open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rəbiüləvvəl

**Rəbbiüləvvəl** () — Hicri təqviminin 3-cü ayı.

## Əlamətdar günlər
* Rəbiüləvvəlin 8-i İmam Həsən Əskərinin vəfatı
* Rəbiuləvvəlin 12-si sünni mənbələrində Məhəmməd peyğəmbərin (s) mövludu.
* Rəbiuləvvəlin 17-si şiə mənbələrində Məhəmməd peyğəmbərin (s) mövludu. İmam Sadiqin (ə) mövludu.
* Rəbiuləvvəlin 18-i Əlinin (ə) qızı Ümmü Gülsümün mövludu.
* Rəbiüləvvəlin 26-sı Əbu Talibin vəfatı
* Quba məscidinin tikilməsi.
* Merac hadisəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rəbiülaxır

**Rəbiülaxır** () — Hicri təqviminin 4-cü ayı.

* 8 — şiələrin 11-ci imamı İmam Həsən Əskərinin mövludu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məhərrəm

**Məhərrəm** — Hicri təqviminin 1-ci ayı.

## Tarixi günlər
* Məhərrəmin 1-i Yeni ilin başlanğıcı
* Məhərrəmin 9-u Tasua günü
* Məhərrəmin 10-u — Aşura günü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Səfər

**Səfər** — Hicri təqviminin 2-ci ayı. Ərəbcə səfar sözü "səyahət, köç" mənasını verir, müsəlmanların Məkkədə Qüreyş zülmündən qaçaraq (əsasən ayaqyalın) Mədinəyə getdikləri İslamdan əvvəlki ərəb dövrünə uyğun gəlir.

## Tarixi günlər
* Səfərin 7-si İmam Kazımin doğum günü
* Safərin 9-u Əlinin Nəhrivan döyuşündə qələbə ilə başa vurduğu gün.
* Səfərin 13-ü İmam Hüseynin qızı Səkinənin vəfatı günü.
* Səfərin 17-si 8-ci imam Əli ibn Musanın şəhadət günü
* Səfərin 20-si — Ərbəin günü (Aşura günündən sonra 40-cı gün)
* Səfərin 28-i Məhəmməd peyğəmbər (s) və İmam Həsənin vəfatı günü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cəmadiyələvvəl

**Cəmaziyələvvəl** — Hicri təqviminin 5-ci ayı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Islamic-Western Calendar Converter (Based on the Arithmetical or Tabular Calendar)
* Islamic Calendar / Hijri Calendar for Makkah
Cəmadiyəlaxır

**Cəmaziyəlaxır** — Hicri təqviminin 6-cı ayı.

## Tarixi günlər
* Cəmadiyəlaxırin 3-ü Peyğəmbərin qızı Fatimənin vəfatı.
* Cəmadiyəlaxırin 13-ü Ümm ül-Banunun vəfatı (Abbas ibn Əli ibn Əbu Talibin anası) .
* Cəmadiyəlaxırin 20-si Fatimənin doğum günü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şaban

**Şaban** — Hicri təqviminin 8-ci ayı.

## Tarixi günlər
* Şabanın 1-i, Əlinin (ə) qızı Zeynəbin doğum günü
* Şabanın 3-ü İmam Hüseynin (ə) doğum günü
* Şabanın 4-ü Əbülfəzl Abbasın doğum günü
* Şabanın 5-i 4-cü imam Əli ibn Hüseynin (ə) doğum günü
* Şabanın 5-i Fizzənin (Fatimənin kənizi) doğum günü
* Şabanın 7-si İmam Həsənin oğlu Qasimim doğum günü
* Şabanın 11-i İmam Hüseynin oğlu Əli Əkbərin doğum günü
* Şabanın 15-i İmam Mehdinin (ə.f.) doğum günü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rəcəb

**Rəcəb** – Hicri təqviminin 7-ci ayı, Allah qonaqlığı üçün səfərə hazırlıq aylarından birincisi və haram aylardan biridir.

## Quranda rəcəb ayı
Aşağıdakı ayələr rəcəb ayı haqqındadır:

* Tövbə surəsi 36–37-ci surələr;

## Tarixi günlər
* Rəcəbin 1-i İmam Baqirin döğum günü.
* Rəcəbin 3-ü İmam Hadinin vəfatı.
* Rəcəbin 5-i İmam Hadinin doğum günü.
* Rəcəbin 8-i (hicri 20-ci il) – İslam dininin Misirə gəldiyi gündür.
* Rəcəbin 9-u İmam Hüseynin oğlu Əli Əsgərinin doğum günü.
* Rəcəbin 10-u (hicri 195-ci il) İmam Təqinin doğum günü.
* Rəcəbin 12-i (hicri 36-cı il) Həzrət Əli (ə) Kufə şəhərinə daxil olmuş və buranı xilafətin paytaxtı kimi müəyyənləşdirmişdir.
* Rəcəbin 13-ü İmam Əlinin dögüm günü (hicrətdən 23 il əvvəl).
* Rəcəbin 15-i (besətin 5-ci ili) müsəlmanların ilk hicrəti – Məkkədən Həbəşistana getmələri baş vermişdir.
* Rəcəbin 15-i (hicri 2-ci il) qiblənin Beytül-Müqəddəsdən (Qüds) Kəbəyə tərəf dəyişdirilməsi baş vermişdir.
* Rəcəbin 15-i (hicri 62-ci il) Həzrəti Zeynəbin vəfatı günüdür.
* Rəcəbin 19-u (hicri 9-cu il) Təbuk qəzvəsi baş vermişdir. Gənc İslam qoşunu, Rum imperiyasının təcavüzünün qarşısını almaq üçün, Rəsuli-Əkrəmin (s) başçılığı altında, Mədinə şəhərindən Ərəbistan yarımadasının şimalınadək yürüş etmiş, İslamın qüdrət və əzəmətini bütün ərəb tayfalarına nümayiş etdirmişdir.
* Rəcəbin 20-si (hicri 13-cü il) müsəlmanlarla Rum imperiyası arasında Yərmuk döyüşü baş vermişdir.
* Rəcəbin 24-ü (hicri 7-ci il) müsəlmanların Xeybər döyüşündə qələbə çalması günü.
* Rəcəbin 25-i (hicri 183-cü il) İmam Kazimin vəfatı.
* Rəcəbin 27-si (hicrətdən 13 il əvvəl) Məhəmməd peyğəmbərə (s) peyğəmbərliyin verilməsi günü – Məbəs günüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şəvval

**Şəvval** — Hicri təqviminin 10-cu ayı.

## Tarixi günlər
* Şəvvalın 1-i — Ramazan bayramı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qədim Roma tanrıları

Qədim Roma mifologiyasına görə tanrılar bunlardır:
*Fauna - heyvandarlıq ilahəsi
*Flora - bitkiçilik ilahəsi
*Avrora - şəfəq ilahəsi
*Serera - əkinçilik ilahəsi
*Favn - meşələrin, düzənliklərin allahı
*Park - tale ilahələri
*Furiya - intiqam ilahələri
*Plutus - yeraltı aləmin hakimi
*Endimon - ov ilahəsi
*Diana - ay ilahəsi
*Eskulap - şəfa allahı
*Vakx - bitki allahı
*Yupiter - baş allah
*Amur - məhəbbət allahı
*Vulkan - od allahı
*Bellona - müharibə allahı
*Minerva - müdriklik ilahəsi
*Venera - bahar ilahəsi
*Viktoriya - qələbə ilahəsi
*Mars - fəlakət ilahəsi
*Femida - qələbə ilahəsi
*Neptun - dəniz allahı
Zilqədə

**Zilqədə** — Hicri təqviminin 11-ci ayı. Zilqədə ayı Mübarək ayların (Hörmət ayları və ya Haram aylar) birincisidir. Üçü art-arda, biri ayrı olmaqla bu 4 ay belədir — Zirqədə, Zilhiccə, Məhərrəm və Rəcəb.

## Tarixi günlər
* Zilqədənin 1-i İmam Rzanın (ə) bacısı Məsumənin (ə.s.) doğum günü.
* Zilqədənin 11-i İmam Rzanın (ə) doğum günü.
* Zilqədənin 29-u İmam Cavadın (ə) vəfatı günü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zilhiccə

**Zilhiccə** — Hicri təqviminin 12-ci ayı.

## Tarixi günlər
* Zilhiccənin 7-si İmam Baqirin (ə) vəfatı günü.
* Zilhiccənin 10–12-i — Qurban bayramı
* Zilhiccənin 13-ü — Şeyx Müfidin doğum günü.
* Zilhiccənin 15-i İmam Əliyyən-Nəqinin doğum günü
* Zilhiccənin 18-i — Qədiri-Xum günü
* Zilhiccənin 24-ü — Mübahilə günü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Canyataq

**Canyataq** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Canyataq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Canyataq kəndi Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Kənd 20 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycan ordusunun nəzarəti altına keçmişdir.

## Toponimikası
Tədqiqatçıların fikrincə, bu toponim türk dillərindəki con/cona (iki çayarası col) və yataq sözlərindən düzəlib, "iki çay arasındakı sahədə yerləşən yataq" mənasındadır. Keçən əsrin əvvəllərində bu toponim Canıyataq variantında qeydə alınmışdır. Güman ki, maldarlıqla məşğul olan Canı adlı Şəxsə məxsus olan bu yataq onun adını daşımışdır.

## Tarixi
Canyataq kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Canyataq kəndi də Tərtər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qaytarılmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağabəyyalı

**Ağabəyyalı** (əvvəlki adı: *Ağabəyəlinc* (1933), *Ağabəyəlenc* (1979)) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Ağabəyyalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Ağabəyələnc kəndi Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli 428 saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Ağabəyəlenc kəndi Ağabəyyalı kəndi adlandırılmışdır. Kənd 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Ağabəyyalı kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Toponimikası
Oykonim ağabəy (ağabəyli etn.-nin qısaldılmış forması), −3 (bitişdirici sait) və linc/lənc (tat dilində "ətək, yer, yüksəklik") sözlərindən düzəlib, "ağabəylilərə məxsus yüksəklik" deməkdir. Kəndin adı XIX əsrdə Ağabəyyal kimi qeydə alınmışdır. Toponimin ikinci komponentinin lənc sözü ilə əvəz olunması XIX əsrin əvvəllərində İrandan gəlmə erməni ailələrinin həmin ərazidə məskunlaşması ilə əlaqədardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dəmirli (Ağdərə)

**Dəmirli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Aşağı Oratağ kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Dəmirli kəndi Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir.

## Toponimikası
Yerli əhali arasında Dəmirlər kimi də işlənir. Digər adı Xoruzlu (kəngərlilərin bir qolu olan xoruzlu kəngərlisinin adı) olmuşdur. Oykonim orada məskunlaşmış dəmirli nəslinin adı ilə adlandırılmışdır.

## Tarixi
Azərbaycan SSR-nin 1977-ci il üçün inzibati ərazi bölgüsünə görə, kəndin adı Dəmirli idi.

Kənd Ağdərə rayonunun tərkibində olub. Ağdərə erməni silahlı birləşmələri tərəfindən işğal edildikdən və Ağdərə rayonu ləğv edilib ərazisi qonşu rayonlar arasında bölüşdürüldükdən sonra Tərtər rayonunun ərazisinə düşüb.

İşğalçı separatçı qondarma rejim tərəfindən Dəmirli kəndi Tsağkaşen adlandırılırdı.

1993-cü ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Dəmirli kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Dəmirli kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Azərbaycanın ən böyük mis yataqlarından biri bu kənddə yerləşir. 2019-cu ildə Azersky peyklərinin təsvirləri vasitəsilə Dəmirli mədən yatağının 740 hektar ərazisində ermənilər tərəfindən geoloji kəşfiyyat, qazıntı-hasilat işlərinin və yeni infrastruktur elementlərinin (yol, bina, qurğu və s.) tikintisinin aparıldığı da müəyyənləşib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Təpəkənd (Ağdərə)

**Təpəkənd** (əvvəlki adı: **Tonaşen**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Çaylı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının 1977-ci il yanvarın 1-nə olan vəziyyətə görə tərtib edilmiş inzibati-ərazi bölgüsündə kənd Tonaşen adlanırdı və o zaman mövcud olmuş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Mardakert rayonunun Verin Çaylı kənd Sovetinin tərkibində göstərilir, Verin Çaylı kəndi isə Verin Çaylı kənd Sovetinin mərkəzi kimi göstərilir****. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26 mart 1982-ci il tarixli Fərmanı ilə bir birinə birləşmiş Verin Çaylı və Nerkin Çaylı kəndlərinə Çaylı adı verilməsinin və bununla əlaqədar Çaylı kəndi mərkəz olmaqla, Verin Çaylı kənd Sovetinin Çaylı kənd Soveti adlandırılmasının təsdiq olunması qərara alınmışdı.

Qarabağ münaqişəsi başlayandan sonra Azərbaycan Respublikasının 26 noyabr 1991-ci il tarixli Qanunu ilə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ləğv olunması, Mardakert rayonunun Ağdərə rayonu adlandırılması qərara alınmışdı.

Daha sonra isə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 avqust 1992-ci il tarixli, 287 saylı Qərarı ilə Ağdərə rayonunun Çaylı kənd Soveti Tərtər rayonunun tərkibinə verilmişdi. Ağdərə rayonu isə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli qərarı ilə ləğv edilərək ərazisi Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü.

Kənd Birinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində 1994-cü ilin mart-aprel aylarında erməni silahlı birləşmələri tərəfindən işğal edilmişdi və tanınmamış qondarma özünü "Dağlıq Qarabağ Respublikası" adlandırmış separatçı rejimin nəzarəti altına keçərək *Tonaşen* adlandırılırdı.

İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq kənd Rusiya Federasiyasının sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

19–20 sentyabr 2023-cü il tarixlərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin anti-terror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

Azərbaycan Respublikasının 5 dekabr 2023-cü il tarixli Qanunu ilə Ağdərə rayonu yaradılmış, və Çaylı kənd inzibati ərazi dairəsi, tərkibindəki Təpəkənd kəndi ilə birgə Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilmişdi.

## Həmçinin bax
* Üç körpə monastırı

## İstinadlar
Qasapet

**Qasapet** (bir müddət işlənilən adı: **Çıraqlı**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Aşağı Oratağ kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
"Çıraqlı" etnotoponimdir. Q. Qeybullayevin fikrincə "Çıraqlı" toponimi "Siraklı"nın fonetik formasıdır. Türkdilli etnos olan sirakların bir hissəsi Azərbaycana da gəlmiş və "Çiraklı" adı ilə yaşamış, bu adı toponimlərdə əbədiləşdirmişlər. Azərbaycanın Ağdam, Daşkəsən, Laçın, Kəlbəcər, Şamaxı rayonlarının ərazisində, Qərbi Azərbaycanın Şörəyel mahalında, İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu, Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunun ərazisində kənd, Tiflis quberniyasının Loru-Borçalı qəzasında, indiki Barana (Noemberyan) rayonunda qışlaq adları bunun sübutudur.

Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğətində isə toponimin özündə qızılbaşların çıraqlı tayfasının adını əks etdirdiyi yazılır. Səfəvilərin hakimiyyəti dövründə çıraqlıların bir hissəsi Şirvana köçürülmüşdü. XIX əsrdə onların bir qolunun Cavad qəzasında yaşaması haqqında məlumat verilir. Dağıstanda Çirak (kənd, çay), İrəvan quberniyasında Çıraxlı (iki kənd və bir kənd xarabalığı), Cənubi Azərbaycanda Çıraxlı (kənd) toponimlərinin qeydə alınması bu etnotoponimin yayılma arealının genişliyindən xəbər verir.

## Tarixi
1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətinin Xaçın sancağının Çiləbörd nahiyəsinin kəndi. Kəndin adı Qəssablar olaraq keçir. 1727-ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətinin Qarabağ livasının Çiləbörd nahiyəsinin kəndi. Kəndin adı Qıssaabad olaraq keçir.

Kənd Ağdərə rayonunun tərkibində olub. 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilib ərazisi qonşu rayonlar arasında bölüşdürüldükdən sonra Tərtər rayonunun ərazisinə düşüb.

Belə ki, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Qasapet kəndi Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir.

Kənd 1993-cü ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq kənd Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində kənd Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Mi-24 vertolyotunun vurulması (1992)
Kamal paşa şirniyyatı

**Kamal paşa şirini**, **Gülab jamun** (Hind dili:गुलाब जामुन; Urdu dili: گلاب جامن; Türk dili: Kemal Paşa Tatlısı) — Bursanın Mustafakamalpaşa məhəlləsində idtehsal olunan və köhnə adı Kirmastı olan Mustafa kamal paşa mahalına aid bir şirniyyat növüdür.

Hələ də on beş müəssisədə gündə 1 milyon ədəd çatan istehsal miqdarlarına çatmaqdadır. Ramazan aylarında istehlak artmaqdadır. 25 (Böyük boy) və 50 (Kiçik boy) ədədlik paketlərdə satılmaqdadır.

## Xüsusiyyəti
Əsli Mustafa Kamal paşa pendir şirini olan və məşhur adıyla Kamal paşa şirini olaraq bilinən şirin mahalda gündəlik çıxarılar və təzə olaraq satılır. Mahal xaricində isə rəf ömürünün qısalığı səbəbiylə pendir nisbəti aşağı və qurudulmuş şirniyyat satışı edilməkdədir.

## Quruluşu
Süd, nəhəng qazanlarda pasterizə edilməkdə və pendirə çevrilməkdədir. Təxminən 1 ton süddən, 160 kq. şirniyyat pendiri əldə edilməkdədir. Qazanlarda bu pendir , un , manna yarması və yumurta ilə xəmir halına gətirilərək, Kamal paşa şirniyyatı şəklində kəsilməkdə və 320 dərəcəlik sobalarda, 17 dəqiqə bişirilməkdədir. Soba sonrası soyuyan şirniyyatlar, istifadəyə hazır hala gəlməkdədir.

## Hazırlanması
Şirniyyat, qaynayan şəkərli suya atılaraq, şişməsi təmin edilər və şərbətin içində soyudular. Süzülərək nimçələrə düzülən Kamal paşa şirniyyatı qoz, fındıq,püstə hətta dondurma ilə yeyilə bilər.
Şəkərparə

**Şəkərparə** — Türk mətbəxinin istehsalında yumurta istifadə edilən şərbətli bir şirini.
Xəmiri hazırlandıqdan sonra, kiçik parçalara bölünüb, yumru formasında ayırılan şəkərparə sobaya qoymadan əvvəl, üstlərinə duzsuz fındıq,püstə, badam, qoz bir ədəd qoyular.

Müxtəlif istehsal texnikaları olan şəkərparə, dəyişməyən tək xüsusiyyəti şərbətli olmasıdır; bu səbəblə bəzi bölgələrdə adı "Şərbətli kurabiyə" olaraq da keçər. Fərqli bir qoxu qatmaq məqsədiylə ümumiyyətlə şərbətinə az miqdarda limon suyu, limon qabığı rəndəsi ya da vanil əlavə olunar.

Türkiyə də çox köhnə zamanlardan bəri ramazan bayramı üçün xüsusi olaraq bişirilər. Gələn qonaqlara ikram edilər.
## Xarici keçidlər

http://az.mlrecipes.com/sekerpare-vt159.html
Dəmirli

;Yaşayış məntəqələri
* Dəmirli (Borçalı) — Gürcüstanın Bolnisi rayonunda azərbaycanlıların yaşadığı kənd.
* Dəmirli (Ağdərə) — Azərbaycanın Ağdərə rayonunda kənd.
* Dəmirli — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indiki Şəmşəddin rayonu ərazisində qışlaq.
* Dəmirli yaşayış yeri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda qədim yaşayış yeri.

## Həmçinin bax
* Dəmirçilər
Çardaqlı (Ağdərə)

**Çardaqlı** (əvvəlki adı: **Mağavuz**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Çardaqlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Toponimikası
XIX əsrdə keçmiş Zəngəzur qəzasındakı eyniadlı kənddən gəlmiş ermənilər yaşayış məntəqəsini Maqavuz kimi rəsmiləşdirmışdilər. 1992-ci ildə kəndin keçmiş adı bərpa olunmuşdur. Biləsuvar rayonunun Aşağı Çəmənli kəndindən Şimal qərbdə, Araz çayının keçmiş yatağının sol sahilində yeddi təpədən ibarət Çardaqlı adlanan qədim yaşayış yeri də mövcuddur. Cardaqlı "üstü ortulu, bağlı" deməkdir.

## Tarixi
Çardaqlı kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Mağavuz kəndi Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Mağavuz kəndi Çardaqlı kəndi adlandırılmışdır.

Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 

2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Çardaqlı kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
2005-ci ildə əhalisi 468 nəfər idi. 2015-ci ildə əhalisi 540 nəfər olub, hamısı ermənilərdən ibarət idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Makaron

**Makaron** () — un məhsulu. İtaliya mətbəxinin əsas məhsuludur. İlk dəfə 1154-cü ildə Siciliyada ortaya çıxmışdır. Əsasən su və yumurtadan yoğrulmuş buğda unu xəmirinin qurudulmasından hazırlanmış yeyinti məhsulu, habelə ondan hazırlanmış xörəkdir. Dilimizə italyanca *maccherone* sözündən keçmişdir.

## İstehsalı
2015–2016-cı illərdə dünyanın ən böyük makaron istehsal edən ölkələr İtaliya (3,2 mln. ton), ABŞ (2 mln. ton), Türkiyə (1.3 mln. ton), Braziliya (1.2 mln. ton), Rusiya (1 mln. ton) idi.

## Tarixi
İtaliyada makaron məhsulları haqqında ən erkən dəqiq mənbələr XIII və ya XIV əsrlərə aiddir. İlk dəfə ABŞ-də makaron istehlakını təşviq etmək üçün buraxılan *Macaroni Journal* çap etdiyi əfsanəyə görə, İtaliyaya makaronu Çindən Marko Polo gətirib.

## İstinadlar
Manna yarması

**Manna yarması** — buğdanın üyüdülüb ələnilməsiylə əldə edilən bir qida maddəsidir. Manna yarması dənəcikləri 125–140 mikro metr böyüklüyündə, sarı rəngdə, parlaq və bucaqlıdır. Manna yarması istehsalında ümumiyyətlə sərt buğda istifadə edilir.

Manna yarması uşaq və pəhriz qidası üçün geniş istifadə olunan əsas qida məhsuludur. Bu yarmanı un dəyirmanında buğdanın sortlu üyüdülməsi nəticəsində alırlar. Manna yarmasının çıxarı emal olunan dənin 2%-ni təşkil edir. Yumşaq və bərk buğdadan alınan manna yarması tərkibindən və quruluşundan asılı olaraq "M", "MT" və "T" markası ilə buraxılır. "M" markalı yarmanı yumşaq yarımşüşəvari və şüşəvari buğdadan, "T" markalı yarmanı bərk buğdadan, "MT" markalı yarmanı isə bərk və yumşaq buğdaların qarışığından alırlar. Manna yarmasından birinci xörəklərin, sıyıqların və şirin xörəklərin hazırlanmasında istifadə edilir.

Manna yarması qida dəyəri yüksək olan bir yeməkdir. % 73 nisbətində karbonhidrat ehtiva edər. 100 qram manna yarması içində təxminən 360 kcal enerji vardır. Manna yarması makaronun əsas maddəsidir.

## Həmçinin bax
* Mannı

## İstinadlar

## Mənbə
* Əhmədov Ə. I. Ərzaq malları əmtəəşünaslığı. Ali məktəblər üçün dərslik. Yenidən işlənmiş və tamamlanmış ikinci nəşr. Bakı: "Iqtisad Universiteti" nəşriyyatı, 2006, 480 səh.

## Xarici keçidlər
Əriştə

**Əriştə** — undan (məsələn, buğda, düyü və ya qarabaşaq unundan) hazırlanan әrzaq (xәmir mәhsulu). Əriştə hazırlamaqdan ötrü xәmiri kündәlәyir, oxlovla yuxayayanda nazik lavaş kimi yayıb, sonra üst-üstә qatlayıb zolaq (dilim) şәklindә kәsirlәr.

Əriştə müxtəlif ölkələrin mətbəxlərinin (məsələn, Çin, İtaliya və s.) vacib hissəsidir. Azәrbaycanda əriştədәn müxtәlif xörәklәr: әriştәli isti duru xörәk, әriştәaşı, әriştәçilov, әriştәplov vә s. hazırlanır. Əriştәaşı bişirmәk üçün әvvәlcәdәn Əriştə kәsilib qurudulur vә sacda qovrulur,  sonra  qaynar  suda  bişirilib  aşsüzәndәn keçirilir, yağ töküb dәmә qoyulur. Əriştәaşına müxtәlif xuruş da әlavә edilir.

Anadoluda qışlıq yemək olaraq istehlak edilər. Şorbasından makaronuna qədər bir çox şəkildə istehlak edilər.

## Tarix
Əriştənin yazılı mənbələrində ən erkən qeydi Şərqi Han dövrünə (b.e. 25-220) aiddir. Buğda xəmiridən hazırlanmış əriştə Han dövründə yaşayan camaat üçün vacib yemək olub. 2005-ci ildə areoloqlar Lacia arxeoloji qazıntılar məkanıda aşkar olunmuş bir gil fincanda 4000 illik əriştəni tapmışlar. Deyilənə görə, bu əriştə müasir lamian əriştəsinə oxşayırdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şakir Ulubəyli

**Quliyev Şakir Məhərrəm oğlu** və ya **Şakir Ulubəyli** — yazıçı, politoloq.

## Həyatı
Şakir Quliyev 1956-cı ilin mart ayının 5-də Zəngilan rayonunda ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 

1963-1973-cü illərdə Zəngilanda orta məktəbdə, 1965-1970-ci illərdə orta musiqi kollecində təhsil almışdır. Moskvada Plexanov adına İqtisad institutunu bitirmişdir. 

1989-cu ildə Milli azadlıq hərəkatının üzvü olmuş, kommunist rejiminin və SSRİ imperiyasının dağılmasında fəal iştirak etmişdir. 1989-cu ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin yaradılmasının və təşkilatlanmasınin təşəbbüskarlarından, eləcə də rayon idarə heyətinin üzvü olmuşdur. 

1991-ci ildə Azərbaycan Dünyəvi Bozqurdlar Partiyasının təşkilat komitəsinin sədri olmuş, partiyanın 1992-ci il qurultayında sədri seçilmişdir.

## Kitabları
* Siqaret ölüm mələyi. Bakı: Şirvannəşr, 2003.
* Freyd. "Atalar və oğullar". Bakı. Şirvannəşr, 2004.
* Azman Türk kişisi. Bakı.

## İstinadlar
Armudlu (Kəlbəcər)

**Armudlu** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Yellicə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Keşdək kənd Sovetindən Armudlu kəndi Yellicə kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

## Toponimikası
Oykonim ərazidə armud ağacının zəngin olduğunu göstərir. Ermənistandakı Tuafnin ve Tandzit yaşayış məntəqələrinin adı 1946-cı ilədək, Gürcüstandakı Pantiani kəndinin adı isə 1949-cu ilədək Armudlu olmuşdur. Azərbaycanda Qax və Qubadlı rayonlarında da eyniadlı kəndlər mövcuddur.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Tərtərçayın sol sahilində yerləşir.

### Yaylaqları
Qırmızıqaya yurdu, Dəlihəsən yurdu, Əyriyurd.

### Bulaqları
Çınqıllı bulaq, Boğaz bulağı, Xudumlu bulağı, Abdulla bulağı, Sarı bulaq, Ataxan bulağı, Nəbi bulağı.

### Məşhur yerləri
Seyid Məmməd biçən, Ortaburun, Otdaşı, Qırmızı qayanın döşü, Xudumlu, Əmiraslanın yurdu, Keçəltəpə, Yal biçənəyi, Məşədi Salman biçən, Çala, Qurd yuvası, Qatar, Batqının çalaları, Armudlunun düzü, Əkbərbiçən, Abdullabiçən, Armudlu çayı

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşağı Şurtan

**Aşağı Şurtan** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Şurtan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Yaşayış məntəqəsi ərazidəki Şurtançayın Aşağı axarında yerləşdiyi üçün belə adlandırılmışdır.

## Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Aşağı Şurtan kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Aşağı Şurtan Kəlbəcər rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiyası
Tərtər çayının sahilində, Dəlidağın ətəyindədir.

## Əhalisi
1950-ci illərdə kənddə aparılan tədqiqat zamanı kəndin sakinlərini özlərini kürd kimi identifikasiya etmişdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq
Aşağı Qaraçanlı

**Aşağı Qaraçanlı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Qaraçanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Aşağı Qaraçanlı Kəlbəcər rayonunun Orta Qaraçanlı inzibati ərazi vahidində kənd. Uluxan çayının (Tərtər çayının qolu) sahilində, dağətəyi ərazidədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Zəngəzur qəzasının Qaraçanlı kəndindən (indiki Laçın rayonu ərazisindədir) gəlmiş iki qardaş – Uluxan və Əhmədxan salmışlar. Ona görə də kəndə el arasında Uluxan Qaraçanlı və ya Fərzalıuşağı deyirlər. Əhmədxanın oğlanlarından Fərzalı kəndin Aşağı hissəsində məskunlaşdığı üçün bura Aşağı Qaraçanlı, digər oğlu Məmmədxan kəndin orta hissəsində məskunlaşdığı üçün bura Orta Qaraçanlı, Uluxanın əmisi oğlu Bayram (Balo) isə kəndin yuxarı hissəsində məskunlaşdığı üçün həmin yer Baş Qaraçanlı adlandırılmışdır (bu kənd Balouşağı da adlanır).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq
Başkənd (Kəlbəcər)

**Başkənd** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Hacıkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25.11.2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Başkənd Kəlbəcər rayonunun Sınıqkilsə inzibati ərazi vahidində kənd. Murovdağ silsiləsinin ətəyindədir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, XIX əsrin əvvəllərində Laçın rayonunun Alxaslı kəndindən gəlmiş Hacı Ələmşah adlı bir şəxs burada binə salıb. Sonralar onun törəmələri binə yerində daimi məskunlaşıblar. Kənd qonşu kəndlərə nisbətən yuxarıda yerləşdiyi üçün belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu
* Qarabaq
Babaşlar

**Babaşlar** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Təkəqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Lev kənd Sovetindən Babaşlar kəndi Təkəqaya kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Toponimikası
Əsl adının Babakişilər olduğu güman edilir. Babaşlar ayrımlara məxsus bir nəslin adıdır. Etnotoponimdir. 1917-ci ildə Lənkəran qəzasının Lerik bölgəsində Babaşlı (1921-ci ildə dağıdılmışdır), 1933-cu ildə Xacmaz rayonunun Əhmədoba inzibati ərazi vahidində Babaşlı kəndləri qeydə alınmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Ağçayın sahilində, Murovdağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bazarkənd

**Bazarkənd** (əvvəlki adı: **Tsmaqahoğ**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Dovşanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Toponimikası
XIX əsrdə İrandan köçüb gəlmiş ermənilər burada yerləşdikdən sonra kəndin adı dəyişdirilərək Tısmaqa — hoğ, (ermənicə "meşə yeri") kimi rəsmiləşdirilmişdi. 1992-ci ildə kəndin keçmiş adı bərpa edildi. Etnotoponimdir.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Tomaqahoğ kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Tsmaqahoğ kəndi Bazarkənd kəndi adlandırılmışdır. 

1993-cü ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Bazarkənd kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 

2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Bazarkənd kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır. 

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xaçınçayın sahilində, Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çaxmaq-Bina

**Çaxmaq-Bina** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Heç bir Azərbaycan saytında bu adla qeyd olunmadığından bu kəndin ad dəyişikliyinə məruz qaldığı və ya artıq mövcud olmadığı ehtimal edilir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd ərazisi 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq

## Həmçinin bax
Bağırlı (Kəlbəcər)

**Bağırlı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Ağdaban kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Kəlbəcər rayonunun Ağdaban inzibati ərazi vahidində kənd. Toponim XIX əsrdə Şamaxı qəzasında yaşamış 47 ailədən ibarət bağırlı maldar elatının adı ilə bağlıdır. Ernotoponimdir. Krım vilayətində Baqerovo adlı Şəhər tipli qəsəbə, 1933 ildə Sabirabad rayonunun Haşımxanlı inzibati ərazi vahidində Bağırtuğay kəndi qeydə alınmışdır. AŞqabad vilayətində Baqır adlı dağ vardır. Türk dillərində bağır/baqır sözü "dağ yamacı", "dağ döŞü", "obyektin qabaq hissəsi" mənalarında da işlənir.

## Yaylaqlar
Bəbirxan yurdu, Məmmədölən yurd, Qaraxır yurdu.

## Bulaqlar
Sarı bulaq, Göy bulaq, Novlu bulaq, Qiblə bulağı, Daş bulaq, Hümmət bulağı, Bəzirgan bulağı.

## Məşhur yerlər
Bəzirgan, Atqoruğu, Qanlıvurulan, Həsənölənin şişi, Yellicə (Bağırlı) dağı (dağ), Qılışlar, Novun qılışı, Qəbirstanlıq qılışı, Aralıq qılışı, Təkdamın qılışı, Təkdam, Bayraməli tapı, Duzdax boyun, Sarıuçurumun başı, Usub talası, Ocaqverdi talası, Daşlıtap, Böyükdüz, Gölünqırağı, Ələmağacı, Böyükgərdən, Balagərdən, Binnətalı, Sarıqaya, Qızılqaya, Çolpan, Bozlu, Yəhər, Qaragüney, Çirişli, Əvəlikli, Qanlıgöl, Buzluq dağı, Kərəmli dağı, Qaçaqlar qırılan, Əlvənd gölü, Cavadbiçən, Ağçay, Bulanıq çayı, Balıqlı su, Yellicə çayı, Böyük Qanlıgöl, Kiçik Qanlıgöl.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu
* Qarabaq
Bağırsaq (Kəlbəcər)

**Bağırsaq** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Qamışlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Bağırsaq Kəlbəcər rayonunun Yanşaq inzibati ərazi vahidində kənd. Kəndin ərazisi əvvəllər yaxınlıqdakı Qamışlı kəndinin binəsi olmuşdur. Tədricən həmin kənddə ki, ağayarlı və qazıxanlı nəsillərinə mənsub ailələr burada məskunlaşdıqdan sonra daimi yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir. Kənd öz adını ərazidəki eyniadlı çay dərəsindən və bulaqdan almışdır. Burada dərənin relyef formasının əyri–üyrülüyünə, bağırsaqşəkilli olmasına görə belə adlandırılmışdır. 1917-ci ildə Baqarsıx variantında qeydə alınmışdır.

## Həmçinin bax
* Bağırsaq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu
* Qarabaq
Cəmilli (Kəlbəcər)

**Cəmilli** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Seyidlər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Kəndin adı onun bünövrəsini qoyan Cəmil adlı bir şəxslə bağlıdır.

## Yaylaqlar
Ayğır bulağının yurdu, Çalaçökək yurd, Əvəlikli yur, Fermadüşən yurd, Kalafalıq yurdu, Ağbulaq yaylağı, Xıdırdüşən yurd.

## Bulaqlar
Sarı su, Qara bulaq, Soyuq bulaq, Məhərrəm bulağı, Ayğır bulağı, Eyvazlı bulaq, Daş bulaq, Komun suyu, Qoçu bulağı, Qafar bulağı, Bayram bulağı, Novlu bulaq, Feyruz bulağı, Behbud bulağı, Novçalı bulaq.

## Meşhur yerler
Eyvazlı yalı, Kərəmli, Novun düzü, Əsgərçökəyi, Çaxçaxlı, Taxta, Qaraqaya, Göyxır, Qapaz, Şişqaya, Gendərə, Vəlidərəsi, Armudluq, İtölən, Qaratəpə, Mal oğurlanan, Mehdibiçən, Həsənalı tapı, Quzuqayası, Mehditapı, Arxacyeri, Daşın başı, Boyunyolu, İnəkuçan, Sərpyurd, Sarıyol, Ardışlı, Hüseyn çökəyi, Səmədbiçən, Həştərxan, İmamizi, Cəfalıçimən, İsmayılın ağılı (Xalxal), Ayğır çayı, Komun suyu, Bozlu, Seyidbiçən, Qonur dağ, Kraskalı dağ, Əyriarxac.

## Binələr–Qışlaqlar
Qonur binəsi, Mal binəsi, Qoyun binəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu
* Qarabaq
Çobangərəhməz

**Çobangərəhməz** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Əsrik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Çobangərəhməz kəndi Tutqunçayın (Tərtər çayının qolu) sahilində, Qonqur dağının ətəyindədir. Kəndin ərazisi keçmiş İrəvan quberniyasının Çobangərəkməz kəndinin qışlaq yeri olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi sonralar həmin kənddən ayrılmış ailələrin daimi məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

Rayonun ərazisində eyniadlı mineral bulaq da vardır. Hidronim Çobangörükməz variantında da qeydə alınmışdır. Oykonim "çoban gərək olmayan" mənasındadır.

## Kənddəki yer adları

### Yaylaqlar
* Abdulla yurdu
* Tuşdu yurdu
* Dərə damının yurdu
* Kalafalıq yurdu
* Qarabağlı yurdu

### Bulaqlar
* Göy bulaq
* Həmərsin bulağı
* Seyid Əlişin bulağı
* Seyidgələnin suyu
* Ala bulağı

### Məşhur yerlər
* Məşədi Məhəmməd gələn
* Bozbarmaq
* Əşəlgə
* Pərincyeri
* Boztəpə
* Donuzgüneyi
* Tala
* Cərgələr
* Öküzölən tala
* Alıkişi maral vuran
* Tutxun çayı
* Ağuzluq
* Arxac yeri
* Talanın qayası
* Qamışlıq
* Xırmanlar
* Qaraağac
* Tellinin qayası
* Bağarmudu
* Qaranlıqdərə
* Çöp
* Böyükdəmirçi
* Balacadəmirçi 

## Həmçinin bax
*Əsrik  
*Alıbəyli  
*Çorman

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq
Dərəqışlaq

**Dərəqışlaq** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Dalqılınclı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Dərəqışlaq Kəlbəcər rayonunun Kəlbəcər qəsəbə inzibati ərazi vahidində kənd. Dağlıq ərazidədir. Kəndin ərazisi keçmişdə Dalqılıclı kəndinin qışlaq yeri olmuş və dərədə yerləşdiyinə görə Dərəqışlaq adlandırılmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kəndi XIX əsrdə qılıclı tirəsindən olan Hüseynalı adlı Şəxs saldığına görə bəzən Hüseynalılar da adlanır.

## Yaylaqlar
Dikyurd, Çubuqqoyulan yurd.

## Bulaqlar
Qarağatlı bulaq, Dərəqışlağın daş bulağı, Söyüdlü bulağı, Qaramal bulağı, Səlimin evinin yanındakı şəlalə.

## Məşhur yerlər
Enlidöş, Molladaşı, Ağdaş, Genqobu, Xırmandaşı, Şişindöşü, Kotanyeri, Çatım, Qaranlıqdərə, Qaradaş, Tələlər, Nəsibin yeri, Kazımın yeri, İbrahimin yeri, Alışların yeri, Əsədlərin yeri, Xaçınyalı, Məşədi Əlinin hasarı, Təvərəqaya, Malyatan gəzdək, Barmağın yalı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəlbəcər rayonunun toponimləri
* Kəlbəcər rayonu 
* Qarabaq
Çapar (Ağdərə)

**Çapar** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun İmarət Qərvənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini 1887-ci ildə keçmiş Zəngəzur mahalının Qaraqışlaq, Zamzur və Tatev kəndlərindən çıxmış ailələr Caparxana adlanan poct məntəqəsinin yerində salmışlar. Keçmışdə poctu aparan dövlət qulluqçularına capar deyilirdi.

## Tarixi
Çapar kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Çapar kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. 

1993-cü ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. 

İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Çapar kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 

2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Çapar kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin yamacında yerləşir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dovşanlı (Ağdərə)

**Dovşanlı** (2024-cü ilədək **Araçadzor**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Dovşanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Bəzi mənbələrdə Ayıdərəsi adı ilə də yad olunur. XIX əsrdə bu kənddə yerləşmış ermənilər (1830-cu ildə Zəngəzurun Oxçu kəndindən) onun adını dəyişib Aracadzor kimi rəsmiləşdirmışdilər. Tədqiqatçılar Aracadzor oykonimini ermənicə *arc* və *dzor* sözlərindən ibarət "ayı dərəsi" mənasını ifadə edən toponim kimi izah etmişlər. Əslində araça/araçı türk dillərində "qoruyucu, keşikçi", zor/zur "təpə, zirvə" deməkdir. Türk dillərində arça (ardıç) və ermənicə dzor *dərə* sözlərindən ibarətdir. Ermənistanda və Yuxarı Qarabağda bir sıra yaşayış məntəqə adlarındakı ermənicə *dzor* sözü erməni tədqiqatcısı Q. Kapansyana görə Urartu dilində tara *dərə* sözü ilə bağlıdır. Urartu dilində olan tara sözü qədim türkmənşəli *dərə* sözündəndir. Erməni dilində arca (ardıç) sözü yoxdur. Bu toponim türkmənşəlidir. İrəvan əyalətində orta əsrlərdə Arcazur, Arcanotsa və b. kənd adları ilə mənaca eynidir.

1917-ci ildə Dovşanlı altı qışlağı olan böyük kənd kimi qeydə alınmışdır. Güman etmək olar ki, bu coğrafi ad dovşanlı nəslinin adı ilə bağlı olub, etnotoponimdir. 1992-ci ildə kəndin keçmiş adı yenidən bərpa edildi. Dovşan komponentli coğrafi adlar umumtürk toponimiyasında, o cümlədən Qafqazda geniş yayılmışdır: Dovşan dağı (Qəbələ), Dovşan düzü (Şəki rayonunun Orta Zəyzit kəndi), Dovşan dərəsi (Qəbələ, Zəngilan, Laçın və Masallı), Dovşan yaylağı (Ağsu), Dovşan təpəsi (Abşeron, İmişli, Gədəbəy), Dovşanlu (Türkiyə), Dovşanlı (Ermənistan) və başqaları.
## Tarixi
Dovşanlı kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Araçadzor kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Aracadzor kəndi Dovşanlı kəndi adlandırılmışdır. Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 19–20 sentyabr 2023-cü il tarixlərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin anti-terror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

### Tarixi abidələri
Dovşanlı kurqanları (e.ə. XI–IX əsrlərə aid 9 kurqan) kəndin yaxınlığında yerləşir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Xaçınçayın sahilində, Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## İstinadlar
İlyaslar (Kəlbəcər)

**İlyaslar**, **Elyasalılar** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Çəpli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Elyasalılar Kəlbəcər rayonunun Seyidlər inzibati ərazi vahidində kənd. Murovdağ silsiləsinin ətəyindədir. Yerli əhalinin dilində Ellazalılar variantında işlənən bu oykonim haqqında belə ehtimal edilir ki, Elyasalı (Ellazalı) adlı bir Şəxs XIX əsrdə indiki Gədəbəy rayonunun Anqdam kəndindən gələrək Güneydamı adlanan bu yerdə kəndin bünövrəsini qoymuşdur. Kənd də onun adı ilə adlanmışdır. 1917-ci ildə kəndin adı Ellazallar variantında qeydə alınmışdır. Qeyd edək ki, qazax tayfalarının içərisində ellazalı nəslinin adına təsadüf edilir. Gürcüstanın Bolnisi rayonunda keçmiş El kəndinin 1948-ci ildən adı Elias Sopeli adlanır. Oykonim butun hallarda etnotoponimdir.

## Yaylaqlar
Qaraqaya yurdu, Ocaq dərəsinin yurdu, Xəlyarlı dərəsinin yurdu, Üçtəpə yurdu, Gölyeri yurdu, Taxtadüz yurd, Kürd güneyi yurdu.

## Bulaqlar
Yeddibulaq, Üçtəpə bulağı, Buz bulaq, Güney bulağı, Göl bulağı, Qanqallı bulaq, Çoban bulağı.

## Məşhur yerlər
Gölün güneyi, Üçtəpənin başı, Kürd güneyinin başı.

## İstinadlar
Qozlukörpü

**Qozlukörpü** (əvvəlki adı: **Getavan** və ya **Kotavan**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Qozlukörpü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Toponimikası
XIX əsrin 20-ci illərində çar Rusiyasının İrandan və Türkiyədən ermənilərin Azərbaycan ərazisinə köçürülməsi zamanı erməni ailələri Qozlukörpü kəndində məskunlaşdırılmış və ermənilər kəndin adını dəyişərək bir müddət Hetavan adlandırmışlar. Oykonim "Qozlu kəndinin körpüsü" mənasındadır.

## Tarixi
Qozlukörpü kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Kotavan kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Hetavan kəndi Qozlukörpü kəndi adlandırılmışdır. 

Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra kənd Rusiya Sülhməramlı Qüvvələrinin nəzarət zonasına daxil olub. 

2021-ci ildə Qarabağdakı erməni separatçı qüvvələrin başçısı kənd ərazisində 17,6 MVt gücündə SES tikilməsi planlaşdırıldığını bildirib.

19-20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qaytarılmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin yamacında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Göydərə (Kəlbəcər)

**Göydərə** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun İstibulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
Kəlbəcər rayonunun Çaykənd inzibati ərazi vahidində kənd. Dağətəyi ərazidədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə həmin rayonun Kilsəli kəndindən gəlmiş ailələr Göydərə adlı yerdə salmışlar. Dərə isə süxurlarının rəngi göyə çaldığına görə belə adlandırılmışdır.Kənd əhalisi Dağıstanın Çaroda rayonundan gəlmə ləzgilərdən ibarətdir.

## İstinadlar
Gözlübulaq (Kəlbəcər)

**Gözlübulaq** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Heç bir Azərbaycan saytında bu adla qeyd olunmadığından bu kəndin ad dəyişikliyinə məruz qaldığı və ya artıq mövcud olmadığı ehtimal edilir.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd ərazisi 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Güneypəyə

**Güneypəyə** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Sarıdaş kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Nadirxanlı kənd Sovetindən Güneypəyə kəndi Sarıdaş kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Kəndin ərazisi əvvəllər Qılıclı kəndinin qoyun binəsi olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Qılıclı kəndindən gəlmiş ailələrin güneydə yerləşən bu binədə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şərqi Göyçə silsiləsinin ətəyində yerləşir.

### Yaylaqları
Qonur yurd, Söyüdlü yaylağı, Palıdlıdərə yurdu, Ələmağacı yurdu, Kalvalılar yurdu, Ongözlər yurdu, Çırçır yurd, Sarıbulaq yurdu, Göydağ yurdu, Rüstəm ölən yurd, Atdaşı yurdu, Yalkənd yurdu.

### Bulaqları
Sərçə bulağı, Almalı bulağı, Əlif bulağı, Novlu bulaq, Mədinə bulağı, Yalkənd bulağı, Mal su içən bulaq, Bərəyə bulağı, Dəvədabanı bulağı, Yastının bulağı, Uçuğun bulağı, Neftli bulaq, Göydağ bulağı, Həsənqulular bulağı, Camışbatan bulaq, Hürü bulağı, Süleyman bulağı, Sarı bulaq, Şırşır bulaq, Cajıxlı bulaq, Ayğır bulağı, Ongöz bulaq, Söyüd biçənəyinin bulağı, Qarama bulağı, Məhəmməd bulağı, Palıdlıdərə bulağlı, Sarışırran bulağı, Şeytanlı dərəsinin bulağı, Qoşabulaqlar, Qiblə bulağı, Sızqa bulaq.

### Məşhur yerləri
Ələmağacının düzü, Qoşabulaqların təpəsi, Ağduzdağ, Çırçır biçənəkləri, Giləuçan təpə, Sarıyal dağı, Həsənqulular biçənəyi, Yelliyal biçənəyi, Göydağ, Rüstəmölən, Söyüd biçənəkləri, Süleymanəmi qanadları, Cəngəotlayan, Uçuqbiçənəyi, Atdaşının əkin yerləri, Süleymanəminin dam yerləri, Böyükyer, Palaxalı, Sarıburun, Kazımyeri, Bərəyə yerləri, Qasımın armudluğu, Goruz yeri, Qəhrəmanlı yeri, Qaraşın biçənəkləri, Dardərə, Almalının çüxuru, Məmişin yeri, Ələkbərin bostan yeri, Yastılar, Mal su içən dərəsi, Aralıq dərəsi, Kolavat, İsgəndərli yeri, Damın meşəsi, Aralıq biçənəyi, Cıqqagüney, Əyriağac, Tofiqtəpəsi, Sarışırran, Ortadolayı, Ünün tili, Xamınbaşı, Dikkalafalıq, Daşyolunun dərəsi, Şeytanlı dərəsi, Yalkəndin tili, Alapalıdıq, Batığın dərəsi, Lənətdaşı, Yanıqkalafa, Nəcəfdamı, Böyüksu, Xamın suyu, Sarışırran çayı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax