open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adrion Pajaziti

**Adrion Pajaziti** () — Xorvatiyanın "Hayduk Split" klubunda və Albaniya milli futbol komandasında yarımmüdafiəçisi kimi çıxış edən peşəkar futbolçu. İngiltərədə anadan olmasına baxmayaraq milli komanda səviyyəsində Albaniyanı təmsil edir.

## Klub karyerası
**İlk illər**

Adrion Pajaziti futbol karyerasına 2014-cü ildə İngiltərənin "Fulhem" klubunun akademiyasında başlamışdır. O, peşəkar səviyyədə ilk müqaviləsini bu klubla imzalamış və əsas komanda ilə debütünü 24 avqust 2021-ci ildə İngiltərə Liqa Kuboku çərçivəsində "Birmingem Siti" klubuna qarşı keçirilən (2–0) səfər matçında etmişdir. Bu görüşdə Pajaziti start heyətində yer alaraq 90 dəqiqə meydanda olmuşdur.

2023-cü ilin fevral ayının sonlarında o, oyun təcrübəsi qazanmaq məqsədilə Norveçin "Högesunn" klubuna 2023-cü il mövsümünün sonuna qədər icarəyə verilmişdir. Burada ona 10 nömrəli forma təqdim edilmişdir.

5 sentyabr 2024-cü ildə Pajaziti növbəti icarə əsasında Xorvatiya çempionatında çıxış edən "Qoritsa" klubuna keçid etmişdir. O, "Qoritsa"nın heyətində 23 liqa oyununa çıxaraq 3 qol vurmağı bacarmış və özünü yaxşı tərəfdən göstərmişdir.

**Hayduk Split**

"Qoritsa"dakı uğurlu çıxışından sonra "Fulhem" ilə yollarını tam ayıran Pajaziti 8 iyul 2025-ci ildə Xorvatiyanın köklü klublarından olan "Hayduk Split" ilə 2029-cu ilin yayına qədər azad agent kimi rəsmi müqavilə imzaladı. O, "Hayduk" forması ilə çıxış etdiyi ilk mövsümdəcə həm daxili çempionat, həm də UEFA Konfrans Liqası matçlarında komandanın əsas fiqurlarından birinə çevrildi.

## Milli komanda karyerası
Adrion Pajaziti beynəlxalq səviyyədə həm Kosovo, həm də Albaniyanın aşağı yaş qruplarından ibarət milli komandalarında forma geyinmişdir. O, Kosovo U-21 millisində bir neçə rəsmi matçda iştirak etmiş, daha sonra isə Albaniya millisində çıxış etməyə qərar vermişdir. Xüsusilə Albaniya U-21 yığmasının heyətində 13 oyunda 8 qol vuraraq diqqətləri üzərinə çəkmişdir.

Pajaziti Albaniya milli futbol komandasında rəsmi debütünü 21 mart 2025-ci ildə, 2026 FİFA Dünya Çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində Londondakı "Uembli" stadionunda doğulduğu ölkə olan İngiltərə millisinə qarşı keçirilən matçda etmişdir. O, oyunun bitməsinə 12 dəqiqə qalmış Qazim Laçini əvəzləyərək meydana daxil olmuşdur.

## Karyera statistikası

## İstinadlar
Müqəddəs Luka (Nanni di Banko)

**Müqəddəs Luka** () — Nanni di Banko tərəfindən yaradılmış heykəldir və Florensiyadakı Opera-del-Duomo muzeyində saxlanılır. Əsər 1408–1413-cü illərə aid edilir. 

## Tarixi

Oturan yevangelist fiqurunu təsvir edən heykəl, Donatellonun *“[[Müqəddəs İohann Yevangelist (Donatello)|Müqəddəs İohann]]”*, Bernardo Çuffanyinin *“Müqəddəs Matfey”* və Nikkolo di Pietro Lambertinin *“Müqəddəs Mark”* heykəlləri ilə birlikdə, Santa-Mariya-del-Fiore kilsəsinin tamamlanmamış və sonradan dağıdılmış fasadında əsas portalın yanındakı dörd iri nişi bəzəyən silsilənin tərkib hissəsi olmuşdur. Nanni di Bankonun əsəri portalın sol tərəfində yerləşən iki nişdən ikincisini tuturdu.

Bu dörd əsərin hamısı 1408–1415-ci illər arasında yonulmuş və fasadın XVI əsrdə dağıdılmasından sonra kilsənin daxilinə yerləşdirilmişdir. Onlar burada 1936-cı ilə qədər saxlanılmış, daha sonra muzeyə köçürülmüşdür.

Opera-del-Duomo arxivlərində qorunan ödəniş qəbzləri yekun hesablaşmalar üçün 1410, 1412 və 1413-cü illəri göstərir.

## Təsviri və stili

Dörd yevangelist heykəli, bədii dəyər baxımından bir-birindən fərqlənsə də, erkən Florensiya İntibahı heykəltəraşlığının inkişaf meyillərini əks etdirən mühüm nümunələr hesab olunur. Bu dövrdə xüsusilə Donatello və Nanni di Bankonun yaradıcılığı ön plana çıxır; onların üslubları bəzi cəhətlərdə yaxın, digər tərəfdən isə kəskin şəkildə fərqlənirdi. Hər iki sənətkar gecikmiş qotik üslubdan imtina edərək ilhamı Qədim Roma sənətindən almış, bu sənət nümunələri isə həm Florensiyada, həm də yaxınlıqdakı Fyezoledə geniş yayılmışdı. Eyni zamanda onlar fiqurları daha sərbəst və innovativ kompozisiya prinsipləri ilə məkanda yerləşdirməyə çalışmış, plastikanın ifadəliliyini gücləndirmiş və obrazların fərdi fiziognomik xüsusiyyətlərini.

Müqəddəs Luka heykəlində Həvari Luka kitab oxuyan vəziyyətdə təsvir olunmuş və sakitlik, eyni zamanda qürur hissi aşılayır. Paltar qatları sadə və sxematiklikdən uzaqdır, kompozisiyanın əsas xətləri (xüsusilə qolların istiqaməti) tamaşaçının baxışını bir nöqtəyə — bir qədər kiçildilmiş saqqallı başa yönəldir. Bu, əsərin ilkin yerləşdirilmə şəraitində — aşağıdan baxış üçün — fiqurun optik olaraq daha uca və zərif görünməsini təmin etmək məqsədi daşıyırdı.

Heykəl nişin formasına uyğun olaraq uzadılmış proporsiyalarla işlənmişdir. Bu xüsusiyyət qotik ənənənin davamı deyil, əksinə, müşahidəçinin baxış nöqtəsinə uyğun olaraq proporsiyaların vizual şəkildə düzəldilməsi üçün tətbiq olunan optik həll kimi qiymətləndirilir. Fiqurun möhkəm və təmkinli quruluşu, eləcə də üz cizgiləri — xüsusilə saç və saqqalın işlənməsi — antik dövrün nəcib təmkin idealına istinad edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*AA.VV., *Il museo dell'Opera del Duomo a Firenze*, Mandragora, Firenze 2000. ISBN 88-85957-58-7
Gənc peyğəmbər (Nanni di Banko)

**Gənc peyğəmbər** () — Nanni di Banko tərəfindən 1407-ci ildə yaradılmış heykəldir. Əsər ağ mərmərdən hazırlanmışdır və hündürlüyü 131 sm təşkil edir.

## Tarixi
Əsər *"[[Porta della Mandorla]]"* (Santa-Mariya-del-Fiore kilsəsinin portalı) kompozisiyasından götürülmüşdür və əvvəlcə gənc Donatelloya aid edilirdi. Lakin sonradan müəyyən edilmişdir ki, Donatello əslində aşağı registrdə sivri tağlı hissənin hər iki tərəfində yerləşən nişlərdəki iki *"Profetino"* heykəlini işləyib hazırlamışdır.

Hazırda bu əsər Donatelloya aid edilən digər bir *"[[Gənc peyğəmbər (Donatello)|Profetino]]"* ilə birlikdə Florensiyadakı Opera-del-Duomo muzeyində nümayiş etdirilir.

Əsərin ilk atributsiyası 1408-ci ilə aid bir sənədin aşkar edilməsi ilə bağlıdır; həmin sənəddə Donatelloya iki peyğəmbər heykəlciyinə görə ödəniş edildiyi qeyd olunur. Bu iki əsər arasındakı üslub fərqliliyi gənc heykəltəraşın hələ öz fərdi yaradıcılıq üslubunu formalaşdırmaq mərhələsində olması ilə izah edilirdi.

Daha sonrakı tədqiqatlar isə əsərin Nanni di Bankoya məxsus olduğunu göstərmişdir. Həmin dövrdə o, Donatello ilə əməkdaşlıq edir və eyni zamanda *"[[Porta della Mandorla]]"* portalının bəzədilməsi üzərində çalışırdı.

Bəzi tədqiqatçılar isə sözügedən sənədin əslində Cotto kampanilası portalı və ya onun dayaqları üzərində yerləşən peyğəmbər fiqurlarından birinə aid olduğunu irəli sürürlər; bu fiqurlar isə açıq şəkildə qotik üslub xüsusiyyətləri daşıyır. Qarışıqlığın yaranması ehtimal ki, 1431-ci ildə hər iki *"Profetino"* heykəlinin məhz həmin zəng qülləsinin portalına köçürülməsi ilə bağlıdır.

## Ədəbiyyat
* AA. VV., *Il museo dell'Opera del Duomo a Firenze*, Mandragora, Firenze 2000. ISBN 88-85957-58-7
Ölümcül döyüş II (film)

***Ölümcül döyüş II*** — döyüş sənətləri üzrə ABŞ fantastik filmdir. Film "Ölümcül döyüş" film serialının dördüncü hissəsidir, "*[[Ölümcül döyüş (film, 2021)|Ölümcül döyüş]]* " (2021) filminin davamıdır. Filmin rejissoru Saymon Makkuoid, ssenari müəllifi isə Ceremi Sleyterdir. Birinci filmin aktyor heyətindən Cessika Maknami, Coş Louson, Ludi Lin, Mehkad Bruks, Levis Tan, Deymon Herriman *[[Mortal Kombat|(]]*fərqli rolda), Çin Han, Tadanobu Asano, Co Taslim və Hiroyuki Sanada filmdə çəkilmək üçün franşizaya qayıtmış, təzə aktyor heyətinə isə Karl Urban, Adelin Rudolf və Tati Qabriel qoşulmuşdur.

2021-ci ilin aprel ayında *"Mortal Kombat"* filminin yayımlanmasından sonra prodüser Todd Qarner, ssenarist Qreq Russo və rejissor MakKuoid, Conni Keyc və Sab-Ziro qəhrəmanlarına həsr edilmiş müstəqil filmlər və 2021-ci il filminin davamı da daxil olmaqla, franşizanın gələcəyi ilə bağlı danışıqlara başladılar. 2022-ci ildə artıq Warner Bros. Pictures, Sleyterin ssenarini yazacağı və MakKuoidin layihənin rejissoru olacağı davam filminə yaşıl işıq yandırmışdır. Çəkilişlər 2023-cü ilin iyun ayında Avstraliyada başlamış, SAG-AFTRA tətili səbəbindən iyulun ortalarında dayandırılmış, noyabrın ortalarında davam etmiş və 2024-cü ilin yanvarın sonlarında başa çatmışdır.

*"Ölümcül döyüş II"* filminin Warner Bros. Pictures tərəfindən 8 may 2026-cı ildə kinoteatrlarda nümayişi planlaşdırılır. Üçüncü film isə hazırlıq mərhələsindədir.

## Xülasə
Conni Keycin qoşulduğu Yer diyarı çempionları, yüksəlişi Yer diyarı və onun müdafiəçilərinin həyatını təhdid edən Şao Kanın hakimiyyətinə müqavimət göstərməyə çalışarkən bir-birlərinə qarşı döyüşməyə məcbur olurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb sayt
* Uncaged Fury veb saytı
*
Romas Kalanta

**Romas Kalanta** (; ) — Litvada Sovet rejiminə etiraz olaraq özünü yandıraraq intihar edən 19 yaşlı litvalı orta məktəb şagirdi.  Onun ölümü Litvada müharibədən sonrakı dövrün ən böyük iğtişaşlarına səbəb oldu ki, buna bənzər özünü yandırma aksiyalarına stimul verdi. 1972-ci ildə Litvada daha 13 nəfər özünü yandıraraq intihar etdi.

Kalanta 1970-1980-ci illərdə Litva müqavimətinin simvoluna çevrildi. 2000-ci ildə o, ölümündən sonra "Vitis Xaçı" ordeni ilə təltif edilib.

## Həyatı və ölümü
Dindar olan Kalanta məktəb esselərindən birində Roma Katolik keşişi olmaq istədiyini qeyd etmişdi ki, bu da onun hakimiyyət orqanları ilə problem yaşamasına səbəb olmuşdu. Fabrikdə çalışan Kalanta axşam məktəbində təhsil alırdı.  Kalanta gitara çalır, rəsm çəkirdi. Uzun saçları olan Kslantanın hippilərə rəğbəti var idi. Sonralar onun rəğbətindən Sovet hakimiyyəti qurumları tərəfindən yaşlı nəsil arasında Kalantanı nüfuzdan salmaq üçün istifadə edilmişdi.

14 may 1972-ci ilin günorta saatlarında Kalanta, Kaunas Dövlət Musiqili Teatrının qarşısındakı Laysves prospektinə bitişik meydanda üzərinə üç litr neft tökərək özünü yandırdı. Məhz həmin teatrda 1940-cı ildə qanunverici orqan olan Xalq Seymi Litva Sovet Sosialist Respublikasının qurulduğunu elan etmiş və Litvanın Sovet respublikalarından biri kimi qəbul edilməsi üçün SSRİ-yə müraciət etmişdi. Kalanta yanğından 14 saat sonra xəstəxanada vəfat etdi. İntihardan əvvəl Kalanta skamyanın üzərində qeyd dəftərini də qoymuşdu. Buradakı yazının məzmunu yalnız 1990-cı ildə müstəqillik elan edildikdən və DTK-nin (KGB) məxfi arxivləri açıldıqdan sonra məlum oldu. Yazıda: "ölümümdə yalnız rejim günahkardır" () yazılmışdı. İntihara tam olaraq nəyin səbəb olması haqqında başqa yazı tapılmadı.

Ölümündən sonra bir neçə sinif yoldaşının vətənpərvər qrup yaradaraq, ölüm missiyasının kimin yerinə yetirəcəyi ilə bağlı püşk atıldığına dair şayiələr yayıldı. Rəsmi Sovet təbliğatı isə Kalantanı psixi xəstə kimi qələmə verirdi.

## İğtişaşlar və sonrakı hadisələr

Sovet hökuməti hadisəni ört-basdır etmək istəsə də, şahidlər bu xəbəri dildən-dilə yaydılar. Mayın 18-də Sovet rəsmiləri ictimaiyyətin diqqətini cəlb etməmək üçün Kalantanın dəfnini tezləşdirdilər. Onun dəfn mərasimi minlərlə insanın küçələrə axışaraq "Litva üçün azadlıq!" şüarlarının səslənməsinə və iki günlük üsyana təkan verdi. Etirazçılar polis bölməsinə və partiya binalarına hücum etdilər. Yuxarı sinif şagirdləri və gənc işçilərdən ibarət kütlənin başlatdığı iğtişaş DTK, milis və daxili qoşunlar tərəfindən zorakılıqla yatırıldı. Növbəti gün Laysves prospekti boyunca yürüşə çıxan 3000 nəfərdən 402-i həbs olundu. "The New York Times" qəzeti Sovet qoşunları arasında çoxsaylı yaralıların və bir ölüm halının olduğunu yazmışdı.

1972-1973-cü illərdə ictimai hərəkatlar böyük vüsət almaqda davam edirdi. 1972-ci ildə Litvada özünü yandıraraq 13 intihar faktı qeydə alınmışdı. Bura; 29 may tarixində Varenada 24 yaşlı V.Stonis, 3 iyunda Kaunasda 60 yaşlı A.Andreyukevis, 10 iyunda 62 yaşlı Zalişauskas və 22 iyunda Şyaulyay şəhərində 40 yaşlı Yuzopas Baratsveçyusun intihar faktlar daxil idi.</ref

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Petitia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vitekskimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Edinburq Kral Həkimlər Kolleci

**Edinburq Kral Həkimlər Kolleci -** Şotlandiyanın Edinburq şəhərində yerləşən tibbi kollecdir. Birləşmiş Krallıqda həkimlər üçün ixtisaslaşmış təlim standartlarını müəyyən edən üç təşkilatdan biridir.

## Üzvlük
MRCP (Birləşmiş Krallıq) və ya MRCPCH imtahanlarını uğurla başa vurduqdan sonra həkimlər Kollec Üzvlüyünə qəbul oluna bilərlər.

## Kollec ilə bağlı Nəşrlər

* 

## İstinadlar
Gənc peyğəmbər (Donatello)

**Gənc peyğəmbər** () — Donatello tərəfindən 1407-ci ildə yaradılmış heykəldir. Əsər ağ mərmərdən hazırlanmışdır və hündürlüyü 128 sm təşkil edir.

## Tarixi

Əsər Florensiya kafedralının *"[[Porta della Mandorla]]"* portalından götürülmüşdür və bu gün əsasən Nanni di Bankoya aid edilən digər bir *“[[Gənc peyğəmbər (Nanni di Banko)|Profetino]]”* ilə cütlük təşkil edir.

Bu iki əsərin Opera-del-Duomo tərəfindən Donatello adına 1406 və 1408-ci illərə aid ödəniş sənədlərində qeyd olunan heykəllərlə eyni olub-olmaması tam aydın deyil. Həmin qəbzlərdə iki peyğəmbər fiqurundan bəhs olunur, lakin onların ölçüsü bir *“braccio”* və üçdə biri (təxminən 80 sm-dən 1 metrə qədər) kimi göstərilmişdir.

Tədqiqatçı Covanni Poggi bu sənədlərin daha iri ölçülü heykəllərə aid ola biləcəyini ehtimal etmişdir. Bu əsərlər son qotik üslub xüsusiyyətləri daşıyır və gənc Donatellonun erkən, artıq təsdiqlənmiş əsərlərindən xeyli fərqlənir; onlar Emilio de Fabris tərəfindən aparılmış yenidənqurma zamanı portala yerləşdirilmişdir.

Bundan əlavə, həmin kontekstdə Donatelloya iki heykəl üçün ödəniş edildiyi məlumdur. Lakin üslub baxımından bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən bu iki əsərin atributsiyası gənc heykəltəraşın hələ öz fərdi üslubunu axtardığını göstərən qeyri-müəyyənlikləri ortaya qoyur.

Bu gün sol tərəfdə yerləşən peyğəmbər fiquru digər erkən əsərlərlə — məsələn, mərmər David və bürünc David — müqayisələrə əsasən hələ də Donatelloya aid edilir. Lakin bu fiqur peyğəmbərə xas atributlara malik deyil (məsələn, üzərində peyğəmbərlik mətnləri olan kartuş daşımır); əksinə, onun poza və duruşu mələkləri xatırladır. Bu səbəbdən onun ilkin olaraq *"Müjdə"* kompozisiyası qrupunun tərkib hissəsi olduğu ehtimal edilir.

Bəzi tədqiqatçılar, daha az əsaslara söykənərək, bu əsəri Bernardo Çuffanyiyə aid etmişlər.

Digər heykəlin böyük ehtimalla Nanni di Bankoya məxsus olması isə sənədlərlə ziddiyyət təşkil etmir. Belə ki, həmin dövrdə o, Donatello ilə əməkdaşlıq edir və *"Porta della Mandorla"* portalının bəzədilməsi üzərində işləyirdi. Sənədlər aşağı registrdə yerləşən *“Profetino”* fiqurlarının Donatelloya aid olduğunu göstərir; bu fiqurlar Siena mərmərindən hazırlanmış iki blok üzərində yonulmuş və 1408-ci ildə yerinə yerləşdirilmişdir.

## Ədəbiyyat
*AA.VV., *Il museo dell'Opera del Duomo a Firenze*, Mandragora, Firenze 2000. ISBN 88-85957-58-7
*Rolf C. Wirtz, *Donatello*, Könemann, Colonia 1998. ISBN 3-8290-4546-8
*Francesca Salvemini, *Guida alla pre-catalogazione dei beni artistici*, Roma, DEI, 1989
Gənc peyğəmbər

* Gənc peyğəmbər (Donatello) — Donatello tərəfindən 1407-ci ildə yaradılmış heykəldir.
* Gənc peyğəmbər (Nanni di Banko) — Nanni di Banko tərəfindən 1407-ci ildə yaradılmış heykəldir.
Kafe terrası gecə vaxtı

**Kafe terrası gecə vaxtı** (, ) – holland rəssamı Vinsent van Qoqun 1888-ci ildə yağlı boya ilə çəkdiyi rəsm əsəridir. Əsər həm də *Terrasse de café sur la place du Forum* ("Forum meydanındakı kafe terrası") kimi də tanınır və ilk dəfə 1891-ci ildə sərgiləndikdə *Café, le soir* ("Gecə vaxtı kafe") adı ilə təqdim edilmişdi.

Van Qoq *"Kafe terrası gecə vaxtı"* əsərini 1888-ci ilin sentyabr ayının ortalarında Fransanın Arl şəhərində çəkmişdir. Rəsm imzalanmayıb, amma rəssam tərəfindən üç hərflə təsvir edilib və qeyd olunub.

Əraziyə gələnlər rəssamın molbertini quraşdırdığı Forum meydanının şimal-şərq küncündə dayana bilərlər. Van Qoqun rəsmini təkrarlamaq üçün ərazi 1990 və 1991-ci illərdə təmir edilmişdir. Rəssam, məşhur qəhvəxananın süni işıqlandırılmış terrasına doğru cənuba baxırdı, həmçinin (solda yerləşən və şəkildə görünməyən) bir tikiliyə aparan *Rue du Palais* (Saray küçəsi) küçəsinin qaranlığına nəzər salırdı və bu tikilinin arxasında hazırda Daş kitabələr muzeyi (*Musée Lapidaire*) yerləşən keçmiş kilsə qülləsi görünür.

Sağ tərəfdə Van Qoq işıqlı bir dükanı və ətrafdakı ağacların budaqlarını təsvir edib, lakin bu kiçik dükanın yanındakı Roma abidələrinin qalıqlarını təsvir etməyib.

Rəsm hazırda Niderlandın Otterlo şəhərindəki Kröller-Müller muzeyində nümayiş olunur.

## İstinadlar
Fəridə Acar

**Fəridə Acar** (; ) — türk alimi.

Fəridə Acar, ODTÜ (Orta Şərq Texniki Universiteti) Sosial Elmlər İnstitutunun Qadın Araşdırmaları kafedrasının təsisçilərindən biridir. 1990-cı ildən bəri beynəlxalq platformalarda gender bərabərliyi, qadın hüquqları sahəsində Türkiyəni təmsil edir. İstanbul Konvensiyasının Ekspertlər Qrupunun (GREVIO) sədri və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında Konvensiya Komitəsinin (CEDAW Komitəsi) üzvü olmuşdur.
## Həyat və fəaliyyəti
Fəridə Acar 1948-ci ildə Bursada anadan olub. O, bakalavr təhsilini Orta Şərq Texniki Universitetində sosiologiya üzrə 1970-ci ildə bitirib. ABŞ-nin Pensilvaniya ştatındakı Brin Mor Kollecində siyasi sosiologiya üzrə magistr (1973) və doktorluq (1976) dərəcələrinə yiyələnib.

O, 1975-ci ildə ODTÜ-nün Siyasi Elmlər və Dövlət İdarəçiliyi kafedrasına daxil olub. 1988-ci ildə dosent, 1994-cü ildə isə professor elmi adlarına yiyələnib. 1994-cü ildə ODTÜ-də Qadın Tədqiqatları kafedrasının və magistr proqramının yaradılmasına rəhbərlik edib. 1994-cü ildən 2003-cü ilə qədər proqramın rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

Fəridə Acar 1990-cı illərdən etibarən Dünya Bankı, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı, Avropa Birliyi kimi qurumlarda gender bərabərliyi və qadın hüquqları məsələləri üzrə beynəlxalq məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərib. 1993 və 1997-ci illərdə BMT-nin Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqındakı Konvensiya (CEDAW) Komitəsinə üzv seçilib. 2003–2005-ci illərdə *CEDAW Komitəsinin* sədri olub. 2015–2018-ci illərdə yenidən  Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında Komitəsinin üzvü seçilib. 2005-ci ildən bəri Avropa Şurasının Qadınlara qarşı zorakılıqla mübarizə üzrə İşçi Qrupunda beynəlxalq ekspert kimi fəaliyyət göstərir.

Qadınlara qarşı zorakılıq və məişət zorakılığı ilə mübarizə məqsədilə 2011-ci ildə dövlətlərin imzasına açılan İstanbul Konvensiyasının memarlarından biri olan Acar, 2015-ci ildə bu konvensiyanın nəzarət orqanı Ekspertlər Qrupunun (GREVIO) sədri seçilmişdir. O, 2018-ci ildə "Apolitical" qeyri-hökumət təşkilatı tərəfindən hazırlanan, dünyada gender bərabərliyi və cinsiyyət ayrı-seçkiliyinə qarşı mübarizə aparan ilk 100 şəxs siyahısına daxil edilib.

Onun nəşrlərinin mövzusunu Türkiyədəki siyasi həyat, siyasi institut və partiyalar, sosial dəyişikliklər, qadın hüquqları, Türkiyədəki qadın hüquqları və islamçı hərəkatlarda qadınlar əhatə edir.

Fəridə Acar 2019-cu ildə Avropa Şurasının "Xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Büst

**Büst** – insan fiqurunun yuxarı hissəsinin (sinədən və ya beldən yuxarı) üçölçülü heykəltəraşlıq təsviridir və adətən postament üzərində yerləşdirilir. Bir qayda olaraq, büst portret xarakteri daşıyır və konkret bir insana məxsus fərdi cizgiləri əks etdirməyə xidmət edir, lakin insan görünüşünün ümumiləşdirilmiş tiplərini təqdim edən büstlər də mövcuddur. Büstlər adi heykəltəraşlıqda istifadə olunan materiallardan hazırlanır: mərmər, bürünc, ağac, terrakota, mum, gips və s.

2017-ci ildən etibarən dünyanın ən böyük büstü Hindistanda yerləşən Adiyogi Şiva heykəlidir; onun hündürlüyü 34,24 metr, eni 24,99 metr, uzunluğu isə 44,9 metrdir. Ağırlığı 500 tona yaxındır.

## Həmçinin bax
* Portret

## İstinadlar
Səyid Möhsün Musəvi

**Səyid Möhsün Musəvi** (; ) — 4 iyul 1982-ci ildə Livanın şimalında yoxa çıxan dörd İran diplomatından biri idi. Onun başına gələnlər heç vaxt müəyyən edilməyib və öldüyü güman edilir. Onların Livan qüvvələri tərəfindən əsir götürüldüyü ehtimal olunur. İran İsraili onun yoxa çıxmasında əli olmaqda dəfələrlə ittiham edib.

## İlk illəri
Məkətbi bitirəndən sonra Səyid elektrik mühəndsiliyi üzrə təhsil almaq üçün Tehran Universitetinə qəbul olunmuşdur. 1977-ci ildə SAVAK-ın təzyiqinə görə həyat yoldaşı və qardaşı ilə ABŞ-yə köçmüşdür. İnqilabdan sonra 1979-cu ilin may ayında İrana qayıtdı və hava limanında təhlükəsizlik işçisi kimi çalışmışdır.

## Həmçinin bax

* Əhməd Motevaselyan
* 1982 İran diplomatlarının oğurlanması

## İstinadlar
Siyasi təşkilat

**Siyasi təşkilat** — siyasi məqsədləri həyata keçirmək üçün müştərək fəaliyyət prinsipləri əsasında yaradılmış vətəndaşların könüllü ittifaqı.

Bu cür təşkilatların əsas funksiyası müəyyən sosial qrupların və ya bütövlükdə cəmiyyətin siyasi maraqlarını müdafiə etməkdir. Siyasi təşkilatların yaranması və təkamülü modernləşmə prosesləri, milli dövlətlərin formalaşması və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı ilə şərtlənir. Bir qayda olaraq, siyasi təşkilatlar sabit üzvlüyə və müəyyən daxili struktura malik olurlar.

Siyasi təşkilatların fəaliyyəti müvafiq normativ aktlarla tənzimlənir. Məqsədə nail olmaq üçün müxtəlif siyasi fəaliyyət vasitələrindən (təşviqat-təbliğat, informasiya-kommunikasiya, ideoloji, təşkilati, psixoloji və s.) istifadə olunur.

Siyasi təşkilat aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir:
* hakimiyyətin reallaşdırılması formalarından biridir;
* siyasi həyatın və siyasi sistemin demokratikləşmə göstəricisidir;
* siyasi mədəniyyət səviyyəsinin indikatorudur;
* siyasi təhsilin və siyasi idarəetmənin təkmilləşdirilməsi mənbəyidir.

Siyasi təşkilatların ideoloji tərkibi adətən onların proqramlarında öz əksini tapır. İdeoloji istiqamətlərinə görə: sosial-demokrat, kommunist, liberal, mühafizəkar, millətçi və s.; siyasi reallığa münasibətinə görə isə: inqilabi, islahatçı, reaksioner və mühafizəkar qruplara təsnif edilirlər.

Siyasi təşkilatların spesifikasını tədqiq edən əsas nəzəriyyələr:
* M. Veberin formal təşkilatların bürokratik-iyerarxik konsepsiyası: fəaliyyətin maksimal ixtisaslaşması, rəhbər funksiyaların və məsuliyyətin iyerarxik bölgüsü, təşkilati qayda və prosedurların formallaşdırılmasını nəzərdə tutur;
* Kollektiv davranış və kütləvi cəmiyyət nəzəriyyəsi (E. Fromm, U. Kornhauzer, Q. Blümer və b.): qruplararası münaqişələrin, o cümlədən siyasi münaqişələrin səbəblərini, mexanizmlərini və həlli yollarını açır;
* Resursların səfərbər edilməsi konsepsiyası (C. Makkarti, K. Vilson, A. Obertol): xarici resurslar (dövlətin iqtisadi səviyyəsi, hüquq mədəniyyəti, demokratik ənənələr) və daxili resursları (insan resursları, vaxt və təşkilat üçün xərclənən maddi vəsaitlər) əhatə edir.

Siyasi təşkilatların fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi meyarı onun tərkib hissələrindən — sosial-siyasi mövqelər və rollardan, norma və dəyərlərdən və s. effektiv istifadədir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* *М. Багмет*. Політична організація // Політична енциклопедія. Редкол.: Ю. Левенець (голова), Ю. Шаповал (заст. голови) та ін.&nbsp;— К.:Парламентське видавництво, 2011.&nbsp;— с.589 ISBN 978-966-611-818-2
* Політологічний енциклопедичний словник / уклад.: Л.&nbsp;М.&nbsp;Герасіна, В.&nbsp;Л.&nbsp;Погрібна, І.&nbsp;О.&nbsp;Поліщук та ін. За ред. М.&nbsp;П.&nbsp;Требіна.&nbsp;— Х . :Право, 2015
* Шайгородський Юрій Жанович; Організація політична / Ю. Ж, Шайгородський // Соціологія політики: Енцикл. словник / Авт.-упоряд. : Полторак Володимир Абрамович, О.&nbsp;В.&nbsp;Петров, А.&nbsp;В.&nbsp;Толстоухов.&nbsp;— К. : Вид-во Європ. ун-ту, 2009.&nbsp;— С. 271.
Marqarita Cepa

**Marqarita Zoi Cepa** () — Albaniya aktrisası. Onun karyerası səksən ildən çox davam etmiş və klassik və müasir kinoda 140 teatr tamaşasında və 40 rolda çıxışları ona Albaniya incəsənət və mədəniyyətinin qabaqcıl nümayəndələrindən biri kimi tanınmağa imkan vermişdi.

## Həyatı
Marqarita Cepa etnik mənsubiyyətinə görə alban və aromun mənşəlidir. O, Albaniyanın Lüşnya şəhərində Marqarita Prifti doğum adı ilə Zoi və Mariya Priftinin ailəsində anadan olub. Marqarita doqquz yaşında olanda anası vəfat edib. Müəllimi kiçik yaşlarından alban poeziyasını sevən Marqaritanı aktyorluq dərslərinə getməyə təşviq edirdi. O dövrdə Lüşnya Mədəniyyət İnstitutunda tanınmış dram müəllimi olan Gözim Libohova yerli məktəblər arasında teatr tamaşasında ifa etmək üçün gənc rus qızı roluna uyğun bir aktrisa axtarırdı. O, Cepanı görəndə sarı saçları və mavi gözləri səbəbindən dərhal onu seçmişdi. Tamaşa o qədər uğurlu alınmışdı ki, Fier və Berat şəhərlərində də səhnələşdirilmişdi.

Marqarita Cepa ibtidai məktəbi bitirdikdən sonra Tiranadakı məşhur incəsənət məktəbinin dram şöbəsinə müraciət etmişdi.

## Fəaliyyəti
Cepa karyerasına Tiranada Albaniya Milli Teatrında başlamışdı. Burada o, Anton Çexov, Fridrix Şiller, Nikolay Qoqol və digər müəlliflərin tamaşalarında çıxış edib. Marqarita Cepa həmçinin 1962-ci ildə "Festivali i Këngës" adlı Albaniyada ilk mahnı müsabiqəsini təşkil etmişdi.

Albaniya kinosunun və teatrının ən məşhur xanım nümayəndələrindən biri hesab edilən Cepa Albaniyanın xalq artisti adına layiq görülüb.

Marqarita Cepa sonralar da aktrisalıq fəaliyyətini davam etdirmiş, Fatos Konqolinin eyniadlı romanı əsasında çəkilmiş "Bolero në vilën e pleqve" filmində Firdus rolunu ifa etmişdi.

### Beynəlxalq uğuru
Aktrisa XIX Beynəlxalq Teatr Festivalında "Avropanın aktyoru" mükafatına layiq görülüb. Belə ki, Marqarita Cepaya ən yaxşı aktyor oyunu üzrə əsas mükafat rejissor Laert Vasilinin "Doruntinanı kim gətirdi" tamaşasında xanım ana roluna görə verilmişdi.

## Ölümü
Cepa 93-cü doğum günündən bir gün sonra, 3 aprel 2025-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Witch Hat Atelier fəsillərinin siyahısı

"Witch Hat Atelier" Kamome Şirahama tərəfindən yazılan və illüstrasiya olunan manqa seriyasıdır. 22 iyul 2016-cı ildə "Kodansha" nəşriyyatının "Morning Two" jurnalında serializasiya olunmağa başlamışdır. Jurnal 4 avqust 2022-ci ildə rəqəmsal formata keçmiş və manqa bu formatda serializasiyaya keçmişdir. Birinci tankobon cildi 23 yanvar 2017-ci ildə buraxılmışdır. 21 noyabr 2025-ci ilə qədər 15 tankobon cildi buraxılmışdır.

Manqa seriyasında hadisələr cadugərlərin sehrlə məşğul olduğu bir dünyada cərəyan edir. Cadugərlər müxtəlif dizayn və təsvirlərdən istifadə edərək sehrlərdən istifadə edirlər. Sehr keçmişdə bir çox münaqişə və müharibəyə səbəb olduğu üçün Razılıq Günü adlı hadisədən sonra sadəcə müəyyən şəxslərin sehrlə məşğul olmasına icazə verilmiş və insan bədəninə tətbiq olunan sehrlər qadağan olunmuşdur. Koko adlı qız bir gün cadugər olmaq arzusunda olsa da, o, sehrlə məşğul olmayan təbəqədəndir. Bir gün yanlışlıqla bir sehrdən istifadə edərək anasını daşa çevirir və həm arzusunu gerçəkləşdirmək, həm də anasını xilas etmək üçün Kifri adlı cadugərin şagirdi olur. Koko tezliklə özünü qadağan olunmuş sehrdən istifadəni dəstəkləyən cadugər qrupu olan Qıraqpapaqlıların hədəfinə çevrilir.

Manqa seriyasına əsaslanan "Witch Hat Atelier Kitchen" adlı spin-off manqası 22 noyabr 2019-cu ildə "Morning Two" jurnalında serializasiya olunmağa başlamışdır.

"Bug Films" studiyası tərəfindən çəkilən anime serialı adaptasiyasının 2026-cı ilin aprelindən yayımlanması planlaşdırılır.

## Cild siyahısı

## İstinadlar
Efiopiya Pravoslav Kilsəsi

**Efiopiya Pravoslav Kilsəsi** və ya rəsmi adı ilə **Efiopiya Pravoslav Tövhidi Kilsəsi** — Efiopiyanın ən böyük xristian kilsəsidir. Kilsə digər xristian məzhəbləri tərəfindən Monofizit kilsəsi kimi təsvir edilir. Monofizit baxışı insan və ilahi təbiətlərin qarışdırılmadan və dəyişdirilmədən vahid bir təbiətdə birləşməsini və birləşməsi tərəfdarıdır. 451-ci ildə çağırılan Xalkidon Şurası bu baxışı rədd etdi. Kilsə Şuranın qərarlarını tanımayaraq Xristian Kilsəsinin əsas orqanından ayrılan kilsələrdən biridir.

## İstinadlar
Lycium campanulatum

*  — Lycium afrum bitki növünün sinonimi.
*  — Lycium ferocissimum bitki növünün sinonimi.
Petuniyakimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Musa Ələkbərli

**Musa Ələkbərli** (tam adı: *Musa Məlik oğlu Ələkbərov*; 25 aprel 1950, Ataxal, Gədəbəy rayonu — 15 fevral 2026, Bakı) — Azərbaycan şairi, publisist, tərcüməçi və redaktor. 1977-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## Həyatı
Musa Ələkbərli 1950-ci il aprelin 25-də Gədəbəy rayonunun Ataxal kəndində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirmişdir.

## Yaradıcılığı
Onun ilk mətbu şeiri 1970-ci ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində dərc olunmuşdur. 1970–1980-ci illərdə SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərində keçirilən poeziya festivallarında Azərbaycanı təmsil etmişdir. "Gənclik" və "Şur" nəşriyyatlarında rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.

* "Bədii yaradıcılığa hələ orta məktəb illərində başlamış, ilk şeiri 1964-cü ildə Gədəbəydə nəşr olunan 'Tərəqqi' qəzetində işıq üzü görmüşdür."
* "Şairin yaradıcılığı haqqında Sona Xəyalın müəllifi olduğu 'Musa Ələkbərli' kitabı (2015) nəşr edilmişdir."

### Kitabları
* "Ürəyimin işığında" (1975)
* "Məndən şeir istə" (1979)
* "Bəlkə bir də görüşdük" (1984)
* "Gözlərim yol çəkir" (1988)
* "Yuyundum xatirə yağışlarında" (2010)
** "Gözümdə ağlayan bulud"
** "Deyir" (2025)
** "45" (seçmə şeirlər) 

## Vəfatı
Şair 2026-cı il fevralın 15-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Yarımkeçirici boşqab

Elektronikada **yarımkeçirici boşqab** () (həmçinin **dilim** () və ya **substrat** () adlanır) inteqrasiya olunmuş dövrələrin istehsalı üçün, fotovoltayikada isə günəş elementlərinin hazırlanması üçün istifadə edilən kristal silikon (c-Si) kimi yarımkeçirici materialın nazik kəsiyidir. 

Boşqab, daxilində və üzərində qurulan mikroelektron cihazlar üçün substrat rolunu oynayır. O, aşqarlanma, ion implantasiyası, aşındırma, müxtəlif materialların nazik təbəqəli çökdürülməsi və fotolitoqrafik naxışlama kimi bir çox mikropreparasiya proseslərindən keçir. Sonda fərdi mikrosxemlər boşqabın kəsilməsi ilə bir-birindən ayrılır və inteqrasiya olunmuş dövrə kimi qablaşdırılır.

## Tarixçə
Yarımkeçirici sənayesində boşqab termini 1950-ci illərdə, adətən germanium və ya silikondan ibarət olan yarımkeçirici materialın nazik dairəvi kəsiyini təsvir etmək üçün yaranmışdır. Bu boşqabların xarakterik dairəvi forması, adətən Çoxralski üsulu ilə istehsal olunan tək-kristallı külçələrdən qaynaqlanır. Bununla belə, silikon boşqablar ilk dəfə 1940-cı illərdə tətbiq olunmağa başlamışdır.

1960-cı ilə qədər ABŞ-da MEMC və SunEdison kimi şirkətlər tərəfindən silikon **boşqabların** istehsalına başlanılmışdı. 1965-ci ildə amerikalı mühəndislər Erik O. Ernst, Donald J. Hurd və Gerard Seeley IBM-də çalışarkən ilk yüksək məhsuldarlıqlı epitaksial aparat üçün US3423629A saylı patenti qeydə aldırmışdılar.

## İstinadlar
Tiqrinya dili

**Tiqrinya dili** — Eritreya Dövlətinin rəsmi dili.

Tiqrinya dili mərkəzi Eritreya və Efiopiyada yaşayan Tiqrinya xalqı tərəfindən danışılan Sami dilidir. Təxminən 6,7 milyon insan bu dildə danışır.

Əsasən Efiopiyanın Tiqray bölgəsində danışılsa da, Tiqrinya dili həm də Eritreyada rəsmi dildir. Həmçinin İsraildə yaşayan Efiopiya əsilli yəhudi icması olan Beta İsrail tərəfindən də danışılır.

Tiqrinya dili Geez əlifbası ilə yazılır. Ən erkən yazılı nümunələr cənubi Efiopiyada tapılıb və 13-cü əsrə aid yerli hüquqi mətnlərdir.

## İstinadlar
Ceylan Yeyinsu

**Ceylan Yeyinsu** (; ) — türk-britaniyalı jurnalist, "The New York Times" qəzetinin ştatlı müxbiri.
## Erkən həyatı
İstanbulda dünyaya gəlmiş Ceylan Yeyinsu ingilis, türk dillərini mükəmməl bilir. Uoldingem və Reqbi məktəblərində oxuyan Yeyinsu ali təhsilini Lids Universitetində tamamlayıb. O, beynəlxalq hüquqşünas və vəkil, professor Can Yeyinsunun bacısıdır.
## Karyerası
Ceylan Yeyinsu jurnalistika fəaliyyətinə 2008-ci ildə *"Hürriyet Daily News"* qəzetində müxbir və redaktor kimi başlayıb. O, siyasət, mədəniyyət, biznes və idman mövzularında yazılar yazırdı. Həmçinin, Türkiyədə gender bərabərliyi mövzusunda da, həftəlik köşə yazıları yazırdı. 2011-ci ildə Kolumbiya Universitetində Rəqəmsal Media sahəsi üzrə magistr dərəcəsinə yiyələnib. Ceylan Yeyinsu *"Brigid O'Hara-Forster"* təqaüdünə də layiq görülüb. Nyu-York və İstanbulda sərbəst müxbir və multimedia jurnalisti kimi fəaliyyət göstərən Yeyinsu "The Atlantic", "The Economist", "Huffington Post" və "International Business Times" kimi nəşrlərlə əməkdaşlıq edib.

Yeyinsu, 2013-cü ildə "New York Times" qəzetinin İstanbul bürosunda çalışıb. 2014-cü ilin sentyabrında, qəzetin ön səhifəsində İŞİD-in Ankaranın Hacıbayram məhəlləsində türkləri öz sıralarına cəlb etməsi barədə xəbər hazırlayıb. Bu xəbər, Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən kəskin tənqidə məruz qaldı.  Bu hadisədən sonra, Yeyinsu "Star" qəzeti və digər hökumətyönlü media orqanlarının hücumlara məruz qalaraq, çoxsaylı ölüm təhdidləri aldı. Bu hədə-qorxu kampaniyasından sonra, Yeyinsu ölkəni tərk etməyə məcburiyyətində qaldı. Bu səbədən "Sərhədsiz Reportyorlar", "Article 19" və "English PEN" təşkilatlarının rəhbərləri tərəfindən Prezident Ərdoğana açıq məktub göndərilərək, ona jurnalistlərin demokratiyadakı mühüm rolu, habelə onların həm Türkiyə, həm də beynəlxalq hüquq tərəfindən qorunduğu xatırladıldı. ABŞ Dövlət Departamenti təhdid məsələlərinə görə Türkiyəni tənqid etdi.

Ceylan Yeyinsu o vaxtdan bəri London bürosunda beynəlxalq müxbir kimi çalışıb, 2020-ci ildə səyahət şöbəsinin ştatlı müxbiridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Roberto Drummond

**Roberto Drummond** (; 21 sentyabr 1933, Ferros — 21 iyun 2002, Belu-Orizonti) — XX əsr Braziliya ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndələrindən biri, tanınmış jurnalist və yazıçı. O, post-modernist üslubda yazdığı əsərləri və Braziliya cəmiyyətinin sosial mənzərəsini ustalıqla təsvir etməsi ilə tanınır. Yazıçının 1991-ci ildə işıq üzü görmüş "Hilda Furacão" romanı dünya ədəbiyyatında böyük əks-səda doğurmuşdur.

## Həyatı
Roberto Drummond 1933-cü ildə Braziliyanın Minas-Jerays ştatındakı kiçik Ferros qəsəbəsində anadan olmuşdur. Gənclik illərindən etibarən jurnalistikaya böyük maraq göstərən Drummond, peşəkar fəaliyyətinə "Folha de Minas" qəzetində başlamışdır. O, uzun illər Braziliyanın ən nüfuzlu nəşrlərindən biri olan "Estado de Minas" qəzetində xronikaçı və köşə yazarı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Yaradıcılığı
Drummondun ədəbi yaradıcılığı "Pop ədəbiyyatı" (Literatura Pop) cərəyanı ilə sıx bağlıdır. Onun yazı tərzi sürətli, dinamik və xalq dilinə yaxınlığı ilə seçilir. 

1975-ci ildə yazdığı "A Morte de D. J. em Paris" (D.J.-nin Parisdə ölümü) hekayələr toplusu ilə Braziliyanın ən nüfuzlu ədəbi mükafatı olan Jabuti Mükafatına layiq görülmüşdür. Lakin ona dünya şöhrətini gətirən əsəri "Hilda Furacão" (Hilda Qasırğası) olmuşdur. Bu əsər 1950-ci illərin Braziliyasındakı tabuları, din və ehtiras arasındakı ziddiyyəti tənqidi-realist prizmadan təsvir edir. Roman 1998-ci ildə ekranlaşdırıldıqdan sonra yazıçının şöhrəti ölkə hüdudlarını aşmışdır.

## Siyasi baxışları və futbol sevgisi
Roberto Drummond aktiv solçu baxışları ilə tanınırdı. O, Braziliyadakı hərbi diktatura rejiminin kəskin tənqidçilərindən biri olmuş və bu səbəbdən bir neçə dəfə senzura təzyiqlərinə məruz qalmışdır. 

Yazıçının digər böyük ehtirası isə futbol idi. O, Braziliyanın "Atletiko Mineyro" klubunun sadiq azarkeşi və rəsmi simalarından biri hesab olunurdu. Hətta onun vəfatı 2002-ci il FİFA Dünya Kuboku zamanı Braziliya millisinin oyunu ərəfəsinə təsadüf etmiş və bu hadisə ölkədə böyük kədərlə qarşılanmışdır.

## Əsərləri
* *A Morte de D. J. em Paris* (1975)
* *Sangue de Constelação* (1978)
* *Hilda Furacão* (1991)
* *Inês é Morta* (1993)
* *O Cheiro de Deus* (2001)

## İstinadlar
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Roberto Drummond — IMDb səhifəsi (Əsərləri əsasında çəkilən filmlər)
Ana Paula Arosio

**Ana Paula Arosio** (; ) — Braziliya aktrisası və modeli. 1990-cı illərin sonundan etibarən Braziliya televiziya dramaturgiyasının ən tanınmış simalarından biri olmuşdur.

## Həyatı
Ana Paula Arósio San-Paulu şəhərində anadan olmuşdur. O, italyan və alman kökənli ailədən gəlir. Karyerasına 12 yaşında model kimi başlamış, qısa müddətdə həm Braziliyada, həm də beynəlxalq aləmdə reklam çarxlarının və jurnalların ulduzuna çevrilmişdir.

## Karyerası
Aktrisa kimi ilk böyük çıxışını "Hilda Furacão" (1998) mini-serialı ilə etmişdir. Bu serialdakı uğurlu çıxışı ona "Ən yaxşı aktrisa" nominasiyasında bir çox mükafatlar qazandırmışdır. Daha sonra "Terra Nostra" (1999) serialında canlandırdığı *Giuliana* obrazı ilə dünya miqyasında, o cümlədən Azərbaycan tamaşaçıları arasında beynəlxalq populyarlıq qazanmışdır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Aleksa

**Aleksa** — ad.

* Aleksa Çanq — ingilis qadın aparıcı və modeldir.
* Aleksa Yankoviç (futbolçu) — yarımmüdafiəçi.

## İstinadlar
Zəhra Aylin

**Zəhra Aylin** (; ) — Mustafa Kamal Atatürkün ilk mənəvi qızı.

1924-cü ildə Atatürkün ilk mənəvi qızı olaraq Çankaya köşkünə gələn Zəhra Aylin, gənc yaşında qatardan düşərək vəfat etmişdir.
## Həyatı
Zəhra Aylin 1912-ci ildə Amasyada dünyaya gəlib. Onun əsl adı Zührə olub, sonradan Zəhraya çevrilib. Mehmed bəylə, Həvva xanımın qızıdır. Bacısı Nuriyə 1913-cü ildə anadan olub. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində əfsanələşmiş yüzbaşı olan atası 1916-cı ildə, anası isə 1917-ci ildə vəfat etmişdir. 

1916-cı ildə o, internat məktəbinə yerləşdirilib. "Amasya Yetim Qızlar Yurdu Qeydiyyat Dəftəri"nin araşdırıldığı "Kimsəsizlər sığınacağı: Amasya Yetim Qızlar Yurdu" başlıqlı tədqiqat işinində atasının "dükançı" olduğu, səfərbərlik zamanı müharibəyə getdiyi və yüzbaşı olması barədə məlumat vardır.

25 sentyabr 1924-cü ildə, Prezident Mustafa Kamal Paşanın həyat yoldaşı Lətifə xanımla birlikdə Amasyaya səfəri zamanı baş çəkdikləri "Darül-Eytam"da (yetimlər evi) onunla tanış olur. Mustafa Kamalın "ilk mənəvi qızı" olaraq Ankaraya aparılır. 1925-ci ildə Konyadan Ruqiyə, Bursadan Səbihə, İzmirdən Afət, 1927-ci ildə isə İstanbuldan Nəbilə ailəyə qatılaraq, ailənin yeni mənəvi övladları olurlar.

İbtidai təhsilini Ankarada, Çankaya köşkündəki iki sinifli özəl bir məktəbdə almışdır. Burada Zəhra Aylin mənəvi bacıları Səbihə və Ruqiyə ilə yanaşı, Qılınc Əli bəyin, Fuad Bulca və Saleh Bozokun övladları ilə birgə oxumuşdur.

Orta təhsilini mənəvi bacısı Səbihə ilə birlikdə İstanbul, Arnavutköy Amerikan Qız Kollecində (indiki adı: Robert Kolleci) alıb. Bir müddət Səbihə ilə birgə aviasiyaya maraq göstərsə də, bu marağı davamlı olmadı. Soyad Qanunu ilə "Aylin" soyadını qəbul etdi. Məzun olduqdan sonra ali təhsilini Londondakı Müqəddəs Hilda Kollecində davam etdirib. Lakin bir müddətdən sonra vətəninə qayıtdı. Təhsilini tamamladıqdan sonra, vətənə dönməsini istəyən mənəvi atası Atatürk, Zəhranın xəstəliyi səbəbindən 1935-ci ildə onun bir müddətlik Türkiyəyə gəlməsinə icazə verdi.

Londondan gəmi ilə Fransaya gəldikdən sonra, Paris ekspresinə minən Zəhra, Amyen yaxınlığında naməlum səbəbdən qatardan düşərək vəfat etdi. Amyendə keçirilən mərasimdən sonra cənazəsi İstanbula gətirilən Zəhra Aylinin nəşi 21 noyabr 1935-ci ildə Maçka qəbiristanlığında torpağa verildi.

Ölümündən sonra, intihar şayiələri yayıldı. Atatürkün digər mənəvi qızı Səbihə Gökçən özünün də bu şayiələrə inandığını bildirmişdi.
## İstinadlar
Kanadalı Azərbaycanlılar Şəbəkəsi

**Kanadalı Azərbaycanlılar Şəbəkəsi** (; ) — icma tərəfindən maliyyələşdirilən, Kanadada ən böyük yerli azərbaycanlıların müdafiə təşkilatı. 2020-ci ildə təsis edilən təşkilat ictimai siyasət məsələlərində Kanadalı azərbaycanlıların müdafiəsini təmin edir. Təşkilat Torontoda yerləşir; idarə heyətinin və təşkilatın üzvləri Kanadanın Ottava, Edmonton, Kalqari, Monreal və Vankuver də daxil olmaqla digər şəhərlərində yaşayırlar. Kanadalı Azərbaycanlılar Şəbəkəsi qeydiyyatdan keçmiş qeyri-kommersiya təşkilatıdır və direktorlar şurası tərəfindən idarə olunur.

## Tarixi
Kanadalı Azərbaycanlılar Şəbəkəsi 2020-ci ilin sentyabr ayında təsis edilib. Təşkilatın təsis edilməsi Kanadadakı Azərbaycan icması üzvlərinin təmsilçilik üçün platforma yaratmaq və Kanadada İkinci Qarabağ müharibəsi ilə bağlı siyasi məlumatlılığı artırmaq istəyindən irəli gəlirdi. Təşkilat 1980-ci illərin sonu 1990-cı illərin əvvəllərində Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zamanı baş verən azərbaycanlıların məcburi köçürülməsi barədə ictimaiyyətin məlumatlılığını artırmağa çalışmışdır. Şəbəkə həmçinin Kanadanın Baş naziri Castin Trüdonu və Kanadanın Xarici İşlər Nazirliyini 2020-ci ildə Bərdəyə raket hücumlarından sonra Ermənistanın hərəkətlərini pisləməyə çağırmışdır.

## Fəaliyyəti
Təşkilat Azərbaycan–Kanada münasibətlərini gücləndirməyə çalışır. Azərbaycanla Ermənistan arasında baş verən son münaqişə ilə bağlı təşkilat iki ölkə arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasının tərəfdarı olmuşdur. 2020-ci il müharibəsindən sonra Şəbəkənin icraçı heyəti Kanadalı azərbaycanlılar icmasını siyasi cəhətdən daha aktiv hala gətirmək üçün tədbirlər görmüşdür. Təşkilat icmanı 2021-ci il Kanada federal seçkiləri zamanı seçki dairələri məsələlərində və deputatların kampaniyalarında daha fəal iştirak etməyə və Kanada hökumət rəsmiləri ilə görüşlər təşkil etməyə təşviq etmişdir.

Şəbəkənin son təşəbbüslərindən bəziləri Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin minalardan təmizlənməsinə çağırış və Kanadanın bu məqsədlə dəstəyini əhatə edirdi. Təşkilat həmçinin 1992-ci il Xocalı soyqırımına diqqət çəkməyə çalışır. Şəbəkə 2022-ci ilin yanvar ayında Kanada hökumətinə e-3780 nömrəli petisiya təqdim etmişdir. Kanadanın Xarici işlər nazirinin parlament katibi, deputat Rob Olifant tərəfindən imzalanmış cavab məktubunda Kanada hökuməti Kanadanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının Dağlıq Qarabağ və Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyü ilə bağlı bütün qətnamələrini tanıdığını bir daha təsdiqləmişdir.

Kanadalı Azərbaycanlılar Şəbəkəsinin Direktorlar Şurasının üzvləri Kanadalı azərbaycanlıların dəstəklədiyi məsələlər və təşəbbüslər barədə nazirləri məlumatlandırmaq məqsədilə Nazirlər Kabinetinin üzvləri ilə dəfələrlə yüksək səviyyədə görüşlər keçirmişdirlər.

8 noyabr 2021-ci il və 9 noyabr 2022-ci il tarixlərində Şəbəkənin təşəbbüsü ilə Niaqara şəlaləsi üzərində Azərbaycan bayrağının rəngləri proyeksiya edilmişdir.

10 noyabr 2022-ci ildə təşkilat Kanadadakı yəhudi və Azərbaycan icmalarının liderlərini, Kanada parlamentinin bir neçə üzvünü bir araya gətirərək, Azərbaycanın yəhudi irsini qeyd etmişdir.

## İstinadlar
Qapı dielektriki

**Qapı dielektriki** – sahə təsirli tranzistorun (məsələn, MOSFET) qapısı ilə substratı arasında istifadə olunan dielektrikdir.

## Tarixçə

1955-ci ildə Karl Froş və Linkoln Derrik təsadüfən silisium lövhə üzərində silisium-dioksid təbəqəsi yetişdirdilər və bununla da səthin passivasiyası effektlərini müşahidə etdilər. 1957-ci ilə qədər Froş və Derrik, maskalama və ön-çökdürmə üsullarından istifadə edərək, silisium-dioksid tranzistorları istehsal etməyə nail oldular. Onlar göstərdilər ki, silisium-dioksid silisium yarımkeçirici boşqabları izolyasiya edir, qoruyur və aşqarların boşqaba daxil olmasının qarşısını alır. Silisium-dioksid MOSFET texnologiyasında standart qapı dielektriki olaraq qalmaqdadır.

## İstinadlar
Larisa Qolubkina

**Larisa İvanovna Qolubkina** () — sovet və rusiya aktrisası. Rusiyanın Xalq artisti.

## Həyatı
Larisa Qolubkina 9 mart 1940-cı ildə Moskvada anadan olub. 1955-ci ildə Moskva Musiqi Pedaqoji Peşə Məktəbinin dirijorluq-xor ifası bölməsinə qəbul olunub. Oranı 1959-cu ildə bitirdikdən sonra Rusiya Teatr Sənəti İnstitutunun musiqili komediya bölməsinə daxil olub.

Tələbə olduğu vaxt aktrisa kimi debütünü Eldar Ryazanovun "Qusar balladası" komediyasında oynadığı rolla gerçəkləşdirib. 1964-cü ildə Rusiya Teatr İncəsənət İnstitutunu bitirdikdən sonra 1964-cü ildə Sovet Ordusu Mərkəzi Akademik Teatrının aktrisası olub. Həm lirik, həm də xarizmatik qəhrəmanları ustalıqla canlandırdığından, yaxşı oxumağı və rəqs etməyi bacardığından teatrın əksər tamaşalarında rol alıb: "Əsgər və Həvva", "Renaldo döyüşə gedir", "Uzaq keçmişdə", "Əbədilik qanunu", "Sonuncu məcnun", "Sevgi – qızıl kitab" və sair.

1974-cü ildə Yevgeni Ginzburqun "Piqmalion" klassik tamaşası əsasında lentə aldığı "Larisa Qolubkinanın Benefisi" teletamaşasına çəkilib. Benefis Böyük Britaniyada keçirilən 17-ci Beynəlxalq Əyləncə xarakterli Televiziya Verlişləri Müsabiqəsində "Büllur antenna" (1977) mükafatına layiq görülüb.

Larisa Qolubkina 1962-ci ildə Eldar Ryazanovun "Qusar balladası" filmində kinoda debüt edib. Onun 20-dən çox rolu var, o cümlədən "Mənə şikayət kitabı ver" (1965), "Çar Saltanın nağılı" (1966), "Qayıqdakı üç adam" (1979) və "Azadlıq" filmləri seriyasında (1968, 1969, 1970, 1971) oynayıb.

Şuroçka Azarova rolu aktrisaya tamaşaçılar arasında geniş şöhrət və populyarlıq qazandırıb.

Son illərdə ağır xəstəliklə mübarizə aparan aktrisa 22 mart 2025-ci ildə Moskvada vəfat edib.

## Filmoqrafiya
* 1962 — Qusar Balladası ()
* 1965 — Şikayət Kitabını Gətirin ()
* 1966 — Çar Soltan Haqqında Nağıl ()

## Şəxsi həyatı
Aktrisa RSFSR-in xalq artisti Andrey Mironovla evli olub və Mariya adlı qızı var.

## İstinadlar
Lisa Martinek

**Lisa Martinek** () — alman aktrisa.

## Həyatı
11 fevral 1972-ci ildə Almaniya Federativ Respublikasının Ştutqart şəhərində anadan olub.

Lisa Martinek bir çox məşhur filmlərdə çəkilib. O, Almaniyanın ilk kor qadın vəkili Romi Helandın həyatından bəhs edən serialda rol almaqda idi.

1993-cü ildən əsasən Alman televiziyasında olmaqla 80-ə yaxın film və televiziya istehsalında rol alıb.

28 iyun 2019-cu ildə İtaliyanın Toskana regionunun Qrosseto şəhərində istirahət zamanı vəfat edib.

## Şəxsi həyatı
2009-cu ildən rejissor Giulo Ricciarelli ilə evli idi və üç övladı var. Daha əvvəl, yəni 1992–1995-ci ilərdə Kristian Martinek ilə evli olmuşdur.

## İstinadlar
Atlı Atatürk abidəsi (Ankara)

**Atlı Atatürk abidəsi** () — Türkiyənin paytaxtı Ankarada, Ankara Etnoqrafiya Muzeyinin önündə yerləşən, Atatürkü at belində, marşal formasında və plaşda təsvir edən bürünc abidə.

Respublika dövrü Ankarasında ucaldılan ilk Atatürk abidəsidir. İtalyan heykəltaraş Pietro Kanonikanın əsəri olan heykəl, 29 oktyabr 1927-ci ildə postamentə yerləşdirilmiş, həmin ilin 4 noyabrında isə abidənin açılışı olmuşdur. Abidə, Respublika dövründə digər heykəllərin ərsəyə gəlməsinə səbəb vermişdir.
## Tarixi
Maarif Vəkalətinin elan etdiyi müsabiqə nəticəsində Kanonikanın layihəsi birinci oldu və abidə ucaldıldı. Xüsusi tökmə üsulu ilə İtaliyada hazırlanan heykəlin postamentini bəzəyən relyefləri Venesiyada hazırlandı. Qabartmalar 4 noyabr 1927-ci ildəki rəsmi açılış mərasiminə çatdırıla bilməsə də, sonrakı tarixdə yerinə quraşdırıldı.

Atlı heykəl 29 oktyabr 1927-ci ildə postament üzərinə yerləşdirildi. 4 noyabr 1927-ci ildə keçirilən açılış mərasimi, Baş nazir İsmət Paşa, Məclis sədri Kazım Paşa və bələdiyyə sədri Asaf bəyin iştirakı ilə gerçəkləşdirildi. Bələdiyyə sədri Asaf bəyin çıxışından sonra İsmət Paşa lenti kəsərək abidənin açdı. Elə həmin gün Zəfər meydanında yerləşən və yenə Pietro Kanonikanın əsəri olan Marşal Atatürk abidəsinin də açılışı oldu.

## Abidə
Abidədə Mustafa Kamal Atatürk, sol ayağı ilə irəli addım atan, ağır templə irəliləyən at üzərində, marşal formasında və plaşda təsvir edilmişdir. Atın cilovunu tutan vəziyyətdəki Mustafa Kamal fiquru Qərbə doğru baxır.

Eyni heykəl qəlibi, 1933-cü ildə İraqda Kral Feysəl, 1934-cü ildə isə Simon Bolivar üçün Kanonika tərəfindən ucaldılmışdır.

Heykəl, qırmızı mərmərlə əhatə olunmuş, mərkəzində Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinin izlərini daşıyan relyeflərin yer aldığı dördpilləli heykəl postamenti üzərindədir.

Heykəlin postamentinin hər iki tərəfində bir ədəd kiçik barelyef vardır. Relyeflərin birində yeni paytaxtın xarabalıqlar içində olduğu və üzərinə günəşin doğduğu təsvir edilib. Digər relyefdə isə meydan döyüşü sonrası döyüş meydanı təsvir edilib.

Postamentin digər tərəflərində isə kiçik, dairəvi və alçaq relyeflər vardır. Bu relyeflərdə döyüş səhnələri və devrilərək, ölkəni tərk etmiş padşahlar təsvir edilib.

## Qalereya

Atatürk Anıtı2.jpg 
Atatürk_Anıtı6.jpg
Monumento_a_Bolivar_UY.JPG|Simon Bolivar heykəli

## İstinadlar

## Mənbə
* *[https://web.archive.org/web/20150925114117/http://www.aylintekiner.com/images/haber/2014818155549.pdf Tekiner, Aylin, Atatürk Heykelleri] (s.79 )*
Bəylərbəyi Məscidi (Ədirnə)

**Bəylərbəyi məscidi** () — Ədirnənin mərkəz rayonunda yerləşən bir məsciddir.

Bəylərbəyi məscidi 1429-cu ildə Rumeli Bəylərbəyi Sinanəddin Yusif Paşa tərəfindən inşa etdirilmişdir. Yan məkanlı (zaviyəli), çoxbucaqlı planlı və tək günbəzli bir tikili olan məscid Bəylərbəyi külliyəsinin daxilində yerləşir. Tərs T planlı tikililər içərisində mühüm bir nümunədir.

## İstinadlar