open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qoca Səmədov

**Qoca Çərkəz oğlu Səmədov** () — Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyətinin 2011–2019 illər arasında başçısı.

## Həyatı
Qoca Səmədov 13 oktyabr 1959-cu ildə Yevlax şəhərində anadan olmuşdur. 1966–1976-cı illərdə M. Ə. Sabir adına 2 saylı şəhər orta məktəbində təhsil almışdır. 1976–1977-ci illərdə Yevlax şəhər 7№-li Səyyar Mexanikləşmiş dəstədə və Azərittifaqın Yevlax tədarük bazasında fəhlə işləmişdir. 1977-ci ildə Ç. İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Gəncə filialına daxil olmuş, 1982-ci ildə Azərbaycan Texnologiya İnstitutunu bitirərək mühəndis–texnoloq ixtisasına yiyələnmişdir.

1982-ci ildə Şəki şəhəri İpək kombinatında sahə ustası kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1982–1984-cü illərdə ordu sıralarında xidmət etmişdir. 1985–1996-cı illərdə Azərittifaqın Yevlax tədarük bazasında tədarükçü, 1996–2004-cü illərdə Yevlax rayonundakı "Qafqaz" Kooperativinin sədri işləmişdir.

2004–2005-ci illərdə Yevlax şəhər 1 saylı Mənzil Təmir İstismar sahəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. 2005–2006-cı illərdə Yevlax şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının şəhər təsərrüfatı üzrə müavini, 2006–2011-ci illərdə Yevlax şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının I müavini vəzifəsində işləmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 fevral 2011-ci il tarixli 1345 saylı Sərəncamı ilə Yevlax şəhər İcra Hakmiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

2019-cu il Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunub.

2004-cü ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. 

Evlidir. 2 övladı var.

### Həbsi
2019-cu il dekabrın 19-da Qoca Səmədov Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin keçirdiyi xüsusi əməliyyat nəticəsində saxlanılıb. O, icra başçısı işlədiyi müddətdə dövlət büdcəsini talamaqda, işsiz vətəndaşların ictimai işlərə cəlb edilməsi üçün ayrılan külli miqdarda əmək haqlarını ələ keçirməkdə, adı müxtəlif işlərdə rəsmiləşdirilən 133 Yevlax sakinin adına açılmış əmək haqqı kartlarından 236.000 manat dövlət vəsaiti mənimsənilməkdə, habelə abadlıq adı altında yüz minlərlə manat büdcə vəsaitini "otkat" şəklində geri almaqda günahlandırılır.

DTX-nın həbslə bağlı yaydığı məlumata görə, sabiq icra başçısı 2017–2019-cu illərdə dövlət büdcəsindən ayrılmış vəsaitlər hesabına Yevlax şəhərində abadlıq adı ilə müxtəlif şirkətlərin hesablarına köçürülmüş 616.000 manat vəsaiti nağdlaşdıraraq mənimsəyib. Hətta şəhid ailələri və müharibə əlillərinə yardım Fonduna könüllü ödəmə adı altında icra strukturlarından yığılan pulun da bir hissəsini ələ keçirib. Keçmiş icra başçısı üst-üstə 1 milyon manata qədər vəsaiti mənimsəməkdə şübhəli bilinir.

Vəzifə cinayətləri ilə bağlı ittiham olunan sabiq icra başçısına son olaraq 5 il 9 ay müddətə azadlıqdan mərhumetmə cəzası təyin olunmuşdu. 2023-cü ilin iyulunda səhhəti ilə bağlı cəzasının çəkilməmiş hissəsindən şərti azadlığa buraxılmışdı. O, həbsdə olduğu müddətdə üç dəfə əməliyyat olunub. 2023-cü ilin iyul ayında səhhəti ilə bağlı şərti azadlığa buraxılan Qoca Səmədov yaşadığı evdə vəfat edib.

## İstinadlar
Əfqan Bayramov

**Əfqan Bayramov** () — Azərbaycanı təmsil edən ağır atlet.

## Karyerası
Karyerası ərzində Əfqan Bayramov dəfələrlə Dünya və Avropa Çempionatlarında mübarizə apardı. Karyerası ərzində Əfqan Bayramovun beynəlxalq turnirlərdə qeydə alınan ən ciddi uğuru 2012-ci ildə Antalya şəhərində baş tutan Avropa Çempionatınıda qızıl medala sahib olmaq oldu. Əfqan Bayramov həm də Azərbaycanı 2 dəfə olimpiadalarda təmsil etdi.

2008-ci ilin avqustunda Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında Əfqan Bayramov ümumi nəticədə olimpiadanı 320 (145+175) nəticə ilə altıncı pillədə başa vurdu.

Dörd il sonra, 2012-ci ilin avqustunda London şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında isə Əfqan Bayramov uğursuz çıxış etdi. Əfqan Bayramov birdən qaldırma turnirində hər üç cəhdidə də uğursuz oldu və olimpiadanı nəticəsiz başa vurdu.

## İstinadlar
Takaşi Mizuno

**Takaşi Mizuno** (keçmiş adı **Takaşi Tokuhiro**; d. 28 aprel 1931, Yaponiya) — keçmiş yapon futbolçu. Yaponiya milli futbol komandası ilə 1 oyuna çıxmışdır.

## Beynəlxalq karyerası

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sərdar Həsənov

**Sərdar Həsənov** () — Azərbaycanı təmsil edən ağır atlet.

## Karyerası
Sərdar Həsənov 2008-ci ildə Azərbaycanı Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Sərdar Həsənov birdən qaldırma mərhələsini 128-lıq nəticə ilə başa vurdu. Təkanla qaldırma turnirində isə Sərdar Həsənov mərhələni nəticəsiz başa vurdu. Bununla belə 2016-cı ilin iyulunda Sərdar Həsənovun qanında dopinq tapıldığına görə onun nəticələri ləğv edildi.

Daha sonra Sərdar Həsənov 2012-ci ildə Azərbaycanı Birləşmiş Krallıqın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Sərdar Həsənov ümumi nəticədə 321 (145+176) nəticə göstərdi və London Olimpiadasını 8-ci pillədə başa vurdu. Bununla belə bir neçə il sonra Sərdar Həsənovun həmin nəticələri dopinqdən istifadə elədiyinə görə ləğv edildi.

Sərdar Həsənov 2013-cü ildə Albaniyanın Tirana şəhərində baş tutan Avropa Çempionatının gümüş medalına sahib oldu. Amma bir neçə il sonra Sərdar Həsənovun həmin nəticələri dopinqdən istifadə elədiyinə görə ləğv edildi.

## İstinadlar
Tural Abbasov

**Tural Abbasov** (25 aprel 1990) — Azərbaycanı təmsil edən üzgüçü.

## Karyerası
Tural Abbasov Azərbaycanı 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, 50 metr məsafəyə sərbəst üsulla üzmə turnirinin təsnifat mərhələsində 26.30 saniyə nəticə göstərdi və 78-ci pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Oksana Hətəmxanova

**Oksana Hətəmxanova** (29 iyun 1990) — Azərbaycanı təmsil edən üzgüçü.

## Karyerası
Oksana Hətəmxanova Azərbaycanı 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, 100 metr məsafəyə brass üsulu ilə üzmə turnirinin təsnifat mərhələsində 1:20.22 dəqiqə nəticə göstərdi və 46-cı pillənin sahibi olub.

Daha sonra Oksana Hətəmxanova Azərbaycanı 2012-ci ildə Birləşmiş Krallıqın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, 100 metr məsafəyə brass üsulu ilə üzmə turnirinin təsnifat mərhələsində 1:25.52 dəqiqə nəticə göstərdi və 44-cü pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Kabus ordusu

**Kabus ordusu** ( və ya rəsmi adı , qısaca ) — İkinci dünya müharibəsi zamanı Alman Ordusunu aktiv olaraq yanıltmaq üçün istifadə olunmuş ABŞ Ordusunun gizli hərbi birliyidir.

Kabus ordusu 1100 nəfərdən ibarət olub və 1944-1945-ci illərdə 20-yə yaxın çaşdırıcı qurma döyüşlər hazırlayıblar.

Kabus ordusu ilə bağlı məlumatlar 1996-cı ilə qədər gizli saxlanılıb. Sonradan bununla bağlı bir neçə sənədli film çəkilib.

## İstinadlar
Süleyman Tağızadə

**Süleyman Məşədi İsmayıl oğlu Tağızadə** (13 aprel 1909 – 12 sentyabr 1960) — Azərbaycanın görkəmli teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).

## Həyatı

Süleyman Tağızadə 13 aprel 1909-ci ildə Gəncə şəhərinin Çayqıraxlı məhəlləsində anadan olmuşdur. 1928–1931-ci illərdə Mirzə Fətəli Axundzadə adına Bakı Teatr Məktəbinin aktyorluq şöbəsində oxuyub. Tələbə vaxtlarından Akademik Milli Dram Teatrın tamaşalarında çıxış edib. 1929-cu ildə bu kollektivin əvvəlcə yardım qrupuna, iki il sonra əsas heyətinə götürülüb.

## Ailəsi
Süleyman Tağızadənin İsmayıl adlı oğlu, Afaq adlı qızı var.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943

## Filmoqrafiya
# O olmasın, bu olsun (film, 1956)
# Mahnı belə yaranır (film, 1957)
# Kölgələr sürünür (film, 1958)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Afaq Məlikova
Qərbi-Hind silsiləsi

**Qərbi-Hind silsiləsi** — sualtı silsilə Hind okeanının cənub-qərbində yerləşir və Orta-Okean silsiləsinin tərkib hissəsinə daxildir.

Silsilənin uzunluğu 4000&nbsp;km, eni 200–300&nbsp;km arasında dəyişir. Silsilə üzərində dərinlik 2000–3000 m, ən dayaz yeri isə 251 metrdir, okean dibində hündürlük 2000 - 1000 metr arasında dəyişir.

Cənub-qərbdə silsilə Afrika-Antarktika silsiləsi, şərqdə Ərəb-Hind silsiləsi və Mərkəzi Hind silsiləsi ilə birləşir. Silsilə bölgəsində güclü seysmik aktivliyə malikdir.

## Həmçinin bax
Şərqi-Hind silsiləsi

## İstinadlar
 

## Mənbə
* silsiləsi
İşçilər Partiyası (Braziliya)

**İşçilər Partiyası** () — Braziliyanın sol siyasi partiyası. Braziliyanın ən populyar partiyalarından biridir.

Partiya 1980-ci ildə iş həmkarlar ittifaqın, torpaqsız kəndlilərin, ekoloji və digər sosial hərəkatların, ilahiyyat azadlığı tərəfdarların, sol intellektualların və marksizm qrupların koalisiyası kimi yaradılmışdı. Onun yaradıcıları Brazilyanın keçmiş prezidenti Lula da Silva, Braziliyanın milli qəhrəmanı, ekoloq Çiko Mendes və başqaları olublar.

2006-cı ildə keçirilən seçkilərdə 513 yerdən 83-ünü qazanmışdı.

Sol mərkəzçi, demososial və sosial demokrat baxışların tərəfdarıdır.

## İstinadlar
Ərəb-Hind silsiləsi

**Ərəb-Hind silsiləsi** — sualtı Orta-Okean silsiləsinin tərkibinə daxil olan, Hind okeanının şimal-qərbində yerləşir.

Silsilə Ədən körfəzindən başlayaraq Rodriqes adasına qədər 3700 km məsəfədə uzanır. Buradan isə silsilə Mərkəzi Hind silsiləsinə keçir. Eni 650 km təşkil edir. Dəniz səthindən dərinliyi 2500–3000 m dərinlikdə yerləşir. Ən dayaz nöqtəsi 1271 metrdir. Yazınlıqlarında rif dərələrinə sahibdir. Burada 6492 m dərinliyə malik ensiz rift dərəsi vardır.

1964-cü ildə bir qrup SSRİ alimləri Vityaz gəmisində orta-okean silsiləsini araşdırarkən bölgədə mantiya suxurları aşkarlayırlar.

## İstinadlar
Koyballar

**Koyballar** (özünü adlandırma: Хойбаллар *Xoyballar*; Rusca Койбалы *Koybalı*)— Rusiya Federasiyasının orta cənub bölgəsindəki Xakasiyada yaşayan Türk xalqlarından Xakasların bir tayfası.

## Tarix

Koybalların formalaşması XVIII əsrdən başlayır.Yenisey çayının ətrafında yaşayırdılar.

## Coğrafiya
Xakasiyada Kaçlar ilə Saqayların kəsişmə nöqtələrinə yaxın dar bir sahədə və ən şərqdə yaşayırlar.

## Dillləri
Etnik olaraq Kamasincə danışan Samoyed kökənli xalqların (Abuqaç, Baikot, Kandık, Tarajak, Kol ve Arş) XIX əsrin sonunda qarışımıyla yaranan koybalların Samoyed kökənli ana dilləri ilə sonradan aldıqları Xakas ağzı bu gün itmiş və bir qismi Kaçların digər bir qismi də Saqayların ağzını qəbul edərkən başqa bir qismi də yerli rusların dilini alıb asimilyasiya olmuşlar. Biysk rayonunda yaşayanlar tamamilə Rus dilinə keçmiş, Askiz və Altay rayonunda yaşayanlar Kaçlaşmış, Askiz rayonunda yaşayan bir qrup da Saqaylaşmışdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Vaçovskilər

**Vaçovskilər** () — ABŞ-dən olan trans-bacı kinorejissorlar. Lana və Lillidən ibarətdir. Hər ikisi transdır.

## Filmoqrafiya
* Bound (1996)
* Matris (1999)
* The Matrix Reloaded (2003)
* The Matrix Revolutions (2003)
* Speed Racer (2008)
* Cloud Atlas (2012)
* Yupiterin yüksəlişi (2015)
* Sense8 (2015–2018)

## İstinadlar
Şərqi-Hind silsiləsi

right|thumb|240px
**Şərqi-Hind silsiləsi** — Hind okeanının daxili boyunca uzanır.

Sualtı silsilə 5000&nbsp;km məsafədə 90° meridian üzrə 10° ş.e-dən 34&nbsp;°C. e arasında yerləşir. Okean dibindən hündürlüyü 1000—2000 metrdir. Silsilədən su səthinə olan məsafə 2000—4000 metr, ən az dərinlik 549 m təşkil edir.

## İstinadlar
Kergelen silsiləsi

**Kergelen silsiləsi** (*Kergelen-Qaussberq*) — sualtı silsilə Hind okeanının daxilində yerləşir və Avstraliya-Antarkrida, Afrika-Antarktida sualtı dərələrini ayırır.

Sisilə bəzi hissələrdə vulkanik adalar əmələ gətirir. Uzunluğu 2900&nbsp;km, eni isə 950&nbsp;km təşkil edir. Su səthinə olan dərinliyi 1000–2000 m arasında yerləşir. Ən dayaz yeri 73 metrdir. Bəzi yüksəkliklər adalar əmələ gətirmişdir (Kergelen adası, Herd adası və Makdonald adaları). Silsilə əsasən bazalt suxurlardan ibarətdir. 

Kergelen silsiləsi ilk dəfə Avstraliya ekspedisiyasının rəhbəri Duqlas Mouson tərəfindən aşkarlanmışdır (1929—1931).

## Mənbə
* Kergelen-Qaussberq
* ''Sualtı dağlar, silsilələr, qalxmalar və platolar

## Həmçinin bax
Mərkəzi Hind silsiləsi

**Mərkəzi Hind silsiləsi** — Orta-Okean silsiləsinin tərkibinə daxil olan və Hind okeanının daxilində yerləşən sualtı silsilə. Şimal-qərbdən cənub-şərqə 2300 km məsafəda uzanır. Eni isə 800–900 km arasında dəyişir.

Silsilə şimal-qərbdə Roqriges üçlüyü adlı yerdə Qərbi-Hind silsiləsi və Ərəb-Hind silsiləsi ilə birləşir. Cənub-şərqdən şərqə dönərək Avstraliya-Antarktika qalxmasına keçir.

Silsilənin cənub şərqində Amsterdam platosu yerləşir. Platonun hündürlüyü 1500 m təşkil edir. Burada Sualtı dağlara rast gəlinir. Bu tip dağların bir hissəsi okean səthinə çıxır (Amsterdam adası, Sen-Pol adası).

Okean dibinfən hündürlüyü 1000–1500 arasında dəyişir. Ən dərin rift dətələrinin dərinliyi 4245 metr təşkil edir. Bazalt suxurlardan ibarətdir.

## Mənbə
Mərkəzi Hind silsiləsi
Con Kennedinin qətli

**35-ci ABŞ prezidenti [[Con Kennedi]]nin qətli** 1963-cü il 22 noyabr yerli vaxtla saat 12:30-da Dallasda baş verir. Kennedi Xanımı Jaklinlə prezident kortejində Elm-Stritdən keçərkən tüfəng atəşindən ölümcül yaralanır və elə həmin gün vəfat edir. Qətli rəhbəri ABŞ Ali Məhkəməsinin sədri Erl Uerron olan xüsusi komissiya tərəfindən on ay ərzində araşdırılır və komissiya qətlin Li Harvi Osvaldın tək planlaşdırdığı və yerinə yetirdiyi nəticəsinə gəlir, lakin indiyə qədər bu cinayətlə bağlı çoxlu versiyalar və fikirlər gəzib-dolaşır. Sosial sorğuya əsasən amerikalıların 70% rəsmi açıqlamaya inanmır.

## Hadisələrin gedişi
Kennedinin Texasa səfər edəcəyi hələ 5 iyuldan bəlli idi. Bu səfər 1964-cü il prezident seçkilərinə hazırlıq kampaniyası üçün nəzərdə tutulmuşdu. Əvvəlki seçkidə (1960) Kennedi Texasda respublikaçı Riçard Niksonu məğlub etmişdi. Həm də vitse-prezident Lindon Conson bu ştatın Senatda təmsilçisi idi.

Səfər üçün xüsusi olaraq Texas qubernatoru Con Konalli özü məşğul olurdu. Amerika gizli xidmət orqanları hazırladığı prezident kortejinin marşrutu 19 noyabrda Dallas qəzetlərində dərc edilir. Kortejin çatacağı son dayanacaq Dallas sərgi mərkəzi olacaqdı. Burada böyük ziyafət keçirilməsi planlaşdırılırdı.
Eyvaz Qocayev

**Eyvaz Vaqif oğlu Qocayev** () — jurnalist, "sumqayitxeber.com" xəbər portalının təsisçisi və baş redaktoru

## Həyatı
1984-cü ilin aprel ayının 12-də Azərbaycan SSR-in Zəngilan rayonunun Sarallı Xəştab kəndində anadan olmuşdur.

2001-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş və 2005-ci ildə həmin ali məktəbin bakalavr pilləsini bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Çox erkən yaşlarından ictimai həyatda aktiv iştirak etməyə başlayıb. Gənclər təşkilatlarında, media orqanlarında təsisçi və rəhbər vəzifələrdə çalışıb.
2009-cu ildən fəaliyyət göstərən Azərbaycanın ilk regional xəbər portalı olan "Sumqayitxeber.com"un təsisçisi və baş redaktorudur.

Son 10 ildə təlimçi, jurnalist və yazar kimi fəaliyyət göstərən Eyvaz Qocayevin yazdığı "Karyera bələdçisi" kitabı Azərbaycanda ən çox oxunan kitablar sırasındadır.

Yüzlərlə gəncə həm İKT, həm də karyera planlaşdırılması sahəsində təlimlər keçən Eyvaz Qocayev Sumqayıt şəhərinin sosial-mədəni həyatında xüsusi fəallığı ilə fərqlənib.

Şəhərin ictimai həyatında aktiv iştirakına və xidmətlərinə görə dəfələrlə fəxri fərman və mükafatlarla təltif edilib. 2010-cu ildə "İlin gənc jurnalisti" adına layiq görülüb.

2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə 43 saylı Sumqayıt üçüncü seçki dairəsindən öz təşəbbüsü ilə namizəd kimi iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://sumqayitxeber.com
* İş axtarışının özü də bir işdir 
* http://azertag.az/xeber/Karyera_beledchisi_iseduzelme_ve_peseyonumu_meselelerine_pesekar_yanasmaga_komek_edecekdir-514901
* http://www.azxeber.com/news/96028
* http://yenisumqayit.az/2504-eyvaz-qocayeve-ses-verek-yen-br-bashlangc-uchun.html 
* http://azertag.az/xeber/215366
* http://www.aznews.az/index.php?c=news&id=78577
* http://az.apa.az/news/299427 
* http://az.apa.az/news/319626
Aleksandr Nevzorov

**Aleksandr Qleboviç Nevzorov** (; ) — Rusiya jurnalisti və televiziya aparıcısı.

## Baxışları
1990-cı illərdə özünü pravoslav xristian sayırdı, lakin sonra ateist olub, Rus Pravoslav Kilsəsini təndiq etməyə başladı.

## İstinadlar
Turan Mirzəyev

**Turan Mirzəyev** () — Azərbaycanı təmsil edən ağır atlet.

## Karyerası
Turan Mirzəyev Azərbaycanı 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə Turan Mirzəyev final mərhələsində 327.5 (147.5 + 180.0) nəticə göstərdi və olimpiadanı 9-cu pillədə başa vurdu.

Turan Mirzəyev 2001-ci ilin aprelində Trençin şəhərində baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

2003-cü ildə isə Turan Mirzəyev Yunanıstanda baş tutan Avropa Çempionatının gümüş, Kanadada baş tutan Dünya Çempionatının isə bürünc medallarına sahib oldu.

Daha sonra Turan Mirzəyev Azərbaycanı 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə Turan Mirzəyev final mərhələsində 332.5 (147.5 + 185.0) nəticə göstərdi və olimpiadanı 4-cü pillədə başa vurdu.

2008-ci ildə isə Turan Mirzəyev Azərbaycanı Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə Turan Mirzəyev final mərhələsində 327 (146 + 181) nəticə göstərdi və növbəti dəfə olimpiadanı 4-cü pillədə başa vurdu.

## İstinadlar
Madaqaskar silsiləsi

**Madaqaskar silsiləsi** — dualtı silsilə Hind okeanında Madaqaskar adasının cənub hissəsindən başlayır.

Silsilənin uzunluğu 1000 km, eni 400 km, su səthinə ən yaxın məsafə 18 metr təşkil edir.

## Mənbə
* Sualtı dağlar, silsilələr, qakxmalar və platolar
Madam Bovari

**«Madam Bovari»**, yaxud **«Xanım Bovari»** (fr. *Madame Bovary*) — fransız yazıçı Qüstav Floberin, ilk dəfə 1856-cı ildə nəşr etdiyi, məşhur romanı. Bu roman dünya ədəbiyyatının böyük nümunələrindən sayılır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İan Bell (jurnalist)

**İan Bell** — Şotlandiya jurnalisti, 1997-ci ildə siyasi jurnalistikaya göra Oruell mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Kaçlar (Xakas)

**Kaçlar** — Rusiya Federasiyasının orta cənub bölgəsindəki Xakasiyada yaşayan Türk xalqlarından Xakasların bir tayfası.

## Ümumi məlumat
Abakan vadisində əyləşirlər. Çat və Çulım civarında oturan tayfalarla bir qrup təşkil edirlər. Vaxtıyla Yeniseyin bir qolu olan Kas çayı boyunda oturmuş olduqlarından özlərinə Kaas tayfa adını vermişdilər. Gerçəkdən də daha XVII əsrin sonralarına doğru, İrtış hövzəsindəki bəzi Türk tayfaları, sırf buraları məzkunlaşdırmağa başlayan rusların təzyiqi ilə, Tomsk şəhərinin şimalındakı Yenisey çayına doğru sıxışdırılmış və sürülmüşdülər. Bu üzdən, bunların mühüm bir qismi, Krasnoyarskdan xeyli uzaq olmaq üzrə, Kaç çayı sahillərində yerləşməyə məcbur olmuşdular. Qırğızlar, Abakan vadisindən çəkilincə, bu Türk tayfaları Yuxarı Yeniseydən cənuba doğru enmişdilər. Fəqət, əsas Türk kütləsi Abakanla Askısın şimalındakı Yüs arasında qalmışdılar. Bu Türk topluluğundan törəmiş olanlar, özlərinə Kaas adını vermişdilər.

Matias Kastrenə görə kaçlar, vaxtıyla eyni adı daşıyan çay hövzəsində yaşayarkən, tərkiblərində mühüm yer almış olan Ara türkləri ilə birləşmişdilər. Soyları arasında Qırğız və Tubalar da vardır. Çin torpaqlarında yaşayan Maturlar da özlərinə Tuba etnik adını vermiş olduqlarından, kaçlarla qarışan tubaların, bunlardan bir bölüm olduğu zənn edilməkdədir. Bununla bərabər kaçlar öz türklərdən sayılmaqdadırlar. Kaç dialekti sağaylarınkına yaxındır. Sayları 20.000 nəfərin üstündədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maldiv silsiləsi

**Maldiv silsiləsi** — Hind okeanının şimalında yerləşən sualtı silsilə.

Maldiv silsiləsi Hindustan yarımadasından başlayaraq Ərəb-Hind silsiləsinə doğru irəliləyir. Maldiv silsiləsi 2900&nbsp;km uzunluğa, 3000&nbsp;km enə malikdir. Hündürlüyü bəzən 2–5&nbsp;km arasında dəyişir. Səthə çıxan hissələrdə atollar əmələ gətirir. Buna misal kimi Maldiv adaları, Lakkadiv adaları və Çaqos adasını höstərmək olar.  
## Mənbə
*  Maldiv silsiləsi
Babayev

**Babayev** — Azərbaycanlı soyadı.

;Bu soyadı olan tanınmış şəxslər
* **[[Adil Babayev]]**
:* Adil Babayev (şair) — şair, tərcüməçi
:* Adil Babayev (hüquqşünas) — Azərbaycan SSR-in baş prokuroru (1954–1958)

* **[[Arif Babayev]]**
:* Arif Babayev (rejissor) — Azərbaycan televiziya və kino rejissoru, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi.
:* Arif Babayev (xanəndə) — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycanın xalq artisti, professor.

* **[[Nazim Babayev]]**
:* Nazim Babayev (alim) — professor, texnika elmləri doktoru.
:* Nazim Babayev (milli qəhrəman) — milli qəhrəman.
:* Nazim Babayev (atlet) — azərbaycanlı atlet.

* **[[Nəbi Xəzri]]**
:* **Nəbi Ələkbər oğlu Babayev** (təxəllüsü: *Nəbi Xəzri*) — Azərbaycan şairi, nasir, dramaturq, publisist, tərcüməçi, ssenarist, Azərbaycan SSR xalq şairi (1984).

* **[[Tofiq Babayev]]**
:* Tofiq Babayev (bəstəkar) — bəstəkar
:* Tofiq Babayev (general-mayor) — Milli Təhlükəsizlik nazirinin keçmiş müavini, general-mayor

* Rafiq Babayev — azərbaycanlı bəstəkar, Azərbaycanın xalq artisti.
* Elxan Babayev —
* Elbəy Babayev
* Elçin Babayev — Bakı Dövlət Universitetinin rektoru

;Yaşayış məntəqələri
* Babayevo — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Voloqda vilayətinə daxildir.

## Həmçinin bax
* Baba
* Babalı
* Babazadə
* Babayeva
Salento Universiteti

**Salento Universiteti** () — İtaliyanın Leççe şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Salento Universitetinin əsası 1955-ci ildə qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Balina silsiləsi

**Balina silsiləsi** — sualtı silsilə Atlantik okeanın cənub-şərqində Afrika matetik şelfindən başlayaraq Tristan-da-Kunya adalarına qədər uzanır..

Uzunluğu 1800 km, eni 300 km təşkil edir. Hündürlüyü 3000 metrdir. Səthə ən yaxın yeri 24 metrdir. 

## İstinadlar
Alfredo Paçexo

**Alfredo Paçexo** (; ) — Salvador millisinin sabiq futbolçusu.

## Karyerası
2002-ci ildən ölkə millisinin heyətində 86 matç keçirən müdafiəçi 2013-cü ildə oyun alqı-satqısına görə futboldan ömürlük uzaqlaşdırılmışdır.

## Vəfatı
Alfredo Paçexo 27 dekabr 2015-ci ildə güllələnərək öldürülüb. Hadisə Santa Ana adlı şəhərdə baş verdib. Belə ki, ona yanacaqdoldurma məntəqəsində olarkən atəş açılıb. Silahlı insidentdə 33 yaşlı oyunçunun 2 dostu da yaralanıb.

## İstinadlar
Nəcəfqulubəyli

* Nəcəfqulubəyli (Bərdə) — Azərbaycanın Bərdə rayonunda kənd.
* Nəcəfqulubəyli (Ağcabədi) — Azərbaycanın Ağcabədi rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Nəcəfqulu
Ümumdünya Boks Seriyası 2016

2016-cı il Ümumdünya Boks Seriyası 2010-cu ildə təsis edildiyi gündən bəri altıncı Ümumdünya Boks Seriyasıdır və 18 yanvar - 21 may 2016-cı il tarixləri arasında keçirilib. Tədbir Beynəlxalq Boks Assosiasiyası (AİBA) tərəfindən təşkil olunub və dörd nəfərdən ibarət dörd qrupa bölünən on altı komanda əsasən öz ölkələrindən və daha az sayda xaricdən olan boksçulardan ibarətdir.

## Komandalar

* Argentina Condors
* Astana Arlans
* Baku Fires
* British Lionhearts
*Caciques de Venezuela
*China Dragons
*Cuba Domadores
* Mexico Guerreros
* Morocco Atlas Lions
* Puerto Rico Hurricanes
* Rafako Hussars Poland
* Russian Boxing Team
* Türkiye Conquerors
* Ukraine Otamans
* USA Knockouts
* Uzbek Tigers

## Qrup mərhələsi

### A qrupu
**Cədvəl**

### B qrupu
**Cədvəl**

### C qrupu
**Cədvəl**

### D qrupu
**Cədvəl**

**Pley-Off**

---

## İstinadlar
Lord-Hau silsiləsi

thumb|right
**Lord-Hau silsiləsi** — sualtı silsilə Sakit okeanın cənub-qərbindən başlayaraq şimal-qərbə istiqamətlənir. Yeni Kaledoniyanın şimal hissəsindən Çelencer platosuna, oradan isə Yeni Zelandiyanın cənubuna uzanır. Şimada Mərcan dənizindən başlayır. 
## Ümumi məlumat
Silsilənin formalaşması paleozoy dövrünə təsadüf edir. Uzunluğu 2500&nbsp;km, eni 500&nbsp;km-dir. Silsiləsin sahəsi 1 500 000&nbsp;km² təşkil edir. Su səthindən olan dərinliyi 2500 – 1500 m arasında dəyişir.

## Mənbə
* ''Lord Howe Rise''  ; *Geoscience Australia* ; 16 juin 2003
İdris Debi

** İdris Débi İtno**(; ()— Çadın prezidenti və Vətənpərvər Qurtuluş Hərəkatının rəhbəridir. O, 1990-cı ildən 2021-ci ilə qədər ölkəni idarə etmiş və Çadın müasir tarixində mühüm rol oynamışdır.  Yanvar 2006-cı ildə soyadına "İtno" əlavə olunmuşdur. 

## Erkən Həyatı və Təhsili
İdris Débi 18 iyun 1952-ci ildə Çadın Fada şəhərində anadan olmuşdur. Zaghawa etnik qrupuna mənsub olan Déby, hərbi karyeraya yönəlməzdən əvvəl Çadda və daha sonra Fransada hərbi təhsil almışdır. Fransa Hərbi Hava Məktəbində təhsil alaraq pilot kimi ixtisaslaşmışdır. 

## Siyasi və Hərbi Karyera
1980-ci illərdə İdris Débi, Çadın şimalında fəaliyyət göstərən üsyançı qruplarda önəmli rol oynamışdır. O, Hissène Habré hökumətinə qarşı döyüşmüş və 1990-cı ildə silahlı qüvvələri ilə paytaxt N'Djamena'ya yürüş edərək hakimiyyəti ələ keçirmişdir. Bu hadisə ilə İdris Débi, Çadın prezidenti olmuş və ölkədə yeni bir dövr başlatmışdır. 

## Prezidentlik Dövrü
İdris Débi, prezidentliyi dövründə bir neçə dəfə yenidən seçilmişdir. Onun hakimiyyəti dövründə, Çad həm daxili, həm də xarici münaqişələrlə üzləşmişdir. Ölkədə siyasi stabillik təmin etməyə çalışsa da, qiyamlar və hərbi qarşıdurmalar zaman-zaman baş vermişdir. Déby, həmçinin 2005-ci ildə konstitusiyanı dəyişdirərək prezidentlik müddətini məhdudlaşdıran qanunu ləğv etmişdir, bu da onun hakimiyyətdə qalmasına imkan vermişdir. 

## Vəfatı və Mirası
İdris Débi, 20 aprel 2021-ci ildə, Liviya sərhədində üsyançı qüvvələrlə döyüş zamanı aldığı yaralar nəticəsində vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra oğlu Mahamat Déby İtno rəhbərliyi ələ almış və ölkədə keçid hökuməti qurulmuşdur. 

İdris Débi'nin mirası, Çadda sabitlik və inkişaf təmin etmək üçün etdiyi səylərlə yanaşı, uzun müddətli hakimiyyəti və demokratik prinsiplərə münasibəti ilə də xatırlanır. O, Afrikanın ən uzun müddət hakimiyyətdə qalan liderlərindən biri olaraq tarixə düşmüşdür.

## İstinadlar

* **"[https://www.nytimes.com/2021/04/20/world/africa/idriss-deby-chad-obituary.html Idriss Déby, Longtime President of Chad, Dies at 68]"** - The New York Times. Bu məqalə İdris Déby'nin həyatı, siyasi karyerası və ölümündən bəhs edir.

* **"[https://www.bbc.com/news/world-africa-56815708 Chad President Idriss Deby dies after clashes with rebels]"** - BBC News. Bu mənbə, Déby'nin üsyançılarla döyüşdə aldığı yaralar nəticəsində vəfat etməsini izah edir.
* **"Idriss Déby, a life of war and politics"** - Al Jazeera. Bu məqalə, onun hərbi və siyasi karyerası, o cümlədən hakimiyyətdəki uzun müddəti haqqında geniş məlumat verir.
* **"Chad's Idriss Déby: Military ruler in it for the long haul"** - The Guardian. Bu mənbə, Déby'nin Çadda apardığı siyasət və ölkənin daxili və xarici siyasətinə təsiri haqqında məlumat verir.
* **"[https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/idriss-deby-dead/2021/04/20/0d0f42fc-a1de-11eb-85fc-06664ff4489d_story.html Idriss Déby: Chad's 'Big Man' who ruled for 30 years]"** - Reuters. Məqalə, İdris Déby'nin uzunmüddətli hakimiyyətini və onun Çad üçün əhəmiyyətini izah edir.Idriss Deby and the Darfur Conflict
*Idriss Deby and the Darfur Conflict
Şirşov silsiləsi

**Şirşov silsiləsi** — sualtı silsilə Berinq dənizində, 170—171° ş. u boyunca yerləşir.

Şirşova silsiləsi Olyotor yarımadasından başlayaraq 670&nbsp;km cənuba istiqamətlənir. Şimalda eni 200&nbsp;km, cənubds isə 25&nbsp;km təşkil edir. Cənuba doğru Bauers silsiləsinə keçir. Silsilə Təbaşir dövrü vulkan məşəlli suxurlardan təşkil olunmuşdur.

Silsilə öz adını məşhur sovet alimi Pyotr Pyotroviç Şirşovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Rayan Reynolds

**Rayan Reynolds** (; ) — Kanada aktyoru.

## Həyatı
Rayan Reynolds 23 oktyabr 1976-cı ildə Britaniya Kolumbiyasının Vankuver şəhərində doğulub. Kiçik yaşlarından çəkilməyə başlayıb. Sonra ABŞ-yə dəvət olunub. Çəkildikləri filmlərdən biri də Dedpuldur. Film üzərində ilk işlər 2004-cü ilin fevralında New Line Cinema tərəfindən başladılmışdır. 2005-ci ilin fevralında 20th Century Fox bu layihə ilə maraqlanmışdır. 2009-cu ilin mayında film üçün ssenari yazılmağa başlanmış, 2011-ci ilin aprelində isə Tim Miller filmin rejissoru olmuşdur. Filmin set dövrü Kanadanın Vankuver şəhərində 2015-ci ilin martında başlayıb mayında bitmişdir.

Rayan Reynoldsa ən böyük məşhurluğu *Dedpul* və *Dedpul 2* filmləri gətirmişdir.

## Filmoqrafiya
* Balaca cadugər Sabrina (1996)
* Gözləyirəm... (2005)
* İks-adamlar: Başlanğıc. Şimal porsuğu (2009)
* Macəra diyarı (2009)
* Basdırılmış (2010)
* Dedpul (2016)
* Dedpul 2 (2018)
*  (2019)
*  (2019)
* Qırmızı bildiriş (2021)

## İstinadlar
Zəhran Alluş

**Zəhran Alluş** (1971 - 25 dekabr, 2015)—Terrorçu lider.

## Həyatı

Zəhran Alluş 1971-ci ildə Suriyada dünyaya gəlib, sələfi əqidəsində olub və Səudiyyə Ərəbistanının sələfi ideologiyasına bağlı təhsil müəssisəsində təhsil alıb. Suriyada vətəndaş müharibəsi başlayandan əvvəl bir dəfə milli-dini ayrı-seçkilik saldığına görə məhkəmə hökmü ilə həbs olunub. Daha sonra Bəşər Əsəddən əfv istəyən Alluş "əfv siyahısı"na düşərək azad olub. Daha sonra o, "Əl Qaidə"yə bağlı qruplaşmalara qoşulur, qısa zaman ərzində Səudiyyədə təlim alma səbəbinə görə komandirlik vəzifəsinə çatır. "İslami cəbhə" bir neçə terrorçu qruplaşmanın birləşməsilə təsis olunub. Bu terrorçu təşkilat Səudiyyə Ərəbistanı başda olmaqla bəzi ölkələrin yardım-dəstəyilə fəaliyyət göstərib.

"Əl Qaidə"yə beyət etmiş Alluş 2013-cü ildə Dəməşqdəki şiə və ələvilərə qarşı təkfirçi açıqlaması ilə yadda qalıb.

Zəhran Alluş 25 dekabr, 2015-ci ildə öldürülüb..

## İstinadlar
Barrou burnu

**Barrou burnu** () — ABŞ və Şimali Amerika materikinin qərb hissəsinin ən ucqar şimal nöqtəsi. Şimal Buzlu okean sahillərində yerləşir. Alyaskanın ən ucqar şəhəri olan Barroudan 14, Şimal qütbündən isə 2078 km aralıda yerləşir. Burun Çukot dənizi ilə Bofort dənizi arasında sərhəd xəttini təşkil edir. Burun Admirallığın ikini müavini olan Con Barraounun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Mənbə
* Rocket launches at Point Barrow
Ruslan Abbasov (atlet)

**Ruslan Abbasov** () — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet.

## Karyerası
Ruslan Abbasov Azərbaycanı 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, 100 metr məsafəyə qaçış turnirində 10.58 saniyə nəticə göstərdi və təsnifat mərhələsini 5-ci pillədə başa vuraraq mübarizəsini dayandırdı.

## İstinadlar
Çukot platosu

**Çukot platosu**  — böyük Orta-Okean silsiləsinə daxil silsilə Şimal Buzlu okean ərazisində yerləşir. İl boyu buzla örtülü olur.

Çukot platosu Alyaskanın Barrou burnundan başlayaraq 800&nbsp;km uzanır. Plato «Şimal qütbü-2» (1950—1951) elmi ekspedisiyasının fəaliyyəti nəticəsində aşkarlanmışdır.

## İstinadlar
Dolmen

**Dolmen**( — daş masa) — meqalit kateqoriyalı qədim dəfn və kult tikilisi.

## Ümumi məlumat

Dolmenlər daşların şaquli vəiyyədə yerə basdırılması nəticəsində yaranmış.hər tərəfi bağlı düzbucaq qəbirlərdir. Onların üstü sal daşla örtülür.Dolmenləin qurulmasında 10 ton ağırlığı olan nəhəng daşlardan istifadə edilmişdir.Bu qəbirlər tək,ikimərtəbəli və koridorla birləşən qəbirlər sırası şəklində olur.Belə abidələrə Avopa, İran, Hindistan,Yaponiya, Koreya, Krım, Qara dəniz sahilləri və Azərbaycanda rast gəlmək olur.

## Azərbaycanda dolmenlər

Fransız alim Jak de Morqan Lənkəran rayonunun Körükdi kəndi yaxınlığında ikimərtəbəli dolmenlər aşkarlamış və ilk dəfə onların tarixi və dini mahiyyəti barədə məlumat vermişdir. Xocalıda da dolmenlər üzə çıxarılmışdır.
           
Dolmenlərin yaradılması üçün əsas olmuş axirət dünyası ideyası və ruhun ölməzliyinə inam ənənəvi olaraq zamanəmizə qədər gəlib çıxmışdır. Buna misal olaraq Şamaxıdakı “Dədəgünəş” pirini ziyarət edənlərin balaca daşlardan evlər tikməsini göstərmək olar. Guya bu evlər xəstələrin öləndən sonra axirət dünyasında yaşamasına xidmət edəcəkmiş.

## Qalereya


Image:Dolmen Russia Kavkaz Jane 1.jpg|Qafqaz
Image:Dolmen Russia Kavkaz Jane 2.jpg|Qafqaz
Image:Korea-Ganghwado-Dolmen-02.jpg|Cənubi Koreya
Image:Chûn Quoit (small).jpg|Böyük Britaniya
Image:Papelozekerk3.jpg|Niderland
Image:pollnabrone.jpg|İrlandiya
Image:Covadendaina.jpg|İspaniya
Image:Wéris Dol1b JPG.jpg|Belçika
Havay silsiləsi

**Havay silsiləsi** — vulkan məşəlli sualtı silsilə. Sakit okeanda yerləşir və cənub-qərbdən Şimali Sakitokean çökəkliyi ilə əhatələnir. Silsilənin ən hündür nöqtələri Havay adalarıdır. Dünyanın ən hündür fəaliyyətdə olan vulkanları burada yerləşir.

Uzunluğu 5 000&nbsp;km, ən enli yeri 750 kilometrdir. Səthə olan dərinliyi 2000 — 4000 metr arasında dəyişir. Ən dayaz yeri 15 metrdir. Ümumi hündürlüyü 5500 metrdir.
Əsasən üzəri lil və gum suxurları ilə örtülüdür.

## Ədəbiyyat
* Краткая географическая энциклопедия, Том 5/Гл.ред. Григорьев А. А. М.:Советская энциклопедия — 1966, 544 с. с илл. и картами, 5 л. карт иилл., 1 л. карта-вкладка
Arif Babayev (dəqiqləşdirmə)

*Arif Babayev — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycanın xalq artisti, professor.

*Arif Babayev (rejissor) — televiziya və kino rejissoru, əməkdar incəsənət xadimi.
*Arif Babayev (riyaziyyatçı) — riyaziyyatçı.
*Arif Babayev (fizik) — fizik.

## Həmçinin bax
*Arif
*Babayev
Qərbi Çili qalxması

**Qərbi Çili qalxması** — sualtı silsilə Sakit okeanda yerləşir. Cənubi Amerikanın şelf zolağından başlayaraq Şərqi Sakit okean silsiləsinə keçir.

Uzunluğu 2000 km, eni 400–600 km təşkil edir. Dərinlik 3000–3500 m, minimal isə 2068 metrdir. Ümumi hündürlüyü isə 1500 metr təşkil edir. Burada dekresiya ərazilərinin dərinliyi çatır.

## Mənbə
*  Qərbi Çili qalxması
San-Paulu adaları

**San Paulu** () — Atlantik okean sularında yerləşən vulkan məşəlli adalar. Adalarda yaşayış demək olar ki, yixdur. İnzibati cəhətdən Braziliyanın Pernambuku ştatı ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
San-Paulu adalarının ümumi sahəsi 0,015 km² təşkil edir. Arxipelaqa 15 kiçik ada və qayalar daxildir:

* Белмонти: 5380 m²
* Çellencer: 3000 m²
* Şimalşərqi: 1440 m²
* Kabral: 1170 m²
* Cənubi: 943 m²

Adalar şirin sulardan məhrumdur. Bununla belə adalarda otlar, mamırlar və göbələklərə rast gəlinir. Dəniz quşları adalarda qonaq olurlar. Üstəlik sahillərində yengəclərə rast gəlmək olar..

1986-cı ildən Fernandu-di-Noronya və Rokas atolu qoruq ərazisi elan edilmişdir. 1998-ci ildən isə adalar Braziliya dəniz qüvvələri tərəfindən araşdırılır.

## İqtisadiyyat
Adalarda iqtisadiyyat demək sıfıra bərabərdir. Bununla belə sahillərində iri həcmdə balıq tutulur.

## İstinadlar
Zoman

**Zoman** (metilflorfosfin turşusunun pinakolin efirdir) — rəngsiz, zəif kamfora iyi verən mayedir. Sıxlığı 1,02 q/sm3, qaynama temperaturu 2000 °C, donma temperaturu mənfi 800 C-dir. Suda həll olmur, üzvi həlledicilərdə isə yaxşı həll olur.

Toksiki xassələrinə görə zoman zarindən güclüdür, onun buxarları zarin buxarlarından 3–4 dəfə çox toksikdir. Maye — damla halında isə zarindən 15–20 dəfə toksikdir. Zoman öz zəhərləyici xassələrini su tutumlarında 2,5 ayadək saxlayır. Zəhərlənmənin ilkin əlamətləri – göz bəbəklərinin daralması (mioz), bronx tutmaları, ağız suyu və tər ifrazının artması, ürək döyüntülərinin qısamüddətli şiddətlənib, sonra isə sakitləşməsini göstərmək olar.

## İlk yardım
Zoman buxarları ilə zəhərlənmiş adama əleyhqaz geydirib zəhərli zonadan çıxarmaq lazımdır. Əgər tibbi preparatlar varsa, zərərçəkənə antidot (zəhərlənməyə qarşı həblər) vermək lazımdır. Zoman damcıları geyimlərin və bədənin açıq yerlərinə düşdükdə, həmin yerləri dərhal ammonyakın sulu məhlulu və ya fərdi kimyəvi paketdə olan polideqazasiya mayesi ilə təmizləmək lazımdır. Bundan sonra zəhərlənmiş şəxsi yaxınlıqdakı tibb məntəqəsinə çatdırmaq lazımdır.

## Deqazasiya
xlor əhəngi, qələvi, ammonyakın suda məhlulu.
## İstinadlar
Zarin

**Zarin** — adi halda rəngsiz və ya zəif sarı rəngli, iysiz, xüsusi sıxlığı −1,1 q/sm3, qaynama temperaturu 1500 °C, donma temperaturu mənfi 1000 °C olan mayedir.

Su ilə istənilən nisbətdə qarışır, benzin, kerosin və dixloretanda yaxşı həll olur. Həm buxar, həm də maye halda insana təsir göstərir. İnsanın bədəninə tənəffüs orqanları, həzm sistemi və ya dəri səthi vasitəsilə daxil olaraq sinir sistemini zədələyir. Su tutumlarında (çənlərdə) zarin öz təsirini 25 sutkayadək saxlayır.

## Zarinin zədələyici əlamətləri
Göz bəbəklərinin daralması, ağız boşluğunda ifrazatın artması, nəfəsalmanın çətinləşməsi, ürəkbulanma, hüşun itirilməsi, qıcolma və s. Ağır zədələnmə hallarında, nəfəs yollarının iflici baş verir və ölümlə nəticələnir.

## Deqazasiya
Xlorlu əhəng, qələvilər və ammonyakın suda məhlulu ilə həyata keçirilir. Xlorlu əhəng (CaOCl2) xlor iyi verən ağ və ya sarımtıl rəngdə tozdur. Suda qismən həll olur. Qızdırdıqda və ya parlaq işıqlandıran zaman parçalanaraq O2 və Cl2 qazları əmələ gəldiyi üçün preparatı qaranlıq və sərin yerdə saxlamaq lazımdır.

Turşular (hətta karbonat turşusu) xlorlu əhəngi Cl2O ayrılmaqla parçalayırlar: 2CaCl(OCl) + CO2 = CaCl2 + CaCO3 + Cl2O

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alfa qalxması

**Alfa qalxması** — nəhəng vulkanik sualtı silsilə Şimal Buzlu okeanın daxili ilə uzanır. Silsilə Kanada və Lomonosov çökəklikləri arasında yerləşir.

Ən hündür nöqtəsi 2700 metr təşkil edir. Eni 200—450 kilometrdir. Silsilə ilk dəfə 1963-ci ildə aşkarlanır. 1983-ci ildə araşdırılmışdır.

## İstinadlar
Təbii çiçək

**Təbii çiçək** və ya **kiçikçiçək** () — Orthopoxvirus cinsinə aid olan variola virusunun (çox vaxt çiçək virusu adlanır) yaratdığı yoluxucu xəstəlik.

İnsanlar təkcə bilavasitə əlaqə nəticəsində deyil, həmçinin üçüncü şəxslər tərəfindən də yoluxa bilərlər. Toz vasitəsilə yoluxma binaların içərisində də yayıla bilər. Çiçək törədicisi inkubasiya dövründən sonra qana keçir və bir neçə gün ərzində qanda dövran edir. Qanın viruslarla dolması çox şiddətli ümumi reaksiyaya, bədənin yüksək hərarətinə, baş ağrısına, bel ağrısına, yaddaşın depressiyasına səbəb olur. 2–3 gündən sonra bədəndə, xüsusilə boğazda və üzdə səpkilər əmələ gəlir. Bu səpkilər şişli və qızılcalı olur.

8–9-cu günlərdə suluqların irinləməsi başlanır, deşilmiş və ya mexaniki olaraq zədə (travma) almış yerlərdən çirk axır və üzün şişməsi baş verir. Selikli qişanın xoralanması nəticəsində udqunma çətinləşir. 15–16-cı günlərdə suluqlar quruyur və nazik qabıq əmələ gəlir, bunlar sonra tədricən düşməyə başlayır. Xəstəliyin qanlı forması daha təhlükəlidir. Bu zaman iç hissəsi qara qanla dolu tünd-qırmızı və qara-qırmızı rəngli çoxlu suluqlu səpki müşahidə olunur. Bu hal adətən ölümlə nəticələnir.

## İstinadlar
Botulizm toksini

**Botulizm toksini** — hazırda məlum olan bütün zəhərlərdən ən güclüsüdür. Onu çoxlu miqdarda həm maye, həm də quru halında istehsal etmək mümkündür. Botulizm toksini istiyə davamlıdır. Quru halda özünün zəhərliliyini uzun müddət saxlaya bilir ki, buda toksin ehtiyatı yaratmağa imkan verir. Toksinin dadı və iyi olmadığı üçün onu hiss etmək çətindir.

Botulizm toksini çox güclü zəhərləmə xüsusiyyətinə malikdir. İnsanların və heyvanların zəhərlənməsi əksər hallarda (90–100%) ölümlə nəticələnir. Ona görə də botulizm toksini düşmənin tətbiq edəcəyi bakterioloji silahın ən çox ehtimal edilən növlərindən biri hesab edilir.

## Həmçinin bax
* Botulizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mendeleyev silsiləsi

thumb|350px|
**Mendeleyev silsiləsi** — Orta-Okean silsiləsinin tərkib hussəsinə daxil olan və Şimal Buzlu okeanın daxili ilə uzanır. 

1949-ci ildə Sovet ekspedisiyası tərəfindən aşkarlanmışdır. 
Geniş qalxmaların ən dayaz yeri 1500 metr təşkil edir. Silsilə Vrangel adasından başlayaraq Kanada Arktik arxipelaqına qədər uzanır. Onun uzunluğu 1500 km təşkil edir. Silsilənin mərkəz hissəsinə yaxın ərazidə dərinliyi 2700 metr olan çökəklik aşkarlsnmışdır. Silsilənin Rusiya ərazisinə yaxın ərazidə yerləşən silsilə Mendeleyev silsiləsi olaraq qalsa da, digər hissəsi isə Alfa qalxması adlandırılmışdır.

## İstinadlar


## Mənbə
* Mendeleyev silsiləsi
Paraplan

thumb|Nikolay Zakobluk, Camal Qaşqay, Firuz Tahirov, Ziya Qasimov, Aleksey Zakobluk 
thumb|Stefan Çarlton və Ziya Qasimov
**Paraplan** – yumşaq qanadlı planer olub, qanadı hava axını hesabına hava tutucuları ilə şişən uçuş aparatıdır.

Qaldırıcı qüvvə qanad profilinin qarşıdan gələn havanın bürüməsi hesabına yaranır. Paraplanın irəli hərəkəti ağırlıq gücün təsiri nəticəsində baş verir.

Azərbaycanda Paraplanerçilik 2012-ci ilində inkişaf etmişdir.

2013-ci ildə Fairex (Azərbaycan Hava və Ekstremal İdman Növləri Federasiyası) dəstəyi ilə beynəlxalq paraplanerçiliq festivalı keçirilmişdir .

Azərbaycanda 2014-ci ildən bəri 31 may paraplanerçilər günü kimi qeyd olunur.

Hazırda ölkədə 4 klub fəaliyyət göstərir - RockStone, Gilavar, Climb Club, CanFly.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://airsport.az/index.php/az/sport-az/yamac-para-t 
* http://www.fai.org/
Bofort qalxması

**Bofort qalxması** — sualtı silsilə Şimal Buzlu okeanın Amundsen körfəzində yerlləşir.

Bofort qalxması materik şelfi ilə nəhəng pilləsi əmələ gətirir. Qərbində Kanada çökəkliyi yerləşir. Su səthindən dərinliyi 1000-2500 m arasında dəyişir.

Bofort qalxması öz adını ingilis admiralı Frensis Bofortun şərəfinə adlandırılmışdır. 

## Mənbə
* Bofort qalxması
Vorinq platosu

**Vorinq platosu**  —  Orta-Okean silsiləsinin tərkib hissəsini təşkil edir. Şimal Buzlu okean ərazisində yerləşir. Plato başlanğıcını Skandinaviya yarımadasından götürür və qərbə istiqamətlənir. Plato Norveç dənizini iki çökəkliyə bölününür (Norveç və Lofoten)

## İstinadlar
Sassari Universiteti

**Sassari Universiteti** () — İtaliyanın Sassari şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Sassari Universitetinin əsası 1562-ci ildə qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Botulizm

**Botulizm** — *Clostridium botulinum* bakteriyası tərəfindən törədilən nadir və təhlükəli xəstəlik.

Botulizm və ya botulismus nadir rastlanan amma çox təhlükəli klostridial infeksiyadır. Botulizm əsasən tok-sienfeksion xəstəlikdir. Botulizm Van Armenger {1896} tərəfindən araşdırılmışdır. Araşdırmasında tam olaraq vetçina yediyi üçün   zəhərlənmiş bir qrup insanı və vetçinanı öyrənmiş, ölən bir xəstənin qara ciyəri ilə vetçinadan C botulizmi təcrid etmişdir. Yenə eyni araşdırmacı bu faktora aid toksinləri ortaya qoymuşdur. Toyuqlarda isə 1913-cü ildə ortaya qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Vulkanik ada

**Vulkanik ada** — vulkanın fəaliyyəti nəticəsində suyun dibindən yüksələrək səthdə əmələ gəlmiş ada.
Praktika göstərir ki, vulkanın fəaliyyəti nəticəsində əmələ gələn adaların ətrafında çoxlu sayda digər adalar olur. Bunlara misal kimi Havay adaları, Kuril adaları, Kanar adaları Vozneseniya və s.

Vulkanik adalar – dənizin dibində vulkan fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlmiş adalar. (, )

Ada sualtı vulkanı xatırladır. Adaların əmələ gəlməsi bir necə dəfə baş verir.
Çarlz Darvin ilk dəfə belə fikirə gəlmişdir ki, mərcan adaları öz növbəsində vulkanik məşəllidir. Belə ki, sualtı vulkanların üzərini mərcanlarla örtülür sonradan isə o dənizin çəkilməsi ilə səthə çıxır. Nəticədə atollar əmələ gəlir.

Dünyanın ən böyük vulkanik adası İslandiyadır. Sahəsinə görə ikincisi Havay adası, üçüncüsü isə Bali adasıdır. Ən böyük krater adası Kilauea adasıdır. Onun krateri 4,5 km təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Laxar brekçiyaları
* Torpaq
* Çalalı relyef
* Sala-i-Qomes

## Mənbə
* "Biqlda" ekspedisiya 
* Vulkanik ada

## İstinadlar
Denis Boyko

**Denis Aleksandroviç Boyko** (29 Yanvar, 1988) - Ukraynalı qapıçı mövqeyində oynayan futbolçu. Ukrayna Premyer Liqası klubu Dnipro Dnipropetrovskun şərəfini qoruyur.

## Klub Kariyerası
Boyko Kiyevdə anadan olub və gənc dövrünü Dinamo Kiyevdə keçirib və debüt oyununa 9 may 2010 tarixində Metallurq Zaporojyeyə qarşı çıxıb. UEFA Avropa Liqasında 2014-15 mövsümündə Dnipro ilə final oynayıb lakin finalda Sevilyaya 2-3 hesabı ilə uduzub. 24 Noyabr 2015 tarixində UEFAnın təşkil etdiyi İlin Ən Yaxşı Qapıçısı mükafatına 4 namizəd qapıçıdan biri olub. Digər namizədlər isə Yuventusdan Canluici Buffon, Bayern Münhendən Manuel Noyer və Mançester Sitidən Co Hart olub.

## Şəxsi həyatı
Denis Boyko, ukraynalı müdafiəçı Aleksandr Boykonun oğludur. Denis Boyko 2011-ci ildə ailə həyatı qursa da həmin il həyat yoldaşından ayrılıb. 2012-ci ildə isə o təkrar ailə həyatı qurub.

## Uğurları
**Dnipro Dnipropetrovsk**

* Ukrayna Premyer Liqası - 2014-15 gümüş medal
* UEFA Avropa Liqası - 2014-15 gümüş medal

**Şəxsi**

* Avropada ən yaxşı qapıçı mükafatına namizədlik - 2015

## Xarici Keçidlər
* Ukrayna Futbol Federasiyasında Denis Boyko Profili
Paris Müasir Dövlət İncəsənət Muzeyi

Paris Müasir Dövlət İncəsənət Muzeyi - Fransanın paytaxtında Jorj Pompidu mədəniyyət mərkəzinin tərkib hissələrindən biridir. Ziyarətçilərinin sayına görə bu muzey dünya muzeyləri arasında ilk onluğa daxildir .  
## Kolleksiyası
Muzeydə müasir incəsənətə aid 59 minə yaxın eksponat var. Bu eksponatların arasında aşağıda adları qeyd olunan dünya şöhrətli rəssamların da əsərləri vardır.
*Pablo Pikasso
*Alberto Cakometti
*Cekson Pollok 
*Paul Klee
*Vasili Kandinski
*Rene Maqritt
*Mark Şaqal 
*Kazimir Maleviç,
*Anri Matiss
*İv Tanqi
## Ümumi məlumat
Muzey Parisin dördüncü dairəsində yerləşir. Həftənin II günündən başqa hər gün açıqdır. İş vaxtı səhər saat 11:00-dan 23:00-dəkdir. Həftənin IV günü muzey axşam 23::00-dək açıqdır.
## Xarıcı keçid
*Jorj Pompidu mədəniyyət mərkəzinin saytı, muzeyə də aiddir.
## İstinad
Maskaren silsiləsi

**Maskaren silsiləsi** — sualtı silsilə Hind okeanının qərbində yerləşir. Şimalda Seyşel adalarından Mavriki adasına qədər uzanır.

Silsilənin uzunluğu 2000 km, eni 300–400 km, hündürlüyü 1500–4000 m təşkil edir. Ən yaxın adalar olan Mavriki və Mae adaları arasında məsafə 5 km təşkil edir. Bəzi hissələrdə səthdən 200–300 metr, ən azı isə 8 m təşkil edir.

Şimalda qranit suxurları üstünlük təşkil edir. Burada Mae və Prasken adaları səthə çıxır. Cənubda isə vulkanik adalara rast gəlinir. Xüsusi ilə atollar üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Maskaren silsiləsi
Mae

**Mae** () — Seyşel arxipelaqına daxil olan ada.

Hind okeanında yerləşən Seyşel adalatına məxsus adadır.

## Coğrafiyası

Seyşel arxipelaqının ən böyük adasıdır. Adanın ölçüləri 25–8&nbsp;km-dir. Ən hündür nöqtəsi 905 metrdir.

Adanın sahəsi 155&nbsp;km² təşkil edir. Adada 72 000 nəfər insan yaşayır ( 2009.), bu isə ölkə əhalisinin 80% təşkil edir. 
Adada ölkənin paytaxtı olan Viktoriya şəhəri yerləşir. Ticarət dəniz limanına və beynəlxalq hava limanına malikdir. 
## Fotoqalereya

Fayl:Victoria (Seychelles).jpg|
Fayl:Port-victoria Seychelles.jpg|
Albatros silsiləsi

**Albatros silsiləsi** — Sakit okeannın şərqində Yaylaya bənzər okean altı qalxma. Ekvatordan başlayaraq Kaliforniya körfəzinə qədər uzanır. Onun uzunluğu 2500 km təşkil edir.
Eni 1000 km, su səthindən dərinliyi 1500–1000 arasında dəyişir. Dərinliyi 3357–3871 metr təşkil edir. Albatros silsiləsinin bəzi hissələri səthə çıxaraq Revilya-Xixedo, Klipperton və sualtı dayazlıqlar əmələ gətirir.
Silsilə öz adını "Albatros" gəmisinin şərəfinə adlandırılıb. Gəmidən 1888–1905 illərdə Sakit okeanın sualtı tətqiqatları zamanı iştirak etmişdir.

## Mənbə
*  Albatros silsiləsi
Bronks əhvalatı

**Bronks əhvalatı** () — Robert de Nironun 1993-cü ildə çəkdiyi və özündə qanqster, dram və döyüş kimi janrları cəmləşdirən ABŞ filmidir. Film Robert de Nironun rejissor kimi debüt işidir. O, filmi atasının xatirəsinə həsr etmişdir.

Film Çezz Palminterinin (əsl adı Kalocero Lorenso Palminteri) avtobioqrafik pyesi əsasında ekranlaşdırılıb. İlk zamanlar müəllif kitabın ekranlaşdırılması üçün müəllif hüquqlarını satmaqdan imtina edirdi. O, yalnız Robert de Nironun ona filmin ssenari müəllifi olmağı və filmdə baş rollardan birini oynamağı təklif etməsindən sonra əsərin müəllif hüquqlarını satmağa razılaşıb.

## Məzmun

Film atası (*[[Robert de Niro]]*) sadə avtobus sürücüsü işləyən, İtaliyanın Bronks məhəlləsindən olan Kalocero adlı oğlan haqqındadır. Uşaqlıqda Kalocero yerli qanqsterlərin başçısı olan Sonninin (*Çezz Palminteri*) törətdiyi qətlin şahidi olur, ancaq o, polisə yalan məlumatlar verir, nəticədə cinayətkar Sonni azadlıqda qalır. Uşağı olmayan Sonni, Kaloceronu öz himayəsinə götürür. Bununla da Kalocero sanki iki ata tərbiyəsi ilə böyüməli olur, lakin doğma atası Sonninin onun oğluna verdiyi dərsləri bəyənmir.

Gənc oğlan olduqdan sonra, Kalocero digər ictimai problem ilə üzləşir, belə ki, onun italyan məhəlləsindən olan dostları afroamerikan məhəlləsindən olan gənclərlə mübahisə edirlər, məhz belə bir zamanda Kalocero həmin məhəllədən olan mulat Ceyn Vilyamsla görüşməyə başlayır. İtaliyalı yeniyetmələr afroamerikalıların yaşadığı məhəlləyə hücum etmək istəyirlər, ancaq bu hücum onlar üçün faciə ilə bitir.

Filmin sonunda Sonni ölür. Kalocero mafiya başçısının dəbdəbəli dəfn mərasiminə gəlir, bu zaman ona ata kimi olan Sonni ilə təklikdə vidalaşmağa imkan yaradılır. Kaloceronun qarşısında həyat yolunun seçimi ilə bağlı yenidən çətin məsələ dayanır.

## Rollarda
* Robert de Niro — *Lorenso Anello*
* Çezz Palminteri — *Sonni LoSpekko*
* Lillo Brankato — *Kalocero "Si" Anello (17 yaşında)*
* Frensis Kapra — *Kalocero Anello  (9 yaşında)*
* Taral Hiks — *Ceyn Vilyams*
* Ketrin Narduççi — *Rozina Anello*
* Klem Kazerta — *Cimmi "Pıçıltı"*
* Co Peşi — *Karmayn*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* ''Bronks əhvalatı'' Allmovie saytında
Barselona derbisi

**Barselona derbisi** (, ) Barselona ve Espanyol arasında oynanılan maç.

## Maçlar

* Bu tablo yalnız liqa maçlarına iddir *