open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kirov zavodu

**Putilov zavodu**, **Leninqrad Kirov zavodu** və ya **Kirov zavodu** (ru: Кировский завод) Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən bir maşın zavodudur.

## Yaradılması

Zavod top mərmisi istehsal etmək üçün 1800-cü illərdə inşa edilmişdir. 1848-ci ildə Putilov adlı bir sənayeçi tərəfindən satın alındı ​​və adı Putilov zavodu oldu. Bu dövrdə dəmir yolları üçün müxtəlif komponentlər istehsal etmişdir. 1890-cı illərdəki sənayeləşmə dövründə istehsal gücü və işçi sayı artmışdır. 1900-cü ildə fabrikdəki işçi sayı 12 min 400 nəfər idi.

## İstehsal

Fabrik Rusiyanın Çar hökumətinin böyük sifarişlərini yerinə yetirmiş və dəmir yolu komponentləri istehsal etmiş və beləliklə də ölkənin ən əhəmiyyətli sənaye müəssisələrindən biri olmuşdur. 1900-cü ildən top mərmisi istehsalını bərpa etmiş və Çar Ordusunun ən vacib sursat tədarükçüsünə çevrilmişdir. 1917-ci ildə, Sankt-Peterburq şəhərindəki ən böyük fabrik kompleksi idi.

## 1917-ci il inqilabları

1917-ci ilin Fevral İnqilabı ilə devrilmiş Çar rejiminin süqutu zamanı Putilov zavodu işçiləri tərəfindən təşkil edilən tətillər və aksiyalar ilə ön plana çıxmışdır. Böyük Oktyabr inqilabı ilə bolşeviklər hakimiyyəti ələ alandan sonra, fabrikin adı Qırmızı Putilov zavodu olaraq dəyişdirilmişdir. Zavod Sovet İttifaqında həyata keçirilən sənayeləşmə hərakətında dövrün tələbinə uyğun olaraq liderliyi ələ alır və çox sayda ağır texnika istehsal edir. 1934-cü ildə siyasi sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilən Sergey Kirovun xatirəsinə zavodun adı Kirov zavodu olaraq dəyişdirilmişdir.

## İkinci Dünya müharibəsi

Kirov zavodu İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl və müharibə dövründə hərbi sənaye üçün məhsullar istehsal edir. Traktor yerinə tanklar istehsal etmiş və bu zavodda məşhur T-34 tankı istehsal edilmişdir.

## Sovet İttifaqından sonrakı dövr

Zavod Sovet İttifaqının dağılmasından sonrakı dövrdə istehsalını davam etdirmişdir.

## İstinadlar
Qırmızı körpü (İrəvan)

**Qırmızı körpü** — Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərində, Zəngi çayı üzərindəki dağılmış körpü. 1945-ci ildə Qələbə körpüsünün açılmasından öncə şəhəri Zəngi çayının sağ sahil ilə birləşdirən əsas və yeganə körpü idi.
## Adı

Qırmızı körpü adı onun tikildiyi vulkanik tufun rənginə əsasən verilmişdir. Əvvəllər Köhnə Zəngi körpüsü və Xoca Pilav körpüsü olaraq da bilinirdi. Kanakirdən olan zəngin bir tacirin vəsaiti ilə yenidənqurma işləri aparılmışdır.
## Tarix
Körpünün inşası XII əsrə aiddir. Şəhərə gedən bütün karvanlar məhs bu körpüdən keçirdi. Körpü İrəvan qalası ilə Ağrı vadisini birləşdirirdi. 1679-cu ildə köhnə körpü zəlzələ nəticəsində dağılır, lakin 1680-ci ildə o yenidən tikilir. 1850-ci ildə rus mühəndisləri əvvəlki görünüşünü qoruyaraq körpünün təmirini həyata keçirdirlər.

Körpü iki aralı daş tağdan ibarətdir. Tağlar arasında məsafə 14 + 14.1 m ölçülüdür. Yağış suyunun keçməsi üçün dayaqlarda dəliklər vardır. Körpünün sivri sütünları və eyni zamanda sütunların alt hissələri yonulmuş tüfdən düzəldilmişdir. Üst hissələr və bənd qalın kərpic birləşmələri olan bir məhlulun üstünə qoyulmuş və arxivoltların sərt naxışının qabarıq olduğu mənzərəli bir fon yaratmışdır. Üzəri tüflə örtülmüşdür. Körpünün ümumi uzunluğu 87,5 m, yolun eni 6,5 m, su səviyyəsindən hündürlüyü 11 m olmuşdur.
İlkin mənbədə son cümləsinin başlanğıc hərfləri əlavə edildikdə, körpünün tikildiyi il tərtib ediləcəkdir: İslam təqviminə görə 1035, Qreqorian təqviminə görə 1680-ə uyğun gəlir.

1940-cı illərin ortalarına qədər, Qələbə körpüsü tikilməzdən əvvəl Qırmızı Körpü şəhəri Zəngi çayının sağ sahili ilə birləşdirən əsas və yeganə körpü idi. Ancaq Qələbə körpüsü inşa edildikdən sonra Qırmızı körpü tərk edilir və əhəmiyyətini itirir. Hazırda körpü baxımsız və yarı ucuq vəziyyətdədir. İrəvanın orta əsrlədən bu günə qədər mövcudluğunu qoruyub saxlaya bilən nadir tikililərindən biridir.

## İstinadlar
1917-ci il Putilov tətili

1917-ci il Putilov tətili 1917-ci ilin fevral-mart ayları arasında St. Petersburgdakı Putilov zavodunda (indiki Leninqrad Kirov zavodu) işçilərin rəhbərliyi ilə keçirilmiş tətildir. Tətil rəsmi olaraq Julian təqviminə görə 18 Fevral 1917-ci ildə başladı və Sankt-peterburqun o zamankı adı olan Petrogradda daha böyük nümayişlərə səbəb oldu. İlk dəfə 1905-ci ildə baş verməklə işçilərinin eyni yerdə çoxsaylı tətilləri baş tutmuş, lakin 1917-ci ildəki bu xüsusi tətil Fevral inqilabı üçün bir başlanğıc olaraq qəbul edilir.

## Üsyan

1917-ci il fevralın 18-də Petroqraddakı Putilov fabrikində işləyənlər, ərzaq və əmtəə qiymətlərinin artması səbəbindən yüksək maaş tələb etdilər. Digər bir qrup işçi maaş artımını rədd etmək üçün fabrikdəki səlahiyyətlilərlə razılığa gəldikdə, Petroqraddakı digər fabriklərdən təxminən 20.000 işçi bu hadisəyə kilidləndi. 22 Fevrala qədər 100 mindən çox işçi etiraz etdi. Daha sonra Beynəlxalq Qadınlar Günündə qadınlar bərabər hüquq tələb edən tətillərə və etiraz aksiyalarına qatıldılar və bəziləri tətilçilərə çörək verilməsinə etiraz etdilər. Bu vaxta qədər 500 mindən çox insan müxtəlif səbəblərdən Petroqradda etiraz edirdi. General Xabalova çar tərəfindən etirazçı kütləyə atəş açmaq əmri verildi, lakin əsgərlər bu əmri icra etməkdən imtina etdilər. Qarşıdurmalar zamanı və sonrasında sərt rəftar nəticəsində əsgərlər etirazçılara yaxınlaşdılar və etirazlara qatıldı. Getdikcə daha çox vətəndaş tətillərə qoşulduqdan sonra insanlar iqtisadi və siyasi mövzular ətrafında həmrəy oldular. Müharibə ilə yanaşı, etirazçılar çar rejiminə qarşı olduqlarını da bildirməyə başladılar. Petroqraddakı iş yerlərinin əksəriyyəti şəhərdəki səfərbərlik ilə əlaqədar olaraq gündəlik fəaliyyətlərini dayandıraraq bağlanmışdılar. Kortəbii və vətəndaşlar arasında məşhur olan tətillər 4 Martda dayandı. 22 Fevral - 4 Mart tarixləri arasında davam edən bu iqtisadi və siyasi tətillər Fevral inqilabı olaraq tanınmağa başlandı.

## İstinadlar
Znamensk

* Znamensk (Həştərxan vilayəti)
* Znamensk (Kalininqrad vilayəti) 

## Həmçinin bax
* Znamenskoye
Canal 13 (Çili)

**Canal 13** Çilinin pulsuz yayımlanan bir televiziya kanalıdır. 21 avqust 1959-cu ildə Santyaqonun 2-ci analog kanalında Çili Papa Katolik Universitetinin bir qrup mühəndisinin rəhbərliyi ilə yayımlandı. Daha sonra televiziya stansiyası tezliyini VHF kanal 13-ə köçürdü və bu da indiki adının yaranmasına səbəb oldu. Başlanğıcda ən mühüm mərhələlərdən biri, Çilidə təşkil edilən 1962 FIFA Dünya Kubokunun yayımı idi.

Luksic Group-a məxsus olan Canal 13, Çilinin ikinci ən köhnə televiziya stansiyasıdır. 2010-cu ilə qədər Şili Korporasiyası de Televisión de la Pontificia Universidad Católica de Chile (Çili Papa Katolik Universitetinin Televiziya Korporasiyası) olaraq adlandırıldı. Bununla birlikdə, stansiya Çili’də qurulduğu gündən bu yana El 13 (on üçüncü) olaraq bilinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Qasabovka

**Qasabovka** — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Xaçmaz rayonunun Müşkür kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Qasabovka kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Kuybışev

* Kuybışev (Novosibirsk vilayəti) — Novosibirsk vilayətində şəhər.
* Kuybışev (Volqoqrad vilayəti) — Volqoqrad vilayətində qəsəbə.
* Kuybışev su anbarı — su anbarı.
* Kuybışev (İmişli) — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Znamensk (Kalininqrad vilayəti)

**Znamensk** (; ; ; )  - Rusiyanın, Kalininqrad vilayətinin Gvardeysky rayonundakı posyolok tipli yaşayış məntəqəsidir. Pregolya çayının sağ sahilində, Kaliningraddan 50 kilometr (31 mil) şərqdə Lava çayına qovuşduğu yerdə yerləşir. Əhalisinin sayı: 4.036 (2010-cu il siyahıyaalma); 4.302 (2002-ci il siyahıyaalma); 4.570 (1989-cu il siyahıyaalma). Znamenskdə 1 nömrəli Pregol şlyuzu var.

## İstinadlar
Posyolok

**Posolok** (ru: Посёлок) — qəsəbə deməkdir — Rusiya, Belarusiya, Ukrayna dövlətlərində istifadə edilən inzibati yaşayış məntəqəsi vahidi. İdarəetmə baxımından, inzibati bölgülərdə rayondan daha kiçik bir yaşayış məntəqəsidir. Azərbaycanca qəsəbəyə idarəetmə və yaşayış məntəqəsi baxımından çox yaxındır.

Tatarcaya Fars dilindən daxil olan biste sözü də eyni mənanı daşıyır. Fars dilində best "yurd", "hücum edilib əldə edilən yer" mənasını verir.

## Rus dilində istifadə edilmiş və istifadə edilən inzibati ərazi vahidləri terminləri
Arban| Aul | Vıselok | Gorod | Daçnıy posyolok | Derevnya | Zaimka | Kişlak | Kurortnıy posyolok | Mesteçko | Pogost | Posyolok | Posyolok gorodskogo tipa | Posyolok pri stantsii | Poçinok | Raboçiy posyolok | Selo | Sloboda | Stanitsa | Ulus | Usadba | Hutor
Ayrıca baxın: Aglomeratsiya | Gorod-sputnik | Kibuts | Kommuna | Kottedjnıy posyolok | Kutan | Megalopolis | Moşav | Mıza | Posad | Predmeste | Prigorod | Ryadok | Seltso | Folvark

## Türk dünyasında oxşar terminlər
* (Azərbaycanca. qəsəbə, гәсәбә)
* (Qazaxca. кенті)
* (Qırğızca. шаар тибиндеги поселок, шаарча)

## İstinadlar
Şlyuz (hidrotexniki qurğu)

**Şlyuz** — çay və ya kanallarda müxtəlif səviyyələrdəki su yolları arasındakı suyun səviyyəsini dəyişdirərək su nəqliyyatı vasitələrinin qaldırıldığı və endirildiyi hovuz. Şlyuzlar bir çayda hərəkəti asanlaşdırmaq və ya düz olmayan torpaqların üstündən bir kanal keçirmək üçün istifadə olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*

## Xarici keçidlər

* Deepest Canal Locks in England
* Interactive simulation of lock operation – *this demonstration shows guillotine-type gates (guillotine lock) for clarity*
* Interactive lock game for students with single and double flight locks and lesson plans
* Video footage of the unique Drop Lock at Dalmuir on the Forth & Clyde Canal
Meteoritlər

**Meteorit** və ya **aerolit** — elə nisbətən böyük kütləyə malik obyektlərdir ki, onlar Yerin cazibə sahəsinə daxil olarkən meteorlar kimi atmosferdə yanıb yox olmur və yerin səthiə düşürlər. İndiyədək yerdə 3000-ə qədər meteorit tapılıb. Güman etmək olar ki, ibtidai insanlar bu meteorit parçalarından metal alətlər düzəltmək üçün istifadə etmişlər.

## Meteoritlərin kimyəvi tərkibi
Meteoritlər kimyəvi tərkiblərinə görə üç qrupa bölünür: daş (aerolit), dəmir-daş (sidepolit) və dəmir (siderit)

Aerolitin tərkibində 47% oksigen, 21% silisium, 16% dəmir, 14% maqnezium və 2% qarışıq vardır. Buradan görünür ki, daş meteoritin tərkibində O və Si elementlərinin nisbi miqdarı yer qabığındakına yaxındır, metal isə çoxdur.

Siderolitin tərkibində 55% dəmir, 19% oksigen, 12% maqnezium, 8% silisium, 5% nikel və 1% qarışıq vardır.

Siderit 91% dəmirdən, 8% nikeldən, 0,5% kobaltdan və qalan çox az hissə fosfor, kükürd və başqa qarışıqlardan ibarətdir.

Meteorit növlərinin kimyəvi tərkibinin müqayisəsindən onlara verilən adların tərkiblərinə uyğun olduğu görünür. Qeyd edək ki kimyəvi elementlərinin faizlərini göstərən qiymətlər meteoritdən asılı olaraq öz yaxın ətrafında nisbətən aşağı və ya yuxarı ola bilər.

## Meteoritlərin quruluşu və yaranma şəraiti
Quruluş və yaranma şəraitinə görə meteoritlər iki qrupa bölünürlər: differensasiya olunmuş meteoritlər və xondritlər.

Differensasiya olunmuş meteoritlər böyük cismin ( asteroidin) dağılmasından əmələ gəlir, xondiritlər isə kiçik hissəciklərin birləşməsindən yaranır.

Azərbaycan ərazisində Qazax rayonu ərazisinə, Ağcabədi rayonunun Hindarx bölməsinə və nəhayət , Yardımlı rayonu ərazisinə isə kütləsi 127 kq olan meteorit düşmüşdür.

## Yardımlı meteoriti

Azərbaycan ərazisinə düşən məlum olan ən böyük meteoritdir, 1959-cu ildə Yardımlı rayonunda dağlıq əraziyə düşmüş, çəkisi 127 kq, əsas tərkib hissəsi dəmirdir.

## İstinadlar
Fərrux Həşimov

**Fərrux Mirzəmməd oğlu Həşimov** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Dəniz Qüvvələrinin kapitan-leytenantı; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Xocavənd rayonu ərazisində, Qızılqaya zirvəsi (432.9 m.) uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Fərrux Mirzəmməd oğlu Həşimov 1988-ci il, martın 24-də Sumqayıt şəhərində anadan olub.

2006-ci ildə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydən məzun olub.

2010-cu ildə Azərbaycan Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbini, 2011-ci ildə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbini və "Zabitlər kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Səfər Əbiyevin 23 iyun 2010-cu il tarixli əmri ilə "leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 10 il ərzində DGD desant gəmiləri divizionunun orta desant gəmisinin (D431) şturmanı, DGD desant gəmiləri divizionunun orta desant gəmisisi (D431) komandirinin köməkçisi, hərbi hissənin naviqasiya və okean xidməti hidrometeorologiya bölməsinin zabiti-bölmə rəisinin köməkçisi, hərbi hissənin hidrometeorologiya bölməsi rəisinin köməkçisi, hidroqrafiya gəmiləri divizionu qərargah rəisinin naviqasiya üzrə köməkçisi, xüsusi təyinatlı dəstənin (sualtı müdafiə) xüsusi təyinatlı qrupunun zabiti (qrup komandirinin köməkçisi)-dalğıc, xüsusi təyinatlı dəstənin xüsusi təyinatlı qrup komandiri - dalğıc, xüsusi təyinatlı taborun (xüsusi əməliyyatlar) gəmi əməliyyatları dəstəsinin xüsusi təyinatlı qrup komandiri-dalğıc, gəmi əməliyyatları dəstəsinin xüsusi təyinatlı qrup komandiri-dalğıc vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmrləri ilə "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 və 95 illiyi, həmçinin "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalları ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Hadrutun, Füzulinin və Qubadlının azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Oktyabrın 31-də Xocavənd rayonu ərazisində, Qızılqaya zirvəsi (432.9 m.) istiqamətində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Xocavəndin azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə", "Qubadlının azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi. Hüseyn adında oğlu var.

## İstinadlar
Knaravan

**Knaravan** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Kəndin ərazisi 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyənatdan sonra kənd 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.

2003-cü ildə ermənilər tərəfindən Lev çayının yaxınlığında salınıb. Kənddə 18 kotec tikilib. Lex qalasına yaxın ərazidədir.

## İstinadlar
İraq–Suriya münasibətləri

** İraq—Suriya münasibətləri** — İraq və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr arasındakı dövlət sərhədinin uzunluğu 599 km-dir.

## Tarix
Bu ölkələr arasındakı münasibətlər uzun müddət düşmənçilik və qısa dostluq dövrləri ilə dəyişir. 1973-cü ilin oktyabrında İraq və Suriya Ərəb-İsrail müharibəsi dövründə eyni tərəfdə vuruşur. 1978-ci ilin oktyabrında bu ölkələr Misirin İsrail ilə sülh bağlamaq planlarına qarşı çıxır. 1980-ci ildə İranla İraq müharibəsi başladıqdan sonra İraq-Suriya münasibətləri kəskin şəkildə pisləşir. Suriya İraqı ərəb dünyasının ortaq düşməni İsraillə mübarizə aparmadığını, bu dövlətlə qarşıdurmada ərəbləri dəstəkləyən İrana hücum etdiyini tənqid edir. 1981-ci il ərzində ölkələr arasındakı münasibətlər qarşılıqlı ittihamlar və iddialar üzündən daha da pisləşir. 1982-ci ilin aprelində Suriya İraqla diplomatik əlaqələrini kəsir, ortaq sərhədi bağlayır və Suriya ərazisindən Aralıq dənizindəki limanlara keçən bir boru kəməri ilə İraq neftinin verilməsini dayandırır. Bu boru kəməri ilə İraq neftinin ixracının dayandırılması İraq üçün ciddi iqtisadi zərbə olur. Səddam Hüseyn bu addımı bu müharibədəki İran-Suriya ittifaqının birbaşa təsdiqi olaraq adlandırır. İran İraqla bağlı siyasətinə görə Suriyaya endirimli qiymətlə neft tədarük etməyə başlayır.
İraq və Suriya arasındakı düşmənçilik digər ərəb dövlətlərinin liderlərində narahatlıq yaradıb. İordaniya Kralı Hüseyn ibn Talal vasitəçi olmağa, İraq və Suriya rəhbərliyini barışdırmağa qərar çalışır. 1987-ci ilin əvvəlində onun səyləri uğurla başa çatır. Səddam Hüseyn ilə Suriya Prezidenti Hafiz Əsəd arasında təmaslar bərpa edilir. Bununla belə münasibətlərdə yaxşılaşma müşahidə olunmur. 1987-ci ilin noyabrında, iki ölkənin liderləri Əmmandakı Ərəb Birliyi sammiti zamanı bir araya gəlir. İraq zirvə zamanı Suriyanın Ərəb dövlətlərinin İrana qarşı ümumi sanksiyalar tətbiq etməsini dayandırmasına mənfi reaksiya verir.

2006-cı ildə 24 illik fasilədən sonra İraq-Suriya münasibətləri bərpa edilir. 2010-cu illərdə bu iki ölkə ekstremizm və terrorizmin kəskin artması ilə üzləşir və bu da bu dövlətlərin ərazilərində vətəndaş müharibələrinin başlanmasına səbəb olur.
2016-cı ildən bəri İraq könüllüləri Suriya ordusunda döyüşürlər. 2017-ci ilin fevralında İraq Suriyadakı İŞİD hədəflərinə qarşı ilk hava hücumunu həyata keçirir və bu Suriya hökuməti ilə koordinasiyalı şəkildə həyata keçirilir. 2017-ci ilin iyul ayında İraq, İranla yanaşı, Suriya ilə hərbi əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün bir müqavilə imzalamışdır.

## İstinadlar
Fulya Öztürk

**Fulya Öztürk** () — Türkiyə jurnalisti. O, hal-hazırda "CNN Türk" əməkdaşıdır, Suriyada vətəndaş müharibəsi, Rohinca soyqırımı və İkinci Qarabağ müharibəsindəki jurnalistik fəaliyyəti ilə tanınır.

## Həyatı
Fulya Öztürk 5 yanvar 1989-cu il tarixində Türkiyənin Adana şəhərində anadan olmuşdur. O, orta məktəbi Adana Gündoğdu Kollecində bitirmişdir. Öztürk 2006-cı ildə Mərmərə Universiteti Rabitə fakültəsinə qəbul olmuşdur. Növbəti il, o, "Doğan" TV-nin "*Staj On Air*" verilişi ilə "Star" TV-yə qoşulmuşdur. Öztürk peşəkar fəaliyyətinə 2008-ci ildə, "CNN Türk" kanalının verilişlər departamentində başlamış, 3 il redaktor kimi çalışmışdır. O, daha sonra Başkənd Rabitə Akademiyasında nitq və dram üzrə təhsil almışdır. Öztürk 2010-cu ildə "CNN Türk" xəbərlər mərkəzində işləməyə başlamış, xeyli sənədli filmin və xəbərin ssenarisini yazmışdır. O, 2013-cü ildə müxbirliyə başlamış, müharibə mövzularını əhatə etmişdir. Suriyada vətəndaş müharibəsi, Afrikada təbii fəlakətlər, Birmada Rohinca soyqırımı və Azərbaycanda, İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Gəncə və Bərdə faciələrini əhatə edən Öztürk "İlin müxbiri" və "Ən yaxşı özəl xəbər" kateqoriyalarında onlarla mükafata layiq görülmüşdür. O, hal-hazırda "CNN Türk" xəbər mərkəzinin kəşfiyyat müdirinin müavini kimi çalışmışdır. 2021-ci ilin iyulundan Fox TV-də fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
İran–Suriya münasibətləri

** İran—Suriya münasibətləri** — İran və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 
## Tarix
1980-ci illərdə Suriya İran-İraq müharibəsi zamanı İranın tərəfinə keçir və ölkələr arasında strateji bir ittifaq qurulur. Bu İraqda və digər ərəb ölkələrində qıcıqla qarşılanır. İran və Suriya İraqın keçmiş prezidenti Səddam Hüseynə qarşı düşmən mövqe tutur və Amerika Birləşmiş Ştatları ilə İsrailin siyasətlərinə qarşı çıxırlar. İran Hizbullahın Livandakı silahlı qüvvələrinə Suriya vasitəsilə silah tədarük edir.

2011-ci ildə Suriyada vətəndaş müharibəsinin başlamasından sonra İran hökuməti müttəfiqinə kömək üçün İran ordusunun elit hissələrini göndərərək Bəşər Əsədə genişmiqyaslı dəstək verir. 2011-ci ilin may ayında ingilis qəzetlərindən olan The Guardian, İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Suriya polisinin nümayişçiləri dağıtmasına kömək etmək üçün Dəməşqə əlavə qüvvələr göndərdiyinə dair bir məqalə yayımlayır. İranın xarici siyasət məsləhətçisi Əli Əkbər Vilayəti İranın strateji müttəfiqini itirməyə hazır olmadığını söyləyir. İran Suriya hökumətinə qiyam əleyhinə silahlar və kəşfiyyat yardımı verməyə başlayır, həmçinin İran Latakiya hava limanındakı hərbi bazanı maliyyələşdirməyə də hazır olduğunu bildirir.
2011-ci ilin avqust ayında ingilis qəzeti The Daily Telegraph Suriya gizli polisinin keçmiş bir üzvünün ölkədə etirazların yatırılmasında iştirak edən İran snayperlərinin olduğunu bildirdiyinə dair bir məqalə yayımlayır. ABŞ hökumətinə görə, Mohsen Şizari (İran xüsusi təyinatlı qüvvələri Qüds komandirlərindən biri) Suriyaya yerli təhlükəsizlik qüvvələrini yetişdirmək üçün göndərilib. 2011-ci ilin iyun ayının sonunda İranın Ali Dini Lideri Əli Xamenei Suriyadakı iğtişaşların arxasında ABŞ və İsrailin dayandığını söyləyir. İranın Suriyanın mövcud hökumətinə dəstək verəcəyini bildirir. Digər İran rəsmiləri də Bəşər Əsədə qeyd-şərtsiz dəstəyini ifadə edir. 2011-ci ilin avqust ayının sonunda İran hökuməti Suriyada baş verənlərdən narahatlığını dilə gətirir və Xarici İşlər Naziri Əli Əkbər Salehi Suriyanın xalqının tələblərinə qulaq asması lazım olduğuna dair bir açıqlama verir.

Suriyalı dissident və alim Murhaf Juejati Bəşər Əsədin vətəndaş müharibəsində məğlub olacağı təqdirdə İranın hərbi yolla müstəqil bir Ələvi dövlətinin yaradılmasına dəstək olacağını müdafiə edir. 2011-ci ildən bəri İran silahlı qüvvələri Suriyadakı vətəndaş müharibəsində fəal iştirak edir. İran hərbi heyəti məsləhətçi, təhlükəsizlik işçisi, xüsusi təyinatlı kimi özünü göstərir və döyüşlərdə birbaşa iştirak edir. 2016-cı ildən etibarən Suriyadakı döyüş sahəsində İran generallarının ölümləri qeyd edilir.

## İstinadlar
Səmih Sancar

**Səmih Sancar** () — Türk əsgəri. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin 16-cı Baş Qərargah rəisi.

1930-cu ildə Kuleli Hərbi liseyini,1932-ci ildə Hərbi Akademiyanı topçu müdavim rütbəsi ilə bitirmişdir. 1934-cü ildə Topçu Sinfi məktəbini bitirmişdir. 1939-cu ilədək müxtəlif artilleriya birliklərində batareya komandiri vəzifəsini icra etmişdir. 1939-cu ildə daxil olduğu Hərbi Akademiyanı 1942-ci ildə bitirib müdavim oldu. 1960-cı ilə qədər müxtəlif qərargah və birliklərin komandanlığı vəzifəsini icra etmişdir.

1960-cı ildə briqada generalı, 1963-cü ildə general-mayor, 1964-cü ildə general-leytenant və 1969-cu ildə ordu generalı rütbəsinə yüksəlmişdir. Briqada generalı rütbəsi ilə 4-cü Diviziya komandanı, Baş Qərargah heyəti rəisi və Baş Qərargah əməliyyat rəisi,general-mayor rütbəsi olan Hərbi Akademiyalar komandiri müavini, 5-ci Korpus komandirinin müavini və Quru qüvvələri Əməliyyatları baş qərargah başçısının müavini, general-leytenant rütbəsi ilə Quru Qoşunları Təhsil Korpusu komandiri və 9-cu Korpus komandiri vəzifələrini icra etdi. 29 avqust 1969 – 29 avqust 1970-ci tarixləri arasında jandarma baş komandanlığı və bu tarixdən sonra 28 avqust 1972-ci ilədək 2-ci Ordu komandiri vəzifələrini icra etdi. 28 avqust 1972-ci ildə Quru Qoşunları komandanlığına təyin edildi.

## Kipr Sülh Hərəkatı

20 iyul 1974-cü ildə başlayan Kipr sülh hərəkatı zamanı Baş qərargah rəisi vəzifəsini davam etdirdi. Kipr sülh hərəkatı başladığı günlərdə baş nazir müavini olan Nəcməddin Ərbakana söylədiyi aşağıdakı sözlərlə xatırlanır:

Sülh əməliyyatından sonra baş nazirin müavini Nəcməddin Ərbakan tərəfindən ona marşal rütbəsi verilməsi təklifi irəli sürüldü, lakin bu təklifi qəbul etmədi.

## Təqaüdə çıxması və ölümü
6 mart 1973-cü ildə Baş Qərargah rəisi vəzifəsinə təyin edildi və səlahiyyət müddəti hökumət tərəfindən bir il müddətinə uzadıldılaraq 7 mart 1978-ci ilədək bu vəzifəsində qaldı. 1980-ci ilin iyul ayında Prezident köməkçisi İhsan Səbri Çağlayangil tərəfindən Respublika Senatına Kota senatoru təyin edildi. 12 sentyabr 1980-ci il hərbi çevrilişindən sonra vəzifə müddəti sona çatan Sancar,8 dekabr 1984-cü il səhər, müalicə aldığı Gülhanə Hərbi Tibb Akademiyasında keçirdiyi ürək tutması nəticəsində vəfat etdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kipr Sülh Hərəkatı
* Türkiyə Silahlı Qüvvələri
* Türkiyə Quru Qoşunları
Yanina

**Yanina** ( ) —  Yunanıstanın şimal-qərbində yerləşən şəhər. Dəniz səviyyəsindən 480 metr yüksəklikdə , Selanikdən 209 kilometr cənub-qərbdə və Afinadan 311 kilometr şimal-qərbdə, İoannina gölünün sahilindədir. Eyniadlı icmanın inzibati mərkəzi (dima), eyni adlı periferiya vahidi, Epirus ətrafı və Epirus və Qərbi Makedoniyanın mərkəzləşdirilməmiş rəhbərliyi. 2011-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə əhali 65.574 nəfərdir. Sahəsi 17.355 kvadrat kilometrdir.

## Tarixi
### Orta əsrlər
Adı açıqlanmayan "möhkəmləndirilmiş polis" I Yustinian tərəfindən qədim Evria (Εύροια) sakinləri üçün inşa edilmiş , bəzi tədqiqatçılar Yanina ilə əlaqələndirirlər. Bu versiyanı təsdiqləyən heç bir arxeoloji tapıntı yoxdur. Yanina ilk qeyd yalnız 879-cu ildə , Nafpaktosun vikariya yeparxiyası ilə əlaqədardır. Anna Komnina heç bir izahat vermədən üç dəfə İoanninanın adını çəkdi.

1082-ci ildə şəhər müvəqqəti olaraq I Bohemondun rəhbərlik etdiyi Normanların hakimiyyəti altında idi. 1204-cü ildən sonra Venesiya İoanninaya hüquqlarını elan etdi, lakin şəhər üzərində nəzarət Epirus despotate-ə keçdi və 1225-ci ildə Yanina mövzusu quruldu. Yanina, 1259-cu ildə, Pelagoniya döyüşündən sonra, Nicene qoşunları tərəfindən mühasirəyə alındı, lakin uzun müddət Epirusun hakimiyyəti altında qaldı, 1318-ci ilə qədər Bizans tərəfindən ələ keçirildi. Bizans dövlətinə daxil edildikdən sonra şəhərin statusu metropolisə yüksəldi.

### XIX-XX əsrlər
1788-ci ildə şəhər, separatçı planları bəsləyən və ömrünün sonunda yunan heteroseksuallarla əlaqə saxlayan Sultanın vassalı Əli Paşa Tepelenskinin yerləşdiyi yerə çevrildi. O dövrün Əli Paşa və Yaninanın rəngarəng fiquru ata Aleksander Dumasın "Monte Cristo qrafında" bəhs olunur. 1821-ci ildə Yunan qiyamının başlaması ilə Sultan qoşunları, sonradan edam edildiyi İoanninada Əli Paşanı mühasirəyə aldı.

1913-cü ildə Birinci Balkan müharibəsi zamanı və şəhərin kənarındakı inadkar döyüşlərdən sonra, Bizans bölgəsində, Yanina uzun bir mühasirədən sonra Yunan ordusu tərəfindən azad edildi və yenidən Yunan şəhəri oldu. Həlledici döyüş 19 fevralda başladı. Fort Bisani'nin süqutundan sonra İoanninanın taleyi həll edildi. 21 fevralda Əsəd Paşa təslim olma təklifi ilə bir millət vəkilini göndərdi. İoanninada 25.000 Yunanlara təslim oldu. 22 fevralda Yunanıstan Kralı I Konstantin şəhərə girdi .

1944-cü ildə, işğal zamanı Yəhudi icması (Romaniotes) ölüm düşərgələrinə sürgün edildi.

## Qalereya


Ioannina orismos 1430.jpg|*Rule (Orismos) of Sinan Pasa* 
Zosimaia academy .jpg|
Zois Kaplanis 1870 005.JPG|Zois Kaplanis (, 1736—1806)
Ioannina image 76.jpg|
Ioannina image 77 (1).jpg|Dodonis prospekti () (1940-х или 1950-х гг.)
Bundesarchiv_Bild_101I-179-1575-08,_Ioannina,_Deportation_von_Juden.jpg|Yəhudilərin sürgün edilməsi zamanı ağlayan qadın
Ioannina_island.jpg|Yanina adası
Castroioannina.jpg|
Ioanninahall.jpg|
Ioannina Municipality Gallery, Greece.jpg|İncəsənət qalereyası



## İstinadlar
Ərdaq kilimləri

**Ərdaq kilimləri** – Qəzvin tipinin xovsuz xalçalar qrupuna aid xalçalar.

## Ümumi məlumat
Ərdaq kilimləri o qədər naxışlıdır ki, izləyici bunun xalça kimi göründüyünü düşünür. Bu kilimlər sadə və iki üzlü olaraq, toxunmada əyri naxışların istifadəsi bu bölgədəki kilimlərin özəlliklərindən biridir. Ərdaqda kilim toxunması çox populyardır və bu bölgənin çoxlu sakinlərinin evlərində tapıla bilər. Bu bölgədəki kilim uzun bir keçmişə malik olan və başqa ənənəvi sənətlər kimi bu sənətin nəsildən-nəslə ötürülməsini təmsil edir. Bu kilimlərdə xammal yun və pambıqdır.

## Ərdaq kilimlərində istifadə edilən ipliklərin rəngi
Ağ, sarı, narıncı, qırmızı, sürməyi, qonur, tünd qırmızı, tünd yaşıl və qara rənglər bu sənətkarlığın ümumi rəngləridir.

## Texniki xüsusiyyətlər
Bu tip kilimlərin çox qalın toxuma ipliyindən istifadə edərək toxunuşu Fars toxuması şəklindədir. Çözgü ipi komandir və tabeliyində olan birinin ətrafına çəkilir. Nəticədə, təpələri aşağıda və yuxarıda ayıran silsilələr arasında bir çarpaz meydana gəlir. Dəzgahlar arasındakı məsafə kilim növünə görə təxminən yarım santimetrdir. Toxuculuqdan sonra zəncir toxuması, kətan toxuması və iki rəngli toxuma əvvəlcə bu bölgədə yerli azərbaycan dilində Alaqurd adı ilə tanınan iynələr şəklində toxunur. Daha sonra toxuma toxumanın mərkəzində Alaqurdun daha qabarıq olması üçün toxuma davam etdirilir. Bundan sonra toxuma kilimin kənarını təşkil edən düz bir-iki santimetr düz toxuma olan rəngli kremlərlə başlayır. Bundan sonra kompozisiya baxımından toxumanın ən önəmli hissəsi olan naxışlama mərhələsi və bu hissədə simmetriya baş verir. Bükülənlərin sayı təkdir. Təpələrin ortası təyin olunur və bir cüt oyma mərkəzidir. Hər iki tərəfdə də sətirlərin sayı eynidır və hətta ziqzaq naxışlıdır. Bu şəkildə çiçəklərin sayı hər iki tərəfə bərabər bölünür və nəticə simmetrik olacaqdır. Toxuculuq texnikası sadə və cüt tərəflidir və naxışları aşağıdakı kimi əymək üçün istifadə olunur.

### Ərdaq kiliminin əyri toxuması
Ərdaq kilimlərinin toxumasının ən önəmli özəlliklərindən biri də əyri toxuma texnikasının istifadəsidir. Sənətçi ilk olaraq nərdivanı, naxışını üçbucaq şəklində toxuyur, daha sonra parçanı başdan sona toxuyur və kitabla bağlayır, yarım dairəvi toxunuş yaradır.

## İstinadlar
İordaniya–Suriya münasibətləri

**İordaniya—Suriya münasibətləri** — İordaniya və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr arasındakı dövlət sərhədinin uzunluğu 379 km-dir. Hər iki dövlət Birinci Dünya müharibəsindən sonra İngiltərə və Fransa arasındakı gizli ikitərəfli razılaşma yolu ilə keçmiş Osmanlı hökmdarlıqlarından qurulmuşdur.
## Tarix
1970-ci ilin sentyabrında Suriya hərbçiləri İordaniya ordusuna qarşı döyüşən fələstinli silahlılara kömək etmək üçün İordaniyaya daxil oldular. İordaniyalılar Suriyanın hücumuna qarşı mübarizə apardılar, lakin bundan sonra münasibətlər gərginləşdi və 1971-ci ilin iyulunda tamamən kəsildi. 1973-cü ilin oktyabrında İsrail ilə müharibədən sonra ölkələr arasındakı münasibətlər bir qədər yaxşılaşdı, lakin 1970-ci illərin sonunda yenidən pisləşməyə başladı. Suriya səlahiyyətliləri, İordaniya Kralı Hüseyin İbn Təlalın Vaşinqtonla yaxın münasibətlərinin İordaniyanın Misirdən sonra İsrail ilə barışıq müqaviləsi bağlayacağına səbəb olacağından qorxur.

1979-1980-ci illərdə Hələbdə və Suriyanın digər şəhərlərində dini qarışıqlıqlar yaşanır, Şam rejimi İordaniyanı qiyamları təşkil etməkdə günahlandırır. Bu Suriyanın qonşu İraqla düşmənçilik etməsini də təsir etir. İordaniya İranla müharibədə İraqa, Suriya isə Tehrana dəstək verir. Bu da İordaniya-Suriya münasibətlərinə mənfi təsir edir. 1980-ci ilin sonuna qədər İordaniya ilə Suriya arasındakı münasibətlər o qədər pisləşir ki, ortaq sərhədləri boyunca ordular arasında silahlı toqquşmalar baş verir.
1981-ci ildə İordaniya Dəməşqi Baş nazir Mudar Badranı öldürmək və Livandakı səfiri qaçırdılmasında günahlandıraraq Suriya ilə diplomatik əlaqələrini kəsir. Növbəti beş il ərzində ölkələr arasında əlaqə qurulmur. Əmman Suriyanı, Avropada və Yaxın Şərqdə iordaniyalı diplomatlara qarçı sui-qəsdlər törətmiş radikal Fələstin qruplarına kömək etməkdə günahlandırır. 1983-84-cü illərdə Suriya İordaniyanın Misirlə münasibətlərini bərpa etməsinə qarşı olduğu üçün ölkələr arasında təmasları bərpa etmək səyləri uğursuz olur. 1986-cı ildə Səudiyyə Ərəbistanının vasitəçiliyi ilə İordaniya-Suriya münasibətləri bərpa edilir. 1986-cı ilin mayında İordaniya Baş naziri 1977-ci ildən bəri Suriyaya səfər edən Əmmandan ilk yüksək rütbəli məmur olur.

2011-ci ildə Suriyada vətəndaş müharibəsi başlayır. Prezident Bəşər Əsəd İordaniyanı dövləti ərazisində silahlılara təlim vermək və daha sonra Suriyaya göndərməkdə günahlandırır. Suriya Prezidentinin sözlərinə görə, 2013-cü ildə yüzlərlə təlim keçmiş silahlı müxalifət tərəfindəki döyüşlərdə iştirak etmək üçün İordaniyadan qonşu dövlətə sızır.

## Mənbə
* Suriyanın xarici siyasəti countrystudies.us saytında .
* Suriyanın xarici siyasəti countrystudies.us saytı.
## İstinadlar
Qarabağ livası

**Qarabağ sancağı** və ya Qarabağ livası — 1727-ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətində inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qarabağ idi.

## Mənbə

## Həmçinin bax
* Xaçın nahiyəsi

## İstinadlar
Ağcabədi Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Ağcabədi Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Ağcabədi rayonunda yerləşən muzey. Əsası 1980-ci ildə qoyulmuş muzeydə, hazırda 5000-ə yaxn eksponat saxlanılır.

## Muzey haqqında
İki mərtəbədən ibarət olan muzey binasının ümumi sahəsi 1830m2 olub 6 ekspozisiya otağından ibarətdir. Hər bir otaq ayrı-ayrı tarixi dövrləri əks etdirərərk, ən qədim eksponatları arxeoloqların rayon ərazisində qazıntı işləri zamanı aşkarladıqları eramızdan əvvəl VI–V minilliklərə (Neolit dövrünə) aid sümükdən iynə və bizlər, daş qab məişət əşyalarıdır. Muzey "Təbiət", "Arxeologiya", "Etnoqrafiya", "Görkəmli şəxsiyyətlər", "Sovet dövrü" və "Müasir dövr" bölmələrindən ibarətdir.

## Muzeyin tarixi
1980-ci ildən fəaliyətə başlayan muzey binanın sahəsi 700m2. Muzey 6 ekspozisiya otağı, 4 iş otağı, 2 fond otağı və 1 zaldan ibarətdir. Hazırda muzeydə 5000-ə yaxın (4782) eksponat qorunur. Eksponatlar bölmələr üzrə qruplaşdırılıb. Muzeyin birinci bölməsi olan təbiət bölməsi olduqca rəngarəng və maraqlıdır. Bölmənin heyvan və quşlara aid hissəsi rayonun ərazisində olan "Ağ göl dövlət qoruğundan gətirilib. Qədim dövr bölməsində əsasən arxeloji tapıntılar nümayiş etdirilir. Muzeyin ən nadir eksponatı küp qəbirdir. Muzeyimizdə məişətdə işlədilən əşyalar, geyim və bəzək formaları, tariximizi əks etdrən metal, mis saxsı qablar qorunub saxlanılır. Muzeydə Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarının, Qarabağ uğrunda döyüşlərdə iştirak edən Milli qəhrəmanlarımızın və şəhidlərimizin şəxsi əşyaları qorunub saxlanılmaqdadır. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin "Azərbaycanda muzey işinin yaxşılaşdırılması haqqında" 6 mart 2007-ci il tarixli 2013 nömrəli Sərəncamının 2-ci bəndinə əsasən yerli icra hakimiyyəti orqanlarının təkilifləri nəzərə alınmaqla Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən hazırlanmış və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 may 2009-cu il tarixli 292 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Azərbycanın regionlarında fəaliyyət göstərən muzeylərin müasir standartlara uyğun təmirinə, yeni avadanlıq və zəruri eksponatlarla təchizatına dair xüsusi tədbirlər planı" nın icrası ilə bağlı əhəmiyyətli işlər görülmüşdür. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Sero Manutsyan

**Sero Bərxudaroviç Manutsyan** () — Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin birinci Katibi (07.07.1923–17.11.1923)

## Həyatı
Sero Manutsyan 1890-cı ildə Şuşada doğulub.

1928-1932-ci illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Muzeyinin direktoru işləmişdir.
 
1961-ci ildə Xankəndidə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Torloniya villası

**Torloniya villası** (it. *Villa Torlonia*) - Romada Torloniya ailəsinə məxsus villadır. Villanın girişi Nomentan yolundandır.

Villa, neoklasik üslubda memar Cüzeppe Valadye tərəfindən layihələndirilmişdir. Tikinti 1806-cı ildə bankir Covanni Torloniya tərəfindən sifariş edilərək başlamış və oğlu Alessandronun nəzarəti altında tamamlanmışdır.

Vladimir Nabokovun bioqrafı Endryu Fildin sözlərinə görə, 1910-cu illərdə bu villanı gələcək yazıçı Vasili İvanoviç Rukavişnikovun əmisi icarəyə götürmüşdü. O, Rusiyanın Romadakı səfirliyinin katibi və Rusiyada ən varlı Ural qızıl mədənçi ailəsinin varisi idi .

Villa bir müddət istifadə edilmirdi, lakin 1920-ci illərdə Torloniya knyazı, onu Benito Mussoliniyə ildə 1 lirəlik simvolik icarə haqqı ilə iqamətgah kimi hədiyyə etmişdi. Villa, 1945-ci ildən tərk edilsə də, sonralar restavrasiya edilərək turistlərin ziyarəti üçün açılmışdı. Burada həmçiniTorloniya ailəsinə aid antik heykəllər də nümayiş olunur.

Arxeoloqlar Villa Torloniyanın altında dövrümüzün başlanğıcındakı Yəhudi katakombalarını kəşf etdilər.

XV əsrin sonlarında Romada mövcud olmuş Palazzo Torloniya sarayı ilə səhv salmaq lazım deyil.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Чиано Галеаццо*. Дневник фашиста. 1939—1943. (Москва: Издательство «Плацъ», Серия «Первоисточники новейшей истории», 2010, 676 стр.) 

## Xarici keçidlər
* http://www.museivillatorlonia.it/
Sakajia mağarası

**Sakajia mağarası** () — Gürcüstanın İmereti bölgəsinin Terjola bələdiyyəsindəki Qodoqani kəndindən 1,5&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşən karst mağarası. Mağara dəniz səviyyəsindən 204 metr yüksəklikdədir. Mağarada paleobotanik və paleozoy erasına aid mühüm arxeoloji abidələr aşkarlanmışdır.

## Morfologiyası
Mağaranın ümumi uzunluğu 35 metr, dərinliyi 20 metr, hündürlüyü 6 metr, eni isə 4 metrdir. Mağaranın şəraiti stalaktik tipli ənənəvi mağara çöküntülərinin formalaşması üçün əlverişli deyil. Mağara yüksəklikdə yerləşir və quru şəraitə malikdir.

## Faunası
Buradakı unikal şərait müxtəlif canlıların mağarada yaşamasını təmin edir. Həmin canlıların adları: *Laemostenus, Mesogastrur, bu Achipteria, Aleurodamaeus, Metabelbella, Minunthozetes, Oribatella, Oribatula* və *Phauloppia.*

## Arxeoloji sahə
Mağara 1914-cü ildə R. Şmidt və L. Kozlovski tərəfindən aşkar edilmişdir. Sakajia Zaqafqaziyada kəşf edilən İlk Paleolit dövrünə aid abidədir. Mağaraya tanınmış alim Virxov Rudolfun adı verilmişdir. 1936-cı ildə təşkil edilmiş yeni qazıntı işləri zamanı burada çoxsaylı arxeoloji və paleontoloji tapıntılar aşkar edilmişdir. 1973-ci il Q. Nyoradzenin rəhbərliyi ilə aparılmış qazıntılar zamanı 1,5 metr dərinlikdə müxtəlif muncuqlar, torba, bıçaq və oxşar əşyalar tapılmışdır.

Həmçinin burada mağara ayısı, kərgədan, at, nəcib maral, bizon, qafqaz qabanı, qaratoyuq və digər heyvanlara aid sümüklər aşkar edilmişdir. Mağarada kişi cinsinə aid neandertal insanın üst çənə sümüyü və dişlərinin hissələri tapılmışdır.

Üst Paleolit dövrünə aid tapıntılara kaci, plastin və obsidianlardan hazırlanan müxtəlif qazma alətləri, kəsici alətlər, çınqıl bıçaq və buna bənzər digər alətlər, habelə yuvarlaq sümük, ülgüc tipli sümük və buynuzlar da aiddir. Mağarada Mustye mədəniyyəti dövrünə aid olan Kro-maqnon insana aid kəllə sümüyünün qalıqları da aşkar edilmişdir. Eyni ərazidə avropa bizonu, maral, çöl donuzu, at, mağara ayısı, qonur ayı, mağara şiri, bəbir və digər heyvan sümükləri tapılmışdır.

Heyvanlara aid dişlərin və sümüklərin sayı on minə yaxındır. Bu tapıntılar Üst Paleolit dövrünə aiddir.

Sakajia mağarasında 1914-cü ildən etibarən əldə edilən tapıntılar Rusiya Antropologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda və Gürcüstanın Simon Canaşia Muzeyində qorunur.

## İstinadlar
Nomentan yolu

**Nomentan yolu** (lat. *Via Nomentana*) - İtaliyada Romadan keçən və Lazioda yerləşən Nomenta şəhərindən (lat. Nomentum) 23&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşən qədim yoldur.

Əvvəllər yol, Fikuliya yolu (lat. *Via Ficulnensis*) adlanırdı. Bunun səbəbi yolun Romadan 13&nbsp;km məsafədə yerləşən etrusk-latın şəhəri olan Fikuleyaya (lat. *Ficulea*) qədər çatması idi. Sonralar yolu Nomentaya qədər uzatdılar və onun adı da dəyişdi. Zaman keçdikcə Nomentan yolunu bir az da uzatdılar və o, Adriatik dəniz sahilindəki Truentə (lat. *Castrum* *Truentinum*) qədər çatan Salariya yolu ilə birləşdi.

Romadakı yol Serviya divarının Kollin qapısından başlayırdı. Sonralar Mikelancelonun yerində Piya qapılarını tikdiyi ərazidə isə Nomentan qapıları inşa olundu.

Yol boyu katakombalar da yerləşir. Məsələn Villa Torloniyanın altındakı katakombalar və San Anyeze fuori le Mura bazilikasının altındakı Müqəddəs Aqnessanın katakombaları yol üzərindədir.

## Ədəbiyyat
* Nomentan yolu
Nomentan qapıları

**Nomentan qapıları** (lat. *Porta Nomentana)* - Romada Avrelian divarının qapıları.

Nomentan yolu bu qapılardan başlayırdı. Müasir Piy qapılarından 75 metr cənub-şərqdə yerləşən bu şəhər qapılarının qalıqları divarla örtülmüşdür və hal-hazırda onun ancaq kərpic örtüyü və sağ yarımdairəvi qülləsi görünür. Qapıların sol qülləsi 1827-ci ildə dağıdılmışdı.

## İstinadlar
Monetar dövriyyə nəzəriyyəsi

**Monetar dövriyyə nəzəriyyəsi** — tez-tez postkeynsçilik məktəbi ilə əlaqəli olan pul yaradıcılığının qeyri-adi bir pul iqtisadiyyatı nəzəriyyəsidir. Pulun bank sektoru tərəfindən ekzogen yolla deyil, daxili bankın borc vermə yolu ilə yaradıldığını müdafiə edir; bu, daxili pul nəzəriyyəsidir. Buna dövrə dizaynı və sirkulyasiya yanaşması da deyilir.

## Mükəmməl nəzəriyyə ilə təzad
Pul yaratmağın əsas iqtisadi nəzəriyyələrindən əsas fərq budur ki, sxematik yanaşma, pulu bank sektoru tərəfindən ekzogen olaraq deyil, mərkəzi bankın borc vermə yolu ilə hökumət tərəfindən yaradıldığını iddia edir: yəni iqtisadiyyat pul deyil (daxili) pul yaradır. bəzi xarici agent tərəfindən təmin olunur (ekzogen olaraq).

Bu nəzəri fərqlər bir sıra fərqli nəticələrə və siyasət reseptlərinə səbəb olur; Sxem, digər şərtlər daxilində, ehtiyat şərtlərinə əsaslanan pul nəzəriyyəsini rədd edir və pulun banklara borc vermə yolu ilə yarandığını, bunun yalnız mərkəzi bank tərəfindən nudged pulun yenidən borc verilməsi əvəzinə, mərkəzi bankdan ehtiyat götürdüyünü iddia edir. Bunun əvəzinə, pul multiplikatoru kapitalın adekvatlıq nisbətlərindən, yəni kapitalının risk ölçülən aktivlərə nisbətindən yaranır.

## Dövriyyə modeli
Sxemlər tanış bank hesabları və debet və ya kredit kartı əməliyyatları baxımından anlamaq asandır: bank depozitləri sadəcə bank hesabı dəftərindəki bir girişdir (sikkələr - veksellər) və alış, alıcının bank hesabından pul çıxır və tacirin bank hesabına əlavə edilir.

### Əməliyyatlar
Digər pul nəzəriyyələrində olduğu kimi, sxemlər də müəyyən bir nisbətdə qızıl kimi bir əmtəə ilə dəyişdirilə bilən pul və kredit pulları arasında fərq qoyur. Nəzəriyyə, kommersiya bankları tərəfindən yaradılan kredit pullarını mərkəzi bank pulundan əldə edilən deyil, birincil (ən azı müasir iqtisadiyyatda) hesab edir - kredit pulları pul sisteminə nəzarət edir. Bütün pulların kredit pulu olduğu bildirilməsə də - tarixən pul çox vaxt bir əmtəə idi və ya onunla dəyişdirilirdi - əsas modellər yalnız kredit pullarına baxaraq başlayır və daha sonra başqa pul növləri əlavə edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Samsa Çavuş

**Samsa Çavuş** və ya **Samsa Bəy** (; ?-1330-cu ildən sonra) — Ərtoğrul Qazinin, Osman Qazinin və Orxan Qazinin silah yoldaşı və alpı. Samsa Bəy, Osmanlı Dövlətində "Çavuş" titulunu istifadə edən ilk komandirdir. Ayrıca, Samsa Çavuş Osmanlı Dövlətinin quruluşunda fəal iştirak etmişdir. 

Ərtoğrul Qazi və digər qayılar ilə birlikdə, Anadoluya Söğüt şəhərinə köçmüşdür. Osman Bəy vaxtında bir çox savaşa qatılmışdır. Pelekanon Savaşında işirak etdiyi məlumdur. İznikin 2-ci fəthində və Sorkunun fəthində qəhrəmanlıqlar göstərmişdir.

Orxan Qazi,Qaratəkin qalası fəth edilincə, mühafizlərin başçısı olaraq Samsa Çavuşu təyin etmişdir. 

Ömrünün son günlərini Sakaryada keçirən Samsa Bəy, 1330-cu ildən sonra vəfat etmişdir. Türbəsi Mudurnu yaxınlarındakı Hacımusalar kəndindədir.
Ağstafa Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Ağstafa rayon Tarix-Diyarşünaslıq** muzeyi — 1993-cü ildən fəaliyyət göstərir.

## Muzey eksponatları
Ağstafa Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi 1993-cü il fevralın 5-dən fəaliyyət göstərir.

## Muzey eksponatları
Maddi və mənəvi eksponatların sayı 2280 ədədə çatdırılmışdır.

## Muzey binası
Muzey binasının sahəsi 144 kv.m-dir. Muzeyin 1 ədəd Fond otağı , 1 ədəd Sərgi salonu və 1 ədəd ümumi otağı vardır.

## Həmçinin bax
* Ağstafa rayonu
* Ağstafaçay
* Ağstafa
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Ömər Döngəloğlu

**Ömər Döngəloğlu** (; d.1968 Zile, Tokat - 3 may 2020, İstanbul) — Türk ilahiyyatçı, yazıçı, proqram prodüseri və aparıcısı. Kanal 7-də aparıcısı olduğu dini verilişləri ilə tanınır. 2020-ci ildə Koronavirüs səbəbindən vəfat edib.

## Həyatı

1968-ci ildə Ziledə anadan olan Ömər Döngəloğlu ibtidai təhsilini Zile Altunyurt İbtidai məktəbində, orta təhsilini Zile İmam Hatip liseyində almışdır. Daha sonra Sakarya Universiteti İlahiyyat fakültəsini bitirib. Ərəb və ingilis dillərini yaxşı bilir.

1986-1996-cı illər arasında məmləkəti Tokatda İmam-Hatip kimi işləməyə başladı. Uzun illər dövlət sektorunda müxtəlif inzibati vəzifələrdə çalışan Döngəloğlu illər boyu İslam tarixi və Siyer-i Nebi haqqında araşdırma aparmış, səyahət etmişdir.

### Ölümü

3 may 2020-ci ildə tutulduğu koronavirüs xəstəliyi səbəbi ilə müalicəsi aldığı Başakşehir Dövlət Xəstəxanasında  vəfat etdi. Ömər Döngəloğlunun cənazəsi Ədirnəqapı şəhidliyində torpağa verildi.

## Əsərləri

* Peygamberin İzinde
* Allah’a Adanmış Hayatlar
* Yeryüzünün Yıldızları
* Sözün Miracı; DUA
* Allah Resulünü Görenler
* Peygamberimizin Dostları
* Mus’ab bin Umeyr

## Xarici keçidlər

* 
* 

## İstinadlar
Ələddin paşa (dəqiqləşdirmə)

* Ələddin paşa (sədrəzəm) — Osman Qazinin oğlu,  Osmanlı paşası.
* Ələddin paşa — Hacı Kəmaləddinin oğlu, Osmanlı paşası.

## Həmçinin bax
* Ələddin (ad)
* Paşa
Livan–Suriya münasibətləri

**Livan—Suriya münasibətləri** — Livan və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr arasındakı dövlət sərhədinin uzunluğu 403 km-dir. Hər iki ölkə bir çox beynəlxalq təşkilatların üzvləridir.
## Tarix
Livan və Suriya Böyük Suriyanın tarixi ərazilərinin bir hissəsidir. 1920-ci ildə fransız mandatı altında, müasir Livanla eyni ərazidə yerləşən Böyük Livan qurulur. Ortaq keçmişə görə, Livan və Suriya arasında həmişə güclü əlaqələr olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra Livan və Suriya müstəqil dövlətlərə çevrilir. Ancaq vahid pul və gömrük ittifaqını qoruyurlar. Siyasi səviyyədə, daha güclü bir Suriya dövlətinə bəzən Livan hakimiyyəti tərəfindən inamsızlıqla yanaşılırdı.

1950-1960-cı illərdə Suriya daxili problemlərdən əziyyət çəkirdi və Livanın siyasi həyatında iştirak etmirdi. Bununla birlikdə, bəzi mənbələr 1958-ci ildə Livandakı iğtişaşların təşkil edilməsində Suriyanın önəmli rol oynadığını göstərir. 1960-cı illərin sonunda Livanın cənubundakı Fələstin partizanlarının fəaliyyətinin artması Suriya ilə gərginliyi artırdı. 1973-cü ildə Livan ordusu Fələstin partizanlarına qarşı döyüşməyə başladı və Suriya buna etiraz olaraq sərhədi bağladı. 1975-ci ildə Livanda vətəndaş müharibəsi başladı və Suriya bu hadisədə fəal iştirak etdi. Suriya Prezidenti Hafiz Əsəd Livandakı radikal qüvvələrin zəfərindən qorxurdu, çünki bu Suriyadakı siyasi vəziyyətin kəskinləşməsinə gətirib çıxara bilərdi. O illərdə ölkə onsuz da müsəlman fundamentalistlərin qiyamı ilə üzləşmişdi.

Livanda vətəndaş müharibəsinin ilk mərhələlərində Suriya bir neçə atəşkəs rejimi təşkil edərək vasitəçi rolunu oynamışdır. 1976-cı ilin fevralında Suriya müsəlmanlara Livanda daha çox güc verəcək bir siyasi islahat paketinin formalaşmasına kömək edir, lakin təşəbbüs uğursuz olur. Diplomatik təşəbbüslər uğursuz olduqda, Suriya Livanı işğal edir. 1976-cı ilin mayında Suriya İlyas Sarkisin prezident seçilməsində mühüm rol oynayır. 1977-ci ilin yanvarına qədər təxminən 27.000 suriyalı əsgər Livanda qalır. 1980-ci illərdə Suriya ölkənin əksər hissəsinə nəzarət edən Livanda üstünlük təşkil edən xarici oyunçu olur.

30 aprel 2005-ci ildə Suriya qoşunları Livandan çıxardılır və bu ölkənin otuz illik işğalına son qoyulur. 2011-ci ildə Suriyada Livana son dərəcə mənfi təsir göstərən və bu ölkədəki siyasi vəziyyətin sabitliyin pozulmasına səbəb olan bir vətəndaş müharibəsi başlayır.

## İstinadlar