open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ruanda

**Ruanda** (ing. *Rwanda*; ruan. *Rwanda*; fr. *Rwanda*, suah. *Rwanda*) və ya rəsmi adı ilə **Ruanda Respublikası** (ing. *Republic of Rwanda*, ruan. *Republika y'u Rwanda*; fr. *République du Rwanda*; suah. *Jamhuri ya Rwanda*)  — Şərqi Afrikada dövlət. Ruanda dənizə çıxışı olmayan ölkələrdəndir. Şimaldan Uqanda, qərbdən Kivu gölü də daxil olmaqla Konqo Demokratik Respublikası, cənubdan Burundi, şərqdən isə Tanzaniya ilə həmsərhəddir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Kiqali, ümumi sahəsi 26,338 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 12 milyon nəfərdən çoxdur.

## Coğrafiya

Ölkənin sərhəd xəttinin ümumi uzunluğu 893&nbsp;km-dir. Bunun da 290&nbsp;km Burundi, 217&nbsp;km KDR, 217&nbsp;km Tanzaniya və 169&nbsp;km isə Uqanda ilədir.

Ölkə ümumiyyətlə dərin vadilərlə bəzən kəsilmiş dağlıq və yaylalık bir ölkədir. Ruandada orta yüksəklik 1.500 m səviyyəsində olub, ölkə daxilində 1.000 m ilə 4.507 m arasında dəyişir. Ölkənin ən hündür nöqtəsi KDR ilə sərhəddə yerləşən və Virunqa vulkanin dağlarının bir hissəsi olan Karisimbi dağıdır.

## Əhali
Əhalinin sayı — 12,012,589 (2015-cü ilin iyuluna).

İllik artım — 2,8 %.

Orta ömrün uzunluğu — kişilərdə 49 il,qadınlarda 52 il. (2011-ci il).

Yoluxma immun çatışmazlığının (immun çatışmazlığı  virusu) virusuyla — 2,8 % (2007-ci il qiymətləndirilməsi).

Şəhər əhalisi — 18 %.

Savad — kişilərin 76 %-i, qadınların 64 %-i.(2003-cü il qiymətləndirilməsinə əsasən)

### Etnik tərkibi
Ruanda daxilində eyni dilə, mədəniyyətə sahib olan bir cəmiyyət yaşamaqdadır. Hazırdan mövcud olan Tutsi, Hutu və tva etnik qrupları Ruandanın müstəmləkə bölgəsi olaraq əvvəl Almaniya daha sonra isə Belçika tərəfindən müxtəlif üsularla idarə olunması nəticəsində bu ölkələr tərəfindən müəyyən status verilərək bölüşdürülmüşdür və hər biri etnik qrup yerinə qəbilələrə ayrılmışdır. İlk olaraq üst səviyyəni təşkil edən tutsiləri dəstəkləyən müstəmləkəçi ölkələr tutsilərdən öz məqsədləri üçün istifadə etmiş, qəbilə olaraq ayırdıqları qrupları da ümumi olaraq xarici görünüşünə və peşəsinə görə siniflərə ayıraraq Tutsi (iribuynuz heyvan sahibləri), Hutu (əkinçi) və tva (ovçu) ayrı-seçkiliyi aparıblar.

Bu ayrı-seçkilik nəticəsində fərqlilikləri nəzərə çarpan bir şəkilə gələn qruplar sonrakı illərdə ölkə daxilində daha böyük problemlərin yaşanmasına səbəb olmuşdur. Nəticədə Ruanda soyqırımı adlandırılan hadisə ruandalı tutsi əhalisinin dörddə üçünün həyatını itirməsinə səbəb olmuşdur.

Etnik tərkib — Hutular (Bantular) 84 %, Tutsilər (Həmidlər) 15 %, Tvalar (piqmeylər) 1 %.

### Din
Dinlər — katoliklər (49,5%), protestantlar (43,4%), müsəlmanlar (1,8%). Protestantlığın böyük məzhəbləri anqlikanlılar, adventistlər və pentikostalların bir milyondan çox təəssübkeşləri var.
## Həmçinin bax
* Ruanda soyqırımı
* Pol Rusesabacina
Hakan Şükür

**Hakan Şükür** () — Türkiyə futbolçusu, milliyyətcə albandır.

Kosovadan Türkiyəyə köçən bir ailənin ilk övladı olan Hakan Şükür 1971-ci il iyul ayının 1-də Sakaryanın inzibati mərkəzi olan Adabazarında dünyaya gəlib.

Futbol karyerasına doğulduğu Sakaryada başlayıb. 2007–2008 Türkiyə futbol sezonunda Qalatasaray-Manisaspor oyununda 241-ci qolunu vuraraq Türkiyə futbol tarixində ən çox qol vuran futbolçu olmuşdur.

Hakan Şükür bir zamanlar Türkiyənin "TRT" telekanalı ilə əməkdaşlıq edirdi və bu kanlada yayımlanan "Stadyum" verilişindəki şərhçiliyinə görə ilə 700 min dollar alırdı. 
2011-ci ildə televiziyada davam edən şərhçiliyi buraxaraq siyasətə girdi ve 12 iyun seçimlərinin ardından Adalet ve Kalkınma Partisi 'ndən İstanbul 3. bölgə millət vəkili seçildi. 16 dekabr 2013 günü mənsubu olduğu partiyasından istifa etməsinin ardından siyasi həyatını bitərəf millət vəkili olaraq davam etdirrdi. 2015 seçimlərində yenidən İstanbul 3. bölgədən, bu dəfə bitərəf namizəd oldu , ancaq seçilə bilmədi. Prezident Recep Tayyip Erdoğan'a təhqirdən ittiham olunan Hakan Şükür, ilk məhkəməyə qatılmadı, vəkili isə Hakan Şükürün Amerika Birləşmiş Ştatlarına köçdüyünü söylədi. 

Amerikada olduğu müddətdə haqqında FETÖ üzvü olduğu ittihamları gəldi və hal-hazırda Türkiyədə terror təşkilatına üzv qəbul edilərək, cinayətkar sayılır. Türkiyə hökuməti Hakanın  bank hesablarını və Türkiyədə olan bəzi əmlaklarını müsadirə edib. Amerikada bir müddət Uber şoferi, bir müddət isə restoran sahibi olaraq həyatına davam edən Hakan hal-hazırda uşaq futbol klublarının birinin sahibi və məşqçisi olaraq həyatına davam edir. Türkiyə milli komandasının ən çox qol vuran oyunçusu və Türkiyədə bir çox uğurları olmasına baxmayaraq ona verilən mükafatların alınması ilə bağlı qərar qəbul edilmişdir. 

## Uğurları
**Klublarda**

*UEFA Kuboku*
* 1999–2000 – Qalatasaray

*Türkiyə çempionu*
* 1992–1993 – Qalatasaray
* 1993–1994 – Qalatasaray
* 1996–1997 – Qalatasaray
* 1997–1998 – Qalatasaray
* 1998–1999 – Qalatasaray
* 1999–2000 – Qalatasaray
* 2005–2006 – Qalatasaray
* 2007–2008 – Qalatasaray

*Türkiyə Federasiya Kuboku*
* 1987–1988 – Sakaryaspor
* 1992–1993 – Qalatasaray
* 1995–1996 – Qalatasaray
* 1998–1999 – Qalatasaray
* 1999–2000 – Qalatasaray
* 2004–2005 – Qalatasaray

*Prezident Kuboku*
* 1992–1993 – Qalatasaray
* 1995–1996 – Qalatasaray
* 1996–1997 – Qalatasaray

*İtaliya Kuboku*
* 2001–2002 – Parma

## Şəxsi uğurları
* 1997 – Bürünc Butsı mükafatı
* davam edir - Türkiyə milli komandasının ən çox qol vuran oyunçusu 
* 2002 - Dünya Çempionatı tarixində ən tez vurulan qolun sahibi
* 1996-2000, 2002 - Türkiyədə ilin futbolçusu
* 2004 - UEFA Yubiley mükafatı 

## İstinadlar
Ştamplama

160px|thumb|Ştamplama prosesi
160px|thumb|Ştamplama ilə alınmış avtomobil qapısı
**Ştamplama** materialın plastiki deformasiyasına əsaslanan proses olub hissənin ölçüsünü və formasını dəyişmək üçün tətbiq edilir. Ştamplama üçün çox vaxt metal və plastmas tətbiq edilir.İki növü mövcuddur: həcmi və lövhə ştamplama. Lövhə ştamplamada hissənin ilkin froması az dəyişdrilir. Ştamplama prosesini aparmaq üçün presslərdən istifadə olunur. Onlar materialı mexaniki təsirin köməyi ilə dəyişdirməyə imkan verir. 

**Lövhə ştamplamasında aşağıdakı əməliyyatlar aparılır:**

*Kəsmə,
*Basma,
*Əymə,
*Pərçimləmə,
*Deşmə

**İsti halda həcmi ştamplama**

Burada metal pəstahları qızdırılmış halda xüsu alətin - ştampım köməyi ilə təzyiq altında emal edərək lazımi formaya salınır. Metalın axması ştampın daxilində olan boşluqla təyin olunur. İsti metal bu boşluqda axaraq lazım olan formanı alır.

Pəstah kimi çubuqlardan istifadə olunur. Bunun üçün onlar əvvəlcədən kəsilərək lazımi ölçüyə salınır. Kəsmə qayçıların köməyi ilə aparılır.

## Mənbə

*Əliyev, R.R. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Apostroff, II hissə, 2012.423 s
Döymə (metallurgiya)

**Döymə** — qızdırılmış metalı çəkiclərin köməyi ilə döyərək lazımi fromaya salmaq üçün mexaniki emal üsuludur. Proses zamanı pəstah çəkicin qaırlığı altında "axaraq" formasını dəyişir. Bu üsulla böyük ölçülü hissələr hazırlanır. Çəkisi 250t olan metal hissələrin hazırlanması nadir hal deyil. Misal kimi gəmilərin və generator turbinlərinin dirsəkli vallarını göstərmək olar. Prosesin əvvəlində pəstah sobada qızdıırlır. Qızdırma temperaturu metalın asan emalolunma xarakteri ilə müəyyən olunur.
 
Döymə ilə məşğul olanlara dəmirçi deyilir.

## Döymə sənəti zərgərlikdə
Zərgərlikdə döymə ən qədim üsullardan biridir. VIII əsrdə Azərbaycanda metaldan hazırlanmış məişət əşyaları, silah, zinət şeyləri əsas etibarı ilə döymə üsulu ilə hazırlanırdı. Sənətkarlığın başqa texniki üsullarına nisbətən xeyli sadədir. İti göz və böyük ustalıq tələb edir. Sənətkarlar çəkic və ucu nazik alətlərlə işləyirlər.

* {de} Animation 

## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Minaçılıq
* Qızıl
* Polad
Latın Kuboku

**Latın Kuboku** — 1949–1957-ci illərdə futbol üzrə Fransa, İspaniya, İtaliya və Portuqaliya çempionları arasında keçirilmiş futbol çempionatı.

## Qaliblər
: 1949 —  Barselona
: 1950 —  Benfika
: 1951 —  Milan
: 1952 —  Real Madrid
: 1953 —  Stad Reyms
: 1954 — *keçirilməyib*
: 1955 —  Real Madrid
: 1956 —  Milan
: 1957 —  Real Madrid
Ördəklər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi. Ev quşları siyahısına daxildir.

Fəsiləyə daxil olan 40-50 cinsə aid 150-yə yaxın növ məlumdur. Ördək su quşudur. Onlar suyun altında xeyli yem tapa bilirlər.

## Yarımfəsilələri
* Əsl ördəklər (*Anatinae*)
* Ağac ördəkləri (*Dendrocygninae*)
* Çil-çil ördəklər (*Stictonettinae*)
* Ala ördəklər (*Tadorninae*)
* ? Ağbel ördəklər,  ? Ağkürək ördəklər (*Thalassorninae*)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Seyşel adaları

**Seyşellər** (ing. *Seychelles*; fr. *Seychelles*; sey-kreol. *Sesel*) və ya rəsmi adı ilə **Seyşellər Respublikası** (ing. *Republic of Seychelles*; fr. *République des Seychelles*; sey-kreol. *Repiblik Sesel*) — Şərqi Afrikada ada-dövlət. Seyşellər Hind okeanının qərbində yerləşir və adalara ən yaxın ölkələr Komor adaları, Madaqaskar və Mavrikidir. Ölkə Seyşel, Amirant, Kosmoledo adaları olmaqla, 115 adadan ibarətdir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Viktoriya, ümumi sahəsi 459 kvadrat kilometr, əhalisinin 98 min nəfərdən çoxdur.

## Tarixi
Adalar 1505-ci ildə Portuqaliyalılar tərəfindən kəşf olunub. 1768-ci ildə Fransızlar tərəfindən işğal edildi. 1794-cü ildə Böyük Britaniya Krallığının hakimiyyəti altına keçdi. 1810-cu ildə İngilis koloniya idi. 1814-cü ildə Paris Sülh Müqaviləsi ilə tam şəkildə Birləşmiş Krallığa verildi. 1903-cü ildə Birləşmiş Krallığa aid bir koloniya oldu. 1976-ci ildə müstəqilliyini əldə etdi. Bir il sonra hərbi çevriliş edildi və France Albert Rene hakimiyyəti ələ keçirdi. 1979-cu ildə elan edilən yeni konstitusiya ilə tək partiyalı bir dövlət oldu. France Albert Rene 1989-cu il seçkilərini də qazanaraq üçüncü dəfə prezident oldu. 1977-ci ildəki çevrilişdən sonra ilk çox partiyalı seçki 23–26 iyul 1992-ci ildə keçirildi. Seçkinin məqsədi konstitusiya layihəsini hazırlamaqla vəzifəli 23 nəfərlik bir komissiyanın üzvlərini müəyyən etmək idi. Konstitusiya təklifi 15 noyabr 1992-ci ildə xalq səsverməsinə təqdim edildi, amma 60 %-lik həddi keçə bilmədiyi üçün qəbul edilmədi.

## Əhalisi
Əhalinin etnik tərkibini Kreollər təşkil edir. Kreol fransız əsilli olub Luizianada və İspan əsilli olub Karib Adalarında doğulmuş və buralarda yaşamış kəslər deməkdir. Bunlar əsas etibarilə Fransız, İspan, Asiyalı və Afrikalı insanların bir-birləriylə qaynayıb-qarışması nəticəsi meydana gələn mələz insanlardır. Xalqın çoxu Katolikdir. Bundan başqa bir qədər Müsəlman, Protestant və Hindust da var.
İngilis və Fransız rəsmi dillərdir. Bundan başqa Fransızcanın başqa forması olan Seyşel Kreol dili var. Burada əhalinin 60 %-i oxuyub-yaza bilir.

## Əhalisinin sayı

## İqtisadiyyat
Ölkə iqtisadiyyatı əsas olaraq əkinçilik və turizmə əsaslanır. Bundan başqa istehlak mallarının ixracatından da əhəmiyyətli bir gəlir əldə edilir. Ölkədə yetişən başlıca əkinçilik məhsulları: banan, şirin kartof, manyok və bunun məhsulu nişasta, kokonat və vanil.
Ölkənin ən əhəmiyyətli sənayesi qida sənayesidir. Bundan başqa dəniz məhsulları əhəmiyyətli bir gəlir mənbəyidir. İşçi qüvvəsinin 19%-i əkinçilikdə, 20%-i mədənçilik və inşaatçılıkta, 14%-i dövlət sektorunda və ictimai xidmətlərdə, 11%-i də restoran və otel operatorluğunda işləyir.

İdxal və ixrac daha çox Böyük Britaniya, Fransa, Cənubi Afrika, Yəmən və Pakistan ilə edilir. Əsas ixrac məhsulları bunlardır: Qurudulmuş kokos içi, darçın, sabun və ətir yağı, vanil və balıq. Digər əhəmiyyətli gəlir gətirən qaynaqlar isə quano, tısbağa qabığı, Akula üzgəci və balıq məhsullarıdır.

Nəqliyyat sistemi kifayət qədər olub, ölkənin ən inkişaf etmiş şəhəri və limanı paytaxtı Viktoriyadır.

## İstinadlar
Vladimir Voronin

**Vladimir Voronin** () — Moldova Respublikasının 3-cü Prezidenti.

## Həyatı
Corjova şəhərində anadan olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hamburq

**Hamburq** () — Almaniyaniyanın şəhəridir.Avropada ən böyük liman şəhərlərindən biri olub. Şəhərin latın dilində adı *Hammonia* idi. Hamburqu tez-tez "dünyaya açılan qapı" adlandırırlar və buna görə də Hamburqun gerbində və bayrağında şəhər qalasının qapıları təsvir edilmişdir. Dünyanın çox şəhərlərinin öz gerbi və bayrağı var, lakin çox nadir halda hansısa şəhər öz himninin olması ilə öyünə bilir. Belə ki, vaxtilə Hamburq sadəcə şəhər deyil, həm də Hanze şəhər-dövləti olub. 2010-cu ildə Hamburq şəhəri dünyada yaşayış üçün 10-cu ən əlverişli şəhər seçilmişdir.

## Coğrafi mövqeyi
Hamburq Şimali Almaniyada, Elba çayının hər iki sahilində, Elbanın Şimal dənizinə töküldüyü yerdən təxminən 110 kilometr cənub-şərq istiqamətində yerləşir. Təbii yaranmış dəniz limanı Elba çayı sahili boyunca uzanır. Çayın hər iki tərəfindəki yaşayış sahələri bir-biriylə çoxlu sayda körpü, həmçinin Elbanın altından keçən köhnə (indi piyadalar üçün istifadə olunur) və yeni tunel vasitəsilə birləşdirilmişdir.

## Tarixi
Şəhər adını İmperator Şarlmanın e.ə. 808-ci ildə tikdirdiyi qaladan almışdır. Alster və Elba çaylarının arasındakı batağlıqdakı qayalıq bir ərazidə inşa edilən qala Slavyanların axınlarına qarşı tikilmişdir. Hamburq adındakı burq qala mənasını verir. Ham sözünün mənası, qalanın mövqeyi kimi naməlumdu.

İkinci dünya müharibəsi əsnasında Hamburqun liman sahələri Müttəfiq aviasiyasının hava hücumlarına məruz qaldı. İkinci dünya müharibəsində 23 iyul 1943-cü ildə ingilis və Kanada təyyarələri gecələri, ABŞ təyyarələri də gündüzləri Hamburqu bombaladı. Noyabrda əməliyyat bitdiyində 9.000 ton partlayıcı atılmış və 280.000 bina dağıdılmışdı. Böyük Britaniya HHQ tərəfindən Gemorroy əməliyyatı kod adı verilən hücumda ən azı 42.600 insan öldü. Ölənlərin dəqiq sayı bilinmir. 1 milyon insan hücumlar sonrasında evakuasiya edildi. Döyüş sonunda epidemik xəstəliklər səbəbindən Neuengamme toplama düşərgəsində (bataqlıqlar içində, şəhər xaricində 25&nbsp;km uzaqlıqda bir yer) və təxliyə gəmilərinin bombardmanı əsnasında daha çox insanın öldürüldüyü zənn edilir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Hamburq həm ticari həm də xidmət sektoru baxımından Şimali Almaniyanın ən böyük iqtisadi mərkəzidir. Xüsusilə aviasiya sənayəsi, təyyarə istehsalına görə dünyanın ən böyük 3-cü şəhəridir. Kimya, maşın, gəmiqayırma və bank sektorları olduqca güclü inkişaf edib. 2008-ci ildə Hamburqda adam başına düşən illik gəlir ortalama 50.073 avro olub. Lakin Hamburqun 2007-ci il sonundakı borcu 21,8 Milyard avronu keçmişdir.

## İnzibati bölgüsü

Hamburq şəhəri inzibati cəhətdən 7 rayona bölünüb:

* Hamburg-Mitte
* Altona
* Eimsbüttel 
* Hamburg-Nord
* Wandsbek
* Bergedorf 
* Harburg

## İstinadlar
Saksoniya

**Saksoniya** (almanca: *Freistaat Sachsen*) - Almaniyanın vilayəti. Vilayətin paytaxtı Drezden şəhəridir. Sahəsi 18.415,51&nbsp;km², əhalisi 4.228.006 nəfər, bir nəfərə düşən sahəsi isə 231&nbsp;km²-dir. 
  
Saksoniya Almaniyanın orta-şərq hissəsində yerləşir. Şimaldan Brandenburq, şimal-qərbdən Saksoniya-Anhalt, qərbdən Türingiya, cənubdan Bavariya ilə həmsərhəddir. Bundan əlavə o cənubdan Çexiya, şərqdən isə Polşa ilə ümumi sərhəddə malikdir.V-VI əsrlərdə anqlo-sakon tayfası yut adalarında birləşib  Saksoniyada məskunlaşıblar.

## Şəkillər


Fayl:Bastei_around_1900.jpg|Elbsandsteinqebirqe dağında
Fayl:BarockschlossMoritzburg TVerb.JPG|Morits qəsri
Fayl:Freiberg Obermarkt Rathaus.jpg|Frayberq şəhər soveti
Fayl:Zschopau22.jpg|Çşopau
Fayl:Castle_Rammenau_Germany_101.JPG|Ramenau qəsri
Fayl:050626-grossergarten-palais.jpg|Böyük bağ sarayı


## Xarici keçidlər

* Rəsmi dövlət portalı
Şlezviq-Holşteyn

**Şlezviq-Holşteyn** — Almaniyanın vilayətidir. Vilayətin paytaxtı Kil şəhəridir. Ərazisi cənubda Hamburq əyalətindən şimalda Danimarkaya qədər uzanar və Yutland yarımadasının cənub yarısını əhatə edir. Sahəsi 15.729 km²-dir. Şərqdə Baltik dənizi, qərbdə Şimal dənizi, cənub-şərqdə də Meklenburq-Ön Pomeraniya əyaləti ilə həmsərhəddir.

## İqlimi
Şlezviq-Holşteyn, Qolfstrimin təsirində olduğundan qışlar və yazlar mülayim keçir. Orta illik temperatur 8 °C'dir. Nəmlik və yağıntı nisbətinin (orta illik 76 mm) yüksək olması bitkilərin inkişafına əlverişli bir mühit yaratmışdır. Əvəzində burada əsən güclü küləklər torpağın üst təbəqəsinin aşınmasına və qurumasına səbəb olur.

## Bayraq

Fayl:Flag of Schleswig-Holstein.svg|Bayraq
Fayl:Flag of Schleswig-Holstein (state).svg|Dövlət Bayrağı (Dienstflagge)
Fayl:DEU Schleswig-Holstein COA.svg|Gerb


## Şəhərləri

## Həmçinin bax
* Auufer

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Brandenburq

**Brandenburq** () — Almaniyanın vilayəti, mərkəzi Potsdamdır.

## Haqqında
Almaniyanın şimal-şərqində yerləşən bir dövlətdir. 1050 yaşı olan Brandenburq/Havel şəhəri üç hissədən ibarətdir. Altestadt (Köhnə şəhər), Neuestadt (Yeni şəhər) və Dominsel (Katedral Adası). Köhnə və Yeni şəhər Havel tərəfindən iki hissəyə bölünür. Hər iki əsas qapısı qüllələr, qalan yerlər isə şəhər divarları da köhnə qotik şəhərləri xatırladır. Neustadtsa (Yeni şəhər) yerləşən və 1401-ci ildə inşa edilmiş Kaharinen Kilsəsi buna təsirli bir nümunədir. Altestadtda (Köhnə şəhər) yerləşən Qothard kilsəsi də Katerina kilsəsindən sonra inşa edilmişdir. Onların tikintisində kərpic istifadə olunmuşdur.

Bələdiyyə binasın qarşısında yerləşən Roland vardır ki, XV əsrdə şəhərin simvolu olaraq tikilmiş heykəl 5 metrdən çoxdur.
Şəhərin mərkəzi olan Katedral adası (Dominsel) Brandenburqun Katedralində yerləşir. Bu Peter və Paula aid ən qədim binası mövcuddur. Şəhər içərisində 400-ə qədər abidə vardır. Tarixi binaların yarıdan çoxu yenidən bərpa edilir və ya restoran kimi fəaliyyət göstərir.

## İdarə
Brandenburq ərazisi on dörd idarəyə bölünür (Landkreise),
# Barnim
# Dahme-Sprevald
# Elbe-Elster
# Havelland
# Markiç-Oderland
# Oberhavel
# Obersprevald-Lausitz
# Oder-Spre
# Ostpriqnitz-Ruppin
# Potsdam-Mittelmark
# Priqnitz
# Spre-Neve
# Teltov-Flaminq
# Uckermark

## İstinadlar
Horst Köler

**Horst Köler** (, ) — Almaniyanın IX prezidenti.

## Həyatı
22 fevral 1943-cü ildə Polşada dünyaya gəlib. Xristian Demokratik Birliyinin üzvü olan Horst Köler 2004-cü ildə prezident seçilib. O, 2009-cu ildə ikinci müddətə bu postu tutub. Prezident seçilənə qədər Keler 2000–2004-cü illərdə Beynəlxalq Valyuta Fondunun direktoru olub. 31 may 2010-cu ildə istefaya getdiyini açıqlayıb. 2017–2019-cu illərdə isə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Qərbi Sahara üzrə xüsusi nümayəndəsi olub.

1 fevral 2024-cü ildə Berlində vəfat edib.

## İstinadlar
Sergey Korolyov

**Sergey Korolyov** (,  ; ) — sovet alimi ukrayna mənşəlidir, kosmik raket texnikası üzrə konstruktor, təşkilatçı və kosmik tədqiqatlar təşkilatçısı.

Onun rəhbərliyi altında OKB-1-də kosmik uçuşlar üçün raketlər və gəmilər hazırlanırdı. Onun ideyaları və aparıcılıq stili sovet kosmik tədqiqatlarınıın istiqamətini müəyyənləşdirmişdir. Onun layihələndirdiyi ilk raketlərdən olan "Soyuz" bu gündə tətbiq olunmaqdadır.

## Həyatı
Korolyov kiçik ikən onun valideynləri Mariya Korolyova və Pavel Korolyov ayrılırlar. Ona görə də, o, nənəsinin himayəsi altında Nişində böyüməli olur. Erkən vaxtlarından o uçuşla maraqlanır və yerli dərnəklərdə mühərriksiz təyyarələrin düzəldilməsi ilə məşğul olur. Sonra o, Moskva Aviasiya İnstitutunda təhsil alır.

## Fəaliyyəti

1930-cu illərdə Korolyov raketlərin düzəldilməsi ilə məşğul olur. 27 iyun 1938-ci ildə Stalinin təmizləmə siyasətinin qızğın çağında o başqa rəqibi, mühəndis Qluşkonun satqınlığı nəticəsində həbs olunaraq 10 il müddətinə sürgün edilir. Başqalarından fərqli olaraq Korolyov öz cəzasını alimlər üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi "Şaraşka"da çəkməli olur. Orada şərait çətin olmağı ilə bərabər Korolyov həm də güllələnməkdən qorxurdu. 1942-ci ildə o Kazana köçürülür. Burada Korolyov başqa mühəndislərlə birlikdə qırıcı təyyarələr üçün mühərrik üzərində işləyir. 1944-cü ildə Andrey Tupolevin səyi nəticəsində Korolyov azadlığa buraxılır.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Korolyov sovet raket proqramının başçısı təyin olunur. Onun məqsədi sivil raketlərinin yaradılması idi. 1945-ci ildə Korolyov başqa həmkarları ilə Berlinə alman raket proqramını öyrənməyə göndərilir. Burada o fon Braunun işləri ilə tanış olmağa və onun Amerikaya gedə bilməyən işçilərini axtarmağa başlayır. 1945-ci ildə o Nordhausen şəhərinə köçür.

1946-cı ildə Korolyov alman raket mütəxəssisləri ilə birlikdə Sovet İttifaqına qayıdır. Bunların arasında Verner fon Braunun assistenti Helmut Qrötrup və aerodinamika üzrə mütəxəssis Verner Albring var idi. Korolyovun rəhbərliyi altında alman mütəxəssisləri Qorodomila (Tver ərazisi) adasında raketlərin yaradılması üzərində işləyirlər. Amerikaya aparılmış almanlardan fərqli olaraq SSRİ-yə gətirilmişlər çətin şəraitdə işləyirdilər. Amerikada onlara vətəndaşlıq verilsə də, digərləri faşizmin qalibləri tərəfindən istismar olunan biliklərini verməli idilər.

Korolyovun ən böyük nailiyyətlərindən R-7 raketi və ilk Sputnik-1-in buraxılışı (1957), kosmosda ilk insan – Yuri Qaqarin (1961) kosmos texnikasının tarixində önəmli rol oynamışlar, Sovet ay proqramının hazırlanması.

Korolyov 1966-cı ildə xərçəng xəstəliyindən əməliyyat keçirilən zaman ürək zəifliyindən dünyasını dəyişmışdır. Ona cənazəsinin külü olan qab Kreml divarına hörülmüşdür.

## Mənbə
# Энциклопедия КОСМОНАВТИКА, издательство "Советская энциклопедия" 1985

## Xarici keçidlər
* Tərcümeyi halı (rusca) 
* Korolyov haqqında arxiv materialları 
* Korolyovun ev muzeyi

## İstinadlar
You Rock My World

"You Rock My Wold" – Maykl Ceksonun onuncu və sonuncu albomu olan Invincible albomuna daxil olan mahnılarından biri. Sinql, 2001-ci ilin avqustunda və albomun ilk mahnısı olaraq yayımlanıb. Prodüserləri Cekson və Rodni Cerkinsdir, sözləri isə Maykl Ceksona, Rodni Cerkins, Fred Cerkins III, LaŞon Daniels və Nora Peynə aiddir. Pol Hanterin rejissoru olduğu bu musiqi videosunda Kris Taker və Marlon Brando kimi məşhurlar da yer alıb.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı (ingilisçə)
* Tərcümeyi-halı (ingilisçə) 
* Mahnı sözləri
Heartbreaker

**Heartbreaker** — Maykl Ceksonun Number Ones (albom) albomunda olan mahnılarindan biri.

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı (ingilisçə)
*Tərcümeyi-halı (ingilisçə) 
*Mahnı sözləri
Yuri Qaqarin

**Yuri Qaqarin** (; ) — sovet kosmonavtı və kosmosa uçan ilk insan.

## Həyatı
Yuri Qaqarin kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Aleksey İvanoviç Qaqarin dülgər, anası Anna Timofeyevna Qaqarina isə heyvandarlıqla məşğul idi. Uşaqlığını Kluşino kəndində keçirmişdir.

1941-ci ildə məktəbə getmiş, 24 may 1945-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Qjatsk şəhərinə köçmüşdür. 1951-ci ildə Yuri orta ixtisas məktəbini bitirərək metal tökmə üzrə ixtisasa yiyələnmişdir. Həmin ilin avqustunda Qaqarin Saratov sənaye texnikumuna daxil olur və oktyabr ayından Saratov aeroklubunun üzvü olur. 1955-ci ildə təhsilini əla qiymətlərlə başa vuraraq Yak-18 təyyarəsində ilk dəfə sərbəst uçuş edir.

27 oktyabr 1955-ci ildə Qaqarin əsgərliyə çağırılır və Orenburqdakı 1-ci hərbi aviasiya məktəbinə göndərilir. 25 oktyabr 1957-ci ildə o bu məktəbi bitirir.

9 dekabr 1959-cu ildə o ərizə ilə kosmonavtlığa namizədlərin siyahısına götürülməyi xahiş edir. Qaqarin iki tibbi ekspertizanı keçdikdən sonra 1960-cı ildən general Verşinin əmri ilə kosmik uçuşlar üçün hazırlıq komandasına qəbul edilir.

1961-ci ildə ABŞ-la kosmik yarışda önə çıxmaq istəyən Sergey Korolyev namizədlər arasından 6 nəfəri seçir. Kimin kosmosa uçması son dəqiqəyə qədər gizli saxlanılır. Son anda Qaqarin və onun əvəzləyicisi Titov seçilir.

Uçuş 12 aprel 1961-ci ildə Baykonur start məntəqəsində baş verir. "Vostok" gəmisində uğurla kosmosa çıxan Qaqarin göydə 108 dəqiqə dövr etdikdən sonra sağ-salamat yerə qayıdır.

14 aprel 1961-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Qaqarin 27 mart 1968-ci ildə sınaq uçuşu zamanı təyyarədə qəzaya uğrayaraq həlak olmuşdur. O, Moskvada Kreml divarında dəfn olunub.

## Filateliya və numizmatika

Fayl:Stamp of Azerbaijan 595.jpg|Azərbaycan poçt markası (2001).
Fayl:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|Gagarinin səyahətinin şərəfinə 1964-cü il Sovet poçt markası.
Fayl:1976 4569.jpg|SSRİ poçt bloku, 1976.
Fayl:1977 4693.jpg|SSRİ poçt markası, 1977.
Fayl:Postage stamp - 75th Anniversary of the Birth of Yuri Gagarin.jpg|Yu.A. Qaqarinin anadan olmasının 75 illiyi üçün poçt markası əvvəllər dərc olunmamış bir fotoşəkil ilə.
Fayl:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|Qaqarinin təsviri ilə 2001-ci il Rusiya on rublluq sikkəsi.
Fayl:RR5714-0010R.png|"İnsanın kosmosa ilk uçuşunun 50 ili", Rusiya, 2011.
Fayl:RR5220-0010R.png|1000 rubl dəyərində xatirə qızıl sikkə, insanın kosmosa ilk uçuşunun 50 illiyi üçün zərb edilmişdir.
Fayl:Stamp 2011 Gagarin (1).JPG|Xatirə nişanı, Ukrayna, 2011
Fayl:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|Belarus poçt markası, 2011.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Disbalans

**Disbalans** kütləsi fırlanma oxu ətrafında qeyri bərabər paylanan simmetrik hissələrdə yaran haldır. Disbalans yüksək dövrlər sayında hissələrdə titrəmələrə və yeyilməyə səbəb olur. Ona görə də, belə maşın hissələri tarazılaşdırılırlar. Buna misal olaraq alət tutqacları, avtomobil təkərlərini göstərmək olar.

İki cür disbalans mövcuddur:statik və dinamik.

Statik disbalans hissələrin fırlanma oxları ilə ağırlıq mərkəzi üst-üst düşməyəndə baş verir.
Bu nov disbalans üçün səciyyəvi onun yerləşdiyi müstəvi ağırlıq mərkəzi yerləşən radial müstəvi ilə üst-üstə düşür və fırlanma zamanı oxa perpendikulyar olaraq çevrəvi mexaniki yırğalanmalar yaradır.

Dinamik disbalans hissənin aparıcı oxunun fırlanma oxundan meyillənməsi zamanı ayranır. burada fırlanma oxu ağırlıq mərkəzi ətrafında dnmüş olur. Bu tipli disbalanslar yalnız hissələrin istehsal şəraitində istismarı zamnaı üzə çıxır. Nəticədə disbalnas momenti yaranır ki, bu da fırlanma oxunun uc hissələrində bir-birindən 180° sürüşmüş amplitudaya malik titrəmələr əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır. Hissənin ağırlq mərkəzi stabil vəziyyətydə qalır, halbu ki, ox bir-birindən sürşmüş çevrəvi hərkət üzrə yırğalanır. 
  
Disbalnsdan yaranan effektdən texnikada müsbət mənada da istifadə olunur. Məsələn, bəzi yığma çənlərində materialların sıxılması üçün disbalans mühərriklərinin köməyi ilə vibrasiyalar yaradılır və materialın sıxılaraq daha az yer tutması təmin eidlir.Tökmə sexlərində qum qəliblərinin parçalanması və təmizlənməsi üçün də titrəyən platformalardan istifadə edilir. Əl telefonlarında da eyni effektdən istifadə edilir.
Larkana

**Larkan** () — Pakistanın Sind əyalətinin cənubunda yerləşən şəhər. Zülfüqar Əli Bhutto, bu şəhərdə anadan olmuşdur. Pakistanın keçmiş baş naziri, sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilən Bənazir Bhutto əslən bu şəhərdən idi.

## İstinadlar
1998 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1998 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 43-cü Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Katrina and The Waves pop-rok qrupunun ifa etdiyi "Love Shine a Light" adlı mahnı ilə 1997 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1998-ci ildə Böyük Britaniya səkkizinci dəfə Avroviziyaya ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə Böyük Britaniyanın Birminhem şəhərində Birminhem arenada keçirilmişdir. Müsabiqə 1998-ci ilin 9 may tarixində baş tutmuşdur.

1998-ci ildə Avroviziyada son dörd ildə ən aşağı nəticələr göstərmiş beş ölkə Avstriya, Bosniya və Herseqovina, Danimarka, İslandiya və Rusiya müsabiqədən kənarlaşdırılmışdır. İtaliya isə könüllü şəkildə Birminhemdə keçirilən müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. Bu qərarla bağlı heç bir əlavə açıqlama verməyən İtaliya 2011-ci ilədək Avroviziyada iştirak etməmişdir. 1998-ci ildə müsabiqədən kənarlaşdırılan ölkələri isə Belçika, Finlandiya, İsrail, Makedoniya, Rumıniya və Slovakiya əvəz etmişdir. Bu Makedoniyanın Avroviziyada ilk iştirakı idi. Belçika, Finlandiya və Slovakiya bir illik, İsrail iki illik, Rumıniya isə üç illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri qaytarılmışdır.

Ümumilikdə 25 ölkənin iştirak etdiyi Avroviziya 1998-də İsrail təmsilçisi Dana International ifa etdiyi "Diva" adlı mahnı ilə müsabiqənin qalibi seçilmişdir. Dana International yalnız müsabiqənin qalibi kimi deyil, eyni zamanda ilk transseksual iştirakçı kimi də Avroviziya tarixində izini qoymuşdur. Bu İsrailin Avroviziyada ümumilikdə üçüncü qələbəsi idi.

## Final

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Drezden

**Dresden** (, , , ) — Almaniyanın Saksoniya əyalətinin paytaxtıdır. O Elba çayının və Erzgebirqe təpəliyinin kənarında yerləşir. Əhalisi 505.514 nəfər, sahəsi isə 328,30 km²-dır. Sahəsinə görə Berlin, Hamburq və Kölndən sonra Almaniyanın dördüncü ən böyük şəhəridir.

Şəhərdə aparılan arxeoloji tədqiqatlar şəhər ərazisində hələ daş dövründə insanların yaşamasını göstərmişdir. Sənədlərdə isə Dresden ilk dəfə olaraq 1206-cı ildə qeyd olunur və bundan sonra şahlıq sarayına çevrilir.

Dresden Saksoniya əyalətinin həm siyasi, həm də mədəni mərkəzi sayılır. Burada prezidentin iqamətgahı, teatrlar, kitabxanalar, muzeylər və çoxlu sayda ali məktəb yerləşir. Dresden orta Avropa nəqliyyat şəbəkəsi üçün düyün rolunu oynayır.

Sahəsinin 63 %-i yaşıllıq və meşələrlə örtülümüş Dresden Avropanın ən yaşıl şəhərləri sırasına daxildir. Ən böyük park 1.8 km² əhatə edən mərkəzi "Groser Garten" edir. Şəhərin şimal-km meşələri "Dresdner Heide" hasara. Dresdeni dünyada məşhur edən içəri şəhərdə yerləşmiş tarixi abidələr kompleksi UNESKO tərəfindən qorunur.

## Tarixi

## Əhali

## Coğrafiya

## İqtisadiyyat

## Ətraf mühit

## Rayonları

## Memarlıqı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## İdman

## Nəqliyyatı

## Tanınmış sakinləri

## Qalareya

Fayl:Dresden-Nordstr.JPG|Radeberq şəhərciyi
Fayl:Dresden_Trachau.jpg|Traxau – 1903-cü ildən icmaya daxil olunub
Fayl:Dresden Altkaditz.jpg|Kadits – 1903-cü ildən icmaya daxil olunub
Fayl:Erlwein-loebtau.jpg|Löbtau – 1903-cü ildən icmaya daxil olunub
Fayl:Leuben - Neubaugebiet 1.jpg|Loyben – 1921-ci ildən icmaya daxil olunub
Fayl:Wachwitz 20060623.jpg|Vaxvits – 1930-cu ildən icmaya daxil olunub
Fayl:Dresden Gardereiterdenkmal 3.JPG|Drezden parkında abidə


## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Egey Universiteti

**Egey Universiteti** — 1955-cı ildə yaradılan, Türkiyənin qabaqda gələn universitetlərindən biri. 2016-ci ildə açıqlanan məlumatda , dünyanın ən yaxşı universitetləri arasında 482-ci olmuşdur.

## Xarici keçidlər

* Ege Universiteti (English) (Turkish)
* Ege University Information Package/Course Catalogue 
* EGE Technopark 
* Ege University Library
* Ege University Campus Map

## İstinadlar
AvtoVAZ

**AvtoVAZ** ()- Rusiyada ən iri avtomobil şirkəti. Samara vilayəti, Tolyatti şəhərində yerləşir.

Əvvəlki adı VAZ (- Волжский автомобильный завод) olmuşdur.

İlkin dövrlər "Jiquli", "Niva", "Sputnik", "Samara", "Oka" markalı maşınlar istehsal etmişdir. Bu markaları ilə Azərbaycanda və digər post-sovet ölkələrində məşhurlaşmışdır. Hal-hazırda "Lada" markası ilə istehsal etdiyi maşınlar belə əksər avtomobil həvəskarları tərəfindən VAZ kimi adlandırılır.

1993-cü ildə Vyaçeslav Zubarev tərəfindən qurulan" TTS " 1992-ci ildə AvtoVAZ ilə müqavilə imzaladı. 1995 — ci ildə Naberejnıe Çelnı şəhərində ilk tam hüquqlu Avtomobil Mərkəzi-Lada salonu açıldı və avtomobil zavodundan birbaşa çatdırılma üçün gəldi. 1995-ci ildə Kazanda bir ofis açıldı. 1997-ci ilə qədər Maşınlar Naberejnıe Çelnovdan distillə edildi. Sonra-dəmir yolu ilə daşındı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
lada
Tağıbəyli

**Tağıbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Güllücə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu kənd 1994-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. Ermənilər bu kəndi tez-tez yandırırlar. Tağıbəyli kəndin yaxınlığında yerləşən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri torpağlarımızı azad etməyə tam hazırdı.

## Tarixi
Tağıbəyli kəndi 16 aprel 1994-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunub. 

20 noyabr 2020-ci ildə Tağıbəyli kəndi Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Coğrafiyası
Tağıbəyli kəndi rayon mərkəzindən 20&nbsp;km. şimal-şərqdə, Qarabağ düzündə yerləşir; 

Ağdam rayonunun Güllücə və Suma  kəndləriylə qonşudur. 

## Mədəniyyəti
İşğala qədərki dövrdə Tağıbəyli  kəndində orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi  və müxtəlif  ticarət-iaşə obyektləri var idi. Tağıbəyli kəndinin yaxınlığında,  Güllücə və Suma kəndlərinin arasında müqəddəs yer – Güllücə ocağı adlı ziyarətgah mövcuddur. Güllücə, Suma, Tağıbəyli, eləcə də Ağdam rayonunun  digər kəndlərindən adamlar gəlib Güllücə ocağını ziyarət edirdiİər. İşğal altında olan bütün yaşayış məntəqələri kimi, Tağıbəyli  kəndini də ermənilər dağıdıb xarabalığa çeviriblər. Ermənilər  tez-tez Tağıbəyli kəndinin ərazisində yanğın törədirlər.
     
## Əhalisi
2006-cı ilin siyahıya alınma məlumatına görə, Tağıbəyli   kəndinin əhalisi 954 nəfərdir. İşğala qədər əhalinin əsas məşquliyyəti heyvandarlıq, taxılçılıq, üzümçülük və baramaçılıq olub.

## Ədəbiyyat
* Baxşeyiş Abbasoğlu, “Ağdam arıları”, 2003;
* Ramiz Abbaslı, “Yeddi kəndin məktəbi”, 1996.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Maplandia:Tağıbəyli kəndinin kosmosdan görünüşü.
Bolonya prosesi

**Bolonya prosesi** — 1990-ci illərin sonunda Avropa universitetlərinin bir-biri ilə müqayisə edilməsi üçün vahid bir əsasın işlənilməsi üzərində təşəbbüs başlanılır. Fransa, Almaniya, İtaliya və Böyük Britaniya təhsil nazirləri daxil olmaqla ümumi 29 avropa dövlətlərinin nümayəndələri arasında 19 iyun 1999-cu ildə Bolonya (İtaliya) şəhərində razılıq imzalanır. Bu razılığın hazırlanması və yayılması Bolonya prosesi adlanır. Bu prosesin təşkilatçıları sonrakı illərdə Praqada (2001), Berlində (2005), Londonda (2007) görüşmüş və məsləhətləşmələr aparmışlar. Hal hazırda bu proses 48 ölkəni əhatə edir. Prosesin əsas məqsədinin, Avropa Ali Təhsil Məkanının yaradılmasının, 2010-cu ildə yerinə yetirilməsi nəzərdə tutulmuşdu və məkan yaradıldı. Bolonya prosesinin həyata keçirilməsində bir çox azərbaycan ali məktəbləri iştirak edir.

## Tarixi
"Bolonya prosesi" adı altında başlayan fəaliyyətlərin tarixi 1988-ci ildən başlayır. Həmin ilin sentyabrında Avropanın ən qədim universitetlərindən biri olan Bolonya Universitetinin (İtaliya) təsis olunmasının 900 illik yubileyində "Magna Carta Universitatum" hazırlanıb. Bir il sonra Sarbonna Universitetinin yaradılmasının 800 illik yubileyində "Sarbonna Bəyannaməsi" qəbul olunub və 19 iyun 1999-cu ildə 29 Avropa ölkəsinin təhsil nazirləri "Bolonya Bəyannaməsi"ni imzalayıb. Bəyannamədə 2010-cu ilədək müştərək Avropa Ali Təhsil Zonasının (EHEA) formalaşdırılmasının prinsipləri müəyyənləşdirilib. 25 mart 2001-ci ildə "Göteborq Tələbə Bəyannaməsi" imzalanır və bu məsələ üzrə sonuncu iclas 2001-ci ilin mayında Praqada keçirilir.

2005-ci ildən bəri 45 ölkə prosesə qoşulmaqla, Bolonya təhsil hədəfinə tərəfdar çıxıblar. Bolonya Monitorinq Qrupunun üzvləri olan 45 ölkədən başqa bəzi beynəlxalq təşkilatlar (Avropa Komissiyası, Avropa Şurası, Avropa Universitetlər Birliyi, Avropa Tələbələri Milli Birlikləri, UNESCO-CEPES və başqaları) da prosesə qoşulub.

## Məqsədləri
Bolonya prosesi üç əsas məqsəd daşıyır: Çevikliyi, beynəlxalq rəqabətə davamlığı və məşğulçuluq imkanını artırmaq. Alt məqsədlərə aiddirlər:
* Sadə və müqayisə olunabiləcək diplomların, həmçinin əlavə sertifikatların yaradılması,
* İkipilləli təhsil sisteminin yaradılması,
* Qabiliyyət qiymətləndirmə sisteminin daxil edilməsi, European Credit Transfer System (ECTS), 
* Çevikliyi manelərin aradan qaldırlması sayəsində artırmaq,
* Avropada birgə çalışmağın keyfiyyətinin artırılması,
* Ali təhsil sisteminin Avropada yayılmasının genişləndirilmsi,
* Ömür boyu təhsil,
* Tələbələrin təhsildə qərarların qəbul edilməsində yaxından iştirakı,
Avropada ali təhsildə çərçivə şərtlərinin atraktivliyinin artırılması,
* Avropada təhsil ilə elmi tədqiqat şərtlərinin birləşdirilməsi, əsasən doktorantura təhsilinin Bolonya prosesinə daxil edilməsi.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanda təhsil sistemi haqqında ümumi məlumat 

## Ədəbiyyat
* Müdafiə Mahmudov. Bolonya prosesi: problemlər, perspektivlər və reallıqlar. "Elm və təhsil" nəşriyyatı, Bakı, 504 səh., 2010.

## İstinadlar
SOS

**SOS** — beynəlxalq fəlakət siqnallarından biri, əsasən Morze kodu ilə verilir, habelə işıq vasitəsilə (üç qısa, üç uzun, üç qısa işıq yanma ilə). CQD siqnalını əvəz etmiş, 1905 il aprelin 1-də Almaniyada qəbul edilmişdir, 1 iyul 1908-ci ildə Berlində keçirilmiş ikinci Beynəlxalq radioteleqraf konfransında, Morze əlifbası ilə ifadə edilən SOS ("Save Our Souls") abbreviaturasının beynəlxalq dəniz fəlakət siqnalı kimi istifadəsi ilə bağlı imzalanmış konvensiya qüvvəyə minmişdir. İngiliscə adətən "save our souls" ("bizim ruhlarımızı xilas edin") kimi şərh edilir.

Çox adam "Save our Ship" gəmimizi qurtar; "Stop Other Signals" digər siqnalları dayandırın sözlərinin qısaldılmışı kimi də başa düşür. Halbuki heç biri deyil. Tamamilə telqraf zamanından qalma mors əlifbasıyla əlaqədardır. İmdad çağırışının çox asan tutula bilməsi üçün 1908-də üç nöqtə, üç xətt, üç nöqtə olan SOS seçildi .

· · · — — — · · · SOS belə ifadə olunur(Morze əlifbası ilə)

SOS vermiş məşhur gəmilər arasında "Titanik", "Britannik", "Luzitaniya" və "Andrea Doria"da var.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## Xarici istinadlar
* SOS nədir   '
Biliklər bazası

**Bilik bazası** (BB), (en. Knowledge base, KB) — problemin həllini əks etdirən faktlar və qayda toplusu. Sonuncular biliklərin təsvir modelinə uyğun olaraq təşkil olunurlar.

Bilik bazasının əsasını bilik təşkil edir. Bilik — predmet sahəsinin qanunauyğunluqları (prinsipləri, əlaqələri, qanunları) olub, praktiki fəaliyyət və peşəkar təcrübə nəticəsində əldə olunur, həmin sahədə mütəxəssislərə məsələ qoymağa və həll etməyə imkan verir.

Biliklər bazası – adətən, ekspert sistemlərində istifadə olunan verilənlər bazasının bir növü; müəyyən sahədə insanların (mütəxəssislərin) topladığı biliklərdən ibarətdir. Ekspert sisteminin başqa vacib hissəsi – nəticə mühərriki (INFERENCE ENGINE) mühakimələrdən və ya, adətən, mütəxəsislər tərəfindən yerinə yetirilən məsələnin həllinə yanaşmalardan ibarətdir

## Biliklər bazasının xüsusiyyəti
Aşağıdakı dörd xüsusiyyət bilikləri səciyyələndirən əsas cəhətlərdir:
# daxili interpretasiya.
# strukturlaşma.
# bağlılıq.
# aktivlik.

Bilikləri üç böyük qrupa bölmək mümkündür.
# faktlar (faktiki biliklər);
# qaydalar (qərar qəbul olunması üçün biliklər);
# metabiliklər (bilik haqqında bilik).

## Mənbə
* "EKSPERT SİSTEMLƏR" t.e.n., dosent, Z. Q. CƏBRAYILOVA, AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu

## Həmçinin bax

* Verilənlər bazası
* Verilənlər
* İnformasiya

## Ədəbiyyat
* Поспелов Г. С. Искусственный интеллект –основа новой информационной технологии. М.: Наука, 1988. −278 с.
* Поспелов Д.А. Левитин К. Е. Будущее искусственного интеллекта. М.: Наука, 1991. −217 с.
* А. В.Андрейчиков, О. Н.Андрейчикова. Интеллектуальные инфомационные системы. М.:Финансы и статистка, 2004. −424 с.
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Bratislava

**Bratislava** (slov. Bratislava (1919-cu ilədək — Prešporok, Prešporek (Preşporok və ya Préşporek)), alm. Pressburg, mac. Pozsony (Pojon)) — Mərkəzi Avropada şəhər, Slovakiyanın paytaxtı. 1536–1784-cü illərdə Macarıstanın paytaxtı olmuşdur. Əhalisi təxminən 827 000 nəfərdir. Şəhər çox sayda festival və ticari sərgiyə ev sahibliyi etməkdədir.

## Şəhər rayonları

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Qardaş şəhərlər
* , Selanik
* , Rotterdam()
* , İrəvan()
* , Bremen()
* , Kiyev()
* , Klivlend()
* , Moskva ()
* , Peruca ()
* , Ulm ()
* , Turku (, )
* , Praqa ()
* , Saratov ()

## Panorama

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* [Bratislava alberga una sede del [Instituto Cervantes]]

;Şəhər haqqında məlumat
* Info Bratislava
* Oficina de Turismo de Bratislava 
* Bratislava en ''Spectacular Slovakia'' (contenido en inglés)
* Guia de Bratislava
* Bratislava, Eslovaquia - distritos
* Guía de eventos en Bratislava (en Inglés)
İohann Qutenberq

**İohann Qutenberq** (; ) — bəşər tarixində ilk dəfə olaraq metal lövhələrin köməyi ilə kitab çapetmə üsulunu tətbiq etmiş alman ixtiraçı.

## Həyatı
Kitab çapında hərəkətli metal lövhələrin tətbiqi inqilab törədir. Avropada kitab istehsalı güclənir və bütün dünyaya geniş yayılmağa başlayır. O, renessans dövrünün açarı hesab edilir. Gutenberqin ilk çap olunan Bibliya öz yüksək keyfiyyəti ilə məşhurdur.

Yohan Qutenberq təxminən 1397–1400-ci illərdə Mayns şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası cənab Qensflayş ticarətdə çalışırdı. O, dövrün dəbinə görə Yohan Qensflayş öz soyadını dəyişərək, vaxt ilə yaşadıqları yerin adını götürür. 1411–1420-ci illərdə Qutenberq ailəsi patrisiya və vətəndaşlar arasında baş vermiş münaqişəyə görə Maynsdan Strasburq şəhərinə köçürlər. Burada, o, ömürün çox hissəsini keçirərərk daşların pardaqlanması, və güzgülərin hazırlanması ilə məşğul olur.

1440-cı il kitab çapının ixtirası ili hesab olunur. Qədim sənədlərdən görünür ki, 1444–1446-cı illərdə Prokofiy Valdfoqel gizli məktubda başqaları ilə əlqəyə girərək "süni məktubun" sirlərini satmağa çalışır.

Qutenberqin dahi ixtirası ondan ibarət idi ki, o metal hərfləri tərsinə olaraq, metaldan qabarıq şəkildə hazırlayır. Bu hərflərdən yığlılan mətnləri o, sonra kağızın üzərinə çap edir. İxtiranı geniş tətbiq etmək üçün onun vəsaiti çatmır.

1448-ci ildə Maynsa qayıdan Qutenberq Yohan Faust ilə müqavilə bağlayır və ona 6% və gündəlik 800 qulden pul ödəməklə mətbəəninin şərikli sahibi olurlar. Qutenberq əsas kapitalı hissə-hissə alırdı. Dövriyyədə pulun artması ilə Faust tədricən uzaqlaşır və 1452-ci ildə vaxtı vaxtında 800 quldenin ödənilməsinə görə illik haqqdan azad olunur.
  
Kiçik maliyyə vəsaiti və heç bir təcrübəyə malik olmayan işçilərlərlə Qutenberq böyük nəailiyyət əldə edir. 1456-cı ildə o 5 müxtəlif formada hərflər tökür və Elia Donatın latın qrammatikasını və iki Bibliyanı çap edir. Qutenberq çap işindən gəlir gələnə qədər uzun müddət şərikinə pul verməkdən boyun qaçırır. Faust onu məhkəməyə verərək, faizlərin ödənilməsini tələb edir. Məhkəmədə o, uduzur və mətbəə bütünlüklə Fuasta keçir və Qutenberq hər şeyi təzədən başlamalı olur. O, sonra vətəninə Qutenberqə qayıdır və orada yeni çap mətbəəsinin açılması ilə məşğul olur.

Maynsda yaşayan hüqüqşünas Dr. Konrad Humeri ilə Qutenberq arasındakı razılaşmaya əsasən 1468-ci ildə o, çap mətbəəsi yaradır. 1465-ci ildə Qutenberq Nassau zadəganı tərəfindən sarayda çap işinə götürülür. Ona illik paltar, şərab, buğda verilir və vergilərdən azad olunur.

Qutenberq ömrünün sonuna kimi Maynsda yaşayır. 1468-ci ildə o vəfat edir. Vəfatından sonra onun dəqiq harada dəfn olunması məlum olmadığından qəbri məlum deyil.

## Xarici keçidlər

* Qutenberg bibliyası; elektron şəkildə
* Qutenberq muzeyi, Mayns
* Qutenberq, Kitab çapı 
* Qutenberq muzeyi, İsveçrə

## İstinadlar
Bəhruz Mənsurov

**Mənsurov Bəhruz Qəhrəman oğlu** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Mart hadisələri şəhidi.

## Həyatı
Bəhruz Mənsurov 1975-ci il 13 mart tarixində Yardımlı rayonunun Telavar kəndində doğulmuşdur. 1993-cü ildə Bakı Ali Birləşmiş Komandirlər Məktəbinin sərhəd qoşunları fakültəsinə daxil olmuşdur. 1995-ci il Mart hadisələri baş verərkən ordu sıralarında xidmət edirdi. 13-17 mart hadisələri zamanı həlak olub.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 04 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı Fərmanı ilə Mənsurov Bəhruz Qəhrəman oğlu ölümündən sonra "Azərbaycan Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Yardımlı rayonunun Telavar kəndində dəfn edilib.

Dövlət Sərhəd Xidmətinin Göytəpə Sərhəd Dəstəsinin 16-cı zastavası Bəhruz Mənsurovun adını daşıyır.

Oxuduğu orta məktəb onun adını daşıyır.

Sumqayıtın 16-cı mikrorayonunda yerləşən bulaq–abidə kompleksi onun adını daşıyır.

## Ədəbiyyat
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 182.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları
*  Milli Qəhrəmanlar
Əmiraslan Əliyev

**Əmiraslan Rza oğlu Əliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Mart hadisələri şəhidi.

## Həyatı
Əmiraslan Əliyev 30 avqust 1960-cı ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1967–1977-ci illərdə Ü. Hacıbəyov adına Naxçıvan şəhər 1 saylı orta məktəbində təhsil almışdır. 1977–1979-cu illərdə Naxçıvan Şərabçılıq Zavodunda fəhlə işləmişdir. 1979–1981-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində xidmətdə olmuşdur. Bir müddət Ukrayna respublikasında, sonra Polşada hərbi xidmətini davam etdirmişdir. 1981–1982-ci illərdə Naxçıvan şüşə Qablar Zavodunda, 1982–1992-ci illərdə isə Vayxır Su-Tikinti İdarəsində fəhlə içləmişdir. İstehsalda çalışmaqla yanaşı, o, təhsilini də davam etdirməyi unutmamışdır. 1982–1987-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitunun tarix–filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin sərhəd qoşunlarında hərbi xidmətə çağırılmışdır. Baş leytenant Əmiraslan Əliyev xidmət etdiyi hərbi hissə tərəfindən 8 oktyabr 1994-cü ildə Fəxri fərmanla təltif edilmişdir.

Əmiraslan Əliyev 17 mart 1995-ci ildə Mart hadisələri zamanı Azərbaycan Respublikasında dövlət çevrilişi cəhdinin qarşısının alınmasında XTPD-nin komandiri Rövşən Cavadovu yaralayaraq sonra həlak olmuşdur.

## Ailəsi
Ailəli idi. Üç övladı yadigar qalıb.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Resrublikası Prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı Fərmanı ilə Əliyev Əmiraslan Rza oğluna ölümündən sonra "Azərbaycan Milli Qəhrəmanı" fəxri adı verilmişdir.

Naxçıvan şəhərindəki Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.

"N" saylı sərhəd zastavasında qəhrəmanın xatirə otağı açılmış və büstü qoyulmuşdur. "N" saylı sərhəd məntəqəsinə Ə. Əliyevin adı verilmişdir.

## Ədəbiyyat
* MİLLİ QƏHRƏMANLARIMIZ 
*  Əmiraslan Əliyev 
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 82.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Qəhrəmanlar
Ritorika

**Ritorika** (*[[Yunan dili|yun.]] ῥήτωρ, (rhêtôr-orator, natiq, müəllim) sözündən əmələ gələrək ῥητωρική - "natiqlik sənəti"*) — insanları nitq, vizual və ya yazılı şəkildə inandırmaq məharəti, metodikası. İlkin dövrlər natiqlik sənəti haqqında elm. Qədim Yunanıstanda meydana çıxmışdır.

## Ritorik fiqurlar

* Anafora
* Antiteza
* İnversiya
* Ritorik sual
* Ritorik xitab
* Epifora

## Həmçinin bax
*Bəlağət
Faiq Cəfərov (hərbçi)

**Cəfərov Faiq Əliqulu oğlu** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

## Həyatı
Faiq Cəfərov 1974-cü il may ayının 1-də Cəlilabad rayonunun Şiləvəngə kəndində doğulmuşdur. 1991-ci ildə Bakı Maşınqayırma Texnikumuna daxil olmuşdur. 1992-ci ilin sentyabr ayından Sərhəd Qoşunları Baş İdarəsinin Naxçıvan Sərhəd Dəstəsində hərbi xidmətə başlamışdır. Sərhəd Qoşunlarında xidmət etdiyi dövrdə Azərbaycanın cənub hüdudlarının mühafizəsində fərqlənmişdir. 1995-ci ilin mart ayında dövlət çevrilişi cəhdinin qarşısının alınması zamanı xüsusi qəhrəmanlıq nümunəsi göstərmiş, həmin döyüşlərdə ağır yaralandığı üçün Faiq Cəfərov ehtiyata buraxılır.

Bir müddət sonra öz həyatını dövlətçiliyimiz və xalqımıza xidmət etməyə bağlayan qəhrəmanımız bir ildən sonra yenidən orduya qayıdır.

Faiq Cəfərov 1999-cu ildə avtomobil qəzası nəticəsində həlak olmuşdur.

## Ailəsi
Ailəli idi, iki övladı var.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 27 dekabr 1995-ci il tarixli 427 saylı Fərmanı ilə gizir Cəfərov Faiq Əliqulu oğlu "Azərbaycan Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Cəlilabad rayonunda dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 58–59.

## Xarici keçidlər
* AMTN 

## Həmçinin bax
* Mart hadisələri (1995)
İnternet asılılığı

**İnternet-asılılıq** (en. Internet аddiction) – psixi nasazlıq, daima İnternetə bağlanmaq arzusu və vaxtında İnternetdən çıxmanın istifadəçi üçün çox çətin olmasıdır. İnternet-asılılıq müasir dövrdə çox geniş müzakirələrə səbəb olsa da, onun statusu hələlik qeyri-rəsmidir. Belə ki, İnternet-asılılıq bir xəstəlik kimi psixi xəstəliklər təsnifatına (DSM-IV) daxil edilməmişdir.

İnternet-asılılıq anlayışı ilk dəfə 1994-cü ildə psixiator Kimberli Yanq tərəfindən söylənilmişdir. 1997-1998-ci illərdə bu problemlə əlaqədar tədqiqat və məsləhətçi-dioqnostik xidmətlər yaradılmışdır.

## Mənbə
* İnternet-asılılıq

## Həmçinin bax

* İnformatika
* Kompüter Əməliyyat Sistemləri
* Kompüter proqramları

## Xarici keçidlər
* Kompüter və İnternet-asılılıq 
* Qlobal problem
Akademik

**Akademik** — akademiyaların həqiqi üzvlərinə verilən ad.

## Haqqında
Azərbaycan Respublikasında Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvləri akademik adlanır. Akademiklər, bir qayda olaraq, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan, elm istiqamətləri üzrə geniş tədqiqatlar aparan, elmi yeni biliklərlə zənginləşdirən, tanınmış elmi məktəblər yaradan AMEA-nın müxbir üzvləri sırasından seçilirlər.

## İstinadlar