open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
XIII Ptolemey Teos Filopator

**XIII Ptolemey Teos Filopator** () — e.ə. 51–47-ci illərdə Misir fironu. O, XII Ptolemeyin oğludur və öz bacısı VII Kleopatra ilə evlənmişdir. XIII Ptolemey Roma imperiyasında rəğbət əldə etmək üçün e.ə. 48-ci ildə Sezarın rəqibi Qney Pompeyi öldürtmüşdür, lakin buna baxmayaraq sonradan Sezara qarşı vuruşmuş və e.ə. 47-ci ildə Nil döyüşündə həlak olmuşdur. Onun yerinə qardaşı XIV Ptolemey (e.ə. 59–44-cü illər) keçmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Бивен Э. Династия Птолемеев. История Египта в эпоху эллинизма / Пер. с англ. Т. Шуликовой. — М.: Центрполиграф, 2011. — 447 с. — (Загадки древнего Египта). — 2500 экз. — ISBN 978-5-9524-4974-9.
* Von Beckerath J. Handbuch der ägyptischen Königsnamen. — München: Deutscher Kunstverlag, 1984. — 314 p. — (Münchner ägyptologische Studien). — ISBN 3422008322.

## Xarici keçidlər

* Птолемей XIII на сайте livius.org
Taharka

**Taharka** (, *tꜣ-h-rw-k*; , *Tar-qu-u<sub>2</sub>*, ; Bibliyada **Tirqak**; Manefona görə **Tarkos**/**Tarakos**; Strabona görə **Tearkon**) — Qədim Misirin XXV sülaləsinin fironu (Efiopiya və ya Nubiya sülaləsi). O, təxminən e.ə. 690–664/663-cü illərdə hökm sürmüşdür. Taharka Assuriya padşahı Sennaxerib ilə döyüşə getmişdi və İudeya hakimi Ezekiyanın müasiri idi.

Binalar tikdirməsi və dindarlığından başqa onun daxili siyasəti haqqında çox az şey məlumdur. Xarici siyasətə gəldikdə, Taharka Misirə iddialar qaldıran Assuriyaya qarşı çıxmışdır. Asarhaddon e.ə. 671-ci ildə Misirə yürüş edərək Nil deltasını tutmuşdur, firon isə Tebenə qaçmışdır. Buna baxmayaraq, o, Assuriya hökmdarının gedişindən sonra, e.ə. 669-cu ildə bu əraziləri geri almışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* J. von Beckerath. Chronologie des pharaonischen Ägypten… (Аннотация: И. А. Ладынин, А. А. Немировский)
* 
* 
*Ладынин И.А. Теаркон/Тахарка в сообщении Мегасфена (FGrHist. 715. F. 11а = Strab. XV. 1. 6-8) // Проблемы истории и культуры Древнего Востока: Материалы междунар. науч. конф. ... – М., 2010. – С. 60 – 62.

## Xarici keçidlər
Lusi Septimi

**Lusi Septimi** (; ) — Roma hərbçisi və muzdlu əsgəri. O, Axill ilə birlikdə Qney Pompeyin əsas qatillərindən biri kimi tanınır. Misirə qabiniani olaraq təyin edilən Lusi Septimi e.ə. 67-ci ildə Pompeyin quldurlara qarşı müharibəsində iştirak etmişdir. O, "*[[Assassin's Creed Origins]]*" (2017) video oyununda qeyri-oyunçu personajdır.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Maspero, Gaston, et al. *[https://books.google.com/books?id=7iINAAAAIAAJ History of Egypt, Chaldea, Syria, Babylonia, and Assyria]*. Translated by M. L McClure and Herbert McClure. The Grolier Society, 1904.
* Plutarch, *The Life of Pompey*.
Axill (Misir)

**Axill** (; ) — Qədim Misir hərbi xadimi. O, Misir fironu XIII Ptolemey Teos Filopatorun qəyyumlarından biri olmuşdur. Axill e.ə. 48-ci ildə Pompey Misirə qaçdığı zaman fironun qoşunlarının komandanı olmuşdur. Yuli Sezar Axilli qeyri-adi cəsarətə malik bir insan adlandırmışdır. O, xədim Potin və Xioslu Teodatın təklifi əsasında Lusi Septimi ilə Pompeyi öldürmüşdür.

## İstinadlar
Xioslu Teodat

**Xioslu Teodat** (həmçinin, **Diodot** və ya **Teodot**; ) — Misir fironu XIII Ptolemeyin ustası, müəllimi və müşaviri. O, Sezarın rəğbətini qazanmaq məqsədilə Ptolemeyi Misirə sığınan Pompeyi öldürməyə razı salmışdır. O, sonradan Brut tərəfindən öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Xeops

**Xeops** (*Xufu* və ya *Xnum-Xufu* – "*Xnum, o məni qoruyur*"; Herodota görə , Manefona görə  ; ) — IV sülalədən Misir fironu. O, Manefona görə 66 il, Turin papirusuna görə 23 il padşahlıq etmişdir.

## Həyatı
Xeops Sneferunun oğlu və varisi idi. Xeops Memfis yaxınlığındakı Giza nekropolunda 146,6 m hündürlükdə Xeops ehramının inşaatçısıdır. Herodotun Misirdə yayılan hekayələr əsasında yazdıqlarına görə, o, piramidanın tikintisinə 30 il sərf etmişdir. Xeops öz hakimiyyətinin məqsədi olaraq ehramın tikintisini sonlandırmağı qarşısına qoymuş, misirlilərə ağır işlər vermiş, məbədləri bağlamış və hətta pul qarşılığında öz qızını satmışdır. Müasir alimlərə görə, növbəti dövrlərdə yaşamış Şimali Misir sakinləri ehramın böyüklüyündən heyrətlənərək bunun haqqında əfsanələr uydurmuşdular. Hər halda, Xeops bu proseslə misirliləri yükləmiş və tanrıların məbədlərini bağlamışdır. Xeopsun hakimiyyəti dövründə dini tikililər məbədlər deyil, kral qəbiristanlıqları rolunu daşımışdır. Alimlərə görə, Xeopsun dövründə günəş tanrısı Ranın ətrafında ümumi kult yaranmışdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Вейгалл А. История фараонов. Правящие династии раннего, Древнего и Среднего царства Египта. 3000–1800 до н.э. / Пер. с англ. И. Б. Куликовой. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2018. — 351 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-9524-5259-9.
* Заморовский В. Их величества пирамиды / Пер. со словацкого О. И. Малевича. — М.: Главная редакции восточной литературы издательства "Наука", 1981. — 447 с. — (По следам исчезнувших культур Востока). — 15 000 экз.
* История Древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть 2. Передняя Азия. Египет / Под редакцией Г. М. Бонгард-Левина. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства "Наука", 1988. — 623 с. — 25 000 экз.
* Авдиев В. И. Военная история Древнего Египта. — М.: Издательство "Советская наука", 1948. — Т. 1. Возникновение и развитие завоевательной политики до эпохи крупных войн XVI–XV вв. до х. э. — 240 с.
* Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 1.
* Von Beckerath J. Handbuch der ägyptischen Königsnamen. — München: Deutscher Kunstverlag, 1984. — 314 p. — (Münchner ägyptologische Studien). — ISBN 3422008322.

## Xarici keçidlər

* cheops.su Энциклопедия, детально описывающая пирамиду Хеопса
* Генеалогия 4 династии
Nazlı Tolga

**Nazlı Tolga Brenninkmeyer** () — türk-holland jurnalisti və xəbər aparıcısıdır.

## Həyatı
O, atasının vəzifəsi ilə əlaqədar 7 yaşında Ankaradan İstanbula köçüb. Əvvəlcə Erenköy İbtidai məktəbini, daha sonra Üsküdar Amerikan Liseyini bitirib . Universitet təhsilini Marmara Universitetinin Ünsiyyət fakültəsində tamamladı. Daha sonra Qalatasaray Universitetinin Ünsiyyət fakültəsində magistr dərəcəsi aldı. Jurnalistika karyerasına 1998-ci ildə universitetdə oxuyarkən Kanal D -də təcrübə ərizəsi qəbul edildikdən sonra başlayıb. O, ilk olaraq Kanal D-də Xarici Xəbərlər xidmətində işə başlayıb. Daha sonra Tuncay Özkan baş redaktorda gündəlik və gecə xəbərlərini təqdim etdi. Tuncay Özkan 4 il Kanal D-də qaldıqdan sonra 2002-ci ildə Tuncay Özkan ilə Doğan Qrupu arasında yaranan fikir ayrılığına görə Defne Samyeli və komandası ilə Show TV -yə keçdi. Show TV-də qaldığı 1 il ərzində gecə-gündüz xəbərləri ilə yanaşı, xüsusi müsahibələr də verib. 2003-cü ildə Show TV-dən ayrılaraq eyni yayım qrupunun xəbər kanalı Skytürk -ə keçdi. Skytürk-də əvvəlcə nahar xəttində Nazlı Tolqa ilə "Gündəm", axşam nəsilində isə Nazlı Tolqa ilə "Xəbər Masası" adlı proqramlar hazırlayıb təqdim etdi. 2007-ci ilin yanvar ayında Doğan Şentürkün dəvəti ilə Skytürk-dən FOX -a çevriləcək TGRT -yə keçdi. 2008-ci ildə şirkət siyasətinə görə FOX Main News-un vaxtı 22:00-a dəyişdirilmiş və adı Fox On Ana Xəbər olaraq dəyişdirilmişdir. 14 iyun 2013-cü ildə 7 ilə yaxındır ki, davam edən əsas xəbər aparıcısından ailə qurub, xaricdə məskunlaşdığı üçün ayrılıb. Nazlı Tolqa xristiandır və Hollandiyalı iş adamı Lawrence Brenninkmeyer ilə 31 avqust 2013-cü ildə Saint Esprit kilsəsində evlidir. 

Nazlı Tolqanın özündən 15 ay böyük olan Eda adlı böyük bacısı var və ötən illərdə ana olub. 

* Bir çox panellərdə, konfranslarda və Dünya İqtisadi Forumu kimi beynəlxalq açılışlarda; O, məruzəçi, panelist və moderator kimi müxtəlif vəzifələri yerinə yetirib.
* O, diktor olmaqla yanaşı, üç il (2010-2013) özəl media tədris mərkəzində dərs deyib.
* Ankarada doğulan Tolqanın atası Malatyalı, anası isə Termelidəndir .

## Digər mükafatlar

* Aydın Universiteti 7. Ənənəvi Ünsiyyət Mükafatları - Ən Yaxşı Qadın xəbər aparıcısı
* Flip Newspaper TV Stars Award - Ən Yaxşı Qadın xəbər aparıcısı
* Golden Lion - Ən Uğurlu Xəbər Bülleteni Aparıcısı və Ən Yaxşı Xəbər Proqramı
* Foot Newspaper - 2010-cu ilin ən yaxşı qadın xəbər aparıcısı
* Namık Kamal Universiteti Media Mükafatları İlin Ən Yaxşı Xəbər aparıcısı (2013)
* Ən Yaxşı Aparıcı - Yeni Yüzyıl Universiteti Communication Awards 2012
* Arel Universiteti 2-ci Ünsiyyət Mükafatları Ən bəyənilən qadın xəbər aparıcısı
* Media və Yeni Media 2012 Mükafatları "Ən yaxşı xəbər aparıcısı"
* Lions Achievement Awards "İlin ən uğurlu qadın xəbər aparıcısı"
* İstanbul Aydın Universiteti Ünsiyyət Mükafatları İlin Ən Yaxşı Diktoru (2013)

## İşlədiyi kanallar

* 1998-2002: Kanal D
* 2002-2003: Show TV
* 2003-2007: Skyturk
* 2007-2013: FOX (Türkiyə)
Xopeş

**Xopeş** və ya **kxopeş** — Qədim Misirdə Soyuq silah növü.

## Etimologiyası
"Xopeş" sözü forma oxşarlığına görə "qaramal ayağı" kimi "ayaq" sözündən yaranmış ola bilər. Qədim Misir dilində  ("ayaq") üçün heroqlif sarkofaq mətnləri dövrünə aiddir.

## Təsviri
Xopeş bir kənarlı sinusoidal tiyəyə malikdir. Bu silahın tiyəsi qabarıq tərəfində itidir və bu səbəbdən oraqla zahiri oxşarlığa malikdir. Xopeşin şumerlərə aid daha qədim ekvivalenti əsasında yarandığına dair bir nəzəriyyə var.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Бёртон Р. Ф.* Книга мечей. Холодное оружие сквозь тысячелетия / Пер. с англ. Д. А. Лихачева. — М.: ЗАО «Центрполиграф», 2005. — 400 c.: ил. — ISBN 5-9524-1243-2.
* *Догерти Мартин Дж.* Искусство войны. 3000 год до н. э. — 500 год н. э. Иллюстрированная история / Пер. с англ. М. Борисова. — М.: Астрель; ОГИЗ, 2012. — 224 с.: ил. — ISBN 978-5-271-38006-8.
* *Энглим Саймон, Джестис Филлис Дж. и др.* Войны и сражения Древнего Мира. 3000 год до н. э. — 500 год н. э. / Пер. с англ. Т. Сенькиной, Т. Баракиной, С. Самуенко, Е. Никитиной, Л. Смирновой. — М.: Эксмо, 2007. — 272 с.: ил. — ISBN 5-699-15810-3.
* Budge, 1989, (1929). *The Rosetta Stone,* E. A. Wallis Budge, (Dover Publications), c 1929, Dover edition (unabridged), 1989. (softcover, )
* Hamblin, 2006. *Warfare in the Ancient Near East,* William J. Hamblin, Routledge (softcover, )
* 
* 

## Xarici keçidlər
Filistinlilər

**Filistinlilər** ( *pliştim*, ) — e.ə. XII əsrdən Kənanın sahilyanı hissəsində məskunlaşmış qədim xalq. Onlar Əhdi-ətiqdə, eləcə də Assuriya və Misir mənbələrində dəfələrlə xatırlanır. Yaxın Şərqdə yalnız filistinlilər və hetlər dəmir əritmə texnologiyasına sahib idilər və bu, Dəmir dövrünün başlanğıcı hesab edilir. E.ə. XII–IX əsrlərdə Suriyada mövcud olmuş Palistin padşahlığının da filistinlilər ilə bağlı ola biləcəyi güman edilir.

## Dini
Filistinlilərin sitayiş etdiyi tanrılar arasında Daqon ən mühüm yeri tuturdu. Bibliyada qeyd edilmişdir ki, bu tanrıya həsr olunmuş məbədlər Qəzzə və Aşdodda yerləşirdi. Onların inanclarında Baal-Zebub mühüm yer tuturdu və Ekronda hörmətlə qarşılanırdı. Bundan əlavə, onlar Derketo və Astarta ilahələrinə inanırdılar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*  — статья из Советской исторической энциклопедии // М.: Советская энциклопедия . Под ред. Е. М. Жукова. 1973—1982
* Филистимляне — статья из энциклопедии «Кругосвет»
* *Гиндин, Леонид Александрович, Цымбурский, Вадим Леонидович* Гомер и история восточного Средиземноморья. — М.: «Восточная литература», 1996. — 328 с. — ISBN 5-02-017764-4. сколько строк в этом источнике посвящено филистимлянам? разве что для общих утверждений о народах моря пригодится
* *Глазерсон М.* Филистимляне и палестинцы. Идеологический конфликт между Израилем и филистимлянами в прошлом и настоящем. — Иерусалим: Гешарим, 2007. — 178 с.
* 
* 
* 
* 
* 
* The Philistines and Other «Sea Peoples» in Text and Archaeology. Edited by Ann E. Killebrew and Gunnar Lehmann (Archaeology and Biblical Studies 15). Pp. xix + 751, figs. 239, tables 19. Society of Biblical Literature, Atlanta 2013. $88.95. ISBN 978-1-58983-129-2 (paper).

## Xarici keçidlər

* Neal Bierling. Giving Goliath His Due. New Archaeological Light on the Philistines
Cəbəl Əxdar (Liviya)

**Cəbəl Əxdar** ( – Yaşıl dağ) — Liviyanın şərqində meşəlik, məhsuldar dağlıq region. Müasir əl-Cəbəl əl-Əxdar rayonunda yerləşir. Region Yer kürəsinin ən az meşəli ölkələrindən biri olan Liviyanın çox az meşəlik ərazilərindən biridir.

Cəbəl Əxdar bir neçə dərə ilə həmsərhəd olan dağ yaylasından ibarətdir. Benqazinin şimalında və Dernanın cənubunda yerləşir. Bu, Liviyanın ən rütubətli ərazisidir və buraya ildə təxminən 600 mm yağıntı düşür. Ərazidə geniş meşələr var, burada zəngin kartof və dənli bitkilər yığılır.

Qədim yunan müstəmləkəsi olan Kirena Cəbəl Əxdar vadisində yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Litvada avtomobil yolları

**Litvada avtomobil yolları** — Litva ərazisində avtonəqliyyat vasitələrinin hərəkəti üçün nəzərdə tutulmuş yollar. Dövlət yolları əsas (lit. magistraliniai), regional () və rayon () yollarına bölünür. Qeyri-dövlət yolları (küçələr, yerli yollar, giriş yolları) yerli özünüidarəetmə orqanlarına aiddir. 
## Tarix

Litvada ilk yollardan biri XVI əsrdə tikilmiş Klaypeda qəsri yaxınlığındakı yoldur. 2006-cı ildə ölkədəki ümumi yolların uzunluğu 21.320&nbsp;km olmuşdur ki, bunun da 1.748&nbsp;km-i avtomobil yolları (o cümlədən 309&nbsp;km-i avtomagistrallar təşkil edir), 4.946&nbsp;km-i respublika əhəmiyyətli, 14.625&nbsp;km-i isə digər yollardır. Litva Yol Muzeyi Litva yollarının və avtomobil sənayesinin tarixinə həsr olunub. 2019-cu ildə Litvada avtomobil magistrallarının ümumi uzunluğu 365,83&nbsp;km-dir. Maksimum icazə verilən sürət 130&nbsp;km/saat (yay) və 110&nbsp;km/saatdır (qış). Litva magistral yolları olan yeganə Baltikyanı dövlətdir. 2018-ci ildə Litva Dünya İqtisadi Forumunun ekspertləri tərəfindən hər il tərtib edilən Qlobal Rəqabətlilik İndeksində yolların keyfiyyətinə görə dünyada 37-ci yerdə qərarlaşıb. Bu Baltikyanı ölkələr artasında ən yüksək göstərici olur. 2022-ci ilə qədər A5 avtomobil yolunun qalan 40,23&nbsp;km hissəsinin (Mariyampole və Polşa ilə sərhəd arasında) avtomobil yolları standartlarına uyğun yenidən qurulması və Polşanın S61 avtomobil yoluna birləşdirilməsi planlaşdırılır.
## Təsnifat

Litvada yollar aşağıdakılara bölünür:

Avropa Yol Şəbəkəsinin dəhlizləri;

E kateqoriyalı yollar;

Magistrallar;

Regional yollar;

rayon yolları. 
## Örtük tiplərinə görə yollar

* Asfalt yollar; *(13 584,389 km)*
* Dəmir-beton yollar; *(72,46 km)*
* Torpaq yollar. *(7 604,084 km)*
## İstinadlar
Otto Ştrandman

**Otto Ştrandman** (; ) — estoniyalı dövlət xadimi. 

## Təhsili
Sankt-Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsində oxumuş (1899-1901), Yuryev Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir (1903).

## 1918-ci ilə qədərki fəaliyyəti
Universitetə daxil olmamışdan əvvəl Dövlət Bankının revel ofisində işləyib. 1903-1905-ci illərdə Narva və Reveldə hüquqşünas olaraq fəaliyyət göstərmişdir. 1904-1905-ci illərdə və 1917-ci ildə Revel şəhər dumasının üzvü idi. 1905-ci il inqilabi hadisələrində iştirak etmiş, 1905-1909-cu illərdə İsveçrədə sürgündə yaşamışdır. 1909-1917-ci illərdə Reveldə vəkillik etmişdir. 1917-ci ildə Fevral inqilabından sonra Rusiya Müvəqqəti Hökuməti tərəfindən Revel rayon məhkəməsinin prokuroru təyin edilir. 1917-1918-ci illərdə Estland Qubernatorluğunun Müvəqqəti Zemstvo Şurasının sədri olur. 

## Müstəqil Estoniyanın siyasətçisi və diplomatı kimi
1918-ci ildə - Ədliyyə Naziri.

1918-1919-cu illərdə Estoniya Müvəqqəti Hökumətində kənd təsərrüfatı naziri olub. 1918-ci ildə alman işğalçı qüvvələri tərəfindən həbs edilir.
1919-cu il mayın 9-dan 1919-cu il noyabrın 18-dək baş nazir və hərbi nazir olur.

1920-1921-ci illərdə Xarici İşlər Naziri işləyir.

1921-ci ildə Riyqikoqunun (Parlament) sədri olur. O, birinci və beşinci çağırışların Riyqikogu üzvü idi.

1924-cü ildə Xarici İşlər Naziri, sonra Maliyyə Naziri işləyir.

1927-1929-cu illərdə Estoniyanın Polşa, Çexoslovakiya və Rumıniyadakı səfiri olmuşdur.

1929-cu il iyulun 9-dan 1931-ci il fevralın 12-dək Dövlət başçısı olur.

1933-1939-cu illərdə Estoniyanın Fransa, Belçika, İspaniya və Vatikanda səfiri işləyir.

O, Estoniya İşçi Partiyasının liderlərindən biri olmuşdur.

Tartu Universitetinin (1928) və Varşava Universitetinin (1930) fəxri hüquq doktoru olur.

## Ölümü
1939-cu ildə vətənə qayıdır və Kadrinadakı fermasında yaşayır. 1941-ci ildə SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığına çağırış alır. Bu qaçılmaz həbs demək idi və bundan sonra özünü güllələyir.

## Mükafatlar
Birinci dərəcəli üçüncü kateqoriya Azadlıq Xaçı - mülki xidmətlərinə görə.

## Biblioqrafiya
Estoniya bioqrafik lüğəti. - Tallinn, 2002. 

## İstinadlar
Sürix protokolları

**Sürix protokolları** — 2009-cu il oktyabrın 10-da Ermənistan və Türkiyə tərəfindən imzalanmış ikitərəfli sazişlər. Müqavilələr iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesinin başlanmasını nəzərdə tutur. Sonradan nəticəsiz qalan müqavilə ABŞ, Rusiya və Fransanın vasitəçiliyi ilə bağlanmışdır.

10 oktyabr 2009-cu ildə Sürixdə ABŞ dövlət katibi Hillari Klinton, Avropa İttifaqının ümumi xarici və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Xavyer Solana, Fransanın xarici işlər naziri Bernard Kuşner və Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun da iştirak etdiyi mərasimdə hər iki ölkənin xarici işlər nazirləri Əhməd Davudoğlu və Edvard Nalbandyan arasında iki protokol imzalanıb.

Qüvvəyə minməsi üçün bu protokol hər iki ölkənin parlamentləri tərəfindən ratifikasiya edilməli idi. Məsələləri bir-birindən ayırmağa çalışaraq, protokollarda Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi qeyd olunmayıb, ratifikasiya müddəti də göstərilməyib.

2010-cu il yanvarın 12-də Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsi Ermənistan-Türkiyə protokollarını ölkə konstitusiyasına uyğun olub-olmmasını ölkə müzakirəyə çıxarır və bu, Türkiyə hökumətinin bu sazişlərdən imtina etməsinə səbəb olur.

2015-ci ilin fevralında erməni tərəfi Türkiyə tərəfinin siyasi iradəsinin olmadığını əsas gətirərək parlamentin protokollarını geri götürür. Daha sonra 2017-ci ilin dekabrında Türkiyənin addım atmamasına istinad edərək, erməni tərəfi onları etibarsız elan edəcəyinə söz verir. və 2018-ci il martın 1-də Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan onların denonsasiyası haqqında fərman imzalayır.

Normallaşma prosesinin ləngiməsinin səbəb olduğu acılığa baxmayaraq, bəzi müəlliflər Sürix protokollarının hələ də Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasına aparan yol ola biləcəyinə inanırlar.

## Ratifikasiya prosesinin dayandırılması
Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin protokollarla bağlı qərarından sonra Türkiyə tərəfi Protokolları dəstəkləməyi dayandırdı, Türkiyə bunu onlara ilkin şərt və məhdudlaşdırıcı müddəalar əlavə etmək kimi qiymətləndirdi. 2010-cu il yanvarın 12-də Ermənistan protokolları imzaladıqdan sonra protokolların konstitusiyaya uyğunluğunu təsdiqləmək üçün Konstitusiya Məhkəməsinə göndərib. Protokolların Ermənistan Konstitusiyasına uyğun olduğunu müəyyən edən Konstitusiya Məhkəməsi üç əsas məsələyə toxunan protokolların preambulasına istinad edib. Birincisi, Ermənistan 1915-ci ildə erməni soyqırımının dünya miqyasında tanınmasına çalışmaqda davam edir; ikincisi, Türkiyə ilə yeni müqavilə ilə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi arasında hər hansı əlaqəni rədd edir. Üçüncüsü və ən əsası, o bəyan edib ki, protokolların icrası Qars müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş mövcud Türkiyə-Ermənistan sərhədinin Ermənistan tərəfindən rəsmən tanınması demək deyil. Bununla da Konstitusiya Məhkəməsi protokolların əsas müddəalarından birini, yəni beynəlxalq hüququn müvafiq müqavilələri ilə müəyyən edilmiş iki ölkə arasında mövcud sərhədin qarşılıqlı tanınmasını rədd etdi.

Türkiyənin xarici işlər naziri Əhməd Davudoğlu narazılığını bildirib və bəyan edib ki, Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsi faktiki olaraq protokollara baxıb və yeni hüquqi vəziyyət yaradıb.

## İstinadlar
Bakı və Kəndlər Birliyi

**Bakı və Kəndlər Birliyi**, **Bakı Kəndlər Birliyi** və ya qısaca **BKB** — Azərbaycanda 1990-cı illərdə təsis edilmiş, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin üzvü olmuş və Milli Azadlıq Hərəkatında iştirak etmiş ictimai-siyasi birlik.

## Haqqında
Bakı və Kəndlər Birliyinin ilk təsis yığıncağı Nəsir Ağayev tərəfindən Şüvəlan qəsəbəsində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Yaradıcılıq Evində 13 yanvar 1990-cı il tarixində keçirilmişdir. Bakı və Kəndlər Birliyinin Ali Məclisinin ilk sədri Ağayev Nəsir Zərbəli oğlu Ağayev seçilmişdir. Bakı və Kəndlər Birliyi 1992-ci ildə rəsmi dövlət qeydiyyatına alınmışdır.

1992-ci ildə Baki və Kəndlər Birliyinin mətbuat orqanı olan "Vəhdət" qəzeti təsis edilmişdir. Bakı və Kəndlər Birliyi Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin üzvü olmuşdur.

Nəsir Ağayev 1992-ci ildən 1994-cü ilin fevral ayına kimi təşkilatın Ali Məclisinin sədri olmuşdur. 1994-cü ildən Bakı və Kəndlər Birliyinin sədri Hacı Cəbrayıl Əlizadə seçilmişdir.

Bakı və Kəndlər Birliyi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin Novxanı qəsəbəsindəki heykəlinin hazırlanması üçün lazım olan məvacibin yığılmasında aktiv rol oynamışdır.

1994-cü ildə Bakı və Kəndlər Birliyinin sədri Hacı Cəbrayıl Əlizadə, Hüquq şöbəsinin sədri Tahir Kərimli və Şəfiq Pənahi rəhbərliyində Bakı və Kəndlər Birliyinin bazasında Vəhdət Partiyası yaradılmışdır. 1995-ci ilin aprel ayında Hacı Cəbrayıl Əlizadə partiyanın sədri seçilmişdir. Vəhdət Partiyasının təsis olunmasına baxmayaraq Bakı və Kəndlər Birliyi öz fəaliyyətini davam etdirmişdir. Vəhdət Partiyası Bakı və Kəndlər Birliyinin Vidadi küçəsi 89-da yerləşən rəsmi qərargahını icarəyə götürüb.

Şair Teyyub Qurban 1994-1996-cı illərdə Bakı və Kəndlər Birliyinin Mətbuat Xidməyinin rəhbəri olmuşdur.

Bakı və Kəndlər Birliyi "Ölüm növbəsi" filminin çəkilişinə kömək etmişdir.

## İstinadlar
Tarix, insan və cəmiyyət (jurnal)

***Tarix, insan və cəmiyyət*** — Azərbaycanda nəşr olunan elmi-nəzəri və elmi-metodik jurnal.

## Haqqında
"Tarix, insan və cəmiyyət" elmi-nəzəri, elmi-metodik jurnalı Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən 16 aprel 2005-ci il tarixdə qeydə alınmış (№ 1279), 2005-ci ildən Bakı Pedaqoji Kadrların İxtisasartırma və Yenidənhazırlanma İnstitutunda nəşr edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən 2011-ci ildən tarix, tarixin tədrisi metodikası, 2015-ci ildən psixologiya və pedaqogika, 2017-ci ildən siyasi elmlər, antropologiya elmi istiqamətləri üzrə də "Azərbaycan Respublikasında dissertasiyaların əsas nəticələrinin dərc olunması tövsiyə edilən dövri elmi nəşrlər siyahısı"na daxil edilmişdir.

2016-cı ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin təsisçiliyi ilə nəşr edilir.

## Redaksiya heyəti
Tarix üzrə elmlər doktoru, professor Cəfər Cəfərov (baş redaktor)

Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor Asəf Zamanov

AMEA-nın müxbir üzvü, psixologiya elmləri doktoru, professor Bəxtiyar Əliyev

AMEA-nın həqiqi üzvü, biologiya elmləri doktoru, professor Urxan Ələkbərov

AMEA-nın həqiqi üzvü, tarix elmləri doktoru, professor Yaqub Mahmudov

AMEA-nın müxbir üzvü, tarix elmləri doktoru, professor Vəli Əliyev

Fəlsəfə elmləri doktoru, professor İzzət Rüstəmov

Tarix elmləri doktoru, professor Abbas Seyidov (baş redaktorun müavini)

Tarix elmləri doktoru, professor İradə Hüseynova

Tarix elmləri doktoru, professor Oqtay Sultanov

Tarix elmləri doktoru, professor Anar İsgəndərov

Psixologiya elmləri doktoru, professor Ramiz Əliyev

Pedaqoji elmlər doktoru, professor Fərrux Rüstəmov

Pedaqoji elmlər doktoru, professor Rüfət Hüseynzadə

Sevinc Quliyeva (məsul katib)

## Xarici keçidlər
* Jurnalın pdf versiyası

## İstinadlar
Geldkarte

**GeldKarte** — "Elektron pul kisəsi" prinsipi əsasında qurulmuş kontakt smart kartlarına əsaslanan kiçik məbləğlər üçün Alman milli ödəniş sistemi, kart sahibinin sərəncamında yalnız əvvəllər çipə daxil edilmiş məbləğ (bankomatlar, terminallar və internet vasitəsilə doldurmaqla) olduqda.).

Sistem 1996-cı ildən tətbiq edilir və əsasən parkinq və bilet aparatlarında ödəniş etmək, həmçinin maşınlarda siqaret alarkən yaş yoxlaması üçün istifadə olunur. Ödəniş zamanı PİN kod tələb olunmur və terminalın özü oflayn rejimdə işləyir (bütün əməliyyatlar kart oxuyucuda quraşdırılmış tacir çipində qeyd olunur).

Xidmətin aşağı qiyməti (satıcı gündəlik gəlirin 0,3%-ni, hər əməliyyat üçün ən azı 1 sent ödəyir), bankdan ödənişin alınması zəmanəti və sistemin geniş yayılması (çip 80% -də quraşdırılıb) ilə fərqlənir. ölkədəki bütün bank kartlarının cəmi 15%-i aktiv olsa da). 2010-cu ildə orta hesabla 3,02 avro ödəmə ilə cəmi 129 milyon avroya 45 milyon ödəniş edildi; ümumilikdə ölkədə kartı qəbul edən 600 min terminal quraşdırılıb. Bir çox nəqliyyat şirkətlərində sistem kartı olan maşında kağız bileti ödəyərkən endirim verilir.

## İstinadlar
Apokalipsis indi (film, 1979)

**Apokalipsis bu gün** () Frensis Ford Koppolanın rejissoru və prodüseri olduğu 1979-cu ildə çəkilmiş döyüş filmi.

Filmdə baş rolları Marlon Brando, Robert Duvall, Martin Şin, Frederik Forrest, Albert Hall vəSam Bottoms canlandırıb.
Narkoz

**Narkoz**( — uyuşmaq) — yuxunun baş verdiyi, şüurun itirilməsi, skelet əzələlərinin rahatlaşması, bəzi reflekslərin azalması və ya sıradan çıxması, ağrı həssaslığının yox olması ilə müşayiət olunan, mərkəzi sinir sisteminin süni şəkildə induksiya edilmiş geri qaytarıla bilən süni vəziyyətidir. Bütün bunlar, müəyyən bir xəstənin fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq və tibbi prosedurun növündən asılı olaraq anestezioloq tərəfindən seçilən optimal doza və birləşməsi olan bir və ya daha çox ümumi anesteziyanın tətbiqi ilə baş verir.

Narkoz vəziyyəti şüurun itirilməsi, həssaslığın (ilk növbədə ağrı) və refleks reaksiyalarının yatırılması və skelet əzələlərinin tonusunun azalması ilə mərkəzi sinir sisteminin geri dönən depressiyası ilə xarakterizə olunur. Narkoz üçün vasitələr həyəcanın mərkəzi sinir sisteminə neyronlararası (sinaptik) ötürülməsini maneə törədir. Eyni zamanda, afferent impulsların ötürülməsi pozulur, kortikal-subkortikal əlaqələr, ara, orta və onurğa beyni funksiyası dəyişir, bu da anesteziyanın inkişafına səbəb olur. Mərkəzi sinir sistemi və müxtəlif morfofunksional təşkilatın müxtəlif səviyyələrdə sinaptik formalaşması anestezik agentləri eyni dərəcədə həssas deyil. Bu, narkoz üçün dərmanların təsirinin mərhələlərini izah edir.

"Narkoz" termini bədənin ümumi anesteziyasına aiddir. Yerli (yerli) ağrısızlaşdırma haqqında danışarkən, "yerli anesteziya" və ya lokal anesteziya termini istifadə olunur. Bu növ anesteziyanın təməl daşı məhz şüurun söndürülməsidir (narkoz — yuxuya getmək), buna görə də "narkoz və "anesteziya" terminləri tamamilə fərqli mənalara malikdir.
Karnak (məbəd kompleksi)

**Karnak məbəd kompleksi** və ya sadəcə olaraq **Karnak** ( *Xurnak* sözündən; mənası – "istehkamlı kənd") — indiki Misirdə, Nil çayının sağ sahilində, qədim Teben şəhərinin mərkəzi meydanının şimal-şərq hissəsində bir qrup məbəd kompleksi.

## Tarixi
Karnak Teben padşahlığı bütün Misirə genişləndikdən sonra (XI–XII sülalələr) bu ərazi ölkənin mərkəzi ziyarətgahına çevrilmişdir. Teben triadasının tanrıları Amon, Mut və Xonsuya həsr edilmişdir. Tarixin bütün sonrakı dövrlərində burada iz qoyulmuşdur. Hər bir firon öz adını burada əbədiləşdirməyə çalışırdı. Hətta XVI sülalənin nümayəndələri də məbədin şimal iqamətgahında öz izlərini qoymuşdular. Əsas məbədin ziyarətgahının tikintisi III Tutmos tərəfindən tamamlanmışdır. Məbədin şərq yarısının digər hissələrinin tikintisi XVIII sülalənin digər padşahlarının hakimiyyət dövrünə təsadüf edir. Məbədin bir zolaqla ayrılmış qərb yarısı daha yaxşı qorunub saxlanılmışdır. Bu hissə XIX sülalə dövründə ucaldılmış Böyük Hipostil Zalı (5 min m2) və tanrı Bast üçün tikilmiş nəhəng peristil meydançasından (8,160 m2) ibarətdir. Bu həyətdə nisbətən daha kiçik həcmdə olan, divarı həyətin cənub çəpərindən keçən III Ramzes və kompleksin şimal-qərb küncündə II Seti məbədləri var idi. Məbədin bu hissəsinin xarici divarları yazı və təsvirlərlə əhatə olunmuşdur. Həyətin cənub tərəfində I Şeşonkun abidəsi var. Bu abidə onun Revoamın padşahlıq etdiyi Fələstinə uğurlu yürüşünun şərəfinə ucaldılmışdır. Hipostil zalının şimal divarında I Setinin Kənandakı döyüşləri, cənub divarında isə II Ramzesin döyüşləri təsvir edilmişdir və ona görə də "Pentaura poeması" adlanır.

## Qalereya

KarnakTemple@LuxorEgypt Columns 2007feb9-87 byDanielCsorfoly.JPG|Böyük Hipostil Zalı.
ISSidotempel Karnak.JPG|Ümumi görünüş.
Ägypten Tempel von Karnak01.jpg|Müqəddəs gölməçələrdən biri.
Карнак.jpg|Sağ əsas pilon.


## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* CFEETK – Centre Franco-Égyptien d'Étude des Temples de Karnak (en)
* Temple of Amun, numerous photos & schemes (comments in russian)
* Karnak images
* www.karnak3d.net :: "Web-book" The 3D reconstruction of the Great Temple of Amun in Karnak. Marc
* ''Digital Karnak UCLA''
* Karnak Temple picture gallery at Remains.se
Şah İsmayıl Səfəvi (dəqiqləşdirmə)

**[[Şah İsmayıl Səfəvi]]**

**Şah İsmayıl Xətai** həmçinin bu mənalarada gələ bilər:

* Şah İsmayıl Səfəvinin tarixi (salnamə)

## Həmçinin bax
* Şah İsmayıl (dəqiqləşdirmə)
* Şah İsmayıl Xətai (dəqiqləşdirmə)
Borc kapitalı

**Borc kapitalı** —  borc şəklində alınan kapital. Kapitaldan fərqli olaraq, onun son tarixi var və qeyd-şərtsiz qaytarılır. Tipik olaraq, borc verənin xeyrinə dövri faiz tutulur. Borc kapitalı qısamüddətli (bir ilə qədər) və uzunmüddətli bölünür.

Bir qayda olaraq, şirkətin inkişafı zamanı aşağıdakı borc kapitalı növləri ilə qarşılaşır (cəlb etmə qaydasında sadalanır):

* veksellər
* lizinq
* bank kreditləri
* sindikatlaşdırılmış kreditlər
* istiqrazlar
* kredit qeydləri
* sekuritləşdirilmiş aktivlər.

"Borc kapitalının" *mənbəsinin dəyəri* bərabərdir
1,8*R*(1-T)+(I-1,8)*R, burada
:R – Yenidən maliyyələşdirmə dərəcəsi,
:I – kredit dərəcəsi,
:T – gəlir vergisi dərəcəsi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Həyatdan sonrakı həyat (kitab, Reymond Mudi)

**"Həyatdan sonra həyat: bədənin ölümü fenomenin tədqiqi"** () — 1975-ci ildə nəşr olunan ölümə yaxın təcrübələr haqqında ()nin üç kitabından biridir. "Həyatdan sonra həyat" 13 milyondan çox tirajla satıldı, onlarla xarici dilə tərcümə edildi və beynəlxalq bestseller oldu, ölümə yaxın təcrübələr mövzusunu məşhur etdi və bir çox başqa araşdırmalara yol açdı.

Kitab, ölümün nə demək olduğuna dair müəllifin ümumi hesabatıdır.

## Məzmunu
Mudi ölüm öncəsi təcrübələrin ilk tədqiqatçılarından biri idi.
Bu termini ilk o təklif emişdir və klinik ölüm keçirmiş 150 nəfərin sözlərindən ölüm öncəsi təcrübələri təsvir etmişdi.
Klinik ölüm keçirmiş 150 xəstənin hekayələrinin təhlilindən Mudi hesabatlarda müntəzəm olaraq ortaya çıxan, daha çox xatırlanan hadisələrdən doqquzunu müəyyən etmişdi.
Müayinə olunanların heç biri 9 hissin hamısını yaşamayıb.
Bəziləri yalnız 2 və ya 3 duyğu yaşamış və təsvir etmiş, digərləri isə 5 və ya 6 duyğunun təsvirini vermişlər.
Bu "nümunəvi" təcrübə, ölümə yaxın təcrübələri olan insanların çoxsaylı sitatlarının daxil olduğu bir kitabda ətraflı təsvir edilmişdir.
Ümumi, ən çox rast gəlinən hisslər:

* uğultu kimi eşidilən səslər
* sülh və ağrısızlıq hissi
* uzaqlaşmaq hissi
* tuneldə səyahət etmək hissi
* səmaya yüksəlmək hissi
* digər insanların, əsasən ölən qohumların görüntüsü
* ruhla və ya işıq saçan bir varlıqla qarşılaşmaq
* keçmiş həyatın şəkillərinin göz önündən keçməsi
* həyata yenidən qayıtmaq istəmədiyini hiss etmək

1977-ci ildə nəşr olunan ikinci "Həyatdan sonrakı həyat haqqında düşüncələr" (ISBN 0-8177-1423-3) kitabında fərqli təcrübələrin sayı 15-ə yüksəldi.

## Tənqidi
Mudinin axirətin mövcudluğunu ehtimal edən sübutları həm məntiqi, həm də empirik baxımdan ciddi şəkildə tənqid edilmişdir.
Kanadalı psixoloq Ceyms Alkok (James Alcock) qeyd edib ki, "*kitabın müəllifi, onun tədqiqat metodlarının kifayət qədər məhdud olması faktını susaraq, ümumiyyətlə, [[Hallüsinasiya|hallüsinasiya]] təcrübələrinə dair elmi ədəbiyyatın çoxuna məhəl qoymur*.".

Filosof və skeptik Pol Kurts () qeyd edib ki, Mudinin sübutları yalnız şəxsi müsahibələrə və subyektiv hekayələrə əsaslanır və onun məlumatlarının heç bir statistik təhlili aparılmayıb.
Kurtsa görə, "*belə təcrübələri söyləyən insanların öldüyünə və yenidən geri qayıtdığına və ya şüurun beyindən və ya bədəndən ayrı mövcud olduğuna dair etibarlı sübut yoxdur*".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Р. Моуди "Жизнь после жизни"
Şah İsmayıl Xətai (dəqiqləşdirmə)

**[[Şah İsmayıl Xətai]]**

**Şah İsmayıl Xətai** həmçinin bu mənalarada gələ bilər:

* Şah İsmayıl Xətai metrostansiyası
* Şah İsmayıl Xətainin heykəli
* Şah İsmayıl Xətai küçəsi

## Həmçinin bax
* Şah İsmayıl (dəqiqləşdirmə)
* Şah İsmayıl Səfəvi (dəqiqləşdirmə)
Teben triadası

**Teben triadası** — Qədim Misirdə Teben şəhərinin üç ən çox sitayiş olunan tanrısı: Amon, onun həyat yoldaşı Mut və oğulları Xonsu. Yeni padşahlığın XVIII və XX sülalələri triadanın çiçəklənmə dövrü hesab edilir. Bu tanrılar Karnak məbəd kompleksində əsas ibadət obyekti rolunu daşıyırdılar. Triadanın məbədləri və ziyarətgahları bütün Misirdə mövcuddur. Onlardan biri hətta Dəxlə vahəsinin yaxınlığında, Deyr əl-Həcərdədir. Karnak məbəd kompleksində monumental məbəd qapısını tikdirən və şərəfinə nəhəng heykəl ucaldılan firon I Amenhotep tez-tez bu tanrılar arasında təsvir edilmişdir. Hər il Tebendə bu triadanın şərəfinə Opet bayramı keçirilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* the Triad of Thebes 
* Egypt Theban Triad
Opet festivalı

**Opet festivalı** və ya **Opet bayramı** () — Qədim Misirdə Amon və Mutun nikahının hər il qeyd edilməsi. Burada həmin tanrıların və onların uşağı Xonsunun (Teben triadası) təsvirləri olan barkalar Karnak məbəd kompleksindən (İpet-İsut və ya İpet-sut) Luksor şəhərinə aparılırdı. Prosesin kulminasiya nöqtəsi İpet-İsutdan olan Amon-Ranın Tebendən olan Amon ilə görüşü olmuşdu. Yenidən doğuş festivalın əsas mövzularından biridir, buna görə də fironun yenidən tacqoyma mərasimi adətən orada keçirilirdi. Bayram Yeni padşahlıq dövründən qeyd olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Davies, V. & Friedman R. *Egypt*, British Museum Press, 1998
* Nigel Strudwick and Helen Strudwick. *Thebes in Egypt*, Cornell University Press, 1999
*
Böyük Karnak yazısı

**Böyük Karnak yazısı** — Qədim Misirdə heroqlif yazısı. Bu, firon Merneptahın XIX sülaləsi dövrünə aiddir. Yazı 1828–1829-cu illərdə Karnakda tapılmışdır. Vilhelm Maks Müllerə görə, bu, "Misirologiyada uzun illər tədqiqatçılar üçün ən böyük sirrlərdən biri olan tanınmış kitabədir". Əvvəlcə Jan-Fransua Şampolyon tərəfindən müəyyən edilmiş, daha sonra qismən Karl Rixard Lepsi tərəfindən nəşr edilmişdir. Fironun dəniz xalqlarına qarşı yürüşləri haqqında məlumatlar var. Misirdə indiki dövrə qədər qorunub saxlanmış ən uzun mətndir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Muller, Egyptological Researches
Azaliya Benks

**Azaliya Amanda Benks** (; ) — amerikalı müğənni.

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları
* *Broke with Expensive Taste* (2014)

### EP-lər
* *1991* (2012)

### Miksteyplər
* *Fantasea* (2012)
* *Slay-Z* (2016)

## Filmoqrafiya

## Kosert turları

### Əsas
* Mermaid Ball (2012–13)
* Broke with Expensive Taste Tour (2014–15)
* Azealia Banks: North American Tour (2017)

### Digər
* ShockWaves NME Awards Tour (2012)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kehlani

**Kehlani Eşli Perriş** (; ) — amerikalı müğənni, bəstəkar və rəqqasə.

## Diskoqrafiya

* *SweetSexySavage* (2017)
* *It Was Good Until It Wasn't* (2020)
* *Blue Water Road* (2022)

## Konsert turları

### Əsas

* SweetSexySavage World Tour (2017)
* Blue Water Road Trip (2022)

### Digər

* Demi Lovato – Tell Me You Love Me World Tour (2018)
* Holzi – Hopeless Fountain Kingdom World Tour (2018)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Megan Thee Stallion

**Meqan Covon Rut Pit** (; ) — əsasən **Megan Thee Stallion** ləqəbi ilə tanınan amerikalı müğənni.

## Diskoqrafiya
* *Good News* (2020)
* *Traumazine* (2022)

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

## Konsert turları
* Bad Girls Tour (İqqi Azaliya və Cupcakke) (2018; ləğv edilib)
* Legendary Nights Tour (Meek Mill və Future) (2019)
* Future Nostalgia Tour (Dua Lipa) (2022)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yurqen Klopp

**Yurqen Norbert Klopp** () — alman futbolçu və futbol məşqçisi. O, "Borussiya Dortmund", "Mayns 05" və "Liverpul" klublarının baş məşqçisi olub.

Klopp 1 oktyabr 2024-cü ildə Berlindəki Bellvyu sarayında prezident Frank-Valter Ştaynmayer tərəfindən demokratiyaya verdiyi töhfəyə və futbol dünyasındakı təsirinə görə "Almaniya qarşısında xidmətlərə görə" ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar
A-bt

**Heroonpol** () və ya **Ua-em-huu-ges-iabti** (; "şərqi harpun"), — Qədim Misirdə inzibati rayon (nom). Heroonpol Aşağı Misirdə yerləşirdi və regionda sayca səkkizinci nom idi. Misirşünaslıqda bu ad müxtəlif şəkildə oxunur və transliterasiya edilir. Bunlara "Ua-em-huu-ges-iabti", "Ḥui-ges İabti", "Ḥui-ges Aabti" və "A-bt" daxildir. Tədqiqatda bu nom adətən "L08" adlandırılır.

## İstinadlar
Heroonpol

# Heroonpol (nom) — Qədim Misirdə nom.
# Heroonpol (şəhər) — Pifom şəhərinin yunan dilində adı.
# Heroonpol körfəzi —
Babil kitabxanası (sayt)

**Babil kitabxanası** () — amerikalı yazıçı və kompüter mühəndisi Conatan Basile tərəfindən Xorxe Luis Borxesin "Babil kitabxanası" (1941) adlı qısa hekayəsinə əsaslanan veb sayt. Sayt 2015-ci ildə açılmışdır. Saytda axtarılan istənilən təsadüfi və ya müəyyən 3200 simvoldan çox olmayan mətn kitabxanadakı kitabların içərisində mövcuddur.

## Saytın məzmunu
Basile saytı yaratmaq fikrini "gecə yatarkən ağlına gəldiyini" deyir. Basile rəqəmsallaşdırılmış Babil kitabxanası yaratmaq üçün düşündüyündən daha çox rəqəmsal yaddaş lazım olacağınl tez bir zamanda başa düşdü. Bu problemi həll etmək üçün bunun əvəzinə kitabxananın simulyasiyasını yaradan alqoritma qurdu.

Kitabxananın ana səhifəsində əsas məlumatlar, forumlar və kitabxananı kəşf etməyin üç yolu var. Bu yollar saytın minlərlə "cild"dən birini təsadüfi seçməsi, kitabları manuel axtarmaq və müəyyən mətni axtarışa verməkdir. Kitabxananın sonsuz meymun teoremi — qəribə dil oxşarlığı olan məzmunlar səbəbi ilə söz və söz toplularını "ingilisləşdirmə" xüsusiyyəti var.

Kitabxananın məzmunu hər biri 4 divar, 20 rəf və 640 cilddən ibarət nömrələnmiş rəqəmsal altıbucaqlılara bölünür. Altıbucaqlıların ümumi sayı faktiki olaraq sayıla bilməz.

## Alqoritma
Basilenin yaratdığı alqoritma 29 simvolun hər permutasiyasını təkrar edərək bir "kitab" yaradır: 26 ingilis hərfi, boşluq, vergül və nöqtə. Hər bir kitab altıbucaqlı kitabxanadakı yerinə (altıbucaqlının adı, divar nömrəsi, rəf nömrəsi və kitabın adı) uyğun gələn koordinatla işarələnir. Beləcə hər kitab hər dəfə eyni yerdə ola bilir. Sayt 3200 simvoldan ibarət bütün ehtimalları yarada bilir və istifadəçilərin təxmini 104677 kitab səhifəsi içərisindən seçim etmələrini təmin edir.

## İstinadlar
Heroonpol körfəzi

**Heroonpol körfəzi** — qədim dövrdə Süveyş körfəzinin adı. Heroonpolun yaxınlığında yerləşdiyi üçün belə adlandırılmışdır. Qırmızı dəniz və onun Süveyş körfəzinin şimalda Böyük Acı Gölə qədər uzandığına dair sübutlar var.

II Ptolemey Filadelf e.ə. 270–269-cu illərdə Heroonpolda qərb-şərq kanalının əsasını qoymuş, Qırmızı dənizdən gələn duzlu suyun kanaldakı şirin su ilə qarışmasının qarşısını alaraq Heroonpol körfəzi ilə Qırmızı dəniz arasında gəmi nəqliyyatını təmin etmək məqsədilə burada gəmi qıfılı qurmuşdur.

## İstinadlar
Pifom

**Pifom** (; ; , *Heroonpol*) — Qədim Misirdə şəhər. Qədim yunan və Roma mənbələrində, həmçinin Yəhudi Bibliyasında bu şəhərə çoxlu istinadlar edilmişdir, lakin onun dəqiq yeri bir qədər qeyri-müəyyən olaraq qalmışdır. Bir sıra alimlər onu Təll Məsxutə arxeoloji ərazisi kimi müəyyən etmişdilər, digərləri onun Təll Rətabə arxeoloji ərazisi olduğunu irəli sürmüşdür. Şəhər Heroonpol nomunun inzibati mərkəzi olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* *Édouard Naville.* The store-city of P. and the route of the Exodus. — London: Trubner and Company, 1885.
Eyva Maks

**Amanda Eyva Koci** () — **Eyva Maks** kimi tanınan amerikan-alban musiqiçi və müğənni-mahnı müəllifi.

2020-ci ilin sentyabrında Böyük Britaniya Albomları Chart -da ikinci, ABŞ Billboard 200 -də isə 27-ci yerdə qərarlaşan *[[Heaven and Hell]]* (Cənnət və Cəhənnəm) adlı debüt studiya albomu çıxardı. 2023-cü ilin yanvarında musiqiçinin ikinci debüt studiya albomu *[[Diamonds and Dancefloors]]* (Almazlar və Rəqs zalları) çıxdı.

## Həyatı və musiqiçinin karyerası

### 1994-2012: Erkən illəri
Amanda Koçi kimi doğulan musiqiçi 16 fevral 1994-cü ildə Miluoki, Viskonsində dünyaya gəlmişdir. Maksın valideynləri albandırlar. Maksın özündən 7 yaş böyük qardaşı da var. Maks uşağlıq dövrü boyunca ailəsinin pul qazanmaqla bağlı olan çətinliklərini görmüşdür. Onun valideynləri ingilis dili bilmədiklərinə baxmayaraq, 3 işdə birdən işləməyə çalışırdılar. Maksın anası opera müğənnisi, atası isə pianoçudur.

Maks ailəsi ilə birlikdə 8 yaşında olanda Virciniyaya köçmüşdür. Virciniyaya yaşayarkən o bir çox musiqi yarışmalarına qoşulmuşdur. Ən çox bilinən isə onun 10 yaşında Radio Disneydəki musiqi yarışmasındakı çxışı olmuşdur. Maks çox vaxt Floridaya musiqi yarışmaları üçün səyahət etmişdir və burada *Amanda Kay* adı ilə musiqi çıxarmağa başlamışdır. Buna eyniadlı EPsini misal göstərmək olar. 13 yaşında olarkən Maks özünü böyüyərkən Amanda adı ilə çağırılmasından xoşunun gəlmiyəcəyini hiss etmiş, Eyva adını ikinci və əsas adı kimi özünə götürmüşdür.

Maks anasının təklifi ilə 14 yaşında olarkən Los-Anceles, Kaliforniyaya köçmüş və Eyva adı ilə musiqi karyerasına orada davam etdirmişdir. Lakin daha sonra azyaşlı olduğu üçün qəbul edilməmişdir. 1 il sonra Maks Cənubi Karolina ştatına köçmüş və burada özünün və qardaşının yaşadığı münasibətlər haqqında mahnılar yazmağa başlamışdır. O, stat gətirmişdir ki, bu onun normal uşaqlıq keçirməsi üçün çox yaxşı bir köçüş idi. Cənubi Karolinadakı vaxtlarında o, Leksinqton liseyinə qəbul olunmuşdur. 17 yaşı olarkən Maks qardaşı ilə birlikdə, yenidən Los-Ancelesə köçmüşdür. Qardaşı onun menecerliyini eləmiş, lakin anlaşmazlığları olduğundan qardaşı onun menecerliyini tərk etmişdir. O, tək başına  mahnı müəllifləri tampaqda çətinlik çəkirdi çünki, bir çox müəllif onun "pis yolda" olduğunu düşünürdü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qumluqdakı qadın

– Yaponiya yazıçısı Kobo Abe tərəfindən 1962-ci ildə nəşr olunmuş roman. Avanqard alleqoriya üslubunda olan bu roman İkinci dünya müharibəsindən sonra ən yaxşı Yaponiya romanlarından biri hesab olunur. Abenin ingilis dilinə tərcümə olunan ilk romanlarından biridir. 2021-ci ildə Nəriman Əbdülrəhmanlı tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir.

Roman əsasında 1964-cü ildə rejissor Teşiqahara Hiroşi tərəfindən çəkilmiş film adaptasiyası Yaponiya kinematoqrafiyasının klassiklərindən hesab olunur. Filmin uğuru romanı və Yaponiya ədəbiyyatını ABŞ və İngiltərədə populyarlaşdırmışdır.

## Məzmun
Romanın baş qəhrəmanı Niki Cumpey adlı həvəskar entomoloqdur. Araşdırması üçün bir səhraya səyahət edən Niki sakinlərinin yaşamaq üçün daim qum çuxuru qazdığı qəribə kəndlə qarşılaşır. Kəndlilər tərəfindən qum çuxurlarının birində həbs edilən Niki bir dul qadınla kəndi təhdid edən qumları qazmağa məcbur edilir. Roman Nikinin qum çuxurundan qaçmaq cəhdlərindən və qadınla münasibətindən bəhs edir. Baş qəhrəman əvvəlcə müqavimət göstərsə də, şəhər həyatında yaşamadığı azadlığı qum çuxurunda əldə etdiyini kəşf edir və vaxt keçdikcə yeni şəxsiyyətini qəbul etməyə başlayır.

## Analiz
Əsər Frans Kafkanın əsərləri ilə müqayisə olunur. Əsər qeyri-adi süjet xəttinə, qumun ətraflı təsvirinə və insan mövcudluğunun araşdırmasına görə qeyd olunur.

Müəllifin iki böyük marağı olan riyaziyyat və böcək toplama bu romanda geniş əksini tapmışdır. Kobo Abenin əsərlərində istifadə etdiyi "ovçunun ova çevrilməsi" konsepsiyası bu əsərdə də müşahidə olunur; Nikki böcək tutmaq üçün səyahətə çıxsa da, özü kəndlilər tərəfindən tutulur. Kobo Abenin əsərlərində yer verdiyi digər mövzu isə şəhər həyatının insan mövcudluğuna təsiri, "şəhər labirinti"ndə insanın itməsidir və bu əsərin axırında da baş qəhrəman şəhər həyatında əl çəkmək qərarına gəlir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* *[https://archive.org/details/womanindunes00abek/mode/2up Qumluqdakı qadın]* Internet Archive-də.
Erotik laktasiya

**Erotik [[laktasiya]]**, yaxud da erotik əmmə — qadının məməsini və döşünü əmmək yolu ilə yaradılan cinsi oyanmadır. Döşlər və xüsusilə məmə ucları həm kişilər, həm də qadınlar üçün yüksək dərəcədə erogen zonalardırlar. Qadınlarda döş gilələrinin və döş uclarının oyandırılması insanların seksual tərəflərinin demək olar ki, universal aspektidir, lakin kişilərdə döş giləsi o qədər də seksual baxımdan həssas deyildir.

## Həmçinin bax

Facesitting

## İstinadlar
Yan Teemant

**Yan Teemant** (; ) — Estoniya dövlət xadimi. 
## Təhsil
Volost məmurunun katibinin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Uşaqlığı valideynlərinin ferma aldığı Kohila yaxınlığında keçmişdir. Hüqo Treffner özəl gimnaziyasını, sonra Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib (1901). Tartu Universitetinin fəxri hüquq doktoru (1932) olmuşdur.

## İnqilabi fəaliyyəti və həbsi
Reveldə (indiki Tallinn) vəkil köməkçisi idi. 1904-1905-ci illərdə Revel şəhər dumasının üzvü idi. 1905-ci ildə inqilabi hadisələrdə fəal iştirak etdi, 1905-ci ilin dekabrında Tartuda Ümumestoniya Xalq Nümayəndələri Məclisinin sədri seçilir, Yuryev (indiki Tartu) Universitetinin akt zalında "aula məclisinə" rəhbərlik edir. İsveçrəyə mühacirət etmək məcburiyyətində qalır, hərbi vəziyyətə görə qiyabi ölümə məhkum edilir. Hərbi vəziyyət və ölüm hökmü ləğv edildikdən sonra (1908-ci ildə) Estoniyaya qayıdır. O, bir il yarım müddətinə azadlıqdan məhrum edilir, cəzasını çəkdikdən sonra 1911-1913-cü illərdə Arxangelsk quberniyasında sürgündə olub. 
## Hüquqşünas və siyasətçi
1913/1914-1940-cı illərdə Tallinndə vəkil, 1919-1925-ci illərdə Vəkillər Kollegiyasının sədri olub. 1917-1919-cu illərdə üzvü, 1917-ci ildə Estoniya Müvəqqəti Zemstvo Soveti sədrinin birinci müavini, 1918-1919-cu illərdə Estoniya Respublikasının Baş prokuroru, 1919-1920-ci illərdə Təsisçilərin üzvü olmuşdur. O, ikinci və beşinci çağırış Riygikoqunun üzvü idi. 1925-ci il dekabrın 15-dən 1927-ci il dekabrın 9-dək və 1932-ci il fevralın 19-dan 1932-ci il iyulun 19-dək dövlət başçısı olur.

O, 1934-cü ildə dövlət çevrilişindən sonra qurulan avtoritar Konstantin Pats rejimini tənqid edir. 1939–1940-cı illərdə Almaniyanın Qəyyumluq İdarəsində (bu dövrdə Almaniyada məskunlaşan almanların əmlakına nəzarət etmək üçün yaradılmış orqan) Estoniya nümayəndəsi olmuşdur.

## Ölümü
24 iyul 1940-cı ildə SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı tərəfindən həbs edilir. 24 fevral 1941-ci ildə hərbi tribunal tərəfindən günahkar bilinərək, 10 il həbs cəzasına məhkum edilir. Kassasiya şikayəti təmin edilmir. Bəzi məlumatlara görə, o, 1941-ci ilin iyulunda Tallinn mərkəzi həbsxanasında ölüb və ya güllələnmişdir. 
## İstinadlar