open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hekayəti Molla İbrahim-Xəlil kimyagər

**Hekayəti Molla İbrahim-Xəlil kimyagər** — dramaturq Mirzə Fətəli Axundovun 1850-ci ildə yazdığı ilk komediyası sayılır. Elə ilk komediya da müəllifinin feodal cəmiyyətinin çürümüş mənəvi-əxlaqi problemlərinə, fanatizmə, nadanlığa, miskin həyat tərzinə, kiflənmiş düşüncə tərzinə qarşı mübarizə mövqeyində durduğunu göstərib. Dramaturq sadə süjet əsasında qurulmuş həyati hadisələrini və o hadisələr içərisində formalaşan bədii xarakterləri, koloritli personajları bütün tipik səciyyələri ilə təqdim edib.

Komediyada qoyulan kəskin ictimai-sosial, mənəvi-əxlaqi problemlər dramaturqun sonrakı dram əsərlərində daha mürəkkəb həyat hadisələri zəminində, daha kəskin konfliktlər əsasında işlənib. "Dərviş Məstəli şah" dramının qəhrəmanı mənəvi baxımdan Molla İbrahimxəlillə qohumdur, ona doğmadır. Dramaturq bu bənzərliyi mənəvi cəhətdən götürüb, obrazın bədii təsvirinə görə isə fal qurub cadu-piti ilə cibləri soyan Məstəli şah milli dramaturgiyamızda orijinal dramaturji obrazdır.

## Məzmun
Şəhər əhli eşitdiyi xəbərdən başını itirib: misi gümüşə döndərən kimyagər "peyda" olub. Var-dövlətini itirən, yüngül yolla qazanc əldə etmək istəyən, hər cür alçaqlığa razı olan cahillər yalançı kimyagərin "möcüzəsinin işığına" yığışırlar. Molla İbrahimxəlil camaatın sadəlövhlüyündən istifadə edərək, soyğunçuluğa başlayır və qarşısında yaltaqlıq, ikiüzlülük edib, onun rəğbətini qazanmağa can atan nadanları asanlıqla toruna salır.

## Personajlar
* Əfradi-əhli-məcalis:
* Molla İbrahimxəlil — kimyagər, kəldəkli.
* Molla Həmid — onun şəyirdi, samuxlu.
* Dərviş Abbas — onun nökəri, iranlı.
* Hacı Kərim — zərgər, nuxulu.
* Ağa Zaman — həkim, nuxulu.
* Molla Salman — mərhum Molla Cəlil alimin oğlu, nuxulu, mərtub, qəviheykəl.
* Məşədi Cabbar — tacir, nuxulu.
* Səfər bəy — mülkədar, nuxulu.
* Şeyx Salah — xaçmazlı.
* Hacı Nuru — şair, nuxulu.

## İstinadlar
Beja

**Beja** () — Portuqaliyada şəhər.

## Tarixi
Bu gün Beja adını daşıyan və Portuqaliyanın aşağı Aləntejo bölgəsində, Lissabonun cənubi-şərqində olan Beja şəhərinin tarixi çox əskilərə getməkdədir. Romalılar dövrindəki adı Pax Juiia olub İslam fəthindən sonra bu ad müsəlmanlar tərəfindən Bacə şəklinə çevrilmişdir.

Bacə fəth edildikdən sonra Əndülüsün əsgəri mərkəzlərindən biri halına gətirildi və Tarik bin Ziyad buraya Misirli əsgərləri yerləşdirdi. Əndülüs Əməvi hökmdarı I Əbdürrəhman zamanında Ala bin Mugis, Abbasi xəlifəsi Mənsurla iş birliyi yaradaraq Bacədə bir üsyan başlatdıysa da, Karmunədə (Carmona) Əbdürrəhmana yenilərək öldürüldü (146/7631 və Bacəyə də Fələstinli əsgərlər yerləşdirildi. Tarixi boyunca bir çox qarışıqlığa səhnə olan Bacə 844-cü ildə dənizdən gələn vikinqlərin hücumuna uğradı. Daha sonra məhəlli liderlər mərkəzi yönətimə qarşı çıxmağa başladılar və bölgənin önəmli ailələrindən Tayfurilər bir müddət burada hökmran oldular. Şəhər 1040-cı ildə İşbiliyədə (Sevilla) hökm sürən Abbadilərin əlinə keçdi. 1161-ci ildə Portuqaliyalılar tərəfindən zəbt edilən Bacəyə ardından Müvahhidlər hakim olduysa da (1171) qısa bir müddət sonra şəhər təkrar və son dəfə Portuqaliyalilərin əlinə keçdi.

Bacədəki tarixi binalar arasında yer alan qalanın sağ tərəfi ilə şimalındakı Porta Maura qapısının və buna bitişik surların Əndülüs dönəmindən kaidığı sanılmaktadır. Şəhər muzeyində də İslami dönəmə aid bəzi əsərlər var. Abbadilərin son hökmdarı Mutəmid b. Abbad burada doğmuş olup Əndülüslü məşhur tarixçi İbn Sahibüssalat (V1/XII. yüzyıl) ilə böyük hədis və fiqh alimi Əbül-Vəlid əl-Baci (ö. 474/1081) Bacə əsillidirlər.

## Coğrafiyası

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Selkup dili

**Selkup dili** (köhnə adı **ostyak-samoyed dili**) — selkupların dili, samodi dillərinə aiddir. Danışanların sayı 1023 nəfərdir (2010).  Qərbi Sibirin şimal-şəqrində və şərqində yayılıb.

## Tarixi
XIX əsrədək selkup dili  Ob və Yenisey çayları arasında yaşayan evenklər, xantılar və ketlər arasında lingua franca rolunu oynayırdı.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Григоровскій Н. П. Азбука сюссогой гулани. Казань, 1879.
# Ириков С. И. Букварь. СПб, 1997.
# Казакевич О. А. Использование ЭВМ для исследования бесписьменных и младописьменных языков. (На материале селькупского языка). М., 1990.
# Казакевич О. А. Часютотные словари селькупских фольклорных текстов // Аборигены Сибири: Проблемы изучения исчезающих языков и культур. Тезисы международной конференции Новосибирск (Академгородок), 26-30 июня 1995 г. Том 1. Филология. Новосибирск, 1995. С. 386—389.
# Кузнецова А. И., Хелимский Е. А. Селькупские материалы в рукописном наследии Л. А. Варковицкой // Советское финно-угроведение. 1989. Т.25, N 1. С. 51-53.
# Кузнецова А. И., Казакевич О. А., Иоффе Л. Ю., Хелимский Е. А. Очерки по селькупскому языку. Т. 2. Тексты. Словарь. М., 1993. С. 6-88.
# Прокофьев Г. Н. Селькупский (остяко-самоедский) язык. Ч. 1. Л., 1935.
# Прокофьев Г. Н., Селькупская грамматика, Л., 1935; Erdélyi J., Selkupisches Wörterverzeichnis, Bdpst, 1969.
# Морев Ю. А. Система вокализма обского говора селькупского языка // Языки и топонимия Сибири IV. Томск: Изд-во Том. ун-та, 1971. С. 94-106.
# Морев Ю. А. К вопросу о развитии лабиализованных согласных в селькупском языке // Советское финно-угроведение XI. Таллин, 1975. № 2. С. 126—134.
# Морев Ю. А. Фонетические данные для определения места ласкинского говора в системе диалектных подразделений селькупского языка // Языки и топонимия Сибири VI. Томск: Изд-во Том. ун-та, 1977. С. 29-38.

## Xarici keçidlər
Linqva franka

**Linqva franka** ( - *frank dili*) — ortaq dil mənasına gələn latınca ifadə. Bundan başqa bəzən vasitəçi dil, körpü dil, müəyyən sahədə və ya ərazidə etnoslararası münasibət üçün istifadə edilən, bütün tərəflərin başa düşdüyü ortaq dil.

## Terminin yaranması
Tarixən Aralıq dənizi regionunda yaşayan xalqların dillərini adlandırmaq üçün istifadə edilmişdir. Bu ad ərəb dilinin italyan dilinə tərcüməsidir *lisan al-ifrang*. Ərəb dilində isə bu ad xaç yürüşləri zamanı ərəblərin avropalıları franklar adlandırmasından yaranıb.

## Tarixi
İlk dəfə xalqlararası dil kimi Makedoniyalı İsgəndərin ordusunda koyne dili işlənmişdir.

## Nümunələr

Azərbaycan türkcəsi orta əsrlərdə (XX əsrin əvvəllərinədək) Şimali Qafqazda (qumuq dili ilə birgə), Zaqafqaziyada, İran, İraq, Küveyt, Suriya və Şərqi Anadoluda Linqva-franka dili olmuşdur.

XX əsrdə rus dili Postsovet məkanında və Şərqi Avropada Linqva-Franko dili olmuşdur.

## Ədəbiyyat
* Вайнрайх У. Языковые контакты: Состояние и проблемы исследования. Kiyev, Вища школа, 1979, 264 səh.
* *Heine B.* Status and Use of African Lingua Francas. — 1970. ISBN 3-8039-0033-6
* *Kahane H.R.* The Lingua Franca in the Levant. — 1958.
* *Hall R. A. Jr.* Pidgin and Creole Languages. — Cornell University Press, 1966. ISBN 0-8014-0173-9
* *Melatti J.C.* Índios do Brasil. — São Paulo: Hucitec Press, 1983.

## Mənbə
* Лингва-франка в энциклопедии «Кругосвет».
Uçan sinif (roman)

**Uçan sinif** - Almaniya yazıçısı Erix Kestner tərəfindən 1933-cü ildə yazılmış roman. Roman 45 dəfə nəşr olunmuşdur.

## Hekayə

Bu romanın qəhrəmanları ədəbiyyat xəstəsi Conni Trotz, məktəbin ən yaxşı şagirdi Martin Taler, qarnı həmişə ac olan Matias Selbman və kiçik uşaq olan Uli von Simmerndir. Bu şagirdlər Yohan Siqismund məktəbində oxuyurlar. Uşaqlar bir gün Milad bayramı üçün teatr oyunu təşkil etməyə qərar verirlər. Amma bu zaman rəqib məktəb uşaqlardan birini qaçırır. Yohan məktəbi onlara qarşı döyüşməyi fikirləşir.

## Obrazlar

**Conatan Trotz** - "Uçan sinif" oyununun yazarı. Atası tərəfindən tərk edilmişdir. Atası ondan qurtulmaq üçün onu çoxdan ölmüş babası və nənəsinin yanına göndərir. Belə olan halda bir gəminin kapitanı Trotzu övladlığa götürür.

**Martin Taler** -  Məktəbin ən ağıllı uşağıdır, amma çox kasıbdır. Çox sosialdır. Həmişə dostları ilə birlikdədir və haqsızlıqlara qarşı dayana bilmir.

**Mattias Selbman** - Ağıllı deyildir, amma çox güclü və yeyəndir. Kökələri çox sevir. Böyüyəndə boksçu olmaq istəyir. Otağı boksçularıb şəkilləri ilə bəzənmişdir.

**Uli von Simmern** - Sarışın, varlı və kiçikdir. Hər kəs ona qorxaq deyir. O da bunun əksini sübut etmək üçün çətirlə yüksəklikdən özünü atır və ayağını sındırır. Bundan sonra ona heç kim qorxaq demir.

**Yohan Böx** - Məktəbin müəllimlərindən biri və məktəbin keçmiş şagirdlərindən biridir. Uşaqları çox sevir.

**Professor Kreuzkamm** - Zarafat etməyi çox sevir.

**Robert Utoft** - əslində həkimdir, amma həyat yoldaşının ölümünün ardından mahnı oxumağa başlamışdır. Uşaqlarla yaxın dostdur. Uşaqlar ona "Siqaret içməz" adını vermişdilər. Amma əslində siqaret içir, bu adı yaşadığı vaqonun üzərindəki yazıdan almışdır. Sonra uşaqlar onu Yohan ilə tanış edirlər və onların dost olduqları məlum olur. Sonda Utoft məktəbin həkimi olur.

**Qrünkern** - məktəbin direktoru.

**Eqerland** - Rəqib məktəbin qruplaşmasının yaramaz lideri.
Xaç atası (roman)

**Xaç atası** () italyan-amerikan yazıçı Mario Püzonun romanı. İlk dəfə 1969-cu ildə G. T. Putnam's Sons tərəfindən nəşr edilmişdir. Nyu-Yorkda yaşayan və başçısı Don Vito Korlione olan italyan-amerikan mafiya ailəsinin hekayəsini anladır. Roman 1945-ci ildən 1955-ci ilədək olan zamanı əhatə edir.

Yazıçı romanda italyan mafiyasına xas *consigliere*, *caporegime*, *Cosa Nostra* və *omertà* kimi sözcüklərə yer vermişdir.

## İstinadlar
Robert Oltmen

**Robert Oltmen** () — üç vacib festivalın mükafatını - "Qızıl Palma budağı", "Qızıl şir", "Qızıl ayı" mükafatlarını alan yeganə ABŞ rejissoru.

## Təhsili
Anadan olduğu Kanzas Sitidə yezuit məktəbində təhsil almışdır.

Missuri Universitetində mühəndis ixtisasına yiyələnmişdir.

## Karyerası
Hələ gənc yaşlarında ikən boş vaxtlarında ssenari yazır. 1948-ci ildə nuar üslubunda yazdığı "Cangüdən" ssenarisini rejissor Riçard Fleyşer ekranlaşdırır. Bu uğurundan sonra Nyu-Yorka gedir və bursda yazıçılıqla pul qazanmağa başlayır.

1950-ci illərdə Kanzas Sitiyə qayıdaraq, "Kalvin" korporasiyasının sifarişi ilə 65 sənədli film lentə alır.

"Qanunu pozanlar" adlı ilk bədii filmini 1955-ci ildə çəkir. Lakin bu filmi uğur qazanmır. Bundan sonra Oltmen televiziyada fəaliyyətə başlayır; telefilmlər üzərində çalışır.

## Böyük kinoda
Robert Oltmen böyük kinoya gec – 45 yaşında gəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Erix Kestner

**Erix Kestner** (23 fevral 1899, Drezden -  29 iyul 1974, Münhen) - yəhudi əsilli alman yazıçı.

## Həyatı

Erix Kestner 1899-cu ildə Drezdendə anadan oldu. Birinci Dünya müharibəsinə qatıldı. Müharibədən sonra liseyi bitirib universitetdə alman dili, tarix, fəlsəfə və teatr tarixi oxudu. Qəzetlərdə redaktor və teatr tənqidçisi kimi işləməyə başladı. 1933-cü ildə hakimiyyətə gələn nasistlər bütün kitablarını yandırdılar. İki dəfə qestapo tərəfindən həbsə atıldı və 1943-cü ildə yazıçılıq etməsinə qadağan qoyuldu. Müharibədən sonra teatr və film sahəsindən fəaliyyət göstərdi. 1969-cı ildə ədəbiyyat yaradıcılığına son verdi. 1974-cü ildə Münhen şəhərində vəfat etdi. Həyatında bir çox mükafata layiq görüldü. Uşaq romanları bir çox dillərə tərcümə olundu. Kastnerin yazdığı uşaq romanları uşaq ədəbiyyatında yeni cığır açdı.

## Əsərləri

* *Açıqgöz axmaqlar*.
* *Kiçik Xəfiyyələr*.
* *[[Uçan sinif (roman)|Uçan sinif]]*.
* *Yalançı Baron*.
* *Nöqtəcik və Anton*.
* *Heyvanların iclası*.
* *Kiçik adam və kiçik xanım*.
* *Mən kiçik bir uşaq ikən*.
* *35 may*.
* *Əkizlərin məqsədi nədir?*
* *Gözəllik salonundakı donuz və digər hekayələr*.
* *Təlxəkin qəribə hekayələri*.
* *Don Kixot* (Erix Kastnerin).
* *Qulliverin səyahəti* (Erix Kastnerin).
* *Mənim Franz əmim*.
* *Kiçikcik sərhəd*.
* *Lotti və Liza*

## Xarici keçidlər
* Əsərlərinin türk dilinə tərcümə olumuş variantları
Finikiya dini

Finikiya dini — politeistik etiqad və ayinlərdən biri.

## Haqqında
E.ə. II–I minilliklərdə Finikiyanın şəhərlərində və koloniyalarında, xüsusilə Karfagendə yayılmış politeistik etiqad və ayinlərdən biri də Finikiya dini adlanırdı. Siyasi pərakəndəliyə görə finikiyalıların qədim misirlilər, babillər və yunanlardan fərqli olaraq vahid ilahilər panteonu, mürəkkəb kahin rütbələrivə təmtəraqlı ayinləri yox idi. Onların ibadətgahları çox sadə idi. Hər bir şəhərin öz yerli ilahəsi var idi və bu ilahələrin adları hakimiyyətin müxtəlif rəmzlərini təşkil edirdi: Vaal-"hökmran", El-"ilahi", Molox-"çar", Melkart-"şəhərin çarı", Adonis-"ağa". Əvvəllər finikiyalıların etiqadları çöllərdən və səhralardan gəlmiş cəddilərinin köçəri həyatını əks etdirirdi. Sonra bunları əkinçilik ayinləri əvəz etdi. Bu ayinlər nəbatatın gənc ilahəsinin ölməsi və həyata qayıtması əfsanələri ilə bağlıdır (Aliyon-Vaal və onun bacısı və ya arvadı Anat haqqında, Adonis və Astarta haqqında). Finikiya dilində ilahilər çar hakimiyyətinin və quldarlıq quruluşunun hakimləri kimi təqdim olunurlar. Finikiyada insan qurbanları da verilirdi.

## Mənbə
* Ziya Bünyadov. Dinlər, təriqətlər, məzhəblər. Bakı,2007.
Linux və Windows-un müqayisəsi

Linux və Windows-un müqayisəsi çox aktual məsələdir.
Windows adi kompüterlərin təxminən 75%-ində işlədilir, 1,8%-ində isə Linux. Dünyadakı superkompüterlərin %87-i Linux, 1,4%-i isə Windows istifadə edir. Bundan əlavə Google, Twitter, Facebook, Amazon, IBM kimi böyük şirkətlər, kosmosun tədqiqində NASA, bir çox dövlət məktəblərdə və universitetlərdə, müasir maşınlar, hostinq şirkətlərinin 70%-i Linux istifadə edir.

## Xərclər

2004-cü ildə Windows istifadəçiləri Linux-dan Windows-a keçmək üçün hərəkətə keçdi. Microsoft məhsullarının Linux-dan daha ucuza başa gəldiyini iddia etdi. Buna səbəb isə istifadə rahatlığı və daha az iş olaraq göstərildi. Ancaq fərqli qurumların etdiyi açıqlamalar bunu təsdiqləmədi. Almaniya Xarici İşlər Nazirliyi açıq mənbəli proqram təminatının xərcləri azaltdığını dedi. Fransız Polis Təşkilatı da Windows-dan Linux-a keçmənin xərcləri azaltdığını dedi.

## Bazar payı

## Masaüstü mühiti

## Quraşdırılma

## İstifadə rahatlığı
2003-cü ildə Relevantive AG Linux-ın masaüstündə istifadəsinin demək olar ki, Windows XP-yə bərabər olduğunu demişdi.

## Stabillik

## Məhsuldarlıq

## Dəstək

## İstinadlar
Avinyon əsarəti

**Avinyon əsarəti** — papalığın tarixində papaların Romada deyil, Fransanın cənubunda yerləşən Avinyon şəhərində 1309–1377-ci illərdə məcburi yaşadıqları dövr.

Fransa kralı IV Filiplə dini və mülki hakimiyyətlərin səlahiyyətləri haqqında mübahisədə papalar məğlub edildikdən sonra kralın tələbi ilə katolik kilsəsinin başçısı V Klement papanın iqamətgahını 1309-cu ildə Avinyon şəhərinə köçürmüşdü. Avinyon əsarəti dövründə papalar fransızların əllərində oyuncaq olub təsirlik baxımından dərin böhrana uğramışdır. Papaların özləri və saray əyanlarının əxlaqi pozğunluqlarına qiymət verən, o zamanlar Avinyonda yaşayan italyan humanisti, şair və alim Françesko Petrarka yazırdı ki, bu şəhər "dünyada mövcud olan bütün şərlərin yuvasına çevrilib", xəyanət yuvasına dönübdür. Papaların və onların əyanlarının Romaya qayıtdıqdan sonra Avinyon əsarətinin bilavasitə təsiri özünü katolik kilsəsinin "böyük parçalanmasında" göstərdi, çünki bu dövrdə kardinalların bir qismi (xüsusən ingilis, alman və italyanlar) papanın birini Romada, digərləri isə (fransız, ispan və şotlandlar) başqasını Avinyonda seçirdilər. Babilistanda qədim yəhudilərin əsarətini nəzərdə tutub Avinyon əsarətini bəzən Babil əsarəti də adlandırırlar.

## İstinadlar
Peter Şelte

**Peter Şelte** — Dəniz qazma platformalarının daşınması üçün nəzərdə tutulan dünyanın ən iri yük gəmisi. Cənubi Koreyadan ilk səfərinə çıxan gəminin dekabr ayında Rotterdama çatacağı bildirilir.

## Haqqında
Eni 124 metrə və uzunluğu 382 metrə çatan gəmi İsveçrənin sualtı kəmərlərin tikintisi ilə məşğul olan Allseas firmasına məxsusdur. Cənubi Koreyanın Daewoo Heavy Industries kompaniyası tərəfindən tikilən *Peter Şelte* 3 milyard dollara başa gəlib və 48 min ton yükgötürmə qabiliyyətinə malikdir.

## Digər sifariş
Allseas kompaniyası artıq eni 160 metr və uzunluğu 400 metr olan daha bir gəmi hazırlatmaq niyyətində olduğunu bəyan edib. 77 min ton yükgötürmə qabiliyyətinə malik bu gəminin 2020-ci ildə istifadəyə verilməsi planlaşdırılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dünyanın ən böyük yük gəmisi ilk səfərinə çıxdı
* Allseas firmasının rəsmi saytında Peter Şelte gəmisi haqqında məlumat
2015 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi

**2015 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi** — 13-cü ənənəvi Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsidir. Müsabiqə 21 noyabr 2015-ci il tarixində Bolqarıstanın paytaxtı Sofiyada, Armeec Arenasında keçirilmişdir. Bolqarıstan müsabiqəyə ilk dəfə ev sahibliyi etmişdir. 2015 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində 17 ölkə iştirak etmişdir. Bu ölkələrdən Avstraliya və İrlandiya ilk dəfə olaraq müsabiqədə iştirak etmişdir. Eyni zamanda Albaniya 2 illik və Makedoniya isə 1 illik fasilədən sonra müsabiqəyə qayıdıb. 2014-cü ildə müsabiqədə iştirak etmiş İsveç, Kipr və Xorvatiya isə 2015 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində iştirakdan imtina etmişdir.

Sofiyada keçirilən 2015 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində "Not My Soul" mahnısı ilə Malta təmsilçisi Destini Çukunyere qalib gəlib. Bu Maltanın müsabiqədə ikinci qalibiyyəti oldu.

## İştirakçılar

Səslər açıqlandıqdan sonra ilk üçlüyü qazanan ölkələr mükafatlandırılıb.

## Xallar

## Həmçinin bax
* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi

## Xarici keçidlər
* JuniorEurovision.tv
Görəsən necə? (roman)

**Görəsən necə?** — Fransa yazıçısı Semyuel Bekket tərəfindən 1960-cı ildə yazılan roman. Roman 1961-ci ildə nəşr olunmuşdur. Daha sonra Bekket tərəfindən 1964-cü ildə ingilis dilinə  "How it is" başlığı altında tərcümə olunmuşdur. Roman içərisi qidalarla dolu olan çuvalı sonsuz palçıqda daşıyan və həyat hekayəsini danışan bir nəfərin monoloqundan ibarətdir. Palçıq Xristian inancındakı Parqantorini təmsil edir. Romanın fransızca adı "Comment c'est"dir.
Karel dili

**Karel dili** (*karjalan kieli*) — Baltikyanı-fin dilləri qrupuna daxil olan karellərin dili. Bu dildə təqribən 33 min nəfər (2010-cu il ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasının nəticəsinə görə), o cümlədən Rusiyada — 25,6 min nəfər, Kareliya Respublikasında — 15 min nəfərdir.

Karel dilində zəngin şifahi-poetik ənənə vardır. Bu dildə fin linqvisti Elias Lyonnpot (1802–1884) tərəfindən toplanaraq tərtib edilmiş "Kalevala" dastanı vardır.

## Ədəbiyyat
* Зайков П. М., Ругоева Л. И. Карельско-русский словарь (северно-карельские диалекты) Около 9 000 слов / Петрозаводск: Периодика, 1999. — 224 с.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı
Xacə Bəqi-Billah

**Xacə Bəqi-Billah** və ya **Əbül-Müəyyəd Radıyyüddin Xacə Əbdülbəqi ibn Əbdissəlam Üveysi ən-Nəqşibəndi** () — İmam Rəbbaninin mürşidi, Nəqşibəndi təriqətini Hindistanda yayan mütəsəvvif.

## Həyatı
Xacə Bəqi-Billah 971-ci (1563-cü) ildə Kabildə doğulmuşdu. Səmərqəndli Qazı Əbdüssəlam Xalacinin oğludur. Ubeydullah Əhrarın nəslindən olan anasının, Bəqi-Billah Dehlidə xanəgahını qurduqdan sonra dərvişlərin yeməklərini bişirmə vəzifəsini böyük bir zövqlə öz üzərinə aldığı rəvayət edilir.

Bəqi-Billah gəncliyində İslami elmləri Mövlanə Sadıq Həlvai adında bir zatdan öyrənməyə başladı. Mövlana Sadıq Kabildən Mavəraünnəhrə gedincə tələbələrini də özü ilə bərabər götürdü; ancaq Bəqi-Billah təhsilini bitirmədən təsəvvüfə yönəldi və Orta Asiyada çeşidli şeyxlərdən faydalandı. Nəqşibəndi təriqətından Şeyx Ubeyd, Mövlana Lütfullah və Seyid Abdullah Bəlxiyə və Yəsəvi təriqətından İftixar Şeyxə intisab etdiysə də, inabəsini təkrar təkrar pozdu. Bir müddət sonra Lahora keçən Bəqi-Billah ona təklif edilən Moğollar ordusundakı vəzifəni qəbul etməyib dərvişanə həyatına davam etdi. Sonucsuz qalan bir eşq macərası keçirdikdən sonra daha güclü bir əzmlə təkrar özünü təsəvvüfə verdi. Bir röyasında Xacə Bahaəddin Nəqşibəndin ruha niyətindən zikr təlqinini aldı və yenidən özünə bir mürşid aramağa başladı. Bir müddət pərişan bir vəziyətdə Lahor küçələrində dolaşan Bəqi-Billah muradını orada tapa bilməyincə Xacə Ubeydullah Əhrarın ruhaniyətinin bir işarəsinə uyaraq öncə Kəşmirə, sonra Mavəraünnəhrə getdi. Səmərqəndə yaxın bir qəsəbədə oturan Mövlanə Xacə Əmkənəkidən inabə aldı. Əmkənəki, Bəqi-Billahla üç gün, üç gecə xəlvətdə oturduqdan sonra ona Hindistana dönüb orada Nəqşibəndi təriqətını yayma vəzifəsini verdi. Bəqi-Billah öncə bu işdə müvəffəq ola bilməyəcəyini irəli sürdüysə də, daha sonra bu vəzifəni qəbul etdi. Bir il Lahorda qaldıqdan sonra Dehlinin Firuzabad məhəlləsinə yerləşib orada bir xanəgah qurdu. Dehlidən yalnız bir dəfə həccə getmək üçün ayrıldı və həyatının geri qalan qismini xanəgahda keçirdi.

Bəqi-Billahın irşad dövüi ancaq iki üç il davam etdi, fəqət bu qısa müddət içində, özündən öncə Orta Asiyadan gələn Nəqşibəndi şeyxlərindən çox daha təsirli bir fəaliyyət göstərərək Nəqşibəndi təriqətını Hindistan torpaqlarında kökləşdirməyi bacardı. Müridlərinə "zikri-həfi" təlqin edərkən onların qəlblərinə təsir etmək üçün bütün himmətini sərf edərdi; elə ki, "qəlblərindəki maddi izlər onlara ilahi həqiqəti idrak yollarını bir daha qapada billməzdi".

Bəqi-Billah qırx yaşındaykən 25 rəbiülahir 1012 (2 oktyabr 1603) tarixində vəfat etdi. Dehlidə peygəmbərin ayaq basdığına inanıldığı üçün Qədəmgah deyə anılan bir yerin yaxınlarında torpağa verildi. Daha sonra qəbrinin ətrafında geniş bir məzarlıq meydana gəldi.

## İstinadlar
Trevoru qucaqla

**Trevoru qucaqla** () Amerika istehsalı olan dram, melodram janrlı filmdir. Ruser Qudmenin rejissorluq etdiyi bu film 2007-ci ildə nümayiş olunub.

## Məzmun
Narkotik aludəçisi olan sevgilisindən yeni ayrılan Trevor Holden bunun yorğunluğundan çıxmaq istədiyi bir vaxt Efram adlı öz yaşıdı ilə tanış olur. Qısa vaxt ərzində dostaşan oğlanların münasibəti sonradan sevgiyə çevrilir. Lakin Efram Trevorun buna hazır olmadığını düşünür. Ancaq öz hissləri ilədə bacara bilməyən Efram ona özü ilə birgə Nyu Yorka gəlməyi təklif edir. Qərar vermə ərəfəsində isə xoşagəlməz hadisəni öyrənir. Beləki, otaq yoldaşı Endinin QİÇS olduğunu öyrəndikdən sonra çıxılmaz vəzyyətə düşən Trevor getmək istəsədə onu bu vəziyyətə qoyub getmək də ürəyincə deyil.

## Rollarda
* Brent Qorski — Trevor Holden
* Kristofer Villie — Darell
* Cey Brannan — Ceyk
* Melissa Sirinq — Endi
* Eli Kranski — Efram

## Film musiqiləri
* "Suburbia Floating" (Bəstəkar: Skott Starrett)
* "Dark Delay" (Bəstəkar: Robert Heskin)
* "Dirty Numbers" (Bəstəkar: Aaron Taşcian, ifa edən: Suig Tooz)
* "Envelope Marked X" (Bəstəkar: Gravity Terminal)
* "Bypassed" (Bəstəkar: Gravity Terminal)
* "Stop" (Bəstəkar: Aleks Devis)
* "Athletico" (Bəstəkar: Ceremi Şerman)
* "Spanish Rumba" (Bəstəkar: Daniel Koks)
* "Bolero del Sol" (Bəstəkar: Çuk Henri)
* "Red Queen" (Bəstəkar: Qabe Lopez
* "Beautiful Lies" (Bəstəkarlar: Stüart Matis, Holli Mathis və Deanna Dozier, ifa edən: Deanna Dozier)
* "Running from the Sum" (Bəstəkar: Maykl Frieman və ifa edən: Çheck in the Dark)
* "Lower My Gun" (Bəstəkar: Cay Brannan)
* "Far Too Deep" (Bəstəkar: Qabe Lopez)
* "Rewind" (Bəstəkar: Aaron Taşcian)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Devidin ad günü

**Devidin ad günü** (, ) — 2009-cu il İtaliya istehsalı olan dram filmidir.

## Məzmun
Dörd dost Mateo və Françesko, onların dostları Şeri və Dieqo yay tətillərini *Mount Circeo*da dəniz sahilində keçirtməyi qərara alırlar. Mateo pisixoloqdur və Françeska ilə evlidir. Onların bu evlilikdən 5 yaşlı Elena adlı qızı var. Dieqo və Şerinin isə sevgilidirlər. Amerikada kollecdə oxuyan Devid ilk dəfə 5 ildən sonra həm ad gününü həm də ailəsilə vaxt keçirtmək üçün İtaliyaya gəlir. Devid gəldikdən sonra bir müddət birgə vaxt keçirən Devid və Mateonu hissləri bir-birinə qarşı güclənir. Yalnız Çerinin qardaşı Leonard onlar ilə uzun vaxt keçirib tanıdığına görə nəyin baş verdiyini başa düşür. Bu arada isə Mateonun ailəsində münasibətlər gərginləşir. Devid üçün təşkil olunmuş ad günü şənliyində Mateo Devidin yataq otağına gedərək onunla sevişir. Bu vaxt açarları evdə unutduğunu xatırlayan Françeska evə geri qayıdır və onları birgə sekslə məşğul olarkən görür. Gördüklərindən şoka düşən Françeska dərhal qaçaraq oradan uzaqlaşır. Mateoda onun dalınca gedir. Lakin yolu keçmək istəyərkən Françeskanı maşın vuraraq öldürür.

Bu hadisələrdən sonra Mateo, Şari, Dieqo və Devid bir gün birgə şam yeməyi yeyərkən Şeri Mateodan Françeskanı maşın vurarkən harada olduğunu soruşur. Film təqsirinə görə Mateonun ağlamağa başlamasıyla başa çatır.

## Rollarda
* Alessandro Gassman − Diego
* Massimo Poqqio − Mateo
* Maria de Medeiros − Françeska
* Mişel Keskon − Şeri
* Tiyaqo Alves − Devid
* Kristo Civqov − Leonard
* Piera Deqli Esposti − Qiuliana
* Daniele De Anqelis − Orazio
* Marianna De Rossi − Çikka

## Film festivalları
Film bir neçə film festivalında göstərilib.

*2009: Italy — Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica
*2009: Italy — Festival Internazionale del Film di Roma
*2009: Brazil — São Paulo International Film Festival
*2010: Brazil — Rio de Janeiro International Film Festival

## Xarici Keçidlər
* 

## İstinadlar
Ziyəddin Sadıqov

**Ziyəddin Əjdər oğlu Sadıqov** — Azərbaycan kimyaçı alimi, kimya elmləri doktoru.

## Həyatı
Ziyəddin Sadıqov 22 dekabr 1934-cü ildə Qarayazının Qaratəhlə kəndində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Qarayazının Qaratəhlə kənd orta məktəbini qızıl medalla, 1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1959–1962-ci illərdə BDU-nun kimya fakültəsinin aspiranturasında oxumuşdur. Aspiranturanı bitirdikdən sonra BDU-nun üzvi kimya kafedrasında assistent, baş müəllim vəzifələrində işləmişdir. 1965-ci ildən "Yüksək molekullu birləşmələr kimyası" kafedrasının dosenti olmuş, 1965–1983-cü illərdə isə həmin kafedraya rəhbərlik etmişdir.

1963-cü ildə namizədlik, 1980-ci ildə isə Moskva şəhərində doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Ziyəddin Sadıqovun elmi-tədqiqat işləri əsasən stirol və onun bəzi törəmələrinin izobutilen ilə birgə sopolimerləşmə reaksiyasına, alınmış məhsulların özlülük aşqarı kimi tədqiqinə və alınmış sopolimerlərin destruksiyasının qanunauyğunluqlarına həsr edilmişdir. Onun elmi-pedaqoji fəaliyyəti 60 məqalədə, o cümlədən 3 müəlliflik şəhadətnaməsində əks olunmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə 6 elmlər namizədi hazırlanmışdır.

O dəfərlərlə beynəlxalq və ümumittifaq elmi konfrans və simpoziumlarında iştirak etmişdir.

Ziyəddin Sadıqov ADU-nun "Elmi əsərləri" jurnalının kimya seriyasının redaktor müavini olmuşdur.

Onun əməyi "Qırmızı Əmək Bayrağı", "Şərəf Nişanı" ordenləri və "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Ziyəddin Sadıqov 1983-cü il yanvarın 9-da vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Anoto Qabriel

**Anoto Qabriel** - (1853-1944) - fransız tarixçisi və dövlət xadimi. Fransa Akademiyasının üzvü (1897). Həmin ildən Fransa Dövlət arxivinin rəisi.

## Həyatı
Anoto Qabriel 1853-cü ildə anadan olmuşdur. Siyasi fəaliyyətinə görə İstanbulda səfirlikdə işləməklə başlamış, respublikaçılar partiyasının deputatlar palatasına üzv seçilmişdir. O, 1894–1898-ci illərdə Fransanın xarici işlər naziri olmuşdur.

Fransanın müstəmləkəçilik siyasətinin ən fəal tərəfdarı kimi Şərqdə və Afrikada hərbi ekspedisiyaların təşkilində mühüm rol oynamışdır. Onun təsiri ilə 1894–1896-cı illərdə Madaqaskar adası işğal olunub Fransa imperiyasının tərkibinə daxil edilmişdir. Anoto Almaniyanın xarici siyasətinin təcavüzkar xarakterini dərk edərək Rusiya ilə yaxınlaşma tərəfdarı olmuşdur.

Onun əsərlərinin çoxu başlıca olaraq Fransanın orta və yeni əsrlər tarixinin tədqiqinə həsr olunmuşdur. Arxivə rəhbərlik işi tarixçiyə külli miqdarda yeni sənədlərdən istifadə etməyə imkan yaratmışdır.

Anoto Qabrielin ən məşhur əsərləri kardinal Rişelyenin fəaliyyətindən bəhs edir. Bu fundamental tədqiqatlarda məşhur kardinalın dəmir iradəsi, tükənməz enerjisi xüsusi bir pafosla təsvir edilir. Fransa tarixinin parlaq dövrünü tarixçi öz ölkəsinin gələcək əzəmətinin bünövrəsi və başlanğıcı hesab edir. Fransanını yeni-yeni ölkələr fəth etməsini isə Anoto ümumdünya tərəqqisinin başlıca amillərindən biri hesab edirdi.

Anoto Qabriel 1944-cü ildə vəfat etmişdir.

## Mənbə
* Əlisa Nicat. Dünya tarixçiləri. Bakı,1998.
Dardan Şervaşidze

**Dardan Şervaşidze** — XIII əsr Abxaziya knyazı. Səlcuq sultanı II Key Xosrovla birlikdə Monqollara qarşı baş vermiş Kösedağ döyüşündə öldürülmüşdür. Dardan Şervaşidze 3000 gürcü əsgərinə sərkərdəlik edirdi.

## İstinadlar
Adilabad

**Adilabad** — Hindistanın cənubunda şəhər. Telangana ştatının şimalındakı Adilabad bölgəsinin idari mərkəzidir.

## Ümumi məlumat

Varanasi-Kanniyakumari beynəlxalq şossesinin Naqpur-Heydərabad kəsimi üstündə, Heydərabadın 260&nbsp;km şimalında yerləşir. Əkinçilik bir ticaret mərkezi olan şəhərin yaxınlarındakı Mahurda (Maharashtra ştatı), Bəhməni və İmadşahi xanədanlarından (14.-16. əsrlər) qalma bir qala vardır.

## Xarici keçidlər
* Adilabad İli Resmi Web sitesi
Bidər sultanlığı

**Bidər sultanlığı** və yaxud **Bəridşahlar dövləti** — 1492–1619-cu illər arasında Hindistanda Dəkkən bölgəsinin cənubunda hökm sürən Türk-İslam xanədanı.

## Tarixi
Xanədanın qurucusu Əmir Qasım Qafqaz (Borçalı) türklərindən olub gənclik illərində Bəhməni şahı III Məhəmmədin (1463–1482) xidmətinə girmiş, onun sarayında *bərid-i məmalik* mövqeyinə qədər yüksəlmiş və xanədana da bu vəzifəsi dolayısıyla Bəridşahilər deyilmişdir. Əmir Qasım Mahmud şahın səltənəti sırasında (1482–1518) öncə kutval (qalabəyi), Nizamülmülk Məlik Həsənin vəfatından sonra da baş vəzir (əmir-i cümlə) təyin edilmişdir. Bəhmənilərin zəifləməsinə görə ölkə torpaqları parçalanmış, Bicapurda Adilşahilər, Əhmədnagarda Nizamşahilər, Bərarda İmadşahilər, Qolkondada Qütbşahlar və bir müddət sonra Bidərdə Bəridşahilər müstəqilliklərini elan etmişldilər (1492).

Əmir Qasımın ölümündən sonra yerinə "Dəkkən tülküsü" deyə şöhrət tapan oğlu Əmir Bərid keçdi (1504–1543). Əmir Bəridin zamanında Bəhmənilərdən III Əhməd, Əlaəddin, Vəliyyullah və Kəlimullah onun vəsayəti altında sadəcə adları hökmdar idilər. Əmir Bərid ədəbiyyat, sənət və memarlığa ilgi duyan bir şəxsiyyət idi. Paytaxtda Rəngin Mahalı inşa etdirən də odur.

Bəridşahilər Vicayanagar racələri və digər bəzi qonşularıyla sürəkli mübarizə etdilər. Son Bəridşahi sultanı III Əmir Bərid şah (1609–1619) Adilşahilərin hücumuna məruz qaldı. II İbrahim şah 1619-cu ildə Bəridşahiləri məğlub edərək Bidəri torpaqlarına qatdı. Beləcə Bəridşahilər xanədanı sona çatdı.

Bəridşahilər Bəhməni sənət və memarlığını davam etdirdilər. Onların dönəmində Maysorun öndə gələn şəhəri olan Bidər Rəngin Mahal, Taxt Mahal, Tərkəş Mahal və Kali (Qara) Məscid kimi binalarla süslənmişdir. Əmir Qasım, Əmir Bərid, Əli Bərid və İbrahimə aid türbələr də Bidərin məşhur binaları arasında sayıla bilir. Ünlü Bəhməni vəziri Mahmud Qavanın təhsil üçün açdırdığı mədrəsə Bəridşahilər zamanında da əski şöhrətini qorumuşdur.

## Hökmdarları
* I Qasım Bərid 1489 – 1504
* Əmir Bərid I 1504 – 1542
* I Əli Bərid şah 1542 – 1580
* İbrahim Bərid şah 1580 – 1587
* II Qasım Bərid şah 1587 – 1591
* II Əli Bərid şah 1591
* II Əmir Bərid şah 1591 – 1601
* III Əli Bərid şah 1601 – 1609
* III Əmir Bərid şah 1609 – 1619

## Həmçinin bax
* Bəhməni sultanlığı
* Böyük Moğol İmperiyası

## Xarici keçidlər
Eritreya gerbi

**Eritreya gerbi** — Eritreyanın işlətdiyi rəsmi dövlət gerbidir.

Gerbdə dairə içərisində qum üzərində dayanan sarı dəvə şəkli var. Dairəni hər iki tərəfində də gerbi əhatələyəcək şəkildə zeytun ağacı budaqlarından əmələ gətirilən sarı rəngli çələng vardır. Gerbin aşağısında şüar hissəsində isə kənarları qızılı tikməli, mavi rəngli lent üzərin ölkənin adı, dövlətin üç rəsmi dilində heraldik cəhətdən solda ərəbcə, ortada ingiliscə, sağda isə yerli tigrinya dilinde verilmişdir.

## İstinadlar
Şirinlər (film)

**Şirinlər** və ya **Smurflar** () — meşədə göbələk formalı evlərdə canlı kiçik göy məxluqların uydurulmuş koloniyasından bəhs edən Belçika cizgi filmi və bu cizgi film əsasında hazırlanmış eyniadlı animasiya.

## Həmçinin bax
Şirinlər (multiserial)

## İstinadlar
Sultan Hüseyn mirzə Səfəvi

**Sultan Hüseyn Mirzə** () — Səfəvi şahzadəsi.

## Həyatı
Bəhram mirzə Səfəvi və Zeynəbsultan xanımın ikinci oğlu olaraq dünyaya gəlmişdi. 1555-1557-ci illərdə Sistan, 1557-1576-cı illərdə Qəndəhar, 1558-1566-cı illərdə Zəmindəvar hakimi olmuşdur. Əmisi I Təhmasibin ölümündən bir neçə ay sonra 1576-cı ilin payızında Qəndəhardakı qəsrində vəfat etmişdir. Bəzi tarixçilərin fikrinə görə onu qardaşı II İsmayıl öldürtmüş və ya intihar etmişdir.

## Ailəsi
Oğulları:
# Məhəmməd Hüseyn Mirzə (1563-1600)
# Müzəffər Hüseyn Mirzə - Qəndəhar hakimi
# Sultan Rüstəm Mirzə - Zəmindəvar və Gərmşir hakimi
# Sultan Səncər Mirzə (ö. 1596)
# Əbu Səid Mirzə (ö. 1596)
Qızları:
# Oğlanpaşa xanım - ilk dəfə Həmzə Mirzə ilə, daha sonra isə Şah Abbas ilə evlənmişdir.

## İstinadlar
Faduit adası

thumbnail|Joel-Fadiut körpüsü
**Faduit adası** — Seneqalın qərb hissəsində Joel-Fadiut şəhərinin ərazisində ada
[thumbnail|Faduit adası [balıqqulağı]]
Adası tamamilə balıqqulağından təşkil olunub. Burada tikililərdən tutmuş, torpaq qatına kimi hər şey balıqqulağından ibarətdir. Adanı manqo, Afrika baobabı ağacları və kolluqlar möhkəm saxlayır. Əslində isə, bu ada XIX əsrin sonlarına kimi mövcud olmamışdır. Belə ki, ada tədricən yaranmışdır. Yerli əhali molyusklarla qidalanmış və onun balıqqulağı olan hissəsi gətirilərək bu əraziyə tökmüşdür. Nəticədə də, süni Faduit adası peyda olmuşdur. Ada yarandıqdan sonra Joel-Faduit şəhərinin sakinləri buraya köç etmiş və materiki ada ilə birləşdirən körpü də tikilmişdir. Hazırda bu adada məşhur bir qəbiristanlıq yerləşir ki, onun məzarları da balıqqulağından hazırlanıb.

Hazırda Faduit adası şəhərdə turistlərin ən çox sevdiyi məkanlardan biridir.

## İstinadlar
Leopold Sedar Senqor

**Leopold Sedar Senqor** (, ) — Seneqallı şair və yazıçı, filosof, siyasətçi; Seneqalın ilk prezidenti.

## Mükafatları
* Qızıl çələng mükafatı (1975).

## İstinadlar
Joel-Fadiut

**Joel-Fadiut** () — Seneqalın qərb hissəsində şəhər

## Coğrafiyası
Şəhərin bir hissəsi ada üzərində yerləşir.

## Əhalisi

## Turizm
Şəhərdə turistlərin ən çox sevdiyi məkanlardan biri Faduit adasıdır. Belə ki, bu ada tamamilə balıqqulağından təşkil olunub. Burada tikililərdən tutmuş, torpaq qatına kimi hər şey balıqqulağından ibarətdir.

## Qardaşlaşdığı şəhərlər
*  Nojan-syür-Sen
*  Venisye
*  Qranbi
*  Brikama
*  Fuenlabrada
*  Baker

## Tanınmış şəxsləri
*Leopold Sedar Senqor — Seneqalın ilk prezidenti.

## Şəkilləri

Fadiouth from cemetery island, Senegal.jpg|Joel-Fadiut körpüsü
Fadiouth, Senegal (West Africa) (531976549).jpg|Şahildən bir görüntü
FadiouthSanté.jpg|Səhiyyə ocağı
PeacefulCoexistence.jpg|Xristian və müsəlman qəbiristanlığı


## İstinadlar
Amadu Lamin

**Amadu Lamin** (, 26 mart 1951, Kaolak, Seneqal) — Seneqallı şair və sosioloq. Afrika Beynəlxalq Poeziya Evinin prezidenti, Seneqal PEN-klubunun vitse-prezidenti.

## Həyatı
26 mart 1951-ci ildə Seneqalın Kaolak şəhərində anadan olmuşdur. Atası müəllim, anası şairə olub.

## Əsərləri
13 kitabın müəllifidir.

## Mükafatları
* Fransa Akademiyasının Qran-prisi;
* "Triest Poeziyası"nın ali mükafatı.

## İstinadlar
Eritreyada təhsil

Eritreyada təhsil beşmərhələlidir: ana məktəb, ibtidai məktəb, ilk məktəb, orta məktəb və universitet.

İbtidai, ilk və orta məktəbdə təxminən 245.000 məktəbli təhsil alır. Təhsilin şüarı Vətən, ana dilidir.

## İstinadlar
Arundati Roy

**Arundhati Roy** (24 noyabr 1961, Assam) - Hindistan yazıçısı. Müharibə eləhinə yazılmış əsərləri ilə tanınmaqdadır. Ən məşhur əsəri "Kiçik Şeylərin Tanrısı" (*The God of Small Things*) adlı romanıdır.

## Həyatı

24 noyabr 1961-ci ildə Hindistanın Assam əyalətinin Şilonq şəhərində xristian ananın və hind atanın qızı kimi anadan olmuşdur. Aymanam kəndində anasının idarə etdiyi məktəbdə oxudu. 16 yaşında evini tərk etdi. Dehli Memarlıq Məktəbində oxudu, amma heç vaxt memarlığı sevmədi. Sonra məktəbdə oxuyan biri ilə evləndi. Daha sonra Beynəlxalq Şəhər İşləri Dairəsində işləməyə başladı. İtaliyaya getdikdən sonra yazıçı olmağa qərar verdi. İkinci həyat yoldaşı ilə birlikdə bir televizor kanalı üçün, Hindistanda tələbələrin həyatından bəhs edən və Fulan Deyvi haqqında çəkilən filmlər üçün ssenari yazdı. Son əsəri məhkəməyə verildi və idman müəllimi oldu. Bu zaman romanını yazmağa başladı. Uşaqlarından ilham aldığı bu romanını 5 il içində 1996-cı ildə tamamaladı.

1997-ci ildə yazdığı ilk və tək romanı "Kiçik Şeylərin Tanrısı" İngiltərədə Buker mükafatını qazandı və bu mükafata layiq görülən ilk hindli qadın oldu.

"Küçədəki İnsanın İmperatorluk Bələdçisi" , "Ya çək dəftərini, ya da Kruz raketini" adlı kitabları da da siyasi mövzu daşıyır.

2002-ci ildə Lanan Mədəni Azadlıq mükafatı, 2004-cü ildə Sidney Sülh mükafatını qazanmışdır.

## Mükafatları

* Buker mükafatı - 1997.
* Lanan Mədəni Azadlıq mükafatı - 2002
* Sidney Sülh mükafatı - 2004

## Əsərləri

* "Kiçik Şeylərin Tanrısı" - 1997
* "Yaşamağın Qiyməti" - 2000
* "Sonsuz Ədalətin Cəbri" - 2002
* "Siyasi Güc" - 2002
* "Müharibə danışığı" - 2003
* "Küçədəki İnsanın İmperatorluk Bələdçisi" - 2004
* "İmperiya dövründə İctimai Hakimiyyət" - 2004
* "Ya çək dəftəri, ya da Kruz raketini" - 2004
Ayşegül Akdemir

**Ayşegül Akdemir** () Türkiyənin İstanbul şəhərində anadan olub. Bir müddət Memar Sinan Universitetinin Dövlət Konservatoriyasının Balet fakültəsində oxuduqdan sonra baletə davam edib. Həmçinin bundan başqa İstanbul Akademiya İncəsənət Mərkəzində dekorasiya kostyum təhsili də alıb. Teatra Müjdat Gəzən Sənət Mərkəzi Aktyor studiyasında başlayıb və Ayla Algandan teatr bədən dili və plastik makiyaj təhsili alıb. Məzuniyyətdən sonra BKM-nin açdığı imtahan ilə seminar oyunçuları arasına qatılıb. Müxtəlif televiziya serialları, reklam və teatr oyunlarında oynayıb.

## İstinadlar
Keyxosrov Cahan bəyim

**Keyxosrov Cahan bəyim** () — İngilis idarəsindəki Hindistanda yarımüstəqil Bopal sultanlığı dövlətinin son qadın hökmdarı (1901–1926).

## Həyatı
Keyxosrov Cahan bəyim 9 iyul 1861-ci il tarixində Hindistanın Bopal (Bhopal) şəhərində doğulmuşdu. Anası Bopal nəvvabəsi Sah Cahan bəyim, atası Bəxşı Baqi Məhəmməd xandır. Mövlanə Cəmaləddin əl-Vəzir və Müftü Əyyub bin Qəmərüddindən çeşidli dərslər aldı. Nənəsi İskəndər bəyimdən də dövlət idarəsiylə ilgili mövzularda bilgilər etdi. Ayrıca xətt dərsləri aldı və Farsca öyrəndi. 1875-ci ildə Əmir Əhməd Əli xan ilə evləndi. Bu evlilikdən 1876-cı ildə Məhəmməd Nəsrullah xan 1877-ci ildə Hafız Ubeydullah xan və 1894-cü ildə Məhəmməd Hamidullah xan adlarında üç oğlu oldu.

Anası Şah Cahan Bəyimin 16 iyul 1901-ci ildə vəfatından sonra onun Lord Canning ilə etdiyi anlaşma gərəyincə Cahan bəyim "sultan" ünvanıyla taxta keçdi. Ancaq 1902-ci ildə əri ölüncə bir çox problemlə qarşı-qarşıya qaldı. Bu arada boşalan dövlət xəzinəsinə gəlir yolları aradı. Böyük oğlu Məhəmməd Nəsrullah xanın yardımlarıyla ölkə idarəsində və hüquq sistemində islahatlar etdi. 1903-cü ildə hacca getti.

Cahan bəyim 1908-ci ildən öncə İstanbula gedib Osmanlı sultanı II Əbdülhəmid ilə görüşdüyü kimi oğulları Həmidullah xan və Ubeydullah xan ilə 1911-ci ildə dəkrar İstanbula getdi və Sultan Rəşad tərəfindən qəbul ədildi. Fəqət bu görüşmələr dost ziyarətindən ötəyə keçmədi. Eyni il İngiltərə kralı V Georqun taç geymə məclisinə qatılmaq üçün Londona gedən Cahan bəyim, I Dünya Savaşında İngilis hökumətinə bağlı qaldı və İngilis ordusuna qatılmaq üzərə bir bölük göndərdi. 1924-cü ildə iki oğlunun qəflətən ölümünə görə ölkədə çıxan qarışıqlıqları yatırmağı bacardı. 1925-ci ildə oğlu Məhəmməd Həmidullah xan ilə təkrar İngiltərəyə getdi. Məmləkətinə dönüncə İngilis hökumətindən aldığı tapşırıqla 1926-cı ildə oğlu lehinə taxtdan çəkildi.

Bibiyə Bəyim olaraq da bilinən Cahan bəyim 12 aprel 1930-cu ildə vəfat etdi.

## İstinadlar
Tərcibənd

**Tərcibənd** (ərəbcə: *tərci* və farsca: *bənd* ) —  Mövzu və vəzn etibarilə bir olub, birinci bəndin bütün misraları həmqafiyə, ikinci bəndin son beyti istisna olmaqla bütün misraları, axırda isə birinci bəndin son beyti nəqərat kimi təkrar edilən klassik şeir formalarından biri. Tərkibənd kimi şairin öz müşahidələri əsasında yazılır.
## Xüsusiyyətləri
Tərcibəndin məzmununu şair təsirləndiyi, mənasını duyduğu sahələrdən götürür. Eyni zamanda, bu janrın tutumu, ölçüsü, qafiyə sistemi tərkibbənddən az fərqlənir. Tərcibəndlər adətən şeirlərdə beytlərə və bəndlərə ayrılır. Müxtəlif tarixi kəsmlərdə yazılan tərcibəndlərin strukturu bir-birindən fərqlənir. Bəzi tərcibəndlərin ilk iki misrası öz arasında, sonrakı sətirlər isə misraaşırı qafiyələnmişdir. Yaxın məzmunlu, yaxın ölçülü, oxşar ahəngli tərcibəndlərdə final beytləri təkrar olunur.
## Nümunələr
Nəsiminin tərcibəndlərində ilk iki misra öz aralarında qafiyələnir, sonrakı beytlərin birinci misraları sərbəst buraxılır, ikinci misralar isə birinci beytin son misraları ilə həmqafiyə ( **aa ba qa da va** ...) olur. Nəsiminin tərcibəndləri 13 -15 beytdən çox olmayıb.

Füzulinin tərcübəndləri isə 12 misradan çox olmamışdır. Onun tərcibəndlərində final beytindən başqa, misraların hamısı öz aralarında ( **aaaaaaaaaabb**) qafiyələnmişdir.

Qasım bəy Zakir azmisralı (20 -22 ), Əbülqasım Nəbati isə çoxmisralı (bəzən 50 misradan çox) tərcibəndlər yazmışdır.
## Həmçinin bax
# Tərkibbənd
# Şeir
## Xarici keçidlər
* http://azerlit.info/index.php?folder=47&parent=47&type=2&author=25
## İstinadlar
Sonuncu ölən ümidlərdir

**Sonuncu ölən ümidlərdir** — Varis Yolçiyevin romanı. Yazıçının ilk kitabı olan bu romanın mövzusu real həyatdan götürülüb. Son zamanların ən çox oxunan “Sonuncu ölən ümidlərdir” romanı dramatik, həm də macəra dolu bir sevgi əhvalatından bəhs edir.

## Haqqında
1990-cı illərin sonunda “168 saat” qəzetində pero-serial janrında “Sonuncu ölən ümidlərdir” adlı, mövzusu real həyatımızdan götürülmüş bədii əsər dərc olunmağa başladı. Qısa müddət ərzində qəzetin tirajı 20 min nüsxəni haqladı, satış faizi 95-ə yüksəldi.

Son dərəcə dramatik hadisələrlə, macəralarla zənginləşdirilmiş bu sevgi əhvalatı qısa vaxt kəsiyində bütün ölkədə populyarlıq qazandı. Təqdim  olunan bu kitab “Sonuncu ölən ümidlərdir”in qəhrəmanlarının sonrakı taleyini özündə əks etdirən roman variantıdır.

## Xarici keçidlər
* Sönuncu Ölən Ümidlərdir
Əvvəldən sona qədər (film, 2009)

**Əvvəldən sona qədər** (, ) — Braziliya istehsalı olan və 2009-cu ildə nümayiş olunmuş dram filmi.

## Məzmun
Analarının ölümündən sonra bir-birlərinə qarşı hiss etdikləri qardaş sevgisinin, sonradan isə məhəbbətə çevrilməsini başa düşən Fransisko və Tomas bundan sonra sərhədləri aşaraq əsl sevgi yaşamağa başlayırlar.

## İstehsal
Film ilk dəfə 16 noyabr 2009-cu ildə *MixBrasil* festivalında nümayiş olunan film həmin ilin 27 noyabrında kinoteatrlarda nümayişə başladı. Əsas çəkilişləri Rio de Janeyroda baş tutan filmin *Original Motion Picture Soundtrack* adlı musiqi albomu da var. Lakin film Braziliyada yalnız 6 kinoteatrda nümayiş olundu. 26 mayda *Seattle Beynəlxalq Film Festivalı*nda, 26 iyunda *Frameline Film Festivalı'nda, [[15 iyul]]da isə *QFest* və *Outfest Film Festivalı''nda göstərildi.
 
## Rollarda
* Clia Lemmertz — Culieta (ana)
* Fabio Assunçao — Aleksandra (Tomasın atası)
* Cin Pierre Noher — Pedro (Fransiskonun atası)
* Lusi Kardoso — Rouz
* Mausi Martinez
* Qabriel Kaufmann — Tomas (6 yaşında)
* Lukas Kotrim as Fransisko (11 yaşında)
* Rafael Kardoso — Tomas (20 yaşında)
* Coao Qabriel Vasconcellos as Francisco (25 yaşında)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qətl günü (roman)

**Qətl günü** — Yusif Səmədoğlunun müəllifi olduğu tarixi-psixoloji roman.

## Haqqında
"Qətl günü" romanı Azərbaycan ədəbiyyatında Şərin bədii obrazını yaratmış ən güclü əsərlərdən biridir. Roman üç süjet xəttinə malikdir, əsərdə üç ayrı-ayrı dövrün ictimai-siyasi mühiti və bu dövrlərdə insanın faciəsi magik realizm üslubunda qələmə alınıb.

Müəllif Qacar işğalıyla 37-ci il repressiyası arasında paralellər apararaq, çox maraqlı nəticələrə gəlib çıxır. Taleyin kəskin dönümlərində həyatın əbədi sualları qarşısında qalan adamların faciəsi və çətin ömür yolu "Qətl günü" romanının əsas mövzusudur. Ədəbiyyatşünaslar "Qətl günü" romanını Azərbaycan nəsrinin yeni mərhələsi hesab edir.

## Xarici keçidlər
***Film**: Qətl günü (film, 1990)
***Kitab**: Qətl günü
Komo gölü

**Komo gölü**, **Komo dənizi** və ya **Laryo gölü** (it.Lago di Como) — İtaliyanın Lombardiya vilayətinində yerləşən "Y" şəkilli göl. Kiçik hissəsi İsveçrədədir. İtaliyanın ən böyük 3-cü gölüdür. Sahəsi 146&nbsp;km2-dır. Madonna, Ronaldinyo, Silvestr Stallone kimi məşhurların bu gölün sahilində villaları yerləşir. Lake Como ən eksklüziv yerlərdən biri əsrlər boyu Queens gizli hideaway və İtaliya imperatorları, Lyerna edir.  Varenna və Lierna Como gölündə ən gözəl kəndlər kimi qiymətləndirilir.

Əsrlər boyu Lierna kralların, imperatriçaların, knyaz ailələrinin ziyarət etdiyi və dünyanın ən mühüm menecerlərinin və milyardlarının, o cümlədən Komo gölünün dünya prezidentinin də ev aldığı ən müstəsna yer olmuşdur. Mercedes. Lierna kilsəsində cəngavər ordeninin əsası qoyuldu və bu, İtaliya krallarının kral evinin, Savoyanın doğulmasına icazə verdi. Lierna, Komo gölünün ən gözəl həyatı ilə Komo gölündəki yerdir və əsrlər boyu Avropanın hər yerindən gələn rəssamların ən çox təmsil olunduğu, sehrli atmosferə malik olan yerdir. Məkan çox özəldir, villalar gizlidir və hətta Corc Kluni də illərdir 100 milyon avrodan çox təklif edən villa ala bilməyib. Tez-tez deyilir ki, Lierna sakinləri Liernanın əsrlər boyu Komo gölünün coğrafi xəritələrində görünməməsi üçün pul ödəyiblər. Liernada dayanmaq çox çətindir, çünki qəsdən parkinq yerləri yoxdur və yalnız kimin gələcəyini seçməklə qayıqla gələ bilərsiniz. Liernadakı lüks villalar qiymətsizdir və dünyanın ən böyük status simvollarından biridir.

## Coğrafiyası
Göl "Y" şəklindədir. Şimalında Komaliko qəsəbəsi yerləşir. Cənub-qərbində və cənub-şərqində Como və Leçço qəsəbələri yerləşir . Bellacio, Menaccio və Varenna "Y"nın mərkəzlərindədir.

Gölün Addo çayının hesabına qidalanır. Bu çay Komanliko qəsəbəsindən başlayır.

## İqlim
Göldə mülayim iqlim şəraiti hökm sürür. Aralıq dənizi iqlimi tipikdir. Qışda bura o qədər də soyuq olmur.

## Şəhərlər və qəsəbələr

## Gözəl və zəngin
Komo gölü öz gözəlliyi və gözəl ətrafı ilə məşhurdur. Göl uzun illər aristokratların və varlıların istirahəti üçün məşhur yer olub. İndi də göl kənarında qalan bir sıra məşhurlar var ki, bu da turist axınının artmasına kömək edir. Villa Olmo, Villa del Balbianello, Villa Serbelloni və Villa Carlotta kimi gözəl parkları olan çoxlu sayda saray var. Bəzi villaların qiyməti 100 milyon avronu keçir və göl mənzərəli onları tapmaq çox çətindir.

Göllə əlaqəsi olan və ya olan bir çox tanınmış insanlar arasında aşağıdakıları qeyd etmək olar:
* Metyu Bellami
* Madonna
* George Clooney
* Gianni Versace
* Ronaldinyo
* Sylvester Stallone
* Richard Branson

## Panaroma

## Keçidlər
* Como Gölü Mərkəzi
* Villa Menaggio (Komo gölü)

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Gölə səyahət
* Bələdçi
* Səyahət
Qətl günü

*Qətl günü (roman) — Yusif Səmədoğlunın müəllifi olduğu tarixi, psixoloji roman.
*Qətl günü (film, 1990) — 1990-cı ildə çəkilmiş Azərbaycan filmi