open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tacikistan əhalisi

MKİ-ə əsasən Tacikistan Republikası əhalisinin sayına görə dünyada 239 ölkə arasında 96-cı yerdə dayanmaqdadır. Tacikistan Respublikasının Prezidenti yanında Tacikistan Statistika Agentliyinin təqdim etdiyi rəsmi məlumatlara əsasən Tacikistan əhalisi 1 yanvar 2012-ci il tarixinə 7.800.500, 5 fevral 2013-cü il tarixinə isə 8 milyon nəfərdir.
### 2000-ci il sa.
*20-27 yanvar 2000-ci il əhali siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən :
:*ümumi əhalinin rəsmi sayı 6,127,493 nəfərdir (cəmi 120 etnik qrup).
:*taciklərin rəsmi sayı 4,898,382 nəfərdir. 
:*özbəklərin rəsmi sayı 936,703 nəfərdir (qeyri-rəsmi məlumata əsasən 1,500,000 nəfər).
:*rusların rəsmi sayı 68,171 nəfərdir (qeyri-rəsmi məlumatlara əsasən 45,000-50,000-dən çox deyil).
:*qırğızların rəsmi sayı 65,515 nəfərdir.
:*laqayların rəsmi sayı 51,001 nəfərdir.
:*türkmənlərin rəsmi sayı 20,270 nəfərdir.
:*tatarların rəsmi sayı 18,939 nəfərdir.
:*qonqratların rəsmi sayı 15,102 nəfərdir.
:*ərəblərin rəsmi sayı 14,450 nəfərdir (qeyri-rəsmi məlumata əsasən 40,200 nəfər).
:*qataqanların rəsmi sayı 4,888 nəfərdir.
:*barlasların rəsmi sayı 3,753 nəfərdir.
:*durmənlərin rəsmi sayı 3,502 nəfərdir.
:*almanların rəsmi sayı 1,136 nəfərdir.
:*koreyalıların rəsmi sayı 1,696 nəfərdir.
:*yüzlərin rəsmi sayı 1,053 nəfərdir. 
:*ermənilərin rəsmi sayı 995 nəfərdir.
:*osetinlərin rəsmi sayı 960 nəfərdir.
:*başqırdların rəsmi sayı 872 nəfərdir.
:*azərbaycanlıların rəsmi sayı 798 nəfərdir.
:*uyğurların rəsmi sayı 379 nəfərdir (qeyri-rəsmi məlumatlara əsasən 2,000 nəfərdən çox).
:*minqlərin rəsmi sayı 243 nəfərdir.
:*gürcülərin rəsmi sayı 161 nəfərdir.
:*rəsmi olaraq Hindistan və Pakistan xalqlarının nümayəndələrinin sayı 245 nəfərdir.
### 2010-cu il sa.

## Xarici keçidlər
*Лакайлар сайти 
*Bunları da oxuya bilərsiz:
*https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Tacikistan
*https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tajikistan/
*https://fr.m.wikipedia.org/wiki/Tadjikistan
## İstinadlar
Mariya-Tereza (rif)

**Mariya-Tereza rifi** (, ) — Yeni Zelandiyanın şərqindən Tuamoru arxipelaqının cənubuna doğru hissədə yerləşən "kabus-ada", rif.

İlk dəfə Asaf P.Taber tərəfindən qeydə alındığına görə onun doğulduğu Mariya Terezanın şəhərinin şərəfinə belə adlandırılmışdır. Bir fərziyəyə görə isə gəminin adı ilə adlandırılmışdır.

Coğrafi koordinatları 37°00′ c. e. 151°13′ q. u. kimi təyin olunmuşdur.

Uzun müddət (1960—1970-ci illərə qədər) rif xəritələrdə təsvir olunurdu. Fransız xəritələrində rif Tobor adası (rifi ilk dəfə qeydə alan Taberin soyadının yanlış oxunmasına görə), almanca **Mariya-Tereziya** (*Maria-Theresia-Riff* və ya *Maria Theresia Rock?*) kimi adlandırılır.

## İstinadlar
Nürnberq prosesi

**Nürnberq prosesi** — III Reyxin rəhbərləri üzərində baş verən beynəlxalq məhkəmə prosesi.

## Hadisələr
Nürnberq prosesi, İkinci Dünya müharibəsinin qalib Müttəfiq dövlətləri tərəfindən məğlubiyyətə uğradılmış Nasist rejminin öndə gələn şəxsiyyətlərini mühakimə etmək üçün 1945–1949-cu illərdə qurduqları məhkəmədir. Bu məhkəmələr, İkinci Dünya müharibəsindən sonra Soyuq Müharibənin hələ tam olaraq ortaya çıxmadığı, hüquqiliyin ön planda olduğu dönəmdə Nasist rejiminin şok edici vəhşətlərinə bir reaksiya olaraq qurulmuşlardır. Hərbi məhkəmələr ABŞ, İngiltərə, Fransa və Rusiyanın hakimlərindən təşkil olumuşdu və mühakimə edilən öndə gələn şəxsiyyətlər arasında Martin Borman, Rudolf Hess, Yoahim von Ribbentrop var idi. Bu insanlar ve nasist liderləri dört cinayətlə ittiham olunurdular:
1)Sülhə qarşı sui-qəsd
2)Sülhə qarşı cinayətlər
3)Müharibə cinayətləri
4) İnsanlığa qarşı cinayətlər.

Ən məşhur olan birinci məhkəmədə ən yuxarı pillədəki 22 nasist lider mühakimə olundu; 12 nəfər ölüm cəzası, 7 nəfər həbs cəzası aldı, 3 nəfər isə sərbəst buraxıldı. Bu məhkəmənin ardından ümumilikdə 177 nəfərin mühakimə olunduğu 12 məhkəmə daha reallaşdırıldı, 24 nəfər ölüm cəzasına məhkum olundu.

## İştirakçılar
Hər dörd ölkə tərəfindən bir baş hakim, alternativ hakim və prokuror təmin edilmişdir. Məhkəmənin hakimləri:

-Geoffrey Lawrence (Böyük Britaniya baş hakimi və məhkəmə sədri)
— Norman Birkett (Böyük Britaniya alternativ hakimi)
— Francis Biddle (ABŞ baş hakimi)
— John Parker (ABŞ alternativ hakimi)
— Henri Donnedieu de Vabres (Fransız baş hakim)
— Robert Falco (Fransız alternativ hakim)
— Iona Nikitchenko (SSRİ hakimi)
— Alexander Volchkov (SSRİ alternativ hakimi)

Verilən iddianamə:

1. Sülhə qarşı işlənən cinayətə və ya sui-qəsddə ortaq olmaq
2. Sülhə qarşı döyüş icra, təcavüzkarlıq və digər cinayətləri başlamaq və planlamaq
3. Müharibə cinayətləri
4. İnsanlığa qarşı cinayətlər

Günahlandırılıb bəraət qazanan (I), günahkar olan (G), ittiham olunmayan (O)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nürnberq prosesində təqsirləndirilən şəxslərin siyahısı

## Xarici keçidlər
Kral-konsort

**Kral-konsort**, **şahzadə-konsort**  və ya **kraliça-konsort** (*Prince consort*) — monarxın həyat yoldaşı (kişi və ya qadın özü monarx olduqda  bu titul işlədilmir).

Müasir dövrün konsortları II Elizabetin həyat yoldaşı şahzadə Filip  və Danimarkanın kraliçası II Marqretin əri şahzadə Henrikdir.

Kraliçanın həyat yoldaşının yüksək statusunu göstərmək üçün ona  **şahzadə**, **şahzadə-konsort** və ya  **kral-konsort** titulu verilə bilər. Kraliçanın ölümündən sonra konsort titulu itirilir və sadəcə **şahzadə** və ya **hersoq** çağrılır.

Anoloji status, **kraliça-konsort** kralın da həyat yoldaşına verilə bilər. Məsələn, VI Georqun həyat yoldaşı kraliça II Elizabetdə bu statusu daşımışdır (1936—1952).

## Həmçinin bax
* Monarxiya

## Xarici keidlər
* The Prince of Wales
Mehdixan Kəlbəcərli

**Mehdixan Kəlbəcərli** – şair.

## Həyatı
Mehdixan Kəlbəcərli (Həmid oğlu İbrahimov) 1940-cı ildə Kəlbəcər rayonunun Zar kəndində anadan olub. Orta məktəbin 7 ilini həmin kənddə, qalan 3 ilini isə rayon məktəbində oxuyub. 1965-ci ildə Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunun dil-ədəbiyyat fakültəsinə qəbul olub, 1969-cu ildə ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1969-cu ildən 1993-cü ilin aprel ayına qədər öz doğma kəndi olan Zardakı orta məktəbdə ixtisas müəllimi, daha sonra isə bir müddət həmin məktəbin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1993-cü ildən bəri məcburi köçkün kimi Bakı şəhərində məskunlaşan el şairi müəllimlik peşəsində çalışmaqla yaradıcılığını uğurla davam etdirir.

## Mənbə
* Maşallah Xudubəyli. "Mənim sazlı-sözlü dünyam". Bakı, "Elm və təhsil"-2010. səh.119-132

## Xarici keçidlər
* http://butov.az/news/el_sai_ri_mehdi_xan_k_lb_c_rli/2010-05-05-179
Yumurta (hüceyrə)

**Yumurta hüceyrə** () — heyvanlarda, ali bitkilərdə və bir çox canlılarda dişi qameti, insanda qadın cinsiyyət hüceyrəsi, spermatozoidlə mayalanaraq ziqota əmələ gətirir. İnsan yumurta hüceyrəsinin diametri təqribən 150 mkm-dir. Yumurta hüceyrə sitoplazması — ooplazma qidalı maddə yumurta sarısı ilə zəngindir. Yumurta hüceyrə ovogenez nəticəsində yaranır. Mayalanmış yumurta hüceyrəsindən — ziqotadan rüşeym inkişaf edir. Yumurta hüceyrə spermatozoidlərdən formaca böyükdür. Yeni doğulmuş qızların hər yumurtalığında 400000-ə qədər yetişməmiş yumurta hüceyrə olur. Onlardan ancaq 350–500 ədədi yetişə bilir.

## Həmçinin bax
* Spermatozoid
* Yumurtalıq
Kəpəz

* Kəpəz dağı — Azərbaycanda, Göygöl rayonu ərazisində və Gəncə şəhəri yaxınlığında yerləşən dağ.
* Kəpəz rayonu — Gəncə şəhərinin rayonlarından biri.
* Kəpəz bələdiyyəsi — Gəncə şəhərinin Kəpəz rayonuna bağlı bələdiyyə.
* **Kəpəz** — keçmiş Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Ermənistanın Sünik mərzinin Gorus rayonunda dağ. Bu dağ Zəngəzurun Şurnuxu və (hazırda tərk edilmiş) Ağbulaq kəndləri yaxınlığında yerləşir.
* Kəpəz (Mahnişan) — Zəncan ostanındakı Mahnişan şəhristanının Ənquran bəxşinin Ənquran dehistanında yerləşən kənd.
* "Kəpəz" Peşəkar Futbol Klubu (Kəpəz PFK) — Gəncə şəhərini təmsil edən futbol komandası.
* Kəpəz (film, 1972) — film.
* ARB Kəpəz (2016-cı ilədək olan keçmiş adı ***Kəpəz Televiziyası***) — Gəncə şəhərindən yayımlanan telekanal.
Öp (mahnı)

**Öp** – Tarkanın Adımı Kalbine Yaz Albomundan çıxardığı üçüncü sinql. Mahnının sözləri Tarkan və Sezen Aksu, musiqisi isə Tarkan və Ozan Çolakoğlu tərəfindən yazılmışdır.
Ərzurum

**Erzurum** (,   Erzirom, Kürtçe [Karnukalaki) — [Türkiyənin şimal-şərqində şəhər. Ən qədim şəhərdir. 1473-cü ildən Türkiyənin tərkibindədir. Əvvəllər Karin Feodosiopol adlanmış, VII əsrdə xilafətə qatılmış, XI əsrdə Ərzurum səlcuqlar tərəfindən tutulmuş və Ərzən-ər Rum adlanmışdır. Ərzurum adı da elə buradandır.

## Şəkillər


Fayl:Erzurum Turkey Provinces locator.gif
Fayl:Gun-erzurum-niva-1916-11.jpg
Fayl:Erzurum.jpg



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ərzurum şəkilləri 

## Həmçinin bax

* Ərzurum ili
Cümə məscidi (Urmiya)

**Cümə məscidi** – İranın Urmiya şəhərində yerləşən məscid. Urmiya Cümə məscidi Azərbaycan memarlığının Səlcuqlu və Elxani mərhələlərini öyrənmək baxımından önəmli abidədir.

## Tarixi
Urmiya şəhərinin ən önəmli abidələrindən olan cümə məscidi geniş ərazini tutur. İç həyəti güneydən qapayan uzunsov tikili (uzunluğu 80 metrə yaxın) məscidin əski hissəsidir. Bu hissə də birbaşa tikilməmişdir. Onun kompozisiya mərkəzi tikintisi XII yüzilliyinə aid edilən səlcuq məqsurəsidir. Plan məkan quruluşuna görə Mərənd məqsurəsinə oxşayan Urmiya cümə məscidinin məqsurəsinə sonradan şərq tərəfdən kiçik, qərb tərəfdən isə uzunsov üç nefli iri salon artırılmışdır. İndi məqsurənin kubvari gövdəsi ona bitişik salonların alçaq tutumundan xeyli yüksəyə qalxır.

Urmiya cümə məscidinin özəyi ilkin halında güney tərəfi bütöv, üç tərəfinin hər birində iki uca sivri tağ açırımı olan və günbəzlə (diametri 11,5) örtülən səciyyəvi səlcuq məqsurəsi olmuşdur. Günbəzə keçid bölümü səkkizüzlü tutum şəklindədir.
Urmiya Cümə məscidinin mehrabı Elxanilərin hakimiyyəti zamanında — hicri 676-cı ildə (miladi 1277) yenidən işlənmişdir. İri ölçüləri (7,82 m X 5,48 m) və yüksək bədii – texniki səviyyəsi ilə dəyərli gəctəraşlıq əsəri olan bu mehrabın müəllifi *Nəqqaş Əbdülmömin Şərəfşah oğlu Təbrizi*dir. Uzunsov, üçnefli salon görünür həmin çağda tikilmişdir. Cümə məscidinin düzbucaqlı əyətinin qərb, şərq və şimal tərəflərini qapayan hücrələr, yerləşgələr və digər yardımçı binalar sonrakı dövrlərdə inşa edilmişdir.

## Görüntülər

Urmiya Cümə məscidinin planı-001.jpg
Jame mosque-Urmia (2).JPG
Jāme Mosque of Urmia 13960108 01.jpg
Jāme Mosque of Urmia 13960108 09.jpg
Jāme Mosque of Urmia 13960108 17.jpg
Jāme Mosque of Urmia 13960108 23.jpg
Jāme Mosque of Urmia 13960108 15.jpg
منبر چوبی کار شده.jpg
Jāme Mosque of Urmia 13960108 04.jpg
Jāme Mosque of Urmia 13960108 34.jpg
IMG E4061(1).jpg


## İstinadlar
Alov qüllələri

**Alov qüllələri** () — Bakı şəhərində bina.
Hündürlüyü 182 m-dir. Xarici görünüşü ilə bu tikinti alov dillərini xatırladır.

## Layihə
**Flame Towers** — üç çoxmərtəbəli binalardan ibarət kompleksdir. Bura yataqxanalar, mənzillər və ofislər daxildir. Tikilinin ümumi sahəsi 235 min kv.metrdir. Binanın tikilişinə 2007-ci ilin oktyabr ayından başlanmışdı və bu işi Azərbaycan-Türk kompaniyası "DİA Holding" yerinə yetirmişdir. Binaların tikintisinin başa çatdırılması 2010-cu ilə planlaşdırılırdı. Amma əlverişsiz hava şəraitinə görə bu vaxt 2012-ci ilə qədər uzadıldı və məlumata görə 2013-cü ildə inşası başa çatmışdır. Əcnəbilərə Bakını tanıtmaq üçün ən yaxşı simvollardan biri Alov Qüllələridir.

## Maraqlı faktlar
* Skyscrapercity.com (urbanistika haqqında nüfüzlu forum) saytının keçirdiyi sorğuya görə "Alov Qüllələri" işıqlandırılma üzrə birinci yeri tutur. Üstündə animasiyon mənzərə vermək üçün binalar bütövlüklə ekranlarla örtürülüb.
* Binanın tikilməsi "Build it Bigger" verilişində göstərilmişdi, bu veriliş "Discovery Channel"də və "Science Channel"də yayımlanır.
* Tikiliş üçün 400 milyon ABŞ dolları xərclənmişdir

## Şəkillər



## Mükafatları
Alov qüllələri 2013-cü ildə Avropanın daşınmaz əmlak bazarında ən iri innovasiya layihəsi olan MIPIM 2013 müsabiqəsinin "Ən yaxşı otel və turizm mərkəzi" nominasiyasının qalibi elan edilib.

## Həmçinin bax

* The Crescent Development Project
* Heydər Əliyev Mərkəzi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İnsan bədəni damarlarının siyahısı

**İnsan bədəni damarlarının siyahısı** — İnsan bədənindəki damarların siyahısıdır.
;Ürəyin damarları
* Kiçik qan dövranının venaları —
* Böyük qan dövranının venaları —

## İstinadlar
Varikoz genəlmə

**Vena genişlənməsi** ya **Varikoz genəlmə** venaların genişlənərək divarının nazikləşməsi, elastikliyini itirməsi ilə əlaqəli venoz sistemində rast gəlinən patoloji prosesdir.

## Növləri
Adətən varikoz genəlmə dedikdə Aşağı ətrafların varikoz genəlməsi başa düşülür. lakin əmələgəlmə nahiyəsindən asıli olaraq varikoz genəlmə bir neçə növlərə malikdir:
# Aşağı ətrafların varikoz genəlməsi həm müstəqil həm də yanaşı gedən xəstəlik olub, aşağı ətraflarda: topuq, baldır, bud nahiyələrində dərialtı venaların genişlənməsi, damar divarının nasikləşməsi, tromblaşmış vena düyünlərinin üzə çıxması ilə xarakterizə olunur.
# Varikoz genəlmə venoz təzyiqin artması nəticəsində xüsusən qapı venasında təzyiqin artması — portal hipertenziya zamanı qida borusu venalarının, qarın nahiyəsində dərialtı venaların meduza şəkilli genəlməsinə səbəb olur. Bu cür varikoz genəlmə müstəqil deyil, hər hansı bir xəstəlik: qaraciyər serrozu, şişi zamanı meydana çıxmış olur.
# Düz bağırsaq venalarının genəlməsi, babasil ya hemorroy xəstəliyi adlanır.
# Kişilərdə xaya venalarının varikoz genəlməsi, varikosel adlanır. Varikosel kişi sonsuzluğuna səbəb ola bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Filip Mauntbetten

**Filip Mauntbetten** və ya **şahzadə Filip, Edinburq hersoqu** və ya **kral-konsort** () — Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının 12-ci monarxının həyat yoldaşı, kral-konsort.

## Həyatı
Filip Mauntbetten qriqorian təqvimi ilə 10 iyun 1921-ci ildə Yunanıstanın Korfu şəhərində anadan olmuşdur, Ancaq o dövrdə Yunanıstan yulian təqvimidən istifadə etdiyinə görə onun doğum şəhadətnaməsində 28 may 1921-ci il qeyd edilib. Kraliça II Elizabetin həyat yoldaşıdır.

Yunanistan və Danimarka Kralı Andrey'in 5-ci övladı və yeganə oğlu, Yunanıstan kralı I Georq'un nəvəsidir. Anadan olandan Yunanistan və Danimarka Şahzadəsi adını daşıyırdı. Baba, Yunanıstanda hökm sürən Danimarka Glucksburg evinə mənsub idi. Ata nənəsi Olga Konstantinovna Romanova, I Nikolayın nəvəsi idi. Philipin anası, Şahzadə Alisa Hessianın Battenberg ailəsindən idi. Filipp Danimarka Kralı IX Christianın, İngiltərə Kraliçası Kraliça Viktoriya və Rus İmperatoru I Nikolayın nəticəsi sayılır.

O körpə olarkən ailələri Yunanıstandan çıxarılıb. Almaniya və Şotlandiyada alman yəhudilərinin məktəblərində dərs alıb. 18 yaşında Böyük Britaniya Hərbi Qəniz Qüvvələrində qulluğa gedir və İkinci dünya müharibəsində iştirak edir. Bu zaman onun iki qardaşı Almaniya vətəndaşı kimi əks tərəfdə vuruşurlar.

Müharibədən sonra o, 1939-cu ildə tanış olduğu kral V Georqun qızı və Britaniya taxt-tacının vəliəhdi Elizabet ilə münasibətlərini davam etdirir. Ancaq milli köklərinin və provoslav dininin onun izdivacına mane olacağını görərək anasının Britaniya soyadını götürür. Rütbəsindən də imtina edərək * Leytenant Filip Mauntbetten* rəsmi ad və titulunu götürür. Eyni zamanda xristian dininin provoslav kilsəsindən anqlikan kilsəsinə keçir.

Həmin il vəliəhd şahzadə Elizabet ilə kəbin kəsdirir. Toydan sonra Elizabetin atası kral V Georq tərəfindən ona Edinburq hersoqu və *Kral həzrətləri* titulları verilir. 1952-ci ildə Elizabet kraliça elan edildikdən sonra o, hərbi xidmətini dayandırır və kraliçanı müşayiət etməyə başlayır. 1957-ci ildə həyat yoldaşı II Elizabet ona Britaniya şahzadəsi titulu verir. O, kraliça ilə ən çox ömür sürmüş həyat yoldaşı və ən yaşlı monarx əridir.

Philip'in Elizabeth ilə dörd uşağı var idi: Uels şahzadəsi Çarlz, Şahzadə Anna, Şahzadə Endryu və Şahzadə Edward.

## Ölümü
Şahzadə Philip, 100 yaşına iki ay qalmış, 9 aprel 2021-ci ildə Windsor qalasında 99 yaşında öldü. Ölümündən sonra Cəbəllütariqdə 40 dəqiqə ərzində hər dəqiqə 41 atəş edildi. Dəfn mərasimi 17 aprel tarixinə təyin edildi.

## İstinadlar
Əflatun Amaşov

**Əflatun Əhməd oğlu Amaşov** () — jurnalist və publisist, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar jurnalisti, Azərbaycan Mətbuat Şurasının Sədri (2003–2022), Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin V çağırış deputatı, "RUH" Azərbaycan Jurnalistlərinin Hüquqlarının Müdafiə Komitəsinin keçmiş sədri. "Xalq qəzeti"nin baş redaktoru.

## Həyatı
Əflatun Amaşov 26 aprel 1957-ci ildə Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunun Faxralı kəndində anadan olub. 1974-cü ildə Faxralı kənd orta məktəbini bitirib.

1976–1978-ci illərdə SSRI Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmət keçib.

1979-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1984-cü ildə Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirmişdir.

## Fəaliyyəti

### Jurnalistika fəaliyyəti
1985–1994-cü ildə "AzərTAC" Dövlət Teleqraf Agentliyində müxbir, şöbə müdiri, redaktor, baş redaktor və baş direktorun I müavini vəzifələrində çalışıb.

### İctimai-siyasi fəaliyyəti
1995-ci ildə "Yeni Nəsil" Jurnalistlər Birliyinin yaradıcılarından olmuş, 1995–1998-ci illərdə təşkilatın sədr müavini vəzifəsini tutmuşdur.

1998-ci ildə "RUH" Azərbaycan Jurnalistləri Müdafiə Komitəsinin sədri seçilib.

2003-cü ildə Azərbaycan jurnalistlərinin I qurultayında Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri seçilib. 2005 və 2008-ci illərdə keçirilən qurultaylarda bu vəzifə yenidən ona həvalə olunub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 may 2009-cu il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun Müşahidə Şurasının üzvü təyin edilib.

Ailəlidir, bir övladı var.

## Mükafatları
*  "Əməkdar jurnalist" fəxri adı — 22.07.2010
*  3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 15.07.2015
*  "Şöhrət" ordeni — 25.04.2017
*  "Fəxri mədəniyyət işçisi" döş nişanı — 25.04.2017 (Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən)
*  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu

## Üzvlükləri
* Dünya Mətbuat Şuraları Təşkilatının İdarə Heyətinin və Avropa Mətbuat Şuraları Assosiasiyasının üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Əflatun Amaşov: "Erməni jurnalist Qarabağdan bizə xəbər daşıyırdı, biz isə …" — MÜSAHİBƏ
Almanca Vikipediya

**Almanca Vikipediya** () — Vikipediyanın Alman dilində olan bölməsidir.
Bu günə qədər  məqalə yaradılıb.
Polyakca Vikipediya

**Polyakca Vikipediya** () — Vikipediyanın polyak dilində olan bölməsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yaponca Vikipediya

**Yaponca Vikipediya** () — Vikipediyanın yapon dilində olan bölməsidir. İngiliscə Vikipediyadan sonra ən çox ziyarət edilən Vikipediya dil bölməsidir.. 19 yanvar 2016-cı il tarixində məqalələrin sayı 1 000 000-u keçdi.

"Nyu-York Taymsın" araşdırmasına görə, Yaponca Vikipediyada məqalələrin əksəriyətini pop-mədəniyyəti haqda məqalələr təşkil edir: filmlər, cizgi filmləri, musiqi, komikslər. 2007-ci ilin may ayında jurnalistlər Yapon dilindəki bölmənin ab-havası və istifadəçilər arasındakı ünsiyyət tərzini 2ch.net tipli imicbordlarla müqayisə ediblər.

## İstinadlar
İspanca Vikipediya

**İspanca Vikipediya** () — Vikipediyanın ispan dilində olan bölməsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İngiliscə Vikipediya

**İngiliscə Vikipediya** () — Vikipediyanın ingilis dilində olan bölməsi.
Bu günə qədər İngiliscə Vikipediyada  məqalə yaradılıb.

18 yanvar 2012-ci ildə sayta giriş ABŞ Konqresində müzakirədə olan yeni qanun layihəsinə qarşı etiraz əlaməti olaraq 24 saat müddətinə bağlanılmışdır. Bu barədə saytda aşağıdakı məzmunda müraciət yerləşdirilmişdir:

*"Son on il ərzində bəşəriyyətin tarixində ən böyük ensiklopediyanın yaradılmasına milyonlarla saat xərclədik. İndi ABŞ Konqresi azad və açıq internetə ciddi zərbə vura biləcək qanun layihəsinə baxır. Buna diqqəti cəlb etmək üçün, 24 saatlığa Vikipediya veb-saytını bağlayırıq".*

## İstinadlar
İsveçcə Vikipediya

**İsveçcə Vikipediya** — Vikipediyanın İsveç dilində olan bölməsidir. Bu günə qədər  məqalə yaradılıb.

## İstinadlar
Türkcə Vikipediya

**Türkcə Vikipediya** ()— Vikipediyanın türk dilində olan bölməsidir. Türk dillərində olan ən çox məqaləli bölmədir.

## Tarix
9 dekabr 2012 — 200 000

## Loqo

Fayl:Wikipedia-logo-tr.png|rəsmi loqo
Fayl:Vikipedi-150000articles-logo.png|150 000 məqalə
Fayl:Noktali100000.jpg|100 000 məqalə
Fayl:Tr-logo50k.png|50 000 məqalə


## Xarici keçidlər
* '''Rüfət Əhmədzadə'''. ''“Eurovision”dan məyus olan ermənilər bayraqlarını qaldırmaq üçün “Wikipedia”nı seçiblər''. 17.05.2011. '''gun.az'''
Koreyaca Vikipediya

**Koreyaca Vikipediya** — Vikipediyanın Koreya dilində olan bölməsidir.

## Siyasət
2014-cü ildə insan hüquqları müdafiəçiləri Koreyaca Vikipediyanın nüsxələrini şarlar vasitəsilə Şimali Koreyaya yollamışdılar.

## İstinadlar
Ərəbcə Vikipediya

**Ərəbcə Vikipediya** — Vikipediyanın ərəb dilində olan bölməsidir. 2008-ci ilin aprelin 2-də bu bölmədən Masricə Vikipediya (Ərəb dilin Misirdə danışılan dialekt) ayrıldı və öz müxtəlif Vikipediya bölməsini yaradıb.
Bu günədək  məqalə yaradılıb.

## Tarix
* sentyabr 2001 — 1-ci məqalə
* 10 000 məqalə — ()
* 31 dekabr 2007 — 50 000 məqalə
* 25 may 2009 — 100 000 məqalə
* 27 iyun 2011 — 150 000 məqalə
Aşağı ətrafların varikoz genəlməsi

**Aşağı ətrafların varikoz genəlməsi** aşağı ətrafın səthi venalarının genişlənməsi, vena qapaqcıqlarının çatışmazlığı nəticəsində qan axınının pozulması- Varikoz termini  sözündən götürülmüş, mənası "köpmüş, gərilmiş, üfürülmüş" deməkdir.

## Həmçinin bax
* Vena
* Varikoz genəlmə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Rusiya fleboloqlar assosiasiyası (rus.)
Slovakca Vikipediya

**Slovakca Vikipediya** — Vikipediyanın slovak dilində olan bölməsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İvritcə Vikipediya

**İvritcə Vikipediya** — Vikipediyanın ivrit dilində olan bölməsi/
Bu günə qədər   məqalə yaradılıb.

## Əsas hadisələr
* **[[8 iyul]] [[2003]]**: İvritcə Vikipediya yaradıldı.
* **[[25 oktyabr]] [[2003]]**: 1000-ci məqalə yazıldı.
* **[[22 iyul]] [[2004]]**: İvritcə vikipediyaçıların ilk görüşü Tel-Əviv-də baş tutdu.
* **[[10 sentyabr]] [[2004]]**: 10000-ci məqalə yazıldı
* **[[20 sentyabr]] [[2004]]**: İvritcə vikipediyadakı "Qazaxıstan bayrağı" məqaləsi bütün vikipediyalarda 1.000.000-cu məqalə oldu.
* **[[24 dekabr]] [[2006]]**: 50.000-ci məqalə yazıldı
* **[[10 yanvar]] [[2010]]**: 100.000-cü məqalə yaradıldı
* **[[29 avqust]] [[2013]]**: 150.000-ci məqalə yaradıldı.

## Qalereya

WPBirthday.PNG|1 illiyi
Wiki3.png|3 illiyi
5YearsHeWP02.png|5 illiyi
8birthday.png|8 illiyi
He wiki 9 birthday1.png|9 illiyi
Wikipedia-logo-milage-small.png|100.000-cü məqalə
HebWiki10thBday.png|10 illiyi
150000HebWiki.png|150.000-ci məqalə
Yunanca Vikipediya

**Yunanca Vikipediya** — Vikipediyanın yunan dilində olan bölməsidir.
Bu günə qədər  məqalə yaradılıb.
Estonca Vikipediya

**Estonca Vikipediya** — Vikipediyanın eston dilində olan bölməsidir. Bu bölmə 24 iyul 2002-ci ildən fəaliyyətə başlamışdır. Bu günə qədər  məqalə yaradılıb.

## Tarix
* oktyabr 2003 — 1 000 məqalə
* iyul 2004 — 5 000 məqalə
* 25 may 2005 — 10 000 məqalə
* 22 iyul 2006 — 20 000 məqalə
* 1 fevral 2007 — 30 000 məqalə
* 30 avqust 2007 — 40 000 məqalə
* 4 iyun 2008 — 50 000 məqalə
* 21 fevral 2009 — 60 000 məqalə
* 15 dekabr 2009 — 70 000 məqalə
* 30 noyabr 2009 — 80 000 məqalə
* 1 iyun 2011 — 85 000 məqalə
* 12 noyabr 2011 — 90 000 məqalə
* 30 mart 2012 — 95 000 məqalə
* 25 avqust 2012 — 100 000 məqalə
Hindcə Vikipediya

**Hindcə Vikipediya** — Vikipediyanın hind dilində olan bölməsi.

## Tarix
* 30 avqust 2011 - 100 000-ci məqalə.

## Xarici keçidlər
* Hindcə Vikipediya
Albanca Vikipediya

**Albanca Vikipediya** — Vikipediyanın alban dilində olan bölməsidir.
Bu günə qədər  məqalə yaradılıb.

## Tarix
* 23 noyabr 2006 — 10 000 məqalə
* 19 aprel 2008 — 20 000 məqalə

## Xarici keçidlər
*Albanca Vikipediya
Benqalca Vikipediya

**Benqala Vikipediya** — Vikipediyanın benqal dilində olan bölməsidir.

## Xarici keçidlər
*Benqalca Vikipediya
Kürdcə Vikipediya

**Kürdcə Vikipediya** — müxtəlif kürd dillərində olan Vikipediya bölmələri. Hazırda kurmanc, soran və zaza dillərində Vikipediya bölmələri fəaliyyət göstərir. Bundan əlavə, pəhləvani test Vikipediyası mövcuddur.

## Xarici keçidlər
Kürdcə vikipediya
Xəzər (ad)

**Xəzər** — kişi şəxs adı.

* Xəzər Gəncəli — Azərbaycan rejissoru.

;Digər
* Xəzərlər — əsasən 6-cı əsrdən başlayaraq adı çəkilən və 7–10-cu əsrlərdə (bəzi qaynaqlara görə həmçinin 11-ci əsrin əvvəllərində) Xəzər Xaqanlığını qurmuş türkdilli xalqın adı.
* Xəzər Xaqanlığı, Xəzər dövləti, Xəzər imperiyası — xəzərlərin qurmuş olduğu dövlətin adı.
* Xəzər dili — xəzərlərin danışdığı türk dili.
* Xəzər dənizi — ərəblər tərəfindən Xəzərlərin adı ilə adlandırılmış gölün adı.
* Məkan adı. Məsələn, Xəzər rayonu.
* Müxtəlif təyinatlı qurumların, müəssisələrin adı. Məsələn, Azərbaycan Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi, Xəzər Universiteti, Xəzər-Lənkəran futbol klubu.
Ümumdünya Statistika Günü

**Ümumdünya Statistika Günü** — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının 64/267 nömrəli qətnaməsinə əsasən 20 oktyabrda qeyd olunan beynəlxalq bayram. Bu bayram hər 5 ildən bir qeyd edilir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 64/267 nömrəli qətnaməni qəbul etməklə etibarlı statistika məlumatlarının hazırlanmasında milli statistika təşkilatlarının fundamental əhəmiyyətini təsdiq edib. 2010-cu ildə onun "Rəsmi statistikanın bir çox nailiyyətlərinin bayram edilməsi" mövzusu üzrə keçirilməsi qərara alınıb.

## İstinadlar
Latınca Vikipediya

**Latınca Vikipediya** — Vikipediyanın latın dilində olan bölməsi. 2002-ci ilin mayından fəaliyyət göstərir.  tarixi etibarı ilə Latınca Vikipediyada  məqalə var.
Bretonca Vikipediya

**Bretonca Vikipediya** — Vikipediyanın breton dilində olan bölməsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yuxan Liyv

**Yuxan Liyv** (, ) — eston şairi, yazıçısı və tərcüməçisi.

## Həyatı
Liyv, Estoniyanın Alatskivi bölgəsində olduqca yoxsul bir ailənin uşağı olaraq dünyaya gəlib. Ailəsi maddi durumları yaxşı olmamağına baxmayaraq Liyvi ölkənin ən böyük ikinci şəhəri olan Tartuda, jurnalist məktəbinə göndərdi. Ancaq Liyv burada fiziki rahatsızlıqlarla uğraşmaq məcburiyyətində qaldı və məktəbi bitirmədən evinə döndü. Bununla birlikdə fasiləsiz olaraq Olevik adlı gəzetdə şeirlərini və köşə yazılarını yayımlamağa başladı. Ancaq yazdığı şeirlər dövrün Eston ədəbî zövvi ilə uyğun deyildi. Bu d, Liyvin şeirlerinin uzun müddət gözardı edilməsine səbəb oldu.

## Qısa hekayələri
Liyv daha sonra Vari (Kölgə) adlı qısa hekayəsi ilə uğur qazandı və bu heayə yayımlandı. Bu dərin bir qayğını anladan hekayə, Liyvin gələcəkdə düz yazı ve şeirde göstərəcəyi tərzin bir əksi oldu. Bir çox oxuyucunun bilincində hekayənin ana xarakteri Villu və Liyv arasındakı yaxınlıq sorğulandı. Bu xarakter fiziki olaraq zəif olsa da zehni baxımdan güclü bir portret cızırdı. Liyv bir çox qısa hekayə qələmə aldı, ancaq bu hekayələrin heç biri "Vari" qədər uğurlu olmadı.

## Ruhi xəstəliyi
Liyv "Vari" satışa buraxıldıqdan qısa müddət keçdikdən sonra Tartudakı bir klinikada psixoloji müalicə görməyə başladı. Burada Lyiv üçün şizofrenya xəstəliyi qoyuldu. Liyv özünü önəmli tarixi figurlarla əlaqələndirməyə başlamışdı: Özünü Çar II Aleksandr-ın oğlu və ya Polşa kralı olaraq görürdu. Onun bu mental rahatsızlığı ilə olan mübarizəsi ölümünə qədər sürdü.

## Haqqında
Yuxan Liyv Mirzə Şəfi Vazehin 2 şeirini eston dilinə tərcümə etmişdir.

## Mənbə
* **Vaqif Arzumanlı**, *"Ürəklər qovuşanda"*, Bakı, "Yazıçı", 1990, səh. 14 

## İstinadlar
Şamaxı qalası

**Şamaxı qalası** – Orta əsrlər Şamaxı şəhərini müdafiə etmək üçün inşa edilmiş qala.

XI – XII yüzillərdə Şirvan şəhərlərinin bir çoxu böyüyüb inkişaf etmiş, bəzilərinin müdafiə tikililəri yenidən qurulmuşdu. 1045-ci ildə Şirvanşah Qubad (1043–1049) Şirvanın baş şəhəri Şamaxıya yonulmuş ağ daşdan yeni möhkəm qala divarı çəkdirmiş, dəmir qapılar qoydurmuşdu.

Arxeoloqların SSRİ dövründə Şamaxıda qazıntılar zamanı aşkar etdikləri divar qalığı Şirvanşah Qubadın tikdirdiyi Şamaxı İçqalasının (Bala qala) qalığı sayılır. Bu çağda Bala qalada Şirvanşahların yeni saray kompleksi inşa edilmişdir.

Şamaxının ikinci iç qalası olan Gülüstan qalası da XII əsrdə yenidən qurularaq möhkəmləndirilmişdir. Belə geniş quruculuq işlərindən sonra bitkin paytaxt şəhərinə çevrilən Şamaxını o çağın yazarları dəmir qapılı, daş divarlı alınmaz qala, cah-cəlallı gözəl şəhər kimi təsvir edirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şirvanşahlar dövləti
Ənbər

**Ənbər** – Orta əsr mənbələrində adı müşklə birlikdə çəkilən qiymətli maddə.
Mütəxəssisin bildirdiyinə görə, onu Hind okeanında yaşayan balinadan almaq olar. Balinanın ifrazatıdır. Onu ancaq okean və ya dənizin dibindən yığmaq mümkündür. Adıçəkilən maddə mumvari olur. Vaxtilə bu maddə İranda, Hindistanda, ərəb ölkələrində daha çox yayılmışdı. Hətta orta əsrlərdə onu ləl-cəvahirat qiymətinə satırdılar.

## Təbabətdə
Orta əsr ədəbiyyatı ilə tanış olduqda bəlli olur ki, ənbəri şahların, xəlifələrin sarayında küplərdə saxlayardılar. Özünü pis hiss edən ondan bir az götürüb ağrıyan yerinə çəkərdi və bir qədər keçməmiş ağrı dayanardı. Və yaxud ənbərdən ətir kimi istifadə edərdilər. Hal-hazırda ambroksan, ambroksid və ambrettolid kimi ənbərin sintetik analoqlarından daha çox istifadə olunur.

## Azərbaycanda ənbər
Azərbaycanda da, müşkdən fərqli olaraq, ənbər vaxtilə geniş yayılıb. Özü də onu güllərdən əldə edibər.
Vaxtilə Azərbaycanda ənbər satılan əttar dükanları olub. Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra bu dükanlar ləğv edilib.

## Mənbə

## Xarici keçidlər
* Ənbər 
* University of Miami Ambergris FAQ 
* Natural History Magazine Article: Floating Gold — The Romance of Ambergris 

## Ədəbiyyat
**Ambergris** is also a fictional city, named for "the most secret and valued part of the whale," appearing in Jeff Vandermeer's books *City of Saints and Madmen* and *Shriek: An Afterword*.
The word also appears in Ezra Pound's poem "Portrait d'une Femme." Chapters XCI and XCII of Moby Dick relate the extraction of ambergris from a deceased sperm whale.
Kaşalot

**Kaşalot** () — balinalar dəstəsinin dişli balinalar yarımdəstəsinə aid iri dəniz məməlisi növü.

## Görünüşü
Yetkin erkəklərinin uzunluğu 20 m, kütləsi 50 t-a çatır. Dişilərin 11–13 m. Bədən forması damcıvaridir. Başı nəhəngdir, erkəklərdə bədənin 1/3, dişilərdə 1/4 çatır, öndən kütdür. S -formalı cütsüz nəfəs borusu başın ön hissəsində, orta xətdən solda yerləşir. Baş bədəndən az-sezilən boyunla ayrılır. Sinə üzgəcləri qısa, enli, yumruvaridirlər.Quyruq üzgəclərinin bıçaqları böyük, bir-birindən dərin oyma ilə ayrılırlar. Bel üzgəci alçaq və qozbelvaridir. Onun arxasında 2-6 daha alçaq təpəcik yerləşir. Bədən rəngi bir cürədir, qara-palıdı, ya da tünd-bozdur. Qarnı bir qədər açıqdır. Üstündə qeyri-doğru formada ləkə var. Dişləri payacıqvaridir və 27 sm. çata bilər. Onlar, adətən, ancaq aşağı çənədə olur, sayları isə çənənin hər hissəsində 17 dən 29 qədər olur.

## Miqrasiya
Bütün okeanlarda yayılıb. İliq və mülayim sulara üstünlük verirlər. Şimal yarımkürəsində yayda şimala, qışda isə cənuba miqrasiya edirlər(Cənub yarımkürsəində-əksinə)

## Qidalanması
Əsasən başayaqlı molyusklarla qidalabırlar, daha çox kalmarlarla, daha az dərəcədə balıqla. Şikarın dalınca böyük dərinliyə dala bilirlər( 1000 metrdən çox) və orada 15-60 dəqiqə ola bilirlər.

## Cütləşmə və balalama
Cütləşmələri çox vaxt aparır. Yeni doğulmuş balalar il boyu olur. Onun piki yaz-yay vaxtına düşür. Hamiləlik ayrı-ayrı alimlərin fikrinə görə 10-12 dən 16-17 aya qədər olur. Balalama əsasən daha aşağı enlərin isti sularında baş verir. Bir bala gətirirlər. Cinsi yektinliyə dişilər 4, erkəklər 4-5 yaşlarında çatırlar.

## Ovlanması
Müharibədən sonrakı illərdə intensiv ov nəticəsində sayı kəskin azalmışdır. Atklantikada kaşalot ovu 1979 ildən dayandırılıb, Sakit okeanın şimal hissəsində 1984-cü ildən.

## Mənbə
В.Е. Соколов. Редкие и исчезающие животные. Млекопитающие. Москва "Высшая школа" 1986 səh. 239
Dayan Kryuqer

**Dayan Kryuqer** (15 iyul, 1976, Almaniya, eng: Diane Kruger) — almaniyalı aktrisa və keçmiş model. Şimali Amerikada onu "Troya" filmindənki Helen və Nikolas Keyclə birlikdə çəkildiyi "Millətin dəfinəsi", "Millətin dəfinəsi:kitabın sirri" filmindəki Dr. Abiqeyl Ceys roluna görə tanıyırlar.

## Həyatı
Dayan Kryuqer 15 iyul 1976-cı ildə Aşağı Saksoniyada yerləşən Hildeshaym şəhəri yaxınlığındakı Algermissen adlı kiçik alman qəsəbəsində dünyaya gəlib. Atası Hans-Haynrix Haydkryuqer kompüter mütəxəssisi, anası Mariya Tereza Haydkryuqer isə adi bank işçisi idi. Dayanın Ştefan adında özündən kiçik qardaşı da var. O, uşaqlıqdan baletlə məşğul olmaq arzusunda idi və artıq 2 yaşından rəqs etməyə başlamışdı. Balet məktəbinə gedən Dayan 1987-ci ildə təhsilini davam etdirməsi üçün London Kral Balet Məktəbinə göndərilmişdi. Artıq iki ildən sonra dördüncü dərəcə alan Dayan dizindən aldığı zədəyə görə peşəkar balerina olmaq arzusunu unutmalı oldu. 1989-cu ildə Dayan Almaniyaya qayıtdı və elə həmin il onun valideynləri boşandılar. Anası uşaqlarına tək baxmalı oldu. Dayan dərslərin arasında poçt daşımaqla və pitseriyada çalışmaqla anasına yardım edirdi. Aktrisa uzun illərdir ki, atası ilə danışmır və onu bağışlaması üçün dəfələrlə üzr diləyən atasını rədd edir.

## Karyerası
1991–92-ci illərdə Dayan Kryuqerin model karyerası başladı. Nüfuzlu bir müsabiqədə birinci yeri tutması bir fotomodel kimi onun karyerasında dönüş nöqtəsi oldu. Tezliklə o, "Christian Dior", "Yves Saint Lauren", "Jil Sander", "Dolce&Gabana", "Armani" kimi məşhur ticarət markalarına məxsus geyim və ətriyyatı təqdim etməyə başladı, "Vogue", "ELLE" və başqa parlaq dərgilərin üz qabığına çıxdı. 1997-ci ildə fransız dilini yaxşı bilmədiyi üçün onun "Beşinci element" filminə çəkilməsi mümkün olmadı. Məhz Lük Bessonun məsləhəti ilə o, modelliyi buraxaraq Parisə gəldi və aktrisalığın sirlərini öyrənməyə başladı. Debüt 2002-ci ildə, "Virtuoz" filmində baş tutdu. Daha sonra "Nə hə, nə yox" (2002), "Necə istəyirsən" (2002), "Mişel Valiant" (2003) filmləri gəldi. 2004-cü ildə aktrisa özünün ilk Amerika filminə çəkildi. Həmin il keçirilən kastinqdə 3000 aktrisadan üstün olan Dayanı "Troya" filminə çəkdilər. Bu filmdən sonra onu "Hollivudun tapıntısı" adlandırdılar.

## Filmoqrafiya
# Əlvida, Bafana (film, 2007)
Kosmik yarış

**Kosmik yarış** — SSRİ və ABŞ arasında 1957–1975-ci illərdə kosmosun fəthi sahəsində gedən gərgin mübarizə. Bu dövr süni peyklərin buraxılması, kosmosa heyvanların və insanın göndərilməsi, avtomatik stansiyaların Ay, Mars və Veneraya göndərilməsi və insanın Aya ayaq basması ilə xarakterizə olunur.

Terminin adı "Silahlanma yarışı"nın adına uyğunlaşdırılmışdır. Kosmik yarış soyuq müharibə dövründə SSRİ və ABŞ arasında mədəni, texnoloji və ideoloji qarşıdurmanın vacib bir hissəsinə çevrilmişdi. Bu onunla əlaqəli idi ki, kosmik tədqiqatlar elmi və hərbi layihələr üçün böyük əhəmiyyət daşımaqla yanaşı, insanlarda ruh yüksəkliyi də yaradırdı.

"Yarış" 4 oktyabr 1957-ci ildə Sovet İttifaqında Yerin ilk süni peyki "Sputnik-1"in kosmosa göndərilməsi ilə başlanmışdır. Kosmik yarış dövründə SSRİ və ABŞ peyklərini orbitə öz daşıyıcı raketləri ilə çıxaran, idarəolunan kosmik uçuşları başladan, Günəş sisteminin digər planetlərini tədqiq edən dünyanın ilk və əsas "kosmik gücünə" çevrildilər.

Kosmosa insan göndərilməsi ətrafında gedən yarış SSRİ-nin qələbəsi ilə başa çatdı. 1961-ci il, aprelin 12-də SSRİ-də "Vostok" gəmisi ilə Yuri Qaqarin yerətrafı orbitə göndərildi. Beləliklə, SSRİ dünyada kosmosa ilk insan göndərən dövlət oldu və bu məsələdə ABŞ-a texniki və ideoloji zərbə endirdi.

Amerika buna 23 gündən sonra cavab verə bildi. ABŞ astronavtı Alan Şepard "Freedom-7" kosmik gəmisi ilə yerətrafı orbitə göndərildi, Şepard kosmosa göndərilən ikinci insan oldu. SSRİ buna növbəti kosmonavtlarını yerətrafı orbitə göndərməklə cavab verdi. SSRİ 1962-ci il avqustun 12–15-də kosmosa iki nəfər göndərdi və bununla Amerikanı yenə də qabaqlamış oldu.

Kosmos uğrunda gedən savaşa qadınlar da cəlb edildilər. Belə ki, 1963-cü il iyunun 16-da "Vostok-5" gəmisi ilə SSRİ ilk qadın kosmonavtı, Valentina Tereşkovanı kosmosa göndərdi. Bu isə ideoloji baxımdan ABŞ-yə vurulan daha bir zərbə oldu.

1966–68-ci illərdə SSRİ-nin kosmosa göndərdiyi kosmik gəmilərin bəziləri qəzaya uğradı. Bundan sonra kosmosda ağalıq etmək uğrunda mübarizədə ABŞ tədricən üstünlüyü ələ almağa başladı. 1969-cu il iyulun 21-də ABŞ-nin Ay proqramı çərçivəsində "Apollon-11" kosmik gəmisi uğurla Ay səthinə ilk astronavtları, Nil Armstronq və Edvin Oldrini çıxardı.

## Xronika (1957–1975)

## Xarici keçidlər
* Scanned letter from Wernher Von Braun to Vice President Johnson
* ''"America's Space Program: Exploring a New Frontier"'', a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan
* Why Did the USSR Lose the Moon Race? – Pravda, 2002–12-03
* Space Race Exhibition at the Smithsonian National Air and Space Museum
* TheSpaceRace.com – Mercuri, Gemini və Apollon kosmik proqramları
* Timeline of the Space Race to the Moon 1960 – 1969
* Shadows of the Soviet Space Age, Paul Lucas 
* Xronologiya: Ay yarışı – russianspaceweb.com
* Artwork representing the cold war in space

## Həmçinin bax
* Apollon Proqramı
* Apollon-11
Dəmirçi Aşıq Hüseyn

**Dəmirçi aşıq Hüseyn** () — Azərbaycanlı ustad aşıq.

## Həyatı
Dəmirçi Hüseyn 1885-ci ildə Tovuzun Bozalqanlı obasında dünyaya gəlib. Bu kənddə şərq ədəbiyyatına, milli Azərbaycan xəzinəsinə bir neçə qüdrətli sənətkar bəxş edib. Şair Hüseyn Bozalqanlı, Xəyyat Mirzə, Şair Vəli. Qaçaq Kərəmin müasiri və silahdaşı Qara Tanrıverdi, Telli Əsəd, Mamoy Kalvayı Əsəd və i. və s. kimi şəxslər də buradandır

Dəmirçi Hüseynin atası Rza, Rzanın atası Rzaqulu və Rzaqulunun ata və babası Şahqulu, Səfiqulu da qüdrətli sənətkarlar olublar. Sazla, sözlə yaşayıblar. Dəmirçilik sənətinə yiyələniblər. Hər biri neçə-neçə sənətkar yetişdirib.

Dəmirçi aşıq Hüseyn Bozalqanlı şair aşıq Hüseynə 7 il şagirdlik edib. Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyov vaxtilə onun səsini dağlardan tökülən gur şəlaləyə bənzədib. Oxuduğu Koroğlu havalarına dönə-dönə qulaq asıb. "Səhnədə Qıratı əsl bu aşıq minməlidi", deyib. Onu da deyib ki, Bozalqanlı kəndi özü boyda aşıqlar filarmoniyasıdı. Oraya həmişə diqqət, qayğı göstərmək lazımdı.

* El şairi Şəmşad Rzanın atasıdır.

## Şəcərəsi
*Səfiqulu
**Şahqulu
***Rzaqulu
****Rza
*****Dəmirçi Aşıq Hüseyn
******Şəmşad Rza

## Mənbə

* Maşallah Xudubəyli. "Mənim sazlı-sözlü dünyam". Bakı, "Elm və təhsil"-2010. səh.79-91
Müşk maralı

**Müşk maralı**, **Qabarğa** və ya **Sibir geyiki** () — qabarğalar (Moschidae) fəsiləsinə aid maralabənzər gövşəyən heyvan növü.

## Etimologiya
Vasili Radlova görə rus dilindəki **Кабарга** sözü Teleüt, Şor və Sağay dillərindəki **Tabırğa** sözündən gəlib.. Bu türk mənşəli sözdür.

## Təsnifatı
Qabarğa növünün 4-6 yarımnövü var. Bəzi təsnifatlarda bu yarımnövlər ayrıca növ kimi göstərilir.
Qabarğanın bədəninin uzunluğu 1 m, quyruğunun uzunluğu 4—6 sm, süysününün hündürlüyü 70 sm-ə qədər, kütləsi isə 11—18 kq olur. 
Qabarğanın buynuzları olmur.

## Coğrafiyası

Qabarğa Himalay və Tibet dağlarının şərqindən Şərqi Sibir, Koreya və Saxalinə kimi olan sıldırım qayalıqları və iynəyarpaqlı meşələr olan ərazılərdə yayılmışdır. Təqribən dəniz səviyyəsindən 600–900 m, nadir hallarda 1600 m yüksəklikdə yaşayır. Tibet və Himalay dağlarında isə 3000 m-ə qədər yüksəkliklərdə rast gəlinir.

## Qabarğa müşkü
Qabarğanın qarnında müşk vəziləri var. Bu vəzilərdə kəskin iyli qəhvəyi-qonur rəngli müşklə dolu olur. Yetkin erkək qabarğaların bir vəzisində 10-20 q müşk olur.
Fayda

**Fayda** - İqtisadiyyatda () nisbi məmnunluğun ölçüsüdür. Bu ölçü istehlakçının seçimini və ümumi rifah vəziyyətini izah etmək üçün istifadə olunur.  

Utilitarianizm doktrinası faydanın maksimallaşdırılmasını cəmiyyətin nizamedici mənəvi meyar kimi görür. Bu iqtisadi məktəbin Ceremi Bentham (Jeremy Bentham) (1748–1832) və Con Stüart Mil (John Stuart Mill) (1806–1876) tərəfdarlarının sözlərinə uyğun olaraq, cəmiyyət bütun şəxslərin ümumi faydasını maksimallaşdırmalıdır. Başqa sözlərlə, "ən yüksək  səadət ən çoxlara".

## Fayda funksiyası

İqtisadi təhlildə istehlakçının davranışı daha asan fayda funksiyası ilə ifadə oluna bilər:

u : X \rightarrow \textbf R, belə ki, x > y əgər u(x) > u(y).

Əgər istehlakçının üstün tutmaları tamam, əks, tranzitiv, və arasıkəsilməyəndirsə, onda onlar "u" fayda funksiyası ilə ifadə oluna bilərlər.

## İstinadlar
Batabat gölü

**Batabat gölü** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində şirin sulu göl. Uçqun və sürüşmədən yaranan bənd gölüdür.

Şahbuz dövlət təbiət qoruğunun bir hissəsini təşkil edir.

Batabat gölü Naxçıvan MR-in dağlıq hissəsində, dəniz səthindən 2424 m yüksəklikdə, Naxçıvan çayının başlanğıc götürdüyü mənzərəli alp çəmənliklərinin əhatəsində yerləşir. 16 ha sahəsi olan şirinsulu göl suyun səthində üzən torflu ada ilə diqqəti cəlb edir. Gölün ətrafındakı karbonat, hidrokarbonat və kalsium-natrium-maqnezium mineralizasiyalı bulaqların suyundan mədə-bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur. Günəşli günlərin sayının çox olması, mülayim iqlim və gözoxşayan dağ landşaftı gölə təkraredilməz kolorit verərək, Naxçıvandan, Azərbaycanın başqa regionlarından çoxsaylı istirahət edənləri və həm də xarici turistləri özünə cəlb edir.

## Həmçinin bax
* Göygöl 
* Tufan gölü
* Afurca şəlaləsi** **
* Ləzə şəlaləsi  
* Uludağ şəlaləsi
* Katex şəlaləsi
* Yardımlı şəlaləsi** **

## Mənbə
* eco.gov.az 
* *"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013 *
Əttarlıq

**Əttarlıq**, **əttar** və ya **parfümer** () — zərif sənət növlərindən biri. Əttar sözü ərəb kəlməsi olub, çeşidli otlardan, bitkilərdən, ağaclardan, çiçəklərdən istifadə etməklə müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunan təbii-müalicəvi maddələr, dərman nüsxələri hazırlayan peşəkar insanlara aid edilib. Bu peşənin özü isə min illər boyu əttarlıq sənəti adlandırılıb. Əttarlara müasir anlamda farmakoloq – əczaçı da demək olar. Lakin əttarların gördüyü iş bununla bitməyib. Onlar eyni zamanda incə rayihəli, gözəl ətirli, zərif qoxulu, ətirli maddələr-mayelər, ətriyyatlar, sular, yağlar, məlzəmələr hazırlamışılar. Bu ətriyyatlardan əsasən kosmetik məqsədlə parfümeriya kimi də istifadə olunub. Bu mənada əttarlar həm də mahir kosmetoloqlar olmuşlar.

## Tarixi
Qədim zamanlarda əttarlar insan orqanizmi üçün dörd ünsürün xüsusilə böyük əhəmiyyət daşıdığını qeyd etmişlər. Bunlardan səfra (öd), bəlğəm (selik), sövda (qara öd) və qandır. Əttarlar insan sağlamlığının, insan səhhətinin, hətta saçların tökülməsini belə bu dörd ünsürün münasibətindən yaranan tarazlığın pozulmasında görmüşlər. Bu mənada əttarlar həm də loğmanlara daha yaxın olmuş, qədim təbabətin sirlərinə bələdlikləri ilə fərqlənmişlər. 
   
## Azərbaycanda əttarlıq
Azərbaycanda əttarlıq sənəti lap qədim zamanlardan inkişaf edərək bu günümüzə kimi gəlib çatmışdır. Bir çox tarixi mənbələrdə əttarlıq sənətinin Gəncədə, Şamaxıda, Naxçıvanda, Qarabağda və digər bölgələrdə inkişaf etməsi barədə maraqlı faktlara rast gəlinir. Ərəb tarixçisi Təəbərinin yazdığına görə, hələ IX-X əsrlərdə Azərbaycanda məşhur loğman və həkimlər, o cümlədən öz peşəsinin ustası olan peşəkar əttarlar yetişib. Onların hazırladıqları müxtəlif məcunlar, dərman nüsxələri, məlzəmələr və ətirli maddələr bütün Şərq ölkələrində məşhur olub. İtaliyalı səyyah Cenkinsonun "Səyahətnamə"sində isə milli əttarlarımızın hazırladıqları müxtəlif növ farmakoloji məhsulların, həmçinin ətriyyatların Avropa saraylarında geniş şəkildə işlədildiyi və şəhrət tapdığı bildirilir. Vaxtilə Azərbaycanı qarış-qarış gəzmiş məşhur fransız yazıçısı Aleksandr Dümanın "Qafqaz səyahəti" əsərində də milli əttarlarımızın sənətinə yüksək qiymət verilmiş, bu ölkədə hazırlanan müxtəlif çeşidli məcunların, dərman nüsxələrinin və kosmetik vasitə kimi işlədilən son dərəcə füsunkar ətirli və təkrarsız rayihəyə malik parfümeriya nümunələrinin Qərb bazarlarında geniş şəkildə yayıldığı bildirilir.

Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra əttarlıq sənəti sahəsində müəyyən dirçəliş yaranıb. Hazırda Bakıda xeyli miqdarda "Yaşıl aptek" (əczaxana) fəaliyyət göstərir. Bu əczaxanalarda əsasən təbii bitkilərdən və onların şirəsindən hazırlanan dərman nüsxələri satılır. Ənənəvi Şərq təbabətinə əsaslanan belə əczaxanalar həmçinin qədim əttarlıq sənətinin dirçəlməsində də böyük rol oynaya bilər.

## Mənbə

## Həmçinin bax
* Ətriyyat
* Mirzə İsmayıl Məhzun
* Fəridəddin Əttar
Ətriyyat

**Ətriyyat** — çeşidli otlardan, bitkilərdən, ağaclardan, çiçəklərdən istifadə etməklə müxtəlif ətirli maddələrdir. Çox zaman ətriyyat dedikdə incə rayihəli, gözəl ətirli, zərif qoxulu, ətirli maddələr - mayelər, sular, yağlar, məlzəmələr nəzərdə tutulur. Ətriyyatlardan əsasən kosmetik məqsədlə parfümeriya kimi də istifadə olunub. Onlardan xəstəliklərin müalicəsində də istifadə olunur.

## Azərbaycanda ətriyyatın inkişafı
Azərbaycan əttarlarının hazırladıqları müxtəlif təyinatlı ətriyyat maddələrindən Avropa ölkələrinin kral saraylarında xüsusilə məşhur olduğu barədə tarixi qaynaqlarda kifayət qədər məlumatlara rast gəlmək mümkündür. Azərbaycanın 9 iqlim qurşağına malik olması burada dünyanın bir çox ölkələrində rast gəlinməyən nadir çiçək və otların yetişməsinə şərait yaratmışdır.

## Ətriyyat maddələri təbabətdə
Qədim zamanlardan bu günümüzə kimi insanlar bu və ya digər cismani narahatlıqlar, müxtəlif xəstəliklər zamanı ətriyyat maddələrindən istifadə edərək şəfa tapmışlar. Məsələn, bənövşə yağı əsasən ürək ağrıları, ürək döyüntüləri, qəlb sıxıntıları və narahatlıqlarında istifadə olunub. Qızılgüldən alınan gülab maddəsi isə qan təzyiqini, sinə ağrılarını, ürək döyüntüsünü aradan qaldıran ən təsirli vasitədir. Süsənbər çiçəyinin ləçəklərindən alınan şirə isə həm bəzi daxili xəstəliklər- mədə xorası, bağırsaq narahatlığı, həzm prosesinin pozulması hallarında dərman kimi işlənmiş, həm də uzun müddətli və cazibədar rayihəsi olan ətriyyat kimi tanınmışdır.
   
İbn Sinanın “Həkimlik sənətinin qanunları” adlı kitabında isə əttarların hazırladıqları məhsulların şəfaverici və insanlarda xoş duyğular yaratmaq xüsusiyyətləri barədə zəngin məlumat verilir.
   
## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Rusiya diyarları

## Rusiya Federasiyasının diyarları
Rusiya Federasiyası 83 subyektdən ibarətdir və bunlardan 9-u diyar adlanır.
# Altay diyarı (Barnaul)
# Kamçatka diyarı (Petropavloks-Kamçatka)
# Xabarovsk diyarı (Xabarovsk)
# Krasnodar diyarı (Krasnodar)
# Krasnoyarsk diyarı (Krasnoyarsk)
# Perm diyarı (Perm)
# Primorsk diyarı (Vladivostok)
# Stavropol diyarı (Stavropol)
# Zabaykal diyarı (Çita)
Slutski düsturu

**Slutski düsturu** () mikroiqtisadiyyatda istehlakçının seçiminə təsir göstərən və qiymətlərin dəyişməsi ilə bağlı sərvət və əvəz etmə effektlərini izah edir. Başqa sözlərlə, o, Marşal tələbində və Hiks tələbində qiymət üzrə baş verən dəyişiklikləri əlaqələndirir. Yevgeni Slutski () (1880–1948) şərəfinə adlandırılmışdır.

* Əvəzetmə effekti iki məhsul bir-birini əvəz etmə qabiliyyətinin dəyişməsi deməkdir. Misal üçün, əgər bir normal məhsula qiymət qalxsa, ona tələb düşəcək, və eyni zamanda onu əvəz edə bilən məhsula tələb artacaq.
* Sərvət(gəlir) effekti səbəbi qiymətin artması və ya azalması olan istehlakçının alıcılıq qabiliyyətinin dəyişməsi deməkdir. Əgər məhsula qiymət düşsə, istehlakçı bu məhsuldan daha çox almaq istəyə bilər, və tələb artacaq.

Slutski matrisasının hər bir elementi (çünki söhbət sayı ikidən çox olan məhsullardan gedə bilər) aşağıdakı kimi ifadə olunur:

: {\partial x_i(p, w) \over \partial p_j} = {\partial h_i(p, u) \over \partial p_j} - {\partial x_i(p, w) \over \partial w } x_j(p, w),\,

burada h(p, u) Hiks tələbidir və x(p, w) Marşal tələbidir, *p* qiymətlərdir, *w* sərvətdir, və *u* fayda deməkdir. Düsturun sağ hissədə birinci üzvü əvəz etmə effektini ifadə edir, ikincisi isə sərvət effektini.

## İstinadlar

* Р. М. Нуреев, (2002), Курс микроэкономики, стр. 135, Норма, Москва
* Л. С. Тарасевич, П.И. Гребенников, А.И. Леусский (2006), стр. 68, Микроэкономика, Юрайт, Москва
* H. Varian, (1992), Microeconomic Analysis, p. 119, Norton, ISBN 0-393-95735-7