open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toklu Dədə Məscidi

**Toklu Dədə Məscidi** — İstanbulda bir Osmanlı məscidi idi. Bina əvvəlcə Bizans Şərqi Pravoslav Kilsəsi idi. 1929-cu ildə demək olar ki, tamamilə dağıdıldı.

## Yerləşməsi
Bina İstanbulun Fatih səmtində yerləşirdi. Binanın qalan yeganə hissəsi Toklu İbrahim Dədə küçəsində, divarlı şəhərin bir neçə metr daxilində, Qızıl Buynuz sahillərindən qısa bir məsafədə yerləşən müasir bir evlə əhatə olunmuşdur.

## Bizans dövrü
1453-cü ildə Konstantinopolun Osmanlıların əlinə keçməsindən sonra, 15-ci əsrin sonu ilə 16-cı əsrin əvvəlləri arasında kilsə Fatih Mehmedin keçmiş əsgəri Toklu İbrahim Dədə tərəfindən məscidə çevrildi. Yaxınlıqda Əbu Şeybət ul Hudrinin məqbərəsi və Peyğəmbərin səhabəsi olan daha məşhur Əbu Əyyub əl-Ənsari  var. Hər ikisi Konstantinopolun ilk ərəb mühasirəsi zamanı öldü və Heraklian divarının kənarında dəfn edildi. Ebû Şeybet ül Hudrinin məzarı indi Heraklius divarı ilə V Leo divarı arasındakı divarlarda yerləşir.
1929-cu ildə binanın sahibi onu demək olar ki, tamamilə sökdü, ancaq binanın cənub divarı və apsisi qaldı. Dağıdılması ilə 1890-cı ildən bəri mövcud olduğu bilinən rəsmlər yenidən gündəmə gəldi. Dağıntıların ilk tədqiqi 1954-cü ildə aparılmışdır. 2012-ci ildən etibarən yalnız sağ qalmış cənub divarı yeni tikili ilə əhatə olunub və onun bir vaxtlar dayandığı yolun adı bu quruluşu xatırladır.
right|250px|thumb|A.G.Paspatesin ''Bizans topoqrafik tədqiqatlarından 1877-ci il rəsmində şimal-şərqdən baxılan məscid''
## Memarlıq xüsusiyyətləri
Bina düzbucaqlı planlıdır, xarici fasadları 14,2 m və uzunluğu 6,7 m-dir. Kvadrat planlı tək nefli lüləli tonoz və ortada diametri təxminən 4 m olan günbəzlə örtülmüşdür. Bu, bucaqlı ayaqları ilə dəstəklənən tağlarla dəstəklənirdi. Nefin qarşısında eksonarteks var və o, içəridən və xaricdən dayaz taxçalarla bəzədilmiş çoxbucaqlı apsislə Şərqə doğru bitir. Binanın planı kiçildilmiş formada Xora kilsəsinin planına bənzəyir. Quruluşun kərpic hörmələri qırmızı kərpic cərgələri ilə növbələşən ağ daşlardan ibarət idi. Xarici divar yarım sütunlarla və tağlarla örtülmüş kürsülərlə bölünür. Kilsə medalyonlarla haşiyələnib, 14-cü əsrə aid freskalarla bəzədilib. Qurbangahın üzərindəki çəlləklər Məsihin doğuşunu əks etdirən freska ilə bəzədilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bizans 1200 – Toklu Dədə
Musa salnaməsi

***Musa salnaməsi*** ( ivrit : דברי הימים של משה, ) — kiçik midraşimlərdən biri. Bibliya üslubunu yaxından təqlid edərək ivrit dilində yazılmış bu kitab, bir çox əfsanələrlə bəzədilmiş Musanın həyatının tarixini təqdim edir.

## Müəlliflik və nəşr
Adolf Yellinekə görə, Musanın həyatı əvvəlcə daha qədim mənbələrdən istifadə edilən salnamədə ətraflı şəkildə işlənmişdir. Bu əsər "Sefer ha-Yaşar" adlı əfsanələr toplusuna daxil edilmişdir. "Yalkut Şimoni" buradan indiki "*Musa salnaməsi* " ilə deyil, "*Sefer ha-Yaşar*" ilə uyğun gələn çıxarışlar götürmüşdür. Buna baxmayaraq, sonradan köhnə salnamənin daha qısa resenziyası edilmişdir ki, bu da indi mövcud olan versiyadır. H. Strak və Q. Stembergerin fikrincə, əsər çox güman ki, XX–XI əsrlərə aiddir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Melissa Lee Farrall, *A Jewish Translator in Kievan Rus': A Critical Edition and Study of the Earliest Redaction of the Slavic "Life of Moses"*, PhD diss., Brown University, 1981.
MIRC

**mIRC** — Windows üçün IRC proqramı. Bu tam funksional söhbət proqramıdır. İnteqrasiya olunmuş skript dili onu genişlənə bilən və hərtərəfli edir. Proqram ilk dəfə 1995-ci ildə buraxılıb və o vaxtdan bəri "Windows üçün mövcud olan ən məşhur IRC proqramlarından biri" kimi təsvir olunub. mIRC şərti havayı proqramdır və 30 günlük sınaq müddətindən sonra qeydiyyat üçün ödəniş tələb edir.

## Tarixi
mIRC İordaniya əsilli İngilis proqramçı Xalid Mərdam-Bey tərəfindən yaradılmışdır. O, 1994-cü ilin sonlarında proqramı tərtib etməyə başladı və ilk versiyasını 28 fevral 1995-ci ildə buraxdı.

Xalid Mərdam-Bey bildirir ki, o Windows üçün ilk IRC proqramlarında bəzi əsas IRC xüsusiyyətlərinin olmadığını hiss etdiyi üçün mIRC-ni yaratmağa qərar verdi. Daha sonra problem və insanların onun işini yüksək qiymətləndirdiyinə görə onu inkişaf etdirməyə davam etdi. Müəllif bildirir ki, onun sonrakı populyarlığı ona mIRC-dən pul qazanmağa imkan verib. O həmçinin zarafatla bildirir ki, mIRC-dəki "m", "moo" və ya "MU" (Yapon və Koreya dillərində "heç nə") deməkdir.

mIRC 5.91 16-bit Windows-u dəstəkləyən son versiyadır. 6.35 Windows 95, NT 4.0, 98 və ME-ni dəstəkləyən son versiyadır. Cari versiya Windows XP və sonrakı versiyaları dəstəkləyir.

Proqram Basshunter tərəfindən 2006-cı ildə çəkilmiş "Boten Anna" klipində görünür.

## Funksiyaları
mIRC bir sıra fərqləndirici xüsusiyyətlərə malikdir. Bunlardan biri hər bir versiya ilə daha da inkişaf etdirilən skript dilidir. Skript dili, xüsusi əmrlər kimi proqrama kiçik dəyişikliklər etmək üçün, həmçinin mIRC-nin işləyişini və görünüşünü tamamilə dəyişdirmək üçün də istifadə edilə bilər. Digər xüsusiyyət isə mIRC-in daxili fayl serverinə malik olan DCC protokolu vasitəsilə fayl paylaşma qabiliyyətidir.

30 iyul 2010-cu ildə buraxılmış mIRC 7.1 versiyası ilə birlikdə proqramda Unicode və IPv6 da dəstəklənməyə başladı.

### mIRC skript dili
mIRC-nin funksiyaları və işləyişi daxili mIRC skript dili ilə dəyişdirilə və genişləndirilə bilər. mIRC-nin "son dərəcə əhatəli" kimi təsvir edilən öz GUI skript redaktoru var.

Dilin istifadəçinin kompüterinə giriş səviyyəsinə görə, məsələn, faylların adını dəyişmək və silmək üçün bir sıra sui-istifadə edilə bilən skriptlər hazırlanmışdır. Sui-istifadənin bir nümunəsi verilmiş kodlanmış sətri deşifrə edən $decode identifikatoru ilə icra edilməsidir. Problem 2001-ci ilin avqustunda bildirildi. Beş ay keçsə də, istifadəçilərin hələ də "mIRC-yə nəzarəti başqasına təhvil verməsi" ilə nəticələnən hiylələrə aldandığı bildirilirdi. Bu mIRC 6.17 versiyasında dəyişikliklərin edilməsinə səbəb oldu: müəllifə görə, $decode indi defolt olaraq qeyri-aktivdir və təhlükəli sayıla bilən digər müxtəlif funksiyalar artıq kilidlənə bilər.

## İstifadəsi
CNET-in Download.com xidmətindən mIRC-in endirilmə sayı 40 milyondan artıqdır. 2003-cü ildə Nielsen/NetRatings mIRC-ni ən populyar internet tətbiqləri onluğuna daxil etdi.

## İstinadlar

### Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*
Musanın övladları

***Musanın övladları*** () — Ərgün Poyraz tərəfindən yazılmış, 2007-ci ildə nəşr olunan və əsasən Rəcəb Tayyib Ərdoğanı, eyni zamanda onun həyat yoldaşı Əminə Ərdoğanı və Ədalət və İnkişaf Partiyasını (AKP) hədəf alan antisemit kitab.

## Zəmin
Ərgün Poyraz keçmişdə əsasən Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Əminə Ərdoğanı, eyni zamanda AKP, Abdullah Gül, Bülənt Arınc, Dəniz Baykal və Fətullah Güləni hədəf alan bir çox başqa kitablar yazmışdır. O, həmin şəxsləri ABŞ və İsrail üçün agentlikdə və ya onlara işləyən gizli yəhudi olmaqda ittiham etmişdi.

## Məzmunu
Kitabda Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Əminə Ərdoğan İsrail kəşfiyyatı ilə əməkdaşlıq edən kripto-yəhudi olmaqda, özlərini türk kimi təqdim edərək türk sekulyarizmini zəiflətmək üçün islamçılığı qəsdən artıraraq türk cəmiyyətini daxildən məhv etməkdə və öz növbəsində din vasitəsilə türkləri asanlıqla manipulyasiyaya məruz qoymaqda ittiham olunurdular.  Kitabda həmçinin, Rəcəb Tayyib Ərdoğanın özünün və həyat yoldaşının türk olmayan mənşəyini qürurla bəyan etdiyi və özlərini türk hesab etmədiyi müxtəlif məqamlarda sitat gətirilmişdir. Ərdoğanın Türkiyə və onun qurulmasına qarşı düşmənçilik ifadələri də yer almışdır. Onun yəhudi təşkilatları ilə əlaqələri də qeyd edilmişdir. Kitaba görə, Ərdoğan ictimaiyyəti müsəlman türk vətənpərvəri olduğuna inandırmaq üçün geniş tədbirlər görür. ABŞ və Birləşmiş Krallıq Türkiyəyə qarşı işlərində Ərdoğan və İsrailə kömək etməkdə günahlandırılmışdır.

## Qəbulu
Kitabın nəşrindən sonra Ərgün Poyraz karyerasında dönüş nöqtəsi ilə üzləşmişdi, çünki əvvəllər Türkiyə rəsmiləri ilə heç vaxt problem yaşamamışdı. Rəcəb Tayyib Ərdoğan Poyrazı məhkəməyə vermiş və 4 min lirə qazanmışdır. Hökmdə Poyraz və kitabı nəşr edən şirkətə də 20 min lirə təzminat ödəməsi və kitabın bütün nəşrlərinin dayandırılması tələb edilmişdir.

Ərgün Poyraz kitab çıxdıqdan dərhal sonra aldığı təhdidlər, eləcə də həyatına dair qorxular səbəbindən Jandarma mühafizəsinə keçməli olmuşdur. Beşiktaş Baş Prokurorluğunun əmrindən sonra jandarmın mühafizəsi altında onun evinə gedən polislər onu 27 iyul 2007-ci ildə həbs etmişdilər. Həmin həftə Ərdoğanı tənqid edən yazılar dərc edən İsmayıl Yıldız da həbs edilmiş, Ərdoğan Yıldıza qarşı 60 ayrı iddia qaldırmışdır. Vəkili Poyraz və Yıldızın həbslərinin Ərdoğanı tənqid edənləri hədəf alan eyni əməliyyatın bir hissəsi olduğunu iddia etmişdir, lakin Poyrazın həbsinə səbəb onun "Ergenekon" işində əli olması olmuşdur. Poyraz həbsdə qalmış və 2013-cü ildə 29 il həbs cəzasına məhkum edilmişdir. O, və 6 ildən çox həbsdə qaldıqdan sonra 2014-cü ildə azadlığa çıxmışdır.

## İstinadlar
Qamışlar gəmisi

**Qamışlar gəmisi** ( , ) — Bilbiyada "Çıxış" kitabında Musanın tapılması kimi tanınan epizodda körpə Musanı daşıyan qab.

Üç aylıq körpə Musanın olduğu gəmi Misirin hər bir ibrani oğlan uşağı boğmaq mandatından qorumaq üçün çayın (ehtimal olunur ki, bu, Nil çayıdır) kənarında qamışların içinə yerləşdirilmişdi və orada Fironun qızı tərəfindən aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Osarsif

**Osarsif** () — Musa ilə eyniləşdirilən əfsanəvi Qədim Misir şəxsiyyəti. Onun hekayəsini Ptolemey dövrünün Misir tarixçisi Manefon özünün "*Aegyptiaca*" əsərində (e.ə. III əsrin birinci yarısı) nəql etmişdir. Manefonun əsəri qorunub-saxlanılmamışdır, lakin b.e. I əsrində yaşamış yəhudi tarixçisi İosif ondan geniş sitatlar gətirir.

Hekayədə Osarsifin Ramzesin oğlu və əsl adı Sefos (Seti) olan Ramzesin atası olan Amenhotep adlı firona qarşı cüzamlılar və digər natəmiz insanlar ordusuna rəhbərlik edən misirli kahin kimi təsvir edilir. Firon ölkədən qovulur və cüzamlılar ordusu hiksoslarla ittifaqda Misiri viran edir, tanrılara qarşı bir çox qurbanlar edir. Sonra Amenhotep qayıdıb onları qovur. Hekayənin sonuna doğru Osarsif adını dəyişərək Musa qoyur.

## İstinadlar
Musa effekti

**Musa effekti** — fizikada diamaqnit mayenin səthinin maqnit sahəsi ilə deformasiyası hadisəsi. Effekt "Əhdi-ətiq"də Qırmızı dənizdən keçiş mifoloji hadisəsindən ilhamlanaraq Bibliya fiquru Musanın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Yanan kol

**Yanan kol** və ya **yanmamış kol** — Tövratda və "Əhdi-ətiq"də qeydə alınmış hadisəyə aid edilən ifadə. "Çıxış" kitabının üçüncü fəslində Horiv dağında baş vermiş hadisə kimi təsvir edilmişdir. Bibliyada təqdim olunan hesaba görə, kol alov içində idi, lakin alov tərəfindən yandırılmamışdır və buna görə də hadisə belə adlandırılmışdır. Bibliyada verilən rəvayətdə yanan kol Musanın İsrail övladlarını Misirdən və Kənana aparmaq üçün Yahve tərəfindən təyin edildiyi yerdir.

Bu kol ivrit dilində "*seneh*" () kimi verilmişdir və bu söz xüsusilə moruğa aiddir. "*Seneh*" sözü "*Sinay*" haqqında söz oyunu olma ehtimalı da düşünülür.

## Rastafari inancında
Rastafari hərəkatının bəzi nümayəndələri yanan kolun çətənə olduğuna inanırlar.

## Həmçinin bax

* Harunun çubuğu
* Əhd sandığı
* Musanın əsası
* Səma mannası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Icon of the Mother of God "the Unburnt Bush" Icon and Synaxarion of the feast
* The Burning Bush History of the use of the burning bush symbol among Reformed churches
Sünik çarlığı

**Sünik çarlığı** (), həmçinin **Bağk çarlığı** və ya **Qafan çarlığı** — Zəngəzur və qismən də Qarabağda, həmçinin indiki Geğarkunik mərzinin ərazisində orta əsrlərdə kukla dövlət olan erməni çarlığı. Sünik sülaləsi tərəfindən idarə olunan Qafan şəhəri çarlığın paytaxtı idi.

## İstinadlar
Vəliəhd (islam)

**Vəliəhd** (, **) — hökmdarın təyin olunmuş varisi üçün ərəb və islam dövlətlərində termin. Ümumi anlayış üçün vəliəhd məqaləsinə baxa bilərsiniz.

## Mənşəyi
Bu titul erkən xilafətlərdə ortaya çıxmış və istifadəsi ən azı -ci ilə qədər gedib çıxır. Titulun özü birmənalı deyil, çünki "vəli" termini həm "sahib", həm də "varis" mənasını verə bilər. Həmçinin, "vəsiyyət" mənasında olan "əhd" sözünün dəqiq əhatə dairəsi qeyri-müəyyəndir. Bu, Allahın əhdi və ya bütövlükdə bəşəriyyət, əvvəlki xəlifənin və ya müsəlman cəmiyyətinin əhdi kimi şərh edilə bilər. Əməvi xəlifələri (661–750) daha mütləqiyyətçi şərhə üstünlük verirdilər və bu təfsir vasitəsilə onlar Məhəmmədin varisləri mövqeyinə görə birbaşa Allahdan gələn bir mandat iddia edirdilər. 740-cı illərə qədər "vəli əhd əl-müslimin" (; ), hətta "vəli əhd əl-müslimin vəl müslimat" (; ) variantı istifadə olunur. Bu, ya müsəlman ümmətinin vərəsə beyət etməsi, ya da varisin müsəlman ümməti ilə əhdin davamçısı olması mənasındadır. Bu termin ilk Abbasi xəlifələri (750–1258) dövründə xəlifə varisinin adi adı kimi təsbit edilmişdir.

## Həmçinin bax

* Şəhzadə

## Mənbə

### İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ayalon, A. (2002). "Walī al-ʿAhd". In Bearman, P. J.; Bianquis, Th.; Bosworth, C. E.; van Donzel, E. & Heinrichs, W. P. (eds.). Encyclopaedia of Islam. Volume XI: W–Z (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill. pp. 125–126. .
* 

## Əlavə ədəbiyyat
*
Mağas

**Mağas** və ya **Maas**, həmçinin **Maqs** və ya **Maks** — Böyük Qafqaz dağlarında orta əsrlərdə mövcud olmuş Alaniya padşahlığının paytaxtı. İslam və Çin mənbələrindən məlumdur, lakin onun yeri qeyri-müəyyəndir. Bəzi müəlliflər Şimali Osetiyada olması nəzəriyyəsinə üstünlük verir, digərləri isə X əsrə aid üç kilsənin hələ də mövcud olduğu müasir Qaraçay-Çərkəzdəki Arxızı göstərir.

Gent Universitetindən (Belçika) tarixçi Con Lethem Sprinkl Mağasın Krasnodar diyarının Otradnenski rayonunda İliçevskoye Qorodişe kimi tanınan arxeoloji sahəsi olduğunu müəyyən etmişdir.

Rusiyanın İnquşetiya Respublikasının paytaxtı Maqas şəhəri Mağasın adını daşıyır.

## İstinadlar
Rüstəm əl-Təvarix

***Rüstəm əl-Təvarix*** () — Səfəvilər dövründən  Qacar sülaləsindən Fətəli şah Qacarın (hakimiyyət dövrü: 1797–1834) dövrünə qədəri əhatə edən tarixi əsər. 1800-cü ildə Səfəvi şahları dövründə xidmət keçmişi olan ailəyə mənsub olan Rüstəm Hükəma tərəfindən ərsəyə gətirilmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
*
Rüstəm Hükəma

**Rüstəm Hükəma** ( ; ) — Zənd və Qacar katibi və tarixçisi. O, əsasən "*[[Rüstəm əl-Təvarix]]*" tarixi salnaməsinin müəllifi kimi tanınır.

"Rüstəm Hükəma" onun fəxri idi. Onun əsl adı Məhəmməd Haşim, təxəllüsü Asəf idi. Zənd və Qacarlar dövrünə aid heç bir ədəbi və tarixi yazıda onun adı çəkilmədiyi üçün onun varlığı sual altındadır. Bununla belə, Rüstəm Hükəma kitab və risalələrində tez-tez özünə, başqa şəxslərə və onların həyatından bəzi hadisələrə istinad edirdi. Bu mənbələr onun Şirazda doğulub boya-başa çatdığını, yeniyetmə yaşlarında məktəb üçün İsfahana köçdüyünü və burada xeyli vaxtını Axund Molla Əsədullah məktəbində oxuduğunu göstərir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat

*
İmamverdi Mirzə

**İmamverdi Mirzə Elxani** () — Qacar şahzadəsi. 1807-ci ildən atası Fətəli şah Qacarın 1834-cü ildə vəfatına qədər kral qvardiyasının başçısı vəzifəsində çalışmışdır.

9 mart 1796-cı ildə anadan olan İmamverdi Mirzənin anası Bəyim Can Qəzvini idi. Fətəli şahın ölümündən sonra İmamverdi Mirzə özünü vəliəhd Məhəmməd Mirzənin taxtının qanuni varisi elan etmiş qardaşı Əli Mirzə Zəl Sultanın tərəfinə keçmişdir. Taskitanda İmamverdi Mirzə 15,000 nəfərlik bir dəstəyə başçılıq edərək Məhəmməd Mirzənin ordusuna hücum etmiş, lakin onun ordusu məhv edilmişdir. İmamverdi Mirzə tezliklə öz beyətini Məhəmməd şah adı ilə tanınan Məhəmməd Mirzəyə keçirmişdir. 1836-cı ildə Məhəmməd şaha qarşı çıxan İmamverdi Mirzə və digər Qacar şahzadələri tutularaq Ərdəbil şəhərinə sürgün edilmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*  Ardakani, Hosayn Mahbubi (1998). "Emāmverdī Mīrzā Īl-ḵānī". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica, Volume VIII/4: Elam VI–English IV. London and New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 394–395. .
Poçt markalarında quşlar

**Poçt markalarında quşlar** tematik poçt kolleksiyaçılığının populyar mövzulardan biridir. Üzərində quş təsviri olan poçt markasına **quş markası** da deyilir.

## Tarixi
Poçt markalarında quşlar 1875-ci ildən etibarən təsvir olunur. Həmin il Yaponiyada ağ quyruqsallayan, əkin qazı və tetraçalan təsviri olan üç poçt markası buraxılmışdır. ABŞ-də quş təsviri olan ilk poçt markası (qanadlarını açmış qartal) 1869-cu ilə aiddir. Böyük Britaniya quş təsviri olan ilk poçt markasını 1963-cü ildə *"Nature Week"* nəşri üçün buraxmışdır.

2003-cü ilə qədər dünyada quş təsviri olan 10.000-dən çox poçt markası buraxılmışdır.

## Kolleksiyaçılar
Quş təsviri olan poçt markalarının məşhur kolleksiyaçısı Kris Qibbins hesab olunur. Onun kolleksiyasına 3000-dən çox quş növünü əhatə edən 12.000-dən çox poçt markası daxildir. Quş markası kolleksiyaçılığına diqqət ayıran təşkilatlara Amerika Tematik Assosiasiyası və Quş Markası Cəmiyyəti daxildir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
*
Müdafiə Nazirliyi (dəqiqləşdirmə)

* Müdafiə Nazirliyi (Azərbaycan)
* Müdafiə Nazirliyi (Türkiyə)
* Müdafiə Nazirliyi (Rusiya)
* Müdafiə Nazirliyi (Ermənistan)
* Müdafiə Nazirliyi (Qazaxıstan)
* Müdafiə Nazirliyi (Türkmənistan)
* Müdafiə Nazirliyi (Səudiyyə Ərəbistanı)
* Federal Müdafiə Nazirliyi (Almaniya)
* ABŞ Müdafiə Nazirliyi
* SSRİ Müdafiə Nazirliyi

## Həmçinin bax
* Müdafiə (dəqiqləşdirmə)
Nəfəs darlığı

**Nəfəs darlığı** (*dispnoe*) — orqanizmin adaptiv funksiyalarından biri olub çox vaxt tənəffüs tezliyində, ritmində və dərinliyində dəyişikliklərlə ifadə edilir, tez-tez hava çatışmazlığı hissləri ilə müşayiət olunur. Ürək xəstəliyində nəfəs darlığı fiziki gərginlik zamanı, sonra isə istirahətdə, xüsusilə üfüqi vəziyyətdə, xəstələri oturmağa məcbur edir (*ortopne*). Ürək xəstəliyi ilə şiddətli nəfəs darlığı (adətən gecə) hücumları ürək astmasının təzahürüdür; bu hallarda nəfəs darlığı *inspiratordur* (tənəffüs çətinliyi). *Ekspirator* nəfəs darlığı (ekshalasiyada çətinlik) kiçik bronxların və bronxiolların lümeni daraldıqda (məsələn, bronxial astma ilə) və ya ağciyər toxumasının elastikliyinin itirilməsi ilə (məsələn, xroniki ağciyər amfizemi ilə) baş verir. Serebral dispnoe tənəffüs mərkəzinin birbaşa qıcıqlanması ilə baş verir ( şiş, qanaxma və s.).

Bundan əlavə, nəfəs darlığı zəhərli və narkotik qazlarla, freonlarla zəhərlənmələr, həmçinin şiddətli həyəcan, qəzəb, isteriya, qorxu və s. nəticəsində sinir sisteminin funksiyasının pozulması nəticəsində yarana bilər 

## İstinadlar
Alay pavilyonu

**Alay pavilyonu** — Topqapı sarayının bayır divarlarında sultanların yürüşləri izləmək üçün tikildirdiyi malikanə. Alay malikanəsinin yerləşdiyi yerdə 16-cı əsrdə taxta malikanə olub. Köşkün hazırkı binası II. Mahmud tərəfindən tikilmişdir. Gülhanə parkından geniş enişlə daxil olmaq mümkün olan malikanə dairəvi sultan zalı, divan və üç otaqdan ibarətdir. Köşkün yeddi pəncərəsi var. Pəncərə tağlarının üzərindəki on dörd sətirlik kitabə Keçəcizadə İzzət Molla tərəfindən yazılmışdır.

1926-cı ildə Atatürkün əmri ilə Gözəl Sənətlər Birliyinə ayrılan malikanə bir müddət Eminönü İcma Mərkəzinin oyun salonu kimi istifadə edilmişdir. 1938-ci ildə Topkapı Sarayı Müdirliyinə bağlı olan malikanə daha sonra ciddi təmirə məruz qalıb. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən Əhməd Həmdi Tanpınar Ədəbiyyat Muzeyi Kitabxanası olaraq yenidən təşkil edilmiş və 12 noyabr 2011-ci ildə açılmışdır.

## Qalereya

Alay Kiosk 5806.jpg|Yürüş köşkünün xarici görünüşü
Alay Kiosk 2569.jpg|Parkdan yürüş köşkü
Alay Kiosk 2219.jpg|Yürüş köşkü Daxili
Alay Kiosk 2231.jpg|Yürüş köşkünün xarici görünüşü
Alay Kiosk 3781.jpg|Yürüş köşkünün interyeri
Alay Kiosk 3782.jpg|Yürüş köşkü Divar rəsm
Alay Kiosk 3786.jpg|Yürüş köşkü Aşağı mərtəbə


## İstinadlar
Vəliəhd (dəqiqləşdirmə)

* Vəliəhd — monarxiyanın hökm sürdüyü ölkələrdə sülalədən olan gələcək taxt sahibinə verilən addır.
* Vəliəhd (islam) — hökmdarın təyin olunmuş varisi üçün ərəb və islam dövlətlərində termin.
Balıklı Məryəm Rum Manastırı

**Balıklı Məryəm Rum Manastırı** — İstanbulun Zeytunburnu səmtinin Balıklı səmtində yerləşən Rum Ortodoks ibadət evi. Şərqi Roma İmperatoru I Yustinian tərəfindən 559-560-cı illərdə inşa edilən bina Osmanlı İmperatorluğu dövründə zədələndiyi üçün 1835-ci ildə yenidən tikilib.

## Qalereya

Church of St. Mary of the Spring 9090.jpg|Müqəddəs Məryəm Bahar qəbiristanlığı kilsəsi
Church of St. Mary of the Spring 9091.jpg|Müqəddəs Məryəm Bahar qəbiristanlığı kilsəsi
Church of St. Mary of the Spring 9122.jpg|Bahar Naarthex Müqəddəs Məryəm Kilsəsi
Church of St. Mary of the Spring 9096.jpg|Müqəddəs Məryəm Bahar minbəri kilsəsi
Church of St. Mary of the Spring 9102.jpg|Müqəddəs Məryəm Bahar kilsəsinin ümumi görünüşü
Church of St. Mary of the Spring 9106.jpg|Müqəddəs Məryəm Bahar kilsəsi sol tərəfdəki ikonostaz
Church of St. Mary of the Spring 9103.jpg|İkonostazın Bahar mərkəzinin Müqəddəs Məryəm kilsəsi
Church of St. Mary of the Spring 9101.jpg|Müqəddəs Məryəm Bahar kilsəsi sağ tərəfdəki ikonostaz
Church of St. Mary of the Spring 9116 panorama.jpg|Müqəddəs Məryəm Bahar Kilsəsi panoraması
Church of St. Mary of the Spring 9111.jpg|Müqəddəs Məryəm Bahar kilsəsi rəsmi kafedrası
Church of St. Mary of the Spring 9129.jpg|Müqəddəs Məryəm kilsəsi Bahar rəsm
Church of St. Mary of the Spring 9133.jpg|Müqəddəs Məryəm Bahar kilsəsi
Church of St. Mary of the Spring 9126.jpg|Müqəddəs Məryəm Bahar kilsəsi
Church of St. Mary of the Spring 9123.jpg|Bahar gölünün Müqəddəs Məryəm kilsəsi


## İstinadlar
11 Bit Studios

**11 bit studios S.A.** — Polşa videooyun istehsalı şirkəti. Mərkəzi Varşavada yerləşir. Studiya 2010-cu ildə "CD Projekt" və "Metropolis Software" şirkətlərinin keçmiş üzvləri tərəfindən yaradılmışdır. Studiya ən çox "**'" (2011), "''[[This War of Mine]]''" (2014) və "''[[Frostpunk]]''" (2018) videooyunlarının istehsalçısı kimi tanınır.

== Tarixi ==
Şirkət rəsmi olaraq 11 sentyabr 2010-cu ildə yaradılmışdır. Onun əsası "[[CD Projekt]]" və "[[Metropolis Software]]" tərtibatçıları və işçilər tərəfindən qoyulmuşdur. Şirkətin məqsədi həm [[Geymer|hardkor geymerlər]] , həm də gündəlik geymerlər üçün uyğun oyunlar yaratmaqdır. Onlar [[Real zamanda strategiya|real vaxt strategiyası olan]] qüllədən müdafiə oyunu "**'",  və Sarayevonun mühasirəsinə bənzər mühasirə altında olan şəhərdə mülki insanları təsvir etdiyinə görə tənqidçilər tərəfindən tez-tez təriflənən "*[[This War of Mine]]*" ilə tanınırlar.

Studiyanın ən son buraxılışı olan "*[[Frostpunk]]*" ilk üç gündə 250,000-dən çox kopya satmışdır. "*Frostpunk*" şaxtanın ələ keçirdiyi distopiyada, XVIII əsrin sonlarında İngiltərəni təsvir edir. Burada oyunçuya bəşəriyyətin son şəhərini idarə etmək tapşırılır. 2020-ci ildə şirkətin üç layihənin və nəşriyyat etiketləri ilə imzalanmış dörd oyunun inkişafını maliyyələşdirmək üçün 21 milyon dollar sərmayə qoyduğu məlum olmuşdur. Onlardan biri olan "*Frostpunk 2*" 12 avqust 2021-ci ildə elan edilmişdir.

## Oyunlar

### İstehsal

### Yayım

## Xeyriyyə
Şirkət 2022-ci ilin noyabrında elan etmişdir ki, o, ən populyar buraxılışlarından biri olan "*This War of Mine*"dən əldə olunan gəliri Rusiyanın hücumuna görə Ukraynanın bərpasına kömək edən təşkilatlara köçürür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
React Native

**React Native** — Meta Platforms tərəfindən yaradılmış açıq mənbəli UI freymvorku. O, Android, Android TV, iOS, macOS, tvOS, veb, Windows və UWP üçün proqramlar hazırlamaq üçün istifadə olunur, bu proqramçılara doğma platforma imkanları ilə yanaşı React freymvorkundan istifadə etməyə imkan verir. Facebook, Microsoft və Shopify-da Android və iOS proqramlarını tərtib etmək üçün istifadə olunur. Həmçinin Oculus-da virtual reallıq proqramlarının hazırlanmasında da istifadə olunur.
## Tarixi
2012-ci ildə Mark Zukerberq, "Bir şirkət olaraq etdiyimiz ən böyük səhv, doğma dil yerinə HTML-ə fokuslanmağımız idi" dedi. Facebook-un mobil versiyası üçün HTML5-dən istifadə edildi, lakin proqram məlumatları çox yavaş əldə edən qeyri-sabit bir proqrama çevrildi. O, Facebook-un tezliklə daha yaxşı mobil təcrübə təqdim edəcəyinə söz verdi.

Facebook-da Cordan Uok, React freymvorku üçün əsas olan arxaplandakı JavaScript tredində iOS üçün UI elementlərini yaratmağın bir yolunu tapdı. Bu texnologiya ilə doğma proqramlar yarada bilmək üçün bu prototipi təkmilləşdirmək üçün daxili hakaton təşkil etmək qərarına gəldilər.

2015-ci ildə, aylarla davam edən işdən sonra Facebook React JavaScript Configuration-nun ilk versiyasını buraxdı. Texniki söhbət zamanı Kristofer Çedo izah etdi ki, Facebook artıq öz Qrup və Reklam Meneceri proqramında React Native istifadə edir.

## Tətbiqi
React Native-in iş prinsipləri React ilə faktiki olaraq eynidir, ancaq React Native Virtual DOM vasitəsilə DOM-u dəyişdirmir. O, birbaşa son cihazda fon emalında işləyir, asinxron və toplu körpü üzərində ardıcıllaşdırılmış məlumatlar vasitəsilə doğma platforma ilə əlaqə saxlayır.

React komponentləri mövcud kodu əhatə edir və React-in deklarativ UI paradiqması və JavaScript vasitəsilə doğma API-lərlə qarşılıqlı əlaqə qurur. TypeScript gücləndirilmiş tip təhlükəsizliyinə görə müasir React Native proqramlarında tez-tez JavaScript-in yerinə istifadə olunur.

React Native CSS ilə oxşar sintaksisə malik olsa da, HTML və ya CSS istifadə etmir. Bunun əvəzinə, JavaScript tredindən gələn mesajlar doğma görünüşləri göstərmək üçün istifadə olunur.

React Native həm Windows, həm də macOS üçün mövcuddur, hansı ki Microsoft tərəfindən inkişaf etdirilir.

## Hello, world! nümunəsi
React Native-də yazılan Hello, World! proqram nümunəsi belə görünür:

```react
import { AppRegistry, Text, View, Button } from 'react-native';
import React from 'react';

const HelloWorldApp = () => {
  const [count, setCount] = React.useState(0);

  const incrementCount = () => {
    setCount((prevCount) => prevCount + 1);
  };

  return (
    <View>
      <Text>Hello world!</Text>
      <Text>{count}</Text>
      <Button onPress={incrementCount} title="Increase Count" />
    </View>
  );
};

export default HelloWorldApp;

AppRegistry.registerComponent('HelloWorld', () => HelloWorldApp);
```


## Həmçinin bax
* React
* NativeScript
* Xamarin
* Titanium SDK
* Apache Cordova
* Flutter
* Qt
*Codename One

## İstinadlar

### Əlavə ədəbiyyat
*
Çat otağı

**Çat otağı** və ya **söhbət otağı** (və bəzən **qrup çatı**) — əsasən sinxron konfransın istənilən formasını, bəzən hətta asinxron konfransı təsvir etmək üçün istifadə olunan termin. Beləliklə, bu termin real vaxt rejimində onlayn çat və yad insanlarla onlayn qarşılıqlı əlaqədən (məsələn, onlayn forumlar) tam immersiv qrafik sosial mühitlərə qədər istənilən texnologiyanı ifadə edə bilər.

Çat otağının əsas istifadəsi digər istifadəçilər qrupu ilə mətn vasitəsilə məlumat mübadiləsi etməkdir. Ümumiyyətlə, eyni söhbətdə birdən çox insanla söhbət etmək imkanı çat otaqlarını daha çox təkbətək ünsiyyət üçün nəzərdə tutulmuş ani mesajlaşma proqramlarından fərqləndirir. Müəyyən bir çat otağındakı istifadəçilər, ümumiyyətlə, paylaşılan internet və ya digər oxşar əlaqə vasitəsilə bağlıdırlar. Yeni texnologiya fayl mübadiləsi və veb-kameraların istifadəsinə imkan vermişdir.

## Tarixi
İlk söhbət sistemi 1971-ci ildə ABŞ hökuməti tərəfindən istifadə edilmişdir. Bu, Berkli Universitetindən gənc fəlsəfə doktoru məzunu Mürrey Turoff tərəfindən hazırlanmışdır.

İlk xüsusi onlayn söhbət xidməti 1980-ci ildə "CompuServe CB Simulator" idi. Bu, Ohayoda "CompuServe"in icraçı direktoru Aleksandr "Sendi" Trevortərəfindən yaradılmışdır. Çat otaqları AOL ilə əsas populyarlıq qazanmışdır.

## Oyunlarda
Oyunlar tez-tez çat otaqlarında da oynanılır. Bunlar adətən oyunu keçirmək üçün otağa qoşulan IRC bot kimi xarici proses tərəfindən həyata keçirilir. Trivia sual-cavab oyunları ən çox yayılmışdır ki, "*Hunt the Wumpusdur*" buna nümunədir.

## Həmçinin bax
* Elektron poçt
* Internet Relay Chat
* Onlayn çat

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *[http://truecenterpublishing.com/psycyber/psycyber.html The Psychology of Cyberspace]* (2006)—E-book exploring the psychological aspects of online environments by Dr. John Suler, Rider University
*
Hello (sosial şəbəkə)

**Hello** (; **hello** kimi stilizə edilmişdir) — "Orkut"un yaradıcısı Orkut Böyükköktən tərəfindən qurulmuş sosial şəbəkə xidməti. Xidmət mobil tətbiq vasitəsilə girişi dəstəkləmək üçün istifadə olunurdu, "Android" və "iOS" üçün əlçatan idi. 30 sentyabr 2014-cü ildə bağlanan "Orkut"un əvəzinə 1 may 2016-cı ildə istifadəyə verilmişdir "Hello Network" şirkətinə məxsusdur.

2019-cu ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, "Orkut"un 300 milyon aktiv istifadəçisi ilə müqayisədə "Hello" təxminən 1 milyon dəfə endirilmişdir. "Hello.com" sonradan fəaliyyətini dayandırmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Grove.io

**Grove.io** və ya əvvəlki adı ilə **Convore** — real vaxt rejimində çat veb proqramı. Erik Florenzano, Liya Kalver və Erik Maquayr tərəfindən yaradılmışdır.

"*[[PC World]]*" proqram haqqında qeyd etmişdir ki, "bu, saysız-hesabsız mövzular üçün bir xəbər məcmuəsi, eləcə də sual/cavab forumu kimi işləyir". "*[[MIT Technology Review]]*"a görə, o, "özünün yeni saytlarının əksəriyyətində çatışmayan cila və həssaslığa" sahib idi.

2016-cı ilin oktyabr ayında "Grove.io" bağlandıqlarını açıqlamışdır. Onlar istifadəçilərə "Slack"i əvəzedici kimi istifadə etməyi tövsiyə görmüşdür.

## İstinadlar
Talk (proqram təminatı)

`'''talk'''` — "Unix" mətn söhbət proqramı. Əvvəlcə yalnız çox istifadəçili bir kompüterə daxil olan istifadəçilər arasında mesajlaşmaya icazə verirdi, lakin sonradan digər sistemlərdəki istifadəçilərlə söhbətə imkan vermək üçün genişləndirilmişdir.

Artıq IRC və digər müasir sistemlərlə əvəz olunsa da, indiki dövrdə də "Linux", BSD sistemləri və "macOS" daxil olmaqla "Unix" bənzəri sistemlərin əksəriyyətinə daxil edilir.

## Tarixi
Oxşar qurğular "Multics", CTSS, PLATO və NLS kimi əvvəlki sistemlərdə mövcud idi. 1983-cü ildə "`'''talk'''`" yeni versiyası 4.2BSD ilə "Unix" əmri kimi təqdim edildi və eyni zamanda müxtəlif maşınlarda istifadəçilər arasında elektron söhbətləri yerləşdirəcəkdi. "`'''talk'''`"ın davamı "`'''ntalk'''`," Britt Yennin "`'''ytalk'''`"  və Rocer Espel Llimanın "`'''utalk'''`" proqramlarıdır.

## Təhlükəsizlik
Danışıq protokolu vasitəsilə səhv məlumat göndərən "`'''flash'''`" adlı məşhur proqram 1990-cı illərin əvvəllərində uğursuz hədəfin terminal çıxışını pozmaq üçün prankerlər tərəfindən tez-tez istifadə olunurdu. O, bunu adətən sorğu göndərən şəxsin adını təqdim etmək üçün nəzərdə tutulmuş sahəyə terminal əmrlərini daxil etməklə həyata keçirmişdir. Zərərçəkən danışıq sorğusunu aldığı zaman sorğunu göndərən şəxsin adı onların ekranında göstərilir. Bu, terminal əmrlərinin yerinə yetirilməsinə səbəb olur və şəxsin ekranı onu sıfırlayana qədər oxunmaz halda olur. "`'''talk'''`"ın sonrakı versiyaları "`'''flash'''`" cəhdlərini bloklamış və bir şey olduqda istifadəçini bu barədə xəbərdar etmişdir. Sonradan məlum olmuşdur ki, müxtəlif terminal əmrləri göndərməklə, hətta istifadəçinin əmrləri yerinə yetirməsini təmin etmək mümkündür. Etibarsız məlumatları terminala çıxaran bütün proqramları düzəltməyin qeyri-mümkün olduğu sübut olunduğuna görə bəziləri hələ də həssas ola bilsə də, müasir terminal emulyatorları bu hücumun qarşısını almaq üçün yenidən yazılmışdır.

## Həmçinin bax
* Unix utilitlərinin siyahısı
* Talker

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Windows Terminal

**Windows Terminal** — "Microsoft" tərəfindən "Windows 10" və daha sonrakı versiyalar üçün hazırlanmış, "Windows" Konsolunu əvəz edən çox vərəqəli terminal emulyatoru. "Windows Terminal" hər hansı bir komanda sətri proqramını ayrı bir vərəqədə (tabda) çalışdıra bilər. "cmd.exe", "PowerShell", WSL, SSH və "Azure Cloud Shell Connector"u çalışdırmaq üçün əvvəlcədən konfiqurasiya edilmişdir. "Windows Terminal" öz renderinq backendi ilə gəlir. "Windows 11"də 1.11 versiyasından başlayaraq, komanda sətri proqramları köhnə Windows Konsolu əvəzinə bu daha yeni backenddən istifadə edilərək çalışdırıla bilər.

"Windows 11 22H2" və "Windows Terminal 1.15" versiyasından etibarən "Windows Terminal" defolt proqram olaraq "Windows" Konsolu əvəz edir.
## Tarixi
"Windows Terminal" 2019-cu ilin may ayında "Microsoft"un "Build 2019" proqramçı konfransında "Windows" Konsolu üçün müasir alternativ olaraq elan edildi və "Windows Terminal"ın mənbə kodu ilk dəfə 3 may 2019-cu ildə "GitHub"da paylaşıldı. İlk test versiyası 10 iyul 2019-cu ildə çıxan 0.2 idi. Layihənin ilk stabil versiyası (versiya 1.0) 19 may 2020-ci ildə buraxıldı və "Microsoft Windows" bu zaman "Terminal Preview" kimi stabil versiya ilə birlikdə quraşdırıla bilən test versiyalarını buraxmağa başladı.

## Funksiyaları
Terminal komanda sətrinin frontendidir. O, çox vərəqəli pəncərədə mətn əsaslı örtüklər də daxil olmaqla, bir çox komanda sətri proqramlarını çalışdıra bilər. WSL, Command Prompt, "PowerShell" və "Bash" üçün hazır dəstəyi var. O, lokal olaraq "Azure Cloud Shell"ə də qoşula bilər.

Terminal aşağıdakılara dəstək verməklə mətn əsaslı komanda təcrübəsini artırır:
* Bir pəncərədə birdən çox nüsxəni saxlamaq üçün notbuk vərəqələri
* ANSI VT sequence dəstəyi
* UTF-8 və UTF-16 (CJK ideoqramları və emojilər daxil olmaqla)
* "DirectWrite" vasitəsilə cihaz tərəfindən sürətləndirilmiş mətn renderinqi
* Müasir şrift və şrift funksiyası dəstəyi (aşağıya bax)
* 24-bit rəng
* Pəncərə şəffaflığı effektləri
* Mövzular, fon şəkilləri və vərəqə rəngi parametrləri
* Fərqli pəncərə rejimləri (məsələn tam ekran rejimi, fokus rejimi, həmişə üstdə rejimi)
* Bölünən pəncərələr
* Əmr palitrası
* Siyahıya keçid dəstəyi
* "Microsoft UI Automation" vasitəsilə "Microsoft Narrator" dəstəyi
* Daxili hiperlinklər üçün dəstək
* HTML və RTF formatında mətnin mübadilə buferinə köçürülməsi
* Siçan girişi
* Fərdiləşdirilə bilən düymələr
* Təkmilləşdirilmiş axtarış
### Cascadia Code
"Cascadia Code" yeni komanda sətri interfeysi üçün Aron Bel tərəfindən məqsədyönlü şəkildə yaradılmış birenli şriftdir. Buraya proqramlaşdırma liqaturaları daxildir və "Windows Terminal"ın, terminal proqramlarının və "Visual Studio" və "Visual Studio Code" kimi mətn redaktorlarının görünüşünü yaxşılaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Şrift "SIL Open Font License" lisenziyası altında açıq mənbədir və "GitHub"da mövcuddur. 0.5.2762.0 versiyasından etibarən "Windows Terminal"a əlavə olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Introductory post
*
*Windows Terminal overview
Talker

**Talker** () — insanların internet üzərindən bir-biri ilə ünsiyyət qurması üçün istifadə etdiyi söhbət sistemi. Onların mənşəyi 1980-ci illərə təsadüf edir, ani mesajlaşmadan əvvəl oxşar məqsədi daşıyırdılar. Talker MMORPG-lərin və "*[[Second Life]]*" kimi digər virtual aləmlərin rabitə sistemindən əvvəl gəlirdi. Talkerlər real vaxt rejimində söhbət etmək üçün birdən çox istifadəçinin eyni vaxtda qoşulduğu onlayn virtual aləmlərin formasıdır. İnsanlar talkerlərə uzaqdan daxil olurlar (adətən "Telnet" vasitəsilə) və bir-biri ilə əlaqə saxlamaq üçün əsas mətn interfeysinə malikdirlər.

İlk talkerlər MUD-lara bənzəyirdi, lakin onlardan fərqli olaraq, mürəkkəb oyun mexanizmlərinin çoxu aradan qaldırılmış, yalnız ünsiyyət səviyyəsinin əmrləri qalmışdır. "ew-too", əslində, oyun elementləri silinmiş MUD serveri idi. Talkerlərin əksəriyyəti ödənişsizdir və açıq mənbə proqram təminatına əsaslanır.

Talkerlərdə istifadə olunan "otaqlar" və "rezidentlik" kimi onlayn metaforaların çoxu bu ilk qabaqcıl xidmətlər tərəfindən yaradılmış və "*Second Life*" kimi müasir üçölçülü interfeyslər tərəfindən istifadə olunmaqdadır.

## Tarixi
1996-cı ildə Talkerlər üçün yer satan ilk server olan talker.com yaradıldı və sonradan Dragonroost adını aldı. 1990-cı illərin ortalarında Talkerlərin məşhurlaşdığı zaman serverdə eyni vaxtda 90-dan çox danışan var idi. Bir sıra digər hostlar talker.com-a alternativ hostinq şirkətləri kimi fəaliyyətə başladılar. Talker.com 28 sentyabr 2009-cu ildə öz sahiblərindən başqa hər hansı digər danışanları qəbul etməyi dayandırdı 

## Həmçinin bax

* ICQ
* Onlayn çat
* Talk

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər

* BBC h2g2 (wikipedia-style) Article on talkers
* Cheeseplant's House History, of some historical significance.
* Playground Plus Code Base
Flock (mesajlaşma xidməti)

**Flock** — özəl mesajlaşma və əməkdaşlıq vasitəsi. 2014-cü ildə texnoloji sahibkar Bhavin Turaxiya tərəfindən təsis edilmişdir. Proqram "Windows", "MacOS", "Android", "iOS" və brauzer sistemlərində mövcuddur.

"Flock" istifadəçilərə "Flock App Store"dan xarici tətbiqləri və inteqrasiyaları konfiqurasiya etməyə və birbaşa "Flock"da bildirişlər və yeniləmələri qəbul etməyə imkan verir.

Flock bir "freemium" qiymət modelində işləyir. Tətbiq 2014-cü ildə istifadəyə verilmişdir.

## Doğma applikasiyalar
"Flock" aşağıdakı kimi biznes applikasiyaları ilə əvvəlcədən quraşdırılmışdır:

* Poll app
* Shared To-dos
* Mailcast
* Code snippet sharing
* Reminders
* Note sharing
* My Favourites

## API
"Flock" özünün üstündə proqramlar, botlar və fərdi inteqrasiyalar yaratmaq məqsədilə tərtibatçılar üçün "FlockOS" platformasını təqdim etmişdir. "Flock" tərtibatçılara "FlockOS"un imkanlarından istifadə edərək innovativ proqramlar yaratmağa kömək etmək üçün müntəzəm hakatonlar keçirir.

## App Store
Flock istifadəçilərə Flock App Store-dan xarici tətbiqləri və xidmətləri inteqrasiya etməyə imkan verir. Bəzi ümumi tətbiqlərə "Google Drive", "Google Analytics", "Trello", "GitHub", "Twitter" və "Mailchimp" daxildir. Tərtibatçılar həmçinin "FlockOS"da qurulmuş proqramları "Flock App Store"da dərc edə bilərlər.

## Mükafatlar

* "Ən yaxşı işgüzar ünsiyyət proqramı". Qlobal mobil tətbiq zirvəsi və mükafatları. 2016-cı il.
* "Ən yaxşı mobil müəssisə məhsulu/xidməti" mükafatı. Hindistan Rəqəmsal mükafatları. 2017-ci il.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Kamo Ağacanyan

**Kamo Ağacanyan** () — dövlət və hərbi xadim, general-leytenant, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının keçmiş polis rəisi (25 mart 2013 – 6 iyun 2018), Aprel döyüşləri iştirakçısı, Qondarma Daölıq Qarabağ Respubliksının təhlükəsizlik xidmətinin direktoru (29 may 2020 – dekabr 2020), İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
1971-ci il dekabrın 13-də Edilli kəndində anadan olub. Azərbaycan Mənbələrinə görə atasının əsl adı Əkbər Kərimov, anası isə ermənidir. Onun Azərbaycan SSR dövründə orta məktəb sənədlərində soyadı "Kərimov" kimi qeyd edilib.

1989–1991-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində xidmət edib. 1997-ci ildə Abovyan şəhərinin "Qriqor Narekatsi" Universitetinə daxil olmuş və 2001-ci ildə bitirmişdir.

1991-ci ildən könüllü olaraq Artsaxın azadlığı uğrunda mübarizəyə qoşulmuş, Edilli, Hadrut rayonu, Mardakert rayonu, Kəlbəcər rayonunun işğal edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə Azərbaycana qarşı fəal iştirak etmişdir. 

1992-ci il fevralın 1-də Dağlıq Qarabağ Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Uxtadzor dəstəsinin komandiri, 1993-cü il fevralın 1-dən isə müdafiə bölgəsi komandirinin müavini, sonra isə komandir təyin edilib. 

1994-cü il yanvarın 4-də döyüş əməliyyatları zamanı yaralanmış, sağaldıqdan sonra sıralarına qayıtmışdır.

2016-cı ilin 4 günlük, 2020-ci ilin 44 günlük müharibəsində Azərbaycana qarşı döyüşlərdə fəal iştirak edib.

## İstinadlar
İsa Kərimov

**İsa Gülməmməd oğlu Kərimov** () ― kimya elmləri doktoru (1971), professor (1974), AMEA-nın müxbir üzvü (1980).

## Həyatı
İsa Kərimov 25 sentyabr 1919-cu ildə Gürcüstan Respublikasının Soğanlıq kəndində anadan olub. Ali təhsilini Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsində alıb. Belə ki, 1941–1945-ci illərdə İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən İsa Kərimov müharibədən sonra təhsilini davam etdirərək 1946-cı ildə Bakı Dövlət Universitetini bitirir.

## Əmək fəaliyyəti
İsa Kərimov əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunda başlayıb. Belə ki, institutda kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, laboratoriya rəhbəri və elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifələrini icra edib.

İsa Kərimov aşağı temperaturlar kimyasının əsasını qoyub. Onun kriogen mərkəzinin yaradılmasında xidməti əvəzsizdir. Alimin rəhbərliyi altında Azərbaycanda ilk dəfə olaraq 1966-cı ildə Fizika İnstitutunun Kriogen korpusunda maye azot və helium alınmışdır, aşağı temperaturda bir sıra yarımkeçirici materialların kimyəvi, maqnitoelektrik xassələrinin diamaqnit nüfuzluğu hissəsinin və kvant-mexaniki hesablanmaları əsasında maqnit yarımkeçiricilərdə kimyəvi əlaqənin təbiətinin hərtərəfli tədqiqi aparılmışdır.

Materialların (CuS 1 CuFCS 2) xassələrinin tədqiqi nəticəsində ilk dəfə olaraq təbəqə nümunələrinin ifrat keçiricilik halına keçməsinin, temperatur artmasının qanunauyğunları müəyyənləşdirilmişdir. Bakı neft-maşınqayırma zavodlarından birində 50 000 ersted sahə yarada bilən nəhəng maqnit yığdırıldı. Qısa müddət sonra maye helium və hidrogen alınaraq aşağı temperaturlarda nadir, incə fizika təcrübələri aparılmağa başlandı.

## Akademik fəaliyyəti
İsa Kərimov 1946-cı ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsinin aspiranturasına daxil olub. O, 1951-ci ildə kimya üzrə fəlsəfə doktoru, 1971-ci ildə kimya üzrə elmlər doktoru, 1974-cü ildə isə professor elmi adını alıb. 1980-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvü seçilib.

142 əsərin müəllifi olan İsa Kərimovun əsərlərinin əksəriyyəti indeksli xarici jurnallarda çap olunub. O, beynəlxalq konfranslarda və simpoziumlarda dəfələrlə məruzə ilə çıxış edib.

### Üzv olduğu şuralar
SSRİ Elmlər Akademiyasının "Aşağı temperaturlar fizikası" Problem Şurasının və institutun ixtisaslaşdırılmış Müdafiə Şurasının üzvü olub.

## Mükafatları
İsa Kərimov 1941–1945-ci illərdə müharibədə iştirak etdiyinə, elm və texnikanın inkişafındakı nailiyyətlərinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı, "Qırmızı Ulduz" ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Azərbaycan VII-IX əsrlərdə

*Azərbaycan VII-IX əsrlərdə* — Azərbaycanlı tarixçi Ziya Bünyadov tərəfindən yazılmış kitab. İlk dəfə rus, daha sonra isə Azərbaycan dilində nəşrə hazırlanmışdır.
## Haqqında
"Azərbaycan VII-IX əsrlərdə" kitabı ilk dəfə 1965-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyası nəşriyyatı tərəfindən rus dilində nəşr olunmuşdur. Kitab sonradan Azərbaycan dilinə də tərcümə edilmişdir. Akademik Ziya Bünyadov Azərbaycan dilindəki nəşrə yazdığı girişdə rusdilli və azərbaycandilli nəşrlərin mətnləri arasında demək olar ki, heç bir fərqin olmadığını, sadəcə Xürrəmilər hərəkatı ilə bağlı yeni materiallar üzə çıxdığı üçün o mövzuya əlavələr edildiyini bildirmişdir.

Kitabda Azərbaycanın ərəblər tərəfindən istila edilməsi dövrü ilk dəfə tədqiq olunur. Onun siyasi və sosial-iqtisadi vəziyyəti, yerli hakimiyyətin
Ərəb xilafətinə münasibəti, ərəblərə qarşı mübarizə araşdırılır. İnzibati bölgü, vergi sistemi, kənd təsərrüfatının inkişafı və s. haqqında məlumat verilir. Ərəblərə qarşı döyüşmüş Babək və onun silahdaşları haqqında ərəb mənbələrindən götürülmüş materiallara kitabda yer verilmişdir.

Müəllif giriş hissəsində sonralar təkcə azərbaycanlılar adı ilə tanınan ümumi etnik qrupun əsərdə şərti olaraq ümumi termin mənasında "türklər"
deyə adlandırıldığını bildirmişdir.

## Həmçinin bax
* Ziya Bünyadov
* Dinlər, təriqətlər, məzhəblər (kitab) 
* Azərbaycan Atabəylər dövləti (kitab)

## İstinadlar

## Mənbə
*
Qostinq

**Ghosting** ( "kabus") — hər hansı bir əlaqənin xəbərdarlıq edilmədən və ya mümkün səbəbləri izah etmədən qəfil dayandırılması. Termin müxtəlif sahələrdə istifadəsinin populyarlığının aktiv artımı 2010-cu illərdə baş verdi. Anlayışın ilk rəsmi şərhi 2015-ci ildə   tərəfindən edilmişdir.

## Qostinqin növləri

### Münasibətlərdə qostinq
Qostinq insanlar arasında romantik və ya dostluq münasibətlərinə son qoymağın yollarından biridir. Bu sahədə fenomen müasir texnologiyaların istifadəsinin yüksək populyarlığı səbəbindən xüsusi populyarlıq qazanmışdır (tekstinq, onlayn tanışlıq, sosial şəbəkələr və s. ). Şəxsi görüşlərdən və ünsiyyətdən imtina etməklə yanaşı, sosial şəbəkələrdə digərini bloklamaqla qarşılıqlı əlaqəni dayandırmaq mümkündür. Həm də bu gün tanışlıq partnyorlar arasında sosial əlaqələr olmadan mümkündür, bunun vasitəsilə lazım olduqda gələcəkdə bir insan tapmaq olar, bu da qostinq prosesini asanlaşdırır. 

Qostinq əlaqəni bitirməyin ən ağrılı yoludur  . Rədd edilən insan üçün rədd edilmə hissinin beynin fiziki ağrı ilə eyni hissələrinə təsir etdiyi hesab edilir. Emosional olaraq insan qeyri-müəyyənlik, itki, narahatlıq hissləri ilə qarşılaşa bilər, özünə hörmət səviyyəsində kəskin azalma yarana bilər və s.

Qostinq strategiyası kimi xəyalların yaranmasının səbəbləri  aşağıdakılar ola bilər:

* Ümumiyyətlə, emosional diskomfort qorxusu ;
* Davranışını izah etmək istəməməsi;
* Ayrılarkən tərəfdaşın yanlış reaksiyası ilə üzləşmək qorxusu;
* Ümumi empatiya hissini itirmək meyli .

## Tənqidi
“Qostinq”in yeni bir hadisə olması faktını təkzib edən mövqe var. İnsanlar müasir texnologiyaların yaranmasından əvvəl məqsədyönlü şəkildə “yoxa çıxdılar” və üstəlik, bu davranış modeli təkcə minilliklərə xas deyil. Bu terminin meydana çıxmasının əsas səbəbi son illərdə romantik münasibətlərə son qoymaq üçün bu strategiyadan istifadənin kəskin artması, eləcə də məşhur şəxsiyyətlər arasında qostinqin hər hansı təzahürlərinin geniş yayılması   idi. .

## İstinadlar
Qazlaytinq

**Qazlaytinq** (ingilis dilində "Qaz işığı",  pyesinin adından götürülüb) —  psixoloji zorakılığın və sosial parazitliyin bir forması; qurbanı “qüsurlu”, qeyri-normal göstərmək və ya onu əziyyətə salmaq, ətrafdakı reallığı qavramasının adekvatlığına şübhə etmək məqsədilə həyata keçirilən müəyyən psixoloji manipulyasiyalar .

## Etimologiyası
“Qazlaytinq” anlayışı 1938-ci ildə "Qaz işığı" adlı pyesin (ABŞ-da “Mələk küçəsi” kimi tanınır;  ) və onun 1940 və 1944-cü ildə “Qaslight” filminə uyğunlaşdırılmasına gedib çıxır, burada qəhrəmanın qurbanına münasibətdə istifadə etdiyi davamlı psixoloji manipulyasiyadır. Süjetə görə, gənc qadının əri arvadında yaddaşını və ağlını itirdiyi təəssüratı yaratmaq üçün evdə kiçik əşyaları düzəldir və əsl əşyaları gizlədir. Filmin adı Viktoriya dövründə evlərdə istifadə olunan kömür qazına aiddir. Baş qəhrəman görür ki, axşamlar evdə işıq bir qədər sönür, ərinə isə israrla bunun yalnız ona göründüyünü təkrarlayır, ərin evin başqa yerində qaz işığını yandırması səbəbindən işıqlandırmanın əslində dəyişdiyini görür.

## Qazlaytinqin xüsusiyyətləri
Qazlaytinq ən azı iki nəfəri əhatə edir: psixi zorakılıq edən - stalker və ikinci şəxs - qurban. O, şüurlu və ya şüursuz ola bilər və gizli şəkildə həyata keçirilir ki, yaranan emosional zorakılıq aşkar olmasın .

Qazlaytinq təşəbbüsü:

* öz “qurbanını” yaddaşından şübhə altına alır;
* emosional sabitliyiniz və adekvatlığınız haqqında düşünməyə məcbur edir;
* “qurbanı” axmaq, əqli cəhətdən zəif insan kimi təqdim edir;
* xəyali yaşı, cinsi və fizioloji səriştəsizliyi vurğulayır;
* qurban üçün vacib olan hissləri və faktları inkar edir;

## İstinadlar
Srettha Thavisin

**Srettha Thavisin** (Tay dili: เศรษฐา ทวีสิน; ) — 22 avqust 2023-cü ildən 2024-cü ilin 14 avqustuna kimi Tailandın baş naziri vəzifəsini icra etmiş Tailand siyasətçisi və iş adamı. O, əvvəllər Sansiri şirkətinin baş icraçı direktoru və prezidenti olub.

O, 1988-ci ildə Sansiri-nin həmtəsisçisi olub, sonradan Tailandın ən böyük daşınmaz əmlak istehsalçılarından birinə çevrilərək Sretthanın əmlak maqnatı və milyarder olmasına səbəb olub. O, keçmiş baş nazir Taksin Çinnavat-nın tanınmış etibarlı adamıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Minifutbol üzrə Dünya Çempionatı

**Minifutbol üzrə Dünya Çempionatı** — Dünya Minifutbol Federasiyasına (WMF) üzv olan ölkələrin böyüklərdən ibarət kişi milli komandaları tərəfindən təşkil edilən minifutbol üzrə beynəlxalq yarış.

## Tarixi
İlk Minifutbol üzrə Dünya Çempionatı 1997-ci ildə Mexikoda Federacion Internacional de Futbol Rapido (FIFRA) himayəsi altında keçirilib. Bu turnirdə 12 milli komanda iştirak edib və Meksika finalda ABŞ-yə qalib gəlib.

2012-ci ilin fevral ayında Meksikanın Monterrey şəhərində Federación Internacional de Fútbol Rapido ilk dəfə təşkil olunan FIFRA Klub Çempionatına ev sahibliyi etdi. 4 komandanın qatıldığı turnirdə finalda Monterrey Flaş klubunu 5–3 hesabı ilə məğlub edən San Dieqo Sokers klubu qalib gəlib.

İlk Dünya Minifutbol Federasiyası Dünya Kuboku 2015-ci ilin martında ABŞ-də keçirilib.

WMF 2017-ci ildə ikinci dəfə keçirilən yarışı Tunis Minifutbol Federasiyasına verdi. Turnir 6–15 oktyabr 2017-ci il tarixlərində keçirildi.

2023 WMF Dünya Kuboku 26 oktyabr – 4 noyabr 2023-cü il tarixləri arasında BƏƏ-də təşkil olundu.

2025-ci ildəki dünya çempionatı Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində təşkil olunub.

## Nəticələr

## Medal cədvəli

## İştirakçı ölkələr
* 
* 
* 
* 
* — Evsahibi

## İstinadlar