open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hedonizm

**Hedonizm** (yunan dilində: ηδονή, latın dilində: hedone) — Kirene məktəbinin, yəni Sokratın tələbəsi və müasiri Aristippin (E.ə. 435-355) yaratdığı aksioloji təlim. Təlimə görə həzz hissi həyatda ən ali məqsəddir.

Həzzin həqiqi anlamda yaxşı olduğunu, insan öz hərəkətlərini ona həzz verəcək bir şəkildə planlaşdırması gərəkdiyini, həmişə həzz verənə yönəlmənin ən uyğun davranış şəkli olduğunu müdafiəedən fəlsəfi cərəyandır. Düşüncə tərzi belədir: Həzçilikdə həyatın duyğusal həzlərini maksimum artırmağa çalışılır. Ən yaxşı şey həzz, ən pis isə ağrı-acıdır deyə düşünülür. Hər insan həyatın acılarından qaçaraq həyatın yolunu axtarmalıdır.

Burada həzz deyilərkən, insanı xoşbəxt edən bir şeyi etmək başa düşülür. Məsələn, sevdiyi bir yeməyi yemək. Amma həzzin ölçüsü də müəyyən oluna bilər. Məsələn; sevdiyin bir yeməyi almayıb o pulu yığaraq onunla bir ev və ya maşın, yaxud da sevdiyin, sənə həzz verən başqa bir tələbatını ödəyirsən.

Amma həzzin həmişə əks təsirləri də vardır. Məsələn, sevdiyin bir şirniyyatı çox yesən bunun ziyanını da çəkə bilərsən. Buna hedonizm və ya həzçilik deyilir.

## İstinadlar
Franko Zeffirelli

**Franko Zeffirelli** (, əsl adı **Canfranko Korsi**, ; 12 fevral 1923, Florensiya) — İtaliya rəssamı, rejissor, prodüser, ssenarist. İki dəfə "Oskar" mükafatına namizəd olub, BAFTA mükafatına layiq görülüb, beş dəfə David di Donatello, iki dəfə Emmi mükafatlarını alıb.

## Həyatı
Canfranko Korsi Zeffirelli 1923-cü ildə Florensiyada anadan olmuşdur. 6 yaşı olarkən, onun anası vəfat edir və Franko Britaniya diasporunun hamiliyi ilə böyüyür. Məhz orada o, Skorpioni ilə tanış olur və bu, illər sonra – 1999-cu ildə onu "Mussolini ilə çay" filmini çəkməyə sövq edir.

İkinci dünya müharibəsi zamanı o, partizan olmuşdur. Müharibədən sonrakı illərdə Florensiya Universitetində incəsənət və memarlıq kimi sahələri öyrənir. 1945-ci ildə daha çox teatra diqqət ayırmağa başlayır. Beləcə o, Florensiya teatrlarının birində səhnə tərtibatçısı kimi çalışmağa başlayır. Orada rejissor Lukino Viskonti ilə tanış olur və 1948-ci ildə onun çəkdiyi "Yer titrəyir" (La Terra trema) filmində rejissor köməkçisi kimi çalışır.

Lukino Viskonti ilə işləmək Zeffirellinin kinoya həvəsini daha da artırır. O, eləcə də Vittorio de Sika və Roberto Rossellini kimi nüfuzlu rejissorlarla da çalışmağa müvəffəq olur. 1960-cı illərdə London və Nyu-York kimi böyük şəhərlərdə bir neçə xüsusi pyesə quruluş verən Zeffirelli tezliklə öz yolunu bütünlüklə kinematoqrafiyaya yönəldir.

Rejissorun kino sahəsində debütü 1967-ci ildə çəkdiyi "Tərsin yola gətirilməsi" filmi olur. O, bu filmin baş rollarına Elizabet Teylor və Riçard Barton kimi aktyorları çəkir. Amma əsl müvəffəqiyyəti bir il sonra – 1968-ci ildə "Romeo və Cülyetta" filmi ilə qazanır. Bu film çəkildiyi gündən dünyada böyük maraqla qarşılanır. Zeffirelli bu filmdən sonra 12 gözəl ekran nümunəsi ərsəyə gətirsə də, onların heç biri "Romeo və Cülyetta"nın uğurunu təkrar edə bilmir.

## Filmoqrafiya

### Rejissor fəaliyyəti
#İnadkarın ram edilməsi (film, 1967) / The Taming Of The Shrew
#Romeo və Cülyetta (film, 1968) / Romeo and Juliet
#Qardaşı Günəş, bacısı Ay (film, 1972) / Brother Sun, Sister Moon
#Nazaretli İsa (film, 1977) / Jesus of Nazareth
#Çempion (film, 1979) / The Champ 
#Sonsuz məhəbbət (film, 1981) / Endless Love
#Klounlar (film, 1982) / Pagliacci
#Traviata (film, 1983) / La Traviata
#Otello (film, 1986) / Otello 
#Hamlet (film, 1990) / Hamlet
#Sərçə (film, 1993) / Sparrow
#Ceyn Eyr (film, 1996) / Jane Eyre
#Mussolini ilə çay (film, 1999) / Tea With Mussolini
#Əbədi Kallas (film, 2002) / Callas Forever

### Ssenarist fəaliyyəti
#İnadkarın ram edilməsi (film, 1967) / The Taming Of The Shrew
#Traviata (film, 1983) / La Traviata
#Hamlet (film, 1990) / Hamlet
#Sərçə (film, 1993) / Sparrow
#Ceyn Eyr (film, 1996) / Jane Eyre
#Mussolini ilə çay (film, 1999) / Tea With Mussolini

## İstinadlar
Dəbilqəli kakadu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Dəbilqəli kakadular Cənub-Şərqi Avstraliya və ona yaxın adalarda dəniz səviyyəsindən 2000 m-ə qədər yüksəklikdə olan dağlıq ərazilərdəki evkalipt meşələrində yaşayır.

Bədəninin uzunluğu 32—37 sm; kütləsi 250—280 q-dır. Lələklərindəki əsas rəng çaları boz olub, hər lələk kül rəngi ilə haşiyələnib. Qarnının aşağı hissəsi və quyruğunun aşağı lələkləri çəhrayı-sarı rənglə haşiyələnib. Qanadları və quyruğu boz rəngdədir. Erkəklərin baş və kəkili açıq-çəhrayı, dişilərin başı və kəkilləri boz rəngdə olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Priti Zinta

**Priti Zinta** (; ) — Hindistan kino aktrisası.

## Həyatı

Priti Zinta 31 yanvar 1975-ci ildə anadan olmuşdur . 13 yaşında atasını avtomobil qəzasında itirən Priti həyata belə uyğunlaşmağa məcbur olur. Hindistanın Şimla şəhərindən olan Priti universitetdə təhsil almaq üçün Mumbay şəhərinə gedir. Bir gün Priti parkda öz yoldaşı ilə oturarkən bir qadın ona yaxınlaşır və reklam işində işlədiyini deyir. Həm də bildirir ki, reklamda çəkiləcək model son anda bu işdən imtina edib. Pritinin simasını bəyənən qadın ona model olmağı təklif edir. Priti bu təklifi qəbul edir. Beləcə öz karyerasına reklam manekeni kimi başlayan Priti 1990-cı illərin sonlarında yoldaşlarını dəstəkləmək üçün sınaq çəkilişlərinə gedir. Bollivudun tanınmış rejissorlarından biri Şekar Kapur təsadüfən onu görür və öz yeni filminin baş rol ifaçısını tapdığını düşünür. Lakin rejissorun nəzərdə tutduğu layihə baş tutmur. Çünki o zaman Şekar Kapur "Elizabet" filminin beynəlxalq aləmdə tanınması üçün çalışırdı.

Priti Zintanın kino fəaliyyətinin başlanğıcı 1998-ci ilə təsadüf edir. "İlk baxışdan məhəbbət" filmində Priti Nair rolunu ifa edir . Və elə həmin ildə də "Bollivudun Oskarı" sayılan Filmfare mükafatını əldə etməyə nail olur. Bu mükafatın sayəsində Priti bir neçə rejissordan baş rol təklifi alır. Beləcə onun böyük kino yolu başlayır.

Priti Zinta nüfuzlu hind kino aktyoru, həmkarı Şahrux Xanın hazırladığı "Temptations-2004" layihəsi ilə dünya turuna çıxmışdır.

Priti Zinta bir-birinə bənzəyən rol tiplərində oynadıqları üçün uzun müddət aktrisa Kacolun kölgəsində qaldı. Lakin zaman keçdikcə Pritinin də heyranlarının sayı artdı. Beləliklə, o da Kacol kimi tanınmış aktrisa oldu.

Priti Zinta həyatı boyu 2 dəfə ölümlə üz-üzə qalıb. Şri-Lankada "Temptations" turu olarkən partlayışdan, Hind okeanında istirahət edərkən isə sunamidən sağ çıxa bilmişdi...

2005-ci ildən bəri məşhur Hindistan ailələrindən olan Vadia fabrikinin sahibi Ness Vadia ilə eşq yaşayır. 2008-ci ildən nişanlısı Ness Vadia və daha iki iş adamı ilə birlikdə "Kings XI Punjab"ın sahibidirlər.

### Bioqrafiya
* Boyu  -  162 sm
* Çəkisi  -  52 kq
* Bədən fiqurası  -  34-26-34
* Gözünün rəngi  -  Açıq-qəhvəyi
* Saçının (real) rəngi  -  Qara

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
21 Azər (jurnal)

***"21 Azər"*** — Almaniyanın Dortmund şəhərində nəşr olunan jurnal. Jurnal Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə Təbrizdə nəşr olunan "21 Azər" jurnalının davamçısıdır.

## Haqqında
Jurnal ilk dəfə 1945-1946-cı illərdə Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə Təbrizdə nəşr olunub. Lakin şah qoşunlarının Azərbaycana hücumundan sonra Azərbaycan Milli Hökuməti dağılıb və jurnalın nəşri də qadağan edilib. 

"21 Azər" jurnalı 1998-ci ildə Almaniyanın Dortmund şəhərində nəşr olunmağa başlayıb. Jurnalın təsisçisi Səməd Nikanam, redaktoru Əlirza Miyanalı olub. Azərbaycan türkcəsində və latın əlifbası ilə çap olunub. Əsas mövzusu Azərbaycan Milli Hökuməti olan jurnalda "Açılmamış səhifələr",  "Ölkəmizi tanıyaq", "Xatirələr danışır", "Taleyimiz, tariximiz",  "Tədqiqatlar, təhqiqatlar" rubrikaları da olub.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Afroterilər

**Afroterilər** () —  infrasinfinə aid heyvan dəstəüstü.

Əvvəllər afroterilərin dəstəustünə ayrılmasının bəzi zooloq və paleontoloqların tənqidinə məruz qalmasına baxmayaraq, 1999-cu ildə molekulyar bioloqlarının tədqiqatları nəticəsində onun dəstəüstünə ayrıldığı təsdiqlənib.

## Təsnifatı
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi (nəsli kəsilib)



## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lavrazioterilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəüstü.

## Təsnifatı
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi
*  dəstəsi (*nəsli kəsilib*)
*  dəstəsi (*nəsli kəsilib*)
*  dəstəsi (*nəsli kəsilib*)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cənubi Amerika dırnaqlıları

**Cənubi Amerika dırnaqlıları** () — plasentalı məməlilərə aid nəsli kəsilmiş heyvan dəstəüstü.

Cənubi Amerikanın kaynazoy erasında cooğrafi izolyasiyası Cənubi Amerika dırnaqlıların nümayəndələri arsında əsaslı şəkildə təbəqələşmənin getməsinə səbəb oldu. Onlar arasında elə növlər var idi ki, müasir at, dəvə və kərgədanların hər birinə xas olan müəyyən xarici görünüşləri özündə əks elətdirirdi. Cənubi Amerika dırnaqlılarının ümumi əlaməti dişlərinin quruluşu və dırnaqlarının mövcudluğu olub. Bu heyvanlar otyeyən olub, yaşayış mühitindən asılı olaraq müxtəlif növ bitkilərlə qidalanıblar.

## Təsnifatı
* dəstəsi
* dəstəsi
* dəstəsi
* dəstəsi
* dəstəsi

## İstinadlar
Kəmdişlilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəüstü. 4 fəsilə və 18 növü özündə birləşdirir. 31 canlı növü var: qarışqaçılar, ağac tənbəlləri və armadillos.

## Təsnifatı
*  dəstəsi
**  fəsiləsi
**  
**  
*  dəstəsi
**  yarımdəstəsi
***  fəsiləsi
***  fəsiləsi
***   fəsiləsi
***   fəsiləsi
***   fəsiləsi
***   fəsiləsi
**  yarımdəstəsi
***  fəsiləsi
***  fəsiləsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Euarxontoqlireslər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəüstü.

Euarxontoqlireslər 85-95 milyon il bundan əvvəl təbaşir dövrünün sonunda Laurasiatheria qrupundan ayrılaraq meydana gəlməyə başlamışdır. Bu hipotezin doğruluğuna günümüzdə çoxsaylı qazıtılar zamanı tapılmış heyvan qalıqları əminlik yaradır.

## Təsnifatı
* 
** 
** 
* 
** 
**  mirdəstəsi
***  dəstəsi
***  dəstəsi
**** 
**** 
**** 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yas

**Yas** və ya **matəm** – sevilən insanın itkisinin ardınca baş verən kədərin təcrübi, habelə emosional ifadəsi.

Bir ifadə kimi yas həm də vəfat edən şəxsin ardınca təşkil olunan və bir sıra məxsusi elementlər və hərəkətlər toplusu ilə müşayiət olunan rəsmi və ya qeyri-rəsmi tədbirləri də ifadə edir. Bu zaman, əksərən qara rəngli libaslardan istifadə olunur. Lakin dünyanın fərqli yerlərində başqa formada paltarların da məxsusi olaraq yas, yaxud matəm üçün seçildiyi də müşahidə olunur. Şəxsin itkisinin emosional təsirlərinə ən çox məruz qalan şəxs, ya da şəxslərdə sosial fəaliyyətlərdən çəkinmə, özünə qapanma, vəfat edənin xatirəsini yad etmə kimi psixoloji məqamlar özünü büruzə verir. Bəzən sözügedən hadisədən mütəəssir olanların dini rituallara yönəldiyi də məlumdur.

Yas mərasimlərinin forması mədəni, coğrafi, habelə dini amillərlə birbaşa bağlıdır. Bununla yanaşı, qeyd olunan mərasimlərin mahiyyəti arasında da bir sıra fərqlər mövcuddur. Məsələn, bəzən hansısa dövlət rəhbərinin vəfatı üzərinə ölkə miqyasında rəsmi matəm elan oluna bilər. Bu zaman bir sıra xüsusi protokol qaydaları əsasında ölmüş rəhbərin xatirəsi ailə üzvlərinin, rəsmi şəxslərin, zaman-zaman kütlələrin iştirakı ilə yad edilir.

Matəm saxlamağın sosial normaları və qaydaları cəmiyyətdən cəmiyyətə dəyişir. Məsələn, Yaxın Şərqdə yas mərasimləri zamanı əsasən qara rəngli libaslar geyinildiyi halda, Uzaq Şərq ölkəsi olan Çində matəmin rəngi ağdır. Buna baxmayaraq, bir qayda olaraq məxsusi libasların geyilməsi, aksesuarlardan istifadə, yaxud mərasimlərin keçirilməsi bu hadisəyə xas olan əlamətlərdəndir. Bəzi mədəniyyətlərdə mərasimlər dəfnin ardınca qısa, bəzilərində isə daha uzun zaman kəsiyini əhatə edə bilir.

## Etimologiyası
"Yas" sözü Azərbaycan dilinə qədim türk dilindən keçmişdir. "Matəm" sözü ərəbmənşəlidir və "cənazə mərasimi, cənazə mərasimində ağı deyən bir qrup qadın" mənasını daşıyan "**" sözündən gəlmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Onlayn yas
Bayt

**Bayt** () — əsas informasiya vahidi olub 8 bitə bərabər hesab olunur. Rəqəmli informasiyanın saxlanması və emal olunması vahididir.
Bir bayt 0-255 aralığında ikilik ədədləri kodlaşdıra bilir. Klaviaturadan daxil edilən hər hansı bir simvol ASCII kodlaşdırmasında kompüterin yaddaşında 1 bayt yer tutur.
Kilobayt

**Kilobayt (kB)** — 1000 bayta bərabər informasiya miqdarının ölçü vahidi.
**1 kB = 1000 bayt = 8000 bit** 

Beynəlxalq vahidlər sistemində "kilo" prefiski "1000" əmsalını bildirir, bu səbəbdən **1kB = 10^3 bayt = 1000 bayt** edir. Beynəlxalq Vahidlər Sistemində kilobayt kB kimi işarə olunur.
Qrız bələdiyyəsi

**Qrız bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunda bələdiyyə.

## Tarixi
1999-cu ildə yaradılmışdır. Həmin vaxt bələdiyyənin tərkibi iki kənddən ibarət olmuşdur. Bu kəndlər – Qrız və Qrızdəhnə kəndləri idi. 2009-cu ildə Qrız bələdiyyəsi Əlik bələdiyyəsinə birləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Pəhləvi dili

**Pəhləvi dili** — Orta dövr (e.ə. 250, 65-ci ilə kimi) fars dili.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Lessons in Pahlavi-Pazend* by S. D. Bharuchī and E. S. D. Bharucha (1908) at the Internet Archive — Part 1 and 2
* Middle Persian texts on TITUS
* Scholar Raham Asha's website, including many Middle Persian texts in original and translation
* An organization promoting the revival of Middle Persian as a literary and spoken language (contains a grammar and lessons)
*
Atropaten dili

**Atropaten dili** — Atropatena əhalisinin dili.

Akademik İqrar Əliyevə görə Cənubi Azərbaycan tayfalarının və xalqlarının – kuti, lullubi, mannalı və başqalarının madalılarla qaynayıb-qarışması nəticəsində yeni bir etnos – madalıların üstünlük təşkil etdiyi atropatenalılar etnosu təşəkkül tapmış və yazı ənənələri olan bu etnosun dili də Atropaten dili olmuşdur.

Etnoqraf Q. Qeybullayevin iddialarına görə atrpotateniyalıların dili azəri dili olmuşdur.

## İstinadlar
Biləcəri bələdiyyəsi

**Biləcəri bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhəri Binəqədi rayonunda bələdiyyə.

## Tarixi
Biləcəri bələdiyyəsi 1999-cu ilin dekabrında keçirilmiş seçkilərdən sonra təşkil edilmişdir. Ərazisi 750,56 ha olmaqla Biləcəri qəsəbəsinin hüdudlarını əhatə edir.

## Bələdiyyə sədrləri

## Mənbə
* Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında Azərbaycan Respublikasının 7 dekabr 1999-cu il tarixli, 771-IQ nömrəli Qanunu 

## İstinadlar
Primatlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi. Bu dəstəyə meymunlar və insan da daxildir. Dəstədə 400-dən çox növ mövcuddur.

## Yarımdəstə və fəsilələri

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Primatların xarakterik xüsusiyyətləri
Primatkimilər dəstəsinə daxil olan canlılar formasına və boyuna görə müxtəlifdir. Müasir primatlar Asiya, Afrika və Amerikanın tropik və subtropik ərazilərində, Zond və Filippin adalarında yaşayırlar. Ətrafları 5 barmaqlıdır, bu da onlara ağacdan möhkəm tutmağa imkan verir. Beyin yarımkürələri iri olur. Göz çuxurları kəllənin ön tərəfində yerləşir. Müəyyən edilmişdir ki, primatlar cücüyeyən məməlilərin qədim qruplarından əmələ gəlmişdir. Bu dəstəyə ibtidai primatlar (yarımeymunlar) və ali primatlar (meymunlar) daxildir.

## İbtidai primatlar
İbtidai primatların barmaqları caynaqlıdır. Lemurlarl Madaqaskar və Kanar adaları üçün səciyyəvidir. Madaqaskarda onların bir neçə növünün nəsli kəsilmək üzrədir. Afrika və Asiya meşələrində lorilər yaşayır.

## Ali primatlar
Ali primatlara 100-dən çox növ daxildir. Bunların ön beyin yarımkürələri iri və qırışlıdır. Cənubi Amerika meşələrində ilişkənquyruq adlı meymunlar hündür ağacların başında sürətlə qaça bilir. Əntər meymunlar Afrikada və Cənubi Asiyada yaşayırlar. Onlar böyük sürülər şəklində yaşayırlar və nizamlı davranırlar. Sürüyə başçı-dominant rəhbərlik edir. İnsanabənzər meymunlar daha çox inkişaf etmişdir. Onların başı yumru, ön beyin qabığı mürəkkəb quruluşludur, üzündə tük azdır, ayaqlarının altı və əlinin içi tüksüzdür. İnsanabənzər meymunlar tropik meşələrdə yaşayır. Qorilla və şimpanzelər həm yerdə, həm də ağacda yaşayırlar. Hibbonlar (Asiya və İndoneziya) və oranqutanlar çox vaxt ağacda olur, yerə nadir hallarda enir. Oranqutanlar Sumatra adasında daha çox yayılmışdır.

## Aqil insanın formalaşması
Aqil insan növündən əvvəl neandertal, sinantrop, pitekantrop və avstralopitek adlı insan növləri olmuşdur. Güman edilir ki, müasir insan Afrikada əmələ gəlmişdir. Onun sosioloji varlığa çevrilməsində əmək böyük rol oynamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yunqanadlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi. Dəstəyə 2 növ daxildir.

## Təsnifatı
* Yunqanadlar dəstəsi (*Dermoptera*)
** Yunqanadlar fəsiləsi (*Dermopteridae*)
*** Yunqanad növü (*Cynocephalus volans*)
*** Malayziya yunqanadı növü (*Galeopterus variegatus*)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sumqayıt bələdiyyəsi

**Sumqayıt bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Sumqayıt şəhərində şəhər bələdiyyəsi.

## Tarixi
1999-cu ildə yaradılmışdır.

Ərazisi Sumqayıt şəhərini (Hacı Zeynalabdin bələdiyyəsi və Corat bələdiyyəsi istisna olmaqla) əhatə etməkdədir.

## Tərkibi

## Bələdiyyə sədrləri

## Əlaqələri
**Daxili**
* Azərbaycan Şəhər Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının üzvü — 2006
**Beynəlxalq**
*  Türkiyə Cumhuriyəti Eminönü bələdiyyəsi — 2002
*  Çin Xalq RespublikasıJənjin şəhər bələdiyyəsi — 2004
*  Şimali Kipr Türk Respublikası Tatlısu bələdiyyəsi — 2005

## Həmçinin bax
* Sumqayıt bələdiyyələri

## Qeydlər

## İstinadlar

* 

## Xarici keçidlər
* Sumqayıt bələdiyyəsinin rəsmi saytı
Yevlax bələdiyyəsi

**Yevlax bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunda bələdiyyə.

## Tarixi
1999-cu ildə yaradılmışdır. Yevlax şəhərini əhatə etməkdədir.

## Bələdiyyə sədrləri

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Malbinəsi bələdiyyəsi

**Malbinəsi bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Yevlax rayonunda bələdiyyə.

## Tarixi
1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Tərkibi
* Malbinəsi kəndi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında Azərbaycan Respublikasının 7 dekabr 1999-cu il tarixli, 771-IQ nömrəli Qanunu
Nizami bələdiyyəsi

* Nizami bələdiyyəsi (Bakı) — Bakıda bələdiyyə.
* Nizami bələdiyyəsi (Gəncə) — Gəncədə bələdiyyə.
* Nizami bələdiyyəsi (Goranboy) — Goranboy rayonunda bələdiyyə.
* Nizami bələdiyyəsi (Sabirabad) — Sabirabad rayonunda bələdiyyə.
Troposfer

**Troposfer** — atmosferin alt qatı olub, orta qalınlığı 11&nbsp;km, ekvatorda 17–18&nbsp;km, mülayim enliklərdə 10–11&nbsp;km, qütblərdə 7–8&nbsp;km-dir.

"Hava fabriki" adlandırılan troposferdə hündürlük artdıqca temperatur və təzyiq azalır. Yerin cazibə qüvvəsinin təsiri nəticəsində atmosfer kütləsinin 80%-i troposferdə cəmləşib. Troposferdə külək əsir, bulud yaranır, yağıntı düşür. Günəş şüalarının yer səthini qeyri-bərabər qızdırması, gecə və gündüzün növbələşməsi, Günəş istiliyi və işığının udulma və əks olunma dərəcəsi troposferdə havanın temperaturunun dəyişməsinə təsir edən əsas amillərdir. Troposferdən yuxarı qalxdıqca temperatur aşağı düşür. Yerə ən yaxın təbəqədir.

## İstinadlar
Stratosfer

**Stratosfer** ( — "qat", "lay", "təbəqə" və  — "sfera") — troposferin üzərində yerləşib, qalınlığı 55 km-ə qədərdir.

Stratosferdə su buxarı olmadığından burada buludlar yaranmır. Stratosferdə 15–35 km arasında qalınlığı 20 km olan ozon qatı yerləşir. Ozon qatı Yerdəki canlıları məhvedici kosmik şüalardan və Günəşin ultrabənövşəyi şüalarından qoruyur. 1986-cı ildə Antarktida üzərində, 2–3 il sonra subtropik qurşaqda, 1992-ci ildə mülayim qurşaq üzərində ozon qatının deşilməsi müşahidə edilib. Ozon qatının nazilməsinə səbəb hərbi təyyarələrin çox yüksəkdən uçması, atmosferdə kükürd qazının artması, soyuducu və aerozollarda freon qazından istifadədir. Bu səbəbdən ozon qatı ildə 5–7% azalır.
Nərimanabad bələdiyyəsi

*Nərimanabad bələdiyyəsi (Yevlax) — Yevlax rayonunda bələdiyyə.
*Nərimanabad bələdiyyəsi (Lənkəran) — Lənkəran rayonunda bələdiyyə.

## Həmçinin bax
*Nərimanabad
Robert de Sable

**Robert IV, senyor de Sable** (fr.  *Robert de Sablé*, ? — 28 sentyabr 1193) — 1191-ci ildən 1193-ə qədər tampliyerlər ordeninin böyük magistri.

Jerar de Rifdorun ölümündən sonra Məbəd ordeni o qədər zəifləmişdir ki, magistr yeri on səkkiz ay ərzində boş qalmışdır. Üçüncü səlib yürüşü zamanı cəngavərlər ingilis hərbi donanmasını idarə edən Robert de Sableni magistr kimi seçirlər. Avropa cəngavərlərindən ən məğrur və igidləri Fələstinə gəlib tampliyer ordeninin bayrağı altında vuruşmaq istəyirdilər. Böyük magistr bir çox dünyəvi cəngavərlərə rahib-döyüşçülərin sıralarına daxil olmağa və hətta sinələrində qırmızı xaçla döyüşməyə icazə vermişdir.

Robert de Sable Akra şəhərinin divarları arxasında tampliyerlərə özünün orden andını vermişdir.

Robert de Sablenin adı ilk dəfə İtaliyanın cənubunda, Messinada ingilis donanmasının admiralı kimi çəkilir. Onun ilk uğurlu əməliyyatı isə Səlahəddin Əyyubiyə qarşı Akra şəhəri uğrunda döyüş sayılır. Şəhərə hücum nəticəsində Səlahəddin Əyyubi 200 min dinar xərac verməyə, 2500 əsiri qaytarmağa və xristianlara Müqəddəs Xaçı geri verməyə razılıq verir. Akra təmamən 12 iyul 1191-ci ildə yıxılır. Şəhər Gi de Luziyanunun başçılığı altına keçir.

27 və 28 iyulda Akrada krallar yığıncağı baş tutur ki, burada Gi de Luziyan və Kanrad Monferratski arasında münaqişə müzakirə edilir. Müzakirəsinin nəticəsi kimi Gi ömürlük kral, Konrad isə onun varisi kimi tanınır. Konrad - Fef, Tir, Sidon və Beyrut şəhərlərinin hakiminə çevrilir.

Ümumiyyətlə fransız və ingilis kralları arasında alışan bu kimi gizli münaqişələr tampliyerləri, həmçinin Robert de Sableni çətin vəziyyətə salırdı. Orden hər iki ölkədə nəhəng vara sahib idi. Həmçinin yeni magistr kralın şəxsi dostlarından biri sayılırdı. Bu üzdən iki kral Fələstində münaqişəyə girəndə Senyor Sable aralarında vəzn yaratmağa çalışırdı.

Robert de Sable tampliyerləri nöqsansız, mükəmməl formada bütün kampaniya boyu idarə edib. O həmçinin çətin dövrlərdə hospitalyerlər ordeni ilə yaxşı əlaqələr qurmağa nail olmuşdur. Robert de Sable bütün döyüşlərdə, həmçinin Arsuf uğrunda döyüşdə, qəhrəmancasına vuruşmuşdur. Senyor Sable 28 sentyabr 1193-cü ildə vəfat edib.

## Mədəniyyətdə

Robert de Sable Assassin's Creed video oyununda baş anti-qəhrəmanlardan biridir.
Qavqamela döyüşü

**Qavqamela vuruşması** — E.ə. 331-ci il oktyabrın 1-də Makedoniyalı İsgəndərin qoşunları ilə III Daranın qoşunları arasında baş verən üçüncü vuruşma.Fars ordusunun ciddi müqavimətinə və inadkarlıqla döyüşməsinə baxmayaraq yunan-makedon ordusu qalib gəldi  Qavqamela vuruşması həm qədim dövrün ən iri vuruşmalarından biri, həm də makedoniyalı fatehin bütün vuruşmalarının ən çətini hesab edilir.

## Tarixi
Döyüşdə III Daranın ordusu məğlub edildi. Şah bir neçə satrapla və kiçik qoşun dəstəsi ilə Madanın paytaxtı Ekbatanaya çəklir. Lakin yunan-makedoniyalılar özləri də bütün yürüş müddətində bu döyüşdə ən ağır tələfata  uğrayırlar.

Əhəməni dövlətinin həyati əhəmiyyətə malik mərkəzlərinin hamısının yolu İsgəndərin üzünə açıldı. O, Babil və Suzu işğal etdi, sonra Parsaya soxuldu. Farsların iki paytaxtının ikisi də - Pasarqad da, Persepol da tutuldu. Makedoniyalı fateh burada xeyli sərvət - 120 min talant gümüş və qızıl, çoxlu qızıl və gümüş qab-qacaq, müxtəlif daş-qaş ələ keçirdi. Persepol şah sarayı yandırıldı.

Lakin son dərəcə ağır tələfata baxmayaraq, III Dara hələ qisas almaq ümidində idi və Madada qoşun toplamağa başladı. III Dara İsgəndərlə mübarizəni məhz Madada davam etdirmək ümidində idi. O, Madada yeni qoşun toplamağa çalışırdı və bu işdə müəyyən uğurlar qazanmışdı. Kadusilərdən və skiflərdən (skiflər dedikdə, sakesinlər nəzərdə tutulmalıdır) köməyi də Madada gözləyirdi. Lakin bir qədər sonra vəziyyət dəyişdi. Aydınlaşdı ki, kadusilər və skiflər III Daranın tərəfini saxlamırlar. Məhz buna görə III Dara Ekbatananı (indiki Həmədan) tərk edib monarxiyanın şərq əyalətlərinə qaçdı və tezliklə orada həlak oldu.

## Həmçinin bax

*

## İstinadlar
İss döyüşü

**İss vuruşması** — III Daranın özünün başçılıq etdiyi İran orduları ilə Makedoniyalı İsgəndərin ikinci döyüşü.

Döyüş e.ə. 333-cü ildə İss şəhəri ərazisində, dənizlə dağlar arasındakı ensiz vadidə (Şimali Suriya sərhədlərində) baş verib. Bu vuruşma yunan-makedoniyalıların qələbəsi ilə nəticələnib və farslar darmadağın edilib. III Dara hərb meydanından rüsvayçılıqla qaçıb, İsgəndər isə xeyli qənimət ələ keçirib. O, şahənşahın anasını, arvadını və iki qızını da özü ilə aparıb. Bu vuruşmada farslarla birlikdə madalılar da iştirak edib.

İkinci döyüş nəticəsində bütün Kiçik Asiya İsgəndərin ixtiyarına keçdi. Makedoniya əleyhinə hərəkatın geniş miqyas alıb Makedoniyanın, Frakiyanın, Yunanıstanın, Kritin, Kiçik Asiyanın bir çox vilayətlərini bürüməsinə, habelə Finikiyanın və Fələstinin iri ticarət şəhərlərinin (Tir və Qazanın) güclü müqavimət göstərməsinə baxmayaraq, İsgəndər öz düşmənlərinə qalib gəlib Misirə yiyələndi və e.ə. 332-331-ci illərin qışını orada keçirdi. Beləliklə, Makedoniya padşahı Aralıq dənizinin şərq sahillərindəki limanların hamısını tutdu, farsların donanmasını bazalardan məhrum etdi, dənizdə hökmranlığı ələ keçirdi və öz gediş-gəliş yollarından təhlükəni dəf etdi.

## İstinadlar
Türkiyə Hərbi Dəniz Qüvvələri

**Türk Dəniz Qüvvələri** () — Türkiyəni dənizdən ola biləcək bütün təhdidlərə və hücumlara qarşı qorumaqla cavabdehdir. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin tabeçiliyi altında olan 2-ci ən böyük qüvvədir.  Yaranma tarixi ilk türk dənizçisi hesab edilən Çaka bəyin İzmirdə qurduğu donanmanın quruluş tarixi olan 1081-ci il qəbul edilmişdir.

## Vəzifələri
**Dəniz Qüvvələri Komandanlığı**

Ölkənin dənizdən gələ biləcək təhdidlərə qarşı müdafiə olunması və ölkəyə məxsus ərazi sularına nəzarət etmək.

**Donanma Komandanlığı**

Döyüşə hazır vəziyyətdə olan dəniz və dəniz aviasiyası qüvvələrini idarə etmək və bu qüvvələrin ən təsirli şəkildə istifadə olunmasını təmin etmək.

**Şimal dəniz sahə Komandanlığı**

Türkiyənin Qara dəniz sahillərinin və ərazi sularının müdafiəsinin təşkilinə cavabdehdir. Tabeliyində olan birliklərin döyüşə hazır vəziyyətdə saxlanılmasını təmin etmək və cavabdeh olduğu ərazidə vəzifəsini yerinə yetirən birlikləri dəstəkləmək.

**Cənub dəniz sahə Komandanlığı**

Türkiyənin Aralıq dənizi sahillərinin və ərazi sularının müdafiəsinin təşkilinə cavabdehdir. Tabeliyində olan birliklərin döyüşə hazır vəziyyətdə saxlanılmasını təmin etmək və cavabdeh olduğu ərazidə vəzifəsini yerinə yetirən birlikləri dəstəkləmək.

**Dəniz Təhsil və Təlim Komandanlığı**

Fərdi təhsil və təlim fəaliyyətlərini Hərbi Dəniz Qüvvələrinin vəzifə ehtiyacına uyğun olaraq aparmaq, Hərbi Dəniz Qüvvələrinin silahlanmasında olan və gələcəkdə silahlanmaya daxil ediləcək olan silah, sistem və cihazları ən yaxşı şəkildə istifadə edə biləcək, inkişaf edən və dəyişən texnologiyaya qısa zaman ərzində uyğunlaşa biləcək infrastruktura sahib, Atatürkün inqilab və prinsiplərinə bağlı, məlumatlı, bacarıqlı və dənizçilik şüuru yüksək səviyyədə olan şəxsi heyət yetişdirmək.

### Rütbələr

## Həmçinin bax
* Türkiyə Silahlı Qüvvələri
* Dəniz qüvvələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Turkish Navy  – Official website
* Turkish Naval Museum  – Official website
* Undersecretariat for Defence Industries
* Bosphorus Naval News – Latest news, photos and fleet data regarding the Turkish Navy
Poster

**Poster**, **plakat** () və ya **afişa** () — bir şey elan etmək və ya xud tanıtmaq üçün hazırlanmış, kütlənin görə biləcəyi bir yerə asılmış, ümumiyyətlə rəsmli divar elanıdır,şəkilidir.

## Tarix
XIX əsrin 2-ci yarısına qədər posterlərə yalnız reklam xarakteri daşıyan plakatlar kimi yanaşırdılar. Almaniyada XVI əsrdə reformasiya zamanı agitasiya xarakterli uçan vərəqlər adlandırılan posterlər işlənirdi. Fransada XVIII əsrdə siyasi xarakter daşıyan posterlər işlənirdi.

## Mənbələr
* Bagetmaster.ru
Süryani dili

**Süryani dili** və ya **Suriya dili** ( ) – Mesopotamiya və Şərqi Ərəbistanda tarixən danışılan, Orta Arami dilinin bir dialekti. I əsrdən öncə əlifbası yox idi lakin 5 əsr boyu danışıq dili olmuşdur. IV-VIII əsrlər arasında Yaxın Şərqin əsas dili olmuşdur. Süryani əlifbası ilə yazılır.

## Xristianlıqda rolu
Süryani dili şərq xristianlığının qorunmasında əsas faktor olmuş, kilsə dili halına gəlmişdir. Süryani Pravoslav Kilsəsi, Assuriya Şərq Kilsəsi, Nestorian Şərq Kilsəsi, Kəldani Katolik Kilsəsi, Müqəddəs Foma xristianları və Assuriya Əllincilər Kilsəsinin kilsə dilidir. İlk dəfə Assuriya və Akkad imperiyaları bölgəsində yayılmış və Assuriya kilsəsi sayəsində indiki halına gəlib çıxmışdır. Məhz xristianlıq sayəsində Hindistanın Kerala bölgəsinə, Orta Asiyaya və Yaxın Şərqə yayılmışdır. Böyük Britaniyada, Adrian divarında Romalı assuriya əsilli əsgərlərin Süryani dilində yazdığı yazılar tapılmışdır.

## Tarixi

Süryani dilinin inkişafı mərhələləri:
* Qədim Arami dili - Assuriya, Aşşur, Hatra, Adiabena, Osroena kimi dövlətlərin dili olmuşdur.
* Orta Arami dili (ܟܬܒܢܝܐ - Xatabanaya - Ədəbi Süryani dili)
** Şərqi Süryani dili - Assuriya Şərq Kilsəsi, Kəldani Katolik Kilsəsi, Qədim Şərq Kilsəsi və Assuriya Əllincilər Kilsəsinin kilsə dilidir.
** Qərbi Süryani dili - Süryani Pravoslav Kilsəsi, Süryani Katolik Kilsəsi və Maruni Kilsəsinin kilsə dilidir.
İlk dəfə Qədim Arami dilinin dialekti olaraq Assuriya hökmdarı III Tiqlatpalasar dövründə (e.ə. 745-727) , dövlət dili olaraq isə ilk dəfə e.ə.132-ci ildə Osroenada istifadə olunmağa başlanmışdı.

## Ədəbi Süryani dili
III əsrdən başlayaraq artıq Edessa kilsələrində Süryani dili kilsə dili olaraq istifadə olunurdu. Süryani dilində yazılmış Bibliya versiyasının adı Peşitta (ܦܫܝܛܬܐ) adlanır. Müqəddəs Efrem Süryani dilində toplu dini əsərlərin ən məşhur müəllifidir. Nestorian küfrünün baş verməsindən sonra dil zamanla Şərqi Süryani dili və Qərbi Süryani dili olaraq ayrılmışdır. İslamın yayılması ilə əlaqədar olaraq ərəb dili onu əvəz etmiş, danışıq dili olaraq sadəcə Şimali İraqda qalmışdı.

## Hazırkı vəziyyəti
Hazırda İraqda rəsmi statusa malik azlıq dili kimi tanınır.İraq, İsrail, İsveç və Keralada məktəblərdə tədris olunur. Türkiyədə Süryani dilində tədris verən uşaq bağçası fəaliyyət göstərir. Azərbaycanda da danışılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aran bələdiyyəsi

* Aran bələdiyyəsi (Ağcabədi) — Ağcabədidə bələdiyyə
* Aran bələdiyyəsi (Yevlax) — Yevlaxda bələdiyyə
* Aran bələdiyyəsi (Şəki) — Şəkidə bələdiyyə
Saray bələdiyyəsi

**Saray bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Abşeron rayonunda bələdiyyə.

## Tarixi
1999-cu ildə yaradılmışdır. Saray qəsəbəsini əhatə edir.

## Bələdiyyə sədrləri

## Mənbə
* Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında Azərbaycan Respublikasının 7 dekabr 1999-cu il tarixli, 771-IQ nömrəli Qanunu 

## Xarici keçidlər
* Saray bələdiyyəsinin saytı

## İstinadlar
Qobu bələdiyyəsi

**Qobu bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Abşeron rayonunda bələdiyyə. Azərbaycan Respublikasının Abşeron rayonunda bələdiyyə. Hazırda 11 bələdiyyə üzvü və 10 nəfər bələdiyyə qulluqçusu fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
7 dekabr 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Tərkibi
*Qobu qəsəbəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Qobu bələdiyyəsinin saytı
Digah bələdiyyəsi

* Digah bələdiyyəsi (Lənkəran) — Lənkəranda bələdiyyə
* Digah bələdiyyəsi (Abşeron) — Abşeronda bələdiyyə
Əfətli bələdiyyəsi

**Əfətli bələdiyyəsi** — Azərbaycanın Ağdam rayonunda 1999-cu ildən fəaliyyət göstərən bələdiyyə.

## Tarixi
07.12.1999-cu il tarxili 771-IQ nömrəli "Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunun ilkin redaksiyasının "Ağdam rayonu" bölməsinə əsasən yaradılmış 8 bələdiyyədən biri də Ağdam rayonunun Əfətli bələdiyyəsidir.

10.05.2000-ci il tarixli 05 nömrəli Protokolunda təsbit edilmiş Qərarı ilə Bələdiyyənin ilk Nizamnaməsi qəbul edilib, 22.04.2025-ci il tarixli 04 nömrəli Protokolunda təsbit edilmiş 3-cü Qərarı ilə isə həmin Nizamnamə ləğv edilib.

18.04.2000-ci il tarixli 864-IQ nömrəli Qanunla təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarəetmə üzrə Əlaqələndirmə Şuraları haqqında" Əsasnaməyə uyğun olaraq Quzanlı qəsəbəsində yaradılmış "Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası"nın üzvülüyünə qəbul edilib.

2003 – 2020-ci illərdə "Bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarət haqqında" Qanuna əsasən Bələdiyyə üzərində inzibari nəzarəti Ədliyyə Nazirliyi, özünün Bələdiyyələrlə iş mərkəzi (indiki Bələdiyyələrlə iş baş idarəsi) və Bərdə Regional Ədliyyə İdarəsi həyata keçirib.

29.06.2004-cü il tarixli 715-IIQ nömrəli Qanunla Ağdam bələdiyyələrində dəyişikliklər edilib: "Əfətli bələdiyyəsinin əhatə etdiyi Hacıturalı, Həsənxanlı və Qəhrəmanbəyli kəndlərində Hacıturalı bələdiyyəsi yaradılıb."

2020–2024-cü illərdə "Bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarət haqqında" Qanuna əsasən Bələdiyyə üzərində inzibari nəzarəti Ədliyyə Nazirliyi, özünün Bələdiyyələrlə iş baş idarəsi və Qarabağ Regional Ədliyyə İdarəsi vasitəsilə həyata keçirir.

18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ və 51-VIIQD nömrəli qanunlarla dəyişikliklər edilib: "7.3. Əfətli və Hacıturalı bələdiyyələrinin əhatə etdiyi Əfətli, Hacıməmmədli, Hacıturalı, Həsənxanlı, İsalar, Küdürlü, Qəhrəmanbəyli və Məmmədbağırlı kəndlərində Əfətli bələdiyyəsi yenidən təşkil edilib."

22.04.2025-ci il tarixli 04 nömrəli Protokolunda təsbit edilmiş Qərarı ilə Bələdiyyənin ikinci Nizamnaməsi təsdiq edilib.

## Mərkəzi və ərazisi
Nizamnaməsinin 1.5-ci bəndinə əsasən Bələdiyyənin mərkəzi Ağdamın Əfətli kəndindədir.

Bələdiyyənin ünvanı: Əfətli kəndi, Ağdam Rayon İcra hakimiyyətinin Əfətli kənd İƏD üzrə nümayəndəliyinin binası.

Bu Bələdiyyənin ərazisinə aşağıkılar aiddir:

## Bələdiyyənin fəaliyyəti ilə bağlı digər məlumatlar
"Bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarət haqqında" Qanuna əsasən Bələdiyyə üzərində inzibari nəzarəti Ədliyyə Nazirliyi, özünün Bələdiyyələrlə iş baş idarəsi və Qarabağ Regional Ədliyyə İdarəsi vasitəsilə həyata keçirir.

Bələdiyyə sədri barədə məlumatlar Bələdiyyələrlə İş Potalında dərc edilir.

Ağdam rayon icra hakimiyyətinin məlumatına əsasın 2025-ci il yanvar ayı üçün Bələdiyyə ərazisində 1061 ev təsərrüfatı fəaliyyət göstərməklə, 4658 nəfər yaşayır.

## İstinadlar
Qaraoğlan bələdiyyəsi

* Qaraoğlan bələdiyyəsi (Ağdaş) — Ağdaş rayonunda bələdiyyə.
* Qaraoğlan bələdiyyəsi (Yevlax) — Yevlax rayonunda bələdiyyə.
Qaradağlı bələdiyyəsi

* Qaradağlı bələdiyyəsi - Ağdam rayonunda 1999-cu ildən fəaliyyət göstrərən bələdiyyə.
* Qaradağlı bələdiyyəsi - Ağdaş rayonunda tarixən fəaliyyət göstərmiş bələdiyyə.
* Qaradağlı bələdiyyəsi - Ağsu rayonunda tarixən fəaliyyət göstərmiş bələdiyyə.
* Qaradağlı bələdiyyəsi - Beyləqan rayonunda tarixən fəaliyyət göstərmiş bələdiyyə.
* Qaradağlı bələdiyyəsi - Bərdə rayonunda tarixən fəaliyyət göstərmiş bələdiyyə.
* Qaradağlı bələdiyyəsi - Goranboy rayonunda 1999-cu ildən fəaliyyət göstərən bələdiyyə.
* Qaradağlı bələdiyyəsi - Gədəbəy rayonunda tarixən fəaliyyət göstərmiş bələdiyyə.
* Qaradağlı bələdiyyəsi - Şəki rayonunun Qudula kənd inzibati ərazi dairəsində tarixən fəaliyyət göstərmiş bələdiyyə.
* Qaradağlı bələdiyyəsi - Ucar rayonunda 1999-cu ildən fəaliyyət göstərən bələdiyyə.
* Qaradağlı bələdiyyəsi - Tərtər rayonunun Qaraağacı kənd inzibati ərazi dairəsində fəaliyyət gösətərmiş bələdiyyə.
* Qaradağlı bələdiyyəsi - Tərtər rayonunun Qaradağlı kənd inzibati ərazi dairəsində 1999-cu ildən fəaliyyət göstərən bələdiyyə.

## Həmçinin bax
*Qaradağlı
Dərman adaçayı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Bioloji xüsusiyyəti
Hündürlüyü 75 sm-ə qədər olan yarımkol ot bitkisidir. Birinci il dərman adaçayı payıza qədər möhkəm kola malik olur. İkinci ildən başlayaraq çiçəkləməyə başlayır. İyunda çiçəkləyir. Meyvələri avqust-sentyabrda yetişir. Toxum 3 ilə qədər qala bilir.

Yarımkol olub, hündürlüyü 50 sm, budaqlanan, gövdəsi dördtilli, qarşı-qarşıya, uzunsaplaqlı və uzunsov yarpaqlıdır. Yarpaqlarının əsası dairəvi və ya ürəkşəkilli, hətta ikipərli olmaqla, kiçik çəpərlidir. Yarpaqlarının uzunluğu 10 sm, eni isə 2,5sm-dir. Çiçəkləri böyük, göy-bənövşəyi rəngli, ikidodaqlı, köbəli olub, sünbül çiçək qrupunda toplanmışdır. Dilimli yarpaqları — 1–35 mm, dairəvi yarpaqları isə müxtəlif forma və ölçülərdə rast gəlinir. Yuxarı yarpaqları bir bərabərdə, bürüşüklü və ya kiçik deşikli, sıx torabənzər, kiçik damarlara malik olub, yuxarı hissəsi çökük, aşağı hissəsi isə qabarıqdır. Çiçəkləri yaşıl və ya gümüşü-ağ, xüsusən aşağı hissəsi uzun tükcüklüdür. Aromat iyli, acı (ədviyyəli) dadlı olub, azacıq büzücüdür. Xoş rayihəlidir.

İstisevən və quraqlığa davamlı bitkidir. Becərilmə zamanı torpaq münbit, məhsuldar, bərəklətli olmalı və işıqlanma şəraiti təmin olunmalıdır. Yarımkolu və yarpaqları keyfiyyətli dərman xammalı kimi yayda toplanılır. Quruducu şkafda 35–40°С temperaturda qurudulmalıdır. Bağlı yeşiklərdə, anbarlarda isə parçadan olan kisə və taylarda efiryağlı xammala edilən düzgün quluğu gözləməklə saxlamaq lazımdır. Bir il ərzində efiryağlı tərkib yoxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 1,5 ildir.

## Tərkibi və təsiri
Yarpaqlarının tərkibində efiryağlı maddələr (0,5–2,5%), sineol (15%), pinen, tuyon, salven, borneol, kamfora və digər terpenoidlər vardır. Bundan başqa flavonoidlər, aşı maddələr, triterpen turşuları – ursol, olein, diterpenoidlər, fenol, acı maddələr və fitonsidlər vardır. Dərman adaçayının yarpaqlarında efir yağı, alkoloidlər – salven, tuyon, sineol, acı, aşı maddələr, qatran, turşu (ursol və olein), fitonsidlər, Kox çöplərinə (vərəm) qarşı aktiv olan maddələr və fitonsidlər vardır.

## Yarımnövləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İç Xəbər (veriliş, 1998)

## Məzmunu
Adi xəbər verilişlərindən fərqlənən "İç Xəbər" əsasən cəmiyyətin görünən və görünməyən problemlərini efirə çıxarır.

## Veriliş haqqında
Veriliş həftəiçi hər gün 2 dəfə efirə çıxır. Veriliş 1998-ci ildən efirdədir.

## "İç Xəbər"in aparıcıları

### Hazırkı
* Rita Ömərova
* Kəmalə Əlisgəndərqızı

### Keçmiş
*Azər Məmmədov  (2003–2006)

## Verilişin heyəti

### Verilişin üzərində işləyənlər
:**Aparıcılar:** Rita Ömərova, Kəmalə Əlisgəndərqızı
:**Redaktor:** İlkin Kərimov
:**Reportyorlar:** Aytən Abdulova, Samirə İbrahimqızı
:**Baş Operator:** Azər Qarayev
:**Rejissor:** Elçin Abbasov
:**Səs rejissorları:** Elşən Nuriyev, Faiq Mövlamov
:**Kompüter dizaynerləri:** Samirə Aydınqızı, Elməddin Xəlilov 
:**Efir prodüserləri:** Şamil Nağıyev, Nail Əsgərov
:**Efir mühəndisi:** Hafiz Aydınoğlu
:**Qrim ustası:** İranə Rəhimova

## Xarici keçidlər
*ANS TV-nin rəsmi saytında "İç Xəbər" verilişinin səhifəsi 
*"İç Xəbər"in hazırkı aparıcıları
Kəvər (bitki)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şampinyonlar

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinə aid göbələk fəsiləsi.

Fəsiləyə tanınmış yeməli göbələklərlə yanaşı *[[Lepiona]]* cinsinə aid, hətta öldürücü təsirə malik *[[Lepiota brunneo-incarnata]]* kimi zəhərli göbələklər də daxildir.

## Fəsiləyə daxil olan cinslər
* *[[Agaricus]]* — şampinyon
* *[[Allopsalliota]]*
* *[[Anellari]]a*
* *[[Barcheria]]*
* *[[Chamaemyces]]*
* *[[Chlamydopus]]*
* *[[Chlorophyllum]]*
* *[[Cystoagaricus]]*
* *[[Cystoderma]]* — Sistoderma
* *[[Cystolepiota]]*
* *[[Endoptychum]]*
* *[[Gyrophragmium]]*
* *[[Lepiota]]* —
* *[[Leucoagaricus]]* — ağ şampinyon
* *[[Leucocoprinus]]* —
* *[[Leucopholiota]]*
* *[[Longula]]*
* *[[Macrolepiota]]* — göbələk-çətir
* *[[Melanophyllum]]*
* *[[Micropsalliota]]*
* *[[Montagnea]]*
* *[[Notholepiota]]*
* *[[Ripartitella]]*
* *[[Termiticola]]*
* *[[Tulostoma]]*
* *[[Verrucospora]]*
* *[[Volvolepiota]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şampinyonkimilər

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinə aid göbələk dəstəsi.

Göbələyin mitselini substratın daxilində (əsasən torpaqda) yerləşir. O, rizoforma () və sklerosi əmələ gətirmə xüsusiyyətinə malik olur.

Miselin uzun müddət vegetativ olaraq çoxalma qabiliyyətinə malikdir.

Sporokarp və ya sporofor ya miselində, ya da birbaşa mikoriz köklərdə əmələ gəlir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cümə məscidi (Boradigah)

**Boradigah Cümə məscidi** — 1853–1854-cü illərdə Masallı rayonunun Boradigah qəsəbəsində tikilmiş məscid. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında

### Tarixi
Boradigah Cümə məscidi 11853–1854-cü illərdə Masallı rayonunun Boradigah qəsəbəsində tikilib.

Sovet işğalından sonra 1928-ci ildə Azərbaycanda rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar. Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Boradigah Cümə məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb və məscidin binasından taxıl anbarı kimi istifadə olunub. 1989-cu ildən etibarən məscid yenidən dindarların istifadəsinə verilib. 1997-ci ildə kənd sakinlərinin şəxsi vəsaiti hesabına məsciddə təmir işləri aparılıb.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra 2 avqust 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. Məsciddə Boradigah məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

### Memarlığı
Boradigah Cümə məscidi kərpicdən tikilib. Rəngli şüşələrdən ibarət iki tağvari pəncərəsi var. Məscidin taxtadan hazırlanmış düzbucaqlı tavanını beş sütun saxlayır. İbadət zalında dördpilləli minbər və 3,5 metr hündürlüyündə mehrab yerləşir. Qadın və kişi zalları bir-birindən taxta arakəsmə ilə ayrılıb. Qadınlar şöbəsinin giriş qapısı ayrıdır.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Kərgədanlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi. Fəsiləyə Afrika və Asiyada yayılmış 5 növ daxildir.

Bədəninin uzunluğu 2,5–4 m, süysününün hündürlüyü 1–2 m, kütləsi 3 t-dək olur. Hətta ağ kərgədanların kütləsi 5 t-a qədər ola bilir. Burnunun üstündə bir-birinin ardınca 1–2 buynuzu olur. Boynu gödək, beli əyilmiş, qarnı sallaqdır. Dərisi qalın və tüksüz, rəngi tünd-bozdur. Yaxşı eşidir və iy bilir, zəif görür. Bədəninin ağır olmasına baxmayaraq qısa məsafədə çox sürətlə — saatda 40–45 km sürətlə qaçır. Cənub-Şərqi Asiyada və Afrikada yayılmışdır. Tropik meşə, savanna və bataqlıqlarda, əsasən cüt, bəzən də kiçik qrup halında yaşayır. Noyabr—dekabrda cütləşir. Boğazlıq dövrü 17–18 aydır. Əti yeməlidir. Mühafizə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hindistan kərgədanı

**Hindistan kərgədanı** () — kərgədanlar fəsiləsinin **[[Rhinoceros]]** cinsinə aid növ.

Hindistan kərgədanı nəhəng heyvan olub kütləsi 2,5 tona çatır. Yetkin erkək fərdlərinin süysününün hündürlüyü 2 m-ə çatır. Dişilər bir qədər kiçik olur. Quyruq və qulaqlarında sərt tüklərdən ibarət kiçik qotaz olur. Çılpaq, boz-çəhrayı dərisi

Gözləri kiçik olur. Adətən 25 sm-ə qədrə olan yeganə buynuzunun uzunluğu bəzən 60 sm-ə çatır.
Fəsiləyə daxil olan digər növlər kimi Hindistan kərgədanının da ayaqlarında 3 barmaq olur.

## İstinadlar
Qara kərgədan

**Qara kərgədan** () — kərgədanlar fəsiləsinin qara kərgədan cinsinə aid yeganə növ. Yox olma təhlükəsi altındadır.

## Görünüşü
Gövdəsinin uzunluğu 300–375 sm. Peysərdə hündürlüyü 140–150sm. Çəkisi 1–1,8 ton. Başında iki, bəzən üç və hətta beş buynuzu olur. Qabaq buynuzunun uzunluğu adətən — 50, maksimum 138 sm. Qabaq dodağının ucu biz kimidir və xortum kimi aşağı dodağının üstünə sallanır. Rəngi adətən tünd qonur olur.

## Arealı
Afrikada savanna ərazisində Namibiyadan və Kap əyalətinin cənub-qərbi hissəsindən Botsvana, Zimbabve, Mozambik, Malavi, Zambiya, Anqola, Konqo, Tanzaniya, Uqanda, və Keniyadan, Somali, Efiopiya, Sudandan qərbə MAR, Şimali Kamerundan, Çada eləcə də Nigeriyaya qədər yayılmışdır. Hal hazırda bu ərazilərin bəzi yerlərində, əsasən Milli parklarda, bir birindən uzaqda yerləşən sahələrdə qalıblar. Quru meşələrdə, savannalarda, çöllərdə və hətta yarımsəhralarda məskunlaşırlar.

## Qaynaq
* В.Е. Соколов. Редкие и исчезающие животные. Млекопитающие. Москва Высшая школа 1986 səh.482

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Səkinə İmanova

**Səkinə İmanova Dadaş qızı** (1908–1975) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948).

## Həyatı
İmanova Səkinə Dadaş qızı 12 avqust 1908-ci ildə indiki Ağdam rayonunun Qaradağlı kəndində anadan olmuşdur.

1948-ci ildə Sosialist Əməyi qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. 1944-cü ildən Sovet İttifaqı Komunist Partiyasının üzvü, 1932–1956-cı illərdə Telman adına kolxozda manqa başçısı işləmişdir. 1947-ci ildə pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur.

12 avqust 1975-ci ildə Ağdam rayonunun Qaradağlı kəndində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Ağ kərgədan

**Ağ kərgədan** () — kərgədanlar fəsiləsinin ağ kərgədan cinsinə aid yeganə növ.

Ağ kərgədan savanna afrika filindən sonra Yer kürəsinin quru hissəsində yaşayan, kütləcə ikinci ən böyük heyvandır.

Adətən kütələri 2-2,5 t, bədənlərinin uzunluğu 4,2 m-ə çatır. Bu nəhəng məməlilərin yaşlı erkəklərinin kütləsi 4-4,5 ton, bəzən hətta 5 t-a qədər olur. Süysününün hündürlüyü 1,6-2 m olur. Onun bədənində məxsusən ağ heç bir şey yoxdur, ona görə nəyə görə ağ kərgədan adlandırılması haqqında müxtəlif mülahizələr var. 
Qara kərgədanda olduğu kimi, ağ kərgədanın da 2 buynuzu olur. Qabaq buynuzu həmişə daha uzun olur və rekord göstəriciyə – 1.58 m uzunluğuna malikdir. Arxa buynuz əksər halda inkişaf etmir.
Qaraməmmədli bələdiyyəsi

* Qaraməmmədli bələdiyyəsi (Ağsu) — Ağsu rayonunda bələdiyyə.
* Qaraməmmədli bələdiyyəsi (Yevlax) — Yevlax rayonunda bələdiyyə.
* Qaraməmmədli bələdiyyəsi (Gədəbəy) — Gədəbəy rayonunda bələdiyyə.

## Həmçinin bax

*Qaraməmmədli
Zaqatala qalası

**Zaqatala qalası** — 1830-cu ildə Zaqatala şəhəri ərazisində tikilmişdir. Qalada toplarla təchiz edilmiş güclü qarnizon saxlanılırdı. Zaqatala qalası çar hakimiyyətinə qarşı bir sıra kəndli çıxışlarının yatırılmasında əsas dayaq məntəqəsi olmuşdur. Çar hakimiyyəti 1905-ci ilin iyununda üsyan etmiş Potyomkin zirehli gəmisinin inqılabçı matroslarını Zaqatalaya sürgün etmiş və onlar Zaqatala qalasında yerləşdirilmişdi.http://medeniyyet.az/page/news/12831/Zaqatala-qalasi.html

Zaqatala qalası tarixi abidə kimi dövlət tərəfindən qorunur. Zaqatala qalasında saxlanılan matrosların inqilabi fəaliyyəti barədə yazıçı Qılman İlkin "Qalada üsyan" romanını yazmış və həmin əsər əsasında "Yenilməz batalyon" bədii filmi çəkilmişdir.

Qalanın sahəsi 9 hektardır. 

## İstinadlar
http://medeniyyet.az/page/news/12831/Zaqatala-qalasi.html

## Həmçinin bax
Qaraməmmədli bələdiyyəsi (Ağsu)

**Qaraməmmədli bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunda bələdiyyə.

## Tarixi
1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Tərkibi
* Qaraməmmədli və Navahı kəndləri.

## Mənbə
* Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında Azərbaycan Respublikasının 7 dekabr 1999-cu il tarixli, 771-IQ nömrəli Qanunu 

## İstinadlar
Qarabağlı bələdiyyəsi

* Qarabağlı bələdiyyəsi (Ağsu) — Ağsu rayonunda bələdiyyə.
* Qarabağlı bələdiyyəsi (Şəki) — Şəki rayonunda bələdiyyə.
* Qarabağlı bələdiyyəsi (Salyan) — Salyan rayonunda bələdiyyə.
Sumatra kərgədanı

**Sumatra kərgədanı** () — Kərgədanlar fəsiləsinin **Sumatra kərgədanı** cinsinə aid növ.

Sumatra kərgədanı, körpələrin doğum və tərbiyə dövrü istisna olmaqla, yalnız həyat tərzini sürür. Bu növ kərgədanlar vaxtilə Hindistan, Butan, Banqladeş, Myanma, Laos, Tayland, Malayziya, İndoneziya və Çinin yağış meşələrində, bataqlıqlarda və bulud meşələrində yaşayırdılar. Tarixin müxtəlif dövrlərində onlar Çinin cənub-qərbində, xüsusən Siçuanda yaşayırdılar. İndi vəhşi təbiətdə onlar yalnız beş əsas populyasiya ilə kritik təhlükə altındadır: dördü Sumatra və biri Borneo adasında.

## Yarımnövləri
* Şərq sumatra kərgədanı (*D. s. harrissoni*)
* Qərb sumatra kərgədanı (*D. s. sumatrensis*)
*  Şimal sumatra kərgədanı (*D. s. lasiotis*)
Tüklü kərgədan

**Yunlu kərgədan** () — Kərgədanlar fəsiləsinə aid nəsli kəsilmiş növ.
Qərbi Avropa və Sibirin qarlı düzənliklərində yayılmışdı.
Elasmoteri

**Elasmoteri** () — Kərgədanlar fəsiləsinə aid nəsli kəsilmiş məməlilər cinsi.

Elasmoterilər ölçülərinin böyüklüyünə görə fərqlənirlər. Onların uzunluğu 6 m, hündürlüyü 2,5 m, kütləsi 5 tona qədər olub. Əsas xüsusiyyəti alnında böyük günbəzşəkilli fırın olmasıdır. Hesab olunur ki, onun üzərində uzunluğu 1,5 m-ə çatan yoğun buynuz olub.

Fırın sümükləri öz növbəsində çox nazik və məsaməli quruluşa malik olub. Nazik burun sümükləri üzərində buynuzları olmayıb. Ayaqları üçbarmaq olub, bədənlə ahəng təşkil edib.
Muğanlı bələdiyyəsi

* Muğanlı bələdiyyəsi (Ağstafa) — Ağstafa rayonunda bələdiyyə.
* Muğanlı bələdiyyəsi (Ağcabədi) — Ağcabədi rayonunda bələdiyyə.
* Muğanlı bələdiyyəsi (Şamaxı) — Şamaxı rayonunda bələdiyyə.
* Muğanlı bələdiyyəsi (Zaqatala) — Zaqatala rayonunda bələdiyyə.

## Həmçinin bax
* Muğanlı