open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alphabet

**Alphabet** — baş ofisi Mauntin-Vyuda yerləşən Amerikan çoxmillətli texnologiya konqlomeratı. 2 oktyabr 2015-ci ildə "Google"un yenidən təşkil olunması yolu ilə yaradılıb və "Google"un və bir neçə keçmiş "Google" törəmə şirkətinin ana şirkəti olub. "Alphabet" gəlirlərinə görə dünyanın üçüncü ən böyük texnologiya şirkəti və dünyanın ən varlı şirkətlərindən biridir.  O, "Amazon", "Apple", "Meta" və "Microsoft" ilə yanaşı Amerikanın böyük beş informasiya texnologiyası şirkətlərindən biri hesab olunur.

"Alphabet"in yaradılmasına internet xidmətlərindən kənar bizneslərdə fəaliyyət göstərən qrup şirkətlərinə daha çox muxtariyyət verməklə yanaşı, əsas "Google" biznesini "daha təmiz və daha məsuliyyətli" etmək istəyi səbəb oldu. Təsisçilər Larri Peyc və Sergey Brin 2019-cu ilin dekabrında icraçı vəzifələrindən istefa verdiklərini və baş direktor vəzifəsini "Google"un baş direktoru Sundar Piçayın yerinə yetirəcəyini elan etdilər. Peyc və Brin "Alphabet"in işçiləri, idarə heyəti üzvləri və nəzarətçi səhmdarları olaraq qalacaqlar.

## Tarixi
10 avqust 2015-ci ildə "Google", "Alphabet" adlı yeni ictimai holdinq yaratmağı planlaşdırdığını elan etdi. "Google"un həmtəsisçisi və baş direktoru Larri Peyc bu barədə "Google"un rəsmi bloqunda dərc etdiyi bloq yazısında bildirib. "Alphabet", "Google"un törəmə şirkətlərini "Google"dan "Alphabet"ə köçürməklə "Google"u yenidən təşkil etmək üçün yaradılıb və bununla da "Google"un əhatə dairəsini daraldıb. Yeni holdinq "Google"dan, o cümlədən "X Development", "Calico", "Nest", "Verily", "Fiber", "Makani", "CapitalG" və "GV" kimi digər şirkətlərdən ibarət olacaq.

Şirkətin məhsul rəhbəri Sundar Piçay, Sergey Brinlə birlikdə "Alphabet"in idarə heyətinə keçən Larri Peyci əvəz edərək "Google"un yeni baş icraçı direktoru oldu.

Peyc açıqlamasında planlaşdırılan holdinqin "Google" ilə çox əlaqəli olmayan işləri müstəqil şəkildə idarə edə biləcəyimiz üçün daha çox idarəetmə miqyasına imkan verəcəyini" bildirdi. O, həmçinin yeni holdinq nəticəsində "Alphabet"in tərkibində olan əsas internet məhsullarımızdan olduqca uzaqda olan şirkətlərə görə "Google"un bir az zəifləyəcəyini bildirdi. O, daha sonra bildirdi ki, yenidən təşkilin arxasındakı motiv "Google"u "daha təmiz, daha hesabatlı və daha yaxşı" etməkdir və o, "gördüyü işlərin şəffaflığını və nəzarətini" artırmaq istəyir.

Keçmiş icraçı direktor Erik Şmidt 2017-ci ildəki konfransda bu strukturun on il əvvəl Vorren Baffett və onun Berkshire Hathaway-dəki idarə strukturundan ilhamlandığını açıqladı. Şmidt, Peyc və Brini "Berkshire Hathaway"in biznesləri idarə etmək üçün etibar edilən güclü CEO-lar və törəmə şirkətlərdən ibarət holdinq olduğunu görmək üçün Omahada Baffett ilə görüşməyə təşviq etdiyini söylədi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Cəlil Nağıyev

**Cəlil Nağıyev** () — Ədəbiyyatşünas, tərcüməçi 1999-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmlər doktoru (1990), professor (1992).

## Həyatı

Cəlil Qərib oğlu Nağıyev 1945-ci il iyulun 25-də Azərbaycanda Gəncə şəhərində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 1964-69-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində bitirdikdən sonra 1970-73-cü illər M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində aspirantura təhsili alır. 1974-cü ildə "*Serb romantik poeziyası və Şərq*" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edir. 1974-78-ci illərdə təyinatla göndərildiyi Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin xarici ədəbiyyat tarixi kafedrasında müəllim, 1978-1984-cü ildə baş müəllim, 1984-1990-cı illərdə isə dosent, kafedra müduirinin əvəzi vəzifəsini icra etmişdir. 1993-cü ildən Bakı Asiya Universitetinin rektoru olan C.Nağıyev "*Azərbaycan-Yuqoslav ədəbi əlaqələri və təmasları (folklor və klassik ədəbiyyat)*" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.

## Fəaliyyəti

70-ci illərdən dövri mətbuatda elmi, publisist əsərlər və bədii tərcümələrlə çıxış edən professor bır sıra elmi simpoziumlarda çıxış etmişdir. 1991-93-cü illərdə Bakı Dövlət Universiteti filologiya fakültəsi nəzdində ixtisaslaşdırılmış şuranın elmi katibi olmuş C.Nağıyev eyni zamanda 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikası Prezident Aparatı Yanında Ali Attestasiya Komissiyasının fioloji elmlər üzrə Ekspertlər Şurasının üzvüdür. Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı, Dünya ədəbiyyatının aktual problemləri, Avropa romantizmi və Şərq, Qərb ədəbiyyatında Şərq kompensasiyası, Bosniya müsəlman poeziyası professorun araşdırmalarının əsasını təşkil edir. Bu mövzüda məqalələri və "Serb romantizmi və Şərq" (1987), "*Koroğlunun Çin qaynaqları*" (1998), "*Yovan Yovanoviç Zesayın poeziyası*" (1973), və s. monoqrafiyaları nəşr olunub. Moskvada "*Slavyan ədəbiyyatlarında romantizm*" kitabını digər müəlliflə birlikdə çap etdirmişdir.

### Əsərləri

### Kitabları

## Xarici keçidlər

* “Bakı Asiya Universiteti mənim Təhsil Nazirliyinə müraciətim nəticəsində fəaliyyətini müvəqqəti dayandırıb”.
* Filologiya Problemləri üzrə Elmi Şuranın cari ildəki ilk iclası keçirilib

## Mənbə

* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX-XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: "Nurlar", 2011.

## İstinadlar
Americas II

**AMERICAS-II** — Florida, ABŞ Vircin adaları, Puerto-Riko, Martinika, Kürasao, Trinidad və Tobaqo, Venesuela, Fransa Qvianası, Surinam, Qayana (Kayenna vasitəsilə) və Braziliya arasında telekommunikasiya əlaqələrini yaradan fiber optik sualtı kommunikasiya kabeli. Sistem 2000-ci ilin avqust ayından etibarən xidmətdədir və ümumi daşıyıcı bazasında fəaliyyət göstərir. 

AMERICAS-II hər biri saniyədə 2,5 giqabitlə (Gbit/s) işləyən, başlanğıcda ayrı-ayrı çökmüş halqa konfiqurasiyalarından ibarət üç bir-birilə bağlı halqadan (Şimal, Cənub və Qərb sistemləri) və Kürasao ilə Venesuela arasında hal-hazırda fəaliyyət göstərməyən xüsusi bağlantıdan təşkil olunmuşdur. Hər üç sistemdəki hər bir fiber cütlüyü 32 ölçülü saniyədə 155 meqabitlik (Mbit/s) *OC-3 Əsas Sistem Modulundan* (BSM) ibarətdir. BSM isə başlanğıcda 1008 MIUs həcmində olan 63 *Minimum İnvestisiya Vahidindən* (MIUs) təşkil olunmuşdur. Onun ilkin ümumi sürəti 40 Gbit/san olmuşdur. 2009-cu ildə bu göstərici 160 Gbit/san-yə, 2010-cu ildə isə bilinməyən səviyyəyə çatmışdır.

## Keçdiyi nöqtələr
right|180px
#Fortaleza, Braziliya
#Kayenna, Fransa Qvianası
#Çaquaramas, Trinidad
#Kamuri, Venesuela
#Villemştad, Kürasao
#Le Lamentin, Martinika
#Sent-Krua, ABŞ Vircin adaları
#Miramar, San-Xuan, Puerto-Riko
#Hollivud, Florida, ABŞ

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Beynəlxalq sualtı kommunikasiya kabellərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
* AMERICAS-II Cable Landing License as adopted by the Federal Communications Commission.
* Tyco International Ltd. - Lead Supplier in US$310 Million Americas II Supply Contract press release from Tyco International April 1998
* Embratel Inaugurates Americas II Cable October 2000
Alia2 Foundation

**Alia2 Foundation** — Məqsədi uşaqların qaçırılması və onlara təcavüz edilməsinin qarşısını almaq üçün internet üzərindən uşaqların istismar edilməsini dayandırmaq olan İspaniya qeyri-kommersiya təşkilatı. Alia2 valideynlərə və uşaqlara yeni texnologiyalardan məsuliyyətli şəkildə necə istifadə edildilməli olduğunu öyrətməklə bu təhlükəyə qarşı mübarizə aparmaq üçün digər ictimai qurumlar ilə birlikdə çalışır.

## Həmçinin bax
* Kiber-təqib
* Kiberzorbalıq
* Pedofiliya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
Yapon dilində hollandmənşəli sözlər

– Holland Ost-İnd şirkətinin 1609-cu ildə Hiradoda fabrik açıb Yaponiya ilə ticarət etməyə başlamasından sonra peyda olmağa başlamış tendensiya. 1640-cı ildə hollandlar Decimaya köçürülmüş və Yaponiyanın "sakoku" dövrü boyunca 1854-cü ilə kimi Yaponiyada qalmağa icazə verilən yeganə qərblilər olmuşdurlar.

Hollandlarla yaxın münasibətlər Yaponiyada  və ya "Holland təlimi"nin yaranmasına səbəb olmuşdur. "Ran" (蘭) yapon dilində "Holland" sözü üçün istifadə olunan "Oranda" sözündən gəlir, "qaku" (学) isə yapon dilində "öyrənmək, bilik" mənasına gələn sözdür. Bu zaman kəsiyində yapon dilinə holland dilindən bir çox termin daxil olmuşdur. 3000-dən çox bu cür istifadə olunmuşdur. Onlardan ancaq təxminən 160-ı hələ də standart yapon dilində istifadə olunur.

## Siyahı

## Həmçinin bax
* Qayrayqo

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Holland dilindən yapon dilinə keçən sözlər
Belarus Konstitusiya Məhkəməsi

**Belarus Konstitusiya Məhkəməsi** () — Belarusun konstitusiyanın şərhi və qanunların konstitusiyaya uyğunluğu məsələlərini həll edən səlahiyyətli orqanı. 1994-cü ildə qurulmuşdur. Məhkəmənin funksiyası konstitusiya ilə əlaqədar məsələlərdə ədaləti təmin etməkdir. Məhkəmə, həmçinin, milli qanunvericiliyin konstitusiya ilə ziddiyyəti məsələlərini həll edir. Qanunvericiliyə əsasən, Konstitusiya Məhkəməsi hər biri ali hüquq təhsilli 12 hakimdən ibarətdir. Altı hakim Prezident, digər altı hakim isə Respublika Şurası tərəfindən təyin edilir. Təyinat üsulundan asılı olmayaraq, hakimlər 11 il müddətinə səlahiyyətlərini icra edirlər. 

## Xarici keçidlər
* 
* BMT-nin İnsan hüquqları Komitəsi Pastuxov Belarusa qarşı işində 1997-ci ildə Konstitusiya Məhkəməsinin hakimlərindən birinin buraxılması haqqında məsələyə baxır.
Samson Abioye

**Samson Abioye** ( 25 mart 1991 –  28 iyul 2017) — Nigeriya kompüter proqramçısı və internet sahibkarı. 2013-cü ildə o, Ladoke Akintola Universitetində təhsil alarkən müdafiə işi kimi tələbələrin ölkə səviyyəsindəki imtahanları üçün onlara praktiki kömək edən onlayn test platforması olan nı yaratmışdır. Ölümünə qədər *pass.ng* saytında baş icraçı direktor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Karyerası
2014-cü ildə *Airtel Catapult-a-Startup* müsabiqəsində *pass.ng* layihəsi ilə qalib gəlməzdən əvvəl müvəqqəti olaraq universitetdə İKT şöbəsində çalışmışdır. O, həmçinin, 2013-cü ildə Nigeriyada *Kompüter Elmləri üzrə Milli İstehsalçılara* təqdim olunan ən yaxşı proqramçı mükafatının qalibi olmuşdur.

## Ölümü
Abioye 28 iyul 2017-ci ildə səhər saatlarında vəfat etmişdir. Ölümündən sonra, *Pulse Nigeria* onun ölümünü "Nigeriyada texnologiya sahəsini şok edən" başlığı altında yayımlamışdır.

## İstinadlar
Aurous (veb-sayt)

**Aurous** — 120-dən çox mənbədən istifadə edən pulsuz musiqi axını veb saytı. Jurnalistlər bu saytı lisenziyasız film və televiziya verilişlərini müstəqil şəkildə nümayiş etdirə bilən veb sayt olan *Popcorn Time* saytı ilə müqayisə edirlər. Sayt fəaliyyətə başlayandan bir neçə gün sonra Amerika Səsyazma Sənayesi Assosiasiyası tərəfindən məhkəməyə verilmişdir.

Aurous iki aydan az bir müddətdə fəaliyyət göstərdikdən sonra bağlanmışdır. Mülkiyyətin hamısı isə birliyin nəzarəti altına keçmişdir.
 
## İstinadlar
Başqırdıstan Konstitusiya Məhkəməsi

250px|thumb|right|Məhkəmənin yerləşdiyi Respublika evi
**Başqırdıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi** (, ) — "Başqırdıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi" haqqında 1996-cı il tarixli Qanununun 15-ci maddəsinin 1-ci bəndinə uyğun olaraq yaradılan konstitusiya məhkəməsi.

Məhkəmə sədr və Başqırdıstan Respublikasının başçısı tərəfindən irəli sürülən və Qurultay tərəfindən təsdiqlənmiş səkkiz köməkçi hakimdən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Başqırdıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi
Astaga.com

**Astaga.com** — İndoneziya mərkəzli internet markası. Marka 2000-ci ildə internet investisiya şirkəti olan *İndonesia Online* şirkətinin bir qolu kimi yaradılmışdır. 7 milyon ABŞ dolları məbləğində sərmayə qoyduqdan sonra, 2001-ci ildə marka Cənubi Afrika media konqlomeratı hesab edilən *M-Web* provayderinə satılmışdır. Marka illər ərzində inkişaf etdi. 2004-cü ildə 300-dən çox işçiyə sahib olan marka İndoneziya səviyyəsində zirvəyə yüksəldi. 2004-cü ilin sonunda *M-Web* provayderi İndoneziya ilə əlaqələri kəsdi. Provayder Astaga.com və *Kafegaul.com* markalarının fəaliyyət göstərən aktiv hissələrini xarici və İndoneziya investorlarının konsorsiumuna satdı. 2012-ci ildə Astaga.com Fil Rikard və Sandi Qunavan tərəfindən idarə olunan beynəlxalq investisiya şirkəti tərəfindən satın alınmışdır. 2013-cü ilin sonundan etibarən marka beta versiyada fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
*
*
*

## Xarici keçidlər
*
*Website Developer Astagatech
Ufo361

**Ufuk Bayraqdar** () — Professional olaraq Ufo361 və ya Kaiser kimi tanınan türk əsilli alman repçi.

## Həyatı və karyerası
Üfüq Bayraqdar, Qərbi Berlində Türk ailəsində anadan olub. Kreuzberqdə böyüyüb başa çatıb. Gənc yaşda hip-hopa qarşı marağı artıb və THC-Komandasında küçə sənəti ilə məşğul olmağa başlayıb. 2010-ci ildə Hoodrich qrupunda çıxış etməyə başlayıb və etiketi Said adlı dostu tərəfindən təyin edilmişdir. 7 oktyabr 2011-ci ildə ilk musiqiləri buraxıldı. Said və prodüser KD-Supier ilə birlikdə üçlü Bellini Boyz komandasını qurdular. Səhnə adı, ilk adı Üfüq və məmləkəti Kreuzberqin poçt kodu olan 10963-dən yaradılmışdır. 2012-ci ildə ilk EP musiqisi olan "*Bald ist dein Geld meins*"-i buraxdı. İlk studiya albomu olan "*Ihr seid nicht allein*" isə, 2014-cü ilin avqustunda bazara təqdim edilmişdir.

## Diskoqrafiya

* *Ihr seid nicht allein* (2014)
* *808* (2018)
* *VVS* (2018)

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Ufo361-in rəsmi YouTube kanalı
Tank əleyhinə minalar

**Tank əleyhinə minalar** — ərazini düşmənin tanklarına və yerüstü başqa texnikalarına (özüyeriyən raket və artilleriya qurğularına, zirehli transportyorlara və yük avtomobillərinə) qarşı minalamaq üçün nəzərdə tutulub.

Tank əleyhinə minalar tırtıl əleyhinə, dib əleyhinə və gövdə (bort) əleyhinə minalara ayrılır.

* *tırtıl əleyhinə minalara* TM-62, TM-57 tipli minalar nümunə göstərilə bilər.
* *dib əleyhinə minalara* TMK-2, TM-72 tipli minalar nümunə göstərilə bilər.
* *bort əleyhinə minalara* TM-73, TM-83 tipli sovet istehsalı minalar göstərilə bilər.

## İstinadlar
Poda adası

**Poda** — Taylandın Krabi vilayətində yerləşən ada. Ao Nanqe çimərliyindən 8&nbsp;km cənubda yerləşir. Adanın uzunluğu 1&nbsp;km, eni isə 600 metrdir. 
Ada Mu Ko Poda və ya Poda adaları qrupuna daxildir. Qrupa daxil olan adalar:Ko Poda, Ko Kay, Ko Mo və Ko Tap
## İstinadlar
Keleraşi (judets)

**Keleraşi judetsi** () — Valaxiya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası
Judetsin sahəsi 5088 km² təşkil edir.

Qərbdə Konstantsa, şərqdə İlfov və Curcu, şimalda Yalomitsa judetsləri ilə və cənubda isə Bolqarıstan Silistren diyarı ilə həmsərhəddir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı 285 050 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı isə 56,02 nəf./km².

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 2 bələdiyyə, 3 şəhər və 48 kommuna daxildir.

### Bələdiyyə
* Keleraşi (Călărași)
* Oltenitsa (Oltenița)

### Şəhərlər
* Budeşti (Budești)
* Fundulya (Fundulea)
* Lexliu-Qare (Lehliu-Gară)

## İstinadlar
Maramureş (judets)

**Maramureş** (, , ) —  Maramureş, Ardyal və Krişan tarixiərazilərdən ibarət olan Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası

Sahəsi — 6304&nbsp;km². Judetsin ərazisindən Tisa çayı keçir.

Şərqdə — Suçava, qərbdə —  Satu-Mare, Selaj, cənubda — Kluj və Bistritsa-Nesesud judetsləri ilə şimalda isə Ukrayna İvano-Frankovsk və Zakarpatya vilayətləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 513 000 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı — 81,37 nəf./km².

**Milli tərkibi:**
* Rumınlar — 82 %
* Macarlar — 9,1 %
* Ukraynlar — 6,7 %
* Qaraçılar — 1,7 %
* Almanlar — 0,4 %

**Əhalinin dinamikası:**

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 2 bələdiyyə, 6 şəhər və 63 kommuna daxildir.

### Bələdiyyə
* Baya-Mare (Baia Mare)
* Siqetu-Marmatsiey (Sighetu Marmației)

### Şəhərlər
* Baya-Sprie
* Borşa
* Vişeu-de-Sus
* Draqomireşti
* Kavnik
* Seyni
* Tırqu-Lepuş
* Teutsiy-Meqereuş
* Ulmeni
* Şomkuta-Mare

## İstinadlar
Vay adası

**Vay** () — Siam körfəzində yerləşən 52 adadan ibarət olan arxipelaqa daxildir. İnzibati cəhətdən Tailandın Trat vilayətinə daxildir. Ko-Çanq milli parkı ərazisinə daxildir. Adanın uzunluğu 6&nbsp;km, eni 1,5&nbsp;km təşkil edir.

## Təsviri
Adanın şərq hissəsi mərcan rifləri ilə əhatələnmişdir. Bu hissədə çimərliklər vardır. Qərb hissəsi nisbətən qayalıqdır. Burada dəniz quşlayı yuva qurur. Adanın ərazisi sıx cəngəlliklərlə əhatələnmişdir.

Adada infrastruktur, maqazin, yollar yoxdur. Hər gün materik, Çanq və Mak adaları ilə bərə əlaqəsi yaradılır. Üstəlik sürətli katerlərlə adaya getmək olar. Çamq adasından bura çoxlu turlar təşkil edilir. Bu səbəbdən günü aydın zamanları adada çoxlu turist müşahidə etmək olar .

## İstinadlar
Palingenez

**Palingen, palingenez -** əvvəlcədən əmələ gəlmiş süxurların yüksək təzyiq və temperatur şəraitində, yəni ultrametamorfizm prosesinin müşayiəti ilə "in situ" yerindəcə əriməsi və yeni tərkibli maqmanın yaranma prosesi. Bəzi mütəxislər bu prosesi anateksis kimi şərh edir. Palingen prosesi nəticəsində yaranan qranitoidlərin tərkibi əriməyə məruz qalmış süxurların tərkibinə müvafiq olur. Anateksis və palingenez proseslərini fərqləndirmək mümkün olmayanda hər iki termin birgə işlədilir, məsələn, palingen-anatektik mənşəli qranitlər, qranodioritlər və i.a.

## Həmçinin bax
* Təzyiq
* Temperatur
* Süxurlar
* Maqma
* Qranit
* Qranodiorit

## Mənbə
*
Lili Kraus

**Lili Kraus** () — macar əsilli pianoçu.

## Həyatı
Lili Kraus 1903-cü ildə Budapeştdə anadan olmuşdur. Atası çex, anası isə macar yəhudi ailəsindən çıxmışdı.

Ferens List Musiqi Akademiyasında təhsilini bitirdikdən sonra 17 yaşı olarkən Budapeşt Konservatoriyasına daxil olmuşdu. Burada Zela Koday və Bela Bartok ilə birgə təhsil almışdı. 1930-cu illərdə Vyanada Severin Ayzenberqer, Eduard Ştereyman və Berlində Artur Şnabel ilə öz təhsilini davam etdirərək klassik ənənəyə ola marağını daha da artırdı.

Lili Kraus tezliklə Motsart və Bethovenin mədəni irsini araşdıran mütəxəssis kimi tanındı. Krausun ilkin musiqi çıxışları və skripkaçı Simon Qoldberq ilə birgə ifaları ona beynəlxalq karyera qazandıran tənqidi tanınmasına gətirib çıxardı. 1930-cu illərdə Avropaya, Avstraliyaya, Yaponiyaya və Cənubi Afrikaya səfərlər etdi. 1940-cı ildə Kraus Asiya turuna çıxarkən Yavada olduğu zaman ailəsi ilə birlikdə həbs edildi və 1943-cü ilin iyun ayından 1945-ci ilin avqustuna qədər Yaponiyanın konsentrasiya düşərgəsində saxlanıldı.

Müharibədən sonra Yeni Zelandiyada yaşadı və burada xoşbəxt həyat sürərək ömrünü musiqi bəstələməyə və tədris etməyə həsr etdi. Yeni Zelandiya vətəndaşı oldu və karyerasını bərpa edərək dərs vəsaitlərini geniş şəkildə təqdim etdi. 1950-ci illərin əvvəllərində Henri Temianka ilə birgə Bethovenin bütün sonatalarını ifa etdi. 1967-ci ildən 1983-cü ilə qədər Fort-Uortda Texas Xristian Universitetində rəssam-müəllim kimi tədris etdi. Bundan sonra Şimali Karolina ştatının Aşvill şəhərinə köçərək ömrünün sonuna kimi burada yaşadı.

Krausun həyat yoldaşı Otto Mandl (1889–1956) mədən mühəndisi və filosof olan zəngin bir yəhudi (daha sonra Katolik dinini qəbul etdi) idi. 1930-cu ilin 31 oktyabrında ailə həyatı qurdular və Mandl Krausun karyerasını inkişaf etdirmək üçün öz biznesini satdı. Cütlüyün Rut və Maykl adlı iki övladı vardı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Biography at Bach Cantatas
* European Archive  Copyright free LP recording of Lili Kraus playing two Haydn piano sonatas at the European Archive (for non-American viewers only).
* Naxos: Lili Kraus
* 'Camera Three' episode: Lili Kraus on Schubert 'Grazer' Fantasy (11/2/1969) (audio only)
Nurəddin Qənbər

**Nurəddin Qənbər** (; d.20 iyun 1933, Ağcabədi, Qaradolaq k.) — nasir, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycanın Fəxri cərrahı, Müharibə və Əmək vətəranı.

## Həyatı
1933-cü ildə iyunun 20-də Azərbaycanın Ağcabədi rayonunun Qaradolaq kəndində anadam olub. 1950-ci ildə Zərdab rayonunun mərkəzindəki M. Qorki adına orta məktəbi bitirib. N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda təhsilini davam etdirir. 1957-ci ildə əmək fəaliyyətini Türkmənistanda cərrah-həkim kimi başlamışdır. 1957–61-ci illərdə Kazançik şəhəri xəstəxanasında cərahiyyə şöbəsinin müdiri, 1961–71-ci illərdə Azərbaycanda — Ağcabədi rayon mərkəzi xəstəxanasında cərrah-həkim, 1971-ci ildə baş həkimin müavini, 1973–74-cü illərdə isə baş həkim vəzifəsində çalışmışdır. Hazırda Bakıda akademik Mir Qasımovun adına Respublika Klinik xəstəxanasında cərrah-həkim işləyən N. Qənbər 1982-ci ildə Markisizm-leninizm universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1973–75-ci illərdə Ağcabədi şəhər zəhmətkeş deputatları Sovetinin deputatı seçilmişdir.

## Yaradıcılığı
Bədii yaradıcılığa 60-cı illərdən başlayan nasir ilk hekayələrini rayon qəzetində dərc etdirmişdi. Həmçinin etdiyi tərcümələr ilə diqqəti cəlb edən N. Qənbərin "*Meymunun dəfni*", "*Başsız meyit*", "*Zirzəmi*", "*Boğanaq*", "Yoldaş, sən kim aparıb" adlı romanları, "*Kiçik qardaş*", "*Qoşa söyüdün nağılı*", "*Yaralı qağayı*", "*Bir məhəllənin nağılı*" adlı povestləri, habelə bir sıra hekayələri publisit yazıları, pyesləri dövri mətbuatda, həm də nəşriyyatlarda toplu hald çap olunmuşdur. 2009-cu ildə Nurəddin Qənbərin "*Yazdıqlarım həyatımdır*" adlı kitabı çap olunub. Kitabda yazıçının müxtəlif illərdə yazdığı hekayə, oçerk və məqalələri, eləcə də əsərləri haqqında yazılmış rəylər, resenziyalar, şeirlər toplanıb. Kitaba yazıçının "*Yağlıvənd gölündə faciə*" pyesi də daxil edilib.

### Əsərləri
* "*Kiçik qardaş*" (povest) (1979);
* "*Qara söyüd*" (povest və hekayələri) (1985);
* "*Xeyir xəbər*" (povest və hekayələri) (1986)
* "*Yazdıqlarım həyatımdır*" (2009)

## Mükafatları
Dörd medalla təltif olunan nasir, eyni zamanda "*Qızıl qələm*" və "*İsi Məlikzadə adına mükafat*"ın laureatı, səhiyyə əlaçısıdır.

## Xarici keçidlər
* Qara Bəylərin nəğməkar tütəyi
* Nurəddin Qənbər 

## Mənbə
* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: "Nurlar", 2011.

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Monqolustan)

**Monqolustan Xarici İşlər Nazirliyi** ()  — Monqolustanın mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı, Moqolustanın xarici dövlətlər və beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələri sahəsində dövlət idarəetməsini həyata keçirir. 

2011-ci ildə - müasir tarixdə Monqolustan Xarici İşlər Nazirliyi 100 illiyini qeyd etdi.

1961-ci ildə Monqolustan BMT, ÜTT, BVF və ATƏT kimi təşkilatların üzvü olmuşdur. 

1962-ci ildə YUNESKO-nun üzvülüyünə daxil olur.

Monqolustan dünyanın 181 ölkəsi və Avropa İttifaqı ilə siyasi əlaqələri var 
.

1921-ci ilin noyabrında Rusiya ilə, 1949-cu ildə isə Çin Xalq Respublikası ilə diplomatik münasibətlər quruldu.

Monqolustanın xaricdə 35 diplomatik nümayəndəliyi var.

## Şöbə və bölmələri
* Siyasi Planlaşdırma və Koordinasiya şöbəsi
* İqtisadi Əməkdaşlıq şöbəsi
* İnformasiya və xarici təbliğat şöbəsi
* Qonşu ölkələr, Rusiya və Çin şöbəsi
* Avropa və Amerika şöbəsi
* Asiya və Afrika şöbəsi 
* Çoxtərəfli əməkdaşlıq şöbəsi 
* Dövlət İdarə şöbəsi 
* Konsulluq məsələləri üzrə şöbə 
* Beynəlxalq Hüquq şöbəsi 
* Protokol şöbəsi  
* XİN mərkəzi arxivi
## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Monqolustanın dövlət quruluşu
## İstinadlar
Bitcoin Fog

**Bitcoin Fog** — Bitcoin üçün mərkəzləşdirilmiş kriptovalyuta tambleri.

2013-cü ilin dekabr ayında sayt *Sheep Marketplace* soyğunlarından gələn 96000 BTC-nin bir hissəsini yumaq üçün istifadə edilmişdir.

2015-ci ilin fevral ayında Çin eksçeynci olan *Bter.com* saytından 7170 bitcoin oğurlandı. Bu hadisədən sonra Bitcoin Fog öz kriptovalyuta bazarında nüfuzunu bərpa etdi.

## İstinadlar
İndoneziyanın birinci xanımlarının siyahısı

İndoneziya tarixində **Birinci xanım** () və ya **Birinci cənab** () adı İndoneziya prezidentinin həyat yoldaşı və ya ərinə müraciət etmək üçün istifadə edilmişdir. İndoneziyanın Konstitusiyasında Prezidentin həyat yoldaşları haqqında bir şey yazılmasa da İndoneziya cəmiyyətində əhəmiyyətli təsir göstərməyə davam edir.

Mövzunun mövcud sahibi indiki prezident Coko Vidodonun həyat yoldaşı İriana Coko Vidododur. Prezident Meqavati Sukarnoputrinin əri Tofiq Kiemas bu günə qədər yalnız olan Birinci Cənabdır.

## Tarix
*İbu Neqara*nın rolu ilk İndoneziya konstitusiya konvensiyaların inkişafında dəqiq deyildi. İlk prezident Sukarno 1945-ci ilin avqustunda prezident olanda üçüncü həyat yoldaşı Fatmavati ilə evləndi. Sukarno Hartini ilə 1953-cü ildə Fatmavatinin icazəsi ilə evləndi. Hartini İstana Boqorda yaşayaraq prezidentin rəsmi dövlət vəzifələrinə yola salınması və xaricdə səfər etməsində müşayiət etdi. Prezidentliyi dövründə Sukarno başqa beş qadınla evləndi, lakin Fatmavati birinci xanımı olaraq qaldı.
Suxartonun həyat yoldaşı Siti Hartina *İbu Neqara* vəzifəsini 1996-cı ilin aprel ayınadək ölməsinə qədər tutmuşdur. Onun böyük qızı Siti Hardiyanti Rukmana ("Tutut") 1998-ci ilədək atasının başçılığının qalan hissəsində anasının adından çıxış etmişdir. 1998-ci ilin may ayında Sosial İşlər Naziri vəzifəsində çalışmışdır.

## Həyatda olan birinci xanımlar
Siti Hardiyanti Rukmana (fəaliyyətdə olan) istisna olmaqla İndoneziyanın bir yaşayan keçmiş Birinci xanımları (30 iyun 2019-cu il tarixləri):

 Fayl:Sinta_Nuriyah_during_the_International_Conference_on_Feminism,_2016-09-23_02.jpg|Sinta NuriyaXidmət illəri 1998–2001 


## Birinci xanımların siyahısı

## Həmçinin bax
* İndoneziya prezidenti

## İstinadlar
Marcori Boulton

**Marcori Boulton** (; ) — ingilis və esperanto dillərində yazıb-yaradan Britaniyalı yazıçı və şairə. Somervil Kollecində ingilis dili üzrə təhsil almışdır. Burada Klayv Steyplz Lyuis və Con Tolkin kimi pedaqoqlardan dərs almışdır. 2008-ci ildə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd olmuşdur. 1962-1970-ci illərdə ingilis ədəbiyyatını tədris etmiş və araşdırma və yazıçılıq fəaliyyətinə başlamazdan əvvəl 24 il kollec direktoru olmuşdur. Esperantoda olduqca tanınmış yazıçıdır. Boulton ömrünün son illərində iki Esperanto təşkilatına - Kat-amikaro və ODES-ə rəhbərlik edib. 

## Fəaliyyəti
Marcori Boulton 1960-cı ildə Routledge & Kegan Paul tərəfindən nəşr edilmiş, Lüdviq Lazar Zamenhofun avtobioqrafiyası olan *"Zamenhof: Esperantonun yaradıcısı"*nın müəllifidir. O, həmçinin, ədəbi tədqiqatlarda geniş istifadə olunan bir sıra təqdimat mətnləri də yazmışdır: *Şeirin anatomiyası* (1953), *Nəsrin anatomiyası* (1954), *Dramın anatomiyası* (1960), *Dilin anatomiyası* (1968), *Romanın anatomiyası* (1975) və *Ədəbi tədqiqatların anatomiyası* (1980). İlk kitabı *İlklər: Şeirlər* (1949) adlanırdı. Sonrakı şeir kitabları, eləcə də qısa hekayə kolleksiyaları esperanto dilində idi. Marcori Boulton 1949-cu ildə esperanto dilini öyrənmişdi. 
O, həmçinin *Biz nə demək istəyirik* (1959), *Gerçək həyatda sözlər* (1965) və *Gerçək həyatda oxumaq* əsərlərini də yazmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Etelka Qerster

**Etelka Qerster** () — Macarıstan sopranosu. 1876-cı ildə İtaliyada və növbəti il isə Londonda çıxış etmişdi.

## Həyatı
1878-ci ildə Nyu-York şəhərinin Musiqi Akademiyasında çıxış edən Etelka həmin dövrdə aparıcı müğənnilərindən biri sayılırdı. Qızı dirijor Friç Rayner ilə ailə həyatı qurmuşdu.

Qerster övladı doğulduqdan sonra öz səsini itirdi və bir daha heç vaxt oxumadı. 1896-cı ildən 1917-ci ilə qədər Berlində ifaçılıq dərsləri keçirdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* *Enciklopedia Slovenska*. II. zväzok. Bratislava, 1978. VEDA Seeger, Horst: *Opernlexikon*. 3. … überarb. … Aufl. Berlin, 1986. Henschelverlag. 

## Xarici keçidlər

* Etelka Gerster (1855–1920)(Wayback Machine)
* 
* Luminous-Lint on Gerster
* Etelka Gerster(Gardini) portrait by Jose Mora
Pantellerit

**Pantellerit -** süxur, kimyəvi tərkibinə görə komendit (qələvi riolit) və qələvi traxit arasında keçid qələvi vulkanik süxur. Püruzləri anortoklaz, diopsid, qələvi amfibollar, piroksenlərdən (egirin-avgit, arfvedsonit, krossit, ribekit), kvarsdan ibarətdir. Əsas kütləsi vulkan şüşəsi, çöl şpatı mikrolitlərindən, kvars və bəzən egirindən təşkil olunmuşdur. Pantellerit 68–73% SiO2 olur və s. kaliumlu-natriumlu seriyaya aid edilir. Sinonim: *Pantelleritokomendit.*

## Həmçinin bax
* Süxurlar

## Mənbə
*
Elmira Qasımova (dövlət xadimi, 1942)

**Elmira Məmməd qızı Qasımova** () — Azərbaycanlı şairə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1974).

## Həyatı
Elmira Qasımova 1942-ci il dekabrın 1-də Azərbaycanda Naxçıvan şəhərində həkim ailəsində anadan olub. Burada 2 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra 1959-64-cü illərdə M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Xarici Dillər İnstitunun alman dili şöbəsində təhsil alır. 1964-74-cü illərdə Naxçıvan şəhərində 2 saylı məktəbin müəllimi, 1974-76-cı illərdə tədris-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, 1976-78-ci ildə 10 saylı orta məktəbin direktoru vəzifələrində çalışmışdır. 1978-1979-cu illərdə Azərbaycan KP Naxçıvan şəhər Komitəsinin katibi seçilmişdir. 1979-80-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının maarif naziri vəzifəsində, 1980-1983-cü illər Azərbaycan KP Naxçıvan şəhər Komitəsinin birinci katibi vəzifəsində, 1977-2009-cu illərdə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin İdeoloji şöbəsinin müdiri, Naxçıvan şəhər Xalq Deputatları Məclisinin sədr müavini, sədri, Naxçıvan şəhər təhsil şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1979-1984-cü illərdə Naxçıvan MR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

## Yaradıcılığı
E.Qasımova ədəbi yaradıcılığa məktəbdə təhsil aldığı illərdə başlayır. "*Yay gecəsi*" adlı ilk mətbu şeiri 1956-cı ildə "*Şərq qapısı*"nda dərc olunub. "*Sevil*" qadınlar məclisinin sədr müavini olan şairə "*Xalqlar Dostluğu*" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

### Əsərləri
* Sevdalı könül (şeirlər) (1973);  
* Axtar məni (şeirlər) (1979);  
* Zəriflik (şeirlər və poemalar) (1985);  
* Analar zərif olur (şeirlər) (1999);  
* Şirin duyğu (şeirlər və poemalar) (2007);  
* Xatirə (2007);  
* Ömürdən düşən yarpaqlar (şeirlər və poemalar) (2009).

## Mənbə
* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX-XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: "Nurlar", 2011.
Zofiya Zamenhof

**Zofiya Zamenhof** (; ) — yəhudi-polyak əsilli pediatr, esperanto dilinin yaradıcısı Lüdviq Lazar Zamenhofun qızı.

## Həyatı
Zofiya 1907-1913-cü illərdə Lozanna Universitetində tibb təhsilini başa vuraraq 1914-cü ildə Sankt-Peterburqda dövlət imtahanından keçmişdir. Daha sonra daxili və pediatriya xəstəlikləri sahəsində ixtisaslaşmağa davam etmişdir. Zofiya Lebedində, 1922-ci ildən isə Varşavada xəstəxanaların birində işləyib. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Varşavadakı gettoya köçür. Faşistlərin olmasına baxmayaraq, tutulub ölüm düşərgəsinə göndərilənədək tibbi fəaliyyətinə davam etmişdir. 1942-ci ildə Varşava gettosundakı Umşlaqplatsdan götürülərək Treblinka ölüm düşərgəsinə aparılmış və burada qaz kamerasında ölümə məhkum edilmişdir. 

Zofiyanın simvolik məzarı Varşavanın yəhudi məzarlığında yerləşir. Klara Zamenhofun türbəsinin yaxınlığında xatirə lövhəsi də yerləşir. 
## İstinadlar
Adam Zamenhof

**Adam Zamenhof** (; ) — oftalmologiya sahəsində fəaliyyətinə görə ad qazanmış yəhudi-polyak əsilli həkim, esperanto dilinin yaradıcısı Lüdviq Lazar Zamenhofun oğlu.

## Həyatı
Holokostdan əvvəl Adam Zamenhof görmə sahəsində korluğu müəyyən edən cihaz icad etmişdi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı 6 sentyabr 1939-cu ildə o, Varşavada Starozakonniç Xəstəxanasının rəhbəri və direktoru idi. Həmin il 1 oktyabrda Zamenhof tutulmuş və Palmiridəki düşərgəyə göndərilmişdi, daha sonra isə güllələnmişdi. 

Adam və həyat yoldaşı Vanda Lui-Kristof Zaleski Zamenhofun valideynləridirlər.

## İstinadlar
Konstantsa (judets)

**Konstantsa** () —  Dobruca regionunda yerləşən Rumıniya judetsi. Sahə — 7071 km². Əhali — 630 679 nəf. (2011). İnzibati mərkəzi — liman şəhəri Konstantsa.

## Coğrafiyası
Qərbdə — Keleraşi və Yalomitsa, şimalda —   Tulça və Breila judetsləri ilə, cənubda — Bolqarıstanın Dobriç və Silistren diyarları ilə sərhəddir.

## Əhalisi
1970-ci ildə judetsin əhalisi 513,3 min nəfər, 2002-ci ildə — 715 151 nəfər,  2011-ci ildə isə — 630 679 nəfər təşkil edirdi.

Milli tərkibə görə əhalisi:

### Demoqrafiyası
1 iyul 2005-ci ilin məlumatlarına görə

* Əhalisi: 756 053
* Şəhərlilər: 539 902
* Kəndlilər: 216 151
* Kişi: 368 576
* Qadın: 387 477
* Sıxlıq: 101,1 nəf./km²

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 3 bələdiyyə, 8 şəhər və 58 kommuna daxildir.

### Bələdiyyə
* Konstantsa (Constanţa)
* Manqaliya (Mangalia)
* Meciciya (Medgidia)

### Şəhərlər
* Benyasa (Băneasa)
* Murfatlar (Murfatlar)
* Neqru-Vode (Negru Vodă)
* Nevodari (Năvodari)
* Ovidiu (Ovidiu)
* Tekirgöl (Techirghiol)
* Hırşova (Hârşova)
* Çernavode (Cernavodă)
* Eforie (Eforie)

## İstinadlar
Tmoqvi qalası

**Tmoqvi** (; ) — Gürcüstanın Samtsxe-Cavaxeti bölgəsində, Kür çayının sol sahilində xarabalıq halında olan qala.

## Tarixi
"Tmoqvi" adı gürcücə "bütpərəst kahin" mənasını verən *moqvi* () sözündən törəmişdir. Qalanın adı ilk dəfə IX əsr mənbələrində qeyd olunur. Cavaxeti yaylası ilə Kür çayı arasında, Kür çayının yaratdığı bir dərə üzərindəki ticarət yoluna nəzarət edən müdafiə qalası kimi tikilmişdir. Bu Cavaxeti regionunda mühüm bir hərbi qala idi. Bölgənin feodal başçıları həmin dövrdə Baqrationilər idi.

900-cü illərdə qonşu qala olan Tsunda dağıdıldıqdan sonra Tmoqvi qalası böyük əhəmiyyət qazandı. XI əsrin əvvəlində qala, Gürcüstan çarlığının birbaşa nəzarəti altında keçmişdir.

1073-cü ildə soylu Niania Kuabulisdzeyə verildi. Onun nəvələri qalanı Torel, Tmoqveli, Şalikaşvili və ya Jaqeli kimi digər böyük feodal ailələrin əlinə keçməməsi üçün illərdə əllərində tutdular. 1088-ci ildə baş verən zəlzələ zamanı qala dağıldı. Osmanlı imperiyası 1578-ci ildə qalanı öz nəzarəti altına aldı. 1829-cu ildə imzalanmış Ədirnə sülh müqaviləsi, qalanı ətrafındakı ərazi ilə birlikdə Rusiya imperiyasına verdi.

## Memarlığı
Tmoqvi qalası Kür çayının yaxınlığında, bir dağın zirvəsində tikilmişdir. Qayalıqların tamamladığı təbii mühafizəni tamamlayan bir divar ilə (150 metr uzunluğunda, 3 metr enində) birləşdirilib əhatə olunmuş 3 təpədən çox genişləndirmək mümkündür. Hər bir təpədə bir neçə qüllə tikilmişdir. Qalada mövcud olan gizli bir tunel, qalanı hər hansısa mühasirə əsnasında suya çıxışını təmin etmək üçün çayla birləşdirir. Qalanın qərb hissəsi daha yaxşı qorunmuşdur. Qala içərisində az sayda bina mövcuddur. Bazalt təməlin üzərində tufdan tikilmiş dördbucaqlı binanın kilsə olduğu düşünülür.

## Ədəbiyyatda
1902-ci ildə erməni şair Hovannes Tumanyan *Tmkaberdin mühasirəsi* () adlı şeir yazmışdır.

## Ədəbiyyat
* Berdzenishvili D., Sagharadze Sh., Gürcüstan Sovet Ensiklopediyası, volume 4, p. 688, Tbilisi, 1979 (in Georgian)
* 

## İstinadlar
Mesxetiya

thumb|right|250px|Mesxetiyanın indiki Gürcüstan Respublikası torparlaqı daxilində xəritəsi.

**Mesxetiya** (), **Mesxeti** (), **Samtsxe** () və ya **Moşiya** — cənub-qərbi Gürcüstanda dağlıq ərazi, tarixi-mədəni vilayət. Tarixi Mesxetiya Gürcüstanın Samtsxe-Cavaxeti diyarının ərazisinə daxil olan üç müasir rayonlarının  Adigeni, Axaltsixa və Aspinca rayonlarını, eləcə də Türkiyənin bəzi sərhədyanı ərazilərini əhatə edir. Tarixi-mədəni vilayətin paytaxtı Axılkələk şəhəridir.

## Tarix
Samtsxe-Cavaxeti diyarının ilk qeydə alınmış sakinləri muşki (və ya moşi) və mossinoyki (və ya mosiniklər) adlı qədim tayfalardır. Bəzi tarixşünaslar dəmir metallurgiyanın mosiniklər tərəfindən ixtira etdiyini iddia edirlər.

Ərazi e.ə. II minillik ilə e.ə. IV əsr arasında Diauxi krallığının bir parçası idi. Ərazi bundan sonra VI əsrə qədər İberiya krallığının hakimiyyəti altında olmuşdur.

Bu vilayət XXV əsrlərdə Gürcüstan krallığının hakimiyyətində idi. Vilayət XVI əsrdə Osmanlı imperiyası tərəfindən işğal olunana qədər Samtsxe atabəyliyi tərəfindən idarə olunurdu. Amasiya sülhündən əvvəl və sonra bir müddət Səfəvilərdən asılı olub.

Vilayət 18291917-ci illərdə Rusiya imperiyasının inzibati-ərazi bölgüsü olan Tiflis quberniyasının, 19181921-ci illərdə isə Gürcüstan Demokratik Respublikasının əraziləri daxilində idi. Mesxetiya 19211990-cu illərdə SSRİ-nin Gürcüstan SSR-nin bir parçası idi. Bu dövrdə vilayətdə yaşayan Mesxeti türkləri Mərkəzi Asiyaya sürgün edilmişdir.

Mesxetiya hal-hazırda Gürcüstan Respublikasının Samtsxe-Cavaxeti diyarının bir parçasıdır.

## Əhali
Mesxetiyalılar və ya mesxlər (mesxi) gürcü xalqının alt qrupu, Mesxetiyanın yerli sakinləridir. Mesxetiyalıılar gürcü dilinin Mesxetiya ləhçəsində danışırlar və əksəriyyəti gürcü ortodoks xristianlarıdır, lakin aralarında katolik azlığı da mövcuddur.

Mesxeti türkləri və ya Axısqa türkləri Mesxetiya vilayətinin keçmiş sakinləridir. Onlar İosif Stalinin birbaşa əmriylə 1944-cü ilin 14 noyabrından 26 noyabrına qədər Mərkəzi Asiyaya sürgün ediliblər və məcburi şəkildə Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanda yerləşdiriliblər. Məcburi şəkildə sürgün edilmiş 120.000 nəfərin 10.000-i və ya 50.000-i deportasiya zamanı həlak olmuşdur. Onların yaşadıqları evlərə ermənilər köçürülmüdür. 1991-ci ildə Gürcüstan hökuməti onların evlərinə qayıtması təklifini rədd etmişdir. Hal-hazırda 500.000700.000 arası Axısqa türkü Azərbaycanda və Mərkəzi Asiyada yaşayır. Axısqa türklərinin əksəriyyəti sünni hənəfi müsəlmanlardır.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Pavle Ingorokva: Deform of historical reality about southern parts (Meskheti and South Kartli) of Georgia. — *www.amsi.ge* saytında.
Rocer Ver

**Rocer Kit Ver** (; ) – "bitcoin" startaplarına erkən investor. Rocer Ver aşağı kriptovalyuta ötürmə qabiliyyəti və yüksək əməliyyat xərcləri kimi problemləri həll etməyi qarşısına məqsəd qoyan "Bitcoin Cash" kriptovalyutasının əsas tərəfdarlarından biridir.

Rocer Ver ABŞ-də, Kaliforniyanın San-Xose şəhərində anadan olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra Rocer bir il De Anza Kollecində oxumuş, lakin sonra biznes maraqlarını həyata keçirmək üçün təhsilini yarımçıq qoymuşdur. 2005-ci ildə o, qeyri-qanuni yollarla partlayıcı satdığı üçün 10 ay həbsdə yatdıqdan sonra Yaponiyaya köçmüşdür. 2014-cü ildə Rocer Sent-Kits və Nevis vətəndaşı olmuş, ABŞ vətəndaşlığından imtina etmişdir.

## İstinadlar
Estoniya iqtisadiyyatı

Baltikyanı ölkələr içərisində ərazicə ən kiçiyi olan Estoniya Ümumi Daxili Məhsulun adambaşına düşən həcminə və iqtisadi islahatların uğurla həyata keçirilməsinə görə birincidir.

2004-cü ildən NATO və Avropa İttifaqının üzvü seçilmiş, 2007-ci ildən isə Şengen Zonasına qoşulmuşdur. 2011-ci ildən Baltikyanı ölkələr içərisində ilk olaraq Estoniya Avrozonanın üzvü olmuşdur.

Ölkədə 2012-ci ildə ÜDM-in həcmi ötən ilə nisbətən 3,9% artaraq 21,85 milyard ABŞ dolları təşkil etmişdir. Adambaşına düşən ÜDM-in həcmi 17 min dollardır. Estoniyanın əmək bazarı dünya reytinqində ilk onluqdadır.

## İstinadlar
Brayan Belendorf

**Brayan Belendorf** (; ) — texnoloq, proqramçı və Azad proqram təminatı proqramının əsas rəqəmlərindən biri. Apache web serverinin əsas inkişafçısı idi. 2003-cü ildən etibarən Mozilla Fondunun idarə heyətinin üzvüdür.
Elektrikötürücü xətlər

[280px|thumb|Dünyada ən yüksəkvoltlu elektrikötürücü xətlər (layihə üzrə 1150 kV), [Çelyabinsk vilayəti, Rusiya]]
**Elektrikötürücü xətlər** — elektrik şəbəkəsinin tərkib hissələrindən biri, elektrik cərəyanından elektrik ötürmək üçün nəzərdə tutulmuş enerji avadanlığı sistemi. Həm də elektrik stansiyasından kənara çıxan belə bir sistemin tərkibində olan elektrik xətti. Hava və kabel elektrik xətləri var. 

Son illərdə qaz izolyasiya edilmiş xətlər populyarlaşmışdır.

Elektrikötürücü xətlərlə yüksəktezlikli siqnallar vasitəsilə informasiya ötürülməsi də mümkündür. Mütəxəssislərin rəyinə görə, təkcə MDB dövlətlərində 60 min yüksəktezlikli məlumat ötürmə kanalı istifadə edilir. Onlar dispetçer idarəetməsi, telemetrik məlumatların ötürülməsi, rele mühafizə və qəza əleyhinə avtomat sistemlərə siqnalların ötürülməsi üçün istifadə edilir. 

Elektrikötürücü xətlərin tikilməsi özündə layihələndirmə, istehsal, quraşdırma, işəsalma və xidməti əhatə edən mürəkkəb prosesdir.

## Keçiricilik qabiliyyəti
Elektrik keçiricilik qabiliyyəti dedikdə rejim-texniki məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla üç elektrikötürücü fazanın uzunmüddətli sabit rejimdə ötürməsi mümkün olan ən yüksək aktiv gücü başa düşülür. Ötürüləbilən ən yüksək aktiv elektrik gücü elektrik stansiyalarının generatorlarının, elektroenergetika sisteminin ötürücü və qəbuledici hissələrinin statik dayanıqlılığından və yol verilən cərəyanla xətlərin naqillərinin yol verilən qızma gücündən asılıdır. Elektroenergetika sistemlərinin istismar təcrübəsindən görünür ki, elektrik ötürücü xətlərin keçiricilik qabiliyyəti 500 kV və daha yüksək hallar üçün adətən statik dayanıqlılıq, 220-330 kV üçün həm dayanıqlılıq, həm yol verilən qızma, 110 kV və daha aşağı hallar üçün isə yalnız qızma faktoru ilə müəyyən edilir.

**Hava elektrikötürücü xətlərinin keçiricilik qabiliyyətinin xarakteristikası**

## Ədəbiyyat
* Электромонтажные работы. В 11 кн. Кн. 8. Ч. 1. Воздушные линии электропередачи: Учеб. пособие для ПТУ / Магидин Ф. А.; Под ред. А. Н. Трифонова. — М.: Высшая школа, 1991. — 208 с. — ISBN 5-06-001074-0
* Рожкова Л. Д., Козулин В. С.* Электрооборудование станций и подстанций: Учебник для техникумов. — 3-е изд., перераб. и доп. — М.: Энергоатомиздат, 1987. — 648 с.: ил. ББК 31.277.1 Р63
* Проектирование электрической части станций и подстанций: Учеб. пособие / Петрова С. С.; Под ред. С. А. Мартынова. — Л.: ЛПИ им. М. И. Калинина, 1980. — 76 с. — УДК 621.311.2(0.75.8)
* *Федоров А. А., Попов Ю. П.'' Эксплуатация электрооборудования промышленных предприятий. — М.: Энергоатомиздат, 1986. — 280 с.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ЛЭП — это проводная или кабельная линия передачи электроэнергии
* Редкие опоры воздушных линий
Qaqra kilsəsi

**Qaqra kilsəsi** (), **Abaata**, **Müqəddəs Qaqralı İpati kilsəsi** və ya **Qaqra Müqəddəs Bakirənin himayəsi kilsəsi** — Gürcüstanın Qaqra şəhərində erkən orta əsr xristian kilsəsi. Abxaziyadakı ən qədim kilsələrdən biridir. VI əsrdə inşa edilən və 1902-ci ildə yenidən qurulan sadə bazilikadır.

Qaqra kilsəsi Abaata kimi tanınan müasir qala ərazisində yerləşir. Hal-hazırda xarabalıq halındadır. Tikintisində ağ daşdan istifadə olunmuşdur. Əsas giriş qərb tərəfdə yerləşir. Kilsədəki otaqlar qapılar ilə bir-birinə bağlanır. Əsas otaq cənub divarındakı üç pəncərə, qərb divarında və qurbangahda olan pəncərə ilə işıqlandırılır. Kilsə, 1902-ci ildə Rusiya imperatorluq ailəsinin üzvü olan Aleksandr Petroviçin həyat yoldaşı Yevgeniya Maksimilianovnanın əmri ilə yenidən quruldu. 9 yanvar 1903-cü ildə Müqəddəs Qaqralı İpati kilsəsi kilsəsi olaraq təqdis edildi. Eyni zamanda, köhnə Abaata qalası otel inşaatı üçün söküldü. Kilsə sovet dövründə köhnə silah muzeyi olaraq istifadə edildi. Kilsədə 2007-ci ildə kiçik yeniləmələr edildi. 2012-ci ildə xristianların istifadəsi üçün bərpa işləri aparıldı.

Qaqra kilsəsi Gürcüstanın Milli Əhəmiyyətli Abidələr siyahısında yerləşir.

## İstinadlar
Batonis qalası

**Batonis qalası** (,  *Batonis Tsixe*) — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti vilayətinin Telavi şəhərində XVII–XVIII əsrlərə aid memarlıq abidəsi. Batonis qala kompleksində farslaşmış Kaxeti çarlarının sarayının bu günə kimi qalmış hissələri və içərisində əlyazmalardan, nadir nəşrlərdən, hərbi avandanlıqlardan və incəsənət nümunlərindən ibarət arxeoloji və etnoqrafik sərgilərin nümayiş olunduğu bir muzey var. Kompleksə daxil olan bir sıra strukturlar  saray, qala səddi və krallıq kilsəsi 2007-ci ildə Gürcüstanın Milli Əhəmiyyətli Daşınmaz Mədəni Abidələri siyahısına əlavə edilmişdir. 2018-ci ildə bütün kompleks boyunca bərpa işləri aparılmışdır.

## Saray
### Tikilməsi və memarlıq xüsusiyyətləri
Orijinal saray Kaxeti çarı Arçilin buyruğuyla 1664-cü il ilə 1675-ci il arasında tikilmişdir. Saray XVII–XVIII əsrlərdə gerçəkləşmiş siyasi çaxnaşmalar zamanı bir neçə dəfə zərər görmüş və yenidən tikilmişdir. Tikilinin bəzi hissələrinə və dövrün Səfəvi saraylarını xatırladan Arçilin sarayının yerüstü planına zərər dəyməmişdir. Mövcud tikilinin əksər hissəsi Kaxeti çarı II İraklinin 17501762-ci illərdəki nisbətən sabit hökmranlığı zamanı gerçəkləşdirilmiş bərpa işlərinin bir nəticəsidir. Saray sadə bir farslaşmış dizayna malikdir. Sarayın dizaynı tərtib edilərkən İranın Şiraz şəhərində yerləşən Kərim xan ərkindən ilham alınıldığı ehtimal olunur.

İçərisində krallıq bazilika kilsələri və hamamları da olan saray kompleksi monumental bir qala səddiylə və nəhəng dairəvi künc qülləriylə əhatə olunub. Saray içərisində yüksək tavanlı və sivriuclu tağlı mərkəzi zalı olan düzbucaqlı formasında olan bir tikilidir. Sarayın dörd eyvanı var. Onların hər biri kardinal bir nöqtəyə istiqamətləndirilir və dəhlizlərlə, eləcə də künclərdə yerləşən nisbətən kiçik otaqlarla əhatə olunub. Sarayın əsas girişi cənubdandır və sütunları olan mərkəzi ikimərtəbəli zala (talar) malikdir. Sarayın daxili dekorasiyaları dövrün İran sarayları üçün tipikdir.

### Sonrakı dövr
Rusiyanın Gürcüstanı 1801-ci ildə işğal etməsindən sonra general-mayor Vasili Qulyakov 1802-ci ildə Batonis qalasını Kabarda alayının qərargahı təyin etmişdir. Saray 1805-ci ildə Rusiya imperiya xəzinəsinə transfer edilmişdir. Saray daha sonralar Rusiya İmperator Ordusu tərəfindən kazarma kimi istifadə edilmişdir və 1845-ci ildə Qafqaz canişini Mixail Vorontsov sarayın bərpa edilməsi qərarını verəndə demək olar ki, xarabalıq vəziyyətində idi. Saray 1935-ci ildən bəri Telavi Tarixi Muzeyinin evi kimi fəaliyyət göstərir.

2018-ci ildə Batonis qalasında bərpa işləri aparılmışdır və həmin ilin may ayıda kompleks ictimaiyyətə açılmışdır. Yenidən tərtib olunmuş kolleksiyaları saxlamaq üçün yeni bir tikili də inşaat edilmişdir. 16 dekabr 2018-cü il tarixində qala Gürcüstanın V prezidenti Salome andiçmə mərasiminə ev sahibliyi etmişdir.

## İstinadlar
Tsinandali

**Tsinandali** () — Gürcüstanın Kaxeti diyarının Telavi bələdiyyəsində kənd.

Kənd Qombori dağının şimal-şərqi yamacında yerləşir. Kəndin dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi  , Telavi şəhərindən uzaqlığı  , Tbilisi şəhərindən uzaqlığı  . Kəndin yaxınlığından Alazan çayı axır.

Kənd daha çox Çavçavadze ailəsi və onun hazırladığı Tsinandali adlı ağ çaxırla məşhurdur.

## Tarix
Aleksandr Çavçavadze Tsinandalini varisliyə görə atası knyaz Qarsevandan almışdır. Yeni sahib malikhanəni bərpa etmiş, 1835-ci ildə onun yanında yeni bir ev və bağ tikdirmişdir. Çavçavadze tez-tez qonaqlıqlar keçirərdi. O, Aleksandr Qriboyedovu, Aleksandr Puşkini, Mixail Lermontovu, Aleksandr Odoyevskini və Aleksandr Dümanı qonaq kimi qəbul etmişdir. Çavçavadze burada ölkənin ən böyük şərab zavodunu tikdirmişdir. Bu şərab zavodunda Avropa və qədim Gürcüstan şərabçılıq ənənəsini birləşdirilirdi.

Kənd və Çavçavadzenin malikhanəsi 2 iyul 1854-cü il tarixində gerçəkləşmiş İmam Şamilin dağlılarının basqınından sonra çox zərər görür. İmam Şamilin oğlu Qazi Məhəmməd bu basqınçılara rəhbərlik edirdi. Dağlılar bu basqında malikhanəni yağmalayır, Çavçavadzenin oğlu Aleksandrın arvadını, knyaz David Çavçavadzeni, onun dul bacısı Barbara Orbelianini, onun uşaqlarını və digər qohumlarını qaçırır. Bu hadisə bütün Rusiyada sərt reaksiyalara səbəb olur. 22 mart 1855-cü il tarixində, çətin danışıqlardan sonra əsirlər İmam Şamilin oğlu Cəmaləddin və 40.000 rubl dəyərində olan gümüş əvəzinə azadlığa buraxılır.

1947-ci ildən bəri malikhanə muzey kimi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
WELCOME! To Tsinandali…  — *achp.si.edu* saytında.
Okros qalası

**Okros qalası** () — Adigen bələdiyyəsində, Samtsxe-Cavaxeti bölgəsinin cənubundakı Şoqa kəndinin şimalında orta əsrə aid qala. Tarixi Kvabliani vadisində, əlçatmaz qayalıqda yerləşir. Qala XVI əsrin Gürcüstan-Osmanlı qarşılaşmalarında görkəmli olaraq tanınır və adının türkcəsi Altunkala kimi bilinir. 2007-ci ildə Okros qalası Gürcüstanın Milli Əhəmiyyətli Daşınmaz Mədəniyyət abidələri siyahısına yerləşdirilmişdir.
## Tarixi
Okros qalası XIII əsrin sonlarında və ya XIV əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir. Mesxeti prinsliyinin Cakeli sülaləsinin sahib olduğu əsas istehkamlardan biri olmuşdur. Kvabliani vadisindəki hakim mövqeyinə görə qala 1578-ci ildə Lələ Mustafa Paşanın Qafqaza yürüşü zamanı Osmanlı ordusunun hücum etdiyi Samtskinin mühafizəsində mühüm rol oynamışdır. Bura Şahzadə Dedisimedinin Osmanlı komandiri ilə sülh müqaviləsini müzakirə etməzdən əvvəl özünü möhkəmləndirdiyi yer idi. Vilayətin son Osmanlı fəthindən sonra qala Altunkala adı ilə tanınmış və rayonun mərkəzi olmuşdur.

## Memarlığı
Okros qalası Gürcüstanın orta əsrdəki ən böyük istehkamlarından biridir. Onun qalın divarları 10 metr hündürlüyündədir və xırda daş bloklardan ibarətdir. Qalanın planı, qayalıq səthdə və qayalıq divarla harmanlanmış süni divarları izləyən müxtəlif səviyyələrdə qurulmuşdur.

## İstinadlar