open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İslam Duquçiyev

**İslam Duquçiyev** (15 aprel 1966) — 1992–1995-ci illərdə Rusiyanı, 2000-ci ildə isə Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçisi, 4 dəfə Dünya və 2 dəfə Avropa Çempionatlarının qalibi.

## Karyerası
İslam Duquçiyev 1984-cü ildə Polşada gənclər arasında Avropa Çempionatının qalibi oldu. 1990-cı ildə isə İslam Duquçiyev Polşanın Poznan şəhərində Avropa Çempionatının, İtaliyanın Roma şəhərində isə Dünya Çempionatının qızıl medallarına sahib oldu.

İslam Duquçiyev uğuruna 1991-ci ildə də davam etdi. Bolqarıstanın Varna şəhərində Dünya Çempionatının qalibi olan İslam Duquçiyev 1992-ci ildə Birləşmiş Komanda ilə birgə İspaniyanın Barselona şəhərində baş tutan olimpiada da mübarizə apardı. Finala gedən yolda bütün rəqibləri üzərində qələbələr qazanan İslam Duquçiyev həlledici görüşdə Macarıstan nümayəndəsi Atilla Repaya məğlub oldu və olimpiadanı gümüş medalla başa vurdu.

1993-cü ildə İslam Duquçiyev Almaniya Qran-Prisinin, həmçinin Dünya və Avropa Çempionatlarının qızıl medallarına sahib oldu. 1994-cü ildə Afina şəhərində (Yunanıstan) Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib olan İslam Duquçiyev həmin il İsveçdə Dünya Çempionatının qalibi oldu və ardıcıl üçüncü dəfə Dünya çempionu adını qazandı.

1995-ci ildə İslam Duquçiyevin nəticələri zəifləməyə başladı. Avropa Çempionatında çıxış eləməyən İslam Duquçiyev Çexiyada baş tutan Dünya Çempionatını onuncu pillədə başa vurdu. Bundan sonra İslam Duquçiyev uzun müddət Rusiya yığmasının heyətində Dünya və Avropa Çempionatlarında mübarizə aparmadı. 2000-ci ildə İslam Duquçiyev Azərbaycan bayrağı altında olimpiada da mübarizə aparmaq üçün Dünya Olimpiya Təsnifat Turnirlərində çıxış etdi. Nəticədə İslam Duquçiyev olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

İslam Duquçiyev Azərbaycanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. İslam Duquçiyev qrup mərhələsinin birinci görüşündə İran nümayəndəsi Pərviz Zeydvənd ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə İslam Duquçiyev rəqibi üzərində 5:0 hesabı ilə qələbə qazandı. Qrup mərhələsinin növbəti görüşündə isə onun rəqibi Finlandiya nümayəndəsi Yuna Lappalaynen oldu. Həm Duquçiyev, həm də Lappalaynen birinci görüşlərində qələbə qazanmışdı və bu görüşdə qalib gələn güləşçi növbəti mərhələyə vəsiqə qazanacaqdı. Gəgrin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə İslam Duquçiyev rəqibi üzərində minimal hesablı (1:0) qələbə qazandı və qrup mərhələsini birinci pillədə başa vuraraq növbəti mərhələyə vəsiqə qazandı. Olimpiadanın 1/4 final mərhələsində onun rəqibi Estoniya nümayəndəsi Valeri Nihitin oldu. Həmin görüşdə İslam Duquçiyev rəqibinə 1:4 hesabı ilə məğlub oldu və olimpiadanı altıncı pillədə başa vurdu.

## Nəticələri

## İstinadlar
Slacklining

***Slacklining*** — iki nöqtə arasında uzanan, neylon və polyesterdən hazırlanmış bir ip üstündə tarazılıqda hərəkət etmək məqsədi daşıyan tarazlıq fəaliyyəti və hobbi.
Qara güzgü teleserialının epizodlarının siyahısı

***"[[Qara güzgü (teleserial, 2011)|Qara güzgü]]"*** () — Çarli Bruker tərəfindən yaradılmış ingilis istehsalı elmi fantastika antoloji serialı. Serial *"[[Alatoranlıq zonası (teleserial, 1958)|Alatoranlıq zonası]]"*ndan  ilhamlanıb və texnologiya və onun yan təsirlərini araşdırır. ABŞ-nin Netflix platformasına keçməzdən əvvəl ingilis televiziya şəbəkəsi Channel 4-də yayımlanmağa başladı və 2011-2023-cü illər arasında altı mövsüm üçün yayımlandı. 27 epizod və bir interaktiv film — *"Qara güzgü: Bandersnatch"*dən ibarətdir. Epizodların uzunluğu 40 ilə 89 dəqiqə arasında dəyişir və istənilən ardıcıllıqla izlənilə bilər. Aktyorlar nadir hallarda birdən çox epizodda görünür, baxmayaraq ki, bir çox hissələr əvvəlki epizodlara kiçik istinadlar edir.

İlk iki mövsüm hər biri üç epizoddan ibarət idi və 2011-ci ilin dekabrında və 2013-cü ilin fevralında Channel 4-də yayımlandı. Üçüncü mövsüm üçün müzakirələr başa çatdıqdan sonra "Ağ milad" adlı xüsusi film 2014-cü ilin dekabrında yayımlandı. Növbəti il Netflix on iki epizodu sifariş verdi, daha sonra bunu 21 oktyabr 2016-cı il və 29 dekabr 2017-ci il tarixlərində yayımlanan altı epizoddan ibarət iki mövsümə ayırdı. İnteraktiv *Bandersnatch* filmi mürəkkəbliyinə görə beşinci seriyadan ayrıldı, 28 dekabr 2018-ci ildə debüt etdi və gecikmiş üç epizoddan ibarət beşinci mövsümün premyerası 5 iyun 2019-cu ildə oldu. Netflix 2022-ci ilin may ayında 15 iyun 2023-cü ildə yayımlanan və beş epizoddan ibarət olan altıncı mövsümün istehsalda olduğunu təsdiqlədi.

Epizodlar adətən distopik olur, çox vaxt bədbəxt sonluqlarla olur və bir çoxları qabaqcıl texnologiya ilə futuristik dünyada qurulur. Bu hissələr dram, psixoloji dəhşət, siyasi satira və romantik komediya da daxil olmaqla müxtəlif janrları əhatə etmişdir. *"Qara güzgü"* tənqidçilər tərəfindən müsbət qarşılandı və çoxlu mükafatlar və nominasiyalar, o cümlədən "Ən yaxşı televiziya filmi üçün praym-taym Emmi mükafatı"nın üç ardıcıl qalibi olmuşdur.

## Mövsümlər

## Epizodlar

### Mövsüm 1 (2011)

### Mövsüm 2 (2013)

### Xüsusi (2014)

### Mövsüm 3 (2016)

### Mövsüm 4 (2017)

### İnteraktiv film (2018)

### Mövsüm 5 (2019)

### Mövsüm 6  (2023)

## İstinadlar

### Qeydlər

### Mənbələr

### Ümumi istinadlar

* Brooker, Charlie; Jones, Annabel; Arnopp, Jason (November 2018). Inside Black Mirror. New York City: Crown Publishing Group. ISBN 978-1-9848-2348-9.
* *[https://www.netflix.com/title/70264888 "Black Mirror"]*. Netflix.

## Xarici keçidlər

* 
*
Romanovlar ailəsinin qətli

**Romanovlar ailəsinin qətli** () — Rusiya imperiyasını 305 il müddətinə idarə etmiş hakim Romanovlar sülaləsinə mənsub Çar II Nikolay və onun ailə üzvlərinin 1918-ci ilin 16 iyul tarixindən 17 iyul tarixinə keçən gecə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının Yekaterinburq şəhərində yerləşən İpatevlər evi adlı fərdi yaşayış binasının zirzəmisində güllələnərək öldürülməsi hadisəsi.

Qətliam nəticəsində Rusiya imperatoru II Nikolay, həyat yoldaşı Aleksandra Fyodorovna və övladları Olqa Romanova, Anastasiya Nikolayevna, Mariya Romanova, Tatyana Romanova və hakimiyyətin varisi Aleksey Romanov öldürülmüşdür. 1918-ci ilin 16 iyulundan 17-nə keçən gecə baş verən hadisə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının Yekaterinburq şəhərində yerləşən İpatevlər evi adlı fərdi yaşayış binasının zirzəmisində Ural Vilayət Sovetinin göstərişi ilə Yakov Yurovskinin rəhbərlik etdiyi Edam manqası tərəfindən icra olunmuşdur.

Həmin gecə imperator ailəsini müşayiət edən və onların xidmətçiləri olan Yevgeni Botkin (saray həkimi); Anna Demidova (xadimə); Aleksey Trupp (hərbçi); və İvan Xaritonovda (baş aşpaz) qətlə yetirilmişdir. Hadisədən sonra ailənin və xidmətçilərin cəsədləri Koptyaki meşəsinə aparılaraq basdırılıb və şəxsiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsinin qarşısını almaq üçün qumbaraatanlarla parçalanıb.

1917-ci ildə baş verən Fevral inqilabının arxasınca Romanovlar və onların xidmətçiləri Oktyabr İnqilabından sonra Sibirin Tobolsk şəhərinə köçürülməzdən əvvəl İskəndər sarayında ev həbsində saxlanılırdılar. Ailə 1918-ci ilin iyul ayında Ural dağlarının yaxınlığındakı Yekaterinburq şəhərində bir az aralıda yerləşən bir evə köçürülmüşdür. Bolşeviklər uzun müddət ailənin başına gətirilənləri gizli saxlamışdır. Əvvəlcə Çar II Nikolayın ölümü elan edilir; sonrakı səkkiz il ərzində sovet rəhbərliyi ailənin taleyi ilə bağlı sistematik dezinformasiya yaymağa davam edir, 1919-cu ildə solçu inqilabçılar tərəfindən öldürüldükləri elan edilsə də, 1922-ci ilin aprelində ailənin ölümü açıq şəkildə inkar edilir.

## Arxa plan

### Xüsusi Məqsədli Ev

### Cinayətlərin planlaşdırılması

## Cinayətlər

### Cəsədlərin itirilməsi

### Sokolovun araşdırması

## Qatillər

## Aqibət

## İstinadlar
Yaquboğlu

* Araz Yaquboğlu — tədqiqatçı, "Laçın yurdu" jurnalında baş redaktorun müavini.
* Qurban Yaquboğlu — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, yazıçı və publisist.
* Vaqif Yaquboğlu — "Dədə Qorqud Ocağı" Yaradıcılıq Mərkəzinin təsisçisi və sədri (2001), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1999).

## Həmçinin bax
* Yaqublu
* Yaqub (ad)
Hər şey yeyənlər

**Hər şey yeyənlər** () — həm bitki, həm də heyvan əti ilə qidalanmağı bacaran heyvanlar  İnsan, qarğa, donuz, ayı, meymun, siçan kimi canlılar hər şey yeyən (omnivor) orqanizmlərə nümunədir.

Ot yeyən (herbivor) heyvanları qida kimi istifadə edən canlılar ikinci dərəcəli istehlakçıları, ikinci dərəcəli istehlakçıları qida kimi istifadə edən ətyeyən (karnivor) heyvanlar isə üçüncü dərəcəli istehlakçıları təşkil edir. Hər üç qrupa (ot yeyənlər, ikinci dərəcəli və üçüncü dərəcəli istehlakçılar) daxil olan heyvanlarla qidalanan orqanizm qrupuna hər şeyi yeyən (omnivor) orqanizmlər deyilir. Bir canlının omnivor olub-olmaması onun "əsas qida mənbəyinə" əsasən müəyyən edilir. Yəni, hər hansı bir səbəbdən nadir hallarda ot yeyən bir ətyeyən heyvan, omnivor kimi qəbul edilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anna xatun

**Anna Meqa Komnini** (; ) və ya Anna xatun (, ; ) — Bizans şahzadəsi. O, son Trabzon imperatoru II David və həyat yoldaşı Elena Kantakuzinanın qızı olmuşdur.

Anna Osmanlı sultanı II Mehmedin xanımlarından biri olmuşdur.

## Həyatı
Sultan II Mehmed 1453-cü ildə Konstantinopolu ələ keçirəndə atası onu arvad olaraq təklif etmişdir, lakin Mehmed bu təklifi rədd etmişdir. Buna baxmayaraq, 1461-ci ildə Mehmed Trabzonu fəth etdikdən sonra Annanı hərəminə əlavə etmək qərarına gəlmişdir. Bununla belə, cütlük arasında münasibət qeyri-dəqiqdir. Odur ki, II Mehmedin dövründə artıq bir neçə nəsildir ki, Osmanlı xanədanlığı varisliyə kənar müdaxilələrdən qaçmaq üçün artıq əcnəbi zadəgan qadınlardan uşaq sahibi olmurdu.

1463-cü ildə Mehmed Davidi, onun üç oğlunu və qardaşıoğlu Alekseyi (sonradan II Mehmedin zövcəsi olmuş Aleksandr Komnini və Mariya Qattiluzionun oğlu) sultanın düşmənləri Uzun Həsən və xanımı Dəspinə xatun (Davidin qardaşı, Trabzon imperatoru IV İohannın qızı) ilə əlaqə saxlamaqda ittiham edərək edam etmişdir. Daha sonra Gövhər sultan (II Mehmedin qızı) Uğurlu Məhəmməd ilə (Uzun Həsənin oğlu) evlənir. Oğulları Əhməd bəy Eynişah sultan (II Bəyəzidin qızı və II Mehmedin nəvəsi) ilə evlənmiş, onların iki qızı və bir oğlu olmuşdur. Anna məktub mübadiləsini asanlaşdırmaqda şübhəli bilinirdi, lakin sonda cəzalandırılmamışdır.

Buna baxmayaraq, həmin il Mehmed onu əvvəllər bacısı Fatma xatun ilə evli olan vəziri Zağanos Paşa ilə evləndirmişdir. Bunun müqabilində Mehmed Zağanosun birinci xanımı Sitti Nəfisə xatundan olan qızlarından Xədicə xatun ilə evlənmişdir. Annanın taleyi bəlli deyil. Bəzi mənbələrə görə, Anna dinini dəyişdirmək istəmədiyi üçün həyat yoldaşı tərəfindən öldürülmüş, bəzilərinə görə isə dul qaldıqdan və ya boşandıqdan sonra Elvanbəyzadə Sinan bəy ilə evlənmişdir.

## İstinadlar


## Əlavə ədəbiyyat

* 
*
Bazarcıq

* Bazarcıq rayonu
* Bazarcıq (Bolqarıstan)
* Bazarcıq (Ermənistan)
* Bazarcıq (Qəhrəmanmaraş)
Minnətoğlu Mehmed bəy

**Minnətoğlu Mehmed bəy** (; ) — boşnakəsilli Osmanlı sərkərdəsi, sultan II Mehmedin hakimiyyətində Bosniya sancağının ilk valisi idi.

Sultan Mehmed Minnətoğlunun başçılığı ilə Amasiyadan türkləri Rumeliyə yerləşdirmişdir.

## İrsi
* Sarayevoda Latın körpüsünün tikildiyi yerin yaxınlığında məscid.
* Bolqarıstanın Bazarcıq şəhərinin formalaşdığı Tatar-Bazarcığı Qonuş hasarı, bədəstan və imarət.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
*
Dueyn Consonun filmoqrafiyası

Bu siyahı ABŞ aktyoru və prodüseri Dueyn Consonun yer alıdığı ekran işlərini və bu barədə məlumatları ehtiva edir.

"The Rock" ləqəbi ilə də tanınan amerikalı aktyor Dueyn Consonun filmlərdə, teleseriallarda və video oyunlarda, bir sözlə mediada uzun müddətli karyerası var. Onun filmləri Şimali Amerikada 3,5 milyard dollardan çox, dünya üzrə isə 12,5 milyard dollardan çox gəlir əldə edərək Consonu bütün zamanların ən uğurlu və ən çox gəlir gətirən ulduzlarından birinə çevirib.

Conson aktyorluq debütünü *[[Mumiya qayıdır (film, 2001)|Mumiya qayıdır]]* (2001) filmi ilə, baş rol debütünü isə *[[Əqrəb kral (film, 2002)|Əqrəb kral]]* (2002) filmi ilə etmişdir. Dueyn o vaxtdan bəri *[[Amazon xəzinəsi (film, 2003)|Amazon xəzinəsi]]* (2003), *[[Hündür yerimək (film, 2004)|Hündür yerimək]]* (2004), *[[Doom (film, 2005)|Doom]]* (2005), *[[Cənub nağılları (film, 2007)|Cənub nağılları]]* (2007), *[[Oyun planı (film, 2007)|Oyun planı]]* (2007), *[[Ağıllı ol (film, 2008)|Ağıllı ol]]* (2008), *[[İfritə dağına yürüş (film, 2009)|İfritə dağına yürüş]]* (2009), *[[Diş pərisi (film, 2010)|Diş pərisi]]* (2010), *[[Səyahət 2: Sirli ada (film, 2012)|Səyahət 2: Sirli ada]]* (2012), *[[C.İ. Co: Qisas (film, 2013)|C.İ. Co: Qisas]]* (2013), *[[Qan-tər içində (film, 2013)|Qan-tər içində]]* (2013), *[[Herakl (film, 2014)|Herakl]]* (2014), *[[San-Andreas (film, 2015)|San-Andreas]]* (2015), *[[Mərkəzi kəşfiyyat (film, 2016)|Mərkəzi kəşfiyyat]]* (2016), *[[Moana (cizgi filmi)|Moana]]* (2016), *[[Rempeyc (film, 2018)|Rempeyc]]*  (2018), *[[Göydələn (film, 2018)|Göydələn]]* (2018) və *[[Cəngəllik kruizi (film, 2021)|Cəngəllik kruizi]]* (2021) kimi bir çox uğurlu filmlərdə rol almışdır. Consonun ən uğurlu kassa rolu *[[Forsaj (filmlər seriyası)|Forsaj]]* franşizasında Lyuk Hobbs olmuşdur. O, ilk dəfə *[[Forsaj 5: Rio soyğunu (film, 2011)|Forsaj 5: Rio soyğunu]]* (2011) filmində personaj kimi göründü və film seriyasını tarixdə ən çox gəlir gətirən film françayzlarından birinə çevirməyə kömək etdi. O, "Forsaj seriyası"nın davam filmləri olan *[[Forsaj 6 (film, 2013)|Forsaj 6]]* (2013), *[[Forsaj 7 (film, 2015)|Forsaj 7]]* (2015) və *[[Forsaj 8 (film, 2017)|Forsaj 8]]* (2017) filmlərində rol almışdır. Personajın populyarlığı **' (2019) adlı spin-off filminə səbəb oldu. Consonun baş rolda yer aldığı digər diqqətəlayiq filmlər seriyası ''[[Cumanci (filmlər seriyası)|Cumanci]]'' françayzıdır, belə ki, o, **' (2017) və davam filmi olan ** (2019) uğurlu filmlərində rol almışdır.

Conson 2015-ci ildən başlayaraq HBO-nun *[[Oyunçular (teleserial, 2015)|Oyunçular]]* serialında da rol aldı. Serial beş mövsüm davam etdi və HBO-nun altı ildə ən çox baxılan komediyası seçildi. Bu yaxınlarda Dueyn Conson məşhur *[[Fortnite Battle Royale]]* video oyununda The Foundation kimi tanınan personajı səsləndirdi və 21 oktyabr 2022-ci ildə yenidən Qara Adam kimi çıxış etdi.

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

### Video oyunlar

### Musiqi videoları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tərsanə

**Tərsanə** və ya **verf** — gəmilərin tikintisi və ya təmiri üçün yer və ya müəssisə.

Sovet dövründə bu cür müəssisələr üçün "**gəmiqayırma zavodu**" adından istifadə olunurdu. O, gəmilərin və gəmilərin tikintisi, konvertasiyası, modernləşdirilməsi, təmiri və utilizasiyası üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Etimologiyası
Tərsanə sözü Azərbaycan dilinə italyan dilindəki "**'" sözündən keçmişdir, bu söz isə öz növbəsində ərəb dilində "darüssəna" (, mənası – "sənaye evi") sözündən yaranmışdır. Verf sözü [[Niderland dili|Niderland dilindəki]] "**'" sözündən keçmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
Aidə İsayeva

**Aidə İsayeva** () — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet.

## Karyerası
Aidə İsayeva Azərbaycanı 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Amma o, finişə çata bilmədi və olimpiadanı nəticəsiz başa vurdu.

## İstinadlar
Çətələr

**Çətələr** () — Birinci Dünya müharibəsindən sonra Kiçik Asiyada fəaliyyət göstərən müsəlman silahlı nizamsız dəstələr. Onlar 1910-cu və 1920-ci illərdə xristian ortodoks ermənilərə, yunanlara və aysorlara qarşı hücumları ilə tanınırlar.

Bu termin həmçinin, Təşkilat-i Məxsusanın üzvləri üçün sinonim kimi istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Milo Qoy

**Milo Goj** — (d. 30 aprel 1959, Milan) — İtalyan sənətşünas, televiziya aparıcısı və universitet professoru.

"Il Giornale" və "Affari Italiani" qəzetlərinin köşə yazarı, Bolonya Universitetinin sənətə tətbiqi sosiologiyasının professoru və "Akme İncəsənət Akademiyasının professoru".

## Həyatı
Bocconi Universitetində sənət tarixini oxuyub, biznes iqtisadiyyatı, marketinq və kommunikasiya ixtisası üzrə təhsil alıb. Məktəbi bitirdikdən sonra o, Mondadori Qrupuna jurnalist kimi qoşulub. O, bütün karyerasını iqtisadi jurnallarda işıqlandırıb, 1999-cu ildə aylıq Espansione-nin baş redaktoruna qədər, 2007-ci ilə qədər bu vəzifəni tutdu.

O, həftəlik "Il Valore" jurnalının idarəedici direktoru (2007–2008), aylıq "Tempo Economico" jurnalının idarəedici direktoru (2008–2010), "Finarte Journal" qəzetinin idarəedici direktoru (2014), rəqəmsal qəzet "The Map Report" (2019–2021), "L'Incontro" qəzetinin idarəedici və redaktor direktoru.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
II Keçəl Karl

**II Keçəl Karl** (, ; ) — 843-cü ildən Qərbi Frank krallığının ilk hökmdarı, 831–833-cü illərdə Şvabiya kralı, 839–843-cü və 848–854-cü illərdə Akvitaniya kralı, 869-cu ildən Lotaringiya kralı, 875-ci ildən Provans kralı və Qərb imperatoru, 876-cı ildən Karolinqlər sülaləsindən İtaliya kralı.

Atası I Mömin Lüdovikin hakimiyyəti dövründə bir sıra vətəndaş müharibələrindən sonra Karl Verden müqaviləsi (843) ilə imperiyanın qərb üçdə birini əldə etməyə müvəffəq olmuşdur. O, Böyük Karlın nəvəsi idi.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 

## Əlavə ədəbiyyat
* Нитхард. История в четырёх книгах, кн. I // Историки эпохи Каролингов / пер. с лат. А.И. Сидорова. — М.: РОССПЭН, 1999. — С. 97—142. — 1000 экз. — .
* Тейс Л.[fr]. Наследие Каролингов. IX—X века / Пер. с фр. Т. А. Чесноковой. — М.: Скарабей, 1993. — Т. 2. — 272 с. — (Новая история средневековой Франции). — 50 000 экз. — .
* Западная Европа. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 2.
*
II Kəkələyən Lüdovik

**II Kəkələyən Lüdovik** (, ; ) — 866-cı ildən Akvitaniya kralı (*III Lüdovik* adı ilə), Qərbi Frank krallığının hökmdarı, 877-ci ildən Lotaringiya kralı və Provans kralı. Karolinqlər sülaləsindəndir. II Keçəl Karl və Orleanlı İrmentrudanın oğludur.

Lüdovik 8 oktyabr 877-ci ildə Reyms arxiyepiskopu Hinkmar, 878-ci ilin avqustunda isə Roma papası VIII İoann tərəfindən taclandırılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
III Lüdovik (Fransa kralı)

**III Lüdovik** (, ; ) — 879–882-ci illərdə Qərbi Frank krallığının hökmdarı. O, Karolinq sülaləsindəndir. Lüdovik II Kəkələyən Lüdovik və Burqundiyalı Ansqardanın böyük oğlu olmuşdur.

Lüdovik atasının yerinə keçmiş və qardaşı II Karloman ilə Qərbi Frank krallığını idarə etmişdir. Lüdovik paytaxt Paris də daxil olmaqla dövlətin şimal hissəsinə, Karloman isə cənub hissəsinə nəzarət edirdi. O, vəfat etdikdən sonra Qərbi Frank krallığının qalan hissəsini qardaşına buraxmışdır. Onun qısamüddətli hakimiyyəti hərbi uğurları ilə tanınır. Odur ki, Lüdovik 881-ci ilin avqustunda vikinqləri məğlub etmişdi.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* Ведастинские анналы // Историки эпохи Каролингов / пер. с лат. А. И. Сидорова. — М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 1999. — С. 161—185. — 1000 экз. — .
* Тейс Л.[fr]. Наследие Каролингов. IX—X века / Пер. с фр. Т. А. Чесноковой. — М.: Скарабей, 1993. — Т. 2. — 272 с. — (Новая история средневековой Франции). — 50 000 экз. — .
* Западная Европа. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 2.
*
II Karloman (Fransa kralı)

**II Karloman** (, ; ) — 879–884-cü illərdə Qərbi Frank krallığının hökmdarı. O, 882-ci ilə qədər qardaşı III Lüdoviklə birgə hökmdar olmuş, Burqundiya və Akvitaniyanı idarə etmişdir. Karolinqlər sülaləsindəndir. II Kəkələyən Lüdovik və Burqundiyalı Ansqardanın oğlu olmuşdur.

Kəkələyən Lüdovikin ölümündən sonra bəzi frank zadəganları III Lüdovikin yeganə kral seçilməsini müdafiə etmişdilər, lakin nəticədə hər iki qardaş padşah elan olunmuşdur. Onların hər ikisi 879-cu ilin sentyabrında taclandırılmışdılar. Buna baxmayaraq, onların qanuniliyinə bəzi şübhələr yaranmışdı, lakin həmin ilin noyabrında vikinqlər üzərində qələbələrindən sonra bu şübhələr yox olmuşdular. 880-ci ilin martında qardaşlar atalarının səltənətini bölmüşdülər. Karloman cənubda Burqundiya və Akvitaniyanı qəbul etmişdir. III Lüdovik vəfat etdikdən sonra Qərbi Frank krallığının qalan hissəsini qardaşına buraxmışdır.

## İstinadlar
Anisodus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lüdovik

**Lüdovik** — Fransa adı.

* I Lüdovik 
* IX Lüdovik — Fransa kralı. Kapetinqlər sülaləsindəndir.
* XI Lüdovik — Fransa kralı.
* XII Lüdovik — Fransa və Neapol kralı.
* XIII Lüdovik — Fransa kralı.
* XIV Lüdovik
* XV Lüdovik — Fransa kralı.
* XVI Lüdovik — Fransa kralı.
Cümə məscidi (Oğuz)

**Oğuz Cümə məscidi** — Oğuz şəhərində yerləşən məscid.

## Tarixi
Məscidin inşa tarixi 1990-1995-ci illərə aiddir. Həyətyanı sahəsi 4000 kvadratmetr, iç sahəsi isə 16x10 metrdir. Məscid mişar daşı və bişmiş kərpiclə inşa edilib. Məscid binası formaca dördbucaqlıdır. Damı ağ dəmir təbəqə ilə örtülüb. Minarəsi Osmanlı memarlıq üslubunda tikilib. Hündürlüyü 23 metrdir. Döşəmədən tavana qədər olan hündürlük isə 6 metrdir. Minarəni tikən usta Şahiddir. Döşəmə və tavan taxtadandır. İbadət zalında 14 pəncərə qoyulub. Pəncərələr tağvari formadadır və taxtadan düzəldilib. Bir əsas giriş qapısı var. Giriş qapısının qarşı tərəfində açıqşəkilli eyvan yerləşib. Bundan əlavə, məscidin yan tərəfində köməkçi otaqlar inşa edilib. Məscidin günbəzi və minbəri yoxdur.
Məsciddə tikinti işləri 1990-cı ildən başlansa da, maddi imkan olmadığından 1993-cü ilə qədər dayandırılıb. 1993-1995-ci illərdə tikintini Türkiyənin Gənclərə Yardım Fondu davam etdirmiş və başa çatdırmışdır. Məscidin ustaları usta Məcnun Aslanov və Elman Nuriyevdir. Məscid 1996-cı ildə qeydiyyatdan keçmişdir.

## Həmçinin bax
* Cümə məscidi (Xaçmaz, Oğuz)

## İstinadlar
F-22 Demo Team

**F-22 Demo Team** — ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus Virciniyada bazalaşan aerobatika eskadronudur. Uçuşlarda Lockheed Martin F-22 Raptor təyyarəsi istifadə olunur. Şoulardakı manevrlər döyüş əməliyyatları üçün nəzərdə tutulmuş manevrlərə əsaslanır, lakin normaldan daha uşağı hündürlüklərdə yerinə yetirilir. F-22 Demo Team, F-15 Demo Team-ı əvəzləmək üçün yaradılmışdır. Hazırkı şou pilotu və 2023 hava şousu mövsümü üçün demo komandasının komandiri kapitan Samuel "RaZZ" Larsondur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
F-35A Demo Team

**F-35A Demo Team** — ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus Yutada bazalaşan aerobatika eskadronudur. Uçuşlarda Lockheed Martin F-35 Lightning II təyyarəsi istifadə olunur. Komanda 2018-ci ildə qurulub və  bazalaşırdı. 2019-cu ildə  köçürüldü. Hazırkı şou pilotu və demo komandasının komandiri Mayor Kristen "BEO" Volfdur. O, həm də ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin ilk qadın aviaşou pilotudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yuri Şedrin

**Yuri Yevgenyeviç Şedrin** (; ) — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri (1986–1987), Azərbaycan Kommunist Partiyası Orconikidze (Suraxanı) Rayon Komitəsinin birinci katibi (1987–1991), Rusiya Federasiyasının Azərbaycan Respublikasında ilk ticarət nümayəndəsi (2006-cı ildən).

## Həyatı
Yuri Yevgenyeviç Şedrin 21 fevral 1950-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə "Qaradağneft"in neft-qazçıxarma idarəsində fəhlə kimi başlamış, müxtəlif illərdə mexanik, kortej rəisi, Azərbaycan KP Qaradağ Rayon Komitəsinin təlimatçısı vəzifələrində işləmişdir. Paralel olaraq Azərbaycan Politexnik İnstitutunun axşam şöbəsində təhsil almışdır. 1978-ci ildə buranı avtomobil və avtomobil sənayesi ixtisası üzrə bitirmişdir.

Yuri Şedrin 1979–1982-ci illərdə əvvəlcə Azərbaycan KP Bakı Şəhər Komitəsinin sənaye və nəqliyyat şöbəsinin, sonra isə Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin nəqliyyat və rabitə şöbəsinin təlimatçısı vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1986-cı ildə Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri təyin edilmiş, sonra isə Azərbaycan KP MK-nın şöbə müdiri, Azərbaycan KP Orconikidze (Suraxanı) Rayon Komitəsinin birinci katibi vəzifələrində çalışmışdır.

Yuri Şedrin Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı seçilmiş, 1991-ci ildən Ali Sovetin Nəqliyyat, rabitə və informatika məsələləri daimi komissiyasının sədri olmuşdur. 1992–1993-cü illərdə "Azərbaycan–Rusiya" Cəmiyyətinin idarə heyəti sədrinin müavini, daha sonra Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Qaçqınlar və xaricdə yaşayan soydaşlarla əlaqə komissiyasının üzvü olmuşdur. 1995-ci ilin mart ayından Rusiya Federasiyası Federal Məclisinin Federasiya Şurasının MDB işləri üzrə komitəsində mütəxəssis-ekspert, məsləhətçi, müşavir, 2005-ci ilin iyul ayından isə komitənin aparat rəhbərinin müavini vəzifələrində çalışmışdır. Rusiya Federasiyası hökumət başçısınin 4 oktyabr 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Rusiya Federasiyasının Azərbaycan Respublikasındakı ticarət nümayəndəsi təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Veniamin Mayorov

**Veniamin Stepanoviç Mayorov** (; ) — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycanın mənzil-kommunal təsərrüfatı naziri (1980–1992), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VI–XI çağırış deputatı.

## Həyatı
Veniamin Stepanoviç Mayorov 16 sentyabr 1930-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, buranı dağ-mədən mühəndisliyi ixtisası üzrə başa vurmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1953-cü ildə "Leninneft" neft-qazçıxarma idarəsinin 11 saylı mədənində neftçıxarma operatoru kimi başlamışdır. Sonrakı illərdə neftçıxarma üzrə usta köməkçisi, ərazi müdiri, böyük mühəndis, sahə müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

Veniamin Mayorov 1961-ci ildə Lenin Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilmiş, 1963-cü ildə Azərbaycan KP MK və Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Partiya-Dövlət Nəzarəti Komissiyasının sədrinin müavini (1965-ci ildən Azərbaycan SSR Xalq Nəzarəti Komitəsi sədrinin müavini) təyin edilmiş və bu vəzifədə 1969-cu ilədək çalışmışdır. 1969–1980-ci illərdə Bakı Şəhər Xalq Deputatları Soveti (1977-ci ilədək Zəhmətkeş Deputatları Soveti) İcraiyyə Komitəsi sədrinin birinci müavini olmuşdur.

1980-ci ildə Veniamin Mayorov Azərbaycan SSR mənzil-kommunal təsərrüfatı naziri təyin edilmiş və bu vəzifədə 1992-ci ilədək çalışmışdır. Azərbaycanda Rus İcması yaranandan (1993-cü ildən) burada sədr müavini, paralel olaraq 1997-ci ildən Moskva Dövlət Açıq Universitetinin Bakı filialının rektoru vəzifəsində çalışmışdır.

Veniamin Mayorov 1959-cu ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, altı çağırış (6–11-ci çağırış) Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi üzvlüyünə namizəd, Azərbaycan KP Təftiş Komissiyasının üzvü olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, SSRİ medalları, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir. 23 dekabr 2004-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüş, 15 sentyabr 2020-ci ildə isə "Şöhrət" ordeni ilə mükafatlandırılmışdır.

## İstinadlar
Okomtun

**Okomtun** () — Meksikanın Yukatan yarımadasında arxeoloji sahə. Meksika Milli Antropologiya və Tarix İnstitutunun arxeoloqları 2023-cü ilin iyununda Kampeçe ştatının nisbətən tədqiq olunmamış ərazisində hündürlüyü təxminən  olan bir neçə piramida strukturunun qalıqlarını aşkar etmiş, sonradan şəhərin kəşf edildiyini elan etmişdilər. Ərazidən tapılan dulusçuluq fraqmentlərinin təhlili göstərir ki, ərazidə b.e. 600–800-cü illəri arasında Mayya xalqı məskunlaşmış, şəhər təxminən b.e. 1000-ci illərində Klassik Mayya süqutu ilə üst-üstə düşərək xarabaya çevrilmişdir. Alimlər arxeoloji sahəni Mayya dilində "daş sütun" mənasını verən sözə əsasən "Okomtun" adlandırmışdılar.

## İstinadlar
Luis Kolina

**Luis Kolina Alvares** (; ) — İspaniya futbol hakimi, məşqçisi və funksioneri. 1924 Yay Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı olmuşdur. Futbol üzrə İspaniya milli komandasının məşqçisi (1924).

## Həyatı
Luis Kolina 12 avqust 1888-ci ildə İspaniyanın Madrid şəhərində anadan olmuşdur. 1919/20 mövsümündə "Real Madrid"in direktoru olmuşdur.

21 dekabr 1924-cü ildə Xose Rosiç və Xulian Olave ilə birlikdə Avstriya ilə evdə yoldaşlıq oyununda (2:1) İspaniya millisinə rəhbərlik etmişdir. O, beynəlxalq futbol hakimi olmuşdur. 1924–1926-cı illərdə İspaniya məhkəmə sisteminin prezidenti olmuşdur.

1924-cü ildə Parisdə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarının futbol turnirində çalışmışdır. 1/8 final mərhələsinin Fransa–Latviya oyununda (7:0) baş hakimin köməkçisi, eyni mərhələnin Misir–Macarıstan duelində (3:0) baş hakim olmuşdur. 16 mart 1927-ci ildə Portuqaliya–Fransa yoldaşlıq matçının (4:0) baş hakimi olmuşdur.

22 iyul 1956-cı ildə İspaniyanın Valensiya şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Pedro Kabrera

**Pedro Kabrera Lopes** (; ) — İspaniya qılıncoynadanı. 1960 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir.

## Həyatı
Pedro Kabrera 26 aprel 1927-ci ildə İspaniyanın Valensiya şəhərində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Beyrutda keçirilən Aralıq dənizi Oyunlarında şpaqa üzrə komanda turnirində bürünc medal qazanmışdır.

## İstinadlar
Visente Kalabuiq

**Visente Kalabuiq Saus** (; ) — İspaniya həndbolçu, sol cinah oyunçusu. O, 1980 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir.

## Həyatı
Visente Kalabuiq 3 mart 1958-ci ildə İspaniyanın Moxente bələdiyyəsində anadan olmuşdur.

O, sol cinah müdafiəçisi kimi həndbol oynayırdı. Valensiyada "Markol" və "Qranolyers" komandaları üçün oynamışdır. 1976-cı ildə "Qranolyers" ilə Kubok Qalibləri Kubokunun ilk buraxılışını qazanmışdır. 1979–1983-cü illərdə "Barselona"da çıxış etmiş, burada iki dəfə İspaniya çempionu (1980, 1982), bir dəfə isə İspaniya kubokunun qalibi (1983) olmuşdur.

1979-cu ildə İspaniya millisində Çexoslovakiyaya qarşı debüt etmişdir. O, həmin il Dünya Çempionatının "B" divizionunun qalibi olmuşdur.

1980-ci ildə Moskvada keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında İspaniyanın həndbol milli komandasına qoşulmuş, onlar 5-ci yeri tutmuşdur. Meydanda çıxış etmiş, 6 oyun keçirmişdir, 3 qol vurmuşdur (ADR, Macarıstan və Polşa milli komandalarına qarşı hər birində bir qol).

## İstinadlar
Enrike Melo

**Enrike Melo Ramon** ( ; ) — İspaniya üzgüçüsü. O, 1972 Yay Olimpiya Oyunlarının iştirak etmişdir.

## Həyatı
Enrike Melo 23 aprel 1953-cü ildə İspaniyanın Qandiya şəhərində anadan olmuşdur.

1973-cü ildə Belqradda keçirilən dünya çempionatında iştirak etmişdir. 100 metr məsafəyə arxaüstə yarış üzrə yarımfinalda 6-cı yeri tutmuşdur (1:02.65). O, həmçinin İspaniya yığmasının 10-cu yeri tutduğu 4x100 metr məsafəyə qarışıq estafet yarışında iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Visente Orteqa

**Visente Orteqa Vila** (; ) — İspaniya həndbolçusu və futbolçusu. O, 1972 Yay Olimpiya Oyunlarının iştirak etmişdir.

## Həyatı
Visente Orteqa 11 sentyabr 1950-ci ildə İspaniyanın Solyana şəhərində anadan olmuşdur.

Valensiyadakı Dominikan Atalar Kollecində oxuyarkən həndbol oynamağa başlamışdır. 1966/67 mövsümündə gənclər arasında İspaniya çempionu olmuşdur.

O, qısa fasilələr ilə Valensiyanın "Markol" klubunda çıxış etmişdir. Fasilələr müddətində "Qandiya" futbol klubunda oynamışdır. 1970/71 mövsümündə İspaniya kubokunu qazanmışdır. Sonra bir neçə mövsüm "Atletiko Madrid" HK-də çıxış etmiş, sonra "Markol"a qayıtmış və burada həndbol karyerasını bitirmişdir.

O, karyerası ərzində İspaniyanın gənclər yığmasında 5, ölkənin kişilərdən ibarət millisində 20 oyun keçirmişdir.

2006-cı ildə vəfat etmişdir.

## İrsi
Solyana şəhərində yerləşən idman kompleksi Visente Orteqa Vilanın adını daşıyır.

## İstinadlar
Valensiya muxtar icmasının gerbi

**Valensiya muxtar icmasının gerbi** — Valensiya muxtar icmasının özünüidarəetmə orqanlarının rəsmi emblemi. Kral IV Pedronun dövründən II Xuana qədər istifadə edilən heraldika əsasında yaradılmışdır.

1978-ci ildə keçmiş Valensiya Şurası gerbi "... Valensiya şəhərində Kserea darvazasında yerləşən keçmiş Valensiya krallığının ən qədim tanınmış nümayəndə gerbi kimi" təsdiqləmişdir.

## Tarixi
Valensiya xalq ənənələrinə görə, qanadlı əjdahanın təsvir edildiyi tac imicinin mənşəyi kral I Xaymeyə aid edilir. Buna baxmayaraq, tarixçilər onun mənşəyini XIV əsrdə, nəcib dəbilqələr üzərində gerblərdən müntəzəm istifadə olunmağa başlayan kral IV Pyotra aid edirlər. İspaniya tarixçisi Gilyermo Fatas Kabesin fikrinə görə, onu Araqon monarxının simvolu kimi görmək olar. Cəngavərlərin dəbilqələrinə taxdıqları qoruyucu parça olan mantiya tünd göy rəngdə idi və Arista xaçı ilə bəzədilmişdir.

Bəzi hallarda, qanadlı əjdaha vaxt keçdikcə yarasaya çevrilmiş, adətən Valensiya şəhəri, Palma və ya Barselonanın əvvəlki versiyaları kimi keçmiş Araqon tacının bir hissəsi olan ərazilərdə yerli heraldikada istifadə olunurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Герб Валенсийского сообщества. Геральдика мира
* Символы общины. Веб-сайт правительства автономного сообщества Валенсия
Valensiya krallığı

**Valensiya krallığı** (, , ) — Araqon tact-tacının və XV əsrin sonlarında Araqon-Kastiliya birliyindən sonra – İspaniya monarxiyasının tərkib hissələrindən biri. Mərkəzi Valensiya şəhəridir.

Valensiya krallığı keçmiş Valensiya tayfası ərazisində 9 oktyabr 1238-ci ildə Rekonkista zamanı Valensiya şəhərini ərəblərdən fəth edən Araqon kralı I Xayme tərəfindən yaradılmışdır. Araqon fəthləri və Kastiliya ilə demarkasiya müqavilələri böyüdükcə XIII əsr boyu krallığın ərazisi genişlənmişdir.

## Ədəbiyyat

* Robert Ignatius Burns. ''The Crusader Kingdom of Valencia: Reconstruction on a Thirteenth-Century Frontier''. Harvard University Press, 1967.
* Vicente Coscollá Sanz, ''La Valencia musulmana''
Ermənistanda ölüm hökmü

Ermənistanda ölüm cəzası 1991-ci ildən tətbiq edilmir.

## İcranın ləğvi
Ermənistanda sonuncu edam 30 avqust 1991-ci il tarixində baş vermişdir. Edam başın arxasından güllə ilə həyata keçirilmişdir, lakin edam edilənlər haqqında məlumat yoxdur. Ölüm cəzası 2003-cü ildə ləğv edilənə qədər adamöldürmə, dövlətə xəyanət və ağır hərbi cinayətlərə görə qanuni cəza hesab olunurdu. Ermənistan Milli Məclisində edam cəzasının ömürlük azadlıqdan məhrumetmə ilə əvəz edilməsini nəzərdə tutan yeni Cinayət Məcəlləsinin yeni layihəsini birdən üç oxunuşda qəbul edilmişdir. Buna baxmayaraq, bu, edamın ləğvi haqqında qanun qüvvəyə minənədək ağır cinayətlər törətmiş şəxslərə şamil edilməmişdir.

## İstinadlar
Vitali Pronin

**Vitali Aleksandroviç Pronin** () — Azərbaycan münzəvisi, Kürdili adasının son sakini. O, yerli mediada "Neftçalanın Robinzon Kruzosu" ləqəbi almışdır.

## Həyatı
1952-ci ilin 1 yanvar tarixində Neftçala rayonunda anadan olmuşdur. Atası Vladimir fəhlə, anası Antonina klub müdiri olub. Orta məktəbi də Kürdili kəndində bitirib, əsgərliyə gedib, qayıdıb traktorçu işləməyə başlayıb. İki qardaşı, iki bacısı var idi. Qardaşları Valentin və İvan Moskvada, bacıları Nadejda və Qalina isə Rusiyanın Tolyatti şəhərində yaşayırlar. Xəzər dənizində suyun səviyyəsi yüksəlib kəndin rayon ilə əlaqəsi kəsilməyə başlayanda ailələr kənddən köçüb, lakin Vitalinin ailəsi və daha bir neçə ailə kənddə qalıb. Daha sonra adanın yeganə sakininə çevrilib. 7 yanvar 2020-ci il tarixində axşam saatlarında özü haqqında çəkilişlərdən bir qədər sonra evində vəfat edib. 

## İrsi
Haqqında "*[[Adam (film, 2018)|Adam]]*" və "*[[Sonuncu (film, 2019)|Sonuncu]]*" filmləri çəkilmişdir.

## Həmçinin bax

* Kür dili adası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qərb əl-Əndəlüs

**Qərb əl-Əndəlus** (, ; "Əndəlüsün qərbi") və ya sadəcə **əl-Qərb** () — Piriney yarımdasında yaşayan müsəlmanlar tərəfindən 711-ci ildən 1249-cu ilə qədər ərazidə hakimiyyətdə olduqları dövrdə indiki Portuqaliyanın cənubundakı vilayətə və indiki İspaniyanın mərkəzi-qərbi hissəsinə verilən ad. Bu dövr Tariq ibn Ziyadın Piriney yarımadasına hücumundan və burada Əməvilərin nəzarəti bərqərar olmasından sonra Vestqot krallığının süqutu ilə başlamışdır. İndiki Alqarve öz adını bu ərəb adından götürür. Bölgənin 500 minə yaxın əhalisi var idi.

## İstinadlar
Alqarve krallığı

**Alqarve krallığı** (; ərəbcə *[[Qərb əl-Əndəlüs]]*,  sözündən) — Portuqaliya krallığının tərkibində nominal krallıq. Kontinental Portuqaliyanın ən cənub bölgəsində yerləşirdi, 1910-cu ildə monarxiyanın sonuna qədər mövcud olmuşdur.

Bu, Portuqaliya taxt-tacının dominionu idi və guya Portuqaliyadan ayrı bir krallıq idi. Hər halda, əslində, "Alqarve krallığının" heç bir qurumu, xüsusi imtiyazları və ya muxtariyyəti yox idi. Alqarve siyasi cəhətdən Portuqaliyanın digər vilayətlərinə çox bənzəyirdi və "Alqarve kralı" vilayət Portuqaliyanın Rekonkista zamanı mavrlardan fəth edilən son ərazisi olduğuna görə sadəcə fəxri ad idi.

## İstinadlar
Aysu

**Aysu** — qadın adı.
	
* Aysu Devrişova — peşəkar Azərbaycan kikboksçusu.
* Aysu Gülməmmədli — Ukrayna ictimai-siyasi xadimi
* Aysu Bankoğlu — hüquqşünas və siyasətçi.
Mazım

**Mazım** — Azərbaycanın Balakən rayonu ərazisində və Gürcüstanın ərazisində çay. Qanıx (Alazan) çayının qoludur. Mənbəyini Mxol Rosso dağının yamacından (2300 m. yüksəklikdən) alır. Üzərində SES qurulmuşdur. Bu çayın adı qədim gürcü mənbələrində *Matsis tsxalı* formasında qeyd olunmuşdur. Udinlər bu çayı **Matsixe** adlandırırlar. Tədqiqatçıların fikrincə, yerli azərbaycanlılar bu hidronimi **Mazım** kimi tələffüz etmişlər. Hidronim udin dilindəki matsı (ağ) və xe (çay) sözlərindən ibarət olub, "ağ çay" mənasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yakob Mekkel

**Klemens Vilhelm Yakob Mekkel** (; ) – Prussiya ordusunun generalı və Rus-yapon müharibəsindən öncə Meyci hökumətinin hərbi məsləhətçisi.

## Həyatı və karyerası
Yakob Mekkel 1842-ci ildə Köln şəhərində doğulmuş, 1869-cu ildə Prussiya Ordusunun Heyət Kollecini bitirmişdir. Fransa–Prussiya müharibəsində iştirak etdikdən sonra baş qərargahda fəaliyyət göstərməyə başlamışdır və Heyət Kollecində təlimçi olmuşdur.

### Yaponiya
Mekkel 1885-ci ildə Meyci hökumətinin dəvəti ilə Yaponiyaya gəlmişdir. Həmin dövrdə Yaponiya hökuməti Almaniya modeli əsasında təşkilatlanmaq barədə qərar qəbul etmişdi. Mekkel Müharibə Kollecində orduya təlimlər keçmiş və baş qərargah məsləhətçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Üç il sonra Almaniyaya qayıtmış və orduda müxtəlif vəzifələri tutaraq general-mayor rütbəsinə qədər yüksəlmişdir.

Mekkelin yapon tələbələri arasında Rus-yapon müharibəsində əhəmiyyətli rolları olan Kodama Qentaro və Akiyama Yoşifuru kimi hərbi xadimlər olmuşdur. O, Katsura Taro və Kavakami Sorokuya ordunu müasirləşdirməkdə kömək etmişdir. Yaponiya ordusu üçün universal hərbi xidmətə çağırış sistemi, bölgü sistemi və ali komandan sisteminin əsasını qoymuş, logistika sistemlərini gücləndirmişdir. Mekkel Yaponiyada cəmi 3 il fəaliyyət göstərsə də, onun metodları Birinci Çin-yapon müharibəsində Yaponiyanın qələbəsi üçün əhəmiyyətli rol oynamış və növbəti dövrlərdə də tətbiq olunmağa davam etmişdir. Lakin Mekkelin hücum hərəkatlarında quru qoşunlarının əhəmiyyətini vurğulaması Rus-yapon müharibəsindəki böyük saydakı itkilərin səbəblərindən biri olmuşdur.

## Ədəbiyyat
* 
* 

## İstinadlar
Mahathir Məhəmməd

**Mahathir Məhəmməd** (; ; ) — Malayziya siyasətçisi, yazıçı, həkim və dövlət xadimi.

## Həyatı
Mahathir 10 iyul 1925-ci ildə Malayziyanın Paya qəzasında anadan olmuşdur. O, tibb işləri ilə həkimlik fəaliyyətinə başlamışdır, lakin daha sonra siyasətə maraq duyaraq Malayziya Ümummilli Müsəlman Təşkilatına (UMNO) qoşulmuşdur.

### Malayziya Baş naziri (1981–2003)
Mahathir, 16 iyul 1981 ildən 31 oktyabr 2003-cü il tarixləri arasında Malezya Baş naziri olaraq çalışmışdır. Bu dövr ərzində, o dönəmin ən uzun vaxt hakimiyyətdə qalan baş naziri oldu.

Baş nazirliyi dövründə Mahathir Malayziyanın yüksək texnologiya sektoruna yönəlmiş iqtisadi model olan "Malaysia Incorporated"-i inkişaf etdirdi. Bu model xarici investisiyaları təşviq etmək, yerli sənayeni inkişaf etdirmək və ixraca əsaslanan iqtisadi artım strategiyasını həyata keçirmək məqsədi daşıyırdı.

Mahathir həmçinin Malayziyada böyük infrastruktur layihələrinə sərmayə qoyub, ölkənin fiziki və nəqliyyat infrastrukturunu gücləndirib. Məsələn, Kuala Lumpur Beynəlxalq Hava Limanının tikintisi və Petronas qüllələri kimi görməli yerlərin yaradılması bu dövrdə baş verdi.

### Malayziya Baş naziri (2018–2020)
Mahathir 10 may 2018-ci ildə yenidən Malayziyanın Baş naziri təyin edilib. O, 92 yaşında dünyanın ən yaşlı dövlət başçılarından biri olub. Yenidən baş nazir olduğu dövrdə Mahathirin prioritetlərinə korrupsiya ilə mübarizə, iqtisadi islahatlar və hökumətin şəffaflığının artırılması daxil oldu.

Mahathirin ikinci dəfə baş nazir olduğu dövrdə hökumətin korrupsiyaya qarşı mübarizəyə sadiqliyi əhəmiyyətli idi. Müxtəlif addımlar atılmaqla korrupsiyanın qarşısının alınması və araşdırılması üçün səylər göstərilmişdir. Eyni zamanda, iqtisadi islahatlar və davamlı inkişaf məqsədləri də prioritetlər sırasında idi. Mahathir Malayziya iqtisadiyyatını gücləndirmək, investisiyaları təşviq etmək və rifahı artırmaq üçün müxtəlif siyasətlər həyata keçirdi.

lakin 2020-ci ildə Malayziyada baş verən siyasi hadisələr nəticəsində Mahathir 24 fevral 2020-ci ildə baş nazir vəzifəsindən istefa verdi.

## Metodları
Mahathir Malayziya siyasətinə və dünya siyasətinə özünəməxsus və əlverişli bir perspektiv bəxş edən tanınmış və təsirli bir siyasi liderdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
"Titan" batiskafının qəzası

18 iyun 2023-cü ildə Amerika turizm və ekspedisiya şirkəti olan OceanGate tərəfindən idarə olunan Titan sualtı gəmisi Kanadanın Nyufaundlend sahillərində, Şimali Atlantik Okeanında RMS Titanikin qalıqlarını görmək üçün ekspedisiya zamanı qəzaya uğrayıb. Sualtı gəminin qəzası nəticəsində bütün ekipaj üzvləri, OceanGate-in baş direktoru Stokton Raş, fransız dəniz tədqiqatçısı və Titanik araşdırmaları üzrə mütəxəssis Paul-Henri Narqeolet, ingilis milyarder və iş adamı Hamiş Hardinq, Pakistan əsilli britaniyalı milyarder və iş adamı Şahzadə Davud və Davudun oğlu Süleyman həlak olublar.

Dalışından 1 saat 45 dəqiqə sonra Titanla əlaqə tamam kəsilib. Sualtı gəminin yoxa çıxmasından dörd gün sonra uzaqdan idarə olunan başqa bir sualtı nəqliyyat vasitəsi, Titanikin dağıntılarından təxminən 500 metr *(1600 fut)* aralıda Titanın hissələrinə bənzəyən bəzi qalıqlar aşkar edib.

## İstinadlar
Fəttahi Nişapuri

**Məhəmməd ibn Yəhya Sibak Nişapuri** (), adətən **Fəttahi Nişapuri** ( kimi tanınır; "**Fəttahi**" onun təxəllüsü idi; ) — Teymurilər dövlətində yaşamış farsdilli şair və xəttat. Nişapur şəhərindən olan o, Teymuri hökmdarı Şahruxun sarayında aparıcı şair və xəttatlardan biri idi.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Meneghini, Daniela (2020). "Fattāḥī Nīshāpūrī". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam (3rd ed.). Brill Online. ISSN 1873–9830.

## Əlavə ədəbiyyat
* Yazici, Tahsın (1999). "Fattāḥī Nīšābūrī". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica, Volume IX/4: Fārs II–Fauna III. London and New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 427–427. .
Ümid

**Ümid** — Arzu edilən bir şeyin ola biləcəyinə inanma və bu inamdan doğan daxili fərəh, xatircəmlik hissi; güman.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sıxıntı

**Sıxıntı** və ya **darıxma** — mənfi çalarlı emosiya və ya əhvali-ruhiyyənin bir növü olub, aktivliyin azalması, hər hansı bir fəaliyyətə, ətrafımızdakı dünyaya və digər insanlara marağın olmaması ilə xarakterizə olunan passiv psixi vəziyyət. Sıxıntı, apatiyadan fərqli olaraq, əsəbilik və narahatlıqla müşayiət olunur.

## Səbəbləri
Sıxıntı vəziyyəti həm xarici səbəblərdən (monoton iş, gözləntilər, ünsiyyətin olmaması, sensor məhrumiyyət), həm də daxili boşluq, sevincə səbəb olan emosional təcrübələr keçirə bilməmək, həyatda məqsəd və mənanın olmaması hissi ilə yarana bilər.

## Təsnifatı
Ekzistensial psixologiya ekzistensial sıxıntı və nevrotik sıxıntı arasında fərq qoyur. Psixoanalitik yanaşmada sıxıntıya münaqişə və nəzarət problemləri prizmasından baxılır. Belə ki, Feniçel hesab edirdi ki, sıxıntı "bizə etmək istədiyimizi etməyə icazə verilməyəndə və ya etdiyimiz istəmədiyimiz şeyi etmək məcburiyyətində olduqda yaranır."

## Fiziologiyası
Sıxıntı biləvasitə fizioloji vəziyyətdəki dəyişikliklərdən asılı deyil. Bir insan darıxanda, onun beyin qabığında tormozlanma prosesləri üstünlük təşkil edir, lakin eyni zamanda monoton işi yerinə yetirmək və ya onun tamamlanmasını gözləmək ilə əlaqəli kiçik bir həyəcan sahəsi var. Sıxılan və ya darıxan insanlar diqqəti yayındırmağa, səbirsizlik və narazılıq hissini yaşamağa, aktiv fəaliyyət göstərməyi qeyri-mümkün edən şərtlərdən qaçmaq istəyinə meyillidirlər.

Klinik sınaqlar göstərir ki, süni şəkildə yaranan sıxıntı vəziyyətində, subyektlərin qanında kortizol səviyyəsi yüksəlir, stress hormonu, artan səviyyəsi hipotalamo-hipofiz-adrenal oxun (HPA) həddindən artıq aktivliyini göstərir. Xroniki yüksək kortizol səviyyələrinin insult, ürək xəstəliyi və diabet kimi bir sıra stresslə əlaqəli xəstəliklərlə əlaqəli olduğu bilinir.

## Nəticələri
Bir çox görkəmli psixoloqlar, məsələn, E. Fromm və V. Frankl hesab edir ki, müasir cəmiyyətdə sıxıntı problemi getdikcə daha da kəskinləşir. Franklın fikrincə, "bu gün sıxıntı bizim üçün – həm xəstələr, həm də psixiatrlar üçün arzulardan və hətta sözdə cinsi istəklərdən daha çox problem yaradır". Tədqiqatlar göstərir ki, sıxıntı yeniyetmələr arasında alkoqol və narkomaniyaya gətirib çıxaran əsas səbəblərdən biridir.

## İşdə sıxıntı
Çox vaxt iş o qədər darıxdırıcı olur ki, tamamilə mənasız görünməyə başlayır. Bu xronoki darıxma sindromu adlanır. Finlandiyadakı 87 təşkilatda 11 mindən çox işçinin iştirak etdiyi araşdırmaya görə, xroniki darıxma sindromu iş dövriyyəsi və erkən pensiyaya çıxma ehtimalını, həmçinin sağlamlığln pisləşməsini və stessi artırır.

24 il ərzində 7000 britaniyalı dövlət qulluqçusunu izləyən araşdırmanın nəticələrinə görə, vaxtından əvvəl vəfat edənlər arasında öz işini maraqlı hesab edənlər deyil, iş yerində darıxanlar daha çox olub .

## İstinadlar
Bas (səs tipi)

**Bas** (  "aşağı") - səsin müvafiq tessiturasına malik olan ən aşağı kişi səsi. Böyük səs dərinliyi və dolğunluğu ilə fərqlənir. Qədim dövrlərdən bizim dövrümüzə qədər bas səsləri bəstəkarlar tərəfindən istifadə edilir. Xor və nəğmələr üçün bir çox kompozisiyalarda bas partiyası əsasdır. Həmçinin operada bir çox bas partiyaları ifa olunurdu. Baslar dərin bas profundo və melodik bas kantantasına bölünür.

Bas diapazonu E-F (böyük oktavanın Mi-si, Fa-sı)-dan e1-g1-ə (Mi, Fa, Fa #, birinci oktavanın Sol-u), keçid notları: a-cis (Kiçik oktavanın La-sı - birinci aktavanın Do-diez-i).

## Növlər
**Yüksək bas**, melodik bas (kantante), F2 (böyük oktavanın Fa-sı) ilə F4 (1-ci oktavanın Fa-sı) və bəzən F4, F#4, G4, Ab4 (Fa-diez, Sol və Birinci oktavanın la-bemolu) iş diapazonuna malikdir. Bu, bəzən bariton tembrini xatırladan yüngül, parlaq səsdir. Amma, ortalar və aşağılar tamamilə basdır, baxmayaraq ki, bəzən aşağı registr (mərkəzi baslarla müqayisədə) bir qədər zəif olur. Əsas diapazonu:
Bb2—D4.

**Mərkəzi bas** daha geniş diapazona malikdir, tembr açıq bir bas xarakteri daşıyır. Bu cür səsi olan insanlar bəzən yuxarı registrdə problem yaşayırlar, baxmayaraq ki, o, stabil və  səsdə çox güclü səslənə bilər. Əsas diapazonu: G2—C4.

**Aşağı bas**, ümumiyyətlə mərkəzi basın bir növüdür. Xüsusilə qalın bas koloritinə, məxməri tembrə, diapazonun daha qısa yuxarı hissəsində isə dərin və güclü aşağı notlara malik olan bir səsdir. Operada bu səsə bas-profundo deyilir. Əsas diapazonu: E2—B3.

**Oktavizm**.Xor pravoslav kilsəsi təcrübəsində səsinin xüsusi təbiəti olan müğənnilər var, hansıları ki, sinə registrində yox, üçüncü aşağı registrdə (səs aparatının digər hissələrinin titrəşimləri) ifa edirlər. Onlara oktavist deyirlər.
## Xarici keçidlər
Oktavizmin nümunələri

Bas profundo nümunə

## İstinadlar
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1165 saylı qətnaməsi

**BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1165 saylı qətnaməsi** — 1998-ci il aprelin 30-da Ruanda Beynəlxalq Cinayət Tribunalının (RBCT) yerinin müəyyən edilməsi ilə bağlı öhdəliyi ifadə edən 955 (1994) saylı qətnamənin xatırlandığı, RBCT-də III Palatanın yaradılmasını nəzərdə tutan, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qurumun 3877-ci iclasında yekdilliklə qəbul edilmiş qərar.

Sənəddə Təhlükəsizlik Şurası xatırladıb ki, 955 saylı qətnamə RBCT-də məhkəmə palatalarının və hakimlərin sayının artırılmasına icazə verir. Qətnamə Ruandada beynəlxalq humanitar hüququn pozulmasına görə məsuliyyət daşıyanların mühakimə olunmasının sülh və barışığa töhfə verəcəyini təsdiqləyib. Sənədə görə mühakimə olunmağı gözləyən çox insan olduğu üçün Ruanda məhkəmə sisteminin gücləndirilməsinə ehtiyac da var idi.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin VII Fəslinə əsasən fəaliyyət göstərən Təhlükəsizlik Şurası RBCT-də üçüncü məhkəmə palatası yaratdı və məhkəmə palatalarına seçkilərin 24 may 2003-cü ildə, yəni cari hakimlərin səlahiyyət müddətinin başa çatacağı tarixdə keçiriləcəyini bildirdi. Hakimlər seçkilərdən sonra mümkün qədər tez öz səlahiyyətlərinin icrasına başlamalı idilər. RBCT-də əlavə səmərəlilik təşviq edildi və Baş katib Kofi Annandan Tribunalın səmərəli fəaliyyətini asanlaşdırmaq üçün tədbirlər görməsi xahiş olundu.

## Həmçinin bax
* Ruanda soyqırımı

## İstinadlar