open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycan Dövlət Fortepiano Triosu

**Azərbaycan Dövlət Fortepiano Triosu**

Azərbaycan Dövlət Fortepiano Triosu 2002-ci ilin sentyabr ayında Mədəniyyət Nazirliyinin təşəbbüsü ilə yaradılıb.

Fortepiano Triosunun repertuarı Azərbaycan və xarici bəstəkarların klassik və müasir əsərlərilə zəngindir.

## Fortepiano triosunun iştirakçıları
* Töhfə Babayeva – skripka-Bakı Musiqi Akademiyasının dosenti, Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik orkestrinin solistidir. Musiqiçilərin Respublika müsabiqəsinin laureatı, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artistidir. 
* Səbinə İbrahimova (violonçel) – Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik orkestrinin solistidir. Bakı Musiqi Akademiyasının müəllimidir. 
* Nərgiz Əliyarova (fortepiano) – Bakı Musiqi Akademiyasının dosenti, sənətşünaslıq namizədidir. Musiqiçilərin II Respublika müsabiqəsinin laureatıdır.

## İstinadlar
*Azərbaycan Dövlət Fortepiano Triosu
Konsern

**Konsern** — investisiya, maliyyə, təbiəti mühafizə, xarici iqtisadi və digər müştərək fəaliyyətin, elmi-texniki və istehsalın inkişafı funksiyalarının könüllü mərkəzləşməsi əsasında fəaliyyəti və eləcə də müəssisələrin təsərrüfat hesablı xidmətlərinin təşkilini həyata keçirən müəssisələr birliyidir.

Formal olaraq müstəqil, üzərlərində maliyyə nəzarəti qoymaq yolu ilə bir sıra müəssisələri birləşdirən inhisardır. Burada nəzarət baş firmaya məxsusdur. Konsern adətən müxtəlif sənaye sahələrinin müəssisələrini, ticarət firmalarını, bankları, nəqliyyat və maliyyə kompaniyalarını birləşdirir. Müasir dövrdə trestlərin konsernə çevrilməsi geniş yayılmışdır. XX əsrin 60-cı illərində, xüsusilə ABŞ-də böyük surətlə konqlomeratlar meydana gəlmişdir. Konqlomeratlar bir- biri ilə funksional əlaqəsi olmayan müəssisələrin kompaniyalar tərəfdən udulması yolu ilə yaradılmışdır.
Avtomobil kranı

**Avtomobil kranı** — relssiz və ya relslə hərəkət edən avtomobillərə quraşdırılmış kranlardır.  Tikinti işlərində tırtıllı gediş mexanizminə malik olan avtomobillərdə quraşdırılmış kranlardan və  kiçik məsafədə yerdəyişmə imkanına malik səyyar kranlardan da istifadə olunur. Hal hazırda avtomobil kranlarının layihələndirilməsində  ferma strukturlu və ya teleskop tipli kranlara üstünlük verilir (şəkil 1). Bu kranların yükqaldırma qabiliyyəti maks. 1000t-a çatır. Automobil kranlarında hərəkətli hissə üçün adi avtomobil və ya onlarla oxşar olan quruluşlar tətbiq tapır. Bu kranların üstünlükləri onların qısa zamanda yığıla bilməsidir. Buna görə də, avtomobil kranları dəyişən tapşırıqlar üçün qısa zamanda uyğunlaşdırıla bilir.
Rels

thumb|Rels yolu

**Rels** — kötüklərin üzərində qoyulmuş xüsusi en kəsiyə malik polad tirlərdir. Onlar adətən iki srada quraşdırılaraq dəmiryolu nəqliyyatının, həmçinin şaxtalarda xüsusi vaqonların və kranların  hərəkətinə xidmət edir.

Rels ilk dəfə dəmir yolunda tətbiq olunduğundan onun adı da bu nəqliyyat növü ilə bağlıdır. Bərkitmə, kərənlər, balastlar və qoruyucu örtüklə o, dəmir yolunun üst qatını təşkil edir. Relsin iki əsas funksiyası vardır: çarxların təzyiqini qəbul edib və kərənlərə ötürmək.  

Yük götürmək üçün relsin profili böyük əhəmiyyət kəsb edir. Profildən asılı olaraq yaranan müqavimət momenti relsə təsir edən əyilmə-dartılma-gərginliyini, həmçinin onun uzunömürlülüyünü müəyyən edir. Qatarların sürətləri artdıqca yaranan dinamik qüvvələrin meyillənməsi də artır. Profil ölçüləri dəyişmədikdə bu ona təsir edən gərginliyin artmasına gətirib çıxarır. Onları yalnız buraxılabilən gərginliyin sərhəd qiymətinə qədər yükləmək olur. Gərginlik buraxılabilən qiymətin yuxarı həddinə çatdıqda başqa profil götürmək məsləhət görülür. Bu halda yeyilmənin qiyməti ikinci dərəcəli rol oynayır.

Yönəldicilik baxımından relslərin materialının xassələri, əsasən yeyilmənin qiyməti ensiz qövslərdə möhkəmliyə müəyyən dərəcədə təsir göstərir. O, təkərlərin relslə təmasda olduğu zonalarda səthin zədələnməsini və çarxların yan tillərinin dağılmasına gətirb çıxara bilir. Ona görə də, ensiz qövslər olan sahələrdə daha yüksək keyfiyyətli poladlardan hazırlanmış relslərdən istfadə etmək tövsiyə olunur.

Son illərdə işlənmiş çoxlu sayda rels profillərindən enli ayağa malik olan daha geniş yayılmışdır. Onun en kəsiyi simmetrik olub, boyun, ayaq və keçdidən ibarətdir. Müxtəlif relslər bir metrəyə düşən çəkilərinə görə fərqləndirilirlər.

Relslərdə istismar zamanı yaranan riflər son illər aparılan tədqiqat mərkəzində durur. Rif dedikdə hündürlüyü 0,1-0,3&nbsp;mm, addımı  3–6&nbsp;mm olan dalğavarilik başa düşülür. Yüksək sürət qatarlarında riflər yüksək tezlikli səslər yaradır və titrəmələr sayəsində bərkidici vasitələrin boşalmasına gətirib çıxarırlar. Əgər relslərin dəyişdirilməsi nəzərdə tutulmayıbsa, onda riflər pardaqlama yolu ilə aradan qaldırılır.
Vint

**Vint** - maşınqayırmada ən geniş yayılmış bərkidici element sayılır. Vint bir tərəfdən başlığa, digər tərəfdən  yivə malik gövdədən ibarətdir. 
 
Başlıqlar birləşdirilən hissələrin bir-birinə sıxılmasına və həmçinin onların açarla və ya burucu ilə bağlanmasına imkan yaradırlar. Çox istifadə olunan altı tilli, kvadrat, sferik formalı və burucu üçün yarığa malik olan başlıqlardır.   Vintlər onların malik olduqları yivin profillərinə görə də təsnifatlaşdırılırlar. Xarici yivlərə malik vintlərin həndəsi parametrləri  ISO 4753:1999-də verilir.

## İstinadlar
Game Informer

**Game Informer** (qısa adı:GI) — "FuncoLand" müəssisəsi tərəfindən Avqust ayında 1991-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ jurnalıdır. 2009-cu ildə bu jurnal ən böyük 12 jurnal siyahısına düşmüşdür. 2000-ci ildə ""FuncoLand" şirkəti "GameStop" tərəfindən alınmış və "Game Informer" jurnalı "GameStop" şirkəti tərəfindən nəşr edilir. "Game Informer" jurnalında video oyunlar haqqında resenziya dərc edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Game Informer jurnalının rəsmi saytı
Electronic Gaming Monthly

**Electronic Gaming Monthly** (qısa adı: EGM) — "Ziff Davis" müəssisəsi tərəfindən 1989-cü ildə istehsal olunmuş ABŞ jurnalı. 1994-cü ildə jurnalda resenziya ilə bərabər oyunların gizli kodları da nəşr olunmağa başlayır. Jurnal 2006-cı ildə loqotipini dəyişdirmişdir. "Ziff Davis" müəssisəsi bu jurnalı 2009-cu ilə qədər istehsal etmiş, sonradan "EGM" istehsalını dayandırılmışdır. Jurnalda video oyunlar haqqında resenziya göstərilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Electronic Gaming Monthly jurnalının rəsmi saytı
GamePro

***GamePro Media*** — 1989-2011-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ jurnalı. 1998-ci ildə jurnalın ilk rəsmi saytı çıxmışdır. Mərkəzi Kaliforniya ştatının San-Fransisko şəhərində yerləşib. "GamePro" jurnalında video oyunlar haqqında resenziya dərc edilirdi..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* GamePro jurnalının rəsmi saytı
Edge (jurnal)

***Edge*** — "Future Publishing" müəssisəsi tərəfindən oktyabr ayında 1993-cü ildə nəşr edilən jurnaldır. Bu jurnal video oyunlar haqqında resenziya verən Böyük Britaniya jurnallarından biridir. Jurnalda hər il müxtəlif mükafatlar təqdim edilir. "Edge" jurnalında çox az oyunlara böyük resenziya verilmişdir. Böyük resenziya verilənlər içərisində "Mario" video oyunları xüsusilə seçilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Edge jurnalının rəsmi saytı
Play (Britaniya jurnalı)

**Play** — "Imagine Publishing" müəssisəsi tərəfindən nəşr edilən jurnaldır. Bu jurnal video oyunlar haqqında resenziya verən Böyük Britaniyanın ən böyük jurnallarından biridir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Edge jurnalının rəsmi saytı
X-Play

**X-Play, GameSpot TV və Extended Play** — Video oyunlar haqqında televiziya proqramlarından biridir. Bu proqramın əsası Kaliforniya ştatında San-Fransisko şəhərində qoyulmuşdur. İllər keçdikcə proqramın adı dəyişilmişdir. Proqramın əsası 1998-ci ildə qoyulmuşdur. 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Electronic Entertainment Expo

**Electronic Entertainment Expo** (**E³**) (2006-2008-ci illər ərzində:**E³ Media and Business Summit**) — hər il keçirilən videooyun sərgilərindən biridir. Bu sərgidə videooyun hazırlayanlar hazırladıqları oyunları sərgidə nümayiş etdirirlər. Sər hər il Kaliforniyanın San-Xose şəhərində may ayında keçirilir. Sərginin sonunda heç kəsdən asılı olmayan komissiya tərəfindən "Game Critics Awards" mükafatı verilir..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Electronic Entertainment Expo Rəsmi sayt
Əmir Vəli

**Əmir Vəli** () — Astarabad hakimi.

## Həyatı
1386-cı ilin baharında Əmir Teymur İrana yürüş edir. Təbriz hakimi Əmir Vəli Azərbaycan, Fars və İraq qoşunlarını səfərbərliyə alaraq öz ətrafında birləşdirib Teymura qarşı çıxmaq istəsə də, onun cəhdi baş tutmadı. Teymurun qoşunları Sultaniyyəni tutub Təbrizə tərəf irəlilədi və şəhərə daxil oldu. Sultan Əhmədin Bağdaddan Təbrizə göndərdiyi qoşun da məğlub oldu, lakin Əmir Teymur burada çox qalmayaraq Orta Asiyaya – Səmərqəndə qayıdır və özü ilə çoxlu sənətkarları öz paytaxtına aparır.

Tarixçi Zeynəddin Qəzvini yazır: "Əmir Vəli Təbrizə çatan kimi Mahmud Xalxalinin yanına adam göndərib onu özü ilə müttəfiq etdi".

## İstinadlar
Əli Volkan

**Əli Volkan** (1887, Nardaran — 1981, İstanbul, Türkiyə) — Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatının nümayəndələrindən biri, folklorçu.

## Həyatı
Əli Volkan 1887-ci ildə Nardaran kəndində dünyaya gəlmişdir. Kiçik yaşlarından bədii yaradıcılıqla ardıcıl məşğul olmuşdur. Azərbaycanda Xalq Cümhuriyyətinin elan edilməsini böyük coşqunluqla, ruh yüksəkliyi ilə qarşılamış, duyğularını şerlərində ifadə etmişdir. Gəncə alayında hərbi xidməti borcunu yerinə yetirmişdir. Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra şeirlərini Əli Usta təxəllüsü ilə dərc etdirmişdir. Türkiyədə milli ruhlu şerləri siyasi mühacirətin nəşr etdiyi dərgilərdə çıxmışdır. Bu şerlərdə Azərbaycanın müstəqil dövlət olacağına dərin inam əksini tapmışdır. Azərbaycan bayatıları kitabını tərtib və nəşr etdirmişdir.

1981-ci il avqustun 2-də İstanbulda vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı
Məryəm Mahmudbəyova

**Məryəm Fərəməz qızı Mahmudbəyova** (2 yanvar 1921, Naxçıvan – 1992, Bakı) — tibb elmləri doktoru (1966), əməkdar həkim (1973).

## Həyatı
Məryəm Fərəməz qızı Mahmudbəyova 1921-ci il yanvar ayının 2-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.

O, 1953-cü ildə Q.M.Musabəyov adına Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Virusologiya və Gigiyena İnstitutunda işləmiş, 1966-cı ildə tibb elmləri doktoru, 1976-1979cu illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Qanköçürmə və Hemotologiya İnstitutunda “İmmun-hemotologiya” şöbəsinin müdiri olmuşdur. Tədqiqatı müasir təbabətin aktual məsələlərinin (bioloji aktivliyi yüksək olan mikro-molekulların, zülalların, nuklein turşusunun həll olunan antigen fraksiyalarının) öyrənilməsinə həsr olunmuşdur.

Musabəyovanın antigen quruluşa aid tədqiqatlarından immun preparatların istehsal texnologiyası sahəsində, habelə x əstəliklərin profilaktika və diaqnostikasında geniş istifadə edilir.

1973-cü ildə Azərbaycanın Əməkdar həkimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

M.Mahmudbəyova  1992-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Mudanya barışığı

**Mudanya barışığı** — 1922-ci ilin oktyabrın 11-də Mudаnyаda (Türkiyənin Mərmərə dənizi sahilində yaşayış məntəqəsi) Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) hökuməti (Ismət paşa) ilə Böyük Britaniya (gen. Harrinqton), Fransa (gen. şarpi) və İtaliya (gen. Mombelli) nümayəndələri arasında imzalanmış barışıq sazişi (оktyabrın 13-də Yunanıstanda Mudanya barışığına qoşulmuşdu)

## Tarixi
Mudanya barışığı türk xalqının Antanta dövlətlərinin təcavüzünə qarşı milli azadlıq müharibəsinin uğurla başa
çatdığı və türk ordusunun İstаnbulа və Frаkiyаya həlledici hücuma hazırlaşdığı bir şəraitdə bağlanmışdı. İlk əvvəl danışıqların üç günə başa çatacağı gözlənilirdi. Lakin Mudanyada aparılan danışıqlar oktyabrın 3-dən 10-dək davam etmiş, bəzən isə kəsilmək təhlükəsi qarşısın da qalmışdı (hətta bir dəfə Antanta nümayəndələri Türkiyənin Frakiyanı
bir ay ərzində boşaldaraq türklərə qaytarmaq tələbini öz hökumətləri ilə razılaşdırmaq üçün Mudanyanı tərk etmiş, İsmət paşa isə türk ordusuna İstanbul və Frakiya üzərinə irəliləmək əmri vermişdi). Mudanya barışığına görə yunan qoşunları Maritsa çayına qədər şərqi Frakiyanı (Ədirnə şəhəri də daxil olmaqla) boşaldıb türklərin ixtiyarına verməli, Maritsanın sağ sahili (Qaraağac da daxil olmaqla) isə sülh müqaviləsi bağlanana qədər müttəfiqlərin ixtiyarında qalmalı idi. Mudanya barışığında Türkiyə tərəfi güzəştə gedərək, "qarşıdakı sülh konfransının qəti qərarınadək İstanbul və Boğazlar zonasına" qoşun yeritməmək barədə təəhhüd götürmüşdü.

Mudanya barışığı türk xalqının yadelli işğalçılara qarşı mübarizədə qazandığı böyük qələbənin beynəlxalq səviyyədə ilkin olaraq tanınması və təsdiqi idi. Mudanya barışığını imzalamaqla Antanta dövlətləri həm də TBMM hökumətini ölkənin
yeganə qanuni hökuməti kimi tanıdılar.

Mudanya barışığı Lozanna sülh müqaviləsi (1923) bağlanana qədər qüvvədə olmuşdur.

## Mənbə
* Hüseynov Q. H., Atatürk dövründə Türkiyənin xarici siyasətinə dair, B., 1970;
* О r е ş k о v а S. F. i dr., Oçerki istorii Turüii, M., 1983.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Kit Vitali

**Keyt Vitali** (; ) — ABŞ döyüş ustası və aktyoru.

## Həyatı
Keyt Vitali 1971-ci ildə "Cənubi Kaliforniya Universiteti"ni bitirmişdir. Keyt 1978–1980-ci illər ərzində "ABŞ Milli Karate Çempionatı"nda 3 il birinci yeri tutmuş və 1 dəfə dünya çempionu olmuşdur. 1981-ci ildən etibarən Keyt "Qara kəmər memorialı"nda dövrün ən yaxşı 10 kikboksçusundan biri kimi təqdim edilir. Keyt Vitali bir çox Karate kitablarının müəllifidir. Onun ilk kitabı "Karateyə başlayarkən" () adlanır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
*
Qalina Vişnevskaya

**Qalina Vişnevskaya** (; 25 oktyabr 1926 — 11 dekabr 2012) — Sovet və rus opera müğənnisi.

## Həyatı
25 oktyabr 1926-cı ildə Leninqradda anadan olmuşdur. Leninqrad blokadasını yaşayıb. 16 yaşında Hava Hücumundan Müdafiə qoşunlarında hərbi xidmət olub. 18 yaşında Leninqrad vilayəti operettasına daxil olub. Tez bir zamanda sol partiyaların ifaçısı kimi çıxış edib. Üç dəfə ərdə olub. Üçüncü əri tanınmış violonçelist Mstislav Rostropoviç idi. 1974-cü ildə onlar ovaxtkı SSRİ-dən mühacirət ediblər. Onlar Aleksandr Soljenitsını dəstəklədikləri üçün təqib olunublar. 1978–90-cı illərdə onlar sovet vətəndaşlığından məhrum ediliblər. Bu illər ərzində bu iki sənətkar ABŞ-də yaşayıb, dünyanın çeşidli tanınmış teatrlarında çıxışları olub.

11 dekabr 2012-ci ildə vəfat etmişdir.

## Karyerası
1944–1945-ci illərdə Leninqrad Operetta teatrında, 1952-ci ildən isə "Bolşoy" teatrda fəaliyyət göstərmişdir. 1952–74-cü illərdə SSRİ Böyük Tetarında 30 yaxın operada əsas partiyaları oxuyub.

## Ailəsi
1955-ci ildə Mstislav Rostropoviçlə ailə həyatı qurmuşdur.

## Xarici keçidlər
* The Vishnevskaya-Rostropovich Foundation homepage

## İstinadlar
Loren Avedon

**Loren Avedon** () — ABŞ döyüş ustası və aktyoru. Taekvondo üzrə 5-ci dərəcə və Hapkido üzrə 8-ci dərəcəyə malikdir. Ailəlidir və bir qız övladı vardır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt 
*
Sonic 3D Blast

**Sonic 3D, Sonic 3D: Flickies’ Island və ya Sonic 3D Blast** — "Sonic Team" oyun şirkəti tərəfindən 1996-cı ildə yaradılan macəra oyunudur.

## Hekayə

Həkim Robotnik alternativ ölçülmədə yaşayan Fliki adlı quşları tapdıqdan sonra öyrənir ki, bu quşlar böyük üzüyün köməyi ilə müxtəlif yerləri gəzə bilirlər. Bu səbəbdən Həkim Robotnik onları robota döndərir ki, Xaosun zümrüdlərini asan tapsın. Sonik Fliki adasına səyahət edən zaman burada Həkim Robotnikin bazasını görür və onun quşlardan robot düzəldtməsini müşahidə edir. Bütün bu hadisələri öyrənən Sonik qərar verir ki, Fliki quşlarını xilas etsin və Həkim Robotnikin Xaosun zümrüdləri axtarışına son qoysun. Sonik əvvəlcə quşları azad edir və Həkim Robotnik ilə bir neçə dəfə döyüşür. Bir çox macəralardan sonra Sonik Həkim Robotnik ilə sonuncu dəfə döyüşərək ona qalib gəlir və bütün quşları azad edir.

## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt
Horadiz Dəmiryol Stansiyası

**Horadiz** — Azərbaycan Dəmir Yollarının eyniadlı stansiyası.

## Ümumi məlumat
Horadiz stansiyası Füzuli rayonunun Horadiz şəhərində yerləşir. Azərbaycan Dəmir Yollarının şərq xəttinə xidmət edir. İmişli-Mincivan distansiyasında, Ələt-Culfa xəttindədir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Horadiz

## Xarici keçidlər
Hacılı Dəmiryol Stansiyası

**Hacılı** — Azərbaycan Dəmir Yollarının eyni adlı stansiyası.

## Ümumi məlumat
Hacılı stansiyası Füzuli rayonunun Araz Yağlıvənd kəndində yerləşir. Azərbaycan Dəmir Yollarının  şərq xəttinə xidmət edir. İmişli-Mincivan distansiyasında, Ələt-Culfa xəttindədir.

## Həmçinin bax
* Araz Yağlıvənd

## İstinadlar
İrəvanlı (Yevlax)

**İrəvanlı** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

## Səhiyyə
Respublika səhiyyə nazirinin 5 avqust 2009-cu il tarixli "Yevlax rayonunun tibb müəssisələri şəbəkəsində dəyişikliklərin edilməsi barədə" əmrinə əsasən İrəvanlı qəsəbəsində yeni tibb məntəqəsi yaradılmışdır.

## İnfrastruktur
Yevlax rayonunda qaz təsərrüfatının müasirləşdirilməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirilmişdir. Rayonun “İrəvanlı” qaçqın şəhərciyinin qazlaşdırılması məqsədilə müxtəlif diametrli polietilen boru xətti çəkilmişdir.

## Təhsil
2010-cu ilin iyun ayında Təhsil Nazirliyi tərəfindən mərkəzləşmiş qaydada keçirilən buraxılış imtahanlarında iştirak etmiş XI sinif şagirdləri buraxılış imtahanlarında ən yaxşı nəticələrdən İrəvanlı qəsəbə məktəbinin şagirdlərini də göstərmək olar.

## İstinadlar
Şihabəddin Yəhya Sührəvərdinin əsərlərinin siyahısı

**[[Şihabəddin Yəhya Sührəvərdi]]** orta əsrlərdə fəlsəfənin inkişafında böyük rolu olan filosof və şair, İşraqilik fəlsəfi məktəbinin yaradıcısıdır.
 
Şihabəddin Yəhya Sührəvərdinin əsərlərinin və onlara yazılmış şərhlərin əlyazma nüsxələri dünyanın bir sıra fond və kitabxanalarında saxlanılır. Tədqiqatçılar həmin əsərləri yazıldığı mövzulara uyğun olaraq müxtəlif qruplara bölmüşlər.

Şihabəddin Sührəvərdinin əsərlərinin mövzu etibarıya təsnifatı şərtidir. Mütəfəkkirin ayrı-ayrı fəlsəfi cərəyanlarla məşğul olduğu dövrlərə mütləq hədd qoymaq mümkün deyil. Məsələn, alim "İşraq fəlsəfəsi" kitabını yaza-yaza digər mövzular üzərində də işləmişdir. Şihabəddin Sührəvərdinin şeirləri isə mütəfəkkirin ümumi yaradıcılığının bir hissəsi olmaqla onun fəlsəfəsinin müəyyən cəhətlərini əks etdirir.

Aşağıdakı siyahıda Şihabəddin Yəhya Sührəvərdinin əsərlərinin mövzulara uyğun qruplaşdırılması AMEA-nın müxbir üzvü Zakir Məmmədovun tədqiqatlarına istinadən hazırlanmışdır. Əsərlərin həm orijinal adı, həm də Azərbaycan dilində adı göstərilmiş, yazıldığı dil qeyd edilmişdir. Qeydlər bölməsində əsər haqqında qısa məlumat göstərilmişdir.

#### Peripatetizmə dair əsərləri

#### Təsəvvüfə dair əsərləri

#### İşraqiliyə dair əsərləri

#### Müxtəlif mövzulu əsərləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda fəlsəfə
* Azərbaycanda təsəvvüf
* İşraqilik
Oval portret

**Oval Portret** () — Edqar Allan Po tərəfindən Qorxu janrında yazılmış hekayə. Əsər 1842-ci ildə *Graham's Magazine* nəşriyyatında nəşr edilmişdir.
Qızıl böcək (hekayə)

**Qızıl böcək** () — Edqar Allan Po tərəfindən yazılmış qısa hekayə. Əsər 1843-cü ildə *Philadelphia Dollar Newspaper* nəşriyyatında nəşr edilmişdir.
I Juan

**I** **Juan** (; ) — X Portuqaliya kralı və Avis sülaləsinin banisi. 1383-1385-ci illər taxt böhranı dövründə taxta çıxaraq ölkəni Kastiliya təhlükəsindən qorudu. Onun dövründə Portuqaliya siyasi sabitlik qazandı, İngiltərə ilə ittifaq möhkəmləndi və dəniz kəşflərinə zəmin hazırlandı.

Juan 1357-ci ildə Lissabonda dünyaya gəldi. Atası kral I Pedro, anası isə kralın evlənmədiyi məşuqəsi Tereza Laurenko idi. Juan uşaqlıqdan Aviz ordeninin baş ustadı oldu və bu dini-hərbi təşkilatın rəhbəri kimi hərbi və siyasi təcrübə qazandı.

1383-cü ildə kral I Ferdinand geridə oğul varis qoymadan vəfat etdi. Taxtın varisi onun qızı Beatrisa idi, lakin Beatrisa Kastiliya kralı I Xuan ilə evli olduğundan, Portuqaliya xalqı ölkənin Kastiliya ilə birləşdirilməsindən narahat idi.

Bu dövrdə Avisli Juan xalqın və zadəganların dəstəyi ilə Portuqaliya müstəqilliyini müdafiə etmək üçün liderliyə yüksəldi. 6 aprel 1385-ci ildə Koimbradakı Korteslər birliyi tərəfindən qanuni kral elan olundu. Kastiliya ilə toqquşmaların nəticəsində 14 avqust 1385-ci ildə baş verən Aljubarrota döyüşü oldu; burada Juanın ordusu Kastiliya kralını məğlub etdi və onun hakimiyyəti rəsmən möhkəmləndi.

I Juanın kral seçilməsi Portuqaliyanın suverenliyini qorudu və ölkəni Kastiliya işğalından xilas etdi. O, yerli əyanlarla yaxın münasibətlər qurdu və idarəçiliyi sabitləşdirdi. 1386-cı ildə Vindzor müqaviləsi ilə Portuqaliya-İngiltərə ittifaqı quruldu. 1387-ci ildə I Juan, İngiltərə kralı III Eduardın nəvəsi Lankasterli Filippa ilə evləndi. Bu evlilik, siyasi baxımdan əhəmiyyətli idi və uzunmüddətli müttəfiqlik yaratdı. Cütlüyün bu nigahdan 6 övladı dünyaya gəldi.

* I Duarte, Portuqaliya kralı
* Pedro, Koimbra hersoqu
* Enrike, Vizey hersoqu
* İzabella, Burqundiya hersoginyası
* Juan, infant
* Ferdinand, infant

## Mənbə

* 
* Williamson, D. 1988. *Debrett's Kings and Queens of Europe*
* Ana Echevarría Arsuaga: *Catalina de Lancaster*, edit. Nerea, 2002. ).
* 
* 

## İstinadlar
I Duarte

**I** **Duarte** (; ) — XI Portuqaliya kralı. Portuqaliya tarixində ədalətli və savadlı kral kimi yadda qalmışdır. Qısa hökmdarlığına baxmayaraq, onun dövrü mədəni və siyasi baxımdan keçid dövrü hesab olunur. O, həmçinin Portuqaliyada böyük coğrafi kəşflər dövrünün əsasını qoyan liderlərdən biri olmuşdur.

1391-ci ildə Vizeuda anadan olmuşdur. O, Avis sülaləsinin banisi I Juan ilə İngiltərə kralı III Eduardın nəvəsi olan Lankasterli Filippanın oğludur. İngiltərə kral ailəsinin qanını daşıdığı üçün Avropada nüfuzlu və savadlı krallardan biri sayılırdı. Uşaqlıqdan intellektual təhsil almış, filosoflara və yazıçılara xüsusi maraq göstərmişdir. 22 sentyabr 1428-ci ildə Araqon kralı I Ferdinandın qızı Elyanora ilə evləndirildi. Cütlüyün bu nikahdan 9 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan yalnız beşi yetkinlik yaşına çata bildi.

* Juan (1429–1433)
* Filippa (1430–1441)
* V Afonso, Portuqaliya kralı
* Mariya (1432)
* Ferdinand, Vizeu hersoqu
* Elyanora, Müqəddəs Roma imperatriçası
* Duarte (1435)
* Yekaterina (1436–1463), rahibə
* Juana, Kastiliya kraliçası

Atasının ölümündən sonra, 1433-cü ildə taxta çıxmışdır. I Duarte daxili idarəçilikdə ədalətli qanunların tətbiqinə və şura məsləhətlərinə önəm vermişdir. O, eyni zamanda yazıçı kimi də tanınır və "Sadiq müşavir" () adlı əsəri ilə fəlsəfi düşüncələrini xalqla bölüşmüşdür.

1437-ci ildə qardaşı Enrike dənizçi və digər zadəganlarla birlikdə Şimali Afrikada yerləşən Tanja (Tanjer) şəhərinə hərbi səfər təşkil etdi. Lakin bu səfər uğursuz oldu və qardaşı İnfant Ferdinand Mərakeşlilər tərəfindən əsir alındı. I Duarte, qardaşının azad olunması üçün çox çətin şərtlər qarşısında qaldı və bu məsələyə görə çox narahatlıq keçirdi. I Duarte 9 sentyabr 1438-ci ildə, cəmi 47 yaşında, Tomar şəhərində vəba xəstəliyindən vəfat etdi. Onun ölümü Portuqaliyada siyasi qeyri-sabitliyə səbəb oldu, çünki oğlu hələ yetkinlik yaşına çatmamışdı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* 
* 

### İstinadlar
Avropa Olimpiya Komitələri

**Avropa Olimpiya Komitələri** () — Avropanın 50 milli olimpiya komitələrini birləşdirən beynəlxalq olimpiya təşkilatı. Mənzil-qərargahı Lozannada  (İsveçrə), icra orqanları Romada (İtaliya) yerləşir.

## Mənbə
* Rəsmi sayt 
* Avropa Parolimpiya Komitəsi Rəsmi sayt
Avropa Oyunları

**Avropa Oyunları** (ing. *European Games*) — 2015-ci ildən etibarən hər dörd ildən bir baş tutan idman yarışları. Avropa Olimpiya Komitələrinin nəzarəti altında Avropa qitəsinin idmançıları arasında regional beynəlxalq idman yarışlarıdır. İlk Avropa Oyunları 2015-ci il 12–28 iyun tarixlərində Bakıda keçirilmişdir.

## Avropa Oyunları

## İdman növləri
Siyahıda Avropa Oyunlarının proqramına daxil edilmiş idman növləri qeyd olunur. 2015-ci ilin oyunlarının rəsmi saytına əsasən, bu il yarışlar 30 idman növü üzrə keçirilib.

*  Badminton
*  3x3 Basketbol
*  Boks
*  Güləş
** Sərbəst üsulla
** Yunan-Roma
** Qadınlar arasında
* Velosiped idmanı
**  Şose velosipedi idmanı
**  Dağ velosipedi idmanı
**  BMX velosiped idmanı
* Su İdman Növləri
**  Su polosu
**  Üzgüçülük
**  Suya tullanma
**  Sinxron üzgüçülük
* Voleybol
**  Voleybol
**  Çimərlik voleybolu
*  Kayak və Kanoeda Avarçəkmə
* Gimnastika
**  Akrobatika gimnastikası
**  Aerobika gimnastikası
**  Batut gimnastikası
**  İdman gimnastikası
**  Bədii gimnastika
*  Cüdo
*  Karate
*  Yüngül Atletika
*  Çimərlik futbolu
*  Stolüstü tennis
*  Sambo
*  Atıcılıq
*  Kamandan oxatma
*  Triatlon
*  Taekvondo
*  Qılıncoynatma

## Həmçinin bax
* İslam Həmrəyliyi Oyunları

## İstinadlar
Qaraqalpaq dili

**Qaraqalpaq dili** (*Қарақалпақ тили, Qaraqalpaq tili*)&nbsp;— qaraqalpaqların danışdıqları dil. Qaraqalpaqstan Muxtar Respublikasının rəsmi dilidir.

Qaraqalpaq dili türk dillərinin qıpçaq yarımqrupuna daxildir (tatar dili, başqırd dili, qaraçay-balkar dili, qumuq dili, karaim dili, krımtatar dili, qazax dili, həştərxan-noqay dili, noqay dili). Noqay, qazax və qaraçay dilləri ilə birgə qıpçaq-noqay qoluna aid edilir. Leksik baxımdan daha çox qazax dilinə yaxın olsa da, ondan orfoqrafik baxımdan fərqlənir.

Qaraqalpaq dilində təxminən 400 min nəfər danışır. Onlar əsasən Özbəkistanda yaşayırlar. Təxminən 2 min nəfər bu dildə danışan əhali Əfqanıstanda, daha az sayda isə Rusiyada, Qazaxıstanda, Türkiyədə yaşayır.

Qaraqalpaq dilində Nukusda "Erkin Qaraqalpaqstan" qəzeti nəşr olunur. Dili əsas tənzimləyən qurum - Najim Davkarayev adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutudur.
thumb|left|290px|Özbəkistan ərazisində qaraqalpaq dilinin (qırmızı rəngdə) yayılması arealı

## Dialektlər
Adətən iki dialekt fərqləndirilir: şimal-şərqi və cənub-şərqi. Üçüncü bir dialektin (Fərqanə vadisində danışılan) mövcudluğu haqqında da ehtimallar var.

## Fonetika

### Saitlər
right|300px|Qaraqalpaq dilinin saitlər sistemi

Qaraqalpaq dilində saitlərin harmoniyası qanunu digər türk dillərindən daha aydın özünü büruzə verir.

Digər dillərdən alınma sözlərdə sinharmonizm həmişə müşahidə olunmur.

### Samitlər
Qaraqalpaq dilində 25 samit fonem var. Onlardan 4-nə (mötərizəyə alınanlar) yalnız alınma sözlərdə rast gəlinir. 

## Yazı
thumb|300 px|right|Nukusda müasir latın əlifbası ilə yazılmış fotosalon lövhəsi (2006)
1924-1928-ci illərdə qaraqalpaq dilinin yazısı ərəb əlifbası idi. 1928-1940-cı illərdə latın əlifbasından, sonra isə kiril əlifbasından istifadə olunmuşdur. 1991-ci ildə Özbəkistan öz müstəqilliyini elan edəndən sonra latın əlifbasına qayıdışla bağlı qərar qəbul edilmişdir və hazırda Qaraqalpaqıstanda tədrican latın əlifbasına keçid həyata keçirilir.

*Müasir qaraqalpaq latın əlifbası:*

*Müasir qaraqalpaq kiril əlifbası:*

## İstinadlar
 

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
* Ethnologue qaraqalpaq dili haqqında 
* ingiliscə-qaraqalpaqca və rusca-qaraqalpaqca onlayn lüğətlər
* Kiril əlifbasında latın əlifbasına qaraqalpaq transliteratoru

## Həmçinin bax
Oqtay Rza

**Rzalı Oqtay Məhərrəm oğlu (Oqtay Rza)** — azərbaycanlı şair, 1981-ci ildan Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi (2012) , "Mikayıl Müşfiq" və "Qızıl qələm" mükafatları laureatı.

## Həyatı
Oqtay Rza 1934-cü il noyabrın 2-də Azərbaycanın Salyan rayonunun Qalalı kəndində anadan olmuşdur. Arbatan kənd yeddiillik məktəbini bitirib Salyan şəhərindəki Nizami adına orta məktəbdə təhsilini davam etdirmişdir (1948-1951). Azərbaycan Sənaye İnstitutunun geoloji-kəşfıyyat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib geoloq ixtisası almışdır (1951-1956). Əmək fəaliyyətinə Bayıldakı Neft və Qazçıxarma İdarəsinin 5 saylı mədənində başlamışdır: operator, baş operator, neftçıxarma ustası olmuşdur (1956-1961). Elmi-tədqiqat işi müdafiə edib geologiya-mineralogiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Azərbaycan KP MK yanında ikiillik marksizm-leninizm universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir (1980). N.Tusi adına APİ-nin ümumi coğrafıya kafedrasında müəllim, baş müəllim (1966-1969), hazırda isə dosent işləyir (1971-cı ildən). Bakı Sovetinin deputatı seçilmişdir (1959-1960).

1961-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Ümumdünya Həmkarlar İttifaqları Təşkilatının Moskvada keçirilən 5-ci konqresində sovet nümayəndə heyətinin tərkibində iştirak etmişdir.

"Bir may" adlı ilk şerini yeddiillik məktəbdə oxuyarkən yazıb "Sosializm yolu" rayon qəzetində dərc etdirmişdir. Həmin vaxtdan poetik yaradıcılıqla müntəzəm məşğul olur, bədii tərcümələr də edir. Dünya xalqlarının ədəbiyyatından tərcümələri dövri mətbuatda müntəzəm çap olunur.

Əsərləri xarici mətbuatda dərc edilmişdir. "Kamennıy Svetilnik" şerlər toplusu 1987-ci ildə Moskvada kütləvi tirajla buraxılmışdır.

18 avqust 2019-cu ildə vəfat etmişdir.

## Mükafatları

18 aprel 2012-ci ildə  Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycanda təhsilin inkişafındakı xidmətlərinə görə **“Əməkdar Müəllim”**  fəxri adına layiq görülüb.

## Əsərləri
# Torpağı dinləyirəm. Bakı: Gənclik, 1970, 24 səh.
# Ürəyimi oxuyun. Bakı: Gənclik, 1975, 80 səh.
# Hara gedirəmsə. Bakı: Gənclik, 1980, 66 səh.
# Yasəmən çiçəkləyəndə. Bakı: Yazıçı, 1981, 90 səh.
# Daş çırağın işığında. Bakı: Gənclik, 1983, 168 səh.
# Fəsil dəyişəndə. Bakı: Yazıçı, 1986, 112 səh.
# Günəşin adından. Bakı: Yazıçı, 1991, 140 səh.
# Vətən, yas saxlama. Bakı: Şur, 1993, 32 səh.
# Adlı, ünvanlı misralar. Bakı: Azərnəşr, 1999, 334 səh.
# Seçilmiş sətirlərim. Bakı: Azərnəşr, 2001, 264 səh.
# Dördlüklər. Bakı: Gənclik, 2004, 200 səh.
# "Rübai karvanı - dördlük çələngi". Bakı: Yazıçı, 2011. 188 səh.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Oqtay Rza 
*http://www.xalqcebhesi.az/news.php?id=6261 
*http://www.azyb.net/cgi-bin/jurn/main.cgi?id=74
Çjuanologiya

**Çjuanqlar tədqiqini** və ya **Çjuanologiya** — çuanqlar cəmiyyətinin müxtəlif aspektlərini öyrənən akademik biliklər toplusu. Çjuanqlar tədqiqatlar etnoloji elminin tərkib hissəsidir,  bir elm kimi 20-ci əsrin ikinci yarısında əmələ gəlmişdir. Xuan Syanfan müasir çjuanqlar tədqiqini yaradıcılarından sayılırlar. İlk çjuanqlarnin meydana gəlməsi, inkişaf etməsi və formalaşması tarixinin öyrənilməsi millətin elminin ən əsas vəzifələrindən biridir.

## akademik qurumların
*Quanqsi Çjuanqlar Tədqiqatlar Cəmiyyəti.
*Quanqsi Sosial Elmlər Akademiyası Çjuanqlar Tədqiqininin Araşdırma Mərkəzi.
*Quanqsi Normal Universiteti Çjuanqlar Tədqiqini İnstitut.
*Quanqsi Milli Universiteti Çjuanqlar Tədqiqini Araşdırma Mərkəzi.
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Quanqsi Çjuanqlar Tədqiqatlar Cəmiyyəti 
*  Quanqsi Milli Universiteti Çjuanqlar Tədqiqini Araşdırma Mərkəzi
Məhərrəm Məmmədov (iqtisadçı)

**Məhərrəm Tamo oğlu Məmmədov** () — Azərbaycanın əməkdar iqtisadçısı.

## Həyatı
Məmmədov Məhərrəm Təmimdər (Tamo) oğlu 1922-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1941-ci ildə könüllü olaraq cəbhəyə getmiş, döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1944-cü ildə ağır yaralanmış və ordu sıralarından tərxis olunmuşdur.

1949-cu ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmiş və 1964-cü ilədək bu institutda dərs demişdir. 1964-cü ildən ömrünün axırınadək Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsində şöbə rəisi vəzifəsində çalışmış, Komitənin kollegiyasının üzvü olmuşdur. O, bir sıra orden və medallarla, fəxri fərmanlarla təltif olunmuşdur. 1944-cü ildə  II dərəcəli Böyük Vətən Müharibəsi ordeninə, 1981-ci ildə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeninə, 1985-ci ildə I dərəcəli Böyük Vətən Müharibəsi ordeninə, 1991-ci ildə "Azərbaycanın əməkdar iqtisadçısı" adına layiq görülmüşdür.

## Ailəsi
Atası Xəlil oğlanlarından Təmimdar(Tamo) Məmmədağa 1875-ci ildə Kars şəhərində anadan olmuş. 20-ci əsrin əvvəllərində ailəsi ilə birlikdə (həyat yoldaşı Səriyyə, qizları Əfruz və Bilqeyis, kiçik qardaşı Həmid) Bakı şəhərinə köçmüş. Burada o uzun müddət Nobelin və Əsədullayevlərin neft mədənlərində çalışır. Bakı şəhərində onun oğlanları Məhərrəm (1922) və Ziya (1924) anadan  olur. Təmimdarın kiçik qardaşi Həmid (Məhərrəmin əmisi) 1919-cu ildə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən təhsilini tibb sahəsində davam etdimək üçün Almaniyaya göndərilmişdi. Təhsilini bitirdikdən sonra Türkiyədə məskunlaşmış və Ataman soyadını qəbul etmişdi. Gələcəkdə Həmid Xəlil Ataman Azərbaycan Kultur Dərnəyinin ilk sədri olur.
Atəşkəs

**Atəşkəs** — münaqişə tərəflərinin razılığı ilə hərbi əməliyyatların bütün cəbhə boyu və ya cəbhənin müəyyən bir hissəsində dayandırılması. Ümumi atəşkəsdən sonra adətən sülh müqaviləsi imzalanır. Atəşkəs müharibə şəraitində olan ölkə və ya ölkələrdə silah-sursatla və eləcə də digər vasitələrlə vətəndaşların fərdi, kütləvi qətl edilməsi ilə müşahidə edilən daxili və xarici münaqişələri müvəqqəti və ya daimi durdurmaq üçün münaqişə tərəflərinin birgə razılaşma qərarlarını ifadə edən rəsmi bəyanatdır.
İldırım xan Şərifov

**İldırım xan Qasım bəy oğlu Şərifov** — Qarabağ bəyi. Ağdam şəhər pristavı. Çərkəz bəy Şərifovun böyük qardaşı. Şərifli nəslindəndir.

## Həyatı və fəaliyyəti
İldırım xan Qasım bəy oğlu Şərifov Şuşa qəzasının Seyidli (indiki Ağdamın Seyidli kəndin) kəndində anadan olmuşdur. O, ata tərəfdən Şərifli, ana tərəfdən Qazılılar nəslindəndir.

İldırım xan uşaq yaşlarında olarkən atası vəfat etmişdir. O və qardaşı Çərkəz bəy ilk təhsillərini yaxın qohumu Seyid Həşim Seyid Qara Məhəmməd oğlundan almışdır. Sonralar Ağdam şəhər məktəbində (Ağdam şəhər 1 nömrəli orta məktəb) oxumuşdur. İldırım xan Şərifov qardaşı Çərkəz bəy və əmisi oğlu Fərhad bəy ilə Şuşada vəhşiliklər törətmiş ermənilərə qarşı uzun illər silahlı mübarizə aparmışdır. Daha doğrusu erməniləri himayə edən çarizmə qarşı döyüşmüşdür.

İldırım xan Şərifov İranda Səttarxan hərəkatında iştirak etdiyi üçün xan tituluna layiq görülmüşdür. Səttarxan hərəkatına aid tədqiqat əsərlərində onun adına təsadüf edilir.

İldırım xan Şərifov Çar Rusiyası və Azərbaycan Demokratik Respublikası dövründə Ağdam şəhərinin pristavı vəzifəsində işləmişdir. O, pristav işlədiyi illərdə ondan əvvəl pristav olmuş Bəhram bəy Kazımbəyovu öldürən şəxsi Ağdam bazarında (indiki Ağdam şəhər 1 saylı orta məktəbin yerləşdiyi ərazi) camaatın gözü qarşısında cəzalandırmışdır.

İldırım xan Şərifov Ağdam şəhər pristavı işlədiyi dövrdə şəhər sakinləri adından Azərbaycan parlamentinə Fətəli xan Xoyskinin təşkil etdiyi sayca üçüncü hökumət kabinetinin yaradılması münasibətilə təbrik məktubu göndərmişdir. İldırım xan Şərifov başda olmaqla şəhərin bir qrup hörmətli sakininin imzaladığı bu təbrik məktubu Azərbaycan parlamentinin 8 yanvar 1919-cu ildə keçirilmiş VII iclasında oxunmuşdur.

İldrım xan Şərifov 1925 ildə Seyidlidə dünyasını dəyişmiş, "Qaraağacı" qəbiristanlığında torpağa tapşırılmışdır.

## Ailəsi
İldrım xan Şərifovun atasının adı Qasım bəy, anasının adı Mənzər xanımdır.

İldrım xan Şərifovun qardaşının adı Çərkəz bəy, bacısının adı Ulduz xanımdır.

İldırım xan Şərifov Şuşalı Rüstəm bəyin qızı Mənzər xanımla ailə həyatı qurmuş, övladı olmamışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Ağdam şəhər 1 nömrəli orta məktəbin tarixi (1883–1993). I kitab. Bakı, 2016
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qarabağın Seyidli oymağı. I kitab. Bakı, 2017
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyidli oymağının nəsilləri və görkəmli övladları. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 5 – 11 dekabr, 2012-ci il, № 42(174)
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyidli oymağının Şərifli nəslinin görkəmli övladları. "Təzadlar" qəzeti, 18 dekabr, 2012-ci il, № 189 (1732)

## Həmçinin bax
* http://www.tezadlar.az/haber-1807-Seyidli-oymaginin-Srifli-nslinin-gorkmli-ovladlari.html 
* Seyidli oymağı
* Ağdam rayonunun Seyidli kəndi
* Şərifli soyu
* Qazılılar
* Çərkəz bəy Şərifov
* Mənzər xanım Şərifova
Rafiq Niftəliyev

**Rafiq Niftəliyev** (tam adı: *Rafiq Həbibulla oğlu Niftəliyev*; ) — Xaçmaz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1993–2002), Ağdaş Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2002–2012).

## Həyatı
Niftəliyev Rafiq Həbibulla oğlu 1945-ci il sentyabrın 21-də Qusar rayonunda anadan olmuşdur. 1963-cü ildə Qusar şəhər orta məktəbini, 1975-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Xarici Dillər İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1963-cü ildən l.Şmidt adına Maşınqayırma Zavodunda başlamışdır. 1964-cü ildən Bakı Çayçəkici Fabrikində, 1968-ci ildən Azərbaycan "Neftlahiyə" Elmi-Tədqiqat İnstitutunda çalışmışdır.

1975-ci ildən Xaçmaz rayonunun Qoçaqlı kənd 8 illik məktəbində, 1977-ci ildən İnqilab kənd orta məktəbində müəllim və direktor müavini, 1987-ci ildən Xaçmaz Rayon Xalq Təhsili Şöbəsi müdirinin müavini işləmişdir. 1970–1990-cı illərdə Bakı və Xudat Şəhər Xalq Deputatları Sovetlərinə deputat seçilmişdir.

1991-ci ildən Xaçmaz Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini, 1993–2002-ci illərdə Xaçmaz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 2002–2012-ci illərdə isə Ağdaş Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışmışdır.

## İstinadlar
Alı Alıyev

**Alı Nüşrəvan oğlu Alıyev** () — Füzuli rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı, "Şöhrət" ordeni (2014) və "Tərəqqi" medalı laureatı (2009).

## Həyatı
Ali məktəbi bitirdikdən sonra 1977–1978-ci illərdə C. Cabbarlı sovxozunda iqtisadçı-aqronom, 1978–1981-ci illərdə Füzuli rayon Komsomol komitəsində təşkilat şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1981–1983-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuş siyasi işlər üzrə komandir müavini kimi çalışmış, hərbi rütbəsi mayordur. 1983-cü ildə Füzuli rayon Komsomol komitəsində təşkilat şöbəsinin müdiri, 1984–1985-ci illərdə Füzuli rayon Partiya komitəsində təlimatçı,1985–1987-ci illərdə Bakı Alı Partiya məktəbinin dinləyicisi olmuşdur, 1987–1988-ci illərdə Füzuli rayon Partiya komitəsində təlimatçı, 1988–1989-cu illərdə Füzuli rayon Partiya komitəsində kənd təsərrüfatı şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

1989–1999-cu illərdə Füzuli rayon Aqrar Sənaye Kombinatının direktoru vəzifələrində çalışmışdır.

1999-cu ildən son təyinatınadək Füzuli rayon Suvarma Sistemləri idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

25 fevral 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Alı Nuşrəvan oğlu Alıyev Füzuli rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.

## Təltif və mükafatları
Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 4 iyun 2009-cu il tarixli 311 saylı sərəncamı ilə Alıyev Alı Nüşrəvan oğlu Azərbaycanda meliorasiya və su təsərrüfatının inkişafındakı xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 29 dekabr 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Alıyev Alı Nüşrəvan oğlu Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Ailəsi
Ailəlidir. İki övladı var.

## İstinadlar
Nizami Ələkbərov

**Nizami Həsən oğlu Ələkbərov** () — İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2006–2013-cü illər).

## Həyatı
Nizami Ələkbərov 2 iyun 1952-ci ildə Tovuz şəhərində anadan olub. 1959-cu ildə Naxçıvan MR Culfa şəhər orta məktəbinin I sinfinə gedib, yaşayış yerinin dəyişdirilməsi ilə əlaqədar 1969-cu ildə Mingəçevir şəhər 3 saylı orta məktəbin X sinfini bitirib.

1969-cu ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olub. 1974-cü ildə həmin institutun Mühasibat uçotu ixtisası üzrə tam kursunu bitirərək mühasib-iqtisadçı ixtisası alıb. 1980-ci ildə Ümumittifaq Qiyabi Hüquq İnstitutuna daxil olub, 1984-cü ildə həmin institutu bitirərək hüquqşünas ixtisasına yiyələnib.

Əmək fəaliyyətinə 1973-cü ildə Şəki İpək İstehsalat Birliyində mühasib kimi başlayıb. 1976-cı ilin iyun ayından 1981-ci ilin aprel ayına kimi Şəki İpək İstehsalat Birliyində baş mühasib, 1981-ci ilin aprel ayından 1983-cü ilin yanvar ayına kimi isə Şəki rayon İcraiyyə Komitəsində plan komissiyasının sədri işləyib.

Ailəlidir, 3 övladı var. Azərbaycan Respublilasının sabiq əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Füzuli Ələkbərovun qardaşıdır.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
1982-ci ildə rayon Sovetinin deputatı, Şəki rayon xalq məhkəməsinin xalq iclasçısı olub.

1983-cü ildə Azərbaycan SSR Ədliyyə Nazirliyi sistemində kadrlar şöbəsinin rəis müavini, 1986-cı ildə Nazirliyin qanunvericiliyin sistemləşdirilməsi və qanun layihələrinin hazırlanması İdarəsinin baş məsləhətçisi, 1986-cı ildə Bakı şəhəri keçmiş Oktyabr rayon xalq məhkəməsində stajçı, 1987-ci ildən 1993-cü ilə kimi Bakı şəhəri Yasamal rayonunun xalq hakimi, 1993–1994-cü illərdə "İmprotex Holdinq Qrup" şirkətinin vitse-prezidenti, 1994–1995-ci illərdə "İmair" aviaşirkətinin icraçı direktoru vəzifəsində işləyib.

1995–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olub. 1998-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

16 mart 2001 – 6 sentyabr 2006-cı illərdə isə yenidən "İmproteks" şirkətlər qrupunun vitse-prezidenti işləyib.

2006-cı il sentyabrın 6-dan, 2013-cü il fevralın 14-dək İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışıb.

2013-cü ilin oktyabr ayında Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində şöbə müdiri vəzifəsinə təyin edilib.

## Xarici keçidlər
* İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin veb-səhifəsi: Nizami Ələkbərovun tərcümeyi-halı 

## İstinadlar
Mənsur Məmmədov

**Mənsur Həmzə oğlu Məmmədov** () — Ucar Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2015-ci ildən).

## Həyatı
Məmmədov Mənsur Həmzə oğlu 20 aprel 1965-ci ildə Ucar rayonunun Qazıqumlaq kəndində anadan olmuşdur. 1989-cu ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun mühəndis-texnoloq ixtisası üzrə bitirmişdir.

### Ailəsi
Azərbaycan Respublikasının sabiq nəqliyyat naziri Ziya Məmmədovun və Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin sabiq deputatı Elton Məmmədovun bacısı oğludur.

## Siyasi fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 29 mart 2005-ci il 722 N sərəncamı ilə Zərdab rayon İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 14 dekabr 2007-ci il 2537 N sərəncamı ilə Zərdab rayonu İcra hakimiyyəti başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 14 dekabr 2007-ci il 2538 N sərəncamı ilə Göyçay rayon İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 27 yanvar 2015-ci il 1002 N sərəncamı ilə Göyçay rayonu İcra hakimiyyəti başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 27 yanvar 2015-ci 1007 N sərəncamı ilə Ucar rayon İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Beynəlxalq Hind Film Akademiyası Mükafatları

Aşağıdakı siyahıda 2000-ci ildən bəri **Beynəlxalq Hind Film Akademiyası Mükafatları** mərasimləri qeyd olunmuşdur.

## Mükafatlar
### Populyar mükafatlar
* Ən Yaxşı Film
* Ən Yaxşı Rejissor
* Ən Yaxşı Aktyor
* Ən Yaxşı Aktrisa
* Ən Yaxşı Köməkçi Aktyor
* Ən Yaxşı Köməkçi Aktrisa
* Ən Yaxşı Mənfi Rol Performansı
* Ən Yaxşı Komik Rol Performansı
* İlin Ulduz Debütü - Kişi
* İlin Ulduz Debütü - Qadın
* Ən Yaxşı Musiqi Rejissoru
* Ən Yaxşı Musiqi Sözləri Müəllifi
* Ən Yaxşı Kişi Musiqi İfaçısı
* Ən Yaxşı Qadın Musiqi İfaçısı

## İstinadlar
I Quaram

**I Quaram** — Vaxtanq Qorqasalinin ikinci oğlu Leondan olan nəvəsi idi. Bizans imperatoru Mauris tərəfindən təyin olunmuşdu. Onun dövründə Jvari monastırının tikintisinə başlanılmışdır. Yerinə oğlu Stefan keçmişdir.
I Stefan

**I Stefam** (; ) — I Quaramın böyük oğlu idi. Atasının yerinə keçib Sasanilərin marağını müdafiə edən siyasətə yönəlmişdi. Bu bizanslıları əsəbləşdirmiş, I İrakli tərəfindən yandırılaraq edam edilmişdi. Tonq Yabqu xaqan tərəfindən yerinə qohumu I Adarnes təyin olunmuşdu.

## İstinadlar
Sendi Huk ibtidai məktəbində atışma

**Sandi Huk ibtiadi məktəbinə silahlı hücum** () — Amerika Birləşmiş Ştatları Konnektikut ştatının Nyu Taun şəhərində yerləşən Sandi Huk ibtidai məktəbində yaşanmış silahlı hücum hadisəsi. Hadisə 2012-ci ilin 14 dekabrında yerli vaxtla saat 9:35 də baş vermişdir.
E.ə. 1

**Eramızdan əvvəl 1-ci il** — E.ə. birinci minilliyin sonuncu ili. 

## Hadisələr

## Doğumlar
* 25 dekabr — xristian dininə görə İsa peyğəmbərin doğum günü
* Müqəddəs Petrus

## Vəfatlar
E.ə. 2

**Eramızdan əvvəl 2-ci il** - Cümə günündən başlayan ildir.

## Hadisələr
* Çində əhalinin siyahıya alınması keçirilir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* IV Fraat

## İstinadlar
Raul Kastro

**Raul Modesto Kastro Rus** (; ) — qardaşı Fidel Kastrodan sonra 2011–2021-ci illərdə təkpartiyalı kommunist dövlətində ən yüksək vəzifə olan Kuba Kommunist Partiyasının birinci katibi vəzifəsində çalışmış təqaüdçü kubalı siyasətçi və general.

## Həyatı
Fidel Kastro Dövlət Şurasının sədri vəzifəsindən 2008-ci il fevralın 18-də istefa verib. O, 2006-cı ilin iyul ayında böyrəyində cərrahiyyə əməliyyatı keçiriləndən sonra ali dövlət postunu müvəqqəti olaraq qardaşına ötürmüşdü. Uzunmüddətli xəstəliyinə baxmayaraq F. Kastronun Xalq Hakimiyyəti Milli Assableyasına namizədliyi irəli sürülmüş və yanvarın 20-də keçirilən seçkidə o, qardaşı Rauldan 1 faiz az səs toplamışdı.

R. Kastro qardaşından 5 yaş kiçikdir. O, Dövlət Şurası sədrinin birinci müavini idi.

F. Kastro 2001-ci ildə Havanada keçirilən mitinqdə huşunu itirəndən sonra qardaşını öz varisi elan etmişdi.

Kuba parlamenti 2008-ci il fevralın 24-də 76 yaşlı Raul Kastronu ölkədə ən ali vəzifəyə — Dövlət Şurasının sədri vəzifəsinə seçib.

Raul Kastro 1959-cu ildən Kubanın lideri olan Fidel Kastronun qardaşı və silahdaşıdır.

## İstinadlar
Vasili Çapayev

**Vasili Çapayev** (rus. *Василий Иванович Чапаев*; ) — XX əsrin əvvələrindəki vətəndaş müharibəsi qəhrəmanlarından biri, Qızıl Ordunun komandiri.

## Həyatı
32 yaşında sirli ölüm

İndi isə qəhrəmanımız, damarlarında türk qanı olan Vasili İvanoviç Çapayevdən bəhs edəcək. Kimdir Çapayev? Vasili İvanoviç Çapayev 1887-ci il fevralın 9-da Kazan quberniyasının (indiki Çuvaşıstan Respublikası) Budayka kəndində anadan olub. Onun milliyyəti isə yarı çuvaş, yarı erzyalı olub. Erzyalılar Mordoviyada etnik qrupdur. Onun atası İvan Stepanoviç mordovalı, anası isə Yekaterina Semyonovna isə çuvaş olub. Çoxuşaqlı ailənin 6-cı uşağı Vasili rus akademik elminə əsasən, "rus kökənlidir". 32 yaşında, 1919-cu il sentyabrın 5-də hərbi liderliklə fəaliyyət göstərən Vasili İvanoviç Çapayev Qazaxıstanda boğulma səbəbi ilə vəfat edib. Ölümü indiyə qədər də müəmmalı görənlər var.

"Çapayev" soyadı haradan götürülüb? "Çepay" yerli dialektdə "Tseplyay" mənasını verir, yükdaşıyan fəhləyə deyilən bu söz tezliklə onun ləqəbinə, sonralar isə soyadına çevrilir. Daha sonralar isə "e" hərfi "a" hərfi ilə əvəzlənərək beləcə "Çapayev" soyadı yaranır. Qədim türk sözü olan "çöp" isə tullantı mənasını verir.

## İstinadlar
Skatlar

**Skatlar** — (*Batomorpha*) dəstəüstü. Skatların çoxu dib həyatı keçirir. Bununla əlaqədar olaraq bədənləri bel qarın istiqamətində yastılaşıb. 5 cüt olan qəlsəmə yarıqları qarın tərəfdə yerləşir.

Bu balıqlarda spirakulum dəliyi yaxşı inkişaf edib, o nasos vəzifəsini yerinə yetirərkən suyu qəlsəmələrə ötürür. Skatların dişləri yastı və kütdür, bədəni çılpaq və ya üzəri sərt törəmələrlə örtülüdür. Yaxşı inkişaf etmiş döş üzgəcləri başı da əhatə edir. Bir çox növlərin bel və quyruq üzgəcləri çox kiçilib, anal üzgəci tamamilə yoxdur.

Əsas hərəkət orqanı döş üzgəcləridir: bu üzgəclərin dalğavari hərəkəti balığın hərəkətini təmin edir. Dib heyvanları olduqları üçün bədənləri bel-qarın istiqamətində yastılaşmışdır. Qəlsəmə yarıqları, ağız və burun dəlikləri başın alt tərəfində yerləşir. Skatların tikanquyruq skat, elektrikli skat və mişarburun skat kimi mühüm növləri vardır. Ətraflarında 60-230 Vt-luq elektrik sahəsi yarada bilirlər.

Skatların bədəninin eninə ölçüsü çoxdəyişkəndir: elektrik skatının belə ölçüsü 13,5 sm, mantanınkı isə 6,6 m-dir.
Skaktlar Dünya okeanının tropik, mötədil və soyuq sularında yayılıblar. Bunların 300-ə yaxın növü məlumdur. Qara dənizdə dəniz tülküsünə; Barens dənizində, Ağ dənizdə, Baltik dənizinin qərb hissəsində ulduzlu skata; Qara və Azov dənizlərində bizquyruq skata təsadüf edilir. Şimal və Uzaq şərq dənizlərində digər skat növlərinə rast gəlinir.

Əsasən dəniz balıqları olan skatların bəziləri şirin sularda da yaşayır. Skatlar dib balıqları olsalar da mantapeligial həyat keçirir. Bu balıqlarda mayalanma daxilidir. Ona görə mayalanmış yumurta qoymaqla çoxalırlar, bəziləri isə bala doğur. Ən çox bentosla qidalanır. Skatların bəzilərində müdafiə orqanı var: bizquyruqn skatın quyruğunda olan və başqa canlıya batdıqda zəhərlənmə törədən tikan-təhər çıxıntı, elektrikli skatın toxunma zamanı elektrik əmələ gəlməsi müdafiə xarakteri daşıyır. Skatların vətəgə əhəmiyyətli çox deyil, onlar nevod, tor və qarmaqla ovlanır. Skatlar dəstəüstünün 16 fəsiləsini əhatə edən 5 dəstəsi 300-340-a yaxın növü vardır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s.125.
# Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s.178.
# Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007,səh 326.

## Xarici keçidlər