open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Relapse

***Relapse*** — ABŞ reperi Eminemin altıncı studiya albomudur. Albom 15 may 2009 tarixində işıq üzü görmüşdür. Albomda Dr. Drenin böyük əməyi oldu. Dr. Dre albomum ilk sinqlı olan "Crack a Bottle"-da 50 Cent ilə birlikdə yer aldı. "We Made You" sinqlı Billboard Hot 100-də ilk onluğa girməyi bacardı. Ardından gələn "3 a.m.", "Old Time's Sake" və "Beautiful" isə ilk qırxa girməyi bacardı. Albom yayımlandığı ilk həftədə ABŞda 608.000 və dünya çapında bir milyondan çox nüsxə satdı.

## Ümumi
2005-ci idlən sonra Eminem repi buraxmaq fikrində idi. Eminemin yorğunluğu və yuxu dərmanı bağımlılığı səbəbi ilə 2005-də Anger Management Tour-u yarımçıq qoydu. Sonrakı il köhnə həyat yoldaşı Kimberly Scott evləndi. Bu evlilik bir həftə çəkdi. Bir həftə sonra onlar boandı. Bu aralada Eminemin dostu Proof gecə klubu çıxışında qarışdığı bir davada öldü. Bütün bunlardan sonra Eminem depressiyaya düşdü.

Yaxınlaşmaqda olan bie Eminem albomu haqqında ilk fərziyyələr 2007-ci ilin ortalarında 50 Cent və Stat Quo-nun bəyanları ilə ortaya çıxdı. İlin sonunda bir sıra repçilər Eminemin yeni albom üzərində işlədiyini təsdiqlədilər. Həmin ildə Eminem narkotik istifadə etdiyi üçün xəstəxanada müalicə aldı.

## Mahnı siyahısı
Bütün mahnı sözləri Eminemə aiddir.

### ''Relapse: Refill''
Kromanyon

**Kromanyon** — Üst Paleolit adamlarının ümumiləşdirilmiş adı, müasir insanın ilk əcdadlarından.

## Ümumi məlumat
Bu söz 1868-ci ildə Fransanın bu dövrə aid ilk dəfə aşkar edilmiş Kromanyon (Cro-magnon) adamının qalıqlarının tapıldığı Kpo-Manyon mağarasının adından götürülmüşdür. Kromanyon adamı 30 min il əvvələ qədər yaşadığı təxmin edilən irqdir. Kromanyon adamı boyunun ucalığı, kəllə tağının hündürlüyü, üzünün enli olması və gözlərinin aşağı batıqlığı ilə xarakteriza olunur. Qübbə formasında kəllə sümüyünə, geniş alına malikdir. 1600 sm2-lik beyin həcmi müasir insanın orta beyin həcmindən çoxdur. Qalın qaş çıxıntıları var və kəllənin arxa hissəsində Neandertal adamının və Homo erectusun xarakterik xüsusiyyəti olan sümük çıxıntısı var. Təxminən 40 min il əvvəl meydana gələn, əsas məşğuliyyəti yemtoplama ve ovçuluq olan kromanyonlar daha da inkişaf etmiş və səsli nitqi öyrənmişdir.

Avropalı irq kimi qəbul edilməsinə baxmayaraq, Kromanyonun kəllə quruluşu və həcmi hazırda Afrika və tropik qurşaqlarda yaşayan bəzi irqlərə bənzəyir. Bu oxşarlığa əsaslanaraq onun Afrika mənşəli qədim irq olduğu təxmin edilir. Digər bəzi paleoantropoloji tapıntılar Kromanyon və Neandertal irqlərinin bir-birləri ilə qaynaşaraq dövrümüzdəki bəzi irqlərə əsas təşkil etdiklərini göstərir.

Nəticə etibarilə bu insanların heç biri "ibtidai növ"lər deyil, tarixən yaşamış, digər irqlərə qarışıb assimilyasiyaya uğrayaraq və ya nəsli kəsilib yox olaraq tarix səhnəsindən silinmiş fərqli insan irqləridir.

## Mənbə
* Məktəblinin tarix lüğəti. Bakı,2011.
CS Volei 2004 Tomis Konstansa QVK

**CS Volei 2004 "Tomis Konstansa"** — Rumıniyanın Konstansa şəhərini təmsil edən qadın voleybol klubudur. Adından da məlum olduğu kimi komanda 2004-cü ildə yaradılmışdır.

## Heyəti

*2013-14 mövsümü üçün*
* 6.  Yasna Maystroviç
* 7.  Oana Miruna Oprea
* 8.  Roksana Catinean
* 9.  Raluca-Arabela Ispas
* 10. Doina Cojocaru
* 11. Andreea İspas
* 12. Aleksandra Lieb-Mocanu
* 13. Loredana-İulia Mihailescu-Halchin	
* 14. Aleksandra-Alis Kapelovies
* 15. Ana-Mariya Dumitru
* 18. Ana-Mariya Şerban
* Baş məşqçi :  Kanstantin Alekse
* Köməkçi məşqçi :  Kanstantin Ferenti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Rəsmi Sayt
Nəsrin Əta Ərbil

**Nəsrin Əta Ərbil** () — türkman şairəsi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2001).

## Həyatı
Nəsrin Əta Ərbil 1934-cü ildə İraqın ən əski türkman şəhərlərindən biri olan Ərbildə doğulmuşdur. Yetişməsində atasının böyük rolu olmuşdur. Özünün qeyd etdiyi kimi, atasının "Sıcaq misraları arasında" böyümüş, onun zəngin kitabxanasından yararlanmışdır. Doğma türkman (Azərbaycan) dilindən başqa ərəb, ingilis, alman dillərini bilir.

60-cı illərdən başlayaraq İraq türkmanları arasında ən çox sevilən və məşhur şairlərdən biri olmuşdur. Bağdadda çıxan "Qardaşlıq" dərgisinin, demək olar ki, bütün saylarında onun şeirləri çap olunmuşdur.

Nəsrin Ərbil 2001-ci ildə Qəzənfər Paşayevin sayəsində Bakıya gəlmiş, Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayında iştirak etmişdir. Həmin ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## İstinadlar
U (çarlıq)

**U** ya **Şərqi U** () — Üç çarlıq dövründə 222–280-ci illərdə mövcud olmuş dövlət . U çarlığı II əsrdə Han sülaləsinə qarşı qalxmış ümumi üsyanların gedişində Yantszı çayının aşağı hissəsini — Çzyandun ərazilərini işğal etmiş Sun Çe (孫策) tərəfindən qurulmuşdur. 200-cü ildə varis Sun Çyuan qonşu əyalətləri get-gedə ələ keçirərək çarlığı genişləndirir. 208-ci ildə, Sun Çyuan Lyu Bey ordusu ilə birlikdə Çibi döyüşündə Vey çarı Çao Çao üzərində qələbə çaldıqdan sonra, 219-cu ildə Vey çarlığının Çzinçjou əyalətini ələ keçirir. 229-cu ildə özünü imperator elan edir. Sun Çzuan özünə Da-di taxt-tac ölkəsinə isə U adını verir. Müasir Nankin, tarixi Çzyankan 建業 şəhərini ölkənin paytaxtına çevirir.

U çarlığı Yantszı çayına sahib olduqdan sonra çay donanmasını yaradaraq Vey çarlığına hücum etmişdir. Məqsəd Yantszı çayının cənub hövzəsini ələ keçirmək olmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Üç çarlığın tarixi
Fraktal

Riyaziyyatın əsas qolu olan həndəsə insanın yaşadığı dünyanı öyrənməsi üçün vacibdir. Ancaq kainatın mükəmməl görünüşü Evklid həndəsəsi və ya klassik həndəsə ilə açıqlanmayacaq qədər mürəkkəbdir. Çünki klassik həndəsədəki formalar düz xətt, müstəvi, üçbucaq və konuslardan ibarətdir və dünyanın mürəkkəb quruluşunu anlamaq və modelləşdirmək üçün bu formalar kifayət etmir. Latın dilində "fraktus" (sınmış, qırılmış) sözündən əmələ gələn və fransız riyaziyyatçı Benua Mandelbrot tərəfindən 1975-ci ildə əsası qoyulmuş həndəsənin bu yeni sahəsi qarışıq, ancaq mükəmməl uyğunluq və gözəllikdəki dünyanın qüsursuz quruluşunu öyrənir.
Fraktal həndəsənin əsasını təşkil edən başlıca xüsusiyyətlər Allah’ın yaratdığı varlıqlardakı ölçünü və dəqiq hesablamanı göstərir.

**Başlanğıc forma.** Cismin forması, əslində, bir formanın iç-içə keçmiş kiçik surətləri şəklində ardıcıl təkrar olunur. Ölçüləri kiçilən və bir-birini izləyən formalar zəncirvarı şəkildə davam edir. Ancaq bu formalar çox simmetrik düzülürlər. Buna ən yaxşı misal qar dənəcikləri və ilbiz qabığıdır.

**Möhtəşəm nizam.** Təbiətdə gördüyünüz bütün cisimlər, hətta orqanizminizdəki sistemlər belə çoxlu mürəkkəb formadan təşkil olunmuş kimi görünsə də, əslində, müəyyən nizamla yerləşiblər.
Bu xüsusiyyətlər mürəkkəb göründüyü halda, əslində, çox simmetrik şəkildə təkrarlanan naxışların varlığını göstərir.

**Fraktal həndəsəyə misallar**

Öz orqanizmimizdən nəfəs borusunu misal çəkək. Nəfəs borumuz iki yerə ayrılaraq iki bronx əmələ gətirir. Bunu başlanğıc forma qəbul edək. Bu iki qolun hər biri başlanğıc forma görünüşündə yenidən iki yerə ayrılır və borucuqlar ağciyər kisələrinin içində də getdikcə ölçüsü kiçilərək, lakin başlanğıc forma şəklində şaxələnməkdə davam edir. Bu nümunəni dünyadakı bir çox cisimdə görmək mümkündür.
Bir-birinin içinə keçmiş əzələ lifləri, ağacların budaqları, aortadan kapillyarlara qədər bütün qan damarları, qasırğa kimi güclü küləklərdən yerdəki yarpaqları tərpədən mehlərə qədər azalan hava axınlarının düzülüşü, uzaqdan baxdıqda görünməyən, lakin yaxından baxdıqda insanı heyrətə salan naxışlı qar dənəcikləri, hətta normal ürək döyüntüsü ritminin belə ürək əzələlərindəki sinir liflərinin fraktal quruluşuna uyğun olması Allah’ın fraktal həndəsə elmindəki üstün yaratma sənətinin dəlillərindəndir.

## İstinadlar
Modranska Prosteyov QVK

**Modranska Prosteyov** () — AGEL Prosteyov olaraq da bilinən Çexiya qadın voleybol klubu. Çexiyanın hal-hazırda ən güclü voleybol klubu sayılır. Buna səbəb komandanın son 5 ölkə çempionatının dəyişməz lideri olmasıdır.

## Heyəti

*2013-14 mövsümü üçün*

**Texniki heyət**
* Baş məşqçi :  Miroslav Cada
* Köməkçi məşqçi :  Petras Lubomir
* Satatist :  Lukas Miçek
* Fizioterapist :  Michael Polak
* Masajist :  Jan Müller

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Rəsmi Sayt
*CEV saytında '''Prostejov'''
*The-sports.org saytında '''Prostejov'''
*Worldofvolley.com saytında '''Prostejov'''
Akaşi

**Akaşi** və ya **Akasi** () — Yaponiyanın Hyöqo prefekturada yerləşən şəhər.

## Qardaş şəhərlər
* , Vallejo

## İstinadlar
Kakoqava

**Kakoqava** () — Yaponiyanın Hyöqo prefekturada yerləşən şəhər.

## Qardaş şəhərlər

* , Marinqa 

## İstinadlar
Emile Loubet

**Emile Loubet** (31 dekabr, 1838 – 20 dekabr, 1929) — Fransa prezidenti. 1899-cu ildə bu vəzifəyə seçilmişdir.

## İstinadlar
Nazirlik

**Nazirlik** — Dövlət idarəsinin hər hansı bir sahəsinə rəhbərlik edən mərkəzi hökumət orqanı, habelə həmin idarənin yerləşdiyi bina.

## İstinadlar
Fəda Rəhimov

**Fəda Rəhimov** () — Bakı Dövlət Universitetinin "Ehtimal nəzəriyyəsi və riyazi statistika" kafedrasının professoru, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru.

## Həyatı
1957-ci ildə Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunda anadan olmuşdur.
Evlidir, 3 övladı var.

## Təhsili, elmi dərəcə və elmi adları
1979-cu ildə BDU-nu bitirib.
1985-ci ildə "Artımları asılı olmayan təsadüfi proseslərin birinci dəfə kənara cıxma anları üçün limit teoremləri" mövzusunda dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
2008-ci ildə "Həyacanlanmış təsadüfi dolaşmanın qeyri-xətti funksiyaları üçün limit teoremləri və onların ardıcıl statistik analizə tətbiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

## Əmək fəaliyyəti
AMEA-nın RMİ-da və 1990-cı ildən BDU-nun "Ehtimal nəzəriyyəsi və riyazi statistika" kafedrasında çalışır.
"Ehtimal nəzəriyyəsi və riyazi statistika", "Ehtimal nəzəriyyəsi və riyazi statistikanın əlavə fəsilləri", "Ardıcıl statistik analiz" fənlərini tədris edir
50-dən çox məqalə,2 kitabın müəllifidir,

## Tədqiqat sahəsi
Təsadüfi proseslər üçün sərhəd məsələləri nəzəriyyəsi.

## Beynəlxalq seminar, simpozium və konfranslarda iştirakı
* Daşkənd(Özbəkstan)-2005

## Seçilmiş əsərləri
* Рагимов Ф. Г. Об асимптотическом поведении одного класса моментов первого выхода за границу в многомерном случайном блуждании // Теор. вероят. и ее примен. 2005, т.50, в.3, с. 579–585
* Рагимов Ф. Г. О предельном поведении вероятностей нелинейнего пересечения возмущенным случайным блужданием с бесконечным средним // Докл. НАНА, 2005, № 2 с. 10–15
* Рагимов Ф. Г. Об асимптотическом поведении локальных вероятностей пересечения нелинейных границ возмущенным случайным блужданием // Док. НАНА, 2005, № 4,
* Ragimov F. On the limit behavior of conditional probabilities of crossing of nonlinear boundaries by perterbed random walk // Transactions of NAS of Azerbaijan, 2005, №, p.
* Ragimov F. The limit theorems for one class of moments of first intesection of nonlinear boundary by multidimensional random walk. Proseedings of IMM of NAS of Azerbaijan, 2005, p.95–100
* Рагимов Ф. Г. Интегральные предельные теоремы для времени пересечения нелинейных границ суммами независимых величин // Теория вероятн. и ее примен., 2005, т.50, в.1, с.158–161

## Kitablar
1. Ehtimal nəzəriyyəsi və riyazi statistika üzrə məsələlər
2. Ehtimal nəzəriyyəsində yığılma məsələləri

## İstinadlar
* http://www.science.gov.az/az/math/doctors/rahimovfdhn.htm
* http://cs.bsu.edu.az/az/content/rhimov_fda_
Nömaniyyə qəzası

**Nömaniyyə qəzası** () — İraq Respublikasının Vasit mühafazasında inzibati ərazi vahidi. Qəzanın inzibati mərkəzi Nömaniyyə şəhəridir.

## Ərazisi
2009-cu ilə olan rəsmi məlumata əsasən qəza 2.116 km² ərazini əhatə edir.

## İnzibati-ərazi bölgüsü
İnzibati cəhətdən iki nahiyyəyə (ərəbcə: ناحية) bölünür: Nömaniyyə nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية النعمانية) və Ahrər nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية الاحرار).

## Əhalisi
2003-cü ilə olan rəsmi təxminə əsasən qəza əhalisi 107.618 nəfər idi. Eyni təxminlərə görə bütün Vasit mühafazasında 913.386 nəfər əhali yaşamışdır. Və bu rəqəmlər nəzərə alındıqda məlum olur ki, Nömaniyyə qəzasında yaşayan əhali bütün mühafazada yaşayan əhalinin 11,78%-ni təşkil edirdi.

### Etnik tərkibi
Qəzada əhali əsasən ərəblərdən, qismən isə türkmanlardan ibarətdir. Qəzada yaşayan türkmanlar Karakol tayfasına (ərəbcə: عشيرة ألبو كراغول) mənsubdurlar. Sayları 200 min nəfərdən çox olan bu tayfanın nümayəndələri həmçinin Bağdad mühafazasında, Əziziyə qəzasında, Kut qəzasında və Bedra qəzasında məskunlaşıblar.

### Danışılan dillər
Qəzada yaşayan əhali əsasən ərəb dilində, qismən isə azərbaycan dillərində danışır.

## İstinadlar
Süveyrə qəzası

**Süveyrə qəzası** () — İraq Respublikasının Vasit mühafazasında inzibati ərazi vahidi. Qəzanın inzibati mərkəzi Süveyrə şəhəridir.

## İstinadlar
Nazir

**Nazir** — Kişi adı.

* Nazir Əhmədli — Kimya elmləri namizədi.
* Nazir Əliyev 
* Nazir Rüstəmov 
* Nazir Əkbərabadi — Hindistan şairi.

;Digər
* Nazir (hökumət) 
* Baş Nazir
Aeroblar

**Aeroblar** () — enerjinin sintezi prosesində azad molekulyar oksigenə ehtiyacı olan orqanizmlər. Ona ehtiyacı olmayanlar anaeroblar adlanır. Aeroblara canlıların əksəriyyəti, bütün bitkilər, həmçinin mikroorqanizmlərin əksəriyyəti aiddir.

Molekulyar oksigenə münasibətdə aşağıdakılar təsnifat edilir:
* obliqat aeroblar
* mikroaerofillər (aşağı fazi oksigen mühit)
* fakültətiv anaeroblar
* obliqat anaeoroblar

## Ədəbiyyat
Л.Б.Борисов. Медицинская микробиология, вирусология и иммунология, МИА, 2005, 5-89481-278-X.
Çibi döyüşü

**Çibi döyüşü** (; qışd, 208 - 209-cu ildə U və Şu çarlığının birləşmiş orduları ilə Çao Çao ordusu arasında olmuşdur. Nəticədə Çao Çao hökmranlığını itirmiş olur.
## Səbəbi
### [[Üç çarlıq (dövr)|Üç çarlıq]]
II əsrin sonu və III əsrin əvvəllərində Çin ərazisindəki çarlıqlararası çəkişmələrin get-gedə artması ön plana bir neçə bacarıqlı sərkərdələr çıxarmış olur. Bunlardan biri Çao Çao şimalda, Xuanxe hövzəsində hökmranlıq edirdi. Onun ölümündən sonra 220 ci ildə onun oğlu Çao Pey Han sülaləsini bitirib, Vey sülaləsinin əsasını qoyaraq özünü Vey çarlığının hökmdarı elan etmişdir. Digər bir sərkərdə Lyu Bey Han sülaləsinin nümayəndəsi kimi ölkənin cənub-qərbində özünü hökmdar elan edərək Şu çarlığını qurur. Üçüncü bir sərkərdə isə Sun Çyuan cənub-şərqdə paytaxtı Nankin olan U çarlığını qurur. beləliklə üç çarlıq fenomeni ortaya çıxmış olur.

207 ci ilin qışında şimalda köçəri tayfalarını qovaraq şimal sərhədlərini möhkəmləndirir. Yuan Şao, Lyuy Bu və Yuan Şu qoşunlarını məğlub edən imprator Syan-di adından istifadə edən Çao Çao boyük bir orduya sahib olur. 208 ci ildə sonralar özünü Vey kyazı elan etmiş sərkərdə Çao Çao Çin ərazisinin şimal əyalətlərini əlin keçirərək qurmuş olduğu Vey çarlığının ərazisini genişləndirir. Bundan sonra 208 ci ilin payızında cənuba, Çzinçjou istiqamətində  hərəkət edir. Lyu Byao öldükdən sonra oğulları Lyu Byao və Lyu Çzyun Çao Çaoya təslim olurlar, lakin Lyu Byaonun sərkərdəsi Lyu Bey təslim olmayıb Syakou şəhərinə çəkilərək müqavimət göstərir. Sonralar Lyu Byaonunböyük oğlu Yantszı çayı boyu qərar tutaraq sərkərdə Lyu Beyə dəstək verir.

Çjou Yu Çinin mərkəzindən gələn Çao Çao ordusunun sayını 150-160 min nəfər göstəmişdir.  Lyu Byaonun keçmiş ordusundan 70-80 mini ona qoşulmuşdur. Amma Çao Çaonun onlara etimadı yox idi.
Sun Çyuanın 30 minlik, Lyu Beyin və Lyu Çinin Çjuqe Lyanın dediyinə görə 20 minlik qoşunu var idi.

## Gedişi
Çao Çaonun ordusu əsasən şimal kontingentindən təşkil olunduğundan, suda xüsusilə çayda döyüş təcrübəsi yox idi. Qayıqlarla Yantszı sularını üzən əsgərlər dəniz xəstəliyinə tutulur. Bundan istifadə edən Sun Çzyan ordusu yanacaq maddəsi doldurulmuş və ucuna uzun masa bərkidilmiş branderləri Çao Çaonun gəmilərinə doğru istiqamətləndirir. Gəmilər toqquşduqdan sonra alova  bürünürlər. Çao Çaodöyüşçüləri arasında çaxnaşma düşdüyündən ordu pərən-pərən olur. Eyni vaxta griçəkilməkdə olan Vey ordusu sahildəki pusqulara dwşərək məhv dilir. 

Çao Çao özü Syuyçana qaçır. Sun Çyuanın ordusu irəliləyərək Nançzyun və Xefey şəhərləri uğrunda savaşır. Bu döyüşdən ən çox mənfət götürənisə Lyu Bey olur Onun ordusu Syanyan, Nançzyuan, Çzinçjou şəhərlərini, Linlin, Ulin, Quyyan və Çanşa əyalətlərini ələ keçirmiş olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Üç çarlığın tarixi
Əl-Heyy qəzası

**Əl-Heyy qəzası** (ərəbcə: قضاء الحي) — İraq Respublikasının Vasit mühafazasında inzibati ərazi vahidi. Qəzanın inzibati mərkəzi Əl-Heyy şəhəridir.

## İstinadlar
Anaerob

**Anaerob** — oksigenə çıxış olmadıqda enerjini fosforilirallaşmış substrat nəticəsində alan orqanizm.

Anaeroblar həm mikro-, həm makrosəviyyədə mövcud olan orqanizmlərin böyük qrupudur:
* **anaerob mikroorqanizmlər** — prokariotların və sadə orqanizmlərin böyük qrupu.
* makroorqanizmlər — göbələk, yosun, lentvari soğulcanlar, yumru soğulcanlar və s.

## Ədəbiyyat
* Kонтейнерные системы GasPak: Инструкция МК. "МК, официальный дистрибьютер Becton Dickinson International", 2010, 7
* К. Д. Пяткин. Микробиология с вирусологией и иммунологией, М:"Медицина", 1971, 56.
* Б. Борисов. Медицинская микробиология, вирусология и иммунология, МИА, 2005.
* Г. Кнорре. Биологическая химия:Учеб. для хим., биол. и мед.спец.вузо, М.:Высшая школа, 3, 2000, 134.
* В. Гусев, Л. А. Минеева. Микробиология, М:МГУ, 1992, c. 56.
* А. А. Воробьев. Атлас по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии, МИА, 2003,44
* Б. Борисов. Руководство к лабораторным занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии, Медицина, 1992.
* J. H. Brewer, D. L. Allgeier. Disposable hydrogen generator, Science 147:1033–1034, 1966
* J. H. Brewer, D. L. Allgeier. Safe self-contained carbon dioxide-hydrogen anaerobic system, Appl. Microbiol.16:848–850, 1966
* G. F. Smirnova. Metabolism peculiarities of bacteria restoring chlorates and perchlorates, Microbiol Z. 2010 Jul-Aug;72(4):22–8, 20812506
* Филиппович Ю. Б., Коничев А. С., Севастьянова Г. А. Биохимические основы жизнедеятельности организма человека,Владос, 2005,= 302

## Həmçinin bax
* Aeroblar
Calm After The Storm

**Calm After The Storm** () — Niderlandın 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

## İstinadlar
Çoqori

**Çoqori**, (və ya K2, Dapsanq, Qoduin-Osten) ,) (8611 m  — hündürlüyünə görə dünyada Everestdən sonra ikinci ən hündür dağ zirvəsi. Türk dünyasını ən hündür dağ zirvəsi. Himalaydan şimal-qərbdə daha dəqiq Kəşmir (Pakistan nəzarətində olan şimal ərazilər) və Çinin (Sintzyan) sərhədində Baltoro dağ silsiləsində yerləşmişdir. Qaraqorum dağ sistemimə aid edilir.

## Tarixi
Çoqori dağı 1856-cı ildə avropa ekspedisiya qrupu tərəfindən aşkar edilmişdi. Dağ Qaraqorumun ikinci zirvəsi kimi "K2" olaraq göstərilmişdi. Zirvələr, K1, K3, K4 və K5 şəklində göstərilmişdir. Zaman keçdikcə adı dəyişdirilmiş və hal-hazırda bu zirvələrin adı müvafiq olaraq Maşerbrum, Broud-pik, Qaşerbrum II və Qaşerbrum I adlanır. O zaman K2 zirvəsinin adı avropalılara məlum deyildi. Tarixən belə yarandı ki, K2-in texniki adı Avropa ədəbiyyatlarında sıx istifadə olundu və məşhurlaşdı.. 1950-ci ilə qədər SSRİ xəritələrində bu dağın adı Qoduin-Osten kimi göstərilirdi və daha sonralar isə Çoqori olaraq göstərildi.
Zirvəyə ilk dəfə 1902-ci ildə Oskar Ekkenşteyin və Alister Krouli qalxmaq istəyirdi, lakin alpinistlər zirvəyə qalxa bilmədilər. Zirvə ilk dəfə 1954-cü ildə Ardito Desionun başçılığı altında italyan ekspedisiyası tərəfindən fəth edilmişdir. 31 iyul italyan alpinistləri Lino Laçedelli və Akille Kompanoni K2 zirvəsinə qalxdılar.

Çoqoriyə qalxmış ilk qadın Polşa alpinisti Vanda Rutkeviç (1986) idi.

Bir vaxt dağ dünyada ən yüksək hesab edilirdi. "K-2" amerika ekspedisiyası 6 mart 1987-ci ildə bildirdi ki, peyk ölçülərinə əsasən, dağın hündürlüyü daxildə 8858-dən 8908 m-ə qədərdir, bununla da o dünyada ən yüksək zirvədir. 13 avqust 1987-ci ildə bu ölçülər Çin topoqrafları tərəfindən təkzib edilmişdir. Onlar, Everest zirvəsini 8848 metr və Çoqori dağını 8611 metr müəyyən etmişdilər.

## Həmçinin bax
* K2-yə Amerikan Karakorum ekspedisiyası (1938)

## Mənbə

## Xarici keçidlər
*
Lhasa

**Lhasa** (, (çin |拉薩|拉萨|Lāsà)) — Çin xalq Respublikasının Tibet Muxtar Rayonun inzibati mərkəzi, "müstəqil Tibet Dövlətinin" keçmiş paytaxtı.  Tarixi Lhasa Lhasa şəhər dairəsinin bir hissəsidir. Lhasa  dalay-lamanın ənənəvi iqamətgahıdır. Tibet dilindən tərcümədə «lhasa» «tanrıların yeri» deməkdir.

## Coğrafi Mövqeyi
Lhasa ölkənin cənub-şərqində, Himalay Dağlarının yüksək təpələrindən birinin üzərindəki bir düzənlikdə dənizdən 3600 metr yüksəkdə qurulmuşdur. Hindistan sərhəddinə çox yaxındır.

## Memarlıq

Lhasa-da tarixi əhəmiyyət daşıyan bir çox bina vardır. Bu binalardan ən qədimi 652-ci ildə etdirilmiş olan Jokhang məbədi və şəhərin şimalındakı Ramohce məbədidir. Lhasa'daki binaların çoxu daş və kərpicdən inşa edilmişdir. Evlər ümumiyyətlə iki ya da üç mərtəbəlidir, bacasız və alçaq damları vardır.

## Mənbə
* Lhasanın turist xəritəsi 
* Lhasa məərkəzinin köhnə planı (1959-ci il)
* Лхаса. Fotoşəkillər
"Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpasının 20 illiyi" yubiley medalı

**"Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpasının 20 illiyi" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı** — Azərbaycan Respublikasının dövlət mükafatı.

Azərbaycan Respublikasının 2012-ci il 1 oktyabr tarixli Qanunu ilə təsdiq edilmişdir.

1. "Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpasının 20 illiyi" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı (bundan sonra ─ medal) ensiz lövhə ilə birgə bürüncdən tökülmüş və qızıl suyuna çəkilmiş, diametri 35 mm olan dairəvi lövhədən ibarətdir.

2. Medalın ön tərəfinin üzərində iri səkkizguşəli ulduzun içərisində olan Azərbaycan Respublikasının xəritəsinin fonunda "20 il" sözləri həkk olunmuşdur. Ulduzun guşələri arasında olan hissədə səkkiz ədəd xırda fiqurlar əks olunmuşdur. Medalda çevrə boyunca "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyinin Bərpasının 20 illiyi" sözləri yazılmışdır.

3. Medalın arxa tərəfi hamar səthlidir, orta hissəsində qızılı rəngli "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT MÜSTƏQİLLİYİNİN BƏRPASININ 20 İLLİYİ" sözləri, aşağı hissədə "1991 ─ 2011" rəqəmləri, yuxarı hissədə medalın seriyası və nömrəsi həkk olunmuşdur.

4. Bütün yazılar və təsvirlər qabarıqdır.

5. Medal paltarın yaxasına bərkidilmək üçün elementi olan, 37 mm x 50 mm ölçüdə düzbucaqlı xara lentə halqa və ilgək vasitəsilə birləşdirilir.

6. Xara lentin üzərində ardıcıl sıralanan, Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağının rənglərini əks etdirən mavi, qırmızı və yaşıl rəngli bərabər ölçüdə üfüqi zolaqlar, kənarlarında isə 1 mm enində qızılı rəngli şaquli zolaqlar təsvir olunmuşdur. Lentin üst hissəsinə eni 4 mm olan qızılı təbəqə bərkidilir.

7. Medala paltarın yaxasına bərkidilmək üçün elementi olan, eyni xara lentdən üz çəkilmiş 37mm x 10mm ölçüdə qəlib əlavə edilir.

## İstinadlar
Dövlət simvolları

**Dövlət simvolları** — dövlətin konstitusiya və ya digər xüsusi qanunlarla konkret tanınma nişanları.

Dövlət simvollarına gerb, bayraq və himn aid edilir.

## İstinadlar
I minillik

**Birinci minillik** — bizim eranın 1 yanvar 0-cı ilindən 31 dekabr 999-cu ilinədək olan zaman.

## Doğulanlar
* Ubeyy ibn Kəb
* İbn Səyyad
* Əbu Bəkr əl-Xəssaf

## İstinadlar
II minillik

**2-ci minillik** — bizim eranın 1 yanvar 1001-ci ilindən 31 dekabr 2000 inədək olan zaman.

## İstinadlar
III minillik

**3-cü minillik** — qriqorian təqvimi ilə bizim eranın 1 yanvar 2001-ci ildən 31 dekabr 3000-ci ilədək olan zaman.

## İstinadlar
Ağac əkmə günü

**"Ağac əkilməsi günü"**, **"Ağac günü"**, **"Ağaclar günü"** — bir sıra ölkələrdə ağac əkilməsi, yaşıllıq zolaqlarının və parkların salınması, şəhər və digər yaşayış zonalarının yaşıllaşdırılması, meşələrin bərpası məqsədilə ağac əkilməsi tədbirləri dövrü.

## Mənbələr
* International Arbor Days (англ).
* Çində Ağac əkilməsi günü
* Cənubi Koreyada Ağac əkilməsi günü

## Xarici keçidlər
Yaşıllaşdırma

**Yaşıllaşdırma** — ətraf mühitin yaşıllığının artırılması və abadlıq işlərinin aparılması ilə bağlı aparılan kompleks işlər.

## Mənbə
* *Теодоронский В. С.* Рекомендации по нормативной плотности и видовому составу древесных растений на объектах озеленения 
* *Кассал Б. Ю.* Птичья гавань. Зелёное строительство (часть 1) // Бюллетень ЭКОКУЛЬТ
* *Кассал Б. Ю.* Птичья гавань. Зелёное строительство (часть 2) // Бюллетень ЭКОКУЛЬТ
Oxatma

**Oxatma** — qədim idman növü. Mənşəyi ovçuluq qədər köhnədir. Oxu bir yay vasitəsilə hədəfə göndərməyi məqsəd qoyan idmandır. Oxatma ilk dəfə 1904 Yay Olimpiya Oyunlarında olimpiya proqramına salınıb, 1972-ci ildən isə hər olimpiya oyunlarında idmanın bu növü üzrə yarış keçirlir. Burada 30, 50, 60, 70, 90 m məsafələrə ox atmada yarışırlar. İdman oxatması üzrə 45 ölkənin idmançıları Beynəlxalq Federasiyada (FİTA) birləşir. Bu federasiya 1931-ci ildən dünya çempionatları keçirir. Terminlərdən asılı olaraq oxatan hədəfə 30-dan 288-ə qədər ox atır. Yaylar ağacdan və metaldan müxtəlif formalı və çəkili (400-700 q) düzəldilir. Oxun gövdəsi ağacdan, metaldan, plastmasdan, ucluğu isə metaldan hazırlanır. Metal ox 20-25 q, ağac ox 30 q olur.

## Xarici keçidlər
* Səda - Unudulan milli oyunlarımız
Afina Universiteti

**Kapodistrii adına Afina Milli Universiteti** (), sadəcə **Afina Universiteti** — Yunanıstanın ən qədim universitetlərindən biri, əsası 1837-ci ildə qoyulub.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Mənbə
* Afina Universitetinin tarixi
Şəfəq bələdiyyəsi

* Şəfəq bələdiyyəsi (Beyləqan) — Beyləqan rayonunda bələdiyyə.
* Şəfəq bələdiyyəsi (Goranboy) — Goranboy rayonunda bələdiyyə.
Oromolar

**Oromolar** (amhar dilindən tərcümədə "Oromo" – "torpaq axtaran avaralar") — Efiopiya və Keniyada yaşayan xalq. Sayı təxminən 25 milyon nəfərdir.

## Ədəbiyyat
* *Гемечу К. М.* Традиционная культура Оромо: генезис и эволюция. Монография / Гемечу Кедир Мохаммед; Моск. гос. ун-т культуры и искусств М.: Моск. гос. ун-т культуры и искусства, 2000. — 198 с.
* *Кобищанов Ю. М.* Оромо // Народы и религии мира / Гл. ред. В. А. Тишков М.: Большая Рос. Энциклопедия, 1998. С. 400.
* * Мисюгин В. М.* «История Галла» как этноисторический источник // Африканский этнографический сборник. II Л., 1978. — С. 151—192.
* *Янборисова Р. В.* К этносоциальной истории оромо: Динамика структур управления в XVI—XIX вв. // Этносы и этнические процессы : [Сб. ст.] : Памяти Р. Ф. Итса / [Рос. АН, Ин-т этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая; Отв. ред. В. А. Попов] М. — Наука: Изд. фирма «Вост. лит.», 1993. — С. 271.
* *Янборисова Р. В.* Этносоциальная история ОРОМО. Вторая половина XVI — вторая половина XIX веков: автореферат дис. … кандидата исторических наук / Ин-т этнологии и антропологии Ленинград , 1991. — 18 с.
True

***True*** — L'Arc~en~Ciel qrupunun albomu.

Bu qrupun barabançı sakura ilə yazdığı son albomu olub. Albom *Oricon* çartının birinci yerinə çatıb və satılan nüsxələrin sayı bir millionu ötdüyünə görə *RIAJ* (*Recording Industry Association of Japan*) tərəfindən sertifikatlaşdırılıb.

## Treklər

## İstinadlar
Dune

***Dune*** — L'Arc~en~Ciel qrupunun debut albomudur.

2004-cü ilin aprelin 21-də çıxan albomun yubiley buraxılışı orijinal albomundaki treklərin *remaster* versiyaları və üç bonus terkdən ibarətdir.

## Treklər

## İstinadlar
Gerhard Dörfer

**Gerhard Dörfer** () — monqol və türk dialektləri ilə bağlı elmi araşdırmalar aparan alman türkoloqu və monqolist.

## Əsərləri
* *Zur Syntax der Geheimen Geschichte der Mongolen* (1954; Moğolların Gizli Tarihinin Sözdizimi Üzerine)
* *Der Numeros im Mandschu* (1962; Mançu Dilinde Sayılar)
* *Türkische und Mongolische Eelemente im Neupersischen* (1963–75, 4 cilt; Yeni Farsçada Türkçe ve Mopolca Öğeler)
* *Türkische Lehnwörter im Tadschikischen* (1967; Tacik Dilindeki Türkçe Sözcükler)

## İstinadlar
Apple GS/OS

**GS/OS Apple** şirkəti tərəfindən Apple IIGS kompüterləri üçün hazırlanmış ProDOS fayl sistemini dəstəkləyən əməliyyat sistemidir. Bu əməliyyat sistemi özündə fayl sistemi ilə işləmək, giriş/çıxış avadanlıqlarını izləmək, proqram fayllarını yükləmək və işlətmək, kəsmə siqnallarını idarə etmək və s. funksionallıqları birləşdirir. Bu əməliyyat sistemi Apple IIGS kompüterləri üçün təklif edilən proqram paketinin bir hissəsi olaraq 4.0-dan 6.0.1 versiyasına qədər istifadə edilmişdir.

GS/OS əməliyyat sisteminə ilk dəfə olaraq Fayl Sistemi Translatoru təbiq edilmişdir. Bu imkan verir ki, bir əməliyyat sistemi bir neçə fərqlə fayl sistemi ilə işləyə bilsin. Bu həmçinin həmin əməliyyat sisteminin dəstəklədiyi proqram təminatlarına da şamil edilir. O dövrdə mövcud olan əsas iki fayl sistemi vardı: DOS platformasının dəstəklədiyi MS-DOS, ProDOS, High Sierra/ISO-9660; MacOS-in dəstəklədiyi hierarxik fayl sistemi,Apple ProDOS və s. Fayl Sistemi Translatoru bu iki fayl sistemi arasındakı problemi həll etdi və sonrakı fayl sistem translatorlarında da istifadə edildi.

Əməliyyat sisteminin digər üstün cəhəti onun sələflərində fərqli olaraq 8 bitlik 6502 əvəzinə 16 bitlik 65816 prosessorları üçün yazılması oldu. 
GS/OS və ProDOS arasında ən böyük fərq birincinin Macintosh System 5-in bir çox özəlliklərini saxlaması və təkmilləşdirməsi idi. Xüsusilə də əməliyyat sistemdə faynder (Finder - Mac ƏS-də fayl strukturu) və bir çox yeni avadanlıq drayverlərinin dəstəklənməsini qeyd etmək olar.
## İstinadlar
Köniqsberq

**Köniqsberq** (, , (prus.|Kunnegsgarbs, Knigsberg); tam **Köniqsberq-in-Proysen**,  — *[[Prussiya]] Köniqsberq *) — Kalininqrad şəhərinin (1255-ci ilədək — **Tvanqste**, prussiya dili *Twangste*) 1946-cı ilədək adı. 1737-ci ildən 1945-ci ilədək Şərqi Prussiya vilayətinin mərkəzi.

Köniqsberq şəhərinin əsası Şimal Xaç Yürüşləri zamanı 1255-ci ildə Tevton ordeni tərəfindən qədim Prussiya yaşayış məskəni olan Tvanqstedə
qoyulub. Baltik dənizi sahilində liman şəhəri olan Köniqsberq tez bir zamanda inkişaf edərək Prussiya Hersoqluğunun (1525–1701) və sonra Şərqi Prussiyanın paytaxtı olub. 1701-ci ildə paytaxtın Berlinə köçürülməsinə baxmayaraq Köniqsberq Prussiya çarlarının tacqoyma mərasiminin keçirildiyi şəhər kimi qalmağa davam edib.

## Mənbə

* Кёнигсберг 
* Основные даты истории города
* Архив фотографий Восточной Пруссии
* Кёнигсберг. Сегодняшний Калининград. Архитектура немецкого времени.  Балдур Кёстер.
*  Калининград или Кёнигсберг? Полемика со сторонниками переименования города  Игнатьев А.
* Отто фон Ляш. Так пал Кёнигсберг
* В. И. Кулаков История Кенигсберга в отечественной историографии с 1945 года 
* Интерактивная карта со старыми и новыми фотографиями Кенигсберга и Калининграда в настоящее время 
* В.И. Кулаков Кёнигсберг – под нами. Глубины Альтштадта
* Телесериал "Кенигсберг. МОСТ, где Восток встречается с Западом"

## İstinadlar
Boru təmizləmə qurğusu

**Boru təmizləmə qurğusu** () — həm də “pigs” kimi tanınan qurğu borularda müxtəlif istismar əməliyyatları yerinə yetirmək üçün istifadə olunan təhcizatlara aiddir. Bu qurğudan boruda axan məhsulu dayandırmadan istifadə edilir.

Bu qurğunun funksiyaları yalnız boruda təmizləmə və yoxlama ilə məhdudlaşmır. Onunla həm də boruda axının təzyiqi və sürəti barədə də məlumat almaq olar.

Pigging uzun illər neft sənayesində böyük diametrli boru kəmərlərinin təmizlənməsi üçün istifadə olunmuşdur. Pigging nəqletmə prosesinin, demək olar ki, istənilən bölməsində üçün istifadə edilə bilər. Məsələn, doldurma və ya  saxlama kimi sistemlərdə. Pigging sistemləri artıq kosmetologiya və ərzaq məhsulları tullantısı, sürtkü yağı, boya, kimya kimi müxtəlif emal sənayesində quraşdırılır. Piglər həmçinin boruların təmizlənməsi üçün neft və qaz kəmərlərində istifadə olunur. Ətraf mühitə partlayıcı və təhlükəli ola biləcək sızmanın qarşısının alınması məqsədilə boru kəmərləri yoxlamaq üçün istifadə edilən "ağıllı piglər " də var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Magnetic Flux Leakage information 
*Inline Inspection Association
*Inline Inspection and Pipeline Pigging Resource 
*''Oil-Pipeline Cracks Evading Robotic 'Smart Pigs'; Probes used by Exxon and other companies aren't spotting flaws that cause massive spills''
Menzurka

**Menzurka** (**ölçü stəkanı**,  "ölçü") — maye və bərk cisimlərin həcmini ölçür. İş prinsipi Arximed qanununa əsaslanır. Menzurkanın üzərində şkalalar var. Çox zaman rəngsiz, şəffaf olur. Ondan laboratoriyalarda, məişətdə istifadə edilir. Mətbəxdə tort, piroq və s. bişirəndə menzurkadan istifadə edirlər. Mayelərin həcmini ölçmək üçün onları bu qaba tökmək kifayətdir. Bərk cisimlərə gəldikdə isə onları maye doldurulmuş menzurkaya batırırıq. Menzurka sadə cihazdır.

Menzurkadan fizika və kimya dərslərində istifadə edirlər.

## Mənbə
* Fizika kitabı
The Best of L'Arc~en~Ciel C/W

***The Best of L'Arc~en~Ciel C/W*** — L'Arc~en~Ciel qrupunun kompilyasiya albomudur.

## Treklər

* Remix by Yukihiro.
Kurvimetr

**Kurvimetr** — xəritə üzrə məsafənin lazımlı ölçü cihazı. Səyahətlərin planlaşdırılması prosesində lazım olacaq və keçilmiş məsafə haqqında təqdim etməni (təsəvvürü) almağa kömək edir. Onun köməyilə əyri-üyrü qurunun ölçüsünü və ya müəyyən miqyasda xəritəyə gətirilmiş yollarını ölçmək asandır.

Kurvimetr bir kiçik çarxla portativ mexaniki cihazı təşkil edir, hansılara ki, sizi maraqlandıran marşrut üzrə keçirirsiniz və yerdə kilometrlərdə siferblatda real məsafəni alırsınız. Kurvimetra siferblatı miqyasın xəritələri üçün cədvəllərə 1:5000-i, 1:20000-i və 1:50000-i malikdir. Kurvimetr metr cədvəlinə malikdir. Bölmənin qiyməti 1 santimetr uyğundur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ştangenpərgar

**Ştangenpərgar** () — cisimlərin xarici və daxili ölçülərini yüksək dəqiqliklə ölçən cihazdır.
Odometr

thumbnail|right

**Odometr** ( — yol +  — ölçü) — velosiped, motosikl və s. təkərlərinin fırlanması vasitəsilə gedilən yolun uzunluğunu ölçən cihazdır.

## Mənbə

* Fizika kitabı
Teymur Bülbül

**Teymur Bülbül** — Pyotr Çaykovski adına Dövlət Akademik Böyük Orkestrin (Rusiya) konsertmeysteri, Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti.

## Həyatı
1975-ci ildə anadan olub. Teymur Bülbül professor Popovun rəhbərliyi altında Pyotr Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının faqot sinfini bitirib. 1996-cı ildə hələ Moskva Dövlət Konservatoriyasının tələbəsi olarkən  Çaykovski adına Akademik Orkestrdə fəaliyyətə başlayıb. İki ildən sonra Konservatoriyanı bitirərək, orkestrdə faqot sinifi üzrə konsertmeyster olur.

## Yaradıcılığı
P.Çaykovski adına Akademik Orkestrin Rusiya və xarici ölkələrdəki çoxsaylı çıxışlarında iştirak edib. Orkestrdə konsertmeyster olduğu qısa müddət ərzində Teymur Bülbül yeni, orqanik faqot ansamblı yaradıb. Onun repertuarında simfonik orkestr üçün müxtəlif solo partiyalar var. Orkestrdəki fəaliyyəti ilə yanaşı, T.Bülbül müxtəlif proqramlarda iştirak edib.
 
Hazırda Teymur Bülbül dünyaca məşhur dirijor Vladimir Fadeseyevin başçılığı altında Pyotr Çaykovski adına Dövlət Akademik Böyük Orkestrin konsertmeysteri və Rusiyanın Federasiyasının əməkdar artistidir.

## Ailəsi
Teymur Bülbül atası Polad Bülbüloğlu ilə əlaqələri heç vaxt kəsməyib və ata-oğul münasibətləri indi də normal olaraq davam edir. Onun hətta atasının ikinci aləsi, ögey bacı-qardaşı ilə də isti münasibətləri var, Teymur ailə tədbirlərində yaxından iştirak edir.

* Məşhur Azərbaycan müğənnisi Bülbülün nəvəsidir.
* Polad Bülbüloğlunun oğludur.
## Xarici kecid
* http://modern.az/articles/53963/1/“Məşhurların  övladları” - Polad Bülbüloğlunun musiqiçi oğlu

## İstinadlar
Arxeoqrafiya

**Arxeoqrafiya** — qədim yazı abidələrini toplamaq, tədqiq, şərh və nəşr etməklə məşğul olan köməkçi tarix elmi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://obastan.com/az/search/?q=Arxeoqrafiya
Şveriner SC QVK

**"Şveriner"() qadın voleybol klubu** — Almaniyanın eyniadlı qəsəbəsini təmsil edir. Komanda voleybolda kifayət qədər adından söz etdirib. Hətta klub 1978-ci ildə CEV Qadınlar Çempionlar Liqasını qazanmışdır. Bu isə Almaniya voleybolunda ilk belə uğur olduğu üçün komanda alman voleybolunun flaqmanı sayılır.

## Heyəti
*2013-14 mövsümü üçün*

**Texniki heyət**
* Köməkçi məşqçi :  Davide Karli
* Fiziki məşqçi :  Mixael Döring
* Komanda həkimi :  Dr.Peter Jokisch
* Fizioterapist :  Yens Ziqler

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Rəsmi Sayt
Mənbəşünaslıq

[thumb|300px|Papirus parçası, Roma senatında səsləndirilmiş nitq. [Klavdiy|Klavdiya dövrü (41—54)]]
**Mənbəşünaslıq** — tarixi-mədəni mənbələrin öyrənilməsi haqqında köməkçi tarix elmi. 

## Haqqında
Xüsusi elmi intizam kimi, Mənbəşünaslıq XIX əsrdə formalaşıb. Bu həm də, tarixi mənbələrin tədqiqi və onlardan istifadə üsullarını işləyib hazırlayan köməkçi fənn, habelə həmin mənbələrin özüdür; məxəzşünaslıqdır.
 Mənbələr müxtəlif cür təsnifləndirilir. Azərbaycan tarixinə dair mənbələr əsasən bu cür təsnif edilmişdir: şifahi, maddi, dilçilik, etnoqrafiq, yazılı, kino foto fono sənədlər.

## İstinadlar
Onomastika

**Onomastika** — dildə mövcud olan xüsusi adların hamısı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*http://obastan.com/az/search/?q=Onomastika
Xronologiya

**Xronologiya** ("zaman elmi";  — zaman,  — bilik) — tarixi zaman ardıcıllığı ilə öyrənən köməkçi tarix elmi.

Xronologiya, hadisələrin tarixi sıralanması ilə əlaqədar elm sahəsidir. Xronologiya tarix və zamanı öyrənir.

Tarixi xronologiya müxtəlif xalqlar tərəfindən vaxtın ölçülməsi üsullarını, təqvimlərin tarixini öyrənir, müxtəlif hadisələrin tarixini müasir vaxt hesablama sistemi ilə müqayisəli şəkildə müəyyənləşdirir və dəqiqləşdirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://obastan.com/az/dict/exp/word/17798-XRONOLOGİYA
Epiqrafika

**Epiqrafika** ( — yazı) — epiqraflar haqqında köməkçi tarix elmi.

Epiqrafika bərk materiallaar (daş, keramika, metal və s.) üzərindəki yazıları, onları formalarını, mahiyyətini və s. öyrənir.

## İstinadlar
İnterleykinlər

**İnterleykinlər** — Sitokinlərin bir qrupu olub, ilk dəfə olaraq ağ qan hüceyrələrində müşahidə edilmişdir. Hal hazırda 20 — yə qədər interleykin növü aşkar edilmişdir. İnterleykinlər immun sisteminin aktivləşdirilmiş hüceyrələri , xüsusilə də əksər qrup interleykinlər T helper hüceyrələri tərəfindən sintez olunur.

## İnterleykin 1
İki formada mövcuddur. İnterleykin 1 alfa və İnterleykin 1 beta. İnsanlarda dominant forma İL — 1α dır. İnterleykin 1 in əsas produsentləri monositlər və makrofaqlardırlar. Onların bioloji effektləri 4 qrupa bölünür.immunoloji, iltihab, qanyaradıcı və sistemlərarası effektlər. İnterleykin 1 yerli və ümumi iltihabın inkişafında mühüm rol oynayır. İnterleykin 1 endoteliositlərin adgeziya xüsusiyyətlərini yüksəldir, neytrofillərin hərəkətliliyini artırır, bir çox iltihab hüceyrələrinə hemoattraktant kimi təsir göstərir, iltihab sahəsindəki hüceyrələri aktivləşdirir. İnterleykin 1 həmçinin immun, sinir və neyrokrin sistemlərin arasındakı siqnalların ötürülməsində mühüm funksiya yerinə yetirir.

## İnterleykin 2
İnterleykin 2 əsasən T helperlər tərəfindən sintez olunur. İnterleykin 2 nin təsir etdiyi hüceyrələr aktivləşdirilmiş limfositlər və təbii killerlərdir. Belə ki, o , T limfositlərin bölünməsini, T killerlərin differensiasiyasını , T helperlərin isə γ interferon sintez etməsini təmin edir. İnterleykin 2 aktivləşdirilmiş B limfositlərin böyümə faktorlarından biri hesab olunur. Onun təsirindən İgM, İgG və İg A sintezi sürətlənir. O təbii killerlərin sitotoksiki aktivliyini yüksəldir.

## İnterleykin 3
İnterleykin 3 1981 cildə T hüceyrələrinin differensiasiya faktoru kimi təsvir olunmuşdur, sonralar isə müəyyənləşdirilmişdir ki, o hemopoezin ilkin mərhələsini stimulyasiya edən polipoetin xassəli sitokindir. T helper hüceyrələri tərəfindən sintez olunurlar. Həmçinin B limfositləri , mieloid hüceyrələr, sümük iliyinin stromal hüceyrələri və digər hüceyrələr də onları sintez edə bilər. İnterleykin 3 eozinofilləri aktivləşdirir, təbii killerlərin inkişafını isə zəiflədir.

## İnterleykin 4
1981 cildə B limfositlərin böyümə faktoru kimi müəyyən edilmişdir. Əsasən Th-2 lər tərəfindən sintez olunurlar. Onları həmçinin mastositlər və B limfositləri də sintez edirlər. İnterleykin 4 ün əsas hədəf hüceyrəıləri B limfositləridir. O bu hüceyrələrə digər faktorlardan daha tez təsir göstərir.

## İnterleykin 5
Əsasən Th-2 hüceyrələri tərəfindən sintez olunurlar və əsas hədəf hüceyrələri isə B limfositləri və eozinofillərdir.

## İnterleykin 6
İnterleykin 6 immunoloji cavab və ihtihab reaksiyalarının ən aktiv sitokininlərindən biridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Jandarmeriya

**Jandarmeriya** () — Çar Rusiyasında və burjuaziya ölkələrində siyasi mühafizə və inqilabi hərəkata qarşı mübarizə üçün xüsusi polis qoşunları.
Azərbaycanda isə bu peşəni Azərbaycan Daxili Qoşunları yerinə yetirir.
Jelonka

**Jelonka** (; ) — keçmişdə: quyulardan neft çıxarmaq üçün işlədilən vedrəyə oxşayan uzunsov qab.
Valentina Serena

**Valentina Serena** () — məşhur italiyalı voleybolçu. Bir dəfə CEV Qadınlar Çempionlar Liqasında çempion titulunu qazanmışdır.

## Karyerası
Serena karyerasına doğma vətəni İtaliyada başlamışdır. 12 il öz ölkəsində oynadıqdan sonra Türkiyəyə transfer olunmuşdur. Bir il "Ankaragücü"ndə oynamış, 2013-cü ildən 2014-ci ilə qədər isə Azərbaycanın "İqtisadçı" voleybol klubunda oynamışdır.

2014-cü ildən voleybolçu Rumıniyanın Stai creando Clubul Sportiv Municipal Buxarest klubunda oynayır.

### Legioner həyatı

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*Valentina Serena CEV saytında  
*Valentina Serena worldofvolley.com saytında
Nisbət

A ədədinin B ədədinə bölünməsindən alınan qismətə A ədədinin B ədədinə nisbəti deyilir. Yəni, nisbət, B ədədinin A ədədinin daxilində neçə dəfə yerləşdiyini əks etdirir (A:B).

Məsələn, əgər bir səbətdə 8 ədəd naringi, digər səbətdə 6 ədəd limon varsa, onda, naringilərin sayının limonların sayına nisbətini 8:6 ( 4:3 nisbətinə ekvivalentdir) şəklində göstərəcəyik.

Bu nümunədə həmçinin, limonların sayının naringilərin sayına nisbətini 6:8 ( və ya 3:4) şəklində, naringilərin sayının bütün meyvələrin sayına nisbətini isə 8:14 (və ya 4:7) şəklində yazmaq olar.

Nisbəti təşkil edən ədədlər istənilən oxşar kəmiyyətlər ola bilər, məsələn , obyektlərin nisbəti, insanların nisbəti, düzbucaqlının eni ilə uzunluğunun nisbəti və s.

A ədədinin B ədədinə nisbətini kəsr kimi {A \over B} şəklində yazmaq olar. Bu kəsri istər adi, istərsə də onluq kəsr şəklində göstərmək mümkündür.

İki nisbətin bərabərliyinə Tənasüb deyilir. A ədədinin B ədədinə nisbəti (A:B) , C ədədinin D ədədinə nisbətinə  (C:D) bərabərdirsə, bu tənasübü aşağıdakı kimi quracağıq:

A:B=C:D

A,B,C və D bu tənasübün hədləri adlanır. A və D tənasübün kənar hədləri, B və C isə orta hədləri adlanır.

Tənasübün kənar hədlərinin hasili,orta hədlərinin hasilinə bərabərdir: A·D=B·C

Nisbətlər adətən 3 və daha artıq hədlərlə ifadə olunur. Məsələn, düzbucaqlı paralelipipedin eni 6 sm, uzunlugu 9 sm, hündürlüyü 12 sm olarsa, onun ölçüləri nisbətini 6:9:12 kimi yazmaq lazımdır. Bu nisbəti sadələşdirsək, 2:3:4 cavabı alınar.

### Tənasüb və faiz nisbəti
Əgər nisbəti təşkil edən hədlərin hər birini eyni bir ədədə vursaq , alınan cavab dəyişməyəcək. Məsələn, 4:2 nisbətinin hər 2 həddini 3-ə vursaq, 12:6 nisbətini alarıq. Göründüyü kimi cavab dəyişmədi. Həmçinin, nisbətin hədlərini eyni bir ədədə böldükdə də, alınan cavab dəyişmir. Məsələn, 4:2 nisbətinin hər iki həddini 2-yə bölsək, 2:1 nisbətini alarıq.

Tutaqki 5 hissə A, 9 hissə B, 4 hissə C və 2 hissə D ərzaqları qarışdırılıb. Onda, bu ərzaqların nisbətini 5:9:4:2 kimi yazacağıq.

Göründüyü kimi ümumilikdə 5+9+4+2=20 hissə qarışıq var. A ərzağı bu qarışığın 5/20 hissəsini, B ərzağı 9/20 hissəsini, C ərzağı 4/20 hissəsini, D ərzağı isə 2/20 hissəsini təşkil edir. Əgər biz verilən ərzağın miqdarını ümumi ərzaqların miqdarına bölüb, 100%-ə vursaq, verilən ərzağın miqdarının, ümumi ərzaqların miqdarına olan faiz nisbətini taparıq. Deməli, A ərzağı verilən ümumi ərzaqların 25%-ni, B ərzağı 45%-ni, C ərzağı 20%-ni, D ərzağı isə 10%-ni təşkil edir (25:45:20:10).

Başqa bir nüməyə baxaq. Tutaq ki səbətdə cəmi 3 alma və 2 armud var. Onda səbətdəki meyvələrin {3 \over 5} hissəsini və ya 60%-ni almalar, {2 \over 5} hissəsini və ya 40%-ni isə armudlar təşkil edəcək.

Əgər nisbət 2 kəmiyyətdən ibarətdirsə, onda bu nisbəti kəsr şəklində göstərmək olar. Məsələn, tutaq ki, köhnə bir televizor 4:3 nisbətində aspekt ölçüyə malikdirsə, bu o deməkdir ki , bu televizorun uzunluğunun hündürlüyünə nisbəti 4/3 şəklindədir. Modern geniş ekranlı televizorlar isə 16:9 aspekt ölçüsünə malikdirlər.
Quandu döyüşü

**Quandu döyüşü** — 200-cü ildə  Çao Çao ordusu ilə Yuan Şau ordusu arasında Xuanxe çayı yaxınlığında olmuşdur. Nəticədə Çao Çao parlaq qələbə çalmış olur.

Çao Çao ilə Yuan Şao sərkərdələri arasında genişmiqyaslı döyüş əməliyyatları 199 cu ildən başlamış olur. Yuan Şao Çao Çaonun əsiri olan imperator Syan-dini qurtarmaq üçün müharibəyə başlayır. Yuan Şao sayca daha üstün qoşuna malik olsa da onun ordusunun bayraqdarları hələ Bayma döyüşündə əzilmişdir. O zaman Çao Çao ordusunun yürüşünün qarşısını “Sarı çalmalılar üsyanı”  almış olur. Bundan istifadə edən Yuan Şao öz mövqelərini Quandu qalasında mıhkəmləndirir.
Yuan Şao ordusu həm say həm də texniki baxımdan qüvvətli olmasına baxmayaraq Çao Çao qoşununun oxçularının qəflət hücumundan sonra geri çəkilib qala müdafiəsini qururlar. Çao Çao ordusu malik olduğu daşatan mancanaqla qala divarlarını bərk zədələmiş olurlar. Bunu görən Yuan Şao Çao Çao düşərgəsini mühasirəyə almaq qərarına gəlir. Yuan Şaonun sərkərdələri Çjan Qo və Qoa Lanya tərəfindən edilən həmlələr dəf edilir və geri düşərgəyə dönən Çao Çao Çjan Qo və Qoa Lanya dəstələrini mühasirəyə alıb məhv edir. Çjan Qo və Qoa Lanya Çao Çaonun tərəfinə keçirlər və ixtiyarlarına verilən qoşunla Yuan Şaonun düşərgəsinə hücum çəkirlər. Məğlub olan Yuan Şao qaçmış olur.

## Xarici keçidlər
* Üç çarlığın tarixi
Bilinqvizm

300px|thumbnail

**Bilinqvizm** (**ikidillik**) — əhalinin müəyyən qruplarının iki və ya daha çox dildə danışa bilməsi.

İki dil bilən insanlar bilinqvlər, iki dildən çox bilənləri polilinqvnlər, altı dildən çox bilənlərə isə poliqlotlar adlanırlar. Dil müəyyən sosial qruplaşma rolu oynadığına görə, bilinqvlər eyni zamanda iki sosial qrupa məxsus olurlar..
Р)

## Ədəbiyyat

* Ахунзянов Э.М. Двуязычие и лексико-семантическая интерференция. – Казань, 1978.
* Аюпова Л.Л. Вопросы социолингвистики: типы двуязычия в Башкирии. – Свердловск, 1988.
* Бертагаев Т.А. Билингвизм и его разновидности в системе употребления // Проблемы двуязы-чия и многоязычия. – М.: Наука, 1872. – С. 82–88.
* Блумфилд Л. Язык. Пер. с англ., М., 1968;
* Вандриес Ж. Язык. Пер. с франц., М., 1937;
* Блягоз З.У. Двуязычие: сущность явления, формы его существования. Интерференция и ее разновидности. – Майкоп: РИО Адыг. ун-та, 2006.
* Верещагин Е.М. Психологическая и методическая характеристика двуязычия (билингвизма). – М.: изд-во МГУ, 1973.
* Звегинцев В.А. Очерки по общему языкознанию. – М.: изд-во МГУ, 1962.
* Карлинский А.Е. Основы теории взаимодействия языков. – Алма-Ата: Гылым, 1990.
* Михайлов М.М. Двуязычие (принципы и проблемы). – Чебоксары, 1969.
* Михайлов М.М. О разновидностях двуязычия // Двуязычие и контрастивная грамматика: Межвузовский сборник научных трудов. – Чебоксары, 1987. – С. 4–9.
* Филин Ф.П. Современное общественное развитие и проблема двуязычия // Проблемы двуязычия и многоязычия.– М.: Наука, 1972. – С. 12 –25.
* Ханазаров К.Х. Критерии двуязычия и его причины // Проблемы двуязычия и многоязычия. М.: Наука, 1972. – С. 119–124.
* Щерба Л. В. К вопросу о двуязычии // Щерба Л. В. Языковая система и речевая деятельность. — Л., 1974. — С. 313—318;
* Щерба Л. В. О понятии смешения языков // Щерба Л. В. Языковая система и речевая деятельность. — Л., 1974. — С. 60-74;
* Щерба Л. В. Очередные проблемы языковедения, в его кн.: Избранные работы по языкознанию и фонетике, т. 1, Л., 1958;
* Uriel Weinreich. Languages in contact. N.Y., 1953.

## İstinadlar