open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sagid Murtazaliev

**Sagid Murtazaliev**( ;)—Sagid Maqomedoviç Murtazaliev (rus. Sagid Magomedovich Murtazaliev; Avar: SagIid MagIamedovich MurtazgIaliev; 11 mart 1974 -cü il təvəllüdlü) - rus sərbəst güləşçisidir. Murtazaliev Avarın Dağıstanın Mahaçqala şəhərində anadan olub. 1999-cu il FILA Dünya Çempionatında və 2000-ci il Yay Olimpiya Oyunlarında ağır çəkidə qızıl medal qazandı.
## Olimpiadaları
Murtazaliev 1996 -cı ildə Atlanta Yay Olimpiya Oyunlarında Ukraynanı, 2000-ci ildə Sidneydə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında Rusiyanı təmsil etdi və burada kişilər arasında 97 kq sərbəst yarışlarda qızıl qazandı.

2013-cü ildə güləşi Yay Olimpiya proqramından qısaca çıxarmaq üçün verdiyi səsə etiraz olaraq IOC medalını qaytardı 

## Siyasəti
2001 -ci ildə Murtazalievin Kızlyardakı evinin yaxınlığında bir bomba aşkar edildi.. Xeyriyyə fondu Saqid Murtazəliyevin adını daşıyır. 12 aprel 2010 -cu ildə əvvəllər Kızlyar rayonuna rəhbərlik edən Murtazaliev Rusiya Pensiya Fondunun Dağıstan şöbəsinin müdiri oldu.  Murtazaliev Vahid Rusiya partiyasından Dağıstan Respublikası Qanunverici Məclisinin üzvü idi. 2015-ci ildə prokurorluq Murtazəliyevə qarşı terrorçuluğun maliyyələşdirilməsi ilə bağlı cinayət işi açdı. Eyni zamanda bir sıra qətllər törətməkdə şübhəli bilinirdi. Murtazaliev Rusiyanı tərk edib və hazırda axtarışdadır.

## Ailəsi
Sagid Murtazaliev evlidir və beş övladı var.

## İstinadlar
Virtual turizm

Virtual turizm — turistlərin olduqları yeri tərk etmədən istənilən yerə (teatr, muzey, otel, kafe, milli park və s.) virtual olaraq səyahət edə bildikləri turizm növü. Texnoloji inkişafın gətirdiyi yeniliklər ilə daha da təkmilləşən virtual turizmin həcmi hər il artmaqdadır. Bu turizm növünün digər turizm növlərindən əsas fərqi ucuz olmasıdır. Belə ki, turistlər virtual səyahət zamanı yol, qida və yerləşmə xərclərindən, təhlükəsizlik qayğılarından və əlavə vaxt sərfindən azad olmuş olurlar. Müxtəlif saytlar və tətbiqlər müxtəlif qiymətlərə, yaxud ödənişsiz olaraq virtual səyahət təklif edir.

## Çatışmayan xüsusiyyətləri
* Məhdud səyahət növüdür
* Texniki problemlərin baş vermə ehtimalı yüksəkdir
* Hər fəaliyyət, təcrübə və hədəf üçün uyğun deyil

## İstinadlar
Maqomedali Maqomedov

**Maqomedali Maqomedov** () — 1992–2006-cı illərdə Dağıstan Respublikasının birinci başçısı vəzifəsini icra edən dargi siyasətçisidir.

## Bioqrafiyası
15 iyun 1930-cu ildə Dağıstan Respublikasının Levaşinski rayonunun Levaşi kəndində anadan olub.

1952-ci ildə Dağıstan Pedaqoji İnstitutunu, 1968-ci ildə Dağıstan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib.

1987-ci ildə Sovet sistemi altında Dövlət Şurasının sədri oldu və postsovet Rusiya Federasiyasında vəzifəsini qoruyan nadir liderlərdən biri oldu. 31 mart 1992-ci ildə Dağıstan Respublikasının rəhbəri seçildi. 26 iyun 1998-ci ildə eyni vəzifəyə, 25 iyun 2002-ci ildə isə üçüncü dəfə yenidən seçildi. 19 fevral 2006-cı ildə qeyri -müəyyən səbəblərdən istefa verdi və iki gün sonra onu Muxu Əliyevlə əvəz etdi. Evlidir və altı övladı var. O, həmçinin 2010–2013-cü illərdə Dağıstan Prezidenti olmuş Maqomedsalam Maqomedovun atasıdır.

## Mükafatları
* Vətənə xidmətə görə orden;
** I dərəcə (15 iyun 2005) — Rusiya dövlətçiliyinin, xalqlar arasındakı dostluğun və əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə verdiyi böyük töhfəyə görə.
** 3-cü dərəcə (24 aprel 2000-ci il) — Rusiya dövlətçiliyinin, xalqlar arasındakı dostluğun və əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə verdiyi böyük töhfəyə görə.
* Şərəf ordeni (Rusiya Federasiyası) | Şərəf ordeni(27 iyun 1995) — Rusiya dövlətçiliyinin, xalqlar arasındakı dostluğun və əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə və inkişafına verdiyi böyük şəxsi töhfəyə görə.
* Oktyabr İnqilabı Sifarişi
* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, iki dəfə
* Şərəf ordeni
* Rusiya Federasiyası Hökumətinin diplomu (14 iyun 2000)-Dağıstan Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafına verdiyi böyük şəxsi töhfəsinə, 70 illik yubileyi ilə əlaqədar uzunmüddətli və vicdanlı işinə görə.

## Böyük nailiyyətləri
Maqomedali Maqomedovun əsas uğuru, Dağıstanın böyük sosial və dini qarşıdurmalardan uzaq durmasına kömək edən balanslaşdırılmış bir siyasət idi. Bütün ziddiyyətli mövqeləri düzəltməyi və Dağıstanın müxtəlif etnik qrupları üçün kompromisə gəlməyi bacardı. Modernləşmə təşəbbüsləri ilə də tanındı. Maqomedovin əsas tənqidi ofisində davam edən korrupsiya ilə əlaqədar idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nikol Fucita

– Yeni Zelandiya əsilli Yaponiya modeli və tarentosu. Oscar Promotion qabiliyyət agentliyi ilə əməkdaşlıq edir və Tokioda aktiv fəaliyyət göstərir. "Vivi" dəb jurnalının ekslüsiv modelidir. Boyu 167 santimetrdir.

## Karyerası
Fucita 2012-ci ildə XIII Nikola Model Auditoriyasının qalibi olmuş və jurnalın ekslüsiv modeli olmuşdur. 2014-cü ilin iyulunda "Popteen" jurnalına keçmişdir. 2015-ci ildə Mezamashi TV kanalının şou-biznes verilişinin dəb aparıcısı seçilmişdir. Həmin il o, Yaponiyada Yahoo! platformasında ən çox axtarılan yeni model olmuş və buna görə xüsusi mükafat qazanmışdır. 2016-cı ilin iyulunda Fuji TV kanalının "Sevdiyim insanın olması məsələsi" serialının spin-offunun baş rolunda oynamışdır. 3 avqust 2016-cı ildə müğənni kimi debüt etmişdir.

2017-ci ilin avqustunda "Popteen" jurnalını tərk etmiş və 2 ay sonra "Vivi" jurnalının ekslüsiv modeli olmuşdur. Növbəti il "Pokémon: Sun & Moon" anime serialında iki personajı səsləndirmişdir. 2017-ci ildə 330-dan çox televiziya verilişində iştirak etmişdir.

2018-ci ildə Nicoron adlı öz brendini yaratmışdır.

23 fevral 2019-cu ildə öz YouTube kanalını yaratmış və avqustda videolar yükləməyə başlamışdır. 2019-cu ilin sentyabrında 500 min aboneyə çatmışdır.

## Şəxsi həyatı
Fucita 2000-ci illərin və 2010-cu illərin "Popteen" modellərindən (məsələn, Kumiko Funayama) təsirlənmişdir. Atası polyak və rus əsillidir.

2025-ci ilin dekabr ayında o, hamilə olduğunu elan etdi.

## Diskoqrafiya
### Sinqllar
* *Bye Bye* (3 avqust 2016, Sony Music)

## Filmoqrafiya
### Televiziya
* *[[Evdə baytar var?]]* (NTV, 2014) qonaq oyunçu
* *[[Pokemon (anime)|Pokemon: Sun & Moon]]*, Dişi Pikaçu, 93-cü seriya; Stafful, 96-cı seriya

### Veb-serial
* *Sevdiyim insanın olması məsələsi: Sama Sama Kyun Kyun Daisakusen* (Fuji TV, 2016)

### Reklamlar
* *Datsumō Labo* (2016)

### Musiqi videosu
* Sonar Pocket - *Hero/Good Bye Taisetsu na Hito.* (2015)

### Tədbirlər
* Şizuoka kolleksiyası (2015 p/q)
* Tokio qızlar kolleksiyası (2015 p/q, 2016 S/S)
* Qızlar mükafatı (2015 p/q, 2016 S/S)

## Biblioqrafiya
### Jurnallar
* *[[Nicola (jurnal)|Nicola]]*, Shinchosha, 2009-2014-cü illərdə ekslüsiv model.
* *[[Popteen]]*, Kadokawa Haruki Corporation, 2014-2017-ci illərdə ekslüsiv model.
* *[[Vivi (jurnal)|Vivi]]*, Kodansha, 2017-ci ildən ekslüsiv model.

### Kitablar
* *Nikorun Desu* (Kadokawa Haruki Corporation, 1 dekabr 2015) 

## Mükafatlar
* Nicola Model Auditoriyası (2009): Baş mükafat
* Yahoo! Yaponiya Axtarış Mükafatı 2015: Qalib (Model kateqoriyası)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Cun Haseqava

– Yaponiya-ABŞ modeli. Isle Management ilə əməkdaşlıq edir. Boyu 164 santimetrdir.

Haseqava 2005-ci ildə "Vivi" dəb jurnalının ekslüsiv modeli olduqdan sonra populyar modelə çevrilmişdir. O, səkkiz il boyunca jurnal üçün modellik etmişdir. Bundan əlavə, "Glamorous" jurnalının da modeli olmuşdur. Tarento sənayesində aktiv fəaliyyət göstərir.

## Filmoqrafiya
### Teleseriallar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mənsur bəy (Dərbənd valisi)

**Mənsur bəy** — Dərbənd valisi. Mənsur bəy, Kral I İsmayıl (1501–1524-cü illərdə hökmranlıq edir) dövründə 1509-cu ildə Dərbəndin ilk Səfəvi valisi vəzifəsində çalışan bir Səfəvi məmuru idi. Qısa müddətdən sonra, 1538-ci ilə qədər, şəhər Səfəvi hökmranlığı altında idarə edən Şirvanşahlar ailəsinin üzvləri tərəfindən idarə olunmağa başladı. Bundan sonra birbaşa təyin olunmuş Səfəvi məmurları yenidən şəhərin idarəsini ələ keçirdilər.

## İstinadlar
Avlipi Zurabaşvili

**Avlipi Zurabaşvili** (; ) — görkəmli gürcü psixiatrı və neyromorfoloq idi. Tibb elmləri doktoru (1937), professor (1942), Gürcüstan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1955), SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü (1960) Tibbi elmlərin ontogenezini araşdıran ilk tədqiqatçılardan biridir.

## Bioqrafiyası
Avlipi Zurabaşvili 15 fevral 1902-ci ildə Gürcüstanın Signagi bölgəsindəki Bodbisxevi kəndində anadan olmuşdur. 1920-ci ildə Tiflis Texnikumunu, 1927-ci ildə Tiflis Dövlət Universitetinin tibb fakültəsini bitirib. 1927–1930-cu illərdə eyni universitetin psixiatriya kafedrasında stajçı, sonra isə assistant kimi çalışdı. 1930–1938-ci illərdə Zurabaşvili aspirant, sonra Fiziologiya İnstitutunda baş elmi işçi idi..
Zurabaşvili beynin incə quruluşu, sinir hüceyrələrinin zədələnməsinin geri çevrilməsi, beynəlxalq səviyyədə tanınan patopsixologiya, personologiya və patopersonologiya ilə bağlı fundamental tədqiqatların müəllifidir. Bu ölkədə və xaricdə geniş tanınan gürcü psixiatrlar məktəbinin qurucusudur. Zurabaşvili gürcü, rus, fransız, ingilis, alman, italyan və digər dillərdə nəşr olunan 22 tədqiqatı, o cümlədən 22 monoqrafiyanı tamamladı. Onun çoxlu tələbələri arasında 80 namizəd və 40 elmlər doktoru, professor və elmlər akademiyasının üzvləri var.
Vurğulamaq lazımdır ki, Zurabaşvili neyromorfologiyada "sinaptoarxitektonikika" və "patosinaptoarxitektonikika" adlı xüsusi bir tədqiqat sahəsinin təşəbbüskarıdır və 1947-ci ildə ilk dəfə ümumiləşdirici bir araşdırma nəşr etmişdir: "Sinapslar".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İoseb Abakelia

**İoseb Abakelia** (; ) — ftiziologiya üzrə ixtisaslaşmış ilk gürcü həkim və tibb alimi.

## Bioqrafiyası
Abakelia Kutaisidə anadan olub və Moskva Universitetində 1911-ci ildə tibb fakültəsini bitirib. 1910-cu illərdə vərəm xəstəliyini öyrəndi və 1921-ci ildə Abakelia vərəmlə bağlı ilk gürcü elmi araşdırmasını nəşr etdi. Bir il sonra Tbilisidə xəstəliyin öyrənilməsi üçün Gürcüstanda ilk laboratoriya qurdu. 1926-cı ildə Tiflis Dövlət Universitetində işinə davam etdi və 1930-cu ildə professor oldu. O, 1930-cu ildə ilk Gürcü Vərəmi Araşdırma İnstitutunu təsis etdi və 1938-ci ilədək Böyük Təmizləmə zamanı tutularaq edam edildiyinə (güllələndiyinə) qədər rəhbərlik etdi. Eyni zamanda qey etmək lazımdır ki, İoseb Abakelia Gürcüstanda məşhur heykəltaraş Tamar Abakelianın da əmisi idi.

## İstinadlar
Həmzət Yandarbiyev

**Həmzət Yandarbiyev** () — çeçen yazıçı, şair, alim, siyasi və ictimai xadim, Çeçenistan və Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü, pedaqoqika elmləri namizədi, Çeçenistan Dövlət Universitetinin rus və dünya ədəbiyyatı kafedrasının dosenti, Çeçenistan Respublikasının fəxri vətəndaşı.
## Bioqrafiyası
Sürgün illərində Şərqi Qazaxıstan vilayətinin Leninoqorsk şəhərindəki 14 nömrəli məktəbdə oxuyur. 6-cı sinifdə pul yığır və Çeçenistanın məşhur yazıçı və şairləri Xalid Oşayev, Saidbəy Arsanov, Maqomet Mamakayev, Maqomed-Salax Qadayev, Abdul Xamidov, Raisa Əhmədovanın əsərlərinin dərc olunduğu Kinxeqaman bayraxk qəzetinə abunə olur. 

Tələbəlik illərində özünü ədəbiyyatda sınamağa başlayır. 1963-cü ildə ilk əsəri nəşr olunur.

1964-cü ildə Çeçen-İnquş Pedaqoji İnstitutunun Tarix və Filologiya fakültəsini bitirir. Təhsilini bitirdikdən sonra məktəbdə müəllim, muzey-qoruqda, müəllimlərin təkmilləşdirilməsi institutunda, pedaqoji institutda və universitetdə çalışır. Rusiya Təhsil Nazirliyi Milli Məktəblər Araşdırma İnstitutunun aspiranturasında oxuyur. 1990-cı ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1970-ci illərin sonlarından etibarən respublika mətbuatında respublikanın ictimai həyatı, çeçen xalqının tarixi və mədəni irsinin qorunması ilə bağlı aktual mövzularda məqalələrlə fəal şəkildə çıxış etməyə başlayır. Yazılarından bəziləri Qroznı Şəhər Şurasının iclaslarında müzakirə edilmiş və bununla bağlı müvafiq qərarlar qəbul edilmişdir. 
## Siyasi fəaliyyət
1991-ci ildə Çeçenistan parlamentinə deputat seçilir. Elm, Mədəniyyət və Təhsil Komitəsində çalışır. 1993-cü ildə parlamentin xarici əlaqələr komitəsinə rəhbərlik edir, 1994-cü ilin oktyabrında parlament sədrinin müavini olur. Bir neçə dəfə ona qarşı sui-qəsd cəhdləri edilir, lakin heç vaxt qorumadan istifadə etmir.

O, dəfələrlə Gürcüstan, Ermənistan, Azərbaycan və Baltikyanı ölkələrdən olan millət vəkilləri ilə görüşmüş, 1996-cı ilin iyununda Rusiya Dövlət Dumasının çıxış dinləmələrində müharibəni qınamış və beynəlxalq konfranslarda çeçen xalqının maraqlarını müdafiə etmişdir.

## Layihələr
Uzun illər öz təşəbbüsü ilə Çeçenistanı Gürcüstanla birləşdirəcək Zaqafqaziya avtomobil yolunun layihəsi üzərində çalışmışdır. Gələcək marşrutun təklif olunan yolu boyunca iki dəfə getmişdir. Yol 1999-cu ildə tamamlanmışdır.

1990-cı illərdə o, yerli xammaldan istifadə edəcək mövcud istehsal sahələrinə əsaslanaraq texniki şüşə zavodu tikməyi təklif edir. Layihənin həyata keçirilməsi respublikanın iqtisadi vəziyyətini xeyli yaxşılaşdıra bilərdi.

Çeçenistan Elmlər Akademiyasının o vaxtkı prezidenti Həmzət İbrahimovla birlikdə zəngin ərəb ölkələri tərəfindən maliyyələşdirilən birgə Ərəb-Çeçen Elmlər Akademiyası yaratmağı planlaşdırır. Hərbi əməliyyatların başlaması bu planların həyata keçirilməsinə mane olur. 
## İstinadlar
Şamsuddin Aysxanov

**Şamsuddin Aysxanov** () — Çeçen yazıçısı, şair, tərcüməçi, pedaqoq, milli ədəbiyyatın qurucularından biri, Çeçen-İnquşetiya Yazıçılar Birliyinin sədri, partiya və ictimai xadim.

## Bioqrafiya
1907-ci ildə Nadtereçnoye kəndində anadan olmuşdur. Doğulduğu kənddə ilk rus məktəbi açılanda atası orada gözətçi və komendant olaraq işə düzəlir. Uşaqlar böyüyəndə onları bu məktəbə göndərmişdir.

1921-ci ildə ailə Qroznıya köçür. Burada orta təhsil alır. 17 yaşında respublikanın ictimai həyatında fəal iştirak etməyə başlayır, partiya və sovet orqanlarında çalışır. Təxminən eyni vaxtda yazmağa maraq göstərir.

1926-cı ildə komsomola, 1928-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv olur. Vilayət komsomol təşkilatında çalışır. Partiya məktəbini bitirir, sonra 1933–1934-cü illərdə çalışdığı maşın-traktor stansiyasının siyasi şöbəsinin qəzetinin redaktoru təyin edilir. 1934-cü ildən həbs olunana qədər respublika radio komitəsinin sədri işləyir. 1932-ci ildə Çeçen-İnquşetiya Yazıçılar Birliyinin sədri seçilir.

1937-ci ildə repressiyaya məruz qalaraq güllələnir. 1958-ci ildə cinayət tərkibi olmadığı üçün bəraət alır.

## Yaradıcılğı
1923-cü ildə ilk kitabı "Kiisam" ("Mübarizə") nəşr olunur. 1928-ci ildən bəri əsərləri mütəmadi olaraq respublika mətbuatında (Çeçenski Komsomoleç, Serlo qəzetləri) nəşr olunur. Burada müəllifinin kolleksiyaları və folklor yazıları nəşr olunur. 1931-ci ildə "Ağ toyuq" romanı və "Xava" şeiri, 1932-ci ildə "Mübarizə" pyesi, "Zərbə briqadası" oçerki və başqaları.

Sonradan "İtt bkayste" ("On bahar", 1933), "Kolxozaşna kerla illeş" ("Kolxozlar üçün Yeni Mahnılar", 1934), "Brigadho vevza" ("Briqadanın üzvü məlumdur", 1936) kitabları nəşr olunur.

Çeçen dili dərsliklərinin, əlifbasının, antologiyaların müəllifi və tərtibçisi olur. 1935-ci ildə bir çox şeir və hekayələri Ayşxanov tərəfindən yazılmış "Oxumaq üçün bir kitab" dərsliyi nəşr olunur.

Rus şairlərinin bir çox şeirlərini çeçen dilinə tərcümə edən ilk şəxs olur: Aleksandr Puşkin, Mixail Lermontov, Nikolay Nekrasov və başqaları.

1964-cü ildə onun əsərlərindən (şeirlər, poemalar, hekayələr, oçerklər) ibarət "Seçilmiş əsərlər" kitabı Qroznıda nəşr olunur. 1981-ci ildə şeirləri Qroznıda nəşr olunan Çeçen-İnquş Şeir Antologiyasına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Kanta İbrahimov

**Kanta İbrahimov** () — Rus, çeçen yazıçısı və ictimai xadimi, Çeçenistan Respublikasının xalq yazıçısı, Ədəbiyyat və incəsənət sahəsində Rusiya Federasiyası Dövlət Mükafatı laureatı, Çeçenistan Respublikası Yazıçılar Birliyinin sədri, iqtisad elmləri doktoru, professor.

## Bioqrafiya
Alim, kimya elmləri doktoru Həmzət İsmayıloviç İbrahimovun ailəsində anadan olmuşdur. 1982-ci ildən Çeçen-İnquş Dövlət Universitetinin İqtisadiyyat Fakültəsini bitirdikdən sonra Şali rayonundakı Calka sovxozunda iqtisadçı işləmişdir. 1987-ci ildə Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının aspiranturasına daxil olur. 1990-cı ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək "Sevkavneftegaz" (Qroznı) Çeçen-İnquş Elmi-İstehsalat Birliyinin direktor müavini təyin edilmişdir. 1991-ci ildə Çeçen-İnquş Respublikası Nazirlər Sovetinin birinci kateqoriyalı mütəxəssisi, 1992–1994-cü illərdə "Alam" tədqiqat ekoloji mərkəzinin direktor müavini (Qroznı) işləmişdir.

Çeçenistan Respublikasında qarşıdurmanın artmasından sonra Moskvaya köçür, 1995-ci ildə K. Timiryazev adına Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının doktoranturasına daxil olur. 1996-cı ildə "Bazar şəraitində meyvənin inkişafının təşkilati və iqtisadi problemləri və səmərəliliyinin artırılması" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını vaxtından əvvəl müdafiə etmişdir. 1999-cu ildə Rusiya Federasiyası Vergilər İdarəsinin şöbə müdirinin müavini təyin edilir. 2004-cü ildən Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademikidir.

## Yaradıcılığı
Bədii ədəbiyyatda yazmağa yalnız 38 yaşında başlayır. İlk bədii əsəri "Keçmiş müharibələr" adlı kitabı 1999-cu ildə nəşr olunur.

2002-ci ildən Çeçenistan Respublikası Yazıçılar Birliyinin və Rusiya Federasiyası Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 2009-cu ildən Çeçenistan Respublikası Yazıçılar Birliyinin rəhbəridir.

2010-cu ildə İsveç Elmlər Akademiyasında Nobel Komitəsi tərəfindən ilk dəfə 2005-ci ildə nəşr olunan Uşaq Dünyası romanı üçün Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd olur.

2012-ci ildə Ədəbiyyat üzrə yenidən Nobel Mükafatına Avrora romanına görə yenidən namizəd olur.

## İctimai birliklərdə iştirakı
Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki;

Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü;

Çeçenistan Respublikası Yazıçılar Birliyinin sədri.

## Ailəsi
İki qardaş, üç bacıdan ibarət olan ailədirlər.

Bacısı Paskaçeva Bayza — kimya elmləri namizədi.

Qardaşı İbrahimov Küri — Kənd Təsərrüfatı Elmləri Doktoru (1995), 3 elmi əsərin və 3 monoqrafiyanın müəllifi, Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki, Rusiya Ekologiya Akademiyasının akademiki.

## İstinadlar

## Mənbə
* Сайт Ибрагимова 
* 
* Чеченский писатель номинирован на Нобелевскую премию
Mixail Asatiani

**Mixail Asatiani** (; )— görkəmli gürcü psixiatrı, Gürcüstanda elmi psixiatriyanın qurucularından bir. 1907 -ci ildə Moskva Dövlət Universitetini bitirib və Moskvada psixiatrik klinikada işləməyə başlayıb. Nəhayət, 1921-ci ildə Tiflis Dövlət Universitetində Psixiatriya kafedrasının müdiri oldu və Psixoterapiya jurnalının redaksiya heyətində çalışdı. 1925-ci ildə Tbilisidə ölümündən sonra adını daşıyan Psixiatriya Araşdırma İnstitutunu qurdu və ölənə qədər rəhbərlik etdi. Yüzlərlə elmi araşdırmaya rəhbərlik etmiş və klinik psixiatriya və psixoterapiyada təxminən 40 məqalə hazırlamışdır. Orijinal "reproduktiv təcrübələr" metodunun müəllifidir.

## Ölümü
Ölümündən bir il əvvəl naməlum bir gənc Mixaildən göstərilən ünvandakı evə girib xəstəni ziyarət etməsini istədi. Razılaşdı və ünvana çatanda təəccüblənən ev sahibləri ünvanı necə bildiyini soruşdular. Sonra öyrənir ki, bu gənc çoxdan ölübmüş. Bundan bir il sonra  ruhi xəstəlikdən əziyyət çəkir və vəfat edir. Müvəqqəti də olsa ruhları görə bilməsi ölüm əlaməti sayılır.

## İstinadlar
Pitsunda körfəzi

**Pitsunda körfəzi**— Abxaziya, Pitsunda yaxınlığındakı Qara dənizdəki körfəz. Suxum körfəzi və Batumi körfəzi ilə birlikdə Şərqi Qara dəniz bölgəsinin ən böyük üç körfəzindən biri.

## Coğrafiyası
Qərb hissəsinin girişindəki körfəzin dərinliyi 50 m -dən çox, şimal -şərq hissəsində 20 m -ə qədərdir. Körfəzin dibi çamurdur, körfəzin şərq hissəsində tələlər vardır. Adzıdu və Ryapşi çayları körfəzə axır. Qərbdən körfəz Pitsunda burnu tərəfindən yuyulur.

## Tarixi
Körfəzdəki ilk yaşayış yerləri eramızdan əvvəl 4-cü əsrdə ortaya çıxdı, daha sonra yunanlar qədim şəhər və Pitiunt limanını (qədim yunan Πιτυοῦς, "şam") qurdular. Pitsunda şamı burun üzərində böyüyür. Qalan şam meşəsinin yeri mühafizə altına alınıb.

20-ci əsrin əvvəllərində körfəz yunus ovu üçün regional bir mərkəz idi. Delfin ovu 1966-cı ildən bəri qadağan edilmişdir.

Pitsunda şəhəri, Lidzavsko-Gagra bölgəsinin kəndləri və Gudauta bölgəsinin Amzhikukhua [ru] körfəzinin sahilində yerləşir. Pitsunda bir körpü təşkil edilir, körfəzin özündə gəmilər üçün basqın olur. 1960-cı illərdə körfəzin qərb sahilində bir neçə pansionat inşa edilmişdir: Apsnı, Bzıb, Qızıl yer, Kolxeti (indiki Kolxida), Amra, İveriya(indiki Amzara) və Mayak. Körfəzin sahilində bir şam meşəsində Xruşşevin evi və Abxaziya Prezidentinin dövlət evi var idi.

## İstinadlar
Hakan Boyav

**Hakan Boyav** () — Türkiyəli aktyor.

## Həyatı və karyerası
Hakan Boyav 10 yanvar 1964-cü ildə İzmir ilinin Ödəmiş ilçəsində anadan olub. 1984-cü ildə *Suphi Koyuncuoğlu Liseyini*, 1987-ci ildə Doqquz Sentyabr Universiteti Gözəl Sənətlər Fakültəsini bitirdi. Universitet illərində yerli bir qəzetdə illüstrator və yumor yazarı kimi çalışıb. 1988-ci ildə Diyarbəkır Dövlət Teatrının quruluş heyətində yer aldı və 1988-ci ildən 1993-cü ilə qədər **Diyarbəkır Dövlət Teatrında** çalışdı. 1993–2003-cü illərdə Antalya Dövlət Teatrında çalışdı. 2003-cü ildən Ankara Dövlət Teatrında çalışır. Karikatura sahəsində *Abdi İpekçi Sülh və Dostluq Mükafatı karikatura sahəsi mükafatı* (1988) və *Yunus Nadi Karikatura Mükafatı* (1989) sahibidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Qurdlar Vadisi: Terror

***Qurdlar Vadisi: Terror*** () — Türkiyə terror teleserialı. Serialın ilk seriyası 8 fevral 2007-ci ildə Show TV-də yayımlandıqdan sonra yayımı ləğv edilmişdir.

"*[[Qurdlar Vadisi (teleserial)|Qurtlar Vadisi]]*" adlı ilk serialda Türkiyədəki mafiya fəaliyyətləri və dövlət içində dövlət mövzuları işlənmişdir.

Serialın birinci seriyası yayımlandıqdan sonra 22.40 reytinqi ilə birinci yeri tutmuşdur.

Serial ilk seriyadan sonra, növbəti seriyası yayımlanmadan qabaq tənqidlər və yayımlanmaması yönündə etirazlar aldığı iddia edilərək RTÜK tərəfindən ləğv edilmişdir. İkinci seriya 18 oktyabr 2007-ci ildə, serialın ləğv edilməsindən 8 ay sonra yayımlanmışdır.

## Ləğv edilməsi
"*Qurdlar Vadisi Terror*" serialının efirə çıxmazdan əvvəl etiraz aldığı ilk seriyasından sonra ləğv edilməsi gündəmə gəlmişdir. Mətbuatda yayımçının 18 oktyabr 2007-ci ildə RTÜK tərəfindən iclasa dəvət edildiyi bildirilmişdir. Bildirilənlərə görə, RTÜK-ə daxil olan müraciətlərin 13,953-ü serialın yayımlanmaması, 2,609-u isə yayımlanması yönündə olmuşdur.

Qəzetlərin internet saytlarında da bu mövzuda sorğular təşkil edilmişdir. Serialın istehsal şirkəti Pana Film serialın ikinci seriyasının normal yayım vaxtı olan 15 fevral 2007-ci il saat 21:45-də Show TV-də yayımladığı açıqlamada serialı televiziya olmazsa kinoteatr, rəqamsal platformalar və ya internetdə yayımlayacaqlarını bildirmişdir.

Serialın yayımdan ləğvinin arxasında o vaxtlar aktual olan sülh prosesi dayanırdı. Hökumətin danışıq apardığı və razılığa gəlməyə bu qədər yaxın olduğu bir vaxtda cəmiyyətə və düşüncələrinə təsir edəcək bir serialın yayımlanması uyğun görülməmişdir.

## Personajlar

## Yayım təqvimi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qurdlar Vadisi Terror — IMDb səhifəsi
Gürcüstanın poçt markaları və poçt tarixi

**Poçt markaları və Gürcüstan poçtunun tarixi**— Bu poçt markalarına və Gürcüstan poçtunun tarixinə bir baxışdır. Gürcüstan Avrasiyanın Qafqaz bölgəsində yerləşir. Şərqi Avropa ilə Qərbi Asiyanın qovşağında yerləşir, qərbdə Qara dənizlə, şimalda Rusiya ilə, cənubda Türkiyə və Ermənistanla, şərqdə isə Azərbaycanla həmsərhəddir. Gürcüstan 69.700 km² ərazini əhatə edir və 4.385 milyon əhalisi var. XIX əsrin əvvəllərində Gürcüstan Rusiya İmperiyasına birləşdirildi. 1917-ci il Rus İnqilabından sonra qısa bir müstəqillik dövründən sonra, 1921-ci ildə Bolşevik orduları tərəfindən işğal edilmiş və 1922-ci ildə Sovet İttifaqına daxil edilmişdir. 1991-ci ildə Gürcüstanın müstəqilliyi bərpa edildi.

## İlk markalar
Gürcüstan Demokratik Respublikası olaraq Gürcüstanın ilk markaları 26 may 1919-cu ildə buraxıldı. Növbəti seriya 1921-ci ildə çıxdı.

Stamp Georgia 1919 10k.jpg|1919-cu il Gürcüstan seriyası
Democratic Republic of Georgia stamp 02.jpg|1919-cu il Gürcüstan seriyası
Democratic Republic of Georgia stamp 03.jpg|1919-cu il Gürcüstan seriyası
Democratic Republic of Georgia stamp 04.jpg|1919-cu il Gürcüstan seriyası
Democratic Republic of Georgia stamp 01.jpg|1919-cu il Gürcüstan seriyası


Stamp Georgia 1920 2r.jpg|1920-ci il Kraliça Tamar seriyaları
Stamp Georgia 1920 01.png|1920-ci il Kraliça Tamar seriyaları
Stamp Georgia 1920 02.jpg|1920-ci il Kraliça Tamar seriyaları


## Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası
1922-ci ilin yanvar və fevral aylarında Gürcüstanın Sovet Respublikasına üzvlüyünə dair beş markalı seriya buraxıldı.

ZSFSR stamp 10000 roubles.jpg|1922 -ci il möhürü


## Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası
1922-ci ilin martından 1923-cü ilin sentyabrınadək Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikasının möhürlərindən istifadə edilmişdir. 1 oktyabr 1923-cü ildən etibarən Zaqafqaziya Federasiyasının ümumi məsələlərindən istifadə edildi.

## Sovet markaları
1924–1993-cü illərdə Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası SSRİ -yə birləşdirildikdən sonra Gürcüstanda Sovet İttifaqının markaları istifadə olunurdu.

## Müstəqillik
Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Gürcüstan 1991-ci ilin aprelində yenidən müstəqil oldu və 31 iyul 1993-cü ildən öz adı ilə markalar buraxdı. Digər keçmiş sovet respublikalarından fərqli olaraq, Gürcüstan müstəqillik əldə etdikdən sonra poçt ehtiyaclarını ödəmək üçün sovet markalarını üst -üstə qoymadı, baxmayaraq ki, 1994-cü ildə gürcü markalarında bir çox üst çap edilmişdi.

## Abxaziya
Markaların, Gürcüstanın qərbində, bir neçə ölkə istisna olmaqla, hamı tərəfindən suveren dövlət kimi tanınmayan Abxaziya Respublikasından hazırlandığı iddia edilir. Abxaziya markalarının əksəriyyətinin saxta olduğuna və yalnız kolleksiyaçılara satılması üçün xarici ölkələrdə istehsal edildiyinə inanılır, lakin bu yaxınlarda Abxaziya mübahisəli ərazidə yerli qaydada istifadə oluna bilən markalar buraxdı.

## İstinadlar
Qaraağacı qəbiristanlığı

**Qarağacı qəbiristanlığı** — Ağdamda qədim qəbrstanlıq

## Tarixi
Şəhərin cənub səmtində, 5 kilometrlik məsafədə yerləşən qəbiristanlığın yaşının 3 min ilə dayandığı deyilir. Burada bizim dövrümüzə gəlib çatan bir qəbirüstü kitabənin isə 1174-cü ilə aid olduğu təsdiqlənib. "Qarağacı"dakı dörd türbə olmuşdur.

Uğurlubəyovların türbəsi Qədim Qarağac qəbiristanlığında yerləşirdi. Burada ilkin olaraq Uğurlu bəy Fərəculla bəy oğlu Uğurlubəyov və zaman keçdikcə bəzi yaxın adamları dəfn edilmişdi. Sonralar onların qəbirləri üzərində türbə ucaldılıb və həmin vaxtdan da ona "Uğurlubəyovların türbəsi" adı verilib".

24 fevral 1992-ci il Ağdam rayonunun Qarağacı qəbiristanlığı yaxınlığında yerləşən milis postunun ermənilər tərəfindən atəşə tutulması nəticəsində 16 nəfər azərbaycanlı yaralanıb.

Qəbrstanlıq dağıdılmış, 4 türbəsi məhv edilmişdir.

## Dəfn olunanlar
* Türbə (XIX əsr) – Ağdam şəhərinin 5 km-də Qaraağac qəbiristanında (İNV № 4056)
* Türbə (XIX əsr) – Ağdam şəhərinin 5 km-də Qaraağac qəbiristanında (İNV № 4057)
* Türbə (XIX əsr) – Ağdam şəhərinin 5 km-də Qaraağac qəbiristanında (İNV № 4059)
* Uğrulla bəyin türbəsi (XIX əsr) – Ağdam şəhərinin 5 km-də Qaraağac qəbiristanında (İNV № 4058)

* Kərim bəy Nəcəfqulu bəy oğlu Yusifbəyov (1875–1940)
* İbrahim bəy Nəcəfqulu bəy oğlu Yusifbəyov 1882–1930
* Mahmud bəy Nəcəfqulu bəy oğlu Yusifbəyov (1877–1918)
* Fərman Mahmud bəy oğlu Quliyev (1911–28 dekabr 1990)
* Məmməd Mahmud bəy oğlu Quliyev 1916 −1941 Sevastopol
* Gövhər xanım Nəcəfqulu bəy qızı — 27 dekabr 1958
* Seyid Həşim
* Çərkəz bəy Şərifov
* İldırım xan Şərifov
* Hacı Zeynalabdin Əliyev
* Məhərrəm Musayev (pedaqoq)
* Zülfiqar Səfərəliyev

## İstinadlar
TV8

* TV8 (Estonya)
* TV8 (İndoneziya)
* TV8 (İsveç)
* TV8 (İtalya)
* TV8 (Litvanya)
* TV8 (Moldova)
* TV8 (Monqolustan)
* TV8 (Norveç)
* TV8 (Slovakiya)
* TV8 (Türkiyə)
Təhlükəsizlik Polisi İdarəsi (Gürcüstan)

**Polis Təhlükəsizlik İdarəsi **— Gürcüstanın bütün ərazisində fəaliyyət göstərən hüquqi və fiziki şəxslərin əmlakını və şəxsi qorunmasını qanunsuz və cinayətkar fəaliyyətlərdən qoruyan Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyinin açıq qanunvericiliyinə uyğun hüquqi şəxslərin toplandığı rəsmi idarədir. Təhlükəsizlik Polisi daim yenilənən texnologiya ilə təchiz olunmuş bir xidmət şöbəsidir. Təhlükəsizlik Polisinin əsas missiyası vətəndaşların təhlükəsizliyini təmin etmək və onların işi üçün sağlam mühit yaratmaqdan ibarətdir.
2008-ci ildə Təhlükəsizlik Polisi yeni MESH texnologiyasına əsaslanan radio mühafizə sistemini təqdim etdi. Bütün Gürcüstan ərazisində Təhlükəsizlik Polisi, obyektləri qorumaq üçün Amerika şirkəti AES Intellinet tərəfindən istehsal edilən yeni nəsil Amerika periferik avadanlıq və ötürücülərindən istifadə edir. Bu sistem yalnız Gürcüstan ərazisindəki təhlükəsizlik polisi tərəfindən istifadə olunur və obyektlərdən siqnalların dispersiyasız alınmasını və onların sürətli işlənməsini təmin edir. Polisin mühafizə tədbirləri təhlükəsizlik polisi tərəfindən gündüz, iş vaxtı, eləcə də gecə-gündüz həyata keçirilir  . Təhlükəsizlik Polisi təhlükəsizlik, müşayiət, bank vəsaitlərinin, qiymətli metalların və qiymətli əşyaların nağdlaşdırılmasını təmin edir. Polis İdarəsi vətəndaş cəmiyyətinə xidmət edən və hər bir vətəndaşın təhlükəsizliyini təmin edən dövlət orqanını təmsil edən Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyinin İdarəsidir. Bölmənin əsas funksiyaları ictimai qaydanın və asayişin qorunması, pozuntulara və hər hansı digər mümkün təhlükəyə cavab verilməsi, onların qarşısının alınması və yatırılması, fiziki və hüquqi şəxslərin hər hansı qanunsuz əməllərdən qorunması, yolda təhlükəsizliyin qorunmasıdır. yol hərəkəti iştirakçıları, yol hərəkəti qaydalarına riayət olunmasına nəzarət, yol qəzasının qarşısının alınması üçün müvafiq tədbirlərin görülməsi; onun funksiyalarına qanunsuz miqrasiyaya qarşı mübarizə, onun səlahiyyətləri daxilində onun qarşısının alınması, aşkarlanması və aradan qaldırılması da daxildir.

## Xidməti

* Texniki müdafiə vasitələri
* Polis mühafizəçisi
* Təhlükəsizlik və müşayiət
*Mühafizə xidməti
* Nağd pul yığma xidməti
* GPS / GPRS qorunması

## Əlaqə məlumatı

* Məlumat Xidməti: 125
* Hüquqi ünvan: 11 -ci km David Agmashenebeli zolağı, 0131 Tbilisi, Gürcüstan (ölkə) | Gürcüstan
* İctimaiyyətlə Əlaqələr və Etiketləmə Departamenti : (+995) 32 241 94 64; (+995) 32 241 95 97

## İstinadlar
Onoguris

**Onoguris**— Bizans dövründə Stefanopulos adlandırıldı, Lazitsa şəhərində (Qərbi Gürcüstanda, ehtimal ki, indiki Xunzi kəndində  yerləşirdi) bir şəhər idi, Bizans tarixçisi Aqafiy tərəfindən Lazik müharibəsi haqqında yazdığı hesabatda qeyd edildi. 

## Tarixi
Aqafiy, qədim Onoguris adını Hunnik Onoguri qolundan aldı, burada yerli Kolxiyalılar tərəfindən məğlub edildi və buna görə də şəhər onların adına verildi. Aqafiyə görə, şəhərin Müqəddəs Stefana həsr olunmuş bir kilsəsi var idi, sonra şəhərin adı dəyişdirildi .

Sasani komandiri Mihr-Mixroe, Arxeopolisin uğursuz mühasirəsi zamanı bu şəhəri möhkəmləndirdi. Bizanslılar 554-555-ci illərdə qalanı mühasirəyə aldılar.

## Tanınması
Kauxçişvili (1963) "Onoguris" adını Unagira dağı adı ilə bağlayır və şəhəri qərbdə Tsikhegoji-Arxeopolis ilə şərqdə Kutaisi arasında yarıya qədər yerləşdirir. O, həmçinin şəhəri Ukimerion qalası (eyni zamanda Utimereos) ilə eyniləşdirir. 
1980-ci illərdə Nokalakevi ekspedisiyası zamanı Martvili bələdiyyəsi olan Abedati qalasında (gürcü: აბედათის ციხესიმაგრე) arxeoloji qazıntılar aparılmış və sonrakı araşdırmalar bunu Onogurislə əlaqələndirmişdir. Lakin Pılodze (2003) və Lomitaşvili (2003) bu eyniləşdirməni ayrıca tənqid etmişlər .
Lekvinadzalar  və Braund və Sinclair (2000), Müqəddəs Stefana istinad edən 6-7-ci əsrlərə aid Yunan yazısı əsasında şəhəri müasir Sepieti kəndi ilə eyniləşdirmişlər.
Pilodze (2003) Hongqidəki bir təpədə qazılmamış qalıqları bildirdi və onoguris qalıqları ola biləcəyini irəli sürdü. Nogela (Tsxhenistskali) çayı da yaxınlıqdan axır. 2015-ci ildə, İngilis-Gürcü ekspedisiyasından kiçik bir qrup, Nokalakeviyə, Xuntsistsikhe (Xunzi qalası) adlandırdıqlarını qazdı, bu da bir nəticəyə gəlmək üçün daha çox araşdırma lazım olduğunu söylədi. 

## İstinadlar
Raça hersoqluğu

thumb|270px|16-18-ci əsrlər
thumb|270px|13-cü əsrdə Racha Hersoqluğu. Gürcüstan

**Racha Hersoqluğu**()— Racha Hersoqluğu (gürcü: რაჭის საერისთავო, rach'is saerist'avo), Rioni Vadisinin yuxarı hissəsində, Rioni Vadisinin yuxarı hissəsində, qərbindəki Racha əyalətində yerləşən orta əsrlərdə və erkən müasir Gürcüstanda vacib bir krallıq idi. Böyük Qafqaz silsiləsi. və təxminən Eristavs ("hersoqlar") ardıcıllığı ilə idarə olunurdu. 1789 -cu ildə kral tacına təhvil verilməzdən əvvəl 1050.

## Tarixi
Racha Dükalığı təxminən 1050-ci ildə təsis edildi. Daha sonra Kakhaberidze kimi tanınan Liparitid qəbiləsinin bir qolu, Gürcüstan kralı IV Baqrat tərəfindən tutuldu. Corciya kraliçası Tamar (1184-1213-cü illər) dövründə mülkləri daha da genişləndi. Kaxaberidze, 1278 -ci ildə VI Davidə qarşı üsyana görə hersoqluğun mülkiyyətindən məhrum edildi, ancaq XV əsrə qədər özlərini Raçada saxladılar. O vaxta qədər, Racha Hersoqluğu, qısa mülkiyyəti təxminən Çxeidze ailəsi ilə əvəzlənən Çarelidze ailəsinin hakimiyyəti altında bərpa edilmiş kimi görünür. 
Vaxt keçdikcə bu yeni Rachi ustaları - indi Eristavi Rachi kimi tanınır - digər nəcib ailələrin və hətta taca mənsub olanların mülklərini müsadirə edərək, sərvətlərini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirdilər. O vaxtlar Gürcüstanı bürüyən fasiləsiz feodal müharibələrinə qarışdılar, Imereti krallarından daha böyük muxtariyyət istədikləri üçün tez-tez tərəfləri dəyişdilər. Dük Rostom (1750-1769-cu illərdə hökmranlıq etdi) Raçanı praktiki olaraq müstəqil saxlaya bildi, lakin nəticədə Raçanı kral mülkiyyətinə çevirən İmereti kralı Süleyman I tərəfindən məğlub edildi və vəzifədən uzaqlaşdırıldı. Onun varisi II David 1784-cü ildə hersoqluğu Rostomun nəvəsi və qardaşı oğlu Antona qaytardı. Rəqib zadəgan klanlar, xüsusən Tsulukidze və Sereteli, Osmanlı və Dağıstan muzdlularını cəlb edərək bu hərəkətə müqavimət göstərməyə çalışdılar, lakin kral ordusu 1786 -cı ildə məğlub oldu. Bu bərpa qısa müddətli idi və sonrakı İmeretiya kralı II Süleyman 1789-cu ildə hersoqluğu ilhaq etdi. ref name="chikovani"/>

## Tanınmış hersoqlar
### Kaxaberidze
*Kaxaber I. (1088-ci ildə ölmüşdür)
* Nianiya (1088–1120)
* Kaxaber II (1175–1210)
* Kaxaber III (1245–1278)

### Çxeidze
* İvane (1488–1497)
* Kaxaber IV (1497–1510)
* Şoshita I (1534–1570)
* Papuna I (1651–1661)
* Şoshita II (1661–1684)
* Papuna II (1684–1696)
* Shoshita III (1696–1732)
* Gregori (1732–1743)
* Vaxtanq (1743–1750)
* Rostom (1750–1769)
* Anton (1784, 1787–89)
* George (1784–1787)

## İstinadlar
Qafqazın Qara dəniz sahilləri

**Qafqazın Qara dəniz sahilləri**(bəzən — **Qara dəniz Qafqazı**), antik adı — **[[Kolxida]]**) — Gürcüstanın, Abxaziyanın və Rusiyanın (Krasnodar diyarı) Qara dəniz sahillərindəki coğrafi və tarixi ərazisi. Zonanın böyük bir qismi turizm bölgəsi hesab olunur.

## Coğrafiyası
Qafqazın Qara dəniz sahilləri 42°—45° şimal enlikləri arasında yerləşir. Bu hardasa Adriatik dənizi, Fransanın Lacivərd sahili və İtaliyanın Riverası ilə eyni enlikdir. İqlim xüsusiyyətlərinə görə də yetərincə oxşarlıq var.

Regionun şimal sərhəddi Taman yaramadasıdır. Bu zonanı bəzən Anapa adlandırırlar. Bu bölgəni turizm xüsusiyyətinə görə digərlərində fərləndirirlər. Bu zonaya bəzən əlavə olaraq Qafqazın Azov dənizi sahillərini də birləşdirirlər..

Bölgənin cənub sərhəddi Gürcüstanın Türkiyə ilə olan sərhəddi ilə üst-üstə düşür. Bu zonanın davamı Türkiyə ərazisində Anadolu sahili adlanır. Daha sonra isə Rumeli sahili gəlir. Şərqdən region Böyük və Kiçik Qafqaz dağları ilə əhatələnib. Dağlar arasında qalan ərazi Kolxida düzənliyinə uyğun gəlir.

Regionun uzunluğu 600&nbsp;km-dən çoxdur. Bunun 350&nbsp;km-lik hissəsi Rusiyaya məxsusdur. Dəniz sahilində yerləşən əsas şəhərlər bunlardı (şimaldan cənuba): Anapa, Novorossiysk, Gelencik, Tuapse, Lazarevski, Soçi, Qaqra, Pisunda, Qudauta, Suxumi, Oçamçıra, Poti, Batumi. Bu şəhərlərlə yanaşı bölgədə Kabardinka, Lermontovo, Abrau-Dyurso, Daqomıs, Loo, Adler, Yeni Afon, Kobuleti, Vardane, Çavi və s. kimi kurort əraziləri var.

## İqlimi
Qafqazın Qara dəniz sahillərinin Novorossiyskdən Tuapseyə kimi olan zonada suptropik iqlimin quru tipi hakimdir. Yanvar ayının orta temperaturu 3&nbsp;°C, iyulun isə 23&nbsp;°C-dir. Tuapsedən  Acarıstana kimi olan bölgə yarım rütubətli subtropik zonaya daxildir (5 и 24&nbsp;°C). Bölgədə belə iqlim fərqinin olmasına səbəb ərazinin relyefidir. Tuapseyə kimi dağların hündürlüyü 1000 metrdən çox deyil. Tuapsedən sonra isə hündürlük 3000 metr və daha hündürdür. Yağıntıların miqdarı şimal-qərbdən cənuba doğru  500&nbsp;mm ilə 2800&nbsp;mm arasında dəyişir.

## İstinadlar
Davıdbəy qəsəbəsi

**Davıdbəy qəsəbəsi** **(Quşçulu kəndi)** — Qafan rayon mərkəzindən 12 km şimal-şərqdə yerləşmiş kənd; əvvəlki adı Quşçulu kəndi.

## Haqqında
Qafan rayon mərkəzindən 12 km şimal-şərqdə Oxçu çayının sağ sahilində yerləşmişdir. Meşə və dağlarla əhatə olunmuşdur. Saf suyu, təmiz havası, gözəl təbiəti vardır. Kəndin adının mənası qədim türk mənşəli quşçu tayfasının adı ilə bağlıdır. Kənddə 1831-ci ildə 38 nəfər, 1873-cü ildə 149 nəfər, 1886-cı ildə 221 nəfər əhali yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd ermənilər tərəfindən dağıdılmış, əhalisi Ordubada qovulmuşdur. 1922-ci ildən sonra əhalinin bir hissəsi kəndə qayıtmış, təsərrüfatı bərpa etmiş, 30-cu illərdə kənddə kolxoz qurulmuş və ibtidai məktəb açılmışdır. 1949-cu ildə kənd ləğv olunmuş, əhalisi isə Davıdbəy qəsəbəsinə köçürülmüşdür. Böyük Vətən Müharibəsində Quşçulu kəndindən 20 adam iştirak etmiş, onlardan 13-ü geriyə qayıtmamışdır. 1955-ci ildə kolxoz ləğv edilmiş, təsərrüfatı "Lernadzor" erməni sovxozuna verilmişdir. 

Quşçulu kəndində bir sıra toponimlər vardır ki, həmin adlar bu yerlərin qədim mübarizə meydanı olduğunu göstərən tarixi dəlillərdir: Bəzz qalası, Qanlı zəmi, Cavidan qalası, Kilid darvazası, Gəzbel dağı və s. 

1988-ci ildə Zəngəzurun digər kəndləri kimi Davıdbəy qəsəbəsi də (Quşçulu) ermənilərin dövlət siyasəti səviyyəsinə qaldırılmış deportasiya aktının qurbanı olmuş, kənddə yaşayan 450 nəfər azərbaycanlı öz ata-baba yurdlarından qovulmuşlar. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün qorunması, torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə Quşçulu kəndində doğulmuş İsmayılov Tahir İsa oğlu şəhidlik zirvəsinə yüksəlmişdir.

## Həmçinin bax
Qafan rayonu

## İstinadlar
Xançali gölü

**Xançali** () — Gürcüstan ərazisində göl. Xançali gölü Gürcüstanın ucqar cənub nöqtəsində yerləşir. Göl Ninosminda bölgəsinin Samtsxe-Cavaxeti diyarında yerləşir. Gölün adı yaxınlıqda yerləşən Didi-Xançali kəndindən götürülüb.

Göl səthinin ümumi sahəsi 13,3 km², uzunluğu — 6,5 km, eni — 2,5 km-dir. Çox da böyük olmayan bu gölün dərinliyi də azdır — 0,8 m. Xançali gölü dəniz səviyyəsindən 1927,7 metr yüksəklikdə yerləşir.

Göl Axalkalaki yaylasının cənubunda, vulkan mənşəli çuxurda formalaşıb. Sahil xətti zəif parçalanıb və parçalanma əmsalı 1,38-dir. Göldə körfəz, yarımada və ada yoxdur. Gölün sahilləri düzdür. Ancaq şimal sahili nisbətən hündürdür. Göl dibi düz və açıq-qonur rəngli çöküntü qatı ilə örtülüb. Çöküntü qatının qalınlığı təxminən 30 metrdir.

Göl bitki örtüyü ilə zəngindir. Sahil boyu cil bitkisi geniş zolaq yaradır. Göl səthi baqəvərkimilər, Persicaria amphibia və susünbülü kimi bitkilərlə örtülüdür. Göl suyunda balıqlar azlıq təşkil edir. Buna baxmayaraq yerli əhali göldə balıqçılıqla məşğuldur. Göldə olan əsas balıqlar: forel, qafqaz enlibaşı, karp və s. Yay aylarında göl köçəri su quşlarının məkanına çevrilir.

Göl yağış, qar və yeraltı sularla qidalanır. Maksimal su səviyyəsi may ayına, ən aşağı səviyyə isə fevralın sonuna təsadüf edir. İllik su səviyyəsinin dəyişməsi 1 metrdir. Noyabr ayından aprelə kimi göl səthi buz qatı ilə örtülü olur. Buz qatının qalınlığı 0,5–0,6 metrdir. Suyun rəngi yaşılımtıldır. Şəffaflıq yüksəkdir. Su kənd təsərrüfatı üçün yararlıdr. Duzluluq 110 mq/l-dir.

Gölün yerləşdiyi ərazi mülayim kontinental iqlimə malikdir. Yağıntılar daha çox yaz aylarında düşür.

Gölə bir çox kiçk çaylar tökülür. Xançali çayından çıxan çay Ağrıçaydır. O Paravani çayının qoludur. Göl yaxınlığında Ninosminda şəhəri, Patara-Xançali və Didi-Xançali kəndləri yerləşir.

Gölün adı ehtimal ki, "xəncər" sözündən yaranmışdır.

## İstinadlar
Minas (Salmas)

**Minas** (Fars.: ميناس‎)  —  Qərbi Azərbaycan ostanının Salmas şəhristanının mərkəzi bəxşinə tabe olan kənd.  

## Haqqında
Minas şəhəri Qərbi Azərbaycan ostanının Salmas şəhristanının mərkəzi bəxşinə tabe olan kənddir. Bu kəndin əhali sayı 2006-cı ildə aparılan siyahıyaalınmaya görə, 137 ailə - 565 nəfərdən ibarətdir. 

## İstinadlar
David Gabunia

**David Gabunia** (; ) — David Gabunia (gürcü: დავით გაბუნია; 12 aprel 1982-ci il təvəllüdlü) gürcü tərcüməçi, dramaturq və yazıçıdır. Gürcüstanda Gabunia bir sıra Harry Potter romanlarını tərcümə etməsi və açıq bir Avropa tərəfdarı olması ilə tanınır.. Gabunia, ilin ən yaxşı yeni oyunu üçün iki dəfə Duruji Mükafatını (თეატრალური პრემია "დურუჯის"), həmçinin SABA mükafatını (საბა (ლიტერატურული პრემია)) ən yaxşı dramı üçün (პიესები) qazandı. Bəzi əsərləri alman dilinə tərcümə edilmişdir.

## Şəxsi həyatı
Gabunia, o vaxt Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasının bir hissəsi olan Samegrelo-Zemo Svanetinin Poti şəhərində anadan olmuşdur. 2003-cü ildə Tiflis Dövlət Universitetinin ingilis dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirib.

## İstinadlar
Həsən Fəhmi Əfəndi

**Həsən Fəhmi Əfəndi** () — Osmanlı İmperiyasının 149-cu şeyxülislamı (1868–1871), müdərris (müəllim), kazasker (qazi-əsgər), alim.

## Haqqında
Kiçik yaşlarından elmə olan böyük marağı olan Həsən Fəhmi Əfəndi ilk təhsilini Konyada alıb. Təhsilini uğurla başa vurub Amasyadan Konyaya gələn Kara Halil Əfəndi ilə birlikdə İstanbula yola gedir. Vidinli Mustafa Əfəndinin yanında dərs almağa davam edən Həsən Fəhmi Əfəndi təhsilini uğurla başa vurub Ayasofya Camisində tədris fəaliyyətinə başlayır. 1847-ci ildə Haric rürbəsi ilə Feth-ül-Gazi mədrəsəsinə müdərris təyin edilir. Müxtəlif mədrəsələrdə müdərrislik edib elm öyrətdikdən sonra Sahn-ı Seman (Fatih) mədrəsələrində müdərris olur. Çoxlu tələblər yetişdirdi. Yalnız şeyxülislamların dərs dediyi Bəyazid mədrəsəsində dərs vəkili vəzifəsinə təyin edildi. 1861-ci ildə Sultan Əbdüləzizin hakimiyyətə gəlişindən sonra hoca olub, "Camiurriyaseteyn" ünvanına sahib oldu. Sultan Əbdüləzizin Misir səfərində iştirak etdi. Cami-ül-Əzhərin (Əzhər Universitetinin) məşhur alimi Şeyx Saka ilə görüşüb söhbət etdi. Misir alimləri onun elminin aliliyini təqdir etdilər. 1867-ci ildə Anadolu, daha sonra Rumeli qazi-əsgəri oldu. Şeyxülislam Əl-Hac Mehmed Refik Əfəndinin şeyxülislamlığı başa çatdıqdan sonra 1868-ci ildə şeyxülislam məqamına təyin edildi.

Sədrəzəm Ali Paşa tərəfindən İstanbula gətirilərək vəzifə verilən, Darülfünunun (İstanbul Universiteti) açılışında və başqa vaxtlarda keçirdiyi tədbirlərdə Cəmaləddin Əfqaninin çıxışlarına münasibət bildirdi. Verdiyi fətva ilə Cəmaləddin Əfqaninin doğru yoldan ayrılıb və küfrə qədəm basdığını bəyan etdi. ali Paşa bu səbəbdən Cəmaləddin Əfqanini İstanbuldan çıxartmalı oldu. 5 il 2 ay 10 gün şeyxülislam vəzifəsini icra edən Həsən Fəhmi Əfəndi 1871-ci ildə vəzifəsindən azad edildi. 1874-cü ildə növbəti dəfə şeyülsilam oldu. 1876-cı ildə bu vəzifədən azad edilərək Mədinəyə səfər etdi. Məkkəyə gedib həcc ziyarətini yerinə yetirdikdən sonra Mədinəyə qayıdaraq orada ibadətlə məşğul oldu. 1881-ci ildə vəfat etdi. Cənnət-ül-Baqi qəbiristanlığında dəfn edildi.

## Əsərləri
# *Riyaz-ı Hakaniyye* (Ədəbi elmlərdən bəhs edən bir əsərdir.)
# *Resail-i İmtihaniyye* (Müxtəlif elmlər haqqındadır)
# *Ahkam-ı Meriyye*
# *Aziziyye ve Şerh-i Yusufiyye* (Məntiq elmindən bəhs edən mənzum əsərdir.)
# *Şerh-i Salait-ı Feyziyye liş-Şeyh-i Ekber*
# *Risale fi Keyfiyyet-i İman-ı Firavn*
# *Yusufiyye*
# *Şerh-i Akaid ve Siyalkuti*
# *Arabi Divançe*

## İstinadlar
İnkit gölü

**İnkit** — Gürcüstanın şimal-qərbində, Abxaziya ərazisində yerləşən relikt göl. İnkit gölü Pisunda burnunda, Qaqra rayonu ərazisindədir. Gölün hündürlüyü dəniz səviyyəsinə yaxındır. Su səthinin sahəsi  0,4 km², ən dərin yeri 3,2 metrdir. Ümumi su kütləsinin həcmi 810 min m³-dir. Əvvəllər göldən kiçik çay axırdı. Sahiz xətti çox az parçalanıb. Oval formaya malikdir. Sonralar göldə su səviyyəsi süni endirildi və nəticədə həm göl suyunun duzluluğu artdı, həm də çay axını dayandı. Suyun duzlaşmasına səbəb dəniz suyunun gölə daxil olması idi. Müasir dövrdə göl suyunun duzluluğu — 5 q/l-dir. Pisunda yarımadasında bu tip 8 göl var. İnkit bunlardan biridir.

## Tarixi
İnkit gölü 2-3 min il əvvəl, dəniz sularının geoloji işi nəticəsində formalaşmışdır. 1920-ci illərdə göl ətrafı ərazilər sürrətlə bataqlaşmağa başladı. Nəticədə bölgədə malyariya milçəklərinin artama təhlükəsi meydana gəldi. 1931-ci ildə gölə qambuziya balıqları buraxıldı və sonda xəstəlik törədən milçəklərin kökü tamamilə kəsildi. Sonrakı illərdə ərazidə Pisunda kurortu yaradıldı.

1943-cü ildə göl akvatoriyasında hidrotəyyarə bazası yerləşirdi. Baza Qara dəniz hərbi-hava qüvvələrinin 82-ci dəniz-aviasiya eskadrilinə daxil idi.

## İqlimi
Göl ətrafı ərazi mülayim iqlim xüsusiyyətlərinə malik olsa da, subtropik zonaya daxildir. Orta illik hava temperaturu + 12,5 ° C-dir. Ən isti ayın (iyul) orta aylıq temperaturu təxminən + 23,0 ° C, ən soyuq ay (yanvar) təxminən + 2,5 ° C-dir. Orta illik yağıntı 1000 mm-dir. Gölün suyu qış aylarında donmur.

## Fauna və florası
Əvvələr göl sularında 10-dan çox balıq növü yaşayırdı. Son illər növ müxtəlifliyi azalıb. Göldə olan əsas balıqlar: karp, xanı, Mugil cephalus və s. Balıqçılıq ətraf ərazi üçün xarakterikdir. Su səviyyəsinin dəyişməsi ilə əlaqədar balıqçılıqla məşğul olmaq üçün nəzərdə tutulan ərazilər su altnda qalır.

## İstinadlar
Paul (film, 2011)

**Paul** — Simon Peq və Nik Frostun birgə ssenarisi əsasında Qreq Mottolanın rejissorluğunu üstləndiyi 2011 istehsalı fantastik-komediya filmi. Film iki fantastika həvəskarının yumorist, alkoqolu və siqareti çox xoşlayan bir yadplanetli ilə yaşadıqları sərgüzəştlərdən bəsh edir. Onlar yadplanetlinin casuslardan qaçmasına və planetinə qayıtmasına yardım edirlər.

## İstinadlar