open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mambillikalatil Qovind Kumar Menon

**Mambillikalatil Qovind Kumar Menon** (; ) — həmçinin **M. Q. K. Menon** kimi tanınan, 1972-ci ildə Hindistan Kosmik Tədqiqatlar Təşkilatının (ISRO) sədri, 1974–1978-ci illərdə isə Müdafiə Tədqiqatları və İnkişafı Təşkilatının (DRDO) Baş direktoru vəzifələrində çalışmış hindistanlı fizik və dövlət xadimidir. Bundan əlavə, Menon Hindistan Hökumətinin Yer Elmləri Nazirliyində dövlət naziri vəzifəsini icra etmişdir.

Manqalurda anadan olan Menon, Nobel mükafatı laureatı Sesil F. Pauellin rəhbərliyi altında Bristol Universitetində elementar hissəciklər fizikası üzrə fəlsəfə doktoru (PhD) dərəcəsi almışdır. O, 1955-ci ildə Tata Fundamental Tədqiqatlar İnstitutuna (TIFR) daxil olmuşdur.

Menon fundamental hissəciklərin xassələrini araşdırmaq məqsədilə kosmik şüalarla təcrübələr aparmışdır. O, stratosfer şarları (balon) vasitəsilə həyata keçirilən uçuş təcrübələrinin, eləcə də Kolar Qızıl Mədənlərində kosmik şüa neytrinoları ilə bağlı dərin yeraltı tədqiqatların təşkilində fəal iştirak etmişdir. M. Q. K. Menon karyerası ərzində Mumbaydakı Tata Fundamental Tədqiqatlar İnstitutunun direktoru (1966–1975), Hindistan Statistika İnstitutunun prezidenti, Hindistan Kosmik Tədqiqatlar Təşkilatının (ISRO) Vikram Sarabhai təqaüdçüsü, Hindistan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti, Bombey Hindistan Texnologiya İnstitutunun və Allahabad Hindistan İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun Rəhbərlər Şurasının sədri vəzifələrində çalışmışdır.

O, Əbdus Salam mükafatına layiq görülmüş və Papa Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir. Kerala ştatının ən görkəmli alimlərindən biri olan Menon, 1970-ci ilin mayında London Kral Cəmiyyətinin üzvü (Fellow of the Royal Society) seçilmişdir. 2008-ci ilin sonlarında 7564 nömrəli asteroidə onun şərəfinə "Gokumenon" adı verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Article by Menon: Impact of Advances in science and new technologies on society
*Article on Menon
*Interview about India's nuclear program for the WGBH series, War and Peace in the Nuclear Age
*Activists Condemn Gujarat Violence, Screen New Documentary http://www.asata.org/node/97
Rihlə İbn Fədlan

**Rihlə İbn Fədlan** () — Əhməd ibn Fədlanın Volqaboyu və Orta Asiya xalqları haqqında qələmə aldığı səyahətnaməsi.

## Əsər
Bulqar hökmdarı Almuş xan Abbasi xəlifəsi Müqtədir-Billaha elçi göndərək xəlifədən öz hökmdarlığının tanınmasını, xəzərlərə qarşı müdafiə istehkamının tikilməsi üçün lazım olan maddi vəsaitin verilməsini və bulqarlara İslam dinini öyrədəcək fəqih və müəllimlərin göndərilməsini xahiş etmişdir. Xəlifə Müqtədir də Almuş xanın istəyini qəbul edərək bir heyət yaratmış və bu heyətə başçılıq etmə vəzifəsini Səvsən ər-Rəssiyə, katibliyi isə divan katibi olan Əhməd ibn Fədlana həvalə etmişdir. İbn Fədlan da, bu səyahətdə çox mühüm rol oynamış, keçdikləri yerlərdə müşahidələrini qeyd edərək "Rihlə"ni ərsəyə gəlmişdir.

Səyahətnamədə oğuzlar, peçeneqlər, başqırdlar, bulqarlar, ruslar, xəzərlər və digər bəzi xalqlar haqqında məlumat verilir. Bu məlumatlara siyasi nizamları, dini inancları, etika qaydaları, dəfn mərasimləri, geymləri, evlənmə adətləri, dilləri, iqtisadi vəziyyətləri, vergi və ticaret sistəmləri daxildir. Əsərdə İran, Xorasan, Mavəraünnəhr, Xarəzm və Türküstan kimi ərazilərdən də bəhs edilib.

Səyahətnamənin yeganə əlyazması Zəki Vəlidi Toğan tərəfindən 1923-cü ildə Məşhəd kitabxanasından tapılmışdır. Zəki Vəlidi Toğan əsərin ərəbcə mətnini və almanca tərcüməsini 1939-cu ildə Leypsiqdə nəşr etdirmişdir.

"Rihlə" Ramazan Şeşən tərəfindən türk dilinə tərcümə edilmişdir (İstanbul: 1975).

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Qvido Qezelle

**Qvido Piter Teodorus Jozefus Qezelle** (; ) – Belçikalı nüfuzlu yazıçı, şair və Roma-Katolik kilsəsinin keşişi olmuşdur. O, Qərbi Flamand ləhcəsindən məharətlə istifadə etməsi ilə məşhurlaşsa da, niderland, ingilis, fransız, alman, latın və yunan dillərində də əsərlər qələmə almışdır.

## Həyatı

Qezelle Qərbi Flandriya əyalətinin Brügge şəhərində, bağban Piter Yan Qezelle və Monika Devrizin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Onun doğulduğu ev hazırda "Gezellehuis" ədəbi muzeyi kimi fəaliyyət göstərir.

1854-cü ildə keşiş rütbəsi alan Gezelle, Ruselar şəhərindəki Kiçik Seminariyada (Minor Seminary) müəllim kimi çalışmışdır. İngilis mədəniyyətinə və dilinə böyük maraq göstərən alim, ömrünün sonuna qədər Brüggedəki "İngilis Monastırı"nda (English Convent) keşiş kimi xidmət etmiş və orada vəfat etmişdir.

Qezellenin yaradıcılığı əsasən Allaha və Yaradılışa olan mistik sevgidən qaynaqlanır. Onun poeziyası sonradan ədəbi impressionizm cərəyanı ilə əlaqələndirilmiş və o, bu hərəkatın carçısı hesab edilmişdir.

Qezelle, Hollandiya dialektinin dominantlıq təşkil etdiyi müasir niderland dilindən asılı olmayaraq, Flamand ləhcələrinin müstəqil inkişafının tərəfdarı idi. Şeirlərində istifadə etdiyi niderland dili yerli Qərbi Flamand dialektinin güclü təsirinə məruz qalmışdır. Qezelle həm də bədii tərcümə ilə məşğul olmuşdur; onun ən diqqətçəkən işlərindən biri Henri Lonqfellonun "Hiavata haqqında nəğmə" (Song of Hiawatha) əsərinin 1886-cı ildə nəşr olunmuş tərcüməsidir. O, 1856-cı ildə Ruselarda bu əsərin orijinalını oxuyarkən, Amerika yerlilərinin təsviri və onların xristian missionerləri ilə münasibətləri şairin böyük marağına səbəb olmuşdu.

Dilçilik sahəsindəki yüksək məharətinə görə Qvido Qezelle niderland ədəbiyyatının ən mühüm şairlərindən biri sayılır. Məşhur flamand yazıçısı Steyn Strevels (Frank Lator) onun qardaşı oğludur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Guido Gezelle archives by Bruges Public Library (in English, includes poems in translation)
* 
* 
*  
* Gezellehuis
Robert Mills (fizik)

**Robert Lourens Mills** (; ) — kvant sahə nəzəriyyəsi, ərintilər nəzəriyyəsi və çoxcisimli sistemlər nəzəriyyəsi üzrə ixtisaslaşmış amerikalı fizik.

Brukheyven Milli Laboratoriyasında (Brookhaven National Laboratory) eyni ofisdə işləyən Ç.N. Yanq və Robert Mills 1954-cü ildə hazırda "Yanq–Mills nəzəriyyəsi" kimi tanınan konsepsiyanı irəli sürdülər. Bu nəzəriyyə "subatom hissəciklərin qarşılıqlı təsiri haqqında müasir təsəvvürlərin əsasını təşkil edir və həm müasir fizikanı, həm də riyaziyyatı yenidən formalaşdıran bir töhfədir."

Riyazi cəhətdən Yanq və Mills hazırda "Yanq–Mills sahələri" adlanan anlayış üçün tenzor tənliyi təklif etdilər (bu tənlik xüsusi hal kimi Maksvell tənliklərinə gətirilir; bax: kalibrləmə nəzəriyyəsi):
:  \partial_{\mu}F^{\mu\nu} + 2 \epsilon ( b_\mu \times F^{\mu\nu} ) = J^\nu.

## Şəxsi həyatı

Mills 1948-ci ildə Eliz Akli ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onların Edvard və Conatan adlı oğulları, Ketrin, Syuzan və Doroti adlı qızları var idi. Mills ailəsi, Robert Millsin Ohayo Ştat Universitetində (Ohio State University) professor vəzifəsində çalışdığı illər ərzində uzun müddət Ohayo ştatının Kolumbus şəhərində yaşamışdır. O, Indianola Presbyterian kilsəsinin ağsaqqallarından biri və Kolumbusdakı beynəlxalq tələbə icmasının fəal üzvü olmuşdur. Ailə, həmçinin yay və qış tətillərinin əhəmiyyətli bir hissəsini Vermont ştatının Çarlston şəhərində, Exo Gölü (Echo Lake) sahilindəki mülklərində keçirirdi. Robert ömrünün son aylarını məhz burada yaşamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Robert Mills' works
*
Con Cozef Montqomeri

**Con Cozef Montqomeri** (; ) — amerikalı ixtiraçı, fizik, mühəndis və Kaliforniyanın Santa-Klara şəhərindəki Santa-Klara Universitetinin professoru olmuşdur. O, daha çox havadan ağır, idarə olunan uçan aparatların ixtiraçısı kimi tanınır.

1880-ci illərdə Kaliforniyanın Yuba-Siti şəhərindən olan Montqomeri, ABŞ-nin San-Dieqo ştatının Otay Mesa bölgəsində bir sıra planerlərlə insanlı uçuş sınaqları həyata keçirmişdir. Həmin dövrdə geniş ictimaiyyətə açıqlanmasa da, bu ilk uçuşlar Montqomeri tərəfindən ilk dəfə 1893-cü ildə Çikaqoda keçirilən Beynəlxalq Aeronavtika Konfransındakı mühazirənin tərkib hissəsi kimi təsvir edilmişdir. Bu müstəqil nailiyyətlər ingiltərəli Corc Keylinin mehtəri (1853) və fransalı Jan-Mari Le Bri (1856) kimi Avropa pionerlərinin planer uçuşlarından sonra baş vermişdir. Montqomeri heç vaxt birincilik iddiasında olmasa da, onun 1880-ci illərdəki planer sınaqları bəzi tarixçilər və təşkilatlar tərəfindən Amerikada və ya Qərb yarımkürəsində (mənbədən asılı olaraq) havadan ağır uçan aparatın ilk idarə olunan uçuşları hesab olunur.

Montqomeri öz planerləri üçün müxtəlif idarəetmə üsulları işləyib hazırlamışdır; bura "roll" (eniniə meyillənmə) üçün çəki yerdəyişməsi və "pitch" (uzununa meyillənmə) üçün hündürlük sükanı (1884) daxil idi. Sonrakı konstruksiyalarda "roll" idarəsi üçün qanadların arxa kənarlarında pilot tərəfindən idarə olunan asma qapaqlardan (flep) (1885–1886), daha sonra isə "roll" (1903–1905) və həm "pitch", həm də "roll" (1911) üçün tam qanad əyilməsi (wing warping) sistemlərindən istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* John J. Montgomery: San Diego Historical Society
* John J. Montgomery: Smithsonian Institution National Air and Space Museum 
* Biography with photos at flyingmachines.org
* John J. Montgomery: Santa Clara College 
* History of John J. Montgomery's flights at Rohnerville 
* That Magnificent Man With His Flying Machine
Kalpana Daş

**Kalpana Daş** (Oriya dilində: କଳ୍ପନା ଦାଶ, ; ) — hindistanlı alpinist və Everest zirvəsini fəth edən ilk odiyalı (Orissa ştatından olan) dırmanışçı. O, 21 may 2008-ci ildə ABŞ, Kanada və Nepaldan olan beş nəfərlik komanda ilə birlikdə Everest zirvəsinə qalxmışdır.

O, bundan əvvəl iki dəfə — 2004 və 2006-cı illərdə Everestə dırmanmağa cəhd etsə də, əlverişsiz hava şəraiti və sağlamlıq problemləri səbəbindən uğursuz olmuşdu.

## Ölümü

23 may 2019-cu ildə Daş digər iki nəfərlə birlikdə yenidən Everestin zirvəsinə çatmış, lakin eniş zamanı xəstələnərək zirvənin düz "balkon" (The Balcony) hissəsinin üzərində vəfat etmişdir.

Onun ölümünə səbəb kəskin hava şəraiti nəticəsində dırmanış üçün uyğun vaxtın (pəncərənin) daralması və Nepal hökumətinin "Qara cümə" (Black Friday) aksiyası çərçivəsində yüzlərlə alpinistə zirvəyə qalxmaq üçün icazə verməsi nəticəsində yaranan qeyri-adi sıxlıq olmuşdur. 2019-cu ilin aprel və may aylarını əhatə edən dırmanış mövsümündə Nepal, Avropa, ABŞ və Hindistandan olan ən azı 11 alpinist — onların bir çoxu Daş kimi təcrübəli alpinistlər idi — həyatını itirmişdir. ABŞ-nin Yuta ştatından Donald Keş və Hindistandan Ancali Kulkarni də Daş ilə eyni həftədə vəfat edənlər arasında idi.

Onun cəsədi şerpalar tərəfindən çıxarılaraq Hindistana gətirilmişdir. Vəfat etdiyi vaxta qədər o, "Yeddi Zirvə" (Seven Summits) proqramını uğurla tamamlamış və "Yeddi Vulkan Zirvəsi"nin (Volcanic Seven Summits) beşini fəth etmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ardito Dezio

**Qraf Ardito Dezio** (; ) — italyan tədqiqatçısı, alpinist, geoloq və kartoqraf.

## Erkən həyatı

Dezio İtaliyanın Friuli bölgəsindəki Palmanova şəhərində anadan olmuşdur. O, Udine və Çividaledə orta məktəb təhsili aldıqdan sonra Florensiya Universitetində (1916–1920) təbiət elmləri (geologiya) dərəcəsi üzrə məzun olmuşdur. Birinci Dünya Müharibəsi zamanı o, "alpini" (dağ atıcıları) hərbi korpusunda xidmət etmiş və Pazubio dağında avstriyalılar tərəfindən əsir götürülmüşdür.

1921–1923-cü illərdə həmin universitetdə geologiya sahəsində elmi araşdırmalarını davam etdirmiş, eyni zamanda orada, həmçinin Paviya (1923–1924) və Milan (1924–1927) universitetlərində assistent kimi çalışmışdır. O, fiziki coğrafiya, geologiya və paleontologiya üzrə mühazirəçi (1928–1931), Milan Universitetində geologiya professoru və Milan Mühəndislik Məktəbində tətbiqi geologiya professoru (bu vəzifəni 1932-ci ildən 1972-ci ilə qədər icra etmişdir) olmuşdur.

Bu vəzifələrlə yanaşı, o, İtaliya, İspaniya, İsveçrə, Yunanıstan, Türkiyə və Braziliyada hidroelektrik stansiyaların tikintisi üzrə "Edison" şirkətində, habelə Yunanıstanın İctimai Enerji Korporasiyasında məsləhətçi-geoloq kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1973-cü ildə Milan Universitetinin fəxri professoru (Professor Emeritus) adını almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qüvvətli şappıltı

***Qüvvətli şappıltı*** () — 2015-ci ildə ekranlara çıxmış film. İtalyan rejissor Luka Quadanino bu dəfə tamaşaçıları gərgin psixoloji atmosferə dəvət edir. Filmin ssenarisini Devid Kacqaniç yazıb, əsas fikir isə Alen Peycə məxsusdur. Obrazları canlandıranlar sırasında Tilda Svinton, Mattias Sxunarts, Ralf Fayns və Dakota Conson yer alır.

Filmin adı simvolik məna daşıyır. Belə ki, rəssam Devid Hokninin 1967-ci ildə çəkdiyi eyniadlı rəsm əsərindən götürülüb.

Filmin ilham mənbəyi isə 1969-cu ilin fransız kinosundan gəlir. Jak Derenin "Hovuz" () əsəri burada yeni rənglər, yeni tonlar tapıb.

Rejissor 2009-cu ildən bəri bir fikrin arxasınca gedir. İnsan istəklərini, ehtirası, münasibətlərdəki gizli gərginlikləri kameraya almaq istəyib. Bunun üçün üç müstəqil film çəkib. Birinci addım "Mən sevgiyəm" olub. İkinci film "Məni öz adınla çağır" isə birbaşa Venesiyaya gedib. 72-ci beynəlxalq festivalda "Qızıl Şir" uğrunda yarışa qoşulub. 2017-ci ilə qədər trilogiya tamamlanıb.

Kinokritiklər əsərə əsasən müsbət qiymət veriblər.
  
## Təsvir
Tanınmış rok-ulduz və rejissor sevgilisi dinc bir tətil üçün İtaliyanın Pantelleriya adasına gedirlər. Ada sanki dünyadan ayrı bir yer kimi görünür. Günəş, dəniz, sakitlik. İdeal şərait. Tilda Svinton məşhur rok ulduzu rolunda çıxış edir və səsini bərpa etmək üçün bu adaya sığınıb. Mattias Sxunarts onun sevgilisi, rejissordur. Hər şey mükəmməl gedir, ta ki…

Keçmişdən bir dost qapını döyür. Ralf Faynsın canlandırdığı bu köhnə dost özü ilə qızını da gətirib. Dakota Conson bu qızı oynayır. Sadəcə bir ziyarət deyil bu. Dördlük arasında başlayan münasibətlər getdikcə qarışıq hala gəlir. Keçmiş xatirələr, köhnə hisslər, yeni cazibə. Qısqanclıq hər şeyi zəhərləyir. Cənnət kimi görünən ada tədricən cəhənnəmə çevrilir. Hər kəs bir şey gizlədir, hər kəs bir şey istəyir. Ehtiras dalğa kimi qalxır və heç kimin nəzarətində deyil artıq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yanğı

***Yanğı*** () — 1995-ci ildə ekranlara çıxmış Fransa filmi. Filmdəki bütün hadisələr cəmi 24 saat içində baş verir. Amma bu qısa zaman kəsiyində gənclərinin nələrlə üzləşdiyini, hansı düşüncələr içində olduqlarını, ətraflarında nələrin döndüyünü tamaşaçılar çox yaxşı görür. Film göstərir ki, bəzən bir gün kifayətdir hər şeyin dəyişməsi üçün. Yaxud hər şeyin bitməsi üçün. Film boyunca tamaşaçı gözləyir ki, nəsə pis bir şey olacaq. Və bu gözləmə filmin ən ağır hissəsidir.

Filmin adı elə belə seçilməyib. Yuber adlı personaj bir nöqtədə deyir: "*La haine attire la haine!*". Yəni nifrət öz növbəsində yenə nifrət gətirir. Məhz bu düşüncə filmin əsas mesajıdır.

Matyö Kassovits bu işə görə Kann Film Festivalında ən yaxşı rejissor kimi mükafatlandırılıb. Özü həm ssenari yazıb, həm də filmin montajında iştirak edib.

Əsər fransız cəmiyyətinin o vaxtlar üzləşdiyi sosial böhranı, gənclərin vəziyyətini və immiqrant ailələrin çəkdiyi əzabı göz önünə sərir.

M. Kassovits filmi rəngli çəkməyib. Ağ-qaradır. Bəlkə də ona görə ki, bu hekayədə heç nə tam olaraq aydın deyil. Düz yanlış yoxdur, yaxşı pis yoxdur. Var olan budur ki, bir tərəfdə gücü olan, o biri tərəfdə isə heç nəyi olmayan adamlar var. Və bu adamlar bir-birlərinə baxanda nifrət görürlər.

## Təsvir
Paris. Şəhərin ən gözəl küçələri ilə heç bir əlaqəsi olmayan məhəllələrdə üç gənc oğlan yaşayır. Vins, Yuber və Səid. Onlar pulla tanış deyillər, lüks həyat nədir bilmirlər. Bildikləri bir şey var: bu şəhərdə ayaqda qalmaq istəyirsənsə, qaydaları özün qoymalısan. Amma bəzən qaydalar işləmir. Bəzən güclü tərəf heç dinləmək belə istəmir. Bir axşam polis onların dostunu tutub döyür. Elə döyür ki, oğlan xəstəxanalıq olur. Həyat ilə ölüm arasında qalır. Bu xəbər üçünü də xeyli əsəbiləşdirir. Xüsusilə Vinsi. Oğlan qəzəbdən partlayır. Onu saxlamağa çalışalar da, Vins qərarını çoxdan verib. Dostunun canına dəyənlər cavabını almalıdır. Necə olursa olsun. Paris yuxuya gedir. Amma onlar hələ də oyanıqdır. Sabaha kimi nə olacaq, heç kim bilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Hamamlı (Vərziqan)

**Hamamlı**; Azərbaycan Türkcəsi: Hamamlı, *حماملی*; Farsca: حماملو) — Şərqi Azərbaycan ostanında kənddir.

2011-ci siyahıya alınmasına əsasən, əhalisi 135 nəfərdir. Əhalisinin əksəriyyətini Azərbaycan Türkləri təşkil edir.

## Tarixi
Kəndin tarixi E.ə. 1-ci minilliyə qayıdır.

## Mədəniyyəti

### Dil
Kənddə danışılan dil Azərbaycan Türkcəsidir.

### Xalıçılıq
Hamamlı orta əsrlərdən günümüzə qədər xalıçılıq mərkəzi kimi böyük şöhrət qazanmışdır. Bu günlərdə Hamamlı xalısı dünya bazarlarında çox istənilənlərdəndir və Avropadan ABŞ-yə kimi çox sayda müştəriləri vardır. Modern Hamamlı xalıları çeşidli dizayn və boyalarda olur. İran xalılarını bütün dünyada məşhur edən Hamamlı xalı tacirləri, İranın əyalətlərindən də xalı tədarük edib İstanbul bazarlarına Avropa və Amerika istehlakçıları üçün göndərirdilər.

### Yemək və şirnilər
Hamamlı şorbası bir özəl yeməkdir ki Təbrizdə də bişirilir.

## Turizm

Hamamlı kəndinin tarixi ən önəmli turizmsəl yerləri vardır, onlardan;

## Sənaye
Hamamlı İranın ən mühüm sənaye kəndlərindəndir. Bu kəndin məhsullarından içməli su, mərcimək, noxud və çoxlu başqa məhsulları ad aparmaq olar. Bu məhsulların çoxu xarici ölkərə sadir olmaqdadır.

## Mənbələr və ədəbiyyat
# Hamamlı tarixi. 2 cilddə. Təbriz.
# Məhəmmədzadə. M. İran Kəndləri. Tehran, 1918.
# Qaradağ Bölgəsi. Təbriz, 1993.

## Qaynaqlar
* İran kəndlərinin məlumatı
Mişel Kro

**Mişel Ogüst Kro** (, Arpitan ləhcəsində: *Mechiél Ôgusto Crox*; ) — Şamoni regionundan olan dağ bələdçisidir və alpinizmin qızıl dövründə Qərbi Alp dağlarının bir çox zirvəsinə ilk dırmanışları həyata keçirən pionerdir. O, əsasən Materhorn zirvəsinə ilk çıxış zamanı faciəvi ölümü və Eduard Vimper ilə qurduğu (bələdçi qismində) dırmanma tərəfdaşlığı ilə xatırlanır.

## Bələdçilik karyerası

Kro bələdçilik karyerasına 1859-cu ildə Vilyam Metyus tərəfindən Monblan zirvəsinə çıxış üçün işə götürüldükdə başlamışdır. O, Alp dağlarının o vaxta qədər fəth edilməmiş ən mühüm zirvələrindən bəzilərinə — Qrand Kasse (Grande Casse), Monte-Vizo (Monte Viso), Bar-dez-Ekren (Barre des Écrins) və Eqüy-d’Arjantyerə (Aiguille d'Argentière) — ilk dırmanışları reallaşdırmaqla yanaşı, həm də əvvəllər keçilməmiş bir çox aşırımlardan (kol) ilk keçidləri etmişdir. Bunlara Ekren massivindəki (Massif des Écrins) "Kol-dez-Ekren", "Kol-dü-Sele" və "Kol-dü-Qlasye-Blan" (hamısı 1862-ci ildə Frensis Foks Takket, Piter Perren və Bartolommeo Peyrot ilə birlikdə) daxildir. 1863-cü ildə o, Vilyam Metyus, Tomas Corc Bonni və qardaşı Jan-Batist Kroz ilə birlikdə Qrand-Russ (Grandes Rousses) zirvəsinə çıxmışdır. 1864-cü ildə isə Edvard Vimper, Horas Volker, A. V. Mur və Zaas-Fe bələdçisi Kristian Almer ilə birlikdə "Breş-de-la-Meij" (brèche de la Meije) və "Kol-de-la-Pilat" (col de la Pilatte) aşırımlarından ilk keçidi həyata keçirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vilyam Avqust Kulic

**Vilyam Avqust Brevort Kulic** (; ) — amerikalı tarixçi, ilahiyyatçı və alpinist.

## Erkən həyatı və təhsili

Vilyam Avqust Brevort Kulic 1850-ci ildə Nyu-York şəhərində, Bostonlu tacir Frederik Vilyam Skinner Kulic və Ceyms Karson Brevort ilə Meta Brevurtun bacısı Elizabet Nevil Brevortun ailəsində anadan olmuşdur. Kulic Nyu-Hempşir ştatının Konkord şəhərindəki Sent-Pol məktəbində, Gernsi adasındakı Elizabet kollecində və Oksford nəzdindəki Ekseter kollecində tarix və hüquq təhsili almışdır. 1870-ci ildə, iyirmi yaşında ikən o, Britaniya Alpinizm Klubunun (Alpine Club) üzvlüyünə qəbul edilmişdir.

## Karyerası

1875-ci ildə o, Oksforddakı Maqdalen kollecinin elmi işçisi (Fellow) olmuşdur. 1880-1881-ci illərdə Lampeterdəki Müqəddəs Devid kollecində Britaniya tarixi üzrə professor kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1883-cü ildə, 33 yaşında ikən Anqlikan kilsəsinin keşişi rütbəsini almışdır.

Kulic alpinizmin qızıl dövründə Alp dağlarının fəth edilməmiş bir neçə zirvəsinə ilk çıxışları reallaşdıraraq, alpinizmin "gümüş dövrü"nün ən görkəmli şəxsiyyətlərindən birinə çevrilmişdir. Bir çox dırmanışlarda onu xalası Meta Brevurt və bələdçilərindən biri olan Kristian Almerin ona hədiyyə etdiyi "Çingel" (Tschingel) adlı ev iti müşayiət etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Tabla

**Tabla** — Hindistanmənşəli zərb musiqi aləti. O, baraban ailəsinə daxildir. Tabla Şimali Hindistan Hindustani ənənəsinə (Şimali Hindistan, Nepal, Pakistan, Banqladeş) aid Hindistan klassik musiqisində əsas zərb aləti olan kiçik qoşa nağaradır. O, sitar, sarod, sərəngi və ya müğənnini müşayiət etmək, kathak rəqsini müşayiət etmək və bəzən solo alət kimi istifadə olunur. Həmçinin Hindistan yarımqitəsinin folklorunda, populyar musiqisində və dini musiqisində (bhajan, qavvali) geniş yayılmışdır. Tabla əllərlə çalınır.

Tablanın mənşəyi haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Görünür, müasir tablaların quruluşu və onların ifa texnikaları Şimali Hindistanın musiqi mədəniyyətində həm Hindistan, həm də digər, əsasən fars musiqi ənənələrinə əsaslanaraq inkişaf etmişdir.

Bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, tablanın qədim hind sələfləri Hindistan arxeoloji abidələrində relyeflərdə təsvir olunmuş qoşa zərb alətləri olub. 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *The Major Traditions of North Indian Tabla Drumming: A Survey Presentation Based on Performances by India's Leading Artists*, by Robert S. Gottlieb. Pub. Musikverlag E. Katzbichler, 1977. .
* *The tabla of Lucknow: a cultural analysis of a musical tradition*, by James Kippen. :en:Cambridge University Press, 1988. .
* *[https://books.google.com/books?id=f-xk7L_DNcUC&q=Tabla Solo Tabla Drumming of North India: Text & commentary]*, by Robert S. Gottlieb, :en:Motilal Banarsidass Publ., 1993. .
* *Fundamentals of Tabla* (Volume 1), by :en:David R. Courtney. Pub. Sur Sangeet Services, 1995. .
* *Advanced Theory of Tabla* (Volume 2), by :en:David R. Courtney. Pub. Sur Sangeet Services, 2000. .
* *Manufacture and Repair of Tabla* (Volume 3), by :en:David R. Courtney. Pub. Sur Sangeet Services, 2001. .
* *Focus on the Kaidas of Tabla* (Volume 4), by :en:David R. Courtney. Pub. Sur Sangeet Services, 2002. .
* *[https://books.google.com/books?id=Z63zvthhbhAC&q=Tabla Theory and practice of tabla]*, by Sadanand Naimpalli. Popular Prakashan, 2005. .
* *Tabla: A Quest: A Theoretical & Practical Guide* (Volume 1) by :en:Ustad Julfikar Hussain and Debasish Talukdar. Anshiak Publication, 2022. .

## Xarici keçidlər

* On Covered Instruments (puṣkara, 'drums'), Chapter XXXII of the *[[:en:Nāṭyaśāstra]]*
* Lowell H. Lybarger Collection of Pakistani Music Materials at the Isham Memorial Library, Harvard University
Dhol

**Dhol** — Hindistanmənşəli zərb musiqi aləti. O, baraban ailəsinə daxildir. O, Hindistan yarımadasında geniş yayılmış və regional dəyişikliklərə malik ikibaşlı zərb alətləri ailəsidir. Hindistan, Banqladeş və Pakistanda geniş yayılıb. Yayılma arealı qərbə doğru Əfqanıstanın şərqinə qədər uzanır. Oxşar alət dholak və ya dholkidir. 

Dhol çalan musiqiçiyə dholi deyilir. Hindistan yarımqitəsinin folklorunda, populyar musiqisində və dini musiqisində (bhajan, qavvali) geniş yayılmışdır. Dholda əllərlə ifa edilir.

"Dhol" sözü sanskrit dilində nağara mənasını verən ḍhola sözündən gəlir.

## İstinadlar
Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi

**Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi** — Astara rayonunun Ərçivan qəsəbəsində tikilmiş məscid. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi XIX əsrdə Ərçivan qəsəbəsində tikilib. Qəsəbə sakinlərinin sözlərinə görə, bu məscidin əsası XV əsrdə qoyulub və Şah İsmayıl Xətai 1499-cu ilin avqust ayında Şirvana yürüşü zamanı Astaradan keçərkən bu məsciddə namaz qılıb. Sonradan müxtəlif illərdə məscid dağıntılara məruz qalıb. Hazırda mövcud olan məscid isə dağılmış məscidin özülü üzərində XIX əsrdə tikilib.

Məscidin özülü qibləyə tərəf deyil, əks istiqamətdə qazılıb. Divarları bişmiş kərpicdən, döşəməsi qırmızı kərpicdən, tavanı isə taxtadandır. Kişilərin və qadınların ayrıca ibadət etməsi məqsədilə məscid iki hissədən ibarətdir. Binanın damında azan vermək üçün hündürlüyü 3 metr olan minarə tikilib. Mehrabı sadə formaya malikdir, hündürlüyü isə 3 metrdir. Məscidin həyətində tarixi qəbiristanlıq var.

1917-ci ildə məscid yandırılıb.

Sovet işğalından sonra Azərbaycanda 1928-ci ildə rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar. Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb. Məscidin imamı Ayətullah Şeyx Möhsün öz həyətində məhkəməsiz olaraq güllələnib. Sonrakı illərdə məscidin binasından təsərrüfat anbarı, kitabxana, klub və muzey kimi istifadə olunub.

1980-ci illərdə məsciddə bərpa işləri aparılıb. Məscidin minbəri taxtadandır və 1984–1985-ci illərdə düzəldilib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid dindarların istifadəsinə verilib. 2 avqust 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* [500 yaşı olan Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi / [Baku TV]]
* Astarada VI əsr yaşı olan Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi / ARB Cənub
Cavad Xamenei

Seyid **Cavad Xamenei** () İranın Azərbaycan əsilli şiə ruhanisi, İran ali rəhbəri Əli Xameneinin atası

## Həyatı
O, Xamnə şəhərində etnik Güney Azərbaycanlı ailəsində doğulub, Nəcəf, Qum və Məşhəddə dini seminariyalarda oxuyub.

O, təhsilini başa vurduqdan sonra Məşhəd şəhərindəki Əli ibn Musa (ər-Riza) ziyarətgahının yaxınlığında məskunlaşıb; Məşhədin Azərbaycan məscidində imamı olub.

Onun ilk evliliyindən Ələviyə, Bətul və Fatimə Soltan adlı üç qızı olub. İlk həyat yoldaşının ölümündən sonra o, etnik fars olan Xədicə Mirdamadi ilə evlənib və ondan bir qızı (Bədri Xameneyi) və dörd oğlu (Məhəmməd Xameneyi, Əli Xameneyi, Hadi Xameneyi və Məhəmməd Həsən Xameneyi) dünyaya gəlib.

Cavad Xamenei 6 iyul 1986-cı ildə Məşhəd şəhərində vəfat edib. O, İmam Rza ziyarətgahının arxasında, Dar-əl-Feyzin yanında, eyvanda dəfn edilib.

## İstinadlar
Bansuri

**Bansuri** — Hindistanmənşəli nəfəsli musiqi aləti. O, fleyta ailəsinə daxildir. Bansuri ənənəvi və klassik Hindustani musiqisində (Şimali Hindistan) geniş yayılmış müxtəlif fleytalar ailəsidir. Onlar bambuk saplaqlarından hazırlanır. Alətin yuxarı hissəsində 6-8, aşağı hissəsində isə bir dəlik var. Açıq dəlikli bansurilər (uzununa və ya fit kimi) və eninə konsert bansuriləri arasında fərq qoyulur. Uzun dəlikli bansuri adətən xalq musiqisində, eninə bansuri isə Hindistan klassik musiqisində istifadə olunur.

Maldarlar və onların adət-ənənələri ilə əlaqəli qədim musiqi aləti olan bu alət, Krişna və Radhanın əfsanəsi ilə sıx bağlıdır və təxminən eramızın 100-cü ilinə aid Buddizm rəsmlərində də təsvir edilmişdir. Venu kimi tanınan bansuri, Krişnanın ilahi aləti kimi hörmətlə qarşılanır və tez-tez Rasa-lila ilə əlaqələndirilir. Mifologiyada Krişnanın fleytada ifa etdiyi melodiyaların təkcə qadınları deyil, həm də heyvanları necə cəlb etdiyi və ovsunladığı qeyd olunur. Adətən 7 sm uzunluğunda olan Şimali Hindistan bansuri, ənənəvi olaraq müşayiət aləti kimi də istifadə olunurdu, məsələn, film musiqilərində. 

Pandit Pannalal Qoş (1911–1960) bansurini adi xalq alətindən ciddi klassik musiqi alətinə çevirdi. O, bansurinin uzunluğu, diametri və dəliklərinin sayı ilə təcrübə apardı və daha uzun və daha geniş diametrli bansurinin aşağı oktavalardan daha yaxşı istifadəyə imkan verdiyi qənaətinə gəlmişdi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Бансури // WorldMusicCenter.ru
Qhatam

**Qhatam** — Hindistanmənşəli zərb musiqi aləti. O, Hindistan yarımadasında, xüsusən də Cənubi Hindistanda müxtəlif repertuarlarda istifadə edilən zərb aləti kimi məşhurdur. Onun bir variantı Pəncabda istifadə olunur və Pəncab xalq ənənələrinin bir hissəsi olduğu üçün qarha kimi tanınır. Onun Racastan analoqu madqa və pani mataka ("su küpəsi") kimi tanınır.

Qhatam Pakistan və Hindistanda ən qədim zərb alətlərindən biridir. Dar boğazlı gil qabdır. Boğazdan boğaz xaricə əyilir və çıxıntı əmələ gətirir. Əsasən bişmiş gildən, mis və ya mis ərintilərindən və az miqdarda dəmir ərintilərindən hazırlanmış qhatamın səsi ölçüsündən asılı olaraq dəyişir. Səs torpaq və ya su istifadə etməklə bir qədər dəyişdirilə bilər.

Qhatam adi Hindistan məişət gil qabı ilə eyni formaya malik olsa da, xüsusi olaraq musiqi aləti kimi ifa olunmaq üçün hazırlanmışdır. Qabın səsi yaxşı olmalıdır və divarları bərabər səs və xoş səs əldə etmək üçün vahid qalınlıqda olmalıdır.

Qhatamlar əsasən Tamil Nadu əyalətinin Madurai şəhəri yaxınlığında yerləşən Manamadurai şəhərində hazırlanır. Bu alət Çennai və Banqalor kimi digər yerlərdə də istehsal olunsa da, Manamaduraidən olan qatamların özünəməxsus səs tembri var. Gil xüsusi bir keyfiyyətə malik olduğuna inanılır. Manamadurai qhatamı, gil ilə qarışdırılmış kiçik mis parçaları olan ağır, qalın bir qabdır. Bu növ qhatamı ifa etmək daha çətindir, lakin bəzi ifaçıların üstünlük verdiyi kəskin, metallik zəng səsi çıxarır.
## İstinadlar
Qiyamçılar klubu

***Qiyamçılar klubu*** () — 2014-cü ildə ekranlara çıxmış film. Britaniyada bir ənənə var. Varlı ailələrin uşaqları Oksfordda oxuyur, orada gizli klublara daxil olur, sonra da ölkəni idarə edir. Sadə düstur. Film 2014-cü ildə məhz bu düsturu parçalamaq üçün çəkilib. Rejissor Lone Sxerfiq və ssenarist Lora Veyd elitanın iç üzünü göstərmək qərarına gəliblər. Əsas hekayə L. Veydin "Şıq" () adlı pyesindən götürülüb.

Filmdə Sem Klaflin, Maks Ayrons və Duqlas But oynayır. Hər üçü Oksfordda oxuyan gənclərdir. Amma adi tələbə deyil. Onlar Qiyamçılar klubunun üzvüdürlər. Bu kluba hər kəs girə bilmir. Ailən kim olmalı, atan nə iş görməli, hansı məktəbdə oxumusan, bunlar vacibdir. Daxil olan gənclər nə edirlər? Restoranlarda şənlik qurur, içir, dağıdır, sonra pulla kompensasiya ödəyirlər. Heç bir məsuliyyət yoxdur.

Bu klub əslində Bullinqdon klubundan bəhs edir. O məşhur klub ki, Boris Conson və Devid Kemeron kimi güclü siyasətçilər oradan çıxıb.

2014-cü ilin sentyabrında "Universal Pictures International" şirkəti filmi Böyük Britaniya kinoteatrlarında nümayişə qoyub. Kinoəsər mütəxəssislər arasında müxtəlif rəylər alsa da, kassada ümumilikdə 3,5 milyon dollar toplayıb.

## Təsvir
Alister və Maylz Oksford Universitetində birinci ilə başlayırlar. Hər ikisi zadəgan nəsildəndirlər, amma bundan savayı ortaq cəhətləri yoxdur. Maylz real həyatla əlaqəsi olan, ayaqları yerdə duran bir gəncdir. Onun qız dostu Loren sadə bir ailədən gəlir və Maylz bundan heç utanmır, əksinə, münasibətindən çox razıdır. Alister isə tamam başqa dünyadan gəlir sanki. Özünü hamıdan üstün tutur, insanlara yuxarıdan baxır. Onun ən böyük arzusu əmisi kimi Tori partiyasından parlamentə seçilmək və siyasətdə ad çıxarmaqdır.

Bu iki fərqli gənci bir araya gətirən bir şey var. Hər ikisi "Qiyamçılar klubu" adlı quruma dəvət alırlar və üzv olurlar. Bu klub adi bir tələbə təşkilatı deyil. Təzə yaranmayıb. İllərlə fəaliyyət göstərən, özünü cəmiyyətin ən yuxarı təbəqəsinin toplaşdığı yer hesab edən elitar bir məkandır. Klubun üzvləri özlərini seçilmişlər sayırlar. Burada hər şey zövq, əyləncə və hədsiz içki ətrafında fırlanır. Onların bir inamı var: pulla hər şey alınar. Heç bir şey qadağan deyil, heç bir sərhəd yoxdur. Sadəcə özünü burax, istədiyini et və bunun heç bir nəticəsi olmayacağını bil. Çünki pul var, əlaqələr var, gücləri var. Bu dünyada onlar toxunulmazdırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mənşəyim

***Mənşəyim*** () — 2014-cü ildə ekranlara çıxmış və elmi fantastika elementləri olan romantik dram filmi. Rejissor Mayk Kehill eyni zamanda ssenari müəllifidir. Film ilk olaraq 2014-cü ilin yanvarında Sandens Film Festivalında nümayişə qoyulub. Müstəqil layihə olan əsər böyük studiya dəstəyi olmadan çəkilib.

"Fox Searchlight Pictures" tərəfindən yayımlanan film 2014-cü ilin iyulunda seçilmiş kinoteаtrlarda göstərimə çıxıb. Film həmin ilin oktyabrında Kataloniya Beynəlxalq Fantastik Kino Festivalında ən yaxşı uzunmetrajlı film mükafatını alıb.

## Təsvir
Magistrant İan Qrey yoldaşları Karen və Kenni ilə birlikdə insan gözünün necə formalaşdığını araşdırır. Onların qarşısında duran vəzifə aydındır: yaradılışçılar gözlərin ilahi yaradılışla ortaya çıxdığını söyləyirlər, amma İan bunu elmi yolla təkzib etmək istəyir. Gözlərin təkamül keçirdiyini isbat etməyə çalışır. Ancaq bu axtarışlar İanı elə nöqtələrə gətirib çıxarır ki, həyatında və dünyagörüşündə köklü dəyişikliklərə səbəb olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kancira

**Kancira** — Hindistanmənşəli zərb musiqi aləti. O, buben ailəsinə daxildir. Cənubi Hindistan musiqisində istifadə edilir. Yüksək səsə malikdir. Nisbətən yeni olsa da, 1930-cu illərdən bəri klassik musiqidə istifadə olunur. Kancira adətən mridanqa ilə birlikdə xalq çalğı alətləri ansamblında ifa olunur.

Alətin membranı kərtənkələ dərisindən hazırlanıb. Bir tərəfi 17-22 sm diametrində və 5-10 sm dərinliyində cekfrut ağacından hazırlanmış taxta çərçivənin üzərinə çəkilib. Digər tərəfi açıq qalıb. Çərçivədə tək bir cüt metal zil var.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
*On the tambourine trail
*https://archive.org/stream/MusicRes-Periodicals/PAC-TalaVadyaSeminar-2_djvu.txt
*
## Xarici keçidlər

*Hidden Drummers of India: Documentary about the kanjira and Carnatic rhythm by Ruairi Glasheen
*Kanjira.org
Mosor

Mosor (xorv. Mosor) — Xorvatiyada yerləşən dağ silsiləsidir. Şimal-qərbdən cənub-şərq istiqamətində Adriatik dənizi boyunca, Orta Dalmatiyada, Split və Omiş şəhərləri arasında uzanır. Şimal-qərbdə silsilə Klis aşırımı ilə, cənub-şərqdə isə Setina çayının vadisi ilə məhdudlaşır, həmin vadidən sonra Mosor Biokovo silsiləsi kimi davam edir. Mosorun uzunluğu təxminən 25 km-dir.

Silsilə əhəngdaşı süxurlarından ibarətdir, karst hadisələri geniş yayılmışdır.
Silsilənin ən yüksək zirvəsi də Mosor adlanır (bəzi mənbələrdə Veliki-Kabal kimi göstərilir) və dəniz səviyyəsindən 1.339 metr hündürlükdədir.  Ondan sonra Vitskov-Stup (1325 m) və zirvəsində katolik ibadətgahı yerləşən Sveti-Yure (1319 m) gəlir. 
Dəniz səviyyəsindən 600 metrdən yuxarıda daimi yaşayış yoxdur, lakin bir neçə alpinist daxması mövcuddur. 
Klis aşırımı yaxınlığında qədim orta əsr qalası yerləşir.

Mosor alpinistlər və speleoloqlar arasında populyardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* https://www.summitpost.org/cetina-canyon-north-face/221905/c-152906
Yunanıstan krallarının siyahısı

**Yunanıstan krallığı,** 1832-1862-ci illərdə Vittelsbax sülaləsi, 1863-1924-cü illərdə isə Qlüksburq sülaləsi tərəfindən idarə olundu. İkinci Yunanıstan Respublikasının süqutundan sonra 1935-ci ildə yenidən bərpa olundu və 1973-cü ildə tamamilə süqut etdi.

***Yunanıstan kralı''' ()'' ünvanı daşıyan ilk kral [[Otto (Yunanıstan kralı)|Otto]] istisna olmaqla, digər bütün monaxlar ***Hellen kralı*' ()* ünvanı daşıdılar.

## Siyahı

### [[Vittelsbax sülaləsi]]

### [[Qlüksburq sülaləsi]]

### [[Qlüksburq sülaləsi]] (bərpası)

## Mənbə

* Clogg, Richard (1979). *A Short History of Modern Greece*. Cambridge University Press. ISBN 978-0521295178
* Van der Kiste, John (1994). *Kings of the Hellenes*. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. ISBN 0-7509-0525-5
* Van der Kiste, John (1999). *Kings of the Hellenes: the Greek kings, 1863 - 1974*. Stroud: Sutton. ISBN 978-0-7509-2147-3
* Nohlen, Dieter; Stöver, Philip (2010). *Elections in Europe: A Data Handbook*. Nomos. ISBN 978-3-8329-5609-7
Qan töküləcək

***Qan töküləcək*** () — 2007-ci ildə ekranlara çıxmış Amerika epik dram filmi. Rejissor kürsüsündə Pol Tomas Anderson əyləşib, o, eyni zamanda ssenarini yazıb və filmin hazırlanmasında da iştirak edib. Əsərin əsasını Epton Sinklerin 1927-ci ildə yaratdığı "Neft!" adlı romanı təşkil edir.

Film əvvəllər gümüş mədənlərində işləyən, sonradan neft biznesinə atılan Deniel Plenvyunun taleyini göstərir. Hekayə XIX əsrin sonu ilə XX əsrin əvvəllərində Kaliforniyada baş verən neft bumu zamanı cərəyan edir. Plenvyu var qüvvəsi ilə var-dövlət dalınca gedib, bu yolda acımasız metodlara əl atır.

Dünya üzrə kassalarda 76,1 milyon dollar gəlir əldə edən film tənqidçilərdən yüksək reytinqlər alıb. Milli İcmal Şurası, Amerika Film İnstitutu və Milli Kino Tənqidçiləri Cəmiyyəti təşkilatları əsəri 2007-ci ilin ən yaxşı on filmi sırasına salıblar.

80-ci Oskar mükafatlarında səkkiz nominasiyaya layiq görülüb və ikisini qazanıb. Deniel Dey-Lüis ən yaxşı kişi rolu, Robert Elsvit isə görüntü rejissorluğu sahəsində Oskar alıb. Digər beynəlxalq mükafatlar da az olmayıb.

XXI əsrin və ümumiyyətlə kino tarixinin ən əhəmiyyətli filmlərindən biri hesab olunur.

## Təsvir
Kaliforniya, 1902-ci il. Deniel Plenvyu illərlə qiymətli metal axtarıb. Gün ərzində çətin şəraitdə torpaq qazıb, gecələr çadırda yorğun başını yastığa qoyub. Amma bir gün hər şey dəyişir: təsadüfən neft yatağına rast gəlir. Neft demək, güc deməkdir. Plenvyu bunu dərhal başa düşür. Daha metal yataqları ilə vaxt itirməyəcək, indi başqa oyun oynayacaq. Qəribə olan budur ki, bu oyunda ən böyük rəqibi özüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əl-Müzhir fi ülumil-lüğə və ənvaihə

**Əl-Müzhir fi ülumil-lüğə və ənvaihə** () — Cəlaləddin Süyutinin ərəb dili elmlərinə həsr olunmuş klassik əsəri.

## Əsər
TDV İslam Ensiklopediyasının saytında əsərin tam adı "*əl-Müzhir fi ülumil-lüğə*" şəklində göstərilmişdir.

Əsər əlli bölmədən ibarətdir. Bu bölmələrdən səkkizi istinadlara, on üçü ləfzlərə, beşi quruluş və ya məna incəliklərinə malik sözlərə (lətaif, müləh), on üçü mənaya, biri müxtəlif isim və feil qəliblərinə, isimlərin müfrəd-təsniyə-cəm, müənnəs-müzəkkər müxtəlif qəliblərə, oxşar vəziyətlərin feillərdəki istifadəsinə (əşbəh və nəzəir), səkkizi dilçilər üçün vacib olan məqamlara, biri ərəb şeirinə, məşhur şairlərə, biri ərəb qələtələri ilə bağlı məsələlərə həsr edilmişdir. Əsər kişi, qadın, uşaq, qul və cariyə olmaqla fəsix ərəbcə danışan şəxslərin mənalı sözlərindən ibarət bir hissə ilə sona çatır.

"Əl-Müzhir"də qədim lüğətlərdən, fiqhül-lüğəyə dair əsərlərdən, əmali və nəvadir tipli kitablardan, əksəriyyəti tək bir mövzuya həsr olunmuş lüğət risalələrindən, fiqh üsulu kitablarının dəlillərin ortaya çıxması nəzəriyyələrinə və məna ilə bağlı bölmələrinə aid hissələrdən, tarix, təbəqat, şeir və əxbər əsərlərindən, həmçinin nəhv (qrammatika) kitablarından sitatlar gətirilmişdir.

Əsər müxtəlif yer (Bulaq, Qahirə və s.) və tarixlərdə (1883, 1907, 1987 və s.) dəfələrlə nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Dcembe

**Dcembe** — Qərbi Afrikamənşəli fincan şəklində zərb musiqi aləti. O, baraban ailəsinə daxildir. Dcembe Qərbi Afrika xalqlarının ənənəvi musiqi alətidir. XIII əsrdə qurulan və Qərbi Afrikaya - Seneqala, Qvineyaya, Fil Dişi Sahilinə və digər yerlərə yayılan güclü Mali dövləti sayəsində geniş populyarlıq qazanmışdır. Lakin Qərbdə bu alət yalnız 1950-ci illərdə, Qvineyalı musiqiçi, bəstəkar, yazıçı, dramaturq və siyasətçi Fodeba Keita tərəfindən qurulan "Les Ballets Africanins" musiqi və rəqs ansamblı dünya miqyasında çıxış etməyə başlayanda məlum olmuşdur. Sonrakı illərdə dcembeyə maraq sürətlə artmışdır. Hazırda alət çox populyardır və bir çox musiqi qrupunda istifadə olunur. 

Dcembe hər iki əllə çalınır. Üç əsas səs çıxarır, aşağı ritm (bas), yüksək ritm (ton) və zəngli şapalaq (şpalaq). İfaçı baraban xüsusi qayışdan asılı və ya xüsusi dayağa qoyularaq ayaq üstə durur. Dcembe tez-tez oturmuş halda, baraban ayaqların arasında tutularaq çalınır. Bəziləri sadəcə yerdə uzanmış alətin üzərində otururlar, lakin bu vəziyyətin əhəmiyyətli bir çatışmazlığı var, alət üzərində oturan bir insanın çəkisini daşımaq üçün nəzərdə tutulmayıb və çatlamağa başlaya bilər. Simlərlə kökləndikdə, simlər yerə sürtünmə nəticəsində zədələnə bilər. Toz və qum barabanın içinə girərək zamanla membranı zədələyə bilər və ən əsası, bu vəziyyətdə çalmaq ön qollardan tələb olunan daha çox əzələ gücünə görə daha çətindir. Deşikli kənarlardan hazırlanmış və çalındıqda cingildəyən halqalarla təchiz olunmuş xüsusi vərəq formalı alüminium lövhələr - tez-tez dcembeyə bərkidilir. Bu aksessuar çalındıqda quru, vibrativ edən bir səs yaradır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
## Xarici keçidlər

* Djembefola drum and dance community  International community of djembe enthusiasts
* WAP-Pages Extensive collection of Malinke rhythm notation
* Djembe Music Academic research, publications, and audio and video samples of djembe music, by Rainer Polak
Hardinqfele

**Hardinqfele** və ya **Norveç skripkası** — Norveçmənşəli simli musiqi aləti. Standart skripkadan kiçikdir, daha qabarıq səs lövhəsinə, daha geniş və qısa boğazına və 8 və ya 9 siminə (4 ifa simi, qalanları rezonanslı) malikdir. Əksər melodiyalar standart kökləmədə (G-D-A-E) ifa olunsa da, Norveçdə musiqinin təbiətindən və müəyyən bölgələrin yerli variasiyalarından asılı olaraq təxminən 40 fərqli kökləmə mövcuddur.

Rezonanslı simlər fundamental qammanın 1-ci, 2-ci, 3-cü və 5-ci dərəcələrinə uyğundur. Hardinqfelenin ən qədim sağ qalan nümunəsi 1651-ci ildə Ole Jonsen Jastad tərəfindən hazırlanmış "Jastad" skripkası hesab olunur. Originally, the instrument had a rounder, narrower body. 1700-cü illərin ortalarına qədər hardinqfele skripkası Norveçin cənub, mərkəzi və qərb sahillərinin çox hissəsində dominant xalq alətinə çevrilmişdi. Bu alətin mənşəyi tam aydın deyil. Hardinqfele alətləri tez-tez barmaq lövhəsində inkrustasiyalarla bəzədilib və gövdəsi naxışlarla boyanıb.

Hardinqfele aləti ilk dəfə J.Halvorsen tərəfindən S.Ellegarın "Fossegrimen" pyesindəki musiqidə simfonik orkestr ilə ansamblda solo alət kimi istifadə olunub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Aksdal, Bjørn, and Sven Nyhus. Fanitullen: Innføring i norsk og samisk folkemusikk. Oslo: Universitetsforlag.
* Broughton, Simon, and Mark Ellingham. Rough Guide to World Music Volume One: Africa, Europe & the Middle East. London: Penguin Books, 1999. 212-216.
* George, Patrice. "Knut Hamre and Benedicte Maurseth - Rosa I Botnen." RootsWorld. 26 Feb. 2008 http://www.rootsworld.com/reviews/botnen06.shtml
* Gurvin, Olav. 1958. Hardingfela. In *Hardingfeleslåttar*, ed. Olav Gurvin. Norsk Folkemusikk, ser. 1 vol I. Oslo: Universitetsforslaget.
* Sandvik, Sverre. Vi Byggjer Hardingfele. Tiden, 1983. 12-13. English translation "(How) We Build the hardanger Fiddle" by Eldon Ellingson
## Xarici keçidlər

* Hardanger Fiddle Association of America
* Fashioning the hardanger Fiddle
* Hardingfeleverket--Norsk folkemusikk serie 1: Hardingfeleslåttar – i syv bind og Feleverket--Norsk folkemusikk serie 2: Slåtter for vanlig fele –  i fire bind
* Hardanger Fiddle, Isak N. Botnen/Skår (Norwegian, 1669–1759) and Trond Isaksen Flatebø (Norwegian, 1713–1772) made in 1756
* Hardanger Fiddle, Norway, 1786
*Scordatura: The Dahle Tradition (Anne Svånaug Haugan. Etnisk Musikklubb: EM26) 
*Andrea Hoag, Loretta Kelley, Charlie Pilzer
*hardanger fiddler Christian Borlaug
Nqoni

**Nqoni** — Qərbi Afrikamənşəli simli musiqi aləti. Gövdəsi ağacdan və ya balqabaqdan hazırlanır, üzərinə qurudulmuş heyvan dərisi (çox vaxt keçi) çəkilir. Axıcı melodiyalar çıxara bilən nqoni, akontinq və halamla yaxından əlaqəli görünür. Mandinqo dilində fasas adlanan ənənəvi mahnılarda qriotlar tərəfindən festivallarda və xüsusi günlərdə ifa edildiyi üçün jeli nqoni də adlanır. Vassulu mədəni bölgəsində ovçu və ozanlar olan donso arasında yarandığı düşünülən daha böyük bir növ donso nqoni adlanır. Hələ də əsasən mərasim məqsədləri üçün istifadə olunur. Donso nqoni və ya "ov arfası" altı simlidir. Tez-tez metal çubuqla cızılan dişli metal boru olan karagnan ilə birlikdə oxumaq üçün istifadə olunur. Donso nqoni 1620-ci illərdə Riçard Cobson tərəfindən xatırlanmış və onu Qambiyada ən çox yayılmış alət kimi təsvir etmişdir. O, onu altı simli uzun boyun altında böyük balqabağa bənzər çıxıntıya malik bir alət kimi təsvir etmişdir.

Nqoninin ən azı 1352-ci ildən bəri mövcud olduğu məlumdur. Mərakeş səyyahı İbn Bətutə onu Mansa Musanın sarayında gördüyünü bildirmişdi. Mande kölələri Şimali Amerikaya gətirildikdən sonra onun bancoya çevrildiyi ehtimal edilir. Battuta həmçinin balafondan da bəhs etmişdir. İngilis musiqiçisi Ramon Husun nqoninin haqqında yazdığı kitabda onun məlum tarixi, köklənməsi və alətdə ifa etmək üçün yeni başlayanlar üçün təlimat təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Oldenburqlu Amaliya (Yunanıstan kraliçası)

**Oldenburqlu Amaliya** (; ) — Yunanıstan kralı Ottonun xanımı, Yunan kraliçası.

22 dekabr 1836-cı ildə Oldenburqda Yunanıstan kralı Otto ilə evləndirildi. Lüteran məzhəbinə mənsub olan Amaliya öz dini mənsubiyyətini dəyişmədi ancaq gələcəkdə doğulacaq övladlarının pravoslav məzhəbinə uyğun böyüdülməsi qərarlaşdırıldı. Buna baxmayaraq cütlüyün övladı olmadı.

Ərinin taxtdan endirilməsinin ardından qalan illərini Bavariyada sürgündə yaşadı. Əri sabiq kral Otto 1867-ci ildə, özü isə 1875-ci ildə Bamberqdə vəfat etdi. Cənazəsi Münxendəki Teatin kilsəsinə dəfn olundu. 

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Greek royal tombs
* 
* 
* Leonard Bower, Otho I : King of Greece, a biography, Royalty Digest, 2001 (ISBN 1905159129)
* Lüth C. ''Fra Fredensborg til Athen: Fragment af en Kvindes Liv''. Copenhagen; Gyldendalske; 1926
* John Van der Kiste, *Kings of the Hellenes* (Sutton Publishing, 1994) ISBN 0-7509-2147-1
* Tan, K.; Kofinas, G.; Drolapa, G. (2024). ''"The taxonomic status of an Aquilegia (Ranunculaceae) rediscovered in Sterea Ellas, south central Greece"''. *Phytologia Balcanica*. **20** (2): 167–172
* Zaoussis, Alexander L.; Αμαλια και Οθων (Amalia and Othon) (in Greek) Okeanida, 2002. ISBN 960-410-254-0

### İstinadlar
Sudzumi

**Sudzumi** (Yaponca:**鼓**) — Yaponiyamənşəli zərb musiqi aləti. O, baraban ailəsinə daxildir. Çin və Hindistan mənşəli Yapon təbil aləti olan bu alət, şim-daiko (*締め太鼓*) kordonlu təbil ailəsinə aiddir. Gövdəsi iki başlı qum saatı formasındadır və bir başdan digərinə halqadan bir kordon (*調緒* şirabeo) keçirilir ki, bu da təbilin gərginliyini tənzimləməyə imkan verir. Alətin gövdəsi adətən albalı ağacından hazırlanır və laklanır, başlar isə at dərisindən hazırlanır. Musiqiçi ifa zamanı kordon gərginliyini tənzimləməklə səsin tonunu dəyişə bilər.

Sudzumi noh və kabuki teatrlarında, eləcə də min'yo (*民謡*) xalq mahnılarında musiqini müşayiət etmək üçün istifadə olunur. Nohda kiçik və böyük sudzumilər daha böyük bir baraban və fleyta ilə birlikdə hayaşi orkestrinin bir hissəsidir. Kabuki adətən ən azı bir otsuzumi və dördə qədər kotsuzumi istifadə edir, sonuncu isə tez-tez şamisen üçün ritm təmin edir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Yokoyama, A (2010). "Glass gives new sheen to traditional Japanese music", *Reuters*, Retrieved on 2010-01-26

## Xarici keçidlər

* Japanese Traditional Music
* ''Tsuzumi'' Video
Sanşin

**Sanşin** (Yaponca: *三線*) — Yaponiyamənşəli simli musiqi aləti. O, uzun boyunlu və ilan dərisi ilə örtülmüş gövdəli, lüləsiz simli alətdir. Nansey adalarında geniş yayılmışdır.

Saray və xalq musiqisində istifadə olunurdu. XXI əsrdə sanşin Yaponiyada və xaricdə Okinava pop musiqisi üçün bir alət kimi populyarlıq qazandı.

Sanşinin mənşəyini daşıyan Çin aləti sansiyan, XIV əsrdə Nansey krallığına, ehtimal ki, Futszyandan gəlmişdir. 1575-ci ildə sanşin haqqında ilk yazılı qeyd şahisen (yaponca: şahisen) adı ilə bir yapon məmurunun gündəliyində yer almışdır. XVIII əsrin əvvəllərində sanşin zadəganların əsas alətinə çevrildi. 1710-cu ildə Nansey kralı Şo Eki saray sanşin ustası vəzifəsini təsis etdi. Onu yalnız zadəganların ifa etməsinə icazə verilirdi və müasir xalq musiqisi istisna olmaqla, qadınların onu ifa etmə ehtimalı daha azdır. Amamidə sanşin yalnız kişilər tərəfindən ifa olunurdu.

Nansey adalarından iki əsrdən sonra sanşin Yaponiyaya gəldi və burada milli alət olan şamisen oldu, bivanı musiqi janrları üçün alət kimi əvəz etdi və onun ifa texnikalarını mənimsədi. Bu müddət ərzində Nanseydə bir neçə məşhur sənətkar meydana çıxdı və onlar bir neçə növ sanşin yaratdı.

Okinava adalarında yaşlı insanlar tez-tez sanşini "şamisen" adlandırırlar. Yaponiyanın qalan hissəsində "jabisen" (yaponca: *蛇皮線*) adı istifadə olunur. Həmçinin regional bir ad olan "santi" (Yonaqavada) var və bir xalq mahnısında alət "samisin" adlanır. XX əsrə qədər sanşin ifaçıları tənbəl hesab olunurdular, çünki peşəkar performansa nail olmaq üçün çox vaxt tələb olunurdu.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Simple Sanshin Source - An English-written guide to the sanshin.
* Tuning - Sanshin Tuning Guide