open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikolay Ryabçuk

**Nikolay Ryabçuk** (, ) — Ukraynalı şair, tərcüməçi, publisist, mədəniyyət işçisi və siyasi analitik. Ukrayna PEN klubunun fəxri prezidenti.

## Bioqrafiya
Lvov Politexnik İnstitutunu (1977) elektromexanik mühəndisi ixtisası üzrə və Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu filologiya ixtisası üzrə bitirmişdir (1988).

"Vsesvit" jurnalının redaktoru, şöbə müdiri və baş redaktor müavini, "Den" qəzetinin mədəniyyət şöbəsinin köşə yazarı, "Kritika" jurnalının baş redaktoru, Mədəniyyət Siyasəti İnstitutunda elmi işçi kimi vəzifələrində çalışıb. Kiyev-Moqilyan Akademiyası Milli Universitetinin Avropa Humanitar Tədqiqatlar Mərkəzində işləyib. 1994–1996–1999-cu illərdə ABŞ-də tədris və tədqiqat işləri ilə məşğul olub. 1997-ci ildən Ukrayna Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 2006-cı ildən hər bazar ertəsi buraxılan "Ukrayna dilində qəzet"də köşə yazısı yazır. 27 avqust 2010-cu ildən Kiyev Müstəqil Media Həmkarlar İttifaqının üzvüdür.

Onun bir neçə kitabı, Ukrayna və xarici jurnallarda, elmi toplularda onlarla məqaləsi çap olunub. O, ədəbi-mədəni mövzularla yanaşı, milli kimliyin, vətəndaş cəmiyyətinin formalaşması, dövlət quruculuğu problemlərini fəal şəkildə araşdırır.

2015-ci ildə Ukrayna MEA İvan Kuras adına Siyasi və Etnomilli Araşdırmalar İnstitutunda siyasi elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
İngilis və polyak dillərindən tərcümələr etməsi ilə bilinir.

## Ailəsi
* Həyat yoldaşı Natalka Bilotserkivets (1954) — şair, tərcüməçi;
* Qızı Anastasiya (1984) — sosioloq;
* Oğlu Yuri (1988) — musiqiçi.

## Kitabları
* "Bir sözə ehtiyac" (1985)
* "Lvovda qış" (1989)
* "Kiçik Rusiyadan Ukraynaya: gecikmiş dövlət quruculuğunun paradoksları" (2000, Siyasət və Sosiologiya kateqoriyasında ilin kitabı kimi tanınıb)
* "Ukrayna Faustunun dilemmaları: vətəndaş cəmiyyəti və "dövlət inkişafı"" (2000)
* "Başqa yerdə, amma burada deyil" (2002)
* "İki Ukrayna: real sərhədlər, virtual oyunlar" (2003)
* "İstisna zonası: Şərq və Qərb arasında Ukrayna oliqarxiyası" (2004)
* "Bir fil ilə yataqda — Ukrayna-Rusiya asimmetrik münasibətləri: mədəni aspekt" (2006)
* "Dördüncü azadlıq: insanların Ukrayna ilə Avropa İttifaqı arasında sərbəst hərəkəti — problemlər və perspektivlər" (2006)
* “Metternix bağı” (2008)
* "Xanım Simpsonun Sevimli Silahı: Narıncı Məğlubiyyət Salnamələri" (2009)
* "Postkolonial sindrom. Müşahidə" (2011)

## Mənbə
*  Рябчук Микола Юрійович
* Микола Рябчук
* Рябчук Микола Юрійович Критик, перекладач, публіцист
* Микола Рябчук "На дідька бісового трачу…"
* Микола Рябчук став членом КНМП
* Poetry International Web Mykola Ryabchuk
* Микола Рябчук: Читач повинен бути космополітом, щоб мати широту погляду // Читомо

## İstinadlar
Ukrayna Milli Mədəniyyət Mərkəzi (Moskva)

**Moskvada Ukrayna Milli Mədəniyyət Mərkəzi** () — Rusiyanın paytaxtında Ukraynanın müasir mədəniyyətini və təhsilini təmsil edən mədəniyyət mərkəzi.

## Tarixi
1993-cü il mayın 14-də Ukrayna Nazirlər Kabinetinin "Moskvada Ukrayna Mədəniyyət Mərkəzinin yaradılması haqqında" qərarı verildi. Mədəniyyət mərkəzi 1998-ci il noyabrın 27-də açılıb.

8 fevral 2010-cu ildə Ukrayna Prezidenti Viktor Yuşşenko "Moskvada Ukraynanın Mədəniyyət Mərkəzinə milli statusun verilməsi haqqında" 140/2010 saylı Fərman qəbul etmişdir.

Moskvada Ukrayna MMM-nin şüarı ukraynalı tarixçi Mixail Qruşevskinin sözləridir:

## Strukturu
Ukrayna Milli Mədəniyyət Mərkəzinin nəzdində aşağıdakı təşkilatlar fəaliyyət göstərir:

* Boqdan Stupki adına kitabxana;
* Pavel Popoviç adına Ukrayna bazar günü məktəbi;
* Ukrayna dili kursları;
* Ukrayna kitab mağazası;
* Taras Şevçenko və Mixailo Qruşevskinin xatirə otağı.

## İdarəetmə
Mərkəzin baş direktoru 2001-ci ildən 2015-ci il iyulun 15-dək Vladimir Yefimoviç Melniçenko olub. 2016-cı ilin əvvəlində Ukraynanın eks-prezidentləri Leonid Kravçuk, Leonid Kuçma və Viktor Yuşşenko Ukraynanın hazırkı prezidenti Petro Poroşenkoya Melniçenkonun Moskvadakı Ukrayna mədəniyyət mərkəzinin direktoru vəzifəsinə bərpa olunması xahişi ilə müraciət etmişdilər.

2016-cı ilin martından 2017-ci ilin aprelinə qədər Moskvada Ukrayna Milli Mədəniyyət Mərkəzinin baş direktoru sənətşünaslıq namizədi, dosent, Ukraynanın əməkdar mədəniyyət işçisi Vladimir İliç İonov olub.

2017-ci ilin iyununda Moskvadakı Ukrayna Milli Mədəniyyət Mərkəzinə jurnalist Valeri Vladimiroviç Yurçenko rəhbərlik edirdi.

## İstinadlar
Ukrayna ədəbiyyatı

**Ukrayna ədəbiyyatı** — ukrayn dilində yazılmış ədəbiyyat. Bəzi hallarda Ukrayna ədəbiyyatına ukraynalı müəlliflərin başqa dillərdə yazdığı əsərlər də daxildir.

## Orta əsrlər

Ukrayna ədəbiyyatı tarixinin başlanğıcı Kiyev Rusu dövrünə təsadüf edir.

Rus ədəbi ənənəsi Bizans və Bolqar ədəbi ənənələri ilə sıx bağlı idi. IX əsrdən müasir dövrün əvvəllərinə qədər vahid dil mühitində (kilsə slavyan dili, onun tərcümələri, habelə onlara yaxın milli ədəbi dillər) mövcud olan pravoslav slavyanların ədəbi icması olan Slavia Orthodoxa-nın bir hissəsi və vahid ədəbi fonda malik idi.

## İstinadlar
Amin

**Amin** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Amin (termin)
* Amin (ad)
* Amin (soyad)
* Amin (xəlifə)
* Aminlər
Adelina

**Adelina** — ad.
	
* Adelina Sotnikova — Rusiya fiqurçusu.
* Adelina Tahiri — alban müğənni.
* Adelina Adalis — Rusiya-sovet şairi.

## İstinadlar
Çərxçi

**Çərxçi** — orta əsrlərdə Azərbaycanda, habelə bəzi qonşu Şərq ölkələrində xüsusi hərbçi süvari dəstəsinin döyüşçüsü.

Çərxçi dəstələri ən təcrübəli və cəsur döyüşçülərdən təşkil olunurdu. Döyüş, adətən, çərxçibaşının rəhbərliyi altında öz dəstəsi ilə meydana girməsi ilə başlanılırdı. Çərxçilərə rəhbərlik görkəmli əmirlərə etibar edilmişdir.
XVI əsrin bir sıra yazılı mənbələrində, Çərxçi qoşunun önündə gedən, döyüş zamanında meydana öncə çıxarılan dəstə olmuşdur. Çərxçi qoşunu əsasən, Səfəvilər dövründə mövcud olmuşdur.1507-ci ildə I Şah İsmayılın əmirlərindən Xan Məhəmməd Ustaclu öz qardaşı Qara bəyi 600 nəfər süvarinin çərxçisi vəzifəsinə təyin etmişdir. Çərxçi vəzifəsi qoruqçu vəzifəsindən daha yüksək hesab edilərək qorçubaşı ilə eyni səviyyədə idi. Çərxçilərə rəhbərlik edən şəxs çərxçibaşı adlanırdı. I Şah İsmayıl 1514-cü ildə Osmanlı Sultanı I Səlimlə müharibə zamanı qorçu vəzifəsində olan Sarı Pir Ustaclunu çərxçi təyin edir. Sonra çərxçi vəzifəsində olan Sarı Pir Ustaclu bir dəstə çərxçi ilə birlikdə cəsarətlə Osmanlı ordusu üzərinə hücum etmşdir. I Şah İsmayıl bir dəstə bahadırı çərxçi təyin etmişdi. Tarixi mənbələrdən məlum olur ki, Osmanlı ordusunda da çərxçi hərbi hissəsi mövcud idi. Səfəvi Dövlətində Muçi, Qaziye-muəsgər (Əsgər qazisi), ləşgərnevis hərbi rütbələri də mövcud olmuşdu. Muçi qoşunda böyük əhəmiyyətə malik hərbi rütbə idi. Qaziye-muəsgər orduda şəriət qanunları əsasında hüquqi işlər aparırdı. "Xülasət ət-təvarix"də göstərilir ki, Müzəfərəddin Əli Encu qoşunda qaziye-muəsgər vəzifəsi ilə yanaşı sədr vəzifəsini də aparırdı.

1563-cü ildə isə dövrünün tanınmış alimlərindən hesab olunan Mirəla əl-Mülki Məreşi əsgər qazisi vəzifəsinə təyin edilmişdi. Ləşgərnevislər qoşuna aid məsələlərlə məşğul olub və xüsusi dəftərində lazımi qeydlər aparırdılar. Ləşgərnevevislər-Ləşgərnevisi-vəziri-sərkar, mülazim ağa və qulluqçulardan ibarət idi. Ləşgərnevislərin hesabına görə Səfəvi şahının ordusunda ustaclu tayfaından 16 min nəfər iştirak edirdi. I Şah Abbasın hakimiyyəti dövründə Ağa Şahəli Dövlətbəyi ləşgərnevis vəzifəsinə təyin edilmişdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Ələmdar (bayraqdar)

**Ələmdar** — Ələm ərəbcə "bayraq", dar isə farsca "-cı" deməkdir. Sözün mənası bayraqçı (bayraqdar) kimi başa düşülə bilər.

Ələmdar isə təntənəli bayram günlərində ələm gəzdirirdi. 1555-ci ildə şahzadə Sultan İbrahim Mirzəni seyidlər, xadimlər, əmirlər və vəzirlər tam hörmətlə qarşıladılar. Ələmdarlar bu vaxt ələmləri qaldırdılar.
Carçı-şah, vali hakim tərəfindən bir xəbəri, yaxud mətləbi küçədə, bazarda, şəhər meydanında və ya xalq arasında uca səslə elan edirdi. Əlyazmalarda hətta I Şah Təhmasibin oğlanlarından Musa Mirzənin carçı olduğu göstərilir. Mənbələrdə adı çəkilən monhinin də vəzifəsi carçıya bənzəyirdi. 1531-ci ildə monhilər (hərbi xəbərləri verən carçılar) və təvaçilər şahzadə Əlqas Mirzənin 4000 nəfərlik qoşunla köməyə gəldiyini I Şah Təhmasibə xəbər verdilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Brüssel konfransı (1874)

**Brüssel Konfransı** — 1874-cü il 27 iyul — 27 avqust tarixləri arasında müharibə qaydaları və adətləri ilə bağlı beynəlxalq tənzimləmə gətirmək məqsədilə keçirilən konfrans idi. Fransa-Prussiya müharibəsindən (1870–1871) sonra Rusiya tərəfindən keçirilmiş və altı il əvvəl Sankt-Peterburqda Konfransının davamı idi. Konfransın mövzusu olan məcəllə mətninin layihəsini rusiyalı hüquqşünas və diplomat Fridrix Martens yazıb. Dövrün böyük dövlətlərindən Almaniya, Fransa, Avstriya-Macarıstan, Osmanlı İmperiyası, Rusiya və Böyük Britaniya, Belçika, Danimarka, İspaniya, Yunanıstan, İtaliya, Hollandiya, İsveç, Norveç, Portuqaliya və İsveçrə də bu konfransda iştirak edib. Dəvət olunan digər ölkələrdən, İran və ABŞ iştirak etmədi. Konfransda qəbul edilən qərarlar bəzi hökumətlər tərəfindən qəbul edilmədiyi üçün qüvvəyə minmədi. Buna baxmayaraq, 1874-cü il Brüssel Konfransı sonrakı tərksilah sazişləri üçün çox mühüm addım kimi qiymətləndirilir.

## İstinadlar
Fort Saskaçevan

**Fort Saskaçevan** () — Kanadanın Alberta əyalətində Şimali Saskaçevan çayı boyunca salınmış şəhər. Əyalətin inzibati mərkəzi Edmonton şəhərindən 25 kilometr (16 mil) şimal-şərqdə yerləşir. Şəhər Edmontonun nüfuz dairəsinə daxildir və Edmonton Metropol Bölgəsini təşkil edən 24 bələdiyyədən biridir. 2021-ci ildə aparılmış federal siyahıyaalınmasına əsasən şəhər əhalisi 27.088 nəfərdən ibarət olmuşdur.

Şəhər Şimal-Qərb Atlı Polisinin inzibati mərkəzi kimi yaradılmış və sonradan Alberta əyalətinin ən böyük həbsxana şəhəri kimi fəaliyyət göstərmişdir. İlkin yaşayış məskəni Lamoureux məntəqəsi yaxınlığında, çayın qarşı tərəfində yerləşirdi. 2011-ci ildə ilk şəhərin salındığı ərazidə ilkin şəhərin kiçik bir nüsxəsi yaradılmışdır.

Fort Saskaçevan cənubdan və şərqdən Stratçona qraflığı, şimal və qərbdən Storqen qraflığı və cənub-qərbdən Edmonton şəhəri ilə həmsərhəddir. Storqen qraflığı Şimali Saskaçevan çayının üzərində yerləşir. Şəhər və ətraf ərazilərində Dow Chemical, Sherritt International, Nutrien (keçmiş Agrium), Linde (Praxair) və Shell Canada kimi şirkətlərin kimya və sənaye zavodları fəaliyyət göstərməkdədir.

## İstinadlar
Kontribusiya

**Kontribusiya** (lat. contributio — "ümumi töhfə, ictimai vəsaitlərin toplanması") — düşmənə verilən xərac; qalib dövlətin xeyrinə məğlub dövlətin etdiyi ödənişlər. Bu, müharibənin sonunda işğal olunmuş ərazinin əhalisi və məğlub olmuş ölkənin hökuməti tərəfindən ödənilir. Ədəbiyyatlarda bəzən müharibə təzminatı da adlandırılır.

## Yaranması
Kontribusiya anlayışının yaranması qədim dövrlərə gedib çıxır. Bu anlayış müharibələrin aparıldığı dövrdən başlayaraq əsrlər boyu mövcud olmuşdur. Belə ki, qalib gələn tərəf qələbə faktından irəli gələn qeyd-şərtsiz hüquqa əsaslanaraq zəbt etdiyi torpaqları öz sərəncamına götürürdü. Yaşayış məntəqələrini xarabalığa çevrilməkdən qorumaq üçün sakinlər pul, qiymətli əşyalar və qullarla ödəniş edirdilər. İşğalçılar ödənişlərin miqdarını, forma və şərtlərini özləri müəyyən edir, eyni zamanda hərbi xərcləri ödəməklə yanaşı, həm də bunun üzərinə xeyli miqdarda pul almağa çalışırdılar.

1872-ci ildə ABŞ və İtaliya arasında bağlanmış müqavilədə öz əksini tapan və 1874-cü ildə Brüssel konfransına daxil edilmiş maddəyə əsasən müəyyən edilmişdir ki, kontribusiya dinc dövrdə əhalinin dövlətə ödədiyi vergilər əvəzinə;
ordunun tələb etdiyi malların natura şəklində çatdırılması şəklində;
digər cinayət məsuliyyətini əvəz edən cərimə kimi (xüsusilə cinayət törətmiş şəxsin aşkar edilmədiyi və ya qaçdığı hallarda) ödənilə bilər.

## İstinadlar
Kontrterrorizm

**Kontrterrorizm, Terrorizmlə mübarizə** və ya **anti-terrorizm** dedikdə, terrorizmlə birbaşa mübarizə və ya qarşısının alınması məqsədilə ölkənin hökuməti, ordusu, hüquq-mühafizə və kəşfiyyat orqanları və ya beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən həyata keçirilən terrorizm ilə birbaşa müharibə və ya terrorizmin qarşısını almaq məqsədilə həyata keçirmiş olduqları metodlar, hərbi taktikalar, texnika və strategiyalar başa düşülür.

Terrorla bağlı beynəlxalq konsensus olmadığı üçün həm terrorla əlaqəli strukturlar, həm də terrorla mübarizə praktikaları müxtəlif olmaları ilə seçilir.

## İstinadlar
Yerin seysmik qurşaqları

**Seysmik qurşaqlar**– Tektonik zəlzələlərin müəyyən zonalar daxilində seysmik qurşaqların daxilində cəmləşməsidir. Alp-Himalay və Sakit okean ərazilərində zəlzələlər sıx cəmləşərək seysmik qurşaqlar əmələ gətirilər

## Sakit okean seysmik qurşağı
Bu zonalardan ən böyüyü Sakit okean seysmik qurşağıdır. Kamçatkanın şərq sahillərindən başlayan bu zona Aleut adalarını keçməklə Alyaskaya doğru uzanır. Bu zona daxilində seysmiklik çox yüksəkdir. Kaliforniya ərazisi istisna olmaqla, onun cənub hissəsində seysmikliyin səviyyəsi nisbətən azalır. Sonra qurşaq mərkəzi Meksika, oradan isə Sakit okean sahilləri boyu cənubi Amerikaya tərəf uzanır. Digər tərəfdən bu iri seysmik qurşaq Kuril və Yapon adaları boyu keçir. Mərkəzi Yaponiyada zona iki-şərq və qərb qollarına ayrılır. Şərq qolu cənubda Marian adalarına qədər, Qərb qolu isə Filippin adalarını keçməklə cənuba doğru istiqamətlənir. Dünyada baş verən bütün zəlzələlərin 90 %-i, o cümlədən fəlakətli zəlzələlərin böyük əksəriyyəti bu zonada baş verir.

## Alp-Himalay seysmik qurşağı
Yüksək seysmik aktivliyə malik digər zona Alp-Himalay seysmik qurşağı hesab edilir. Bu qurşaq Aralıq dənizindən başlayaraq Yunanıstan, Türkiyə, Qafqaz, İran ərazilərindən keçməklə Hindistanın şimalına qədər uzanır. Yerdəki zəlzələlərin 5–6 %-i bu qurşaq daxilində baş verir. Qalan 4–5 % zəlzələlər isə orta okean dağ sıralarını və rift zonalarını əhatə edən zolaq daxilində baş verir.
Qafqaz, o cümlədən Azərbaycan, eləcə də Xəzər dənizi Alp-Himalay qırışıqlıq sisteminin tərkib hissələrindən olub, Avrasiya və Ərəbistan tektonik plitələrinin kollizion təmas zonasında yerləşir və kifayət qədər yüksək seysmik aktivliklə səciyyələnir.

## Həmçinin bax
* AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi
* Arif Həsənov (seysmoloq)
* Qurban Yetirmişli
* Tahir Məmmədli
* Merkalli şkalası
* Rossi-Forel şkalası
* Medvedyev-Şponhoyer-Karnik şkalası
* Zəlzələ
* Maqnituda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Earthquake belts
* The Science Behind the Massive Turkey-Syria Earthquakes
Lucent Technologies

**Lucent Technologies, Inc qərargahı** — Nyu Cersi ştatının Murray Hill şəhərində yerləşən Amerikanın çoxmillətli telekommunikasiya avadanlıqları şirkəti idi. O, 30 sentyabr 1996-cı ildə Western Electric və Bell Labs- ın daxil olduğu AT&T Korporasiyasının keçmiş AT&T Technologies biznes bölməsinin ayrılması yolu ilə yaradılmışdır.

## İstinadlar
Reabilitasiya (penologiya)

**Reabilitasiya** — Bu, geniş bir əhatə dairəsi olan termin olsa da, onun hərfi mənası itirilmiş funksiyaların bərpası deməkdir. Fiziki müalicə ilə müqayisədə bu, daha uzun bir prosesdir və müalicədə xəstənin də aktiv formada iştirakı və səyi lazımdır.

Reabilitasiya prosesi multidisiplinardır. Bu proses müddəti ərzində fizioterapevtlər, loqopedlər, psixoloqlar, sosial işçilər və digər səhiyyə işçiləri bir yerə yığışaraq xəstənin ehtiyaclarına müvafiq olan bir müalicə planı hazırlayırlar. Bu plan xəstənin tibbi tarixi, cari vəziyyəti və gələcək məqsədləri nəzərə alınmaqla tərtib edilir.

Reabilitasiya prosesi xəstənin bərpa edilməli olan funksiyalarından asılı olaraq müxtəlif üsullar ilə ola bilər. Fiziki reabilitasiya məşq proqramları, manuel terapiya və texnoloji dəstək kimi üsulları əhatə etdiyi halda, nitq və eşitmə reabilitasiyasında isə əsas diqqət dil və ünsiyyət bacarıqlarının yenidən bərpasına yönləndirilir. Eyni zamanda, reabilitasiya prosesi zamanı psixoloji dəstək və məsləhətlər də mühüm bir rol oynayır.

## İstinadlar
Hüquq-mühafizə qüvvələri

**Hüquq-mühafizə qüvvələri** və ya **asayiş keşikçiləri** — qanunu pozanları müəyyən etmək, qarşısını almaq, islah etmək və ya cəzalandırmaq yolu ilə qanunun icrasını təmin etmək üçün nəzərdə tutulmuş olan mütəşəkkil şəkildə fəaliyyət göstərən dövlət orqanlarının fəaliyyətidir. Bu terminə polislər, məhkəmələr və islah işləri daxildir.

Müasir dövlət hüquq qaydaları, ənənəvi və ya and içmiş olaraq və yaxud da, döş nişanı alaraq bu vəzifəyə təyin edilmiş olan və cinayət qanununu pozduğuna görə təqsirləndirilən şəxsi həbs edə bilən istənilən şəxsi, habelə qanunverici dövlət tərəfindən polis gücünə və ya səlahiyyətinə malik olan istənilən şəxsi hüquq-mühafizə orqanlarının çətiri altında birləşdirir.

Hüquq-mühafizə qüvvələri ən çox cinayətlərin qarşısının alınması və cəzalandırılması ilə məşğul olsalar da, cinayət xarakterli olmayan qayda və normaların pozuntularının qarşısını almaq məqsədilə azadlığın məhdudlaşdırılması, ev həbsi kimi daha yüngül sanksiyalar da tətbiq edə bilirlər.

## Təşkilatlar
Ən tanınmış asayiş keşikçiləri polislər olsalar da, hüquq-mühafizə orqanlarında bu iş üçün təyin edilmiş olan fərqli və müxtəlif qruplar da mövcuddur.

Hüquq-mühafizə orqanları adətən konkret yurisdiksiya daxilində fəaliyyət göstərirlər. Bəzi hallarda yurisdiksiya təşkilatlarının səlahiyyətləri toqquşa bilir; məsələn, ABŞ-də hər bir ştatın özünün əyalət hüquq-mühafizə orqanları vardır, lakin Federal Təhqiqatlar Bürosu da istənilən ştatda baş verən müəyyən cinayət proseslərinə qarşı tədbirlər görə bilər. Cəmiyyətin müxtəlif ixtisaslaşdırılmış təbəqələrinin özlərinin daxili hüquq-mühafizə mexanizmləri mövcud ola bilər. Məsələn, hərbi təşkilatlarda hərbi polis buna nümunə kimi göstərilə bilər.

## İstinadlar
London paktı (1915)

**London paktı** və ya **London müqaviləsi** 26 aprel 1915-ci ildə Böyük Britaniya, Fransa, Rusiya və İtaliya arasında bağlanmış gizli razılaşmadır.
Bu müqavilə ilə İtaliyaya şimal-şərqdə Birləşmiş İtaliyanı tamamlamaq istədiyi torpaqlar verildi, həmçinin Albaniya sahillərindəki Avlonya, On iki Adalar, Qərbi Anadoluda Antalya və Konya bölgəsi, Afrikadakı bəzi alman koloniyaları da vəd edildi. Bundan əlavə, Trablisda Osmanlı imperatorluğuna aid bütün hüquq və imtiyazlar da İtaliyaya keçdi.

Bu hadisədən sonra İtaliya 3 may 1915-ci ildə müttəfiq dövlətlərin ittifaqından ayrıldı, 23 may 1915-ci ildə Almaniya və Avstriya-Macarıstan imperiyasına müharibə elan etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Benin Respublikası (1967)

**Benin Respublikası** müasir Nigeriya ərazisində yerləşən və 1967-ci ildə cəmi bircə gün müstəqil ola bilmiş bir Afrika ölkəsidir.

Afrika qitəsində yerləşən Nigeriyanın Biafra regionundakı separatçı hərəkatlardan təsirlənərək Nigeriyanın Benin şəhərində baş vermiş olan hadisələr və ayrılmaq istəyi nəticəsində 19 sentyabr 1967-ci ildə Biafrada olan əsgərlərin də töhfəsi ilə müstəqilliyini elan etmiş olan dövlət, yalnız bircə gün müstəqil olmağı bacarmış və 20 sentyabr 1967-ci ildə Nigeriya əsgərlərinin həyata keçirmiş olduğu əməliyyatla ölkənin müstəqilliyinə son qoyulmuş və onun ərazisi yenidən Nigeriya torpaqlarına daxil edilmişdir.

Regionun Benin Krallığı ilə tarixi əlaqəsi mövcud olduğuna ölkəyə də məhz bu ad verilmiş olsa da, bu dövlətin müasir Benin Respublikası ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.
ABŞ Gömrük və Sərhəd Mühafizəsi Xidməti

**Amerika Birləşmiş Ştatları Gömrük və Sərhəd Mühafizəsi** (ingiliscə: ) Amerika Birləşmiş Ştatlarının Daxili Təhlükəsizlik Departamentinin nəzdində fəaliyyət göstərən ölkənin sərhədlərinin mühafizə edilməsinə cavabdeh olan federal agentlikdir. O, ABŞ-ın ən böyük hüquq-mühafizə orqanlarından biridir və sərhədləri mühafizə etmək, beynəlxalq ticarəti tənzimləmək və asanlaşdırmaq, idxal rüsumlarını yığmaq və ticarət, gömrük və immiqrasiya qaydalarına əməl etmək funksiyalarını icra edir. Baş ofisi Vaşinqton şəhərindəki Ronald Reyqan binasında yerləşir.

## İstinadlar
ABŞ Daxili Təhlükəsizlik Departamenti

**Amerika Birləşmiş Ştatlarının Daxili Təhlükəsizlik Departamenti**, (ingiliscə: , DHS) 11 sentyabr hücumlarından sonra yaradılmış olan bu dövlət təşkilatının əsas vəzifəsi ölkədə terrorizmlə mübarizə aparmaqdır. "Homeland" sözünün Azərbaycan dilinə tərcüməsi "Doğma vətən" deməkdir.

Departament 2002-ci ildə ABŞ Konqresi tərəfindən qəbul edilmiş olan "İctimai Təhlükəsizlik Aktı" ilə yaradılmışdır. Bu qanun nəticəsində departamentin konstitusiya quruluşunun mühafizə edilməsi, təbii fəlakətlərə hazırlıq və onların nəticələrinin aradan qaldırılması, sərhəd mühafizəsi və mülki müdafiə kimi vəzifələri olan digər federal orqanlar ilə koordinasiyalı formada işləməsi təmin edilmişdir. Həmçinin də, terror hücumları, texnogen fəlakətlər və təbii fəlakətlərin nəticələrinin aradan qaldırılması da, təşkilatın və ya təşkilat daxilindəki bölmələrin nəzarəti altındadır.
Sərhəd mühafizəsi

**Sərhəd mühafizəsi** ölkənin milli sərhədlərinin mühafizəsi və sərhəd nəzarətini həyata keçirmək tapşırıqlarını icra edən milli təhlükəsizlik təşkilatıdır. Bəzi milli sərhəd təhlükəsizliyi təşkilatları həmçinin də sahil mühafizəsi və axtarış-xilasetmə vəzifələrini yerinə yetirirlər. Bir çox ölkələrdə bu ayrıca bir orqandır, bəzi ölkələrdə isə bu orqan polis idarələrinin bir hissəsi kimi fəaliyyət göstərir.

## Azərbaycan

Azərbaycan Respublikasında sərhəd mühafizə xidmətini Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəd Xidməti təşkil edir.

## İstinadlar
Sahil mühafizəsi

**Sahil mühafizəsi** — ölkələrin dənizlərdən olan təhlükəsizliyini (hüquq-mühafizə orqanı) təmin edən təşkilatdır.

Sahil mühafizəsi xidmətlərinin tərifi və əhatə dairəsi və onları həyata keçirən orqanın strukturu ölkələrin müvafiq qanunvericiliklərindən asılı olaraq ölkələr arasında çox böyük fərqliliklər göstərə bilir. Sahil mühafizəsini icra edən orqanların vəzifələri sırasına dəniz qanunvericiliyinin tətbiqi, milli dəniz sərhədlərinin mühafizə edilməsi, patrul xidmətləri, dəniz və ya sahildə həyata keçirilən narkotik qaçaqmalçılığı, silah qaçaqmalçılığı, insan qaçaqmalçılığı və digər qeyri-qanuni kommersiya fəaliyyətləri ilə mübarizə aparmaq, dənizin çirklənməsi ilə mübarizə aparmaq, dəniz gəmiləri və dənizdə olan şəxslərin mühafizəsi və xilas edilməsi ilə bərabər milli və beynəlxalq qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş digər fəaliyyətlərin həyata keçirilməsi daxildir. Xüsusilə də müharibə dövründə bu vəzifələr limanların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və dəniz kəşfiyyatını əhatə edəcək şəkildə genişləndirilə bilər.

## Azərbaycan

Azərbaycan Respublikasında sahil mühafizə xidmətini Dövlət Sərhəd Xidmətinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sahil Mühafizəsi təşkil edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* «Военный энциклопедический словарь» (ВЭС), Москва, Военное издательство (ВИ), 1984 г., 863 стр. с иллюстрациями (ил.), 30 листов (ил.);
* 

## Xarici keçidlər

* Download records of service of the UK Coastguard 1816-1947
* Coast Guard Navik DB Admit Card 2020
Türkiyədə yerli seçkilər (2024)

Türkiyədə növbəti yerli seçkilərin 31 mart 2024-cü il tarixində olması planlaşdırılır. Məhkəmə işlərindən ötürü Yaşıllar ilə İnsan və Azadlıq partiyalarının seçkilərdə iştirak etmələrinə icazə verilməyəcək.

## İstinadlar
Riçard Smolli

**Riçard Smolli** (; ) — amerikalı fizik, 1996-cı ildə Robert Kerl və Harold Kroto ilə birlikdə Karbonun yeni formalarının — fullerenlərin kəşfinə görə Nobel mükafatı aldı. Rays Universitetində universitet professoru, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1990 il).

## Bioqrafiyası
O, Miçiqan Universitetində oxuyub və 1965-ci ildə bakalavr dərəcəsini alıb. 1973-cü ildə Prinston Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. R. Smolli təhsilini və elmi dərslərini kimya sənayesindəki işiylə birləşdirdi, burada mühəndislik bacarıqları və idarəetmə təcrübəsi əldə etmişdir.
Dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra Çikaqo Universitetinə daxil olan Smolli və həmkarları yeni bir istiqamət — səsdən sürətli axınlarda lazer spektroskopiyasını inkişaf etdirirlər. 1976-cı ildə ailəsi ilə birlikdə Texas ştatının Hyuston şəhərinə köçürlər və Rays Universitetində dosent kimi işləməyə başlayır.
Spektroskopiya sahəsində işini davam etdirən Smolli, müxtəlif maddələrin lazerlə buxarlanması və sonradan səsdən sürətli axınlarda soyuması zamanı əmələ gələn atom klasterlərinin tərkibini təhlil edir. Bu texnikadan istifadə edərək, 1985-ci ildə Britaniyanın Sasseks Universitetindən universitet həmkarı Robert Kerl və Harold Kroto ilə əməkdaşlıq edərək, o, karbonun sferaya bənzər yeni formalarını — fullerenləri kəşf etdi. Növbəti onillikdə Smolli fullerenləri (xüsusilə C28, C70 və endohedral fullerenlər) öyrənməyə davam etdi, həmçinin müxtəlif katalizatorların iştirakı ilə karbon nanoborucuqlarının sintezini də araşdırdı. Fullerenlərin kəşfinə görə Nobel mükafatı alan Smolli rəhbərliyi universitetin rəhbərliyini Rays Nanoelm və Texnologiya Mərkəzini (CNST) açmağı təklif etdi. Onun qrupu yüksək təzyiq altında dəm qazından nanoborucuqların sintezi metodunu işləyib hazırlayır və texnologiyanı mərkəzdə yaradılmış "Carbon Nanotechnologies" şirkətinə ötürür. Nanotexnologiyanın inkişafı və populyarlaşmasının fəal tərəfdarı olan Smolli eyni zamanda molekulyar robot montajçılarının ideyalarını təbliğ edən nanotexnologiya fəalı Erik Dreksler ilə kəskin polemikləşdirilir. Smolli özünü çoxaldan robotların yaradılmasına mane olan fundamental problemlərə işarə edir və Drekslerin apokaliptik baxışlarının nanotexnologiyaya ictimai dəstəyi ciddi şəkildə zəiflədə biləcəyindən narahat olduğunu bildirır.
Ömrünün son illərində leykemiyadan əziyyət çəkən Smolli elm adamlarının və cəmiyyətin diqqətini qlobal problemlərə ən əsası ucuz və təmiz enerji mənbələrinin axtarışına yönəltməyə çalışdı. Xəstəliyinə baxmayaraq, "Alim ol – dünyanı xilas et" devizi altında elmin və təhsilin təbliğində qüvvəsini əsirgəməmişdir.
Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının (1991il), Elmin İnkişafı üzrə Amerika Assosiasiyasının və Amerika Fizika Cəmiyyətinin üzvlərinin (1986 il) üzvü olub.

## Mükafatları
* 1991 il — İrvinq Lenqmür Mükafatı
* 1991 il — Ernest Lourens mükafatı
* 1992 il —  Yeni Materiallarda Araşdırmaya görə Ceyms Makqrudi Mükafatı
* 1993 il — Con Skott medalı
* 1993 il — Rixtmayer Memorial Mükafatı
* 1994 il — Hyüllett-Pakard Mükafatı
* 1996 il — Franklin medalı
* 1996 il — Kimya üzrə Nobel Mükafatı

## İstinadlar
De Bunsen Komitəsi

**De Bunsen Komitəsi** İngiltərə hökumətinin Dünya Müharibəsi zamanı və sonrasında Osmanlı İmperiyasına qarşı izləyəcəyi siyasətləri müəyyən etmək üçün 8 aprel 1915-ci ildə İngiltərə Baş naziri Herbert Henri Askvit tərəfindən qurulan və Ser Moris de Bunsenin sədrlik etdiyi ilk komitə idi. Birləşmiş Krallığın Yaxın Şərq siyasətləri bu komitənin yazdığı hesabatlar əsasında formalaşıb.
Komitə müharibədən sonra İngiltərənin bölgədəki (Yaxın Şərq) maraqlarını Fransanın bölgədəki təşəbbüslərinə qarşı qorumaq, İngiltərə hökumətinin ambisiyalarını reallaşdıracaq məqsəd və proqramı irəli sürmək üçün yaradılmışdır. Osmanlı İmperatorluğunun parçalanması ilə bağlı Rusiya, Fransa və İtaliya ilə aparılan danışıqlarda və danışıqlarda Britaniya İmperiyasının tələb və iddiaları bu komitənin hesabatları əsasında formalaşmışdır.

## Komitə üzvləri
Komitə aşağıdakı üzvlərdən ibarət idi:

* Ser Moris de Bunsen, Prezident
* Koloniyalar Bürosunu təmsil edən G. R Clark,
* Hindistan Bürosunu təmsil edən Tomas Holderness,
* Hərbi Dəniz Qüvvələrini təmsil edən admiral Henri Cekson
* Müharibə Bürosunu təmsil edən C. E. Callwell,
* Llewellyn-Smith, Ticarət Şurasını təmsil edir,
* Müharibə məsələləri üzrə dövlət katibi Lord Kitçeneri təmsil edən Mark Sayks

## Komitənin hesabatı
De Bunsen Komitəsi dörd mümkün həll yolunu müzakirə etdi;
* Osmanlı İmperatorluğunun parçalanması və Anadoluda kiçik bir dövlət olaraq qalması;
* Osmanlı İmperiyasının böyük dövlətlərin siyasi və ticari təsir zonalarına bölmək;
* Osmanlı İmperiyasını olduğu kimi saxlamaq;
* Mərkəzi hakimiyyətdən məhrum federativ Osmanlı dövlətinin qurulması və ölkənin beş əyalətə bölünməsi:
# Suriya
# Fələstin
# Ermənistan
# Anadolu
# Cəzirə və İraq (Mesopotamiyanın şimal və cənubu)

30 iyun 1915-ci ildə "İmperator maraqlarının müdafiəsi üçün yaradılmış komitənin hesabatı: Asiya Türkiyəsi" adı altında dərc edilən hesabatda sonuncu variantın bəlkə də ən asan yol oluduğuna görə imperiyanın müdafiəsi üçün ən faydalı variant olduğu bildirilirdi.

## İstinadlar
İohann Sabanisdze

**İohann Sabanisdze** — VIII əsrdə yaşamış gürcü yazıçı.

## Həyatı
VIII əsrdə yaşamış İohann Sabanisdze Kartlidə baş vermiş xalq hərəkatının əsas ideoloqlarından biri idi. İ. Sabanisdze xristianlığı qəbul edən və gürcülərə xidmət göstərən Abonun şəhadətindən istifadə edərək həmyerlilərində milli qürur hissi yaradan "Abo Tbileleli şəhidliyi" povestini yazır. Burada qeyd edilir: "İman və ölkəmizin adət-ənənələri necə də ucadır, hakim xalqın oğlu ərəb müsəlman olsa belə, gürcülərin tərəfinə keçib Kartli uğrunda canını qurban verir".

İ. Sabanisdze zəif və qeyri-sabit düşüncədə olanları, həvəsləndirməyə çalışır və onlar ərəblərin hökmranlığından xilas etmək istəyirdi. İohann Sabanisdze və digər təbliğatçıların çağırışı milli azadlıq mübarizlərinin vətənpərvərlik və ruhunun formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynadı və xalqın özünüdərkini sürətləndirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şəmsəddin

**Şəmsəddin** — kişi adı.

* Şəmsəddin Balapour
* Şəmsəddin Bağırov	
* Şəmsəddin Cəfərov — Azərbaycanlı alim, fəlsəfə elmlər doktoru, professor.
* Şəmsəddin Günaltay — Türkiyə Respublikasının 8-ci baş naziri
* Şəmsəddin Sami — Alban əsilli Türk yazarı və tədqiqatçısı.
* Şəmsəddin əd-Dəməşqi — Ərəb coğrafiyaşünası.
* Şəmsəddin Qasımov — Bəstəkar, Naxçıvan MR əməkdar incəsənət xadimi (2005)
Yalçın (soyad)

**Yalçın** — soyad.

* Semih Yalçın — müəllim və siyasətçi;
* Yalçın Ayhan — türk keçmiş futbolçusu
* Güvən Yalçın — Türkiyə futbolçusu.
* Şənay Aybükə Yalçın — musiqi müəlliməsi.

## Həmçinin bax
* Yalçın
Şərafəddin

**Şərafəddin** — ad.

* Şərafəddin Salahov — 20 Yanvar Şəhidi.
* Şərafəddin İlkin
* Şərafəddin İzmir
* Şərafəddin Kılıç — auditor, mühasib və siyasətçi;
* Şərafəddin Can Atalay — hüquqşünas və siyasətçi;
* Şərafəddin Elçi — Türkiyə Böyük Millət Məclisinin XVI və XXIV çağırış deputatı.
Naibə Əlibəyova

**Naibə Əlibəyova** () — azərbaycanlı aktrisa.

## Həyatı
1963-cü ilin noyabr ayının 17-də Bakı şəhərində anadan olub. 9 nömrəli məktəbi bitirib 1979-cu ildə Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Mədəni — maarif işi" fakültəsinin "Kütləvi tamaşalar rejissoru" ixtisasına qəbul olunub. Universiteti bitirdikdən sonra Dəvəçi rayonuna Mədəniyyət evinin müdiri vəzifəsinə təyin olunub. Üç il təyinat müddətini başa vurandan sonra Bakıya qayıdıb və 1992-ci ilə qədər Musiqili Komediya Teatrında çalışıb. N. Əlibəyova daha çox "Bəyin oğurlanması" filmindəki Gülbadam rolu ilə tanınıb. Xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkirdi. 6 mart 2024-cü ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Bir qızı və Rüqayyə adlı bir nəvəsi var.

## İstinadlar
Sərhəd nəzarəti

Sərhəd nəzarəti dövlət və ya dövlətlər bloku tərəfindən sərhədlərinə nəzarət etmək, habelə bu sərhədlərdən insanların, heyvanların və malların keçməsini tənzimləmək üçün həyata keçirilmiş olan tədbirlərdir.

Dövlətlər və dövlətləri idarə edən şəxslər həmişə öz ərazilərinə kimin daxil olub, kimin çıxdığını, kimin qaldığını müəyyən etməyi öz suverenliklərinin mühüm tərkib hissəsi saymışlar. Ancaq Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl sərhəd nəzarəti həmişə deyil, bəzən həyata keçirilirdi. Müasir mənada sərhəd nəzarətini təmizləmək üçün zəruri olan pasportlar və səyahət sənədləri konsepsiyası İngiltərədə V Henrinin hakimiyyəti dövründə həyata keçirilmişdir. Sərhəd nəzarəti həmçinin hava limanlarında, dəniz limanlarında və konteyner limanlarında da həyata keçirilir.

## İstiqamətləri
Sərhəd nəzarətinin bir çox aspektləri mövcuddur:

* Karantin
* Gömrük
* Rüsumsuz Ticarət Mağazaları (Duty-free)

## İstinadlar
Səyahət sənədi

Səyahət sənədi, bir icmanın bir ölkədən və ya dövlətdən digər dövlətə gedərkən hətta pasportsuz da gedə biləcəyi ölkələr üçün pasport polisi tərəfindən verilən sənəddir. Pasportlarını xaricdə itirən (yeni pasport almaq üçün kifayət qədər vaxtları olmadıqda) vətəndaşlar dərhal vətənə qayıtmaq istədikdə; öz adlarına səyahət bileti və ya rezervasiya təqdim etdikdə konsulluqlar tərəfindən verilən müvəqqəti sənəddir. Etibarlılıq müddəti maksimum bir ay müddətinə olur və cari ölkədən qayıtmaq üçün yalnız birtərəfli formada verilir. Bu sənəddən üçüncü bir ölkəyə səyahət məqsədi üçün istifadə etmək mümkün deyildir.

## İstinadlar
Öd kisəsi diskineziyası

**Öd kisəsi diskineziyası** — Öd kisəsi diskineziyası kisədə funksional dəyişikliklərlə xarakterizə olunan xəstəlikdir.

Xəstəlik aşağıdakı kriteriyalarla təyin olunur.

* Klassik öd sancısı və ya öd ağrısı (yeməkdən sonra küt ağrı, yağlı yeməklərdən sonra narahatlıq və ya səhərə yaxın ağrılar) ilə büruzə verir.
* USM-də öd kisəsi və öd yollarında daş və ya üzvi dəyişiklik tapılmır, laborator göstəricilər (qaraciyər, xolestaz, pankreatik enzimlər) normaldır.
* Öd kisəsinin yığılma funksiyasında azalma (artım fraksiyası <35%) və ya öd tərkibində dəyişmə (kristallar, fosfolipid, öd turşusunun duzları) və ya kisə divarında xronik xolesistit əlamətləri tapılır.

Ədəbiyyatda bu xəstəlik müxtəlif adlarla adlanır: öd kisəsi diskineziyası, xronik daşsız xolesistit, daşsız öd sancısı və.s. Adların müxtəlifliyi xəstəliyin təbiətinin dəqiqləşmədiyini göstərir və bəzi müəlliflər klinik təzahürə (öd sancısı), bəziləri funksional dəyişikliyə (diskineziya), bəziləri isə morfoloji dəyişikliyə (xroniki iltihab) istinad edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rezervasiya (dəqiqləşdirmə)

*Rezervasiya - Amerikadakı yerli Amerika sakinlərinin yaşayış məntəqələrinə verilən addır. 1840-cı illərdə yaradılmışdır.
*Rezervasiya həm də gedəcəyiniz məntəqəyə getməzdən əvvəl yerinizin  müəyyən edilməsi deməkdir. Otellər, təyyarələr, avtobuslar, restoranlar, bərə və qatarlar kimi xüsusi yerlərin rezerv oluna biləcəyi yerlərdə qalacağınız otaq, oturacağınız masa və ya alacağınız bilet də Rezervasiya sistemi vasitəsilə sizin üçün xüsusi olaraq bron edilir.
Öd kisəsin bəd xassəli şişi

**Öd kisəsin bəd xassəli şişi** — Öd kisəsi xərçəngi öd yollarının ən çox rast gələn, həzm sisteminin isə beşinci yerdə duran şişidir. Öd sancısı olan xəstələrin təxminən 1%-ində öd kisəsi xərçəngi tapılır.

## Risk faktorları
Əksəriyyət şişlər kimi öd kisəsi xərçənginin də etioloqiya və patogenezi dəqiq məlum deyil. Lakin bəzi amillərin kisədə malignizasiya törədə bildiyi ortaya çıxmışdır. Xərçəngönü vəziyyətlərə öd kisəsi adenoması, kirəcləşmiş öd kisəsi, yaşlılarda böyük (> 2 sm) daş, salmonelloz kisə aid edilir. Xərçəng olan öd kisələrində əksər hallarda (~80%) daş və ya adenomatoz poliplər tapılır. Ona görə də bu vəziyyətlərdə erkən xolesistektomiya məsləhət görülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oddi sfinktoru disfunksiyası

**Oddi sfinktoru disfunksiyası** — Oddi sfinktorunun daşla yox, üzvi (fibroz, iltihab) və ya funksional (spazm) səbəblərdən tıxanması disfunksiya adlanır. Hərçənd ki, disfunksiya ilə birlikdə daş da rastlana bilər.

Oddi sfinktoru disfunksiyası (OSD) ödün və / və ya pankreas şirəsinin onikibarmaq bağırsağa axınını əngəlləyərək xolestaza, xoledox genişlənməsinə, qaraciyər zədələnməsinə, pankreatitə və öd sancısına səbəb olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Postxolesistektomik sindrom

**Postxolesistektomik sindrom** — Cərrahiyyədə ən yanlış anlayışlardan biri "postxolesistektomik sindrom" (PXES) terminidir. Çünki bu anlayışın nə tərifi, nə tərkibi, nədə ki vaxtı dəqiqləşməmişdir. Hətta bu vəziyyətin sindrom olması da şübhəlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sofiya meydanı

**Sofiya meydanı** () — Kiyevin mərkəzi və ən qədim meydanlarından biri. Sofiya meydanında Müqəddəs Sofiya Katedralının zəng qülləsi və Boqdan Xmelnitskinin abidəsi var. Meydan Vladimirskaya küçəsi, Vladimirski keçidi, Alla Tarasova küçəsi, Sofiyevskaya küçəsi və Rılski zolağı arasında yerləşir.

## Tarixi

Rəvayətə görə, şəhər divarlarına yaxın bir sahə olan Müqəddəs Sofiya meydanının yerində 1036-cı ildə Yaroslav Mudrı peçeneqləri məğlub etdi, bundan sonra bu yerdə Müqəddəs Sofiya Kafedralın tikdi və meydanın adını qarşısında Sofiya. 1854–1857-ci illərdə tikildikdən sonra İctimai Məkanlar bərpa edilmiş Qızıl Qübbəli Müqəddəs Mixail Kafedralının yerləşdiyi qonşu Müqəddəs Mixail meydanından ayrıldı. 1921-ci ildən 1944-cü ilə qədər 1920-ci ildə Perekop yaxınlığında Qırmızı Ordunun Vrangelitlər üzərində qələbəsi şərəfinə Perekopun Qırmızı Qəhrəmanları Meydanı adlandırıldı. 1944–1993-cü illərdə 1888-ci ildə ucaldılmış onun mərkəzində yerləşən abidənin şərəfinə Boqdan Xmelnitskinin adını daşıyır.

22 yanvar 1919-cu ildə, UXR və QUXR-nin Birləşdirilməsi Aktının elan edildiyi gün Sofiya Meydanında sözlər eşidildi:

## İstinadlar
Kun İam məbədi

**Kun İam məbədi** (; ) – Makaonun Nossa-Senyora-di-Fatima bölgəsində yerləşən buddist məbədi. Çində mərhəmət ilahəsi hesab olunan Quaninə həsr olunmuşdur. Makaonun ən böyük və ən zəngin məbədlərindən biri hesab olunur. Lin Fun məbədi və A-Ma məbədi ilə birlikdə Makaonun ən əhəmiyyətli üç məbədindən biridir. **Pou Çay məbədi** () kimi də tanınır.

## Tarixi
Məbədin əsası XIII əsrdə qoyulsa da, indiki tikili 1627-ci ilə aiddir.

## Xüsusiyyətlər
Məbəd üç əsas zaldan ibarətdir. Sakyamuni zalı Buddaya həsr olunmuş və onun burada heykəli qoyulmuşdur. Zalda XVIII əsrə aid qədim zəng yerləşir. Digər iki zal Uzunömürlülük zalı və Kun İam zalıdır.

Kun İam zalı məbədin ən önəmli zalı hesab olunur. Zalın səcdəgahında buddizmdə mərhəmət ilahəsi hesab olunan Quaninin təsviri yerləşir. Səcdəgahın hər iki tərəfində 18 budda heykəli qoyulub. Səcdəgahın sağında Marko Polo olduğu iddia olunan saqqallı arhat heykəli var. İddiaya görə Marko Polo bu məbəddə buddizmi öyrənmişdir. Bitişik otaqlarında cənazə kapellaları və Quanin haqqında əlyazmalar yerləşir.

Məbədin arxasında terras bağçalar yerləşir. Bu bağçaların birində yerləşən daş masada 3 iyul 1844-cü ildə ilk Çinlə ABŞ arasında imzalanmış ilk müqavilə olan Vansiya müqaviləsi imzalanmışdır. Daş masanın yaxınlığında mərmərdən hazırlanmış və bəzəkli köşkdə qorunan rahib heykəli, eləcə də, budaqları bir-birinə qarışmış, Sevgililər ağacları kimi tanınan və evlilik sədaqətini bildirən dörd qədim banyan ağacı yerləşir. Bağçanın digər hissələrində miniatür Çin mənzərələri formasında olan fəvvarələr, bambuk meşələri və ölən rahiblər üçün kiçik məbəd görmək olar. Məbədin festivalı ikinci, altıncı, doqquzuncu və on birinci ayların 19-cu günündə baş tutur.

## Qalereya

Kun Iam Temple 03.JPG
Kun Iam Temple 06.JPG
普济禅寺 香油箱.jpg
Illegal KunIamTongTemple renovation 3.jpg


## İstinadlar
Federal Mühafizə Xidməti (ABŞ)

**Federal Mühafizə Xidməti** (, qısaca *FPS*) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Daxili Təhlükəsizlik Departamentinin *Milli Müdafiə və Proqramlar Direktorluğunun* () təhlükəsizlik və polis bölməsidir. ABŞ-də 9000-dən çox federal binanın mühafizəsinə cavabdehdir.

Federal Mühafizə Xidməti əvvəllər ''İmmiqrasiya və Gömrük Mühafizəsi''nin bir hissəsi olmuşdur, lakin 2009-cu ilin oktyabr ayından Milli Müdafiə və Proqramlar Direktorluğunun tərkibinə daxil edilmişdir.

## Təklif olunan xidmətlər

### İlkin Mühafizə Xidmətləri
* Obyektin təhlükəsizliyinin qiymətləndirilməsinin aparılması
* Federal binalar üçün mühafizə tədbirlərinin hazırlanması
* Uniformalı hüquq-mühafizə qüvvələrinin təmin edilməsi
* Müqaviləli silahlı mühafizəçilər ilə təmin etmək
* Müqaviləli işçilərin təhlükəsizlik təhqiqatlarının aparılması
* Mərkəzi rabitə mərkəzlərinin vasitəsilə təhlükəsizlik siqnallarının izlənilməsi

### Əlavə Mühafizə Xidmətləri
* Cinayət təhqiqatları işlərində köməklik göstərmək
* Yerli, regional və federal səviyyəli agentliklərlə kəşfiyyat məlumatlarının bölüşülməsi
* Xüsusi tədbirlərin mühafizəsinin təşkil edilməsi
* FEMA ilə müştərək formada fəaliyyət göstərərək təbii fəlakətlərin nəticələrinin aradan qaldırılması
* Xüsusi əməliyyatların yerinə yetirilməsi (K-9 ilə bərabər partlayıcı maddələrin müəyyən edilməsi kimi)

## Axır zamanlarda

28 oktyabr 2009-cu il tarixində ABŞ Prezidenti Barak Obama Federal Mühafizə Xidmətinin İmmiqrasiya və Gömrük Mühafizəsindən Milli Müdafiə və Proqramlar Direktorluğuna köçürülməsi haqqında qanunu imzalamışdır.

## İstinadlar
Vilyam Edvard Vest

**Viliam Edvard Vest** () — Amerikalı portret rəssamı.

## Həyatı
Vest 1788-ci ildə Kentukki ştatının Leksinqton şəhərində anadan olub. Onun atası gümüşçü olub. Atası onun hələ uşaq yaşlardan incəsənətlə məşğul olmasına kömək olmuşdur. O, 1809-cu ildə Filadelfiyaya köçdü.

## Karyerası
1817-ci ildə Qərbi Avropanı, əsasən İtaliya, Fransa və İngiltərənin bir çox yerlərini gəzdi. Ona tez-tez varlı ailələrin portretlərini çəkmək üçün sifafişlər gəlirdi. Bu müddət ərzində o, Vaşinqton İrvinqlə tanış oldu. Tanışlıqdan sonra onunla əməkdaşlıq edərək onun kitabları üçün çoxsaylı illüstrasiyalar çəkdi. Vestin əsərləri Kral *İncəsənət Akademiyasında* və *Britaniya İnstitutunda* sərgidə göstərildi. Sonra ABŞ-yə qayıtdı və Baltimorda məskunlaşdı. Vest 1859-cu ildə vəfat etdi.

## Həmçinin bax
* Cozef Badger
* Tomas Barker
* Robert Feke
* Ceyms Pil

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* An Engraving by Francis Engleheart of a portrait of Lord Byron. and by William Humphrys of the painting Cupid and Psyche. both with poetical illustrations by Letitia Elizabeth Landon in The Literary Souvenir for 1827.
Amerika Birləşmiş Ştatları İmmiqrasiya və Gömrük Mühafizəsi

**ABŞ İmmiqrasiya və Gömrük Mühafizəsi** (İngiliscə: *United States Immigration and Customs Enforcement*, Qısaca **ICE**) — ABŞ Daxili Təhlükəsizlik Departamentinin tabeliyində fəaliyyət göstərən federal hüquq-mühafizə orqanıdır. Ölkənin sərhəd, iqtisadiyyat, nəqliyyat və infrastruktur təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə təhdidlərin müəyyən edilməsi, təhqiqatı və mümkün təhlükəsizliyə ola biləcək təhdidlərin aradan qaldırılmasına cavabdehdir.

Agentliyin iki əsas bölməsi mövcuddur: *Daxili Təhlükəsizlik Təhqiqatları (Homeland Security Investigations (HSI))* və *Mühafizə və Daşıma Əməliyyatları (Enforcement and Removal Operations (ERO)).*

Baş ofisi Vaşinqton şəhərində yerləşir.

ICE, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti tərəfindən, senatın məsləhəti və razılığı ilə təyin edilən müdir tərəfindən idarə olunur. Birbaşa Daxili Təhlükəsizlik Katibinə hesabat verir.ICE, ABŞ-də FTB-dən sonra ədliyyə təhqiqatları həyata keçirən ən böyük ikinci təşkilatdır.

## İstinadlar
Sərhəd zastavası

**Sərhəd zastavası** — suveren dövlət tərəfindən özünün dövlət sərhədində saxlanılan postdur. Sərhəd nəzarəti, sərhəd mühafizəsi qonşu dövlətlə sərhədi müşahidə etmək və mühafizə etmək məqsədilə yaradılır. Sərhəd mühafizəçiləri və yaxud da digər adı ilə sərhədçilər bu cür missiyalar zamanı istifadə edilirlər və onların daimi olaraq təşkil etdikləri sərhəd patrulları radio əlaqələr vasitəsilə bir-birləri ilə əlaqə saxlayırlar. Sərhəd zastavaları bəzən bir sıra inzibati binalarda, yaşayış binalarında və yaxud da çadırlarla ola bilər. Sərhəd zastavalarında silah-sursat anbarları, səngərlər, sığınacaqlar, məftillərlə və gözətçi qüllələri ilə möhkəmləndirilmiş olan pulemyot məntəqələri, gömrük keçid məntəqələri, sərhəd sədləri və insan postları ola bilər.

## İstinadlar
Mariya Nesterenko

**Mariya Nesterenko** () — Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin mayor rütbəli pilotu. Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin (VVS) komandanı Pavel Rıçaqovun həyat yoldaşı olduğuna görə edam edilməmişdən əvvəl alay komandirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır. Nesterenko, Barbarossa əməliyyatının başlamasından qısa müddət öncə tutduğu vəzifədən azad edilmiş və Qızıl Ordu daxilində 1941-ci ildə baş vermiş repressiya kampaniyası çərçivəsində güllələnərək edam edilmişdir.

Mariya Nesterenko, Pavel Rıçaqov və digər qurbanlar 1953-cü ildə İosif Stalinin ölümündən sonra bəraət almışdır.

## İstinadlar
Budi

**Budi** (, ) — Ukraynanın Xarkov vilayətinin Xarkov rayonunda yerləşən kənd tipli yaşayış məntəqəsi. Merefanın sol sahilində, Donun drenaj hövzəsində yerləşir. 2022-ci ilin məlumatlarına əsasən yaşayış məntəqəsinin əhalisi 5,829 nəfərdə ibarətdir.

2024-cü ilin 26 yanvar tarixinədək Budi şəhər tipli qəsəbə statusuna malik olub. Həmin tarixdə isə yaşayış məntəqəsinin şəhər tipli qəsəbə statusu ləğv edilərək, kənd tipli yaşayış məntəqəsi statusuna çevirilmişdir.

## İstinadlar
Sərhəd

**Sərhəd** və ya **coğrafi sərhəd** — hökumətlər, dövlətlər və ya ölkənin inzibati cəhətdən bir-birindən müstəqil olan hissələri kimi siyasi strukturların coğrafi cəhətdən bitmə nöqtələrini və ya hüquqi yurisdiksiyalarını təsvir edən termindir.

Qədim dövrlərdə sərhədlər aralarında neytral zonaların mövcud olduğu və ciddi şəkildə ayrılmayan regionlar idi. Bu vəziyyət hələ də Səudiyyə Ərəbistanı ilə Küveytin dövlət sərhədində müşahidə olunur. Müasir dövrdə bir çox ölkələrin dövlət sərhədləri konkret olaraq müəyyən edilmişdir. Hava limanları, limanlar və gömrük qapıları da dövlətin bir növ sərhədini təşkil edirlər. Bu üsul ilə də ölkəyə daxil olan və ölkədən çıxan insanlar, heyvanlar, pul və mallar üzərində dövlətin nəzarəti mümkün olur. Sərhədləri keçmək üçün insanlara pasport, lazım gələrsə, viza və yaxud da şəxsiyyəti təsdiq edən sənədlər lazımdır. Əcnəbi şəxslərdən başqa ölkənin sərhədləri daxilində qalması üçün xüsusi immiqrasiya sənədləri tələb edilə bilər. Müəyyən bir xəstəliyin ötürülməsinin qarşısını almaq üçün heyvanların (və bəzi hallarda da insanların) sərhədi keçməsinə icazə verilmir. Bir çox ölkələr təhlükəli heyvanların və narkotik maddələrin öz sərhədlərindən keçirilməsini qadağan etmişdir. Əvvəlcədən xəbərdarlıq edilmədən və yaxud da icazə alınmadan əşyaların, heyvanların və ya insanların sərhəddən keçməsi və ya keçirilməsi qeyri-qanuni immiqrasiya hesab olunur.

## Tək ölkə ilə həmsərhəd olan ölkələr

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kanada və Danimarka, Nunavut və Qrenlandiya arasında qalan və 1971-ci ildən bəri sərhəd mübahisələrinin davam etdiyi Hans adasını iki yerə bölmək barədə öz aralarında 14 iyun 2022-ci ildə razılığa gəlmişdirlər və 1,28 km uzunluğu olan sərhədə malik olduqları üçün tək qonşusu olan dövlət statusundan çıxmışdırlar.

## Həmçinin bax
* Dövlət sərhədi
Teodiseya

**Teodiseya** (theodicea  "tanrı" +  "haqq, ədalət") — dünyada şərin mövcud olmasına (şər problemi) baxmayaraq, Kainatın xeyirxah İlah tərəfindən idarə edilməsinə haqq qazandırmaq üçün hazırlanmış dini və fəlsəfi təlimlər toplusu.

Bu termin 1710-cu ildə Leybnits tərəfindən təqdim edilmişdir.

= Tarixi =
Yarandığı gündən bu cür təlimlər qədim materialistlərdən və stoiklərdən başlayaraq, xristianlığın, iudaizmin və islamın esxatoloji təlimləri ilə bitən müxtəlif fəlsəfi məktəblərin teleoloji təlimləri ilə sıx əlaqəli idi. Teodiseyanın fəlsəfi və dini məktəb və cərəyanların etik baxışlarına müəyyən təsiri olmuşdur.

Politeizmdə dünya şərinin mövcudluğu üçün məsuliyyət kosmik qüvvələrin mübarizəsinə verilir (məsələn, antik din), lakin artıq bir tanrının panteonun qalan hissəsi üzərində yüksəldilməsini nəzərdə tutan monolatriyada, teodiseya problemi praktik olaraq yaranır (məsələn, Lusianın "Zevs məhkum" dialoqu). Bununla belə, sözün düzgün mənasında teodiseya problemi teist tipli dinlərdə formalaşır: teistik doqmanın semantik məkanında Tanrı Mütləq kimi konseptuallaşdırıldığı üçün o, istinad edən son hakimiyyətə çevrilir, onun yaradılması üçün tam məsuliyyət daşıyır.

## Tənqidi

Teodiseya məsələsi İncildə qaldırılır.

Teodiseyaya ilk analitik yanaşan qədim yunan filosofu Epikür olmuşdur. O, dünyada şər və əzabın mövcudluğu haqqında dörd klassik sual hazırlamışdır:

# Tanrı dünyanı əzabdan (bədbəxtlikdən, şərdən) qurtarmaq istəyir, lakin bacarmır.
# Tanrı dünyanı əzabdan xilas edə bilər, amma bunu istəmir.
# Tanrı dünyanı əzabdan qurtara bilməz və bunu istəmir.
# Tanrı dünyanı əzabdan xilas edə bilər və bunu istəyir, amma etmir.

Teodiseya probleminin məntiqi formalaşdırılmasının başqa variantı. Aşağıdakı dörd müddəanın birgə qəbul edilməsində daxili məntiqi ziddiyyət var:

# Tanrı mövcuddur.
# Tanrı mütləq xeyirxahdır.
# Tanrı hər şeyə qadirdir.
# Şər mövcuddur.

Əgər üç müddəadan hər hansınısa qəbul etsəniz, güman ki, dördüncüsünü də rədd etməlisiz .

= İstinadlar =