Mədəni irqçilik

**Mədəni irqçilik**, **yeni irqçilik** və ya **neoirqçilik** —  qəbul edilən bir irqin və ya qrupun mədəniyyətinin digər irq və ya qruplardan üstün olduğu irqçilik formasıdır. Bu həm institusional, həm də fərdi şəkildə baş verir. Mədəni irqçilikdə dominant qrup öz mədəniyyətinə, etnosentrizminə üstünlük vermək üçün tərif gücündən istifadə edir. Qeyri-dominant qruplar mədəniyyəti və dini bu qrupların mahiyyəti kimi təqdim etmələri ilə fərqlənir, nəticədə bu mahiyyət hakim mədəniyyətə təhlükə yaradır.

İkinci Dünya müharibəsinin dəhşətləri uzun müddətdir ki, soyqırım, yevgenika və açıq-aşkar irqçi rejimlərin seqreqasiyası ifratlarını ictimai rəydə qəbuledilməz edib. Bununla belə, qəribə qarşı qərəz və qorxu aradan qalxmadı, açıq-aşkar irqçilik də yox olmadı. Müharibədən sonrakı onilliklər ərzində davam edən iqtisadi rifah və demək olar ki, tam məşğulluq da Avropaya qonaq işçi immiqrasiya dalğasına səbəb oldu. Bununla belə, 1973-cü il neft böhranı ilə iqtisadi artım dayandı və işsizlik artdı, indiyə qədər tanınan tolerantlıq azaldı. Beləliklə, yerli əhali immiqrantlarla məşğulluq, mənzil və təhsil uğrunda real və ya xəyali rəqabətlə üzləşdikcə, sosial xidmətlərdən sui-istifadə halları geniş şəkildə bildirildikcə, fəhlə sinfi daxilində parçalanmalar üçün şərait böyüdü. Beləliklə, ksenofobiya və gündəlik irqçilik milli kimliyə və milli xarakterə müraciətlə yenidən siyasi gündəmdə yer ala bildi.

Mədəni irqçilik anlayışı irqçilik anlayışını həddən artıq uzadıb, mənasını itirdiyi üçün tənqid olunub. Mədəni irqçilik haqqında danışmaq üçün səbəblər:

* köhnə bioloji irqçilikdə olduğu kimi burada da təcrid, zülm və istismar mövcuddur.
* immiqrant qrupları irqidir, mədəniyyət və davranışı bu qrupların ayrılmaz hissəsi və milli dövlət üçün təhlükə kimi təqdim edirlər.

## Konsepsiya inkişafı
Martin Barkerə görə, mədəni irqçilik artıq bioloji determinizmə, irqlərin güman edilən bioloji üstünlüyünə və ya aşağılığına vurğu edilmədiyi yeni bir irqçilikdir. Onun sözlərinə görə, yeni irqçiliyin vurğulanması mədəni determinizm altında fərqliliklərdir. Etyen Balibar həmçinin belə qənaətə gəlib ki, millətçilik və milli kimliyi qorumaq istəyi neorasizmə kömək edir. “Xalq millətçiliyində” olduğu kimi millətin mənşəyi ilə bağlı mistik hekayə əvəzinə miqrantlarla bağlı sosial problemlər önə çəkilirdi.

Pyer-Andre Taqiyeff, heterofob və heterofobik irqçiliklə mübarizə aparan heterofobik və heterofobik irqçiliyi fərqləndirdi. Heterofobik irqçilik deviant davranışa qarşı ikrah və homojen bir cəmiyyət arzusudur. Maarifçiliyin universalizmi bərabərlik prinsipini qəbul edirdi, lakin heterofobik irqçilikdə bu universalizm ümumbəşəri homojen bir cəmiyyət arzusuna və ondan kənara çıxan hər şeyə ikrah hissi ilə tənəzzül etdi. Bu homojenliyə ya deviant qrupların dominant qrupa birləşdiyi assimilyasiya, ya da digər qrupun güclə göründüyü seqreqasiya, ya da digər qrupun yox olduğu soyqırım yolu ilə əldə oluna bilər.  İrqçiliyə etnik və mədəni müxtəlifliyə dəyər verən heterofil anti-irqçilik qarşı çıxır. Heterofil və ya differensial anti-irqçilik, başqa şeylər arasında, mədəni relativizm və ya metodoloji relativizm kimi özünü göstərir. Frans Boas və Klod Levi-Stross kimi antropoloqlar bundan başqa mədəniyyətləri öyrənmək üçün istifadə ediblər.

Heterofil irqçilik universalizmi rədd edir və bunun əvəzinə fərqlilikləri vurğulayır və konkretliyi müdafiə edir. Bu essenizmdə bu fərqlər mütləq olaraq görülür və irqlər təbii şəkildə iyerarxik olaraq təsnif edilir. Heterofil irqçilik və ya neo-irqçilik heterofil anti-irqçiliyi rədd edir, çünki inteqrasiya və nəticədə ərimə qazanı istənilən fərdi mədəniyyəti yox edəcək. Məhz bu etnosid irqçilikdir. Heterofobik irqçilik, öz növbəsində, heterofobik anti-irqçilik tərəfindən rədd edilir. Bu xəttə görə, fərqlər əslində bərabərsizliyə və dolayısıyla düşmənçiliyə səbəb olur. Beləliklə, heterofil və heterofobik anti-irqçilik bir-birinə zidd ola bilər.

## İstinadlar