open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marta Sahagun

**Marta Sahagun de Foks** (**Marta María Sahagun Jiménez**; Doğum tarixi:10 aprel 1953-cü il) — 2 iyul, 2001 ildə Meksikanın prezidenti Visente Foks ilə evlənəndən sonra, 2006-ci ilə qədər ki prezident ofisi tərk etdi,Meksikanın birinci xanımı oldu.
Çarpaz platformalı proqram təminatı

**Çarpaz platformalı proqram təminatı** () — müxtəlif kompüter mühitlərində — məsələn, müxtəlif əməliyyat sistemlərində işləyə bilən proqram təminatı.

## İstinadlar
Belici (qəsəbə, Dərbənd)

**Belici** () — Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda yerləşən qəsəbə.

## Tarixi
Rayon ərazisində qəsəbədən daha qədim tarixə sahib eyniadlı kənd də yerləşir. Belici qəsəbəsi yaşayış məntəqəsi olaraq 1899-cu ildə salınmış, 1965-ci ildə şəhər tipli qəsəbə statusu almışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Burun sümüyü

**Burun sümüyü** (lat. Os nasale), insan kəlləsinin üz hissəsində yerləşən, cüt, yastı, dördbucaqlıya yaxın formada olan sümüklərdir. İki burun sümüyü birləşərək burun piramidasının (lat. pyramis nasi) ön hissəsini və burun boşluğunun (lat. cavum nasi) yuxarı divarını təşkil edir.

## Quruluşu
Burun sümüyü, aşağıdakı səthlərə və kənarlara malikdir:

**Facies externa (Xarici səth):** Dəri ilə örtülü olan bu səth, yuxarıdan aşağıya və bir qədər bayıra doğru genişlənir. Səthin ortasında aşağıya doğru gedən burun sümüyü dəliyi (foramen nasale) yerləşir. Bu dəlikdən kiçik damarlar və sinir keçir.

**Facies interna (Daxili səth):** Burun boşluğuna baxan bu səth, yuxarı hissəsində yivlidir və burun-kirpik siniri (lat. n. nasociliaris) və qəfəs sümüyünün ön damarlarının şaxələrinin keçdiyi bir oyuğa malikdir.

**Margo superior (Üst kənar):** Ən qalın və dar olan bu kənar, alın sümüyünün burun hissəsi ilə birləşir.

**Margo inferior (Alt kənar):** Nazik və dişli olan bu kənar, burun qığırdağı (lat. cartilago nasi lateralis) ilə birləşir.

**Margo medialis (Daxili kənar):** Digər burun sümüyünün daxili kənarı ilə birləşərək burun çəpərini (lat. septum nasi) təşkil edir.

**Margo lateralis (Xarici kənar):** Üst çənə sümüyünün alın çıxıntısı ilə birləşir.
## Funksiyası
Burun sümüyü, burun boşluğunun yuxarı divarını təşkil edərək burun formasının saxlanmasında və qorunmasında mühüm rol oynayır. Həmçinin, burun sümüyü, burun tənəffüsü zamanı havanın isidilməsinə və nəmləndirilməsinə kömək edir.

## İstinadlar
Şimali Soto dili

**Şimali Soto dili**  — Cənubi Afrikanın rəsmi dillərindən biridir ki, Qautenq, Limpopo və Mpumalanqa əyalətlərində 4.208.980 nəfər (2001 Census) tərəfindən danışılır.

## İstinadlar
Belici (kənd, Dərbənd)

**Belici** — Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunun tərkibinə daxil olan kəndlərdən biridir. Rayon ərazisində eyniadlı qəsəbə də yerləşir.

## Əhalisi
1886-cı ildə kənd əhalisi 144 evdə 283 nəfəri kişilər, 234 nəfər isə qadınlar olmaqla 517 nəfər sünni islam etiqadlı Azərbaycan tatarından ibarət idi.

2002-ci il əhali siyahıyaalınmasına əsasən kənd sakinlərinin sayı 3,434 nəfər olmuş, onlardan 2,270 nəfəri etnik azərbaycanlılardan ibarət olmuşdur.

Əhalisi əsasən azərbaycanlılardan,qismən tabasaranlılardan və az sayda ləzgilərdən ibarətdir.Kənddə şiə inanclılar (azərbaycan türkləri) çoxluq təşkil etsə də, burada sünnilər (tabasaranlılar və ləzgilər)də yaşayır.

## Tanınmış şəxsləri
*leytenant Xudabaxış Madaimoviç Nağıyev — 2025-ci ildə Rusiya Federasiyası Prezidenti Vladimir Putinin fərmanı ilə "Cəsarət" ordeni ilə təltif edilib.

## Mənbə
* Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə: I cild. Bakı şəhəri, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı, 2007-ci il, 304 səhifə

## Həmçinin bax
Soto dili

**Soto dili**, **Sesoto**, **Cənubi Soto**  və ya **Cənubi Sesoto** — Bantu dillərindəndir, Cənubi Afrika Respublikasının rəsmi dillərindən biri və Lesotonun milli dilidir.

## İstinadlar
Manarola

**Manarola** (yerli dialektdə: **Manaea**) — İtaliyanın şimalında, Liquriya inzibati rayonunun Spetsiya əyalətinin Riomaccore kommunasında kiçik şəhər. Bura Çinkve-Terre milli parkında yerləşən şəhərlər arasında turistlərin ən çox ziyarət etdiyi ikinci kiçik şəhərdir.

## Ümumi məlumat

Manarola Çinkve-Terredəki şəhərlərin ən qədimi hesab edilir. Buradakı San Lorentso kilsəsinin təməl daşı 1338-ci ildə qoyulub.

Yerli dialekt manarolez adlanır və ətraf bölgələrin dialektindən kəskin fərqlənir. Ehtimal edilir ki, *"Manarola"* sözü latın dilindəki *"magna rota"* sözlərinin təhrif olunmuş formasıdır. Şəhərdə yerləşən dəyirmanın çarxı ilə əlaqədar olaraq manarolez dialektində bu ifadə "böyük çarx" mənasını verən *"magna roea"* şəklinə düşmüşdür.

Manarolanın yerli sənaye sahələri ənənəvi olaraq balıqçılıq və şərabçılıqdır. Yerli şərab növü *"Sçiaççetra"* adlanır və bu bölgədə hazırlanan şərablar Qədim Roma dövründən məşhurdur.

Son illərdə Manarola və qonşu şəhərlər, xüsusilə yay aylarında turistlər arasında böyük populyarlığa malikdirlər. Turist attraksionları arasında Manarola və Riomaccore arasındakı *"Via dell'Amore"* () adlanan yol, digər gəzinti yolları və şəhərin yuxarısında yerləşən üzüm bağları var. Manarola bölgədəki 5 kənddən biridir. Buradakı evlərin böyük əksəriyyəti parlaq rənglərə boyanmışdır.

Manarola rəssamlar Llevelin Lloyd (1879-1949) ("I ponti di Manarola" (, 1904), "Tramonto a Manarola" (, 1904) və Antonio Diskovolonun (1874-1956) əsərlərində təsvir olunmuşdur.

## Maraqlı məlumatlar
*Half-Life 2: Lost Coast video-oyununda Manarolaya bənzər bir şəhər təsvir olunub.

## Xarici keçidlər
Çorlu Məhəmməd

**Çorlu Məhəmməd** (1828–1933) — Azərbaycanın el sənətkarı, şair.

## Həyatı
Çorlu Məhəmməd 1825-ci ildə Əsgəran bölgəsində bəy ailəsində anadan olmuşdur. XIX yüzilliyin 30-cu illərində Usuflar tayfası elliklə köçüb Qars-Çıldır yörələrində binə bərkitmişlər. Çorlu Məhəmməd hələ cavan vaxtlarından sinədən deməyi və gözəl səsi ilə el-oba arasında tanınmağa başlamışdır.

Aslan Bayramov Çorlu Məhəmmədin 1924-cü ildə vəfat etdiyini yazır. Əslində Çorlu Məhəmməd 1933-cü ildə Sultanabad kəndində vəfat etmiş, Sultanabadın əski qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. Sonralar ermənilər Arpa gölün ərazisini böyütdüklərindən Çorlu Məhəmmədin də qəbri gölün suları altında qalmışdır. Nəhayət, bu el sənətkarının 2004-cü ildə "Ərş-əlaya bir yolum var" adlı kitabı işıq üzü görmüşdür. Bu kitabda el şairinin doqquz gəraylısı, on iki qoşması, bir deyişməsi, dörd divanisi və bir neçə aşıq rəvayəti toplanmışdır.

## Haqqında
Aslan Bayramov yazır: "Aşıq Şenlik məktəbindən ilham alan sənətkar İrəvandan üzü bəri olan ellərimizdə, Qarsda, Ağbabada, Borçalıda, Sörəyeldə, Axsqa və Axılkələyin Kürboyu kəndlərində ağır toylar keçirmişdir. Qocalarm dediyinə görə xəstəhal olduğu üçün özünə "Çorlu" təxəllüsünü götürmüşdür. Bəlkə elə buna görə də həmişə ağ kürk geyməyi söylənilir. Məsələyə aydınlıq gətirmək üçün deyək ki, Çorlu Məhəmməd olduqca sağlam, boylu-buxunlu kişi olmuşdur. O, uşaq vaxtlarında xəstələndiyindən, özünə fikir verməməsindən acıqlanan anası ona "çorlu" deyəndə Məhəmməd anasından bu sözün nə demək olduğunu soruşub ("Çorlu" "xəstə", "xəstəhal" anlamındadır) öyrənəndən sonra sonralar "Çorlu"nu özünə təxəllüs götürmüşdür. Çorlu Məhəmmədə bulaq başında yatdığı vaxt buta verilmişdir. Haqq aşığı olduğuna görə el-oba arasında böyük hörməti vardı.

## Kitabları
* Ç. Məhəmməd. Ərş-əlaya bir yolum var (toplayan: Tacir Səmimi). Bakı: Adiloğlu, 2003.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Duqlas (Men adası)

**Duqlas** (, men dilində *Doolish*) — Men adasının 1863-cü ildən paytaxtı, adanın nəqliyyat və iqtisadi mərkəzi. Əhalisi — 26218 nəfər (2006-cı il siyahıyalanması), ada əhalisinin üçdə birini təşkil edir.

Şəhərdə dünyada yeganə atlı tramvay nəqliyyat növü işləyir. Duqlasda dünyada ən qədim parlamentlərdən biri - Tinvald fəaliyyət göstərir.

## Coğrafiyası
Duqlas iki çayın Du və Qlassın qovuşmasında yerləşir. Şimal-qərbdən və cənub-şərqdən onu təpələr əhatə edir.

## İstinadlar
Xosa dili

**Xosa dili** — Cənubi Afrika Respublikasının rəsmi dillərindən biridir. Bantu dillərindəndir və təxminən 7.9 milyon nəfər tərəfindən danışılır.

## Dialektlər
* Qcaleka
* Ndlambe
* Ngqika /Rharhabe
* Thembu
* Bomvana
* Mpondomse
* Mpondo
* Xesibe
* Bhasa
* Hlubi
* Mfenqu

## İstinadlar
Cənubi Ndebele dili

**Cənubi Ndebele dili** və ya **Ndebele dili** — Cənubi Afrikanın rəsmi dillərindən biridir. Bantu dillərindəndir ki, Ndebelelər tərəfindən danışılır.

300px|thumbnail|right|dilin danışıldığı yerlər

## İstinadlar
Tsonqa dili

**Tsonqa dili** () — Cənubi Afrikanın rəsmi dillərindən biridir ki, Tsonqalılar (Şanqanlar kimidə tanınan)tərəfindən danışılır.

## İstinadlar
Anodonta

**Anodonta** — şirin sularda yaşayan molyusk növü. Azərbaycanda xalq arasında (Salyan və Neftçala rayonlarında) *Çaqqanağ* adlandırılır.

## Həyat tərzi və quruluşu
Anadonta göllərin və çayların dibində yaşayan su heyvanıdır. Bədən iki tay çanaq içində yerləşir. Çanaqlar bədənin bel tərəfinə ön və arxa hissədə yerləşən iki güclü əzələ vasitəsilə bir-birinə bağlanır.

Uzunluğu 10 sm-ə qədərdir. Su dibində yarıya qədər quma batmış vəziyyətdə oturaq həyat tərzi keçirir. Çanağının daxili qatı müxtəlif rənglərlə bərq vuran parlaq sədəflə örtülmüşdür. Bu cinsə 50 növ daxildir. Azərbaycanda isə cəmi üç növü yayılıb.

## Qidalanması
Anodontanın başı reduksiyaya uğramışdır. Ayağın dibinə yaxın ağız yerləşir. Manti boşluğuna daxil olan suda birhüceyrəli canlılarla qidalanır.

## Həzm Sistemi
Həzm kanalı — ağız, udlaq, qida borusu, mədə, bağırsaq və anal dəlikdən ibarətdir.həzm sistemində qaraciyər mövcuddur və həzm şirələri ifraz edir. Anadonta giriş sifonundan su ilə birgə daxil olmuş qida maddələri və üzvi qalıqlarla qidalanır.

## Tənəffüs Sistemi
Çanağın daxilində yerləşən qəlsəmələr vasitəsilə suda həll olmuş oksigen ilə tənəffüs edir.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Şimali Ndebele dili

**Şimali Ndebele Ndebele dili**, **isiNdebele**, ** Sindebele** və ya **Ndebele dili** — Bantu dillərindəndir ki, Zimbabvedə Ndebelelər və ya Matabelelər tərəfindən danışılır.

## İstinadlar
Fonetik təhlil

**Fonetik təhlil** — Sözün müvafiq səs və hərf tərkibini, heca, vurğu məsələlərini, ahəng qanununun pozulub-pozulmadığını müəyyənləşdirmə.

## Metodologiyası
Fonetik təhlil aşağıdakı kimi aparılır:

# Sözün səs və hərf tərkibi göstərilir.
# Sait səslər növlərinə görə (dodaqlanan və dodaqlanmayan,qalın və incə,açıq və qapalı) təhlil olunur.
# Samit səslər növlərinə görə (kar və cingiltili) təhlil olunur.
# Ahəng qanununa tabe olub-olmaması təhlil olunur.
# Sözün hecaları və vurğusu göstərilir.

Fonetik təhlil zamanı sözdəki səslərin növlərə görə (samit və sait ) təhlili onun tələffüz şəkli, ahəng qanunu, heca və vurğusu isə yazılı forması üzərində aparılır. Fonetik təhlil sözlərin yazılışı əsasında deyil,tələffüzü əsasında aparılır.Təhlil zamanı sözdəki vurğu sözün hecalarının birinin digərinə nisbətən qüvvətli olan hecasının üzərinə düşür.Vurğu yazıda hecanın üzərində apostrof ilə(') işarə olunur.

## Nümunə
*Neftçi— [nefçi], 6 hərf, 5 səsdən ibarətdir. Səs hərf tərkibi müxtəlifdir və ahəng qanununa tabedir.
[n] — cingiltili sonor samitdir, kar qarşılığı yoxdur.

[e] — incə, açıq, dodaqlanmayan saitdir.

[f] — kar samitdir, cingiltili qarşılığı [v] samitidir.

[ç] — kar samitdir, cingiltili qarşılığı [c] samitidir.

[i] — incə, qapalı, dodaqlanmayan saitdir.
 
Sözün hecaları: neft — çi, vurğusu ikinci hecanın üzərinə düşür. 

* Usta — [usda], 4 hərf, 4 səsdən ibarətdir. Səslərin sayı hərflərin sayına bərabərdir və ahəng qanununa tabedir.
 
[u] — qalın, qapalı, dodaqlanan saitdir.

[s] — kar samitdir, cıngiltili qarşılığı [z] samitidir.

[d] — cingiltili samitdir,kar qarşılığı [t] samitidir; Sözün hecaları: us-ta, vurğusu ikinci hecanın üzərinə düşür.

[a] — qalın, açıq, dodaqlanmayan saitdir.

* Müəyyən — [mə:yyən], 7 hərf, 6 səsdən ibarətdir. Səslərin sayı hərflərin sayından azdır və ahəng qanununa tabedir.

[m] — cingiltili sonor samitdir, kar qarşılığı yoxdur.

[ə] — incə, açıq, dodaqlanmayan saitdir.

[y] — cingiltili samitdir, kar qarşılığı [x'] samitidir.

[n] — cingiltili sonor samitdir, kar qarşılığı yoxdur.

Sözün hecaları: mü-əy-yən, vurğusu sonuncu hecanın üzərinə düşür.

## Ədəbiyyat
Dəmirçizadə Ə. Müasir Azərbaycan dili. I hissə. Fonetika, orfoepiya, orfoqrafiya, Şərq-Qərb nəşriyyatı, Bakı-2007, səh.
Şona dili

**Şona dili** — Bantu dillərindəndir ki, Zimbabve və Zambiyanın cənubunda, Şonalar tərəfindən danışılır. Zezuru, Karanqa, Manyika, Ndau və Korekore bu dilin dialektləridir.

## İstinadlar
Lozi dili

**Lozi dili** — **siLozi** və **Rozi** kimi də tanınan, Bantu dillərindən dir ki, Zambiyanın cənub qərbi və ətraf ölkələrdə Lozilər tərəfindən danışılır.

## Sözlər müqayisəsi

## İstinadlar
Kqalaqadi dili

**Kqalaqadi dili** — Bantu dillərindəndir ki, Botsvana, Cənubi Afrika və Namibiyada 40,000 nəfər tərəfindən danışılır.

## İstinadlar
Nambya dili

**Nambya dili** — Bantu dillərindəndir və Banyai Şonaları tərəfindən danışılır. Kqalaqadi dilinə yaxındır.

## İstinadlar
Yeddi dəniz Edinburqu

**Yeddi dəniz Edinburqu** () — Tristan-da-Kunya arxipelaqında yeganə daimi yaşayış məntəqəsi. 2005-ci ildə əhalisi 275 nəfər idi. Yerli əhali qəsəbəni sadəcə *The Settlement* (qəsəbə) adlandırırlar.

Yaşayış məskəni adanın britaniyalıların işğalından sonra salınıb. 1867-ci ildə kraliça Viktoriyanın ikinci oğlu, Edinburq hersoqu şahzadə Alfredin "Qaleteyq" freqatının kapitanı kimi səfərinin şərəfinə adlandırılıb. İkinci dünya müharibəsinin sonuna qədər adada hərbi qarnizon yerləşib.

1961-ci ildə vulkan püskürməsi qəsəbəni, balıq fabrikini və kartof sahələrini dağıdıb, bu səbəbdən də əhali adadan köçürülüb. Tədricən əhali geri qayıdıb, fabrik və qəsəbə isə 1963-cü ildə tam bərpa edilib.

Qəsəbədə məktəb, kiçk xəstəxana, ərzaq dükanı, poçt şöbəsi, radiostansiya, kafe, videomallar marketi, basseyn və bir nəfər polisi olan polis məntəqəsi vardır. Edinburqda iki kilsə var: anqlikan Müqəddəs Mariya kilsəsi və katolik Müqəddəs İosif klisəsi.

Qəsəbədə cəmi bir liman var. Ora bir neçə ayda bir dəfə Keyptaundan Ceymstauna (Müqəddəs Yelena adası) və oradan da Corctauna gedən gəmi daxil olur.

Edinburqdan ən yaxın yaşayış məntəqəsinə dənizlə yol 1850 kilometrdir və bu dünyada sivilizasiyadan ən uzaq qəsəbə sayılır.

## Mənbə
* Edinburq
Marker

thumb|right|250px|Krayola markerlərin seçimi
thumb|250px|right|Vurğulayıcılar

**Marker** — özünün mürəkkəb mənbəsi olan qələm və adətən keçə kimi bir məsaməli, preslenmiş liflərdən hazırlanmış bir ucu var

## İstinadlar
Böyükdüz arxeoloji abidələr kompleksi

**Böyükdüz arxeoloji abidələr kompleksi** — Kəngərli rayonunda Son Tunc və İlk Dəmir dövrlərinə aid arxeoloji abidələr kompleksi.

Böyükdüz arxeoloji abidələr kompleksinə 4 arxeoloji abidə daxildir:
* I Böyükdüz yaşayış yeri — eyniadlı kəndin cənubunda, Araz çayının sol sahilində yerləşən orta əsrlərə aid yaşayış yeri.
* II Böyükdüz yaşayış yeri — Köhnə Böyükdüz kəndindən qərbdə, Böyükdüz çaylağının sağ tərəfində yerləşən antik dövr abidəsi.
* I Böyükdüz nekropolu — eyni adlı kənddən cənub-şərqdə antik dövrə aid arxeoloji abidə.
* II Böyükdüz nekropolu — I Böyükdüz yaşayış yerinin yaxınlığında, keçmiş sərhəd-gözətçi məntəqəsinin yerləşdiyi təpədə antik dövrə aid arxeoloji abidə.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çəkic sümükcüyü

**Çəkic sümüyü** () — daxili qulağa aid eşitmə sümüklərindən biri. Başcıq, boğazcıq və dəstək hissələrə bölünür. Uzunluğu 7,6-9,1&nbsp;mm arasında, dəstək hissəsinin uzunluğu 4,3-5,7&nbsp;mm arasında (8–9&nbsp;mm), kütləsi isə 25 mq-dır.

## Qurluşu
Çəkic sümüyünün başı-, boynu-, dəstəsi-, uzun ınçıxıntısı- və qısa bayır çıxıntısı- vardır. Çəkicin dəstəyu qulaq pərdəsinə bitişmişdir (); başı yuxarıya doğru çevrilmiş və üzərində zindana məxsus oynaq səthi vardır.

## Funksiyası
Qulaq sümükcükləri bir-birilə oynaqlar vasitəsilə birləşərək hərəkətli bir zəncir təşkil edir. Xarici qulaqdan daxil olan səs dalğaları qulaq pərdəsini ehtizaya gətirir, nəticədə çəkic sümüyü müvafiq olaraq zindan sümüyünü döyəcləyərək səs dalğalarını üzəngi sümüyü vasitəsilə dəhliz pəncərəsindən daxili qulağa ötürmüş olur.

## İstinadlar

## Mənbələr
* İnsanın Normal Anatomiyası, K. Balakişiyev, 1980, Maarif, III cild, səh. 337-338, UB-999,
Amfibiya adam (roman)

**Amfibiya adam** (; ) — Aleksandr Belyayevin yazdığı fantastik roman.

## Mənbə
* Aleksandr Belyayev. Amfibiya adam

## Həmçinin bax
* Amfibiya adam (film, 1961)
Karandaşyonan

**Karandaşyonan** — Karandaşların uclarını taraş etmə üçün istifadə edilən dəftərxana ləvazimatıdır. Karandaşyonan əllə və ya elektrik motor ilə işlənilir.

## Xarici keçidlər
*Holland Karandaşyonan Kolleksiyası
Aşıq Müseyib

**Aşıq Müseyib** (*Nəsibov Müseyib Qasım oğlu*; ) — azərbaycanlı aşıq.

## Həyatı
Aşıq Müseyib 1909-cu ildə Ermənistan Respublikasının Krasnoselo rayonunun Göyçə mahalının Cil kəndində dünyaya gəlmişdir. Aşıqlar nəslinin nümayəndəsi olan Aşıq Müseyibin daha üç qardaşı Aşıq Oruc, Aşıq Kazım və Aşıq Əli bu sənətin, yəni atası Aşıq Qasımın sənət davamçıları olmuşlar. Aşıq Müseyibin müəllifi oldugu "Qaragöz" mahnisi və öz ifasında yüksək zil səslə oxuduğu bir çox belə mahnıları hələ də xalq tərəfindən sevilməkdədir. O, 1988-ci ildə ermənilər tərəfindən başlanmış siyasi münaqişələrdən sonra Azərbaycana köçmüşdür və Bakıda yaşayıb dünyasını dəyişmışdir.

## İstinadlar
Zindan sümükcüyü

**Zindan sümükcüyü** () — daxili qulağa aid eşitmə sümüklərindən biri. Bu sümük ilk dəfə italyan anatomu Alessandro Akillini tərəfindən təsvir edilmişdir. Zindan sümüyü çəkic sümükcüyünün zərbələrindən alınan səs dalğalarını üzəngi sümükcüyünə ötürmüş olur. Bu sümük ancaq məməli heyvanlarda mövcuddur.

## Qurluşu
 
Zindan sümüyünün cismi- və bir-birindən uzaqlaşan qısa- və uzun ayaqcığı- vardır. Uzun ayaqcığının ucunda mərciyəbənzər çlxlntı- ayırd edilir. Zindanın uzun ayaqcığı üzəngi başcığı və cismi çəkic başcığı ilə birləşərək müvafiq zindan-üzəngi və zindan-çəkic () oynaqlarını əmələ gətirir.
Kütləsi 30 mq, uzunluğu 4,8-5,4&nbsp;mm arasındadır.
 
## İstinadlar

## Mənbələr
* İnsanın Normal Anatomiyası, K. Balakişiyev, 1980, Maarif, III cild, səh. 337-338, UB-999,
Üzəngi sümükcüyü

**Üzəngi sümükcüyü** () — daxili qulağa aid eşitmə sümüklərindən biri. Əsasdan, ön və arxa ayaqcıqlaradn, boyuncuqdan və başcıqdan ibarət bu sümük at üzəngisinə bənzədiyindən belə adlandırılmışdır.

## Qurluşu
Üzənginin başı- və iki ın (düz) ayaqcığı- və dal (əyləşmiş) ayaqcığı- vardır. Bu ayaqcıqlar bir-biriilə oval səfhə-üzəngi əsası- vasitəsilə birləşmişdir. Üzənginin əsası təbil boşluğunun içəri divarında olan dəhliz pəncərəsini qapayır. Üzəngi ayaqcıqları və əsası arasındakı sahə zar- ilə örtülmüşdür. Üzəngi 3,3&nbsp;mm hündürlüyə, ayaqcıqları 3&nbsp;mm-əvə 1,4&nbsp;mm enə, kütləsi 3–4&nbsp;mg-dır.

## İstinadlar

## Mənbələr
* İnsanın Normal Anatomiyası, K. Balakişiyev, 1980, Maarif, III cild, səh. 337-338, UB-999,
Polis Akademiyası 2: Onların birinci tapşırığı

**Polis Akademiyası 2: Onların ilk tapşırığı** () — 1985-ci ildə kriminal komediya janrında Cerri Paris tərəfindən çəkilən ABŞ filmi.

## Məzmun
Akademiyada məzun olan tələbələr, artıq bir polis olaraq vəzifə başındadır. Ancaq Los Anceles şəhərində çıxan hadisələr qarşısında Təhlükəsizlik Təşkilatı müvəffəqiyyət göstərməyincə Polis Akademiyasına müraciət edirlər. Akademiyanın yaşlı müdiri komandir Lassard, bundan sonra köhnə şagirdlərindən kömək istəyir...

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Dəftərxana sancağı

**Dəftərxana sancağı** — kağızları tutmaq üçün istifadə olunan ləvazimat. 1900-cü ildə norveçli Johann Vaaler tərəfindən ixtira olunmuşdur. Kağızları möhkəm tuta bilmək üçün, iç-içə keçmiş iki halqa əmələ gətirən metal teldən ibarət olan bu alətin dizaynı bu günə qədər demək olar ki, heç dəyişilməmişdir. Dəftərxana sancağı ixtira olunmamışdan əvvəl kağızlar iynə ilə bir yerdə tutulurdu. İndi isə bu alət insanların həyatını xeyli asanlaşdırmışdır.

## Xarici keçidlər
Qullar (Dərbənd)

**Qullar** — Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda yerləşən kəndlərdən biridir. Kənd Dərbənd şəhərindən 43&nbsp;km cənubda Gülgeriçay sahilində, Məhərrəmkənd rayonu ilə sərhəddə yerləşir. Kənd şimalda Dərbənd rayonunun Belici qəsəbəsi ilə, cənubda Məhərrəmkənd rayonunun Kartas kəndi ilə, şərqdə Kurax rayonunun Qumux kəndi ilə, qərbdə Xiv rayonunun Friq kəndi ilə həmsərhəddir. Kənd Qubalı Fətəli xanın hakimiyyəti dövründə (1758-1789) salınmışdır. Kəndi bina edənlər Dərbənd şəhərindən gəlmiş türklər idilər. 1886-cı ildə kənd əhalisi 24 evdə 63 nəfəri kişilər, 44 nəfər isə qadınlar olmaqla 107 nəfər sünni islam etiqadlı Azərbaycan tatarından ibarət idi. 1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata görə kənddə əsasən etnik tatarlardan ('''azərbaycanlılardan''') ibarət hər iki cinsdən toplam 174 nəfər əhali yaşayırdı. XX əsrin 50-ci illərinədək monoetnik azərbaycanlı kəndi olsa da son 50-60 ildə (1950-ci ildən sonra) Dağıstanın Tabasaran, Kurax və Xiv rayonlarından tabasaranlıların və xüsusiylə ləzgilərin sürətli köçü nəticəsində kəndin etnik tərkibi dəyişmişdir. 2002-ci ildə aparılmış rəsmi əhali siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1,923 nəfər sakin yaşamış, milli tərkibinə görə isə kənd əhalisinin 1/2-i ləzgilərdən, 1/5-i azərbaycanlılardan, 1/5-i tabasaranlılardan, 1/10-i isə digər etnik qruplardan ibarət olmuşdur. Kəndin yaxınlığından "Bakı-Rostov" magistral avtomobil yolu keçir.
## İstinadlar
Dammam

**Dammam** () — Səudiyyə Ərəbistanının üçüncü böyük şəhəri və maliyyə paytaxtı. Əhalisi 2,5 milyon nəfər (2009).Səudiyyə Ərəbistanın Şərqi Vilayətinin paytaxtı.

## Xarici keçidlər
*e-amana.gov.sa
Tibb bacısı 3D (film, 2013)

**Tibb bacısı** () — David Louqeri tərəfindən çəkilmiş ABŞ filmi.

## Məzmun
Ebbi Rassell səhərlər xəstəxanada tibb işçisi işləyir, gecələr isə seksual hissləri ilə insanları aldadaraq ölümə məhkum edir. Cavan tibb bacısı qətllərin onun tərəfindən törədildiyini başa düşüb, onu yaxşı yola gətirmək istəyir...

## Rollarda

## Xarici keçidlər
*
Karbon kağızı

**Karbon kağızı** — Bir tərəfi qurudulmuş mürəkkəb və ya piqment ilə örtülmüş kağızdır. Mətn və ya dizaynı orijinal versiya ilə eyni vaxtda surətini çıxarmaq üçün karbonlardan istifadə olunur. Surətin rəngi, karbon kağızının rənginə asılıdır.

## Mənbə
* Wissinger, R. R. (1950). Carbon Papers and Other Duplicating Papers. In Mosher, R. H. (ed), Specialty Papers, Their Properties and Applications (pp. 335–367). Brooklyn, N. Y.: Remsen Press.
Rəngli karandaş

thumb|Rəngli karandaşlar

**Rəngli karandaş** — bir rəngli piqment minası olan rəngli rəsm və yazı üçün istifadə olunan karandaş.

## Şəkillər
 
Şəkil:Colored Pencil.JPG|Öndən görünüş
Şəkil:Colored pencils chevre.jpg
Şəkil:Buntstifte 01 KMJ.jpg|Müxtəlif rəngdə olan rəngli karandaşlar
Şəkil:Soviet made Iskusstvo pencils.jpg|Sovet dövrünə aid rəngli karandaş qabı,1959
Qələmqabı

thumb|right|Qələmqabılar

**Qələmqabı** və ya **qələm qutusu** — qələmləri daşımaq üçün istifadə edilən bir qabdır. Qələmqabıda karandaş, pozan, karandaşyonan, stapler, qayçı və kalkulyator kimi başqa dəftərxana ləvazimatlarıda ola bilər.
Sultanabad (Amasiya)

**Sultanabad** (Paxakn)—Qərbi Azərbaycanın Ağbaba mahalının Amasiya rayonunda bir kənd. Hal-hazırda Ermənistanın Şirak mərzinə daxil olan keçmiş Təpəkənd, indiki Berdaşen kəndi ilə birgə kənd inzibati vahidinə daxildir.

## Tarixi
Sultanabad Rayon mərkəzindən 20&nbsp;km şimal-qərbdə, Arpagölün yaxınlığında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Sultanabad toponimi iki sözün − şəxs adı bildirən Sultan və «müntəzəm çoxlu tikintisi, yaşayış üçün hər cür şəraiti olan; şen» mənasında işlənən abad sözünün birləşməsindən əmələ gəlmiş antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 12.XI.1935-ci il tarixli fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Şurabad (Sovetabad mənasında) qoyulmuşdur.

1991-ci ildən sonra adı Paxakn olaraq dəyişdirilmiş, 2000-ci illərdə yaradılan Şirak mərzinə daxil edilmiş, keçmiş Təpəkənd, indiki Berdaşen kəndi ilə bir kənd inzibati vahidinə daxil edilib.

## Əhalisi
Kəndin sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Erməni mənbələrində kənddə yaşayanların qarapapaqlar olduğu göstərilir.

Qarapapaqlar azərbaycanlıların etnoqrafik qruplarından biri olmuşdur və türk tayfalarından biridir.

Kənddə 1886-cı ildə 171 nəfər, 1897-ci ildə 249 nəfər, 1908-ci ildə 286 nəfər, 1914-cü ildə 384 nəfər qarapapaqlar yaşamışdır. 1916-cı ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qovulmuşdur. 1920-ci il noyabrın 29-da indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə qayıda bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 144 nəfər, 1926-cı ildə 198 nəfər, 1931-ci ildə 224 nəfər, 1970-ci ildə 219 nəfər, 1987-ci ildə 319 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1989-cu ilin qışında — yanvar ayında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuş, kəndə ermənilər yerləşdirilmişdir. Hal-hazırda ancaq ermənilər yaşayır.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
* Çorlu Məhəmməd (1828-1933) — Azərbaycanın el sənətkarı, şair.
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sultanabad
Şirinsu (İran)

**Şirinsu** — İranın Həmədan ostanının Kəbudər Ahəng şəhristanının Şirinsu bəxşində yerləşən şəhər və bu bəxşin inzibati mərkəzi.

2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,280 nəfər və 507 ailədən ibarət idi.

Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar
Bahar (Həmədan)

**Bahar** — İranın Həmədan ostanının Bahar şəhristanında şəhər, həmin şəhristanın inzibati mərkəzi.

## Əhalisi
2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 27,271 nəfər və 6,956 ailədən ibarət idi. Əhalisi əsasən azərbaycanlılardan ibarətdir.

Şəhərdə bir neçə tarixi körpü, o cümlədən *Aramand*, *Bahar*, *Rubat*, *Salehabad* və *Simin* körpüləri yerləşir.

## Məşhur şəxsiyyətlər
*Rza Bahari
*Şeyx Məhəmməd Bahari

## İstinadlar
Rəzən

**Rəzən** — İranın Həmədan ostanında şəhər. Həm də Rəzən şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 11,390 nəfər və 2,871 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar
Təkərlər üzərində qəlyanaltı (film, 1984)

**Təkərlər üzərində qəlyanaltı** (, kantonca: Kwai tsan tseh, 快餐車) — Ceki Çanın iştirakı ilə Honqkonqda çəkilən filmlərindən biridir. Film 1988-ci ildə döyüş-komediya janrında çəkilmişdir. Filmdə məşhur kikboksçu Benni Urkides çəkilmişdir.

## Məzmun

Filmdəki hadisələr İspaniyada XX əsrin 1980-cı illərində baş verir. Tomas və Devid adlı əmioğlular Barselonada şəxsi mikroavtobuslarında çayxanada işləyirlər. Onlar bir gün Silviya adında qızı xilas edirlər və evlərinə gətirirlər. Sabahısı gün qız evdəki pulları götürərək qaçır. Mobi adında bəxtigətirməyən detektiv onlara Silviyanı tapmaq üçün müraciət edir. Lakin qardaşlar ondan imtina edirlər. Devidin atası psixiatrik xəstəxanada müalicə olunur və orada bir ispan xanımı ilə evlənmək qərarındadır. Silviya həmin ispan qadınının qızıdır. Silviya oğurluqla anasını müalicə edir. Qardaşlar bu barədə öyrəndikdən sonra Silviyanı öz bizneslərinə dəvət edirlər. Bir müddət sonra Mondal adlı cinayətkara işləyən başkəsənlər Silviyanı və anasını oğurlayırlar. Silviyanın atasının mirası olur və bu mirası qızına həvalə edib. Lakin oğru bandasının başçısı Mondal mirası ələ keçirmək niyyətindədir. Tomas, Devid və detektiv Mobi onları xilas etmək üçün bandanın qəsrinə gəlirlər. Müxtəlif macəralar yaşandıqdan sonra Silviya və anası xilas olur. Filmin sonunda Silviya onlara təşəkkür edir.

## Rollarda

## Mükafatlar və nominasiyalar
*1985: Honqkonq film mükafatı:  
**1985: Nominasiya: Ən yaxşı hərəkət horeoqrafiyası

## Maraqlı faktlar
*Benni Urkides ilə Ceki Çan arasında gedən döyüşdə Benni Ceki Çana həqiqi zərbələr endirirdi. Benni aktyorluq sənətini yaxşı bilmirdi. Bu səbəbdən döyüşərkən rinqdə vurduğu möhkəm zərbələri filmdə də işlədirdi.
*Şpaqa adlı qılınc döyüşündə Mondal rolunu Yuan Byao ifa edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Təkər üstündə qəlyanaltı Kino-teatr.ru
* Təkər üstündə qəlyanaltı
* Ceki Çan 
* Kit Vitali ilə intervyu cityonfire.com
Bərzul

**Bərzul** — İranın Həmədan ostanının Nahavənd şəhristanının Zərrindəşt bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,729 nəfər və 728 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Hapkido (film, 1972)

**Hapkido** (, çincə:合氣道, He qi dao) — Məşhur döyüş filmlərindən biridir. Filmdə epizodik rolda Ceki Çan iştirak edir. Filmin əvvəlində göstərilən Hapkido müəllimi rolunda şəxsi hapkido stilini yaradan Han-Jae Ji ifa edir. Han-Jae Ji Brüs Linin 1973-cü ildə Ölüm oyunu çəkilən filmində Hapkido döyüşçüsü rolunu canlandırmışdır.

## Məzmun
XX əsrin əvvəlləri, 1934-cü il. Cənubi Koreya Yaponiya tərəfindən hücumuna məruz qaldığı dövr. Çindən Cənubi Koreya getmiş tələbələr burada əsl Hapkido döyüşü ustasının yanında məşğul olurlar. Onar vətənləri Çinə qayıdan zaman Hapkido məktəbi açırlar. Bu isə Yapon Dzü-do məktəblərinin qəzəbinə səbəb olur. Gənc tələbələr uğursuz sülh danışıqlarından sonra yaponlara yalnız döyüşməklə qalib gələcəklərinə qərar verirlər...

## Xarici keçidlər
*
Qartal kölgəsində ilan

**Qartal kölgəsində ilan** (, çincə:蛇形刁手) — 1978-ci ildə çəkilən Ceki Çanın məşhur filmlərindən biridir.

## Məzmun
Çin Sin sülaləsi dövrünə. Yetim Çien Fu Kunq Fu ustası və Şaolinin "İlan Zərbəsi" məktəbinin sağ qalan sonuncu nümayəndəsi Pay Çen-Çenyunu xilas edir. "İlan Zərbəsi" məktəbinin bütün nümayəndələri "Pələng caynağı" klanı tərəfindən öldürülürlər. Usta Çienə Kunq Fu öyrətməyə başlayır. Çien bu texnikanı mükəmməl öyrənərək, öz şəxsi stilini yaradır. Bu müddətdə isə məğlubedilməz Şan Kuanyin Pay Çen-Çenyunu tapır və onu öldürmək niyyətindədir…

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* "Qartal kölgəsində ilan" hkcinemagic.com saytında
Əğlabi

**Əğlabi** — Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda yerləşən kəndlərdən biridir.

Əğlabi kəndi Dərbənd şəhərindən 18&nbsp;km cənubda, Azərbaycan Respublikası ilə sərhəd xəttindən 10&nbsp;km şimalda, Xəzər dənizi sahilindən 2&nbsp;km uzaqlıqda, düzənlik ərazidə, Rubas çayı sahilində yerləşir.

Əğlabi kəndi yalnız bu kəndi əhatə edən öz bələdiyyəsinə sahibdir. Bələdiyyənin keçmiş başçısı Siracəddin Tahirov, indiki başçısı isə Murad Məhəmmədağayevdir.

## Tarixi
Kəndin XIX əsrin əvvəllərində dağ yəhudiləri tərəfindən salınması ehtimal olunur; belə ki, kəndin adı tarixi məxəzlərdə ilk dəfə 1813-cü ildə qeyd edilmişdir. Ancaq sonralar ətrafda yerləşən azərbaycanlı kəndlərindən və Dərbənddən bu əraziyə xeyli azərbaycanlı köç etmiş, dağ yəhudiləri isə əksinə kəndi tərk etmişlər. XX əsrin əvvəllərində kənd tamamiylə azərbaycanlılardan ibarət monoetnik çalar almışdır.

Sovet dövründə, 1953-cü ildə Rusiya SFSRinin Dağıstan MSSRindəki Qürah rayonunun Tsilinq kəndinin əhalisi (SSRİnin Dağıstanın dağlıq və ucqar ərazidə yerləşən kəndlərində yaşayan əhalinin digər yerlərdəki düzənlik bölgələrə köçürülməsi siyasətinə görə) Dərbənd rayonundakı Əğlabi kəndinə köçürülmüşdür.

## Əhalisi

### XIX-XX əsrlərdə
1886-cı ildə kənd əhalisi 36 evdə 139 nəfərlik (75 nəfəri kişilər, 64 nəfəri qadınlar) əhalidən ibarət idi; onlardan *27 evdə yaşayan 108 nəfərini* (58 nəfəri kişilər, 50 nəfəri qadınlar) dağ yəhudiləri, *9 evdə yaşayan 31 nəfərini* isə (17 nəfəri kişilər, 14 nəfəri qadınlar) sünni islam etiqadlı Azərbaycan tatarları təşkil edirdi.

### Müasir dövrdə
2017-ci il rəsmi əhali siyahıyaalınmasına əsasən kənd əhalisinin sayı 2371 nəfərdir.

Kənd əhalisi hazırda əsasən ləzgilərdən (1254 nəfər (53,6 %)), azərbaycanlılardan (983 nəfər (42,0 %)), tabasaranlılardan (62 nəfər (2,6 %)) və digərlərindən (42 nəfər (1,8 %)) ibarətdir.

## İstinadlar
Google Drive

**Google Drive**  — 12 oktyabr 2006-cı ildə Google tərəfindən fəaliyyətə başlayan bulud xidməti. Google Driveda hər cür musiqi, şəkil, sənəd, video və ya fərqli formatları saxlaya bilərsiniz. Bu fayllara online olaraq fərqli kompüterlərdən, telefonlardan ya da tabletlərdən dərhal istifadə edə bilərsiniz. Googlenin bulud xidməti olan Google Drive, hər istifadəçisinə pulsuz 15 GB yer verir. Bundan əlavə daha yüksək həcmdə Google Drivedan yer almaq mümkündür.

## Həmçinin bax
* Google Docs

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Düzlər

**Düzlər** və ya **Stalinçilər** — Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda  kənd.

Kənd dənizsahili düzənlikdə Dərbənd şəhərindən 25&nbsp;km cənubda Tabasaran rayonu ilə sərhəddə yerləşir. Əskidən monoetnik azərbaycanlı kəndi olmuşdur. Ancaq son üç onillikdə (1980-ci ildən sonra) azərbaycanlılar kəndi tərk edir, onların yerlərinə tabasaranlılar yerləşirlər. Nəticədə etnik tərkibdə üstünlük tabasaranlılara keçmişdir.

2002-ci ildə aparılmış siyahıyaalınmaya əsasən sakinlərinin sayı 477 nəfər olmuşdur, əhali əsasən tabasaranlılardan, qismən azərbaycanlılardan ibarətdir.

## Mənbə
* Topoqrafik xəritə K-39-XIII — 1 : 200 000
* Topoqrafik xəritə K-39-61 — 1 : 100 000
* Администрация Дербентского района

## Ədəbiyyat
* Дагестанская АССР: Административно-территориальное деление. — Махачкала: Дагестанское кн. изд-во, 1966.
* Дагестанская АССР: Административно-территориальное деление. — Махачкала: Дагестанское кн. изд-во, 1980.
Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyi (Naxçıvan)

**Cəlil Məmmədquluzadənin Ev Muzeyi** – Böyük publisist, dramaturq və ədib Cəlil Məmmədquluzadənin doğulduğu, uşaqlıq və gənclik illərinin 13 yaşına qədər keçirdiyi evdə yaradılmış ev muzeyi. 

## Tarixi

Muzey Cəlil Məmmədquluzadənin Naxçıvan şəhəri, S.A.Ağamalı küçəsində yerləşən evində, Azərbaycan Respublikasının üçüncü prezidenti Heydər Əliyevin 1998-ci il, 31 dekabr tarixli sərəncamı ilə yaradılmışdır. Muzeyin açılışı 13 oktyabr, 1999-cu ildə baş tutmuş və açılış mərasimində şəxsən iştirak edən H. Əliyev nitq söyləmişdir.

## Ekspozisiya
Muzeydə böyük ədibin həyat və yaradıcılığına dair ekspozisiya nümayiş etdirilməkdədir. Cəlil Məmmədquluzadəyə və onun ailəsində məxsus şəxsi məişət əşyaları, o cümlədən yazıçının naxçıvanlı müasirlərinə aid tarixi sənədlər, onun mütaliə etdiyi klassiklərin əsərləri və şəxsi kitabxanası muzeyin eksponatları arasındadır.

## Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyinin binası
Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyinin binası şərq memarlıq üslubunda tikilmiş XIX əsrə aid olan yaşayış evidir. Bina XIX əsrin ortalarında çiy kərpicdən tikilmiş və sonralar bişmiş kərpiclə üzlənilmişdir. Onun ümumi sahəsi 100 m², divarların qalınlığı isə 78 sm-dir. Bina iki mərtəbəlidir. İkinci mərtəbədə 2 otaq, 1 vestübül və 1 açıq balkon yerləşir. Otaqlara giriş və eyvana çıxış mərkəzdəki vestübüldəndir. Birinci mərtəbə açıq balkonun altında yerləşir və 2 otaq, 1 vestübüldən ibarətdir. Birinci mərtəbəyə və həyətə balkondan açılmış kərpic pilləkənlər vasitəsilə enilir. Hər iki mərtəbədəki otaqlarda məişət əşyaları qoymaq üçün çoxlu sayda taxçalar var. Bina ikinci mərtəbədə, girişdən sağdakı otağın divarında yerləşdirilmiş buxarı vasitəsilə isidilirmiş.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Heydər Əliyevin Muzeyin açılışında söylədiyi nitqin mətni 
* Cəlil Məmmədquluzadənin ev muzeyi 
* [Naxçıvanda ev muzeyi](https://anl.az/el/emb/C.Memmedquluzqde/xatire/ev-muzeyi(Naxcivan).htm)
Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyi

* Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyi (Bakı)
* Cəlil Məmmədquluzadənin Ev-Muzeyi (Tbilisi)
* Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyi (Naxçıvan)
Bakı Fond Birjası

**Bakı Fond Birjası** () — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən yeganə fond birjasıdır.

Bakı Fond Birjası Qapalı səhmdar cəmiyyəti formasında yaradılmış kommersiya təşkilatıdır. BFB 1997-ci ildə təsis edilmiş və yaradılmasında əsas məqsəd ölkədə mütəşəkkil fond bazarının formalaşdırılması olmuşdur.

Azərbaycanda qiymətli kağızlarla mütəşəkkil ticarətin yeganə təşkilatçısı qismində Bakı Fond Birjası QSC çıxış edir. Onun yerli banklar, brokerlər və İstanbul Fond Birjası (Borsa Istanbul) da daxil olmaqla 20 səhmdarı mövcuddur. Birjanın fəaliyyəti Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən tənzimlənir. Birjada səhm və istiqraz kimi korporativ qiymətli kağızların, Maliyyə Nazirliyinin istiqrazları, Mərkəzi Bankın notları kimi dövlətin borc kağızlarının ticarəti və REPO əməliyyatları həyata keçirilir.

## Tarixi

Azərbaycanda kapital bazarlarında ticarətinin başlanğıcı 1886-cı ildə Bakı Birjasının yaradılması ilə bağlıdır. 1909-cu ilə qədər Şollar Su Kəmərinin çəkilməsi üçün istiqrazların buraxılması əhəmiyyətli bir mərhələ oldu, ardınca 1913-cü ildə ilk səhm buraxılışı oldu. Lakin 1930-cu ildə Bakı Birjasının fəaliyyəti dayandırıldı.

1997-ci ildə Azərbaycanın kapital bazarları üçün müasir dövrün başlanğıcını qoyan Bakı Fond Birjası yaradılmışdır. Kapital bazarında ticarət rəsmi olaraq 2000-ci il sentyabrın 1-də başladı və 2004-cü ildə korporativ istiqrazlar, səhmlər və Mərkəzi Bankın NOT-ları daxil olmaqla sürətlə genişləndi.

BFB bu illər ərzində bir sıra mühüm irəliləyişlərə nail olub:

* 2006: Banklararası REPO əməliyyatlarının tətbiq edilməsi

* 2009: İpoteka istiqrazlarının ticarətinin başlanılması

* 2013: İlk market-meyker institutunun yaradılması

* 2016: SOCAR istiqrazlarının və mərkəzləşdirilmiş ticarət sistemi olan CETA platformasının istifadəyə verilməsi

* 2018: Qeyri-maliyyə sektoru şirkəti tərəfindən ilk qiymətli kağız emissiyasının buraxılması

* 2019: Beynəlxalq Birjalar Assosiasiyasına üzvü oldu və xarici emitent tərəfindən ilk yerli valyutada istiqraz emissiyasına ev sahibliyi etdi.

* 2020: Dünya Birjaları Federasiyası ilə əməkdaşlıq edir və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Dayanıqlı Fond Birjaları qrupuna qoşulur
* 2021: Azərbaycanın regionlarında İnvestisiya Səyahətlərinə start verdi

* 2022: Azərbaycan Mərkəzi Bankı ilə birgə Qiymətli Kağızların Emissiyası Sistemini tətbiq etmişdir

* 2023: Kapital bazarında kütləvi təklif edilmiş və tənzimlənən bazarda ticarətə buraxılmış səhmlər və istiqrazlar üzrə ödənilən dividend, diskont və faiz gəlirlərinin vergidən azad edilməsinə nail olundu

* 2024-cü ildə BFB yeni brend kimliyini təqdim etdi. Bu il həm də iki tarixi nailiyyətlə yadda qaldı: Azərbaycan tarixində ilkin kütləvi təklif (İPO) və səhmlərin təkrar bazarda distant ticarətinin tətbiqi.

## Səhmdarlar
Bakı Fond Birjasının əsas səhmdarları aşağıdakılardır:

## Təşkilatı Struktur

## Həmçinin bax
* Azərbaycan iqtisadiyyatı
* Azərbaycan manatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bakı Fond Birjası
Qürvə Dərcəzin

**Qürvə Dərcəzin** və ya **Qürvə-i Dərcəzin** — İranın Həmədan ostanının Dərgəzin şəhristanının mərkəzi bəxşində şəhər və bu bölgənin mərkəzi.

Bu şəhər iki keçmiş şəhər olan "***Qürvə***" və "***Dərcəzin***"in birləşməsindən yaranıb.

2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 9,335 nəfər və 2,456  ailədən ibarət idi.

Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlıların qaragözlü oymağından ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*Qaragözlü oymağı
Qəhavənd

**Qəhavənd** — İranın Həmədan ostanının Həmədan şəhristanının Şara bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,407 nəfər və 616 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Tuysirkan

**Tuysirkan** — İranın Həmədan ostanının şəhərlərindəndir. Həm də Tuysərkan şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 42,520 nəfər və 11,802 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Dəməq

**Dəməq** — İranın Həmədan ostanının Rəzən şəhristanının Sərdrud bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi.

2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,847 nəfər və 757 ailədən ibarət idi.

Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar
Məryanəc

**Məryanəc** — İranın Həmədan ostanının Həmədan şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 9,442 nəfər və 2,518 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Nəhavənd

**Nəhavənd** — İranın Həmədan ostanında şəhər, Nəhavənd şəhristanının inzibati mərkəzidir.

2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 72,218 nəfər və 19,419 ailədən ibarət idi.

## Həmçinin bax
* Nəhavəndi

## İstinadlar
Dilican (İran)

**Dilican** və ya **Delican** — İranın Mərkəzi ostanınında şəhər, Dilican şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 31,852 nəfər və 8,779 ailədən ibarət idi.Bu şəhərin əhalisi raci dilində  danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*Raci dili
Nəraq

**Nəraq** (*digər adı *'Nərə Təvil**') — İranın Mərkəzi ostanının Dilican şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,508 nəfər və 826 ailədən ibarət idi.

## Tanınmış şəxsiyyətləri
*Molla Əhməd Nəraqi

## İstinadlar
Sencan

**Sencan** — İranın Mərkəzi ostanının Ərak şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 10,592 nəfər və 2,897 ailədən ibarət idi.Bu şəhərin qədimki əhalisi yəhudilərdən ibarət idi ki hamısı İsrailə köçüblər.

## İstinadlar
Milacerd

**Milacerd** (; ) — İranda şəhər, Mərkəzi ostanında Komican şəhristanının eyniadlı bəxşinin inzibati mərkəzi. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 2.490 ailədə 4.766 nəfəri kişilər və 4.591 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 9.357 nəfərdir. Şəhərin əhalisini türklər təşkil edir, türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## İstinadlar
Əhməd Naxçıvani

**Əhməd ibn Əyyub əl-Hafiz Naxçıvani** — orta əsr Azərbaycan memarı. Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbinin ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Əhməd Naxçıvaninin dövrümüzə iki əsəri gəlib çatmışdır. Onlardan biri "Nüşabə qalası" kimi də tanınan Bərdə türbəsi (1322), digəri isə, Qudi xatunun şərəfinə inşa edilmiş, Qarabağlar türbə kompleksidir (XIV əsrin 30 – cu illəri).

Hicri 722-ci ildə (miladi 1322-ci il) inşasını başa çatdırdığı Bərdə türbəsinin kitabəsi vasitəsilə elmi dövriyyəyə daxil olmuşdur. Memar portalın kitabəsində özünü "Bənna Əhməd Əyyub oğlu əl-Hafiz Naxçıvaninin əməlidir" fikri ilə tanıtmışdır. Üzərində qalan bəzi kitabə qalıqlarına və bir sıra oxşar cəhətlərinə görə müəyyən olunmuşdur ki, Kəngərli bölgəsinin Qarabağlar kəndində XIV yüzilliyin 30-cu illərində inşa edilmiş türbə də Əhməd Əyyub oğlu əl-Hafiz Naxçıvaninin yaradıcılığının məhsuludur. Qarabağlar türbəsinin şimal tərəfindəki baştağın tünd bənövşəyi rəngli kaşı yerliyi üzərində nəsx xətti ilə memar öz adını yazmışdır. Binanın kompozisiya həlli, ayrıntıların diqqətlə işlənməsi, həndəsi və yarımhəndəsi quruluşu. Çoxrəngli kaşı ornamentlərin tətbiqi, kitabələrdən bəzək vasitəsi kimi istifadə edilməsi Əhməd Naxçıvaninin yaradıcılıq üslubu üçün səciyyəvidir. Ümumi quruluşunun fərdi cəhətləri ilə fərqlənən Axsadan baba türbəsinin (Bərdə şəhəri) də memarının Əhməd Naxçıvani olduğu güman edilir.

İnşa etdiyi abidələrin – Bərdə və Qarabağlar türbələrinin tarixinə əsasən Əhməd Əyyub oğlu əl-Hafiz Naxçıvaninin XIII yüzilliyin son rübü – XIV yüzilliyin I yarısında yaşaması aydın olur.

## Mənbə

# Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Orta əsrlərdə memarlığın inkişafı 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan memarlığı
Rusvat Bayramov

**Rusvat Mikayıl oğlu Bayramov (Rusvat Mikayılzadə)** () — jurnalist.

## Həyatı
Rusvat Bayramov (Rusvat Mikayılzadə) 1955-ci il fevralın 1-də Şəmkir rayonunun Düyərli kəndində anadan olub. İndiki Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib.
1980-ci illərdən başlayaraq "Azərbaycan gəncləri", "Kommunist" (indiki "Xalq qəzeti"), "Həyat", "Azərbaycan", "Respublika", "Hürriyyət", "Gündəlik Azərbaycan", "Unikal", "Geopolitika" və s. qəzetlərdə müxtəlif vəzifələrdə işləyib.
"Azərbaycan" qəzetinin baş redaktor müavini, "Respublika" qəzetinin baş redaktoru olub.
Bundan başqa, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti Mətbuat Xidmətinin rəhbəri və Ədalət Partiyası sədrinin mətbuat və informasiya məsələləri üzrə müavini-mətbuat katibi vəzifələrində çalışıb.

1000-dən çox publisistik məqalənin, ən müxtəlif problemlərə aid yüzlərlə araşdırma materiallarının müəllifi, bir neçə kitabın isə həmmüəllifi, müəllifi və redaktorudur.

R. Bayramovun gənc jurnalist kadrlarının yetişdirilməsində xeyli rolu və xidməti olub. Onun yetirmələri neçə illərdir ki, müxtəlif yazılı və elektron KİV-də çalışır, bəziləri hətta aparıcı, rəhbər vəzifələr tuturlar.

R. Bayramov Azərbaycan jurnalistikasının inkişafındakı xidmətlərinə görə "Dan ulduzu" (1992), "Qızıl qələm" (1993) mükafatları, "Kamil sənətkar" diplomu və Fəxri fərmanlarla təltif olunub. 2013-cü ilin iyunundan 2021-ci il iyulun 6-dək Virtualaz.org portalının informasiya redaktoru olub.

Hazırda Senzor.az saytının təsisçisi və baş redaktorudur.

Ailəlidir, dörd övladı, dörd nəvəsi var.

## İstinadlar
* Prezidentin adı ilə "mənzil məzhəkəsi": bu idi ədalətli bölgü?
* Rusvat Bayramov ucalığı — 65
İbrahim Ordubadi

**İbrahim Ordubadi** () — XVII əsr Azərbaycan şairi.

## Bioqrafiyası
İbrahim Ordubadi Azərbaycan sadatlarından (seyidlərindən) və riyaziyyatçı Məhəmmədbağır Yəzdinin kürəkəni idi. O, Hindistana Şahcahanın sarayına getdi və onun vəziri əzəminin uşaqlarının təlim və tədris məsulu oldu. Sonra İsfahana getdi və orada vəfat etdi.

## İstinadlar
Faludə

**Faludə** — soyuq desertdir. Qarğıdalı nişastasından hazırlanan nazik vermişel əriştə, gülab və şəkərdən hazırlanmış yarı-dondurulmuş şərbət ilə qarışdırılır. Bəzən limon suyu və yer fıstığı ilə yeyilir.
Raziqan

**Raziqan** — İranın Mərkəzi ostanının Zərəndiyə şəhristanının Xərrəqan bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzidir.2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 426 nəfər və 138 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan Türkcəsində danışırlar.

## İstinadlar
Dövri sistemin birinci periodu

**1-ci period elementləri** — birinci periodda yerləşən elementlərdir. Bu periodda 2 element yerləşir: Hidrogen və Helium.

## Xarici keçidlər
*
Dövri sistemin ikinci periodu

**2-ci period elementləri** — ikinci periodda yerləşən elementlərdir. Bu periodda 8 element yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dövri sistemin dördüncü periodu

**4-cü period elementləri** — dördüncü periodda yerləşən elementlərdir. Bu periodda 18 element yerləşir.

## İstinadlar
Dövri sistemin beşinci periodu

**5-ci period elementləri** — beşinci periodda yerləşən elementlərdir. Bu periodda 8 element yerləşir.

## İstinadlar
Qələvi metallar

**Qələvi metallar** - Elementlərin dövrü cədvəlinin ilk qrupunda (şaquli sırasında) olan metallardır. Fransium xaricində hamısı, yumşaq quruluşda və parlaq görünüşdədir. Asanlıqla əriyə bilər və uçucu hala keçə bilərlər. Nisbi atom kütlələri artdıqca, ərimə və qaynama nöqtələri də geniş göstərilir. Digər metallara müqayisədə, öz kütlələri də olduqca aşağıdır. Hamısı da, reaksiyalarda aktivdir. Ən yüksək əsas enerji səviyyələrində bir tək elektron daşıyırlar. Bu elektronu çox asan itirərək +1 yüklü ionlar meydana gətirə bildikləri üçün, qüvvətli reduksiyaedicidirlər. İstilik və elektriki çox yaxşı çatdırırlar. Suyla qarşılıqlı təsirləri çox güclüdür, suyla reaksiya nəticəsində hidrogen qazı ortaya çıxarırlar.Qələvilərə aiddir:

**LiOH, NaOH, Ca(OH)<sub>2</sub>**

## Xarici keçidlər
*
*Atomic and Physical Properties of the Group 1 Elements An in-depth look at alkali metals
*Alkali Metal Bangs Filmed reactions of five-gram samples of the alkali metals with water
*Periyodik Cetvel