open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konserv

**Konserv** ( - saxlanma) — xammalların yuma, ayırd etmə, soyma, doğrama, qaynatma və ya qızartma kimi ön əməliyyatlardan keçirildikdən sonra, lazımlı əlavələr (yağ, sous, şoraba v. b.) edilərək doldurulub bağlanıldığı hava sızdırmayan metal qutu və ya qablarda yüksək istiliklərə təbii/tabe tutulması və beləcə içində olması olabiləcək bütün mikroorqanizmlərdən təmizlənilməsi nəticəsi qida maddəsinin soyuq mühitdə qalması lazım olmadan pozulmadan illərcə söykən/dözməsini təmin edən əməliyyatlara və bu əməliyyatlar nəticəsi çıxan məhsullara konserv deyilir.

## Konservin Tarixçəsi

İlk konserv şüşə qab içində 1804-cü ildə Nicolas Appert tərəfindən edilmişdir. Geniş ağızlı bir şüşə qab içinə konserv edəcəyi qidası qoyan Appert, qabın ağızını bir göbələk tibbə ilə zəif olaraq bağlamışdır. Hazırlanan qabdakı qidanın üzərində olan havanı götürmək üçün qabı 30. 60. dk. Qaynatmaqda olan su içində tutmuşdur. Daha sonra göbələk tıpayı möhkəmcə bağladıqdan sonra qabdakı konserv edilən maddənin uzun müddət söykən/dözdüyünü görmüşdür. O illərdə bu şəkildə hazırlanan konservlər uzun dəniz səfərlərində istifadə edilmişdir.

1810-cu ildə İngilis Peter Durand şüşə yerinə tənəkə qutunu istifadə etmişdir. Əldə edilən konserv "Qutu Konservi" adını almışdır. 1815-ci ildə Fransız Pierre Antonie Anbilbent tənəkə qutuya edilən konservi inkişaf etdirərək daha ucuza mal etməyi bacarmışdır. Bu sırada edilən konservlərdə istifadə edilən qutuların ağızı lehimlə bağlanılmaqda idi. Əldə edilən qutu konservləri şüşə qabdakı konservlərə görə həm daha ucuz həm də daşıma asanlığı baxımından daha rahat idi. Ancaq tənəkə istifadə edildiyi və qutuların ağızı lehimləndiyi üçün qidaların içində çözünmüş olaraq olan güllə, qalay, dəmir iyonlarına rast gəlmək mümkünidi. Haqqında danışılan bu ağır metal iyonları zəhərləməyə səbəb olduğundan sağlamlıq baxımından böyük bir maneə təşkil etməkdə idi.

İngilis William Under Word Amerikanın Boston şəhərində ilk konserv fabrikini qurdu. 1821-ci ildə qurulan bu konserv fabrikindən sonra İngilis Tomas Kensett New Yorkda denizanası, istridyə, krevet kimi su məhsullarını konserv etdi. Yenə eyni adam konserv etmənin xüsusi icazəsini Amerika hökumətindən götürməyi bacardı.

1840-1860 illərində Amerikada konservçilik texnologiyası maşın, işlətmə və tənəkə qutu istehsalı baxımından böyük inkişaf göstərmişdir. 1847-ci ildə Acen Tailor 2 parçalı suvama qutu etmə texnikası inkişaf etdirdi. 1849-cu ildə Steveson lehim edən maşını icad etdi. 1852-ci ildə Shiyer otoklavı tapmışdır.

Sürətlə inkişaf edən konserv texnologiyasının yanında bəzi pisniyyətli kəslər inkişaf edən texnologiyanı istifadə edərək əxlaq xarici pul qazandılar. Konserv qutularının içinə su və ya daşları dolduraraq konserv deyə xalqa/halqa satdılar. Bunun üzərinə 1907-ci ildə Amerikada qurulan "Milli Konservçilik Dərnəyi" çıxarılan konservlərin idarəsini etməyə başladı.

1912-1918 illəri arasındakı 1. Dünya Döyüşündə bol miqdarda konserv istehlak edildi. 1921-ci ildə meyvə şirəsi və uşaq yeməyi konservləri çıxarıldı. 1940-1945 illərində Amerikan, İngilis və Fransız orduları yeməyinin 2/3 si konserv edilmiş məhsullar idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Konservləşdirmə
Diplomatiya

**Diplomatiya** — dövlət başçılarının, hökumətlərin və xarici əlaqələr üzrə xüsusi orqanların prinsipial fəaliyyəti olub, dövlətin xarici siyasətinin məqsəd və vəzifələrini həyata keçirməkdən və dövlətin hüquq və maraqlarını xaricdə müdafiə etməkdən ibarətdir. Diplomatiya dedikdə əsasən beynəlxalq münasibətlərin iştirakçısı olan dövlət və qrupların səlahiyyətli nümayəndələri arasında danışıqların aparılması sənəti və təcrübəsi nəzərdə tutulur. Diplomatiyanın predmeti, subyekti, obyekti də dünyanın siyasi xəritəsində öz yerini tutmuş dövlətlərdir. Diplomatiya tarixinin başlıca məqsədi dövlətlərarası münasibətlərin yaranması, inkişafı və pozulma prosesini öyrənməkdən ibarətdir.

Müasir dünyada dövlətlər öz mənliyini, mövcudluğunu 2 yolla təsdiq etdirir:
* 1) dövlətlər arası münasibətlər, yəni ikitərəfli diplomatiya;
* 2) çoxtərəfli münasibətlər, yəni subregional, universal təşkilatlar vasitəsilə tanınma.

Ən qədim zamanlardan diplomatiya işi imtiyazlı dairələrin, saray elitalarının əlində olmuş, böyük bir tarixi inkişaf yolu keçərək mərasimləşmiş və məcəllələşmişdir. Tədricən dövlətlərarası münasibətlərin qayda və normalarının hüquqi bərkintisindən ibarət beynəlxalq hüquq elmi meydana gəlmişdir ki, qədim Romada bu elmi "Xalqlar hüququ" adlandırmışlar. Diplomatiya tarixinin vəzifələri çox spektrli olub bilavasitə məqsədin aydınlaşdırılmasına xidmət edir. Diplomatiya müxtəlif maddi mədəniyyət nümunələrini özündə saxlamaqdadır ki, bunlara Mani və Hammurapi qanunlarını göstərmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xarici siyasət
* Dollar diplomatiyası
* Diplomatik hüquq
* Diplomatik korpus
* Diplomatik yazışmalar
* Diplomatiya (kitab)
* Diplomatların Peşə Bayramı

## Xarici keçidlər

* Diplomatiya Aid Məlumatlar (Blog) 
* Diplomatiya haqqında internet səhifə 
* Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin ''Diplomatiya Aləmi'' jurnalı
* Diplomatiya haqqında bloq yazıları
Vyaçeslav Lıçkin

**Vyaçeslav Stepan oğlu Lıçkin** (30 sentyabr 1973, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — azərbaycanlı futbolçu.  Futbol üzrə Azərbaycan milli yığmasının üzvü olmuşdur.

## Həyatı
Azərbaycan futbolunun yetirməsi. 1989—1991-ci illərdə ikinci liqa klubu Termist klubunda oynuyurdu. 1991-ci ildə Neftçinin heyətində SSRİ birinci liqasında 3 oyun keçirtmişdir.

1992—1994-cü illərdə Dinamo Stavropol, Nart Çerkessk və Anji Mahaçqala kimi rus komandalarında çıxış edirdi.

1995—1996-cı il mövsümünü Neftçi də keçirtdi və öz etirafına görə, bu onun karyerasında ən yaxşı mövsümü idi.

1996/97 mövsümün əvvəlində Türkiyənin Trabzonspor komandasında oynuyurdu. Lakin legioner karyerası uğurlu alınmadı və o, tezliklə evə qayıtdı. 1997-ci ildə meneceri Ayvar Poxlakın köməyi ilə Finlandiyanın TPS klubuna keçdi və orada həmən əsas heyətin üzvü ola bildi.

1998-ci ilin ikinci yarısında Rusiyanın birinci liqasında çıxış edən Tümendə oynayıb, bu transferdə milli yığmanın üzvü və Tümenin sabiq-oyunçusu Arif Əsədovun rolu böyük idi. Yeni komandada 11 oyuna 4 top vurmuşdur, amma bu klubun aşağı liqaya düşməkdən xilas etmədi.

1999-cu əvvəlində Spartak Moskvanın 2 məşq toplanışında iştirak etdi, lakin sonda komandaya uyğun görsənmədi. Bundan az sonra Torpedo-ZİL ilə müqavilə bağladl. 1999-un yayında Kristall Smolensk FK keçdi.

2000-ci ildə Sankt-Peterburqun "Lokomotiv"i ilə bir illik müqavilə bağladı. Lakin komandada çox qalmadı və mövsümün ortasında tərk etdi. 2001-ci ildə eyni şəhərin Dinamo klubunun oyunçusu oldu.

2002-ci ilin əvvəlində həvəskarlar liqasının üzvü Kondopoqa FK-nın oyunçusu hesab edilirdi.

2002—2004-cü illər arasında Spartak Luxovitsı, Qazovik-Qazprom və Vidnoe FK klublarında oynamışdır.

2006—2007-ci illərdə Bakının İnter klubunda, 2007/08 mövsümündə isə Zaqatalanın Simurq klubunun heyətində çıxış edirdi.

2008-ci ildə 2010-cu ilə qədər həvəskarlar liqasında çıxış edən Neva klubunda oynuyurdu.

Azərbaycan milli yığmasının heyətində 45 oyuna 4 qol vurmuşdur.

Ailəlidir, iki qızı var.

## Nailiyyətləri

* Azərbaycan çempionatının qalibi 1998
* Azərbaycan Premyer Liqasının gümüş mükafatçısı 2005.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* FootballFacts.ru saytında profili
Spartak Trnava FK

**Spartak Trnava FK** — Slovakiyanın futbol klubu.

Trnava şəhərində yerləşir.

## Tarixi
30 may 1923-cü ildə Sk Çcechie və CsSK klublarının birləşməsindən yaranıb.

“Spartak”in tarixinin qızıl dövrü ötən əsrin 70-ci illəri ilə bağlıdır. 1968/1969 mövsümündə Çempionlar Liqasının yarımfinalınadək yüksəlib gələcək qalib “Ayaks”a uduzan “Spartak” 1972/1973 və 1973/1974 mövsümlərində avrokubokların 1/4 finalınadək irəliləyib. Lakin müstəqillik illəri komanda üçün uğursuz olub. Ölkə çempionatlarında 434 oyun keçirib, 208 qələbə qazanıb, 104 heç-heçə edib, 122 dəfə uduzan Trnava təmsilçisi 651 qol vurub 478-ni buraxıb. Slovakiya çempionatında ən yaxşı nəticəni 1997/1998 mövsümündə əldə edən trnavalılar çempionluğu son turlarda əldən verib.

Slovakiyanın son çempionatında “Spartak” 33 oyuna 55 xal toplayaraq çempiondan 15 xal geri qalıb. Həmin çempionatın bürünc mükafatçısı ev oyunlarını Anton Malatinski adına stadionda keçirir. Bu arena 18448 tamaşaçı tutur. “Qara-qırmızılar”ı hazırda Karol Peçe çalışdırır.

## Uğurları

1968, 1969, 1971, 1972, 1973-cü illərdə 5 dəfə Çexoslovakiya Çempionu;

1951, 1967, 1971, 1975, 1986-cı illərdə 5 dəfə Çexoslovakiya Kubokunun qalibi;

1971, 1975, 1986, 1991, 1998-ci illərdə 5 dəfə Slovakiya Kubokunun qalibi;

1998-ci ildə Slovakiya Superkubokunun qalibi;

## Avrokuboklarda iştirak

Avrokuboklarda isə 66 matç keçirən “Spartak” 28 qələbə qazanıb 14 heç-heçə edib və 24 dəfə uduzub. Onların top fərqi 95-79-dur. Müstəqillik dönəmində ən yaxşı halda 2 mərhələ adlayan "Spartak" elə 2004/2005 mövsümündəki həmin uğurundan sonra qələbəyə həsrətdir. Həmin mövsümün son iki oyununda, üstəlik daha iki turnirin iştirakçısı olan trnavalılar uğursuzluğa düçar olub. Belə ki, qitə kuboklarındakı son 6 matçda “Spartak” rəqibini məğlub etməyib.
Ekranas FK

**Ekranas** (*[[Litva dili]]ndə-Futbolo Klubas Ekranas*) - Litvanın futbol klubu. Panevejis şəhərində yerləşir.

## Tarixi
1964-cü ildə yaranan komanda ilk uğurunu 21 il sonra qazanıb. 1985-ci ildə Litva çempionu olan Panevejis şəhəri təmsilçisi 1991-ci ildən başlayaraq, müstəqil Litva birinciliklərinin daimi iştirakçısıdır. 20-ci yubiley çempionatında 12 turdan sonra 27 xalla ikinci pillədə qərarlaşan “Ekranas” əvvəlki 19 mövsümdə kifayət qədər titul qazanıb. 2008-ci ilin ortalarından baş məşqçi postuna Valdas Urbonası gətirən Panevejis təmsilçisi ev oyunlarını cəmi 4 min tamaşaçı tutan “Aukştaitiya” stadionunda keçirir.

## Uğurları
1985, 1993, 2005, 2008-ci illərdə 4 dəfə futbol üzrə Litva çempionatının qalibi olmuşdur. 3 dəfə gümüş medala sahib çıxıb - 2003, 2004, 2006. 4 dəfə bürünc medala sahib çıxıb - 1994, 1998, 2002, 2007. 3 dəfə də kubokun finalçısı olub - 1994, 2003, 2006.

1985, 1998, 2000-ci illərdə 3 dəfə Litva Kubokunun sahibi olub.

1998, 2006-cı illərdə 2 dəfə Litva Superkubokunu qazanmışdır.

2006-cı ildə Baltik Çempionları Kubokunun qalibi olmuşdur.

1993 və 2009-cu illərdə “Birlik Kuboku” turnirinə yollanan “Ekranas” tarixi ərzində bu turnirdə uduzmayıb. Onlar müvafiq olaraq yarımfinal və 1/4 finaladək irəlilədiyi turnirlərdə penaltilər seriyasında mübarizəni dayandırıb.

## Avrokuboklardakı iştirakı
Avrokuboklarda 11 dəfə çıxış edən “Ekranas” 4 dəfə mərhələ adlaya bilib ki, bu da onların 30 oyun keçirməsinə imkan verib. Ümumilikdə, 9 qələbə, 6 heç-heçə və 15 məğlubiyyəti olan rəqibimiz top fərqində də geridir – 33:54.

1993/1994. **Çempionlar Liqası**

“Floriana” (Malta) 0:1 0:1 (ilk oyun evdə)

1998/1999. **Kuboklar Kuboku**

“Apollon” (Kipr) 1:2 3:3 (ilk oyun evdə)

1999/2000. **İntertoto Kuboku**

“Çaxlaul” (Rumıniya) 0:1 0:1 (ilk oyun səfərdə)

2000/2001. **UEFA Kuboku**

“Lyers” (Belçika) 0:3 0:4 (ilk oyun evdə)

2001/2002. **İntertoto Kuboku**

“Artmedia” (Slovakiya) 1:1 1:1 pen – 4:5 (ilk oyun evdə)

2003/2004. **UEFA Kuboku**

“Debretsen” (Macarıstan) 1:1 1:1 pen – 2:3 (ilk oyun evdə)

2004/2005. **UEFA Kuboku**

“Dudelanj” (Lüksemburq) 1:0 2:1 (ilk oyun evdə)

“Odd Qrenland” (Norveç) 1:3 2:1 (ilk oyun səfərdə)

2005/2006. **UEFA Kuboku**

“Kork Siti” (İrlandiya) 0:2 1:0 (ilk oyun evdə)

2006/2007. **Çempionlar Liqası**

“Elbasani” (Albaniya) 0:1 3:0 (ilk oyun səfərdə)

Dinamo Zaqreb (Xorvatiya) 1:4 2:5 (ilk oyun evdə)

2007/2008. **UEFA Kuboku**

B-36 (Farer adaları) 3:1 3:2 (ilk oyun səfərdə)

“Valarenga” (Norveç) 1:1 0:6 (ilk oyun evdə)

2008/2009. **İntertoto Kuboku**

“Narva” (Estoniya) 1:0 3:1 (ilk oyun evdə)

Rusenborq (Norveç) 1:3 0:4 (ilk oyun evdə)

2009/2010. **Çempionlar Liqası**

Bakı (Azərbaycan) 2:2 2:4 (ilk oyun evdə)
Qalıq yanacaqlar

**Qalıq yanacaqlar** — mineral yanacaqlar olaraq da bilinər, hidrokarbon ehtiva edən kömür, neft və təbii qaz kimi təbii enerji qaynaqlarıdır. Qalıq yanacaqlar sənaye sahədə çox geniş bir istifadə sahəsi tapmaqdadır.

Elektrik istehsalında, ümumiyyətlə qalıq yanacağın yanması ilə ortaya çıxan enerji bir turbinə güc olaraq çatdırılar. Köhnə generatorlarda ümumiyyətlə yanacağın yanması ilə əldə edilən buxar turbini çevirmək üçün istifadə edilərdi, lakin yeni enerji stansiyalarında yanma ilə əldə edilən qazlar, birbaşa olaraq qaz turbinini çevirməkdədir.

20 və 21-ci əsrdə dünya səviyyəsindəki texnoloji inkişaflarla, qalıq yanacaqlardan əldə edilən enerjiyə olan ehtiyac artmaqdadır. Xüsusilə neftdən əldə edilən benzin, dünya səviyyəsində və regional olaraq böyük qarşıdurmaların ana səbəbi halına gəlməkdədir.

Kömür, neft və təbii qaz dünyanın bugünkü enerji ehtiyacının çox hissəsini təmin edir. Strukturlarında karbon və hidrogen elementlərini saxlayan bu qalıq yanacaqlar, uzun müddətlər içərisində meydana gəlməkdə lakin çox tez istehlak edilməkdədir. Dünyanın müəyyən bölgələrində toplanmış bu yanacaqların günümüz texnologiyasıyla ¾-nün yarısının çıxarılması qeyri-mümkün; digər yarısının isə çıxarılması texniki olaraq çox bahalıdır. Bu da qalıq yanacaqları yenilənə bilməyən və məhdud yanacaqlar sinifinə daxil edilir.

## Mənbə
Göksel

**Göksel Demirpençe** () — Türkiyə musiqiçisi.

## Həyatı
Göksel 1971-ci ildə İstanbulda doğulub. İlk və orta məktəbi İstanbulda tamamlayıb. 1988-ci ildə Boğaziçi Universiteti Fəlsəfə bölməsini qazanan sənətçi, musiqiyə olan əlaqəsinin artmasıyla 1991-ci ildə məktəbdən ayrılmaq məcburiyyətində qalıb. 1989-cu ildə Aroyo Odo Çox Səsli Xorunda iştirak edib. Musiqi işlərinə xüsusi solfec və şan dərsləri götürərək başlayıb. İstanbul Universiteti təhsil vəzifəlisi Gül Sabar və İran əsilli musiqiçi Evlim Bahçebandan xüsusi dərslər götürdü.

Musiqilə peşəkar olaraq məşğul olmağa qərar verən Göksel xüsusi musiqi işləri ilə bərabər bir çox orkestrdə solistlik etdi. 1995-ci ildə Sezen Aksu və Sertab Erenerin işlərində vokalist olaraq vəzifə götürdü. Elə həmin il məşhur musiqiçi Onno Tuncla tanış olmasıyla birlikdə musiqi həyatına bir albom ilə inteqrasiya olunmağa qərar verdi.

Ancaq Onno Tuncun bədbəxt bir qəza nəticəsində ölümüylə aramızdan ayrılması Gökselin albomunun gecikməsinə səbəb oldu. Müzikal təcrübələrinə təcrübə qataraq keçirdiyi iki ildən sonra ilk albomunu 1997-ci ildə çıxardı. "Yollar" adını daşıyan albomda on səkkiz yaşından etibarən yazdığı söz və musiqilərinə yer verdi. Musiqi direktorluğunu Sarp Özdemiroğlu və Kave Bahçebanın etdiyi albomda on musiqidən təşkil olunmuşdu.

Öz musiqiləri xaricində söz və musiqiləri Sezen Aksu və Onno Tunca aid "Gülləsi Rənglər" və "Yaraşıqlı" adlı iki mahnını şərh etdi. Albomun məşhurlaşan ilk musiqisi fərqli gitara tonları, Gökselin teatral şərhiylə funk tərzi hərəkətli ritmlər ehtiva edən "Səbir" oldu. Dekorasiyasından ssenarisinə qədər təcrübi dadlar ehtiva edən video klipiylə də musiqi sevərlərin diqqətini çəkdi.

Albomun ikinci klipi isə sənətçinin duru vokalıyla ağıllarda yer edən "Uzun Uzun Yollar"a çəkildi və rejissorluğunu Cansu Akbel etdi. Göksel bu albomunda Yavuz Çətin, Levent Altındağ, Ərdəm Sökməyin, Tahsin Ünüvar, Əryin Aslan kimi gənc və qabiliyyətli adların yanında At idilə Özdemiroğlu, Erkan Oğur kimi duayenlerlə çalışdı. Sənətçi ikinci albomu "Körebe" oktyabr 2001-ci ildə bazara çıxdı. Cəmi 11 mahnının tapıldığı albom mahnılarının beşinin musiqisi, doqquzunun da sözləri sənətçinin özünə aid idi.

## Albomları

## Xarici keçidlər

* Göksəl Rəsmi vebsaytı
* Myspace'de Göksəl
Gökhan Zan

Gökhan Zan () — təqaüddə olan türk futbolçu.

Gökhan Zanın ilk klubu "Hatayspor" olub. Sonradan "Çanaqqala Dardanelspor"a keçən futbolçu 2003–2004-cü il mövsümündə "Beşiktaş"a transfer olub. O, 2005–2006-cı il mövsümünü "Qaziantepspor"da keçirdikdən sonra "qartallar"ın heyətinə qaytarılıb. 2000-ci ildən Türkiyə milli komandasına çağırılan Gökhan indiyədək 45 dəfə "ay-ulduzlu" forma geyib. 2009-cu ildə "Qalatasaray"la 2 illik müqavilə imzalayıb.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Yohannes Rau (tarixçi)

Professor **Yohannes Rau** Almaniyada Qafqaz və Mərkəzi Asiya bölgələri üzrə tanınmış ekspertdir və bir sıra kitabların, məqalələrin müəllifidir. O, müstəqil elmi fəaliyyəti ilə yanaşı, Almaniya Şərqşünaslıq İnstitutunda da çalışıb, bir sıra universitetlərdə mühazirələr oxuyub. Hazırda Almaniya Müdafiə Nazirliyi Akademiyası nəzdindəki təhlükəsizlik forumunun üzvüdür.

Yohannes Raunun "Dağlıq Qarabağ Azərbaycanın tarixində və Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü" adlı kitabı işıq üzü görüb.

Müəllif 423 səhifədən ibarət kitabında Qafqazın tarixini qədim dövrlərdən başlayaraq müasir dövrümüzədək dərindən araşdırıb, Avropa ictimaiyyəti üçün qaranlıq qalan məqamlara aydınlıq gətirməyə çalışıb. Qafqaz Albaniyasının tarixindən bəhs edən müəllif əsərində qədim alban şəhərlərinin — Şamaxının, Bərdənin, Gəncənin, Ərdəbilin adlarını çəkib. Qədim Albaniyada ilk əvvəl xristianlığın mövcudluğunu qeyd edən alman professor indiki Qarabağ bölgəsinin də bu dövlətin, sonradan isə albanların qurduqları Girdiman dövlətinin tərkibində olduğunu qeyd edib. VII əsrdə ərəblərin gəlməsi ilə indiki Azərbaycan ərazilərində yerləşən qədim alban əhalisinin əksəriyyətinin islam dinini qəbul etdiyi bildirilib. Beləliklə, müəllif Azərbaycanın qədim dövlətçilik ənənəsinə malik olduğunu vurğulamaqla yanaşı, Qarabağın da Azərbaycanın tarixi ərazisinin tərkib hissəsi olduğunu göstərib.

Müəllif orta əsr dövründən, xüsusən Albaniya tarixindən bəhs edərkən erməni kilsəsinin qədim alban kilsəsini məhv etmək və alban irsinə sahiblənmək uğrunda çirkin mübarizəsini ifşa edib. Ermənilərin hələ VII əsrdə alban kilsəsi ilə etiqad yaxınlığı olan Bizans imperiyası və ərəb xilafəti arasındakı rəqabətdən alban irsinin məhv edilməsi üçün istifadə etməsi ciddi dəlillərlə göstərilib. Ermənilərin məkrli planlarını XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycanı işğal edən çar Rusiyasının Qafqazdakı ağalığı dövründə davam etdirməsi və alban kilsəsinin ləğv etdirilməsinə nail olması oxucuların diqqətinə çatdırılıb.

Kitabda çar Rusiyasının Qafqazda, o cümlədən Azərbaycanda apardığı işğalçı əməliyyatlardan, o cümlədən Qarabağ xanlığı ilə çar Rusiyası arasında imzalanmış məlum saziş haqqında məlumat verilib. Daha sonra müəllif müxtəlif vaxtlarda ayrı-ayrı yerlərdən Azərbaycana 600 mindən çox erməninin köçürüldüyündən, ermənilərin Rusiyaya arxalanıb Azərbaycan torpaqlarının etnik görkəmini dəyişərək öz dövlətlərini qurmaq məqsədlərindən, ermənilərin 1905-ci, 1917–18-ci illlərdə azərbaycanlılara qarşı böyük qırğınlar törətdiyindən, müasir dövrdə Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimin özlərini "müstəqil dövlət" elan etmələrindən, Xocalı soyqırımından və hazırkı vəziyyətdən bəhs edib.

Bu, müəllifin Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə dair ikinci kitabıdır. Onun birinci kitabı alman dilindən ingilis və ərəb dillərinə tərcümə edilib.

## Mənbə
* ALMAN ALİMİN DAĞLIQ QARABAĞ HAQDA KİTABINDA ERMƏNİSTANIN AZƏRBAYCANA QARŞI TƏCAVÜZÜNDƏN BƏHS OLUNUB
Fərid Quliyev

**Fərid Ruslan oğlu Quliyev** () — Azərbaycan futbolçusu.

Fərid Quliyev gənc olsa da, artıq müəyyən özünəməxsus göstəricilər qazanıb. Çempionlar Liqasında qol vuran ən gənc azərbaycanlı futbolçudur. "Bakı" 2006-ci ildə Çempionlar Liqasının birinci mərhələsində mübarizəyə qoşularkən, o da bu komandanın üzvlərindən biriydi. Gürcüstanda "Sioni"yə uduzulan matçda (0:2) forma geyinməsə də, cavab görüşündə 45 dəqiqə meydanda oldu. Fasilədə Georgi Meqreladzeni əvəzləyən Fərid sona 15 dəqiqə qalmış adını tabloya yazdırdı. Başla vurduğu qol UEFA-nın rəsmi saytında da öz yerini tapdı. O, ilk mərhələnin ən gözəl qollarından birinə imza atmışdı. Gəncin təkbaşına fədakarlığı "Bakı"nın "Sioni" səddini keçməsinə çatmasa da, hər halda klub ÇL-də ilk qələbəsini qazandı. Oyunu izləmək üçün Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionuna gələn azarkeşlərdən biri Rəşad Kərimov isə 18 min dollar uddu. "Bakı"nın udmasına əmin olub, bukmeyker kontoruna pul qoyduğu üçün. Milli çempionatlar tarixində vurulan ən erkən qol da Fəridin aktivindədir. "Standard"ın heyətində "Turan"ın qapısından 28-ci saniyədə ilk topu keçirib. Camal Məmmədovun ideal ötürməsini bir toxunuşla tora qovuşduran hücumçu bu görüşdə dubl etməklə yanaşı, 1 qolun da pasını verdi. Yola saldığımız çempionatda 7 dəfə rəqib qapıçılarını məyus edən forvard 4 qolu "Muğan"da, qalanlarını "Standard"da vurub. Legioner limiti götürüləndən sonra meydan gəlmələrə qalsa da, Quliyev əksər yerli futbolçular kimi gözdən itmədi. Bombardirlər siyahısı legionerlərin "oylağına çevrilib", bununla belə, Olimpiya yığmamızın keçmiş üzvü onların içərisində özünə yer edə bilib.

## Uğurları
***[[Azərbaycan Milli Futbol Çempionatı]]nın bombardiri: (1)** – 2009/2010

## Mənbə
*Millidə oynamaq üçün "Real"a qol vurmalıyam?

## İstinadlar
Dənizlispor

**Dənizlispor (Denizli)** veya və ya sponsorluq adı ilə **Altaş Dənizlispor** - Türkiyənin futbol klubu.

## Tarixi
1966-cı ildə yaranmışdır.

## Avropa kuboklarında iştirak
1 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
*1-ci Liqa:
**Çempionat (2):** 1982-1983, 2018-2019

## Liqa mübarizələrı
* **[[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqa]]**: 21 Mövsüm
1983-1988, 1994-1997, 1999-2010, 2019-2021
* **[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]**: 37 Mövsüm
1966-1983, 1988-1994, 1997-1999, 2010-2019, 2021-2023
* **[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]**: 1 Mövsüm
2023-

## Topçular
### Komandanın heyəti



## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Georgi Lomaya

**Georgi Camaloviç Lomaya** (; 8 avqust 1979, Tbilisi) — gürcü futbolçu, İnter Bakı klubunun və Gürcüstan milli futbol komandasının qapıçısı.

Georgi Lomaya İnter Bakı futbol klubunun tarixinə ilk gürcü qapıçı kimi düşüb. Vətənində "Kodako", Tiflisin "Dinamo", "Merani" və "Lokomotiv"də oynayan Georgi 2003-cü ildən legioner həyatı yaşayıb. Belə ki, ilk iki ildə Moskva "Spartak"ının qapıçısı olub. Ancaq bu titullu komandada cəmi 2 oyun keçirib və 4 top buraxıb.

2004/2005 mövsümündə "Ximki"yə icarəyə verilən Lomaya daha sonra Rusiyada "Luç-Enerji", Almaniyada "Karl Tseyss", Ukraynada "Karpatı" komandasında forma geyinib. Ötən il vətəninə qayıdan Georgi Rustavi "Olimpi"sinin şərəfini qoruyub.

1998-ci ildə debüt etdiyi milli komandada 33 oyun keçirib.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Moskva "Spartak"ının sabiq qapıçısı "İnter"ə gəldi

## Həmçinin bax
UEFA Çempionlar Liqası 2009/2010

### Oyunların təqvimi

## Təsnifat mərhələsi

### Birinci təsnifat mərhələsi

### İkinci təsnifat mərhələsi

### Üçüncü təsnifat mərhələsi

### Dördüncü təsnifat mərhələsi

## Qrup mərhələsi
Qrup mərhələsində 18 ölkənin təmsilçisi iştirak edəcək. Bu mövsüm 8 komanda ilk dəfə ÇL-in qrupuna vəsiqə qazanıb: Volfsburq, Rubin, Alkmaar, Debretsen, APOEL, Unirea, Sürix, Standard.

### A qrupu

### B qrupu

### C qrupu

### D qrupu

### E qrupu

### F qrupu

### G qrupu

### H qrupu

## Pley-off mərhələsi

#### Qeyd


## İstinadlar
UEFA Avropa Liqası 2009/2010

### Oyunların təqvimi

## Təsnifat mərhələsi

### Birinci təsnifat mərhələsi
Oyunların tarixi 02.07.2009.- 09.07.2009

### İkinci təsnifat mərhələsi

### Üçüncü təsnifat mərhələsi

### Dördüncü təsnifat mərhələsi
Avqustun 7-də İsveçrənin Nyon şəhərində UEFA Avropa Liqası pley-off mərhələsinin – qrup turniri ərəfəsindəki sonuncu səddin püşkatması keçirilib.
* Oyunların tarixi 20.09.2009.- 27.09.2009

## Qrup mərhələsi

### A qrupu

### B qrupu

### C qrupu

### D qrupu

### E qrupu

### F qrupu

### G qrupu

### H qrupu

### İ qrupu

### K qrupu

### J qrupu

### L qrupu

## İstinadlar
Qay Luzon

**Qay Luzon** — Standard Lyej komandasının baş məşqçisi

## Həyatı
Qay Luzon 1975-ci ildə İsraildə anadan olub. 2001-ci ildən futbol məşqçisi kimi fəaliyyət göstərir. 4 mövsüm İsrailin Makkabi Petah-Tikva klubunun baş məşqçisi olub. Güclü komanda sayılmayan bu kluba ölkə çempionatının bürünc medallarını qazandırıb. 2007-ci ildə Hapoel Tel-Əviv klubunun baş məşqçisi postunu tutub. Lakin bu klubla uğur əldə edə bilmədiyinə görə istefaya göndərilib. 2008-2010-cu illərdə Bney Yehuda Tel-Əviv, 2010-2013-cü illərdə İsrailin 21 yaşlılardan ibarət millisini| çalışdırıb. 2013-cü ildən Belçikanın Standart Lyej klubunun baş məşqçisidir.

Qay Luzon bir dəfə Makkabi Petah-Tikva, bir dəfə isə Hapoel Tel-Əviv klubu ilə UEFA kubokunda iştirak edib və komandalarını qrup mərhələsinə çıxarıb.

## Həmçinin bax
Fiziologiya

**Fiziologiya** (yunan dili φύσις — təbiət və λόγος — bilik sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir) — müxtəlif səviyyəli bioloji sistemlərin fəaliyyəti və tənzimlənməsi, həyati proseslərin normadakı sərhədlərini (bax: normal fiziologiya) və onlardan kənaraçıxmaları (bax: patofiziologiya) öyrənən elm. Fiziologiya canlı orqanizm və onun həyat fəaliyyəti haqqında olan elmdir. Fiziologiya canlı orqanizmin fəaliyyətlərinin icra mexanizmini açmaqla, onlar arasındakı əlaqəni, təkamülünü və fərdi inkişaf proseslərini öyrənir. Fiziologiyanın öyrənmə obyekti canlı orqanizmdir. Bioloji elmlərə aid olub, bütöv orqanizmin və onu təşkil edən orqan, toxuma və hüceyrələrin struktur elementlərinin həyat fəaliyyətinin, bu fəaliyyətin səbəb və mexanizmlərini müəyyən etməklə orqanizm ilə xarici mühit arasındakı əlaqəni öyrənir. Fiziologiyanın iki sərbəst elm sahəsindən ibarətdir:

# *Bitki fiziologiyası*
# *İnsan və heyvan fiziologiyası*

## Fiziologiyanın inkişaf tarixi
Qədim fiziologiyanın inkişafı – Fiziologiyanın tarixi çox qədimdir. Onun əsasını eramizdan əvvəl Çində, Hindistanda, Yunanistanda və s. yaşamış filosoflar və həkimlərin anatomiyası və fiziologiyaya aid bəzi təsəvvürləri təşkil edir. Eramızdan 400 il əvvəl yaşamış Hipokrat (460–377) təbabətə aid qiymətli məlumatlar vermişdir. O, insanın bədən quruluşunu , kəllənin örtük sümüklərini öyrənmiş , bəzi cərrahi əməliyyatlar aparmış , şişlərin və çıxıqların müalicə üsullarını göstərmişdir. Azərbaycan fiziologiyasının inkişafı. Azərbaycan fiziologiya məktəbin təşkilində və ilk fizioloqların hazırlanmasında Pavel Yuryevic Rostovsev 1877-ci il Moskva da anadan olmuşdur. O ,1901-ci ildə Peterburq Hərbi –Tibb akademyasını bitirdikdən sonra fiziologiya kafedrasında əmək fəaliyyətinə başlamışdır.Косицкий Г.И.Физиология человека.-Москва,1985.

## İnsan və heyvan fiziologiyası aşağıdakı bölmələrə ayrılır
# Ümumi fiziologiya
# Müqayisəli fiziologiya
# Xüsusi fiziologiya

**Ümumi fiziologiya**-orqanizmdə , o cümlədən hüceyrə daxilində gedən prosesləri və bunlar arasındakı qarşılıqlı funksional dəyişikliklərin ümumi qanunauyğunliqlarını öyrənir.
**Müqayisəli fiziologiya**- öz fəaliyyətini müxtəlif inkişaf mərhələlərindəki spesifik xüsusiyyətlərinə həsr edir. Müxtəlif zooloji qruplara aid canlının həyat fəaliyyətinin qanunauyğunluqlarını öyrənən təkamül fizioloji müqayisəli fizioson pilləsidir. Təkamül fiziologiyası,ekologiya,ontologiya və paleofiziologiya bölmələri vardır.
**Xüsusi fiziologiya**-müxtəlif orqan və sistəmlərinin funksiyalarını, onlar arasındakı qarşılıqlı əlaqəni, daxili və xarici amillərdən asılığını, orqanizmin davranışını və s. öyrənir.

## İstinadlar
Endrü Conson

**Endrü Conson** (, ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 17-ci prezidenti (1865–1869). ABŞ-nin iki hissəyə parçalanması və vətəndaş müharibəsindən dərhal sonra ölkəyə rəhbərlik etmişdir.

Avraam Linkolnun ikinci hakimiyyəti dövründə vitse-prezident vəzifəsini daşımış, lakin onun 15 aprel 1865-ci ildə qətlə yetirilməsindən sonra prezident vəzifəsini tutmuşdur.

ABŞ tarixində əleyhində impiçment prosesi başladılan ilk prezidentdir.

## İstinadlar
Ruslan Qunçak

**Ruslan İvanoviç Qunçak** (; 9 avqust 1979, Şişkovtsı, Çernovitsk vilayəti, SSRİ) — ukraynalı futbolçu, Naftan Novopolotsk klubunun yarımmüdafiəçisi.

## Həyatı
Ruslan Qunçak həm müdafiənin, həm də yarımmüdafiənin mərkəzində çıxış edə bilir. Daha çox müdafiənin mərkəzində oynayan ukraynalı məhsuldarlığı ilə seçilir, cərimə zərbələrini dəqiq yerinə yetirmək bacarığını nümayiş etdirir. 2005-ci ilin iyulunda "Xarkov"a gələn yarımmüdafiəçi vətənində "Metallist" (Xarkov), "İlyiçevets", "Bukovina"da da oynayıb.

## Həmçinin bax
Miri bəy Vəzirov

**Vəzirov Miri bəy Mir Baba bəy oğlu** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Krımda diplomatik nümayəndəsi

## Həyatı
Mir Abdulla bəy Mir Baba bəy oğlu 1896-cı ilin oktyabrın 3-də Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Ailədə Miri çağrıldığından bu adla da məşhurlaşmışdı. Şəhər real məktəbini bitirmişdi. Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin qardaşıdır.

Krım hökuməti 1918-ci il, iyunun 25-də Simperopolda yaradılmışdı. Baş naziri general-leytenant Süleyman bəy Sulkeviç, xarici işlər naziri Cəfər əfəndi Seyid Əhməd idi. Azərbaycan hökuməti 1918-ci il oktyabrın 23-də Krım hökuməti yanında diplomatik nümayəndəlik təsis etməyi qərara aldı. 1918-ci il, noyabrın 1-dən Azərbaycan Ukraynadakı diplomatik nümayəndəsi Miri bəy Vəzirova (Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin qardaşı) Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Krımda da təmsil etmək tapşırıldı.

Təhsilini bitirdikdən sonra Parisdə qalıb və bankda işləməyə başlayıb. 1924-cü ildə vərəm xəstəliyi tutub. 1925-ci il aprelin 27-də Parisdə vəfat edib.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* 
* 

### İstinadlar
Əbdülhəmid ağa Cavanşir

**Əbdülhəmid ağa Cavanşir** (tam adı: *Cavanşir Həmid ağa oğlu Əbdülhəmid ağa* d.07.09.1897, Şuşa -?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarı ilə dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri, mühəndis.

## Həyatı
Əbdülhəmid ağa Həmid ağa oğlu 7 sentyabr 1897-ci ildə Şuşa şəhərində dünyaya göz açmışdı. 1918-ci ildə Yelizavetpol kişi gimnaziyasını bitirmişdir. Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini aqronomluq sahəsində davam etdirmək üçün Fransanın Nansi Universitetinə göndərilmişdir.

Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrın vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–25 illər üçün məlumatında təhsilini başa vurmasına 1 il qaldığı göstərilirdi.

Universiteti bitirəndən sonra Gəncə şəhərində Zaqafqaziya Maşınsınaqdançıxarma Stansiyasında direktor vəzifəsində çalışmışdı. Sürgünə göndərilmişdi.

## Ailəsi
Əbdülhəmid ağanın Kamal ağa adlı oğlu var.

## Həmçinin bax
* Əliyusif Cəfərov
* Abdulla Bağırlı
* Abbas Atamalıbəyov

## Xarici keçidlər
* ƏBDÜLHƏMİD AĞA CAVANŞİR

## İstinadlar
Qəmbər Zülalov

**Qəmbər Əbdül oğlu Zülalov** () — Azərbaycan xanəndəsi və aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1958).

## Həyatı

Atası Əbdül Zülalov 1898-ci ildə vəfat etdikdən sonra onu və böyük qardaşı olan Əli Zülalovu əmisi Əbdülbağı Zülalov (Bülbülcan) himayəsinə götürmüşdür. Onlar bir neçə il Türkmənistanın Aşqabad şəhərində əmisinin yanında yaşamışlar. Müğənniliyə 1917-ci ildə Şuşada başlamışdır. Şirin və məlahətli, yumşaq və orta tembrli səsi vardı. Bir müddət Şuşada xanəndəlik və müğənnilik etdikdən, müəyyən həvəskar tamaşalarında opera və operetta rolları oynadıqdan sonra 1919-cu ildə Bakıya gəlmişdir. 1926–1975-ci illərdə qısa fasilələrlə Azərbaycan Opera Teatrının solisti olmuş, burada Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Koroğlu" operalarında Məcnunun atası, paşa, Nadir partiyalarını ifa etmişdir. Operanın inkişafında göstərdiyi xidmətlərinə görə 26 aprel 1958-ci ildə Azərbaycan SSR Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. 80 yaşında fəxri təqaüdə çıxmışdır.

## Nəsil şəcərəsi

## İstinadlar
Bəyimli

* Bəyimli (Ağsu) — Ağsu rayonunda kənd.
* Bəyimli (Zərdab) — Zərdab rayonunda qəsəbə.

## Dağlar
* Bəyimli (dağ) — İsmayıllı rayonu ərazisində dağ.
Çiyni

**Çiyni** bu mənalara gələ bilər:

*Çiyni (Ağsu) — Azərbaycanın Ağsu rayonunda kənd.
*Çiyni (Ucar) — Azərbaycanın Ucar rayonunun Qaradağlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
*Yuxarı Çiyni — Azərbaycanın Ucar rayonunun Ənvər Məmmədxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Dəllər

:**Azərbaycan**
* Dəllər (Şəmkir) — Azərbaycanın Şəmkir rayonunda qəsəbə.

:**Gürcüstan**
* Dəllər (Bolnisi) — Gürcüstanın Bolnisi rayonunda kənd.
* Dəllər (Başkeçid) — Gürcüstanın Başkeçid rayonunda kənd.

:**Ermənistan**
* Dəllər (Axta) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Axta (Razdan) rayonunda kənd.
* **Dəllər** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Axta (Razdan) rayonunda çay.

:**İran**
* Dəllər (Xalxal) — Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanının Xalxal mərkəzi bəxşinə bağlı kənd.

## Həmçinin bax
* Dəlilər
Hacıqədirli

*Hacıqədirli (Şamaxı) — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Hacıqədirli (Ağsu) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Hacıqədirli bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunda bələdiyyə.
Azad bəy Əmirov

**Əmirov Azad bəy Abbas oğlu** () — həkim, pedaqoq, Azərbaycanda ilk fizioloqlardan biri. Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının məzunu.

## Həyatı
Əmirov Azad bəy Abbas oğlu 1904-cü ildə Qori seminariyasını, Odessa universitetinin hüquq və tibb fakültələrini bitirmişdir.

1926-cı ildən ADU-da dərs demişdir. Üzeyir Hacıbəyovun uşaqlıq dostu olmuş, Qori seminariyasında onunla birgə təhsil almışdır. Musiqi istedadına və gözəl səsə malik olan Azad bəy Əmirov 1912-ci ildə Şuşada "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyasını tamaşaya qoymuşdu. Ü.Hacıbəyov öz xatirələrində Məşədi İbad rolunun A.Əmirovun ifasında əvəzsiz olduğunu söyləmişdi. 1918-ci ildə "Leyli və Məcnun" operasının 10 illiyi münasibətilə Ü.Hacıbəyova yazdığı məktubda A.Əmirov onun Azərbaycan tarixindəki mühüm rolunu çox böyük uzaqgörənliklə göstərmişdi: "Vaxt gələcək, tarix, yalnız ədalətli tarix özünün ehtiyatlı əli ilə öz səhifələrində müsəlman həyatındakı bu misilsiz müstəsna hadisəni qızıl hərflərlə yazacaq və sənin, əziz Üzeyir, əzabkeş millətinin fərəhsiz həyatına çox zəngin xəzinə, nadir inci kimi bəxş etdiyin gözəl, ilahiləşdirilmiş cərəyanı xüsusi qeyd edəcəkdir".

## İstinadlar
Xəlilli

**Xəlilli** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.

**Kəndlər**
* Xəlilli (Ağsu) — Azərbaycanın Ağsu rayonunda kənd.
* Xəlilli (Şabran) — Azərbaycanın Şabran rayonunda kənd.
* Xəlilli (İsmayıllı) — Azərbaycanın İsmayıllı rayonunda kənd.
* Xəlilli (Xocalı) — Azərbaycanın Xocalı rayonunda kənd.
* Xəlilli (Babək) — Azərbaycanın Babək rayonunda kənd.
* Xəlilli (Cəlilabad) — Azərbaycanın Cəlilabad rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*Xəlilli bələdiyyəsi
Nəmirli

*Nəmirli (Ağdam) — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Nəmirli (Ağsu) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Nəmirli (Yevlax) — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Süleymaniyyə mühafəzəsi

**Süleymaniyyə mühafəzəsi** - İraq Respublikasının 18 mühafəzəsindən biridir. Əhalisinin təxminən 90 faizə qədərini kürdlər təşkil edir. Süleymaniyyə mühafəzəsinin ərazisi 17.023 km², 2009-cü ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 1.894.000 nəfər, inzibati mərkəzi Süleymaniyyə şəhəridir. 

Süleymaniyyə mühafəzəsi İraq Kürdüstanı Muxtar Vilayətinə daxil olan üç mühafəzadan biridir. Bölgənin iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı və turizm təşkil edir

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağanus

**Ağanus** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Fətəlipəyə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

## Tarixi
Ağanus kəndi Laçın rayonunun Fətəlipəyə kənd inzibati ərazi dairəsində yerləşir. Adını ərazidəki eyni-adlı mineral bulaqdan almışdır. Bəzi tədqiqatçılara görə, toponim ağ və naus (ərəbcə "məbəd" deməkdir. Sasanilər dövründə zərdüştiliyə sitayiş edənlərin qəbirüstü tikilisi də "naus" adlanırdı) sözlərindən düzəlib, "ağ rəngli məbəd" mənasını ifadə edir.

2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub. 2022-ci ilin avqustunda Laçın dəhlizini əvəz edən Rusiya sülhmərəmlılarının nəzarətində olan Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında yeni dəhlizdə yerləşir.  19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## İnfrastrukturu
Ağanus kəndində işğala qədər 1 orta məktəb, mədəniyyət klubu, kitabxana, rabitə qovşağı, 2 mağaza, 1 iaşə obyekti (Turşsu), fəaliyyət göstərirdi. Ağanusda ilk məktəb 1924-cü ildə fəaliyyətə başlamış, ilk müəllim isə Türkiyədən gəlmiş Müslüm adlı şəxs olmuşdur. İlk məktəb binası isə 1928-ci ildə inşa edilmişdir. Məktəb eyni adla hal-hazırda Bərdə şəhərində yerləşir. Ağanus kənd mədəniyyət evi, 3 kitabxana və 4 feldşer-mama məntəqəsi Bakı və Sumqayıt şəhərlərində fəaliyyət göstərir.

## Əhalisi
2006-cı ilin statistikasına görə kəndin əhali sayı 300 nəfər olmuşdur.

### Tanınmış şəxslər
* İsrafil Şahverdiyev (1952–1994) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Ağayar İsmayılov — Respublikanın əməkdar müəllimi, Ağanus kənd orta məktəbinin keçmiş direktoru(1961–2011).
* Ramiz Cəbrayılov (1961–) — Laçın rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* Sultan Laçın — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, tanınmış jurnalist.

## Həmçinin bax
* Ağanus (bulaq)

## İstinadlar
Alxaslı

**Alxaslı** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Alxaslı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, yaşayış məntəqəsini XVIII əsrdə Qazax sultanlığından köçmüş ailələr salmışlar. Kəndin bünövrəsini onlardan Alxas adlı bir şəxs qoymudur. Kənddəki binnətalılar, əhmədxanlı, hüseynler və şalıxlı nəsilləri özlərini Alxasın törəmələri sayırlar. Etnooykonimdir. 1933-cü ildə Kəlbəcər raynunda Alxaslı, Göyçay raynunda isə Birinci və İkinci Alxasava (Alxasoba) adlı yaşayış məntəqələri qeydə alınmışdır.
Alxaslı sözünün leksik anlamı haqqında izahat belədir ki, "Alxas" sözündəki "al" komponenti sifətin çoxaltma dərəcəsi kimi çıxış edir. Al-qırmızı, al-əlvan, al-qan sözlərində ki, "al" hissələri ilə eyni mənanı daşıyır. "Xas" komponenti isə sözün köküdür. Bu hissənin anlamına gəlincə, "xas" ümumtürk mənşəli söz olub anlamı "yüksək, uca" deməkdir. Əski yazılarda ona "qas" şəklində rast gəlinir. "Dədə Qorqud" dastanında "Dəli Domrul əlin əlinə çaldı, qas-qas güldü" ifadəsində "qas" sözü müasir dilimizdə "ucadan, yüksəkdən" mənasını verir. Azərbaycan tarixində Xasıbəy (Ərdəbil hakimi, XII əsr) adı da olmuşdur. Bu söz ərəb dilində də işlənir ki, mənası "xüsusi, tayı-bərabəri olmayan, başqalarından fərqli" deməkdir. "Xüsusi, xasiyyət, xassə" sözləri də "xas"la eyni kökdəndir. Ehtimal edilir ki, "alxas" sözü "xüsusi, üstün, misilsiz, ən yaxşı, tayı-bərabəri olmayan, yüksək, uca" mənalarını daşıyır. Sözün axırıncı hissəsi olan "lı" komponenti soyadımızı bildirən -lı, -li, -lu, -lü şəkilçiləri vəzifəsində işlənmişdir. "Alxaslı" sözünün mənası yer, yurd mənasında yox, soy, kök, nəsil mənalarında işlənmiş, "ən uca irq, ən uca soy" mənasını daşımışdır.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Etnooykonimi
Hocazsu çayının sağ sahilində, Hocaz dağının şimal-şərq yamacındadır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, yaşayış məntəqəsini XVIII əsrdə Qazax sultanlığından köçmüş ailələr salmışlar. Kəndin bünövrəsini onlardan Alxas adlı bir şəxs qoymuşdur. Kənddəki binnətalılar, əhmədxanlı, hüseynler və şalıxlı nəsilləri özlərini Alxasın törəmələri sayırlar. Etnooykonimdir. 1933-cü ildə Kəlbəcər rayonunda Alxaslı, Göyçay rayonunda isə Birinci və İkinci Alxasava (Alxasoba) adlı yaşayış məntəqələri qeydə alınmışdır..

## Əhalisi
Kənd əhalisi etnik kürdlərdən ibarətdir. 

## Tanınmış şəxsiyyətləri
* Knyaz Məmmədov (1950) — Professor.
* Sultan Şaylikov (1898–1967) — Şamaxı Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq, əkinçilik və arıçılıq idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laçının zəngin təbii ehtiyatları 17 ildir düşmən işğalı altındadır
Bozlu (Laçın)

**Bozlu** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Bozlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Bozlu kəndi Mirik kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Bozlu kənd Soveti yaradılmışdır. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Bozlu Ağcakənd olmuşdur. XVIII əsrdə Dərələyəz mahalından gəlib burada məskunlaşmış bozlu (bozulu) tayfasının adındandır. XIX əsrdə kəndin əhalisi hazırda Bozlu gövşəni, Bozlu copu (Minkəndin qərbində) adlanan yerdən Minkənd çayının sol sahilindəki indiki yerə köçmüşdür. Etnotoponimdir.

## Tarixi
Kəndin adı işğaldan sonra ermənilər tərəfindən dəyişdirilməmişdir. Tarixi baxımdan Bozlu kəndinin ərazisi tam tədqiq edilməsə də, bu ərazidə albanlara aid daş fiqurların çoxluğu, orta əsrlərə aid su dəyirmanının mövcudluğu və qədim alban kilsəsi, çoxsaylı qədim yaşayış məskənləri olmuş mağaralar diqqət çəkir.

Kənd Ermənistan tərəfindən işğal edildikdən sonra bu kəndin fərdi yaşayış evlərinin 40%-ə qədərini və Bozlu yağ–süd zavodunu tamamilə söküblər. 2003-cü ildə işğalçılar Ermənistanın Gorus rayonundan bir neçə xaç daşı gətirərək Bozlu kəndinin şimalında qəbristanlıq ərazisində basdırıblar.

### Tarixi abidələri

Kənd qəbiristanlığında 2 ədəd qoç heykəli var idi. Bozlunu Mirik kəndinin ərazisi ilə birləşdirən Mahmudun körpüsü də burada yerləşir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Minkənd çayının (Həkəri çayının qolu) sol sahilində, rayon mərkəzindən 38–40&nbsp;km məsafədə, dəniz səviyyəsindən 1500–1510 metr yüksəklikdə, məhsuldar və münbit vadidə, Qarabağ yaylasında yerləşir. Laçın–Minkənd yolu kəndin ortasından keçərək kəndi iki hissəyə ayırır. Kənd Mirik, Kamallı, Çıraqlı və Əhmədli kəndləri ilə əhatələnmişdir.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 550 nəfər olmuşdur. Əhali Azərbaycanın 30-a yaxın inzibati ərazisində, 20-yə yaxın rayonda məskunlaşmış və məcburi köçkün həyatı yaşayır. Əsas məskunlaşma Bakı–Sumqayıt ərazisində Masazır, Saray və Ceyranbatan qəsəbələrində yerləşir.

Bozlu kəndinin əhalisi qədimdə köçəri türk tayfası olmuşdur. Bunun sübutlarından biri də qoyunçuluqla məşğul olan köçəri türklərə məxsus adətlərdən biri olan qoç (qoyun, at) daş qəbiristanlığının olmasıdır.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq, bostançılıq, bağçılıq və arıçılıq olub.

## Mədəniyyəti
Əhalinin yaşayış evləri qara damlardan və sonralar müasirləşən balkonlu kənd evlərdən ibarət idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bülüldüz

**Bülüldüz** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Bülüldüz kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsi Ayıbazar və keçmiş İpək kəndindən çıxmış ailələrin Bülüldüz adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Toponim haqqında söylənilən fikirlərdən onun "hamar düzənlik" mənasında olduğu anlaşılır. Lakin bu, fitotoponim də ola bilər. Oykonim 1933-cü ildə Bülüldüzü variantında qeydə alınmışdır.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Cağazur

**Cağazur** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Cağazur kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Cağazur kəndinin adı ilə bağlı bir çox fikirlər səslənir. Bəzi alimlər kəndin adının qədim cağ/ cağan(türk) tayfaları ilə əlaqələndirir. Bəzən də cağazur sözünün semantikası üzərində dayanır və belə bir qənaətə gəlirlər ki, cağ-mil (düz istiqamətdə dəmir tiyə), zur və yaxud zür, sür isə (haray, səs-küy) mənasını daşıyır.

Ayrıca bu kəndin əfsanəvi xalq qəhrəmanı,azadlıq mücahidi Ağaməmməd kimi görkəmli nümayəndəsidə vardır. Ağaməmməd 1918–1920-ci illərdə Qarabağ dağlıq yaylasında, indiki Laçın rayonu ərazisində erməni quldur dəstələrinə qarşı azəri–türklərinin apardığı müharibədə, tarixə “Qara göl”  döyüşləri kimi düşmüş bu azadlıq mücadiləsində öz qəhrəmanlığı ilə ad-san qazanmışdır.

Cağazur kəndi 1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Əhalisi
Zəngəzur qazasının 1874-cü ildə tərtib edilmiş Kameral təsvirinə istinadən,kənddə 45 ailə,111 kişi və 76 qadın yaşayıb,hamısı tatardır.

## İstinadlar
Əhmədli

**Əhmədli** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad və təxəllüs.

 
* Hacı Qaraman çələbi Əhmədli — övliya
* Cəmil Əhmədli — fəlsəfə elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi. 
* Səlman Əhmədli — müəllim.
* Murtuza Əhmədli — 
* Nazim Əhmədli — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Ədəbiyyat Təbliği Bürosunun direktoru
* Nəsir Əhmədli — Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq jurnalistika kafedrasının professoru, filologiya elmləri doktoru.
* Zərxanım Əhmədli
**Yaşayış məntəqələri**
* Əhmədli (Beyləqan) — Beyləqan rayonunda kənd.
* Əhmədli (Xətai) — Bakı şəhərinin Xətai rayonunda kənd.
* Əhmədli (Laçın) — Laçın rayonunda kənd.
* Əhmədli (Əhmədli, Daşkəsən) — Azərbaycanın Daşkəsən rayonunda kənd.
* Əhmədli (Əmirvan, Daşkəsən) — Azərbaycanın Daşkəsən rayonunda kənd.
* Əhmədli (Masallı) — Azərbaycanın Masallı rayonunda kənd.
* Əhmədli (Şamaxı) — Azərbaycanın Şamaxı rayonunda kənd.
* Əhmədli (Şəmkir) — Azərbaycanın Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Molla Əhmədli — Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunun tabeçiliyində kənd. 
* Əhmədli — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Qaranlıq (Martuni) rayonu ərazisində kənd.

**Digər**
* Əhmədli (bulaq) — Azərbaycanın Laçın rayonunda mineral bulaq.
* Əhmədliçay — Azərbaycanın Laçın rayonunda çay.
* Əhmədli metrostansiyası — Bakı Metropolitenində stansiya

## Həmçinin bax
* Əhməd
* Boyəhmədli
* Əhmədli bələdiyyəsi
Ərikli (Laçın)

**Ərikli** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Kürdhacı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Yaşayış məntəqəsini qasımuşağı tayfasına mənsub ailələr keçmişdə ərik bağları olmuş Ərikli adlı yerdə saldıqları üçün belə adlanmışdır.

## Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Bozdağan kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Bozdağan Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Coğrafiyası
Ərikli kəndi Qarabağ silsiləsinin yamacındadır.

## Əhalisi
Kənd əhalisi türkmənşəli millət olan azərbaycanlılardan ibarətdir.

## İstinadlar
Arduşlu

**Arduşlu** (əvvəlki adı: **Ardıclı**) — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Arduşlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Ardıclı kəndi Vaqazin kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Ardıclı kənd Soveti yaradılmışdır. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Oykonim "ardıc ağacı çox olan yer", "ardıc bitən yer" deməkdir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Piçənis çayının sahilində, Qarabağ silsiləsinin ətəyində, rayon mərkəzində təxminən 58&nbsp;km şimal-qəbdə yerləşir. 

## Əhalisi
2009-cu il dekabr ayına olan məlumata əsasən kənd əhalisinin sayı 564 nəfərdir. Kənd əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub. Kənddə mağaza mövcud olub.

## Mədəniyyəti
Kənddə klub, kitabxana və s. sosial obyektlər olub.

## Təhsil
Kənddə orta məktəb fəaliyyət göstərib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşağı Cicimli

**Aşağı Cicimli** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Cicimli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Laçın rayonunun Cicimli kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Aşağı Cicimli kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Əhalisi
Erməni işğalınadək kənd əhalisi azərbaycanlılardan ibarət idi.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laçının zəngin təbii ehtiyatları 17 ildir düşmən işğalı altındadır 

## Həmçinin bax