open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enn Bonni

**Enn Bonni** (; ) — irlandəsilli dəniz qulduru. O, kişi kimi geyinmiş və Cek Rekhem də daxil olmaqla digər dəniz quldurları ilə birlikdə döyüşmüşdür. Bonninin pirat kimi həyatı ənənəvi gender rollarına qarşı çıxmaqla yadda qalmışdır. Nəhayət, o, tutulmuş və asılmağa məhkum edilmişdir, lakin Bonninin taleyi qeyri-müəyyən olaraq qalır.

## İstinadlar
Çarlz Veyn

**Çarlz Veyn** (; ) — XVIII əsrin birinci rübündə Şimali Amerika sularında ticarətlə məşğul olmuş ingilis pirat. Çarlz Veyn Karib dənizi və Atlantik okeanı sularında reydlər sayəsində geniş şöhrət qazanmışdır. O, bütün quldurlar arasında ən qəddar və ən ürəksiz pirat kimi bütün ərazidə məşhurlaşmışdır.

Çarlz Veyn asılaraq edam cəzasına məhkum edilmişdir.

## İstinadlar
Bencamin Horniqold

**Bencamin Horniqold** (; ) — XVIII əsrdə yaşamış ingilis piratı. Onun pirat fəaliyyəti 1715-ci ildən 1719-cu ilə qədər davam etmiş və sonradan pirat ovçusu olmuşdur. Horniqold Baham adaları qubernatorunun əmri ilə keçmiş silahdaşlarını təqib etməyə başlamışdır. Onun gəmisi 1719-cu ildə tropik musson zamanı rifə çırpılmış və hadisə nəticəsində həlak olmuşdur. O, Edvard Tiç (Qarasaqqal) ilə yaxından tanış idi.

## İstinadlar
Xoselu

**Xose Luiz Mato Sanmartin** *qısaldılmış adı ilə* **Xoselu** () — İspaniya peşəkar futbol liqası klublarından Real Madridin heyətində hücumçu mövqeyində çıxış edən, müqavilə ilə Sequnda Divizion təmsilçisi Espanyola məxsus İspaniya millisinin futbolçusu.

27 mart 1990-cı ildə Qərbi Almaniyanın Ştutqart şəhərində anadan olan Xoselu karyerasına 2009-cu ilin yayında Real Madrid tərəfindən satın alınmazdan əvvəl Selta Viqoda başlayıb. 

## İstinadlar
## Xarici keçidlər
Con Kokram

**Con Kokram** () — ingilis dəniz qulduru, taciri və sonradan pirat ovçusu idi. Karib dənizində fəliyyət göstərən Kokram admiral Benjamin Horniqold ilə əlaqəsi ilə tanınırdı.

Kokram Baham adalarında fəaliyyət göstərən Bencamin Horniqold, Con Vest və Deniel Stillvell də daxil olmaqla İspaniya gəmilərinə hücum edən bir qrup quldur arasında idi.

## İstinadlar
Cozayya Bercess

**Cozayya Bercess** (; ) — ingilis dəniz qulduru. O, Karib dənizində fəaliyyət göstərmiş və daha çox Nyu-Providensin "Uçan dəstə"sinin rəhbərlərindən biri kimi tanınır.

Benjamin Hornigold və Henry Jennings ilə yanaşı, Burgess 1717-ci ilin əvvəlində Nassauda ən nüfuzlu dəniz quldurları arasında idi. 1719-cu ildə Bercessin gəmisi Abako adaları yaxınlığında dənizdə itmişdir, Bercess isə orada boğulmuşdur.

## İstinadlar
Laureano Torres-i-Ayyala

**Laureano Torres-i-Ayyala**, markiz **Kasa-Torres** (; ) — İspaniya əsgəri, Florida (1693–1699) və Kuba qubernatoru (1707/1708–1113), "Santyaqo" ordeninin cəngavəri.

## Mədəniyyətdə
Laureano Torres-i-Ayyala Bartolomyu Roberts ilə birlikdə "Assassin's Creed IV: Black Flag" kompüter oyununun əsas antaqonistlərindən biridir.

## İstinadlar
Vuds Rocers

**Vuds Rocers** (; ) — ingilis kapitanı, kaperi, sonra isə Baham adalarında Britaniya imperiyasının ilk kral qubernatoru. O, Aleksandr Selkirki xilas edən gəminin kapitanı kimi tanınır. Onun taleyinin Daniel Defonun "Robinzon Kruzo" romanına ilham verdiyinə inanılır.

Rocers iki dəfə Baham adalarının qubernatoru təyin edilmişdir. O, burada İspaniyanın hücumu təhlükəsinin qarşısını almağa və koloniyanı quldurlardan təmizləməyə nail olmuşdur. Rocers bu məqsədlə İngiltərə kralına sədaqətlə xidmət etməyə hazır olan kapitanları işə götürmüş, tez-tez bu işə Bencamin Horniqold kimi keçmiş quldurları cəlb etmişdir.

Onun qubernator kimi ilk müddəti maddi cəhətdən bərbad olmuşdur. İngiltərəyə qayıtdıqdan sonra borcuna görə həbs edilmişdir. Rocers qubernator kimi ikinci müddətində təxminən 62 yaşında Nassauda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Meri Rid

**Meri Ceyn Rid** (; ) — ingilis dəniz qulduru.

## Həyatı
Uşaqlıqdan Meri özünü oğlan kimi göstərməyə məcbur olmuşdur. Dul qadın olan anası varlı qayınanasının şübhəsini cəlb etməmək üçün nikahdankənar qızına erkən vəfat etmiş oğlunun paltarını geyindirmişdir. Meri 15 yaşında Flandriyaya getmiş, burada kişi qiyafəsində və Villi kişi adı ilə kadet kimi piyada alayına yazılmışdır. Karyera yüksəlişinə nail ola bilmədiyinə görə piyada ilə vidalaşmış və süvarilərdə xidmət etməyə getmişdir. Burada bir neçə parlaq əməliyyat keçirmiş və komandir heyətinin hörmətini qazanmışdır.

Tezliklə gənc Meri silah yoldaşı olan bir zabit ilə evlənmişdir. Merinin sonrakı həyatı ərinin gözlənilməz ölümü ilə alt-üst olmuşdur. Dul qalmış qadın yenidən kişi obrazına qayıtmalı olmuşdur. O, orada yeni bir həyata başlamaq üçün Hollandiya gəmisi ilə Qərbi Hindistana getmişdir. Bununla belə, gəmi ingilis quldurları tərəfindən tutulmuş, onlar gəmini qarət etdikdən sonra daha da üzmək üçün buraxmışdılar, lakin gəmidəki "yeganə ingilis" olan Meri Rid onlar tərəfindən dəniz quldurluğuna cəlb edilmişdir. Pirat gəmisində Enn Bonni ilə tanış olmuş və onlar kapitan Cek Rekhem ilə birlikdə yaşamağa başlamışdılar. 1720-ci ildə ekipaj Yamayka qubernatoru tərəfindən əsir götürülmüşdür. Meri də hamı kimi edam cəzasına məhkum edilmişdi, lakin Enn kimi onun cəzası hamiləlik səbəbiylə gecikdirilmişdi.

Meri 1721-ci ildə həbsxanada vəfat etmişdir. Ölümün səbəbi bilinmir, lakin iki versiya hallanır: doğuş zamanı ölüm və ya gizli qətl.

## İstinadlar
Stid Bonnet

**Stid Bonnet** (; ) — ingilis dəniz qulduru. Əsasən mənşəyinə görə bəzən "piratların centlmeni" adlanırdı. Bonnet Barbados adasında varlı ingilis ailəsində anadan olmuş və 1694-cü ildə atasının ölümündən sonra ailə mülkünü miras almışdır. 1709-cu ildə Meri Ellumbi ilə evlənmiş və qısa müddət müstəmləkə milislərində xidmət etmişdir. Evliliyindəki problemlərə görə və dənizçilik təcrübəsinin olmamasına baxmayaraq, Bonnet 1717-ci ilin yayında piratçılıqla məşğul olmağa qərar vermişdir.

1718-ci ilin avqustunda Bonnet gəmini təmizləmək və təmir etmək üçün Keyp-Fir çayının ağzına lövbər salmışdır. Avqustun sonunda və sentyabrda polkovnik Vilyam Rett Cənubi Karolina qubernatoru Robert Consonun icazəsi ilə çayda dəniz quldurlarına qarşı dəniz ekspedisiyasına rəhbərlik etmişdir. Rett və Bonnetin adamları bir neçə saat vuruşmuş, lakin quldurlar sonda təslim olmuşdular. Rett quldurları həbs etmiş və oktyabrın əvvəlində Çarlston şəhərinə gətirmişdir. Bonnet 24 oktyabrda qaçmağa nail olmuş, lakin Sallivan-Aylenddə tutulmuşdur. Noyabrın 10-da Bonnet məhkəmə qarşısına çıxmış və ölüm cəzasına məhkum edilmişdir. Bonnet 10 dekabr 1718-ci ildə Bonnet Çarlston şəhərində asılmışdır.

## İstinadlar
Rəqəmsal vətəndaş

**Rəqəmsal vətəndaş** — insanların onlayn mühitlərdə öz hüquq, vəzifə və öhdəlikləri haqqında məlumatlı olması, bu şüurla internet texnologiyalarından istifadə etmək və onlayn sosial işlərdə iştirak etmək bacarığı. "*Rəqəmsal Vətəndaşlıq: İnternet, Cəmiyyət və İştirak*" kitabının müəlliflərindən biri olan Karen Mossberger tərəfindən verilən tərifə görə, rəqəmsal vətəndaşlar "internetdən müntəzəm və səmərəli istifadə edənlərdir". Bu mənada rəqəmsal vətəndaş cəmiyyət, siyasət və hökumətlə məşğul olmaq üçün informasiya texnologiyalarından (İT) istifadə edən şəxsdir.

Konsepsiyanın daha yeni işlənib hazırlanması zamanı rəqəmsal vətəndaşlıqda vətəndaşlıq ideyasının gücləndirici və demokratikləşdirici xüsusiyyətləri vurğulanmışdır. Bu, rəqəmsal texnologiyalardan istifadə vasitəsilə insanların cəmiyyətdəki rolunun öz-özünə həyata keçirilməsi kimi müəyyən edilmişdir. Bu nəzəriyyələr müasir cəmiyyətlərin getdikcə artan datafikasiyasını nəzərə almağı hədəfləyir. Nəticədə "alqoritmik cəmiyyət" də adlanan "məlumatlı cəmiyyətdə (rəqəmsal) vətəndaş olma"nın mənası kökündən şübhə altına alınır. Bu, sosial həyatın artan datafikasiyası və müşahidə praktikalarının geniş yayılması ilə səciyyələnir.

Datafikasiya vətəndaşlıq anlayışı üçün mühüm problemlər yaradır. Belə ki, məlumatların toplanması artıq yalnız məxfilik məsələsi kimi görünmür:

Rəqəmsal vətəndaşlıq onlayn əlaqə yaratmaq, etibarlı mənbələr tapmaq və insan hüquqlarını qorumaq və təşviq etmək üçün texnologiyadan məsuliyyətlə və hörmətlə istifadə etməkdir. Burada istənilən onlayn platformada ünsiyyət qurmaq, əməkdaşlıq etmək və müsbət hərəkət etmək bacarıqları öyrədilir. Bu, həmçinin məlumatların pozulmasının və şəxsiyyət oğurluğunun qarşısını almaq üçün empatiya, məxfiliyin qorunması və təhlükəsizlik tədbirlərini öyrədir.

## Alqoritmik cəmiyyətdə
Alqoritmik cəmiyyət kontekstində rəqəmsal vətəndaşlıq məsələsi "datafikasiya olmuş cəmiyyətdə subyektlərin öz məlumatlarına qarşı çıxmaq, onlardan qaçmaq və ya vasitəçilik etmək dərəcələrindən birinə çevrilir".

Bu fikirlər kiberfəzanın fərdin fundamental hüquqlarına hörmətin təmin olunduğu və vətəndaş kimi agentlik və şəxsiyyətin təhlükə altında olduğu siyasi məkan kimi ideyasına xüsusi diqqət yetirir. Rəqəmsal vətəndaşlıq ideyasının təkcə aktiv deyil, həm də icraedici olduğu düşünülür, o mənada ki, "rəqəmsal texnologiyalar vasitəsilə getdikcə daha çox vasitəçilik edilən cəmiyyətlərdə rəqəmsal aktlar vətəndaşların cəmiyyətdə öz rolunu yaratması, həyata keçirməsi və yerinə yetirməsi üçün mühüm vasitəyə çevrilir".

Ayzin və Ruppertin yazdıqlarına görə, bu, insanın özünü internetdə hüquqlarını tələb etməklə, ya bir şey söyləməklə və ya bir şey etməklə rəqəmsal vətəndaş kimi formalaşdırdığı fikrinə əsaslanan rəqəmsal vətəndaşlığın aktiv mənasına xitab edir.

## Həmçinin bax
* Elektron hökumət
* Netizen

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Take the Safe Online Surfing Internet Challenge (FBI)
* What Is Digital Citizenship & How Do You Teach It?
Rəqəmsal savadlılıq

**Rəqəmsal savadlılıq** — fərdin çap və ya rəqəmsal media platformalarından istifadə etməklə məlumatı tapmaq, qiymətləndirmək və çatdırmaq bacarığı. Bu, informasiya yaratmaq, onu qiymətləndirmək və paylaşmaq üçün informasiya və kommunikasiya texnologiyalarından istifadədə həm texniki, həm də idrak bacarıqlarının məcmusudur.

Rəqəmsal savadlılığın ilk növbədə rəqəmsal bacarıqlara və müstəqil kompüterlərə yönəldilməsinə baxmayaraq, internetin yaranması və sosial medianın istifadəsi onun diqqətinin bir hissəsinin mobil cihazlara keçməsi ilə nəticələnmişdir. Məna yaratmağın mədəni və tarixi yollarını tanıyan savadlılığın inkişaf edən digər təriflərinə oxşar olaraq, rəqəmsal savadlılıq məlumatı şərh etməyin ənənəvi üsullarını əvəz etmir, əksinə bu ənənəvi savadların təməl bacarıqlarını genişləndirir. Rəqəmsal savadlılıq bilik əldə etməyə gedən yolun bir hissəsi hesab edilməlidir.

## Qlobal təsir
Filippinin Təhsil Katibi Cesli Lapus Filippin təhsilində rəqəmsal savadlılığın əhəmiyyətini vurğulamışdır. O, qloballaşan dünyada xalqın təhsilinin yaxşılaşdırılmasına əsas maneənin dəyişikliklərə qarşı müqavimət olduğunu iddia etmişdir. Lapus 2008-ci ildə rəqəmsal savadlılığı vurğulayan işinə görə "Certiport"un "Rəqəmsal Savadlılığın Çempionları" Şöhrət Zalına daxil edilmişdir.

Cənubi Afrika Dilçilik və Tətbiqi Dil Tədqiqatları proqramı tərəfindən 2011-ci ildə edilən bir araşdırmada bəzi Cənubi Afrika universitet tələbələrinin rəqəmsal savadlılıqla bağlı müşahidələri aparılmışdır. Məlum olmuşdur ki, onların kursları bir növ rəqəmsal savad tələb etsə də, çox az tələbənin kompüterə çıxışı var. Çoxları hər hansı işi yazmaq üçün başqalarına pul ödəməli olurdular, çünki onların rəqəmsal savadı demək olar ki, yox idi. Tapıntılar göstərmişdir ki, sinif, cəhalət və təcrübəsizlik hələ də Cənubi Afrika universitetlərinin tələbələrinin ehtiyac duya biləcəyi hər hansı bir öyrənmə imkanına təsir göstərir.

## Həmçinin bax

* Kompüter savadlılığı
* Rəqəmsal intellekt
* Rəqəmsal hüquqlar
* Rəqəmsal vətəndaş

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Vuorikari, R., Punie, Y., Gomez, S. C., & Van Den Brande, G. (2016). DigComp 2.0: The Digital Competence Framework for Citizens. Update Phase 1: The Conceptual Reference Model (No. JRC101254). Institute for Prospective Technological Studies, Joint Research Centre. https://ec.europa.eu/jrc/en/digcomp and https://ec.europa.eu/jrc/en/publication/eur-scientific-and-technical-research-reports/digcomp-20-digital-competence-framework-citizens-update-phase-1-conceptual-reference-model
* 

## Xarici keçidlər

* digitalliteracy.gov An initiative of the Obama administration to serve as a valuable resource to practitioners who are delivering digital literacy training and services in their communities.
* digitalliteracy.org A Clearinghouse of Digital Literacy and Digital Inclusion best practices from around the world.
* DigitalLiteracy.us A reference guide for public educators on the topic of digital literacy.
Kiberözünümüdafiə

**Kiberözünümüdafiə** — kibertəhlükəsizlik sahəsində kiberhücumdan özünümüdafiə. Burada ümumiyyətlə kompüter istifadəçilərinin özləri tərəfindən aktiv kibertəhlükəsizlik tədbirləri nəzərdə tutulmasına baxmayaraq, kiberözünümüdafiə bəzən bütövlükdə təşkilatların, məsələn, korporativ qurumların və ya bütün millətlərin özünümüdafiəsinə xitab edir. Müşahidə özünümüdafiə kiberözünümüdafiə variantıdır və əsasən onunla üst-üstə düşür. Aktiv və passiv kibertəhlükəsizlik tədbirləri müdafiəçilərə yüksək səviyyəli kibertəhlükəsizlik, müdaxilənin aşkarlanması, insidentlərin idarə edilməsi və bərpa imkanları təmin edir. Müxtəlif sektorlar və təşkilatlar qanuni olaraq kibertəhlükəsizlik standartlarına riayət etməyə borcludurlar.

Kibertəhlükəsizlik üzrə tədqiqatçı Cefri Karr kiberözünümüdafiəni döyüş sənəti ilə müqayisə etmişdir, çünki, istismar riskini azaltmaq üçün kompüter və şəbəkə hücumunun səthi kiçilə bilər.

## Geri hek etmək
Hüquq nəzəriyyəçiləri və siyasətçilər getdikcə daha çox özəl sektora "geri hek etmək" (həmçinin hekbek kimi də tanınır) ilə aktiv tədbirlər görməyə icazə verməyi düşünürlər. Aktiv hücum tədbirlərindən fərqli olaraq, passiv müdafiə tədbirləri kibermüharibə, hüquqi, siyasi və iqtisadi zərər riskini azaldır. İndiki dövrdə aparılan müzakirələrin və tədqiqatların mövzularından biri "kiberhücum və ya onun təhlükəsi özünümüdafiə haqqını nə vaxt doğurur?" sualıdır.

2017-ci ilin martında Tom Qreyvs Fəal kibermüdafiə müəyyənliyi haqqında qanunu (ACDC) təklif etmişdir. Bu qanun onları hek edərək fiziki şəxslərə və özəl sektora təcavüzkarları müəyyən etmək, hücumların qarşısını almaq üçün Kompüter fırıldaqçılığı və sui-istifadəsi haqqında qanun (CFAA) çərçivəsində məhdudlaşdırılan müəyyən vasitələrdən istifadə etməyə icazə vermək üçün CFAA-ni gücləndirəcək. Bu, "toyuq və ya yumurta" problemini təqdim edir – burada hər kəsin kimisə hek etməsinə icazə verilsəydi, hamı hamını hek edərdi və yalnız ən bacarıqlı və resursları olanlar hek olunmadan qalardı. Bred Meriman gözlənilməz nəticələr barədə xəbərdarlıq etmiş və bildirmişdir ki, "hek olunduqlarını düşünən hər kəs tərəfindən sənədsiz və nəzarət olunmayan kiberhərəkətləri qanuniləşdirməli və qəbul etməli olduğumuz fikri ağlasığmazdır" demişdir.

## Həmçinin bax
* İnformasiya təhlükəsizliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cybersecurity self-defense, *Slate*
* 
* Surveillance Self-Defense, *[[:en:Electronic_Frontier_Foundation|EFF]]*
* Paul Carugati: Cyber Self-Defense, TED talk
Verilənlər savadlılığı

**Verilənlər savadlılığı** və ya **data savadlılığı** — verilənləri məlumat kimi oxumaq, anlamaq, yaratmaq və ötürmək bacarığı. Ümumi anlayış olaraq savadlılığa oxşar şəkildə məlumat savadlılığı da verilənlərlə işləmək bacarığına diqqət yetirir. Lakin bu, mətni oxumaq qabiliyyətinə bənzəmir, çünki məlumatların oxunması və anlaşılması ilə bağlı müəyyən bacarıqlar tələb olunur.

## Zəmin
Verilənlərin toplanması və verilənlərin mübadiləsi adi hala çevrildikcə, verilənlərin təhlili və böyük verilənlər xəbərlərdə, biznesdə, hökumətdə və cəmiyyətdə ümumi ideyalara çevrildikcə, tələbələr, vətəndaşlar və oxucular üçün müəyyən məlumat savadına malik olmaq getdikcə daha vacib olur. Bu anlayış, adətən avtomatlaşdırılmış vasitələrlə məlumatların təhlili, nəticələrin təfsiri və tətbiqi ilə məşğul olan verilənlər elmi ilə əlaqələndirilir.

Məlumat savadlılığı statistik savadlılıqdan fərqlənir, çünki o, məlumatların nə demək olduğunu başa düşməyi, o cümlədən qrafikləri və diaqramları oxumaq və məlumatlardan nəticə çıxarmaq qabiliyyətini əhatə edir.  Statistik savadlılıq isə qrafiklər, cədvəllər, bəyanatlar, sorğular və tədqiqatlar kimi "gündəlik mediada ümumi statistikanı oxumaq və şərh etmək bacarığını" ifadə edir. 

## Kitabxanaların rolu
Verilənləri tapmaq və istifadə etmək üçün bələdçi rolunda çıxış edən kitabxanaçılar tələbələr və tədqiqatçılar üçün verilənlər savadlılığı üzrə seminarlara rəhbərlik edir. Onlar həmçinin, öz məlumat savadlılıq bacarıqlarını inkişaf etdirmək üzərində işləyirlər.

Müəssisələr və fənlər üzrə kitabxananın tədris proqramlarında uyğunlaşdırıla bilən ümumi istinad çərçivəsi kimi istifadə edilə bilən bir sıra əsas səlahiyyətlər və məzmunlar təklif edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Media savadlılığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lorem ipsum

**Lorem ipsum** — mənalı məzmuna əsaslanmadan sənədin və ya şriftin vizual formasını göstərmək üçün adətən nəşriyyatda və qrafik dizaynda istifadə olunan nümunə mətn. Lorem ipsum, son nüsxə mövcud olana qədər nümunə mətni kimi istifadə edilə bilər. O həmçinin qrikinq adlanan prosesdə mətni müvəqqəti olaraq əvəz etmək üçün istifadə olunur ki, bu da dizaynerlərə veb-səhifənin və ya nəşrin formasını nəzərdən keçirməyə imkan verir.

*Lorem ipsum* Roma dövlət xadimi və filosofu Siseronun eramızdan əvvəl I əsrə aid mətni *[[De finibus bonorum et malorum]]*-un korlanmış versiyasıdır və sözləri mənasız və düzgün olmayan latınca etmək üçün dəyişdirilib, əlavələr və silinmələr edilib. İlk iki söz "dolorem ipsum" ("ağrının özü") sözünün dəyişdirilmiş versiyasıdır.

*Lorem ipsum* mətninin versiyaları 1960-cı illərdən, Letraset köçürmə vərəqlərinin reklamları ilə populyarlaşdıqdan sonra çapda istifadə edilmişdir. *Lorem ipsum* rəqəmsal dünyaya ilk dəfə 1980-ci illərin ortalarında Aldus korporasiyası tərəfindən masaüstü nəşr proqramı PageMaker üçün qrafik və söz emal şablonlarında istifadə edərkən təqdim edildi. Pages və Microsoft Word də daxil olmaqla digər məşhur mətn prosessorları, bir çox LaTeX paketləri, Joomla! və WordPress kimi veb-məzmun menecerləri və Semantic UI kimi CSS kitabxanaları Lorem ipsumu mənimsədilər.
## Nümunə
*Lorem ipsum* mətninin əsas hissəsi: 
## Həmçinin bax
*Asemik yazı
*Etaoin shrdlu
*Hamburgevons
*Lena (şəkil)
*Panqramma
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Lorem ipsum generator
Art pank

**Art pank (bədii pank)** qaraj rokundan əmələ gələn və həmyaşıdı pank rokun alt janrı olmaqla, ondan daha mürəkkəb mahnı quruluşuna sahib musiqi janrıdır.  Bu janrda ifa edən qruplar pankın sadə, sərt və azad ruhlu estetikasını qoruyur, lakin pab rokunun pərəstişkarları olan qəzəbli, işçi sinifindən başqa tamaşaçılara da çata bilib. 

## Yaranma Tarixi
1970-ci illərin rok musiqisində “incəsənət və bədii” sözlərinin anlamı daha çox ya “aqressiv avanqard” və ya “iddialı proqressiv” mənasında başa düşülürdü.  Musiqişünaslar Saymon Frit və Hovard Horne 1970-ci illərin pank qruplarının menecerlərini "art pank hərəkatının ən bəlağətli nəzəriyyəçiləri" kimi təsvir edirlər, misal üçün Bob Lastın "Fast Product" şirkəti marketinqdə incəsənət nəzəriyyəsini ilk tətbiq edənlərdən biri oldu, və Toni Uilsonun "Factory Records" səsyazma şirkəti "bütün istehsal etdikləri mallara "eyni görünüşlü" Bauhaus prinsipini tətbiq edən" kimi təsvir edilmişdir.  "Wire" qrupunun gitaristi Kolin Nyuman 2006-cı ildə art pankı "bütün nəslin seçdiyi dərman" kimi təsvir etdi.
İsgəndər Quliyev

**İsgəndər Həsən oğlu Quliyev** () 2001-ci il yanvarın 7-də 53 saylı Astara seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisin İnsan hüquqları daimi komissiyasının üzvü olub.

## Həyatı

* 1 iyul 1938-ci ildə Astara rayonunun Artupa kəndində anadan olub. Orta təhsilini Ərçivan kənd Puşkin adına orta məktəbdə almışdır. 
* 1960-cı ildə BDU-nun Tarix fakültəsinə qəbul olub. 
* 1965-ci ildə ali təhsilini başa vurub. 
* 1965-ci ildən BDU-nun Tarix fakültəsində elmi-pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. Tarix elmləri namizədi, dosentdir.

### Ölümü

17 aprel 2024-cü ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

## Əmək fəaliyyəti

* 1965–1966-cı illərdə Astara rayonu Səncərli kənd orta məktəbində direktor müavini olub.
* 1966–1968-ci illərdə Astara rayonu, Səncərli kənd orta məktəbində direktor vəzifəsində çalışıb. 
* 1970-h/h BDU-da əvvəlcə müəllim, baş müəllim daha sonra dosent vəzifəsində çalışıb.
* 2000–2005-ci illərdə İkinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatıdır.

Yeni Azərbaycan Partiyası üzvü olmuşdur.

## Kitabları
# Xalq nəzarətinin Lenin prinsipləri.
# Elmi texniki inqilab və gənclər.

## Təltifləri
2000-ci ildə Şöhrət Ordeni ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Vladimir Kitayev

**Vladimir Nikolayeviç Kitayev** (; ) – Rusiya general-mayoru.

## Həyatı və karyerası
Vladimir Kitayev 22 fevral 1855-ci ildə Rusiya imperiyasının Ryazan quberniyasında fəxri vətəndaşların ailəsində doğulmuşdur. Hərbi xidmətə 1873-cü ildə başlamışdır. 1876-cı ildə Sankt-Peterburqda yerləşən Dəniz Akademiyasını bitirmişdir. 1 may 1876-cı ildə Qara dəniz donanmasının qardemarini və 2-ci Qara dəniz ekipajının üzvü olmuşdur.

30 avqust 1877-ci ildə miçman rütbəsinə yüksəlmişdir. 1881–1882-ci illərdə *"Tuapse"* gəmisinin səyahətlərində iştirak etmişdir. 1 yanvar 1882-ci ildə leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir. Daha sonra Rusiya Könüllülər Donanmasında xidmət göstərmişdir. 29 aprel 1893-cü ildə "Yaroslavl" gəmisinin kapitanı olmuşdur. 6 dekabr 1898-ci ildə "xüsusi xidmətlərinə görə" ikinci dərəcəli kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. 6 oktyabr 1899-cu ildə Baş Dəniz Qərargahına göndərilmişdir. 27 oktyabr 1900-cü ildən 8 mart 1903-cü ilə qədər ailəvi səbəblərə görə hərbi xidmətə fasilə vermişdir.

10 noyabr 1903-cü ildə Sankt-Peterburq çay polisinin rəis köməkçisi olmuşdur. 17 aprel 1905-ci ildə polkovnik-leytenant, daha sonra polkovnik rütbəsinə yüksəlmişdir. 6 iyun 1910-cu ildə general-mayor olmuşdur.

Oktyabr inqilabından və Rusiya vətəndaş müharibəsindən ölkəni tərk edərək Yaponiyaya qaçmışdır. 3 yanvar 1920-ci ildə Yaponiyanın Naqasaki şəhərində ölmüş və Naqasakidə yerləşən rus qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Məzar nömrəsi 257-dir.

### Təltifləri
1878-ci ildə "Rusiya–Osmanlı müharibəsinə (1877–1878) görə" medalı, 1888-ci ildə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni, 1896-cı ildə "III Aleksandrın xatirəsinə" medalı, 6 dekabr 1896-cı ildə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni, 22 sentyabr 1900-cü ildə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni, 1902-ci ildə "Çində hərəkata görə" medalı, 22 aprel 1907-ci ildə 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni, 18 aprel 1910-cu ildə 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 24 may 1904-cü ildə Çinin 1-ci dərəcəli "Cüt əjdaha" ordeninə layiq görülmüşdür.

## Ailəsi
Natalya Aleksandrovna Berx ilə evli olmuşdur. Vladimirin qardaşı Sergey Kitayev də dənizçi olmuş, Yaponiya incəsənətinin kolleksiyaçısı kimi tanınmışdır. O da Yaponiya ölmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Rita Sarkisyan

**Rita Aleksandri Sarkisyan** (, *née* Dadayan (); ) — 2008–2018-ci illərdə Ermənistan prezidenti olmuş Serj Sarkisyanın həyat yoldaşı. O, hərbçi ailəsində anadan olub, ixtisasca musiqi müəllimi olub.

## Həyatı
1962-ci il martın 6-da Xankəndi şəhərində anadan olub. Stepanakertdəki Aleksandr Qriboyedov adına 3 saylı orta məktəbi bitirib, musiqi təhsili alıb. Bir müddət uşaq bağçasında musiqi müəllimi işləyib. Stepanakertdən İrəvana köçəndən sonra işləməyib. 1983-cü ildə Serjlə evlənib. Onların Anuş və Satenik adlı iki qızı və Məryəm, Rita, Ara və Serj adlı dörd nəvəsi var.

2020-ci il noyabrın 16-da Rita Sarkisyan son dərəcə ağır vəziyyətdə "Nairi" tibb mərkəzinə yerləşdirilib. Ona COVID-19 diaqnozu qoyulub. 20 noyabr 2020-ci ildə 58 yaşında vəfat edib. Baş nazir Nikol Paşinyan başsağlığı verib və qeyd edib ki, o, "ölkədə mədəni həyatın inkişafına yönəlmiş dəyərli sosial və ictimai fəaliyyətlərə rəhbərlik edib". Prezident Armen Sarkisyan başsağlığı vermək üçün Serjə şəxsən baş çəkib.

## Fəaliyyəti
Rita Sarkisyan qan xərçəngi və digər ağır xəstəliklərdən əziyyət çəkən uşaqlara yardım edən "Donate Life" xeyriyyə fonduna, həmçinin "Autizm" və "Araqil" milli fondlarına sponsorluq edib. 2010-cu ildən Fondun Qəyyumlar Şurasının sədri olub. Onun himayəsi ilə keçirilən beynəlxalq müsabiqələrə Aram Xaçaturyan adına Beynəlxalq Klassik Musiqi Müsabiqəsi və Ermənistan Milli Filarmoniya Orkestrinin ev sahibliyi etdiyi Yerevan Beynəlxalq Musiqi Festivalı kimi böyük tədbirlər daxildir.

## İstinadlar
Texas Universiteti qülləsi qətliamı

**Texas Universiteti qülləsi qətliamı** () — 1966-cı ilin 1 avqust tarixində Amerika Birləşmiş Ştatlarının Texas ştatının Ostin şəhərində yerləşən Ostin Texas Universitetinin mərkəzi binasından ətrafdakı kütləyə Remington Model 700 snayper tüfəngi ilə atəş açmaqla törədilmiş qətliam hadisəsi. Hadisənin əsas və yeganə təşkilatçısı olan ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusunun keçmiş mənsubu Çarlz Vitman saat yarım müddətində qüllənin ətrafından keçən insanlara heç bir fərq qoymadan atəş açmışdır.

Vitman, ilk atəşdən 96 dəqiqə sonra Ostin Polis Departamentinin iki əməkdaşı tərəfindən öldürülmüşdür. Qətliam nəticəsində 18 nəfər həlak olmuş və 31 nəfər isə yaralanmışdır. Yerli polis tərəfindən sonradan aparılan araşdırmalar nəticəsində məlum olmuşdur ki, hadisə günü Vitman qətliamı törətmək üçün Ostin Universitetinə gəlməmişdən əvvəl evdə anası və həyat yoldaşnı bıçaqlayaraq öldürmüşdür. 

Sonradan evində tapılmış gündəliyində anası və həyat yoldaşını öldürməsinin səbəbini *onları mümkün utanc hissindən xilas etmək* olduğunu göstərmişdir. Çarlz Vitmanın beynində şiş aşkarlanmışdı və onun müəyyən baş ağrılarından və psixoloji problemlərdən əziyyət çəkdiyi və sözügedən hadisəni də bu səbəbdən törətdiyi ehtimal olunmaqdadır.

1966-cı ilin yayında baş vermiş hadisə təkcə Texas ştatında yox eyni zamanda ABŞ-ın bütün ştatlarında geniş rezonansa səbəb oldu. 25 yaşlı psixoloji problemləri olan bir gəncin evdə anası və həyat yoldaşını qətlə yetirdikdən sonra Remington Model 700 tipli snayer tüfəngi ilə silahlanaraq şəhərin mərkəzi hissəsindəki qülləyə qalxması və 350 metr məsafədə yerləşən canlı hədəflərə doğru atəş açması ölkədəki ictimai təhlükəsizlik və mülki əhalidəki silahların toplanması kimi məsələləri ilk dəfə gündəmə gətirmişdir. 

Çarlz Vitman tərəfindən 1966-cı ildə törədilmiş qətliam 1984-cü ildə Kaliforniya ştatının San-Dieqo şəhərində yerləşən McDonald's restoranındakı gülləborana qədər ölkə tarixində bir adamın iştirakı ilə baş tutmuş ən dəhşətli və genişmiqyaslı terror aktı kimi tarixə keçmişdir.

## İstinadlar
Təhlükəsizlik əməliyyatları mərkəzi

**Təhlükəsizlik əməliyyatları mərkəzi** (SOC) — təşkilatı kibertəhlükələrdən qorumaq məsuliyyəti daşıyan mərkəz. SOC analitikləri təşkilatın şəbəkəsinin gecə-gündüz monitorinqini həyata keçirir və potensial təhlükəsizlik insidentlərini araşdırır. Kiberhücum aşkar edilərsə, SOC analitikləri onu aradan qaldırmaq üçün lazım olan bütün addımları atmağa cavabdehdirlər. O, təşkilatın təhlükəsizlik vəziyyətini idarə etmək və artırmaq üçün üç hissədən ibarətdir: insanlar, proseslər və texnologiya. İdarəetmə və uyğunluq bu hissələri birləşdirən bir çərçivə yaradır. Bina və ya obyekt daxilindəki SOC, işçilərin məlumatların emalı texnologiyasından istifadə edərək sayta nəzarət etdiyi mərkəzdir. Tipik olaraq, SOC girişin idarə edilməsi mexanizmi və işıqlandırma, siqnalizasiya və avtomobil maneələrinə nəzarət etmək üçün təchizatla təmin edilmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Maliyyə bazarları üzrə kibertəhlükəsizlik strategiyası
* Kiber Təhlükəsizlik Əməliyyatları Mərkəzi istifadəyə verilib
Həbib Minaçeviç Minaçev

**Həbib Minaçeviç Minaçev** () — Kimya elmləri doktoru, SSRİ EA akademiki.

## Həyatı
Xabib Minaçeviç Minaçev Simbirsk vilayətinin Polevıye Bikşiki kəndində anadan olmuşdur.
1927-ci ildə Moskvaya köçdü. 1929-1933-cü illərdə Moskva Dövlət Universitetinin fəhlə fakültəsində təhsil almışdır.
1939-cu ildə Moskva Dövlət Universitetinin kimya fakültəsini bitirmiş və Zelinski adına Üzvi Kimya İnstitutunda kiçik elmi işçi kimi işləməyə başlamışdır. 1942-ci ilin sentyabrında orduya çağırıldı. 1944-cü ildən Sov.İKP üzvü seçilmişdir.
Müharibə başa çatdıqdan sonra o, Zelinski İnstitutunda işləməyə davam etmişdir. 1950-ci ildə böyük elmi işçi vəzifəsini almışdır. 1954-cü ildə - kimya elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır. 1955-1977-ci illərdə elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır.
1963-cü ildə Həbib Minaçev 1990-cı ilə qədər rəhbərlik etdiyi Zelinski İnstitutunda nadir və mikroelementlər üzrə kataliz laboratoriyası təşkil etmişdir.
28 noyabr 1972-ci ildə texniki üzvi kimya üzrə ixtisaslaşan SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir. 15 mart 1979-cu ildə - üzvi kimya ixtisası üzrə akademik elmi dərəcəsini almışdır.

25 mart 2002-ci ildə vəfat etmişdir. Moskva vilayətinin Odintsovo rayonunun Lutsino kənd qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Elmi fəaliyyəti
## Təltif və mükafatlar
## Xatirə
## İstinadlar
Şeşə

**Şeşə** və ya **Şaşa** — Azərbaycan və fars inanclarında şər quş, ruh və ya cin. Altı günlük və ya altı aylıq uşaqlara hücum eliyir.

## Haqqında

### Şeşə
Şeşə quşu Azərbaycan türklərinin inanclarına görə bilinməzlər aləmindən gəlmişdir. Şeytani quruluşa sahib bu quş ancaq gecələri uçar və oğlan uşaqlarına ziyan verər. Əgər uşaq təkdirsə, onu vuraraq öldürər. Hücum etdiyi yer uşağın boğazıdır. Bununla bağlı olaraq, ailəsi uşağı qorumaq üçün altı aylığına qədər nəzarət altında saxlamalıdır. Quşun girdiyi evdə uşaq ölər. Əgər uşağın qırxı çıxmayıbsa, Şeşə quşu sadəcə onun üzərindən uçsa da o, qaralıb ölər.

Gəlib uşağa ziyan vurmasın deyə uşağın yanında Şeşə quşunun adı deyilməz və uşağın bələyinə iynə sancılar. Şeşə quşun tutan şəxs onu tez öldürməlidir. Quşu öldürən Şeşə anası adlanır və bu qadın Şeşə quşunun vurduğu bir uşağın boğazına toxunarsa, o, sağalır. Şeşə quşu haqqında türk xalqlarının demonologiyasında diqqətdən kənarda qalmış digər motivlərlə bənzər şəkildə, ayrı bir spesifikasiyaya gedilməmişdir.

### Şaşa
Xalq ənənəsinə görə, şaşa uşaqları boğan ruhdur. O, qara rəngli, pişikdən balaca olan şər ruhdur. Yan tərəfdən qadına oxşayır. Uşağın doğumundan altı gün sonra şaşa onu boğa bilər. Ona görə də uşağa ziyan dəyməsin deyə ehtiyat tədbirləri həyata keçirilməlidir. Müasir dövrdə də uşağın doğumundan sonrakı altıncı gündə ana tərəfindən olan qadınların xüsusi adəti vardır. Onlar ananın evində qalar. Burada işıq söndürülmür və qadınlar yatmır. Evin girişinə şaşanın yeməsi üçün çörək və yağ qoyulur ki, ruh uşağı rahat buraxsın. Fars xalq ənənələrində də şaşa uşağı altıncı günündə öldürən cindir.

## Ədəbiyyatda

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Sattarov, R. The "Rites of Passage" Among the Azerbaijani Turks: Traditional Beliefs and Rituals Linked to the Birth of a Child. "Die Wunder Der Schöpfung", 301–312. https://doi.org/10.5771/9783956506741-301
ArXiv

**arXiv** (X hərfi yunan xi hərfini (χ) ifadə edir) — dərci qiymətləndirmədən yox moderasiyadan sonra təsdiqlənən elektron preprintlərin və postprintlərin (e-print də deyilir) açıq girişli verilənlər anbarı. Sayt riyaziyyat, fizika, astronomiya, elektrik mühəndisliyi, kompüter elmləri, kəmiyyət biologiyası, statistika, riyazi maliyyə və iqtisadiyyat sahələrində onlayn əldə edilə bilən elmi məqalələrdən ibarətdir. Riyaziyyat və fizikanın bir çox sahələrində demək olar ki, bütün elmi məqalələr resenziyalı jurnalda dərc edilməzdən əvvəl "arXiv" anbarında öz-özünə arxivləşdirilir. Bəzi naşirlər müəlliflərə həm də qiymətləndirilmiş postprinti arxivləşdirməyə icazə verirlər. 14 avqust 1991-ci ildə yaradılan "arXiv.org"dakı məqalə sayı 2008-ci il oktyabrın 3-də yarım milyonu, 2014-cü ilin sonunda bir milyonu, 2021-ci ilin sonunda isə iki milyonu keçdi. 2021-ci ilin aprel ayına olan məlumata görə, təqdimetmə sıxlığı ayda təxminən 16,000 məqalədir.
## Tarixi
"arXiv" elmi işlərin İnternet üzərindən asanlıqla ötürülməsinə və müştəri tərəfində göstərilməsinə imkan verən yığcam "TeX" fayl formatı sayəsində mümkün olmuşdur. Təxminən 1990-cı ildə Coan Kon həmkarlarına "TeX" faylları kimi fizika üzrə preprintləri e-poçtla göndərməyə başladı, lakin göndərilən sənədlərin sayı poçt qutusunu doldururdu. Pol Ginsparq mərkəzi saxlama anbarı yaradılmalı olduğunu dərk etdi və 1991-ci ilin avqustunda Los-Alamos Milli Laboratoriyasında (LANL) saxlanılan və istənilən kompüterdən əldə edilə bilən mərkəzi repozitor poçt qutusu yaratdı. Tezliklə əlavə giriş rejimləri əlavə edildi: 1991-ci ildə FTP, 1992-ci ildə "Gopher" və 1993-cü ildə ümumdünya hörümçək toru. Məqalələri təsvir etmək üçün tez bir zamanda elektron çap (e-print) termini qəbul edildi.

## Həmçinin bax
* doi
* Sci-Hub
* Bibcode
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Frontend və bekend

**Frontend və bekend** — proqram təminatı mühəndisliyində proqram təminatının və ya fiziki infrastrukturun və ya aparatın təqdimat təbəqəsi (frontend) və məlumata çıxış təbəqəsi (bekend) arasında işlərin ayrılması. Müştəri-server arxitekturasında hətta bəzi təqdimat işləri həqiqətən serverin özündə görülsə belə, müştəri adətən frontend, server isə bekend hesab olunur. Proqram arxitekturasında avadanlıq və son istifadəçi arasında çoxlu təbəqələr ola bilər. Ön tərəf (front) mücərrəddir, istifadəçi dostu interfeysi təmin etməklə əsas komponenti sadələşdirir, arxa tərəf (bekend) isə adətən məlumatların saxlanması və iş məntiqini idarə edir. 
## Müxtəlif təriflər
Telekommunikasiyada ön tərəf cihaz və ya xidmət, arxa tərəf isə xidmətin göstərilməsini dəstəkləyən infrastrukturdur. Əsas qayda ondan ibarətdir ki, müştəri tərəf (və ya "ön tərəf") istifadəçi tərəfindən dəyişdirilə bilən hər hansı bir komponentdir. Server tərəfinin (və ya "bekend") kodu adətən serverdə yerləşir, çox vaxt fiziki olaraq istifadəçidən uzaqdadır.

Məzmun idarəetmə sistemlərində frontend son istifadəçinin gördüyü hissələr, bekend isə saytın sahibinin görə bildiyi hissələrə deyilir.

Nitqin sintezində frontend daxil edilən mətni simvolik fonetik təsvirə, bekend isə simvolik fonetik təsviri faktiki səslərə çevirən sintez sisteminin hissəsinə aiddir.
### API
Frontend API vasitəsilə bekend ilə əlaqə qurur. Veb və mobil frontendində API çox vaxt HTTP sorğusuna/cavabına əsaslanır. API bəzən frontend tərəfində işlənməsini asanlaşdırmaq üçün cavablara xidmət edən "Frontend üçün Backend" (BFF) nümunəsindən istifadə etməklə tərtib edilir.
## Aparat tərifləri
Kompüter şəbəkəsində frontend şəbəkə trafikini optimallaşdıran və ya qoruyan hər hansı bir aparata istinad edə bilər. Şəbəkənin xaricə baxan frontendində və ya sərhədində yerləşdiyinə görə o, proqram frontendi aparatı adlanır. Şəbəkə trafiki şəbəkəyə daxil olmamışdan əvvəl frontend avadanlığından keçir.

Prosessor dizaynında frontend dizaynı "Verilog" kimi aparat tərifi dilində dövrənin davranışının ilkin təsviri olardı, bekend dizaynı isə bu davranışı zər üzərindəki fiziki tranzistorlarla əlaqələndirmək prosesi olardı.
## Həmçinin bax
* Müştəri-server arxitekturası
* Modullu proqramlaşdırma
* API

## İstinadlar
Windows Subsystem for Linux

**Windows Subsystem for Linux** (WSL) — proqramçılara ayrıca virtual maşına və ya ikivariantlı önyükləməyə ehtiyac olmadan Linux mühitini idarə etməyə imkan verən Windows funksiyası. WSL 1 2 avqust 2016-cı ildə buraxıldı və Windows nüvəsində Linux sistem çağırışlarını həyata keçirməklə Linux ikili icra proqramlarını (ELF formatında) işə salmaq üçün uyumluluq təbəqəsi kimi çıxış etdi. Windows 10, Windows 10 LTSB/LTSC, Windows 11, Windows Server 2016, Windows Server 2019 və Windows Server 2022-də mövcuddur.

2019-cu ilin may ayında Hyper-V xüsusiyyətlərinin bir hissəsi vasitəsilə real Linux nüvəsi kimi mühüm dəyişiklikləri təqdim edən WSL 2 elan edildi. WSL 2-nin WSL 1-dən fərqi tam Linux nüvəsini istifadə edən idarə olunan virtual maşın daxilində işləməsidir. Nəticədə WSL 2 WSL 1-dən daha çox Linux ikili faylları ilə uyğunlaşır, çünki WSL 1-də bütün sistem çağırışları tətbiq olmayıb. 2019-cu ilin iyun ayından etibarən WSL 2 Windows 10 müştəriləri üçün Windows Insider proqramı, o cümlədən Home versiyası vasitəsilə əlçatandır. WSL standart olaraq bütün Windows 10 istifadəçiləri üçün mövcud deyil. Onu ya Windows Insider proqramına qoşulmaqla, ya da manual olaraq quraşdırmaq olar.
## Tarixi
Microsoft-un Windows-da Unix-ə bənzər uyğunluğa nail olmaq üçün ilk addımı MKS/Interix vasitəsilə Windows Services for UNIX ilə əvəz edilən və nəhayət Windows 8.1-in buraxılması ilə istifadəsi dayandırılan Microsoft POSIX Subsystem ilə başladı. Windows Subsystem for Linux-un arxasındakı texnologiya bəzi Android proqramlarının Windows 10 Mobile-da işləməsini təmin edən buraxılmamış Project Astoria-da yaranmışdır. O ilk dəfə Windows 10 Insider Preview tərtibatı olan 14316-da təqdim edildi.

Microsoftun əvvəlki layihələri və üçüncü tərəf Cygwin POSIX standartına əsaslanan öz unikal Unix bənzəri mühitlərini yaratmağa fokuslandığı halda, WSL yerli Linux uyumluluğunu hədəfləyir. Cygwin kimi yerli olmayan funksionallığı Win32 sistem çağırışlarına bağlamaq əvəzinə, WSL-nin ilkin dizaynı (WSL 1) Linux proqramlarına xüsusi olaraq xidmət etmək üçün NT nüvəsinin icraçısından istifadə edir, xüsusi sistem çağırışı və vanil NT prosesindən fərqli müstəsna vəziyyət emal ediciləri kimi "pico provayderləri" nüvə rejiminə əlavə edilmiş minimal prosesləri ("piko prosesləri" kimi tanınır) təcrid edir və mümkün olan yerlərdə mövcud NT tətbiqlərini yenidən istifadə etməyə üstünlük verir.

WSL beta versiyası 2 avqust 2016-cı ildə Windows 10-un 1607 versiyasında (Yubiley yeniləməsi) təqdim edildi. Bu versiyada yalnız Ubuntu (defolt örtük kimi Bash ilə) dəstəklənirdi. WSL beta həmçinin "Windows-da Ubuntu-da Bash" və ya "Windows-da Bash" adlanırdı. 17 oktyabr 2017-ci ildə buraxılmış Windows 10-nun 1709 versiyasında WSL artıq beta deyildi. Çoxlu Linux paylanmaları quraşdırıla bilərdi və onları Windows Store-dan da quraşdırmaq mümkün idi.

## Həmçinin bax
* Azure Sphere
* Xenix
* Windows Terminal
## İstinadlar

### Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* WSL Microsoft Learn-də
* 
* 
*
Veb savadlılığı

**Veb savadlılığı** — internetdə oxumaq, yazmaq və iştirakçılıq etmək üçün lazım olan bacarıq və səriştələr toplusu. Bu, "həm məzmun, həm də fəaliyyət" kimi təsvir edilmişdir. Yəni, veb istifadəçiləri yalnız veb haqqında deyil, həm də öz veb-saytlarını necə yaratmağı öyrənməlidirlər.

## Konsepsiya tarixi
1990-cı illərin ikinci yarısında savadlılıq üzrə tədqiqatçılar çap olunmuş mətnlə ekranlı şəbəkəyə qoşulmuş cihazlar arasındakı fərqləri araşdırmağa başlamışdılar. Bu tədqiqat əsasən iki sahəyə yönəldilmişdir: ümumdünya hörümçək torunda tapıla bilən məlumatın etibarlılığı və hipermətnlərin "oxumaq" və "yazmaq" arasında yaratdığı fərq. Bu bacarıqlar informasiya savadlılığının təriflərinə daxil edilmiş və 1999-cu ildə SCONUL vəzifə sənədinə daxil edilmişdir. Bu sənəd sonuncu dəfə 2011-ci ildə yenilənmiş "Məlumat savadlılığının 7 sütunu" olmuşdur.

## Veb savadlılığı xəritəsi

"Mozilla Foundation" internetdə açıqlığı, innovasiyanı və iştirakçılığı təşviq edən qeyri-kommersiya təşkilatıdır. Bu, rəsmi və qeyri-rəsmi təhsildən, eləcə də sənayedən olan maraqlı tərəflər icması ilə məsləhətləşərək veb savadlılığı xəritəsi yaratmışdır. Veb savadlılığı "internetdə oxumaq, yazmaq və iştirakçılıq etmək üçün lazım olan bacarıq və səriştələr" kimi təsvir edilir. 2013-cü ilin əvvəlində veb savadlılığı "standartı" adlanan layihə üzərində iş başlamışdır. 1.0 versiyası həmin ilin sonunda "Mozilla" Festivalında təqdim edilmişdir. Layihənin inkişaf prosesində "standart"ın problemli olduğu və "Mozilla" icmasının əldə etməyə çalışdığı şeylərin etikasına zidd olduğu görülmüşdür.

"Mozilla" icması 2015-ci ilin mart ayının sonunda veb savadlılıq xəritəsinin 1.5 versiyasını yekunlaşdırmışdır. Burada səriştələr qatında kiçik dəyişiklikləri və onların ehtiva etdiyi bacarıqların hərtərəfli nəzərdən keçirilməsi nəzərdə tutulur.

## Həmçinin bax

* Kiberözünümüdafiə
* Kompüter savadlılığı
* Rəqəmsal savadlılıq
* Məlumat savadlılığı
* Media savadlılığı

## İstinadlar
Stiven Kovi

**Stiven Riçards Kovi** (; ) — amerikalı pedaqoq, yazıçı, iş adamı və natiq. Onun ən məşhur kitabı *[[Yüksək effektiv insanların 7 vərdişi|“Yüksək effektiv insanların 7 vərdişi"]]*dir. Onun digər kitabları arasında *Birinci şeylər birinci,* *Prinsip mərkəzli liderlik*, *Yüksək effektiv ailələrin 7 vərdişi*, *8-ci vərdiş*, və *Məndəki liderlik: Dünyada məktəblər və valideynlər böyüklüyə necə ilham verir* göstərmək olar. 1996-cı ildə *[[Time (jurnal)|Time]]* jurnalı onu ən nüfuzlu 25 adamdan biri adlandırmışdır. O, Yuta Dövlət Universitetinin (USU) Jon M. Huntsman Biznes Məktəbinin professoru olmuşdur.

## Erkən həyatı və təhsili
Kovi 24 oktyabr 1932-ci ildə Yuta ştatının Solt Leyk Siti şəhərində Stiven Qlenn Kovi və İren Luiza Riçards Kovinin ailəsində anadan olub. Kovi gənc ikən atlet olmuş, lakin orta məktəbdə başın bud sümüyü epifizinin sürüşməsindən əziyyət çəkmişdi ki, bu da ondan diqqətini akademiklərə və debat komandasının üzvünə dəyişməsini tələb etdi və orta məktəbi erkən bitirdi.

Kovi Yuta Universitetində biznesin idarə edilməsi üzrə bakalavr dərəcəsi, Harvard Biznes Məktəbində (HBS) MBA (magistr) dərəcəsi və Brigham Young Universitetində (BYU) doktorluq dərəcəsi qazanmışdır. O , Pi Kappa Alpha qardaşlığının üzvü olmuş, on dəfə fəxri doktor adına layiq görülüb.

## İstinadlar
Mozilla Foundation

**Mozilla Foundation** — açıq mənbəli "Mozilla" layihəsini dəstəkləmək və kollektiv şəkildə idarə etmək üçün mövcud olan ABŞ qeyri-kommersiya təşkilatı. 2003-cü ilin iyul ayında qurulan təşkilat inkişaf prosesini idarə edən siyasətləri müəyyən edir, əsas infrastrukturu idarə edir, "Mozilla" ticarət nişanlarına və müəllif hüquqlarına nəzarət edir. Onun iki vergi tutulan törəmə müəssisəsi var: bir çox "Mozilla" tərtibatçısını işə götürən və "Mozilla Firefox" veb-brauzerinin buraxılışlarını koordinasiya edən "Mozilla Corporation",  "Mozilla Thunderbird" e-poçt müştərisi üzərində işləmək və onun buraxılışlarını əlaqələndirmək üçün tərtibatçıları işə götürən "MZLA Technologies Corporation". "Mozilla Foundation" təşkilatı "Netscape"ə bağlı "Mozilla Organization" tərəfindən təsis edilmişdir. Təşkilat hazırda ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Mauntin-Vyu şəhərindəki Silikon vadisində yerləşir.

"Mozilla Foundation" özünü "İnternetdə açıqlığı, innovasiyanı və iştirakçılığı dəstəkləyən qeyri-kommersiya təşkilatı" kimi təsvir edir. Təşkilat "Mozilla"nın "internetin ictimai rifah, eləcə də həyatın kommersiya aspektlərinə fayda verməyə davam etməsi üçün vacib olduğuna inandığı" 10 prinsipi sadalayan "Mozilla" manifestini rəhbər tutur.

## Tarixi
"Netscape" 23 fevral 1998-ci ildə "Mozilla Application Suite" dəstinin işlənib hazırlanmasını əlaqələndirmək üçün "Mozilla Organization" təşkilatını yaratmışdır. Sonradan AOL "Mozilla Organization"da rolunu kəskin şəkildə azaltmışdır. "Mozilla"nın "Netscape" olmadan varlığını davam etdirməsini təmin etmək üçün 15 iyul 2003-cü ildə "Mozilla Foundation" fəaliyyətə başlamışdır. AOL "Mozilla Foundation"ın ilkin mərhələdə formalaşdırılmasında kömək olmuş, avadanlıq və əqli mülkiyyəti təşkilata ötürmüş, keçidə kömək etmək üçün mövcudluğunun ilk üç ayında üç nəfərlik bir komanda işlətmiş və iki il ərzində fonda 2 milyon dollar ianə etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
*
Vilyam H. Meysi

**Vilyam Holl Meysi Cr.** ( ) — ABŞ aktyoru. O, həm böyük, həm də müstəqil filmlərdə çəkilib. Onun rol aldığı məşhur filmlərdən bəziləri arasında "Farqo", "*Boogie Nights*" və "*Jurassic Park III*" var. Meysi iki "Emmi" və dörd "Ekran Aktyorları Gildiyası" mükafatı qazanıb. O, "Farqo" filmindəki performansına görə "Oskar" mükafatına namizəd göstərilib. Meysi 2011-ci ildən 2021-ci ilə qədər "Utanmaz" teleserialında Frenk Qallaher adlı personajı canlandırıb. Aktyor 1997-ci ildən etibarən Felisiti Haffman ilə evlidir. 

## Həyatı
Vilyam Holl Meysi Florida ştatında yerləşən Mayami şəhərində doğulub. O, Corciya və Merilend ştatlarında böyümüşdür. Onun atası Vilyam Holl Meysi Sr. İkinci Dünya müharibəsində bombardmançı pilot kimi xidmət etmiş və daha sonra iş adamı kimi çalışmışdır. Meysinin anası Lois, birinci əri müharibədə həlak olduqdan sonra onun atası ilə tanış olmuş dul idi. 

Meysi Merilend ştatının Kamberlend şəhərindəki Allegany Liseyində oxuyub və 1968-ci ildə oranı bitirib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o, baytarlıq təbabəti təhsili almaq üçün Qərbi Virciniyadakı Bethany Kollecinə yollanıb. Lakin o, bunu bəyənməmiş və Vermontdakı Goddard Kollecinə getmişdir. Burada o, məşhur dramaturq Devid Memetin yanında təhsil almaq imkanı qazanmışdır. Meysi 1972-ci ildə Goddard Kollecini bitirib. 

Kollecdən sonra Meysi aktyorluğa olan həvəsini davam etdirdi və Nyu-Yorkdakı HB Studio-da teatr təhsili aldı. Bu təhsil onun aktyorluq bacarıqlarını inkişaf etdirməyə kömək etdi və uğurlu aktyor olmasına yol açdı.

## Filmoqrafiya
* Plezantvil (1998)
* Maqnoliya (1999)
* Siqaret çəkdiyiniz üçün təşəkkürlər (2005)
* Utanmaz (2011–2021)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

 
* 
*
Vətəndaş texnologiyası

**Vətəndaş texnologiyası** — xalq və hökumət arasındakı əlaqəni kommunikasiyalar, qərarların qəbulu, xidmətlərin göstərilməsi və siyasi proses üçün proqram təminatı ilə gücləndirən texnologiya. Bura könüllülər, qeyri-kommersiya təşkilatları, məsləhətçilər və özəl şirkətlərdən ibarət icmanın rəhbərlik etdiyi komandalar tərəfindən qurulmuş proqram təminatı, eləcə də hökumət daxilində işləyən texnoloji qruplar ilə hökuməti dəstəkləyən informasiya və kommunikasiya texnologiyaları daxildir.

## Tərifi
Elektron hökumət xidmətləri vətəndaş və onların hökuməti (C2G), hökumətlər və digər dövlət qurumları (G2G), hökumət və vətəndaşlar (G2C), hökumət və işçilər (G2E) və hökumətlə özəl sektor (G2B) arasında rəqəmsal qarşılıqlı əlaqələrdən ibarətdir.

ABŞ qeyri-kommersiya təşkilatı olan "Knight Foundation"dan 2013-cü il hesabatı vətəndaş texnologiya məkanında müxtəlif fokusların xəritəsini tərtib etməyə çalışır. Bu, vətəndaş texnologiyası layihələrini geniş şəkildə iki kateqoriyaya ayırır: açıq hökumət və icma fəaliyyəti.

İndiki dövrdə vətəndaşlara sosial media vasitəsilə də öz nümayəndələrinə çıxış imkanı verilir. Onlar "Twitter" və "Facebook" kimi platformalar vasitəsilə öz narahatlıqlarını birbaşa hökumət rəsmilərinə bildirə bilirlər. Keçmişdə onlayn səsvermənin yerli seçkilər üçün səsvermə variantı olması halları olmuşdur. Məsələn, 2000-ci ildə Arizona seçkilərində bu üsul tətbiq olunduqda, əvvəlki seçkiyə nisbətən iki dəfə çox fəallıq müşahidə edildi. Hökumətdə vətəndaş texnologiyasının yaxşı idarəetmə texnikasını təmin etdiyi, lakin ədalətli demokratik təmsilçiliyi təmin etmək üçün yetərli olmadığı iddia edilir. Sosial media həm də hökumətlə onun vətəndaşları arasında əlaqəni inkişaf etdirmək və hökumət sektorlarında şəffaflığın artırılması istiqamətində hökumətin artan aspektinə çevrilir.

## Təsiri
Vətəndaş texnologiyasının təmin etdiyi rahatlıqlara görə faydaları ilə yanaşı, onun sosial davranışa və vətəndaş iştirakına təsirləri ilə bağlı artan narahatlıqlar var. Yeni texnologiya əlaqə və yeni kommunikasiyalara imkan verir, eləcə də şəxsi mühitdən kənar məsələlər və kontekstlərlə qarşılıqlı münasibətimizi də dəyişir. Vətəndaş texnologiyası açıq hökumət məlumatları ilə hökumətdə şəffaflığı təmin edir və müxtəlif sosial-iqtisadi səviyyələrdən daha çox insana əvvəllər mümkün olmayan şəkildə vətəndaş məsələləri qurmağa və onlarla məşğul olmağa imkan verir.

E-poçt və sosial medianın artması və ənənəvi, şəxsi sosial qarşılıqlı əlaqənin azalması ilə üz-üzə qarşılıqlı əlaqənin əhəmiyyəti də şübhə altına alınmışdır. Bütövlükdə texnologiya sosial normadakı bu dəyişikliyə görə məsuliyyət daşıya bilər, lakin o, audio və video kommunikasiya imkanları ilə bu dəyişikliyi geri qaytarmaq potensialına da malikdir. Bunların şəxsi qarşılıqlı əlaqə üçün uyğun əvəzedicilər olmasını və ya hər hansı bir əvəzedicinin mümkün olub-olmadığını müəyyən etmək üçün daha çox araşdırma aparılmalı olduğu qənaətinə gəlinmişdir.

## Həmçinin bax

* Rəqəmsal vətəndaş
* Elektron hökumət

## İstinadlar

## Xarici keçidlər