open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kiştəy

**Kiştəy** - türk və altay mifologiyasında başdan çıxarıcı Tanrıça. Ülgene qurban təqdim etmək üçün göyə çıxarkən kamı (şamanı) yolundan uzaqlaşdırmağa çalışan pis mələk / ruh. Səkkiz gözü vardır. Qara bir tülküyə çevrilə bilər. İnsanları zina etməyə, evlilik xarici əlaqələr qurmağa itələyər. Bəzi Türk boylarında Erlikin iki qızından biri olduğuna inanırlar (Digəri Erkədir).

## Etimologiya
(Kiş) kökündən törəmişdir. Kişi və kişnəmə sözləriylə eyni kökə malikdir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Ərkə

**Ərkə** - türk və altay mifologiyasında ayartıcı tanrıça. **İrke xanım** da deyilir. Başdan çıxarıcı tanrıçadır. Nazlı olaraq təyin olunur. **Erke Sultan (Erkə Solton)** da deyilir. Ülgene qurban təqdim etmək üçün göyə çıxarkən kamı (şamanı) yolundan uzaqlaşdırmağa çalışan pis mələk / ruh. Bəzi Türk boylarında Erlikin iki qızından biri olduğuna inanırlar (Digəri Kiştəydir).

## Etimologiya
(Ər/Er/Erk/Erh) kökündən törəmişdir. Güclü, qüvvətli deməkdir. İşvə, cilvə, naz məzmununa da malikdir. Bundan başqa ayartma mənası da daşıyır. Arzu, istək mənalarına gəlir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Qaynayan tabletlər

**Qaynayan tabletlər** və ya karbon tabletlər, o tabletlərdirlər ki içlərində Limon turşusu,Tartarik turşusu və Sodium bikarbonat var və su ya digər likvid ilə təmasda dağılıb və  prosesdə karbon dioksid azad edərlər.Çox vaxt, sürətli parçalanma tabletin həll və məhv olmasına, və əriməsinə səbəb ola bilər.

## Qaynaq
* effervescent tablets .AmeriLab Amerilab Technologies, Inc.
Uaverli (Virciniya)

**Uaverli** — ABŞ-nin Virciniya ştatında kiçik şəhər. Əhalisi 2000-dən bir qədər çoxdur.

## İstinadlar
Buqi dili

**Buqi dili** (Basa Ugi, Bahasa Bugis, Bugis, Bugi, De), əsasən İndoneziyanın Sulavesi adalarının cənub hissəsində dörd milyon nəfər tərəfindən danışılan dil.

## Sözlərin müqayisəsi
Murtuzaqulu xan Hidayət

**Murtuzaqulu xan Əliqulu xan oğlu Hidayət** (1856-1911)—İran Milli Məclisinin sədri.

## Həyatı
Murtuzaqulu xan Əliqulu xan oğlu 1856-cı ildə Tehran şəhərində doğulmuşdu. Mükəmməl təhsil almışdı. Səniəddövlə ləqəbini daşıyırdı.

Murtuzaqulu xan Hidayət ilk İran Milli Məclisinin sədri olmuşdu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Hidayət (soy)

## Xarici keçidlər
Family background of Morteza Gholi Khan, Sani-ol Douleh
Mehdi Xəzəli

**Mehdi Xəzəli** naşir, həkim, bloqçudur və öndə gələn sağçı ruhani və keçmiş Gözətçilər Şurasının üzvü, Ayətullah Xəzəlinin, oğludur.O, həmçinin İslam alimi və Tehranda Həyyan Mədəniyyət İnstitutunun direktorudur. Atasının miras əksinə-ki İran Prezidenti Əhmədinejadın güclü tərəfdarıdır  o, din və hökumətin artıq qarışdırılması əleyhinədir və müasir cəmiyyətdə zərərli ola biləməyinə inanır.O, İran hökumətinin ən güclü tənqidçilərindən biridir. 

## Həbsxana
2009-cu seçkilərdə Doktor Xəzəli Prezident Mahmud Əhmədinejadı kəskin tənqid edib. Onun bloqunda bir mübahisəli məqalə nəşr olmasından sonra ki,o İran Prezidenti Mahmud Əhmədinejadın yəhudi kökləri olduğunu iddia etdi, dini məhkəmədə hazır olmağa məcbur olmuşdur.Doktor Mehdi Xəzəlinin məhkəmədə hazır olmasından sonra o, 27 iyun 2009 həbs olunmuş və gizli bir yerə götürülmüşdür.Onun həbs zamanı polis onun evinə hücum etmiş və veb səhifəsini silmişdir.Xəzəli $ 20,000 kəfalətlə(zaminliklə) 20 iyul 2009-cu il azad edilmişdir.13 oktyabr 2010-cu il Doktor Mehdi Xəzəli məlumatlara görə İran təhlükəsizlik məmurları tərəfindən yenidən həbs edilmişdir.Dövlət tabeliyindəki Fars Xəbərlər Agentliyi,raport vermişdir ki Doktor Xəzəli, "sistem əleyhinə təbliğat", "yalan nəşriyyat" və ictimai rəyi narahatetmək" ittihamlara görə həbs edilib.İran hökuməti, zahirən müxalifət üzvlərin cinayətlərə təqsirləndirilməyini,rejimin tənqid etmə cəzası kimi adət etmişdir.İnqilab Məhkəməsinin hakimi $ 180,000 kəfalətlə Doktor Xəzəlini azad buraxmışdır.18 iyul 2011-ci il, Xəzəli buraxılmışdır.

## Xarici keçidlər
* The Violent Arrest Of Outspoken Regime Critique Blogger Dr. Mehdi Khazali
* Blogger Mehdi Khazali Arrested, Again

## İstinadlar
Qazi Bozqurd

**Qazi Məhəmməd Bozqurd** — azərbaycanlı şair. 1866-cı ildə Urmiyanın Quluncu kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan və türk dillərində şeirlər yazıb. O, Birinci Dünya müharibəsi və Qərbi Azərbaycanda ifrati millətçilik hərəkatı arasında, silahlı əsgərləri ilə İsmail Simko və silahlı ermənilərlə,  assuriyalılarla (cilolarla) münaqişə etmişdir

Qazi Bozqurd, Osmanlı qüvvələri  Xəlil Paşa komandanı ilə(1919-1918),gələndən sonra qoşunlar və əsgərlərin Osmanlı ordusu ilə inteqrasiya etdi və Osmanlı qüvvələrinin oturacaqın Quluncuda yerləşdirilməsi ilə Qərbi Azərbaycanın azadlığa buraxılması üçün İsmail Simko, Ümərxan və Cilolarla mübarizə aparmış. O, Cilolar üzərində qələbəsindən sonra, Türkiyəyə getmiş və 1948-ci ildə Hakkari ilində vəfat edib . Onun məzarı Hakkari ilinin şimalında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Dədə Katib
*Kürəsünnilər
*Quluncu
Dədə Katib

**Əbdürrəhman Təyyar Quluncu (Dədə Katib)**(1925-2008), Dədə Katib təxəllüsü ilə 1925-ci ildə Urmiyanın Quluncu kəndində anadan olubdur. Qulunculu Dədə Katib adıyla da məşhurdur. Şairin məzarı Quluncu kəndindədir. Onun hecayi şeirləri daha çox qoşmalar və gəraylılardan ibarətdir.. O, şair kimi Balovlu Meskin və Dullu Mustafadan təsirlənmişdir. Dədə Katib, Qərbi Azərbaycan ostanı və Türkiyənin şərqindəki aşıqlar və ozanlar arasında (xüsusən sərhəddin hər iki tərəf kürəsünniləri arasında) çox məşhurdur. Dədə Katib, həm də Güney Azərbaycanda yaşayan Hənəfi sünni türklərin dini alimi kimi də tanınmışdır. O, əksər şeirlərin Azərbaycan dilində yazıb, ancaq türk dilində də şeirləri var.

## Çap olunmuş əsərləri
* İncili sədəf
* Urmu gölü
* Günümüz aydın

## Həmçinin bax
* Qazi Bozqurd
* Kürəsünnilər
* Quluncu

## İstinadlar
Karel-Fin Sovet Sosialist Respublikası

**Karel-Fin Sovet Sosialist Respublikası**  () — 31 mart 1940 - 16 iyul 1956-cı illər arası  SSRİ tərkibində yaranma tarixinə görə on altıncı (yaranma tarixinə görə on ikinci) müttəfiq sovet sosialist respublikası. 1956-cı ildə Kareliya MSSR kimi RSFSR tərkibinə daxil oldu.
Samir Sədaqətoğlu

**Hüseynov Samir Sədaqət oğlu** () — Azərbaycan yazıçısı, publisist, jurnalist.

## Həyatı
Hüseynov Samir Sədaqət oğlu 21 İyul, 1975-ci ildə Lənkəranda anadan olub. 1998-ci ildə Bakıda özəl universitetin hüquq fakültəsini bitirib. Bir müddət "Qanun" jurnalında müxbir vəzifəsində çalışıb, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin dramaturgiya seksiyasının müdiri olub. 2003-cü ildə "Sənət" qəzetini təsis edib və həmin nəşrin baş redaktoru olmuşdur. Hazırda bu qəzet fəaliyyət göstərmir.

Yazıçı, publisist, dramaturqdur. "İtən vaxt" kitabının (2003) müəllifidir. 2001-ci ildə Gənclər, İdman və Turizm Nazirliyinin "İlin ən yaxşı gənc naşiri" və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Ülvi Bünyatzadə adına "Uğur" mükafatlarına layiq görülüb. 2002-ci ildə Samir Sədaqətoğlunun "İtən vaxt" monopyesi əsasında Bakı Dövlət Kamera Teatrının səhnələşdirdiyi tamaşa Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının xüsusi mükafatını qazanıb.

Bundan əlavə "Sənət qəzeti"nin baş redaktoru Samir Sədaqətoğlu və həmin qəzetdə çap edilmiş "Avropa və biz" yazısının müəllifi Rafiq Tağı 2006-cı il noyabrın 10-da həbs ediliblər. 4 may 2007-ci ildə Sabail Rayon Məhkəməsi "Sənət" qəzetinin baş redaktoru Samir Sədaqətoğlu 4 il, yazıçı Rafiq Tağı isə 3 il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edib. Onlar Cinayət Məcəlləsinin 283-cü maddəsi ilə təqsirli biliniblər (milli, irqi və dini ədavətin qızışdırılması).

Samir Sədaqətoğlu isə məhkəmədə nə dinin, nə də dövlətin təməl prinsiplərinin qorunduğunu söyləmişdir: "Mənim iki övladım var. Nə evim var, nə də ailəmə qazanc gətirənim" deyən baş redaktor özünün və R. Tağının həyatının təhlükədə olduğunu bir daha xatırladıb: "Kənardan mesajlar alıram ki, həbsdə sizi rahat qoymayacağıq. Ona görə də həbsdə bizim təhlükəsizliyimiz təmin olunmalıdır".

İlham Əliyevin 28 dekabr 2007-ci ildə imzaladığı əfv fərmanı ilə Samir Sədaqətoğlu və Rafiq Tağı əfv ediliblər.

2015-ci ilin 15 Fevralından 18 dekabr 2017 arası Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrında mətbuat katibi çalışıb.

## Mənbə
* Adam.az 
* Rafiq Tağı və Samir Sədaqətoğlunun işi üzrə hazırlıq iclası təxirə salınıb
Seyid Məhəmməd Höccət Kuhkəməri

**Seyid Məhəmməd Höccət Kuhkəməri** () — müctəhid, ayətullah əl-üzma.

## Həyatı
Ayətullah Höccət Mərənd mahalının Kuhkəmər kəndində anadan olub. O böyük alim və fəqihin əsil-nəcabəti Kuhkəməri seyidlərindəndir. Bu barədə dövrümüzün "Naqibəs-sadat" ləqəbi ilə tanınmış alimi Əllamə Mərəşi-Nəcəfi belə qeyd edir: "Təbrizin Kuhkəməri seyidləri Hüseyni seyidləri hesab olunur. Ayətullah Höccət də həmin seyidlərdən sayılır. Anamın ata və babaları bu seyidlərdəndir. Şöhrət və paklıqda bu nəcib nəsil camaat arasında özünə məxsus yer tutur."

Bu tanınmış nəslin ulu babası seyyid Məhəmməd Misridir. O öz dövründə "Hicazi" ləqəbi ilə tanınırdı. Seyid Hicazi 4-cü imam həzrət Səccadın nəvələrindən sayılan imamzadə Əliəsğər ibn Əli ibn Hüseynin nəvələrindəndir. Ayətullah Höccət 25 vasitə ilə həzrət Hüseynin nəvələrindən sayılır.

Ayətullah-üzma Seyid Məhəmməd Höccət hicri-qəməri 1310-cu (m.1891) ilin şəban ayında Mərənd mahalının Kuhkəmər kəndində dunyaya göz açamışdır. İlk tərbiyəsini ata və anasının yanında almışdır. Bununla yanaşı o həzrət kiçik ikən atasının yanında müqəddimə dərslərə başlamışdır. Cavan yaşlarında az bir müddətdə fiqh, üsul, riyaziyyat, fəlsəfə, tibb, fizika, kimya və s. elmlərə yiyələnir. Bu barədə belə qeyd edir: "Tamam Şərhi-kəbir elmini atamdan öyrəndim. İki cild Lümə kitabını özüm mütaliə etdim, sonra həmin kitabdan iki dəfə dərs dedim."

Ayətullah Höccət hicri-qəməri 1330-cu (m. 1910) ildə təqribən 20 yaşında ikən elmini artırmaq üçün Nəcəfül-əşrəf şəhərinə yollanır. Burada müxtəlif elmlər üzrə alim və ustadlardan dərs alır. O cümlədən fiqh üzrə "Ürvətül-vusqa" kitabının müəllifi Əllamə Təbatəbai Yəzdi, hədis və rical üzrə Aqa Seyid Əbuturab Xansari, Ayətullah Şəriət İsfəhanidən, Hacı Şeyx Əli Qoçanidən, Ayətullah Mirzə Hüseyn Naini və Ayətullah Firuzabadi və s. alimlərdən dərs alır.

19 il sonra, hicri-qəməri 1349-cu (m.1929) ildə Qum şəhərinə qayıdır və orada mərhum Şeyx Əbdül-Kərim Hairi tərəfindən Məsumə xanımın hərəmində camaat namazı üçün imam təyin olunur.

Ayətullah Əbdül-Kərim Hairinin vəfatından sonra bütün məsuliyyətlər Ayətullah Höccətin üzərinə düşür. Müsəlmanlar tərəfindən daxil olan şəri suallara cavab verməklə yanaşı tələbə yetişdirməyə başlayır.

Tanınmış arif Rəcəbəli Xəyyat Ayətullah Höccət barədə belə buyurur: "Qəlbində dünya cəh-cəlalı, şan-şöhrətindən əsər yox idi." Buna görə Şeyx özü üçün Ayətullah Höccəti mərcei-təqlid seçmişdir.

O böyük fəqih 62 yaşında, 1331 hicri şəmsi (m. 1952) ilində bazar ertəsi günü dünya ilə vidalaşdı. Mərhum Ayətullah Seyid Əhməd Zəncani (1308–1393) mərhum Ayətullah Höccətin vəsisi idi. O belə buyurur: "1371-ci il, şəban ayının 3-cü günü İmam Hüseynin təvəllüd günü O həzrət mənə dedi: "Dünən gecə həzrət Hüseyni yuxuda gördüm. Mənə dedi ki, öz qəbrini məscidin kənarında hazırla" Bu sözü o zaman dedi ki, hələ məscid tikilməmişdi.

## İstinadlar
Quluncu

**Quluncu** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanının Ənzəl bəxşində kənd.

## Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə şəhərdə 5.192 nəfər yaşayır (1,566 ailə).
### Milli tərkibi
Əhalisi Azərbaycan türklərindən ibarətdir və azərbaycanca danışırlar.

## Din
Quluncu kəndinin əhalisi əsasən sünni hənəfi məzhəbində olan Kürəsünni türkləri qismən isə şiə cəfəri məzhəbində olan türklərdən ibarətdir. Quluncu bütün Cənubi Azərbaycanda sünni hənəfi etiqadlı türklərin kompakt yaşadığı ən böyük yaşayışı məntəqəsidir. Buna baxmayaraq burada şiə cəfəri inanclı türklərin sayı da çoxdur.

### Məscidlər

Quluncuda ikisi sünnü biri şiə olmaqla birlikdə üç məscid fəaliyyət göstərir. Bunlardan Xatəm Əl Nəbiyin və Məhəmməd RəsulAllah məscidləri sünni; İmamzadə Məscidi isə şiə məzhəbinə məxsusdur.

## Tanınmış şəxsiyyətləri
*Qazi Bozqurd
*Dədə Katib

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Kürəsünnilər
KATV1

**KATV1** — Azərbaycanda kabel televiziyası və internet provayder şirkətidir. Bu brendi "AG Telekom" MMC təqdim edir. KATV1 brendi 2005-ci ildə yaradılıb.

## Mükafatlar
* "Humay” milli mükafatının 25-ci təqdimat mərasimində “AG Telekom” MMC "KATV1” kabel televiziya operatoruna "Azərbaycan televiziyasının inkişafına verdiyi töhvələrə görə, abunəçilərə göstərilən yüksək və keyfiyyətli xidmətinə görə" mükafat təqdim edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* KATV1 kabel televiziyası
Bayat

*Bayat (Şuşa) — 
*Bayat (Urmiya) — 
*Bayat nahiyəsi —
*Bayat qalası — Qarabağ xanlığına inzibati mərkəz kimi tikilmiş qala.
*Bayat tayfası — türkdilli tayfalardan birinin adı.
Möhsün Sədr

**Möhsün Sədr** () — İranın baş baziri.

## Həyatı
1945-ci ilin iyununda Güney Azərbaycanda İşlər ciddiləşdi. İranda yeni hökumət böhranı dərinləşməyə başladı. Bir tərəfdən İbrahim Həkimi hökuməti istefa vermişdi, digər tərəfdən yeni təyin edilmiş Baş kazir, 70 yaşlı Möhsün Sədr (Sədr-ül-Əşrəf) Məclisdən etimad ala
bilməmişdi. Məclisin müxalifət azlığı və Xalq Partiyası Baş Nazir vəzifəsinə Möhsün Sədrin namizədliyini müdafiə etmirdilər. Onlar Sadri irticaçı şəxslərdən biri hesab edirdilər. Seyid Ziya tərəfdarlarının və Məclisdə müxalifət çoxluqunun ciddi cəhdlərinə baxmayaraq Məclisdən etimad almaq məsələsi iki aya qədər yubandı. Əşrəf Sədr Rza şah dövründə Ədliyyə naziri işləmişdi. Onun dövründə Mazandaran düzənliyinin Rza şaha verilməsi hüquqi cəhətdən əsaslandırılmışdı. O, Məhəmmədəli şah dövründə Qanuni Əsası və demokratiya uğrunda mübarizə aparıb Rusiyanın köməkliyi ilə həbs edilmiş demokratların istintaq işini aparmışdı. Məhz Sədrin köməkliyi ilə həbs olunanların çoxu Bahi Şahda (Tehrandakı şah bağında) güllələnmişdi.

1945-ci ilin baharında Məhəmmədrza şah Pəhləvinin dəstəyi ilə baş nazir vəzifəsinə
gəlmiş Möhsün Sədr (Sədrəl-əşrəf) öz kabinə üzvləri ilə birlikdə şahın sarayında
təşkil olunmuş görüşdə iştirak etmiş, Azərbaycandakı vəziyyət xüsusi müzakirə
olunmuşdur. Bu görüşdə Azərbaycandakı siyasi duruma qarşı tədbirlər paketi hazırlanmışdı. Bu tədbirlərdən birincisi bu oldu ki, Azərbaycan xalqına qarşı qəddarlığı və şovinist əhval-ruhiyyəsi ilə fərqlənən Möhtəşəmi Təbrizə vali təyin edildi. Möhtəşəminin Təbrizə gəlişi ilə əlaqədar Təbrizdə və Azərbaycanın digər yerlərində siyasi vəziyyət daha da kəskinləşdi. Dövlət məmurlarının, jandarma və polis qüvvələrinin azadlıq istəyən milli qüvvələrə qarşı zorakılıq və özbaşınalığı həddini aşdı. Qacarlar hakimiyyəti dövründə İranın say-seçmə əyələtləri sayılan Təbriz, Urmiya, Ərdəbil və s. Pəhləvi xanədanlığı dövründə məmləkətin hər cəhətdən geri qalmış ucqarlarına çevrilmişdi.

## İstinadlar
Setif və Gelma qətliamı

**Setif və Gelma qətliamı** — 8 may 1945-ci ildə Əlcəzairin Setif, Guelma və Kherrata şəhərlərində Fransa ordusunun mülki əhaliyə qarşı törətmiş olduğu qətliam. Fransa hökumətinin verdiyi rəsmi məlumatda öldürülmüş əlcəzairlilərin sayı 1200, yaralıların sayı 1500 göstərilsə də digər mənbələrdə öldürülmüş əlcəzairlilərin sayının 6000 ilə 45 000 arasında olduğu bildirilir.

## Ümumi məlumat
Əlcəzair Fransa üçün olduqca əhəmiyyətli ərazi olmuşdur. XIX əsrə qədər Osmanlı hakimiyyətinin tərkibində olan Əlcəzair torpaqları 1830-cu ildə Fransanın torpaqlarına qatıldı və 132 il boyunca Fransanın müstəmləkəsi olaraq qaldı.

1954-cü ildən 1962-ci ilə qədər davam edən müstəqillik mübarizəsi əsnasında, Əlcəzair qiyamını ört-basdır etmək üçün 1.5 milyon insanı qətlə yetirən Fransa rəhbərliyi, bu tətbiqi əsnasında tək deyildi. Dünyadakı hər cür İslami addımı özünə qarşı təhdid sayan İsrail rəhbərliyi, Əlcəzair qiyamını yatırtmaq üçün fransızlara böyük dəstək vermişdi.

Dövrün "La Croix" jurnalı müxbirlərindən olan Jacques Duquesne işgəncələr haqqında belə yazır: "İşgəncə və insanların itməsi problemləri beyinləri davamlı şəkildə məşğul edirdi. Kişilər, bəzən də qadınlar həbs olunur və daha sonra onlardan heç bir xəbər olmurdu. Cəsədlərinin daş bağlanaraq dənizə atıldığı bilinirdi. Saylarının 3 mindən artıq olduğu irəli sürülürdü, amma Əlcəzair bələdiyyə başçısı Jacques Chevallier, 5 mindən artıq bir rəqəmdən bəhs edirdi. Fransız əsgərlərin təzyiq və sındırma üsullarına namusa təcavüz və kəndləri tamamilə məhv etmək kimi əməlləri də daxil idi. Bir əsgərin söylədiyinə görə, həkim kimi işlədiyi hərbi hissədə demək olar ki, gün ərzində işgəncəyə məruz qalmış şəxsləri müalicə edirmiş. Demək olar ki, hər yerdə ən çox tətbiq olunan işgəncə üsulu isə, qadınların cinsi orqanları da daxil olmaqla bədənin hər yerinə elektrodlar yerləşdirilərək cərəyan vermək idi. Digər işgəncə üsulları isə insanı yox etmək məqsədi daşıyırdı. Qurbanın ya xortumla ağzının içinə su vurulur, ya dırnaqları çıxarılır, ya başı su dolu ləyənə salınır, ya da ayaqları çətinliklə yerə dəyəcək şəkildə saatlarla biləklərindən asılı saxlanması təmin edilirdi. Bu hələ işgəncə üsullarından bəziləridir. Bütün bunları yazmaq asan deyil. Mən bildiklərimin yalnız çox az qismini söylədim."

## Şahidlərin dilindən
*Kef əl Bumbadan olan bir şahidin dilindən: "Mən gözlərimlə gördüm ki fransızlar beş nəfəri əlləri bağlı yerə sərərək üzərilərinə benzin tökərək diri-diri yandırdılar."
* Fransa ordusu alçaldıcı mərasim düzəldərək: Yerli sakinləri - əlcəzairliləri Fransa bayrağı altına yerə yıxaraq xorla: "Biz itik və Fərhat Abbasda itdir" deməyə məcbur edirdilər. Yüzlərlə əlcəzairli tabe olmadıqlarına görə qətlə yetirirdi.
* Yazıçı Ketab Yasin o dövrdə məktəbli olmuş və Setifdəki qətliamı belə xatırlayır: "8 may nümayişi dinc keçirdi, amma nəticəsi onlarla qurbanlar oldu, anam huşunu itirdi (...) Biz gördük ki, hər küçədə çoxlu meyidlər var. Ədalət kordur, bu böyük bir qətliyamdır".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Algerian Genocide by France 
*  ƏLCƏZAİR SOYQIRIMI - Made in France  
* Fransa'nın Cezayir Katliamı
* Algeria Asks France to Recognize Algerian Genocide
Ədyal

[thumb|right|''Yataq'' [Henri Dö Tuluz-Lotrek əsəri ki iki nəfəri ədyal altında göstərir]]

**Ədyal** bir növ yataq ləvazimatındandır ki, ümumiyyətlə istifadəçini qızdırmaq üçün xüsusilə də yatmaq vaxtı nəzərdə tutulan böyük bir parçadır.Ədyallar qalınlıq və məqsədlərinə görə döşəkağıları ilə fərqlənir;ən qalın dəşəkağı hələ də ən yüngül ədyaldan daha incədir. Ədyallar ümumiyyətlə, istilik üçün istifadə olunur, halbuki döşəkağıları gigiyena, rahatlıq və estetik üçün istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Yorğan
Aydın Menderes

**Aydın Menderes** () — Türk siyasətçisi

## Həyatı
Aydın Menderes 1946-cı ildə Ankarada doğulub. 1968-ci ildə Ankara İqtisadi və Ticari Elmlər Akademiyasının məzunu olub.

Siyasətə 1970-ci ildə Demokratik Partiyanın vilayət başçısı kimi daxil olan Menderes, 1977-ci ildə Ədalət Partiyasından Konya millət vəkili seçilib.

12 Sentyabr dövlət çevrilişindən sonra 10 il siyasətdən kənarlaşdırılan Menderes, 1993-cü ildə banisi olduğu Böyük Dəyişiklik Partiyasının başçısı seçilir.

1994-cü ildə Demokrat Partiyanın başçısı olur. 1995-ci ildə Rifah Partiyasından İstanbul millət vəkili seçilən və 1996-cı ildə bu partiyada başqan müavini vəzifəsinə gətirilən Aydın Menderes, 1999-cu ildə Fəzilət Partiyasından İstanbul millət vəkili olub. Menderes elə həmin il Fəzilət Partiyasından istefa verib.

3 noyabr 2002-ci il tarixində Doğru Yol Partiyasından (DYP) millət vəkilliyinə namizəd olub, ancaq DYP baryeri keçə bilmədiyi üçün siyasətdən uzaqlaşdığını elan edən Menderes, tərcüməçiliklə məşğul olub və "Yeni Əsr" qəzetində köşə yazısı hazırlayıb.

Edam edilən keçmiş baş nazir Adnan Menderesin son oğulu olan Aydın Menderes, keçirdiyi yol qəzası nəticəsində qismən iflic olub.

Menderes 2011-ci ilin dekabrın 23-də 1 aydır müalicə gördüyü Ankara Atatürk Təhsil və Araşdırma Xəstəxanasında vəfat edib. Menderesin 65 yaşı var idi.

* Adnan Menderesin oğludur.

## İstinadlar
Molla Eyyublu

**Molla Eyyublu** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Kalinino rayonunda kənd. 

## Tarixi
Rayon mərkəzindən şimal-şərqdə yerləşir. 31 dekabr 1937-ci ilə kimi, Kalinino rayonu təşkil edilənə qədər Cəlaloğlu (Stepanavan) rayonun tərkibində olmuşdur. Mənbələrdə kəndin digər adlarının Molla Eyyub, Molla Yublu, Norvruz xaraba olduğu da göstərilir. 

Toponim eyyublu etnonimi əsasında əmələ gəlib «eyyublu tayfasından olan mollaya məxsus kənd» anlamını verir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Kəndin adı əvvəllcə dəyişdirilib Evli qoyulmuş, sonra Ermənistan prezidentinin 19.04.1991-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilərək Dzaramut adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 58 nəfər, 1897-ci ildə 169 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ilin martında azərbaycanlılar deportasiya olunmuş, yalnız indiki Ermənistan sovet hakimiyyəti qurulandan sonra kənd sakinləri öz kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 271 nəfər, 1926-cı 334 nəfər, 1931-ci ildə 382 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin axırlan 1989-cu ilin əvəllərində Ermənistan dövləti tərəfindən kəndin sakinləri tamamilə tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya edilmişdir. İndi burada təkcə ermənilər yaşayır.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
* Müxrəddin Talıbov (Talıb oğlu) - Vergilər Nazirliyi şöbə rəisi
* Tahir Talıblı (Maşayev Tahir İslam oğlu) — şair, publisist, 1990-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Mahal İsmayıloğlu (Mahal İsmayıl oğlu Sadıqov) — Tanınmış jurnalist, "Xalq qəzeti"nin baş redaktoru(1995–2002). Respublikada nəşr olunan qəzetlərdə 4 mindən çox yazıları dərc olunub. 2015-ci il 28 avqustda müalicə aldığı xəstəxanada vəfat edib. 
* Savalan Talıblı — Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (2009)

## Mənbə
* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

## İstinadlar
Rafiq Abbasov

**Rafiq Abbasov** () — Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Baş Kadrlar İdarəsinin rəisi, polis general-mayoru.

## Həyatı
Abbasov Rafiq Qoşunəli oğlu 1960-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Şahbuz rayonunun Mahmudoba kəndində anadan olmuşdur. 1988-ci ildə Moskva Ümumittifaq Maliyyə-İqtisad İnstitutunu, 1996-cı ildə Rusiya Federasiyası DİN-in Hüquq İnstitutunu bitirmişdir.

1979–1981-ci illərdə Silahlı Qüvvələrin sıralarında həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 1985-ci ildən daxili işlər orqanlarında xidmət edir, ictimai təhlükəsizlik strukturunda müxtəlif vəzifələrdə işləmişdır.

1996–2001-ci illərdə Sumqayıt ŞPİ-nin rəis müavini, 2001–2002-ci illər ərzində Bakı şəhər Binəqədi RPİ-nin rəis müavini, 2002–2004-cü illərdə Zaqatala RPŞ-nin, 2004–2006-cı illərdə Lənkəran ŞRPŞ-nin rəisi, 2006–2007-ci illərdə DİN-in İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə İdarəsinin rəisi, 2007–2014-cü illərdə isə Bakı şəhər Baş Polis İdarəsinin rəisi vəzifələrində calışmışdır.

2014-cü ilin noyabrından Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Baş Kadrlar İdarəsinin rəisi vəzifəsindədir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyun 2006-cı il tarixli 1545 nömrəli Sərəncamı ilə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 28.12.2007-ci il tarixli 2606 nömrəli Sərəncamı ilə polis general-mayoru xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 iyun 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar
Mərkəzi Frankoniya

**Mərkəzi Frankoniya** (; bav. *Middlfrankn*) Almaniyada Bavariya Federal vilayətinin tərkibində inzibati dairə, Tarixi Frankoniya əyalətinin üç hissəsindən biri

## İnzibati bölgü
*Mərkəzi Frankoniya* rayonlara () və sərbəst şəhərlərə (()) bölünür.

*Rayonlar*:
* Anzbax
* Erlangen-Höhştadt
* Fürt
* Noyştadt-Ayşe
* Nürnberq
* Rot
* Vaysenburq-Qunçenhauzen

*Sərbəst şəhərlərə*:
* Anzbax
* Erlangen
* Fürt
* Nürnberq
* Şvabax

## Əhali
Yuxarı Frankoniya

**Yuxarı Frankoniya** (; bav. *Obafrankn*) Almaniyada Bavariya Federal vilayətinin tərkibində inzibati dairə, Tarixi Frankoniya əyalətinin üç hissəsindən biri.
Aşağı Frankoniya

**Aşağı Frankoniya** (; bav. *Untafrankn*) — Almaniyada Bavariya Federal vilayətinin tərkibində inzibati dairə, Tarixi Frankoniya əyalətinin üç hissəsindən biri.

## İnzibati bölgü
*Aşağı Frankoniya* rayonlara () və  sərbəst şəhərlərə (()) bölünür.

*Rayonlar*:
* Aşaffenburq
* Bad Kissingen
* Hasberqe
* Kitçingen
* Mayn-Şpessart
* Miltenberq
* Rön-Grabfeld
* Şvaynfurt
* Vürçburq

*Sərbəst şəhərlərə*:
* Aşaffenburq
* Şvaynfurt
* Vürçburq
Hakaton

**Hakaton** () — haker neologizmi, proqramçıların birləşərək müxtəlif problemləri həll etdikləri, layihələr hazırladıqları və yarışdıqları tədbirlər silsiləsidir. Sözün mənşəyi ingiliscə "hack" və "marathon" sözləri ilə bağlıdır və "haker marafonu" mənasını verir. Hakatonun əsas məqsədi keçirildiyi müddət ərzində müxtəlif proqramların və alətlərin yaradılması, bununla da proqramçı və hakerlərin öz aralarında rəqabət şəraitində biliklərini yoxlama və yeni biliklər qazanmalarına şərait yaratmaqdır.

## Azərbaycanda
Hakaton hərəkatı Azərbaycanda əvvəli "Baku Google Technology User Group" ilə birgə həyata keçirilmiş, sonra sərbəst fəaliyyətə keçək "Hackathon Azerbaijan" adlı layihə ilə təmsil olunur. Layihənin əsas məqsədi yerli proqramçı və texnologiya həvəskarlarının öz biliklərini yoxlama, bir-birləri ilə yarışma, yeni və praktiki biliklər qazanmasını təmin etməkdir.

Bu layihə çərçivəsində aşağıdakı istiqamətlərdə yarışma və olimpiadaların təşkili nəzərdə tutulur:
* İnformasiya təhlükəsizliyi;
* Android proqramlaşdırma;
* Windows Mobile proqramlaşdırma;
* Veb proqramlaşdırma;
* Veb təhlükəsizlik;
* Chrome üçün proqram əlavələrinin yazılması;
* Google API.
* IoT — Əşyaların İnterneti
* Game Jam — 3D oyun proqramlaşdırması
* Aquahack — Su mövzusunda keçirilən hakaton

Təşkil olunan yarışma və olimpiadalarda qaliblərə qiymətli hədiyyələr verilir. Azərbaycanda Hakatonlar keçirildikdən sonra bir çox dəyişikliklər hiss edilməyə başlandı. Bunlara nümunəolaraq ilk Android Hakatonlardan sonra yaradılmış mobil tətbiqlər, 3D oyunlar, yaradıcı qruplar, şirkətlərin yaradılmasını göstərmək olar.

## Həmçinin bax
* Haker

## İstinadlar
Mədəni Mehmet Nuri Əfəndi

**Mədəni Mehmet Nuri** () —Osmanlı imperiyasının son şeyxülislamı.

## Həyatı
Bütün Osmanlı müəssisələrində olduğu kimi, bu müəssisə də, XVI əsrin son illərindən və xüsusilə XVII əsrdən etibarən yavaş-yavaş tənəzzülə üz tutmuşdur. Beləliklə, tarixi seyri içində keçirdiyi müxtəlif mərhələlərdən sonra nəhayət, şeyxülislam Mədəni Mehmet Nuri əfəndinin (1920–1922), daxil olduğu son Osmanlı kadrı ilə birlikdə istefası nəticəsində şeyxülislamlıq vəzifəsi, Osmanlılarla birlikdə İslam aləmində də ortadan qalxaraq tarixə keçdi.

24 noyabr 1859-cu ildə İstanbulun Üsküdar Sultantəpəsində anadan olub.
Atası 1821–1896-cı illərdə İstanbulda yaşamış və öldüyü zaman "Tədqiqat-i Şər'iyyə Məclisi"nın sədri, Anadolu və Rumeli Qazəsgəri dərəcəli, baş münəccin əl-Hac, es-Seyyid Tarsusizadə Osman Kamil Əfəndi (İstanbuldan)), anası isə Fındıkzadə (Fındıkgil) Şərifə Hatice xanımdır.
İstanbulun Vəfa səmtində böyüyən Mədəni Mehmet Nuri Əfəndi ibtidai təhsilə atası ilə başlamış, Şehzade və Fatih məscidi mədrəsələrini, Mekteb-i Nüvvabı bitirmiş, İstanbul müdərrisi olmuşdur.
Zamanla yüksəldi və Mahreç rütbəsi aldı.
22 yaşında rus maaşı ilə işə başlamış və Osmanlı hüquq təşkilatının müxtəlif qurumlarında tədricən yüksəlmiş və 1912-ci ildə Misirin qazısı olmuşdur.
1912-ci ilin martından 1915-ci ilin avqustuna qədər Qahirədə yaşamış və Misirin qazısı olmuş, daha sonra Adana vilayətinin mərkəzi kadısı vəzifəsinə təyin edilmiş və bir ay sonra istefa edərək qazılıqdan ayrılmışdır.
1920-ci ildə aldığı Anadolu Qazəsgəri rütbəsi ilə defakto qazəsgər olaraq çalışmış, 26 sentyabr 1920-ci ildə Şeyxülislam təyin edilmiş, hökumət istefa verəndə ayrılmış və sonuncu Osmanlı kabineti qurulanda, 1920-ci il noyabrın 4-də yenidən Şeyxülislam təyin olunmuşdur.
1922-ci il noyabrın 1-də Türkiyə Böyük Millət Məclisi sultanlığı ləğv etdikdə sonuncu Osmanlı hökuməti ilə birlikdə istefa verdi və Şeyxülislam səlahiyyətləri sona çatdı.
O, Yüzəlliliklərə daxil olan şəxslərindən biri sayılmayıb, lakin Damat Ferit Paşanın kabinetində olduğu üçün təqaüdü verilməyib.
Həyat yoldaşı Şərifə Haticə Fəhimə xanımdan üç qızı və bir oğlu olub.
Mədəni Mehmet Nuri Əfəndi 29 iyul 1927-ci ildə İstanbul Üsküdar İhsaniyyəsində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xacə Abdullah Ənsari

**Xacə Abdullah ibn Əbu Mənsur Məhəmməd Ənsari** (; ) — Məşhur təsəvvuf alimi.

## Həyatı
Məşhur təsəvvuf xadimi Xacə Abdullah Ənsari 1006-cı ildə Heratın Kuhəndiz qalasında doğulmuşdur. O, Məhəmməd Peyğəmbərin şərəfli səhabəsi Əbu Əyyub Ənsarinin nəslindən idi. Xacə Abdullah Ənsari şəriət elmlərini də mükəmməl bilirdi; buna görə ona Şeyxülislam ləqəbi verilmişdi. Ənsarinin rəvan üsubda qələmə aldığı irfani əsərləri, saf ilahi eşqlə dolu olan münacatları məşhurdur. Ən tanınmış kitabları "Mənazilus-sairin" və Qurani-Kərim təfsiridir.

Təsəvvüf düşüncəsindəki tərbiyənin işləndiyi, dərinləşdiyi və xalqa təqdim edildiyi təkyəyə, zaviyə, xanəgah və dərgah kimi adlar da verilmişdir. İlk təkyənin Rəmlədə (Hicri IV əsrdə) Xacə Abdullah Ənsari tərəfindən yaradılmasından qısa bir müddət keçmiş hər tərəfdə yayılan və daha sonra qurulan Müsəlman dövlətlərin quruluş fəaliyyətlərində olan təkyələr, Türklərin Anadoluya daxil olub oraya yerləşməsində də böyük rol oynadılar.

## Soyu və Firəngi Mahal məktəbi
Əbu İsmayıl Xacə Abdullah Ənsari ibn Əbu Mənsur Bəlxi bin Cəfər bin Əbu Mü'əz bin Məhəmməd bin Əhməd bin Cəfər bin Əbu Mənsur əl-Təəbi'i bin Əbu Əyyub əl-Ənsari.

Xacə Abdullah əl-Ənsarinin törəmələrindən bəziləri Hindistana köçmüş və İslam düşüncəsi, maarif və sufizmin orada yayılmasını təmin etmişlər. Soyundan gələn ən ünlü şəxsiyyətlərdən biri "Qutb-ül Aləm" ləqəbiylə tanınan Şeyx Xacə Əlaəddin Ənsaridir. Məhdum Nizamüddin Ənsari və *Qütb Şahid* Molla Qütbüddin Ənsari bunlardan bir başqalarıdır.

Molla Qütbüddin Ənsarinin soyundan gələn *Şahid* ünlü Firəngi Mahal məktəbini qurmuşdur.

## Farsca kitabları
* Munajat Namah ()
* Nasayeh ()
* Zad-ul Arefeen ()
* Kanz-ul Salikeen ()
* Haft Hesar ()
* Elahi Namah ()
* Muhabbat Namah ()
* Qalandar Namah ()
* Resala-é Del o Jan ()
* Resala-é Waredat ()
* Sad Maidan ()
* Resala Manaqib Imam Ahmad bin Hanbal

## Ərəbcə kitabları
* Anwar al-Tahqeeq
* Zem al-Kalam
* Manāzel al-Sā'erīn
* Kitaab al-Frooq
* Kitaab al-Arba'een

## Türkcəyə tərcümə edilmiş kitabları
* Tasavvufta Yüz Basamak, Çeviren Abdurrezzak Tek, Emin Yayınları, Bursa, 2008

## Avropa dillərində
* A. G. Ravân Farhâdi, Abdullah Ansari of Herat-An Early Sufi Master, Curzon Press, 1996
* Jogendra Sing, The Invocations of Shaikh Abdullâh Ansârî, London, 1939
* L.Morris ve R. Sarfeh, Munâjât: The Intimate Prayers of Khwâjah Abd Allah Ansârî, New York, 1975
* Wheeler M. Thackston, Kwâja Abdullah Ansârî: Intimate Conversations, New York, 1978
* Kwadja Abdullah Ansârî Mystique Hanbalite, Beyrut 1965
* Hundred fields between man and God (Sad Meydan), çev. Münir Ahmed, Lahor, 1983
* Chemin de Dieu, Paris, 1988

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Paris sindromu

**Paris sindromu** (, , *Pari sekoqun*) — Fransanı ziyarət edən turistlərdə, xüsusilə də yapon turistlərində qeydə alınan psixi pozuntu. İlk dəfə 1986-cı ildə Fransada çalışan yapon psixiatrı Hiroaki Ota tərəfindən müəyyən edilmişdir. Mahiyyət etibarilə Stendal və Yerusəlim sindromuna çox yaxındır.

Hər il ən azı 12 yapon turisti Fransa paytaxtını ziyarət etdikdən sonra psixoloqlara müraciət edir. Zərərçəkmişlərin əksəriyyəti yerli sakinlərin aqressiv hərəkətlərindən şikayət edirlər. Xəstələrin üçdə ikisi bir neçə psixoterapiya seansından sonra normal vəziyyətə qayıda bilir. Lakin yerdə qalanlar daha uzunmüddətli müalicə kursuna ehtiyac duyurlar və əksər hallarda onlara kəskin psixoz diaqnozu qoyulur.

Psixoloq Erv Benhamounun fikrincə, yapon turistlərin psixikası Paris kimi şəhərləri ziyarət etməyə hazır deyil. Onlar qonaqpərvərlik görəcəklərini düşünsələr də, bunun tamamilə əksi ilə rastlaşırlar və onların əsəbləri bu cür gərginliyə dözmür.

Yapon dükanlarında müştəri kraldır, halbuki Parisdə satıcılar onlara xüsusi diqqət yetirmirlər. İctimai nəqliyyatda insanlar kobud və soyuqdur, küçə oğurluqları isə vəziyyəti daha da pisləşdirir. Zərərçəkmişlərdən biri şikayətlənir — "Paris bizim üçün arzular şəhəridir. Bütün fransızlar gözəl və zərifdir. Lakin biz onlarla üz-üzə gəldikdə anlayırıq ki, çox yanılmışıq. Biz tamamilə fərqliyik, həm xaraktercə, həm də həyata baxışlarımıza görə."

## İstinadlar
Yuxarı Bavariya

**Yuxarı Bavariya** Bavariya vilayətinin cənubunda yerləşən inzibati dairə. Münhen şəhəri Yuxarı Bavariyanın inzibati mərkəzidir. Əhali sıxlığı 241,77 insan/km²-dir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Yer iyəsi

**Yer iyəsi** — türk, altay və monqol mifologiyalarında ərazi və torpağın qoruyucu ruhu. **Cer (Çer) iyəsi** də deyilir. Eyni mənalı olaraq **Orun (orın, Urun, urine) iyəsi** təbiri də istifadə edirlər. Moğollar **Gazar Ezen** deyərlər. Torpağın qoruyucu ruhudur.

## Xüsusiyyətləri
Hər ərazinin, hər tarlanın fərqli bir iyəsi vardır. Olduqca iri bədənli, uzun boylu və geniş addımlar atan orta yaşlı bir qadındır. Əkili tarlaları qoruyar. Tarla iyəsi adlı başqa bir iye də bənzər xüsusiyyətlərə malikdir. Hər il hasattan əvvəl qurban verilir. Torpağın hər arvadından yaşayır. İlan qılığında torpağı qoruyar. İnanca görə ayı, adının deyildiyini torpaqdan eşidir. Anadoluda yerin qulağı var deyimi də bunu ifadə edir. Ayının yaşadığı yer də torpaq və yeraltıdır. Yer yalnız ayı ilə deyil, qurd, ilan və bənzəri canlılar hətta insan ilə də ünsiyyət qura bilər. Bu inanc ilan, qurd və bənzərləri üçün də etibarlıdır. Şumerlerde də fısıldanan sözü küləyin işttiği və apardığı inancı vardır. Torpağın içində heç bir gizli tutmayacağı istiqamətində bir andı olduğu deyilər, bu səbəblə gizlicə öldürülüb torpağa basdırılan hər kəsin bir şəkildə yerinin olmasını təmin edəcəyi də ifadə edilir.

## Qır iyəsi
Yer iyəsi ilə əlaqəli və bənzər bir varlıqdır. Türk, tatar və altay xalq inancında qır (və ya bozqır) ruhudur. **Gır iyəsi (Kır İyesi)** və ya **Yazı (Cazı)** iyəsi olaraq da deyilər. Monqollar **Dala (Dele) Ezen** deyərlər. Uzun əlli, uzun qollu, uzun barmaqlı, yarı insan, yarı yarı ağac görünüşlüdür. Tek ağaclarda və ya çalılarda yaşayır. Çölləri qoruyar. Çöllərdə başı dərdə girən insanlara kömək edər. Ona çörək qırıntıları və bir dəstə əkin saçı olaraq verilir. Söz eyni zamanda boz rəng mənasına da gəlir.

## Etimologiya
(Yer/Cer/Çer) kökündən törəmişdir. Torpaq. Yer üzü, dünya. Yerləşmək feli ilə düşünüldüyündə, üzərində yaşanan edən deməkdir. Yerçi / Yırçı rəhbər mənasını verər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Maksim Şevçenko

**Maksim Leonardoviç Şevçenko** — (), 22 fevral 1966-cı ildə, Moskva, SSRİ-də anadan olub — Rusiya jurnalisti, televiziya aparıcısı.

## Həyatı
Maksim Şevçenko Leonardoviç 1966-cı il fevralın 22-də Moskva şəhərində anadan olmuşdur. Maxim Şevçenkonun atası geofizik idi. Sovet dövründə aparıcı instutlardan birində çalışmış, ölkə üçün neft və qaz hasil etmişdir. Türkmənistanda, Manşıqlada, Sibirdə və Peçora tarlalarında işləyirdi. Anası 1932-ci il təvəllüdlü əslən Blaqoveşenskdəndir.

Təhsili — 3-cü Alman məktəbini — alman dilini dərindən öyrənən xüsusi məktəbi bitirmişdir. Stanislav Belkovski ilə eyni məktəbdə oxumuşdur. Hərbi xidmətə çağrılmayıb.1990-cı ildə S. Orconikidze adına Moskva Aviasiya İnstitutunu elektron hesablama cihazlarının dizaynı və texnologiyası ixtisası üzrə bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
1993–1991-ci illərdə Radonej-Yasenevo provaslav klassik gimnaziyasında Rusiya və Qərbi Avropa tarixindən dərs demişdir. 1994–1995-ci illərdə Birinci sentyabr pedaqoji qəzetində redaktor işləyib. Rusiya Federasiyası İctimai Palatasının Millətlərarası Münasibətlər və Vicdan Azadlığı Komissiyasının üzvü, dini siyasət və etnik mədəniyyət üzrə eksperti, Rusiyanın ORT telekanalın ictimai-siyasi tok-şousunun aparıcısıdır.

## Ailəsi
Həyat yoldaşı — Nadejda Kevorkova.
Yuxarı Pfalts

**Yuxarı Pfalts** () Bavariya vilayətinin şərqində yerləşən inzibati dairə. Regensburq şəhəri Aşağı Bavariyanın inzibati mərkəzidir.
Şvabiya (dairə)

**Şvabiya** (, ) —  Bavariya vilayətinin yeddi inzibati dairəsindən biri. Auqsburq şəhəri Şvabiyanın inzibati mərkəzidir.

Bavariyanın cənub-qərb hissəsində yerləşir və Avstriya, İsveçrə, Baden-Vürtemberq torpaqları ilə, habelə Bavariya hökumət dairələri olan Yuxarı Bavariya və Mərkəzi Frankoniya ilə həmsərhəddir.

31 dekabr 2015-ci il tarixinin məlumatlarına görə:

* ərazi — 999 335,75 ha; 
* əhali — 1 846 020 nəfər; 
* əhalinin sıxlığı — 184,72 nəfər / km2;
* daxili sular nəzərə alınmaqla torpaq təchizatı — 5413,46 m2 / nəfər.

## Əhalisi

## İnzibati-ərazi bölgüsü















## İstinadlar
Texnogen qəzalar

**Texnogen qəza** () — texnogen obyektdə böyük həcmli qəzalardır ki, nəticədə çoxlu sayda insan tələfatına və hətta ekologi dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Qəza dedikdə müəyyən şərtlər daxilində insanın həyat fəaliyyətinə zərər vura bilən hadisə və proseslər nəzərdə tutulur.

## Mənbə

## Həmçinin bax
* Ekologiya
* Təbiətin qorunması
* Kirlənmə
Vangelis

**Vangelis** (; tam adı **Evangelos Odisseas Papatanassiu**, ; ) — məşhur yunan bəstəkarı, ifaçısı və prodüseri, ilk elektron musiqi ifaçılarından biri. Bir çox məşhur filmlərin o cümlədən, Oskar mükafatı qazanmış "Chariots of Fire", həmçinin "Blade Runner", "1492: Cənnətin fəthi" və "Alexander" filmlərinin bəstəkarıdır.

## Diskoqrafiyası

## İstinadlar
Armonk

**Armonk** — Nyu-Yorkun inzibati bölgülərindən bir. Şimali Kaslda (ing. *North Castle*), Vestçester Ərazisində (ing. Westchester County) yerləşir. 2010-cu ildə əhalisi 4 330 nəfər idi.

## Məşhurluğu

Armonk dünya şöhrətli informasiya texnologiyası şirkəti IBM və bond sığorta şirkəti MBIAnın baş qərargahlarına, eləcə də resığorta şirkəti Swiss Renin Amerika ofisinin qərargahının bu ərazidə yerlə.məsinə görə tanınır.

## İstinadlar
Həzi Aslanov (polis)

**Həzi Arif oğlu Aslanov** () — Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə baş İdarəsinin rəisi, polis general-mayoru

## Həyatı

* Həzi Aslanov 17 Sentyabr 1965-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1986–1988-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələri sıralarında həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. 1989-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir.
* 1989-cu ildən Azərbaycan Respublikası Daxili işlər orqanlarında xidmət edir. 1993–2003-cü illərdə Bakı şəhəri Yasamal rayon polis idarəsinin İstintaq şöbəsinin rəisi, 2003–2005-ci illərdə Bakı şəhər Baş Polis İdarəsinin Təşkilati-İnspektor İdarəsinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır. 
* 2005-ci ilin sentyabr ayından Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin rəisi vəzifəsindədir.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyun 2006-cı il tarixli 1546 nömrəli Sərəncam ilə "polis general-mayoru" xüsusi rütbəsi verilmişdir.

## Təltif və mükafatlar
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 iyun 2008-ci il tarixli 2912 nömrəli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 iyun 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Kolleksiyaçı (film, 1965)

**"Kolleksiyaçı"** () — rejissor Vilyam Uaylerin filmi.

## Məzmun

Filmin süjeti "Kolleksiyaçı" romanı ilə uyğun gəlir.

Pislik və tam dəyərə malik olmamaqdan əziyyət çəkən kiçik klerkin həyatının mənası kəpənək kolleksiyası yığmaqdadır. Lakin bir dəfə onun kolleksiyasına qeyri-adi bir "eksponat" düşür. Bu, onun ümidsiz vurulduğu gözəl tələbə qızdır. Qızı əldə etməyin başqa yolunu görməyən Freddi onu qaçırır və tənha evdə gizlədir. Freddi qıza söz verir ki, bir aydan sonra onu buraxacaq. Freddiyə elə gəlir ki, bu müddət qızın onu sevməsinə kifayət edəcək.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi :** Con Faulz
:**Ssenari müəllifləri :** Stenli Mann, Con Kon
:**Rejissor :** Vilyam Uayler
:**Operatorlar :** Robert L. Sörtis, Robert Krasker
:**Bəstəkar :** Moris Jarr
:**Prodüserlər :** Cud Kinberq, Con Kon

### Rollarda

:Terens Stemp – Freddi Kleqq
:Samanta Eqqar – Miranda Qrey
:Mona Uoşborn – Enni
:Moris Dellimor – qonşu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
**[http://movies.nytimes.com/movie/10231/The-Collector/overview The Collector film profile]* at *[[The New York Times]]*
*
*
Seyid Kazım Rəşti

**Seyid Kazım bin Qasım əl-Hüseyni ər-Rəşti**  (1793–1843) (),  ‎(), —Şeyxiyyə təriqətinin şeyxi, mürşüd, müctəhid.

## Həyatı

Nəbil Zərəndi yazır: "Seyid Kazım hicri 1259-cu ildə ərəfə günü (31 dekabr 1843-cü ildə) çobanın yuxusuna tam uyğun surətdə 60 yaşında vəfat etdi. Onun müqəddəs qəbri şəhidlərin ağasının, yəni İmam Hüseyn-əleyhissalamın məqbərəsinin yanındadır. Onun vəfat etdiyi gün Kərbəlada sanki qiyamət qopmuşdu. Bir il əvvəl hökumət qüvvələrinin hücumu zamanı Kərbəla əhalisinin sığınacağına çevrilmiş evi həmin gün hədsiz kədər və hüzn məkanına dönmüşdü. Onun vəfatı bütün davamçılarını qəm-qüssəyə qərq etmiş, ayrılığı ürəkləri qana döndərmişdi". 

## Əsərləri

İslamın əsası, adətən, «Üsuli-din» adlanan əsərlərdə sərh еdilir. Sеyid Kazım b. Məhəmməd Qasım Hüsеyni Rəştinin (1200/1785-1259/1843) bu mövzuda оlan əsəri  хüsusi maraq dоğurur. 

Müəllif islamın müхtəlif məsələlərinə aid 150-dən çох еlmi əsər yazmışdır. Bu kitabda imanın 5 əəsası şərh еdilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şeyx Əhməd Əhsai

## Xarici keçidlər
Şeyx Əhməd Əhsai

**Şeyx Əhməd Əhsai** (; ) —Şeyxiyyə təriqətinin şeyxi.

## Həyatı
Şeyx Əhməd 1753-cü ildə (hicrətin 1166-cı ilində) Fars körfəzinin qərbində, yəni Ərəbistan yarmadasının Qətif məntəqəsində yerləşən "İhsa" və ya "Lihsa" şəhərində doğulmuşdur. O, 1773-cü (h. q.1186-cı) ildə elm və təhsil əldə etmək məqsədilə Kərbəlaya gəlmiş və orada məşhur şiə alimlərindən olan Ağa Bağir Behbəhani, Seyyid Mehdi Bəhrul-ulum, Şeyx Cəfər Kaşiful-Ğita və bu kimi digər görkəmli şəxsiyyətlərdən dərs almışdır. Fiqh, üsul və hədis elmləri ilə yanaşı tibb, astronomiya, riyaziyyat və bu kimi digər dəqiq elmlərə də yiyələnmişdir. Şeyx İhsai hicri tarixi ilə 1221-ci ildə İrana gələrkən Fətəli şah Qacar tərəfindən səmimiyyətlə qarşılanır, daha sonra Fətəli şahın oğlu Məhəmmədəli mirzə Dövlətşahinin dəvəti ilə Kermana gələrək üç il orada qalır. 1826-cı (h.q.1241-ci) ildə ziyarət məqsədilə Məkkəyə gedir, qayıtdıqda Mədinə yolunda dünyasını dəyişir və elə oradaca dəfn olunur.

## Təlimi
Şeyx Əhməd Əhsainin təlimlərindəki əsas mövzular 12-ci İmam Mehdinin zühuru, İslam Elminin batiniliyi əsas yer tutmuşdur. Şeyxin fikrincə İmam Mehdi haqqında deyilən əlamətlər hərfi yox, rəmzi xarakterlidir. O Həzrətin böyüklüyü, qüdrəti, zənginliyi ruhani xarakterlidir, dünyəvi yox. Yəni "İmam hökmdar kimi gələcək" deyərkən bu dünyəvi hakimiyyət deyil, ruhani hakimiyyətdir. Baxmayaraq ki, hətta İmam zühur edərkən döyülə, söyülə, təhqir, sürgün, həbs oluna bilər, lakin onun möminlərin qəlbindəki hakimiyyəti son dərəcə ucadır.

## Həmçinin bax
* Seyid Kazım Rəşti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Подборка сочинений Шейха Ахмад Ахсаи на H-Bahai Discussion Network
* Шейх Ахмад Ахсаи
Baksinq Günü

**Baksinq Günü** (), bir ictimai bayram və tətil gün, xüsusilə MDB ölkələri, Britaniya, Avstraliya, Yeni Zelandiya və Kanada da. Bu gün Milad bayramının sonrakı günü hər il Dekabrın 26-da qeyd olunur.

## Etimologiya
Baxmayaraq ki bu günün adlandırılmasının əsas səbəbi aydın deyil . ancaq
kökü "box" (qutu) olduğu inanılır ki,Milad bayramının hədiyyələr qutusuna ışarə edir. Keçmişdə, bu gün yoxsul işçilərə hediyə verilərdi.

## Alış-veriş
Britaniya, Kanada ,Yeni Zelandiya və Avstraliyanın bəzi əyalətlərində, Baksinq günü əsasən Amerika Birləşmiş Ştatlarında Şükran sonrakı günü qədər, bir alış-veriş bayramı kimi tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Snopes: The Origins of Boxing Day
* Boxing Day Celebrations
Qavril İlizarov

**Qavril Abramoviç İlizarov** () — cərrah-ortoped, akademik, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Rusiya Elmlər Akademiyasının üzvü.

## Həyatı
Qavril Abramoviç İlizarov 15 iyun 1921-ci ildə Polşada (indiki Belarus ərazisində) yəhudi ailəsində dünyaya gəlmişdir. Doğulandan sonra ailəsi Azərbaycanın Qusar rayonuna köçmüşdür.

1979-cu ildə Lenin mükafatı laureatı olmuşdur. 1981-ci ildə Sosialist Əməyi qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Rusiya Elmlər Akademiyasının üzvü olmuşdur.

1990-larda ABŞ-yə səyahət etmişdir. 71 yaşında, 1992-ci il 24 iyulda ürək tutmasından vəfat etmişdir.

Professor Qələndər Canbaxışov Azərbaycanda İlizarov üsulunun elmi əsaslarla tətbiqi və onun geniş yayılmasının təşkilatçısı kimi tanınır.

## İxtiraları
*İlizarov aparatını ixtira etmişdir.

## Mükafatları
* Lenin mükafatı laureatı (1979)
* Sosialist Əməyi qəhrəmanı (1981)

## İstinadlar
Carlsberg

**Karlsberq** () — pivə istehsalı ilə məşğul olan şirkət. Mərkəzi Danimarkanın paytaxtı Kopenhagen şəhərində yerləşir. 1847-ci ildə Karl Yokobsen tərəfindən təsis edilmişdir.
Burvil

**Burvil** ( ləqəbi, əsl adı **Andre Rober Rembur** ; ) — Fransa aktyoru və estrada müğənnisi.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
* 1941 — Ulduz gəzintisi
* 1945 — Asılmışın ferması
* 1946 — O qədər də gic deyil
* 1947 — Ağılsız studiya
* 1947 — Pəncərədən
* 1947 — Qar kimi ağ
* 1948 — Ovucda qəlb
* 1949 — Pondor kral
* 1949 — Miketta və anası
* 1950 — Madam Yussonun seçdiyi
* 1950 — Divardan keçən
* 1951 — Parisdə rəqs
* 1952 — Normand dəliyi
* 1952 — Bir saniyəyə yüz frank
* 1953 — Üç müşketyor
* 1954 — Versalın sirləri
* 1954 — Aprel balığı
* 1954 — Kadet Russel
* 1954 — Məhəbbət üçbucağı
* 1955 — Husarlar
* 1956 — Parisdən
* 1956 — Mexiko müğənnisi
* 1958 — Səfillər
* 1958 — İkiyanlı güzgü
* 1958 — Texas serenedası
* 1958 — Qəribə bazar günü
* 1959 — Məktəblilərin yolu
* 1959 — Qozbel
* 1959 — Yaşıl madyan
* 1960 — Kapitan
* 1960 — Noel Fortuna
* 1961 — Dünyanın bütün qızılları

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Red Bull

**Red Bull** — enerji bərpa edici alkoqolsuz içki. "Red Bull GmbH" şirkəti tərəfindən istehsal olunur. 140-dan çox ölkədə təqdim olunur. 2019-cu il "Red Bull" 7,5 qutu satışı ilə enerji içkiləri arasında ən yüksək bazar payına sahib olmuşdur.

## Tarixi
"Red Bull" Tailandda istehsal olunan "Krating Daeng" (hərfi tərcümədə qırmızı öküz mənasına gəlir) adlı enerji içkisindən ilham alınaraq meydana gəlmişdir. "Red Bull Energy Drink"in əsası ilk dəfə olaraq avstriyalı işbazlar Ditrix Mateşiç və Çaleo İovidya tərəfindən qurulmuşdur. Onların hər biri $500,000 investisiya ayırmaqla yeni yaranmış şirkətə 49 % mənfəət əldə etdilər. Qalan 2 % mənfəət isə Mateşiçin şirkətə rəhbərlik etməsi şərti ilə oğlu Çaleo Şalemə ötürüldü. Və beləliklə məhsul 1987-ci ildə qazlı içki görünüşündə ilk dəfə olaraq bazara çıxarıldı.

## Tərkibi
**Red Bull** və **Red Bull Sugarfree**:
* Su
* Taurin
* Arginin
* Kofein
* B qrup vitaminlər
* Şəkər
* Qlükoza
* Aspartam
* Natrium sitrat
* Heksoza

## İstinadlar
Danimarka kronu

**Danimarka kronu** - Danimarka, Qrenlandiya və Farer adalarında istifadə olunan pul vahidi. Kron sözü Skandinaviyada geniş yayılmış *krone* sözündən yaranmışdır. Danimarkada 2007-ci ildə infilyasiya 1.5% olmuşdur.
2000-ci ildə ölkədə avrozonaya keçidlə əlaqdər avroya keçid məsələsi gündəmə gəlmişdir. Keçirilən referendum nəticəsində əhalinin böyük bir qismi buna qarşı çıxmışdır. Danimarka maliyyə idarəsinin son illərdə gördüyü işlər nəticəsində *Danimarka kronu* avroya sabitləşdirilmişdir.