open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İynə

**İynə** — bərk metaldan düzəldilmiş bir ucu iti digər ucunda isə sap keçirmək üçün deşik olan nazik uzun alət.

Otra əsrlərə kimi mahlıcdan olan parçaları tikmək üçün balıq sümüklərindən istifadə edilirdi. İlk metal iynələr XVI əsrdə yaradılmışdır.

İynənin iki növü var - əl iynəsi və maşın iynəsi. Tikiləcək parçanın növündən asılı olaraq iynələrin ölçüləri də müxtəlif olur.

Hesab edilir ki, ilk iynə kimi balıq sümüyündən istifadə ediblər.

İynə ölçüsü istehsalçının paketində bir və ya bir neçə rəqəmlə işarələnir. İynələrin ölçüləri üçün ümumi konvensiya, məftil ölçmə cihazları kimi, hər hansı bir iynə sinfində ölçü sayı azaldıqca iynənin uzunluğu və qalınlığının artmasıdır.
Məsələn, 9 ölçülü iynə 12 ölçülü iynədən daha qalın və uzun olacaq. Bununla belə, iynə ölçüləri standartlaşdırılmamışdır və buna görə də bir sinifin 10 ölçüsü başqa bir növün 12 ölçüsündən daha incə ola bilər (əslində belə olur). 
Bir tikiş maşını üçün kiçik bir detalın bir iynə olduğu görünür, lakin bu çox vacibdir. Onsuz, heç bir şey tikə bilməyəcəksiniz. Yalnız hər hansı bir iynə götürmək deyil, həmçinin iynəni düzgün seçmək lazımdır. Axı, hər bir parça növü fərqli və müəyyən iynələrə ehtiyac duyur. Bu, atlanmış tikişlər, deşiklər və s. kimi bir çox tikiş problemlərindən qaçınmağa kömək edəcək. Nəhayət, yanlış iynələrlə məhsulu korlamaq riski aradan qalxacaq.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tikiş iynəsi
Dünya ölkələrinin pul vahidləri

## Avropa pul vahidləri

## Asiya

## Afrika

## Şimali Amerika

## Cənubi Amerika

## Avstraliya və Okeaniya

## İstinadlar
Yuan

**Yuan** — Çində gümüş pul vahidi. Renminbi Çin Xalq Cümhuriyyətinin rəsmi puludur. Vahidi Yuandır (İSO 4217 : CNY- China Yuan). Amma çox vaxt RMB (RenMinBi) kimi də işlədilir. İşarəsi "¥". Çin Xalq Bankı (Çin Mərkəzi Bankı) tərəfindən dövriyyəyə buraxılır. Çin Xalq Cümhuriyyətində istifadə edilən daha kiçik pul vahidləri Yuanın bölünməsindən yaranır. Yuanın 10-a bölünməsi ilə Jia və Jianın da 10-a bölünməsi ilə Fen pul vahidi əmələ gəlir. Yəni, 1 Yuan = 10 Jia = 100 Fen kimi istifadə olunur.

### Çin Xalq Bankı günümüzə qədər 5 fərqli pul seriyasını bazara çıxarmışdır
* 1 dekabr 1948-ci ildə ilk RenMinBi Çin Xalq Bankı tərəfindən bazara çıxarılmışdır.
* 1 mart 1955-ci il.
* 15 aprel 1962-ci il.
* 25 aprel 1987-ci il.
* 1 oktyabr 1999-cu il.
Renminbi Çin Xalq Cümhuriyyətinin əsasən mərkəzi (ana) bölgəsində istifadə edilməkdədir. Ancaq Honq Konq, Macau kimi özəl idarəçilik sisteminə sahib olan bölgələrin əsas qanunlarına görə bu bölgələrdə Honq Konq və Macau Yuanı istifadə edilməkdədir.

## Xarici keçidlər
* ÇXR-da ilk pullar 
* Çin pullarının tarixi
* Saxta yuanların təyin edilməsi
Kollinear vektorlar

**Kollinear vektorlar** — sıfır olmayan iki vektorun istiqaməti eyni və ya əksinə olarsa, belə vektorlara Kollinear vektorlar deyilir. Məsələn, bərabər vektorlar kollenear vektorlardır, lakin kollenear olan iki vektor bərabər olmaya da bilər.

Vektor istiqamətlənmiş düz xətt parçası ilə təsvir olunur. Vektoru göstərən parçanın uzunluğuna **vektorun uzunluğu və ya** **modulu** deyilir.

## İstinadlar
Kəsmik

**Kəsmik** – insan orqanizmi üçün faydalı qidalardan biri olan, qatılaşmış sud məhsulu.

Azərbaycanda xalq arasında kəsmik hazırlamaq üçün təzə sağılmış südə bir qədər qatıq əlavə edilir və ocağa qoyulur, süd qaynama dərəcəsinə çatanda kəsilir (çürüyür). Hazır məhlulu torbaya töküb süzürlər. Azərbaycanın bir sıra rayonunda dələmədən də kəsmik hazırlanır. Kəsmiyin sənaye istehsalı üçün süd turşusu bakteriyaları ilə süd mayalandırılır və zərdab kənar edilir. Kəsmiyin tərkibində zülal, yağ və süd şəkəri ilə yanaşı əvəz olunmayan çoxlu metionin və lizin amin turşuları, kalsium, fosfor, dəmir, maqnezium və s. vardır. Yağlılığına görə kəsmik yağlı (ən azı 18%), yarım yağlı (9%), yağsızlaşdırılmış (0,6%) növlərə bölünür. 100 q yağlı kəsmiyin kaloriliyi 230 kkal-dir (960 kc). 1 kq belə kəsmik yağlılığı 3,0—3,5% olan 5,9—6,9 kq süddən hazırlanır. Hazırda 55 növdən artıq kəsmikli məmulat (kəsmikli tort, krem və s.) istehsal edilir.

## Kəsmik körpələr üçün faydalıdır
6-7-ci ayda südəmər yaşda uşağın kəsmik qəbul etməsi çox faydalıdır. Uşaq üçün yalnız xüsusi uşaq qidası kimi nəzərdə tutulan kəsmik istifadə etmək olar. Kəsmik ilk dövrlərdə ½ çay qaşığı həcmində qəbul edilməli, sonra isə bu, tədricən bir dəfəyə qida qəbulu üçün 30 q-a qədər artırıla bilər. Bu adətən günorta yeməyi porsiyasıdır.
Bu yemək meyvə püresi ilə xüsusilə dadlı ola bilər.

## Mənbə
* Kəsmik
Çavuşlu oymağı

**Çavuşlu oymağı** — Ustaclı elinin böyük qollarından biri.

Çavuşlu oymağı Sivas vilayətindən Azərbaycana gələndən sonra bir parası Xoy civarında, bir parası isə Ərdəbil yörəsində yerləşdi. Çavuşlu oymağı bir çox qızılbaş əmiri, elçisi, mədəniyyət xadimi yetirmişdi.

## Oymağın məşhur simaları
* Əbumüslüm xan Çavuşlu
* Yusif bəy Çavuşlu
* Behbud xan Çavuşlu
* Baba xan Çavuşlu
* Allahyar xan Çavuşlu
* Seydəli xan Dərgəzi

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağ xanlığı. Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

## Həmçinin bax
* Yusif bəy Çavuşlu
* Baba xan Çavuşlu
Brınza

**Brınza pendiri** (azərb. Ağ pendir) – Ağ rəngli duzlu pendir növu. Hazrılanmasında inək, camış, qoyun və keçi südlərindən, bəzən isə onların qarışığından istifadə edilir. Əsasən Şərqi Avropa, Qafqaz və Balkan xalqları arasında yayılıb. Azərbaycanda ağ pendir kimi tanınır.

## Tarixi
İlk dəfə bu söz, 1370-ci ildə Xorvatiyanın Dubrovnika portunda qeydə alınıb. Qeyddə pendirin adı ***"Vlaha pendiri"''' olan '''"Brençe"*** kimi keçir. Daha sonra 1470-ci ilə aid mənbələrdə Macarıstan Krallığı və 1527-ci ilə aid sənədlərdə Polşanın Podhale əyalətində bu pendirdən bəhs edilir. Daha sonrakı dövrlərdə isə Slovakiya və digər Aropa ölkələrində bu pendir barədə məlumatlara rast gəlmək olar.

## Xüsusiyyəti
Brınza ağ rəngli, bəzən az sarıya çalan rəngi olan pendirdir. Duzlu pendirlərə aid edilir. Duzda saxlanıldığı üçun dadı duzlu olur. Brınza pendirinin çox duzlu və sərt olması onun 60 gün ərzində duzda qaldığının göstəricisidir. Brınza pendirinin üst hissəsində digər pendirlərdəki kimi qovuqcuqlar olmur. Brınza pendirini digər pendirləırdən fərqləndirmək üçün onun üst hissəsini adətən xüsusi bəzəkli edirlər. Brınza pendirinin daxilində boş qabarcıqlar tamamən az olur. Brınza pendirinin tərkibində yağın miqdarı 40%-dən çox olamamlıdır. Ən dadlı brınza pendiririnin tərkibində isə yağın miqdarı 50% olur. Bu yağlılıqda olan brınza pendiri daha dadlı olur.

## Hazırlanması
Brınza pasterləşdirilmiş İnək, Camış, qoyun və keçi südundən, bəzən isə onların qarışığından hazırlanır. Hazırlanması pasterləşdirilmiş südə kalsi xloru və maya bakteriyası əlavə edərək duzlaşdırma porsesi ilə baş verir. İnək südundən hazrılanarkən duzluluğu 18—20 °Т , inək südunun camış, keçi və qoyun südə ilə qarışığından hazırlanarkən isə duzluluğu 22—26 °Т olur. Brınza pendirinin duz tutaraq dadlanması 60 günə baş verir. Düzdür marketlərdə ondan alarkən üstündəki etiketdə bu barədə yazılara rast gəlinmir.

## Tərkibi
100 qram brınza pendirinin qida dəyəri:

 Zülallar – 22,2 qr.

 Yağlar – 19,2 qr.

 Karbohidratlar – 0,4 qr.

 Su – 52 qr.

 Kalori – 260 kKal.

Brınza pendirinin tərkibində 288 kalori, 15 qram zülal, 26 qram yağ, kalsium, natrium, fosfat var. Brınza pendiri B1, B2, C vitaminləri ilə zəngindir.

## Həmçinin bax

* Pendir

* Feta
* Süd məhsulları

## İstinad siyahısı
Yay vaxtı

**Yay vaxtı** və ya **qış vaxtı**.

Hər il oktyabrın son bazar günü dünyanın bir sıra ölkələrində saatları qış vaxtına keçirirlər. Qış vaxtına keçid müsbət iqtisadi effekt verir. Belə ki, bu qanunun tətbiq olunduğu 110 ölkənin hər birində, o cümlədən Azərbaycanda elektrik enerjisinin illik istifadəsinə 2 faizədək qənaət olunur. Bu qənaət eyni zamanda ekologiyaya da müsbət təsir göstərir. Çünki elektrik enerjisinin istifadəsini azaltdıqca, ölkələr, atmosferə atılan tullantıların miqdarını da azaltmış olur. Dünyanın bir sıra ölkələrində hər il martın son bazar günü 23 saat, oktyabrın son bazar günü isə 25 saat çəkir.

Avropa Birliyi ölkələri və ABŞ-nin əksər ştatları hər il bu üsuldan faydalanır. Saatlar ilk dəfə 1908-ci ildə Böyük Britaniyada çəkilib. Rusiya isə ilk dəfə 1917-ci ildə yay vaxtına keçib. 1981-ci ildən isə saatların əqrəbi hər il dünyanın 110 ölkəsində geri çəkilir. Azərbaycanda Yay vaxtına keçid 1997-ci ildən 2016-cı ilədək Nazirlər Kabinetinin 17 mart 1997-ci il tarixli, 21 saylı qərarına görə həyata keçirilib. Həmin Qərara görə:
# *1997-ci ildən başlayaraq hər il mart ayının son bazar günü saat 4.00-da əqrəblərin bir saat qabağa çəkilməsi ilə Azərbaycan Respublikası ərazisində yay vaxtına keçilir.*
# *Hər il oktyabr ayının son bazar günü saat 5.00-da əqrəblərin bir saat geri çəkilməsi ilə yay vaxtı ləğv edilir.*

Azərbaycan Nazirlər Kabinetinin 17.03.2016-cı il tarixli 131 saylı Qərarına əsasən, 2016-cı ilin 27 mart tarixində (bazar günü) ölkə ərazisində yay vaxtına keçid GMT+4 (Qrinviç vaxtı+4 saat) vaxtını əsas götürməklə ləğv olunur. Bununla da Nazirlər Kabinetinin 17.03.1997-ci il tarixli 21 saylı Qərarı qüvvədən düşmüş hesab edilir.

Qazaxıstan, Türkiyə, Cənubi Koreya, İran, Gürcüstan, Virciniya adaları, Braziliya, Yaponiya, Sinqapur, Rusiya, Belarus, Ukrayna və s. ölkələr də saatlarının əqrəbini geri çəkməkdən imtina edib.

Bir sıra ölkələrdə yay və qış vaxtlarına keçidin ləğvi barədə təkliflər səslənir. Məsələn, 2008-ci ilin mayında Rusiya Dövlət Dumasına vaxt dəyişikliyindən imtina ilə bağlı qanun layihəsi təqdim olunub. Belə bir qanun layihəsinin yaranmasına, yay və qış vaxtlarına keçidin vətəndaşların səhhətinə mənfi təsiri barədə məlumatlar səbəb olub. Hesablamalara görə, saatların əqrəblərinin bir saat irəli çəkilməsindən sonra keçən ilk iki həftə ərzində təcili tibbi yardım xidmətinə müraciət edənlərin sayı 12%, bədbəxt hadisələr 29%, miokard infarktından ölüm halları 75%, intiharlar isə 66% artır. Əlavə arqument kimi 1980–1999-cu illər ərzində Rusiyada ölüm hallarının sayı barədə statistika da göstərilir. Bildirilir ki, bu statistikada yay və qış vaxtlarına keçid dövrünün payı 8–10% təşkil edir. İddia edilir ki, saat dəyişikliyi nəticəsində hər il Rusiyada 60–70 min insan ölür.

Həkimlər isə saatların ildə iki dəfə çəkilməsinin insan orqanizminə neqativ təsir göstərdiyini deyir. Lakin bu təsir bir o qədər də böyük deyil. İstirahət günündən başlayaraq insanlar öz gündəlik rejiminlərini korrektə etsə və saatların çəkildiyi gecə əvvəlki günlərə nisbətən yarım saat tez yatsa, bu təsiri minimuma endirə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nikah

**Nikah, kəbin, izdivac** — evlənmənin qanuni şəklə salınması.

Azərbaycan Respublikasında nikah kişi ilə qadının ailə qurmaq məqsədilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanında qeydiyyata alınan könüllü ittifaqıdır. Ailə dövlətin himayəsindədir. Azərbaycanda ailə-nikah hüquqları ailə və nikah haqqında Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsində öz əksini tapmışdır; bu məcəllə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında qoyulmuş qaydalara əsasən nikahı tənzimləyir. Azərbaycanın Əsas Qanununun 34-cü maddəsinə uyğun olaraq "nikah qarşılıqlı razılıq əsasında bağlanır", "nikah dövlətin himayəsi altındadır", "ər və arvadın hüquqları bərabərdir".

Azərbaycan Respublikasında nikah və ailə münasibətlərinin hüquqi baxımdan tənzimlənməsi dövlət tərəfindən həyata keçirilir və yalnız müvafiq icra hakimiyyəti orqanında bağlanmış nikah tanınır.
Azərbaycan Respublikasında nikah bağlamaq üçün aşağı yaş həddi kişilər və qadınlar üçün 18 yaş müəyyən olunur.

### Azərbaycanda [[dini kəbinkəsmə]] (dini nikah) hüquqi əhəmiyyətə malik deyildir.

**Ər-arvadın soyad seçmək hüququ -**

Ər-arvad öz arzuları ilə onlardan birinin soyadını özləri üçün ümumi soyad seçə , yaxud onlardan hər biri nikahdan əvvəlki soyadını saxlaya və ya öz ərinin (arvadının) soyadını öz soyadı ilə birləşdirə bilər

## Mütə

**Mütə** — İslamın bəzi məzhəblərində evlənməsi qadağan olmayan qadın və kişi arasında bağlanmış müvəqqəti nikah.

## Maraqlı faktlar
* Böyük Britaniyada 1836-cı ildən 2012-ci ilədək axşam saat 6-dan səhər saat 8-dək nikah bağlamaq qadağan edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi
Telenor Arena

**Telenor Arena** — Norveçin Berum şəhərində yerləşən stadion. Şimali Avropanın da ən böyük stadionudur. Telenor Arena futbol matçları üçün 15.000, konsertlər üçün isə 25. 000 tamaşaçı tutur. Avroviziya 2010 müsabiqəsinin keçiriləcəyi bu arena 2009-cu ilin fevralında istifadəyə verilib.

## Avroviziya

2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi Osloda yerləşən Telenor Arenada keçiriləcək. Müsabiqəni işıqlandırmaq üçün Osloya gələcək media mənsubları üçün də Telenor Arenada mətbuat konfranslarının keçirilməsi üçün zal, eləcə də media mənsubları üçün iş otağı da təşkil olunacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
Böyük Vladimir knyazlığı

**Böyük Vladimir knyazlığı** — qədim rus knyazlıqlarının şərti adı.

## Tarixi
1157-ci ildə yaranmışdır. 1389-cu ildə süqut etmişdir.

## İstinadlar
Panoram

## Panoram
**Panoram** — fiziki mənadakı bir sahənin geniş bucaqla hər hansı bir görünüşüdür. Boyama, şəkil, fotoşəkil, film, video və ya üç ölçülü bir modeldə tətbiq oluna bilər. Həmçinin, hərəkətli şəkil termini (pan, panning, panorama; kameranı çevirərək əldə edilən görünüş) panoramdan törədilmişdir. Söz əslində İrlandiyalı rəssam Robert Barker tərəfindən Edinburqun panoramik şəkillərini təyin etmək üçün icad edilmişdir. Silindirik bir səthə göstərilən şəkillər, silindrin içindən araşdırılmışdır. Bu işlər 1792-ci ildə Londonda panoram adıyla sərgiləndi. Böyük ölçülü panoramları sərgiləmək məqsədiylə tikilən strukturlara panaromik strukturlar deyilir. Silindr formasında olan və işığı üstdən alan sahə bu strukturlarda, şəkil bütün şaquli səthləri kəsiksiz olaraq örtər və silindrin döşəməsində olan yüksəldilmiş bir platformadan seyr edilərdi. Bu növdən ilk nümayiş 1799-da Parisdə R. Fulton tərəfindən edilmişdir. Panorama strukturlarında ümumiyyətlə təbii görünüşlər və döyüş səhnələri sərgilənərdi. 19-cu əsrdə, panoramik şəkil və modellər, mənzərə və tarixi hadisələri təmsil etmənin məşhur bir yolu idi.
Kələm

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Xalq təbabəti
Kələmin elmi cəhətdən təsdiqlənmiş digər faydası da mədə və on iki barmaq bağırsaqda əmələ gələn yaralara müsbət təsir etməsidir. Bunun üçün 4-5 həftə ağ kələm suyunu içmək lazımdır. Kələm suyunu əldə etmək üçün təzə kələm yarpaqları yaxşıca yuyulur, suyu süzülür, nazik şəkildə doğranır və mətbəx robotundan keçirilir. Mədədə yaranan yanma və ağrı hissləri kələm suyunu içdikdən sonra demək olar ki, yox olacaq. Gündə bir litr kələm suyu yeməkdən sonra içilməlidir. Amma kələm suyunun təzə olmasına diqqət yetirilməlidir ki, tərkibindəki maddələr organizmə müsbət təsir göstərsin. Bəzi insanlarda kələm suyu qarında şişmə və köp əmələ gətirir. Buna görə də 1 fincan qaynar suya 1 çay qaşığı zirə qatmaq, üstünə qapaq örtmək və 10 dəqiqədən sonra içmək lazımdır. Antibiotiklərdən istifadə zamanı yaranan bağırsaq puzontusunu aradan qaldırmaq üçün kələm salatı yemək ya da kələm suyu içmək faydalıdır. Kələm yemək yeniyetmə yaşlarında ortaya çıxan sızanaqların yox olmasına da kömək edir.Şəkərlə bişirilmiş kələm şirəsi sərxoşları ayıltmaq üçün istifadə edilir. Ağız boşluğunun iltihabı prosesləri zamanı su ilə durulaşdırılmış kələm şirəsi ilə qarqara etmək çox faydalıdır. İrinli yara, xora, əzik və yanıqların üzərinə xırda doğranmış kələm yarpaqları qoyulduqda onların sağalması xeyli sürətlənir. Kələmin təzə şirəsi mədə və onikibarmaq bağırsaq xoralarında, qastritdə, qaraciyər, öd daşı, podaqra, ateroskleroz və başqa xəstəliklərdə tətbiq edilir.

Bostan kələminin yarpağı yerkökü, çuğundur və qara turpun kök-meyvələrinin şirəsi ilə 100 qram spirtdə qarışdırılır, 4-6 saat müddətində saxlanılıb süzülür və vərəm xəstəliyi əleyhinə istifadə edilir. Onun turşuya qoyulmuş yarpaqları şəkərli diabet əleyhinə də səmərəli vasitədir.
Kələm şirəsi mədənin sekresiyasını artırır və turşuluğun azalması ilə gedən qastrit əleyhinə yaxşı təsir göstərir. Bundan başqa bağırsağın fəaliyyətini yaxşılaşdırır, qıcqırmanın qarşısını alır, peristaltikanı sürətləndirir, spastik ağrıları zəiflədir.

Kələm aterosklerozda, piylənmədə əvəzedilməz pəhriz vasitəsidir, çünki qanda xolesterinin miqdarını azaldır, maddələr mübadiləsini, o cümlədən yağ mübadiləsini normallaşdırır. Kələm şirəsi saxlanılanda keyfiyyətini tez itirir. Ona görə də müalicə müddətində hər gün sıxılmalı, emallı və şüşə qabda saxlanılmalıdır.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
** 
** 
* 
** 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
** 
* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
** 
** 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kələm turşusu
* Kələm güvəsi
* Kələm mənənəsi
* Kələm taxtabitisi
* Kələm yarpaqyeyəni
* Kələmin gövdə gizli xortumlusu
Dilarə Seyidzadə

**Dilarə Bağır qızı Seyidzadə** () — Azərbaycan Respublikası Prezidenti Katibliyin rəisi (1999–2019), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi (1997–1998, 1999–2019), 1-ci dərəcə dövlət müşaviri (2004), tarix elmləri doktoru.

## Həyatı
Dilarə Seyidzadə 1939-cu il oktyabrın 25-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir.

1961–1978-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Tarix İnstitutunda Baş laborant, kiçik elmi işçi, 1978–1983-cü illərdə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasnda Baş müəllim, 1983–1993-cü illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunda Baş elmi işçi, aparıcı elmi işçi, 1993–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının Humanitar siyasət şöbəsində Böyük məsləhətçi, 1997–1998-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi, 1998–1999-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Katibliyi rəisinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 noyabr 1999-cu il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Katibliyinin rəisi — Prezidentin köməkçisi vəzifəsinə təyin edilib.

Dilarə Seyidzadə Dövlət qulluğunda xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 oktyabr 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib. 24 oktyabr 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə "Şərəf" ordeni ilə təltif olunub.

5 dekabr 2024-cü ildə İnsan hüquqlarına və əsas azadlıqlarına zidd olaraq Ermənistanın həyata keçirdiyi etnik təmizləmə siyasəti nəticəsində öz doğma torpaqlarından qovulmuş köklü Qərbi Azərbaycan əhalisinin hüquqlarının müdafiəsi və həmin ərazilərdə yaratdığı maddi mədəni irsin təbliği sahəsində səmərəli fəaliyyətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu" ilə təltif edilib

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dilarə Seyidzadəyə "Şöhrət" ordeni verildi
Badam

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Badam yarımcinsinin 40 növə qədər ağac və kolu məlumdur. Azərbaycanda 4 növü yayılmışdır. Badam yabanı halda Orta Asiyada, Dağıstanda, Azərbaycanda bitir. Naxçıvanın dağlıq hissələrində yabanı badamlıqlar vaxtilə böyük sahələr tutmuşdur. "Badamlı" adını daşıyan suyu ilə məşhur olan kənd keçmişdə yabanı badamlıqla əhatə olunduğu halda, indi əl çatmayan yerlərdə azacıq badam ağacları qalmışdır.

Qeyd etmək lazımdır ki, mədəni badam sortları yabanı badama çox yaxındır və ancaq meyvələrinin böyüklüyü, qabıqlarının nazikliyi ilə fərqlənirlər.
Badam yarpaqlar əmələ gəlməmiş mart-apreldə (bəzən fevralda) çiçəkləyir.

Çiçəkləri tək-tək və ya 2-4 ədəd bir yerdə toplanmış olur. Çiçəkləri iri beşləçəkli, rəngi ağ və ya ağımtıl-çəhrayıdır.

Badamın meyvələri iyul-avqustda yetişir. 4-5 yaşından məhsul verir, 130 il və daha çox yaşayır. Meyvəsinin uzunluğu 2,5-3 sm-dir. Mədəni sortlar nisbətən iri olur. Meyvəsi yumurtavari, yanlarından basılmış, təpəsi küt və ya şişmər, çox vaxt əyri olur. Meyvənin üzəri çəyirdək ətrafı ətli hissə ilə örtülmüşdür. Bu, yaşılımtıl, üzəri tüklü olub, yetişəndə yarılır və içindən çəyirdəyi çıxır. Qabığı qalın, bərk və ya nazik olur. Rəngi boz-sarıdan tünd qəhvəyiyədək dəyişir. Badamın bir və ya iki ləpəsi olur. Ləpəsi ağımtıldır, sarı-qəhvəyi pərdə ilə örtülmüşdür. Islandıqda bu qabıq asanlıqla ayrılır. Dadı xoş, yağlı və şirindir.

Badamın tərkibində 40-60% yağ (qurumayan), 20-30% zülali maddə, 13% karbohidrat, 3,6% sellüloza, 2,3% minerallı maddə, 15 mq% B1 vitamini vardır. Yabanı halda bitən badamın əksəriyyəti acı olur. Onların tərkibində 2,5-3,5% amiqdalin qlükozidi vardır. Bu qlükozid orqanizmdə qlükozaya və sinil turşusuna parçalanır. Sinil turşusu isə qüvvətli zəhərdir. Ona görə də acı badam qida üçün sərf edilməməlidir.

Şirin badam təzə halda yeyilir və geniş miqyasda qənnadı sənayesində istifadə edilir. Acı badamdan *badam yağı* və *0,5-0,8% miqdarında efir yağı* alırlar. Bu məhsullar ətriyyat, əczaçılıq sənayesində kamfora, məlhəm, emulsiya istehsalı üçün istifadə olunur. Badam efir yağından bəzi ətriyyat məmulatlarının ətirləndirilməsi üçün istifadə edilir. Badamın qabığı konyak, likör və bəzi şərabların ətirləndirilməsi və rənginin yaxşılaşdırılması üçün işlədilir. Ondan, həmçinin aktivləşdirilmiş kömür də alırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cirə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi. Bu cinsə 4 qəbul edilmiş növ daxildir.

## Taksonomiya
Cins 1753-cü ildə Karl Linney tərəfindən Species Plantarum-da təsvir edilmişdir. Tipik növü adi cirədir ().

## Növləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bənövşə (dəqiqləşdirmə)

**[[Bənövşə]]** — bənövşəkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsidir. Həmçinin bu mənaları da ifadə edə bilər:

* Bənövşə (rəqs) — Bənövşə — Azərbaycanın milli rəqsi.
* Bənövşə (oyun) — Azərbaycanda əsasən bayramlarda və digər el şənliklərində gənclər və uşaqlar arasında geniş yayılmış oyun növü.
* Bənövşəkimilər — İkiləpəlilər sinfinin Malpiqaçiçəklilər sırasına aid bitki fəsiləsi.
* Bənövşəyi – rəng çaları.
* Bənövşələr — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Bənövşələr qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.
Nil Dünyası

Nil Dünyası Nil Karaibrahimgil'in ilk studio albomudur. Albomun üz şəkili bir jurnal kimi dizayn edilmişdir. CD'də "Madonna Olacakmış" mahnısından sonra "Aptal Kovboy" adlı gizli bir mahnı vardır. Diskdə bu gizli mahnı yoxdur.

**Mahnı siyahısı**
----
# "İntro" – 0:17
# "Erkekler Yüzünden" – 3:18
# "Evlenmek Gerek" – 3:47
# "XL" – 3:57
# "Kek" – 3:09
# "Pelin" – 3:21
# "Ama" – 1:15
# "Uzaylı" – 3:50
# "Babama N'olmuş" – 4:00
# "Kış Şarkısı" – 1:08
# "Rüzgar" – 2:46
# "Resmen Aşığım" – 3:18
# "Madonna Olacakmış" – 5:01 (extra gizli mahnı:"Aptal Kovboy")

Bütün söz və bəstələr: Nil Karaibrahimgil
Cecim

**Cecim** () — xovsuz xalçalar növünə aid olan xalça. Cecim toxuculuğu qadın əməyi tətbiq edilən ev sənətlərinin ən arxaik növlərindən biridir.

## Ümumi məlumat
Cecimlər eni 30-35 sm, uzunluğu 15-20 metr olan ensiz üfüqi zolaqlara iplik dəzgahın üzərində tikilir. Bu zaman divar xalçası, yataq örtükləri, pərdə qismində istifadə olunan parça alınır. Cecimlərin eni toxucunun ayaqları arasındakı məsafənin eninə bərabər olur, belə ki, parçanın hazırlanması zamanı cecimin eni onun ayaqları arasından keçməlidir.

Cecimlərin ornament dekoru müxtəlif və zəngindir. Cecimi bəzəyən müxtəlif şaquli zolaqlar qeyri-adi effektiv, parlaq və dekorativdir. Əksər hallarda toxucular zolaqları məişət əşyalarının (daraq, iplik, şamdan) və həndəsi elementəlrin üslüblaşdırılmış təsvirləri ilə bəzəyirlər.

XX əsrin ortalarına qədər nazik cecimlərdən qadın və kişi paltarları tikirdilər. Əsas istehsal mərkəzləri Bərdə, Naxçıvan, Zəngilan, Şuşa, Şamaxı, Ordubad, Cəbrayıl və digər şəhərlər olmuşdur. Qeyd edək ki, onlar yalnız Azərbaycanın deyil, həm də Qafqazın digər şəhərlərində istehsal olunurdu

## Bədi analiz
Bədii nöqteyi–nəzərdən cecimlər palazlardan çox fərqlidir. Məlum olduğu kimi, cecimlər, palazlar kimi, zolaqlarla bəzədilir, lakin palazlardan fərqli olaraq, cecimlərdə zolaqlar şaquli vəziyyətdə yerləşdirilir.Zolaqların quruluşundan asılı olaraq, cecimlər sadə və mürəkkəb olur. Naxçıvan xalçaçıları bu zolaqları "tel", onların arasındakı isə tumurcuqları isə "nigar" adlandırırlar. Palazlar şaquli dəzgahlarda toxunur, cecimlər isə açıq hava altında yerə qoylumuş üfüqi dəzgahlarda hazırlanır. Cecimin yununun iplərinin rəngindən və keyfiyyətindən asılı olaraq, cecimlər hamar, birrəngli və çiçək rəsmli olur.

## Texniki xüsusiyyətlər
Cecimin toxunma üsulu palazın toxunma üsuluna bənzəyir. Toxunmuş cecimin eni, adətən, 25 – 30 sm, uzunluğu isə 15 m olur. Əgər cecim məişətdə istifadə olunursa, 15 m-lik topu (rulonu) lazımi ölçülərdə kəsirlər. Qədim zamanlardan bu günə kimi cecimlər ipəkdən toxunur, yerə döşəmək üçün nəzərdə tutulan cecimlər isə yundan hazırlanır. Bəzən pambıqdan və ya pambıqla yunun qarışığından hazırlanan cecimlərə də rast gəlinir.
Fərş

**Fərş** (ərəbcə: فرش) — Azərbaycan əhalisinin arasında xalçaya deyilir. Ərəbcədən tutulmuş və farscaya daxil olunmuş.
Məsələn:
Otağa fərş salmaq. Fərşin üstündə oturmaq. - Əvvəlimci otaqda əlvan fərşlər döşənib, qəribə gül və giyah ilə və quş şəkilləri ilə səqfi münəqqəş olmuşdu. M.F.Axundzadə. Hücrənin fərşi ibarətdi bir palazdan. C.Məmmədquluzadə. // Ümumiyyətlə, yerə döşənən hər cür şey. Təbiət bir bəzəkli-düzəkli gəlinə oxşayır, yaşıl zəmilər, əkin göyləri yerə sərilmiş mərmər fərşlərə bənzəyir. E.Sultanov.

## İstinadlar

## Qalereya

Gasimushagy carpets.jpg
Касымушагы.jpg

Azərbaycanda xalça dükanı.JPG
Titanik (dəqiqləşdirmə)

* Titanik — Vayt Star Layn () şirkətinə məxsus buxar gəmisi.
* Titanik (film, 1915) — film.
* Titanik (film, 1943) — film.
* Titanik (film, 1954) — film.
* Titanik (miniserial, 1996) — miniserial.
* Titanik (film, 1997) — rejissor Ceyms Kemeronun filmi.
Miroslav Kostadinov

**Miroslav Kostadinov** (; ) — Bolqarıstan müğənnisi. Miro bir çox beynəlxalq mükafatlara layiq görülüb.

## Avroviziya
Miro 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ölkəsini təmsil etmək istəsə də, son anda səsvermə nəticəsində ikinci olub və bu istəyini həyata keçirə bilməmişdi.

Avroviziya 2010 müsabiqəsində Bolqarıstanı təmsil edib.

## İstinadlar
Müstəti

**Müstəti** – müsəlmana həcc ziyarətinin vacib olması.

Müstəti olmağın şərtləri bunlardır:

1) Yol azuqəsi və ehtiyacı olan surətdə miniyi olsa, ya bunları əldə etməyə imkan verən malı olarsa;

2) Məkkəyə getməyə və çox əziyyət çəkmədən həcci yerinə yetirməyə sağlamlığı və qüvvəsi olsun. Bu şərt həcci şəxsin özünün yerinə yetirməsində şərtdir. Bir kəsin maddi imkanı olsa, amma şəxsən özü həccə getmək üçün fiziki qüdrəti olmasa, yaxud şəxsən getməsi çox çətin olsa, (fiziki) vəziyyətinin də yaxşılaşmasına ümidi olmasa, gərək başqasını bu işə naib tutsun.

3) Yolda getməyə mane olan bir şey olmasın; əgər yol bağlı olsa, ya yolda insanın canının, ya namusunun aradan getməsindən, ya malının aparılmasından qorxusu olsa, həcc ona vacib olmur. Lakin əgər başqa yol ilə gedə bilsə, uzaq olmağına baxmayaraq gərək o yol ilə getsin, amma o yol, "həcc yolu bağlıdır" deyiləcək dərəcədə uzaq və qeyri-adi olsa, gərək o yolla getməsin.

4) Sair cəhətlərdən imkanı olsun ki, həcc əməllərini yerinə yetirə biləcək qədər vaxtı olmalıdır.

5) Xanımı və uşaqları kimi xərclərini təmin etmək boynuna vacib olan şəxslərlə, xərcliyin tərkolunması şəxs üçün çətin olan şəxslərin xərclərini təmin etmiş olmalıdır.

6) Geri qayıtdıqdan sonra yaşayışını qazanc, əkinçilik, mülk gəliri və ya başqa bir yolla təmin edə bilməlidir. Belə ki, həccdən qayıtdıqdan sonra, həccə xərc etdiyi üçün çətinliklə yaşamağa məcbur qalmamalıdır.

## İstinadlar
İslamda mələklər

Mələklər — İslama görə Allah tərəfindən yaradılmış varlıqlardır. Belə ki insandan fərqli olaraq mələklərin iradə etməsində muxtariyyat yoxdur — onlar ancaq Allahın əmrlərini yerinə yetirirlər.

Ən şərafətli mələklər müqərrəb mələklər adlanır. Onların başında Cəbrayıl durur. Mikayıl, Əzrayıl, İsrafil də müqərrəb mələklərdən hesab olunur. Mələklər çox saf və təmiz varlıqlardır, amma buna baxmayaraq Haqq Sahibi insanı onlardan üstün yaratdı.
Luis Felipe Skolari

**Luis Felipe Skolari** - Braziliyalı futbol mütəxəssisi

## Karyerası
Luis Felipe Skolari indiyədək Küveyt, Braziliya və Portuqaliya millilərinə rəhbərlik edib. O, Braziliyaya 2002-ci ildə dünya çempionluğu qazandırıb.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
Əşrəf Əliyev (mühəndis)

**Əliyev Əşrəf Ağaəli oğlu** () — azərbaycanlı mühəndis, Cümhuriyyət tələbəsi, repressiya qurbanı.

## Həyatı
Əşrəf Əliyev 4 may 1900-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Təhsil aldığı yer kimi Şimalı Qafqazdakı Gimnaziyanı yazmışdır. Öz tərcümeyi halı (Tərcüməsi):

"Mən, Əşrəf Əliyev 04.05.1900-cü ildə Şuşada anadan olmuşam. 1919-cu ildə Vladiqafqaz (Şimalı Qafqaz) Gimnaziyasını bitirmişəm. 1919-cu ildə 1 semestr Rostov Universitetində "Tibb" ixtisası üzrə oxumuşam. 1920-ci ildə ADR-in təqaüdü əsasında Almaniyaya təhsil almag üçün göndərilmişəm. 10.4.1920-ci ildə Frayberq Dağ Mədən Akademiyası daxil olmuşam və indiyə kimi də təhsilimi davam etdirirəm. Mən diplom imtahanlarımın hamısını (1922–23) müvəffəqiyyətlə vermişəm. Mən praktikamı 345 iş növbəsində (345 Schichten) yerinə yetirmişəm.

Diqqətinizə görə təşəkkürlər.
 
Alieff.
 
Frayberq, 17.04.1924''"

Bu tərcümeyi halını o iki dəfə qələmə almışdır. Onun 20.9.1924-cü ildə yazdığı daha bir məktubunda isə ADR-ın süqutundan sonra bu tələbənin qarşılaşdığı maddi problemi təsvir edilir. Bu məktubunda o, dövlətdən heç bir yardım almadığını və bu səbəbdən işləyib təhsili üçün pul artırmalı olduğunu qeyd etmişdir. Ona görə də, imtahanlarını növbəti semestr verə biləcəyini yazır. Bunun üçün o rektordan icazə almışdır. Sonralar Əşrəf Əliyev 30 yanvar 1925-ci ildə universiteti geodeziya fakültəsi üzrə bitirərək mühəndis ixtisasına yiyələnmişdir.

Əmək fəaliyyətinə görə 1932-ci ildə "Lenin" ordeni ilə təltif olunub. 1936-cı ildə XDİK tərəfindən həbs olunub.

13 ildən sonra SSRİ onun ADR kadrı olduğunu unutmayacaq və repressiya qurbanı edəcəkdi

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Qabriela Habsburq-Lotringen

**Qabriela Habsburq-Lotringen** — Gürcüstanın Almaniyada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri, Habsburqlar kral sülaləsinin nümayəndəsi.

## Həyatı

Qabriela Habsburq-Lotringen 1956-cı ildə Lüksemburqda anadan olub, ixtisasca filosof və sənətşünasdır. Bir neçə mükafatın dizaynının müəllifidir. 2001-ci ildən bu günədək Gürcüstan İncəsənət Akademiyasında və Noyştand Yay Akademiyasında, eyni zamanda 2004-cü ildən Qabriela Habsburq-Lotringen Bos Şayrendə, 2005-ci ildən isə Bed Rayhenxale Akademiyasında mühazirə oxuyur.

O, Almaniyada səfir vəzifəsində istefa səbəbləri barədə məlumat verilməyən Levan Duçidzeni əvəz edəcək.

## İstinadlar
Marneuli

**Marneuli**  (; ) — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresində şəhər, Marneuli bələdiyyəsinin inzibati mərkəzi. 1929-cu ilədək **Sarvan**, Zaqafqaziyada ilk dəfə rayon inzibati-ərazi bölgüsü təsis edildikdən sonra isə 1947-ci ilə kimi **Borçalı**, 1947-ci ildən 1952-ci ilədək Sərvan, 1952-ci ildən sonra isə Marneuli adını daşımışdır.

## Etimologiya
 Azərbaycan dilində "" deməkdir. Fars dilindən alınan sözün əsli "" () olub, "dəvələrin hamisi" deməkdir.

## Tarix
Marneuli 1964-cü ildə şəhər statusunu almışdır. İkinci dünya müharibəsinin başlanmasından az sonra 1941-ci ildə o vaxtlar kənd olan Marneuli yaxınlığında Sovet ordusunun hərbi Aerodromu tikilərək istifadəyə verilmişdir. Aerodromdakı təyyarələr Almaniya ordusuna qarşı bir sıra döyüşlərdə iştirak edirdi. Müharibə bitdikdən sonra bu aerodromda yerləşən alaya aid təyyarələr və HHM qoşunları SSRİnin cənub sərhədlərinin qorunmasına nəzarət edir və həmçinin Əfqanıstandakı müharibədə iştirak etmişdi. SSRİ-nin dağılmasının ardından aerodrom Gürcüstan Ordusunun nəzarətinə verildi. 2008-ci ildə Rusiya ilə Gürcüstan arasındakı müharibə zamanı Rusiyaya məxsus qırıcı təyyarələr aerodromu bombaladı, nəticədə 4 nəfər etnik gürcü hərbçisi həlak oldu.

## Əhalisi
### Milli tərkibi
17-24 yanvar 2014-cü il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Marneuli şəhərində 20.211 nəfər, Şaumyan qəsəbəsində isə 3.630 nəfər əhali yaşayır. Burada yaşayan toplam 20.211 nəfər əhalinin  84 %-ni **[[azərbaycanlılar]]**, 10,5 %-ni **[[gürcülər]]**, 3,7 %-ni **[[ermənilər]]**, 0,6  %-ni **[[ruslar]]**, 0,4 %-ni isə **[[urumlar]]** təşkil edir.

## İqtisadiyyat
Marneuli şəhərində heç bir iri sənaye müəssisəsi fəaliyyət göstərmir. Şəhərdə yalnız kiçik bir konserv zavodu və bir dəmir-beton zavodu fəaliyyətdədir. Əhalisinin əksəriyyəti tikinti, ticarət, təhsil və kənd təsərrüfatı sahəsində işləyir. Bundan başqa Gürcüstanda becərilən tütünün 78%-i Marneulidə yetişdirilir. Şəhərdə dəmiryolu stansiyası da mövcuddur.

## Təhsil
Marneulidəki orta məktəblərin əksəriyyətində təhsil azərbaycan dilində aparılır. 2008-ci ildə Marneulidə Heydər Əliyev adına Gürcüstan-Azərbaycan Humanitar Universiteti açılıb. Bu təhsil ocağında Gürcüstanda fəaliyyət göstərəcək 124 Azərbaycan məktəbi üçün müəllim kadrları hazırlanması nəzərdə tutulur. Əvvəllər bu məktəblərdə işləmək üçün kadrlar Azərbaycandan göndərilsə də, müstəqillik dövründə bu proses dayandırılıb. Universitet rəhbərliyinin keçirdiyi sorğuya görə hazırda Azərbaycan dilində təhsil verən məktəblərdə 35 min şagirdə 4 min müəllim dərs deyir və bu məktəblərdə 800-ə qədər kadr çatışmır. İlk təhsil ilində bura 80 tələbə qəbul olunub. 2015-ci ildə universitetin fəaliyyəti dayandırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qazaxıstan mətbəxi

Müasir qazax mətbəxində daha çox ətdən istifadə olunur. Süd məhsullarına da tez-tez müraciət olunur. Cənubi Asiyalılar çubuqlardan istifadə etsələr də, Orta Asiyalılar xörəyi barmaqlarla yeməyi xoşlayırlar. Ona görə də təsadüfi deyil ki, qazaxların təmtəraqla bişirdiyi xörəklərdən biri beşbarmaq adlanır. Onu adətən mal, qoyun və at ətindən hazırlayırlar. Qazaxlıların mətbəxindən danışarkən baursak, mantı, samsa, çak-çak, laqman, kazı, sorpa, karta və plovun da adını çəkmək lazımdır.

## Mənbə

* Bu ölkədə xörək yeyəndə susmaq olmaz
Cəfər Kazımov

**Kazımov Cəfər Kərbəlayı Ələsgər oğlu** () — Cümhuriyyət tələbəsi, Almaniyada təhsil almış mühəndis, Sovet uranını tapanlardan biri. Azərbaycan SSR xalq səhiyyə komissarı, sonralar repressiya qurbanı olmuş Ağahüseyn Kazımovun qardaşıdır.

## Həyatı
Cəfər Kazımov 21 dekabr 1896-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur.

Bakıda orta məktəbi bitirdikdən sonra 1920-ci ildə Almaniyaya təhsil almağa göndərilir. İlkin olaraq Darmstad texniki ali məktəbində oxumağa başlayır. Sonra təhsilini Frayberq Dağ-mədən Akademiyasında davam etdirir. 27 noyabr 1925-ci ildə təhsilini Dağ-mədən mühəndisi kimi başa vuraraq mühəndis dərəcəsinə layiq görülür.

Zaqafqaziya Şiə Ruhani İdarəsinin 31 may 1905-ci ildə verdiyi doğum şəhadətnaməsinə görə, Cəfər 21 dekabr (köhnə üslubla) 1896-cı ildə Bakı şəhərinin sakini Kərbəlayı Ələsgər Hacı Məstan oğlunun qanuni arvadı Xanım Mirzə Zeynalabdin qızından doğulub. (Ulu babasının adı Kazım olduğuna görə alim özünə "Kazımov" soyadı götürüb). 7 mart 1926-da milliyyətcə "türk" Cəfər Kazımova verilmiş şəxsi vəsiqədə (bu vəsiqə pasportu əvəz edirdi) isə göstərilir ki, о, 4 yanvar 1897-də Bakı şəhərində dünyaya gəlib (bu tarix yeni üslubla olduğundan birincini təsdiqləyir).

Real məktəbi bitirdikdən sonra Moskva Kommersiya İnstitutuna girmiş, burada 2 il qaldıqdan sonra Bakıya gələrək Xalq xəstəxanasında hesabdar işləmiş,1919-cu ildə partiyanın razılığı ilə Əmək Nazirliyində 1920-ci ilədək katib olmuş,4 yanvar 1920-ci ildə partiyanın razılığı ilə ali təhsilini bitirmək üçün xaricə getmiş,1920-ci ildən 1925-ci ilədək Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasında (Almaniya) oxuyaraq oranı uğurla bitirmiş,1926-cı ildən 16/X-26-cı ilədək Bakıda Suraxanı rayon V mədənində müdir müavini olmuş,1926-cı ildən 1930-cu ilədək Nərimanov texnikumunda direktor müavini işləmiş, Xalq Təsərrüfatı Ali Şurasında (XTAŞ) 4 ayadək kadrlar şöbəsinin rəhbəri olmuş,1918-ci ildə sol sosialist-inqilabçıların "Əkinçi" partiyasına girmiş, burada Əli Bayramov, Ruhulla Axundov, Heydər Vəzirov, Rəhim Hüseynov və b. yoldaşlarla çalışmış,1919-cu ilin martında biz kommunist partiyası ilə qovuşduq. Gizli işdə mən Suraxanı rayonuna təhkim olunmuş, Almaniyada öncə azərbaycanlı, sonra isə zaqafqaziyalı tələbələrin kommunist təşkilatının katibi, Almaniya kommunist partiyasının da üzvü,1927-ci ildən 1930-cu ilədək Azərbaycan kommunist partiyasının qərarı ilə Nərimanov adına (sənaye) texnikumuna direktor müavini və texniki fənlər (qazma, dağ-mədən sənəti, mineralogiya və petroqrafiya) üzrə müəllim kimi göndərilmişəm.

1930-cu ildən 1933-cü ilədək Azərbaycan XTAŞ-da kadrlar şöbəsində, sonra isə Dövlət Plan Komitəsində bölüm sədri işləmiş,1933-cü ildən 1938-ci ilədək Elmlər Akademiyası Azərbaycan Filialında Rəyasət Heyəti sədrinin müavini işləmişdir.

## Mənbə
* Ədalət Tahirzadə. Cəfər Kazımov – Sovet uranını tapanlardan biri. Bakı: "Kür", 2001.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Koreya (dəqiqləşdirmə)

**Koreya** — Şərqi Asiyada bir bölgə. Həmçinin aşağıdakı mənalara da istinad edə bilər:

* Koreya yarımadası
* Cənubi Koreya
* Şimali Koreya
Ləzgi dili

**Ləzgi dili** (Лезги чІал) —  ləzgilərin ana dili və Dağıstan Respublikasının rəsmi dövlət dili. Qafqaz dilləri ailəsinin Dağıstan dilləri şöbəsinin Ləzgi sinfinin qərb qrupuna daxildir.

Ləzgi dili əsasən Dağıstan və Azərbaycan ərazisində istifadə olunur, həmçinin Qafqaz muharibəsi nəticəsində Türkiyədə Ləzgi muhacir kəndlərində. Ümumilikdə təxminən yarım milyon insan bu dildə danışır.

Ləzgi dilin cüzi fərqlənən 3 dialekti vardır:

# Müşkür dialekti — Quba, Qusar və Xaçmaz dialektləri
# Küre dialekti — Qurah, Qasımkənd, Məhərrəmkənd, Xiv və Dərbənd dialektləri
# Samur dialekti — Qəbələ, Oğuz, İsmayıllı, Doqquzpara və Axtı dialektləri

Son illərdə yeni nəsil arasında Ləzgicə bilənlərin sayı azaldıqdan UNESCO Ləzgi dilinin yox olma təhlükəsinin olduğundan xəbərdar etdi.

Rəsmi məlumata görə Azərbaycan Respublikası ərazisində 170 min civarında ləzgi dili daşıyıcısı var.

## Təsnifat
Ləzgi dili Qafqaz dilləri ailəsinin Nax-Dağıstan qoluna daxildir. Nax-Dağıstan qrupundakı başqa dillər avar, dargi, lak, inquş və çeçen dilləridir. Dillərin yaranması, ağacın qol-budağa ayrılmasına bənzədilə bilər. Minlərlə il öncə bu dillər eyni dildən yaranmışdır. 

Azərbaycan dilinin Quba dialektinin yaranmasında Ləzgi Güney ləhcəsinin rolu böyükdür. Ədəbi dilinin əsasında Güney dialekti durur. 

Ləzgi dili, digər Qafqaz dilləri kimi aqqlütinativ dildir yəni, flektiv Hind-Avropa və sami dillərindən fərqli olaraq Ləzgi dilində bütün söz kökləri öz mənası olan müstəqil sözlərdir, qrammatik mənalar və əlaqələr isə həmişə söz kökündən sonra gələn təkmənalı şəkilçilərin köməyi ilə ifadə edilir. Ləzgi dilinin təkcə son şəkilçilərin köməyi ilə ifadə olunma gücü, aşağıdakı nümunə ilə göstərilə bilər:

Ləzgi dili digər dillərindən fərqli olaraq qarışıq və mürəkkəb dil qaydaları az olan, nizamlı və bütöv bir dildir.

## Coğrafi yayılma

### Azərbaycan
Son 10 ildə (2009-2019) Azərbaycanda Ləzgicəni öz ana dili hesab edənlər 15% azalıb, eyni zamanda rusca danışanlar 15,2% faiz çoxalıb.

### Dağıstan
Son 10 ildə (2010-2021) Dağıstanda Ləzgilərin umumi Ləzgicə bilənlərin sayı 357 185 nəfərdən 101 402 yani 28,39% azalaraq 255 783 nəfər olmuşdur. Əsas səbəb Ləzgicə bilən yaşlı nəsli Ləzgicə bilməyən yeni nəsilin əvəz etməsidir.

## Yazı sistemləri
Yazıda 1938-ci ildən kiril qrafikasından istifadə olunur. Azərbaycan ləzgiləri kiril qrafikası əsasında yaradılan ləzgi əlifbası ilə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin təsis etdiyi kitablardan məktəblərdə istifadə edirlər.

Cədvəldəki rəngli fondakı hərflər rus dilindən keçən sözlər üçün istifadə edilir.

## Xarici keçidlər
*Ləzgi dilində vikipediya: '''lez.wikipedia.org'''
*Ləzgi dili və ədəbiyyatı: '''lezgichal.ru'''

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cəfərabad (Biləsuvar)

**Cəfərabad** — İranın Ərdəbil ostanında, Biləsuvar şəhristanının Qışlaqdəşt bəxşində şəhər və bu bəxşin inzibati mərkəzidir.

2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 7,024 nəfər və 1,508 ailədən ibarət idi.

Cəfərabad şəhərinin əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan türkcəsində danışır.

## İstinadlar
Aslandüz

**Aslandüz** — Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil ostanında, Parsaabad şəhristanının Aslandüz bəxşində şəhər və bu bəxşin paytaxtıdır.2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 3,910 nəfər və 862 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

Şəhər Arazın sağ sahilində yerləşir. Çaydan qarşıda Füzuli rayonunun Horadiz şəhəri ilə qonşudur.

## Mənbə
* Encyclopædia Iranica :ĀṢLĀNDŪZ

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Aslandüz döyüşü
Nir

**Nir** şəhəri, İranın Ərdəbil ostanında şəhər. Nir şəhristanının mərkəzidir.2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 4,848 nəfər və 1,264  ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şimpanze

**Şimpanze** (lat. *Pan*) — Primatlar dəstəsinin Hominidlər fəsiləsinə aid insanabənzər meymun cinsi. Bu cinsin iki növü yaşayır, adi şimpanze *(Pan troglodytes)* və cırtdan şimpanze, bonobo *(Pan paniscus).*

## Sinonimləri
 E. Geoffroy, 1812 (preoccupied);  Leach, 1820 Brookes, 1828 Voight, 1831 Blainville, 1838 Gloger, 1841 Reichenbach, 1862 Haeckel, 1866 DePauw, 1905

## İstinadlar
Karlos Alberto Parreyra

**Karlos Alberto Parreyra** () — Braziliyalı futbol mütəxəssisi.

## Həyatı

## Karyerası
Perreyra indiyə qədər üç dəfə Braziliya, iki dəfə CAR, eyni sayda Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Səudiyyə Ərəbistanı, bir dəfə isə Qana və Küveyt yığmalarına başçılıq edib. Klub karyerasında isə 4 dəfə "Fluminense", bir dəfə "Valensiya", "Fənərbaxça", "San Paulo", "Korintians", "San Kristavao", "Asante Kotoko", "Bragantino", "MetroStars", "Atletico-MG" və "İnternasional"da (Portuqaliya) çalışıb.

## İstinadlar
Ərəbsarvan

**Ərəbsarvan** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Ərəbsarvan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Yuxarı Şirvan kanalından 4&nbsp;km. aralı, Şirvan düzündə yerləşir. Toponim ərəb və sarvan (dəvə saxlayan, dəvəçi) sözlərindən yaranmışdır, "dəvə saxlayan ərəblər" mənasındadır. Ərəbsarvan eyni zamanda keçmişdə dəvəçiliklə məşğul olmuş ərəb mənşəli kiçik icmalardan birinin adı olmuşdur.

## Tarixi
Ərəbsarvan rayon mərkəzindən 23&nbsp;km. Qərbdə, Ağsu–Kürdəmir şose yolundan 9&nbsp;km. Yuxarı Şirvan kanalından 4&nbsp;km. aralı, Girdmançayın Sarvan qolunun şimalında yerləşir. Şirvan düzündədir. Əhalisi 700 nəfərə yaxındır. Pambıqçılıq, taxılçılıq, heyvandarlıq, meyvəçiliklə məşğuldur. Kənd bələdiyyəsi 1999-cu ildən fəaliyyət göstərir. Kənddə əsas məktəb, kitabxana var.

Akademik Ziya Bünyadovun "Azərbaycan VII-IX əsrlərdə" adlı monoqrafiyasında VII əsrdə Şərq-Qərb karvan yolları üzərində salınmış yaşayış məntəqələri sırasında Ərəbsarvan kəndinin də adı çəkilir. Arxeoloqlar tərəfindən kəndin Şimal ərazisində yerləşən Torpaq Qalada (hazırda Bəyimli qalası adlanır) qədim Alban şəhərinin qalıqları aşkar edilmişdir.

Kəndin cənub hissəsində, Girdmançayın Sarvan qolunun yuxarı sahilində qədim yaşayış məntəqələrinin qalıqları mövcuddur.

Ərəbsarvan kəndinin gözəl təhsil ənənələri var. Kənd məktəbi 1912-ci ildə məşhur din xadimi, maarifçi Molla Qubad Gərayzadənin təşəbbüsü ilə onun evində yaradılıb və ibtidai təhsil ocağı kimi rəsmi fəaliyyətə başlayıb. Sonradan 7-illik məktəbə çevrilib. 1972-1973-cü dərs ilindən tanınmış pedaqoq mərhum Talıb Mahmudovun səyləri ilə orta məktəb statusu qazanıb. Lakin ötən əsrin 90-cı illərində baxımsızlıq üzündən məktəbin maddi-texniki bazası demək olar ki, tamamilə dağılıb. Hazırda əsas məktəb kimi yarıtmaz fəaliyyət göstərir.

2012-ci ildə Ərəbsarvan məktəbinin 100 yaşı tamam olacaq. Bu illər ərzində məktəbi yüzlərlə məzun bitirib. Onlardan bir çoxunun səsi dünyanın məşhur elm-təhsil ocaqlarından, Amerika, Avropa və Asiyanın qabaqcıl ölkələrindən gəlir. Məktəbin məzunları arasında tanınmış elm fədailəri, İkinci Dünya müharibəsi qəhrəmanları, yüksək rütbəli hərbçilər, ədəbiyyat xadimləri, jurnalistlər, xeyli sayda ali və orta ixtisas təhsilli görkəmli ziyalılar var.

## İstinadlar
Bünab

**Bünab** (yerli xalqın ləhcəsində bəzən **Binab**) ()— İranın Şərqi Azərbaycan ostanındakı Bünab şəhristanının inzibati mərkəzi.

2006-cı ilin hesablamalarına görə əhalisinin sayı 75 332 nəfərdir. Əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir və regionun ümumi dili Azərbaycan dilidir. Bünab şəhəri Marağa şəhəri və Urmiya gölünün arasında yerləşir.

## Tarixi yerlər

Səvər kəndi, Qoyunlar və Çaxmaqlar köhulləri, Geymasxan kəndi, Siçan təpəsi, Erməni təpəsi, Çimən təpəsi, Supigan Qara Təpəsi, Gəzöviş Qara Təpəsi, Garaküllük təpəsi, Quruq təpəsi, Pus təpəsi, Süpigan yer altındakı köhüllər, Zuvara qəbirləri, İskəndər qalası, Qızlar qalası, Qarqa dərəsi,…

Beş gözlü körpü, Meydan məscidi, Mehrava məscidi, Zərgərlər məscidi, İsmayıl bəy məscidi, Göy məscid, Həci Fətulla Hamamı, Mehrava hamamı, Seyfullama evi, Hac Əli Bəzzaz evi,…

## Mədəniyyəti
Bünabın Kababı bütün dünyada tanınmışdır. Binabın Zuvara kəndinin üzümü dünyada ən yaxşı üzümdür və habelə binab xiyarı iranda tanınmışdır.

**İndilikdə Binabda olan Universitetlər (Kolleclər) bunlardılar:**

Azad İslam Universiteti, Pəyam-i Nur Universiteti (PNU), Enginering state university (Tabriz university), Power state university, Səhənd Universiteti, IT university.

Bünabda olan fabrikaların sayı 100-dən artıqdır.

Bünab kəndlərində yaşayanlar əkinçiliklə də məşğuldurlar.

## Şəkillər

Fayl:مسجد کبود بناب - 1.jpg|Göy məscid (Bünab)
Fayl:قره قشون بناب.jpg|Qaraqoşun məntəqəsi
Fayl:پل پنج چشمه بناب.jpg|Beşgöz körpüsü
Fayl:Mehr Abad jami mosque.jpg|Mehrabad məscidi
Fayl:کبوتر خانه امیر فرهنگی.jpeg|Göyərçinlərin yuvası


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hir

**Hir**— İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanının Hir bəxşində şəhər və həmin bəxşin inzibati mərkəzi.

2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 2,588 nəfər və  663  ailədən ibarət idi.

Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar
İsmayıllı

**İsmayıllı** — Azərbaycan Respublikasında şəhər, Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonunun İsmayıllı rayonunun mərkəzi, rayonun İsmayıllı şəhər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi. Şəhər İsmayıllı bələdiyyəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Şəhərdən Bakıya qədər olan məsafə 175 kilometrdir.

## Əhali
1859–1864-cü ilə olan məlumata əsasən, Bakı quberniyasının Şamaxı qəzasının İsmayıllı kəndində 212 evdə 487 nəfəri kişilər, 463 nəfəri isə qadınlar olmaqla 950 nəfər sünni təriqətli müsəlman Azərbaycan tatarı yaşayırdı.

13–22 aprel 2019-cu il tarixində aparılmış Ümumazərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən İsmayıllı şəhərində (ümümillikdə 87500) 55,004 nəfər (7,550 nəfəri kişilər, 7,454 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.

## Tarixi
İsmayıllı rayonu ərazisi e.ə II və I əsrdə Albaniyanın ərazisinə daxil olmuşdur. Girdimançayın dərəsini ətrafında isə güclü Alban dövləti mövcud olmuşdur. İndiki İsmayıllı şəhəri 1959-cu ilə kimi kənd, 1967-ci ilə kimi isə şəhər tipli qəsəbə olub. 1967-ci il 14 yanvarda bura rayon tabeli şəhər statusu verilib.

## Turizm
Şəhərdə "Qız qalası" istirahət zonası Ax-Ox çayın sahilində Nağakənd bölgəsində yerləşir.

## Mədəniyyəti
İsmayıllı 2027-ci il üçün Azərbaycanın “Gənclər Paytaxtı” seçilib.

## İstinadlar
Panqasius

**Pangasius hypophthalmus** (Pangasius hypophthalmus) – Naxakimilər dəstəsinin panqauslar fəsiləsinə aid balıq növü.

Panqasius balıqları Vyetnam və Çində xüsusi fermalarda yetişdirilir. Son illər Vyetnamda bu sahə aktiv inkişaf etməkdədir. Bu balıqlar tərəvəz, kiçik balıq, soya, düyü və digər kalorili yeyəcəklərlə bəslənirlər. Ancaq mütəxəssislər hesab edirlər ki, onların yeyəcəklərinə süni, kimyəvi birləşmələr də əlavə olunur. Çünki bu fermalarda saxlanan panqasiusların çəkisi yarım ildə 2 kiloya çatır.

Vyetnam Dəniz Məhsulları İxracı və İstehsalçıları Assosiasiyasının məlumatına görə, 2009-cu ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycana 124 min ton (!) panqasius ixrac olunub. Bu məhsulun bazar dəyəri 272 min 372 dollardır.

2022-ci ildə ABŞ bazarlarına pangasius ixracı rekord qırdı.https://www.tridge.com/news/the-price-of-pangasius-exported-to-the-us-market-s

## İstinadlar