open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jozefina Boharne

**Jozefina Boharne** (, ) və ya **Mari Jozef Roz de Taşer de la Pajeri** (; ) — 1804–1809-cu illərdə Fransa imperatriçası və Napoleon Bonapartın birinci arvadı.

## Həyatı

Mari Jozef Roz de Taşer de la Pajeri (Jozefin onu Napoleon Bonapart əzizləmək məqsədilə adlandırmışdır) dənizçi zabit Jozef Qaspard de Taşerin, şəkər qamışı plantasiyasına malik xırda mülkədar ailəsinin qızı olan Roze Kleyr des Ver(j/c)er de Sanno ilə nikahından Martinik adasında ikinci qızı olaraq dünyaya gəlmişdir. Uşaqlığını Martinikdə keçirən Mari Jozef Roz de Taşer de la Pajeri 1773 cü ildən Fort de Fransda qızlar pansionatına gedir və 13 dekabr 1779 cu ildə fransız ordusunun zabiti Vikomt de Boharne ilə evlənir. Bu nikahdan iki övladı: Yevgeni (Ejen) de Boharne və Hortenziya de Boharne dünyaya gəlir. 1794 cü ildə əri terrorun qurbanı olur. Tək qalan Mari Jozef Roz de Taşer de la Pajeri uşaqları ilə Martenikə dönməyə məcbur olur. Lakin siyasi mühitin yumşalmasından sonra təzədən Fransaya dönməyə qərar verir.

9 Trimador çevrilişindən sonra yaxın dostu Barras Polun köməyi və dəstəyi ilə o zamanlar az tanınan general Bonapartla tanış olur və 9 mart 1796 cı ildə onunla nikaha girir. Napolenun onu ehtirasla sevməsinə baxmayaraq ona sıx bağlanaraq hətta onun ağır xasiyyətinə və gəzəyən ər xüsusiyyətlərinə dözür.

Jozefinin keçmişi və övladsız nikah Napoleonun ailəsində bir o qədər də müsbət qarşılanmırdı.

2 dekabr 1804 cü ildə Notr-Dam de Pari məbədində Napoleon Jozefini imperatriça elan edəndə məhz buna görə anası Leti(s/ç) mərasimdə iştirakdan imtina etmişdir. Bu sonsuz nikah saray və imperiya qanunlarına cavab vermirdi. 15 dekabr 1807 cu ildə Napoleon Jozefin ilə boşanmaq qərarını verir və 10 yanvar 1810-cu ildə boşanma rəsmən təsdiq edilir.

İmperatriça titulunu saxlamaqla Evrö yaxınlığına köçür. Sonradan Parisdən 20&nbsp;km aralı Malmizon iqamətgahında öz saray sviti ilə təm təraqlı həyat sürərək ömrünün sonuna qədər orada yaşayır. Burada o, rus çarı I Aleksandr ilə görüşmüşdür.

### Ölümü

29 may 1814 cü ildə Parisdən 20&nbsp;km aralıdakı iqamətgahında – Malmezonda ağır fəsadlaşmış laringitdən və nəfəs yollarının ödemindən əzab çəkərək vəfat edir. Jozefina Boharne müqəddəs Piyer və müqəddəs Paul (fr. *Saint-Pierre et Saint-Paul* ) kilsəsində dəfn edilmişdir.

## Qalereya

## İstinadlar
Nurəddin Babayev (kimyaçı)

**Nurəddin Babayev** () — Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı (1990–1995), "Azərkimya" Dövlət şirkətitinin vitse-prezidenti (1995–1998).

Nurəddin Bərgah oğlu Babayev 1935-ci ildə Gürcüstan Respublikasının Marneuli (Sarvan) rayonunun Ağqula kəndində anadan olmuşdur. 1942-ci ildə Ağqula kənd orta məktəbinin 1-ci sinfinə daxil olmuş, təhsilini Sadaxlı kənd orta məktəbində bitirmişdir. 1954–1957-ci illərdə keçmiş SSRİ ordu sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur.

1965-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirmişdir. 1958-ci ildən 1975-ci ilə kimi Sumqayıt Kimya zavodunda maşinist, növbə rəisi, texnoloq, sex rəisi, baş mühəndis və zavod direktoru vəzifələrində çalışmışdır.
#### Başlıq mətni
## Fəaliyyəti
Nurəddin Babayev 1975-ci ildə Sumqayıt Üzvi Sintez Zavoduna direktor təyin olunmuş və 1987-ci ilə kimi bu vəzifədə işləmişdir. 1987-ci ildən Birliyin baş direktoru təyin edilmişdir. 1966-cı ildə Nurəddin Babayev "SSRİ-nin Kimya əlaçısı", 1985-ci ildə isə "Fəxri Kimyaçısı" adına layiq görülmüşdür. 1990–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olmuşdur. 1995–1998-ci illərdə "Azərkimya" Dövlət şirkətitinin vitse-prezidenti işləmişdir. Nurəddin Babayev on il Sumqayit Şəhər Partiya Komitəsinin büro üzvü, beş il şəhər Soveti İcraiyyə Komitəsinin üzvü olmuşdur.

O, 1990-cı ildən texnika elmləri namizədi elmi adı almaq üçün dissertasiya müdafiə etmiş, 1991-ci ildə Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyasının doktoru fəxri adına layiq görülmüşdür. Dəfələrlə Azərbaycan KP və Sov. İKP qurultaylarına nümayəndə, AKP-nin XXXII qurultayında Nəzarət Təftiş Komissiyasının üzvü seçilmişdir.

Nurəddin Babayevin səmərələşdirici təklifləri dəfələrlə qəbul edilmişdir.

O, 54 elmi əsərin müəllifi, 20-ə yaxın beynəlxalq kofrans və müşavirələrin iştirakçısı olmuşdur.

## Mükafatları
* "Əmək Rəşadətinə görə" medalı;
* 1975-ci ildə "Şərəf nişanı" ordeni;
* 1971-ci ildə "Qırmızı Əmək Bayragı" ordeni;
* 1981-ci ildə "Xalqlar Dostluğu" ordeni;
* 1986-cı ildə "Lenin" ordeni.
* 1979-cu ildə ona keçmiş SSRİ-nin "Fəxri Səmərələşdiricisi" adı verilmişdir.

Nurəddin Babayev 2004-cü il dekabrın 5-də Sumqayıt şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Ravil Qaynutdin

**Ravil Qaynutdin** — Moskva Ali İslam Ruhani Kollecinin professoru, Beynəlxalq Slavyan və Beynəlxalq İnformatizasiya akademiyalarının, eləcə də Rusiya prezidenti yanında Dini Qurumlarla İş üzrə Şuranın üzvü, Rusiya Müftilər şurasının sədri.

## Həyatı
Ravil İsmayıl oğlu Qaynutdinov 1959-cu il avqust ayının 25-də Tatarıstan Respublikasının (TR) Şali rayonunda tatar ailəsində anadan olub.

Hal-hazırda Rusiya Federasiyası (RF) Müftilər Şurasının sədridir. Etnik baxımdan tatar olan R.Qaynutdin RF İctimai Palatasının da üzvüdür.

## Dini fəaliyyəti

Gənc yaşlarında Kazan televiziyasında rejissorun köməkçisi işləyən Ravil 1979-cu ildə Özbəkistanın Buxara şəhərinin "Mir Ərəb" mədrəsəsinə daxil olur. Mədrəsədə təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vurduqdan sonra o, Kazanın ikinci "Nur İslam" mərkəzi məscidinın ilk imam-xətibi təyin olunur.

Qaynutdin 1985-ci ildə Ufada RF və Sibir Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin məsul katibi seçilir. 1987-ci ildə Moskva Cümə Məscidinin imam-xətibi, bir il sonra isə həmin məscidin Baş imam-xətibi seçilir. R.Qaynutdin 1991-ci ildə Moskva və Moskvaətrafı bölgəsi üzrə İslam Mərkəzinin prezidenti vəzifəsinə təyin olunur.

1994-cü il yanvar ayının 29-da Rusiya Müsəlmanları Ruhani İdarəsi Mərkəzi-Avropa regionunun müftisi seçilən R.Qaynutdin 2 il sonra isə Rusiya Müftilər Şurasının sədri olur.

R.Qaynutdin Moskva Ali İslam Ruhani Kollecinin professoru, Beynəlxalq Slavyan və Beynəlxalq İnformatizasiya akademiyalarının, eləcə də Rusiya prezidenti yanında Dini Qurumlarla İş üzrə Şuranın üzvüdür.

## Mükafatları

1997-ci ildə Rusiya prezidenti tərəfindən "Dostluq" ordeni ilə təltif olunan R.Qaynutdin 2004-cü il yanvar ayının 15-də konfessiyalararası əməkdaşlığa və vətəndaş sülhünün möhkəmləndirilməsindəki əməyinə görə "Şərəf" ordeninə layiq görülür.

R.Qaynutdin 2009-cu il sentyabr ayının 11-də Vətən qarşısındakı xidmətlərinə - ölkənin mənəvi mədəniyyətinin inkişafına və xalqlar arasında dostluq əlaqələrinin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfəyə görə IV dərəcəli ordenlə təltif olunub.

## Mənbə
* Ravil Qaynutdin kimdir? 

## Həmçinin bax
* İslam
Cini indeksi

**Cini indeksi** – gəlirlərin təmərküzləşmə əmsalı, gəlirin bölgüsündə qeyri-bərabərlik dərəcəsini miqdarca qiymətləndirməyə imkan verən statistik göstəricidir.

Onun bərabər bölgüsü zamanı hər bir qrup öz sayına mütənasib olaraq gəlir əldə edir. Qeyri-bərabər bölgü zamanı xüsusi çəkisinə görə bank olmayan qrupda gəlirlərin ümumi məbləğinin üstün hissəsi cəmləşir. Təbiidir ki, ideal bərabərlik zamanı Cini indeksi sıfıra, mütləq qeyri-bərabərlik şərtlərində isə – vahidə bərabərdir. Cini indeksi Lorents əyrisi (S) və ideal bərabərlik xətti ilə məhdudlaşan sahənin düz ideal bərabərlikdən aşağı olan (SABC) ümumi sahəyə nisbəti ilə müəyyən olunur. Cini indeksi yalnız əhalinin gəlirlərini yox, həm də müxtəlif qrup işçilərin (cins əlamətinə görə, məşğulluq xarakterinə görə və s.) əmək haqlarının qeyri-bərabər bölgüsü dərəcəsini müəyyən etmək üçün istifadə oluna bilər. Belə ki, 1988-ci ildən etibarən ABŞ-də Cini indeksinin kəmiyyətləri dərc olunur.
Qasımuşağı tayfası

**Qasımuşağı tayfası** — Hacısamlı oymağının bir tayfası. 

Qasımuşağı tayfası XVIII yüzilin ortalarında Xorasan əyalətindən öz ata-baba yurduna geri dönmüşdür. Xorasanda olan zaman Şadlı tayfa birliyinə bağlı olan bu tayfa Qarabağ xanlığına tabe olduqdan sonra Qaraçorlu tayfa birliyinə daxil olmuşdur.

Bəzi mənbələrdə Qasımuşağı tayfasının məskunlaşıb yaşadığı kəndlərin əhalisinin kürdəsilli olması qeyd edilmişdir. Sonradan başqaları iddia etmişdir ki, bu məlumat yanlışdır
 

 və tayfa əslində, azərbaycanlılardan ibarət olmuşdur. Bu iddia tayfanın kürddilli olmaması ilə əsaslandırılmışdır.

Bəzi mənbələrə görə Qasım bu torpağı qohumu Şirin bəy Hacı Hüsən bəy oğlundan alıb. O, Hacı Sam bəyin nəvəsi idi.

Qasımuşağı tayfasından 1867-ci ildə Məşədi Abbas İlyas oğlu, Uğurli Şahverdi oğlu, Həsən Bayram oğlu ətraf kəndlərdə tanınır, çörəkləri, bol süfrələri  ilə ad çıxarmışdılar. 1887-ci ildə isə Teymur Qulu oğlu, Həsənəli Hüseynəli oğlu üzdə idilər.
  
Qasımuşağı tayfası Şamkənd, Çorman, Bozdağan, Piçənis, Kürdhacı, Ələkçi,Nağdalı və Ərikli kəndlərində yerləşdi.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*Ənvər Çingizoğlu. Hacısamlı camaatı, "Soy" dərgisi, Bakı, 2009.
Əhməduşağı tayfası

**Əhməduşağı tayfası** — Qaraçorlu elinin Hacısamlı oymağının bir tayfasıdır.

XVIII yüzilin ortalarında Xorasan əyalətindən gəlib. Öncə Şadlı elinə bağlı olan bu tayfa Qarabağda məskunlaşandan sonra Həmzə sultan Qaraçorluya bağlandı. Pənahəli xan Sarıcalı-Cavanşir bu tayfanı oğlu İbrahimxəlil xana, o da öz oğlu Xanlar ağaya verdi. Xanlar ağa varissiz vəfat edəndən sonra bu tayfa qardaşı Əhməd xana qaldı. Əhməd xandan isə bu tayfa qızı Bikə bəyimə, ondan isə oğlu Davud ağa Ağalarova çatdı.

Əhməduşağı tayfası əvvəlcə Ələkçi kəndində binə bağladıqdan sonra tayfanın bir hissəsi Yuxarı Qarasaqqal kəndində yerləşdi. Bir müddət sonra tayfanın bir hissəsi Şamkənd kəndinə,  müəyyən hissəsi yaxın qohumluq əlaqələri olan Qasımuşağı obasının Kürdhacı və Ərikli kəndlərinə köçdülər.

Əhməduşağı tayfasından Kərbəlayı İsmayıl, Əmirxan, Teymurxan və Səməd daha çox tanınırdı.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu. Hacısamlı camaatı. "Soy" dərgisi, Bakı, 2009. 
*Ənvər Çingizoğlu. Qaraçorlu mahalı. "Soy" dərgisi, 1 (27), Bakı, 2009. səh.97-106.

## Həmçinin bax
* Mağavuz nahiyəsi
Avara (film, 1951)

**"Avara"** () — 1951-ci ildə istehsal olunmuş Hindistan filmi.

## Məzmun
Rac küçədə anadan olub və orada da yaşayır. Eləcə də kiçik oğurluqla məşğul olur. Onun əsl atası – varlı hakim Raqunat çox illər qabaq arvadını – Racın anasını hamilə olduğuna baxmayaraq evdən qovmuşdu. Rac uşaqlıqda onunla bir məktəbdə oxuyan Rita adlı bir qızla tanış olur. Hakim Raqunat həm də Ritanın qəyyumu olur. Raqunat Ritanın ona şübhəli görünən Racla görüşməsinə etiraz edir və onu başqa şəhərə aparır. 
Küçədə yaşayan Rac Caqqa ilə tanış olur. Caqqa ona sanki atasını əvəz edir. Rac təsadüfən bilir ki, Caqqa onun atasının anasını evdən qovmasına səbəbkar olub. Rac qəzəbdən Caqqanı öldürür. Onu həbs edirlər. İş elə gətirir ki, məhkəmədə hökmü hakim Raqunat oxuyur. Rac ömrünün 3 ilini həbsdə keçirməli olur. Raca ürəyi yanan isə yalnız Rita olur və onu gözləyəcəyini bildirir.

## Film haqqında
* Film 1953-cü ildə nüfuzlu Kann Kino Festivalında nümayiş etdirilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Müəlliflər:** Xoca Əhməd Abbas, V.P. Sate
:**Ssenari müəllifi:** Kvaya Əhməd Abbas
:**Rejissor:** Rac Kapur
:**Operator:** Radhu Karmakar
:**Rəssam:** M.R. Axrekar
:**Bəstəkar:** Şankar Caykişan
:**Prodüser:** Rac Kapur
:**Mahnıların sözləri:** Həsrət Caypuri, Şaylendra

### Rollarda

## Mənbə
* Khwaja Ahmad Abbas; Vasant Sathe; Suhail Akhtar; Vijay Jani, Nasreen Munni Kabir (2010). The Dialogue of Awaara: Raj Kapoor's Immortal Classic. Niyogi Books. ISBN 978-81-89738-54-9.

## Xarici keçidlər
* Hind filmi Avara (Azərbaycan dilində) izlə
Devdas (film, 2002)

**"Devdas"** () — musiqili melodrama. Rejissor Sancay Lila Bhansalinin filmi. Hindistanda istehsal olunmuş ən bahalı filmlərdən biri. Film Sarat Çandra Çattopadhyenin 1917-ci ildə yazdığı eyniadlı roman əsasında çəkilmişdir. Bu filmlə roman dördüncü dəfə ekranlaşdırılmış olur.

## Məzmun
Zamindara Narayanna Mukhercinin oğlu Devdas, var-dövlətin insan həyatından üstün tutulduğu bir aləmdə böyüyüb. Onun uşaqlıq dostu gözəl qız Paro olmuşdur və onlar Tac Sonapur kəndində yaşayırlar. Devdas Londona oxumağa gedəndə Paronun bütün arzuları puç olur. Devdas Londondan qayıdır. İndi o, Qərbin adətləri ilə yetişmiş insandır. Paro hələ də onu gözləyir və sevir. Lakin onların arasında fərq böyükdür. Zamindara ailəsinin qərarı iki sevgilini bir-birindən ayırır. İntiqam alacağına and içən Paro çox varlı bir ailənin oğlu ilə ailə həyatı qurur. Sevgi yolunda zəiflik və qorxaqlıq göstərən Devdas ailəsi tərəfindən haqsızlığa məruz qalır. Bütün ümüdləri puça çıxan Devdas evdən gedir və içkiyə qurşanır. Bu yolda o, rəqqasə qadın Çandramuhi ilə tanış olur, lakin Paronu unuda bilmir...

## Film haqqında

:*Film Beynəlxalq Kann Kinofestivalında nümayiş etdirilmişdir.
:*Romanın ilk ekran həlli 1928-ci ildə kinonun səssiz dövründə olub. Amma 1936-cı il versiyası daha məşhur olur. Film çox böyük rəğbətlə qarşılanır.
:*1955-ci ildə Bimal Roy yenidən “üç ürəyin faciəsini” ekrana gətirir. Devdas roluna aktyor Dilip Kumar dəvət olunur. Qərbdə faciə hekayəti kimi Romeo və Cülyetta mövzusu necə şöhrət tapmışdısa, Hindistanda da Devdas elə maraq yaradır.
* Film aktrisa Madhuri Dikşitin çəkildiyi sonuncu filmidir. Filmin çəkilişindən sonra aktrisa ailə həyatı qurmuş və kino sənayesindən uzaqlaşmışdır.

## Mükafatlar

:*2003 – Zee Cine Awards 
:*2003 – Screen Weekly Awards 
:*2003 – National Film Awards, India 
:*2003 – NatFilm Festival 
:*2003 – MTV Asia Awards 
:*2003 – Filmfare Awards 
:*2003 – BAFTA Awards (nominasiya) 
:*2003 – Awards of the International Indian Film Academy 
:*2003 – British Academy (nominasiya)

### Film üzərində işləyənlər

:**Ssenari müəllifi :** Sancay Lila Bhansali
:**Rejissor :** Sancay Lila Bhansali
:**Operator :** Vinod Pradhan
:**Prodüser :** Bharat Şah
:**Bəstəkarlar :** İsmayıl Dərbər, Monti Şarma

### Rollarda

## Xarici keçidlər
* 
* "Devdas" filminin rəsmi saytı
* «Девдас» — новое индийское кино
* "Devdas" "İndia-tv" saytında 
* «3 Девдаса» (статья о фильмах «Девдас» 1935, 1955 и 2002 годов выпуска)
Onayaqlılar

**Onayaqlılar**, **onayaqlı xərçəngkimilər**, **dekapodlar** () — ali xərçənglər yarımsinfinə daxil olan onurğasız heyvan dəstəsi.

Xarakter əlaməti başdakı çənə buğumlarının döş buğumları ilə birləşməsi, üç çüt ön döş ətraflarının ayaqçənəyə çevrilməsidir. 5 cüt arxa döş ətrafı ilə hərəkət edir (adı da buradandır). *Macrocheira kampferi*-nin uzanmış ayaqlarının ucları arasındakı məsafə 3 m-dən çoxdur. **Madaqaskar çay xərçənginin** (*Astacoides*) bədəninin uzunluğu 80 sm-dir. Növlərin çoxunda ön ayaqların 2 cütü erkəklərdə kopulyasiya orqanı, dişilərdə isə yumurta daşıyıcısıdır. Ayrıcinsiyyətlidir. Şirin və dəniz sularında yaşayır. 8500 növdən Xəzər dənizində 2 növ krevetka , 5 növ çay xərçəngi və bir növ yenkəc məlumdur. Azərbaycanın şirin sularında 2 növ çay xərçəngi, bir növ şirinsu yenkəcinə təsadüf olunur. Heyvani və bitki mənşəli yemlərlə qidalanır. Balıqlar və pərayaqlıların qidasıdır.

Krevetlər (*Palaemon elegans, P.adspersus*) Xəzər dənizində 1930-cu ildə Azov dənizindən kefal balıqları ilə birlikdə təsadüfi olaraq gətirilmişdir. 1958-ci ildə Volqa-Don kanalı ilə Azov dənizindən Xəzərə gəmilərin ballas suları ilə özbəşına olaraq **Hollandiya yengəci** (*Rhithropanopeus harrisii tridentatus*) gəlmişdir. Bəzi balıqların (nərəkimilər, çəki, külmə, xullar) qidasında yengəcə rast gəlinir.

Azərbaycanın şirin sularında Pontastacus cinsinin 2 növü yayılmışdır.

## Kateqoriyası və statusu
Məhdud areallı endem növdür. Arealı Respublikanın daxilindədir.

## Qısa təsviri
Orta ölçülü çay xərçəngidir. Karapaks yumurtavari olub, gözlərin arxasında və rostrumun əsasında tikancıqvari çıxıntılara malikdir. Baş – döş və qarıncıq yığcam, axımlı və silindrik formadadır. İri qısqacları var. Qısqacın hərəkətsiz tayının daxili səthində girintiçıxıntı yoxdur, onun xarici səthi isə hamardır. Qısqacın barmaqları bir-birinə yaxınlaşarkən onların arasında, demək olar ki, boşluq qalmır. Rostrum qısa və enli olub, yaxşı inkişaf etmişdir.

Çayların sanitarları olub, zooloji tədqiqatlarda və qida obyekti kimi əhəmiyyət kəsb edir.

## Yayılması
Böyük Qafqazın cənub yamaclarındakı çaylarda – Qanıx, Talaçay, Girdımançay, Əyriçay, Göyçay çaylarında və onların qollarında rast gəlinir. Arealında hiss olunacaq dəyişilmə nəzərə çarpmır, sayı sürətlə azalır.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Yatağını iri daşlar örtən və arabir bitkilərdən ibarət adacıqlara malik olan və daimi suyu olan dağ çaylarının dağətəyi hissələri. Gecə həyat tərzi keçirir. Sutkanın işıqlı vaxtları daşların və bitki köklərinin altındakı yuvacıqlarda gizlənir. Ayrı cinsli heyvan olub, daxili mayalanmağa və birbaşa (düzünə) inkişafa malikdir. Dişi fərd yumurtalarını ayaqlarına (pleopod) yapışdıraraq gəzdirir. Digər çay xərçəngləri kimi bunlar da bitki və heyvani qidalarla (ölmüş heyvan cəsədlərinə üstünlük verir) qidalanır. 10 ilə qədər yaşayır.

## Sayı
Azsaylı növ olub, areal daxilindəki sularda hər 100 kv.m sahədə 1, nadir hallarda 2 fərdə rast gəlinir.

## Şəkillər

Penaeus vannamei 01.jpg
Spotted cleaner shrimp.jpg
Lobster 300.jpg
Blue crab on market in Piraeus - Callinectes sapidus Rathbun 20020819-317.jpg|Mavi xərçəng
Lyreidus tridentatus.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Oneqa körfəzi

**Oneqa körfəzi** — Ağ dənizin cənub hissəsində körfəz. Uzunluğu 185 km, eni 50–100 km-dir. Qərb sahili şxerlərlə parçalanmış, şimalı, əsasən, alçaqdır. Çoxlu adalar (ən böyüyü Soloves adasıdır) var. Körfəzə Oneqa, Kem və Vıq çayları tökülür. Orta dərinliyi 16 m, maksimal dərinliyi 36 m-dir. Güclü qabarmalar (hünd. 2,72 m-ə qədər) olur. Oneqa körfəzinin qərb sahilində, Belomorsk şəhəri yaxınlığında Ağ dəniz—Baltik kanalı Ağ dənizə çıxır.
Oneqa gölü

**Oneqa gölü**, O n e q o — Rusiyanın Avropa hissəsinin şimal qərbində şirin sulu göl. Sahəsi 9700&nbsp;km2, orta dərinliyi 30 m, maksimal dərinliyi 120 m. Orta səviyyədə suyunun həcmi 292&nbsp;km3-dir.  Tektonik mənşəlidir.  Dar və uzun körfəzlər var. Ən böyük adaları: Böyük Klimetski, Böyük Lelikovski. Gölə çoxlu çay (Şuya, Suna, Vodla, Vıteqra və s.) tökülür. Göldən Svir çayı axır. Seyşlər müşahidə edilir. Noyabrdan  mayadək  donmuş olur. Balıqla zəngindir. Gamiçilik inkişaf etmişdir. Oneqa gölü Ağ dəniz—Baltik   kanalı   vasitəsilə Baltik dənizi və Ağ dənizlə, Volqa—Baltik su yolu vasitəsilə isə Volqa çayı ilə əlaqələnir. Oneqa gölündəki Kiji adası xalq ağac memarlığı abidələrinin    muzey-qoruğudur. Petrozavodsk, Kondopoqa, Medvejyeqorsk   şəhərləri Oneqa gölü sahilindədir. Göl daxilində Kij boğazı
Oneqa çayı

**Oneqa** — Rusiyanın Arxangelsk vilayətində çay. Uzunluğu 416&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 56900&nbsp;km2. Laça gölündən başlanır. Delta əmələ kətirərək Ağ dənizin Oneqa körfəzinə   tökülür. Oktyabrdan mayadək donmuş olur. Ağac axıdılır. Ayrı-ayrı yerlərdə gəmiçiliyə yararlıdır. Balıq ovlanır. Karqopol, Oneqa şəhərləri Oneqa çayının sahilindədir.

## İstinadlar
Aleksandr Jidkov

**Aleksandr Jidkov** — Azərbaycan futbolçusu.

Futbolçu kimi Rusiyada Anji və Tom klublarında forma geyinmiş Jidkovun məşqçilik karyerası da Rusiya ilə bağlıdır. O, indiyədək Torpedo-Metallurq (2004-cü il), Oryol (2005-ci il), Tom (2006-cı il, 2008-ci il) və Volqada (Tver, 2009-cu il) qapıçılarla işləyən məşqçi olub. Azərbaycan milli futbol komandasında 21 oyun keçirmiş (1994-98-ci illərdə) Aleksandr 1987-ci ildə SSRİ idman ustası adını alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  İlkin Fikrətoğlu: "Neftçi"nin "Barselona"ya rəqib olan "epidemioloq" qapıçısı
Albaniya 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

Albaniyanı 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Yuliana Paşa "Nuk mundem pa ty" (Mən sənsiz yaşaya bilmirəm) təmsil edəcək.

## Həmçinin bax

* 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Festivali i Këngës  (Albanca)
Nazim Rizvan

**Rizvanov Nazim Abbas oğlu (Nazim Rizvan)** — şair, ədəbiyyatşünas, yazıçı, tərcüməçi, 1989-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri namizədi.

## Həyatı

Nazim Rizvan 1951-ci il mayın 12-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini,1981-ci ildə Azərbaycan EA-nın Nizami adına Ədəbiyyat institunun aspiranturasını bitirmiştir.  

1981-1987-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun "Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı" şöbəsində kiçik elmi işçi, 1987-2003-cü illərdə isə böyük elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır.

1985-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə "Məhəmmədhüseyn Şəhriyar yaradıcılığında vətənpərvərlik" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi, alimlik dərəcəsi almışdır.  

1996-2003-cü illərdə Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Cəmiyyətinin ağsaqallar şurasının sədri olmuşdur.

## Yaradıcılığı

Nazim Rizvan 4 cildlik "Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyasi"nda tərtibçi, 2 cildlik "Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinin oçerkləri" kitabında müəllif, 3 cildlik "Şəhriyar Əsərləri" kitabında tərcüməçi-redaktor, 20 cildlik "Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı kitabxanası"nın II cildində tərcüməçi, M.Şəhriyarın "Yalan dünya"  və "Seçilmiş əsərləri" kitablarında tərtibçi və tərcüməçi kimi iştirak etmişdir. O, həmçinin, Qətran Təbrizi, Nizami Gəncəvi, Abbasqulu ağa Bakıxanov, Səid Səlmasi, Viktor Hüqo, Mariya Loxvitskaya, A.S. Puşkin, Polejayev, Dobrolyubov və başqalarından şeirlər, A.Konan Doyl, A.P.Çexov, Qulamhüseyn Saedi, L.N.Tolstoydan roman, povest, hekayə və məktublar tərcümə etmişdir.

Bədii yaradıcılığa 1963-cü ildə "Göy-göl" şeiri ilə başlamışdır.  İlk mətbu şeiri 1967-ci ildə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin orqanı olan "Azərbaycan" qəzetində dərc olunmuşdur.
Bundan sonra "Çinar pöhrələri", "Odlu misralar", "Azərbaycan", "Yaşıl budaqlar", "Yeni səslər", "Azərbaycan" poeziya ədəbi almanaxlarında, qəzet və jurnallarda çıxış etmişdir.

"Maştağa məktəbi" (1981), "Tənha" (1983) romanları, "Şöhrət" (1983), "Yanğın" (1991) poemaları, "Yarımçıq vüsal" mənzum romanı və bir çox povest, hekayə və şeirlərin müəllifidir. 

Azərbaycan, İran, Türkiyə, Almaniya, həmçinin İsveçin qəzet və jurnallarında şeirləri dərc olunmuşdur. 

1992 və 1998-ci illərdə İran İslam Respublikasında keçirilən Beynəlxalq Şəhriyar konqresində, 2001-ci ildə Estoniyada Avropa Azərbaycanlıları konqresində iştirak etmişdir.

Nazim Rizvanın 1997- ci ildə "Xətai", 1999-ci ildə "Əcdaddan doğan ruhla" kitabları çap olunmuşdur. 

## Əsərləri

#Sevgim mənim (şeirlər). Bakı, "Yazıçı", 1989.
#Azərbaycan diasporası tarixindən. Bakı, "Borçalı"HPM, 2002.
#Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatının yeni inkişaf mərhələsi (1850-1920). Bakı, "Səda", 2005.
#Yarımçıq vüsal (poemalar). Bakı, "Elm və təhsil", 2017.
#Əbədi çinar (şeirlər və poemalar). Bakı, "Elm və təhsil", 2021.

## Ölümü
Nazim Rizvan 2003-cü il oktyabrın 3-də Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Oneqa

**Oneqa** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Arxangelsk vilayətində şəhər.

## Tarixi
Oneqa rayonunun mərkəzi. Oneqa çayında liman, dəmir yolu stansiyası var. İri meşə sənayesi mərkəzidir.

## Əhalisi
"Əhalisi — 22,3 min nəfər (2009).

## İqtisadiyyatı
Taxta-şalban və ağac emalı kombinatı, ağaçların növlərə ayrılması və daşınması ba-zası, hidroliz, dəmir-beton məmulatı və süd zavodları, ət kombinatı var.

## Coğrafiya

### İqlim



## İstinadlar
Kavalerlər

**Kavalerlər** (ingiliscə:*Cavaliers*) — İngiltərə vətəndaş müharibəsi dövründə kralın və anqlikan kilsəsinin tərəfdarlarına verilən ad.

## Həmçinin bax
* İngiltərə vətəndaş müharibəsi
Sara Peylin

**Sara Peylin** — Alyaskanın keçmiş qubernatoru və ABŞ vitse-prezidentliyinə keçmiş namizəd

Sara Peylin 2006-ci ildə Alyaska ştatının ilk qadın qubernatoru seçilib. O, 2008-ci ildə Con Makkeynlə bir yerdə vitse-prezident postu uğrunda mübarizə aparıb. Seçkilərdə məğlubiyyətdən sonra 2009-cu ildə Alyaska qubernatoru postunu tərk edib.

## İstinadlar
Nüydü (Ağsu)

**Nüydü** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Nuran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Nuran sovetliyində kənd. Rayon mərkəzindən 27 km şimalda, dağ ətəyindədir. Əhalisi üzümçülük və heyvandarlıqla məşğuldur. Səkkizillik məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi var. Kəndin yaxınlığındakı Nüydü düzündə qədim yaşayış yeri və qəbiristandan (vekropoldan) Qafqaz Albaniyasının tarixinə aid maddi mədəniyyət nümunələri ilə zəngin olan arxeoloji abidələr — Nüydü abidələri aşkar edilmişdir.

## İstinadlar
Kral Feysəl mükafatı

**Kral Feysəl mükafatı** — Ərəb dünyasının nüfuzlu elmi mükafatı.

## Ümumi məlumat
1976-cı ildə qurulan Kral Feysəl Fondu 1976-cı ildən bu mükafatları islam dünyasına və islama xidmət edənlərə, riyaziyyat, kimya, fizika, biologiya kimi sahələrdə kəşflərə imza atan elm xadimlərinə verir. Dünyanın ən prestijli mükafatlarından sayalan Kral Feysəl mükafatı “Ərəb dünyasının Nobeli” hesab edilir. Mükafata əl yazması ilə sertfikat, 24 əyarlıq xatirə medalı, 200 qram qızıl medalyon və 200 min dollar pul daxildir.

Mükafata layiq görülənlərin adları yanvar ayında açıqlanır və bu açıqlamadan iki ay sonra mükafat Əl-Riyadda təqdim olunur.

Kral Feysəl mükafatına 2010-cu ildə Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan layiq görülüb. İslam Konfransı Təşkilatının (İKT) baş katibi və Kral Feysəl mükafatı Münsiflər Heyətinin üzvü Ekmeleddin İhsanoğlu deyib ki, *"Rəcəb Tayyib Ərdoğanın belə bir mükfata layiq görülməsi Türkiyə üçün sevindirici bir xəbərdir"*. Rəcəb Tayyib Ərdoğanın islam dünyasında haqlı mübarizəyə, xüsusən Fələstin xalqının mücadiləsinə dəstək verdiyini söyləyən İKT-nin baş katibi Türkiyənin islam coğrafiyasında önəmli yer tutduğunu söyləyib.

## Mənbə

*“Ərəb Nobeli”ni Ərdoğan alacaq
Girdəbaşlar

**Girdəbaşlar** (ingiliscə:*Roundheads*) — İngiltərə vətəndaş müharibəsi dövründə parlament tərəfdarlarının ləqəbi. Ləqəb onların saçlarını dəyirmi şəkildə vurduqlarından irəli gəlir.

## Həmçinin bax
* İngiltərə vətəndaş müharibəsi
Nüydü

*Nüydü (Ağsu) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Nüydü bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunda bələdiyyə.
*Nüydü abidələri — Ağsu rayonunun Nüydü kəndinin cənub-qərbində Nüydü düzündə aşkar edilmiş e.ə. III—I əsrlərə aid arxeoloji kompleks. 
*Nüydü dəfinəsi — Ağsu rayonunun Nüydü kəndi yaxınlığında tapılmış antik dövrə aid gümüş pullar dəfinəsi.
Nüydü abidələri

**Nüydü abidələri** — Ağsu rayonunun Nüydü kəndinin cənub-qərbində Nüydü düzündə aşkar edilmiş e.ə, 3—1 əsrləra aid arxeoloji kompleks.

Yaşayış yeri və qəbiristandan ibarətdir (sahəsi təqribən 10—12 ha-dır). Axtarışlar zamanı (1961, 1965) yaşayış yerindən çoxlu əmək aləti (dən daşları, kirkirələr, dəmir çin, təsərrüfat küpləri və s.), habelə çay daşından ev bünövrəsi, müxtəlif məişət avadanlığı və s., qəbiristandan isə saxsı qablar, bəzək şeyləri, müxtəlif silahlar (dəmir nizə, tuvc dəbilqə), ostoloji qalıqlar və s. aşkar edilmişdir. 1972—1973 və 1975-ci illərdə aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı isə (mədəni təbəqənin qalınlıqı təqribən 1,5 m) bina qalıqları, təsərrüfat quyusu, küplər, dəndaşı, daş toxa, çaxmaqdaşı və dəvəközüdəv alət qırıqları tapılmışdır.

Bir neçə küp qəbir istisna olmaqla, qəbiristan əsasən torpaq qəbirlərdən (təqribən 50 qəbir tədqiq edilmişdir) ibarətdir. Buradan çoxlu keramika, dəmir nizə, çapacaq, oraq, bıçaq, tuvc bilərzik, üzük, sırğa, sancaq, şüşə muncuqlar və s. aşkar edilmişdir. Üzəri bəzədilmiş müxtəlif çeşidli qırmızı və qara rəngli zərif saxsı məmulatı dulus küpəsində bişirilmişdir. Qazıntılar nəticəsində gümüş pul dəfinəsi - Nüydü dəfinəsi və ayrı-ayrı sikkə nümunələri də aşkar edilmişdir.

Nüydü abidələri əhalisi əkinçilik, maldarlıq, sənətkarlıq və s. ilə məşğul olmuşdur.

## Ədəbiyyat
*
Nüydü dəfinəsi

**Nüydü dəfinəsi** — Ağsu rayonunun Nüydü kəndi yaxınlığında tapılmış antik dövrə aid gümüş pullar dəfinəsi.

36 sikkədən ibarət dəfinə 11 №-li qadın qəbirində bükülü vəziyyətdə basdırılmış ölünün ayaq tərəfinə qoyulmuş kiçik küpədə (dopu) aşkar edilmişdir. Bir üzünda sxematik insan başı, əks tərəfində isə əlində əsa və ya nizə, o biri əlində quş (bəzən də keçi—?) tutmuş adam təsviri həkk edilmiş sikkələrin yazısı yoxdur. Yerli alban (Qafqaz) pulları olan bu sikkələr Makedoniyalı İskəndərin pullarına bənzədilərək kəsilmişdir. Belə anonim sikkələr Azərbərbaycanın digər yerlərində (Xınıslı, Qəbələ və Yaloylutəpə) də aşkar edilmişdir.
Günəşli vadinin serenadası

**Günəşli vadinin serenadası** () — baş rollarda Sonya Heni, Con Peyn, Lin Bari və Milton Berlenin oynadığı 1941-ci ildə çəkilmiş musiqili film. Bu filmdə həmçinin Qlenn Miller və orkestri də rol almışdır.

## Məzmun
Dağ-xizək kurortunun sahibi cənab Morri mövsümi işə Fila Korinin məşhur orkestrini dəvət etməyi qərara alır. Musiqiçilər razılaşırlar. Dağ-xizək kurortunda "Günəşli vadi" əyləncəyə ruh verir, hər kəsə sevinc bəxş edir; lakin vadinin sərhədində müharibə sədaları eşidilir. Orkestrin musiqiçiləri müharibə nəticəsində qaçqın olanlardan birinin qəyyumu olmağı arzu edirlər. Elə güman edirlər ki, bu, onlara elə də böyük yük olmayan kiçik yaşlı bir uşaq olacaq. Amma onların bəxtinə olduqca gözəl, gənc bir qız – Karen Benson düşür. İş elə gətirir ki, Karen həmin dəstədəki məşhur bir müğənniyə aşiq olmuş musiqiçiyə vurulur. "Günəşli vadi" kurortunda Karen vurulduğu oğlanı cəlb etmək üçün xizəkdə məmnuniyyətlə öz məharətini göstərir. Film onların qarşılıqlı məhəbbəti ilə başa çatır.  
 
## Film haqqında
* "Günəşli vadinin serenadası" Qlenn Millerin orkestrinin iştirak etdiyi iki filmdən birincisidir.
* Norveçli Sonya Heni fiqurlu konkisürmə üzrə üçqat olimpiya çempionu olmuşdur. O,  filmdə buz üstündə 3 nömrə göstərməyi arzulayırdı. Lakin 2 səhnə çəkildi. Filmin prodüseri Derril F. Zanuk Sonya Heniyə 3 nömrənin pulunu ödəməli olduğunu söyləyəndə qız əlacsız qalıb bundan imtina etdi.
* "Günəşli vadinin serenadası" Qlenn Millerin aktyor kimi kinoda ilk roludur. İkinci və sonuncu rolunu isə 1 il sonra "Orkestr üzvlərinin arvadları" filmində ifa edir. Qlenn Miller 2 il sonra aviaqəza zamanı həlak olur.
* "Günəşli vadinin serenadası" filmi əvvəlcə Aydaho ştatındakı yeni dağ-xizək kurortu olan "Günəşli vadi" üçün reklam roliki kimi nəzərdə tutulmuşdu. Lakin Millerin istedadı və Hemberstounun təşəbbüskarlığı sayəsində bu ekran nümunəsi tammetrajlı bədii filmə çevrildi.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifləri :** Robert Ellis, Helen Loqan
:**Rejissor :** Brüs Hamberstoun
:**Operator :** Edvard Kroncager
:**Bəstəkarlar :** Mak Qordon, Harri Uorren
:**Prodüser :** Milton Sperlinq

### Rollarda
Kral Feysəl Fondu

**Kral Feysəl Fondu** — Səudiyyə Ərəbistanında fond

Kral Feysəl Fondu 1976-cı ildə qurulmuşdur. Elə həmin ildən islam dünyasına və islama xidmət edənlərə, riyaziyyat, kimya, fizika, biologiya kimi sahələrdə kəşflərə imza atan elm xadimlərinə təsis etdiyi Kral Feysəl mükafatını verir.

## İstinadlar
Vukaşin Brayiç

**Vukaşin Brayiç** (*Vukašin Brajić*; ) — Bosniya və Herseqovina müğənnisi. 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Bosniya və Herseqovinanı "Munja I Grom" (İldırım və şimşək) mahnısı ilə təmsil edib.

## Həyatı

O, Bosniya və Herseqovinada keçirilən yerli musiqi yarışmalarının birində iştirak edib və ikinci olub. Məhz bundan sonra öz vokal ifası ilə böyük populyarlıq qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Affect - Read from my eyes
* Beovizija 2009 (finals): OT Bend - Blagoslov za kraj
* OT Bend - Strpi se još malo
* Rəsmi sayt
* Fan page on Facebook
* Official "YouTube" channel
* Vukašin Brajić on Official Website Оperacija Trijumf
Joze Eduardu duş Santuş

**Joze Eduardu duş Santuş** (; ) — Anqolanın ikinci prezidenti (1979–2017).

## Həyatı
Eduardu San-Tome və Prinsipidən olan fəhlə-inşaatçı ailəsində doğulub. 1954-cü ildə hələ məktəb vaxtlarında, Xose Eduardo MPLA partiyasına üzv olmaqla öz siyasi karyerasına qədəm qoyur. 1961-ci ildə müstəmləkə hökumətinin repressiyaları nəticəsində o könüllü şəkildə sürgünü Fransada keçirir, daha sonra isə Konqoya köçür və burada MPLA ilə əməkdaşlıq etməyə başlayır. Tezliklə dos Santos prezident müavini vəzifəsini icra etməyə başlayır və təhsilini davam etmək üçün SSRİ-yə yollanır. Burada o Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirir.

1979-cu ildə Anqolanın ilk prezidenti Aqostinyo Netonun vəfatından sonra bu vəzifəyə seçilən Xose Eduardo 2017-ci ilədək 38 il Anqola Prezidenti vəzifəsini icra etmişdir. Ölkənin ikinci prezidenti 1992-ci və 2001-ci illərdə keçirilən seçkilərdə də qalib gəlib. Sonuncu seçkilərdən sonra bir daha namizədliyini irəli sürməyib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şütür

Şütür — Azərbaycanın erkən şəhərlərindən biri. Goranboy bölgəsində yerləşirdi. Qədim mənbələrdən məlum olur ki, Şütür V – VI əsrlərdə şəhər kimi mövcud olmuş və müxtəlif vaxtlarda Şatar, Şatal, Şətəl kimi adlanmışdır. 1231-ci ildə monqollar Gəncəyə, Beyləqana və Şəmkirə basqın edərkən, Şütür şəhərini yerlə yeksan etmişlər. Şütür şəhərinin əsrlər boyu mövcud olduğu ərazi indi "qala yeri", yaxınlıqdakı kənd isə "sevinc, şənlik, səadət" mənasında Şadlı adlanır.

Vaxtilə çox inkişaf etmiş bu şəhər qədim Gəncə və Bərdə şəhərləri arasındakı karvan yolunun üstündə yerləşirdi. Alban salnaməçisi Musa Kalankatlı özünün "Albaniya tarixi" kitabında qeyd etmişdir ki, Şatal Şəki, Şamaxı, Şabran və Şəmkirlə eyni səviyyədə idi.

Şütür şəhəri qədim mənbələrdə Xanagahi-Şütür də adlanırdı. Bu da Şütür xanagahı deməkdir. Araz sahilindən Gəncəyə kimi olan 34 fərsənglik yol Xaar, Qark, Lənbəran, Bazarcıq, Bərdə, Cuqbuq, Dih-Isfahan, Xanəgah-Şütür kimi ticarət mərkəzləri və yaşayış məskənlərindən keçirdi. Daha sonra bu yol Şəmkür, Yurd-Şadakban, Ağstafa, Yam və s. yerlərdən keçib, Tiflisə çatırdı. Yolun bu hissəsinin uzunluğu 20 fərsəng, ümumi Qarabağ yolunun uzunluğu isə 45 fərsəng idi.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanda qədim şəhərin qalıqları aşkarlandı.
Kərbəlayı Yusif Qarabaği

**Kərbəlayı Yusif Qarabaği** (1779-1854) — soyuq silah ustası, xəncərsaz.

## Həyatı

Kərbəlayı Yusif Zikrəli oğlu 1779-cu ildə Şuşa şəhərində anadan оlmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Bir müddət atasının şagirdi olmuş, onun vəfatından sonra qılınc dəbdən düşdüyü üçün xəncərsaz kimi məşhurlaşmışdı. O, müqəddəs Kərbəla torpağını ziyarət etmişdi.

Kərbəlayı Yusif 1854-cü ildə vəfat edib.

## Ailəsi

Kərbəlayı Yusif Zeynəblə ailə qurmuşdu. Əli adlı oğlu, Banu adlı qızı vardı.

## Mənbə

*''' Ənvər Çingizoğlu, Şuşa şəhəri: Təbrizli məhəlləsi, Bakı, "Şuşa", 2010, səh. 212
*Ənvər Çingizoğlu, Qarabağda sənət və sənətkarlar, Bakı: "Elm və Təhsil", 2011,-280 səh.

## Həmçinin bax

*Qarabağ xanlığı
Corc Kyukor

**Corc Dyu Kyukor** (; ) — ABŞ kinorejissoru və ssenaristi.

## Həyatı
Corc Dyu Kyukor 7 iyul 1899-cu ildə Nyu-Yorkda əslən Macarıstandan immiqrant olan yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. 1964-cü ildə Corc Kyukor ən yaxşı rejissor işinə görə "Oskar" mükafatı qazanmışdır. Onun ən yaddaqalan filmləri sırasında "Hollivud neçəyədir?", "Saat səkkizdə nahar", "Balaca qadınlar", "Devid Kopperfildin şəxsi əhvalatı, macəsası, təcrübəsi və müşahidəsi", "Romeo və Cülyetta" və s. filmlərin adı çəkilə bilər. C. Kyukorun kinoda son işi ona hədsiz müvəffəqiyyət qazandırdı. Corc Kyukor 24 yanvar 1983-cü ildə ürək xəstəliyindən vəfat etmiş və Qlendeyl qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Filmoqrafiya
# Deyingən (1930) / Grumpy
# Brodveyin kral ailəsi (1930) / The Royal Family of Broadway
# Rüsvay olmuş qız (1931) / Tarnished Lady
# Şəhər yaxınlığındakı qızlar (1931) / Girls About Town
# Hollivud neçəyədir? (1932) / What Price Hollywood?
# Səninlə bir saat (1932) / One Hour with You
# Saat səkkizdə nahar (1933) / Dinner At Eight
# Bizim yaxşılarımız (1933) / Our Betters
# Balaca qadınlar (1933) / Little Women
# Devid Kopperfildin şəxsi əhvalatı, macərası, təcrübəsi və müşahidəsi (1935) / The Personal History, Adventures, Experience, & Observation of David Copperfield the Younger
# Təkcə qadınlarsız (1935) / No More Ladies
# Silviya Skarlett (1935) / Sylvia Scarlett
# Kameliyalı qadın (1936) / Camille
# Romeo və Cülyetta (1936) / Romeo and Juliet
# Bayram (1938) / Holiday
# Zaza (1939) / Zaza
# Qadınlar (1939) / The Women
# Filadelfiya əhvalatı (film, 1940) / The Philadelphia Story
# Syuzen və Allah (1940) / Susan and God
# İkiüzlü qadın (1941) / Two-Faced Woman
# Qadınların üzü (1941) / A Woman’s Face
# Onun karton sevgilisi (1942) / Her Cardboard Lover
# Alovu qoruyan (1942) / Keeper of the Flame
# Qaz işığı (film, 1944) / Gaslight
# Qanadlı qələbə (1944) / Winged Victory
# İkili həyat (1947) / A Double Life
# Edvard, mənim oğlum (1949) / Edward, My Son
# Adəmin qabırğası (1949) / Adam’s Rib
# Dünənki ad günü (1950) / Born Yesterday
# Onun şəxsi həyatı (1950) / A Life of Her Own
# Nikahın xilası (1952) / The Marrying Kind
# Pet və Mayk (1952) / Pat and Mike
# Aktrisa (1953) / The Actress
# Ulduz doğuldu (1954) / A Star Is Born
# Bu sizinlə baş verməlidir (1954) / It Should Happen to You
# Bhovani stansiyası (1955) / Bhowani Junction
# Qızlar (1957) / Les Girls
# Vəhşi külək (1957) / Wild Is the Wind
# Şeytan çəhrayı trikotajda (1960) / Heller in Pink Tights
# Məhəbbətlə məşğul olaq (1960) / Let’s Make Love
# Çempenin məruzəsi (1962) / The Chapman Report
# Nəsə baş verməlidir (1962) / Something's Got to Give
# Mənim gözəl xanımım (film, 1964) / My Fair Lady
# Xalamla səyahət (1972) / Travels With My Aunt
# Mavi quş (1976) / The Blue Bird
# Varlı və məşhur (1981) / Rich And Famous

## İstinadlar
MaNga

**MaNga** — 2002-ci ildə İstanbulda yaradılan Türkiyə rep-rok musiqi qrupu.

## Haqqında
Qrupun musiqi alternativi rokun və hip-hop musiqisinin sintezidir. Qrup beş musiqiçidən — Fərman Akgül, Özgür Can Öney, Yağmur Sarıgül, Efe Yılmaz və Cem Bəxtiyardan ibarətdir. Fərman Akgül qrupun solistidir. Qrup ötən il MTV tərəfindən "İlin ən yaxşı artisti" nominasiyasının qalibi seçilib.

Türkiyəni 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etdi və ikinci oldu.

## Diskoqrafiya

### Albomlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* MangaClub
* maNga Rəsmi sayt

## Həmçinin bax
Helmut Qutyerres

**Helmut Qutyerres** () — Boliviya futbolçusu.

Peşəkar karyerasını 3 il əvvəl "La-Pas"da başlayan Qutyerres bu komandada keçirdiyi 83 oyuna 10 qol vurub. 2009-cu il sentyabrın 9-da keçirilən dünya çempionatının Ekvadorla seçmə oyununda ilk dəfə Boliviya millisinin formasını geyən yarımmüdafiəçi ümumilikdə əsas yığmada 2 matç keçirib. Son qarşılaşma isə oktyabrın 11-dəki görüş olub. Braziliya milli komandası ilə oyuna start heyətində çıxan Helmut "pentakampeonlar" üzərində 2:1 hesablı qələbədə 90 dəqiqə oynamaqla pay sahibi olub.

2010-cu ilin yanvarından karyerasını Azərbaycanda davam etdirəcək. Qeyd edək ki, Helmut Azərbaycana üz tutan üçüncü boliviyalı futbolçu olacaq. Ona qədər "La-Pas"ın digər oyunçuları Auqusto Andaveris "İnter", Xulio Sezar "Standard"ın heyətində çıxış edib.

## İstinadlar
Seyid Qasım Təbrizi

**Seyid Qasım Təbrizi**-(?-1433), təriqət şeyxi, övliya

## Həyatı
Övliyanın məşhurlarından.  Öncə Şeyx Sədrəddin Ərdəbilinin sonra da Şeyx Sədrəddin Əli Yumninin sohbətlərində iştirak etmişdi. Bu şəxslərdən feyz aldı.

Mövlanə Əbdürrəhman Cami  onun haqqında demişdir: "Seyyid Qasım Təbrizinin tələbələrindən birini görmüşdüm. Könlü aydınlıq, qəlbi nurlu və davamlı ibadət və taət ilə məşgul idi.Allahu- təalanı davamlı zikr edən bir kimsə idi. Ondan mürşüdünün halını soruşdum. "Mən iki dəfə sohbətində oldum. Bir kərə Heratda və bir kərə də Bəlxdə. Hər iki dəfəsində də bir neçə gün xidmətində və sohbətində iştirak etdim. Mənə məmləkətimə dönməmi və zərəri toxunacaq kimsələrdən ayrılmamı əmr etdi" dedi.

Səvənlərindən bir şəxs  belə demişdir: "Seyyid Qasım Təbrizi Səmərqənddə olduğu sıralarda sohbətinə getmişdim. Mərifətlər dolu sohbətlərində həzrət-i Əbu Bəkirdən çox söhbətlər açar, ondan bəhs edərdi. Hər nə zaman ondan bəhs etsə, gözlərindən qiymətli inci  dənələri kimi yaşlar tökülürdü.

Türbəsini ziyarət edən bəzi əməli saleh kimsələr, qəbri üzərinə nur yağdığını görmüşdülər.
1433–cü ildə (h. 837)  vəfat etdi. Qəbri Harcədcam şəhərindədir.

*Təbriz
Əhməd əl-Qəzzali

**Məcdəddin Əbül-Fütuh Əhməd ibn Məhəmməd əl-Qəzzali** (; ) — Əbu Həmid əl-Qəzzalinin qardaşı, vaiz və sufi.

## Bioqrafiyası
Tusda anadan olub. İlk təhsilini burada alıb. Atası ilə birlikdə sufi məcsillərində iştirak edib. Şafii fiqh təhsili alıb. Bağdada gedərək qardaşının yerinə Nizamiyyə mədrəsəsində dərs deyib. Sonra təsəvvüfə yönəlib. Müxtəlif yerlərə səfər edərək sufilərə xidmət edib. Əbül-Qasım əl-Cürcaninin müridlərindən Əbu Bəkr ən-Nəssacın söhbətlərində iştirak edib. Qəzvində vəfat edib.

## Əsərləri
* ***Səvanihül-uşşaq.*** Mözvusu eşq olan Əhməd Qəzzalinin ən mühüm əsəri (nəşr. H. Ritter, İstanbul 1942).

* ***Lübəbül-İhya.*** Əbu Həmid əl-Qəzzalinin *"İhyau ülumid-din"* əsərinin ilk xülasəsi.

* ***Bəvariqul-ilmə.*** Bu əsərdə səmanın haram olduğunu iddia edənlərin görüşləri rədd edilir. Bu əsər J. Robson tərəfindən *"Tracts on Listening to music"* (London 1938) adı altında ingiliscəyə tərcümə edilmişdir.

* ***ət-Təcrid fi tərcəmətit-tövhid.*** Bu əsəri *"ət-Təfrid fi tərcəmətit-Təcrid"* adı altında türkcəyə tərcümə edilib. (tərc. M. Fövzi, İstanbul 1285).

* ***əz-Zahirə fi ilmil-bəsirə.***

* ***Sirrul-əsrar və təşkilül-ənvər.***

* ***Həvassüt-tövhid.*** Bu son əsəri, tələbəsi Səid ibn Faris əl-Lübbəninin tərəfindən toplanmış onun moizələridir.

## İstinadlar
Qidon Kremer

**Qidon Kremer** (d. 27 fevral 1947) — məşhur skripka ifaçısı.

Qidon Kremer P.İ.Çaykovski adına Beynəlxalq musiqi müsabiqəsinin, habelə "Qremmi" mükafatlarının laureatıdır.

## İstinadlar
Ayı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Ayılar Şimali Amerika, Cənubi Amerika, Avropanın şimalı və Asiyada yayılmışdır.

## Bədən quruluşu
Böyük gövdələri, qısa ətrafları, uzun burunları, yumru qulaqları, qısa quyruğu var. Hər pəncədə (arxa və ön) 5 barmaq var. Hər barmağın ucunda uzun və iti dırnaq yerləşir. Arxa ayaqları üzərində duraraq insan kimi yeriyə bilirlər.

Əksər ayıların rəngləri ağ, qara, qəhvəyi biri birrənglidir. Bu mənada sadəcə panda fərqlənir. Onun rəngi ağ-qara qarışıqdır.

## Əsas xüsusiyyətləri
Erkək ayılar dişi ayılardan daha iri olurlar. Qoxubilmə bacarıqları çox inkişaf etmişdir. Sürətli qaçma, dırmanma və üzmə bacarıqları var.

Ağ ayının kütləsi 1000 kq-a çatır.

Ağdöş ayının uzunluğu 1.3–2 m, qara ayının 1.5–1.8 m, qonur ayının müxtəlif yarımnövlərinin uzunluğu 1.2–3 m, ağ ayının uzunluğu isə 1.6–3 m-dir.

## Həyat tərzi
Hər bir ayı növünün yaşadığı ərazi quruluşu fərqlidir, amma ümumi olaraq deyə bilərik ki, ayılar ağac oyuqlarında, qayaların arasında, mağaralarda yaşayırlar.

Qış gələnədək bol miqdarda qidalanır və kökəlirlər. Qış boyu yuvalarında nizamsız şəkildə yatırlar.

### Qidalanması
Qidalanma növlərə görə dəyişir. Məsələn, qütb ayısı ətyeyən, panda isə otyeyəndir. Bal, balıq, meyvə ailələrin xoşladıqları qidalardır.

## Sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri və yarımnövləri
* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
**  
**  
**  
**  
* 
** *[[Ursus americanus altifrontalis]]*
** *[[Ursus americanus amblyceps]]*
** *[[Ursus americanus americanus]]*
** *[[Ursus americanus californiensis]]*
** *[[Ursus americanus carlottae]]*
** *[[Ursus americanus cinnamomum]]*
** *[[Ursus americanus emmonsii]]*
** *[[Ursus americanus eremicus]]*
** *[[Ursus americanus floridanus]]*
** *[[Ursus americanus hamiltoni]]*
** *[[Ursus americanus kermodei]]*
** *[[Ursus americanus luteolus]]*
** *[[Ursus americanus machetes]]*
** *[[Ursus americanus perniger]]*
** *[[Ursus americanus pugnax]]*
** *[[Ursus americanus vancouveri]]*
* 
**  
* , *Selenarctos tibetanus*
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
*  
*  
* *Ursus minimus* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Munja i grom

**Munja I Grom** () — Bosniya və Herseqovinanı 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş mahnı. Mahnını Vukajin Brajic ifa edib.

## İstinadlar
Uzunlar məbədi

**Uzunlar məbədi** – Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan) Allahverdi (19. 09. 1969 – cu ildən Tumanyan) rayonunun Uzunlar (30. 09. 1968 – ci ildən Odzun) kəndində VI yüzilin sonu, VII yüzilin əvvəllərinə aid qədim alban, türk - oğuz məbədi.

## Tarixi

Günbəzli bazilika üslubunda inşa olunmuş məbəd öz adını Uzunlar kəndindən almış, "*Uzunlar*" toponimi isə *[[Oğuz türkləri|uz]]* // *[[Oğuz türkləri|quz]]* // oğuz formalı türk boyunun adından və türk dillərində cəm şəkilçisi olan –lar şəkilçisindən ibarətdir.

Qədimdən türk boylarının yurdu olan Uzunlar kəndinə ilk ermənilər XIX əsrin əvvəllərində köçürülmüşlər.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Uzunlar məbədinin əsası VI əsrdə qoyulmuş və burda ilk tikililər də həmin dövrdə inşa edilmişdir. Lakin sonrakı dövrdə Sünik kilsəsinin rəhbəri III Uzun Hovannes  təxminən 717 – 728 – ci illərdə monastır konpleksini inkişaf etdirmiş və kompleksə yeni binalar əlavə etmişdir. Həmin dövrdə kompleksinəsas binası üç nefli açıq rəngli tuf daşından inşa edilmiş bazilikaidi. Həmin bazilikanın iki kənar nefi ortadakına nisbətən daha kiçik idi. Monastırın şimal (dövrümüzə çatmayıb) və cənub dəhlizləri qeyri adi arkayla bəzədilmiş, kor olan qərb dəhlizində isə bu cür bəzəkli arka orta hissədə yerləşdirilmişdir.

Məbədin çatısı kirəmitlə örtülmüşdür. Qabırğavari görünüşə malik olan damı əsasən dörd sütun saxlayır. Lakin məbədin qərb hissəsində daha iki sütun vardır. Binanın şərq fasadında, yeganə pəncərənin üstündə Conun İncilinə əsasən gözləmə məqamında olan İsa və onun ətrafında olan iki mələk təsviri oyulmuşdur. XIX əsrdə əraziyə gələn ermənilər binaya iki zəng qülləsi də əlavə etişlər.

Məbədin ətrafında çoxlu rahib məzarları və xatirə xaçdaşları vardır. Bu xatirə daşlarında müxtəlif incə işləmələrlə Bibliya motivləri motvləri əks olunmuşdur.


Fayl:Odzoun.jpg
Fayl:Odzun-church-NW.jpg
Fayl:Odzun, Armenia.jpg
Fayl:Odzun cupola.jpg
Fayl:Odzun vault.jpg
Fayl:Odzun portal.jpg


## Həmçinin bax
* Uzunlar
## Mənbələr
* А.Берже. Кавказ в археологическом отношении, Тифлис, 1875, стр.54-55;
* Ə.Ələkbərli. Qədim Türk-Oğuz yurdu - "Ermənistan", В., 1994, səh.29-33.

## İstinadlar
Fərəculla bəy Uğurlubəyov

**Fərəculla bəy Uğurlu bəy oğlu Uğurlubəyov** () — Qarabağ bəylərindən, Mehdiqulu xanın əyanı, hərbi xadim,çar ordusunun polkovniki.

## Həyatı
Fərəculla bəy Uğurlu bəy oğlu 1801-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Bir müddət Mеhdiqulu xanın baş cəlladı olmuşdu. Xanla birgə Qacar imperiyasına qaçmaq istəyərkən yaxalanmışdı. Həbsdə yatdıqdan sonra atasının xahişi ilə dustaqlıqdan azad olunmuşdu. Ailəsi Şuşa şəhərindən olan əsilzadə ailələrdən biri olmuşdur.  Fərəculla bəyin atası Uğurlu bəy Qarabağ xanı Mehdiqulu xanın yanında xidmət edən sərkərdələrdən biri olmuşdur. Fərəculla bəyin qardaşı Rəhim bəy mayor, İbrahim bəy və Həsən bəy praporşik kimi Çar ordusunda xidmət etmişdirlər. Fərəculla bəy hərbi xidmətə Birinci Süvari Müsəlman Alayında başlamışdır. Azərbaycanlılardan ibarət olan bu alay Rus-Osmanlı (1828-1829) müharibəsi zamanı təşkil edilmişdi. Ümumilikdə, bu müharibə zamanı Qafqazdakı rus komandanı geenral-adyutant Qraf Paskeviç-İrəvanski azərbaycanlılardan ibarət 4 süvari alay və Kəngərli süvariləri dəstələrini yaratmışdı. 1-ci müsəlman süvari alayı digər üç müsəlman süvari alayı və Nijni Novqorod Draqun alayı ilə birlikdə N. N. Raevskinin birləşmiş süvari briqadasının tərkibinə daxil oldu. Briqadanın tərkibində azərbaycanlı əsgərləri mühüm döyüş tapşırıqlarını (Xertvisi qalasının alınması, Soğanlıq döyüşü) uğurla yerinə yetirmişdilər. Toqquşmalar zamanı bir çox azərbaycanlı döyüşçü orden və medallara layiq görülmüşdü. Bunlardan biri də Qarsın mühasirəsi zamanı göstərdiyi igidliyə görə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni  ilə mükafatlandırılan 1-ci müsəlman süvari alayının kapitanı Fərəculla bəy idi. Döyüşlər zamanı Qafqaza gələn məşhur rus şairi Puşkin dostu olan hərbçi Raevskinin alayında xidmət edən Fərəculla bəylə görüşmüş və bundan *Ərzuruma səyahəti* əsərində bəhs etmişdir. 1829-cu ilin avqustunda Paskeviç imperator I Nikolaya göndərdiyi məruzəsində Osmanlı ordusunun Lazıstanda məğlub edildiyini, 4 döyüş bayrağının ələ keçirildiyini bildirirdi. Məruzədə Qarabağ sultanlarından biri olan Fərəculla bəyin döyüşlərdə xüsusilə fərqləndiyi bildirilirdi. Bununla general Paskeviç döyüşlərdəki rollarını yüksək qiymətləndirdiyi müsəlman alayını  imperatora təqdim etmək istəyirdi. Puşkinin Raevskinin alayında qaldığı günlərdən bəhs edən və həmin dövrdə çəkilmiş rəsmlərin toplandığı qalereyasında azərbaycanlı zabitlər olan mayor Abbalqulu ağa Bakıxanovun, poruçik Fərəculla bəyin və Fərhad bəyin də şəkilləri vardır. Hətta Puşkin *Hafizdən* adlı yazdığı şeiri Fərhad bəyə həsr etmişdir. Moqilovski tərəfindən bildirilənə görə, Qərvənd kəndi vaxtilə Fərəculla bəyin atasında Mehdiqulu xan tərəfindən verilmişdi və hələ də bu ailəyə mənsub idi.

## Ailəsi
Fərəculla bəy dayısı Hacı Ağalar xanın qızı Aftab bəyimlə ailə qurmuşdu. Uğurlu bəy, Şükür bəy adlı oğulları, Pəri xanım adlı qızı vardı.
## Qeydlər

## Həmçinin bax
*Rəhim bəy Uğurlubəyov
*Qarabağ atlı alayı

## Mənbə
* 

## İstinadlar