leqodeti"yə çevrilərək, sonda indiki adını— "Laqodexi"ni almışdır. Şəhər olaraq, əsası Vlll əsrdə gürcü çarı Arçilin Lakuasti qalasının tikilməsiylə qoyulub.

## Əhalisi

Laqodexinin əhalisinin çox hissəsini gürcülər təşkil edir, 2-ci böyük etnos isə ərazinin 23,04 faizini təşkil edən azərbaycanlılar tutur. Azərbaycanlılar Laqodexinin Kabali kəndində (3238 nəfər), Gəncəli (2243 nəfər), Qaraçala (2012 nəfər) və Uzuntalada (1786 nəfər) yaşayırlar (2014).


Image:Azeri-GeorgiaBorderZaqatala.jpg|Laqodexi rayonunun Azərbaycanla sərhədi

Image:Lagodekhi, Georgia.jpg|Laqodexidə küçə

Image:Lagodekhi National Park. Entrance.jpg|Laqodexi milli parkı

Image:Lagodekhi National Park. Forest.jpg|Laqodexi milli parkı


## İstinadlar
Xəzər (Türkmənistan)

**Xəzər** — Türkmənistan Respublikasının Balkan vilayətində etrap hüquqlu şəhər.

## Əhali

### Etnik tərkib

## İstinadlar
Yimey Vanq

**Yimey Vanq** –  çinli qadın voleybolçu. Çin milli voleybol komandasının çapraz mövqedə oynayan hücumçusudur. Boş vaxtlarında pop musiqiyə qulaq asmağı sevən voleybolçu həmçinin basketbolla da maraqlanır.

## Karyerası
Karyerasına doğma vətəninin Liaoninq komandasında başlayan Vanq burada 2005-06 mövsümündə Çin ölkə çempionatının qızıl medalını qazanmışdır. Uğurlu çıxışı sayəsində Çin milli komandasında oynamaq şansını tapan voleybolçunun bu mənada ilk matçı 2005-ci ilə tasadüf edir.

2008 Yay Olimpiya Oyunlarında da iştirak şansı tapan voleybolçu doğma şəhəri Pekində keçirilən yarışda milli komandanın əlavə güclərindən biri olur. (ikinci heyətin üzvi kimi) Ev sahibləri yarımfinala qədər irəliləsələr də yarımfinalda Braziliya milli voleybol komandasına məğlub olur. Üçüncülük matçında qalib gələn Çin milli komandası bürünc mükafatlara yiyələnir. Bu oyunlarda az da olsa oynamaq şansı tapan Vanq isə ilk olimpiya bürüncünə sahib çıxır. Bundan sonra o, 2012 Lodon Yay Olimpiya Oyunlarında da iştirak etmişdi.

2013-cü ildə Türkiyə voleybol klubu Əczacıbaşı ilə müqavilə imzalamışdır. Burada 2013-14 CEV Qadınlar Çempionlar Liqasında iştirak edərək ilk avrokubok təcrübəsini də qazanır. Bununla da bəs eləməyən asiyalı turnirin Dördlər finalında da iştirak edə bilir. Yalnız bu mərhələdə komandası ilk öncə Vakıfbanka daha sonra isə Azərbaycan çempionu Rabitəyə məğlub olur.

## Uğurları
### Şəxsi mükafatları
* *2008 Asiya Kuboku - "Ən Yaxşı Zərbəçi"*
* *2010 FİVB Dünya Kuboku - "Ən Yaxşı Servisçi"*
* *2010 Asiya Kuboku - "[[Ən Dəyərli Oyunçu|ƏDO]]"*
* *2011 Asiya Oyunları - "[[Ən Dəyərli Oyunçu|ƏDO]]"*

### Milli Komanda ilə
* 2005 Dünya Qranpirisi -  **Bürünc Medal**
* 2008 Asiya Kuboku -  **Çempion** 
* 2010 Asiya Kuboku -  **Çempion**
* 2010 Asiya Oyunları -  **Çempion**
* 2012 Asiya Oyunları -  **Gümüş Medal**

### Klublar ilə
* 2005-06 Çin Qadınlar Voleybol Çempionatı -   Liaoninq Voleybol ilə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*FİVB Profili
Kolera (musiqiçi)

**Esen Güler** ya da daha çox tanınan səhnə adı ilə **Kolera** () — Türkiyə repçisi.

## Həyatı
İstanbulda anadan olub. Ata tərəfi Bolqarıstandan, anası tərəfi isə Bosniya və Herseqovinadandır. Turizm və Otelçilik fakültəsini bitirib. O, 2006-cı il avqustun 1-də həm də rep ifaçısı olan Saqopa Kajmerlə evlənib və 2017-ci il noyabrın 20-də boşanıblar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Beynəlxalq İdman Dırmanması Federasiyası

**Beynəlxalq İdman Dırmanması Federasiyası** ( və ya ) — 27 yanvar 2007-ci ildə İtaliyada yaradılmış Beynəlxalq İdman Federasiyası

## Rəhbərlik
* Marco Maria Scolaris — Beynəlxalq İdman Dırmanması Federasiyasının prezidenti
* Volfanq Vebel — Beynəlxalq İdman Dırmanması Federasiyasının Avropa Komissiyasının Prezidenti

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Hava və Ekstremal İdman Növləri Federasiyası
Rut Belvil

**Rut Belvil** () — öz müştərilərinə dəqiq vaxt satan londonlu qadın-sahibkar. Biznesin mahiyyəti ondan ibarət idi ki, xanım Belvil hər səhər Qrinviç rəsədxanasına gedib xronoqrafı ilə vaxtı dəqiqləşdirirdi və sonra onun xidmətlərindən istifadə edən müştərilərə həmin xronoqraf üzrə dəqiq vaxtı bildirirdi.

## Biznes
Vaxt satışı üzrə biznes Rut Belvillə valideynlərindən qalmışdı. Onun atası Con Henrinin 1856-cı ildə artıq 200-ə yaxın müştərisi var idi. Hər səhər o , Qrinviç rəsədxanasına yollanıb öz saatını Qrinviç vaxtı ilə dəqiqləşdirirdi.

Henrinin ölümündən sonra onun dul qalmış arvadı Mariya Elizabet 1892-ci ilədək onun işini davam etdirir. 1892-ci ildə 80 yaşlı Mariya biznesi qızı Ruta ötürür. Hər bazar ertəsi saatını rəsədxananın saatı ilə quran Rut həftə boyunca müştəriləri ziyarət edirdi. Vaxtın bildirilmə dəqiqliyi təxminən 10 saniyə təşkil edirdi.

XX əsrin əvvəlində Belvillin rəqibi peyda oldu. “Standard Time” şirkətinin direktoru Con Vinn teleqraf vasitəsilə dəqiq vaxt satışı ilə məşğul idi.  O Rutu köhnəlmiş metodlardan istifadə etməkdə və öz qadın gözəlliyindən sui-istifadədə ittiham etmişdir. Bu ittihamlar The Times qəzetində çap edildikdən sonra jurnalistlər Rutu təqib edir və qalmaqalı şişirdirlər. Lakin Rut deyirdi ki, Vinn bu qalmaqal vasitəsilə ona pulsuz reklam təşkil etmişdir.

1926-cı ildə BBC radiostansiyası dəqiq vaxtı bildirən siqnalları efirə verməyə başlayandan sonra bir çox müştərilər Rutun xidmətlərindən imtina etsələr də, o , XX əsrin 40-cı illərinədək biznesini davam etdirmişdir. Səhər tezdən 12 mil qət etmək artıq ona çətin olduğundan o , 86 yaşında xidmət göstərməyi dayandırdı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* David Rooney. Ruth Belville: The Greenwich Time Lady. National Maritime Museum.2008

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Cahangir xoca üsyanı

300px|thumbnail

**Cahangir xoca üsyanı** — Uyğurların, eləcə dunqanların, qazaxların, qırğızların və Sinszyanın başqa xalqlarının xocaların (Şərqi Türkistanın keçmiş hakimlərinin nəsillərindən olanlar) başçılığı ilə XIX əsrin 20-40-cı illərində Tsin (mancur-çinli) hakimiyətinə qarşı milli qurtuluş hərəkatı.

Ən kütləvi və uzun müddətlisi, *ağdağlı xocaları* hakim nəslin sonuncu nümayəndəsi Sarımsaq oldu Cahangir xocanın üsyanı olmuşdur. Üsyanın ilk cəhdləri 1820-ci illərə aiddir, sonra 1824-1825. Cahangirin Qaşqar dairəsinə 1826-cı ilin iyulunda daxil olması üsyanı Şərqi Türkistanın ən böyük şəhərləri olan Qaşqar, Yarkənd, Xotana yayılmasına səbəb oldu. Bu şəhərləri üsyançılar il yarımdan artıq əllərində saxladılar. 1827-ci ilin sonunda üsyan yatırıldı. Lakin 1830-cu ildə Cahangirin böyük qardaşı Yusuf xocanın başçılığı ilə və kokand xanı Məmməd Əlinin dəstəyi ilə yeni  üsyan başladı. Lakin bu üsyan da həmin ilin sonunda məğlub oldu. 1847-ci ildə Cahangirin qardaşı oğlanlarının başçılığı ilə, tarixə *“yeddi xoca üsyanı”* adı ilə daxil olan üsyan qalxdı. Elə həmin il bu üsyan da yatırıldı.

Bu üsyanlar dini səciyyə daşısalar və “kafirlərə” qarşı olsa da, xarici hakimiyətə qarşı idilər və uyqurların milli dövlət qurması uğrunda baş verdilər.

## Mənbə
* ХОДЖЕЙ ВОССТАНИЯ — '''dic.academic.ru''' saytı
Qlenn Miller

**Alton Qlenn Miller** () — Amerikalı big band musiqiçisi, aranjmançı, bəstəkar və swing dövründə bir musiqi qrupu lideri.

## Həyatı
15 dekabr 1944-cü ildə gecə Londondan Parisə getmək üçün mindiyi NORSEMAN C-64 tipli təyyarə,La Manş dənizi (English Channel) üzərində itmişdir.

## Yaradıcılığı
Qeydləri 1939-cu ildən 1943-cü ilə qədər ən çox satınlanlar siyahısının üst əsnasında yer almış və ən tanınmış big band qruplarından birinə liderlik etmişdir. Ən çox bilinən qeydləri arasında, "In the Mood", "Moonlight Serenade", "Pennsylvania 6-5000 (mahnı)", "Chattanooga Choo Choo "," [[A String of Pearls (mahnı) "," At Last "," (I've Got a Gal In) Kalamazoo "," Amerika Patrol "," Tuxedo Junction", və" Little Brown Jug (song)"vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kerki

**Atamurad** — Türkmənistan Respublikasının Lebap vilayətində etrap tabeli şəhər, Atamurad etrapının inzibati mərkəzi.

## İstinadlar
Elmi məktəb

**Elmi məktəb** — formalaşmış elmi baxışlar sistemi, həmçinin bu baxışları müdafiə edən elmi cəmiyyətlər. Elmi məktəblərin bir qayda olaraq yaradıcıları və davamçıları var. Məktəb daxilində bir qayda olaraq müxtəlif cərəyanlar və özünəməxsus qruplar olur, bu isə yeni məktəblərin əsasını qoya bilir. Elmi məktəblər həm qeyri-formal şəkildə, həm də ali məktəblərin kafedralarında, alim kollektivlərində yarana bilər.  

**Elmi cəmiyyətlər** – elmi tədqiqatla məşğul olan mütəxəssislərin, hər hansı elm sahəsi ilə maraqlananların könüllü cəmiyyətləri. Əsas fəaliyyəti elmi əsərlərin müzakirəsi və nəşrindən, elmi tədqiqatlar üçün vəsait buraxmaqdan və s. ibarətdir.

## Mənbə
* БИБЛИОГРАФИЯ ПО ПРОБЛЕМАМ НАУЧНЫХ ШКОЛ В РОССИИ

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Müqəddəs Məryəm Ananın Miladı kilsəsi (Bakı)

**Müqəddəs Məryəm Ananın Miladı kilsəsi** () — Bakı yeparxiyası tabeliyində kilsə. Kilsə baş rahibi yerey Oleq Kosolapovdur, 3 rahib və 2 dyakon fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Bazilika formasında olan kilsə 1896-cı ildə ianələr hesabına inşa edilmişdir. Kilsədə prixod məktəbi fəaliyyət göstərmişdir. Oktyabr inqilabından sonra məbəd bağlanmış və hərbi kazarmaya çevrilmişdir. 1944-cü ildə bu ibadət ocağı yenidən Rus Pravoslav Kilsəsinə qaytarılmış və ona Stavropol-Bakı yeparxiyasının Kafedral Kilsəsi statusu verilmişdir. 1946-cı ildə Azərbaycandakı pravoslav kilsələrinin blaqoçini protoyereyi Sergey Kazanskinin təşəbbüsü ilə kilsədə əlavə mehrab quraşdırılmışdır.

## Hazırda
Kilsədə 1999-cu ildən 2001-ci ilə kimi Bakı və Xəzəryanı Yeparxiyanın yepiskopu Aleksandr İşeinin qayğısı ilə yenidənqurma işləri aparılmışdır.
26 may 2001-ci ildə Moskva və Ümumrusiya Patriarxı II Aleksi Müqəddəs Məryəm kilsəsinə baş çəkmiş və burada dua mərasimini həyata keçirmişdir. Kilsədə pravoslav ədəbiyyatı ilə zəngin kitabxana, uşaqlar üçün bazar günü məktəbi, həmçinin xeyrat yeməkxanası fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Ada ölkəsi

**Ada ölkəsi** — ana bölgəsi bir və ya bir çox adalardan ibarət olan ölkələr üçün istifadə edilən coğrafi termin. Dünyadakı ölkələrin 49 dənəsi ada ölkəsi olub, bu say bütün ölkələrin təxmini olaraq 25%-ni əhatə etməkdədir.

## Siyasət
Ada ölkələrində ümumiyyətlə demokratiya görülərkən, demokratiya ilə idarə olunan ölkələrin nisbəti, ada dövləti olmayan ölkələrə görə olduqca yüksəkdir. Bununla birlikdə bir çox ölkənin tarixində siyasi baxımdan sabitlik görülməkdədir.

## Müharibə
Ada ölkələri, ümumiyyətlə tarix boyunca torpaqlara sahib olmaq istəyən dövlətlər arası anlaşılmazlıqlara, sonra isə tez-tez yaşanan dəniz müharibələrinə səhnə olmuşdur.. .Bunda qurudan hər hansı bir ölkə ilə sərhədə sahib olmaması, quru dövlətlərinə görə daha kiçik olmaları və dəniz ilə hava nəqliyyatından asılı olmaları təsirlidir. Günümüzdə isə bir çox ada ölkəsinin ordusu yoxdur, çox kiçik olmaqda və ya pullu əsgərlərdən meydana gəlməkdə, bu sayədə isə işğalçılara açıq mövqedə var.

## Təbii ehtiyatlar
Külək gücü, hidravlik güc, geotermal enerji, biodizel kimi yenilənə bilər enerji qaynaqlarının istifadəsi, artan neft qiymətləri üzündən sürətli bir şəkildə yüksəlməkdədir.

## Coğrafiya
Ada dövlətlərinin bir çoxu, digər dövlətlərə nəzərən iqlim dəyişikliklərindən olduqca çox təsirlənir. Böyük Okyanusdaki aşağı hündürlüklü ada ölkələri suların yüksəlməsiylə birlikdə batma təhlükəsiylə qarşı-qarşıya qalır. Yaşanan iqlim dəyişiklikləri səbəbiylə qasırğa, quraqlıq, və sel kimi müxtəlif təbii fəlakətlər tez-tez yaranır və ölkələrdəki həyata mənfi istiqamətdə təsir etməkdədir.

## İqtisadiyyat
Digər ölkələrə görə daha kiçik iqtisadiyyata sahib Birləşmiş Krallıq, Yaponiya və Avstraliya xaricindəki ada ölkələrinin iqtisadiyyatları ümumiyyətlə turizm və dənizçiliyə əsaslanır.

## Meydanagəlmə
Birləşmiş Krallıq, Trinidad və Tobaqo, Yeni Zelandiya və Sinqapur kimi bəzi ada ölkələri bir ya da iki böyük adadan meydana gələrkən; Filippin, Maldiv və İndoneziya kimi ölkələr yüzlərlə namizədə yayılmışdır. Birləşmiş Krallıq ilə İrlandiya, Haiti ilə Dominikan Respublikası kimi bəzi dövlətlər isə eyni ada üzərində olmaqdadırlar.
Coğrafi baxımdan bir adadan çox qitə kimi qəbul edilən Avstraliya, keçmişdə turizm məqsədiylə yaradılan bir ada olaraq qəbul edilməkdə idi. Buna baxmayaraq tez-tez ada ölkəsi olaraq da adlandırılır.

## Mənbə

## Həmçinin bax
* Ada
* İngiltərə
* Avstraliya
Möcüzəkar Nikolay kilsəsi

**Müqəddəs Nikolay kilsəsi** — Bakı yeparxiyası tabeliyində kilsə. Baş rahib hieromonax Venedikt Zayçevdir.

## Ümumi məlumat
1946-cı ildə şəxsi ev kilsə kimi istifadəyə verilmişdir. Kilsənin həyəti abadlaşdırılmış, əlavə olaraq dini ayinlər həyata keçirmək üçün üç otaq tikilmişdir. Bölgə xristianlarının dini mərkəzi kimi fəaliyyət göstərən kilsədə Rus Pravoslav kilsəsinin Bakı-Azərbaycan yeparxiyasının rəhbərliyi ilə dini ayinlər icra edilir.

## Mənbə
*Dini Qurumlarla iş üzrə Dövlət Komitəsi
Aleksandr İşşein

**Arxiyepiskop Aleksandr** (, dünyəvi adı **Aleksandr Gennadyeviç İşşein**, ; ) — Bakı yeparxiyasının arxiyepiskopu.

## Həyatı
13 oktyabr 1952-ci ildə Rusiya Federasiyasının Yaroslavl şəhərində doğulmuş, 1975-ci ildə dyakon olmuşdur. Moskva Teoloji Akademiyası məzunudur. 1988-ci ildə arximandrit səviyyəsinə yüksəlmişdir. 1995-ci ildə Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi şərəfinə kilsədə fəaliyyətə başlamışdır. 28 dekabr 1998-ci ildə Bakı yeparxiyasının yepiskopluğu statusu təyin olunmuş və 14 yanvar 1999-cu ildə o bu dərəcəyə yüksəldilmişdir. Onun dövründə 24 iyundan bəri Müqəddəs Varfolomeyin anım günü olaraq Bakı yeparxiyasında qeyd olunmağa başlamışdır. 18 iyul 2012-ci ildən bəri dərəcəsi arxiyepiskopu idi.

27 dekabr 2018-ci ildən Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun Himayəçilər Şurasının üzvü idi.

Arxiyepiskop Aleksandr 10 iyun 2021-ci ildə Covid-19 infeksiyasının yaratdığı fəsadlardan vəfat etmişdir. O, 13 iyun tarixində Bakıda 1-ci Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

## Mükafatları
* "Şöhrət" ordeni
* "Dostluq" ordeni

## İstinadlar
Benzinli mühərrik

**Benzinli mühərrik**, bir növ içdən yanmalı motordur. Benzinli mühərriklərdə istifadə edilən yanacaq benzin olub, yanacaq dizel mühərrikdən fərqli olaraq karbürator adı verilən bir qurğu sayəsində, maye olaraq deyil buxarlanıb hava ilə qarışaraq silindrə girir.

## İşləmə prosesi
Benzinin oksigen (hava) ilə meydana gətirdiyi qarışıq nəticəsində yanma reallaşar. Yanacaq hava qarışığının silindrin içində bir qığılcım ilə yanması nəticəsində bir partlama meydana gəlir. Burada yenə dizel mühərrikdən fərqli yanmağı təmin etmək üçün qığılcım yəni şam istifadə edilir. Partlamanın ortaya çıxardığı təzyiq, piston tərəfindən hərəkət enerjisinə çevrilir.

## Tarixi
Benzinli mühərrikin iş prinsipini təşkil edən çevrim dörd zamanlı çevrim ya da Otto çevrimi olaraq da xatırlanır. Bu çevrim 1876-cı ildə Alman mühəndis Nikolaus Otto tərəfindən tapılmışdır. Çevrim dörd mərhələdən ibarətdir.

## Proseslər
# Əmmə: karbürator gələn benzin-hava qarışığı, əmmə sübabının açılması ilə silindr içinə çəkilər.
# Sıxışdırma: Pistonlu yuxarı çıxaraq benzin-hava qarışığını sıxır.
# Yanma: sıxdığı və istilənən qarışıq, BUJİ çıxan qığılcım ilə alovlanar. Yaranan partlama ilə porşen aşağı doğru itilir. Hareket gücü bu mərhələdə çıxarılmış olar.
# Eqsoz: Bu mərhələdə isə porşenin yuxarı hərəkəti ilə yanma nəticəsində yaranan qazlar eqsoz sübabından çölə atılar və bir çevrim tamamlanaraq, digər çevrim yenidən başlar.
Kayanlar

**Kayanlar** — Cənub-Şərqi Asiyada yaşıyan bir xalq.

Burma və Taylandda yaşamaqdadırlar. Kayanlar, Karenni olaraq da bilinən Qırmızı Karen xalqının bir alt qoludur. Tibet-Burma etnik mənşəyinə sahibdirlər. 90-cı illərin sonunda Myanmarda yaşanan qarışıqlıq sonrası çox sayda Kayan qəbiləsi Tayland sərhədini keçərək, Taylandın Mae Hong Son bölgəsinə yerləşmişdir.

Dünyanın ən uzun boyunlu qadınları ünvanını daşıyan Padaunglar isə Red Karen (Karenni) Qəbiləsinin bir alt qrupudur. Şan dilində uzun boyun mənasını gələn Padaunglar eyni zamanda Zürafə Qızlar olaraq da bilinməkdədir. Bir Padaung qadını həyatı boyunca ortalama 20 halqa taxır. Təxminən 10-12 kiloqram ağırlığı tapan bu ağır düyü halqalar zamanla çiyinləri aşağı basdıraraq bədənin şəklini pozaraq boynu uzatmaqdadır. Hələ 5-6 yaşlarındaykən uşaqların boyunlarına halqalar ilişməyə başlanmaqdadır və hər il halqaların sayı artırılmaqdadır.

## Xarici keçidlər
* Long Neck Karen
* The Karen People of Burma
* Karenni Homeland Current news from Karenni State
* Padaung, a subgroup of Karen, The Peoples of the World Foundation
* Huay Pu Keng: Long Neck Village Website about this Kayan village in Thailand contains information on Kayan history, religion, and culture
Müdir xoşbəxt sonluq istəyir

**Patron Mutlu Son İstiyor** — istehsalı 2013-cü ildə gerçəkləşərək 1 yanvar 2014-cü ildə yayımlanan və Kıvanç Baruönünün rejissorluğu ilə çəkilmiş Türkiyə filmi. Filmin baş rollarında Tolga Çevik, Ezgi Mola və Murat Başoğlu oynamışdır.

## Mövzu
Filmdə bir ssenari yazmaq üçün Üzgüpə göndərilən Sinanın (Tolga Çevik), hotel müdirinin qızı Eylülə(Ezgi Mola) aşiq olması və Eylülün nişanlısı Farukla (Murat Başoğlu) evlilik hazırlıqlarına başlaması anında baş vermiş hadisələr canlanır. Həmçinin Tolga Çevik bu filmdə həm Sinan, həm də İsfəndiyar rolunu oynamışdır.

## Rollarda
* Tolga Çevik — Sinan / İsfəndiyar
* Ezgi Mola — Eylül
* Murat Başoğlu — Faruk
* Erkan Can — Arif
* Ersin Korkut — Lokman
* Mustafa Uzunyılmaz — Təmirçi Hicri
* Ayşenur Yazıcı — Vuslat
* Nusret Çetinel — İzzət
* Saba Tümer — kendisi (qonaq oyunçu)
* Mine Özsamsun — Farukun annesi
* Oğuz Okul — Farukun babası
* İcmal Aktuna — İclal
* Zeki Ocak — Cezmi

## Xarici Bağlantılar
*imdb.com saytında "Patron Mutlu Son İstiyor"
*beyazperde.com saytında "Patron Mutlu Son İstiyor"
*Sinemalar.com Profili
*Rəsmi saytı
Hamilton (Kanada)

**Hamilton** — Kanadanın Ontario əyalətində, Ontario gölünün cənub-qərb sahilində yerləşən şəhər.

662.401 əhalisi olan şəhər Ontarionun ən böyük üçüncü, Kanadanın isə ən böyük doqquzuncu şəhəridir.

Ənənəvi olaraq polad və ağır sənaye üzərinə inkişaf edən şəhər iqtisadiyyatı son dövrdə səhiyyə və elm sektorları üzərinə çevrilməktədir. Hamilton televiziya və film sənayesinin sıxlaşdığı, bir çox səsyazma studiyasına və sənət qalereyasına sahib şəhərdir.

Şəhərdə Makmaster Universiteti (*McMaster University*) yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ontario

## Xarici keçidlər
* Hamilton Şəhəri rəsmi saytı 
* McMaster Universiteti rəsmi saytı
Elm tarixi

**Elm tarixi ** (; ) — elmin yaranmasını və elm fenomenini öyrənən tədqiqatlar. Elm elmi cəmiyyət tərəfindən dünya haqqında empirik, nəzəri və  praktiki yolla toplanmış biliklər toplusudur. Elm tarixi həm obyektiv informasiyanı, həm də elmdə mövcud olmuş qeyri-obyektiv informasiyanı da toplayaraq tədqiq edir.

Elmin tarixinin öyrənilməsi ilk növbədə saxlanılmış original və ya istinadən yenidən nəşr edilmiş mətnlər əsasında baş verir. «Elm» və «alim» terminləri istifadəyə XVIII—XX əsrlərdə daxil olub, ona qədər isə biliklərin hamısı toplam şəkildə «natural fəlsəfə» adlanırdı.
## Həmçinin bax
* AMEA Elm Tarixi İnstitutu
* Elm Tarixi (jurnal)
* Corc Sarton
* Elmin fəlsəfəsi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dinamo Krasnodar QVK

**"Dinamo Krasnodar"**( ) — Rusiyanın Krasnodar şəhərini təmsil edən qadın voleybol klubu.

## Tarixi
1946-cı ildə yaradılmış və elə həmin mövsümdən etibarən SSRİ çempionatında mübarizə aparmışdı. 1994-cü ilə qədər dəfələrlə elitanı tərk edən komanda elə böyük bir uğur qazana bilməmişdi. Nəhayət, bəhs edilən ildə Krasnodar təmsilçisi Rusiya Kubokunu qazana bilmişdi.

Komandanın tarixindəki ən böyük uğuru 2012-13 mövsümünə təsadüf edir. Həmin mövsüm Avropa Qadınlar CEV Çağırış Kubokunun finalında İtaliyanın River Volley Pyaçentsa komandasını məğlub edərək Avrokuboklarda ilk titullarını qazanmışlar.

## Heyəti

*2013-14 mövsümü üçün*

## Uğurları
### Ölkədaxili
*16px  Rusiya Kuboku
**16px Çempionluq (14): 1993-94

### Beynəlxalq arenada
*16px CEV Çağırış Kuboku:
**16px Çempionluq (1): 2012-13

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt
Ezgi Mola

**Mercan Ezgi Mola** (d. 29 mart 1983, İstanbul) — teatr, film və televiziya aktrisası.

## Həyatı
2000-ci ildə Akademiya İstanbulda təhsilinə başladı. Hələ 18 yaşı tamam olmadan Kartal Tibetin yönətdiyi Karate Can serialında ilk televiziya təcrübəsini qazandı. Müjdat Gezen Sənət Mərkəzinə qəbul oldu və 4 il təhsil aldı. Bu arada Aydoğan Temeldən də 2 il teatr təhsili aldı. Yenə Aydoğan Temelin liderliyindəki bir teatr mərkəzində "Çürük Alma" tamaşasında ilk səhnə təcrübəsini yaşadı. 2005-ci ilin Oktyabrında BKM Atölyəsinə qatıldı.2005-ci ildə saf bir saç ustası rolunu canlandırdığı "Hırsız Polis" serialının gördüyü böyük bir maraq sayəsində tanınmağa başladı.2006-cı ildə çəkilən "Hayatımın Kadınısın" filmindəki roluyla uğur qazandı. Bu filmdə şəxsi hədəf olaraq gördüyü Türkan Şoray ilə qarşılıqlı rol almaq fürsəti qazanaraq özünü göstərə biləcəyi bir rolu canlandırma şansı qazandı. Bu roluyla 2007-ci ildə Ən Yaxşı Qadın Yardımçı Oyunçu naminasiyasında Sadri Alışık mükafatına sahib oldu.

## Filmografiya

### Program
* *[[Arkadaşım Hoşgeldin]]*

### Film
* *[[Kocan Kadar Konuş - Diriliş]]* — 2016 — ocak — Efsun
* *[[Kocan Kadar Konuş]]* — 2015 — Efsun
* *[[Patron Mutlu Son İstiyor ]]* — 2014 — Eylül
* *[[Soğuk (film)|Soğuk]]* — 2013
* *[[Sen Aydınlatırsın Geceyi]]* — 2013 — Ceren
* *[[Cəlal ilə Ceren]]* — 2013 — Ceren
* *[[Pazarları Hiç Sevmem]]* — 2012
* *[[Celal Tan ve Ailesinin Aşırı Acıklı Hikayesi]]* — 2011
* *[[Ay Büyürken Uyuyamam]]* — 2011
* *[[Dedemin İnsanları]]* — 2011
* *[[Veda (film)|Veda]]* — 2010 — Latife
* *[[Hokkabaz]]* — 2006 — Hemşire
* *[[Hayatımın Kadınısın]]* — 2006 — Ahu
* *[[Organize İşler]]* — 2005 — Berrak
* *[[Ejder Kapanı]]* −2010 defne

### Serial
* 
* *[[Bizim Ev (serial)|Bizim Ev]]* — 2013
* *[[Kötü Yol]]*-2012-Leman Aksular
* *[[Bir Ömür Yetmez]]* — 2011 Hazal
* *[[Güneydoğudan Öyküler Önce Vatan]]* −2010 — Ayşe
* *[[Canım Ailem]]* — 2008–2010 — Feride
* *[[Sınıf (dizi)|Sınıf]]* — 2008 — Esra
* *[[Kolay Gelsin]]* — 2008 — Kezo
* *[[Senden Başka]]* — 2007 — Hayriye
* *[[Hırsız Polis]]* — 2005–2006 — Gülay
* *[[Görünmez Adam]]* — 2004
* *[[Sevinçli Haller]]* — 2004
* *[[Sultan Makamı]]* — 2003 — Seda
* *[[Unutma Beni]]* — 2002 — Seda
* *[[Karate Can]]* — 2000

### TV Filmi
* *Hızlı Adımlar* — 2004 — Selen

### Teatr
*[[Arkadaşım Hoşgeldin]]* — 2013 — (Hələ davam edir.)
* *Vur/Yağmala/Yeniden* — 2008–2009 Murat Daltaban DOT
* *Hisseli Harikalar Kumpanyası* — 2007 Haldun Dormen BKM
* *Çürük Elma* 1998–1999 Aydoğan Temel ATT
* *Adalet Pantolonun Kemeridir* −2003 MSM Müjdat Gezen MSM
* *Sizikiler* 2005 Caner Alkaya BKM
* *Salak Oğlum* 2004 Müjdat Gezen MSM
* *Artiz Mektebi* 2005 Müjdat Gezen MSM
* *Karmakarışık* 2004 Haldun Dormen MSM
* *Yalancı* 2003 İlker Ayrık MSM

## Xarici keçidlər
* İMDB-də Ezgi Mola
* Ezgi Mola SinemaTürkdə
Pemfiqus

**Pemfiqus xəstəliyi** və ya elmi adı **pemphigus** dərinin iltihabi avtoimmun xroniki xəstəliyi. Dəridə, selikli qişalarda, konyuktivada su toplayan yaralar şəklində özünü göstərir. Ciddi qidalanma pozuntusu yaradır. İmmunosupressiv dərmanlar icadına qədər bu xəstələrin 90%-i qidalana bilmədiyi üçün itirilirdi. Lakin immunosupressiv müalicə üsulları ortaya çıxdıqdan sonra bu rəqəm 10%-ə qədər enmişdir. 

## Etiologiya və patogenez
Humoral immun sistemin pozuntusuna bağlı meydana çıxır. Avtoimmun proses dərinin və selikli qişaları örtən epitel hüceyrələrinin bir birinə olan bağlılığını sıradan çıxardır. Bunun nəticəsində selikli qişalarda və dəridə eroziyalar və yaralar yaranır. Epitel hüceyrələri bir biriniə desmoglein adlanan proteinlərlə bağlanmışdır. Bu bağ proteinləri epiteli toxumasını tamlığından məsuldur. Avtoimmun proses desmoglein bağ preoteinləri zədələdiyinə görə epitel hüceyrələri akantoliz prosesinə uğrayaraq gevşəyir. Nəticədə yaralar meydana gəlir. 

## Klinik əlamətlər
Pemfiqus xəstəliyinin müxtəlif klinik variantları vardır. Ən sıx görülən forması adi pemfiqus və ya vulqar pemfiqusdur. Elmi adı pemphigus vulgaris olan bu xəstəlik əsasən ağızda yanma hissi ilə başlayır. Sonra ağızda eroziv səpgilər meydana gəlir. Xəstədə ağrıya bağlı udqunma problemi yaşanır və qidalana bilmir. Sonrakı mərhələlərdə su toplayan qovuqcuqlu yaralar dəri də meydana gəlir. 

## Müalicəsi
Xəstəliyin müalicəsi və profilaktikası demək olar ki, xəstənin ömrü boyu davam edir. Uzun müddətli remissiya əldə etmək üçün potent immunosupressiv müalicələr təyin edilir. 

## Proqnoz
Şərti əlverişsiz xəstəliyin proqnozu, hətta vaxtında başlanmış adekvat müalicə vaxtı ölümcül nəticə mümkündür. Xroniki xəstəliyin axını, adekvat terapiya yalnız kliniki təzahürlərin ifadəsini azaldır, amma xəstəliyin səbəbini aradan qaldırmır. Kəskinləşmə dövrlərində xəstənin işləmək qabiliyyəti kəskin azalır, ağır axın vaxtı xəstənin invalidizasiyası mümkündür.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

*Dermatoonkoloq
*Dermatoloq
Asiyət Yusifova

**Asiyət Nəcməddin qızı Yusifova** () — Azərbaycan-sovet dövlət və partiya xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Balakən Rayon Komitəsinin birinci katibi, Qax Rayon Komitəsinin birinci katibi və ikinci katibi, Zaqatala Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri.

## Həyatı
1923-cü ildə İlisu kəndində kəndli ailəsində doğulmuşdur. İlisu kənd orta məktəbini və 1952-ci ci ildə Şəki ikiillik Müəllimlər İnstitutunu 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun qiyabi şöbəsini bitirmişdir.

1942-ci ildə İlisu kəndində müəllim kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1949-cu iləsək müəllim olaraq çalışmışdır. 1954-cü ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında Ali Partiya Məktəbini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Asiyət Yusifova 1950–1952-ci illərdə ildə Qax Rayon Komsomol Komitəsinin ikinci katibi vəzifəsini tutmuşdur. 1952-ci ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Qax Rayon Komitəsində şöbə müdiri, 1954-cü ildən rayon qəzetinin redaktoru, eyni zamanda Qax Rayon Partiya Komitəsində qadınlar arasında iş aparan şöbənin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1958-ci ildən 1959-cu ilədək Azərbaycan KP MK-da təlimatçı vəzifəsində çalışmışdır.

Asiyət Yusifova 1959-cu ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Qax Rayon Komitəsində əvvəlcə ikinci katib, sonra isə birinci katib vəzifəsinə seçilmişdir.

4 yanvar 1963-cü ildə Qax rayonu və Balakən rayonu ləğv olunaraq Zaqatala rayonuna birləşdirilmişdir. Asiyət Yusifova 1963–1964-cü illərdə birləşmiş Zaqatala Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. 17 iyun 1964-cü ildə yenidən müstəqil Qax rayonu təşkil olunmuşdur. Asiyət Yusifova isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Qax Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir.

Asiyət Yusifova 1970-ci ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Balakən Rayon Komitəsinin birinci katibi, 1974-cü ildən isə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetində referent vəzifəsində işləmişdir.

1981-ci ildən ittifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur. Azərbaycan KP MK-nin XXV, XXVI, XXVII, XXVIII qurultaylarının nümayəndəsi olmuş və MK-nın tərkibinə seçilmişdir. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası XXIII qurultayının nümayəndəsi, VI, VII, VIII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

## Mükafatları
"Lenin", "Oktyabr inqilabı", "Qırmızı əmək bayrağı" ordenləri, "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanları, SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri sərgisinin iki qızıl və bir bürünc medalı ilə təltif olunmuş, respublikanın "Qabaqcıl maarif xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Qeydlər

## Mənbə
* İlisu (ensiklopedik məlumat kitabı) Bakı Vətən-2012 s 158
* 

### İstinadlar
Mikao Usui

**Mikao Usui** — Reykinin yaradıcısı, Yapon Ali Zadəgan silkinin nümayəndəsi.

## Həyatı
Mikao Usui 1865-ci ildə Yaponiyanın Yamaqata bölgəsində doğulmuş. O, Yapon Ali Zadəgan silkinin nümayəndəsi olduğu üçün qoşa samuray qılıncı ilə gəzmək hüququna malik idi. Mikao Usuini məşhur edən onun yaratdığı Reyki müalicə sistemi olmuşdur.

## İstinadlar
* Reyki tarixi 
* Dr. Mikao Usuinin bioqrafiyası