open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qoziyon mədrəsəsi

**Qoziyon mədrəsəsi** (Qoziyon — "iman uğrunda mübarizlər") Qoziyon kalon ("böyük Qaziyon") — Buxarada (Özbəkistan) memarlıq abidəsi və mədrəsəsidir. XV–XVII əsrlərdə tikilmişdir.

18–19-cu əsrlərdə müxtəlif şəhərlərdən tələbələrin gəldiyi müsəlman məktəbi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Buxaranın tarixi mərkəzinin bir hissəsi kimi UNESKO-nun Ümumdünya İrsi Siyahısına daxil edilmişdir.

## Yerləşməsi
Qoziyon mədrəsəsi şəhərin mərkəzində, Buxaranın qədim Qoziyon məhəlləsində yerləşir.

Mədrəsənin adı 44 Buxara şəhidindən biri olan, iman uğrunda mübariz İmam Qozinin möhtərəm türbəsindən götürülüb.
Mədrəsə Coyibor və İmam Qazoliy Vəli küçələrinin kəsişməsində yerləşir. Mədrəsənin yanında 19-cu əsrdə tikilmiş binada yerləşən Xoca-Qövküşan memarlıq ansamblı və "Hövli Poyon" mehmanxanası yerləşir.
Mədrəsənin binaları tələbələrin yaşaması üçün istifadə olurdu, bu məhəllədə Molla Məhəmməd Şərif mədrəsəsində dərslər keçirilirdi.
Yarım taxta ("taxta") Çubin mədrəsəsi bu binaya bitişik idi. 
Mədrəsələrin belə bir yerdə cəmlənməsi bu məhəllənin Buxaranın təhsil mərkəzlərindən biri olması ilə izah olunur.

## Binanın görünüşü
XV əsrdən məlum olan bu mədrəsə "Qhoziyan xurd" (kiçik Qaziyan) mədrəsəsi ilə birlikdə qoşa mədrəsələr ansamblının tərkibində idi.
Ansambl 1535-ci ildə yaradılmışdır.
Qoziyon mədrəsəsinin müasir binası yerli Buxara memarlığı üslubunda tikilmiş, yüksək monumental fasadı olan birmərtəbəli binadır və Buxaranın digər mədrəsələri ilə müqayisədə kiçikdir. 
Mədrəsə ustat Fəthallah tərəfindən Məhəmməd Şərifin vəsaiti hesabına tikilmişdir. Günbəzin ən hündür nöqtəsi qızılla bəzədilib.
Binanın özü simmetrikdir, divarları isə kərpicdən hörülüb. Binanın tağvari ön fasadı suvaqlıdır.
Mədrəsənin tavanı oyma mərmərlə gözəl bəzədilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* V. G. Saakov "Buxara tarixi". "Şərq" nəşriyyatı, 1996.
* "Buxara. Orta Asiyanın şah əsərləri. Buxaraya tarixi bələdçi 2012.
* "Bukhoro Buxara Buxara" özbək, ingilis və rus dillərində. "Özbəkistan" nəşriyyatı, Daşkənd, 2000.
* Məhəmməd Narşahi. Buxaranın tarixi. Daşkənd. 1897 (tərc. N. Likoşin).
* V. G. Saakov Buxaranın memarlıq şah əsərləri. Buxara vilayəti "Kitobxan" cəmiyyəti, Özbəkistan SSR, Rovno, 1991
* Robert Almeev. Qədim Buxaranın tarixi. (Özbəkistan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki E. Rtveladzenin redaktorluğu ilə. DA.)
Kantaro Suzuki

**Kantarō Suzuki** () – İkinci Dünya Müharibəsi zamanı 1945-ci il aprelin 7-dən avqustun 17-dək Yaponiya Baş naziri olmuş yapon siyasətçisi və admiralı idi. O, avqustun 15-də Yaponiyanın təslim olduğu vaxt baş nazir idi.

## İstinadlar
Silah səsboğucusu

**Səssiz və alovsuz atəş cihazı** (danışıq dilində "**səsboğucu**") — kiçik silahlarda atışın səsini zəiflədən və alovunu gizlədən, bununla da atıcının diqqətini cəlb etməsinin qarşısını alan mexaniki cihaz. Silahın lüləsinə və ya silah dizaynının inteqrasiya olunmuş hissəsinə bərkidilir.

## Tarixi

İlk səsboğucular Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəl ortaya çıxdı. Səsboğucu üçün patentlər 20 mart 1894-cü ildə İsveçrə C.A.Aeppli və 10 fevral 1899-cu ildə Danimarkalı silah ustaları Børrensen və Sigbjørsen tərəfindən qeydə alınmışdır. İlk işləyən səsboğucuları 1902-ci ildə Hiram Persi Maksim tərəfindən istehsal edilmiş və satılmışdır.

Bununla belə, təxminən XX əsrin ortalarına qədər səsboğuculardan geniş istifadə olunmurdu. Birincisi, buna gizli döyüşə imkan verməyən taktika, ikincisi, əksəriyyəti böyük çaplı və müvafiq olaraq atış səsi zəif səssiz olan silahların xüsusiyyətləri mane oldu. Hələ səsboğucuları olan silahlar olsa da:

* 1929-cu ildə SSRİ-də Nagant revolverlərinə və Mosin tüfənglərinə quraşdırılmış BraMit səsboğucu qəbul edildi.
* 1940-cı illərin əvvəllərində Böyük Britaniyada inteqrasiya edilmiş səsboğucularla təchiz edilmiş kiçik silahlar hazırlanmış və xidmət üçün qəbul edilmişdir: Welrod tapançası, De Lisle karabini və STEN Mk. IIS və STEN Mk. VIS.
* 1942-ci ildə ABŞ High Standard HDM səssiz tapançasını, 1944-cü ildə isə  S. 9 mm S. M. G. inteqrasiya edilmiş səsboğuculu avtomat silahını qəbul etdi.

Müasir tendensiya eyni zamanda bir patron, silah və səsboğucu hazırlamaqdır. Yalnız inteqrasiya olunmuş bir yanaşma əhəmiyyətli uğur qazana bilər. Səssiz silahların yaradılması probleminin hərtərəfli həllinə ümumi yanaşmalardan biri, yalnız subsonik güllə sürətinə malik bir patronun atış səsini kökündən azalda biləcəyini nəzərdə tutur, çünki səsdən yüksək sürətlə atəş edərkən, hətta atış səsinin ideal boğulması ilə belə, zərbə dalğasının yaratdığı səs qalır.
Ayın uzaq tərəfi

**Ayın uzaq tərəfi** —  Ayın Yerlə həmişə əks istiqamətdə qalan yarımkürəsidir. Bu, Ayın orbitində sinxron fırlanması səbəbindən baş verir. Yaxın tərəflə müqayisədə, uzaq tərəfin relyefi daha kələ-kötürdür, çoxlu sayda meteorit krateri var və nisbətən az sayda düz və qaranlıq Ay dənizləri ("maria") mövcuddur. Bu, uzaq tərəfə Günəş Sisteminə daxil olan digər səthcə quru səma cisimləri, məsələn, Merkuri və Kallisto ilə oxşar görünüş qazandırır. Burada Günəş Sisteminin ən böyük kraterlərindən biri — Cənub Qütbü–Aytken hövzəsi yerləşir. Bu yarımkürə bəzən "*Ayın qaranlıq tərəfi*" adlandırılmışdır, burada "*qaranlıq*" sözü "*gizli, naməlum*" mənasında işlədilmişdir, çünki Ayın hər bir nöqtəsi iki həftə günəş işığı alır, eyni zamanda əks tərəfdə gecə olur.

Uzaq tərəfin təxminən 18 faizi Yer kürəsindən bəzən müşahidə oluna bilir, bu da osilasiya və librasiya adlanan hadisələr nəticəsində baş verir. Qalan 82 faiz hissə isə 1959-cu ilə qədər müşahidə olunmamışdı. Həmin il Sovetlərin "Luna 3" kosmik zondu tərəfindən ilk dəfə uzaq tərəfin şəkilləri çəkildi. Sovet Elmlər Akademiyası 1960-cı ildə Ayın uzaq tərəfinin ilk atlasını nəşr etdi. 1968-ci ildə "Apollo 8" missiyasının astronavtları Aya orbitə daxil olduqda, ilk dəfə uzaq tərəfi insan gözü ilə görənlər oldular. Bütün insanlı və pilotsuz yumşaq enişlər Ayın yalnız yaxın tərəfində həyata keçirilmişdi. Lakin 3 yanvar 2019-cu ildə Çin Xalq Respublikasının "*Chang'e 4*" kosmik aparatı ilk dəfə uzaq tərəfə uğurlu eniş etdi.

Bundan əlavə, "*Chang'e 6*" nümunə qaytarma missiyası 3 may 2024-cü ildə buraxıldı və Ayın uzaq yarımkürəsinin cənub hissəsində, "Apollo" hövzəsində eniş etdi. Missiya 25 iyun tarixində Yerə qayıtdı və bəşəriyyət üçün ilk dəfə Ayın uzaq tərəfindən qaytarılmış torpaq nümunələrini gətirdi.

Astronomlar Ayın uzaq tərəfində böyük bir radio teleskop qurmağı təklif ediblər, çünki Ayın özü Yer kürəsindən gələn mümkün radio siqnallarını bloklayaraq teleskopun daha təmiz və maneəsiz müşahidələr aparmasına şərait yarada bilər.

## İstinadlar
Axav (titul)

**Axav** (mayya: *Ajaw,* kakçikel: *Jun Ajpub*) və ya **Axau** — qədim mayyalarda ali titul. Axav eyni zamanda tsolkin təqvimində 20-ci günün tamamlandığı katunun adıdır.

## Yazılışı
Bu söz həm Pre-Kolumb, həm də müasir mayya ləhçələrinin bir çoxunda mövcuddur. "Axav", 1994-cü ildə Qvatemala Mayya Dillər Akademiyası tərəfindən təklif edilmişdir. Hal-hazırda isə mayyaşünaslar tərəfindən qəbul olunmuş və mayya orfoqrafiyasına uyğun olaraq standartlaşdırılmışdır. Bu söz standartlaşdırmadan əvvəl, ispan transkripsiyasında (XVI əsrin Yukatan mayya yazısına uyğun olaraq) daha çox "Axau" şəklində yazılırdı.

## Tarixi
Bu sözün ən qədim istifadəsinə e.ə. 300–350-ci illərdə, Qvatemaladakı Xolmulun hökümdar sərdabələrində rast gəlinmişdir.

## Mənası
Bu tituldan əsilzadələr və onların təmsilçiləri istifadə edirdilər. Şəxsin kimliyindən asılı olaraq bu titul "lider", "hökümdar", "ağa", "kral" və ya "kraliça" mənalarına gəlirdi. Axav titulundan həmçinin mayya rahibləri də istifədə edirdilər. Axav titulundan başqa Kuhul axav () titulu da istifadə edilirdi. Bu tituldan böyük ərazilərə və nüfuza malik hökmdarlar istifadə edirdilər. Bu titul qadın hökmdarlara veriləndə ifadənin əvvəlinə *"İş"* sözü () əlavə edilirdi.

## İstinadlar
Ceyms Anderson (mason)

**Ceyms Anderson - James Anderson** (1679 – 1739) – Şotlandiya əsilli presviterian keşiş və yazıçı, müasir masonluğun formalaşmasında mühüm rol oynamış fiqur. O, xüsusilə 1723-cü ildə nəşr olunan **"Azad Masonların Konstitusiyası"** (Constitutions of the Free-Masons) adlı əsəri ilə tanınır. Bu, müasir mason lojalarının təşkilati prinsiplərini və qaydalarını müəyyən edən ilk rəsmi mənbələrdən biri olmuşdur.

## Bioqrafiya
Ceyms Anderson 1679-cu ildə Şotlandiyada anadan olmuşdur. O, teologiya sahəsində təhsil alaraq presviterian keşiş kimi fəaliyyət göstərmişdir. Daha sonra Londona köçmüş və burada Azad Masonlar Böyük Lojasının üzvü olmuşdur. Masonluğun inkişafına olan marağı və dini bilikləri sayəsində lojalar üçün əsaslı qanunlar və qaydalar hazırlamağa başlamışdır.

**Masonluqdakı Rolu**

1717-ci ildə Londonda dörd mason lojasının birləşməsi nəticəsində **İngiltərə Böyük Lojası** yaradılmışdır. Yeni təşkilatın nizamnaməsini hazırlamaq üçün Andersona tapşırıq verilmişdir. O, müxtəlif mənbələri araşdıraraq 1723-cü ildə **"Azad Masonların Konstitusiyası"** adlı əsərini çap etdirmişdir. Bu sənəd masonluğun əsas dəyərlərini, prinsiplərini və fəaliyyət qaydalarını müəyyən edirdi.

## Vəfatı
Ceyms Anderson 1739-cu ildə vəfat etmişdir. Onun əsəri və masonluğa verdiyi töhfələr bu gün də müasir mason lojaları tərəfindən əsas sənədlərdən biri kimi qəbul edilir. O, müasir azad masonluğun banilərindən biri hesab olunur və masonluq tarixində mühüm fiqurlardan biri kimi xatırlanır.
## Həmçinin baxın

* Masonluq
* Böyük Loja

## Mənbə
Dənizçilik Xidmətlərinə Görə Orden (Fransa)

**Ordre du Mérite Maritime** (azərb. **Dənizçilik Xidmətlərinə Görə Orden**) – Fransada dənizçilik, dəniz ticarəti və dəniz nəqliyyatı sahələrində xüsusi xidmətlərinə görə verilən dövlət ordenidir. Orden 9 fevral 1930-cu ildə Fransa prezidenti **[[Qaston Dumer]]** tərəfindən təsis edilmişdir.

## Tarixi
XX əsrin əvvəllərində dənizçilik sahəsində fəaliyyət göstərən şəxsləri mükafatlandırmaq üçün xüsusi bir ordenin yaradılmasına ehtiyac yaranmışdı. Beləliklə, 1930-cu ildə Fransa hökuməti **Ordre du Mérite Maritime** ordenini təsis etdi. Bu orden, dəniz sahəsində fəaliyyət göstərən mülki və hərbi şəxslərin əməyini qiymətləndirmək məqsədilə yaradılmışdır.

## Kimlərə Verilir?
Orden aşağıdakı sahələrdə xidmətləri olan şəxslərə təqdim edilir:

* Ticarət donanması və dəniz nəqliyyatı sahəsində fəaliyyət göstərənlər
* Dənizçilik elmi və tədqiqatları ilə məşğul olanlar
* Balıqçılıq və dəniz biomüxtəlifliyinin qorunmasına töhfə verənlər
* Dəniz mühafizəsi və ekoloji layihələrdə iştirak edənlər
* Dəniz təhlükəsizliyi və xilasedici missiyalarda fərqlənənlər

### Dərəcələri
***Ordre du Mérite Maritime*** üç dərəcəyə bölünür:

* **Kavaler (Chevalier) – Şövalye**

Ən azı 10 il dənizçilik sahəsində xidmət göstərmiş şəxslərə verilir.

* **Ofisiyer (Officier) – Zabit**

Əvvəllər Şövalye rütbəsinə layiq görülmüş və əlavə xidmətləri olan şəxslər üçün nəzərdə tutulur.

* **Komandör (Commandeur) – Komandor**

Ən yüksək dərəcə olub, xüsusi xidmətlərə görə təqdim edilir.

## Həmçinin baxın

* Qaston Dumer
* Fransa

## İstinadlar
* 
*
Sofiya Verqara

**Sofiya Marqarita Verqara** ( ; ) — kolumbiyalı ABŞ aktrisası, televiziya prodüseri, komediyaçı, aparıcı və model. O, Komediya Serialında Aktyorlar Gildiyasının Mükəmməl Performansına görə dörd dəfə Ekran Aktyorları Gildiyası Mükafatının qalibi və Müasir ailə serialında roluna görə, müxtəlif nominasiyalarda dörd dəfə Qızıl Qlobus və Emmi Mükafatları laureatıdır.

Forbes jurnalına görə, Verqara 2018 və 2020-ci illərdə ən çox maaş alan televiziya aktrisası seçilib.

## İstinadlar
Yūsha (mahnı)

– Yaponiya musiqi duosu "Yoasobi" tərəfindən buraxılmış sinql. Qrupun 2023-cü ildə buraxılmış *"[[The Book 3]]"* albomuna daxildir. Mahnı 29 sentyabr 2023-cü ildə buraxılmış və "" anime serialının birinci açılış mahnısı olmuşdur.

Sözləri "Fanfare for Frieren" hekayəsi əsasında yazılan mahnı protaqonist Frirenin qəhrəman Himmelə qarşı emosiyalarını və xatirələrini ifafə edir. Mahnı "Billboard Japan Hot 100" hitparadında 2-ci yerə yüksəlmişdir.

## İstehsal və buraxılma
2022-ci ilin sentyabrında Kanehito Yamada və Tsukasa Abe tərəfindən yaradılmış "" manqasının anime adaptasiyası anons edilmişdir. 1 sentyabr 2023-cü ildə buraxılmış üçüncü anime treylerində birinci açılış mahnısı olan *"Yūsha"* səsləndirilmişdir. Həmin gün "Yoasobi" qrupu 4 oktyabrda buraxılacaq *"[[The Book 3]]"* minialbomunda *"Yūsha"* mahnısının birinci trek olduğunu açıqlamışdır.

*"Yūsha"* mahnısının buraxılmasından öncə "Yoasobi" qrupu 23 sentyabrda animenin ekranlaşdırılmasına həsr olunmuş tədbirdə mövzuları müzakirə etmişdir. 27 sentyabrda mahnının iki gün sonra animenin premyerası ilə eyni zamanda sinql kimi buraxılacağı açıqlanmışdır. Basdırılmış xəzinə üslubunda olan məhdud CD sinqlı 13 dekabrda buraxılmışdır. Həmin versiyaya mahnının *"The Brave"* adlı ingiliscə versiyası daxil edilmişdir. Konnie Aoki tərəfindən tərcümə olunmuş ingiliscə versiya 24 noyabrda buraxılmış və qrupun 12 aprel 2024-cü ildə buraxılmış ingilisdilli *"[[E-Side 3]]"* minialbomunda yer almışdır.

## Sözlər
Mahnının sözləri  hekayəsi əsasında yazılmışdır. Ciro Kisonun müəllifi olduğu bu hekayə orijinal manqanın yazıçısı Yamadanın nəzarəti altında nəşr olunmuşdur. Hekayə qəhrəman Himmelin ölümündən 5 il sonra Frirenin "Musiqi şəhəri" adlı kiçik qəsəbəni ziyarət etməsindən bəhs edir. O, musiqili bir yerdə tanış olduğu qoca qadının çətin tapşırığını qəbul edir.

Mahnı fank melodiyasına malik olsa da, Frirenin qəhrəman Himmelə qarşı emosiyalarını və xatirələrini ifadə edir, animenin tənha və melanxolik atmosferini əks etdirir. Əvvəlcə mahnı Frirenin səyahətinə diqqət ayırsa da, qrupun yaradıcı direktorları Ayase və Şuya Yamamoto nəticədən narazı qalmışdırlar. Nəticədə, Ayase mahnını yenidən işləmiş və anime komandasına göndərmişdir.

## Musiqi videosu
*"Yūsha"* üçün musiqi videosu anime serialının ilk 4 seriyasının yayımlanmasından sonra – 29 sentyabr 2023-cü ildə buraxılmışdır. Videonun rejissoru Keyiçiro Saytodur və "Madhouse" studiyası tərəfindən hazırlanıb. Video Friren, Himmel, Hayter və Ayzenin qəhrəmanlıq macərasını əks etdirir. İngiliscə versiya 24 noyabrda buraxılmışdır.

## İstinadlar
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı medalı

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının medalı — United Nations Medal** (ing. *United Nations Medal*) – Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) tərəfindən beynəlxalq sülhməramlı missiyalarda iştirak edən şəxslərə təqdim olunan beynəlxalq mükafatdır.

## Tarixi
BMT medalı 1960-cı illərdə BMT-nin sülhməramlı əməliyyatlarında iştirak edən hərbi və mülki personalı mükafatlandırmaq məqsədilə təsis edilmişdir. Bu medal əsasən BMT-nin müxtəlif sülhməramlı missiyalarında xidmət göstərən şəxslərə verilir. Medalla təltif olunanlar BMT-nin missiyalarına verdikləri töhfəyə və beynəlxalq sülhə dəstəyə görə qiymətləndirilir. Medalın təqdim olunması, həmçinin, BMT-nin sülh və təhlükəsizlik istiqamətində həyata keçirdiyi humanitar və diplomatik fəaliyyətlərin təşviqi məqsədini daşıyır.

## Kimlərə verilir
Həm hərbi, həm də mülki şəxslərə təqdim oluna bilər. Medal alanlar arasında fərqli ölkələrin silahlı qüvvələrinin üzvləri, polis əməkdaşları və humanitar təşkilatların nümayəndələri var. Həmçinin, BMT-nin xüsusi nümayəndələri və diplomatik heyəti də bu mükafata layiq görülə bilər.

## Həmçinin baxın
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Qərargahı

BMT-nin əsas qurumları

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı

## Mənbə
İspan nağılları

**İspan xalq nağılları** — İspaniya folklorunun bir hissəsi olan İspaniyada yaranan nağıllardır. Bu nağıllar VIII–XV əsrlərdə ərəb mədəniyyətinin güclü təsirinə məruz qalıblar. Bir çox ərəb nağılları, öz növbəsində XIX əsrdə folklorşünaslar tərəfindən toplanmış xalq nağıllarında tanınan fars və hind süjetlərinin uyğunlaşdırılması idi.
Digər Avropa ölkələri ilə müqayisədə İspaniyada xalq nağıllarına maraq gec yaranıb.

## Tarixi
XIV əsrə qədər İspaniyada ibrətamiz hekayələri əks etdirən əlyazmalar, məsələn, Pedro Alfonsonun İspan dilindəki *"Disciplina Clericalis"* əsəri dövriyyədə idi. Kral X Alfonso özü *Pançatantranı* İspan dilinə tərcümə etmişdir. XIV əsrin II yarısında Odo of Çeritonun "Nağıllar"ının anonim tərcüməsi meydana çıxdı ki, bu kitab da
"Pişiklər kitabı" adlanırdı. XVI əsrdə Melçor de Santa Kruz və Xuan de Timoneda kimi müəlliflər meydana çıxdı, onların nağıl, məsəl və lətifələr toplusu "Şirin ləzzətlər və ya səyahətçilərin sevinci" (1563) () böyük populyarlıq qazandı.

XVIII–XIX əsrlərdə toplular əvvəlkilərlə müqayisə də az olsa da, nağıllara maraq artdı. XIX əsrdə xalq nağıllarının öyrənilməsinin folklor-kostumbrist mərhələsi başladı. Fernan Kaballero (qadın yazıçı Sesilii Belle de Faberin təxəllüsü) adı bu mərhələ ilə bağlıdır. O, xalq nağıllarını toplayaraq, uyğunlaşdırır, uşaqlar üçün toplular nəşr etdirirdi. Onlardan ən iri həcmlisi "Xalq və uşaq nağılları, məsəllər, tapmacalar və atalar sözləri"dir.

Növbəti, folklor-pozitivist mərhələ Antonio Maçado və Alvaresin yaradıcılığı ilə bağlıdır. Onun "Xalq adət-ənənələri kitabxanası"na İspaniyanın müxtəlif bölgələrindən 44 nağıl daxil idi. İspan mədəni mühitində folklorun öyrənilməsinə və toplanmasına artan maraq yaranır ki, bu da növbəti mərhələyə – XX əsrin 20-ci illərində folklor-filoloji mərhələsinə keçməyə imkan yaratdı. Bu mərhələnin mühüm nümayəndələri dilçi alimlər Ata Aurelio M. Espinosa və oğul Aurelio Espinosa idilər ki, onlar xalq nağıllarının mətn və motivlərini müqayisəli şəkildə toplayaraq sistemləşdirdilər.

## Rusiyada İspan nağılları
Son illərdə Rusiyada İspan xalq nağıllarının bir neçə toplusu nəşr edilmişdir:
* Həqiqət quşu. İspan və Portuqal xalq nağılları, M. Tuberovski tərəfindən tərtib edilmiş, 1971. 240 s.
* " / Üç portağal sevgi. İspan xalq nağılları". Antologiya. Nataliya Malinovskaya tərəfindən tərtib edilmiş, Raduqa, 2002, ISBN 5-05-005494-X; 384 с.
* Yaşıl qızılgül və ya on iki axşam, Nataliya Malinovskaya tərəfindən tərtib edilmiş, Yay bağı, 2002, ISBN 5943810498; 280 c.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Estimaciones en torno a la clasificación de los cuentos populares españoles
Doqquz kraliça

**Doqquz kraliça** () — rejissor Fabian Belinskinin çəkdiyi 2000-ci ildə ekranlara çıxmış Argentina istehsalı olan cinayət dram filmidir. Film beynəlxalq kinofestivallarda bir sıra mükafatlar əldə etmişdir.

## Süjet xətti
Xuan gəncdir və dələduzluqda ittiham olunan atasına vəkil tutmaq üçün onun həqiqətən 70 min Argentina pesosuna ehtiyacı vardır. Pul qazanmaq üçün bir çox yolları sınaqdan çıxardan Xuan, sonda belə bir qərara gəlir ki, pul qazanmaq üçün ən asan yol mağazalarda işləyən satıcı qadınları aldatmaqdır. Etdiyi dələduzluqlardan biri zamanı polisin əlinə keçməsinə az qalmış gənc fırıldaqçını Markos adlı ondan daha təcrübəli olan həmkarı xilas edir. Qeyri-qanuni yollarla pul qazanmaq üçün o bütün yolları sınayır və hətta qəzet köşklərindəki təzə qəzetləri də almır, amma bunları ağıllı bir formada köhnə qəzetlər ilə dəyişdirirdi.

Markos Xuana fəaliyyət metodları haqqında ətraflı olaraq danışır və onu da özü ilə bərabər dələduzluqla məşğul olmağa dəvət edir. Dələduzlara bir neçə yüz min dollar qazanc əldə etmək perspektivi açan möcüzəli bir hadisə baş verməsəydi, onlar kafelərdə cırılmış yüz dollarlıq əsginaslarla səhnələr oynamağa davam edəcəkdilər. Əvvəlcə rəvan bir formada başlayan çox nadir olan Doqquz kraliça markalarının satışı əməliyyatı, sonradan çoxsaylı problemlərlə üzləşir və nəticədə Xuan və Markos tamamilə iflas edir.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* ''Nueve reinas'' at the Cinenacional.com
Dakini

**Dakini** (; ; yaponca: 荼枳尼 / 吒枳尼 / 荼吉尼, *dakini*) — Hinduizm və Buddizmdə bir növ ilahə. Dakini anlayışı kontekstə və ənənəyə görə bir qədər fərqlənir. Məsələn, daha qədim Hindu mətnlərində və Şərqi Asiya ezoterik Buddizmində bu termin insan ətini və ya həyati mahiyyətini yeyən cin qadınlar irqini ifadə edir. Hindu Tantrik ədəbiyyatında Dakini adətən insan bədəninin altı çakrasından və ya yeddi fundamental elementindən (*dhātu*) biri ilə əlaqəli olan bir ilahənin adıdır.Nepal və Tibet Buddizmində isə dakini (həmçinin müdriklik dakinisi) həm maariflənmiş enerjinin qəzəbli qadın təcəssümü, həm də müəyyən mənada mənəvi inkişaf səviyyəsinə malik olan qadınlar anlamına gələ bilər. Hər iki halda, onlar Tantrik təşəbbüskarlarının maariflənməyə çatmasına kömək edə bilərlər.

Yaponiyada dakinilər — Şərqi Asiya Buddizmi ənənəsində buddha Vairocana tərəfindən Mahakala (yaponca Daikokuten) obrazında ram edilərək Buddizmə çevrildiklərinə inanılır — zamanla Dakiniten (荼枳尼天, 吒枳尼天, və ya 荼吉尼天) adlı tək bir tanrıya birləşdirildi. Daha sonra isə yerli kənd təsərrüfatı tanrısı Inari ilə sintez olunaraq, tülkü (kitsune) ikonoqrafiyası ilə əlaqələndirildi.

## Etimologiyası
Sanskrit mənşəli dakini termini *ḍīyate* ("uçmaq") felinə bağlıdır və *uḍḍayanam* ("uçuş") mənasını verir. Tibet dilində *khandroma* (མཁའ་འགྲོ་མ་, Uayli: mkha' 'gro ma), yəni "göydə gəzən", eyni mənanı verən Sanskritcə khecara sözündən yarana bilər. Bu termin *Cakrasaṃvara Tantra* mətnində istifadə olunur. Sözün kişi cinsi forması ḍāka olub, Tibet dilinə adətən *pawo* ("qəhrəman", Uayli: dpa' bo) kimi tərcümə olunur.

Çin dilində dakini əsasən aşağıdakı şəkildə transkripsiya edilir: 荼枳尼 (pinyin: túzhǐní), 荼吉尼 (pinyin: tújíní) və 吒枳尼 (pinyin: zhāzhǐní). Daha az yayılmış alternativ transkripsiyalar arasında 陀祇尼 (tuóqíní), 吒祇尼 (zhāqíní), 吒幾爾 (zhājǐěr) və 拏吉尼 (nájíní) də var. Həmçinin, 空行母 (pinyin: kōngxíngmǔ; lit. "göydə gəzən ana") kimi tərcümə edilir ki, bu da Tibet ifadəsinin kalkasıdır.

Yaponiyada bu transkripsiyalar dakini (katakana: ダキニ; həmçinin ダーキニー, dakini) kimi oxunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
*
Kaslın daxili amili

**Daxili Kasl faktoru** () — B12 vitamininin bağırsaqlardan sorulmasını təmin edən qlikoproteindir. Bu faktor mədənin paylaşdırıcı hüceyrələri (parietal hüceyrələri) tərəfindən ifraz olunur və B12 vitamini ilə kompleks əmələ gətirərək, onun nazik bağırsaqlardan qan dövranına keçməsini asanlaşdırır.

## Fizioloji rol
Daxili Kasl faktoru B12 vitamininin bağırsaqlardan aktiv transport yolu ilə sorulması üçün vacibdir. Onun çatışmazlığı pernisioz anemiya kimi ağır pozğunluqlara səbəb ola bilər. Bu faktor olmadan B12 vitamini normal şəkildə sorulmur və sinir sistemi ilə hematopoetik sistemdə ciddi fəsadlar yarana bilər.

## Klinik əhəmiyyəti
Daxili Kasl faktorunun yetərsizliyi əsasən atrofik qastrit, mədə rezeksiyası və ya autoimmun xəstəliklər nəticəsində yaranır. Bu vəziyyətlərdə B12 vitamini parenteral və ya yüksək dozalarda oral şəkildə qəbul edilməlidir.

## Ədəbiyyat
* Herbert V. Vitamin B12: Plant Sources, Requirements, and Assay Methods. The American Journal of Clinical Nutrition, 1988. PMID 3281436.
* Green R, Allen LH, Bjorke-Monsen AL, et al. Vitamin B12 deficiency. Nature Reviews Disease Primers, 2017. doi:10.1038/nrdp.2017.40.

## Xarici keçidlər
* B12 vitamini çatışmazlığı və təsirləri
Platon İoseliani

**Platon İqnateviç İoseliani** (; ) — gürcü tarixçi və Rusiya İmperiyasında dövlət qulluqçusu. Gürcüstanın mülki və kilsə tarixinin tədqiqatçısıdır. Georgi Saakadzenin və son gürcü kralı XII Georginin bioqrafı olmuşdur.

## Həyatı
Sankt-Peterburq İlahiyyat Akademiyasını bitirdikdən sonra Tiflis İlahiyyat Seminariyasında fizika və fəlsəfə müəllimi işləmişdir. Sonralar Qafqaz canişinin yanında xüsusi tapşırıqlar üzrə məmur vəzifəsində çalışıb. 1849-cu ildə Mixail Vorontsovun dəstəyi ilə Yunanıstana dövlət səfəri etmiş və İveron monastırını ziyarət etmişdir.

İoselianı gürcü kilsəsinin tarixi və Tiflis qədim əşyaları üzrə tanınmış mütəxəssis idi. O, akademik Mari Brosse ilə əməkdaşlıq etmişdir. 1838-ci ildə İmperator Elmlər Akademiyası və Rus Pravoslav Kilsəsinin Müqəddəs Sinodu İoselianiyə Gürcü Sinodal Komitəsi tərəfindən toplanmış qədim tarixi sənədlərin (qucarların) təhlilini tapşırmışdır.

1845–1855-ci illərdə İoseliani "Zakavkazski vestnik"in redaktoru vəzifəsində çalışıb.

İoselianinin yazıları "Xalq Maarif Nazirliyi jurnalı" (1842), "Daxili İşlər Nazirliyi jurnalı" (1844), "Kavkaz", "Kavkazskiy kalendar" və bir sıra digər yerli nəşrlərdə dərc edilmişdir. "Dağıstan üzrə səyahət qeydləri" kitabını yazmışdır (1862). 1880-ci ildə İoselianinin son əsəri olan "Sonuncu gürcü kralı George haqqında" "İveria" qəzetində dərc olunub.

İoseliani şahzadə Anna Baqration-Muxraneli (1839–1913) ilə evlənmişdir.

O, oğlunun sağalması üçün "əhd olaraq" tiktirdiyi Yüksəliş kilsəsinin (Amaqleba küçəsi) hasarında dəfn edilmiş və sonra Didube panteonunda yenidən dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
"Nirvana"nın diskoqrafiyası

Amerikan rok qrupu "Nirvana"nın diskoqrafiyası 3 studiya albomu 21 sinql, 5 canlı albom, 2 minialbom, 4 yığma albom və 3 boks-setdən ibarətdir.

Vokalçı və gitaraçı Kurt Kobeyn və basçı Krist Novoseliç tərəfindən 1987-ci ildə yaradılan qrup öz debüt albomunu — "Bleach"i 1989-cu ildə müstəqil "Sub Pop" leyblı ilə yayımlamışdır.

## Albomlar

### Studiya albomları

## İstinadlar
Li Con Ce

**Li Conce** (; ) — Cənubi Koreya aktyoru və modeli.

Li Conce Dongguk Universitetində aktyorluq təhsili alıb. 1993-cü ildə model kimi fəaliyyətə başlayıb, sonra isə aktyorluq karyerasına başlayıb. O, müxtəlif janrlarda rol alıb: romantik film, melodram, komediya, döyüş filmi, triller, tarixi film.

2021-ci ildə Li Kalmar oyunu serialında rol aldı və bütün dünyada məşhurlaşdı. Buradakı roluna görə o, bir sıra mükafatlara namizəd olub. Bu seriyanın ikinci sezonu 2024-cü ilin dekabrında ekranlara çıxdı.

2022-ci ildə Linin rejissorluq etdiyi və onun da baş rolda oynadığı Ov filminin premyerası oldu.

## İstinadlar
Sürünmə (film 2019)

***Sürünmə*** rejissor Aleksandr Aja, ssenaristlər Maykl və Şoun Rasmussen qardaşları və prodüser Sem Reyminin 2019-cu ildə çəkdiyi film. Filmdə Kaya Skodelario və Barri Pepper qız və ata rolunda çəkilir. Onlar öz itləri ilə birlikdə Floridada 5-ci kateqoriyalı qasırğa zamanı evlərinin zirzəmisində tələyə düşürlər və alliqatorlar tərəfindən hücuma məruz qalırlar.

Aja hekayənin və onun personajlarının uzunluğunu genişləndirmək üçün Rasmussen qardaşlarından orijinal spesifik ssenarini yenidən yazmışdır. Film rəsmi olaraq 2018-ci ilin may ayında elan edildi və kinooperator Maksim Aleksandr ilə avqust ayında Serbiyada istehsalına başlandı. Film ilk növbədə Belqrad limanında yerləşən anbar obyektində çəkilib və 41 gündən sonra sentyabrda çəkiliş başa çatıb. Post-produksiya zamanı Maks Aruj və Steffen Thum filmin partiturasını bəstələyiblər, Rodeo FX-in alliqatorlar da daxil olmaqla vizual effektləri tamamlaması üç ay çəkib.

Paramount Pictures tərəfindən yayımlanan film 12 iyul 2019-cu ildə ABŞ-də premyerası olana qədər tənqidçilər üçün ənənəvi film nümayişindən imtina etdi. Film tənqid və kommersiya baxımdan uğurlu oldu. Fəaliyyəti, istiqaməti, tempi və vizual effektlərinə görə, ümumilikdə müsbət rəylər aldı, 2020 Fangoria Chainsaw Mükafatlarında Ən Yaxşı Geniş Reliz nominasiyasını qazandı və 13,5–15 milyon dollarlıq istehsal büdcəsi ilə 91 milyon dollar qazandı. 2024-cü ilin avqustunda Paramount filmin sikvelini çəkdi.

## İstinadlar
Qarabaş balıqcıl

**Qarabaşlı balıqçıl (''Halcyon pileata'')** — Geniş yayılmış bir quş növü. Hindistandan Çin, Koreya və Cənub-Şərqi Asiyaya qədər tropik Asiyada rast gəlinir. Qara başlığı, ağ boğazı, bənövşəyi-mavi qanadları və maral qırmızı dimdiyi ilə fərqlənir. Növ əsasən sahil və manqrov ərazilərində tapılır, lakin bəzən daxili ərazilərdə də rast gəlmək olar.

## Taksonomiya
Qarabaş balıqçıl 1780-ci ildə fransız alimi Jorj-Lui Lekler de Büffon tərəfindən "*Histoire Naturelle des Oiseaux*" əsərində təsvir edilmişdir. Quş, Büffonun mətninə müşayiət etmək üçün Edme-Louis Daubentonin rəhbərliyi altında hazırlanmış "*Planches Enluminées D'Histoire Naturelle*" əsərində François-Nicolas Martinet tərəfindən oyulmuş əl ilə rənglənmiş lövhədə də təsvir edilmişdir. Nə lövhənin başlığı, nə də Buffonun təsviri elmi adı daxil etmirdi, lakin 1783-cü ildə holland təbiətşünası Piter Boddert "*Planches Enluminées*" kataloqunda *Alcedo pileata* binominal adını təqdim etdi. Tip yeri Çindir. "Halcyon" cinsi 1821-ci ildə ingilis təbiətşünası və rəssam William Swainson tərəfindən təqdim edilmişdir. "Halcyon" yunan mifologiyasında ümumiyyətlə balıqçıl quşu ilə əlaqələndirilən bir adadır. Növün elmi adı olan "pileata" latın dilində "başlıqlı" mənasını verir. Növ monotipikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabaş cücüqapan

**Qarabaş cücüqapan (lat. ''Polioptila nigriceps'')** — "Polioptilidae" fəsiləsinə aid kiçik quş növü. Meksika və ABŞ-də rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika
Qarabaş cücüqapan bəzən ağqaş cücüqapan (*Polioptila albiloris*) ilə eyni növ kimi qəbul edilmişdir. İki yarımnövü tanınır: nominal yarımnöv "Polioptila nigriceps nigriceps" və "P. n. restricta".

## Təsvir
Qarabaş cücüqapan 10–12 sm uzunluğunda və 5–8 qram çəkiyə malikdir. Yetkin fərdlərin üst hissəsi mavi-boz, alt hissəsi isə ağ rəngdədir. Uzun və incə dimdiyi və əsasən ağ xarici lələkləri olan uzun qara quyruğu var. Erkəklər çoxalma dövründə parlaq qara başlıq əmələ gətirir. Dişilərin boz üst hissəsi daha az mavi çalar daşıyır, lakin qeyri-çoxalma dövründəki erkəklərə bənzəyir. Bu növ qaraquyruq cücüqapan (P. melanura) ilə çox oxşardır.

## Yayılması və yaşayış yeri
Nominal yarımnöv qərbi Meksikada, mərkəzi Sinaloadan cənuba, Kolimaya qədər yayılmışdır. "P. n. restricta" əsasən qərbi Meksikada, şərqi Sonoradan cənuba, şimali Sinaloya qədər rast gəlinir. Bəzən ABŞ sərhədinin o tərəfində, cənubi Arizonanın Madrean sky adaları ərazisində yuva qurur. Arealının şimal hissəsində çay kənarları yaxınlığındakı meskit kolluqlarında yaşayır. Cənubda isə tikanlı kolluqlar və quru yarpağını tökən meşələrdə rast gəlinir. Adətən dəniz səviyyəsindən 500 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə yaşayır. Növ əsasən köçəri deyil, lakin ən şimalda yaşayan fərdlər çoxalma dövründən sonra cənuba köçə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabaş yarpaqyığan

**Qarabaşlı yarpaq yığan (''Philydor atricapillus'')** — "Furnariinae" yarımfəsiləsinə aid bir quş növü. Argentina, Braziliya və Paraqvayda rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika
Qarabaş yarpaqyığan monotipikdir. O və Alaqoas yarpaqyığanı (P. novaesi), üst növ təşkil edirlər.

## Yayılma və yaşayış yeri
Qarabaş yarpaqyığan, Braziliyanın Bahiasından cənubda Matu-Qrosu-du-Sul və Riu-Qrandi-du-Sul və şərqi Paraqvaydan bir qədər şimal-şərqi Argentinanın Misiones əyalətinə qədər rast gəlinir. Dəniz səviyyəsindən təxminən 1000 m (3300 fut) yüksəkliyə qədər tropik həmişəyaşıl meşədə və yetkin ikinci dərəcəli meşədə yaşayır.

## Hərəkət
Qarabaş yarpaqyığan, arealı boyunca il boyu məskunlaşmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabaş milçəkqapan

**Qarabaş milçəkqapan (lat. ''Empidonax atriceps'')** — "Tyrant" milçəkqapanlar fəsiləsinə aid çox kiçik quş növü. Kosta-Rika və qərbi Panamanın yüksək dağlıq ərazilərinə endemikdir.

## Yaşayış yeri
Bu növ dağ palıd meşələrinin yüksək qatlarında rast gəlinir, kənarlarda və açıq ərazilərdə aşağı enir, həmçinin ikinci dərəcəli meşələrdə və kolluqlu otlaqlarda yaşayır. Əsasən ən yüksək meşəlik ərazilərdə, 2450–3300 (bəzən 4000) metr yüksəklikdə çoxalır, lakin yağış mövsümünün pikində 1850 metrə qədər enir.

## Yuva qurması
Yuva ot və mamırdan hazırlanır və bitki lifləri ilə döşənir. Torpaq yamacın üstündəki otlar arasında asılır və ya 2–12 metr yüksəklikdə ağacın şaquli budaqlarına yerləşdirilir. Dişi fərd tərəfindən inkubasiya 14–15 gün davam edir, balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra 17 gün ərzində uçmağa hazır olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarapapaq bülbül

**Qarapapaq bülbül (''Rubigula melanictera'')** — Bülbül ailəsinin bir üzvü. Şri-Lankaya endemikdir.

## Taksonomiya
Qara papaqlı bülbül 1789-cu ildə alman naturalist Johann Friedrich Gmelin tərəfindən Karl Linneyin "Systema Naturae" əsərinin redaktə edilmiş və genişləndirilmiş nəşrində rəsmi olaraq təsvir edilmişdir. O, onu "Muscicapa" cinsinə, milçəktutanlarla birlikdə yerləşdirdi və "Muscicapa melanictera" binomial adını yaratdı. Xüsusi epitet, "qara" mənasını verən qədim Yunan "melas" sözü ilə "sarımtıl" mənasını verən "ikteros" sözünü birləşdirir. Gmelin, təsvirini 1776-cı ildə İngilis naturalist Peter Brown tərəfindən təsvir edilmiş və illüstrasiya edilmiş Şri-Lankadan olan "sarı sinəli milçək tutan"a əsaslandırdı. Qarabaş bülbül əvvəllər "Pycnonotus" cinsinə yerləşdirilirdi. 2017-ci ildə nəşr olunan bülbül ailəsinin molekulyar filogenetik tədqiqatı, "Pycnonotus"-un polifiletik olduğunu müəyyən etdi. Cins təsnifatına edilən düzəlişdə, qarapapaq bülbül və dörd digər növ "Pycnonotus"-dan "Rubigula"-ya köçürüldü. 2008-ci ilə qədər qarapapaq bülbül, qara krestli, lal-qırmızı boğazlı, alov boğazlı və Bornean bülbülləri ilə eyni növ hesab edilirdi. Bəzi səlahiyyətlilər lal-qırmızı boğazlı, alov boğazlı və Bornean bülbüllərini qarapapaq bülbülün yarımnövləri hesab etmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Crotalus stejnegeri

**Crotalus stejnegeri** — Ümumi adları ilə **Sinaloa uzunquyruq zınqırovlu ilanı** və ya sadəcə **uzunquyruq zınqırovlu ilan** kimi tanınan, Viperidae fəsiləsinə aid zəhərli bir çuxurbaşlı ilan növü. Bu növ Qərbi Meksikaya endemikdir. Heç bir tanınmış yarımnövü yoxdur.

## Etimologiya
Növün xüsusi adı olan *Stejnegeri*, 60 ildən çox Smithsonian İnstitutunda herpetoloq kimi çalışmış Leonhard Stejnegerin şərəfinə verilmişdir.

## Coğrafi yayılma və yaşayış yeri
C. stejnegeri Qərbi Meksikada, Sinaloanın şərqində, Durangonun qərbində və Nayaritin şimalındakı kiçik ərazilərdə, 500–1200 metr (1600–3900 fut) yüksəklikdə dağ və təpəliklərdə tapılır. Növün nomenklatur tip lokaliteti "Plumosas [Plomosas], Sinaloa, Meksika" olaraq qeyd edilmişdir. Şam-palıd meşələrində, subtropik quru meşələrdə və tropik enliyarpaq meşələrdə yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabaşlı lori

**Qarabaşlı lori** (**Lorius lory**) — Həmçinin *qərb qarabaşlı lorisi* və ya *üçrəngli lori* kimi tanınan, Yeni Qvineya və ona bitişik kiçik adalarda rast gəlinən bir tutuquşu növü.

Rəngarəng və nisbətən möhkəm bədən quruluşuna malikdir (31 sm uzunluğunda). Yeddi yarımnövü var, hamısının yaşıl qanadları, qırmızı başı və qanad ətrafındakı bədəni, qara başlığı, boz-qara dimdiyi, sarı alt qanadları, mavi ayaqları və qarnı var. Əksəriyyətinin arxa boynu və bel nahiyəsi (qanadlar arasındakı hissə) mavi rəngdədir. Ümumilikdə geniş yayılmış və çoxsaylıdır, lakin "cyanuchen" yarımnövü nisbətən nadirdir və 5,000-dən az fərd qalıb.

## Taksonomiya

Qarabaşlı lori 1758-ci ildə İsveç təbiətşünası Karl Linney tərəfindən "”Systema Naturae” əsərinin onuncu nəşrində "Psittacus" lory binominal adı ilə təsvir edilmişdir. Linney təsvirini 1751-ci ildə ingilis təbiətşünası Corc Eduard (George Edwards) tərəfindən “Qeyri-adi Quşların Təbiət Tarixi” (A Natural History of Uncommon Birds) əsərində təsvir edilmiş və "İlk Qarabaşlı Lori" əsasında hazırlamışdır. "Lori" adı malay dilində bu rəngarəng tutuquşular üçün istifadə olunan sözdən gəlir. Qarabaşlı lori indi 1825-ci ildə irland zooloqu Nikolas Eyluord Vigors tərəfindən təqdim edilmiş "Lorius" cinsinə daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarayanaqlı qaratoyuq

Qarayanaqlı qaratoyuq (Basileuterus melanogenys) – “Parulidae” fəsiləsinin, “Basileuterus” cinsinə aid Kosta-Rika və qərbi Panamanın Talamankan dağ meşələrinə endemik olan, daim qeyd olunan ərazidə yaşayıb, çoxalan qaratoyuq.

## Təsvir

Adətən 2500 m hündürlükdən ağac xəttinə qədər, sıx olan palıd meşələrində tapılır, lakin bəzən 1600 m-ə qədər aşağıda da rast gəlinir. Cütlük, yamacda və ya dərədə yan girişi olan böyük qübbəli bir yuva qurur və dişi iki ağ yumurta qoyur.

Qara yanaqlı qaratoyuq 13–13,5 sm uzunluğunda və 13 q ağırlığındadır. Qırmızımtıl tacı, uzun ağ qaşları və qara yanaqları var. Üst hissələr tutqun zeytunu, sinə zeytunu-boz və qarın sarımtıl-ağdır. Cinslər oxşardır, lakin gənc quş üst hissələrdə daha qəhvəyidir, tutqun qaşı, daha boz sinəsi var və iki darçını qanad zolağı göstərir.

## İstinadlar

## Mənbə

* Curson, Quinn and Beadle,*New World Warblers* 
* Stiles and Skutch,  *A guide to the birds of Costa Rica* 

## Xarici keçidlər
Qarabaşlı cənnət balıqcılı

**Qarabaşlı cənnət balıqcılı/suquzğunu** (**Tanysiptera nigriceps**) - “Halcyoninae” yarımfəsiləsinə (Ağac balıqcılı) aid bir quş növü. Yeni Qvineyanın şərqindəki Bismark arxipelaqının bir neçə adasına endemikdir. Bütün qarabaşlı cənnət balıqcıllarının qırmızı dimdiyi və uzun fərqli quyruq lələkləri olan rəngarəng lələk örtüyü var.

## Təsvir

Qarabaşlı cənnət suquzğununun quyruq lələkləri də daxil olmaqla ümumi uzunluğu 35-48 sm və çəkisi 43-74 q arasında dəyişir. Cinslər eynidir. Nominal (bax: Beynəlxalq Zooloji Nomenklatura Kodu) irqin yetkin fərdinin qara başı, boynu, qulaq tükləri və kürək sümükləri var (bax: Quş terminlərinin lüğəti). Mantiya, sağrı və iki mərkəzi quyruq tükü ağdır. Qanadlar və xarici quyruq tükləri mavidir. Alt hissələr solğun sarımtıl buff rəngindədir. Dimdik və ayaqlar narıncıdır. "T. s. leucura" yarımnövü tamamilə yalnız ağ quyruq tüklərinə sahib olması ilə fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabaş piprit

**Qarabaş piprit** (**Piprites pileata**) — "Suboscine" (Tyranni) Passeriformers qrupuna aid quş növü. Əvvəllər "Piprites" cinsinə daxil edilmiş və "Tyrannidae" fəsiləsinə aid edilmişdir. Daha əvvəl "Pipridae" fəsiləsinə daxil edilsə də, genetik tədqiqatlar əsasında yenidən təsnif edilmişdir.

## Yayılması və yaşayış yeri

Qarabaş piprit Braziliyanın cənub-şərqində (Minas-Jeraysın cənubu və Rio-de-Janeyro ştatı) və Argentinanın şimal-şərqində, Misyones əyalətində qeyri-bərabər şəkildə yayılmışdır.

Növ Atlantik meşələrinin kənarında, xüsusilə Braziliya araukariyalarının olduğu ərazilərdə, meşə qatlarının yuxarı və orta hissələrində yaşayır. Dəniz səviyyəsindən 500–2000 metr yüksəklikdə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hurilər

**Hurilər** (  حورية‎ )

Quranda Cənnətdə salehlərin həyat yoldaşı olacaqlarına dair ayələr  mövcuddur.İddia olunur ki, hurilər heyrətamiz gözəlliyə malikdir, dəbdəbəli, həmişəyaşıl bağlarda qiymətli xalçalar üzərində dincəlir və onların qucağında möminləri sonsuz səadət gözləyir.

## Məlumat
Hurilərin gözlərinin ağları göz bəbəyinin qaralığı ilə kəskin şəkildə ziddiyyət təşkil edir, yəni qara gözlüdür  . Səmavi hurilər çadırlarda , həmişəyaşıl bağlarda yaşayır, qiymətli xalçalarda dincəlir  . Onlara heç bir insan və cin toxunmamışdır  və onlar qabıqda gizlənmiş mirvari kimidirlər  . Quranda ümumi bir ifadə belədir: “qara gözlü, iri gözlü”  .

*Huri* termini əsasən Quranın ilk hissələrində işlənir  . Sonrakı hissələrdə salehlərin yanında “paklanmış həyat yoldaşları”  və “ərlərini, yaşıdlarını sevən bakirə qızlar”  görünür. Qurani-Kərim də salehlərin zövcələrinin onlarla birlikdə Cənnətə daxil olacağını bildirir  .

Hurilərin şəhvətli obrazı İslam ilahiyyatında və xalq ədəbiyyatında əhəmiyyətli inkişaf etmişdir  . Qurilər “ zəfəran, müşk, kəhrəbadan yaradılmış, şəffaf dəriyə və daş-qaşlarla səpələnmiş bədənə malik müxtəlif rəngli canlılar” kimi təsvir edilir  .

Qurani Kərimdə hurilər barəsinə keçən ayələr

***"..Onlardan ötrü orada (hər cəhətdən) pak (olan) zövcələr də var.***

***Onlar (möminlər) orada əbədi qalacaqlar.."***

***(əl-Bəqara, 25)***

***• "..Çadırlarda gözlərini (yalnız öz ərlərinə) dikmiş hurilər vardır.."***

***(ər-Rahmən, 72)***

***• "..Özlərinin həmçinin əməli saleh ataları, zövcələri və övladlarının daxil olacaqları***

***Ədn Cənnətləri gözləyir.."***

***(ər-Rad, 23)***

***• "..Həmçinin onları iri gözlü hurilərlə evləndirəcəyik.."***

***(əd-Duxan, 54)***

***• "..Siz də zövcələriniz də sevinc içində Cənnətə daxil olun.."***

***(əz-Zuxruf, 70)***

***• "..Sinələri yenicə dolmuş həmyaşıd qızlar.."***

***(ən-Nəbə, 33)***

***• "..Şübhəsiz ki, biz Cənnət qadınlarını başqa cür yaradacağıq..!***

***Onları bakirə qızlar, ərlərini səvən, həmyaşıdlar edəcəyik.."***

***(əl-Vaqiə, 35-37)***

***• "..O, Cənnətdə gözlərini (yalnız ərlərinə) dikmiş, bundan əvvəl özlərinə heç bir insan və cin toxunmamış qadınlar vardır.."***

***(ər-Rahmən, 56)***

***• "..(Onlar üçün orada) iri gözlü, qəşəng hurilər də vardır.***

***O, hurilər sanki sədəf içində gizlənmiş incidirlər.."***

***(əl-Vaqiə, 22-23)***
Mitsumasa Yonay

**Mitsumasa Yonai** () – yapon donanmasının zabiti və siyasətçisi idi. O, 1940-cı ildə Yaponiya İmperator Dəniz Qüvvələrində admiral, Hərbi Dəniz Qüvvələri naziri və Yaponiya Baş naziri vəzifələrində çalışıb.

## İstinadlar
Dəhşət uşaq folkloru

**Dəhşət uşaq folkloru** — Andrey Usaçov və Eduard Uspenski tərəfindən toplanmış qorxulu uşaq hekayələri toplusu. Daha sonra 1998-ci ildə "Rosman" nəşriyyatı tərəfindən ayrıca dərc olunan "Qırmızı əl, qara vərəq, yaşıl barmaqlar" (1992) kitabına daxil edilib. Bir dəfə Uspenski radioda uşaqlardan ona uşaq dəhşət hekayələri göndərmələrini xahiş etdi və 1990-cı ildə nəşr olunan hekayə yazdı, sonra məktublar əsasında (1500-dən çox məktub aldı), bu qorxu hekayələri toplusunu - "Dəhşətli uşaq folklorunu" yazdı.
## Mövzusu
Kitab müəlliflər tərəfindən yenidən yazılmış ədəbi "pioner dəhşət hekayələri" adlanan toplusudur. Bu toplu Eduard Uspenskinin 1992-ci ildə çap olunmuş “Qırmızı əl, qara vərəq, yaşıl barmaqlar” hekayəsində ifadə olunan ideyanın davamıdır və ilkin olaraq bu kitabın yalnız ikinci hissəsi idi. Sonradan ayrıca nəşr olundu. Əksər hekayələr uşaq folklorunun əsl məhsulu olsa da, kolleksiyada xarici qorxu ədəbiyyatının təkrar işlənmiş versiyaları daxildir. Bunlar arasında David Zeltserin əsərləri, Edqar Allan Ponun "Qırmızı Ölüm maskası", Suini Todd Huh Viller haqqında hekayələr və ya Mark Tvenin "Qızıl əl haqqında bir dəhşətli qara əl" hekayələri var.

## Qiymətləndirmə
Tənqidçilər kitabı ilk növbədə uşaq folkloru və müasir rus ədəbiyyatı çərçivəsində mühüm əsər kimi qiymətləndirirlər. Müəllifin ironik şərhləri və qorxu hekayələrinə xas epitetlərin parodiyası da müsbət qeyd olunub ki, bu da Eduard Uspenskinin yaradıcılığına xas olan dramatik və ironikanın qeyri-adi vəhdətini yaradır. Məsələn, hekayələrin birində ananın əlləri pis undan piroq hazırladığı üçün düşür və bu fraqmentin şərhində Uspenski yazır: "*Mən belə piroqlar üçün sövdələşmə qazanmaq istərdim*." Bəzi tədqiqatçılar da bu kitabı E.Uspenskinin uşaq folkloruna və fantaziya hekayələrinə olan marağı ilə əlaqələndirirlər ki, bunu qondarma Prostokvaşino kəndinin sakinlərinə həsr olunmuş silsilə əsərlərdə də görmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Жуткий детский фольклор на :ru:Ozon.ru
* Официальный сайт Эдуарда Успенского
Qazax uşaq folkloru

**Qazax uşaq folkloru** — Qazax dilində uşaq folkloru, uşaqlara həsr olunmuş şifahi xalq yaradıcılığı əsərləri. Qazax uşaq folklorunun yaranması və inkişafı qazax cəmiyyətinin tarixi inkişafı ilə müəyyən edilirdi. Qazax uşaq folkloru bədii zənginliyi və ifadəliliyi, tematik genişliyi, mənəviyyatlı janrların müxtəlifliyi, uşaqlar üçün əlçatan olan dilin zərifliyi ilə səciyyələnir.
## Məzmunu
Qazax uşaq folkloru xanəndəlik və ifaçılıq ənənəsi qazax folklor ənənəsi ideyasına və qazax folklor ənənəsi ideyasına əsaslanır. Qazax dili qazax xalqının tarixini təsvir etmək üçün tez-tez istifadə olunan folklor janrıdır. Mənşəyinə və istifadəsinə görə qazax uşaq folkloru 2 sahəyə bölünür:
# Uşaqlar üçün böyüklərin ifasında laylalar, tapmacalar, böyüklərin dilində yanıltmaclar;
# Uşaqların ifasında qafiyələrin, uşaq tapmacalarının, şeirlərin və digər janrlarda uşaq mahnılarının ifası.

Eyni zamanda qazax uşaq folklorunda aşağıdakı janrlar fərqlənir:

# Körpələr üçün böyüklərin yaratdığı və ifa etdiyi şeirlər. Mahnılar uşağı doğulduğu andan onun ilk müstəqil addımlarına qədər müşayiət edir, xalq adət-ənənəsini qoruyub saxlayır. Məzmuna və mövzuya görə layla, qayğıkeş və təsəlliverici və əyləncəli mahnılara bölünürlər.
# Gənc nəslə həsr edilmiş mahnılar. Uşaqların yaratdığı və ifa etdiyi mahnılar və böyüklərin folklorundan götürülmüş, tamamilə uşaqların ifasına keçmiş mahnılar: Novruz mahnıları, jarapazan (müsəlman bayramı mahnıları, oyun folkloru. Bunlar yanıltmaclar, tənbehlər, tapmacalar, uşaq deyişmələri (poetik nitqlərdə yarışmalar), oyunlara həsr olunmuş yumoristik mahnılar.
# Nəsr folkloru. Yaşlı insanların ağzından uşaqlar sehrli folkloru mənimsəyir, əfsanələri əzbərləyir və böyüklər kimi onları təkrar danışırlar. Məşhur qazax nağıllarının uydurma folklor personajı, qısa yumoristik, satirik hekayə və lətifələr qəhrəmanı gənc Aldar-Kos bu qəbildən olan qəhrəmandır. Onun haqqında qazax uşaq folklorunda xeyli sayda məşhur nağıl və lətifələr vardır.

Qazax uşaq folklorunun çoxsaylı əsərləri uşaqların yaş və psixoloji xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla qurulmuş, müdrik, ibrətamiz ümumiləşdirmələr ehtiva edir. Hisslərin ifadəsində kortəbiilik, qavrayışın təravəti, dilin bədiiliyi çoxsaylı pedaqoqları, yazıçıları, alimləri qazax uşaq folkloruna cəlb etmiş, onlar təkcə onu toplayıb tədqiq etməklə kifayətlənməmiş, həm də qazax uşaq folklorunun inkişafına və zənginləşməsinə öz töhfələrini vermişlər. Bu sahənin inkişafına Y. Altınsarin böyük töhfələr verib. Uşaq folkloruna dair elmi tədqiqatlar E.Tursunov, R.Berdibayev, M.Jarmuxamedov, B.Adambayev, Ş.Axmetov, O.Oskenbayev, K.Seidexanov, B.Uaxatov, S.Kaskabasov, N.S.Smirkova, T.S.Smirdi tərəfindən aparılıb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Казахский детский фольклор // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — ISBN 9965-9746-4-0. (CC BY-SA 3.0) 1974
*
Quduri

**Əbu Hüseyn Əhməd ibn Əbi Bəkr Məhəmməd ibn Əhməd əl-Quduri əl-Hənəfi** (; ) — Hənəfi məzhəbi fəqihlərindən. Müctəhid. Abbasi xəlifəsinin istəyi ilə "əl-Müxtəsər" əsərini yazmış və xəlifəyə təqdim etmişdir.

## Bioqrafiyası
Quduri 973-cü ildə Bağdadda düyaya gəlmişdir. Nisbəsinin mənşəyi məlum deyildir. Güman edirlir ki, nisbəsi dulusçuluqla və ya Bağdadın kəndlərindən biri olan Qudurə ilə bağlıdır. Bəzi mənbələrdə və əsərlərində künyəsi Əbu Həsən olaraq qeyd edilib. O, Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Yəhya Cürcanidən fiqh və Məhəmməd ibn Əli Süveyd Müəddibdən hədis təhsili almışdır. İraqda Hənəfi məzhəbinin rəhbəri dərəcəsinə yüksəlmişdir. O, Hənəfi məzhəbi ilə yanaşı Şafii məzhəbini də kitab yazacaq qədər dərindən bilirdi. Hədis elmində "saduq" adlanan Quduri, cədəldə (red — debat) də mahir idi. 5 (və ya 15) Rəcəb 1037-ci ildə Bağdadda vəfat etmişdir. Əvvəlcə Dərbu-əbixələfdəki evinin zirzəmisində dəfn edilsə də sonradan nəşi Əbu Bəkr əl-Xarəzminin məzarının yanındakı türbəyə nəql edilmişdir.

## Əsərləri
Qudurinin əsərləri bunlardır:

* **[[Müxtəsər əl-Quduri|əl-Müxtəsər]].** Fiqh sahəsində əsrlər boyu dərs kitabı olaraq istifadə olunan əhəmiyyətli bir əsər olub, türkcəyə, farscaya və bəzi qərb dillərinə tərcümə edilmişdir.
* **ət-Təqrib.** Quduri əvvəlcə Əbu Hənifə ilə tələbələri arasındakı məzhəb içi ixtilafları və məsələlərin dəlillərinə yer vermədən ələ alan tək cildlik bir nüsxə hazırlamış daha sonra bunu dəlillərlə zənginləşdirərək genişləndirmişdir. Əsərin bir nüsxəsi Bəyazid Dövlət Kitabxanasında saxlanılır.
* **ət-Təcrid.** Elmi xilafa dair yeddi hissəlik bir əsər olub, İmam Şafii ilə Əbu Hənifə və tələbələri arasındakı ixtilaflı məsələləri araşdırmış və məzhəb imamını müdafiə etmişdir. Əsərin Bəyazid Dövlət, Nuruosmaniyə, Süleymaniyə və Topqapı Sarayı muzeyi kitabxanalarında qeydli nüsxələri vardır. Cəmaləddin Konyəvi tərəfindən buna "ət-Təfrid" adıyla dörd cildlik bir çalışma edilmişdir.
* **Şərhi Müxtəsarul-Kərxi.**
* **Nübzə min mənaqibi Əbi Hənifə.**

## İstinadlar
Wightia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sədokimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax