Sidni Oltmen

**Sidni Oltmen** (; ) — Kanada-Amerika molekulyar bioloqu, 1989-cu ildə Kimya üzrə "RNT-nin katalitik xüsusiyyətlərini kəşf etdiklərinə görə" Nobel Mükafatı laureatıdır.

1971-ci ildən çalışdığı Yel Universitetinin doktoru, Sterlinq professoru. ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1990) və Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (1990) üzvü olub.

## Bioqrafiyası
Şərqi Avropadan olan yəhudi mühacir ailəsində ikinci oğul doğuldu. Ukraynanın Çernı Ostrov kəndindən kolxozçu olan atası Viktor Altman 1934-cü ildə Sovet İttifaqından mühacirət etdikdən sonra fermada işləyib və evləndikdən sonra Monrealda tərəvəz dükanı açıb. Onun anası Rey Arlin, on bir uşaqdan ikincisi olan, 1935-ci ildə on səkkiz yaşında ikən Belostokdan Kanadaya köçmüş və tekstil fabrikində çalışmışdır.

O, 1960-cı ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda fizika üzrə bakalavr dərəcəsi alıb və 1967-ci ildə Kolorado Universitetində dissertasiya müdafiə edib. 1971-ci ildən Yel Universitetində dosent, 1980-ci ildən professor, 1983-cü ildən kafedra müdiri; 1985–89-cu illərdə Yel Kollecində dekan; Stirlinq Biologiya və Kimya Professoru. 1984-cü ildə ABŞ vətəndaşlığını aldı. Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü, REA-nın xarici üzvü (2019).

Rusiya Elmlər Akademiyasının Sibir Bölməsinin Kimyəvi Biologiya və Fundamental Tibb İnstitutunda "Oliqonukleotidlərə əsaslanan RNT hədəfli antibakterial və antiviral preparatlar" mövzusunda tədqiqatın aparılması planlaşdırılırdı.
2016-cı ildə o, Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərə (GDO) qarşı mübarizəni dayandırmağa çağıran bir məktub imzaladı.
5 aprel 2022-ci ildə Bergen, Nyu-Cersi, Amerika Birləşmiş Ştatlarında vəfat etdi.

## Elmi işi
S. Oltmen ribozim ribonukleaz P-nin katalitik xassələrini tədqiq etmişdir. Ribonukleaz P struktur RNT molekulundan bir (prokariotlarda) və ya bir neçə (eukariotlarda) zülaldan ibarət kompleksdir. Transfer RNT-lərinin yetişməsində iştirak edən bakterial ribonukleazanın katalitik fəaliyyətinin zülal alt bölməsi tərəfindən təyin olunduğuna inanılırdı.

Bununla belə, S. Oltmen və onun laboratoriyası katalitik fəaliyyət göstərmək üçün ribonukleazın bir hissəsi olan bir RNT molekulunun kifayət etdiyini kəşf etdi. Beləliklə, yalnız fermentlərin deyil, həm də RNT molekullarının kimyəvi reaksiyaları kataliz edə bildiyi aşkar edilmişdir. Maraqlıdır ki, o, sonradan aşkar etdi ki, bakterial ribonukleazadan fərqli olaraq, eukaryotik ribonukleaza P kompleksində zülal hissəsi kataliz üçün zəruridir.

1989-cu ildə S. Oltmen "RNT-nin katalitik xüsusiyyətlərini kəşf etdiklərinə görə" Tomas Çeklə birlikdə kimya üzrə "Nobel" mükafatına layiq görüldü.

## Ailəsi haqqında
Həyat yoldaşı (1972-ci ildən) – Çexoslovakiyadan müharibə vaxtı qaçqın düşmüş molekulyar bioloq və biokimyaçı Ann Oltmen (qızlıq soyadı: Körner), filosof Stefan Körnerin (1913–2000) və ictimai xadim, hakim Edit Körnerin (1921–2000) qızı.

Onun qardaşı riyaziyyatçı Tomas Körner (d. 1946).

Oğlu – amerikalı iqtisadçı Daniel Oltmen (d. 1974)

Qızı – Lea (d. 1977).

## Nəşrləri
* Altman S, Baer MF, Bartkiewicz M, Gold H, Guerrier-Takada C, Kirsebom LA, Lumelsky N, Peck K. RNase P-nin RNT alt bölməsi ilə kataliz – mini baxış (İngilis dili) // Gen. — 15. oktyabr 1989. — Cild. 82, yox. 1. — S. 63–4. — PMID 2479591.
* Altman S. RNase P görünüşü (İngilis dili) // Mol Biosyst. — 09.2007. — Cild. 3, yox. 9. — S. 604–7. — doi: 10.1039/b707850c. — PMID 17700860.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər