Bilbao

**Bilbao** (Bask dilində: *Bilbo*) İspaniyanın Şimalındakı,  Basklar ölkəsinin *(País de Vasco/Euskadi)* əhali etibariylə ən böyük şəhəri və Biskay vilayəti nin *(Vizcaya/Bizkaia)* mərkəzidir.

## Tarixi və iqtisadiyyatı
İspaniyanın şimalında şəhər. Əhalisi 352,3 min (2004; şəhərətrafı ilə 1,2 mln.-dan çox). Basklar Ölkəsi muxtar vilayətinin ən böyük şəhəri, Biskayya əyalətinin inz. m. Mühüm nəqliyyat qovşağı. Nervyon çayının aşağı axınında, Atlantika okeanının Biskay körfəzindən 13,6&nbsp;km aralı port (dəniz gəmiləri daxil olur; illik yük dövriyyəsi təqr. 8 mln. t-dur; əsasən, dəmir filizi, çuqun, şərab, konserv, maşın və avadanlıqlar ixrac, daş kömür, neft məhsulları, oduncaq idxal olunur). Sondika beynəlxalq aeroportu. Metro xətti Bilbaonu Plensiya turist şəhərciyi ilə əlaqələndirir. 1300 ildə salınmışdır. Orta əsrlərdə mühüm iqtisadi mərkəz (Flandriyaya dəmir filizi və yun ixracı) olmuşdur. 1511 ildə iqtisadi imtiyazlar almışdır. 18 əsrdə Amerikadakı İspaniya müstəmləkələri ilə ticarətdə mühüm rol oynamışdır. 1808–13 illərdə Napoleonun qoşunları tərəfindən işğal olunmuşdur. Karlist müharibələrinin gedişində dəfələrlə mühasirəyə alınmışdır. İspaniya inqilabı (1931–39) illərində baskların muxtar vil.-nin paytaxtı, respublikaçıların mühüm dayaq məntəqəsi olmuşdur (1936–39). İkinci dünya müharibəsindən sonra Franko rejiminə qarşı mübarizə mərkəzlərindən biri idi. Köhnə şəhərdə (çayın sağ sahilində) orta əsr planlaşdırılması, daş döşənmiş ensiz küçələr saxlanılmışdır. Qotik üslubda Santyaqo (təqr. 1380) və San-Anton (1433, memar Güyo de Boreqar) kilsələri, de-Beqonya bazilikası (16 əsr – 1620), Santos-Xuanes (17 əsr) kilsəsi və s. var. 1983 il daşqınından sonra şəhərin bu hissəsi əsaslı surətdə yenidən tikilmişdir. Şəhərin yeni, əsasən, sənaye müəssisələrinin yerləşdiyi müntəzəm planlı hissəsi 1870-ci illərdən sonra çayın sol sahilin də salınmışdır. 19 əsrin sonu – 20 əsrin əvvəllərində eklektizm və modern üslublu binalar inşa edilmişdir: Şura sarayı (1897–1900, memar L. Aladren), neoba rokko üslubunda Ratuşa (1890–92, memar X. Rukoba) və s. Metal ev (1986, memar S.S. Xironella), Kampo-Volantin körpüsü (1990–97) və Sondika aeroportu (hər ikisinin memarı S. Kalatravadır) 20 əsrin sonlarına aid tikililərdir. Şəhərin sağ və sol sahillərini birləşdirən çoxsaylı körpülər salınmışdır (o cümlədən dünyada ilk metal asma körpülərdən biri, 1893, memar A. de Palasio). Şəhərin əsasını qoymuş D. Lopes de Aroya (1889, heykəltaraş M. Benlyure-i-Hil), pedaqoq Q. Riveroya (1930, heykəl taraş M. de Uerta) abidələr qoyulmuş dur. Tibb akademiyası (1895), Bask dili akademiyası (1919), Deusto un-ti (1886), Texniki un-t (1942), Basklar ölkəsi un-ti (1968 ildə yaradılmış, 1980 ildə yenidən təşkil olunmuşdur). 10-dan artıq tədris akademiyası, o cümlədən da Vinçi akademiyası (1985). Muzeyləri: zərif sənətlər (1913), arxeologiya, etnoqrafiya və baskların tarixi (1921), diniin cəsənət, Venus qalereyası, S. Quqgenheym muzeyi (1994–97, memar F. Geri; 20 əsr sənətkarlarının əsərləri) və s. Bələdiyyə kitabxanası var. Teatrları: Arriaqa, Ayala, Koliseo Albia və s. Simfonik orkestr (1922 ildən), Konservatoriya (1919 ildən), Operanın dostları assosiasiyası (1953 ildən) fəaliyyət göstərir. Hər il beynəlxalq kukla teatrları, həmçinin sənədli və qısametrajlı filmlər festivalları keçirilir. Bilbao Madrid və Barselonadan sonra ölkənin üçüncü maliyyə-ticarət mərkəzi dir (iri banklar, beynəlxalq ticarət yarmar kaları, fond birjası), İspaniyanın şimalında əsas iqtisadi və mədəniyyət mərkəzidir. 19 əsrin 2-ci yarısından İspaniyanın mühüm ağır sənaye mərkəzi kimi inkişaf etmişdir. Aparıcı sahələr – qara və əlvan (mis əridilməsi) metallurgiya, maşınqayırma (əsasən, lokomotiv, d.y. avadanlıqları, elektrik sobaları, qazanlar, avtomobil və dəzgahqayırma; iri tərsanələr), neft emalı və kimya (azot gübrələri, plastik kütlə və s.). Şüşə, toxuculuq, ağac emalı, kağız, yeyinti (əsasən, balıqçılıq) sahələrinin müəssisələri fəaliyyət göstərir. İqtisadiyyatda turizmin əhəmiyyəti durmadan artır.

## Coğrafiyası
Aşağıdakı Əyalətlərini muxtar icma təşkil edir:
* Alava (Basque Araba), paytaxtı Vitoria-Gasteiz 
* Biskay Vilayəti (Spanish Vizcaya, Basque Bizkaia), paytaxtı Bilbao 
* Gipuzkoa (Spanish Guipúzcoa) paytaxtı Donostia-San Sebastián
Bilbao şəhərinin bəzı İspainya şəhərləri ilə məsafəsi aşağıdakı kimidir:
* Barselona: 605&nbsp;km
* La Coruña: 551&nbsp;km
* Madrid: 393&nbsp;km
* Pamplona: 138&nbsp;km
* San Sebastián / Donostia:94&nbsp;km
* Santander: 95&nbsp;km
* Valensiya: 670&nbsp;km
* Valladolid: 281&nbsp;km
* Vitoria-Gasteiz: 64&nbsp;km
* Saraqosa: 303&nbsp;km

## Demoqrafiya
Bilbao şəhərinin bələdiyyə nəznində əhali artımı aşağıdakı kimidir:
*1.000 Adam*

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:500 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:440
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:55 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:11 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1842 text:1842
 bar:1857 text:1857
 bar:1860 text:1860
 bar:1877 text:1877
 bar:1887 text:1887
 bar:1897 text:1897
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1940 text:1940
 bar:1950 text:1950
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2010 text:2010

PlotData=
 color:d width:15 align:left

 bar:1842 from:0 till: 10
 bar:1857 from:0 till: 18
 bar:1860 from:0 till: 18
 bar:1877 from:0 till: 33
 bar:1887 from:0 till: 51
 bar:1897 from:0 till: 74
 bar:1900 from:0 till: 83
 bar:1910 from:0 till: 94
 bar:1920 from:0 till: 113
 bar:1930 from:0 till: 162
 bar:1940 from:0 till: 195
 bar:1950 from:0 till: 229
 bar:1960 from:0 till: 298
 bar:1970 from:0 till: 410
 bar:1981 from:0 till: 433
 bar:1991 from:0 till: 372
 bar:2001 from:0 till: 350
 bar:2010 from:0 till: 353

PlotData=

 bar:1842 at: 10 fontsize:s text: 10 shift:(-5,5)
 bar:1857 at: 18 fontsize:s text: 18 shift:(-5,5)
 bar:1860 at: 18 fontsize:s text: 18 shift:(-5,5)
 bar:1877 at: 33 fontsize:s text: 33 shift:(-5,5)
 bar:1887 at: 51 fontsize:s text: 51 shift:(-5,5)
 bar:1897 at: 74 fontsize:s text: 74 shift:(-5,5)
 bar:1900 at: 83 fontsize:s text: 83 shift:(-5,5)
 bar:1910 at: 94 fontsize:s text: 94 shift:(-5,5)
 bar:1920 at: 113 fontsize:s text: 113 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 162 fontsize:S text: 162 shift:(-10,5)
 bar:1940 at: 195 fontsize:S text: 195 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 229 fontsize:S text: 229 shift:(-10,5)
 bar:1960 at: 298 fontsize:S text: 298 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 410 fontsize:S text: 410 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 433 fontsize:S text: 433 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 372 fontsize:S text: 372 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 350 fontsize:S text: 350 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 353 fontsize:S text: 353 shift:(-10,5)


## Həmçinin bax
* Basklar ölkəsi
* Biskay körfəzi

## Xarici keçidlər
* Bilbao Bələdiyəsinin Rəsmi İnternet Saytı