open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Allotropiya

**Allotropiya** (yunan dilindən tərcümədə "allass troper" – özgə, başqa + "tropos" – yön, özəllik) — bir sıra kimyəvi elementlərin quruluşu və özəllikləri ilə bir-birindən ayrılan iki və ya daha çox bəsit maddə əmələ gətirmək bacarığı. Hazırda 400-dən çox allotropik şəkildəyişmə olan bəsit maddə var. Allotropiya həmçinin karbon, kükürd və s. elementlərdə də görülür.

Eyni bir kimyəvi elementin bir neçə bəsit maddə yaratması hadisəsinə *allotropiya*, yaranmış bəsit maddələrə isə həmin elementin *allotropik şəkildəyişmələri* deyilir. Ona görə də bəsit maddələrin sayı (400-dən çox) kimyəvi elementlərin sayından çoxdur.

## Tarixi
Hələ XVIII əsrdə heyranedici fakt – almaz və adi kömürün yanması zamanı karbon qazı alındığı müəyyən edilmişdir. Deməli, almaz və kömür eyni növ element atomlarından – karbondan ibarətdir. Alimlər müəyyən etdilər ki, kükürd də müxtəlif kristallar halında (plastik və kristallik) mövcud ola bilər. Sonralar fosforun ağ, qırmızı və qara kristallik formaları müəyyən edildi. Bütün bu misalları 1841-ci ildə İsveç kimyaçısı Yens Yakov Bertselius ümumiləşdirərək bu hadisəyə "allotropiya" adı verilməsini təklif etdi. Hazırda 400-dən çox allotropik şəkildəyişmə olan bəsit maddə mövcuddur.

## Yaranma səbəbləri
Allotropik şəkildəyişmələrin mövcudluğunu əsaslandıran vahid səbəb yoxdur. Allotropiya hadisəsi əsasən iki səbəbdən baş verir:
# Molekulda atomların sayının müxtəlif olması ilə;
# Bəsit maddələrin kristal quruluşunun müxtəlifliyi ilə;

Lakin elə hallar olur ki, bu səbəblərin hər ikisi eyni anda allotropiyaya səbəb olur; məsələn almaz və fülleren (C60). Bəzən isə allotropiyaya kimyəvi əlaqələrin müxtəlifliyi səbəb olur: məsələn, α-karbin və β-karbin.

Allotropik modifikasiyaların molekulunda müxtəlif sayda atomlar olur – oksigen və ozondakı kimi (O2 və O3). Bu cür müxtəlif şəkildəyişmələr maye kükürd (S8 və S6) üçün də xarakterikdir. Lakin burada başqa fərq vardır. S8 molekulu altı kükürd atomunun xətti düzülmüş zənciridir. Allotropik şəkildəyişmələrə daha çox misal almaz, qrafit, karbin və fülleren göstərmək olar. Ən çox allotropik modifikasiya əmələ gətirən plutoniumdur.

## İstinadlar
Astrobiologiya

**Astrobiologiya** (*yunan dilindən tərcümədə "astron" – ulduz*) – kainatda həyatın təzahür formalarını öyrənən elm sahəsi. Kosmik tədqiqatların vüsət aldığın dövrdə astrobiologiya kosmik biologiya və kosmik tibbin nailiyyətlərindən geniş istifadə edir. Astrobiologiya Yer kürəsinin inkişafının ilkin mərhələlərində həyatın onda necə yarandığını tədqiq edir. Belə ehtimal olunur ki, ultrabənövşəyi şüalanma və elektrik boşalmaları Yerdə üzvi maddələrin yaranmasına səbəb olmuşdur. Fotosintezin yaranması, atmosferdə tədricən O2-nin toplanması həyatın inkişafı üçün şərait yaratmışdır. Astrobiologiya Günəş sistemi yaratmışdır. Astrobiologiya Günəş sistemi planetlərində həyatın olub-olmaması problemləri ilə məşğul olur. XX əsrin kosmik tədqiqatları göstərdi ki, Ayda, Merkuridə, Venerada həyat yoxdur. Marsın tədqiqi onda primitiv həyat elementlərinin mövcudluğu ehtimalını yaradır. Astrobiologiyanın əsas vəzifələrindən biri Günəş sistemindən kənarda həyatın olub-olmamasını öyrənməkdir.

## Tarixi
1959-cu ildə NASA ekzobiologiya üzrə ilk layihəsini qurdu, 1960-cı ildə isə ekzobiologiyanın öyrənilməsi üçün proqram hazırladı. 1971-ci ildə Yerdənkənar həyat axtaracaq SETI layihəsinin təməli qoyuldu. Bu layihə Yerdən kənar radiosiqnalların dinlənilməsi və yaddaşda saxlanılması ilə məşğul idi. 1976-cı ildə qurulan Vikinq layihəsi Marsda yadplanetli həyat əlamətlərini axtaran 3 bioloji tədqiqatdan ibarət idi. 1997-ci ildə Marsa eniş edən Mars Pathfinder aparatı isə Mars səthindəki qayalıqlarda bakteriya qalıqlarını tapmalı idi.

Gənc və təsdiqlənməmiş sahə olmasına baxmayaraq, XXI əsrin başlanğıcından bəri NASA və Avropa Kosmik Agentliyi kimi digər elmi akademiyalar astrobiologiyanın öyrənilməsi və araşdırmaları üçün daha çox maraq göstərir. Bir çox universitetlər astrobiologiyanı təhsil proqramına əlavə edirlər. ABŞ-nin Arizona, Pensilvaniya, Montana və Vaşinqton universitetləri, Böyük Britaniyanın Kardiff və Avstraliyanın Yeni Cənubi Uelz universitetləri artıq bu yeni sahəni təhsil proqramına daxil etməklə birlikdə, həm də universitet daxilində Astrobiologiya Mərkəzləri yaradırlar.

Hal-hazırda bu sahə üzrə ən çox araşdırılan planet Yerə yaxın və Yerin səthinə oxşar səthə sahib olan, həmçinin Yerlə oxşar geoloji tarixə malik olan Marsdır. Alimlər hər gün daha da böyük əminliklə Marsda bir vaxtlar bol miqdarda su olduğunu açıqlayırlar, hansı ki Yerdəki kimi, Yerdən kənarda da həyat üçün ən əhəmiyyətli maddələrdən biri hesab olunur.

2011-ci ilin noyabr ayında NASA Marsda həyat aşkar etmə tədqiqatlarının davam etməsi üçün marsoxod Curiosity aparatını qırmızı planetə yolladı. Avropa Kosmik Agentliyinin açıqlamasına görə, hal-hazırda hazırlanan və 2018-ci ildə Marsa göndəriləcək marsoxod ExoMars aparatı da həmçinin bu tədqiqatların davamı olacaq. Bir sözlə, alimlər Marsa digər planetlərdən daha çox inanırlar.

## İstinadlar
Blaşko xətləri

**Blaşko xətləri** olduqca nadir görünür və ilk olaraq 1901-ci ildə alman dermatoloqu Alfred Blaşko tərəfindən təqdim edilən, açıqlana bilməyən bir insan anatomiyası fenomenidir. Nə müəyyən bir xəstəlik, nə də bir xəstəliyin təxmin edilə bilən əlamətidir. Bir çox köçürülən və əldə edilən bədən, ya da mukoz xəstəliyi özlərini, lentlərinin vizual görünüşünü yaradan naxışlara görə izah edirlər. Onları daha müəyyən hala gətirən şey xəstədən, xəstəyə bənzər yaxınlıqda uyğunlaşmalaradır, ümumiyyətlə, onurğa ətrafında V şəklində sinə, qarın və yan tərəflər ətrafında S şəklində forma götürər.

## Əlamətləri
 
Ən ilginci isə gedən cəsəd sindromudur. Bu xəstəliyin daşıyıcıları ölü olduqlarına inanırlar. Bu bir ağılı depressiya və intihar meylləri sindromudur. Belə ki, bu vəziyyətdə xəstə hər şeyini itirmiş olmaqdan şikayət edir. Onlar ehtiraslarını, bədəninin bir qismini ya da hamısını, ümumiyyətlə öldüyünü və gedən bir cəsəd olduğunu düşünürlər. Şizofreniyaya tutulanlar da öldüklərini, ətlərinin çürüdüyünü, bəzən də həyati orqanlarının ya da qanının olmadığını düşünürlər.

Bəzən bu, xəstənin bədənində qurdların gəzişdiyini iddia etmə dərəcəsinə qədər uzanar. Bəzi xəstələr bunu sübut etmək üçün intihar edər. Olduqca az rast gəlinən sindrom 2008-ci ildə 53 yaşında filippinli bir qadında görüldü. Ölü olduğunu söyləyən qadın ailəsindən meyitxanaya aparılmasını istəmişdi. “Gedən cəsəd sindromu” xəstələrinə dərman və beyinə elektrik şokuyla müalicə tətbiq olunur.

## İstinadlar
Bobbi Vinton

**Bobbi Vinton**, əsl adı **Stenli Robert Vintula** (, *Stanley Robert Vintula Jr.*; d. 16 aprel 1935) — polyak əsilli amerikalı estrada müğənnisi. 1962-1964-cü illərdə ifa etdiyi sentimental "Roses Are Red (My Love)", "Blue Velvet", "There! I’ve Said It Again" və "Mister Lonely" balladaları Billboard Hot 100-də ilk yerlərdə qərarlaşdığı vaxt şöhrət qazanmışdır.
## Həyatı
Bobbi Pensilvaniya ştatında, öz kumiri olan Perri Komo ilə eyni şəhərdə dünyaya gəlmişdir. Özünün vizit kartına çevrilən "Blue Velvet" mahnısını isə Toni Bennetin repertuarından götürmüşdür.

1964-cü ildə Vintonun eyniadlı albomuna daxil olan "There! I’ve Said It Again" mahnısı, Beatles qrupunun ABŞ-dakı ilk sinqlı olan "I Want to Hold Your Hand" tərəfindən çartların ilk pilləsindən sıxışdırılıb çıxarıldı. 1962-1972-ci illərdə "Billboard" jurnalının çartlarında Vintonun 28 mahnısı yer almışdı, o cümlədən məşhur "Sealed with a Kiss". Həmçinin, Vinton 2 vesterndə rol almış və Con Ueynin tərəf müqabili olmuşdu. 1974-cü ildə "Melody of Love" mahnısı ilə milli hit-paradda 3-cü yerədək qalxdı.

## Sinqlları

* *Roses are red*, 1962
* *Rain rain go away*, 1962
* *Let´s kiss and make up*, 1962
* *Trouble is my middle name*, 1962
* *Over the mountain (Across the sea)*, 1963
* *Blue on blue*, 1963
* *Blue velvet*, 1963
* *There! I´ve said it again*, 1963
* *My heart belongs to only you*, 1964
* *Tell my why*, 1964
* *Clinging vine*, 1964
* *Mr. Lonely*, 1964
* *Long lonely nights*, 1965
* *L-o-n-e-l-y*, 1965
* *Theme from „Harlow“*, 1965
* *What color is a man*, 1965
* *Satin pillows*, 1965
* * Tears*, 1965
* *Dum-de-da*, 1966
* *Coming home soldier*, 1966
* *For he´s a jolly good fellow*, 1967
* *Please love me forever*, 1967
* *Just as much as ever*, 1967
* *Take good care of my baby*, 1968
* *Halfway to paradise*, 1968
* *I love how you love me*, 1968
* *To know you is to love you*, 1968
* *The days of sand and shovels*, 1969
* *My elusive dreams*, 1970
* *No arms can ever hold you*, 1970
* *Every day of my life*, 1972
* *Sealed with a Kiss*, 1972
* *But I do*, 1972
* *My melody of love*, 1974
* *Beer Barrel Polka*, 1975
* *Save your kisses for me*, 1976	 				
* *Moonlight Serenade*, 1976	 				
* *Only love can break a heart*, 1977
* *Make believe it's your first time*, 1979	
* *You are love*, 1983
* *It´s been one of those days*, 1989
* *Please tell her that I said hello*, 1989
* *The last rose*, 1989

## Xarici keçidlər

*Bobbi Vintonun rəsmi veb-saytı
Endi Uitfild

**Endi Uitfild** (; ) — 1971-ci ildə Uelsin şimal şəhəri olan Amlukxe-də anadan olub. Endi 1999-cu ildə inustutu bitirdikdən sonra, Avstraliyanın, Sidney şəhərinə köçərək aktyor və model olur. 2003-cü ildə Veşti Uitfild-lə evlənərək ailə həyatı qurdu. 2004-cü ildə aktyor olan Endi bu ildə Avstraliyada "All Saints" serialına çəkildikdən sonra, "The Strip" (2008), "Pached to the Rafters" (2008) və "McLeod’s Daughters" (2008) seriallarına çəkilir. Axırıncı oyndağı rol isə 2010-cu ildə rejissor Ceyms Rebbits-in çəkdiyi "" olur. Spartacus rolunda oynayan Endi serialın ilk sezonu 13 bölümündə oynadıqdan sonra xərçəng xəstəliyinin qurbanı olaraq filmdən ayrıldı və mualicəyə başladı. Və xərçəng xəstəliyinin qurbanı olan Endi 11 sentyabr 2011-ci ildə Sidneydə vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
* 

## İstinadlar
Rəncbər

**Rəncbər** — muzdlu kəndli işçilər. Rəncbərlərin bir çoxu keçmiş rəiyyətdən formalaşırdı. 

Tamamilə müflisləşərək, istehsal vasitələri və torpaqdan məhrum olan bu zümrə, varlanmış qonşulara qolçomaqlara öz əməyini satırdılar. Pul və bazar münasibətlərinin inkişafı dövründə rəncbərlərin sayı çoxalmağa başladı. XIX əsrin sonları - XX əsrin əvvəllərində müflisləşməkdə olan rəiyyətin bir hissəsi şəhərlərdə sənaye proletariatına qoşulurdu, bir hissəsi isə kənddə qalaraq rəncbərlik edirdi.
İrtış

**İrtış** (, , , )— Çində, Qazaxıstanda və Rusiyada çay, Ob çayının əsas sol qol. İrtış çayının uzunluğu 4248&nbsp;km təşkil edir (uzunluğuna görə Ob çayından böyükdür). Ob çayı ilə birlikdə İrtış 1643 min km² hövzə genişliyi ilə Rusiyada birinci, Asiyada ikinci, dünyada isə altıncı ən geniş çaydır.

## Coğrafiya

İrtış  uzunluq ilə dünyada ən uzun çay qoludur (ikinci yerdə Missuri çayı). Çin (525 kilometr), Qazaxıstan (1700 kilometr), Rusiya (2010 kilometr) ərazilərindən axır.

İrtış çayı öz mənbəsini Monqolustan və Çinin sərhədində yerləşən Altay dağlarından götürür. Qara İrtış çayı Çindən Zaysan dərəsilə Qazaxıstana keçib, Zaysan axar gölünə tökülür. Bu çayın mənsəbində böyük delta yaranmışdır.


## Hidroqrafiya

İrtış çayının yuxarı axarlarda qar və cüzi miqdarda yağış suları ilə; aşağı axarlarda qar, yağış və qrunt suları ilə qidalanır. Su rejimi müxtəlifdir. Yuxarı axarlarda aprel ayından daşqınlar başlayır, iyun ayında isə suyun səviyyəsi maksimum həddə çatır, oktyabra qədər çayın səviyyəsi enir.  Çayın aşağı axarlarında daşqın mayın sonundan başlayır, iyunda maksimum səviyyə enir.  Səviyyənin enməsi sentyabr ayına qədər davam edir. İllik axının 50 %-i yaz aylarında olur.

Hövzəsinin ümumi sahəsi 1 643 000 kv. kilometr təşkil edir. Çayın meyilliyi 0,03 m-dir.

## Su tərkibi
Duzsuz, təmiz çay suyudur. Suyun minerallaşması mövsümdən asılı olaraq 136-253 mq/dm3 arası dəyişir. İrtış çayının duz tərkibi hidrokarbonatlı kalsium, nadir hallarda isə natrium elementlərindən ibarətdir.
## Qolları
Qolları: Kalcir, Kürşim, Narım, Buqtırma, Ülbi, Oba, Qızılsu, Çar, Tobıl, Qamıstı, Om, Tara, Uy, Şiş, Esil, Oşa, Çağan, Qonda, Usolka, Vaqay.

## Çay üzərindəki şəhərlər
Mənbəyindən mənsəbinəcən Ertis çayının üstündə olan şəhərlər: Göktokay(Fuyun), Burçun (hamısı Çin); Serebryansk, Öskemen(keçmiş Üst-Kamenoqorsk), Semey(keçmiş Semipalatinsk), Kurçatov, Aqsu(1993-cü ilə qədər Yermak adlanırdı), Pavlodar (hamısı Qazaxıstan); Omsk, Tara, Tobolsk, Xantı-Mansiysk(Rusiya)

## İstinadlar
Səmayə Əliyeva

**Səmayə Əliyeva** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966); Azərbaycan prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2002-ci ildən).

## Həyatı
Səmayə Dadaş qızı Əliyeva 1937-ci ildə Lənkəranın Tütəpeştə kəndində anadan olmuşdur.

Kənd məktəbini bitirdikdən sonra sıravi kolxozçu kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Lənkəran Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda təhsil almışdır. Rayondakı Dövlət Maşın Sınaq Stansiyasında manqa başçısı, briqadir və sahə aqronomu vəzifələrində çalışmışdır.

1966-cı ildə çaybecərmə sahəsində göstərdiyi yüksək nəticələrə görə ona Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı verilib. Bir neçə çağırış SSRİ Ali Sovetinin və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib. Dəfələrlə ÜLKGİ və Azərbaycan Kommunist Partiyası qurultaylarının nümayəndəsi, Azərbaycan KP MK-nın üzvü olub.

Səmayə Əliyeva 2002-ci ildən Azərbaycan prezidentinin fərdi təqaüdçüsü idi.

2013-cü ilin sentyabr r ayında Lənkəranda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
90 dəqiqə (film, 2012)

**90 dəqiqə** () — rejissor Eva Sorhauqun 2012-ci ildə ekranlaşdırdığı bədii film. Film Toronto Kino festivalında nümayiş etdirildikdən sonra dünya şöhrəti qazanmışdı. Filmin premyerası 21 sentyabr 2012-ci ildə baş tutmuşdu. Özünün ikinci tammetrajlı filmində, Eva Sorhauq cəsarətlə və kompromissizcəsinə "hər şeydən artıq doymuş" cəmiyyətin təhlükəli, qəzəbli, şiddətli və zorakı tərəfini göstərir. 90 dəqiqə — sadəcə olaraq "artıq gec olacaq" bir anın müşahidəsidir. Daha doğrusu isə 3 insanın həyatının son 90 dəqiqəsi haqqda. Sorhauq Mixail Haneke tərəfindən icad edilmiş metodlar üzrə spekulyasiya edir, buna baxmayaraq o açıqca göstərilən zorakılıqdan da imtina etmir; ümumilikdə Skandinav filmlərində belə qəddar səhnələri təsəvvür etmək çətindir. Kinotənqidçilər filmdə Alan Klarkla olan paralelləri həvəslə qeyd edirlər.

## Filmin xülasəsi

Bu filmdə müxtəlif nəsillərdən bəhs edən 3 hekayə vardır:

Birinci hekayə: Artıq qocalmış biznesmen Yohan çox güman ki, artıq müflis olub. Bəlkə də cavan aşnası onu atıb və ya sağlamlığında kəskin dəyişikliklər baş verib — bu, filmi seyr edənlər üçün naməlum olaraq qalır. Yalnız o məlumdur ki, o tez-tələsik kirayə götürdüyü mənzildən imtina edir, bütün işlərini tamamlayır və həyat yoldaşının qabağında əmək fəaliyyətini stimulyasiya edir. Sonra arvadı üçün erkən nahar yeməyi hazırlayaraq, onu sakitcə öldürür. Sonra isə özünə sui-qəsd edir.

İkinci hekayə: Polis işçisi Fred bazar günlərində keçmiş həyat yoldaşının və uşaqlarının yanına gəlir. Lakin göründüyü kimi, operativ işdən və ofisdə kargüzarlıq işlərindən imtina, ona çox depressiv təsir göstərir. Buna görə də o, dərin depressiya vəziyyəti ilə üzləşir. Sabahısı gün o, masa arxasına əyləşərək, səssizcəsinə yoğurt yeyir, uşaqlarına banan verir, arvadı ilə ləng halda mübahisə edir. Amma onun içində ciddi şəkildə bir ehtiras hissi qaynayır. Eks-həyat yoldaşı onu evdən qovduqdan sonra o bir az məhəllədə gəzişir, sonra yenidən evə qayıdaraq əlindəki pistoletlə hamını gülləliyir.

Üçüncü hekayə: Yaxınlarda ata olmuş gənc narkoman Trond ailə həyatının yeni məsuliyyətlərinə heç cür alışa bilmir. Buna görə də o, tez-tez arvadını vəhşicəsinə döyür, onun əllərini bağlayaraq onunla cinsi əlaqədə olur. Bəlkə də onların belə əlaqələri həmişə olub — bunu arvadın elə də müqavimət göstərməməsi və faktiki olaraq heç nə danışmaması ilə də anlamaq olar. Ancaq yenicə anadan olmuş körpə Trondun nizamlı həyatına nifaq gətirir — o artıq mağazaya gedib uşaq bezi almalı və şəxsən onun üçün utancverici hesab edilən bu məhsullarla da o, paralel olaraq Ginnes pabında pivə içməyə məcburdur. 

## Rollarda
* Aksel Henni — Trond 
* Kaia Varyord — Karianna, Trondun rəfiqəsi
* Byorn Floberq — Yohan
* Pia Tyelta — Elin
* Mads Ousdal — Fred
* Annmari Kastrup — Hanna
* Fred Heqqland — narkotik satıcısı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Norveç filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
* http://www.filmweb.pl/film/90+minutter-2012-644841
* http://www.imdb.com/title/tt2180277/
* http://www.norge.ru/90_minutter_2morrow
Li-Fi

**Li-Fi** — rəqəmli informasiyanın işıq şüalandırmasının köməyi ilə ötürülməsini mümkün edən qurğu. Bunun üçün gücü 1 volt olan adi işıq diodlu lampaya mikroçiplər quraşdırılır və işığı yandıran zaman siqnal kompüterdə quraşdırılan qurğuya ötürülür. Beləliklə, istifadəçi internet şəbəkəsində olması üçün lampanı həmişə yanılı vəziyyətdə saxlamalıdır. Bu halda parlaqlıq əhəmiyyət kəsb etmir, cihazdan isə işığı azaldılmış qənaət rejimində istifadə etmək mümkündür. Yeni texnologiya məlumatları saniyədə 150 meqabit sürəti ilə ötürməyə imkan verir.

## İcad Olunması
Alman elm adamı Harald Hass və qrupu tərəfindən bu mövzuda görülən işlər nəticəsində Li-Fi, yəni işığın fiber optikdən fiber təmin edilərək məlumatların, LED lampa vasitəsi ilə çatdırılması təmin edildi. Radio dalğaları yerinə işıq siqnallarının istifadə edilməsiylə Li-Fi saniyədə 800 meqabit informasiyanın ötürüə bilir.

Alman elm adamı Harald Haas çalışdığı bu layihəsində radio dalğalarını istifadə edərək, onları görülə bilir bir işıq spektra çevirir və radio dalğalarından 10000 qat daha sürətli olan bu sistem ilə məlumat transferini təmin edə bilir.

8 il boyunca Edinburg Universitetindəki iş komandası ilə çalışan Haas bu layihənin nəticəsində LED lampalar ilə artıq İşıq sürəti qədər sürətli informasiya transferi əldə etmişdir. Bu informasiya transferi üçün lampanın olduğu hər yerdən bu əməliyyatı edə bilir.

Li-Fi və Wi-Fi'nin fərqi:
Li-Fi ilə Wi-Fi -nin məqsədi eynidir, hər ikisi məlumatları ötürür yalnız kiçik bir fərq; burada radio siqnallarını istifadə etmək əvəzinə məlumatları simsiz ötürmək üçün LED işıqlardan istifadə edilir. Ənənəvi Wi-Fi, cihazlara məlumat ötürmək üçün radio siqnallarından istifadə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hallavar çayı

**Hallavar çayı** () — Ermənistanda, hazırkı Loru vilayətinin () əsasən Hacı Qara və Hallavar kənd cəmiyyətləri ərazisində çay. Pəmbək çayının sağ qoludur. Ən böyük qolu (sol sahildə çaya tökülür) Qaraçoban çayıdır.

Mənsəbindən sol qolu Qaraçoban çayı ilə birləşdiyi məntəqəyədək Hallavar çayının sahilində Mollaqışlaq, Aşağı Kilsə, Yuxarı Kilsə, Hallavar və Heydərli kəndləri, Qaraçoban çayı birləşdikdən sonra isə Pəmbək çayına az qalmış Hacı Qara kəndi yerləşir.

*1988-ci ildə azərbaycanlıların qovulması:

:*1988-ci ilədək Mollaqışlaq, Aşağı Kilsə, Yuxarı Kilsə, Hallavar və Heydərli kəndləri monoetnik azərbaycanlı kəndləri idi. 1988-ci ilin dekabr ayında Mollaqışlaq kəndindən 200 nəfərdən çox, Aşağı Kilsə kəndindən 120 nəfər, Yuxarı Kilsə kəndindən 575 nəfər, Hallavar kəndindən 2.760 nəfərdən çox və Heydərli kəndindən 1.240 nəfər etnik azərbaycanlı zorla qovulmuşdur. Azərbaycanlıların çıxarılmasından sonra Heydərli və Hallavar kəndlərinə az sayda ermənilər yerləşsələr də sonradan onlar Heydərlini də tərk etmiş və yalnız az sayda Hallavar kəndində qalmışdır. 1990-cı illərin əvvəllərində xaraba qalmış Aşağı Kilsə kəndi ləğv edilmiş və ərazisi Mollaqışlaq kəndinə verilmişdir.

*1 yanvar 2011-ci il tarixinə olan rəsmi məlumatlara əsasən:

:*Hacı Qara kənd cəmiyyəti () Hacı Qara kəndini əhatə edir. Cəmiyyətin ərazisi 36.18 km², əhalisi isə 1.222 nəfəri kişilər və 1.057 nəfəri qadınlar olmaqla toplam 2.279 nəfərdir. Monoetnik milli təkibi olan cəmiyyətin əhalisini ermənilər təşkil edir.

:*Hallavar kənd cəmiyyəti () Mollaqışlaq, Yuxarı Kilsə, Hallavar və Heydərli kəndlərini əhatə edir. 10-19 oktyabr 2001-ci il Ümumermənistan əhali siyahıyaalınması zamanı Heydərli, Mollaqışlaq və Yuxarı Kilsə kəndlərində de-fakto və de-yuri əhali yaşamırdı. Cəmiyyətin ərazisi 34.3 km², əhalisi isə 85 nəfəri kişilər və 75 nəfəri isə qadınlar olmaqla toplam 160 nəfərdir. Bütün əhali Hallavar kəndində yaşayır, digər kəndlər əhali barındırmır. Monoetnik milli tərkibi olan cəmiyyətin əhalisini (Hallavar kəndi əhalisini) ermənilər təşkil edir.

## Mənbə
*Mercy Corps Georgia: List of Files related to EC Program: Documents: Lori Marz Baseline Survey Report (rus): "Динамика местных тенденции изменения климата, природных катастроф ианализ экологических, социально-экономических последствий в трансграничном целевом ареале реки Кура.: Лорийский марз (Республика Армения). 2012."—>Подготовлено в рамках проекта «Укрепление местного потенциала и регионального сотрудничества в целях адаптации к изменению климата и сохранения биоразнообразия в Грузии и на Южном Кавказе», который финансируется Евросоюзом и осуществляется Сетью кавказских природоохранных НПО (CENN) и международной организацией Мерси Корпс. Полная ответственность за содержание данной публикации возлагается на Мерси Корпс и CENN; оно никоим образом не отражает взгляды и мнения Европейского союза.

## İstinadlar
Onunla danış (film, 2002)

***Onunla danış*** () rejissorluğu və ssenari yazarlığı Pedro Almodovara aid olan 2002 istehsalı İspan dram filmi. Baş rollarda Xavier Kamara, Dario Qrandinetti, Leonor Uatlinq, Geraldin Çaplin və Rosario Flores oynamışdır. Film Ən Yaxşı Orijinal Ssenari nominasiyası üzrə Oskar Mükafatı və Xarici dildə ən yaxşı film Qızıl Qlobus Mükafatı almışdır.

Film cinslər arasındakı ünsiyyət çətinlikləri, tənhalıq, səmimiyyət və sevgidəki qətiyyətin itməsi kimi mövzuları əhatə edir.

## Aktyorlar
* Javier Cámara --> Benigno Martín
* Darío Grandinetti --> Marco Zuluaga
* Leonor Watling --> Alicia
* Rosario Flores --> Lydia González
* Mariola Fuentes --> Rosa
* Geraldine Chaplin --> Katerina Bilova
* Pina Bausch --> 'Café Müller' danscısı
* Malou Airaudo --> 'Café Müller' danscısı
* Caetano Veloso --> partideki şarkıcı --> "Cucurrucucú paloma"
* Roberto Álvarez --> Doktor
* Elena Anaya --> Ángela
* Lola Dueñas --> Matilde
* Adolfo Fernández --> Niño de Valencia
* Ana Fernández --> Lydia'nın kızkardeşi
* Chus Lampreave --> Bekçi
* Paz Vega --> Amparo (sessiz filmde)

 
## Xarici keçidlər
* 
* The MacGuffin film appreciation piece
Kara dənizi

**Kara dənizi** () — Şimal Buzlu okeanın ucqar dənizi. Dənizin adı hövzəsinə aid olan Kara çayının adından götürülüb. Öz növbəsində, çayın adı da alman əsilli Karanın adıyla bağlıdır.

## Fiziki-coğrafi vəziyyət
Dəniz Avrasiyanın şimal sahiliylə və adalarla - Yeni Torpaq, Frans-İosif Torpağı, Şimal Torpağı, Heyberq adaları ilə əhatə olunub.

Dənizin şelf qatında çoxlu adalar vardır. Dənizin orta dərinliyi 50 — 100 metr arasında dəyişir, ən dərin yeri 620 metrdir. Sahəsi 893 400&nbsp;km²-dir.

Dənizə çoxlu çay tökülür: Ob, Yenisey və s. Buna görə duzluluq əhəmiyyətli dərəcədə dəyişilir. Kara dənizinə həmçinin Tas çayı tökülür.

Kara dənizi — Rusiyanın ən soyuq dənizlərindən biridir. Yayda ən yüksək temperatur çayların mənsəbinin yaxınlığında müşahidə edilir. Burada, yayda suyun temperatur 0&nbsp;°C yuxarı olur. Burada qatı duman və qasırğalar müşahidə edilir.
Ən böyük yarımadaları: Taymır yarımadası, Yamal yarımadası

## Hidroloji rejim
Dənizin səthi mürəkkəb su sirkulyasiyası (dövranı) xarakterinə malikdir. Dənizin cənub-qərb hissəsində qapalı su sirkulyasiyası siklonu olur. Ob-Yenisey dayazlığından dənizin mərkəzi hissəsinə qədər, Sibir çaylarının  duzdan təmizlənmiş suları yayılır.

Kara dənizində qabarma və çəkilmələr müşahidə olunur. Onların hündürlüyü 50 — 80 santimetrə çatır. 
Dəniz demək olar ki, ilboyu buzla örtülmüşdür. Buzun formalaşması sentyabrda başlayır. Çoxillik buzlaşmaların ən hündür sahələri 4 metrə qədər qalınlıqla rast gəlinir. Sahil uzunu buzlar yaranır, dənizin  mərkəzində — "üzən" buzlara rast gəlinir.
Yayda buzlar ayrı-ayrı hissələrə dağılır.

## Temperatur rejimi və duzluluq
Dənizin səthində  suyun temperaturu qışda −1,8&nbsp;°C yəni, suyun donma temperaturuna yaxındır.  Orta duzluluq 34 promilledir
Çay axını və yayda buzun ərinməsi aşağı dəniz suyunun duzluluğunun azalmasına səbəb olur. Hətta çayların mənsəbində duzluluq kifayət qədər aşağı olur.

Su, yayda dənizin 50-70 metrliyində  (şərqdə 10-15 metr) 6&nbsp;°C (şimalda 2&nbsp;°C) temperatura qədər qızır.

## İqtisadi əhəmiyyəti
Əsas dəniz portu - Dikson portudur. Şimali dəniz bərə yolu Kara dənizindən keçir. Dənizdən kambala, siqi və b. balıqlar ovlanır.

### Gəmiçilik üçün şərait
Öz fiziki-coğrafi şəraitinə  görə Kara dənizi Arktikanın ən mürəkkəb dənizlərindəndir. Bu dənizdə hərəkət çox çətindir.

Aşağıdakı əlverişsiz şərait və bəzi amillərə görə hərəkət üçün dənizdən az istifadə olunur:
* sualtı təhlükələrinin və dayaz sahələr çox olması;
* buzun praktik olaraq daimi mövcudluğu;
* çay mənsəblərinin tez donması;
* lövbər dayanacaqlarının dənizinin çox hissəsində mövcud olmaması;
* dənizin təbii şəraitinin zəif öyrənilməsi;
* dumanlı günlərin çoxluğu; vizual və astronomik müşahidə imkanın olmaması;
* kompaslarla cəhətin təyinin çətinliyi.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Dalniy adası (Kara dənizi)
Bonapartizm

**Bonapartizm** yaxud *napoleonizm* – Fransada parlament demokratiyasını rədd edən, güclü icraedici hakimiyyətin, mühüm dövlət işlərində kütlələrə müraciət etmənin (plebissit keçirilməsi vasitəsilə) tərəfdarı olan avtoritar rejimləri və siyasi cərəyanı bildirmək üçün işlədilən termin.

## Ümumi məlumat
*Sinfi mübarizə*nin kəskinləşdiyi vaxtda, əksinqilabi iri burjua dikaturasının bir növü. Sözdə siniflərdən və partiyalardan üstün olduğunu göstərməyə çalışaraq, bu diktatura işdə, hərbiyə, polis - bürokratiya aparatına və kilsəyə arxalanaraq  istismarçıların marağını ifadə edir. XVII-ci əsrin sonunda, Fransada, Napoleon Bonapartın diktaturası vaxtı yaranıb. Bonapartizm üçün əksinqilabi siyasət, islahatların keçirilməsi vədləri və kütlələrin aldadılması səciyəvidir. Bütün bunlar  xarici siyasətdə aqressiya, daxili işlərdə isə demokratiyanın üzərinə yerimək siyasətinin kombinasiyasını təşkil edir.

## Tarixi
İlk bonapartçı rejim 1799-cu ildə I Napoleon Bonapartın həyata keçirdiyi dövlət çevrilişi nəticəsində bərqərar olmuşdur; ikinci rejim İkinci imperiya (1852–70) dövründə Lui Napoleon (III Napoleon) tərəfindən qurulmuşdur. III Napoleonun hakimiyyəti illərində Bonapartizm “tamamlanmış” forma almışdır. Fransızların “milli birliyi”nin bərpası və “qayda-qanun”a qayıdış şüarları altında formalaşan bonapartçı rejimlər 1789-cu və 1848-ci illərdə baş vermiş inqilabların doğurduğu sosial təlatümlər dövrünə son qoymuşdur. Bonapartizm kəskin sosial ziddiyyətlərin aradan qaldırılmasına, “köhnə qayda-qanunun” müəyyən elementlərinin inqilabi nailiyyətlər (yeni mülkiyyətçilərin hüquqlarının, şəxsi azadlıqların tanınması, siyasi bərabərliyin bəyan edilməsi və s.) ilə sintezinə səy göstərmişdir. Bonapartizmin ideologiyası milliyyətçiliyin, mühafizəkarlığın, liberalizmin və hətta sosializmin (sensimonizmin) müddəalarını ehtiva etmiş, eklektik və demoqoji səciyyə daşımışdır. Bonapartçı rejimlərin sosial dayağı mühafizəkar kəndli kütlələri idi. Bonapartizm sistemində ordu və polis fəal rol oynayırdı. Bonapartizm rejimləri üçün müxtəlif siniflər və sosial qruplar arasında manevr etmək səciyyəvi idi. Belə siyasət onlara müəyyən məqama qədər sabitliyi təmin etmək və fövqəlsinfi, ümummilli hökumət obrazı yaratmaq imkanını vermişdir. Bonapartçı rejimlərin daxili siyasəti özündə iqtisadi liberalizmi və sərt inzibati-polis təsir tədbirlərini birləşdirirdi; xarici siyasət kursu isə Fransanın qitədə və ondan kənarda hakim mövqeyini bərqərar etmək kimi ambisiyalı planları ilə seçilirdi (bu, Birinci və İkinci imperiyaların süqutu ilə nəticələndi). 20-ci əsrin əvvəllərində Bonapartizm bir ideya cərəyanı kimi Fransa siyasi həyatının ifrat sağ hissəsində “əriyərək”, mövcudiyyətinə son qoydu. Lakin onun izlərinə Şarl de Qollun istifadə etdiyi hakimiyyət metodlarında və hətta Beşinci respublikanın konstitusiyasında rast gəlinir. Sonradan “Bonapartizm” termini populist mövqelərdən çıxış edən bütün hərbi-diktator və avtoritar rejimləri səciyyələndirmək üçün (həmişə əsaslandırılmış formada olmasa da) işlədilmişdir.

## Mənbə
Краткий политический словарь. Политиздат.1989 səh. 50
Wu-Tang Clan

**Wu-Tang Clan** () — Nyu-Yorkda Steten Aylenddən olan ilk harkor hip-hop qruplarından biri.

## Üzvlər
* **[[RZA]]** 
* **[[GZA]]** 
* **[[Ol' Dirty Bastard]]** 
* **[[Method Man]]** 
* **[[Raekwon]]** 
* **[[Ghostface Killah]]** 
* **[[Inspectah Deck]]** 
* **[[U-God]]** 
* **[[Masta Killa]]** 
* **[[Cappadonna]]**

## Wu-Tang Clan affiliates
*2 On Da Road
*4th Disciple
*60 Second Assassin
*9th Prince
*B-Nasty
*Beretta 9
*Black Knights
*Blue Raspberry
*Bronze Nazareth
*Brooklyn Zu
*Cappadonna
*Cilvaringz
*Division
*Dreddy Krueger
*DJ Symphony
*Gravediggaz
*Hell Razah
*Islord
*Jamie Sommers
*Killarmy
*Killa Sin
*Killah Priest
*La The Darkman
*Lord Superb
*Mathematics
*Northstar
*P.R. Terrorist
*Popa Wu
*Royal Fam
*Streetlife
*Suga Bang Bang
*Solomon Childs
*Sunz Of Man
*Prodigal Sunn
*ShoGun Assassin
*Shyheim
*Tekitha
*Timbo King
*Trife
*True Master
*Wu-Syndicate
*Wu-Tang Killa Beez

### Studiya albomları
* *[[Enter the Wu-Tang (36 Chambers)]]* (1993.)
* *[[Wu-Tang Forever]]* (1997.)
* *[[The W]]* (2000.)
* *[[Iron Flag]]* (2001.)
* *[[8 Diagrams]]* (2007.)
* *[[A Better Tomorrow]]* (2014.)
Senitsa

**Senitsa** (, , ) — Slovakiyanın qərbində, Trnava bölgəsində şəhər. Əhalisi 23 700 nəfərdir (2004-cü il). Şəhər Zahorska dağ yamaclarının şimalında, Miyava çayının sahilində yerləşir.

## Tarix

## Əhali
### Əhalinin etnik mənsubiyyəti
Slovaklar – 94,60 %Çexlər – 1,56 %Qaraçılar – 0,84 %Macarlar – 0,14 %digərləri

### Əhalinin konfessional mənsubiyyəti
roma-katolikləri – 47,28 %ateistlər – 31,18 %yevangelik kilsə v.d. – 17,03 %yunan-katolikləri – 0,29 %pravoslavlar – 0,11 %digərləri
## Tanınmış Senitsalılar
* Vlado Adásek – Slovakiyalı rejissor və ssenari müəllifi.
* Jozef Bossanyi – tanınmış slovak tarixçisi, dilçi və təbiyətşünası 
* Vladimír Fajnor – (1875 – 1952), siyasətçi
* Jozef Kvetoslav Holub – slovak pedaqoqu
* Viliam Pauliny-Tóth – slovak siyasətçisi, belletris və publisisti.
* Ján Mudroch – slovak rəssamı

## Partnyor şəhərlər
Senitsa aşağıdakı şəhərlərlə qardaşlaşmışdır:
*  Beč
*  Hodonin
*  Hohenau
*  Pultusk
*  Trutnov
*  Velké Pavlovice
*  Santa Tecla

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* oficiálna webová stránka mesta Senica
* Senica – podrobná orientačná mapa
Mən də darıxmışam (teleserial, 2013)

**Mən də Darıxdım** () Eflatun Film-in hazırladığı, *[[Star TV (Türkiyə)|Star TV]]*-də yayımlanan absurd-komediya növündə Türkiyə teleserialıdır. Baş rollarda Ali Atay, Serkan Keskin və Osman Sonantın oynadığı serialda aktyorların, yayımdan çıxarılan və 3 mövsüm TRT-də yayınlanmış Leyla ile Mecnun serialından sonra yaşadıqlarını başa salır. Serial barədə ilk xəbər 4 sentyabr 2013 tarixində serialın prodüseri Funda Alp tərəfindən rəsmi Twitter hesabından verilmişdir.

## İstehsal
Ssenari müəllifi Burak Aksak, rejissorları Onur Ünlü və Erkan Tunç, prodüserləri Orkun Ünlü və Funda Alp olan serialın birinci bölümü 25 oktyabr 2013 tarixində Star TV kanalında yayımlanmışdır. Seriala ssenari müəllifi, rejissor və prodüserlər də çəkiliblər. Serialın əsas mövzularından biri də Leyla The Band qrupudur. Serialın ilk bölümündə 3 mövsüm yayımlanmış, final bölümü olmayan Leyla ile Mecnun serialının 3 dəqiqəlik qısa finalı da göstərilmişdir. Son bölümü (13-cü bölüm) 29 yanvar 2014-cü il tarixində yayımlanmışdır.

## Mövzu
Leyla ile Mecnun serialı birdən-birə yayımdan çıxarılır. Serialın prodüserlərindən biri Funda Alp və rejissoru Onur Ünlü vəziyyəti aktyorlara deyirlər. Çəkiliş qrupu və aktyorlar işsiz qalırlar. İşlərini və bir-biriləri ilə işləməyi sevən qrup vəziyyəti qəbul etməkdə çətinlik çəkirlər. Ali canlandırdığı "Mecnun" obrazının təsirindən çıxa bilmir. Serkannın bir tərəfi hələ də "İsmail Abi"dir. Evli və bir uşağı olan Osman isə serialdakı rolu olan "Yavuz" kimi vaxtını dostları ilə keçirir. Cengiz hamının gözündə hələ də "Erdal Bakkal"dır. Ahmet "İskender" kimi hamının atası yerindədir. Heç kim rolundan tam çıxa bilmir və hər kəs gündəlik həyat tərzinə uyğunlaşa bilmir. Aktyorlar Leyla ile Mecnunun ssenari müəllifi Burakdan yeni serial yazmasını istəyirlər. 3 ildir eyni serialı yazan Burakın yeni proyekt fikirləşməyə vaxtı olmayıb. Hər kəs bir-bir nə edəcəklərini fikirləşirlər...

## Rollar

## Yayım vaxtı

## Xarici keçidlər
*Leyla ile Mecnun
*Leyla The Band
*Star TV-də "Mən də Darıxdım"
*tvyo-da "Mən də Darıxdım"
*Facebook-da "Mən də Darıxdım"
*Twitter-də "Mən də Darıxdım"
*YouTube-da "Mən də Darıxdım"
*Instagram-da "Mən də Darıxdım"
*IMDB-də "Mən də Darıxdım"
*SinemaTürk-də "Mən də Darıxdım"
Nişinomiya

**Nişinomiya** () — Yaponiyanın Kansai regionunda yerləşən Hyoqo prefekturasında şəhər.

## İstinadlar
Leq çarlığı

**Lakz** — III əsrin əvvəllərində Qafqaz Albaniyasının ictimai-siyasi həyatında mühüm rol oynayan bəzi vilayətlərdə ayrı-ayrı çarlıqların meydana gəlməsi müşahidə olunur. Tarixi mənbələrdə həmin dövrdə Albaniya ərazisində mövcud olmuş iki qüdrətli çarlığın adı çəkilir. Bunlar "Lakz" və "Maskutların ölkəsi" ("Maskut") adları ilə gös-tərilən çarlıq-lardır.
   
Maskut o qədər də böyük deyildi. Onunla müqayisədə Lakz həm əhalisinin sayına, həm də ərazisinə görə xeyli böyük idi. Qədim mənbələrdə göstərildiyi kimi, onu hel, leg, gel, kirk, sul, çur və digər. Orta əsr ərəb tarixçilərinin al-Lakz adlandırdıqları bu çarlıq cənubdan Şirvanla, cənubi-qərbdən Şəki vilayəti ilə həmsərhəd idi. 
   
Tarixçilər göstərirlər ki, XI əsrə kimi Maskut çarlığı Lakz sakinləri təsiri altında olmuş, sonra Şirvanın tərkibinə daxil edilmişdi.

## Ədəbiyyat
* Vladimir Minorsky. ''A History of Sharvān and Darband in the 10th-11th Centuries'' (1958).

## İstinadlar
Bakı Politexnik Məktəbi

**Bakı Politexnik Məktəbi** — orta ixtisas təhsili müəssisəsi. Məktəb bütün Cənubi Qafqaz sənayesi üçün texniklər və ixtisaslı ustalar hazırlayırdı. Qafqaz tədris dairəsinin 1888-ci il 26 aprel tarixli sərəncamı ilə həmin ilin iyulundan Şəhər Sənət Məktəbi kimi fəaliyyətə başlamış, 1896-cı il sentyabrın 1-dən Bakı İbtidai Mexanika-kimya-texnika Məktəbinə çevrilmişdi.

1897-ci il oktyabrın 18-dən məktəbin nəzdində yerli əhali içərisindən yaşlılar üçün pulsuz kurslar açılmışdı. Kurslara yardım məqsədilə məktəbdə xeyriyyə konsertləri təşkil olunur, həvəskar aktyorlar tamaşalar göstərirdilər. 1901-ci ilin iyulundan məktəbdə kimya bölməsi əvəzində tikinti bölməsi açılmışdı. 1913-cü ilin yanvarından isə Bakı Politexnik Məktəbi Bakı Alekseyev orta mexanika və tikinti-texniki məktəbi adlanırdı.

1909-cu ilin yanvarından məktəbin nəzdində heykəltəraşlıq-daşyonma şöbəsi, 1911-ci ildən isə sürücülər kursu açılmışdı. 1917-ci il mayın 30-dan üç şöbədən (neft sənayesi, elektromexanika və memarlıq-inşaat) ibarət politexnikuma çevrilmiş və Bakı Politexnik Məktəbi adlandırılmışdır.

## Mənbə
* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B., 2001;
Bakı Şəhər Həkimlər Cəmiyyəti

**Bakı Şəhər Həkimlər Cəmiyyəti** — Bakıda qeyri-hökumət təşkilatı.

## Tarixi
1895-ci ildə Kərim bəy Mehmandarov Məmmədrza ağa Vəkilov və Əbdülxalıq Axundov ilə birgə Bakı Tibb Cəmiyyətini təsis etmişdir. 1918–1919-cu illərdə 110 üzvü, şəhər dumasının binasında əsaslı kitabxanası var idi.

Cəmiyyətin iclasları da həmin binada keçirilirdi. Əsas fəaliyyət istiqaməti sənaye gigiyenası idi. Cəmiyyətin sədri B.K.Finkelşteyn, katibi Y.K.Varşavski, əsaslı kitabxananın müdiri isə Əbülfəz Qarayev idi. 1917-ci ildə cəmiyyət öz fəa-liyyətini dayandırmış, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətii dövründə yenidən bərpa etmişdi. Bu illərdə cəmiyyət yoluxucu xəstəliklərə, xüsusilə yatalaq epidemiyasına qarşı mübarizə aparmışdır.

1919-cu ildə B.K.Finkelşteyn Bakı Universitetinin tibb fakültəsi üçün tibbi avadanhq almaq, həmçinin ən yeni müalicə metodları ilə tanış olmaq üçün aparıcı Avropa klinikalarına (İtaliya, İsveçrə, Almaniya) ezam edilmişdi. O, Qərbi Avropaya ezamiyyətinin nəticələri haqqında üzvü olduğu tibb cəmiyyətində hesabat məruzəsi ilə çıxış etmişdi. Şəhərin aparıcı həkimləri təbabətin müxtəlif sahələrində elmi nailiyyətlərin mübadiləsi məqsədilə cəmiyyətdə müntəzəm məruzələr edirdilər.

1920-ci ildə Bakı şəhər həkimlər cəmiyyəti nəzdində həkimlərə yardım bürosu yaradılmışdı. Büronun məqsədi boş iş yerlərinin qeydiyyatını aparmaq, işsizləri həmin yerlərə yerləşdirmək, onlara birdəfəlik, yaxud vaxtaşırı yardım göstərmək idi. Həkimlər cəmiyyətinin dövri nəşri çap olunurdu. Aprel işğalından (1920) sonra fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Həkimlərə Yardım Bürosu
1920-ci ildə Bakı Şəhər Həkimlər Cəmiyyəti nəzdində yaradılmışdır.

Büronun vəzifəsi boş iş yerlərini qeydə almaq, işsizləri həmin yerlərə yerləşdirmək, onlara birdəfəlik yaxud vaxtaşırı pul yardımı göstərmək idi. Büro şəhər idarəsi tibb-sanitar şöbəsinin nəzdində fəaliyyət göstərirdi. Şəhər idarəsi tibb-sanitar şöbəsinin üzvü Şərifov və həkimlər A.Neşeretov, A.İ.Okinşeviç büronun üzvləri idilər.

1920-ci ildə Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra həkimlərə yardım bürosunun fəaliyyəti dayandırıldı

## Mənbə
*Путеводитель ЦГАОР Азерб. ССР, Б., 1959.

## İstinadlar
Moonspell

**Moonspell** — Portuqaliya metal-qrupu, 1992-ci ildə əsası qoyulmuşdur. Qrup ilk vaxtlar folk/blek-metal üslubunda ifa etsələr də, sonradan özlərini qrup kimi xarakterizə edən qotik metal üslubunda ifa etməyə başlamışlar. Qrupun yaradıcısı və vokalçısı **Fernandu Ribeyru** (Fernando Ribeiro) üslublarının "şeytan musiqisi" (devilish music) ifadəsini işlətmişdir. Əslində qrup 1989-cu ildə yaranıb ilk adları "Morbid God" olub, 1992-ci ildə "Serpent Angel" mahnılarını oxuduqdan sonra qrupun adı **Moonspell** olaraq dəyişdirildi.

## Üzvlər
* Fernando Ribeiro (Langsuyar) – vokal (1989–ildən)
* Migel Qaspar (Mike/Nisroth) – baraban (1992–ildən)
* Pedro Paixao (Passionis/Neophitus) – sintezator, gitara (1993–ildən)
* Rikardo Amorim (Morning Blade) – gitara (1995–ildən)
* Ayres Pereira (Ahriman) – bass gitara (2007–ildən)

## Diskoqrafiya
**Studio albomlar**
* Wolfheart (1995)
* Irreligious (1996)
* Sin/Pecado (1998)
* The Butterfly Effect (1999)
* Darkness and Hope (2001)
* The Antidote (2003)
* Memorial (2006)
* Under Satanæ (2007)
* Night Eternal (2008)
* Alpha Noir (2012)
* Ómega White (2012)
* Extinct (2015)
* 1755 (2017)
* Hermitage (2021)

**Sinqllar və Mini albomlar**
* Wolves From The Fog (EP, 1994)
* Under the Moonspell (EP, 1994)
* "Opium" (sinql, 1996)
* 2econd Skin (EP, 1997)
* "Butterfly Effect" (sinql, 1999)
* "Nocturna" (sinql, 2001)
* "Everything Invaded" (sinql, 2004)
* "Finisterra" (sinql, 2006)
Demon Hunter

**Demon Hunter** — 2000-ci ildə Ryan Klark və Don Klark qardaşları tərəfindən Sietldə yaradılan ABŞ metal musiqi qrupu.

## Haqqında
Qardaşların ilk qurduqları qrup "Training for Utopia" qrupu olmuşdur. 1996–2000-ci illərdə fəaliyyət göstərmişdir. "Demon Hunter" də Don Clark daha sonra ailəsi ilə çox vaxt keçirtmək üçün 2009-cu ildə qrupdan ayrıldı. Qrupun üslubu müxtəlifdir, Melodik Metalcore və Alternativ metal tərzin də ifa edir.2002-ci ildə "Solid State" albom şirkəti ilə ilk **"Infected"**, **"Through the Black"** sinqllərini və **"Demon Hunter"** albomlarını çıxartdılar, albom 10 trekdən ibarət idi. Qrupun 2010-cu ilə qədər artıq yarım milyon albom diskləri satılmışdır.

## Qrup üzvləri

## İndiki üzvləri
* Ryan Clark — vokal, gitara (2000–ildən)
* Jon Dunn — bass (2003–ildən)
* Timothy "Yogi" Watts — baraban (2004–ildən)
* Patrick Judge — gitara, köməkçi vokalda (2009–ildən)
* Jeremiah Scott — gitara (2011–ildən)

### Keçmiş üzvləri
* Jesse Sprinkle — baraban (2000–2004)
* Kris McCaddon — gitara (2003–2005)
* Don Clark — gitara, köməkçi vokalda (2003–2009)
* Ethan Luck — gitara, köməkçi vokalda (2005–2009)
* Ryan Helm — gitara (2009–2011)

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları
* Demon Hunter (2002)
* Summer of Darkness (2004)
* The Triptych (2005)
* Storm the Gates of Hell (2007)	
* The World Is a Thorn (2010)	
* True Defiance (2012)
* Extremist (2014)
* Outlive (2017)
Insomnium

**Insomnium** — 1997-ci ildə Finlandiyada qurulub.Melodik death metal üslubunda ifa edən qrup melodeath dünyasın da ən məşhur qruplarındandır. Latın dilində tərcümədə qrup adı Insomnium "yuxu" deməkdir. Qrupun üslubun da həm də doom metal, folk metal və simfonik metal elementləri vardır. 2001-ci ildə "Candlelight Records" albom şirkəti ilə müqavilə imzalayan **Insomnium** 2002-ci ildə ilk "In the Halls of Awaiting" çıxardırlar. Bundan əvvəl qrupun ilk 2 demo albomları "Demo '99 (demo) (1999)" və "Underneath the Moonlit Waves (demo) (2000)" albomları olmuşdur.

## Üzvlər
* Niilo Sevanen − vokal, bass gitar (1997−indiyədək)
* Ville Friman − gitara, köməkçi vokal (1997−indiyədək)
* Markus Hirvonen − baraban (1997−indiyədək)
* Markus Vanhala − gitara (2011−indiyədək)

### Əvvəlki üzvlər
* Tapani Pesonen − baraban, gitara (1997−1998)
* Timo Partanen − bitara (1998−2001)
* Ville Vänni − bitara (2001−2011)

## Diskoqrafiya

### Demo albomlar
* Demo '99 (demo) (1999)
* Underneath the Moonlit Waves (demo) (2000)

### Studiya albomları
* In the Halls of Awaiting (2002)
* Since the Day it All Came Down (2004)
* Above the Weeping World (2006)
* Across the Dark (2009)
* Where the Last Wave Broke EP (2009)
* One For Sorrow (2011)
* Ephemeral EP (2013)
* Shadows of the Dying Sun (2014)
* Winter’s Gate (2016)
* Heart Like a Grave (2019)
* Argent Moon EP (2021)
* Anno 1696 (2023)

### Sinqllar
* Weather the Storm (sinql) (2010)
* While We Sleep (2014)
* Out to the Sea / Skyline (2015)
* Valediction (2019)
* Heart Like a Grave (2019)
* Pale Morning Star (2019)
* The Conjurer (2021)
* The Reticent (2021)
* The Antagonist (2021)
* Lilian (2022)
* White Christ (2022)
* The Witch Hunter (2022)
Fransuaza Saqan

**Fransuaza Saqan** və ya əsl adıyla **Fransuaza Kore** () — Fransız yazıçısı və ssenaristi. Yazıçı, Franzua Moriak tərəfindən verilən "cazibədar kiçik canavar" adıyla da tanınır. Saqan, burjua obrazları olan güclü romantik əsərləri ilə tanınır.

## Həyatı
Saqan, Fransanın Kajar vilayətində dünyaya gəlmiş və burada olan Lot əyalətində böyümüşdür. Uşaqlıqdan heyvanlara qarşı xüsusi heyranlığı olmuşdur. Bu müddətdə "Kiki" ləqəbi ilə tanınan Saqan varlı bir ailənin ən kiçik qızı idi. Atası bir şirkətin müdiri, anası isə torpaq sahələri olan bir ailənin qızı idi. Müharibə vaxtı Dofine bölgəsinə köçən ailə bunun ardınca Verkora gedir. Saqan 1953-cü ildə Sorbonnaya qəbul imtahanlarından keçə bilmədi. Daha sonra, bu universitetə qəbul olsa da, universiteti yarımçıq atmışdır.

İlk əsəri olan "Salam kədər" romanı, 1954-cü ildə, Saqan 18 yaşında olarkən nəşr edilmişdir. Kitab, qısa müddətdə beynəlxalq səviyyədə uğur əldə etmişdir.

## Əsərləri

### Romanlar
* *[[Salam, kədər!]]* (1954, *Bonjour Tristesse*)
* *[[Acı təbəssüm]]* (1955, *Un certain sourire*)
* *Dans un mois, dans un an* (1957, *Those without shadows*)
* *[[Bramsı sevirsinizmi?]]* (1959, *Aimez-vous Brahms?*)
* *Les Merveilleux Nuages* (1961, "Wonderful Clouds")
* *Toxique* (1964)
* *Le Garde du cœur* (1968, *The Heart-Keeper*)
* *Un peu de soleil dans l'eau froide* (1969, *Sunlight on Cold Water*)
* *Des bleus à l'âme* (*Scars on The Soul*) (1972)
* *Un profil perdu* (1974, *Lost Profile*)
* Bricit Bardo (1975)
* *Le lit défait* (1977, *The Unmade Bed*)
* *Le Chien couchant* (1980)
* *La femme fardée* (1981, *The Painted Lady*)
* *Un orage immobile* (1983)
* *De guerre lasse* (1985)
* *La Maison de Raquel Vega* (1985)
* *Sarah Bernhardt, ou le rire incassable* (1987)
* *Un sang d'aquarelle* (1987)
* *La Laisse* (1989)
* *Les Faux-Fuyants* (1991)
* *Chagrin de passage* (1994)
* *Le Miroir égaré* (1996)

### Qısa hekayələri
* *Les yeux de soie* (1975, *Silken Eyes*)
* *Musiques de scène* (1981)

### Avtobioqrafik əsərlər
* *Toxique* (1964)
* *Réponses* (1975)
* *Avec mon meilleur souvenir* (1984)
* *Répliques* (1992)
* *…Et toute ma sympathie* (1993, 'Avec mon meilleur souvenir* əsərinin davamı)
* *Derrière l'épaule'' (1998)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Litweb.net
* The Paris Review – Röportaj
* BBC sayfası
Aktivləşmə enerjisi

**Aktivləşmə enerjisi** — kimyəvi reaksiya zamanı toqquşan molekulların malik olduqları enerjiyə deyilir. Əksər kimyəvi reaksiyaların sürəti temperatur artdıqca artır. XIX əsrin 80-ci illlərin əvvəlində Hollandiya fiziki və kimyaçısı Yakob Vant-Hoff göstərdi ki, əksər kimyəvi reaksiyaların sürəti hər 10 °C qaldırdıqda 2–4 dəfə artır.

## Arreniusun təklifi
1889-cu ildə İsveç alimi Svante Arrenius bir çox kimyaçıların o zaman aldığı nəticələri ümumiləşdirərək reaksiyanın sürət sabitinin temperaturdan asılılığını təklif etdi:

k = A e^

Burada K — sürət sabiti; A – hər bir reaksiya üçün xarakterik olan sabit əmsal; R — universial qaz sabiti; T – mütləq şkalada temperatur (mütləq temperatur); E4- Arrenius tərəfindən aktivləşmə enerjisi adlandırılan və hər bir reaksiya üçün xarakterik olan enerjidir.

Arrenius fərz edirdi ki, toqquşma zamanı bütün molekullar reaksiyaya girmir, yalnız verilmiş temperaturda lazımi miqdarda enerjiyə malik molekullar reaksiyaya girir. Bu enerji aktivləşmə enerjisi adlanır və C/mol ilə ölçülür. Temperatur nə qədər yüksək olarsa, bir o qədər çox molekul bu enerjiyə malik olur və reaksiyaya girmək qabiliyyəti müvafiq olaraq yüksək olur.

Ea-nın qiyməti nə qədər az olarsa, verilmiş temperaturda bir o qədər çox molekul reaksiyaya girir, Ea=0 olduqda hər bir toqquşma reaksiyaya səbəb olur; bu halda reaksiyanın sürəti vahid həcmdə vahid zamanda toqquşmaların sayına bərabərdir.

## İstinadlar
Donor aşqarlar

**Donor aşqarlar** — öz elektronlarını asanlıqla verə bilən və deməli, sərbəst elektronların sayını artıran aşqarlar. Donor aşqarlarda elektronlar əsas yükdaşıyıcılar, deşiklər isə qeyri-əsas yükdaşıyıcılardır:

: n_a

na — aşqarların valentliyi, ny — yarımkeçiricinin valentliyidir.

Tutaq ki, silisium (Si) kristalında bəzi atomlar V qrup elementi arsenlə (As) əvəz edilmişdir. As-nın xarici elektron təbəqəsində 5 elektron olduğu üçün onun bir elektronu rabitədə iştirak etmir və öz atomu ilə zəif əlaqədə olur. Ona görə də o sərbəstləşə bilir. Bu zaman deşik əmələ gəlmir, çünki sərbəstləşən elektron rabitəni tərk etməyib. Bu tip aşqarlar donor aşqarlar adlanır. Donor aşqara malik yarımkeçiricilərdə keçiricilik əsasən elektronlar hesabına olduğu üçün onlara n-tip (neqativ-mənfi) yarımkeçiricilər deyilir. n-tip yarımkeçiricilərdə elektronlar əsas, deşiklər qeyri-əsas yükdaşıyıcılardır.

## Həmçinin bax
* Yarımkeçiricilər
* Akseptor aşqarlar

## İstinadlar
Akseptor

**Akseptor** — (lat. acceptor- qəbuledici) – yarımkeçiricidə valent zonasından elektronu tutan aşqar atomudur; bu isə həmin zonada deşik yaranmasına ekvivalentdir. Məs. Ge və Si üçün akseptor ***-B , Al, Ga*** ola bilər. Kristal qəfəsinin nöqtəvi defekti də akseptor ola bilər.
Mürəkkəb yarımkeçiricilərdə akseptor aşqarı (A.a.) stexiometrik formulaya cavab verən, tərkibə görə artıqlıq edən elektromənfi elementlərin atomları da (***O, Se, Te , Cl ,''' və s.'') ola bilər. Akseptor aşqarının daxil edilməsi yarımkeçiricinin deşik keçiriciliyinə səbəb olur, yəni akseptor aşqarının ionlaşması valent zonasında deşiklərin yaranmasına gətirib çıxarır ki, bu da elektronun valent zonasından qadağan olunmuş zonada yerləşən A.a. səviyyəsinə keçməsi kimi təsvir edilir.
'''Akseptor Aşqar'''- (latın sözü olub, acceptor-qəbul edən) – yarımkeçiricidə aşqardır; ionlaşdırması valent zonasından elektronların tutulması, ya da donor aşqar ilə müşahidə olunur. А.а.-ya səviyyəvi misal III qrup elementlərinin atomları (***B, Al, Ga, Jn***), IV qrupun elementar yarımkeçiricilərində ***Ge və Si***-dir. Mürəkkəb yarımkeçiricilərdə A.a. elektromənfi elementlərin (***B, Al, Ga, Jn***) tərkibə nəzərə artıq olan stexiometrik düstura cavab verən atomları ola bilər. A.a-nın daxil edilməsi verilmiş yarımkeçiriciyə ***deşik keçiriciliyindən**' xəbər verir, yəni A.a-nın ionlaşdırması valentb zonaslnda deşiklərin əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır ki, bu da elektronun valent zonasından qadağan olunmuş zonada yerləşən A.a səviyyəsinə keçid kimi təsvir olunur.

## Həmçinin bax
* Yarımkeçiricilər
* Donor aşqarlar

## İstinadlar
* В.Л.Бонч – Бруевич, С.Г. Калашников, "Физика полупроводников",М.1977,1990.685 с,
* Б. М.Аскеров, "Кинетические эффекты в полупроводниках", Л."Наука",1970
* Ю.Г.Полтавцев, "Структура полупроводников в некристаллических состояниях", "УФН",1976, т.120, в.4;
* Д.Адлер, "Приборы на аморфных полупроводниках",1978,т.125, в.4;
* Н. Мотт, Э.Дэвис, "Электронные процессы в некристаллических веществах", ingilis dilindən tərcümə, т.1–2,2 изд. М.1982;