open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artur Felfner

**Artur Sergeyeviç Felfner** (; ) — ukraynalı yüngül atlet (nizə atma). 2024-cü ildə Parisdə keçirilən Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı.
## Həyatı
Artur, Sergey və Daryanın ailəsində Konotopda anadan olub. Daha sonra, ailə Baxmaça köçdü. Onun, Nazar və Matvey adlı iki kiçik qardaşı da var. Babası və nənəsi Baturində yaşayır.

Artur, atasının məşqçi işlədiyi Mamiaşvili adına Konotop Uşaq-Gənclər İdman Məktəbində yüngül atletika ilə məşğul olmağa başlayıb. O, Brovari Ali Bədən Tərbiyəsi Məktəbini bitirib. Baş məşqçisi Vyaçeslav Rımko olub.

2018-ci ildə Dneprdə keçirilən gənclər arasında Ukrayna çempionatında o, 700 qram çəkidə, 62,63 metrə nizə atmaqda şəxsi rekordunu qırdı və turnirdə qızıl medal qazandı. Felfner 2019-cu ildə Bakıda keçirilən Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalında Ukraynanı təmsil edərək, 73,16 metr məsafəyə nizə atmaqla bürünc medal qazandı.

Ukraynalı idmançı 2021-ci ildə Tallində keçirilən yeniyetmələr arasında Avropa çempionatında, 78,41 metr məsafəyə nizə ataraq qızıl medal qazandı. Daha sonra o, Nayrobidə (Keniya) keçirilən yeniyetmələr arasında Dünya çempionatında, finlandiyalı Janne Lyaspaya 14 santimetr məsafəni uduzaraq gümüş medal qazandı. 2021-ci ilin nəticələrinə əsasən, o, Ukrayna Atletika Federasiyasının "Yüksələn ulduz" mükafatına layiq görülüb.

2022-ci ilin mayında Offenburqda keçirilən yarışda, 83,28 metr məsafəyə nizə tullamaqla, turnirin dördüncüsü olsa da, Ukraynada gənclər arasında rekord nəticə oldu. İyul ayında o, Şomorində keçirilən yarışda, 84,32 metrə nizə tullamaqla nəticəsini yenilədi.

Elə həmin il Felfner Kolumbiyada keçirilən gənclər arasında Dünya çempionatında 79,36 metr nəticə ilə qalib oldu. 

2022-ci ilin avqustunda isə, Münhendə keçirilən Avropa çempionatında böyüklər səviyyəsində debüt etdi və finala yüksəldi. 2023-cü ilin martında Leyridə keçirilən Avropa kubokunda 80,09 metr nəticə ilə qızıl medal qazandı.
thumb|left|2023-cü il müsabiqəsində

2023-cü ildə Artur Felfner Avropa Oyunlarında bürünc medal, Ukrayna çempionatında və gənclər arasında Avropa çempionatında qızıl medal qazandı və Dünya çempionatında təsnifat mərhələsində 32-ci nəticəni göstərdi.
thumb|right|2024-cü ildə
O, 2024-cü ilə avrokuboklarda yarışa, 81,89 metr nəticə qələbə ilə başlayıb. Offenburqda keçirilən *Hylo Javelin Meeting 2024* yarışında isə, 83,95 metr nəticə göstərib. 2024-cü ildə Romada keçirilən Avropa çempionatında o, yarışda səkkizinci (81,38 metr) olmaqla finala yüksələ bilib. 2024-cü ilin iyununda Lvovda keçirilən Ukrayna çempionatında o, karyerasında ikinci dəfə qızıl medal qazanıb. İyul ayında Parisdə keçirilən Diamond Liqasında (80,48 metr, beşinci yer) yarışıb.

Dünya reytinqindəki mövqeyi sayəsində, 2024-cü ildə Parisdə keçirilən Olimpiya Oyunlarında iştirak edib.

## Mükafatları
* "Əmək və Şücaətə görə" medalı (7 sentyabr 2023)

## İstinadlar
Vizual odometriya

**Vizual odometriya** (*[[ingilis dili|ing.]]* **Visual odometry**, qısaca **VO**) — Kompüter görməsi və robotikada istifadə edilən bir texnologiya. "Mars Exploration Rovers" kimi müxtəlif robot tətbiqlərində istifadə edilmişdir.

## Mahiyyəti
Mühitdəki hərəkətləri izləmək və təhlil etmək məqsədilə kameralar vasitəsilə alınan vizual məlumatlardan istifadə edir. Bu texnologiya, bir obyektin və ya robotun hərəkətini ölçmək və bu hərəkətləri qeyd etmək üçün kameraların çəkdiyi şəkillərdən və video görüntülərindən istifadə edir. Görmə əsaslı odometriya, xüsusən GPS və digər sensorlar mövcud olmayan və ya istifadə edilə bilməyən mühitlərdə tətbiq olunur.

## Əsas prinsipləri
* İzləmə və keyfiyyətli nöqtələr: Görmə əsaslı odometriya metodları, kameraların çəkdiyi şəkillərdən seçilən maraqlı xüsusiyyətləri (keyfiyyətli nöqtələr) izləyərək hərəkəti izləyir. Bu xüsusiyyətlər obyektlərin kənarları, konturlar və ya xüsusi nöqtələr kimi görünən məlumatlardan ibarət olur.
* Kamera mövqeyi və hərəkət: Kameranın mühitə görə mövqeyini və yönünü təyin edən "kamera pozu" hərəkət məlumatlarının əldə edilməsində əsas rol oynayır. Kamera mühitdəki obyektlərə nisbətən hərəkət etdikcə, onun çəkdiyi şəkillər arasındakı dəyişikliklərdən istifadə edərək bu hərəkətlər təhlil edilir.
* 3D Rekonstruksiya: Görmə əsaslı odometriyanın daha irəliləmiş tətbiqlərində, şəkillər arasındakı ölçülərdən istifadə edərək 3D mühitlərin rekonstruksiyası mümkündür. Bu, robotlara ətraf mühitin üç ölçülü modelini yaratmaq imkanı verir.
* İnterpolasiya və süni intellekt: Süni intellekt və maşın öyrənmə alqoritmləri də görmə əsaslı odometriya sistemlərində tətbiq olunmağa başlamışdır. Bu alqoritmlər, daha dəqiq hərəkət izləmə və çevik təhlil təmin edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ukrayna İnternet Partiyası

**Ukrayna İnternet Partiyası** () – Ukraynada yaradılmış siyasi partiya. Baş qərargahı Odessa şəhərində yerləşir. Dünyanın ilk internet partiyası kimi təqdim olunur.

## Tarixi
Partiya 2007-ci ildə haker Dmitri Qolubov tərəfindən qurulmuşdur. Partiyanın yaradılması konqresi 1 oktyabr 2007-ci ildə baş tutmuşdur. Partiya rəsmi olaraq 24 fevral 2009-cu ildə təqdim olunmuş, 1 martda ilk rəsmi konqresi keçirilmişdir. Partiyanın şüarı "bürokratiyaya qarşı elektron hökumət" adlanır.

2012-ci ildə keçirilmiş Ukrayna parlament seçkilərində partiya bir yer uğrunda mübarizə aparmış, lakin parlamentdə təmsil oluna bilməmişdir. 2014-cü ildə partiya Dart Veyder adlı bir şəxsi namizəd göstərməyə cəhd etmişdir. Lakin şəxsin real kimliyi təsdiqlənmədiyi üçün onun qeydiyyatı qəbul edilməmişdir. Partiya Dart Vader adlı şəxsi 2014-cü ildə Kiyev və Odessa şəhərinin mer seçkiləri üçün də namizəd göstərilmişdir. 2014-cü ildəki Ukrayna parlament seçkilərində partiya Dart Veyder ilə yanaşı digər "Ulduz müharibələri" personajlarını – Çubakka, Padme Amidala və Yodanı namizəd kimi təqdim etmişdir. Seçkilər zamanı partiya tələb olunan 5% həddi keçə bilməmiş və səslərin cəmi 0,36%-ni toplamışdır. Partiya qurucusu Qolubov parlamentə seçilə bilmişdir.

23 oktyabr 2015-ci ildə İnternet Partiyasının üzvləri Dart Vader heykəlinin açılış mərasimində iştirak etmişdir. Bu heykəl Odessada yerləşən Lenin heykəlinin sənətçi Aleksandr Milov tərəfindən modifikasiya edilməsi ilə yaradılmışdır.

2019-cu ildəki Ukrayna parlament seçkilərində partiyanın bir namizədi olsa da, səslərin cəmi 0,15%-ni (133 səs) toplaya bilmişdir. Partiya lideri Qolubov bu dəfə müstəqil namizəd kimi parlamentə seçilmişdir.

## Məqsədlər
Ukrayna İnternet Partiyasının məqsədlərinə bütün ölkəni kompüterləşdirmək, rəqəmsal mediaya keçid etmək, əhalini pulsuz kompüter kursları ilə təmin etmək, bürokratiyanın neqativ tərəflərini yox etmək, vergi sisteminin liberallaşdırılması, spirtli içkiləri və siqareti qadağan etmək, kənd təsərrüfatı islahatları aparmaq kimi hədəflər daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı (arxivləşdirilib)
Sasanilərin sonu (roman)

**Sasanilərin sonu** — Əlisa Nicatın müəllifi olduğu tarixi roman. Kitabda sonuncu Sasani hökmdarı II Xosrovun hakimiyyət illərindən, ölkə ərazisinndə dövlət səviyyəsində farsların türklərdən üstün tutulmasından və ərəb işğallarından bəhs olunur. Kitabda tez-tez Sasani hökmdar və məmurlarının həyatları, məişət və apardıqları siyasət təsvir olunur.

## Personajlar
* Şahənşah II Xosrov (Xosrov Pərviz Ənuşirəvan)
* Atossa- şahın anası və arvadı
* Rezayi — SAVAK rəisi
* Xorşudi — ETALLAT rəisi
* Kəvakibzadə — Vergilər naziri, şahənşah Xosrovun bacanağı
* Fərəhpur — şahın xalası oğlu və yeznəsi
* Pərizadbanu — şahın qızı
* Fəridun — şahın əmiri və qayınatası, məmur
* Vartazar — şahın əmisi, yeznəsi, xalasının qaynı və vəzir
* Aristona — Vartazarın bacısı və arvadı
* Pəzəvəng — Aristonanın mühafizəçisi
* Ələfrəng — vəzir
* İstemi — Göytürk xaqanı
* Paridatta — rəmmal
* Göydərəli Şiraslan — Ərdəbilli Toğrul
* Güldsətə — Şiraslanın arvadı
* Nazlı — Şiraslan və Güldəstənin qızı
* Toğay və Qutluq — Güldsətənin qardaşları
* Dəmirmuğan — Şiraslanın böyük qaynı
* Quşçu Lolo — kənd ağsaqqalı
* Tuğdar — kənd icma başçısı
* Firudin Qozidan — mülkədar

## İstinadlar
Lüşnya

**Lüşnya** () — Albaniyada şəhər və bələdiyyə.

## Yerləşməsi
Şəhər və bələdiyyə mərkəzi-qərbi Albaniyada yerləşir. Lüşnyanın yerləşdiyi ərazinin reylefi orta düzənliklər və düzənlikdir. Bu torpaqdan əkinçilik və heyvan yetişdirmək üçün istifadə olunur. Lüşnyanın iqlimi isti Aralıq dənizi yay iqlimidir.

Lüşnyadan 30 km məsafədə, bataqlıq, çimərliklər və laqonu olan Divyaka-Karavasta Milli Parkı yerləşir.

Bələdiyyə ərazisində olan Kaşar kəndində bir su anbarı var və ətrafında çoxlu əkin sahələri və Perrio kimi tanınan birləşdirici kanal var.

Lüşnyada çoxlu zeytun ağacları var və bölgə Albaniyada aparıcı zeytun yağı istehsal edən yerlərdən biridir.

2023-cü il siyahıyaalınmasına görə bələdiyyənin əhalisi 63 135 nəfərdir və bunlardan 26 036 nəfər şəhər əhalisidir. Bələdiyyənin ümumi sahəsi 372,9 kvadrat kilometr, şəhərin ərazisi isə, 50.29 km2 təşkil edir.

Bələdiyyəyə aşağıdakı inzibati vahidlər daxildir:

* Lüşnya
* Allkay
* Ballagat
* Bubullime
* Duşk
* Fyer-Şegan
* Golem
* Hüscokay
* Karbunare
* Kolonye
* Krutye

Lüşnyanın kənarından SH4 magistral yolu keçir. SH4 Durresdən Lüşnyaya, sonra isə Fierə gəlir.

Şəhərdə qatar stansiyası var. 1990-cı ildə Albaniyada qatarların fəaliyyətinin dayandırılması səbəbindən qatarların hərəkəti dayanır. Qatar stansiyasında Lüşnyadan Yunanıstana və ölkənin və Balkan bölgəsinin bir çox yerinə gedən avtobuslar mövcuddur.

## Tarixi
Şəhər Osmanlı dövründə, Beratdan Durresə gedən yolda, Saluşa adlı zadəgan qadın tərəfindən salınıb. Bir çox qocalar hələ də şəhəri Saluşa adlandırırlar.

1920-ci ilin yanvarında Lüşnya Albaniyanın müvəqqəti paytaxtı və Lüşnya Konqresinin keçirildiyi yer olur. Burada toplaşan Albaniya başçıları Tirananı əvvəlcə müvəqqəti, sonra isə Albaniyanın daimi paytaxtı elan edirlər.

Lüşnjadan 3 km aralıda Savra yatağı yerləşir. Bu sahə Lüşnya-Fier yolu üzərindədir. Burada, 1385-ci ildə, Zeta Knyazlığı ilə Albaniya Knyazlığı və Osmanlı İmperiyası arasında baş tutmuş ilk döyüş olan Savra döyüşü baş verib. Bu döyüşdə 1378–1385-ci illərdə Aşağı Zetanın Lordu olan II Balşa öldürülür.

Kommunist Rejimi dövründə, Fier ilə birlikdə Lüşnya konsentrasiya düşərgələrinin əsas rayonu olub. Düşərgələrə Saver, Qradişte, Bedat, Gjazë, Rrapëz və Plug kəndləri daxil idi.

## İstinadlar
Boiga

**Boiga** — "Pişik gözlü ilanlar" və ya sadəcə "pişik ilanları" kimi tanınan "Colubridae" fəsiləsindəki arxa dişli, yüngül zəhərli ilanların böyük bir cinsi.

## Təsvir

Pişik ilanları uzun bədənli, böyük başlı və böyük gözlü ilanlardır. Naxış və rəngdə çox dəyişirlər. Bir çox növdə zolaqlanma var, lakin bəziləri ləkəlidir və bəziləri bərk rənglidir. Rənglər normal olaraq ağ və ya sarı vurğuları olan qara, qəhvəyi və ya yaşıl rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atractaspis aterrima

**Atractaspis aterrima** — Ümumi adla "incə yeraltı asp" və ya "dələ viperi" kimi tanınan, Atractaspididae fəsiləsinə aid, yeraltında yaşayan, zəhərli bir ilan növü.

## Təsvir

Böyükləri adətən qara, qara-boz və ya bəzən qara-qəhvəyi rəngdədir. Çox vaxt parlaq qara və ya qara-mavi rəngdə ola bilərlər. Kiçik fərdlər isə adətən qəhvəyi rəngdədir. Qeyd edilən ən erkək 81 sm, ən böyük dişi isə 71 sm uzunluğunda olub.
Rostral zirehi yuvarlaq, frontal zireh demək olar ki, eni ilə bərabər, parietal zirehlərdən qısadır. Bədənin orta hissəsində 19–23 zireh sırası var. Erkəklərdə ventral zirehlərin sayı 239–288, dişilərdə isə 257–299-dir. Burnu yuvarlaqdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ploceus hypoxanthus

**Ploceus hypoxanthus** (*Asiya qızıl toxucusu*) — Toxucu quşlar (Ploceidae) fəsiləsinə aid olan quş növü.

## Təsvir

Çoxalma dövründə erkək fərdlər ümumiyyətlə parlaq sarı rəngdə olur və qara "maska"sı olur (Asiyada diaqnostik xüsusiyyət). Dişilər, çoxalmayan erkəklər və cavan fərdlər solğun rəngdədir və Baya toxucusundan fərqləndirmək çətindir. Yalnız daha qalın dimdikləri onları fərqləndirir. Ümumilikdə, Asiya qızıl toxucuları orta ölçülü quşlar olaraq qəbul edilir, üst hissələri sarı və qara, alt hissələri isə sarı rəngdədir. Qara üz, sarı baş, möhkəm qara dimdik və orta hesabla 22 sm uzunluğa malikdirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Irena puella

**Irena puella** (*Asiya mavi quşu*) — Orta ölçülü, ağacda yaşayan quş növü.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Asiya mavi quşu Şri Lanka və Hindistanın qərb sahilində Travankordan Şivamoqqa, Belqam və Savantvadiyə qədər, Sikkim və Himalay dağlarının aşağı yüksəkliklərindən Assamın Dibruqarh şəhərinə qədər, Xasi dağları, Kaçar, Manipur, Banqladeş, Arrakan, Birmada Baqo və Tanintayi bölgələrində, Andaman və Nikobar adalarında tapılır. Cənub-Şərqi Asiyada Hind-Çin (o cümlədən Malayziya yarımadası), Sumatra, Kalimantan, Yava və yaxınlıqdakı kiçik adalarda yayılıb. Hindistan ərazisində bu növ əsasən təpəlik və düzənliklərin həmişəyaşıl meşələrində məhdudlaşır, lakin digər yerlərdə dəniz səviyyəsindən təxminən 1600 metr yüksəklikdə olan müxtəlif növ rütubətli və tökülən meşələrdə müntəzəm olaraq rast gəlinir. Bu növün yetkin yağış meşələrində və yerli kölgə ağacları altında olan kardamom plantasiyalarında daha tez-tez rast gəldiyi bildirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eudynamys scolopaceus

**Eudynamys scolopaceus** (*Asiya koeli*) — "Cuculidae" fəsiləsinə aid quş növü.

## Taksonomiya

1747-ci ildə ingilis təbiətşünası Corc Edvards "A Natural History of Uncommon Birds" əsərində Asiya koelinin təsvirini və illustrasiyasını dərc etdi. O, quşu "The Brown and Spotted Indian Cuckow" adlandırdı. 1758-ci ildə Karl Linney bu növü "Cuculus" cinsinə daxil etdi və "Cuculus scolopaceus" adını verdi. 1827-ci ildə ingilis təbiətşünasları Nikolas Vigors və Tomas Horsfild bu növü "Eudynamys" cinsinə köçürdülər. Cinsin adı qədim yunan dilində "yaxşı" mənasını verən "eu" və "güc" mənasını verən "dunamis" sözlərindən götürülmüşdür. Növün adı isə latın dilində "snipe-like" (snipeyə bənzər) mənasını verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zebrasoma flavescens

**Zebrasoma flavescens** (*Sarı tang*) — "Limon yelkən üzgəci", "sarı yelkən üzgəci" və ya "kədərli cərrah balığı" kimi də tanınan, "cərrah balıqları", "unicorn balıqları" və "tang"-lər daxil olmaqla "Acanthuridae" fəsiləsinə aid bir növ dəniz şüaüzgəcli balığı.

## Taksonomiya

Sarı tang ilk dəfə 1828-ci ildə İngilis təbiətşünası Eduard Turner Bennet tərəfindən Havay adalarındakı bir kolleksiyadan "Acanthurus flavescens" kimi rəsmi olaraq təsvir edilmişdir. "Zebrasoma" bədənə və cinsin tipik növü olan yelkən üzgəci tanginin (Z. velifer) bədənindəki zebraya bənzər zolaqlara və ya çubuqlara aiddir. Onun növ adı tangin sarı rənginə istinad edən Latın sifəti "flavescens"-dir.
"Zebrasoma" cinsi daxilində sarı tang, skopas tang (Z. scopas) ilə bir növ cütü əmələ gətirir. "Zebrasoma" cinsi, "Acanthuridae" fəsiləsinin "Acanthurinae" yarımfəsiləsi daxilində "Zebrasomini" qəbiləsini təşkil edən iki cinsdən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Deinacrida heteracantha

**Deinacrida heteracantha** — eyni zamanda Little Barrier nəhəng veta və ya vetapunga (Maori dilində: wētāpunga) olaraq tanınan, "Orthoptera" cinsi və "Anostostomatidae" ailəsinə aid olan bir wēta.

## Təsnifat
Deinacrida heteracantha ilk dəfə 1842-ci ildə şotlandiyalı zooloq Adam White tərəfindən təsvir edilib. 1882-ci ildə William Colenso bu növü Hemideina gigantea kimi təsvir edib; a name which was later brought into synonymy with *D. heteracantha*. bu ad daha sonra "*D. heteracantha*" ilə sinonim olaraq qəbul edilib. Colensonun 1839-cu ildə topladığı holotip, Yeni Zelandiyada tapılan ən qədim entomoloji nümunədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abbe səhvi

**Abbe səhvi** *(Abbe error)* — optik mikroskoplarda, xüsusən də mikroskopik obyektlərin ölçülməsi və görüntülənməsi prosesində yaranan bir səhv növü.

## Mahiyyəti
Bu səhv, mikroskopun optik sistemi və ölçmə cihazlarının qeyri-dəqiqliyinə görə, mikroskopik obyektlərin ölçülməsində yaranan təhriflərdən irəli gəlir. Abbe səhvi, optik mikroskopiyanın nəzəri əsaslarını irəlilədən və mikroskopik görüntü və ölçmələrdəki limitləri təyin edən Ernst Abbe adlı alimin adından götürülmüşdür.
Ernst Abbe, 19-cu əsrin sonlarına doğru mikroskopların optik xüsusiyyətlərini nəzəri olaraq formullaşdırmış və mikroskopiyada şəkil keyfiyyətinin artırılması və həll gücünün artırılması üçün optik sistemlərin necə dizayn edilməsi lazım olduğunu müəyyən etmişdir. Lakin, onun təklif etdiyi nəzəri limitlər və texnologiyalar hələ də müasir mikroskopiyaların əsasını təşkil etməkdədir və bəzi səhvlərin meydana gəlməsinə səbəb olur. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cissa chinensis

**Cissa chinensis** — qarğalar fəsiləsinə aid bir quş növü. Təxminən Avrasiya alaqarğası ilə eyni ölçüdə və ya bir qədər kiçikdir. 

## Təsvir
Vəhşi təbiətdə nümunələr adətən parlaq və canlı yaşıl rəngdə olur. Alt tərəfi bir qədər açıq rəngdədir və dimdiyindən boynuna qədər qalın qara bir zolaq var. Cinsin digər növləri ilə müqayisədə, ağ uclu quyruq olduqca uzundur. Bütün bunlar qırmızı göz ətrafı, dimdik və ayaqlarla canlı bir ziddiyyət təşkil edir. Qanadları qırmızımtıl-maroon rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dendroctonus ponderosae

**Dendroctonus ponderosae** — Şimali Amerikanın qərb meşələrinə aid olan və Meksikadan Britaniya Kolumbiyasının mərkəzinə qədər yayılan bir qabıq böcəyi növü. 

## Təsvir
Böcəyin sərt qara xarici skeleti var və təxminən 5 millimetr uzunluğundadır, bu da bir taxıl dənəsinin ölçüsünə bənzəyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
II Ferdinand (Toskana hersoqu)

**II Ferdinand Mediçi** (; () — Böyük Toskana hersoqu.

2 avqust 1634-cü ildə bibisi qızı Vittoriya della Roverlə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 4 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan yalnız ikisi yetkinlik yaşına çata bildi.

* Kozimo (1639), bir neçə günlük ikən vəfat etdi.
* *Ölü doğulan bir qız uşağı* (1640)
* III Kozimo
* Françesko Mariya Mediçi (1660-1711)

## Mənbə

* Acton, Harold: *The Last Medici*, Macmillan, London, 1980, 
* Strathern, Paul: *The Medici: Godfathers of the Renaissance*, Vintage books, London, 2003, 
* Hale, J.R.: *Florence and the Medici*, Orion books, London, 1977, 

## İstinadlar
III Ferdinand (Toskana hersoqu)

**III Ferdinand** (; () — Böyük Toskana hersoqu.

15 avqust 1790-cı ildə İki Siciliya kralı olan dayısı I Ferdinandın qızı Mariya Luiza ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 5 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan ikisi uşaq yaşlarında vəfat etdi.

* Karolina (1793-1802)
* Fransisk Leopold (1794-1800)
* II Leopold
* Mariya Luiza (1798-1857), anadan gəlmə fiziki qüsurlu idi. Bu səbəblə heç vaxt evlənmədi və övladı olmadı.
* Mariya Tereza (1801-1855), Sardiniya kraliçası

İlk xanımının doğuş əsnasında vəfat etməsinin ardından 6 may 1821-ci ildə Saksoniyalı Mariya Ferdinanda ilə evləndi. İkinci xanımı bir tərəfdən Polşa kralı III Avqustun, digər tərəfdən isə Müqəddəs Roma imperatoru I Fransiskin nəticəsi idi. Ancaq ikinci evliliyindən övladı olmadı.

## İstinadlar
III Kozimo (Toskana hersoqu)

**III Kozimo Mediçi** (; () — Böyük Toskana hersoqu.

19 aprel 1661-ci ildə Luvrda Orlean hersoqu Qastonun qızlarından Marqarita Luiza ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 3 övladı dünyaya gəldi.

* Ferdinand (1663-1713)
* Anna Mariya (1667-1743)
* Jan Qaston

## Mənbə

* Acton, Harold: *The Last Medici*, Macmillan, London, 1980, 
* Strathern, Paul: *The Medici: Godfathers of the Renaissance*, Vintage books, London, 2003, 
* Hale, J. R.: *Florence and the Medici*, Orion books, London, 1977, 
* van de Wetering, Ernst: *Rembrandt: The Painter at Work*, Amsterdam University Press, Amsterdam, 1997 
* Setton, Kenneth M.: *Western Hostility to Islam and Prophecies of Turkish Doom*, Amer Philosophical Society, 1992, 

## İstinadlar
Jan Qaston (Toskana hersoqu)

**Jan Qaston Mediçi** (; () — Mediçi ailəsinə mənsub son Böyük Toskana hersoqu.

2 iyul 1697-ci ildə Düsseldorfda Anna Mariya Fransiska ilə evləndirildi. Xanımı daha öncə Pfals kürfürstü İohann Vilhelmin vəfat edən qardaşı ilə evli idi və bu evlilikdən 2 qız uşağı dünyaya gətirmişdi. Ancaq onun Jan Qastonla baş tutan evliliyindən övladı olmadı. Beləcə, Toskanada Mediçilərin hakimiyyəti sona çatdı.

## Mənbə

* Acton, Harold (1980). *The Last Medici*. London: Macmillan. .
* Aldrich, Robert; Wotherspoon, Garry (2000). *Who's Who in Gay and Lesbian History: From Antiquity to World War II [volume 1 Who's Who]: From Antiquity to the Mid-twentieth Century Vol 1*. London: Routledge. .
* Garrido, Fernando; Cayley, Charles Bagot (1876). *A history of political and religious persecutions*, Reprint: Arkose Press (September 26, 2015), .
* Hale, J.R. (1977). *Florence and the Medici*. London: Orion. .
* Levy, Carl (1996). *Italian Regionalism: History, Identity and Politics*. Oxford: Berg, 1996. .
* Row, Augustus (1868). *Masonic Biography and Dictionary* J.B. Lippincott & Company, Reprint: Kessinger Publishing, LLC; First edition (September 10, 2010) .
* Strathern, Paul (2003). *The Medici: Godfathers of the Renaissance*. London: Vintage. .
* Young, G.F. (1920). *The Medici: Volume II*. London: John Murray.

## İstinadlar
II Leopold (Toskana hersoqu)

**II Leopold** (; () — Böyük Toskana hersoqu.

16 noyabr 1817-ci ildə Drezdendə ögey xalası Saksoniyalı Mariya Anna ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 3 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan yalnız biri yetkinlik yaşına çatdı.

* Karolina Avqusta (1822-1841)
* Avqusta Ferdinanda (1825-1864)
* Mariya Maksimilyana (1827-1834)

7 iyun 1833-cü ildə Neapolda İki Siciliya kralı I Fransiskin qızı Mariya Antuanetta ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 10 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan dördü yetkinlik yaşına çata bilmədi.

* Mariya İzabella (1834-1901)
* IV Ferdinand
* Mariya Tereza (1836-1838)
* Mariya Kristina (1838-1849)
* Karl Salvador (1839-1892)
* Mariya Anna (1840-1841)
* Reynar Salvador (1842-1844)
* Mariya Luiza (1845-1917)
* Lüdviq Salvador (1847-1915)
* İohann Salvador (1852-1890)

## İstinadlar
Ayruz Abməmmədova

**Ayruz Abməmmədova** () — azərbaycanlı keçmiş qadın futbolçu, yarımmüdafiəçi. O, Azərbaycan qadınlardan ibarət milli futbol komandasının üzvü olub və beynəlxalq arenada ölkəsini təmsil etmişdir. Klub karyerası ərzində "Gömrükçü Bakı" komandasında çıxış etmişdir. Milli komandanın heyətində 2010-cu ildə bir rəsmi oyunda iştirak etmişdir. Onun oyun üslubu yarımmüdafiənin mərkəzində yaradıcı və dəstəkləyici rola əsaslanırdı. Futbol karyerasını başa vurduqdan sonra idman sahəsindən uzaqlaşmış və şəxsi həyatına yönəlmişdir.

## İstinadlar
IV Ferdinand (Toskana hersoqu)

**IV Ferdinand** (; () — sonuncu Böyük Toskana hersoqu.

24 noyabr 1856-cı ildə Drezdendə Saksoniya kralı Conun qızı Anna ilə evləndi. Cütlüyün yalnız bir qızı dünyaya gəldi.

* Mariya Antuanetta (1858-1883)

11 yanvar 1868-ci ildə Parma hersoqu III Karlın qızı Alislə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 10 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan biri uşaq yaşda vəfat etdi. 

* Leopold Ferdinand (1868-1935)
* Luiza (1870-1947)
* Jozef Ferdinand (1872-1942)
* Pyotr Ferdinand (1874-1948)
* Henrix Ferdinand (1878-1969)
* Anna Mariya (1879-1961)
* Marqarita Mariya (1881-1965)
* Qermana Mariya (1884-1955)
* Robert Ferdinand (1885-1895)
* Aqnesiya Mariya (1891-1945)

## İstinadlar
Könül Əsədova

**Könül Əsədova** () —
yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş azərbaycanlı keçmiş qadın futbolçudur. O, Azərbaycanın qadınlardan ibarət milli futbol komandasında və 19 yaşadək qadınlardan ibarət milli komandada forma geyinmişdir. Əsədova milli səviyyədə iştirak etdiyi oyunlarda müdafiə və hücum planlarında mühüm rol oynamışdır. Karyerası ərzində yerli klublarda da çıxış edərək ölkə çempionatlarında təcrübə qazanmışdır. Futboldan ayrıldıqdan sonra idmanın inkişafında iştirak etməyi davam etdirmişdir.

## İstinadlar
Bianka Kapello (Toskana hersoqinası)

**Bianka Kapello** (; ) — Böyük Toskana hersoginası.

Əslən Venesiyanın əsilzadə ailəsinə mənsub olan Bianka Kapello 28 noyabr 1563-cü ildə Florensiyalı bir məmurla orada evləndi və bu nigahdan bir qızı dünyaya gəldi. Ancaq qısa zamanda Bianka Florensiya hersoqu I Kozimonun böyük oğlu və varisi Françeskonu başdan çıxardı. Üstəlik varis evli idi və övladları vardı.

Buna baxmayaraq ərinə sarayda bir iş verildi və külli miqdarda hədiyyələr aldı. Əri 1572-ci ildə Florensiya küçələrindən birində bıçaqlanaraq müəmmalı şəkildə öldürüldü. Nəhayət, 1574-cü ildə I Kozimo vəfat etdi və Françesko taxta çıxdı. İlk iş olaraq ailəsini saraya köçürdü. Məşuqəsi olan Bianka Kapellonu isə saraya yaxın bir malikanəyə köçürdü.

Hersoqun öz xanımından oğul övladı yox idi. Biankanın arzusu isə nigahdan kənar da olsa, hersoqa bir oğul varis dünyaya gətirmək idi. 1576-cı ildə bir oğul övladı dünyaya gətirdi. Ancaq o əsnada hersoqun xanımı Hersogina İohanna da hamilə idi və Françesko bu səbəblə nigahdan kənar doğulan övladını qəbul etmədi. Çox keçmədən bir neçə ay sonra hersoqun öz xanımından bir oğlu dünyaya gəldi. Beləcə, Bianka Kapello hersoqun məşuqəsi olmaqdan daha irəli gedə bilmədi.

Ancaq 1578-ci ildə hersoqun xanımı Avstriyalı İohanna doğuş əsnasında vəfat etdi. Bir neçə ay sonra I Françesko Bianka Kapello ilə gizlicə evləndi. Cütlüyün evlənmə xəbəri isə 10 iyun 1579-cu ildə ictimaiyyətə duyuruldu. İki gün sonra Florensiyada keçirilən tacqoyma mərasimi ilə *Böyük Toskana hersoginası* elan edildi. Hersoqdan dünyaya gətirdiyi oğluna Mediçi soyadı verilsə də, taxt hüququndan məhrum edildi. Ancaq 1582-ci ildə hersoqun yeganə oğul varisi olan Filippo vəfat etdi və varissiz qalan I Françesko dərhal vərasət məsələsini gündəmə gətirdi. Bianka Kapellodan dünyaya gələn nigahdan kənar oğlunu rəsmi varis elan etdi.

Ancaq Bianka Kapello və I Françesko bir gün arayla Pocco a Kayanoda vəfat etdilər. Ölüm səbəbi isə malyariya və ya zəhərlənmə olaraq qeydə alındı.

## Mənbə

* James Chater, "Bianca Cappello and Music", in *Renaissance Studies in Honor of Craig Hugh Smyth* (Florence, 1985), vol. i, 569–79
* Samuele Romanin, *Lezioni di storia Veneta*, vol. ii (Florence, 1875)
* G. E. Saltini, *Tragedie Medicee domestiche* (Florence, 1898)
* Saltini, *Della morte di Francesco de' Medici e di Bianca Cappello* (Florence, 1863)
* Elizabeth Clementine Stedman, *Bianca Capello, A Tragedy* (1873)
* Steegman, *Bianca Cappello* (Baltimore, 1913)
* Rosina Wheeler Bulwer-Lytton Lytton (2010) *Bianca Cappello: An Historical Romance* Nabu Press 

## İstinadlar
Lorreynli Kristina (Toskana hersoqinası)

**Lorreynli Kristina** (; ) — Böyük Toskana hersoginası.

Atası Lorreyn hersoqu III Karl, anası isə Valualı Klaudiyadır. 1589-cu ildə Böyük Toskana hersoqu I Ferdinand ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 9 övladı dünyaya gəldi və bunlardan yalnız biri yetkinlik yaşına çata bilmədi.

* II Kozimo
* Elyanora (1591-1617), heç vaxt evlənmədi.
* Yekaterina Mediçi (1593-1629)
* Françesko (1594-1614), heç vaxt evlənmədi.
* Karlo Mediçi (1595-1666), heç vaxt evlənmədi.
* Filippino (1598-1602), uşaq yaşda vəfat etdi.
* Lorenzo (1599-1648), heç vaxt evlənmədi.
* Mariya Maqdalena (1600-1633), heç vaxt evlənmədi.
* Klaudiya Mediçi (1604-1648)

## Mənbə

* Anne J. Cruz; Maria Galli Stampino (2016). *Early Modern Habsburg Women: Transnational Contexts, Cultural Conflicts, Dynastic Continuities*. Routledge. p. 44. ISBN 9781317146926
* Elisa Goudriaan (2017). *Florentine Patricians and Their Networks: Structures Behind the Cultural Success and the Political Representation of the Medici Court (1600-1660)*. BRILL. p. 20. ISBN 9789004353589
* Mitch Stokes (2011). *Galileo*. Thomas Nelson Inc. p. 43. ISBN 9781595550316
* Brecque, Teresa La. "The Galileo Trial : Grand Duchess Christina of Tuscany". *The Galileo Trial*
* Kelley Harness (2006). *Echoes of Women's Voices: Music, Art, and Female Patronage in Early Modern Florence*. University of Chicago Press. pp. 17. ISBN 9780226316598

## İstinadlar
Mosulun mühasirəsi (1517)

**Mosulun mühasirəsi (1517)** Osmanlı İmperiyası 1517-ci ildə şəhəri Səfəvi İranından aldıqda baş verdi.

## Mühasirə
Səfəvi Əhməd bəy Əfşarın əlində idi.Diyarbakır Bəylərbəyi Bıyıklı Mehmed Paşa , Bədir bəyin dəstəyi ilə 1517-ci ildə Əhməd bəy Əfşardan Mosulu Osmanlı İmperatorluğuna birləşdirdi.

## İstinadlar
Brachyurophis australis

**Brachyurophis australis** — Aspidlər (Elapidae) fəsiləsinə aid bir ilan növü. Çox yayılmış adları "şərq kürək burunlu ilanı", "mərcan ilanı", "Avstraliya mərcan ilanı"dır. Bu növ Avstraliyaya endemikdir.

## Təsvir

"Brachyurophis australis" ilanı kiçik bir növdür. Bədəninin üstü çəhrayı və ya narıncıdan qırmızı-qəhvəyi rəngə qədər olub, düzensiz nazik kəsmə zolaqları krem rəngindədir və tünd kənarları vardır. Başında və boyun hissəsində iki böyük tünd zolaq mövcuddur. Alt tərəfi ağ rəngdədir. Bu ilanın orta uzunluğu 30 sm (12 düym) civarındadır və maksimum uzunluğu 45 sm (18 düym) ola bilər. Onun burun ucu qalın və yuxarıya doğru qalxmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gülyanə Güvəndiyeva

**Gulyana Güvəndiyeva** () — azərbaycanlı futbol hakimi və keçmiş qadın futbolçusu. O, yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edərək Azərbaycan qadın milli futbol komandasının üzvü olmuşdur. Karyerası ərzində həm yerli liqalarda, həm də beynəlxalq arenada Azərbaycanı təmsil etmişdir. Milli komandada oynadığı müddətdə peşəkarlığı və liderlik xüsusiyyətləri ilə seçilmişdir. Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra idmandan ayrılmayaraq futbol hakimi kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Hakimlik fəaliyyəti çərçivəsində bir çox yerli və beynəlxalq matçları idarə etmişdir. Güvəndiyeva Azərbaycan qadın futbolunun inkişafında mühüm rol oynamış şəxslərdən biri hesab edilir. Onun idman sahəsindəki töhfələri gələcək nəsil futbolçular üçün ilham mənbəyi olmuşdur.

## İstinadlar
Yuliya Larionova

**Yuliya Larionova** () — azərbaycanlı futbol hakimi və keçmiş qadın futbolçudur. O, futbolçu karyerası dövründə hücumçu mövqeyində çıxış etmiş və Azərbaycan qadın millî futbol komandasının şərəfini qorumuşdur. Larionova peşəkarlığı və meydanda sərgilədiyi bacarıqları ilə tanınmışdır. Milli komandada oynadığı müddət ərzində həm hücum qurmaqda, həm də qol imkanları yaratmaqda böyük rol oynamışdır. Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra idmandan ayrılmayaraq futbol hakimi kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Hakim kimi həm yerli, həm də beynəlxalq oyunlarda uğurla çıxış edir. Onun idmana olan bağlılığı və fədakarlığı Azərbaycan qadın futbolunun inkişafına töhfə vermişdir.

## İstinadlar
Dendrochirus zebra

**Dendrochirus zebra** (*Zebra turkeyfish*) — Ümumi adları ilə "zebra aslan balığı" və ya "zebra hind quşu balığı" kimi tanınan, "*Scorpaenidae*" fəsiləsinə aid olan dəniz balığı növü.

## Təsvir

Zebra turkeyfish, bədənində narıncı, ağ və qara şaquli zolaqları olan və dəniz dibində uzanarkən hər iki tərəfdə açılan böyük, zolaqlı, fanabənzər sinə üzgəcləri olan bir scorpaenid balığıdır. Ön bel üzgəci 13 uzun, tikanabənzər tikanlardan ibarətdir, ikinci bel üzgəci isə 10 və ya 11 yumşaq şüaya malikdir. Anal üzgəc üç tikan və təxminən 10 yumşaq şüadan ibarətdir. İkinci bel üzgəci, anal üzgəc və yumru quyruq üzgəci qara və ağ rəngli enli zolaqlara malikdir. Bu balıq 25 sm (10 düym) uzunluğa qədər böyüyür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məhsəti Musayeva

**Məhsəti Musayeva** ()— azərbaycanlı keçmiş futbolçudur. O, futbolçu karyerası dövründə qapıçı mövqeyində çıxış edib. Musayeva Azərbaycan qadın milli futbol komandasında oynayaraq beynəlxalq səviyyədə ölkəsini təmsil etmişdir. O, 2011 FIFA Qadınlar Dünya Kuboku seçmə mərhələsində Azərbaycan millisinin heyətində meydana çıxıb. Musayeva idmanda göstərdiyi əzmkarlıqla seçilmiş və futbol karyerasını uğurla başa vurmuşdur.

## İstinadlar
Heterodontus zebra

**Heterodontus zebra** (*Zebra öküzbaş köpəkbalığı*) — Yaponiya və Koreyadan Avstraliyaya qədər 40°N və 20°S enlikləri arasında mərkəzi Hind-Sakit okeanında tapılan "Heterodontidae" fəsiləsinə aid bir öküzbaş köpəkbalığı.

## Taksonomiya

Zebra öküzbaş köpəkbalığı, öküzbaş və buynuzlu köpəkbalığı ailəsinin, "Heterodontidae"nin bir üzvüdür. Bu orqanizmə bəzən "zebra buynuzlu köpəkbalığı", "zolaqlı öküzbaş köpəkbalığı" və "zebra Port Jackson köpəkbalığı" da deyilir. Bu köpəkbalıqları, hər gözün üzərində olan ağır qəhvəyi sümüklərin olması səbəbindən öküzə bənzər görünüşlərinə görə adlarını alırlar. Zebra öküzbaş köpəkbalığının taksonu kiçikdir, lakin Mezozoy erasının əvvəlinə qədər izlənilən bir fosil qeydinə sahibdir. Bu növ, "Linnaean" köpəkbalığı kimi də tanınan "Squalus" cinsində ilk dəfə təsnif edilmişdir. "Linnaean köpəkbalığı", Öküzbaş köpəkbalığı ailəsinə bənzər bir dibdə yaşayan köpəkbalığı kimi tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kosmos Muzeyi (Pereyaslav)

**Kosmos Muzeyi** () – Ukraynada keçmiş kilsə binasında yaradılmış elmi muzey. Pereyaslav şəhərinin "muzeylər şəhərciyi"ndə yerləşən 30-dan çox muzeydən biridir. Kilsə binası 1891-ci ildə tikilmiş, 1971-ci ildə baş vermiş daşqınlardan sonra köçürülmüş və 1973-cü ildə yenidən tikilmişdir.

## Yerləşməsi
Kosmos Muzeyi Ukraynanın Pereyaslav şəhərinin "muzeylər şəhərciyi"ndə yerləşir. Muzey burada yerləşən 30-dan çox muzeydən biridir və Orta Dnepr Milli Tarixi-Etnoqrafik Qoruğunun Folklor Həyatı və Memarlığı Muzeyinin tərkib hissəsinə daxildir.

## Kilsə
Muzey üçün istifadə olunan tikili Müqəddəs Paraskevanın adını daşıyan taxta kilsə olmuşdur. Kilsə 1891-ci ildə tikilmişdir. 1971-ci ildə kilsənin yerləşdiyi regionda güclü daşqınlar baş vermiş və kilsə köçürülmüşdür. 1973-cü ildə kilsə yenidən tikilmişdir.

Kilsə binası xaç formasında plana malikdir. Zəng gülləsi şam ağacı taxtasından hazırlanmışdır. Üç tərəfində artırma yerləşir: dördüncü tərəfində yerləşən artırma muzeyin yaradılması zamanı sökülmüşdür.

## Muzey
Muzey 1979-cu ildə Mixail Sikorskun təşəbbüsü və elmlər akademiyasının dəstəyi ilə açılmışdır. Muzey 2003-cü ilə qədər Dünya Elm və Sülhpərvər Kosmik Tədqiqat Muzeyi adlanmışdır. Muzeydəki 450-dən çox eksponat kilsənin 5 böyük otağında sərgilənir. Muzeydə Sergey Korolyov və Aleksandr İşlinskinin dövrünə aid memorial otaqlar yerləşir. Burada RD-219 raket mühərriki, Minsk-32 kompüter sistemi, Ukraynanın ilk Fuko kəfkiri (10 kiloqram ağırlığa malikdir), kosmik nəqliyyat vasitələrində istifadə olunmuş cihazlar, Soyuz 23-ə aid olan SK-II kosmik geyimi sərgilənir. Muzey ekspozisiyasına Ayın Yerdən keçərkən çəkilmiş fotoları, eləcə də, Mars 5, Mars 6 və Venera 9 cihazları vasitəsilə çəkilmiş fotolar daxildir. Muzey müasir kosmos tədqiqatlarını və Ukraynanın kosmik nailiyyətlərini də nümayiş etdirir.

## Qalereya

Церква Параскеви П'ятниці з села В'юнище. 1892 р. Інтер'єр музею космосу.jpg|Muzeyin interyeri.
Музей космосу 6.jpg|Kosmik geyimlər.
Музей космосу 3.jpg|İlk süni peykin maketi.
Музей космосу 7.jpg|Kosmik qidalar.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mantuya hersoqluğu

**Mantuya hersoqluğu** () — 1530-1797-ci illərdə şimali İtaliyada mövcud olan tarixi dövlətdir. Hersoqluğun paytaxtı Mantuya şəhəridir.

## Hersoqların siyahısı

### [[Qonzaqa ailəsi]] (1530-1627)

### Qonzaqa-Never ailəsi (1627-1708)

### [[Habsburqlar|Habsburq ailəsi]] (1708-1797)

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 72
* 
* 
* 
* 
*
Mersedes Uoker

**Mersedes Mari Uoker** () — amerikalı və azərbaycanlı basketbolçu, Azərbaycan qadın basketbolunun 3x3 milli komandasının üzvüdür. O, ABŞ-də doğulub və təhsil alıb, həmçinin karyerası ərzində müxtəlif beynəlxalq komandalarla oynayıb. Mersedes Uoker, 2015-ci ildə Azərbaycan vətəndaşlığı alaraq, Azərbaycan qadınlar basketbolunun 3x3 komandasına qoşulmuş və komandasının uğurlu nəticələr əldə etməsində önəmli rol oynamışdır.

## Həyatı
Mersedes Uoker 17 oktyabr 1986-cı ildə ABŞ-ın Filadelfiya şəhərində anadan olub. O, University City High School-da təhsil alıb və məktəb dövründə basketbol, voleybol və atletika sahələrində bir neçə uğur qazanıb. Uoker, məktəb basketbol komandasında 3 il komanda kapitanı olub və hər üç ildə də komandasını xal və ribaundlarla liderlik edərək üç dəfə All-City seçilməsi əldə edib.

## Kollec karyerası
Uoker, Pittsburgh Panthers komandasında basketbol oynayıb. Kollec karyerası boyunca o, bir neçə dəfə All-Big East seçilməsi və həmçinin Pittsburgh-un tarixində ən çox ribaund toplayan oyunçu olub. O, Pittsburgh-un NCAA turnirində ən yaxşı yerini əldə etməsinə də kömək edib.

## Peşəkar karyerası
2008-ci ildə WNBA draftında seçilməsə də, Uoker Houston Comets ilə müqavilə bağlayıb və burada qısa müddət oynayıb. Daha sonra Uoker karyerasını beynəlxalq arenada davam etdirib və müxtəlif Avropa komandalarında, xüsusilə İtaliya, İsrail və Türkiyə komandalarında çıxış edib. O, 2014-cü ildə Türkiyənin ikinci divizionunda ilin ən dəyərli oyunçusu (MVP) seçilib.

## 3x3 karyerası
Uoker, 2015-ci ildə Azərbaycan vətəndaşlığı alıb və Azərbaycan qadın 3x3 basketbol komandasının üzvü olub. O, 2024-cü ildə Paris Yay Olimpiya Oyunlarında Azərbaycan adına çıxış edəcək.

## İstinadlar
Botia striata

**Botia striata** (*Zebra loach*) — Hindistanın Qərbi Qat çaylarında və axınlarında yaşayan şirin su balığı.

## Ekologiya

Maksimum ölçüsü təxminən 9 sm (3,5 düym) təşkil edir. 21–26 °C (70–79 °F) temperatur aralığında tropik iqlimdə yaşayır və 6,0-7,5 pH-lı suya üstünlük verir.

## Qidalanma

Qara qurdlar, ilbizlər və kiçik karideslər kimi canlı yemlər və əksər kommersiya markalı batma balığı yemləri daxil olmaqla müxtəlif balıq yemləri ilə qidalanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Somateria mollissima

**Somateria mollissima** (*Adi qaqar quşu*) — Həmçinin "Müqəddəs Kutbert ördəyi" və ya "Kaddi ördəyi" kimi tanınan, Avropa, Şimali Amerika və şərqi Sibirin şimal sahillərində yayılmış böyük bir dəniz ördəyi.

## Taksonomiya

Adi qaqar quşu ilk dəfə 1758-ci ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərinin onuncu nəşrində təsvir edilmişdir. O, bu quşu bütün digər ördəklərlə birlikdə "Anas" cinsinə aid edərək "Anas mollissima" binominal adını vermişdir. Hazırda bu növ, 1819-cu ildə ingilis zooloqu Vilyam Liç tərəfindən təqdim edilmiş "Somateria" cinsinə aid edilir. Cinsin adı qədim yunan sözləri olan "σῶμα" (bədən) və "ἔριον" (yun) sözlərindən götürülmüşdür. Növün xüsusi adı olan "mollissima" isə latınca "çox yumşaq" mənasını verir və quşun tüklərinə istinad edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Moris Barres

**Moris Barres** (; ) — fransız yazıçısı, Fransa Akademiyasının üzvü (yanvar 1906 – 1923), Fransa Respublikası Milli Məclisinin deputatı (iyun 1906 – 1923). Fransız milliyyətçisi idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rusiyanın Ukraynaya hücumu zamanı zədələnmiş mədəniyyət obyektlərinin siyahısı

**Rusiyanın Ukraynaya hücumu zamanı zədələnmiş mədəniyyət obyektlərinin siyahısı** — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (YUNESKO) tərəfindən Rusiyanın Ukraynanı işğal etməsi zamanı zədələnmiş və/və ya dağıdılmış (24 fevral 2022-ci ildə başlamış) kimi təsdiqlənmiş Ukraynada yerləşən mədəniyyət obyektlərinin siyahısı. Çoxları tərəfindən istinad gətirilməsinə baxmayaraq, bu məlumat dəstinin keyfiyyəti hələ də optimal deyil. 2024-cü ilin aprel buraxılışının tədqiqi göstərmişdi ki, bir çox qeydlər natamam məlumatdan əziyyət çəkir (məsələn, qeyri-dəqiq təsvir, çatışmayan geolokasiya, çatışmayan zədə tarixi, çatışmayan çoxdilli başlıq/təsvir). Tədqiq etdikləri 351 zədələnmiş mədəni sərvətdən yalnız 211-i öz meyarlarına cavab verir, onlara şərh verilmiş və məlumat dəstinə daxil edilmişdir..

Həm Ukrayna, həm də Rusiya silahlı münaqişələr zamanı mədəni irsin qorunması üçün hazırlanmış "Silahlı münaqişələr zamanı mədəni sərvətlərin mühafizəsi haqqında" Haaqa Konvensiyasını (1954-cü il Haaqa Konvensiyası) imzalayıblar. YUNESKO əsasən uyğunluğun yayılması və monitorinqinə cavabdehdir.

## Siyahı
Siyahı 29 dekabr 2024-cü il tarixinə hazırdır və YUNESKO tərəfindən təsdiqlənmiş məlumatlara əsaslanır.

Bura ümumilikdə 468 obyekt daxildir:

* 145 dini obyekt
* Tarixi və/və ya bədii maraq doğuran 238 bina
* 32 muzey
* 33 abidə
* 17 kitabxana
* 1 arxiv
* 2 arxeoloji sahə

## İstinadlar
II Frederik Qonzaqa (Mantuya hersoqu)

**II Frederik Qonzaqa** (; ) — I Mantuya hersoqu.

1500-cü ildə Mantuyada dünyaya gəldi. Atası Mantuya markizi II Françesko Qonzaqa, anası isə Neapol kralı I Ferdinandın nəvəsi İzabella d'Estedir. Dövrün siyasi şəraiti səbəbilə 10 yaşında papa II Yulinin yanına göndərildi və 3 il boyunca Romada girov tutuldu. 1515-1517-ci illərdə isə Fransa kralı I Fransisk tərəfindən Qonzaqa ailəsiylə ittifaqı qorumaq məqsədilə girov tutuldu.

3 aprel 1519-cu ildə atasının ölümünün ardından anası və 2 əmisinin naibliyi altında taxta çıxarıldı. 7 aprel 1521-ci ildə Müqəddəs Roma imperatoru V Karl tərəfindən ünvanı təsdiq edildi. Həmin ilin iyulunda papa X Lev tərəfindən Papa dövləti ordusunun baş komandanı təyin edildi və 1521-ci ildə Parmada, 1522-ci ildə isə Pyaçentsada fransızlara qarşı döyüşdü.

1517-ci ildə Monferrat markizi IX Vilyamın böyük qızı Mariya Paleologina ilə nişanlansa da, 1529-cu ildə bu ittifaq pozuldu və II Frederik onun bacısı Marqarita üçün evlilik təklifi göndərdi. Nəhayət, cütlük 3 oktyabr 1531-ci ildə evləndi. Cütlüyün 7 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan ikisi uşaq yaşda vəfat etdi.

* III Françesko Qonzaqa
* Elyanora Qonzaqa (1535), körpə yaşda vəfat etdi.
* Anna Qonzaqa (1536), körpə yaşda vəfat etdi.
* İzabella Qonzaqa (1537-1579)
* Quqlielmo Qonzaqa
* Lüdovik Qonzaqa
* Frederik Qonzaqa (1540-1565)

1533-cü ildə xanımının əmisi olan Con Georq geridə varis qoymadan vəfat etdi və xanımı Marqarita Paleoloqina Monferrat markqrafinyası oldu. Ancaq realda onun bütün mülkləri ispanlar tərəfindən işğal edilmişdi. Bu səbəblə, II Frederik evlilik haqqı olaraq 1536-cı ildə Monferrat taxt-tacını xanımından təhvil aldı.

Valideynləri kimi incəsənətə marağı olan II Frederik bir çox incəsənət xadimi və sənətkarı himayə etdi. Rafael Santinin tələbələrindən Julio Romanonun nəzarəti altında Mantuya yaxınlığındakı *Palazzo del Te* sarayını inşa etdirdi. Ardından onu 16 il boyunca öz sarayında himayə edərək bir çox sənət əsərinin meydana çıxmasına şərait yaratdı. Məşhur italyan rəssamı Tisian Veçelliodan bir neçə portret satın aldı. Tisian Veçellio tərəfindən 1529-cu ildə hazırlanan portreti hal-hazırda Madriddəki Prado muzeyində nümayiş etdirilir.

Atası kimi firəngi xəstəliyindən əziyyət çəkən II Frederik 28 iyun 1540-cı ildə Marmirolodakı villasında vəfat etdi.

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
III Françesko Qonzaqa (Mantuya hersoqu)

**III Françesko Qonzaqa** (; ) — II Mantuya hersoqu.

1533-cü ildə Mantuyada dünyaya gəldi. Atası ilk Mantuya hersoqu II Frederik Qonzaqa, anası isə Monferrat markqrafinyası Marqarita Paleologinadır. 1540-cı ildə atası vəfat etdi və hələ 7 yaşında ikən anasının naibəliyi altında taxta çıxarıldı.

22 oktyabr 1549-cu ildə Müqəddəs Roma imperatoru I Ferdinandın qızı Yekaterinayla evləndirildi. Ancaq cəmi 4 ay sonra III Françesko pnevmoniya səbəbilə vəfat etdi.

## Mənbə

*
İbrayım Yusupov

**İbrayım Yusupov** () — qaraqalpaq və sovet şairi, XV əsr qaraqalpaq ədəbiyyatının nümayəndəsi, tərcüməçi, dramaturq və müəllim. Qaraqalpaqıstan və Özbəkistan xalq şairi, Özbəkistan Qəhrəmanı (2004). Qaraqalpaqıstan Respublikasının Dövlət Himninin mətninin müəllifidir. Ədəbi təxəllüsü — Ayazıydır.

## Yaradıcılığı
Şairin ilk şeiri "Vətənim" 1946-cı ildə nəşr olundu. "Yoldaş müəllim "(1949), "Akasiyanın çiçək açdığı yer" (1952), "Xalçaçı haqqında həqiqət" (1955), "Köhnə çeşmənin nağılı" (1957), "Oynaq qadının taleyi" (1958), "Sahə istəkləri" (1964), "Tomris" (1970), "Karakalpak haqqında söz"(1977), "Bülbül yuvası" (1987) kimi poemalar yazdı. "Xoşbəxtlik sözləri" (1987), "Şərqə səyyah" (1959), "Düşüncələr" (1960), "Yeddi Təpə" (1962), "Sahə istəkləri" (1966), "Zamanın keçməsi"(1968), "Ürək ürəkdən su içir" (1971), "Tomris" (1974), "İlham" (1977), "Zamanın küləkləri" (1982) kimi şeir kitablarına da rast gəlinir.

## Nailiyyətləri
* Özbəkistan Qəhrəmanı (2004);
* "Xalq ehtiramına görə" ordeni (1999);
* "Dostluq" ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (4 may 1979)
* Özbəkistan Xalq Şairi 
* Qaraqalpaqıstan Xalq Şairi

## Şair haqqında
Qaysın Quliyev Krımda Rəsul Həmzətov, Çingiz Aytmatov ə İbrayım Yusupovun iştirakı ilə SSRİ şair və yazıçılarının ədəbi kolleksiyalarından birində: "İbrayım Yusupov Nəvai və Məhtimqulu ilə eyni sırada türkdilli xalqların şeirinin peyğəmbəri sayılır", dedi. Məşhur özbək şairi Zülfiyyə i.Yusupovu "Qaraqalpaq xalqının XX əsr Puşkini" olaraq adlandırdı. Özbəkistanın Qəhrəmanı, Özbəkistan və Qaraqalpaqstan xalq şairi Abdulla Aripov İ.Yusupova "müəllim" deyə hörmət edirdi.

## Xatirələr
Daşkənddəki Yazıçılar Parkında İbrayım Yusupovun heykəli ucaldılıb. Nukusda Karakalpak dili və ədəbiyyatı üzrə ixtisaslaşmış yaradıcılıq məktəbi onun adına qoyulub. Şairin xatirəsinə Karakalpakstan Respublikasının rayon və şəhərlərinin əsas küçələri tikilmişdir.

I. Yusupov eskertkishi.jpg|İ. Yusupov heykəli (Daşkənd)
I. Yusupov mektebi.jpg|İ. Yusupov yaradıcılıq məktəbi (Nukus)


## İstinadlar
Quqlielmo Qonzaqa (Mantuya hersoqu)

**Quqlielmo Qonzaqa** (; ) — III Mantuya hersoqu.

1538-ci ildə Mantuyada dünyaya gəldi. Atası ilk Mantuya hersoqu II Frederik Qonzaqa, anası isə Monferrat markqrafinyası Marqarita Paleologinadır. 1540-cı ildə hələ 2 yaşında ikən atası vəfat etdi və 7 yaşlı qardaşı Françesko anasının naibəliyi altında taxta çıxarıldı.

Ancaq 1550-ci ildə qardaşı III Françesko pnevmoniyadan vəfat etdi və yeganə varis olan Quqlielmo 12 yaşında taxta çıxarıldı. Anası öz naibəliyini davam etdirdi. İspaniya tərəfdarı bir siyasət yürütdü və bu səbəblə fransızlarla münasibətlər pisləşdi. Nəticədə 1555-ci ildə Fransa kralı II Henri Monferratı işğal etdi və 4 il boyunda bölgəni əlində saxladı. 1556-cı ildə anasının naibəliyinə son qoydu və təkbaşına səltənəti ələ aldı.

26 aprel 1561-ci ildə Müqəddəs Roma imperatoru I Ferdinandın qızı Elyanorayla evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 3 övladı dünyaya gəldi.

* I Vinçenzo
* Marqarita, Ferrara hersoginası
* Anna, Avstriya hersoginası

## Mənbə

* Iain Fenlon, *Music and Patronage in Sixteenth-Century Mantua*, Cambridge University Press, 1980. ISBN 0-521-22905-7
* 

## İstinadlar
Rahat (supermarket)

**RAHAT** —  Azərbaycanda fəaliyyət göstərən supermarketlər şəbəkəsi.

## Tarixi
2009-cu ildə yaranan "ANC GROUP" MMC-nin tərkibində fəaliyyət göstərən “Rahat” supermarketlər şəbəkəsi hər zaman müştəri məmnuniyyətinin artırılması və xidmət səviyyəsinin yaxşılaşdırılması üçün çalışır. Müştərilərinə yüksək səviyyəli xidmət göstərmək və münasib qiymətə keyfiyyətli məhsul təqdim etmək şirkətin əsas məqsədidir.
“Rahat” supermarketlərin də daxil olduğu "ANC GROUP" MMC öz əməkdaşlarının maddi və sosial fəaliyyətinin, həmçinin iş şəraitinin yaxşılaşdırılması sahəsində əməli işlər görür, gələcəyə aid planlar hazırlayır və perespektiv vəd edən gənclərə investisiya yatırır. 

“Rahat Supermarket”lərlə bərabər Azərbaycanda ilk dəfə olaraq premium segmentdə hazırlanan “*Port Baku Bazar*” mağazasını və xüsusi tərtibatla, keyfiyyətli məhsullarla müştərilərinə təklif olunan “*Rahat Gourmet market*”lər əsl qurmanların ixtiyarına verilmişdir.

Filiallar ən son texnoloji avadanlıqlarla və Azərbaycanda ilk dəfə olaraq yeni nəsil özünəxidmət kassaları ilə təchiz olunmuşdur.

Daim yenilikləri izləyən və inkişaf strategiyasını bazar tələblərinə uyğun olaraq müəyyənləşdirən “Rahat” marketlər şəbəkəsi Qaradağ rayonu, Baki Dairəvi yolunda yerləşən müasir logistik mərkəzi ilə hər gün 200 minə yaxın müştəriyə xidmət göstərir.

## Market sayı
"Rahat" marketlər şəbəkəsi paytaxt Bakı və ətraf kəndlər, Xırdalan,  Bərdə, Yevlax, Tovuz, İsmayıllı, Şəki, Ağdam, Xankəndi, Zəngilan, Laçın, Lənkəran, Masallı, Hacıqabul, və s. bölgələrində 110 mağazası ilə fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
I Vinçenzo Qonzaqa (Mantuya hersoqu)

**I Vinçenzo** **Qonzaqa** (; ) — IV Mantuya hersoqu.

1562-ci ildə dünyaya gəldi. Atası Mantuya hersoqu Quqlielmo Qonzaqa, anası isə Müqəddəs Roma imperatoru I Ferdinandın qızı Elyanoradır. Atasının vəfatından sonra 1587-ci ildə taxta çıxdı.

1581-ci ildə Parma hersoqu Alessandro Farnezenin yeganə qızı Marqarita Farneze ilə evlənsə də, 2 il sonra boşandılar və övladları olmadı. İkinci evliliyi isə 29 aprel 1584-cü ildə xalası qızı Elyanora Mediçi ilə baş tutdu. Cütlüyün bu nigahdan 6 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan biri uşaq yaşlarında vəfat etdi.

* IV Françesko
* Ferdinand
* Quqlielmo (1589-1591)
* Marqarita Qonzaqa, Lorreyn hersoginası
* II Vinçenzo
* Elyanora, Müqəddəs Roma imperatriçası

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 72
* 
* 

## İstinadlar