open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Günay Qaraağac

**Günay Qaraağac**-  Prof. Dr. Günay Qaraağac (İzmir-1949), Türk dil alimidir.

## Həyatı
Günay Qaraağac 1967-ci ildə girdiyi İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültesi Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümündən 1971-də məzun oldu. 1972-1975-ci illərində İzmir-Bərgama Liseyində, 1975-1978-ci illərdə İstanbul Ticarət Liseyində ədəbiyyat müəllimi işləmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
1978-ci ildə İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsi Türk Dili və Ədəbiyyatı Umumî Türk Dili Kürsüsünə disserant təyin edildi. 1983-cü ildə Lutfî Divanı adlı doktorluq işini tamamlayaraq "elmlər doktoru" adını aldı. 1984-1987 illərdə Macaristan-Budapəştədəki Eötvös Lorand Universitetində Türk dili tədris etdi.

1987-ci ildə, Əgə İstanbul Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsi Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümündə yardımçı dosent olaraq işlədi.

1989-da dosent, 1995 ilində də professor oldu.

1999-2000 tarixlərində Qazaxıstanda Əhməd Yesəvi Universiteti - Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümü prezidentliyi, 2002 – 2006 tarixləri arasında əvvəl Ləfkə Avropa Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümü prezidentliyi, ardından Fənn-Ədəbiyyat Fakültesi Dekanlığı, 2006 – 2008 illəri arasında İstanbul-Bəykənt Universiteti Fənn-Ədəbiyyat Fakültesi Türk Dili ve Ədəbiyyatı Bölümü prezidenliyi etmişdir.

İndiysə İstanbul Aydın Universiteti Fənn-Ədəbiyyat Fakültesi Türk Dili və Ədəbiyyatı Bölümünün elm işçisidir.

Macar, İngilis və Monqol dillərini bilən Qaraağac, evli və iki uşaq atasıdır.

### Kitablar
#. Qaracaoğlan, Bütün Şeirleri, İstanbul, 1977.
#. Lütfî Divanı, TDK, Anqara 1998.
#. Azərbaycan Bayatıları, (Halil Açıqgöz ilə birlikdə), TDK., Anqara. 1998.
#. Türkcənin Dünya Dillerinə Etkisi (Çapa Hazırlıq), Anqara, 2004.
#. Dil, Tarix və İnsan, 3. baskı, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2008.
#. Türkcə Verintiler Lüğəti, Türk Dil Qurumu Yayınları, Anqara, 2008.
#. Monğolca-Türkcə Danışıq Rəhbəri (Yavuz Qartallıoğlu ilə birlikdə), Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2009.
Qızıl Qoç rayonu

**Qızıl Qoç rayonu**, **Qukasyan rayonu**, **Aşosk rayonu** — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Ağbaba mahalı ərazisində rayon. Mərkəzi Qızıl Qoç kəndi olub.

1937-ci il dekabrın 31-də yaradılıb. 1938-ci ilyanvarın 4-nə kimi Qızıl qoç rayonu, həmin tarixdən etibarən isə Verin Qukasyan rayonu adlandırılıb. 1956-cı il oktyabrın 12-dən etibarən isə Qukasyan rayonu adlandırılıb. Ərazisi 547 kv.km-dir. Rayon mərkəzi Qızıl qoç qəsəbəsidir. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 165&nbsp;km-dir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin müxtəlif fərmanları ilə rayon üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:

## Xarici keçidlər
* Qərbi Azərbaycan: azərbaycanlılara qarşı genosid demoqrafik statistika güzgüsündə  
* Qərbi Azərbaycanın türk mənşəlli toponimləri 
* Vandalizm: tarixi adlara qarşı soyqırımı. Bakı, "Təhsil", 2006, 92 səh.
* İndiki Ermənistan qədim türk yurdu idi
* Qərbi Azərbaycan ərazilərində yer adlarının soyqırımı
 
## Həmçinin bax
*Qərbi Azərbaycan
*Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
*Erməni əhalisinin tarixi miqrasiyası
Şəmşəddin rayonu

**Şəmşəddin rayonu** — Ermənistanda rayon. Mərkəzi Berd şəhəridir.

Çar Rusiyası dövründə rayon ərazisi Yelizavetpol quberniyasının Qazax qəzasına daxil idi.

1930-cu il sentyabrın 9 da yaradılıb. Rayon mərkəzi Tovuzqala (Tavusqala dəyişdirilmiş adı Berd) şəhəridir. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 211&nbsp;km-dir. Şəmşəddin rayonunun ərazisi 824 kv km-dir. Rayonu  Çəmbərək rayonu tərəfdən Murğuz dağları əhatə edir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin müxtəlif fərmanları ilə rayon üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:

## Həmçinin bax
* Dərələyəz mahalı
* Qərbi Azərbaycan
* Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
* Erməni əhalisinin tarixi miqrasiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qərbi Azərbaycan: azərbaycanlılara qarşı genosid demoqrafik statistika güzgüsündə  
* Qərbi Azərbaycanın türk mənşəlli toponimləri 
* Vandalizm: tarixi adlara qarşı soyqırımı. Bakı, "Təhsil", 2006, 92 səh.
* İndiki Ermənistan qədim türk yurdu idi
* Qərbi Azərbaycan ərazilərində yer adlarının soyqırımı
Qurduqulu rayonu

**Qurduqulu rayonu** (1935–1992-ci illərdə **Oktemberyan rayonu**, 1992–1995-ci illərdə **Armavir rayonu**) — Ermənistan SSR və Ermənistan Respublikasının ərazisində mövcud olmuş keçmiş rayon. Mərkəzi Sərdarabad şəhəri olmuşdur.

## Haqqında
Qurduqulu rayonu 1930-cu il sentyabrın 9-da yaradılmışdır. Toponim "qurd" türk etnonimi ilə Qulu şəxs adı əsasında əmələ gəlib "qurd tayfasından olan Qulunun saldığı, inşa etdiyi kənd" mənasını ifadə edir.

1948-ci ilə dair rəsmi statistikaya əsasən rayonun ərazisi 677 km² olmuşdur. Onun inzibati mərkəzi respublika tabeli Sərdarabad şəhəri olmuşdur. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 48 km-dir.

Rayonun ərazisi tarixi İrəvan xanlığının Sərdarabad mahalını, Çar Rusiyası dövründə isə İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasını əhatə etmişdir. Bura Ağrı vadisində yerləşir və onun Türkiyə ilə sərhədi boyu Araz çayı axır.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 2 mart 1935-ci il tarixli Fərmanı ilə rayonun adı dəyişdirilərək "Oktemberyan" qoyulmuşdur. 1992-ci ildən 1995-ci ilə, yəni ləğv edilənə qədər isə "Armavir" adlandırılmışdır. 1983-cü ildə rayonun ərazisi iki yerə bölünmüş və yeni Bağramyan rayonu təşkil olunmuşdur.

1988-ci ildən rayonun azərbaycanlı sakinləri yaşadıqları yerlərdən deportasiya edilmişlər.

1995-ci ildə Qurduqulu rayonu ləğv edilmiş və onun ərazisi Ermənistanın Armavir mərzinin inzibati ərazisinə daxil edilmişdir.

## Kəndləri
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin müxtəlif fərmanları ilə rayon üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:

## Xarici keçidlər
* Qərbi Azərbaycan: azərbaycanlılara qarşı genosid demoqrafik statistika güzgüsündə 
* Qərbi Azərbaycanın türk mənşəlli toponimləri 
* Vandalizm: tarixi adlara qarşı soyqırımı. Bakı, "Təhsil", 2006, 92 səh. 
* İndiki Ermənistan qədim türk yurdu idi 
* Qərbi Azərbaycan ərazilərində yer adlarının soyqırımı 

## Həmçinin bax
* Qərbi Azərbaycan
* Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
* Erməni əhalisinin tarixi miqrasiyası
* Sərdarabad mahalı

## İstinadlar
Sərdarabad (şəhər)

**Sərdarabad** (1995-ci ildən **Armavir** ) — Ermənistanda şəhər və Armavir mərzinin inzibati mərkəzi.

Sərdarabad şəhəri bir neçə mühüm avtomobil yolunun qovşağında yerləşir. 1947-ci ildən respublika tabeli şəhərdir.

## Tarixi
Sərdarabad şəhəri ərazisi keçmiş İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, sonralar keçmiş Qurduqulu rayonunda yerləşmişdir.

Ermənistan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 3 yanvar 1935-ci il tarixli qərarı ilə şəhərin adı dəyişdirilərək "Oktemberyan" (1917-ci il Oktyabr inqilabının şərəfinə), Ermənistan Respublikası prezidentinin 7 noyabr 1995-ci il tarixli fərmanı ilə yenidən dəyişdirilərək "Armavir" qoyulmuşdur. "Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü haqqında" 7 noyabr 1995-ci il tarixli Qanuna əsasən Armavir vilayətinin mərkəzidir.

## Etimologiyası
"Sərdarabad" toponimi "bir vilayəti idarə edən və dövlət başçısı adından sərəncam vermək hüququna malik olan hakim" mənasında işlənən "sərdar" sözü ilə "abad" sözünün birləşməsindən əmələ gəlib "Sərdarın abad etdiyi, saldığı kənd" mənasını verir. Toponimin tərkibindəki "sərdar" və "abad" ifadəsi kəndin İrəvan xanı tərəfində inşa edildiyini göstərir. Həmin ərazi İrəvan xanlarının mülkü olmuşdur.

## Əhalisi
Sərdarabadda ermənilərlə yanaşı, 1897-ci ildə 44 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Azərbaycanlılar 1905–1906-cı illərdə erməni silahlı birləşmələrinin törətdikləri qırğınlar nəticəsində deportasiya olunmuşlar. Hazırda burada yalnız ermənilər yaşayırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qərbi Azərbaycan: azərbaycanlılara qarşı genosid demoqrafik statistika güzgüsündə 
* Qərbi Azərbaycanın türk mənşəlli toponimləri 
* Vandalizm: tarixi adlara qarşı soyqırımı. Bakı, "Təhsil", 2006, 92 səh. 
* İndiki Ermənistan qədim türk yurdu idi 
* Qərbi Azərbaycan ərazilərində yer adlarının soyqırımı 

## Mənbə
* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B. Ə. Budaqov, Q. Ə. Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

## Həmçinin bax
* Qərbi Azərbaycan
* XX əsrdə Azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyası və köçürülməsi
* Erməni əhalisinin tarixi miqrasiyası
* Sərdarabad mahalı
Rəşid Faxralı

**Hüseynov Rəşid Məmməd oğlu (Rəşid Faxralı)** — şair, jurnalist, ehtiyatda olan mayor, II qrup Qarabağ müharibəsi əlili.

## Həyatı
Rəşid Faxralı 21 yanvar 1954-cü ildə Gürcüstan SSR-nin Bolnisi rayonunun Faxralı kəndində anadan olub. 1975-ci ildə APİ-nin riyaziyyat fakültəsini, 1992-ci ildə isə BDU-nun jurnalistika fakültəsini bitirib. 1992-ci ildən həqiqi hərbi xidmətdə olub, Qarabağ döyüşlərində hərbi jurnalist kimi iştirak edib. 2008-ci ildə həcc ziyarətində olub.

25 kitabın, 4 sənədli filmin müəllifidir.

"Qızıl qələm", "Məmməd Araz" və "Həsən bəy Zərdabi" mükafatlarının laureatıdır.

## Kitablari
* Gözümdə hönkürür bir dəli sevda.
* Zaman, biz və kişiliyimiz.
* Qürbət ağrısı.
* Könlüm cənnət qapısıdır.
* Ömrün üfüqləri.
* Tonqal yerində çiçək.
* Ziyarətin hikməti.
* Müharibə nə vaxt qurtaracaq.
* Diqqət, diqqət.
* Örmeşendən Berlinədək.
* Oğuz eli Faxralı.
* Goranboy əməliyyatı.
* Seçilmiş əsərləri (3 cilddə)

## Xarici keçidlər
 
http://www.azyb.net/cgi-bin/jurn/main.cgi?id=594
Böyük Həsən

**Böyük Həsən** (tam adı: *Şeyx Tacəddin Həsən Olcatay noyon ibn Hüseyn noyon ibn Ağbuğa ibn İlxan noyon Cəlayır*; ) — Elxanlı əmir əl-ümərası, Cəlairilər sultanlığının qurucusu və I sultanı (1335–1356)

## Həyatı
Şeyx Həsən noyon Hüseyn noyon oğlu 1305-ci ildə anadan olmuşdu. Elxanlılar dövlətinin böyük əmirlərindən biri olmuşdu. Ara savaşlarının fəal iştirakçısı idi. 1335-ci ildə qalib gəlib Cəlayırlar dövlətini qurdu.

Şeyx Həsən noyon Əmir Çoban Sulduzun qızı Bağdad xatunla ailə qurmuşdu. Elxanlı hökmdarı Sultan Əbu Səid Bahadur xan zorla Bağdad xatunu boşatdırıb özü evləndi. Xan öləndən sonra Şeyx Həsən noyon onun arvadı Dilşad xatun Dəməşq Xacə qızı Sulduzu aldı.

**Ailəsi**
* Sultan Üveys Cəlayır (1356–1374)
* Əmir Qasım Cəlayır (?-1368)
* Əmir İlkan Cəlayır

## Həmçinin bax
* Cəlayır eli
* Cəlayırlar sülaləsi
* Cəlayırlar dövləti
* Kiçik Həsən

## İstinadlar
Cermuk

**Cermuk**, **Quşçu** — Ermənistan Respublikasında Arpaçayın (Araz hövzəsi) yuxarı axınında, 2100&nbsp;m yüksəklikdə yerləşən şəhər.

1961-ci ildən respublika tabeli şəhərdir. İrəvan şəhərindən 173 km məsafədədir. Balneoloji və kurort şəhəridir.

## Əhalisi
1873-cü ilin kameral sayımına əsasən İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, Arpaçayın yuxarı axarında, sağ sahilində, "İstisu" adlanan mineral bulaqların yaxınlığında yerləşən və dövlət xəzinəsinə məxsus İstisu kəndində 19 evdə 56 nəfəri kişilər, 58 nəfəri qadınlar olmaqla toplam 114 nəfər şiə təriqətli müsəlman azərbaycanlılar yaşayırdılar.
## Qeydlər

## İstinadlar
Mənsur bəy Cagirli

Mənsur bəy Cagir bəy oğlu Cagirli-(), Qaraqoyunlu əmiri, Təbriz hakimi

## Həyatı
Mənsur bəy Azərbaycanın tanınmış əmirlərindən idi. 1392-ci ildə Təbriz şəhərinin hakimi olmuşdu. Qara Yusif bəyə qarşı üsyan etmişdi. 1413-cü ildə Qara Yusif bəy onu tutdu. Zindana atdırdı. Az sonra azad edib Ərdəbil, Xalxal və Şahruda hakim təyin etdi. Yerində möhkəmlənən kimi yenidən üsyana başladı. 

## Ailəsi
 
Mənsur bəyin Məhəmməd bəy adlı oğlu vardı.

## Həmçinin bax
Talin rayonu

**Talin rayonu** — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Talın mahalı ərazisində rayon. Mərkəzi Talın şəhəridir.

## Tarixi
Talin rayonu 1930-cu il sentyabrın 9-da yaradılıb. Ərazisi 1288 kv km-dir. Rayon mərkəzi Yuxarı Talın qəsəbəsidir. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 74&nbsp;km-dir. Talın rayonunun bir tərəfindən Arpaçay (dəyişdirilmiş adı Axuryan) axır. Alagöz dağının bir hissəsi və Qaraburun yaylası da Talın rayonu ərazisinə düşür.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin müxtəlif fərmanları ilə rayon üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:

## Coğrafi mövqeyi

### Relyefi

### Təbiəti

## Əhalisi
*Quldərviş – 1918-ci il. Kəndin 400 nəfərdən artıq əhalisi işgəncələrlə öldürülmüş, salamat qalanlar isə dağlarla Türkiyənin müxtəlif vilayətlərinə qaçmışlar. Kəndə ermənilər sahiblənmişlər.
*Əkərək – 1918-ci il. 670 nəfər əhalisi ollmuşdur. Daşnak hökumətinin fitvası ilə bandit dəstələri kəndi dağıtmış, əhalinin böyük hissəsini qırmış, salamat qalanları Türkiyəyə qaçmağa məcbur emişlər. Qaçqınlar yolda böyük tələfat vermişlər. Dərhal kəndə gəlmə ermənilər doldurulmuş, kəndin azərbaycanlı əhalisi haqda bilgi əldə edilməmişdir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Qərbi Azərbaycan: azərbaycanlılara qarşı genosid demoqrafik statistika güzgüsündə  
* Qərbi Azərbaycanın türk mənşəlli toponimləri 
* Vandalizm: tarixi adlara qarşı soyqırımı. Bakı, "Təhsil", 2006, 92 səh.
* İndiki Ermənistan qədim türk yurdu idi
* Qərbi Azərbaycan ərazilərində yer adlarının soyqırımı

## Həmçinin bax

*Qərbi Azərbaycan
*Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
*Erməni əhalisinin tarixi miqrasiyası
Şörəyel mahalı

**Şörəyel mahalı** – indiki Ermənistan Respublikası) ərazisində XX yüzilin sonlarına qədər əhalisinin əsas hissəsini Erməni təşkil etdiyi tarixi mahal.

## Coğrafiyası
Şirak əyaləti Axuryan çayının orta və aşağı hövzəsini tutur. Gavar ərazisi 3730 km² -dir. Şirak yaylasının orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1530 metr yüksəkdir. 

Şirak tarixi Ermənistan Ayrarat vilayətinin əyalətlərindən biridir. Şirak yaylasının orta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1530 m yüksəkdir. Yaylada qara torpaq örtüyü var. Şirakdan axan ən böyük çay Arpi gölündən başlanan və Şirak Yaylasını cənubdan iki yerə bölərək Araza qoşulan Axuryandır. Çayın dərəni suvaran bir neçə qolu var.

## Həmçinin bax
*Şörəyel sultanlığı
*Qərbi Azərbaycan mahalları
*Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası

## Mənbə
* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

## Xarici keçidlər
Paşalı rayonu

**Paşalı rayonu**, **Əzizbəyov rayonu**, **Vayk rayonu** — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Dərələyəz mahalı ərazisində rayon. SSRİ dövründə rayona peşəkar Azərbaycan inqilabçısı Məşədi Əzizbəyovun şərəfinə Əzizbəyov adı verilmişdir. Mərkəzi Vayk şəhəridir.

## Tarixi
Paşalı rayonu 1931-ci il oktyabrın 15-də yaradılıb. 1956-cı il oktyabrın 12-nə qədər Paşalı rayonu, həmin tarixdən etibarən isə Əzizbəyov rayonu adlandrılıb. 1991-ci ildə adı dəyişdirilərək Vayk rayonu qoyulub. Ərazisi 1173 kv km-dir. Rayon mərkəzi Soylan (dəyişdirilmiş adı Əzizbəyov, Vayk) şəhəridir. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 139 km-dir.

1988-ci ilə qədər azərbaycanlıların yaşamaqda davam etdikləri və həmin il tərk etməyə məcbur olduqları yaşayış məntəqələri: Köçbəy, Leyliqaçan, Axta, Bulaqlar, Gomur, Gabut, İtqıran, Zeytə, Kotanlı, Herher, Səfolar və s.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin müxtəlif fərmanları ilə rayon üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:

## Coğrafi mövqeyi
Dərələyəz (dəyişdirilmiş adı Ayotsdzor) dağ silsiləsi və Səfolar yaylası Soylan rayonu ərazisində yerləşir. Quyudağ (h.2593 m), Ağxaç aşırımı, Keçid su anbarı da bu rayondadır. Məşhur Arpa-Göyçə su kanalı məhz Arpaçay üzərindəki Keçid su anbarından başlanır. Dərələyəz silsiləsi Arpaçayı ilə Naxçıvan çayı arasında uzanıb, Şərqdə Zəngəzur silsiləsinə qovuşur. Uzunluğu 70 km olan bu dağ silsiləsinin ən hündür zirvəsi Kükü dağıdır (h 3120 m).

## Həmçinin bax
* Dərələyəz mahalı
* Qərbi Azərbaycan
* Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
* Erməni əhalisinin tarixi miqrasiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qərbi Azərbaycan: azərbaycanlılara qarşı genosid demoqrafik statistika güzgüsündə 
* Qərbi Azərbaycanın türk mənşəlli toponimləri 
* Vandalizm: tarixi adlara qarşı soyqırımı. Bakı, "Təhsil", 2006, 92 səh. 
* İndiki Ermənistan qədim türk yurdu idi 
* Qərbi Azərbaycan ərazilərində yer adlarının soyqırımı
Mirzə Mehdi Naci

**Mirzə Mehdi Naci** () — XIX əsrdə Gəncədə yaşayıb-yaratmış tanınmış təbib, şair, nəqqaş-xəttat.

## Həyatı
O, 1805-ci ildə Gəncədə doğulmuşdur. "Divani-hikmət"in fəalüzvlərindən olan Naci dövrünün tanınmış şairi, xalq təbabətini gözəl bilən həkimi həm də mahir həkkak-xəttatı olmuşdur. Onun hazırladığı gözəl ornamentli qəbir daşları indi də Gəncə qəbiristanlığında qalmaqdadır. Naci Qarabağ, Şəki, Qazax, Şamaxı şairləri ilə yaxından əlaqə saxlamış, tez-tez onlarla məktublaşmışdır. O, 1882-ci ildə Gəncədə vəfat etmiş, şəhərin İmamzadə türbəsində, hələ sağlığında özü üçün hazırladığı məqbərədə dəfn edilmişdir. İmamzadə kompleksində onun sağlığında özü üçün düzəltdiyi və başqalarına yazdığı başdaşılara rast gəlmək mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kalinino rayonu

**Vorontsovka rayonu**, **Kalinino rayonu** — Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasında və Ermənistan Respublikasında mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. Qərbi Azərbaycanın Loru mahalının Dağlıq Borçalı ərazisində yerləşirdi. Daha sonra Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasının tərkibində olmuşdur (1880-1922). 31 dekabr 1937-ci ildə təşkil edilmişdir. 1991-ci ildə adı dəyişdirilmiş və Taşir rayonu adlıandırılmış, 5 noyabr 1995-ci ildə isə ləğv edilərək ərazisi yeni yaradılmış Loru mərzinin tərkibinə qatılmışdır.

Ərazisi 690 kv.km-dir. Rayon mərkəzi Vorontsovka qəsəbəsidir. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 174&nbsp;km-dir.

Rayonun Soyuqbulaq kəndi yaxınlığında Armudlu və Qaçaqqıran dərələrində əsrlərin yadigarı olan Soyuqbulaq qayaüstü rəsmləri var. Bu rəsmlər Qobustan qayaüstü rəsmlərini xatırladır. Rayonun Cücəkənd kəndində (Kəndin adı Cuci xanla bağlanılır) qədim oğuz tayfalarının adlarını xatırladan tayfa adları var:  Əlləzlilər, Qaraqurbanlılar, sakatlar, qarakəllər, dəmirçilər, saraclılar, bocalevi, işvahannılar, çırpanevi, dərvişlər və s.

1988 -ci ilə qədər azərbaycanlıların yaşadıqları və həmin il tərk etməyə məcbur olduqları yaşayış məntəqələri: Qızılkilsə, Sarıyal, Molla Eyyublu, Cücəkənd, Soyuqbulaq, İlməzli, Qaraqala, Qaraisa, Dəmirçilər, Vorontsovka, Qurdqala.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin müxtəlif fərmanları ilə rayon üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:

## İstinadlar

 
## Həmçinin bax

*Soyuqbulaq qayaüstü təsvirləri
*Loru mahalı
*Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
Alaniya

**Alaniya** — müasir Rusiya federasiyası (Şimali Qafqaz) ərazisində yerləşən qədim  vilayətlərdən birinin adı. Orta əsrlərdə Şimali Qafqaz və Don çayı ilə Volqa çayı boyu əraziləri əhatə edirdi.

## İstinadlar
Ali-Müzəffər

**Ali-Müzəffər** — Fars və İraq əyalətlərində hakimiyyəti ələ almış bir sülalənin adı. Əmir Mübarizəddin tərəfindən təsis edilmiş bu dövlət 1318-ci ildən 1392-ci ilədək davam etmişdir. Dövlətin paytaxtı Şiraz şəhəri olmuşdur.

## İstinadlar
Arif Təbrizi

**Arif Təbrizi** () — Azərbaycanın görkəmli şairlərindən biri.

Qəzəllərində iztirab, həsrət motivləri güclüdür. Şeirlərinin bir hissəsi Hüseyn Əfəndi Qayıbovun "Azərbaycanda məşhur olan şüəranın əşarına məcmuədir" adlı kitabında toplanmışdır.

## İstinadlar
Arif Şirvani

**Arif Şirvani** () — Azərbaycanın XVIII əsrdə yaşamış şairlərindən biri. Mustafa xanın saray şairi.

Arif Şirvani əsasən qəzəl və həcvlər yazmışdır. Əsərlərində dövrünün zülm və haqsızlıqlarından, vəfalı sirdaşın yoxluğundan şikayətlənmiş, Şamaxı hakimi Mustafa xanı və onun əyanlarını tənqid etmişdir.

Şirvan hakimi Mustafa xanın (1792–1820) sarayında yaşamış, sonralar ondan inciyərək, İrəvan xanı Hüseyn xanın sarayına getmişdir. Kərbəlayi Allahi Arifin ilk kitabın Salman Mümtaz toplayıb nəşr etdirmişdir.

## İstinadlar
Nasirilər sülaləsi

**Nasirilər sülaləsi** (ərəb. بنو نصر) — İspaniyada hakimiyyətdə olmuş sonuncu ərəb və müsəlman sülaləsi. Əsası 1232-ci ildə I Məhəmməd ibn Nəsr tərəfindən qoyulmuş və 2 yanvar 1492-ci ildə, əmir XII Məhəmmədin hakimiyyəti dövründə birləşmiş Kastiliya və Araqon krallıqları qarşısında süquta uğramışdır.

Nasirilər dövründən qalan ən məşhur abidə Qranadada yerləşən Əlhambra sarayıdir.

## Nasirilər sülaləsinin hökmdarları
* I Məhəmməd ibn Nəsr (1238–1273)
* II Məhəmməd əl-Fəqih (1273–1302)
* III Məhəmməd (1302–1309)
* Nəsr (1309–1314)
* I İsmayıl (1314–1325)
* IV Məhəmməd (1325–1333)
* I Yusif (1333–1354)
* V Məhəmməd (1354–1359) (1-ci dəfə)
* II İsmayıl (1359–1360)
* VI Məhəmməd (1360–1362)
* V Məhəmməd (1362–1391) (2-ci dəfə)
* II Yusif (1391–1392)
* VII Məhəmməd (1392–1408)
* III Yusif (1408–1417)
* VIII Məhəmməd (1417–1419) (1-ci dəfə)
* IX Məhəmməd (1419–1427) (1-ci dəfə)
* VIII Məhəmməd (1427–1429 (2-ci dəfə)
* IX Məhəmməd (1430–1431) (2-ci dəfə)
* IV Yusif (1431–1432)
* IX Məhəmməd (1432–1445) (3-cü dəfə)
* X Məhəmməd (1445) (1-ci dəfə)
* V Yusif (1445–1446) (1-ci dəfə)
* X Məhəmməd (1446–1448) (2-ci dəfə)
* IX Məhəmməd (1448–1453) (4-cü dəfə)
* XI Məhəmməd (1453–1454)
* Sad (1454–1462) (1-ci dəfə)
* V Yusif (1462) (2-ci dəfə)
* Sad (1462–1464) (2-ci dəfə)
* Əbül Həsən Əli (1464–1482) (1-ci dəfə)
* XII Məhəmməd (1482–1483) (1-ci dəfə)
* Əbül Həsən Əli (1483–1485) (2-ci dəfə)
* XIII Məhəmməd əbu Abdullah (1485–1486)
* XII Məhəmməd əbu Abdullah (1486–1492) (2-ci dəfə)

## Genealoji cədvəl
İmamverdi Əliyev

**İmamverdi Əliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
İmamverdi Barat oğlu Əliyev 1 oktyabr 1950-ci ildə İmişli rayonunun Xəlfəli kəndində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Xəlfəli kənd tam orta məktəbini bitirmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra İmişli rayonu Hərbi Komissarlığının göndərişi ilə Saatlı rayonunda sürücülük kursunu bitirmişdir. 1970-ci ildə həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb. 1972-ci ildə ordudan tərxis olunduqdan sonra Bakı şəhəri Yasamal rayonunun Daxili İşlər Şöbəsində sürücü-milis nəfəri kimi işə başlayıb, oxumaq arzusu ilə 1973–1977-ci illərdə Bakı Mailyyə-Kredit Texnikumunda təhsil almışdır. Sonra Azərbaycan Nəqliyyat milisinin Bakı xətt milisində işləmişdir.

Zabit rütbəsi ilə 1980-ci ildə İmişli rayon DİŞ-də mühafizə bölməsində baş inspektor vəzifəsində çalışıb. 1987-ci ildən İmişli rayonunda qanunçuluğun keşiyində durub.

## Döyüşlərdə iştirakı
Daha sonra məlum Qarabağ hadisələri başladı. O zaman Cəbrayıl rayonunun müdafiəsində dörd erməni tankını məhv edən, Hadrud rayonunun Şaqax kəndi yaxınlığında iki yüz azğın düşmənə qarşı on altı saat döyüşüb, 28 nəfər erməni quldurunu yerə sərən İmamverdi Əliyev özü də şəhid oldu. Bütün bunlar 1991-ci il 15 noyabr-da səhər çağı baş verdi.

## Ailəsi
Ailəli idi. İki övladı var.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı fərmanı ilə Əliyev İmamverdi Barat oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

İmişli rayonunda dəfn edilmişdir.

İmişli sakinləri bu gün İmamverdi Əliyev adı ilə ünvanlanmış küçədən iftixar hissi ilə keçirlər.

İmişli rayon Daxili İşlər Şöbəsi binasının önündə büstü qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Milli qəhrəmanımız — İmamverdi Əliyev
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 85.
I Zoğu (Albaniya kralı)

**I Zoq** və ya **Əhməd Zoğu** () — 1928–1939-cu illərdə Albaniyanın kralı, müharibə canisi.

Əhməd Zoğu burjua-mülkədar dairələrə istinad edərək demokratik hərəkatı boğmuş, ölkəni xarici kapitala satmışdır.

## İstinadlar
Əhməd Kəsrəvi

**Əhməd Kəsrəvi** () — İran tarixçisi, publisisti və hüquqşünası.

## Həyatı
Əhməd Kəsrəvi 29 sentyabr 1890-cı ildə Təbriz şəhərinin Hökmava məhəlləsində anadan olmuşdur. Milliyyətcə azərbaycanlı idi.

## Elmi yaradıcılığı
Müasir Azərbaycan tarixinə dair dəyərli əsərlərin müəllifi olmasına baxmayaraq Əhməd Kəsrəvi Azərbaycanlıların ari irqinə mənsub olduqlarını sübut etməyə çalışmışdı. 3 cildlik "Tarixe-məşruteye-İran" ("İran məşrutə tarixi") kitabında 1905–1911-ci illər İran inqilabının tarixi tədqiq olunur. "Şəhriyarane-gomnan" ("Naməlum hökmdarlar"), "Azəri, ya zəbane-bastane-Azərbaycan" ("Azəri, yaxud Azərbaycanın qədim dili") və başqa əsərləri vardır. O, əsərlərində Azərbaycana xüsusi yer ayırsa da, məsələlərin izahında İran millətçiliyi mövqeyindən çıxış etmiş, İranda yaşayan azərbaycanlıların farslaşdırılması kimi mürtəce ideya irəli sürmüşdür.

Əhməd Kəsrəvi 1921-ci ildə "Azəri ya Zəban Bastane Azərbaycan" adlı əsərini nəşr etdirmişdi. Müəllif bu əsərində azərbaycanlıların türk yox, azəri adlı ayrı bir millət olduqları fikrini irəli sürmüşdür. Kəsrəviyə görə Azərbaycan dili türk dil ailəsinə mənsub deyildir. Azəri dili İran mənşəli bir dildir. Azərilər Səlcuqluların İrana gəlməsi ilə türkləşməyə başlamışdılar.

Əhməd Kəsrəvi Şimali Azərbaycanın əslində Qafqaz Albaniyası olduğunu qeyd edir. Kəsrəviyə görə Araz çayından şimaldakı ölkə tarixin heç bir dövründə Azərbaycan adlanmamışdır. Bu ölkəyə Azərbaycan adı Məhəmməd Əmin Rəsulzadə tərəfindən verilmişdir. Müəllifə görə əsl Azərbaycan İranın tərkibindəki Cənubi Azərbaycandır və tarix boyu məhz bu ərazi Azərbaycan adlanmışdır.

Əhməd Kəsrəvi həm də "təmiz dil" siyasəti fikrini, fars dilinin başda ərəbcə olmaq üzrə əcnəbi dildə olan sözlərdən təmizləmə, həm də "təmiz din" (dinin xurafatdan ayrılması) fikirlərini irəli sürmüşdür. Kəsrəvi İranın ən böyük probleminin dil, din və etnik müxtəliflik olduğunu təsbit etmişdir. İrandakı və bütün şərqdəki geriliyin əsas səbəbi cəmiyyətdəki müxtəliflikdir. Kəsrəviyə görə böyük islahatların nəticəsinin qalmasının əsas səbəbi cəmiyyətdəki müxtəliflik və bölünmüşlükdür. O deyirdi: "Firqələşməni ləğv etməliyik. Din, dil və regional fərqlilikləri aradan qaldırmalıyıq. Bu ancaq milli şüurun meydana gəlməsi ilə mümkündür. İran milli şüurunu yaymalıyıq"

Əhməd Kəsrəvi 1946-cı ilin mart ayının 11-də "İslam fədailəri cəmiyyəti"nin üzvləri tərəfindən öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əhməd Kəsrəvinin Azərbaycan türklərinə atdığı böhtan və Azəri kəliməsi
Dəmavənd

**Dəmavənd** () — Xəzər dənizinin cənubunda, İranın Mazandaran ostanının Amol şəhristanında, Tehran şəhərindən 66&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşən potensial aktiv stratovulkan. Dəniz səviyyəsindən 5 610 m hündürlükdə yerləşir. İranın və Yaxın Şərqin ən yüksək zirvəsi olmaqla yanaşı, həm də Asiyada ən yüksək vulkandır. İran mifologiyasında və folklorunda xüsusi yerə malikdir.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Əlburz dağları
Qurilər

**Qurilər** — 1148-1206-cı illərdə Əfqanıstanın Qur əyalətində hökmranlıq etmiş sülalə.

Bunlar müxtəlif zamanlarda Əfqanıstan, İran, Hindistanın müəyyən hissələrini özlərinə tabe etmişdilər.

Həmin sülalədən olan hökmdarlar bunlardır:
#Qiyasəddin Məhəmməd (1162-1203)
#Şəhabəddin (Müizəddin və ya Məhəmməd Quri) (1203-1206)

Qurilər Xarəzmşahlarla mübarizədə hakimiyyətdən məhrum oldular
.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
İbrahimiyyə mədrəsəsi

**İbrahimiyyə mədəsəsi** — Azərbaycanın Şuşa şəhərində İbrahimxəlilxan məscidində fəaliyyət göstərən mədrəsə.

## Mədrəsənin tarixi
XVIII əsrin ikinci yarısından Şuşa şəhərində bir sıra mədrəsə fəaliyyət göstərirdi. Bu mədrəsələr əsasən şəhərdəki məscidlərin nəzdində idi.

Məscid mədrəsələrinin əsas xüsusiyyətlərindən biri orada təhsil alan şagirdlərin əsasən aşağı təbəqənin nümayəndələrindən ibarət olması idi. Saraylarda təhsil silki xarakter daşıdığı halda, məscid məktəbləri ümumi xarakter daşıyırdı. Dövlət məktəblərinin azlığı, silkliyi və təhsil haqqının çox olması, həmçinin təhsilin rus dilində aparılması ucbatından kasıb təbəqənin nümayəndələri belə məktəblərdə oxuyanların çox az hissəsini təşkil edirdi.

Məscid məktəblərinin əsas xüsusiyyətlərindən biri də onların təhsil haqqından yığılan pul ilə idarə olunması idi. Əvvəllər olduğu kimi, təhsil haqqı pul və təsadüfi hədiyyələrdən ibarət idi. Hədiyyə bir dəfə uşaq məktəbə daxil olarkən, bir dəfə də "Quran"ı oxuyarkən verilirdi. Hədiyyələr əsasən uşaqlar müxtəlif mərhələləri keçdikləri zaman verilirdi. Hədiyyələr az miqdarda pul, bir kəllə qənd, yaxud da mollaya-müəllimə arxalıq üçün parçadan ibarət olurdu.

Təhsil haqqının miqdarı valideynlərin varlılıq dərəcəsindən asılı olaraq dəyişirdi və məktəbdar tərəfindən müəyyən edilirdi. Şagirdlərdən alınan təhsil haqqı arasında olan fərq bəzən bir neçə dəfədən də artıq olurdu. Məscid məktəblərində tədrislə məşğul olan mollalar əhalinin dəfn mərasimlərində də iştirak edir, müəyyən qədər də əlavə gəlir əldə edirdilər.

Məscid məktəblərində fəaliyyət göstərən mollaların sayına gəldikdə isə demək olar ki, hər məktəbdə bir molla müəllimlik edirdi və müəllimlərin sayı məktəblərin sayına uyğun gəlirdi.

1875-ci ildə Şuşa şəhərinin prixod mollaları dövlət tərəfindən siyahıya alınıb. Siyahı məscidlər və məhəllələr üzrə tərtib olunub:
* 1. Ibrahimxəlil xan məscidi (Cümə məscidi) — Baş molla: Mirzə Məhəmmədəli Molla Həsən oğlu (Qayıbov), mollalar: Molla Məmməd Molla Abdulla oğlu (Axundov), Hacı Molla Ələkbər Kərbəlayı Yusif oğlu (Yusifzadə), Məmməd Molla Allahverdi oğlu Ədilbəyov.

Akademik Hüseyn Əhmədov yazır ki, İbrahimxan məscidinin nəzdində iki məktəb fəaliyyət göstərirdi. Bunlardan biri 1801, digəri isə 1803-cü ildə yaranmışdı.

## İstinadlar
Dan ulduzu (dəqiqləşdirmə)

*Dan ulduzu (yaxud Çoban ulduzu) - Venera planetinin başqa bir adı.
*Dan ulduzu (instrumental ansambl) - Gülarə Əliyevanın bədii rəhbərliyində fəaliyyət göstərmiş instrumental ansambl. 
*Dan ulduzu (mükafat) 
*Dan ulduzu (jurnal)
*Dan ulduzu (neft-qaz yatağı)
Nindza tısbağalar

**Nindza tısbağalar** (, qısaldılmış variant: TMNT) — senseyləri mutant-siçovul olan Usta Splinter tərəfindən nindza sənətini öyrənmiş uydurma dörd mutant tısbağadan ibarət komanda. Cəmiyyətdən Manhettenin kanalizasiyalarında gizlənərək, onlar şəhər küçələrindəki şər qüvvələrə qarşı mübarizə aparırlar. Onları iki rəssam – Kevin İstmen və Piter Lerd yaradıb. 2009-cu ildə tısbağalar təntənə ilə öz 25 illiyini qeyd etdilər. 2009-cu ilin payızında "Nindza tısbağalar"ın yayım hüququ Nikelodeon telekanalı tərəfindən alınmışdır.

## Baş qəhrəmanlar
* Rafael () — nindza tısbağalar arasında ən aqressivi və qısqancıdır. Leonardonun gücünə qısqanır. Həmişə davada ilk hücum edir. Qırmızı maska taxır. Silahı iki iti saidir. O, Rafael Santinin şərəfinə adlandırılıb.                
* Leonardo () — nindza tısbağalar arasında ən güclüsüdür. Həmişə qardaşlarına dava zamanı kömək edir. Mavi maska taxır. Silahı iki qılıncdır. O, Leonardo da Vinçinin şərəfinə adlandırılıb.
* Donatello () — həvəskar-alim, tədqiqatçı və "sadəcə dahi". Mübahisələrin sülh yolu ilə həllinə üstünlük verir. Bənövşəyi maska taxır. O, heykəltaraş Donato di Nikkolo di Betto Bardinin şərəfinə adlandırılıb. Silahı bo çubuğudur.
* Mikelancelo () — mehriban və laqeyd Mikelancelo komandadakı baş komikdir. Komikslər oxumağı və pitsa yeməyi sevir. Narıncı maska taxır. Silahs iki nunçakdır. O, Mikelancelo Buonarrotinin şərəfinə adlandırılıb. 
*Splinter () — Yaponiyada Hamato Yoşi adında nindza siçandır.

## Xarici keçidlər
* TMNTPedia
* Большая обзорная статья о Черепашках-ниндзя из журнала «Страна Игр»
Gövhəriyyə mədrəsəsi

**Gövhəriyyə mədrəsəsi** — Şuşa şəhərində Gövhərağa məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərirdi.

## Mədrəsənin tarixi
1864-cü ildə Gövhər ağa vəqf gəliri hesabına 175 min manat qızıl pul xərcləyərək Böyük Cümə məsacidini əsaslı surətdə bərpa etdirdikdən sonra hücrələrdən birini mədrəsə üçün ayırmışdı. Burda oxuyan yoxsul uşaqların hamısı onun hesabına təhsil alırdı. Bu məktəb el arasında "Gövhəriyyə məktəbi" adlandırılırdı. 1917-ci ildə məktəbin nəzdində müsəlman tələbə komitəsininin təşəbbüsü ilə pulsuz kitabxana zalı açılmışdı.
1875-ci ildə Gövhərağa məscidinin ruhaniləri. (Cümə məscidi)-Baş molla Mirzə Fətəli Molla Əlipənah oğlu (Mirzəyev-Ə. Ç), mollalar: Mirzə Məhəmməd Mirzə Əbülqasım oğlu (Haqverdiyev-Ə. Ç.), Molla Şükür Məhərrəm oğlu (Məhərrəmzadə-Ə. Ç.), Molla Abbasqulu Molla Nuri oğlu (Qazıbəyov-Ə. Ç.), Mirzə Həsən Mirzə Qasım oğlu Əmirov.

## Həmçinin bax
* Yuxarı Gövhərağa məscidi

## İstinadlar
Cəmil bəy Vəzirov

**Cəmil bəy İsmayıl bəy oğlu Vəzirov** () — Xalq Poçt-Teleqraf və Rabitə Yolları komissarı (naziri), mühəndis, jurnalist, dövlət xadimi.

## Həyatı
Cəmil bəy Vəzirov 1886-cı ildə Cavanşir qəzasının Zümürxan kəndində dünyaya gəlmişdi. Bakı real məktəbini bitirəndən sonra Kiyev Politexnik İnstitutuna daxil olmuşdu.

Kiyev Politexnik İnstitutunun kimya şöbəsini mühəndis-texnoloq ixtisası üzrə bitirmiş, burda əməli mübarizə məktəbi keçmiş və proletar döyüşçüsü kimi yetişmiş Cəmil bəy 1917-ci ildə Bakıya gəldi. Gələn gündən inqilabi fəaliyyət göstərməyə başladı. Eyni zamanda da şəhər ərzaq komitəsində manufaktura şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışdı.

1918-ci ilin iyul ayının 31-də Cəmil bəy keçmiş vəzifəsindən azad olunub, Şəhər telefon şəbəkəsində müfəttiş vəzifəsində işlədi.

1919-cu ildə bir-birinin ardınca Azərbaycan və rus dillərində leqal və qeyri-leqal qəzetlər nəşr olunmağa başladı. Cəmil bəy də bu mətbuat orqanlarının yaranmasında və nəşrində yaxından iştirak edirdi. 1919-cu ilin axırlarında "Novıy mir" qəzetinin ilk nömrəsi çapdan çıxdı. Cəmil bəy bacarıqlı və alovlu bir publisist kimi qəzetin redaktoru vəzifəsinə irəli çəkildi.

1920-ci il aprelin 28-də Nəriman Nərimanov başda olmaqla Azərbaycan milli hökumətinin ilk heyəti təsdiq edildi. Cəmil bəy Xalq Poçt-Teleqraf və Rabitə Yolları komissarı vəzifəsinə təyin olundu.

1921-ci ildə Cəmil bəy vəzifəsindən azad olundu. 1922-ci ildə o, Azərbaycanın iqtisadiyyat üzrə daimi nümayəndəsi olmuşdu. 1923-cü ildə Tbilisidə Zaqafqaziya Dövlət Ticarəti idarəsində işləmişdi. 1928-ci ildə Bakıya dönərək "Azərxalça" İstehsalat birliyində çalışdı.

1938-ci ilin yaman yeli Cəmil bəyin üstündən də əsdi. Tutulub, Oryol şəhərinə sürgün olundu. 1943-cü ildə bu şəhərdə ömrünü başa vurdu.

## Ailəsi
Cəmil bəy öncə Xeyrənsə xanım Vəzirova ilə evlənmişdi. Bu evlilikdən 1922-ci il doğumlu Aliyə adlı qızları vardı. Sonra boşanıb, professor Sona xanım Axundova ilə evləndi. Sona xanımdan övladı olmadı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Vəzirovlar soyu, "Soy" dərgisinin özəl buraxılışı, Bakı, 2008. 88 səh.

## Həmçinin bax
* Vəzirovlar (II)

## İstinadlar
Dan ulduzu (instrumental ansambl)

**"Dan ulduzu" instrumental ansamblı** — Azərbaycanın musiqi tarixində populyar ansambllardan biri.

## Tarixi
"Dan Ulduzu" kamera-İnstrumental ansamblı 1966-cı ildə Azərbaycan musiqiçisi, pianoçu, əməkdar incəsənət xadimi Gülarə Əliyeva tərəfindən yaradılmışdır.

Gülarə xanım həm "Dan ulduzu"nun bədii rəhbəri, yaradıcısı, həm də fortepiano partiyalarının ifaçısı idi. Ansamblın repertuarına ancaq peşəkar bəstəkarların mahnıları daxil ola bilərdi. Bu bədii rəhbərin ifaçılar qarşısına qoyduğu şərt idi.

## Uğurları
"Dan ulduzu"nun adını xalq şairi Nəbi Xəzri təklif edib. İlk çıxışından "Dan ulduzu" insanlar tərəfindən sevilir. Gülarə xanım müntəzəm məşqlərin və ansambl üzvlərinin əzmkarlığı və sənətə sevgisi sayəsində arzuladığı ansamblı yaradıb çox musiqi kollektivlərini, qrup və ansamblları arxada qoydu. "Dan ulduzu" tezliklə dövlət tədbirləri, konsertləri, xarici qastrol səfərlərinin bəzəyinə və aparıcı musiqi ansamblına çevrildi. Suriya, Livan, Əlcəzair, İsveçrə, Almaniya, Qvineya, Bissauda "Dan ulduzu"nun qastrol səfərinə çıxdığı dövlətlər, şəhərlər oldu. Xaricilər Azərbaycan musiqisinin Qərb musiqi alətlərində səslənməsini görüb təəccüblərini gizlədə bilmirdilər. Flora Kərimova, Akif İslamzadə, Yalçın Rzazadə, Hüseynağa Hadiyev və s. ifaçılar "Dan ulduzu"nun solistləri oldu. 1975-ci ildə isə Zeynəb Xanlarova "Dan ulduzu"yla bir silsilə proqramla dövlət konsertlərində çıxış etdi. Məmmədbağır Bağırzadə, tarzən Zamiq Əliyev, pianoçu Həsənağa Qurbanov, qaboy ifaçısı Kamil Cəlilov ansambla dəvət edildi.

Xədicə Abbasova, Şəbnəm Tapdıq, Züleyxa Mirismayılova və başqa ifaçılar "Dan ulduzu"yla məşhurlaşdılar, sevildilər. Gülarə xanım bölgələrdə oxuyan istedadlı gəncləri də kollektivə dəvət edər, onların potensial imkanlarının üzə çıxarılmasında köməkliyini əsirgəməzdi. O, müğənni Cavad Rəcəbovu Lənkərandan, Məhəbbət Kazımovu isə Laçından Bakıya dəvət edib onlarla bir neçə mahnılar yazdırmaqla ansambla dəvət etmişdi. Gülarə xanımın rəhbərlik etdiyi "Dan ulduzu" instrumental ansamblı tezliklə Azərbaycan televiziyası və radiosunun ştatına keçirilir. Bu ilk növbədə kollektivə olan tamaşaçı marağının, istəyinin, tələbinin nəticəsi, sənətin qələbəsi idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* DayAz radiosunda "Solo verilişində — "Dan ulduzu" ansamblı haqqda

## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
* Flora Kərimova
* Hüseynağa Hadiyev
* Akif İslamzadə
Muncuqlu (Laçın)

**Muncuqlu** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Muncuqlu

*Muncuqlu (Laçın) — Azərbaycanın Laçın rayonunda kənd.
*Muncuqlu (Tovuz) — Azərbaycanın Tovuz rayonunda kənd.
*Muncuqlu (Pəmbək) —
Qeys Aylan

**Qeys Aylan** — Şimali Ərəbistanın böyük və qüdrətli qədim tayfa birliyi.

Rəvayətə görə Qeys Aylanlar əvvəlcə Tihama düzənliyinin alçaq yerlərində yaşayırdılar. Məhəmməd Peyğəmbərin dövründə Ərəbistanın mərkəz və şimal hissələrinin geniş torpaqlarına yayıldılar. Onlar Məkkənin cənub-şərq və şimal-şərq tərəflərinə, Mədinə torpaqlarına, Hicazın hər yerinə, Bəhreynə, sonra da İraq və Suriya torpaqlarına köç etdilər
.

## İstinadlar
Tənux

**Tənux** () — İslamın ilk illərində əl-Hirə (İraq) ətrafında yaşayan xaçpərəst ərəb qəbiləsi.

Xəlifə əl-Mehdinin vaxtında (775-785) bu qəbilə Hələb ətrafına köçüb İslamı qəbul etmişdir. Sonralar qəbilənin bir qismi Livan dağlarına köçmüşdür. Məhz buradan ət-Tənux nisbəsini daşıyan mərd döyüşçülər çıxmışdır.

## İstinadlar
Bəzmi-Süleyman

**Bəzmi-Süleyman**, *ərəbcə: "Süleymanın məclisi"* —

Dinə görə, Süleyman peyğəmbər bütün heyvanların və quşların dilini bilirmiş, guya o istədiyi zaman onlar Süleyman peyğəmbərin məclisində hazır olarlarmış.

## İstinadlar
Ziyarilər

**Ziyarilər** — 928-1090-cı illərdə Xəzər dənizinin cənub sahillərindəki Mazandaran və Təbəristan bölgələrində hakimiyyətdə olmuş Zaza xanədanıdır.

## Ziyari hökmdarları

* Mərdavic ibn Ziyar 928-934
* Vəşmgir Ziyar 934-967
* Bisutun 967 - 978
* Şəmsülməali Qabus ibn Vəşmgir 978 - 1012
* Mənuçehr Fələkülməali 1012-1031
* Ənuşirəvan Şərəfülməali 1031-1043
* Qay Qaus 1043 - 1090

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* История Ирана . Москва . 1961 .

## Xarici keçidlər
Bəni-Rüstəm

**Bəni-Rüstəm** — Rüstəm övladı sülaləsi

Bəni-Rüstəm Əlcəzairdə hakimiyyət qurmuş kiçik bir sülalə olmuşdur. Bəni-Rüstəm dövləti 755-ci ildə Abbasilərin valisi Rüstəm tərəfindən təsis edilmiş və 909-cu ilədək davam etmişdir.

## İstinadlar
Haşimilər

**Haşimilər** () və ya **Haşim sülaləsi** - İordaniyanı 1921-ci ildən bəri idarə etmiş sülalə. Bu sülalə Hicaz Krallığı (1916-1925), Suriya Ərəb Krallığı (1920) və İraq Krallığının (1921-1958) hakim ailəsi olmuşdur. Haşimilər 10-cu əsrdən sonra təkrar-təkrar, əsasən, xarici qüvvələrin vassalı kimi Məkkə şəhərini idarə etdilər. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Britaniya İmperiyası ilə qurduğu müttəfiqlik sayəsində Hicaz, Suriya, İraq və İordaniyanın taxtı Haşimi ailəsinə verilmişdi. Tarixdə bu razılaşma Şərifi həlli adlanır.

Ailə Haşimilər olaraq da adlandırılan, Məkkə şərifi Həsənilərin qollarından biri olan Dəvu Əvna aiddir. Onların eyniadlı əjdadı olaraq qəbul edilən Haşim ibn Əbdi Mənəf Məhəmməd peyğəmbərin ulu babasıdır. Haşimilərin əjdadı Qətədə ibn İdris daxil olmaqla, Məkkənin Həsəni şərifləri Məmlüklərin son mərhələsində və Osmanlının erkən dövrlərində Sünniliyin Şafi məzhəbinə keçənə qədər, Zeydi şiələr idi.

Hal-hazırkı sülalənin əsasını 1908-ci ildə II Əbdülhəmid tərəfindən Məkkə şərifi olaraq təyin edilən Hüseyn ibn Əli əl-Haşimi qoymuşdur. Osmanlıya qarşı 1916-cı ildə Ərəb üsyanını başlatdıqdan sonra o, ailəni Ərəb ölkələrinin kralı olaraq elan etdi (Ancaq Hicaz Kralı olaraq tanındı). Onun oğulları 1921-ci ildə I Abdulla və Feysəl ibn Hüseyn əl-Haşimi İordaniya və İraq taxtının varisi olaraq qəbul edildilər.

## Həmçinin bax
* Bəni Haşim
* 515 Haşimi

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*
Bərtaş

**Bərtaş** (digər adı: *Bürtaş*) — sülalə

Bərtaş Xəzər dənizinin şimalında və Volqa çayının şərqində yaşayan bir nəsil – sülalə olmuşdur. Ərəb coğrafiyaşünaslarının yazdığına görə, bu nəslin yaşadığı yer də Bərtas və ya Bürtaş adlanırmış.

## Tarixi
Bir sıra tədqiqatçıların fikrincə, VIII-X əsrin I-ci rübündə B.Donets-Don çay arasındakı meşə-çöl zonasında, xəzərlər ilə Volqaboyu bulqarları arasında yaşamışlar. Saltovo-Mayats mədəniyyətinin meşə-çöl (alan-as) variantının arxeoloji abidələri onlarla əlaqələndirilir. Xəzər xaqanlığının tələbi ilə zəruri olduqda 10 min nəfərə qədər silahlanmış süvari çıxarırdılar. 965 ildə Kiyev knyazı Svyatoslavın Xəzər xaqanlığına yürüşü zamanı darmadağın edilmişlər. Bundan sonra şm. və şm.-ş.-ə, Volqaboyu bulqarları və mordvaların ərazisinə köçmüşlər. Digər mülahizəyə (A.X.Xalikov və b.) görə, B.eramızın I-ci minilliyinin sonlarında Sura və Mokşa çayları hövzəsində təşəkkül tapmışlar.**
''XII-əsrin əvvəllərində rus salnamələrində B.(mordvalar və çeremislərlə yanaşı) Kiyev knyazlarından asılı xalq kimi qeyd olunurlar; 1380 ildə B. Kulikova vuruşmasında (1380) iştirak edən bəylərbəyi Mamayın qoşununun tərkibində idilər. XVI-XVII əsrlərin akt sənədlərində B. Mordva və Meşşera diyarlarında gəlmələr kimi qeyd edilirlər.
Tarixşünaslıqda B.-ın etnolinqvistik mənsubiyyətlərinə dair 3 əsas versiya mövcuddur: mordva (V.V.Bartold, A.P. Novoseltsev, P.S. Savelyev və b.), türk (B.N.Zaxoder, A.X. Xalikov və b.) və alan-as (G.Y. Afanasyev, O.B. Bubenok, T.Levitski, O.Pritsak və b.) versiyaları.

## İstinadlar
Böyükxan Naxçıvani

**Böyükxan Naxçıvani** və ya **Böyükxan Naxçıvanlı** (doğum adı: *Nəzərəli xan Abbasqulu xan oğlu Naxçıvanlı*; ) — Naxçıvan teatrının təşkilatçılarından biri.

Böyükxan Naxçıvani Naxçıvan teatrın uzun müddət baş rolları oynamışdır. Böyükxan sonralar köçüb Təbrizə getmiş, orada "Şirü Xurşid" cəmiyyətində işləmiş və şəhərin teatr həyatında fəal iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Qamusi-türki

**Qamusi-türki** — Məşhur türk alimi Şəmsəddin Saminin tərtib etdiyi ikicildlik lüğət.

I cildi 1317-ci il hicri (1899-cu il miladi), II cildi isə 1318-ci il hicri (1900-cü il miladi) tarixlərində İstanbulda nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Con Vilyam Dreper

**Con Vilyam Dreper** () — Amerika kimyaçısı və fizioloqu.

Con Vilyam Dreper "Avropanın əqli inkişafının tarixi" (1867–1870), "Din və elm arasındakı münaqişənin tarixi" (1874) və başqa əsərləri ilə şöhrət qazanmışdır.
## Həmçinin bax
* Elm və din

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bürhani-Həqiqət

**Bürhani-həqiqət** () — İrəvanda Azərbaycan dilində çap olunan ədəbi, ictimai-siyasi jurnal. Jurnal əsasən maarifçi-realist ədəbiyyatın mövqeyini müdafiə edirdi.

1917-ci il yanvarın 1-dən iyunun 29-dək İrəvanda Azərbaycan dilində çap olunmuşdur. Cəmi 9 nömrəsi çap olunmuşdur. Müdir və mühərriri Əli Hacı Zeynalabdinzadə (Rəhimov), naşiri Həsən Mirzəzadə (Əliyev) idi. Jurnal bir tərəfdən elm və maarifə çağırır, digər tərəfdən isə dini ehkamları müdafiə edirdi.

"Bürhani-həqiqət" jurnalının İrəvan şəhərindəki "Luys" mətbəəsində ilk nömrəsi 1 yanvar 1917-ci ildə, sonuncu nömrəsi isə elə həmin ilin 29 iyununda çapdan buraxılmışdır. Sərlövhə altında "Etiraf, tərəqqi, etimad... hələlik ayda iki dəfə nəşr olunan ədəbi, siyasi, tarixi, elmi və fənni məcmuəsidir". Müdiri və mühərriri Əli Hacı Zeynalabdınzadə Rəhimov (Məhzun), naşiri Həsən Mirzəzadə (Əliyev) olmuşdur. "Bürhani-həqiqət" jurnalının cəmi 9 nömrəsi işıq üzü görmüşdür. Həmin nömrələrdə əsasən bədii və publisistik materiallar dərc edilmişdir. "Bürhani-həqiqət"in səhifələrində Əli Məhzun, Cabbar Əsgərzadə (Aciz İrəvani), Əbdülhəq Mehrülnisa, Səri Xanım, T.Fikrət, Ə.Sədi, Təhsin Nahid, H.Rəmzi, Təhsin İrəvani, Mirzə Cabbar Məmmədov və başqalarınin orijinal, iqtibas və tərcümə əsərləri çap olunmuşdur.

"Bürhani-həqiqət" jurnalını nəşr etmək barədə Ə.H.Zeynalabdınzadəyə icazə verilməsi haqqında sənəd Gürcüstan  Mərkəzi Dövlət Tarix Arxivində qorunur.

## Mənbə

* Ziyəddin Məhərrəmov, "İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik", Bakı, Nurlan, 2010.
* Hüseyn Həşimli. Əli Məhzun və "Ədəbiyyata dair" əsəri. Bakı: Nurlan, 2009, 80 səh.

## İstinadlar
Bürhani-Tərəqqi

**Bürhani-Tərəqqi** — 1906–1911-ci illərdə Həştərxanda müəyyən fasilələrlə nəşr olunan, daha çox dini məqalələr çap edən qəzet.

İlk nömrəsi 1906-cı il iyunun 8-də çıxmışdır. Naşiri və redaktoru Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski idi. Qəzetdə yerli müəlliflərlə yanaşı N. Nərimanov da iştirak etmiş, "Elmi və fənni" mövzularda bir sıra məqalələr ("Tibb və islam" və b.) dərc etdirmişdir. Qəzetdə M.Ə. Sabir, M. Hadi və başqaları da öz əsərlərini çap etdirmişlər. 1907-ci ilin iyun ayının axırlarında qəzetin nəşri dayandırılmışdır. Təxminən beş ay sonra 1907-ci il 18 noyabrda qəzetin növbəti nömrəsi buraxılmışdır.

## İstinadlar
Aydın Bəşirov

**Aydın Bəşirov** () — Azərbaycan Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin sabiq rəisi.

## Həyatı
Aydın Bəşirov Abşeron rayonunun Güzdək kəndində anadan olub.

Aydın Bəşirov Bakı dənizçilik məktəbində təhsil alıb. Odessa Dəniz Donanması Mühəndisləri İnstitutunu bitirib. Uzaq səfərlər kapitanı olub. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1994-cü il 19 avqust tarixli 188 №-li fərmanı ilə Azərbaycan Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin rəisi təyin edilib.

2003-cü il 4 iyul tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə Azərbaycan Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin 145 illiyi ilə əlaqədar və xüsusi xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub. 1999-cu ildə IV Beynəlxalq müsabiqədə "Nəqliyyatda ilin adamı" adına layiq görülüb.

2004-cü ilin aprelində Qara dəniz hövzəsi gəmi sahibkarları beynəlxalq assosiasiasının (BINSA-nın) VI növbədənkənar iclasında bu qurumun prezidenti seçilib.

Aydın Bəşirov 2019-cu ildə vəfat edib.

## Təltifləri
* Şöhrət ordeni

## İstinadlar
Mürşüd Məmmədov (həkim)

**Məmmədov Mürşüd Cabbar oğlu** (10.3.1931—21.5.2017) - həkim.professor

## Həyatı
Professor Mürşüd Məmmədov 1931-cı ildə Zəngilan rayonunda anadan olmuşdur.1956-cı ildə Kuybışev şəhərində Hərbi Tibb Akademiyasını qızıl medalla bitirmişdir.

1954-1980-cı illərdə SSRİ silahlı qüvvələri sırasında hərbi qulluqda olmuş və polkovnik rütbəsinədək yüksəlmişdir.

1971-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və tibb elmləri namizədi adını almışdır.

1981-1984-cü illərdə Bakı şəhəri Semaşko adına 1 saylı kliniki xəstəxanasının baş həkimi işləmişdir. Oftalmologiya sahəsində 1960-cu ildən işləyir.

Professor adına layıq görülmüşdür. 83 elmi əsəri, o cümlədən 1 metodik tövsiyəsi, 7 səmərələşdirici təklifi və 2 müəlliflik şəhadətnaməsi vardır.

1984-1988-ci ilə kimi institutun elmi informasiya şöbəsinin müdiri vəzifəsini tutmuşdur.

1988-2013-cu ilə qədər uşaq və yeniyetmələrdə görmənin mühafizəsi şöbəsinin rəhbəri vəzifəsində çalışıb.

1972-ci ildən SSRİ Səhiyyə əlaçısı döş nişanı, 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur.                    Mürşüd Məmmədov 21 may 2017-ci il tarixdə vəfat etmişdir.-3 övladı, 6 nevesi var

## Xarici keçidlər
* http://eye.az/?page=4_6
Qozlu

;Azərbaycanda
*Qozlu  — Azərbaycanın Ağdərə rayonunda kənd.
*Qozlu körpü  — Ağdərə rayonunun Qozlukörpü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd
*Qozlu (Laçın) — Azərbaycanın Laçın rayonunda kənd.
***Qozlu** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indiki Şəmşəddin rayonu ərazisində qışlaq.

;İranda
*Qozlu (Məlikan)
*Aşağı Qozlu (Soyuqbulaq)
*Aşağı Qozlu (Qoşaçay)

## Həmçinin bax
*Qozluca