open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dabbe (film)

**Dabbe** — istehsalı, rejissorluğu və ssenaristliyi Həsən Qaracadağ tərəfindən olan türk istehsalı qorxu filmi.

Film, Quran-i Kərimin Nəml surəsində yer alan, din alimlərinin nə olduğu haqqında tam fikirləri olmadığı Dabbetül Arz mövzusundadır və onu internet şəbəkəsi olaraq bildirir. Film, Türkiyə kinoteatrlarında 539 min 381 insan tərəfindən izlənmişdir.

## Mövzu
Yeni 2006-cı ilə girmişkən, Amerika Birləşmiş Ştatlarında qəribə intihar hadisələri baş verir. Türkiyədə bunlara oxşar ilk hadisə İzmirin Səlcuq rayonunda meydana gəlir. İnternet ilə arası digər insanlara nisbətdə daha yaxşı olan Tarık, səbəbsiz yerə intihar etmişdir. Tarıkın yaxın dostları Səma, Handə və Cem komissar Süleyman tərəfindən sorğu olunur amma bir nəticə alınmır. İləriki günlərdə Cemə Tarıkın adresindən elektron poçt gəlir. Bir ölünün yaşayanlarla əlaqə qurması mümkündür? Bəs başka növ varlıqların virus kimi internet üzərindən yayılması? Dabbetül Arz ortaya çıxıb, həqiqətlər xəyalla qarışdığında mümkünsüz deyə bir şey də qalmayacaq.

## İstinadlar
# https://web.archive.org/web/20131203040749/http://sanat.milliyet.com.tr/turk-korku-filmi--dabbe--mucize-yaratti/sinema/haberdetay/22.03.2006/532159/default.htm
# https://web.archive.org/web/20120320234149/http://www.boxofficeturkiye.com/film/2006023/Dabbe.htm
# https://web.archive.org/web/20130812020618/http://arsiv.sabah.com.tr/2006/03/24/gny/gny125-20060324-200.html

## Xarici keçidlər
* IMDb'də Dabbe
Dabbe 2

**Dabbe 2** — istehsalçısı, rejissoru və ssenaristi Hasan Karacadağ olan türk istehsalı qorxu filmi. Başrollarda Serdar Özer, Ebru Aykaç və Serhat Yiğitin yer aldığı film, 2006-cı ildə kinoteatrlara çıxmış Dabbenin davamıdır. Film Türkiyə kinoteatrlarında 264 min 259 nəfər tərəfindən izlənilmişdir.

## Mövzu
İnternet şəbəkəsi ilə yayılıb, hər evə girən Dabbe, əmrinə tabe olan cinlər və kölgə varlıqlar ilə dünya üzərindəki bütün elektromaqnit sistemləri ələ keçirmişdir. Sonuncu hücum üçün, göylərdən gələcək o işarə gözlənilir. Quranda yer alan və anidən göylərdən enəcək qiyamət aləmit duman; yəni qiyamət artıq yerə gəlir. İstanbulda da son saatların yaxınlaşdığından xəbərsiz olan bir qrup insan, bu qara fəlakət və sirr valıqlarla qarşılaşmanın dəhşətini yaşayırlar.

## İstinadlar
# https://web.archive.org/web/20101108043725/http://www.sabah.com.tr/kultur_sanat/Vizyondakiler/2009/12/25/dabbe_2/Istanbul_Avrupa
# https://web.archive.org/web/20160830153728/http://boxofficeturkiye.com/film/dabbe-2-2010455
# https://web.archive.org/web/20120307131949/http://boxofficeturkiye.com/film/2010455/Dabbe-2.htm
Cümə məscidi (Zəncan)

**Zəncan cümə məscidi** və ya **Seyyid məscidi** — Azərbaycanın, Qacar dövründə tikilmiş ən dəyərli və gözəl məscidlərindən biri ki Zəncanın başqa tarixi tikililərinin yaxınlığında yerləşir.

## Haqqında
1242-ci ildə Ayətüllah Seyyid Məhəmməd Müctihid-i Sirdanının ardıcıllarından biri Fəthəlişahın oğlu olan Abdullah Mirzə Daranın əmri ilə bu məscid tədris və namaz qılmaq məqsədilə tikilmişdir. Bu məscid keçmişdə yerlilər arasında Dara, Sultanı və Seyyid məscidi kimi də tanınarmış. İndilikdə məscid Zəncan qapalı bazarının girişinə yetişməmiş, Zəncanın Səbzəmeydan (Yaşılmeydan) adlanan hissəsində yerləşir. Habelə bu tikili öz böyüklük və gözəl bəzəkləri ilə seçilir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Bu tarixi kompleks, dörd eyvanlı məscidlərin dizaynı əsasında tikilmiş dəyərli binalardan biridir. Məscidin dörd yanına simmetrik olaraq yerləşdirilmiş dörd eyvan məscidin həyətindəki hər şeydən daha çox seçilir. Bu məscidin həyəti, dörd eyvanlı ayrı məscidlər kimi, düzbucaqlı formada olaraq, uzunluğu 48 metr, eni isə 36 metrdir. Keçmişdə məscidin həyətinin ortasında çiçək bağları və bitkilərlə çevrəlimiş bir su hovuzu var idi, hüceyrələrin və neflərin ön hissəsi xaricində əsassız səbəblərlə dağıdıldı. Şərq və qərb eyvanlarında 16 otaq simmetrik, quzey cəbhəsində isə dini bilimlər tələbələri üçün 6 otaq tikilmişdir. Quzey və güney eyvanların səthlərində Qacar dövrünün bədii üslubunda və daha çox qara və sarı rənglərdən istifadə edərək hörgü, Moqelli çini və yeddi rəngli çini texnikası ilə bitki təsvirləri kimi bəzəklərə rast gəlinir. Günbəzli nef, birbaşa güney eyvanın arxasında yerləşən və qərbdə və şərqdə hər iki yandakı neflərlə və quzeydəki güney eyvanla birləşdirilmiş, eni 7.90 metr və uzunluğu 8.50 metr olan bir yerdir. Bu nefin üstündə nəhəng bir günbəz, qalınlığı 20–30 metr olan ağır kirişlərə söykənir, qalın bir şəkildə oturur; bu günbəzin üstündə Dəhr surəsi Süls xətlə oyulmuş və gözəlliyinə əlavə olunmuşdur. Günbəzin yuxarı hissəsində sferik bir tunc simvolu var.

## Görüntülər

Jameh Mosque of Zanjan.jpg
Zanjan Juma Mosgue (24).jpg
Jemeh mosque.jpg
Jameh Mosque of Zanjan - 18 February 2018 02.jpg
Jameh Mosque of Zanjan - 18 February 2018 03.jpg
Jameh Mosque of Zanjan - 18 February 2018 04.jpg
Jameh Mosque of Zanjan - 18 February 2018 15.jpg
Jameh Mosque of Zanjan - 18 February 2018 20.jpg
Zanjan Juma Mosgue (19).jpg
Jameh Mosque of Zanjan - 18 February 2018 08.jpg


## Xarici keçidlər
Denov

**Denov** () — Özbəkistanın Surxandərya vilayətində şəhər. 27 yanvar 1958-ci ildə şəhər statusu alıb.

## Coğrafiya

Denov Surxandərya vilayətinin quzeyində, Termezdən 150 kilometr aralı, dəniz səviyyəsindən 520 metr yüksəklikdə yerləşir. Surxandərya çayının qolu olan Qızıl-Su çayı Denovun içindən axır. Habelə Denov Xalçayan və Dəlvərzintəpə arxeoloji abidələrinə ən yaxın şəhərdir.

## İqtisadiyyat
Əhalinin gəliri əsasən Tacikistanla sərhədyanı ticarət və kənd təsərrüfatı bitkilərinin yetişdirilməsindən əldə edilir.

## Əhalisi
2010-cu ilin məlumatlarına görə Denovda 97.196 nəfər yaşamaqda imiş. 2015-ci ildə əhalisi 114.090 nəfərə yüksəldi. Əhali baxımından Termezdən sonra Surxandərya vilayətində 2-ci ən böyük yaşayış yeri sayılır.

### Milli tərkibi
Denovda üstünlükdə olan yerli Özbəklərin yanı ilə Taciklər, Qaraçılar, Ruslar, Tatarlar, Koreyalılar, Uyğurlar və başqa millətlərin nümayəndələri də az sayda yaşamaqdadırlar.

## Görməli yerlər
* Seyyid Atalıq mədrəsəsi
* Yurçi (Yurdçu) qalası
* Xalçayan yaşayış yeri
* Dəlvərzintəpə yaşayış yeri
* Denov bitkilər bağı

## Həmçinin bax
*Surxandərya vilayəti

## İstinadlar
Estoniya bərəsi sindromu

Almaniyada inşa edilmiş Estoniya bərəsi 1994-cü ildə sahilə yaxın yerdə su sızması nəticəsində çəpəki şəkildə batdı. Bu qəzada 852 sərnişin öldü, 137 nəfər isə xilas oldu. Bərə güclü dalğalar səbəbindən 28 sentyabr gecə 00:30-da su sızdırmağa başladı. Suyun miqdarı artdıqca dərhal evakuasiya prosesi başladı. Ancaq 987 sərnişindən yalnız 137-si gəmini tərk edərək xilas oldu. Qalan sərnişinlər gəmi kapitnının "Hörmətli sərnişinlər, xahiş edirəm, panikaya düşməyin, dünyanın ən güclü bərəsindəsiniz" sözləri inanaraq drenaj prosesini maraqla izləməyə başladı. Saatlar keçdikcə bərə daha da əyilirdi, amma sərnişlər hələ də heç bir şey etmədən izləməyə davam edirdi. Saat 01:50-də Estoniya bərəsi tamamilə su altında qaldı. 952 sərnişinin bərənin su aldığını və batmağa başladığını görsə də, son saniyəyə qədər seyr etmələri psixoloji kitablarda "Estoniya bərəsi sindromu" olaraq qeyd olundu. Psixologiya elmi həmin insanların o andakı davranışları üçün məntiqi bir açıqlama verə bilmədi.

## Həmçinin bax
* Qüsd sindromu
* Verter effekti
* Mandela effekti
* Barnum effekti
Şimali Kiprdə turizm

**Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində turizm** — Şimali Kiprin inkişafına təsir göstərən əsas sahələrdən biridir. Şimali Kiprin ÜDM-da payı olduqca əhəmiyyətlidir.

## Tarixi
1970-ci illərin əvvəllərində Varoşa Kipr Sülh Hərəkatından əvvəl Kiprdə və dünyada ən populyar turistik bölgə idi.

## Təbiət turizmi
Ölkəyə təbiət turizminə görə gələnlər Türkiyə, İngiltərə və digər Şimali Avropadan gələnlərdir. Medoş laləsi (Tulipa cypria) Şimali Kiprə məxsus olan endemik bir növdür. Üstəlik burada Sini çanaqlı tısbağaları görmək mümkündür.

2006-cı ilin yanvar-avqust dövründə Şimali Kipri ziyarət edən turist sayı 2003-cü ilin yanvar-avqust dövründəki 286.901-dən 380.000-ə yüksəlmişdir.

2011-ci ildə turistik çarpayı sayı 17000-ə yüksəlir. 2011-ci ildə turizmdən gələn gəlir 400 milyon ABŞ dolları təşkil edir. Şimali Kiprə gələn turist sayı 2003-cü ilin yanvar-avqust ylarında 286.901 nəfər təşkil edir. 206-cı ilin müvafiq dövrü üçün bu rəqəm 380,000 nəfər, 2010-cu ildə isə 437.723 nəfər təşlkil edir.

## Dəniz turizmi
Şimali Kiprdə iki hava limanı olmasına baxmayaraq (Ercan Hava Limanı və Geçitkale Hava Limanı), Şimali Kiprin siyasi statusu və tanınması ilə əlaqədar davam edən mübahisələr səbəbindən heç biri tanınmamışdır. Bütün beynəlxalq uçuşlar Türkiyə və özəl hava yolu şirkətləri tərəfindən həyata keçirilir.

Dəniz turizmi də son illərdə inkişaf etmişdir. 2014-cü ildə ART Marine beynəlxalq dəniz turizmi şəbəkəsinin üzvü olmuşdur. Kipr Türk Turizm və Səyahət Agentlikləri Dərnəyi Birləşmiş Səyahət Agentlikləri Dərnəyinin və Səyahət Agentlikləri Birliyi Qlobal İttifaqının üzvləridir.

Dəniz turizmindən gələn illik turizm gəlirləri 2012-ci ilin dekabr ayı etibarilə 700 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Gecə qalma sayı 2003-cü ildə 1,3 milyon, 2012-ci ildə isə 2,7 milyon olmuşdur. Turistik yataq tutumu (2013 mart) — 19,867. Turistik müəssisələrin sayı: (mart 2013) 145 (Girne: 99). Onlardan 15-i 5 ulduzlu, 6-sı 4 ulduzlu, 3-ü butik otel və 1-i xüsusi sertifikatlı hoteldir. Ümumi otel sayı 84.

## İstinadlar
Ercan Hava Limanı

**Ercan Hava Limanı**  – Kiprdə hava limanı. Kipr Respublikasının inzibati bölgüsünə görə, Kipr Respublikasının ərazisindədir. Əslində hava limanı qismən tanınan Şimali Kipr Türk Respublikası tərəfindən idarə olunur. Hava limanının dünya birliyinin əksəriyyəti tərəfindən tanınmayan bir vəziyyətdə yerləşməsi səbəbindən beynəlxalq hava limanının rəsmi statusuna sahib olmadığı və IATA, ICAO kodlarının rəsmi olaraq qeydiyyata alınmış siyahılara daxil edilmədiyi bildirilir.

Kipr Respublikasının paytaxtı Lefkoşanın şərqində, Timvu kəndi yaxınlığında yerləşir. Ercan hava limanına beynəlxalq uçuşlar edən bütün təyyarələr Türkiyə hava limanlarından birində eniş etməlidir. 
## Tarix
Ercan hava limanının sələfi Timvu hava limanı İkinci Dünya müharibəsi əsnasında hərbi hava bazası olaraq Kiprin o zaman müstəmləkəsi olduğu Böyük Britaniya tərəfindən inşa edilir. Kiprin müstəqilliyinin elan edilməsindən sonra aerodrom tərk edilir. Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti müstəqilliyini elan etməsindən sonra aerodrom genişləndirilərək yenidən qurulur. Bu gün Şimali Kiprin ən böyük mülki hava limanıdır.

2006-cı ildə Türkiyə hökuməti Şimali Kiprin əsas dəniz limanı olan Famaqusta və mülki hava limanı Ercandan birbaşa əlaqənin təşkili məsələsini qaldırır.

2015-ci ilin fevral ayında yeni bir terminalın inşası elan edilir. Yeni terminal ildə 5 milyon nəfərlik sərnişin axını üçün nəzərdə tutulur. Tikinti dəyəri 220 milyon avro olur. Obyektin istifadəyə verilməsi 2019-cu ilə planlaşdırılır. Tikintiyə "Taşyapı İnşaat" şirkəti cavabdehlik daşıyır. 
## Xüsusiyyətləri
Bu gün Ercan hava limanının hava limanı 2,5 kilometr uzunluğundadır, eni yeddi təyyarə üçün nəzərdə tutulmuşdur və uçuş zolağı böyük təyyarələrin enməsi üçün kifayət qədər uzun olmasına baxmayaraq, havaya qalxması üçün yetərli deyil. Yenidənqurma planı qəbul edilmiş təyyarələrin sayını iki dəfə artıracaqdır. Üstəlik terminalın inşası da nəzərdə tutulur.
## İstinadlar
Elmlər namizədi

**Elmlər namizədi** () — Keçmişdə Kommunist bloku ölkələrində və hazırda bəzi MDB ölkələrində verilən, fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə ekvivalent elmi dərəcə.

Bir sıra MDB ölkələrində elmlər namizədi elmi dərəcəsi ikipilləli elmi dərəcələndirmə prosesinin birinci hissəsi kimi namizədlik imtahanlarını müvəffəqiyyətlə verən və açıq şəkildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edən ali təhsilli şəxslərə verilir. Adətən elmlər namizədi dərəcəsi verən ölkələrdə ikinci və daha yüksək elmi pillə olaraq elmlər doktoru dərəcəsi professor elmi adı almaq üçün tələb olunur.

Bir çox Avropa ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda elmlər namizədi alimlik dərəcəsinin adı dəyişdirilərək fəlsəfə doktoru adı ilə əvəz olunub.

## Həmçinin bax
* Fəlsəfə doktoru
* Elmlər doktoru

## İstinadlar
Korpus

*Korpus (hidrovasitə) — gövdə, bir gəmi və ya qayığın alt hissəsini formalaşdıran hidroizolyasiyalı hissə.
*Korpus (hərbi) — 3-4 diviziyadan ibarət olan hərbi vahid.
Lothar fon Rixthofen

**Lothar Ziqfrid frayherr fon Rixthofen** (alm. *Lothar-Siegfried Freiherr von Richthofen*; 27 sentyabr 1894, Breslau — 4 iyul 1922, Hamburq-Fuhlsbüttel) —  İştirakçısı olduğu Birinci Dünya müharibəsi gedişində 40 hava qələbəsi qazanmış alman qırıcı-təyyarəçisi. Qırmızı Baron (alm. *Der Rote Baron*) ləqəbli məşhur Manfred fon Rixthofenin kiçik qardaşı. Gələcək aviasiya general-feldmarşal Volfram fon Rixthofenin əmisi oğlu.

## Həyatı

## Mükafatları

## Ədəbiyyat

## Qeyd

## İstinadlar
Volfram fon Rixthofen

**Volfram "Ulf" Karl Lüdviq Morits Hermann Frayherr fon Rixthofen** (alm. Wolfram "Ulf" Karl Ludwig Moritz Hermann Freiherr von Richthofen; 10 oktyabr 1895, Bartsdorf, Sileziya — 12 iyul 1945, Bad İşl, Avstriya) — alman hərbiçisi, aviasiya general-feldmarşalı (1943).

## Həyatı

## Ədəbiyyat

## Qeyd

## İstinadlar
Eqalitarizm

**Eqalitarizm** (  "bərabərlik" sözündən) — ideal — imkanlar bərabərliyi kimi bu cəmiyyətin bütün üzvlərinin bərabər sosial və vətəndaş hüquqlarına sahib bir cəmiyyət yaratmaq fikrinə əsaslanan konsepsiya. Elitizmin əksi.

Ailə sosiologiyasında bərabərlik, ər-arvadın özünü həyata keçirməkdə bərabər hüquqlara malik olduğunu qəbul edir. Müxtəlif siyasi partiyaların proqramlarının əsasında bərabərlik prinsipləri dayanır.

## Tarixi
Platon kişi və qadınların siyasi bərabərliyini, Aristotel — azad vətəndaşların siyasi bərabərliyini təbliğ etdi. Xristian bərabərlik — bütün insanların Tanrı qarşısında bərabərliyi ("bərabərlik" sözünün fərqli mənaları ilə) deməkdir. Bu termin XVII–XVIII əsrlərdə azadlıq () və qardaşlıq () tələbi ilə birləşərək burjuaziyanın inqilabi qiyamları zamanı müasir anlayışını əldə etdi: "Azadlıq, Bərabərlik, Qardaşlıq." Hobbs, Lokk, Russo, Baböf və digər mütəfəkkirlərin əsərlərində nəzəri və fəlsəfi əsas götürülmüşdür. Bu təlimlərdən demokratiya və vətəndaş cəmiyyəti fikirləri ortaya çıxdı.

Bundan əlavə, bərabərlik, monotonluq, fərdin topluma tabe olması, "bərabərləşmə" ilə — Tomas Mor, Tomazzo Kampanellanın əsərlərində təsbit edildi.

## Eqalitarizm və digər ideologiyalar
Marksizm kimi radikal solçular siyasi fəlsəfələr insanların maksimum siyasi və iqtisadi bərabərliyinə imkan verir. Marks iddia edir ki, sosializmin fəlakətli hücum nəzəriyyəsini sosiologiyanın dilinə çevirsək, iqtisadi təbəqələşmənin hündürlüyü və profilindəki dəyişiklik praktik olaraq hədsiz ola bilər. Eyni zamanda, Marks bu tendensiyanı yalnız iqtisadi təbəqələşmənin məhv edilməsinə yönəlmiş sosial inqilabdan sonra əksinə əvəz edilməli olan müvəqqəti hesab etdi. Deməli, Marks "son dərəcə görkəmli bir profildən tamamilə" düz "bir cəmiyyətin iqtisadi bərabərlik formasına" ictimai təşkilatın iqtisadi formasında məhdudiyyətsiz dəyişikliklərin mümkünlüyünü və zəruriliyini "qəbul etdi".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Onlayn lüğətdə Eqalitarizm
Henretta Mariya

**Henretta Mariya** (, ; ) — İngiltərə, İrlandiya və Şotlandiya kralı I Karlın xanımı, Fransa kralı IV Henrinin qızı. O həmçinin İngiltərə kralı II Karl və onun xələfi olan II Ceymsin anası idi. Bununla birlikdə ərinin yazdığı fərmanla bütün İngiltərədə **Kraliça Mariya** olaraq tanınsa da, o bu adı bəyənmədi və öz məktublarında *"Henriette R"* imzasından istifadə etdi.

Onun Roma-Katolik məzhəbinə bağlılığı İngiltərədə güclənməsinə mane oldu. Məhz bu səbəblə heç vaxt tacqoyma mərasimi keçirilmədi. İngiltərə vətəndaş müharibəsinin alovlandığı 1644-cü ildə ən kiçik qızı və adaşı olan Henrettanın dünyaya gəlişinin ardından Fransaya sığındı. Əri I Karlın məğlub olaraq edam edilməsinin ardından İngiltərədəki bütün nüfuzunu itirdi. Parisdə yaşamağa başlayan Henretta Mariya oğlunun 1665-ci ildə İngiltərədə taxta çıxmasıyla yenidən Londona qayıtdı. Ancaq çox keçmədən 1665-ci ildə yenidən Parisə getdi və 4 il sonra burada vəfat etdi.

Adı Şimali Amerikadakı ilk katolik məskənlərindən olan və sonradan ştat halını alan Merilend əyalətinə verildi.

## Mənbə
* Anselme de Sainte-Marie, Père (1726). *[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k76026j Histoire généalogique et chronologique de la maison royale de France]*
* Britland, Karen. (2006) *Drama at the courts of Queen Henrietta Maria.* Cambridge: Cambridge University Press.
* Bone, Quinton. (1972) *Henrietta Maria: Queen of the Cavaliers.* Chicago: University of Illinois Press.
* Croft, Pauline (2003). *King James*. Basingstoke and New York: Palgrave Macmillan. .
* Everett Green, Mary Anne. (1855) *Lives of the Princesses of England: From the Norman Conquest.* Henry Colburn. V. 6
* Fritze, Ronald H. and William B. Robison. (eds) (1996) *Historical dictionary of Stuart England, 1603–1689.* Westport: Greenwood Press.
* Griffey, Erin. (2008) "Introduction" in Griffey (ed) 2008.
* Griffey, Erin. (2008) *Henrietta Maria: piety, politics and patronage.* Aldershot: Ashgate Publishing.
* Hamilton, Elizabeth (1976),

## İstinadlar

**
Şoşqavəng monastırı

**Şoşqavəng monastırı** — Xocalı rayonunun Xaçmaç kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. 

Kilsənin dövrümüzə çatmış inşaat kitabəsində qeyd edilir ki, abidə 1651-ci ilin yayında inşa edilmişdir. Tədqiqatlar göstərir ki, monastır qədim  dini kompleksin yerində tikilmişdir.

Planda düzbucaqlı formaya malik olan ibadət zalının şərq hissəsində altar apsidası yerləşir. Zalın tağtavanı qoşa pilonlar tərəfindən saxlanılır.

## Tarixi

Kilsənin dövrümüzə çatmış inşaat kitabəsində qeyd edilir ki, abidə *"[[1651]]-ci ilin yayında...ustad Usep və Georgi tərəfindən inşa edilmişdir.”* Kilsənin arxivində iki qədim əlyazma saxlanılır və onlar hər ikisi perqament üzərində yazılmış Psalmlar və İncillərdir.

Ərazidə aparılan tədqiqatlar, monastırın yerləşdiyi yerdə erkən orta əsrlərdən etibarən dini kompleksin olduğu qənaətinə gəlinmişdir.  Sonrakı əsrlərdə monastır ciddi dağıntılara məruz qalsa da, XVII əsrdə yenidən inşa edilmişdir. Kilsənin divar hörgüsündə əvvəlki tikilinin çoxlu sayda daşları və qədim xaçdaşlar istifadə olunmuşdur.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Şoşqavəng monastırının yerləşdiyi ərazidən Amaras və Füzuli ərazisinə geniş mənzərə açılır. Birnefli bazilika formasına malik olan kilsə 9,19x6,26 m ölçülərə malikdir. Planda düzbucaqlı formaya malik olan ibadət zalının şərq hissəsində altar apsidası yerləşir. Zalın tağtavanı qoşa pilonlar tərəfindən saxlanılır. Kilsə, xaç təsvirləri ilə bəzədilmiş altar beminə, üç pəncərəyə və dövrümüzə çatmamış narteksə açılan qapıya (qərb tərəfdən) malikdir.

Pəncərə və qapı yerləri, tağlar və pilonların hörgüsündə yaxşı yonulmuş daşlar, digər divar hörgülərində isə mat tonlu kobud daşlar istifadə edilmişdir. Kilsə ətrafında çoxlu sayda dağılmış tikililərin qalıqları saxlanmaqdadır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*

## Xarici keçidlər
Edda Művek

**Edda Művek** — Macarıstan rok qrupu.

## Tarixi
József Halász "Edda Művek" qrupunu 1973-cı ildə Miskolc. "Edda Művek" müasir mahnı yaradıcılığından məharətlə istifadə etdiyi üçün öz ətrafına xeyli pərəstişkar toplaya bilir.

## Heyət
* Attila Pataky – vokal
* István Alapi – solo gitara
* László Kicska – bass gitara
* Zsolt Gömöry – klaviatura alətləri
* Zoltán Hetényi – zərb aləti

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları
* 1980 – Edda Művek 1. 
* 1981 – Edda Művek 2.
* 1983 – Edda Művek 3.
* 1986 – Edda Művek 6.
* 1988 – Változó idők
* 1988 – Pataky-Slamovits
* 1989 – Szaga van!
* 1990 – Győzni fogunk
* 1991 – Szélvihar
* 1992 – Edda Művek 13.
* 1993 – Elveszett illúziók
* 1994 – Sziklaszív
* 1997 – Edda 20.
* 1999 – Nekem nem kell más
* 2003 – Örökség
* 2005 – Isten az úton
* 2009 – Átok és áldás
* 2012 – Inog a világ
* 2015 – A sólyom népe
* 2018 – Dalok a testnek, dalok a léleknek

### İngilis dilində studiya albomu
* 1998 – Fire and Rain

### Konsert albomları
* 1984 – Viszlát Edda!
* 1985 – Edda Művek 5.
* 1992 – Az Edda két arca – Koncert
* 1994 – Lelkünkből
* 1995 – 15. születésnap
* 2018 – Edda Művek. 44 év

### Seçim albomları
* 1990 – Best of Edda 1980–1990
* 1992 – Az Edda két arca – Lyrák
* 1994 – Edda Karaoke[14] (25.)
* 1995 – Edda Blues
* 1997 – Lírák II.
* 1998 – Best of Edda 1988–1998
* 2005 – Platina
* 2006 – A szerelem hullámhosszán
* 2015 – Kölyköd voltam

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi səhifə
* Startlap
My Old Kentucky Home

"**My Old Kentucky Home, Good-Night!**" (Azərbaycan dilində, *Mənim köhnə Kentukki evim, gecən xeyrə!*) Stefan Foster tərəfindən təxminən 1852-ci ildə bəstələnmiş sentimental minstrel mahnıdır. O, 1853-cü ilin yanvarında Nyu-Yorkun Firth, Pond & Company adlı amerikan musiqi şirkəti tərəfindən dərc edilib. Foster, güman edilir ki, Harriyet Biçerin Tom dayının daxması romanından ilhamlanıb, buna sübut olaraq Fosterin eskiz dəftərindəki "Yazıq Tom dayı, gecən xeyrə!" adlı eskizi göstərmək olar. Bəziləri iddia etmişdi ki, Foster 1850-ci illərdə Bardstovn,Kentukkidəki ziyarət etdiyi Federal Hill adlı əkin sahəsindən ilhamlanıb. Lakin, bu ziyarətə dair birbaşa və ya çağdaş bir dəlil ortaya çıxmadı və bu iddia Vilyam Ostin, Ken Emerson və Con Tasker Hovard da daxil olmaqla ən məşhur Foster alimləri tərəfindən etiraz edildi.

Mahnının şərhləri çox müxtəlifdir. Fosterin əksər alimləri, mahnının "*Oh Susanna*" və "*De Camptown Races*" kimi əvvəlki ədəbsiz komik minstrel mahnılarından fərqli olaraq sentimental minstrel mahnısı olduğu ilə razılaşırlar. Frederik Duqlas 1855-ci ildə yazdığı "Əsarətim və Azadlığım" adlı tərcümeyi-halında mahnının "köləyə qarşı simpatiya oyandırdığını və beləliklə köləlik əleyhinə prinsiplərin kök saldığı, böyüdüyü və çiçəkləndiyini" yazdı. Lakin, mahnının qaraüzlü minstrel şovlara daxil olması şöhrətinə böyük ölçüdə mənfi təsir göstərdi.

## Həmçinin bax
* Tom dayının daxması (roman)

## Xarici Keçidlər
* Geraldin Farrarın 1908-ci ildəki səsyazması
* "My Old Kentucky Home" mahnısının səsyazmalarının siyahısı

## İstinadlar
Dağıstan Respublikasının Dövlət Başçısı

**Dağıstan Respublikasının Dövlət Başçısı** və ya 31 dekabr 2013-cü ildə qədər **Dağıstan Respublikasının Prezidenti** () — RF-ə bağlı muxtar Dağıstan Respublikasında ən yüksək vəzifə.

Dağıstanın Dövlət Başçısı, Rusiya Federasiyası Konstitusiyasına və federal qanunlara, Dağıstan Respublikasının Konstitusiyasına və Dağıstan qanunlarına uyğunlaşma təmin edilməsinə, eyni zamanda xalqların bərabərliyinə, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına yönəlmiş bir siyasət həyata keçirir və Dağıstan Respublikasının birliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması üçün siyasət aparır. Dövlət başçısı 30 yaşından kiçik bir şəxs ola bilməz.

Səlahiyyət müddəti beş ildir. Rusiya Federasiyası Prezidenti tərəfindən irəli sürülmüş üç namizəd arasından Dağıstan Respublikası Milli Məclisinin deputatları tərəfindən seçilir.

= Tarixi =

**Ali Şuranın sədri**

1991-ci ildən 1994-cü ilə qədər Dağıstanda yüksək vəzifə Ali Şuranın sədri olmuşdur. Bu vəzifənin adı 1991-ci ilə qədər "Dağıstan MSSR Ali Şuranın sədri" olmuşdur. Bu vəzifədə ilk və sonuncu milliyətcə dargin olan Məhəmmədəli Məhəmmədov olmuşdur.

**<big>Dövlət Şurasının sədri</big>**

1994-cü ildə Ali Şuranın sədrliyi vəzifəsi Dövət Şurasının sədrliyi vəzifəsi ilə əvəz edilmişdir. Bu vəzifədə 2006-cı ilə qədər yenə Məhəmmədəli Məhəmmədov olmuşdur.

**Prezident**

2006-cı ildə Dövlət Şurasının sədrliyi ləğv edildə və Dağıstan Respublikasının prezidenti vəzifəsi ilə əvəz edildi.

Respublikanın ilk prezidenti Muxu Əliyev oldu.

**<big>Dövlət Başçısı</big>**

30 dekabr 2013-cü ildə Prezident vəzifəsi ləğv edildi və Dövlət Başçısı vəzifəsi ilə əvəz edildi.

= Dağıstanın Dövlət Başçılarının siyahısı =
II Mariya

**II Mariya** () (d. 30 aprel 1662 – ö. 28 dekabr 1694) — İngiltərə, Şotlandiya və İrlandiyanın kraliçası, II Ceymsin qızı.

## Mənbə

* Baxter, Stephen B., *William III and the Defense of European Liberty, 1650–1702* (1966) OCLC 473975225
* Chapman, Hester W., *Mary II: Queen of England* (1953) OCLC 753145632
* Churchill, Winston. *A History of the English-Speaking Peoples: Age of Revolution*. Weidenfeld & Nicolson, (2002). 
* Claydon, Tony, *William III: Profiles in Power* (2002) 
* Van der Kiste, John (2003) *William and Mary*. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. .
* Waller, Maureen (2006). *Sovereign Ladies: The Six Reigning Queens of England*. London: John Murray. .
Dövlət mülkiyyəti

**Dövlət mülkiyyəti** — istehsal vasitələri və məhsulları da daxil olmaqla, mülkiyyət, tam olaraq dövlətin mülkiyyətindədir və ya ortaq və ya ortaq mülkiyyət əsasında.

Dövlət müxtəlif mülkiyyət formalı səhmdar cəmiyyətlərində səhmlərə sahib ola bilər, bundan əlavə dövlət öz funksiyalarının həyata keçirilməsi üçün zəruri olan hər hansı bir əmlaka sahib ola bilər.

SSRİ-də dövlət mülkiyyəti mülkiyyətin ən yüksək forması hesab olunurdu və sosialist dövlətinin iqtisadi sisteminin əsasını təşkil edirdi, əmr-inzibati iqtisadiyyatın əsasını təşkil edirdi.

Xüsusi, yerli özünüidarəetmə mülkiyyəti ilə yanaşı mövcud olan, müəyyən iqtisadi obyektlər üzərində dövlətin sərəncamvermə, sahibolma və idarəetmə hüquqlarının məcmusunu əhatə edən mülkiyyət növü. Ölkənin bütün vətəndaşları eyni dərəcədə bu mülkiyyətin sahibləridir. Bunu dövləti təmsil edən orqan idarə edir.

Ölkədə torpaq, yerin təki, sular və meşələr dövlətin müstəsna mülkiyyətidir. Sənayedə, tikintidə və kənd təsərrüfatında əsas istehsal vasitələri, nəqliyyat və rabitə vasitələri, dövlət bankları dövlət tərəfindən təşkil edilmiş ticarət və kommunal müəssisələrinin, başqa müəssisələrin əmlakı, şəhərlərin mənzil fondunun bir qismi, məktəblər, xəstəxanalar, eləcə də dövlətin vəzifələrinin həyata keçirilməsi üçün lazım olan başqa əmlak dövlət mülkiyyətidir.

Bazar iqtisadiyyatlarında dövlət varlıqları çox vaxt səhmdar şirkətləri kimi idarə olunur və idarə olunur, hökumətin şirkətin bütün hissəsinə və ya nəzarət payına sahibdir. Bu forma tez-tez dövlətə məxsus bir müəssisə olaraq adlandırılır. Dövlət müəssisəsi mənfəət tələb etməməsi səbəbindən qeyri-kommersiya birliyi olaraq fərqli yollarla fəaliyyət göstərə bilər; rəqabətçi sahələrdə iş yeri olaraq; ya da təbii inhisar kimi. Hökumətlər ümumi büdcəni dəstəkləmək üçün gəlirli işlərindən də istifadə edə bilərlər. Dövlət mülkiyyətinin digər ictimai mülkiyyət formalarından yaranmasına korporativləşdirmə deyilir.

Sovet tipli iqtisadiyyatda dövlət mülkiyyəti mülkiyyət kimi sənayenin üstünlük təşkil edən forması idi. Dövlətin torpaq və təbii sərvətlər üzərində inhisarı var idi və müəssisələr nominal olaraq planlı bir iqtisadiyyatın qanunvericilik çərçivəsində və bu səbəbdən bazara və qarışıq iqtisadiyyata sahib olan müəssisələrə nisbətən fərqli meyarlara uyğun fəaliyyət göstərirdi.

## İstinadlar
Ümumi mülkiyyət

**Ümumi mülkiyyət** — əmlakın ayrı-ayrı şəxslərin və ya təşkilatın üzvlərinin adına deyil, bölünməz şəkildə təşkilatın, müəssisənin, iki və ya daha çox şəxsin və ya icmanın istifadəsində, sahibliyində və sərəncamında olması ilə səciyyələnən mülkiyyət forması.
Şirabad (Özbəkistan)

**Şirabad** () — Özbəkistanın Surxandərya vilayətində şəhər.

## Coğrafiya
Termezdən 60 kilometr quzeydə, Şirabad çayının qırağında yerləşir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Bovurxanavəng monastırı

**Bovurxanavəng monastırı** – Xocalı rayonunun Dağdağan kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.

Qala-monastırın əsası Məlik-Şahnəzəryanlar knyaz sülaləsinin ən məşhur nümunələrindən biri olan Vərəndə knyazı Baqr tərəfindən qoyulmuşdur.

Kompleks kilsə, bir neçə yaşayış və mülki binalardan ibarət olmaqla, qala divarları ilə əhatələnmişdir. Monastır tikililərinin bir çoxu dövrümüzə ya qismən, ya da tamamilə dağılmış vəziyyətdə çatmışdır.

## Tarixi
Monastır Bovurxan dağında, dəniz səviyyəsindən 1700 metr yüksəklikdə yerləşir və adını da dağın adından almışdır. Qala-monastırın əsası Məlik-Şahnəzəryanlar knyaz sülaləsinin ən məşhur nümunələrindən biri olan Vərəndə knyazı Baqr tərəfindən qoyulmuşdur. Məlik Baqr XVII əsrin əvvəllərindən 1646-cı ilə kimi hakimiyyət sürmüşdür.

Makar Barxudaryants monastır ərazisində kitabəli iki xaçdaş gördüyünü yazsa da, həmin daşlar dövrümüzə çatmamışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Kompleks kilsə, bir neçə yaşayış və mülki binalardan ibarət olmaqla, qala divarları ilə əhatələnmişdir. Monastır tikililərinin bir çoxu dövrümüzə ya qismən, ya da tamamilə dağılmış vəziyyətdə çatmışdır. Tərk edilmiş tikilinin ərazisini kollar və ağaclar basdığından kompleksin bütöv planı bərpa edilməmişdir.

Kompleksin şərq tərəfində yerləşən birnefli bazilika (ölüçləri 9x5.6 metr) qismən yaxşı saxlanmışdır. Kilsənin tağtavanı yeganə sütun tərəfindən saxlanılır. Uzunsov ibadət zalının yarımdairəvi altar apsidasına kvadrat formalı iki niş əlavə edilmişdir.

Monastırın rəhbər-rahibinin otağı kompleksin qərb tərəfində — qala divarları yaxınlığında yerləşir. Tikilinin şərq divarında yerləşən yeganə qapısı monastır həyətinə açılmaqla, onu monastırın digər tikililəri ilə əlaqələndirir. Birnefli və tağtavanlı bu otağın inşasında da yonulmamış konuda daşlar istifadə edilmişdir. Otağın divarlarında daxili tərəfdən bir neçə niş əlavə edilmişdir. Otağın yeganə pəncərəsi qapı ilə üzbəüz – şərq divarında yerləşir.

Kompleksi əhatə edən qala divarlarının qərb küncündə böyük dairəvi bürc vardır. Bürcün içində yerləşən oval formalı otaq ilkin görünüşünü saxlayaraq dövrümüzə çatmışdır. Otağın diametri 2.4 metrə bərabərdir. Otağın divarlarında bir-birindən eyni məsafədə yerləşdirilmiş beş pəncərə vardır. Bu otaq uzun dəhliz vasitəsilə qərb-şərq oxu üzərində yerləşən böyük zalla (ölçüləri 10.6x3.5 metr) əlaqələndirilmişdir. Böyük zalın divarlarında çoxlu sayda nişlər və kompleksdə yeganə saxlanılmış kamin vardır.

Zaldan şərqdə divar boyunca eyni ölçü və formalara malik dörd rahib hücrəsi vardır. Tağtavanlı dörd hücrədən ikisi pəncərəyə malik deyil. Bovurxanavəng monastırının qala divarları 40x18.5 metr sahəni əhatə edir. Qalın qala divarları şimal tərəfdə qayalıqlarla əvəzlənir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Aralduz

**Aralduz** () — Qazaxıstan mədən şirkəti, qida və texniki duz istehsalçısı. İstehsal müəssisələri Qazaxıstanın Qızılorda vilayətinin Jaksıkılış qəsəbəsində, qərargahı Alma-Ata şəhərindədir. Qazaxıstanın ən böyük duz şirkətidir və MDB-də ən böyüklərindən biridir. Ölkə bazarının 70%-ə qədərini əlində cəmləyir. Cəmiyyətin tam adı "Araltuz" səhmdar cəmiyyətidir. 
## Tarix
İlk dəfə Jaksıkılış gölündən xörək duzunun çıxarılmasına 1913-cü ildə başlanılır ki, bu da Aral dənizində balıq ovunun inkişafına təkan verir. Sənaye miqyasında duz hasilatı 1925-ci ildə Sol-Artel müəssisəsinin yaranması ilə başlanır. Zamanla “Sol-Artel” Sovet İttifaqı respublikalarına ildə 600 min ton duz verən “Aralsulfat” zavoduna qədər genişləndirilir. Bundan əlavə, göldən natrium sulfat da çıxarılır ki, bu da yerli qəsəbəyə Aral sulfat adını verir. Natrium sulfat istehsalı 1963-cü ildə dayandırılır.

SSRİ-nin dağılmasından sonra zavod özəlləşdirilir və 1994-cü ildə onun bazasında Aralduz ASC qurulur.

2012-ci ildə müəssisəni əvvəllər Eurasian Resources Group şirkətinin satış direktorları vəzifəsini icra etmiş qazaxıstanlı iş adamları Ablay Qabcalilov və Dauren Mukaşyev alır.
Fəaliyyət
Şirkətin ehtiyatları 16 milyon ton (digər mənbələrə görə  40 milyon ton) olaraq qiymətləndirilir. Jaksıkılış yatağı iki hövzədən - Şimal və Cənubdan - ibarətdir. 2019-cu ilə olan məlumata görə sahənin Cənubi hövzəsində istehsal davam edir. İllik istehsal həcmi 550 min tondur. Şirkətin gücü istehsalın 1 milyon tona qədər artırılmasına imkan verir. 
Aralduz Qazaxıstandakı yeganə yodlaşdırılmış duz istehsalçısıdır. Şirkət qablaşdırılan qaba və incə üyüdülmüş xörək duz, qəliblənmiş duz, texniki duz və heyvan duzu istehsal edir. Şirkət məhsullarının 75% -dən çoxu Rusiya (Slavyanoçka markası altında), Qırğızıstan, Azərbaycan, Ukrayna, Gürcüstan və Özbəkistana ixrac olunur. Rusiyada şirkət bazarın 16% -ə qədərini tutur. Duz qatının bərpa prosesi 25-30 il çəkir ki, bu da fasiləsiz istehsala imkan verir.

## Perspektivlər

### Paket duz
2017-ci ildə Aralduz ASC ilə Çinin Qinghai Desheng Soda Ash Industrial Co. Ltd şirkəti, əlavə olaraq 700 iş yeri açacaq olan Zaksıkılış ərazisində ildə 300 min ton gücündə bir soda zavodunun inşasına dair bir müqavilə imzalayır. İnvestisiya 87,5 milyard təngə olacağı planlaşdırılır. Öz istehsalının olmaması səbəbindən Qazaxıstanın sodaya olan tələbatı Rusiyadan idxal hesabına tam təmin edilir (Başqırd Soda Şirkəti ASC, Sterlitamak).

## İstinadlar
Şərəf bəy (serial)

**Şərəf bəy** – 1 yanvar 2021-ci ildə Exxen  adlı veb saytda yayımlanan serial. Onur Ünlü rejissor, Ali Atay isə ssenari məsləhətçisidir. Baş rollarda Haluk Bilginer, Songül Ödən, Ərtan Saban, Devrim Yaqut və Sərhad Qılıçdır.

## Rollarda
*Haluk Bilginer — **Şərəf**
*Songül Ödən — **Nəşə**
*Ərtan Saban — **Luran**
*Devrim Yaqut- **Solmaz**
*Sərhad Qılıç — **Necat**
*Əhməd Rıfat Şunqar — **Baki**
*Beyti Engin — **Doktor Naim**
*Şükran Ovalı — **Suna**
*Ecəm Uzun — **Yıldız**
*Barış Yıldız — **Bərkəcan**
*Hakan Salınmış — **Abidin**
*Ərdəm Kaynarca — **Oqtay**
*Balım Qayə Bayrak — **Ayşə**

## İstinadlar
Aliya Nazarbayeva

**Aliya Nazarbayeva** (; ) — Qazaxıstan Respublikasının ictimai xadimi. Qazaxıstanın ilk prezidenti Nursultan Nazarbayevin kiçik qızı. Qazaxıstan Respublikasının ədəbiyyat və incəsənət sahəsində Dövlət Mükafatı laureatı (2018).

## Bioqrafiyası
### Təhsil
Alma-Atadakı K. Bayseitov adına Respublika Musiqi Məktəbini bitirib.

İngiltərənin Londondakı Riçmond Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər Fakültəsində və ABŞ-nin Corc Vaşinqton Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər Fakültəsində oxuyub.

2001-ci ildə Qazaxıstan Dövlət Hüquq Akademiyasının hüquq fakültəsini hüquqşünaslıq ixtisası ilə bitirib.

2016-cı ildə Qazaxıstan Milli Universitetinin Dövlət Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə . Əl-Farabi iqtisadiyyat magistri dərəcəsini alır.

Rus və ingilis dillərində sərbəst danışır.

### Karyerası
Qazaxıstan Prezident Administrasiyasının ümumi şöbəsinin məsləhətçisi, Caspian Industries Ltd LLP (mineral içməli su) baş direktoru, Elitstroy LLP-nin İdarə Heyətinin sədri vəzifələrində çalışıb. Qazaxıstan Respublikasında ilk çoxfunksiyalı "Wellness Club LUXOR" idman və istirahət kompleksinin qurucusudur.

2011-ci ildə İtalyanın Damiani zərgərlik evi ilə iş birliyində *Alsara* adlı zərgərlik seriyasını buraxır.

## Mükafatları
2013-cü ildə zərgərlik sənətindəki milli fikirlərin canlandırılmasına görə Fashion TV Awards mükafatına layiq görülmüşdür.

2018-ci ildə  ("Anaya aparan yol") tammetrajlı filminin qurulmasında iştirakına görə Qazaxıstan Respublikasının ədəbiyyat və incəsənət sahəsində Dövlət Mükafatını alır. Aliya Nazarbayeva filmin prodüseridir.

## Şəxsi həyatı
1998-2001-ci illərdə Qırğızıstan Prezidenti Əsgər Akayevin böyük oğlu Aydar ilə evli olur. 2002-ci ildə bir qazax iş adamı Daniyar Xasenovla evlənir.

Hazırda Dimaş Dosanovla evlidir.

Uşaqlar: qızları - Tiara (09.16.2007), Alsara (2011), oğlu - Aldiyar (2016), qızı - Aylana (07.2018)

## İstinadlar
Dorper qoyunu

**Dorper qoyunu** — Cənubi Afrikada Dorset və Blekhed Persian irqi qoyunların mələzləşməsi nəticəsində əldə edilən cins.

## Tarixi

Dorper qoyunu Cənubi Afrikada Dorset və Blekhed Persian irqi qoyunların mələzləşməsi nəticəsində əldə edilən cinsdir. Adınıda bu iki irqin adının ilk hecasından götürmüşdür. 1950-ci ildə rəsmi olaraq irq adını almışdır. Afrikanın inkişaf etdirilmiş ən uğurlu irqlərindən biridir.

## Görünüşü
Bu qoyunların baş və boyun hissəsi qara, bədəni ağ və bütöv ağ rəngli iki növü vardır. İrqi quyruqsuz qoyun irqlərinə aiddir. Dorper qoyununun quzusu 12 aylıq olduqda 70–80 kiloqrama qədər çəkisi olur. Dişi qoyunun diri ağırlığı 100 kq, qoçların isə 120–130 kq çəkisi olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avropa Atom Enerjisi Birliyi

**Avropa Atom Enerjisi Birliyi** () və ya qısaca **Avratom** — atom enerjisinin istehsalı və istifadəsi sahəsində birgə işlərin əlaqələndirilməsi və maliyyələşdirilməsi, atom sənayesinin ikişafı, nüvə energetikası sahəsində tədqiqatların aparılması, parçalanan materialların istifadəsi üzərində nəzarətin həyata keçirilməsi və s. üzrə Avropa dövlətləri təşkilatı.

## Tarixi

1957-ci ildə yaradılması haqqında sazişi Avropa İqtisadi Birliyinin 6 üzvü — Fransa, AFR, İtaliya, Niderland, Belçika və Lüksemburq imzalamışlar.
Saziş 1958-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minmişdir. 1957cü ildən Böyük Britaniya, İrlandiya və Danimarka Avratoma daxil olmuşlar. Onun rəsmi vəzifəsi nüvə sənayesi yaratmaq və inkişaf etdirməkdir.

1959-cu ilin yanvarında Avratomun üzvləri nüvə materiallarının ticarəti üzrə ümumi bazar yaratdılar. Bununla əlaqədar tədqiqat işləri aparmaq, texniki informasiyaları mübadilə etmək, kapital qoyuluşuna maraq oyatmaq, çox baha başa gələn müəssisələri qarşılıqlı surətdə tikmək, nüvə xammalı ilə təchizat, kapital və işçi qüvvəsinin sərbəst hərəkəti və s. nəzərdə tutulur. Avratomun proqramı, hər şeydən əvvəl, iştirakçı ölkələrdə yanacaq-enerji çatışmazlığı probleminin həllinə yönəldilmişdir.

1960-cı ildə atom energetikası sənaye inkişafı mərhələsinə çatmışdır. İştirakçı ölkələrdə iri AES və müəssisələr tikilmişdir. Yarandığı vaxtdan Avratom AİB ilə ümumi Assambleyaya (Avropa Parlamenti) və Məhkəməyə malik idi. Təşkilatın baş icraçı orqanı nüvə energetikası inkişafına rəhbərlik etmək üçün lazımi səlahiyyətlət verilmiş Komissiya olmuşdur. 1967-ci ildə AİB, Avratom və Avropa Kömür və Polad Birliyinin icraçı orqanları birləşmişdir. 1974-cü ildə Atom elektrik stansiyalarının gücü 13434 min kvt-a çatdırılmışdır. Avratomun layihələrinin həyata keçirilməsi iştirakçı ölkələr arasında və onlarla digər ölkələr arasında kəskin ziddiyyətlər yaradır. 1973-cü ilin axırlarında enerji böhranının güclənməsi və bununla əlaqədar idxal olunan enerji ehtiyatlarına çəkilən xərclərin artması Avratom üçün ciddi problemə çevrilmiş, nüvə enerjisi sahəsində hökmranlıq uğrunda mübarizə güclənmişdir.

Avratomun yaradılması haqqındakı müqaviləyə 1973-cü ildə Danimarka, İrlandiya və Böyük Britaniya, 1981-ci ildə Yunanıstan, 1986-cı ildə İspaniya və Portuqaliya da qoşulmuşdur. Maadtrixt müqaviləsi qüvvəyə mindikdən sonra 1993-cü ildə Avratom Avropa İttifaqı strukturuna daxil olmuşdur.

## Məqsəd
Avropa Atom Enerjisi Birliyinin məqsədləri nüvə enerjisi üçün bir model bazarı yaratmaq, bunu birliyin üzv ölkələri arasında paylamaq və qalan enerjini birliyə üzv olmayan digər ölkələrə satmaqdır.

## İstinadlar
Şarl Furye

**Fransua Mari Şarl Furye** (; ) — Fransız filosofu, sosioloq, ütopik sosializmin nümayəndələrindən biri, Furyeizm sisteminin qurucusu; "feminizm" termininin müəllifidir.

İdeyalarına *Furyeizm*, ardıcıllarına *Furyerist* deyildi.

## Bioqrafiyası

### Uşaqlıq və gənclik illəri
Şarl bezansonlu varlı bir tacirin yeganə oğludur. Zəif və xəstə, erkən uşaqlıqdan xəyal qurmağa meyli ilə seçilir və hər şeyi musiqi və kitab oxumaqdan üstün tuturdu. Yalnızlıq onda güclü bir xəyal inkişaf etdirdi və bütün sistemində sərt bir iz buraxdı. Fourierin uşaqlığı haqqında bilinən hər şey onu çox doğru və mehriban kimi boyayır. 12–13 yaşına qədər məktəbdə oxudu, ancaq bununla yanaşı məntiq, coğrafiya, fizika, riyaziyyat və digər mövzularda sistemsiz də olsa müstəqil dərslər var idi. Atasının ölümündən sonra məyus olan ticarət, məktəbi tərk etdikdən sonra dolanışıq üçün vəsait toplamağa başladı və tribunanın arxasında dayandı, baxmayaraq ki, məktəb təhsillərini davam etdirmək üçün uğursuz cəhdlər edildi. Sistemli bir təhsil almadı, özü öyrədildi, elmi işlərə qərəzli yanaşdı. Mükəmməl bir yaddaşa, bədii və satirik istedada sahib idi. Uşaq vaxtı anası onu uğursuz, kənar insanlar isə dəli sayırdı.

Əvvəlcə başqalarının mağazalarında katib kimi xidmət etdi və müxtəliflik ehtirası üzündən bir neçə sahibini dəyişdirdi, Fransanın bir çox şəhərində — Lion, Ruan, Marsel, Bordo, Parisdə oldu. Müxtəlif ticarət şirkətləri adından xaricə — Almaniya, Belçika, Hollandiyaya səyahətlər etdi.

### Yaradıcılıq fəaliyyətinin başlanğıcı
Bu zamana qədər Furye projektor oldu: elmi öyrənmək, ətrafdakı hadisələri müşahidə etmək, yalnız qarşılaşdıqları qüsurları ifadə etməklə və ya sadəcə onları tənqid etməklə məhdudlaşa bilmədi, hər cür kəşf, layihə və inkişaf etdirməyə başladı. Ancaq Furye uzun müddət özünə yaxın bir mövzu tapa bilmədi. İndi yeni, sadələşdirilmiş bir notasiya sistemi yaradır, sonra əvvəlcə taxta, sonra da metal raylar olan bir cihaz fikri irəli sürür; Ordu yeməyinin layihəsini yeni bir şəkildə Müharibə Nazirliyinə təqdim edir, daha sonra qoşunların Ren sahillərindən İtaliyaya köçürülməsini sürətləndirməyə dair tədbirlər haqqında bir qeyd yazır, sonra nəhayət prefekt, baqaj daşınması üçün xüsusi bir broker sinfinin yaradılması üçün bir layihə, bəstələyir və təqdim edir.

## İstinadlar

### Biblioqrafiya
* Аккерман Г. Шарль Фурье — неисправимый оптимист
* 
* Борщевский Л. В. К вопросу об отношении Фурье к собственности при строе гармонии 
* Вознесенская В. А. Экономические воззрения великих социалистов-утопистов 
* Дотри Ж. Чем Сен-Симон и Фурье обязаны Жан-Жаку Руссо 
* Зильберфарб И. И. Банкротство эпигонов фурьеризма 
* Зильберфарб И. И. Творческий путь Шарля Фурье / Французский ежегодник, 1958. М.: Наука. 1959 
* Зильберфарб И. И. Шарль Фурье и французская революция 
* Кожокин Е. М. Шарль Фурье и современная идеологическая борьба во Франции (Гошисты о Фурье) 
* 
* 
* 
* Энгельс Ф. Введение и заключение к "Отрывку из Фурье о торговле".
Albiri

**Albiri** Tsinxvali rayonunda kənd adı.

## Toponimkası
Albiri — Tsinxvali rayonunda kənd adı. XII əsrə aid rus salnamələrində (məsələn, "İqor polku haqqında dastan"da) Olber kimi yazılmış qıpçaq tayfasının adını əks etdirir. N. A. Baskakovun fikrincə bu etnonim türk dillərində alp "igid" və "ər" (kişi, döyüşçü) sözlərindən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
lib.az/maps/52
Alvani Samebo

**Alvani Samebo** Tiflis quberniyasının Tianeti qəzasında kənd adı.

## Toponimkası
Alvani Samebo — Tiflis quberniyasının Tianeti qəzasında kənd adı. Batumi əyalətinin Artvin dairəsində Alvanqala və Alvani-Kam, Alazan çayının aşağı axarında "Alvan düzü", Türkiyə ərazisində Alvankala toponimləri ilə mənşəcə eynidir.Qədim türkmənşəli Alban tayfa adının fonetik formasıdır. Qədim mənbələrdə "Alvan" formasındadır. Rus mənbələrində "Alvanğə" şəklindədir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
axc.preslib.az
I Kristian

**I Kristian** (; ) — Danimarka, Norveç və İsveçi özündə birləşdirən Kalmar birliyinin kralı. Oldenburq sülaləsindən yetişən ilk monarxdır.

Bavariyalı Xristoforun geridə vəliəhd qoymadan ölümündən sonra (1448) yaranan boşluqdan istifadə edən VIII Karl İsveç krallığını ələ keçirdi və Kalmar birliyini İsveç rəhbərliyində yenidən canlandırmaq istədi. Ertəsi il Norveç krallığını da özünə tabe edən VIII Karlın hədəfində Danimarka səltənəti idi. Ancaq Holşteyn qraflarının da təzyiqi ilə Danimarka Gizli Məclisi Kristianı Danimarka taxtına çıxardı. Daha sonra onun Norveç (1450) və İsveç (1457) səltənətlərini də əlinə alması nəticəsində Kalmar birliyi qısa müddətliyinə də olsa, bərpa olundu. Belə ki, 1463-cü ildə İsveç birlikdən ayrıldı. I Kristianın İsveç taxtını ələ keçirmək cəhdi isə 1471-ci ildə baş tutan Brunkberq məğlubiyyəti ilə nəticələndi.

1460-cı ildə əmisi Holşteyn qrafı Adolfun ölümündən sonra I Kristian Şlezviq hersoqu və Holşteyn qrafı ünvanlarına da yiyələndi.

26 oktyabr 1449-cu ildə sələfi Danimarka kralı Bavariyalı Xristoforun dul xanımı Brandenburqlu Doroteya ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 5 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan ikisi uşaq yaşda öldü.

* Olaf (1450-1451)
* Kanut (1451-1455)
* I Con
* Marqarita
* I Fridrix

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Əbdül Həmid

**Məhəmməd Əbdül Həmid** (; ) — Banqladeşin hazırkı Prezidenti.

Banqladeş tarixində ən uzun müddət çalışan prezident olaraq tarixə düşüb.

## Həyatı
Həmid Kişoreqanj bölgəsindəki Mithamayn Upazilanın Kamalpur kəndində Tayebuddin və Tomiza Xatunun oğlu olaraq anadan olub. İlk təhsilinə kənd ibtidai məktəbində başlamışdır. İbtidai məktəbi bitirdikdən sonra Bayrapurdakı qohumunun evinə getdi və orada təhsilini davam etdirdi. Hüquq ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi aldı. Hal-hazırda Dəkkə Universitetinə bağlı olan Mərkəzi Hüquq Kollecindən dərəcə aldı. Daha sonra vəkil kimi Kişoreqanjda fəaliyyət göstərdi. 1990–1996-cı illər arasında 5 dəfə Kişoreqanj Bölgəsi Prezidenti seçilib.

Həmid Rəşidə Həmidlə 1964-cü ildən bəri evlidir. Üç oğlu və bir qızı var.

## Siyasi fəaliyyəti
Həmid 1959-cu ildə Kişoreqanjda Qurudyal Dövlət Kollecinin vitse-prezidenti olaraq təhsil alarkən Çhatra liqasına qatıldı. 1966–67-ci illərdə Mimesinq əyalətinin Çhatra Liqasının vitse-prezidenti seçildi. 1969-cu ilin sonunda Avami liqasına qatıldı. Pakistanın 1970-ci il ümumi seçkilərində 18 yaşı olan Həmid bu günə qədər seçilmiş ən gənc parlament üzvü oldu. 1973, 1986, 1991, 1996, 2001 və 2009-cu illərdəki ümumi seçkilərdə Kişoreqanj üçün Avami liqası namizədi olaraq millət vəkili seçildi. Avami liqası 1996–2001-ci illərdə hakimiyyətdə olduğu dövrdə Banqladeş Milli Parlamentinin sədr müavini idi. 2001-ci ildə Şaşi Kumar Quptanın yerinə Milli Məclisdəki müxalifət partiyası liderinin müavini təyin edildi. 25 yanvar 2009-cu ildə parlamentin sədri oldu. 1971-ci ildə Banqladeş Qurtuluş Müharibəsindəki töhfələrinə görə 2013 Müstəqillik Günü Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Prezident fəaliyyəti
Həmid 14 mart 2013-cü ildə Banqladeşin müvəqqəti prezidenti vəzifəsinə təyin edilmiş, Prezident Zillur Rəhman isə Sinqapurda xəstəxanaya yerləşdirilmişdi. Zillur Rəhman altı gün sonra vəfat etdi. Daha sonra Həmid 22 aprel 2013-cü ildə müxalifət olmadan prezident seçildi. 24 aprel tarixində and içdi. 7 fevral 2018-ci ildə ikinci müddətə etiraz edilmədən yenidən seçildi.

Həmid Myanmada Rohinqya müsəlmanları üçün humanitar dəhlizin yaradılmasını təklif etdi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
I Con

**I Con** (; ) — Danimarka, Norveç və İsveçi özündə birləşdirən Kalmar birliyinin kralı. 1482–1513-cü illərdə qardaşı Fridrixlə birlikdə Şlezviq-Holşteyn hersoqu ünvanını daşıdı.

1477-ci ildə Saksoniyalı Kristina ilə nişanlandı və cütlüyün toy mərasimi 6 sentyabr 1478-ci ildə baş tutdu. Cütlüyün bu nikahdan 6 övladı doğulsa da, bunlardan ikisi uşaq yaşda öldü.

* Hans (1479–1480)
* Ernst (1480–1480)
* II Kristian
* Yakob (1484–1566)
* Yelizaveta (24 iyun 1485 – 10 iyun 1555)
* Fransisk (15 iyul 1497 – 1 aprel 1511)

## Mənbə
* Arup, Erik (1902–1904). "Den finansielle side af erhvervelsen af hertugdømmerne 1460–1487". *Historisk Tidsskrift* (in Danish). Copenhagen: Den danske historiske Forening. 4 (7): 317–388, 399–489
* Carstens, W. (1931). "Die Wahl König Christian I. von Dänemark zum Herzog von Schleswig und Graf von Holstein im Jahre 1460". *Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte* (in German). Kiel: Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte. 60
* Hermansen, Victor (1950). *Christiern den Førstes højde* (in Danish). Copenhagen: Nationalmuseet
* Poulsen, Bjørn (1988). *Land – by – marked: to økonomiske landskaber i 1400-tallets Slesvig* (PDF) (in Danish). Flensburg. ISBN 87-89178-00-9
* Platte, Hartmut (2006). *Das Haus Oldenburg* (in German). Werl: Börde. ISBN 3-9810315-4-7
* Møller Jensen, Janus (2007). *Denmark and the Crusades, 1400–1650*. BRILL. ISBN 9789047419846

## İstinadlar