open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avrozona

**Avrozona** — Avropa İttifaqının rəsmi valyutası avro olan 20 dövləti birləşdirən valyuta birliyi. Bu dövlətlər avro və avro sentləri buraxmaq hüququna malikdirlər. Avrozona dövlətlərinin pul-kredit siyasətinə Avropa Mərkəzi Bankı cavabdehdir.

## Üzvlər
Avro, Avropa İttifaqı ölkələrinin iqtisadi və maliyyə birliyinin faktoru kimi pul tədavülünə 1999-cu ildən buraxılıb. 1999-cu ildən Aİ-nin 15 üzvündən 11-i Maastrixt sazişinin tələblərinə uyğun olaraq avrozona yaratdılar və 1 yanvar 1999-cu ildən rəsmi tədavülə paralel ümumi valyuta kimi avropanı buraxdılar.

Avro və onun sentləri dövriyyəyə 1 yanvar 2002-ci ildən buraxılıb. Sloveniya avrozonaya 1 yanvar 2007-ci ildən, Kipr və Malta 1 yanvar 2008-ci ildən, Slovakiya 1 yanvar 2009-cu ildən, Estoniya — 1 yanvar 2011-ci ildən, Latviya — 1 yanvar 2014-cü ildən, Xorvatiya — 1 yanvar 2023-cü ildən daxil olub.

Hal-hazırda Avrozonanın tərkibinə 330 milyon əhalisi olan 20 ölkə daxildir.

### Avropa İttifaqı üzvü olan lakin, Avrodan istifadə etməyən dövlətlər
Avropa Birliyinin üzvü olan lakin, rəsmi olaraq Avrodan istifadə etməyən bir neçə dövlətlər vardır.

Danimarka, Maastrixt sazişində qeyd edilən imtiyazlara əsaslanaraq Avrodan istifadə etməyən Avropa İttifaqının üzvüdür. Danimarka hökuməti, referendumun nəticəsində qərar qəbul etmədiyi müddətcə, Avropa İttifaqı tərəfindən hüquqi təzyiqlə qarşılaşmaz. 28 sentyabr 2000-ci ildə Danimarkada keçirilən referendumun nəticəsinə görə səs verənlərin 53,2%-i Avroya keçməyə qarşı çıxmışdır.

İsveçin Avro məsələsində imtiyaza sahib olmamasına qarşı, bu ölkədə keçirilən referendumlar, Avroya keçməyə maneə yaradır. 14 sentyabr 2003-cü ildəki referendumun nəticəsinə görə, səs verənlərin 56,1%-i Avroya 'Yox' demişdir.

Avropa İttifaqına daxil olan lakin, Avrodan istifadə etmək üçün, müəyyən kriteriyalara hələ ki cavab verə bilməyən bir neçə dövlətlər vardır. Bolqarıstan, Çexiya, Xorvatiya, Macarıstan, Polşa və Rumıniya müəyyən kriteriyaları qarşıladıqdan sonra Avroya keçmək məcburiyyətindədirlər.

### Avropa İttifaqı üzvü olmayan lakin, Avro istifadə edən dövlətlər
#  Andorra
#  Kosovo
#  Monako
#  Monteneqro
#  San Marino
#  Vatikan

Dörd ədəd cırtdan dövlətlər, Andorra, Monako, San Marino və Vatikan Avropa İttifaqının üzvü olmasalarda, edilən müqavilələr çərçivəsində avrodan istifadə etməkdədirlər.

Monteneqro və Kosovo isə Avropa İttifaqı ilə hər hansısa müqavilə imzalamadan avrodan istifadə etməkdədirlər.

## Mənbələr
* European Central Bank
* Central Bank Rates, ECB Key Rate, chart and data
* European Commission – Economic and Financial Affairs – Eurozone

## İstinadlar
2014 (rəqəm)

**2014** (**iki min on dörd**)  — say sistemində ədədlərdən biri. 2013 ədədindən sonra,  2015 ədədindən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda
### Əsas hesablamalarda
* İki min on dörd ədədi — cüt ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir.
* Rəqəmlərinin cəmi — 7
* Rəqəmlərinin hasili — 0
* Rərəmin kvadratı —

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Pul tədavülü

**Pul tədavülü** — ölkənin daxili iqtisadi dövriyyəsində, xarici iqtisadi əlaqələr sistemində, əmtəə və xidmətlərin realizasiyının nağd və qeyri-nağd formasında pulun hərəkəti.

## Yaranma tarixi
Şəhərlərin yaranması ilə iqtisadiyyat daha mürəkkəb olurdu. Əmək bölgüsü yaranır, barter sistemi inkişaf edirdi. Bu zaman yoxlanılması gərək olan qızıl və gümüşdən geniş istifadə edilirdi.

## Mənbələr
* Bowman, John S. (2000). *Columbia Chronologies of Asian History and Culture*. New York: Columbia University Press. ISBN 0231110049
* Ebrey, Walthall, Palais, (2006). *East Asia: A Cultural, Social, and Political History*. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0618133844
* Gernet, Jacques (1962). *Daily Life in China on the Eve of the Mongol Invasion, 1250–1276*. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-8047-0720-0
* Needham, Joseph (1986). *Science and Civilisation in China: Volume 5, Part 1*. Cambridge University Press. ISBN 0521875668
Elflər

**Elflər** ( — ) — alman-skandinav və kelt folklorunda sehrli xalq. "Alvla" () və sidlər () adları ilə tanınır.

Müxtəlif miflərdə elflərin təsviri müxtəlifdir, ancaq bir qayda olaraq onlar gözəl, işıqlı, insana dost məxluqlardır. Ancaq onlar insanlardan daha hündür və gözəl təsvir olunur. Bununla belə insandan daha cəld və qüvvətlidir. Elflər 1000 ildən daha çox yaşayır. Buna görə də elflər ölümsüz qəbul olunur. Dağlarda və dənizlərdə olmaqdan xoşlanmazlar, əsasən meşəlikdə yaşayırlar.

Onlar bir qayda olaraq Avropa xalqlarının nağıllarının və fantastik əsərlərinin qəhrəmanlarıdır.

## Filmlərdə elflər
Bir çox fentezi əsərlərdə və filmlərdə elflərə yer verilmişdir. Bunlardan ən məşhurları "Üzüklərin hökmdarı" və onun əsasında çəkilmiş film trilogiyası () və həmin kainatla bağlı "Hobbit" () əsəri və  filmlərdir.

## Həmçinin bax
* Qoblin
* Horas və Tina (teleserial, 2001)

## Ədəbiyyat
* Скандинавская мифология: Энциклопедия. — М.: Изд-во Эксмо; СПб.: Мидгард, 2005. — 592 с., ил. ISBN 5-699-11536-6.
* *Орлов. М.* Духи народных сказаний //*Орлов М.*, *Амфитеатров А.* История сношения человека с дьяволом / Сборник. — М.: Изд-во Эксмо, СПб.: Terra Fantastica, 2003. — 800 с (Великие посвящённые). ISBN 5-699-04469-8
* Суккуб // *Роббинс Р. Х.* Энциклопедия колдовства и демонологии / Роббинс Р. Х.; Пер. с англ. Т. М. Колядич, Ф. С. Капицы. — М.: ООО "Издательство Астрель": МИФ: ООО "Издательство АСТ", 2001. — 560 с.: ил. — ("ADMARGINEM"). ISBN 5-17-008093-X (ООО "Издательство АСТ"), ISBN 5-271-02118-1 (ООО "Издательство Астрель"), ISBN 5-87214-066-5 (Издательство "Миф").
* Кораблев Л. Л. "Из рассказов о древнеисландском колдовстве и Сокрытом Народе", М.: Изд-во София, 2003–176 с ISBN 5-9550-0008-9 
* Павлова С. "Дорога к единорогу. Кто мы: люди или эльфы?" — М.: ИД "Деловая книга", 2002. — 110 с. ISBN 5-98047-001-8

## Mənbələr

* Бестиарий. Эльфы
* Мифологическая энциклопедия. Эльфы
* Журнал "Мир фантастики". Введение в эльфоведение
* "Кто мы: люди или эльфы?" — книги про эльфов и избранные статьи
Ar

**Ar** (  "sahə") — 100 m²-ə bərabərdir

Ar ölçü vahidi kimi Birinci Fransa Respublikası tərəfindən 7 aprel 1795-ci ildə müəyyən edilib. Bu qanunda "ar" sözü də müəyyən edilib  və , "sahə, səth, çöl".

## Həmçinin bax
* Hektar
* Akr

## Mənbə
* 1 ар (сотка) соответствует …

## İstinadlar
Sergey Çetkoviç

**Sergey Çetkoviç** — 8 mart 1975-ci ildə anadan olmuş Monteneqro müğənnisi.

Sergey Çetkoviç "Moj Svijet" mahnısı ilə Monteneqronu 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcək.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aram Mp3

**Aram Sarqsyan** (; ) — erməni müğənni, bəstəkar, teleaparıcı, aktyor. Kopenhagen, Danimarkada keçirilən 2014 Eurovision Mahnı Yarışmasında Ermənistanı "Not Alone" adlı mahnı ilə təmsil etmişdir.26 finalçı ölkə içərisində 4.olmuşdur

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Tito Qobbi

**Tito Qobbi** () — İtalyan opera bariton müğənnisi.

Opera səhnəsində ilk çıxışı 1938-ci ildə Romada olmuşdur. 1942-ci ildən La Skala teatrının solistidir. 1947-ci ildən bir çox ölkənin məşhur teatrlarında (Metropoliten opera, Qrand-opera və s.) çıxış etmişdir. Dünyanın müğənnilərindən olan Qobbi geniş diapazonlu gözəl səsə malikdir. Onun ifaçılığı üçün vokal partiyaların kamilliyi, yüksək üslub duyumu, müstəsna artistlik məharəti səciyyəvidir.

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. Bakı, 1979.

## İstinadlar
Qoniometr

**Qoniometr** (yunanca gonio-bucaq +… metr) — kristalın üzləri arasındakı bucaqları ölçmək üçün cihaz. İki növü var: tətbiqi qoniometr və əksedici qoniometr. Tətbiqi qoniometr qoniometr transportir və onun mərkəzinə bərkidilmiş sərbəst fırlanan xətkeşdən ibarətdir. Tətbiqi qoniometrlə (1782-ci ildə fransız alimi Karanjo ixtira etmişdir) böyük ölçülü kristallar, əksedici qoniometrlə nisbətən kiçik ölçülü kristallar üzərində ölçmə aparılır. Əksedici qoniometrlər bir və ya iki dairəli olur. Birdairəli əksedici qoniometri 1809-cu ildə ingilis alimi U. H. Vollaston, ikidairəlini isə 1890-cı ildə rus alimi Y. S. Fyodorov ixtira etmişdir. Birdairəli qoniometrdə kristal limbin mərkəzindən keçən fırlanan oxa bərkidilir və tərpənməz işıq mənbəyindən yönəldilmiş pralel şüa dəstəsi işıqlandırılır. Üzlərdən əks olunan şüalar növbə ilə tərpənməz üfüqi müşahidə borusuna daxil olur. İxtiyari üzdən əks olunmuş şüaları müşahidə etdikdə limbdən götürülmüş ölçülər arasındakı fərq müvafiq üzlər arasındakı bucağı 180°-yə tamamlayır. İkidairəli qoniometrdə üfüqi və şaquli limblər olur. Bu qoniometrlə üzlərin sferik koordinatları ölçülür və buna əsasən istənilən bucaq müəyyən edilir. Səmtləşdirilmiş şliflərin hazırlanmasında, təbii üzləri olmayan kristallik cisimlərdə kristalloqrafik istiqamətləri tapmaq üçün, rentgen-struktur təhlildə və antropometriyada (klinik tətqiqatlarda) lazımi bucaqları ölçmək məqsədilə xüsusi qoniometrlərdən istifadə edilir.

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. Bakı: 1979.
Kurt Deketeler

**Kurt Deketeler** () — Avropa Tədqiqat Universitetləri Liqasının baş katibi, Flamand (Belçika) elektirik enerjisi və təbii qaz tənzimləyicisi sisteminin (Vreg) prezidenti, Lyöven universitetinin hüquq professoru.

## Fəaliyyəti
Lyöven universitetində 1995-ci ildən ekologiya, inşaat, inzibati və konstitusiya hüququndan dərs deyir. Dandi universitetində iqlim hüququ, Qətər universitetində enerji və ekologiya hüququndan dəvətlə dərs deyir. London, Sidney və Sinqapur universitetlərinin dəvət edilmiş professoru, Antverpen universitetinin və Belçika elm və incəsənət kollecinin dosentidir.

## Mənbələr
* Kurt Deketelerin rəsmi saytı
* LERU rəsmi saytı 

## İstinadlar
Anna Karina

**Anna Karina** (; əsl adı **Hanna Karin Blarke Bayer**; 22 sentyabr 1940, Solbcerq, Danimarka — 14 dekabr 2019, Paris, Fransa) — Danimarka və Fransanın teatr və kino aktrisası, kinorejissor.

## Həyatı
Anna Karina Solbcerqdə kapitan ailəsində anadan olmuşdur. Valideynləri ayrılandan sonra nənəsinin, 8 yaşından isə anasının yanında qalmışdır. 14 yaşında o, kabare müğənnisi kimi fəaliyyətə başlamış, radio verilişlərində çıxışlar etmiş və qısametrajlı filmlərdə çəkilmişdir.

Onun kinoda ilk əhəmiyyətli rolu "Başmaqlı qız" filmində olmuşdu. Bu film Kann kinofestivalında təqdim olunmuşdu.

1958-ci ildə o Parisə köçür. Orada Pyer Karden və Koko Şanelin məsləhəti ilə *Anna Karina* təxəllüsünü götürür. 1959-cu ildə rejissor Jan-Lük Qodar reklam rolikinin çəkilişlərində iştirak edən Karinanı görür və onu öz filminə dəvət edir. 1961-ci ildə aktrisa onun "Qadın elə qadındır" filmində çəkilir.

3 mart 1961-ci ildə o Qodarla ailə həyatı qurur və bu nikah 1967-ci ilə qədər davam edir. Eyni zamanda o, Lukino Viskonti, Rayner Fassbinder, Marta Mesaroş kimi rejissorların da filmlərində çəkilmişdir. 1973-cü ildə rejissor kimi "Birgə yaşamaq" filmini çəkir. Lakin bu film tamaşaçılar arasında uğur qazanmır.

Qodarla boşanandan sonra Anna Karina həm də teatr aktrisası kimi şöhrət qazanır. O Deni Didronun "Rahibə" əsərinin tamaşasında baş rolu ifa edirdi. Sonralar Jak Rivettin eyniadlı filmində (ikinci adı "Süzanna Simonen, Deni Didronun rahibəsi") çəkilir.

Anna Karina "Birgə yaşamaq" (1973), "Qızıl şəhər" (1983), "Günəşi almırıq" (1988) və "İşin sonuna qədər" (1998) adlı 4 romanın müəllifidir.

Anna Karina fransız, ingilis, isveç və italyan dillərində sərbəst danışırdı.

14 dekabr 2019-cu ildə Parisdə vəfat etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Qodarla ayrıldıqdan sonra Anna Karina daha dörd dəfə ərə getmişdir: 1968-ci ildə Pyer Fabra, 1978-ci ildə Daniel Düvala, 1982-ci ildə Dennis Berriyə və 2009-cu ildə Moris Kuksa.

## Filmoqrafiya

## Mükafatlar və nominasiyalar

### Mükafatlar
:Ən yaxşı qadın roluna görə 11-ci Berlin Beynəlxalq Kinofestivalının "Gümüş Ayı" mükafatı ("Qadın elə qadındır", 1961)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
The Common Linnets

**The Common Linnets** Niderlandı "Calm After The Storm" mahnısı ilə 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iki ifaçı (İlze DeLanj və Ueylon) və müşayiət edən digər musiqiçilərlə təmsil edən Niderland rok-qrupu.

Avroviziya 2014-də yalnız avstriyalı Konçita Vurstdan geri qalaraq, “Calm After The Storm” adlı duet mahnısı ilə ikinci yerə (238 xalla) sahiblənmişdirlər.
DeLanj və Ueylon dueti planlaşdırmadan əvvəl də tanış idilər. Hər ikisi də əslən Şərqi Niderlanddandır. Bu ərazinin əhalisini ədətən “heikneuters” adlandırırlar, bu da dat dilindən tərcümədə “kətanquşu” mənasını verir, ingiliscə isə “common linnet” deməkdir. Qrupu belə adlandıran dizayner Rens Dekkerdir, hansı ki sinqlın və qrupun debüt albomunun ərsəyə gəlməsində səy göstərib.

## İstinadlar
Avropa Tədqiqat Universitetləri Liqası

**Avropa Tədqiqat Universitetləri Liqası** (, qısa *LERU*) — Avropa aparıcı elmi tədqiqat  universitetlərinin birliyi. Təhsildə və elmi fəaliyyətdə yüksək nəticələr əldə etmək üçün bilik və təcrübə  mübadiləsi, fundamental tədqiqatlar aparmaq və beynəlxalq aləmdə Avropa universitetlərinin rəqabət qabiliyyətini artırmaq naminə yaradılıb.. Mənzil-qərargahı Belçikanın Lyöven şəhərində yerləşir. 2009-cu ildən LERU-nun baş katibi professor Kurt Deketelerdir 

## Tarixi
LERU 2002-ci ildə Avropanın 12 universitetinin təşəbbüsü ilə yaradılıb. 2010-cu ildə birlik üzvlərinin sayı 21-ə çatıb.

## LERU statistikası
* 550 min tələbə, həmçinin 50 min doktorant;
* Magistrlərə 55 min, doktorlara 12 min təqaüdün ayrılması;
* Ümumi tədqiqat büdcəsi — 5 milyard avro;
* Qrantların ümumi həcmi 300 milyon avro;
* Tədqiqatları və ya təhsili LERU universitetləri ilə bağlı olan 230 Nobel mükafatı və  Fildsov mükafatı laureatı;
* 55 min nəfər professor-müəllim heyəti.

## Tərkibi
# , Löven Katolik Universiteti
# , Helsinki Universiteti
# , Pyer və Mariya Kyuri Universiteti
# , Strasburq Universiteti
# , XI Paris-cənub Universiteti
# , Frayburq Universiteti
# , Münhen Lüdviq-Maksimilian Universiteti
# , Heydelberq Universiteti
# , Milan Universiteti
# , Amsterdam Universiteti
# , Leyden Universiteti
# , Utrext Universiteti
# , Barselona Universiteti
# , Lund Universiteti
# , Cenevrə Universiteti
# , Sürix Universiteti
# , London İmperial Kolleci
# , London Universitet Kolleci
# , Kembric Universiteti
# , Edinburq Universiteti
# , Oksford Universiteti

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
8-ci kilometr

**8-ci kilometr** — Bakının Nizami rayonunda şəhər tipli qəsəbə.

## Tarixi məkanları
**Dakar meydanı** və ya Dakar dairəsi — Bakı şəhərində yerləşən meydanlardan biri. "Neftçilər" metrostansiyasının yaxınlığında, Rüstəm Rüstəmov küçəsi və Qara Qarayev prospektinin kəsişməsində yerləşir. Bakı sakinləri onu daha çox "Neftçilər dairəsi" kimi tanıyırlar. Meydan, Bakı ilə qardaşlaşmış şəhər olan Seneqalın paytaxtı, Dakar şəhərinin şərəfinə adlandırılmışdır. İki şəhər 1967-ci ildə qardaşlaşmışlar. 1987-ci ilin sentyabrında Dakar şəhərinin əsasının qoyulmasının 100 illiyi münasibətilə Dakar şəhər bələdiyyəsinin nümayəndə heyəti Bakıda səfərdə olmuş və Dakar meydanına baş çəkmişdir.

## Mədəniyyəti
Qəsəbədə tikintisinə 2010-cu ilin mayında başlanmış, ümumi ərazisi 22 min 500 kvadratmetr olan, beynəlxalq standartlara cavab verən, müasir avadanlıqla təchiz edilmiş, 11 min tamaşaçı yeri olan stadion 14 sentyabr 2012-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

## Həmçinin bax
* 8-ci KM Ticarət Mərkəzi

## İstinadlar
Rəsulzadə (dəqiqləşdirmə)

**[[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]]** — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banilərindən biri və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının sədri (may-dekabr 1918).

Həmçinin bunlardan biri nəzərdə tutulmuş ola bilər:

* Rəsulzadə (qəsəbə) — Azərbaycan Respublikasının Binəqədi rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Rəsulzadə bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhəri Binəqədi rayonunda bələdiyyə.
* Rəsulzadə (soyad)

## Həmçinin bax
* Məmməd Əmin (dəqiqləşdirmə)
* Məhəmməd Əmin (dəqiqləşdirmə)
Altıağac

* Altıağac (Xızı) — Azərbaycanın Xızı rayonunda qəsəbə.
* Altıağac — Abşeron rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Altıağac — Abşeron rayonunda mineral bulaq. 
* Altıağac — Abşeron rayonunda çay. 

## Digər
* Altıağac milli parkı — Azərbaycanın Xızı və Siyəzən rayonlarının ərazilərində yerləşir. 2004-cü ildə yaradılməşdır, 11035 hektar sahəni əhatə edir.
Trebişov

**Trebişov** (, , , ) — Slovakiyanın şərqində Şərqislovak düzənliyində yerləşən kiçik şəhər. Əhalisi 22 min nəfərə yaxındır (2002-ci il). 
### Şəhər rayonları

* *Şəhərin rayonları*: Milhostov, Nový Majer], Olšina
* *Şəhərin mikrorayonları*: Juh, Sever, Stred
* *Şəhəri əhatə edən kiçik rayonlar*: Vojenské Lúčky, Nová Koronč, Paričov, Stará Koronč
* *Ətraf kənd və qəsəbələr*: Čeriaky, Sady

## Coğrafiyası və iqlimi

#### Şəhər parkı
Trebişov parkı 62 ha ərazidə yerləşir. Park XVIII əsrdə, o zamanın "ingilis ruhunda" salınmışdı. Parkda əkilən ağaclar dünyanın müxtəlif yerlərindən gətirilmişdi.

Mestsky park-jazierko.jpg|Şəhər parkı və göl yay aylarında
Mestsky park-jazierko 3.jpg|Şəhər parkı və göl payız aylarında
Park-trebisov.jpg|Kostyol ətrafındakı park


## Siyasət
### Əhali

### İdman
* BKT Trebišov - Trebişov badminton klubu
* FK Slavoj Trebišov - futbol klubu
* HK Trebišov - hokkey komandası
* Klub stolného tenisu PLUS 40 Trebišov
* SSC Trebišov - şəhərinn gənclərdən ibarət komandası
* HSKP Tebišov - hokkey yığması
* ŠKP Trebišov - Üzgüçülük klubu (baş məşqçi Miroslav Princík m., Veronika Paľova)
* TK Slavoj Deva Trebišov - tennis klubu
* NK 99 Trebišov - voleybol klubu

## Təhsil
#### İbtidai məktəblər

* ZŠ Komenského 
* ZŠ Pribinova
* ZŠ Gorkého 
* ZŠ M. R. Štefánika
* ZŠ Ivana Krasku

#### Orta məktəblər
* Vəftizçi müqəddəs Yan kilsə Gimnaziyası
* Trebişov Gimnaziyası
* Obchodná akadémia
* Cirkevná stredná odborná škola sv. Jozafáta
*stredná odborná škola

## Partnyor şəhərlər
*  Hodonin
*  Xelm
*  Yaslo
*  Kutna Hora

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
.
* www.trebisov.sk
* Vlastivedné múzeum Trebišov
* Zemplínska knižnica Trebišov
Cırtdan dövlət

thumb|right|250px|Avropada çırtdan dövlətlər
**Cırtdan dövlətlər**- Ərazisi min kvadrat kilometrdən kiçik olan dövlətlərə *Cırtdan* dövlətlər deyilir. Belə dövlətlərə həm materik daxilində, həm də adalarda rast gəlinir.
## Cırtdan dövlətlər haqqında
Cırtdan dövlətlərin əsas hissəsi çox qədimdən Avropa qitəsində yerləşdiyi halda, bir çoxu da sonralar dünyanın müxtəlif qitələrində, İkinci Dünya müharibəsindən sonra istiqlaliyyət qazanmış keşmiş müstəmləkələrdir. *Cırtdan* olmalarına baxmayaraq, bu ölkələrin bəzilərinin dünyanın siyasi və iqtisadi həyatında böyük rolu vardır. Malta, Sinqapur, Qrenada, Maldiv kimi *Cırtdan* dövlətlərin yerləşdiyi ərazilər hərbi-strateji cəhətdən cox əlverişli hesab olunur. Vatikan kimi *cırtdan* dövlət  dünyanın bir çox rayonlarında öz kapitalına malikdir və bir çox ölkəlrinə siyasətinə təsir göstərir.

Cırtdan dövlətlərin 6-sı Avropada, 2-si Afrikada, 3-ü Asiyada, 7-si Amerikada, 4-ü Avstraliyada və Okeaniyada yerləşir. Bunlardan ərazicə ən böyüyü San-Tome və Prinsipi, ən kiçiyi isə Vatikandır. Əhalisinin sayına görə isə ən böyüyü Sinqapur, ən kiçiyi isə yenə də Vatikandır.

## Cırtdan ölkələr
***Avropada***
* Andorra
* Vatikan
* Lixtenşteyn
* Malta
* Monako
* San-Marino
***Asiyada***
* Bəhreyn
* Maldiv
* Sinqapur
***Afrikada***
* San-Tome və Prinsipi
* Seyşel adaları
***Amerikada*** 
* Antiqua və Barbuda
* Barbados
* Qrenada
* Dominika
*Sent-Vinsent və Qrenadin
* Sent-Lüsiya
*Sent-Kits və Nevis

***Avstraliya və Okeaniyada*** 
*Kiribati
*Nauru
*Tonqa
*Tuvalu

## Cırtdan ölkələrin iqtisadiyyatı
Cırtdan döpvlətlərin əksəriyyəti respublika  quruluşuna malikdir. Bununla belə Lixtenşteyn, Monako, Tonqa, Bəhpeyn monarxiya hejimli və Barbados, Qrenada,, Tuvalu və s. kimi Britaniyanın rəhbərlik etdiyi *Birliyə* daxil olan dövlətlər var. *Birliyə* daxil olan ölkələrdə dövlət başçısı nominal surətdə İngiltərə kraliçası hesab olunur. Kraliça ölkədə general-qubernator tərəfindən təmsil olunur.

İqtisadiyyatının inkişaf səviyyəsinə görə bunlardan Avropada yerləşənləri inkişaf etmiş kapitalist ölkələri sırasına daxildir. Qalan dövlətlərin əksəriyyəti iqtisadiyyatı zəif olan inkişaf etməkdə olan ölkələrdir. Bu dövlətlərin içərisində Sinqapur, Bəhreyn kimi  dünya kapitalist bazarında fəal iştirak edənləri də var.
## Mənbə
Karliki.ru — cırtdan dövlətlər haqqında sayt

## İstinadlar
Nokia 500

**Nokia 500** — giriş səviyyəli Symbian Belle smartfonudur. Bu ilk ilin sonuna mövcud bütün modelləri ilə, 1 avqust 2011-ci il azad edilib . Bu Nokia Suite vasitəsilə 15 fevral 2012-ci ildən (bundan əvvəl " Symbian Belle " kimi tanınan) sonra Nokia Belle təkmilləşdirilmiş gəlir artıq -the- hava (bəzi ölkə variantlar) ilk firmware versiyası 010.029 ilə azad edilib ildən Nokia 500 bir çox problemləri var, lakin 11.33 yeniləmə sonra rəvan çalışır . Bunun əvəzinə bir OpenGL ES GPU, 500 3D hardware sürətləndirilməsi olmadan iş apps, baxmayaraq ki, bir sadə OpenVG GPU edir, belə ki, bəzi 2D və vektor apps, Angry Birds kimi düzgün çalışması . [ 2] "Nokia Belle " yeniləmə (son proqram versiyası 111.021.0028) az gizlilik və yeni interfeysi ilə təkmilləşdirilmiş performans.

Nokia 500 pre -dolu Angry Birds app ilə gəlir . Belle müxtəlif ölçülü canlı widgets ilə dörd ev ekranlar edir. Home ekranlar ev ekran widgets və bildirişlər və keçid variantları, o cümlədən qısa yolları ilə kişiselleştirilmiş bilər . Bu kilidi ekran divar kağızları və mühüm informasiya ilə xüsusi ola bilər . Apps naviqasiya, views, və web tarama üçün mövcuddur.

## İstinadlar
Qorelyef

**Qorelyef** — heykəltəraşlıq növü.

Qorelyefdəki təsvirlər qabarıq olur. Həmin təsvirlərin yarıdan çox hissəsi yastı səthdən qabağa çıxır. Qorelyef təsvirləri bəzən səthə toxunur, bəzən isə onun ayrı-ayrı detalları səthdən ayrılır. Monumental-dekorativ qorelyeflərdən memarlıq bəzəklərində geniş istifadə olunur.

## Tarixi

## Məşhur nümunələr
Perqamdakı Böyük Zevs mehrabının qorelyef təsvirləri, Karl Marksın portreti, "26 Bakı komissarının güllələnməsi" abidəsi ən yaxşı qorelyef nümunələrindəndir.

## İstinadlar

## Mənbə
* "Azərbaycan sovet ensiklopediyası", Bakı, 1979
Qoxua

**Qoxua** (Çin dilində:milli boyakarlıq) — XX əsrin əvvəllərində meydana gələn və müasir Çin boyakarlığını ifadə edən termin.

Qoxua termini ipək parça və kağız üzərində sulu boyalarla, əsasən, tuşla işlənən ənənəvi Çin boyakarlığını Avropa boyakarlığından fərqləndirmək məqsədilə yaradılmışdır. E.ə. III–II əsrlərdə özünə məxsus texniki və janr xüsusiyyətləri, eləcə də spesifik təsvir metodu olan milli boyakarlıq ənənələrinin bərpası və yeniləşdirilməsində qoxua mühüm rol oynamışdır. Qoxuada işləyən ilk rəssamlar (Jen Bo-nyan, Tsi Bayşi və b.) ənənəvi metodları zənginləşdirmək üçün naturaya müraciət etmişlər. Sonralar, milli boyakarlıq iki istiqamətdə -ənənəvi bədii ifadə vasitələrindən istifadə və Avropa boyakarlığı nailiyyətlərinin qoxua prinsiplərinə birləşdirmək yolu ilə inkişaf etmişdir. 1940–50-ci illərdə qoxua süjet etibarilə daha da müxtəlifləşir, müasir mövzularda lirik və məişət kompozosiyaları yaranır.

## İstinadlar

## Mənbə
* "Azərbaycan sovet ensiklopediyası", Bakı, 1979.

## Xarici keçidlər
*
Presedent

**Presedent** ( — əvvəlki) — keçmişdə baş vermiş və hazırkı dövrdə nümunə və əsas ola biləcək hadisə.

## Həmçinin bax
* Hüquqi presedent
Riyazi sabitlər

**Riyazi sabit** — qiyməti dəyişməyən ölçü. Fiziki sabitlərdən fərqli olaraq, riyazi sabitlər hər hansı fiziki ölçülərdən asılı olmayaraq müəyyən edilmişdir.

## Bəzi sabitlər
İxtisarlar: *İ* — irrasional ədəd, *C* — cəbri ədəd, *T* — transsendent ədəd, ? — məlum deyil; *riyaz.*— adi riyaziyyat, *ƏN* — ədəd nəzəriyyəsi, *XN* — xaos nəzəriyyəsi, *komb* — kombinatorika, *AMT* — Alqoritmik məlumat nəzəriyyəsi.

## Mənbə
Doctor Who: The Adventure Games

**Doctor Who: The Adventure Games** — beş oyundan ibarət olan, «Doktor Kim» serialın əsasında yaradılmış macəra janrda videooyun seriyası.
Eyr

**Eyr-Nort** — Avstraliyada ən böyük axarsız şor göl. Materikin quraq, səhralı cənub hissəsində, dəniz səviyyəsindən 16 m aşağıdadır. Yalnız yayda, ona çaylar töküldüyü vaxt su ilə dolur. Bu dövrdə sahəsi təqribən 15000&nbsp;km²-ə çatır. İlin başqa fəsillərində quruyaraq, şoranlığa çevrilir. 1840-cı ildə gölü kəşf etmiş ingilis səyyahı C. Eyrin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Mənbə
*Azərbaycan sovet ensiklopediyası Bakı 1979.
Eland

**Eland** — Baltik dənizində ada. Skandinaviya yarımadasının cənub şərq sahilləri yaxınlığındadır. İsveçə məxsusdur. Uzunluğu şimaldan cənuba 136 km, sahəsi 1342 km²-dir. Əsasən, moren çöküntülərilə örtülmüş əhəng daşından təşkil olunmuşdur. Ərazisində şam meşələri var. Əhalisi əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur. Mühüm şəhəri Borqholmdur.

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
Roma müqaviləsi

**Roma müqaviləsi** — 1957-ci ildə Almaniya Federativ Respublikası, Fransa, İtaliya, Belçika, Niderland və Lüksemburq tərəfindən insanların, əmtəənin, xidmət və kapitalın sərbəst hərəkətinə mane olan bütün maneələrin ləğvi barədə bağlanmış beynəlxalq müqavilə.

## Mənbə
* Договоры Европейского Союза  
* Договор о функционировании Европейского Союза
Qızılın demonetizasiyası

**Qızılın demonetizasiyası** — qızlın tədricən özünün pul funksiyalarını itirməsi.

## Həmçinin bax
* Demonetizasiya

## Ədəbiyyat
* Аникин А.В. Золото: Международный экономический аспект. M, Наука, 1988.
* Королёв И.С. Валютные отношения капитализма: экономика и политика. M, Наука, 1988.

## İstinadlar
Vranov nad Toplyou

**Vranov nad Toplyou** (, , , ) — Slovakiyanın şərqində, Toplya çayının sahilində kiçik şəhər. Əhalisi 23 min nəfərə yaxındır (2012-ci il).

### Şəhər rayonları
* *Şəhər rayonları*: **Čemerné**, **Lomnica**
* *Mikrorayonlar*: 1.mája, Dubník, Juh, Lúčna, Okulka, Sídlisko I, Sídlisko II, Rodinná oblasť
* *Şəhər ətrafında yerləşən rayonlar*: Ferovo, Lopaty, Ortáše, Polovice, Rómska osada, Taňa

### Əhali

### Məşhur Vranovlular
* Pavol Hudak — slovakiya ədəbiyyatçı
* Dyula Dahlström — entomoloq
* Marian Tkaç — (* 25. sentyabr 1949, Çiçava) — Slovakiyalı iqtisadçı, Slovakiya Milli Bankının ilk prezidenti
* İvan Mikloş — uşaqlığını Svidnikdə keçirib, lakin daha sonralar Vranov şəhərinə köçüb.

## Partnyor şəhərlər

## Qalereya

P1010156.JPG|Yunan katolik kilsəsi
P10101601.JPG|Vranov kilsəsi yanında yerləşən Yunan xaçı.
P1000634.JPG|Şəhərin Juh rayonunda yerləşən kostyol
Vranov nad Topľou, general view.jpg|Şəhərin 1 May mikrorayonuna görünüş
132-3279 IMG.JPG|Faşizmə qarşı vuruşan əsgərlərə abidə
133-3339 IMG.JPG|Yunan katolik məbədi
Vranov nad Topľou, Halleyova kometa a kultúrny dom.jpg|Mədəniyyət evi
Vranov nad Topľou, gymnázium.jpg|Gimnaziya
Vranov nad Topľou, Slovakia.jpg|Kalvinist kostyolu


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Oficiálna stránka mesta
* Vranovské novinky
* Vranovské noviny 
* Región VT, nezávislé spravodajstvo
* Vodná nádrž Domaša
* Mestský dom kultúry 
* Hornozemplínska knižnica vo Vranove nad Topľou
Demonetizasiya

**Demonetizasiya** — dəyərli əmtəənin, məsələn, qızılın, gümüşün və ya hansısa sikkənin pul funksiyalarını itirməsi prosesi.

## Həmçinin bax
* Qızılın demonetizasiyası

## İstinadlar
Lissabon müqaviləsi

**Lissabon müqaviləsi** (rəsmi adı — «**[[Avropa cəmiyyətinin təsisinə dair Roma müqaviləsi|Roma müqaviləsi]]nə və [[Avropa Birliyi haqqında Müqavilə|Avropa Birliyi haqqında Maastrixt sazişi]]nə dəyişikliklər edilməsi barədə Lissabon müqaviləsi **», ) —  13 dekabr 2007-ci ildə Lissabonda  Jeronimuşda Avropa Birliyinin sammitində imzalanmış beynəlxalq müqavilə.

Avropa Birliyini idarəetməsində islahatlar etmək məqsədi ilə qüvvəyə minməmiş Avropa Birliyi Konstitusiyasını əvəz etmək və AB-nin qüvvədə olan sazişlərinə düzəlişlər etmək üçün imzalanıb.

## Mənbə

* Q&A: The Lisbon Treaty – BBC News
* The 'Treaty of Lisbon'  – EurActiv
* The EU following the Lisbon Treaty – Eur-charts visualization
* Церемония подписания Лиссабонского договора http://wm.eu2007.pt/en/20071213TratadoLisboa_en.wmv  (video)
* Лиссабонский договор на языках ЕС http://bookshop.europa.eu/uri?target=EUB:NOTICE:FXAC07306:EN:HTML
* Консолидированные тексты учредительных договоров без учета Лиссабонского договора (на 29.12.2006) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2006:321E:0001:0331:EN:pdf 
* Консолидированные тексты учредительных договоров с учетом Лиссабонского договора http://www.consilium.europa.eu/showPage.asp?lang=en&id=1296&mode=g&name= 
* Саркози Н. Реформа ЕС: что нам нужно сделать. // Третий путь. 25.04.2007. http://www.3dway.org/node/6641 
* Смирнов В. Мини-Конституция для макси-Европы. // Вся Европа. № 11 (16) 2007. http://www.alleuropa.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=463
* Соколов С. Еврореформконституция. // News agency Арка, 19.10.2007. http://www.arka.am/rus/analytics/2007/10/19/6663.html 

## Rəsmi saytlar
* Official website  
** Treaty of Lisbon  
** Consolidated treaties
Transsendent ədəd

**Transsendent ədədlər** (  — keçmək, üstələmək)   — *[[cəbri ədədlər|cəbri]] olmayan*, kompleks və ya həqiqi ədədlər, başqa sözlə, qüvvəti tam ədəd (və ya rasional) olan polinomun (çoxhədlinin) kökü olmayan həqiqi ədədləri.

## Xüsusiyyətlər
* Bir çox transsendent ədəd kontinualdır.
* Hər bir transsendent həqiqi ədəd irrasionaldır, amma əks proses   tamamilə yanlışdır, yəni bütün irrasional ədədlər transsendent ədəd **deyildir**. Məsələn, \sqrt 2 ədədi  — irrasionaldır, amma transsendent ədəd deyildir: çünki bu ədəd \! x^2-2 çoxhədlisinin köküdür (və buna görə də bu ədəd cəbri ədəddir).
* Bir çox həqiqi transsendent ədəd sırası, bir çox irrasional ədəd sırası ilə izomorfdur.
* Demək olar ki, hər bir transsendent ədədin irrasionallığının ölçüsü 2-yə bərabərdir.

## Nümunələr
* <math>\! \pi</math> ədədi.
* <math>\! e</math> ədədi.
* İstənilən tam ədədin (\! 10^n-dən başqa) onluq loqarifması.
* \! \sin a, \! \cos a və \! \mathrm{ tg} \, a, sıfırdan fərqli ixtiyari \! a cəbri ədədi üçün (Lindeman — Veyerştrass teoreminə görə).
## Tarixi
İlk dəfə transsendent ədəd anlayışını elmə, 1844-cü ildə Liuvill Jozefal daxil etdi. O, öz teoremində sübut etdi ki, cəbr ədədə, rasional kəsrlə yaxınlaşmaq mümkün deyil.

1873-cü ildə Ermit Şarl , natural loqarifmaların əsaslarında ''e'' ədədinin transsendentliyini sübut etdi.

1882-ci ildə Lindeman Ferdinand sıfırdan fərqli cəbr göstəricisi ilə ''e'' ədədinin dərəcəsinin transsendentliyi haqqında teoremi sübut etdi, bununla da <math>\pi</math> ədədinin və dairə kvadraturası məsələsinin həll edilməzliyinin transsendentliyini sübut etdi.

1900-cü ildə keçirilən II Riyaziyyatçıların Beynəlxalq konqressind ə Hilbert David iştirakçılara qeyd edilmiş problemlər arasında yeddinci problemi açıqladı: " Əgər a \neq 0 — cəbri ədəddirsə və eyni zamanda \! b ədədi də  cəbridirsə, amma irrasionaldırsa, \! a^b  —nin transsendent ədəd olduğunu söyləmək düzgun olarmı?" Xüsusi halda, 2^\sqrt 2 ədədi transsendentdir.
Bu problem 1934-cü ildə Gelfondom tərəfindən həll edilmişdi. O, sübut etdi ki, bütün bu tip ədədlər həqiqətən transsendentdir.
## Bəzi açıq problemlər
* \ln\pi ədədinin rasional, cəbri, irrasional və ya transsendent ədəd olduğu məlum deyil.
	
* \ln 2, \ln 3 ədədlərinin üçün irrasionallığı  naməlumdur.
## Mənbə
Kəşfiyyat

**Kəşfiyyat  **— siyasi mövqelərə təqdim edilmək üzrə toplanmış və təhlil edilmiş izlemsel və ya taktika məzmunlu işlənmiş məlumatlara deyilir. Hər cür qaynaqdan əldə edilən xam məlumat əlaqəsiz kimi görünən parçalardan ibarət olan, ziddiyyətli, etibarsız, yanıldıcı və ya səhv ola bilər. Kəşfiyyat isə birləşdirilmiş, qiymətləndirilmiş, təhlil edilmiş, şərh olunmuş və ayırd edilmiş məlumatdır. Tamamlanmış bir kəşfiyyat, kəşfiyyat çevriminin nəticə məhsulu olan və siyasi təyin edicilərə təqdim edilməyə hazır olan işlənmiş məlumatdır.Hər dövlət üçün, ölkənin bölünməz bütünlüyünə, konstitusiya nizamına, varlığına, müstəqilliyinə, təhlükəsizliyinə və milli gücünü meydana gətirən bütün ünsürlərinə qarşı içdən və xaricdən gələcək mövcud və ola biləcək təhdidlər haqqında məlumat yığmaq və kəşfiyyat meydana gətirmək üçün imtina edilməz bir ehtiyacdır. Kəşfiyyat dövlət üçün, rəqib və ya rəqib olması ola biləcək adam, təşkilat-quruluş, dövlətlər və digər təşkilatlar haqqında açıq və ya bağlı qaynaqlardan məlumat yığıb, təhlil etmə və qiymətləndirmələrə əsas tutaraq nəticəyə çatılması mənasını verməkdədir.

## Sözün kökü
Kəşfiyyat, söz mənası olaraq xəbər alma mənasını versə də, anlayışın ifadə etdiyi məna, bir az daha genişdir və xəbər alma anlayışı kəşfiyyat anlayışının əhatə etdiyi müddətin yalnız bir addımıdır. kəşfiyyat anlayışı, ölkə təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün qərar mexanizmlərinə lazımlı məlumatın toplanması, analiz və təsnif edilməsi, hesabatlandırılması və əlaqədar qərar vericilərə çatdırılması müddətidir.
Ferens Erkel

**Ferens Erkel** (; ) -  dövrünün Avstriya-Macarıstan imperiyası idarəçiliyi altında yaşamış macar opera bəstəkarı, pianist, müəllim və orkestra drijoru.
Erkel macar tarixi mövzusu olan macar qrand-opera janrının yaradıcısı hesab edilir. Opera əsərləri Macarıstanda hələ də tamaşaçıların böyük sevgisi ilə dəfələrlə yenidən səhlələşdirilmişdir. 1844-cü ildə Macarıstan milli himni olaraq qəbul edilən  "Himnusz" adlı marşın musiqisinin bəstəkarıdır.

## Həyatı
Erkel Transilvaniya-Macarıstan sərhədinə yaxın olan Dyula adlı kiçik şəhərdə Şvabiyalı alman əsilli musiqiçi olan İosif Erkel və macar əsilli həyat yoldaşının oğlu olaraq 1810-cu ildə anadan olmuşdur. 
### Təhsili
Musiqi sahəsində istedadı olan çox balaca ikən anlaşılmış, orq ifaçıları olan babası və atası tərəfindən ilk musiqi təhsili və piano dərsləri almışdı. İlk piano konsertini Dyulada 11 yaşında olarkən vermişdir. Sonra musiqi təhsilini əvvəl lisey səviyyəsində təhsil verən Oradeada və sonra da daha yüksək musiqi təhsili verən Bratislavada davam etdirmişdir. Bu şəhərdə yaxşı musiqi təhsili görmüş və 17 yaşında təhsilini bitirmişdir. Xüsusilə piano virtuozu olmağı hədəfləmiş və ilk bəstələrini bu yöndə etmişdir. Sonra 1827-ci ildə piano müəllimliyi etmək və konsert orkestrininə rəhbərlik  etmək üçün Cluj (Rumıniyada yerləşir) şəhərinə köçmüşdür.

## Yaradıcılığı
1834-cü ildə Budapeştin Peşt hissəsində ilk konsertini verərək buraya köçmüşdür. Üç il konsert pianoçusu olmuş və burada olan teatr orkestrlərinə rəhbərlik edərək işləmişdir. 1838-ci ildə Milli teatr Opera Orkestrasının rəhbərliyinə təyin edilmişdir.

1853-cü ildə qurulan Budapeşt Filarmoniya Orkestrasının baş orkestr rəhbəri olmuşdur.

1886-cı ilə qədər də Frans List adına Macar Musiqi Akademiyasında piano müəllimliyi, daha sorna da akademiyaya rəhbərlik etmişdir.

1884-cü ildə açılan Macarıstan Dövlət Opera Evinin direktorluğunu etmişdir.

Bu dövr ərzində operalar bəstələmiş və bəstələri sayəsində xeyli məşhurluq qazanmışdır. İlk operası 1840-cı ildə Batori Maria olmuşdur. Bu əsərinin və sonrakı 3 opera əsərlərinin liberettoları Béni Eğressy tərəfindən hazırlanmışdır.

Operalarla yanaşı piano və xor üçün musiqilər bəstələmişdir. "Fatival Uvertürası" adlı əsəri də xeyli məşhurluq qazanmışdır. Hektor Berliozun *"La damnation de Faust"* operasında məşhurlaşan "Rákóczi March" melodiyası Erkel tərəfindən hazırlanmışdır.  
1844-cü ildə filarmoniya orkestr konserti üçün hazırladığ*ı "Ket pisztoly the Himnusz"* (*Tanrı macarları qutsasın*) əsəri Macarıstanın himni olaraq qəbul edilmişdir.

Bundan əlavə Erkel beynəlxalq səviyyədə tanınan şahmatçı olmuşdur.

## Əsərləri
### Operaları

### Orkestr üçün əsərləri
* Himnusz - Macarıstanın himni, xor və orkestr üçün - sözlər: Ferenc Kölcsey (1790-1838),  1844  
* "Hunyadi László" operası üçün orkestr uvertürası, 1845

### Konsert əsərləri

* *Bem-Petőfi marsi*
* *Fest Musik*
* *Hunyadi-induló* (operadan bir marş)
* *Magyar himnusz* (Macaristanın milli  himni)
* *Palotás*

### Piano üçün əsərləri

* *Rákóczi marşı* (1840)
## Həmçinin bax
* Ferens Lizst

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası.
## İstinadlar
Eritremiya

**Eritremiya** (yunanca erythros-qırmızı haima-qan) — qan yaradan orqanların xronik xəstəliyi. Qanda eritrositlərin və hemoqlobinin miqdarının artması, dalağın böyüməsi, habelə arterial qan təzyiqinin yüksəlməsi ilə müşaiət olunur. Damar trombozu və qansızma ilə nəticələnə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elektrik skatları

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

Uzunluğu 2 m-dək çəkisi 100 kq –a qədərdir. 15 növü məlumdur. Başının yan tərəflərində yerləşən elektrik orqanlarının yaratdığı elektrik gərginliyi 70 V–a çatır. Sakit okean, Atlantik okeanı və Hind okeanının tropik sularında təsadüf olunur. Sahilə yaxın yerlərdə yaşayır. Elektrik skatları diridoğan balıqlardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lidiya Vertinskaya

**Lidiya Vertinskaya** (14 aprel, 1923, Çin – 31 dekabr, 2013, Moskva) — Rusiyalı aktrisa.

## Həyatı
L.Vertinskaya 1923-cü ilin 14 aprelində Çində anadan olub. O, “Don Kixot”, “Çəkməli pişiyin yeni sərgüzəştləri”, “Sadko” və s. filmlərdə çıxış edib. Lidiya Vertinskayanın qızları Marianna və Anastasiya da tanınmış aktrisalardır. 

Lidiya Vertinskaya 2013-cü il dekabrın 31-də uzun sürən xəstəlikdən sonra 90 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Aslan İlyasov

**Aslan Mikayıl oğlu İlyasov** (22 may 1948, Salyan,– 20 dekabr 2013, Bakı,) — Azərbaycan musiqiçi, bəstəkar, virtuoz qarmon ifaçısı.

## Həyatı
Aslan İlyasov 1948-ci ildə may ayının 22-də Salyan şəhərində anadan olub. Sənətə tarla başlasa da əsasən qarmona həvəsi olub. Buna görə də tarı atıb, qarmonda ifa etməyə başlayır. Az yaşlarından ilk dəfə Aşıq Kamillə el məclislərinə və konsertlərə gedərək tanınmağa başlayır. 15 yaşından Salyan rayon Mədəniyyət Evində musiqiçi kimi çalışmağa başlayır. 1980-ci ildə Bakıda Azərbaycan Konsert Birliyində solist kimi fəaliyyətini davam etdirir. 1990-cı ildə Azərbaycan Mədəniyyət Evinə solist kimi daxil olub.

2005-ci ildən M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında solist kimi fəaliyyət göstərib.

Qarmon ifaçısı Aslan İlyasov həmçinin özünün yazdığı "Aslanı", "Həyati" rəqsi ilə də tanınmışdır.
Respublikanın bütün bölgələrində, həmçinin Rusiya və digər ölkələrdə bir çox sənətkarlarla el məclislərində və konsertlərdə çıxış etmişdir.

"Bəyin oğurlanması" bədii filminin toy səhnəsində səslənən "Tǝrǝkəmə" xalq rəqsini Aslan ifa etmişdir.

Musiqiçinin Azərbaycan Dövlət Televeziya və Radiosunun videoteka və fonotekasında ifa etdiyi 30-a yaxın musiqinin lentyazıları saxlanılır. Onun 20-yə yaxın bəstələdiyi rəqslər vardır.

İfaçının 1994-cü ildə Tehran şəhərində kompakt kaseti satışa buraxılıb.

20 dekabr 2013-cü ildə uzun və ağır sürən xəstəlikdən sonra Bakı şəhərində vəfat edib.

## Musiqiləri
* "Aslani"
* "Həyati"
* "Səlyani"
* "Zeynəbim"
* "Üzümçülər"
* "Nazənin"
* "İndira Qandi"

## İstinadlar
Mixalovtse

**Mixalovtse** (keç. **Mixaylovtsı**; , , , ) — Slovakiyanın şərqində, Şərqislovak düzənliyində yerləşən şəhər. Əhalisi 40 minə yaxındır.

## Tarix

Əfsanəyə görə, Mixalovetsin əsası, knyaz Laboretsi macar qoşunu tərəfindən öldürüldüyü yerdə yerləşən əfsanəvi Svirjava şəhərindən götürür.
IX əsrdə Zemplin bölgəsinin əraziləri Böyük Moraviyanın tərkibində idi. O zamandan şəhərdə roman üslubunda ucaldılmış rotondanın qalıqları mühfizə olunmuşdu. XIII əsrdə Zemplin artıq Macar Krallığının tərkibinə daxil olur. Mixalovtse şəhəri haqqda ilk yazılı məlumatlar 1244-cü ilə təsadüf edilir. 1867-ci ildə Mixalovtseyə şəhər statusu verilir və bundan sonra şəhər inkişaf edərək rayon mərkəzinə çevrilir.

### Əhali

### İdman
* **MFK Zemplín Michalovce** – futbol klubu
* **IUVENTA Michalovce** – qadın həndbol klubu
* JUDO – ŠK Zemplín Judo Michalovce - cudo yığması
* HK DUKLA Michalovce – hokkey klubu
* 1.BK Michalovce – I basketbol liqası
## Partnyor şəhərlər
*  Yaroslav
*  Kavarna
*  Şatoralyauyhel
*  Ujqorod
*  Villarreal
*  Vışkov

## Qalereya


Povazsky hrad od Velkeho Manina.jpg
Povazsky hrad detail02.jpg
Mesto91.jpg
Pbcity188.jpg
Pbcity192.jpg
Povazska bystrica3.jpg
Mesto107.jpg
Mesto116.jpg



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Oficiálna stránka
* Michalovský hrad 
* Michalovce – podrobná orientačná mapa
Vakuum

thumb|200px|Vakumun nümayişi üçün nasos

**Vakuum** — heç bir şeyin olmadığı yerdir, başqa sözlə desək, boşluqdur. Bu söz latınca "vakuus" sözündən yaranmışdır və "boşluq" mənasını verir. Əslində tam vakuum mövcud deyil. Siz metal qabdan havanı nə qədər sorub çıxarsanız da, havanın müəyyən miqdarı yenə də orada qalacaqdır. Belə qismən boş olan yer yarımçıq vakuum adlandırılır. Hava həmişə vakuumu doldurmağa çalışır və bizim ağciyərlərimizin işi bu prinsipə əsaslanmışdır. Biz nəfəs verəndə сiyərlərimizdə yarımçıq vakuum alınır və nəfəs aldığımız zaman hava onu doldurmağa çalışır. Amma boşluq heç də həmişə hava ilə dolmur. Əgər biz stəkandakı limonadı çöplə içsək, onda ağzımızda olan yarımçıq vakuum hava deyil, limonad dolduracaqdır. Yarımçıq vakuum təyyarələrə havada qalmağa yardım göstərir. Təyyarə qanadının forması elə düzəldilmişdir ki, horizantal uçuş zamanı təyyarənin üstündən axıb keçən hava qanadın üst səthi üzərində yarımçıq vakuum yaratmış olsun. Qanadın aşağı səthinin altındakı hava qanadı aşağıda sıxmağa başlayır və bununla da qaldırıcı qüvvə yaratmış olur.Vakkum boşluq olan və havanın belə olmadığı yerdir bua görə də vakkum mövcud deyil
2012/2013 Azərbaycan Kuboku

**2012–13 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun 21-ci mövsümü.

2012–13 mövsümündə 21 komanda mükafat üçün mübarizə aparmışdır. Kubokun final oyunu 28 may 2013-cü ildə keçirilib.

## Reqlament
Azərbaycanın Kubokunun bütün mərhələlərində cütlüklərin qalibləri iki matçın (1/16-dan, 1/8-dən və finaldan başqa) nəticələrinə görə təyin edilirdilər. Əgər kubok matçı əsas vaxta heç-heçə bitdisə, onda əlavə vaxt (hər biri 15 dəqiqə olmaqla 2 əlavə hissə, fasiləsiz) təyin olunurdu. Amma əgər əlavə vaxtda da qalib təyin olunmursa, o zaman 11 metrlik zərbələr seriyası təyin edilirdi.

## Komandalar

## Birinci mərhələ
Bu mərhələnin oyunları 22 və 24 oktyabr 2012-ci il tarixlərində oynanıldı.

## 1/8 final
Bütün oyunlar 28 noyabr 2012-ci ildə oynanılıb.

## 1/4 final
İkinci mərhələnin səkkiz qalib komandası iki dövrədən ibarət cütlüklərdə 1/4 finala yüksəldilər. Birinci dövrənin oyunları 27 fevral 2013 və ikinci dövrənin oyunları 7 Mart 2013 tarixlərində oynanıldı.

## Yarımfinal
1/4 finalın 4 qalib komandası iki dövrədən ibarət cütlüklərdə yarımfinala yüksəldilər. Birinci dövrənin oyunları 17 aprel 2013 və ikinci dövrənin oyunları 24 aprel 2013 tarixlərində oynanıldı. 

## Final

## Qol müəllifləri
**4 qol:**
* Ağabala Ramazanov, Xəzər Lənkəran

**3 qol:**

* Yuriy Fomenko, Kəpəz
* Novruz Ələkbərov, Qaradağ Lökbatan

**2 qol:**

* Maris Verpakovskis, Bakı
* Baçana Tsxadadze, İnter Bakı
* Rahid Əmirquliyev, Xəzər Lənkəran
* Elvin Yunuszadə, Neftçi Bakı
* Bəxtiyar Fazai, Qala FK
* Vüqar Nadirov, Qarabağ Ağdam
* Ruhid Yusubov, Qaradağ Lökbatan
* Orxan Babayev, Tərəqqi

**1 qol:**

* Şəhriyar Əliyev, Bakı
* Tural Qürbətov, Bakı
* Aqil Nəbiyev, Bakı
* Marius Pena, Bakı
* Aleksandar Şoliç, Bakı
* Nicat Tağıyev, Ağsu FK
* Dodo, Qəbələ
* Muammer Erdoğdu, Qəbələ
* Yannik Kamanan, Qəbələ
* İlya Kandelaki, İnter Bakı
* İbrahima Niasse, İnter Bakı
* Nizami Hacıyev, İnter Bakı
* Asif Məmmədov, İnter Bakı
* Bəxtiyar Soltanov, Kəpəz

* Lusiano Olquin, Xəzər Lənkəran
* Uğur Pamuk, Xəzər Lənkəran
* Branimir Subaşiç, Xəzər Lənkəran
* Elnur Abbasov, Neftçala
* Samir Abdulov, Neftçala
* Araz Abdullayev, Neftçi Bakı
* Elşən Abdullayev, Neftçi Bakı
* Nikolas Kanales, Neftçi Bakı
* Flavinyo, Neftçi Bakı
* Bahodir Nəsimov, Neftçi Bakı
* Kamil Nurəhmədov, Neftçi Bakı
* Erik Ramos, Neftçi Bakı
* Mahir Şükürov, Neftçi Bakı
* Əfran İsmayılov, Qarabağ Ağdam
* Emeka Opara, Qarabağ Ağdam
* Riçard, Qarabağ Ağdam
* Rüfət Məmmədov, Qaradağ Lökbatan
* Mehdi Mehdiyev, Qaradağ Lökbatan
* Miloş Adamoviç, Rəvan Bakı
* Orxan Lalayev, Rəvan Bakı
* Miloş Zeçeviç, Rəvan Bakı
* Xuan Manuel Varea, Rəvan Bakı
* Ruslan Poladov, Simurq
* Murad Hüseynov, Simurq
* Azər Səfərli, Tərəqqi
* Fərmayıl Əliyev, Turan Tovuz

**1 avtoqol:**
* Bujamin Asani (Kəpəz üçün Qarabağ Ağdama qarşı oyunda)

## Həmçinin bax
* 2012–13 Azərbaycan Premyer Liqası
* 2012–13 Azərbaycan Birinci Liqası

## İstinadlar
2013/2014 Azərbaycan Kuboku

**2013–14 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun 22-ci mövsümü.

2013–14 mövsümündə 20 komanda mükafat üçün mübarizə aparmışdır. Kubokun final oyunu 22 may 2014-cü ildə keçirilib.

## Reqlament
Azərbaycanın Kubokunun bütün mərhələlərində cütlüklərin qalibləri iki matçın (1/16-dan, 1/8-dən və finaldan başqa) nəticələrinə görə təyin edilirdilər. Əgər kubok matçı əsas vaxta heç-heçə bitdisə, onda əlavə vaxt (hər biri 15 dəqiqə olmaqla 2 əlavə hissə, fasiləsiz) təyin olunurdu. Amma əgər əlavə vaxtda da qalib təyin olunmursa, o zaman 11 metrlik zərbələr seriyası təyin edilirdi.

## Komandalar

## Birinci mərhələ
Bu mərhələnin oyunları 23 və 30 oktyabr 2013-cü il tarixlərində keçirilib.

## İkinci mərhələ
Püşkatmaya əsasən Birinci mərhələnin dörd qalibi İkinci mərhələyə yüksələcək. Bu mərhələrinin bütün oyunları 4 dekabr 2013-cü ildə keçirildi.

## 1/4 Final
İkinci mərhələni keçmiş 8 komanda 1/4 finalda iki turda olmaqla bir-birlərilə qarşılaşırlar.

----

----

----

## Yarımfinal
1/4 finalın 4 qalibi 2 mərhələdən ibarət yarımfinalda bir-birlərilə qarşılaşırlar.

----

## Final

## Qol müəllifləri
**3 qol:**

* Viktor Mendi, Qəbələ
* Mbilla Etame, Xəzər Lənkəran

**2 qol:**

* Nizami Hacıyev, Qəbələ
* Asif Məmmədov, İnter Bakı
* Aleksandr İaşvili, İnter Bakı
* Sadio Tounkara, Xəzər Lənkəran
* Reynaldo, Qarabağ
* Vüsal Qarayev, Rəvan Bakı
* Elvin Adışirinli, Şuşa
* Rəşad Eyyubov, Simurq

**1 qol:**

* Elmin Çobanov, Araz Naxçıvan
* David Canalidze, Araz Naxçıvan
* Tərlan Xəlilov, Araz Naxçıvan
* Bəxtiyar Soltanov, Araz Naxçıvan
* Javid Huseynov, Bakı
* Aleksandar Şoliç, Bakı
* Risto Ristoviç, Bakı
* Abdulvahid Afolabi, Qəbələ
* Leonardo, Qəbələ
* Marat İzmailov, Qəbələ
* Daniyel Subotiç, Qəbələ
* Abdulla Abatsiyev, İnter Bakı
* Ruslan Əmircanov, İnter Bakı
* Vaqif Cavadov, İnter Bakı
* Matiya Şpiçiç, İnter Bakı
* Alvaro Silva, Xəzər Lənkəran
* Nildo, Xəzər Lənkəran
* Kamran Həsənzadə, Lokomotiv Biləcəri
* Tural Qürbətov, Lokomotiv Biləcəri
* Samir Babayev, Mil-Muğan
* Nicat Fərəcli, Mil-Muğan
* Elşən Hacıyev, Mil-Muğan
* Elxan Məmmədov, Mil-Muğan
* Elnur Məmmədov, Mil-Muğan
* Arzuman Vəliyev, MOİK Bakı FK
* Bahodir Nəsimov, Neftçi Bakı
* Araz Abdullayev, Neftçi Bakı
* Bruno, Neftçi Bakı
* Flavinyo, Neftçi Bakı
* Samir Məsimov, Neftçi Bakı
* Ernest Nfor, Neftçi Bakı
* Ruslan Qurbanov, Neftçi Bakı
* Murad Ağakişiyev, Qaradağ Lökbatan
* Novruz Ələkbərov, Qaradağ Lökbatan
* İlham Allahverdiyev, Qaradağ Lökbatan
* Anar Həsənov, Qaradağ Lökbatan
* Rüfət Məmmədov, Qaradağ Lökbatan
* İvan Pexa, Rəvan Bakı
* Elnur Abdulov, Rəvan Bakı
* Rashad Abdullayev, Rəvan Bakı
* Thiago Miracema, Rəvan Bakı
* Elvin Həsənəliyev, Rəvan Bakı
* Xuan Varea, Rəvan Bakı
* Mahiddin Ağamov, Şahdağ
* Abdulla Zilpokarov, Şahdağ
* İsrafil Qarayev, Şuşa
* Məhəmməd Xəlilov, Şuşa
* Slavik Alxasov, Sumqayıt

## Həmçinin bax
* 2013–14 Azərbaycan Premyer Liqası
* 2013–14 Azərbaycan Birinci Liqası

## İstinadlar
Ağzıböyük silsiləsi

**Ağzıböyük silsiləsi** (,  – *«Ermənistan silsiləsi»*) — Gürcüstanda və Ermənistanda dağ silsiləsi.
## Zirvələri

*Ləlvar dağı — hündürlüyü 2543.5 m
*Lök dağı — hündürlüyü 2140.8 m
*Lecan dağı — hündürlüyü 2526.4 m

## Mənbə
# Военный обзор Тифлисской Губернии и Закатальского округа, составлен подполковником Генерального штаба В. Н. Филиповым. Воспроизведено в оригинальной авторской орфографии издания 1872 года (издательство "Санктпетербург: Товарищества "Общественная польза""), Оглавление: Глава I. Топографическое описание поверхности. Горы: Акзебиукские или Сомхетские горы, стр. 77-83
# "Сомхетский хребет" в Большой Советской Энциклопедии

## İstinadlar
İpiutak

**İpiutak**  — morj, suiti və s. ovçularının eramızın I minilliyinin 1-ci yarısına aid qədim eskimos mədəniyyəti. 1939-41-ci illərdə Xop burnunda (Alyaska) tədqiq edilmişdir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində ocağı olan 700-dən artıq taxtadan dördkünc yarımqazma evlər, 140-dək qəbir (içərisində taxta tabut olan bəzi qəbirlərlə skletin kəlləsinə maska taxılmışdır), daş alətlər, sümük və buynuzdan bəzəkli heyvan fiqurları və iri dişlərdən heykəllər aşkar olunmuşdur.

## Ədəbiyyat
* Руденко С. И. Древняя культура Берингова моря и эскимосская проблема, М.—Л., 1947
* Collins, Henry B. «Archaeology of St. Lawrence Island.» Smithsonian Miscellaneous Collections 96, no. 1 (1937). (ing.)
* Scott, Stuart. «St. Lawrence Island: Archaeology of a Bering Sea Island.» Archaeology 37, no. 1 (1984): 46-52.  (ing.)
* Екатерина Горбунова. Арктическая Троя. Журнал «Итоги», № 3 (345,) 21.01.2003

## Xarici keçidlər
*İpiutak-culture