open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
UEFA Avro 1996 (seçmə mərhələsi)

UEFA Avro 1996-nın seçmə mərhələsində səkkiz qrupa bölünmüş (altı komandanın yarışdığı yeddi, beş komandanın yarışdığı bir qrup) 47 milli yığma komanda mübarizə aparmışdır. Qrup qalibləri turnirin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışlar. Qruplarında ikinci yeri tutan səkkiz komandadan da ən yaxşı nəticələrə malik altı komanda yoluna davam etmişdir. Qrupunda ikinci yeri tutan ən pis nəticələrə sahib iki komanda isə bir vəsiqə uğrunda öz aralarında pley-off oyunu keçirmişlər. İngiltərə milli futbol komandası turnirin ev sahibi kimi final mərhələsinə birbaşa vəsiqə qazanmışdır.

SSRİ, Yuqoslaviya və Çexoslovakiyanın dağılmasının nəticəsi olaraq bu Avropa çempionatında 15 komanda ilk dəfə debüt etmişdir.

Mərhələnin ən gözlənilməz hadisəsi Xorvatiya millisinin 1994-cü il FİFA Dünya Kubokunun gümüş mükafatçısı İtaliya millisini qabaqlayıb qrupda birinci yerdən final mərhələsinə adlaması olmuşdur.

Qruplarında ən pis nəticə ilə ikinci yeri tutan iki komanda — İrlandiya və Niderland milliləri arasında keçirilən pley-off oyununun qalibi niderlandlılar olmuşlar.

## Seçmə mərhələsini adlayan komandalar





## Səpələmə
Püşkatma 22 yanvar 1994-cü ildə Mançester şəhərində keçirilmişdir. Əvvəlcə titulun sahibi kimi Danimarkanın səbəti müəyyənləşdirilmişdir, sonra digər 46 komandanın adları altı səbətə əlavə edilmişdir. Yuqoslaviya millisi BMT Təhlükəsizlik Şurasının 757 saylı qətnaməsinə əsasən yarışda iştiraka buraxılmamışdır.

*Kursiv* ilə qeyd edilən iki komanda seçmə mərhələsi yekunlaşandan sonra öz aralarında pley-off oyunu keçirmişlər.

;Yeni iştirakçılar
UEFA Dünya Kuboku 1994-ün seçmə mərhələsindən sonra UEFA-nın seçmə oyunlarına qoşulan yeni komandalar:
* Keçmiş SSRİ respublikalarının komandaları: Azərbaycan, Belarus, Gürcüstan, Ermənistan, Estoniya, Latviya, Litva, Moldova, Rusiya və Ukrayna.
* Keçmiş Çexoslovakiya respublikalarının komandaları: Çexiya və Slovakiya.
* Keçmiş Yuqoslaviya respublikalarının komandaları: Xorvatiya, Makedoniya və Sloveniya.
* Lixtenşteyn və İsrail.

## İcmal

## Qruplar

### 1-ci qrup





### 2-ci qrup





### 3-cü qrup





### 4-cü qrup





### 5-ci qrup





### 6-cı qrup





### 7-ci qrup





### 8-ci qrup





## Qruplarında ikinci yeri tutan komandalar
Qruplarında ikinci yerləri tutan komandaların qruplarda birinci, üçüncü və dördüncü yerləri tutan komandalara qarşı keçirdikləri oyunların nəticələri müqayisə olunmuşdur. Bu nəticələri yüksək olan ilk altı komanda final mərhələsinə birbaşa vəsiqə qazanmış, nəticələri daha zəif olan iki komanda isə öz aralarında pley-off oyunu keçirmişlər.

## Pley-off qarşılaşması
Pley-off oyunu neytral meydanda keçirilmişdir.

* Niderland milli futbol komandası final mərhələsinə vəsiqə əldə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UEFA AVRO 1996-nın seçmə mərhələsi RSSSF.com saytında 
* UEFA Avro 1996 UEFA-nın rəsmi saytında 
* UEFA Avro 1996 UEFA-nın rəsmi saytının rusdilli variantında 

## Həmçinin bax
2 №-li Qayıdış qəsəbəsi

**2 №-li Qayıdış qəsəbəsi** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun 2 №-li Qayıdış qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. 

Bu Qəsəbə "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Füzuli rayonunun Bala Bəhmənli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Tarixi
"Azərbaycan Respublikasının bəzi şəhər və rayonlarının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında" 01.09.2004-cü il tarixli 727-IIQ nömrəli Qanunun  "Füzuli rayonu üzrə" hissəsinin birinci abzasına əsasən "*Füzuli rayon inzibati ərazi vahidi tərkibində faktik mövcud olan Haramı sahəsində yeni salınmış 2 №-li Qayıdış... qəsəbələri rayonun ərazi vahidləri siyahısına daxil*" edilmişdir.

Həmin hissənin ikinci abzası ilə "*1 №-li Qayıdış qəsəbəsi olmaqla, 1 №-li Qayıdış, 2 №-li Qayıdış, 3 №-li Qayıdış, 4 №-li Qayıdış və 5 №-li Qayıdış qəsəbələrindən ibarət Birinci Haramı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi*" yaradılmışdır.

"Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında" 19.06.2009-cu il tarixli 837-IIIQ nömrəli Qanunun I hissəsinin ikinci abzasına əsasən  "*2 №-li Qayıdış qəsəbəsi Birinci Haramı qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, həmin qəsəbə mərkəz olmaqla 2 №-li Qayıdış qəsəbə inzibati ərazi dairəsi*" yaradılmışdır.
## Əhalisi
Qəsəbədə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı evlərini tərk etmiş məcburi köçkünlər məskunlaşdırılıb.
 
2 saylı Qayıdış qəsəbəsində 4 şəhid ailəsi, 12 Qarabağ müharibəsi əlili var. 

2019-cu ilin sentyabrına olan məlumata görə qəsəbədə 960 nəfər yaşayır.

## Təhsil
2 saylı Qayıdış qəsəbəsində 120 şagird yerlik məktəb binası tikilib istifadəyə verilmişdir.

Qəsəbədə "Qayıdış qəsəbə 2 № li tam orta məktəb" fəaliyyət göstərir.

## Sosial infrastruktur
Qəsəbənin işıq, su, qaz, yol ilə bağlı sosial qayğıları həll olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Füzuli rayon bələdiyyələrinin siyahısı
* Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu. Azərbaycan. - 2009. - 31 iyul. - S. 1.
* Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
* 

## Həmçinin bax
Ştefan Marko Daksner

**Daksner** (Daxner) Ştefan Marko () — Slovakiya ictimai-siyasi xadimi, yazıçı, hüquqşünas, iqtisadçı. 1848–1849-cu illərdə Slovakiya milli hərəkatının rəhbərlərindən biridir.

## Həyatı
1848-ci ildə Liptovski-Mikulaşda çoxsaylı mitinqin və 1861-ci ildə Milli Slovak toplantısının yaradılmasının təşəbbüsçüsü olmuşdur. 1860-cı illərdə-Slovak melkoburjua Xalq Partiyasının görkəmli xadimidir.

Slovak xalqının Memorandumunun, Slovak Milli Məclisində qəbul edilən Slovakiya konstitusiya, hüquqi, siyasi və mədəni tələblərin proqram sənədinin müəllifidir.

Şeir və nəsr yazmış, Slovak folkloru, xalq nağılları toplamışdır.

Martin şəhərində xalq qəbiristanlığında dəfn edilib.

## İstinadlar
Damodar çayı

**Damodar** — Hindistanda çay. Qərbi Hindistanın Benqaliya əyalətindəki candva kəndi yaxınlığında, Bəzi dillərdən tərcümədə "müqəddəs su" deməkdir.

Çhota Naqpur platosundan başlanır, Hind Qanq ovalığının şərq hissəsi ilə axır və Qanq çayı deltasının Huqli qoluna tökülür. Əsas qolu Bara kardır. Aşağı axını gəmiçiliyə yararlıdır. SES, su anbarları və suvarma kanalları var. Damodar vadisi Hindistanın mühüm sənaye rayonlarındandır. Elektrik enerjisi istehsal etmək üçün çay vadisində bir neçə su-elektrik stansiyası tikilmişdir. Çay yağış suları ilə qidalanır.

## Sahəsi
Çayın Uzunluğu 580 kilometrdir, hövzəsinin sahəsi isə 20 min km²-dən çoxdur.
Zobucuq

;Qəsəbələr
* Birinci Zobucuq
* İkinci Zobucuq
* Üçüncü Zobucuq
* Dördüncü Zobucuq 
* Beşinci Zobucuq
;Bələdiyyələr
* Zobucuq bələdiyyəsi
* Birinci Zobucuq bələdiyyəsi
* Beşinci Zobucuq bələdiyyəsi
Fanti dili

**Fanti dili** — Əsasən Qananın mərkəzi və cənub bölgələrində danışılır. Qana Respublikasının rəsmi dövlət dillərindən biri sayılır. Kva dil ailəsinin potu-tano qolunun çvifanti qrupuna daxildir və 19-cu əsrdən bəri latın qrafikasına əsaslanan yazıdan istifadə olunmaqdadır.

İcmalarının hər biri öz aralarında subdialektləri olan Agona, Anomabo, Abura və Gomoa kimi Fante xalqının ortaq ləhcəsindən tanınırlar və hamısı qarşılıqlı anlaşılır.

Bu gün Fante əsasən Mərkəzi və Qərb Bölgələrindəki Qanada 6 milyondan çox insan tərəfindən danışılır. Bu şəhərdəki insanların əksəriyyətinin yeni liman tikildikdən sonra məskunlaşan yerli Fante danışanlar olduğu Temada da geniş yayılmışdır.

## Xarici kecidlər
* ethnologue.com: Akan – A language of Ghana
Yuliya Laffrank

**Yuliya Laffrank**  ( ) — Estoniyalı vəkil, alim, Estoniya Ali Məhkəməsinin hakimi.

Yuliya Laffrank Avropa Birliyi, insan haqları və konstitusiya hüququ mövzularında dərsliklərin və məqalələrin müəllifidir. Estoniya Konstitusiyasına dəyişikliklərin və Estoniya Konstitusiyasına dair şərhlərin müəlliflərindən biridir.

Rodolf Laffrank ilə evlidir və üç oğlu var.
## Təhsili
* 1981-1992 - Yismyae Tallin məktəbi
* 1990-1991 - Litchfield Məktəbi (Konnektikut) 
* 1992-1997 - Tartu Universiteti, Hüquq fakültəsi 
* 1994-1995 - Hamburq Universiteti, Hüquq bölüməsi
* 1997-1998 - Münster Universiteti, Hüquq fakültəsi, Hüquq Magistri
* 2000-2003 - Tartu Universiteti, Hüquq fakültəsi, hüquq elmləri doktoru 
## Fəaliyyəti
* 1996-2004 - Estoniya Ədliyyə Nazirliyində işçi.
* 2004-2010 - Estoniya Dövlət Məhkəməsinin hakimi.
* 2006 - Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinin xüsusi hakimi.
* 2006-2008 - Tartu Universitetində Avropa Hüquq Fövqəladə Professoru.
* 2008 - 2010 - Avropa Hakimləri Məşvərət Şurasının prezidenti.
* 2010 - 2012 - Beynəlxalq Avropa Hüquq Federasiyasının prezidenti.
* 2010–2016 - Beynəlxalq Arbitraj Məhkəməsinin üzvü.
* 2011–2015 - Tartu Universitetinin hüquq professoru.
* 2011–2020 - Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin hakimi.
* 2019 - Avropa ombudsmanı vəzifəsinə namizəd (Seçkisini uduzur.
* 2004-cü ildən - Estoniya Akademik Hüquq Cəmiyyəti İdarə Heyətinin üzvü.
* 2004-cü ildən - Estoniya Avropa Hüquq Assosiasiyasının prezidenti.
* 2018-ci ildən - Aİ Fundamental Hüquqlar Agentliyinin Elmi Komitəsinin üzvü.
* 2020-ci ildən - Estoniya Dövlət Məhkəməsinin hakimi.
## Təltifləri
* 2003 — Xidmətlərinə görə ordeni (Fransa).
* 2005 — Ağ ulduz ordeni (dördüncü dərəcə), Estoniyanın AB-yə üzv olmasının təşkilində iştirak etdiyinə görə
* 2009 — Justice in the World mükafatı, (Avropa Hakimləri Məşvərət Şurasının prezidenti kimi).
* 2016 — "İlin müəllimi" titulu (Estoniya Dövlət Məhkəməsi) - hakimlərin Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi təcrübəsində öyrədilməsi üçün.

## Ayrı-ayrı nəşrləri
* Laffranque, J. Dissenting Opinion and Judicial Independence : // Juridica. — 2003. — Vol. 8. — P. 162—172. — doi:10.12697/issn1406-1082.
* Laffranque, Julia. = Euroopa Liidu õigussüsteem ja Eesti õiguse koht selles. — Таллин: Juura, 2006. — 536 с. — ISBN 9985751841.

## İstinadlar
Krallıq Prussiyası

**Krallıq Prussiyası** (pol: Prusy Królewskie; alm: Königlich-Preußen) və ya **Polşa Prussiyası** (Polyakca: *Prusy Polskie*; Almanca: *Polnisch-Preußen*), Polşa krallığının regionlarından biri olmuşdur. Mərkəzi Köniqsberq şəhəri olmuşdur.

## İstinadlar
Pomeraniya

Baltik sahillərindən cənubda yerləşən Pomeraniya (Almanca: Pommern, Polyakca: Pomorze, Kaşubca: Pòmòrze və ya Pòmòrskô, Latınca: Pomerania və ya Pomorania), Polşanın qərbini və Almaniyanın şərqini əhatə edir.

## Tarixi
V əsrdə alman hakimiyyəti altında olan bölgənin mədəniyyəti əsasən Skandinaviya elementləri daşıyır. Region ilk dəfə X əsrin ikinci yarısında Polşa knyazı Mieszko tərəfindən ələ keçirilmişdi. 1116/1121-ci ilə qədər Polşada qalan bölgə; 1135-ci ildə yenidən Almaniyaya birləşdirildi. Pomerania *Boleslaus Wrymouth*un övladları arasında bölüşdürüldükdən qısa müddət sonra 1156-cı ildə Müqəddəs Roma Alman imperatorluğunun hakimiyyəti altına düşmüşdür. Bölgə 1806-cı ilə qədər Almaniya ərazisi kimi qaldı. Bölgə indi şimal-qərbi Polşanı və şimal-şərqi Almaniyanı əhatə edir. Tarixdə slavyan xalqlarının güclü təsirinə məruz qalan Pomeraniya bu gün müasir Şərqi Avropa bölgəsidir.
Məsum Abbasov

**Məsum Əkbər oğlu Abbasov** () — Azərbaycan SSR dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Tikinti Nazirinin müavini (1982–1987), SSRİ Əmək Veteranı (1988) və Əməkdar İnşaat Xadimi (1989).

## Həyatı
Məsum Abbasov 1937-ci ilin 10 noyabr tarixində, Ordubad rayonunun Əndəmic kəndində anadan olub. 1957-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olub. 1962-ci ildə universiteti "İnşaat Mühəndisi" ixtisası ilə başa vurub. Həmin ildə, Məsum Abbasov Azərbaycan SSR Tikinti Nazirliyində (MinStroy) çalışmağa başlayıb və növbəti illərdə inşaat üzrə inspektor, baş inspektor və şöbə rəisi vəzifələrində xidmət edib. 1963-cü ildən bəri, Tikinti Nazirliyinin Həmkərlar İttifaqının üzvü olub.

1982-ci ildə, Məsum Abbasov Azərbaycan SSR Statistika Nazirliyinin rəhbərlər üçün xüsusi kursunu bitirdikdən sonra, Azərbaycan SSR Tikinti Nazirinin müavini və inşaat üzrə dövlət nəzarət-reviziya komissiyasının rəhbəri vəzifəsinə təyin edilib. 1988-ci ilin 30 dekabr tarixində, dövlət xidmətinə görə "Əmək Veteranı" medalı ilə təltif edilib. 1989-cu ildə, SSRİ "Əməkdar İnşaat Xadimi" fəxri adına layiq görülüb.

1988–1991-ci illər arasında, Bakı şəhər Xalq Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsində, Baş İstehsalat Kommunal Təsərrüfatı İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb. 1991–1997-ci illərdə, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti, Memarlıq və Şəhərsalma Baş İdarəsində çalışıb. 1997-ci ildə karyerasını başa vurub və təqaüdə çıxıb.

2019-cu ilin 2 noyabr tarixində, Bakı şəhərində vəfat edib. Evli olub, iki qızı və üç nəvəsi var.

## İstinadlar
Avallon (ada)

**Avallon** (valli dilində afal – alma) – kelt əfsanələrinin mifik adası, həm də "xoşbəxtlər adası" kimi tanınır. Əfsanələrə görə Avallonda daima  cavan  qalan insanlar var və firavan yaşayırlar. Avallonun ən qədim rəmzləri şüşə saray yaxuddaki qüllədir, ölümsüzlük bəxş edən sehrli almalar və bunları təklif edən qadınlar və sair mövçuddur rəvayətə görə Avvallonda.

Avalon mifi keltlər üçün müqəddəs olan Uelsdə Avalon yarımadası ilə assosiasiya edilən "xoşbəxtlik ölkəsi" haqqında xristianlıq dastanlarının əks — sədasıdır.
Avalokiteşvara

**Avalokiteşvara** (sanskritcə  – “varlıqlara lütfkarlıqla nəzər yetirən hökmdar”, yaxud “əziyyət çəkənlərin yalvarışlarını eşidən hökmdar”) – bütün buddların sonsuz şəfqətinin təcəssümüdür, eləcə də müxtəlif mədəniyyətlərdə bir kişi və ya bir qadın kimi təmsil olunur.

Dalay Lama Avalokiteşvaranın təcəssümü sayılır və Avalokiteşvaranın təşəbbüslərini mütəmadi olaraq həyata keçirir. Avalokiteşvara  ümumdünya  mərhəmət  idealını təcəssüm etdirir və budda Amitabhanın emanasiyası sayılır.

Avalokiteşvara kultu 1-ci əsrdən başlayaraq formalaşmışdır, onu əlində hökmən şanagüllə bitkisi tutmuş dörd-altı-min əli, on bir üzü olan insan cildində təsvir edirlər. Əllər yardım diləyən hər kəsə kömək etməyə hazırlığı, başlar həyatın müxtəlif sahələrində mövcudluğu ifadə edir. Avalokiteşvara müxtəlif formalar (cəmi 32) ala, həmçinin hinduist allahlarından Brahma, Vişnu, Şiva və digərlərinin cildinə girə bilir.

Əfsanədə deyilir ki, Avalokitesvara bir zamanlar bütün canlıları sansaradan xilas etmək üçün monastır vəd vermişdi, lakin o, bu vəzifənin nə qədər çətin olduğunu başa düşəndə, başı dayanmadı və on bir hissəyə bölündü.

Avalokiteşvara şimal buddizm ölkələrində geniş yayılmışdır. Ona müxtəlif adlar altında sitayiş edirlər: Çində – Quan-şi-in, Koreyada – Kvanım, Yaponiyada – Kanon, Himalay ölkələrində və Tibetdə – Çenrezi, Monqolustanda və  Rusiyanın  buddist xalqlarında – Arya-Bolo (yaxud Xonşim). Avalokiteşvara yerli allahların, xüsusilə ilahələrin, Tibetdə isə canlı insanların – buddist məktəblərində ruhani başçıların (dalay-lamaların, karmapların) cildinə girir. Hesab edilir ki, Avalokiteşvara Budda Şakyamuninin nirvanası ilə gələcəyin Buddası Maytreyanın doğulması arasındakı dövrdə Yer üzünün başçısıdır.

Avalokiteşvaranın ən əsas atributlarından biri altıbucaqlı Mantra Om Mani Padme humdur, buna görə də bodhisattvanı bəzən Şadakşari ("altı hecanın Rəbbi") adlandırırlar. Təsbehlərin istifadəsi ilə bu mantranın təkrarlanması Tibet Buddizmində ən məşhur dini təcrübədir.
Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı

* Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı (XX əsrin əvvəlləri)
* Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı (1988–1991)
* Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı (İkinci Dünya müharibəsi)
* Gəncə üsyanı (1920)
İldırım ötürücü

**İldırım ötürücü** — bina və qurğulara quraşdırılan, ildırım vurmalarından qorunmaq üçün cihaz.

## İş prinsipi
İldırım çaxması zamanı yer üzündə böyük bir cərəyan meydana gəlir və Yerin səthində güclü bir elektrik sahəsi görünür. Sahə intensivliyi xüsusilə kəskin keçiricilərin yanında yüksəkdir və buna görə ildırım ötürücünün ucunda bir tac boşalması alovlanır. Tac boşalması nəticəsində ildırım ötürücüyə yaxın hava güclü ionlaşır. Nəticədə ucun yaxınlığındakı elektrik sahəsi azalır (hər hansı bir ötürücünün içərisində olduğu kimi), induksiyalı yüklər binaya yığıla bilmir və şimşək ehtimalı azalır. İldırım meydana gəldiyi eyni hallarda (belə hallar çox nadirdir), ildırım ötürücü vastəsi ilə ötürülür və nəticədə dağıntı olmadan təhlükə aradan alxır.

## Qurğu
Bir-biri ilə əlaqəli üç hissədən ibarətdir:
* İldırım qəbul edici — ildırımın qəbul edilçəsinə xidmət edir və ildırım kanalı ilə təmas zonasında yerləşir; qorunan obyektdən asılı olaraq, metal bir pin, keçirici material şəbəkə və ya qorunan obyektin üstünə uzanan bir metal kabel ola bilər.
* Yerləndirmə ötürücüsü və ya aşağı keçirici — yükü hava terminalından torpaq elektroduna yönəltməyə xidmət edən bir dirijor; ümumiyyətlə kifayət qədər böyük bir kəsişmədən ibarət bir teldir.
* Yerləndirmə — yerlə təmasda olan bir ötürücü və ya ümumiyyətlə torpağa basdırılmış bir metal çubuq.

Bir ildırım ötürücüsünü elementləri bir-birinə bağlıdır və dəstəkləyici bir quruluşla sabitlənmişdir. Torpaq obyektinə ildırım vurma ehtimalı, hündürlüyü artdıqca, ildırım ötürücünün ən yüksək səviyyədə ya birbaşa qorunan obyektdə, ya da obyektin yaxınlığında ayrı bir quruluş şəklində yerləşdirilir.

Bir ildırım çubuğunun qoruyucu hərəkətinin radiusu onun hündürlüyü ilə müəyyən edilir və təxmini düsturla hesablanır:
: R=1,732 x h,

burada **h** evin ən yüksək nöqtəsindən ildırım ötürücüsünün zirvəsinə qədər olan hündürlükdür.

Havanı ionlaşdıracaq bir qamma şüalanması mənbəyinin ucuna yerləşdirsəniz, hündürlüyü artırmadan ildırım ötürücünün hərəkət radiusunu artıra bilərsiniz. Mənbə gücünün artması ilə bir ildırım ötürücüsünün hərəkət radiusu artır. Bu da 100 və ya daha çox metrə qədər artırıla bilər.

Bəzən bir binanın və ya quruluşun dekorativ elementlərinə (Flüger, sütun zirvələri və s.) bir ildırım ötürücü qoyulur.

## Tarixi
İldırım ötürücünün 1752-ci ildə Bencamin Franklin tərəfindən icad edildiyi güman edilir. Baxmayaraq ki, bu günə qədər ildırım ötürücüləri olan tikililərin mövcudluğuna dair sübutlar mövcuddur (məsələn: Qədim Misirdə məbədlərdə mis ilə işlənmiş yüksək dayaqlar, Qüdsdəki Kral Süleyman məbədindəki bənzər quruluşlar, Nevyansk qalası, Jak Romanın kağız uçurtmaları).

Rusiyada ilk ildırım ötürücü 1753-cü ildə Mixail Lomonosov və Qeorq Vilhelm Rixman tərəfindən qurulub.

## Təbii ildırım ötürücülər
Tropik ağacların tacındakı bir liana, ildırım vurması zamanı elektrik cərəyanını çəkir və yerə ötürür. Özü isə yanır, ancaq ağacı ildırım ötürücü kimi qoruyur.

## İstinadlar
Altmark müqaviləsi

**Altmark müqaviləsi** və ya **Stari Targ müqaviləsi** (, , ) — 16 (O. S.)/26 (N. S.) Polşa-Litva İttifaqı və İsveç imperiyası arasında imzalanmış sülh müqaviləsidir. Otuzillik müharibədə baş verən 1626–1629 Polşa-İsveç müharibəsinə son qoymaq üçün imzalanmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
*Ulf Sundberg (2002) *Svenska freder och stillestånd 1249-1814* (Hjalmarson & Högberg) 

## Xarici keçidlər
### Müqavilənin skanlanması və oxunması
*Scan of the treaty at IEG Mainz
*Annotated edition of the treaty at IEG Mainz

### Əlavə oxu materialları
*Chronology of Sweden
*History of Latvia: A Brief Synopsis
RBMK

**RBMK** (, РБМК; — yüksək güclü kanal tipli reaktor) Sovet İttifaqı tərəfindən hazırlanmış və qurulmuş qrafit moderasiya edilmiş nüvə reaktoru sinfidir. Ad, qeyri-adi dizaynına aiddir, burada bütün nüvəni əhatə edən böyük bir polad təzyiq gəmisi əvəzinə, hər yanacaq yığımı, yanacağın ətrafında soyutma suyunun axmasına imkan verən fərdi 8 sm diametrli boruya ("kanal" adlanır) yerləşdirilmişdir.

RBMK erkən nəsil II reaktorudur və hələ də geniş fəaliyyət göstərən ən qədim kommersiya reaktoru dizayndır. RBMK reaktor dizaynının bəzi aspektləri, məsələn, çürümə istiliyinin aktiv çıxarılması, müsbət boşluq əmsalı xüsusiyyətləri, idarəetmə çubuqlarının 4.5 m (14 ft 9 in) qrafit boşaldıcı ucları [3] və aşağı güc səviyyəsindəki qeyri-sabitlik 1986-cı il Çernobıl fəlakətinə, bir RBMK-nin buxar və hidrogen partlamasına, böyük bir yanğına və sonradan əriməsinə səbəb olan çox böyük bir reaktivlik ekskursiyası. Radioaktivlik Avropanın böyük bir hissəsi üzərində sərbəst buraxıldı. Fəlakət dünya miqyasında reaktorların tamamilə istismardan çıxarılmasına çağırdı. Bununla belə, Rusiyada güc üçün RBMK qurğularından hələ də çox etibar var. RBMK-1000 reaktorlarının dizaynındakı əksər qüsurlar Çernobıl qəzasından sonra düzəldilmiş və onlardan çox reaktor otuz ildən çoxdur ki, heç bir ciddi insident olmadan fəaliyyət göstərmişdir. [4] Çernobıl fəlakətindən sonra tikilən doqquz RBMK bloku ləğv edilsə də, Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında qalan üç RBMK blokunun sonuncusu 2000-ci ildə bağlandı, 2019-cu ildə yenə 10 RBMK reaktoru və üç kiçik EGP-6 qrafit moderasiya edildi Rusiyada işləyən işıq su reaktorları, [1] [5], hamısı bir sıra təhlükəsizlik yeniləmələri ilə yenidən işlənmişdir. 1986-dan sonra yalnız iki RBMK bloku işə salındı: İgnalina-2 və Smolensk-3.

RBMK-1000 və RBMK-1500 reaktorları arasındakı yeganə fərq, RBMK-1500 az su ilə soyudulur (beləliklə suyun çoxu buxar halına gəlir) və daha az uran istifadə etməsidir. Bu tip və güc çıxışının yeganə reaktorları Ignalina Atom Elektrik Stansiyasındadır. RBMKP-2400, silindrik yerinə düzbucaqlıdır və yerində toplaşmaq üçün bir fabrikdə bölmələrdə düzəldilməsi nəzərdə tutulmuşdur. 2400 MW gücünə sahib olmaq üçün hazırlanmışdır. Bu güc çıxışı olan heç bir reaktor inşa edilməmişdir, ən güclü hal hazırda 2018-ci ildə olan 1750 MWe EPR.
Oxmatov döyüşü

**Oxmatov döyüşü** veya Ochmatów müharibəsi (Polyakca: Ochmatów) 30 yanvar 1644-cü ildə baş vermiş Reç Pospolita generalı Stanisław Koniecpolski rəhbərliyindəki Polşa qoşunları ilə Toğay bəyin rəhbərlik etdiyi Krım tatarları arasındakı döyüşdür. Koneçpolski Oxmatov yaxınlığında Krımlı komandir Toğay bəyin qoşunlarına ağır zərbə vurmuşdur.
Oxmatov

Oxmatov Ukraynanın Çerkası vilayətində yerləşən təxminən 800 nəfərlik kənddir. 

Bu kənd (və ya ətrafı) XVII əsrdə iki böyük müharibənin yeri olmuşdur: Oxmatov döyüşü (1644) və Oxmatov döyüşü (1655).
Ştumsdorf müqaviləsi

Stuhmsdorf (İsveçcə: Stilleståndet i Stuhmsdorf) və ya Sztumska Wieś (Polyakca: Rozejm w Sztumskiej Wsi) haqqında 12 sentyabr 1635-ci ildə Polşa-Litva İttifaqı ilə İsveç İmperiyası arasında *Stuhm*un (Sztum) cənubunda Krallıq Prussiyasında (indiki Sztumska Wieś, Polşa), Stuhmsdorf kəndində imzalanmış sülh müqaviləsi. Müqavilə 26 il yarımlıq müddətlik atəşkəs haqqındadır. Otuzillik müharibədə iştirakından zəifləyən İsveç, torpaq imtiyazları baxımından Reç Pospolitaya qarşı müsbət olan şərtləri qəbul etdi. Polşa kralı son on ildə Polşa-İsveç müharibələri nəticəsində itirilən bir çox ərazini geri qaytardı, lakin müqavilə İsveç və müttəfiqləri (Fransa krallığı, İngiltərə və Hollandiya Respublikası) üçün də faydalı oldu.

Sülh İsveçin 1655-ci ildə İsveçin Reç Pospolitanı tamamilə işğal etməsinə qədər davam etmişdir.
II Qustav Adolf

**II Qustav Adolf** () — 1611-1632-ci illər arasında hakimiyyətdə olmuş İsveç kralı. 1611-ci ildə taxta çıxdıqda dövlət sərhədlərini genişləndirmək siyasətini həyata keçirmiş və düzgün qərarlar qəbul etməklə Baltik dənizini İsveç gölünə çevirmişdi, Müqəddəs Roma imperiyası ilə apardığı bir sıra müvəffəqiyyətli müharibələrlə ərazisini Almaniyaya qədər genişləndirmiş və İsveçi böyük dövlətlər sırasına daxil etmişdir.

II Qustav İsveçdə bir çox kilsələrdə və fondlarda otuzillik müharibə dövründə Şərqi Avropadakı protestantların apardıqları mübarizələrin əsas müdafiəçisi olduğundan geniş şəkildə xatırlanır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* Ahnlund, Nils, *Gustav Adolf the Great,* trans. Michael Roberts., Princeton, 1940.
* Brzezinski, Richard, *The Army of Gustavus Adolphus*. (Osprey, 1993). . excerpt
* Brzezinski, Richard. *Lützen 1632: Climax of the Thirty Years’ War* (Praeger, 2005).
* Dupuy, Trevor Nevitt. *The Military Life of Gustavus Adolphus: Father of Modern War* (Franklin Watts, 1969).
* Earle, E.M. ed. *Makers of Modern Strategy: Military Thought from Machiavelli to Hitler*, 1948.
* 
* 
* 
* Nordstrom, Byron J. "Gustavus II Adolphus (Sweden) (1594–1632; Ruled 1611–1632)" *Encyclopedia of the Early Modern World*: *Europe, 1450 to 1789*, 2004.
* 
* Ringmar, Erik. *Identity, Interest and Action: A Cultural Explanation of Sweden's Intervention in the Thirty Years' War.* (Cambridge, 1996).
* Roberts, Michael. *Gustavus Adolphus, A History of Sweden 1611–1632* (two volumes) (London: Longmans, Green, 1953–1958).
* 
* Roberts, Michael. *Gustavus Adolphus and the Rise of Sweden* (London: English Universities Press, 1973).
* Roberts, Michael. *The Military Revolution 1560–1660*, (Belfast: M. Boyd, 1956).
* Roberts, Michael. *Sweden as a great power 1611–1697* (London: St. Martin's Press, 1968)
* Schürger, André. *The Battle of Lützen: an examination of 17th century military material culture* (University of Glasgow 2015) http://theses.gla.ac.uk/6508.
* Wolke, Lars Ericson. *Gustavus Adolphus, Sweden and the Thirty Years War 1630-1632* (Pen & Sword Books, 2022)

### Historiography
* Ekman, Ernst. "Three Decades of Research on Gustavus Adolphus" *Journal of Modern History* 38#3 (1966), pp.&nbsp;243–255 DOI: 10.2307/1877349 online
* 
* Murray, Jeremy. "The English-Language Military Historiography of Gustavus Adolphus in the Thirty Years’ War, 1900–Present," *Western Illinois Historical Review* (Spring 2013) vol 5. online
* Thomson, Erik. "Beyond the Military State: Sweden’s Great Power Period in Recent Historiography." *History Compass* 9.4 (2011): 269–283. online

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* ''The Great and Famous Battle of Lutzen''..., transcription
*
Odla və qılıncla

**Odla və qılıncla**, Henrik Senkeviç tərəfindən 1884-cü ildə yazılmış tarixi roman. Kitabın motivləri əsasında 1999-cu ildə film çəkilmiş, 2011-ci ildə isə videooyun çıxarılmışdır.

## Romanın mövzusu
Ukraynada Bogdan Hmelnitski və qonşuları arasındakı mübahisə barıt çəlləyinin fitilini alovlandırdı və bütün kazakların zadəganlara qarşı üsyan etməsinə səbəb olan oda çevrildi. Şərqdən tatar qoşunlarının məsələyə müdaxiləsi ilə Ukrayna qan gölünə döndü. Uzun müddət yatırılmış kazak kəndlilərinin kinləri; basqınlar, qırğınlar və təcavüzlərlə üzə çıxırdı.

Knyaz Yaremanın ordusunda yüngül süvari dəstəsinin zabiti Jan Kretuski şahzadə Helenə aşiq olur. Ancaq qız kazaklar tərəfindən qaçırılır. Kretuski və dostları indi yalnız Reç Pospolita uğrunda mübarizə aparmayacaq, eyni zamanda onun itkin düşmüş, təhqir olunmuş simvolu olan gözəl şahzadəni tapmaq üçün də mübarizə aparacaqlar.

## Əsas personjlar
### Tarixi şəxslər

*Jan Kazimierz
*Jeremi Wiśniowiecki
*Boqdan Xmelnitski
*Adam Kisiel
*İvan Vıxovski
*Ivan Bohun
*Toğay bəy
*III İslam Gəray
*Stefan Czarniecki
Yanq Taq

**Jeffery Lamar Williams** və ya səhnə adı ilə **Young Thug** () — Amerikalı repçi, müğənni və söz yazıçısı. Fərqli vokal tərzi və obrazı ilə tanınan repçi Birdman və Gucci Mane ilə etdiyi birgə işlərlə diqqət çəkdi. Musiqi həyatına 2011-ci ildə mixtape albomları ilə başlamışdır. 2013-cü ildə Gucci Mane'nin 1017 Records şirkəti ilə müqavilə imzalayıb *1017 Thug* mixtape adlı albomunu yayımlayır və bu karyerası üçün uğurlu olur.

2014-cü ildə yayımladığı single trackləri "Stoner" və "Danny Glover" ilə diqqət çəkən repçi bundan sonra isə "About The Money", "Hookah" və "Lifestyle" adlı single tracklərini yayımladı. 2015-ci ildə *Barter 6* və *Slime Season*'un iki versiyasını təqdim edən sənətçi 2016-cı ildə *I'm Up*, *Slimes Season 3* və *Jeffery* albomlarını yayımlayır. 2018-ci ildə yayımladığı albom *Slime Language* ilə öz şirkəti olan YSL Records'u qurur və digər rapçilər'lə müqavilələr imzalayır.

Pop müğənnisi Camila Cabellonun 2017 hit mahnısında duet ifası ilə Bilboard Hot 100-də 1-ci yeri tutur. 61-ci Grammy mükafatında ilin mahnısı olaraq namizəd göstərilən "This Is America" mahnısında söz yazarı olaraq Donald Glover və Ludwid Göransson ilə namizəd olmuşdur. 2019-cu ilin Mayında J. Cole və Travis Scott ilə duet etdiyi "The London" mahnısı repçinin ikinci Billboard uğuru olaraq 12-ci yeri tutmuşdur. Həmin ildə Gunna ilə duet elədiyi "Hot" mahnısıda Billboard Hot 100-də 11-ci yerı tutur və bundan sonra karyerasının ikinci studiya albomu olan *So Much Fun*-ı yayımlayır. İkinci studiya albomundan sonra 2020-ci ildə *Punk* adlı yeni albomun çıxması gözlənilir.

= Diskoqrafiya =

### Studiya albomları
* *So Much Fun* (2019)
* *Punk* (2020)

### EPləri
* *Young Martha* (2017) (Carnage ile)
* *Hear No Evil* (2018)
* *On the Rvn* (2018)

### Mixtapeləri
* *I Came from Nothing* (2011)
* *I Came from Nothing 2* (2011)
* *I Came from Nothing 3* (2012)
* *1017 Thug* (2013)
* *Black Portland* (2014) (Bloody Jay ilə)
* *Young Thugga Mane La Flare* (2014) (Gucci Mane ilə)
* *World War 3D: The Purple Album* (2014) (Gucci Mane ilə)
* *1017 Thug 2* (2014)
* *1017 Thug 3: The Finale* (2014)
* *Barter 6* (2015)
* *Slime Season* (2015)
* *Slime Season 2* (2015)
* *I'm Up* (2016)
* *Slime Season 3* (2016)
* *Jeffery* (2016)
* *Beautiful Thugger Girls* (2017)
* *Super Slimey* (2017) (Future ilə)

## İstinadlar
İta Ever

**İta Ever** ( ) — Sovet və Estoniya teatr və kino aktrisası. Estoniya SSR xalq artisti (1973). Mədəniyyət üzrə Estoniya Milli Mükafatı laureatı (2007).

## Bioqrafiyası
İta Ever 1 aprel 1931-ci ildə Yarvamaa vilayətinin Payde şəhərində anadan olub.

İlk dəfə İta Ever 1949-cu ildə Eston Dram Teatrının səhnəsində, onuncu sinif şagirdi, məktəb dram dərnəyinin iştirakçısı olaraq çıxış edir. Arbuzovun "Tanya" pyesində baş rolu oynayır. 1953-cü ildə Rusiya Teatr İncəsənəti İnstitutunun Estoniya Studiyasını bitirir. İyirmi tələbə yoldaşı ilə birlikdə Estoniya Dram Teatrına qəbul edilir. İta Ever bu səhnədə təxminən 120 rol oynayır. Təxminən eyni ilə səhnədə, televiziyada, radio və filmlərdə çəkilir.

İzləyicilər onu Aqata Kristinin romanı əsasında çəkilmiş "Qara dənizin sirri" filmindəki Miss Marpl kimi tanıyırlar.

## Ailəsi
Estoniya teatr aktyoru və rejissoru Eyno Baskin ilə pozulmuş bir evliliyindən, hazırda rejissor olan Roman Baskin dünyaya gəir. Kino aktyoru İlmar Tammur, teatr aktyoru Qunnar Kilqas ilə evli olmuşdur.

## Teatrdakı rolları
* Anton Çexovun "Üç bacı" pyesi. Rejissor: Adolf Şapiro — Maşa
* "Kişi, Qadın və Konsert" — Mariya
* "Cəsarətli ana və uşaqları" Bertolt Brext — lal Ketrin
* Rovan şərabı — Ebbi Bruster

## Çəkildiyi filmlər
* 1955 — Andrusun xoşbəxtliyi
* 1967 — Andrus Lapetusaya nə oldu?
* 1968 — Tünd pəncərə
* 1969 — Yaz — *Anro Talı ana*
* 1972 — Həyata qayıdış — *Lil*
* 1976 — Mənim arvadım — nənə
* 1976 — Yaşamaq vaxtıdır, sevgi vaxtıdır — *Deboranın anası*
* 1978 — Əqrəb
* 1978 — Qış tətili — *Anu*
* 1981 — Balaca Şeytan
* 1981 — Sərt dəniz
* 1983 — Qara Quşların sirri — *miss Marnl*
* 1988 — Dövlət sərhədi. Duzlu Külək — *Linda xala*
* 1989 — Axırzamanın sirri — *misis Krof*
* 1990 — Uran planetinin peyki
* 1990 — Reqina
* 1990 — Payiz — *Ana Kiyr, o Katarina-Rosaliya yolunda*
* 2001 — Kobra — *İrma*
* 2003 — Kəhrəba qanadları
* 2006 — İfritə — *Qoca ifritə*
* 2006 — Yaşlı xanımın səfəri — *Klara Tsaxanassyan*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Toğay bəy

**Toğay bəy** () (krımca Toğay bəy, Polyakca Tuhaj-bej, Ukraynca Тугай-бей, Rusca Тугай-бей ) — Krım tatarlarının əhəmiyyətli hərbi liderlərindən və siyasətçilərindən biri, Tugay bəy adı ilə də tanınmışdı.

## Həyatı
Toğay, Krımın əhəmiyyətli ailələrindən olan Arğınlar ailəsindən gəlir və tam adı Arğın Doğan Toğaydır. Bəy titulunu Or Qapı (Perekop) sancağının başına keçərkən almışdır. Bu sancaq Krım xanlığı üçün çox vacib idi, çünki Krım yarımadasının bərzəxi olan Perekop bərzəxi burada yerləşirdi və müdafiəsi vacib olan bir yer idi.

1648-ci ildə kazakların Reç Pospolitaya qarşı Hmelnitski üsyanında Boqdan Xmelnitskiyə kömək etmək üçün (təxminən 6000 - 20000 nəfər arasında) bir ordu gətirmişdir. Oradakı müxtəlif vacib döyüşlərdə vuruşmuş və sonda Beresteczko döyüşündə öldürülmüşdür.

Polşa yazıçısı Henrik Senkeviç tərəfindən yazılmış roman və həmin romanın motivləri əsasında çəkilmiş film olan Odla və qılınclada təsvir edilmişdir. Filmdə Daniel Olbrychski tərəfindən canlandırılmışdır.

## Qalereya


Fayl:Matejko_Khmelnytsky_with_Tugay_Bey.jpg|Toğay bəy və Boqdan Xmelnitski Lvovda. Jan Matejko tərəfindən 1885-ci ildə çəkilmiş şəkil 
Fayl:Spotkanie z Tuhaj Bejem 2.jpg|Toğay bəy Tatar süvarilərinə rəhbərlik edir.


## İstinadlar
Cəbhədən cəbhəyə

* Cəbhədən cəbhəyə — Osmanlı zabiti Münim Mustafanın Birinci Dünya müharibəsindəki xatirələrindən ibarət memuar kitabı.
* Cəbhədən cəbhəyə — Azərbaycanlı məşhur kinorejissor və ssenari müəllifi kimi də tanınmış görkəmli yazıçı Həsən Seyidbəylinin romanı.
* Cəbhədən cəbhəyə — İbrahim Ünsalın Osmanlının I DM-də müharibə apardığı cəbhələrdən bəhs edən tarixi romanlar seriyası.

## Oxşar

* Cəbhədən cəbhəyə, əsarətdən əsarətə — Osmanlı və Türkiyə zabiti Ürgüplü Mustafa Fevzi Taşerin müharibə və əsirlik xatirələrindən ibarət memuar kitabı.
Abdullah xan Əfşar

**Abdullah xan Əfşar**  — Zəncan xanlığının 1782-ci ildən 1797-ci ilə qədər olan üçüncü xanı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar. Avşarlar. Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 323-324.

## Ədəbiyyat
* Abu’l-Ḥasan Ḡaffārī Kāšānī, Golšan-e morād, ed. Ḡ Ṭabāṭabāʾī Majd, Tehran, 1369 Š./1990.
* Moḥammad-Ṣādeq Nāmī Eṣfahānī, Tārīḵ-e gītīgošā, ed. S. Nafīsī, Tehran, 1317 Š./1938.
* J. R. Perry, Karim Khan Zand, Chicago, 1979.
* K. M. Röhrborn, Provinzen und Zentral-gewalt Persiens im 16. und 17. Jahrhundert, Berlin, 1966.
* Moḥammad-Hāšem Āṣaf Rostam-al-Ḥokamāʾ, Rostam al-tawārīḵ, ed. M. Mošīrī, Tehran, 1348 Š./1969; tr. B. Hoffmann as Persische Geschichte 1694-1835 erlebt,erinnert und erfunden. Das Rustam ut-tawārīḫ in deutscher Bearbeitung, 2 pts., Bamberg, 1986.
* Rażī-al-Dīn Tafrešī, untitled, British Library, London, ms. no. Add. 6587, fols. 185-216 (Rieu, Persian Manuscripts II, p.&nbsp;798, sec. 15).

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xanlarının siyahısı
Qədim Epir çarlığı

**Epir çarlığı** — qədim yunan dövləti.

Epirotların vətəni cənubda Etoli İttifaqı, Şərqdə Fessaliya və Makedoniya, qərbdə isə illiriyalılar ilə həmsərhəd idi. Qısa müddət ərzində (e.ə. 280-275-ci illər) çar Epira Pirr öz vətənini yunan dünyasının ən güclü dövləti etmiş və onun ərazisində Roma respublikası ilə bərabər mübarizə aparmışdır.

Banisi Mixail Angel Duka, paytaxtı isə Arta olub. Etnik tərkibinə yunanlar, albanlar, slavyanlar və vlaxlar daxil idilər. Bəzi vilayətlərdə azad kəndli, digərlərində feodal torpaq mülkiyyəti üstün yer tuturdu.

Antik dövrdə Epir və Yunanıstan ellin tayfalarını məskunlaşdırdılar, lakin epirotlar kiçik kəndlərdə yaşadılar, şəhər-dövlətləri yaradan cənub qonşularından çox fərqləndilər.
Klara Zamenhof

**Klara Aleksandrovna Zamenhof** (qızlıq soyadı *Zilbernik*; ) — esperantist, Lüdviq Zamenhofun həyat yoldaşı.

Kovno (indiki Kaunas, Litva) şəhərində sabun fabrikinin sahibi Aleksandr (Sender Leyboviç) Zilbernikin ailəsində anadan olmuşdur.

1886-cı ildə Lüdviq Zamenhof ilə tanış oldu və 1887-ci ildə onlar evləndilər. Onların Adam (1888—1940), Zofiya (1889—1942) və Lidiya (1904—1942) adlı üç uşağı oldu.

O, beynəlxalq dil esperantonu yaratmaq istəyində ər ilə həmfikir idi. O, 10 min rubl dəyərində olan cehizini bağışladı ki, Unua Libro adlı ilk esperanto dərsliyinin nəşr olunmasında əməyi olsun.

Həyatı boyu ərinin köməkçisi, tez-tez şəxsi katib vəzifəsini icra edirdi. L. Zamenhofun vəfatından sonra esperantonun dünyaya yayılması işində aktiv olmağa davam etdi.

1921-ci ildə Konkordo adlı Varşava Esperantistlər Cəmiyyətinin yaradılması təşəbbüsünü irəli sürmüşdür. 1905-1924-cü illər arasında keçirilən bütün Ümumdünya Esperanto Konqreslərində iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Nikolay Vladimiroviç Nekrasov

**Nikolay Vladimiroviç Nekrasov** (; ) — rus esperantisti və esperanto tərcüməçisi, yazıçı, şair, jurnalist və tənqidçi.

## Həyatı
1900-cü ildə Moskvada anadan olmuşdur. 15 yaşında Esperanto dilini öyrəndi. 1918-1919-cu illərdə *Juna Mondo* ("Gənc dünya") adlı şəxsi nəşrinin redaktoru olmuşdur. 1922-ci ildə *La Nova Epoko* ("Yeni dövr") rəy təşkilatının həmtəsisçisi oldu və 1930-cu ilə qədər oranın redaktoru olmuşdur. "Yeni dövr" fəaliyyəti arasında, 1922-ci ilin iyun ayında fransız müəssisələrində esperanto tədrisinin "potensial təhlükə" səbəbi ilə qadağan edən Fransa təhsil naziri Leon Berarda açıq məktubun göndərilməsi idi (məktubda kinayə ilə nazirə esperantonun populyarlığını artırdığına görə təşəkkür olunmuşdur və daha da inqilabi əsərlər yazılan fransız dilinə də qadağa qoyulmasını tövsiyə edilmişdir). 1933-cü ildə "*Dilçiliyin yeni problemləri*" məqalələr toplusunu redaktə edirdi.

1920-ci illərdə rus dilində iki orijinal şeir kitabı çap etdirdi.

Daha çox rus poeziya klassiklərinin əsərlərini esperanto dilinə tərcümə etməsi ilə tanınır. Nekrasovun poetik irsi müxtəlif dövri mətbu nəşriyyatlarında çap olunmuşdur. O, Blok və Balmont kimi rus simvolizminin nümayəndələrindən ilhamlanmışdır.

1930-cu illərin ortalarında Nekrasov, SSRİ-də Esperanto hərəkatının digər üzvləri ilə birlikdə Stalinist terrorun qurbanı oldu və 4 oktyabr 1938-ci ildə güllələndi. 26 noyabr 1957-ci ildə ölümündən sonra bəraət qazandı.

## Əsərləri

### Tərcümə edilmiş poeziya

* *Kupra rajdanto* (Bürünc atlı), Puşkin.
* *Eŭgeno Onegin* (Yevgeni Onegin) Puşkin, SAT.
* *Dekdu* (*On iki*) və *Najtingala ĝardeno* (*Bülbül bağı*) Blok.
* *Blanka cigno* (*Ağ qu quşu*) və *La mortaj ŝipoj* (*Ölü gəmilər*) Balmont.
* *Nubo en pantalono* (*[[Şalvarda bulud]]*) və *Suno* (*Günəş*) Mayakovski.
* *Monna Liza,* Gerasimov.
* *Socialismo*, *Patrino* (Ana), Bejimenski.

### Tərcümə edilmiş nəsr

* *Ruĝa Stelo* (*Qırmızı ulduz*) Aleksandr Boqdanov, SAT, 1929.
* *La Vojo de formiĝo kaj disvastiĝo de la lingvo internacia* (*The way of formation and spread of the international language*), Ernst Drezen, SAT, 1929
* *Historio de la mondolingvo* (*History of the world Language*), Ernst Drezen.

### Şeirləri

* *Fablo pri ĝilotinŝraŭbeto* (Sol yivli k*içik vint haqqında nağıl*), *[[Sennacieca Revuo]]-*da nəşr olunmuşdur.
* *Testamento de Satano* (*Şeytanın vəsiyyətli*).
* *Verda flamo* (*Yaşıl alov*)
* *Krono de sonetoj pri Esperanto* (*Sonnetlər çələngi*).
* *Mi moskvano* (*Mən moskvalıyam*), *[[Internacia Literaturo]]-da nəşr olunmuşdur.*

### Nəsrlər

* *Bibliografio de Esperantaj presaĵoj en USSR dum 12 jaroj de la revolucio 1917—1928* (*1917-1928-ci illərin 12 inqilabı illər dövründə SSRİ-də nəşr olunan esperanto materiallarının biblioqrafiyası*), Moskva, 1928.
* *Tra USSR per Esperanto* (*SSRİ-dən esperanto haqqında*).
* *La Nova Epoko-*da nəşr olunan esperanto dilində ədəbiyyat haqqında bir neçə esse.

## İstinadlar
Odla və qılıncla (film)

**Odla və qılıncla** (Polyakca: Ogniem i Mieczem; Ukraynca: Вогнем і Мечем, rom: Voqnem i Meçem) — rejissor Jerji Hoffmanın 1999-cu ildə çəkdiyi Polşa istehsalı tarixi dram filmidir. Film Henryk Sienkiewiczin Odla və qılıncla romanından ilhamlanaraq çəkilmişdir. Film indiyə qədər çəkilmiş ən bahalı Polşa filmidir.

## Aktyorlar

* Izabella Scorupco – Helena Kurcewiczówna
* Michał Żebrowski – Jan Skrzetuski
* Aleksandr Domogarov – Ivan Bohun (Jurko Bohun)
* Krzysztof Kowalewski – Jan Onufry Zagłoba
* Bohdan Stupka – Boqdan Xmelnitski
* Andrzej Seweryn – Jeremi Wiśniowiecki
* Zbigniew Zamachowski – Michał Wołodyjowski
* Wiktor Zborowski – Longinus Podbipięta
* Daniel Olbrychski – Toğay bəy (Tuhaj Bej)
* Marek Kondrat – II Jan Kazimierz Waza
* Wojciech Malajkat – Rzędzian
* Ewa Wisniewska – Kurcewiczowa
* Ruslana Pysanka – Horpyna
* Gustaw Holoubek – Adam Kisiel
* Andrzej Kopiczynski – Zaćwilichowski
* Maciej Kozlowski – Maxym Kryvonis
* Adam Ferency – III İslam Gəray
* Gustaw Lutkiewicz – Yakiv Barabash
* Dmytro Myrhorodsky – Ataman Koshovy 
* Jerzy Bonczak – Daniel Czapliński
* Krzysztof Gosztyla – Jerzy Ossoliński
* Szymon Kobylinski – Mikołaj Ostroróg
Dram (dəqiqləşdirmə)

*Dram (teatr), Səhnə üçün yazılmış teatr pyesi.
*Dram (ədəbi növ), aktyorları üçün yazılmış epizodları emosional - fantastika janrında göstərmə sənətidir.
*Dram, Ermənistan pul vahidi
*Dram (janr)
*Dram filmi
*Mənzum dram
*Dramaturgiya
Genişləndirmə paketi

**Genişləndirmə paketi** — genişləndirmə dəsti və ya əlavə paketi, mövcud videooyuna yeni xüsusiyyətlər vermək üçün istehsal olunan paketlərdir. Bu paketlər tez-tez oyuna yeni ərazilər, silahlar, simvol və funksiyalar əlavə edir. Həmçinin mövcud oyunun ssenarisini genişləndirir. Ümumiyyətlə, videooyunun genişləndirmə paketləri oyun təkmilləşdiriciləri tərəfindən istehsal olunur, lakin istehsalçı şirkətlər genişləndirmə paketlərini başqa bir şirkətə də düzəltdirə bilərlər.

Ümumiyyətlə, oyunun genişləndirilməsi paketlərinin qiyməti orijinal oyuna nisbətən daha aşağıdır. Genişləndirmə paketləri oyuna yeni xüsusiyyətlər gətirməyi hədəflədiyi üçün istifadəçi orijinal oyuna sahib olmalıdır. Zaman-zaman oyun istehsalçıları genişləndirmə paketlərini oyunun özü ilə birlikdə "kolleksiya versiyası" və ya "qızıl versiya" paketi kimi də satırlar.

## İstinadlar
Mamadou Mbodj

**Pape Mamadou Mbodj** (d. 12 mart 1993, Dakar) — hazırda Bakının Neftçi klubunda mərkəz müdafiəçisi mövqeyində çıxış edən seneqallı futbolçu.

## Klub karyerası
Mbodj Seneqalın paytaxtı Dakar şəhərində anadan olub. 2014-cü ilə qədər ölkəsində Dakar Sakr klubunda çıxış edib. Dakar Sakrın heyətində çıxış edərkən 2013-cü ildə Fransızdilli ölkələr Oyunlarında iştirak üçün Seneqalın 20 yaşlılardan ibarət millisinə dəvət olundu və bu turnirin bürünc mükafatçısı oldu.

2014-15 mövsümündə Belqrad təmsilçisi Srvena Zvezdaya transfer olunsada, həmin mövqedəki oyunçuların çoxluğu səbəbindən forma şansı tapmadı və digər serbiya klubu Napredaka icarəyə verildi. 4 oktyabr 2014-cü il tarixində Napredakın heyətində Serbiya Super Liqasında - Spartak Subotiçaya qarşı matçda debüt etdi.

2016-18-ci illər sezonunda Litvanın Jalgiris klubunda çıxış edən Mbodj, 8 dekabr 2018-ci ildən etibarən Bakının Neftçi klubunda çıxış edir.

Mbodj ölkəsinin 20 və 23 yaşlılardan ibarət milli yığma komandalarında çıxış edib.

## Mükafatları
### Klub
;Jalgiris
* Litva çempionatı: 2016 (*çempion*)
* Litva Kuboku: 2015-16 (*çempion*); 2016 (*çempion*)
* Litva Super Kuboku: 2016 (*çempion*); 2017 (*çempion*)

;Neftçi Bakı
* Azərbaycan Premyer Liqası: 2018-19 (*2-ci yer*), 2019-20 (*2-ci yer*), 2020-2021 (çempion)

## İstinadlar
* soccerway.com
* fkzalgiris.lt
* footballdatabase.eu
* transfermarkt.com
* lietuvosfutbolas.lt
Birnəfərli oyun

**Tək oyunçulu oyunlar** () — videooyunlarda yalnız bir oyunçunun daxil ola bildiyi və daha çox oyunçunun girməsinə imkan verilmədiyi vəziyyət tək oyunçulu oyun adlanır. “Tək oyunçulu oyun” oyunu yalnız bir adamın yönləndirə biləcəyini izah etmək üçün istifadə olunur; “Tək oyunçu formatı” oyun oynamanın multipleyir (ən azı iki oyunçu) olma seçimini gətirir. Tək oyunçu formatı ikiyə bölünür:

*Virtual rəqiblərə (botlar) qarşı tək oyunçu formatı.
*Virtual rəqiblər (botlar) və ya oyunçunun özündən başqa real oyunçu yoxdur.

Videooyun tarixinin ilk mərhələlərində oyunlar tək oyunçulu idi. İki oyunçu oyunları əvvəlcə fərdi kompüterlərdə görülmüşdür. Beləliklə, çoxnəfərli oyunların da əsası qoyulmuşdur. 1990-cı illərin əvvəllərində lokal şəbəkələr və sıfır modemlərlə real mənada çoxnəfərli oyunlar ilə qarşılaşdıq. Doom, bu tip oyunların ən yaxşı nümunələrindən biridir.

Tək oyunçulu oyunların böyük satış rəqəmlərini tuta bilməsi, maraqlı hekayələrində, təsirli qrafikalarında və real personaj detallarında gizlədilmişdir. Bu vəziyyətə Half-Life nümunə göstərilə bilər

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Həmçinin bax

* Monodram
Monodram

**Monodram** — Dram və teatr sənətinin bütün tələblərini və vacibiyyətini özündə cəmləmək şərti ilə tək bir aktyor ilə oynanılan və bu məqsəd üçün yazılmış bir oyundur. Məsələn, meddah monodram oyunudur.
Birinci Zobucuq

**Birinci Zobucuq** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Birinci Zobucuq qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

Bu Qəsəbə "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Füzuli rayonunun Kərimbəyli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Tarixi
"Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati-ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında" 13.06.2008-ci il tarixli 643-IIIQ nömrəli Qanunla Füzuli rayonunun ərazisində yeni salınmış qəsəbə Birinci Zobucuq qəsəbəsi adlandırılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.

Həmin Qanuna əsasən Birinci Zobucuq qəsəbəsi mərkəz olmaqla Birinci Zobucuq qəsəbə inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Əhalisi
Qəsəbədə Qarabağ müharibəsi zamanı evlərini tərk etmiş məcburi köçkünlər məskunlaşdırılıb.

Birinci Zobucuq qəsəbəsində 2019-cu ilin may ayına olan məlumata görə 1587 nəfər yaşayır.

Birinci Zobucuq qəsəbəsində 9 şəhid ailəsi, 10 Qarabağ müharibəsi əlili vardır.

## İqtisadiyyatı
Birinci Zobucuq qəsəbəsində torpaq islahatı aparılıb, hər bir qəsəbə sakini pay torpağı ilə təmin olunub.

2018–2019-cu təsərrüfat ilində 388 ha taxıl əkilib, 501 kq barama istehsal olunub.

Qəsəbənin işıq, su, qaz, yol ilə bağlı sosial qayğıları həll olunub.

## Mədəniyyəti
Qəsəbədə kitabxana fəaliyyət göstərir. Dilağarda Poçt Şöbəsi Birinci Zobucuq qəsəbəsində yerləşir. Poçt indeksi: AZ1918.

## Təhsil
Qəsəbədə məktəb və uşaq bağçası fəaliyyət göstərir.

Birinci Zobucuq qəsəbəsində 288 şagird yerlik məktəb binası tikilib istifadəyə verilmişdir.

Qəsəbədə "26 № li tam orta məktəb" fəaliyyət göstərir.

## Səhiyyə
Qəsəbədə tibb məntəqəsi mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Füzuli rayon bələdiyyələrinin siyahısı
* Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
* 

## Həmçinin bax
Eve Kivi

**Eve Kivi**  ( ) — Sovet və Estoniya aktrisası. Estoniya SSR əməkdar artisti (1982).

## Bioqrafiyası
8 may 1938-ci ildə Payde şəhərində mühasib ailəsində anadan olmuşdur. V.Kinqisep adına Dövlət Akademik Dram Teatrının Teatr Studiyasını bitirib (1959).

## Karyerası
1955-ci ildən bəri bir filmlərdə çəkilmişdir. Bəzi filmlərdə Kivi-Antson (əri Ants Antson ilə evləndikdən sonra) kimi göstərilmişdir. 1968-ci il Ants Antsondan bir oğlan övladı dünyaya gətirmişdir
1982-ci ildən Tallinnfilm kinostudiyasının aktrisasıdır. Estoniyanın 2 kanalının televiziya aparıcısı kimi çalışıb.

1971-ci ildən bəri uzun illər amerikalı bard Rid Din ilə münasibətlər saxlamışdır.

## Çəkildiyi filmlər
* 1957 - Həyətdə - Rozi
* 1959 - Birinci dərəcəli kapitan - Valya
* 1959 - Sampo - Anniki
* 1959 - Bu ərəfədə - Zoya
* 1959 - Vallatud kurvid - tibb bacısı Evie
* 1961 - Mahnı dostu - Ayme
* 1961 - Təhlükəli Dönüşlər / Ohtlikud kurvid - Evi
* 1961 - Baltik səması - Hilda
* 1962 - Yetim deyilsən - qızını axtaran bir ana
* 1962 - 713-cü yerə enməyi xahiş edir - stüardessa
* 1966 - Tobaqo kursunu dəyişdi - Alisa
* 1969 - Sonuncu relikviya - Ursula
* 1970 - Sakinin taleyi - Rimma
* 1971 - Giriş həyətindəki adam - Kristina
* 1971 - Don Juan Tallində - İzabella
* 1972 - Ruslan və Lyudmila - balıqçı - Ratmirin sevgilisi
* 1972 - Harmonika üçün kiçik bir tələb - Kristina
* 1972 - Evinizin ünvanı - İrma
* 1973 - Cənnət almaları - Anna
* 1975 - Sizdə nə təbəssüm var - Ana
* 1975 - Bu ola bilməz! - qonaq, İvan İzraileviçin həyat yoldaşı ("Toy hadisəsi" novellası)
* 1976 - Ferdinand Lyusun həyatı və ölümü - Ejeni Şornbax
* 1976 - Tayqa üzərində "SOS" - Layma
* 1978 - Xüsusi əlamətlər yoxdur / Znaków szczególnych brak - Aldona, Dzerjinskinin bacısı
* 1980 - Mükəmməl ər - qrafinya Bezildon
* 1981 - Amsterdamdan olan üzük - xarici xüsusi xidmət orqanlarının əməkdaşı
* 1981 - Nar adalarında - İnqa
* 1982 - Kondorun süqutu - diktatorun sevgilisi
* 1983 - Təhlükəli - Restorandakı xanım
* 1992 - Bu köhnə sevgi məktubları
* 1994 - Alovlu su - Lulu

## İstinadlar

## Mənbə
* Эве Киви на Dean-reed.ru
* Эве Киви: "Ради Дина Рида я оставила мужа…"
* Эве Киви. Кадры из фильма "Не может быть!" 
* ФОТО: Эве Киви решилась рассказать в своей книге, как она жила // DELFI, 04.11.2010