open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bizans-Genuya müharibəsi (1348-1349)

**Bizans-Genuya müharibəsi (1348-1349)** – 1348-1349-cu illərdə Bizans İmperiyası və Genuya Respublikası arasında Bosfor boğazından keçidə görə qoyulan xərac üstündə baş verən müharibə.

## Müharibə qabağı vəziyyət
1261-ci ildə bağlanan Nimfeya müqaviləsindən sonra Genuya Qalatada məskən salır. Bosfordan keçməklə ticarətdən Qalatanın gəliri 200.000 qızıl olan zamanı Bizans İmperiyası 30.000 qızıl gəlir gətirirdi. Bizans donanması dağılmış vəziyyətə gəlir və genuyalılar öz sərfəli mövqeylərində qalırdılar.

## Müharibənin gedişi
Bosfor üzərində hakimiyyəti əla almaq üçün VI İoann ticarət və döyüş gəmilərinin tikilməsini əmr edir.

Qalatiyalılar imperatorun müharibəyə hazırlaşdığını görüb Qalatiyada müdafiə üçün tikililər tikirlər, daha sonra Genuya donanması Konstantinopola hücüm edir. Fırtına və yunan admirallarının təcrübəsizliyi nəticəsində Bizans donanması döyüşdən qabaq məhv olur. Buna cavab olaraq Bizans ordusu Qalatiyanın mühasirəsinə başlayır. Bir-neçə həftədən sonra Genuyadan bir qrup səlahiyyətli şəxs gəlir və Genuya Respublikası ilə Bizans İmperiyası arasında sülh müqaviləsi bağlanır.

Müqaviləyə əsasən Genuya 100.000 qiperpir təzminat ödəyir, Qalatadan kənər olan torpaqları Bizans İmperiyasına verir, eləcə də Konstantinopola hücüm etməməyə söz verir..

## Mənbə
*Georgi Ostroqski.  *History of the Byzantine State*, Rutgers University Press, (1969)
*John Norwich. *A Short History of Byzantium*, Alfred A. Knopf Press, New York, (1997)
Yun

**Yun** — bəzi məməli heyvanların dərisinin üstünü örtən və heyvandan (adətən qoyun, dəvə və s.) qırxılan tüklər.

## Ümumi məlumat
Lifli materiallar içərisində birincilik təşkil edən yun əsrlər boyu toxuculuq peşəsi üçün ən yüksək xammal hesab edilmişdir. Bunun üçün insanlar ən çox qoyun yunundan istifadə etmişlər.

Qoyun bir qayda olaraq iki dəfə, nadir hallarda il pis gəldikdə, bir dəfə qırxılır. Qırxın dövrü iqlim şəraitilə əlaqədardır. Qırxına aran yerlərdə tez, dağ yerlərində nisbətən gec başlanır. Qırxın yaz və payızda aparılır. Qırxını çobanlar özləri aparır. Bəzən də köməkçilər çobanın və ya sürü sahibinin qohum-əqrəbasından olur. Qırxın qırxlıq aləti vasitəsilə aparılır. Hər bir qırxınçı gündə 20–30 baş, təcrübəli qırxınçılar isə 40 başa qədər qoyun qırxa bilər.

Yaz qırxını sürülər yaylağa aparılmazdan əvvəl, payız qırxını isə sürülər yaylaqdan qışlağa dönən vaxt aparılırdı. Yaz yunu daha keyfiyyətli və toxuculuq üçün əlverişli sayılır. Xalq arasında "yapağı" payız yunu, "güzəm" yaz yunu adlanır. Bir qayda olaraq, qoyunun qırxılığa düşüb ölməməsi üçün onu ac olan zaman qırxırlar. Sürü arxaca yığılır. Çoban qoyunu tutub yıxır və qırxılıq ipi ilə qoyunun ayaqlarını bağlayır.

Dəvə yunu əsrlər boyu ən keyfiyətli və ondan hazırlanan paltar və palazlar ən davamlı hesab olunmuşdur. Onun yunu zərif yunlu qoyunun yunundan yüksək qiymətləndirilir. Bir qayda olaraq dəvə ildə bir dəfə aprel-may aylarında qırxılır. Qırxım vaxtı qışın uzun sürməsi, yayın tez gəlməsi ilə bağlıdır. Qışdan gümrah çıxan dəvə yununu tez tökmək istədikdə onu əllə asanlıqla yolmaq olur. Dəvə arıq düşəndə onu qırxılıqla qırxırlar. Dəvənin yununun miqdarı yaşı, cinsi və bəslənməsindən asılıdır. Dəvə 13–15 kq, bəzən də artıq yun verir.

Dəvə yunundan təkcə toxuculuqda deyil, həm də, xalq təbabətində istifadə olunmuşdur. Adətən, dəvə yununu yandırıb isti külünü yaraya qoymaqla qanaxmanı dayandırırlar. Bədnəzərdən qorunmaq üçün də dəvə yunundan istifadə etmişlər. Müəyyən miqdar dəvə yununu parçaya tikib insanın və ya heyvanın münasib yerinə bərkidirlər.

Yerli əhali yundan keçə, xalça, parça, çuval, xurcun, heybə, sicim, örkən və s. şeylər toxuyub hazırlamışlar.
Geophilomorpha

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Fəsilələri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sümükcələr

***' ()- sinfinə aid [[heyvan]] dəstəsi.

== Xarici quruluşu ==
Sümükcələrdə qısa, tünd-[[qəhvəyi]], daim 15 cüt yeriş ayaqlı bədən olur. Bədənin uzunluğu 5–50 mm arasında dəyişir. Öndən başın böyürlərində 13–100 buğumlu antenalar və müxtəlif sayda sadə gözcüklər yerləşir. Sümükcələr nəm və qaranlıq yerləri sevir, yumşaq və rütubətli meşə döşənəyinə üstünlük verirlər. Ancaq torpaqda və açıq sahələrdə də onlara rast gəlmək olur.

== Həyat tərzi ==
[[Azərbaycan]]da aşkar edilmiş növlərin böyük hissəsi Lithobius (14 növ) və Monotarsobius (18 növ) cinslərinə aiddir. Hessebius və Harpolithobius cinslərinin hərəsindən 1 növ qeydə alınmışdır (Bababəyova, 1993). [[Böyük Qafqaz]] rayonlarından 10 növ məlumdur: Harpolithobius perplexus Zal., Lithobiys portschinskii Ssell., L.viriatus Ssel., L.kessleri Ssel., L.pussillus Latz., L.antipai Matic., Monotazsobius curtipes C. K. və b. Növlərin çoxu [[Şəki]]-[[Zaqatala]] zonasında qeydə alınmışdır. Onlar döşənəkdə, torpağın yuxarı qatında, yarpaqlı meşələrdə ağac qabıqlarının altında yaşayır. Burada qeydə alınmış Lithobius antipai Matic Azərbaycanın başqa təbii zonalarında tapılmamışdır. [[Kiçik Qafqaz]]ın ayrı-ayrı biogeosenozlarında qeydə alınmış 8 növdən Lithobius asoer laeviceps Zal., L. Oblongus Ssel. yalnız biri zona üçün səciyyəvidir. Dağ-meşə qonur torpaqlarda Lithobius kessleri Ssel., Monotarsolius lencoranicus Zal., [[üzüm]] və [[yonca]] altındakı [[şabalıdı]] ([[boz]]-[[qəhvəyi]]) torpaqlarda Lithobius viriatus Ssel., Monotarsolius Lencoranicus Zal. aşkar edilmişdir. Sümükcələrin ən böyük qrupu (14 növ) [[Lənkəran]] zonasının rayonlarında qeydə alınmışdır. Bu zonanın kütləvi növlərindən hirkan enliyarpaq meşələrində döşənəkdə və torpağın yuxarı qatında (0–10 sm), eləcə də [[çay]], [[limon]], [[üzüm]] plantasiyalarında yaşayan Litholius viriatus Ssel., L.piceus L. K., Monotarsobius lencoranicus Zal. göstərmək olar. [[Kür]]-[[Araz]] ovalığı rayonlarında yalnız iki növ qeydə alınmışdır: Lithobius cronebergii Ssel. və Monotarsobius curtipes C. K. (Ağsu rayonunda).

== Yayılması ==
Bütün dünyada məlum olan 1100-ə yaxın növdən [[MDB]]-də 131, [[Qafqaz]]da — 54, [[Azərbaycan]]da – 24 növ və yarımnöv qeydə alınmışdır. [[Azərbaycan]]da [[Böyük Qafqaz]],
[[Kiçik Qafqaz]], [[Şəki]]-[[Zaqatala]], [[Lənkəran]] zonalarında və [[Ağsu rayonu]]nda yayılmışdır.

== Təsnifatı ==
***Cinslər***:
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
***Növlər**''
* **'
* **'
* **'
* **'
* **'
* **'
* **'
* **'
* **'
* **'
* **'
* **'
* **'
* **

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Skolopendrlər

**Skolependrokimilər dəstəsi** ()-Buğumayaqlılar tipinin Dodaqayaqlılar sinfinə aid olan dəstə.

## Xarici quruluşu
Skolependrokimilərın nisbətən enli sıx bədəni, kriptopidlərin solğun, sqolodirlərin tünd rəngi, 15-23 cüt ayaqları olur. Skolependrokimilərin ayaqları təkcə sürətli yerişə və qaçışa deyil, həm də qidanı möhkəm tutmağa uyğunlaşmışdır.

## Həyat tərzi
Skolependrokimilər – başlıca olaraq tropiklərdə və subtropiklərdə yaşayan ən iri çoxayaqlılardır. Skolependrokimilərin çoxu daşların altında, qayaların yarıqlarında və b. bu kimi sığınacaqlarda yaşayırlar. İstisnasız olaraq gecələr sığınacaqdan çıxıb, müxtəlif onurğasızları ovlayırlar. İri skolependrokimilərin, məsələn nəhəng skolependrokimilər (Scolopendra gigantea) quşlara, kərtənkələlərə, quru qurbağalara hücum halları da məlumdur. 
Əsl skolopendrlər fəsiləsinin (Scolopendridae) nümayəndələri yırtıcıdırlar. Onlar torpağın səthinə çıxır, başlarının böyürlərində sadə gözcük topalarından ibarət olan gözləri olur.  Skolopendr müxtəlif həşəratlarla (böcəklər və onların sürfələri, yüyrəklər, düzqanadlılar), hörümçəklərlə, bəzən isə molyusklarla qidalanırlar. Halqalı skolopendr çox kəskin təsirli zəhər ifraz edir, ancaq onun sancması insan üçün ölümcül deyil.
Əsl skolopendrlər tək-tük halda Kür-Araz ovalığında və Abşeronda yovşan-efemer bitkilər altındakı torpaqlarda da tapılmışdır. Kor skolopendrlər fəsiləsi (Cryptopidae) ikinci dəfə torpaqda yaşamağa keçmiş və qaranlıqda yaşaması ilə bağlı olaraq görmə qabiliyyətini itirmiş çoxayaqlıları birləşdirir.

## Yayılması
Skolependrokimilərin 540, MDB ərazisində 13 növü məlumdur. Rusiyanın Avropa hissəsinin cənubunda və Aralıq dənizi ölkələrində uzunluğu 10 sm-ə çatan halqalı skolopendr (Scolopendra singulata) yayılmışdır. Azərbaycanda Abşeronun quraq yerlərində daşların altında, şərqi Aralıq dənizi ərazilərində yayılmış Scolopendra aralocaspia Kessl. və Scolopendra singulata Latz. tez-tez rast gəlmək olar.Bu fəsilədən Şəki rayonunda Cryptops punctatus C.L.koch tapılmışdır. Lənkəran zonası və Kiçik Qafqazın xam və mədəniləşmiş torpaqlarında 1 m²-də bir neçə kor skolopendrə Gryptops sp. rast gəlmək olar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbayvcanın heyvanlar aləmi, II cild. Bakı, Elm, 2004

## Xarici keçidlər
* Skolopendrlər

## Həmçinin bax
Monro doktrinası

**Monro doktrinası** (ing.*Monroe Doctrine*) - 1823-cu ilin iyul ayinda Amerika kontingentinin Avropa müstəmləkəçilik niyyətlərinə bağlanması ideyası barədə ABŞ prezidenti Ceyms Monronun müraciəti Amerika Dövlət katibi Con Kuinsi Adams tərəfindən konqresə təqdim olunmuşdur. Siyasi doktrina kimi, ilk dəfə İspaniya hökuməti üçün xəbərdarlıq şəklində təqdim olunmuşdur. Konqresdə oxunan və "Monro doktrinası" kimi tanınan bu müraciət "Müqəddəs İttifaq"ın İspaniyanın keçmiş müstəmləkələrində öz ağalığını bərpa etmək istəyinə qarşı irəli sürülmüşdür. "Monro doktrinası"nda dünyanın Amerika və Avropa sistemlərinə bölünməsi prinsipi elan edilir, ABŞ-nin Avropanın daxili işlərinə qarışmayacağına təminat verilir, eyni zamanda Avropadan Amerika dövlətlərinin daxili işlərinə qarışmamaq tələb olunurdu. "Monro doktrinası" Qərb yarımkürəsində ABŞ-nin nüfuz dairəsini genişləndirmək imkanını artırırdı.
Can

**Can** — bəzən psixika termininin sinonimi kimi işlədilən termin.

Fəlsəfə tarixində bu anlayışla insanın idealizimdə xüsusi qeyri-maddi substansiya ilə eyniləşdirilən daxili aləminə baxış ifadə olunmuşdur. İbtidai insanların təsəvvüründə Can nə isə maddi bir şey hesab edilmişdir (qan, nəfəs və s.). Dində can dedikdə bədəndən asılı olmadan "o dünyada" müstəqil mövcud olan nə isə qeyri-cismani, ölməz, qeyri-maddi qüvvə başa düşülür. İdealist fəlsəfədə Can şüurun bu və ya digər ünsürü ilə eyniləşdirilir. Platonda bu əbədi ideyalar, Hegeldə ruhun materiya ilə əlaqəsində ən aşağı hissi təzahürüdür (hiss edən və fəal Can.). Dualist təlimlərdə Can nə isə əzəli və bədənlə birlikdə mövcud olan bir şey kimi başa düşülür (Dekart, Spenser, Vundt, Cems). XIX əsrə qədərki materializimdə (Demokrit, metafizik materizlizm) Can törəmə, iknci bədəndən asılı hesab edilmişdir. Lakin burada psixi fəaliyyət olmaq etibarilə Can adi mexaniki və yaxud fiziki-kimyəvi, proseslərə müncər edilirdi. Çox vaxt ayrı-ayrı materialist filosoflar aləmin ümumiliklə Canlılığına ehtimal etmişlər (Hilozoizm). İnsan psixikasının həqiqi elmi izahı dialektik materializmdə verilmişdir. Bu fəlsəfə müasir təbiətşünüslığın məlumatları əsasında Can haqqında qeyri-elmi, idealist təsəvvürləri rədd edir.

## İstinadlar
Skutigerlər

**** ()- sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Xarici quruluşu
Skutigerlər qamətli bədənə malik, 15 cüt ayağı olan çoxayaqlılardır. Bədənin uzunluğu 15-45 mm arasında dəyişir. Bədənin səthi, quraq şəraitdə yaşamağa imkan verən sukeçirməz kutikula ilə örtülmüşdür. Milçəktutanların nazik uzun ayaqları, onların açıq səthdə cəld hərəkət etməyə uyğunlaşdığını göstərir. Başının böyürlərində yerləşmiş sıx gözcük topaları cücülərin mürəkkəb faset gözlərini xatırladır.

## Həyat tərzi
Milçəktutanlar sığınacaqlardan torpağın açıq səthində yaşamağa çıxmağa qabildirlər. Gecə milçəktutanlar evlərin divarları üzərində qaçaraq milçək ovlayırlar. Bir çox cənub ölkələrində qansoran cücüləri məhv etmək üçün milçəktutanları qoruyurlar.

## Yayılması
130 növdən MDB-də 2, Azərbaycanda (Abşeronda) 1 növ qeydə alınmışdır.

## Təsnifatı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Məhəbbət Kazımov

**Məhəbbət Kazımov** (2 iyul 1953, Çorman, Laçın rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ – 27 yanvar 2014, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti (2012).

## Həyatı
Əsl adı Möhübbət Allahverdi oğlu Kazımov 1953-cü il iyul ayının 2-də Laçın rayonunun Çorman kəndində anadan olmuşdur. Ailədə səkkiz bacı, dörd qardaş olublar. Atası Allahverdi kənd təsərrüffatı ilə məşğul olub. Anası Südabə isə evdar xanım olmuşdur. Məhəbbət Kazımov ilk təhsilini Şamkənd kənd orta məktəbində alıbdır. Kiçik yaşlarından istedadına görə digər bacı-qardaşlarından seçilmişdir. Musiqi təhsili alması üçün qohum-əqrabanın təkidi ilə 1974-cü ildə Bakı şəhərinə getmişdir. Asəf Zeynallı adına musiqi texnikumuna qəbul olunmuşdur. İlk muğam dərslərini Nəriman Əliyevdən almış, sonradan Ağaxan Abdullayevin sinifində oxumuşdur.

1976-cı ildən peşəkar səhnədə çıxış edirdi. "Dan Ulduzu" ansamblının solisti olmuşdur. Azərbaycanın bir çox konsert salonlarında öz tamaşaçılarına solo konsertlər vermişdir. Bir çox xarici ölkələrdə, Türkiyədə, Rusiyada, İranda, Çexoslovakiyada və başqa ölkələrdə qastrol səfərlərində olubdur. Məhəbbət Kazımov əsasən Azərbaycan milli musiqisi janrında, bir çox tanınmış mahnı və muğamlar oxuyubdur. Ən çox sevilən mahnılarından biri də "Laçınım" mahnısıdır. 14 sentyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülmüşdü.
 
1990-cı ildə ailə həyatı qurub, üç övlad atası idi.

27 yanvar 2014-cü ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib. O, yanvarın 28-də Xırdalan qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Məhəbbət Kazımov vəfat edənə qədər "Laçın" instirumental ansambılının rəhbəri olmuşdur.

## Mənbə
*Tapdıq Əlibəyli, "Yanğını sevdim yandığım zaman", "Nisgil odu" (kitab), Bakı, 2005. səh. 102-104.
* "Məhəbbət Kazımovun müsahibəsi", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (1), 2011, Bakı, “Elm və təhsil”, 2011.
*Şamil Süleymanov, "Ruhu nigaran qalmasın Məhəbbətimizin, Biz mütləq Laçına qayıdacağıq", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (12), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2014. səh. 21-23.
*Qəni Qəmli, "Laçınla yaşadın, Laçınsız qaldın", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (12), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2014. səh. 75-77.
*Aqşin Hacızadə, "Laçına tac olan bir tacım gedir", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1 (12), Bakı, "Bəxtiyar-4" nəşriyyatı, 2014. səh. 91-93.
*Tapdıq Əlibəyli, "Laçınım səs çəkir...", "Sözün dan yeri" ( kitab) Bakı, 2014, səh. 130-135.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Laçın müharibəsi bitdi, amma “Laçınım” davası: “Bu, abırsızlığın son həddidir”
Veratrum californicum

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması

## Botaniki təsviri

## Ekologiyası

## Azərbaycanda yayılması

## İstifadəsi

## Ədəbiyyat
Vaxtsızçiçəkkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi. 2016-cı ilə olan məlumata əsasən fəsilə ümumi 285 məlum növü olan 15 cinsdən ibarətdir.

## Cinsləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Sandersonia və Gloriosa cinslərinin hibridi
* 
*  Sandersonia və Gloriosa cinslərinin hibridi
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şilyan (dəqiqləşdirmə)

*Şilyan xalçaları — 
*Şilyan bələdiyyəsi — 
*Şilyan — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Yuxarı Şilyan — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Təzə Şilyan — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Trillium flexipes

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Sallaq trillium yazda çiçəkləyən çoxillik bitkidir və daha çox ABŞ-nin qərb hissələrində yayılmışdır.
Bəzi populyasiyaları Filadelfiyanın şərqində və Alabama ştatının cənub hissələrində yayılıb.
Kanadada bitki nadir hallarda rast gəlinir və burada onun yox olma təhlükəsi var və bitki qorunur.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Britaniya Milli Kitabxanası

**Britaniya Milli Kitabxanası** — Böyük Britaniyada kitabxana. ABŞ Konqres Kitabxanasını da geridə qoyaraq 170 milyonu keçən vəsaitlə dünyanın ən böyük kitabxanası hesab olunur.

Britaniya Milli Kitabxanası 5 kitabxana sistemini birləşdirir. 1759-cu ildə yaranan Britaniya Milli Kitabxanasında əvvəl az sayda kitab olmuşdur. İxtisasca həkim və bioloq olan ser Hans Sloan özünün botanika, zoologiya və mineralogiyaya aid kitablarını kitabxanaya bağışladıqdan sonra burada kitab fondunun sayı 3500 nüsxəyə çatıb. Hans Sloan öz vəsiyyətnaməsində bildirir ki, dövlət bu kitabxananı qorumaq üçün tədbirlər görməlidir. İngiltərə parlamenti kitabxananın qorunması haqqında qanun qəbul edir.

Bu gün Britaniya Milli Kitabxanasında tibb elminə, Britaniya imperiyasının, ayrı-ayrı Avropa dövlətlərinin tarixinə aid qədim sənədlər və dünyanın demək olar ki, bütün dillərində çap olunmuş 150 milyona yaxın kitab saxlanılır. Bundan əlavə, İngiltərə və İrlandiyada çap olunan gündəlik qəzetlər buraya gətirilir. Fondlarında 310 000 əlyazması, 4 milyondan çox xəritə, 260 min musiqi valları və filateliya kolleksiyası saxlanılır. Filateliya kolleksiyasında 8 milyondan çox marka var. Musiqi fondunda 19 əsrə aid silindr formasında hazırlanmış səs yazıları, həmçinin müasir SD, DVD və mini-disklər mühafizə olunur.

## Mənbə
* Dünya kitabxanaları: Britaniya Milli Kitabxanası
Harvard Universitetinin Kitabxanası

**Harvard Universitetinin Kitabxanası** — ABŞ-də kitabxana
   
Harvard Universitetinin Kitabxanası (ABŞ) özündə kollec, muzey, məktəb, elmi-tədqiqat mərkəzləri və s. olmaqla 100-ə yaxın müəssisənin kitabxanasını birləşdirir. Bu dünyada ən böyük akademik kitabxana sistemidir. Bu cür sistemin təməli 1638-ci ildə qoyulub. Con Harvard adlı zadəgan öz vəsaiti hesabına kollec yaradır və kollecə özünün 400 cildlik şəxsi kitabxanasını və var-dövlətinin yarısını bağışlayır. Bir ildən sonra kollecə onun adı verilir. Müasir dövrümüzə qədər bu kitabxanadan ancaq bir neçə kitab gəlib çatıb. Beləki, 1764-cü ildə baş vermiş yanğın zamanı kitab kolleksiyası məhv olur. Ancaq ayrı-ayrı adamların köməyi və ianələr hesabına kitabların sayı getdikcə çoxalır. Hazırda kitabxananın ümumi kitab fondu 16 milyondan artıqdır və Konqres Kitabxanasından sonra ABŞ-də ikinci böyük kitabxana hesab olunur.

Harvard kitabxana sisteminin ən geniş kitabxanası 1907-ci ildə bu kollecin məzunu olmuş Harri Vaydnerin adını daşıyan kitabxanadır. Harri Vaydner məşhur "Titanik" gəmisi batarkən həlak olmuş sərnişinlərdən biri olub. Ölümündən sonra anasının xahişi ilə kitabxanaya onun adı verilib.

Kitabxanada slavyan, Yaxın Şərq və yəhudi ədəbiyyatı nümunələrindən ibarət 5 milyon nüsxəlik kitab fondu, həmçinin 3000-ə yaxın inkunabul (Avropada kitab çapına başlanılan gündən 1501-ci ilədək kustar üsulla çap olunan kitablar belə adlanır) XVI-XVII əsrlər Avropa mədəniyyəti, incəsənəti və tarixinə aid kitablar qorunur.

## Mənbə

*Dünya kitabxanaları: Harvard Universitetinin Kitabxanası 

## Həmçinin bax

*Harvard Universiteti
Almaniya Milli Kitabxanası

**Almaniya Milli Kitabxanası** — Almaniyada kitabxana
   
Almaniya Milli Kitabxanası bu ölkənin əsas arxiv və biblioqrafiya mərkəzi sayılır. Kitabxananın əsas vəzifəsi dünya ölkələrində çap olunan sənədlərin alman dilində çap edilərək qorunub saxlanılmasıdır. 1914-cü ildən fəaliyyət göstərir. Kitabxananın binaları Almaniyanın 3 şəhərində - Leypsiq, Frankfurt-Mayn və Berlində yerləşir. Bu kitabxanalar əvvəlcə ayrılıqda fəaliyyət göstəriblər. 1976-cı ildə hər üç kitabxana birləşib və Almaniya milli kitabxanası adlandırılıb.

Leypsiq kitabxanasında bədii və elmi əsərlər, Frankfurt-Maynda tarixi sənədlər, Berlində isə daha çox musiqi diskləri, qədim vallar saxlanılır. Hazırda Almaniya Milli Kitabxanasında hüquq, fəlsəfə və tibb elminə aid 23 milyon cilddə yaxın müxtəlif sənədlər, kitablar, əlyazmalar və digər biblioqrafiya məhsulları saxlanılır.

## Mənbə

*Dünya kitabxanaları: Almaniya Milli Kitabxanası

## Xarici keçidlər
Koko Şanel

**Koko Şanel** (; ) — Fransalı modelyer. Bu şəxs dizaynerlər arasında yeganə şəxsdir ki, Time jurnalının 20-ci əsrin 100 ən önəmli insan siyahısında yer alıb. Əsl adı Qabriyella olan dizayner məşhur Koko adını çox sevdiyi *ko kori ko* mahnısından götürüb. Əvvəl səhnə müğənnisi olmaq istəyən Şanel, sonra bir çoxları onu bəyənmədiyinə görə bu sənəti atıb. Ömrünün sonunadək narkotik vasitələrdən istifadə edən Şanel Kameliya adlı narkotik vasitə kimi istifadə edilən çiçəyin quruluşunu öz dizaynında istifadə edib.

## Həyatı
Qabriel Şanel 1883-cü il avqustun 19-da Fransanın Overni şəhərində dünyaya gəlmişdi. 18 yaşından geyim dükanında satıcı kimi işləyir, boş vaxtlarında isə kabaredə mahnı oxuyurdu. Onun tanışları, dostları sırasında məşhur musiqiçi və rəssamlar, hersoq və knyazlar vardı.

O, 1910-cu ildə özünün geyim dükanını açır. Burada qadın şlyapaları satılırdı. 1912-ci ildə Koko Şanel özünün "Şanel Moda evi"ni açır, amma Birinci Dünya müharibəsi onun bu işini yarıda qoyur. Yalnız müharibədən sonra — 1919-cu ildə "Şanel Moda evi" fəaliyyətini bərpa edir.

Onun başladığı bütün işlər uğurla nəticələnirdi. 1921-ci ildə "Chanel № 5" ətirləri meydana çıxdı. Bu ətirlər həqiqətən ətriyyat aləmində yenilik idi. Dünyanın bir çox məşhurları, Jaklin Kennedi, Merlin Monro və başqaları hər zaman bu ətirdən istifadə edirdi. Bu Koko Şanel üçün çox böyük uğur idi.

İllər ötdükcə Şanelin sədası dünyanın hər tərəfinə yayılırdı. Şaneli hamı izləyir, onunla maraqlanırdılar. Onun şöhrəti ilə bərabər var-dövləti də artırdı. 1939-cu ildə İkinci dünya müharibəsi başlandı və Şanelin moda evi, butikləri bağlandı. Şanelin adı siyasi qalmaqallarda da hallanmağa başlandı. Onu hətta həbs də etmişdilər.

1940-cı illərdə Fransada Kristian Diorun moda aləminə gəlişi xanım Şanel üçün daha bir zərbə oldu. Şanelin qadınlar üçün yaratdığı rahat və sadə geyimlər yavaş-yavaş aradan çəkilirdi. Bir vaxtlar dəbdə olan darıxdırıcı, rahat olmayan geyimlər yenidən dəbə qayıdırdı, amma Şanel bu geyimlərin tezliklə bəyənilməyəcəyini bilirdi. Ehtimalları onu aldatmadı. Koko Şanel yenidən öz işinə qayıdır. Çoxsaylı insanlar yenidən Şanel markalı geyimlərə üstünlük verməyə başlayırlar. O, yenidən növbəti üslub üzərində çalışmağa başlayır. Bu dəfə işlədiyi geyimlərdə klassik dəb üstünlük təşkil edir. Başqa modelyerlər də onun işlərindən, ideyalarından yararlanaraq, öz kolleksiyalarında istifadə edirdilər. Bu isə Şanelə böyük sevinc və fərəh verirdi.

Koko Şanel 88 il ömür yaşadı. Onu hələ sağlığında *"moda aləminin filosofu"* adlandırırdılar. XX əsrin qadın silueti Qabriel Şanel 1971-ci il yanvarın 10-da Parisdə dünyasını dəyişdi.

## İstinadlar
Çin Milli Kitabxanası

**Pekin Milli kitabxanası** (, NLC) — Çinin ən böyük kitabxanası.

## Fəaliyyəti
Pekin Milli Kitabxanası 1909-cu ildə fəaliyyətə başlayıb. Əvvəlcə Pekin Universitetinin tərkibində olub, 1916-cı ildə isə ona ölkənin əsas kitabxanası statusu verilib. Kitabxana 3 binada yerləşir. Bu kitabxana dünya kitabxanaları sırasında beşinci yeri tutur, ərazisi 170.000 kvadrat metr təşkil edir. Onun fondlarında 260 milyon cild kitab və sənədlər saxlanılır. Hər il bu say 600–700 min ədəd yenilənir.

Burada xüsusi fondda 1 milyon nadir kitab, qədim atlas və xəritələr, Çində yaşayan milli azlıqların dilində çap olunmuş bədii əsərlər, görkəmli adamların əlyazmaları, tarixi sənədlər saxlanılır. Kitabxana ilin bütün günləri açıq olur, gündə 8 min adama xidmət edir. Eləcə də sutkada 24 saat ərzində oxuculara İnternet vasitəsilə onlayn xidmət göstərir.

## Mənbə

* Rəsmi sayt 
* Yeni korpus
Rusiya Dövlət Kitabxanası

**Rusiya Dövlət Kitabxanası** — Rusiyada kitabxana

Moskva şəhərində yerləşən Rusiya Dövlət Kitabxanası saxlanılan kitab fondlarının, sənədlərin həcminə görə Avropada birinci, dünyada ikinci kitabxana hesab olunur. Kitabxanada 367 dildə yerli və xarici sənədlər, nadir kitablar, musiqi notları, səs yazıları, müxtəlif dissertasiyalar, qəzet və jurnallar qorunub saxlanılır. Ümumi kitab fondu 43 milyon nüsxəyə yaxındır. Kitabxanaya hər gün orta hesabla 4000 ziyarətçi gəlir, 200 nəfər yeni oxucu üzv yazılır. Kitabxananın virtual oxu zalları fəaliyyət göstərir. 1992-ci ildə bu kitabxana "Ginnesin rekordlar kitabı"na düşüb. Kitabxananın ayrı-ayrı fondları Moskvanın müxtəlif yerlərində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Adres-kalendar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dünya kitabxanaları: Rusiya Dövlət Kitabxanası
Konqres Kitabxanası

**Konqres Kitabxanası** () — ABŞ-də kitabxana

ABŞ Konqres Kitabxanası 1800-cü il aprelin 24-də ABŞ prezidenti Con Adamsın göstərişi ilə yaradılıb. Prezident kitab alınmasına və saxlanılmasına o vaxtın pulu ilə böyük məbləğ — 5 000 dollar pul ayırır və qərar imzalayır ki, kitabxananı ancaq prezidentlər, Konqresin üzvləri ziyarət edə bilərlər. O vaxtdan etibarən kitabxananın adı Konqres Kitabxanası qalır.

1814-cü ildə ABŞ-Britaniya müharibəsi vaxtı kitabxana demək olar ki, məhv olur. İngilis əsgərləri kitabxananın yerləşdiyi Kapitoli binasını yandırırlar. 3000-dən çox kitab məhv olur. Eks-prezident və kitab həvəskarı Tomas Cefferson özünün yarım əsr ərzində yığdığı 6487 cilddən ibarət kitabxanasını kitabxanaya bağışlayır. Belə bir kitabxana ABŞ-də heç kimdə yox idi.

Konqres Kitabxanası Britaniya Milli Kitabxanasından sonra dünyanın ən böyük kitabxanası hesab olunur. Onun fondlarında saxlanılan kitablar 470 dildədir, yarısından çoxu ingilis dilindədir. Ümumi kitab fondu 150 milyondan çoxdur. Əlavə olaraq 32 milyondan çox digər çap məhsulları, 12.5 milyon fotoşəkil, 5.3 milyon coğrafiya xəritələri, 5.6 milyon not və 62 milyon əlyazması saxlanılır.

## Mənbə
* Dünya kitabxanaları: ABŞ Konqres Kitabxanası 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tacikistanda Yeni il

**Yeni il Tacikistanda** — Tacikistanda təntənə ilə qeyd olunan bayram

Tacikistanda əsl Yeni il bayramı Novruz hesab olunsa da, yeni təqvim ilinin başlanması da bayram edilir. Eyni zamanda bu bayram tacik xalqının ənənələrinə uyğun formada qeyd edilir.

Tacikistanda Şaxta babanı "Bobbi Barfi", Qar qızı isə "Barfak" adlandırırlar. Bunlar uşaqların ən sevimli personajlarındandır. Ölkədə Yeni il tətili yanvar ayının 1-dən 4-ə qədər elan edilir.

Tacikistanda Yeni il həm də ailəvi bayram hesab olunur. Məsələn, ailələr süfrələrə müxtəlif, fərqli yeməklər düzər və ailə üzvləri süfrə arxasına toplaşarlar.

## Mənbə

*Yeni il dünyada necə qeyd edilir?
İngiltərədə Yeni il

thumb|
**Yeni il İngiltərədə** — İngiltərədə təntənə ilə qeyd olunan bayram

İngiltərədə Yeni ildə ən çox sevinən uşaqlardır. Çünki bütün gecəni küçələrdə ticarətçilər maraqlı oyuncaqlar, maskalar, hava şarları satırlar. Yeni il axşamı ingilislər ənənəvi ağ pudinq yeyirlər. Lakin onlar bunu çox ehtiyatlı edirlər - çünki pudinqin içərisində çoxlu yemək üçün yararsız şeylər də olur. Odur ki, pudinq lotereya kimidir, kimə yaxşısı, kimə pisi düşür.

## Mənbə

*Yeni il dünyada necə qeyd edilir?

## Həmçinin bax

*Böyük Britaniyada Yeni il

## Xarici keçidlər
Şotlandiyada Yeni il

thumb|
**Yeni il Şotlandiyada** — Şotlandiyada təntənə ilə qeyd olunan bayram

Şotlandiyada Yeni il ərəfəsində çəlləkdə qatran yandırır və çəlləyi bütün küçə boyu diyirləyirlər. Şotlandlar üçün bu, köhnə ilin yandırılmasıdır. Bundan sonra Yeni ilə yol açıqdır. Bu ölkədə hesab edirlər ki, Yeni ilin gəlişindən sonra evə girən ilk adam xoşbəxtlik və ya bədbəxtlik gətirir. Əgər evə hədiyyə ilə tündsaçlı kişi daxil olarsa, bu xoşbəxtlik əlamətidir.

## Mənbə

*Yeni il dünyada necə qeyd edilir?

## Həmçinin bax

*Böyük Britaniyada Yeni il

## Xarici keçidlər
İrlandiyada Yeni il

**Yeni il İrlandiyada** — İrlandiyada təntənə ilə qeyd olunan bayram

Yeni il ərəfəsində İrlandiyada evlərin qapıları taybatay açıq olmalıdır. İstənilən adam istədiyi evə daxil ola bilər, onu ən əziz qonaq kimi qarşılayacaq, bayram süfrəsi ətrafında ən şərəfli yerdə oturdacaq və şirin şəraba qonaq edəcəklər. Və *"Bu evdə və bütün dünyada sülh naminə"* badə qaldıracaqlar. O birisi gün bayramın dostlar və tanışlar arasında qeyd olunması adətdir.

## Mənbə

*Yeni il dünyada necə qeyd edilir?

## Xarici keçidlər
Danimarka Kral Kitabxanası

**Kral Kitabxanası** () — Danimarkanın Milli Kitabxanası. Dünya və Skandinaviyada ən böyük kitabxanalardan biridir.
   
Kitabxananın fondunda böyük sayda tarixi əhəmiyyətli nəşrlər saxlanılır. Burada Danimarkada ilk dəfə 1482-ci çap edilmiş kitabdan tutmuş, XVIII əsrdən başlayaraq çap olunan kitablar saxlanılır. Kitabxana 1648-ci ildə Danimarka kralı II Frederik tərəfindən açılıb. Ümumi istifadə üçün isə kitabxana 1793-cü ildən fəaliyyət göstərir. 1989-cu ildə o, universitet kitabxanasına çevrilib və 2005-ci ildə Danimarkanın Milli Kitabxanası adlandırılıb.

## Mənbə

*Dünya kitabxanaları: Kopenhagen Kral Kitabxanası
ARCNET

**ARCNet ()** — geniş yayılmış şəbəkədir. Lokal şəbəkənin sadə, ucuz, etibarlı və kifayət qədər qıvraq arxitekturasıdır. Ötürücü mühit kimi burulmuş **cüt**, **koaksial** və **optik-lifli** kabellərdən istifadə edilir. Verilənlərin ötürülmə sürəti 2,5 Mbit/s-dir. ARCNet şəbəkəyə qurğuların qoşulmasında şin və ulduz topologiyalarının xüsusiyyətlərindən istifadə edilir.

## Xarici keçidlər
* ARCNET

## Həmçinin bax
* Kompüter şəbəkələri
Rumıniyada Yeni il

[thumb|[1842-ci il]]
**Yeni il Rumıniyada** — Rumıniyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Bu ölkədə Yeni il axşamı süfrəyə içərisində kiçik sürprizlər - qəpiklər, farfor fiqurlar, acı bibər qabığı olan bayram qoğalı qoyulur. Qoğalda üzük tapılarsa, bu, o deməkdir ki, Yeni il çoxlu xoşbəxtlik gətirəcək. Acı bibər qabığı isə süfrə arxasına toplaşlanları yalnız güldürəcək.

## Mənbə

*Yeni il dünyada necə qeyd edilir?

## Xarici keçidlər
Bolqarıstanda Yeni il

**[[Yeni il]] Bolqarıstanda** — Bolqarıstanda təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Yeni il təqvimə qədəm qoyanda, saatın son zərbəsində Bolqarıstanda bütün evlərdə bir neçə dəqiqəlyə işıqlar söndürülür. Yeni il öpüşmələri başlayır.

## Mənbə

*Yeni il dünyada necə qeyd edilir?
Yunanıstanda Yeni il

**Yeni il Yunanıstanda** — Yunanıstanda təntənə ilə qeyd olunan bayram

Yeni ili qarşılamaq üçün qonaqlığa gedən Yunanıstan sakinləri özləri ilə daş götürür və onu qonaq gözləyən evin kandarına atırlar. Əgər daş ağırdısa, onda deyirlər - *“Qoy ev sahibinin sərvəti bu daş kimi ağır olsun”*. Yox, əgər daş kiçikdirsə, onda *“Qoy ev sahibinin gözünə düşən ləkə bu daş kimi kiçik olsun”* deyirlər.

## Mənbə

*Yeni il dünyada necə qeyd edilir?

## Xarici keçidlər
KJots

KJots — yazma kitabdir, KDE proekti uçun yaradılmışdır. Tez qeyd və məktub yaratmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Kitab və vərəg təşkil etmək uçun "Agaç" strukturnu istifadə edilir, onlarıi sərbəst dayişimək və adlarını dəyişmək olar. "Kitab"  WEB-baglantıları da təmin edir.

Yazma tərzi, Gnudiary, Tomboy (GTK+, Mono), GNote (C++ -da Tomboy), Tiddlywiki və digər Wiki-tərzinə oxşayır.

Kontack programina integrasiya edə bilər.

## Digər

*Tomboy – mono və gtk -də qeyid yaratmaq uçu bir programdir.
*Gnote – C++ -də Tomboy
*Evernote
*Nevernote – Evernote -nin analogu, Linux uçun

## Baglantilar
Oficial Web-sait
Hindistanda Yeni il

thumb|
**Yeni il Hindistanda** — Hindistanda təntənə ilə qeyd olunan bayram.

Bu ölkədə Yeni ili müxtəlif cür qarşılayırlar. Ölkənin şimal əhalisi özlərini ağ, qırmızı, cəhrayı və bənövşəyi çiçəklərlə, mərkəzində isə evləri bənövşəyi bayraqlarla bəzəyirlər. Qərbdə evlərin damında od qalayırlar. Bayram ərəfəsində analar böyük qablara uşaqlar üçün hədiyyələr, şirniyyatlar və gül qoyurlar. Yeni ilin ilk günü səhər uşaqları gözübağlı nimçəyə yaxınlaşdırırlar ki, onlar özlərinə hədiyyə seçsinlər.

## Mənbə
* Yeni il dünyada necə qeyd edilir?

## Xarici keçidlər
Alo

**Alo** — adətən, danışıq vaxtı telefon dəstəyi ələ götürüldükdə söylənilən ilk söz.

## Yaranması
**[[Telefon]]u** kəşf edənlər sırasında Antonio Meuççi, Filip Reys, Elişa Qrey və Aleksandr Qrem Bell adları çəkilir. Yalnız Bellin 10 mart 1876-cı ildə köməkçisi Tomas Uotsonla yaratdığı sınaq əlaqə uğurlu alınır və telefonun 1876-cı ildə Amerikalı ixtiraçı Aleksandr Qrem Bell tərəfindən icad edildiyi qəbul edilir.

**"Alo"** sözünün **Aleksandr Bellin** sevgilisinin adının qısaldılmış formasıdır. Sevgilisinin tam adı **Allessandra Lolita Osvaldo** olub. Aleksandr Bell ilk telefon xəttini sevgilisinin evinə çəkib. İş yerində telefonla zəng edənin Allessandra Lolita Osvaldodan başqası ola bilməyəcəyini düşündüyündən A.Q.Bell, dəstəyi qaldırarkən Allessandra Lolita Osvaldo deyirdi. Amma, bir müddət sonra sevgilisinin adını qısaldaraq "*Alo*" deməyə başladı. Telefonun kəşfindən başqa bir şey düşünməyən Aleksandr Bellin sevgilisi çox keçmədi ki, onu tərk etdi. Yaşlanmış Bell sevgilisinin bir gün ona zəng edəcəyi ümidi ilə yaşayırdı. Ona görə də o, kimin zəng eləməyindən asılı olmayaraq, hər kəsə "Alo" deyirdi. Bu gün hamımızın istifadə etdiyi "Alo" sözü o günlərdən günümüzə qədər gəlib çıxıb. Sevgilisinin onu tərk etməsinə baxmayaraq insanlar onun bu əvəzsiz kəşfini yüksək qiymətləndirmişdilər. Belə ki, 1922-ci ildə yağışlı avqust səhərlərinin birində ABŞ və Kanadada bütün telefonlar bir dəqiqəlik söndürülür. Amerika Aleksandr Qrem Belli dəfn edərkən, 13 milyon telefon aparatı dahi ixtiraçının şərəfinə susurdu.

## Həmçinin bax
* Telefon
* Mobil telefon

## İstinadlar
Təşəhhüd

**Təşəhhüd** - namazın vacibatıdır.

Bütün vacib və müstəhəbb namazların ikinci rükətində, şam namazının üçüncü rükətində, zöhr, əsr və xiftən namazlarının dördüncü rükətində gərək insan ikinci səcdədən sonra oturub bədəni sakit olan vaxt təşəhhüd desin, yəni:

اَشْهَدُ اَن لا اِلََهَ الاَ اللهُ وَحدَهُ لاشَرِيكَ لَهُ وَاَشهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ اَللَّهُمَّ صَلّ عَلى مُحَمَّدِ وَآلِ مُحَمَّد


**"Əşhədu ən la ilahə illəllahu vəhdəhu la şərikə ləh, və əşhədu ənnə Muhəmmədən əbduhu və rəsuluh. Əllahummə salli əla Muhəmmədin və ali Muhəmməd"** – desin.

Və əgər "Əşhədu ən la ilahə illəllahu və əşhədu ənnə Muhəmmədən səlləllahu ələyhi və alih əbduhu və rəsuluh" – desə, kifayət edər, həmçinin Vitr namazında təşəhhüd lazımdır.

Təşəhhüd kəlmələri gərək ərəbcə düzgün deyilsin və adi şəkildə olduğu kimi ardıcıl deyilməlidir.

Əgər təşəhhüdü unutsa və ayaq üstə dursa, rükudan əvvəl yadına düşsə ki, təşəhhüdü deməmişdir, gərək otursun və təşəhhüdü desin, ikinci dəfə ayağa qalxıb o rük`ətdə oxuyacağını oxusun və namazı tamam etsin. Ehtiyat müstəhəbbə əsasən, namazdan sonra yersiz ayaq üstə durduğuna görə, iki səhv səcdəsi yerinə yetirsin. Əgər rükuda və rükudan sonra yadına düşsə, gərək namazı qurtarsın və namazın salamından sonra ehtiyat müstəhəbbə əsasən təşəhhüdü qəza etsin. Bundan sonra gərək yaddan çıxmış təşəhhüd üçün iki səhv səcdəsi yerinə yetirsin.

Müstəhəbbdir ki, təşəhhüd halında sol budu üzərində otursun, sağ ayağın üzünü sol ayağın altına qoysun və təşəhhüddən əvvəl "Əlhəmdu lillah" və ya "Bismillah və billah vəlhəmdu lillahi və xəyrul əsmai lillah" – desin.

Habelə müstəhəbbdir ki, əlləri budların üstünə qoysun, barmaqları bir-birinə birləşdirsin, öz ətəyinə baxsın və təşəhhüdün salavatından sonra desin: "Və təqabbəl şəfəatuhu fi ummətihi vərfə` dərəcətəh".

Müstəhəbbdir ki, qadınlar təşəhhüd oxuyan vaxt budlarını bir-birinə birləşdirsin.

## İstinadlar
Cabbar Quliyev

**Cabbar Əli oğlu Quliyev** () — Ermənistan SSR əməkdar rəssamı (1967), Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü.

## Həyatı
Cabbar Quliyev 19 may 1922-ci ildə Ermənistanın Zəngibasar mahalında Haçaparaq (Zəhmət) kəndində anadan olmuşdur.

1941-ci ildə İrəvan Dövlət Pedaqoji texnikumunu bitirmişdir.

O, İkinci Dünya müharibəsində iştirak edərək, İtaliya və Yuqoslaviya partizan hərəkatının fəal üzvlərindən olub. Onun döyüş yoldaşları Sovet İttifaqı Qəhrəmanıl Mehdi Hüseynzadə, tanınmış partizanlar Cavad Həkimli, İbrahim Bayramov və başqaları olmuşdur. Müharibədən sonra 45 il müəllimlik edib.

Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirmişdir. 1961-ci ildən 1988-ci ilə kimi İrəvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda müəllim işləmişdir.

1967-ci ildə Ermənistan SSR Əməkdar rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür.

50 illik rəssamlıq fəaliyyəti dövründə 4000-dən artıq əsər yaradıb, 23 dəfə fərdi sərgisi təşkil olunub. Dünyanın 20-dən artıq ölkəsinin muzeylərində və şəxsi kolleksiyalarda əsərləri var.

1988-ci ildə erməni zorakılığı üzündən Azərbaycana köçüb. Burada o, Azərbaycan Rəssamlar ittifaqının üzvülüyünə qəbul olunub.

C. Quliyev əsasən mənzərə janrında işləyən rəssam olmuşdur. Lakin Qarabağ müharibəsi ilə bağlı bir neçə kompozisiya yaradıb: onlardan "Qaçqınlar", "Xocalı faciəsi", "20 yanvar", "Biganəlik","Haray" və s. Tarixi şəxsiyyətlərdən "Füzuli", "Xəstə Qasım", "Aşıq Ələsgər"in yeni kompozisiyada portretini yaradıb. Dədə Qorqudun, Miskin Abdalın obrazlarını canlandırıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.musigi-dunya.az/Magazine2/articles/16/165.html
* Əsgər Zeynalov, "İrəvan ziyalıları", Bakı, "Oğuz eli", 1999. səh.262-də.
İsmayıl Əlibəyov

**İsmayıl Əlibəyov**  (24 dekabr 1902 - 12 mart 1988) - Azərbaycanın ilk kişi radio diktoru.

## Haqqında
1902-ci il 24 dekabrda Bakıda anadan olub. O zamankı Politexnik İnstitutunu bitirib. Azərbaycan radio tarixinin ilk kişi diktorudur. Amma bu onun əsas işi olmayıb. İsmayıl Əlibəyov dövrünün gidroenergetika sahəsində ən tanınmış və azsaylı mütəxəssislərindən olub. Ömrünü SSRİ, İran, Vyetnam, Laosun gidroenergetikasının inkişafına həsr edib. 1988-ci ildə Bakıda vəfat edib.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Radiomuzun ilk diktorları - Xatirələr və səslər…

## İstinadlar
İnqilab Nəsirov

**İnqilab Maşallah oğlu Nəsirov** () — Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi.

## Həyatı
İnqilab Nəsirov 3 sentyabr 1963-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Kolanı kəndində anadan olmuşdur. 1980–1981-ci illərdə 26 Bakı Komissarı adına sovxozda fəhlə işləmişdir. 1981–1983-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1983–1986-cı illərdə 26 Bakı Komissarı adına sovxozda fəhlə işləmişdir. 1986-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuş, 1991-ci ildə həmin universiteti bitirmişdir.

1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyası Bakı 14 saylı hüquq məsləhətxanasında stajor vəkil, 1992–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü, Bakı 14 saylı hüquq məsləhətxanasında vəkili, 1994–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyası Bakı 4 saylı hüquq məsləhətxanasında vəkil, 1997–2001-ci illərdə Bakı şəhəri 4 saylı hüquq məsləhətxanasının müdiri, 1998–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü, 2001–2003-cü illərdə Səbail Rayon Məhkəməsinin sədri, 2003–2004-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının katibi, 2004–2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Apelyasiya Məhkəməsi sədrinin müavini, 2005–2007-ci illərdə Məhkəmə-Hüquq Şurasının üzvü, 2007–2010-cu illərdə isə Ağır Cinayətlərə Dair İşlər Üzrə Azərbaycan Respublikası Hərbi Məhkəməsinin sədri vəzifələrində çalışmışdır.

2011-ci ilin yanvar ayının 1-dən Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimidir.

Ailəlidir, 2 övladı var.

06.01.21 tarixində covid-19'a yoluxması nəticəsində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Azad Ozan Kərimli

**Azad Ozan Kərimli** (*Azad Kərim oğlu Kərimov*; ) — Azərbaycan folklorşünası, Sənətşünaslıq namizədi (1995).

## Həyatı
Kərimov Azad Kərim oğlu 1954-cü il aprelin 7-də Tovuzda anadan olub. 1995-ci ildən Sənətşünaslıq namizədi idi.

## Əsərləri
* Piano üçün 5 Pyes (1990);
* M.Arazın söz. tenor və piano üçün 2 Romans (1990);
* Azərbaycan şairlərinin söz. solist, xor və orkestr üçün 7 Marş (1991 – 1994);
* Azərbaycan şairlərinin söz. 7 a'cappella kişi xoru (1995);
* Y.İmrənin söz. Kantata (1992 – 1994);
* 14 xalq mahnılarının xor üçün işləmələri /I dəftər/, (1995 – 1997);
* H.Z.İslamın söz. "İlahilər" Kantatası (1998);
* H.Z.İslamın söz. 12 Mahnı (1994 – 1998);
* 7 Azərbaycan xalq mahnılarının xor üçün işləmələri /II dəftər/, (1997 – 2001).

## Məqalələri
* Aşıq Hüseyn Saraclı. "Qobustan" jurnalı, № 1, 1990;
* Saz kökləlrinin bugünkü baxımdan araşdırılması. "Mədəni-maarif" jurnalı, № 2, 1990;
* Tovuz aşıq məktəbi soykökünün Bozalqanlı qolu. "Qobustan", № 2, № 3, 1991;
* Azərbaycan aşıq sənətində məktəblər və onların araşdırılması. "Azərbaycan milli musiqisinin tədqiqi problemləri" e/m toplusu. /I buraxılış/. B., 1992; "Dollu Abuzər". "Qobustan", № 1–2, 1993;
* Tovuz aşıq məktəbinin Göyçə qolları. "Qobustan", № 3–4, 1993;
* Tovuz aşıq məktəbinin saz havaları toplusu. "Azərbaycan musiqisi. Tarix və müasir dövr" e/m toplusu. B., Ü.Hacıbəyov ad. ADK-nın nəşri, 1994;
* Çıldır aşıq məktəbi haqqında bilgilər. "Azərbaycan musiqisi. Tarix və müasir dövr". B., ADK-nın nəşri, 1994;
* "Комбинации основных движений классического экзерсиса и виды его варьирования" /həmmüəllif – L.Həsənova/. Metodik vəsait. B., 1997;
* Təkrarsız Məmməd Quliyev. "Qobustan". № 1–2, 1998;
* Bəstəkar F.Qarayevlə söhbət. "Qobustan", № 1–2, 1998;
* Dirijorlarımızı dəyələndirə bilirikmi? "Qobustan", № 1, 1999;
* Tanıdığımız və tanımadığımız Soltan Hacıbəyov. "Musiqi dünyası" jurnalı, № 1, 1999;
* Musiqişünas. Pedaqoq. Maarifçi. /R.Zöhrabov – 60/. "Musiqi dünyası", № 1, 1999;
* V.Adıgözəlovun Çanaqqala zəfəri. "Musiqi dünyası", № 1, 1999;
* Sumqayıtın sənət ocağı. "Musiqi dünyası", № 1, 1999;
* Xeyirxah sehirbaz /İ.Hacıbəyov – 50/. "Musiqi dünyası", № 1, 2000;
* Nəfəsli orkestr üçün repertuar. "Musiqi dünyası", № 3–4, 2000;
* Göycə aşıq məktəbi /məqalələr silsiləsi/. "Musiqi dünyası", № 1, 2, 3–4, 2000, № 1–2, 3–4, 2001;
* Seyid İbrahim. "Dədə Qorqud" jurnalı, № 1, 2001;
* Məmməd Quliyev haqqında. " Musiqi dünyası", № 1–2, 2001;
* "El havası"nın Qöyçə variantı". "Dədə Qorqud", № 2, 2001;
* Qan yaddaşının çagırışına səs verən bəstəkar /V.Adıgözəlov/. "Musiqi dünyası", № 3–4, 2001.
* Respublika elmi konfranslarında mə'ruzə və çıxışlar (1990 – 2001).
* Dövri mətbuatda məqalələr (1990 – 2001).
 
## İstinadlar
Təxmis

**Təxmis** — şərq, o cümlədən Azərbaycan şeirində lirik janrın nisbətən az yayılan şəkillərindən biri.

Müxəmməs kimi təxmis də 5 misradan ibarət şeirdir. Çox vaxt 5 bənddən ibarət olur. Bu bəndlərin 1, 2, 3-cü misralarını şeir müəllifinin özü yazır, 4 və 5-ci misralar isə başqa bir müəllifin şeirindən olduğu kimi götürülür və məzmunca özündən əvvəlki orijinal misralarla bağlanır. Bu forma XIX-XX əsrlərdə tədriclə aradan çıxmış, sovet dövründə isə demək olar ki, işlənməmişdir.

## Ədəbiyyat
* Ədəbiyyat (qəbul imtahanlarına hazırlaşanlar, yuxarı sinif şagirdləri və müəllimlər üçün vəsait), Bakı, TQDK, 2010. səh. 622

## İstinadlar
Ümid burnu

**Ümid burnu** (afrikaans *Kaap die Goeie Hoop*, ) — Cənubi Afrikanın cənubunda, Kap yarımadasının cənubunda burun, Afrika qitəsinin ən ucqar cənub qərb nöqtəsidir. Dəniz səviyyəsindən 245m yüksəklikdə qayalıqdır.

Ümid burnunu ilk dəfə 1488-ci ildə Bartolomeu Dias kəşf etmiş və onu "Fırtına burnu" adlandırmışdı. Portuqaliya kralı *II Juan* burunun adını dəyişdirərək "Ümid burnu" qoymuşdur. Bunun səbəbi onun buradan Hindistana dəniz yolu tapmağa ümid etməsi idi.

## İstinadlar
Koşenil yastıcası

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Xalçaçılıq sənətində istifadə olunan rəngləri almaq üçün müxtəlif bitkilərlə yanaşı, orta əsrlərdən cürbəcür həşəratlardan istifadə olunmuşdur. Onların içərisində qırmızı rəng almaq üçün ən geniş yayılmışı koşenil yastıcasıdır. Azərbaycanda xalq arasında ona "qırmız böcəyi", "qurd qırmız", "palıd cücüsü" deyilirdi.

Meksikada (Amerikada) bitən, xüsusilə kaktus bitkisilə çoxalan, boyaq maddəsi olan həşəratdır. İlin müəyyən vaxtlarında koşenildə boyağın daha çox olduğu vaxt onlar səbətə yığılır, dərhal buxarla öldürülür və "gümüşü" adlanan, üzəri boz təbəqə ilə örtülü, yaxşı növ hesab olunan koşenil alınır. Həmçinin dişi koşenillər qaynar suda da öldürülə bilər, lakin bu zaman gümüşüyə nisbətən daha aşağı növ hesab olunan "qara" koşenil alınır.

Koşenilin boyaq maddəsini yun və ipəyi eynilə bitki boyaqları kimi, xüsusilə yüksək bədii türkmən xalçalarında olduğu kimi istifadə olunan çox parlaq, hərarətli rənglərə boyayırlar. Bu maddə ya sərbəst boyaq kimi, ya da boyaqotu ilə birgə işlədilərək parlaqlığı ilə qədim Şərq xalçaları üçün xarakterik olan özünəməxsus çalarlar verir (bunu heç bir digər boyaqlarla almaq olmaz).

Davamlılığına görə koşenilin boyaqotundan geri qalmasına baxmayaraq, ondan bədii xalçaların istehsalında istifadə edilir.

Boyama gücü (koşenilin boyama qabiliyyəti) ortadır, dolğun rəngin alınması üçün ipliyin çəkisinin 20-25%-i qədər koşenil istifadə olunur.

## Növləri
Koşenilin əsasən iki növü var:
* Ammonyaklı koşenil. 
* Rus koşenili.

Şərqin boyama ustaları adi koşenildən başqa, özünəməxsus göyümtül çaları olan ammonyaklı koşenildən də istifadə edirlər. Boyama üsuluna görə onlar bir-birindən fərqlənmir.

Ammonyaklı koşenilin hazırlanması üsulu aşağıdakı kimidir:

Bir hissə koşenil üç hissə 25%-lik texniki ammonyakla qarışdırılıb yarımmaye kütlə halına salınır.

Kütlə bankaya tökülərək kip bağlanılır və 3 həftə otaq temperaturunda saxlandıqdan sonra, zəif odda qızdırılaraq ammonyakı çıxarılıır. Alınmış bərk kütlə odda elə qurudulur ki, yanmasın. Beləliklə, boyamada istifadə olunan ammonyaklı koşenil alınır.

Keçmiş SSRİ-nin bəzi cənub rayonlarında koşenil axtarılıb tapılıb və aydın olub ki, onun xaricdən gətirilənlə oxşar xüsusiyyətləri vardır, lakin boyama gücü nisbətən zəifdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Federasiya

**Federasiya** (, hәrfәn - birlik, ittifaq) — tәrkib hissәlәri nisbәtәn müstәqil dövlәti qurumlar (ştatlar, federal әrazilәr, kantonlar vә s.) olan dövlәt. Konfederasiyadan (dövlәtlәr ittifaqı) vә unitar dövlәtdәn fәrqli olaraq Federasiya ittifaq dövlәti adlandırılır. Müasir dünyada federasiyalar nisbәtәn azdır, lakin onların arasında dünya birliyindә mühüm rol oynayan Rusiya, Almaniya, ABŞ, Kanada, Braziliya, Hindistan kimi dövlәtlәr var. Federasiyaların çoxunda federativ quruluşun әsasında yalnız әrazi amili dayanır vә dövlәt hәr hansı etnik, milli problemlәri hәll etmir. Lakin milli әrazi prinsipinә әsaslanan federasiyalar da var. Bir çox federasiya müqavilә (mәs., 1922-ci ildә SSRİ), digәrlәri konstitusiya (mәs., RSFSR) әsasında yaradılmışdır. Bәzi federasiyalarda asimmetrikliyә rast gәlinsә dә (bax: Asimmetrik federasiya), bununla belә federativ quruluşun әn mühüm prinsiplәrindәn biri federasiya subyektlәrinin bәrabәrhüquqlu olmasıdır.

## Federal dövlətlərin siyahısı
Federal dövlətlərin siyahısı aşağıdakı kimidir:
* Amerika Birləşmiş Ştatları
* Almaniya Federativ Respublikası
* Argentina Respublikası
* Avstraliya İttifaqı
* Avstriya Respublikası
* Belçika Krallığı
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
* Bosniya və Herseqovina
* Braziliya Federativ Respublikası
* Efiopiya Federativ Demokratik Respublikası
* Hindistan Respublikası
* İraq Respublikası
* İsveçrə Konfederasiyası
* Kanada
* Komor adaları
* Malayziya
* Meksika Birləşmiş Ştatları
* Mikroneziya Federativ Ştatları
* Nepal Federativ Demokratik Respublikası
* Nigeriya Federativ Respublikası
* Pakistan İslam Respublikası
* Rusiya Federasiyası
* Sent-Kits və Nevis Federasiyası
* Cənubi Sudan Respublikası
* Sudan Respublikası
* Venesuela Bolivar Respublikası.

## Həmçinin bax
* Unitar dövlət