open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ömər Xalisdəmir

**Ömər Xalisdəmir** () — türk hərbçi. 2016-cı ildə Türkiyədə hərbi çevrilişə cəhd zamanı Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr komandanlığında vəzifəsini yerinə yetirərkən komandanlığı ələ keçirməyə çalışan briqada generalı Semih Tərzini sinəsindən vuraraq öldürən və ardınca çevriliş tərəfdarı olan digər hərbçilər tərəfindən vurularaq şəhid olan hərbi qulluqçudur. Bu hadisə baş verən zaman ona "vur" əmri Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr komandanı Zekai Aksakallı tərəfindən verilmişdir.

## Həyatı
Yeddi uşaqlı bir ailədə dünyaya göz açan Ömər Xalisdəmir uşaqlığını da Niğdədə keçirmişdir.Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin tərkibində həm ölkə daxilində, həm də xaricdə bir çox əməliyyatlarda uğurla iştirak etmişdir. Atası Həsən Hüseyn Xalisdəmirin dediyinə görə, 2016-cı ildə baş verən hadisələr zamanı öldürdüyü Semih Tərzi ilə birlikdə əvvəllər Əfqanıstanda xidmət edib.

Elifnur və Doğan Ertuğrul adında iki övladı yadigar qalmışdır.

## Xatirəsi
Azərbaycanlı rəssam Ülkər Əbülfət tərəfindən portreti çəkilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həsən bəy Zərdabi adına Təbiət Tarixi Muzeyi

**Həsən bəy Zərdabi adına Təbiət Tarixi Muzeyi** — 1930-cu ildə yaradılmış Həsən bəy Zərdabi adına Təbiət Tarixi Muzeyi. Muzey 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Muzeyinin biologiya şöbəsi əsasında yaradılmışdır və 1945-ci ildən Azərbaycan SSR EA (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Geologiya İnstitutunun tərkibindədir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Geologiya institutuna mənsub muzey. Muzey Azərbaycanın görkəmli ziyalısı Həsən bəy Zərdabinin adını daşıyır.

## Məzmun
Zərdabi adına Təbiət Tarixi Muzeyi ekspozisiyasında Azərbaycanın zəngin təbii sərvətləri əks etdirilmişdir. Muzey zoologiya, paleontologiya və geologiya bölmələrindən ibarətdir. Zooloji bölmə faunanın onurğasızları və onurğalılarından (balıqlar, suda və quruda yaşayanlar, sürünənlər, quşlar, məməlilər) ibarətdir. Paleontologiya bölməsinin böyük marağa səbəb olması onunla izah olunur ki, burada nadir eksponatlar yerləşir (Binəqədi qır gölündən tapılmış onurğalı heyvanların skeletlərinin qalıqları). Geoloji bölmədə isə Azərbaycanın faydalı qazıntıları nümayiş etdirilir (minerallar, filiz, faydalı qazıntılar).,

## Muzey ekspozisiyası
1944-cü ildə muzeyə Həsən bəy Zərdabinin adı verilmişdir. Muzey **2 əsas şöbədən** geologiya və zoologiya şöbələrindən ibarətdir.
* Geologiya şöbəsində Azərbaycanın geoloji və tektonik quruluşu barədə məlumatlar, müxtəlif xəritə və diaqramlar, geniş miqyasda yayılmış filiz və qeyri-metal yataqlarından əldə olunmuş minerallar və süxurlar, həmçinin çökmə süxur nümunələri nümayiş etdirilir. Muzeyin bu şöbəsində yerləşən 13 vitrində respublikamızda məlum olan filiz və qeyri-filiz yataqlarından toplanılmış porfirit, bazalt, travertine, mərmər, perlit, dolomit, barit, hemotit, mis, kvars, sidorit kimi 83 adda süxur və mineral nümunəsi nümayiş etdirilir.
* Zoologiya şöbəsində müasir və geoloji keçmişdə yaşamış onurğasız və onurğalı heyvanların skeletləri, müqəvvaları, izləri, xüsusi məhlullarda saxlanılan cəsədləri, Azərbaycan florasını əks etdirən tablolar nümayiş etdirilir. Onurğasız heyvanlar kolleksiyasında süngərlər, bağırsaqboşluqlular, dərisi tikanlılar, yumşaqbədənlilər, buğumayaqlılar və sair təmsil olunmuşlar. Muzeydə onurğalılar yarımtipinin bir neçə sinfi: suda-quruda yaşayanlar, sürünənlər, balıqlar, quşlar, məməlilər və sair geniş nümayiş etdirilir. Qoruq şəraitində saxlanılan və adı "Qırmızı kitab"a düşmüş 20 heyvanın müqəvvası muzeyin qızıl fonduna daxildir. Muzeydə Dördüncü dövrə aid olan Binəqədi, Pirəkəşkül, Eldar hipparion, Mingəçevir və sair kolleksiyalar vardır.

## Struktur bölmələri
* Onurğalı heyvanların paleontologiya şöbəsi
* Geoxronoloji tarix şöbəsi
* Təkamül biologiyası şöbəsi
* Biogenetik analiz (DNT) şöbəsi
* Elmi tədris şöbəsi
* Fond materialları şöbəsi
* Bərpa şöbəsi
* Ekskursiya və turizm şöbəsi

## Həmçinin bax
* Moskva Paleontologiya Muzeyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Təbriz Təbiət Tarixi Muzeyi
* Azərbaycan 350 milyon il əvvəl Elmi faktlar
* 
*
Milli Mətbuatın 135 illiyinə həsr olunmuş gümüş sikkə

**Milli Mətbuatın 135 illiyinə həsr olunmuş gümüş sikkə** — Xatirə sikkəsi. Sikkə Azərbaycan Respublikası ərazisində nominal dəyəri üzrə qanuni ödəniş vasitəsidir.

## Məzmun
Xatirə sikkəsi milli mətbuatın 135 illiyinə həsr olunmuşdur (1875–2010).

Xatirə sikkəsinin üz tərəfində görkəmli publisistin portreti, arxa tərəfində isə Azərbaycan Respublikasının Xəritəsinin stilistik (qrafik) görünüşü təsvir edilmışdir.

Portretin ətrafında Həsən bəy Zərdabinin adı və həyat dövrü, xəritənin ətrafinda xatirə sikkəsinin buraxıldığı il "2010"-cü il, "Azərbaycan Respublikası" sözləri və xatirə sikkəsinin nominalı göstərilmişdir.

Xatirə sikkəsi Avstriyanın "Austrian Mint" sikkəxanasında yüksək standartalara uyğun hazırlanmışdır.

Xatirə sikkəsi Azərbaycan Respublikası ərazisində nominal dəyəri üzrə qanuni ödəniş vasitəsidir.

* Nominalı 5 manat
* Diametri 37 mm
* Çəkisi 31,1 qr
* Əyarı 925
* Keyfiyyəti Proof
* Buraxılış limiti 1000

## İstinadlar
Seyşel rupisi

**Seyşel rupisi** — Seyşel adaları dövlətinin pul vahidi.

Bir seyşel rupisi 100 sentə bərabərdir. Pul vahidinin beynəlxalq işarəsi — SCR-dir.

Pul dövriyyəsində 10, 25, 50, 100 və 500 rupi nominallı əsginaslardan, həmçinin 1 və 5 seyşel rupisi və 1, 5, 10, 25 sentlik sikkələrdən istifadə olunur.

## Əsginaslar
Dövriyyədə əsginaslar müxtəlif buraxılış illərinə məxsus 10, 25, 50, 100 və 500 rupi nominalında olur. Əvvəlki buraxılışların əsginasları 1983 və 1989-cu il ödəmə vasitəsidir, amma son dərəcə nadir olduqları üçün hal-hazırda onlara rast gəlinmir.

## Valyuta məzənnəsinin rejimi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Сейшельская рупия 
* Сейшельские монеты — центы и рупии
Navayo çimərliyi

**Navayo çimərliyi** () — Zakinf adasının (İon adaları, Yunanıstan) şimal-qərbində yerləşən çimərlik. Çimərlik İon dənizinin sahillərində yerləşir. 1980-ci illərə qədər çimərlik "Müqəddəs Georgi" adlanırdi. Bu ad dəniz səviyyəsindən 320 m yüksəklikdə olan məbədin şərəfinə adlandırılmışdır. Sonradan bugünkü, adınl almışdır. Tərcümədə *Gəmi qəzası* anlamını verir. 1980 ildə yunan sahil polisi qacaqmalçıları təqib edirdilər. Panayotis gəmisi siqaret, içki və qadınları daşıyırdılar. Onlar Türkiyədən İtaliyaya istiqamətlənmişdilər. Tutulacaqlarını bildiklərindən gəmini qumluğa otuzduraraq özləri isə qayıqlarla qaçırlar. Gəmi çimərliyin "mirvarisinə" çevrilir. Güçlü fırtına gəmini sahilə çıxarmışdır. Bu andan etibarən körfəz *Qaçaqmalçılar buxtası* adlanır.

Çimərlik quru hissədən hündürlüyü 45 - 225 metr olan qayalarla əhatələnmişdir. Bu səbəbdən ora yalnız dənizdən gəlmək olar. 2012-ci ildə burada Böyük Britaniyalı paraşütçü qəzaya uğrayaraq ölmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Is this the best beach in the world? — Navagio on Zakynthos 
* Navayo çimərliyi
Mişel Temer

**Michel Miguel Elias Temer Lulia** (; ) — Braziliyalı vəkil və siyasətçi. yanvar 2011 tarixindən etibarən Braziliya Prezident müavini olmuşdur. 2010 seçkilərində İşçi Partiyası namizədi Dilma Rousseff və namizədi olaraq gözlədildikdən sonra vəzifəyə başladı. 12 may 2016-da, prezident Dilma Rousseff 'in müvəqqəti olaraq vəzifədən alınmasından sonra Braziliya prezidenti Vəkili olaraq prezident səlahiyyətlərini və vəzifələrini boynuna götürdü. dövlət başçısı Rousseff'in 31 avqust 2016 tarixi etibarilə senat tərəfindən həqiqətən vəzifədən alınması ilə birlikdə söz mövzusu tarix etibarilə rəsmi olaraq dövlət başçısı olaraq vəzifəsini boynuna götürmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oman rialı

**Oman rialı** - Omanın pul vahidi. Oman sultanlığı 1974-cü ilin martından rialı rəsmi pul kimi istifadə edir.
Daşkənd klanı

**Daşkənd klanı** Özbəkistanın Daşkənd şəhəri ilə bağlı olan, ölkənin Milli Təhlükəsizlik Xidmətini (Milliy Xavfsizlik Xizmati), 2005-ci ilin sonlarından etibarən isə Daxili İşlər Nazirliyini təsir altında saxlayan güclü siyasi qruplaşmadır. Onun Özbəkistan hökumətinə nəzarətdə ən böyük rəqibi isə Səmərqənd klanıdır. 

Daxili İşlər naziri, Səmərqənd klanının üzvü Zakir Almatov 2005-ci ilin sonlarında səhhəti ilə əlaqədar xidmətini davam etdirə bilməyəcəyini bildirərək istefa verdi. Onun yerinə Prezident İslam Kərimov Daşkənd klanından olan, Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin direktor müavinini təyin etdi. Bəzi analitiklərin ehtimalına görə, 1999-cu il Daşkənd terror aktlarını məhz Almatovun rəhbərliyi altında Daxili İşlər Nazirliyi həyata keçirmişdi. Digərlərinin fikrincə isə bombalı hücumların həmin vaxt Daşkənd klanının başçısı Rüstəm İnoyatovun rəhbərliyi altında Milli Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən təşkil edilmişdi. Analitiklər hesab edir ki, 2004-cü ildə Daşkənd və Buxarada baş vermiş bombalı hücumlar da Daxili İşlər Nazirliyi əleyhinə Milli Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən həyata keçirilmiş ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Preparations for the power changes begin in Uzbekistan 
* The president of Uzbekistan is the one and only diplomat 

## Həmçinin bax
* Mərkəzi Asiya klanları
* Səmərqənd klanı
* Cizzəx klanı
Səmərqənd klanı

**Səmərqənd klanı** — İsmoil Jurabekovun başçılıq etdiyi özbək klanıdır. 
Bu, Özbəkistanda mövcud iki əsas qruplaşmadan biri olub, əsas rəqibi Daşkənd klanıdır. O cümlədən, əsas rəqiblər sırasında yer almayan Fərqanə klanı da rəqib hesab edilir. Keçmiş Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimov da Səmərqənd klanına aid hesab olunurdu.

## Məlumat
Müasir Özbəkistanda tayfalar artıq mövcud deyildir. Hazırkı klanlar ya ailə səviyyəsində, ya da milli səviyyədə fəaliyyət göstərirlər. Bugünkü "klan" termini Özbəkistanda əsasən dostluq və ya nikah əsaslı himayədarlıq şəbəkəsi mənasını daşıyır. Bəziləri bu qruplaşmalara "fraksiya" deməyə üstünlük verirlər.

Sovet İttifaqının süqutundan etibarən Özbəkistan hökuməti qəbilə siyasətinin varlığını inkar etməyə çalışır.

## Tarixi
1983-cü ildə Fərqanə klanını əvəzləyən Səmərqənd klanı Özbəkistanda hakimiyyətə gəldi.

Səmərqənd klanının rəhbəri İsmoil Jurabekov İslam Kərimovun hakimiyyətə gətirilməsində oynadığı rola görə "boz kardinal" kimi tanınır. Lakin 1993-cü ildən etibarən, Kərimov bu qruplaşmanın gücünü məhdudlaşdırmağa başladı. Kərimovun Səmərqənd klanını himayə etməsi digər klanlar arasında narazılıqlara səbəb olmuşdu və o, üsyanın qarşısını almaq üçün bu narazılıqları dayandırmağa çalışmışdı.

Sonrakı illərdə o, ölkədəki bütün klanların gücünü məhdudlaşdırmağa davam etdi. Jurabekov Kərimovun müşaviri oldu, lakin 2004-cü ildə Daşkənd klanının gücləndirilməsinə təşəbbüsə görə ona qarşı qaldırılmış cinayət iddialarından sonra hakimiyyətdən salındı.

Daxili İşlər naziri, Səmərqənd klanının üzvü Zokir Almatov da səhhəti ilə əlaqədar 2005-ci ilin sonlarında istefa verdi.

## Həmçinin bax
* Mərkəzi Asiya klanları
*Daşkənd klanı
*Cizzəx klanı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
*
Boliviya bolivianosu

**Boliviya bolivianosu** - (İspanca: *boliviano*; ISO 4217: **BON**) - Boliviyada istifadə edilən rəsmi pul vahididir. 1  Boliviya bolivianosu təqribən 100 centavoya bərabərdir. Boliviya bolivianosu Boliviya Mərkəzi Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılır. Ölkənin 2009-cu ildəki inflyasiya səviyyəsi 4,3%-dir.

13 aprel 2019 tarixinə aid məzənnəyə görə, 1 Boliviya bolivianosu = 0.1429 ABŞ dolları.

## Mənbə
Kayman adaları dolları

**Kayman adaları dolları** — Böyük Britaniyanın dəniz ərazilərində Vest-Hinddə yerləşən Kayman adalarının pul vahididir. Bir dollar 100 sentə bərabərdir. Pul vahidinin beynəlxalq işarəsi — KYD-dir. Simvolu — CI$-dir. 2003-cü ilin 1 yanvarından valyutaların Ümumrusiya təyinedicisində Kayman adalarının pul vahidi dollar adlanır.

Mübadilədə 1, 5, 10, 25, 50, 100 nominallı dollardan, 1, 5, 10, 25 sentlik və əsginaslıq sikkələrdən istifadə olunur.

## Tarixi
Kayman adaları dolları 1 may 1972-ci ildə pul vahidi kimi qəbul edilmişdir. Valyuta Yamayka dollarını (31 avqust 1972-ci ilə qədər ödənişin qanuni vasitəsi hesab edilirdi) əvəz etmişdir. 1974-cü ilin 1 aprelindən Kayman adaları dolları məzənnədə 1 ABŞ dolları ilə əlaqələnmişdir. 1 Kayman adaları dolları = 1,2 ABŞ dolları.

## Sikkələr
Mübadilədə dörd sikkədən — 1, 5, 10, 25 nominallı sentlərdən istifadə olunur. Sikkələri əvvəlcə tuncdan, qalan hissəsini isə melxiordan kəsilirdilər. 1992-ci ildən başlayaraq tunc sikkələrin yerinə polad və  qızıl sikkələr tutmuşdur. Melxiorların yerini isə  polad, qızıl və nikeldən hazırlanmış sikkələr tutmuşdur. Böyük Britaniyanın Kral zərbxanası sikkələrin istehsalıyla məşğul olur. 2008-ci ilin dekabr ayının məlumatlarına görə mübadilədə 8.8 milyon Kayman adaları dollarına bərabər sikkələr istehsal edilmişdir.

## Əsginaslar
Əvvəlcə mübadilədə dörd əsginas — 1, 5, 10, 25 nominallı dollarlar istifadə edilirdi. Əsginaslara 1981-ci ildə 100 və 40 nominallı dollarlar edilmişdir. Tezliklə, 1985-ci ildə 40 dollarlıq əsginas 50 dollarla əvəz edilmişdir. Əsginaslar Britaniya şirkəti olan "De La Rue" tərəfindən çap olunur. 2008-ci ilin dekabr ayının məlumatlarına görə mübadilədə 74.8 milyon Kayman adaları dollarına bərabər əsginaslar istehsal edilmişdir.

## Valyuta məzənnəsi rejimi
Kayman adaları dolları məzənnədə 1 ABŞ dolları ilə əlaqələnmişdir. 1 Kayman adaları dolları = 1,2 ABŞ dolları.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://archive.travel.ru/cayman/money/
*  — Dollar "Kayman adalarının Valyuta idarəsinin rəsmi saytında Kayman adası haqqında informasiya.».
* 
* Банкноты стран мира. 40 Долларов Каймановых островов 1974 года, с изображением королевы Елизаветы II
Honduras lempirası

**Honduras lempirası** — 100 sentavoya bərabər olan Hondurasın pul vahididir. 1926-cı ildə mübadilədə daha əvvəl gümüş peso kimi istifadə edilən pul vahidini əvəz etmişdir. 1946-cı ildə Beynəlxalq Valyuta Fondundan məlumata görə, lempiradakı qızılın çəkisi 0,444335 qrama bərabərdir.

## Adının mənşəyi
Pul vahidi öz adını hindilərin rəhbəri olan Lempiranın (1497–1537) adından götürmüşdür. Lempira 1536-cı ildə hindilər üçün müvəffəqiyyətsizliklə başa çatan ispan müstəmləkəçilərinə qarşı müharibəni açıq elan etdi. Lempira sui-qəsd nəticəsində öldürüldü və onun dəstəsi darmadağın edildi.

## Tarixi
Bir lempiraya bərabər sikkələr 1931–1937-ci illər aralığında 900 əyarlı gümüşdən kəsilirdi. 1974-cü ildən sikkələr, 1 və 5 nominallı lempiralar mislə örtülmüş bürüncdən, latun ilə örtülmüş poladdan kəsilirdi.

## Mübadiləsi və saxlanması
Mübadilədə 1, 2, 5, 10, 20, 50 sentavoluq sikkələrdən və 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 və 500 lempiralıq əsginaslardan istifadə olunur.

20 lempiralıq əsginaslar 2008-ci ildə polimerdən istehsal edilmişdir.

## Valyuta məzənnəsi rejimi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Центральный банк Гондураса
* Галерея банкнот Гондураса
Musa Pənahov

**Musa Sədi oğlu Pənahov** () — Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Nəqliyyat, kommunikasiya və innovasiya şöbəsinin müdiri

## Həyatı
Moskva Nəqliyyat Mühəndisləri İnstitutunu və Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1976-cı ildən Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolunun Keşlə Yük Stansiyasında başlamışdır.

1984–1988-ci ildə Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolunun Bakı dəmir yol hissəsinin Plan-iqtisad şöbəsinin rəis müavini, rəisi vəzifəsində, 1988–1993-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolunun Baş iqtisadçısı — Maliyyə xidmətinin rəisi vəzifəsində, 1993–2004-cü illərdə Azərbaycan Dəmir Yolu İdarəsinin iqtisadi məsələlər üzrə müavini vəzifəsində çalışıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 fevral 2004-cü il tarixli 102 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının nəqliyyat nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.

Hazırda Nazirlər Kabinetinin Nəqliyyat, kommunikasiya və innovasiya şöbəsinin müdiridir.

Fəxri Dəmiryolçudur.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
İsveçrə Milli Bankı

**İsveçrə Milli Bankı** () — İsveçrə Konfederasiyasının mərkəzi bankı.

## Xarici keçidlər
*
Vai (Krit)

**Vai çimərliyi** (; ) — Kritin şərqində rerləşən milli park

## Ümumi məlumat
Vai Sitiya şəhərindən 28 km və İtan kəndindən isə 2 km aralııda yerləşir.

Burada Teofrast palması endemik bitkidir. Burada yerləşən meşə Avropada ən böyük təbii palma meşəsidir. Meşə 200 ha ərazini əhatə edir. Belə düşünülür ki, bu palma meşəliyini ilk dəfə finikyalılar və ya dəniz quldurları olan ərəblər salmışlar.

## Görməli yerləri
* Palmalı Vai çimərliyi qumdan ibarətdir. Dənizin dibi isə daşlıqdır.
* XV əsrə aid yunan kilsəsi parkın kənarında yerləşir.

## Mənbə
* Palmalı Vai çimərliyi (Vai Bay)
* Vai çimərliyi. FОТО
* Palmalı Vai çimərliyi
Mala Sinxa

**Mala Sinha** (; ) — hind kino aktrisası.

## Həyatı
Mala Sinha 11 noyabr 1936-cı ildə Kəlküttədə anadan olub. Kino fəaliyyətinə 1952-ci ildə başlayıb. Onu məşhurlaşdıran rol isə Toz içində çiçək filmində Mina rolu olub.

## İstinadlar
Sietl Supersoniks

**Seattle SuperSonics** — NBA-də Pasifik Grupunda yer almış, 1967–2008-ci illərdə fəaliyyətdə olmuş, Sietl, Vaşinqtonu təmsil etmiş basketbol klubudur.

## İstinadlar
Oklahoma-Siti Tander

**Oklahoma-Siti Tander** — NBA-də Qərb Konfransında, Şimal-Qərbi qrupunda yer alan Oklahoma Siti, Oklahomanı təmsil edən peşəkar basketbol klubu.
Klub ev oyunlarını 18.203 tutumlu Chesapeake Energy Arenada oynamaqdadır. Həmçinin NBA İnkişaf Liqasında mübarizə aparan "Oklahoma-Siti Blu" adında ehtiyat (əvəzedici) komandası var. 2014-cü ildən etibarən Forbesin araşdırmalarına görə 590 milyon dollarlıq dəyəri ilə NBA-nın ən dəyərli on birinci komandasıdır.

## Tarixi

## Oyunçular

### Hazırkı heyət

## İstinadlar
Bardo müqaviləsi

**Bardo müqaviləsi** — Tunis bəyliyinin Fransa tərəfindan işğalından sonra imzalanan müqavilə. Müqavilə 12 may 1881-ci ildə imzalanmışdır. Fransız qanunlarında müqavilə "zəmanət və qoruma müqaviləsi" adlanır.
8 iyun 1883-cü ildə baş tutan qurultayda ölkədəki hakimiyyət tamamilə fransızların əlinə keçirdi

## İstinadlar
Əl-Cədid məscidi

**Əl Jedid Məscidi** — Hüseyn bin Əli ət-Türki tərəfindən 1726-cı ildə tikilmiş məscid.

## İstinadlar
Aslan balığı

**Aslan balığı** () — Şüaüzgəclilər sinfinin Scorpaenidae fəsiləsinə məxsus balıq cinsi. Bu balıq cinsinin uzunluğu 20 sm-dən (*[[Pterois andover|P. andover]]*, *[[Pterois antennata|P. antennata]]*) 38 sm-ə qədər (zebr aslan balığı) ola bilər. İndo—Sakit okeanı ərazisində geniş yayılmışdır.

## Növləri
Aslan balığının 10 növü mövcuddur:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Filadelfiya Seventi Siksers

**Filadelfiya Seventi Siksers** — NBA-də Şərq Konfransında, Atlantik qrupunda yer alan Filadelfiya, Kaliforniyanı təmsil edən basketbol klubu.

## Tarixi

## Oyunçular

### Hazırkı heyət

## İstinadlar
Hüseyni sülaləsi

**Hüseyni sülaləsi** — 1705-1881-ci illərdə Tunisi idarə edən türk sülaləsi. Qurucusu Hüseyn bin Əli ət-Türkidir.
2016-cı il yanvar ayında vəfat edənlər

### [[31 yanvar]]
*Cəlal Əliyev — 87 yaşında vəfat edib.

### [[30 yanvar]]
*Xalid Əlimirzəyev — 84 yaşında vəfat edib.

### [[29 yanvar]]
*Musa Mirzəyev — 83 yaşında vəfat edib.
*Nahid Səfərov — 20 yaşında vəfat edib.

### [[23 yanvar]]
*Nahidə-Leyla Məmmədova — 81 yaşında vəfat edib.

### [[21 yanvar]]
*Mustafa Qoç — 56 yaşında vəfat edib.

### [[18 yanvar]]
*Emil İsrafilbəyov — 43 yaşında vəfat edib.

### [[14 yanvar]]
*Alan Rikman — 69 yaşında vəfat edib.

### [[10 yanvar]]
*Devid Boui — 69 yaşında vəfat edib.

### [[9 yanvar]]
*Zəlimxan Yaqub — 65 yaşında vəfat edib.

### [[7 yanvar]]
*Georq Hazai — 83 yaşında vəfat edib.
*Əşrəf Pəhləvi — 96 yaşında vəfat edib.

### [[4 yanvar]]
* Qurbanov Şabər Şəmşir oğlu — ? yaşında vəfat edib.

### [[3 yanvar]]
*Əliqulu Həsənoğlu — 71 yaşında vəfat edib.

### [[2 yanvar]]
*Nimr əl-Nimr — 57 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Salassinae

**Salassa** — Saturniidae fəsiləsinə məxsus olan güvə cinslərindən biridir. Bu cins ** Salassinae** yarımfəsiləsinin yeganə cinsidir.

## Növləri
* *[[Salassa arianae]]* Brechlin & Kitching, 2010
* *[[Salassa belinda]]* Witt & Pugaev, 2007
* *[[Salassa bhutanensis]]* Brechlin, 2009
* *[[Salassa bhutanensis]]* Brechlin, 2009
* *[[Salassa excellens]]* Bryk, 1944
* *[[Salassa fansipana]]* Brechlin, 1997
* *[[Salassa iris]]* Jordan, 1910
* *[[Salassa kitchingi]]* Brechlin, 2010
* *[[Salassa lemaii]]* Le Moult, 1933
* *[[Salassa lola]]* (Westwood, 1847)
* *[[Salassa megastica]]* Swinhoe, 1894
* *[[Salassa meisteri]]* Brechlin, 2010
* *[[Salassa mesosa]]* Jordan, 1910
* *[[Salassa olivacea]]* Oberthuer, 1890
* *[[Salassa parakatschinica]]* Brechlin, 2009
* *[[Salassa pararoyi]]* Brechlin, 2009
* *[[Salassa paratonkiniana]]* Brechlin, 2009
* *[[Salassa royi]]* Elwes, 1887
* *[[Salassa thespis]]* (Leech, 1890)
* *[[Salassa tibaliva]]* Chu & Wang, 1993
* *[[Salassa tonkiniana]]* Le Moult, 1933

## İstinadlar
Camışçılıq

**Camışçılıq** — əsasən ətlik-südlük istimaqətli iribuynuzlu heyvandarlığın bir növüdür. Camış bəzi xüsusiyyətlərinə görə qara mal cinslərindən fərqlənir və təsərrüfat nöqteyi nəzərindən onlardan xeyli üstündür. Xüsusi qulluğa ehtiyacları yoxdur. Bununla onların yetişdirilməsi üçün əlverişli şəraitin olması vacibdir. Belə ki, onlara əsasən subtropik, subekvatorial və ekvatorial iqlimin hakim oluğu ərazilərdə arealı daha yüksəkdir. Buna misal kimi onu göstərmək olar ki, inəklər −20 °C şaxtaya dözdükləri halda camışar artıq −1 °C çətinlik çəkir. Səbəb isə onun piy qatının olduqca az olmasıdır. Camışdan alınan süd məhsulları keyfiyyətliyik baxımından inək südünü üstələyir. Gönü isə olduqca qiymətli dəri sayılır.

Camışçılıq iqtisadi cəhətdən gəlirli sahə olması ilə əlaqədar onun damazlıq və məhsuldarlıq keyfiyyətlərini daha da yaxşılaşdırmaq istiqamətində təkmilləşdirilməsinin aparılması vacibdir. Təcrübə stansiyalarında yemləmənin düzgün təşkil edilməsi nəticəsində məhsuldarlığın artırılması müşahidə edilmişdir. Bu isə camışçılığın rentabeli olmasını deməyə əsas verir.

Camışçılıq hazırda Cənubi Qafqaz, Cənubi Avropa, Cənubi Asiya və Cənub-Şərqi Asiya (Türkiyə, Hindistan, Pakistan, Misir, Bolqarıstan, Filippin) regionlarda müstəqil bir sahə kimi mövcuddur.

Azərbaycanda da camışçılıq heyvandarlığın mühüm və gəlirli sahələrindən biridir. Ölkədə istehsal olunan ətin 25%, südün 15%, gönün isə 40% onun payına düşür. Burdan görünür ki, heyvandarlıq məhsulları istehsalında camışçılığın da böyük əhəmiyyəti vardır. Azərbaycanda yerli şəraitə uyğunlaşmış xüsusi Azərbaycan camışı cinsi yetişdirilir. Son zamanlar camışçılığa olan maraq azalmışdır.

## İstinadlar
Botsvana pulası

**Botsvana pulası** (ISO 4217 : **BWP**) - Botsvanada istifadə edilən rəsmî pul vahididir. Qeyri-rəsmî olaraq Zimbabvedə də istifadə olunur. Tsvana dilində "pula"nın əsl mənası "yağış"dır. Ölkədə yağış nadir olduğundan pul da dəyərlidir. Botsvana Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılır. 1 Botsvana pulası 100 thebeyə bərabərdir (thebe - qalxan).

6 sentyabr 2016 tarixinə aid məzənnəyə görə, 1 Botsvana pulası = 0.0922080 ABŞ dolları.

## Mənbə
Burundi frankı

**Burundi frankı** (Fransızca: *franc burundais*; ISO 4217: **BIF**) - Burundidə istifadə edilən rəsmî pul vahididir. 1 Burundi frankı 100 sentimoya bərabərdir. Ancaq müstəqillik illərindən bu yana sentimo dövriyyəyə buraxılmır. Burundi frankı Burundi Mərkəzi Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılır.

6 sentyabr 2016 tarixinə aid məzənnəyə görə, 1 Burundi frankı = 0.000595760 ABŞ dolları.

## Mənbə
Braziliya realı

**Braziliya realı** (Portuqalca: *Real brasileiro*; ISO 4217: **BRL**) - Braziliyanın rəsmi pul vahididir. R$ kimi işarə olunur. 1 Braziliya realı 100 centavoya bərabərdir.

6 sentyabr 2016 tarixinə aid məzənnəyə görə, 1 Braziliya realı = 0.307102 ABŞ dolları.

## Mənbə
Livan funtu

**Livan funtu və ya livr** (, , ) — Livanın pul vahididir. Livanda pul vahidini Livan lirası adı altında istifadə edirlər..

Daha əvvəl bir Livan funtu 100 piastra bərabər idi, amma belə bölgüdən sonra ölkədə inflyasiya yarandığından ölkə bu sistemdən imtina etdi. ISO 4217 beynəlxalq standartına uyğun olaraq Livan funtunun beynəlxalq işarəsi — LBP-dir.

## Sikkələr
Pul dövriyyəsində 25, 50, 100, 250 və 500 Livan funtu nominallı sikkələrə rast gəlmək mümkündür.

## Əsginaslar
Pul dövriyyəsində 1000, 5000, 10000, 20000, 50000 və 100000 Livan funtu nominallı əsginaslara rast gəlmək mümkündür.

Əsginaslar Qəznədə çap edilir.

## Valyuta məzənnəsi rejimi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Банкноты на официальном сайте банка Ливана 
* Монеты на официальном сайте банка Ливана
Afrika kərkəsi

**Afrika kərkəsi** və ya **Rüppel kərkəsi** () — Qara kərkəs cinsinə mənsub olan yırtıcı quşlardır. Növ alman zooloqu Eduard Rüppelin şərəfinə adlandırılmışdır.

Şimalda (Saxaranın cənubunda) və Afrikanın şərqindəki savannalarda geniş yayılmışdır. Bədəninin uzunluğu — 65—85 santimetr, çəkisi isə 4 — 5 kq olur. Olduğu yerlərin bir çoxu regionda dırnaqlı heyvanların sayından asılıdır.

## Çoxalması
Afrika kərkəsləri qayaların çıxıntılarında qruplar şəklində yuva salırlar. Onlar koloniyalar halında 10-dan 1000-ə qədər yuva qururlar. Cütlüklər həmişəlik yaranır. Böyük çubuqlardan hazırlanmış kobud yuvaya dişi 1-2 yumurta qoyur və hər iki valideyn yumurtaların qayğısına qalır.

Afrika kərkəsləri ən yüksəkdən uçan quşlardır. Hətta 1973-cü ilin noyabrın 29-da Kot-d’İvuarda 11277 m hündürlükdə bir təyyarə ilə Afrika kərkəsi toqquşmuşdur.

## Qidalanması
Əsasən leşlə qidalanırlar.

## Şəkillər

Vautour de Rüppell MHNT.jpg
VautourCrane2.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Silviya

**Silviya** — ad.

* Silviya Popoviç — Serbiya voleybolçusu.
* Silviya Plat — Amerikalı şair və yazıçı.
* Silviya Rayt — futbolçu.

;Digər
* Silviya (park) — Qatçina muzey-qoruğunun tərkibinə daxil olan park.
Masahiro Yokotani

— Yaponiya anime və film ssenaristi. Osaka prefekturasında anadan olmuşdur. Bir çox anime serialları üçün ssenari yazmışdır.

## İşləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Kipr yunanları

300px
1973 ilinde Kipr adasında etnik xəritəsi sarı region Kipr rumları

Kipr adasının ən böyük etnik qrupudur.
Taku İvasaki

— Yaponiya bəstəkarı və aranjimançısı. Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərində anadan olmuşdur. Tokio İncəsənət Universitetinin məzunudur.

## İşləri
### Anime

### Film
*** (2006)

### Oyun
**[[Mercury - The Prime Master]]* (1991) Hayato Matsuo, Seyro Okamoto və Tsuşi Yamaci ilə birlikdə.
**[[Aerobiz]]* (1992)
**[[Taikō Risshiden 2]]* (1995)
**[[Soul Edge]]* (1995)
**[[Cho Aniki#Ai Cho Aniki|Ai Cho Aniki]]* (1997)
**[[Uncharted Waters Online]]* (2004)
**[[Muv-Luv Alternative]]* (2006)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
*VGMdb-da diskoqrafiyası
Samir

**Samir** — Kişi adı.

* Samir Xasıyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Samir Şərifov — Azərbaycan Respublikasının Maliyyə naziri

* **[[Samir Əliyev]]**
:* Samir Əliyev (futbolçu) — azərbaycanlı futbol mütəxəssisi, Səbail PFK sabiq baş məşqçisi.
:* Samir Əliyev (leytenant) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Vətən müharibəsinin şəhidi.
:* Samir Əliyev (Tiqana) — 16 yaşlı şəhid.

* Samir Cavadzadə — azərbaycanlı müğənni.
* Samir Ələkbərov — Azərbaycanın məşhur futbolçusu.
* Samir Musayev — azərbaycanlı futbolçu.
* Samir Cəfərov — Azərbaycanlı tenor, opera ifaçısı,
* Samir Abbasov — azərbaycanlı sabiq futbolçu, müdafiəçi.
* **[[Samir Məmmədov]]**
:* Samir Məmmədov (boksçu)
:* Samir Məmmədov (kiçik çavuş) 
* Samir Nuriyev — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının rəhbəri.
* Samir Sədaqətoğlu —
* Samir Səttarov —
Koci

**Koci** — ad.

* Koci Funamoto — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Koci Kondo — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Koci Miyata — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Koci Nakata — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Koci Noquçi — 
* Koci Sasaki — 
* Koci Tanaka — 

## Həmçinin bax
* Koçi
Qonur Qafqaz malı

**Qonur Qafqaz malı** — yerli Qafqaz cinsi ilə Şvis cinsinin cütləşdirilməsi nəticəsində yaradılmış cütdırnaqlı heyvan. Əsasən Qafqazda (Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan və Dağıstan) yetişdirilir.

Ümumiyyətlə cinsyaratma prosesində geniş istifadə olunmuş şvis cinsinin təsiri açıq müşahidə edilir. Şvis malında qonurluq əsas rəng xüsusiyyəti təşkil etdiyindən onların əsasında yaradılan cinslərdə qonur rənglilik dominantlıq edir.

Qonur Qafqaz cinsinin yaradılmasında Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Heyvandarhq İnstitutu mühüm rol oynamışdır. Bu cins Azərbaycan SSR-də dağlıq və aran rayonlarda üstük cins kimi qəbul edilərək çoxaldılmışdır. Bu cinsin rəsmi təsdiqi 1960-ci ildə həyata keçirilmişdir.  
Əsasən ətlik-südlük istiqamətli olaraq düşünülmüşdür. Qonur, açıq və tünd qonur rəngli olurlar. Belində ağ zolaq və ağız ərtafında ağ haşiyə Şvis cinsindən keçmədir. Başı orta uzunluqdadır. Buynuzları tünd boz, ucları isə qara olur. Əzələsi yaxşı inkişaf etmişdir. 
İl ərzində orta hesabla 2100-2600 kq süd verir. Yaxşı qulluq, qidalanmanın düzgün təşkili sayəsində məsuldarlıq 3600-4000 kq olmuşdur. 1 kq südün 3,8-3,9% yağdır. Qoca fərdlərin cəkisi 700-800 kq ola bilir. Nadir hallarda diri çəki 900 kq olur. 
## İstinadlar
Lablon

**Leblon çimərliyi** () — Rio-de-Janeyronun cənubundanda yerləşən çimərlik. Şərq sərhədi kanal, qərb sərhədi isə Doyz-İrmanz dağı yerləşir. 

XIX əsrin son on illiklərinə qədər ərazidə fermalar mövcud olmuşdur. Bu fermalardan birinin sahibi (1845) balina ovu şirkətinin sahibi fransız Karlos Leblon olmuşdur. Çimərlikdə onun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Qaçış planı (film, 2013)

**Qaçış planı** () — 2013-cü ildə çəkilmiş ABŞ filmi.

## Məzmun
Rey Breslin təhlükəsizlik sistemi üzrə dünyanın ən qabaqcıl mütəxəssisidir. Onu heç kimin qaça bilmədiyi həbsxanaya salırlar. Oradan qaçmaq qeyri mümkündür, çünki məhz Breslin vaxtiylə yerli təhlükəsizlik sistemini layihələşdirmişdir. O, həbsxanadan çıxmaq üçün biliklərini istifadə edib onu azadlıqdan məhrum edən adamı tapmalıdır.

## İstinadlar
Saori Naqamine

**Saori Naqamine** () — Yaponiyalı oxatan. Saori Naqamine Yaponiyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Saori Naqamine birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Braziliyanın nümayəndəsi Ane Marselle dos Santos ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Saori Naqamine rəqibinə 3:7 hesabı ilə uduzdu.

## İstinadlar
Syerra-Leone leonesi

**Syerra-Leone leonesi** () — 100 sentə bərabər olan Syerra-Leonenin milli məzənnəsidir. 4 avqust 1964-cü ildə Qərbi Afrika funtunu əvəz etmişdir və məzənnəyə görə 1 funt 2 leoneyə bərabərdir. 1966-cı ilin 4 fevralına qədər leone tək qanuni ödəmə vasitəsi idi.

Hal-hazırda 1000, 2000, 5000 və 10 000 leonelik əsginaslardan və 10, 50, 100 və 500 leonelik sikkələrdən istifadə olunur.

## Əsginaslar
Mübadilədə 2010-cu il buraxılışlı 1000, 2000, 5000 və 10 000 nominallı leonelərdən istifadə olunur. Bütün əvvəlki buraxılışların əsginasları mübadilədən çıxarılmışdır.

## Valyuta məzənnəsi rejimi

## İstinadlar
San-Tome və Prinsipi dobrası

**San-Tome və Prinsipi dobrası** () — Afrika dövləti olan San-Tome və Prinsipinin pul vahididir. 2 iyul 1977-ci ildə (Eskudonun əvəzinə) mübadiləyə daxil edilmişdir.

## 2004-cü il nümunəsinin əsginasları
Dövriyyədə müxtəlif buraxılış illəri olan 5000, 10 000, 20 000, 50 000 və 100 000 nominallı dobra əsginaslarını görmək olar. 1977-ci ildən sonra buraxılmış köhnə dobra seriyaları əsas ödəmə vasitəsidir və köhnəlmə müddətində dövriyyədən götürülür. 

## Valyuta məzənnəsi rejimi

## İstinadlar
Qətər rialı

**Qətər rialı** — 100 dirhəmə bərabər olan Qətər əmirliyinin pul vahididir. Rialın məzənnəsi ABŞ dolları ilə əlaqədədir. 1 ABŞ dolları 3,64 Qətər rialına bərabərdir.

## Tarixi
28 aprel 1959-cu ilə qədər ölkədə Hindistan rupisi dövriyyədə idi. Daha sonra Fars körfəzinin ölkələri üçün buraxılmış Fars körfəzi rupisi onu əvəz etdi. Fars körfəzi rupisi Hindistan rupisi ilə əlaqədar idi. Hindistan rupisi 1965-ci ildə qiymətdən düşəndə Fars körfəzi rupisi də dəyərdən düşdü və  Fars körfəzinin başqa ölkələriylə yanaşı Qətər də öz şəxsi pul vahidini buraxmağa qərar verdi.

Bu hadisədən əvvəl 1966-cı ildə ölkə Səudiyyə rialına keçdi. 1 rial o vaxt ki məzənnəyə görə 1,065 rupiyə bərabər idi. Sentyabrda Qətər və Dubay mübadiləyə ümumi valyutanı daxil etdi və onu *Qətər və Dubay rialı* adlandırdı. Amma 1973-cü ildə Dubay BƏƏ-nin tərkibinə daxil oldu. Qətər şəxsi valyuta olan Qətər rialını buraxmağa başladı.

## Əsginaslar
2003-cü ilin iyununda Qətər Mərkəzi Bankı 1, 5, 10, 50, 100 və 500 rial nominallı yeni əsginasların mübadiləyə verilməsinə başladı. Əsginaslar 1996-cı il buraxılışlı əsginaslardan öz yüksək dərəcəsiylə və yeni rəngləri ilə fərqlənir..

## Valyuta məzənnəsi rejimi
Rialın məzənnəsi ABŞ dolları ilə əlaqədədir. 1 ABŞ dolları 3,64 Qətər rialına bərabərdir.

## İstinadlar
Komor frankı

**Komor frankı** — Komor adaları dövlətinin pul vahididir. Bir Komor frankı 100 santimə bərabərdir. Pul vahididin beynəlxalq işarəsi — KMF-dir. 1 yanvar 2003-cü ilə qədər valyutaların Ümumrusiya təyinedicisində Komor adaları frankı adlanırdı.

Pul dövriyyəsində 10000, 5000, 2500, 2000, 1000 və 500 nominallı frank əsginaslarından və 250, 100, 50, 25, 10 və 5 nominallı frank sikkələrdən istifadə edilir.

2003-cü ilin başlanğıcında 1 ABŞ dolları 522,7 Komor frankına bərabər idi.

## Əsginaslar
Dövriyyədə 2005-2006-cı il buraxılışlı  500, 1000, 2000, 5000 və 10000 frank nominallı əsginasları görmək olar. Köhnə — 1976 və 1986-cı il buraxılışlı əsginaslar ödəmə vasitəsidir və köhnəlmə müddətində dövriyyədən götürülür.

## Valyuta məzənnəsi rejimi
Frankın məzənnəsi 491,96775:1 nisbətində avro (ISO 4217 kodu — EUR) ilə əlaqəlidir..

## İstinadlar

## Mənbələr
* Banque Centrale des Comores official site 
*  Text of the 1979 Comorian Agreement of Monetary Cooperation at Banque de France
* Decision of the Council of Europe on 23 November 1998 regarding the CFA and Comorian francs
*Franc zone information at Banque de France 
* Franc zone information at Banque de France (in French, but more extensive than the English version)
*  Central Bank of Madagascar 
* Images of Comorian banknotes at Islamic Banknotes 
* Numismatics of Comoros
*Numismatics of Comoros by Dr Iain Walker
* Coins of Comoros 
*Comoros  at Ben's FAO Coins collection
*New bimetallic 250 francs at World Coin News Blog
*  La fabrication des monnaies utilisées par les Comoriens
*  "Les Monnaies à Madagascar" , Louis Molet
* A table of conversion rates between the euro and the Comorian franc

## Xarici keçidlər
* http://archive.travel.ru/comoros/money/
Mozambik metikalı

**Mozambik metikalı** — Mozambik dövlətinin pul vahididir.

Pul mübadiləsində 20, 50, 100, 200, 500 və 1000 metikallıq əsginaslardan, 1, 5, 10, 20 və 50 sentavoluq, 1, 2, 5 və 10 metikallıq sikkələrdən daha çox istifadə olunur.

## Tarixi

### Köhnə metikal (MZM)
Metikal (MZM) 1980-ci ilin iyunun 16-sından eskudonu əvəz etmişdir. Metikal hiperinflyasiyaya məruz qaldı və bir müddət təxminən mübadilə kursuyla 24 500 metikal bir Amerika dollarına (USD) bərabər idi və dünyada ən az qiymətli valyuta ünvanına sahib olmuşdur. Bu titul 2005-ci ilin avqust ayından Zimbabve dollarına ötürüldü.

### Yeni metikal (MZN)
1 iyul 2006-cı ildə Mozambik məzənnə ilə 1000:1 nisbətində denominasiya edən metikala keçdi. ISO 4217-də metikalın yeni kodu *MZN* qəbul edilmişdir. Yeni əsginaslar və sikkələr 1 iyul 2006-cı il tarixində təqdim edilmişdi. Keçid dövrü zamanı həm köhnə, həm də yeni valyutadan mübadilədə istifadə olunurdu. 31 dekabr 2006-cı ildə keçid dövrü başa çatdı. Yeni metikallar üçün həmin dövrdə MTn ixtisarından istifadə olunurdu. Sonradan MT ixtisarından yenidən istifadə olunmağa başladı.

Köhnə metikal 31 dekabr 2012-ci ilə qədər Mozambik Mərkəzi Bankı tərəfindən qəbul edilmişdir.

## Əsginaslar
1994—2006-cı illər arasında inflyasiya ildə minlərlə faiz təşkil edirdi. Hətta 1994-cü ildə 500 000 nominallı metikal əsginası buraxılmışdı.

### 2006—2011-ci il seriyası nümunələri
Dövriyyədə 2006 və 2011-ci il buraxılışlı 20, 50, 100, 200, 500 və 1000 metikallıq əsginaslardan istifadə olunur.

Əsginasların rəsmiləşdirilməsi onu göstərir ki, 2011-ci il seriyası 2006-cı il seriyasını tamamilə təkrarlayır. Yalnız 20, 50 və 100 metikallıq əsginaslar plastik kütlədən hazırlanmışdır. Seriya əsginasları 2006-cı il köhnəlmə müddətində mübadilədən götürüləcəkdir.

## Valyuta məzənnəsi rejimi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://newafrica.ru/anonses/tourism/news/070206_moz.htm
La-Monça (çimərlik)

**La-Monça çimərliyi** - (, ) —  eyni adlı buxtanın sahilində İspaniyanın Donostiya-San-Sebastiyan şəhərində yerləşın çimərlik. Ölkədə ən məşhur çimərləklərindən biyidir. 

Çimərlik Urumea çayı deltası və Urqull təpəsindən bir qədər aralıda yerləşir. Çimərlik 1, 350 km uzunluğa, 40 m enə və 54 000 km² əraziyə malikdir. 

Çimərlik dayazlığı ilə seçilir. Qabarmalar zamanı sahəsi kiçilir. 2007-ci ildə çimərlik Antena 3 telekanalı və COPE radiosu tərfindən İspaniyanın 12 xəzinəsinə daxil olmuşdur.
## Mənbə
* Çimərlik haqqında məlumat.
* La-Monça çimərliyi. 

## İstinadlar
Folklend adaları funtu

**Folklend adaları funtu** () — Böyük Britaniyanın dəniz ərazilərindən olan Folklend adalarının pul vahididir.

## Tarixi
Folklend adaları funtunun əsginaslarının buraxılışı 1899-cu ildə adanın hökuməti tərəfindən başlanmışdır. 1974-cü ildə Folklend adaları sikkələrinin buraxılışına başlamışdır. Məzənnə *Folklend adaları funtu = funt sterlinq* nisbətində qurulmuşdur. Həmçinin Böyük Britaniyanın sikkələri adanın ərazisində qanuni ödəmə vasitəsidir. İngiltərə Bankının əsginasları, Şotlandiya və Şimali İrlandiya bankları rəsmi qanuni ödəmə vasitəsi hesab edilmir, amma mübadilədə istifadə olunurlar.

Əvvəlcə Folklend adaları funtu funt sterlinq kimi 20 şillinq və 240 pens bərabər idi, 1971-ci ilin 14 fevralından isə 100 pensə bərabərdir.

## Valyuta məzənnəsi rejimi
Folklend adaları funtunun məzənnəsi 1:1 nisbətində funt sterlinqlə əlaqədardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Банкноты стран мира. 50 Фунтов Фолклендских островов 1990 года, с изображением королевы Елизаветы II
İlqar Fəti-zadə

**İlqar Fəti oğlu Fəti-zadə** () — Azərbaycan iqtisadçısı, Azərbaycan Respublikası maliyyə nazirinin birinci müavini (1999–2022).

## Həyatı
İlqar Fəti oğlu Fəti-zadə 1956-cı il sentyabrın 30-da hazırkı Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1978-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Maliyyə-statistika fakültəsini bitirmişdir. 1978–1980-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.

İlqar Fəti-zadə əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildə Azərbaycan SSR Maliyyə Nazirliyinin Ştat İdarəsində başlamışdır. 1980–1988-ci illərdə həmin idarədə böyük iqtisadçı, baş iqtisadçı, şöbə müdiri, 1988–1992-ci illərdə isə Maliyyə Nazirliyinin Dövlət Orqanları Aparatının Maliyyələşdirilməsi İdarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

1992-ci ilin aprel ayından maliyyə nazirinin müavini, 16 dekabr 1992-ci ildən isə Dövlət Sosial Müdafiə Fondu sədrinin birinci müavini olunmuşdur. 23 sentyabr 1999-cu ildə maliyyə nazirinin birinci müavini təyin edilmişdir.

İlqar Fəti-zadə 14 aprel 2022-ci ildə vəfat etmişdir. "Qurd qapısı" qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Ailəli idi. Bir övladı var.

## İstinadlar
Azər Bayramov

**Azər Əziz oğlu Bayramov** () — Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat nazirinin müavini (2026-cı ildən), maliyyə nazirinin sabiq müavini (2004–2026).

## Həyatı
Azər Əziz oğlu Bayramov 1 fevral 1970-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1990-cı ildə N. Voznesenski adına Leninqrad Maliyyə-İqtisad İnstitutunun Bakı filialını bitirərək iqtisadçı ixtisasına yiyələnmişdir. 2000-ci ildə M. Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1990-cı ildə Maliyyə Nazirliyinin Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyində dövlət vergi müfəttişi kimi başlamışdır. 1992―1996-cı illərdə Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyinin "Beynəlxalq vergiqoyma", 1997―1999-cu illərdə isə "İri vergi ödəyiciləri ilə iş üzrə" idarələrinin rəisi olmuşdur. 2000―2004-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Vergi Siyasəti və Gəlirlər Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 fevral 2004-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası maliyyə nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Həmin ildə o, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Sərəncamı ilə büdcə gəlirlərinin proqnozlaşdırılması üzrə komissiyanın sədri təyin olunmuşdur. 2025-ci il yanvarın 10-dan fevralın 6-dək maliyyə nazirinin səlahiyyətlərini müvəqqəti icra etmişdir. 2026-cı il yanvarın 14-də maliyyə nazirinin müavini vəzifəsindən azad edilərək iqtisadiyyat nazirinin müavini təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 iyun 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var. Azərbaycan Respublikasının xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun qardaşıdır.

## İstinadlar
Sahir Məmmədxanov

**Sahir Polad oğlu Məmmədxanov** () — Azərbaycan Respublikası vergilər nazirinin birinci müavini, 3-cü dərəcəli dövlət vergi xidməti müşaviri.

## Həyatı
1959-cu ildə İsmayıllı rayonunda anadan olub.

1985-ci ildə Rusiya Federasiyasının Tver şəhərinin Kalinin adına Dövlət Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsi bitirmişdir

1985–1993-cü illərdə Tver şəhərinin "Elektroaparatura" zavodunda iqtisadçı, maliyyə-müqavilə şöbəsinin rəisi və Hərbi Sənaye Nazirliyinin "Kalininmaşdetal" istehsalat birliyində baş mühasib vəzifəsində çalışmışdır.

1993 – Azərbaycan Respublikası Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyində müfəttiş, 1994–1999-cu ilə qədər müfəttiş, şöbə rəisi kimi işləmişdir.

1999 – "İri vergi ödəyiciləri ilə iş üzrə" Baş idarə rəisinin müavini, daha sonra həmin ildən 2001-ci ilədək Baş idarənin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

2001 – 2009 — Vergilər Nazirliyi yanında Xüsusi Rejimli Vergi Xidməti Departamentinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 mart 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə Vergilər nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 mart 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə Vergilər nazirinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 iyul 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə Qusar Rayon İcra Başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Ailəlidir. 2 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sahir Məmmədxanov — Qusar Rayon İcra Hakimiyyətinin rəsmi veb-saytı
Namiq Əliyev (nazir müavini)

**Namiq Tofiq oğlu Əliyev** () — Azərbaycan Respublikası vergilər nazirinin müavini (2004–2018), 3-cü dərəcəli dövlət vergi xidməti müşaviri.

## Həyatı və fəaliyyəti
1960-cı ildə Gəncə şəhərində anadan olub, 1983-cü ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Hüquqi psixologiya fakültəsini bitirdikdən sonra 1 il Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasında elmi işçi vəzifəsində çalışıb.

1984–1986-cı illərdə SSRİ Prokurorluğun Elmi-tədqiqat institunda təcrübə keçmiş və 1990-cı ildə həmin institutun aspiranturasını bitirərək hüquq elmləri namizədi dərəcəsinə yiyələnmişdir. 1991–2004-cü illər ərzində Respublika Prokurorluğunda Azərbaycan Respublikası Prokurorunun köməkçisi, Kadr idarəsinin prokuroru, Polis orqanlarında qanunların icrasına nəzarət idarəsinin rəis müavini, Vətəndaşların ərizə, şikayətlərinə baxılması və qəbulu idarəsinin rəis müavini, Ədliyyə, milli təhlükəsizlik, gömrük, vergi və sərhəd qoşunları orqanlarında istintaq, təhqiqat və əməliyyat-axtarış fəaliyyətində qanunların icrasına nəzarət idarəsinin rəis müavini vəzifələrində çalışmışdır.

2004–2018-ci illərdə vergilər nazirinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

### Ailəsi
Ailəlidir. 2 övladı var.

## İstinadlar
Akihiro

**Akihiro** — ad.

* Akihiro Naqaşima — Yaponiya futbolçusu.
* Akihiro Nişimura — Yaponiya futbolçusu.
* Akihiro İenaqa — Yaponiya futbolçusu.
Taru Kuoppa

**Taru Kuoppa** (14 noyabr 1983) — Finlandiyalı oxatan. Taru Kuoppa Finlandiyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Taru Kuoppa birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Myanmanın nümayəndəsi San Yu Htve ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Taru Kuoppa rəqibinə 3:7 hesabı ilə uduzdu.

## Mənbələr
### İstinadlar
Akira

**Akira** — ad.

* Akira Kaci — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Akira Kitaquçi — 
* **[[Akira Matsunaqa]]** 
:* Akira Matsunaqa (futbolçu, 1914)
:* Akira Matsunaqa (futbolçu, 1948) — Yaponiya futbolçusu.

* Akira Narahaşi — 
* Akira Nişino — 
* Akira Nozava —
* Akira Kito
;Digər
* Akira (manqa) —
Atsuşi

**Atsuşi** — ad.

* Atsuşi Natori — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Atsuşi Uçiyama — 
* Atsuşi Yanaqisava — 
* Atsuşi Yoneyama —
Daysuke

**Daysuke** — ad.

* Daysuke Oku —  keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Daysuke Sakata —  
* Daysuke Suzuki —  
* Daysuke İçikava —
Hiroki

**Hiroki** — ad.

* Hiroki Yamada — Yaponiya futbolçusu. 
* Hiroki Fuciharu — 
* Hiroki Mizumoto — 
* Hiroki Sakay —
Frank

**Frank** — ad.

* Frank Qorşin — ABŞ aktyoru.
* Frank Şvalba-Hot — siyasətçi.

;Digər
* Frank (musiqi albomu) — Emi Uaynhausun birinci albomu.
Hideo

**Hideo** — ad.

* Hideo Haşimoto — Yaponiya futbolçusu. 
* Hideo Sakay — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Hideo Şinocima — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Kazuo

**Kazuo** — ad.

* Kazuo Eçiqo — Yaponiya futbolçusu. 
* Kazuo Ozaki — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Kazuo Sayto — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Kazuo İmanişi — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Həmçinin bax
* Kazuko
Hiroşi

**Hiroşi** — ad.

* Hiroşi Yoşida — Yaponiya futbolçusu. 
* Hiroşi Hirakava — 
* Hiroşi Katayama — 
* Hiroşi Kiyotake — 
* Hiroşi Nanami — 
* Hiroşi Ninomiya — 
* Hiroşi Oçiay — 
* Hiroşi Saeki — 
* Hiroşi Soecima —
Masaaki

**Masaaki** — ad.

* Masaaki Şirakava — Yaponiya Mərkəzi Bankının rəhbəri
* Masaaki Hiqaşiquçi — Yaponiya futbolçusu.
* Masaaki Kato — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Masaaki Mori — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Masaaki Savanobori — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Masahiro

**Masahiro** — ad.

* Masahiro Ando — Yaponiya futbolçusu.
* Masahiro Endo — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Masahiro Fukuda — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Masahiro Hamazaki — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Masahiro Yokotani — Yaponiya anime və film ssenaristi.
Masao

**Masao** — ad.

* Masao Uçino — Yaponiya futbolçusu.
* Masao Nozava — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Masao Ono — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Masao Takada — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Masaşi

**Masaşi** — ad.

* Masaşi Vatanabe — Yaponiya futbolçusu. 
* Masaşi Motoyama — 
* Masaşi Nakayama — 
* Masaşi Oquro —
Maykl

**Maykl** — ad.

* Maykl Wenning —  
* Maykl Jeter — 
* Maykl Kopper — ABŞ aktyoru
* Maykl Qof — 
* Maykl Valzer — 
* Maykl Flinn — 
* Maykl Reynhard Hess — 
* **[[Maykl Kollins]]**
:* Maykl Kollins (kosmonavt)
:* Maykl Kollins (İrland lider)

## Həmçinin bax
* Mayk 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Trinidad və Tobaqo dolları

**Trinidad və Tobaqo dolları** (Valyuta kodu — TTD) — 1964-cü ildən (əvvəl ölkədə Britaniya Vest-hind dolları istifadə olunurdu) Trinidad və Tobaqo respublikasının rəsmi pul vahididir. 1 dollar 100 sentə bərabərdir.

Mübadilədə 5, 10, 25 və 50 sentlik sikkələrdən və  1, 5, 10, 20, 50, 100 dollarlıq əsginaslardan istifadə olunur.

## Valyuta məzənnəsi rejimi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Центральный банк Тринидада и Тобаго
Ülviyyə Tahir

**Ülviyyə Tahir** (*tam adı: Ülviyyə Tahir qızı Mustafayeva*; 15 noyabr 1980, Bəydövül, Göyçay rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycanlı yazıçı, tərcüməçi və publisist.

## Həyatı

Ülviyyə Tahir qızı Mustafayeva 15 noyabr 1980-ci ildə Azərbaycan SSR, Göyçay rayonunun, Bəydövül kəndində anadan olmuşdur.

### Təhsili

1987—1998-ci illərdə Göyçay rayonu, Ə.Əsgərov adına orta məktəbdə təhsil almışdır.

1998-ci ildə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Tarix fakültəsinə daxil olmuş və 2002-ci ildə həmin fakültəni bitirmişdir.

2009-cu ildə Azərbaycan Dillər Universitetinin İngilis dili fakültəsinə daxil olmuşdur.

## Fəaliyyəti

2009-cu ildə ilk hekayəsini yazmışdır.

2014-cü ildə Hədəf Nəşrlərinin təsis etdiyi, “Kitabevim.Az” və Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının təşkilatçılığı ilə həyata keçirilən “Anamın Kitabı” pyes müsabiqəsində "Anamın tabutu" adlı pyeslə iştirak etmiş və 44 balla 7-ci yer olub.

"Stokholm Sindromu" hekayəsilə "Ədəbi Azadlıq-2015" müsabiqəsində iştirak edib.

Hazırda 150-ə yaxın hekayə, araşdırma məqalənin və tərcümə kitablarının müəllifidir.

### Əsərləri
#### Müəllifi olduğu əsərlər

#Şeytanın missiyası
#Üzü cəhənnəmə
#Buqələmun
#Ortaq şəhər (hekayələr kitabı)
#ALJİR
#Şükriyyə Taleyim

#### Tərcümə və şərhçisi olduğu əsərlər
#Co Navarro / Marvin Karlins, Bədən dili
#Nevzat Tarhan, Qadın psixologiyası (Kadın psikolojisi) (*nəşr edilməyib*)

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

* Ceylan Mumoğlu

## Xarici keçidlər
* Rəsmi bloqu
* 
* Ülviyyə Tahir — Azadlıq Radiosunun rəsmi saytında
* 
*