Tivoli

Tivoli İtaliyanın Latsio regionunda yerləşən qədim bir şəhərdir və Roma şəhərindən təxminən 30 kilometr şərqdə yerləşir. Bu şəhər Aniene çayının sahilində yerləşir və öz təbii gözəllikləri, xüsusilə şəlalələri ilə tanınır. Tivoli həmçinin YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil olan iki mühüm tarixi abidəyə ev sahibliyi edir. Şəhər əsrlər boyu həm strateji hərbi məntəqə, həm də istirahət mərkəzi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Tarixi
Qədim dövrlərdə Tibur adı ilə tanınan bu şəhərin tarixi Romanın özündən daha qədimdir və əfsanələrə görə eramızdan əvvəl 1215-ci ildə salınmışdır. Roma imperiyası dövründə Tivoli sərin iqlimi və təmiz havası səbəbilə imperatorlar və varlı romalılar üçün məşhur yay iqamətgahına çevrilmişdi. Orta əsrlərdə şəhər feodal mübarizələrinin mərkəzi olmuş, lakin sonradan Papa dövlətinin nəzarəti altına keçmişdir. İntibah dövründə kardinal İppolito d'Este tərəfindən şəhərdə genişmiqyaslı tikinti və abadlıq işləri aparılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Tivoli Tiburtin dağlarının yamaclarında yerləşir və buradan Roma düzənliyinə panoramik mənzərə açılır. Şəhər Aniene çayının sahilində qərar tutub və bu çay şəhərin yaxınlığında məşhur şəlalələri yaradaraq əraziyə xüsusi gözəllik verir. Ərazi geoloji baxımdan travertin daş yataqları ilə zəngindir və bu daşlar min illərdir tikintidə istifadə olunur. İqlimi Aralıq dənizi tipinə aiddir, yayı isti və quraq, qışı isə mülayim və yağışlı keçir. Şəhər Romadan daha yüksəkdə yerləşdiyi üçün yay aylarında havası paytaxtdan daha sərin olur və bu xüsusiyyət onu tarixən yay istirahəti üçün əlverişli etmişdir.

## Görməli yerləri
Şəhərin ən məşhur abidələrindən biri İntibah dövrü bağ sənətinin şah əsəri sayılan Villa d'Estedir və bura öz fəvvarələri ilə məşhurdur. Digər mühüm abidə isə imperator Adrian tərəfindən tikdirilmiş və qədim Roma dünyasının ən böyük saray kompleksi olan Villa Adrianadır. Şəhərdə həmçinin Aniene çayının yaratdığı möhtəşəm şəlalələri seyr etmək üçün Qreqoriana parkı mövcuddur. Bundan əlavə, qədim dövrlərdən qalma Vesta məbədi və Sibilla məbədi də turistlərin diqqətini çəkən tarixi tikililər arasındadır.

## İqtisadiyyat
Tivolinin iqtisadiyyatı əsasən turizm sektoruna və xidmət sahələrinə söykənir, çünki hər il minlərlə turist tarixi villaları ziyarət edir. Şəhər həmçinin travertin daşının hasilatı ilə tanınır və bu daş növü "Lapis Tiburtinus" adı ilə məşhurdur.  Kənd təsərrüfatı sahəsində isə zeytun yağı istehsalı və üzümçülük əhəmiyyətli yer tutur.

## Mədəniyyət
Tivolinin mədəni həyatı həm qədim dini ənənələrə, həm də yerli qastronomik festivallara əsaslanır. Şəhərin ən mühüm dini mərasimi orta əsrlərdən bəri hər il avqust ayında keçirilən "İnçinata" yürüşüdür. Sentyabr ayında şəhərdə məşhur "Pizzutello" üzüm festivalı təşkil olunur və bu tədbir regionun kənd təsərrüfatı irsini nümayiş etdirir. Tivoli həmçinin əsrlər boyu Avropa rəssamları və şairləri üçün "Grand Tour" səyahətinin əsas dayanacaqlarından biri olaraq incəsənət tarixində mühüm yer tutmuşdur. 

## Əhali
Tivolinin keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:460 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:57000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1848 text:1848
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1848 from:0 till:6687
  bar:1871 from:0 till:7449
  bar:1881 from:0 till:9610
  bar:1901 from:0 till:12230
  bar:1911 from:0 till:13870
  bar:1921 from:0 till:15212
  bar:1931 from:0 till:17674
  bar:1936 from:0 till:19820
  bar:1951 from:0 till:24932
  bar:1961 from:0 till:34067
  bar:1971 from:0 till:41740
  bar:1981 from:0 till:50985
  bar:1991 from:0 till:52372
  bar:2001 from:0 till:49342
  bar:2010 from:0 till:56531

PlotData=
  bar:1848 at: 6687 fontsize:S text:6.687 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 7449 fontsize:S text:7.449 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 9610 fontsize:S text:9.610 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 12230 fontsize:S text:12.230 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 13870 fontsize:S text:13.870 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 15212 fontsize:S text:15.212 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 17674 fontsize:S text:17.674 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 19820 fontsize:S text:19.820 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 24932 fontsize:S text:24.932 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 34067 fontsize:S text:34.067 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 41740 fontsize:S text:41.740 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 50985 fontsize:S text:50.985 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 52372 fontsize:S text:52.372 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 49342 fontsize:S text:49.342 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 56531 fontsize:S text:56.531 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Mənbə ISTAT

## İstinadlar