Azərbaycanda yayılmış sürünənlərin siyahısı

**Azərbaycanda yayılmış sürünənlərin siyahısı**

Azərbaycan ərazisində 3 növ tısbağa, 29 növ kərtənkələ, 27 növ ilan vardır, Timsahların və Dimdikbaşlar nümayəndələrinə rast gəlinmir.

## [[Tısbağa]]lar (''Testudines'')
* Fəsilə Amerikan şirinsu tısbağaları (*Emydidae*)
** Cins Bataqlıq tısbağaları (*Emys*)
*** Növ Bataqlıq tısbağası (*Emys orbicularis*);
**** Yarımnöv Kür bataqlıq tısbağası (*Emys orbicularis kurae*)
* Fəsilə Asiya şirinsu tısbağaları (*Geoemydidae*)
** Cins Su tısbağaları (*Mauremys*)
*** Növ Xəzər tısbağası (*Mauremys caspica*);
* Fəsilə Quru tısbağaları (*Testudinidae*)
** Cins Aralıq dənizi tısbağaları (*Testudo*)
*** Növ Aralıq dənizi tısbağası (*Testudo graeca*);

Fayl:Emys.jpg|Bataqlıq tısbağası
Fayl:Caspian Turtle.jpg|Xəzər tısbağası
Fayl:Furculachelys.JPG|Aralıq dənizi tısbağası


## [[Kərtənkələ]]lər (''Sauria'')
* Fəsilə Gekkonlar (*Gekkonidae*)
** Cins Nazik barmaq gekkonlar (*Cyrtopodion*)
*** Növ Xəzər gekkonu (*Cyrtopodion caspius*);
**** Yarımnöv *[[Cyrtopodion caspius insularis]]* (*Cyrtopodion caspius insularis*)
* Fəsilə Kələzlər (*Agamidae*)
** Cins Asiya dağlıq aqaması (*Laudakia*)
** Cins Düzənlik kələzləri (*Trapelus*)
*** Növ Xarabalıq kələzi (*Trapelus ruderatus*);
** Cins Girdəbaşlar (*Phrynocephalus*);
*** Növ Yovşanlıq girdəbaşı (*Phrynocephalus helioscopus*);
**** Yarımnöv *[[Cənubi Qafqaz yovşanlıq girdəbaşı]]* (*Phrynocephalus helioscopus horvathi*);
**** Yarımnöv *[[Fars girdəbaşı]]* (*Phrynocephalus persicus*);

Fayl:Trapelus lessonae.JPG|Xarabalıq kələzi
Fayl:Stamp_of_Azerbaijan_581.jpg|Fars girdəbaşı

* Fəsilə Koramallar (*Anguidae*)
** Cins Koramal (*Anguis*)
*** Növ Cılız koramal (*Anguis fragilis*);
** Cins Pançir koramal (*Pseudopus*)
*** Növ Sarı koramal (*Pseudopus apodus*);

Fayl:Anguis_fragilis_Anguidae_OrvetHelfaut.jpg|Cılız koramal
Fayl:Sheltopusik_057.jpg|Sarı koramal

* Fəsilə Uzunayaqlar (*Scincidae*)
** Cins Çılpaqgözlülər (*Ablepharus*)
*** Növ Zolaqlı çılpaqgöz (*Ablepharus bivittatus*);
*** Növ Asiya çılpaqgözü (*Ablepharus pannonicus*);
*** Növ Qızılı mabuya (*Trachylepis aurata*);
** Cins Uzunayaq sçinklər (*Eumeces*)
*** Növ Uzunayaq sçink (*Eumeces schneideri*);
** Cins Afrika mabuyaları (*Trachylepis*)
*** Növ Ön Asiya mabuyası (*Trachylepis septemtaeniata*);
* Fəsilə Əsl kərtənkələlər (*Lacertidae*)
** Cins Qayalıq kərtənkələləri və ya Darevski (*Darevskia*)
*** Növ Ermənistan kərtənkələsi (*Darevskia armeniaca*);
*** Növ Qafqaz kərtənkələsi (*Darevskia caucasica*);
*** Növ Yaşılqarın kərtənkələ (*Darevskia chlorogaster*);
*** Növ Artvin kərtənkələsi (*Darevskia derjugini*);
*** Növ Kür kərtənkələsi (*Darevskia portschinskii*);
*** Növ Luqov kərtənkələsi (*Darevskia praticola*);
*** Növ Azərbaycan kərtənkələsi (*Darevskia raddei*);
*** Növ Rüstəmbəy kərtənkələsi (*Darevskia rostombekovi*);
*** Növ Gürcüstan kərtənkələsi (*Darevskia rudis*);
*** Növ Valentin kərtənkələsi (*Darevskia valentini*);
** Cins Kərtənkələcik (*Eremias*)
*** Növ Rəngarəng kərtənkələcik (*Eremias arguta*)
*** Növ Cənubi Qafqaz kərtənkələciyi (*Eremias pleskei*)
*** Növ Ştraux kərtənkələciyi (*Eremias strauchi*)
*** Növ Cəld kərtənkələcik (*Eremias velox*)
** Cins Yaşıl kərtənkələlər (*Lacerta*)
*** Növ Adi kərtənkələ (*Lacerta agilis*);
*** Növ Aralıq kərtənkələsi (*Lacerta media*);
*** Növ Zolaqlı kərtənkələ (*Lacerta strigata*);
*** Növ İran kərtənkələsi (*Lacerta brandtii*);
** Cins İlanbaş (*Ophisops*)
*** Növ Zərif ilanbaş (*Ophisops elegans*);

Fayl:Lacerta_praticola.jpg|Luqov kərtənkələsi
Fayl:PICT0981.JPG|Rəngarəng kərtənkələcik
Fayl:Eidechse_auf_Brombeere_6662.JPG|Adi kərtənkələ
Fayl:Ophisops_elegans.jpg|Zərif ilanbaş


## [[İlanlar]] (''Serpentes'')
* Fəsilə Typhlopidae, (*Typhlopidae*)
** Cins Kor ilanlar, (*Typhlops*)
*** Növ Qurdabənzər korilan (*Typhlops vermicularis*);
* Fəsilə Yatağanlar, (*Boidae*)
** Cins Yatağan ilanlar (*Eryx*)
*** Növ Qərb yatağanı (*Eryx jaculus*);

Fayl:Typhlops_vermicularis2.jpg|Qurdabənzər korilan
Fayl:Eryx_jaculus_familaris.jpg|Qərb yatağanı

* Fəsilə Suilanıkimilər (*Colubridae*)
** Cins Gözəl təlxələr (*Coluber*)
*** Növ Zeytuni təlxə (*Coluber najadum*);
**** Yarımnöv *Coluber najadum albitemporalis* (*Coluber najadum albitemporalis*)
*** Növ Rəngarəng təlxə (*Coluber ravergieri*);
** Cins Qonur ilan (*Coronella*)
*** Növ Adi qonurilan (*Coronella austriaca*);
** Cins Eyrenis (*Eirenis*)
*** Növ Xaltalı eyrenis (*Eirenis collarus*);
*** Növ Sakit eyrenis (*Eirenis modestus*);
*** Növ Ermənistan eyrenisi (*Eirenis punctatolineatus*);
** Cins Dırmanan təlxələr (*Elaphe*)
*** Növ Cənubi Qafqaz dırmanantəlxəsi (*Elaphe hohenackeri*);
*** Növ Fars dırmanantəlxəsi (*Elaphe persica*); (Əvvələr Eskulap dırmanantəlxəsinin yarımnövü hesab esilirdi)
*** Növ Pallas dırmanantəlxəsi (*Elaphe sauromates*);
** Cins Dolichophis (*Dolichophis*)
*** Növ Xəzər təlxəsi (*Dolichophis caspius*);
*** Növ Qırmızıqarın təlxə (*Dolichophis schmidti*);
** Cins Kərtənkələyəbənzər ilanlar (*Malpolon*)
*** Növ Kərtənkələyəbənzər ilan (*Malpolon monspessulanus*);
** Cins Suilanı (*Natrix*)
*** Növ Adi suilanı (*Natrix natrix*);
*** Növ Damalı su ilanı (*Natrix tesellata*);
** Cins Qumluq ilanı (*Psammophis*)
*** Növ Ox-ilan (*Psammophis lineolatus*);
** Cins Rinxokalamus (*Rhinchocalamus*)
*** Növ Qara rinxokalamus (*Rhinchocalamus melanocephalus*);
** Cins Pişik ilanlar (*Telescopus*)
*** Növ Adi pişik ilanı (*Telescopus fallax*);

Fayl:Coluber_najadum-2.jpg|Zeytuni təlxə
Fayl:Kocabas_Yilan.jpg|Rəngarəng təlxə
Fayl:CoronellaAustriaca2.jpg|Adi qonurilan
Fayl:Jeune_couleuvre_Natrix_natrix.jpg|Adi suilanı
Fayl:Natrix_tessellata.jpg|Damalı su ilanı
Fayl:Natrix tessellata 01.jpg|Kolxida suilanı
Fayl:Coluber_caspius.jpg|Xəzər təlxəsi
Fayl:Psammophis lineolatus; Qyzylorda province; 052007.jpg|Ox-ilan

* Fəsilə Gürzələr (*Viperidae*)
** Cins Qalxansifətlər (*Gloydius*)
*** Növ Adi qalxansifət (*Gloydius halys*);
** Cins Əsl gürzələr (*Vipera*)
*** Növ Dinnik gürzəsi (*Vipera (Pelias) dinniki*);
*** Növ Radde dağ gürzəsi (*Vipera (Montivipera) raddei*);
*** Növ Şərq çöl gürzəsi (*Vipera (Pelias) renardi*) - əvvəllər Şamaxı gürzəsi olaraq ayrıca növ hesab edilirdi.
*** Növ İrəvan və ya Ermənistan çöl gürzəsi (Vipera eriwanensis)
*** Növ Lotiyev gürzəsi (*Vipera lotievi*);
** Cins Nəhəng gürzə (*Macrovipera*)
*** Növ Gürzə (*Macrovipera lebetina*);

Fayl:Gloydius_halys_1.JPG|Adi qalxansifət
Fayl:Armenian viper.jpg|Radde dağ gürzəsi
Fayl:Macrovipera_lebetina_obtusa01.jpg|Gürzə


## İstinadlar