open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gil

**Gil** — üzvi maddəsiz bərk lil

## Daşvari gillər
Daşvari gillər suda islanmayan daşabənzər kaolinit gilləridir (argillitlər). Əsasən müxtəlif çalarlı ağ və boz, bəzən zəif çəhrayı və bənövşəyi rəngli, qabığvari sınması olan qeyri-plastik və bəzən zəif plastik sıx süxurdur. Kollomorf quruluş (oolit, porfiroblast, lopavari, şırnaqlı, torlu və b.) və teksturla (məsaməli, bütöv, pulvari və b.) səciyyələnir, əsas kütləsi, demək olar ki, tam izotropdur. Qarışıqları kvars, mika və b. terrigen minerallardır. Daşvari gillər odadavamlı (1750-1790&nbsp;°C-yə qədər) olub, mərmər və müxtəlif saxsı məmulatı istehsalında işlədilir. Daşvari gillər müxtəlif ölkələrin karbon (bəzən təbaşir və b.) çöküntülərində geniş yayılmışdır. Daşvari gillər həm də elüvial əmələgəlmələrdə rast gəlir.

## Çökmə gillər
Çökmə gillər aşınma qabığının gilli və başqa məhsullarının yuyulub, daşınması və su hövzələrində çökdü­rülməsi nəticəsində əmə­lə gəlir. Bu hövzələrdə dəniz suyu elektrolitlərinin və kontinental hövzələrin humin birləşmələrinin təsiri altında gilli hissəciklərin koaqulyasiyası baş verə bilər. Çökmə gillərdə gil maddəsi terrigen və autigen olur. Daşınma, çökdürülmə və diagenezdə terrigen gil mineralları tam və ya qismən  dağılır, eyni zamanda, onların yeni növləri əmələ gəlir. Çökmə gillərə daxil olan materialın tərkibindən asılı olaraq polimineral və monomineral ola bilər. Mənşəyinə görə dəniz, laqun və kontinental gillərə bölünürlər.

## Dəniz gilləri
Dəniz gilləri gilli materialın dənizdə çökməsi nəticəsində əmələ gələn süxurlardır; sahilyanı və dərinsu zona gillərinə ayrılırlar. Sahilyanı gillər içərisində böyük miqdarda qırıntı materialı olan incə dispers hissəciklərin şirin və duzlu suların təmasında koaqulyasion və mexaniki çökməsi nəticəsində əmələ gəlir. Dərinsu zonasının gilləri daha bircins qranulometrik tərkib, mikrotəbəqəlik, istiqəmətlənmiş və massiv teksturla sə­ciy­yələnirlər. Dəniz gilləri incə fraksiyasının tərkibində illit, qlaukonit, montmorillonit, xlorit (autigen və terrigen) və kaolinit (terrigen, nadir hallarda autigen) iştirak edir.

## Həmçinin bax

* Argillit
* Süxur

## Ədəbiyyat
* 
*R.Ə.Əliyeva, Q.T.Mustafayev, S.R.Hacıyeva. “Ekologiyanın əsasları” (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı, “Bakı Universiteti” nəşriyyatı, 2006, s. 478 – 528.
BMP-1

**BMP-1** (rus: Боевая Машина Пехоты 1; БМП-1) Sovet istehsalı piyadanın döyüş maşınıdır. Bu texnika SSRİ-nin ilk dəfə geniş şəkildə istehsal olunmuş piyadanın döyüş maşınıdır. NATO tərəfindən M-1967, BMP və BMP-76B də adlandırılır.

BMP-1 ilk dəfə 1973-cü ildə Yom Kippur müharibəsi zamanı sınaqdan çıxmışdır. Həmin müharibə zamanı bu texnika Misir və Suriya tərəfindən istifadə edilmişdir. Bu müharibədən və Əfqanıstan müharibəsinin səhvlərindən nəticə çıxarılaraq daha inkişaf etdirilmiş döyüş keyfiyyətləri olan BMP-2 hazırlanır və 1980-ci ilin avqust ayında xidmətə qəbul olunur.

1987-ci ildə isə tamamilə dəyişdirilmiş dizayna və yeni silah sisteminə malik BMP-3 Sovet Ordusunda silahlanmaya qəbul olunur.

## Qoruma
BMP-1 ön tərəfdən 12,7&nbsp;mm pulemyot atəşindən demək olar ki, tamamilə qorunur, digər hissələrin zirehi isə yalnız 7,62&nbsp;mm-lik pulemyot mərmilərindən qoruyur. BMP-1 zireh qorunmasının həm güclü, həm də zəif cəhətləri mövcuddur: əsas silah olan topun yuvasında maksimum zireh qalınlığı 33&nbsp;mm-dir, bu isə tank və zenit silahlarından demək olar ki, qorumanı təmin etmir.

Təyyarə topları və 12,7&nbsp;mm pulemyot silahları 1&nbsp;km məsafədən 6&nbsp;mm qalınlığında olan BMP korpusunun damına nüfuz edə bilir. Digər tərəfdən isə daha əvvəllər güclü mühərriklə 13 tonluq yüngül çəki ilə istənilən ərazidə BMP-1 maşınlarına yüksək hərəkətlilik qabiliyyəti verirdi ki, bu da ona düşmən atəşindən qismən yayınmağa və zireh zəifliyini müəyyən qədər kompensasiya etməyə imkan verir. Müasir ümumqoşun döyüşündə isə bunlar artıq istisnadır və BMP-1 maşınının sağ qalma ehtimalı çox aşağıdır.

## Hərəkətlilik
BMP-1 yaxşı hərəkətlilik və manevr qabiliyyətinə malikdir. Mühərrikin gücü 300 a/g, kütləsi 13 ton, hər ton kütləyə görə xüsusi kütləsi 23 a/g, maksimum sürəti irəliyə 65&nbsp;km/saat, geriyə isə 10&nbsp;km/saatdır.

## Həmçinin bax
* Piyadanın döyüş maşını
* Sovet ordusu
* BMP-2
* BMP-3
* Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri
* Azərbaycan Quru Qoşunları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Casper milli parkı

**Casper milli parkı** — Kanadanın qayalı dağlarında ən böyük milli park.

## Tarixi
Norz Vest Kompani üçün bölgədə ticarət mağazası olan Casper Hovesin şərəfinə adlandırılmışdır. 1907-ci il sentyabr ayının 14-də Casper Forest Park adı altında yaradılmışdır. 1930-cu ildə park statusunu almışdır. 2014-cü ildə Casper milli parkının 2154710 ziyarətçisi vardı.

## Coğrafiyası

Kanadanın qərbində, Albert əyalətindədir. Sahəsi təqribən 1,1 mln. ha. 1907-ci ildə Atabaska çayının yuxarı axınında, Qayalı dağların iynəyarpaqlı meşələrlə və Alp çəmənləri ilə örtülü şimal yamaclarında (3747 *m*-ədək yüksəlikdə) yaradılmışdır; buzlaqlar var. Heyvanlardan qara və qonur ayı (qrizli), maral, dələ, vaşaq, puma, qar qoyunu; təqribən 200 növ quş məskunlaşmışdır. Parkı gəzmək üçün təqr. 1000 km piyada marşrutu salınmışdır. Banf, Yoxo və Kuteney milli parkları ilə birləşərək vahid kompleks əmələ gətirir.

## Ümumdünya irsi
1984-cü ildə Park Kanadanın qayalı dağlarındakı digər milli və əyalət parkları ilə birlikdə UNESCO Ümumdünya irsi elan edildi.

## Həmçinin bax
* UNESCO
* Ümumdünya irsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kanada parkları- Casper milli parkı
* Casper milli parkı turizmi
Xiononevfor

**Xiononevfor** — qar örtüyünə dözümlü orqanizmlər.

## Ədəbiyyat
*R.Ə.Əliyeva, Q.T.Mustafayev. “Ekologiya” (Dərs vəsaiti). Bakı, “Bakı Universiteti” nəşriyyatı, 2004, s. 379 – 424.
Kalsofit

**Kalsofit** — karbonatlı torpağı sevən bitki.

## Ədəbiyyat
* R. Ə. Əliyeva, Q. T. Mustafayev. "Ekologiya" (Dərs vəsaiti). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2004, s. 379 – 424.
Şah Abbas məscidi (Tbilisi)

**Şah Abbas məscidi** (; daha əvvəl **Şah İsmayıl məscidi** (); digər mənbələrdə **Göy məscid** (), **Şiə məscidi** (), **Tatar məscidi** () — 1522–1952-ci illərdə Tbilisi şəhərinin tarixi mərkəzində fəaliyyət göstərmiş məscid.

## Tarixi
1522-ci ildə Şah İsmayılın qoşunlarının hücumu zamanı dağıdılmış kiçik kilsənin yerində bilavasitə körpünün yanında şiə məscidi tikilmişdir. Sonralar Şah Abbasın hücumu zamanı (1606-cı il) məscid genişləndirilmiş, minarələr ucaldılmışdır. Məscid şah Abbasın adını daşıyırdı.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra yeni körpünün tikilişi ilə əlaqədar məscid uçurulmuşdur.

## Xüsusiyyətləri
Minarə və günbəz mavi kaşanla bəzədilmiş bəzəkli kərpiclə hörüldüyündən Göy məscid də adlanırdı.

Şah Abbas məscidinin günbəz və minarəsinin mavi kaşanları Gürcüstan Dövlət İncəsənət Muzeyində saxlanılır. Eləcə də, onun minbəri qorunub saxlanılmışdır ki, hazırda Botanika küçəsində yerləşən Sünni məscidinin minarəsində durur. Şah Abbas məscidindən qalan bu minbər Tbilisinin yeganə məscidi üçün yeganə dəyərdir.

## Qalereya

Fayl:Ng chernetsov, Tiflis, 1839.jpg|Tiflis (rəssam: Nikanor Çernetsov)
Fayl:Paul von Franken - Ansicht von Tiflis - 1866.jpg|Tiflisin görünüşü (rəssam: Paul von Franken)
Fayl:Tiflis Premazzi.jpg|Tiflis (rəssam: Luigi Premazzi)
Fayl:Зоммер. Улица Тифлиса1.jpg|Məscid (rəssam: Rixard Zommer)
Fayl:Avlabari Bridge & Mosque (E. Platz).jpg|Avlabar körpüsü və məscid (rəssam: Ernst Platz)
Fayl:Hakobian. Meidan Square, Tbilisi. 1937.jpg|Meydan (rəssam: Amayak Hakobyan)
Fayl:Painting of Maidan - Tbilisi.jpg|Meydan (rəssam: Covanni (İvan) Vepxvadze)
Fayl:Shah Abbas Mosque, Tbilisi.jpg|Tiflisin ümumi görünüşündən bir parça (fotoqraf: Sergey Prokudin-Qorski)


## İstinadlar

### Ədəbiyyat
*  
* 
*
Ankilozavrlar

**Ankilozavrlar, zirehli dinozavrlar** (Ancylosauria) – quşçanaqlı dinozavrlar dəstəsi. 2 fəsiləsi, 25-dən artıq cinsi, 30-adək növü var. Avropanın Yuxarı Yura və Təbaşir, Şimali Amerika və Mərkəzi Asiyanın, Avstraliya və Antarktidanın Təbaşir çöküntülərindən məlumdur. Rusiyada Amur vilayətinin Təbaşir çöküntülərində aşkar edilmişdir. Bədəninin uzunluğu 2 m-dən 9 m-ədək olmuşdur. Ankilozavrların enli bədəni üstdən lövhələr və ya tikanlar şəklində sümüklərlə (osteodermalar) örtülmüş, bəzi növlərində bunlar bel qurşağı ilə birləşmişdir. Ətrafları qısa və böyükdür. Kəlləsi nisbətən kiçikdir. Çanağın qasıq sümükləri reduksiyaya uğramışdır. Bitkiyeyən quru heyvanları olmuşlar.

## İstinadlar
Artemisa Centileski

**Centileski** (*Gentileschi*; ) — 16-17-ci əsrin ortaları italyan rəssamları ailəsi. İtaliya karavaccizminin ən görkəmli nümayəndələri.

## Nümayəndələri

### Oratsio
Oratsio (9.7.1563, Piza – 7.2.1639, London) – yaradıcılığının erkən dövrləri italyan manyerizmi ilə bağlı olmuşdur, lakin 1605-ci ildən dəzgah rəngkarlığı əsərlərində Karavacconun (1590-cı illərin sonlarında Romaya gələn Centileski burada onunla tanış olmuşdur) təsiri hiss olunur. O, monumental rəngkarlıq sahəsində də çalışmışdır: Müq. Pyotr kilsəsinin günbəzinin mozaikalarının yaradılmasında (1609–10; A. Tassi ilə birlikdə) iştirak etmiş, Kasino Muz (1611–12), Palatso Kvirinaledə Saladel-Konsistorio (1612, hamısı Romadadır) və s. üçün rəsmlər çəkmiş; Genuyada Savoyya hersoqunun sarayında (1623–26) işləmişdir. Parisdə Mariya Mediçinin sifarişi ilə Lüksemburq sarayı üçün bir neçə alleqorik kompozisiya (1624–25) yaratmışdır. 1626-cı ildən Londonda I Karlın saray rəssamı olmuş, burada qızı Artemiziyanın iştirakı ilə Qrinviçdəki Kuins-hausun Böyük zalının plafonunu işləmişdir (1638–39, hazırda Malboro-haus, London).

### Artemiziya
Artemiziya (8.7.1593, Roma –1652 və ya 1653, Neapol) – Oratsionun şagirdi olmuş, həmçinin A. Tassidən dərs almışdır. 1612-ci ildə Florensiyaya köçmüşdür. Dəfələrlə “Yudif və Olofern” haqqında Bibliya süjetinə müraciət etmişdir (“Oloferni öldürən Yudif”, 1611–12, Kapodimonte Milli Muzeyi, Neapol; “Yudif Olofernin başı ilə “, təqr. 1613–14, Uffitsi qalereyası, Florensiya). 1616-cı ildə Florensiya Rəsm Akademiyasına üzv seçilən ilk qadın olmuşdur. 1620-ci ildə Romaya qayıtmış, Genuyada işləmişdir. 1630-cu ildən Neapolda yaşamışdır. İngiltərəyə səfər etmişdir (1630-cu illərin sonu). Yaradıcılığı üçün naturalizm, yüksək ekspressiya səciyyəvidir.

## İstinadlar
Ankilostomidozlar

**Ankilostomidozlar** – Ancylostoma duodenale və Necator americanus- adlanan girdə qurd növlərinin törətdiyi xəstəliklər (ankilostomoz və nekatoroz). 

## Ümumi məlumat

Ankilostomidozlar tropik və subtropik ərazilərdə, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının subtropik rayonlarında geniş yayılmışdır. Ankilostomidozlar duodenale və N. americanusun həyat tsikli oxşardır. Onların dişisi insanın onikibarmaq bağırsağında yumurta qoyur və yumurtalar nəcislə xaric olunur. Əlverişli şəraitdə yumurtadan sürfələr inkişaf edir və torpaqda sərbəst yaşayır. Onların bir qismi yoluxdurucu qabiliyyətə malik olur. Yoluxma ayaqyalın gəzdikdə sürfələrin dəridən keçməsi (nekatoroz), habelə sürfə ilə çirklənmiş suyun, meyvənin, tərəvəzin qəbulu ilə (ankilostomoz) baş verir. Xəstələrdə qarında ağrı, diareya, iştahanın azalması, zədələnmiş bağırsaqdan qansızma qeyd edilir. Bununla əlaqədar belə xəstələrdə dəmir defisitli anemiya, hipoalbuminemiya baş verir. Diaqnoz nəcisin müayinəsi zamanı qurd yumurtalarının tapılmasına əsasən qoyulur. 

## Müalicəsi

Levamizol, mebendazol, pirantel; anemiya olduqda – dəmir preparatları.

## Profilaktikası

Yuyulmamış meyvə və tərəvəzin qəbul edilməməsi, ankilostomidozlar endemiyası olan rayonlarda ayaqyalın gəzməmək.

## İstinadlar
Litofit

**Litofit** — Aizoaceae fəsiləsinə aid şirəli bitki cinsi. Cinsin nümayəndələrinin vətəni Cənubi Afrikadır. 

## İstinadlar
Monobiont

**Monobiont** — yalnız konkret bir şəraitdə yaşayan orqanizm.

## Ədəbiyyat
* R.Ə.Əliyeva, Q.T.Mustafayev. "Ekologiya" (Dərs vəsaiti). Bakı, "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2004, s. 379 – 424.
Şimal qazaoxşarı

**Şimal qazaoxşarı** () — Ördəklər fəsiləsinə aid quş növü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Serb Respublikası əhalisi

**[[Serb Respublikası]]nın əhalisi** Serb Respublikasının əhalisinin əksəriyyətini serblər təşkil edir. Bununla yanaşı ölkədə bosniya müsəlmanları və xorvatlar belə yaşayır.

## Ümumi məlumat

2010-cu il hesablamalarına görə respublika əhalisinin sayı 1 433 038 nəfər təşkil edir. Bu nəticəyə əsasən respublikada əhali 2009-cu ilə nisbətdə 2141 nəfər azalmışdır. Azalmanın əsas səbəblərindən biri təbii artımın azalmasıdır. Ölkədə yeni doğulan körpələrin sayı 4,3% azalmışdır. Anaların orta yaşı 25,9 yaş təşkil etmişdir. Uşaq doğan anaların orta yaşı isə bir yaş çoxalaraq 27,7 yaş olmuşdur. Bu isə region ölkələri arasında orta rəqəmdir. Uşaqların 85 % nikahda doğulanlardır. Uşaq ölümü 1000 nəfərdə dörddür. Bu göstəriciyə görə isə ancaq Sloveniyadan aşağıdır.

Ölüm 2009-cu ilə nisbətdə 1,9 % aşağıdır. Orta ömür müddəti 72,1 ildir. Qadınlar kişilərdən 5 il çox yaşayır. 2007-ci ildən nikaha girənlərin sayında azalma müşahidə edilir. Hər min nəfərə 4 nikah düşür. 2010-cu ild ən qoca bəy 90 yaşlı kişi, gəlin isə 85 yaşlı qadın olmuşdur. Gəlinlərin orta yaşı 27,4 il, ilk nikah yaşı isə — 25,9 il təşkil edir. Bəylərin orta yaşı — 31 il, ilk nikah yaşı isə — 29,2 il təşkil edir.

Ölkə əhalisinin demoqrafiyasına təsir göstərən digər amil əhalinin miqrasiyasıdır. Onların böyük qismi daxili miqrasiya edir. Əsasən Serb Respublikası Bosniya və Herseqovina istiqamətli. Miqrasiya edənlərin orta yaşı 20–29 arasıdır. Onların çoxu qadınlardır. Kişilər 30 yaşından sonra miqrasiyaya üstünlük verir.

## Milli və dini tərkib
2013-cü il siyahıya alınmasına görə Serb Respublikasında milli tərkib aşağıdakı kimi olmuşdur:
* 82,95 % əhali (970 857 nəf) — serblər;
* 12,69 % əhali (148 477 nəf) — boşnaklar;
* 2,27 % əhali (26 509 nəf) — xorvatlar.

Milli azlıqlar olaraq ukraynlar, qaraçılar, monteqrolular, makedonlar, italyanlar, polyaklar, çexlər, slovaklar, macarlar, almanlar və yahudilər qəbul edilir. Üstəlik burada ruslar, türklər, rumınlar, qoranlar, karavlaslar, Serb Respublikasında çinlilər kimi milli azlıqları görmək mümkündür.

2013-cü il siyahıya alınmasına görə dini tərkib:
* Provaslavlar — 969 315 nəf;
* Müsəlmanlar — 149 435 nəf;
* Katoliklər — 25 763 nəf.

## Təhsil səviyyəsi
Əhalisinin təhsil səviyyədi elə də böyük deyildir. 2013-cü il məlumatına görə ümumi əhalinin cəmi 87 036 nəfəri ali təhsillidir.

## Mənbə
*
Xınalı kəklik

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Görünüşü
Ölçüsü qarğadan bir az daha böyükdür. Bədən uzunluğu 35 sm, kütləsi 350-dən 800 q-dır, qanad açıqlığı 47-52 sm-dir. Boz rəngdədir. Alnından  və boyunun ön ətrafından qara zolaq keçir. Dişilər kiçik ölçülərinə görə erkəklərdən fərqlənir.

## Yayılması
Qərbdə Balkan yarımadasından şərqdə Çinin Himalay dağlarına qədər ərazidə yayılmışdır. Uğurlu şəkildə Nevada və Nyu-Meksiko ştatları ərazisinə uyğunlaşmışdır. Üstəlik Yenizelandiya, Havay adaları və Cənubi Afrikaya köçürülmüşdür. 4600 metrə qədər olan səhra və meşə ətrafı ərazilərdə yayılırlar.

## Səsləri
Kifayət qədər səs-küylüdürlər. «Kok, kok, kok, kok-kok-kok» kimi uzantılı səslər çıxarırlar.

## Çoxalması
Quş yüksək məhsuldarlıdır. Dişiləri bir dəfəmə 7-22 yumurta qoya bilir. Qırt yatma dövrü 24 gündür. Quş həyatın ilk ilində yetkinliyə çatır.

## Qıdalanması
Yayda bitki və heyvan yemləri ilə qidalanır. Qışda isə qidasının əsasını dən təşkil edir.

## Yarımnövləri
Ümumilikdə 26 yarımnövə malikdir.

## Bağlı vəziyyətdə saxlanılması
Tez-tez bağlı vəziyyətdə saxlanılmasına rast gəlinir, quş döyüşlərinin pərəstişkarları arasında xüsusilə məşhurdur. Qapalı vəziyyətdə 20 ilədək yaxşı bir qayğı ilə yaşaya bilirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mikroterm

**Mikroterm** —  nisbətən isti yayı, soyuq qışı və aşağı temperaturu (0-15°) üstün tutan orqanizmlər (əksər iynəyarpaqlı bitkilər).

## Mikrotermofitlər
Sərinlik sevənlər – aşağı termofil bitkilər, nisbətən soyuq və qısa yay şəraitində inkişaf edirlər. Məs. ağşam. Vegetasiya dövrünün orta günlük temperaturunun 10-15° olmasına üstünlük verir. Mikroterm, hidroterm, hiqrofitlər, mezofitlər və kserofitlərə ayrılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* R.Ə.Əliyeva, Q.T.Mustafayev. “Ekologiya” (Dərs vəsaiti). Bakı, “Bakı Universiteti” nəşriyyatı, 2004, s. 379 – 424. 

## Xarici keçidlər
* BİTKİLƏR ALƏMİ

## Həmçinin bax
* Orqanizm
Kamil Xudiyev

**Xudiyev Kamil  Cəlil  oğlu  (**23 avqust 1933 il, Xankəndi,Dağlıq Qarabağ  Azərbaycan SSR,SSRİ) -     azərbaycanlı dövlət  xadimi,əməkdar mühəndis,sabiq  Azərbaycan SSR  Kənd Tikinti nazirinin müavini.

## Həyatı
**Kamil Xudiyev **1933-cü il 23-avqustda Dağlıq Qarabağın Xankəndi şəhərində anadan olmuşdur.1941-1951-ci illərdə Xankəndindəki  "Nizami  adına 4 nömrəli orta məktəb"də oxumuş.1951-1956-cı illərdə  Azərbaycan Politexnik İnstitutunda oxumuş.1956-cı ildə inşaatçı-mühəndis diplomunu  almışdır.4 iyul 1956-cı ildən -14 sentyabr 1959-cu ilə qədər Xankəndi Kommunal Təsərrüfatı idarəsində baş mühəndis  işləmiş.15 sentyabr  1959-cu ildən Tikinti Nazirliyinin öz tabeçiliyində olan "Azsantexquraşdırma" trestinin Xankəndində yeni yaradlmış santexquraşdırma idarəsinə müdir təyin olunmuş .1964-cü ildə  SSRİ Xüsusi Tikinti Nazirliyi  Kirovabad (Gəncə) şəhərində,Rostov şəhərində yerləşən "Rossantexquraşdırma" trestinin Kirovabad (Gəncə) Quraşdırma idarəsini yaratmış.1 iyul 1964-1may 1966-cı ilə qədər Kirovabad(Gəncə) Quraşdırma idarəsində  müdir  işləmişdir.1may1966 cı ildən -17yanvar1967cı ilə qədər " Azsantexmontaj"da trest müdrünün müavini. 17 yanvar 1967 ci ildən – 1oktyabr 1975 ci  ilə  qədər trest "Azsantexmontaj" da Bakı Quraşdırma  İdarəsinin  müdiri.1 oktyabr 1975 ci ildən -28  mart 1980-ci  ilə qədər  Azərbaycan Kənd Tikinti Nazirliyinin  "Azquraşdırmakəndtikinti" trestinə müdir təyin  olunub. 28 mart 1980-ci ildən –27 iyun 1984 –cü ilə qədər Azərbaycan Kənd Tikinti Nazirliyində nazir müavini vəzifəsində  işləmişdir. 27 iyun1984-cü ildən-13iyun 1996-cı ilə qədər  "Azəraqrartikiti" Dövlət  Şirkətinin  "Aqroixtisasquraşdırmatikinti"trestinin müdiri işləyib.                                                       

 Azərbaycan Respublikası Ağsaqqallar Şurasının  üzvü,Nərimanov rayon Ağsaqqallar Şurası sədrinin 1-ci müavini olmuşdur.7-may  2012-ci ildə  vəfat etmişdir

## Fəxri adları və mükafatları
*   Azərbaycan SSR  Dağlıq Qarabağ  Muxtar Vilayəti, Stepanakert(Xankəndi ) şəhər sovetinin deputatı  1957-1959 cu  illər.
*  Azərbaycan SSR  Dağlıq Qarabağ  Muxtar Vilayət  sovetinin  deputatı  1959-1961 ci illər.
* Azərbaycan SSR  Dağlıq Qarabağ  Muxtar Vilayəti,Stepanakert (Xankəndi ) şəhər  sovetinin deputatı  1961-1963 cü illər.
* Azərbaycan SSR  Dağlıq Qarabağ  Muxtar Vilayəti ,Stepanakert (Xankəndi ) şəhər  sovetinin deputatı   1963-1965 cı  illər.
* Azərbaycanın  SSR "Əməkdar  mühəndisi "  adına 26 iyun 1974 cü  ildə  layiq görülüb.
* Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur  23avqust  1983 cü il.
* Azərbaycan  Respublikası Prezidenti   İlham  Əliyevin sərəncamı ilə  "Tərəqqi" medalı ilə  18 oktyabr 2011 ci  ildə təltif  olunub. 

## Həmçinin bax
* Cəlil Xudiyev Kamil Xudiyevin atasıdır.

## İstinadlar
DoubleTree

**DoubleTree** — Amerikanın otel zənciri və Hilton Otellər Şəbəkəsinin bir hissəsi. Əksər DoubleTree otel müəssisələrinə françayzinqlər sahiblik edir və onlar tərəfindən idarə edilir, lakin bəziləri Hilton Otel Şəbəkəsinin mülkiyyətindədir. DoubleTree 2007-ci ildən bəri ən sürətlə inkişf edən Hilton otel brendidir və 2016-cı ildə Hilton Garden İnn otel brendi daha çox otaq sayı olan otel müəssisəsi açana kimi DoubleTree 2007-2015-ci illər arasında ən çox otağa sahib olan Hilton otel brendi idi.

## Tarixi
İlk DoubleTree oteli 1969-cu ildə Arizonada Skottsdeil şəhərində açılmışdır. DoubleTree korporasiyası 1997-ci ilin dekabr ayında Promus otel korporasiyası ilə birləşdirildi və DoubleTree, Redlion, Hampton İnn və Embassy Suits otel brendlərini bir araya gətirdi. 1999-cu ilin dekabr ayında Hilton otel korporasiyası Promus otel korporasiyasına sahibləndi və DoubleTree və digər Promus otel brendlərini yenidən Hilton Worldwide adı altında birləşdirdi.

## Qalereya

DoubleTree by Hilton Hotel Denver.jpg|Denverdə yerləşən DoubleTree
Double Tree by Hilton, Stone Town, Zanzibar.jpg|Stoun qalası, Zanzibar
Hotel-suite-living-room.jpg|Otel suit, Ohayo
DoubleTree hotel, Yerevan.jpg|DoubleTree İrəvan



## Həmçinin bax
* Hilton Otellər Şəbəkəsi
* Waldorf Astoria

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* DoubleTree by Hilton rəsmi internet saytı
Lyulyaylyako

**Lyulyalyako** — Cənubi Amerika vulkanı. Yer kürəsindəki ən hündür vulkan. Püskürməsinə görə dünyada altıncı vulkanı hesab edilir.

## Arxeoloji
Lyulyaylyako Cənubi Amerikada hündürlüyünə görə (6379 m) altıncı dağdır. Dağ Atakama səhrası boyu geniş uzanan vulkanik böyük bir sahəni əhatə edir. Buradakı vulkan fəaliyyətdə olan ən hündür vulkandır. Dağ Çili və Argentina sərhəddində yerləşir.

Bu dağ səhranın təsiri ilə qar xəttinin hündürdən keçməsi ilə fərqlənir (6500 metr). Belə ki, burada qar xətti Himalaydan 1001 metr, Kolumbiya və Ekvador ərazisində olan And dağlarından isə 2020 metr yüksəkdir. Bu, dünyada ən yüksək göstərici hesab olunur.

Lyulyaylyako həmçinin məşhur arxeoloji abidə kimi də tanınır. Burada 1999-cu ildə ink tayfalarından olan 3 uşağın (4–5 yaşlarında qız və oğlan və 13 yaşında qız) mumiyalaşmış meyidləri tapılmışdır. Uşaqların təxminən 500 il qabaq qurban edildikləri ehtimal edilir.

## İstinadlar
Chrysomphalus dictyospermi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Yayılması
Kosmopolit həşərat olub subtropik iqlimə malik ərazilərdə geniş yayılmışdır. İlk dəfə keçmiş СССР-i ərazisində 1982-ci ildə A.N.Kiriçenko tərəfində Suxum vilayətində qeydə alınmışdır. 1935-ci ildə Tükmənistan respublikasının oranjereyalarında qeydə alınmışdır. Azərbaycan ərazisində ilk dəfə 1956-cı ildə Kalandadze tərəfindən qeydə alınmışdır. Subtropik rayonların hamısında geniş yayılmışdır. Oranjereyalarda olan bitkilərə daha çox zərər vurur. Polifaq növ olub, 60-dan artıq subtropik bitkilərə ziyan verir.Ən çox zərər vurduğu bitkilər: sitrus bitkiləri, palma, dəfnə, maqnoliya, çay, avakado, feyxoa və s. Təhlükəli zərərvericilərdən sayılır. Bitkilərin yarpağı və budaqlarında koloniya şəklində yayılır. Yoluxmuş bitkinin yarpaqları, budaqları və meyvəsinin üzərində nazik təbəqə şəklində örtür. zədələnmiş yarpaqlar saralır və tökülür. Zədələnmiş meyvələrin tərkibində C vitaminin və şəkərin miqdarı az olur.

## Xarici görünüşü
Koksidlər Homoptera dəstəsinə aid olub, bunlarda cinsi dimorfizim müşahidə olunur. Dişi fərdlər erkək fərdlərdən kəskin fərqlənir. Dişi fərdlərdə ayaq, çanaq, bığcıq inkişaf etməmişdir. Dişi fərdlərdə erkəklərdən fərqli olaraq sorucu ağız aparatı güclü inkişaf etmişdir. Bədəninin ölçüsü 1,5–2&nbsp;mm-dir. Bədəi sarımtıl-qəhvəyi rənglidir. Erkək fərdlərində dişilərdən fərqli olaraq qanadlar, bığcıq, ayaq inkişaf etmişdir. dişi fərdlər oturaq həyat tərzi keçirirlər.

## Biologiyası və çoxalması
Zərərverici ikinci sürfə mərhələsində və yetkin dişi fərd halında qışlayır. Mayın sonuncu on günlüyündə və iyun ayında sürfələr yetişkənliyə çatır. Bu 2 ay ərzində Chrysomphalus dictyospermi Morg-nın həm yumurta həm də yetkin fərdlərinə rast gəlmək olur. Buna görə də növün inkişaf mərhələləri arasında kəskin fərq yoxdur. Dişi fərd 200-ə qədər yumurta qoymaq qabiliyyətinə malikdir. Avqust- Sentyabr aylarında çoxalma pik həddə çatır. İl ərzində 3 nəsil vermək qabiliyyətinə malikdir. Yayda sürfələr yumurta qoyulandan 24 saat sonra çıxırlar. Bunun səbəbi yumurtada sürfənin inkişafı dişi fərdin daxilində gedir. Payızda qoyulmuş yumurtalardan 3-5 gün ərzində ürfələr çıxır. Sürfələr yetkin mərhələyə keçdikdən 25-35 gün sonra cinsi yetişkənliyə çatırlar. 1-ci sürfə mərhələsi "avara sürfələr adlanır". Sarımtıl-qəhvəyi rəngli olub yetkin fərddən gözünün, ayaqlarının və bığcıqlarının olması ilə fərqlənir. 2-ci sürfə mərhələsində dişi fərdlərin ayaq, bıöcıq və gözləri reduksiya olunur. Bir fərdin yaz-yay aylarında inkişaf dövriyyəsi 45-55 gün çəkir. Erkək fərdlərin inkişafı 10-15 gün çəkir. Oranjereyalarda il ərzində 4-5 nəsil vermək qabiliyyətinə malikdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tısbağa (sualtı qayıq)

**Tısbağa** () — Hərbi məqsədlər üçün yaradılmış ilk sualtı qayıq. Amerikalı müharibə veteranı Devid Buşnel (1740 – 1824) tərəfindən ixtira olunmuşdur. *Tısbağa* suyun altında düşmən gəmilərinə yaxınlaşaraq dəniz minasını gəminin alt hissəsinə yerləşirir və ərazidən uzaqlaşdıqdan sonra mina partladılırdı. Tısbağadan ilk dəfə ABŞ İstiqlal müharibəsi dövründə Britaniya Donanmasının gəmilərinə qarşı istifadə olunmuşdur. Konnektikut ştatının qubernatoru Conatan Trumbel ixtiranın müharibədə istifadə olunmasını Corc Vaşinqtona məsləhət görmüşdür. Vaşinqton *Tısbağanın* açıq müharibədə istifadə olunmasına ilk öncə isti yanaşmasada, hərbi məqsədlər üçün olan ilk sualtı qayığın test edilməsi üçün lazımi maliyyə vəsaitinin ayrılmasına razılıq vermişdir.

Aparılan test yürüşlərinin ardından ilk dəfə 1776-cı ildə Nyu-York limanında lövbər salan Böyük Britaniya donanmasına aid gəmilərin alt hissələrinə tısbağa vasitəsilə dəniz minasının yerləşdirilməsinə cəhd göstərilmişdir. İlk cəhdlərin hər biri uğursuzluqla nəticələnir və sualtı qayığın mövcudluğu ingilis dənizçilər tərəfindən aşkarlanır. Tısbağada olan əsas problem oksigen çatışmazlığı idi. Belə ki, bir nəfərdən ibarət olan kabində əyləşən şəxs bir tərəfdən pedalları çevirməklə sualtı qayğını hərəkətini təmin etməli, digər tərəfdən isə dəniz minasını gəminin alt hissəsinə bərkitməli idi.

## İstinadlar
Conrad Hotels

**Conrad Hotels & Resorts** — Hilton Ümumdünya Otellər şəbəkəsinin lüks otel və rezort brendi. Conrad oteli 2006-cı ildə The Waldorf-Astoria Collection oteli onu sıxışdırana kimi Hilton otel şəbəkələri arasında dəbdəbənin flaqmanı hesab edilirdi. 

## Tarixi

Conrad Hiltonun oğlu olan Barron Hilton yeni bir otelin əsasını qoydu və bu oteli öz atasının adı ilə Conrad Hotels adlandırdı. O zaman Hilton otelləri Hilton İnternational şirkətindən tamamilə ayrı şirkət idi və ABŞ ərazisində otelləri Hilton adı altında idarə edə bilməzdi. Yeni yaranan otel zənciri adı bu problemi öz yoluna qoydu. Hilton İnternational artıq ABŞ ərazisində Vista Hotels adlı öz otel zəncirini yaratdı və onlar eyni problemlə qarşıla.dılar, bu ad altında ABŞ ərazisində oteli idarə etməyə qadağalar qoyulmuşdu. İlk Conrad oteli olan *The Conrad Jupiters Gold Coast* 1985-ci ildə Avstraliyada öz qapılarını ziyarətçilərinə açdı.

2005-ci ildə iki Hilton otel zənciri yenidən birləşəndə *Vista* və *Conrad* adlarına olan ehtiyac aradan qaldırıldı. Vista adı qəbul olunmadı və Conrad adı Hilton lüks otel brendi kimi qorunub saxlanıldı. Bir çox otellər daha sonra ABŞ ərazisində bu ad altında idarə edildi. 

## Otellərin inşa edildiyi ərazilər
2013-cü ilin oktyabr ayında artıq Conrad otelinin 23 binası fəaliyyət göstərirdi.

### Amerika ölkələrində

#### Amerika Birləşmiş Ştatlarında
* Çikaqo
* İndianapolis (İndiana)
* Mayami (Florida)
* Nyu-York

#### Meksikada
* San Luis Potosi

#### Uruqvay

* Punta del Este

### Asiya Pasifik

#### Çin
* Pekin
* Dalyan
* Haytanq Bay

#### Honkonq
* Honkonq adası

#### Hindistan
* Puna- Manqaldes yolunda yerləşir.

#### İndoneziya
* Bali

#### Yaponiya
* Minato, Tokio

#### Koreya
* Seul

#### Makau
* Kotay

#### Maldiv adaları
* Ranqali, Maldiv adaları

#### Filippin
* Conrad Manila

#### Sinqapur
* Conrad Centennial Singapure

#### Tayland
* Banqkok
* Samuy adası

### Avropa

#### İrlandiya
* Dublin

#### Portuqaliya
* Almansil

#### Türkiyə
* İstanbul

#### Birləşmiş Krallıq
* London

### Yaxın Şərq və Afrika

#### Səudiyyə Ərəbistanı
* Məkkə

#### Misir
* Qahirə

#### Cənubi Afrika
* Naisna

#### BƏƏ
* Conrad Dubay

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Conrad Hotels rəsmi internet saytı
Əli və Nino (dəqiqləşdirmə)

***[[Əli və Nino]]*** — Məhəmməd Əsəd bəy tərəfindən 1937-ci ildə yazılmış məhəbbət romanı. Həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* Əli və Nino (heykəl) — Batumi şəhərində dənizkənarı bulvar ərazisində yerləşən heykəl. 
* ''Əli və Nino'' (Britaniya filmi, 2016) — Asif Kapadianın rejissorluğu ilə çəkilən Azərbaycan–Britaniya bədii filmi.
* ''Əli və Nino'' (Azərbaycan filmi, 2016) — Elvin Mirzəyevin rejissorluğu ilə çəkilən Azərbaycan bədii filmi.
Rusiya Premyer Liqasının bombardirlər siyahısı

Bu, hər mövsüm üzrə Rusiya Premyer Liqasının bombardirlər siyahısıdır. Rusiyanın ilk milli çempionatı 1992-ci ildə təşkil edilmişdir və ilk dəfə bu adı "Dinamo Moskva" klubunun heyətində çıxış edənazərbaycanlı futbolçu Vəli Qasımov və "Ural" komandasının heyətindən Yuri Matveyev qazanmışdır. 1992-ci ildə Rusiya çempionatı 2 qrupdan (1-8 / 9-20) ibarət sistem ilə keçirilirdi.

## Bombardirlər
Krivan dağı

**Krivan** (, ) — Slovakiya ərazisində yerləşən, Yüksək Tatra dağlarının ən yüksək zirvələrindən biri. Zirvə ümumən Karpat dağlarına aiddir. Krivan 200 ildir Slovakiyanın simvolu və milli qürur mənbəyidir. 2009-cu ildən dövrüyyədə olan ölkənin 1, 2 və 5 qəpiklərinin üzərində Krivan dağı təsvir olunmuş.

## Adın mənası
İlk dəfə Krivan adına 1639-cu ildə rast gəlinir. Sözün kökü *kriv* olub əyri, çevrilmiş mənası verir.

## Coğrafiyası
Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü — 2494 metrdir. Üç Stydniçki qəsəbəsindən hündürlük — 1353 metrdir. Krivan dağı şərqdən Vajes vadisi ilə əhatələnmiş və burada Krivan Zelyonıy pleso gölü yerləşir. Göldən Ağ Vah çayı başlayır və çay ölkənin ən uzun çayı olan Vahın (406 km) qollarından biridir. Dağ maqmatik süxur olan qranodioritdən təşkil olunmuş. Bu süxurlar bloklar şəklində dağın cənub hissəsində cəmlənmiş. Pleystosennin və Holosennin eroziyaları dağda özünü aydın göstərir.

1000 metrdən 2000 metrə qədər ərazilərdə orta illik temperatur + 4 °C-dir. Yüksəyə qalxdıqca göstərici — 1 °C-qədər enir. Yağıntılar 100 metr hüdürlükdə 50–60 mm, zirvədə isə 2000 mm olur. Qar örtüyü il ərzində çox qalır. Turistlər üçün ən elverişli mövsüm payız aylarıdır.

## Flora və faunası
Enliyarpaqlı ağaclar 1300 metr yüksəkliyə qədər yayılıb. 1300–1550 metr yüksəklikdə küknar və mamırlar üstünlük təşkil edir. 1550 metr yüksəklikdən alp çəmənlikləri başlayır və bəzi yerlərdə şam ağaclarınada rast gəlinir. 2300 metrə qədər ərazilərdə ot bitkiləri üstünlük təşkil etsədə, daha yüksəkdə artıq bitki örtüyü yoxdur. Ərazi nival bölgə hesab olunur. Heyvanat aləmindən qarapaça, marmot, qonur ayı, canavar və vaşaq geniş yayılıb.

## Turizm
Krivan Slovakiyanın ən asan çıxılan zirvələrindən biridir. Adətən dağa Ştrbske-Pleso gölündən qalxırlar. Məhs yol turistlər üçün çox çətinlik yaratmır və yüksək hazırlığa ehtiyac yox. Daha çətin marşurut isə tatra avtomaqistralından Üç Stydniçki qəsəbəsinə qalxan yoldur. 1447 metr yüksəklikdə yerləşən Yamskoe pleso gölü sahilindən aşırımla zirvəya qalxılır.

## İstinadlar
Nikola Burbaki

**Nikola Burbaki** () — 1939-cu ildə bütün riyaziyyatı aksiomatik əsasda qurmaq ideyası ilə çıxış edən bir qrup fransız riyaziyyatçıların təxəllüsü.

## Tarixi

## Fəaliyyətləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Reaktiv yaylım atəş sistemi

**Reaktiv Yaylım Atəş Sistemi**, (və ya qısa adı ilə **RYAS**) **Yaylım Atəşli Reaktiv Sistem** (qısaca **YARS**) — birdən çox raket atma qabiliyyətinə sahib, təkərli və ya tırtıllı maşınlara əlavə olunan silahlardır. Bu silahlar, həmçinin uzaq məsafələrdə, düşmənin həssas elementləri olan, açıqda və sığınacaqda yerləşən canlı qüvvədən, piyada, motoatıcı və tank bölmələrinin zirehsiz, yüngül zirehli və zirehli texnikalarından, dayanacaqdakı aviasiya vasitələrindən, artilleriya qurğularından, taktiki raketlərdən, zenit raket sistemlərindən ibarət olan qrup hədəflərini məhv etmək, komanda məntəqələrini, rabitə mərkəzlərini və hərbi-sənaye obyektlərini dağıtmaq, həmçinin dağlıq ərazilərin uzaq məsafədən piyada və tank əleyhinə minalanması üçün nəzərdə tutulur.

## Strukturu

YARS-ın reaktiv sursatlarının tərkibində praktiki olaraq təpmə qüvvəsi olmayan reaktiv mühərriklərdən istifadə edilir, bu isə onların kifayət qədər sadə və kompakt atıcı qurğulara malik olmasına şərait yaradır.

YARS-ların atıcı qurğuları özüyeriyən (təkərli və tırtıllı) və yedəkli şassilərə, təyyarələrə, helikopterlərə və gəmilərə quraşdırıla bilər. Özüyeriyən atıcı qurğular, reaktiv artilleriyanın döyüş maşınları hesab edilir. Müasir YARS-ların çapı 425 millimetrədək, atəş məsafəsi isə bəzi nümunələrdə 400 kilometrə qədər çata bilər. Daşınan raket sayı isə 4-dən 50-ə qədər dəyişir və hər bir raket üçün 1 ədəd boru şəkilli fərdi istiqamətləndirici nəzərdə tutulur.

## İstinadlar
Zaqir İsmaqilov adına Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutu

**Zaqir İsmaqilov adına Dövlət İncəsənət İnstitutu** Başqırdıstanın Ufa şəhərində yerləşən ali təhsil mərkəzi. 2003-2015-ci illər ərzində akademiya statusu daşıyırdı.

## Strukturu
Zaqir İsmaqilov adına Dövlət İncəsənət İnstitutunda pedaqoqlar 4 fakultədə 23 kafedrada 32 ixtisas və istiqamət üzrə ali təhsil verilir. Ali kvalifikasiyaya aid 5000 mütəxəssis buraxılmışdır.

### Rektorar
* **Rektor: ** professor Amina İbraqimovna Asfandyarova 
* **Təhsil işləri üzrə prorektor:** dosent Xaybullina Alsu Afqanovna 
* **Elmi işlər üzrə prorektor:** professor, Şuranov Vitali Aleksandroviç

### Fakultetləri

* Musiqi
** Xalq çalğı alətləri kafedrası
** Xor dirijorluğu kafedrası
** Musiqi tarixi kafedrası
** Ümumi fortepiano kafedrası
** Xüsusi fortepiano kafedrası
** Kamera ansamlı və konsertmeyster ustalığı kafedrası 
** Dini alətlər kafedrası
** Solo ifaçılığı və opera hazırlığı
** Kompazisiya kafedrası
* Başqırd muziqisi
** Ənənəvi musiqi ifaçılığı kafedrası
** Etno musiqi kafedrası
* Təsviri incəsənət
** Təsvir kafedrası
** Şəkil kafedrası
** Dizayn kafedrası
* Teatr
** Rejisor və aktyor ustalığı kafedrası
** İnvəsənət tarixi kafedrası
** Xoreqrafiya incəsənəti kafedrası

## İxtisaslar

Hazırlıq aşağıdakı ixtisaslar üzrə aparılır: «instrumental ifaçılıq», «vokal ifaçılığı», «kompazisiya», «dirijor», «rejissor» və «aktyor incəsənəti», «təsvir», «etno musiqi», «heykəltaraşlıq», «dizayn», «teatrçılıq». 
## Pedaqoqları

* Lidiya Borisovna Fomenko 
* Svetlana Qaleyevna Xamudullina
* Valeri Alekseyeviç Başenev 
* Lüdmila Nikolayevna Şaymuxametova 
* Rustəm Racapoviç Şaymuxametov
* Vladislav Lvoviç Murtazin  
* Alekseyevna İrina Vasilyevna 
* Saqitova Farzana Fatkullovna 
* Platonovna Svetlana Mixaylovna 
* Babiçeva Tansulpan Doqiyevna 
* Xaybullina Tatyana Nikolaevan 
* Suxanov Vladimir Pavloviç 
* Mazitov Amir Minivaleviç
* Marat Rustamoviç Qubaydullin

## Rektorları
* Zaqir Qaripoviç İsmaqilov (1968—1988) — Akademiyanın ilk rektoru;
* Zinnur Axmadieviç Hurqalin (1988—2000);
* İşmuxamet Qilmutdinoviç Qalyautdinov (2000—2010);
* Amina İsnievna Şafikova (2010—2012);
* Amina İbraqimovna Asfandyarova (2013).

## Mənbə
Уфимская государственная академия искусств им. Загира Исмагилова
## İstinadlar
Cümə məscidi (Tbilisi)

**Tbilisi Cümə məscidi** () və ya sadəcə **Cümə məscidi**  (); daha əvvəl **Sünni məscidi** (; ) — Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərinin tarixi Abanotubani rayonunda, Narınqalanın yaxınlığında, Botanika küçəsində fəaliyyət göstərən məscid.

İndiki Cümə məscidi öz simasını dəfələrlə dəyişmişdir. XIX əsrin sonlarında isə məscid hazırkı formasmın almışdır.

## Tarixi

Tbilisidəki ikinci məscid Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1723–1727) dövründə Osmanlı ordusunun şəhəri zəbt edilməsindən sonra tikilmişdir (təxminən 1723–1735-ci illərdə). Nadir xan Əfşarın Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1730–1736) dövründə Qafqaz yürüşü nəticəsində 1735-ci ildə Tbilisini geri almışdır. 1740-ci illərdə Nadir şah məscidin dağıdılmasını əmr etmişdir.

Şəhər Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil olduqdan sonra burada öz məscidinə ehtiyacı olan tatar sünni icması meydana çıxır. 1846–1851-ci illərdə italyan memar Covanni Skudiyerinin layihəsi ilə bərpa və ya yenidən inşa edilib. XIX əsrin sonunda, 1895-ci ildə Bakı milyonçusu və xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyev Şərq hissəsini xeyli genişləndirilərək ikinci mərtəbə tikdirmiş və təmir etdirmişdir. Məscidin yeni binasının tikilməsinə Zaqafqaziya müftisi Hüseyn əfəndi Qayıbovun böyük xidmətləri olmuşdur. Orenburqda çıxan "Şura" jurnalı bu barədə yazır:

Bu məscid Sovetlər dövründə də fəaliyyətdə olmuşdur. Buraya ibadət etməyə əsasən azərbaycanlılar və Kazan tatarları gəlmişlər. Məscidin iki mehrabı var. 150 ilə yaxındır ki, hər iki məzhəbin ardıcılları (şiələr və sünnilər) məsciddə dostluq və qardaşlıq şəraitində vəhdəti hifz edərək birgə ibadət edirlər.

## Qalereya

Fayl:Tiflis (Veidenbaum guide).jpg|E. Veydenbaumun "Qafqaz bələdçisi" (Tbilisi, 1888) kitabından
Fayl:The Old Citadel at Tiflis (Harper's New Monthly Magazine, 1890).JPG|Qədim Tiflis qalası (Harper's New Monthly Magazine, № 481, iyun 1890-cı il)
Fayl:View of Tiflis (Fernique & Fils, 1897).JPG|"Tiflisin görünüşü" Q. Sanrefü və Ş. Fusterin "Parisdən Tiflisə (yol təəssüratları)" kitabından
Fayl:Old citadel & botanical garden of Tiflis (E. T. Compton).jpg|"Qədim qala və Botanika bağı" Qotfrid Merzbaxerin "Qafqazın yüksək bölgələrindən: gəzintilər, təcrübələr, müşahidələr" (Leypsiq, 1901) kitabından
Fayl:Sunni Mosque, Tiflis, Russia, (Tbilisi, Georgia)-LCCN2001697511.jpg|"Tiflis və qalası" panoramından məscid
Fayl:Svet. Caucasus. 050. Tiflis. Narikala fortress (2).jpg|Sınıq Narınqalanın ətrafı ("Svet" stenoqrafik nəşriyyatı, 1910-cu il)


## İstinadlar
Lionel Qranfild

thumb
**Lionel Qranfild** (d. 1575 – ö. 6 avqust 1645) - İngilis əsilli tacir və siyasətçi. Lordluq dərəcəsinə yüksəldikdən sonra 1614-1622-ci illərdə İcmalar Palatasının üzvü olmuşdur.

## Mənbə
Albaniyanın beynəlxalq reytinqləri

Albaniyanın beynəlxalq reytinqləri.

## Mədəniyyət
* *Newsweek* *Dünyanın Ən Yaxşı Ölkələri* 2010, 100 ölkə arasında 57-ci yer.

## Demoqrafiya
* ''Əhali'', 2016: 196 ölkə arasında 137-ci yer.
* *Gözlənilən Ömür* 2016, 183 ölkə arasında 37-ci yer.

## İqtisadiyyat

* *İqtisadi Azadlıq İndeksi* 2012, 179 ölkə arasında 57-ci yer.
* *İş Eləmə Asanlığı İndeksi* 2017, 190 ölkə arasında 58-ci yer.
* *Bərabərsizliyə Görə Düzəldilmiş Humanitar İnkişaf İndeksi* 2015, 151 ölkə arasında 55-ci yer.
* *Ticarət Azadlığı İndeksi* 2016, 179 ölkə arasında 10-cu yer.
* *Maliyyə Azadlığı İndeksi* 2016, 179 ölkə arasında 35-ci yer.
* *Valyuta İndeksi* 2016, 181 ölkə arasında 49-cu yer. 
* *Sosial İnkişaf İndeksi* 2015, 150 ölkə arasında 52-ci yer.
* *Davamsızlıq Vəziyyəti İndeksi* 2016, 178 ölkə arasında 54-cü yer.
* *Qlobal Rəqabətçilik İndeksi* 2016-2017, 138 ölkə arasında 80-ci yer.
* *Adambaşına Düşən* ''ÜDM (nominal)'' 2009, 180 ölkə arasında 98-ci yer.
* ''ÜDM (nominal)'' 2009, 179 ölkə arasında 113-cü yer.
* *Valyuta Ehtiyatları* 2016, 188 ölkə arasında 101-ci yer.

## Təhsil
* *Təhsil İndeksi*, 181 ölkə arasında 77-ci yer.
* *Beynəlxalq Tələbə Qiymətləndirilməsi Proqramı* 2015:
** Riyaziyyat, 74 ölkə arasında 56-cı yer.
** Elm, 74 ölkə arasında 52-ci yer.
** Oxu, 74 ölkə arasında 62-ci yer.
* *Savad Dərəcəsi* 2015, 190 ölkə arasında 20-ci yer.

## Ətraf Mühit
* Yel Universiteti: *Ətraf Mühitin Davamlılıq İndeksi* 2005, 146 ölkə arasında 24-cü yer.
* *Ekoloji Nümayiş İndeksi* 2012, 132 ölkə arasında 15-ci yer.
* Trend EPİ tərəfindən *Ekoloji Nümayiş İndeksi* 2012, 132 ölkə arasında 4-cü yer.
* *Cənubi Pasifik Tətbiqi Geoloq Komissiyası* və *[[BMT-in Ətraf Mühit Proqramı|Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı]]: Ekoloji Təhlükəsizlik Açığı İndeksi*, 234 ölkə arasında 158-cü yer.

## Ordu
* *İqtisadiyyat və Sülh İnstitutu/İKV: Qlobal Sülh İndeksi* 2016, 163 ölkə arasında 54-cü yer.

## Siyasi
* *Korrupsiya Qavrayışı İndeksi* 2015, 167 ölkə arasında 83-cü yer.
* *Mətbuat Azadlığı İndeksi* 2016, 180 ölkə arasında 82-ci yer.
* *Mətbuat Azadlığı* 2009, 98 ölkə arasında 50-ci yer.
* *Demokratiya İndeksi* 2015, 167 ölkə arasında 81-ci yer.

## Dini
* *Müsəlman Əksəriyyətə Sahib Ölkələr Siyahısı*: 37-ci yer.

## Cəmiyyət
* Lester Universiteti: *Həyat Məmnuniyyəti İndeksi* 2006, 178 ölkə arasında 157-ci yer.
* Yeni İqtisadiyyat Fondu: *Xoşbəxt Planet İndeksi* 2009, 143 ölkə arasında 54-cü yer.
* Dünya İqtisadi Forumu: *Qlobal Cins Kəsiri Raportu* 2015, 140 ölkə arasında 70-ci yer.

## İdman
* FIFA Dünya Reytinqi: Ən yüksək mövqe 2015-ci ilin Avqust ayında idi. 22-ci yer.

## Həmçinin Bax
* Albaniya
* Albaniya iqtisadiyyatı
* Azərbaycanın beynəlxalq reytinqləri

## İstinadlar
Böyük sözləşmə

**Böyük sözləşmə** — İngiltərə baş naziri Robert Sesilin 1610-cu ildə Kral I Ceyms və Parlamentə təqdim etdiyi maliyyə planı idi.

Böyük sözləşmə adlanan bu plana əsasən, parlament yenidən fəaliyyətə başlamalı və krala aid 10 rəsmi imtiyaz parlamentə verilməli idi. Bunun qarşılığında isə parlament 600.000 £ həcmindəki dövlət borcunu ödəməli və əlavə olaraq dövlət xəzinəsinə illik 200.000 £ həcmində yardım göstərməli idi. Davam edən gərgin vəziyyət o qədər qarışıqlığa səbəb oldu ki, sonda I Ceyms dövlətin süqutunu gözə alaraq bu razılığı pozdu və 31 dekabr 1610 tarixində parlamentin fəaliyyətini yenidən dayandırdı. Bu tipdə olan digər bir plan isə 1614-cü ildə "Qarışıq Parlament" adıyla irəli sürülsə də, 9 həftəlik danışıqdan sonra pul ödənişlərindəki gecikmə səbəbilə qəbul edilmədi.

## Mənbə
Robert Sesil

**Robert Cecil** (d. 1 iyun 1563 – ö. 24 may 1612) - İngilis əsilli dövlət xadimi və siyasətçi.

## Həyatı

## İstinadlar
Pyetro Cermi

**Pyetro Cermi** () — italyan kinorejissoru, ssenaristi və aktyoru. Neorealizmin banilərindən biri.

## Həyatı
Romada Eksperimental kinomərkəzdə əvvəl aktyorluq, sonra rejissorluq şöbələrini bitirmişdir. "Şahid" filmi (1946) rejissor debütü olmuşdur. "Yolunu azmış gənclik" (1947), "Qanun naminə" (1949), "Ümid yolu" (1950, Qərbi Berlin Beynəlxalq kinofestivalının mükafatı) və "Şəhər müdafiə olunur" (1951, Venesiya Beynəlxalq kinofestivalının mükafatı) filmləri Ceymini neorealizmin aparıcı sənətkarlarından biri etmişdir. Neorealizm hərəkatının tənəzzülü dövründə "Takka del Lupodan olan quldur", "Prezident arvadı" (hər ikisi 1952), "Qısqanclıq" (1953) kommersiya filmlərini çəkmişdir. Ceymi öz filmlərinin həm ssenaristi olmuş, həm də aktyor kimi ("Maşinist", 1956, San-Sebastyan Beynəlxalq kinofestivalının mükafatı; "İradəsiz kişi", 1958, psixoloji dramlarında; antifaşist "Lənətə gəlmiş çaşqınlıq", 1959) yaddaqalan obrazlar yaratmışdır. Onun böyük uğur qazanmış "İtalyansayağı boşanma" (1961, Beynəlxalq Kann kinofestivalının mükafatı, "Oskar" mükafatı), "Aldadılmış və atılmış qadın" (1964), "Xanımlar və cənablar" (1965, Kann Beynəlxalq kinofestivalının baş mükafatı) filmləri "italyansayağı komediya"nın əsasını qoymuşdur. "Əxlaqsız" (1967), "Serafino" (1968, Moskva Beynəlxalq kinofestivalının baş mükafatı), "Şabalıdlar dadlıdır" (1970), "Alfredo, Alfredo" (1971) və s. filmləri var. "Fransaya qaçış", "Yovanka və başqaları", "Dodaq boyası", "La Viaçça" filmlərində çəkilmişdir. 1974-cü ildə "Mənim dostlarım" komediyası üzərində isə başlamış, lakin çəkiliş vaxtı vəfat etmişdir. Filmi M. Moniçelli tamamlamışdır.

## Filmləri
* The Fornaretto of Venice (1939)
* The Ten Commandments (1945)
* Şahid filmi (1946)
* Yolunu azmış gənclik (1947)
* Qanun naminə (1949),
* Fransaya qaçış (1948)
* Ümid yolu (1950
* Qanuna qarşı (1950)
* Şəhər müdafiə olunur (1951)
* Prezident arvadı (1952)
* Qısqanclıq (1953)
* Xanımlar və cənablar (1965)
* Dəmiryolçu (1955)
* Dodaq boyası
* Qətlin təfərrüatları (1959)
* İtalyansayağı boşanma (film, 1961) (1961)
* Yoldan çıxarılmış və atılmış qız (film, 1964) ()
* Quşlar, arılar və italyanlar (1965)
* Əxlaqsız (1967)
* Serafino (1968)
* Bir ovuc yerfındığı (1970)
* Alfredo, Alfredo (1972)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pyetro Cermi İMDb
* Pyetro Cermi All Movies
Pseudococcus comstocki

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Ümumi xarakteristikası
Pseudococcinae fəsiləsinə aiddir. Yaşlı dişinin bədəni oval formada, çəhrayı rəngdə, ağ tozvari mumla örtülmüş olur. Bədənin kənarı boyunca seqmentlərin arasından 2 sıra xırda çılpaq dəri sahələri keçir. Bədənin kənarı boyunca 17 cüt mum sap vardır. Bu sapların sonuncudan əvvəlki cütü təqribən eyni uzunluqlu ilk 15 cütdən, demək olar ki, 2 dəfə uzundur, arxa cüt isə çox vaxt bədən uzunluğunun ²/3 hissəsinə bərabər olur. Mum saplarsız bədənin uzunluğu 5.0 mm.-ə çatır. 

## Çoxalması
Temperaturdan asılı olaraq, sürfələrin yaz doğuluşu aprelin əvvəlində, kütləvi yumurtadan çıxma müşahidə edilir. Mayın əvvəlində tut yarpaqlarında ziyanvericinin ilk sürfələri görünür. İkinci nəsilə başlanğıc verən ilk yumurtaqoyan dişilər iyunun ortalarından meydana çıxmağa başlayır. İyulun əvvəlində təbiətdə 1-ci və 2-ci yaş sürfələri və erkək nimfalar təsadüf edilir. Bunların uçuşu iyulun birinci ongünlüyündə ilk mayalanmış dişilər meydana çıxır. İkinci nəslini verən dişilərin yumurta qoyması iyulun sonu, avqustun əvəllində başlayır. Növbəti, üçüncü nəslin yumurta qoyması isə avqustun sonu - sentyabrın əvvəlində başlayaraq oktyabra qədər davam edir. Kütləvi çoxalması zamanı 1 yarpaq səthində 600-dən artıq dişi sürfəsi və erkək nimfası olur.

## Yayılması və zərəri
Azərbaycanda geniş yayılıb və bir çox bitkinin əsasən budaqlarına, zoğlarına, gövdələrinə, yarpaqlarına, köklərinə və kökmeyvələrinə yapışaraq məskunlaşır. Bu ziyanvericinin 300-dən artıq bitki növü içərisində ən sevdiyi tut ağacı və katalpadır. Əsasən cavan pöhrələrdə qidalanaraq bütöv sıx koloniyalar əmələ gətirirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Piyadanın döyüş maşını

**Piyadanın döyüş maşını (PDM)** — zirehli döyüş maşınlarının bir növü olub, müharibə zamanı piyada qoşunun birbaşa döyüş zonasına təhlükəsiz çatdırılması və digər qoşun növlərinə atəş dəstəyi vermək məqsədilə yaradılmışdır.

Bu texnikalar əsasən 20 və ya 40&nbsp;mm-lik avtomatik top, köməkçi silah olaraq isə müxtəlif növ pulemyotla, həmçinin tank əleyhinə idarəolunan raketlə (TƏİR) təchiz olunur. PDM əsas döyüş tankına nisbətən daha yüngül silahlarla təchiz olunur. Ən ağır silahlanmış PDM-lər isə daha böyük kalibrli top və ya TƏİR-lə təchiz olunur.
Hüseyn Arac

**Hüseyn Arac** () — Danimarka Sosial Demokratlar partiyasının tərcüməçisi və siyasətçisi.

## Həyatı
Hüseyn Arac 1956-cı ildə oktyabrın 15-də Türkiyə Anadolu şəhərində anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Hüseyn Arac 1993-cü ildə Bələdiyyə Məclisinə üzv seçilərək siyasi sferada ilk addımını atmışdır. 1998–2002-ci illərdə Arac İctimai işlər üzrə dairə başçısı olmuşdur. O,2005–2007-ci illərdə Arhus Dairə Bələdiyyəsinin üzvü seçildi.26 oktyabr 2010-cu ildən 28 avqust 2011-ci ilə qədər Kirsten Brosbolun müavini kimi "East Jutland's Storkreds"-in müvəqqəti məclis üzvü olmuşdur. Hüseyn Arac hər zaman öz çıxışlarında Danimarkanı təmsil etməsinə baxmayaraq Türk olduğunu vurğulayıb və həmçinin Azərbaycana da böyük diqqət ayırmışdır və Qarabağ problemini Danimarka parlamentində gündəmə gətirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Birləşdirilmiş Avropa Tokamakı

**CET** (JET; Birləşdirilmiş Avropa Tokamakı-) — tokamak tipli eksperimental qurğu.

## Tarixi
Birlik ölkələri ilə Britaniyanın atom enerjisi üzrə idarəsinin laboratoriyasında (Kalem, Oksford yaxınlığında) qurulmuşdur. CET-də yüksəktemperaturlu plazma ilk dəfə 1983-cü ildə alınmışdır.

## Təsviri
Qurğuda plazmanın həcmi 100 *m³*-ə qədərdir; cərəyan bir neçə meqaamperə çata bilir, plazmanın saxlanma müddəti bir neçə saniyədir. CET-də aparılmış sınaqlar deytron-tritron plazmasında termonüvə sintezinin həyata keçirilməsinin mümkünlüyünü (1991); maqnit sahəsinin gərginliyi 3,8 Tl, ionların temperaturu 30 keV, elektronların sıxlığı 5.1019 *m³* olduqda termonüvə reaksiyasından maksimum enerji ayrılmasına (16 *MVt*; 1997) nail olmaq imkanını təsdiq etdi. Plazmanın CET-də alınmış parametrləri və onun saxlanma vaxtı (müddəti) idarəolunan termonüvə sintezinin praktiki həyata keçirilməsi üçün lazım olan qiymətə çatmışdır. 2006-cı ildə Kadaraş şəhərində (Fransa) ITER (Beynəlxalq termonüvə eksperimental reaktoru -) tipli daha güclü termonüvə qurğusunun tikilməsi qərara alınmışdır.

## Həmçinin bax
* Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Photos from JET Torus Hall
* The United Kingdom Atomic Energy Authority