open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
367 (ədəd)

**Üç yüz altmış yeddi** — say sistemində ədədlərdən biri. Üç yüz altmış altıdan sonra,  üç yüz altmış səkkizdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* ** Üç yüz altmış yeddi ədədi** — tək ədəddir və eyni zamanda sadə ədəddir.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
İohann Yakob Bernhardi

**İohann Yakob Bernhardi** (; 1 sentyabr 1774; 13 may 1850) – Alman həkimi və botaniki.

## Əsərləri
* *Catalogus plantarum horti Erfurtensis*, 1799. 
* *Systematisches Verzeichnis der Pflanzen, welche in der Gegend um Erfurt gefunden werden*, 1800. 
* *Anleitung zu Kenntnis der Pflanzen*, 1804. 
* *Beobachtungen über Pflanzengefäße*, 1805. 
* *Ueber den Begriff der Pflanzenart und seine Anwendung*, 1835.
## İstinadlar
Bulbophyllum gadgarrense

**** () —   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bulbofilium yoxlama siyahısı
* Səhləbkimilərə aid növlərin İnternet Foto Ensiklopediyası
Hill

**Hill** — soyad.

* Con Hil — ingilis botaniki.
* Mildrid Ceyn Hill — "Good Morning to All" ( "Hamınızın sabahı xeyir") mahnısını bəstələyən 
* Silent Hill 
* Kennet Hill — Avstraliya botaniki. 

;Digər
* Hill (Formula-1 komandası) —
Con Hil

**Con Hill** (, ) — İngiltərə bəstəkarı, aktyoru, yazıçısı və botaniki.

## Botanika üzrə elmi əsərləri
* The useful family herbal (1755).
* Thoughts concerning God and Nature (1755).
* The British Herbal, (1756–1757).
* Outlines of a System of vegetable generation (1758).
* The virtues of honey in preventing many of the worst disorders (1759).
* The Vegetable System (26 volumes) (1759–1775).
* The construction of timber from its early growth (1770).
* Virtues of British herbs (1771).

## Ədəbiyyat üzrə əsərləri
* John Hill (1750), Lucine sine concubitu: a letter addressed to the Royal Society.
* John Hill (1750), A Dissertation on Royal Societies.
* John Hill (1751), Review of the Works of the Royal Society of London.
* John Hill (1751), The Oeconomy of Human Life.
* John Hill (1751–1753), "The Inspector" [daily column], London Advertiser and Literary Gazette.
* John Hill (1752), The Impertinent.
* John Hill (1752), Letters from the Inspector to a Lady with the genuine Answers.
* John Hill (1753), [various articles], Cyclopaedia, or an Universal Dictionary of Arts and Sciences.

## İstinadlar
Volter Tomas

**Volter Tomas** (, ) — İngilis mənşəli Amerika botaniki.

## Elmi əsərləri
* Flora caroliniana. 1788.

## Ədəbiyyat
* Robert Zander; Fritz Encke, Günther Buchheim, Siegmund Seybold (Hrsg.): "Handwörterbuch der Pflanzennamen". 13. Auflage. Ulmer Verlag, Stuttgart 1984, ISBN 3-8001-5042-5.
Ramiz Mirzəyev

* Ramiz Mirzəyev (AFFA) — AFFA-nın keçmiş prezidenti.
* Ramiz Mirzəyev (rejissor) — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi, Azərbaycan respublikasının Xalq Artisti, tanınmış televiziya və kino rejissoru.

## Həmçinin bax
* Ramiz 
* Mirzəyev
Mütəxəssis

**Mütəxəssis** — konkret sahə üzrə yüksək hazırlığa, yetəri qədər məlumata və praktiki fəaliyyətə malik olan işçi. 

**Mütəxəssis (diplomlu)** — orta-ixtisas, ali təhsil aldıqdan sonra konkret sahə üzrə yüksək hazırlığa və praktiki fəaliyyətə malik olan işçi.
Əbədiliyin qapısında (tablo)

**Əbədiliyin qapısında** () — Müəllifi Vinsent van Qoq olan məşhur rəsm əsərlərindən biri.

## Həmçinin bax

* Vinsent van Qoq
* Postimpressionizm
İstiqraz

thumbnail|1910-cu ildə Bakıda buraxılmış istiqraz
**İstiqraz** – onun sahibinin onu buraxmış şəxsdən istiqrazda nəzərdə tutulan müddətdə istiqrazın nominal dəyərini və ya başqa əmlak ekvivalentini almaq hüququnu təsdiqləyən qiymətli kağızdır. İstiqraz onun sahibinə həmçinin istiqrazın nominal dəyərindən faiz almaq hüququ və ya digər əşya hüquqları verə bilər. 

**İstiqrazlar**- onları buraxan qurumlardan gəlir əldə etmək hüququ verən qiymətli kağızlardır. İstiqrazlar təkrar bazarda təkrar satıla bilər. Daha sadə dildə belə izah edə bilərik:

– istiqrazlar – müəyyən edilmiş məbləği vaxtında ödəmək öhdəliyini əks etdirən sənəddir.

– istiqrazlar üzrə ödəniləcək məbləğ, onların alınmasına sərf olunan məbləğdən çoxdur.

– istiqrazlar təkrar satıla bilər, bu halda onların müəyyən etdiyi məbləği ödəyəcək şəxs dəyişmir. Əksinə – vəsaiti alacaq şəxs dəyişir.

**İstiqrazların emitenti kimdir?**

İstiqrazların emitenti dedikdə, onları buraxan şəxs nəzərdə tutulur. Emitent qismində kommersiya təşkilatları, banklar və hətta dövlət orqanları çıxış edə bilərlər. Fiziki şəxslər emitent ola bilməzlər, onlar yalnız başqalarının qiymətli kağızlarını alıb-satmaqla məşğuldurlar.

Emitent olmaq olduqca çətindir, çünki istiqrazların emissiyası üçün öncədən icazə almaq, IPO keçirmək, bütün bunları qeydiyyata salmaq və s. tələb olunur.

**İstiqrazların hansı növləri var?**

*– dövlət istiqrazları* – ölkənin Mərkəzi Bankı, Maliyyə Nazirliyi və yerli mərkəzi və regional hakimiyyət orqanları tərəfindən buraxılır, az gəlirli hesab olunurlar (1-2%);

*– korporativ istiqrazlar* – müxtəlif sahələrdə böyük müəssisələr tərəfindən buraxılır, dövlət istiqrazları ilə müqayisədə daha çox gəlir gətirirlər (5-15%);

*– birja istiqrazları* – korporativ istiqrazlarının növlərindən biridir, birjalar tərəfindən buraxılır, adətən qısamüddətli olurlar;

**Müddət baxımından istiqrazlar üç növə ayrılırlar:**

– 5 il – qısamüddətli;

– 5-10 il – ortamüddətli;

– 10 ildən çox – uzunmüddətli;

**İstiqrazların gəlirliliyi necə hesablanır?**

İstiqrazların gəlirliliyini düzgün hesablamaq üçün riyazi formullardan istifadə edilir. Onlardan ən sadəsi “cari gəlirliliyin faizlə” (CY) olan hesablamadır.

**<big>CY= (Cr/P)*100%</big>**

Cr – illik kupon ödənişlərinin cəmi;

P – istiqrazların alış qiyməti;

İstiqrazların riskləri

Qeyd edək ki, istiqrazlar nisbətən etibarlı maliyyə alətidir. Onlardan üstün yalnız bank əmanətləri sayılır. İstiqrazların həssas olduğu yeganə şey inflyasiyadır, yəni istiqraz valyutasının digər valyutalara və mallara münasibətdə ucuzlaşması.

Digər risklərdən biri emitentin iflas (defolt) etməsidir. Mütəxəssislərin fikrincə, digər risklər o qədər də böyük deyil.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Qiymətli kağız

## Xarici keçidlər
* Qiymətli Kağızlar Haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
Alvars

**Alvars** () — İranın Ərdəbil ostanının Səreyn şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,007 nəfər yaşayır (199 ailə).

## Həmçinin bax
* Alvars pisti

## İstinadlar
Alvars pisti

**Alvars pisti** — Ərdəbildə yerləşən Alvars kəndi yaxınlığında mövqe tutmuş qar pistidir və xizəksürmə idmanı üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Şorəbil gölü

**Şorəbil gölü** — Ərdəbil şəhərinin cənubunda yerləşən gözəl bir gölün adı dır. Bu göl Ərdəbil universitəsinin qonşuluğunda yerləşibdir. Yanında bir park və əyləncə imkanları da vardır.
Ərdəbil bazarı

**Ərdəbil bazarı** — Ərdəbil şəhərində yerləşən və bu şəhərin tarixi əsərlərindən hesab olunan böyük bir üstü örtülü bazardır. Bazarın tikiliş tarixi barədə iki iddia vardır. Bir iddiaya görə bazar Səfəvi imperiyası dövründə tikilmişsə də, başqa bir iddi onun Səlcuqlu dönəmində tikildiyini, lakin Səfəvi dövründə özünün çiçəklənmə mərhələsini yaşadığını bildirir. 

Bu əsər 27 avqust 1364-cü ildə (İran rəsmi təqvimi ilə) 1690 qeydiyyat nömrəsi ilə İranın milli əsərlərindən biri kimi qeydə alınmışdır.  

## Haqqında
Tarixi qaynaqlar bazarı təsvir edərkən onu qübbəli tavanlı xaç şəklində bir bina kimi təsvir etdilər. 16-18-ci əsrlərdə Səfəvilər sülaləsi dövründə tikilmiş və 18-ci əsrdə Zənd sülaləsi tərəfindən təmir edilmişdir. Bazarın ətrafında və içində xeyli sayda karvansaraylar və mehmanxanalar olmşdur. Bunların bir çoxu Səfəvi sülaləsinin məqbərəsinə və ya məscidlərinə məxsus idi. Onlardan bəzilərini Əlaəddin Ataməlik Cüveyni vaxtilə Səfəvi ordeninə bağışlamışdı. Ziyarətgahın əmlakına məxsus olan bazardakı bir çox dükan, hamam və mehmanxanalardan əldə edilən gəlirlər ziyarətgahların saxlanması üçün istifadə olunur. Səfəvilər sülaləsi dövründə Ərdəbil bazarı ticarət baxımından çox zəngin idi və ticarət, ictimai və siyasi işlərin mərkəzi idi. Bazarın  rasta bazar, qızılçı bazar, dəmirçi bazar, başmaqçı bazar və börkçü bazar kimi qolları vardır. Bazar bir çox fərqli hissələrə bölünmüş, hər bir hissə qəssab bazarı və bir çox digər keçidlər kimi xüsusi bir üsulla ayrılmışdı. Ərdəbil bazarının bütün kompleksi tağlı tavanlar və sadə günbəzlərlə örtülmüşdür. Bazarın işıqlandırılması tavanlardakı deşiklərdən verilir.

Tarixi Ərdəbil bazarı köhnə Ərdəbil şəhərinin düz mərkəzində yerləşir. Bu tarixi bazar yarım əsr əvvəl İmam Xomeyni küçəsi (keçmiş Pəhləvi küçəsi) bazarın ortasından keçdiyinə görə iki yerə bölünüb. Ərdəbil bazarı şimaldan İmam Hüseyn meydanına (Təzə meydan), cənubdan Ayətullah Taleqani küçəsinə, Ayətullah Moruc Ərdəbili bulvarına və Fəcr meydanına, şərqdən Ayətullah Kaşani küçəsinə, qərbdən isə Nəserli Sufi küçəsinə aparır. Həmçinin, Came məscidi və Ərdəbil Böyük Məscidi Ərdəbil bazarının daxilində yerləşir.

## Qalereya

File:Ardabil, Iran 2013 (23) (15025513495).jpg|
File:Ardabil, Iran 2013 (20) (15022444541).jpg|Bazarın giriş tərəfi.
File:Bazar-ardabil.jpg|Bazarda quru meyvələr satılan dükan.
File:Bazar-ardabil 2.jpg|
File:Heart of the Ardabil.jpg|


## Həmçinin bax

* Təbriz bazarı

## İstinadlar

## Mənbə
* 
## Xarici keçidlər
* Ərdəbil bazarı  Aftab saytı
Ermənicə Vikipediya

**Ermənicə Vikipediya** () — Vikipediyanın erməni dilində olan bölməsi.
 məqalə yaradılıb.

## Tarix
Ermənicə Vikipediya 2003-cü ilin 9 iyulunda fəaliyyətə başlayıb.

2010-cu il avqust ayının 3-də Ermənicə Vikipediyada məqalələrin sayı 10 000-i keçmiş və bununla da o Vikipediyanın +1 000 bölməsindən +10 000 bölməsinə adlamışdır.

2013-cu il dekabr ayının 3-də Ermənicə Vikipediyada məqalələrin sayı 100 000-i keçmiş və bununla da o Vikipediyanın +10 000 bölməsindən +100 000 bölməsinə adlamışdır.

## Statistika
Ermənicə Vikipediyanın keyfiyyət göstəricisi 10 000-50 000 məqaləsi olan vikipediyalar arasında orta göstəricilərindən biridir.

## Xarici keçidlər
Sonuncu hava maqı (film)

**«Sonuncu hava maqı»** () —  cizgi serialının  əsasında M. Nayt Şyamalan tərəfindən çəkilən bədii film. Film 2D və 3D formatlarında çəkilmişdir.

## Qəbulu

Film həm kino təndiçiləri, həm orijinal serialın fanatları, həm də ümumi tamaşaçılar tərəfindən sərt tənqid olunub. Onun *[[Rotten Tomatoes]]* saytındaki 190 resenziyaya əsaslanan təsdiq reytinqi 5%-dir və ortalama qiyməti 2,78/10-dır. Beləliklə, bu film, bu günə qədər həm *Nickelodeon Movies-in* həm də Şyamalanın ən aşağı qiymətli filmidir.

## Maraqlı faktlar
* Əvvəlcə müəlliflər filmi cizgi serialla eyni — "Avatar: Axırıncı hava maqı" () adlandırmaq istəyirdilər. Lakin, həmin vaxt Ceyms Kemeronun "Avatar" filmi ekranlara çıxdığı üçün filmin adını dəyişmək qərarına gəldilər.

## İstinadlar

## Xarici keçid

Filmi izlə (azərbaycan dilində)
Ağdabanlı şair Qurban

**Ağdabanlı şair Qurban** () — Azərbaycanın el şairi.

## Həyatı
Qurban Məşədi Məmmədalı oğlu 1859-cu ildə Kəlbəcərin Dəmirçidam kəndində anadan olmuş, sonralar Ağdabana köçərək ömrünün sonuna kimi, yəni 1925-ci ilədək orada yaşamışdır. Azərbaycan və fars dillərində mükəmməl mədrəsə təhsili almış Qurban Məşədi Məhərrəm oğlunun çoxlu qoşma, gəraylı, müxəmməs, divani, təcnis və s. formalarda şeirləri dillər əzbəri olmuşdur, hərçənd, repressiya illərində şairin əlyazmalardan ibarət bir neçə kitabı öz qohumları, sonralar isə erməni vandalları tərəfindən yandırılaraq məhv edilmişdir".

Ağdabanlı Qurban uzun müddət ozan-aşıq kimi təqdim edilib. Bu da ondan irəli gəlib ki, aşıq ədəbiyyatından məlum olan divani, təcnis, qoşma, gəraylı, müxəmməs formalarında, bir sözlə, heca vəznində yazıb yaradan şairlərə eyni zamanda aşıq kimi baxıblar. Ağdabanlı Qurban da məhz buna görə uzun müddət aşıq kimi təqdim edilib. Lakin müasirlərinin xatirələrindən məlum olur ki, o, heç vaxt saz götürüb toy-nişanda, yaxud da başqa əlamətdar günlərdə özünü aşıq kimi göstərməyib, hərçənd, ustadsayaq saz çalıb-oxumağı var imiş. Aşıq Ələsgər kimi məşhur ustadlarla dostluq etməsi bir daha göstərir ki, Ağdabanlı Qurban nəinki müasirlərinə, sonrakı nəsillərə də örnək söz ustası olmuşdur. Miskin Abdal nəsil şəcərəsinin davamçısı, o ocaqdan od götürmüş Ağdabanlı Qurbanın Aşıq Ələsgər, Növrəs İman və Bimar Əli ilə maraqlı deyişmələri yaddaşlardan yazılı ədəbiyyata köçürülüb. Onun əlyazmalarının bir qismini oğlu, hələ sağlığında aşıq sənətində dədəlik zirvəsinə ucalan Dədə Şəmşir qoruyub saxlayıb. Ədəbi yaradıcılıq nümunələrindən ibarət Qənbər Şəmşiroğlunun sinələrdən və əlyazmalardan toplayıb çap etdirdiyi "Kəpəzin kəkliyi, maralı, getmə", "Qumrutək ləhcəli, xoşxandı Qurban" kitabları şairin yaradıcılığı barədə geniş məlumat verən zəngin mənbə hesab edilə bilər. "Kəlbəcər dünyası: yüz şairin bir kitabı" antologiyası və bir çox bədii məcmuələrdə də Ağdabanlı Qurbanın ədəbi irsinə geniş yer ayrılıb.

## Ailəsi
Ağdabanlı şair Qurban Qənbər Şəmşiroğlunun babası, Aşıq Şəmşirin isə atasıdır.

## Kitabları
* "Möhnət", 1972.
* "Kəpəzin kəkliyi, maralı getmə", 2000.
* "Ağdabanlı şair Qurban 150", Bakı, "Elm və təhsil", 2012. 56 səhifə.
* "Qumrutək ləhcəli, xoşxandı Qurban", şeirlər, Bakı, "Elm və təhsil", 2012. 480 səh. 1500 nüsxə.

## Haqqında yazılanlar
* İlham Məmmədli, "İrfan əhli, söz xiridarı", Bütöv Azərbaycan qəzeti, № 42(174), 5 – 11 dekabr 2012-ci il. səh.9.
* Məmməd Aslan, "Əqlin fəhmi, elmin ustadı sözdü!" (ön söz), "Qumrutək ləhcəli, xoşxandı Qurban", Bakı, "Elm və təhsil", 2012.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Şükrulla xan Mərəndi

**Şükrulla xan Mərəndi** və ya **Şüca Nizam** () — Mərənd hakimi, Məşrutə əleyhidarı.

## Həyatı
Şükrulla xan Cənubi Azərbaycanın Mərənd şəhərində anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Mülkədar idi. Xeyli kəndləri, qışlaqları, yataqları, yaylaqları vardı. Məhəmmədəli şah Qovanlı-Qacar Təbrizdə vali olarkən onunla dostlaşmışdı.

Şükrulla xan Mərəndi Məşrutə inqilabının əleyhidarlarından idi. Səttar xana qarşı çıxmışdı. 1907-ci ilin 20 iyunda Şüca Nizam, Əmir Ərşad, Əmir Əşair, Hacı Fərəməz xan Təbrizə hücuma keçmişdi.

O, Heydər xan Əmioğlu tərəfindən öldürüldü.

## Fəaliyyəti
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə onun haqqında yazırdı: "Eynüddövlənin müvafiqlərindən olan Şücai-Nizam Mərəndi işğal etmişdir. Cülfa yolu onun nəzarətinə düşüb heç kəsi əvvəldən rüsxət olmamış buraxmıyorlar. Mərqum* başına quldurlar cəm edib kəndləri talan, məxluqi yəğma ediyor. Onun bir ədəd topu və yüzə kimi müsəlləh quldurları vardır.

Təbriz altından qaçdığı zaman Şüca bir nəfər gürcünü tutmuş və bir çox cəfa və əziyyətdən sonra məzkuri öldürmüşdür. Mərqum qafqazlılara artıq dərəcə intiqam ediyor. Gürcülər ilə ədavəti dərəcəyi-xüsusidədir. Diyor ki, "onlar bizə bomba atırlar, gərək onları hər yerdə varsalar həlak edək". Bu günlərdə Şücai-Nizam tərəfindən bir nəfər Triadze adlı gürcü tutuldu.

Şüca onu öldürmək istədi. Amerika konsulu burada ikən məzkurə mühafizədə bulunmadı… Şüca onu öldürmək istəmişsə də müşar ileyhi qəhrəmananə surətdə qaçıb özünü o vəhşinin cəngali-ğədrindən xilas etmişdir.

Təbrizlilərə və Səttarxana xəbər verilibdir ki, bu xüsusda konsulun rəftarına protesto edilsin. Aldığımız xəbərlərdən anlaşılır ki, təbrizlilər konsulun bu hərəkətindən mütəhəyyic olmuşdurlar.

Rus konsulu Şücai-Nizama tərəfdar kimi görünür. Şaiyələr var ki, şah İngiltərəyə qaçmaq istəyir".

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

### İstinadlar
Fərmanfərma

**Fərmanfərma** ( , ) — Səfəvi və Qacar dövlətlərində üç fərqli məna daşıyan titul.

# Səfəvi şahları və onların məmurları Avropa monarxlarına müraciət etmək üçün ümumi bir üsul kimi fərmanfərmadan (bəzən fərmanrəva və fərmandə ilə əvəz olunurdu) istifadə edirdilər.
# Görkəmli valilər üçün fərmanfərma onlara müraciət forması kimi, həmçinin əlavə olaraq hökmran və vəli istifadə olunurdu. Məsələn, XIX əsrin sonlarında Qacar şahzadələri Müzəffərəddin mirzə, Sultan Məsud mirzə Qovanlı-Qacar və Fərhad mirzə müvafiq olaraq Azərbaycan, İsfahan və indiki Fars ostanının fərmanfərması, hokmran və vəliləri adlanırdı.
# Beş şahzadə və bir tayfa xanı şəxsi titulu kimi fərmanfərma alırdı. Sultan Məsud mirzə Qovanlı-Qacarbu ənənəni 1797-ci ildə Fars valiliyinə təyin olunduqdan sonra oğlu Hüseynəli Mirzəyə titulu verməsi ilə başlamışdır.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Ashraf, Ahmad (2020). "Farmānfarmā". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica, Online Edition. Encyclopædia Iranica Foundation.
Rusiya Prezidenti

**Rusiya Prezidenti** — Rusiya Federasiyasının ən ali vəzifəsidir. Rusiya Prezidenti Rusiya dövlətinin başçısıdır və hakimiyyətin heç bir qoluna aid deyil, Rusiya konstutiyasının , Rusiya vətəndaş haqlarının və insan azadlığının qarantıdır. Rusiya Ali Baş Komandanıdır. 17 mart 1991-ci ildə ümümxalq referendumun nəticəsi  ilə dövlət idarəçiliyinin ən ali vəzifəsi kimi Rusiya Federasiyasının prezidenti postu yaradılmışdır.

## Rusiya prezidentlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rusiya Prezidentinin rəsmi saytı: '''президент.рф''' 

## Həmçinin bax
Dövlət qulluqçusu

**Dövlət qulluqçusu** — müəyyən edilmiş qaydada maaşlı (maaş yalnız dövlət büdcəsi vəsaitindən verilə bilər) dövlət qulluğu vəzifəsini tutan və inzibati vəzifə üzrə dövlət qulluğuna qəbul edilərkən dövlətinə sadiq olacağına and içən vətəndaşdır.

Azərbaycan Respublikasının 16 yaşına çatmış, irqindən, etnik mənsubiyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, sosial mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, yaşayış yerindən,  əqidəsindən, ictimai və digər birliklərə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq müvafiq vəzifənin tələblərinə uyğun peşə hazırlığına malik olan və Azərbaycan Respublikasının dövlət dilini sərbəst bilən vətəndaşlarının dövlət qulluğuna qəbul edilmək hüququ vardır. Namizədlərin bakalavr diplomunun olması vacib şərtdir.

Hər il iyunun 23-ü Azərbaycan Respublikasında Dövlət Qulluqçularının Peşə Bayramı kimi qeyd edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Respublikasının əməkdar dövlət qulluqçusu
*"Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı
*Dövlət idarəetməsi
Üç dükan (Ərdəbil)

**"Üç dükan" məhəlləsi** — Ərdəbil şəhərində yerləşən əski altı məhəlldən biridir.

## İstinadlar
Seyyah (albom)

**Seyyah** — türk müğənni Sibel Can-ın 2011-ci ildə yayımlanmış studiya albomu.

## Albom Haqqında

Albomda bir çox məşhurlarla işlər görülüb. Albomda Sezen Aksu, Nazan Öncel, Sinan Akçıl, Kenan Doğulu, Gülşah Tütüncü və Volga Tamöz kimi məşhurların bəstələri yer alıb. Bu albom müğənninin 25 illik səhnəyə gəlişi ərəfəsində buraxılmış 19. albomudur. Alboma Soner Sarıkabadayı ilə yazılmış "Son Vapur" adlı duet də daxildir. Albomun fotoçəkilişlərini Zeynel Abidin həyata keçirib.

## Mahnılar

# Yok Yok söz və musiqi: Sinan Akçıl sibel cabap & sibel can 
# Hançer söz və musiqi: Kenan Doğulu Teodor tashev & sibel can 
# Arası Yok Mu? söz və musiqi: Soner Sarıkabadayı yildiz tilbe & sibel can 
# Beyaz Sayfa söz və musiqi: Sezen Aksu Hasan kakbo & sibel can 
# Suistimal söz və musiqi: Gülşen Bayraktar sibel cabap & sibel can 
# Son Vapur söz və musiqi: Soner Sarıkabadayı ilker tekyaygil & sibel can 
# Sebep söz və musiqi: Nazan Öncel ali yilmaz & sibel can 
# Ne Olursun söz və musiqi: Sinan Akçıl didem can & sibel can 
# Mucize söz: Ulaş Can Ay & sibel can: musiqi: Bülent Özdemir yildiz tilbe & sibel can 
# Bize Üzüldüm söz və musiqi: Sinan Akçıl Hasan kakbo & sibel can 
# Eloğlu söz və musiqi: Gülşah Tütüncü ebru sakop & sibel can 
# Seyyah söz: Deniz Erten & sibel can: musiqi: Volga Tamöz ali yilmaz & sibel can

## Mənbə

* Sibel Can: Seyyah 

## Xarici Keçidlər

* Mahnılar: Sibel Can
İşıq (albom)

**İşıq** — H.O.S.T qrupunun üzvü Qaraqanın II. solo studiya albomu.

## Məlumat

Albomun icraçı prodüserləri Abdul Muzzi və az-ya; səs uzlaşması müəllifləri Vusal Beat Pro, PRoMete və Nağd Pul qrupunun üzvü Nadir; vokalı Ayseldir. Yazılış Buta Filmə, tərtibat Creative SHAMANS Bureau-ya məxsusdur.

## Alboma daxil olan mahnılar

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qaraqan
* H.O.S.T.
* Qısa qapanma (albom)
* İşıq (albom)
Ala qapı

**Ala qapı** Ərdəbil şəhərinin qədim altı məhəlləsindən biridir. Şeyx Səfi kompleksi bu məhəllədə yerləşibdir.

## İstinadlar
Şeyx Səfi xalçası

**"Şeyx Səfi xalçası"** və ya **"Ərdəbil xalçası"** — Təbrizdə toxunmuş "Ləçəktürünc" kompozisiyalı məşhur xalı (ölçüsü 56,12 m², 1539-cu il, "Viktoriya və Albert" muzeyi, London) ornamental xalçaların ən gözəl nümunəsi, Təbriz xalçaçılıq məktəbinin şah əsəri.

Təbriz xalçalarının özünəməxsusluğu və səciyyəviliyi bir də ondadır ki, bu xalçalarda Azərbaycan memarlığının Göy məscid, Ucaytu Sultaniyyə kimi abidələrin təsviri verilir. Çox vaxt xalça rəsmlərində Əhəmənilər sülaləsi dövrünün əfsanəvi saray kompleksi — "Təxti-Cəmşid"in xarabalıqları, Şeyx Səfi məqbərəsinin, görkəmli din xadimlərinin və Şərq ədəbiyyatı dahilərinin portretləri canlandırılıb.

1539-cu ildə Səfəvi hökmdarı I Təhmasibin sifarişi ilə Şeyx Səfi məscidi üçün toxunmuşdur.

1891-ci ildə tavanı çökmüş namaz otağını və məscidi təmir etmək üçün böyük maliyyə vəsaitinə ehtiyac olduğuna görə Şeyx Səfi məscidinin rəhbərliyi İngiltərənin xalça ticarəti ilə məşğul olan "Vincent Robinson & Co." şirkətinə muzeyin ekisponatı olan iki xalça satır. Onlardan biri Şeyx Şəfi xalçası idi. 1892-ci ildə Londonda "Vincent Robinson & Co." şirkəti tərəfindən Londonda ticarət evində Şeyf Səfi (Ərdəbil) xalçası satışa cıxarılmışdır. Xalçanın satışına o dövr üçün yüksək qiymət qoyulur. Viktoriya və Albert muzeyinin dizayneri Vilyam Morrisin təşəbbüsü ilə muzey rəhbərliyi tələb olunan pulu toplamaq üçün londonlulara müraciət edir, xalçanın İngiltərədə qalmasını xahiş edir. Qısa müddət ərzində, 1893-cü ildə pul toplanır (2000 funt sterlinq) və xalça həmin dövrdə Con Henri Middletonun (1893–1896-cı illərdə muzeyə rəhbərlik edib) rəhbərlik etdiyi Viktoriya və Albert muzeyinin ən qiymətli eksponatlarından birinə çevrilir.

Eni 5,34 *m*, uzunluğu 10,51 *m*, sahəsi 56,12 *m²* olan xalça dünya muzeylərində saxlanılan ən nadir xalq sənəti nümunələrindəndir. Bəzəkləri gül-çiçək rəsmlərindən ibarətdir. Zəngin rəng çalarları vəhdət təşkil edir. Xalının mərkəzində yerləşən qönçə Günəşi, onun ətrafında dairə şəklində düzülmüş xırda güllər haləni, yaşıl, qırmızı, sarı rəngli 16 kiçik dairəvi qübbə isə Günəş şüalarını əks etdirir. Həmin kompozisiyanın yuxarı və aşağı hissələrində zəngin bəzəkli, qırmızı və şəkəri rəngli qəndil təsviri vardır. Ətrafdakı saysız-hesabsız əlvan naxışlar kainatdakı ulduzların rəmzidir.

Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə xalçanın təkrar nüsxəsi yaradılmışdır. Hazırda həmin üzü köçürülmüş nüsxə Azərbaycan Müasir İncəsənət Muzeyində nümayiş etdirilir.

## Qalereya

Fayl:The Ardabil Carpet - Google Art Project (corner).jpg|Köşə, London
Fayl:The Ardabil Carpet - Google Art Project (cropped).jpg|Cartouche seksiyası, London
Fayl:Ardabil Carpet LACMA 53.50.2 (5 of 8).jpg|Sərhəd detalı, Los Angeles
Fayl:Ardabil Carpet LACMA 53.50.2 (6 of 8).jpg|Çıraq, Los Angeles


## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, Bakı, 2007, səhifə 780–781.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xalçaları
* Təbriz xalçaçılıq məktəbi
* Ərdəbil xalçaları

## Xarici keçidlər
*
Boston Kolleci

**Boston Kolleci** () — ABŞ-nin Massaçusets ştatının Boston şəhərində yerləşən özəl universitet.

## Reytinqi
*U.S. News & World Report* nəşri tərəfindən hazırlanan «America’s Best Colleges 2008: National Universities» siyahısında 35-ci yeri tutur.
Böyük orqanizmlər

**Böyük orqanizmlər** — bu, Yer kürəsində rast gəlinən daxil olduqları sinif və ya dəstələrdə (sıralarda) ölçülərinə görə (kütlə, uzunluq, hündürlük və s.) ən böyük olan heyvan, bitki və digər orqanizmlərin siyahısıdır.
Alxas bulağı

**Alxas bulağı** — Xınalıqda bulaq.

Alxas bulağı Xınalığın sirli bulaqlardan biridir. Bulağın suyu iki mənbədən gəlir: həm qayaların arasından süzülür, həm də yerin altından qaynayıb çıxır. Bu suyu içəndə adamın dişini göynədir. Bulağın bir sirri də var. Təkcə yayda çobanlar yaylaqda məskən salandan-salana suyu olur.

## İstinadlar
Akinator

thumb
***Akinator*** — 2007-ci ildə 2 fransız proqramçısı tərəfindən yaradılmış internet oyundu. Əvvəlcə ağlınızda bir nəfər (obraz , oyun personajı) tutursunuz. Akinator sizə ağlınızda tutduğunuz şəxs haqqında suallar verir. Siz o, suallara bəli, xeyr, bilmirəm, bəlkə, bəlkə yox cavabları verə bilərsiniz. Sizin verdiyiniz cavablara əsasən Akinator sizin ağlınızda tutduğunuz şəxsi tapır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ata

**Ata** — insanın kişi valideyni.

İnsan canlılardan fərqli olaraq öz valideynlərini şüurlu surətdə qəbul edir.

Atanın adı şəxsi ada tərkib hissə kimi daxildir. Ata adı müəyyən hallarda nəvədən başlayaraq sonrakı nəsillər üçün soyad əsası kimi də qəbul edilə bilər.

İslamda atanın və ananın ehtiramını saxlamaq vacibdir. Bu barədə Qurani-Kərimdə qeyd olunur: "*Rəbbin yalnız Ona ibadət etməyi və valideynlərə yaxşılıq etməyi (onlara yaxşı baxıb gözəl davranmağı) buyurmuşdur. Əgər onların biri və ya hər ikisi sənin yanında (yaşayıb) qocalığın ən düşgün çağına yetərsə, onlara: "Uf!" belə demə, üstlərinə qışqırıb acı söz söyləmə. Onlarla xoş danış!
Onların hər ikisinə acıyaraq mərhəmət qanadının altına salıb: "Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən (nəvazişlə) tərbiyə edib bəslədikləri kimi, Sən də onlara rəhm et!" — de.*"

## Həmçinin bax
* Əmi
* Abikaz

## İstinadlar

* Ailə
* Ana
Qohumluq münasibətləri

**Qohumluq münasibətləri** — yaxın genetik münasibətləri olan insanların sosial qrupu.

## Qohumluq əlaqələrinin adları
# Ata (və ya Dədə)
# Ana
# Oğul
# Qız
# Nəvə
# Nəticə
# Kötükcə
# İticə (və ya Ulluca)
# Baba
# Nənə
# Xala
# Dayı
# Bibi (və ya Mama)
# Əmi
# Quda
# Yeznə
# Kürəkən
# Bacanaq
# Elti
# Baldız
# Qayın
# Qayınana
# Qayınata
# Gəlin
# Gəlinbacı
# Ər
# Arvad
# Bacı
# Qardaş

## Həmçinin bax
* Xalq
* Gen
* Nikah
Ekomorflar

**Ekomorflar ** — bitki və heyvanların xarici mühitlə əlaqədar yaşayış forması. Yerüstü orqanizmlər üçün bu hər şeydən əvvəl rütubət hesab olunur. Rütubətə münasibətinə görə bitkilər hidrofit, hiqrofit, mezofit və kserofit, heyvanlar isə hidrofil, hiqrofil, mezofil və kserofil olur.

Rütubətdən sonra mühüm rol oynayan istiliyə görə bitki və heyvanlar psixrofit və psixrofil, mezotermofit və mezotermofil, meqatermofit və meqatermofil, duza münasibətinə görə halofit və halofil, substrata münasibətinə görə litofit və litofil, psammofit və psammofil olur.

## İstinadlar
Ekosid

**Ekosid** — canlı orqanizmlərin, ilk növbədə insanın yaşadığı mühiti dağıtmaq üçün insan tərəfindən qərəzli istifadə edilən kimyəvi və digər vasitələr (əsasən hərbi). Məsələn, ABŞ-nin Vyetnam, Laos , Kampocada
apardığı müharibədə arorosid və herbisidlərdən istifadə etmişdir. Ekosid terminini A.Qalston (1970) Hind-Çindəki hadisələri şəxsən öyrənərək elmə daxil etmişdir.

## İstinadlar
Rusiya şəhərlərinin siyahısı

Rusiyada 1 yanvar 2010-cu il tarixinə olan məlumatlara əsasən 1099 yaşayış məntəqəsi şəhər statusu daşıyır (2002-ci il siyahıya almada 1098 idi). 11 şəhərin (və 20-21 şəhər aqlomerasiyasının) əhalisi 1 milyon nəfərdən artıqdır, 24 şəhərdə 500 mindən 1 milyona qədər, 39 şəhərdə 250 mindən 500 minə qədər, 91 şəhərdə 100 mindən 250 minə qədər adam yaşayır.

[thumb|right|[Moskva vilayəti]]
[thumb|right|[Sankt-Peterburq]]

[thumb|right|[Yekaterinburq]]
[thumb|right|[Nijni Novqorod]]
[thumb|right|[Samara]]
[thumb|right|[Kazan]]
[thumb|right|[Çelyabinsk]]
[thumb|right|[Rostov]]
[thumb|right|[Ufa]]
[thumb|right|[Volqoqrad]]
[thumb|right|[Perm]]
[thumb|right|[Krasnoyarsk]]
[thumb|right|[Voronej]]
[thumb|right|[Saratov]]
[thumb|right|[Krasnodar]]

[thumb|right|[Tolyatti]]

[thumb|right|[İjevsk]]
[thumb|right|[Ulyanovsk]]

## Rusiyadakı şəhərlərin siyahısı

## İstinadlar


## Həmçinin bax
Plevra

**Plevra; plevra kisəsi** ( „kənar, cinah, qabırğa“) — döş qəfəsinin içəridən və ağciyərlərin səthini örtən örtən seroz bir qişa.

Ağciyərlərin səthini örtən hissəsi visseral ya pulmonal plevra adlanır.
Döş qəfəsini daxildən örtən hissəsi parital plevra –  adlanır.
Parietal plevranın döş qəfəsinin zirvəsini örtən hissəsi zirvə – , qabırğaları örtən hissəsi qabırğa – , diafraqmanı örtən hissəsi diafraqma –  və divararalığını örtən hissəsi  adlanır.

## Mənbələr
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979
* Atlas of Human Cardiac Anatomy – Endoscopic views of beating hearts – Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
* Anatomy: Embryologie
## Həmçinin bax
* Pnevmotoraks
* Plevrit
Hacı Musa xan Həkimi

**Hacı Musa xan Mirzə Əbülhəsən oğlu Həkimi** () — İran Kazak diviziyasının generalı.

## Həyatı
Hacı Musa xan Həkimi Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Mirpənc (general) rütbəsinədək yüksəlmişdi. Nizamüssəltənə ləqəbini daşıyırdı.

Hacı Musa xan Həkimi Mirzə İbrahim xan Həkiminin böyük
qardaşıdır.

Hacı Musa xan Həkimi 1909-cu ildən sonra Zəncan əyalətinin valisi təyin edildi. 1921-ci ildə Avropaya getmişdi.

Hacı Musa xan Həkimi 1944-cü ildə Tehran şəhərində vəfat edib. Zəhirəssəltənə gorgahında dəfn edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İran Kazak diviziyası
Mirzə İbrahim xan Kələntəri

**Mirzə İbrahim xan Hacı Mehdi oğlu Kələntəri** ()—Təbriz şəhərinin meri.

## Həyatı
Mirzə İbrahim xan Təbriz şəhərinin Bağimeşə məhəlləsində anadan olmuşdu. Mükəmməl təhsil almışdı. Şərəfəddövlə ləqəbini daşıyırdı.

1906-cı ildə məclisə üzv seçilmişdi.

Mirzə İbrahim xan Kələntəri 1932-ci ildə vəfat edib.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh;
*Ənvər Çingizoğlu, Kələntər ailəsi, "Soy" tarixi-etnoqrafik dərgi, 2012, №9, səh.52–55;

### İstinadlar

## Həmçinin bax
*Təbriz şəhərinin başçıları
Əhməd xan Naxçıvani

**Əhməd xan Əli xan oğlu Naxçıvani** () — İran Kazak diviziyasının Azərbaycan əsilli generalı, İranın hərbi naziri.

## Həyatı
Əhməd xan Əli xan oğlu Naxçıvani 1893-cü ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Atası mirpənc (general) Əli xan Naxçıvan şəhərindən gəlmişdi. İran Kazak diviziyasında xidmət etmişdi.

O, 1938-ci ildə Rza şah Pəhləvinin köməkçisi idi. 1944-cü ildə Hərbi hava qüvvələrinin rəisi kеçmiş hərbi nazir, Avropada təhsil almış general Əhməd Naxçıvani idi.

Əhməd xanın Əli xan adlı oğlu vardı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*رضاشاه و قشون متحدالشکل,دکتر باقر عاقلی,نشر نامک,تهران,۱۳۸۶, ISBN 964-6895-05-0

## Həmçinin bax
*İran Kazak diviziyası

## Xarici keçidlər
*Əhməd xan Naxçıvanski kimdir?
Mirzə Mahmud xan Dəvəli-Qacar

**Mirzə Mahmud xan Məhəmmədrəhim xan oğlu Dəvəli-Qacar** () — İranın daxili işlər naziri, Milli Məclisin sədri, diplomat

## Həyatı
Məhəmmədrəhim xanın ikinci oğlu Mahmud xan 1861-ci ildə Tehran şəhərində dünyaya pənah gətirmişdi. Ailə təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Sonra məktəbdə oxumuşdu. Təhsilini universitetdə davam etdirmişdi. Fransızca, almanca və ingiliscə bilirdi. Mirzə ünvanı, Ehtişamüssəltənə ləqəbi daşıyırdı.

Mirzə Mahmud xan 1884-cü ildə qullarağasıbaşı vəzifəsi daşıyırdı.
Mirzə Mahmud xan 1888–1893-cü illərdə Zəncanın, 1898–1901-ci illərdə Kürdüstanın valisi olmuşdu. 1894-cü ildə Rusiyaya, Sankt-Pеtеrburq şəhərinə elçi getmişdi. 1895–1897-ci illərdə İraqda, Bağdad şəhərində baş konsul olmuşdu. 1897–1898-ci illərdə MFA-nın yanında katib vəzifəsində çalışmışdı.
Mirzə Mahmud xan İranın böyük səfirlərindən biridir. 1901–1906-cı illərdə Almaniyada, Berlin şəhərində səlahiyyətli nümayəndə, 1906–1907-ci illərdə Almaniyada səfir, 1910–1919-cu illərdə Türkiyədə səfir olmuşdu.
Mirzə Mahmud xan yüksək vəzifələrdə çalışmışdı. 1907–1908-ci illərdə Milli Məclisin sədri, 1926–1927-ci illərdə İranın daxili işlər vəziri vəzifələrində işləmişdi.
Mirzə Mahmud xan Əmirtuman rütbəsi almışdı.
Mirzə Mahmud xan Isveçli xanımla dünya evinə girmişdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Dəvəli qacarlar, Bakı:Mütərcim, 2018, 184 səh.

## Həmçinin bax
* Əhməd xan Dəvəli-Qacar
* Qacarlar
Məhəmmədhüseyn xan Ayrım

**Məhəmmədhüseyn xan Ayrım** () — Pəhləvi sülaləsindən olan Rza şahın hakimiyyəti illərində (1925–1941) İran ordusunun rəhbəri olmuşdur. O, general və Rza şahın qayınatası olan Teymur xan Ayrumlunun qardaşı oğlu, Rza şahın həyat yoldaşı Tacülmülukün əmisi oğludur.

Ayrım ailəsinin yalnız bir neçə üzvünün soyadının sonunda "lu" sonluğu olmuşdur.

## Həyatı
1882-ci ildə Rusiya imperiyasının bir hissəsi olan Bakıda anadan olmuşdur. Məhəmmədhüseyn xan Ayrımlu əslən Şəmşəddil mahalındandır. babaları Urmiyanın Sulduz mahalına köç etmişdilər. O, Rusiyada hərbi təhsil almışdır.

1948-ci ilin 31 martında vətəndaşı olduğu Lixtenşteyndə müalicə alarkən vəfat etmişdir.

## Kareyerası
İran Kazak Diviziyasına qoşulmuş və həmin zamandan Rza xanla (sonradan Rza şah) yaxınlaşmışdır.  Xidmət illərində sürətlə yüksələrək 1901-ci ildə polkovnik rütbəsi almışdır. Birinci Rus inqilabından əvvəl Çar ordusunda xidmət etməyə başlamışdır. 1921-ci ildə İrana geri dönmüşdür.

1931-ci ildə İran Milli Polis qüvvələrinin rəhbəri olmuşdur. Kareyerasının zirvəsində olarkən İranda rza şahın sağ əli kimi ölkədə ən güclü ikinci şəxs olmuşdu. Bu illərdə bir çox qanunsuz hərəkətlər etdiyi iddia edilir.

Sonradan xəstələndiyini bildirərək xaricə müalicəyə almağa getmək adı ilə İranı həmişəlik olaraq tərk etmişdir.

## İkinci Dünya müharibəsi
İkinci Dünya müharibəsi zamanı Berlində almanlar tərəfindən dəstəklənən və Īrān-e āzād adlanan mühacir hökumət qurmuşdur. Məqsədi İranın müttəfiqlər tərəfindən işğalından sonra onlara qarşı çalışmaq və müharibə almanların qələbəsi ilə nəticələnəndən sonra İranın idarəsini ələ almaq idi.

Müharibə Almaniyanın məğlubiyyəti ilə nəticələndikdən sonra alman meyilli qüvvə kimi həbs edilmiş və bir kənddə qapalı şəkildə saxlanılmışdır.

## Ədəbiyyat
* Amanat, A. (1987). "ĀYROM, MOḤAMMAD-ḤOSAYN KHAN". Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 2.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İran Kazak diviziyası
* Tacülmülük
Venadaxili kateter

**Venadaxili ya venoz kateter, periferik vena daxili kateter, PVK** ( istehsalçı firma adları: Abbokath®, Braunüle®, Flexüle®, Venflon®, Viggo®) vena daxilinə müəyyən müddətə maye və dərman preparatlarının yeridilməsi ya applikasiyası üçün periferik xüsusən yuxarı ətraf venaların daxilinə qoyulan plastik və elastik bir borucuq. Venadaxili kateter qoyulduğundan sonra  bir neçə gün ərzində istifadə oluna bilinir.


:


## Qoyulma texnikası

Image:Placement of intravenous cannula 1.jpg|Venaların dolması üçün bazu üzərinə turniketin qoyulması
Image:Placement of intravenous cannula 2.jpg|Dəri dezinfeksiya edildikdən sonra venanın punksiyası
Image:Placement of intravenous cannula 3.jpg|Katetr qoyulduqdan sonra steril pflastrla fiksasiyası


## Tarixçəsi
1962 ci ilə qədər vena daxilinə inyeksiya və infuziyalar dəmir iynələr vasitəsilə aparılırdı. Dəmir iynələr həm xəstələrin həm də tibbi personalın rahatlığı və təhlükəsizliyi baxımından çox əlverişsiz olduğundan, venadaxili elastik və plastik kateterlər ilk dəfə 1962 ci ildə kimyaçı həkim Bernd Braun tərəfindən icad edilmişdir. Tibbidə bəzən bu kateterləri "Braun kateterləri" də adlandırırlar.

## Həmçinin bax
* Kateter
* Arterial kateter
* Mərkəzi venoz kateter
* Svan-Hanz kateteri
* Foqarti kateteri
* Sidik kateteri

## Xarici keçidlər
* Periferik venadaxili kateter
* PflegeWiki: Periferik vena daxili giriş
Gəncə Divanxanası

**Gəncə Divanxanası** — Qəmbər və Hüseynbəy qardaşları tərəfindən XIX əsrdə tikilmişdir. Hazırda bu binada Gəncə Səhmdar Kommersiya Bankı yerləşir.

## Xarici keçidlər
Gəncə Divanxanası
Psixo (film, 1960)

**"Psixo"** () — rejissor Alfred Hiçkokun filmi.

## Məzmun
Gənc qadın Merion Kreyn müdirin ona etibar etdiyi 40 min dollar pulu oğurlayır. O, bunun cinayət olduğunu düşünməyərək öz-özünə pulları oğurlayır. Merion sadəcə olaraq şəhərdən getmək və öz sevgilisi ilə yeni həyata başlamaq istəyir. Qaçış zamanı avtomobili idarə edərkən daxili gərginlikdən yorulan qız maşını şose yoluna döndərmək və gecəni oradakı boş moteldə keçirmək qərarına gəlir. Burada polis onu tapa bilməzdi. Burada isə onu qorxulu cəza gözləyirdi. Moteli Norman Beyts adli gənc oğlan idarə edir. O, şəxsi iztirab çəkir: moteldə onunla birlikdə sevimli, lakin çoxdan ölmüş anası yaşayır. Normanda Meriona meyil yaranır. Amma onun "anası" oğlunun hislərinin qəti əleyhinə çıxır. "O" Normandan tələb edir ki, Meriondan uzaqlaşsın. Bu tələbinə rədd cavabı alandan sonra isə qızı öldürmək qərarına gəlir və öz fikrini Merion duş qəbul edərkən həyata keçirir. Bu vaxt Merionu axtaran şəxsi xəfiyyə Milton Arboqast ortaya çıxır. O, Normanın qorxulu sirrini açmağa çalışır. Lakin tapdığı faktları qızın sevgilisinə və bacısına çatdıra bilmir. Çünki Norman Arboqastı da öldürür.

Ancaq hər halda nəhayət ki, qızın bacısı və sevgilisi Normanı birlikdə dolaşığa sala bilirlər. Yalnız onda məlum olur ki, Normanın anası çoxdan ölüb və motelin sahibi onun qurumuş meyitini ehtiyatla otaqların birində kresloda oturmuş vəziyyətdə saxlayıb.

## Film haqqında
* Alfred Hiçkokun sonuncu ağ-qara filmidir.
* Öz karyerasının başlanğıcında yeni sima olan aktyor Entoni Perkins daha çox ikinci Ceyms Din kimi tanınırdı. Lakin onun bu Hiçkokun bu filmində çəkilməsi cəmiyyətin ona olan fikrini tamamilə dəyişir.

## Mükafatlar
### [[1961]]-ci ilin "Edqar Allan Po" mükafatı:

:Ən yaxşı bədii film – Cozef Stefano, Robert Blox

### [[1961]]-ci ilin "[[Qızıl Qlobus mükafatı|Qızıl qlobus]]" mükafatı:

:İkinci planda ən yaxşı aktrisa – Canet Li

### [[1961]]-ci ilin "[[Oskar mükafatı|Oskar]]" mükafatına namizəd:

:Ən yaxşı rejissor işi – Alfred Hiçkok
:Ən yaxşı operator işi – Con L. Rassell
:İkinci planda ən yaxşı aktrisa – Canet Li
:Ağ-qara filmdə ən yaxşı quruluşçu rəssam işi – Cozef Hörli, Robert Kletvorti, Corc Maylo

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Əsərin müəllifi :** Robert Blox (roman)
:**Ssenari müəllifi :** Cozef Stefano
:**Rejissor :** Alfred Hiçkok
:**Operator :** Con L. Rassell
:**Bəstəkar :** Bernard Herrmann
:**Prodüser :** Alfred Hiçkok

### Rollarda

:Entoni Perkins – Norman Beyts
:Canet Li – Merion Kreyn
:Vera Maylz – Merionun bacısı Layla
:Con Gevin – Sem Lumis
:Martin Balsam – detektiv Milton Arboqast
:Con Makintayr – şerif El Çambers
:Saymon Oklend – Fred Riçmond
:Von Teylor – Corc Louveri
:Frenk Albertson – Tom Kessidi
:Laren Tattl – şerifin xanımı Eliza
:Patrisiya Hiçkok – Kerolin
:Con Anderson – Çarli
:Mort Mayllz – polis zabiti

## İstinadlar

## Mənbə
* "Kinonun 10 ən yaxşı manyakı". //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 40-41.
Mişel Feliks Dünal

**Mişel Feliks Dünal** (; 1789–1856) – Fransız botaniki.

## Xarici keçidlər
* WorldCat saytında axtarış
Şəms Kəsmai

**Şəms Kəsmai** () — İran şairi.

## Həyatı
Şəms Xəlil qızı Yəzddə anadan olmuşdu. Babası Hacı Məhəmmədsadiq Tiflislidir. Əcdadı Gilanın Sövməə-Səra şəhristanının Kəsma kəndindən idilər və Gürcüstana muhacirət etmişlər və sonra yenə İrana qayıdıblar. O, azərbaycan, fars və rus dillərini bilirdi. XX əsrin 50-ci illərinə qədər yazıb-raratmışdı.

Şəms ilk qadındır ki, Təbrizdə azad və çarşabsız gəzmiş və buna görə cürbəcür təhqirlərlə üzləşmişdir.

Təbrizdə çıxan "Təcəddüd" qəzeti ilə yaxından əməkdaşlıq edib, yazdıqları şeirlərlə müntəzəm çıxış edən Cəfər Xamneyi, Şəms xanım Kəsmai və başqaları idi. C.Xamneyi ali təhsilini Fransada, Şəms xanım isə Rusiyada almışdı. Sözsüz ki, onların təhsil aldığı ölkələrdəki ədəbi mühit bu iki istedadlı gəncin sonrakı yaradıcılığında dərin iz qoymuşdu. İstər Təqi Rifətin, istərsə də Cəfər Xamneyi və Şəms Kəsmainin yazdıqları şeirlərin forması ancaq İran poeziya üçün yeni idi.

Cənubi Azərbaycan şairlərinin fars poeziyasına gətirdikləri bu yeniliklər söz yox ki, əlaqəsiz və mücərrəd deyildi və bu yeniliklər Avropa ölkələrində XIX əsrdən başlayaraq davam edib gələn ədəbi yeniləşmə prosesinin nəticəsi idi.

Beləliklə, İranda yeni şeirin təməli "Təcəddüd" qəzetin ətrafına toplaşan Təqı Rifətlə yanaşı Cəfər Xamneyi, Şəms Kəsmai kimi Azərbaycan şairləri tərəfindən qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan ədəbiyyatı

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Qriqori Perelman

**Qriqori Perelman** (; ) — Rusiya riyaziyyatçısı, Puankare hipotezini isbat etmiş şəxs.

## Həyatı
Qriqori Perelman 1966-cı ildə Leninqradda yəhudi ailəsində doğulmuşdur. Onun atası Yakop mühəndis-mexanik idi,1993-cü ildə İsrailə emiqrasiya etmişdir. Anası Lubov Leybovna Sankt-Peterburqda qalıb riyaziyyat müəllimi işləmişdir. Alimin anası skripka ifa edə bildiyindən, məhz o gələcək riyaziyyatçıda klassik musiqiyə həvəs oyatmışdır. 1982-ci ildə Budapeştdə keçirilən Beynəlxalq riyaziyyat olimpiadasında sovet məktəblilərinin komandasının tərkibində iştirak edən Perelman bütün məsələləri tam həll ederək qızıl medal qazanmışdır. Perelman Leninqradda 239 saylı fizika-riyaziyyat təmayüllü məktəbi bitirmişdi. Perelman yaxşı stolüstü tennis oynayırdı, musiqi məktəbinə gedirdi. O, imtahansız Leninqrad Dövlət Universitetinin Mexanika-Riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. Fakültə, şəhər və ümumtələbə olimpiadalarının qalibi olmuşdur. Bütün illəri "əla" qiymətlərlə qutarmışdı. Dərsləri əla oxuduğuna görə Lenin təqaüdü qazanmışdı. Universiteti yüksək qiymətlərlə bitirdikdən sonra aspiranturaya daxil olur, 1990-cı ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra institutda qalıb baş elmi işçi kimi çalışmışdır.

Hazırda Perelman Kupçində anası ilə birlikdə yaşayır, qapalı həyat sürür.

## Elmi töhfələri
1994-cü ildə ruh teoremini isbat edir. Leninqrad həndəsə məktəbinin təmsilçisi olaraq, Riççi axınlarının analizi üçün Leninqrad nəzəriyyəsi olan Aleksandrov fəzasını tətbiq etmişdir. 2002-ci ildə Perelman öz məqaləsində ilk dəfə 1904-cü ildə fransız riyaziyyatçısı, fizik və filosofu Anri Puankare tərəfindən formula edilən məşhur Puankare hipotezinin xüsusi halı olan "həndəsələnən" Uilyam-Törston hipotezinin doğrulunu isbat etmişdir. Alim tərəfindən məqalədə Riççi axınlarının öyrənilməsi metodu Hamilton-Perelman teoremi adını almışdır.

## Nailiyyətləri
1996-cı ildə Avropa Riyaziyyat Cəmiyyəti tərəfindən gənc riyaziyyatçılar üçün nəzərdə tutulumuş təqaüdə layiq görülmüş, lakin bundan imtina etmişdir.

2006-cı ildə Qriqori Perelmana Puankare hipotezini həll etdiyinə görə Filds medalı ilə təltif edimiş, lakin o bu mükafatdan da imtina etmişdir.

Həmin ildə Science jurnalı Puankare teoreminin isbatını "ilin naliyəti " ("Breakthrough of the year")adlandırmışdı. Bu riyaziyyat sahəsində bu ada layiq görülmüş ilk işdi.

2007-ci ildə Britaniyanın The Daily Telegraph qəzeti "Hazırda yaşayan 100 ən ağıllı insan" siyahısını dərc etmişdir. Qriqori Perelman siyahıda 9-cu yer tutur.

## Ədəbiyyatlar
* 2011 г.Маша Гессен. Совершенная строгость. Григорий Перельман. Гений и задача тысячелетия. (A Genius and The Mathematical Breakthrough of the Century). Издательства Corpus, Астрель, переводчик Илья Кригер, 272 с., тираж 4000 экз.,ISBN 978-5-271-33232-6
* 2010 г. Олег Арсенов. Григорий Перельман и гипотеза Пуанкаре. Издательство Эксмо, серия Люди науки, 256 с., тираж 3000 экз., ISBN 978-5-699-44145-7

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Komsomolskaya pravda" qəzetinə müsahibə
Almaniya universitetlərinin siyahısı

**Almaniyanın ali təhsil ənənəsi** — Avropada ən qədim və zəngin universitet ənənələrinə malikdir. Ən qədim alman ali məktəbi 1386-cı ildə yaradılmış Heydelberq Universitetidir. Bir çox universitetlərin artıq yüzillik tarixi vardır. Məsələn, Leypsiq Universiteti 1409-cu ildə yaradılıb, Rostok Universiteti isə 1419-cu ildə yaradılıb.

Almaniyada təqribən 140 universitet var ki, doktorant mərhələsində təhsil verir. Bura 10 özəl və 11 kilsə universiteti daxil deyil.

Eyni zamanda hal-hazırda digər ölkə ərazisində yerləşən alman universitetləri də vardır. Məsələn, Praqadakı Karlov Universiteti. Həmçinin, 14-15-ci əsrlərdə yaransalar da sonradan bağlanaraq, müasir dövrdə yenidən açılan universitetlər də vardır. Məsələn, Köln, Erfurt və Vürsburq universitetləri.

Eyni zamanda, 1960-cı ildə yaradılmış universitetlər də vardır. XIX əsrdən başlayaraq alman universitetləri üçün təhsil səviyyəsi idealını tapmaq əsas sayılırdı. Bu məsələ ilk dəfə ciddi şəkildə Humbolt Universitetində qoyulmuşdu. Bu universitetdə ikinci dünya muharibəsinə qədər Maks Plank, Albert Eynşteyn və Maks Veber dərs deyirdilər.

Almaniya universitetləri ümumi profilli *(Universitaten)* və texniki universitetlərə *(Technishe Universitaten)*; ali məktəblər — texniki *(Teсhniche Hochschulen)* və tətbiqi elmlər məktəbinə *(Fachhochschulen)*; humanitar ali məktəblərə bölünürlər.

## Beynəlxalq reytinqlər
"QS" dünya universitetlər reytinqinə və "Times" ali təhsil üzrə dünya universitetləri reytinqinə əsasən:

RD = reytinqə ümumiyyətlə düşməyib və ya ilk 200-lüyə düşməyib.

## Prestijli fakültələr
* istehsalat iqtisadiyyatı (Manheym, Münhen, Münster universitetləri) 
* xalq təsərrüfatı iqtisadiyyatı (Bayroyt, Erfurt) 
* hüquq (Bayroyt, Frankfurt-Oder, Manheym, Münster) 
* iqtisadi informatika (Maqdeburq, Münster) 
* iqtisadi mühəndislik (Klaustal, Kotbus) 
* informatika (Karlsrue, Saarbrüken, Berlin) 
* farmasevtlik (Frayburq, Heydelberq)

## İstinadlar
Yolka (müğənni)

**Yelizaveta Valdemarovna İvantsiv** (; , ) — Ukraynalı-rus müğənni və prodüser. Keçmişdə "6 nömrəli palata" Ujqorod şəhərinin KVN komandasının iştrakçısı olmuşdur.

## Həyatı
Yelizaveta Valdemarovna İvantsiv 2 iyul 1982-ci ildə Ujqorod şəhərində anadan olub. O, musiqiçi ailəsində anadan olub, belə ki, atası caz musiqidi kolleksiyaçısı idi, anası isə üç musiqi alətində ifa edə bilirdi. O, məktəbin xor cəmiyyətində oxumağa başlamış, daha sonra vokal dairəsinə keçmişdir. Məktəbin Şən və Hazırcavablar Klubunda iştirakı ona uğur qazandırmışdır.

## Albomları
* *[[Город обмана]]* (2005)
* *[[Тени]]* (2006)
* *[[Этот великолепный мир]]* (2008)

## Xarici keçidlər
Həmtavar

**Həmtavar** - İranın Ərdəbil bölgəsinin mərkəzi bölümünün doğu qəsəbəsində yerləşən kənd. Kəndin əhalisi 75 nəfərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səngər (hərb)

**Səngər** — ön xəttə qazılan kanallar və yaxud kanal tipli dərin qazılan və insanları kənar təhlükələrdən qoruyan xəndəkdir. Səngər sözü qədim fars mənşəli söz olub, mənası (səngər - aşağı, aşağıda) mənası ilə tərcümə olunur.

Səngər əsasən müharinə zamanı döyüş sahələrində qazılır. Güllədən, qəlpədən əsgərləri qorunmaq üçün nəzərdə tutlur. Səngər sözünə müxtəlif bədii əsərlərdə də rast gəlmək olur.

Məsələn:

– Nəbi cəld özünə bir səngər tapıb daldalanandan sonra aynalı tüfəngi işə salır. **“Qaçaq Nəbi”**.
Heyke Kamerlinq Onnes

**Heike Kamerlingh Onnes** (; 21 sentyabr 1853, Qroningen — 21 fevral 1926, Leyden) — Niderland fiziki və kimyaçısı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının dövlət himni

**Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının dövlət himni** (həmçinin, **Sovet İttifaqı Dövlət Himni**; ) — 1944-cü ildə qəbul olunmuşdur, həmçinin Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının da dövlət himni idi.

Himnin sözlərinin müəllifləri Sergey Mixalkov və Q. El-Registandır. Himnin musiqisini Aleksandr Aleksandrov yazıb. Himndə Stalinin adı olduğu üçün 1955-1977-ci illərdə sözsüz ifa olunurdu. Bu səbəbdən 1977-ci ildə Sergey Mixalkov himnin sözlərində müəyyən dəyişikliklər etdi. Himn bəzi dəyişikliklərlə 2000-ci ildən Rusiya Federasiyasının dövlət himnidir.

## Himnin sözləri (1944)

## Himnin sözləri (1977)

## Həmçinin bax
*Rusiya himni
*SSRİ-nin himni (film, 1944)
Ukrayna Sovet Sosialist Respublikası himni

**Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasının dövlət himni** — 1949-cü ildə qəbul olunmuşdur. 1978-ci ildə redaktə edilərək Stalinin adı çıxarılmışdır.

## Himnin sözləri (1978-1991)
:Живи, Україно, прекрасна і сильна,
:В Радянськім Союзі ти щастя знайшла.
:Між рівними рівна, між вільними вільна,
:Під сонцем свободи, як цвіт розцвіла.

::**Слава Союзу Радянському, слава!**
::**Слава Вітчизні на віки-віків!**
::**Живи Україно, радянська державо,**
::**В єдиній родині народів-братів!**

:Нам завжди у битвах за долю народу
:Був другом і братом російський народ,
:Нас Ленін повів переможним походом
:Під прапором Жовтня до світлих висот.

::**Слава Союзу Радянському, слава!**
::**Слава Вітчизні на віки-віків!**
::**Живи Україно, радянська державо,**
::**В єдиній родині народів-братів!**

:Ми славим трудом Батьківщину могутню,
:Утверджуєм правду безсмертних ідей.
:У світ комунізму — величне майбутнє
:Нас Ленінська партія мудро веде.

::**Слава Союзу Радянському, слава!**
::**Слава Вітчизні на віки-віків!**
::**Живи Україно, радянська державо,**
::**В єдиній родині народів-братів!**
Teri Hatçer

**Teri Hatçer** (; ) — amerikalı aktrisa, yazıçı və model.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mədrəsə (dəqiqləşdirmə)

* Mədrəsə — Müsəlman ölkələrində orta və ali təhsil verilən müəssisələrin ümumi adı.
* Mədrəsə (qəsəbə) — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Mədrəsə (film, 1990) — Qısametrajlı sənədli film.
* Mədrəsə (üzüm) — şərab istehsalı üçün istifadə edilən üzüm növlərindən biri.