Qazaxıstan rusları

**Qazaxıstanda ruslar**—Ruslar 2019-cu ilin əvvəlində ölkə əhalisinin 19,32% -ni (3553 232 nəfər) təşkil edirdi.Əsasən Şimali, Mərkəzi və Şərqi Qazaxıstanda, daha az dərəcədə Semireçye və sərhəd bölgələrdə Orenburq vilayətində yaşayırlar. Bu ərazilərdən kənarda onlar yalnız böyük şəhərlərdə yaşayırlar. 1940-1980-ci illərdə ruslar respublika əhalisinin 40% -dən çoxunu, digər Avropa xalqları ilə birlikdə - təxminən 60-70% -ni təşkil etdi, baxmayaraq ki, qazaxlar az məskunlaşmış ərazilərdə tamamilə üstünlük təşkil edirdi.Qazaxıstanda ruslar əsasən 19 - 20-ci əsrlərə, 17-18-ci əsrlərə nisbətən daha az məskunlaşanların nəsilləridir. Hazırda Ruslar Qazaxıstandakı ən çox qazax olmayan əhalinin qrupudur.
XVI əsrdən başlayaraq, Rusiya imperiyası, sonra isə Rusiya imperiyası tərəfindən Qazax xanlığı ərazisində qurulan ilk hərbi yaşayış məntəqələri və qalalar yaranmağa başladı. Kazaklar əvvəlcə hərbi qarnizonla bir qala qurdular, sonra ailələr daşındı, bundan sonra yaxınlıqda bir qəsəbə göründü. Qazaxıstan ərazisində üç kazak əsgəri var idi - Ural]], Sibir və Semirechensk. Bir çox kazakın qazax kökləri var idi, xüsusən də qadın xətti boyunca.
Qazax xanlığı ərazisindəki ən qədim yaşayış məntəqəsi Yaitsky şəhəridir.

## Sovet dövrü
Qazaxıstan rusları bölgənin digər etnik qrupları ilə birlikdə Rusiya vətəndaş müharibəsi və SSRİ-də Kollektivləşmə zamanı ağır əziyyət çəkdi və təkrarən aclıq və iğtişaşlara dözdü. 1918-1931-ci illərdə Basmaçı hərəkatı Cənubi Qazaxıstan SSR ərazilərinə təsir göstərərək, tez-tez rus və ukraynalı fermerlər və yerli Müsəlman köçərilər arasında etnik münaqişə forması aldı. Minlərlə rus köçkününün şiddət içində qazaxlar tərəfindən öldürüldüyü düşünülür və bunun ardınca Qırmızı Ordu tərəfindən köçəri əhaliyə qarşı bərabər qanlı repressiyalar davam edir. 1920-1930-cu illərdə Qazaxıstandakı bəzi ruslar bölgədəki qazax dili və mədəniyyətini təbliğ edən və bir çox yerli etnik rusları ya kulak ya da kazak olaraq hədəfə alan kommunist hakimiyyəti tərəfindən ayrı-seçkilik hiss etdilər.

1925-ci ildə yerli etirazlara baxmayaraq, etnik rus Şimali Qazaxıstan vilayəti, habelə Aqmola vilayəti, Aqtöbe vilayəti, Qərbi Qazaxıstan əyaləti, Pavlodar vilayəti, Əvvəllər RSFSR nin cənub Ural və Sibir vilayət s hesab olunan Qostanay vilayəti və Şərqi Qazaxıstan vilayəti Qazax ASSR-nə verildi.Torpaq köçürülməsinə qarşı çıxan yerli ruslar Moskvadakı bolşevik liderləri tərəfindən "şovinistlər" kimi tənqid edildi.Bir çox Avropa Sovet vətəndaşı və Rusiya sənayesinin çox hissəsi, İkinci Dünya müharibəsi dövründə, nasist orduları Sovet İttifaqının bütün Avropa sənaye mərkəzlərini ələ keçirməklə hədələdikləri zaman Qazaxıstana köçürüldü. Bu miqrantlar tez bir zamanda Karaqanda (1934), Jezqazğan (1938), Temirtau (1945) və Ekibastuz (1948) kimi böyük sənaye mərkəzlərinə çevrilən mədən şəhərlərini qurdular. 1955-ci ildə, Baikonur kosmodromunu Rusiyanın idarə etdiyi bu günə qədər dəstəkləmək üçün Baykonur şəhəri inşa edildi.1953-1965-ci illərdə Sovet premyerası Nikita Xruşşovun qondarma Virgin Torpaqları Kampaniyası zamanı daha çox rus gəldi. 1960-cı illərin sonu - 70-ci illərdə hökumət daha çox Orta Asiyanın kömür, qaz və neft yataqlarına yaxın Sovet sənayesinin köçürülməsi proqramında iştirak edən işçilərə bonuslar ödəyəndə gəldi. 1979-cu ilə qədər Qazaxıstanda etnik rusların sayı təxminən 5.500.000, ümumi əhalinin təxminən 40% -ni təşkil etdi.

1986-cı ilin dekabrında Sovet Baş naziri Mixail Qorbaçov, respublika rəhbərliyi ilə etnik qazax hakimiyyəti ənənəsini pozaraq Qazaxıstan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə respublika ilə əlaqəsi olmayan Gennadi Kolbin təyin etdi. 1989-cu ildə baş verən bir neçə etnik iğtişaş hadisələrindən sonra Kolbin Sovet İttifaqının dağılmasından sonra müstəqil Qazaxıstanın prezidenti olmuş Nursultan Nazarbayevin yerinə gəldi.
## Qazaxıstandakı ruslar
Qazaxıstan rayonları nın illərdəki siyahıyaalmaya görə rusların sayı və payı:

## İstinadlar