Aleksandriya Pravoslav Kilsəsi

**Aleksandriya Pravoslav Kilsəsi** — Misirdə yerləşən avtokefal pravoslav kilsə. Kilsə Afrikanı əhatə edir. II Feodor kilsənin indiki patriarxıdır.

## Tarixi

İsgəndəriyyə Patriarxlığının tarixinə Kilsənin ən böyük və ən tanınmış atalarından bəziləri, xüsusən də müvafiq olaraq Nikea və Efes ekumenik şuralarında İsgəndəriyyə patriarxları olan Afanasius və Kirilin tarixləri daxildir. 451-ci ildə Xalkedon Şurasında siyasi və Xristoloji mübahisələr nəticəsində yaranan parçalanmada İsgəndəriyyə Kilsəsi iki yerə bölündü. Yerli (yəni Kopt) əhalinin əksəriyyəti Şərq Pravoslav Birliyinin Miafizit Xristologiyasına sadiq qalaraq Xalsedon Şurasına qoşulmadı və Kopt Pravoslav Kilsəsi kimi tanındı. İsgəndəriyyə Kilsəsinin kiçik bir hissəsi Kalsedon Xristologiyasını izlədi və bu, Yunanıstanı liturgik dil olaraq istifadə etdiyi üçün İsgəndəriyyə Yunan Pravoslav Kilsəsi adlanır. Bu Yunan Kalsedon möminləri Şərqi Roma İmperatoruna sadiq idilər. Bölgəni Bizans İmperiyasından daimi olaraq ayıran VII əsrdə ərəblərin Misiri zəbt etməsindən sonra Yunan Kalsedonları hətta xristianlar arasında da bölgədə təcrid olunmuş azlığa çevrildilər və kilsə əsrlər boyu kiçik olaraq qaldı. Bu İskəndəriyyə Xristianları adlarını diptiklərində qeyd edən Konstantinopol Patriarxı ilə, həm də Roma Papası ilə kilsə birliyində qaldılar. Əslində, Səlib yürüşləri zamanı onlar da Roma ilə parçalanmaya dair heç bir işarə vermədilər, çünki İsgəndəriyyə Yunan Patriarxı Latın tacirləri və məhbusları üçün müqəddəs birliyi idarə etdi və Latın kahinlərinə öz ritual kitablarından istifadə etməyə icazə verdi. Patriarx I Nikolay Latın ayininə kahin təyin etdi və Dördüncü Lateran Şurasına nümayəndə göndərdi. Parçalanmanın ilk qeydə alınmış əlaməti Roma yepiskopu tərəfindən 1310-cu ildə İsgəndəriyyəyə Latın Patriarxı təyin edilməsi idief>Steven Runciman. *The Eastern Schism*. (Oxford, 1955). p.&nbsp;99-100..

### XIX əsrdə Diasporun böyüməsi
XIX əsrdə Afrikada pravoslavlıq yenidən böyüməyə başladı. XIX əsrdə bunu dəyişdirən bir şey pravoslav diasporu idi. Xüsusilə Yunanıstan, Suriya və Livandan olan insanlar Afrikanın müxtəlif bölgələrinə getmiş, bəziləri isə pravoslav kilsələri qurmuşlar. 1840-cı illərdən etibarən bir çox yunanlar da İsgəndəriyyədə məskunlaşdılar və orada pravoslavlıq yenidən çiçəklənməyə başladı, məktəblər və mətbəələr yaradıldı.
Bir müddət, xüsusən də Misirdən kənarda bir qədər qarışıqlıq var idi. Digər yerlərdə olduğu kimi, pravoslav mühacirlər kilsə, məktəb, idman və mədəniyyət birlikləri ilə təmin etməyə çalışacaq bir etnik "icma" quracaqlar. Onlar köçdükləri yerdə icma üçün bir keşiş tutmağa çalışacaqdılar və bu kahinlərə hansı yepiskopların cavabdeh olduğu ilə bağlı müəyyən çaşqınlıq var idi.
Nəhayət, 1920-ci illərdə Afrikadakı bütün pravoslav kilsələrinin İsgəndəriyyə Patriarxlığının yurisdiksiyası altında olacağı barədə razılıq əldə edildi və beləliklə Afrika Amerika və Avstraliya kimi yerlərdə hökm sürən yurisdiksiya qarışıqlığından qaça bildi.
### XX əsrin sonu — XXI əsrin əvvəlləri
Son illərdə Papa VII Petros tərəfindən əhəmiyyətli bir missionerlik səyi qüvvəyə minmişdir. Patriarx olduğu yeddi il ərzində (1997–2004) o, ərəb xalqlarında və bütün Afrikada pravoslav xristian inancını yaymaq üçün yorulmadan çalışdı, yerli ruhaniləri yetişdirdi və kilsənin liturgik həyatında yerli dillərdən istifadəni təşviq etdi. Müsəlman ölkələrinə xristian ekspansiyasının təbiətinə xüsusi həssaslıqla yanaşaraq, o, pravoslav xristianlar və müsəlmanlar arasında qarşılıqlı anlaşma və hörməti təşviq etməyə çalışdı. O, həmçinin Kopt Pravoslav Kilsəsi ilə ekumenik münasibətləri yaxşılaşdırmaq üçün çalışdı, nikahlara icazə verən birgə bəyannamə imzaladı və iki qədim patriarxlıq arasında əlaqələrin yaxşılaşdırılması üçün zəmin yaratdı. Onun səyləri 2004-cü il sentyabrın 11-də Yunanıstan yaxınlığında Egey dənizində vertolyotun qəzaya uğraması nəticəsində onu və bir sıra digər ruhaniləri, o cümlədən dərin missioner vizyonu olan başqa bir yepiskop olan Madaqaskar yepiskopu Nektariosun ölümü ilə nəticələndi. Genişlənən bu kilsənin metropolitenləri və yepiskopları böyük əksəriyyəti yunan və ya kipr mənşəli olaraq qalırlar.
Bu gün 300.000-ə yaxın Şərqi Pravoslav Xristian Misirdə İsgəndəriyyə Patriarxlığını təşkil edir ki, bu da Roma İmperiyasından bəri ən yüksək rəqəmdir. İsgəndəriyyə Yunan Kilsəsinin hazırkı primatı II Teodoros, Papa və İsgəndəriyyə və bütün Afrika Patriarxıdır.

### 2019 cu ildə Moskva ilə ayrılıq
27 dekabr 2019-cu ildə Rus Pravoslav Kilsəsi Moskvada yerləşən kilsə tərəfindən avtokefaliyadan imtina etdiyi Ukrayna Pravoslav Kilsəsini tanıması səbəbindən İsgəndəriyyədəki Şərqi Pravoslav Patriarxlığı ilə əlaqələri rəsmi olaraq kəsdi. Bu, II Teodorun Ukrayna kilsəsinə dəstək verdiyini elan etdikdən sonra edilib. Rus Pravoslav Kilsəsinin Müqəddəs Sinodunda qeyd edilib ki, o, II Teodorun qərarını rədd edən İsgəndəriyyə kilsəsinin din xadimləri ilə birlikdə qalır.

## İstinadlar