open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mayagözəl Aymedova

**Mayagözəl Aymedova** (; ) — SSRİ və Türkmənistan teatr və kino aktrisası, SSRİ xalq artisti (1987), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1973).

## Həyatı
Mayagözəl Aymedova 28 may 1941-ci ildə Türkmənistanda, Aşqabad şəhərində anadan olmuşdur. O, Rusiya Teatr Sənəti Universitetini bitirmişdir, 1964-cü ildən Türkmən Milli Gənclər Teatrında işləmişdir. Aymedova "*[[Gəlin (film, 1972)|Gəlin]]*" (1972), "*Camal ağacı*" (1980), "*[[Manqurt (film, 1990)|Manqurt]]*" (1990) filmlərində rol almışdır. Psixoloji dərinlik və ifadəli vasitələrin lakonizmi onun ifa tərzini səciyyələndirir.

## Titul və mükafatlar
* Türkmənistan SSR xalq artisti (1982)
* SSRİ xalq artisti (1987)
* SSRİ Dövlət mükafatı (1973)
* Türkmənistan SSR Dövlət mükafatı.
* Tiflisdə Ümumittifaq Film Festivalı ("Gəlin" filmində qadın rolunu ifasına görə "Aktyorluq işinə görə mükafatlar" nominasiyasında ikinci mükafat, 1972)
* Sorrentoda Beynəlxalq Film Festivalı ("Sorrento trofeyi" mükafatı, 1972)
* XII [Moskva Beynəlxalq Film Festivalı (Aktyor işinə görə mükafat, "Camal ağacı" filmi, 1981)
* Almatıda "Avrasiya-2005" II Beynəlxalq Film Festivalı ("Kinonun inkişafına verdiyi töhfəyə görə" nominasiyası üzrə mükafat)

## İstinadlar
Aynaji

**Aynaji** (, 1917-ci ilə qədər **Haynaş** () — Latviyanın Limbaji diyarında şəhər (1928-ci ildən). Riqa körfəzinin sahilində, Estoniya ilə sərhəddə yerləşir. 1 iyul 2009-cu ilə qədər Limbaji diyarının bir hissəsi idi. Aynaji bütün Vidzemenin ən kiçik şəhəri və Latviya naviqasiyasının beşiyidir.

## Etimologiya
"Aynaji" eston dilində "quru ot yolu" mənasını verən "heinastee" sözündən yaranmış ola bilər. Digər ehtimallara livon dilində "quru ot" mənasını verən "aaina" və ya "tənha" mənasını verən "ainagi" sözləri daxildir. Orta əsrlərdə şəhər alman dilində "Haynaş" kimi bilinirdi.

## İqtisadiyyatı
Aynajinin ən mühüm sənaye sahələri meşəçilik, ağac emalı və ticarətdir. Bundan əlavə, onun Estoniya–Latviya sərhədində yerləşməsi nəqliyyat sənayesinə üstünlük verir.

## Əhalisi
Əhalisi 891 nəfərdir (2013), onun 92%-ni latışlar, 3%-ni ruslar, 2%-ni estonlar təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Salatsqriva bölgəsinin rəsmi saytı
* mesta.lv turizm portalında Aynaji haqqında məlumat
* Toponimik bazada Aynaji haqqında məlumat
Adler

## Şəxslər
* Alfred Adler
* Fridrix Adler
* Robert Adler
* Viktor Adler
* İren Adler
* Qvido Adler
* Der Adler

## Coğrafiya
* Adler rayonu
* Adler mikrorayonu
Nikolay Adlerberq (qraf)

Qraf **Nikolay Vladimiroviç Adlerberq** (; ) — Rusiya dövlət və hərbi xadimi, general-adyutant (30 avqust 1857), piyada generalı (17 aprel 1870), Qafqaz müharibəsinin iştirakçısı, Finlandiya general-qubernatoru (1866–1881).

## Həyatı
Nikolay Adlerberq 19 may 1819-cu ildə Rusiya imperiyasında, Sankt-Peterburq şəhərində əsilzadə ailəsində anadan olmuşdur. O, Vladimir Adlerberqin oğlu, Aleksandr Adlerberqin qardaşıdır. Səhifələr korpusunu bitirmişdir (1837). Qafqazda hərbi əməliyyatlarda (1841–1844) və 1848–1849-cu illərdə Macarıstana yürüşdə iştirak etmişdir. 1852-ci ildə Taqanroq şəhərinin meri (1853–1854) kimi fəaliyyət göstərən Daxili İşlər Nazirliyinin xidmətinə keçmişdir. 1854-cü ildən yenidən hərbi xidmətdədir, Simferopol hərbi qubernatoru və Tavrida vilayətinin mülki qubernatoru (1854–1856), general-mayor. 1856–1866-cı illərdə Berlindəki rus diplomatik missiyasının hərbi nümayəndəsi, general-adyutant (1857). 1866–1881-ci illərdə Finlandiya böyük hersoqluğunun (FBH) general-qubernatoru və Finlandiya hərbi dairəsinin qoşunlarının komandanı. Onun rəhbərliyi dövründə FBH Finlandiyanın inkişafını sürətləndirən bir sıra islahatlar həyata keçirmişdir.

Adlerberq Yaxın Şərqə səyahət etmiş (1845, 1860), səyahət qeydlərini nəşr etdirmişdir.

Adlerberq 22 rus və xarici ordenlərlə, o cümlədən "Aleksandr Nevski" (1872), 1-ci dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" (1876) ordenləri ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Милорадович Г. А.* Список лиц свиты их величеств с царствования императора Петра I по 1886 год. — , 1886.
* Граф Адлерберг 2. Николай Владимирович // Список генералам по старшинству: Исправлено по 1-е сентября 1888. — С. 32.
* 
* *Шилов Д. Н., Кузьмин Ю. А.* Члены Государственного совета Российской империи. 1801—1906: Биобиблиографический справочник. — , 2007.
Aleksandr Adabaşyan

**Aleksandr Artyomoviç Adabaşyan** (; ) — SSRİ və Rusiya ssenaristi, rəssamı, rejissoru, aktyoru, RSFSR-in əməkdar artisti (1983), Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (2016).

## Həyatı
Aleksandr Adabaşyan 10 avqust 1945-ci ildə SSRİ-də, Moskvada ermənilər Artyom Adabaşyan və Valentina Barxudarovanın ailəsində anadan olmuşdur. Anası alman dili müəllimi, atası mühəndis, Montaj və Tikinti İşləri Nazirliyində baş idarənin rəisi işləmişdir.

Aleksandr Adabaşyan 1971-ci ildə Stroqanov adına Moskva Rəssamlıq və Sənaye Akademiyasını bitirmişdir. O, 1970-ci illərin əvvəlindən kinoda "*Mexanik fortepiano üçün yarımçıq parça*" (1977), "*Beş axşam*" (1979), "*Oblomovun həyatında bir neçə gün*" (1980) filmlərinin ssenari müəllifi (Nikita Mixalkov ilə) olmuşdur. Adabaşyanın incə zövqü, müxtəlif janrların xüsusiyyətlərinə dərindən nüfuz etməsi bu filmlərin üslubunu böyük ölçüdə müəyyənləşdirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Александр Адабашьян в «Энциклопедии отечественного кино»
* 
* 
* 
* 
*
Anatoli Ado

**Anatoli Vasilyeviç Ado** (; ) — SSRİ və Rusiya tarixçisi, Fransa tarixi üzrə mütəxəssis.

## Həyatı
Anatoli Vasilyeviç Ado 8 yanvar 1928-ci ildə Kazanda anadan olmuşdur. Atası Vasili Ado, Kazan Universitetlərində tarix fənnindən dərs demişdir. O, Fransanın müasir tarixi üzrə mütəxəssisdir. Ado 1970-ci ildən Moskva Dövlət Universitetinin professorudur. O, ilk dəfə olaraq Fransa arxivlərinin sənədləri əsasında XVIII əsrin sonlarında Fransa inqilabı dövrünün kəndli üsyanlarının ümumi mənzərəsini vermiş, kəndliliyi inqilabın ən mühüm hərəkətverici qüvvəsi kimi göstərmişdir. Əsas əsərləri: "*XVIII əsrin sonlarında Böyük burjua inqilabı zamanı Fransada kəndli hərəkatı*", (1971), "*Kəndlilər və Böyük Fransa inqilabı. 1789–1794-cü illərdə Kəndli Hərəkatı*" (1987; fransızca nəşr – 1996).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Бовыкин Д. Ю.* А. В. Адо, профессор Московского университета // Французский ежегодник 2002. М., 2002.
* *Бовыкин Д. Ю.* Анатолий Васильевич Адо: образ и память. Саратов: Научная книга, 2007.
* *Бовыкин Д. Ю.* Анатолий Васильевич Адо // Российская историческая энциклопедия. Т. 1. М., 2015, с. 162
* *Гордон А. В.* Историки железного века. — М.-СПб.: Центр гуманитарных инициатив, 2018. — 448 с.
* *Смирнов В. П.* Анатолий Васильевич Адо: человек, преподаватель, ученый (1928–1995) // Новая и новейшая история. 1997. № 1. С. 184–209.
* *Федосова Е. И.* Анатолий Васильевич Адо // Вестник Московского университета. Серия 8. История. 1996. № 5.
Nikolay Adlerberq (general-mayor)

Qraf **Nikolay Aleksandroviç Adlerberq** (; ) — Rusiya sərkərdəsi, general-mayor, 1877–1878-ci illər Rusiya–Osmanlı müharibəsinin iştirakçısı.

## Həyatı
Nikolay Aleksandroviç Adlerberq 12 avqust 1844-cü ildə Rusiya imperiyasında, Sankt-Peterburqda qraf Aleksandr Adlerberqin ailəsində anadan olmuşdur. O, Səhifələr korpusunda təhsil almış, 13 iyun 1862-ci ildə buradan tərxis edilmiş və 2 avqustda Preobrajenski alayının xilasedici qvardiyasının giziri rütbəsinə yüksəlmişdir. Adlerberq 1863-cü ildə Polşa üsyanının yatırılmasında iştirak etmiş və fərqlənməyə görə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Adlerberq 5 sentyabr 1867-ci ildə Əlahəzrətin müşayiəti ilə adyutant qanad təyin edilmişdir. O, 1868-ci ildə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna", 1870-ci ildə isə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni ilə təltif edilmişdir. Adlerberq 13 may 1871-ci ildə Əlahəzrətin Hərbi Düşərgə İdarəsinin məmuru təyin edilmişdir. O, 11 yanvar 1874-cü ildə fərqləndiyinə görə polkovnik rütbəsi almış, 19 mart 1877-ci ildə isə Dövlət Əmlakı Nazirliyinin Ümumi İşlər İdarəsinin müdiri vəzifəsini icra edən təyin edilmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* *Исмаилов Э. Э.* Золотое оружие с надписью «За храбрость». Списки кавалеров 1788—1913. — М., 2007
* *Федорченко В. И.* Свита Российских императоров. Книга 1. А—Л. — М.—Красноярск, 2005
* *Фрейман О. Р.* Пажи за 183 года (1711—1984). Биографии бывших пажей с портретами. — Фридрихсгамн, 1894
* *Шабанов В. М.* Военный орден Святого Великомученика и Победоносца Георгия. Биобиблиографический справочник. — М., 2004

## Xarici keçidlər

* Граф Адлерберг Николай Александрович
Gün var əsrə bərabər

**Gün var əsrə bərabər** () — Çingiz Aytmatovun yazdığı kitab. 

## Haqqında

Baş qəhrəman Yedigey vicdanlı, yorulmaq bilməyən zəhmətkeş, öz yüksək mənəvi borcuna sadiq bir insandır. Müəllif qəhrəmanın taleyini müasir dövrün bir sıra problemləri və bütün bəşəriyyətin sabahkı günü ilə müqayisə edib, dünyada əmin-amanlığın, xeyirxahlığın və humanizmin təntənəsini ən böyük qələbə kimi səciyyələndirir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
II Pyotr Neqoş

**II Pyotr Neqoş** () — 1830-1851-ci illərdə Monteneqronun hökmdarı, Monteneqro və Berdsk mitropoliti. Dövlət xadimi, islahatçı, Monteneqronun müstəqil müasir dövlətə çevrilməsinə töhfə vermiş şəxs. Çoxlu şeir və poemaların müəllifidir. Çoxları tərəfindən serb ədəbiyyatının ən görkəmli şairi hesab olunur. 
## Bioqrafiya
Radivoi (Rade) Tomov Petroviç 1813-cü il noyabrın 13-də Nequşi kəndində Tomo Markov Petroviç və İvana Prorokoviç-Petroviçin ailəsində anadan olmuşdur.

Metropolit I Pyotr Petroviçlə əmi oğludur. 1697-1918-ci illərdə Petroviç-Neqoş ailəsi Monteneqroda hakim sülalə idi (1697-ci ildən - Monteneqronun mitropolitləri kimi, 1852-ci ildən şahzadələr, 1910-cu ildən krallar).

O, Savinski monastırında və Çetinye monastırında serb şairi və tarixçisi Simo Milutinoviçdən təhsil almışdır.

1830-cu ildəI Pyotr Petroviçin ölümündən sonra vəsiyyətinə əsasən, Pyotr adı ilə monastizmi qəbul edərək Monteneqro ağasının yerini tutur. 1833-cü ildə Rusiyaya səyahət edir (1837-ci ildə ikinci səfəri baş tutur), Sankt-Peterburqda Monteneqro və Berdsk yepiskopu olaraq təqdis edilir. 1834-cü ildə Rusiya Sinodunda arxiyepiskop, 1844-cü ildə Monteneqro və Berdsk mitropoliti rütbəsinə təsdiq edilir.

O, Monteneqronun Osmanlıdan müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparır, Monteneqronun özündə qəbilə separatizmini təşkil edir. Adriatik sahillərində Monteneqro-Avstriya sərhədini delimitasiya edir.

Yuqoslaviya birliyinin tərəfdarı olaraq tanınır. Xarici siyasətdə o, Rusiyanı rəhbər tutur. Çetinyedə məktəb və mətbəə qurur

O, "Serb güzgüsü" (1845) xalq mahnıları toplusunu nəşr etdirir, buraya öz bəstəsinin mahnılarını daxil edir. "Çetinski zahidi" (1834), "Türk qəzəbinin üzü" (1834) şeir toplularının, "Azadlıq" dastanının (1835, 1854-cü ildə nəşr olundu) müəllifidir. Yaradıcılığın zirvəsi  "Mikrokosmosun şüası" (1845), "Dağ tacı" (1847), "İddiaçı Stepan Maliy" (1847, 1851-ci ildə nəşr edilmişdir) poemalarıdır.

1851-ci ildə vərəmdən vəfat etmişdir.

O, vəsiyyətinə görə Lovçen dağının zirvəsində kilsədə dəfn edilib. Sosialist Yuqoslaviya dövründə ibadətgahın yerinə məqbərə tikilir.
## Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi

14 iyun 2013-cü ildə Kiyevdə Kiyev Politexnik İnstitutunun parkında xatirəsinə abidəsi açılır. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Отрывки из поэмы «Горный венец»
Eliya Zahariya

**Eliya Zoqu** () — Alban aktrisası, müğənnisi və 8 oktyabr 2016-cı ildə evləndiyi Albaniyanın Vəliəhdi II Lekanın həyat yoldaşı. O vaxtdan ona "Albanların Əlahəzrət Vəliəhd Şahzadəsi Eliya" kimi tanınır. 
## İlk illəri və təhsili
Elia Zəkəriyə 8 fevral 1983-cü ildə Tiranada (Albaniya) Gerqa Zəkəriyə və Yulkanın Muyo ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Permet şəhərindən, anasının ailəsi isə Podqoritsadan (Monteneqro) idi. Daha sonra onlar Albaniyanın şimalındakı Şkoder şəhərinə köçürlər. Eliyanın Amos Muyi Zəkəriyyə adlı kiçik bir qardaşı vardır. Anası məşhur aktrisa, qardaşı isə aktyor və rejissordur.

2002-ci ildə Eliya Tirandakı İordaniya Misia Milli İncəsənət Məktəbini rəssamlıq və ssenarist ixtisasi üzrə bitirib. Sonra o, Parisə köçür, burada universitetdə təhsil alır və Şahzadə Leka ilə tanış olur. 2005-ci ildə Bordo Milli Konservatoriyasını bədii dramaturgiya ixtisası üzrə bitirib. Eliya daha sonra Parisdə özəl Fransız dram məktəbi olan Cours Florentdə oxuyur və sonra 2010-cu ildə Paris VIII Universitetində səhnə təhsilini davam etdirir.

Eliya fransız, ingilis və italyan dillərini mükəmməl bilir.

O, 22 oktyabr 2020-ci ildə Tirandakı Kraliça Geraldine adına doğum xəstəxanasında,onun ölümünün 18-ci ildönümündə bir qızı uşağı dünyaya gətirir. Yeni doğulan uşağa da onun adı verilib. 
## Şəxsi həyatı
Parisdə Elyia Şahzadə Leka ilə tanış olur və 2010-cu ilin mayında onlar nişanlanır. O vaxtdan bəri o, şahzadəni bütün rəsmi səfərlərində və digər kral ailələrinin üzvləri ilə görüşlərində müşayiət edir. O, həmçinin alban ailələrinə və ehtiyacı olan uşaqlara kömək etmək üçün kral evinin təsis etdiyi qeyri-kommersiya təşkilatı olan Queen Heraldine Fonduna sədrlik edir.

27 mart 2016-cı ildə Alban kral ailəsinin üzvü Şahzadə Skender Zoqu (d. 1933) Leka və Eliyanın 2016-cı il oktyabrın 8-də Tirandakı Kral Sarayında evləndiklərini açıqlanır. Mərasim yarı rəsmi statusa malik idi və burada Avropanın digər zadəgan və kral ailələrinin 300-dən çox üzvü iştirak edirdi. Ər-arvadın vətəndaş nikahını Tirana şəhərinin meri Eryon Veliay bağlayır.

Toyda iştirak edən kral ailələrinin üzvləri arasında: İspaniya Kraliçası Sofiya, İran İmperatriçəsi Fərəh Pəhləvi, habelə Rusiya, İtaliya, Lixtenşteyn, Rumıniya, Yunanıstan, Gürcüstan, Monteneqro, Mərakeş kral ailələrinin digər nümayəndələri və digər zadəgan ailələrinin üzvləri vardı. Mərasimdə Albaniyanın ali hakimiyyət orqanlarının nümayəndələri də iştirak etmişlər. 
## İstinadlar
Katalin Novak

**Katalin Novak** (; ) — Macarıstan siyasətçisi və dövlət xadimi, 10 mart 2022-ci ildə Macarıstanın prezidenti.

Katalin Novak Fides partiyasının, 2018-ci ildən Macarıstan Milli Assambleyasının üzvüdür. Keçmişdə — Ailə və Gənclər Məsələləri üzrə Dövlət Katibi (2014–2020), Ailə İşləri üzrə Nazir (2020–2021) olmuşdur. Fəxri Legion Ordeninin Cəngavəri (2019), Polşa Respublikasına xidmətlərinə görə ordeninin komandiri (2019) kimi fəxri adlara sahibdir.

## Bioqrafiya
6 sentyabr 1977-ci ildə Macarıstan Xalq Respublikasının Seqed şəhərində anadan olmuşdur.

1996–2001-ci illərdə Korvina Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsində oxumuş, iqtisadiyyat üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. 2001–2004-cü illərdə Seqed Universitetinin Hüquq fakültəsində və Paris West-Nanterre-la-Defence Universitetində hüquq təhsili alıb. O, həmçinin Parisdə Siyasi Araşdırmalar İnstitutunda təhsilini davam etdirir.

2001–2003-cü illərdə Xarici İşlər Nazirliyinin müxtəlif idarələrində çalışır. 2003-cü ildən yeddi il evdar qadın olmuş, uşaqlara qulluq etmişdir. 2010–2012-ci illərdə xarici işlər nazirinin müşaviri olmuşdur. 2012–2014-cü illərdə o, Macarıstan İnsan Resursları Nazirliyinin əməkdaşlarına rəhbərlik edib. 2013–2014-cü illərdə Frankofoniya məsələləri üzrə dövlət naziri vəzifəsində çalışır. 2014–2020-ci illərdə o, Zoltan Baloqhunun başçılıq etdiyi Macarıstanın İnsan Resursları Nazirliyində Ailə və Gənclik İşləri üzrə Dövlət Katibi, daha sonra isə Miklos Kaslerin sərəncamıçda işləyir. 2016–2017-ci illərdə o, eyni zamanda İnsan resursları Nazirliyində Beynəlxalq Əlaqələr üzrə Dövlət Katibi olub. 1 oktyabr 2020-ci ildən 31 dekabr 2021-ci ilə qədər o, Ailə İşləri üzrə nazir vəzifəsində çalışır. Onun təşəbbüsü ilə 2018-ci il Macarıstanda Ailə ili elan edildir.

2017–2021-ci illərdə o, Viktor Orbanın rəhbərlik etdiyi Fides partiyasının sədr müavini olub.

8 aprel 2018-ci il parlament seçkilərinin nəticələrinə əsasən, Macarıstan Milli Assambleyasına deputat seçilib.

21 dekabr 2021-ci ildə prezident seçkilərində hakim partiyadan namizəd kimi irəli sürülüb. 10 mart 2022-ci ildə Macarıstan Milli Məclisi Katalin Novakı Macarıstanın prezidenti seçir. O, deputatların 193 səsindən 137-nin səsini toplayır. O, tarixdə Macarıstan prezidenti vəzifəsini tutan ilk qadın olur. 2022-ci ilin 10 may tarixində o, vəzifəsinin icrasına başlayacaq və Ader Yanosu əvəz edəcək.

O, The Family-Friendly Turn (2010–2018) və Family-Friendly Decade (2010–2020) jurnallarının redaktoru olmuşdur. Ailə haqqında 50-dən çox məqalənin müəllifidir.

O, üzvləri ənənəvi ailə dəyərlərinin təbliğini müdafiə edən Ümumdünya Ailələr Konqresinin daimi iştirakçısıdır.

İngilis, fransız, alman və ispan dillərində danışır.

## Şəxsi həyat
Macarıstan Milli Bankının əməkdaşı İştvan Veres () ilə evlidir. Onların, üç övladı var: qızı Kata (2001) və oğulları Adam (2004) və Tamas (2006).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Androkli Kostallari

**Androkli Kostallari** () — Alban dilçi alimi. Göteborq Universitetinin fəxri doktoru. O, alban dilinin öyrənilməsində mərkəzi simalardan biri, Albaniya Tarix və Dilçilik İnstitutunun, daha sonra isə Dilçilik və Ədəbiyyat İnstitutunun qurucusu və direktoru olmuşdur. Kostallari 1972-ci il Orfoqrafiya Konqresinin əsasını qoyduğu alban dilinin müasir orfoqrafiyasının əsas ekspert müəlliflərindən biri kimi tanınır. 
## Bioqrafiya
Kostallari Permet yaxınlığındakı Petran kəndində anadan olub. O, Şkodrada, sonra Tiranada təhsil alıb. İkinci Dünya müharibəsi illərində Milli Azadlıq Hərəkatının fəal iştirakçısı olmaqla müharibədən sonrakı mətbuatda çalışmış, gənc yaşına baxmayaraq rəhbər vəzifələrdə işləmişdir.

M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində rus dili və ədəbiyyatı, jurnalistika ixtisası üzrə təhsil almışdır. 1954-cü ildə oranı bitirmişdir. O, Albaniyaya qayıtdıqdan sonra Albaniya Elmlər Akademiyasının sələfi Elmlər İnstitutunda, sonra isə yeni qurulmuş Tirana Universitetinin Tarix və Filologiya fakültəsində işləməyə başlayıb, sonra isə burada dekan olur.

1958-ci ildə Tirana Tarix və Dilçilik İnstitutunun direktoru seçildi və yenidən qurulduqdan sonra Dilçilik və Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru seçildi və 1990-cı ilə qədər çalışır. 1964-1991-ci illərdə Studime Filologjike və 1964-1980-ci illərdə Studia Albanica-nın baş redaktoru olub. 1972-ci ildə Kostallari Albaniya Elmlər Akademiyasının quruculardan biri və onun rəyasət heyətinin üzvü olmuşdur.

Onun elmi-pedaqoji yaradıcılığında əsas diqqət leksikologiya və leksikoqrafiya, söz yaradıcılığı, onomastika, ümumi dilçilik və ədəbi alban dilinin tarixinə verilmişdir. 1955-1990-cı illərdə Tirana Universitetində leksikologiya və leksikoqrafiya kafedrasının müdiri işləmişdir. O, həmçinin iki alban lüğətinin baş redaktoru olub: Müasir Alban lüğəti (, 1980) və Real Alban lüğəti (, 1984).

Kostallarının töhfə verdiyi digər sahə alban dilinin ədəbi etalonunun formalaşma və inkişaf tarixi, onun struktur və funksional xüsusiyyətləri olmuşdur. O, 1956-cı ildə “Alban dilinin orfoqrafiyası”nı hazırlayan komissiyanın üzvü, 1967-ci ildə “Alban dilinin orfoqrafiyası qaydaları” layihəsi üzrə komissiyanın sədri, 1972-ci ildə Orfoqrafiya Konqresinin sədri olur. 1976-cı ildə orfoqrafiya lüğətinin nəşrinə nəzarət edir. O, həmçinin müxtəlif terminoloji lüğətlərin həmmüəllifi olmuşdur.

1960-cı ildə Beynəlxalq Onmastika Elmləri Şurasının, 1963-cü ildə isə Cənub-Şərqi Avropanın Öyrənilməsi üzrə Beynəlxalq Assosiasiyanın üzvü, sonralar təşkilatın vitse-prezidenti olmuşdur.

Kostallari həm də yeni alban adlar lüğətinin müəllifi olur. Bu lüğət ilk adların mənbəyi kimi bu gün də çox məşhurdur.

## İstinadlar
Dəniz kənarıyla qaçan Alabaş

**Dəniz kənarıyla qaçan Alabaş** —

Çingiz Aytmatovun yazdığı povest.

## Haqqında

"Dəniz kənarıyla qaçan Alabaş" romanında oxucular həyatın çətinliklərinə sinə gərən, ürəklərində işıq daşıyan, xeyirxahlığa çalışan insanların maraqlı taleyi ilə tanış olurlar.

## Həmçinin bax
• Gün var əsrə bərabər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Samuil Adlivankin

**Samuil Yakovleviç Adlivankin** (; ) — Rusiya və SSRİ rəssamı.

## Həyatı
Samuil Yakovleviç Adlivankin 7 iyul 1897-ci ildə Rusiya imperiyasında Mogilyov quberniyasının Tatarsk kəndində anadan olmuşdur. O, 1912–1917-ci illərdə Odessa Teatr və İncəsənət Məktəbində və 1918–1919-cu illərdə Vladimir Tatlin yanında Dövlət Azad Rəssamlıq Emalatxanalarında təhsil almışdır. Adlivankin əvvəlcə futurizm ruhunda yarımabstrakt rəsm əsərləri çəkmişdir ("B. A. portreti", 1918). O, "Yeni Rəssamlar Cəmiyyəti" ("Bıçaq"; 1921–1924) dərnəyinin yaradıcılarından biri olmuşdur. Adlivankin bu illərdə əsərlərinin ən orijinalını, sadəlövh sənət tərzində həllini, ironik lirik əhval-ruhiyyəsini yaratmışdır ("Ailə ilə avtoportret", "Tramvay B"; hər ikisi – 1922), sonralar OST ("Gənc təyyarə modelçiləri", 1932, Rusiya muzeyi) və standart sosialist realist əsərləri ("V. İ. Lenin və M. Qorki Kapridə", 1939, İnqilab muzeyi, Moskva) ruhunda rəsmlərə keçmişdir. O, 1931-ci ildən İzobriqadalar Cəmiyyətinin üzvü, kitab və jurnal rəssamı, "Soyuzdetfilm" studiyası üçün kino rəssamı işləmiş, 1938–1939-cu illərdə Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Sərgisinin tərtibatında iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* *Соловьёв В. Д.* Русские художники XVIII—XX веков. — Эксперт-клуб, 2005. — ISBN 5-98881-004-7.
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Биография
* Примеры работ
Çingiz xanın ağ buludu

**Çingiz xanın ağ buludu** — Çingiz Aytmatovun yazdığı kitab.

## Haqqında

Povestdə totalitar dövlət marağı, һökmdar һökmü ilə əbədi bəşəri dəyərlər – insan taleyi, adi adamların böyük sevgisi üz-üzə qoyulur. Bu qarşıdurmada sevməyə və öz sevgisinin cəzasını çəkməyə məhkum olunmuş insanlığın tarixi dəhşətli bir faciə kimi qavranılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qırmızı yaylıqlı qovağım mənim

**Qırmızı yaylıqlı qovağım mənim** — Çingiz Aytmatovun yazdığı kitab 

## Haqqında

Yaşamaq üçün idealların yoxdursa və ya bu idealların xəmiri bayağılıqla yoğurulubsa, Abakirə çevrilir, özün özünə düşmən olursan. “İlk müəllim” povestində müəllim Duyşəndən söhbət açılır. Duyşən elə bir müəllimdir ki, özü oxuyub-yazmağı güclə bacarır, savadı azdır, lakin kənddə təkbaşına məktəbaçır, bildiklərini uşaqlara öyrədir, onların oxuması üçün əlindən gələni edir, hətta canından keçməyə hazır olur. Onun hekayəsini isə bir vaxtlar şagirdi olmuş, indi isə ölkənin ən nüfuzlu alimlərindən olan Altınay danışır. O Altınay ki, Duyşən olmasaydı, həyatı gecə kimi qaranlıq olacaqdı.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vasili Adodurov

**Vasili Yevdokimoviç Adodurov** (; ) — Rusiya riyaziyyatçı, filoloqu, rusşünası, Peterburq Elmlər Akademiyasının müəllimi, adyunktu (1733) və fəxri üzvü (1777), Moskva Universitetinin kuratoru.

## Həyatı
Vasili Adodurov 15 mart 1709-cu ildə Rusiya imperiyasında, Novqorod şəhərində əsilzadə ailəsində anadan olmuşdur. O, 1723–1726-cı illərdə Moskva Akademiyasında (1775-ci ildən Slavyan-Yunan-Latın Akademiyasında), sonra Akademik Universitetdə (1731-ci ildən tərcüməçi) təhsil almışdır. Adodurov Qotlib Bayerin elmi əsərlərini alman dilindən tərcümə etmişdir (Gerhard Millerin redaktorluğu ilə nəşr edilmişdir); Leonard Eylerin rəhbərliyi altında riyaziyyatı öyrənmişdir. O, 1-dən hər hansı bir seçilmişə ardıcıl olaraq alınan natural ədədlərin kublarının cəminin bu eyni ədədlərin cəminin kvadratına tam bərabər olduğu bir teorem tərtib etmişdir [13 + 23 + 33 + ... = (1 + 2 + 3 + ...)2]. Adodurov 1731-ci ildə Erenreyx Veys­ma­nın alman-latın-rus lüğəti haqqında qısa bir esse tərtib etmişdir (rus dilində yazılmışdır; 1750-ci ildə M. Qröninq tərəfindən isveç dilində nəşr edilmişdir). O, 1733-cü ildən ali riyaziyyat kafedrasının adyunkturasıdır. Adodurov Eylerin əsərlərini tərcümə etmişdir (Arifmetika üçün qısa bələdçi, 1740; İnteqral hesablama haqqında diskurs, nəşr olunmamışdır). O, 1735-ci ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının "baş verən tərcümələrdə pis dilin düzəldilməsi" iclasının üzvü olmuşdur. Adodurov 1736-cı ildən Mixail Lomonosovun da olduğu Akademik Universitetin tələbələrinin təhsili və təlimi ilə məşğul olmuşdur. O, 1737-1741-ci illərdə fizika kafedrasında adyunkt olmuşdur. Adodurov Georq Kraftın "Sadə və mürəkkəb maşınların biliyinə qısa bələdçi" əsərini tərcümə etmişdir (1739). O, 1739-cu ildə kabinet katibinin tərcüməçisi Artemi Volınski, onun işi üzrə 1740-cı ildə istintaq altında idi və azad edilmişdir. Adodurov 1741-ci ildən heroldmeyster ofisinin eksperti, 1753-1755-ci illərdə heroldmeyster olmuşdur. O, gerblərin hazırlanmasında iştirak etmiş, layihələr yaratmış və zadəgan ailələrinin gerblərini şəxsən çəkmişdir. Adodurov heraldika, şəcərə və tarixə aid kitablar toplamışdır.

## İrsi
Adodurovun anadan olmasının 300 illiyində Heraldik Rəssamlar Gildiyası "Adodurov" mükafatını təsis etmişdir. Mükafat Rusiya heraldika tarixində heraldika və herbalizm sahəsində xidmətlərini tanıyan ilk peşəkar mükafat olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Ададуров Василий Евдокимович // Математический энциклопедический словарь. — : Советская энциклопедия, 1988 (на сайте math.ru)
* *Ададуров В. Е.* Письмо к графу Н. И. Панину от 9 февраля 1748 г. // Русский архив. — 1875. — Кн. 1. — Вып. 3. — С. 370-372.
*  — *издание грамматики Адодурова*.
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Некрополь Свято-Троицкой Александро-Невской лавры. Адодуров, Василий Евдокимович
Musteyka

**Musteyka** () — Litvanın cənub hissəsində, Varenski rayonunun tərkibində kənd. 2011-ci ildə Musteykanın əhalisi 61 nəfər təşkil edir.

## Coğrafiya
Kənd Druskininkaydan təxminən 30 km cənub-şərqdə, Marcinkonis kəndindən 12 km cənubda yerləşir. Dainava meşəsinin (Grodno meşəsi) dərinliklərində, Musteyka çayı üzərində, Belarusiya ilə sərhəddən 5 km aralıda qərarlaşır. Bu, Litvanın ən cənub yaşayış məntəqələrindən biridir (kadastrın məlumatına görə, ölkənin ən cənub nöqtəsi Musteykaya aiddir). Kənd Cukiy Milli Parkında, ölkədə ən böyük təbiət qoruğu olan Çepkelyay bataqlıqlarından 5 km şərqdə yerləşir.

Hissələr: Qaydzyay, Kazabulyau, Kones Averkov (Styaponay və Auqustelyay), Mişkinyay, Barabonay.

## Mədəniyyət
Musteyka etnoqrafik kənddir. Kənddə ənənəvi taxta memarlıq qorunub saxlanılmışdır. Kənddə ənənəvi arıçılıq muzeyi fəaliyyət göstərir (2006-cı ildən), hər il burada sənətkarlıq həftəsi keçirilir.

## Tarix
Musteyka kəndi ilk dəfə 1785-ci ildə Varena məhkəməsinin inventarında qeyd edilmişdir. Qədim dövrlərdə sakinlər arıçılıq, ovçuluq, ağac kəsmə, göbələk, giləmeyvə, qatran yığmaqla məşğul olurmuşlar.

18-ci əsrin sonlarında Berşti kəndindən olanlar kəndin cənub hissəsini Kones Averkov deyilən Musteyka traktını qururlar. 1915-ci ilə qədər bu son və əsas kənd Vilna və Qrodno quberniyaları arasındakı sərhəddə yerləşir. 1918-ci ildə Belarusdan olan, gələcək məşhur litvalı bioloq Tadas İvanauskas burada məktəb təsis edir. Məktəb Polşa səlahiyyətliləri tərəfindən tez bir zamanda bağlanılır, lakin sonra yenidən açılır və 1970-ci ilə qədər işləyir.

1940-cı ildə Musteyka qısa müddətə Belarus SSR-ə birləşdirilir, lakin sonra Litva SSR-ə verilir. 1944-cü ildə İvan Kupala günündə Belarusdan olan sovet təyyarəçilərinin bomabaları 14 nəfəri öldürür və bəzi mülkləri qarət edilir. 1952–1956-cı illərdə kənddə kolxoz işləyirdi, lakin münbit olmayan torpaqlara görə ləğv edilir və burada meşə təsərrüfatı qurulur. 1980-ci illərdə kəndin cənubunda hərbi poliqon yerləşirdi.

## İstinadlar
Vasili Adadurov

**Vasili Vasilyeviç Adadurov** (; ) — Rusiya sərkərdəsi, general-mayor. Napoleon müharibələri dövründə yaşamışdır.

## Həyatı
Vasili Vasilyeviç Adadurov 1765-ci ildə anadan olmuşdur. O, 1781-ci ildə leytenant rütbəsində Həyat Mühafizəçiləri Preobrajenski alayına daxil olmuşdur. Adadurov 1788-1790-cı illərdə Fin körfəzində avarçəkmə flotiliyasında olarkən isveçlilərlə müharibədə iştirak etmişdir. O, 6 aprel 1798-ci ildə Tiflis muşketyor alayının rəisi təyin edilərək İzmailovski alayının mühafizəçilərinin polkovnikindən general-mayor rütbəsinə yüksəlmişdir. Adadurov 5 oktyabr 1798-ci ildə "yeni vəzifəyə gəlməyi gecikdirdiyinə görə" işdən azad edilmişdir. Adadurov 1801-ci ilin martında hərbi xidmətə çağırılmışdır. O, 8 noyabr 1804-cü ildə Tobolsk muşketyor alayının rəisi təyin edilmişdir. Adadurov 1805-ci ilin fevralında təqaüdə çıxmışdır. O, 7 sentyabr 1805-ci ildə yenidən həqiqi xidmətə qayıtdı və Penza muşketyor alayının rəisi təyin edilmiş, lakin 4 fevral 1808-ci ildə təqaüdə çıxmışdır. Adadurov 1812-ci ildə Peterburq milislərinə qoşulmuş və 2-ci dəstənin rəisi təyin edilmişdir. O, Polotsk və Çaşniki yaxınlığında fransızlarla vuruşmuşdur. Adadurov 1813-cü ildə Sankt-Peterburq milislərinin 1-ci diviziyasına komandirlik edən Danziqin mühasirəsində idi. O, 1813-cü ilin mayında milis rəisi Aleksandr Bibikovun yaralanmasından sonra bütün milisə komandanlıq etmişdir. Adadurov 12 iyun 1815-ci ildə təqaüdə çıxmışdır, Sankt-Peterburqda məskunlaşmışdır. Vasili Adadurov 28 aprel 1845-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Отечественная война 1812 года. Биографический словарь. — : Кучково поле, 2011.
* *Залесский К. А.* Наполеоновские войны 1799—1815. Биографический энциклопедический словарь. — , 2003.
Çernobayevka

**Çernobayevka** () — Ukraynanın Xerson vilayətinin Belozerski rayonunda şəhər tipli qəsəbə. Herson Beynəlxalq Hava Limanı şəhərin kənarında yerləşir.

## Coğrafiya
Çernobayevka Ukraynanın cənubunda, Şərqi Avropa düzənliyinin Qara dəniz ovalığında çöl zonasında yerləşir. Qəsəbə rayon mərkəzindən 8,3 km şimal-şərqdə, rayon mərkəzindən 10 km məsafədə yerləşir. Kəndin şimal kənarında Herson-Nikolayev xəttində Çernobaevka dəmir yolu stansiyası yerləşir. E-58 Rostov-na-Don — Odessa magistral yolu Çernobayevkadan keçir.

## Tarix
Herson-Nikolayev magistralında yerləşir. Bu, iki yaşayış məntəqəsinin birləşməsi nəticəsində yaranmışdır: bu marşrutun əks tərəflərində yerləşən Çernobayevski və Qusakovskiy Xutor. O, birbaşa regional mərkəzlə — Xersonla həmsərhəddir, bir şəkildə onun peyk şəhəridir. Göstərici və ərazi baxımından bir çox şəhər və qəsəbələri üstələyən, say baxımından Ukraynanın ən böyük kəndlərindən biridir. 2001-ci il siyahıyaalınmasında əhalinin sayı 9,275 nəfər olmuşdur.

## Yerli şura
75024, Herson vilayəti, Belozerski rayonu, Çernobayevka k, Oktyabrskaya küç. 44.

## Əhalisi
2022-ci ilə görə icmanın əhalisi: 15984 nəfər.

2001-ci ilin köhnə məlumatlarına görə, Çernobayevkada 9275 nəfər yaşayırdı. Əhalinin ana dilləri aşağıdakı cədvəldə göstərilir:

## Görkəmli şəxsləri
Kiriçenko Aleksey İllarionoviç (1908–1975) — sovet partiya və dövlət xadimi.

Zorin Viktor Sergeyeviç — sərbəst güləş üzrə Ukrayna idman ustası, sərbəst güləş üzrə SSRİ idman ustası.

Dmitri Konstantinoviç Motornı (2 noyabr 1927 – 30 iyul 2018) — Sovet və Ukrayna kənd təsərrüfatı istehsalının novatoru, Herson vilayəti, Belozerski rayonu, Kirov adına kolxozun sədri. İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966, 1986). Ukrayna Qəhrəmanı (2002).

## İstinadlar

## Mənbə
* Чернобаевка на сайте Верховной рады Украины
Adolf Fredrik (İsveç kralı)

**Adolf Fredrik** (, ; ) — 1751–1771-ci illərdə İsveç kralı.

## Həyatı
Adolf Fredrik 14 may 1710-cu ildə Şlezviq şəhərində anadan olmuşdur. O, Holşteyn-Qottorp sülaləsindən idi. Fredrik 16 sentyabr 1727-ci ildə Lübek knyaz-yepiskopu olmuşdur. O, 18 iyun 1739-cu ildən Holşteyn-Qottorp hökmdarı idi. 1741–1743-cü illərdə Rusiya ilə müharibədə İsveçin məğlubiyyətindən sonra rusları razı salmaq məqsədilə 23 iyun 1743-cü ildə imperatriça Yelizaveta Petrovna Riksdaq tərəfindən İsveç taxtının varisi seçilmişdir. Adolf Fredrik 1751-ci ildə taxta çıxmışdır. O, II Fridrixin bacısı Luiza Ulrika Prussiyalı ilə evlənmişdir. Adolf Fredrik Rusiya imperatoru III Pyotrun əmisi, İsveç kralları III Qustav və XIII Karlın atasıdır. O, 12 fevral 1771-ci ildə, 60 yaşında Stokholm şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Nordisk familjebok. B. 9. Stockholm, 1908.
* Svenskt biografiskt handlexikon. Stockholm, 1906.
Tatyana Ostaşenko

**Tatyana Ostaşenko** (; ) — Ukraynalı hərbi həkim. 30 iyul 2021-ci ildən Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Tibbi Xidmətinin komandanı, Tibb Xidmətinin Briqada generalı. Ukrayna tarixində orduya komandanlıq edən ilk qadın, eləcə də briqada generalı rütbəsində ilk qadın.

## Bioqrafiya
1974-cü ilin avqustunda Lvovda hərbçi ailəsində anadan olmuşdur.

1996-cı ildə Lvov Dövlət Tibb Universitetinin (indiki Danilo Halitski adına Lvov Milli Tibb Universiteti) əczaçılıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1998-ci ildə isə Ukrayna Hərbi Tibb Akademiyasını bitirir.

1998-ci ildən hərbi hissənin aptek rəisi, Qərb Əməliyyat Komandanlığının hərbi tibb şöbəsinin zabiti, Silahlı Qüvvələrin Mərkəzi Hərbi Tibb İdarəsinin tibbi təchizat şöbəsinin rəisi vəzifələrində hərbi xidmətdə olub. Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Tibb İdarəsinin və Ukrayna Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının hərbi və sülhməramlı əməliyyatlar baş idarəsinin rəisi, baş hərbi tibb müəssisəsinin tibbi təchizat şöbəsinin şöbə rəisi, Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin baş inspeksiyasının baş müfəttişi.

2020-ci ildə o, NATO dövlətlərinin orduları üçün bir sıra kurslarda əməliyyat-taktiki təhsil səviyyəsini təkmilləşdirib, həmçinin Krenfild Universitetində (Böyük Britaniya) müdafiə və təhlükəsizlik sektorunda islahatlar və strateji liderlik kurslarını bitirib.

30 iyul 2021-ci ildə o, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin tibb qüvvələrinin komandiri təyin edilib. Tatyana Ostaşenko Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin tarixində silahlı qüvvələrin ayrı bir qolunun ilk qadın komandiri, həmçinin Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin ilk qadın briqada generalı olan şəxsdir.
Tatyana dördüncü nəsil əsgərdir. Rəsmi olaraq Ostaşenko evli deyil. Açıq mənbələrdə uşaqların olması barədə məlumat yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bad-tibira

**Bad-tibira**  (), "Mis İşçi(lər)inin divarı" və ya "Dəmirçilər qalası" — İraqın cənubundakı Əl-Şətrah və Tell Əs-Senkereh (qədim Larsa) arasında, müasir Tell Əl-Mədinə kimi müəyyən edilən, *"Şumer kralı siyahı"*sında antidiluvia şəhərləri arasında görünən Şumer şəhəri. Onun akkad dilində adı Dür-qurqurri idi. O, həmçinin Abiden və Apollodor tərəfindən ötürülən Beros kimi yunan müəllifləri tərəfindən *"Παντιβίβλος"* (*"Pantibiblos"*) adlanırdı. Bu şəhərin adının digər versiyası olan Patibiranı "Dəmirçilər kanalı" olaraq da tərcümə edə bilərik.

## Şumer ədəbiyyatında Bad-tibira

*"Şumer kral siyahı"*sına görə, Bad-tibira Eredudan sonra daşqından əvvəl Şumerdə "krallığın həyat sürdüyü" ikinci şəhər idi. Bu padşahların Enmenluanna, Enmenqalanna və Təmmuz olduğu deyilirdi.

Erkən Şumer mətnində İnannanın cəhənnəmə enməsi hissəsində şəhərin məbədi Emuşkalammadan bəhs edilir. Bu rəvayətdə İnanna cəhənnəmdən gələn cinləri səfalət içində yaşayan Bad-tibiranın himayədarı Lulalı aparmaqdan çəkindirir. Onlar nəhayət Urukda saray zənginliyi içində yaşayan Təmmuzu aparır. Bu Təmmuz Urukda hökmranlıq edən Balıqçı Təmmuzdan fərqli olaraq, kral siyahısında Bad-tibirada yaşayan "çoban" adlanır.

## Tarixi
1930-cu illərdə ərazidən qarət edilmiş lövhələrin üzərində mixi yazılarla yazılmış "qardaşlıq mətni" Laqaş qubernatoru Entemena ilə Uruk qubernatoru Luqalkinişedudunun dostluq müqaviləsini əks etdirir. Bu, Entemenanın Luqalemuş epitetinə əsasən, İnanna və Təmmuz üçün tikdiyi Emuş məbədinin inşaatçısı olduğunu göstərir.

## Arxeologiyası
Kurqanın səthindəki bəzi pis işlənmiş yarımkərpiclərin üzərində Üçüncü Ur sülaləsindən Amar-Suenin yazısı var idi. Böyük kurqanın səthinə səpələnmiş daşlaşmış kərpic parçaları şəhərin odla məhv olmasına şahidlik edib. Şəhərə sahiblik, Siniddinamın Bad-tibira böyük divarını tikdiyini iddia etdiyi Larsa ilə "Nippur çobanı" adlandırılan kralı Lipit-İştarın "Salehlik Evini" tikdiyini iddia etdiyi İsinin dövrünə təsadüf etdi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksandr Simonov

**Aleksandr Vladimiroviç Simonov** (; ) — Rusiya kinooperatoru, quruluşçu operator.

## Həyatı
Aleksandr Simonov 15 iyun 1972-ci ildə Moskva vilayətinin Klin şəhərində anadan olmuşdur. 1989-1991-ci illərdə məktəbi bitirdikdən sonra Odessa kinostudiyasında çəkiliş texnikası üzrə mexanik, operator assistenti, ikinci operator kimi işləmişdir. 1996-cı ildə Leonid Kalaşnikovun emalatxanasında ÜDKİ-nin operatorluq fakültəsini bitirmişdir. Quruluşçu operator kimi peşəkar fəaliyyətə 1997-ci ildə diplom işi olan "Əsgər və səfeh qız" qısametrajlı filmi ilə başlamışdır. O, bu filmə görə Münhen Beynəlxalq Film Festivalının münsiflər heyətinin xüsusi mükafatını qazanmışdır. 2004-cü ildə "Mən səni sevirəm" filmini çəkərək böyük kinoda debütə imza atmışdır. Ona xüsusi şöhrət gətirən film isə 2006-cı ildə lentə alınmış "Bumer. İkinci film" dramı olub.

2007-ci ildən rejissor Aleksey Balabanovla fəal əməkdaşlığa başlamışdır. "Yük 200", "Morfi", "Ocaqçı", "Mən də istəyirəm" filmləri üzərində bərabər çalışıblar. Pavel Lunginlə çalışaraq "Dirijor" dramının çəkilişlərində iştirak etmişdir. Andrey Konçalovskinin "Poçtalyon Aleksey Tryapisının bəyaz gecələri", "Cənnət" və "Günah" filmlərinin operatoru olmuşdur.

## İctimai mövqeyi
2014-cü ilin martında "Kinoİttifaq"ın Ukraynaya dəstək nümayiş etdirən "Biz sizinləyik!" () məktubunu imzalamışdır.

## Filmoqrafiya

## Mükafat və nominasiyalar
* 2016 — Təsviri işə görə 2014-cü ilin filmləri üzrə Rusiya Kinooperatorlar Gildiyasının “Ağ kvadrat” mükafatına namizəd *("Poçtalyon Aleksey Tryapisının bəyaz gecələri" filminə görə)*
* 2016 — 54-cü Xixon Beynəlxalq Film Festivalında (İspaniya) Ən yaxşı operator işinə görə mükafat *("Cənnət" filminə görə)*
* 2017 — Ən yaxşı operator işinə görə “Qızıl qartal” mükafatına namizəd *("Cənnət" filminə görə)*
* 2017 — Təsviri işə görə “Ağ kvadrat”mükafatına namizəd *("Cənnət" filminə görə)*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Anar Səfərov

**Anar Həsən oğlu Səfərov** () — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin I, II, III və IV çağırış deputatı, Naxçıvan Muxtar Respublikası dövlət əmlakı nazirinin müavini, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi sədrinin müavini, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı.

## Həyatı
Anar Həsən oğlu Səfərov 1953-cü ildə Sədərək kəndində doğulmuşdur. 1975-ci ildə Bakı Bədən Tərbiyəsi Texnikumunu, 1985-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirmişdir. O, ali təhsilini tamamladıqdan sonra Sədərək orta məktəbində müəllim olaraq çalışmışdır.

## Siyasi fəaliyyəti
Anar Səfərov 1990-cı ildə Naxçıvan MSSR Ali Sovetinə keçirilmiş seçkilərdə 44 nömrəli ikinci Sədərək seçki dairəsi üzrə deputat seçilmişdir. O, elə həmin il Naxçıvan Ali Məclisi sədrinin müavini seçilmişdir.

Anar Səfərov Naxçıvan Ali Məclisinə 12 noyabr 1995-ci ildə keçirilmiş seçkilərdə 2 saylı Sədərək, 5 noyabr 2000-ci ildə keçirilmiş seçkilərdə 2 saylı Qarağac dairəsindən, 2005-ci il və 2010-cu il tarixlərində keçirilmiş seçkilərdə isə 2 saylı Heydərabad dairəsindən deputat seçilmişdir.

Anar Səfərov 1996-cı il tarixindən 2000-ci il tarixinədək Naxçıvan Muxtar Respublikası dövlət əmlak nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Anar Səfərov Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## İstinadlar
Engin Akyürek

**Engin Akyürek** () — məşhur Türk film və televiziya aktyoru.

## Həyatı və Karyerası
Engin Akyürek 12 oktyabr 1981-ci ildə Ankarada doğulub. Ankara Universiteti Dil və Tarix-Coğrafiya fakültəsi tarix bölümünün məzunu olan Engin, "Türkiye'nin Yıldızları" adlı yarışma proqramında birinci olaraq aktyorluğa başladı. Yarışma bitəndən sonra "Yabancı Damat" serialına dəvət aldı. Sonrakı illər Türkiyənin ən məşhur "Karayılan", "Bir Bulut Olsam", "Fatmagül'ün Suçu Ne?",	"Kara Para Aşk", "Ölene Kadar", "Sefirin Kızı" seriallarında uğurla baş rolları ifa etdi. Bununla bərabər "Kader", "Bi Küçük Eylül Meselesi", "Çocuklar Sana Emanet", "Bir Aşk İki Hayat" bədii filmlərdə də baş rollara çəkildi.

## Filmoqrafiya

### Film
* 2006: Kader
* 2014: Bi Küçük Eylül Meselesi
* 2018: Çocuklar Sana Emanet
* 2019: Bir Aşk İki Hayat

### Serial
* 2004–2007: Yabancı Damat
* 2007–2008: Karayılan
* 2009: Bir Bulut Olsam
* 2010–2012: Fatmagül'ün Suçu Ne?
* 2014–2015: Kara Para Aşk
* 2017: Ölene Kadar
* 2019–2021: Sefirin Kızı
* 2023: Adım Farah

### İnternet
* 2022: Yolun Açık Olsun
* 2022: Kaçış

### Reklam
* 2021: Shell
İrina (Bizans imperatriçası)

**Afinalı İrina** ()() — Bizans imperatriçası.

## Həyatı
Afinalı əsilzadə ailələrindən birinə mənsub olan İrina uşaq yaşlarında valideynlərini itirməsi səbəbilə əmisi və Balkanlardakı əyalət birliklərindən birinə rəhbərlik edən Konstantin Srantapekin himayəsində böyüdü. 1 noyabr 769-cu ildə Konstantinopola göndərildi və həmin ilin 17 dekabr tarixində imperator V Konstantinin oğlu Leoyla evləndirildi. Cütlüyün bu evlilikdən gələcəkdə taxta çıxacaq yeganə oğlu Konstantin dünyaya gəlir.

Qaynatasının ölümündən sonra 775-ci ildə əri IV Leo adıyla taxta çıxdı. Bu qısa müddət ərzində ərinin ikonomaxiya cərəyanını şiddətlə dəstəkləməsinə baxmayaraq Afinalı İrina sarayda bu siyasəti yumşaltmağa çalışdı. Rəvayətə görə, sırf bu məsələ səbəbilə imperator xanımıyla yataqlarını ayırmışdır. Aralarındakı soyuq münasibətə baxmayaraq ərinin ölümünün ardından 780-ci ildə taxta çıxan azyaşlı oğlu Konstantinə naibə olaraq xidmət etdi.

VI Konstantin səltənətinin ilk 10 ilində taxta naibəsi ünvanıyla imperiyanı idarə edən Afinalı İrina ilk öncə ərinin ögey qardaşlarının üsyanını yatırdı. Daha öncə üsyan edən və sürgün olunan qaynı Nikefor bu dəfə ələ keçirilərək monastıra həbs olunur. Taxt iddiasını gücləndirmək üçün oğlu VI Konstantini 782-ci ildə Frank kralı Karlın qızı Rotrudla nişanlansa da, siyasi səbəblərlə 788-ci ildə nişan ləğv edildi.

Ardından Siciliya valisi tərəfindən çıxan üsyanı amansızlıqla yatıran Afinalı İrina valinin paytaxtdakı ailə üzvlərinə ağır işgəncələr verdi. Siciliyaya nəhəng donanma göndərərək bölgədəki Bizans nüfuzunu gücləndirdi. Qaçan vali ərəblərə sığınmışdır.

VI Konstantin atası kimi ikonomaxiya tərəfdarı olsa da, taxt naibəsi olan anası İrina tam bir ikonopərəst idi. Bu səbəblə bir çox ikonomaxist saray əyanı və ordu mənsublarını vəzifədən aldı. Bu isə ana-oğul arasındakı taxt mübarizəsini alovlandırırdı. Nəhayət 790-cı ildə Afinalı İrinanın naibəliyinə son qoyuldu və VI Konstantin hakimiyyəti təkbaşına ələ aldı. Anasının apardığı intriqalar və saray əyanlarının müxalifəti səbəbilə 2 il sonra - 792-ci ildə anasını imperatriça olaraq ortaq monarx elan etməyə məcbur oldu. Ancaq Afinalı İrina bununla da kifayətlənmədi və 797-ci ildə baş tutan saray çevrilişiylə oğlunu taxtdan endirdi. Gözlərinə mil çəkilən VI Konstantin bir neçə gün sonra vəfat etdi. Afinalı İrina isə səltənəti təkbaşına idarə etməyə davam etdi.

Ancaq bir qadının imperatriça olmasını nə saray əyanları, nə də Roma papası təsdiqlədi. Ona qarşı tərtiblənən saray çevrilişiylə paytaxtda olmamasından istifadə edərək saray əyanları səltənətə son qoydu. Taxt-tac güclü saray əyanlarından olan Nikefor tərəfindən ələ keçirildi. Paytaxta gətirilən Afinalı İrina öncə Böyükadada bir kilsəyə həbs edilsə də, daha sonra Midilli adasına sürgün olundu və 9 avqust 803-cü ildə burada vəfat etdi. Cənazəsi Konstantinopola gətirildi və mərasimin ardından Böyükadada həbs olunduğu kilsəyə dəfn olundu.

## İstinadlar
Sakit okean Tərəfdaşlığı

*Trans-Pacific Partnership*' (*TPP'), və ya *Trans-Pacific Partnership Agreement''', Avstraliya, Avstraliya, Bruney], Kanada, Çili, Yaponiya, Malayziya], Meksika, Meksika, Yeni Zelandiya, Peru, Peru, Sinqapur, Vyetnam] arasında təklif olunan ticarət sazişi, Kanada, Kanada, Çili, Amerika, Amerika arasında 2016-cı il fevralın 4-də imzalanmış müqavilə olmuşdur. Yeni seçilmiş Prezident Donald Tramp 2017-ci ilin yanvarında ABŞ-nin TPP-dən çəkilməsindən sonra, müqavilə tələb olunduğu kimi ratifikasiya edilə bilmədi və qüvvəyə minmədi. Qalan ölkələr trans-Sakit okean tərəfdaşlığı üçün Hərtərəfli və Tərəqqi Sazişi adlı yeni ticarət sazişi ilə bağlı danışıqlar edilər. Bu saziş TPP-nin əksər maddələrini özündə cəmləşdirir və 30 dekabr 2018-ci ildə qüvvəyə mindi.
TPP 2005-ci ildə Bruney, Çili, Yeni Zelandiya və Sinqapur tərəfindən imzalanmış Trans-Sakit okean Strateji İqtisadi Tərəfdaşlıq Sazişinin (TPSEP və ya P4) genişləndirilməsi kimi başlamışdır. 2008-ci ildən etibarən daha geniş razılaşma üçün əlavə ölkələr müzakirəyə qoşuldu: Avstraliya, Kanada, Yaponiya, Malayziya, Meksika, Peru, ABŞ və Vyetnam. Bununla da, müzakirə edən ölkələr on ikiyə çatdılar. 2017-ci ilin yanvarında ABŞ sazişdən geri çəkildi. Digər 11 TPP ölkəsi 2017-ci ilin may ayında onu ilin yanvar ayında razılığa gəldi. 2018-ci ilin mart ayında 11 ölkə Trans-Sakit okean Tərəfdaşlığı üçün hərtərəfli və mütərəqqi saziş adlanan sazişin yenilənmiş variantını imzalayıb. Onlardan 6-sı (Avstraliya, Kanada, Yaponiya, Meksika, Yeni Zelandiya və Sinqapur) ratifikasiya olunduqdan sonra 30 dekabr 2018-ci ildə həmin ölkələr üçün saziş qüvvəyə minmişdir.
Orijinal TPP-də həm Ticarətə qeyri-tarif maneələri və tarif Ticarət baryerləri, və investor-dövlət mübahisələrinin həlli (ISDS) mexanizmini təsis etmək. ABŞ Beynəlxalq Ticarət Komissiyası, the Peterson Institute for International Economics, Dünya Bankı və Qlobal İşlər üzrə Baş İqtisadçının Ofisi Canada finalı tapdı razılaşma, ratifikasiya edilərsə, bütün imza atanlar üçün net müsbət iqtisadi nəticələrə gətirib çıxaracaqdı. Bununla yanaşı, iki Tufts Universiteti iqtisadçılarının alternativ metodologiyasından istifadə edən təhlil nəticəsində məlum oldu ki, saziş imzalayanlara pis təsir edəcək. Bir çox müşahidəçilər ticarət anlaşmasının geopolitik məqsədə xidmət edəcəyini iddia etmiş, is ismilə imzalayanların Çin ticarətinin asılılığını azaltmaq və imzalayanların Çin ticarəti ilə bağlı asılılığını azaltmaq və imza imzalayanları Birləşmiş Ştatlara yaxınlaşdırmaq üçündür.

## Həmçinin bax
* Afrika, Karib və Sakit okean Dövlətlərinin Təşkilatı

## İstinadlar
Məhəmmədəli bəy əl-Abid

**Məhəmmədəli bəy əl-Abid** (; ) — Osmanlı imperiyasının ABŞ-dəki səfiri (1908) və Fransanın mandatı dövründə Suriya respublikasının ilk prezidenti (1932–1936).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Meymunçiçəyi epidemiyası (2022)

6 may 2022-ci il tarixində Böyük Britaniyada xəstəliyin endemik olduğu Nigeriyaya səfər etmiş və orada olarkən 29 aprel 2022-ci ildə meymunçiçəyi xəstəliyinə uyğun simptomlar göstərən Britaniya sakinində başlayan meymunçiçəyi xəstəliyinin davam edən epidemiyası təsdiqləndi. Bu şəxs geri qayıtdı. 4 mayda Böyük Britaniya, epidemiya indeksini ölkəyə təqdim etdi.

Böyük Britaniyada meymunçiçəyi xəstəliyinə yoluxma hallarının bir neçəsinin mənbəyi məlum deyil. Bəzi müşahidəçilər qeyd edirlər ki, may ayının ortalarından etibarən London bölgəsində əhali arasında infeksiyanın ötürülməsi baş verib.

## Statistika

### Endemik Afrikadan kənarda təsdiqlənmiş ümumi hallar

### Endemik Afrika xaricində günlər üzrə yeni hallar

### Endemik Afrika xaricində təsdiqlənmiş ümumi ölümlər

### Endemik Afrika xaricində günlər üzrə yeni ölümlər

## Ölkələr üzrə yoluxmalar

## İstinadlar
Azavak

**Azavak** — qədim zamanlardan məlum olan ov itləri cinsi.

## Tarixi
Azavak cinsi Böyük Səhranın cənubunda yaşayan tuareq qəbilələri tərəfindən müasir Mali ərazisində ovçuluq və mühafizə xidməti üçün yetişdirilmişdir. Cinsin formalaşmasında Afrika və Asiya ov itləri iştirak etmişdir. Azavaklar Avropaya İkinci Dünya müharibəsindən sonra gətirilmişdir. Standart 1981-ci ildə Fransada qəbul edilmişdir. Rusiyada bu cins 1986-cı ildə ortaya çıxmışdır.

Azavak ərəb atını xatırladan kiçik pəncələri olan yüksək incə ayaqları üzərində dərin sinəsi olan zərif itdir. Boyu 58–74 sm, çəkisi 17–25 kq-dır. Tükü incə və qısadır, ağ işarələri olan müxtəlif çalarlardadır. Başı dar, armud şəklindədir. İt müntəzəm məşq və sadə baxım tələb edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rare Breed Network: The Azawakh
* American Azawakh Association
* Foundation Azawakhs and Other Imports from Africa
Kosmas Damian Azam

**Kosmas Damian Azam** (; ) — Almaniya heykəltaraşı, rəssamı və memarı. O, əsasən dekorator və heykəltaraş olan qardaşı Egid Kvirin Azamla birlikdə işləmişdir.

## Həyatı
Kosmas Damian Azam 28 sentyabr 1686-cı ildə anadan olmuşdur. O, 1711–1713-cü illərdə Romada İtaliya rəssamı Karlo Marattadan təhsil almışdır. Azam Barokko və Rokoko dövründə Cənubi Almaniyanın tavan rəngkarlığının baş ustası idi. O, qismən qardaşı ilə birlikdə Brüxzal, Etlingen qalalarının və Vayqarten monastırının dizaynı üzərində işləmişdir. O, 1713-cü ildə "Müqəddəs Pionun möcüzəsi" rəsm əsərinə görə "Akademiya" mükafatını almışdır. Azam 10 may 1739-cu ildə, 52 yaşında Münhen şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Erika Hanfstaengl: Die Brüder Cosmas Damian und Egid Quirin Asam (Deutsche Lande — Deutsche Kunst). München/Berlin 1955
* Wilhelm Schmidt: Asam, Kosmas Damian. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Т. 1, Duncker & Humblot, Leipzig 1875, с. 616 f.