open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ağbaş siyənək

**Ağbaş siyənək** () — siyənək cinsinin nümayəndəsidir. 

## Yayılması
Astrabad körfəzindən Qaraboğazgöl körfəzinə qədər yayılmışdır. Xəzər dənizinin cənubi - şərqində yaşayır.

## Morfoloji əlamətləri
Böyük ağzı, alt çənəsində qabarlı qalınlaşma vardır. Qəlsəmə dişcikləri yoğun, kobud, əyri, küt, çox vaxt ucu qalınlaşmış və ya haçalanmışdır. Alt çənəsi adətən yüngülcə irəli çıxır, üst çənə göz ortasının şaqulisinə çatır. Balığa bu adın verilməsi onun başının ağ-süd rəngində olması ilə əlaqədardır. Başqa siyənəklərdən bəzi morfoloji əlamətlərinə görə də fərqlənir. Uzunluğu 25-29 sm, kütləsi orta hesabla 300 q olur. Lakin ovda bəzən ağırlığı 700 q olan balıqlara da təsadüf olunur.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Ağbaş siyənəklər yırtıcı həyat tərzi keçirir. Onlar kilkə, xullar, aterina və yengədə qidalanırlar. Qida miqrasiyası edir.Ağbaş siyənək areal daxilində geniş ərazidə yerini dəyişərək Cənubi Xəzərdən kənara miqrasiya etmir, yalnız tək-tək fərdlər qidalanmaq üçün Orta Xəzərə - Qaraboğazqol ərazisinə miqrasiya edərək Manqışlaq yarımadası sahillərinədək çatırlar. Bu balıqlar əsasən Xəzərin yem və oksigenlə zəngin olan sahələrində toplanır.

## Çoxalması
Cinsi yetişkənliyə erkək balıqlar 2-3, dişilər isə 3-4 yaşında çatır. Hər bir dişi balığın verdiyi kürülərin sayı 199,3 min ədədə qədər olur. Cənubi Xəzərin şərq sahillərində - Türkmən körfəzi ilə Krasnovodsk (Türkmənbaşı) körfəzləri arasındakı geniş ərazidə kürü tökürlər. Aprel ayından başlayaraq iyunun axırınadək bu ərazilərdə cinsi vəziləri yetkinlik mərhələsində olan balıqlara təsadüf olunur. Kürüləmə suyun temperaturu 15-23°, duzluluğu 12,6-13,3 % olduqda baş verir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Azərbaycan sularında vətəgə əhəmiyyəti yoxdur.Selektiv ov aləti olmadığından ağbaş siyənəyin ovu məhduddur.Hazırda ağbaş siyənəyin illik ovu 0,45 min tonadək olur.Başqa siyənəklər kimi onun da ovunu artırmaq mümkündür. Lakin yuxarıda göstərilən səbəb üzündən (qurma torlara nərə balıqlarının körpələri düşdüyündən) ağbaş siyənəyin ovunu artırmaq xeyli çətinlik törədir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 80.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s. 

## Həmçinin bax
Herseqovina

thumb|
**Herseqovina** (; ) — Bosniya və Herseqovinanın cənubunda yerləşən tarixi vilayət

1860—1913-cü illərə qədər «Köhnə Herseqovina» ərazisinə Monteneqro və Serbiyanın qərb hissəsini belə əhatə edirdi. Herseqovinanın əhalisi herseqovinalılardan ibarətdir. Herseqovinalılar əsasən xorvat, serb və boşnaklardan ibarətdir. Ərazisinin 49 % Serb Respublikasının psyına düşür. Əsas şəhərləri: Mostor və Trebine.

## Adı
Herseqovina macar sözü olan *herceg* sözündən. Vilayət bosniya feodalı Stepan Kosaçın adı ilə bağlıdır. O, 1448-ci ildə adını almışmışdır. Onun mülkiyyəti olan Xum vilayəti sonradan Herseqovina vilayəti adlanır. Türk hakimiyyəti illərində vilayətin adı  olaraq tanınırdı.

## Tarixi
Erkən orta əsrlərlə Herseqovinanın ərazisi çoxlu sayda müstəqil knyazlıqlardan ibarət idi. Şimali Herseqovina Serbiyanın tərkibinə daxil idi. Cənubi Herseqovina isə Orta əsr Xorvatiyasının tərkibi idi. I Tvrtkonun hakimiyyəti illərində ərazi XIV əsrin ortalarında Bosniyanın tərkibinə daxil idi.
Onun ölümündən sonra Bosniya öz müstəqilliyini itirmişdir. 1463-cü ildə isə Osmanlı dövlətinin tərkibinə keçmişdir. Bundan sonra isə adi bir vilayətə çevrilmişdir. 1853-cü ildən vilayət Bosniya və Herseqovina adlandırılır.

1878-ci ildə Bosniya və Herseqovina Avstriya tətəfindən işğal edilir. 1908-ci ildə vilayət ləğv edilmişdi. Frans-Ferdinand Bosniyanın paytaxtı Sarayevoda ölürüldükdən sonra Birinci Dünya müharibəsi başlamışdır. Avstriya-Macarıstan dağıldıqdan sonra Bosniya və Herseqovina Yuqoslaviya Krallığına daxil edilmişdir. İkinci Dünya müharibəsi dönəmində 1941 - 1945-ci illərdə Bosniya Müstəqil Xorvatiya dövlətinin tərkibinə daxil edilmişdir. Ancaq burada Yuqoslaviya partizan dəstələri faktiki bölgənin bir hissəsini nəzarətdə saxlayırdı. Müharibədən sonra bölgə vahid Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikasınln tərkibi olaraq Yuqoslavir Federativ Sosialist Respublikaslna daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Yuqoslaviya dağıldıqdan sonra Bosniya və Herseqovina müstəqil dövlətə çevrilir. Ancaq burada yaşayan serblər və xorvatlar buna qarşı çıxırlar. Bu isə etnik münaqişəyə səbəb olur. Bosniya müharibəsi çoxlu sayda insan itkisinə səbəb olur. Deyton müqaviləsi ilə ölkə Bosniya və Herseqovina Federasiyası və Serb Respublikası olmaqla iki hissəyə bölünmüşdür.

## Coğrafiyası
240px|thumbHerseqovina Bosniya və Herseqovina dövlətinin ərazisində yerləşir. Onun ərazisi 11,4 min km² ərazini əhatə edir bu isə Bosniya və Herseqovina ərazisinin 20 % ərazisini əgatə edir. Coğrafi baxımdan iki hissəyə bölünür: Yuxarı və Aşağı Bosniya və Herseqovina.

Herseqovina şimalda Bosniya, şərqdə Monteneqro, qərbdə isə Xorvatiya ilə sərhədə malikdir.  Adriatik dənizinə cəmi 8&nbsp;km sahil xəttinə malikdir.

## Əhalisi
thumb|Etnik tərkibi (1991)
Burada 1991-ci ildə aparılan siyahıya alınmadan sonra etnik tərkibində dəyişiklik müşahidə edilmişdir. Bu siyahıya alınmaya görə vilayətdə 437 095 nəfər yaşayırdı. Burada xorvatlar Xorvatiya ilə sərhəddə, müsəlmanlar isə Neretva vadisində yaşayırlar. Vilayətin şərqi Serb Respublikasının tərkibinə daxildir.

## İstinadlar
Əli bəy Verdiyev

**Əli bəy Verdiyev** — ilk azərbaycanlı mühəndis-pilotlardan biri.

## Həyatı
Əli bəy Verdiyev 1891-ci il yanvarın 1-də Yelizavetpol şəhərində (indiki Gəncə) anadan olub. Verdiyev Yelizavetpol gimnaziyasını bitirdikdən sonra, Qori müəllimlər seminariyasına daxil olub. 1910-cu ildə Əli bəy Verdiyev Parisə yola düşüb. Burada o, Fransa Politexnik Məktəbinin mühəndis-mexanik fakültəsində avia və avtonəqliyyat vasitələrinin təmiri ixtisası üzrə təhsil alıb.

Verdiyev Fransanın müxtəlif hava nəqliyyatı müəssisələrinin əməkdaşı olduğu zaman aviasiya ilə maraqlanmağa başlayıb. Birinci Dünya müharibəsi illərində mühəndis-mexanik işləmişdir. Əli bəy Verdiyev 1916-cı ildə Fransanın aviapilotaj məktəbində hazırlıq kursu keçmişdir. Beynəlxalq Aeronavtika Federasiyasının Paris bölməsi tərəfindən verilən aviasiya patentinə əsasən, Əli bəy Verdiyev 1916-cı il iyunun 22-də "pilot-aviator" normativlərini tam yerinə yetirərək bu ada layiq görülmüşdür.

Əli bəy Verdiyev məzunu olduğu məktəbdə qalmış və buradakı rus kursantlarına uçuş dərsləri vermişdir. Verdiyev paralel olaraq təlimçi kimi yeni konstruksiyalı təyyarələrin sınaq uçuşlarında iştirak edir və həmçinin mühəndis-mexanik kimi təyyarələrin sazlığına nəzarət edirdi.

1918-ci ildə Əli bəy Verdiyev öz müstəqilliyini elan etmiş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə qayıdıb. Verdiyev Bakı şəhərində mühəndis-mexanik kimi əmək fəaliyyətini davam etdirib. 1920-ci ildə ölkədə sovet hakimiyyəti qurulub. Yeni hakimiyyətə təzə mütəxəssislər lazım idi, Verdiyev də bu mütəxəssislərdən biri idi. O, 1923-cü ildə toxuculuq sənayesi üçün dəzgahlar alınması üçün Lion şəhərinə ezam olunub.

Əli bəy Verdiyev Böyük Vətən müharibəsi illərində Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Plan Komitəsində işləyib. Verdiyev 1953-cü ildən 1957-ci ilədək Dövlət Plan Komitəsinin material balanslar şöbəsində böyük mühəndis vəzifəsində çalışıb. 1957-ci ildə təqaüdə çıxıb. Buna baxmayaraq, o, öz köhnə kollektivi ilə işləməyə davam edirdi.

Əli bəy Verdiyevin ölümündən sonra qızı Nuriyyə xanım ona aid olan bəzi materialları Azərbaycan Tarixi Muzeyinə təhvil verib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan mülki aviasiyası: keçmişi, bugünü və gələcəyi
* Muzey əməkdaşının "Parisdə aviasiya məktəbində təhsil alan azərbaycanlı pilot" adlı məqaləsi dərc olunub 
* AZƏRBAYCAN AVİASİYA TARİXİ
JOWST

**Yoakim Uid Stin** (;  26 iyun 1989, Tronheym, Norveç) və ya səhnə adı ilə **JOWST** — Norveç musiqiçisi, prodüseri və bəstəkarı. O, 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Norveçi təmsil etmiş və ölkəyə finalda 10-cu yeri qazandırmışdır.

## Həyatı və musiqi karyerası
Yoakim Uid Stin 26 iyun 1989-cu ildə Norveçin Tronheym şəhərində anadan olmuş və Tiller şəhərində böyümüşdür. Stin 14 yaşında ikən o ailəsi ilə birlikdə Steynxyer şəhərinə köçmüşdür. On beş yaşında o əsasən gitara, rok, mahnı yazmaq və qrup yaratmaq barədə düşünürdü. Stin ölkənin paytaxtı Osloda yerləşən Noroff institutunda səs və musiqi prodüserliyi ixtisası üzrə təhsil almışdır. O daha sonra həmin institutda təhsil aldığı ixtisas üzrə müəllimlik etmiş və mühazirələr oxumuşdur. O həmin zamanlarda həm də Fornebu şəhərində Earport Studiosda prodüser olaraq çalışırdı. Stin 2011-ci ildən etibarən Red Line Studioda səs mexaniki və prodüser kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. JOWST Norveçdə ən son hit mahnısı olan "Grab the Moment" və müxtəlif remiksləri ilə tanınır.

2017-ci ilin fevral ayında JOWST və Norveçli vokalist Aleksander Valmanın Norveçin NRK telekanalının Avroviziya 2017 üçün təşkil etdiyi *Melodi Grand Prix 2017* müsabiqəsində iştirak edəcəyi öz təsdiqini tapmışdır. Stinin bəstələdiyi "Grab the Moment" mahnısı ilə çıxış edən JOWST və Aleksander nəticədə milli seçim turunda qalib gələrək, Norveçi Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququ qazanmışdırlar. Uzun məşqlərdən sonra JOWST və Aleksander 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin ikinci yarımfinal mərhələsində 12-ci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə JOWST 187 xalla 5-ci yeri tutaraq, Avroviziya 2017-nin finalına yüksəlməyə nail olmuşdur. Duet finalda ümumi nəticədə 26 ölkə təmsilçisi arasında 158 xalla 10-cu yerdə qərarlaşmışdır.

## Diskoqrafiya
### Sinqllar
* "Grab the Moment" (2017)
* "ThatFeeling" (2017)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tuzlov çayı

**Tuzlov** (**Sol Tuzlov çayı**; ) — Rusiyanın Rostov vilayəti ərazisindən axır. Aksay çayının qoludur. Çayın uzunluğu 182 kilometrdir, hövzəsinin sahəsi 4680&nbsp;km²-dir. Mənsəbi Novoçerkassk şəhəri ərafında yerləşir.

## Coğrafiya

Çay Ukraynanın Dones vilayəti ərazisindən başlayır. Tuzlov çayı əsasən düzən ərazidən axır. Relyef suyun axınına və sürətinə təsir göstərir. Yatağı lillidir. Bu səbəbdən meandrlıdır.

## Su rejimi
Əsasən qar suları ilə qidalanır. Bundan əlavə yağış və yeraltı sular qidalanmında iştirak edir. Gursululuq mart-aprel aylarında müşahidə edilir. Yayda yuxarı axarları quruyur. Mənsəbdən 19&nbsp;km yuxarıda su sərfiyyatı 2,1 m³/s, maksimsl 415 m³/s, minimal 0,19 m³/s.

## Hövzəsi
Çay hövzəsinin bir hissəsi Ukraynada yerləşir.
* Tuzlov — (sağ)
** Srednı Tuzlov 
** Pravı Tuzlov 
** Levı Tuzlov 
** Solantır — (sol)
** Krepskaya — (sol)
** Suxoy Nesvatay — (sol)
** Bolşoy Nesvatay — (sol)
*** Kereta — (sağ)
*** Malıy Nesvatay — (sol)
**** Celmenta — (sağ)
** Qruşevka — (sol)
*** Bolşaya Juravka — (sağ)
*** Vlasovka — (sağ)
*** Lesovaya — (sağ)
*** Solyonaya — (sol)
*** Atyoxta — (sağ)
**** Bandovskaya — (sağ)
**** Svivtovka — (sağ)
*** Semibaloçnaya — (sol)
*** Panskaya — (sol)
*** Şestiibaloçnaya — (sol)
*** Vodyanaya — (sol)
*** Turbuta — (sağ)
*** Dvoynaya — (sol)
*** Ayuta — (sağ)
**** Puşkina — (sağ)
**** Kripiçnaya  — (sağ)
**** Kuryuça — (sağ)
***** Kamennaya axarı  — (sol)
** Suxaya Kadamovka — (sol)
** Kadamovka — (sol)
*** Ternovaya — (sağ)
*** Qlubokaya — (sol)
*** Kanennaya  — (sol)
*** Muzqan — (sol)
*** Osipovskaya  — (sağ)
*** Şerbakova — (sol)
*** Mokraya — (sol)
*** Suxaya — (sol)
*** Juravlinaya — (sağ)

## Flora və fauna
2015-2016-ci illərdə çayda aparılan araşdırmalar onu göstərir ki, burada 38 növ zooplankton yaşayır.
Burada müxtəlif növ balıq yaşayır.
## Yaşayış məntəqələri
Çayın mənbəyindən mənsəbinə olan məsafədə yerləşən yaşayış mənyəqələri.

* Kriniçno-Luqski
* Lısoqorka
* Kryukovo
* Karşenko-Annenko
* Qrekovi-Ulyanovka
* Novaya Ukrayna
* Poçtovı Yar
* Bolşekrepinskoe
* Çistopole
* Savçenko
* Petrovka
* Karpo-Nikolayesk
* Stayanovo
* Qeneralskoe
* Nesvetay
* Elitnı
* Oktyabrski
* Oqorodnı
* Kanennı brod
* Kamışevaxa
* Qruşnaya
* Novoçerkassk

## Mənbə
* Притоки Дона

## İstinadlar
Şuşanın dağları başı dumanlı

**Şuşanın dağları başı dumanlı** — xanəndə Xan Şuşinskinin Şuşa şəhərinə həsr etdiyi vətənpərvər Azərbaycan xalq mahnısı, əsərdə şəhər gözəl qızla müqayisə edilir. Tar və kamançanın müşayiəti ilə muğam üslubunda ifa olunur.

## Tarixi
Mahnını XX əsrdə yaşamış azərbaycanlı xanəndə Xan Şuşinski yazıb. Mahnı qrammofon valına yazılarkən bildirilmişdi ki, mahnıda "duman" və "ölürəm" kimi çoxlu kədərli sözlər var, xanəndə cavabında Şuşanın dumanlı dağ zirvələrindən birinə işarə edərək, söylədi ki, dağların zirvələri elə dumanlı olmalıdır, "ölürəm" kəlməsi isə həqiqi ölmək mənasında deyilmir. Buna baxmayaraq, Şuşinskidən mahnı sözlərinin dəyişdirilməsini tələb edərək söylədilər ki, sovet Şuşa dağlarının başı "dumanlı" ola bilməz, Xanəndə ilk sətiri "Şuşanın dağları deyil dumanlı"ya dəyişdirərək mahnını yazdı. Lakin mahnı indiki günümüzdə də öz ilkin variantında ifa olunur.

Sonradan bu mahnı şifahi ənənələrdə geniş yayılaraq, xalq mahnısına çevrildi. O, həmçinin "Azərbaycan xalq mahnıları" (1967) toplusunda yer almışdır.

Mahnı muğam ifaçıların triosunun ifasında "Dərviş Parisi partladır" (1976) Azərbaycan sovet filminin epizodlarının birində səslənir, filmin süjeti elə Qarabağda baş verir.

## Mətni
Müəllif Xan Şuşinskinin sözlərinə əsasən, mahnıda Şuşa şəhərinin təbiəti gözəl qızla müqayisə edilir. Şuşa dağlarının başı dumanla örtüldüyü kimi, qadın da yaylıqla örtülüb. Dağların orta hissəsi lalə çiçəkləri ilə bol olması qızın qırmızı köynəkli olmasına işarə edir, dağın alt hissəsi isə onun yaşıl ətəyi ilə müqayisə edilməsidir. Müəllifin dediyi kimi, əgər bu sözlər dəyişdirilərsə, mahnının mənası da itər.
Bəzi mənbələrdə Şuşa dağlarının başı dumanla örtüldüyünü göy rəng,"qırmızı qoftalı yaşıl tumanlı" bəndində isə müvafiq olaraq qırmızı və yaşıl rəngi dinləyicilərə bildirmək istəmişdir, **yəni "Azərbaycan Xalq Cümruhiyyətinin bayrağını gizli mesajla dinləyicilərə göndərmişdir"**. Onun gizli mesajına səbəb, o zaman Azərbaycanın Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının tərkibində olmasıdır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Xan Şuşinskinin ifasında mahnının yazısı
Malıy Nesvetay çayı

**Malıy Nesvetay çayı** () — Rusiyanın Rostov vilayəti ərazisindən axır. Bolşoy Nesvetay çayının qoludur. Çayın uzunluğu 48 kilometrdir, hövzəsinin sahəsi 356&nbsp;km²-dir. Yuxarı axarlarda sahillərində Novoşaxtinski şəhəri yerləşir. Çay kifayət qədır lillidir.

Çay sistemi: **Malıy Nesvetay** → Bolşoy Nesvetay → Tuzlov → Aksay → Don.

## Axını

Malıy Nesvetay başlanğıcını Dones vilayətindən götürür. Novoşaxtinski şəhərinin Barrikadskaya küçəsində yerləşir. Mənbəyi dəniz səviyyəsindən 200 metr yüksəklidə yerləşir. Əsasən cənuba doğru axır. Sonradan ona Celmenta çayı sağdan tökülür. Alekseevka kəndi yaxınlığında cənub-qərbə istiqamətlənir. Bolşoy Nesvetay çayının mənsəbinə 18&nbsp;km qalmış çaya tökülür.

Çay Rostov vilayətinin Oktyabr və Radionovo-Nesverayski rayonlarından axır. Üstəlik Novoşaxtinski şəhər dairəsindən keçir.

## Su rejimi
Çay kifayət qədər dayazdır. Quraq illərdə çay quruyur.

Malıy Nesvetay öz növbəsində həm də çay deyil iri axar hesab edilir.

## Hövzəsi
* **Malıy Nesvetay çayı**
** Sokyonaya axarı — (sağ)
** Buqravaya axarı — (sağ)
** Kamennaya axarı — (sol)
** Celmenta — (sağ)

## Yaşayış məntəqəsi
* Novomaxtinsk şəhəri.
* Novopavlovka xutoru.
* Alekseevka xutoru.
* Şevçenko xutoru.
* Avilov xutoru.
* Bolşoy Doljik.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* «Природа Ростовской области» — К. З. Яцута, глава Притоки Дона
Bolşoy Nesvetay çayı

**Bolşoy Nesvetay çayı** () — Rusiyanın Rostov vilayəti ərazisindən axır. Tuzlov çayının qoludur. Çayın uzunluğu 48 kilometr, hövzəsinin sahəsi 966&nbsp;km²-dir. Çayın ən böyük qolu Malıy Nesvetay çayıdır.

Çay sistemi: Bolşoy Nesvetay → Tuzlov → Aksay → Don.

## Axını

Çay öz başlanğıcı Dones vilayətindən başlayır. Petrovski xutorunun şimalından Rostov vilayətinin Krasnosulinskaya rayonuna keçir. Mənbəyi 220 metr yüksəkliyində yerləşir. Tuzlov çayının mənsəbinə 44&nbsp;km qalmış ona tökülür.

## Su rejimi

Çay kifayət qədər dayazdır. Quraq illərdə çay quruyur. Aşağı yatağı davamlı axara sahib deyildir.

## Canlılar aləmi
Çay sularında çoxlu sayda balıq növləri yaşayır

## Tarixi
1822-1823-cü illərdə Don Kazaklarının torpaqlarında aparılan statistik araşdırmalar:


б) Aksay çayı ilə birləşən çaylar: Sağ hissədən tökülən çaylar: 2) Tuzlov çayı. Ona isə sol hissədən tökülən çaylar: с) **Bolşoy Nesvetay çayı**, ona Burqustu və Malıy Nesvetay


## Hövzəsi
* **Bolşoy Nesvetay çayı**
** Sobaçya axarı — (sol)
*** Bukina axarı — (sağ)
** Kamışevaxa axarı — (sol)
** Kereta axarı — (sağ)
*** Malaya Dubovaya axarı — (sağ)
** Solyanaya axarı — (sol)
** Sınquta axarı — (sağ)
** Dudinkova axarı — (sol)
** Bolşoy Nesvetay çayı — (sol)
*** Solyanaya axarı — (sağ)
*** Buqravaya axarı — (sağ)
*** Kanennaya axarı — (sol)
*** Celmenta — (sağ)
** Kirbitova axarı — (sağ)

## Yaşayış məntəqələri
* Petrovski xutoru.
* Liçnı Trud xutoru.
* Şaxtenki xutoru.
* Sambek (Novoşaxtinsk)
* Boldlrevka xutoru.
* Darevka xutoru.
* Novotroiski xutoru.
* Popokova xutoru.
* Pavlenkov.
* Rodionovo-Nesvetayskaya.
* Kuteynikov.
* Qrebsovo xutoru.
* Valovı xutoru.
* Qorizont.

## Ədəbiyyat
* «Природа Ростовской области» — К. З. Яцута, глава Притоки Дона

## Mənbə
* Река Большой Несветай — данные государственного водного реестра
## İstinadlar
Lyaxmaerin binası (Rostov-na-Donu)

**Lyaxmaerin gəlirli binası** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən bina. Bina regional əhəmiyyətli tarixi və mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bina Voroşilov prospekti, Ulyanovskaya 60/1 ünvanında yerləşir. Rostov vilayəti administrasiyasının 1998-ci il 20 dekabr 488 saylı "Rostov vilayətinin tarixi və mədəni obyektlərinin qoruma altına alınması haqqında qanuna əsasən bina dövlət tərəfindən qorunur.

## Tarixi
Bina Rostov-na-Donu şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşir. Binanın artıq XIX əsrin sonlarında mövcud volması faktdır. 1899-cu ilin yanvarında Yekaterina Petrovna Lyaxmaer binanın sahibi olmuşdur. Bu onun şəhərfə çox saylı mülklərindən biri idi. Binanın ümumi sahəsi 940 m² təşkil edir. Mövcud olan sahədə Yekaterina Petrovna Lyaxmaer dörd mərtəbəli bina inşa edilmişdir. Bu bina Bolşoy xiyabanı, Kankrikskaya xiyabanı, ev 70/9 ünvanı verilnişdir. 1900-cü ilin iyul ayında şəhər sanitar-epidemioloji xidməti Lyaxmer binasının təhlükəsizlik məqsədi bağlanmasına qərar vermişdir. Üstəlik arendatorlara məzilləri tərk etməyi və digər ərazidə kirayə mənzil icarələməyi tələb etmişdir. Bununla belə kirakeşlər bu tələbə əməl etməyərək mənzilləri tərk etməmişdir. Epidemoloji stansiya əməkdaşları binada təmizlik işləri aparılmışdışdır. Bina sahibəsi cərimə olaraq 15 rubl cərimə və təmizlik işləri üçün isə 40 rubl ödəməli olmuşdur. İl ərzində binadan əldə onunan gəlir 1030 rubl təşkil edirdi. 1907-ci ildə binanın daxili əmlakında siyahıya alınma aparılmışdır. Bu işdə Yekaterina Petrovna Lyaxmaerə onun vəkili Çernikov yardım göstərmişdir. Bina elə həmin il bina 30 min rubla Anna Yaşekovnaya satılmışdır. Anna Yaşekovnaya binanı elə həmin vəkilə və tacir Tokarevə əmanət olaraq vermişdir. Bunda məlumdur ki, 1910-cu ildı vəkil Çernikov binanın sahibinə çevrilmişdir.

## Təsviri
Bina kərpiçdən inşa efilmişdir. Pasadında mərtələlər arasında zolaq şəkikli xətt gedir. Yuxarı mərtəbələrin fasad pəncərələri yarımdairəvidir.

## Həmçinin bax
* Leonidovun binası (Rostov-na-Donu)

## İstinadlar
Xəzər şirbiti

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Dənizin cənub və qərb hissələrində yayılmışdır və adətən sahilə yaxın 13-24 m dərinliklərdə yaşayır. Keçici balıqdır, çoxalmaq üçün Kür, Səfidrud, Lənkəran, Qorqan, həmçinin Terek çaylarına girir. Xəzər şirbitinin kürü vermək üçün çaya girməsi ildə 2 dəfə yaz və yay-payız aylarında müşahidə olunur. Kütləvi çaya girmə yazda (martda) suda temperatur 6,7-11°C olduqda başlayır və aprelin sonunadək davam edir. Yay mövsümündə isə suyun temperaturu 25,2 - 27,2°C olduqda baş verir. Küləkli havalar, xüsusən dənizdən əsən küləklər, balıqların çaya girməsini sürətləndirir. Xəzər şirbiti iri balıqdır, ovlanmış balıqlar içərisində 10-15 kq ağırlığında fərdlərə rast gəlmək olur, lakin kütləsi 2-6 kq olanlar çoxluq təşkil edir. Xəzər şirbiti ləng böyüyən və gec cinsi yetişkənliyə çatan balıqdır: dişilər 7-9 yaşında, erkəklər isə dişilərdən 1-2 il tez cinsi yetişkənliyə çatır. Kürülərini suyun temperaturu 20-30°C olduqda tökürlər. Ölçüsündən və yaşından asılı olaraq hər bir dişi balıq 293 mindən 973 minə qədər kürü verir. Başqa balıqlardan fərqli olaraq Xəzər şirbitinin kürüsü yapışqanlı deyil və mayalandıqdan sonra öz həcmini 10 dəfə böyüdür. Odur ki, kürülər daşlara və ya bitkilərə yapışmayaraq suda asılı vəziyyətdə qalır və suyun axarı ilə bir yerdən başqa yerə aparılır. Kürülərin inkubasiya müddəti 23-25°C temperaturda 2-3 gündür. Vətəgə balığıdır, lakin son 30-40 ildə ehtiyatı kəskin şəkildə azalıb, hazırda ovda az təsadüf olunur. Nəslinin kəsilmək təhlükəsi yaranmışdır. Odur ki, Azərbaycanın "Qırmızı Kitabına" daxil edilməsi təklif olunubdur. 1950-1970-ci illərdə onun ovu 0,2-3,6 min sentner təşkil edirdi. Təəssüflər olsun ki, Xəzər şirbitinin ehtiyatının bərpa edilməsi istiqamətində bu günədək heç bir əməli tədbir görülməmişdir. Tezliklə bu sahədə ciddi iş aparılması və bu balığın Kürdə süni artırılması üçün balıq təsərrüfatlarının yaradılması vacibdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Daban balıq

**Daban balıqları** () — Volqa, Ural və Terek çaylarının deltasında yaşayan şirinsu balıqlarıdır. Daban balıqları Azərbaycanın su hövzələrində ilk dəfə 1980-cı ildən görünməyə başlamışdır. Buraya onlar Orta Asiyanın əmtəə balıqçılıq təsərrüfatlarından bitki ilə qidalanan balıq körpələrini gətirərkən təsadüfən onların arasında gətirilmiş və qısa müddətdə yerli şəraitə uyğynlaşaraq bütün Kürətrafı su hövzələrində geniş yayılmışdır.Hal-hazırda Azərbaycan sularında daban balıqlarının 2 növü yaşayır: qızılı daban balığı və gümüşü daban balığı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xatranovun villası (Rostov-na-Donu)

**Xartanovun villası** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən bina. Bina regional əhəmiyyətli tarixi və mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bina 1890-cı illərdə mühəndis Arsen Oqanesoviç Ter-Akopov tərəfindən inşa edilmişdir.

Adres: Rostov-na-Donu, I Sovetskaya, 42.

## Tarixi
Qədim bina I Sovetskaya ev 42 ünvanında yerləşən bina 1890-cı illərdə inşa edilmişdir. Binanın sahibləri arasında şəhər rəhbəri, şəhərin fəxri sakini P. E. Xatranov olmuşdur.

Xartonovlar olduqca zəngin bir ailə idilər. XIX əsrin birinci yarısında tacir Poqos Arutyonoviç Xatranyan Rusiya, İtaliya. Yunanıstan və Türkiyə ilə ticarət əlaqələri qurmuşdu. Nəslin digər nümayəndəsi Kevork iş adamı olmuşdur. O, Naxçıvan-na-Donuda kərpiç zavodu inş etdirmişdi. Binanın girəcəyindı "Х" olan element vardır ki, bu isə Xartonlar soyadının ilk hərifidir.

1912-ci ildə binanın sahibi Qavriil Vasileviç Mazaev olmuşdur. Bu zaman binanın sahibi 17 500 rubl olmuşdur. Mazaevlərin ümumi mülklərinin həcmi 1 milyon olaraq qiymətləndirilirdi.

Sovet hakimiyəti illərində bina bina milliləşdirilmişdir. İkinci Dünya müharibəsinin gedişində bölgənin almanlar tərəfindən işğalından sonra burada gestapo yerləşirdi. Şəhər işğaldan azad edildikdən sonra burada qospital yerləşirdi. Müharibədən sonra bura hərbi məqsədlər üçün istifadə edilmişdir. 1980-ci ildən burada dövlət hərbi sanitar-epidemioloji bölmə yerləşir.

## Arxitektura
Xatranovun binası kərpiçdən inşa edilmişdir. Üzəri qara suvaqla üzlənmişdir. Fasadı assimetrikdir. Əsas girişi binanın solunda yerlışir. Binanın fasadı üç eənglə boyanmışdır. Dekor elementləri ağ rəngdədir. Binanın ikinci mərtəbəsinə mərmər pilləkən qalxır. Parad zalı ağac dekorları ilə işlənmişdir.

## Ədəbiyyat
* Халпахчьян О. Х. Архитектура Нахичевани-на-Дону. Ереван : Айстан, 1988. С. 155; Донско-Азовский календарь на 1889 год / ред.‑изд. И. А. Тер-Абрамиан. Ростов н/Д : Типо‑литогр. И. А. Тер- Абрамиан,1888. С. 187.
* Перечень объектов культурного наследия регионального значения г. Ростова-на-Дону : Официальный портал правительства Ростовской области. URL: http://special.donland.ru/default.aspx?pageid=78746  [В списке под № 220 – Е. К.]
* Донско-Азовский календарь на 1891 год / сост. И. А. Тер-Абрамиан. Ростов н/Д Типо-литогр. И. А. Тер- Абрамиан, 1890. С. 196.
* Вся Донская область и Северный Кавказ на 1901 год : Кн. адм., пром‑сти и торговли / под ред. Д. С. Нейфельда; Изд. А. И. Теръ- Абрамиан. Ростов н/Д : Типо-литогр. А. И. Тер- Абрамиан, 1901. Стб. 210.
* Вся область Войска Донского на 1899 год : Адрес-календар., торгово-промышл. справ. кн. / сост. Д. С. Нейфельд; Изд. А. И. Тер-Абрамиан. Ростов н/Д Типо-литогр. И. А. Тер- Абрамиан. 1899. Стб. 732.

## Mənbə
* Особняк Хатранова
Qızılı daban balığı

**Qızılı daban balıq** () — Bədəni hündür olub qızılı rəngə çalır. Hazırda Kür ətrafında çox yayılıb və Cənubi Xəzərdə öz arealını daim genişləndirməkdədir. Sakit axan, oksigeni az olan lilli sahələrdə yaşayır. Qızılı dabanbalığı o qədər də böyük deyil. Uzunluğu 12–25 sm, kütləsi 50–400 q, bəzən 500–600 q olur. 2–4 yaşında cinsi yetişkənliyə çatır. Kürütökmə suda temperatur 17–18&nbsp;°C olduqda baş verir. Məhsuldarlığı 100–450 min ədəd kürüdən ibarətdir. Kürüləri yapışqanlıdır, su bitkilərinin üzərinə yapışır. Onlar həşərat sürfələri və xırda ilbizlərlə qidalanır. Vətəgə əhəmiy yəti azdır. Qızılı dabanbalığı çəki, karp, külmə və s. kimi qiymətli balıqların qidalandığı orqanizmlərlə yemləndikləri üçün balıq təsərrüfatı məhsuldarlığının aşağı düşməsinə səbəbolur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bulavin üsyanı

**Bulavin üsyanı** (1707–09) — Rusiyada kəndli və kazakların antifeodal hərəkatı.

## Həyata keçirilməsi
Başçısı K. A. Bulavin idi. Üsyanda kazaklar, onlara qoşulmuş qaçqın kəndlilər, şəhər əhalisinin aşağı təbəqələri, həmçinin Volqaboyunda yaşayan xalqlar – tatarlar, mordvalar və b. da iştirak edirdi.

### Birinci mərhələsi
Üsyan 1707-ci il oktyabrın 9-na keçən gecə başlandı, tezliklə Donun yuxarı axarlarında qaçqın kəndlilər yaşayan şəhərcikləri bürüdü. Lakin üsyançılar məğlub edildi; Bulavin, tərəfdarları ilə Zaporojye Seçinə qaçdı.

### İkinci mərhələsi
1707-ci ilin sonunda üsyanın ikinci mərhələsi başladı. Hərəkat Don və Volqaboyunu, Ukraynanın bir hissəsini bürüdü. 1708-ci il mayın 1-də Bulavin Çerkassı şəhərini tutdu. Üsyançıların bir hissəsi Volqaboyunda, digəri Sloboda Ukraynasında fəaliyyət göstərirdi. Bulavin əsas qüvvələrlə Azova hücuma hazırlaşırdı. Qüvvələrin parçalanması üsyanın məğlubiyyətini asanlaşdırdı. 1708-ci il iyulun 6-da Bulavin Azovu mühasirəyə aldı, lakin tuta bilmədi. Üsyanda iştirak edən varlı kazaklar həlledici vaxtda ona xəyanət etdilər. İyulun 18-də yasavullar Bulavini öldürdülər. Üsyanın üçüncü mərhələsində ayrı-ayrı dəstələr 1709-cu ilin əvvəlinədək Orta və Aşağı Vol -qaboyunda fəaliyyət göstərdi. Bulavin üsyanı amansızcasına yatırıldı. Üsyançıların bir hissəsi çar qoşunlarının təqibindən xilas olmaq üçün 1740-cı ildə ataman İ. Nekrasovun başçılığı ilə Türkiyəyə köçdü. 1962-ci ildə bulavinçilərin nəsillərinin böyük bir qrupu SSRİ-yə (Stavropol diyarına) qayıtdı.

## İstinadlar
Sağçılıq

**Sağçılıq** — sosial iyerarxiya və ya ictimai bərabərsizliyi qəbul edən və dəstəkləyən siyasi mövqe.

## Tarixi
Sağ və sol adlı siyasi anlayışlar Fransız inqilabı (1789-1799) zamanında, ayrı fikirdəki siyasətçilərin fransız parlamentinin sağında və ya solunda oturmalarından sonra ortaya çıxmışdır. Parlament sədrinin sağındakı kreslolarda oturanlar, əksəriyyətlə monarxiyaçı Köhnə Rejimin dəstəkçilərindən meydana gəlmişdir.

## İstinadlar
Gümüşü daban balıq

**Gümüşü daban balıq** ()

## Yayılması
Terek çayının deltasında yaşayır . Volqada isə çox nadirdir. Asiyadan gətirilmiş karp körpələri ilə təsadüfən 1980-ci ildə balıq əmtəə təsərrüfatlarına düşmüşdür. Qazaxıstanın  şimalındakı göllərdə 38 sm-lik və 2 kq-lıq fərdlərə də rast gəlinir.

## Morfoloji əlamətləri
Balığın bədəninin yanları gümüşü rəngdədir, elə buna görə də həmin adı almışdır. Uzunluğu 26,5 sm, kütləsi 650 q olur.  Bədəninin uzunluğu 26,5 sm-ə, kütləsi 650-q-a çatır.

## Çoxalması
Çoxalmanın nadir forması - kinogene bu balıq üçün səciyyəvidir. Bu zaman dişi və erkək fərdlərin cinsi hüceyrələrinin nüvələri qovuşmur, spermatozoid rolunu isə yumurta hüceyrəsinin inkişaf üçün aktivləşdirilməsi oynayır. Maraqlıdır ki, bu yumurta hüveyrəsi yaxın növlərin (qızılı dabanbalığı, çəki, karp və b) spermatozoidini də cəlb edə bilər. Onlar 3-4 yaşında cinsi yetişkənliyə çatır. Suda temperatur 10-23&nbsp;°C olduqda kürü tökürlər. Hər bir dişi balığın verdiyi kürünün miqdarı 56,8-250,7 min ədədə çatır.Gümüşü daban balıqlarının vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, əksinə başqa qiymətli balıqlarla qida rəqabətində olurlar. Odur ki, onların su hövzələrində sayı daima tənzim olunmalıdır.

## Qalereya

Fayl:CarassiusCarassius8.JPG|Qızılı dabanbalığı
Fayl:Carassius_gibelio_2008_G3.jpg|Gümüşü dabanbalığı
Fayl:CarassiusAuratusGibelio.JPG|Gümüşü dabanbalığı sarı çalarlarla
Fayl:Goldfish3.jpg|Adi akvarium qızıl balığı


## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Gümüşü daban balıqlarının vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, əksinə başqa qiymətli balıqlarla qida rəqabətində olurlar. Odur ki, onların su hövzələrində sayı daima tənzim olunmalıdır.

## Həmçinin bax
* Xəzər külməsi
* Çəkikimilər fəsiləsi

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 155.
* Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007, s 242.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 166 s.

## İstinadlar
Pyer Bulez

**Pyer Bulez** (d. 26.3.1925, Luara departamenti, Monbrizon) — fransız bəstəkarı, dirijor, pedaqoq, musiqi nəzəriyyəçisi, musiqi yazıçısı.

## Həyatı
1942–45-ci illərdə Paris konservatoriyasında O. Messianın yanında (harmoniya) oxumuş A. Voraburdan (kontrapunkt) özəl dərslər almışdır. Darmştadt beynəlxalq musiqi institunda (1954–65, fasilələrlə), Bazel Musiqi Akademiyasında (1960–63-cü illərdə professor), Harvard Universitetində (1963) kompozisiyadan dərs demişdir.

## Fəaliyyəti

### İlkin fəaliyyəti
“Domaine musical” cəmiyyətinin müasir və qədim musiqi konsertlərinin (1954–67, Paris) dirijoru olmuşdur; öz əsərlərini ifa etmişdir; 20-ci əsr bəstəkarlarının (xüsusən də İ.F. Stravinski, A. Vebern, A. Berq və Messianın) əsərlərinin interpretasiyası ilə məşhurlaşmışdır. 1970-ci illərin əvvəllərindən klassikanı da ifa etmişdir (R. Vaqnerin “Nibelunq üzüyü” opera tetralogiyasının dirijoru, Bayroyt, 1976). 1971–74-cü illərdə Bi-Bi-Si simfonik, 1971–77-ci illərdə Nyu-York filarmonik orkestrlərinin baş dirijoru olmuşdur.

### Peşəkar fəaliyyəti
Dodekafoniyadan elektron musiqiyə qədər bəstəkarlığın ən yeni texnikalarından istifadə etmişdir. 18 solist üçün “X polifoniyası” (1951), 2 fp. üçün “Strukturlar” (1-ci dəftər – 1952, 2-ci dəftər – 1961) total serializm texnikasında yazılmışdır. Kontralto və instrumental ansambl üçün yazdığı “Ustasız çəkic” (1955) əsəri avanqardçı bəstəkar kimi ona geniş şöhrət gətirmişdir. 1975–92-ci illərdə Parisdəki Musiqi-akustika problemlərinin tədqiqi və koordinasiyası institunun (İRCAM) rəhbəri olmuşdur. Burada təşkil etdiyi “İnter Contemporain” (1976) müasir musiqi ansamblı Bulezin başçılığı ilə qısa vaxt ərzində dünya şöhrəti qazanmışdır. Digər məşhur əsərləri arasında soprano və simfonik orkestr üçün “Mallarmenin bükük-bükük portreti” (S. Mallarmenin mətnlərinə, 1962), 9 zərb aləti və orkestr üçün “Parıltı-Çoxluq” (sonuncu redaksiyası 1970) var.

## İstinadlar
Solçuluq

**Solçuluq** — mövcud olan sosial iyerarxiyanı (təbəqələşməni) məhv etmək istəyən və zənginliyin bərabər bölgüsünü dəstəkləyən siyasi mövqe.

Solçuluq termini ilk dəfə olaraq Fransız inqilabı sonrasında yaradılan məclisdəki yerləşmə uyğunluqundan ilham alınaraq yaranmışdır.

Zimbabve, Kuba və ya Şimali Koreya kimi ölkələrdəki sol, kommunizm və ya sosializmin fərqli növləriylə uyğunlaşdırıla bilər; bunlar Stalinizm, Maoizm və Afrika sosiyalizmini öz içində yerləşdirə bilər.

Fransa, Hindistan və ya Braziliya kimi ölkələrdə sol, demokratik sosiyalist və ya sosial demokrat siyasətləri üçün mübarizə aparırlar. Müasir sosial demokratiya həm sosiyalist həm də kapitalist proqramlara sahibdir və vətəndaşların maddi rifahını müdafiə edir. Sosial demokratlar kapitalizmdə gördüyü əskikləri silmək və ya onları yaxşılaşdıracaq proqramların yaradılmasını, sağlam kapitalizm sisteminin yaradılmasını istəyir.

## Tarixi
Sağ və sol adlı siyasi anlayışlar Fransız İnqilabı (1789–1799) zamanında, ayrı fikirdəki siyasətçilərin fransız parlamentinin sağında və ya solunda oturmalarından sonra ortaya çıxmışdır.

## İstinadlar
Cümə məscidi (Corat)

**Corat "Cümə" məscidi** — Sumqayıt şəhəri Corat qəsəbəsində yerləşən cümə məscidi. Məscid Sülh küçəsində yerləşir.Məscidin keçmiş Axund,İmamı isə İlahiyyatçı,Alim Hacı Sahib Məmmədov olmuşdur təəssüf ki May ayının 5də sonuncu xütbəsini edin istefa vermişdir,və yerinə isə Öz müavini Hacı Emin Həşimov təyin olunmuşdur.

## Tarixi
Hicri qəməri təqvimi ilə 409-cu ildə (XI əsr) inşa edilmişdir. Məscidin kənd sakini Hacı Əli adlı bir şəxs tərəfindən inşa olunması qeyd olunur. Sahəsi 16x5 metrdir. Məscidin divarları sal daşlardan tikilib. İbadət zalı 4 tağdan ibarətdir. Tağlar günbəzdə bir-birinə birləşib. Günbəzin diametri 5 metrdir. Günbəzdə 4 düzbucaqlı pəncərə qoyulub. Məscid sadə konstruksiyaya malikdir. 1937-76-cı illərdə anbar kimi istifadə olunub. Məscidin yerləşdiyi ərazi vaxtilə qəbristanlıq olmuşdur.

## İstinadlar
Qrosvenediger

**Qrosvenediger** () — Avstriyanın dağlıq silsilələrindən olan Yüksək Tauern silsiləsinə daxil olan dağ. Venediger sıra dağlarının ən hündür zirvəsidir. Tirol və Zalsburq torpaqlarının sərhədində yerləşmişdir. Dağ hündürlüyünə görə Avstriyanın ən hündür dördüncü zirvəsidir. Dağ buzlaqlarla örtülmüş qneys piramidalarına bənzəyir. Zalsax və Drava çayları arasında yerləşmişdir. Dağ *Yüksək Tauern milli parkı*nın bir hissəsidir.

Dağın zirvəsindən Tauernin ətrafyanı buzlaqlarını, Cənubi Tirolu, Severotirolu, Kisbyuxleri və Zaltsburq Alpını görmək mümkündür.

## Adı
Dağın birinci adı *Ştyutserkopf* ( olmuşdur. Lakin sonralar *Qrosvenediger* ( — "böyük venesiyalı") olaraq dəyişdirilmişdir. Mənbələrdə bu ada ilk dəfə 1797-ci ildə rast gəlinmişdir. Bu adın yaranmasının dəqiq tarixi naməlumdur. Ehtimal olunur ki, venesiyalı tacirlərin yolu bu dağdan keçirdi və onlar bu dağa belə bir ad qoymuşlar. Həmçinin başqa bir versiya da mövcuddur. Deyilənə görə, dağın zirvəsinə qalxan insanlar tərəfindən ilk olaraq Venesiya şəhəri görünmüşdür. Ancaq hal-hazırda bu versiya təkzib edilir.

## Fəth edilmə tarixi

Zirvələrin fəth edilməsinə dair cəhdlər XIX əsrdən etibarən başlamışdır. İlk olaraq 1800-cü ildə *Qrosqlokkner* zirvəsi fəth edilmişdir. 9 avqust 1828-ci ildə Qabsburq hersoqunun da yer aldığı 17 üzvdən ibarət olan ekspedisiya uçquna görə zirvəni fəth edə bilmədilər.

Dağ 3 sentyabr 1841-ci ilə qədər fəth edilməmiş olaraq qalırdı. Həmin tarixdə isə Yozef Şvabın () rəhbərliyi altında qayalara dırmaşan idmançılar qrupu ilk dəfə dağın zirvəsinə qədər çata bildi. Onlar öz səyahətlərinə *Noykirxen-am-Qrosfenediger* yaşayış məntəqəsinin şimal yamacından və Zalsax çayının vadisindən başladılar. Zirvəyə qrupun 40 üzvündən yalnız 26-sı çata bildi. Qalan üzvləri isə yorğunluq səbəbindən bazaya qayıtdılar.

## Geologiyası
Dağ maqmatik mənşəlidir. Hertsin dağ əmələgəlməsi dövründə yaranmağa başlamışdır. Yaranmış olan Hertsin mənşəli qranitlər yalnız Qrosvenedigerdə və Almaniyada yerləşən Şvarsvaldedə aşkar olunmamışdır. Qranitoidlərdən Alp dağlarının formalaşması vaxtı intensiv deformasiya səbəbindən qneyslər formalaşmışdır. Onların yaşı 310 — 340 milyon il təşkil edir.

## İstinadlar
Bulmastif

**Bulmastif** — xidmət-qarovul itləri cinsi. 

## Tarixi
Böyük Britaniyada XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində mastiflərin buldoqlarla çarpazlaşdırılmasından alınmışdır. İlk rəsmi standartı 1925-ci ildə qəbul edilmişdir. 

## Təsviri

Bədəni möhkəm sümüklü, güclü, əzələləri aydın görünən, döş qəfəsi geniş, başı çox iridir. Cidov hünd. 61–68,5 *sm*, kütləsi 45–59 *kq-*dır. Rəngi kürən, pələng xallı, yaxud açıq-sarı, üzündə mütləq qara “maska” olur. Bulmastif mastifin qarovulçəkmə, buldoqun isə cəldlik, çeviklik və cəsarətlilik keyfiyyətlərini özündə birləşdirir. Güclü və çox anlaqlıdır. 

## Məşhur Bulmastiflər
* Brutus – Bob Dilanın iti, 1980-ci illərdə
* Butkus – Silvester Stallonun iti
* Roki – Roloff ailəsinin iti (*Kiçik insanlar, böyük dünya*)
* Svaqqer – Klivland Braunsun canlı tilsimi
* Madg – Henri və Madg (uşaq kitabı)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bullmastiff at DMOZ
Benjamin Mendi

**Benjamin Mendi** () — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Monako FK klubunda müdafiənin sol cinahında çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası

### Le Havr
24 iyul 2011-ci ildə Mendi *Le Havr* klubu ilə üç illik müqavilə imzalamışdır. Bu müqavilə onun ilk peşəkar müqaviləsi idi. Mendi öz peşəkar karyerasında debütünü Le Havr klubu ilə 9 avqust 2011-ci ildə etmişdir. Həmin görüşdə Le Havr Liqa Kuboku görüşündə *Amiyen* klubuna 1–2 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

### Marsel
8 iyul 2013-cü ildə Mendi Liqa 1 təmsilçilərindən olan Olimpik Marsel klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

### Monako
22 iyun 2016-cı ildə Mendi Olimpik Marsel klubundan ayrıldıqdan sonra Liqa 1 təmsilçilərindən olan Monako klubu ilə beş illik müqavilə imzalamışdır.

## Milli karyerası

### Gənclik
Mendi Fransanın gənclər komandalarından U-16 və U-17 gənclər yığmalarında çıxış etmişdir. 2011-ci ildə U-17 millisi ilə FİFA U-17 Dünya Çempionatının 1/4 final mərhələsinin iştirakçısı olmuşdur.

### Peşəkar
Mendi 2017-ci ilin mart ayında Lüksemburq və İspaniya komandası ilə oyunlar zamanı oynamaq üçün Fransa millisinə çağırılmışdır. Mendi milli komanda ilə debütünü 25 mart 2017-ci ildə Lüksemburq millisinə qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. 2018 FİFA Dünya Kuboku təsnifat mərhələsi oyununda Fransa Lüksemburqa 3–1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statitikası

### Klub

### Milli komanda

## Uğurları

### Klub
;Monako
* Liqa 1: 2016–17

### Fərdi
* UNFP Liqa 1 İlin Komandası: 2016–17

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* France profile  at FFF
* Monaco profile 
* 
*
Kosovo milli futbol komandası

**Kosovo milli futbol komandası** — Beynəlxalq müsabiqələrdə, müstəqil Kosovo Respublikasını təmsil edən futbol üzrə milli komanda. Kosovo Futbol Federasiyasının rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərir.

## Qısa tarixi
1993-cü ildə Yuqoslaviyanın süqutundan sonra bölgə özünün müstəqil futbol komandasını təşkil etmişdir. Kosovonun ilk qeyri-rəsmi oyunu Albaniya yığmasına qarşı baş tutur. Bu oyun albanların 3:1 hesablı qalibiyyəti ilə bitmişdir. Hazır ki, vəziyyətə görə kosovolular olduqca az oyun keçirmişlır. Onların böyük qismi isə peşəkar komandalara qarşı baş tutmuşdur. Kosovonun ən böyük hesablı qalibiyyəti 7:1 nəticə olmuşdur. Bu zaman komandanı Muxarrem Saxiti idarə edirdi. Kosovonun ən böyük uğurlarından biri Şimali Kiprdə keçirilən yarışmada əldə edilmişdir. 2005-ci ilin noyabrında baş vermiş yarışmada kosovolular ikinci yeri tutmuşlar. Yalnız yerli komandaya məğlub olmuşlar.

6 may 2008-ci ildə Kosovo Milli Futbol Federasiyası FİFA-ya komandanın rəsmən tanınması və FİFA-nın bütün turnirlərində iştirak etmədi üçün müraciət göndərilmişdir. Kosovo Milli Futbol Federasiyasınln Rezidenti Fadil Vokri bu müraciəti «tarixi an» elan edərək və Kosovonun FİFA-ya üzv seçiləcəyinə ümid bəslədiyini bildirmişdir. Kosovonun bu müraciəti qəbul edilməmişdir. Kosovonun müraciəti FİFA parlamentinin 10-cu maddəsini pozduğunu bildirərək onu qəbul etməmişlər. Əsas isə Kosovonun dünyanın bir çox ölkəsi tərəfindən tanınması idi.

2012-ci ilin dekabrında FİFA-nın futbol dünyası xəritəsinə yeni dövlət əlavə edilir. Belə ki, Tokiyada təşkil edilən toplantıda Kosovonun klubları, qadın futbol komandası, gənclər komandası yoldaşlıq oyunlarında iştirat etməsinə ixazə verilir.

3 may 2016-cı ildə Kosovo rəsmi olaraq UEFA-ya qəbul edilmişdur. 13 may 2016-cı ildə isə Kosovo FİFA-nın üzvü olur.

Kosovo milli futbol yığmasının ilk rəsmi səviyyətə oyunu 2018-ci il DÇ çərçivədində Finlandiyaya qarşı keçirmişdir (5 sentyabr, 2016).
## Baş məşqçiləri

*  Aet Şoşoli (1993)
*  Muxarrem Saxiti (2005—2006)
*  Edmond Ruqova (2006)
*  Kuytim Şala (2006—2008)
*  Albert Bunyaki (2009—)

## Yığmanın tərkibi
Sonuncu yarışmalardan biri isə 24 mart 2017-ci ildə baş tutmumdur.
## İstinadlar

## Mənbə
* Kosovo milli futbol yığması
Sağ Tuzlov çayı

**Sağ Tuzlov çayı** () — Rusiyanın Rostov vilayəti və Ukraynanın Luqansk vilayəti ərazisindən axır. Tuzlov çayının qoludur. Çayın uzunluğu 21,8 kilometrdir. Mənbəyinin hündürlüyü 190 metr təşkil edir. Üzərində su tutarı vardır.

Çay sistemi: **Sağ Tuzlov çayı** → Tuzlov → Aksay → Don.

## Adı
Çayın ikinci hissəsi *Tuzlov*kəlməsi öz növbəsində türk sözü olan *duz* sözündən törəmişdir. Sağ Tuzov çayı Tuzlov kəlməsi işlədilən üç çaydan biridir: Sol Tuzlov çayı, Orta Tuzlov çayı və Sağ Tuzlov çayı. Çayların bu tip adlandırılmasının səbəbi onların müvafiq istiqamətdən Tuzlov çayına tökülür

Çayın adı öz növbəsibə Kamenno-Tuzlovka kəndinin adına təsir etmişdir.

## Axarı
Sağ Tuzlov çayı Dones vilayətinin cənub hissəsindən başlayır. Mənbəyi Çervonı Xovten kəndinin şimalında yerləşir. Ümumilikdə əsasən cənub-şərq istiqamətdə axır. Rostov vilayətinin Kuybişevski rayonu Kiriçinko-Lişuqski xutoru ərazisində Orta Tuzlov çayı ilə birləşərək Tuzlov çayını əməlı gətirir. 
Çay Luqansk vilayətinin Antrnsitovski və Rostov vilayətinin Kuybışev rayonları ərazisindən axır. Çayın 3&nbsp;km Ukrayna, 18&nbsp;km isə Rusiya ərazisindən axır. Hər iki ölkənin sərhəddində 0,4&nbsp;km məsafədə keçir.

## Yaşayış məntəqələri
* Obiyko xutoru.
* Kamenno-Tuzlovka kəndi.
* Kumşatskoe kəndi.
* Kiriçinko-Lişuqski xutoru.

## Ədəbiyyat
# «Природа Ростовской области» — К. З. Яцута, глава Притоки Дона

## İstinadlar

## Mənbə
* Реки Луганской области на «Лугазоре»
Sevginin göz yaşları (teleserial, 2013)

Filmi səsləndirənlər:

Rövşən Məmmədli - Murad(Orxan Cahangirov)(titrlərdə yoxdur)

Vüsal Mehrəliyev - Sərdar(Əlibala Əsgərov)(titrlərdə yoxdur)

Kazım Abdullayev - Bahadır(Qabil Quliyev)(titrlərdə yoxdur)

Nəzakət Məmmədli - Sevda (Gülər Kərimova) (titrlərdə yoxdur)

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə
Şamaxı fiziki-coğrafi rayonu

**Şamaxı fiziki-coğrafi rayonu** — cənub-şərqi Qafqazın bir hissəsi olub, Qobustandan şimal-qərbdə, Ağsuçay hövzəsindən şərqdə yerləşir. Şimalda o, Baş Qafqaz silsiləsinin suayrıcısı ilə, cənub-qərbdə isə Şirvan düzü ilə həmsərhəddir. Şamaxı təbii rayonunun ərazisi Dağlıq Şirvannın ərazisinə uyğun gəlir.

## Mövqeyi
Bu fiziki-coğrafi rayon ərazisininin ən uca hissəsi Baş Qafqaz silsiləsindəki Gülümdostu və Dübrar zirvələri (2200 metrdən yüksək), ən alçaq zirvəsi isə cənub-şərqdə Gicəki (1047 m) dağıdır. Baş Qafqaz silsiləsinin suayrıcı xətti Babadağdan (3600 m) şərqə kəskin alçalaraq az bir məsafədə (40 km), yəni Dübrar dağına qədər 1400 metr alçalır. Buna başlıca səbəb Qərbi Xəzər eninə tektonik sınma xəttinin keçməsi nəticəsində öndağ ərazisinin tektonik cəhətcə daha aşağı düşməsidir.

## Geoloji qurluşu
Şamaxı rayonu ərazisinin şimal hissəsində təbaşır sisteminin əhəngdaşları geniş sahə tutur. Burada mezozoy qrupu çöküntülərindən başqa kaynozoy qrupunun (paleogen sisteminin) gilləri, qumdaşları yayılmışdır. Cənuba doğru qədim paleogen çöküntüləri bir qədər cavan neogen sistemi çöküntüləri ilə (gillər, qum daşları, əhəng daşları) əvəz olunur. Ərazidə, xüsusilə dağarası çökəkliklərdə Dördüncü dövrün gilləri, qumları, çaydaşları da geniş yayılıb. Göründüyü kimi, Şamaxı təbii rayonunun ərazisində şimaldan cənuba doğru süxurlar cavanlaşır, yəni qədim Təbaşir, ondan cavan Paleogen, sonucu isə Neogen və Dördüncü dövr süxurları ilə əvəz olunur. Deməli, eyni ardıcıllıqla, başqa sözlə Baş Qafqaz silsiləsindən cənuba doğru qədim dənizlər reqressiyaya uğramış və həmin ərazilər quruya çevrilmişdir.

İlk dəfə Təbaşir dövründən sonra quruya çevrilən Baş Qafqaz silsiləsi və ona yaxın olan quru ərazilər tədricən cənuba doğru öz sahələrini genişləndirmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rafiq Qasımov

* Rafiq Qasımov (bioloq) — Azərbaycan alimi.
* Rafiq Qasımov (mühəndis) — "Əməkdar Mədəniyyət işçisi".

## Həmçinin bax
* Rafiq
* Qasımov
"Qızıl ulduz" medalı

* "Qızıl ulduz" medalı (Azərbaycan) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanının xüsusi fərqlənmə nişanı
* "Qızıl ulduz" medalı (SSRİ) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanının xüsusi fərqlənmə nişanı
* "Qızıl ulduz" medalı (Rusiya) — Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanının xüsusi fərqlənmə nişanı
Xabad-Or-Avner təhsil mərkəzi

**Xabad-Or-Avner təhsil mərkəzi** — Bakının Xətai rayonundakı Əbilov yaşayış massivində yəhudi uşaqlar üçün Heydər Əliyev Fondu və “Or-Avner” Fondu tərəfindən inşa edilmiş 450 yerlik təhsil mərkəzi.

## Haqqında

2007-ci il mayın 31-də Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə mərkəzin təməlqoyma mərasimi keçirilib. Təhsil Mərkəzinin tikintisi 2010-cu ildə başa çatıb. 2010-cu il oktyabrın 4-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, xanımı Mehriban Əliyeva və MDB Yəhudi İcmaları Federasiyasının və “Or-Avner” Beynəlxalq Fondunun prezidenti Lev Levayev təhsil mərkəzinin açılışında iştirak ediblər.

Bakının Xətai rayonunda yerləşən üçmərtəbəli kompleks ən müasir tələblər səviyyəsində inşa olunmuşdur. Mərkəzdə müasir avadanlıq və lazımi dərs vəsaitləri ilə təchiz edilən 30 sinif otağı, 700 kvadratmetr sahədə süni örtüklü açıq stadion vardır.

450 yerlik mərkəzin digər təhsil müəssisələrindən fərqi burada yəhudi mədəniyyəti əsaslarının tədris olunmasıdır. Belə ki, mərkəz etno-mədəni komponentlidir.

İsrail Dövlətinin Baş naziri Benyamin Netanyahu 2016-cı il dekabrın 13-də Azərbaycan Respublikasına işgüzar səfəri çərçivəsində “Xabad-Or-Avner” təhsil mərkəzində olub.

Təhsil nazirinin 19.04.2021-ci il tarixli, F-163 nömrəli əmrinə əsasən 152 nömrəli tam orta məktəbin fəaliyyəti bərpa edilib. Həmin tarixdən etibarən "Xabad-Or-Avner" məktəbi 152 nömrəli tam orta məktəb kimi fəaliyyətini davam etdirir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan yəhudiləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Benyamin Netanyahunun 13 dekabr 2016-cı ildə “Xabad-Or-Avner” təhsil mərkəzini ziyarət etməsi.
Arif Quliyev (dəqiqləşdirmə)

* '''Arif Quliyev''' — Aktyor, Əməkdar artist (1988), Xalq artisti (1994)
* Arif Quliyev (neftçi) — Azərbaycan alimi.
* Arif Quliyev (hüquqşünas) — Ukrayna Milli Aviasiya Universiteti Beynəlxalq Əlaqələr İnstitutu Beynəlxalq Hüquq kafedrasının professoru.

## Həmçinin bax
* Arif
* Quliyev
Nizami Gəncəvinin heykəli

* Nizami Gəncəvinin heykəli (Gəncə, 1946)
* Nizami Gəncəvinin heykəli (Bakı, 1949)
* Nizami Gəncəvinin heykəli (Sumqayıt)    
* Nizami Gəncəvinin heykəli (Sankt-Peterburq)
* Nizami Gəncəvinin heykəli (Çeboksarı)
* Nizami Gəncəvinin heykəli (Pekin)
* Nizami Gəncəvinin heykəli (Daşkənd)
Astana Arena

«**Astana Arena**» — Qazaxıstanın paytaxtı Astana şəhərində yerləşən stadion. Stadionun tutumu 30 000 yerlikdir.

Stadion ilk rəsmi açılışda Kajımukan stadionu adlanır. Stadion güləşçi Kajımukan Munaytpasovun şərəfinə adlandırılmışdır. Sonradan stadionun hazırkı adı **Astana Arena** olaraq təstiqlənmişdir.

Stadion futbol üzrə ixtisasladırılsada digər məqsədlər üçün uyğunlaşdırıla bilər. Burada güləş, cüdo və boks kimi idman yarışları keçirilə bilər. 
Stadion 30 000 azarkeşlikdir. 
Stadionun üzəri 20 dəqiqə ərzində açıla və bağlana bilir. Bütün infrastruktura sahibdir. Burada istənilən dünya oyunu keçirilə bilər.

## Stadionun tarixi
Stadion 3 iyul 2009-cu ildə açılmışdır. Həmin gün Qazaxıstanın gənclərdən ibarət yığması və Astana klubu görüşmüşdür. Oyunu məşhur Perluidi Kollina idarə etmişdir. Simbolik olaraq ilk zərbəni Nursultan Nazarbayev vurmuşdur. Hər komandada şəxsi heyətdən əlavə dünya ulduzları iştirak etmişdir:Gürcüstan milli futbol yığmasının üzvü Kaxaber Kaladze, Ukrayna milli futbol yığmasının üzvü Andrey Şevçenko, Hakan Şaş və Hakan Şükür.

14 oktyabr 2009-cu ildə stadionda Qazaxıstan sərmi oyunlarından birini keçirmişdir. Xorvatiya ilə görüş onların 2:1 hesabı ilə məğlubiyyət olmuşdur.

Stadionda 2011-ci il Asiya qış oyunları keçirilmişdir.

## Arenanın əsas xüsusiyyətləri
* Dörd tribuna — Şimali, Cənubi, Qərbi və Şərqi.
* Tutumu — 30 000 azarkeş.
* Meydancanın sahəsi — 105 х 68 m.
* Örtüyü — suni.
* Oturacaq — plastik.
* VIP-lojası.
* Pressa lojası.
* Geyinib-soyunma otağı — 4.
* Hakim otağı.
* İnspektor otağı.
* Konfrans zalı (120 yerlik).
* 4 KİV otağı (100 yerlik)
* Diroktorlar otağı.
* 2 müasir tablo.
* UEFA tələbinə uyğun işıqlandırma.
* Trenajor zalı.

## Mənbə
* Официальный сайт стадиона Астана Арена
* Астана-Арена на football-arena.ru 
* wikimapia 
## İstinadlar