open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qafqaz müsəlmanları şeyxülislamlarının siyahısı

**Şeyxülislam** — Qafqaz bölgəsində şiə müsəlmanlarının dini başçısının, Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsi sədrinin dini rütbəsi və vəzifəsi adlanır. Şeyxülislam rütbəsi (vəzifəsi) Rusiya çarının fərmanı ilə "Qafqaz şiələrinə dini başçılıq etmək üçün" təsis edilmişdir. 50 il ərzində Şeyxülislam təkbaşına fəaliyyət göstərmişdir. Sonra Şeyxülislamın nəzdində və onun sədirliyi ilə Qafqaz Müsəlmanları Ruhani idarəsi yaradılmışdır (1872). Həmin idarə və Şeyxülislam 1920-ci ilədək mövcud olmuşdur.

1944-cü ilin mayında Qafqaz Müsəlmanları Ruhani İdarəsi (şiələr və sünnilərin birgə idarəsi) və onun sədri Şeyxülislam yenidən fəaliyyətə başlamışdır. Şeyxülislamların böyük əksəriyyəti yüksək dini savad sahibləri, çoxlu qiymətli elmi-tarixi və bədii əsərlərin müəllifləri olmuşlar.

## Şeyxülislamlar
Struktur yaradıldıqdan bu yana şeyxülislam vəzifəsinə gətirilən şəxslər aşağıdakılardır:
* Axund Məhəmməd Əli Hüseynzadə (1823–1846);
* Axund Fazil İrəvani (1847–1872);
* Axund Əhməd Hüseynzadə (1873–1884);
* Axund Həsən Tahirzadə (1885–1894);
* Axund Əbdüssəlam Axundzadə (1895–1907);
* Məhəmməd Mövlazadə (1908–1909)
* Axund Məhəmməd Pişnamazzadə (1909–1918);
* Axund Ağa Əlizadə (1918–1920);
* *1920–1944-cü illərdə bu vəzifə boş qalmışdır;*
* Axund Ağa Əlizadə (1944–1952);
* Axund Mövsüm Həkimzadə (1952–1956);
* *1966–1967-ci illərdə bu vəzifə boş qalmışdır;*
* Axund Əliağa Süleymanzadə (1968–1976);
* *1976–1977-ci illərdə bu vəzifə boş qalmışdır;*
* Axund Mirzəqəzənfər İbrahimov (1978–1980);
* Hacı Allahşükür Paşazadə (1980 — bu günədək).
Qeyd. 2003-cü ildən bu yana bu titul Hacı Allahşükür Paşazadəyə ömürlük verilmişdir.

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Avropa Gənclər Badminton Çempionatı

**Avropa Gənclər Badminton Çempionatı** — 1969-cu ildən Badminton Europe (**BE**) tərəfindən təşkil olunun badminton turniridir. Turnir iki ildən bir keçirilir və Avropanın ən güclü gənc badmintonçuları turnirdə mübarizə aparır. Komanda yarışları 1975-ci ildə Danimarkanın Kopenhagen şəhərində keçirilən turnirdən başlayaraq porqrama əlavə olunmuşdur.

## Ev sahibi şəhərlər

## İstinadlar
Badminton Europe

**Badminton Europe** (BE) — Avropada badminton üzrə rəhbər orqandır. Təşkilat Ümumdünya Badminton Federasiyasına (BWF)  tabe olan beş qitə təşkilatından biridir. Hal-hazırda təşkilatın 51 üzvü var. Təşkilat 27 sentyabr 1967-ci ildə Almaniyanın Frankfurt şəhərində qurulmuşdur.

8 aprel 2006-ci ildə keçirilən təşkilatın illik iclasında təşkilatın üzvləri **Avropa Badminton İttifaqı**nın adı dəyişmək qərarına gəlmiş və **Badminton Europe** olaraq dəyişilmişdir.

## Prezidentləri

## Təşkilatın üzvləri

* Albaniya
* Ermənistan
* Avstriya
* Azərbaycan
* Belarus
* Belçika
* Bosniya və Herseqovina
* Bolqarıstan
* Xorvatiya
* Kipr
* Çexiya
* Danimarka
* İngiltərə
* Estoniya
* Farer adaları
* Finlandiya
* Fransa
* Gürcüstan
* Almaniya
* Cəbəllütariq
* Yunanıstan
* Qrenlandiya
* Macarıstan
* İslandiya
* İrlandiya
* İsrail
* İtaliya
* Latviya
* Lixtenşteyn
* Litva
* Lüksemburq
* Makedoniya
* Malta
* Moldova
* Monako
* Monteneqro
* Niderland
* Norveç
* Polşa
* Portuqaliya
* Rumıniya
* Rusiya
* Şotlandiya
* Serbiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* İspaniya
* İsveç
* İsveçrə
* Türkiyə
* Ukrayna
* Uels

## Turnirlər
*Avropa Gənclər Badminton Çempionatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Official website
Dilaram Sultan

**Dilaram Sultan** () — Səfəvi vəliəhdi Məhəmməd Bağır Mirzənin cariyəsi, Şah I Səfinin anası. 

## Həyatı
Dilaram Sultan 1605-ci ildə Tiflisdə knyaz ailəsində anadan olmuşdur. Səfəvi-Osmanlı müharibələrində Gürcüstanın bir çox əraziləri döyüş meydanına çevrilmişdi. Bu səbəbdən atası Konstans Baqrati ailəsini Şimala – daha təhlükəsiz əraziyə aparmalı oldu. 1612-ci ildə müharibə bitdikdən sonra onlar yenidən Tiflisə geri döndülər. Lakin sabitlik uzun sürmədi. 1613-cü ildə yenidən Səfəvi-Osmanlı müharibəsi başladı. Ağır günlər keçirən ailə 1618-ci ildə qələbə qazanan Şah I Abbas tərəfindən "böyük sürgün"ün qurbanı oldu. Minlərlə gürcü ailəsi ağır şərtlər altında İranın içərilərinə köçürüldü. Dilaram Sultanın valideynləri yolda vəfat etdi, yeganə qardaşını isə yolda itirdi.

Siması olduqca gözəl olan Dilaram hərəm ağaları tərəfindən yolda ikən seçilir. Onu bir neçə qızla İsfahan sarayına aparırlar. Saraya daxil olan Dilaram fars dilini, oxuma-yazmanı mükəmməl öyrənir. O ağılı və cəsarəti ilə Zeynəb Bəyimin diqqətini çəkir.

O dövrdə Şah Abbasın vəliəhd oğlu Məhəmməd Bağır qız axtarışına çımışdı. Gənc şahzadə saraydakı heç bir cariyəni bəyənmirdi. Zeynəb Sultan Dilaramı gecələrin birində hərəmə salaraq Məhəmməd Bağırın otağına salır. Beləliklə də, Dilaram xatunun həyatında dönüş yaranır. Şahzadə onu çox sevir və vurulur.

Şahzadə Səfinin doğulması Dilaram bəyimin saray mövqeyini artırdı. Dilaram bəyim bilirdi ki, oğlu Səfi dövlətin tək şahzadəsidir. Beləliklə, 1629-cu ildə hakimiyyətə onun oğlu Səfi gəlir.

1632-ci ildə şahın hərəmində Səfinin hakimiyyətinə qarşı üsyan qalxdı. Nəticədə, şah qırx hərəm qadının edam edilməsi və I Abbasın qızlarının demək olar ki, bütün oğullarının öldürülməsi ilə bağlı əmr verdi. 1632-ci il hadisəsinə qədər hərəmdə aparıcı qadın I Abbasın bibilərindən biri olan Zeynəb Bəyim idi. Hadisədən sonra Dilarəm xatun ən nüfuzlu matriarxata çevrildi. 1647-ci ildə Dilaramın oğlu Səfi vəfat etdikdə onun yerinə II Abbas adlı nəvəsi keçdi. Hələ gənc olan II Abbasın hakimiyyətinin ilk illərində sədrəzəm Sarı TağıDilaramın güclü dəstəyi ilə onun regenti kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Xeyriyyəçilik və İnşaat
Dilaram Sultan xeyriyyəyə böyük önəm vermişdir. İsfahanda və Qəzvində bir çox mədrəsə və yetimxanlar açdırmışdı. Vətəni Gürcüstana isə dəyərli alimləri və həkimləri göndərirdi. İsfahanda bir çox tiklilər onun adı ilə bağlıdır. Xalq tərəfindən sevilmiş, "Dövlət Validəsi" adlandırılmışdır. Səfəvi-Osmanlı müharibəsi dövründə əziyyət çəkən ailələr üçün yardımlar etmiş, onlara köməklik etmişdir.

Dilarəm Sultan müvafiq olaraq 1645/1646 və 1647/1648-ci illərdə iki məktəbin tikintisini maaliyyələşdirmişdir.  İsfahanda Sarı Tağının sədrəzəmliyi dövründə tikilmiş və şəhərin ən böyüklərindən biri olan "Cəddə karvansarası" (Cəddə nənə deməkdir) padşah II Abbasın nənəsi Dilarəm Sultana aiddir.  Ümumilikdə İsfahanda Dilarəm Sultanın vasitəçiliyi ilə tiklmiş iki karvansara mövcuddurr.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
*
Matias Moldt Baskyaer

**Matias Moldt Baskyaer** (15 may 1995-ci ildə anadan olub) — Danimarkanı təmsil edən kişi badmintonçu.

## Uğurları

### BWF International Challenge/Series
*Kişilər cütlük*

:  BWF İnternational Challenge turnirləri
:  BWF İnternational Series turnirləri
:  BWF Future Series turnirləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ailəm

***Ailəm*** — üçseriyalı bədii Azərbaycan filmi. Film rejissor Həsən Əliyev tərəfindən 2006-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. 

Filmdə yeni binaya köçən Cəsarətovlar ailəsinin başına gələn məzəli əhvalatlardan söhbət açılır. Filmdə əsas rolları Elməddin Cəfərov, Samirə Əhmədova, Vüqar Hüseynov, Xədicə Novruzlu, Elnur Hüseynov və Ramin Hacıyev ifa edirlər.

## Məzmun
Filmdə yeni binaya köçən Cəsarətovlar ailəsinin başına gələn məzəli əhvalatlardan söhbət açılır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Həsən Əliyev
Prodüser: Müşfiq Hətəmov
Ssenari müəllifi: Həsən Əliyev, Elməddin Cəfərov, Vüqar Hüseynov, Ramin Hacıyev
Operator: Pərviz Əzimzadə, Ramin Cəfərov

## Rollarda
Elməddin Cəfərov — Fərasət
Samirə Əhmədova — Mehriban
Vüqar Hüseynov — Vüquş
Xədicə Novruzlu — Məsmə
Elnur Hüseynov — Mobil
Ramin Hacıyev — Yasamal
Tərlan Fərzullayev — Vəfa

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Toy (film, 2005)
* Qonşular (film, 2006)
* Bacanaqlar (teleserial, 2009)
* Tək səbir (veriliş)
* Milçək (film, 2006)

## Xarici keçidlər
* YouTubeda — İzlə
*  Görün bizim dahi bəstəkar nələr yaradıb, Ədalət.-2012.-8 noyabr.-S.8.
* TOFİQ QULİYEV
Qabriel Boskiliya

**Qabriel Boskiliya** (5 mart 1996-cı ildə anadan olub) — **Boskiliya** kimi də tanınan, Monako klubundan icarə əsasında Liqa 1 təmsilçilərindən olan Nant klubunda hücuma meyilli yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Braziliya futbolçusu.

## Klub karyerası

### San-Paulu
Boskiliya Pirakikabada anadan olmuş və Santa Barbara d'Oestedə yaşamışdır. Boskiliya gənclik karyerasına qonşu *Quarani* klubunda başlamışdır. 2012-ci ilin noyabr ayında o, San-Paulu klubu ilə naməlum olan maaş (sonradan 600,000 real kimi göstərilib) və 10 milyon avro qarşılığında üç illik müqavilə imzalamışdır. Əvvəlcə gənclər yığmasında çıxış etmişdir.

Boskiliya əsas komanda ilə debütünü 22 yanvar 2014-cü ildə *Mogi Mirim* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, ikinci hissədə meydana daxil olmuş və Duqlasa qol ötürməsi vermişdir. Həmin görüşdə San-Paulu rəqibinə 4-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. 6 martda Boskliya *Trikolor* ilə 2019-cu ilin mart ayına qədər yeni müqavilə imzalamışdır.

Boskiliya Serie A-da debütünü 20 aprel 2015-ci ildə *Botafoqo* klubuna qarşı oyunda etmişdir. Həmin görüşdə San-Paulu rəqibinə 3-o hesabı ilə qalib gəlmişdir. Boskiliya ilk qolunu 23 noyabr 2015-ci ildə *Santos* klubuna qarşı oyunda vurmuşdur. O, qələbə qolunun müəllifi olmuşdur.

### Monako
10 avqust 2015-ci ildə Boskiliya Liqa 1 təmsilçilərindən olan Monako klubu ilə beş illik müqavilə imzalamışdır. Transferin dəyəri 9 milyon avro olmuşdur. 11 yanvar 2016-cı ildə Boskiliya mövsüm sonuna qədər Standard Lyej klubuna icarəyə verilmişdir.

### Nant
7 avqust 2018-ci ildə Boskiliya klub 2021-ci ilə qədər yeni müqavilə imzalamış və Liqa 1 təmsilçilərindən olan Nant klubuna mövsüm sonuna qədər icarəyə verilmişdir.

## Milli karyerası
9 iyul 2013-cü ildə Boskiliya Dünya Çempionatı ərəfəsində Braziliya U-23 millisinə çağırılmışdır. O, turnirdə Braziliyanın altı qolla bombardiri (Valmir Berişa yeddi qolla turnirin bombaridiri olmuşdur) olmuşdur. Amma Braziliya 1/4 finalda məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

## Uğurları
 
### Klub
;Monako
*Liqa 1: 2016–17

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*São Paulo official profile 
*
*
Ağrı vadisi

**Ağrı vadisi** — Şərqi Anadolu regionu ilə Kiçik Qafqaz dağlarının arasında yerləşən düzən vadi. Vadi şərqdən Göyçə gölü, şimaldan Alagöz dağı, cənubdan Ağrı dağı ilə sərhədlənir. Düzənlik Araz çayı tərəfindən iki hissəyə bölünmüşdür: şimali (böyük), cənubi (kiçik). Şimali hissə hazırkı Ermənistan ərazisində yerləşir. Cənubi hissə isə Türkiyə ərazisidir.

## Coğrafiya
Vadinin orta hündürlüyü 800–1000 metr təşkil edir. Uzunluğu isə 90 kilometrdir. Vadinin dəniz və okeanlardan uzaqlığı onun iqliminə böyük təsir göstərir. Bu səbəbdən iqlimi kontinenraldır. Ağrı vadisi Ermənistanın ümumi ərazisinin 4% təşkil edir. Bununla belə Ermənistanın təsərrüfatı istehsalının 40% verir. Vadinin Ermənistan hissəsi əkinçiliyə cəlb edilmişdir. Vadi əsasən Araz və onun sol qolları (Metsamor, Abaransu, Zəngiçay və digər) ilə suvarılır. Bölgə üzüm, meyvə becərilməsi üçün əlverişlidir.

## İqlim
Ağrı vadisinin iqlimi kontinental və yarımsəhradır (Keppen iqlim təsnifatına görə: BSk). Yayı isti və quraq keçir. Yayda yağıntılar nadirdir. Qışı soyuq, buludlu və küləksiz keçir. Qışda yağıntılar qar şəklində düşür. Yanvar ayının orta temperaturu −6 °C °, iyun ayının orta temperaturu isə 26,5 °C təşkil edir. Maksimum qeydə alınan temperatur 43,7 °C, minimum qeydə alınan temperatur −30,3 °C. İllik yağıntının miqdarı isə 200–300 mm arasında dəyişir. Bəzi ərazilər şoranlıqlar və bataqlıqlardan ibarətdir. Yabanı halda səhra və şoranlığa davamlı bitkilər bitir. Ağrı vadisi və Göyçə gölü ətrafı ərazilər Ermənistanın və Şərqi Anadolu regionunun ən günəşli ərazilərindəndir. Burada il ərzində günəşli saatların miqdarı 2700 saatdır. Seyrək meşə sahələrində isə günəşli saatların miqdarı 2000 saatdır. İyundan oktyabr aylarına qədər buludlu günlər ya olmur ya da az müşahidə edilir.

## Tarixi
Bölgəyə aid ilk insan məskənləri daha çox neolit və ya erkən eneolit dövrlərinə aiddir.

Fayl:Khor Virap.jpg|Ağrı vadisi
Fayl:Ararat frog 0001.jpg|Ağrı vadisində duman
Fayl:Ararat Plain, Sunrise, Armenia.jpg|Ağrı vadisi
Fayl:Ararat Plain, Armenia.jpg|Ağrı vadisi
Fayl:Ararat-brume.jpg|Ağrı vadisi
Fayl:Salt Desert Yeraskhahun.jpg|Soranlıq sahə


## İstinadlar
Tallin Beynəlxalq Hava Limanı

**Meri Lerrant adına Tallin Beynəlxalq Hava Limanı**  — Estoniyanın əsas hava limanı. airBaltic şirkətinin xidmətində olan hava limanı.
## Təsviri
Hava limanı Tallin şəhər mərkəzindən 4&nbsp;km aralıda yerləşir. Hava limanı Muuqa limanından 20&nbsp;km, Tallin sərnişin limanından isə 5&nbsp;km aralıda qərarlaşır. 

Hava limanının bir uçuş-eniş zolağı vardır. Uzunluğu 3 480 metr, eni isə 45 metrdir. Hava limanının 8 girişi vardır. Əsasən orta ölçülü təyyarləri qəbul edir. Bu tip təyyarələrə misal kimi Boinq 737—300/500 və Airbus A320 göstərmək olar. Hava limanı Boinq-747 tipli təyyarələri qəbul edə bilir. 
Hava limanına enmiş ən böyük hava limanı Volqa-Dnepr aviaşirkətinə aid olan An-124 təyyarəsi olmuşdur. Hava limanı bütünlüklə Estoniya dövlətinin mülkiyyətidir. 2011-ci ildə hava limanı 1,913,172 sərnişinə xidmət etmişdir
Sərnişin terminalı 1980-ci ildə Moskva Olimpiyadası ilə əlaqədar inşa edilmişdir. 2007-ci ilin qışından 2008-ci ilin yayına qədər genişmiqyaslı təmir işləri aparılmışdır.

29 mart 2009-cu ildə Estoniya prezidenti Lennart Merinin 80 illiyi münasibətilə (1929—2006) Tallin Beynəlxalq hava limanının adına onun adı verilmişdir. 8 noyabr 2015-ci ildə Estonian Air şikəti rəsmən müflis olması barədə məlumat verdiyindən uçuşlar dayandırılmışdır.

## Daşıyıcılara və təyinat yerləri

 airBaltic - Riqa, Berlin, Vyana, Paris

 air Lituanica - Vilnüs

 Avies - Kuressaare, Kyardla, Payala, Tursbyo

 EasyJet - London

 Finnair - Helsinki

 LOT Polish Airlines - Varşava

 Lufthansa - Frankfurt

 Norwegian Air Shuttle - Oslo

 Ryanair - Berqamo, Bremen, Dyuseldorf, Jirovo, London, Oslo  **Mövsümü reyslər**: Dublin, Milan (1 iyun 2014), Maçester

 TAP Portugal - Lissabon (4 iyul 2014)

 Turkish Airlines - İstanbul

 Vueling Airlines - **Mövsümü**: Barselona

 Аэрофлот - Moskva

## Sərnişin dövrüyyəsi

## İctimai nəqliyyat
Hava limanına №2 (şəhər mərkəzindən və dəniz limanında) və №65 (Lasnamyae rayonundan) avtobus maşrutları hərəkət edir. Hava limanından Lux Express Group şirkətinə aid avtobuslar Tartuya hərəkət edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Hava limanının rəsmi saytı
* Таллиннский аэропорт получил имя Леннарта Мери
Nəzixə Zeynalova

**Nəzixə Cəfər qızı Zeynalova** () — Azərbaycan SSR pambıqçısı, siyasətçi. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1981), "Lenin" ordeni (1981), "Oraq və çəkic" medalı.

## Həyatı
Nəzixə Zeynalova 1944–cü ildə Şəmkirdə anadan olmuşdur. 1965-ci ildə əmək fəaliyyətinə başladı, Şamxor (Şəmkir) rayonunu Rüstəm Əliyev adına kolxozda adi kolxozçu, sonra qrup rəhbəri və kolxoz komanda lideri oldu. 1972-ci ildə Nəzixə Zeynalova hər hektara 50-dən çox sentner pambıq aldı. 1981-ci ildə SSRİ Ali Sovetinin Fərmanı ilə, 1980-ci ildə plan və sosialist tədbir həyata keçirilməsi, dövlət taxıl, pambıq, üzüm və kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq digər məhsullar istehsalı və satışını artırmaq üçün onuncu beşillik plan əldə edilməsində xidmətlərinə görə Nəzixə Zeynalova Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, "Lenin" ordeni (23.02.1981) və "Oraq və Çəkic" medalı ilə təltif olunmuşdur. 11 iyun 2002-ci ildə Prezident təqaüdçüsü olmuşdur. O, Yeni Azərbaycan Partiyasının Şəmkir rayon Təşkilatının Qadınlar Şurasının sabiq sədri idi.

Təzəkənd 361-ci dairədən doqquzuncu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədr müavini, Respublika Plan və Büdcə Komissiyasının üzvü idi. 8-ci çağırış SSRİ Ali Soveti Millətlər Sovetinin 222 saylı Şamxor dairəsindən deputat seçilmişdir.

### Şəxsi həyatı
Ailəli idi, 3 oğlu və 1 qızı olub.

24 aprel 2017-ci ildə Şəmkirdə vəfat edib..

## İstinadlar

## Qalereya
Sabir Əhmədov (pambıqçı)

**Sabir Əhmədov** (1933 – 2016) — pambıqçı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1973).

## Həyatı
Sabir Atakişi oğlu Əhmədov 1933-cü ildə Salyanın Seyidan kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1960-cı ildə Salyan rayon "Yeni Muğan" təsərrüfatında traktor və maşın ustası kimi başlamışdır. 1970-ci eyni kolxozun rəhbəri seçilmişdir. Pambıqçı Azərbaycan və Mərkəzi Asiya respublikalarının pambıq bölgələrində pambıqyığan fermerlərlə əməkdaşlıq etmişdir.

12 dekabr 1973-cü ildə SSRİ Ali Sovetinin Fərmanı ilə Sabir Əhmədov uğurlarına görə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı medalı ilə təltif olunmuşdur. Eyni zamanda Lenin, Oraq və Çəkic, "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenləri ilə də mükafatlandırılmışdır. 1978-ci ildə iş təşkilinin yaxşılaşdırılması ilə texnologiya bacarıqlarından istifadə etməklə tərəvəz, kartof, pambıq, üzüm, meyvə, çay və bostan bitkilərinin yüksək və sabit məhsul əldə edilməsi və əkinçilik şəraitinin yaxşılaşdırılmasına görə, Əhmədov Sabir oğlu Atakişi SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

IX və X çağırış SSRİ Ali Soveti Millətlər Sovetinin 217 saylı Salyan dairəsindən deputat seçilmişdir. Ticarət istehlakçılarına xidmət Komissiyası və kommunal Millətlər Şurasının üzvü idi. 1990-cı ildə təqaüdə çıxmışdır. 2002-ci ildə Prezident təqaüdünə layiq görülüb.

Salyan rayonunun hörmətli şəxslərindən biri olan Sabir Əhmədov 16 iyun 2016-cı ildə qəfildən ürəktutmasından vəfat etmişdir. Həmin gün onun 83 yaşı tamam olurdu və Salyan RİH-də Sabir Əhmədovun yubileyi münasibətilə tədbir keçirilməsi nəzərdə tutulubmuş.. Sabir Əhmədov doğma kəndində dəfn olunub.

## Mənbə
*Ölkənin qəhrəmanları

## İstinadlar
Evdokiya (film)

**Evdokiya** () — 1971-ci ildə çəkilmiş Yunanıstan dram filmi. Yunan kinosunun ən əhəmiyyətli əsərlərindən biridir.

## Məzmunu və Növü
Film, baş rollarda olan bir serjantın və bir fahişənin (Evdokiya) qısa və ehtiraslı birlikdəliklərini və evliliklərini izah edir.

Serjant əlaqələri üzərində getdikcə artan cəmiyyət təzyiqi nəticəsində Evdokiyadan ayrılmağa qərar verir lakin bu qərarını tətbiq edə bilmir. Evdokiya peşəsi ilə serjantı cəzb etmiş və özünə çəkmişdir. Filmdə kiçik burjuaziya dairələri, cəmiyyətin lumpenproletariyat ünsürləri, kiçik mənfəətlərin qarşıdurması işlənməkdədir. Evdokiya faciə növünün gözəl bir nümunəsidir. Baş rolların daxili dünyaları, mübarizələri, arzuları və dəyər qarşıdurmaları, sadə, canlı və axıcı şəkildə işlənmişdir. Bu möhkəm quruluş filmin Yunan kinosunun ən əhəmiyyətli əsərlərindən biri olmasına səbəb olmuşdur. Filmin musiqisi isə ən az film qədər məşhur olan "*Evdokiyanın Zeyibekkikosu*" instrumental bir parça olub Manos Loyizos tərəfindən bəstələnmişdir.

## Mükafatları

## İstehsalı
Filmin ssenarisinə görə əsər "*Şimali Yunanıstanda Kiçik Bir Qəsəbə*"-də olmasına baxmayaraq, Attikada (Çayidari, Aiqaleo, Aqiya Paraskevi və Kifissiya) çəkilmişdir. Məşhur Zeyibekiko səhnəsi, Kifissiyadakı bir lokalidə çəkilmişdir.

### Rollarda
* Mariya Vassiliyou — Evdokiya
* Qiyorqos Koutouzis — Qiyorqos Paşos
* Koula Aqaqiyotou — Mariya Koutroubi
* Kristos Zorbas — Qiyorqos

## Xarici Keçidlər
*  IMDb-də

## İstinadlar
Xəzər osmundeyası

**** () —  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid yosun növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir Xəzər endemikidir.

## Qısa morfoloji təsviri
Tallom 4-12 sm hündürlüyündədir, silindrik, bir qədər girintili-çıxıntılı, nahamr səthli, az və ya çox şaxələnmişdir. Əsas budaqlar uzun, seyrək və ya əhəmiyyətli dərəcədə çoxdur, arabir və ya sıx, bir qədər qısa, sadə və ya şaxələnmiş budaqlarla örtülmüşdür. Tallom bitmə dərinliyindən asılı olaraq şaxələnmə dərəcəsinə və qalınlığına görə fərqlənir: dərin sularda olan formalar uzun və nazikdir, sahilə yaxın formalar isə kiçik, qalın kobuddur. Köndələn kəsikdə qabıq qatı çox da böyük olmayan, demək olar ki, kvadrat və ya düzbucaqlı, sıx birləşmiş hüceyrələrdən ibarətdir. Tallomun mərkəzindəki hüceyrələr uzununa kəsikdə tallomun uzunluğunda çox dartılmışdır, çox uzun silindrləri xatırladır. Lentikulyar qalınlaşmalar yoxdur. Tetrasporangilər kiçikdir, azacıq şişkinləşən və demək olar ki, silindrik formanı saxlayan, qısa budaqların başında əmələ gəlir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Xəzərdə daşlı substratlarda 0-11 m dərinlikdə yayılmışdır, bəzən yapışmamış yığınlar əmələ gətirir. Tək-tək fərdlər kimi rast gəlinir, kolluq əmələ gətirir.

## Yayılması
Abşeron yarımadasının sahilinə yaxın yerlərdə rast gəlinir.

## Sayı və tendensiyası
Məhdudlaşdırıcı amillərin təsirinə məruz qalması populyasiyanın azalma tendensiyasını yaradır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Əsasən çirklənmədir; neftlə çirklənmə növün fərdlərinin sayının azalmasına güclü təsir göstərir.

## Mühafizə tədbirləri
Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi və mütəmadi monitorinqlərin aparılması vacibdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kökayaq morxella

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar" – CR B2b(ii, iii). Nadir növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Göbələyin meyvə cismi torpaqda inkişaf edir. Meyvə cismi iridir, hündürlüyü 24 sm-ə çata bilər. Papaqcıq sarımtıl-boz, enli yumurtavari və ya oval, 8 sm-dək hündür, 10 sm-dək endə olur. Səthi iri, dərin oyuqlara malik, kənarları ayaqcığa qovuşandır. Ayaqcıq sarımtıl-ağ, təpəcikli, uzununa düz olmayan şırımlı, 15 sm hündürlükdə, orta hissəsi 4-6 sm qalınlığında, əsasa getdikcə enlənərək 8 sm qalınlığında olur. Şərti yeməli göbələklərdəndir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Humus saprotrofudur. Palıd, vələs qarışıq meşələrdə aprel –may aylarında əmələ gəlir. Populyasiyada fərdlər 1-2 ədəd olur.

## Yayılması
Şabran rayonu, Qalaaltı meşəsidir.

## Sayı və tendensiyası
İtmə təhlükəsialtında olan yeganə lokaliteti mövcuddur, Populyasiyanın sayı sürətlə azalır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Naməlumdur, güman edilir ki, iqlim şəraitinə çox tələbkardır.

## Mühafizə tədbirləri
Populyasiyanın vəziyyətinə nəzarətə vacibdir. Yeni bitmə yerlərinin aşkarlanması və mitseli kulturasının saxlanılması məqsədəuyğundur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lavandayarpaq poruq

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu Populyasiya "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir növüdür.

## Qısa morfoloji təsviri
15-20 sm hündürlükdə yarımkolcuqdur. Gövdələri çoxsaylıdır. Yarpaqları uzunsov, xətti-lansetvari və ya xətti, 4-7 sm uzunluqda, 2-5 mm enindədir. Köbələri 4-6 çiçəkli, uzunsov çiçək qrupunda 17 sm uzunluqda və 4 sm enindədir. Kasacıq 2-3 sm uzunluqdadır. Çiçək tacı parlaq-çəhrayı, kasacıqdan qısa; yuxarı dodağı aşağı dodağından qısa, uzunsov-dəyirmi, aşağı-üçdilimli, dərin oyuqlu, iri, orta dilimlidir. Tozcuqları 3 mm uzunluqda, yumurtavari, üçtilli, tünd-qəhvəyi rənglidir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
May-iyul (avqust) aylarında çiçəkləyir, iyun-avqust aylarında toxumlayır. Aşağı və orta dağ qurşaqlarının (dəniz səviyyəsindən 2000 m yüksəklikdə) qayalı, daşlı və gilli yamaclarda, töküntülü və əhəngli yerlərdə və çaqıl çay daşları arasında rast gəlinir. Dekorativ bitkidir.

## Yayılması
Kiçik Qafqazın mərkəzi, Naxçıvanın və Lənkəranın dağlıq hissəsi, Diabar ərazisidir.

## Sayı və tendensiyası
Bir neçə lokalitetlərində azalma tendensiyası müşahidə olunur.
 
## Məhdudlaşdırıcı amillər
Əhali tərəfindən toplanması iqlim amillərinə həssaslıq və intensiv otarılmasıdır.

## Mühafizə tədbirləri
Populyasiyanın strukturunun öyrənlməsi və yayılma yerlərində mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi vacibdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Afalaridlər

**Afalaridlər fəsiləsi**-() — buğumayaqlılar tipinin bərabərqanadlılar dəstəsinə aid olan fəsilə.

## Xarici görünüşü
Enli bədənli, qısa başı yoğun, adətən daha enli döşə sıxılmış, önkürəyi enli, yastı olan cücüdür. Bığcıqları qısadır, sapşəkilli deyil, qamçıcıqların buğumları kökə nisbətən ucda daha enlidir. Qabaq qanadları çox vaxt möhkəm, dərivari, adətən naxışlıdır. Arxa ayaqlarının baldırlarının zirvəsində 5-14 sıçrayış tikanı, pəncənin birinci buğumunda iki tikan vardır (triba – Xenaphalarini və Camaro cinsi istisna təşkil edir. Aphalarinae yarımfəsiləsində anal borucuğun arxa qurtaracağında uzun üfüqi çıxıntılar vardır. 

## Həyat tərzi
Ağac və ot bitkilərində yaşayan əksər növlər səhra-çöl mənşəlidir.  

## Yayılması
Dünyada 53 növü məlumdur. Azərbaycanda 39 növü yayılmışdır.

## Təsnifatı
*  (cins)
*  (cins)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbayvcanın heyvanlar aləmi, II cild. Bakı, Elm, 2004

## Xarici keçidlər
* Family Aphalaridae
* A New Genus of Psyllid (Homoptera: Psylloidea: Aphalaridae) from Florida
Tbilisi Beynəlxalq Hava Limanı

**Şota Rustaveli adına Tbilisi Beynəlxalq Hava Limanı** ()  — Gürcüstannın əsas hava limanı. Tiflis şəhərindən şərqdə yerləşir.

2007-ci ilin fevralında Tbilisi Beynəlxalq Aeroportunda bərpa işləri başa çatdırılmışdır. Burada yeni beynəlxalq terminal, uçuş-eniş zolağı, parkinq və yük terminalı istifadəyə verilmişdir. Şəhər mərkəzinə doğru yeni dəmir yolu inşa edilmişdir. Hər gün iki dəfə olmaqla gediş-gəliş təmin edilir. Corc Buş küçəsi isə hava limanından şəhərin mərkəzinə istiqamətlənir.

Hava limanı müasir və funksional obyekt olaraq inşa edilmişdir. Havalinanın bütün obyektləri ilə birlikdə ümumi sahəsi 25 000&nbsp;m² təşkil edir. Gələcəkdə hava limanının genişləndirilməsi onun funsiyasının dayandırılması olmadan belə etmək mümkündür. Hava limanında ictimai yeməkxana, mağaza və avtomobil kirayəsi üçün xüsusi yerlər vardır.

Hava limanının yenilənmə layihəsi ümumilikdə 90,5 mln dollara başa gəlmişdir. Hazırda hava limanı il ərzində 2.8 milyon sərnişinə xidmət edə bilər. 2013-cü ildə şərnişin dövriyyəsi 17 % artaraq 1 436 046 nəfərə çatmışdır.

## Avia şirkətlər və təyinat yeri


Şəkil:Departure Hall.jpg|Gözləmə zalı
Şəkil:Interior TBS.jpg|Birinci mərtəbə
Şəkil:Interior @ Floor.jpg|İkinci mərtəbə


## Göstəricilər

## Mənbə

* Tbilisi Beynəlxalq Aeroportunun rəsmi saytı
*  Tbilisi Beynəlxalq Aeroportu (qeyri-rəsmi sayt)

## İstinadlar
Cladochaeta candidissima

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi çoxsaylı sıx yarpaqlı, aşağı hissədən sərilən, 15–40 sm hündürlükdədir. Yarpaqları bir qədər ətlidir, oturaq, uzunsovdur. Səbəti tərs –konsşəkilli, 7–10 mm uzunluğunda, sıx qalxanda toplanmışdır. Çiçəkləri sarıdır. Örtüyü kirəmitşəkilli, kənarları zarlı, sarımtıl, parlaq, təpə hissədən kütdür. Toxumları 2 mm uzunluğunda, ensiz uzunsov, qəhvəyi, çılpaqdır.

Çiçəkləməsi iyun-avqust, meyvəverəsi iyul-sentyabr aylarına təsadüf edir. Arandan subalp qurşağına qədər çay kənarlarında və dənizsahili qumluqlarda rast gəlinir. Dərman bitkisidir.

## Yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Qobustanın rayonlarında arandan subalp qurşağına kimi yayılmışdır. Çay vadilərində, çınqıllıqlarda və dənizkənarı qumluqlarda bitir. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür. Antropogen amillər və sel daşqınları populyasiyanın azalmasını sürətləndirir.

Qournması üçün tədbirlər aparılmır, yeni yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədilə yasaqlıqların təşkili, toxum bankında saxlanılması, bərpasını təmin etmək, yeni yayılma yerlərinin axtarılması tələb olunur.

## Sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Geza Anda

**Geza Anda** () — İsveçrə pianoçusu, pedaqoq, dirijor

## Fəaliyyəti

Geza Anda mənşəcə macardır. Budapeştdəki F. List adına Akademiyanı bitirmişdir (E. fon Donanyinin sinfini). İlk səhnə çıxışı 1942-ci ildə olmuşdur. 1943-cü ildən İsveçrədə yaşamışdır. 1947-ci ildən geniş konsert proqramı ilə çıxışlar etmişdir (əsasən, Avropada). Musiqi tarixində ilk dəfə B. Bartok və V.A. Motsartın bütün konsertlərini qrammofon valına yazdırmışdır. G. Anda ifasına yüksək texnika, zövq, mahir ustalıq, incə duyum xas idi. Zalsburqda, Lüsernada və Sürixdə ustad dərsləri aparırdı. Londondakı Kral Musiqi Akademiyasının fəxri üzvü olmuşdur. Onun adına fond (1978-ci ildə) təsis edilmişdir. Sürixdə üç ildən bir pianoçuların beynəlxalq müsabiqəsini keçirirdi.

## İstinadlar
Xəzər andızı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Gövdəsi düz, çılpaq, çiçək qrupunda qalxanvari-budaqlı, 30–50 sm hündürlükdə çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqlar lansetvari və ya xətti-lansetvari, kənarlardan düz, çılpaq, alt tərəfdən və kənarlardan nahamar, yuxarı yarpaqlar oturaq və əsasında küt qulaqcıqlarla, çılpaq ya da xırda təpəciklidir. Örtücük 15–22&nbsp;mm diametrində, çöl yarpaqcıqları qısa, qabıqlı, kənardan təpə hissəsi tükcüklü, daxili pərdəli, ensiz xətlidir. Qılçıq çiçəkləri ensiz, çıxsaylıdır. Toxumcaları tükcüklüdür.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə və meuvəgətirmə dövrü iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Toxumla çıxalır, mezofitdir, işıqsevən, uzlaşmaya avamlıdır, dəniz kənarında, psammofit-litoral qruplaşmalarda rast gəlinir. Dərman bitkisidir.

## Yayılması
Lənkəran ovalığıdır (Sara adası).

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbii ehtiyatı azdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
İqlimin təsiridir.

## Mühafizə tədbirləri
Qorunma tədbirləri təşkil olunmur. Bitdiyi yerlərin tam mühafizəsi, növün müasir vəziyyətinin öyrənilməsi, yeni yayılma ərazilərinin aşkar edilməsi, introduksiyası, toxum bankında saxlanılması təklif olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əbülməyamin Mustafa Əfəndi

**Əbülməyamin Mustafa Əfəndi** () — Osmanlı dövlət xadimi, şair, müdərris, qazı və şeyxülislam.

## Həyatı
1546-cı ildə dünyaya gəlmişdir. İlk təhsilini aldıqdan sonra Bursada Kaplıca mədrəsəsinin müdərrisi Sarıgözzadədən, Zəkəriya Əfəndidən və Əbdülqani Əfəndidən mədrəsə təhsili aldı. Daha sonra Əbussüud Əfəndi tərəfindən 1570-ci ildə məzun edildi.

Müdərrisliyə isə keçmiş Nişançı mədrəsəsində başladı. Daha sonra Kestel, Pərviz Əfəndi, Kürkçübaşı mədrəsələrində fəaliyyət göstərdi. 1586-cı ildə Sənan Paşa, 1590-cı ildə Zal Paşa, 1591-ci ildə Sahn-ı səman, 1593-cü ildə Şahzadəbaşı, 1594-cü ildə Süleymaniyə, 1596-cı ildə Süleymaniyə darülhədisi, 1597-ci ildə Hakaniyə mədrəsəsinə təyin edilmişdir. 1598-ci ildə qurulan Validə Safiyə Sultan mədrəsəsinin100 axca maaşla ilk müdərrisi oldu.

Mədrəsələrdəki tədrisat illərindən sonra 1600-cü ildə Ədirnə qazısı təyin edildi və Dimetoka qəzası iqta olaraq hədiyyə edildi. Vəzifəsi 1601-ci ilin avqustunda İstanbul qazılığına keçirildi. 1603-cü ilin yanvarında Anadolu başqazılığına yüksəldi və Yemişçi Həsən Paşa məsələsindən sonra vəzifədən alınan Hacı Sunullah Əfəndinin yerinə şeyxülislam oldu (7 fevral 1603). Şeyxülislamlığı əsnasında Sultan Əhmədin müəllimi Mustafa Safi Əfəndi ilə münasibətlərinin pis olması və sədarət naibi Qasım Paşa ilə ittifaq qurması bəhanə edilərək 600 axcalıq maaşla təqaüdə ayrıldı (8 iyun 1604). Hacı Sunullah Əfəndi ilə apardığı rəqabət nəticəsində 28 iyul 1606-cı ildə ikinci dəfə şeyxülislam olsa da, 4 ay sonra 23 noyabrda vəfat etmişdir. Cənazəsi Fateh məscidində qılınmış və yaxınlıqdakı evinin həyətinə dəfn edilmişdir. Tarixi mənbələrdə ölüm səbəbi olaraq qulunc xəstəliyi və ya həddindən çox tütün çəkməsi göstərilir.

## Mənbə
* Ebülmeyâmin Mustafa Efendi, Risâle fi’l-istiâre, Süleymaniye Ktp., Kasidecizâde, nr. 675/29, vr. 119–129;
* a.mlf., En‘âm Sûresine Ta‘lîkat, Süleymaniye Ktp., Damad İbrahim Paşa, nr. 161/1, vr. 1–32;
* Selânikî, Târih, s. 241, 361, 724;
* Atâî, Zeyl-i Şekāik, s. 511–513;
* Muhibbî, Hulâsatü’l-eser, IV, 394–395;
* Kâtib Çelebi, Fezleke, I, 285–286;
* Naîmâ, Târih, I, 307, 316, 450;
* Devhatü’l-meşâyih, s. 44;
* Sarı Abdullah Efendi, Cevheretü’l-bidâye ve dürretü’n-nihâye, Millet Ktp., Ali Emîrî, nr. 858, vr. 134ª;
* Müstakimzâde, Risâle-i Melâmiyye, İÜ Ktp., İbnülemin, nr. 3357, vr. 79b-81ª;
* Sicill-i Osmânî, IV, 382;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 431–436 (fetvalarından dokuz örnek verilmiştir);
* Tanışık, İstanbul Çeşmeleri, I, 60;
* Danişmend, Kronoloji2, V, 120;
* Uzunçarşılı, İlmiye Teşkilâtı, s. 56, 66, 188, 203.
Alp stereokaulonu

**Alp stereokaulonu** (*Sterecaulon alpinum* Laur. (S. tomntosum Fr. Var. alpinum Th. Fr., S. paschale (L) Hoffm. Var. alpinum Mudd.) 

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar"kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Tallom yastıq formalı, yumşaq və ya sıx çimlər əmələ gətirir. Psevdopodesiləri açıq-boz, hündürlüyü 1-8 sm, qalınlığı 1–2&nbsp;mm-dir. Derzoventral qruluşdadır, sbutrata zəif yapışır. Keçə formalı tallomu məsaməlidir. Qarıncıq tərəfdə səciyyəvi şişkincik əmələ gətirir. Fillokladiləri qalındır, ziyilşəkillidir. Sefalodiləri dənəvərşəkilli, yaşılımtıl –bozdur. Apotesiləri az müşahidə olunur, hamar, bəzən az qabarıqdır. Piknidiləri az-az rast gəlinir. Fillokladiləri C6H4(NH2)2 təsirində saralır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Vegetativ çoxalması tallo lövhəcikləri, cinsi çoxalması sporlar vasitəsilədir. Bitki örtüyünün genofondu baxımından əhəmiyyətlidir.

## Yayılması
Zaqatala rayonu Qala, Uzundərə, Punçilov, Qaraqaya, Jixixdaq silsilələrində; Şəki rayonu Qaflan dağ silsiləsində qumsal və daşlı torpaqlarda, qaya və töküntü bitkiliyi arasında, dəniz səviyyəsindən 2600–3100 m yüksəklikdə yayılır.

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbbi bərpası azalır, ətraf mühitin mənfi təsirlərinə həssaslıq müşahidə olunur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Sürüşməə, erroziya, aşınmalar və antropogen təsirlərdir (intensiv otarılma).

## Mühafizə tədbirləri
Növün yayılmasını tam müəyyənləşdirmək və arealını xəritələşdirmək. Populyasiyalar üzərində daim nəzarət təşkil etmək lazımdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Barmaqvari heterodermiya

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid göbələk növü.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar"– CR 2b(ii, iii). Nadir növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Tallom kül-boz rəngli, hündürlüyü 6 sm-ə çatan kol şəklindədir. Substrata ridzin və ya bütün alt səthilə yapışır. Üst qabıq səthi yaxşı inkişaf etmişdir. Uzunsov, bir –birinə paralel yerləşən hiflərdən ibarətdir. Tallom lövhəcikləri dartılmışdır, dixotomik budaqlanmışdır, eni 0,5-1,5&nbsp;mm-dir. Soredi və izidiləri yoxdur. Apotesiləri dəyirmi, lekanorin tiplidir. Qısa ayaqcıqlar üzərində durur, diametri 1–3&nbsp;mm-dir. Apotesi diski tünd –qəhvəyi, hamar, işartısız tallom qırağı ilə əhatə olunmuşdur. Tallom və özək KOH təsirindən saralır. Tərkibində atranorin və zeorin maddələri vardır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Kolvaritalloma malik mezokserofit növdür. Vegetativ çoxalması tallom lövhəcikləri, cinsi çoxalması sporlarla gedir. Bitki örtüyünün genefondu baxımından əhəmiyyətlidir.

## Yayılması
Xaçmaz rayonu Yalama qəsəbəsi ətrafında, ağcaqayın gövdəsində, dəniz səviyyəsindən 25 m hündürlükdə olan ərazidir.

## Sayı və tendensiyası
Geniş dizyunktiv areala malik olub, bir hissəsi Cənubi Amerikanın tropik rayonlarını (Braziliya, Ekvador), digər hissəsi Şərqi Afrikanı (Tanzaniya, Uqanda) əhatə edir (3). Avropa və Asiya qitələrində yalnız Yalama meşəsində qeydə alınmışdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillər

Turqay meşələrinin qırılması, iqlim rejminin dəyişilməsi, atmosfern çirklənməsidir.

## Mühafizə tədbirləri
Xaçmaz rayonu Yalama qəsəbəsi ətrafında tuqay meşəsinin yasaqlığa çevirmək. Populyasiyaları üzərində daimi nəzarət təşkil etmək.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Elburs anaptixiyası

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir– VU D2. Nadir növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Tallomu yarpaqvaridir, rozet formalı, 3-4(5) sm-qədər diametrdə soredilidir. Lövhəciklər yastı və yaxud qabarıqdır, yarılmış, eni 0,8-1(2) mm, bir-birilə sıxlaşmışdır. Lövhəciklərin üst hissəsi boz, bozumtul, nadi hallarda bozumtul –qəhvəyi rənglidir. Soredilər tünddür. Özəyi ağdır, alt hissəsi ağımtıldır. Bəzən mərkəzə doğru sarımtıl –qəhvəyiyə qədər bir qədər tündləşir. Soredilər qara rənglidir, lövhəciklərin qırağında yerləşirlər, Apotesilər məlum deyil. Piknidilər tünd qəhvəyi, talloma batırıblar. Mamırlı daşda daşların üzərində olan torpaqda,qayada, açıq və quru yerlərdə bitir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Yarpaq formalı talloma malik kserofit, işıqsevən növdür, soredi və piknidilər vasitəsi ilə çoxalır.

## Yayılması
Qobustan, Sənqəçal terminalının ətrafı, qayada yayılmışdır.

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbii bərpası azalır, ətraf mühitin mənfi təsirlərinə həssaslıq müşahidə olunur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Heyvanların sistemsiz otarılması və tapdalanma.

## Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün növün yayılmasını tam müəyyənləşdirmək və arealını xəritələşdirmək. Populyasiyaları üzərində daim nəzarət təşkil etmək, yeni yayılma yerlərini axtarmaq.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bulgaria Air

**"Bulgaria Air"** (, ) — Bolqarıstan dövlətinə aid olan aviaşirkət. Aviaşirkət Sofiya Beynəlxalq hava limanında bazalanmışdır. Şirkət Himimport Inc sahibidir. 2008-ci ildə şirkət 118 543 sərnişin daşımışdır. Dövriyyəsi 434 mln lev, ümumi gəliri isə 470 000 lev təşkil etmişdir.

"Bulgaria Air" Bolqarıstan bazarında əsas hava daşıyıcısı hesab edilir. Ölkənin milli aviadaşıyıcısıdır. Şirkətin aviaparkında 17 təyyarə vardır ki, onlarda dünyanın 19 ölkəsinin 27 şəhərinə uçuşlar təşkil edir. Bulgaria Air 20 noyabr 2008-ci ildə beynəlxalq hava nəqliyyatı assosasiyasının üzvüdür.

## Tarixi
Aviaşirkət Bolqarıstan Nəqliyyat və Kommunikasiya Nazirliyinin 2002-ci il noyabr ayında verdiyi qərarla təsis edilmişdir. Şirkətin sələfi bundan bir qədər öncə müflis olmuş Balkan Aviaşirkəti olmuşdur. İlk uçuş 4 dekabr 2002-ci ildə baş tutmuşdur. Şirkətin adı və emblemi keçirilən müsabiqə nəticəsində müəyyən edilmişdir.

Aviaşirkətin ilkin ümumi kapitalı 30 160 000 Lev təşkil etmişdir. Bu kapital 30 160 səhmə bölünmüşdür. Dövlət 2006-cı ildə 30 159 səhmi 13 mln levə satmalı olmuşdur. Bu isə onun səhmlərinin 4 ilə 47 % azalmasına səbəb olmuşdur. Şirkətin yenilənməsi müsaniqəsində yerli şirkətlər qalib qəlir. Onlar arasında ən irisi "Xemus Air" idi. Onun əsas rəqibi isə italyan şirkəti olan Air One olmuşdur. Xemus Air şirkəti 6,6 mln avroya satın almışdır. Üstəlik şirkətə gələcək beş il ərzində 86 mln avro investisiya qoymağı üxərinə hötürür. Plan olaraq 15 yeni təyyarənin alınması bildirilmişdir. Bununla da uçuş xətlərinin genişləndirilməsi mümkün olacaqdır.

"Xemus Air" və "Bulgaria Air" birgə Sofiya-Berlin istiqamətində birgə uçuşlar gerçəkləşdirəcəklər. Bu anlaşmanın gələcəkdə imzalanması gözlənilir.

*Bulgaria Air* ortaqları: KLM, Air France, Brussels Airlines, Czech Airlines, El Al, LOT Polish Airlines, Malev Hungarian Airlines, Virgin Atlantic, Austrian Airlines, Alitalia, Air One və Aeroflot.

## Hava donanma
*Bulgaria Air* aid donanma aşağıdakı təyyarələrdən ibarətdir (2010 il):
* 4 Boeing 737–300
* 3 Airbus A319–100
* 3 Airbus A320
* 8 Bae-146 200/300
* 1 Avro RJ70
* 2 ATR-42–300
* 4 Embraer E190

## Mənbə
* Rəsmi sayt

## İstinadlar
Tbilisi FK

**Tbilisi FK** () — paytaxt Tbilisidə oynayan Gürcüstan futbol klubu. Klubun stadionu Olimpik Stadion idi. Tbilisi FK, ikinci diviziya klub *[[Metallurq Rustavi FK|Rustavi FK]]* ilə birləşdikdən sonra stadionun adı *[[Metallurq Rustavi FK|Olimpik Rustavi]]* olaraq dəyişdirildi. Klubun adı *[[Metallurq Rustavi FK|Olimpi Rustavi]]* olaraq dəyişdirilmişdir.

2008-ci ilin yay fəslində, klub yenə iki yerə parçalandı.

## Tarixçə
Olimpi Tbilisi FK olaraq yaradıldı .
* 2003: *Merani-91* *Tbilisi* *FK* ilə birləşdi və adını *Merani-Olimpis Tbilisi* *FK* olaraq dəyişdirdi.
* 2003: Adı *Tbilisi FK* olaraq dəyişdirildi
* 2006: *[[Metallurq Rustavi FK|Rustavi FK]]* ilə birləşdi və adını *[[Metallurq Rustavi FK|Olimpi Rustavi FK]]* olaraq dəyişdirdi.
* 2008: Parçalandı.

### Mövsümlər
; İlk Klub
* 2002–03: **Olimpi Tbilisi FK** Regional Çempionat
* 2003–04: **Tbilisi FK** Gürcüstan Milli Futbol Çempionatı
* 2004–05: **Tbilisi FK** Gürcüstan Milli Futbol Çempionatı
* 2005–06: **Tbilisi FK **Gürcüstan Milli Futbol Çempionatı
* 2006–08: **Olimpi Rustavi FK-un **bir parçası olaraq
* 2008–09: **Tbilisi FK** Pirveli Çempionatı
: 
; İkinci Klub
* 2003–04: **Olimpi Tbilisi** Pirveli Çempionatı
* 2004–05: **Olimpi Tbilisi** Pirveli Çempionatı
* 2005–06: **Tbilisi FK B** Pirveli Çempionatı
* 2006–07: **Olimpi Tbilisi** Pirveli Çempionatı
* 2007–08: **Olimpi B Rustavi** Pirveli Çempionatı
; Üçüncü Klub
* 2004–05: **Tbilisi FK C** Regional Çempionat
* 2006–07: **Tbilisi FK** Regional Çempionat

## Avropa

## Xarici Keçidlər
* Rəsmi saytı 

## İstinadlar
Dağ ramalinası

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c +3c. Nadir növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Tallomu yasıtvari, yığcamdır, hündürlüyü 5–12&nbsp;mm, diametri 1-3,5 sm-əçatır, boz-sarımtıl, saman rənglidir, gözə çarpmayan saysız lövhəciklərdən ibarətdir. Tallomun lövhəcikləri dixotomik şaxəlidir, eni 1,5&nbsp;mm-ə qədərdir, yastıdırlar, üst hissəsi bir qədər dalğalıdır, bəzən şırımda qırılmış, lupanın altında açıq-mum rənglidir, aşağı hissəsi nisbətən tünddür. Üst qabıq hissəsinin rəngi KOH təsirindən dəyişmir. Lövhəciklərin uclarında tallom rəngində izidilər yerləşir, hansı ki, bəzi vaxt təpədə nazik örtüyü cırılandan sonra soredili olur Parmelia izidiotylardakı kimi. Nadir halda iridənəli soredilərlə diskvari soralilərə rast gəlinir. Apotesilər yoxdur. Zahiri görünüşünə görə bir qədər Ramalina pollinaria var. Humlisiə bənzəyir, ancaq ondan sallaq əmzikvari çıxıntılar və yığcam konfiqurasiyalı yastıqlarla seçilir. Dağ-meşəsiz zonada, daşlarda,ş amıq və quru yerlərdə bitir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Kserofitdir, izidi və soredilər vasitəsi ilə çoxalır.

## Yayılması
Kiçik Qafqaz, Kəlbəcər rayonu, İsitsu-nun ətrafı, 2000 m, qayalarda; Tərtər çay, 1500m; Şuşa, Sağsağan dağı, 2200m; Talış, Lerik, Orand kəndinin ətrafı; Vaşaruçayın yuxarı axarı, 1650 m; Hovari kəndinin ətrafı, şimal yamacında, aşırımda, 1500 m; Yardımlı, Alar kəndi; Ordubad; Paraqaçay ərazisidir.

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbii bərpası azalır, ətraf mühitin mənfi təsirlərinə həssaslıq müşahidə olunur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Erroziya və aşınmalar, heyvanların intensiv otarılması və tapdalanma ola bilər.

## Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün yayılam yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkilidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lənkəran gülxətmisi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN B2ab (ii,iii, iv, v). Azərbaycanın nadir növüdür. Qafqazın endemik növüdür. Regional IUCN Statusu: EN B2ab (ii,iii, iv, v).

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 100 sm-ə qədər hündürlükdədir. Yarpaqlar saplaqlı, altdan məxməri, xırda tükcüklü, ağımtıl, ya da boz rəngdə; üstdən-yaşıl, oval-uzunvari paylarla, 5-7 bölümlüdür Tacə parlaq-sarı rəngdə, 35-50 mm uzunluğundadır. Meyvələri 16-18 mm-dir, meyvəcikləri qanadlı, hamardır. 

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsussiyyətləri
Çiçəkləmə və meyvəgətirmə dövrü iyun-avqust-sentyabr aylarına təsadüf edir. Toxum vasitəsi ilə çoxalır, quraqlığa davamlı, işıqsevən, qumlu düzənlikdə, psammofit qruplaşmalarda və dağ ətəklərində, moruq kollarının arasında rast gəlinir, dekorativ və dərman bitkisidir.

## Azərbaycanda yayılması
Kür-Araz və Lənkəran ovalıqları (Lənkəran rayonu – Alekseyevka kəndi; Masallı rayonu). 

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın sayı azdır əhali tərəfindən geniş istifadə edilməsi populyasiyanın azalma tendensiyasını yaradır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen təsirlər (yerli əhali tərəfindən müalicə məqsədi ilə yığılması, otarılma). 

## Mühafizə tədbirləri
Tam mühafizə olunması təklif edilmişdir. Xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmır. AMEA Botanika Bağında (Bakı) becərilib. Növün yığılmasının qadağan edilməsi, yeni yayılma yerlərinin aşkar edilməsi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması təklif olunur. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Teruyuki Katori

**Teruyuki Katori** (; ) — Yaponiyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2017-ci ildən)

## İstinadlar
Azşüalı zərəvşan

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir. Azərbaycanın nadir endemik bitki növüdür.

## Təbii yayılması

## Botaniki təsviri
Çoxillik, çılpaq, göyümtül bitkidir, hündürlüyü 60–120 sm-dir. Kökətrafı yarpaqları üçər bölümlüdür, son ayaları ayrılmış lələklidir, yumurtavari və ya uzunsovdur, uzunluğu 1 sm-ə yaxındır. Gövdə yarpaqlarının ayaları çox kiçikdir, qalanları lansetvari qın formasındadır, ayasızdır. Çətirlərdə 3–6 ədəd, uzunluğu 1–2,5 sm olan müxtəlif şüaları vardır. Ləçəkləri açıq-sarıdır. Meyvələri 4 mm uzunluğundadır, ellipsvaridir. Çiçəkləmə iyun-iyul, meyvəvermə iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Kseromezofitdir. Orta dağ qurşaqlarında, quru, daşlı, qayalı dərələrdə rast gəlinir. Efir yağlı bitkidir.

## Ekologiyası
Populyasiyasının təbii ehtiyatı azdır, mənfi təsirlər azalma tendensiyasını sürətləndirir. Məhdudlaşdırıcı amillər populyasiyanın zəif təkrarlanması, iqlim və antropogen təsirlərdir.

## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqazın cənub hissəsi (Zəngilan rayonu) və Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şərur rayonu — Axura, Havuş; Ordubad rayonu — Gənzə və Aşağı Əylis kəndləri ətrafı). Arpaçay və Ordubad Dövlət Təbiət Yasaqlığı ərazisində təbii populyasiyaları mühafizə altına alınmalıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tiefinq Konate

**Tiefinq Konate** — Mali Respublikasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2017-ci ildən)

## İstinadlar
İslandiya setrariyası

**İslandiya setrariyası**  — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir– VU A2c +3c. Nadir növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Tallom nizamsız düzülmüş şaquli kolluqlurdan ibarətdir. Lövhəciklərin hündürlüyü 10 sm, eni 0,5-5 sm-dir, kənarları yuxarıya doğru burulub, yaşılımtıl-qəhvəyi rəngdədir, azca parıltılıdır. Tallomun hər iki tərəfi eynidir. Bəzən alt səthi az parıldayan olub, yalançı sifellərlə əhatə olunmuşdur. Lövhəciklərin kənarları kirpikciklidir, bəzən soridili və izidilidir. Apotesilər lövhəciklərin kənarlarında yerləşir, diametri 1,4 sm, tallomla eyni rəngdədir. Apotesilərin kənarları mişardillidir. Tallom və özək KOH təsirindən saralır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Yarpaqşəkilli tallomlu şibyədir. Vegetativ çoxalması tallom lövhəcikləri, soredi və izidilər, cinsi çoxalması sporlar vasitəsilədir. Qədim xalq təbabətində dərman bitkisi kimi istifadə olunmuşdur.

## Yayılması
Kiçik Qafqaz (Şuşa – Böyük Kirs dağı, 2600 m, Sarıbaba dağı, 2200 m, Sağsağan dağı; Laçın-Minkənd kəndi ətrafında; Kəlbəcər rayonu, Kilisel kəndi ətrafında; Gəlinqaya, Mıxtökan, Qoçdaş dağlarında), Lənkəranın dağlıq hissəsi (Lerik, Şinabad kəndi ətrafında 1900 m, Paşaqal, Qızyurdu, Orand dağları; Yardımlı, Alar kəndi yaxınlığında, 1800 m), Böyük Qafqaz (Quba rayonu, Güllüklüdağ, Qusar, Şahdağ dağı, Zaqatala rayonu, Qaladağ, Qudurdağ , Nohur, Roçigöl dağları, Böyük Qafqazın yüksək dağlığında bir çox bitki assosasiyalarının tərkib hissəsidir, 2300–3000 m, çim və ayrı-ayrı topalar şəklində ot örtüyü pozulmuş çəmənlərdə rast gəlinir.

## Sayı və tendensiyası
İslandiya setrariyası sayca azdır, miqdarı və arealı tükənmək üzrədir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen təsirlər (intensiv otarılma, tapdalanma) və dağ çəmənlərinin mənimsənilməsidir.

## Mühafizə tədbirləri
Növün yayılmasını tam müəyyənləşdirmək və arealını xəritələşdirmək lazımdır. Populyasiyaları üzərində daim nəzarət təşkil etmək lazımdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax