Romeo və Cülyetta (Prokofyev)

**Romeo və Cülyetta** ( , ) – rus bəstəkarı Sergey Prokofiyev tərəfindən ingilis şairi Uilyam Şekspirin "Romeo və Cülyetta" pyesinin motivləri əsasında bəstələnmiş balet. Bu balet dünyada ən çox səhnələşdirilən və əksər böyük balet şirkət və teatrlarının repertuarına daxil olan əsərlərdəndir. Prokofiyev baletin musiqisini orkestr üçün üç süitası və bəzi pianino işləri əsasında formalaşdırmışdır.

## Tarixi
Balet Sergey Radlov və Adrian Piotrovski tərəfindən (o əvvəlcə Romeo və Cülyetta mövzusunun Prokofiyevin özü tərəfindən işlənməsini məsləhət görmüşdür) yaradılmış libretto əsasında, Prokofiyev tərəfindən 1935-ci ilin sentyabrında, Kirov Baletinin (indiki Mariinski teatrı) sifarişi ilə tamamlanmışdır. Orijinal halında balet "xoşbəxt" sonluqlu olsa da, iki tanınmış tənqidçi – "Pravda" qəzetinin tənqidçilərindən biri olan Şostakoviç və "azmış modernistlər"dən olan Piotrovskinin də aralarına daxil olduğu bir çox tənqidçilərin mənfi rəylərindən sonra əsərə bir az diqqət çəkiçi və həyəcanlandırıcı səhnələr əlavə edilmişdir. Baletin musiqisinin yaradılmasında istifadə edilmiş süitalar əvvəlcədən Moskvada və ABŞ – da dinlənilmiş olsa da, tam halda balet 30 dekabr, 1938-ci ildə Çexoslovakiyanın Brno şəhərində ictimayətə təqdim edilmişdir. Əsərin bu gün daha çox istifadə olunan önəmli versiyası isə Leonid Lavrovskinin xareoqrafik quruluşunda, baş rollarda Qalina Ulyanova və Konstantin Sergeyev olmaqla 11 yanvar, 1940-cı ildə Sankt-Peterburq (o zamankı Leninqrad) şəhərindəki Mariinski teatrında (o zamankı Kirov teatrı) təqdim edilmişdir.

1962-ci ildə Ştutqart Baletində "Romeo və Cülyetta" baletinin Con Krankonun təqdimatında təqdim edilməsi ilə şirkət dünya şöhrəti qazanmışdır. Həmin təqdimatda əsərin ABŞ premyerası 1969-cu ildə həyata keçirilmişdir.

1965-ci ildə Royal Balet şirkəti xareoqraf Sör Kennet MakMillanın təqdimatında baletin "Covent Garden"da Kral Opera Evində təqdimatı keçirilmişdir. Səhnə və kostyum dizayneri Nikolas Corcaydis olan bu tədqimatda Marqot Fonteyn və Rudolf Nureyev əsas xarakterlərə yeni həyat vermişlər. Eyni zamanda Cülyütta rolu Fonteynin bitməkdə olan kariyerasında yeni canlanmaya səbəb olmuşdur.

Baletin bir Amerika şirkəti tərəfindən ilk təqdimatı 1984–1985-ci il teatr mövsümündə, "Joffrey Balet" tərəfindən həyata keçirilmiş, balet, Nyu-Yorkda Nyu-York Dövlət Teatrında, Vaşinqtonda isə Kennedi Mərkəzində göstərilmişdir.

1985-ci ildə baletin Sergey Lazlonun təqdimatında, Budapeştdə, Macar Milli Baletində premyerası keçirilmişdir.

2007-ci ildə Nyu-York Şəhər Baletində Prokofiyevin musiqisi əsasında "Romeo + Juliet" tamaşası təqdim edilmişdir.

4 iyul, 2008-ci ildə Prokofiyevin ailəsinin razılığı və Rusiya Dövlət Arxivinin icazəsi ilə bəstəkarın şəxsən yazdığı librettonun dünya premyerası keçirilmişdir. *"The People's Artist: Prokofiev's Soviet Years"* tədqiqatının müəllifi, musiqişünas Simon Morrison həmin librettonu Moskva arxivlərinin birindən tapmış, icazə aldıqdan sonra bütün librettonu bərpa etmiş, Mark Morris ona yenidən xareoqrafik quruluş vermişdir. Layihənin premyerası Nyu-Yorkda "Fisher Center for the Performing Arts at Bard College"də keçirilmişdir. Daha sonra balet Berkli, Norfolk, London, Nyu-York və Çikaqoda göstərilmişdir.

## Strukturu

;I Pərdə
:*I Səhnə*
::No 1 Introduction
::No 2 Romeo
::No 3 Küçənin canlanması
::No 4 Səhər rəqsi
::No 5 Savaş
::No 6 Döyüş
::No 7 Şahzadə əmr verir
::No 8 Interlude
:*II Səhnə*
::No 9 Bal üçün hazırlıq (Cülyetta və qulluqçusu)
::No 10 Gənc qız Cülyetta
::No 11 Qonaqların gəlişi (Minuet)
::No 12 Maskalar
::No 13 Cəngavərlərin rəqsi (və ya Montekkilər və Kapuletilər)
::No 14 Cülyettanın dəyişməsi
::No 15 Merkuçio
::No 16 Madrigal
::No 17 Tibaltın Romeonu görməsi
::No 18 Qonaqların dağılışması (Gavotte) (Bu nömrə Prokofiyevin 1 No. – li simfoniyasının üçüncü hissəsinin adaptasiyasıdır. )
::No 19 Eyvan : Səhnə
::No 20 Romeonun dəyişməsi
::No 21 Sevgi rəqsi
;II Pərdə
:*I Səhnə*

::No 22 Xalq rəqsi
::No 23 Romeo və Merkuçio
::No 24 Beş cütlüyün rəqsi
::No 25 Mandolinalarla rəqs
::No 26 Qulluqçu
::No 27 Qulluqçu Romeoya Cülyettadan məktub gətirir
:*II Səhnə*
::No 28 Romeo Keşiş Laurenslə birgə
::No 29 Cülyetta Keşiş Laurenslə birgə
:*III Səhnə*
::No 30 İnsanlar əylənməyə davam edirlər
::No 31 Yenidən xalq rəqsi
::No 32 Tibaltın Merkuççio ilə görüşməsi
::No 33 Tibalt və Merkuççionun savaşması
::No 34 Merkuççionun ölümü
::No 35 Romeo Merkuççionun ölümünə görə intiqam almağa qərar verir
::No 36 Final
;III Pərdə
:*I Səhnə*

::No 37 Introduction
::No 38 Romeo və Cülyütta (Cülyüttanın yataq otağı)
::No 39 Axırıncı vədalaşma
::No 40 Qulluqçu
::No 41 Cülyütta Parislə evlənməkdən imtina edir
::No 42 Tənha Cülyetta
::No 43 Interlude
:*II Səhnə*
::No 44 Keşiş Laurensin yanında
::No 45 Interlude
:*III Səhnə*
::No 46 Yenidən Cülyüttanın yataq otağı
::No 47 Yalnız Cülyütta
::No 48 Səhər serenadası
::No 49 Qızların su zanbaqları ilə rəqsi
::No 50 Cülyetta cənazə başında
;Epiloq
::No 51 Cülyetta cənazə mərasimində
::No 52 Cülyettanın ölümü


## İnstrumentasiya

Bütün klassik əsərlərin instrumentasiyasında istifadə edilən musiqi alətləri xaric, "Romeo və Cülyetta"nın musiqisinin ifa edilməsi üçün tenor saksofonlara da ehtiyac vardır. Solo və orkestrın tərkibində istifadə edilən bu musiqi aləti əsərin səslənməsinə bənzəri olmayan bir xüsusilik əlavə etmişdir. Prokofiyev musiqiyə italiyansayağı görünüş vermək üçün cornet, viola d'amur və mandolinalardan istifadə etmişdir.

Tam instrumentasiya üçün aşağıdakı musiqi alətlərindən istifadə edilir:

* *[[Taxta nəfəs alətləri]]*: pikkolo, 2 fleyta, 2 qoboy (ikincisi ingilis rojoku ilə əvəz edilir), ingilis rojoku, iki klarnet (ikincisi E-flat klarnetlə əvəz edilə bilir), bass klarnet, 2 faqot, kontrafaqot, tenor saksofon.
* *[[Metal nəfəs alətləri]]*: 6 valtorna, 3 truba, kornet, 3 trombon, tuba.
* *[[Zərb alətləri]]*: litavra, kiçik baraban, ksilofon, üçbucaq, taxta qutular, marakas, zənglər, dəf, kolakola (a’’), tava, böyük baraban.
* *[[Dilli musiqi alətləri]]*: pianino, çelstra, orqan.
* *[[Simli musiqi alətləri]]*: 2 mandolina, viola d'amur (və ya viola).

## Musiqinin hazırlanmasında istifadə edilmiş süitalar

### Süita No. 1 Romeo və Cülyettadan, Op. 64 bis
# Xalq rəqsi
# Səhnə (Küçənin canlanması)
# Madrigal
# Minuet (Qonaqların gəlişi)
# Maskalar
# Romeo və Cülyütta
# Tibaltın ölümü

### Süita No. 2 Romeo və Cülyettadan, Op. 64 ter
# Montekkilər və Kapiletilər
# Balaca Cülyetta
# Keşiş Lauriens
# Rəqs
# Romeo və Cülyetta ayrılmamışdan əvvəl
# Qızların su zanbaqları ilə rəqsi
# Romeo və Cülyettanın məzarı

### Süita No. 3 Romeo və Cülyattadan, Op. 101
# Romeo fəvvarənin yanında
# Səhər rəqsi
# Cülyetta
# Qulluqçu
# Aubade (Səhər serenadası)
# Cülyettanın ölümü…

## Pianinoda ifa üçün on kiçik əsər, Op. 75
Prokofiyev 1937-ci ildə Romeo və Cülyettada istifadə üçün seçdiyi musiqiləri – Pianinoda ifa üçün Op. 75 on kiçik əsər əsəri istifadə etməmiş,lakin daha sonra onları özü təqdim etmişdir.

# Xalq rəqsi
# Səhnə: Küçənin canlanması
# Minuet: Qonaqların gəlişi
# Gənc qız Cülyetta
# Maskarad
# Montekkilər və Kapulettilər
# Keşiş Laurens
# Merkuççio
# Qızların su zanbaqları rəqsi
# Romeo və Cülyetta ayrılmamışdan əvvəl

## Ədəbiyyat
* Clark, Katerina *Petersburg: Crucible of Cultural Revolution* (Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1995)
* Morrison, Simon *The People’s Artist: Prokofiev’s Soviet Years* (Oxford: Oxford University Press, 2008)

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*Romeo and Juliet Rudolf Nureyev təəfindən xareoqrafik quruluş verilmiş balet
*''Romeo & Juliet, On Motifs of Shakespeare'': prokofiyevin orijinal librettosunun Simon Morrison tərəfindən bərpa layihəsi haqqında website 

## Həmçinin bax