open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tsinxua Universiteti

**Tsinxua Universiteti** () — Çin Xalq Respublikasının Pekin şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin ən aparıcı ali təhsil ocaqlarından biridir.

## Xarici əlaqələri
Tsinxua Universiteti Çin universitetlərini birləşdirən "C9 Liqası"na daxildir.

Şərqi Asiya Tədqiqat Universitetləri Assosiasiyasının üzvüdür.

## Təhsil haqqı
Tsinxua Universitetində təhsil haqqı tələbənin seçdiyi ixtisasdan asılı olaraq dəyişir. Bakalavr pilləsində təhsil haqqı 20000–50000 yuan, magistratura pilləsində 30000–70000 yuan, doktorantura pilləsində isə 30000–60000 yuan arasında dəyişir.

Bu ali təhsil ocağında 1000-ə qədər əcnəbi tələbə yerləşdiriləcək yataqxanalar mövcuddur. Yataqxanalarda İnternet, telefon, kondisioner, televizor və s. avadanlıqlarla təchiz edilmiş bir, iki və daha çox nəfərlik otaqlar tələbələrin istifadəsinə verilib. Otaqların 1 sutkalıq qiyməti 40–100 yuan arasında dəyişir. Kampusda tələbələrə tibbi xidmət göstərilir. Tibbi sığortanın 1 illik qiyməti 600–1000 yuandır.

## Reytinqi

## Məşhur məzunları
Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
* Hu Szintao – Çin Xalq Respublikasının prezidenti;
* Si Szinpin – Çin Xalq Respublikasının vitse-prezidenti;
* Çju Ronqji – Çin Xalq Respublikasının sabiq Baş naziri;
* Tzya Çunvanq – Çinin sabiq dövlət təhlükəsizliyi naziri;
* Tsunq-Dao Li – fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Yanq Çen Ninq – fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı;
* Şinq-Şen Çern – riyaziyyat üzrə Vulf mükafatı laureatı;
* Lyan Qiçao – alim, jurnalist, filosof, reformator;
* Syan Çjunşu – məşhur Çin yazıçısı.

## Həmçinin bax

## Mənbə
* Lamiyə Əliyeva, ''Dünya universitetləri: Tsinxua Universiteti'' , "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 15.10.2010, № 40. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ən yaxşı xarici film üzrə Oskar mükafatına təqdim edilən Azərbaycan filmləri

Azərbaycan 2007-ci ildən bəri "Ən yaxşı xarici film üzrə Oskar mükafatı"na öz filmlərini təqdim edir. Bu mükafat əsasən ingilis dili daxil olmayan dialoqlardan təşkil olunmuş bədii filmlərə verilir.  2021-ci il etibarilə 8 Azərbaycan filmi "Ən yaxşı xarici film" üçün təqdim edilib, ancaq heç biri Oskara namizəd ola bilməyib.

## Təqdimatlar
2006-cı ilin yayında Azərbaycan Kino Sənətləri və Elmləri Akademiyası tərəfindən "Ən yaxşı xarici film" kateqoriyasında film təqdim etmək üçün dəvət edildi. və Azərbaycan 2007-ci ilin payızında ilk dəfə mükafat üçün film təqdim etdi.

## İstinadlar
Vensan Kassel

**Vensan Kassel** () — Fransız aktyor. Fransa'da yaxşı personajları oynaması ilə tanınan Cassel, Amerikan filmlərində əsasən pis adam olaraq yer alır. Cassel 2013-cü ilə qədər italyan aktrisa Monika Belluççi ilə evli olmuşdur. Bu evlilikdən Deva və Leonie adlı 2 qız övladı var. Vincent Cassel İngliscə, Portuqalca ve İtalyanca danışa bilir. Cassel əsasən Oceanın 12 dostu , Oceanın 13 dostu və Qara qu quşu (film, 2010) filmlərində göstərdiyi aktyorluqla ön plana çıxmışdır. 2008-ci ilin oktyabr ayında Yves Saint Laurent kişi parfümü üçün L'Oréal'ın yeni reklam üzü olaraq anlaşma imzaladı.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Sultanbud döyüşü

**Sultanbud döyüşü** — 1 fevral 1812-ci ildə İran və Rusiya qoşunları arasında baş verən döyüş.

## Tarixi
1812-ci ilin əvvəllərində 20 minlik İran ordusu Qarabağa yürüş etdi. O, Şahbulaq və Sultanbud tərəfə irəlilədi. Böyük miqdarda artilleriyaya malik olan şah qoşunların İngilis zabitlərinin komandanlığı altında azsaylı rus qarnizonunu mühasirəyə aldılar və asan qələbə çaldılar.

Abbasqulu ağa Bakıxanov bu barədə yazır:  "Həmin ilin axırında, İrana tərəfdar olması qəti zənn edilən polkovnik Cəfərqulu ağa Məhəmmədhəsən ağa oğlu həbsə alınıb, ruslardan bir dəstə piyada və bir neçə nəfər kazakla Tiflisə göndərildi. Tərtər çayından keçərkən, Cəfərqulu ağa atının cilovunu saldatın əlindən qapdı, özü ilə bərabər atın sağrısında oturan o biri saldatı suya salaraq, Cəbrayıllı elinin arasına qaçdı. Bu xəbər Naibüssəltənəyə çatan kimi Qarabağa gəldi. Əmir xan Qacarı, Cəfərqulu ağa ilə Cəbrayıllı elini və Qarabağın sair elatını köçürməyə məmur etdi. Özü isə, topxana və sərbazla Sultanbud səngəri üzərinə gəldi. Burada qarabağlı Mehdiqulu xanla bir rus batalyonu var idi. Bunları məğlub edib bir çoxunu öldürdü və sağ qalanlarını əsir aldı. Mehdiqulu xan isə qaçıb qurtardı.

Əmir xan və Cəfərqulu ağa beş-altı min ailəni Arazdan keçirib, Naibüssəltənə ilə birləşdilər. Naibüssəltənə Qarabağ elatını yerbəyer edib, Qaradağ kəndlərinin hökumətini xanlıq ləqəbilə Cəfərqulu ağaya verdi. Özü də Təbrizə qayıtdı".

## İstinadlar
Tsu Şin Gen

**Tsu Şin Gen** — Avropanın ən tanınmış əlbəyaxa döyüş sənəti üstası (Masutatçu Oyamanın tələbəsi) Kanço David Kuk-un qurduğu beynəlxalq təşkilatın adıdır. Qarışıq döyüş sənətlərinin inkişafı ilə məşğul olan bu təşkilatın tədbirlərinə Azərbaycandan ilk dəfə 2004-cü ildə Vasif Namazov öz tələbələriylə  qatılıb. Onların içində tanınmış qaydasız döyüş idmançısı Tural Rəhimovda var. Tsu Şin Gen Beynəlxalq Büdo Asossasiyası mərkəzi qərargahı İsveçdə yerləşir.

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı: http://www.tsg-international.com/
Aytən Alpman

**Aytən Alpman** (), Türk pop musiqisi ve caz sənətçisi.

## Həyatı
Nişantaşı Qız Liseyində və Ərənköy Qız Liseyində təhsil almışdır. Liseydən sonra İlham Gencerin  solistlik təklifi ilə İstanbul Radiosunda işləməyə başlamışdır. Daha sonra Arif Mardin ilə tanış olmuş və onun təklifi ilə caz musiqiləri oxumağa başlamışdır.

1953-cü ildə İlham Gencer ilə evlənmiş, 1960-cı ildə ondan ayrılmışdır. 1959-cu ildə ilk albomu "Sayonara/Passion Flower"i  yayınlamışdır. 1963-cü ildə işləmək üçün İsveçə getmiş, üç il sonra Türkiyəyə dönmüşdür. Fecri Ebcioğlunun israrları ilə türkcə oxumağa başlamış və ilk çalışması - "İnan Bana / Ayrıldık Yalnızım"ı hazırladı.

1968-ci ildə Ümid Aksu ilə evlənmişdir. Fecri Ebcioğlu ilə birlikdə işlədikləri "Sensiz Olamam" ilə ilk böyük çıxışını etmişdir. 1972-ci ildə hazırladığı və sözlərini Fikrət Şenesin yazdığı "Bir Başkadır Benim Memleketim" mahnısı ilə xeyli diqqət cəlb etmişdir. 1974-cü ildə Kipr Hərəkatı ilə bağlı TRT-də "Memleketim" çox tez-tez səsləndirilməyə başlanılmış və sevilmişdir. Albom xeyli sayda satılmışdır.

1995-ci ildə səs tellərində yaranan problemlərə görə əməliyyat olmuşdur. 1999-cu ildə ən sevilən mahnılarından ibarət Ada Musiqi tərəfindən albomu buraxılmışdır. Səhnə çalışmalarını peşəkar şəkildə davam etdirməmiş, sadəcə bəzi vaxtlarda caz konsertləri vermişdir.

20 aprel 2012-ci il tarixində xəstəxanada vəfat etmişdir.

## Diskografi
* 1967
** İnan Bana / Ayrıldık Yalnızım
** Seni Unutmak Senden Kaçmak İstiyorum / Kim Demiş Aşk Yalandır Diye
** Bu Sana Son Seslenişim / Sevmedim Hayatı
** Hakkın Yok / Beni Unutma 
* 1968
** Ve... Tanrı Aşkı Yarattı / Ömrüm Senindir 
* 1969
** Hayal / Çağırdın Sana Koştum 
* 1970
** Sensiz Olamam / Aynalar Aynalar 
* 1971
** Bir Başkadır Benim Memleketim / Yaşamak İçin 
* 1973
** Tek Başına / Sevince Her şey Başka
** Memleketim / Unutsana 
* 1974
** Yanımda Olsa / İstersen
** O Sabah / Ben Varım 
** Ben Yürürüm Yana Yana / Iraktır Yolların
** "Memleketim"
* 1975
** Birazcık Umut / Kimbilir Kim Var Yanında
** Ben Böyleyim / Mutlu Olamadım
** Ölünceye Kadar / O Gün 
* 1976
* "Ben Böyleyim"
* 1977
** Son Bir Defa / Neden Sanki Bu Dünya Dar Geliyor İnsana 
* 1999
** "Eski 45'likler"
* 2007
** "Bir Başkadır Ayten Alpman"

## Filmleri
* Tek Başına (1974)
* Aşk Izdırabtır (1953)

## İstinadlar
Oser

**Oser** () – Fransada şəhər.

### İdman
Fransa Liqa 1-də çıxış edən AJ Oser şəhərdə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Paris
* Bordo
Aşıq Maqsud Fəryadi

**Aşıq Maqsud Fəryadi** (*Maqsud Qoca*; ) — aşıq, şair.

## Həyatı
Aşıq Maqsud Fəryadi 1961-ci ildə Qarsın Arpaçay kəndində dünyaya göz açıb. Azərbaycan əsillidir. 1989-cu ildən İstanbulda yaşayır. 1993-cü ildən Azərbaycanla əlaqələri var.

Ustadı Sosgertli Hicrani (1899–1978) olmuşdur.

Türkiyənin "Ulusal" kanalında proqram aparıcılığı edən Maqsud Fəryadi eyni zamanda aşıqlıq sənətini yaşadaraq Azərbaycanı layiqincə təmsil edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Bekir Karadeniz, Orhan Bahçıvan. "Doğulu Halk Şairleri". KaraMavi, 2009.
* Birsen Gicili. "Maksut Feryadinin Hayatı ve Çalışmaları". 1993.

## Xarici keçidlər
Balas y Chocolate

***Balas y Chocolate*** — Lila Daunsnın öz-adına adlanırılmış və birinci studiya albomu. 24 mart 2015-ci ildə Sony Music tərəfindən nəşr olundu.

## Treklər

## Mənbə
* Balas y Chocolate - iTunes Music.
Ceyms Hetton

**Ceyms Hetton** (; 3 iyun 1726 – 26 mart 1797) — şotland əsilli geoloq, həkim, kimyaçı və təbiyyətşünas. Müasir geologiyanın və geoxronolgiyanın banisi olan Hetton, həm də aktualizm və plutonizm nəzəriyyəsinin yaradıcısı hesab olunur.
## Həyatı
Ceyms Hetton 1726-cı ildə Şotlandiyanın Edinburq şəhərində anadan olmuşdur. Atasını tez itirən Hatton Edinburq Kral məktəbini bitirmiş və 14 yaşında Edinburq universitetinin hüquq fakultəsinə daxil olmuş. 18 yaşında fizika labaratoriyasında assistent olmuş, sonra Parisə gedərək orada üç il yaşamışdır. 1749-cü ildə Leyden Universitetində tibb elimləri doktoru olmuş.

1750-ci ildə sonra Hetton kənd təsarrüfatı və geologiya ilə maraqlanmağa başladı. 1768-ci ildə şəxsi fermasını kirayəyə verərək Hatton geologiya ilə ciddi maraqlanmağa başladı. Ceyms Hetton  Şotlandiyanın tanınmış alimləri olan Ceyms Vatt və  Adam Smit  ilə yaxın dost idi.
## Elmi fəaliyyəti
Ceyms yüksək müşahidə qabiliyyətin malik idi. Onun əldə etdiyi ən mühüm nəticələrdən biri qranit və bazaltların maqmatik mənşəli olması qənaətinə gəlməsidir. Bununla da o, plutonizm nəzəriyyəsinin əsasını qoyur. O, bu nəzəriyyəsi barədə əvvəlcə Edinburq kral elmi cəmiyyətdə məruzə edir. Sonra isə həmin məruzəni cəmiyyətin jurnalda dərc etdirir. Hetton Yerin tsiklik inkişaf modelini verir:
 

Hetton elmə uniformizm (aktualizm) adlanan "geoloji proseslərin saxlanması" prinsipini gətirmişdir. Sonralar bu fikiri onun varisi Çarlz Layel inkişaf etdirmişdir. Bu nəzəriyyə üzərində Hetton uzun müddət işlədikdən sonra ikicildlik " Yer nəzəriyyəsi" traktatı işıq üzü görür. Lakin öz həmkarlarının müsbət rəyini eşitməmiş Hetton dünyasını dəyişir.
## Əsərləri
* *Kömürün təbəti*. (Nature of Coal, 1777)
* *Yağış nəzəriyyəsi*. (Theory of Rain, 1784)
* *Elmın araşdırma prinsipləri*.(Investigations of the Principles of Knowledge, 1794)
* *İşıq, istilik və od fəlsəfəsi traktatı*.(A Dissertation on the Philosophy of Heat, Light and Fire, 1794)
* *Təbiət tarixinın müxtəlif cisimlərfi haqqında traktat*. (Dissertations on Different Subjects in Natural History, 1792)
* *Yer nəzəriyyəsi*.(Theory of the Earth, 1788)
## Şərəfinə adlanıb
1970-ci ildə Beynəlxalq astronomiya cəmiyyəti Ayın görünməyən tərəfində olan bir krateri Hettonun adı ilə adlandırmş.
## İstinadlar
Qrenland dənizi

**Qrenland dənizi** - Qrenlandiyanın şərq sahili, İslandiyanın şimal bölgəsi, Şpitsbergen və Yan Mayen arxipelaqları arasında yerləşən dəniz. Dənizin sahəsi 1,205,000&nbsp;km² bərabərdir. Dəniz Şimal Buzlu okean ərazisində yerləşsə də qismən Şimali Atlantik ərazisinə də daxil edilmişdir. Qrenland dənizinin ortalama dərinliyi 1,526 metrdir. Ən dərin nöqtəsi Norveçin Şpitsbergen adasının 140&nbsp;km qərbində yerləşən Malloy çökəkliyidir. Malloy çökəkliyi 5,608 metr dərinliyindədir.

## Mənbə
*Measurements of the Greenland Sea ice extent  – University of Illinois Urbana-Champaign
*Greenland Sea ice cover, data animations 1979–1998
"Sənətkar" medalı

**"Sənətkar" medalı** — Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqı tərəfindən təsis edilən mükafat. Azərbaycan Milli Peşəkar Teatrı günüdə dramaturqlara, yazıçılara səhnəmizdə xidmətləri olan sənət adamlarına təqdim olunur.

## Həmçinin bax
* Sənətkar medalı ilə təltif olunanlar

## İstinadlar
Diana boğazı

**Diana boğazı** () — Sakit okeanına daxil olan Şumişir adasını Ketoy adasından ayırır. Oxot dənizini Sakit okeanı ilə birləşdirir. Uzunluğu 15&nbsp;km, ən dar eni isə 20&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 500 m-ə çatır.

Sahilləri sıldırımlı və qayalıdır. Boğazda Severo-Zapadnıy, Sovetskıy, Storojevoy, Otvestnıy (Şimuşir) və Lejbişnıy, Monolitnıy, Onruqlıy (Ketoy) burunları vardır. Boğazın sahillərində dərinlik 1,0 m təşkil edir. Boğazın şimal sahillərində çoxlu sualtı və suüstü daşlar vardır. Boğazın cənubunda Brout, şimalında isə Diana və Yujnıy buxtası vardır. Boğaza adı kapitan-leytenant Vasili Mixayloviç Qolovinin  gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır. Sahillərində yaşayış məntəqələri yoxdur. Saxalin diyarının ərazisinə daxildir.

## İstinad
Villa Kastelli helikopter qəzası

**Villa Kastelli helikopter qəzası** () — 2015-ci ilin 9 mart tarixində Argentinanın şimal-qərbində yerləşən La Rioja bölgəsinin Villa Kastelli kəndi ərazisində baş vermiş helikopter qəzası. İki helikopterin toqquşması nəticəsində 10 nəfər həlak olmuşdur.

## Arxa plan
Helikopterlər, fransız televiziya kanalı TF1 də yayımlanan "Dropped" adlı yarışma verlişinin çəkimlərini həyata keçirmək üçün istifadə edilməkdə idi. Yarışmada iştirak etmələri üçün səkkiz tanınmış fransız idmançı müəyyənləşdirilmişdi: Florens Arthaud, Alan Bernard, Filip Kandeloro, Jan Lonqo, An-Flor Marker, Kamilla Muffat, Aleksis Vastin və Slavin Viltord. İdmançılardan sadəcə Bernard və Viltord hadisə baş verən an helikopterdə deyildilər.

Qəza Argentinanın paytaxtı Buenos Ayres şəhərinin 1170&nbsp;km şimal-qərbində yerləşən *Villa Kastelli* kəndində baş vermişdir. Qəzada həyatını itirən idmançıların hər biri fransız vətəndaşları idi. İmdançılarla yanaşı iki nəfəri yerli pilot olmaqla toplam 10 nəfər həlak olmuşdur. Qəzada həlak olanlar əsasən Fransa idman dünyası üçün önəmli olan simalardır.

Bunlardan dünyaca tanınmış yelkən ustası Florens Arthaud, 2012 Yay Olimpiya Oyunları zamanı qadınlar arasında keçirilən üzmə yarışlarında qızıl medal qazanmış Kamilla Muffat və 2008 Yay Olimpiya Oyunları zamanı boks üzrə keçirilən yarışlarda gümüş medal qazanmış Aleksis Vastini göstərmək olar. Qəzanın baş verdiyi saatlarda bölgədə uçuş üçün mülayim havanın hakim olduğu açıqlanmışdır. Hadisə şahidlərinin dediklərinə əsasən qəza anında partlayış səsi eşidilmiş və iki helikopter bir-biri ilə toqquşmuşdur.

## İstinadlar
Friza boğazı

**Friza boğazı** () — Sakit okeanına daxil olan Urup adasını İturup adalarından ayırır. Oxot dənizini Sakit okeanı ilə birləşdirir. Uzunluğu 30&nbsp;km, ən dar eni isə 40&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 1300 m-ə çatır. Sahilləri sıldırımlı və qayalıdır. Boğazın duzluluğu 33 - 34,4 ‰ təşkil edir. Boğazın sahillərində dərinlik 1 m təşkil edir. Boğazın ümumi sahəsi 17,85&nbsp;km²-dir. Orta dərinlik 500 m-dir. Şimalında Baydorasnaya buxtası və Şukin körfəzi vardır. Rusiyanın ən hündür şəlalərindən biri olan İlya Muromeç şəlaləsi axır. Boğazın adı isə 1643-cü ildə onu üzüb keçən və öyrənən holland səyyahı Maartena Qerritsen De Frizanın şərəfinə adlandırılmışdır. Boğaz 1855-1875-ci illərdə Rusiya və Yaponiya arasında sərhəd təşkil edirdi. Sahillərində yaşayış məntəqələri yoxdur. Saxalin diyarının ərazisinə daxildir.
## İstinad
Via del Korso

**Via del Korso**, qısaca **Korso** () — Romanın qədim magistral yollarından biri olub, Piyaçça Venesiyadan başlayaraq Piyaçça Popoloyaqədər uzanır. Uzunluğu 1,6&nbsp;km-dir. Antik vä orta əsrlərdə küçə *“Via Lata”* — *“Geniş küçə”* adlanırdı. İndiki adını XV əsrdən başlayaraq 1882 ci ilə qədər burada keçirilən atçılıq yarışlarından () götürmüşdür.
## Görməli yerlər
**Qərb tərəfdə**:

* Palazzo Bonaparte
* Palazzo Doria
* Santa Maria in Via Lata
* Palazzo Chigi
* Palazzo Verospi
* Palazzo Fiano
* Palazzo Ruspoli
* Santi Ambrogio e Carlo
* San Giacomo
* Palazzo Rondinini

**Şərq tərəfdə**:

* Palazzo Mancini
* Palazzo Odescalchi
* San Marcello al Corso
* Palazzo Sciarra
* Galleria Colonna
* Palazzo Marignoli
* Santa Maria di Montesanto
Snou boğazı

**Snou boğazı** () — Sakit okeanına daxil olan Cirpoy adasını Qara qardaşlar (Brat Ciopoev) adasından ayırır. Oxot dənizini Sakit okeanı ilə birləşdirir. Uzunluğu 7&nbsp;km, ən dar eni isə 3&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 500 metrə çatır. Sahilləri sıldırımlı və qayalıdır. Boğazda Sotoiv,Lazurnıy (Cirpoy), Somotuqa Semenova (Brat Cirpoy) burnuları vardır. Şimal hissədə sualtı və su üstü qayalıqlar vatdır. Cənubunda Morskaya Vıdra adası və Otşelnik qayası vardır. Burada şərq istiqamətində güclü axınlar olur. Boğazı ingilis Henri Djeyms Snounun şərəfinə adlandırılmışdır. O Kuril adalarında 1873 - 1896 cı illərdə ovla məşğul olmuşdur. Sahillərində yaşayış məntəqələri yoxdur. Saxalin diyarının ərazisinə daxildir.

## Mənbə
*Topoqrafik xəritə
Loma Priyeta zəlzələsi (1989)

**Loma Priyeta zəlzələsi** - 1989-cu ildə ABŞ-nın  San-fransisko və Koliforniyanın ərazisində yerli vaxtla saat 17:04-də baş vermiş Sunami xarakterli zəlzələ.15 saniyə davam etmiş və maqnitudası 6.9 olan təbii fəlakətin törətdiyi dağıntılar zamanı şəhərlərə $5.6 – 6 mlrd. ictisadi ziyan dəymişdir.Dağıntılar altında qalmış və xəsarət almış insanların sayı isə 63 ölü və 3,757 yaralı olmuşdur.

## Xarici keçidlər
* San-fransisko tarixi 1919-1989
* Loma Priyeta zəlzələsi haqqında film

## Həmçinin bax
* San-Andreas (film)

## İstinadlar
Rione (Roma)

**Rione** — Roma şəhərinin inzibati bölgü vahidinin adı. Termin öz mənbəyini Qədim Roma dövründən götürür. E.ə. VI əsrdə Roma şəhəri inzibati cəhətcə nahiyələrə (; ) bölünürdü. Müasir Romada 22 rionedən ibarətdir.


I — Monti
II — Trevi
III — Kolonna
IV — Kampus Martius
V — Ponte
VI — Parione
VII — Regola
VIII — Sant'Eustachio



IX — Pinya
X — Campitelli
XI — Sant'Angelo
XII — Ripa
XIII — Trastevere
XIV — Borco
XV — Esquilino



XVI — Ludovisi
XVII — Sallustiano
XVIII — Castro Pretorio
XIX — Çelio
XX — Testaççio
XXI — San Saba
XXII — Prati
Munisipiya

**Munisipiya** ( = bələdiyyə) 1972-ci ildən Roma şəhərinin idarəçiliyini təkmilləşdirmək məqsədilə tətbiq edilmiş inzibati bölgü vahididir.
Mövcud 15 minisipiyalar:
Via Kondotti

**Via Kondotti**, qısaca **Kondotti** () — Romanın qədim magistral yollarından biri olub, pristij küçələrindən sayılır. Dünyanın məşhur brend mağazaları: Valentino, Armani, Hermès, Cartier, Louis Vuitton, Fendi, Gucci, Prada, Chanel, Dolce & Gabbana və Salvatore Ferragamo bu küçədə yerləşirlər. 1905 ci ildə Bulgari ilk dəfə öz atelyesini bu küçədə açmışdır.
Malta ordeninin mənzil-qərargahı da bu küçədə yerləşir.

## İstinadlar
Yekaterina boğazı

**Yekaterina boğazı** () — Sakit okeanına daxil olan Kunaşir adasını daxil olan Lovçov yarımadasını İturup adasının Casovoy yarınadasını ayırır. Oxot dənizini Sakit okeanı ilə birləşdirir. Uzunluğu 15&nbsp;km, ən dar eni isə 21&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 400+ metrə çatır. Sahilləri sıldırımlı və qayalıdır. Boğazın sahillərində dərinlik 1,0 m təşkil edir. Boğaz sahilində Qnevnıy,Rikorda (İturup), Spokoynıy, Rifovıy, Lovçova (Kunaşir) burnuları vardır. Boğaza çoxlu çay və bulaqlar axır. Buna misal kimi Filyuşkina və Nepreçi misal çəkmək olar. Şimal hissədə Dozornıy, cənub hissədə isə Spokoynıy körfəzləri vardır. Yaxınlığında Riko adası və Morjskoy qayalığı vardır. Boğazın adı isə 1792-ci ildə onu üzüb keçən "Yekaterina" () gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır. Sahillərində yaşayış məntəqələri yoxdur. Rusiyaın inzibati-ərazi bölgüsünə görə Saxalin diyarının ərazisinə daxildir. Yaponiya isə boğazda daxil olan ərazini öz torpağı hesab edir. Bölgə Nemuro vilayyətinin Hokkoyda qubernatorluğuna aid olduğu bildirilir.

## Mənbə
*Topoqrafik xəritə
Neo-

**Neo-** – Yunanca "neos" sözündən yaranıb. Yunancadan tərcümədə "yeni" mənasını verən söz qoşulduğu sözə "yeni" mənasını qatır.
Nümunələr:
* Neapol – Yunancadan tərcümədə "Yeni şəhər" deməkdir.
* Neologizm – yeni yaranmış sözlər.
* Neon – yeni kəşf olunmuş (1898) təsirsiz qaz.
* Neoimpressionizm

## Həmçinin bax
* Ön şəkilçilər

## İstinadlar
Ağbatxayır

**Ağbatxayır** — Azərbaycanın Laçın rayonu ərazisində mineral bulaq.

## Bulaq
Ağbatxeyir (Minkənd çayının qolu) çayının dərəsindədir. Suyu az kükürdlüdür. Xalq arasında mədə ağrısının müalicəsində istifadə edilir. Yerli əhalinin məlumatına görə, təhrifə uğramış bu hidronimin əsl adı Aqibəti xeyirdir. Bulağın belə adlandırılması suyunun müalicəvi faydası ilə izah olunur. Hidronim ağ (rəng), bat/bad/bed (kənd, məskən, hündür yer) və xayır/ kayır (su Ģırnağı, fəvvarə) sözlərindən düzəlib, "Ağkənd bulağı" deməkdir. Tarixi mənbələrdə verilən məlumata görə, orta əsrlərdə Dağlıq Qarabağda Aqbat/Aqbed adlı yaşayış məntəqəsi olmuşdur. 1820-ci illərində həmin kəndə ermənilər doluşmuş və onun adını çevirərək Spitakşen, yəni Ağkənd qoymuşlar.

## İstinadlar
Avstriya boğazı

**Avstriya boğazı** — Frans-İosif arxipelaqına daxil olan adaları ayırır. Arxengelsk vilayətinin ərazisinə daxildir. Boğaz 1874-cü ildə Avstriya-Macarıstan ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilir. Ekspedisiya tərəfindən anoloji olaraq Avstriya adlandırılmışdır.
## Mənbə
* Топографическая карта U-37,38,39,40 - 1 : 1 000 000
## İstinadlar
Matoçkin Şar boğazı

**Matoçkin Şar boğazı** () -Yeni Torpaq arxipelaqına daxil olan Şimal adasını Cənub adasından ayırır. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Barens dənizini Kara dənizi ilə birləşdirir. Boğazın dərinliyi 12 m təşkil edir. Bu boğazdan gəmilərin sərbəst irəliləməsinə imkan verir. Gəmilərin sərbəst sahilə yan alması üçün Baranevo burnu əlverişlidir. Uzunluğu 100 km, eni ən dar yerdə 600 m təşkil edirdi. İlin böyük hissəsi buzla örtülü olur. Sahilləri hündür və sıldırımlıdır. Sahillərində yay aylarında fəaliyyət göstərən, hazırda isə mövcud olmayan Matoçkin Şar və Stolbovoy qəsəbələri olmuşdur.

## Mənbə
* Böyük Sovet ensiklopediyası
Via Labikana

**Via Labikana**—Romadan cənub-şərqdə başlayan İtaliyanın qədim yollarındandır.

Roma imperatoru Didi Yulian 193-cü ildə edam edildikdən sonra Via Labikana beşinci mil daşı yaxınlığında dəfn olunub. Qədim Roma-Katolik kilsəsi olan *Santi Marcellino Petro al Laterano*  *Via Merulana* küçəsi ilə kəsişmədə tikilib.
Alban təqvimi

**Alban təqvimi** — Qafqaz Albaniyasında istifadə olunmuş sivil və dini təqvim. Bu təqvimin varlığını ilk dəfə 1832-ci ildə Mariy Brosse irəli sürmüşdür. Ananiya Şirakatsiyə aid 114 nömrəli əlyazmaya istinad edən Brosse bu təqvimdə 12 ay olduğunu göstərir. Təqvim avqust ayından başlayırdı. Ayların adları həm Udi dilində həm də Fars dilində izah olunur. Paris, Tbilisi həmçinin İrəvanda saxlanılan 12 fərqli əlyazmada bu aylar sıralanmışdır. Utili tarixçi Ovannes İmastaserin (1047–1129) qeydlərinə əsasən qədim Alban və Gürcü təqvimləri 29 Avqustda başlayırdı. Bu təqvimin əsasında Udi təqvimi hazırlanmışdır.

## Cənubi Qafqaz təqvimləri
Qədim Gürcü, Erməni və Alban təqvimlərindəki ayların adları bənzər olmuşdur.

## Aylar

### Navasardun
Alban təqvimində ilk ay olmuşdur. Əslən orta pəhləvi dilində olub "*yeni il*" mənasına gəlir.

### T'ule
Alban təqviminin ikinci ayı. T'ul — albanca olub, "*şərablıq üzüm*" deməkdir. Udi dilində də üzüm mənasına gəlir.

### Namos'
Alban təqviminin üçüncü ayı. Bu ad üçün iki ehtimal irəli sürülüb. Bir ehtimala görə o farsca ibadət mənasına gələn "namaz" sözündəndir, ikinci bir ehtimala görə isə bu yenə farsca olan "nəm" sözündən gəlir.

### Çil
Təqvimin dördüncü ayıdır. Udi dilində "*toxum*" mənasına gəlir.

### Bokavon
Təqvimin beşinci ayı. Udi dilindəki "*yığmaq, dərmək*" mənasına gələn "*bok'sun*" sözündən yarandığı güman edilir.

### Altı və yeddinci aylar
Alban təqviminin altıncı və yeddinci aylarının mənası barədə etimoloji təklif irəli sürülməmişdir.

### J'qul
Alban təqviminin səkkizinci ayıdır. Udi dilində "*yaz, bahar*" mənasına gəlir.

### Doqquz və onuncu aylar
Bu ayların adlarının mənası haqqında məlumat yoxdur və Udi dili ilə də açıqlanmır.

### Exna
Alban təqviminin on birinci ayıdır. Udi dilində "*ex*" sözü "*biçin*" mənasına gəlir.Gürcü və Erməni təqvimindəki paralel aylar da "biçin ayı" mənası verir.

### Baxna
Alban təqviminin son ayıdır. Udi dilində *be'q' *sözü* "günəş" *mənasına gəlir.

## Mənbə
* Jost Gippert, Annual of Armenian Linguistics 9, 1988, 35–46.

## İstinadlar
*[[Voroşil Qukasyan]] — Udincə-Azərbaycanca-Rusca lüğət, Bakı, "Elm", 1974:*
Mil daşı

[thumbnail|[Qədim Roma|Qədim Romada mil daşı. Bu yol Priney şəhərləri olan *Braqa və Astorqanı* əlaqələndirirdi.]]
**Mil daşı**— Roma dövründə yollara qoyulan, yolun istiqamətini və mərkəzdən uzaqlığı göstərən daşlara deyilirdi. Kilometr daşı olaraq istifadə edilən bu daşlar girdə bəyaz mərmərdən hazırlanırdılar. Bəzi Roma mil daşlarının üzərində o dövrün Roma imperatorlarının və rəhbərlərinin adları yazılırdı.
Birinci Kuril boğazı

**Birinci Kuril boğazı** (), () — Sakit okeandakı Şumşu adasını Kamçatka yarımadasından ayıran, Oxot dənizini Sakit okean ilə birləşdirən boğaz. Uzunluğu 32 km, ən dar eni isə 15 km təşkil edir. Sahilləri sıldırımlı və qayalıdır. Boğazda Vostoçnı və Lopatka rifləri, cənub hissəsində Pantareva, Kurbatova, Yukiç burunları vardır. Cənub hissəsində sualtı və suüstü qayalıqlar vardır. Boğaza Koşunu, Ozernaya, Polotinka çayları axır. Sahil xəttində dərinlik 1,0 təşkil edir. 1875–1945-ci illər ərzində boğaz əvvəl Rusiya-Yaponiya sonradan isə SSRİ-Yaponiya sərhəddini təşkil edirdi. Kuril adaları arasında şimaldan cənub istiqamətində birinci olduğu üçün bu cür adlandırılmışdır. Şumşu adası sahilində Kurbatova qəsəbəsi, Kamçatka yarımadası sahilində Semyonovka kəndi yerləşir. Boğaz Saxalin vilayəti və Kamçatka diyarı ərazisinə daxildir.

## Xarici keçidlər
* Topoqrafik xəritə
Ön şəkilçi

**Ön şəkilçi** və ya **prefiks** — sözün önünə artırılaraq, sözə yeni bir məna verən şəkilçilər. Ön şəkilçilər, ümumiyyətlə, Azərbaycan dili üçün xarakterik deyil. Lüğət tərkibimizdə olan ön şəkilçilər bütünlüklə alınmadır. Azərbaycan dilində rast gəlinən ön şəkilçilər ərəb-fars və avropa mənşəlidir:

## Nümunələr
### Ərəb-fars mənşəli
* *Bi-* – inkar mənada işlənir və “-sız”, “olmayan” kimi başa düşülür.Məsələn:bixəbər
* *Na-* – “bi” ilə eyni mənada işlənir.Məsələn:nalayiq
* *La-* – inkarlıq bildirir.
* *Ba-* – “na” və “bi” ön şəkilçilərinin antonimidir və dilimizdəki "-li" şəkilçisinin ifadə etdiyi mənada başa düşülür.Məsələn:baməzə
* **Qeyri-** – əkslik bildirir. Bəzi avropa mənşəli sözlərə də qoşula bilir. Məsələn: Qeyri-müəyyən, qeyri – etik

### Avropa mənşəli
* **a-** – inkar mənada işlənir. Məsələn: Normal – anormal
* **anti-** — inkarlıq, “əleyhinə” mənasında işlənir. Məsələn: Türk – antitürk Bu şəkilçilərlə işlənən sözlərin sonuna milli leksik şəkilçilər də əlavə edilə bilir. Məsələn:səddən
biqəm – biqəmlik, biqərar – biqərarlıq

## İstinadlar
Via della Konsilisione (Roma)

**Via della Konsilisione** (, mənası: “Barışıq küçəsi”) — Romanın ən mühüm küçələrindən sayılır. XVII munisipiya aid olub, Borqo və Prati rioneləri ərazisindən keçir. Küçə Müqəddəs Pyotr bazilikası ilə  Müqəddəs Mələk qəsri arasında yerləşərək 500 m uzunluğa malikdir. Mussolini zamanında Romanın planlaşdırılması zamanı 1936 cı ildə nəzərdə tutlmuş və 1950 ci ildə təhvil verilmişdir. Küçədə çoxlu sayda turist mağazalrı, dini və tarixi istehkamlar  yerləşir. Küçə II Viktor Emanuel və Müqəddəs Mələk qəsri körpüləri vasitəsilə Tiber çayı üzərindən keçir. Ottavian metro stansiyası Via della Konsilisone yə çıxır.

## İstinadlar
Dakar meydanı

**Dakar meydanı** və ya **Dakar dairəsi** — Bakı şəhərində yerləşən meydanlardan biri. "Neftçilər" metrostansiyasının yaxınlığında, Rüstəm Rüstəmov küçəsi və Qara Qarayev prospektinin kəsişməsində yerləşir. Bakı sakinləri onu daha çox **"Neftçilər dairəsi"** kimi tanıyırlar. Meydan, Bakı ilə qardaşlaşmış şəhər olan Seneqalın paytaxtı, Dakar şəhərinin şərəfinə adlandırılmışdır. İki şəhər 1967-ci ildə qardaşlaşmışlar. 1987-ci ilin sentyabrında Dakar şəhərinin əsasının qoyulmasının 100 illiyi münasibətilə Dakar şəhər bələdiyyəsinin nümayəndə heyəti Bakıda səfərdə olmuş və Dakar meydanına baş çəkmişdir.

Meydanın mərkəzində mozaikalarla, göyərçin və salamlaşma təsvirləri ilə bəzədilmiş türbəşəkilli abidə, şərq tərəfində isə iki şəhərin gerblərini əks etdirən və fransızca *"Cités Unies"* () sözləri yazılmış mozaikalı panno yerləşir.

## İstinadlar
Udi təqvimi

**Udi təqvimi** (udi. *tumargir*) — Udilər tərəfindən istifadə olunan təqvim. Qriqorian təqviminə görə hazırlanıb Qafqaz Albaniyası təqvimindən götürülmüşdür. 2013-cü ildən Alban-Udi icması tərəfindən çap olunur və pulsuz paylanır.

## Aylar

## Həftənin günləri

## Vacib günlər
* Milad bayramı
* Pasxa
* Alban-Udi kilsəsinin bərpası günü — 19 May
* Udi mədəniyyət günü — 20 İyul
* Məhsul bayramı — 25 Oktyabr

## İstinadlar
Smit boğazı

**Smit boğazı**  -Qrenlandiya adasını Elsmir adasından ayırır. Nersa boğazının davamında yerləşir. Baffin dənizini Keyra körfəzi ilə birləşdirir. Boğaz Viliyam Baffin tərəfindən 1616-cı ildə ingilis diplomatı Tomas Smitin şərəfinə adlandırılmışdır. Hətta o öz zamanında bu coğrafi abyekti körfəz olaraq bilmiş  adlandırmışdır.
Uzunluğu 50&nbsp;km,ən dar yeridə 50&nbsp;km təşkil edir.

## İstinadlar
Tək Türkiyə (teleserial, 2007)

**Tək Türkiyə** ( — Türk Serialı.

## Film haqqında
Yoxsulluq içindəki Cənub-şərq insanlarına kömək edən qəhrəman bir həkimin hekayəsindən bəhs edir. Uğurlu bir cərrah olan Tarıq, bir həmkarının dəvəti ilə yola çıxır və özünü Cənub-şərqinin çətinliklər içində həyat mübarizəsi verən bir kəndində tapır. Amma Tarıqın kəndə gəlişi pis bir vaxta təsadüf edir. Kənddə xidmət edən həkimlər, bu günə qədər xalqı aldatmaqdan başqa bir şey etməmişdir. Onu dəvət edən həmkarı da əxlaqsızlıqları ortaya çıxanda Tarıqa xəbər vermədən qaçır. Üstəlik, kənd xalqı illərdir davam edən bir qan davasının kölgəsində yaşayır. Bir anda arzuolunmaz adam halına gələn Tarıq, təcili İstanbula qayıtmağa qərar verir. Ancaq üst-üstə gələn hadisələr Tarıqın planlarını bir anda dəyişdirir.

## Filmin heyəti
**AKTYORLAR**
* Ozan Çobanoğlu **[[Tarıq Qaya|Tarıq]]** 
* Müjgan Könül **Dila**
* Türkər Təkin **Halo İbrahim**
* Özləm Akınözü **Zəlal**
* Faruk Günuğur **[[Qırmızı (obraz)|Qırmızı]]**
* **?** Öndər
* Ərgün Kuyucu **Çətin**
* Qədim Yaşar **Botan**
* Süleyman Qaradağ **Şivan**
* Sabri Özmənər **Şəhmuz**
* Əzgi Sərtəl **Zeynəb**
* Mehmet Özkal **Həbsxana Müdiri**
* Yılmaz Durmuş **Ökkeş**
* Tuğçə Doran **Yıldız Səlma**
* Eda Özdəmir **Xədicə** Tarıqın bacısı
* Özgə Mirzalı **Kəzban**
* Reha Taşman **Kaya minik**
* Çətin Araz **Sabo ağa**
* Özgül Sağdıç **Bərfin** Tarıqın bacısı

və başqaları.

**YARADAN**
* Saleh Asan

**SSENARİ MÜƏLLİFLƏRİ**
* Əli Qara və Samim Utku

**REJİSSORLAR**
* Naci Çəlik Berskoy və Gürsəl Atəş

## Obrazlar
* **Tarıq**: Serialın Baş qəhramanıdır. Özünü Bəşəriyyətə həsr etmiş, günahsız insanlar üçün canını sevə-sevə verə biləcək qədər fədakar bir həkimdir. Həqiqi adı **Baran** olub. Qan davasına görə Anası **Tarıq**ı bir komandirə verir. Komandir **Baran**ın adını dəyişib **Tarıq** qoyur. İlk bölümlərdə həkimdir. Daha sonra Sahə rəisi olur.
* **Çətin**: ATT-nin sədridir və PKK-nın rəhbəridir. **Qırmızı**nın xas adamlarındandır.
* '''Qırmızı''': əsl adı **Süleyman**dır oğlu **Tarıq**ı istəsə də pis əməllərindən əl çəkmir.
* Öndər: Tək Türkiyə filmində terror başçısı obrazını yaradıb. Əvvəl Anti terror başçısı Qırmızı ilə iş birliyi edir. Sonradan Qırmızının Süleyman Kaya olduğunu bilir və onu öldürmək istəyir. Sonradan Kaya minik və Konsolonla iş birliyi edir. Filmin sonuna qədər Öndərin üzü görünmədiyi üçün, hansı aktyor tərəfindən yaradıldığı bilinmir.
* **Dila**: **Halo ibrahim**in nəvəsidir. **Tarıq** həkimi sevən bir tibb bacısıdır. **Zeynəb** Müəllimə öldürüldükdən sonra **Dila** **Tarıq**la evlənir.

## Xarici keçidlər
Tək türkiyə Qırmızının həyatı izlə
Baffin dənizi

**Baffin dənizi** (, ) — bəzən Baffin körfəzi də adlandırılır. Dəniz Şimal Buzlu okeanına daxildir. Atlantik okeanına daxil olan Labrador dənizi ilə cənubdan hüdudlanır. Qərb sahilləri Qrenlandiya adası ilə hüdudlanır. Şimaldan - cənuba uzunluğu 1130&nbsp;km təşkil edir. İlin böyük hissəsi buzla örtülü olur. Burada çoxlu aysberqlər əmələ gəlir. Atlantik okeanıın isti suları ona təsir göstərir. Viliyam Baffinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Tarixi
1585-ci ildə ingilis araşdırmaçısı Con Devis onun sularında üzən ilk avropalı olur. Dənizin öyrənilməsində ən böyük rol Viliyam Baffin oynamışdır. Dənizin öyrənilməsi üçün Baffin bölgəyə 5 ekspedisiya təşkil etmişdir. Viliyam Baffin Şimal-Qərb keçidinin Hudzon körfəzindən keçdiyini sübuta yetirmişdir.

## Coğrafiyası
left|thumb|Baffin dənizində aysberq

Baffin dənizi Şimal Buzlu okeanının bir hissəsidir. Dəniz qərbdə Baffin Torpağı, şərq hissədə Qrenlandiya, şimalda isə Elsmir (ada)sı ilə hüdudlanır. Atlantik okeanının şimalında yerləşən Labrador dənizini .
Devis boğazı ilə dənizə birləşdirir. Dənizin şimalında isə Nares boğazı vadtəsi ilə Şimal Buzlu okeanla birləşir. Dənizin ən dərin yeri 2136 m, orta dərinlik isə 861 m təşkil edir. Sahəsi 689,000&nbsp;km² təkil edir. Terrigen dib çöküntüləri geniş yayılmışdır, mərkəzi his səsində 1000 m-dən yuxarı dərinliklərdə alev rit-pelit lilləridir. Baffin dənizi ilin çox hissəsi üzən buzlarla örtülü olur; aysberqlər çoxdur. Duzluluq 30–34‰-dir. Qabarmalar 4 m-ə dək olur, əsasən, yarımgünlükdür. 
### İqlimi
Baffin dənizi üzərində hava nın temperaturu ən soyuq fevral ayında 16°C-dən (cənub-şərqdə) – 36°C-yədək (şimalda və qərbdə), ən isti iyul ayında 4–6°C olur. İl ərzində 200–300 mm yağıntı düşür. Səth suyunun temperaturu yayda 5°C-dən (cənub-şərqdə) 0°C-yədək (şimal-qərbdə), qışda – 1°C-dən aşağıdır. 
## Təbiəti
Baffin dənizində 21,000 ağ balina yaşayır ki, onlarda əsasən xırda balıqlar və xərcəngkimilərlə qidalanır. Onlar buz tələlərinə bəzən isə digər təhlükələrlə qarşılaşırlar. Zəngin balıq (treska, siyənək və s.) ehtiyyatına sahibdir. 

## İstinadlar
Ağgünəş

**Argünəş** - Azərbaycannın Xocavənd rayonunun Xırmancıq kəndi ərazisində dağ.

## Haqqında
Xocavənd rayonunun Xırmancıq kəndi ərazisində yerləşən Argünəş dağının hündürlüyü 1468 metrdir. Oronim Ar və günəş sözlərindən düzəlmişdir. Toponimik ədəbiyyatlarda Ərgünəş şəklində təqdim olunan bu oronim belə izah olunur: "yaxınlığındakı dağlardan hündür olmasına və günəş şüası ilk dəfə həmin dağın zirvəsinə düşməsinə görə dağ belə adlanmışdır". Ar sözü "keşikçi, gözətçi"; "quru çay dərəsi" mənaları ilə yanaşı, buryat, yakut və monqol dillərində "qərb, arxa tərəf, şimal, dağın kölgə düşən hissəsi, quzey" da ifadə edir. Qeyd etmək lazımdır ki, Quba rayonu ərazisində yerləşən və hazırda Dolanlar adlanan dağın da əvvəlki adı Argünəş olmuşdur. Bu oronimin coğrafi mövqeyi ikinci izahla üst-üstə düşür. Dolanlar adına gəlincə, dolan qədim fars və tacik dillərində "dağ keçidi", monqol dilində (dalın) "arxa tərəf, yüksəklik, yol" deməkdir. Bu baxımdan Argünəş və Dolanlar oronimləri sinonim hesab oluna bilər. Qırğızıstanda Dolon, Tacikistanda Dolona, Dolonabulak yer adları bu oronimin türk dilləri üçün yad olmadığını sübut edir.

## Mənbə
* Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, 2007.
Denis Lou

**Denis Lou** () — şotland veteran futbolçu.

## Həyatı
Futbol həyatının böyük hissəsini İngiltərədə keçirib. 1962–1973-cü illərdə Mançester Yunayted heyətində olub. Mançestr Yunayted tarixinin ən çox qol vuran futbolçularından biridir. Lou Bobbi Çarlton'dan sonra klubun ən çox qol vuran futbolçusudur. Mançestr Yunayted forması ilə 309 oyunda 171 qol vurub. 1964-cü ildə "France Football" jurnalına görə ən yaxşı futbolçuya verilən "Qızıl top" mükafatına layiq görülüb.

17 yanvar 2025-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
İvasaki Yataro

thumbnail

**İvasaki Yataro** (岩崎 弥太郎 Iwasaki Yatarō, 9 yanvar 1835 – 7 fevral 1885) — Yapon maliyəçi, Dəniz nəqliyyatı şirkəti və Mitsubishinin qurucusu.

## İstinadlar
Karnegi Mellon Universiteti

**Karnegi Mellon Universiteti** () — ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının Pitsburq şəhərində yerləşən özəl ali təhsil müəssisəsi.

## Reytinqi
Yarandığı gündən universitet qəbul etdiyi yeni-yeni proqramlarla dünya universitetləri arasında əsas yerlərdən birini tutub. Amerika Birləşmiş Ştatlarının "U.S News and World Report" jurnalının 2009-cu il üzrə reytinqinə görə, Karnegi Mellon Universiteti ABŞ ali məktəbləri üzrə 22-ci, bu ölkənin universitetləri arasında kompüter elmləri üzrə 4-cü, mühəndislik elmləri üzrə 6-cı, biznes sahəsi üzrə 15-ci, dövlət siyasəti üzrə 10-cu, təsviri incəsənət sahəsi üzrə 7-ci, psixologiya elmi üzrə isə 17-ci yerə layiq görülmüşdür.

## Məşhur məzunları
Karnegi Mellon Universitetinin əməkdaşları və məzunlarından 16-sı Nobel, 10-u Tyurinq, 4-ü Oskar mükafatına layiq görülüblər. Məzunlardan "General Motors" şirkətinin keçmiş direktoru və ABŞ-nin beşinci təhlükəsizlik naziri Çarlz Ervin Uilsonu, milyarder Devid Tepperi, "Java" proqramlaşdırma dilinin yaradıcısı Ceyms Hoslinqi, "Sun Microsistems" kampaniyasının yaradıcılarından Endi Bextolşaymı, məşhur pop-rəssam Endi Uorxolu və b. qeyd etmək olar. Eləcə də bu universiteti çoxlu sayda tanınmış aktyor bitirib. Bunlar aktrisalar Holli Hanter, Barbara Feldon, Meqan Hilti, Kot de Pablo, aktyorlar Ceyms Kromvell, Get Smart, Ted Denson, Van Hensis, Metyu Bomer, Bleyr Andervud və başqalarıdır.
*Klinton Devisson – fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Otto Stern – fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Pol Flory – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Herbert Simon – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Franko Modiqliani – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Merton Miller – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Robert Lukas – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Con Popl – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Volter Kohn – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Pol Loterbur – tibb və fiziologiya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Finn Kidlend – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Edvard Preskott – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Ada Yonath – kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Nilofər Bəxtiyar – Pakistanın federal turizm naziri;
*Çarlz Ervin Vilson – ABŞ-nin keçmiş müdafiə naziri;
*Piter De Mut – Pensilvaniyadan olan konqresmen;
*Lerri Giammo – Merillend ştatının Rokvill şəhərinin meri;
*Kliford Şull – fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Con Forbes Neş – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Finn Kidlend – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Edvard Preskot – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Con Holl – fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı;
*Oliver Uilliamson – iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı.

## Mənbə
*Lamiyə Əliyeva, ''Dünya universitetləri: Karnegi Mellon Universiteti'' , "Azərbaycan müəllimi" qəzeti, 05.03.2010, № 09. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
"Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı

**"Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı** — Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illik yubileyi münasibətilə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 5 noyabr 1969-cu il tarixli Fərmanı ilə təsis edilmişdir.

## Təltif olunanlar
9 milyon işçi-çalışan, 2 milyon hərbi qulluqçu və təxminin 5 min xarici vətəndaş olmaqla yanaşı 11 milyondan çox insan bu medalla təltif edilmişdir.

## Təsviri
Medal bürüncdən istehsal edilmişdir və 32 mm diametrli bütöv dairə şəklindədir.

Medalın üz tərəfində tutqun fonda sola çevirilmiş V. İ. Leninanın qabarıq profil təsviri yerləşdirilmişdir. Aşağı hissədə isə — "1870–1970" tarixi.

Medalın arxa tərəfində tutqun fonda çevrə üzrə yuxarı hissədə "Şanlı əmək üçün" və ya "Hərbi şücaət üçün" yazısı, onun altında oraq və çəkic təsviri və yazı "V. İ. Leninin anadan olmasının 100 illiyinin qeyd edilməsi şərəfinə". Aşağı hissədə isə — kiçik beş ulduz yerləşdirilmişdir.

Xarici vətəndaşların mükafatlandırılması üçün hazırlanmış medalın arxasında — "Şanlı əmək üçün" və ya "Hərbi şücaət üçün" yazılar yoxdur.

Medalın kənarları bortla haşiyələnmişdir.
## İstinadlar
Devis boğazı

**Devis boğazı**  — Qrenlandiya adasını Baffin Torpağı (Kanada Nunavut vilayəti) adasından ayırır. Eni 300–950 km arası dəyişir. Ən dərin yeri 3660 m-dir. Baffin dənizini Labrador dənizi ilə birləşdirir. Sularında zəngin neft və Qaz yataqları vardır.

## Tarixi
Boğaz ingilis dəniz səyyahı Con Devisin (1550–1605) şərəfinə adlandırılmışdır. O bölgəyə bir neçə səfərlər təşkil etmiş Baffin torpağı və Qrenlandiya adalarını öyrənmişdir. Boğaz və onun sahilləri Devis tərəfindən kəşf edilmişdir.

## Mənbə
* Devis boğazı
Qapı

**Qapı** —Girib-çıxmaq üçün evin, yaxud barının və s.-nin divarında açıq yer, deşik, habelə bu deşiyi qapamaq üçün taxtadan, dəmirdən və s.-dən düzəldilən qurğu. Qapılar əsasən obyektin daxili təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün istifadə edilir.

## Etimologiyası
"Qapı" sözünün ilkin forması, tarixən Göytürk xaqanlığının dilinə, yəni Qədim türk dilində təsadüf edir. Göytürkçə səslənişi "Kapuğ"dur. Bu söz Azərbaycan dilində iki formada hələ də istifadə olunur. "Qapı" və "qabığ". Bunu daha yaxşı anlamaq üçün, belə bir mülahizə yürütmək olar: Necə ki, meyvənin "qabığını" açmadan onu yeyə bilməzsən, eyniylə evində "qabığını" açmadan içəri daxil ola bilməzsən. Bir müddət sonra öz tələffüz şəklini yavaş-yavaş itirməyə başlayıb bu söz, lakin bir çox dildə o sözün öz quruluşunu necə dəyişdiyi aydın olur. "Kapuğ" Macar dilində "Kapu" şəklində, yəni son hərfinin düşməsi şəklində, Türk dilində "Kapı" şəklində, yəni son hərfin dəyişilməsiylə və Azərbaycan dilində isə "Qapı" şəklində səsləndirilməyə davam edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Darvaza

**Darvaza** və ya **Alaqapı** Hündür bir ərazinin giriş və çıxışlarına yerləşdirilən vasitə. Darvazalar qapılardan fərqli olaraq daha böyük ölçülərə malik olur.
İsfahan və Ərdəbil kimi şəhərlərdə Aliqapu adı ilə məşhur olan yerlər, Alaqapı və ya Darvaza anlamındadır və Azərbaycan Türkcəsicə bir sözdür.

## Alaqapı sözü
Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti:
**ALAQAPI**
is.
1. Evlərin böyük küçə qapısı; darvaza.
2. Tarixi bir hadisəni qeyd etmək üçün şəhərin və s.-nin girəcəyində tikilən qapı, tağ.

**Örnəklər**
**Alaqapısında** “Mingəçevir” yazılmış şəhərə girəndə Umud maşının pəncərəsindən döyükə-döyükə gah sağa, gah sola baxdı. İ.Məlikzadə.
[Rejissor:] Onu deyirəm ki, teatrın dekor materiallarından **alaqapı** çıxmaz. M.Hüseyn.

## İstinadlar
Xose Madraso

**Xose Madraso** (; ) — İspaniya rəssamı və qravürçüsü. Həm barokko, həm də neoklassisizm üslubunda əsərlər yaratmışdır. Oğlu Federiko Madraso, nəvəsi Raymundo Madrasodur.

## Həyatı
Madraso Qregorio Ferronun şagirdi olmuşdur. Ferro rəssama Anton Rafael Menqsin stil və texnikasını San Fernandodakı İncəsənət Akademiyasında öyrətmişdir. 1803-cü ildə Parisdə Jak-Lui David ilə işləmişdir. Bu zaman neoklassisizmə daha da yaxınlaşmışdır. Həmin il Jan Ogüst Dominik Enqr ilə dost olmuşdur.

### Roma
1806-cı ildə müəllimi David Madrasonu Romaya gedib klassik rəsm əsərləri ilə tanış olmağa razı saldı. Romanın San Lukas Akademiyasında işləyərkən çəkdiyi *"Viriatonun ölümü"* tablosu böyük uğur qazanmışdır. Fransanın İspaniyanı işğal etməsindən sonra Jozef Bonaparta qarşı olan digər ispan rəssam dostları ilə bir müddət Romadakı Sent Anqelo qəsrində, daha sonra İspaniya səfirliyində həbsdə olmuşdur. Orada Napoleon Bonapartın sürgün etdirdiyi İspaniya kralı VII Karlos və arvadı Parmalı Mariya Luiza ilə tanış olmuşdur.

2 sentyabr 1809-cu ildə rəssam Silesio Tadeusz Kanstın qızı Elizabet Kuntz ilə Romada evlənmişdir. 1813-cü ildə Karlosun rəsmi rəssamı olmuşdur. Romada əsasən oradakı həyatdan bəhs edən rəsmlər çəkmişdir.

1815-ci ildə Yoahim Müratın Romaya girməsindən sonra Karlos və ətrafındakılar ondan uzaqlaşmalı olmuşdular. Buna görə Madrası kral rəssamı statusunu itirmişdir.

### Qayıdış
Napoleon Bonapartın düşüşü VII Fernandoya böyük güc qazandırmışdı. 1818-ci ildə Xose Madraso Karlosun kolleksiyası ilə İspaniyaya qayıtmışdır. Rəssam Prado muzeyini yenidən təşkil etmişdir. Muzey kataloqunun hazırlanmasında şəxsən özü maraqlanmış və kataloqun hazırlanma prinsipini hazırlamışdır.

1823-cü ildə San Fernando İncəsənət Akademiyasında, sonra Prado muzeyində idarəçi olmuşdur. Madrasodan sonra oğulları və nəvələri də onun yolu ilə getmişdir.

## Mənbə

* Ramírez Domínguez, J. A., "Clasicismo y romanticismo en la pintura", *Historia del Arte,* Anaya, Madrid, 1986. ISBN 84-207-1408-9
* İncəsənət Lüğəti, 2001. ISBN 84-7630-842-6.
* Sərgi Kataloqu, *José de Madrazo*, Santander, Marcelino Botín Vakfı, 1998, Madrid, Museo Municipal, 1998, José Luis Diez yönetiminde, ISBN 84-87678-69-6.
* Sərgi Kataloqu, *Le Néoclassicisme en Espagne, Journées d'études, 20–21 juillet 1989*, Castres, Musée Goya, Jean-Louis Augé'nin " Quelques précisions d'archives sur Aparicio, Álvarez y Cubero, Lacoma et Madrazo " makalesi, sayfa 114–130, ISBN 2-905828-19-3.

## Əsərləri


Fayl:Madrazo Viriatus HighRes.jpg|Viriatonun ölümü
Fayl:Jesús en casa de Anás Museo del Prado José de Madrazo.jpg|
Fayl:JOSÉ DE MADRAZO Y AGUDO - María Sandalia de Acebal y Arratia (Colección particular, 1820).jpg|


## İstinadlar
Otaq

**Otaq** — Evin və yaxud hər hansısa bir tikilinin daxilində yerləşən məkanlar. Otaqlar dincəlmək, işləmək, yatmaq və digər məqsədlər üçün istifadə edilməkdədir. Yaşayış binalarında yerləşən evlərdə adətən qonaq otağı, yataq otağı, uşaq otağı və hamam otağı olmaqla müxtəlif təyinatlı otaqlar olur.

## İstinadlar
Hovuz

**Hovuz** — Üzgüçülük məqsədilə istifadə edilən içərisi su ilə doldurulmuş çuxur. Modern hovuzlar beton divarlarla əhatələnir və hovuzun kənarına kafellər vurulur. Hovuzların dərinliyi və uzunluğu təyinatına görə hesablanır. İctimai yer, villa, istirahət mərkəzi, idman zalları, göydələn və digər yerlərdə quraşdırılabilir.

Hovuzlar həm qapalı, həm də açıq havada ola bilər. Onlar istənilən ölçüdə və formada, yeraltı və ya yerüstü ola bilər. Hovuzların əksəriyyəti daimi qurğulardır, digərləri isə müvəqqəti, yıxıla bilən strukturlardır.

## İstinadlar
Çamaşırxana

[thumb|right|250px|[İtaliyanın Sanremo şəhərində yerləşən camaşırxana. (XX əsrin əvvəlləri)]]

**Camaşırxana** () — geyimlərin yuyulması, təmizlənməsi və qurudulması kimi işlərin görüldüyü məkanlara verilən ümumi ad.

Camaşırxanalar böyük əksepidemik  əhəmiyyətə malik olub, eyni zamanda ağların yuyulması ilə onların zərərsizləşdirilməsi də təmin olunur.

Camaşırxanalar izolyasiya olunmuş iki - çirkli ağların qəbulu və təmiz ağların təhvili bölmələrindən ibarətdir. İstehsalat yerinin hündürlüyü 3-3,5 m-dən az olmamalıdır.

Camaşırxananın əsas yerlərindən biri yuma sexidir. Bu sexin divar, tavan və döşəməsi hidroizolyasiyalı olmalıdır. Divarlar hamar plitələrlə, döşmə metlaxla, tavan isə asan yuyulan və dezinfeksiyaya davamlı materiallarla üzlənməlidir. 

İƏ 1 : 5 və ya 1 : 6 nisbətində olmalıdır.

Sex sentrafuqalı yuma maşını ilə təchiz edilməlidir. Sıxılmış ağlar arabalara yüklənərək, qurutma-ütülənmə sexinə göndərilir. Bu sex quruducu və ütüləyici maşın və avadanlıqlarla təchiz olunmalıdır. 

Bundan sonra ağlar seçilir. 

Qurutma-ütülənmə sexilərində havanın temperaturu 22 C, digərlərində isə 18C olmalıdır. 

Camaşırxanalarda sorucu-axın ventilyasiyası və mərkəzləşdirilmiş qızdırıcı sistem olmalıdır.

Süni işıqlanma isə qənaətbəxş olmaqla bərabər paylanmalıdır.

Cari nəzarət infeksion xəstəliklərin baş verməməsi istiqamətində aparılmalı, yumada qaynadılma, sıxılma, qurudulma və ütülənmə rejimlərinə diqqət yetirilməlidir.

İş qurtardıqdan sonra nəm üsulla bütün sexlər və yerlər təmizlənilir. 

Həftədə bir dəfə isə ümumi təmizlənmə aparılır. Qurutma-ütülənmə sexilərində tozsoranla tozlar sorulur. Ağların qəbulu və saxlanması, yuyulması yerlərində xlorlu əhəng məhlullarından istifadə olunur. Personallar xüsusi geyimlərdən istifadə edirlər (kombinizon xalat, rezin ön-lük, rezin çəkmə, və ləçək). 

Personallara məxsus olan məişət otaqlarına olan tələblər, personalların tibbi müayinələrdən keçməsi bərbərxanalardakı kimidir.

Yuxarıda qeyd olunan sanitar norma və qaydalara riayət olunmala gigiyenik tələbləırə cavab verəcək hamam, bərbərxana və camaşırxanlar inşa olunarsa respublikamızda və xaricdə sadalanan məişət xidməıti üzrə problemlər öz həllini tapmış olar.

## İstinadlar
Bərbər

**Bərbər** — Saçların kəsilməsi, yuyulması ilə məşğul olan peşə sahibi. Bərbərlər saç kəsimi ilə yanaşı üzün təraş edilməsi və dəriyə qulluq ilədə məşğul olurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çardaq

thumb|right|250px|Çardaq
**Çardaq** — tavan ilə dam arasında yerləşən boşluq. Çardaqlar əsasən həyət evlərində olur. Evin çardaq hissəsinin otaq kimi istifadə edilməsidə mümkündür. Çardaqlar adətən evdə olan əlavə əşyaların saxlanıldığı və toz ilə əhatə olunmuş bir məkan konseptini xatırladır. Kənd yerlərində çardaqlarda ərzaq və süd məhsullarının sərin formada saxlanılmasında istifadə edilir.
Qdansk boğazı

**Qdansk boğazı** - Şokalskiy adasını Yavay  yarımadasını ayırır. Şimal Buzlu okeanınına daxil ilan Kara dənizində yerləşir. Obskuy və Qdansk körfəzlərini birləşdirir. Uzunluğu 10&nbsp;km ,eni isə 5 – 9&nbsp;km arasıdır. Şelf xətti dayazdır. Sahilləri uca və sildırımlıdır (11 metr) Sahillərində Tyurisolya, Madtesalya (Yavay), Yujnıy (Şokalnıy) burnuları vardır.Bura xırda çaylar və arxlar axır. Sularında 4 kiçik ada vadır. Sahillərində yaşayış məntəqəsi yoxdur. Boğazın ərazisi Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsinə daxildir.

## Mənbə
*Topoqrafik xəritəsi