open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vasili Şukşin

**Vasili Makaroviç Şuşkin** (; ) — rus yazıçısı, kinossenarist, kinoaktyor, kinorejissor.

## Həyatı
Vasili Şukşin 25 iyul 1929-cu ildə Altay əyalətinin Biysk rayonunun Srostki kəndində kəndli ailəsində doğulub. Valideynləri — həmin ərazinin yetirmələri, ortabab kəndlilər idilər.

1960-cı illərin əvvəlində bir-birinin ardınca Şukşinin bədii əsərləri işıq üzü görməyə başladı. "Həqiqət", "Nurlu ürəklər", "Stepkinin məhəbbəti" hekayələri 1961, "İmtahan", "Dirsəkli vallar", "Jurnalistika fakültəsindən Jelya Seleznyova" əsərləri 1962-ci ildə nəşr olundu.

1963-cü ildə "Gənc qvardiya" nəşriyyatında Şukşinin "Kənd sakinləri" adlı ilk toplusu çapdan çıxdı. Həmin il "Novıy mir" jurnalında onun iki hekayəsi dərc edildi: "Əla sürücü" və "Qrinka Malyuqin" ("Onlar Katundandırlar" silsiləsindən). Bu hekayələr əsasında Şukşin "Belə bir oğlan yaşayır" adlı ilk tammetrajlı filminin ssenarisini yazır. 1974-cü ildə Bakıda keçirilən VII Ümumittifaq kino festivalında "Kalina Krasnaya" ("Qırmızı Başınağacı") əsas mükafata layiq görüldü. Münsiflər heyəti öz rəyini belə açıqladı: "Yazıçı, rejissor, aktyor Şukşinin fitri və parlaq istedadı nəzərə alınmaqla festivalın baş mükafatı, "Mosfilm"in "Kalina-Krasnaya" filminə verilir". Ömrünün son ili Şukşin üçün həm şəxsi, həm də yaradıcı planda xüsusilə əlamətdar oldu. 1973-cü ildə o, ailəsi ilə birlikdə Pereyaslovski küçəsindəki dar mənzildən Boçkov küçəsindəki yeni, geniş mənzilə köçür. "Xarakterlər" adlı hekayələr toplusu çapdan çıxır. Toplu proza aləmində böyük hadisəyə çevrilir və kəskin müzakirələrə rəvac verir. Q. Tovstonoqov Böyük teatrda Şukşinin "Enerjili adamlar" pyesi əsasında tamaşa hazırlayır (bu, Şukşinin teatrla ilk əməkdaşlığı idi. Buna qədər o öz müəllimi M. Romm kimi teatrı sevmirdi). Tamaşanın son məşqi 1974-cü ilin iyununda Şukşinin iştirakı ilə keçirilir və müəllifə olduqca gözəl təsir bağışlayır.

Yazıçı 1974-cü il oktyabrın 2-də vəfat edib.

### Mükafatları
RSFSR əməkdar incəsənət xadimi

SSRİ dövlət mükafatı

## Filmoqrafiya

## Mənbə
* İyulun ədəbi simaları 
* О чувашских корнях выдающегося писателя

## Xarici keçidlər
Cek Kardif

**Cek Kardif** — britaniyalı kinorejissor və operator

Cek Kardif 1914-cü il sentyabrın 18-də İngiltərənin Norfolk qraflığının Qreyt Yarmut şəhərində anadan olub. O, 1937-ci ildə Böyük Britaniyanın ilk tam rəngli filmi sayılan "Səhərin qanadları"nın çəkilişində iştirak edib. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Kardiff ticarət gəmilərini müşayiət edən hərbi konvoyla bir yerdə Atlantik okeanını iki dəfə qət edib. Onun çəkdiyi material əsasında "Qərbə yaxınlaşmaq üzrə" sənədli filmi yaradılıb.

Kardif operator kimi 70-dən çox film çəkib. Onların arasında "Oğlaq işarəsi altında" (1949-cu il, rejissor Alfred Hiçkok), "Vikinqlər", "Nildə ölüm", "Afrika kraliçası", "Dağıdıcı Konan", "Anna Frankın gündəliyi", "Rembo-2" filmləri var.

Onun rejissor kimi çəkdiyi 15 film arasında isə ən məşhuru "Oğullar və aşnalar" sayılır. Devid Qerbert Lourensin kitabı əsasında çəkilən bu film ekranlara 1960-cı ildə çıxıb.

Kardif yardıcılığı ərzində iki dəfə "Oskar" mükafatı alıb. O, Hollivud tarixinə "Oskar"ın sahibi olan ilk operator kimi düşüb. Ona operator kimi 1948-ci ildə "Qara nərgiz" filminə görə bu mükafatı təqdim ediblər. Ümumilikdə isə Cek Kardiff 5 dəfə, o cümlədən rejissor kimi, "Oskar" mükafatı nominantı olub.

Merilin Monronun "dünyanın ən yaxşısı" adlandırdığı məşhur britaniyalı kinorejissor və operator Cek Kardif 94 yaşında vəfat edib. O, Kembricşir qraflığındakı malikanəsində vəfat edib.

## Mənbə
*Məşhur rejissor və operator Cek Kardiff vəfat edib
Gökcə Pəhlivanoğlu

**Gökcə Pəhlivanoğlu** — Türkiyə rejissoru.

Gökcə Pəhlivanoğlu 1984-cü ildə İstanbulda anadan olub. Mərmərə Universitetinin Gözəl Sənətlər fakültəsinin Sinema TV bölümünün məzunudur. Əlavə olaraq fotoqrafiya ilə məşğuldur.
"Trident" (2004), "Çıma" (2004), "Zincirləmə film tamlaması" (2005) filmlərinin rejissorudur. 2003-2004-cü illərdə bir çox filmlərdə prodüser-dizayner və fotoqraf kimi çalışıb. "Trident" filmi 2004-cü ildə İstanbul Qısa Filmlər Festivalında, "Çıma" Metro Qroum Qısa Filmlər yarışmasında 4-cü mükafatı qazanıb. "Zincirləmə film tamlaması" isə Beynəlxalq İzmir Qısa Filmlər Festivalının finalçısı olmuşdur. Bundan başqa həmin film Antalya Altun Portağal Film Festivalının Qısa Film yarışmasında iştirak etmiş,  Akbank  Qısa Filmlər Festivalının finalçısı olmuşdur.
Axinoam Nini

**Achinoam Nini** (, ) — İsrailli müğənni. Noa adı ilə məşhurdur.

## Həyatı
Achinoam Nini 23 iyun 1969-cu ildə İsrailin paytaxtı Təl-Əviv şəhərində anadan olmuşdur. 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İsraili Mira Awad ilə "There Must Be Another Way" (*[[Azərbaycan dili]]ndə:"Başqa Bir Yolu Olmalı"*) mahnısı ilə təmsil etmişdir. I yarımfinalda 75 xal toplayaraq 7-ci olmuş və finala keçmişdir. Finalda isə 53 xalla 16-cı olmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Noamusic

## İstinadlar
Soraya Arnelas

**Soraya Arnelas** () — İspaniya müğənnisi.

## Həyatı
Soraya Arnelas 13 sentyabr 1982-ci ildə İspaniyanın Valensiya de Alkantare (Ekstremadura) şəhərində anadan olmuşdur. 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İspaniyanı  "La noche es para mí" () mahnısı ilə təmsil etmişdir. Finalda 24 xal toplayaraq 23-cü oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Mitinq

**Mitinq**  - müəyyən kütlənin hər hansı siyasi, mədəni və s. tələblərini bəyan etmək üçün müəyyən məkanda toplaşmasıdır.
İbrahim Qrızi

**İbrahim Qrızi** — Qrız-Xınalıq bölgəsindən çıxmış ilk görkəmli alim.

## Həyatı
Qrız-Xınalıq bölgəsindən çıxmış ilk görkəmli alimlərdən biri İbrahim Qrızidir. Filologiya elmləri doktoru Nazif Qəhrəmanlı *"Quba abidələri"* məqaləsində onun adını çəkəndən (Qobustan, 1984, № 1) bir müddət sonra axtarışları davam etdirib *"İbrahim Qrızi haqqında nə bilirik?"* məqaləsində (Azərbaycan, 1999, 17 avqust) və *"Azərbaycan kitabının inkişaf yolu (Qədim dövrdən XIX əsrin sonuna qədər)"* kitabında (Azərbaycan Ensiklopediyası NPB, 2000, s. 113-116) ilk məlumat vermişdir. Nazif Qəhrəmanlının "İbrahim Qrızi haqqında nə bilirik?" məqaləsində qeyd olunur ki, İbrahim Qrızi şeyx titulu daşımışdır. Qədim Şərqdə yalnız Nizami Gəncəvi kimi ustadlar şeyx titulunu daşımışlar, bu da İbrahim Qrızinin böyüklüyünə dəlalət edən bir amildir. Təəssüf ki, alimin əsərləri günümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

Qrız-Xınalıq bölgəsindən çıxmış ikinci böyük alim Həkim ibn İbrahim əl-Xınaluqi onun oğludur.

## İstinadlar
Etnos

**Etnos** (, ) — sözün dar mənasında, nisbətən sabit xüsusiyyətləri olan mədəniyyət və psixikaya malik, habelə öz vəhdətini insanların başqa qruplarından fərqləndirən, bir dildə danışan insanların tarixən yaranmış məcmusu. Etnos üzvlərinin öz qrup vəhdətini dərk etmələrinə etnik özünü dərketmə deyilir; bunun da zahiri əlaməti özünü adlandırma — etnonimdir. Etnosun sabitliyi bir sıra amillərlə, ilk növbədə endoqamiya ilə bağlıdır. Etnos üçün varislik, fasiləsiz inkişaf, habelə zaman çərçivəsində dəyişmə səçiyyəvidir. Bütün bunlara etnik (etnogenetik) proseslər deyilir. Həmin proseslər nəticəsində yeni etnik hala keçid baş verə bilər. Etnoqrafik tədqiqat obyekti mənasında etnos termini XX əsrin əvvəlində yaranmış və rus alimi S.M.Şirokoqorovun (1887—1939) adı ilə bağlıdır.

Etnik proseslərin içərisində konsolidasiya və assimilyasiya xüsusi yer tutur. Bəzən etnik inkişaf mürəkkəb xarakter daşıyır və bu proseslər eyni vaxtda baş verir. 
Konsolidasiya bir neçə qohum etnosun böyük bir xalqa çevrilməsinə, ya da sosial - iqtisadı, mədəni inkişaf nəticəsində formalaşmış xalqın daha da mürəkkəbləşməsinə deyilir. Birinci halda bu etnoslar arası, ikinci halda isə etnosdaxili konsolidasiya adlanır. 
Assimilyasiyanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, bir xalqın müəyyən qrupları bütöv xalq, başqa bir xalqın içərisində yaşayaraq, uzunmüddətli təmas nəticəsində onun mahiyyətini götürür, dilini öz dili sayır və özünün əvvəlki etnik birliyə mənsubiyyətinə qəbul etmir. Milli özünüdərkin dəyişməsi bu prosesin sonu sayılır.
Ruse

**Ruse** — Bolqar dilində qədim adı Ruşuk, türk dilində Rusçuk olan Ruse Bolqarıstanın beşinci böyük şəhəridir. Əhalinin sayı 146 min nəfərdir. Şəhər Dunay çayının sahilində yerləşir və demək olar ki, bu çay da Bolqarıstanın ən böyük limanıdır. Tarixi mənbələrə görə, müasir Rusenin ərazisində 5000 il bundan əvvəl insanlar məskunlaşmağa başlayıblar. Bizim eranın birinci əsrində İmperator Vespasian burada qala və Seksaqinta Prista (60 gəmi) limanı inşa etdirir. Qala Belqraddan Dunayın deltasına və Qara dənizə gedən əsas yolun üzərində idi. 250-ci ildə qot tayfaları qalanı dağıtsalar da, əsrin sonunda romalılar onu yenidən bərpa edirlər. Dördüncü əsrdə qala şimaldan gələn barbar tayfaları tərəfindən yenidən dağıdılır. IX-X əsrlərdə bolqarlar qalanı yenidən bərpa edərək onu gənc döyüşçülərin himayədarı şərəfinə Ruse adlandırdılar. XIX-XX illərdə avropalılar şəhəri "Parçalanmış Dunayın Vyanası" adlandırmağa başladılar, çünki şəhər binalarının arxitekturası Qərbi Avropa dövlətlərinin paytaxtlarını xatırladırdı.

Rusenin coğrafi mövqeyi ölkənin iqtisadi və siyasi həyatında tərəqqiyə səbəb olur və o, Osmanlı imperiyası dövrünün ən inkişaf etmiş şəhərinə çevrilir, beləliklə də Dunayda strateji baza roluna malik olur. Şəhər XV əsrin sonlarında İspaniya dan qovulmuş böyük yəhudi (Səfərad yəhudiləri) icmasını qəbul edir. Osmanlı İmperiyası Balkanları tərk etdikdən sonra Ruse Bolqarıstanın şimalında sərhədyanı şəhər və liman olaraq qalır. Məhz həmin illərdə şəhərdə çoxlu sayda gözəl binalar inşa edilir ki, onların çoxu bu günə qədər saxlanıb.

Bu gün təpələrdə yerləşən şəhər, ilk növbədə Bolqarıstanın ən iri liman şəhərlərindən biridir. Dunay çayı üzərindəki nəhəng körpü Rumıniya ilə əlaqəni təmin edir və iki ölkə arasındakı sərhəd bu körpüdən keçir. Rusede yaşayan əhalinin milli tərkibi də çox rəngarəngdir: burada qaraçıların sayı Bolqarıstanın digər şəhərlərinə nisbətən xeyli çoxdur. Rusenin inzibati, tarixi və memarlıq mərkəzi şəhərin Baş meydanı və ümumən canlı, müasir, gözəl memarlıq qurğularına malik şəhər mərkəzi hesab edilir. Eyni zamanda şəhər daxilində çoxlu tarixi abidələr yerləşir.

Bunların içərisində şəhərin Tarix Muzeyi əzəmətli görkəmi ilə adamı valeh edir. Muzey Bolqar çarı Birinci Aleksandrın sarayı olmuş binada yerləşir. Baş meydanda Azadlıq abidəsi yerləşir. Bu abidə italiyalı memar Arnoldo Tsokinin ən uğurlu işi hesab edilir. Şəhər mərkəzindən şərqdə yerləşən qızılı günbəzli "Panteon" binasında bolqar xalqının əsl qəhrəman hesab etdiyi şəxslərin hamısı: Lyüben Karavelov, Zaxari Stoyanov, Baba Tonka, Angel Kınçev, Stefan Qaraca, Panoyt Xitov dəfn olunublar.

Gənclər parkında, müqəddəs Boqoroditsı kilsəsindən 50 metr aralıda 1837-ci ildə Sultan Mahmudun şəhərə gəlişi şərəfinə ucaldılmış mərmər sütun, "Çar daşı" heyrət doğurur.

Ruse şəhərindəki Angel Kınçev adına universitet Avropanın bir sıra qabaqcıl ali məktəbləri sırasında bu proqramın tərəfdaşıdır. 1954-cü ildən fəaliyyətə başlayan universitet bu gun Bolonya prosesinə və ümumən Avropa təhsil məkanına tam inteqrasiya olunub.

## Beynəlxalq əlaqələri
### Qardaşlaşdığı şəhərlər
* Curcu, Rumıniya

## Mənbə
*Ruse şəhərinə səyahət etməyə dəyər

## İstinadlar
Felipe Feliks

**Felipe Almeyda Feliks** — futbolçu.

## Həyatı
20 aprel 1985-ci ildə anadan olub. Feliks 2009-cu ilin martında ailə həyatı qurub. O, rusiyalı Mariya Karolinaya ilə evlənib.

## Karyerası
Karyerasına Braziliya A Seriyasında çıxış edən Atletiko Paranaensedə başlayıb. İki ilə yaxın orada oynadıqdan sonra Portuqaliyaya yollanıb. Üç il ikinci divizionda çıxış edən Beyra Marın şərəfini qoruyub. Və bu zaman Rusiyanın Spartak (Nalçik) klubundan  ciddi təklif gəlib və razılaşaraq onlarla üç illik müqavilə bağlasa da, ilyarımdan sonra 2009-cu ilin yayında Bakıya 6 aylıq icarəyə verilib. Bakının heyətində 2009/2010 mövsümündə Avropa kuboklarında meydana çıxdığı 5 oyunda 4 qol vurub. Unibank Premyer Liqası 2009/2010-un 12-ci turunda Xəzər-Lənkəran ilə oyunu aşağı səviyyədə keçirən və qarşılaşmadan sonra qırmızı vərəqə alan braziliyalı Feliks Almeyda Bakı klubundan qovulub. Braziliyalının komandadan qovulmasına özünü yaxşı aparmaması səbəb olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qiymə-çığırtma plov

## Tərkibi

Qoyun əti - 165q, düyü - 150q, ərinmiş yağ - 50q, baş soğan - 30q, yumurta - 2 əd., zəfəran - 0,1q, istiot - 0,5q, duz.

## Hazırlanma qaydası

Qoyun ətindən hazırlanmış qiymə yağda qızardılır, ayrıca yağda qızardılmış soğan qatılır, üstünə çalınmış yumurta vurulub qızdırığı şkafda bişirilir. Düyüdən ayrıca plov hazırlanır. Süfrəyə verildikdə boşqaba plov çəkilir, üstünə qiymə-çığırtma qoyulub yağ tökülür.
Zəngçiçəyikimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Botaniki xarakteristikası
Ot, yarımkol, bəziləri isə kol və alçaq ağaclardır. 5-üzvlü çiçəkləri ikincinsiyyətli, meyvəsi qutucuq, yaxud giləmeyvədir. Şimal yarımkürəsinin mülayim iqlimli zonalarında və Cənub yarımkürəsinin tropiklərində və mülayim iqlimli zonalarında 70 cinsə mənsub 2000-ə qədər növü bitir. Azərbaycanda 7 cinsi (61 növü) yayılmışdır. Bəzi növlərinin tərkibində kauçuk, C vitamini və s. var. Əksəriyyəti dekorativ bitkidir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Cinsləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tikə kabab

**Tikə kabab**, **şişlik** və ya **şiş kabab** — müxtəlif adlar altında tanınan Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Şərqi Avropa yeməyi. Kababın növlərindən biri.

## Etimologiya

Şiş sözü türk mənşəlidir. Bu söz öncə Krım tatar dilindən Zaporojye kazakları tərəfindən alınmışdı. Ordan bu söz rus dilinə *шашлык* formasında, rus dilindən isə ingilis və başqa Avropa dillərinə *shashlik* və ya *shashlick* formasında keçmiş.

Tikə sözünün də türk mənşəyi var. Onun prototürk dilindəki forması *tikkü* kimi yazılır və hissə və ya parça mənasını daşıyır. Cığatay dilində o, tikka formasında mövcud idi. Cığatay dilindən həmin söz Muğal sülaləsi dövründə "bişirilmiş sümüksüz ət parçaları" mənasında Hindistana gəlib.

## Tərkibi

Tikə kababın hazırlanmasında qoyun ətindən, baş soğandan, göy soğandan, cəfəri və reyhan kimi göyərtilərdən, duz, sumaq, istiot kimi ədviyyatlardan istifadə olunur.

Azərbaycan mətbəxinə aid olan qarssayağı tikə kabab qoyunun ətindən və böyrəyindən hazırlanır.

## Hazırlanma qaydası
Qoyun ətinin bud və ya bel hissəsindən 35-40 qramlıq tikələr kəsib duz və istiot vurulur, şişə taxılır və manqalda od üzərində qızardılır. Bəzən kababın əvvəlində yazılmış qayda üzrə basdırma hazırlanır. Kabab hazır olan kimi masaya verilməlidir. Tikə kababın yanında halqavari doğranmış soğan və ya narşərab, (yay vaxtı şişdə qızardılmış pomidor) istiot və duz verilir.

## Qalereya

Fayl:Shashlyk3.jpg|
Fayl:Свежий шашлык на мангале (Сентябрь 2015 г.).jpg|
Fayl:Shashlyks20090627.jpg|
Fayl:Shashly4.jpg|
Fayl:Myaso (452683003).jpg|
Fayl:Shashlyk6.jpg|
Fayl:Shashlyk5.jpg|
Fayl:Shashlyk4.jpg|
Fayl:Шашлык 25.05.2013.jpg|


## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbəxi
* Kabab
* Təndir

## İstinadlar
Şərqi Dilləri və Sivilizasiyaları üzrə Milli İnstitut

**Şərqi Dilləri və Sivilizasiyaları üzrə Milli İnstitut** () və ya qısaca **INALCO** — Fransanın Paris şəhərində yerləşən institut.

Fransa Dövlət Şərq Dilləri və Mədəniyyətləri İnstitutunda Mərkəzi və Şərqi Avropa, Asiya, Sakit okean hövzəsi, Afrika və Amerikanın aborigen xalqlarının dilləri, həmin ərazilərdəki ölkələrin coğrafiyası, tarixi, siyasi, iqtisadi və ictimai həyatı tədris olunur. 1669-cu ildə, Fransa kralı XIV Lüdoviqin hakimiyyəti dövründə əsası qoyulmuş Gənclər Dil Məktəbi XX əsrdə institut statusu almışdır. İkinci dünya müharibəsindən sonra institutda tədris olunan dillərin sayı 50-yə çatmışdı. 1971-ci ildən indiki adla adlanan institut 3-cü Paris Universitetinin nəzdində idi. 1985-ci ildən isə müstəqildir. Hazırda institutda 11 mindən çox tələbə təhsil alır, burada Asiya, Afrika, Şərqi Avropa və Amerikanın yerli xalqlarına məxsus 96 dil və mədəniyyət tədris edilir. Tədris olunan fənlərin sayı isə 1500-ə çatır. Azərbaycan dili institutun Avrasiya departamentinə daxildir.

## İNALCO-da Azərbaycan dili

İNALCO-da Azərbaycan dilinin tədrisinə ilk dəfə 1999-cu il martın 5-də başlanılıb. İNALCO-nun türk və fars dilləri fakültəsinin 20 fransız tələbəsinin qatıldığı ilk dərsləri Aygün Eyyubova keçib. Sonrakı illərdə daha iki müəllim - Elnurə Zeynalova və Jil Otye Azərbaycan dilinin tədrisinə qoşulub. 2008-ci ilin noyabrından isə bu təhsil üçün rəsmi diplom təsis edilib. Belə ki, 9 il ərzində İNALCO-nun bir neçə fakültəsində Azərbaycan dili tədrisin tərkib hissəsinə çevrilib. Rəsmi dilpom təsis olunandan sonra isə tələbələr Azərbaycan dilini ayrıca kurslarda öyrənmək və bu sahə üzrə diplom almaq imkanı əldə ediblər.

2008-ci il noyabrın 7-də Parisdə, Fransa Dövlət Şərq Dilləri və Mədəniyyətləri İnstitutunda (İNALCO) Azərbaycan dili fakültəsi açılmışdır. Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, YUNESKO və İSESKO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban Əliyeva açılış mərasimində iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Lülə kabab

thumb|250px|Azərbaycan Lülə kababı
**Lülə kabab** - qiymədən uzunsov formada hazırlanan kabab növü. Xarici görünüşü odlu silah lüləsinə oxşadığına görə belə ad verilmişdir. 

Azərbaycan mətbəxinə xas milli yemək növü sayılır.

## Tərkibi

Qoyun əti - 500q, quyruq - 200q, baş soğan - 20q, göy soğan 40q, cəfəri və reyhan - 15q, buğda unu - 45q, sumaq - 3q, duz, istiot.

## Hazırlanma qaydası
[thumb|250px|[Tikə kabab və lülə kabab]]
Qoyun ətinin yumşaq hissəsi soğanla birlikdə ətçəkən maşından keçirilir, istiot və duz vurularaq yaxşıca qarışdırılır. Qiymə əvvəlcədən soyumaq üçün soyuducuya qoyulur. Qiymə bir qədər enli şişlərdə uzunsov kotlet formasına salınır. Lüləkabab manqalda közərmiş kömür üzərində qızardılır. Lüləkabab süfrəyə verildikdə lavaşın içinə qoyulur. Lavaş hazırlamaq üçün mayasız bərk xəmir 1 mm qalınlığında yayılır və hər iki üzü yağsız tavada bişirilir. Lüləkababın yanına halqavari doğranmış baş soğan, sumaq, yaxud şişdə qızardılmış pomidor və badımcan verilir./

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbəxi
* Kabab

## Xarici keçidlər
* Evdə lülə kabab hazırlamaq
Tava kababı

**Tava kababı** — kababın növlərindən biri.

## Tərkibi
* Qoyun əti - 220q
* Ərinmiş yağ - 30q
* Soğan - 40q
* Yumurta - 2 ədəd 
* şəkər - 5q Yay vaxtı şəkər və sirkə 50q pomidorla əvəz edilir.
* sirkə - 10q 
* keşniş, şüyüd - 25q, 
* duz, istiot.

## Hazırlanma qaydası
Qoyun ətinin yumşaq hissəsi soğanla ətçəkən maşından keçirilir, istiot və duz vurulub qarışdırılır. Hər pay üçün 3 ədəd girdə bitoçki hazırlanıb yağda qızardılır, şəkər və sirkə vurulub şirə hazırlanır. Tava kababını kiçik tavaya düzüb üstünə göyərti qarışdırılmış yumurta, habelə soğandan hazırlanmış şirə töküb hazır vəziyyətə gətirirlər. Süfrəyə verdikdə üstünə göyərti səpilir.

## Həmçinin bax
Efiopiya Futbol Federasiyası

**Efiopiya Futbol Federasiyası** — Efiopiyada futbola nəzarət edən rəsmi qurum.

2008-ci ilin iyulundan diskvalifikasiya olunan Efiopiya federasiyasında keçən seçkilərin nəticəsi ləğv olunmuşdu. Baş verənlərə görə bu ölkənin milli komandası 2010-cu il dünya çempionatının seçmə mərhələ oyunlarından çıxarılıb.

Efiopiya Futbol Federasiyası bir illik fasilədən sonra 2009-cu ildə yenidən FİFA-nın üzvlüyünə qaytarılıb. Bu, yerli federasiyada rəhbər dəyişikliyindən sonra baş verib. Ali futbol qurumu bununla bağlı rəsmi bəyanat yayıb: *"FİFA Həbəşistan federasiyasında seçkilərin gedişindən razıdır. Bu, ötən həftəsonu FİFA-nın nümayəndələrinin müşahidəsi ilə keçirilib. İndi Həbəşistan yenidən dünya ali futbol qurumunun üzvü kimi bütün üstünlüklərdən istifadə edə bilər".*

## İstinadlar
Toyuq kababı

## Tərkibi
* Toyuq əti - 300q, 
* Baş soğan - 35q, 
* keşniş və cəfəri - 25q, 
* Duz, 
* İstiot, 
* Sumaq.

## Hazırlanma qaydası
İlk emaldan keçirilmiş toyuq ətpdən 40-50 qramlıq tikələr kəsilir, duz və istiot vurulur. Şişə taxılıb manqalda qızardılır. Hazır kababın yanına halqavari doğranmış baş soğan verilir və üstünə göyərti səpilir. Hind quşu kababı da belə hazırlanır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbəxi
* Kabab
Həvəskar kababı

## Tərkibi
Qoyun əti — 330 qram, baş soğan — 60 qram, göy soğan — 40 qram, cəfəri və reyhan — 10 qram, sumaq — 3 qram və ya nar şərab — 5qram, duz, istiot.

## Hazırlanma qaydası
Xammallar və hazırlanma qaydası tikə kababda olduğu kimidir. Burada qoyun cəmdəyi belinin qabırğa hissəsindən qabırğa sümükləri ilə birlikdə 5–6 tikə ət kəsilir və şişə taxıldıqda həmin tikələrin üstü bir tərəfə baxmalıdır.
Yenikənd (Quba)

**Yenikənd** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Tüləkəran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Ağçayın sahilində, dağətəyi ərazidədir;

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1009 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti
* azerbaijanphoto.com saytındakı şəkilləri

## Həmçinin bax
Beyonse

**Beyonse Jizel Noulz-Karter** () — əsasən **Beyoncé** adı ilə tanınan ABŞ müğənni, bəstəkar və aktrisası. Texasın Houston şəhərində doğulub böyüyən Beyonce 16 yaşında səhnələrə ilk addımını atmışdır.

## Albomları
* 2003 – **Dangerously in Love**
* 2006 – "B'Day"
* 2008 – "I Am... Sasha Fierce"
* 2011 – "4"
* 2013 - "Beyoncé"
* 2016 - "Lemonade"
* 2022 - "Renaissance"

## Konsert turları
* 2003 - Dangerously in Love
* 2007 - The Beyonce Experience
* 2009 - 2010 - I am ... World Tour
* 2013 - 2014 - Mrs. Carter Show World Tour
* 2014 - On The Run (feat. Jay-Z)
* 2016 - Formation World Tour
* 2023 - Renaissance World Tour

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bulyon

**Bulyon** — Azərbaycan mətbəxinin ənənəvi milli yeməklərindən biridir.

## Zəfəranlı bulyon
### Tərkibi:

* Qoyun və ya mal sümüyü — 250q;
* Baş soğan — 20q;
* Yerkökü — 20q;
* Cəfəri  — 10q;
* Keşniş və ya şüyüd — 10q;
* Zəfəran — 0,2q;
* Duz — zövqə görə.

### Hazırlanma qaydası:
Sümüklər yuyulur və xırda doğranır. Qazana yerləşdirilərək su ilə doldurulur və qızdırılır. Bişirmə zamanı üzərində əmələ gələn kəf və artıq yağ mütəmadi olaraq yığılır. Coşqun qaynamağa yol verilmədən, bulyon təxminən 5 saat ərzində bişirilir. Bişməyə 1-1,5 saat qalmış doğranmış soğan, yerkökü, cəfəri və duz əlavə olunur. Hazır olduqdan sonra zəfəran şirəsi qatılır və bulyon süzülür. 

Bulyon yalnız sümükdən deyil, ətdən də hazırlanır. Süfrəyə verildikdə üstünə xırda doğranmış təzə göyərti (şüyüd, keşniş və s.) səpilir. İsti halda verilir və qidalandırıcı xüsusiyyətlərinə görə, xüsusilə, soyuq aylarda tövsiyə olunur.

## Mənbə
* Azərbaycanın sulu xörəkləri
Umac

**Umac** - Azərbaycanın milli yeməyi.

## Tərkibi
* Un - 50 q, 
* Ərinmiş yağ - 20 q, 
* Yumurta - 1 ədəd,
* Baş soğan - 18 q, 
* Nanə qurusu- 1,0 q 
* Zəfəran - 0,1 q
* Duz

## Hazırlanma qaydası
Unun üstuna duzlu su ilə çalınmış yumurta çələnir və un ovuşdurulur. Bu zaman xırda xəmir qırıntıları alınır. Yağda qızardılmış soğan suda qaynadılır, xəmir qırıntıları ələkdə silkələnib, artıq undan azad edilir və qaynar bulyona tökülərək, arası kəsilmədən qarışıdırılır. Süfrəyə verildikdə umaca zəfəran şirəsi vurulur, üstünə nanə səpilir.

## Mənbə
*

## Həmçinin bax
Dargilər

**Dargilər** (özlərini *darqan* adlandırırlar) — əsasən Dağıstanda yaşayan xalq. Avarlardan sonra respublikanın sayca ikinci ən böyük xalqıdır. Subetnik qrupları sayılan qaytaqlılar və qubaçılılar ilə birlikdə sayları 510 min nəfərdir (2002). Onların 495 mini Dağıstanda yaşayır. Dargi dilinin müxtəlif ləhcələrində danışırlar. Dini baxımdan sünni müsəlmandırlar.

İlk dəfə "dargi" etnonimi XV əsrdə işlənmişdir. Həmin dövrdə mərkəzi Dağıstanın əhalisi ciddi və kütləvi şəkildə islamı qəbul etməyə başlamışdır. Bu günlər dargilər Dağıstan əhalisinin 16%-ni təşkil edir. Əksəriyyətdə mərkəzi Dağıstanın dağ və dağətəyi Aquşa, Dahadayev, Qaytaq, Serqoqala və Levaşi rayonlarında, İzberbaş şəhərində yaşayırlar. Qarabudaqkənd və Qayakənd rayonlarında əhalinin böyük qismini təşkil edirlər.

## İstinadlar
Turşu-sıyıq

**Turşu-sıyıq** — Azərbaycanın milli yeməyi.

## Tərkibi
Bulyon — 40q, düyü — 30q, baş soğan — 24q, göy soğan — 26q, yerkökü — 40q, ispanaq — 50q, quzuqulağı — 50q, ərinmiş yağ — 15q, keşniş və ya nanə — 10q, lavaşana — 50q, duz, istiot.

## Hazırlanma qaydası
Düyü ət bulyonunda bişirilir, üzərinə yağda qızardılmış soğan və yerkökü əlavə edilir. Sonra yuyulub doğranmış göy srğan, ispanaq və quzuqulağı qatılıb bişirilir. Hazır olmasına az qalmış lavaşana, istiot və duş vurulur. Süfrəyə verilərkən üstünə göyərti səpilir.

## Mənbə
* Azərbaycanın sulu xörəkləri
Fırtına (fan-klub)

**"Fırtına" fan-klubu** – Xəzər-Lənkəran klubunun azarkeşlərini özündə birləşdirən klub. Azərbaycanda ilk müstəqil fan-klub olan **"Fırtına" fan-klubu** 16- iyulAzərbaycanda 2005-ciilk ilmüstəqil tarixindəfan təsis edilmişdir. Fan-klub 16 iyul 2005-ci il tarixində təsis edilmişdir.

## Ümumi məlumat
Bu fan-klubun yaranma məqsədi sevimli komandaları Xəzər-Lənkərana layiqli dəstək olmaq və ümumən azarkeş mədəniyyətini Avropa səviyyəsinə qaldırmaq olub. Qarşıda hələ çox işlər görməli olmağımıza baxmayaraq keçilən yola baxsaq məqsədimizə qismən nail olduğumuzu görərik. Belə ki, Bakı şəhərində 200-ə qədər və əsasən Lənkəran olmaqla bölgələrimizdə 100-dən artıq üzvü var. Online olaraq bizimlə yol gedənlərin isə yer kürəsinin hər bir guşəsindən olduqlrını görmək olar. Qardaş Türkiyədən, Rusiyadan, Yaponiyadan, Misirdən, ABŞ -dan, Belçikadan, Rumıniyadan, İspaniyadan və s. bizə qoşulanlar vardır. Əbədi olaraq könül verdiyimiz klubumuzla yanaşı Millimizə, avrokuboklarda iştirak edən klublarımıza da avropa oyunlarında göstərdiyimiz yüksək səviyyəli dəstəklə seçilmişik. Azərbaycanın elektron idman məkanında lider olan çox aktiv və səviyyəli forumumuz var. Klub daxilində gənclərə olmalı olan qayğıdakı nöqsan və nailiyyətləri daima gündəmdə saxlamışıq.

## Tarixi
"Fırtına" fan-klubu 16 iyul 2005-ci il tarixində təsis edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* http://www.firtina.az 
* http://www.facebook.com/groups/firtina/

## Həmçinin bax
Xəzər-Lənkəran
Təndirdə qızardılmış kütüm

**Təndirdə qızardılmış kütüm** — Azərbaycanın milli yeməyi. Azərbaycanın cənub bölgələrində daha çox bişirilir. Süfrəyə narşərab və ya limon suyu ilə verilir.

## Tərkibi
* Kütüm balığı – 250 q. 
* Pomidor – 50 q. 
* Xiyar – 50 q. 
* Baş soğan – 30 q.
* Keşniş – 15 q. 
* Narşərab – 15 q. 
* İstiot – zövqə görə.
* Duz – zövqə görə.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycanın sulu xörəkləri 

## Xarici keçidlər
Ləvəngi

thumbnail|Balıq ləvəngisi
thumb|Toyuq ləvəngisi
**Ləvəngi** — Azərbaycanın Talış mətbəxinə aid milli yemək. İçi doldurulan balıq və ya toyuqdan hazırlanır. Digər bir ləvəngi növü isə badımcan ləvəngisidir. Ləvəngi sözünün ilkin mənası talış dilində "içi doldurulmuş" deməkdir. Talışca "*ləvə*" — "qarın" deməkdir, qarnı doldurulmuş isə "ləvəngi"dir. Bu sözün başqa mənası isə qoz, soğan və lavaşanadan (alça turşusundan) ibarət qiymədir.

## Növləri
* Sulu ləvəngi
* Quru ləvəngi

## Kütüm ləvəngisi

thumb|250px|Balıq ləvəngisi
Əsasən kütüm (ziyad) balığından hazırlanır. Azərbaycanın Masallı Rayonunda daha çox bişirilir. Ləvəngi adətən təndirdə bişirilir. Texnologiyanın inkişafı ilə əlaqədar son illər daha çox elektrik sobalarda da bişirilir.

Masallının balıq ləvəngisi Azərbaycan mətbəxinin ən gözəl nümunələrindəndir. Ləvənginin tərkibini qoz ləpəsi, soğan, lavaşana, duz və istiot təşkil edir. Yeməyin hazırlanmasında təzə balıqdan istifadə edilməsi çox önəmlidir. Əgər balığın kürüsü varsa, ondan da çox ləzzətli ləvəngi içi hazırlamaq olar. Kürü qoz və digər ərzaqlar əlavə edilərək qarışdırılır. Bununla qozun miqdarı bir az azaldılmış olur.

### İnqridiyentlər
:6-8 porsiya üçün nəzərdə tutulub
* 1 ədəd iri kütüm
* 1 ədəd iri baş soğan
* 1 ½ stəkan qoz ləpəsi
* 2 xörək qaşığı palçıq turşu + üstünə və içinə sürtmək üçün (lavaşana da istifadə edə bilərsiniz: bunun üçün lavaşananı isti suda yumuşalana qədər həll edin)
* zövqə görə duz
* zövqə görə istiot

### Hazırlanması
Balığın pulcuqlarını təmizləyin, içalatını çıxardın. Sonra isə balığı yuyun və yaxşıca qurulayın. İçini və üstünü duzlayıb istiotlayın. Ləvəngi içini hazırlayın. Soğanı ət maşınından keçirin. Tənzifə qoyun və suyunu yaxşıca sıxın. Qozu da maşından keşirin. Bir qabda soğanı, qozu, palçıq turşunu, və zövqə görə duz-istiotu qarışdırın. Sobanı 180˚C-dək qızdırın. Balığın içinə və üstünə palçıq turşu sürtün. İçini ləvəngi içiylə doldurun. Balığı mətbəx ipiylə tikin və yaxud kokteyl çubuğuyla (cocktail stick) bərkidin. Balığı soba listinə qoyub qızdırılmış sobada üstü qızarana və içi bişənədək (təxminən 45 dəqiqə ərzində) bişirin.

## Toyuq ləvəngisi
### İnqridiyentlər
* 1 ədəd orta ölçülü toyuq
* 200 qram qoz ləpəsi
* 2 ədəd baş soğan
* 1 xörək qaşığı yağ
* alça turşusu
* duz
* istiot

### Hazırlanması
Əvvəlcə qozu ət maşınından keçirin. Daha sonra soğanı təmizləyib onu da eyni qayda ilə ət maşınından keçirin. Soğanı cunanın arasına qoyub suyunu sıxın. Suyu sıxılmış soğanı kərə yağında qovurun. Ocaqdan götürün. Kənarda soyudun. Daha sonra qoz və isladılmış turşu əlavə edib, duz və istiot vuraraq yaxşıca qarışdırın. Toyuğu təmizləyib duz və istiot vurun. Toyuğun içinə və çölünə alça turşusu çəkərək, ləvəngini doldurmağa başlayın. İçi doldurulmuş toyuğun qarnını sapla tikin. Qanadının altını, budlarını bıçaqla çərtin. Qızdırılmış sobada yarım saat bişirin. Hər iki üzü qızaranda, sobadan çıxarıb servis edə bilərsiniz.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Таир Амирасланов, Айнура Амирасланова. Карабах – благодатный край и его яства IRS Heritage.  № 6 (60), 2012

## Həmçinin bax
Arayatlı

**Arayatlı** (bəzi mənbələrdə - **Arayatılı**) — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Arayatlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu Kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Füzuli rayonunun Əhmədalılar bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Toponimikası
Araz çayının sol sahilindən bir qədər aralı düzənlikdədir. XIX əsrə aid sənədlərdə Mustafa Sərkarlı adı ilə verilir. 1933-cü ildə Arayatılı şəklində qeydə alınmışdır. Belə güman edilir ki, toponim XIII əsrdə monqolların tərkibində Azərbaycana gəlmiş türkdilli uryat tayfasının adını özündə əks etdirir. Etnonim isə türk dillərindəki ara (orta) və yat/yatuq (hərəkət etməyən, oturaq türk) sözlərindən olub "mərkəzdə yerləşən oturaq türklər" deməkdir. Burada -lı şəkilçisi aidlik, mənsubluq ifadə edir.

## Tarixi
Kəndin adı bəzi mənbələrdə "Oriyadlı" kimi qeyd olunmuşdur. 

Arayatlı tayfa adıdır. XII əsrdə monqolların tərkibində Azərbaycana gəlmiş tayfalardan (Uryat, Oyrat, Sukait, Kinqut, Curyat, Saray, Calair, Tanqut, Dördbet və s.) Uryat tayfasının adı ilə bağlıdır. Salyan rayonunda Böyük Oriyad və Kiçik Oriyad kənd adları ilə mənşəcə eynidir. 

XIX əsrin ortalarında bu kənd "Mustafa Sərkarlı" da adlanmışdır.

Birinci qarabağ müharibədsində Arayatlı kəndi dəfələrlə atəşə məruz qalmışdır.

7.12.1999-cu il tarixli 771-IQ nömrəli "Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunun ilkin versiyasının "Füzuli rayonu" bölməsinə əsasən yaradılan 18 bələdiyyədən biri də Füzuli rayonunun Arayatlı bələdiyyəsi olub.

18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ nömrəli Qanunun 18.2-ci bəndinə əsasən: "*Arayatlı, Babı, Əhmədalılar, Qazaxlar və Mollaməhərrəmli bələdiyyələrinin əhatə etdiyi Arayatlı, Babı, Əhmədalılar, Qazaxlar, Mirzənağılı və Mollaməhərrəmli kəndlərində Əhmədalılar bələdiyyəsi*" yaradılmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1043 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmışları
* Şamama Həsənova — iki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
* Ramin Hacılı (1 sentyabr 1983) — Azərbaycanlı siyasətçi, "Üçüncü gələcək" jurnalının təsisçisi və baş redaktoru. Azərbaycan Avropa Hərəkatının prezidenti.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu
* Füzuli rayonunun Arayatlı bələdiyyəsi
* Füzuli rayonunun Əhmədalılar bələdiyyəsi

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Araz Dilağarda

**Araz Dilağarda** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Bala Bəhmənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Füzuli rayonunun Bala Bəhmənli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Etimologiyası və tarixi
Kəndin adı Araz hidronimindən və mənşəcə Qaraqoyunlu tayfa ittifaqının Dilaqarda tayfasının adından ibarətdir. "Araz çayı kənarında Dilaqarda kəndi" mənasındadır. Araz sözü Digər Dilaqerda (Qobu Dilaqarda) kəndindən fərqləndirici əlamət bildirir.

1820-ci ildə İrandan köçüb gəlmiş və onların Dilaqarda elində məskunlaşması nəticəsində Dilaqarda, Araz Dilaqarda və Qobu Dilaqarda kəndləri yaranmışdır.

1999-cu il bələdiyyələrin təsis edilməsi zamanı ayrıca Araz Dilağarda bələdiyyəsi təşkil edilib, onun ilk  Nizamnaməsi 2000-ci ildə, yeni Nizamnaməsi isə 09.09.2020-ci il tarixində qəbul edilmişdir.

Araz Dilağarda bələdiyyəsi 2000-ci ildə “Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarəetmə üzrə Əlaqələndirmə Şuraları haqqında” Əsasnaməyə uyğun olaraq yaradılmış Füzuli rayonu üzrə Bələdiyyələrin Əlaqələndirmə Şurasının üzvülüyünə qəbul edilib.

03.05.2005-ci il tarixli 903-IIQ nömrəli Qanunla təsdiq edilmiş "Bələdiyyələrin regional assosiasiyalarının Nümunəvi Əsasnaməsi"nə uyğun olaraq, Araz Dilağarda Bələdiyyəsi Azərbaycan Kənd Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının üzvü olmuşdur.

"Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında" 18 oktyabr 2024-cü il tarixli 50-VIIQ nömrəli Qanunun 18.1-ci bəndinə əsasən "*3 №-li Qayıdış, 8 №-li Qayıdış, <u>Araz Dilağarda</u>, Araz Zərgər, Bala Bəhmənli və Birinci Mahmudlu bələdiyyələrinin əhatə etdiyi 1 №-li Qayıdış, 2 №-li Qayıdış, 3 №-li Qayıdış, 4 №-li Qayıdış, 5 №-li Qayıdış, 6 №-li Qayıdış, 7 №-li Qayıdış, 8 №-li Qayıdış, 9 №-li Qayıdış, 10 №-li Qayıdış, 11 №-li Qayıdış qəsəbələrində və Araz Dilağarda, Araz Zərgər, Bala Bəhmənli, Birinci Mahmudlu kəndlərində Bala Bəhmənli bələdiyyəsi*" yaradılmışdır. 

## Toponimikası
Araz çayı sahilində, düzənlikdədir. Oykonim Araz (hidr.) və Dilağarda (etnotoponim; qaraqoyunlu qəbiləsinə mənsub nəsil adı) sözlərindən düzəlib, "Araz sahilində yerləşən Dilağarda kəndi" deməkdir. Ərazidəki iki Dilağarda kəndini bir-birindən ayırmaq üçün oykonimin əvvəlinə Araz və Qobu komponentləri artırılmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1425 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Arış

**Arış** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Qoçəhmədli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
15 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Türk dillərində arış/arıs sözü tayfanın bir qolu"; "arabanın yan qoşqusu"; "çovdar" mənalarını ifadə etmişdir. 1933-cü ildə Gədəbəy rayonunda Arışlı kəndi, 1917-ci ildə Quba qəzasında Arısküş kəndi qeydə alınmışdır. Başqırdıstanın Pobonin yaşayış məntəqəsinin adı əvvəllər Arış olmuşdur. Qazaxıstanda Sırdərya çayının sağ qolu, həmin çayın sol sahilində şəhər və Qızıl Orda vilayətində şor göllərdən biri Arıs adlanır. Deyilənlərdən belə nəticəyə gəlmək olar ki, Arış — tayfadan bir qol; Arışlı — çovdarlı, Arışküş — çovdar zəmisi; Arıs — çay qolu deməkdir.

## Etimologiyası
Kəndin adı Osmanlı türkcəsində Əriş formasındadır. Türk dillərində arış "Tayfanın (elin) qolu" sözündəndir.

## Əhalisi
Füzuli rayonunun Arış kəndində 1993-cü ilə kimi 70-ə yaxın ev olub. Tam siyahı olmadığı üçün 500 çox şəxs yaşamışdır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti
Aşağı Əbdürrəhmanlı

**Aşağı Əbdürrəhmanlı** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Əbdürrəhmanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Kəndin adı Orta əsrlərdə Qarabağda yaşamış Hacılı tayfasının Əbdürrəhmanlı tirəsinin adındandır.

## Tarixi
2020-ci ilə qədər kənd cəbhə xəttinin yaxınlığında yerləşirdi. Buna görə burada tez-tez atəşkəs pozulurdu. 1999-cu ildə burada döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən sonradan 2 dəfə Paralimpiya oyunları çempionu olmuş cüdoçu İlham Zəkiyev yaralanmışdı.

3 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Kənd Çərəkənçayın sahilindədir. Kəndi əbdürəhmanlı nəslinə mənsub ailələr salmışlar. "Əbdürəhmanlı yaşayış məntəqəsinin aşağı hissəsi" deməkdir. Oykonim yaşayış məntəqəsinin coğrafi mövqeyi ilə əlaqədar yaranmışdır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti
Böyük Kanar teleskopu

**Böyük Kanar teleskopu** dünyada ən böyük optik teleskop-reflektor. 10,4 metr diametrlik güzgüsu 36 altıbucaqlı seqmentdən ibarətdir. Kanar adalarında olan La Palma rəsədxanasında yerləşir.
Aşağı Güzlək

**Aşağı Güzlək** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Pirəhmədli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Tarixi
Kənd həmin rayondakı Yuxarı Küzlək kəndindən çıxmış ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1922-ci ilə aid mənbədə Gəncəsər monastırına məxsus kəndlər sırasında Güzlək də çəkilir. Türk dillərində küz "payız otlağı", "göy otlu yer", " quzular üçün payız otlağı" sözündən və məkan bildirən -lək şəkilçisindən ibarətdir. Mənaca Küzdək kənd adı ilə eynidir.
Kənd Qozluçay dərəsində, Pirəhmədli və Qarakollu kəndləri arasında yerləşir.
Aşağı Güzlək kəndi 1993-cü ilin avqust ayının 23 də erməni qəsbkarları tərəfindən işğal olunmuşdur.
2020-ci ilin noyabr ayının 9-da Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Güzdək (indiki Yuxarı Güzlək) kəndindən çıxmış ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. "Güzlək yaşayış məntəqəsinin aşağı hissəsi" deməkdir. Güzlək qədim Azərbaycan dilində "payız otlağı", "payız yurdu" mənalarını ifadə edir.

## Əhalisi
* Əhalisi əsasən heyvandarlıq və əkinçiliklə məşğul olub.

### Tanınmışları
* Qubad İbadoğlu — azərbaycanlı siyasətçi, iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru.
* Vüqar Bayramov — Azərbaycanlı iqtisadçı. Avropa Birliyinin Şərq Tərəfdaşlığı Proqramının Vətəndaş Cəmiyyəti Forumunun həmsədri, millət vəkili.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti
*
Aşağı Rəfədinli

**Aşağı Rəfədinli** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Pirəhmədli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub.

2020-ci il 22 oktyabr tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilib.

Aşağı Rəfədinli kəndi düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə keçmiş Rəfədinli kəndindən çıxmış ailələr salmışlar. Oykonimin birinci komponenti yaşayış məntəqəsinin coğrafi movqeyini təyin edir, ikinci komponenti isə Rəfiəddinli antropotoponiminin təhrif olunmuş formasıdır.

## Toponimikası
Araz çayının sol sahilindədir.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Birinci Mahmudlu

**Birinci Mahmudlu** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Bala Bəhmənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Füzuli rayonunun Bala Bəhmənli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Etimologiyası
Kəndin adı mahmudlu tayfası ilə əlaqədardır. Üç kənddən ibarət olan eyniadlı yaşayış məntəqələrini bir-birindən fərqləndirmək məqsədilə birinci komponentdən istifadə edilmişdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi kürd mənşəli mahmudlu tayfasına mənsubdur. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 853 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmışları
* Şəfa Əliyev — Sumqayıt Dövlət Universitetinin professoru, iqtisad elmləri doktoru.

## Coğrafiyası
Düzənlikdədir.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar
Aşağı Aybasanlı

**Aşağı Aybasanlı** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Tarixi
Hacılı camaatı Cavanşir elinin böyük qollarından biridir. XVIII yüzildə Yağləvənd oymağının Gecəgözlü, Seyidəhmədli qolları, elin digər oymağı Köçərlinin bir budağı olan Mahmudlunun birləçməsi nəticəsində yaranıb. Bu camaat Qarabağ xanlığının yaranmasında fəal iştirak edib.
XIX yüzildə Hacılı camaatına Gecəgözlü, Seyidəhmədli, Mahmudlu, Aybasanlı, Mirzəcamallı, Şıxılı, Comərdli və Sarılar obaları daxil idi. XIX yüzilin ortasında Mahmudlu obasının yeni qolları meydana gəldi. Bunlar Hüseynbəyli və Ələsgərli obaları idilər. Aybasanlı obasından isə Qorqan şenliyi əmələ gəldi. Hacılı camaatı Rus-İran savaşlarında fəal iştirak etmişdi. Bu cammatdan xeyli tanınmış şəxs çıxıb.

1823-cü ilə bağlı rus qaynağında Hacılı icmasına bağlı olan obalardan biri olan Aybasanlı, eləcə də Seyidəhmədli, Qorqan, Şükürbəyli Mirzəcamallı, Gecəgözlü, Ələsgərli obalarına aid ayrıca bilgi yoxdur. Olan bilgilər yalnız Hacılı icması haqqındadır. Sonrakı 1842, 1849, 1863, 1873, 1886-cı illərdəki Aybasanlıi obasına aid olan bilgilərdə də onun Aşağı və ya Yuxarı olduğu göstərilmir. Həmin vaxtlar hər iki kənd bir yerdə – Aşağı Aybasanlının yerləşdiyi ərazidə imiş. Sonralar rayon mərkəzinə yaxın olmaq üçün bir çox ailələr ora köçmüş, orada məskunlaşmış və beləliklə də Yuxarı Aybasanlı kəndi yaranmışdır. Təsadüfü deyildir ki, indinin özündə də hər iki kəndən olan çox yaxın qohumlar vardır.

Aybasanlı obası Hacılı camaatına aid olan şenliklərdəndir. XVIII yüzildə Cavanşir elinin Yağləvənd, Gecəgözlü, Seyidəhmədli oymaqlarına bağlı olan ailələr tərəfindən təşkil olunub. Aybasanlı obası 1823-cü ildə Hacılı camaatının tərkibində qeyd olunub.1842-ci ildə 15 tüstüdən ibarət idi. 1848-ci ildə bu obada 19 tüstü yaşayırdı. 1863-cü ildə yaylağa 21 tüstüdən ibarət bir oba getmişdi. 1873-cü ildə qışlaqda 23 tüstü əyləşmişdi. 1886-cı ildə oba 27 tüstü ilə qeyd olunmuşdu.

1993-cü ildən 2020-ci ilədək Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında idi. Təxminən 200–250 evdən ibarət idi.

## Toponimikası
Bəzi mənbələrdə Ayıbasan kimi də verilir. Oykonim ayı (heyvan adı), basan (yenən, qalib gələn, məğlub edən) və -lı (şək.) komponentlərindən düzəlib. 1980-ci ilə qədər Ermənistanda Ayıbasan adlı kənd olmuşdur. Sonralar bu kəndi ermənilər Marqahovit adlandırmışlar. Yəqin ki, Ayıbasanlı kəndində məskunlaşmış əhali Ermənistandan köçüb gəlmişdir. Ayıbasan "ayını məğlub edən" və ya "ayının çox olduğu yer" deməkdir. Ayıbasanlı isə "Ayıbasan kəndindən gələnlər" mənasına uyğundur. Hal-hazırda Ayıbasanlı kəndi Yuxarı və Aşağı Ayıbasanlı adı ilə iki kəndə ayrılmışdır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti
Qızılüzən

**Qızılüzən(Qızılözən)** **çayı** — uzunluğuna görə İranın ikinci çayı, əsasən Cənubi Azərbaycan ərazisindən axır.

Azərbaycan türkcəsindəki adı olan "Qızılüzən" adı "qızıl" (qırmızı rəng) və "özən" (çay, axar su) sözlərindən ibarətdir. Həmçinin bu addakı "qızıl" (qırmızı rəng) hissəsini tarixən coğrafi məkan adlarında kompas yönlərini bildirən rəng adlarıyla əlaqələndirib, adı "cənubi çay" (qırmızı rəng vaxtilə cənub yönünü bildirmək üçün istifadə olunub) şəklində açıqlamaq olar. Çayın farsca adı olan "Səfidrud" adı isə "ağ çay" deməkdir ("səfid" sözü farsca "ağ rəng", "rud" isə "çay, axar su" deməkdir).

## Çayın hövzəsi
Bu çay Bicarın Qırxbulaq adlı dağlarından başlanır. Məncilə qədər çay *Qızılözən* adlanır, Məncildən Xəzərə qədər farsca adı olan Səfidrud adıyla adlanır.

Aşağı hissəsində çay, sıldırımlı dar dağ qobularından keçdiyinə görə sürətlə axır. Məncildən sonra Qızılözən dağ silsiləsini çərtərək və dənizqırağı düzənliyə çıxaraq, suvarma kanalların başlanğıc götürdüyü və çoxsaylı qolları olan mənsəb yaradır.

Çayın ən böyük qolu Gilan ostanının mərkəzi şəhəri olan Rəşt şəhərindən keçərək dənizə tökülür. Çay lil kütləsi gətirdiyinə görə mənsəbi getdikcə dənizə tərəf genişlənir. Mənsəbin sahəsi 3600 kv km, eni 110 km. Qızılözənin qolları müxtəlif yüksəkliklərdə su ilə qidalanır, bu isə suyun il ərzində bərabər daxil olmasına və çayın çox sulu olmasını təmin edir.

## Coğrafiyası və geoloqiyası
Pliosendən sonrakı dövrdə qatyaradılma prosesi fəallaşdı. Qədim çay şəbəkəsinə malik müasir İran ərazisi yeni qalxmaya məruz qaldı ki bu bəzi yerlərdə çayların burulmasını şərtləndirdi. Başqa hallarda qədim qabıq dağların tədrici qalxması ilə mövcud çaylar tərəfindən çərtildi və bunun nəticəsində onların vadiləri dağ silsilələri ilə kəsişdi. Qızılözən və Səfidrud çayları da belələrindəndir.

## İqtisadiyyat
Dəndi, Mayanşan (Mahnişan), Miyanə, Açaçı, Xalxal (Givi, Heşeyin, Ağkənd Kağızkonan), Zəncan (Tarım və Çürzüq) bölgələrindən axıb Məncil də Şahrud çayına qovuşur və Xəzər dənizinə tökülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
 -Geography and History, Zanjan — Tebyan-English — تبیان

## Həmçinin bax
* Şərqi Azərbaycan ostanının çayları
* Qərbi Azərbaycan ostanının çayları
Telefon kodu

**Telefon kodu** — şəhərlərarası və beynəlxalq telefon zənglərini qəbul etməyə imkan verən sistem. Nömrə ilə işarələnən kodlar konkret coğrafi yerləşməyə uyğun gəlir.Bunun üçün Telefon Nömrəsi

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın telefon kodları
* Beynəlxalq telefon kodları
Divanalılar

**Divanalılar** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Qacar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub.

2020-ci il noyabrın 7-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edildi.

## Toponimikası
Etnotoponimdir. Qacarların *divanalılar* tirəsinin adını əks etdirir.

## Coğrafiyası
Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti
Dördçinar

**Dördçinar** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Horadiz kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub.

20 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Köndələnçayın sahilində, düzənlikdədir. Kənd əvvəllər dörd uca cinar ağacı olan ərazidə salındığı üçün belə adlandırılmışdır. 1917-ci ildə rayonunun ərazisində Dördçinar Quzey və Dördçinar Üngütlü adlı iki yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti