Defekasiya

[thumb|right|[Bernar Pikar. Ətriyyatçı. XVI əsr]]
**Defekasiya** (; *[[Sinonimlər]]:* "kafedra", "rektum boşaltma", "bağırsaq hərəkəti") - həzm olunmuş qidaların qatı və ya sulu tullantılarının bir şəkildə anusdan xaric edilməsidir. Həzm prosesinin ən son mərhələsidir.
[thumb|right|Uçuş zamanı defekasiya edən [qağayı]]

İnsanlarda, defekasiya prossesi gündə bir neçə dəfədən həftədə bir neçə dəfəyə qədər dəyişkənlik göstərə bilər. Defekasiya daha sulu və tez-tez baş vərəsə ishal, daha qatı və gec baş verərsə qəbizlik adlanır. İshal və qəbizlik müxtəlif xəstəliklərin göstəricisi ola bilər.  
thumb|right|Oturaq pozada defekasiya edən insan

***Defekasiya Aktı***

Funksiyaların iradi tənzim  mexanizmlərini əhatə edən  (xüsusən də ön mərkəzi   şırım nahiyəsində yerləşən   baş beyin yarımkürələrinin   piramid hüceyrələrini)  defekasiyaya ehtiyac əsasında  formalaşmış oyanma enən  istiqamətdə, spial  defekasiya mərkəzlərinə  yayılır. Bunun əsasında alt  müsariqə sinirinin tonusu  aşagı düşür və parasimpatik  çanaq sinirlərinin tonusu yüksəlir. Nəticədə düz bagırsaq daxili sfinkteri  zəifləyir. Qasıq sinirlərinin təsiri ilə düz bağırsağın xarici sfinkteri boşalır və nəcis kütlələri yogun və düz  bağırsağın peristaltik  hərəkəti nəticəsində xaricə  ifraz olunur. Eyni zamanda  düz bağırsağın dairəvi əzələləri yıgılır, həmçinin   yoğun bağırsağın distal hissəsinin qısalması baş verir. Defekasiya aktı   qarın basması əzələlərinin   yığılmasına, tənəffüsün ləngiməsinə, diafraqmanın  çanaq əzələlərinin arxa keçid  sfinkterini qaldıran əzlələrin gərginləşməsinə  səbəb olur. Defekasiya zamanı yalnız düz bağırsağdan  deyil, həmçinin fəal simpatik  təsirlərin hesabına yoğun  bağırsağdan da nəcis kütlələri xaric olur. Defekasiya prosesi qabıqaltı  mərkəzlərə enən, qabıq təsirlərinin hesabına iradi şəkildə tənzim olunur. İnsanda defekasiya aktının  iradi şəkildə tənzimlənməsi  fərdi təlim nəticəsində  formalaşır. Heyvanlarda isə  defekasiya aktı və sidik ifrazı ilə əlaqədar olan  spesifik davranış ritualları  genetik olaraq nəsildən-nəsilə ötürülür. Spinal  mərkəzlər defekasiyadan  kənar vaxtlarda düz  bagırasagın sfinkterlərini  gərgin halda saxlayırlar.  Defekasiyanın yuxarıda yerləşən, xüsusən limbik   qabıq mərkəzləri   defekasiyaya ehtiyacın formalaşması və onun iradi xarakterini müəyyən edir.

***İradi olmayan defekasiya***
 
Onurga beynin bel nahiyəsindən yuxarı kəsiyin   aparılması defekasiyanın   qeyri-iradi olmasına   gətirib çıxarır. Spinal defekasiya mərkəzinin  zədələnməsi zamanı isə düz  bağırsağ sfinkterlərinin  iflici baş verir. Anus açıq qalır ki, bu zaman nəcisin saxlanması qeyri-mümkün olur. İradi olmayan   defekasiya və anal sfinkterlərin qeyri-iradi zəifləməsi, həmçinin yüksək  emosional həyəcanlanma,  məsələn qorxu zamanı da   meydana çıxır. Defekasiyanı   bir sıra hormonlar, məsələn, tireodin, pituitrin ifraz edir.

***Defekasiyanın pozulması***

Bir sıra toksiki maddələrin   təsirindən tez-tez   defekasiyaya ehtiyac  duyulur, ishal halları baş  verir. Bəzi xəstəliklər  zamanı bir sıra   pozğunluğlar nəticəsində  defekasiya ya ehtiyc hissi təhrif olunur. Yəni aldadıcı ehtiyac hissləri- *[[Tenezmlər]]* baş verir. Psixoloji təsir xüsusən də  uzun müddətli neqativ  xarakterli emosional həyəcan  defekasiya hissini zəiflədir ki, bu da düz bağırsağın  boşalması (nəcis kütləsindən  azad olması) prosesini poza bilir. Defekasiya ehtiyac   duyulan zaman tez-tez   tekrarlanan ləngimələr,   daxili anal sfinkterin   vegetativ tənziminin pozulmasına və qəbizliyə  gətirib çıxarır. Ona görə də  yaxşı olar ki, mütəmadi   olaraq defekasiya hissi   olan ki bagırsağın boşalması həyata keçirilsin. 

***Qidanın qəbulu defekasiya stimulu kimi***

Çox vaxt qidanın mədəyə  düşməsi defekasiyaya ehtiyac hissinin yaranmasına və düz bagırsagın yığılmasına səbəb olur. Bu hala uşaqlarda daha çox rast gəlinir. Bundan istifadə edərək uşaqlarda defekasiya istəyinin yaranası vaxtını və yerini tərbiyə etmək olar.

## Həmçinin bax
*İshal
*Anus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər