Afina Politexnik üsyanı

**Afina Politexnik üsyanı** 1973-cü ilin noyabrında 1967–1974-cü illərdə Yunan hərbi xuntasına qarşı kütləvi tələbə nümayişi olaraq baş verdi. 1973-cü il noyabrın 14-də başlamış, açıq anti-xunta üsyanına çevrilmiş və Afina Politexnik Məktəbinin darvazalarından tankın keçməsi ilə başlayan silsilə hadisələrdən sonra noyabrın 17-də səhər tezdən qan tökülməsi ilə başa çatmışdır.

## Fon
Yunan xuntasına qarşı ilk kütləvi ictimai aksiya 1973-cü il fevralın 21-də hüquq fakültəsinin tələbələri tətil edərək Afina şəhərinin mərkəzindəki Afina Universitetinin Hüquq Məktəbi binalarının içərisində barrikada quraraq məcburi hərbi xidmətə çağıran qanunun ləğvini tələb edən tələbələrdən gəldi.

Gənclər arasında diktaturaya qarşı tələbə hərəkatı güclənirdi və polis bu təhlükəyə qarşı çıxmaq üçün onlara qarşı qəddar üsullardan və işgəncələrdən istifadə edirdi.

## Noyabr hadisələri
1973-cü il noyabrın 14-də Afina Politexnik Məktəbinin (Politexnik) tələbələri hərbi xuntaya (polkovnik rejimi) qarşı tətil və etiraz aksiyasına başladılar. Səlahiyyətlilər müdaxilə etmədikcə, tələbələr özlərini "Azad mühasirəyə alınmışlar" adlandırdılar (yunanca: Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, yunan şairi Dionysios Solomosun Missolonginin Osmanlı mühasirəsindən ilhamlanan şeirinə istinad). Onların əsas şüarları belə idi:
Bir birlik kortəbii olaraq formalaşdı və Politexniki tutmaq qərarına gəldi. İki əsas tələbə partiyası, marksist sovetyönlü A-AFEE və Riqas hərəkatı dəstəkləmədilər. İşğalın Koordinasiya Komissiyası (CCO) yaradıldı, lakin üsyana nəzarət zəif idi. Polis çöldə toplaşsa da, binaya girə bilmədi.

İşğalın ikinci günündə (çox vaxt "bayram günü" adlanır) tələbələrə dəstək olmaq üçün Afinadan minlərlə insan axın etdi. Radio ötürücü quruldu və o zaman tələbə və A-EFEE üzvü olan Maria Damanaki "Çörək-Təhsil-Azadlıq" şüarını populyarlaşdırdı. İşğalın tələbləri antiimperialist və anti-NATO idi. Tələbə etirazları ilə müttəfiq olan üçüncü tərəflər tikinti işçiləri (onlar CCO ilə yanaşı paralel komitə yaratdılar) və eyni günlərdə təsadüfən Afinada etiraz edən Meqaradan olan bəzi fermerlər idi.

Cümə günü, noyabrın 16-da CCO tələbələrin xuntanı devirmək niyyətində olduqlarını bəyan etdi. Günün ikinci yarısında qonşu nazirliklərə qarşı nümayişlər və hücumlar baş verdi. Mərkəzi yollar bağlandı, yanğınlar başladı və Afinada ilk dəfə molotov kokteyli atıldı. Tələbələr barrikadalar qurdular və laboratoriya avadanlığından istifadə edərək Afinaya davamlı olaraq yayımlanan radio stansiyası qurdular:

1973-cü il noyabrın 17-də səhər saatlarında müvəqqəti hökumət Afina Politexnik Məktəbinin qapılarını tankla sındırdı. Ciddi sübut olmasa da, iddia edilir ki, tank içəri girəndə darvazanın arxasında 2–3 tələbə əzilib. Xuntanın süqutundan sonra aparılan rəsmi araşdırma, hadisə zamanı Afina Politexnik Məktəbinin heç bir tələbəsinin ölmədiyini bəyan etdi. Bununla belə, kampusdan kənarda 24 mülki şəxs öldürülüb. Bunlara polis zabiti Nikolaos Dertilis tərəfindən güllələndiyi bildirilən 19 yaşlı Maykl Miroqiannis, Leonin Liseyindən lisey şagirdləri Diomedes Komnenos və Aleksandros Spartidis və Zoqrafou şəhərətrafı qəsəbədə atəşə tutulan beş yaşlı uşaq daxildir. Bundan əlavə, insidentlər zamanı yüzlərlə dinc sakin yaralanıb.

## Xatirəsi
Üsyan hər il keçirilən yürüşlə anılır. 1980-ci ildə hökumət yürüş iştirakçılarının Afinadakı Amerika səfirliyi qarşısından keçməsinə mane olan zaman polis iki nümayişçini öldürüb.

## İstinadlar