Ubume

**Ubume** – Yapon mifologiyasında hamilə qadınların yokay ruhları. Onların adı 憂婦女鳥 kimi də yazıla bilər. Xalq əfsanələri və ədəbiyyatda ubumenin kimliyi və görünüşü müxtəlif formalarda təsvir olunur. Bununla belə, ən çox doğuş zamanı ölən bir qadının ruhu kimi tanınır. Yoldan keçən insanlar onu qucağında uşaq daşıyan normal bir qadın kimi görürlər. O, adətən yoldan keçən şəxsin qucağına uşağını verməyə çalışır və sonra yox olur. Lakin şəxs uşağa baxanda, onun əslində yalnız yarpaqlardan ibarət bir dəstə və ya böyük bir daş olduğunu anlayır. Qədim dövrlərdən bəri inanc var ki, hamilə qadınlar öləndə və dəfn olunanda ubumeyə çevrilirlər. Bu səbəbdən, keçmişdə doğuş zamanı ölən qadınları dəfn edərkən bətnindəki körpə çıxarılıb, onun qucağına qoyulurdu. Bəzi bölgələrdə, əgər döl ana bətnindən çıxarıla bilmirdisə, onun yerinə bir kukla qoyulurdu.

## Ubumenin fərqli növləri və variantları

### Tarixi mənbələrdə Ubume
Çin Tanq sülaləsinin "*Youyanqdan müxtəlif hekayələr*" (16-cı cild) və Şimal Sonq sülaləsinin "*Taypinq Quantszi*" (462-ci cild) əsərlərində "gecə gəzən qadın" adlı bir varlıqdan bəhs edilir. Bu varlıq gecə uşaq oğurlayan qəribə bir quş kimi təsvir edilir və onun doğuş zamanı ölən bir qadının dəyişmiş forması olduğu ehtimal edilir. Yapon miflərində isə ubumelər qan ləkəli koshimaki (ənənəvi Yapon paltarı) geyinərək, uşaqları qucaqlarında tutub insanları izləyir.

### Fukuşima prefekturasında "Obo"
Fukusima prefekturasının Hinoemata və Kaneyama bölgələrində ubumeyə "obo" deyilir. Bu varlıq insanla qarşılaşdıqda onu məcburən uşaq qucaqlamağa vadar edir, sonra isə yox olur. Əgər şəxs uşağı qucaqlasa, uşaq onun boğazını dişləyir. Bundan xilas olmaq üçün kişi qılınc bıçağı olan bir ip atmalı, qadınlar isə yaylıq və ya bel parçası tullamalıdırlar.

### Naqasaki və Kyuşu bölgələrində "Uqume"
Naqasaki prefekturasında "uqume" adlı başqa bir versiya mövcuddur. Gecələr görünür və insanlara uşaq qucaqladırır, ancaq səhər açıldıqda bu uşaq daş, məbəd qülləsi və ya saman döyən taxta parçasına çevrilir. Iki bölgəsində isə bu varlığa "unme" və ya "uume" deyilir və gənc insanların və ya çətin doğuş zamanı ölən qadınların ruhları olduğuna inanılır.

### İbaraki prefekturasında "Ubametori"
İbaraki prefekturasında "ubametori" adlı bir yōkai var. Gecə paltarlarını qurudan uşaqlara yaxınlaşır və onlara zəhərli süd verir. Bəzi mütəxəssislər bu varlığın Çin mənşəli "kokakuchō" adlı quş-ruhun dəyişmiş forması olduğunu düşünürlər.

## Ubumenin sosial və dini təsiri
Yaponiyanın orta əsrlərində analıq anlayışı dəyişməyə başladı. Daha əvvəl uşaq ananın bir hissəsi sayılırdı, lakin sonralar ata hüquqları ön plana keçdi. Bu dəyişikliyin nəticəsi olaraq, doğuş zamanı ölən qadınlar günahkar sayılmağa başlandı və onların cəzalandırıldığına inanıldı. Feodal dövrdə ailənin davamlılığı çox mühüm idi. Hamilə qadınların ölümündən sonra "qan gölü" adlı bir cəhənnəmə düşdüyünə inanılırdı.

## Folklorda
Əvvəlcə "ubume" termini kiçik bir dəniz balığına aid idi, lakin sonralar doğuş zamanı ölən qadınların ruhlarını təsvir etmək üçün istifadə olunmağa başlandı. Ubume adətən yoldan keçən birindən uşağını tutmasını istəyir və sonra yox olur. Şəxs uşağı qucaqladıqda, onun ağırlığı getdikcə artır və sonda bunun uşaq yox, böyük bir daş və ya Jizō heykəli olduğu məlum olur. Bəzi alimlər ubumeni "hitobaşira" (qurbanlıq ana və uşaq) əfsanəsi ilə əlaqələndirirlər.

Şoşinin məbədi ubume ilə bağlı ən məşhur yerlərdən biridir. Qadınlar burada sağlam uşaq dünyaya gətirmək və ana südünün bolluğu üçün dua edirlər. Hər il iyul ayında bu məbəddə xüsusi festival keçirilir və Ubume heykəli nümayiş olunur. Heykəl yalnız baş, bədən və qollardan ibarətdir, lakin aşağı hissəsi yoxdur.

## Ədəbiyyatda yeri
Ubume haqqında nağıllar Yaponiyada ən azı 12-ci əsrdən bəri mövcuddur. 17-ci əsrin "Konjaku hyaku monogatari hyoban" adlı toplamasında ubume belə təsvir edilir: *"Doğuş zamanı ölən bir qadının ruhu bu varlığa çevrilir. Onun qanla ləkələnmiş bədəni var və o, "Doğul, doğul" (obareu, obareu) deyə qışqıraraq dolaşır."*

Məşhur yapon yazıçısı Natsuhiko Kyoqokunun "Ubume yay fəsli" adlı detektiv romanı bu əfsanəni əsas mövzu kimi istifadə edərək populyarlıq qazandı və 2005-ci ildə film kimi ekranlaşdırıldı.

## İncəsənətdə
Tokuqava dövründə yapon rəssamları ubume obrazını tez-tez təsvir edirdilər. Bu təsvirlərdə ubume adətən beldən yuxarı çılpaq, qırmızı ətək geyinmiş və qucağında uşaq tutan bir qadın kimi görünür. Toriyama Sekienin "Qazu Hyakki Yaqyō" adlı 18-ci əsr ensiklopediyasında ubume illüstrasiyalarına rast gəlinir. Ubume əfsanəsi Yapon mədəniyyətində mühüm yer tutur və cəmiyyətin ana və uşaq münasibətləri ilə bağlı inanc və qorxularını əks etdirir. Əfsanə həm də sosial və dini inancların zamanla necə dəyişdiyini göstərir.

## İstinadlar