open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yaşıl xətt (Kipr)

**Yaşıl Xətt** — Kiprdə iki ayrı dövləti Kipr Rum Administrasiyasından və Şimali Kipr Türk Respublikasından (de-fakto) ayıran bölgəni göstərmək üçün istifadə olunur. İlk dəfə 1964-cü ildə o vaxt BMT "sülhməramlı qüvvələri" komandiri Peter Young tərəfindən təqdim edilmişdir. Qüvvələrini Nikosiyanın müxtəlif bölgələrinə paylayan General Young, xəritədə yaşıl qələm ilə bir xətt çəkir, sonradan "Yaşıl xətt" adlandırılacaq. "Yaşıl xətt"in mövcud sərhədləri 1974-cü ildəki Kipr Sülh Hərəkatı ilə təyin olundu.

## Həmçinin bax
* Şimali Kipr Türk Respublikası
* Kipr
* Kipr böhranı
Kipr Türk Qüvvələri Alayı

**Kipr Türk Qüvvələri alayı (KTKA)** — Kipr Türk Sülh Qüvvələrinə bağlı bir alaydır. Alay, 19 fevral 1959 tarixində Türkiyə və Yunanıstan arasında edilən ittifaq razılaşması nəticəsində qurulmuşdur.

## Mənbə
Əd (qəbilə)

**Ad qövmü** vəya A**d** (Ərəbcə: عاد) İslam dinin müqəddəs kitabı Quranda keçən və Nuh qövmü kimi Allahın qəzabına uğrayaraq yox olan qədim bir Ərəb qəbiləsidir. Qövmün atası olan Ad, Nuhun nəvələrindən Avsın oğludur. Avsın atası İrəm, onun  atası Nuhun oğlu Samdır.

thumb|İrəm olduğuna inanılan Ubar şəhəri qalıntıları

Tarixi gerçəkliyi haqqında hər hansı hər hansı bir sənəd tapılmayan topluluq, günümüzdə vəya keçmişdə hər hansı bir millət ilə tam bir formada əlaqələndirilməməktədir. Quranda özlərinə öz qəbilələrindən olan Hudun peyğəmbər olaraq göndərildiyindən bəhs edilir. Qövmün yaşadığı yer, qum təpələri anlamına gələn Əhqaf olaraq adlandırılmışdır. Quranda əl-Fussilət surəsi 15. ayətdə keçməkdədir.

Ad qövmündən  Quran təfsirlərində yüksək binalar inşa edən, yüksək abidələr tikən və bu etdikləri işin özlərini ölümsüz qılacağını zənnedən bir qövm olaraq bəhsedilir. Qurana görə yaradılmış ən gözəl şəhər, ad qövmünün saldırdığı İrəm şəhəridir. İrəm şəhəri üçün saxta saxta cənnət təbiri də işlədilir. Bəzi müfəssirlər, Yəmən və Omanarasında geniş bir diyarın bu adla xatırlandığı qeyd edirlər.

Əhqaf deyə adlandırılan yerdə bu gün Yəmənin  Hadramaut bölgəsi bulunmaqdadır. Ptolemeyin dünya xəritəsində göstərilməkdədir.

## Həmçinin bax
* Semud kavmi

## İstinadlar
Azərbaycan SSR xalq yazıçısı

**Azərbaycan SSR xalq yazıçısı** () — 26 mart 1960-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti tərəfindən müəyyən edilmiş fəxri ad. İdeya-bədii cəhətdən görkəmli əsərlər yaradan və Azərbaycan sovet ədəbiyyatının inkişafında böyük xidmətləri olan yazıçıları həvəsləndirmək məqsədilə verilirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı
* Azərbaycan SSR xalq yazıçılarının siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçılarının siyahısı
Matara

**Matara** (, ) — Şri-Lankada şəhər. Cənub əyalətinin okean sahillərində yerləşir. Ölkə paytaxtı Kolombodan 160&nbsp;km məsafədədir. *Matara dairəsinin* əsas ticarət mərkəzi və inzibati mərkəzidir. Şəhər 2004-cü ildə Hind okeanında baş vermiş zəlzələdən böyük zərər görmüşdür. Şəhər əhalisinin sayı 68 000, aqlomerasiyada isə əhalinin sayı 831 mindir.

## Etimologiyası
«Matara» sözü «Böyük bərə» mənasını verir və böyük ehtimal ki, tamil dilində olan «*matturay*» sözündəndir. *Matturay* sözü isə  «böyük dəniz limanı» və ya «böyük qala» mənasını daşıyır. Digər ehtimala görə şəhərin adı portuqal sözü olan «matora»nın düzgün ifadə edilməməsi nəticəsində yaranmış. Portuqaliyalılar 1672-ci illərdə şəhəri «Mature» və ya «Maturay» adlandırmışdılar. «Matora» sözünün kökü «maqa tera» söz birləşməsindən meydana gəlmiş və *Böyük çayın birləşdiyi yer* mənasını verir.

Şəhər həmçinin «Maqa Tota» və ya Maqa-pattana adlanmış — Böyük bərə.  «Maqatota» sözü tamil sözü olan «maqa etara»dan formalaşmış və mənası *böyük dayazlıq* deməkdir. İndi Nilvala çayı Matara şəhərini kəsib keçir. Keçmişdə isə şəhərin bu hissəsi daha geniş olmuş və bərələr hərəkət etmişdir. 1673-cü ildə hollandiyalı nazir Filipp Baldey şəhəri «Mature» adlandırmış, 1681-ci ildə Robert Noks isə «Matura» adından istifadə etmişdir. 1744-cü ildə Qeydt şəhəri «Maderon» adlandırmış.

## Tarixi
Matara tarixən Ruquna Krallığının bölgəsi hesab olunur. Bu krallıq Şri-Lankanın üç krallığından biri idi. Buddizim rahibi Şri Raqula Teranın ehtimalına görə Kral Veerabamapanam Mataranı paytaxt elan etmiş və şəhəri Mapatuna adlandırmışdır. Şəhər mərkəzində ki, qədim məbəd krallar tərəfindən inşa olunmuş və müasir dövrdə buddistlərin müqəddəs məkanlarından biri hesab olunur.

XVI və XVIII əsrlərdə Matara portuqalların və hollandların hakimiyyəti altında idi.

1756-cı ildə hollandlar Şir-Lankanın Dəniz Əyalətini işğal etmiş və bölgəni dört inzibati dairəyə ayırmışdılar — Sabaraqamuva, Sat Korli, Satara Korele və Matara. Bu dairələrin içində Matara daha böyük əraziyə sahib idi. Kral Dqarmapalın hollandlara verdiyi sənəddə Matara rayonunun ərazisi Şri-Cayavardenepura-Kottedən Valave Qanqa çayına kimi göstərilirdi.

## Etnik tərkibi
Matara şəhərinin etnik tərkibində əsas üstünlük sinhallara məxsusdur. XVI və XVII əsrələrdə bu bölgəyə Ərəbistandan ticarət məqsədi ilə larakallar (mavrlar) köç etmişdilər.

## İstinadlar
Opatiya

**Opatiya** (, , ) — Xorvatiyanın Adriatik dənizi sahilində, Riyekanın cənub-qərbindəki bir şəhərdir. 2011-ci ildən etibarən şəhərin 11,659 əhalisi var, mərkəzdə isə 6,657 nəfər yaşayır.
Məşhur yay və qış tətil yeridir, qışda orta istilik 10 °C və yayda 25 °C olur. Opatiya dəfnə meşələri ilə əhatə olunmuşdur. Şimalda və cənubda bütün dəniz sahili qayalıq və mənzərəlidir.

## Tarixi
1872-ci ildə Matulyiyə dəmir yolları çəkildi və bununla da Opatiyada və Lovranda turizmin inkişafına səbəb oldu.

Avstriya imperatoru I Frans İosif bir neçə ay qış aylarında burada qalmış və 19-cu əsrin sonlarından qalma lüks otel və villada dəfələrlə məskunlaşmışdır.

1920-ci ildə Opatiya İtaliyaya bağlandı. İki il sonra, faşistlər hakimiyyətə gəldikdə, İtaliya hökuməti əhalinin məcburi italyanlaşma proqramına başladı və ictimai ərazilərin əksəriyyəti italyan dilli vətəndaşlar üçün ayrıldı.

1947-ci ildə Opatiya Yuqoslaviyaya verildi, əvvəlki illərdə xeyli artan italyan dilli əhalinin əksəriyyəti İtaliyaya köç etdi. 1963-cü ildə memar Andria Cicin-Sain və komandası tərəfindən "Adriatik" hotelin inşası tamamlandı. "Adriatik" hoteli Avstriya-Macarıstan İmperiyası dövründən sonra Opatiyada tikilən ilk otel oldu.

1991-ci ildə Yuqoslaviyanın dağılmasından sonra şəhər Xorvatiyaya bağlandı.

2010-cu ildə Zalsburq yaxınlığındakı Bad Isçl şəhəri, Opatiyanın ilk Avstriya qardaş şəhəri oldu.

## Görkəmli şəxsləri
* Teodor Bilroz (1829–1894), Opatiyada öldü.
* Robert Qerle (1924–2005), Opatiyada anadan oldu.
* Draqo Qervais (1904–1957), Opatiyada anadan oldu.
* Kosta Hakman (1899–1961), Opatiyada öldü.
* Franz, Count of Meran (1839–1891), Opatiyada öldü.
* Qustav Maler (1860–1911), bir neçə dəfə Opatiya (Abbaziya) bölgəsinə səyahət etdi.
* Andria Mohorovicic (1857–1936), Opatiyada anadan oldu.
* Leo Sternbaç (1908–2005), Opatiyada anadan oldu.
* Qyula Szapary (1832–1905), Opatiyada öldü.

## Qardaş şəhərlər
*  Castel San Pietro Terme, İtaliya
*  Ilirska Bistrica, Sloveniya
*  Balatonfüred, Macarıstan
*  Carmagnola, İtaliya
*  Bad Ischl, Avstriya
*  Ferrara, İtaliya

## Qalereya

Croatia Opatija BW 2014-10-12 16-26-03.jpg|Qız qağayı ilə
Opatija027.jpg|Müqəddəs Yaqub kilsəsi
Croatia Opatija BW 2014-10-12 16-10-26.jpg|Villa Anqiolina
Croatia BW 2014-10-07 14-25-10.jpg|Kvarner otel
Hotel Opatija.JPG|Opatiya otel
Fiat Mokarabia festival cokolade Opatija 122011 2.jpg|Fiat Mokarabia şokolad festivalında
Kormányzói Palota - Fiume (2).jpg|Muzey
Kip Miroslava Krleže, Opatija.3.jpg|Miroslav Krleza heykəli
Opatija noću.jpg|Opatiyada gecə 
Hotel Ambasador, Opatija - ulaz.jpg|"Ambasador" otel
Opatija - plaže.jpg|Çimərliklər
Opatija Anton Tschechow.jpg|Anton Çexovun bürünc büstü


## Həmçinin bax
* Xorvatiya şəhərləri
* Karlovats
* Riyeka

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Resmi websitesi
* Opatija LIVE WebCams
* Opatija Weather Station — Opatija Aktüel Hava Koşulları
* Remisens hotels
Raad-1

**Raad-1** (*Şimşək-1*) — İran istehsalı olan özüyeriyən artilleriya sistemidir.

## Tarixi

1996-cı ilin mayında İran ilk yerli istehsalı olan 122 mm-lik Raad-1 (“Şimşək-1”) haubitsasını uğurla sınaqdan keçirdiyini iddia etdi. 

Raad-1-in istehsalatda olub-olmadığı məlum deyil. Təhlilçilər, ehtimal edir ki, böyük ehtimalla bu model Raad-2 modelini inkişaf etdirmək üçün istifadə olunan bir prototip olmuşdur.

## Təsviri

2S1 Gvozdika özüyeriyən haubitsasından 122 mm-lik 2A18 haubitsa topu və ya 15,200 metr təsirli atəş məsafəsi olan bir modifikasiyası ilə təchiz edilmişdir. Həmçinin 2S1 Qvozdika özüyeriyən haubitsasının müstəqil hərəkət edə bilən bir qülləsi mövcuddur. İran istehsalı olan Boragh (Raad-1 onun bir modelidir), Rusiyanın BMP-1 və ya Çinin Type 86 (WZ-501) PDM-inin bir transformasiyası olan APC şassisindən istifadə edir.

## İstinadlar
Müqəddəs İosif

**İosif** ()  — Əhdi-Cədidə görə Müqəddəs Məryəmin həyat yoldaşı.

İosif Roma-Katolik kilsəsi, Şərqi pravoslav kilsəsi, Antixalkidon kilsə, Anqlikanlıq və Lüteranlıqda **Müqəddəs İosif** olaraq qəbul edilir.

## İstinadlar
Raad-2

**Raad-2** (“Şimşək-2”) — İran istehsalı olan özüyeriyən artilleriya sistemidir. Dəqiqə ərzində 5 dəfə atəş aça bilər. Raad-2 üçün V-8 dizel, Raad-2M üçün 5TDF mühərrikindən istifadə edilir. Raad-2 modeli 840, Raad-2M isə 700 at gücündədir. 500 km-lik hərəkət mənzilinə malikdir. Yönləndirmə sistemi burulma çubuğu ilə təmin edilir.

## Dizaynı və inkişafı
1997-ci il sentyabrın əvvəlində, İran tərəfindən Raad-2 (Şimşək-2) kimi tanınan sürətli, mobil atəşə dəstək vasitəsi olan haubitsasının uğurla sınaqdan keçirildiyi bildirilmişdir. 

M109A1 155mm/39 cal özüyeriyən artilleriya sistemindəkinə bənzər olan bir qüllədən istifadə edir. İran Müdafiə Sənayesi Təşkilatı, İran Müdafiə Sənayesi Təşkilatının Hadid zavodu tərəfindən istehsal olunan 155 mm HM44 haubitsasının yüksək atəş sürətinə və dəqiqliyə sahib olduğunu iddia etmişdir. Dəqiqədə beş atəş aça biləcəyi ifadə edilmişdir. Silahın mənzilinin 30 km (19 mil) olduğu, həmçinin lazer məsafəölçən və yarı avtomatik yükləmə sistemi kimi xüsusiyyətlərə də sahib olduğu da bildirmişdir. Silah M109A1-in 155mm/39-cal M185 silahına bənzəyir və bir cüt qanadlı lülə ağız əyləci, tüstünü udan sistem (atəş açılan zaman çıxan tüstünün udulması üçün nəzərdə tutulmuşdur), vida paz mexanizmi, hidro-pnevmatik yığıcı və hidravlik geriyə təpmə əyləci ilə təchiz edilmişdir. Rusiyanın BMP-1 və ya Çinin Type 86 (WZ-501) PDM-inin dəyişdirilmiş versiyası, İran istehsalı olan Boragh APC şassisində istifadə edilir. Döyüş meydanında 70 km/saat (43 mil) sürətlə hərəkət edə bildiyi ifadə edilmişdir.

## Variantları

***Raad-2** - əsas SPG versiyası.
****Raad-2M** - V-8 Dizel mühərriki əvəzinə Ukrayna istehsalı olan 5TDF mühərriki ilə təkmilləşdirilmiş Raad-2 modeli.

## İstinadlar
Sen-Pale (Alye)

**Sen-Pale** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye.
Yuryel kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03249.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 191 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 104 yaşda (15–64 yaş arasında) 62 nəfər iqtisadi fəal, 42 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici — 59,6%, 1999-cu ildə 59,8%). Fəal olan 62 nəfərdən 55 nəfəri (28 kişi və 27 qadın), 7 nəfəri işsizdir (4 kişi və 3 qadın). Fəal olmayan 42 nəfər arasında 10 nəfər şagird və ya tələbə, 18 nəfər təqaüdçü, 14 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Sen-Pale kilsəsi (XIII əsr)

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Raad

*Raad-1 
*Raad-2
*Raad (anti-tank raketi)
*Raad (Hava hücumundan müdafiə sistemi)
*Raad (gəmi əleyhinə raket)
Sen-Plezir

**Sen-Plezir** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Burbon-l'Arşambo kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03251.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 408 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 258 nəfər (15-64 yaş) arasında 178 nəfər iqtisadi fəal, 80 nəfər fəaliyyətsiz olmuşdur (fəaliyyət göstərici 69.0%, 1999-cu ildə 65.5%). Fəal olan 178 nəfərdən 161 nəfəri (92 kişi və 69 qadın), 17 nəfəri işsizdir (7 kişi və 10 qadın). 80 hərəkətsiz 12 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 30 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Məmməd Məmmədov (ədəbiyyatşünas)

**Məmməd Mahmud oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan alimi, ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Məmməd Mahmud oğlu Məmmədov 1930-cu ildə Qazax rayononun Birinci Şıxlı kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini doğma kəndində almış, Azərbaycan Dövlət Universitetinin (hazırda BDU ) filologiya fakültəsini 1952-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1952–1955-ci illərdə aspiranturada oxumuş, 1958-ci ildə "Cəlil Məmmədquluzadənin bədii nəsri" mövzusunda namizədlik, 1969-cu ildə isə "M.Ə.Sabir və Azərbaycan demokratik mətbuatı" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə etmişdir.

Məmməd Məmmədov 1956–1970-ci illərdə Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat və Dil Institutunda kiçik elmi işçi və baş elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. 1970-ci ilin fevral ayından taleyini Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti ilə bağlayan M.Məmmədov burada dosent, professor, Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının müdiri (1976–1982), sonra Pedaqogika və Psixologiya fakültəsinin dekanı (1989–1997) vəzifələrində səmərəli fəaliyyət göstərmişdir. Bundan başqa o, Naxçıvan və Təfəkkür Universitetlərində Azərbaycan ədəbiyyatı və tənqid tarixi fənnlərindən mühazirələr oxumuşdur. Professor Məmməd Məmmədov C.Məmmədquluzadə və M.Ə.Sabir kimi ədəbi zirvələrinin bədii irslərinin ən mötəbər tədqiqatçılarından biri kimi tanınır. Cəlil Məmmədquluzadənin "Dram və nəsr əsərləri"nin (Bakı, 1958) və M.Ə.Sabirin "Hophopnamə"sinin akademik elmi nəşrləri (üç cilddə Bakı, 1962 və 1965; iki cilddə Bakı, 2005) Məmməd Məmmədovun səmərəli və səriştəli ədəbiyyatşünas və mətnşünas alim əməyinin nəticəsidir. O, 20-dən artıq kitabın, 100-ə yaxın elmi məqalənin müəllifidir.

Məmməd Məmmədovun elmi rəhbərliyi ilə 1 doktorluq, 9 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmişdir. Bundan başqa o, onlarla dissertasiyaya rəsmi opponentlik etmiş, Müdafiə Şurasının, 2003-cü ildən isə Prezident yanında Ali Attestasiya Komissiyasının filologiya elmləri üzrə Ekspert Şurasının üzvü olmuşdur. Məmməd Məmmədovun anadan olmasının 75, elmi və elmi-pedaqoji fəaliyyətinin 55 illiyi münasibətilə 2005-ci ildə "Ömrü Şərəflə Yaşayanda" (müəlliflər: Təyyar Salamoğlu və Yaqub Babayev) adlı kitab çap etdirilmişdir. Kitabda Məmməd Məmmədovun şərəfli həyat yolundan səhifələr verilmişdir.

## Əsərləri

* Şair-vətəndaş (M.Ə.Sabirin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə). Bakı: Azərbaycan SSR Siyasi və Elmi Bilikləri Yayan Cəmiyyət, 1962;
* Cəlil Məmmədquluzadənin bədii nəsri. Bakı: AzSSR EA, 1963;
* İdeal qardaşları. Bakı: Azərnəşr, 1967;
* Sabir və məktəb. Bakı: Maarif, 1968;
* M.Ə.Sabir və Azərbaycan demokratik mətbuatı. Bakı: Elm, 1974;
* Sabir: mübahisələr, həqiqətlər. Bakı: Yazıçı, 1990;
* Pedaqoji mühit və uşaq ədəbiyyatı (müəllim və tələbələr üçün ədəbiyyat). Bakı: Maarif, 1992 (həmmüəllif);
* Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin həyat və yaradıcılığı. Bakı: Nurlan, 2008;

## İstinadlar
Sesil Tormey

**Sesil Tormey** (; ) — macar yazıçısı, intellektual, sağ siyasi xadim, feminist, tərcüməçi və sosial nəzəriyyəçi. O, 1936 və 1937-ci illərdə Nobel mükafatına təqdim olunmuşdu.

## Həyatı
Sesil Tormey 8 oktyabr 1876-cı ildə Budapeştdə anadan olmuşdu. Alman kökləri var. Ədəbiyyat fakültəsində oxumuşdu.

Sesil Tormey iki roman ("Qaya adamları" (Emberek a kövek között), 1911; "Köhnə ev" (A Régi ház), 1914) və beş hekayə yazaraq məşhur olmuşdu. Onun ən tanınan "Cinayətkarın gündəliyi" əsəridir ki, 1919-cu il hadisələrindən, Bela Kunun rejimindən bəhs edir.

Sesil Tormey Assizli Fransiskin "Kiçik çiçəklər" əsərini Macar dilinə çevirmişdi.

Sesil Tormey 2 aprel 1937-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Taymır Muxtar Dairəsi

**Taymır Muxtar Dairəsi** () — Şərqi Sibirin şimalında yerləşən, Rusiya Federasiyasının keçmiş subyekti.

2007-ci ilə qədər mövcud olmuşdur. 1 yanvar 2007-ci ildən Krasnoyarsk diyarı ərazisinə Taymır Dolqan-Nenes rayonu olaraq adlanmağa başlamışdır. Rayon əvvəllər Krasnoyarsk ərazisinin bir hissəsi olsa da, Rusiya Federasiyasının müstəqil bir subyekti olmuşdur.

İnzibati mərkəzi Dudinka şəhəridir (2007-ci ildə 24,6 min nəfər). Taymır yarımadasında yerləşir.

Norilsk şəhəri Taymır (Dolgan-Nenets) Muxtar Dairəsinin ərazisi ilə əhatə olunmasına baxmayaraq, birbaşa Krasnoyarsk ərazisinə tabedir.
## Coğrafiya
Keçmiş dairənin ərazisi Şimal Qütb dairəsi daxilində yerləşir. Rusiyanın ən şimal kontinental nöqtəsi və Avrasiya materikinin şimal nöqtəsi olan Çelyuskin burnu dairə ərazisində olmuşdur. Ən böyük çayları - Yenisey, Xatanqa.

## Tarix
Muxtar Dairə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 10 dekabr 1930-cu il tarixli qərarı ilə təşkil olunur. Əvvəlcə Taymır (Dolgan-Nenets) milli rayonu adlandırıldı və RSFSR-in Şərqi Sibir diyarının bir hissəsi idi. 7 dekabr 1934-cü ildə Krasnoyarsk diyarının təşkili ilə onun tərkibinə daxil edildi. 1977-ci ildə Taymır (Dolgan-Nenets) Muxtar Dairəsi olaraq adlandırıldı. Rusiya Federasiyasının müstəqil subyekti statusu, Krasnoyarsk ərazisinin inzibati ərazi hissəsi olaraq qalması 1992-ci il Federal qanununa uyğun olaraq rəstiqləndi. Bu müddəa Rusiya Federasiyasının 1993-cü il Konstitusiyasında təsdiq edilmişdir. 1 yanvar 2007-ci ildə Muxtar Dairəsi ləğv edildi və ərazi Taymır Dolgan-Nenets rayonu olaraq Krasnoyarsk dairəsinə daxil oldu.
## Kranoyarsk diyarı ilə birləşmə
17 aprel 2005-ci ildə keçirilmiş referendumun nəticələrinə görə, 1 yanvar 2007-ci ildə Taymır Muxtar Dairəsi ləğv edildi və ərazi Krasnoyarsk diyarının bir hissəsi oldu. Taymır Muxtar Dairəsinin ərazisində, xüsusi statusa malik olan Taymır Dolqan-Nenes rayonu adlı inzibati-ərazi vahidi təşkil olundu.

Sonradan yerli fəallar inzibati rayonun muxtar bölgə kimi tanınması ilə bağlı referendum keçirməyə çalışdılar, lakin hər dəfə ərazi seçki komissiyası onlardan imtina etdi.
## İnzibati-ərazi bölgüsü
Dikson rayonu

Ust-Yenisey rayonu

Xatanqa rayonu

;Ləğv edilmiş rayonlar:

Avamski rayonu (1964-cü ilə qədər rayon mərkəzi Voloçanka kəndi olmuşdur)

Dudinka rayonu (1956-cı ilə qədər rayon mərkəzi Dudinka kənd idi (1951-ci ildən bəri şəhər statusu daşıyır))

2006-cı ildə dairə ərazisində 5 ərazi vahidliyi, o cümlədən 1 inzibati rayon, 2 şəhər qəsəbəsi, 2 kənd yaşayış məntəqəsi var idi:

Taymır Dolqan-Nenes rayonu (rayonun bütün ərazisini əhatə edir)

Dikson şəhər tipli qəsəbəsi (Dikson rayonunun sərhədləri daxilində)

Dudinka şəhər tipli qəsəbəsi (Dudinka şəhəri və şəhər icra hakimiyyətinə tabe olan ərazilərin hüdudları daxilində)

Karaul kənd yaşayış məntəqəsi (Ust-Yenisey rayonunun sərhədləri daxilində)

Xatanqa kənd yaşayış məntəqəsi (Xatanqa rayonunun sərhədləri daxilində)
## Əhali
**Milli tərkib:**

## İstinadlar

## Mənbə
* Устав (Основной Закон) Таймырского (Долгано-Ненецкого) автономного округа
Berinq

## Şəxslər

* Vitus Berinq
* Emil fon Berinq
* Anders Berinq Breyvik

## Coğrafiya

* Berinq adası
* Berinq boğazı
* Berinq boğazı tuneli
* Berinq burnu
* Berinq dənizi
* Berinq ekspedisiyası

## Digər

* Berinq qarabatdağı
İosif Stalinin heykəli (Qax)

**İosif Stalinin heykəli** — sakinlərinin əksəriyyətini gürcülər təşkil edən Azərbaycanın Qax rayonunun Əlibəyli kəndində yerləşən keçmiş SSRİ rəhbəri İosif Stalinin heykəli.

## Haqqında
Heykəl 1940-1950-ci illərdə hazırlanıb. Hündürlüyü təxminən 7-8 metrə çatan heykəl kəndin mədəniyyət evinin binası qarşısında ucaldılıb.

Heykəl milliyyətcə gürcü olan həmin kənd sakini İosif Amzaşvilinin təşəbbüsü ilə qoyulub. Həmin illərdə Əlibəyli kənd sovetinin sədri işləyən Amzaşvilinin dediyinə görə, heykəlin ayaq hissəsində betonun içinə bir şüşə çaxır da qoyulub.

Kəndin sakinləri İosif Stalinin anadan olmasının və vəfatının ildönümlərində heykəli ziyarət edirlər. Kəndin sakinləri heykəli qoruyur və hər il ətrafda təmir işləri də aparırlar.

## Həmçinin bax
* Əlibəyli
* İosif Stalin

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Heykəlin görünüşü. Foto: Şahpəri Abbasova. 2016-cı il. ''Sputnik.az''
Sen-Pon (Alye)

**Sen-Pon** () — Fransa kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye.
Eskyurol kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03252.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 550 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 341 nəfər (15–64 yaş arasında) arasında 255 nəfər iqtisadi cəhətdən, 86 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 74,8%, 1999-cu ildə bu göstərici 72,2%). Fəal olan 255 nəfərdən 238 nəfər (133 kişi və 105 qadın), 17 nəfər işsiz (11 kişi və 6 qadın) idi. Aktiv olmayan 26 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 29 nəfər təqaüdçü, 31 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Roman kilsəsi XII əsr
* Şato-de-Sen-Pon

## Qalereya

Fayl:Saint-Pont3.JPG|Kilsəsnin apsidası
Fayl:Saint-Pont1.JPG|Şato-de-Sen-Pon


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sen-Pri (Alye)

**Sen-Pri** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye.
Lapalis kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03257.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 811 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 454 nəfərdən (15–64 yaş) 325 nəfəri iqtisadi cəhətdən, 129 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 71,6%, 1999-cu ildə 66,4%). 325 fəal şəxsdən 289 nəfəri (156 kişi və 133 qadın), 36 nəfəri işsiz (11 kişi və 25 qadın) idi. Aktiv olmayan 129 nəfər arasında 31 nəfər şagird və ya tələbə, 61 nəfər təqaüdçü, 37 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Notr-Dam-de-Bolyo roman ibadətgahı
* Neoroman kilsəsi XIX əsr

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Sen-Priyest-an-Müra

**Sen-Priyest-an-Müra** () — Fransada kommuna, Overn - Rona - Alplar regionunda yerləşir. Departament — Alye. Monmaro kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03256.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 243 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 159 nəfər (15-64 yaş) arasında 109 nəfər iqtisadi cəhətdən, 50 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 68.6%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəal olan 109 nəfərdən 93 nəfər (59 kişi və 34 qadın) işləyir, 16 nəfər işsizdir (6 kişi və 10 qadın). 50 hərəkətsiz 21 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 9 nəfər təqaüdçü, 20  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Sen-Priyest kilsəsi XII, XIV və XV əsrlər. 26 noyabr 1968-ci ildən tarixi abidə.
* XVI və XVII əsrlərə aid evlər
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Dövlət Şurası (Fransa)

**Dövlət Şurası** () — Fransa hökumətinin orqanı, ən yüksək orqanın birbaşa həll edilməli olduğu məsələlərə dair fikirlərini təqdim etməyə çağırılmışdır. İnzibati işlərdə ən yüksək məhkəmə.

## Tarixi
Fransada Dövlət Şurası, nəhayət, 1673-cü ildə XIV Luis hakimiyyətində formalaşdı. O, eyni zamanda ən yüksək məhkəmə təsisatı, ali inzibati məhkəmə və hökumət şurası idi.

1791-ci il inqilabı dövründə Dövlət Şurası dağıdıldı, lakin tezliklə Siyesin planına uyğun olaraq bərpa edildi və VIII (1799)-ci ildə konsulluq (sonrakı imperiya) konstitusiyasının ən vacib təsisatlarından biri oldu. Şura, sonra tribunat və qanunverici orqana təklif olunan qanun layihələrini hazırladı.

Konsul olaraq, Napoleon Dövlət Şurasında mübahisələrə səbəb olmağı sevirdi; imperator olanda daim ona böyük etimad göstərmiş, nazirlərinin hərəkətlərini nəzarət altına almış, ən çətin və incə işləri ona həvalə etmişdi. Şuranın fəal iştirakı ilə bir universitet təşkil edildi, kodlar nəşr olundu: mülki, prosessual, kommersiya, cinayət.

Bərpa və İyul monarxiyası dövründə Dövlət Şurası siyasi əhəmiyyət daşımadı. İkinci İmperiya dövründə, o, I Napoleon  dövründə eyni rol oynadı. Şura üzvləri, xüsusən 1860-cı ilə qədər hökumət tərəfindən təqdim olunan qanun layihələrinin müdafiəçisi oldular.

24 may 1872-ci il tarixli qanuna və 1875-ci il 25 fevral konstitusiyasına görə Dövlət Şurasının qanunvericilikdə iştirakı ixtiyari oldu: məclisin qanunverici məsələlərə dair rəyini Milli Məclis və ya hökumət istəyə bilər. Dövlət Şurasına ümumi inzibati qaydaların və praktikada rast gəlinən çətinliklərin idarə olunması vəhdəti şəklində qətnamə layihələrinin hazırlanması həvalə edildi. Məhkəmə və inzibati idarələr arasındakı mübahisəni həll etmək üçün 1872-ci ildə Ədliyyə Nazirinin başçılığı ilə Dövlət Şurası və Kassasiya Məhkəməsi tərəfindən seçilən üzvlərdən ibarət xüsusi məhkəmə quruldu.

Dövlət Şurası prezidentdən (ədliyyə naziri), 32 tam ştatlı müşavirdən (conseiller d'état en service ordinaire) ibarətdir, onların arasında şura vitse-prezidenti və şöbə müdirləri, 18 həddən artıq müşavir (s. D'état en service ekstraordineri) və nazirlər təyin edilmişdir *ex officio* lövhəsində oturmuşdur. Sənəd işi yenidən işlənmiş reketmeysterlər (maîtres de rekêtes) və auditorlara həvalə edildi. Dövlət Şurasının üzvlərinin təyin edilməsi respublika prezidentinə təmin edildi. Mütəxəssis müşavirlər - idarədə başqa vəzifələr tutan və filialların tərkibinə aid olmayan şəxslər. Dövlət Şurası hissələrə bölündü; işlərə şöbələrdə (bəziləri nəhayət), bir neçə şöbənin birlikdə və ümumi iclasda baxıldı. Şura ən yüksək orqanı olan inzibati ədalət mühakiməsi üçün xüsusi bir şöbə yaradıldı. Dövlət Şurası, nəhayət, vitse-prezidentin başçılığı ilə nazirlik sərəncamları ilə bağlı şikayətləri həll etdi. Dövlət Şurasında məhkəmə iclası yazıldı, lakin şikayətçinin vəkili varsa və ya Dövlət Şurasının üzvü və ya nazirliyin nümayəndəsi tərəfindən tələb olunarsa, ictimai və şifahi hala gəldi.
## Ədəbiyyat
* 
## Xarici keçidlər
* *Regnault*. «Histoire du Conseil d’Etat» (1853).
Evonik Industries

***"Evonik"*** alman sənaye şirkəti – dünya bazarında xüsusiləşdirilmiş kimya məhsullarının istehsalı sahəsində liderlərdən biridir. 80 ildir ki, "Evonik" şirkətlər qrupunun mütəxəssisləri sürtkü yağlarına aşqarlar təklif etməklə onlarda reoloji xassələrinin optimal kombinasiyasını təmin edən spesifik və müvəffəq formullardan istifadə edirlər.

## Sürtkü yağlarının aşağı temperaturda axıcılığının təmin edilməsi
Aşağı temperaturlarda sürtkü materiallarının tərkibində olan parafinlər kristallik strukturlar yarada bilər. Viscoplex seriyalı depressantlar kristallizasiya proseslərinin yaranmasının qarşısını almaq və nəzarət etməklə bərabər sürtkü materiallarının axıcılığını, optimal xassələrini və bir-biri ilə uyğunluğunu təmin edir.

## PAMA (Polialkil metilakrilatlatlar)
PAMA (Polialkil metilakrilatlatlar)– ilk polimer tipli depressorlar ""Röhm and Haas" (sonradan "Evonik" şirkəti) şirkəti tərəfindən patentləşdirilmişdir və hal -hazıradək bu sahədə əsas növ aşqarları kimi sayılır. Sürtkü və motor yağlarının donma temperaturunu aşağı salan Viscoplex 5–309 aşqarı geniş istifadə olunur. Polimetakrilatların çevik molekulyar quruluşa malik olması geniş assortimentli sürtkü materialları üçün aşqarların işlənib hazırlanmasına imkan yaradır. Viscoplex Depressorları sürtkülərdə əmələ gələn kristalları modifikasiya edirlər.
Depressorlar sürtkü materialında əmələ gələn nə parafinlərin miqdarına nə də onların kristallaşma temperaturlarına təsir etmirlər. Lakin depressorların kristallik strukturları öz xüsusiyyətlərini dəyişir . Bundan əlavə, depressor parafin kristallarının bir-birindən ayırır, və bunula da yağların axıcılığına mane olan üçölçülü quruluşların əmələ gəlməsinin qarşısını alır.
Aşağı temperaturlarda sürtkü materiallarının dinamik özlülüklərinin və s. beynəlxalq ASTM üsulları ilə təyini:
* Donma temperaturu (ASTM D97)
* Dinamik özlülüyün Brukfild aparatında təyini (ASTM D 2983)
* Maksimal nisbi özlülük (ASTM D4684)
* Dinamik özlülüyün CCS aparatında təyini (ASTM D 5293)
* ROBO (ASTM D7528)

## Mənbə
# https://oil-additives.evonik.com
Zəkiyyə İsmayılova

**İsmayılova Zəkiyyə Cəbrayıl qızı** (d. 12 avqust 1941- Tovuz rayonu) — farmakologiya sahəsində ilk azərbaycanlı qadın elmləri doktoru (1991) və professoru (1992) 

## Həyatı
Zəkiyyə İsmayılova 1941-ci il avqustun 12-də Tovuz şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilini 1959-1964-cü illərdə Leninqrad Kimya-Əczaçılıq İnstutunda previzorluq ixtisası üzrə almışdır. Daha sonra Leninqrad Universitetinin  hərbi kafedrasında (1965-66), Leninqrad Kimya-Əczaçılıq İnstitunun farmakologiya kafedrasında (1966-67) pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. 1967-ci ildən Zəkiyyə xanım Azərbaycan Tibb Universitetinin farmakklogiya kafedrasında assistent (1967-70), baş müəllim (1970-77), dosent 1977-91), 1991-94 illərdə kafedra müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1994-cü ildən isə həmin kafedranın professorudur. 

Zəkiyyə İsmayılova Azərbaycan SSR Baş prokuroru və Azərbaycan Respublikasının ilk ədliyyə naziri İlyas İsmayılovun həyat yoldaşıdır.

## Elmi iş və məqalələri
Zəkiyyə İsmayılova bir çox beynəlxalq elmi konfrans və konqreslərdə məruzələrlə çıxış etmişdir. O, 143 elmi əsər və məqalənin, eləcə də, 5 ixtiranın müəllifidir.

Alimin elmi işlərindən bəziləri:

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İlyas İsmayılov
Sen-Priyest-d'Andlo

**Sen-Priyest-d'Andlo** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Qanna kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03255.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 134 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 76 nəfər (15-64 yaş) arasında 55 nəfər iqtisadi fəal, 21 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 72.4%, 1999-cu ildə 71.6%). Fəal olan 55 nəfərdən 51 nəfər (30 kişi və 21 qadın), 4 nəfər işsiz (1 kişi və 3 qadın) idi. 21 hərəkətsiz 7 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 11 nəfər təqaüdçü, 3 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Çaun ovalığı

**Çaun ovalığı** () — Rusiyanın Çukotka muxtar dairəsinin şimalında yerləşən ovalıq.

## Tarixi məlumat
Çaun ovalığı haqqında ilk məlumatı kapitan Billinqs 1791-ci ilin qışında xizək üzərində keçərkən vermişdir. 1908-ci ildə ovalığın ərazisini rayon pKalinnikov tədqiq etmiş və bu barədə məlumatı kitabında dərc etmişdir. Bu bölgənin ətraflı coğrafi sxemi 1929-1931-ci illərdə S. V. Obruçevin ekspedisiyası tərəfindən tərtib edilmişdir.
## Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
Şərqi Sibir dənizinin sahillərinə doğru tədricən enən sahil düzənliyidir. Şimal hissəsi Çaun körfəzinin sahilinə qədər uzanır. Qərbdən Anyuy silsiləsi, cənubdan Çukot dağları və şərqdən Anadır silsiləsi ilə həmsərhəddir. Cənub hissəsində  hündürlüyü 700 m-ə qədər olan dağətəyi silsilələr mövcuddur. Ovalığın sahəsi təxminən 60 min km²-dir. Ovalığın relyef çox vahidliyi ilə seçilir. çayların aşağı axarlarında düzənliyin hündürlüyü 2–3 m, mənsəbdən 15–20&nbsp;km məsafədə isə 3–5 m   hündürlüyə malik düz allüvial düzənlikdir.
### Hidrologiya
Hidroqrafik şəbəkə o qədər sıxdır ki, quru sahəsi axan suların və göllərin səthindən bir qədər böyükdür. Anyuy və Çukot dağlarından axan çaylar, Çaun ovalığında bir-biri ilə əlaqə quran çoxlu sayda qollara parçalanmışdır. Ən böyük çayları Palyavaam, Çaun, Puçeveem. Göllər termokarst mənşəlidir. Sahilləri güclü girirntili-çıxıntılıdır. Çaun ovalığının sahil düzənliklərinə xas bir xüsusiyyəti suyun çay kanallarına axması və göllərin qurudulması nəticəsində əmələ gəlmiş bir çox quru göl hövzəsi ilə qeyd olunur. Boşluqlar, dəniz, göl və çay terrasları qabarıq və çoxbucaqlı bataqlıqlar ilə zəbt olunur. Çay yataqları daim öz yerlərini dəyişir (daşqınlarda). Bütün düzənlik müasir qum, dəmir və çınqıl qatları ilə örtülmüşdür.
### İqlim
Çaun ovalığının iqlimi dəniz, şiddətli və çox soyuqdur. Yarım ildən çox müddətdə radiasiya balansı mənfi olur. İllik yağıntının 251&nbsp;mm-dir.

Ən soyuq ayların (yanvar-fevral) orta temperaturu −31.4&nbsp;°C-dir. Sentyabrın sonunda sabit bir qar örtüyü formalaşır. Soyuq vaxtlarda Taymır və Yakut antiklonları üstünlük təşkil edir. Vaxtaşırı 30&nbsp;m/s sürətlə dövri olaraq küləklər əsir. Güclü küləklər qarın yenidən paylanmasına səbəb olur. Buludlu səmanın tezliyi 30-40% -dir. Qış ayı ərzində orta hesabla 10–17&nbsp;mm yağıntı düşür.

Yay qısa və sərin keçir. İyul-avqust aylarında orta temperatur + 8.5&nbsp;°C olur. Yayda şaxta mümkündür. Tez-tez duman, çiskinli yağış müşahidə edilir. Nisbi rütubət 84% -ə qədər olur. Buludlu səmanın tezliyi 65-70 % -dir. Nəmin zəif buxarlanması yüksək nəmlik əmsalına səbəb olur.
## Fauna və flora
çaun çökəkliyinin florasına ən az 320 növ borulu bitkisi daxildir. Ərazi tamamilə meşələrdən yoxsuldur. Bataqlıq ərazilərdə müxtəlif növ yosunlara rastlamaq mümkündür. Əsasən mamır və şibyə kimi bitkilərə rastlamaq mümkün olur. Cırtdan tozağacı və qızılağac cinsinə daxil olan növlər hündürlüyü 1 m olan kollar əmələ gətirə bilir.

Düzənliyin ərazisində 24 növ məməliyə rast gəlinir. Bunlara leminqlər, ağ dovşan, maral, qonur ayı, canavar, qaqun, tülkü və s. daxildir.

Çaun ovalığı boyunca axan çayların sularında 15 növ balığa rast gəlinir.

## İstinadlar
Hari (çay)

**Hari** (, digər adları  *Batanqxari*, *Cambu*) — İndoneziyanın Sumatra adasında olan ən uzun çay. Bir çox mənbələrə görə uzunluq 600-800 km arasında dəyişir.

## Ümumi məlumat
Hari çayı öz mənbəyini dəniz səviyyəsindən 1531 metr yüksəklikdən, Qununq Rasam (2585 m) dağının yamaclarından götürür. Qununq Rasam dağı Barisan silsiləsinə daxil olub Qərbi Sumatrada yerləşir. Çay ilk öncə cənuba istiqamətində axır, daha sonra şərq meyillənir. Çay əsasən bataqlaşmış düzənlik ərazilərdən axır . Hari çayı Qərbi Sumatranın iki dairəsini (Cənubi Solok, Dharmasraya) və Cambi əyalətinin beş dairəsini (Bunqo, Tebo, Batanqhari, Muaro-Cambi, Şərqi Tancunq-Cabunq) kəsib keçir. Hari çayının mənsəbi Berhala körfəzidir. Körfəz Cənubi Çin dənizi hövzəsinə aiddir .  Hari çayının ən böyük qolları: Tebo, Tabir, Meranqin, Tembesi və Eysa.

Hari çay hövzəsi İndoneziyada böyüklüyünə görə ikinci çay hövzəsidir. Ümumi sahəsi  40 000 km-dir² (digər məlumata görə 49 000 km²). Su toplayıcı sahənin təxminən 76 % Cambi əyalətində yerləşir. Digər 24 % — Qərbi Sumatra əyalətinə aiddir . Hari çayının uzunluğu 800 km-dir (digər mənbəyə görə 600 km).

Çay Cambi şəhərinə kimi gəmiçilik üçün yararlıdır  (mınsəbdən 155 km). Çay kənarında yerləşən ən böyük şəhər və liman — Cambidir (əhalisi 586 930 nəfər). Transsumatra şossesi (AH25) Cambi şəhərindən keçən çayla kəsişir.

Hari çay hövzəsində qızıl yataqları mövcud . Bu səbəbdən adaya *Swarnadwipa* adı verilmiş. Sanskrit dilindən "*Qızıl ada"* mənasını verir. 

Qədimlərdə çay mənsəbində *Melayyu*  ticarət limanı mövcud idi. 686-cı ildə liman Srivijaya çarlığı tərəfindən tutulmuş. X əsrdə Cambidən 26 km çay boyu aşağıda yeni hind-buddist kompleksi formalaşmış. Əraziyə hind mədəniyyətinin təsiri özünü çayın adında göstərmiş — Hari hinduizmidə Vişna və Krişnanın adlarından biridir .

Uzun müddətli dağ-mədən işlərinin aparılması və meşələrdə oduncaq tədarükü çay axımına böyük təsir göstərmiş. Nəticədə çay sahillərində torpaq eroziyası güclənmiş, çay yatağının lillənməsi artmışdır. Son illər yağışlı mövsümlərdə çayda su səviyyəsi kəskin artır və quraq mövsümdə isə kəskin enir. Çayın orta su sərfi 1500 m³/saniyədir .

Təbiəti qorumaq məqsədi ilə bölgədə Kerinçi-Seblat (sahəsi 1 375 000 hektar) və Berbaq (sahil boyu bataqlıqlaşmış ərazilər, sahəsi 162 700 hektar) milli parklar  yaradılmışdır .

## İstinadlar
Beyrut Amerika Universiteti

**Beyrut Amerika Universiteti** (), 1920-ci ilə qədər – **Suriya Protestant Kolleci** () — Beyrutda bir universitetdir. 1866-cı ildə təsis edilmişdir.

## Tarixi
1866-cı ildə Livanın Beyrut şəhərində yaradılmış Amerika universitetidir.

## Həmçinin bax
* Livan
* Livan Universiteti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uzun iynəli kirpi

**Uzun iynəli kirpi** və ya **Tünd iynəli kirpi** () — Məməlilər sinfinə, Kirpilər fəsiləsinə daxil olan növ.

## Təsviri

Uzun iynəli kirpi 500–900 qram ağırlığında və 226–272&nbsp;mm uzunluğunda olur. İynələri 40–42&nbsp;mm uzunluğuna sahibdir. Bədəninin aşağı hissəsi yumşaq və uzun saçlarla örtülmüşdür. Uzun iynəli kirpinin qulaqları yumşaqdır. Qulaqlar başın yarısından uzundur. Qulaqların içi boz rəngdədir. Sifət qara-qəhvəyi rəngdə olsa da, az miqdarda ağ tüklərə sahibdir. Bu kirpilərin iki rəng çeşidi var: tünd və açıq. Tünd rəngli fərdlərdə iynələrin aşağı hissəsi qaymaqlı ağ rəngdədir, amma iynələr qara rəngdə olutr. Açıq rəngli fərdlərdə isə iynələr açıq rənglidir.

## Yayılması

Uzun iynəli kirpi Ərəbistan yarımadasında (hər yerdə deyil), İran körfəzinin sahilində və adalarında, İran, Pakistan, Əfqanıstan, Türkmənistanda, Tacikistanın Xatlon vilayətinin qərb hissəsində, Özbəkistanda (Səmərqənd vilayətindən şimalda) və Qazaxıstanın Mangistau vilayətində yayılmışdır.

Uzun iynəli kirpi Türkmənistanın qoruqlarında, Özbəkistandakı "Ceyran" Ekomərkəzində (Özbəkistanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir), Qazaxıstanın Ustyurt Qoruğunda (1995-ci ilə qədər Qazaxıstanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdi (1-ci nəşr, 1978; 2) ed., 1991)) və Pakistanın Xazarqanci Çiltan Milli Parkı qorunur.

## Həyat tərzi

Uzun iynəli kirpi gili, qumlu, qayalı çöllər və vadilərin sakinidir. Həm düzənlikdə, həm də dəniz səviyyəsindən 1500 metr yüksəklikdəki dağətəyi ərazilərdə rast gəlinir.

Kirpi gizli tənha bir həyat tərzi keçirir. Düz ərazidə kirpi bir neçə çıxışı olan bir metrə qədər çuxur qazır. Bəzən böyük zibillərin və digər gəmiricilərin yuvaları olur. Gündüz kirpi girişin yaxınlığındakı oyuqlarda yatır. Qayalıq və dağətəyi ərazilərdə boşluqlardan və daşlar arasındakı çatlardan bir günlük sığınacaq kimi istifadə edə bilər. Günün batması ilə kirpi ova çıxır. Kirpi fəaliyyəti hava şəraitindən asılıdır. Yağışlı havada kirpi yalnız gecənin ilk yarısında aktivdir, ancaq gündüz çölə çıxa bilər. Quru mövsümdə, qürubdan səhərə qədər aktivdirlər. Ov edərkən kirpi ən yaxın sığınacaq yerlərindən 600–800 metr məsafədəki ərazilərə baş çəkir. Kirpilərin su mənbələrinə daha yaxın ərazidə məskən salması müşahidə olunur.

Arealının şimal hissəsində uzun iynəli kirpilər qış yuxusuna gedir. Payızda kirpi kökəlir, ancaq yağ kütləsi bədən çəkisinin 14% -dən çox oımur. Ətraf mühitin temperaturu 14–16&nbsp;°C-ə enəndə heyvan sığınacaq yerini tərk etmir və 10&nbsp;°C temperaturda qışlama üçün hazırlaşmağa başlayır. Qış yuxusuna getməmişdən əvvəl kirpi içindəki çuxurun girişini örtür.

## Mənbə

* Длинноиглый ёж, (Hemiechinus hypomelas).
* Uzun iynəli kirpi, "Heyvanlar aləmi" saytı.
* Uzun iynəli kirpi. Zooklub.ru.
* Длинноиглый ёж Энциклопедия млекопитающих бывшего СССР.
* IUCN. 
* Uzun iynəli kirpi. Özbəkistanın Qırmızı Kitabından məlumat.

## İstinadlar
"Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi (1991–2001)" yubiley medalı

**"Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi (1991–2001)" yubiley medalı** — Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının 2002-ci il 17 may tarixli, 331-IIQ nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilmiş medal.

## Təltif edilənlər
"Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi (1991–2001)" yubiley medalı ilə 2002-ci il iyun ayının 26-na qədər Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmət keçən və döyüş hazırlığında uğurlar qazanmış zabit, gizir və miçmanlar, habelə Silahlı Qüvvələrdən ehtiyata yaxud istefaya buraxılmış Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin qurulmasında və onun möhkəmlənməsində fəal iştirak edən zabitlər təltif ediliblər.

## Taxılma qaydası
"Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi (1991–2001)" yubiley medalı döşün sol tərəfinə, Azərbaycan Respublikasının digər orden və medalları olduqda "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri Veteranı" medalından sonra taxılır.

## Medalın ümumi təsviri
* "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi (1991–2001)" yubiley medalı milli ornamentli ensiz lövhə ilə birgə bürüncdən tökülmüş, aşağı tərəfi palıd yarpaqlarından çələng ilə haşiyələnmiş üzərində Azərbaycan Respublikası Dövlət Bayrağının rəngləri fonunda Silahlı Qüvvələrin emblemi yerləşdirilmiş fiqurlu qalxandan ibarətdir.
* Medalın qabarit ölçüləri 34 mm x 36 mm-dir.
* Qalxanın içində, Silahlı Qüvvələrin emblemindən yuxarıda qızılı rəngdə "Azərbaycan", aşağısında isə "Silahlı Qüvvələri" sözləri yazılmışdır.
* Qalxanın aşağı hissəsində ortada və çələngin üstündə ağ rəngdə "10" rəqəmi yerləşdirilmişdir. "10" rəqəmindən solda qızılı rəngdə iki tank, sağda isə iki döyüş gəmisi, qalxanın xaricində mavi fonda, çələnglərdən yuxarıda, solda üç qırıcı təyyarə, sağda isə üç zenit raketi təsvir edilmişdir.
* Arxa tərəfi hamar səthlidir, ortasında "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi (1991–2001)" sözləri yazılmış və milli ornamentin üzərində aypara ilə səkkizguşəli ulduz təsvir edilmişdir.
* Medal paltarın yaxasına bərkidilmək üçün elementi olan, 27 mm x 43 mm ölçüdə düzbucaqlı xara lentə halqa və ilgək vasitəsilə birləşdirilir. Xara lentdə kənarlarından mərkəzə doğru ardıcıl olaraq 3 mm enində göy, 4 mm enində qırmızı, 1 mm enində ağ və mərkəzdə 10 mm enində yaşıl rəngli şaquli zolaqlar təsvir edilmişdir.
* Medala paltara bərkidilmək üçün elementi olan, eyni xara lentdən üz çəkilmiş 27 mm x 9 mm ölçülü qəlib əlavə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sen-Pursen-sür-Bebr

**Sen-Pursen-sür-Bebr** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Dompyer-sür-Bebr kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03253.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 417 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 279 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 209 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 70 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 74.9%, 1999-cu ildə 67.0%). Fəal 209 nəfərdən 188 nəfəri (109 kişi və 79 qadın), 21 nəfəri işsizdir (7 kişi və 14 qadın). Fəal olmayan 70 nəfər arasında 17 nəfər şagird və ya tələbə, 29 nəfər təqaüdçü, 24 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Turi qalası
*  *Le PAL* əyləncə parkı
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Sen-Remi-an-Rolla

**Sen-Remi-an-Rolla** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Eskyurol kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03258.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1601 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 1041 nəfərdən (15-64 yaş) 769 nəfər iqtisadi cəhətdən, 272 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.9%, 1999-cu ildə bu 69.1%). Fəal olan 769 nəfərdən 715 nəfəri (388 kişi və 327 qadın), 54 nəfəri işsiz (19 kişi və 35 qadın) idi. Aktiv olmayan 272 nəfər arasında 77 nəfər şagird və ya tələbə, 109 nəfər təqaüdçü, 86 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Sen-Sovye

**Sen-Sovye** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Yuryel kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03259.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 339 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 198 yaşda (15-64 yaş arasında) 127 nəfər iqtisadi fəal, 71 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 64.1%, 1999-cu ildə 65.8%). Fəal olan 127 nəfərdən 114 nəfəri (63 kişi və 51 qadın), 13 nəfəri işsizdir (4 kişi və 9 qadın). Aktiv olmayan 71 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 37 nəfər təqaüdçü, 24 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Sen-Sornen (Alye)

**Sen-Sornen** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Le-Monte kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03260.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 220 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 137 nəfər arasında (15-64 yaş) 101 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 36 nəfər hərəkətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.7%, 1999-cu ildə bu 69.4%). Fəal olan 101 nəfərdən 89 nəfər (53 kişi və 36 qadın) işləyir, 12 nəfər işsizdir (5 kişi və 7 qadın). 36 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya şagird, 13 nəfər təqaüdçü, 12 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Sen-Farjol

**Sen-Farjol** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Marsiya-an-Kombray kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlüson.

INSEE kodu — 03231.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 214 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 108 nəfərin (15-64 yaş arasında) 76 nəfəri İqtisadi cəhətdən fəal, 32 nəfər hərəkətsiz idi (fəaliyyət göstərici 70.4%, 1999-cu ildə 61.5% idi). Fəal olan 76 nəfərdən 69 nəfəri (40 kişi və 29 qadın), 7 nəfəri işsizdir (5 kişi və 2 qadın). 32 hərəkətsiz 7 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 15 nəfər təqaüdçü, 10 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir..
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sen-Feliks (Alye)

**Sen-Feliks** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Varen-sür-Alye kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03232.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 334 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 212 nəfər arasında (15-64 yaş) 167 nəfər İqtisadi fəal, 45 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 78.8%, 1999-cu ildə 74.4%) idi. Fəal olan 167 nəfərdən 163 nəfər (87 kişi və 76 qadın), 4 nəfər işsiz (1 kişi və 3 qadın) idi. Fəal olmayan 45 nəfər arasında 21 nəfər şagird və ya tələbə, 14 nəfər təqaüdçü, 10 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Sen-Pyer-Laval

**Sen-Pyer-Laval** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Lapalis kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03250.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 367 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 220 yaşda (15–64 yaş arasında) 150 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 70 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 68,2%, 1999-cu ildə 67,9%). Aktiv olan 150 nəfərdən 133 nəfər (72 kişi və 61 qadın), 17 nəfər işsiz (6 kişi və 11 qadın) idi. Hərəkətsiz 20 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 27 nəfər təqaüdçü, 23 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Monumental xaç, 1925-ci il 19 may tarixli tarixi abidə
* Müqəddəs Peterin Roman kilsəsi
* Feij qalası (XVII əsr)
* La-Tur qalası (XVI əsr)

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Sen-Pursen-sür-Syul

**Sen-Pursen-sür-Syul** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Sen-Pursen-sür-Syul kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03254.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 5065 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 2933 əmək qabiliyyətli insanlar arasında (15-64 yaş) 2092 nəfər iqtisadi fəal, 841 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 71.3%, 1999-cu ildə 68.7%) idi. Fəal 2092 nəfərdən 1842 nəfəri (961 kişi və 881 qadın), 250 nəfəri işsizdir (122 kişi və 128 qadın). Aktiv olmayan 841 nəfər arasında 175 nəfər şagird və ya tələbə, 318 nəfər təqaüdçü, 348 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Şarl de Qoll körpüsü. 17-ci əsrin sonlarında inşa edilmişdir.
* Saat qülləsi və zəng qülləsi. 1480-ci il ətrafında inşa edilmişdir.
* Müqəddəs Sent-Krua kilsəsi
* Şərab və torpaq muzeyi
* Litoqrafiya Muzeyi

## İllik hadisələr
* Şərab göstərir: Fevralın son həftəsonu.
* Şərab festivalı: avqustun son həftəsi
* Məhsul festivalı: sentyabrın üçüncü bazar günü.
* Nakış tətili: dekabrın ilk şənbə günü.

## Qalereya

Fayl:Saint-Pourçain-sur-Sioule -1.jpg|Şarl de Qoll körpüsü
Fayl:Tour, Saint-Pourçain-sur-Sioule.JPG|Qüllə
Fayl:FR-03-St Pour ain-sur-Sioule beffroi.jpg|Sent-Krua kilsəsi
Fayl:Place de la Mairie, Saint-Pourçain-sur-Sioule.JPG|Meriya meydanı

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sendre

**Sendre** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Jalini-sür-Bebr kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03079.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 313 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 199 əmək qabiliyyətli şəxsdən (15-64 yaş) İqtisadi cəhətdən aktiv, 64 hərəkətsiz (67.8% iş, 1999-cu ildə 72.0%). Fəal olan 135122 işsizdən (65 kişi və 57 qadın) və 13 işsizdən (7 kişi və 6 qadın). Aktiv olmayan 18 tələbə və ya tələbədən 25-i təqaüdə çıxmış, 21-i digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*