open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kamil Vəzirov

**Kamil Səfərəli oğlu Vəzirov** () — Azərbaycan qarmon ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.

## Həyat və fəaliyyəti
Kamil Vəzirov 1949-cu il sentyabr ayının 2-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirərək o, 1964–1968-ci illərdə A. Zeynallı adına Musiqi Məktəbinin instrumental ifaçılıq şöbəsində,1972–1977-ci illərdə M. Əliyev adına İncəsənət İnstitutunun Mədəni-maarif fakültəsində təhsil almışdır.

Görkəmli müğənni, SSRİ Xalq artisti Rəşid Behbudovun dəvəti ilə Kamil Vəzirov 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrına solist kimi qəbul olunmuş və 2014-cü ilədək burada fəaliyyət göstərmişdir. O, kollektivlə birgə dünyanın bir çox ölkələrində -Böyük Britaniya, Fransa, Rusiya, Almaniya, Avstriya, İsveç, Çin,Meksika, Nepal, Pakistan, Hindistan, İsveçrə, Danimarka, Ukrayna,Türkiyə, İran, Gürcüstanda Azərbaycan incəsənətini layiqincə təbliğ etmiş, milli musiqimizə geniş şöhrət qazandırmışdır.

Gözəl ifaçı bir çox xarici dövlətlərdə təşkil olunan Azərbaycan Mədəniyyət Günlərində, Beynəlxalq miqyaslı tədbirlərdə, habelə Hannover şəhərində keçirilən "Expo-2000" ümumdünya sərgisində çıxış etmişdir.

Sənətkar respublikamızda keçirilən bir çox dövlət səviyyəli irimiqyaslı tədbirlərin, yubiley və xatirə gecələrinin iştirakçısı olmuşdur.2000-ci ildə o, milli musiqi mədəniyyəti sahəsindəki xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti,2008-ci ildə Xalq artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Xalqın sevimli sənətkarı, bənzərsiz qarmon ifaçısı, Respublikanın Xalq artisti Kamil Səfərəli oğlu Vəzirov 2018-ci il fevralın 13-də vəfat etmişdir.

Qardaşı da həmçinin musiqiçi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, kamança ifaçısı Ədalət Vəzirov idi.

Ailəsi

Evlidir, 3 oğlu,1 qızı, 8 nəvəsi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xalq artisti Kamil Vəzirov vəfat edib
* APA — Azərbaycanın xalq artisti Kamil Vəzirov vəfat edib
Krambambuliya

thumb|140 px|Krambambuliya Moskvada Belaya Rus restoranında

**Krambambuliya**- Belarusiyanın alkoqollu içkisidir. Tərkbində bal var. Həm isti həm də soyuq halda içilir.

## Etimologiya
Öz adını alman liköku olan Krambambulidən götürüb, Qdansk fabriklərində müxtəlif növləri istehsal olunurdu. Alman içkisinin adı Avropalı tələbələr arasında Krambambuli müxtəlif möhkım tutumlu içkilər kimi adlandırıldı. Bu içkinin daha da məşhurlaşmasına səbəb 1745-ci ildə Xristian Fridrix Vedekinin bu adda yazdığı mahnı oldu. Bu mahnının rus versiyasının sözlərini XIX əsrdə N.M.Yazıkov yazdı). İnqilab dövrünə kimi bu məşhur Belarusiya içkisi elə də geniş yayılmamışdır. Ancaq onun geniş arealda yayılması 2000-ci ilə aiddir. 

## Müasir dövrdə
Hal-hazırda bu içkini Belarusiyada bir çox restoranlarda təklif edirlər. Bu içkinin Belarusiyanın milli içkisi olmasını Litov knyazlığından məlum olan resept əssında hazırlayırlar. Onun şərəfinə də məşhur Belarus musiqi qruppası var. Rusiya və Ukraynada da alkoqollu içkilər var.

## Həmçinin bax
* Tej içkisi 
* Qroq 
* Eqq-noq içkisi
* Yaquar (içki)

## İstinadlar
Məhəmməd Legenhavzen

**Məhəmməd Qrey Karl Legenhavzen** (); ) — Amerikalı məşhur filosof, epistemoloq.

## Həyatı
O, katolik xristian ailəsində anadan olub. 1974-cü ildə Legenhavzen Nyu York Dövlət Universitetində təhsil alıb. Texasdakı Los Universitetində magistraturaya qəbul edilmişdir. 1979-cu ildə o, bu universitetdə magistr dərəcəsini almışdır. Legenhavzen on il Cənubi Texas Universitetində tədris etmişdir.

## Elmi yaradıcılığı
Məhəmməd Legenhavzen fəlsəfi təhsili sürəsində Ekzistensializm və Pozitivizmdən təsirlənərək, ailəsinin Katolik inancından uzaqlaşır. 1979-cu ildə Ostin Texas Universitetində müsəlman tələbələrlə rastlaşır və onlarla tanış olur. Rays Universitetində Ph. D dərəcəsini almaq üçün müdafiə edir. 1983-cü ildə İslam dinini rəsmi din kimi qəbul edir. 1985-ci ildə İran İslam Respublikasına səfər edir. 1989-cu ildə Tehrandakı Hikmət və fəlsəfə Akademiyayasında Din fəlsəfəsi tədris etmək üçün dəvət alır, və dəvəti qəbul edərək İran İslam Respublikasına gəlir.

## Xarici keçidlər
* Məhəmmədtəği Misbah Yəzdi
* Roje Qarodi

## İstinadlar
Şnitsel

**Şnitsel** (*; schnitzen* — doğramaq, kəsmək sözündəndir) — unlama və isti yağda qızartma (fritür) yolu ilə hazırlanan nazik ət dilimi. Düzgün bişirilmiş şnitsel qızılı-narıncı rəngdə və xırtıldayan olur. İlk növbədə dana ətindən hazırlanan şnitsel adı ilk növbədə Vyana mətbəxinə aid edilir və XIX əsrin ikinci yarısından etibarən geniş yayılmışdır. Alman dilindən tərcümədə "şnitsel" — "tikə, parça", "dilim" mənalarında tərcümə olunur. Şnitsel çex analoqu — rjizekdir (). Şnitselin müxtəlif növləri vardır. Məsələn, Vyana şnitseli, Berlin şnitseli, Paris şnitseli, ovçu şnitseli, Hamburq şnitseli və s. Argentina, Boliviya, Braziliya, Paraqvay, Çili, Peru, Uruqvay və Venesuelada bu yemək *milanesa* adlanır.

## Qalereya

Fayl:Wiener Schnitzel!.jpg
Fayl:Wiener Schnitzel at Gasthaus Joainig (lightened).jpg
Fayl:Chicken schnitzel with fries and salad.jpg
Fayl:Schnitzel platter.jpg
Fayl:Swiss schnitzel.jpg
Fayl:Surf and turf schnitzel.jpg
Fayl:Cordon-bleu-2.jpg


## Ədəbiyyat
* Erhard Gorys: *Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück*. 11. aktualisierte Neuausgabe. dtv 36245, München 2007, ISBN 978-3-423-36245-0
* Gerd Freudenberg, Jürgen Herrmann, Bernd Patzig: *Lehrbuch für Köche. Teil 4: Speisenlehre und Angebotslehre.*Fachbuchverlag, Leipzig 1977.
*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mirinda

**Mirinda**- 1959-cu ildə İspaniyada hazırlanmış portağal dadlı qazlı içki. Adı esperanto dilində 'heyranedici" mənasını verir. Fantanın əsas rəqibi hesab edilir. Digər rəqibləri Britvikin Tanqo və Dr. Pepper şirkətinin Sunkist içkiləridir.

Mirindanın müxtəlif meyvə tamlı variantları mövcuddur. Bunlara portağal, sitrus,
qreypfrut, alma, çiyələk, moruq, ananas, nar, banan, limon, hibiskus, quarana, naringi, armud, qarpız, üzüm meyvə tamları daxildir.

## Tarixi
Mirinda ilk dəfə 1958-ci ildə İspaniyada tanıdılıb, istehsalına isə 1960-cı ildən başlanılıb. İçki qısa müddət ərzində bütün İspaniyaya və Avropaya yayıldı. 1970-ci ildən isə PepsiCo şirkətinin tərkibinə qatıldı. Bundan sonra bütün dünyada yayılmağa başladı. Lakin bu içki ABŞ-də yalnız 2003-cü ildən satışına başlandı.

## İstinadlar
Bananlı split

**Bananlı split** () — Amerikan mətbəxinə aid olan desert. Dondurmadan hazırlanır.

## Haqqında
Klassik bananlı split təmizlənmiş bananlardan ibarətdir ki, onun üzərinə vanilli, çiyələkli, şokoladlı dondurmalar qoyulur və onu ananas, çiyələk və şokoladlı siroplar əlavə edilir. Daha sonra şirin desertin üzərinə çərəzlər əlavə edilir, qaymaq və albalı əlavə edilir.

## Həmçinin bax
* Bananlı foster
* Dondurma
* Desert

## İstinadlar
Sürhüllü

**Sürhüllü (sürfüllü, sürhü, sürfü)** — Azərbaycanın şimal-qərb zonasına, əsasən Suvagil, Yeni Suvagil Qax (İlisu, Sarıbaş, Ağçay,Qum,Qaşqaçay), Zaqatala və Balakən rayonlarına, qismən Quba -Xaçmaz və Gəncəbasar bölgələrinə məxsus xəmir xörəyi.

Azərbaycanlılarla yanaşı ləzgilər, saxurlar, avarlar, laklar, ingiloylar da bu yeməyi hazırlayır.

## Ümumi məlumat
Sürhüllü yeməyi əsasən qış aylarında, əvvəlcədən tədarük edilmiş qaxac ətindən və içnovurdan istifadə edilərək bişirilir. Həmçinin xüsusi dad verilməsi üçün sarımsaq və turşudanda istifadə olunur. Sürhüllü xəmir xörəyi olmaqla iki formada bişirilir: Qurudulmuş ətlə və təzə ətlə. Əsasən qoyun ətindən istifadə edilir. Bu yaylaq-qışlaq köçləri eləcə də coğrafi köçlər zamanı ətin xarab olmaması zərurətindən yaranmış bir üsuldur. Yeməyin adı Saxur dilindədir və “Əyri xəmir” mənasını verir. 

## Mənbə

* '''"Azərbaycan etnoqrafiyası'''". Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Üç cilddə. II cild. Şərq-Qərb. Bakı. 2007. s.170. ISBN 978-9952-34-092-1

## İstinadlar
Pinolata

**Pinolata** — (İtalyan dilində:pignolata), (Siciliya dilində:pignulata) — Siciliyada geniş yayılmış desert. Messinaya aid edilən bu un məhsulu Kalibriyada da məşhurdur. Pinolatanı daha çox Milad bayramı münasibətilə bişirirlər.

Pinolata qaynayan yağda qızardılan piramida formasında xəmir parçasıdır. Sonra bu piramidanın bir hissəsi isti şokoladla, digər hissəsi isə şəkər pudrası, limon siropu ilə örtülür və ona dadlı və ətirli qatqılar əlavə olunur.

## İstinadlar
Bananlı foster

**Bananlı foster**- Dondurmalı desert.

## Hazırlanması

Banan,vanilli dondurma, sous, kərə yağı,qəhvəyi şəkər tozu, darçın, tünd romdan və bananlı likördan hazırlanır.Bananla yüngülcə kərə yağında qızardılır, bir az şəkər tozu əlavə edilir daha sonra alkoqollu içki əlavə edilib yandırılır. Bananlar hazır olandan sonra üzərinə dondurma əlavə edilir.

## Yaranma tarixi

Desert 1951-ci ildə hazırlanıb. ABŞ-ın Luiziana ştatının Yeni Orlean şəhərində Brennan restoranında Polem Blonje tərəfindən hazırlanıb. Desert Ouena Brennanın dostu Riçard Fosterin şərəfinə adlandırılıb.O Yeni Orleanın dustaqlar üzrə komisiyanın rəhbəri idi.İndiyə kimi bu desert Yeni Orleanın ən bahalı restoranlarında təqdim olunur. Dünyanın bir çox ölkələrində də geniş yayılmaqdadır.

## Həmçinin bax
* Dondurma
* Desert
* Bananlı split
* Banan

## İstinadlar
Başqırdıstanın ucqar nöqtələri

[280px|thumb|Başqırdıstan respublikasının ən ucqar nöqtəsi — [Yamantau dağı]]

**Başqırdıstanın Respublikasının ucqar nöqtələri**.

## Ucqar nöqtələr

Respublikanın ən ucar nöqtəsində abidə ucaldılmışdır. Abidə 12 oktyabr 2017-ci ildə Rusiya Coğrafiya cəmiyyətinin Başqırdıstan Respublikasındakı bölməsi tərəfindən açılmışdır.

Eynilə respublikanın qərb nöqtəsində də bu cür abidə ucaldılmışdır. Abidə 27 oktyabr 2017-ci ildə ucaldılmışdır.
* **sahəsi** 143 000 km² .
* **Uzunluğu** şimaldan cənuba — 550 km, şərqdən qərbə — 430 km.

## Ucar zirvələr
Respublikanın ən ucqar nöqtəsi Yamantau dağı (1640 m). Cənubi Uralda yerləşən yüksək nöqtə. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikası Beloteski rayonu ərazisində yerləşir. Şimal qərbə uzanır. Uzunluğu 3 km, eni isə 5 km təşkil edir. Əsas zirvələri Böyük Yamatau (1640 m) və Kiçik Yamatau (1510 m) zirvələridir. Cənubi-Ural qoruğu ərazisində yerləşir.
Koordinatları — . 
 

Respublikanın ərazisi - düzənlik, yüksəklik, Cənubi Ural dağları.

Hündürlüyünə görə silsilələr: Ziqalqa — 1427 m (B. Şrlom dağı), Maşak — 1382 m (Şikovaya dağı), Narı — 1327 m, Baştau — 1271 m, Arkadı, Balyatar və s.
## Qalereya

File:Южная точка РБ.jpg|Başqırdıstanın cənub nöqtəsi
File:На южной точке.jpg|
File:Восточная точка РБ.jpg|Başqırdıstanın şərq nöqtəsi
File:Восточная точка.jpg| 
File:Западная точка РБ.jpg|Başqırdıstanın qərb nöqtəsi 


## Xəritə

## Həmçinin bax
* Başqırdıstan coğrafiyası
## Mənbə
* Список высочайших гор России
* Başqırdıstan. Coğrafi icmal
* Ямантау 
* Что происходит на Ямантау? 
* История выбора: Иримель или Ямантау. 60-е годы прошлого века.
* О самой высокой горе Южного Урала — Ямантау
## İstinadlar
Həsən mahalı

**Həsən mahalı** — Şamaxı xanlığının mahallarından biri.  Göyçay çayı ilə Girdiman çayı arasında yerləşirdi. Mahala Diallı, Yuxarı İsmayıllı, Gülyan, Müskürlü, Vəlibinə, Kirki və s. kəndlər daxil olmuşdur. Mahalın əhalisi, əsasən əkinçilik və sənətkarlıqla məşğul olurdu. Kirki kəndinin əhalisi, əsasən misgərlik, boyaqçılıq, dəmirçilik və başmaqçılıq kimi sənətkarlıq sahələri ilə məşğul idilər. Bu kənddə yaşayan 25 ailə Qarabağdan gəlmə idi. Bu kənd Mustafa xanın həyat yoldaşı Kiçkinə xanıma məxsus olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Şamaxı xanlığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*
Euthanasia Coaster

thumb|290.952x290.952px|'''Euthanasia coaster-in''' hipotetik profili

**Evtanaziya lunapark qatarı** sərnişinlərini öldürmək üçün dizayn edilmiş dəmir sürət qatarı konsepsiyadır.  2010-cu ildə elmlər doktoru namizədi  Culicanas Urbanas tərəfindən London Kral Sənət Kollecində dizayn edilib miqyaslı modeli düzəldildi. Əyləncə parkında çalışmış Urabans öz lunapark sürət qatarının yaradılmasın hədəfi insan canını "eyforiya və zərifliklə" alması olduğunu dedi. Dizaynının praktik tətbiqlərinə gəldikdə, Urbanas "evtanaziya" və ya "edam" olduğundan bəhs etdi.  Filadelfiya Toboqqan Şirkətində başçı vəzifəsində xidmət göstərən Con Allen Urbanası "sonuncu" lunapark sürət qatarı odur ki, "24 adam göndərir və hamısı ölü olaraq geri qaytarır." açıqlaması ilə ilhamlandırdı.

## Dizaynı
Sxemin dizayn konsepsiyasına əsasən yuxarı doğru dik dərəcə ilə 510 metrə qədər  24 sərnişini qatar liftlə çəkir. 510 metr yüksəkliyə çatana qədər hər hansı sərnişin geri qayda bilər.  Bundan sonra yeddi kolotoidə və qatarın inversiyasına qədər(Eyler spiralı)  saatda 360 kilometrə yaxın bir sürətdə aşağı düşür, özünün terminal sürətinə yaxındır. Qatar sürətini itirərkən , hər inversiyada diametr daha da kiçilir və 10g qüevəsini qoruyur. Kəsgin sağ dönüşdən sonra qatar yeni sərnişinləri almaq cəsədləri boşaldmaq üçün düz istiqamətdə başladığı yerə geri qaydır.

## Patofzialogiya
[thumb|Culiconas Urbanas və Evtanaziya sürət qatarı [Dublin Elm Qaleriyyası HUMAN+ sərgisində]]
Evtanaziya lunapark sürət qatarı sərnişinlərini uzunmüddətli serebral hipoksiya və ya beyinə oksigen çatışmazlığı vasitəsi ilə öldürür.  Hər yeddi inversiyasiyada sərnişinlərə 60 saniyə müddətində 10g qüvvə təsir edir bunun nəticəsində də tünel görüşü vasitəsi ilə göz qaralması, bayılma və bihuşluq başlayır. Sonrakı inversiyalar xüsusilə sağlam sərnişinlərin qəsdən sağ qalmasına qarşı sığorta kimi çıxış edəcəkdir.

## Sərgisi
 Urbanasın konsepsiyası aprel ayından 2011-ci ilin iyun ayına qədər Dublin Elm qaleriyyasının HUMAN+ hissəsi kimi göstəriləndə mediyanın diqqətini cəlb etmişdi. Elm Qaleriyası tərəfindən 2011-ci ildəki "flaqman gəmisi" olaraq təyin olunan nümayiş, insan və texnologiyanın gələcəyini göstərməyi hədəfləyir.  Bu mövzu çərçivəsində, evtanaziya sürət qatarı, həyatın uzadılması ilə əlaqədar olan məsələləri vurğulayır. Konsepsiya həmçinin 2015-ci ildə *"Centre de Cultura Contemporània de Barcelona"-da * HUMAN+ sərgisində nümayiş etdirildi.

## Populyar mədəniyyətdə
2013-cu il 14 oktiyabrda norveçli rok qrubu MAjor Parkinson *"Euthanasia Roller Coaster" *adlı mahnı çıxartdı hansı ki, Urbanasın Evtanaziya sürət qatarını mahnı sözləri ilə eyham edirdi.

Laviye Tidharın qıssa heykayəsi *Vladimir* *Çonq Ölümü Seçir *Urbanasın Evtanaziya Sürət qatarı ilə birləşdirilmiş sonluqla bitir.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər

*  Gəzintinin kompüter animasiya simulyasiyası
*  Culicanas öz dizayn işini açıqlayır
İraq mətbəxi

**İraq mətbəxi** — İraq xalqının milli mətbəxi qədim tarixə malikdir.

İnqrediyentlər

İraq mətbəxinin bəzi xarakterik inqrediyentləri aşağıdakılardır:

* Tərəvəzlər: Badımcan, pomidor, şalqam, lobya, soğan-şalot, bamya, soğan, mərcimək, vəzəri, kartof, kələm, yunan balqabağı (kabaçok), ispanaq, kahı, kəvər soğanı, artişok, sarımsaq, bibər və çili bibəri kimi tərəvəzlər.
* Taxıllar: Düyü, bulğur, buğda və arpa.
* Paxlalılar: Mərcimək, noxud, yaşıl lobya, yaşıl maş və qırmızı lobya kimi paxlalılar.
* Meyvələr: Zeytun, xurma, kişmiş, ərik, gavalı, əncir, üzüm, qovun, nar, alma, albalı, heyva və sitrus meyvələri (portağal, limon və laym).
* Pendirlər: Baladi, feta və halloumi
* Otlar və ədviyyat: Darçın, hil, keşniş, keşniş toxumu, samanlıq güldəfnəsi, adi cirə, adi qaraqınıq, nanə, tərxun, thyme, zəfəran, qurudulmuş laym, Çin darçını, şüyüd, sarıkök, ədviyyat, ədviyə, sumax və zaatar.
Hunad xanım külliyəsi

**Hunad xanım külliyəsi** – Kayserida XIII əsrdə Hunad xanım tərəfindən anası Gövhər Nəsibə xanımın şərəfinə inşa olunan külliyə.

Hunat xanım külliyəsi I Əlaəddin Keyqubadın həyat yoldaşı, II Qiyasəddin Keyxosrovun anası Mahperi Hunad xanım tərəfindən 1238-ci ildə Kayseri şəhər mərkəzində inşa edilmişdir.
 
Mahperi Hunad xanım bir ir hədisi şərifdən, ("İnsan öldüyü zaman əməl dəftəri bağlanır. Üç şey onun əməl dəftərinin açıq qalmasını təmin edir: xeyri davam edən yaxşılıqlar, faydalınan elm, özünə dua edən xeyirli övlad)  və qayınatası I Gıyaseddin Keyxosrovun gənc yaşda ölən bacısı Gövhər Nəsibə xanımın vəsiyyəti ilə 1206-ci ildə Kayseridə inşa olunan ilk tibb məktəbi və xəstəxanası, Şifaiyye olan Gövhər Nəsibə və Gıyasiyye Şifaiyyesinden təsirlənərək özünü xeyriyyə işlərinə sövq etdi.
 
Kəsmə daşdan inşa edilmiş olan Hunad Xatun külliyəsi məscidi, mədrəsə, hamam və türbə hissələrindən ibarətdir. Məscidin minarəsi II Əbdülhəmid tərəfindən tikdirilmişdir. Bu məscidinin düzbucaqlı planlı mədrəsəsi bu gün Kayseri Etnoğrafya muzeyi olaraq istifadə edilir. Bu məscidi piramida kornet səkkizbucaqlı türbəsinin içində üç sənduqə vardır. Məscidin hamamı cüt hamamdır. Hamamın həm kişilər üçün hissənin günbəzi həm də qadınlar hissənin günbəzi kərpic ilə inşa edilmişdir. Məscidin hamam hissəsində aparılan son bərpa işləri zamanı bəzi saxsılar ortaya çıxarılmışdır.
Məscid külliyənin mərkəz hissəsində tikilmişdir. Giriş qapısının dərhal üzərindəki bəzəklərin altında, Tövbə surəsinin 18-ci ayəsi yazılmışdır: "Allahın məscidlərini yalnız Allahı və axirəti təsdiq edən, namazı lazımınca qılan, zəkat verən və Allahdan başqa heç kəsdən çəkinməyən möminlər bina edib şənləndirir. Onlar cənnətə və bütün muradlarına qovuşmağı uma biliərlər "...
 
Qərb və şərq qapılarının yuxarı hissəsində yerləşən mərmər kitabədə, "Bu mübarək məscidin inşasını Keyqubad oğlu ulu sultan, din və dünyanın qoruyucusu, fəthlər sahibi Keyxosrov dövründə, iyun 1238-ci ildə böyük alim, qənaətcil, dünya və dinin yüz axı xeyirlər fatehi Məleykə (Mahperi xanım) oğluna əmr etdi- Allah onun uca varlığını davamlı qılsın, gücünü artırsın", yazılmışdır.

Məscid mehraba paralel 8 özüldən ibarətdir. Mehrabın qarşı qübbəsi olan məscid Malatya Ulu məscid planına oxşadılmışdır. Ərzurum Ulu məscid mihrapönü kimi bir genişlənmə söz mövzusudur. Tikilinin tac qapı və mehrab hissəsi gözəl göstərməli olub həndəsi ornamentdən istifadə edilmişdir.
 
Mədrəsə isə kənardan qala mənzərəsində ikən zamanla bürcləri dağılmışdır. Birmərtəbəli iki eyvanlı açıq avlulu mədrəsə plan növündədir. Baş eyvanı bəzəmə nəsli əhatə edir. Mədrəsədə də həndəsi bəzəmələr hakimdir. Aslan başı şəklində çörtenlərə malikdir. Bütün bu külliyədədə kəsmə daş material istifadə edilmişdir. 1929-cu ildən etibarən vali Fuad bəyin göstərişi ilə muzey olaraq istifadə edilməyə başlanmışdır. Uzun illər arxeoloji muzey olaraq istifadə edilən mədrəsə 1969-ci ildə Gültəpədə inşa edilən yeni Kayseri arxeologiya muzeyinin xidmətə verilməsindən sonra1998-ci ilə qədər etnoqrafiya muzeyi olaraq istifadə edilmişdir. 1998-ci ildən Kayseri valiliyi tərəfindən bərpa edildikdən sonra Fondlar Bölgə idarəsinə təhvil verilmişdir.

## Mənbə
Köhnə Şərəli (Bakalı)

**Köhnə Şərəli** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Köhnə Şərəli kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Bakalı): 7&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 81&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (39 %) və kryaşenlər (39%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Murtaza Qaraçanta

**Murtaza Vural oğlu Qaraçanta** () — Qars bələdiyyəsinin sabiq sədri, türk siyasətçi.

## Həyatı
Murtaza Qaraçanta 25 iyul 1961-ci ildə Qarsda, Azərbaycan kökənli ailədə doğulmuşdur. Əslən Ağbaba mahalının Qaraçanta kəndindəndir. Anadolu Universiteti İqtisadi və İdari Elmlər Fakültəsini Menecment ixtisası üzrə bitirmişdir.

### Ailəsi
Murtaza Qaraçanta əslən Amasiya rayonunun Qaraçanta kəndindəndir. Murtaza Qaraçantanın ata babasının adı Abbasqulu bəydir. Abbasqulu bəy varlı bəy olsa da, sovetləşmə zamanı onun bütün var-dövləti müsadirə olunmuşdur. Bundan sonra Abbasqulu bəy 1930-cu illərdə ailəsi ilə birgə Qarsa qaçmışdır.

Murtaza Qaraçantanın qardaşı Murat Qaraçanta 2015-ci ildə 6 aylıq müddətə müvəqqəti olaraq Türkiyənin Bakıdakı səfirliyində mədəniyyət və tanıtma müşaviri olmuşdur. Murat Karaçanta 2016-cı ildən İzmir Mədniyyət və Turizm İdarəsinin sədridir.

Murtaza Qaraçanata ailəlidir, 2 övladı var.

## Siyasi-ictimai fəaliyyəti
Murtaza Qaraçanta bir müddət Türkiyə Sosial Təminat Qurumu Qars şöbə müdiri olmuşdur. Maliyyə Xidmətləri Müdirliyində də çalışmışdır.

Murtaza Qaraçanta Türkiyə Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Qars Şəhər İdarəsi tabeliyində qurulan Mədəniyyət Turizm Dərnəyinin İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir.

Murtaza Qaraçanta Qars Azərbaycan Kültür və Dayanışma (Həmrəylik) Dərnəyininin qurucu sədridir.

### Seçkilərdə
Murtaza Qaraçanta 2009-cu il 29 mart tarixli Türkiyə bələdiyyə seçkilərində Milliyətçi Hərəkat Partiyasının Qars Bələdiyyə Məclisi üzvlüyünə namizəd olmuş və seçilmişdir. O, bələdiyyədə Plan-Büdcə, İnşaat və Nəzarət Komissiyalarının üzvü olmuşdur.

30 Mart 2014 tarixli Türkiyə bələdiyyə seçkilərindı Milliyətçi Hərəkat Partiyasının namizədi olaraq Murtaza Qaraçanta 11.116 (28,3%) səs toplayaraq Qars bələdiyyəsinin sədri seçilmişdir.

Murtaza Qaraçanta Milliyətçi Hərəkat Partiyası Ümumi Mərkəzi və partiya sədri Dövlət Baxçalı tərəfindən istefası tələb olunduğu üçün 2018-ci il 8 fevral tarixində Milliyətçi Hərəkat Partiyasından istefa vermişdir.

## İstinadlar
Abbas və Gülgəz

"**Abbas və Gülgəz**" – XVII əsr Azərbaycan məhəbbət dastanı.

## Haqqında
Azərbaycan xalq dastanları içərisində elələri var ki, qəhrəmanlıqla məhəbbətin birləşdirilməsi yolu ilə yaradılmışdır. Xalq içərisində sevilib geniş yayılan "Əsli və Kərəm", "Abbas və Gülgəz", "Seydi və Pəri", "Məhəmməd və Güləndəm", "Leyli və Məcnun" və s. dastanları bu qəbildəndir. Abbas və Gülgəz XVII əsrdə yaranmış Azərbaycan məhəbbət dastanlarından biridir. Ehtimal olunur ki, Aşıq Abbas Tufarqanlının həyatı və şeirləri əsasında qoşulmuşdur.

## Məzmunu
Abbasın sevgilisi Gülgəz zorla şah sarayına aparılır. Abbas müxtəlif çətinliklərdən keçərək məhəbbətinə qovuşur. Dolğun lirik-epik surətlər, gərgin süjet xətti "*Abbas və Gülgəz*"-i orta əsrlər Azərbaycan məhəbbət dastanının kamil nümunəsi səviyyəsinə yüksəltmişdir.

Başına döndüyüm, qurban olduğum,
Abbas, apardılar yarını sənin.
Alışıb oduna, büryan olduğum,
Abbas, apardılar yarını sənin.

Köç-köç oldu, kəcavələr düzüldü,
Axdı eyni yaşı, üzə süzüldü,
Geri baxdı, əli sənnən üzüldü,
Abbas, apardılar yarını sənin.

Mən Qənbərəm, söyləmərəm heç yalan,
Sarı Xoca, Becan, Allahverdi xan,
Elinə, ölkənə saldılar talan,
Abbas, apardılar yarını sənin..


## Variantları
Dastanın indiyədək yeddi variantı toplanmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan məhəbbət dastanları. 5 cilddə. C.2. B., 2005.
* Araslı H. XVII-XVIII əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı: "Azərbaycan Universiteti" nəşriyyatı, 1956, s. 108–112.
* M. H. Təhmasib Azərbaycan xalq dastanları (orta əsrlər). B., 1972;
* P. Əfəndiyev Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı. B., 1981;
* V. Vəliyev Azərbaycan folkloru. B., 1985;
* Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. C.1. B., 2004.

## Xarici keçidlər
* Abbas və Gülgəz Hikayesi Tam Metni II. Bölüm
* Aşıq Mahmud Abbas və Gülgəz dastanı 1998-ci il
* Aşıq sənəti / Dastanlar / "Abbas və Gülgəz" dastanı
Bizans mətbəxi

thumb|Daylife scene from Constantinople|alt=Daylife scene from Constantinople
**Bizans mətbəxi** () — yunan və roma xalqlarının yeməkləri daxildir. Bizans imperiyasının inkişafı dövründə Yunanıstana çoxlu sayda tərəvəz, şəkər və ədviyyat ədviyyat gətirilmişdir. yeni ərzaqların bişirilməsinin iki prosesi mövcuddur. Birinci Şərqi Asiya ölkələrində olduğu kimi və digəri isə bizans imperiyasının özlərinin kəşf etdikləri növ kimi bişirilməsi idi.
## Pəhriz
Bizans yeməklərinin müxtəlif növləri var. İmperiyanın sarayında əsasən ədviyyatlı və müxtəlif ekzotik meyvə və tərəvəzlərdən istifadə edilirdi. Sivari vətəndaşlar isə daha çox adət etdikləri yeməkləri yeyirdilər. Əsas pəhriz çörək,  tərəvəz və taxıl məhsullarının müxtəlif varinatda bişirilməsi idi. Salat ö dövrün ən məşhur yeməyi idi. Bu Con VIII Palailogosun dövründən 1439-cu ildən məşhurlaşmağa başladı. 
Bizans mətbəxinin ayrılmaz hissəsini pendir təşkil edirdi xüsusilə Anthotir və Kefalotiridə məşhur idi. Balıq, təzə meyvə şirəsi və duzlu suda bu siyahıya daxil idi. 
Bəzi heyvanların ətləri o dövrdə çox bahalı və nadir hesab edilirdi. Bunlardan ən nadiri isə donuz əti idi. Onlar donuz ətinin soyuducuda xüsusilə resept əsasında saxlayırdılar hətta onun ətindən sosiska belə edirdilər.

O dövrdə yüksək və orta rütbəli bizanslılar ən çox yeyilən ət qoyun əti idi. Nadir hallarda dana, inək əti yeyilirdi. Aşağı təbəqənin insanları isə əsasən Konstantinopolda yaşayırdılar və balıq əti yeyirdilər. 
Konstantinopolun mətbəxinə  Italiyavə ərəb imperiyasının yeməkləri daxil olmuşdur. Bu səbəbdən də Türkiyə, Balkan ölkələri və yunanıstan mətbəxlərinin yeməkləri bir-birinə bənzəyir.
## İçkilər
Makedoniya Isgəndərin dövründən şərab burda məşhurlaşmağa başaldı. Bizans imperiyasının hakimiyyəti dövründə onun zəbt etdiyi bölgələrdə bu şərablar yayılmağa başladı. Kral Ricard;n Kiprdə keçirilən toyunda bu şərabdan verilmişdir.  
## Mənbə
* Dalby, Andrew (2003), *Flavours of Byzantium*, Totnes, England: Prospect Books, 

## İstinad
Toqo 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında

**[[Serbiya]] [[2018 Qış Olimpiya Oyunları|2018 Qış Olimpiya Oyunlarında]]** xizəklə yürüş olmaqla 2 idman növündə 4 idmançı ilə təmsil olunacaqdır. 

## Millinin tərkibi

### Xizək idmanı növləri
#### [[Şəkil:Alpine skiing pictogram.svg|30px]] Dağ xizəyi idmanı

Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən yarışmada iştirak edirlər. Bu yarışmada top-500 daxil olan və təsnifat xalını toplaya bilən idmançılar iştirak edə bilirlər. Top-500 daxil olmayan ölkələrin idmançıları «B» kateqoriyasında iştirak edirlər. Nəticələrə əsasən Toqo «B» kateqoriyası üzrə 1 idmançı ilə təmsil olunacaqdır. Ölkəni təmsil etmək hüququ Appesiya Api Dipola məxsusdur.
;Qadınlar

#### [[Şəkil:Cross country skiing pictogram.svg|30px]] Xizək yürüşü

Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən iştirak edə bilər. «A» kateqoriyası üzrə lisenziya qazanmaq üçün idmançı reytinq üzrə 100 xal qazanmalıdır. Bununla belə MOK-ləri «B» kteqoriyasını ödəyə biləcək 1 qadın və 1 kişi olmaqla iştirakçı ilə təmsil oluna bilər. Təsnifata əsasən Toqo «A» kateqoriyası üzrə  yarışlar üzrə 1 idmançı ilə təmsil olunmaq hüququ əldə etmişdir. Ölkəni Matilda-Amivi Petijan təmsil edəcəkdir.
; Kişilər
;; Uzaq məsafəli yarış

;; Sprint

## İstinadlar

## Mənbə
* Toqo millisi   
* Toqo Milli Olimpiya Komitəsi
Xari

**Xari** — Tiflis quberniyasının Qori qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Xari-Tiflis quberniyasının Qori qəzasında dağ adı.Şimali Qafqazda Ter əyalətinini Nalçik dairəsində Xari çay (yenə orada), Veden dairəsində Xari-Buzdeçu-Bars dağ, Xari-Qaburtli aşırım, Qazax qəzasında Xarya dağ adları (yenə orada) ilə mənaca eynidir.Türk dillərində kair "sıldırım" sözündəndir.

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## İstinad
Yazıçının gündəliyi

thumb
"**Yazıçının Gündəliyi**" (rus. Дневник писателя) - dahi rus yazıçısı Fyodor Dostoyevskinin, müxtəlif hadisə və mövzular haqqında şəxsi düşüncələrini əks etdirdiyi yazılarıdır. Bu yazılar, ilk dəfə 1873-1876.cı illər arasında "**Qrajdanin**" adlı jurnalda dərc olunmuş, daha sonra yazıçının səhhətində yaranan problem səbəbi ilə 3 il fasilə verilmişdir.  Ardınca 1880-1881.ci illərə qədər isə Dostoyevskinin "**Yazıçının Gündəliyi**" adlı şəxsi jurnalında dərc olunmağa davam etmişdir.
Alıcan Abbasov

**Alıcan Abbasov** — (tam adl: *Alıcan Bayramalı oğlu Abbasov*; d.20 may 1940, İsmayıllı, Tircan.) — Azərbaycan iqtisadçısı, iqtisad elmlər doktoru (1987), professor (1998), Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi (2006). 

## Həyatı

Alıcan Abbasov 1940-cı ilin may ayının 20-də Azərbaycanın İsmayıllı rayonunun Tircan kəndində anadan olmuşdur. 1962-ci ildə M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirmişdir. 1965-ci ildə M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun əyani aspiranturasına daxil olmuş və 1967-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1986-cı ildə Moskva şəhərində “Aqrar-sənaye kompleksi sistemində yeyinti sənayesinin inkişafının perspektiv planlaşdırılması problemləri” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

## Yaradıcılığı

A.Abbasov 1962–64-cü illərdə “Şirvanneft” Neft və Qazçıxarma İdarəsində iqtisadçı, 1965–83-cü illərdə Elmi Tədqiqat İqtisad İn-tunda bölmə və şöbə müdiri, 1984–92-ci ildə Azərbaycan Texnologiya İn-tunda kafedra müdiri işləmişdir. 2001-ci ildən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində biznes inzibatçılığı kafedrasının müdiridir. 

## Tədqiqatları

Tədqiqatları Azərbaycanda sahibkarlığın və biznesin inkişafı problemlərinə həsr olunmuşdur. 180-dək elmi əsərin, o cümlədən 5 monoqrafiyanın müəllifidir. Elmi kadrların hazırlanmasında xidməti var. 

## Əsəri

* Sahibkarlıq fəaliyyəti: növləri, təşəkkülü və inkişaf problemləri. B., 1998. 

## Həmçinin bax

* Zakir Nəcəfov
* Əsəd Dilbazov

## Xarici keçidlər

* i.e.d., prof. Abbasov Alıcan Bayraməli oğlu

## İstinadlar
Kipr mətbəxi

thumb|Cypriot meze 
**Kipr mətbəxi** - kipr mətbəxi Türkiyə və Yunanıstan mətbəxlərinə çox yaxındır. Bu mətbəxə Fransa, İtaliya, Andorra və s. ölkələrin mətbəxinə oxşayır.

## Yeməklərin hazırlanması
Yeməklər adətən təzə tərəvəzlərdən - kabaçki, yaşıl bibər, yerkökü, pomidor, xiyar, kələm, üzüm yarpağı, lobya və s.dən hazırlanır. Həmçinin limon, armud, alma, üzüm, portağal, naringi, şaftalı, qara qaragilə, çiyələk, gilas, yemiş, qarpız, avakoda, badam və s. meyvə və quru meyvələrdən istifadə edilir.  
Bu mətbəx ədviyyatlarla da zəngindir. İstiot, əkin indausu, iyli kərəviz, adi qaraqınıq, darçın və s. yeməklərə xüsusi dad verir.
Kipr mətbəxinin əsas ədviyyatı isə nanədir.
Adanın bəzi regionlarda yeməklərə dadlandırıcı kimi pomidordan hazırlanan sous əlavə edilir. Ət, toyuq ətlərini göbələk, pendirlə serviz edilir.
Salatlara xüsusilə pomidor, xiyar, göyərti, kələm, soğan qatılır.
Çörək menyunun əsas hissəsini təşkil edir. Xüsusən bulqurdan hazırlanan çörəkdən istifadə edirlər.

## Yeməkləri
### Balıq məhsulları
Bu mətbəx dəniz məhsullarından hazırlanan yeməklərlə məşhurdur. Bu yeməklər osminoqlar, lavrak, qızılı spar və s. hazırlanır. Osminoqdan "stiffado" adlı yemək hazırlayırlar. Bu yemək üçün qırmızı şərab, yerkökü, pomidor və soğandan istifadə edilir. Kalamari adlanan dəniz məhsulundan hazırlanır, bu yeməyə isə düyü, kimyon, mixək bəzən isə nanə əlavə edilir. Lavrak Türkiyə, İtaliya və Yunanıstan mətbəxinin əvəzedilməz yeməyidir.
Adətən balıq yeməkləri soyuq halda yeyilir. Bir çox balıq restoranlarında iştahaçıcı ilə birlikdə serviz edilir.

### Tərəvəzlər
Tərəvəzləri adətən salatlara əlavə edirlər. Hər yeməkdə salatlardan istifadə edilir. Salatlara doğranmış soğan, mixək, kimyon və s. əlavə edilir.
Yazda əsasən ənginardan salat hazırlnır.

### İştahaçıcı
Əsas iştahaçılar qara və yaşıl zeytun, skordaliya (sarımsaq və pomidor), humus və s.dən istifadə edilir.

## Desertlər
Ballıbadı
lokum
paxlava

## Pendir
Əsasən inək və qoyun südündən pendir hazırlanır.

## İçkilər
Ayran
Qızılgül suyu
Muhallebi

## Qalareya

Anari Limassol.jpg|thumb|Anari cheese served for breakfast in a Limassol hotel
Paluze.jpg|thumb|Shoushouko, a Cypriot dessert made from grape
Taramosalata01.jpg|thumb|Taramosalata, a fish roe dip
Flaounes halved.jpg|thumb|Flaouna
Vin et gastronomie chypriotes.jpg|thumb|Cypriot meze
Tzatziki-Kebab-Rice.jpg|thumb|Souvlaki with tzatziki sauce and rice.
MussakasMeKolokithakiaKePatates.jpg|thumb|Moussaka
Luntza und Hieromeri.jpg|thumb|Meat meze with sliced lountza, chiromeri, onions and olives
Skordalia, hummus and vegetables.jpg|thumb|Skordalia sauce, hummus and grilled vegetables
Adaçayı yağı

**Adaçayı yağı** — Azərbaycanda acı alma yağı olaraq bilinən Adaçayı yağı bitkisinin hündürlüyü 100–130 sm-ə qədər çatan çoxillik bitkinin yağı. Bu bitkinin qoxusu fərqli və cəzbedicidir. Özünəxas xarakteristik qoxusu var. Çox vaxt sarımtıl, bəzi hallarda isə rəngsizdir. Adaçayın bitkisinin vətəni Orta Avropa və Balkanlardır. Hal-hazırda dünyanın hər yerində hətta Azərbaycandada yetişdirilir. Adaçayının digər adı Acı Alma yağıdır. Buna səbəb isə yağın əldə edildiyi Salvia triloba bitkisinin budaqlarında almanı xatırladan balaca tünd yaşıl rəngli toxumların olmasıdır. Bu toxumların tərkibində 60-a qədər Sineol maddəsi var. Adaçayı yağını bitkinin yarpaq və çiçəklərindən buxar damcı yoluyla əldə edirlər. Ən çox yağ Salvia Officinalis növündən alınır. Adaçayı yağının bir neçə növləri var, buna görə də müxtəlif yerlərdən alınmış adaçayı yağı, müxtəlif bitki növlərindən əldə edilmiş olur. Rəğbət görən Adaçayı yağının digər növü Salvia Scleradır. Bu növdən alınan yağlardan kosmetalogiyada istifadə olunur. Başqa bir növü isə Avropada tibbdə istifadə olunan İspan adaçayı Salvia Lavandulifoliadır.

## Adaçayı yağının faydaları
# Antiseptik, Antioksidan və Antibakteriyaldır.
# Dəriyə qulluq üçün təsiredici yağdır. Dərini toksinlərdən təmizləyir və yağlanmanın qarşısını alır.
# Saça qulluq üçün: saç dərisin qidalandırır, gücləndirir, saçın tökülməsini və qopmasının qarşısını alır
# Ağız və diş sağlamlığında təsiredici təsiri var. Qarqara üçün istifadə edilir. Dişləri ağartmaq, iltihabın qarşısın almaq üçün istifadə edilir. Ağız boşluğundakı bakteriyaları məhv edir və pis qoxunun qarşısın alır.
# Həzm sistemi: Mədə yanması, mədə ağrısı və qarın ağrısına çox yaxşı təsir edir. Ağrı olduğu zaman qarın nahiyəsinə sürtülür. Istifadə etməzdən öncə az miqdarda su ilə qarışdırmalı və ya badam ya da kakos yağı ilə qarışdırılmalıdır.
# 2 yaşdan yuxarı uşaqlar üçün köpün qarşısın alır. Istifadə etməzdən öncə 1–2 damcı su ilə qarışdırıb uşaqların qarın nahiyəsinə masaj edilir. 2 yaşından aşağı uşaqlar üçün məsləhət görülmür. Buna səbəb bu yağın çox güclü yağ olmasıdır. Yağı suya qatmamış istifadə eləmək olmaz. Əks halda bu uşaqların dərisini qıcıqlandıra bilər.
# Bronxit və Asmanın müalicəsində
# Yuxusuzluq problemində: yuxudan öncə bu yağı saçın diblərinə masaj eləmək olar. Beyinin vəziyyətini idarə edən steroid hormonunun balansını artırır, beyni pis, mənfi fikirlərdən təmizləyərək yuxuya getməni yaxşılaşdırır. Yağı az miqdarda hamam suyuna da əlavə edə bilərsiniz. Aromaterapiya üçündə istifadə edilir.

## Adaçayı yağının zərərləri nədir?
# Təzyiq xəstələri üçün tövsiyə edilmir buna səbəb qan dövranını və təzyiqi qaldırır
# Şəkərli diabet xəstələri : Qan şəkərinin düşməsinə təsir edir.
# Miqren xəstələri
# Hamilə qadınlar
# Süd verən qadınlar
# 2 yaşından aşağı üşaqlar üçün tövsiyə edilmir.
Yağın uzun müddətli və çox istifadə edilməsi bəzi problemlərə gətirib çıxara bilər.

## İstinadlar
Nikolayevka (Bakalı)

**Nikolayevka** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Diyaşev kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Bakalı): 33&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Köhnə Əzməy): 7&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 79&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (61%) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Şərqi Avropa kirpisi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Adi kirpinin ən yaxın növ sayılır.

## Xarici görünüş
Şərqi Avropa kirpisi demək olar ki, adi kirpiyə çox oxşardır. Ancaq omnları Şərqi Avropa kirpisinin başı və yan hissələri hiss ediləcək tərzdə tünd-bozdur. bel və yan hissələri iynələrlə örtülüdür. İynələrinin uzu ağdır. Orta hissəsi isə qara və boz rəngli zolaqlıdır. İynələrin uzunluğu 2,5—3,5 sm-dir. Xəzi qəhvəyidir. Sinə nahiyyəsində hər zaman ağ ləkə olur. qulaqları xırdadır (3,5 sm-dən az).dairəvi olub demək olar ki, xəz səbəbindən görsənmir. Bədəninin uzunluğu 35 sm, quyruğu 20—39 mm-dir. İlin mövsümündən asılı olaraq 240—1232 q arasında dəyişir.

## Yayılması
Şərqi Avropa kirpisi mərkəzi avropadan tutmuş Qərbi Sibirə kimi yayılmışdır. Şimal areal Rusiyanın Moskva və Kirov vilayətləri, Belarusiyadan keçir.  Cənub sərhədi isə Qafqaz, Kiçik Asiya, İran, Kipr adasından keçir. 

Onların yayılma relyefi müxtəlifdir. onlara yarımsəhradan tutmuş alp cəmənliklərinə qərdər ərazilərdə müşahidə etmək olar. 1100 metr hündürlüyü olan ərazilərdə müşahidə edilirlər. kanalların kənarı, meşələr, çay vadilərini üstün tuturlar. Əsasən gecə həyat tərzi keçirirlər. Təbii gizlənmə əraziləri otların və kolların arası yarpaqların altıdır. Qışlama yaşadığı iqlim şəraitindən, heyvanın yaşından, yığdığı piy ehtiyyatından asılı olaraq dəyişir. Qışlama əsasən noyabrın sonlarından başlayır və marta qədər davam edir. bu zaman kirpi şəkisinin 35% itirir. Qışlamağa gedən kirpi ən azı 600 q şəkiyə sahib olmalıdır. Əks halda o qışlamdan ağ çıxa bilməyəcək.

## Qidalanma
Onların qidasının əsasını həşəratlar təşkil edir: sərtqanadlılar, düzqanadlılar, dermaptera, ilbizlər, oniscidea, yağış qurdları və s. Onların qidasına həm də giləmeyvələr, göbələklər, bitki tumları və meyvələrdə daxildir. Leş belə yeyə bilirlər. Onlar bəzi suda-quruda yaşayanlar, kərtənkələlər, kiçik gəmiriciləri ovlayırlar.

## Təbii düşmənləri
Şərqi Avropa kirpisini müxtəlif yırtıcı quşlar yeyə bilir (bayquşlar), porsuqlar, gəlinciklər və digər susamurları).

Şərqi Avropa kirpisi bir çox parazitar canlıların qurbanına çevrilə bilir (birələr, gənələr, yumru və lentşəkilli qurdlar).

## Çoxalmması
İlin isti dönəmində çütləşirlər. Dişilər əsasən yarpaq altında və ya otların arasında, uzunluğu 20—30 sm, eni 15—20 sm olan yuvalar qururlar. İl ərzində dişi 3—8 arası bala verə bilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Panda qarışqası

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Xarici görünüşünə görə Panda qarışqası olaraq adlandırılmışdır.

## Yayılması
Cənubi Amerika: Argentina, Çili.

## Təsviri
Kiçik ağ-qara rəngli, tüklü qarışqa. Uzunluğu 8 mm-dir. Gözlər yarımsferik, seyrsizdir. Dişilərin sinəsi armudvaridir. Parazitaer həyat sürürlər. Balaları digər həşəratların yuvalarında olan balaları yeyirlər. Sərt qabığa sahib olan dönəmində nektarla qidalanır. Növ ilk dəfə 1938-ci ildə entomoloq Klarenson Yucim Mikel tərəfindən Çilidən olan materiallar əsasında kəşf etdilmişdir.

## İstinadlar
Poxoronı post

**Poxoronı post** (*Böyük poxornı post, poxoronı jur*; polş. *Pogrzebanie postu, Pogrzeb żuru, Pogrzeb żuru i śledzia*) - Polşa yeməyidir.
## Hazırlanması
Bu yeməyi adətən Pasxa bayramında bişirilir. Jurun bu növü Polşanın Pomor və Kuyabii bayramlarında süfrəyə verilən əsas yeməkdir. Onu həmçinin qədim zamanlardan cümə və şənbə günləridi bişirilməsinə adət edilmişdir. Simvolik olaraq juru qonaq gedəndə bir-birinə verilir.  
## Həmçinin bax
* Jur
## Ədəbiyyat
* Похороны символические / Т. А. Агапкина // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 228-230. — , 978-5-7133-1312-8.
* Czym w staropolskiej tradycji był tzw. pogrzeb żuru i śledzia?. Архивировано 17 мая 2013 года. (mowimyjak.pl)

## İstinad
Mixael Şulte

**Mixael Şulte** (;  30 aprel 1990, Ekernförde, Almaniya) — Almaniya müğənnisi və bəstəkarı. O, öz musiqi karyerasına 2008-ci ildə, Youtube kanalında yerləşdirdiyi videolar ilə başlamışdır. Daha sonra ifaçı Almaniyanın *The Voice* səs yarışmasında iştirak etmiş və üçüncü yerə layiq görülmüşdür. Onun *Wide Awake* adlı debüt albomu 2012-ci ildə işıq üzü görmüşdür. Şulte ifa etdiyi "You Let Me Walk Alone" mahnısı ilə Almaniyanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı
Mixael Şulte 30 aprel 1990-ci ildə Almaniyanın Dollerup şəhərində anadan olmuşdur. O Danimarka məktəbində təhsilini başa vurmuş və sonra Almaniyada hərbi xidmətə yollanmışdır.

## Musiqi karyerası
### 2012–2016: ''The Voice of Germany''
Mixael Şulte öz musiqi karyerasına 2008-ci ildə, Youtube kanalında yerləşdirdiyi videolar ilə başlamışdır. Videolarda Şulte beynəlxalq ifaçıların mahnılarını səsləndirmişdir.

2011-ci ildə Şulte Almaniyanın *The Voice* səs yarışmasına qatılmışdır. İfaçı dinləmələrdə Adelin "Set Fire to the Rain" mahnısı ilə çıxış etmiş və Rea Qarvinin komandasında yer alaraq, növbəti mərhələyə yüksələ bilmişdir. Yüksək səviyyəli perfomansları sayəsində Şulte yarışmanın finalına vəsiqə qazanmış və nəticədə üçüncü yerə layiq görülmüşdür. Yarışmanın ardınca o Almaniyanın Edel AG albom şirkəti anlaşma əldə etmişdir. Şultenin *Wide Awake* adlı debüt albomu 2012-ci ilin sentyabr ayında işıq üzü görmüşdür. 
 
### 2017-hal-hazırda: 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2017-ci ilin sonlarında Mixael Şultenin "You Let Me Walk Alone" mahnısı ilə Almaniyanın NDR telekanalının 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak edəcəyi təsdiqlənmişdir. Fevral ayının 22-də baş tutan yarışmada Şulte səsvermədə rəqiblərini məğlub edərək, qalib gəlmiş və "You Let Me Walk Alone" mahnısı ilə Almaniyanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən Avroviziya 2018-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır.

Almaniya Böyük Beşlik ölkələrindən biri olduğu üçün Şulte 12 may tarixində keçirilən Avroviziya finalından mübarizəyə qoşulmuşdur. Nəticədə ifaçı 26 ölkə təmsilçisinin yarışdığı final şousunda ifaçı 340 xal toplayaraq, 4-cü yerdə qərarlaşmışdır. Bu Almaniyanın Avroviziyada 2010-cu ildən bəri əldə etdiyi ən yüksək göstərici olmuşdur.

## Diskoqrafiya
### Albomlar

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kurnik piroq

**Kurnik** — Rus mətbəxinin piroq çeşidlərindən olun, piroqların şahı hesab edilir.

## Haqqında

Əsasən, toyuq, xoruz, ördək, qoyun əti, mal əti, qoz və kartofdan hazırlanır.Onu əsasən bayramlarda, tədbirlərdə milli yemək kimi təqdim edirlər.Toy kurniklərini iri ölçüdə hazırlayırdılar. Əsasən toylarda iki kurnik hazırlayırlar ki, biri gəlin üçün, biri isə bəy üçün. Piroqu gəlin və bəyin başının üstündə fırlayırdılar. Tökülən dənli bitkilər cütlüklər üçün var-dövlət hesab edilir.

## Hazırlanması
Kurniki çox vaxt toyuqdan hazırlayırlar. Digər dillərdə kurniki kazaki adlandırırlar.Onu hazırlayan zaman laylı xəmir, və şəkərli xəmirdən istifadə edirlər. Bəzən hazır içlikdən istifadə edərək blinçiklər hazırlayırlar. Onun içərisinə sıyıq da əlavə edirlər. Sıyıqların növləri isə yulaflı, qarabaşaqlı ola bilər. Giləmeyvələr, kələm, ətin müxtəlif növləri, göbələklər içlik ola bilər. Əsasən çox miqdarda içlikdən istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ильиных Н. В., Ройтенберг И. Г. Практическая энциклопедия русской кухни. — М.: Астрель: Издательский дом «Аркаим», 2011. — 208 с. — ISBN 978-5-271-35113-6.

## Həmçinin bax
* Rusiya mətbəxi
Medovuxa

**Medovuxa** - spritli içkidir. Su, bal və müxtəlif dadlandırıcı qatılır. Müasir dövrdəki bu içki XVIII əsrdə yayılmışdır. Əslində medovuxa su və baldan ibarət şirin içkidir. Ancaq müxtəlif inqreyendlər qatılması onun tərkibini dəyişir və spirtli içki edir.
## Növləri
 
Medovuxa bir neçə halda hazırlana bilir. 
### Balın təmizlənməsindən asılı olaraq onun da növləri dəyişir.
* Süfrə medovuxu - bal yüksək temraturda sterilizə edilir.
* Qaynadılmış medovuxa - bal qaynadılaraq sterilizə edilir. 
### Balın qatılmaq müddətidən asılı olaraq medovuxa
* Hazır olduqdan sonra balın qatılmaması
* Hazır olduqdan sonra balın qatılması
### Spritin əlavə edilmə vaxtından asılı olaraq
* Etil spritin qatılmaması
* Etil spritin qatılması (qaynayan müddətdə)
### Tündlüyündən asılı olaraq
* Təzə medovuxa
* Adi medovuxa
* Tünd medovuxa
### Tərkibindən asılı olaraq
* Mayaotulu medovuxa
* Ballı medovuxa
## Tərkibi
* Mayaotu
* Su
* Bal
## Tarixi
 

XV əsrdə onu tamamilə baldan hazırlayırdılar. Əsas tərkibi su və baldır. XVII bu içki nadir tapılırdı. Müasir dövrdə hazırlanan medovuxa isə XVIII əsrdən hazırlanmağa başlanıbdı. Rusiyada medoxuva, Şotlandiyada viski, Yaponiyada sake və Meksikada isə tekila çox məşhur alkoqol içkidir.
## Həmçinin bax
* Sbiten
* Krambambuliya
## Ədəbiyyat
* *Афанасьев А. Н.* Поэтические воззрения славян на природу. — М., 1995.
* *Гимбутас М.* Богини и боги старой Европы.
* *Кун Н. А.* Легенды и мифы Древней Греции. — М., 2002.
* *Медков В. А.* Медовуха — легендарный напиток Древней Руси. — 2006.
* Мёды питные // *Похлёбкин В. В.* О кулинарии от А до Я: Словарь-справочник. — Мн.: Полымя, 1988. — С. 98–99. — .
* *Судаков Г. В.* Напитки в трапезе древнего русича // Хмельное и иное: Напитки народов мира. — М.: Наука, 2008. — 496 с. — . — С. 58—71.
* *Щапов Я. Н.* Византийское и южнославянское правовое наследие на Руси XI—XII вв. — М., 1978.
## İstinad
You Let Me Walk Alone

**You Let Me Walk Alone** () — Almaniyanın 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Mixael Şulte "You Let Me Walk Alone" mahnısı ilə Almaniyanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən Avroviziya 2018-də təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Mahnı Mixael Şulte, Tomas Stenqaard, Nisse İnqversen və Nina Müller tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tamuris Əliyeva

**Tamuris Əliyeva** (tam adı: **Tamuris Nağı qızı Əliyeva**; 1928-2008, Bakı, Azərbaycan SSR) — pedaqoq-alim, pedaqoji elmlər doktoru, professor.

## Həyatı
Tamuris Əliyeva 1928-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Tamuris Əliyeva məşhur Bakı milyonçusu, xeyriyyəçi İsabəy Hacınskinin nəvəsidir. Eyni vaxta həm Bakı Dövlət Universitetində, həm də Azərbaycan Dillər Universitetində ali təhsil alıb. Fars dilini, rus dilini, Avropa dillərini yaxşı bilib. 1956 -cı ildə aspiranturaya qəbul olunub. 1961-cı ildə «*Azərbaycan məktəblərinin ibtidai siniflərində rus tələffüzünün düzgün təkmillişdirilməsinin metodikası*» mövzusunda namizədlik dissertasiyasını uğurla müdafiə edib.

## Fəaliyyəti

1966-cı ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutu-nda  (indiki ADPU) fəaliyyət göstərib. Professor Tamuris Əliyeva 1966-2007-ci illərdə ADPU-nun Rus dili kafedrasının müdiri işləyib. ADPU-da rus dilinin tədrisi sahəsində səmərəli fəaliyyət göstərib. Onun rəhbərlik etdiyi kafedra aparıcı kafedra olduğu üçün burada 30-dan çox namizədlik dissertasiyası müdafiə olunub. Tamuris Əliyeva 100-dən artıq məqalənin müəllifidir. O, respublika, zona, ittifaq və beynəlxalq səviyyəli konfranslarda dəfələrlə məruzələrlə çıxış edib. Tamuris Əliyevanın tədqiqatlarının əsas mövzusu orta və ali məktəblərin Azərbaycan bölmələrində rus dilinin tədrisinin təkmilləşdirilməsinin metodikası idi.

1985-ci ildə Moskvada “*Azərbaycan məktəbində rus tələffuzünün sistemli şəkildə linqvodidaktik əsaslarının qurulması*” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 1986-cı ildə Tamuris Əliyevaya professor elmi adı verilib. Onun elmi rəhbərliyi ilə respublikamızın orta və ali məktəb müəllimləri 20-dən çox namizədlik dissertasiyası müdafiə ediblər. Tamuris Əliyeva namizədlik və doktorluq dissertasiyalarının müdafiəsi zamanı opponent olaraq çıxış edib. Tbilisidə, Moskvada müdafiə olunan namizədlik və doktorluq dissertasiyalarına rəy verib. Həyat yoldaşı Cəfər İsmayılzadə neft-qaz sənayesi sahəsində çalışıb. Tamuris Əliyeva 2008-ci il fevralın 4-də vəfat edib.

## Həmçinin bax
* Bakı Dövlət Universiteti
* Azərbaycan Dillər Universiteti

## İstinadlar
Soyuq şorba

**Soyuq şorba** (, , ) və ya **soyuq borş** () — Şərqi Avropa ölkələrinin milli yeməyidir: Belarusiya, Litva, Latviya, Ukrayna, Polşa. Rusiya mətbəxində bu yemək "svekolnik" də adlanır. 
Okroşkadan əsas tərkibində ət məhsullarının olmamasıdır. 

## Hazırlanması

Soyuq şorba adətən qatıqdan hazırlanır. Həmçinin qaymaq və süddən də hazırlana bilər. Bununla yanaşı turşuya qoyulmuş turp və təzə tərəvəzlərdən də istifadə edilir (doğranmış xiyar, soğan və s.). Bişdikdən sonra soyudulur və süfrəyə soyuq halda serviz edilir.

## Xarici keçid

* Litvanın mətbəxi
* Resept

## Həmçinin bax

* Dovğa

## İstinad