open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Syukuro Manabe

**Syukuro Manabe** () – yapon-amerikalı klimatoloq, iqlimin və onun dəyişikliklərinin hesablama modelləşdirilməsi üzrə görkəmli mütəxəssis, bu sahədə kompüter modelləşdirməsinin qabaqcıllarından biri və 1970-ci illərdə qlobal istiləşməni öyrənməyə başlayan ilklərdən biridir. Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (2021il).

## Həyat yolu
1953-cü ildə bakalavr, 1955-ci ildə magistr və 1958-ci ildə meteorologiya üzrə doktorluq dərəcəsini Tokio Universitetində almışdır. 1958–1963-cü illərdə Milli Hava Xidmətində tədqiqatçı meteoroloq kimi çalışdı. 1963–1997-ci illərdə Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının (NOAA) Laboratoriyasında baş elmi meteoroloq vəzifəsində çalışmışdır. 1968–1997-ci illərdə o, eyni zamanda Prinston Universitetində professor kimi dərs demişdir. 1960-cı illərdə S. Manabe atmosfer dinamikasını tədqiq etməyə başladı və sonradan ilk qlobal iqlim modelini yaratdı. 1997–2001-ci illərdə vətəni Yaponiyada qlobal istiləşmə ilə bağlı tədqiqat proqramının direktoru vəzifəsində çalışıb. 2006–2013-cü illərdə Naqoya Universitetində dəvətli professor işləyib. 2021-ci ildə "Yer iqliminin fiziki modelləşdirilməsi, dəyişkənliyin ölçülməsi və qlobal istiləşmənin etibarlı şəkildə proqnozlaşdırılmasına görə" Fizika üzrə Nobel Mükafatı alıb.

## Mükafatları
* 1966-cı ildə — Fujivara Mükafatı
* 1967-ci ildə — Meisinger Mükafatı
* 1970-ci ildə — ABŞ Ticarət Nazirliyinin Qızıl medalı
* 1987-ci ildə — İkinci Yarım Əsrin Mükafatı — Amerika Meteorologiya Cəmiyyətinin ikinci ən qədim mükafatı
* 1992-ci ildə — "Mavi Planet" Mükafatının ilk laureatı
* 1993-cü ildə — Amerika Geofizika İttifaqının Rocer Revelle medalı
* 1995-ci ildə — Byerknes Amerika Geofizika İttifaqının Atmosfer Elmləri Bölməsinin mühazirəsi
* 1995-ci ildə — Asahi Mükafatı
* 1997-ci ildə — Ətraf Mühitin Mühafizəsi üzrə Volvo Mükafatı
* 1997-ci ildə — Yaponiya Ətraf Mühit Naziri Mükafatı
* 1998-ci ildə — Avropa Geofizika Cəmiyyətinin Milutin Milankoviç medalı
* 2004-cü ildə — MakGilla Universitetinin Fəxri doktoru
* 2009-cu ildə — Kioto Yer kürəsinin Şöhrət Zalına daxil edilmişdir
* 2015-ci ildə — Franklin İnstitutunun Benjamin Franklin medalı (2015)
* 2016-cı ildə — BBVA Fondunun Bilik Sərhədləri Mükafatı (Jeyms Hansen ilə paylaşılmışdı)
* 2018-ci ildə — İsveç Kral Elmlər Akademiyasının Crafoord Mükafatı (Syuzan Solomon ilə paylaşılmışdı)
* 2021-ci ildə — Fizika üzrə Nobel Mükafatı ("Yer iqliminin fiziki modelləşdirilməsi, dəyişkənliyin ölçülməsi və qlobal istiləşmənin etibarlı şəkildə proqnozlaşdırılmasına görə")

## İstinadlar
Grand Palais

**Grand Palais**, Fransanın Paris şəhərinin 8-ci dairəsində Şamps-Eliseydə yerləşən tarixi məkan, sərgi salonu və muzey kompleksidir. Böyük Sarayın tikintisi 1897-ci ildə 1900-cü il Ümumdünya Sərgisinə hazırlıq məqsədilə *Palais de l'Industrie* (Sənaye Sarayı) söküldükdən sonra başladı.

Bina rəsmi bədii tədbirlərin keçirilməsi üçün geniş miqyaslı məkan kimi nəzərdə tutulmuşdu. Binanın üzərindəki alınlıqda "Respublika tərəfindən Fransız incəsənətinin şöhrətinə həsr olunmuş abidə" yazısı olan bu funksiyaya istinad edilir. Bina *Beaux-Arts* üslubunda dizayn edilmiş və bəzəkli daş fasadları, şüşə tonozları və dəmir və yüngül polad çərçivə və dəmir-betondan ibarət dövr innovasiyalarını özündə əks etdirir.

## İstinadlar
Yaşar Nuri Öztürk

**Yaşar Nuri Öztürk** (; ) — türk ilahiyyatçı, hüquqşünas, yazıçı, siyasətçi və akademik.

## Bioqrafiyası
Öztürk, 1951-ci ildə Bayburtda dünyaya gəlib. Ərəbcə və farscanı ilk müəllimi olan atasından öyrənib. Bakalavr təhsilini hüquq və ilahiyyat sahələri üzrə, magistratura və doktorantura təhsilini isə İslam fəlsəfəsi üzrə başa vurub. Bir müddət hüquqşünas işlədikdən sonra universitetdə müəllim fəaliyyətinə başlayıb. Onun türk ali məktəblərindəki müəllimlik və dekanlıq stajı 26 il təşkil edir. Həmçinin Nyu Yorkda qonaq professor qismində "İslam Düşüncəsi" dərsləri verib. Türkiyədə, Rusiyada, Afrikada, Avropada, ABŞ-də və digər yerlərdə İslam düşüncəsi, insan və insan haqları mövzularında çoxsaylı konfranslar verib. Quranı ilk dəfə şərhsiz şəkildə tərcümə edib. Qələmə aldığı məqalələr həm İslam, həm də qərb dünyasında böyük əks-səda doğurub. Öztürk, 22 iyun 2016-cı ildə vəfat edib.

## İrsi və mirası
Time jurnalının keçirdiyi "XX əsrin ən mühüm şəxsləri" (The Most Important People of the 20th Century) sorğusunun "Ən mühüm alimlər və islahatçılar" (The Most Important Scientists and Healers) siyahısında, dünya ictimaiyyəti tərəfindən seçilmiş yüz nəfərin ilk onluğu arasında onun adı da var idi. Öztürkün, türkcə, almanca, ingilizcə və farsca nəşr olunmuş əsərlərinin sayı səksənə yaxındır. Onun düşüncələri müxtəlif ali məktəblərində tədqiqat obyekti olmuşdur.

## Əsərləri
Qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır: *400 Soruda İslam*, *Din ve Fıtrat*, *Tarih Boyunca Bektaşilik*, *Asrısaadetin Büyük Kadınları*, *Tasavvufun Ruhu ve Tarikatler* və s.

## İstinadlar
Tunel effekti

**Tunelləmə effekti**, **tunelləmə** — mikrohissəciklərin tam enerjisi (tunelləmə zamanı dəyişməz qalan) maneənin hündürlüyündən az olduqda, potensial maneəni dəf etməkdir. Tunel effekti sırf kvant mənşəli, klassik mexanikada qeyri-mümkün və hətta ona tamamilə zidd olan bir hadisədir. Dalğa optikasında tunel effektinin analoqu, həndəsi optika nöqteyi-nəzərindən tam daxili əksin baş verdiyi şəraitdə işıq dalğasının əksetdirici mühitə (işığın dalğa uzunluğuna görə məsafələrə) nüfuz etməsidir. Tunelləmə hadisəsi atom və molekulyar fizikada, atom nüvəsi, bərk cisimlər və s. baş verir.
Mariya Korina Maçado

**Mariya Korina Maçado Pariska** () — venesuelalı siyasətçi və sənaye mühəndisi, Venesuela müxalifətinin görkəmli lideri.

O, 2011–2014-cü illərdə Venesuela Milli Assambleyasının üzvü kimi fəaliyyət göstərib. 2025-ci ilin oktyabrında "Venesuela xalqı üçün demokratik hüquqların təşviqi sahəsində yorulmaz fəaliyyətinə və ədalətli demokratiyaya keçid üçün sülh yolu ilə həyata keçirdiyi mübarizəyə görə" Nobel sülh mükafatına layiq görülüb.

Maçado siyasətə 2002-ci ildə Súmate səslərin monitorinqi təşkilatının yaradıcısı kimi daxil olub. *Vente Venezuela* siyasi partiyasının Milli Koordinatorudur. 2012-ci ildə o, müxalifətin prezidentliyə ilkin namizədi idi, lakin Henrike Kaprilesə uduzdu. 2014-cü il Venesuela etirazları zamanı o, prezident Nikolas Maduro hökumətinə qarşı nümayişlər təşkil edən aparıcı fiqur olub.

2023-cü ildə Maçado müxalifətin ilkin seçkilərində qalib gəldi və 2024-cü ildə Venesuelada keçiriləcək prezident seçkilərində birlik namizədi olub. Bununla belə, o, 2023-cü ilin iyununda Venesuela Baş Müfəttişliyi tərəfindən dövlət vəzifəsində işləməkdən diskvalifikasiya edilmişdi, bu qərar 2024-cü ilin yanvarında Venesuela Ali Ədliyyə Məhkəməsi tərəfindən qüvvədə saxlanılmışdır. Nəticədə, o, namizəd kimi əvvəlcə Korina Yoris, daha sonra isə Edmundos Goriza ilə əvəz edilmişdir.

2024-cü ilin avqustunda Maçado Maduro hökuməti altında həyatı və azadlığı üçün qorxduğunu bildirərək gizləndiyini açıqlayıb.

Maçado fəallığına görə beynəlxalq səviyyədə tanınıb. O, 2018-ci ildə BBC-nin 100 qadınından biri seçilib və 2025-ci ildə Time jurnalının 100 ən nüfuzlu insanı arasında yer alıb.

## İstinadlar
Yohanna Braun

**Yohanna Braun** (; ) — Almaniya yazıçısı. O, xüsusilə elmi fantastika janrında verdiyi əsərlərlə tanınır və həyat yoldaşı Günter Braun ilə birlikdə bir çox əsər yaratmışdır. 
## Həyatı
Yohanna Braun 7 may 1929-cu ildə Almaniyanın Maqdeburq şəhərində anadan olub. O, həyatının böyük bir hissəsini Şərqi Almaniyada keçirmiş və müxtəlif peşələrdə, o cümlədən katibə və redaktor kimi çalışmışdır. 1969-cu ildən etibarən yazıçılıqla məşğul olmuşdur.

Yohanna Braun və həyat yoldaşı Günter Braun birlikdə həm gənc, həm də böyük yaşlı oxucular üçün bir çox əsər qələmə almışlar. Onların əsərləri arasında elmi fantastika janrında olanlar xüsusilə diqqət çəkir. Cütlük 1976-cı ildə radio proqramı da hazırlayıblar. Onların sosial şəraitə tənqidi yanaşmaları səbəbindən bəzi əsərləri bir müddət yalnız Qərbi Almaniyada nəşr olunmuşdur.

Yohanna Braun və Günter Braunun ən məşhur əsəri "Der unhandliche Philosoph: Berichte zur Biografie des Sokrates" (1983) kitabıdır. Bu əsər Sokratın həyatına dair bioqrafik məlumatları ehtiva edir.

Yohanna Braun 24 oktyabr 2008-ci ildə Şverin şəhərində vəfat etmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Monika Taubits

**Monika Taubits** (; ) — Almaniya yazıçısı və şairi.
## Həyatı
Monika Taubits 1937-ci ildə Vrotslavda anadan olub. Onun ədəbiyyata olan marağı erkən yaşlarından başlayıb. O, əsasən tarixi hadisələr və insan hekayələrinə əsaslanan əsərlər yazıb. Taubits müharibədən sonra dəyişən Avropa mənzərəsini və insanların yaşadığı çətinlikləri öz əsərlərində əks etdirib. Onun əsərlərində nostalji, məcburi köç, vətən sevgisi və mədəni irs mövzuları üstünlük təşkil edir.

Monika Taubits Almaniyanın müasir ədəbiyyatında mühüm yer tutur. O, xüsusilə müharibədən sonra məcburi köç edən insanların həyat hekayələrini və onların yaşadıqları çətinlikləri realist və emosional şəkildə oxuculara çatdırıb. Onun əsərləri tarixi hadisələrə fərdi yanaşmanı əks etdirərək, oxuculara həm keçmişi anlamaq, həm də gələcəyə ümidlə baxmaq imkanı verir.

Monika Taubitzin ədəbi irsi şeirlər, romanlar və esselərdən ibarətdir. Onun bəzi məşhur əsərləri bunlardır:.
* "Flucht und Vertreibung" (Qaçış və Qovulma) – II Dünya müharibəsindən sonra məcburi köçkünlərin həyatını təsvir edən əsər.
* "Wurzeln in fremder Erde" (Yad Torpaqda Kök Salmaq) – Köçkünlərin yeni vətənə uyğunlaşma prosesini təsvir edən roman.
* Şeirlər toplusu – Taubitsin poetik yaradıcılığı onun hisslərini və düşüncələrini dərin və təsirli şəkildə ifadə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Taubitz, Monika.'' In: Kulturportal Ost-West 
* Sylvia Floetemeyer: ''Monika Taubitz: Schreiben als Lebenselixier.'' In: „Südkurier“, 1. September 2017.
Nadia Toffa

**Nadia Toffa** (; ) — İtalyan jurnalist və televiziya aparıcısı. O, xüsusilə "Le Iene" proqramındakı cəsarətli araşdırmaları ilə tanınıb. Korrupsiya, ekoloji problemlər və sosial ədalətsizliklər haqqında hazırladığı reportajlarla İtaliya jurnalistikasında iz qoymuşdur. Toffa xərçənglə mübarizəsi və bu mübarizə zamanı göstərdiyi ruh yüksəkliyi ilə də milyonlarla insana ilham vermişdir.
## Həyatı
Nadia Toffa 10 iyun 1979-cu ildə İtaliyanın Breşia şəhərində anadan olmuşdur.  O, jurnalistikaya olan marağını gənc yaşlarından göstərmiş və bu sahədə peşəkar karyerasına başlamışdır. Karyerasının erkən illərində müxtəlif yerli televiziya kanallarında çalışmış, daha sonra isə "Italia 1" kanalında yayımlanan "Le Iene" proqramının əsas aparıcılarından biri olmuşdur.

Toffa "Le Iene" proqramında korrupsiya, səhiyyə sistemi, cinayətkarlıq və ətraf mühit problemləri kimi mövzulara toxunan araşdırma reportajları ilə geniş tanındı. Onun ifşa etdiyi problemlər İtaliya hökumətini və ictimaiyyəti hərəkətə keçməyə vadar edirdi. O, jurnalistika sahəsində obyektivlik və cəsarət prinsiplərinə sadiq qalaraq, həqiqəti ortaya çıxarmaq üçün hər zaman risk almağa hazır idi.

## Ömrünün son illəri
2017-ci ildə Toffa beyin şişi diaqnozu aldığını açıqladı. Müalicə müddətində belə, işindən uzaq qalmadı və televiziya ekranlarında görünməyə davam etdi. O, xərçənglə bağlı məlumatlandırma kampaniyaları həyata keçirdi və cəmiyyətin bu xəstəliklə bağlı məlumatlılığını artırmaq üçün aktiv fəaliyyət göstərdi.

O, 2018-ci ildə "Fiore Guerriero" (Döyüşçü Çiçək) adlı kitabını nəşr etdirdi. Bu kitabda xərçənglə mübarizəsi və bu dövrdə yaşadığı hissləri bölüşdü. Onun pozitivliyi və həyat eşqi milyonlarla insana ilham verdi.

Nadia Toffa 13 avqust 2019-cu ildə 40 yaşında vəfat etdi. Onun ölümü İtaliya və beynəlxalq ictimaiyyətdə dərin kədər yaratdı. Toffanın jurnalistika sahəsində göstərdiyi cəsarət, ictimai problemlərə diqqət yetirməsi və şəxsi mübarizəsi ilə insanların qəlbində silinməz iz buraxdı. Onun adına xeyriyyə fondları yaradıldı və onun mirası jurnalistika sahəsində çalışan yeni nəsillər üçün bir nümunə olaraq qalmağa davam edir. "Le Iene" proqramı və İtaliya mediası onun xatirəsini yaşatmaq üçün xüsusi verilişlər hazırlamış və onun fəaliyyətini dəyərləndirmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yelena Apreleva

**Yelena İvanovna Apreleva** və ya **Yelena İvanovna Blaramberq**, həmçinin **Yelena Ardova** (; ) — Rusiya yazıçısı, dramaturqu və redaktoru. 
## Həyatı
Yelena Apreleva Orenburq şəhərində anadan olmuşdur. Atası belçikalı hərbi geodezist İvan Fyodoroviç Blaramberq, anası isə yunan əsilli Yelena Pavlovna Mavromixali idi. 1854-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Sankt-Peterburqa köçmüş və burada evdə təhsil almışdır. Daha sonra müəllimlik etmək üçün dövlət imtahanını uğurla vermişdir. 1872-ci ildə Cenevrə Universitetində ali təhsil almağa başlamış, lakin sağlamlıq problemləri səbəbindən təhsilini yarımçıq qoymuşdur.

Apreleva 1890-cı ildə dövlət məmuru Pyotr Vasilyeviç Aprelev ilə evlənmiş və onunla birlikdə əvvəlcə Səmərqənddə, sonra isə Daşkənddə yaşamışdır. 1906-cı ildə Soçi yaxınlığındakı Petrovskoye malikanəsində əri inqilabçılar tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Bu hadisədən sonra Apreleva ciddi psixoloji sarsıntı keçirmiş və yazı fəaliyyətini dayandırmışdır. 1920-ci ildə Sovet Rusiyasını tərk edərək Serbiyaya köçmüş və 1923-cü ildə Belqradda vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Apreleva 1868-ci ildən etibarən tarixi və təhsil jurnallarında məqalələr dərc etdirməyə başlamışdır. 1870-ci ildə "Uşaqlar üçün Oyunlar və Dərslər" adlı kitabı tərtib etmiş və redaktə etmişdir. 1871-ci ildə Yulian Simaşko ilə birlikdə "Ailə və Məktəb" jurnalını nəşr etməyə başlamış və burada "Sibir Eskizləri" adlı əsərini dərc etdirmişdir. 1876-cı ildə Parisə köçmüş və burada İvan Turgenevin rəhbərliyi altında "Günahsız Günahkarlar" adlı ilk qısa romanını yazmışdır. Bu əsər 1877-ci ildə "Avropa Bülleteni" jurnalında çap olunmuşdur. Sonrakı illərdə "Vasyuta", "Kiçik Qrafinya", "Timofey və Anna" kimi roman və povestləri "Delo" və "Niva" jurnallarında dərc olunmuşdur. 1889-1906-cı illər arasında Mərkəzi Asiyada yaşadığı dövrdə "Rus Vedomostları" qəzetində təxminən altmış qısa hekayə və məqalə yazmışdır. Burada "Krım Eskizləri" və "Mərkəzi Asiya Eskizləri" kimi əsərlərini dərc etdirmişdir. 1898-ci ildə "Qırıq Parçalar" adlı pyesi Moskvanın Kiçik Teatrında səhnələşdirilmişdir.

### Əsərləri
* "Uşaqlar üçün Oyunlar və Dərslər" (1870)
* "Günahsız Günahkarlar" (1877)
* "Vasyuta" (1881)
* "Rufina Kazdoeva" (1892)
* "Qırıq Parçalar" (1892)
* "Eskizlər" (1893)
* "Görkəmli Qadın" (1894)
* "Redaktorun Əzabları" (1902)
* "İki Dünya" (1909)
* "Mərkəzi Asiya Eskizləri" (1935, ölümündən sonra Şanxayda nəşr olunmuşdur)

Yelena Apreleva rus ədəbiyyatında mühüm iz qoymuş, xüsusilə Mərkəzi Asiya və Krım xalqlarının mədəniyyətini rus oxucularına tanıtmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Апрелева&nbsp;— Бларамберг // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. Том 11/Изд. 7.&nbsp;— : Т-ва 'Бр. А. и И. Гранатъ и Ко'&nbsp;— 1911.
* Биография // *Ардов Е. (Апрелева&nbsp;Е.&nbsp;И.)* Средне-Азиатские очерки.&nbsp;— Шанхай: Типография Издательства «Слово», 1935

## Xarici keçidlər
* Апрелева Елена Ивановна (псевдоним Ардов)
* Оренбургская биографическая энциклопедия: Б
* Е.&nbsp;И.&nbsp;Апрелева на Родоводе
Qum Seminariyası Alim və Tədqiqatçılar Məclisi

**Qum Seminariyasının Alim və Tədqiqatçıları Məclisi** və ya **Qum Tədqiqatçıları və Müəllimləri Assosiasiyası** () — İranın  Qum şəhərində siyasi partiya və  İslam (şiə) din xadimlərinin ictimai təşkilatı.

## Təsis edilməsi
Qum Tədqiqatçıları və Müəllimləri Məclisi 2001-ci ildə İslahatçılar hərəkatına və İranın o zamankı prezidenti Məhəmməd Hatəmiyə dəstək qrupu kimi yaradılıb. Onun əksər üzvləri 2009-cu ildə vəfat edənə qədər Məclisin əsas himayədarı olan Ayətullah Montazerinin tələbələri olub. Ayətullah Müsəvi Təbrizi əvvəllər həmin Məclisin baş katibi və İran Partiyalar Palatasının nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərib. Sonra isə 2004-cü ildə Məclisin ilk lideri Ayətullah Abayi Xorasani vəfat edəndən sonra Müsavi Təbrizi Məclisin başına keçdi. Bu hadisə, Mərceji-tədliq Ayətullah Sanei və Ayətullah Ərdəbili ilə əlaqələndirilmişdir.

## Beynəlxalq baxış
12 iyun 2009-cu il İran prezident seçkilərini tənqid etdikdən sonra bu Məclis  İrandan kənarda daha çox tanınmağa başladı. Məclis öz bəyanatında İranda seçkilər zamanı səslərinin hesablanması sistemini və İran Keşikçilər Şurasını tənqid edərək bildirib ki, "*Şuranın artıq bu işdə müdaxilə etmək haqqı yoxdur, çünki onun bəzi üzvləri geniş ictimaiyyət nümayəndələrinin gözündə qərəzsiz insan adlarını batırıblar*".  Eyni zamanda, Məclis yeni seçkilərin keçirilməsini tələb edən və Mahmud Əhmədinejad əleyhidarlarının dövlət sifarişi ilə həbs olunub öldürüldüklərini pisləyən birgə bəyanat yayıb.

2024-cü ilin noyabrında Məclis İsrail Dövlətinin mövcudluğunu tamamilə rədd edən sərt rəsmi İran mövqeyinə zidd olaraq, onun mövcudluğunun üstüörtülü şəkildə qəbul edilməsini nəzərdə tutan Fələstin torpağında iki dövlətin yaradılması yanaşmasını dəstəklədiyi ortaya çıxdı və bu mübahisələrə səbəb oldu.

## İstinadlar
Əhməd Mahmud Ünlü

**Əhməd Mahmud Ünlü** və ya **Cübbəli Əhməd Xoca** (; ) — türk vaiz, yazıçı və hafiz. Təriqət şeyxi Mahmud Ustaosman oğlunun ən tanınmış tələbələrindən biridir.

## Bioqrafiyası
Atasının bildirdiyinə görə, Əhməd 27 fevral 1965-ci ildə dünyaya gəlib. İlk təhsilini Yavuz Səlim ibditai məktəbində alıb və Quranı öyrənib. Sonra Fateh kollecinə daxil olub. Buradakı təhsilini dayandıraraq Quran elmlərinə yönəlib. Dini təhsilini davam etdirmək üçün Rizəyə gedib. İcazətini aldıqdan sonra İstanbula qayıdıb və Quranı əzbərləyərək hafiz olub. 1983-cü ildə həcc ziyarətinə gedib. Həcc ziyarətindən qayıtdıqdan sonra həm dərs deyib, həm də özü təhsil almağa davam edib. Verdiyi moizələr ölkəyə yayılıb və ona müxtəlif yerlərdən dəvətlər gəlib. O, "Fateh Haqq və Xidmət Vəqfi"nin banisidir. 1999-cu ildə baş verən Gölcük zəlzələsi ilə bağlı söylədiyi sözlərə görə həbs edilib. 13 ay həbsdə qalıb. Evlidir. 8 övladı var.

## Əsərləri
Əhməd Mahmud Ünlü, dini mövzularda qələmə alınmış onlarla risalənin müəllifidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Mahmud Ustaosmanoğlu
Hiodon tergisus

**Hiodon tergisus** — Şüaüzgəclilər fəsiləsinə aid balıq növü.
## Ümumi məlumat
Hiodon tergisus cinsi Şimali Amerikaya məxsus iki müasir növ və Paleosen ilə Eosen dövrlərinə aid nəsli kəsilmiş növdən ibarətdir. Bu balıqlar böyük gözlü və çəngəl quyruqlu olub, xarici görünüşlə şad balıqlarına bənzəyir. Ad onların gözlərinin metalik parıltısından gəlir. Hiodon tergisus balıqlarının yüksək təsnifatı hələ tam olaraq müəyyən edilməmişdir. Bəzi mənbələr onları öz dəstələri olan Hiodontiformes dəstəsinə aid edir, digərləri isə onları Osteoglossiformes dəstəsində saxlayır.

## Növləri
* Hiodon alosoides (Rafinesque, 1819)
Goldeye (Qızılgöz) adı ilə tanınan bu növ Şimali Amerikanın şərqində geniş yayılmışdır və gözlərində görkəmli qızılı iris ilə fərqlənir. Bu balıq göllərin və çayların bulanıq, yavaş axan sularını üstün tutur və həşəratlar, xərçənglər, kiçik balıqlar və molyusklarla qidalanır. Bu balığın uzunluğu 52 santimetrə (20 düym) qədər ola bilər.
* Hiodon consteniorum Li & Wilson, 1994, Nəsli kəsilmiş növdür.
* Hiodon falcatus (Grande, 1979), Nəsli kəsilmiş növdür.
* Hiodon rosei (Hussakof, 1916), Nəsli kəsilmiş növdür.
* Hiodon tergisus Lesueur, 1818, Nəsli kəsilmiş növdür.
* Mooneye (Aygöz) adı ilə tanınan bu növ də Şimali Amerikanın şərqində geniş yayılmışdır və göllərin, gölməçələrin və çayların təmiz sularında yaşayır. Su onurğasızları, həşəratlar və balıqlarla qidalanır. Hiodon tergisus 47 santimetr uzunluğa qədər böyüyə bilər.
* Hiodon woodruffi Wilson, 1978, Erkən Eosen (Ypresian) ilə Geç Eosen (Lutetian) dövrlərinə aid nəsli kəsilmiş növ. Hiodon woodruffi Vaşinqtonun Klondike Dağ Formasiyası və Britaniya Kolumbiyasının Horsefly şistlərində tapılan fosillər əsasında təsvir edilmişdir. Daha sonrakı tapıntılar bu növün paleocoğrafi yayılma sahəsinə şimal-qərbi Montananın Kishenehn Formasiyasını da daxil etmişdir. 

Hiodon tergisus balıqları şirin su ekosistemləri üçün vacibdir və bir çox yırtıcı balıq, quş və digər canlılar üçün qida mənbəyi kimi çıxış edir. Onlar həmçinin balıqçılıqda və ekoloji tədqiqatlarda maraq doğurur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yeni Müqəddəs İohann kilsəsi (Münxen)

**Yeni Müqəddəs İohann kilsəsi** () — Münxen şəhərinin Haidhausen küçəsində yerləşən Roma-Katolik kilsəsi. Kilsə Matias Berqer tərəfindən Qotika üslubunda layihələndirilib. Kilsənin qərb qülləsi 97 metr hündürlüyündədir və bu onu Münxenin üçüncü ən hündür kilsəsi edir.
## Tarixi
XIX əsrin əvvəllərində Münxenin əhalisi İzar çayının hər iki sahilində kəskin şəkildə artdı. Haidhausenin köhnə kilsəsi artan icmanı yerləşdirmək üçün çox kiçik oldu. Buna görə də yeni, daha böyük bir kilsə tikmək qərara alındı. 1840-cı illərdə kilsənin təməl daşı qoyuldu. Yeni Müqəddəs İohann kilsəsinin tikintisi əsasən 1858-ci ilə qədər tamamlandı. Lakin qüllənin təhvil verilməsi 1870-ci ilə qədər uzandı. Beləliklə, Münhen öz üçüncü ən böyük kilsəsini qazandı.

1945-ci ildə kilsə Münhenə edilən hücumlar nəticəsində ağır ziyan gördü. Müharibədən sonra kilsə yenidən quruldu və qülləyə yeni bir şpil əlavə edildi.

## Zəng qülləsi
Zəng qülləsində 6 zəng var. 1869-cu ilə aid kiçik bürünc zəng (Baxmair zəng zavodu tərəfindən hazırlanmışdır) 1948-ci ildə beş tökmə polad zənglə birləşdirildi. Cümə günləri saat 15:00-da ən böyük zəng İsa Məsihin ölümünün xatirəsinə çalınır. Bu zəng həmçinin hər gün saat 12:00-da Angelus üçün çalınır.
## Qalereya

St. Johann Baptist Haidhausen-5.jpg|Kilsənin küçədən görünüşü
St. Johann Baptist Haidhausen-1.jpg|Kilsənin ümumi görünüşü
N Pf'kirche JohBapt Haidh Innenraum 1.jpg|İnteryer
N Pf'kirche JohBapt Haidh Hochaltar.jpg|Qurbangah
2024-07-07 Neue Pfarrkirche St. Johann Baptist (Haidhausen) 13.jpg|Rəsm çəkilmiş kilsə pəncərələri 
Muenchen St Johann Baptist.jpg|Orqan


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Pfarrverband Haidhausen 
* Kirchenfotos auf Flickr
Fransiskan kilsəsi (Zalsburq)

**Fransiskan kilsəsi** () — Zalsburq şəhərində yerləşən Avstriyanın ən qədim kilsələrindən biri. Kilsə şəhərin Altstadt bölgəsində Fransiskan Monastırının qarşısında yerləşir. Bu ərazidə ilk kilsə VIII əsrdə inşa edilmişdir. 1408–1450-ci illər arasında Romanesk xor hissəsi Qotika üslubunda yenidən qurulmuşdur. 1468–1498-ci illər arasında isə incə bir Qotik qüllə əlavə edilmişdir. Kilsə Müqəddəs Məryəmə həsr edilmişdir və 1635-ci ilə qədər məhəllə kilsəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1642-ci ildə Fransiskan Ordeninə təhvil verilmişdir. XVIII əsrdə İohan Bernhard Fişer fon Erlaş tərəfindən kilsənin daxili interyeri barokko üslubunda yenidən layihələndirmişdir.
## Tarixi
Bu ərazidə ilk kilsə VIII əsrdə Müqəddəs Virqil dövründə inşa edilmişdir. O, bu kilsəni vəftiz mərasimləri üçün istifadə edirdi. 1139-cu ilə aid bir sənəddə bu ərazidə bir məhəllə kilsəsinin olduğu qeyd edilmişdir. Bu kilsə 1167-ci ildə başqa beş kilsə ilə birlikdə, o cümlədən Dom kilsəsi ilə birlikdə yanğın nəticəsində məhv edilmişdir. XIII əsrin əvvəllərində (1208-ci ildən başlayaraq) kilsənin mərkəzi nefi Roman üslubunda inşa edilmişdir və bu, onu Zaltsburqun ən qədim binalarından birinə çevirmişdir. Kilsə 1221-ci ildə təqdis edilmişdir.

1408–1450-ci illər arasında Usta Hans fon Burqhauzen Roman xor hissəsini əvəz etmək üçün parlaq Qotika xorun tikintisinə başlamış, bu işi Stefan Krumenauer tamamlamışdır. 1468–1498-ci illər arasında incə bir Qotika qüllə əlavə edilmişdir. Kilsə Müqəddəs Məryəmə həsr edilmişdir və 1635-ci ilə qədər məhəllə kilsəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1670-ci ildə arxiyepiskop Maks Qandolf fon Kuenburq kilsə qülləsinin yuxarı hissəsinin sökülməsini əmr etdi, çünki bu, kafedral qülləsindən daha hündür idi. Qüllə 1866-cı ildə Yozef Vessiken tərəfindən Neoqotika üslubunda bərpa edilmişdir. XVIII əsrdə kilsənin daxili interyeri barokko üslubunda yenidən dizayn edilmişdir. Yüksək qurbangahın arxasında yerləşən "Rozari" şapelləri XVI əsrdən qalmışdır.

## Qalereya

File:Salzburg - Franziskanerkirche.JPG|Şərq tərəfdəndən kilsə qülləsi
File:Salzburg Franziskanerkirche Turm.jpg|Qərb tərəfdəndən kilsə qülləsi
File:Salzburg Rupertinum und Franziskanerkirche.jpg|Max-Reinhardt-Platz-dan Fransiskan Kilsəsinin qülləsinin mənzərəsi
File:Franziskanerkirche Ceiliing 3.jpg|Kilsə tavanı
File:Franziskanerkirche Salzburg Gewölbe.jpg|Qotika üslublu xor
File:Franziskanerkirche High Altar Salzburg.jpg|Qurbangah
File:Salzburg cossa.jpg|Qotika üslublu tavan
File:Salzburg Franziskanerkirche Hochaltar detail.jpg|Qurbangah
File:Salzburg Franziskanerkirche Josephskapelle Beschneidung.jpg|Kilsədə rəsm


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Sacred Destinations
SMART

**S.M.A.R.T.** (və ya SMART, ) — məqsədlərin və vəzifələrin səmərəli müəyyənləşdirilməsi üçün kriteriyaları formalaşdırmaqda yadda saxlanıla bilən akronim kimi istifadə edilən anlayışdır. Bu çərçivə layihə idarəçiliyi, işçi performansının qiymətləndirilməsi və şəxsi inkişaf kimi müxtəlif sahələrdə geniş tətbiq olunur. Termin ilk dəfə 1981-ci ilin noyabr ayında Management Review jurnalında Corc T. Doran tərəfindən təklif edilmişdir.  O, məqsədlərin spesifik (specific), ölçülə bilən (measurable), tapşırıla bilən (assignable), real (realistic) və vaxtla məhdudlaşdırılmış (time-bound) olmasının vacibliyini vurğulamışdır — bu səbəbdən akronim S.M.A.R.T. formalaşmışdır.

Yaranmasından bəri SMART çərçivəsi zamanla inkişaf etmiş və akronimin müxtəlif versiyaları meydana çıxmışdır. Geniş yayılmış variantlarda “assignable” və “realistic” kimi sözlərin yerinə “attainable”, “relevant” və “timely” kimi alternativlərdən istifadə edilir. Həmçinin bəzi müəlliflər akronimə əlavə hərflər də daxil etmişlər. Məsələn, bəzi tədqiqatçılar “SMARTS” (özünü müəyyənləşdirmiş məqsədlər – self-defined) və ya “SMARTER” (daha geniş izahlı) məqsədlərdən bəhs edirlər.

SMART prinsiplərinin tərəfdarları bildirirlər ki, bu kriteriyalar müxtəlif kontekstlərdə – məsələn, iş mühitində (işçi və işəgötürən arasında) və ya idmanda (idmançı və məşqçi arasında) – məqsədlərin müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi üçün aydın bir çərçivə yaradır. Bu yanaşma məqsədi müəyyən edən şəxsə gözlənilən nəticələri dəqiq anlamağa, qiymətləndirici tərəfə isə nəticəni konkret meyarlarla dəyərləndirməyə imkan verir. SMART akronimi Peter Drukerin “məqsədlə idarəetmə” () konsepsiyası ilə əlaqələndirilir və strateji planlaşdırma, performans idarəçiliyi sahəsində əsaslı bir baza kimi qəbul edilir.

## Tarixi
1981-ci ilin noyabr ayında Management Review (AMA Forum) jurnalında Corc T. Doranın “İdarəetmənin məqsəd və vəzifələrini yazmağın S.M.A.R.T. yolu” adlı məqaləsi dərc olunmuşdur. Bu məqalədə o, idarəetmə məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün yeni bir çərçivə təqdim edir və aydın məqsədlərin əhəmiyyətini vurğulayır. Doranın təklif etdiyi S.M.A.R.T. kriteriyaları aşağıdakı kimidir:

* *Spesifik (Specific):* Yaxşılaşdırılmalı olan konkret bir sahəyə yönəlmək;
* *Ölçülə bilən (Measurable):* İrəliləyişin göstəricisini müəyyən etmək və ya ölçülə bilən formada təklif etmək;
* *Tapşırıla bilən (Assignable):* Məsul şəxsi aydın şəkildə müəyyənləşdirmək;
* *Real (Realistic):* Mövcud resurslarla əldə oluna bilən nəticələri təsvir etmək;
* *Vaxtla məhdudlaşdırılmış (Time-related):* Nəticələrin gözlənildiyi müddəti daxil etmək.

Doran qeyd edir ki, məqsədləri idarəetmənin bütün səviyyələrində tam şəkildə ölçmək həmişə mümkün olmaya bilər, xüsusilə də orta idarəetmə vəzifələrində. Buna görə də, o, ölçülə bilən məqsədlərlə yanaşı abstrakt məqsədlərin də dəyərini vurğulayır. Onun fikrincə, bu iki növ məqsədin balanslaşdırılması fəaliyyət planının tam şəkildə formalaşmasına imkan yaradır. Beləliklə, Doran məqsədlərin təkcə müəyyənləşdirilməsinin deyil, onların icra planları ilə inteqrasiyasının da effektiv idarəetmənin əsası olduğunu göstərmişdir.

## İstinadlar
Aleksandr Nevski kafedralı (Nijni Novqorod)

** Aleksandr Nevski kafedralı** və ya **Aleksandr Nevski Yeniyarmarka kafedralı** () — Nijni Novqorod şəhərində yerləşən Pravoslav kilsə. Rus Pravoslav Kilsəsinə aid olan kafedral keçmiş Nijni Novqorod Yarmarkası ərazisində yerləşir. Kremlinin Dmitrovskaya qülləsi, Çkalov pilləkəni və yarmaka ilə birlikdə Nijni Novqorodun qeyri-rəsmi simvollarından biridir. Kafedralın əsas tikintisi 18 avqust 1868-ci ildə başlamış və 13 il davam etmişdir. Daxili işlər isə 1881-ci ilə qədər davam etmişdir. 20 iyul 1881-ci ildə kafedral, İmperator III Aleksandr, onun həyat yoldaşı Mariya Fyodorovna və şahzadə Nikolayın iştirakı ilə təntənəli şəkildə təqdis edilmişdir. Kafedralın hündürlüyü 87 metrdir (3425,2 düym).
## Tarixi
1856-cı ildə tacirlər İmperator II Aleksandrın yarmakaya səfərini xatırlamaq üçün yeni bir pravoslav kafedralı tikmək qərarına gəldilər. Onlar yeni kafedralın tikintisi üçün yepiskop Antoni və qubernator A.Muravyova müraciət etdilər. İanə toplamaq kampaniyası başladıldı. Tələb olunan məbləğ (454,667 rubl 28 qəpik) 10 il ərzində (1866-cı ilə qədər) toplandı. 18 noyabr 1865-ci ildə kafedralın layihəsi hökumət tərəfindən təsdiqləndi. 1866-cı ildə Lev Dahl xaricdən Nijni Novqoroda qayıtdı və layihəni yekunlaşdırdı. Kafedralın əsas tikintisi 18 avqust 1868-ci ildə başladı və 13 il davam etdi. Daxili işlər isə 1881-ci ilə qədər davam etdi. Kafedral təməli olmadan inşa edilmişdir.

1929-cu ildə kafedral bağlandı və dəyərli əşyalar müsadirə edildi. 1930-cu ilin qışında Volga Donanmasının rəhbərliyinin qərarı ilə kafedralın ikonaları və bütün taxta bəzək elementləri şəhərdəki evləri istiləşdirmək üçün odun kimi istifadə edildi. Lakin camaat bir neçə ikonanı qoruyub saxladı. 1920-ci illərin sonlarında yarmaka ərazisinin yenidən qurulması üçün bir layihə hazırlandı. Kafedralın sökülməsi və onun yerində Vladimir Leninə həsr olunmuş bir mayak və abidə tikilməsi planlaşdırılırdı. Bu layihə həyata keçirilmədi, lakin 1930-cu illərin sonunda kafedralın damındakı çadırlar söküldü. Daha sonra kafedral binası anbar və yaşayış məkanı kimi istifadə edildi. Kafedrala çoxsaylı köməkçi otaqlar və müxtəlif ofislər əlavə edildi. 1940-cı illərdə baş verən yanğın binanın daxili hissəsini məhv etdi. Bundan sonra daxili suvağın qalıqları tamamilə təmizləndi.
## Qalereya

File:NN Spit from Kanavinsky Bridge 08-2016.jpg
File:Nizhny Novgorod. Heritage Bell near St. Alexander Nevsky Cathedral.jpg
File:NN Strelka street 01-11-2021 05.jpg|Aleksandr Nevski kafedralı küçəsi
File:Россия, Нижний Новгород, Канавинский район, ул.Стрелка,3, собор Александра Невского, колокола, 17-58 08.05.2006 - panoramio.jpg
File:Alexander Nevsky Cathedral in Nizhny Novgorod 04.jpg|Qurbangah
File:Alexander-Nevsky old.jpg
File:NN Saint Alexander Nevsky Cathedral 01-11-2021 07.jpg|Gecə vaxtı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Собор святого благоверного князя Александра Невского
Iglesia ni Cristo Mərkəzi məbədi

**Iglesia ni Cristo Mərkəzi məbədi** və ya **Köhnə Müqəddəs Pyotr kilsəsi** () — Filippində Keson şəhərində yerləşən Iglesia ni Cristo xristian cəmiyyətinin əsas məbədi. Məbədin tikintisi 27 iyul 1984-cü ildə tamamlanmışdır və təxminən 7,000 nəfər tutumu ilə ölkənin ən böyük ibadət məkanıdır.
## Tarixi
Məbəd INC Mərkəzi Ofisi kompleksinin ərazisində inşa edilmişdir və Mərkəzi Ofisin tamamlanmasından 15 il sonra tikilmişdir. Məbəd təxminən 7,000 ibadətçini qəbul edəcək şəkildə layihələndirilib. Bunun 3,000 nəfəri əsas zalda, 1,900 nəfəri isə iki yan şapeldə yerləşə bilər. Bundan əlavə əsas zalla video əlaqə ilə birləşdirilən zəmin mərtəbəsinin ibadət zalı təxminən 2,000 nəfərlik əlavə izdihamı qəbul edə bilər. İbadət zalında eyni vaxtda 600 nəfərin vəftiz edilə biləcəyi böyük bir vəftiz hovuzu var.

2014-cü ildə Amerika şirkəti "A.E. Schlueter Pipe Organ Company" tərəfindən xüsusi olaraq hazırlanmış 20 tonluq və 3,162 fərdi borudan ibarət orqan quraşdırıldı. Orqanın quraşdırılması 14 ay davam etdi və 27 iyul 2014-cü ildə Mərkəzi Məbədin 30 illik yubileyi münasibətilə tamamlandı. Orqan ilk dəfə 5 iyul 2014-cü ildə keçirilən xüsusi ibadət mərasimi zamanı səsləndirildi.

Mərkəzi Məbəd həm Mərkəzi Rayonun təsis yeri, həm də kilsənin əsas ibadət məkanı kimi fəaliyyət göstərir. Bu sonuncu rolu ilə, həmçinin İcraçı Nazirin dini təsis yeri kimi də çıxış edir. Məbəd digər yerli kilsələr kimi təşkil olunmuşdur və kilsə tərəfindən təyin edilmiş bir sakin keşiş tərəfindən idarə olunur. Keşişə digər keşişlər, təyin olunmuş evangelist işçilər və peşəkar heyət kömək edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yağış damcısı tortu

**Yağış damcısı tortu** – su və aqardan hazırlanan, böyük yağış damcısını xatırladan vaqaşi (yapon şirniyyatı) növü. 2014-cü ildə Yaponiyada populyar olmuşdur.

## Tarixi
Şirniyyat Yaponiyada  adı ilə tanınır. Yemək yapon desserti  əsasında yaradılmışdır. Şinqen moçi 1960-cı illərdə ortaya çıxmışdır, Yamanaşi və Şizuoka prefekturalarında Obon festivalı zamanı ənənəvi olaraq yeyilən yerli  şirniyyatından təsirlənərək hazırlanmışdır.

Şinqen moçi kinako (qızardılmış soya unu) və qəhvəyi şəkər siropu ilə hazırlanan düyü tortudur. Senqoku dövründə Yamanaşini idarə etmiş daymyo Takeda Şinqenin şərəfinə adlandırılmışdır. Rəvayətə görə o, düyü unu və şəkərdən hazırlanan moçidən təcili qidalanma rasionu kimi istifadə etmişdir.

### Mizu şinqen moçi

Mizu şinqen moçi "Kinseyken" şirkəti tərəfindən yaradılmışdır. Şirkət mineral sularına görə tanınan Hakuşu bölgəsində yerləşir. Bölgə Yaponiyada mineral su istehsalına görə aparıcı bölgələrdən biridir.
 "su" deməkdir və "Kinseyken" şirkəti şinqen moçi istehsalı ilə məşğul olmuşdur. 2013-cü ilə qədər şirkət yeməli su ideyasını həyata keçirmək istəmişdir. Dessert populyar olmuş və insanlar yeməyin dadına baxmaq üçün bölgəyə xüsusi səfərlər etmişlər.

Darren Vonq desserti 2016-cı ilin aprelində Nyu-Yorkda keçirilən Smorqasburq yemək sərgisində təqdim edərək ABŞ-yə gətirmişdir. Qısa müddət sonra Londonda yerləşən "Yamagoya" restoranı 4 ay ərzində yeməyin başqa bir versiyasını hazırlamışdır.

## Xüsusiyyətlər
Yemək mineral sudan və aqardan hazırlanmışdır. Bu səbəbdən yemək demək olar ki, kalorisizdir. Yeməkdə istifadə olunan su Cənubi Yapon Alp dağlarında yerləşən Kaykoma dağından əldə olunur və dadı orta şirin hesab olunur. Aqar jelatinin veqan alternatividir və yosundan hazırlanır.

Suyu və aqarı qızdırdıqdan sonra alınan maye qəlibə salınır və soyudulur. Bəkməzi xatırladan, kuromitsu adlı sirop və kinako adlı soya unu toppinq kimi istifadə olunur. Yemək şəffaf yağış damcısına oxşadılır, lakin bəzən döş implantları və meduzalarla müqayisə olunur. Demək olar ki, dadsız olan dessert ağıza daxil olduqda dərhal əriyir, bu səbəbdən dərhal yeyilməlidir, çünki əridikdən 20–30 dəqiqə ərzində buxarlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Üçlük kilsəsi (Arendal)

**Üçlük kilsəsi** () — Arendal şəhərində yerləşən məhəllə kilsəsi. Kilsə Arendal şəhərinin mərkəzi hissəsində yerləşir. Trefoldiqhet məhəlləsinin kilsəsidir və həmçinin Aqder oq Telemark Yeparxiyasının Arendal dekanlığının) mərkəzidir. Qırmızı kərpicdən tikilmiş Neoqotika üslubunda olan kilsə, 1888-ci ildə memar Kristian Fürst tərəfindən hazırlanmış planlar əsasında xaç formalı bazilika layihəsində inşa edilmişdir. Kilsə təxminən 850 nəfərlik oturacaq tutumuna malikdir.
## Tarixi
Arendal şəhərində üç kilsə olmuşdur və hamısı "Trefoldiqhetskirken" (Üçlük Kilsəsi) adlanırdı. 1669-cu ildə Arendal adlı yeni kiçik şəhər öz kilsəsini tikmək üçün icazə aldı. İlk kilsə 1670-ci ildə taxtadan tikildi və şərq-qərb istiqamətində, hazırkı kilsə yerindən qərbdə yerləşirdi. Kilsə 6 dekabr 1670-ci ildə təqdis edildi. Şərq hissəsi iki qanada bölünmüşdü və bu da ona Y forması verirdi (Norveçdə bu dizayna malik yalnız 10 kilsə var idi). Bir qanadda qurbangah və kral kürsüsü, digərində isə orqan yerləşirdi. Minbər qanadların birləşdiyi yerdə yerləşirdi. 1714-cü ildə şimal qanadına boz daşdan bir qüllə əlavə edildi.

### İkinci kilsə
Köhnə kilsə söküldükdən sonra eyni ərazidə yeni bir kilsə tikildi. Bu yeni kilsə Kristian H. Grosç tərəfindən layihələndirilmişdi və səkkizbucaqlı qruluşa malik idi. Orda 555 oturacaq tutumu var idi. Köhnə kilsənin qülləsi saxlanıldı və yeni kilsəyə daxil edildi. Təməl daşı 1833-cü ildə Şahzadə Oskar (daha sonra İsveç və Norveç kralı oldu) tərəfindən qoyuldu. 1835-ci ildə tamamlanan kilsədə qurbangah yox idi, lakin Bertel Torvaldsenin məşhur İsa heykəlinin böyük bir gips replikası var idi. Yeni bina təqdis edildi.

### Üçüncü kilsə
1880-ci ildə Arendal gəmiçilik şəhəri kimi məşhurlaşdı. Buna görə daha böyük kilsə tikmək qərarı verildi. Kilsənin layihəsi üçün memarlıq müsabiqəsi elan edildi. Müsabiqəni 27 yaşlı memar Kristian Fürst qazandı. O, alman memarı İohannes Otsenin tələbəsi idi. Təməl daşı 7 avqust 1885-ci ildə böyük bir mərasimlə qoyuldu. Bu Üçlük kilsəsi kərpicdən tikilmişdir. Yeni kilsə 29 iyun 1888-ci ildə yepiskop Yakob Sverdrup Smitt tərəfindən təqdis edildi. Kilsə 1,200 oturacaq tutumuna malik idi və o zaman Aust-Aqder vilayətinin ən böyük kilsəsi idi. Müasir yanğın qaydalarına uyğun olaraq, kilsə təxminən 850 nəfər tutumuna malikdir. 
## Qalereya

Benker.jpg|İnteryer
Arendal Trefoldighetskirke inside.jpg|Üçlük kilsəsindəki xor
Altertavle.JPG|Qurbangah
Arendal Trefoldighetskirke - orgel.jpg|Orqan
Prekestol.jpg|Minbər
KLOKKER.jpg|Zənglər
Arendal Kirkebasaren.JPG|Üçlük kilsəsinin yaxından görünüşü


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
* Trinity Church, Arendal www.visitnorway.com
Qarnizon kilsəsi (Potsdam)

**Qarnizon kilsəsi** () — Potsdam şəhərində yerləşən hazırda mövcud olmayan kilsə. 
## Tarixi
Qarnizon kilsəsi Potsdamın tarixi mərkəzində yerləşən protestant kilsəsi olub. Prussiya kralı I Fridrix Vilhelmin əmri ilə Filipp Gerlaşın planları əsasında 1730–1735-ci illərdə inşa edilən bu kilsə, Prussiya Barokko memarlığının əsas əsərlərindən biri hesab olunurdu. Təxminən 90 metr hündürlüyü ilə Potsdamın ən hündür binası idi və şəhərin siluetini formalaşdırırdı. Bundan əlavə Qarnizon Kilsəsi, Müqəddəs Nikolas Kilsəsi və Müqəddəs Ruh Kilsəsi ilə birlikdə şəhərin məşhur "Üç Kilsə Mənzərəsi"nin bir hissəsi idi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Britaniya bombardmanı nəticəsində zədələndikdən sonra, Şərqi Almaniya hakimiyyəti tərəfindən 1968-ci ildə kilsə söküldü. Almaniyanın yenidən birləşməsindən sonra, Qarnizon kilsəsi hazırda xatirə və barışıq mərkəzi kimi yenidən qurulur. İlk hissə 2024-cü ildə açıldı və burada Koventri Xaçı şapeli, yerin tarixi haqqında sərgi və 57 metr hündürlükdə mənzərə platforması yerləşir.

Qarnizon kilsəsinin zəng qülləsi, 88,4 metr hündürlüyündə idi və qarşıdakı küçəyə qədər uzanırdı. Yan divarları hündür, dar pəncərələrlə kəsilmişdi, küncləri isə heykəllərlə əhatə olunmuşdu. Əsas girişin üstündə, Breiten Straße (Geniş Küçə) tərəfə baxan qızıl hərflərlə yazılmış bir lövhə var idi: "Fridrix Vilhelm, Prussiya Kralı, bu qülləni Qarnizon Kilsəsinin yanında Allahın şərəfinə tikdirdi. 1735-ci il". Bu yazının bəzi hərfləri bu gün də görünə bilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Reinhard Appel, Andreas Kitschke: *Der Wiederaufbau der Potsdamer Garnisonkirche.* Lingen Verlag, Köln 2006, .
* Ludwig Bamberg: *Die Potsdamer Garnisonkirche. Baugeschichte - Ausstattung - Bedeutung.* Lukas Verlag, Berlin 2006, .
* Winfred Ellerhorst: *Das Glockenspiel* Deutschland 1939 (small booklet)
* Andreas Kitschke: *Die Garnisonkirche Potsdam. Krone der Stadt und Schauplatz der Geschichte.* Bebra, Berlin 2016, .
* Laura J. Meilink-Hoedemaker Article about *The Amsterdam bell-foundry under Jan Albert de Grave 1699-1729*, in 'Klok en Klepel' the Dutch bulletin of the 'Nederlandse Klokkenspel Vereniging.' nr 115 Dec 2011
* Luc Rombouts: *Zingend Brons*, uitgeverij Davidsfonds Leuven, 2010,  (in Dutch; the English version will come soon)
* Anke Silomon: *Pflugscharen zu Schwertern. Schwerter zu Pflugscharen. Die Potsdamer Garnisonkirche im 20. Jahrhundert.* Nicolai, Berlin 2014, .

## Xarici keçidlər

* Official website of the reconstruction society (in English)
* Live webcam showing the construction site
* YouTube: Video of the church's carillon playing Mozart's melody for "Üb' immer Treu und Redlichkeit"
* YouTube: Video of the church's demolition
* YouTube: Video of the church's 3D visualization
Müqəddəs Pyotr kilsəsi (Leypsiq)

**Müqəddəs Pyotr kilsəsi** və ya **Köhnə Müqəddəs Pyotr kilsəsi** () — Leypsiq şəhərində yerləşən Lüteran məhəllə kilsəsi. Hazırkı kilsə binası Qotika üslubunda, 1882-ci ildən etibarən Gaudiqplats meydanında inşa edilmişdir və həmçinin konsert məkanı kimi istifadə olunur. Bu əvvəlki fərqli yerdəki binanı əvəz etmişdir. Əvvəlki bina 1507-ci ildə inşa edilmişdir. Reformasiyadan sonra 1539-cu ilə qədər Lüteran kilsəsi kimi istifadə edilmiş, daha sonra 1712–1885-ci illər arasında yenidən ibadət məkanı olmuşdur. 1886-cı ildə sökülmüşdür. 87 metr hündürlüyü ilə Leypsiqin ən hündür kilsəsidir.
## Tarixi
Müqəddəs Pyotr kilsəsi şəhərin dörd qapısından birinin yaxınlığında və şəhər divarına bitişik tikilmişdir. Onun ətrafındakı məhəllə Petersviertel (Müqəddəs Pyotr məhəlləsi) adlanırdı. Bu günkü Petersstrasse küçəsi o dövrü xatırladır. Kilsə 29 mart 1507-ci ildə təqdis edilmişdir. Reformasiyadan sonra kilsə 1539-cu ildə tərk edilmişdir. Bina anbar kimi istifadə edilmiş və Otuzillik müharibə zamanı kazarma kimi xidmət göstərmişdir. 1704-cü ildə Müqəddəs Tomas Kilsəsinin keşişi binanın yenidən dini məqsədlər üçün istifadə edilməsini təklif etdi. Kilsə yenidən quruldu, o cümlədən iki mərtəbə əlavə edildi. İlk ibadət xidməti 29 may 1712-ci ildə keçirildi. 1797–1799-cu illərdə yeni qurbangah və orqan quraşdırıldı. 1874-cü ildə zəng qülləsi əlavə edildi.

Kilsə Qotika üslubunda inşa edilmişdir. Leypsiqdəki ən hündür kilsə qülləsinə malikdir (87 metr). Xarici görünüşü zəngin bəzəklərlə, şüşə pəncərələrlə və qərb tərəfdə böyük bir portal ilə təchiz edilmişdir.
## Qalereya

Leipzig Alte Peterskirche 1880 Süd.JPG|Müqəddəs Pyotr kilsəsi 1880-ci ildə
Peterskirche Leipzig - Zedler und Vogel.jpg|Müqəddəs Pyotr kilsəsi 1898-ci ildə
Peterskirche Leipzig easyHDR.jpg|Müqəddəs Pyotr kilsəsi 2009-cu ildə
Leipzig Peterskirche portal.jpg|Əsas giriş

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
* 
* 
* 
* 
* 
* *Kirchen in Leipzig*. Schriften des Leipziger Geschichtsvereins 2/1993. Sax-Verlag, Beucha 1993
* Heinrich Magirius (u.a.). *Stadt Leipzig. Die Sakralbauten*. Mit einem Überblick über die städtebauliche Entwicklung von den Anfängen bis 1989. Tl. 1. Dt. Kunstverlag, München 1995, pp.&nbsp;679&ndash;697
* Bruno Hartung: ''Die alte und die neue Peterskirche in Leipzig. Eine Denkschrift.'' Verlag von Heinrich Matthes (Herm. Voigt), Leipzig. printed by Bär & Hermann in Leipzig 1885.
* Vereinigung Leipziger Architekten und Ingenieure: ''Die Peterskirche.'' In: Leipzig und seine Bauten. Zur X. Wanderversammlung des Verbandes Deutscher Architekten- und Ingenieur-Vereine in Leipzig vom 28. bis 31. August, 1892. J.M. Gebhardt's Verlag (Leopold Gebhardt), Leipzig 1892.

## Xarici keçidlər
*
Salza

**Salza** (ital. salsa – şor palçıq) – Coğ. Neft-qaz yataqları sahəsindəki palçıq vulkanlarından fərqli olaraq və s. mənşəyinə görə maqmatizmlə əlaqədar olan, fəaliyyətdə və ya sönməkdə olan vulkanların yamaclarında, ətəklərində formalaşan palçıq vulkanı. Onların əsas xüsusiyyəti kraterindən palçıqla yanaşı, yüksək temperaturlu qaz və su buxarının da püskürməsi, qaz tərkibində metanın olmasıdır. 

## Mənbə
Sayalı Sadıqova. İzahlı yeni terminlər lüğəti.   Bakı: “Elm” nəşriyyatı, 2022, – 224 səh.
Norman Bridvel

**Norman Rey Bridvel** (; ) — "Böyük Qırmızı Köpək Klifford" kitab seriyasını yaratmaqla tanınan amerikalı yazıçı və karikaturaçı.

## Erkən həyatı və təhsili

Bridvel 15 fevral 1928-ci ildə Kokomo, İndianada, Leona və Vern Bridvelin (müvafiq olaraq evdar qadın və fabrik işçisi) ailəsində anadan olub. Böyüyərkən, Bridvel tez-tez rəsm çəkməklə tanınırdı, lakin o, heç vaxt özünü bu işdə yaxşı hesab etmirdi. 1940-cı illərdə Kokomo Liseyində oxuyarkən, o, həmişə incəsənət və yazı dərslərində özündən daha yaxşı tələbələrin olduğuna inanırdı. Buna baxmayaraq, 1945-ci ildə liseyi bitirdikdən sonra, Bridvel "İndiana Universiteti" və "John Herron İncəsənət Məktəbin"də incəsənət təhsili almağa davam etdi.

## Karyera

Bridvel sənət karyerasına Nyu-Yorkda sərbəst kommersiya rəssamı kimi başladı, lakin o, hələ də arvadını və kiçik qızını dolandırarkən hesablarını ödəməkdə çətinlik çəkirdi. Əlavə pul qazanmaq üçün Bridvel 1962-ci ildə bir portfel təşkil etdi və uşaq kitabı illüstratoru kimi işə düzəlməyə cəhd etdi, lakin o, təxminən on beş nəşriyyat tərəfindən rədd edildi. "Harper & Row"da olarkən, bir redaktor, Bridvelin sənətinin öz başına satılacaq qədər yaxşı olmadığına inanaraq, onun rəsmlərindən birini hekayəyə çevirməyi təklif etdi. Redaktorun bu iş üçün seçdiyi rəsm, gənc bir qız və at boyda bir qan köpəyinin rəsmi idi və hekayə "Böyük Qırmızı Köpək Klifford" oldu. İlk Klifford kitabı 1963-cü ildə nəşr olundu və 75-dən çox Klifford başlığına (hamısı Bridvel tərəfindən yazılmayıb), üç cizgi televiziya serialına, ticarət məhsullarına, canlı musiqili tamaşaya və canlı-aksiyon filmə səbəb oldu. Klifford, seriyanın naşiri olan "Scholastic"in rəsmi maskotu rolunu oynayır.
Əvvəlcə 1965-ci ildə nəşr olunan "Qonşudakı Cadugər", Bridvel tərəfindən yazılan və illüstrasiya edilən başqa bir uğurlu kitabdır. Müəllif "Qonşudakı Cadugər"i redaktoruna Kliffordun yeni bir nüsxəsi ilə birlikdə təqdim etdi, yalnız paylaşmaq üçün bir az əlavə məzmun gətirmək niyyətində idi. Yeni kitab konsepsiyası və rəsmləri yalnız görüşün əvvəlki gecəsi bir araya gətirilmişdi. Buna baxmayaraq, "Qonşudakı Cadugər" Bridvelin ən populyar kitablarından birinə çevrildi və cadugər personajı ətrafında qurulmuş altı kitabdan ibarət bir seriyaya gətirib çıxardı.
Bridvelin digər uşaq kitablarına "Dəli Zoopark" (1963), "Yağış Yağanda Nə Edirlər" (1969), "Canavarına Necə Qulluq Etməli" (1970) və "Kiçik Bir Ailə" (1974) daxildir. Onun kitablarının 13 dildə 126 milyondan çox nüsxəsi çapdadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Norman Bridwell Papers, Cənubi Missisipi Universitetindəki Özəl Kolleksiyalar (de Grummond Children's Literature Collection)
Devid Baldaççi

**Devid Baldaççi** (; ) — Amerikalı roman yazarı.

## Erkən həyatı və təhsili

Devid Baldaççi Virciniya ştatının Riçmond anadan olub və böyüyüb. İtalyan əsillidir. Henriko Liseyini bitirib və "Virciniya Birlik Universiteti"ndə siyasi elmlər üzrə bakalavr dərəcəsi, "Virciniya Universitetinin Hüquq Məktəbin"dən isə hüquq doktoru dərəcəsi alıb, bundan sonra Vaşinqtonda doqquz il hüquqşünas  olub.

## Karyera

Baldaççi uşaq yaşlarından hekayələr yazmağa başlayıb, anası ona qeyd etmək üçün bir dəftər verib. İki on ildən çox yazıb, qısa hekayələr və daha sonra çox uğur qazanmadan ssenarilər yazıb.
Hüquq təcrübəsi ilə məşğul olarkən, roman yazmağa başlayıb və "Mütləq Güc"ü yazmaq üçün üç il sərf edib. 1996-cı ildə nəşr olunan bu əsər beynəlxalq bestseller olub. Bu günə qədər Baldaççi böyüklər üçün 50 roman, eləcə də gənc oxucular üçün yeddi roman nəşr edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website
* 
* 
* Freddy and the French Fries veb-sayt
* David Baldacci at site Goodreads.com

### Müsahibələr
* Profile in *[[Newsweek]]*, Mart, 2009
* Modern Signed Books BlogTalkRadio Interview with Rodger Nichols about No Man's Land October 2016
* Modern Signed Books Devid Baldaççinin müsahibələri, May, 2018