Azərbaycanda pravoslavlıq

**Azərbaycanda pravoslavlıq** — 
Azərbaycanda İslam dinindən sonra ikinci ən böyük dini qrup. Statistikaya görə, Azərbaycanda pravoslavlar əhalinin 2,3% (209,7 min) təşkil edir. Azərbaycan ərazisi Rus Pravoslav Kilsəsinin Bakı-Azərbaycan Yeparxiyasının ixtiyarındadır .

## Tarix

1815-ci ildə Bakıda ilk Rus Pravoslav Kilsəsi meydana gəldi, daha sonra Gəncə və Şamaxıda kilsələr tikildi.

1905-ci ildə Rus Pravoslav Kilsəsinin Bakı Yeparxiyası yarandı. Sovet dövründə hakimiyyət Bakı yeparxiyasının ruhanilərini repressiya etdi, lakin artıq 1944-cü ildə iki kilsə fəaliyyətini bərpa etdi.

1998-ci ildə Rus Pravoslav Kilsəsinin Bakı-Xəzər Yeparxiyası yarandı. 22 Mart 2011-ci ildə Rus Pravoslav Kilsəsinin Müqəddəs Sinodunun qərarı ilə Bakı-Xəzər Yeparxiyası Bakı-Azərbaycan Yeparxiyası adlandırıldı  .

2011-ci ildə ölkədə altı xristian pravoslav kilsəsi var idi. Bunlardan beşi Rus Pravoslav Kilsəsinə aiddir: üçü Bakıda ., hər biri Gəncə və Xaçmazda  . Digər bir məbəd gürcü- ingiloyların kompakt yaşadığı Qax rayonunun Qax-Ingiloy kəndindəki Müqəddəs Georgi kilsəsidir, bu kilsə Gürcüstan Pravoslav Kilsəsinin yurisdiksiyasına aiddir .

### Alban-Udi xristian icması

Azərbaycanda Nic kəndində (Qəbələ rayonu) və Oğuz bölgəsində, Qafqaz Albaniyasından olan tayfalardan birinin nəslindən olan Udilər yaşayır. 20-ci əsrə qədər Udi xristianları erməni adlarını götürərək, Erməni Apostol Kilsəsinin bir hissəsi idilər. SSRİ-də kilsənin təqibi ilə Udilərin ermənilərlə mənəvi əlaqəsi pozuldu və SSRİ-nin dağılmasından və Qarabağ müharibəsindən sonra, Azərbaycan və Ermənistan arasındakı gərgin münasibətlərə görə, Erməni Kilsəsi artıq Azərbaycan Udilərini öz tərkibinə qəbul edə bilmədi, həmçinin Udilər də bunda maraqlı deyildilər. Buna görə bir çox udi Rus Pravoslav Kilsəsinin Bakı yeparxiyasının kilsələrində vəftiz edilməyə məcbur oldu. 2001-ci ildə Patriarx II Aleksinin Azərbaycana səfəri zamanı xalqının Rus Pravoslav Kilsəsinə qoşulmaq istəklərini ifadə edən Udi icmasının nümayəndələri ilə görüşdü. Ancaq bu heç bir real nəticəyə səbəb olmadı və Udin icması rus kilsəsinin qayğısından kənarda qaldı.

2003-cü il mayın 28-də Azərbaycanda Robert Mobili sədrliyi ilə  alban-udi xristian icması yaradıldı . Bu Şəkidəki qədim Kiş Məbədinin bərpası ilə əlaqədar idi (əfsanəyə görə onun təməli Həvari Elisa tərəfindən qoyulmuşdur). 2006-cı ildə Qəbələ rayonu,ikinci Udi məbədinin, Nic kəndindəki  kilsənin bərpası başa çatdı. Qax rayonunun Qum kəndində və Gümrük kəndindəki V əsrdən qalan alban kilsəsi bazilikasının bərpası üçün də işlər görülür  .

2006-cı ildə Bakı və Xəzər bölgəsinin yepiskopu Aleksandr İşein Udi kilsələrində pravoslav xidmətlərinin göstəriləcəyini söylədi və Rusiya ilahiyyat təhsil ocaqlarında onlar üçün keşişlər hazırlanırdılar . Rus Pravoslav Kilsəsinin Bakı Yeparxiyası udilərin bəzi tədbirlərində iştirak etdi və hətta vəftiz də etdi, ancaq indiyə qədər Rus Pravoslav Kilsəsi ilə  Udinlərin birləşməsində ümumi bir irəliləyiş olmadı. Bununla yanaşı, Alban-Udi xristian icmasında, ayinləri kanonik ruhanilər tərəfindən deyil, icma üzvlərinin özləri tərəfindən həyata keçirdiyi "Udin kilsəsi" haqqında öz fikirləri olan ayrı bir etno-dini qrup şəklində mövcuddur. Alban-Udi Xristian İcmasının sədri Robert Mobili və keşiş Rafiq Danakari vəftiz etmək hüququnu öz üzərinə götürdü  .

2010-cu ildə Oğuzun Udi xristian icması qeydiyyata alındı  .

## Həmçinin bax

* 
* Pravoslav azərbaycanlılar 
* Qax və Kürmük yeparxiyası

## Qeydlər

## Ədəbiyyat

* Hieromonk Alexy (Nikonorov) "Qafqaz Albaniyasındakı Xristianlıq tarixi". Bakı, 2005. 
* АЗЕРБАЙДЖАН   //   Pravoslav Ensiklopediyası .   - M.   : Kilsəsi və Elmi Mərkəzi "Pravoslav Ensiklopediyası", 2000.   - T.   Mən   - FROM.   335-337.   - 752   dən.   - 40   000 nüsxə   -  .

## İstinadlar

* Azərbaycanda pravoslavlıq 
* Azərbaycandakı Elçi Bartolomeyi - Məqalələr - Kilsələr Elmi Mərkəzi "Pravoslav Ensiklopediyası" 
* Bakı-Azərbaycan Yeparxiyası 
* Azərbaycanda pravoslavlıq. Azərbaycan Respublikası Prezidenti Aparatının Prezident Kitabxanasının materialları