Freyzer Stoddart

**Frezer Stoddart** () — Şotland və Amerika kimyaçısı, Şimal-Qərb Universitetinin professoru, Supramolekulyar kimya və nanotexnologiyalar sahəsində mütəxəssis, Jan-Pyer Savaj və Bernard Feringa ilə birlikdə 2016-cı il kimya üzrə Nobel mükafatçısı.

## Təhsil və erkən həyatı
Frezer Stoddart 24 may 1942-ci ildə Şotlandiyanın Edinburq şəhərində Tom və Jean Stoddartın ailəsində anadan olub. S. Frezer etiraf edir ki, uşaqlıq illərində tapmacalara və oyuncaqla tikinti tikməyə həvəsinin olması, onun molekulyar quruluşa marağının əsasını məhz bunun təşkil etdiyinə inanırdı. Frezer Stoddart utancaq, sakit və gənc idi.

İbtidai təhsilini Midlotian ştatının Carrington şəhərindəki yerli kənd məktəbində almışdır. Daha sonra Edinburqdakı Melville Kollecində təhsilini davam etdirdi.

O, 1960-cı ildə Edinburq Universitetində təhsil almağa başladı, burada ilkin olaraq kimya, fizika və riyaziyyatı mükəmməl öyrəndi. O, 1964-cü ildə kimya üzrə bakalavr dərəcəsi, daha sonra 1966-cı ildə Edinburq Universitetinin Edmund Lengli Hirst və DMV Andersonun rəhbərliyi altında akasiyalarda təbii qatranların tədqiqi mövzusunda tədqiqatlarına görə doktorluq dərəcəsi aldı.

## Karyerası
1967-ci ildə Milli Tədqiqat Şurasının elmi işçisi kimi Kuins Universitetinə (Kanada) getdi. 1970-ci ildə o, kimya üzrə müəllim kimi akademik heyətə qoşulmazdan əvvəl Imperial Chemical Industries (ICI) şirkətindən elmi işçi kimi Şeffild Universitetinə köçdü. 1978-ci ilin əvvəlində o, Los-Ancelesdəki Kaliforniya Universitetinin (UCLA) Kimya və Biokimya Departamentində Elmi Tədqiqat Şurasında baş elmi işçi kimi dəvət olundu. Daha sonra 1978-ci ildə Runcorndakı ICI Korporativ Laboratoriyasına köçürüldü.

O, ilk dəfə İngiltərədə mexaniki olaraq əlaqəli molekulları araşdırmağa başladı və nəticədə molekulyar maşınlara çevrildi. Üç illik işinin sonunda o, Şeffildə qayıtdı və burada 1982-ci ildə dosent vəzifəsinə yüksəldi. O, 1980-ci ildə Edinburq Universitetində molekuldan kənar stereokimya sahəsində tədqiqatına görə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 1990-cı ildə Birmingem Universitetinin Üzvi kimya kafedrasına keçdi və orada Kimya fakültəsinin rəhbəri oldu (1993–1997il), buna qədər isə Koliforniya Universitetinə köçməzdən əvvəl 1997-ci ildə Nobel mükafatı laureatı Donald Kramdan sonra Sola Vinşteyni kimya professoru kimi orada əvəz etdi. 2002-ci ilin iyul ayında o, Kaliforniya Nanosistemlər İnstitutunun (CNSI) birgə direktoru vəzifəsini icra etdi. 2003-cü ilin may ayından 2007-ci ilin avqust ayına kimi Fred Kavli adına olan Nanosistem Elmləri Departamentinin rəhbəri və CNSI-nin direktoru vəzifəsində çalışıb.

2008-ci ildə Mexanostereokimya Qrupunu qurdu və Şimal-Qərb Universitetində Kimya üzrə Qəyyumlar Şurasının professoru təyin edildi. 2010-cu ildə Şimal-Qərb Universitetində İnteqrasiya edilmiş Sistemlər Kimyası Mərkəzinin (CCIS) direktoru oldu. 2021-ci ildə o, hidrogenin saxlanması və daşınması ilə bağlı problemlərin həllinə həsr olunmuş H2MOF startapının həmtəsisçisi oldu. 2023-cü ildə HonqKonq Universitetində Kimya Departamentinin professoru kimi işə başlayıb.

Frezer Stoddart-35 il ərzində onun laboratoriyalarında 300-ə yaxın aspirant və doktorantlar yetişdirib.

## Şəxsi həyatı
F. Stoddart ABŞ və Böyük Britaniya vətəndaşıdır. F. Stoddart 1968-ci ildə Norma Aqnes Şolan ilə evliənmişdi. F. Stoddartın həyat yoldaşı Şeffild, Birmingem və Kaliforniya, Los-Anceles universitetlərində tədqiqat işlərinin aparılmasında köməklik göstərib və burada A. Norma biokimya üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi alıb. Bu evlilikdən onlarən iki qızı var: Fiona və Alison. 2004-cü ildə Norma Aqnes xərçəngdən ölüb.

## Üzvlükləri
* 1994 ildə — London Kral Cəmiyyətinin üzvü seçilmiş, Böyük Britaniya
* 1999 ildə -Təbiət Elmləri Akademiyasının Təqaüdü (Leopoldina), Almaniya
* 2005 ildə — Elmin İnkişafı üzrə Amerika Assosiasiyası, ABŞ
* 2006 ildə — Xarici Üzvlük, Hollandiya Kral İncəsənət və Elmlər Akademiyasının Elmi Bölməsi
* 2006 ildə — Əlahəzrət Kraliça II Yelizaveta tərəfindən Cəngavər Bakalavr təyin edildi, Böyük Britaniya
* 2008 ildə — Edinburq Kral Cəmiyyətinin fəxri üzvü, Böyük Britaniya
* 2011 ildə-Böyük Britaniya Kral Kimya Cəmiyyətinin fəxri üzvü
* 2012 ildə — Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının Təqaüdü, ABŞ
* 2014-cü ildə ABŞ Milli Elmlər Akademiyasına üzvlük

## Mükafatları
Frezer Stoddart 1992–2002-ci illər arasında ən çox istinad edilən 6-cı kimyaçı idi. 100-dən yuxarı H indeksinə malikdir.

* 2004-cü il -Naqoya Qızıl Medalı
* 2007-ci il -Kral Faysal Beynəlxalq Mükafatı
* 2007-ci il -Albert Eynşteyn Mükafatı
* 2008-ci il Devi medalı
* 2008-ci il -Artur Koup Mükafatı
* 2014-cü il -Yüzillik Mükafatı
* 2016-cı il — Kimya üzrə Nobel Mükafatı

## Sosial fəaliyyəti
2016-cı ildə o, Nobel mükafatı laureatlarının Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərlə (GMO) mübarizəni dayandırmağa çağıran açıq məktubu imzaladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər