open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hüquqlardan sui-istifadə

**Hüquqlardan sui-istifadə** — mülki hüquqda şəxslərin yalnız başqa şəxsə ziyan vurmaq niyyəti ilə həyata keçirdikləri hüquqlara münasibətdə istifadə olunur. Hüquqlardan sui-istifadə edən şəxs öz hərəkətləri ilə dəymiş zərərə görə məsuliyyət daşıyır. Bu qrupa vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə, vergidən yayınmanı aid etmək olar. Bu prinsip presedent hüququnda formalaşmışdır. Müvafiq prinsip *"hüquqdan istifadə edən kəs heç kimə zərər vermir"* klassik nəzəriyyəsindən fərqlənir və özündə *"sui-istifadə başladıqda hüquq başa çatır"* () maksimasını əks etdirir.

## Qanunvericilikdə təsbiti
Hüquqlardan sui-istifadə prinsipi Alman Mülki Məcəlləsində təsbit olunmuşdur. §226-da qeyd edilmiş müddəaya görə:

İsveçrə Mülki Məcəlləsinin 2-ci maddəsində qeyd edilir ki:

Filippin Mülki Məcəlləsinin 19, 20 və 21-ci maddələrində qeyd olunur ki:
* Maddə 19: *Hər kəs öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən ədalətlə hərəkət etməlidir, hər kəsə haqqını verməlidir və dürüstlük və vicdanlılıq nümayiş etdirməlidir.*
* Maddə 20: *Qanuna zidd olaraq qəsdən və ya ehtiyatsızlıqdan başqasına zərər vuran hər kəs dəymiş zərəri ödəməlidir.*
* Maddə 21: *Əxlaq və ictimai qaydalara zidd şəkildə başqasına qəsdən zərər və ya ziyan vuran hər kəs dəymiş zərəri ödəməlidir.*

## Şərtlər
Doktrinanın mövcud olması üçün dörd şərtdən ən az biri tələb olunur:

* hüququn həyata keçirilməsi üçün başlıca motiv zərər vurmaqdır;
* məhkəmə müdafiəsinin həyata keçirilməsi üçün heç bir ciddi və qanuni maraq yoxdur;
* hüququn həyata keçirilməsi *contra bonos mores*dir, yaxud vicdanlılığı və ya adi ədaləti pozur;
* hüquq, qanuni məqsəddən daha çox başqa məqsədlər üçün həyata keçirilir.

Bu prinsip ümumi hüquq sistemli dövlətlərdə mövcud deyil.

Şotland hüququnda (burada qarışıq sistem (roman-german və ümumi hüquq) mövcuddur) hüquqdan sui-istifadə *aemulatio vicini* adlanır.

## Həmçinin bax
* Vicdanlılıq
* Qısnama

## İstinadlar
Özbəkistan–Türkmənistan münasibətləri

**Türkmənistan–Özbəkistan münasibətləri** — Türkmənistan və Özbəkistan arasındakı ikitərəfli münasibətlər. İki ölkə arasımnda diplommatik münasibətlər 7 fevral 1993-cü ildə qurulmuşdur. Ölkələri ortaq tarix və mədəniyyət birləşdirir. Ölkələrarası əməkdaşlıq illərində dövlətlərarası əməkdaşlığın müxtəlif sahələri üzrə sistemli və məqsədyönlü dialoq əsasında güclü tərəfdaşlıq qurulmuşdur.

Özbənistan Aşqabadda, Türkmənistan isə Daşkənddə səfirliyə sahibdir. Hər iki ölkə keçmiş SSRİ-nin tərkib hissəsinə daxil olan on beş ölkədən biridir. Hazırda isə Müstəqil Dövlətlər Birliyinin üzvləridirlər. Hər iki ölkənin bir başa dünya okeanına çıxışı yoxdur.

## Tarixi

Özbəkistan respublikası Prezidenti İslam Kərimovun Türkmənistana 2007-ci ilin oktyabrında və Türkmənistan Respublikası Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun 2008-ci ilin martında Özbəkistana dövlət səfərlərindən sonra Türkmənistan–Özbəkistan münasibətlərində müsbət dinamina müşahidə edilmiş və yeni prinsipial əsəslarda dölət münasibətləri qurulmuşdur.

Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov və Özbəkistan Respublikasının Prezidenti İslam Kərimovun növbəti görüşləri beynəlxalq arenada Türkmənistan-Özbəkistan münasibətlərinin konstruktivliyi və davamlılığından göstəricisidir. Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov 2009-cu ilin fevralında Daşkənddə növbəti rəsmi səfəri əvvəllər əldə olunmuş nəticələrin reallaşma prosesini intensivləşdirmişdir. Türkmənistan liderinin zəngin bir proqramla Özbəkistanda olması, iki ölkə arasında əməkdaşlığın strateji xarakterini bir daha nümayiş etdirir.

Oktyabr 2012-ci ildə Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov və Özbəkistan Respublikasının Prezidenti İslam Kərimov arasımnda danışıqlar baş tutmuşdur. İki lider iqtisadi-ticari inkişafı, Əfqanıstan və ümumən regiondakı vəziyyət, Orta asioyanın tranzitt çaylarınfdan istifadə problemləri və digər məsələlər müşakirə edilmişdir.

## Mədəni sahədə əməkdaşlıq
2010-cu ilin oktyabrında Daşoğuz şəhərində türkmən və özbək xalqlarının doistluq festivalı keçirilmişdir.
## Türkmənistan səfirliyi
Türkmənistan Respublikasının Özbəkistandakı səfirliyi 1996-cı ildə (Daşkənd) açılmışdır. Hal-hazırda səfirlik bu ünvanda yerləşir: Daşkənd ş. Əfrasiyab k., ev 19.

2012-ci ilin may ayından etibarən Türkmənistanın Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri Şiri Şiriyevdir.

### Səfirlər
Pirməhəmməd Sultan (1996—2012)

Şiri Şiriyev (2012—h.h.)

## Özbəkistan səfirliyi
Özbəkistan Respublikasının Türkmənistandakı səfirliyi (Aşqabad) 1995-ci ildə açılmışdır. Hal-hazırda səfirlik bu ünvanda yerləşir: Aşqabad ş, Qaraşsızlıq pr, ev 4/3.

2016-cı ilin may ayından etibarən Özbəkistan Respublikasının Türkmənistandakı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri Akmaljon Kuçkarovdur.

### Səfirlər
Abdulla Cəlilov (1995—1999)

Əburəşid Kadırov (1999—2002)

Əlişir Kadırov (2005—2009)

Şerzot Fayziyev (2009—2012)

Cavxar İzamov (2012—2016)

Akmaljon kuçkarov (2016—h.h.)

## İstinadlar
Mişel Aun

**Mişel Nəim Aun** (; ) — Livan hərbi və dövlət xadimi, general, Livanın 1988-1990-cı illərdə baş naziri, 31 oktyabr 2016-cı ildən prezidenti.

## Həyat və fəaliyyəti
Mişel Aun 1935-cı ildə varlı olmayan, lakin dərin dini görüşlərə malik olan, maruni dini əqidəli ailədə anadan olmuşdur. O, katolik məktəblərindən birində orta təhsil almışdı, eyni zamanda bir çox müsəlman uşaqlarla dostluq etmişdi: "Biz Əli ilə Pyer arasında, Həsən və Mişel arasında heç bir fərq etmədik. Bir yerdə yeyib içdik".

1958-ci ildə hərbi məktəbini, 1959-cu ildə Fransanın Şalon-sür-Marn şəhərində hərbi məktəbi bitirmişdir. Daha sonra ABŞ-nin Oklahoma ştatındakı Fort Fors artilleriya məktəbində (1966) və Fransa Ali Hərbi Məktəbində (1978-1980) təhsil almışdır. Ərəb dilindən əlavə, ingilis, fransız, ispan və italyan dillərini də öyrənmişdir.

Livan ordusunda artilleriya zabiti rütbəsini yerinə yetirdi. 1961-ci ildə, Suriyalılar partiyasının üzvləri olan iki yoldaş, üsyanı hazırlamaq üçün hərbi təcavüzlə həbs olunduqda, ehtirasla sorğu-suallara son qoydu. Lakin vahiddən ayrıldığında işgəncə davam etdi. Geri dönən Aun, qarşıdurma hərəkətlərinin "qəbul edilə bilməz Nasizm" deyə çağırdı.

1970-ci illərin ortalarında başlayan Livanda vətəndaş müharibəsi dövründə, mərkəzi hökuməti daim dəstəklədi. 1976-cı ilin yayında Tel Zaatarın mühasirəsinə daxil olmuşdu. 1980-ci illərin əvvəllərində. Şərqi Qərbdə, Qərb Beyrutda, Xristian və Müsəlmanda bölüşən "Yaşıl Xətt" də yerləşən "Təhlükəsizlik Tugayını" əmr etdi. Suriya hərbi birləşmələri ilə silahlı qarşıdurmalarda iştirak etdi. İsrailin 1982-ci ildə Livanın işğalı əsnasında prezident sarayını müdafiə etdi və yalnız prezident İlyas Sarkisin əmri geri çəkilməyə məcbur etdi.

1982-ci ildən başlayaraq, 8-ci briqada komandiri, çox konfessional əsasda formalaşmışdır. 1983-cü ildə Briqada Dürzi Proqressiv Sosialist Partiyasının Livan hökumətinə və Livan ordusuna qarşı döyüşən Suriya qoşunları, fələstinlilər və solçu milislərin dəstəyi ilə Suk əl-Qarb şəhəri yaxınlığında məğlubiyyətə uğradı.

1988-ci ilin 22 sentyabrından 1990-cu ilin 13 oktyabrına qədər Livanın baş naziri olmuşdur.

31 oktyabr 2016-cı ildə  Livanın prezident seçkilərində 46-cı cəhdindən sonra nəhayət Livan prezidenti postuna seçilmişdir.

## Həmçinin bax

* Livan vətəndaş müharibəsi
*Səəd Həriri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gaşerbrum I

**Gaşerbrum I** (; ), **Hidden-Pik** ( — «Gizlin zirvə, **K5**») — Karakorumda dağ zirvəsi. Hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 8080 metrdir. Səkkizminliklər içində on birinci hündür zirvədir.

## Coğrafiyası
Gaşerbrum I dağı Pakistanın Kəşmir bölgəsində, Gilgit-Baltistan ərazisinin Çinin Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu ilə olan sərhəddə yerləşir.

Dağ zirvəsi Karakorumun cənub-şərq hissəsindədir. Gaşerbrum *Baltoro Muztaq* silsiləsinə daxildir. Gaşerbrum I çox zirvəli Gaşerbrum dağ massivinə aiddir.

Hidden-Pikin hündürlüyü 8080 metr olub Qaşerbrum dağ masivində ən hündür, Karakorum dağlarında ikinci, dünyada isə on birincidir.

Gaşerbrum I - dən şimal-qərbdə yerləşən 7772 metrlik zirvə Gaşerbrum dağ massivinin qapayır. Cənub-qərbdə yerləşən 7784 metrlik zirvəni isə tədqiqatçılar və alpinistlər Hidden-Pikin alnı (çiyinləri) adlandırırlar.

## Etimologiyası
Gaşerbrum balti dilində «rqaşi» (gözəl) + «brum» (dağ) deməkdir. Dağa «Hidden-pik» ( — «*Gizlin zirvə*») adını ilk dəfə olaraq Karakorum dağlarını tədqiq edən Martin Konvem vermiş. Belə ad verilməsinə səbəb Baltoro buzlağından Karakorumun bu dağ silsiləsinə gedən yol boyu zirvənin görsənməməsidir. Bəzən Gaşerbrumu K5 adlandırırlar.

## Fəth olunma tarixi
1934-cü ildə Himalay və Karakorum dağları üzrə tanınmış tədqiqatçı Gyunter Oskarın rəhbərliyi ilə zirvəyə beynəlxalq ekspedisiya təşkil olunmuş. Bu yürüş nəticəsində alpinistlər 6300 metr yüksəkliyə qədər qalxa bilmişlər. 1936-cı ildə ilk dəfə olaraq fransız ekspedisiyası dağa cənub yamacdan qalxmağa cəht etmiş və 6900 metr yüksəklikdə ekspedisiya dayandırılmışdır.

Gaşerbrum I dağını ilk dəfə 5 iyul 1958-ci ildə Nikolas B.Klinç, Riçard K.İrvin və Tom Nevisonun rəhbərlik etdiyi amerikan ekspedisiyasından Pit Şoenqom və Endi Kaufman fəth etmişlər.

1975-ci ildə Raynhold Messner və Piter Habeler alp stilində və yeni marşrutla zirvəyə yetişmişlər. 1984-cü ildə Raynhold Messner yenidən Gaşerbrum I və bununla yanaşı Gaşerbrum II (8035 m) zirvəsini də fəth etmiş. 2012-ci ildə polyak Artur Hayzer ilk dəfə olaraq qış aylarında zirvəni fəth etmiş. 9 mart yerli vaxtla 8:30 - da alpinist Adam Beleski və Yanuş Qolab Hidden-Pikə "yapon kuluaru"sundan qalxmış. 2013-cü ilin 7 iyulunda Yapon kuluarusu ilə Gaşerbrumdan enərəkən məşhur polşalı alpinist Artur Hayzer həlak olmuş. https://web.archive.org/web/20120311165650/http://polskihimalaizmzimowy.pl/pages/posts/wielki-sukces-polskich-himalaistow-ndash-gasherbrum-i-8068-m-n.p.m.-po-raz-pierwszy-zdobyty-zima-458.php, https://web.archive.org/web/20120517164308/http://polskihimalaizmzimowy.pl/pages/posts/relacja-ze-zdobycia-szczytu-gasherbrum-i-462.php..

## Mənbə

* Кравчук П. А. Рекорды природы. — Любешов: Эрудит, 1993. — 216 с. ISBN 5-7707-2044-1.

## İstinadlar
Dini icma

**Dini icma** — eyni dinə etiqad edən insanlar birliyi. Bu ifadə dar və geniş mənada istifadə olunur. Özlərinin xüsusi bir dinə etiqad etdiyini müəyyən edən edən insanlar həmin dinin icmasının üzvləri hesab olunurlar. 

Daha geniş mənada bu termin qruplar şəklində yaşayan və ya həmin dinə yaxın və ya həmin dinə qarışmış başqa dinlərə mənsub olan şəxslərlə yaşayan eyni dinə mənsub olan şəxslərin birliyi kimi başa düşülür. Gündəlik həyatda həmin şəxslər bir yerdə, məsələn, kilsə və ya məscid kimi həmin dinə məxsus məbədlərdə və ya ayrılıqda ibadət edə bilərlər. Nümunə kimi Belfastın Katolik icmasını və ya Fransada Yəhudi icmasını göstərmək olar. Bəzən şəxsin hər hansı icmanın üzvü kimi tanınması üçün onun həmin icma tərəfindən rəsmi olaraq qəbul edilməsi tələb oluna bilər. İsraildə ancaq eyni dini icmaya mənsub olan cütlüklər evlənə bilərlər.

Dar mənada dini icma dedikdə dini məqsədlər üçün xüsusi olaraq bir araya gələn eyni dinə mənsub insanlar birliyi başa düşülür, məsələn, monastırda dini andlar kimi formal öhdəliklərin icrasını bura aid etmək olar.

## Həmçinin bax
* Xristianlıqda evxaristik birlik 
* Dini təşkilat
* Ümmət

## İstinadlar
Mehmet Cahid Turxan

**Mehmet Cahid Turxan** (; ) — Türk bürokrat və siyasətçi. Türkiyə Respublikasının nəqliyyat və infrastruktur naziri (9 iyul 2018-ci ildən).

## Həyatı
Mehmet Cahid Turxan 29 aprel 1960-cı ildə Türkiyənin Trabzon şəhərində doğulmuşdur.

## Təhsili
1981-ci ildə Qaradəniz Texniki Universitetinin İnşaat memarlıq fakültəsinin İnşaat bölümündən məzun olmuşdur.

1986-cı ildə Qaradəniz Texniki Universitetinin Fənn Elmləri İnstitutunda magistraturanı bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1985-ci ildən başlamışdır. 1985–2005-ci illərdə Türkiyə Respublikasının Avtomobil Yolları Baş İdarəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

2005–2015-ci illərdə Türkiyə Respublikasının Avtomobil Yolları Baş İdarəsinin direktoru vəzifəsində işləmişdir.

2016-cı ildə Türkiyə Respublikasının Prezident Aparatında baş müşavir olaraq çalışmışdır.

O, 9 iyul 2018-ci il tarixində Türkiyə Respublikasının nəqliyyat və infrastruktur naziri təyin olunmuşdur.

## İstinadlar
Dauren Abayev

**Dəuren Əskerbek oğlu Abayev** (; d. 18 aprel 1979, Almatı, Qazaxıstan SSR, SSRİ) — Qazax diplomat, bürokrat və siyasətçi. Qazaxıstan Respublikasının informasiya və kommunikasiya naziri (2016–2019), Qazaxıstan Respublikasının informasiya və sosial inkişaf naziri (2019–2022) və mədəniyyət və idman naziri (2022–2023).

## Həyatı
Dauren Abayev 18 aprel 1979-cu ildə Qazaxıstan SSR-in Almatı şəhərində doğulmuşdur.

Dauren Abayev Əl-Fərabi adına Qazax Dövlət Milli Universitetində baklavr, Niderland Krallığının Leyden Universitetində magistr təhsili almışdır.

2001–2003-cü illərdə Qazaxıstan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində fəaliyyət göstərmişdir.

2003–2007-ci illərdə Qazaxıstan Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı və Hollandiya Krallığındakı Səfirliklərində diplomatik xidmətdə çalışmışdır.

Dauren Abayev 2013-cü ildə Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin müşaviri və mətbuat katibi təyin edilmişdir.

O, 2016-cı ildə Qazaxıstan Respublikasının informasiya və kommunikasiya naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

## İstinadlar
Məhəmməd Cavad Azəri Cəhromi

**Məhəmməd Cavad Azəri Cəhromi** (; d. 13 oktyabr 1982, Cəhrom, İran) — İranlı bürokrat və siyasətçi. İran İslam Respublikasının rabitə və informasiya texnologiyaları naziri (2017-cı 2021).

## Həyatı
Məhəmməd Cavad Azəri Cəhromi 13 oktyabr 1982-ci ildə İranın Cəhrom şəhərində doğulmuşdur.

Su və Enerji Sənayesi Universitetində elektrik mühəndisliyi üzrə ali təhsil almışdır.

Cəhromi 2002-ci ildən 2009-cu ilədək İran İslam Respublikasının Kəşfiyyat Nazirliyində müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.

2009-2014-cü illərdə İranın Rabitə Tənzimləmə Qurumunda Təhlükəsizlik sistemləri şöbəsinin baş direktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir.

O, 2016-cı ildə İran İslam Respublikasının rabitə və informasiya texnologiyaları nazirinin müavini və Telekommunikasiya İnfrastrukturu Şirkətinin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

20 avqust 2016-cı ildə İran İslam Respublikasının rabitə və informasiya texnologiyaları naziri təyin olunmuşdur. İran İslam Respublikası tarixində ən gənc nazirdir.

## İstinadlar
Andjey Duda

**Andjey Sebastyan Duda** (; ) — Polşanın siyasi xadimi, 6 avqust 2015-ci ildən Polşa prezidenti.

## Həyatı
16 may 1972-ci ildə Krakovda doğulub.

24 may 2015-ci ildə Polşanın dövlət başçısı seçilmişdir. 2014–2015-ci illərdə Avropa Parlamentinin deputatı olmuşdur.

## Prezidentlik
2015-ci il seçkilərində qalib gələrək prezident Bronislav Komorovskini əvəz etdi.

6 avqust 2015-ci ildə Andjey Dudanın təntənəli andiçmə mərasimi oldu, bundan sonra rəsmi olaraq prezidentliyini qəbul edildi.

## İstinadlar
Konstantin Şulqan

**Konstantin Şulqan** (; d. 11 iyul 1965, Bereza, Brest, Belarusiya SSR, SSRİ) — Belaruslu bürokrat və siyasətçi. Belarus Respublikasının rabitə və informasiyalaşdırma naziri (18 avqust 2018-ci ildən).

## Həyatı
Konstantin Şulqan 11 iyul 1965-ci ildə Belarusiya SSR-in Brest rayonunun Bereza şəhərində doğulmuşdur.

1989-cu ildə Minsk Ali Hava Hücumundan Müdafiə Mühəndisliyi Ali Məktəbini bitirmişdir.

1991-ci ildən 2008-ci ilədək Belarus Dövlət İnformasiya Təhlükəsizliyi Mərkəzində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

2008-ci ildən 2018-ci ilədək Belarus Respublikasının Prezidenti yanında Əməliyyat Analitik Mərkəzində zabit vəzifədə xidmət etmiş, 2016-cı ildə həmin Mərkəzin sədr müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

O, 18 avqust 2018-ci ildə Belarus Respublikasının rabitə və informasiyalaşdırma naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

## İstinadlar
Rober de Lamanon

**Rober de Lamanon** (; 6 dekabr 1752, Salon-de-Provans — 11 dekabr 1787, Tutila, Samoa (arxipelaq)) — fransız fizik, botanik və meteoroloq. O, bir neçə elmi ekspedisiyada iştirak etmiş və sonuncu ekspedisiyada vəfat etmişdir (Laperuz ekspedisiyası).

## Ailəsi
Onun ailəsi Lamanonun nəcib ailələrindən (1572-ci ildən etibarən) idi. Atası Jan Fransua de Pol de Lamanon, anası Anna de Baldonidir (Eks-an-Provansda anadan olub). İki bacısı və Ogüst Pol de Lamanon (1748–1820) adında özündən böyük bir qardaşı olub. Ogüst atası tərəfindən Fransa Hərbi Dəniz Qüvvələrinə təyin olunub və əvvəlcə Tulonda qardemarin, daha sonra isə zabit kimi fəaliyyət göstərib.

## Həyatı
Roberin qardaşı Ogüst atasının ölümündən sonra ordunu tərk edərək elmi fəaliyyətlə məşğul olmağa başlamışdır. Rober dini fəaliyyətini başa vurmuş və qardaşı ilə birlikdə bitki, sənədlər, əlyazmalar və sənətkarlıq nümunələrini toplamaq üçün Avropaya və Fransa vilayətlərinə səyahət etmişdirlər. Parisdə elmi biliklərini təkmilləşdirdikdən sonra dövrün ən məşhur alimləri ilə tanış olmuşdurlar: Laplas, Jüsse, Dalamber, Monj qardaşları, Volney, Malzerb və Fransa Elmlər Akademiyasının katibi Kondorse.

Paris ətrafında aşkar edilmiş Roberin hesabatı (*Fizikaya dair müşahidələr*) fiziki coğrafiyanın tarixi coğrafiyaya çevrilməsinə töhfə vermişdir. Hələ Nikolas Demare (1725-1815) üç il bundan əvvəl - 1774-cü ildə prizmatik bazaltı qədim lava axınları kimi təqdim eləyən essesini dərc etdirərkən Roberin təcrübəsi hələ elmdə yenilik idi.

Parisdən İngiltərəyə olan səfərinin "enerjili və olduqca maraqlı" olduğunu bildirən Rober, şiddətli bir fırtına zamanı gəmi səfərinə kapitanlıq etməyi öz üzərinə götürmüşdü.

## Xatirəsi
1883-cü ildə Samoada Tutuila adasının şimal-qərb sahilindəki Qırğın Körfəzində Aasu qəsəbəsində Laperuz ekspedisiyasında həlak olmuş şəxslərin xatirəsinə xatirə kompleksi tikilmişdir. Üzərində xaçın da olduğu abidədə *"Morts pour la Science et la Patrie"* ("Elm və Vətən üçün ölənlər") sözləri və samoalılar ilə qarşıdurmada öldürülən on bir fransız dənizçinin adı həkk olunub, hansı ki onlardan biri də Rober de Lamanondur.

## Həmçinin bax
*Avropalılar və amerikalıların elmi tədqiqat səfərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rober de Lamanonun şəcərəsi
Serro Porteno FK

**Serro Porteno** () - Asunsyon şəhərindən bir Paraqvay futbol klubu. Ölkədə ən güclü klublardan biridir. 32 dəfə ölkə çempionu olmuşdur.

## Tarixi
thumb|Estadio General Pablo Roxas

Serro Porteno 1 oktyabr 1912-ci ildə Susana Nunez və futbol oynamaq istəyən bir qrup gənc tərəfindən quruldu. XX əsrin əvvəllərində ölkə iki - Kolorado və Liberal Partiyaya bölündü. Bu partiyaların rəmzləri müvafiq olaraq qırmızı və göy rəng idi. Bu rənglər ən azından futbolda cəmiyyəti barışdırmaq məqsədi ilə Serro Portenonun qurucuları tərəfindən seçilmişdir. Sonradan, ağ rəng Paraqvay bayrağının bütün rənglərinə tamamilə uyğun gəlmək üçün əlavə olundu.
## Uğurları
*Paraqvay çempionu (32): 1913, 1915, 1918, 1919, 1935, 1939, 1940, 1941, 1944, 1950, 1954, 1961, 1963, 1966, 1970, 1972, 1973, 1974, 1977, 1987, 1990, 1992, 1994, 1996, 2001, 2004, 2005, 2009, 2012, 2013, 2015, 2017
*Libertadores Kubokunun yarımfinalçısı (6):1973, 1978, 1993, 1998, 1999, 2011
*Mini futbol üzrə Libertadores kubokunun qalibi (1): 2016
## Heyəti

|-
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left"|
|- bgcolor="#DFEDFD"

|-
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left"|
|- bgcolor="#DFEDFD"

|-
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left"|
|- bgcolor="#DFEDFD"

## Məşhur oyunçuları

## Məşhur məşqçiləri
*  Ferents Puşkaş
*  Valdir Espinoza
*  Serxio Markaryan
*  Paulo Sezar Karpeciani
*  Karlos Baes
*  Xerardo Martino
## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı
Tac (anatomiya)

**Tac** —  başın üstü və ya bütün başdır.

right|thumb|Qırmızı taclı durna
thumb|Baş tacı
## İnsan
Tac dedikdə başın üst hissəsi və həmçinin bütün baş nəzərdə tutulur. İnsan anatomiyasında başın üst hissəsi üçün  terminləri istifadə olunur.

## Quş
Quş anatomiyasında tac başın üstü, xüsusilə də, alın zonasıdır. Ardıcıl olaraq ənsə sümüyü və yanaşı olaraq -ın hər iki tərəfinə uzanır. Başın yuxarı hissəsi, bəzək, tacı və oksiput da daxil olmaqla, bəzən pileum adlanır.

## Balina
Balina anatomiyasında tac başın fəvvarə dəliklərinin olduğu qabarıq hissəsidir.

## İstinadlar
Şəmsəddin Axundov

**Şəmsəddin Əşrəf oğlu Axundov** () — Milli Aviasiya Akademiyasında ictimaiyyətlə əlaqə üzrə prorektor, mədəniyyət nazirinin sabiq müavini.

## Həyatı
Şəmsəddin Axundov 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini jurnalistika ixtisası üzrə bitirib. Mədəniyyət Nazirliyində metodist-inspektor, baş metodist, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb (1956-1965).

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
Mədəniyyət İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsində məsul katib, sədr (1965-1969) olmuş, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasında şöbə müdiri vəzifəsində işləmişdir (1969-1981). 1981-1987-ci illərdə M.F.Axundov adına Respublika Kitabxanasında elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. 1988-2001-ci illərdə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyində mədəni-maarif müəssisələri idarəsində rəis, mədəni-maarif, kitabxana və muzey işləri baş idarəsində rəis, 1991-ci ildən nazir müavini vəzifələrində çalışmış, həmçinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Şurasının qərarı ilə Mədəniyyət Nazirliyinin Kollegiya üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.

0, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 7 sentyabr 2001-ci il tarixli 802 nömrəli sərəcanmı ilə mədəniyyət nazirinin müavini vəzifəsindən azad edilmişdir.

2005-2011-ci illərdə Milli Aviasiya Akademiyasında yaradılmış “Aviasiya tarixi muzeyi”nin direktoru olmuşdur.

## Təltifləri
2001-ci ildən dövlət qulluğu təqaüdünə çıxmışdır. “Şərəf nişanı” və “Qırmızı əmək bayrağı” ordenləri, “Əmək rəşadətinə görə”, “Əmək igidliyinə görə”,  “Uzunmüddətli fədakar əməyə görə” medalları, “SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri sərgisi”nin Qızıl medalı, “Əla mədəniyyət işçisi” və Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının “100 illik” medalları ilə təltif olunmuşdr. 1978-ci ildə isə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Həyətinin fərmanı ilə “Əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Ales (rayon)

**Ales** () — Fransanın Langedok-Russilyon regionun rayonlarından biri. Departamenti — Qar. Suprefektura — Ales. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 143 284 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı 108 nəfər / km² təşkil edir. Rayonun sahəsi — 1322 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransa prefektur və suprefektur siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Ales rayonu
Albervil (rayon)

**Albervil** () — Fransanın Ron-Alp regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Savoyya. Suprefektura — Albervil. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 108 813 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 44 nəfər / km². Rayonun sahəsi — 2466 km².

Rayonun kantonları:
* Albervil-1
* Albervil-2
* Yujin
* Bur-Sen-Moris
* Mutye

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektur və suprefektur siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İstitutu — Albervil rayon
İran–Türkmənistan münasibətləri

**Türkmənistan–İran münasibətləri** — Türkmənistan və İran arasındakı ikitərəfli münasibətlər. İki ölkə arasımnda diplommatik münasibətlər 1992-cü ildə qurulmuşdur. Bu andan etibarən bu ölkələr tranzit, iqtisadi və energetika sahəsindsə sıx əməkdaşlıq edirlər. İki ölkə arasında dövlət sərhəddinin uzunluğu 1148&nbsp;km-dir.
## Kontekst
Bir-birinə yaxın ərazidə yaşayan iki xalqın uzun ortaq əlaqə tarixi vardır.

1991-ci ildə Türkmənistanəın müstəqillik əldə etməsindən sonra iki ölkə arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur. 
## İkitərəfli əlaqələrin tarixi
thumb
18 fevral 1992-ci ildə iran türkmənistanın müstəqilliyini tanımışdır. Bu andan etibarən diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.

İran İslam Respublikasının Aşqabaddakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri Seyid Məhəmməd Musa Haşimi Qolpaeqani, İran İslam Respublikasının Marı şəhərindəki Baş konsullu isə Həssən Hüseini Maqadam Əkbərdir. Tehranda isə Türkmənistanın Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfirliyi fəaliyyət göstərir. Türkmənistanın Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri Əhməd Qurbanovdur. Üstəlik Məşhəd şəhərində konsulluğu belə fəaliyyət göstərir (Konsul: Sərdarməmməd Qaracayev.

2007-ci ilin iyununda Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov İrana rəsmi səfər etmişdir.
## Ticarət

İran Türkmənistanın Rusiyadan sonra ən böyük ticarət ortağıdır. İki ölkəni birləşdirən dəmiryolu, 1995-ci ildə 139 mln dollara başa gəlmiş qaz kəməri vardır. İran əsasən Türkmənistandan qaz alır.

İran isə Türkmənistana əsasaən avtomobil satır.
## Türkmənistan səfirliyi
Türkmənistanın İrandakı səfirliyi (Tehran) 1992-ci ildə açılmışdır. Səfirlik bu ünvanda yerləşir: Tehran ş. Vatanpur Barati k. 34.

2008-ci ilin avqust ayında İran İslam Respublikasında Türkmənistanın fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Əhməd Qurbanovdur.

### Səfirlər
Ata Çarıyev  (1992—1993)

Amangəldi Bayramov (1993—1999)

Murad Nəzərov (1999—2007)

Əhməd Qurbanov (2008—h.h.)

## İran səfirliyi
İranın Türkmənistandakı səfirliyi (Aşqabad) 1992-ci ilin fevral ayında açılmışdır. Səfirlik aşağıdakı səfirlikdə yerləşir: Aşqabad ş. Tehran k. ev 3.

2016-cı ilin yanvar ayından etibarən İran İslam Respublikasının Türkmənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Seyid Məhəmməd Əhmədidir.

### Səfirlər
Qulamrza Baqeri Moqaddam (1995)

Seyid İbrahim Derazqisu (2001—2004)

Qulamrza Ənsari (2004—2007)

Məhəmmədrza Fərqani (2007—2010)

Seyid Məhəmməd Musa Haşimi Qolpaeqami (2010—2016)

Seyid Məhəmməd Əhmədi (2016-h.h.)

## Mədəni-humanitar əməkdaşlıq
İranın ali təhsil mərkəzlərində türkmənistanlı tələbələr təhsil alır. Sərgilər, musiqi qrupları və sənətkarların turları, türkmən və iranlı alimlərin iştirakı ilə beynəlxalq konfranslar təşkil edilir. 2014-ci ildə Türkmənistanda İran mədəniyyət günləri keçirilmişdir.

## İstinadlar
Amber (rayon)

**Amber** () — Fransanın Overn regionun rayonlarından () biri . Departamenti — Püi-de-Dom. Suprefektur — Amber. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 27 458 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı 23 nəfər / km². Rayonun sahəsi 1188 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefekturalarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İstitutu — Amber rayonu
* SIVOM d'AMBERT
Ayaq

**Ayaq** — bir çox onurğalıda olan orqandır. Ağırlıq daşıyan və hərəkəti təmin edən bədən üzvüdür. Bir çox heyvanda ayaq qıçın son hissəsində pəncələr və ya dırnaqlardan təşkil olunmuş, bir və ya daha çox seqment və ya sümükdən ibarət olan orqandır.

## Quruluşu
İnsan ayağı 26 sümük, 33 oynaqdan (onlardan 20-si fəal şəkildə ifadə olunur) və yüzdən çox əzələ, vətər və liqamentdən ibarət olan güclü və mürəkkəb bir mexaniki quruluşdur. Şimali Amerikalı və avropoid irqindən olan 1197 yetkin kişinin (orta yaş 35.5) antropometrik tədqiqatında, insan ayağının uzunluğu 1,2 sm standart xəta ilə 26,3 sm olduğu müəyyən edilmişdir.

Ayaq arxa ayaq, orta ayaq və ön ayaq olaraq 3 yerə bölünür:

*Arxa ayaq* ayaq biləyi sümüyü və topuq sümüyündən ibarətdir. Qıçın qamış və incik sümükləri talus ilə birləşərək ayaq biləyini əmələ gətirir.

*Orta ayaq*da olan 5 sümük və amortizator rolunu oynayan ayaqdarağını təşkil edir. Orta ayaq vasitəsilə arxa və ön ayağa bağlanır.

*Ön ayaq* beş barmaqdan və beş proksimal uzun sümüyün əmələ gətirdiyi metatarsal sümüklərdən ibarətdir. Əl barmaqlarında olduğu kimi ayaq barmaqlarında da falanqalar var və baş barmaq iki falanqaya, digər dörd barmağın isə hər biri üç falanqaya malikdir. Baş barmaq bədənimizin ən gec inkişaf edən hissələrindən biridir.

### Sümükləri
* qamış, incik
* tarsus (7): talus, calcaneus, cuneiform (3), cuboid, and navicular
* metatarsal sümüklər (5)
* falanqalar

### Əzələləri
Ayaqda hərəkət edən əzələlər, qıçın alt hissəsinin ön və ya arxa tərəfini birləşdirən xarici əzələlərə və ayağın dorsal (üst) və ya plantar (əsas) aspektlərindən qaynaqlanan daxili əzələlərə təsnif edilə bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ayaq göbələyi
* İnsan anatomiyası
* Skelet (insan)
* Əzələlər
* Ayaq (ölçü vahidi)
* Kohler xəstəliyi

## Xarici keçidlər
Amyen (rayon)

**Amyen** () — Fransanın O-de-Frans regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Somma. Suprefektura — Amyen. Rayon əhalisi 2013-cü ildə 300.657 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 129 nəfər / km². Rayon sahəsi — 2321 km².

## Tərkibi
Amyen rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən):

* Amyen-1 (Vest)
* Amyen-2 (Nor-Vest)
* Amyen-3 (Nor-Est)
* Amyen-4 (Est)
* Amyen-5 (Süd-Est)
* Amyen-6 (Süd)
* Amyen-7 (Süd-Vest)
* Amyen-8 (Nor)
* Аşö-an-Amyenua
* Bernavil
* Bov
* Viller-Bokaj
* Domar-an-Pontyö
* Dullan
* Konti
* Korbi
* Molyan-Dröy
* Ornua-le-Bur
* Pikinyi
* Pua-de-Pikardi

Amyen rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən 31 dekabr 2016-cı ilə qədər):

* Ayi-sür-Nua
* Ayi-sür-Somm
* Альбер
* Amyen-1
* Amyen-2
* Amyen-3
* Amyen-4
* Amyen-5
* Amyen-6
* Amyen-7
* Dullan
* Qamaş
* Korbi
* Moröy
* Pua-de-Pikardi
* Fliksekur

Amyen rayonun kantonları (1 yanvar 2017-ci ildən):

* Ayi-sür-Nua
* Ayi-sür-Somm
* Amyen-1
* Amyen-2
* Amyen-3
* Amyen-4
* Amyen-5
* Amyen-6
* Amyen-7
* Dullan
* Korbi
* Pua-de-Pikardi
* Fliksekur

## Həmçinin bax
* Somma Departamenti
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransa prefektur və suprefektur siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Amyen rayonu
Anqulem (rayon)

**Anqulem** () — Fransanın Puatu-Şaranta regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Şaranta. Suprefektura — Anqulem.

Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 191 609 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 58 nəfər / km². Rayon ərazisi — 3320 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransa prefektur və suprefektur siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Anqulem rayonu
Altkirş (rayon)

**Altkirş** () — Fransanın Elzas regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Yuxarı Reyn. Suprefektura — Altkirş. 2012-ci ildə rayonun əhalisi 69 355 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 105 nəfər / km² . Rayon sahəsi — 663 km².

## Kantonları
* Altkirş (mərkəzi — Altkirş)
* Mazvo (mərkəzi — Mazvo-Nidebrük)

2015-ci ilə qədər:
* Altkirş (mərkəzi — Altkirş)
* Danmari (mərkəzi — Danmari)
* İrsenq (mərkəzi — İrsenq)
* Ferret (mərkəzi — Ferret)

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefekturalarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Altkirş rayonu
Albi (rayon)

**Albi** () — Fransanın Cənub-Pireney regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Tarn. Suprefektura — Albi. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 177.880 nəfər təşkil etmişdir. Əhalinin sıxlığı — 65 nəfər / km². Rayon ərazisi — 2732 km².

## Kantonlar
* Alban
* Valans-d’Albijua
* Вальдерьес
* Vaur
* Vilfranş-d’Albijua
* Şərqi Albi
* Qayak
* Qərbi Albi
* Kadalen
* Katelno-de-Monmiral
* Kord-sür-Syel
* Lil-sür-Tarn
* Monestye
* Pamplon
* Rabastens
* Realmon
* Salvanyak
* Şimali Karmo
* Şimal-şərq Albi
* Şimal-qərb Albi
* Mərkəzi Albi
* Cənubi Albi
* Cənubi Karmo

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefekturalarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Albi rayonu
Anseni (rayon)

**Anseni** () — Fransanın Luara torpağı regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Luara-Atlantik. Suprefektura — Anseni. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 55.212 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 70 nəfər / km² . Rayon ərazisi — 791 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Anseni rayonu
Kançencanqa

**Kançencanqa** ( ) — Himalay dağlarında, eyni adlı Kançencanqa dağ massivində yerləşə dağ. Bəzən bu zirvəni **Əsas Kançencanqa** adlandırırlar.(8586 m). Kançencanqa səkkizminliklər içərisində hündürlüyünə görə üçüncüdür.

## Coğrafiyası
Kançencanqa dağ massivi və əsas zirvələri Nepal və Hindistanın (Sikkim ştatı) sərhəddində yerləşir. Massiv əsasən 5 zirvədən ibarətdir. Zirvələrdən dördünün hündürlüyü 8&nbsp;km keçir.

Əsas və Cənubi Kançencanqa bir-birinə çox yaxındır və hündürlüklərində 95 metr fərq var. Kançencanqa dağ massivinin bir hissəsi Kançencanqa Milli park ərazisinə daxildir (Hindistan, Sikkim ştatı)

## Etimologiyası
"Kançencanqa” sözünün mənası "Böyük qarların beş xəzinəsi" deməkdir. Ümumən massiv 5 zirvədən ibarətdir.

## Kançencanqa mədəniyyətdə
Kançencaqa, rus humanisti, filosofu və rəssamı Nikolas Reriçin rəsmlərindəki ən sevimli mövzulardan biri idi.

## Tarixi
1852-ci ilə qədər Kançencanqa dünyanın ən hündür dağı hesab olunurdu. Ancaq 1849-cu ildə təşkil edilmiş ekspedisiya və tədqiqat işləri nəticəsində Everest dünyanın ən hündür zirvəsi elan edildi. Kançencanqa dağının ilk fəthi 25 may 1955-ci ildə baş vermiş. Britaniyalı ekspedisiya üzvləri Corc Bend və Co Braun tarixdə ilk dəfə olaraq zirvəyə dırmaşmışlar. Müasir dövrdə Kançencanqa dağına fərqli 11 marşrut müəyyən edilmiş (1988-ci ildə Byulerin təklif etdiyi marşrutdan başqa).

## Fəth olunma tarixçəsi
1905-ci ildə Kançencanqaya Alister Kroulin rəhbərliyi ilə ilk ekspedisiya təşkil olunmuş. Zirvəyə dırmanış cənub-qərb tərəfdən, Yulunq buzlağında həyata keçirilmiş və 6200 metr hündürlükdə yekunlaşmış. 1929-cu ildə alman ekspedisiyası Sikkim istiqamətindən zirvəyə qalxmış və 7400 metr yüksəklikdən beş gün davam edən tufan səbəbli geri dönmüşlər. 1931-ci ildə ikinci alman ekspedisiyası 7700 metrlik hündürüyə çata bilmiş və texniki çətinlik üzündən geri dönmüşlər. 1975-ci ildə yapon ekspedisiyası ilk dəfə olaraq Qərbi Kançencanqa zirvəsini fəth etmişlər. 1974-cü ildə isə polşalı alpinistlər ilk dəfə olaraq Kanqbaçen zirvəsinə dırmaşdılar. 1983-cü ildə Per Beqin oksigen balonundan istifadə etmədən zirvəyə yetişmişdir.

## Dırmaşma çətinliyi

Müasir dövrdə dağa dırmaşmada ölüm hallarının ildən ilə azalmasına baxmayaraq Kançencanqada əksinə bu göstərici durmadan artır. Son illərin statistik məlumatlarına görə ölüm halları 22 % qədər artmış və enmək bilmir. Nepalda bir əfsanə mövcuddur: Kançencanqa dağ-qadındır. O zirvəyə qalxmaq istəyən bütün qadınları öldürür. Uzun müddət bu zirvəyə sağ salamat qalxıb geri dönmüş alpinist qadın britaniyalı Cinett Harrison olmuşdur. O 1988-ci ildə zirvəni fəth etdikdən iki il sonra Dhaulagiri zirvəsinƏ qalxan zaman həlak olmuşdur. 2008-ci ildə avstriyalı qadın alpinist Herlinde Kaltenbryunner, 2009-cu ildə isə ispan Edurne Pasaban və polyak Kinqa Baranovskaya bu zirvəni fəth etmişlər.

## İstinadlar
Alibori departamenti

**Alibori departamenti** — Beninin 12 departamentindən biri.

## Ərazisi
Alibori departamentinin ərazisi 26 242&nbsp;km2-dır. Alibori departamentinə 6 şəhər daxilidir.

## Əhalisi
2013-cü ilə olan məlumatlara əsasən Alibori departamentinin əhalisi 868 046 nəfərdir.

## İnzibati bölgüsü
Alibori departamentinə daxil olan şəhərlər:

## İstinadlar
Zu (departament)

**Zu departamenti** — Beninin 12 departamentindən biri.

## Ərazisi
Zu departamentinin ərazisi 5 244&nbsp;km2-dır. Zu departamentinə 9 şəhər daxilidir.

## Əhalisi
2013-cü ilə olan məlumatlara əsasən Zu departamentinin əhalisi 852 624 nəfərdir.

## İstinadlar
Deysiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Maşadu di Asis

**Maşadu di Asis** (, 21 iyun 1839, Rio-de-Janeyro — 29 sentyabr 1908, Rio-de-Janeyro) — braziliyalı yazıçı, publisist, filosof.

## Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş əsərləri

Don Kasmurro - Teas Press, 2019 (Tərcüməçi: Nigar Sultanova)

## İstinadlar
Təcili cavab batalyonu (Banqladeş)

**Təcili cavab batalyonu** (, ) — 26 mart 2004-cü ildə qurulan və ölkənin polis, silahlı qüvvələr, eləcə də sərhəd qoşunlarından ibarət Banqladeşin xüsusi elit birliyi. RAB rəhbəri (direktoru) hal-hazırda General Benazir Əhməddir (əvvəllər, Dəkkə Polis Komissarı olub).

## Fəaliyyət sahələri
RAB-in fəaliyyət sahəsi çox genişdir, lakin bir neçə əsas məqamdan ibarətdir:

— Terrorizmlə mübarizə (Banqladeşdə və qonşu ölkələrdə terror şübhəlilərinin saxlanılması)

— Narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə mübarizədə (güclü təsirli narkotik maddələrin kütləvi ticarətinin dayandırılması və qadağan olunmuş bitkilərin Banqladeş ərazisində yetişdirilməsi)

— Banditizmə qarşı mübarizə (zorakılıq, soyğun qurbanı, qaçırma və soyğunçuluqda vətəndaşlara fövqəladə təcili yardım göstərilməsi)

— Turistlərin mühafizəsi (Banqladeşin istirahət sahələrində və ətraf ərazilərində təhlükəsizliyin təmin edilməsi)

— Xüsusi tapşırıqlar (kütləvi tədbirlər zamanı təhlükəsizliyin təmin edilməsi)

## Təcili cavab batalyonu silahlanması
* 7.62-mm Kalaşnikov AK-47 avtomatı
* Smith-Wesson altı vuruşlu revolver Model-10 kalibralı cüt hərəkətli .38
* 9 mm Makarov tapançası (PM)
* HK G3 hücum tüfəngi 20 güllə tutumluq darağı ilə
* Gözyaşardıcı qaz
* Bibər spreyi
* Qaz tapancası
Kamerun Prezidenti

**Kamerun Prezidenti**

## Tarixi
1960-cı il yanvarın 1-də Kamerun, Fransadan dövlət müstəqilliyini elan etdi. 1960-cı il mayın 15-də Kamerun Prezidenti vəzifəsinə Fransız Kamerununun Baş naziri Əhmədu Ahico gətirildi. 1960-cı ildən 1965-ci ildə qədər Əhmədu Ahico Kamerunun Prezidenti vəzifəsini icra etdi.

1965-ci il martın 23-də Kamerun tarixində birinci dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Seçimlərin yeganə namizədi olan Əhmədu Ahico səslərin 100 faizini topladı və 5 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

28 mart 1970-ci ildə Kamerunda növbəti dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Yenə seçimlərin yeganə namizədi olan Əhmədu Ahico səslərin 100 faizini topladı və yenidən 5 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

1975-ci il aprelin 5-də Kamerunda üçüncü dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Seçimlərin yeganə namizədi olan Əhmədu Ahico səslərin 100 faizini topladı və üçüncü dəfə 5 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

5 aprel 1980-cı ildə Kamerunda növbəti dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Yenə seçimlərin yeganə namizədi olan Əhmədu Ahico səslərin 100 faizini topladı və dördüncü dəfə 5 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

1982-ci il noyabrın 6-da Əhmədu Ahico, səhhətində yaranan problemlərə görə istefa verdi və həmin vəzifəyə Kamerunun Baş naziri Paul Biya gətirildi.

14 yanvar 1984-cü ildə Kamerunda beşinci dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Seçimlərin yeganə nazmidəi olan Paul Biya səslərin 100 faizini topladı və 4 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

1988-ci il aprelin 24-də Kamerunda növbəti dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Yenə seçimlərin yeganə namizədi olan Paul Biya səslərin 100 faizini topladı və yenidən 4 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

11 oktyabr 1992-ci ildə Kamerunda yeddinci dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Kamerun tarixində birinci dəfə baş tutan çox namizədli seçimlərdə Paul Biya səslərin 40 faizini topladı və səslərin 36 faizini toplayan Con Fru Ndini arxada qoyaraq 5 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

1997-ci il oktyabrın 12-də Kamerunda növbəti dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Həmin seçimlərdə Paul Biya səslərin 92.57 faizin topladı və səslərin 2.50 faizini toplayan Henri Hoqbe Nlendi arxada qoyaraq 7 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

9 oktyabr 2004-cü ildə Kamerunda doqquzuncu dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Səslərin 70.92 faizini toplayan Paul Biya, səslərin 17.40 faizini toplayan Con Fru Ndini yenə arxada qoydu və yenidən dəfə 7 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

2011-ci il oktyabrın 11-də Kamerunda növbəti dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Həmin seçimlərdə Paul Biya səslərin 77.99 faizin topladı və səslərin 10.72 faizini toplayan Con Fru Ndini arxada qoyaraq üçüncü dəfə 7 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

7 oktyabr 2018-ci ildə Kamerunda on birinci dəfə Prezident seçimləri baş tutdu. Səslərin 72.28 faizini toplayan Paul Biya, səslərin 14.24 faizini toplayan Maurise Kamtonu arxada qoydu və dördüncü dəfə 7 il müddətinə Kamerun Prezidenti seçildi.

## Prezidentilərin siyahısı

## Həmçinin bax

* Kamerun Baş naziri

## İstindlar
Anna-Liza

**Anna-Liza** () — Norveç doğumlu Amerikalı qadın aktrisa. Amerikan istehsalı film ve seriallarda yer almışdır.

## İstinadlar
2018-ci il noyabr ayında vəfat edənlər

**2018-ci il noyabr ayında vəfat edənlərin siyahısı.**

## 18 noyabr

## 19 noyabr

## 20 noyabr

## 21 noyabr

## 22 noyabr

## 23 noyabr

## 24 noyabr
Pavel Perql

**Pavel Perql** (;  14 noyabr 1977, Praqa, Çexoslovakiya – 1 may 2018, Maqdeburq, Almaniya) — Çexiya futbolçusu, İsveçrə futbol klubu olan "Lokarno" FK-nun yarımmüdafiəçisi.

## Klub karyerası
Pavel Perql Karyerası boyunca bu futbol klublarında çıxış etmişdir – "Xmel Blşanı" FK, "Drnovitse" FK, "Prşibram" FK, "Dinamo Drezden" FK, "Sparta Praqa" FK, "AEK Larnaka FK" FK, "Preston Nort End" FK, "Xapoel Beer-Şeva" FK, "Xapoel Ramat Qan" FK, "Bellintsona" FK və "Vaduts" FK. Perql 2016-cı ildə "Lokarno" FK-nun heyətinə qoşulmuşdur.

Pavel Perql 1 may 2018-ci ildə Maqdeburq şəhərindəki evində intihar etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pavel Perql *kicker.de* saytında 
* 
*
Antoni (rayon)

**Antoni** () — Fransanın İl-de-Frans regionun rayonlarından biri. Departamenti — O-de-Sen. Suprefektur — Antoni. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 402,868 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 8222 nəfər / km². Rayon ərazisi — 49 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Antoni rayonu
Ansi (rayon)

**Ansi** () — Fransanın Ron-Alp regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Yuxarı Savoyya. Suprefektura — Ansi. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 249,501 təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 198 nəf. / km². Rayonun sahəsi — 1262 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransa prefektur və suprefektur siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Ansi rayon
Mehmet Hulusi Conk

**Mehmet Hulusi Conk** (; ) — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
14 mart 1900-cü ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1902-ci ildə oranı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Daha sonra isə təhsilini Hərbi Akademiyada davam etdirmiş və 1905-ci ilin 5 noyabrında kapitan rütbəsi ilə məzun olmuşdur. Balkan müharibələrində, Birinci Dünya müharibəsində və Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etmişdi. 3 yanvar 1923-cü ildə sağlamlığına görə təqaüdə çıxdı. O, 1941-ci il yanvarın 22-də İkinci Dünya müharibəsi zamanı yenidən hərbi xidmətə cəlb edildi və Manisa Hərbi Xidmətinin rəhbəri vəzifəsinə təyin edildi. 21 avqust 1943-cü ildə təqaüdə çıxdı. 10 yanvar 1950-ci ildə vəfat etdi. İzmirin Kozluca qəbiristanlığında torpağa verildi. Daha sonra isə nəşi 1988-ci il 31 avqust tarixində Türkiyə Dövlət məzarlığına köçürülmüşdür.

## Medal və təltifləri
* "Osmaniyyə" ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Məcidiyyə ordeni
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 176.
Arjantan (rayon)

**Arjantan** () — Fransanın Normandiya regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Orn. Prefektura — Arjantan. 2015-ci il üçün əhalinin sayı 110605 təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 58 nəfər / km². Rayonun sahəsi — 1904,3&nbsp;km².
## Tərkibi
Arjantan rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən):

* Arjantan-Vest
* Arjantan-Est
* Atis-de-l’Orn
* Briuz
* Vimutye
* Qase
* La-Ferte-Frenel
* Merlero
* Mese
* Mortre
* Pütanj-pon-Ekrepen
* Tenşbre
* Tren
* Fler-Nor
* Fler-Süd
* Eksm
* Ekuş

Arjantan rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən  31 dekabr 2016-ci ilə qədər):

* Arjantan-1
* Arjantan-2
* Atis-de-l’Orn
* Vimutye 
* Donfron 
* La-Ferte-Mase 
* Manyi-le-Dezer 
* Re 
* Se 
* Fler-1 
* Fler-2

Arjantan rayonun kantonlarıн (1 yanvar 2017-ci ildən):

* Arjantan-1
* Arjantan-2
* Atis-de-l’Orn
* Donfron 
* La-Ferte-Mase 
* Manyi-le-Dezer 
* Fler-1 
* Fler-2

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Arjantan rayonu
Apt (rayon)

**Apt** () — Fransanın Provans-Alp-Kot-d'Azur regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Voklüz.

Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 122,974 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 89 nəfər / km² . Rayon ərazisi — 1377 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Apt rayonu
Mehmet Muhiddin Kurtiş

**Mehmet Muhiddin Kurtiş** () (d. 1876, Dəməşq – ö. 7 avqust 1951, İstanbul, Türkiyə) — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1892-ci ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1896-cı ildə oranı bitirmişdir. İtaliya-Osmanlı müharibəsində, Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1921-ci ilin aprel ayında Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. Müharibədən sonra “İstiqlaliyyət medalı”  ilə mükafatlandırıldı. O, 19 iyul 1923-cü ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. Daha sonra orduya 4 iyul 1924-cü ildə yenidən orduya qatıldı. 1936-cı il iyulun 10-da öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. 1951-ci il avqustun 7-də İstanbulda vəfat etdi.

## Medal və təltifləri
* Məcidiyyə ordeni
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 73.
Arl (rayon)

**Arl** () — Fransanın Provans-Alp-Kot d'Azur regionun rayonlarından () biri . Departamenti — Buş-dü-Ron. Prefektura — Arl. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 19234 təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 84 nəfər / km². Rayon ərazisi — 2284 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Arl rayonu
Lhotze

**Lhotze**, **Lhodze**, **Lhose** (, ) (8516 m) — Himalayda dağ. Səkkizminliklər siyahısında dördüncü hündür zirvə. Lhotze Çin (Tibet Muxtar Vilayəti) və Nepalın sərhhədində yerləşir. Dağ Mahalanqur-Himal (Nepal) silsiləsinə və Saqarmatha Milli parkının (Nepal) ərazisinə aiddir.

## Coğrafiyası
Lhotze dağı Mahalanqur-Qimal silsiləsində, Nepal və Çinin sərhəddində yerləşir. Lhotze Everestdən 3 km cənubdadır və onları Cənub Aşırımı (7906 m) ayırır. Cənub aşırımından əsas zirvəyə qədər olan hündürlük 610 metrdir.

Lhotze üç uclu piramida formasında olub cənub, şərq və qərb (bəzən şimal-qərb) divarlarına bölünür. Əsas Lhotze (8515 m) zirvəsi ilə yanaşı şərq hissədə əlavə iki zirvə: hündürlüyü 8000 metrdən yüksək olan, müstəqil və alpinistlər üçün daha cəlbedici olan **Orta Lhotze** (8414 m) və **Lhotze-Şar** (8383 m) ayrılmışdır. 2001-ci ilə qədər Orta Lhotze hündürlüyü 8000 metrdən yüksək fəth olunmayan dağ kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür.

## Fətf olunma tarixi
Əsas Lhotze zirvəsini 18 may 1956-cı ildə isveçrəli alpinistlər Frits Luçsinger və Ernest Rayss fəth etmişdir. Onlar 1956-cı ildə Everestə təşkil olunmuş İsveçrə ekspedisiyasının () tərkibində olmuş və zirvəyə Qərb divarı üzrə dırmaşmışlar (klassik marşrut). Lhotze-Şar zirvəsinə isə 12 may 1970-ci ildə avstriyalı Zepp Meyerel və Valter Rolf qalxmışdır.

Uzun sürən cəhtlərdən sonra 23 may 2001-ci ildə Orta Lhotze zirvəsi də fəth edildi. V. Kozlov və N. Çernovoun rəhbərlik etdiyi Rusiya ekspdisiyanın üzvləri olan Yevgeni Vinoqradski, Sergey Timofeyev, Aleksey Bolotov və Pyotr Kuznesov ilk dəfə olaraq zirvəyə dırmaşmışlar. Y. Vinoqradski və S. Timofeyev massivin hər üç zirvəsini fəth etmiş yeganə alpinist kimi tarixə düşdülər.

## Marşrutlar və önəmli naliyyətlər
2016-cı ilə qədər Lhotzeyə digər səkkizminliklərlə müqayisədə ən az: Əsas Lhotzeyə üç, Lhotze-Şara iki, Orta Lhotzeyə bir marşrut mövcud idi.

31 dekabr 1988-ci ildə ilk dəfə və hələ ki yeganə qış dırmanışı baş tutdu. Klassik marşrutla polşalı alpinist Kşiştof Velikiy bunu bacarmışdır.

1990-cı ilin oktyabrında A. Şevçenkonun rəhbərlik etdiyi sovet ekspedisiyası Lhotze zirvəsinə yeni marşrut üzrə, Cənub divarı üzrə dırmaşmağa qərar verdi. Tanınmış alpinist Raynhold Messner bu yeri "XXI əsrin divarı" adlandırmış. Göstərilən marşrut üzrə Sergey Berşov və Vladimir Karatayev zirvəyə yetişmişlər.

22 may 2019-cu ildə ilk azərbaycanli İsrafil Aşurlı Lhotze zirvəsinə klassik marşrutla qalxıb və zirvədə Azərbaycan Respulikasının bayrağını qaldırdı.

## Ədəbiyyat
* Шибаев Сергей. Стена (документальная повесть о покорении южной стены Лхоцзе), 1999 http://www.tag.spb.ru/extrem/n_1/wall.html
* Туруева И. "Русская вертикаль" (о первовосхождении в 2001 году на Лхоцзе Среднюю), 2007 http://ex-magazine.ru/news/books/b1-53.html
* Бершов С. И. Южная стена Лходзе. Снег: 2012 г. (о первопрохождении 1990 г.)

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar