open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kemal Monteno

**Kemal Monteno** (17 sentyabr 1948 — 21 yanvar 2015) — karyerasını 1960-2010-cu illərdə davam etdirmiş, italyan əsilli bosniyalı müğənni.

## Karyerası
O, 1967-ci ildə "Lidiya" adlı ilk mahnısını oxudu və keçmiş Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında uğurlu karyeraya ilk addımını atdı. Onun bir çox mahnıları digər müğənnilər tərəfindən də oxunub. Məsələn, "Bacila je sve niz rijeku" təkcə onun hit mahnısı deyildi, bu mahnı həm də Toşe Proeski tərəfindən də oxunub. Eynilə "Nekakos proljeca" və "Nije htjela" mahnıları da başqa ifaçılar tərəfindən sevilib və oxunub. İllər ərzində, oxuduğu mahnılara görə o, "Bosniyanın Roy Orbisonu" və "Nil Daymondu" kimi tanınmağa başlamışdı.

## Şəxsi həyatı
Monteno öz gələcək həyat yoldaşı Branka ilə ilk dəfə 1967-ci ildə Sarayevoda görüşmüşdü. Monteno Yuqoslaviyadakı vətəndaş müharibəsindən qayıtdıqdan sonra, onlar 1971-ci ilin 26 iyununda ailə qururlar. Onların Adriana adlı bir qızları və Dani adlı bir oğulları olur. O, 1990-cı illərdə baş vermiş Bosniya və Hersoqovina müharibəsində ölkədən çıxmamış, blokadaya alınmış Sarayevoda qalmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*https://www.youtube.com/watch?v=8AuwF2BN-GQ 
*https://www.youtube.com/watch?v=ck6mKUlLv9A
Gəndov

* Gəndov (İsmayıllı) — Azərbaycanın İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Gəndov (Lerik) — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Gəndov (Şabran) — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Zoltan Layoş Bey

**Zoltan Layoş Bey** (24 iyul, 1900 Dyula - 4 oktyabr, 1992 Vaşinqton) — mikrodalğa texnologiyası, o cümlədən volfram lampalarını inkişaf etdirmiş macarıstanlı fizik, professor və mühəndis. O, Aydan radar əks-sədalarını müşahidə edən ikinci şəxs idi. 1930-cu ildən etibarən o, Segeda Universitetində nəzəri fizika professoru kimi işləməyə başladı.

1923-cü ildə Tungsram Ltd.-də işıq mənbələrini, əsasən də  elektrik lampaları inkişaf etdirmək üçün tədqiqat laboratoriyası yaradıldı. Laboratoriyanın rəhbəri İqnas Pfayfer idi. Tədqiqat heyətinə isə Zoltan Beylə bərabər Tivadar Millner, İmre Brodi, Qyorq Sigeti, Ernö Vinter və başqaları daxil idilər.

Qyorq Sigeti Zoltan Beylə birlikdə metal buxar lampaları və lüminessensiya işıq mənbələri üzərində işləyirdi. Onlar silisium karbiddən hazırladıqları "Elektrolüminissent işıq mənbələrinə" görə patent aldılar. Bu işıq mənbələri işıq diodlarının "əcdadları" hesab olunur.

1955-ci ildə Zoltan Bey Milli Standartlar Bürosunda (hal-hazırda Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutu adlanır) Nüvə Fizikası şöbəsinin rəhbəri oldu. Burada o, əvvəllər məlum olmayan ölçmə üsulu ilə işığın tezliyini və sürətini ölçmüşdür. Zoltan Beyin tədqiqatları nəticəsində Beynəlxalq Çəki və Ölçülər Bürosu 1983-cü il konfransında Zoltan Bey tərəfindən tövsiyə olunmuş metrin yeni təyin olunmasını standart kimi qəbul etmişdir. Zoltan Bey 72 yaşında təqaüdə çıxıb. 1981-ci ildə o, Macarıstan Elmlər Akademiyasına fəxri üzv seçilib.

1998-ci ildə İsrail dövləti Dünya xalqları ədalətliləri arasında onu tanıdı və Yad Vaşemdə onun adını siyahıya saldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tətbiqi Tədqiqatlar üçün Zoltan Bey fondu.
* Zoltan Bey.
* Bay, Zoltán
Dalkurd FK

**Dalkurd** — İsveçin Börlənge şəhərini təmsil edən Pəşəkar Futbol klubu. Klub 26 sentyabr 2004 tarixində, İsveçdə yaşayan Mardin Kürdlər tərəfindən yaradılmışdır. Qurulduğu ildən etibarən hər il bir sonrakı liqaya qalxır. 2016-cı ildən klub İsveç ikinci liqası sayılan Superettan-da mübarizə aparır.

Yeni qurulan bie klub olmasına baxmayaraq 2007 və 2009-cu illərdə İsveç kubokunda mübarizə aparmışdır. Klubun direktoru, bəzi idarəçilər və oyunçular Türkiyənin Mardin ilinin Girməli qəsəbəsindəndir. Adı Dalarna və Kürd sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Loqosunda Kürdüstan bayrağı təsvir olunmuşdur.

### Division 1 (İsveç Üçüncü Liqası)
10 oktyabr 2015-ci ildə Dalkurd klubu sezonun bitməsinə hələ üç həftə qalmış Umeå FC klubunu 2–0 məğlub edərək çempion oldu və İsveç ikinci liqasına Superettan-a yüksəldi. Sezonun son oyununda məğlub olsa da liqanı 61 xalla, 18 qələbə, 7 heç-heçə və 1 məğlubiyyət ilə çempion olaraq tamamladılar.

### Superettan (İsveç İkinci Liqası)
3 aprel 2016-cı ildə Dalkürd klubu ikinci liqadakı ilk oyununda Assur komandası olan Assyriska FF ilə qareşılaşdılar və 2–1 məğlub oldular.

## Mövsümdən mövsümə
{|
|valign="top" width=0%|

## Oyunçular 2017
Droqobıç gettosu

**Droqobiç getto** (; (1941–1943) — Ukrayna SSR Lvov vilayətinin Droqobıç şəhərində yerləşən Yəhudi gettosu. Bu zaman bölgə Alman ordusu tərəfindən işğal olunmuş və Üçüncü Reyxin ərazisinə daxil edilmişdi.

Getto Faşist Almaniyası tərəfindən 1941-ci ilin noyabrında yaradılmışdır. 1942-ci ildə artıq gettoda olan yəhudilərin böyük qismi Polşada yerləşən kosentrasion və ölüm düşərhlərinə göndərilmişdi. Getto tamami ilə 1943-cü ilin avqust ayında ləğv edilir.

## Mənbə
Almanların Polşanı işğal edənə qədər Droqoviç vilayət şəhəri olmuşdur. Şəhər 1939-cu ilə qədər əhalisinin böyük qismini yəhudilər təşkil edirdi. 1939-cu il məlumatına görə şəhərdə 34,600 nəfər yaşayırdı. Bunların 26,3% ukraynalı, 33,2% polyaklar, 39,9% Yəhudilər olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsinə qədər şəhərdə 20 digər məlumata görə isə 23 sinaqoq olmuşdur

Polşanın işğalı başa çatdırıldıqdan sonra bölgə SSRİ-nin tabeliyinə keçirilir. Droqobıç eyni adlı vilayət və rayonun mərkəzi elan edilir (4 dekabr 1939).

1 iyul 1941 ildə Droqobıç şəhərinə Hiltler almaniyasının ordusu daxil olur. 7 iyul tarixində Polşanın Radom şəhərindən təhlükəsizlik polisi göndərilir. Bölgə əhalisinə kenkart adlı vəsiqələr paylanılır. Burada xüsisi ilə milli kimlik böyük həriflə göstərilirdi. Yahudilərə sarı rəngli və "J" (almanca *Jude* — cuğud) hərfi olan vəsiqələr verilmişdi. 27 iyuldan 2 avqusta qədər şəhər əhalisinin qeydiyyatı aparılır. Bu zaman şəhərdə yaşayan 34 112 nəfərdən 13 339 nəfəri yəhudi (39,10%) idi. Getto alman işğalı dönəmində fəaliyyət göstərir. Bu zaman burada 10 000-dən çox yəhudi öldürülür. Öldürülmüş yəhudilər arasında ən məşhuru polşa yazıçısı və rəssamı Bruno Şuls olmuşdur.

6 avqust 1944 ildə 167 və 107-ci atıcı alayları, 1-ci qvardiya ordusu və 4-cü Ukrayna cəhbəsi qoşunları Droqobıçı almanlardan təmizləyir. Bundan sonra şəhərdə faşist cinayətləri ilə əlaqədar yaradılmış komissiya fəaliyyət göstərir. Droqobiç şəhərində 14,500 nəfər güllələnmişdir. Onlardan 10,000 nəfəri Bronisa meşəsində qətlə yetirilmişdir. 3 100 müstəlif məqsədlər üçün Almaniyanın digər hissələrinə aparılmışdır. Bu getto haqqında SS üzvü olan Feliks Landaunun gündəliyində ətraflı məlumat almaq olur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Дрогобич у час німецької окупації 
* History of Jews in Drohobycz 
* Droqobıç
Fizik

**Fizik** — fiziki kainatın bütün maddə və enerjisinin qarşılıqlı əlaqəsini başa düşmək üçün ixtisaslı alim. Fiziklər öz sahələrinin bir çox şöbələrində bütün böyük miqyası əhatə edən təbii hadisələrin geniş sprektrini öyrənirlər. Fiziklərə ümumiyyətlə təbii hadisələrin əsas səbəbləri və ya kökü və adətən riyazi münasibətlərlə öz anlayış çərçivəsi maraqlıdır.

"Fizik" ifadəsi Vilyam Uel tərəfindən 1840-cı ildə *İnduktiv Elmlər Fəlsəfəsi* () kitabında  yeni ifadə kimi işlədilmişdir.

## Fəxri adlar və mükafatlar
Fiziklərin layiq görüldüyü ən yüksək fəxri ad İsveç Kral Elmlər Akademiyası tərəfindən 1901-ci ildən bəri verilən Fizika üzrə Nobel mükafatıdır.

## İstinadlar
Lidiya Skoblikova

**Lidiya Skoblikova** () — Rusiyalı konkisürən. Lidiya Skoblikova 1960 və 1964-cü illərdə keçirilən Qış Olimpiya Oyunlarının 6 qat qızıl medalçısıdır. Lidiya Skoblikova 1960 və 1964-cü ildə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeninə, 1999-cu ildə isə "Vətənə xidmətə görə" 3-cü dərəcli ordeninə layiq görülmüşdür.

## Həyatı

Lidiya Skoblikova 8 mart 1939-cu ildə Rusiyanın Zlatoust vilayətində anadan olmuşdur. Lidiya Skoblikova 14 yaşında yüngül atletika yarışlarında Zlatost şəhərinin Çempionatında 800 m. qızıl medal qazandı. 1 ildən sonra o qüvvəsini konkisürmədə sınadı. Lidiya Skoblikova 1956-cı ildə doğma şəhərinin çempionu oldu. Həmin il o həmçinin Çelyabinsk Pedaqoji İnstitutuna qəbul oldu və 4 ildən sonra 1960-cı ildə həmin institutu bitirdi.

## Karyerası

Lidiya Skoblikova Olimpiya Oyunlarında birinci uğurunu 1960-cı ildə qazandı. Lidiya Skoblikova Amerika Birləşmiş Ştatlarının Skvo-Velli şəhərində keçirilən VIII-ci Qış Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi. O 1500 m. və 3000 m. yarışlarda qızıl medal qazandı. Lidiya Skoblikova 1500 m. yarışlarında 2.25.2 nəticə göstərdi. Bu nəticə yeni Dünya rekordu idi. 3000 m. yarışlarda isə Lidiya Skoblikova 5.14.2 nəticə göstərdi. Bu nəticə isə yeni Olimpiya rekordu idi.

Lidiya Skoblikova Olimpiya zirvəsini isə 1964-cü ildə fəth etdi. O Avstriyanın İnsbruk şəhərində keçirilən IX-cu Qış Olimpiya Oyunlarında 4 qızıl medal qazandı. O birinci olaraq 500 m. yarışlarında qızıl medal qazandı. Lidiya Skoblikova 45 saniyə nəticə göstərdi və karyerası ərzində 3-cü dəfə Olimpiya çempionu olud. Həmçinin Lidiya Skoblikova 1960-cı ildən dəyişməyən Olimpiya rekordunu 0.9 saniyə yenilədi. Daha sonra o 1000 m. yarışlarında uğur qazandı. 4 il əvvəldə bu yarışda qızıl medal qazanan Lidiya Skoblikova bu səfərdə qızıl medal qazandı. O 1.33.2 nəticə göstərdi. Lidiya Skoblikova həmçinin 4 il əvvəl yenilədiyi Olimpiya rekordunu daha 0.9 saniyə yenilədi. Lidiya Skoblikova karyerasında 5-ci Olimpiya qızılını 1500 m. yarışlarında qazandı. Lidiya Skoblikova 2.22.6 nəticə ilə qızıl medal qazanmağ ilə yanaşı 1960-cı ildə özünün yenilədiyi Olimpiya rekordunu daha 2.6 saniyə yenilədi. Lidiya Skoblikova 6-cı qızıl medalını isə 3000 m. yarışlarında 5.14.9 nəticə ilə qazandı. Həmin Qış Olimpiya Oyunları onun benefisi ilə yadda qaldı.

## Xarici keçidlər

* Lidiya Skoblikova
* Lidiya Skoblikova BOK saytında 

## İstinadlar
Maritsa avtomagistralı

**Maritsa A4 avtomagistralı** ()- Bolqarıstanda yerləşən avtomagistralıdır. Avtomagistral Çirpan şəhərində başlayır və Türkiyə sərhədindəki Kapitan Andreyevo kəndində başa çatır. IV Panavropa dəhlizinin bir hissəsidir. Lap əvvəllər A1 "Frakiya" avtomagistralına bitişik olub. Yolun açılışı 2013-cü ildə baş tutmalı idi, amma bir sıra ləngimələr nəticəsində avtomagistralın açılışı gecikdirildi. 2015-ci ilin oktyabrında avtomagistral yolun açılışı oldu. Yol eyni adlı çayın şərəfinə adlandırılmışdır.

## Tikintisi
2010-cu ilin oktyabr ayında Xarmanli və Lyubimets şəhərlərinin arasında avtomagistralın birinci sahəsinin açılışı oldu. Həmçinin Svilenqradın yerində Kapitan Petko Voyvo ətrafında yeni yolun inşasına başlandı. Bolqarıstan ilə Yunanıstan arasındakı sazişə görə yolun tikintisi sürətləndi. Yolun tikintisi zamanı Xaskovada Neolit dövrünə aid nümunələr aşkar edilmişdir. Kapitan Andreyevo kəndində yolun açılışı 2014-cü ilin avqustunda baş tutdu. 28 may 2015-ci ildə Xaskova-Xarmanli yolunun tikintisi başa çatdı. 2011-ci ilin iyulundan Xarmanliyə gediş dayandırılmışdı. 7 iyunda Svilenqradda (birincisi 1980-ci ildə) ikinci xəttin açılışı oldu. Çirpan–Xaskova yolunun açılışı isə 29 oktyabr 2015-ci ildə baş tutmuşdur.

## Maliyyələşdirmə
Çirpan-Xaskovo-Xarmanli yolunun tikintisinin maliyyələşdirilməsi Avropa Birliyinin Struktur Fondunun vasitəsilə həyata keçirilmişdir. Türkiyə sərhədindəki kiçik bir sahənin maliyyələşdirilməsi isə Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı tərəfindən həyata keçirilmişdir. Marşrut xətti artıq mövcud olan I-8 yoluna paralel çəkilmişdir. Bu yol Türkiyədən və Yaxın Şərq ölkələrindən yük daşımada mühüm rol oynayır. Prinsip etibarilə bu yol I-8 yolunun əhəmiyyətinin azalmasına səbəb ola bilər.

## Keçdiyi yol

## İstinadlar
Bosniya və Herseqovinada islam

Bosniya və Herseqovinada islamın olduqca zəngin və uzun tarixi var. XV və XVI əsrlərdə yerli əhali bu dini Osmanlı imperiyasının təsiri ilə qəbul etmişdir. Bosniyalılar elə tarix boyunca digər ölkələr tərəfindən Müsəlman Bosnaklar adlanırdılar. Onların böyük əksəriyyəti islamın sünni məzhəbindəndir. Çox kiçik sayda şiə icmaları olan bu ölkədə insanlar tarixən xənəfi məktəblərinin təsiri ilə, xənəfilik qolunu seçmişdirlər. 1990-cı illərdə baş vermiş müharibə dövründə ölkədə 3 milyona yaxın müsəlman var idi, lakin bu gün bu faktor 1,55 milyona qədər enib və ölkə əhalisinin 40%-i təşkil edir. Bosniyadakı müsəlmanlara az sayda türklər, qaraçılar və albanlar daxildir.

## Osmanlı dövrü

1463-cü ildə islam dini Bosniyanın böyük bir hissəsində yayıla bilmişdi, lakin 1480-ci illərdə islam Balkan dağlarında Osmanlı tərəfindən tam yayıldı. Bosniyada çoxluq təşkil edən bəzi slavyan xalqlar da bu dini qəbul etdilər və islan onların ənənələrində iz buraxdı. 1600-cü illərdə Bosniya əhalisinin üçdə iki hissəsi müsəlmanlar tərəfindən təşkil olunurdu və o dövrdə Bosniya Osmanlı imperiyasının əyaləti idi. 1831-ci ildə ayağa qalxan Bosniya xalqı muxtariyyət əldə etməyi bacardı. Buna baxmayaraq, istər alban xalqı, istərsə də bosnaklar müsəlman dinini tərk etmədilər. İslam qanunlarının bəziləri onların gündəlik həyatları ilə yanaşı, onların idarəçilik sistemində də istifadə olundu.

## Bosniyada 1992-1995-ci illər ərzində dağıdılmış islam dini binaları

## Ölkədə dinin tanınılması
Bosniya və Hersoqovinada xristian serblər tərəfindən törədilmiş qırğın, insanların islama daha da yaxınlaşmasına səbəb oldu. Ölkənin rəsmi açıqlamalarına görə, ölkədə əsasən gəclər islama rəğbət bəsləyirlər. İstər müharibədən əvvəl, istərsə də müharibədən sonra qadınlar öz geyim üslublarında islam ənənələrindən istifadə edirlər. Ölkənin paytaxtı Sarayevoda və böyük şəhərlərdən olan Benja-Lukadan fərqli olaraq, bölgələrdə və regionlarda islama həvəs daha çoxdur. Hökumət qanunlarına görə ölkənin yeddi şəhərində bələdiyyə tərəfindən dini işlərlər bağlı müfti təyin olunur Bu şəhərlərə Sarayevo, Bihac, Travnik, Tuzla, Qorazde, Zenitsa, Mostar və Banya-Luka aiddir.

1998-ci ildə aparılmış ictimai sorğuya əsasən ölkə əhalisinin 78,3 % dinlə yaxından məşğul olur.
Qrey anatomiyası (teleserial, 2005)

**Qrey anatomiyası** () — 2005-ci ilin martın 27-dən bu günə kimi davam edən həkimlər haqda məşhur ABŞ teleserialı.

## İstinadlar
Sarayevo Beynəlxalq Hava Limanı

**Sarayevo Beynəlxalq Aeroportu**  — *Butmir aeroportu* kimi də tanınan, Bosniya və Herseqovinanın əsas beynəlxalq aeroportudur. 2014-cü ildə  sərnişin aeroportdan uçuş həyata keçirib ki, bu da 1996-cı ilə nəzərən 25 min nəfər çoxdur.

## Hava yolları və uçuşlar

### Karqo

## Uçuş nöqtələri
*  - Stokholm
*  - Oslo
*  - Kopenhagen
*  - Bonn
*  - Ştutqart
*  - Münhen
*  - Sürix
*  - Vyana
*  - Lyublyana
*  - Zaqreb
*  - Belqrad
*  - İstanbul - Atatürk
*  - İstanbul - Sabiha Gökçen

## İstinadlar
*http://media.worldbulletin.net/250x190/2013/12/23/sarajevo.jpg
*http://www.sia.ba/slike/GermanWings_161_6165.jpg
Hasan dağı

**Hasan dağı** () — Türkiyənin Aksaray ilində yerləşən dağ. Hündürlüyü 3268 metr olub, Mərkəzi Anadolunun ikinci ən hündür zirvəsidir. Neolit dövrünə aid rəsmlərə görə e.ə 7500-cü ildə baş vermiş püskürmə nəticəsində zirvənin ətrafında 4–5&nbsp;km genişliyində kaldera əmələ gəlmişdir.

Dağın yaxınlığında yerləşən qədim yaşayış məntəqəsi Çatalhöyük güman ki, digər yaşayış məntəqələri ilə mallarla alış-veriş etmişdir. Burada obsidian güzgülər və lopalar tapılmışdır. Hasan dağının Çatalhöyük əhalisinə olan əhəmiyyətini qədim divar rəsmlərində görmək olar. Bəzi alimlər buradakı rəsmləri tarixdəki *"ilk peyzaj rəsmləri"* adlandırırlar.

Hasan dağı Bizans fənər sistemində istifadə edilən cənubdan ikinci dağ idi. Dağ Bizans tərəfindən Ərəb-Bizans müharibələri dövründə Konstantinopolu hücumlardan xəbərdar etmək üçün istifadə edilirdi.

Dağın zirvəsinə dırmaşmaq üçün 6 saat vaxt tələb olunur. Dağın zirvəsindən möhtəşəm mənzərə açılır. Buradan mərkəzi Anadolu platformasını, eləcə də, uzaq Kappadokiyanı görmək olar.

## Coğrafiya
Dağın Böyük Hasan dağı və Kiçik Hasan dağı adlı iki böyük krateri var. Mələndiz dağlarının böyük hissəsi bu kraterlərdən çıxan lavalardan əmələ gəlmişdir.

## Qalereya

Hasan Dagi volcano near Aksaray in Turkey 20140220.jpg
Mokisos (Viranşehir) with Hasan Dağı.jpg
Mount Hasan, volcano in Cappadocia wza.jpg
Turkey.Mount Hasan001.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Türkiyə vulkanlarının siyahısı

## Xarici keçidlər

* Niğdə.gov.tr saytında
Baltik dili

**Baltik dili** (**Vislik dili**, , ) — ensiz dil Kalininqrad körfəzini Qdansk körfəzindən ayırır. Dilin uzunluğu 65&nbsp;km təşkil edir. Dilin cənub hissəsi (30&nbsp;km) Polşa, şimal-şərqi isə Rusiyanın Kalininqrad vilayəti (35&nbsp;km) ərazisinfə yerləşir. Eni orta hissəsələrdə 300—1800 metr, şimal hissədə isə 8–9&nbsp;km təşkil edir. Dil əsasən qumlu çimərliklərdən ibarətdir. Burada dyunlara rast gəlinir. Cənub hissədən materikə birləşsədə, şimaldan isə materikdən Baltiysk kanalı ilə ayrılır. Dilin şimalı bəzən Pillau yarımadası adlanır.

## Xüsusiyyəti
Baltik dili dəniz akkumulyasiyası zamanı formalaşmışdır. Əsasən küləklərin və onların fəaliyyəti nəticəsində qumların bir yerə tonlanmasından yaranmışdır. Baltik dilində dyunların hündürlüyü 40 metri keçmir. Dilin meydana gəlməsi 6 000 il öncəyə aid edilir.

## Əhalisi

### Rusiya ərazisi

Baltiysk şəhəri ilə birlikdə dilin ərazisi Baltiysk şəhər dairəsi ərazisinə daxildir. Bu dairənin ərazisində 34-35 min nəfər yaşayır.
 
Dilin Rusiya hissəsində Kosa və Rıbaçi qəsəbələri mövcuddur. Onlar əsasən dilin şimalında yerləşdiyindən Baltiysk şəhərindən açıq aşkar görünür. Dillə materik arasında katerlər fəaliyyət göstərir. Bunula da yaşayış məntəqələri ilə əlaqə yaradılır.

### Polşa ərazisi
Dilin Polşa hissəsində Rıbaskie Kontı, Krınısa Morska və Pyaski qəsəbələri vardır. Krınısa Morska məşhur kurort şəhərçiyidir.

## Turizm
Dilin sahəsi 2 522 ha-dır. Dəniz sahilində çimərliklərin eni 30—40 metrdir. Gizli turistik sahə ilə əlaqədar dilin Rusiya hissəsi 50 il müddətində qapalı zona olmuşdir.

## Planlar

### Dildə gəmiçilik üçün kanalın tikintisi
2004-cü ildə Kalininqrad vilayətində dilin Polşa hissəsində ksnalın tikintisi planı ətrafında böyük narazılıqlar yaranır. Polyaklar Elblonq limanını Baltik dənizini birləşdirmək məqsədi ilə kanalın tikintisini planlaşdırırlar. Bu məqsədlə hətta xüsusi fond təşkil edilir. Layihənin ümumi dəyəri 20 milyon dollar olaraq qiymətləndirilir.

## Maraqlı fakt
* 19° 38' şərq uzunluğu dil ərazisində yerləşir. Bu sahə Rusiyanın ən ucqar qərb nöqtəsidir.
* 2008-ci ilə qədər dil boyunca dəmir yolu fəaliyyət göstərirdi. Bu dəmir yolu Rusiyanın ən qərb nöqtəsində yerləşən dəmir yolu olmuşdur. Xəttin bəzi hissələrini hətta dəniz suyu yuyurdu. Hazırda xətt tamamən ləğv edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
*  Гидрогавань на Балтийской (Вислинской косе) — бывшая немецкая авиабаза Нойтиф (Neutief) 
*  Kalimqrad vilayətinə səyahət «Baltik dili» 
*   «Baltik dili — Rusiyanın ən ucqar nöqtəsi.» Sergey Volkov. Nezavisimaya qəzeti. 31.12.1999
* Baltik dili
Dəhnəz

**Dəhnəz** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında (Sonra Vedi rayonunda), indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd.

## Tarixi
Dəhnəz kəndi Ciğin dərəsində yerləşirdi. 1949-cu ildə əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd ləğv edilmişdir. Yerli tələffüz forması Daynaz.

## Əhalisi
Dəhnəzdə 1919-cu ildə 450 nəfər yaşamışdır. Daşnak hökumətinin soyqırım siyasəti bu kənddə böyük fəlakət törətmişdir. Gecə camaat çirin yuxuda olarkən kəndə basqın edib mühasirəyə almışlar. Evlərə, ot tayalaraına od vurub yandırmışlar. Evdən çıxan ya güllələnmiş, ya qılıncdan keçirilmiş. 150-dən artıq insanın başı kötüyn üstə qoyulub balta ilə kəsilmişdir. Qonşu kəndlərdən kömək gələnə kimi 247 adam amansızlıqla məhv edilmişdir. Səttar oglu Əlinin ailəsindən 36 nəfər işgəncələrlə öldürülmüşdü.

### Tanınmışları
* Əli Musa oğlu Əliyev — azərbaycanlı alim, professor.

## İstinadlar
Çexiya Sosial Demokrat Partiyası

**Çexiya Sosial Demokrat Partiyası** () — Çexiyanın sağ mərkəzçi, sosial-demokrat partiyasıdır. Ölkənin əsas partiyalarından biridir.

## Tarixi

Partiya 7 aprel 1878-ci ildə Avstriya sosial-demokrat partiyasının bir bölməsi kimi fəaliyyətə başlayır. 1893-ci ilin dekabrında isə müstəqil orqan kimi fəaliyyətini davam etdirir.

1918-1938-ci illər ərazində partiya **Çexslovakiya sosial-demokrat işçi partiyası** adı ilə fəaliyyətini davam etdirir. 1938-41 illər ərazidə isə partiyanın adı **Milli əmək pаrtiyası** olur.

1945-ci ildən partiya yenidən **«Çexslovakiya sosial-demokratlar»** adı təşkil olunur. Onla Çexslovakiya milli cəbhəsinə daxil olurlar. 1946-cı il parlament seçkilərində partiya səslərin 12,05 % toplayaraq parlamentdə 37 yer qazanır. 27 iyun 1948-ci ildə partiya ləğv edilir. Bununla belə xaricdə mühacir şəkildə fəaliyyətini davam etdirurdi.

## Müasir tarix
24-25 mart 1990-ci ildə «Məxməri inqilab» zamanı partiya yenidən təşkil olunur. 1993-cü ildə isə Çexiya və Slovskiyanın ayrılmasından sonra müasir ismini alır. Son dönəklərdə partiyanın 5 baş-naziri olmuşdur: Miloş Zeman, Vladimir Şpidla, Stanislav Qrocc, İrjı Proubek, Boquslav Sobotka.
 
1998-2006-ci illərdə Çexiyanın hakim psrtiyası olmuşdur. 2010-cu ildə parlament seçgilərində qalib gəlsədə hökuməti formalaşdıra bilməmişdir. 18 mart 2011 ildə partiyanən sədri  Boquslav Sobotka seçilir.

2013-ci il parlament seçkilərində qalib gəlmişlər. 17 yanvar 2014-cü ildə üç partiya ilə  kolalision hökumət qurmuşlar. 17 kabinet üzvündən 8 sosial-demokratlardandır. Ölknin baş naziri isə Boquslav Sobotkadır.

## 1990-cı illərdən sonrakı seçilərdə iştirakı

## 1990-cı ildən etibarən partiyanın sədrləri
* İrji Qorak (1990-1993)
* Miloş Zeman (1993-2001)
* Vladimir Şpidla (2001-2004)
* Stani Гросс (2004-2005)
* Boquslav Sobotka (2005-2006)
* İrji Parobek (2006-2010)
* Boquslav Sobotka (18.3.2011 - )

## Təşkilatı quruluşu

Partiyanın ali orqanı syezddir. Syezdlər arasında içra komitəsi qərarlaşır. Əsas nəzarət orqanı *Mərkəzi nəzarət komisiyasıdır*.

## İstinadlar

## Mənbə
* Устав ЧСДП
Nikkinin ailəsi

**Nikkinin ailəsi** () — 2011-ci ildə rejissor Matey Minas tərəfindən sənədli dram janrında çəkilmiş Çexiya sənədli filmidir. Filmdə İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində 669 nəfər yəhudi əsilli uşağı Hitler qoşunları tərəfindən işğal olunmuş Praqadan Böyük Britaniyaya göndərərək xilas etmiş britaniyalı Nikolas Uinton haqqında danışılır.

## Rollarda
* Ben Abeles — *özü rolunda*
* Dalay-lama — *özü rolunda*
* Klara İszova — *ana rolunda*
* Co Şlezinqer — *özü rolunda*
* Mihal Slen — *Nikolas Uinton* rolunda
* Nikolas Uinton — *özü rolunda*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Albaniya Milli Kitabxanası

**Albaniya Milli Kitabxanası** () — Albaniyanın paytaxtı Tiranada yerləşən kitabxana. 1920-ci ildə əsası qoyulmuş kitabxana 1922-ci ildən bəri fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Albaniya Milli Kitabxanası (AMK) ölkədə əsas milli-mədəni təşkilatdır. AMK iki binada ibarətdir və Turizm, Mədəniyyət, Gənclər və İdman nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərir. Tiranada yerləşən kitabxana ölkənin mühüm milli irslərini özündə cəmləşdirir. Ölkə səviyyəsində əhəmiyyətə malik olan müəssisə ölkədəki kitabxana işçilərini bir araya toplayır, kitabxanaçılıq və kitabxanaçılıqla bağlı təhsil alan tələbələr üçün kitabxanada bütün şərait yaradılmışdır. Kitabxanada qorunan əşyalara aiddir: kitablar, dövri nəşrlər, xəritələr, atlaslar, mikrofilmlər və başqa kitabxana materialları. Xüsusi toplular həm ölkə üçün, həm də Avropa Birliyi üçün qiymətlidir. Kitabxana 16 yaşdan böyük insanlar üçün həftədə 72 saat fəaliyyət göstərir. İstifadəçilər kitabxana materiallarını götürə bilər və ya oxu zallarında onlardan istifadə edə bilər. Kitabxana istifadəçiləri kitabxananın saytından xüsusi kataloqlardan kitablar haqqında məlumat ala bilərlər. Kitabxana müdiriyyəti ölkə səviyyəsində gəncləri kitab oxumağa həvəsləndirmək üçün bir neçə sərgilər təşkil edir. Milli kitabxana həmçinin dərslikləri və digər növdə kitablar da nəşr edir. Bu kitabxana həm də Avropada böyük nüfuza malikdir və Avropa Kitabxanaları, Beynəlxalq Kitabxana Assosiasiyalarının Federasiyası kimi mühüm qurumlara üzvdür.

## Həmçinin bax
*Albaniya Milli Arxivləri

## İstinadlar
Nelli Kim

**Nelli Kim** — Tacikistanlı idman gimnastı. Nelli Kim 1976-cı ildə Monreal şəhərində, 1980-ci ildə isə Moskva şəhərində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarının 5 qat qızıl və 1 qat gümüş medalçısıdır. Nelli Kim 2 dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeninə layiq görülmüşdür. Nelli Kim həmçinin Dünya Çempionatının 5 qat qızıl, 4 qat gümüş və 2 qat bürünc, Avropa Çempionatının isə 2 qat qızıl, 3 qat gümüş və 4 qat bürünc medalçısıdır.

## Həyatı

Nelli Kim 29 iyul 1957-ci ildə Tacikistanın Şurab vilayətində anadan olmuşdur. Nelli Kimin atası Vladimir Kim milliyətcə saxalin koreyalısı, anası Alfiya Safina isə milliyətcə tatardır. Nelli Kim 10 yaşından Vladimir Baydinanın məşqçiliyi altında idman ilə məşğul olur.

## Karyerası

Nelli Kim birinci uğurunu 1974-cü ildə qazandı. O Bolqarıstanın Varna şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında qızıl medal qazandı. 1 ildən sonra isə Nelli Kim 1975-ci ildə Avropa Çempionu adını qazanır. Nelli Kim daha sonra 1976 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi.

Nelli Kim birinci dəfə Yay Olimpiya Oyunlarında 1976-cı ildə uğur qazandı. Nelli Kim Kanadanın Monreal şəhərində keçirilən 1976 Yay Olimpiya Oyunlarında 3 qızıl və 1 gümüş medal qazandı. Nelli Kim birinci qızıl medalı komanda yarışlarında qazandı. Növbəti medal isə o çoxnövçülük yarışlarında qazandı. Nelli Kim Rumıniyalı Nadya Komaneçidən 0.695 xal geri qalaraq gümüş medal qazandı. Nelli Kimin növbəti 2 medalı isə qızıl medal oldu. O dayaqla tullanma və döşəmə yarışlarında qızıl medala sahib çıxdı.

1977-ci ildə Praqada keçirilən Avropa Çempionatında qızıl medalın sahibi oldu Nelli Kim. Daha sonra Nelli Kim 1978-ci ildə Dünya Çempionatında Strasburqda 3 qızıl və 1 gümüş medal qazandı. 1 ildən sonra isə o Dünya Çempionatında Fort Vortda 1 qızıl, 3 gümüş və 1 bürünc medal qazandı.

Nelli Kim 1980-cı ildə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının Moskva şəhərində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi və 2 qızıl medal qazandı. Nelli Kim həmin Olimpiya Oyunlarında komanda yarışlarda qızıl medal qazandı. Nelli Kim 2-ci qızıl medalı isə döşəmə yarışlarında qazandı. Amma ancaq Nelli Kim qızıl medal qazanmadı. Onun ilə eyni xala sahib olan Rumıniyalı gimnast Nadya Komaneçidə Moskva Olimpiadasının qızıl medalını qazandı.

## Həmçinin bax

* Nelli Kimin rəsmi internet səhifəsi

## İstinadlar
Auqust Alle

**Auqust Alle** (; 1890‒1952 ) — Eston yazıçı və şair.

## Bioqrafiyası

Auqust Alle 31 avqust 1890-cı ildə Vilyandi şəhərində daşyonan ailəsində anadan olmuşdur. Vilyandi və Nаrvа şəhərlərində təhsil almışdır. Kubanda və Ulyanovskda aptek şagirdi kimi işləmişdir. Sonra Vilnüsdə ev müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1915-ci ildə ekstern tərəfindən Orledə bilik attestatına imtahan vermişdir. 1915-ci ildən 1918-ci ilə kimi saratov Universitetinin tibb fakültəsində təhsil almışdır. Bir müddətdən sonra Estoniyaya köçmüş və burada jurnalist kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1937-ci ildə Tartu Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. Məhkəmə zallarında vəkilin köməkçisi kimi işə düzəldi.

1911-ci ildə şeirləri çap edilməyə başladı. «Üksinduse saartele» («Yalqızların adasında») adlı birinci şeirlər toplusu 1918-ci ildə işıq üzü gördü. 1921-ci ildə Auqust «Carmina barbata» adlı şeirlər toplusunu çap etdirdi. Auqust Alle Estoniya yazıçılarının birincilərindən olaraq 1917-ci ildə baş verən Oktyabr İnqilabı hadisələrinə səs verdi. Estoniya burjuaziyasını lağa qoyan bir sıra satirik felyetonlar yazdı. 1930-cu illərdə yazdığı əsərlərdə Almaniya və Estoniya faşizmini ifşa edirdi. Böyük Vətən müharibəsi zamanı nasist Almaniyasına qarşı nifrətlə dolu epiqramlar, şeirlər və felyetonlar yazırdı.

Auqust Alle Siuru ədəbi qrupuna üzv olmuşdur. İyun çevrilişindən sonra 1940-cı ildə Estoniya Təhsil Nazirliyinin məsləhətçisi oldu. Daha sonralar müəllif hüquqlarının müfafizə üzrə Cəmiyyətinin katibi tərəfindən Estoniya Sovet Yazıçılar İttifaqının Təşkilat Komitəsinə üzv seçildi. Bundan əlavə «Viysnurk» jurnalının redaksiya heyətinin üzvü oldu. 1941-ci ildə SNK ESSR yanında sənədlərin işləri üzrə Dövlət İdarəsinin müdir müavini təyin olundu. 1942-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv oldu. Müharibə zamnı estoniya Kommunist Partiyasının MK çapı sektorunun müdiri idi. 1945-46-cı illər ərzində ESSR Ədliyyə Naziri müavini olmuşdur. 1946-cı ildən 1952-ci ilə kimi «Loominq» jurnalının redaktoru kimi işləmişdir.

8 iyul 1952-ci ildə Tallində vəfat etmiş və Meşə Qəbirstanlığında dəfn edilmişdir.

## Əsərləri

### Eston dilində
* Valitud tood, Tallinn, 1954; 
* Luuletused, Tallinn, 1964.

### Rus dilinə tərcümə edilənlər
* Estoniya ədəbiyyatının antologiyası, т. 2, М. — Л., 1959;
* Satira və lirika, Тал., 1960.

## Ədəbiyyat
* Парве Р., Поэт гуманной правдивости, в кн.: Об эст. лит-ре, Т., 1956;
* Parve R., August Alle, Tallinn, 1960.

## İstinadlar
Beska körpüsü

**Beska körpüsü** ( /*Most kod Beške*)- Serbiyanın Beska şəhəri yaxınlığında yerləşən körpüdür. Dunay çayı üzərində tikilən körpü avtomobillər və piyadalar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Körpü dəmir-betondan hazırlanıb. Beska körpüsü 1975-ci ildə inşa olunmuşdur. E75 Avropa marşrutu üzərində salınan ən uzun körpülərdən biridir.

## Görünüşü
Əvvəlcə körpü memar Branko Zezeljin () layihəsi əsasında hazırlanmalı idi. Branko Zezelj həmçinin Belqrad Sərgi Kompleksinin Pavilyon №1 üzərində də işləyirdi. Zezelj həm də Belqradın mərkəzindəki, dəmiryol vağzalındakı Zezelj körpüsünün tikintisinə rəhbərlik edirdi. Körpü  1971-1975-ci illər arasında "Mostogradnja" şirkəti tərəfindən inşa edilmişdir.

Körpü NATO-nun Yuqoslaviyaya qarşı müharibəsi zamanı (1 və 21 aprel) iki dəfə bombalanmaya məruz qalmış və qismən dağıdılmışdır. Ancaq körpü tez bir zamanda bərpa edilmişdir. 19 iyul 1999-cu ildə yenidən istifadəyə verilmişdir. Çünki körpü E75 Avropa marşrutunun əhəmiyyətli hissələrindən biridir.

Şimalda sol istiqamətli oxşar körpünün açılışı olmuşdur. (açılışı 3 oktyabr 2011-ci il) 2008-2011-ci illər arasında mövcud körpünün yanında «Alpine Bau» Avstriya qrupunun rəhbərliyi altında konsorsium tikilmişdir. Bundan sonra köhnə körpü yenidən inşa olundu. 2014-cü ilin sonunda yenidən istifadəyə verildi.

Müasir körpü tamamilə E75 Avropa marşrutunun üzərində yerləşmişdir. Avtomobillərin hərəkəti üçün iki zolağa malikdir. Bundan əlavə bərkidilmiş yol qırağına və iki piyada zolağına malikdir.

## Həmçinin bax
* Serbiyadakı körpülərin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.yu-build.com/main/f/063/063.html 
* http://www.plovput.rs/plovni_put_mostovi_full_1232.htm
*Aerial video of the Beška Bridge
Amazon rifi

**Amazon rifi** — Fransa Qvianası və Şimali Braziliyanın sahilində yerləşən geniş mərcan və süngər rifi sistemi. O, dünyadakı ən böyük rif sistemlərindən biridir, sahəsi 9300 kvadrat kilometr və uzunluğu 970 kilometrdir. İllər əvvəl Amazon çayı deltası yaxınlığında böyük geoloji rif quruluşunun olmasıyla bağlı dəlillər ortaya çıxmış, 2012-ci ildə okeanoqrafik tədqiqat aparılmış, 2016-cı ilin aprelində Amazon rifinin kəşf edildiyi elan edilmişdir.

## Coğrafiya və ekologiyası

Rif sistemi mərcan və süngər rifi olaraq müəyyən edilib. Alimlər rifin əhatə etdiyi sahəni 9300 kvadrat kilometr və uzunluğunu 970 kilometrdən çox olaraq qiymətləndirirlər. Bu da onu dünyadakı ən böyük rif sistemlərindən biri edir. Sahə baxımından Kipr adasıyla müqayisə edilə bilər. Rifin sahəsi dənizdə 120 kilometrə qədər uzanır və suda dərinliyi 30-120 metr aralığındadır. Bu rifin mövcud olması qeyri-adidir. Səbəb odur ki, rif sistemləri aşağı duzluluq və yüksək turşuluğa görə Amazon kimi böyük çayların mənsəbinə yaxın yerləşmir. Rifin kəşfindən əvvəl inanılırdı ki, Amazon çöküntü ilə zəngin plyumu ilə Atlantik okeanının qərbindəki rif yayılmış ərazilər arasında böyük bir boşluqdur. Rifdə yaşayan 60-dan çox balıq növü və 73-dən çox süngər növü, lanqustlar və dəniz ulduzları aşkar edilib. 1999-cu ildə kəşf edilən mərcan növləri Karib dənizində tapılanlara oxşardır. Bu da mərcan genlərinin Karibdən Amazon rifinə daşındığına işarə edir.

## Kəşfi
Amazon deltası regionunda mərcan və süngər rif sisteminin olmasıyla bağlı ilk dəlil 1950-ci illərin sonlarında Amerika Birləşmiş Ştatları araşdırma gəmisinin Amazon deltasının dibindən süngər toplaması idi. 1977-ci ildə rif balığı ilk dəfə olaraq ərazidə müşahidə edilib və 1999-cu ildə Karib dənizindən olan mərcan növləri Amazon deltası yaxınlığındakı təcrid olunmuş ərazilərdə tapılıb. Ancaq 2012-ci ilə qədər rif sisteminin varlığı ilə bağlı heç bir böyük tədqiqat aparılmadı. 2012-ci ildə Rio-de-Janeyro Federal Universiteti və Corciya Universitetindən alimlərin olduğu beynəlxalq elmi tədqiqat komandası "RV Atlantis" gəmisiylə ərazidə araşdırma apardı. Araşdırma 1970-ci illərdəki tapıntılara əsaslanırdı. Bunlardan biri Amazon sahili boyunca potensial rif ərazilərinin göstərildiyi ilkin xəritə idi. Onların kəşfləri və tapıntıları 2016-cı ilin aprelində "Science Advances" elmi jurnalında çap edilən məqalədə təqdim edildi.

## İstinadlar
Çirxalyu şəlaləsi

**Çirxalyu şəlaləsi** (**Çvaxilo**) — Dağıstan Respublikasının Çaroda rayonundakı Oysor çayının üzərində yerləşən şəlalə. Rusiyada ən hündür şəlalərindən biridir.

Çirxalyu şəlaləsi yüksək dağ zirvəsindən tökülür. Buna görə də, hündür şəlalələrə aid edilir. Şəlalədə su axını dağlarda qarın əriməsindən asılıdır. Çirxalyu şəlaləsi böyük buzlaqın üzərində yaranmışdır. Şəlalənin buz dövründə yaranması güman olunur. Şəlalə Oysor çayının mənbəyində, Ritlyab kəndindən isə 2 kilometrlə 18 kilometr arasında yerləşmişdir. Şəlalə  "Çarodinskiy" Təbii Yasaqlığın ərazisinə daxildir. Dağıstanın təbii abidələrinə daxil edilib və qanunla qorunur.

## Hündürlüyü
Çirxalyu şəlaləsinin hündürlüyü mübahisəəli məsələlərdəndir. Belə ki, "SSRİ-nin Səthi Suları Resursları" nəşriyyatında şəlalənin hündürlüyünün 30 metr olduğu qeyd olunub. Bəzi mənbələrdə isə şəlalənin hündürlüyünün 45 metr olduğu göstərilir. Bəzi məlumatlarda şəlalənin hündürlüyünün 59 metr olduğu yazılıb. Ancaq müəlliflərin əksəriyyəti, xüsusilə, Qasım Gül və M.M. Eldarov yazırlar ki, şəlalənin hündürlüyü 50 metrdir.

Bu məlumatlar təxminidir. Çünki Çirxalyu şəlaləsi iki-üç ildən bir Oysor çayının dərinliyinə gedərək öz yatağını dəyişir.

## Adı
Hal-hazırda bu coğrafi obyektin vahid, qanuniləşdirilmiş adı yoxdur. Elmi ədəbiyyatlarda və kartoqrafiyalarda "Çirxalyu" adı tez-tez istifadə olunur. Yerli sakinlər şəlaləni Çirxalyu adlandırırlar. Avar dilində bu söz "düşən, yıxılan" və yaxud "guruldayan su" kimi tərcümə olunur. Həqiqətən də şəlalə öz adına uyğundur: Suyun gurultusu 1-1,5 kilometrdən eşidilir.

## Tədqiqatlar
Şəlalə hələ XIX əsrin sonlarından coğrafiyaçıların diqqətini cəlb etmişdir. Birinci dəfə şəlaləni 1898-ci ildə geoloq Nikolay Andrusov tədqiq etmişdir. O, şəaləni tək yox, professor Nikolay Kuznetsov ilə tədqiq etmişdir. 1940-cı ildə professor N.A.Naqinskiy şəlalənin ətrafını yoxladı. İşin nəticələrini 1947-ci ildə "Təbiət" jurnalında dərc etdi. Yetmişinci illərdə  Dağıstan coğrafiyaşünası M.M.Eldarov şəlalənin öyrənilməsi ilə məşğul olmuşdur. 1979-cu ildə "Dağıstan təbiətinin unikal abidələri" kitabında öz müşahidələrini dərc etdirmişdir.

## Həmçinin bax
* Çaroda rayonu
* Şəlalə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Водопад Чирхалю (Чвахило)
* "Я стану водопадом…" 
* Чирхалю — самый мощный водопад Дагестана
*  Водопады Дагестана
* Водопад "Чвахило"
İrəvan metropoliteni

**İrəvan metropoliteni** (; bütöv adı — *[[Karen Dəmirçiyan]] adına İrəvan metropoliteni*) — Ermənistanın İrəvan şəhərində mövcud olan metro xətti.

## Tarixi
Metro İrəvan şəhərində ilk dəfə olaraq 7 mart 1981-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Bir xətt üzərində yerləşən metro 10 stansiyadan ibarətdir. Xəttin ümumi uzunluğu 12,1&nbsp;km-dir. Adi sxem üzrə vaqonlar «Dostluq» stansiyasından «Qaryagin Njde meydanı» stansiyasına hərəkət edir. Metro xətti bir istiqamətli olduğundan vaqonlar «Çarbax» stansiyasından «Şenqavit» stansiyasına gəldikdən sonra maşinist qatarın digər hissəsində yerləşən kabinadan vaqonları geriyə əks istiqamətdə aparmalı olur.
Səkkiz stansiyanın isə gələcəkdə tikintisi planlaşdırılır. Metropolitenin tikintisinə hələ 1972-ci ildən başlanmışdır. İlk əvvəl yeraltı tramvay xətti kimi planlaşdırılmışdır. Sonradan isə metropolitenin balansına verilir. Elanlar metroda erməni, rus və ingilis dillərində səsləndirilir. SSRİ dağıldıqdan sonra metronun emblemi adi «М», sonradan isə erməni əlifbasında olan «М» ilə əvəzlənir. Bu emblem latın əlifbasında olan «V» hərfini xatlrladır.

## Vaqon deposu
Xətdə yalnız bir «Şenqavit» eletrodeposu fəaliyyət göstərir. İki tip vaqona sahibdir: 81-717, 81-714. 2011-ci ilin sentyabr ayından vaqonların miderləşdirilməsinə başlanılmışdır.

## Stansiyaların açılma ardıcıllığı

7 mart 1981: «Dostluq» (Barekamutyun) — «Sasuntsi David». Xətt deposun istfadəyə verilmişdir.  
Dekabr 1981: «Respublika meydanı»

11 iyun 1983: «Sasunlu David» — «Qortsaranayin»

26 dekabr 1985: «Qortsaranayin» — «Şenqavit», üstəlik Şenqavit deposu istifadəyə verilir.

4 yanvar 1987: «Şenqavit» — «Qaregin Njde meydanı»

2 dekabr 1989: «Zoravar Andranik»

26 dekabr 1996: «Şenqavit» — «Çarbax»

## Gediş haqqı
* 2 aprel 1991  — 5 qəpik
* 2003 — 40 dram
* əvvəl 1.07.2011 — 50 dram
* sonra 1.07.2011 — 100 dram

## Perspektiv
İrəvan metropoliteninin gələcəyi naməlumdur. 1996-cı ildən stansiya tikintisi aparılmır. Sovet dönəminim sonları (1989-1991) «Açapnyak» və «Nazarbekyan» stansiyasının tikintisi aparılsada hələ də böyük işlər görülməlidir.

### İrəvan — Zvartnos hava limanı
Ermənistan nəqliyyat və kommunikasiya nazirliyi Ermənistan dəmir yolu ilə birlikdə Zvartnos hava limanına sürətli dəmiryolu çəkilişi planlaşdırılır. Bununla da İrəvan dəmir yolu xətti metro sisteminə inteqrasiya olunacaqdır.

## Qalereya

File:Yerevan metro token.jpg|2009-cu ilə qədər istifadə edilən jetonlar


## İstinadlar

## Mənbə
* Схема путевого развития Ереванского метрополитена
* İrəvan metropoliteni
* İrəvan metropoliteni «infojd.ru»
* İrəvan metropoliteni  «metroworld.ruz.net»
* İrəvan metropoliteni «meta.metro.ru»
* İrəvan metropoliteni «xussrsubways.by.ru» 
* İrəvan metropoliteni «metrosoyuza.net»
* İrəvan metropoliteninin sxemi
* İrəvan metropoliteni (metro.ru)
Ermənistanın Milli Qəhrəmanlarının siyahısı

**Ermənistanın** — Ermənistanda "Vətən" ordeniylə mükafatlandırılan şəxslərin siyahısı.

## Siyahı
*I Vazgen
*Viktor Ambartzumyan
*Aleks Manukyan
*Monte Melkonyan
*Civan Abramyan
*Viktor Ayvazyan
*Movses Qorqisyan
*Tatul Krpeyan
*Qexaznik Mikaelyan
*Yura Poqosyan
*Karen Demirçyan
*Vazgen Sarkisyan
*Şarl Aznavur
*Kirk Kirkoryan
*Nikolay Rıjkov
*Ruben Sanamyan
*Vaaqn Asatryan
*Arkadi Ter-Tadevosyan

## İstinadlar
Franyo Tucman Hava Limanı

**Franyo Tucman Aeroportu** () — Xorvatiyanın ən böyük və ən aktiv aeroportudur. Hava limanı Xorvatiyanın keçmiş prezidenti Franyo Tucmanın adını daşıyır. Liman həm də Pleso aeroportu kimi də tanınır.

Aeroport Velika Goritsada Zaqreb Mərkəzi Vağzalından 10&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Aeroportun ərazisində, "Polkovnik Marko Jivkoviç" baraklarında Xorvatiya Hərbi Hava və Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrinin bazası yerləşir. Həmçinin, aeroportda Xorvatiya Hava Nəqliyyatına Nəzarət İdarəsinin qərargahı var. Aeroport 2015-ci ildə  sərnişinə xidmət edib.

Aeroport Xorvatiya hökuməti tərəfindən imzalanan müqaviləyə müvafiq olaraq 30 illik konsessiya əsasında ZAIC konsorsiumuna (Zaqreb Aeroportu Beynəlxalq Şirkəti) verilmişdir.

## Terminallar

### Terminal 1
Sərnişin terminalı yeni layihə ilə yenidən qurulub və 2008-ci ildən bəri VIP terminal kimi sərnişinlərə, aeroport ziyarətçilərinə xidmət göstərir. Yeni terminala 2009-cu ildə yeni fasad dizaynı verildi. Sərnişin terminalı hər il təxminən 2,5 milyon sərnişin daşıması həyata keçirir. İkinci terminalın tikintisindən sonra bu terminalın ucuz və ölkə daxili uçuşlar üçün nəzərdə tutulacağı gözlənilir.

### Terminal 2
Terminal 2 hələ tikilməkdədir.

## Hava yolları və uçuşlar

### Karqo

## Xarici keçidlər
* http://www.zagreb-airport.hr/
Milli Olimpiya Komitəsi

**Milli Olimpiya Komitəsi** — bütün dünyada Olimpiya hərəkatını milli tərkib hissəsi. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin nəzarəti altında olan MOK-i Olimpiya Oyunlarında öz ölkəsinin iştirakının təşkilinə görə məsuliyyət daşıyır. Onlar gələcək Olimpiya Oyunlarına namizəd kimi özlərinə müvafiq sahələr çərçivəsində şəhərlər irəli sürə bilərlər. MOK-lar öz fəaliyyətinin coğrafiyasını çərçivəsində milli səviyyədə rəsmi şəxslər, məşqçilər və idmançıların təliminin inkişafına kömək edir.

## Xarici keçidlər
*Milli Olimpiya Komitələri
Tahir Kərimov

**Tahir Abuzər oğlu Kərimov** () — Salyan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2011–2016), Daşkəsən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2006–2011).

## Həyatı
Tahir Kərimov 1961-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib.

1979-cu ildə Azərbaycan SSR Mənzil Kommunal Nazirliyinin Mənzil Kommunal kontorunda əmtəəşünas vəzifəsində çalışıb. 1979–1981-ci illərdə hərbi xidmətdə olub.

1981–1989-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Mənzil Kommunal Nazirliyinin mənzil Kommunal kontorunda fəhlə, çilingər, əmtəəşünas, iqtisadçı, şöbə rəisi, mühasib, baş mühasib vəzifələrində işləyib.

1989–1991-ci illərdə Sənaye Tikinti Birliyində baş mühasib vəzifəsində çalışıb. 1991–1995-ci illərdə "Ümid" İstehsalat Assosiasiyasının Prezidenti olub. 1995–2001-ci illərdə H. Z. Tağıyev adına balıqhisləmə zavodunun direktoru vəzifəsində çalışıb.

2001–2002-ci illərdə "Caspian Fish" LTD şirkətinin baş direktoru vəzifəsində işləyib. 2003–2006-cı illərdə H. Z. Tağıyev adına Balıqhisləmə zavodunda direktor və idarə heyətinin sədri vəzifələrini icra edib.

2006–2011-ci illərdə Daşkəsən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 fevral 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə Salyan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmiş, 4 mart 2016-cı ildə isə həmin vəzifədən azad edilmişdir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəlidir, 4 övladı var.

## İstinadlar
Qaragöl

;Azərbaycanda
* Qaragöl (Laçın) — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunda göl.
* Qaragöl (göl, Kəlbəcər) — Kəlbəcər rayonu ərazisində şirin sulu, axarlı göl.
* Qaragöl — İsmayıllı rayonu ərazisində şirin sulu kiçik göl.
* Qaragöl (Zəngilan) — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunda kənd.
* İşıqlı Qaragöl — Laçın rayonu ilə Gorus rayonu sərhəddində yerləşən göl.

;İranda
* Qaragöl (Bukan) —
* Qaragöl (Dəşt dehistanı)
* Qara Göl (Xoy) —
* Qaragöl (Çaroymaq)
* Qaragöl (Məlikan)
* Qaragöl (Meşkinşəhr)
* Qaragöl (Qürvə)
* Qaragöl (Xudabəndə)
* Qaragöl (Mahnişan)
* Qaragöl (Ənquran)
;Rusiyada
* Qaragöl (Askın) —
* Qaragöl (Arxangel) —

;Özbəkistanda
* Qaragöl (Özbəkistan) —
Milli Olimpiya Komitəsi (Türkiyə)

**Türkiyə Olimpiya Komitəsi**— Türkiyənin əsas Olimpiya orqanı. Dünyada ən qədim Olimpiya komitələrindən biridir. Bu Olimpiya komitəsi 1908-ci ildə yaranıb və 1911-ci ildə tanınıb. Komitənin qərargahı Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşir.

## Türkiyə Milli Olimpiya Komitəsinin prezidentləri
* Ahmet İhsan Tokgöz (1908–1921)
* Hasip Bayındırlıoğlu (1921–1923)
* Selim Sırrı Tarcan (1923–1927)
* Əli Sami Yen (1927–1930)
* Kemalettin Sami Paşa (1930–1933)
* Reşit Saffet Atabinen (1933–1936)
* Halil Bayrak (1936–1937)
* Adnan Menderes (1937–1938)
* Cemil Cahit Taner (1938–1943)
* Vildan Aşir Savaşır (1943–1950)
* Danyal Akbel (1950–1952)
* Cemal Alpman (1952–1954)
* Faik Binal (1954–1956)
* Nizamettin Kırşan (1956–1958)
* Şinasi Ataman (1958–1959)
* Mehmet Arkan (1959–1960)
* Hüsamettin Güreli (1960)
* Bekir Silahçılar (1960–1962)
* Burhan Felek (1962–1982)
* Raşit Serdengeçti (1982)
* Turgut Atakol (1982–1988)
* Jerfi Fıratlı (1988–1989)
* Sinan Erdem (1989–2003)
* Togay Bayatlı (2003–2011)
* Uğur Erdener (2011–2025)
* Ahmet Gülüm (2025–indiki)

## Xarici keçidlər
* Türkiyə Milli Olimpiya Komitəsi
Nəhəng köstəbək

**Nəhəng köstəbək** () — Köstəbəkkimilər fəsiləsinə aid gəmirici növü.

## Xariçi görünüş

Köstəbəkkimilər fəsiləsinə aid olan növlər arasında ən böyüyüdür. Uzunluğu 25–35 sm, çəkisi isə 1 kq təşkil edir. Üst hissəsi rəngarəng, boz və ya oxra-qonur rəngdə olur. Yaşlı fərdlərin başının üst hissəsi ağ rəngdə olur. Qarın nahiyyəsi tünd-boz rəngdə olur.

## Yayılması

Nəhəng köstəbək endemik növ olaraq əsasən Ön Qafqaz ərazilərində yaşayırlar. Xüsusu ilə Kuma, Terek, Sulak çaylarının aşağı axarlarında rast gəlinir. Şimal arealı Kuma çayının ətrafları, cənub arealı isə Mahaçqala və Qudermes şəhərləri həmdəvərinə qədər uzanır. Kiçik bir papulyasiya Ural, Emba çayları hövzəsində yayılmışdır. Çox vaxt bu papulyasiya Ural köstəbəyi (*Spalax uralensis*) kimi qəbul edilir. Toplum halda yaşayırlar

## Həyat tərzi

Nəhəng köstəbək digər digər köstəbəkkimilərdən fərqli olaraq onlar əsasən gilli və qumlu yarımsəhralarda yayılırlar. Bununla belə yuvalar bir qayda olaraq çay və göllərə yaxın yerləşir. Üstəlik onlara çöllüklərdə belə rast gəlmək olur. Bərkimiyən qumluqlarda dərinliyə baş vurmurlar. Bəzən onlar tarla, əkin sahələri, bağ və meşələrlə əhalətənmiş talalarda məskən sala bilirlər

Onların hərəkətləri tamami ilə araşdırılmamışdır. Əsasən yeraltı həyat sürür. Mürəkkəb yeraltı tunellər sistemi qurur. Yuva çoxlu girişlərə sahibdir. Tunellər 20–50 sm dərinlikdən keçir. Dəliklərin diametri 11–16 sm-dir. Yuva otağına gəldikdə isə 0,9–3 metr dərinlikdə yerləşir.

İl boyu aktivdir. Hec zaman qışlamır. Ən yüksək aktivlik dövrü mart-aprel aylarına qəsadüf edir. Əsasən 2–3 bala verir. İl ərzində bir və ya iki dəfə bala verir. Yektikliyə iki yaşında çatırlar. Yeraltı həyat sürdüyündən demək olar ki, rəqibi yoxdur. Bununla belə bəzən tüklü, pişik və yırtıcı quşlar tərəfindən ovlanılır.

## Qorunma statusu

Nadir, kiçik areala malik və az öyrənilmiş növ. Sayları stabil və ya azalmağa doğru gedir. Gələcəkdə saylarının azalması və ya müəyyən papulyasiyanın yoxa çıxması labütdür. Səbəb antropogen fəaliyyətdir. 1983-cü ildə Dağlstanda saylarının 700–750 baş olması ehimal edilirdi. 1988-ci ildə sayları 10000 baş olaraq qiymətləndirildi (Dağıstan).

Nəhəng köstəbək həm Rusiyanın həm də Beynəlxalq ətrak mühitin qoruması birliyi tərəfindən qırmızı kitaba daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Nəhəng köstəbək
* Rusiyanın nadir və tükənmə təhlükəsi qarşısında olan heyvanları: Nəhəng köstəbək 
* Rusiyanın onurğalı heyvanları: Nəhəng köstəbək