Martin Seliqman

**Martin Seliqman** (; ) — amerikalı psixoloq, pozitiv psixologiyanın banisi, Pensilvaniya Universitetində Pozitiv Psixologiya Mərkəzinin direktoru.

## Bioqrafiya
Prinston Universitetində təhsil almış, burada əvvəlcə fəlsəfə öyrənmiş, sonra isə psixologiya ilə maraqlanmışdı. O, 1973-cü ildə Pensilvaniya Universitetində psixologiya üzrə təhsil alıb və sonra 13 il Pensilvaniya Universitetinin Psixologiya Departamentində klinik tədqiqat proqramını idarə edib.

Seligman 1998-ci ildə Amerika Psixoloji Assosiasiyasının prezidenti olub.

## Elmi fəaliyyəti

### Çarəsizliyin öyrənilməsi
Seliqman ilk psixoloji təcrübələrini 1967-ci ildə Pensilvaniya Universitetində depressiyanın necə müalicə olunacağını anlamaq üçün aparmışdı. Xüsusi təcrübələrdə o, həmkarları ilə birlikdə yüngül elektrik şoku alan itlərin onsuz da yenə alacaqlarını görsələr, qaçmağa cəhd etmədiklərini aşkar etdilər. Seliqman daha sonra insanlarla oxşar bir təcrübə keçirdi, lakin elektrik əvəzinə səs-küydən istifadə etdi. İnsanların çoxu da elə tez bir zamanda eksperimentatorun qarşısında aciz qaldı və vəziyyəti dəyişmək üçün heç nə etməyə çalışmadı.

Sonradan məlum oldu ki, həm itlər, həm də insanlar bir vəziyyətdə - xoşagəlməz vəziyyətdən xilas olmaq üçün bir neçə uğursuz cəhddən sonra, hətta nəyisə dəyişə bildiyi halda özlərini çarəsiz aparıblar. Seliqman depressiyalı xəstələrdə oxşar davranışı müşahidə etdi və qərara gəldi ki, klinik depressiya bunu bir insanın vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün heç bir şey edə bilməməsi ilə əlaqələndirilir. O, bu fenomeni "öyrənilmiş çarəsizlik sindromu" adlandırdı.

Lakin eksperimentin heç də bütün iştirakçıları bir neçə uğursuzluqdan sonra mübarizədən əl çəkməyiblər. İştirakçılardan bəziləri uğursuzluqlara baxmayaraq, təkrar-təkrar səs-küydən qurtulmağa çalışıblar. Onların digərlərindən nə ilə fərqlənməsi Seliqmanı ciddi maraqlandırdı. Beləliklə, Seliqman "şüurlu optimizm fenomeni" - insanın öz düşüncəsinə və onun vasitəsilə davranışına təsir etmək qabiliyyətini kəşf etdi.

### Pozitiv psixologiya
Əsasən psixi pozğunluqların korreksiyası ilə məşğul olan ənənəvi psixologiyadan fərqli olaraq, pozitiv psixologiya psixi pozuntularla yüklənməyən məmnun, xoşbəxt insanlara xas olan xarakter xüsusiyyətlərini və insan davranış xüsusiyyətlərini öyrənir.

Abraham Maslou və Carl Rocers kimi humanist psixologiya nümayəndələri öz dövrlərində oxşar psixoloji nəzəriyyə inkişaf etdirdilər, lakin hərtərəfli elmi araşdırmalar olmadığından onların nəzəriyyəsi sadəcə nəzəriyyə olaraq qaldı. Martin Seliqmanın başçılıq etdiyi yeni nəsil psixoloqlar tərəfindən aparılan araşdırmalar xoşbəxtlik, müsbət düşüncə, nikbinlik və həyatdan məmnunluq kimi fenomenləri daha yaxşı başa düşməyə imkan verən fərziyyələrə deyil, elmi təcrübələrə əsaslanmağa başladı.

Bu gün pozitiv psixologiya bir sıra nüfuzlu alimlər tərəfindən təmsil olunur, məsələn Ed Diner, Çarlz Snayder, Mixay Çiksentmixayi və başqaları. Xüsusilə, sonuncu məşhur " axın" konsepsiyasını irəli sürdü - yaradıcılıq və yaradıcı işin məhsuldarlığını əhəmiyyətli dərəcədə artıran bir vəziyyət.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Eudaemonia, The Good Life: A Conversation with Martin Seligman", Martin Seligmanın xoşbəxtlik haqqında fikirlərini əks etdirən məqalə.
* "Pozitiv Psixologiya Mərkəzi" Pensilvaniya Universitetində Pozitiv Psixologiya Mərkəzi tərəfindən yaradılmış müsbət psixologiya haqqında vebsaytdır.
* John Templeton Fondunun saytında Martin Seligman Mükafatları
* Pensilvaniya Universitetinin saytında Martin Seligmanın qısa tərcümeyi-halı
* Dr Martin Seligman Flourish: PERMA həyat məmnunluğunu və subyektiv rifahı necə qiymətləndirmək olar