Canlı yayım

**Canlı yayım** — eyni vaxtda qeydə alınan və real vaxtda yayımlanan onlayn yayım mediasını ifadə edir. Canlı yayım xidmətləri sosial media platformalarından video oyunlarına və peşəkar idman tədbirlərinə qədər müxtəlif sahələri əhatə edir. Facebook Watch, Facebook Live, Periscope, Kuaishou, Douyu, Bilibili, YouTube və digər platformalar planlaşdırılmış təqdimatlar, məşhur tədbirlərin yayımı və istifadəçilər arasında qarşılıqlı canlı axınlar üçün istifadə olunur. Söhbət otaqları canlı yayımın əsas xüsusiyyətidir və izləyicilərə yayımçı ilə əlaqə saxlamağa və davam edən söhbətlərə qoşulmağa imkan verir. Bu otaqlara tez-tez emojilər və emosiyalar əlavə ünsiyyət vasitələri kimi daxildir.

Platformalarda ilk canlı yayımı Periscope 2015-ci ilin martında başlatdı. Periscope Twitter tərəfindən alındıqdan sonra Twitter-ə inteqrasiya olundu və 2016-cı ilin yanvarında rəsmi olaraq Twitter-də istifadəyə verildi. Facebook 2016-cı ilin mart ayında (əvvəlcə 90 dəqiqə, daha sonra kəsintisiz), həmin ilin aprelində YouTube Stream, 2017-ci ilin yanvarında isə Instagram canlı yayım xüsusiyyətini gətirdi.

## İdman
İdmanda canlı yayım asan girişi və abunəliyi ilə gənc izləyiciləri hədəfləyir. Son illərdə canlı idman yayımlarına baxanların sayı və investisiyaların sayı əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Prime Video, NFL Digital, Fox Sports Digital və Verizon Media Mobile platformalarında rəqəmsal yayımlar 2019-cu ildə 1 milyondan çox ortalama izləyici kütləsini geridə qoyub.  

Amazon kimi böyük şirkətlər canlı idman yayımını genişləndirməyi hədəfləyir. Amazon 2021-ci ildə Amazon Prime Video Streaming Platformasında Milli Futbol Liqasının (NFL) oyunlarını yayımlamaq üçün 11 illik 113 milyard dollarlıq müqavilə imzalayıb. 
## Video oyunları
Video oyunların canlı yayımı 2010-cu illərdə populyarlıq qazandı. Twitch beta 2011-ci ilin iyununda istifadəyə açıldı. David M. Ewalt Twitch-i "video oyunların ESPN-i" adlandırdı. Veb sayt Justin.tv-dən çıxdı və böyüdü. Onu kölgədə qoydu və Amazon.com tərəfindən 2014-cü ilin sonunda 970 milyon ABŞ dollarına satın alındı. Aparıcı canlı yayım platformalarından biri olan Twitch-in hazırda milyonlarla yayımçısı və iki yüz milyona yaxın izləyicisi var. 2015-ci ildə YouTube, Twitch ilə rəqabət aparmaq üçün nəzərdə tutulmuş video oyuna yönəlmiş peyk saytı və proqramı olan YouTube Gaming-i istifadəyə verdi.

Diqqət cəlbedici canlı yayımlanan hadisəyə misal olaraq Twitch-də keçirilən sürətli qaçış marafonu olan Games Done Quick  xeyriyyə marafonunu misal göstərmək olar. İzləyicilər, qaçışda personajların adlandırılması, qaçışçıların daha çətin sınaqlara cəhd etməsi və ya mükafatlar qazanması kimi yayım zamanı həvəsləndirmə üçün ianə verməyə təşviq edilir. 16 marafonda 10 milyon dollardan çox vəsait toplanıb.

## Tarixi inkişaf

* 1990-cı illər— internet üzərindən ilk webcast və eksperimental real vaxt canlı yayım təcrübələri müşahidə olundu.

* 1993-cü il — Xerox PARC laboratoriyasında “Severe Tire Damage” qrupu MBone şəbəkəsi vasitəsilə ilk audio‑video canlı yayıma imza atdı; bu, geniş internet yayımının ilk misalı idi.

* 1995-ci il — RealNetworks-un RealPlayer (əvvəl RealAudio Player) proqramı vasitəsilə Seattle Mariner — New York Yankees beysbol oyunu internet üzərindən yayımlandı; bu, ilk geniş ictimai canlı audio yayım hesab olunur.

* 1997-ci il — RealNetworks tərəfindən təqdim edilən RealVideo texnologiyası canlı video yayımını kommersiyalaşdırdı.

* 1999-cu il — ABŞ Prezidenti Bill Clinton “Third Way Politics in the Information Age” tədbirində Excite@Home-la real vaxt üzərindən internetdə çıxış etdi. Bu hadisə ilk siyasi webcast nümunəsi kimi tanındı.

* 2008-ci il — YouTube tərəfindən San Fransisko və Tokiodan birgə yayımlanan “YouTube Live” tədbiri platformanın canlı yayım funksiyasına rəsmi girişini təşkil etdi.

* 2011-ci il — Twitch (əvvəl Justin.tv) video oyun yayımları üzrə ixtisaslaşdı və sürətlə geniş izləyici auditoriyası qazandı.

* 2013-cü ildən etibarən — YouTube hər kəs üçün canlı yayım imkanını təqdim etdi; eyni zamanda Facebook Live, Instagram Live və TikTok Live kimi sosial media platformaları da canlı yayımları dəstəkləməyə başladı.

### Xülasə
Canlı yayım texnologiyasının inkişaf mərhələləri aşağıdakı kimi ümumiləşdirilə bilər:

* 1990-cı illər – webcast və eksperimental audio-video yayım təcrübələrinin başlanğıcı
* 1995 – RealPlayer ilə ilk geniş ictimai audio yayım
* 1997 – RealVideo ilə video yayım kommersiya bazarına çıxması
* 1999 – Siyasi webcast nümunələri reallaşması
* 2008 – YouTube Live ilə kütləvi yayımın institusional giriş tarixi
* 2011 – Twitch-in populyarlığı ilə oyun-məzmun yayımları formalaşması
* 2013 – Sosial media platformalarında canlı yayım funksiyalarının geniş istifadəsi

## İstinadlar