open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karl-Qustav Rosbi

**Karl-Qustav Arvid Rosbi** (; ) — atmosferin irimiqyaslı hərəkətlərini ilk dəfə hidromexanika terminləri ilə izah edən İsveç əsilli amerikalı meteoroloq. O, həm şırnaq axınını (jet stream), həm də qərb küləklərindəki sonradan onun şərəfinə Rosbi dalğaları adlandırılan uzun dalğaları müəyyən etmiş və xarakterizə etmişdir.

## Bioqrafiyası
Karl-Qustaf Rossbi İsveçin Stokholm şəhərində anadan olmuşdur. O, Arvid və Alma Şarlotta (Marelius) Rossbi cütlüyünün beş övladından birincisi idi. Rossbi Stokholm Universitetində təhsil almış və burada riyazi fizikaya marağı yaranmışdır. Rossbi meteorologiya və okeanoqrafiya sahəsinə 1919-cu ildə Norveçin Bergen şəhərindəki Bergen Universiteti Geofizika İnstitutunda Vilhelm Byerknesin rəhbərliyi altında geofizika öyrənərkən gəlmişdir. Həmin dövrdə Byerknesin qrupu qütb cəbhəsi nəzəriyyəsi də daxil olmaqla, Bergen Meteorologiya Məktəbi kimi tanınan inqilabi konsepsiyaları hazırlayırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rossby Centre at SMHI 
* Carl-Gustaf Rossby Research Medal
Baqillani

**Əbu Bəkr Məhəmməd ibn Təyyib ibn Məhəmməd əl-Bəsri əl-Baqilani** (; ) — Əşari kəlamçısı və Maliki fəqihi.

## Bioqrafiyası
Atası və ya babalarından kiminsə paxla ticarəti ilə məşğul olmasından ötrü ona "Baqillani" deyilmişdir. Ləqəbi "Qazı"dır. Digər bir bir nisbəsi də "Bəsri"dir.

İbn Mücahid ət-Tai, Əbül-Həsən əl-Bəhili, Əbu Abdullah əş-Şirazi, İbn Əbu Zeyd əl-Qayrəvani, Əbu Bəkr əl-Əbhəri və İbn Səmundan üsul, fiqh, kəlam və əxlaq öyrənib, Əbu Bəkr əl-Qətii, İbn Məsi və Darəqutnidən hədis dinləyib. Bəsrə məscidində dərs deyib, Ədudüddövlə oğlu Simnanüddövləyə müəllimlik edib. Şirazda Ədudüddövlənin hüzurunda Əbül-Həsən əl-Əhdəb, Əbu İshaq ən-Nusaybini, şiələrədən İbn əl-Müəllim, şafeilərdən Əbül-Fərəc İbn Tərar ilə elmi debatlar etmişdir. Bizans imperatoru II Vasili Vulqarokton səfir olaraq göndərilmiş və orada da keşişlərlə üç üqnum inancı ilə bağlı debatlar etmişdir. Bir müddət qazı və qazıl-quzatlıq etmiş, Bağdaddakı Mənsur məscidində dərs demişdir. Əbu Cəfər əs-Simnani, Əli ibn Məhəmməd əl-Hərbi, Əbu Abdullah əl-Əzdi, Əbu Əbdürrəhman əs-Süləmi, Əbül-Qasım əs-Seyrəfi, Əbu Zər əl-Hərəvi və Əbu Xətim əl-Qəzvini onun tələbələrindən bəziləridir.

Bağdadda yaşadığı dövrdə Kərxi və müxtəlif bölgələri ziyarət etmiş, Hənbəli alimləri ilə elmi mübahisələr apararaq onların kəlam elminə münasibətini qismən yumşaltmışdır. Batiniyyə təliminə qarşı əsər yazmış və bu firqənin Bağdatdakı fəaliyyətlərini təkzib etmişdir. Batiniyyənin tərəfdarı olan Mosul valisi Kərvanın təhlükəli işlərinin qarşısını almaq üçün xəlifə Qədir-Billah tərəfindən Bəhaüddövləyə səfir kimi göndərilmişdir. 

Baqillani 23 Zilqadə hicri 403-cü (5 iyun 1013) ildə Bağdadda vəfat etmiş və Əhməd ibn Hənbəl yanında dəfn edilmişdir.

Baqillani "ət-Təmhid", "əl-İnsaf", "İcazül-Quran", "əl-Bəyan" və başqa əsərlərin müəllifidir.

## İstinadlar
Bruno Rossi

**Bruno Benedetto Rossi** (; ) — italyan əsilli amerikalı eksperimental fizik. O, elementar hissəciklər fizikasına və kosmik şüaların öyrənilməsinə mühüm töhfələr vermişdir. 1927-ci ildə Bolonya Universitetindən məzun olduqdan sonra kosmik şüalarla maraqlanmağa başlamışdır. Onları tədqiq etmək üçün təkmilləşdirilmiş elektron üst-üstə düşmə sxemini ixtira etmiş və Eritreyaya səyahət edərək kosmik şüaların intensivliyinin qərbdən şərqə nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə daha çox olduğunu göstərən təcrübələr aparmışdır.

1938-ci ilin oktyabrında İtaliyadakı irqi qanunlar səbəbindən mühacirət etməyə məcbur olan Rossi Danimarkaya köçmüş və burada Nils Bor ilə birlikdə çalışmışdır. Daha sonra Britaniyaya yollanaraq Mançester Universitetində Patrik Blekett ilə əməkdaşlıq etmişdir. Nəhayət, o, ABŞ-yə köçmüş, burada Çikaqo Universitetində Enriko Fermi ilə, daha sonra isə Kornell Universitetində fəaliyyət göstərmişdir. Rossi ABŞ-də qalaraq Amerika vətəndaşlığını qəbul etmişdir.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Rossi MIT Radiasiya Laboratoriyasında radar üzərində çalışmış və Manhetten layihəsində həlledici rol oynamışdır. O, Los-Alamos Laboratoriyasında RaLa təcrübələrini həyata keçirən qrupa rəhbərlik etmişdir. Müharibədən sonra Cerold Zakarias tərəfindən MIT-yə dəvət olunmuş və burada müharibədən əvvəlki kosmik şüalarla bağlı tədqiqatlarını davam etdirmişdir.

1960-cı illərdə o, rentgen astronomiyası və kosmik plazma fizikasının əsasını qoymuşdur. Onun "Explorer 10" süni peykindəki cihazları Maqnetopauzanı aşkar etmişdir. O, həmçinin günəş sistemindən kənar ilk rentgen şüası mənbəyi olan Əqrəb X-1-in kəşf edildiyi raket təcrübələrinin təşəbbüskarı olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Oral history interview transcript with Bruno Rossi on 21 July 1976, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives
* Cosmic Ray Observations in Eritrea: Research Notes of Bruno Rossi, 1933
Karlo Rovelli

**Karlo Rovelli** (; ) — İtaliya, ABŞ, Fransa və Kanadada fəaliyyət göstərmiş italyan nəzəriyyəçi fizik və yazıçı. Hazırda o, Fransanın Marsel şəhərindəki Nəzəri Fizika Mərkəzinin fəxri professoru, Perimeter İnstitutunun görkəmli qonaq tədqiqatçı rəhbəri, Kanadanın Qərbi Ontario Universitetinin Rotman Fəlsəfə İnstitutunun əsas üzvü və ABŞ-dəki Santa-Fe İnstitutunun "Fraktal Fakültəsinin" üzvüdür.

## Elmi Fəaliyyəti

Rovelli əsasən kvant qravitasiyası sahəsində çalışır və ilgəkli kvant qravitasiyası (loop quantum gravity) nəzəriyyəsinin banilərindən biridir. O, həmçinin elmin tarixi və fəlsəfəsi ilə də məşğul olmuş, relyasion kvant mexanikası və "termal zaman" anlayışını formalaşdırmışdır. Rovelli "Corriere della Sera", "Il Sole 24 Ore" və "La Repubblica" kimi İtaliyanın bir neçə nüfuzlu qəzetinin mədəniyyət əlavələri ilə əməkdaşlıq edir. Onun ilk dəfə 2014-cü ildə italyan dilində işıq üzü görmüş "Fizika üzrə yeddi qısa dərs" (Seven Brief Lessons on Physics) adlı elmi-kütləvi kitabı dünya miqyasında iki milyondan çox nüsxə ilə satılmışdır.

2019-cu ildə "Foreign Policy" jurnalı onu "dünyanın 100 ən nüfuzlu mütəfəkkiri" siyahısına daxil etmişdir. 2021-ci ildə isə "Prospect" jurnalı tərəfindən "dünyanın 50 ən yaxşı mütəfəkkiri" siyahısında yer almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Homepage
*Introduction to Loop Quantum Gravity, online course by Carlo Rovelli.
*Carlo Rovelli, *A Dialog on Quantum Gravity*, preprint available as hep-th/0310077
* Rovelli, C.  ''Loop Quantum Gravity.'' Living Rev. Relativ. 1, 1 (1998). DOI
*Quantum Gravity, draft of the book *Quantum Gravity*
*''Curriculum Vitae et Studiorum''
Karlo Rubbia

**Karlo Rubbia** (; ) — CERN-də W və Z zərrəciklərinin kəşfinə aparan işlərinə görə 1984-cü ildə Simon van der Mer ilə birlikdə Fizika üzrə "Nobel" mükafatını paylaşan italyan elementar hissəciklər fiziki və ixtiraçıdır.

## Erkən həyatı və təhsili

Rubbia 1934-cü ildə İtaliyanın Sloveniya ilə sərhədində yerləşən Qoritsiya şəhərində anadan olmuşdur. Müharibənin yaratdığı çətinliklər səbəbindən ailəsi əvvəlcə Venesiyaya, sonra isə Udineyə köçmüşdür. Atası elektrik mühəndisi idi və Karlo fizika oxumaq istədiyini bildirsə də, atasının təsiri ilə mühəndisliyə yönəlmişdi. O, yerli ərazilərdən atılmış hərbi rabitə avadanlıqlarını toplayır və onlarla təcrübələr aparırdı.

Pizadakı Ali Normal Məktəbdə fizika üzrə təhsil almaq üçün qəbul imtahanı verən Rubbia, tələb olunan ilk onluğa düşə bilmədi (on birinci oldu) və buna görə də 1953-cü ildə Milanda mühəndislik kursuna başladı. Lakin qısa müddət sonra Pizadakı tələbələrdən birinin təhsildən imtina etməsi Rubbia üçün şans yaratdı. O, kosmik şüalar üzərində apardığı tədqiqatlara dair dissertasiya ilə nisbətən qısa müddətdə dərəcə və doktorluq qazandı; elmi rəhbəri Marçello Konversi idi. Pizada o, gələcək həyat yoldaşı, həmçinin fizika tələbəsi olan Marisa ilə tanış oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yohannes Ridberq

**Yohannes Robert Ridberq** (; ) — 1888-ci ildə öz adını daşıyan Ridberq düsturunu tərtib etməsi ilə tanınan isveçli fizikdir. Bu düstur hidrogen atomundakı elektronun enerji səviyyəsinin dəyişməsi nəticəsində şüalanan fotonların (görünən işıq və digər elektromaqnit şüalanmaların) dalğa uzunluğunu təsvir etmək üçün istifadə olunur.

## Bioqrafiyası

Ridberq 8 noyabr 1854-cü ildə İsveçin cənubundakı Halmstad şəhərində Sven Ridberq və Mariya Anderson Ridberqin tək övladı olaraq dünyaya gəlmişdir. Onun 4 yaşı olanda atası vəfat etmiş və ailə az gəlirlə yaşamağa məcbur olmuşdur. 1873-cü ildə o, riyaziyyat və fizikadan yüksək qiymətlər aldığı Halmstad ibtidai məktəbindən məzun olmuşdur. Elə həmin il Lund Universitetinə daxil olmuş və iki il sonra bakalavr dərəcəsini almışdır. 1879-cu ildə "3 və 4 nöqtəli kontaktda konus kəsiklərinin konstruksiyası" mövzusunda dissertasiyasını müdafiə edərək fəlsəfə doktoru dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

Ridberq karyerasına universitetdə amanuensis (köməkçi müəllim) kimi başlamışdır. 1880-ci ildə riyaziyyat üzrə dosent, 1882-ci ildə isə fizika üzrə dosent olmuşdur. Bu dövrdə o, standart atom çəkisini öyrənməyə başlamışdır, çünki Mendeleyevin dövri sistemindəki atomların çəkisinin görünən təsadüfi artımının səbəbi onu düşündürürdü. O, bir neçə il ərzində bunun üçün bir düstur axtarsa da, nəticə əldə edə bilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jorj-Lui Le Saj

**Jorj-Lui Le Saj** (; ) — cenevrəli fizik. O, daha çox özünün qravitasiya nəzəriyyəsi, elektrik teleqrafını ixtira etməsi və qazların kinetik nəzəriyyəsini qabaqcadan proqnozlaşdırması ilə tanınır. Le Saj həmçinin Didronun "Ensiklopediyasına" (Encyclopédie) töhfə verənlərdən biri olmuşdur.

## Həyatı və təhsili

Le Saj Cenevrədə anadan olmuşdur. Atası Teodor Aqrippa d'Obinyenin nəslindən olan burqundiyalı Jorj-Lui Le Saj, anası isə Ann Mari Kamp idi. Müxtəlif mövzularda bir çox məqalənin müəllifi olan atası, oğlunu hələ kiçik yaşlarından öz tədqiqatlarına cəlb etmiş, o cümlədən 13 yaşında ona Roma şairi Lukresinin əsərlərini öyrətmişdi. Pyer Prevo və bəzi qeydlərə görə, valideynlərinin ona verdiyi təhsil çox sərt olmuşdur; Le Saj buna özünə qapanmaq və müxtəlif mövzular üzərində düşüncələrə dalmaqla reaksiya vermişdir. İddialara görə, yalnız faktları qəbul edən və ümumiləşdirmələrə marağı olmayan atasının əksinə, Le Saj əsasən ümumi və mücərrəd prinsiplərlə maraqlanırdı.

Le Saj ilk müntəzəm təhsilini Cenevrə kollecində almış, burada Jan-Andre Delük ilə dostluq etmişdir. Fəlsəfə ilə yanaşı, o, Qabriel Kramerin rəhbərliyi altında riyaziyyatı, Jan-Lui Kalandrinin rəhbərliyi altında isə fizikanı öyrənmişdir. Daha sonra Bazeldə tibb təhsili almağa qərar vermiş və orada həm də riyaziyyatdan özəl dərslər keçmişdir. Bazeldə Le Saj, qazların kinetik təbiəti haqqındakı işi ona böyük təsir göstərən Daniel Bernulli ilə tanış olmuşdur. Sonradan Bazeli tərk edərək tibb təhsilini Parisdə davam etdirmişdir. Cenevrəyə qayıtdıqdan sonra həkim kimi fəaliyyət göstərməyə çalışsa da, atasının Fransa əsilli olması səbəbindən buna icazə verilməmişdir. Orada o, Şarl Bonne ilə dostluq əlaqələri qurmuşdur.

Atasının iradəsinin əksinə olaraq, Le Saj həyatını riyaziyyata və xüsusilə qravitasiyanın mexanizmlərinin axtarışına həsr etmişdir. O, Cenevrədə riyaziyyat professoru olmağa çalışsa da, bu vəzifəni ala bilməmişdir.

Le Saj sağlığında az sayda məqalə dərc etdirsə də, Jan Leron Dalamber, Leonard Eyler, Paolo Frizi, Rucer İosip Boşkoviç, İohann Henrix Lambert, Pyer Simon Laplas, Daniil Bernulli, Fermen Abozi və Lord Stenhoup kimi şəxslərlə geniş məktublaşmaları olmuşdur.

O, riyaziyyatdan özəl dərslər vermiş, La Roşfuko, Simon Lüilye və Pyer Prevo kimi tələbələri onun şəxsiyyətindən dərindən təsirlənmişlər. Le Saj Paris Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü olmuş və həmçinin London Kral Cəmiyyətinin üzvü seçilmişdir. O, 79 yaşında Cenevrədə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Jorj Sanyak

**Jorj Sanyak** (; ) — 1970-ci illərdən etibarən inkişaf etdirilən interferometrlərin və halqavari lazer hiroskoplarının əsasını təşkil edən Sanyak effektinə öz adını vermiş fransız fiziki.

## Həyatı və fəaliyyəti

Sanyak Periqyodda anadan olmuş və 1889-cu ildə Paris Ali Normal Məktəbinə daxil olmuşdur. Sorbonnada laborant işləyərkən o, Vilhelm Konrad Rentgenin izi ilə Fransada rentgen şüalarını öyrənən ilk şəxslərdən biri olmuşdur. Sanyak, tərkibinə Pyer və Mariya Küri, Pol Lanjeven, Jan Perren və riyaziyyatçı Emil Borel kimi görkəmli alimlərin daxil olduğu bir dostluq və elm qrupuna mənsub idi. Mariya Küri qeyd edirdi ki, o və həyat yoldaşı radioaktivliyin kəşfi ərəfəsində Sanyakla daim fikir mübadiləsi aparıblar. Sanyak Mödon-Belvüdə vəfat etmişdir.

## Sanyak effekti

1913-cü ildə Jorj Sanyak göstərdi ki, əgər işıq şüası ikiyə bölünərək fırlanan platforma üzərindəki qapalı yol boyu (perimetrindəki güzgülər vasitəsilə) əks istiqamətlərdə göndərilərsə və sonra yenidən birləşdirilərsə, onlar interferensiya effektləri nümayiş etdirəcəklər. Sanyak bu nəticədən belə qənaətə gəldi ki, işıq mənbəyin sürətindən asılı olmayan bir sürətlə yayılır. Yerin kosmosdakı hərəkətinin, platformanın necə çevrilməsindən asılı olmayaraq, işıq şüasının sürətinə görünən bir təsiri yox idi. Bu effekt daha əvvəl (1911-ci ildə Haress tərəfindən) müşahidə edilsə də, Sanyak onun səbəbini düzgün müəyyənləşdirən ilk şəxs oldu.

Vakuumda baş verən bu Sanyak effekti 1911-ci ildə Maks fon Laue tərəfindən nəzəri olaraq proqnozlaşdırılmışdı. O, bu effektin həm stasionar efir nəzəriyyələri (məsələn, Lorensin efir nəzəriyyəsi), həm də Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsi ilə uyğunluq təşkil etdiyini göstərdi. Ümumilikdə bu effekt işıq sürətinin mənbəyin sürətindən asılı olduğunu iddia edən emissiya nəzəriyyələri ilə ziddiyyət təşkil edir.

Maraqlıdır ki, Sanyak effekti nisbilik nəzəriyyəsi ilə tam uyğun gəlsə də, Sanyakın özü bu nəzəriyyənin qatı əleyhdarı idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Meqnad Saha

**Meqnad Saha** (, , ; ) — istilik ionlaşması nəzəriyyəsinin işlənib hazırlanmasına kömək edən hindistanlı astrofizik və siyasətçi. Onun tərtib etdiyi Saha ionlaşma tənliyi astronomlara ulduzların spektral sinifləri ilə onların faktiki temperaturları arasında dəqiq əlaqə qurmağa imkan vermişdir.

## Bioqrafiyası

Meqnad Saha 6 oktyabr 1893-cü ildə Benqal prezidentliyinin (hazırda Banqladeş) Daka bölgəsinə daxil olan Qazipurun Şeoratali kəndində, aşağı kastaya mənsub benqallı hindu ailəsində anadan olmuşdur. O, kasıb dükançı Caqannat Saha və həyat yoldaşı Bhuvaneşvari Devinin səkkiz övladından beşincisi idi. O dövrün ortodoks brahmanlarının mövhumatçı dini ideologiyaları, eləcə də uşaqlıq və karyera illərində qarşılaşdığı kasteizm (o, Dalitlər qrupuna daxil olan Namasudra kastasından idi) səbəbindən Sahada gənc yaşlarından kasta sisteminə qarşı nifrət formalaşmışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  
* Meghnad N. Saha at the *[[Encyclopædia Britannica]]*
* 
* 
* 
* 
*  by Raja Choudhury and produced by PSBT and Indian Public Diplomacy.
Coan

**Coan** — qadın adı.

* Coan Roulinq — Britaniyalı yazıçı.
* Coan Krauford
* Coan Fonteyn — Oskar mükafatı sahibi ingilis akstrisa.
* Coan Kuiqli — amerikalı astroloq, yazıçı.
* Coan Riverz — ABŞ aktyoru.
* Coan Baez — amerikalı müğənni, bəstəkar, gitarist
* Coan Bomont — Avstraliya tarixçisi.
* Coan Klark — ingilis kriptoanalitik və numizmat.
* Coan Anim-Addo
Embraer Phenom 300

**Embraer Phenom 300** — Braziliyanın Embraer şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş yüngül biznes-cet turbojet təyyarəsi. Tək pilotlu uçuşlar üçün sertifikatlaşdırılmış bu təyyarə 11 sərnişinə qədər daşıya bilir. Phenom 300-ün hazırlanması, sələfi olan Very Light Jet (VLJ) sinfinə aid olan Embraer Phenom 100-dən daha böyük bir biznes təyyarəsi üçün müştərilərin istəklərinə cavab olaraq başlayıb. Mühəndislik qrupu əvvəlcə təyyarəni Phenom 100-ün sadə, uzadılmış versiyası kimi təsəvvür etsə də, sonradan təyyarəni sıfırdan qurmaq qərarı verilib. Phenom 300 daha güclü mühərriklərə, əlavə spoyler və qanadlara və daha çox sərnişini yerləşdirmək üçün uzadılmış kabinəyə malikdir. Kabin və daxili dizaynından tutmuş eniş şassisinə və korpusuna qədər bir neçə dizayn xüsusiyyəti Phenom 100-ə bənzəyir.

Phenom 300 prototipi ilk uçuşunu 29 aprel 2008-ci ildə edib və 3 dekabr 2009-cu ildə uçuş sertifikatını alıb və bu da onun həmin ay xidmətə başlamasına imkan verib. 2013-cü ildə Phenom 300 öz sinfində ən çox təhvil verilən biznes təyyarəsi olub. 2019-cu ilin mart ayında Embraer 500-cü Phenom 300 təyyarəsini təhvil verib və 2012-ci ildən başlayaraq o, yüngül təyyarə bazarının yarısından çoxunu ələ keçirib. 31 yanvar 2020-ci ildə Embraer Phenom 300 üçün bir sıra təkmilləşdirmələrin tətbiq olunduğunu elan etdi. Təkmilləşdirilmiş Phenom 300E 2020-ci ilin mart ayında sertifikatlaşdırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Компания Embraer завершила сборку первого бизнес-джета Phenom 300
* Подробная информация про самолёт и особенности эксплуатации http://www.ato.ru/content/klassom-vyshe
* http://www.ato.ru/content/embraer-phenom-300-ocenka-ekspluatantov
Təhzib ət-Təhzib

**Təhzib ət-Təhzib** () — İbn Həcər əl-Əsqəlaninin rical (hədis) sahəsinə aid əsəri.

## Əsər
"Təhzib ət-Təhzib" əsəri "Kütubi-sittə" məcmuəsindəki ravilər haqqında olan "*Təhzib əl-Kəmal fi əsmair-rical*" adlı əsərin ixtisarıdır. Əsəri İbn Həcər əl-Əsqəlani hicri 808-ci (1405) ildə tamamlamış, 1/3 miqdarına qədər qısaltmış və "Təhzib əl-Kəmal"dan daha əvvəl çıxarılmış bioqrafiyaları əlavə edərək "Təhzib ət-Təhzib"i əsrəyə gətirmişdir. Əsəri mühüm edən xüsusiyyət İbn Həcərin hər bir ravi üçün lazım gələn cərh və tədil məlumatlarının nizamlı və yığcam şəkildə təqdim edilməsidir.

"Təhzib ət-Təhzib"in müxtəlif nəşrləri həyata keçirilmişdir (I–XII, Heydərabad (Hindistan): hicri 1325–1327; Beyrut: 1968; I–VI, Beyrut: 1991).

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
MS Oil

**MS Oil** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən yanacaqdoldurma məntəqələri şəbəkəsi. "MSDIS Holding"in tərkib hissəsi olan şirkət, ölkə ərazisində müxtəlif növ yanacaq məhsullarının pərakəndə satışı ilə məşğul olur.

## Tarixi
Şirkət 2020-ci ildə "MSDIS Holding" tərəfindən təsis edilmişdir. Qısa müddət ərzində Bakı şəhəri və ətraf qəsəbələrdə, həmçinin magistral yolların kənarında yanacaqdoldurma məntəqələri (YDM) şəbəkəsini genişləndirmişdir. 2023-cü ildə şirkətin fəaliyyətində strateji dəyişiklik baş vermiş, bəzi strateji məntəqələr (məsələn, Koroğlu Rəhimov küçəsi və Şıxov ərazisi) uzunmüddətli icarə əsasında SOCAR brendinə təhvil verilmişdir.

## Fəaliyyəti
"MS Oil" məntəqələrində Aİ-92, Aİ-95 (Premium) markalı benzin və dizel yanacağının satışı həyata keçirilir. Yanacaqdoldurma məntəqələri kompleksinə adətən aşağıdakı xidmətlər daxildir: Avtomatlaşdırılmış yanacaq satışı; "MS Market" şəbəkəsi; Avtoyuma və yağdəyişmə məntəqələri. Şirkətin hazırda Zabrat, Zirə, Saray, İsmayıllı və Siyəzən rayonları istiqamətində aktiv filialları mövcuddur.

## İstinadlar
Saatlı (Başkeçid)

**Saatlı** — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
Kənddə hazırda əhali yaşamır. Sakinlərin 100%-i etnik azərbaycanlılar olmuşdur.

## İstinadlar
Kuqikl

**Kuqikl** və ya **kuvitsi** (; ) — Rusiya və Ukrayna çoxlüləli fleyta növü., Kuqiklin boruları bir-birinə bərkidilməyib. Onlar qamış gövdələrindən, çətirşəkilli bitkilərdən və ya qarağat qabığından hazırlanır.

## Tarixi

Kuqiklların Rusiyada yayılma ərazisi geniş olmasa da, çox fərqli bir mövqe tutur və hazırki Bryansk (Dorojovo, Domaşovo və Çernetovo kəndləri), Kursk, Kaluqa, Smolensk, Tver və Belqorod bölgələrinin sərhədləri daxilində yerləşən Şərqi Slavyan yaşayış məntəqələrinin ən qədim bölgələrindən birini əhatə edir. Onlar Ukraynada (Çerniqov bölgəsində) "kuvitsi" kimi tanınırlar.

Kuqikllar ənənəvi olaraq üç-dörd ifaçıdan ibarət ansambllarda qadınlar tərəfindən ifa olunur. Bir və ya iki nəfər melodiyanı ifa edir və eyni zamanda səsləri ilə trubaya bənzər səslər çıxarır, qalan iştirakçılar isə melodiya ilə sinxron ritmdə (üfürmə) çalırlar. Çalğı üsulu belədir, boruların yuxarı ucları ağzına qaldırılır və ifaçılar başlarını və ya boruları yan-yana hərəkət etdirərək kəsilmiş ucların kənarlarına üfürərək qısa, lakin sürətlə dəyişən səslər çıxarırlar.

Ruslar arasında oynamağın vaxtı və qadağan edilməsi kənd təsərrüfatı təqvimi ilə müəyyən edilir. Kuqikllar hər il hazırlanırdı və həmişə ot biçmə zamanı çalınırdı. Kursk bölgəsində kuqikllar çox vaxt uzun müddət saxlanılırdı, Bryansk bölgəsində isə payızda atılırdı.

## Quruluşu
Kuqikl müxtəlif uzunluqlarda və təxminən eyni diametrdə 2-5 borudan ibarət dəstdir (ən böyüyü 16-18 sm-ə çata bilər). Dorojovoda kuqikl iki borudan, Çeretovo və Domaşovda isə üç borudan ibarətdir. Borular yetkin quru qamış gövdələrindən (Kursk ənənəsi, yerli olaraq kuqa kimi tanınır) və ya içi boş gövdəli hər hansı digər çətirşəkilli bitkidən hazırlanır. Ukraynada borular qarağat, viburnum və ya fındıqdan hazırlanırdı. Yuxarı açıq uclar eyni səviyyədə yerləşir, aşağı uclar isə lülə düyünü ilə bağlanır. Alətin boruları bir-birinə bərkidilmir. Bu onların tələb olunan köklənmədən asılı olaraq dəyişdirilməsinə imkan verir. Bir ifaçının əlindəki beş borudan ibarət dəst "cüt" adlanır. Kuqiklın hər bir borusunun öz adı var (ən uzunundan başlayaraq): quden, podqudka, tretyaka (və ya orta), çetvertaka, mizyutka. Adlar kuqiklin harada istifadə olunmasından asılı olaraq dəyişə bilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Humeniuk, A., *Ukrainski narodni muzychni instrumenty*, Kyiv: :en:Naukova dumka, 1967
* Mizynec, V., *Ukrainian Folk Instruments*, Melbourne: Bayda books, 1984
* Cherkaskyi, L., *Ukrainski narodni muzychni instrumenty* // Tekhnika, Kyiv, Ukraine, 2003. 262 pages. 

## Литература
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Kugikly  — article from the :en:Great Russian Encyclopedia
* Кувиці // *Черкаський Л. М.* Українські народні музичні інструменти
Çoxlüləli fleyta

**Çoxlüləli fleyta** və ya **Pan fleytası** — müasir folklor ansambllarında istifadə olunan nəfəs musiqi aləti.  O, fleyta ailəsinin üzvüdür. Avropada Pan fleytası kimi tanınan çoxlüləli fleyta, adətən barmaq dəlikləri olmayan bir neçə bağlı və ya ayrı borudan ibarət olan fleyta alətidir. Boruların aşağı ucları açıq və ya bağlı ola bilər.

Boruların yuxarı uclarına hava axını yönəldilərək ifa olunur. Hər boru tək bir fundamental ton səsi çıxarır, onun səsi borunun uzunluğundan və diametrindən, eləcə də borunun aşağı hissəsində bağlı olub-olmamasından asılıdır. Borunun ucundakı hava axınının bucağını dəyişdirməklə fundamental ton yarımtona endirilə bilər. Alət tıxacları tənzimləməklə və ya borulardakı arı mumunun miqdarını tənzimləməklə köklənir.

Bəzi tarixi (nadir) oxşar fleyta növlərində hər boruda açıq yuxarı uc əvəzinə üzərlərində deşiklər var. Çoxlüləli fleyta həmçinin barmaq dəlikləri olan dörd boru üçün ümumi bir üfləyici dəliyi (bir ağızlıq) ilə də tanınır.

Çoxlüləli fleyta borularda deşiklər olan ikiqat fleytadan fərqləndirilməlidir.

## Qalereya

 Flute de Pan Des Salomon MHNT ETH AC NH 29 Roquemaurel.jpg|Solomon adaları pan fleytası. XIX əsrin birinci yarısı.
 Pan flute Gibonus FP-12.jpg|XIX əsrin əvvəllərinin Avropa modeli
 Panova flétna II.jpg|İki sıra Cənubi Amerika samponyası


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* *Жуланова&nbsp;Н.&nbsp;И.* Функционирование многоствольных флейт в коми-пермяцком традиционном быту (eduard.alekseyev.org)

## Xarici keçidlər
* A Worldwide History of the Pan Flute
* Spirit Flute
* Information on quills
* info from Henan China
Debbi Makomber

**Debbi Makomber** (; ) — Amerikalı yazıçı, çox saylı sevgi romanlarının müəllifi.
## Həyatı
Debbi Makomber 22 oktyabr 1948-ci ildə Vaşinqton ştatının Yakima şəhərində Lloyd və Maud Adolphun ailəsində anadan olub.

Makomber bütün həyatı boyu disleksiyadan əziyyət çəkib və yalnız orta məktəb təhsili alıb. Yazıçı olmağa qərarlı olan Makomber, ilk bir neçə əlyazmasını yazmaq üçün mətbəxində borc aldığı yazı makinasının qarşısında oturub, eyni zamanda dörd uşağına da baxıb. Beş illik yazıçılıq fəaliyyətindən və naşirlərin çoxsaylı rədd cavablarından sonra müstəqil (frilanser) çalışmağa başlayıb. 

Makomber romantik roman yazıçılarının konfransında iştirak edib və orada əlyazmalarından biri "Harlequin Enterprises Ltd"dən bir redaktor tərəfindən ictimai tənqid üçün seçilib. Redaktor onun romanını cırıb atmağı məsləhət görüb. Bunun əvəzinə, Makomber həmin romanı, "Ürək nəğməsi"ni "Harlequin Enterprises Ltd"nin rəqibi "Silhouette Books"a göndərmək üçün 10 dollar xərcləyib. Onlar kitabı alıblar və bu, sonradan "Publishers Weekly"də nəzərdən keçirilən ilk romantik roman olub.

"Ulduz işığı" onun "Silhouette Special Edition" romantika xəttinin bir hissəsi kimi nəşr olunmuş ilk nəşr olunmuş romanı idi. O, "Silhouette Books" və daha sonra "Harlequin Enterprises Ltd" ilə əməkdaşlığını davam etdirib. 1988-ci ildə "Harlequin" nəşrinin xahişi ilə Makomber "Dəniz Qüvvələri" seriyası kimi tanınan bir-biri ilə əlaqəli hekayələr seriyası yazıb. 1994-cü ilə qədər Makomber seriyadan asılı olmayaraq müstəqil romanlar buraxmağa başladı. Onun ilk cildli kitabı 2001-ci ildə nəşr olundu. 

O, orta məktəb sevgilisi Ueyn Makomber ilə ailə qurub və onların dörd övladı və nəvələri var. Onlar Vaşinqton ştatının Port Orçard şəhərində yaşayırlar.

Hazırda onun xalis sərvəti 10 milyon dollar həcmində qiymətləndirilir (2023-cü il).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Narkoloji test

**Narkoloji test** — bioloji nümunədə (sidik, qan, tüpürcək) müəyyən narkotikləri və ya onların metabolitlərini aşkar etmək üçün hazırlanmış texniki analiz. Test marixuana, kokain, heroin və s. kimi qadağan olunmuş narkotiklərin istifadəsini aşkar etmək üçün aparılır. İdmançılar da oxşar dopinq testindən keçirlər.

## Ölkələrdə

### Rusiyada
Rusiyada Rusiya Federasiyası Səhiyyə və Sosial İnkişaf Nazirliyinin 27 yanvar 2006-cı il tarixli 40 nömrəli "İnsan bədənində alkoqol, narkotik vasitələr, psixotrop və digər zəhərli maddələrin mövcudluğunun analitik diaqnozunda kimyəvi-toksikoloji tədqiqatların təşkili haqqında" əmrinə əsasən, ilkin kimyəvi-toksikoloji tədqiqatlar və təsdiqləyici metodlar fərqləndirilir.

İlkin metodlara immun metodlar (immunoxromatoqrafik, ferment immunoanalizi, polyarizasiya flüoroimmunoanalizi) və nazik təbəqəli xromatoqrafiya daxildir. İlkin metoddan müsbət nəticə alındıqdan sonra təsdiqləmə bir və ya iki təsdiqləyici metoddan istifadə etməklə aparılır. Onlar nazik təbəqəli xromatoqrafiyaya əsaslanan ixtisaslaşmış sistemlər (opiatlar, kannabinoidlər, benzodiazepinlər), qaz-maye xromatoqrafiyası, yüksək performanslı maye xromatoqrafiyası, xromatoqraf kütlə spektrometriyasıdır. Təsdiqləyici metodlar ya nümunədə narkotik maddənin konsentrasiyasını göstərir, ya da maddə mövcud deyilsə və ya onun konsentrasiyası seçilmiş metodun aşkarlama həddindən aşağıdırsa, mənfi nəticə verir.

Bütün digər metodlar narkotik intoksikasiyasını təsdiqləmək üçün istifadə edilə bilməz və onların canlı fərdlərin müayinəsində istifadəsi qanuni olaraq etibarsız və qanunsuzdur.

Narkotik testlərinin həm yalançı müsbət (məsələn, müəyyən qanuni dərmanlardan istifadə edərkən), həm də yalançı mənfi nəticələr verə biləcəyini göstərən nəşrlər mövcuddur.

## İstinadlar
Lanşjou mal ətli əriştəsi

**Lançjou mal ətli əriştəsi** — Çinin Lançjou şəhərinə məxsus mal əti şorbalı əriştə yeməyi. Bu yemək uzun tarixə malik olmuş, resepti isə mədəni amillər, mövcud ərzaq növləri və yerli yeniliklər səbəbilə bölgələrə görə fərqlənmişdir.

## Tarixi

Lançjou mal əti əriştəsi adını Qansu vilayətində yerləşən, Sarı çay boyunca uzanan və qədim İpək yolunun dayanacaqlarından biri olmuş Lançjou şəhərindən almışdır. Tan sülaləsi dövründə müsəlman huy icması müsəlman qida qaydalarına uyğun, hazırlanması asan inqrediyentlərdən ibarət mal əti şorbalı əriştə növü inkişaf etdirmişdir. Yerli rəvayətlərə görə, bu yeməyin yaradıcısı Lançjoudan olan huy mənşəli Ma Baotsi adlı şəxs olmuşdur. Çində müxtəlif növ mal əti şorbalı əriştə yeməkləri mövcud olmuş, bu çeşidlilik ölkənin şərq hissəsinə nisbətən qərb bölgələrində daha geniş yayılmışdır.

1990-cı illərdə bu yemək təzə, çox əlverişli və qidalandırıcı fastfud növü kimi ölkə miqyasında populyarlıq qazanmışdır.

2001-ci ildə Lançjou mal əti əriştəsi Çinin üç əsas fastfud növündən biri kimi müəyyən edilmişdir. 2010-cu ildə yemək mənşəyi qorunan məhsulun Çin ekvivalenti statusu almışdır. Lançjou mal əti əriştəsinin hazırlanma bacarığı 2021-ci ildə Çinin milli qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir.

## Üslubları

Ənənəvi Lançjou mal əti şorbalı əriştəsi səkkiz müxtəlif əriştə formasından biri ilə hazırlana bilmişdir: ən nazik, daha nazik, nazik, qalın, daha qalın, prizma formalı (jiuye), enli və daha enli. Ən nazik növ "spagettinin təxminən üçdə iki qalınlığında dairəvi əriştə" kimi təsvir edilmişdir, "daha nazik" və "nazik" növlər isə ölçü baxımından, demək olar ki, spagettiyə bərabər olmuşdur. "Qalın" və "daha qalın" növlər daha iri dairəvi əriştələr olmuşdur. "Prizma", "enli" və "daha enli" növlər yastı və nazik formada olub fərqli tekstura təmin etmişdir. Bundan əlavə, "Çyaomaylenq" (qarabaşaq formalı bucaqlı əriştə) adlanan daha yeni bir növ də meydana çıxmışdır ki, bu növ kəskin kənarları ilə seçilmişdir.

Dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən bir çox restoran bu yeddi əsas növlə məhdudlaşmayan əriştə formaları təqdim etmişdir. Bu müxtəliflik əriştə hazırlama texnikasının inkişafı və yerli mədəniyyətlərin təsiri ilə bağlı olmuşdur. Çin Xalq Respublikasında Lançjou mal əti şorbası üzrə ixtisaslaşmış restoranlarda müştərilərə əriştənin hazırlanma prosesini izləmək imkanı verilmişdir; bu proses bəzi hallarda Din Tai Fung restoran şəbəkəsinin istehsal xəttinə bənzər açıq mətbəx quruluşunda təşkil edilmişdir. Əl ilə hazırlanan əriştənin xəmiri adətən bir gün əvvəl yoğrulmuş, lakin əriştə formaya salınmazdan dərhal əvvəl əl ilə dartılaraq hazırlanmışdır. Dartma prosesi sürətli olmuş və bir neçə dəqiqə davam etmiş, bu müddət ərzində xəmir dəfələrlə diyirlədilmiş, dartılmış və fırladılmışdır. Əriştə formaya salındıqdan dərhal sonra qaynar suya salınmış və tam bişənədək qaynadılmışdır.

## İstinadlar
Küveytin Azərbaycandakı səfirliyi

**Küveytin Azərbaycandakı səfirliyi** — Küveyt dövlətinin Azərbaycan Respublikasında diplomatik nümayəndəliyi. Səfirlik Küveyt dövlətinin rəsmi nümayəndəliyi olaraq iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərə aid bütün məsələləri əhatə edir, Küveytin Azərbaycanda siyasi, iqtisadi, maliyyə və hüquqi məsələləri, eləcə də elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində maraqlarını təmsil edir.

Azərbaycanla Küveyt arasında ikitərəfli əlaqələrlə yanaşı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, BMT, Neft İxrac Edən Ölkələr Birliyi, Qoşulmama Hərəkatı kimi təşkilatlar çərçivəsində də yüksək səviyyəli qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq əlaqələri formalaşıb.

2025-ci ildən Küveytin Azərbaycanda Fövqaladə və səlahiyyətli səfiri Məhəmməd Feysal əl-Mutairidir.

## Haqqında
Küveyt Dövləti Azərbaycan Respublikasının suverenliyini və ərazi bütövlüyünü daim dəstəkləyib.
Azərbaycan — Küveyt arasında diplomatik əlaqələr 1994-cü ilin oktyabr ayında qurulub.

Azərbaycan Respublikasının 1 oktyabr 2002-ci il tarixli Qanunu ilə Azərbaycan Respublikasının Küveyt Dövlətində səfirliyi təsis edilmişdir.
Azərbaycanın Küveytdə səfirliyi 2004-cü ilin dekabrında açılıb.

Küveytin Bakıdakı səfirliyi 2006-cı ildə fəaliyyətə başlayıb. 

### Parlamentlərarası əlaqələri
Azərbaycan Milli Məclisində Azərbaycan — Küveyt Parlamentlərarası işçi qrupu təsis edilib. 

Küveyt Dövlətinin Ümmət Məclisində Küveyt-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupu fəaliyyət göstərir.

## Səfirlər
Küveytin Azərbaycan Respublikasında səfiri Küveyt Dövlətini Azərbaycanda təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir. 

## Viza tələbləri
Küveyt vətəndaşları Azərbaycana səfər edərkən Azərbaycanın hava limanına gəlişdə viza ala bilərlər. Bunun üçün pasport və səfərin məqsədini təsdiq edən sənədlər tələb olunur. Bu vizayla Küveyt vətəndaşları Azərbaycan Respublikasında 30 günə qədər qala bilərlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın Küveyt Dövlətindəki səfirliyinin rəsmi sayti
* İkitərəfli münasibətlər
* Facebook
* Instagram
Vikramaditya (aviadaşıyıcı)

**Vikramaditya** — Hindistan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin aviadaşıyıcı gəmisi. "Vikramaditya" Hindistan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin flaqman gəmisidir. Ağır aviadaşıyıcı gəmi olan "Admiral Qorşkov"un yenilənməsi ilə gəmi Severodvinskdəki "Şimal Maşınqayırma Müəssisəsi"ndə geniş modernləşdirmədən keçib. 16 noyabr 2013-cü ildə gəmi Hindistan Hərbi Dəniz Qüvvələrinə təhvil verilib. 

1997-ci ildə Hindistan Hərbi Dəniz Qüvvələrindən "Vikrant" yüngül aviadaşıyıcı gəmisinin istismardan çıxarılmasından sonra onun dəyişdirilməsi, eləcə də gəmidaşıyan təyyarə donanmasının dəyişdirilməsi məsələsi ortaya çıxdı. Hindistanın mövcud və istismardan çıxarılmış aviadaşıyıcı gəmiləri 20 tondan çox olmayan ağırlığında təyyarə daşıya bilirdi, buna görə də yeni gəminin növünü nəzərdən keçirərkən maksimum 30 ton tutumlu və maksimum 40 təyyarə olan kiçik aviadaşıyıcı gəminin alınması qərarı verildi. Formal olaraq, "Clemenceau" (Fransada hazırlanması planlaşdırılır) bu kateqoriyaya aid idi, lakin həmin gəminin istismar müddəti tamamilə bitmişdi. Hələ 1990-cı illərin ortalarında Hindistan hökuməti "Admiral Qorşkov" aviadaşıyıcı gəmisinə maraq göstərərək onu Yak-141 və ya "Harrier" təyyarələri ilə təchiz etmək perspektivi ilə çıxış etdi. 1990-cı illərin sonlarında Rusiya Hindistanla bütün donanmanın - aviadaşıyıcı gəminin, yeni elektron avadanlıq və silahların və gəminin əsas bazasındakı infrastrukturun satışı ilə bağlı razılığa gəlmişdi. Bu arada, 2000-ci illərin əvvəllərində gəminin gövdəsinin tam təchizatlı aviadaşıyıcı gəmiyə çevrilməsi üçün ödəniş və gəmi üçün təyyarə donanmasının alınması şərti ilə bağışlanma ehtimalı qaldırıldı.

2013-cü ilin noyabr ayında Severodvinskdə "Vikramaditya" aviadaşıyıcı gəmisinin (əvvəllər "Admiral Qorşkov" ağır aviadaşıyıcı gəmisi) Hindistan Hərbi Dəniz Qüvvələrinə təhvil verilməsi mərasimi keçirildi. 26 noyabrdan etibarən gəmi Severomorskdan Karvardakı Hindistan hərbi dəniz bazasına yola düşdü. 8 yanvar 2014-cü ildə silah və təyyarə olmadan "Vikramaditya" təyyarədaşıyan gəmisi Karnataka sahillərinə çatdı. Yeni gəminin Hindistan Hərbi Dəniz Qüvvələrinə inteqrasiyası təxminən dörd ay çəkdi. Bu müddət ərzində Rusiya mütəxəssisləri gəmidə çalışdılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Video: INS vikramaditya hits water
* Defense Industry Daily – INS Vikramaditya Hits Delay, Cost Increases. Covers the program's full history, the ship's aerial complement, and associated events.
* INS Vikramaditya – Bharat Rakshak
* * Satellite Photo of INS VIKRAMADITYA in Severodvinsk from the Google Maps
Aşağı Qarasaqqal (Samux)

**Aşağı Qarasaqqal** — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun ərazisində yerləşmiş, hazırda Mingəçevir su anbarının altında qalmış keçmiş kənd. Kənd 1954-cü ildə Mingəçevir su anbarının tikintisi və suyun toplanması nəticəsində tamamilə su altında qalmışdır.

Mingəçevir su anbarı istifadəyə verildikdən sonra Aşağı Qarasaqqal kəndi su altında qalan yaşayış məntəqələri arasında idi və yaşayış funksiyasını tamamilə itirdi.

## Əhali
Kənddə əsasən azərbaycanlılar yaşayırdı. Kəndin sakinləri su altında qalma səbəbilə 1954-cü ildə əsasən Bərdə rayonuna köçürülmüşdür.

### Tanınmışları
* Tofiq Qazıyev (1920–1999) — Bitki fizioloqu, biologiya elmləri doktoru, professor.
* Asim Qazıyev (1926–1999) — Azərbaycanlı şair. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü.
* Bostan Yunis oğlu Həsənov (1927–2002) — Bərdə rayonu Yeni Daşkənd kənd orta məktəbinin direktoru (1962–1971).

## İstinadlar
Costa Smeralda (gəmi)

**Costa Smeralda** — Mayeləşdirilmiş təbii qazla işləyən kruiz gəmisi. İnşası 2017-ci ilin sentyabrında başlayıb və 2019-cu ilin fevralında başa çatıb. Sardiniyanın Zümrüd sahilinin adını daşıyan gəmi ilk səyahətinə 2019-cu ilin sonunda çıxıb.

Costa Smeralda ilk səyahətə 6 dekabr 2019-cu ildə Turkudan Aralıq dənizinə yola düşərək 18 dekabrda Barselonada, 19 dekabrda Marseldə və 20 dekabrda Savonada olub. O, rəsmi olaraq 21 dekabr 2019-cu ildə Savonadan ilk kruizinə çıxıb və Marsel, Barselona, Palma-de-Malyorka, Çivitavekkya və La Spezia şəhərlərinə baş çəkib. İlk mövsümündə o, həftəlik yelkənli səyahətlərə davam etdi, daha sonra 2020-ci ilin yayında La Speziada, daha sonra isə 2020-2021-ci il qışında isə Palermoda lövbər saldı. 2021-ci ilin aprelindən 2021-ci ilin oktyabrına qədər Costa Smeralda ilk dəfə Dubaydan Fars körfəzi boyu kruiz səfəri etdi.

2020-ci ilin yanvar ayında gəmi İtaliyanın Çivitavekkya limanında sərnişinlərindən birində yeni virus infeksiyası, SARS-CoV-2 şübhəsi ilə saxlanılıb. Gəmidə 7000 sərnişin və heyət üzvü olub. Tibbi müayinədən sonra virus təsdiqlənib və gəmi səyahətinə davam edib. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ТТД корабля
Queen Mary 2

**RMS Queen Mary 2** — Birləşmiş Krallıq gəmiçilik şirkəti "Cunard Line"ın flaqman gəmisi olan okean layneri. "Carnival Corporation & plc"yə məxsusdur. 12 yanvar 2004-cü ildə istifadəyə verilib. İstifadəyə verildiyi zaman dünyanın ən böyük sərnişin gəmisi idi. İlin bir hissəsində Sauthemptondan Nyu-Yorka gedən ənənəvi transatlantik marşrutda yeganə gəmi kimi xidmət göstərir. İlin qalan hissəsində isə bütün dünyada kruiz gəmisi kimi xidmət göstərir.

Hazırda o, RMS (kral poçt gəmisi) təyinatlı yeganə böyük gəmidir. Transatlantik gəmiçiliyin çiçəklənmə dövründə bu status Britaniya poçt xidməti (Royal Mail) ilə müqavilə əsasında poçt daşıyan ən sürətli və ən etibarlı laynerlər üçün qorunurdu.

RMS Queen Mary 2 Fransanın Sen-Nazer bölgəsində yerləşən dünyanın ən böyük gəmiqayırma zavodlarından biri olan "Chantiers de l'Atlantique" tərəfindən inşa olunub.  
## Qalereya
Gəminin interyerləri bahalı materiallarla bəzədilib və tələbkar müştərilərə xidmət göstərir:

QM2 Grand Lobby.JPG|Böyük lobbi
Britannia Restaurant on Queen Mary 2.jpg|"Britaniya" restoranı
Spa on the Queen Mary 2.jpg|Spa
Queen Mary 2 Atrium.jpg|Atrium
Swimming pool on the Queen Mary 2.jpg|Baseyn
Royal Court Theatre on the Queen Mary 2.jpg|Teatr
Queen Mary 2, the extensive library also has a reading area overlooking the bow of the ship.jpg|Gəmi kitabxanası
Stateroom on the Queen Mary 2.jpg|Kayutlardan biri
The Boston Cup aboard Queen Mary 2.jpg|Queen Mary 2 gəmisində Boston Kuboku
RMS Queen Mary 2 lin Cape Town 2011 001.jpg|Queen Mary 2
Hamburg, Hafen, Kreuzfahrtschiff -Queen Mary 2- im Dock -- 2016 -- 3068.jpg|Queen Mary 2 Hamburq limanında


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Cunard: ''Queen Mary 2'', Official website 
* Location tracking at MarineTraffic
* ''Queen Mary 2'' (QM2) on Chris' Cunard Page
* Video Clips of QM2 at Newport and Boston
* ''"Queen Mary 2"'' – review by Douglas Ward in *[[The Daily Telegraph]]*, London.
Oasis of the Seas

**Oasis of the Seas** (dənizlərin oazisi) — İnşası zamanı dünyanın ən böyük sərnişin gəmisi olan ilk Oasis sinifli kruiz gəmisi. "Oasis of the Seas Inc." (Royal Caribbean Cruises Ltd.) şirkətinə məxsusdur və "Royal Caribbean Cruises Ltd."nin törəmə şirkəti olan "Royal Caribbean International" tərəfindən idarə olunur. ABŞ-ın Mayami şəhərində yerləşən gəmi Baham adaları bayrağı altında üzür.

4 fevral 2006-cı ildə Amerika gəmiçilik xətti "Royal Caribbean Cruises Ltd." Finlandiya gəmiqayırma zavodu "Aker Finnyards" (2008-ci ilin payızından STX Europe Cruise) ilə ilk Oasis sinifli gəminin tikintisi üçün müqavilə imzaladı. Əvvəlcə "Project Genesis" adlandırılan "Oasis of the Seas" adı yalnız 2008-ci ilin may ayında açıqlandı. Gəmiçilik şirkətinin bu tikinti layihəsi üçün şüarı "Biz inanılmazı qururuq" idi.

1363 nömrəli tikinti gəmisinin kil çəkilişi 19 iyun 2007-ci ildə Turku gəmiqayırma zavodunda baş tutdu. 21 noyabr 2008-ci ildə tikinti doku su altında qaldı. Baltik dənizində dəniz sınaqları 8 iyun 2009-cu ildə başladı və ayın ortalarında başa çatdı. Gəmi 28 oktyabr 2009-cu ildə gəmi şirkətinə təhvil verildi.

30 oktyabr 2009-cu il səhəri Fort Lauderdale şəhərindəki Port Everqlades limanına transatlantik səyahət başladı. Baltik dənizindən keçən Oasis of the Seas 1 noyabr 2009-cu il axşamı 65 metrə qədər uzunluğunda gəmilərin keçməsinə imkan verən Böyük Kəmər Körpüsünə yaxınlaşdı. Körpüdən keçmək üçün gəminin işlənmiş qaz boruları geri çəkilməli idi. Bundan əlavə, çömbəlmə effektinə uyğunlaşmaq üçün gəmi maksimum sürətə gətirildi. Buna baxmayaraq, gəminin üst quruluşu ilə körpü arasında təxminən yarım metr məsafə qaldı. Təhlükəsizlik səbəbi ilə gəminin keçidi zamanı körpüdə nəqliyyatın hərəkəti bağlandı. 

Gövdənin çəkisi 45.000 tondur və 480.000 hissədən ibarətdir. Hissələr dam altında hər biri 600 ton ağırlığında olan ayrı-ayrı böyük bloklara yığılır. Gəmi bu bloklardan 181-dən ibarət olan yuxarı qaldırıcı kran vasitəsilə yığılır.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Самым большим в мире круизным судном стал «Оазис морей»
* Корабли в море онлайн и информация
* Морской бюллетень. Подробное описание судна
* «Oasis of the Seas» на korabley.net
* Энергетическая установка
* Полные характеристики Oasis Of The Seas
MSC Oscar

**MSC Oscar** — 2015-ci ildə dünyanın ən böyük konteyner gəmisi (MSC Gülsün 2019-cu ildə onu geridə qoydu). O, bir sıra eyni tip gəmilərdə aparıcı gəmidir. MSC Oscardan sonra daha dörd gəmi inşa edilmişdir: MSC Oliver, MSC Zoe, MSC Maya və MSC Sveva.

MSC Oscar, Aralıq dənizi Gəmiçilik Şirkətinin (MSC) prezidenti və baş direktoru Dieqo Apontenin oğlunun adını daşıyır.

Konteyner gəmisi Cənubi Koreyanın Daewo şirkətinin gəmiqayırma zavodlarında inşa edilmiş və 2014-cü ildə suya buraxılmışdır.

Tikinti dəyəri 140 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. O, 8 yanvar 2015-ci ildə istismara verilmişdir.

İstifadəyə verildikdən dərhal sonra MSC Oscar, 13 yanvar 2015-ci ildə Primorsk diyarının Slavyanka limanına çatmışdır. Bu səfər iki məqsədə xidmət etmişdir: birincisi, limanın lövbər nöqtələrini yoxlamaq, ikincisi isə yeni nəsil silindr yağlarını qəbul etmək. Konteyner gəmisi yanacaq qənaət edən mühərriklərlə təchiz olunmuşdur və bunun üçün Rusiyanın Lukoyl şirkətinin müasir yağları seçilmişdir.

Gəmi əvvəlcə 18.400 TEU konteyner üçün nəzərdə tutulmuşdu. Tikinti başa çatdıqdan sonra maksimum tutum 19.224 TEU idi.

Konteyner gəmisinin əsas mühərrik sistemi iki vuruşlu MAN Diesel 11S90ME-C dizel mühərrikidir. Maksimum güc 62,5 MVt (83.800 at gücü)-dir. Normal güc 56,25 MVt (75.430 at gücü)dir. The series is aired in other countries as well.

Konteyner gəmisi Asiya və Qərbi Avropa arasında müntəzəm reyslər həyata keçirir. Operator Aralıq dənizi Gəmiçilik Şirkətidir (MSC). Lakin gəminin faktiki sahibi tikintini maliyyələşdirən Çin bankı olan Şanxay Rabitə Bankıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Крупнейший контейнеровоз MSC Oscar впервые зашел в британский порт Феликстоу
* Крупнейший контейнеровоз в мире MSC Oscar зашел в Приморье
* MSC OSCAR Container Ship  Container Ship
* On board the world's biggest ship
* The MSC Oscar just became the world's biggest container ship
Suvar (şəhər)

**Suvar** və ya **Subar (Sabir)**, ( qaraxanlılar : **صُڤَر** *suvar* , itil bolqar : **سُوار** *suvar*, Volqa Bulqar xanlığının  bir tayfası  və şəhəri. 

Suvar(Sabir) əmiri Nəsr bin Əhməd hicri 319-cu ildə öz sikkəsini zərbetdi. Bu onu göstərir ki, o tarixdə Volqa Bolqar xanlığı'na bağlı deyildi. Sonralar Suvar, İtil Bolqar dövlətinə bağlandı. Volqa Bulqar xanı Əmir Əhməd vəfat etdikdən sonra onun oğulları dövləti öz aralarında bölüşdürdülər. Əhmədin oğulları Talıb və Mömin,Suvar'da öz pullarını zərb etdilər. Beləliklə, numizmatik məlumatların işığında Volqa Bulqar xanlığı bölündü, paytaxtı Suvar olmaqla, Suvar Knyazlığı ( *Suar bäklege* ) quruldu və Suvar ,Bolqarıstan idarəsindən çıxdı. Bu dövrdə Bulqar və Suvar şəhəri ayrı-ayrılıqda vergiyə cəlb olunurdu. Lakin Əhmədin qardaşı oğlu Mömin bin Həsənin dövründə Bolqar xanı Mömin Suvarı ələ keçirdi və 976-cı ildən sonra Suvar məğlub edilərək yenidən Volqa Bulqar xanlığına bağlandı.  Suvar Knyazlığı, 11. 13-cü əsrdən sonra. 19-cu əsrə qədər yarı muxtar vilayət kimi Volqa bolqarlarına bağlı qaldı.

## Yeri
Şəhər indiki Tatarıstan'da Utka və Mayna çayları  arasında yerləşir və 11-ci əsrdə Divân-ı Lügati't-Türkdə " **سخسين** Saxsın" kimi də qeyd edilmişdir. **[[Mahmud Kaşğari]]** çəkdiyi xəritədə Aral Gölü'nün qərbində " **مأسكأن قيپثهَق** " " *Məskən-i Qıpçax* ", yəni Volqa əyalətinin şimalında və Etil çayı'nın sol tərəfində yerləşən bir şəhərdir . Müvafiq olaraq, Volqa çayının sol qolu (mənbəsi) Ütek çayının üstündə yerləşir. Lakin Suvar şəhəri Volqa çayının sağ sahilində yerləşdiyi üçün Kaşqarlının xəritəsində onun yeri düzgün deyil.  1236-cı ildə monqol istilasından sonra Volqa Bulqar şəhəri öz əhəmiyyətini itirdi. İndiki Tatarıstan Respublikasının *Spasski* (Спасский) rayonunda dənizdən 149 metr hündürlükdə yerləşən Kuzneçixa  ( *Kuzneçixa* ) kəndində yerləşən dağılmış saray və şəhər divarlarının tarixi Suvar şəhərinə aid olduğu təxmin edilir.

Suar adı həmçinin Suvar kimi də yazılır, lakin Suvar həm də Dağıstanda yerləşən bir şəhərdir və 8-ci əsrdən əvvəl Sabirlər tərəfindən qurulmuşdur. Suar ( *su-ar* 'su barileri, keşeleri) adı da *sabir* kimi istifadə edilmişdir. 

## Qeydlər
Edvin Ernest Solpiter

**Edvin Ernest Solpiter** (; ) — avstriyalı-avstraliyalı-amerikalı astrofizik.

## Həyatı

Vyanada yəhudi ailəsində anadan olan Solpiter, yeniyetməlik illərində nasistlərdən xilas olmaq üçün Avstriyadan Avstraliyaya mühacirət etmişdir. O, Sidney Oğlanlar Liseyində (1939–1940), daha sonra isə Sidney Universitetində təhsil almış, 1944-cü ildə bakalavr, 1945-ci ildə isə magistr dərəcəsini qazanmışdır. Həmin il xaricdə təhsil təqaüdünə layiq görülərək İngiltərənin Birminhem Universitetinə yollanmış və 1948-ci ildə ser Rudolf Payerlsin rəhbərliyi altında doktorluq dərəcəsini müdafiə etmişdir. Elmi fəaliyyətinin qalan hissəsini Kornell Universitetində keçirən Salpeter, burada fizika elmləri üzrə Ceyms Gilbert Uayt adına fəxri professor statusuna yüksəlmişdir. O, 26 noyabr 2008-ci ildə İtaka şəhərindəki (Nyu-York ştatı) evində leykoz xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Elmi nailiyyətləri

Solpiter fizika və astronomiya sahələrinə geniş spektrli mühüm töhfələr vermişdir. 1951-ci ildə o, ulduzların üçqat alfa prosesi vasitəsilə helium-4-ü birbaşa deyil, berillium-8-in aralıq metastabil vəziyyəti vasitəsilə karbon-12-yə çevirə biləcəyi ideyasını irəli sürdü; bu kəşf ulduzlarda karbonun yaranma mexanizminin izahına kömək etdi. Daha sonra o, Qalaktikada müxtəlif kütləli ulduzların yaranma sürətini ifadə edən ilkin kütlə funksiyasını təyin etdi.

Solpiter 1951-ci ildə Hans Bete ilə birlikdə kvant sahə nəzəriyyəsi çərçivəsində bir cüt fundamental hissəcik arasındakı qarşılıqlı təsirləri təsvir edən və onların adını daşıyan Bete-Solpiter tənliyini təqdim etdikləri iki məqalə yazdı.

1955-ci ildə o, "Solpiter funksiyasını" və ya ilkin kütlə funksiyasını (IMF) kəşf etdi. Bu funksiya hər bir kütlə diapazonundakı ulduzların sayının kütlə artdıqca sürətlə azaldığını göstərir.

1964-cü ildə Solpiter və ondan asılı olmayaraq Yakov Zeldoviç, kvazarların (ən parlaq aktiv qalaktika nüvələri) yaydığı nəhəng miqdarda enerjinin mənbəyinin massiv qara dəliklər ətrafındakı akkresiya diskləri olduğunu irəli sürən ilk alimlər oldular. Bu, hazırda aktiv qalaktika nüvələrinin və onlarla əlaqəli ekstraqalaktik relyativistik şırnaqların (jetlər) fiziki mənşəyi üçün ən çox qəbul edilən izahdır.

1970-ci illərin əvvəllərində Solpiter müəyyən etdi ki, molekulyar hidrogen və bir çox digər molekul növləri ulduzlararası mühitdə qaz fazasından daha çox, əsasən toz hissəciklərinin səthində formalaşır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bruce Medal page 
* bio page
* Oral History interview transcript with Edwin Ernest Salpeter on 30 March 1978, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives - interview conducted by Spencer Weart at Newman Laboratory, Cornell University
* Interviewed by  Mark Turin on 12 November 2008 (video)
* Yervant Terzian, "Edwin E. Salpeter," Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences (2009)