open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maçete öldürür

**Maçete öldürür** () — Robert Rodriges tərəfindən yazılmış süjet xətti ilə yenə də özünün rejissorluğu ilə çəkilmiş döyüş filmidir. Bu film 2010-cu ildən çəkilməyə başlanmış Maçete seriyasının üçüncü filmidir.

## İstinadlar
Maçete

**Maçete** (/məˈʃɛti/; İspan dilində tələffüzü: [maˈtʃete]) — baltaya oxşayan kənd təsərrüfatı aləti kimi və yaxud da uzun ağızlı bıçaq kimi döyüşlərdə istifadə olunan enli bıçaqdır. Bıçağın uzunluğu adətən 30-45 santimetr (12-18 düym) arasında, qalınlığı isə əsasən 3 millimetrdən (1⁄8 düym) azdır. Bu söz çox böyük bir ehtimalla ispan dilində kuvaltları ifadə etmək üçün istifadə olunan maço sözündən götürülmüş və həmin sözün kiçildilmiş versiyasıdır. Alternativ olaraq, onun adının mənşəyi yunanlar və romalılar tərəfindən falkataya verilən ad olan machaera sözündən də götürülmüş ola bilər. Machaera sözü bu sözün ingilis dilindəki ekvivalenti olan matchet termininin mənşəyidir, lakin bu addan nadir hallarda istifadə olunur. Yamayka, Barbados, Qayana, Qrenada və Trinidad və Tobaqo kimi ingilisdilli Karib hövzəsi ölkələrinin əksəriyyətində bu kənd təsərrüfatı alətləri üçün cutlass terminindən istifadə olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
*
Maçete (dəqiqləşdirmə)

Maçete (film, 2010) — 2010-cu ildə çəkilmiş Amerika döyüş filmidir.

Maçete öldürür (film, 2013) () — Robert Rodriges tərəfindən yazılmış süjet xətti ilə yenə də özünün rejissorluğu ilə çəkilmiş döyüş filmidir

Maçete — baltaya oxşayan kənd təsərrüfatı aləti kimi və yaxud da uzun ağızlı bıçaq kimi döyüşlərdə istifadə olunan enli bıçaqdır
Kuvalt

**Kuvalt** — uzun bir dəstəyə bərkidilmiş böyük, yastı, adətən başlıq hissəsi metaldan olan alətdir O, toxmaq ilə bərabər geniş bir əraziyə (sahəyə) güc (qüvvə) dağıtmaq qabiliyyətinə malikdir. Bu alət, digər çəkiclərdən fərqli olaraq, qolun yellənməsi hərəkəti ilə əldə edilən gücü nisbətən kiçik bir sahədə cəmləşdirir. Kuvaltlardan əsasən iki əllə istifadə edirlər.

Bu alətlərin dəstək (tutağac, sap, sopa) hissələrinin uzunluğu 50 sm ilə 1 m arasında dəyişir. Alətin dəstək hissəsinin uzunluğu başlıq hissəsinin çəkisindən və təyinatından asılı olaraq dəyişiklik nümayiş etdirir. Başlıq hissələrinin uzunluğu isə 1-9 kq arasında dəyişir.

Kuvaltlardan söküntü işlərində müntəzəm olaraq istifadə olunur. Xüsusilə də əl ilə həyata keçirilən söküntü işlərində divarları yıxmaq, xarabalıqları dağıtmaq və ya parçalamaq üçün əlverişlidir. Kuvaltlardan həmçinin mədənçıxarma və dəmir-polad sənayesində yüksək güc tələb edən qırmaq, dağıtmaq, əzmək və xırdalamaq kimi işlərdə geniş bir formada istifadə olunur.

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Adnan Kivan

**Adnan Kivan** (, ) — ərəb-suriya əsilli ukraynalı multimilyonçu və iş adamı, "KADORR Group" şirkətinin sahibi. Forbes-ə görə 240 milyon dollarlıq sərvətlə 100 ən zəngin ukraynalı siyahısına daxil edilib.

## Həyatı
30 noyabr və ya 1 dekabr 1962-ci ildə suriyalı ailədə anadan olub, ali təhsil almaq üçün Ukrayna SSR-ə gəlib. Odessa Qida Texnologiyaları İnstitutunu bitirmişdir və Moskvada fəlsəfə doktoru dərəcəsi alıb.

2024-cü il 28 oktyabr tarixində vəfat edib.

### Ailəsi
Ailəli idi, üç övladı var.

## İstinadlar
Toxmaq (alət)

**Toxmaq** — böyük başlığa malik olan əl alətidir. Toxmaq ixtira edilən ilk əl alətlərindən biri hesab olunur. Əsasən kauçuk və ya ağacdan hazırlanır.
Edqar Adilxanov

**Edqar Nikolay oğlu Adilxanov** () — Azərbaycan futbolçusu, Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Şamaxı" FK-nin və Azərbaycan U-19 milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.

## Həyatı
Edqar Nikolay oğlu Adilxanov 26 iyun 2005-ci ildə Azərbaycanda, Qusarda anadan olmuşdur. Ləzgi əsillidir.

## Klub karyerası
Edqar Adilxanov uşaqlıqdan futbol ilə məşğul olmuş, ardınca "Neftçi" PFK-nin akademiyasına qoşulmuş, iki ildən sonra "İnter"ə keçid etmişdir. Bu klub sonradan "Şamaxı" adlandırılmışdır.

1 avqust 2023-cü il tarixində forma nömrəsi 24 olmaqla Azərbaycan Birinci Liqasında çıxış edən Adilxanov "Şamaxı" FK-da əsas komandanın tərkibinə əlavə edilmişdir. O, həmin mövsüm 11 oyunda çıxış etmişdir, lakin onların heç birində start heyətində yer almamışdı. Sonradan "Şamaxı" FK Birinci Liqada çempion olaraq Azərbaycan Premyer Liqasına yüksəlmişdir. Adilxanov Premyer Liqada peşəkar debütünü 8 aprel 2024-cü il tarixində 2:2 hesabı ilə yekunlaşmış "Sabah"–"Şamaxı" matçında etmişdir. O, oyunun ikinci hissəsində artırılmış əlavə vaxtda Rauf Rüstəmlini əvəz edərək meydana daxil olmuşdur. 29 dekabr 2024-cü ildə "Şamaxı" onunla 2,5 illik yeni müqavilə imzalayıb.

## Göstəriciləri
### Klub səviyyəsində
* son yenilənmə: 31 avqust 2025

## Beynəlxalq karyerası
Edqar Adilxanov Azərbaycanın U-17 və U-19 millilərində çıxış etmişdir.

2022-ci ildə Gənclər arasında futbol üzrə Avropa çempionatının seçmə turniri (U-19) qrup mərhələsinin Bolqarıstan (0:1) və Türkiyə (0:3) ilə olan oyunlarında start heyətdə olmuşdur.

## Titulları
**Şamaxı FK**
* Azərbaycan Birinci Liqası **(1)**: 2023-24

## İstinadlar
Söküntü

**Söküntü** və ya **bina söküntüsü** — binaların və digər tikililərin təhlükəsiz və səmərəli bir formada sökülməsi prosesidir. Söküntü prosesi zamanı qaldırılmış iş platformaları, kranlar, ekskavatorlar və ya buldozerlər, həmçinin də, xüsusi söküntü toplarından istifadə edilə bilər. Bundan əlavə, partlayıcı maddələrdən istifadə edərək qısa bir müddət ərzində binaların partladılması üsulundan da geniş bir formada istifadə olunur. Söküntü prosesindən sonra söküntü tullantıları, tullantılar, dağıntılar, zibillər və ətraf mühitin çirklənməsi kimi problemlər meydana gəlir.

## Qalereya

File:Athlone cooling towers demolition 2010-08-22.gif
File:Demolition of the New Haven Coliseum.gif
File:Tayside House demolition by Muncher.webm
File:House destroyed by an excavator 3 - Invermere, British Columbia.jpg
File:Wrecking ball.jpg
File:Demolition of Carlton Hotel, Sandown, IW, UK.jpg
File:Hydraulicke demolicni nuzky na podvozku CAT 330.jpg
File:Pyynikin Uimahallin Majaa puretaan 1.jpg
File:Rückbau in Rotensee.jpg
File:Subiaco Oval demolition 140819 gnangarra-107.jpg
File:Subiaco Oval demolition 140819 gnangarra-107.jpg
File:Subiaco Oval demolition 140819 gnangarra-102.jpg
File:Demolition of Partick Central railway station.jpg
File:Crown House demolition - geograph.org.uk - 3380988.jpg
File:Demolition site - geograph.org.uk - 2479769.jpg
File:Car Park Demolition - geograph.org.uk - 3962096.jpg
File:Mali Low-cost demolition 05.jpg
File:Demolition, Bangor - geograph.org.uk - 3459711.jpg
File:Demolition of the Carnival - geograph.org.uk - 3653460.jpg
File:Demolition,Glasgow - geograph.org.uk - 2578910.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Hesablama nəzəriyyəsi

**Hesablama nəzəriyyəsi** () — riyaziyyat və kompüter elmlərinin bir sahəsidir və hesablama anlayışının əsaslarını, hesablama cihazlarının (məsələn, Türinq maşınları) nəzəri modelini, hesablama prosesinin gücünü və məhdudiyyətlərini öyrənir. Bu nəzəriyyə, hansı problemlərin həll oluna biləcəyini və hansıların mümkün olmadığını müəyyən edir və hesablama mürəkkəbliyi kimi mövzuları əhatə edir.

Hesablama nəzəriyyəsinin əsas bölmələri mövcuddur.

## Əsas bölmələri
# Formal dillər və avtomatlar nəzəriyyəsi  
#*Formal dillər, riyazi olaraq dilin sintaksisini və semantikasını müəyyən edən nəzəri modelləri araşdırır. Bu sahə, dilin hansı qaydalara əsasən formalaşdığını təhlil edir.  
#*Avtomatlar nəzəriyyəsi isə sadə hesablama modellərindən başlayaraq, daha mürəkkəb modellər yaratmağa imkan verən avtomatları tədqiq edir. Məsələn, sonlu avtomatlar, yığın avtomatları və Türinq maşınları.
#Türinq maşınları və hesablana bilmə nəzəriyyəsi  
#*Alan Türinqin təklif etdiyi Türinq maşını, hesablama nəzəriyyəsində universal hesablama modelidir. Bu model hesablana bilən funksiyaları müəyyən edir və bir məsələnin həll oluna bilib-bilməyəcəyini təhlil edir.
#Hesablama mürəkkəbliyi nəzəriyyəsi  
#*Bu nəzəriyyə hansı problemlərin nə dərəcədə resurslarla (vaxt və yaddaş) həll olunacağını müəyyənləşdirir.  
#*Məsələn, P (polinomial vaxtda həll olunan məsələlər) və NP (teyidi polinomial vaxtda edilə bilən məsələlər) sinifləri arasındakı fərqi öyrənir. NP-həlli çətin və ya həlli mümkün olmayan məsələlər də bu sahəyə daxildir.
#Alqoritm və mürəkkəblik sinifləri  
#*Hesablama nəzəriyyəsində mürəkkəblik sinifləri (məsələn, P, NP, NP-tam, NP-mürəkkəb və s.) müxtəlif problemlərin həll mürəkkəbliyinə görə təsnif olunur.

Hesablama nəzəriyyəsi kompüter elmlərinin nəzəri əsaslarını təşkil edir və real həyatda alqoritmlərin, kriptoqrafiyanın və maşın öyrənmənin inkişafında mühüm rol oynayır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
; Bakalavr səviyyəli mətnlər
* 
* 
; Təkmilləşdirilmiş mətnlər
* 
* 
* 
* 
* 
; Sorğu sənədləri və kolleksiyalar
* 

; Tədqiqat sənədləri və kolleksiyalar
* 
* 
*  https://web.archive.org/web/20090125120159/http://www.isrl.uiuc.edu/~amag/langev/paper/gold67limit.html
* 
* 
* 
*  Reprinted in .

## Xarici keçidlər

* Association for Symbolic Logic homepage
* Computability in Europe homepage 
* Webpage on Recursion Theory Course at Graduate Level with approximately 100 pages of lecture notes
* German language lecture notes on inductive inference
Maulvi Abdul Haq

**Maulvi Abdul Haq**() —  Hindistanlı və pakistanlı filoloq. Bu dilin öyrənilməsi tarixinə verdiyi töhfəyə və Pakistanda iki ölkədən birində nailiyyət əldə etdiyinə görə “Urdu dilinin atası” (Urdu بابائے اردو‎) fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Bioqrafiyası
1870-ci ildə Hapur şəhərində (indiki Hindistanın Uttar Pradeş əyalətində) anadan olub. 1892-ci ildə Əliqarhdakı Müsəlman Universitetini bitirdikdən sonra Auranqabaddakı kollecdə urdu dilini tədris edir, özünü dilin gələcək öyrənilməsi və inkişafına həsr edir. Daha sonra Dehlidə Daxili İşlər Departamentində baş tərcüməçi kimi çalışdı, sonra Auranqabadda mərkəzi əyalətlərdə məktəblərə müfəttiş təyin edildi. 1917-ci ildə Osmaniya Universiteti yarandıqdan sonra Urdu dili fakültəsinin dekanı və Auranqabaddakı Osmaniya Kollecinin direktoru oldu və 1930-cu ildə təqaüdə çıxana qədər bu vəzifədə qaldı.
O, Mahatma Qandi başda olmaqla hind millətçilərinin hind dilini Britaniya Hindistanında yeganə milli dil etmək istəyinə etiraz edib. O, həmçinin urdu yazısını ərəb dilindən Devanaqariyə çevirmək cəhdlərinə qarşı çıxdı. Məhəmməd Əli Cinnanın rəhbərlik etdiyi Müsəlman Liqasına qoşuldu.
1947-ci ildə Pakistana getmiş, elmi və ictimai fəaliyyətini burada davam etdirmişdir.
16 avqust 1961-ci ildə Kəraçidə xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Beynin üçüncü mədəciyi

**Beynin üçüncü mədəciyi** (lat. ventriculus tertius) — beynin ara beyinə aid mədəciklərindən biri. Talamusda, orta xəttdə yerləşir. Beyin su kanalı vasitəsilə dördüncü mədəciklə birləşir.

## Strukturu
Üçüncü mədəcik dar, yan tərəfdən düzlənmiş, qeyri-müəyyən düzbucaqlı bir nahiyədir, onurğa beyni mayesi ilə doludur və ependima ilə örtülmüşdür.
Üst divarı epitel pərdəsinin və onunla birləşən üçüncü mədəciyin damar örtüyündən əmələ gəlir. Üçüncü mədəciyin ön hissələrini keçərək, sonuncunun xoroid pleksuslarını əmələ gətirərək yan mədəciklərə keçir.
Liz Abrams

**Liz Abrams** — Amerikalı koqnitiv psixoloq. O, Pomona Kollecində Dilçilik və Koqnitiv Elm üzrə Peter V. Stenli professorudur və Dilçilik və Koqnitiv Elmlər Departamentinə malikdir.

## Təhsil
Abrams 1991-ci ildə Pomona Kollecini psixologiya və riyaziyyat üzrə ikiqat ixtisasla bakalavr dərəcəsi ilə bitirmişdir. Daha sonra o, 1992 və 1997-ci illərdə müvafiq olaraq koqnitiv psixologiya üzrə magistr və PhD dərəcələrini alaraq UCLA-da iştirak etdi.

## Karyerası
Məzun olduqdan sonra Abrams Florida Universitetində Psixologiya Departamentinin fakültəsinə qatıldı, burada 2018-ci ilə qədər qaldı, bu zaman Pomona Kollecində professor kimi təyinatı qəbul etdi.
Abrams gənc və yaşlı yetkinlərdə dil və yaddaş prosesləri, o cümlədən dilin ucu vəziyyətləri, nitqin əmələ gəlməsi və başa düşülməsi və ikidillilik haqqında araşdırma aparır. O, Psixoloji Elmlər Assosiasiyasının, Amerika Psixoloji Assosiasiyasının və Amerika Gerontoloji Cəmiyyətinin üzvüdür. O, 2007-ci ildə Sigma Xi Gənc Tədqiqatçı Mükafatını qazandı.

## İstinadlar
Artur Abramson

**Artur Abramson** — amerikalı dilçi və fonetik. O, eksperimental fonetika, xüsusilə nitqin yaranması və qavranılması sahəsində tanınmışdır.

## Fəaliyyəti
Abramson Konnektikut Universitetində dilçilik kafedrasının qurucusu və uzun müddət rəhbəri olmuşdur. O, həmçinin Haskins laboratoriyalarında böyük elmi işçi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Abramsonun elmi araşdırmaları əsasən səsin yaranması, akustik xüsusiyyətləri və qavranılması üzərində cəmlənmişdir. O, həmçinin Cənub-Şərqi Asiya dilləri, xüsusilə Tailand dili üzrə mütəxəssis idi. Onun "Standart Tayland Saitləri və Tonları: Akustik Ölçmələr və Təcrübələr" (1962) adlı əsəri Tailand dilinin fonetik xüsusiyyətləri barədə ətraflı məlumat verir. 
Abramson, həmçinin Amerika Dilçilik Cəmiyyətinin prezidenti olmuşdur. O, 15 dekabr 2017-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Mauritsio Quççi

**Mauritsio Quççi** (; ) — məşhur İtaliya moda brendi Gucci-nin yaradıcılarından biri Quççio Quççinin nəvəsidir və brendin tarixində əhəmiyyətli bir fiqur olub. Mauritsio Quççi, 1983-cü ildə şirkət üzərində tam nəzarəti əldə edənə qədər ailənin moda imperiyasında çalışırdı. O, Quççi ailəsinin moda biznesi ilə bağlı bəzi mübahisələrində də yer alıb və şirkəti daha müasir və beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırmağa çalışıb.

Quççinin həyatındakı ən qalmaqallı hadisələrdən biri onun öldürülməsidir. 1995-ci ildə Milanda Mauritsio güllələndi və bu hadisə moda dünyasında böyük səs-küy yaratdı. 1998-ci ildə keçmiş həyat yoldaşı Patrisia Recani, Mauritsionun ölümünü sifariş etməkdə təqsirli bilinərək həbs olundu. Bu hadisələr *"House of Gucci"* kitabına və eyni adlı filmə ilham verdi.

Mauritsio Quççinin həyat hekayəsi moda aləmində bir ailə dinastiyasının yüksəlişi və enişi kimi dramatik bir simvol kimi qəbul edilir və onun Gucci brendinə verdiyi töhfələr bu gün də xatırlanır.

## Ölüm
27 mart 1995-ci ildə Gucci işə gələrkən ofisinin qarşısındakı pilləkənlərdə muzdlu bir qatil tərəfindən vuruldu.  Onun keçmiş həyat yoldaşı Patrizia Reggiani 1998-ci ildə qətli təşkil etməkdə təqsirkar bilinib.  Prokurorların sözlərinə görə, Reggianinin motivləri qısqanclıq, pul və keçmiş ərinə qarşı kin-küdurətin qarışığı idi.  O, 18 il həbs cəzası çəkdi və 2016-cı ilin oktyabrında azadlığa buraxıldı. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Court TV's Dominick Dunne: Power, Privilege, & Justice series episode about Maurizio Gucci
Alqoritmin dizaynı

**Alqoritmin dizaynı** — bir problemi həll etmək üçün sistematik bir yanaşmadır. Bu proses, adətən, aşağıdakı addımları əhatə edir:

# Problemin təyini: Həll ediləcək problemi aydınlaşdırın. Problemin tərkibi, giriş və çıxışların müəyyən edilməsi vacibdir.
# Tədqiqat və analiz: Mövcud həll yollarını və metodları araşdırın. Problemin oxşar variantları ilə tanış olun.
# İdeya generasiyası: Problemi həll etmək üçün mümkün olan bütün yanaşmaları düşünün. Müxtəlif yanaşmaların mümkünlüyünü qiymətləndirin.
# Alqoritmin strukturu: Seçdiyiniz yanaşmanın alqoritmini qurun. Adətən, alqoritmin daxilində döngələr, şərtlər və digər kontrol strukturlar istifadə olunur.
# Alqoritmin təsviri: Alqoritmi sadə bir dil və ya qrafik ilə təsvir edin. Psevdokod və ya axın diaqramları (flowcharts) istifadə edilə bilər.
# Test və təhlil: Alqoritmin düzgün işlədiyinə əmin olun. Müxtəlif test vəziyyətləri ilə alqoritmi sınaqdan keçirin.
# Optimallaşdırma: Alqoritmin performansını artırmaq üçün lazım olan düzəlişləri edin. Zaman və məkan mürəkkəbliyini minimallaşdırmağa çalışın.
# Sənədləşdirmə: Alqoritmin istifadəsi, tərkibi və iş prinsipləri haqqında sənədlər yaradın.

Bu addımlar, alqoritmlərin dizaynı üçün ümumi bir çərçivə təqdim edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Knuth, Donald E. (2000). *[http://www-cs-faculty.stanford.edu/~uno/aa.html Selected Papers on Analysis of Algorithms]  *. Stanford, California: Center for the Study of Language and Information.
* Knuth, Donald E. (2010). *[http://www-cs-faculty.stanford.edu/~uno/da.html Selected Papers on Design of Algorithms]  *. Stanford, California: Center for the Study of Language and Information.
* 
*
Hesablama həndəsəsi

**Hesablama həndəsəsi** () — riyaziyyatın bir sahəsidir ki, burada cisimlərin, xətlərin, bucaqların, səthlərin və həcmlərin müzakirəsi aparılır. Bu sahə, əsasən aşağıdakı mövzuları əhatə edir:

# Xətlərin və bucaqların hesablanması — iki nöqtə arasındakı məsafə, üçbucağın bucaqları və digər bucaqların ölçülməsi.
# Səthlərin hesablanması — məsələn, dairə, kvadrat, üçbucaq kimi ikiölçülü şəklərin sahəsi.
# Həcm hesablaması — üçölçülü cisimlərin (kub, piramida, silindr, sfera və s.) həcminin hesablanması.
# Koordinat sistemləri — iki- və üçölçülü koordinat sistemlərində nöqtələrin yerləşməsi və hesablama.

## İstinadlar
Müəssisə məlumat sistemi

**Müəssisə məlumat sistemi** (MMS) () — bir təşkilatın fəaliyyətini idarə etmək, məlumatları toplamaq, emal etmək və analiz etmək üçün istifadə olunan sistemdir. Bu sistemlər təşkilatın bütün sahələrində, məsələn, maliyyə, insan resursları, istehsal, satış və müştəri xidməti kimi bölmələrdə məlumatları birləşdirir və inteqrasiya edir.

Müəssisə məlumat sisteminin əsas xüsusiyyətləri və faydaları aşağıdakılardır:
# Məlumatların mərkəzləşdirilməsi — müəssisə daxilindəki məlumatların bir yerdə toplanmasını təmin edir, bu da məlumatların asanlıqla əldə edilməsini və paylaşılmasını asanlaşdırır.
# Real vaxtda məlumat — müəssisə məlumat sistemləri, real vaxtda məlumatların yenilənməsi və analizi ilə qərar vermə prosesini sürətləndirir.
# Analitik imkanlar — bu sistemlər, məlumatların analizi üçün müxtəlif alətlər təqdim edir. Bu da müəssisələrin daha yaxşı strateji qərarlar qəbul etməsinə kömək edir.
# Proseslərin avtomatlaşdırılması — idarəetmə proseslərini, əməliyyatları və iş axınlarını avtomatlaşdıraraq vaxt və resursları qənaət edir.
# İşin effektivliyi — işçilərin məhsuldarlığını artırır və əməliyyat xətalarını azaldır.
# Müxtəlif tətbiq sahələri — müxtəlif sahələrdə (maliyyə, müştəri xidməti, istehsal, logistik və s.) istifadə edilə bilər. 
# İnteqrasiya — fərqli sistemlər arasında inteqrasiya təmin edir, beləliklə müxtəlif məlumat mənbələrini birləşdirir.
# Güvənlik və məlumatların mühafizəsi — məlumatların qorunması və gizliliyi üçün təhlükəsizlik tədbirləri tətbiq edilir.

Müəssisə məlumat sistemləri, ERP (), CRM (), SCM () və BI () kimi müxtəlif alt sistemləri əhatə edir. Bu sistemlərin istifadəsi, müəssisələrin müasir iş mühitində rəqabət qabiliyyətini artırmağa kömək edir.

## İstinadlar
Riyazi proqram təminatı

**Riyazi proqram təminatı** — riyazi hesablamalar, modelleme, analiz və simulyasiya üçün istifadə olunan proqramlardır. Bu proqramlar tədqiqatçılara, mühəndislərə, tələbələrə və riyaziyyatla maraqlanan hər kəsə riyazi problemləri həll etməkdə kömək edir. Aşağıda riyazi proqram təminatının bəzi növləri və xüsusiyyətləri verilmişdir.

## Növləri
#Riyazi  hesablamalar üçün proqramlar
#*Matlab — mühəndislik və riyaziyyat üçün güclü bir proqramdır. Riyazi modelləşdirmə, siqnal emalı və simulyasiya üçün geniş istifadə olunur.
#*Wolfram Mathematica — səmərəli riyazi hesablamalar və simvolik riyaziyyat üçün istifadə olunur. Mürəkkəb hesablamaları asanlıqla həyata keçirmək üçün geniş funksionallıq təqdim edir.
#Statistik proqramlar
#*R (proqramlaşdırma dili)  — statistika, məlumat analizi və vizuallaşdırma üçün geniş istifadə olunan açıq mənbəli proqramdır.
#*SPSS — sosial elmlərdə və digər sahələrdə statistik analiz üçün geniş istifadə olunan bir proqramdır.
#Sürətlənmiş hesablamalar
#*Python (NumPy, SciPy, Matplotlib) — Python proqramlaşdırma dili ilə riyazi və elmi hesablama üçün geniş kitabxanalar mövcuddur.
#Cizgi proqramları
#*GeoGebra — riyaziyyat, geometriya, algebra və hesablamanı bir araya gətirən açıq mənbəli proqramdır. Tələbələr üçün interaktiv öyrənmə vasitəsidir.
#Simulyasiya və modullama
#*Simulink — Matlab ilə inteqrasiya olunmuş bir simulyasiya və modelleme mühiti. Dinamik sistemlərin simulyasiyası üçün istifadə olunur.
#Qrafik proqramlar
#*Desmos — interaktiv qrafiklər çəkmək üçün onlayn bir alətdir. Riyazi funksiyaların vizuallaşdırılması üçün rahatdır.

## Xüsusiyyətləri
*İnteraktivlik — bir çox proqram, istifadəçilərə vizual elementlərlə riyazi funksiyaları daha yaxşı anlamağa kömək edən interaktiv interfeyslərə malikdir.
*Müxtəlif hesablamalar — riyazi proqram təminatı, arifmetik hesablamalardan başlayaraq, diferensial tənliklər, lineyar cəbr və statistik analizlərə qədər geniş riyazi əməliyyatları dəstəkləyir.
*Məlumat analizi — statistik məlumatların toplanması, emalı və analizi üçün güclü alətlər təqdim edir.
*Modelleme və simulyasiya — reallığı modellemek və müxtəlif ssenariləri simulyasiya etmək imkanı tanıyır.

Riyazi proqram təminatı, təhsil, tədqiqat, mühəndislik və digər sahələrdə riyaziyyatın tətbiqini asanlaşdırır və səmərəli hala gətirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* swMATH Database on mathematical software
Kompüter məlumatlarının saxlanması

**Kompüter məlumatlarının saxlanması** ()  — müxtəlif məlumatların, faylların və proqramların sistemin yaddaşında mühafizəsi üçün müxtəlif texnologiya və metodlardan istifadəni əhatə edir. Bu proses, məlumatların uzunmüddətli və qısa müddətli saxlanması üçün fərqli yanaşmaları əhatə edir.

## Əsas anlayışlar və növlər
### Saxlama növləri
#### Qısa müddətli saxlama (RAM)
*Riyazi yaddaş* () — Kompüterin işləmə sürətini artırmaq üçün müvəqqəti məlumatları saxlayır. Bu yaddaş enerji ilə işləyir və kompüter bağlandıqda bütün məlumatlar silinir.
#### Uzun müddətli saxlama
*Sərt Disk (HDD) — məlumatların maqnitli disklərdə saxlandığı ənənəvi bir saxlanma cihazıdır. Daha çox yer təklif edir, lakin daha yavaşdır.
*Solid-State Drive (SSD) — daha sürətli məlumat oxuma və yazma sürətinə malik olan yarı keçirici yaddaşdır. SSD-lər daha sürətli, daha dayanıqlı, lakin adətən daha baha başa gəlir.
*Optik Disklər — CD, DVD və Blu-ray kimi disk şəkillərində məlumatları saxlayır. Bu texnologiya adətən multimedia məlumatlarının, proqramların və arxivlərin saxlanması üçün istifadə olunur.
*Flash Yaddaş — USB sürücülər və SD kartlar kimi daşınan cihazlarda istifadə edilir. Portativlik və sürət təklif edir.

## Məlumatların təşkili
Məlumatların necə təşkil edildiyini və saxlandığını müəyyən edir. NTFS, FAT32, ext4 və HFS+ kimi müxtəlif fayl sistemləri mövcuddur.  Məlumatların strukturlaşdırılmış şəkildə saxlanması və idarə edilməsi üçün istifadə olunur. SQL, MySQL, Oracle və MongoDB kimi DBMS-lər məlumatların emalı və axtarışı üçün mükəmməl alətlərdir. Məlumatların itirilməsi və ya zədələnməsi halında, onları bərpa etmək üçün müntəzəm yedəkləmələr aparılır. Yedəkləmə yerləri, yerli (sərt disk) və bulud (Google Drive, Dropbox) kimi ola bilər. Məlumatların qorunmasını artırmaq üçün şifrələmə metodlarından istifadə edilir. Bu, məlumatların icazəsiz erişimə qarşı qorunmasına kömək edir. Məlumatların toplanması, saxlanması, emalı və idarə edilməsi prosesini əhatə edir. Məlumatların keyfiyyətini, uyğunluğunu və təhlükəsizliyini təmin etmək üçün idarəetmə sistemləri tətbiq olunur. Saxlanmış məlumatların analizi, biznes qərarlarının qəbul edilməsi, statistik təhlil və tədqiqat məqsədilə həyata keçirilir.

Kompüter məlumatlarının saxlanması müasir texnologiyaların inkişafı ilə daha da mükəmməlləşir və təşkilatların və fərdlərin məlumatlarını səmərəli və təhlükəsiz şəkildə idarə etməsinə imkan tanıyır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Memory & storage, Computer history museum
Formal metodlar

**Formal metodlar** — proqram təminatının analizi, dizaynı və təsdiqi üçün riyazi və formal yanaşmaların tətbiqini ifadə edir. Bu metodlar proqram sistemlərinin dəqiq tərifini və spesifikasiyasını təmin edir, beləliklə, proqramların doğruluğunu, etibarlılığını və keyfiyyətini artırmağa kömək edir. Formal metodlar, sistemlərin düzgün işlədiyini sübut etmək, xətaların aşkarlanmasını asanlaşdırmaq və proqramın müvafiq spesifikasiyaya uyğun olduğuna əmin olmaq üçün istifadə edilir.

## Əsas xüsusiyyətləri
# Riyazi təriflər — formal metodlar proqramların və sistemlərin riyazi modelini təqdim edir. Bu, proqramın davranışını dəqiq və obyektiv şəkildə ifadə etməyə imkan tanıyır.
# Təsdiq və sübut — formal metodlar sistemlərin düzgünlüyünü sübut etməyə imkan verir. Bu, proqramın spesifikasiyaya uyğun işlədiyini təmin etməyə kömək edir.
# Sistem modelləşdirməsi — formal metodlar proqram sistemlərinin və onların komponentlərinin modelləşdirilməsi üçün istifadə olunur. Bu, sistemin xüsusiyyətlərini və davranışını başa düşməyə kömək edir.
# Etibarlılıq və güvən — formal metodların tətbiqi sistemlərin etibarlılığını artırır. Müəyyən bir sistemin və ya proqramın səhvsiz işləməsi üçün riyazi sübutların aparılması, sistemin keyfiyyətini artırır.

Formal metodlar, proqram təminatının inkişafında, analizi və təsdiqində müasir yanaşmaları təmsil edir. Onlar sistemlərin doğruluğunu təmin etmək, xətaların aşkarlanmasını asanlaşdırmaq və etibarlılığı artırmaq üçün vacib vasitələrdir. Nəzəri və praktik tətbiqlər, formal metodların proqram təminatı inkişafında əhəmiyyətini artırır, müasir informatikanın inkişafına töhfə verir.

## İstinadlar
Sosial hesablama

**Sosial hesablama** () — sosial davranışların, münasibətlərin və qarşılıqlı əlaqələrin riyazi və hesablama üsulları ilə təhlilini əhatə edən bir sahədir. Bu, sosial elmlərdəki problemləri riyazi modelləşdirmə, simulyasiya və analitik yanaşmalarla çözmək üçün istifadə olunur. Sosial hesablama, fərdi və kollektiv davranışların sistematik öyrənilməsinə imkan tanıyır, eyni zamanda cəmiyyətin müxtəlif aspektlərini anlamağa kömək edir.

## Sosial hesablama sahələrinin əsas məsələləri

### Sosial şəbəkələr
Sosial şəbəkələrin tədqiqi, fərdlər arasında əlaqələrin və qarşılıqlı təsirlərin necə formalaşdığını və inkişaf etdiyini öyrənir. Sosial şəbəkə analizi, bu əlaqələrin strukturunu, dinamikasını və xüsusiyyətlərini anlamaq üçün istifadə olunur.

* Şəbəkə Metrikləri: Şəbəkənin sıxlığı, mərkəzliyi, yol uzunluğu və digər metriklərin hesablanması, əlaqələrin necə işlədiyini anlamağa kömək edir.

### Təşkilati davranış
Sosial hesablama, təşkilatlar içərisindəki davranış və qarşılıqlı təsirləri öyrənmək üçün istifadə olunur. Bu, iş mühitindəki qərar qəbuletmə proseslərini, liderliyi və qrup dinamikasını anlamağa kömək edir.

### İctimai iqtisadiyyat
Sosial hesablama, iqtisadi davranışların sosial kontekstdə necə formalaşdığını tədqiq edir. İqtisadi model və simulyasiyalar, iqtisadi sistemlərin davranışını analiz etməyə kömək edir.

* Agent-İdarəetmə Modelləri: Bu modellər, fərdi agentlərin qarşılıqlı təsirləri vasitəsilə iqtisadi sistemlərin dinamikasını araşdırmağa imkan tanıyır.

### Təhlil və simulyasiya
Sosial hadisələrin təhlili və simulyasiyası, kompleks sistemlərin modelləşdirilməsi üçün istifadə olunur. Bu yanaşma, sosial sistemlərin dinamik davranışını simulyasiya etməyə imkan tanıyır.

* Agent-Bazalı Modelləşdirmə (ABM): Bu yanaşma, fərdi agentlərin davranışlarını və onların qarşılıqlı təsirlərini simulyasiya edərək kompleks sosial sistemlərin dinamikasını öyrənməyə imkan verir.

### Sosial davranışların modeli
Sosial davranışların analizi, müxtəlif psixoloji və sosial faktorları nəzərə alaraq model yaratmağı əhatə edir. Bu, fərdi və kollektiv qərar qəbuletmə proseslərini anlamağa kömək edir.

## Sosial hesablama tətbiq sahələri
# Siyasi Tədqiqatlar
#* Sosial hesablama, seçki davranışları, siyasi müzakirələr və sosial hərəkatların dinamikası kimi məsələləri öyrənmək üçün istifadə olunur.
# İqtisadi Tədqiqatlar
#* İqtisadi davranışların analizi, bazar dinamikası, müştəri davranışları və iqtisadi siyasətlərin təsirini öyrənmək üçün tətbiq olunur.
# Sosial Psixologiya
#* Sosial davranışların və insan münasibətlərinin psixoloji aspektlərini öyrənmək üçün istifadə olunur.
# İctimai Siyasət
#* Sosial xidmətlərin, proqramların və siyasətlərin effektivliyini qiymətləndirmək və müasir problemləri anlamaq üçün tətbiq olunur.

Sosial hesablama, sosial elmlərdəki müxtəlif fenomenlərin sistematik və riyazi təhlilini təmin edir. Bu yanaşma, sosial davranışların, şəbəkələrin və dinamik sistemlərin daha yaxşı başa düşülməsinə kömək edir. Sosial hesablama, sosial elmlərin inkişafına, siyasətlərin formalaşmasına və qərar qəbuletmə proseslərinin təkmilləşdirilməsinə müsbət təsir göstərir.

## İstinadlar
Tətbiq təhlükəsizliyi

**Tətbiq təhlükəsizliyi** — proqram təminatının, mobil tətbiqlərin və veb tətbiqlərin məlumatlarının və sistemlərinin qorunması üçün nəzərdə tutulmuş bir yanaşma. Bu sahə, tətbiqlərin inkişafından, yerləşdirilməsindən və idarə olunmasından əvvəl, zamanında və sonra müxtəlif təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsini əhatə edir. Tətbiq təhlükəsizliyi, məlumatların məxfiliyini, bütövlüyünü və əlçatanlığını təmin etməyə yönəlmişdir.

## Əsas məqsədləri

# Məlumatların mühafizəsi — tətbiqlərdə istifadə olunan məlumatların (şəxsi, maliyyə, iş) mühafizəsi, məlumatların icazəsiz əldə olunmasından, dəyişdirilməsindən və ya silinməsindən mühafizə etmək.
# Sistemlərin etibarlılığı — tətbiq sistemlərinin düzgün işləməsini və istifadəçi məlumatlarının təhlükəsizliyini təmin etmək.
# Təhlükəsizlik sınaqları — tətbiqlərdəki zəifliklərin aşkarlanması və aradan qaldırılması üçün müxtəlif təhlükəsizlik testlərinin keçirilməsi.
# Sosial mühitlərin idarəsi — tətbiq istifadəçilərinin və onların fəaliyyətlərinin izlənməsi, mühafizəsi və təhlükəsizliyin təmin edilməsi.

Tətbiq təhlükəsizliyi, müasir proqram təminatının inkişafında və idarəsində əhəmiyyətli bir yer tutur. Məlumatların mühafizəsi, istifadəçi etibarının artırılması və sistemlərin etibarlılığının təmin edilməsi üçün güclü təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsi vacibdir. Bu sahədəki inkişaflar, informasiya texnologiyalarının geniş yayılması ilə yanaşı, daha da əhəmiyyətli hala gəlir. Tətbiq təhlükəsizliyi sahəsindəki tədqiqatlar və innovasiyalar, müasir dövrdə sosial və iqtisadi əhəmiyyətini artırır.

## Tətbiq təhlükəsizliyinin tətbiqi
# Kodun təhlükəsizliyi — tətbiq kodunun yazılmasında təhlükəsizlik standartlarının və yaxşı təcrübələrin tətbiqi.
# Kodun yoxlanması — kodun təhlükəsizliyini təmin etmək üçün auditlərin keçirilməsi.
# Təhlükəsizlik testləri — tətbiqin zəifliklərini müəyyən etmək və aradan qaldırmaq üçün mütəmadi təhlükəsizlik testlərinin keçirilməsi.
# Penetrasiya testləri — hücum edənlərin metodlarına müvafiq simulyasiyalar apararaq zəifliklərin aşkar edilməsi.
# Şifrələmə — məlumatların ötürülməsi və saxlanması zamanı müasir şifrələmə metodlarından istifadə edilməsi.
# Təhlükəsizlik protokolları — müxtəlif təhlükəsizlik protokollarının (HTTPS, OAuth, JWT) tətbiqi, tətbiqlərin təhlükəsizliyini artırır.
# Təhlükəsizlik tədqiqatları — yeni təhlükəsizlik tədqiqatlarının və təhdidlərin izlənməsi, tətbiq sistemlərinin müasir təhdidlərə qarşı mühafizəsi.

## İstinadlar
Alpinizmin qızıl dövrü

**Alpinizmin "Qızıl Dövrü"** (Golden Age of Alpinism) —1854–1865-ci illər arasında Alp dağlarında baş vermiş alpinist ekspedisiyalarına verilən addır. Bu dövr İsveçrə və İtaliya Alplarının kəşfi və bir sıra məşhur zirvələrin ilk dəfə fəthi ilə yadda qalmışdır. Alpinistlər, əsasən, Avropa aristokratiyasından və ya elmi dairələrdən olan şəxslərdən ibarət idi və məqsədləri hələ də insan ayağı dəyməmiş zirvələrə çıxmaq və bu bölgələri tədqiq etmək idi.

## Əsas hadisələr və nailiyyətlər
# **Matterhorn Zirvəsinin (4,478 m) və Eiger (3,967 m) (1865) ilk dəfə fəth edildi.** – Edward Whymper, John Tyndall və Leslie Stephen kimi tanınmış şəxslər Matterhorn zirvəsinə ilk uğurlu çıxışı həyata keçirərək, bu dövrün ən möhtəşəm nailiyyətlərindən birinə imza atmışdılar. Bu çıxış çox çətin və təhlükəli idi, lakin alpinistlərin uğur əldə etməsi bu dövrü zirvəyə çatdırdı.
# **Monte Rosa, Jungfrau, Weisshorn kimi zirvələrin fəthi** – Bu dövrdə bir çox məşhur zirvələr fəth edildi, yeni marşrutlar açıldı, və bu, dağ alpinistlərinin bu idman növündə ciddi irəliləyiş əldə etməsinə kömək etdi.
# **Dağlıq ərazilərin xəritələşdirilməsi və elmi araşdırmalar** – Alpinistlər yalnız zirvələrə çıxmaqla kifayətlənmirdilər, həm də dağlıq ərazilərin geologiyası, bitki və heyvan aləmini tədqiq edirdilər.

Bu dövrdə fəaliyyət göstərən alpinistlər üçün alətlər və geyimlər müasir standartlarla müqayisədə çox sadə idi. Bu, onların cəsarətini və dözümlülüyünü daha da vurğulayır. Qızıl dövrün sonu isə alətlərin və texnikaların inkişafı, həmçinin dağçılıq idmanının daha geniş yayılması ilə başa çatdı. "Qızıl dövr"dən sonra, alpinizmin "gümüş dövrü" başladı (1865–1880-ci illər), bu zaman daha çətin marşrutlar açıldı və daha yüksək dağ zirvələrinə qalxmaq üçün yeni texnikalar inkişaf etdirildi.

## İstinadlar

## Mənbə
* Hermann Alexander Berlepsch (1861), **' (English translated from German by Leslie Stephen).
* Trevor Braham (2004), ''When the Alps Cast Their Spell: Mountaineers of the Golden Age of Alpinism'' (publisher: In Pinn)
* Ronald Clark (1953), **' (220 pages).
* John Tyndall, (1871), ** (475 pages).
Rotterdam İdarəetmə Məktəbi, Erasmus Universiteti

**Rotterdam İdarəetmə Məktəbi, Erasmus Universiteti** — Rotterdam şəhərində yerləşən Rotterdam Erasmus Universitetinin beynəlxalq biznes məktəbi. Universitet MBA və doktorantura proqramları daxil olmaqla, əsasən ingilis dilində tədris olunan bakalavr və magistr proqramlarını təklif edir.

Rotterdam İdarəetmə Məktəbi Avropanın və dünyanın ən yaxşı biznes məktəbləri arasında yer alır. RİM həm də Beynəlxalq İdarəetmədə Tərəfdaşlıq şəbəkəsinin üzvüdür və müxtəlif beynəlxalq tələbə təşkilatına ev sahibliyi edir. 2013-cü ildə RİM Avropa İdarəetmə İnkişafı Federasiyasının himayəsi altında olan Avropa və Çin Biznes Məktəbləri Alyansının bir hissəsi oldu.

## Tarixi

Rotterdam İdarəetmə Məktəbinin kökləri 1913-cü ildə Erasmus Universitetinin Niderland Ali Ticarət Təhsili Məktəbi kimi yaranmasına gedib çıxır.

Erasmus Universiteti Rotterdam İdarəetmə Məktəbi ilk dəfə qapılarını 1970-ci ildə Rotterdamın Kralingen ətrafında açdı. İlk tələbələr ikiillik magistr proqramı üzrə təhsil almağa başladı.

1972-ci ildə məktəb Delftdəki yeni binaya köçdü və Universitetlərarası Biznesin İdarə Edilməsi İnstitutuna çevrildi.

1986-cı ildə Delft İdarəetmə Məktəbi Erasmus Universitetinin binasına köçdü və Biznesin İdarə Edilməsi fakültəsi adlandırıldı. Həmin il doktorantura proqramı yaradıldı. 1993-cü ildə Biznesin İdarəedilməsi fakültəsinin və İqtisadiyyat fakültəsinin tədqiqatçılarını birləşdirən ERASM tədqiqat məktəbi yaradıldı. Bu gün Erasmus Tədqiqat İdarəetmə İnstitutu kimi tanınır.

2000-ci ildə xarici tələbələrin böyük bir hissəsinə beynəlxalq öyrənmə təcrübəsi təqdim etmək məqsədi daşıyan ingilisdilli bakalavr (BA) proqramı olan Beynəlxalq Biznes İdarəçiliyi (IBA) proqramı yaradıldı.

## Akademik strukturu

### Proqramları

#### Bakalavr proqramları

* Biznesin idarə edilməsi  
* Beynəlxalq Biznes İdarəçiliyi

#### Magistr proqramları

* İdarəetmə 
* Mühasibat uçotu və maliyyə menecmenti 
* Biznes Analitikası və İdarəetməsi
* Biznes məlumatlarının idarə edilməsi
* Maliyyə və İnvestisiyalar 
* Qlobal Biznes və Davamlılıq 
* İnsan Resurslarının İdarə Edilməsi 
* Beynəlxalq İdarəetmə 
* İnnovasiyaların idarə edilməsi 
* Biznes və İdarəetməsi
* Marketinq menecmenti 
* Təşkilati Dəyişiklik və Məsləhətçilik 
* Strateji Sahibkarlıq 
* Strateji İdarəetmə

#### [[Biznesin idarə edilməsi üzrə magistr|MBA]] proqramları

* Beynəlxalq MBA
* İdarəetmə üzrə MBA
* Qlobal İdarəetmə üzrə MBA

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rotterdam School of Management, Erasmus University Website
*RSM on Financial Times Top 10 European Business Schools Rankings
*RSM on Financial Times Top 10 Masters in Management Rankings
*RSM on Financial Times Global MBA Rankings
*I WILL website
Biznesin idarə edilməsi üzrə magistr

**Biznesin idarə edilməsi üzrə magistr** və ya **MBA** — idarəetmə ixtisası üzrə magistr dərəcəsi. MBA proqramında əsas kurslar biznes idarəçiliyinin müxtəlif sahələrini əhatə edir. Bəzi kurslar müəyyən bir sahədə əlavə təhsil almağa imkan verə bilər, lakin MBA adətən ümumi proqram kimi nəzərdə tutulur. 

MBA ixtisası rəhbər işini yerinə yetirmək qabiliyyətini nəzərdə tutur. Təhsil müddəti xüsusi proqramdan asılı olaraq, iki ildən beş ilə qədər davam edir. Tədris texnologiyası case study metoduna əsaslanır. 

## Tarixi
Müasir MBA proqramlarının ilk prototipləri XIX-cu əsrin sonlarında, şirkətlərin idarəetməyə elmi yanaşmaya malik mütəxəssislərə ehtiyacı olduğu zaman ABŞ-da yaradılmışdır. XX-ci əsrin ortalarında Avropada ilk MBA proqramları meydana çıxdı. Hazırda bütün dünyada təhsil təşkilatları uğurla fəaliyyət göstərir. 

Geniş istifadəsinə baxmayaraq, MBA ixtisasları üçün hələ də vahid standart yoxdur. Bu, müxtəlif təlim proqramlarının keyfiyyətinin qiymətləndirilməsində və müqayisəsində çətinliklərə gətirib çıxarır.

## Proqramları
MBA proqramların vahid və ümumi qəbul edilmiş sistemləşdirilməsi yoxdur (eynilə vahid MBA standartı olmadığı kimi). Lakin ən çox rast gəlinənləri ayırd etmək olar:

* Executive MBA (EMBA) — tələbələrin əhəmiyyətli iş təcrübəsinə əsaslanan yüksək səviyyəli menecerlərə yönəlmiş proqramlar
* Full time MBA — işdənkənar təlim üçün nəzərdə tutulmuş əyani təhsil formatında ənənəvi proqramlar
* Part-time MBA — əyani həyata keçirilən proqramlar, lakin eyni zamanda tələbənin bütün vaxtını təhsil almağa həsr etmədiyini ifadə edən proqramlar (bir qayda olaraq, təhsili işlə birləşdirmək zərurəti ilə əlaqədar). Ən ümumi variantlar bu cür proqramların axşam və modul qurulmasıdır;
* Distant təhsil MBA - təhsil prosesində daha da böyük çevikliyə nail olmaq üçün distant təhsil metodlarından istifadə edilən proqramlar
* MBA Start — MBA General standartlarına uyğun distant təhsil proqramı
* Mini MBA - biznesin təşkili və idarə edilməsinin ən aktual problemləri üzrə təlim proqramları, distant peşəkar yenidənhazırlanma proqramı
* Sənaye MBA — təcrübə yönümlü proqram

## Biznes məktəbləri
MBA dərəcəsi verən institutlar biznes məktəbləri adlanır. Onlar çox vaxt universitetlərdə yaradılır. Məsələn, Harvard Universitetində Harvard Biznes Məktəbi, Stanford Universitetində isə Stenford Biznes Məktəbi yaradılıb. Biznes məktəblərinin bütün müxtəlifliyi ilə dünyanın ən yaxşı biznes məktəblərinin  (ing. top business schools). reytinqinə daxil olan ən məşhurları var. Ən yaxşı biznes məktəblərinin illik reytinqləri üç tanınmış dünya nəşri tərəfindən aparılır və dərc olunur:

* Financial Times
* U.S. News & World Report
* Bloomberg Businessweek

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pietro Verri

**Pietro Verri** () — İtalyan filosofu, yazıçısı və iqtisadçısı olub. O, İtaliyada XVIII əsr maarifçiliyin öncüsü sayılır və cəmiyyətin islahatı, iqtisadi inkişaf və təhsil sahəsindəki fikirləri ilə tanınır. Verri, "Il Cittadino" (Şəhərli) adlı bir jurnalın təsisçisi olub və bu jurnalda müasir cəmiyyətin məsələlərini müzakirə etmişdir.

## Həyatı
O, iqtisadi məsələlərdə "yeni iqtisadiyyat" anlayışını irəlilətmiş və iqtisadi siyasət, istehsal, ticarət və əmək məsələləri ilə bağlı düşüncələrini bölüşmüşdür. Verri, həmçinin "L'osservatore" (Müşahidəçi) adlı əsərində sosial ədalət, hüquq və insan azadlığı kimi mövzulara toxunmuşdur. Onun əsərləri, maarifçilik dövrünün əsas ideyalarını yaymaqda mühüm rol oynamışdır.

Pietro Verri'nin fəaliyyəti, İtaliyanın intellektual mühitini formalaşdırmağa kömək etmiş və onun düşüncələri sonrakı nəsillər üçün ilham mənbəyi olmuşdur.

## İstinad
Züleyxa Rəhimi

**Züleyxa Rəhimi** – Azərbaycan müğənnisi. Daha çox talış xalq mahnılarının ifaçısı kimi tanınıb.

## Bioqrafiyası
Züleyxa Rəhimi 1937-ci ildə anadan olub. Atası və anası lənkəranlı olub. Atası Suraxanıda neft mədənlərində çalışıb. 13 yaşında Suraxanıda yerləşən mədəniyyət evində solist olub və orada beş il çalışıb. 1969-cu ildə Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbində təhsil alıb. Təhsilini bitirdikdən sonra ailə həyatı qurub. Oğlunun iki yaşı olanda, o, həyat yoldaşından boşanıb.

1988-ci ildə Bakının Kürdəxanı qəsəbəsində yerləşən mədəniyyət evində ansamblın rəhbəri olub. Həmin ansamblı ilə səngərlərdə, hərbi hissələrdə hərbçilərə, qocalar evində konsertlər verib. Bundan başqa, sənətkar Şövkət Ələkbərova ilə birgə çalışıb.

### Ölümü
Qaraciyər xərçəngindən əziyyət çəkib. 26 aprel 2024-cü ildə evində ölü tapılıb. Kürdəxanı qəsəbəsindəki qəbiristanlıqda dəfn olunub.

## İstinadlar
Ov mövsümü (film, 2010)

Ov mövsümü - Yavuz Turqulun rejissorluğu ilə çəkilən 2010-cu il istehsalı olan türk polis-detektiv filmi. Filmdə Şənər Şən, Cem Yılmaz, Çətin Təkindor kimi aktyorlar yer alıblar. Film çəkilişləri aprel ayında başlamış və 51 gün davam ermişdir . 3 dekabr 2010-cu ildə baxışa buraxılmışdır.

## Mövzusu
Təcrübəsi, intuisiyası və təqib bacarığı ilə tanınan "Ovçu" ləqəbli Fərman (Şənər Şən) və "Dəli" ləqəbli İdris (Cem Yılmaz) cinayət bürunun əməkdaşı olan iki polisdir. İkili ata-oğul qədər bir-birinə yaxın və bağlıdır. Sakit təbiətli antropologiya məzunu Həsən (Okan Yalabık) sonradan komandaya qpşulur Təcrübəsiz olduğuna görə ona "çömez" (naşı) ləqəbi qoyurlar.

Öldürülən gənc qızın (Pamuk) ölümündə narkotik taicir Asit, Türkiyənin ən varlı adamlarından biri Battaq Çolaqzadə, qızın qardaşları Abbas, Vaqqas və başqaları şübhəli bilinir.

Qətli araşdırarkən olanlar həyatını xəstə arvadına həsr edən Fərmanın, boşandığı arvadına xəstəlikli formada bağlı İdrisin və bu dünyaya yad olan Həsənin həyatına çox böyük təsr edir.
## Aktyor heyəti

* Şənər Şən - Fərnan
* Çem Yılmaz - İdris
* Çətin Təkindor - Battal Çolakzadə
* Məlisa Sözən - Asiyə
* Okan Yalabık - Həəsn Rıfat Adıgözəl
* Mahir İpək - Murad Önəş
* Eminə Şans Umar - Cevriyye
* Rza Kocaoğlu - Ömər
* Nəriz Çorakçı - Xatun
* Mustafa Avqıran - Müslüm
* Qəmzə Sünər Atay - Müzəyyən
* Şəfiqə Ümid Tolun - Hilal
* Murad Sərəzli - Altan Dardanel
* Dila Akbaş - Pamuk
* Bartu Kiçikçağlayan - Kamuran
* Cahid Gök - Vakkas
* Bilgəxan Sezər - Abbas
* Cansu Köç - Yasəmin
* Murad Aygən - Şəvqət Altun
* Gizəm Akman - Ceylan
* Rəhmi Diligil - Bəsri
* Şərxan Kəskin - tibb mütəxəssisi
* Kevork Türkər - Ceylanın həkimi
* Tolqa Polad - Anestezioloq
* Əngin Həpiləri - Asiyənin müdiri

## İstinadlar
Fələstin Qüvvələri Alyansı

**Fələstin Qüvvələri Alyansı (FQA)** — 1993-cü ildə Fələstin Azadlıq Təşkilatı (FAT) və İsrail arasında imzalanan Oslo razılaşmasına qarşı olan bir neçə Fələstin qruplaşmasının birləşməsi ilə formalaşmış bir alyansdır. Alyans İsrail ilə hər hansı bir sülh və ya kompromis razılaşmasını rədd edir və Fələstin torpaqlarının tam azadlığını hədəfləyir.

## Tərkibi

Fələstin Qüvvələri Alyansına daxil olan əsas qruplar arasında aşağıdakılar yer alır:

* Fələstin İslami Cihadı (FİC) – İsrailin işğalına qarşı silahlı mübarizəni dəstəkləyir və kompromisə qarşı çıxır.
* HƏMAS – Fələstinin İslam müqavimət hərəkatıdır və İsrail ilə danışıqları qəbul etmir, İsrailin ləğvini tələb edir.
* Fələstinin Azadlığı üçün Xalq Cəbhəsi – Marksist-leninist ideologiyaya əsaslanır və İsrail ilə hər hansı bir razılaşmanı rədd edir.
* Fələstinin Azadlığı üçün Demokratik Cəbhə – Sosialist bir hərəkatdır və işğala qarşı çıxır.
* əs-Saiqa
* Fəth əl-İntifada
* Fələstinin Azadlığı üçün Xalq Cəbhəsi - Baş Komandanlıq
* Fələstin Azadlıq Cəbhəsi
* Fələstin Xalq Mübarizə Cəbhəsi
* İnqilabçı Fələstin Kommunist Partiyası

## Məqsədlər və ideologiya

Oslo Razılaşmasına qarşı mübarizə: Alyans Oslo razılaşmasının Fələstin xalqının hüquqlarını təmsil etmədiyini və İsrailin işğalını legitimləşdirdiyini düşünür.

Silahlı müqavimət: Alyans İsrailin işğalına qarşı mübarizəni davam etdirməyi və sülh razılaşmalarına qarşı silahlı müqavimət göstərməyi hədəfləyir.

Fələstin Dövlətçiliyi: Alyans bütün tarixi Fələstin ərazisində müstəqil bir dövlətin qurulmasını dəstəkləyir və İsrail ilə sülh proseslərini rədd edir.

## Beynəlxalq münasibətlər

FQA İsrailin işğalına qarşı olan digər regional güclərlə, o cümlədən İran və Qətərin dəstəyini alır. Bu ölkələr alyansın fəaliyyətini maliyyələşdirməkdə və logistik dəstək verməkdə maraqlıdırlar.

## Əhəmiyyəti

Fələstin Qüvvələri Alyansı Oslo razılaşması çərçivəsində aparılan sülh prosesinə alternativ bir müqavimət səsi kimi çıxış edir və Fələstin münaqişəsində daha radikal yanaşmanı təmsil edir. Alyans sülh prosesini dəstəkləyən FƏTH və digər qruplarla tez-tez fikir ayrılığı yaşayır və bu Fələstin daxilində siyasi gərginliyə səbəb olur.

FQA-nın mövqeyi Yaxın Şərqdəki gərginliyi artıran amillərdən biridir və İsrail-Fələstin münaqişəsinin həllində əngəl olaraq qalmağa davam edir.

## Həmçinin bax

* Fələstin müqaviməti
* Müqavimət Oxu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bombakskimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

Çoxillik ağac və kolları əhatə edir. Onlar əsasən tropik və subtropik bölgələrdə yayılıb və çox vaxt böyük ölçülü, enli yarpaqları ilə tanınır. Bu ailəyə məxsus ən məşhur növlərdən biri Afrika baobabı ağacıdı (Adansonia) və Kapok ağacıdır (Ceiba pentandra). Bu bitkilər əsasən Afrika, Asiya və Amerika qitələrinin tropik və subtropik ərazilərində geniş yayılıb.

## Morfoloji xüsusiyyətləri
Bombakskimilərin gövdəsi adətən çox qalın və iri olur. Afrika baobabı ağacları kimi bəzi növlər suyu gövdələrində saxlaya bildikləri üçün nəhəng ölçülərə çata bilirlər. Bu bitkilərin yarpaqları çox zaman geniş və ovucvari formada olur. Yarpaq quruluşu bitkinin fotosintez prosesini asanlaşdırır və tropik iqlim şəraitində yarpaqların buxarlanmasını minimuma endirir.
Çiçəkləri çox vaxt böyük və göz oxşayan olur, ağ, sarı, qırmızı kimi fərqli rənglərdə ola bilər. Bu çiçəklər adətən həşəratlar, quşlar və hətta kiçik məməlilər tərəfindən tozlanır, beləliklə, bitkilər müxtəlif ekosistemlərin bir hissəsi olaraq mühüm rol oynayır.
Meyvələri iri kapsul şəklində olur və toxumlarının ətrafında pambığa bənzər liflər olur. Bu liflər, xüsusən də Kapok ağacında, yastıq və döşək kimi məhsulların hazırlanmasında geniş istifadə olunur.

## Ekoloji Rolu və istifadə sahələri
Bombakskimilər müxtəlif heyvan növləri, xüsusilə quşlar, həşəratlar və bəzi məməlilər üçün qida və sığınacaq mənbəyidir. Afrika baobabı ağacı kimi bəzi növlər quraq iqlimlərdə həyati əhəmiyyət daşıyan su ehtiyatları yaradır və ətraf mühitin mühafizəsinə kömək edir.
Bombakskimilər lifləri, xüsusən də Kapok ağacından əldə edilən liflər, yüngül və suya davamlı olduğu üçün yastıq, döşək, yuxu torbası kimi məhsulların doldurulmasında istifadə olunur. Afrika baobabı ağacının meyvəsi isə qida sənayesində istifadə edilir. C vitamini, kalsium və dəmir ilə zəngindir.

Bombakskimilər bəzi mədəniyyətlərdə və xalqlarda xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Afrika baobabı ağacı, Afrikada "həyat ağacı" kimi tanınır və xalq inanclarında bu ağacın müxtəlif müalicəvi və magik xüsusiyyətlərə malik olduğu düşünülür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Proqramlaşdırma komandası

**Proqramlaşdırma komandası** () — layihələri həyata keçirmək və texnoloji məhsullar yaratmaq üçün fərqli bilik və bacarıqlara malik bir neçə mühəndis və inkişaf etdiricinin bir araya gəldiyi bir komandadır.

## Haqqında
Bu komanda ümumiyyətlə aşağıdakı rollardan ibarət ola bilər:

# Backend İnkişaf etdirici — server tərəfli proqramlaşdırma, verilənlər bazası idarəetməsi, API-lərin yaradılması və sistem inteqrasiyası ilə məşğul olur.
# Frontend İnkişaf etdirici — istifadəçi interfeysini yaradır, veb səhifələr və ya tətbiqlərin istifadəçi təcrübəsini yaxşılaşdırır.
# Mobil İnkişaf etdirici — Android və ya iOS üçün tətbiqlər hazırlayır və ya hibrid mobil inkişaf mühitlərində işləyir.
# Full-stack İnkişaf etdirici — həm frontend, həm də backend üzrə biliklərə malik olan və hər iki sahədə işləyə bilən mütəxəssisdir.
# DevOps mühəndisi — sistemlərin quraşdırılması, saxlanılması və avtomatlaşdırma ilə məşğul olur. O, həmçinin proqram təminatının davamlı çatdırılması (CI/CD) və miqyaslana bilən sistemlərin yaradılması ilə də məşğul olur.
# Test mühəndisi (QA) — proqramların keyfiyyətini təmin etmək üçün testlər aparır və istifadəçi xətalarının minimuma endirilməsinə çalışır.
# Layihə meneceri (PM) — layihənin vaxtında və keyfiyyətli şəkildə çatdırılması üçün komandanı idarə edir, resursların istifadəsini optimallaşdırır və kommunikasiya ilə məşğul olur.

Belə bir komanda, layihənin tələblərini, texnoloji planlaşdırmasını və effektiv icrasını təmin etmək üçün vacibdir. Texnologiyaların seçimi, layihənin böyüklüyü və mürəkkəbliyinə görə dəyişə bilər.

## İstinadlar