open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Üçqardaş dağı (Şahbuz)

**Üçqardaş dağı –** Sahbuz гayonu ərazisində dağ (hünd. 2689 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında zirvə. Erkən Pliosen maqmatizminin törəmələri olan andezit, andezit-dasit və dasitlərdən ibarət subvulkanik kütləyə uyğun gələn konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad sinklinoriumunun Kolanı-Remeşin tektonik blokunun şimal hissəsində yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Zırnel dağı
* Maparax
* Cuğağıl dağı
* Havuş dağı
* Əjdaha dağı

## İstinadlar
Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyi

**Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyi** — Azərbaycan Respublikasının avtomobil yolları təsərrüfatı sahəsində xidmətlər göstərən, balansına verilmiş avtomobil yollarının, habelə körpülərin, tunellərin və digər yol qurğularının layihələndirilməsi, istismarı, bərpası, təmiri, yenidən qurulması və tikilməsini, avtomobil yollarının və yol qurğularının qorunub saxlanılmasını və onların vəziyyətinə nəzarəti, yol infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı digər işləri kompleks şəkildə həyata keçirəm dövlət orqanı.

## Haqqında

"Azəravtoyol" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 mart 2016-cı il tarixli Fərmanı ilə "Azəryolservis" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin adı dəyişdirilərək "Azəravtoyol" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti adlandırıldı.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2017-ci il 18 oktyabr tarixli 1638 nömrəli Fərmanına əsasən Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyi yaradılıb.

## Rəhbər
* Azərbaycan Prezidentinin 21 dekabr 2017-ci ildə imzaladığı sərəncam ilə Saleh Ərşad oğlu Məmmədov Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri təyin edildi. 6 fevral 2026-cı ildə vəzifəsindən azad edildi. 
* 6 fevral 2026-cı ildə Vüsal Nəsirli Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri təyin edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayti
Çolaqlı

**Baqqal**  — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun Cəfərabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Məəgüb

**Məəgüb** - İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında,Sovet dövründə Ellər rayonu (Kotayk, Abovyan) rayonunda kənd. Kəndin adı bəzi mənbədə Muqub olaraq keçir. Kəndin adı 26.12.1968 tarixində dəyişdirilərək Balahovit qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar

* https://www.facebook.com/pg/IrevandaTurkler/photos/?tab=album&album_id=335819319827538
Çalmaxçı

**Çalmaxçı** - İrəvan əyaləti, Qırxbulaq nahiyəsi, İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında,  kənd.
Kəndin adı İrəvan əyalətinin icma dəfdərində Çölməkçi olaraq keçir.

S.Zelinskinin İrəvan şəhərində qeydə aldığı 7 məhəllədən beşinin adı Azərbaycan dilindədir: Təpəbaşı məhəlləsi, Şəhər məhəlləsi (Mərkəz), Xanlıqbağ məhəlləsi, Dəmirbulaq, Dərəkənd məhəlləsi. Burada qeyd edilən Malakan məhəlləsi, adından da göründüyü kimi, vaxtilə İrəvan şəhərinə köçürülmüş malakanlara məxsusdur. Ermənilərin yaşadığı Çolmaqçı məhəlləsi əvvəllər ayrıca şəhərətrafı kənd kimi mövcud olmuş, yalnız 1843-cü ildə İrəvana birləşdirilmişdir. Məqalədə "Nortskiy kvartal" adlandırılan sahə isə Türkmənçay sülh müqaviləsindən sonra İrandan və Türkiyədən köçürülmüş ermənilərin məskunlaşdırılması üçün salınmış yeni məhəllədən ibarətdir.

1879-cu ildə rus arxeoloqu A.İvanovski İrəvan ətrafındakı Çölməkçi kəndində üzərində mixi yazıları olan və Urartu çarı I Argiştinin hakimiyyəti
dövrünə aid mətni əks etdirən bazalt daş aşkar etmişdir

Naxçıvanda Şərur rayonunun Muğancıq kəndi üç tayfadan (Çölməkçi, İrzalı, Məşədiməmmədli) ibarət olmuşdur.

Kəndin adı dəyişdirilərk Nork və ya Norke adlandırılmışdır.

## Əhalisi

## İstinadlar
Təkəlik dağı

**Təkəlik dağı** — Sahbuz гayonu ərazisində dağ (hünd. 2892,5 m). Dərələyaz silsiləsinin suayırıcısındakı Keçəldağ yüksəkliyindən (hünd. 3118,9 m) cənub-şərqə istiqamətlənmiş eyniadlı qolunda zirvə.  Naxçıvançayın Qışlaqsu qolunun mənbə hissəsində, Yuxarı Qışlaq kəndindən 3,5&nbsp;km şimal-şərqdədir. Erkən Pliosen maqmatizminin törəmələri olan andezit, andezit-dasit və dasitlərdən ibarət eyniadlı subvulkanik kütləyə uyğun gələn sıldırım yamaclı, günbəzvari yüksəklikdir. Yamaclarında eyniyaşlı Biçənək lay dəstəsinin andezit, andezit-dasit lavaları və piroklastolitləri və onları yarıb çıxan daha kiçik, eynitərkibli intruziv kütlələr açılır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Batabat-Qanlıgöl əyilməsinin hüdudlarında yerləşir.

## Həmçinin bax
* Dərəşam dağı
* Xarxat dağı
* Qurddağ
* Ağdaban dağı
* Əjdaha dağı

## İstinadlar
Təknə dağı

**Təknə dağı –** Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 1949,0 m). Dərələyəz silsiləsindən cənuba ayrılan eyniadlı qolun suayırıcısında zirvə. Gərməçataq kəndindən 2,3&nbsp;km сənub-şərqdədir. Orta Paleosenin Zeland mərtəbəsinə aid Türkeş lay dəstəsinin bazal konqlomeratlarından təşkil olunmuş cənub-şərq yamacı sıldırımlı, konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz  seqmentinin şimal-qərb qurtaracağında, onun şimal-şərq cinahına aid Yuxarı Buzqov sinklinalının cənub-qərb qanadında yerləşir.
## Həmçinin bax:
* Böyükdüz dağı
* Cuğağıl dağı
* Abdal (dağ)

## İstinadlar
Təndirli dağı

**Təndirli dağı** — Şərur rayonu ərazisində, Dərələyəz silsiləsindən şimal-qərbə ayrılan Saraybulaq qolunun eyni istiqamətli Ağsal şaxəsindən cənub-qərbə uzanan eyniadlı ayrılmasının suayırıcısında, 1649,6 m hündürlüyü olan dağ.

Dağ Arpaçay su anbarının sol sahilində, Şahbulaq kəndindən 1,5 km qərbdədir. Üst Permin Üst Murqab yarımmərtəbəsinə aid Şahbulaq lay dəstəsinin əhəngdaşılarından təşkil olunmuş sıldırım yamaclı, günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Yuxarı Danzik antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir. Yamaclarından şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə və əks-fay qırılmaları keçir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tənənəm dağı

**Tənənəm dağı** – Şərur rayonu ərazisində, Dərələyəz silsiləsindən qərbə ayrılan Rəmlər qolunun qurtaracağında, onun cənub-qərb yamacında, Üst Triasın Karni və Nori mərtəbələrinə aid Tənənəm lay dəstəsinin dolomit və əhəngdaşılarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəkslik (hünd. 1603,0 m). Тənənəm kəndindən 750 m şərqdədir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin cənub-şərq batımı sahəsində müşahidə edilən Biləvə-Qoçuludağ sinklinalının nüvə hissəsində yerləşir. Qərb və şərq yamaclarından submeridional istiqamətli əks-fay üstəgəlmə qırılmaları keçir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tənənəm (dəqiqləşdirmə)

* Tənənəm dağı -  Şərur rayonu ərazisində dağ
* Tənənəm — Azərbaycanın Şərur rayonunda kənd
* Tənənəm piri - Şərur rayonunun ziyarətgah.
Tənənəm piri

**Tənənəm piri** — Şərur rayonunun Tənənəm kəndində orta əsrlərə aid ziyarətgah. Yerli əhali arasında daha çox **Piri-Süleyman** adı ilə tanınır.

## Həmçinin bax
* Tənənəm
* Tənənəm dağı

## İstinadlar
Rustaveli prospekti

**Rustaveli prospekti** () — keçmişdə *Qolovin küçəsi* kimi bilinən, daha sonralar isə orta əsr gürcü şairi olmuş Şota Rustavelinin xatirəsinə adlandırılan Tbilisinin mərkəzi prospektidir.

Prospekt Azadlıq meydanından başlayır və təxminən 1.5 km Kostava küçəsinə kimi uzanır. Rustaveli tez-tez Tbilisinin bir çox hökumət, ictimai, mədəni və biznes binalarının yerləşdiyi hissəyə çıxış üçün əlverişli ara yol hesab edilir. Gürcüstanın keçmiş Parlament binası, Gürcüstan milli Opera Teatrı, Rustaveli teatrı, Gürcüstan milli Elmlər Akademiyası, Kaşveti kilsəsi, Gürcüstan dövlət muzeyi (Gürcüstan milli muzeyinin bir hissəsi) və Tbilisi Biltmor hoteli məhz Rustavelidə yerləşir.

1989-cu ildə on minlərlə gürcü parlament binasından öncə məhz Rustavelidə toplandı. Sovet spetsnaz qüvvələri tərəfindən hücuma məruz qalmış etirazçıların bir hissəsi 9 Aprel faciəsində burada qətlə yetirilmişdir.

2007 və 2011-ci illərdə prospekt anti-hökumət etirazlarının mərkəzi olmuşdur.

## Yaxınlaşma
Tiflis metropoliteni və avtobuslarla buraya gəlmək mümkündür. Bura Tbilisinin ikinci tarixi hissəsi sayılan — Aqmaşenebeli prospektindən sadəcə 1 metro stansiya aralıda yerləşir.

## Rustaveli prospektində həyat
Rustaveli prospekti Azadlıq meydanından başlayır. Rustaveli prospektində ilk bina olan Rustaveli kinoteatrı, Gürcüstanın ən böyük kinoteatrıdır. Kinoteatrın qarşısında keçmiş Parlament binası və gənclik sarayı yerləşir. Kaşveti kilsəsi incəsənət evi ilə incəsənət muzeyinin arasında yerləşir. Rustaveli prospektində bir çox gözel binalar yerləşir; onların arasına Tbilisi Opera Evi və Rustaveli Teatrıda daxildir. Prospekt müxtəlif kafelərlə, mağazalarla, restoranlar və digər əyləncəli məkanlarla doludur. Rustaveli prospekti müasir və 20-ci əsr tikililəri ilə zəngindir. Bura həmçinin bir çox ictimai etirazların və sərgilərin nümayiş olunduğu məkandır. Prospekt Tbilisinin ən turistik və arxitekturaya sahib mərkəzlərindən biridir.

## İstinadlar
Lifan 320

**Lifan 320** — "Lifan" şirkətinin məhsulu olan xırda sinifli avtomobil markası. Quruluşca Mini Hatch modeli ilə eynilik təşkil edən bu avtomobil 2008-ci ildə Pekində keçirilən avtosərgilərin birində ilk dəfə nümayişə çıxarılmışdır. İqtisadi bazara 320 adı ilə çıxarılan model sonradan Lifan 330 kimi şöhrət qazanmışdır.

2009-cu ilin May ayında Pekində keçirilən Çin–Azərbaycan biznes-forumu çərçivəsində Naxçıvan Avtomobil Zavodu və Çinin "CHONGQING LIFAN INDUSTRY (GROUP) IMP. & EXP. CO., LTD." Avtomobil Korporasiyası arasında əməkdaşlıq sazişi imzalandı. Sazişə əsasən, Naxçıvan şəhərində "LİFAN" markalı minik avtomobillərinin istehsalı təşkil olundu.

Hazırda bu maşın Çində, o cümlədən Peru, Rusiya kimi ölkələrin ekspomağaza mərkəzlərində genişmiqyaslı satışa çıxarılmışdır. Lifan 320 Çerkessk şəhərində 2011-ci ildən etibarən Derveys Avtomobil Şirkəti tərəfindən yığılmaqdadır.

## Xüsusiyyətləri
Lifan 320 modeli 1.3 litrlik 4 silindirli yanacaq mühərriki və təkmilləşdirilmiş 66 kilovats enerji təminatı ilə təchiz olunmuşdur. Maksimum sürəti saatda 190&nbsp;km-dir. Sürət yığma tezliyi 14.5 saniyəyə 66 mildir.

## Təhlükəsizlik
2014-cü ilin dekabrında Latın NCAP şirkəti tərəfindən keçirilən test nəticəsində hava yastığının yoxluğu səbəbi ilə 5 ballıq bölgü şkalasında 0 balla nəticələndirilmişdir. Bu hadisə mətbu nəşriyyat orqanlarında öz əksini belə tapmışdır.


Fayl:2010_Lifan_320_rearquarterview.jpg | 2010 Lifan 320 arxa kvartal
Fayl:2010_Lifan_320_enginebayview.jpg | 2010 Lifan 320 1.3L 16V mühərrik
Fayl:2010_Lifan_320_cabinview.jpg | 2010 Lifan 320 kabinet
Fayl:2010_Lifan_320_rear_badging.jpg | Lifan 320 arxa nişanları
Fayl:Lifan 320 facelift.jpg|2013 təkmil modeli
Hidrometeorologiya

**Hidrometeorologiya –** həm meteoroloji, həm də hidroloji rejimlə (buxarlanma, yağıntılar, qar örtüyü və s.) əlaqədar prosesləri öyrənən elm sahəsi.

## Hidrometeoroloji xidmət
Hidrometeoroloji xidmət xalq təsərrüfatını müxtəlif növ meteoroloji, hidroloji və aqrometeoroloji məlumatlarla (hava, dəniz, çay, göl və bataqlıqların vəziyyəti, qısa və uzunmüddətli proqnoz) təmin edən dövlət təşkilatıdır. Bu məqsədlə hidrometeoroloji xidmət atmosfer, quru və dəniz sularının vəziyyətinə nəzarət edən hidrometeoroloji stansiyalar və postlar, 30–40&nbsp;km hündürlüyə qədər havanın temperaturu və rütubətliyini, küləyin sürətini və s. ölçən aeroloji stansiyalar, atmosferin yuxarı təbəqələrini raket-zondlarla tədqiq edən stansiyalar şəbəkəsi yaradılmışdır.

## Hidrometeoroloji stansiya
Hidrometeoroloji stansiya havanın vəziyyəti, okean, dəniz, çay, göl və bataqlıqların rejimini öyrənmək məqsədilə meteoroloji və hidroloji müşahidələr aparan müəssisədir. Gördüyü işlərin növündən asılı olaraq hidrometeoroloji stansiyalar materik, dəniz, çay, göl və bataqlıq stansiyalarına ayrılır. Müşahidələr vahid proqram üzrə təyin olunmuş vaxtlarda aparılır. Bütün iri şəhərlərdə, aeroportlarda, ucqar və gediş-gəliş çətin olan rayonlarda hidrometeoroloji stansiyalar mövcuddur.

## Həmçinin bax
* Hidrologiya
* Meteorologiya
* Meteoroloji xidmət

## Xarici keçid
Hidrometeorologiya fəaliyyəti haqqında

## İstinadlar
Çobangərəkməz

*Çobangərəhməz — Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunda yerləşən kənd.
*Çobangərəkməz (Qırxbulaq) — Qırxbulaq mahalında yerləşən kənd.
*Çobangərəkməz (Şörəyel) — Şörəyel mahalında yerləşən kənd.
Babacur

**Babacur** - İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalında,  kənd.

## Tarixi
1828-1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır.

## Toponimi
Mənbədə kəndin adı Baba Cələcur kimidir  Mənbədə kəndin həm də "Məhəmməd kəndi" adlandığı qeyd olunur (yenə orada). Toponim Baba (ehtimal ki, şəxs adı) və mənası məlum olmayan "Cələcur" sözündən ibarətdir.  

## İstinadlar
Çatqıran

* Çatqıran (Qırxbulaq) — Ellər (Abovyan, Kotayk) rayonunda kənd.
* Çatqıran (Vedi) — Vedi rayonunda kənd.
* Çatqıran (Karbi) — Karbi mahalında kənd.
Likani sarayı

**Romanovlar sarayı** (; ) həmçinin **Likani sarayı** kimi bilinən tikili Gürcüstanın Samtsxe-Cavaxeti bölgəsində yerləşən kiçik şəhər. Tbilisi şəhərindən 160&nbsp;km qərbdə yerləşir. Qış ayları burada mülayim keçir və yay aylarında orta temperatur 20-25 selsidir. Sarayın layihəsi Leon Benua tərəfindən verilmiş və Leopold Bilfeldt tərəfindən Kür çayının sahilində inşa edilmişdir. Bura Rusiya Böyük Şəhzadəsi olmuş Nikolay Mixayloçiv üçün yay sarayı kimi tikilmişdir.

Sovet dönəmində bu saray dövlətin əmlakına keçmiş və İosif Stalində daxil olmaqla bir çox sovet rəsmiləri tərəfindən istifadə edilmişdir. Gürcüstan müstəqilliyini əldə etdikdən sonra bu saray Gürcüstan prezidenti tərəfindən yay mənzili kimi istifadə edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* ABOUT SIGHTS – ROMANOV PALACE IN LIKANI
Tezxaraba (Qırxbulaq)

**Tezxaraba** — İrəvan əyaləti, Qırxbulaq nahiyəsi, İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, kənd.

## Tarixi
İlk dəfə 1590-cı ildən məlumdur. 1728-ci ildən Qırxbulaq nahiyəsində məlumdur
1728-ci ilə aid mənbədə kəndin "Dərviş vələdi İsmayıl" adlı şəxsə məxsus olması göstərilir.

## Əhalisi
1828–1832-ci illərdə kənddə xaricdən gəlmə ermənilər də yerləşdikdən sonra əhali qarışıq yaşamışdır. 1918-ci ildə kəndin azərbaycanlıları qovulmuşdur. XX əsrin 30-cu illərində kənd dağılmışdır.

## İstinadlar
Qızqala (Qırxbulaq)

**Qızılqala** — İrəvan əyaləti, Qırxbulaq nahiyəsi, İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalında, kənd. Kənd 1728 ci ildə Əli Əbdürrəhman oğlunua məxsus olduğu yazılır. Digər adı Ampert. Yaxınlığında, Ambert dağında "Qız qala" qalasının adındandır.

## Əhalisi
1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və xaricdən gələn ermənilər yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://elibrary.bsu.az/books_rax/N_84.pdf
Dizək

**Dizək ** — İrəvan əyaləti, Qırxbulaq nahiyəsi, İrəvan xanlığı, Qırxbulaq mahalı, nda, kənd.

1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Orta fars dilində dizək-"qala" sözündəndir. Dağlıq Qarabağın orta əsrlərdə Dizak mahalının (indiki Cəbrayıl rayonunun ərazisi) adı ilə mənaca eynidir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Adana metropoliteni

**Adana metropoliteni** Adana şəhərində yerləşən, 13 metrostansiyanı özündə birləşdirən və 13.5 kilometr uzunluğa sahib dəmiryolu sürətli yol sistemidir. Saatda 21 min 600 sərnişinin istifadəsinə yararlıdır. Dayanmalar nəzərə alınmaqla başdan sona bütün metrostansiyalar arasındakı məsafə müddəti 21 dəqiqədir. Metropolitenin proyektinin əsası 1988-ci ildə qoyulmuşdur. Metro xidməti səhər 6:00-dan başlayaraq axşam 23:30-a qədər davam edir. Həftəiçi qrafika 10 dəqiqə aralıqla, həftsəonu isə 15 dəqiqə aralıqla fəaliyyət göstərir.

## Adana metropoliteninin xranologiyası
1988-ci ildə Adana metropoliteninin proyekti qurulmuşdur

1996-cı ildə Adana metropoliteninin tikintisinə başlanmışdır

2000-ci ildə ödəniş olmadığından Adana metropoliteninin tikintisi dayandırılmışdır

2006-cı ildə Adana metropoliteninin tikintisinə təzədən başlanmışdır

2009-cu ilin Aprel ayında seçkilər səbəbilə Adana metropoliteninin 8,5 km-lik hissəsi istifadəyə verilmiş ancaq seçkilərdən bir neçə ay sonra istifadəsi dayandırılmışdır

2010-cu ilin May ayında Adana metropoliteninin istifadəyə verilmişdir

## Stansiyalar
thumb|right|İstiqlal metrostansiyası

## Adana metropoliteninin texniki parametrləri
Xətt uzunluğu(gediş-gəliş): 13.5 km

Stansiyalarının sayı: 13

Nəqliyyat vasitələrinin sayı sayı: üçlü qatarlar şəklində 350 nəfərlik 36 nəqliyyat vasitəsi

Tutumu : 660.000 nəfər/gün (2.tur tamamlananda)

Enerji təminatı : 750 V DC

Maksimal sürət : 80 km/saat

Bilet sistemi : Kentkart

Nəqliyyat vasitələrinin maksimal sürəti saatda 80 km, sərnişin tutumu 311 nəfər, uzunluğu 27 metr, eni 2,65 m, kütləsi 41 tondur. Hər üç nəqliyyat vasitəsi bir qatar olmaqla cəmi 12 qatardan ibarətdir.

## İstinadlar
Keyp-Kod kanalı

**Keyp-Kod kanalı** - ABŞ-nin Massaçusets ştatında **Keyp Kod** və **Bazzards körfəzlərini** birləşdirən süni su kanalı. Kanalın böyük bir qismi Bourn şəhərində yerləşir, lakin onun şimal şərq hissəsi Sendviç şəhərciyinin payına düşür. **Skasset Dövlət Çimərlik Qoruğu** kanalın şimal girişi boyunca uzanır. Cənubunda isə Massaçusets Dəniz Akademiyası fəaliyyət göstərir. Kanalın uzunluğu 11&nbsp;km-dir. İlkin təməli 1909-da atılan qurğu 1914-cü ildən fəaliyyətə başlamışdır.

## Faunası
Süni qurğu olmasına baxmayaraq kanalda çox sayda balina və delfinlər yaşayır. Burada yaşayan Şimali Atlantika balinası nəsli kəsilmə təhlükəsi altındadır.

## İstinadlar
Firn

**Firn** () — qar sərhəddindən yuxarıda, buzlağın qidalanma sahəsində düşən qarın günəş şüalarının təsiri altında əriməsi, gecə isə donması nəticəsində əmələ gələn buz kristalları (ölçüsü 5–10 mm-ə qədər). Firn tədricən sıxlaşır, bərkiyir və buzlaq buzuna çevrilir.

## Firn hövzəsi

Firn hövzəsi bərk atmosfer çöküntülərinin gəliri buxarlanmaya və əriməyə sərf edilən miqdardan üstün olduğu, qar sərhəddindən yuxarıda yerləşən sahədir. Firn hövzəsinə buzlağın qidalanma sahəsi də deyilir.

## Həmçinin bax
Buzlaq

## Xarici keçid
Firn

## İstinadlar
Bayandur bəy

**Bayandur bəy** — Bayandur tayfasından olan Ağqoyunlu sərkərdəsi və siyasi xadim.
## Həyatı
Bayandur bəyin haqqında məlumat dövr mənbələrində ya azdır, ya da demək olar ki yoxdur. Bayandur bəy 1469-cu ildəki Mahmudabad döyüşünün, 1471-ci ildəki Ağqoyunluların Gürcüstan yürüşünün və 1473-cü ildəki Otluqbeli döyüşünün fəal iştirakçılardan olmuşdur.

Uzun Həsənin əmri ilə qiyam qaldırmış olan oğlu Bayandur bəyin əli ilə Ərzincanda öldürülmüşdür. Bayandur bəy Uğurlu Məhəmmədin ailəsini də əsir almaq istəsə də bunu bacara bilmədi. Belə ki, Ərzincanda bir şəxs onları qaçıraraq Osmanlı sarayına təhvil vermişdi

Uzun Həsənin 1478-ci ildə ölümündən sonra Yaqub bəyin başçılığı altında Ağqoyunlu sərkərdələri, Bayandur bəy, Süleyman bəy və böyük din adamı Qazi İsa bəy birləşərək Sultan Xəlilə qarşı cəbhə əmələ gətirdilər. Belə vəziyyətdən narahatlıq keçirən Sultan Xəlil, Yaqub bəyə qarşı hərəkətə başladı. İki ordu Xoy çayı yaxınlığında üz-üzə gəldilər. Döyüşdə Sultan Xəlil qüvvələrinin üstünlüyünə baxmayaraq məğlub oldu 

Sultan Yaqub dövründə Ağqoyunluların ən böyük xarici təhlükələrindən biri də Məmlük dövləti idi. Məmlük sultanı Qayıtbəy Uzun Həsənin ölümündən istifadə edərək, Əmir Yaşbəyin başçılığı ilə 100 minlik ordunu Urfanı tutmaq üçün göndərdi. Əmir Yaşbəy 1580-ci ildə Fəratı keçərək Urfanın mühasirəsinə başladı. Bu xəbər Sultan Yaquba çatdıqda. Bayandur bəy, Süleyman bəy Bicanoğlu və Xəlil bəy Bektaşın başçılığı ilə Urfanın müdafiəsi üçün qoşun göndərdi. Qoşunlar Ruha qalası ətrafında üz-üzə gəldilər. Yaşbəy məğlub oldu və öldürüldü.

Sultan Yaqub bəy bu qələbənin şərəfinə İsfahan əyalətini Bayandur bəyə verdi. Lakin o, bundan daha böyük mükafat gözləyirdi və buna görə də 1482-ci ilin əvvəllərində qiyam qaldırdı. Sultan Yaqub onun üsyanını yatırtmaq üçün Sufi Xəlilin başçılığı ilə qoşun göndərdi. Savə yaxınlığındakı Zahir kəndində baş vermiş döyüşdə Bayandur bəy məğlub edildi və öldürüldü.

## Həmçinin bax
* Ağqoyunlular

## Ədəbiyyat
* Həsən bəy Rumlu. *"Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı)".* Kastamonu: Uzanlar, 2017, 661 s.
* Nəcəfli T.H. *"Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında".* Bakı: Çaşıoğlu, 2000. - 198 s.
* Həsən bəy Rumlu.*"Qızılbaşlar tarixi".* Tərcümə və şərhlər M.Ə. Məhəmmədinindir. — Bakı: «Azərbaycan» nəşriyyatı. 1993 —48 s.
* J. E. Woods. 300 Yıllık Türk İmparatorluğu Akkoyunlular: aşiret, konfederasyon, imparatorluk. (tərc. Sibel Özbudun), Milliyet yay, İstanbul, 1993.

## İstinadlar
Amsterdam metropoliteni

**Amsterdam metropoliteni** — Niderlandın Amsterdam şəhəri və ətraf əraziləri əhatə edən nəqliyyat sistemi. Metropoliten 4 xətt, 52 stansiyadan ibarətdir. Xətlərin ümumi uzunluğu 42.5 km-dir.

## İstinadlar
2026 Qış Olimpiya Oyunları

2026-cı il Qış Olimpiya Oyunlarını keçirməyə iddialı şəhərlərin siyahısı.

## İddialı şəhərlər
* , Stokholm və Åre
* , **[[Kortina d’Ampetso]] və [[Milan]]**

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
2028 Yay Olimpiya Oyunları

**2028 Yay Olimpiya Oyunları** Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi tərəfindən 2028-ci ildə ABŞ-nin Los-Anceles şəhərində təşkil edilməsi gözlənilən bir idman oyunudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Stakizm

**Stakizm** — 1999-cu ildə Billi Çayldiş və Çarlz Tompson tərəfindən əsası qoulmuş konseptual sənət əleyhinə olaraq məcazi rəssamlığı təşviq etmək məqsədi daşıyan beynəlxalq bir sənət hərəkatıdır. İlk əvvəl 13 ingilis sənətkar tərəfindən yaradılan qrup 2017-ci ilin mart ayında 52 ölkəyə və 236 qrupa qədər genişlənmişdir.
Lirik abstraksiya

**Lirik abstraksiya** müharibədən öncəki modernist üslublu rəssamlıqda iki əlaqəli, lakin fərqli tendensiyalardan biridir. **Avropa Lirik Abstraksiyası** Paris şəhərində təşəkkül tapmışdır. Bu ad ilk dəfə 1947-ci ildə Jan Joze Merşand tərəfindən işlənmişdir.

Abstrakt Ekspresionizm ilə əlaqəli mücərrəd boyama növünü xarakterizə edən təsviri termin 1940-cı ildən bəri istifadə olunur. Arxeil Qorki kimi tanınmış çoxsaylı ekspresyonist rəssamlar kontekstdə göründüyü kimi lirik abstraktlıqdan istifadə etmişdir.
Silviya Braun

**Silviya Braun** () - amerikalı ekstrasens medium, hipnoterapist və yazıçıdır.

## Həyatı
Yəhudi bir ata və protestant bir ananın qızıdır, ancaq özünə qabiliyyətinin nənəsindən (ana tərəf) Ada Kolendən keçdiyini deyir (nənəsi də ekstrasensdir). Anasının bu mövzuları bir "axmaqlıq" olaraq adlandırmasından ötrü nənəsi ilə daha yaxın olmuşdur.

Özü reinkarnasiyaya inanır və hər kəsin əslində özündən aslı bir ruhani rəhbəru olduğunu, qabiliyyətli olaraq adlandırılan insanların digər insanlardan tək fərqinin öz ruhani rəhbərləri ilə əlaqə qura bilmələri olduğunu diqqətə çatdırır.  
                                
*O biri dünyada həyat* adlı kitabı o biri dünya həyatı ilə əlaqəli ən çox oxunan kitablardan biri olmuşdur.

## İstinadlar
Tiv (illüstrator)

**Tiv** () – koreyalı qadın manqaka və illüstrator. Hal-hazırda Yaponiyanın Saytama prefekturasında yaşayır.

## Works
### Manqalar
**Annyeong! -We are Peanuts-* (2007-2009, Futabasha)
**Bokura wa Minna Ikiteiru!* (2010-2012, Ichijinsha)
**[[Heaven's Memo Pad]]* - Hikaru Suqii (2010-2012, Dengeki Daioh)
**Komori Quintet!* - Hikaru Suqii (2013-2015, Dengeki Daioh)
**[[Masamune-kun's Revenge]]* - Hazuki Takeoka (2012-hazırda, Comic Rex)
**School! Scoop?* (2012-2013, SD&GO!)

### Ranobelər
**Ao Haru!* - Şun Uçida (2012, MF Bunko J)
**Azukete! Jikan Ginkō-cho* - Nobuki İto (2009, Sneaker Bunko)
**Hiru mo Yoru mo, Ryōte ni Akujo-cho* - İko Torimura (2011, Gagaga Bunko)
**Ima, N Kaime no Kanojo* - Garu Kobayashi (2016, Fujimi Shobo)
**Inutsuki-san* - Yosuke Karabe (2009, Square Enix)
**Manga no Kami-sama* - İkko Sono (2015-hazırda, Dengeki Bunko)
**Masamune-kun's Revenge* - Hazuki Takeoka (2013 & 2016, Ichijinsha Bunko)
**Shōjo Kaidan* - Çiya Fucino (2008, Bungei Shunjū)
**Shugei Onna* - Ritsuko Nosaka (2015, TO Books)
**Yoshi Yume ga Kuru!* - Taeko Hiqaşi (2013-2015, Aoi Tori Bunko)

### Personaj dizaynları
**[[Idol Incidents]]*
**[[Two Car]]*

### Digərləri
**[[Eromanga Sensei]]* (Saqirinin illüstrasiyaları; ancaq anime)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı 
* 
*
Luz Lonq

**Karl Lüdviq (Luz) Lonq** - Almaniyanın Berlin şəhərində keçirilmiş 1936 Yay Olimpiya Oyunlarında Almaniyanı təmsil etmiş yüngül atlet və Olimpiya Oyunlarının gümüş medalçısı.

## Erkən illəri
1913-cü ildə Leypsiq şəhərində anadan olmuşdur.

## 1936 Yay Olimpiya Oyunları

## İkinci dünya müharibəsi illərində

## Populyar mədəniyyətdə

2016-cı ildə rejissor Stiven Hopkins tərəfindən çəkilən  1936-cı ildə Berlində keçirilmiş Yay Olimpiya Oyunlarınının 4 qızıl medalçısı məşhur afroamerikalı yüngül atlet Cessi Ouensin həyatından bəhs edən "Yarış" bioqrafik filmində onun Luz Lonqla olan mübarizəsi təsvir olunmuşdur. Filmdə Luz Lonq rolunu aktyor David Kross canlandırmışdır.

## Həmçinin bax
*Cessi Ouens

## İstinadlar
Phyllonorycter caspica

**Phyllonorycter caspica**
 — Phyllonorycter cinsinə aid növ.
Azərbaycanın endemik canlısıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tiso

**Tiso** — Linyphiidae fəsiləsinə aid hörümcək cinsi.

## Növlər
* *[[Tiso aestivus]]* (L. Koch, 1872)
* *[[Tiso biceps]]* Gao, Zhu & Gao, 1993
* *[[Tiso camillus]]* Tanasevitch, 1990
* *[[Tiso golovatchi]]* Tanasevitch, 2006
* *[[Tiso incisus]]* Tanasevitch, 2011
* *[[Tiso indianus]]* Tanasevitch, 2011
* *[[Tiso megalops]]* Caporiacco, 1935
* *[[Tiso vagans]]* (Blackwall, 1834)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vilyam Hört

**Vilyam Hört** (; ) — ABŞ-lı aktyor.

## Həyatı
Altı yaşına qədər atasının təyin edildiyi Quam adalarında yaşayan Uliyam Hört ana-atasının boşanmasıyla birlikdə atasını ziyarət üçün Sudan və Somali kimi yerləri çox kiçik yaşda gəzmə fürsəti tapdı. Bir yaşında olanda anasının III Henri Lüs ilə evlənməsi ilə birlikdə səyyah həyatı birdən-birə dəyişən aktyor, ögey atasının istəyi ilə qatı bir teologiya təhsili görməyə başladı.

Culyardda Con Hausman nəzarəti ilə drama təhsili alan Hörtün intizam problemi olduğu üçün məzun olmadan məktəbdən ayrıldı. Şansını Oreqonda sınamağa qərar verən aktyor Yucin O'Nilin *Gecəyə uzun günlərin səyahəti* adlı səhnəciyi ilə birlikdə ilk səhnə təcrübəsini yaşadı. Bir müddət Aşlend Şekspir Festivalında işləyən Hört 1976-cı ildə buradan Nyu-Yorka keçərək Çevrə Repertuar Birliyində də aktyor olaraq işləməyə başladı.

1976–77 mövsümü içərisində səhnələnən *Mənim həyatım* adlı səhnəcikdəki performansıyla Obie mükafatının sahibi olan aktyor 1980-ci ildə kamera qarşısına keçdi. *Dəyişdirilimiş dövlətlər* adlı filmdə canlandırdığı öz üstündə təhlükəli təcrübələr aparan alim rolu ilə müsbət rəy aldı. Sonrakı il Lourens Kezdanın *Bədən istliyi* adlı neonuar erotik triller hiyləgər bir qadınla xəstəlikli bir əlaqədə olan bir hakimi canlandırdı. 1983-cü ildə Kezdan ilə ikinci dəfə bir yerə gələn *Böyük xəyal qırıqlığı* adlı faciəvi komediya janrındakı filmdə intihar edən dostunun yası ilə əlaqədar lisey dostlarıyla təkrar bir yerə gələn narkoman bir Vyetnam əsgərini canlandırdı.

1985-ci ildə rol aldığı Ektor Babenkonun *Hörümçək qadının öpüşü* adlı filmdə canlandırdığı Latın Amerika həbsxanasında məhkum olan homoseksual vitrin dizayneri rolu ilə Ən yaxşı kişi roluna görə Oskar mükafatının sahibi oldu. Karyerası ərzində çox fərqli rolları təsir edici və də real bir üslubla canlandıran aktyor 1986-cı ilin filmi *Kiçik tanrının övladların*dakı müəllim və 1987-ci ilin filmi *Televiziya xəbərləri*ndəki televiziya aparıcısı rolu ilə iki dəfə daha Oskara namizəd göstərildi.

Ən az sinema qədər teatr sahəsində də bir ad olan Vilyam Hört bu günə qədər yetmişin üzərində oyunda rol aldı. Bunlardan Devid Rabenin *[[Hurlyburly]]* adlı səhnəciyi aktyora Toni mükafatı namizədliyi gətirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tiso camillus

**Tiso camillus**
 — Tiso cinsinə aid hörümcək növü.
Azərbaycanın endemik canlısıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Metropolitan İşçi Şurası

**Metropolitan İşçi Şurası** - 1855-ci ilin mart ayında London Şəhristanı Şurasının qurulmasına qədər 1855-ci ildən London hökumətinin əsas idarəedici orqanı olmuşdur. Qurumun əsas məsuliyyəti uğur qazanan Londonun sürətlə böyüməsi ilə başa çatmasını təmin etmək və infrastruktur yaratmaq idi. O, seçilmiş orqan deyildi, təyin olunmuşdu. Hesabatlılığın olmaması, xüsusilə sonrakı illərdə, korrupsiyaya meyilliyi artırmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
London Şəhər Şurası

**London Şəhər Şurası** 1889-1965-ci illər arasında Londonun Şəhristanı üçün əsas yerli hökumət orqanı idi və Londonda ümumi bələdiyyə orqanı birbaşa seçilirdi. Şura bu gün daxili London olaraq bilinən ərazini əhatə edir və sonradan Böyük London Şurası ilə əvəz edildi. London şəhər Şurası dövrünün ən böyük, ən əhəmiyyətli və ən iddialı ingilis bələdiyyə orqanı idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kemp Torpağı

**Kemp Torpağı** — Kemp dənizi sahili boyunca uzanan ərazi.

## Ədəbiyyat
* William J. Mills: *Exploring Polar Frontiers: A Historical Encyclopedia.* ABC-Clio, Santa Barbara 2003, S. 342, ISBN 978-1-57607-422-0.
Əhməd Arslan xan

** Əhməd bin Harun xan Qaraxani** () — Şərqi Qaraxanilər dövlətinin xaqanı. 1102. ildə atası II Harun Buğra xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir. Hakimiyyəti illərində Qaraxanilər dövləti Abbasi xəlifəsi ilə əlaqələr qurulmuşdur. Xəlifə Mustahzırbillah (1094–1118), Əhməd Arslan xanın istəyi ilə xütbə oxuyub, onu "Nüruddevle" adlandırmışdır. 1128. ildə Qaraxitaylar dövlətini Qaşqar şəhəri yaxınlığında məğlub edən Əhməd Arslan xan, onların qərbə irəlləməsinin qarşısını aldı.

## İstinadlar
II İbrahim Buğra xan

** İbrahim bin Əhməd xan Qaraxani** () — Şərqi Qaraxanilər dövlətinin xaqanı. 1130. ildə atası Əhməd Arslan xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir. Hakimiyətini gücləndirmək və ara müharibələri bitirmək məqsədilə Qaraxitaylar dövlətindən kömək aldı və onların vasalına çevrildi. Qaraxitaylar dövləti, Balasaqunu işğal etdikdən sonra paytaxt Qaşqar şəhəri oldu. Qaraxitaylara üsyan edən Qarluqların üsyanını yatırtmaq üçün onu göndərdilər. 1158. ildə öldürülən II İbrahim Buğra xanın yerinə oğlu III Məhəmməd Buğra xan ve sonra da nəvəsi II Yusif Tamğaç xan keçdi.

## İstinadlar
Malatya döyüşü

**Malatya döyüşü** — 1473-cü il avqustun 1-də Malatyada Ağqoyunlularla Osmanlılar arasında döyüş baş verdi. Uzun Həsənin seçdiyi taktika nəticəsində Ağqoyunlu süvariləri Osmanlı qoşunlarının zərbə qüvvəsini aldadıb Fəratın sol sahilinə çəkildilər və II Mehmed məğlub oldu. Osmanlı sultanı zabitlərindən birini sülh bağlamaq üçün Ağqoyunlu hökmdarının yanına göndərdi. Lakin Ağqoyunlu hökmdarı bu təklifi qəbul etmədi və Tərcan istiqamətində hərəkətə başladı.

## Tarixi
1472-ci ilin baharında Osmanlılara qarşı müharibəyə başlamış Ağqoyunlu dövləti döyüş əməliyyatları keçirərək Tokatı, Qeysəriyyəni, Aksarayı və Akşehiri zəbt etdi və Qaramana daxil oldu. Lakin əsas qüvvələrdən ayrı düşmüş, yorğun Ağqoyunlu süvariləri Beyşehir gölü yaxınlığında ağır məğlubiyyətə uğradılar. Qışın düşməsi ilə əlaqədar olaraq hər iki tərəf əməliyyatı dayandırdı. II Mehmed Uzun Həsənə məktub göndərdi. 1473-cü ilin baharında ona qarşı səfərə çıxacağını bildirdi.

1473-cü ildə Fərat sahilində iki ordu qarşı-qarşıya gəldi. Ağqoyunlu ordusunun sayı 70 min, Osmanlıların sayı isə 100 min təşkil edirdi. Uğurlu Məhəmməd ordunun mərkəz hissəsinə rəhbərlik edirdi. Döyüş başlamamışdan əvvəl o, 10 min süvari ilə Osmanlılara qarşı pusqu qurmuşdu. Osmanlı sərkərdəsi Xassə Murad 40 min nəfər ilə hücuma başladı. Elə ilk hücumdan Uğurlu Məhəmmədin pusqusuna düşən Osmanlı qoşunu mühasirəyə alındı. Beləliklə aldadılan və çayın sol sahilinə keçərək məğlub olan Osmanlı qoşunu 40 min itki verdi və geri çəkildi. Ömər bəy və bir neçə Osmanlı sərkərdələri əsir alındılar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Həsən bəy Rumlu. *"Əhsənüt-təvarix (Tarixlərin ən yaxşısı)".* Kastamonu: Uzanlar, 2017, 661 s.
* Nəcəfli T. H. *"Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin tarixi müasir türk tarixşünaslığında".* Bakı: Çaşıoğlu, 2000. — 198 s.
* Nuriyeva İradə Tofiq qızı. *"Azərbaycan Tarixi (ən qədim zamanlardan–XXI əsrin əvvəllərinədək)".* – Bakı: Mütərcim, 2015. – 336 səh.

## Həmçinin bax
* Otluqbeli döyüşü

## Xarici keçidlər
* Ağqoyunlu-Osmanlı qarşıdurmasının səbəbləri — Uzun Həsənin Malatya zəfəri
Caloptilia

**Caloptilia** — Gracillariidae fəsiləsinə aid cins. Cinsə 300-dən çox növ daxildir. bunun 100 növü Palearktika zonasında yaşayır. Bəzi növləri zərərvericidir.

## Təsviri

## Qidalanması

## Çoxalması

Caloptilia alchimiella ill.JPG|*[[Caloptilia alchimiella]]*
Caloptilia elongella.JPG|*[[Caloptilia elongella]]*
Caloptilia hemidactylella ill.JPG|*[[Caloptilia hemidactylella]]*
Caloptilia roscipennella.JPG|*[[Caloptilia roscipennella]]*
Caloptilia semifascia.JPG|*[[Caloptilia semifascia]]*
Caloptilia semifascia larva.JPG| *[[Caloptilia semifascia]]* tırtılı
Caloptilia stigmatella.JPG|*[[Caloptilia stigmatella]]* 


## Növlər

## Həmçinin bax
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fərrux

**Fərrux** — kişi adı.

* Fərrux bəy — Səfəvilər dövründə yaşamış rəssam 
* Fərrux bəy Vəzirov — Bakı Şəhər Dumasının üzvü, mühəndis, xeyriyyəçi 
* Fərrux ağa Qayıbov — ilk azərbaycanlı hərbi təyyarəçi
* Fərrux Rüstəmov — professor
* Fərrux Zakirov — Özbək və sovet estrada müğənnisi, bəstəkarı və aktyoru 

;Yaşayış məntəqələri
* Fərrux (Xocalı) — Azərbaycanın Xocalı rayonunda kənd
* Fərrux (Dərəçiçək) — Qərbi Azərbaycanın Dərəçiçək nahiyəsində kənd
Eşşəkquduran

**Eşşəkquduran** — İrəvan əyalətinin, Abaran nahiyəsində, İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda kənd.

## Tarixi
XVIII əsr erməni katalikosu və salnaməçisi İrəvanlı Simeon Keçaris monastrına məxsus kəndlər arasında Təkəlik və Eşşəkquduran kəndlərinin adlarını çəkmişdir. Keçaris monastrına məxsus olan Eşşəkquduran kəndi 1728-cil tarixli Osmanlı mənbəsinin məlumatına əsasən İrəvan əyalətinin Abaran nahiyəsində(6, s.194), xanlıqlar çağında isə İrəvan xanlığının Dərəçiçək mahalında qeydə alınmışdır.(Şopen). Bu kəndin adı İrəvan vilayətində Pəmbək dağ silsiləsinin zirvələrindən biri olan Eşşəkquduran dağının adındandır. Toponim "oşiq" və "kudur" sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Buryat-monqol dillərində oşiq "külək tərəfindən çox aşınmış dağ suxuru", türk dillərində kudur "Dalğavari dağ silsiləsi" anlamındadır.(3, s.245).

Əli Ömər oğlunun adına olan timar. Eşşəkquduran kəndi. Gəlir: 3.000 ağça Kənd 1828-ci ildə dağıdılmışdır.

## İstinadlar
Toğluqaya dağı

**Toğluqaya dağı –** Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 2905,8 m).  Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Camal yüksəkliyinidən (3204,3 m) qərb istiqamətdə ayrılan eyniadlı  qolun suayırıcısında zirvə. Nursuçayın mənbə hissəsində, Nursu kəndindən 7&nbsp;km şərq-cənub-şərqdədir. Alt Pliosen yaşlı Biçənək lay dəstəsinin andezit, andezit-dasit, bazalt lavaları və piroklastlarından təşkil olunmuş, yamacları sıldırımlı günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Toğluqaya-Üçqardaş maili əyilməsinin hüdudlarında yerləşir. 

## Həmçinin bax:
* Naxçıvan
* Abdal (dağ)
* Acıçeşmə dağı
* Ağqaya
* Cindağ (Şahbuz)
	

## İstinad:
Toğluca silsiləsi

**Toğluca silsiləsi** — Culfa rayonu ərazisində alçaqdağ silsiləsi. Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərbə ayrılan Dəmirlidağ-Göydağ qolunun qurtaracağına cavab verir sıldırınlı tirədir. Qaradərəçayın orta axınının sağ sahilindən başlayaraq şimal-qərb istiqamətində 5&nbsp;km-dək uzanır. Ən yüksək zirvəsinin hünd. 1200,2 m-dir. Suayırıcısı və şimal-şərq yamacları Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinin terrigen-çökmə, cənub-qərb yamacları isə Alt Eosenin terrigen və vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Darıdağ-Aza qalxımının geniş şimal-şərq qanadını mürəkkəbləşdirən ikinci dərəcəli eyniadlı maili antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tutmaşen

**Tutmaşen** -İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında,   indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd.

## Tarixi
1886-cı ilə aid məlumatda kənddə ermənilərin yaşadığı göstərilir 

## İstinadlar
Təpələr dağı

**Təpələr dağı** — Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 987,4 m). Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb ətəyində, Dəmirlidağ-Göydağ qolunun davamında yerləşən Darıdağ (Dağüstü) silsiləsinin  cənub-şərq istiqamətli Pilələr qolunun   şərq yamacında zirvə. Dizə kəndindən  1,2&nbsp;km cənub-qərbdədir. Üst Paleosenin Tanet mərtəbəsinə aid Ordubad lay dəstəsinin terrigen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş  günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid  Darıdağ-Aza qalxımının  geniş şimal-şərq qanadını mürəkkəbləşdirən ikinci dərəcəli Dizə antiklinalının cənub-qərb qanadında  yerləşir.

## Həmçinin bax
* Cuğağıl dağı
* Ağdaban dağı
* Ağnaqtəpə

## İstinadlar
Alapars

**Alapars** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indi Axta (Razdan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 18 km cənub-qərbdə, Zəngi (Razdan) çayının sahilində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Kənd XVIII əsrdə İrəvan xanlığının Dərəçiçək mahalının tabeliyində olmuş, xanlıq ləğv edildikdən sonra XIX əsrin əvvəllərində yaradılan İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasının inzibati-ərazi bölgüsünə daxil edilmişdir. 1930-1964-cü illərdə Axta (Razdan) rayonunun tərkibində olmuş, 1964-cü ildə Sevan rayonunun tabeliyinə verilmişdir. Bir ildən sonra yenidən Axta (Razdan) rayonuna qaytarılmışdır.

Toponim rəng bildirən ala sözü ilə bars türk etnonimi əsasında formalaşmışdır.

Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kəndin köklü sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Ermənilər buraya 1829-30-cu illərdə İranın Xoy, Maku, Türkiyənin Salmas, Van, Alaşkert vilayətlərindən köçürülmüşdür. 1829-cu ildə kəndə İrandan 83 erməni köçürülmüşdür. 1831-ci ildə kənddə 182 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1840-50-ci illərdə azərbaycanlılar sıxışdırılaraq tarixi-etnik torpaqlarından çıxarılmış və kənd tam ermənilərin yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Sərincan

**Sərincan** — İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd.
XIX əsrin ortalarından sonra kənd barədə mənbələrdə məlumat yoxdur.

## İstinadlar
Toğlugədik aşırımı

**Toğlugədik aşırımı** - Ordubad rayonu ərazisində dağ aşırımı (hünd. 2684,0 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Səfərdərə yüksəkliyindən (3826,4 m) cənub-qərbə ayrılan Xoşkeşin qolunun suayırıcısında gəzdək. Parağaçay qəsəbəsindən 3&nbsp;km şərqdədir. Mehri-Ordubad batolitinin Üst Eosen yaşlı qabbro, qabbro-diorit, mansodiorit, qranosiyenit və monsoqranodioritlərindən təşkil olunmuş massivin denudasiyası nəticəsində əmələ gəlmişdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb cinahında, Kilit-Ağrıdağ antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir. 

## Həmçinin bax
* Abdal (dağ)
* Xarxat dağı
* Eşşək-meydanı aşırımı
* Biçənək aşırımı

## İstinadlar
Topdağ (Babək)

**Topdağ** — Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 786,6 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyinin cənub-şərqində, Naxçıvan düzü sahəsində, Araz su anbarının  sahilindəki alçaq burunu əmələ gətirən zirvə. Qaraçuq qəsəbəsindən 1,75&nbsp;km qərbdədir. Üst Pleystosenin allüvial-prolüvial çöküntülərdən təşkil olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma  çökəkliyinin cənub-qərb cinahında yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Qapıcıq dağı
* Elti dağı
* Maparax
* Ağdağ (Ordubad rayonu)
* Ağsal dağı

## İstinadlar:
Ulaşıq

**Ulaşıq**, **Üləşik**, **Ulya Şeyx** — İrəvan əyalətinin, Dərəçiçək nahiyəsində, İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, Ermənistan SSR, Razdan rayonunda, indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd.

## Tarixi
Maymax dağının ətəyində, Töykəli kəndi yaxınlığında yerləşirdi.

Kənd ötən əsrin 30-cu illərində ləğv edilib.

## Əhalisi
Azərbaycanlılar yaşamış kəndin Azərbaycanlı əhalisi 1831-ci ildə 66, 1905-ci ildə 425, 1914-cü ildə 733, 1931-ci ildə 302 nəfər olub. Əhalinin 2 dəfə azalması 1918-1920-ci illər soyqırımının təzahürüdür. 

## İstinadlar
Qomadzor

**Qomadzor** — İrəvan əyalətinin, Dərəçiçək nahiyəsində, İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, Ermənistan SSR, Sevan rayonunda, indiki Ermənistan Respublikası Geğarkunik mərzində kənd

## Tarixi

## Əhalisi

## İstinadlar
Türkeş dağı

**Türkeş** **dağı** – Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 1409,2 m).  Dərələyaz silsiləsinin suayırıcısındakı Qaraquş yüksəkliyindən (2600,5 m) cənub-şərqə ayrılan Dərələyəz-qapısı qolunun şərq istiqamətli şaxəsi olan Girdəsər silsiləsinin  suayırıcısında zirvə. Türkeş kəndindən 1&nbsp;km cənub-şərqdədir. Orta Eosenə aid Paradaş lay dəstəsinin çökmə və vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş sıldırım yamaclı qayalıqdır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Mərəlik-Göynük sinklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir. Cənub-qərb yamacı boyu şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılma pozulması keçir.

## Həmçinin bax:
* Elti dağı
* Gendərə
* Gəlinqaya
* Cindağ (Şahbuz)
* Almalıdağ

## İstinadlar
Toydaş dağı

**Toydaş dağı** – Вabək rayonu ərazisində dağ (hünd. 1312,7&nbsp;m). Naxçıvan dağarası çökəkliyini şimal-şərqdən hüdudlandıran Qaracalal-Qızılboğaz tirəsinin suayırıcısında zirvə. Sirabçayın sağ sahilində, Sirab kəndindən 1,3 km şimal-şərqdədir. Üst Oliqosenin Xatt mərtəbəsinə aid Darıdağ lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarını yarıb çıxan Alt Miosen yaşlı andezit-dasit və kvarslı andezit tərkibli ekstruziv günbəzdir. Cənub-qərb və şimal-şərq yamaclarında iki daha kiçik, eynitərkibli maqmatik kütlə açılır, həmçinin şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılma pozulmaları izlənilir. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq kənarında müşahidə edilən Sirab sinklinalını şimal-şərqdən hüdudlandıran Naxçıvan dərinlik fay qırılmasının yatan qanadında yerləşir.

Konusvari formadadır, subvulkandır.

## Həmçinin bax
* İlandağ
* Biçənək aşırımı
* Elti dağı

## İstinadlar
Tülkütəpə dağı

**Tülkütəpə dağı** – Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 976,2 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyinin şimal-şərq cinahında, Qahab kəndindən 2,5&nbsp;km cənubdadır. Orta Pleystosenin allüvial-prolüvial çöküntülərindən təşkil olunmuş alçaq və yastı təpədir. Cənub-şərq yamaclarında Orta Miosenin Karaqan regiomərtəbəsinə aid Payız lay dəstəsinin terrigen-çökmə süxurları açılır. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Saltaq-Kotandağ antiklinalının geniş cənub-qərb qanadında yerləşir. 

## Həmçinin bax:
* Gədikdağ
* Alçalıdağ
* Xarxat dağı
* Xəzəryurd dağı
* Əyridağ

## İstinadlar
Ayçınqıl

* Ayıçınqılı/Ayıçınqıllı — Kəlbəcər rayonu ərazisində Qarabağ yaylasında dağ. 
* Ayçınqıl dağı
* Ayçınqıl aşırımı
* Ayçınqılçay
Çaxmaqlı (dağ, Ordubad)

**Çaxmaqlıdağ** — Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 2018,6 m). Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərbə ayrılan Dəmirlidağ-Göydağ  qolunun cənub istiqamətli Gəvək şaxəsində, Qaradərə-Gilançay suayırıcısında zirvə. Ələhi kəndindən 1&nbsp;km-dək cənub-qərbdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Biləv lay dəstəsinin maili yatan vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş kəsik konusa bənzər yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən  Başkənd  antiklinalının  tağ hissəsində  yerləşir.

## Həmçinin bax
* Almalıdağ
* Xarxat dağı
* Keçəltəpə
* Arısu
* Güllüdağ
* Gədikdağ

## İstinadlar
Dabaqlı dağı

**Dabaqlı dağı** — Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 2046,4 m). Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərbə ayrılan Dibəklidağ qolunun yamacında Ərəfsəçay-Gəvikçay (Əlincəçayın sağ qolları) suayırıcısında zirvə. Orta Eosenin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Duzdağ tirəsi

**Duzdağ tirəsi** – Babək rayonu ərazisində, Naxçıvan dağarası çökəkliyinin mərkəzi hissəsində yerləşən Duzdağ platosunun şərq kənarında, Cəhriçayın sağ sahilindədir. Cənuba doğru istiqamətlənmiş tirənin şərq yamacı çox meyillidir. Ən yüksək zirvəsinin hündürlüyü 1342,0 m-dir. Üst Pleystosenin çaqıl və konqlomeratları ilə örtülmüş Üst Miosenin Sarmat regiomərtəbəsinə aid Duzdağ lay dəstəsinin duzsaxlayan çökmə süxurlarından təşkil olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin geoloji quruluşunda mühüm rol oynayan Duzdağ sinklinalının şimal-qərb qanadına uyğun gəlir. 

## Həmçinin bax
* Ağdaban dağı
* Xarxat dağı
* Bərdidaş dağı

## İstinadlar
Əlikoma dağı

**Əlikoma dağı** – Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1630 m). Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb yamacındadır.

## Həmçinin bax
* Ağdaban dağı
* Xarxat dağı
* Bərdidaş dağı

## İstinadlar
Ərindərə dağı

**Ərindərə dağı** – Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd.1360.0 m). Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb yamacındadır.

## Həmçinin bax:
* Zırnel dağı
* Maparax
* Cuğağıl dağı
* Havuş dağı
* Əjdaha dağı

## İstinadlar
Arvan dağı

**Arvan dağı** — Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 1280,0 m). Müasir relyefda iki konusvari yüksəklik əmələ gətirir.

El arasında digər adı **ƏRVAN dağı** kimi tanınır.

## Həmçinin bax
* Gədikdağ
* Alçalıdağ
* Xarxat dağı
* Xəzəryurd dağı
* Əyridağ

## İstinadlar
Ayçınqıl dağı

**Ayçınqıl dağı** — Ordubad rayonu ərazisində, Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında, Vənəndçayın mənbəyində dağ (hünd. 3707,0 m). Mehri-Ordubad] batolitinin Üst Oliqosen-Alt Miosen yaşlı porfirvari-qranitoid formasiyasına aid kvarslı siyenit-dioritlərdən təşkil olunmuş yamacları sıldırımlı konusvari zirvədir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb cinahında yerləşir. Ətrafında şimal-şərq istiqamətli eyniadlı dərinlik qırılması və onun şaxələri müşahidə olunur.

Yerli əhali dağə Ay-çonqal dağı da adlandırır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax:
İslandiya Prezidenti

**İslandiya Prezidenti** — 1944-cü ildə Danimarkadan müstəqilliyini qazanan İslandiyanın, dövlət başçısı. İslandiya Prezidenti, İslandiya Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanıdır. İslandiya Prezidenti vəzifəyə, İslandiya Konstitusiyasının müvafiq maddələri ilə təyin olunur.

2016-cı ilin 1 avqust tarixində vəzifəni, Halla Tomasdottirr icra edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kəmçi dağı

**Kəmçi dağı** və ya **Kəmki dağı** ― Azərbaycan Rüspublikasının Ordubad rayonu ərazisində dağ.

Şumer mənşəli qədim əfsanəyə görə, guya dünya daşqını baş vermiş, Nuh Peyğəmbər gəmisi ilə üzüb Gəmiqaya dağı ərazisinə çatmışdır. Burada suyun səviyyəsi çox hündürə qalxdığı üçün Gəmiqayanın zirvəsi belə görünməz olduğundan gəmi zirvəsindən ötüb keçərkən ona toxunub bərk silkələnmişdir. Lakin Nuh peyğəmbər bundan narahat olmayıb demişdir ki, bu, "kəmçi qaya", yəni kəm, kiçik qayadır.

Ordubaddan cənubda, Arazın sağ sahilində (Cənubi Azərbaycanda) də Kəmçi adlı dağ var.

## Həmçinin bax
* Gədikdağ
* Alçalıdağ
* Xarxat dağı
* Xəzəryurd dağı
* Əyridağ

## İstinadlar
III Məhəmməd Buğra xan

** Məhəmməd bin İbrahim xan Qaraxani** - 
Şərqi Qaraxanilər dövlətinin  xaqanı. 1156. ildə  atası II İbrahim Buğra xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.
Qalaiçi dağı

**Qalaiçi dağı –** Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 1362,0 m). Zirvəsi orta əsrlərə aid qala divarları ilə əhatə olunmuşdur. 

## Həmçinin bax:
* Abdal (dağ)
* Cuğağıl dağı
* Bəzəkli dağı
* Bağırsaq dağı

## İstinadlar
Qaratorpaq dağı

**Qaratorpaq dağı** – Şahbuz   rayonu ərazisində dağ (hünd. 2903 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcında  zirvə. Günbəzvarı formadadır. Tektonik cəhətdən Ordubad sinklinoriumunun Kolanı-Remeşin tektonik blokunun şimal hissəsində yerləşib, Erkən Pliosen vulkanizminin andezit-dasit tərkibli subvulkan fasiyasının törəmələrindən təşkil olunmuşdur. 

## Həmçinin bax
* Qapıcıq dağı
* Elti dağı
* Maparax
* Aqlar silsiləsi
* Ağsal dağı

## İstinadlar
Qırxlardağ 2

**Qırxlardağ** - Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 3175,3 m).  Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb istiqamətli Dəmirlidağ-Göydağ qolunun başlanğıc hissəsinin  suayırıcısında zirvə. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid Biləv lay dəstəsinin andezitli porfirit lavalarından təşkil olunmuş,  şimal-qərb və cənub-şərq yamacları sıldırımlı konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-şərq qurtaracağında müşahidə edilən Əyridağ sinklinalının şimal qanadında yerləşir. Yamaclarından şimal-şərq istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılmaları keçir.

## Həmçinin bax:
* Qız-gəlin dağı
* Abdal (dağ)
* Elti dağı
* Ağaverdi dağı
* Qapıcıq dağı

## İstinadlar