open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andorradə islam

** Andorradə islam** — Andorra xristianların çoxluq təşkil etdiyi ölkədir və İslam dininə sitayiş edən ölkədə azlıq təşkil edir. 2006-cı il ABŞ Dini Azadlıq Hesabatına əsasən, Andorra hazırda 2000-ə yaxın Şimali Afrikalıya malikdir və ölkədəki ən böyük müsəlman qrupudur. Ümumi 72000 əhalisi var.

## Etnik tərkibi
* Mərakeşlilər (515)
* Anadolu türkləri (112)
* Pakistanlılar (79)

## Qurumlar
Müsəlman icması 50-yə yaxın tələbənin ərəb dilini öyrəndiyi İslam Mədəniyyəti Mərkəzini yaradıb və işini təşkil edir. Müsəlman dairələrində məktəblərdə ərəb dilinin tədrisi ideyasının fəal müzakirəsinə baxmayaraq, hazırda Andorra hökumətindən dəstək almayıb. Andorrada məqsədli şəkildə tikilmiş məscidlər yoxdur və Andorra hökuməti bu cür layihələr üçün torpaq ayırmaqdan imtina edir, ölkədə tikinti üçün ayrıla biləcək ucuz torpaq sahələrinin olmadığını bildirir. 2003-cü ildə yerli imam Mohamed Ragig yepiskop Con Marti Alanisdən məscid tikintisi üçün kilsə torpaqlarından hər hansı birini və ya müsəlman ibadətləri üçün məbəddə yer ayırmağı xahiş etdi.

## Həmçinin bax
* İslam

## İstinadlar
Regent Universiteti

**Regent Universiteti** (əvvəllər **Regents College**) — İngiltərənin London şəhərində yerləşən özəl universitet. O, Avropanın ən böyük ali təhsil təminatçısı olan Galileo Global Education-ın bir hissəsidir.

Regents Universiteti 1984-cü ildə Regent Kolleci olaraq təsis edilmişdir. 2012-ci ildə təhsil dərəcələri vermə səlahiyyətini aldı və 2013-cü ildə universitet oldu. İngiltərədəki beş özəl universitetdən biridir. Universitetin kampusu Mərkəzi Londonda, Regent Parkında yerləşir.

## İstinadlar
Almaniyada islam

**Almaniyada islam** — 1960-cı illərdəki əmək miqrasiyası və 1970-ci illərdən etibarən bir neçə siyasi qaçqın dalğası səbəbindən müsəlmanlar Almaniyada dini qrupa çevrilməyə başladılər. 2011-ci ildə keçirilən rəsmi siyahıyaalmaya görə, Almaniya əhalisinin 1,9%-i (təxminən 1,5 milyon nəfər) özünü müsəlman elan edib. 2009-cu ildə aparılan hesablamalar göstərdi ki, Almaniyada 4,3 milyon müsəlman yaşayır. Bunlardan 1,9 milyonu Almaniya vətəndaşıdır. Alman statistika agentliyinin 2005-ci ildə verdiyi məlumata görə, Almaniyada bütün yeni doğulan körpələrin 9,1%-i müsəlman valideynlər tərəfindən doğulub. Almaniyadakı müsəlmanların böyük əksəriyyəti türk mənşəlidir. Pakistan, keçmiş Yuqoslaviya, ərəb ölkələri, İran və Əfqanıstandan da kiçik qruplar var. Müsəlmanların əksəriyyəti Berlində və keçmiş Qərbi Almaniyanın böyük şəhərlərində yaşayır. Bununla belə, əksər Avropa ölkələrindən fərqli olaraq, Almaniyanın bəzi kənd rayonlarında, xüsusən Baden-Vürtemberq, Hessen və Bavariya və Şimali Reyn-Vestfaliyanın bəzi bölgələrində əhəmiyyətli müsəlman icmaları mövcuddur. 1989-cu ilə qədər əmək miqrasiyası olmadığı üçün keçmiş Şərqi Almaniyada müsəlmanların sayı azdır.

## Tarixi

İlk müsəlmanlar Almaniyaya 18-ci əsrdə Almaniya ilə Osmanlı İmperiyası arasında diplomatik, hərbi və iqtisadi əlaqələrin bir hissəsi olaraq gəldilər. XVIII əsrin əvvəllərində Prussiyada I Fridrix Vilyamın rəhbərliyi altında 20 müsəlman əsgəri xidmət edirdi. 1745-ci ildə kral II Fridrix Prussiya ordusunda əsasən bosniyalılar, albanlar və tatarlardan ibarət müsəlman birliyi yaratdı. 1760-cı ildə təxminən 1000 bosniyalıdan ibarət korpus yaradıldı. 1798-ci ildə Berlində müsəlman qəbiristanlığı yaradılmışdır. Hazırda burada 1866-cı ildə yaradılmış müsəlman qəbiristanlığı fəaliyyət göstərir. 1932-ci ildə Dünya İslam Konqresinin Alman Bölməsi və İslam Kollokviumu Almaniyanın uşaqlar üçün ilk İslam təhsili müəssisəsini yaratdı. 1942-ci ildə, İkinci Dünya müharibəsi zamanı, hazırda Almaniya Mərkəzi İslam Arxiv İnstitutu kimi tanınan İslam İnstitutu (Maahad əl-İslam) yaradıldı. 1961-ci ildə Qərbi Almaniya hakimiyyəti xarici işçiləri dəvət etdi ki, onların əksəriyyəti Almaniyaya Cənub-Şərqi Anadolunun (Türkiyə) kənd yerindən gəlmişdilər. Onlara bəzən etnik almanlar daxilində paralel icma kimi istinad edilir.

## İslam cərəyanları
Almaniyadakı müsəlmanlar müxtəlif İslam hərəkatlarına mənsubdurlar:
* Sünnilər 2,640,000
* Ələvilər 500,000
* Şiələr 225,500
* Əhmədilər 70,000
* Sufilər 35,000
* İsmayıllılar 1,900
* Zeydilər 800
* İbadilər 270
* Lahorlu Əhmədilər 60

## İstinadlar
Qobustan FK

**Qobustan FK** və ya digər adı ilə **Qobustan Futbol Klubu**. 1995-ci ildə Bakının Qaradağ Rayonunun Qobustan qəsəbəsini təmsil edən klub, hazırda Region Liqasında çıxış edir. 

## Sosial Şəbəkəsi
**İnstegram** — qobustan_fk

## Tarixi
Təməli 1995-ci ildə qoyulmuşdur

"Qobustan" futbol klubu Anatoli Banişevski adına keçirilən yarışın qalibi, həvəskar klublar arasında keçirilən Republika Çempionatının 3-cüsüdür.

2017-ci ildə klub "Region Liqası"nda çıxış etməyə başlayıb. "Bakı Zonasında" iştirak edib, 2 mövsümün ardından, 2019-cü illərdə stadionunun təmir edilməsi səbəbilə "Cənub Zonasına" köçdü. 

2023-cü ildə Samir İsayev ilə müqavilə imzalayıb. Belə ki, 10 oyunda 20 xal toplayan klub, sadəcə 2 oyununda məğlubiyyətlə üzləşib. 

## Emblemin Anlamı
Emblemin üzərində Qobustan Dövlət Tarixi-Bədii Qoruğunda yer alan oyma təsvirinə yer verilib. Bu klubun təmsil etdiyi ərazi ilə bağlıdır. Klubun emblemində qaya üstü təsvirin bənzərinə yer verilməsi o qədər də təəccüblü deyil. 

## Həmçinin Bax
* Azərbaycan Region Liqası
* Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası
* Qaradağ rayonu

## İstinadlar
*(Məqalə klubun Vitse-prezidenti Taleh Gülməmmədov'un müsahibəsi əsasında yazılmışdır)*
Öhdəlik hüququ

**Öhdəlik hüququ** — mülki hüququn institutlarından biri.

Hüquqi mənada bu, bir tərəfin (borclunun) digər tərəfin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkətlər etməyə və ya müəyyən hərəkətlərdən çəkinməyə borclu olduğu nisbi mülki hüquq münasibətidir. Belə hərəkətlərə müəyyən əmlakın təhvil verilməsi, işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi, pulun ödənilməsi, habelə digər hərəkətlər aiddir. Xeyrinə belə hərəkət edilməli olan kreditor borcludan öz öhdəliyinin icrasını tələb etmək hüququna malikdir.

Bu mənada öhdəliklər qanunla bütün şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş hüquqi öhdəliklərdən fərqləndirilməlidir. Şəxsin hər bir hüququ həmişə digər şəxslərin bu hüquqa hörmət etmək, onun hüququna müdaxilə etməmək və belə müdaxilə olduqda bu hüquqlara dair xüsusi qaydalara uyğun cavab vermək öhdəliyinə (qanunla müəyyən edilmiş öhdəlik) uyğun gəlir.

## İstinadlar
Difai FK

**Difai FK** — 2018-ci ildə yaradılıb. Klub 2023/2024-cü il futbol mövsümündən Azərbaycan Birinci Liqasında Ağsu şəhərini təmsil edir.

## Tarixi
"Difai" 1918-ci ilə qədər gizli fəaliyyət göstərmiş Azərbaycanın 1-ci anti-terror təşkilatının adıdır.

2022/2023 mövsümündə "DİFAİ" klubu Region Liqasında Paxtaxt qrupunda mübarizə aparmağa başladı. 11 noyabr 2022-ci ildə ilk oyununda Cürət klubuna böyük darmadağınla qalib gəldi. Beləcə, liqada güclü rəqib olduğunu bir növ bəyan etmiş oldu. Ardından "İCBFA" 4–2, "Çınar Zəngilan" klubunu 2–1 hesabı ilə məğlub etdi. Darmadağınlara davam edən klub 4-cü oyununda "İrəvan" klubunu 12–0 hesabı ilə, "Cəbrayıl" klubunu 3–2 hesabı ilə, "Lokomotiv" klubunu 7–1 hesabı ilə məğlub etdi. Rəqiblərin kabusuna çevrilən "DİFAİ" 9 oyun məğlub edilməz bir kluba çevrildi. "DİFAİ" klubunun qarşısını yalnız 10-cu oyunda "Çınar Zəngilan" klubun 2–0 hesabı ilə məğlub edərək ala bildi.

Pley-off mərhələsində isə, "DİFAİ" daha çox etirazı ilə gündəmə gəldi. Belə ki, "Şirvanovka" klubu ilə oynanan oyunlarda qayda pozuntusunun baş verdiyini, AFFA ya müraciət etdiklərini dilə gətirdilər. 2022/23 sezonu üçün ələmdar olan başqa bir hadisə isə, klubun stadionunun "ASK Arenadan" "Şirvan Olimpiya Kompleksinə" daşınması oldu.

2023/2024-cü il futbol mövsümündə Azərbaycan Birinci Liqasına vəsiqə əldə edən klublar arasında "Difai" klubunun da adı var idi. Bu mövsüm üçün əlamətdar başqa bir hadisə isə, klubun artıq Şuşanı deyil, Ağsu şəhərini təmsil etməyə başlaması oldu. Həmçinin 21 noyabr tarixindən etibarən klub ev oyunlarını Şamaxı şəhər stadionunda keçirməyə başladı. Səbəb, Ağsu stadionunun təmirə başlamasıdır.

## İstinadlar
Valeriya Xomyakova

**Valeriya Dmitriyevna Xomyakova** (; ) — İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş sovet qırıcı pilotu. O, bir müddət düşmən təyyarəsini vuran ilk qadın pilot kimi tanınmışdır. Xomyakova Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif edilmiş, lakin bu təltifdən cəmi iki həftə sonra uçuş qəzasında həlak olmuşdur.

## Həyatı
Valeriya Dmitriyevna Xomyakova 1914-cü ildə Rusiya imperiyasının Moskva şəhərində kimya mühəndisinin qızı olaraq anadan olub. O 1937-ci ildə Rusiyanın D. Mendeleyev adına Kimya-Texnologiya Universitetini bitirmiş və Moskvadakı Frunze zavodunda mühəndis vəzifəsində çalışmışdır. Xomyakova yerli aero klubda təlim görmüş və uçuş təlimatçısı sertifikatı almışdır. O, 586-cı qırıcı aviasiya alayının eskadrilya komandirinin müavini idi.

1942-ci ildə Nasist Almaniyasının Sovet İttifaqına hücumu zamanı Xomyakova Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinə qoşulur. Tez bir zamanda baş leytenant rütbəsinə qədər yüksələn Xomyakova Sovet İttifaqının ilk qadın qırıcı pilotlarından biri olur və 586-cı alaya, qadın qırıcı pilotlardan ibarət hava hücumundan müdafiə alayına təyin edilir.

24 sentyabr 1942-ci ildə *Yak-1* ilə Saratov üzərində gecə patrulunu həyata keçirərkən Xomyakova Gerhard Maakın idarə etdiyi Alman Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus *[[Junkers Ju 88]]* -i vurur. *[[Oqonyok (jurnal)|Oqoniok]]* jurnalında bunun "tarixdə ilk dəfə bir qadın qırıcı pilotun düşmən təyyarəsini vurması" olduğu dərc edilmişdi. Daha sonralar bu məlumata düzəliş edilmiş və o "gecə döyüşündə düşməni vuran ilk qadın" olaraq tanınmışdır.

### Ölüm
Xomyakova 6 oktyabr 1942-ci ildə Saratov vilayətindəki aerodromda uçuş zamanı qəzaya uğrayaraq ölmüşdür. Gerhard Maakın idarə etdiyi *Ju 88-*ni vurduqdan qısa müddət sonra Xomyakovaya Volqa çayı üzərindəki təchizat xətlərini və dəmir yolu körpülərini qorumaq üçün çoxsaylı uçuşlar yerinə yetirmək tapşırılmışdı və bu yaxınlarda Moskvadan qayıdaraq burada nailiyyətinə görə Qırmızı Bayraq ordeni ilə mükafatlandırılmışdı Xomyakova qazma otağında yatarkən mayor Tamara Kazarinova onu yorğunluğa baxmayaraq növbəti uçuş üçün oyatmış və bu da qəzaya zəmin yaratmışdır. Xomyakovanın ölümü ilə əlaqədar Kazarinova general Mixail Qromadin tərəfindən vəzifədən azad edilmişdir.

## İstinadlar
Fustanella

**Fustanella** (, , ) — bir neçə Balkan ölkəsinin — Yunanıstan, Albaniya, Bolqarıstan və Şimali Makedoniyanın kişiləri tərəfindən geyilən kilt kimi ətək. Müasir dövrdə fustanella ənənəvi alban və yunan milli geyimlərinin bir hissəsidir və həmçinin Yunanıstan Silahlı Qüvvələrinin Evzone Prezident Qvardiyası kimi elit hissələrinin rəsmi formalarına daxildir.

## Tarix
Bəzi tədqiqatçılar fustanellanın Roma toqasından gəldiyinə inanırlar. Heykəllərin əksəriyyətində dizə qədər büzməli ətəklər geyinmiş Roma imperatorları təsvir edilmişdir. Soyuq bölgələrdə daha çox istilik təmin etmək üçün daha çox qıvrımlardan istifadə olunurdu. Fustanella Evzonun 400 qatı vardır.

Bizans yunanları fustanellanı podea () adlandırırdılar, bu da "önlük" mənasını verirdi. Podeya xüsusilə 12-ci əsrdə Akritas, o cümlədən Digenis Akritus tərəfindən geyilmişdi. Podea tapıntıları Osmanlı fəthindən bir neçə əsr əvvəl, təxminən 1180-ci illərdə Bizans imperatoru I Manuel Komnenos dövrünə aiddir. Bizans saxsı kəllələrində döyüşçülər silahlı və zəncirlə örtülmüş dəyənək formalı plaş da daxil olmaqla, ağır büzməli fustanella geyinmiş halda göstərilir. Albaniyada fustanella əvvəlcə albanların cənub qrupunun — toskların geyiminin elementi idi. Bəzi tədqiqatçılar fustanellanın Yunanıstanda məhz XV əsrdə başlayan Osmanlı hakimiyyəti dövründə albanların sayəsində ənənəvi hala gəldiyinə inansalar da, fustanella artıq XII əsrdə Yunanıstanda geniş yayılmışdı. Fustanellanın geyimdə istifadəsi 18–19-cu əsrlərdə Yunanıstanda Epir əhalisi arasında alban qrupları tərəfindən yayılmışdır.

## İstinadlar
Raisa Belyaeva

**Raisa Vasilyevna Belyayeva** (; ) — ilk rus qadın qırıcı pilotlarından biri. Lidiya Litvyak ilə birlikdə döyüşmüş və üçə qədər hava qələbəsi qazanmışdır. Belyaeva 1943-cü ildə naməlum səbəblərdən döyüşdə həlak olub.

## Həyatı
Belyayeva Kirovdakı dabbağlar üçün texniki institutda oxuyub. O məktəbi bitirdikdən sonra köhnə dostu, Leninqradda uçuş təlimatçısı olan Olqa Yamşikovadan ona uçmağı öyrətməsini xahiş etmişdir. Belyayeva müharibədən əvvəl yüzlərlə paraşütçüyə təlimat vermişdir. O, həmçinin Moskva yaxınlığındakı Tuşino aerodromunda təşkil olunmuş bir çox aviaşoularda iştirak edib.

Belyayeva Stalinqrad döyüşündə iştirak etmiş və Nikita Xruşşovun müşayiətçi pilotu kimi uşmuşdur. O, 19 iyul 1943-cü ildə baş vermiş qəzada həlak olub.

## İstinadlar
Qalina Burdina

**Qalina Pavlovna Burdina** (; ) — İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin qırıcı pilotu.

## Həyatı
Qalina Burdina 24 mart 1919-cu ildə anadan olub. Onun atası Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı həlak olmuşdu. O, 14 yaşında ikən gecələr təhsilini davam etdirməklə fəhlə işləməyə başlaymışdır. 17 yaşında ikən planerdə uçmağı öyrənməyə başlayan Burdina Ulyanovskdakı mülki aviasiya pilotu məktəbində oxumağa davam etmişdir. O, daha sonra Yekaterinburqda pilot təlimatçısı kimi işləməyə başladmışdır. 1941-ci ilin sentyabrında onun məktəbi hərbi pilotlar məktəbinə çevrilmiş və Burdina hərbi pilotlar hazırlamağa davam etmişdir.

### İkinci dünya müharibəsində
Müharibə zanaı o, məktəbin digər iki qadın təlimatçısı ilə birlikdə könüllü olaraq hərbi xidmətə getdi. 24 saat əvvəl xəbərdar edilərək o, Moskvaya göndərildi. Burdina Saratov vilayətinin Engels şəhərindəki bazaya göndərilib. Gələndən sonra Marina Raskova ona qırıcı pilot olmaq üçün məşq etməli olduğunu bildirdi. Burdina təlimdən sonra cəbhəyə göndərilərkən 586-cı Qırıcı Aviasiya Alayında gecə döyüşçüləri kimi Tamara Pamyatnıxla yanaşı bombardmançıları dəstəkləyib və kəşfiyyatçı kimi fəaliyyət göstərib.

Müharibədən sonra o 15 il aeroflotda uçmuş və daha sonra hava nəqliyyatı dispetçeri kimi işləmişdir. Burdina Sovet İttifaqının dağılmasından sonra 2006-cı ildə vəfat edənədək vətəndaşlığı olmayan şəxs kimi Latviyanın Riqa şəhərində yaşayıb.

## Mükafatları
* "Qırmızı Bayraq" ordeni (1944)
* 2-ci dərəcəli "Vətən Müharibəsi" ordeni (1985)
* "Qırmızı Ulduz" ordeni (1943)
* kampaniya və yubiley medalları

## İstinadlar
Mariya Dolina

**Mariya İvanovna Dolina** (, ; ) — qadınlardan ibarət 125-ci mühafizəçi borbardmançı aviasiya alayında pilot və eskadron komandirinin müavini olub. İkinci Dünya Müharibəsi illərində ilk növbədə 1-ci Baltik cəbhəsində fəallıq göstərmiş, 18 avqust 1945-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Erkən həyat
Sibirin Omsk vilayətinin Şarovka kəndində anadan olan Dolina Ukrayna kəndlilərinin böyük qızı idi. Onun doqquz bacısı var idi. 1934-cü ildə Mariyanın atası Rusiya vətəndaş müharibəsində ayağını itirdikdən sonra ailə yenidən Ukraynaya köçmüşdü. Atasının vəziyyətinə görə Dolina bütün ailəni dolandırmalı olmuş, məktəbi tərk edərək fabrikdə işləməyə başlamışdır. Anasının müqavimətinə baxmayaraq, Mariya uçuş klubunda məşq edərək 1940-cı ildə Xerson Uçuş Məktəbini bitirmiş, bundan sonra Engels adına Hərbi Uçuş Məktəbinə daxil olmuşdur. O, 22 iyun 1941-ci ildə Almaniyanın işğalından əvvəl Dnepropetrovsk və Nikolayevdə uçuş klublarında təlimatçı vəzifəsində çalışıb.

Dolina hərbi xidmətinə 1941-ci ilin iyulunda başlayıb. O, əvvəlcə Po-2 ilə uçmuş, daha sonra isə 587-ci bombardmançı alayında Petlyakov Pe-2 bombardmançı təyyarəsinin ekipaj üzvü olmuşdur. Dolina daha sonra müvafiq alayda eskadron komandirinin müavini olub.

Mariya ümumilikdə düşmənin sursat anbarlarını, qalalarını, tanklarını, artilleriya batareyalarını, dəmir yolu və su nəqliyyatını bombalayan və Sovet quru qoşunlarına dəstək verən yetmiş iki missiya yerinə yetirmişdir.

## Müharibədən sonrakı həyatı
Müharibədən sonra Dolina Sovet Hərbi Hava Qüvvələrində bombardmançı aviasiya alayının eskadron komandirinin müavini kimi xidmətini davam etdirib. O, 1975-ci ilə qədər Şyaulyay (indiki Litva) şəhərində, daha sonra isə Riqada (indiki Latviya) yaşayıb və burada Latviya Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində işləyib.

İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasının 50-ci ildönümündə Dolina Ukrayna prezidenti Leonid Kuçma tərəfindən mayor rütbəsinə yüksəlmiş, bir çox orta məktəb və pioner dəstələri onun adını daşımışdır.

Dolina 1983-cü ildən 3 mart 2010-cu ildə 87 yaşında ölənə qədər Kiyevdə yaşayıb və 2009-cu ildə Qələbə Günü şənliklərində iştirak edib.

## Mükafat və fəxri fərmanlar
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (18 avqust 1945)
* "Lenin" ordeni (18 avqust 1945)
* İki "Qırmızı Bayraq" ordeni (1 iyul 1943 və 1 iyul 1944)
* 1-ci dərəcəli "Vətən Müharibəsi" ordeni (11 mart 1985)
* kampaniya və xidmət medalları
* "Bohdan Xmelnitski" ordeni (14 oktyabr 1999)
* Kiyevin fəxri vətəndaşı (2003)

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* *
Sakastanlı Şapurduxtaq

**Şapurduxtaq** — digər adı ilə **II Şapurduxtaq**, 3-cü əsrin sonu, IV əsrin əvvəllərində Sasani kraliçası (banbişn), Sasani şahı Narsein (hökmdarlığı 293—302-ci illər) arvadı idi. Onun şah I Şapurun (240–270-ci illər) qızı olması iddia, lakin bu, mübahisəlidir.
[thumb|300px|Bəzi alimlərin tanrıça Anahita olduğuna inandığı, bəziləri isə Şapurduxtaqı təklif etdiyi qadın fiqurlu padşahlıq üzüyü alan Narsenin [Nəqşi-Rüstəm relyefi.]]

Onun adı Kəbə-ye Zərtoşt kitabəsində təxminən 262-cı ildə qeyd edilib. O, həyat yoldaşı Narsenin o dövrdə Sakastan valisi vəzifəsində çalışdığına görə saqan banbişn ("Saka kraliçası") tituluna sahib idi. Narse 293-cü ildə taxta çıxanda Nəqşi-Rüstəmdə investitur relyefini düzəltdi, burada o, tez-tez ilahə Anahita olduğu güman edilən qadın fiqurdan padşahlıq üzüyü alarkən təsvir edilir. Lakin bəzi alimlər bunu kraliça Şapurduxtaq ola biləcəyini irəli sürürlər.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İslam Sadıq

**İslam Sadıq** (İslam Hüseyn oğlu Sadıqov) — şair, folklorşünas, filologiya üzrə elmlər doktoru

## Həyatı
16 oktyabr 1953-cü ildə Tovuz  rayonunun Samanlıq kəndində anadan olub. 1961–1971-ci illərdə Samanlıq kənd orta məktəbində, 1973–1978-ci illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Zootexnik fakültəsində, 1980–1986-cı illərdə Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun Poeziya fakültəsində təhsil alıb. Hazırda AMEA Folklor İnstitutunun "Folklor və yazılı ədəbiyyat" şöbəsində aparıcı elmi işçidir.

## Yaradıcılığı
Azərbaycan dastan folklorunun, həmçinin Şumer tarixi və mədəniyyətinin araşdırıcısıdır. Şumer dilinin qədim türk dili olduğunun əsaslandırılması yönündə tədqiqatları var. "Azərbaycan folklorunda "Koroğlu" poetik ənənəsi" mövzusu üzrə "fəlsəfə doktoru" (2007) ., "Şumer epik mətnləri və Türk xalq yaradıcılığı ənənələri" mövzusu üzrə "elmlər doktoru" (2015) elmi dərəcələrini almışdır.

10-dan çox şerlər və 20-yə yaxın araşdırma kitabının, 100-dən çox elmi-publisistik məqalənin müəllifidir.

## Kitabları
# Torpaq səxavəti. Şeirlər. Bakı: Gənclik, 1983. 80 s.
# Dəyişmə havanı könlüm. Şeirlər. Bakı: Yazıçı, 1986. 84 s
# Layla bulağı. Bakı: Gənclik, 1989. 80 s.
# Susmaq qızıl deyilmiş. Bakı: Azərnəşr, 1992. 256 s.
# Ermənilərin Birinci Pyotorla görüşü. Bakı: Azərnəşr, 1993. 32 s
# Ağrı, ürəyim, ağrı. Şeirlər və poemalar. Bakı: Azərnəşr, 1995. 160 s.
# Koroğlu kim olub. Bakı: Azərnəşr, 1998. 206 s.
# Qanlı saz. Şerlər və poemalar. Bakı: Gənclik, 2002. 80 s
# Qanlı çay daşı. Bakı: Azərnəşr, 2003. 44 s.
# Yelimə uçan buludlar. Şerlər və poemalar. Bakı: Azərnəşr, 2003. 120 s.
# Dumanı daşan dərələr. Şeirlər və poema. Bakı: Azərnəşr, 2004. 208 s.
# Koroğlunun sazı və sözü. Bakı: Azərnəşr, 2005. 76 s.
# Ovcuma yazdığım yazılar. Şerlər və poemalar. Bakı: Azərnəşr, 2007. 200 s.
# Şumerdə izim var. Bakı: Azərnəşr, 2008. 396 s.
# Elmdə erməni virusu. Bakı: Azərnəşr, 2009. 36 s.
# Bir gözüm Bakıdı, bir gözüm Təbriz. Şeirlər. Bakı: Azərnəşr, 2009. 112s.
# Azərbaycanda kitab mədəniyyəti. Bakı: Azərnəşr, 2014. 202 s.
# Azərbaycan "Koroğlu" eposu. Bakı: Elm və təhsil, 2015. 248 s.
# Ocağı közündən tanıyıram. Şeirlər. Bakı: Azərnəşr, 2016. 160 s.
# Sözündən üşüyən dodaqlar. Şeirlər. Bakı: Azərnəşr, 2017. 128 s.
# Dədə Qorqudun dili və poetikası. Bakı: Azərnəşr, 2018. 80 s.
# Ölkə ədəbiyyatı tarixi: Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı. Dərs vəsaiti. Bakı: Azərnəşr, 2018. 88 s.
# Gözündən üşüyən bulaqlar. Şeir toplusu. Tehran: Xudayərin yayın, 2019. 164 s.
# Azərbaycanda kitab mədəniyyəti. Bakı: Renessans-A, 2019. 248 s.
# Tanrı dili, şumer dili, türk dili. Bakı: Azərnəşr, 2020. 464 s.
# Nizami Gəncəvi türkdürmü. Bakı: Azərnəşr, 2021. 64 s.
# Gül gözəllər, gözəl güllər. Bakı: Azərnəşr, 2021. 32 s
# Yusif Vəzir Çəmənzəminli və Şumer qaynaqları. Bakı: Azərnəşr, 2021. 40 s
# Səməd Vurğunun özü və sözü. Bakı: Azərnəşr, 2022. 120 s.
# Nizami Gəncəvi türkdür. Bakı: Azərnəşr, 2022. 100 s.

## Xarici keçidlər
İslam Sadıq – anl.az

## İstinadlar
Petro Kapşuçenko

**Petro Kapşuçenko** (; ), digər adları ilə **Peter Kapşuçenko** və ya **Pedro Enko** – Ukrayna–ABŞ avanqard rəssamı və heykəltaraşı. Əsas əsərləri Müqəddəs Endryu Memorial Kilsəsinin (Nyu-Cersi) ərazisində yerləşən Vasil Lipkivskinin (1983) və Müqəddəs Kiyevli Olqanın (1987) tunc abidələridir.

## Bioqrafiyası
Kapşuçenko Ukraynanın Dnepropetrovsk İncəsənət İnstitutunda heykəltaraşlıq təhsili almışdır. 1941-ci ildə Ukrayna Reyxkomissarlığı dövründə Almaniyada yerləşən məcburi əmək düşərgəsinə aparılmışdır. Müharibədən sonra 1949-cu ilə qədər Almaniyanın Regensburq şəhərindəki köçürülmüş əsirlər düşərgəsində yaşamışdır, daha sonra Argentinada məskunlaşmışdır. Argentinada Pedro Enko kimi tanınan Kapşuçenko heykəltaraşlıq fəaliyyətinə davam etmiş və Argentina mədəniyyətinə verdiyi töhfələrə görə Buenos-Ayres Humanitar Elmlər Universitetinin fəxri üzvü seçilmişdir.

1963-cü ildə həyat yoldaşı Zoya və qızı Lyudmila ilə birlikdə Filadelfiyaya köçmüşdür. Filadelfiyadakı Ukrayna İncəsənət Studiyasında dərs deməyə başlamışdır. 1990-cı illərdə bir çox heykəli Şimali Amerikada baş tutmuş sərgilərdə nümayiş etdirildikdən sonra məşhurluğu artmışdır. Ukraynanın müstəqilliyindən sonra Ukraynanın muzeylərində, o cümlədən, Ostro Akademiyasında və Taras Şevçenko Milli Muzeyində bir sıra fərdi sərgilər keçirmişdir. 2005-ci ildə prezident Viktor Yuşşenko tərəfindən Prezidentin "Xidmətlərinə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Bədii mövzuları
Kapşuçenko terrakotta, bürünc və farfordan təxminən 7000 əsər yaratmışdır. O, öz əsərlərində Ukrayna motivlərinə diqqət yetirmiş, tez-tez kazak həyatını təsvir etmişdir. Bundan əlavə, Kapşuçenki İvan Mazepa və Taras Şevçenko da daxil olmaqla, bir sıra əhəmiyyətli Ukrayna şəxsinin heykəltaraşlıq portretlərini yaratmışdır.

## İctimai kolleksiyalar
Petro Kapşuçenkonun əsərləri bir sıra yerlərdə saxlanılır:
* Ukrayna Muzeyi (Nyu-York)
* Ukrayna Eksposentri (Kiyev)
* Ostro Akademiyası (Ostro)
* Ukrayna Tarixi və Təhsil Mərkəzi (Somerset)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Petro Kapşuçenko şəkil arxivi
Scania

**Skania** (**Skåne**) — İsveçin ən cənubunda yerləşən tarixi əyaləti (*landşaft*). Götaland coğrafi rayonunun cənub hissəsində yerləşən, Skåne qraflığı ilə təxminən bitişik olan əyalət 1997-ci ildə yaradılmışdır. İsveçin digər keçmiş əyalətləri kimi, Scania hələ də danışıq nitqində və mədəni istinadlarda özünü göstərir və buna görə də arxaik bir anlayış kimi qəbul edilə bilməz. Scania daxilində Skåne Regional Şurasının tərkibində muxtar olan 33 bələdiyyə var. Scania'nın ən böyük şəhəri Malmö, İsveçin üçüncü ən böyük şəhəri, həmçinin Skandinaviyada beşinci ən böyük şəhərdir.

Şimalda Scania keçmiş Halland və Småland əyalətləri, şimal-şərqdə Blekinge, şərq və cənubda Baltik dənizi və qərbdə Öresund ilə həmsərhəddir. 2000-ci ildən, avtomobil və dəmir yolu körpüsü, Öresund körpüsü Scania-nı Danimarka ilə birləşdirir. Scania transmilli Øresund Regionunun bir hissəsini təşkil edir.

Şimaldan cənuba Scania təxminən 130&nbsp;km-dir; İsveçin ümumi ərazisinin 3%-dən azını əhatə edir. 1.320.000-dən çox əhalisi ilə ölkə əhalisinin 13%-ni təşkil edir.

Tarixən Scania 1658-ci ildə Roskilde müqaviləsi imzalanana qədər Danimarka krallığının bir hissəsini təşkil etmişdir Danimarka Skan müharibəsi zamanı (1676–1679) və 1711-ci ildə Böyük Şimal Müharibəsi zamanı yenidən qısa müddətə əyalətə nəzarəti ələ keçirdi. Scania 1720-ci ildən İsveçin mübahisəsiz bir hissəsidir.

## İstinadlar
Nou Neym Klub

**Nou Neym Klub** () və ya **Nou Neym Kilbörn** () — Londonun Kilbörn rayonunda yerləşən həvəskar keçmiş İngiltərə futbol klubu. Klubun oyun meydançası pis şəraitdə olduğu üçün onlara "Palçıqçılar" () ləqəbi verildi.

Klubun qeydə alınan ilk matçları 1863-cü ilin yanvar və aprel aylarında "Barns" klubu üzərində qələbə ilə başa çatan oyunlar idi. Klub 26 oktyabr 1863-cü ildə İngilətərə Futbol Assosiasiyasının 11 qurucu üzvlərdən biri idi və klubu İFA-nın ilk prezidenti seçilən klubun kapitanı Artur Pember təmsil edirdi. "N. N" İFA-nın qurucularından biri kimi müəyyən reputasiyaya sahib olsa da və 1866-cı ildə yalnız Assosiyasiyanın qanunları ilə oynayan 3 klubdan biri olsa da klub heç vaxt elit klublardan biri sayılmırdı və 1868-ci ildə Artur Pemberin mühacirətindən sonra kluba maraq azaldı. 1869–70 mövsümündə klub tez-tez yeni kapitan Tebbutt iştirak etmədən oynamaq məcburiyyətində qalırdı və klubun 5 fevral 1870-ci ildə "Apton Park" klubuna qarşı keçirdiyi və məğlubiyyətlə başa çatan son qeydə alınmış matçı zamanı yalnız yeddi oyunçusu oynamağa gəlmişdir.

Klub həmin ay İngiltərə Futbol Assosiasiyasının illik yığıncağına nümayəndə heyətini göndərmiş və 3 mart 1870-ci ildə "N. N"-nin iki oyunçusu İngiltərə ilə Şotlandiya arasında keçirilən ilk təmsilçi oyunda iştirak etmişdi, lakin sonradan dərc edilmiş matç siyahılarında klubun hər-hansı fəaliyyəti barədə bəhs olunmur və klub adına hər-hansısa əlavə nəticələr mövcud deyil. 1871-ci ildən etibarən klubun adı Futbol Assosiasiyasının üzvlərinin siyahısında hallanmır.

1871-ci ildə yaranan "Brondsbri" klubu "N. N"-nin dirçəlşi hesab olunurdu. və klubun adı tez-tez "Brondsbri N. N." kimi çəkilirdi.

## İstinadlar
Naxçıvanda əlavə parlament seçkiləri (2012)

**Naxçıvanda əlavə parlament seçkiləri (2012)** — 2012-ci ilin iyul ayında Naxçıvan Ali Məclisində boş qalan mandat üçün keçirilmiş əlavə parlament seçkiləri.

## Zəmin
2010-cu il Naxçıvan Ali Məclisinə keçirilmiş seçkilər ilə formalaşmış Naxçıvan Ali Məclisinin 20 saylı Yarımca seçki dairəsi üzrə seçilmiş Yeni Azərbaycan Partiyası üzvü Allahverdi Ramiz oğlu Mirzəliyev 2012-ci il tarixində ölmüşdür. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri Vasif Talıbovun 17 may 2012-ci il tarixli sərəncamı ilə 20 saylı Yarımca seçki dairəsi üzrə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinə iyulun 15-nə əlavə seçkilər təyin edilmişdir.

## Namizədlər
20 saylı Yarımca seçki dairəsi üzrə Ali Məclisə deputatlığa 3 nəfər — 1 nəfəri Yeni Azərbaycan Partiyası üzvü, 2 nəfəri isə bitərəf siyasətçi namizəd olmuşdur. Onlar Naxçıvan Muxtar Respublikasə Yazıçılar Birliyinin sədri, bitərəf Asim Yediyar oğlu Əliyev, Naxçıvan Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, bitərəf Məmmədəli Həmzə oğlu Rəhimov və Babək Rayon Təhsil Şöbəsinin mühasibi, Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü Yusif Cəlil oğlu Kazımov idi.

## Seçki nəticələri

Naxçıvan Muxtar Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinə 20 saylı Yarımca seçki dairəsi üzrə 15 iyul 2012-ci il tarixində keçirilmiş seçkilərin nəticələrinə dair həmin dairə seçki komissiyasından daxil olmuş protokolları, onlara əlavə edilmiş sənədlərlə birlikdə yoxlayıb Naxçıvan Muxtar Respublikası Konstitusiyasının 16-cı və "Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinə seçkilər haqqında" Naxçıvan Muxtar Respublikasının Qanununun 93.2-ci maddələrinə uyğun olaraq Ali Məclisə seçkilərin ümumi yekunları haqqında Naxçıvan Muxtar Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının protokolunu və müvafiq Qərarını tərtib edərək dairə və məntəqə seçki komissiyalarının protokolları ilə birlikdə seçkilərin yekunlarının yoxlanılıb təsdiq edilməsi üçün Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məhkəməsinə təqdim etmişdir.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin Rəyasət Heyətinin Qərarına əsasən 20 saylı Yarımca seçki dairəsi üzrə keçirilmiş seçkilərin yekunları təsdiq edildiyindən namizədlər arasında ən çox səs toplamış bitərəf Asim Yediyar oğlu Əliyev həmin seçki dairəsi üzrə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı seçilmiş hesab olunmuşdur.

### Ümumi

### Partiyalar üzrə

### Dairə üzrə

## Qeydlər

## İstinadlar
Naxçıvanda əlavə parlament seçkiləri (2011)

**Naxçıvanda əlavə parlament seçkiləri (2011)** — 2011-ci ilin oktyabr ayında Naxçıvan Ali Məclisində boş qalan mandat üçün keçirilmiş əlavə parlament seçkiləri.

## Zəmin
2010-cu il Naxçıvan Ali Məclisinə keçirilmiş seçkilər ilə formalaşmış Naxçıvan Ali Məclisinin 6 saylı Çərçiboğan seçki dairəsi üzrə seçilmiş bitərəf siyasətçi Məmməd Yarəli oğlu Məmmədov 21 may 2011-ci il tarixində ölmüşdür. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri Vasif Talıbovun 4 avqust 2011-ci il tarixli frəmanı ilə 6 saylı Çərçiboğan seçki dairəsi üzrə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinə oktyabrın 2-nə əlavə seçkilər təyin edilmişdir.

## Namizədlər
6 saylı Çərçiboğan seçki dairəsi üzrə Ali Məclisə deputatlığa 3 nəfər — 2 nəfəri Yeni Azərbaycan Partiyası üzvü, 1 nəfəri isə bitərəf namizəd olmuşdur.

## Seçki nəticələri

Ən çox səs toplamış Yeni Azərbaycan Partiyası üzvü Kamal Həsən oğlu Camalov həmin seçki dairəsi üzrə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı seçilmişdir.

### Ümumi

### Dairə üzrə

## Qeydlər

## İstinadlar
Panteon-Sorbona Universiteti

**Paris 1 Panteon-Sorbona Universiteti** () — Fransanın Paris şəhərində olan bir ictimai araşdırma universitetidir. Ölkənin ən böyük hüquq və sosial elmlər ali məktəbidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bostan (şəhər)

**Bostan** — İranın Xuzistan ostanının Dəşt Azadegan şəhristanının Bostan bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 7,314 nəfər və 1,257 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti Bənitərəf elindən ibarətdir, Ərəb və fars dillərində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## İstinadlar
LD

**LD** — hal-hazırda Japan Tobacco şirkətinə məxsus olan Rusiya siqaret markası. ABŞ-də Japan Tobacco, Türkiyədə isə JT International USA tərəfindən istehsal olunur.

## Həmçinin bax
* Kent
* Pall Mall
* Vinçester
* Vinston
* Davidoff
* Vest
* Rotmans
* Sobranie
* Prima
* More
* Senate
* Vant
* Yava
* Parliament
* 57
* Kapitan Blək
* Djarum
* Fuente Fuente Opus X

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kürsəngi dağı

Salyan rayonu Kürsəngi kəndi ərazisində yerləşən dağ və sönmüş palçıq vulkanı. Cənub-Şərqi Şirvan düzündə yerləşir və Kür-Araz ovalığının ən böyük palçıq vulkanlarından biridir. Hündürlüyü təxminən 77 metrdir. Adının etimologiyasına dair bir çox nəzəriyylər vardır: Kürün səngidiyi yer olaraq- Kürsəngi; Kür və səng *(farsca: daş, qaya)* Kürsəngi-Kürdaşı olaraq və s. Dağın ərazisində "Kürsəngi küp qəbirlər nekropolu" yerləşir. Dağ və kəndin ərazisi keçmişdə maldar ellərin qışlaq yeri olub.

Kürsəngi kənd qəbiristanlığıda bu dağda yerləşir.

## Həmçinin bax
* Kürsəngi
* Kürsəngi palçıq vulkanı
* Kürsəngi küp qəbirlər nekropolu
* Kürsəngi yatağı
Mikola Voroxta

**Mikola Voroxta** (; ) – Odessa şəhərində yaşayan və fəaliyyət göstərən Ukrayna rəssamı. 2014-cü ildə Ukraynanın əməkdar artisti adına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Mikola Voroxta 1971-ci ildə Odessa Pedaqoji İnstitutunun incəsənət fakültəsini bitirmişdir. 1974–1998-ci illərdə Odessa Dövlət İnşaat Mühəndisliyi və Memarlıq Akademiyasının incəsənət bölməsində mühazirələr vermişdir. 1995-ci ildə Ukrayna Rəssamlarının Milli İttifaqının üzvlüyünə qəbul edilmişdir.

Onun rəsm işləri Ukrayna Mədəniyyət Nazirliyi, Slovakiyanın Ukrayna və Rusiya Mədəniyyəti Muzeyi, Palanok Tarix Muzeyi, Odessa Qərb və Şərq İncəsənəti Muzeyi və İlliçivsk İncəsənət Muzeyinin kolleksiyalarına daxil edilmişdir. Bundan əlavə, Ukrayna, Rusiya, Birləşmiş Krallıq, ABŞ, Fransa, Yaponiya, İsveçrə, Norveç, İtaliya, Portuqaliya, Almaniya, Çin və başqa ölkələrdə şəxsi kolleksiyalarda onun əsərlərinə rast gəlmək mümkündür. *"Zgurt"* adlı rəssam qrupunun yaradıcısı və başçısıdır. Odessa Regional Şurası mədəniyyət və incəsənət sahələrindəki töhfələrinə görə ona fəxri diplom təqdim etmişdir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* Zakarpattya

## Xarici keçidlər
* Şəxsi saytı
Azərbaycan Mərkəzi Seçki Komissiyası sədrlərinin siyahısı

**Azərbaycan Mərkəzi Seçki Komissiyası sədrlərinin siyahısı** — 26 iyun 1990-cu ildən sonra ölkədə müstəqillik yenidən elan edilmişdi, bu vaxtdan başlayaraq Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Seçki Komissiyasının sədrləri bu siyahıda göstərilib. Bu məqalədə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Seçki Komissiyasının sədrləri sıralanmışdır.

## Siyahı

## İstinadlar
Meksikalılar

**Meksikalılar** Meksika vətəndaşlarıdır. Meksikalılar əsasən ispan dilində danışırlar. ABŞ-də, xüsusən də Texas və Kaliforniyada böyük bir Meksika diasporu var.

## İstinadlar
Pul departamenti

**Pul** () — Konqo Respublikasında departament. Buenza, Lekumu, Plato, Brazzavil və Konqo Demokratik Respublikası departamentləri ilə həmsərhəddir. Sahəsi 33,955 km2-dir. 2010-cu il üçün əhalinin sayı 436,786 nəfər olmuşdur. Sıxlıq – 12,86 nəfər/km2. Təbii artım — 2,94 %. İnzibati mərkəzi Kinkala şəhəridir.

## Əhalisi

## İnzibati bölgü
Pul 13 dairəyə bölünür:

* Boko (13,643 nəfər).
* Vinca (5,912 nəfər).
* Qoma Tse-Tse (15,615 nəfər).
* İqnie (29,290 nəfər).
* Kimba (4,516 nəfər).
* Kindamba (17,295 nəfər).
* Kinkala (34,608 nəfər).
* Luinqui (10,553 nəfər).
* Lumo (4,715 nəfər).
* Mayam (7,036 nəfər).
* Mbanza-Ndunqa (9,737 nəfər).
* Minduli (53,584 nəfər).
* Nqabe (30,091 nəfər).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Azərbaycan–Konqo Respublikası münasibətləri

**Azərbaycan–Konqo Respublikası münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Konqo Respublikası arasında siyasi, sosial-iqtisadi, hərbi və digər sahələrdə ikitərəfli diplomatik münasibətlər.

Millət vəkili Aydın Mirzəzadəyə görə, "Azərbaycanla Konqo arasındakı münasibətlər elə də yüksək səviyyədə deyil". 2023-cü ilin fevralında David Maduka Konqo Respublikasının Azərbaycana fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Azərbaycan–Konqo Demokratik Respublikası münasibətləri

**Azərbaycan–Konqo Demokratik Respublikası münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Konqo Demokratik Respublikası arasında siyasi, sosial-iqtisadi, hərbi və digər sahələrdə ikitərəfli diplomatik münasibətlər.

## Diplomatik əlaqələr
23 sentyabr 2011-ci ildə Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov və Konqonun xarici işlər naziri Aleksis Tambve Mvamba arasında rəsmi görüş keçirilmişdir. Bu görüşdə tərəflər diplomatik münasibətlərin qurulmasına dair birgə kommünike imzalanmışdır.

## İqtisadi əməkdaşlıq
BMT-nin 2017-ci il statistikasına əsasən Azərbaycanın Konqoya ixracının həcmi 92,610 ABŞ dolları təşkil etmişdir. BMT-nin 2018-ci il statistikasına əsasən, Konqonun Azərbaycana ixracının həcmi təqribən 50,700 ABŞ dolları təşkil etmişdir. BMT-nin 2019-cu il statistikasına əsasən, Konqonun Azərbaycana ixracının həcmi 60,100 ABŞ dolları təşkil etmişdir.

Regional enerji layihələrinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.

## Hərbi-texniki əməkdaşlıq
Ölkələr arasında müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq mövcuddur. 2016-cı ilin sentyabr ayında Azərbaycan Konqoya 10 ədəd modernləşdirilmiş ZTR-70 zirehli transportyoru ixrac etmişdir.

## Beynəlxalq əməkdaşlıq
2012-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Təhlükəsizlik Şurası Konqo Demokratik Respublikası üzrə Komitə yaratmışdır. Komitənin sədri Azərbaycandır. Sədr müavinləri Mərakeş və Pakistandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İkitərəfli münasibətlər
Zvartnots Hava Limanında toqquşma

**Zvartnots Hava Limanında toqquşma** — 5 iyul 1988-ci ildə Ermənistan SSR-də, İrəvan şəhərindən kənarında yerləşən Zvartnots Beynəlxalq Hava Limanında erməni etirazçılarla SSRİ qoşunları arasında baş vermiş toqquşma.

İyunun sonunda Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının keçirdiyi konfransda ermənilərin Dağlıq Qarabağ haqqında tələbləri qəbul edilmədikdən sonra İrəvanda yeni nümayiş dalğası başlamışdır. Sovet hökuməti asayişi bərpa etmək üçün İrəvana qoşun yetirmişdir. Minlərlə erməni etirazçı Zvartnots Hava Limanına toplaşaraq sovet qoşunlarının girişini bağlamışdır. Bu zaman əsgərlərlə nümayişçilər arasında toqquşma baş tutmuşdur. Təhlükəsizlik qüvvələrinin atəş açması nəticəsində bir nəfər həlak olmuş, onlarla adam yaralanmışdır. Bu hadisə Ermənistanda bir qədər antisovet əhval-ruhiyyəsi yaymışdır.

## İstinadlar
Rotmans

**Rotmans** — Britaniya tütün istehsalçısı idi. 1999-cu ildən istehsalı dayandırılıb.

## Xarici keçidlər
Çənab çayı

**Çənab** — Hindistan və Pakistanda axan əsas çay, Pəncab regionunun 5 böyük çayından biri. Hindistanın Himaçal Pradeş ştatının Lahaul regionunda yuxarı Himalay dağlarında yüksələn Çandra və Bhaqa adlı iki çayın birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. Çənab Hindistanın Cammu və Kəşmir ştatının Cammu regionundan keçərək Pakistanın Pəncab düzənliklərinə axır və nəticədə Hind çayına tökülür.

Çənabın suları Hind Suları müqaviləsinin şərtlərinə əsasən Pakistana verilmişdir. Hindistanda enerji istehsalı kimi qeyri-istehlakçı istifadələrə icazə verilir. Çənab çayı Pakistanda suvarma üçün geniş istifadə olunur. Onun suları da çoxsaylı keçid kanalları vasitəsilə Ravi çayının kanalına ötürülür.

## Tarixi
Çay hindlilərə Vedalar dövründə məlum idi. E.ə. 325-ci ildə Makedoniyalı İsgəndər Hind çayı ilə Pəncab çaylarının (hazırda Pəncnad çayı kimi tanınır) birləşdiyi yerdə Hind İsgəndəriyyəsi şəhərini qurduğu iddia edilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*  

## Xarici keçidlər
* Chenab River in the context of Pakistan - by Pakistan Tourism Portal
Syan Stzinyuy

**Syan Stzinyuy** (; ) — Çin Kommunist Partiyasının (ÇKP) ən erkən qadın üzvlərindən biri, Çin qadın hərəkatının lideri.

## Həyatı
Syan Stzinyuy 4 sentyabr 1895-ci ildə Xunan əyalətinin Xupu şəhərində anadan olub. Etnik olaraq Tucya olduğu ehtimal edilən atası uğurlu iş adamı idi, anası isə Stzinyuy gənc olanda vəfat etmişdi. Stzinyuy ailənin 10 uşağından biri idi və onlardan ən böyüyü olan, Yaponiyada təhsil almış qardaşı Syan Syanyue Qərbi Xunandakı "Tunmenxoy" adlı inqilabi hərəkatın lideri idi. Syan Syanyue 1903-cü ildə Vençanqedə ibtidai məktəb təşkil etmiş və Syan Stzinyuy qardaşının təsiri ilə bu məktəbə gedərək Çinin imperiya dövründə məktəbdə oxuyan ilk qız olmuşdur.

Syan Stzinyuy 1911-ci ildə Sinxay inqilabı nəticəsində Tzin sülaləsinin süqutundan sonra Çanşaya gedir. O, özünü Syan Stzinyuy adlandırır və təhslinin burada davam etdirməklə birlikdə dövlət işləri ilə məşğul olur. Stzinyuy təhsilin Çini xilas edə biləcəyini düşünürdü və buna görə də doğma şəhərinə qayıtdıqdan sonra bəzi yerli mütərəqqi insanların dəstəyi ilə Xupuda ibtidai məktəb qurdu. O, bu məktəbin direktoru kimi bəzi mütərəqqi gəncləri müəllim kimi işə götürdü. Onun məktəbinin əksər məktəblərdən fərqi buarada yeni bilik və ideyaların öyrədilməsi idi. Başlanğıcda məktəbdə cəmi bir sinif və onlarla şagird olsa da, daha sonra şagirdlərin sayı sürətlə artaraq 300-ə çatdı.

1918-ci ilin aprelində Mao Tszedun və Çay Xesen tərəfindən Xunanda Yeni Vətəndaşın Akademik Assosiasiyası qurulanda, Syan Stzinyuy xaricdə karyera qurmaq istəyir və Pekinə gedir. Pekində Syan Stzinyuy Çay Xesen ilə görüşür və onunla yaxşı münasibət qurmuş və 1920-ci ildə onunla evlənmişdir.

## İstinadlar
Çənab döyüşü (1739)

**1739-cü il Çənab döyüşü** — Cassa Sinqh Ahluvaliyanın başçılıq etdiyi siqh qüvvələri ilə Nadir şahın başçılıq etdiyi Əfşar qüvvələri arasında kiçikmiqyaslı döyüş. Bu, Nadir şah Dehlini qarət edib Hindistanı tərk edərkən baş vermişdir.

## Zəmin
Moğol imperiyası korrupsiya səbəbindən üçün zəifləmişdi və Maratha tərəfindən işğal edilirdi. Hindistan o dövrdə ən varlı ölkələrdən biri olmuş, bu da əvvəllər bir çox işğalçılarda olduğu kimi Nadır şahı Hindistana cəlb etmişdir. O dövrdə 3 əsas müsəlman imperiyası Osmanlı imperiyası, Əfşarlar sülaləsi və Moğol imperiyası idi. Moğollar üçündən ən varlısı idi. Hücumlardan sonra Nadir şah üçün sonuncusu ən zəngin şəhər olan Dehli olmuşdur. Kuh-i-Nur və bəzi kölələr də daxil olmaqla Dehlinin hamısını qarət etdikdən sonra Nadir şah İrana qayıtmağa qərar vermişdir.

## Döyüş
Nadir şah Hindistanı tərk etmək üçün Şimali Pəncabdakı dağlardan keçməyə qərar vermişdi. Bunu öyrənən siqhlər öz tükənmiş ehtiyatlarını zənginləşdirmək üçün yüngül süvari dəstələri toplamağa başlamışdılar. Onlar külli miqdarda qənimət ələ keçirmişdilər. Əfşar qoşunları qənimətlərlə çox yüklənmiş və may ayının dəhşətli istisində əzilmiş olduqları üçün onları müvəffəqiyyətlə təqib edə bilməmişdilər. Siqhlər çoxlu qulları da azad etmişdilər.

## Nəticə
Nadir şah qənimətdəki itkiləri xəbərini aldığı Lahorda dayanmışdır. O, son dərəcə qəzəblənmiş və qənimətlər haqqında soruşdu. Orada onu Zəkəriyyə xan müşayiət etmiş və ondan fitnə-fəsad törədənlərin kim olduğunu soruşmuşdur. Siqhlər haqqında məlumat əldə etdikdən sonra Zəkəriyyə xana bu üsyançıların bir gün ölkəni idarə edəcəklərini söyləmişdir.

Siqhlər Nadir şahın qənimətini qarət etdikdən sonra da o qədər çox şey qalmışdı ki, İranda vergiləri tam 3 il dayandırmağa kifayət etmişdi. 1747-ci ildə Nadir şahın öldürülməsindən sonra onun varisi Əhməd Şah Abdali daha sonra 20 ildən çox müddətə siqhlərə hücuma keçmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Cida adası

**Cida adası** () — Fars körfəzində Bəhreynə aid olan qayalı, yaşayış olmayan ada. Manama şəhərindən 18&nbsp;km qərbdə, Umm es-Sabban adasından qərbdə və 1,75&nbsp;km uzunluğunda bəndlə bağlandığı Umm-an-Nasan adasının şimalında yerləşir. Əvvəllər dövlət həbsxanası kimi fəaliyyət göstərən adada daş karxanası olmuşdur, hazırda istirahət zonası kimi fəaliyyət göstərir. İnzibati cəhətdən Şimal muhafazasına aiddir. Əsasən ada əhəngdaşı qayalarından ibarətdir. Adadan kəsilmiş qaya bloklarının Bəhreyn adasındakı Barbar məbədində istifadə edildiyi güman edilir. 
## İstinadlar
Nitril

Üzvi kimyada **nitril** -C≡N funksional qrupu olan hər hansı üzvi birləşmədir. Nitril kauçuk, yanacaq və yağlara davamlı olduğundan avtomobil və digər contalarda da geniş istifadə olunur. Tərkibində birdən çox nitril qrupu olan üzvi birləşmələr siyanokarbonlar kimi tanınır.
Pul müharibəsi

**Pul müharibəsi** — Konqo Respublikası ilə ölkənin cənub-şərq hissəsində yerləşən Pul dpartamentində Ninca milisləri arasında münaqişə. Frederik Bintsamu konstitusiyaya dəyişikliklərə öz etirazını bildirmiş və bundan sonra onunla Konqo Prezidenti Deni Sassu-Nqesso arasında gərginlik artmışdır. Bintsamu əvvəllər Sassu-Nqesso ilə əməkdaşlıq etmişdir.

2016-cı ilin aprel ayından 2017-ci ilin aprel ayına qədər münaqişədə ümumilikdə 115 nəfər həlak olmuşdur. Təxminən 13 min insan zorakılıqlar nəticəsində evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır.

## Zəmin
2016-cı ilin martında Konqo Respublikasında 30 ildən artıq müddətdir ki, hakimiyyətdə olan Deni Sassu-Nqesso 2016-cı il prezident seçkilərində yenidən prezident seçilmişdir. Nqessonun qələbəsi elan edildikdən sonra müxalifət seçki saxtakarlıqlarının olduğunu iddia etmiş və qısa müddət sonra toqquşmalar başlamışdır. Brazzavilin cənub hissəsində toqquşmalarda üç polis əməkdaşı və iki yaraqlı öldürülmüşdür. Hökumət Ninca milislərinin basqınçılar olduğunu və hücumlara görə məsuliyyət daşıdığını irəli sürmüşdür. Hökumətin növbəti çərşənbə axşamı verdiyi açıqlamaya görə, 2 mülki şəxs və 12 hücumçu öldürülmüşdür. Hökumət həmçinin əlavə etmişdr ki, hücumdan sonra əlli yaraqlını həbs edilmişdir.

## Münaqişə
4 aprel 2016-cı ildə Konqo hökuməti Ninca milislərini təhlükəsizlik qüvvələrinə hücum etməkdə ittiham etmişdir. Milis ittihamları rədd etmiş, onları siyasi təzyiq üçün saxta bəhanə adlandırmışdır. Zorakılıq Konqo Silahlı Qüvvələri tərəfindən bombardman və Ninca milislərinin qatarlara hücumu kimi hadisələrlə davam etmişdir. 18 aprel 2017-ci ildə 18 konqolu əsgər Ninca milisləri tərəfindən öldürülmüşdür.  Konqo hökuməti və Ninca milisləri 23 dekabr 2017-ci ildə atəşkəs sazişi imzalamışdılar. Müqavilənin şərtlərinə əsasən, Nincalar silahlarını təhvil verməli, Brazzavil və Puent-Nuar şəhərləri arasında ticarətə müdaxiləni dayandırmalı idilər.

## Nəticəsi
Müharibənin bitməsinə baxmayaraq, 2018-ci ilin noyabrına qədər Konqo–Okean dəmir yolu hərəkəti bərpa edilmişdir.

## İstinadlar
Frederik Bintsamu

**Frederik Bintsamu** (; ) — Konqo Respublikası protestant din xadimi və "yarıdindar" üsyançı "Ninca" qrupunun lideri.

Frederik Bintsamu 29 avqust 1964-cü ildə Brazzavildə anadan olmuşdur.O, 2007-ci ilin aprelində Brazzavildə mərkəzi hökumətlə sülh sazişi imzalamışdır. Müqaviləyə əsasən, Bintsamu sülh və təzminatlara cavabdeh olan nazir müavini vəzifəsi müqabilində öz milislərini dağıtmalı idi.

Bintsamu, nəhayət, 28 dekabr 2009-cu ildə Sülh Dəyərlərinin Təbliği və Müharibənin Dağıntılarının Bərpası üzrə Baş Nümayəndə kimi rəsmi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Respublikaçılar Milli Şurasının namizədi kimi dayanan Bintsamu 2014-cü ilin sentyabrında keçirilən yerli seçkilərdə Pul departamentində yerləşən Mayamada yerli məclis üzvü seçilmişdir.

## İstinadlar
Belarusda islam

**Belarusda islam** — Belarusiyada islam uzun tarixə malikdir. Belarusiyada islam dini 14–16-cı əsrlərdə indiki Belarusu təşkil edən torpaqlarda Lipka tatarları tərəfindən gətirilmişdir. 2007-ci ilə olan məlumata görə, Belarusda 45.000 müsəlman var ki, bu da ümumi əhalinin 0,5%-nə bərabərdir.

## Tarixi
1994-cü ildə bütün Belarus müsəlmanlarının I qurultayı keçirildi. Nəticədə Belarus Respublikasının Müsəlman Dini İcması yarandı. Qurumun yarandığı gündən ona rəhbərliyi İsmayıl Aleksandroviç edir. 1997-ci ildə 23 islam icması var idi, onlardan 19-u Belarusun qərb bölgələrində idi. 2007-ci ildə Əhmədiyyə müsəlmanlarının Belarusda öz etiqadlarını həyata keçirmələri açıq şəkildə qadağan edildi, ölkədə qadağan olunmuş digər dini qruplara da oxşar status verildi. Bu qadağaya əsasən, 13-ü yerli Belarus vətəndaşı olmaqla, 30 Əhmədiyyə müsəlmanı ibadət və ya nümayəndələrinin olması kimi fəaliyyətlərlə məşğul ola bilməz, onların belə hüquqları yoxdur. Belarus Avropada yeganə ölkədir ki, İslam peyğəmbəri Məhəmməd haqqında karikaturalar dərc etdiyinə görə qəzet redaktorunu həbs edib. 18 yanvar 2008-ci ildə Aleksandr Sdvijkov "dini ədavəti qızışdırmaq" ittihamı ilə üç il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.
Bu gün Qrodno vilayətində Smiloviçi, İvye, Slonim və Novoqrudokda məscidlər var. Minsk vilayətinin Kletsk və Vitebsk vilayətinin Vidzı şəhərlərində də məscidlər var. 1900–1902-ci illərdə Minskdə bir məscid tikilmişdir. Məscid altmış il sonra kommunistlər tərəfindən dağıdıldı. 2016-cı il noyabrın 11-də Minskdə məscid yenidən açılıb.

## Qalereya

File:Tatar Cemetery Mir Belarus 1.JPG|Belarusiyada tatar qəbiristanlığı.
File:Iŭje, miačet. Агульны выгляд.jpg|Iŭje məscidi
File:Smilavichy mosque.jpg|Smilaviçydəki məscid
File:Miensk, Tatarski. Менск, Татарскі (1901-17).jpg|Minskdəki məscid (1962-ci ildə dağıdılıb)
File:New Minsk mosque p03.jpg|Minskdəki məscid (2016-cı ildə tikilmişdir)


## İstinadlar
İspaniyada islam

** İspaniyada islam** — İslam ərəb əmirləri, o cümlədən slavyan mənşəli əsir muzdlular tərəfindən idarə olunan orta əsr İspaniyası Əl-Əndəlüs torpaqlarında aparıcı dinlərdən biri idi. Müasir İspaniya ərazisində İslam dininin çiçəkləndiyi dövrlərdə elm və mədəniyyətin nisbətən yüksək inkişaf səviyyəsi olmuşdur. İslam o qədər nüfuzlu oldu ki, bir çox İbero-Romalılar İslamı qəbul etdilər. Feodal parçalanması və vətəndaş qarşıdurması, ərəblər və bərbərlər arasında Əndəlüsün zəifləməsinə səbəb oldu. İspaniyanın cənubundakı sonuncu İslam dövləti Qranada Əmirliyi yalnız 1492-ci ildə süqut etdi. Xristianların fəth etdiyi torpaqlarda xeyli sayda müsəlman qalmışdı. Bir çox müsəlman rəsmi olaraq xristianlığı qəbul edirdi. Müsəlmanlar müasir İspaniya xalqlarının həyatında, məişətində, mədəniyyətində, adət-ənənələrində mühüm izlər qoyublar. 20-ci əsrin sonundan bəri Şimali Afrikadan, xüsusən Mərakeşdən yarım milyondan çox insan da İspaniyaya köçüb. Qanuni və qeyri-qanuni immiqrantlar arasında çoxlu aktiv islamçılar var.

## İslam bu gün
Son dövürlərdə İspaniyaya Mərakeş, Suriya, Livan, İraq, Banqladeş, Hindistan və Pakistandan çoxlu sayda mühacirlər axın edir. Bu prosesin təsiri ilə İslam dini intensiv şəkildə yayılır. Bu gün İspaniyada bir milyondan çox müsəlman yaşayır, onların böyük əksəriyyəti mühacirlər və onların övladlarıdır. Təxminən 20.000 ilə 50.000 ispan müsəlmandır və onların əksəriyyəti Əndəlüsdə yaşayır. Mavrların 1492-ci ildə İspaniyadan qovulmasından sonra İspaniyada ilk məscid 1982-ci ildə tikilmişdir.

## İstinadlar