open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nişasta

**Nişasta** — bitki aləmində geniş yayılmış polisaxarid. Məişətdə və texnikada istifadə olunan, böyük miqdarda qlükozanın birləşməsindən əmələ gələn karbohidrat. Kartof, düyü, buğda kimi qidanın əsasını təşkil edir.

## Quruluşu
Nişasta — tərkibi (C6H10O5)n formulu ilə ifadə olunan təbii polimerdir. nişastanın molekulları bir-birindən C6H10O5 elementar halqaların sayı və həmçinin quruluşu ilə fərqlənir. Nişasta xətti (amiloza) və şaxəli (amilopektin) quruluşlu molekullardan ibarətdir. amiloza bir neçə yüz, amilopektin isə bir neçə min C6H10O5 halqası saxlayır. Ona görə nişastanın molekul kütləsi bir neçə yüz mindən bir neçə milyona çatır.

## Yayılması
Nişasta kartofda (22%-dək), buğdada (72%-ə yaxın), düyüdə (86%-ə yaxın) və bitki köklərində yığılır. Meyvələrdə nişastanın miqdarı daha azdır. Meyvələrin yetişmə dərəcəsi də nişastanın faizlə miqdarının dəyişməsinə səbəb olur. Yetişmiş meyvələrdə nişastanın miqdarı nəzərə alınmayacaq dərəcədə az olur.

Kal meyvədə nişasta 4–5% olur və bunun da miqdarı tədricən azalır.

Tərəvəzlərin tərkibində rast gələn nişasta amiloza və amilopektindən ibarətdir.

Müvafiq olaraq bunların faizlə miqdarı kartofda 19–22% və 78–81% təşkil edir. Alma nişastası yalnız amilozadan ibarətdir. Kal almada nişastanın miqdarı 4–5%-ə çatır, lakin yetişmiş almada bu rəqəm 1%-ə enir. Alma, armud və heyvada 1–2 ay saxlandıqdan sonra nişasta tamamilə hidroliz olunur. Nişastanın miqdarı batatda 20%, göy noxudda 6%, sütül qarğıdalıda 10% və başqa tərəvəzlərdə 1%-ə qədər olur. Kal bananda 18%, yetişmişdə isə 2% nişasta olur.

## Fiziki xassələri
Nişasta dadsız, ağ tozdur. Soyuq suda həll olmur, lakin isti suda şişərək yapışqan xassəli kolloid məhlul əmələ gətirir.

## Kimyəvi xassələri
1. Nişastanın mühüm kimyəvi xassəsi onun hidrolizidir. Bu reaksiya fermentlərin təsirindən və ya turşu ilə qızdırıldıqda baş verir. Hidrolizin son məhsulu qlükozadır və onun sənayedə alınması da buna əsaslanır. Nişasta qlükozdan fərqli olaraq gümüş 1-oksidin amonyakda məhlulunu və mis 2-hidroksidi reduksiya etmir. Bu, onu göstərir ki, nişastanın molekulunda aldehid qrupu yoxdur.

2. Nişastanın digər xarakter xassəsi onun yod (J2) ilə qarşılıqlı təsirdə olub göy rəng əmələ gətirməsidir. Qızdırıldıqda göy rəng itir, soyudulduqda isə yenidən əmələ gəlir.

## Alınması
Nişastanı təbii nişastalı maddələrdən — kartofdan, düyüdən və qarğıdalıdan alırlar.

## Tətbiqi
Nişasta qida maddəsi kimi insanın karbohidratlara olan tələbatını ödəyir. Orqanizmdə nişastanın hidrolizi nəticəsində qlükoza alınır. Qlükozanın bir hissəsi orqanizm tərəfindən mənimsənilir, artığı isə qlikogenə çevrilib qaraciyərdə ehtiyat şəklində yığılır. Nişasta qənnadı məmulatı istehsalında istifadə edilən dekstrin, patka və qlükozanın, həmçinin etil spirtinin alınmasında, yağışqan kimi, parçaları nişastalamaq üçün, həmçinin kağız və poliqrafiya sənayesində istifadə edilir. Nişasta əsasında antibiotiklər, vitaminlər, tibbi məlhəmlər və s. hazırlanır.

## Təyini
Nişastanın təyini onun yod ilə qarşılıqlı təsirdə olub göy rəng əmələ gətirməsinə əsaslanır.

## Mənbə
* Ə-C. İ. Əhmədov, N. T. Əliyev, MEYVƏ VƏ TƏRƏVƏZİN ƏMTƏƏŞÜNASLIĞI, Dərslik // Bakı, 2009.
Xok

**Xok** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunda kənd.

## Toponimikası
Arazboyu düzənlikdədir. Qədim yaşayış məntəqələrindəndir. İlk vaxtlarda Kəngərli tayfası tərəfdən əsası qoyulub. Bəzi tədqiqatçılara görə, oykonim türk dillərindəki "çəmən, otlaq" mənasında işlənən *xok/xak* sözü ilə əlaqədardır. Toponimin İran dillərindəki *xak* (torpaq) sözündən olmasını da güman etmək olar. Həmçinin bir versiyaya görə də bu əraziyə ilk gəlmiş şəxslər Xoy və Makudan olduğu üçün, kənd öz adını bu iki ərazinin portmentusundan almışdır. Qıvraq və Yeni Kərki arasında yerləşən bu kənd füsunkar gözəllikləri ilə insanların marağını cəlb edir.

## Əhalisi
Əhalisi 5234 nəfərdir.

### Tanınmış şəxsləri
* Əyyub Hüseynov — azərbaycanlı rəssam, pedaqoq, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1980), Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü.
* Möhsün Nağısoylu — alim, filologiya elmləri doktoru, professor, Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun direktoru (2015–2021), AMEA-nın müxbir üzvü (2014), AMEA-nın həqiqi üzvü (2017), AMEA-nın müşaviri (2021).
* Məhərrəm Cəfərli — azərbaycanlı folklorşünas alim, filologiya elmləri doktoru (2003).
* Mirhəşim Seyidov — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Aparatının Dövlət quruculuğu, inzibati və hərbi qanunvericilik şöbəsinin müdiri, 2-ci dərəcə dövlət müşaviri; hüquqşünas.
* Qafar Məmmədov — Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin I çağırış deputatı, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi sədrinin müavini.
* Mürsəl İsayev — 1994–2001-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daxili İşlər naziri.
* Banoş Abbasova — Sovet Azərbaycanı tütünçüsü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).
* Adil Tağıyev — tütünçü, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü (1952), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).
* Həmid Məmmədov — tütünçü, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü (1951), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).
* 

**Şəhidləri **
* Aslan Mirzəyev
* Ülvi Cəfərli
* Təbriz Əsgərli
* Basit Rüstəmov
* Kəmaləddin Məmmədov
* Məhəmməd Əliyev
* Elmar Möhsümov

## Həmçinin bax
* Kəngərli rayonu

## İstinadlar
Qıvraq

**Qıvraq** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunda qəsəbə, Kəngərli rayonunun inzibati mərkəzi.

## Tarixi
Bu gün Kəngərli rayonunun mərkəzi sayılan Qıvraq ərazisində də monqollar dövründə məskunlaşma olmuşdur. Bu mənada "Qıvraq" adının monqol tayfalarının Qaraqorumdan əvvəlki mərkəzi olmuş və 1228-ci il Qurultayının keçirildiyi Auraqdan gəldiyini ehtimal etmək olar. Monqol torpaqlarındakı Auraq şimal istiqamətində dağ bölgələrinə gedən yolda yerləşirdi. Mənası qaynaq olan, əski monqolca "Auraq" adlandırılan və qədim zamanlardan məşhur olan şəfa ocaqları buranı dövrələmişdi. Ərazinin cənubundan Kerulen çayı axır, çayın cənub sahilində isə bozqır çölləri uzanırdı. Naxçıvan ərazisindəki Qıvraqın yerləşdiyi mövqeyə də baxarkən bu iki ərazi arasındakı açıq-aşkar oxşarlıq sezilməkdədir. Mümkündür ki, bu bənzərlik səbəbindən monqollar bu əraziyə "Auraq" adını vermiş, zamanla bu söz dilimizdə "Qıvraq" formasına düşmüşdür.
Kənd Əmanulla xan Naxçıvanski nin (1845–1891) məxsus olmuşdur.

## Əhalisi
1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən Qıvraq kəndində əsasən etnik tatarlardan ibarət hər iki cinsdən toplam 1.661 nəfər əhaliyaşayırdı.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən Qıvraq qəsəbəsinin 5,4 min nəfər əhalisi vardır.

## Həmçinin bax
* Qarayanlıq

## İstinadlar
Təzəkənd (Kəngərli)

**Təzəkənd** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunda kənd. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Babək rayonunun Çalxanqala kənd inzibati arazi dairəsi tərkibindəki Təzəkənd kəndi Təzəkənd adlandırılmış, Təzəkənd və Xıncab kəndləri Çalxanqala kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Xıncab kəndi mərkəz olmaqla, Babək rayonunun tərkibində Xıncab kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Tarixi
Kəndin keçmiş adı Sərdərabad olmuşdur, sonralar dəyişdirilərək Təzəkənd adlandırılmışdır.

### Tarixi abidələri
Təzəkənd kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:

## Mədəniyyəti
Kənd mərkəzində yeni tikilmiş məktəb, ictimai-iaşə, və s. binalar fəaliyyət göstərir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kəngərli rayonunun Təzəkənd kəndi Şərur düzündədir.

Şimaldan Kəngərli rayonunun Çalxanqala kəndi, cənubdan Naxçıvan-Sədərək yolunun əhatə etdiyi ərazi (Duz dağı mədəni əhatəsi), şərqdən Babək rayonunun Payız kəndi, qərbdən Kəngərli rayonunun Xıncab kəndi ilə qonşu sərhəddə yerləşir

İqlimi kəskin kontinentaldır – yayda çox isti, qışda soyuq olur.

## Əhalisi
Əhalisi 538 nəfərdir.
Kəndin köhnə adı Əznəbürddür. (Təzəkənd (Babək))

## Şəxsiyyətlər

* Səfərəli Babayev
## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi əsasən əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olur.

## İstinadlar
Ələt

**Ələt** — Bakının Qaradağ rayonunda eyniadlı inzibati ərazi vahidində şəhər tipli qəsəbə. Xəzər dənizi sahilində, düzənlikdədir. Toponim türk-monqol mənşəli oyrat tayfasının ələt qolunun adından yaranmışdır. Etnotoponimdir.

## Tarixi
Ələt qəsəbəsinin ərazisində XIX əsrin 40–50-ci illərində bir neçə balıqçı evi olmuş, yaxın rayonların dağ kəndlərinin əhalisi heyvanların qışlaması üçün qəsəbənin ərazisindən istifadə etmiş və tədricən orada məskunlaşmışlar. 1881–1884-cü illərdə tikilən Bakı-Tiflis və 1921–1924-cü illərdə tikilən Bakı-İrəvan dəmir yolları Ələt qəsəbəsinin ərazisindən keçir. Ələt qəsəbəsi inzibati ərazi vahidliyi kimi 1935-ci ildə təşkil olunmuş, qəsəbənin ərazisində Bakı-Ələt və Yeni Ələt dəmir yol stansiyaları tikilmiş və balıq vətəgələrinə balıqla yüklənən gəmilərin yan aldığı Ələt-Pristan (Sahil) yaşayış məntəqəsi salınmışdır. Ələt qəsəbəsi 1956-cı ilə qədər Hacıqabul rayonunun tərkibində olmuş, 1956-cı ildən isə Qaradağ rayonunun tərkibindədir. Hazırda Ələt qəsəbəsinin inzibati ərazi vahidliyinə Şıxlar, Kötəl, Baş-Ələt, Ələt-Körpü və Pirsaat 2 yaşayış məntəqələri daxildir.

Ərazidə "Ələt Azad İqtisadi Zonası" yerləşdir.

## Etimologiyası
Ələt – Qaradağ rayonunda (Bakı) şəhər tipli qəsəbədir. Xəzər dənizinin sahilində yerləşir. Toponimikaya aid əsərlərdə Ələt adının türk-monqol mənşəli "oyrat" tayfasının Ələt//olet qolunun adından alındığı söylənilir.

Heredotun məlumatına görə, Ələt Midiya çarlarından birinin adıdır. Ələt Midiyadan qaçmış skifləri müdafiə etdiyinə görə onun adı yerli tayfalar arasında geniş yayılmışdır.

Qərbi Azərbaycan (indiki Ermənistan) ərazisində, Ələtli kəndi və Dağıstanda eyni adlı su obyekti olmuşdur. Fəzlullah Rəşidəddin Monqolustan ərazisində Ələt yaşayış məntəqəsi haqqında məlumat vermişdir. Mənbələrdən aldığımız məlumatlara görə XVIII əsrin sonu XIX əsrin əvvəllərində Volqa boyunda Alat, Özbəkistan və digər Orta Asiya ölkələrində Ələt adlı oykonimlər olmuş və olmaqdadır. Özü də maraqlıdır ki, həmin onomastik vahidlərin hamısı türk xalqlarında mövcuddur. Hal-hazırda isə Azərbaycan Respublikası ərazisində müxtəlif yerlərdə Ələt, Ələtli, Baş Ələt və s. yaşayış məntəqələri mövcuddur.

## Əhali

## İqtisadiyyatı

2014-cü ildə Ələtdə Bakı Limanının bərə terminalı tikilmişdir. Oktyabr ayından etibarən Bakı-Türkmənbaşı Bərə Keçidi Türkmənistana tərəf fəaliyyətə başlamışdır. 2017-ci ilin mart ayından Qazaxıstana Xəzər dənizi vasitəsilə "Ələt-Aktau limanı" bərə keçidi işə başlayıb.

2018-ci ildə qəsəbədə Yeni Bakı Limanı açıldı. 2018-ci ilin mayında Prezident İlham Əliyev Ələtdə Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Kompleksinin açılışında iştirak edib. Bu kompleks Rusiya ərazisindən yan keçən "İpək Yolu" (Ukrayna — Gürcüstan — Azərbaycan — Qazaxıstan — Çin) Beynəlxalq layihəsinin bir hissəsidir.

## İstinadlar
Qızıldaş (Qaradağ)

**Qızıl Daş** — Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.

## Mədəniyyəti
Qəsəbə ərazisində 180 saylı orta məktəb və 8 saylı peşə məktəbi, 1 məscid, 2 aptek, 1 poliklinika, mədəniyyət evi, poçt məntəqəsi, futbol stadionu, 2 park, 2 şəhid abidəsi vardır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə dağlarla əhatə olunub. Şimalda  və şərqdə Xəzər dənizi, cənubda daş karxanaları ilə əhatə olunub. Qəsəbə ərazisinin bir hissəsi Abşeron rayonu ərazisində yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisi 12.000 nəfərdir. qəsbədə 26 çoxmərtəbəli , 64 ikimərtəbəli, 907 həyət evi vardır.

## İqtisadiyyatı
Qəsəbə ətarfında daş karxanaları yerləşir, fermer toyuq təsərrüfatları vardır. Sement zavodu inşa edilir. Zavod Qaradağ rayonu ərazisində, Səngəçal Neft Terminalından 2,6 kilometr şimalda tikilir. Norm MMC-nin sifarişi ilə tikilən zavodda istehsal gücü gündə 5,000 ton klinker, ildə 2 milyon ton sement təşkil edir. Zavodun tikintisi təxminən 400 milyon ABŞ dollarına başa gələcək. Zavodda bilavasitə 400 nəfər, xammal mədənlərində isə 100-150 nəfər işləyəcəkdir. Bundan əlavə istehsaldan satışadək, o cümlədən kimya, nəqliyyat, yanacaq, qida və digər xidmət sahələrində daha 2500 nəfər ümumi dəyərdən bəhrələnəcək. 2013-cü ilin may ayında yeni sementin istehsalına başlanacaqdır.

## Din
Qəsəbədə Qızıldaş qəsəbə məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Korgöz

**Korgöz** — Azərbaycanın Qaradağ rayonunda Qızıldaş qəsəbə inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
 

## Haqqında
Qəsəbə öz adını yaxınlığındakı eyniadlı vulkanın adından almışdır. Sovet hakimiyyəti illərində neft yataqlarının aşkar edilməsi ilə əlaqədar yaranmışdır.

Adını Kərkəs dağından götürən qəsəbə əslində Kərkəs adlanmalıdı. Lakin sovet dövründə ad təhrif olunaraq Korgöz formasına düşüb. Neft çıxarılması və neft buruqlarının salınması ilə əlaqədar, 1932-1933-cü illərdə burada neftçilər üçün salınmış Azneftsənaye yaşayış massivinin qısaldılmış adı ilə bağlı AZNS adlandırılmışdır. 2000-ci ilə qədər Korgöz məntəqəsi Qızıldaş qəsəbəsinin tərkibində olmuşdur. Quş adı olan Kərkəsin adını daşıyan qəsəbə 1967-ci ildə qəsəbə statusu almış, əhalisi 2,2 min nəfərdir. Əhalisi əsasən sənaye sahələrində və özəl sektorlarda çalışır, sosial obyektləri fəaliyyət göstərir. Korgöz ASC (mişar daşının istehsalı) və s. mövcuddur.

Qəsəbə şimaldan Puta, cənubdan isə Qızıldaş qəsəbəsi ilə həmsərhəddir. Qərbində isə Bakı Qulaqları yerləşir. Bu dağın da ən yüksək zirvəsi məhz qəsəbənin adı ilə Kərkəs dağı adlanır.

Ərazisində 1 sənaye müəssisəsi, 1 məktəb, 1 tibb məntəqəsi, 1 mədəniyyət evi və kitabxana var.

## Şəxslər
* Ağabəy Məmmədquliyev — Vətən müharibəsi şəhidi

## Xarici keçidlər
* Korgöz bələdiyyəsi

## Həmçinin bax
* Qızıldaş
* Puta

## İstinadlar
Puta

**Puta** — Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.

## Tarixi
Puta qəsəbəsinin yaranma tarixi 1910–1920-ci illərə təsadüf edir. Qəsəbənin salınması onun ərazisində zəngin neft yataqlarının olması və neft quyularında işləmək üçün bu əraziyə gələn insanların məskunlaşması ilə bağlıdır. Toponim kimi adı buta mənasını daşıyan Puta qəsəbəsi 1922–1923-cü illərdə sənaye mərkəzi olmuşdur. 1923-cü ilin mayın 7-də Puta qəsəbəsində keçirilən ilk partiya yığıncağında Qaradağ rayonunun əsası qoyulmuşdur. Puta qəsəbəsi inzibati ərazi vahidliyi kimi 1935-ci ildə təşkil olunmuşdur.

## Sənaye müəssisələri
Puta qəsəbəsi ərazisində iri sənaye müəssisələri və böyük özəl qurumlar vardır. Bunlar Qaz Emalı Zavodu, Qaradağ Neft Kəmərləri İdarəsi, "Bakı-Ağırlaşdırıcılar" ASC, Müdafiə Nazirliyinin "Xüsusi Texnika" Zavodu, "Puta-Əyrici" ASC, "Puta-Nəqliyyat-2" ASC, "Azturqaz" Müştərək Müəssisəsi, "Pakan LTD" MMC (Yuyucu məhsulların istehsalı), "Vembley Developments of Azerbajan " Şirkətinin "Kaliforniya" qapalı mehmanxanası, "Azmeko Kompani" QSC-nin Metanol Zavodu, "Xəzər-Boru" MMC-nin Boru Prokat Zavodu, "Karvan-L" Boya İstehsalı Şirkəti. Bundan əlavə "BP-Azərbaycan" Şirkətinin podryadçı təşkilatları: "Riqblast" (RGB) Şirkəti, "BSL Enerji Servis" LTD, "Vord Vayd Pover Solüşın" Şirkətiş, "Aras LTD" MMC, "ATR Grup-Bridon", "Vartsil", "PSC", "Azloqistik", "ABB" Şirkətləridir. Puta qəsəbəsinin ərazisində hal-hazırda tikilməkdə olan "AzMeCo" QSC – nin Azərbaycan Metanol Zavodu, "Xəzər – Boru" MMC-nin Boru – Prokat zavodu və s. kimi dövlət və sosial əhəmiyyətli obyektlər Puta qəsəbəsinin, eləcə də Qaradağ rayonunun sosial-iqtisadi infrastrukturunun inkişafına güclü təkan verəcəkdir.

## Həmçinin bax
* Qaradağ rayonu
* Korgöz qəsəbəsi
* Qızıldaş qəsəbəsi

## İstinadlar
Çeyildağ

**Çeyildağ**, **Ceyildağ**, **Umbakı** – Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.

## Tarixi
Qaradağ rayonunda qəsəbədir. Ərazi yaxınlığında yerləşən dağın adını daşıyır. Oronim çeyil (xırda daş) və dağ (müsbət relyef forması) komponentlərindən düzəlib, "xırda daşlı dağ" deməkdir. 1947-1950-ci illərdən bu ərazidə neft yataqlarının istismarı ilə əlaqədar əhalinin məskunlaşması nəticəsində yaradılmış və 1951-ci ildə qəsəbə statusu almışdır.

## Əhalisi

Qəsəbənin son məlumata görə olan əhalisi təqribən 1,100 min nəfərdir. Əhalisi sənaye sahələrində, qismə kənd təsərrüfatı sahələrində və özəl sektorlarda çalışırlar. Sosial obyektləri fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Qaradağ rayonunun Çeyildağ qəsəbəsində yeni məktəb binası istifadəyə verilmişdir
Səngəçal

**Səngəçal** – Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.

## Tarixi
Əslində bu yerin adı Səngəçal deyil, Səngəçar olmalıdır. Bölünən söz olub "Səngə" (sənə) və "çar" vurğularında özünü göstərir. Bu sözlər də ayrı-ayrılıqda böyük mənalar daşıyır. İlk baxışda Səngəçal mənası ilə ad çaxmaq daşına bağlanır. Səng - daş, 2-ci mənası səngi - məhək sınaq daşı (qoşa mənasında, yəni qızılı, gümüşü yoxlayan daş), 2-ci mənası - sınaq daşı, 3-cü mənası səngi - sitəm, daş kimi ağır dərd. Bu baxımdan, bəsit formada Səngəçal çaxmaq daşı olan yer mənasını daşıyır (Bax. ə.f. lüğ. səh. 551).

Toponim kimi ağ daş mənasını daşıyan Səngəçal qəsəbəsinin ərazisində 1936-37-ci illərdə dəmir yolu stansiyası fəaliyyət gostərmiş və dəmiryolçular üçün barak tipli ilk yaşayış evləri salınmışdır. 1940-ci ilədək burada kiçik balıqçılar zavodu olmuş və yerli sakinlərin əksəriyyəti burada işləmişlər. 1940-cı illərin ikinci yarısından etibarən Səngəçal qəsəbəsinin ərazisində hərbi əsirlər ucun yeni barak tipli evlər tikilmiş, iki hərbi hissə yaradılmış və hərbi şəhərcik salınmışdır. 1956-cı illədək Səngəçal qəsəbəsi Duvannı rayonunun tərkibində olmuş, 1956-ci ildə Molotov (Qaradağ) rayonunun tərkibinə verilmiş və 1968-ci ildə qəsəbə inzibati vahidliyi kimi təşkil olunmuşdur.

**Sangaçal qəsəbəsi Ərazisində Mədəni İrs nümunələri**

Sanqaçal qəsəbəsi ərazisində Karvansara (XV əsr)

Sanqaçal qəsəbəsi yaxınlığında “Miadjik” ərazisində Karvansara (XV əsr)

Sanqaçal qəsəbəsi yaxınlığında “Miadjik” ərazisində Sofi Həmid türbəsi (XVIII əsr)

Dövlət əhəmiyyətli Arxeoloji Abidələr

Sənqəçal qəsəbəsi yaxınlığında “Miadjik” ərazisində ovdan (XV əsr)

Sanqaçal qəsəbəsi ərazisində iki ovdan

## İqtisadiyyatı
Qəsəbədə AzərEnerji Sənqəçal Elektrik Stansiyası fəaliyyət göstərir. 2001-ci ildə Səngəçal qəsəbəsi yaxınlığında dünyadakı ən böyük neft və qaz terminallarından biri olan Səngəçal terminalı tikilib.

## İstinadlar
Heybət (Qaradağ)

**Heybət** — Azərbaycanın Qaradağ rayonunda Şubanı qəsəbə inzibati ərazi vahidində qəsəbə.  Yaşayış məntəqəsi adını ərazidəki Bibiheybət məscidinin adından almışdır.

## İstinadlar
Baş Ələt

**Baş Ələt** — Bakı şəhəri Qaradağ rayonunda qəsəbə.

Qəsəbə düzənlikdədir. Toponimin ikinci komponenti türk-monqol mənşəli oyrat tayfasının ələt qolunun adı ilə bağlıdır. Bu etnonim digər xalqların toponimiyasında da özünü göstərir. Ələtli (Ermənistan, Dağıstan), Ələt (Monqolustan), Alat (Volqaboyunda), Ələt (Özbəkistan) və s. Oykonim "birinci Ələt" deməkdir.

## İstinadlar
Şıxlar (Qaradağ)

**Şıxlar** — Azərbaycan Respublikası Bakı şəhərinin Qaradağ rayonunda qəsəbə.

## Əhalisi
Kənd əhalisinin böyük əksəriyyəti Şamaxı şəhərindən köçən ailələrdən ibarətdir.

## İstinadlar
Müşfiqabad

**Müşfiqabad** — Azərbaycan Respublikasında qəsəbə, Abşeron yarımadasında, Bakı şəhərinin Qaradağ rayonununda yerləşir.

## Tarixi
Müşfiqabad qəsəbəsi Yeni Baki Broyler fabrikinin tikintisi ilə əlaqədar 1980-cı illərdə salınmışdır. 1984-cü ildə qəsəbədə fabrikin ilk iki yataqxanası istifadəyə verilmiş, 1985-1987-ci illərdə yeni doqquzmərtəbəli yaşayış binaları tikilmiş və 1988-ci il 20 apreldən Azərbaycan Respublikası Ali sovetinin 1096-XI saylı fərmanı ilə yeni şəhər tipli qəsəbə yaradılmış və xalq şairi Mikayıl Müşfiqin şərəfinə Müşfiqabad qəsəbəsi adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Müşfiqabad qəsəbəsini əhatə edən Müşfiqabad bələdiyyəsinin ərazisi 58.878&nbsp;km²-dir.

## Əhalisi
1 yanvar 2019-cu il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən qəsəbə əhalisinin sayı 9.6 min nəfərdir.

## Mədəniyyət
Qəsəbədə 1987–ci ildə inşa edilmiş "Müşfiqabad Qəsəbə Mədəniyyət Evi" fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 2850 kvadratmetr olan binanın birinci mərtəbəsində 224 nəfərlik tamaşa zalı, işıqlandırma və idarəetmə sistemi, yaradıcılıq üçün ayrılmış müxtəlif otaqlar, həmçinin Qaradağ Rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin 1 nömrəli filialı (Müşfiqabad qəsəbə kütləvi kitabxanası) fəaliyyət göstərir. Hazırda bu kitabxana 13302 nüsxə kitab fonduna, 1488 nəfər oxucu sayına, 11990 nüsxə kitab saxlancına malikdir. Binanın ikinci mərtəbəsində isə 110 nəfərlik konfrans zalı və texniki avadanlıqlar, internet şəbəkəsi üçün ayrılmış bir sıra başqa otaqlar yerləşir.

## Din
Qəsəbədə Müşfiqabad qəsəbə məscidi dini icması Sigist dir fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Şubanı

**Şubanı** — Bakı şəhərinin Qaradağ rayonunda yerləşən şəhər tipli qəsəbə. Abşeron yarımadasındadır. Azərbaycanın orta əsr yaşayış məntəqələrindən olub, eyniadlı yüksəkliyin adını daşıyır.

## Toponimikası
Şubanı oronimi Abşeron yarımadasının qəsəbəsində dağ silsiləsi. Yerli əhali Şübani kimi tələffüz edir. Bəzi tədqiqatçılar oronimi fars dilindəki "yüksəklik" mənalı şuban sözü ilə əlaqələndirir. XV-XVII əsr Bakı tarixinə aid sənədlərdə Şubanı ilə əlaqədar 4 fərman var. Sənəddə toponim Şeybani kimi qeyd olun-muşdur. Ərəb istilası dövründə Cənubi Qaf-qazı idarə edən valilərdən biri də istedadlı sərkərdə Yəzid ibn Məzyəd Əş-Şeybani (799-801) olmuşdur. O, Ərəbistan yarıma-dasında yaşayan rəbiə tayfasının şeyban tirə-sinə mənsub idi. İşğal olunmüş ölkələrdə öz mövqelərini möhkəmləndirmək və yerli əhalinin müqavimətini qırmaq üçün həmin yerlərə ərəb tayfaları köçürürdülər. Xəlifə Harun-ər Rəşid dövründə (786-809) köçü-rülmə siyasəti valilərə tapşırılmışdı. Həmin şəxslər özlərinə yaxın qohum tayfaları Azərb.-a gətirmişdilər. Şirvanşahlar sülalə-sinin əsasını qoyan Yəzid ibn Məzyəd Əş-Şeybani də belə etmişdi. Hazırda İranda şeybanilərin yaşaması və Azərb. toponimi-kasında ərəb mənşəli coğrafi adların olması bu tarixi faktı təsdiq edir. Şirvanşah Fərrux Yəsarın (1462-1500) 1491-ci il vəqfnamə-sində Şubanı adı Şeybani kimi qeyd olun-muşdur. Monqol tayfaları içərisində də şey-banilərin adı çəkilir. Bütün hallarda oronimin şeybani etnonimi ilə bağlıdığı nəzərdə tutulur.

## İstinadlar

## Mənbə
*Azərbaycan toponimlərinin izahlı lüğəti. II cild. Bakı,2007. səh.223

## Həmçinin bax
Firon

**Firon** () — qədim Misirdə padşah, çar, kral.

Britaniya Ensiklopediyasına görə, "firon" kəlməsi yeni çarlıq dövründən etibarən (18-ci xanədanlıqdan başlayır; b.e.ə. 1539–1292-ci illər) 22-ci xanədanlığa qədər (b.e.ə. 945–730-cu illər) hörmət mənasında işlədilib, sonralar da bu söz çarın ünvanına çevrilib, əvvəllər isə bu xitab heç vaxt işlədilməyib.

Bu mövzuda başqa bir məlumat isə Amerika Akademik Ensiklopediyasında (Academic American Encyclopedia) qeyd edilmişdir. Həmin ensiklopediyada "firon" ləqəbinin yeni çarlıq dövründən etibarən istifadə edilməyə başladığı bildirilir.

## Firon Quranda
Göründüyü kimi, "Firon" kəlməsindən müəyyən bir tarixdən sonra istifadə edilməyə başlanıb. Dolayısı ilə Quranda bu fərqin tam olaraq qeyd edilməsi – Yusif dövründəki hökmdardan həmişə "kral, çar, hökmdar" olaraq bəhs edildiyi halda Musanın dövründəki hökmdarın hər dəfə "firon" adlandırılması – Quranın Allahın sözü olmasını sübut edən başqa bir dəlildir.

Keçmişin xəbərlərinin bir qisminə sənə belə nəql edirik. Sənə öz dərgahımızdan zikr də vermişik. Hər kəs ondan üz döndərsə, şübhəsiz ki, qiyamət günü ağır bir günaha yüklənəcəkdir" ("Taha", 20/99–100).

Əhdi Ətiqdə İbrahimlə Yusif dövründəki Misir hökmdarından Firon olaraq bəhs edilir, halbuki Firon hər iki peyğəmbərdən sonra işlədiləcəkdi. Quranda Yusif dövründəki Misir idarəçisindən bəhs edilərkən "hökmdar, çar, kral, sultan" mənalarına gələn ərəb dilində "əl-məlik" kəlməsi işlədilir:

"Hökmdar: "Onu mənim yanıma gətirin!" dedi…" ("Yusif" surəsi, 12/50).

Musa dövründəki Misirin idarəçisindən isə "Firon" kəlməsi ilə bəhs edilir. Quranda bildirilən bu fərqə nə Qədim və Yeni Əhddə, nə də yəhudi tarixçilərinin əsərlərində rast gəlmək olar. Onlar ancaq "Firon" ifadəsi işlədirlər. Həqiqətdə də Misir tarixində "Firon" ifadəsinin işlədilməsi ancaq sonrakı dövrlərə aiddir. "Firon" xitabı ilk dəfə bizim eradan əvvəl XIV əsrdə IV Amenhotepin dövründən etibarən işlədilməyə başlanmışdır. Yusif isə bu tarixdən ən azı 200 il əvvəl yaşayıb.

## Həmçinin bax
* Qədim Misir

## Xarici keçidlər
* Rulers of Egypt  – Archaeowiki.org
* Egyptian Royal Genealogy 
* Egyptian Pharaohs
* Digital Egypt for Universities
* Mummies of the Pharaohs at James M. Deem's *Mummy Tombs* site.
* The Coronation of Pharaoh
Pirsaat

**Pirsaat** — bir neçə mənada işlənilə bilər:
* Pirsaat (Hacıqabul) — Azərbaycanın Hacıqabul rayonunda qəsəbə.
* Pirsaat (Qaradağ) — Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.
* Pirsaatçay:
** Pirsaatçay — Azərbaycanın Hacıqabul rayonuda kənd.
** Pirsaatçay — Şamaxı və Hacıqabul rayonları ərazisindən axan çay.
* Pirsaat su anbarı — Azərbaycann Hacıqabul rayonunda Pirsaat çayı üzərində yerləşən hidroqurğu.
* Pirsaat Baba ziyarətgah-məscid kompleksi —  Azərbaycann Şamaxı şəhərinin girəcəyində ziyarətgah-məscid kompleksi.
* Pirsaat burnu — inzibati cəhətdən Azərbaycanın Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu ərazisinə daxil olan burun.
Ümid (Qaradağ)

**Ümid** — Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.

## Tarixi
Ümid qəsəbəsinin əsası qaçqın və məcburi köçkünlər üçün 1999-cu ildə tikilmiş 110 fərdi yaşayış evinin istifadəyə verilməsi ilə qoyulmuşdur. 2000-ci ildə qəsəbə inzibati ərazi vahidliyi kimi təşkil olunmuşdur. Hal-hazırda (2020-ci il) qəsəbədə 2000 nəfər məcburi köçkün və 1600 nəfər yerli sakin məskunlaşmışdır. Ümid qəsəbəsində Ümid 500 layihəsi çərçivəsində yeni binalar tikilmişdir.

## Din
Qəsəbədə Ümid qəsəbə məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Qobustan (Qaradağ)

**Qobustan** — Bakı şəhərinin Qaradağ rayonunda qəsəbə.

## Mədəniyyət
Qobustan qəsəbəsində 195 saylı orta məktəb fəaliyyət göstəririr. Məktəb Milli qəhrəman Yusif Əliyevin adını daşıyır. Məktəbdə Yusif Əliyevin büstü qoyulmuşdur.

Qobustan qəsəbəsində Aşıq Rza adına Mədəniyyət evi var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Badamlı (qəsəbə, Şahbuz)

**Badamlı** (əvvəlki adı: **Badamlısu**) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda qəsəbə. 1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Badamlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Badamlısu qəsəbəsi Badamlı qəsəbəsi adlandırılmışdır.

## Tarixi
29 mart 2005-ci ildə Badamlı qəsəbəsi Badamlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, həmin qəsəbə mərkəz olmaqla, Badamlı qəsəbə inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* "Badamlı" mineral bulaqları
Yusif Məmmədəliyev (Şamaxı)

**Yusif Məmmədəliyev** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Avaxıl kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## Tarixi
Niyaldağ silsiləsinin Alçalı Pir yaylasında yerləşir. Bəzən Pirqulu dağını Alçalı Pir yaylası ilə qarışıq salaraq qəsəbənin yerləşdiyi ərazini Pirqulu yaylası adlandırırlar. Pirqulu dağı bu qəsəbədən qərb tərəfdə yerləşir. Əhalisi 41 nəfərdir (2009), 6 təsərrüfatı var.

Yaşayış məntəqəsi Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının işçiləri üçün salınmış, görkəmli Azərbaycan alimi, kimyaçı, akademik Yusif Məmmədəliyevin (1905–61) şərəfınə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Aspirantura

**Aspirantura** — ali təhsilli şəxslərin ixtisas səviyyələrinin artırılması, təhsil sisteminin ali təhsildən sonrakı növbəti hissəsi. Məzmununa və praktikasına görə konkret elmi mövzu üzrə elmi-tədqiqat işinin aparılması və yekununa görə elmim dərəcənin elmlər namizədi adının verilməsi.

Ali məktəblərin və elmi-tədqiqat mərkəzlərinin yüksək səviyyəli ali məktəb müəllimləri və elmi işçilərin hazırlanması üçün xüsusi bölməsi.
Aspirantura Sovet İttifaqı və kecmiş sosialist ölkələrinin ali təhsil sistemi üçün xarakterik idi. Müasir dövrdə o ölkələrin böyük əksəriyyəti aspirantura sistemindən imtina etmişdir. Aspirantura şəbəkəsi indi Rusiya Federasiyası və bir neçə ölkədə qalmaqdadır.

Azərbaycanda 2009-cu ildə "Təhsil haqqında" qanun qəbul edildikdən sonra aspirantura sistemi ləğv edilərək tamamilə Bolonya təhsil sisteminə uyğun doktarantura sisteminə keçilmişdir. Hal-hazrda ali və ondan sonrakı təhsil bakalavr, magistr, fəlsəfə doktoru, elmlər doktoru ardıcılllığı ilə aparılır.

## Аdyunktura, klinik ordinatura
* **Аdyunktura** — ali hərbi məktəblərin aspiranturası.
* **Klinik ordinatura ** — həkimlərin tibb universitetlərində və tibb elmi-tədqiqat institutlarında elmi ixtisaslarını artırma forması.

## Аspirant
**Аspirant** (latın dilində " aspirans " "nəyəsə can atan ") — aspiranturada təhsil alan, elmlər namizədi elmi adı almaq üçün dissertasiyasını müdafiəyə hazırlayan şəxs.
Heydərabad

;Azərbaycanda
* Heydərabad (Saatlı) — Azərbaycanın Saatlı rayonunda kənd.
* Heydərabad (Sədərək) — Azərbaycanın Sədərək rayonunda qəsəbə.

;Hindistanda
* Heydərabad (Hindistan) — Hindistanın Andhra Pradeş ştatında şəhər.

;İranda
* Heydərabad (Xoy) —
* Heydərabad (Sayınqala) —
* Heydərabad (Culfa) —
* Heydərabad (Sərab) —
* Heydərabad (Çaroymaq)
* Heydərabad (Meşkinşəhr)
* Heydərabad (Çilləxana dehistanı)
* Heydərabad (Güney-i Qərbi dehistanı)

## Həmçinin bax
* Heydər
* Heydərli
Qaraağac (Sədərək)

**Qaraağac** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının  Sədərək rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Qaraağac kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. Qaraağac kəndi Sədərək qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Qaraağackənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi 4224 nəfərdir.(2009 - cu il)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Heydərabad (Sədərək)

**Heydərabad** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunda qəsəbə.

## Statusu
1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunun Sədərək qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibində faktik mövcud olan ərazi vahidi Heydərabad qəsəbəsi adlandırılmış və rayonun ərazi vahidləri uçot məlumatına daxil edilmiş, Heydərabad qəsəbəsi Sədərək qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu qəsəbə mərkəz olmaqla, Heydərabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Tarixi
Qəsəbə 1970-ci illərdə Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin 23 mart 2000-ci il tarixli qərarı ilə Sədərək kəndindən ayrılmışdır. Bunun nəticəsində qəsəbə müstəqil idarə vahidi halına gəlmişdir. Ermənistanla sərhəddə yerləşdiyinə görə, dəfələrlə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən silahlı hücumlara məruz qalmışdır. 1992-ci ildə artilleriya mərmiləri ilə qəsəbə darmadağın edilmişdir. Bu səbəblə qəsəbə əhalisi məcburi köçkün olmuşdur. Məcburi köçkünlər Sədərək kəndində və Naxçıvanın digər bölgələrində məskunlaşmalı oldular.

1997-ci və 1998-ci illər arasında bərpa edilərək inşaat və yaxşılaşdırma işləri edildi və yeni ofis binaları, ictimai müəssisələr, ticarət mərkəzləri və s. inşa edildi. Ermənilər tərəfindən xaraba halına gətirilən 75 yaşayış binası, Heydər Əliyevin anadan olmasının 75 illiyi ərəfəsində bərpa edilmişdir. Bu səbəbdən yerli əhalinin təşəbbüsü ilə qəsəbənin adı "*Heydərabad*" olaraq dəyişdirildi.

Burada 35/10 kilovatlıq yarımstansiya quraşdırılmış, *Bulaqbaşı* kəhrizini qəsəbəyə yönəltmək məqsədiylə nasos stansiyası qurulmuş və elektrik xətti çəkilmişdir.

Qəsəbədə şərab zavodu, orta məktəb, uşaq bağçası, xəstəxana və s. tikililər mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* GEOnet Names Server-də Heydərabad, Azərbaycan
Şəhriyar (Şamaxı)

**Şəhriyar** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Şəhriyar qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Qəsəbə Şamaxı bələdiyyəsinə aiddir.

## Toponimikası

## Coğrafiyası
Şəhriyar qəsəbəsi Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunda qəsəbədir, həmçinin Şəhriyar qəsəbə inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.

Qəsəbə rayon mərkəzindən — Şamaxı şəhərindən təqribən 2 km məsafədə yerləşir.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsi 1931-ci ildə Lenin adına sovxoz adı ilə yaranmışdır.

1960-cı illərdə yaşayış məntəqəsi Lenin adına sovxozun yanında qəsəbə adlanırdı və Azərbaycan SSR-nin Şamaxı rayonunun Şamaxı şəhər Sovetinin tərkibində idi. Amma 1968-ci il üçün tərtib olunmuş inzibati ərazi bölgüdə bu yaşayış məntəqəsi artıq rayonun tərkibində qeyd olunmur. Lenin adına sovxoz 1992-ci ildə Nadir Məmmədov adına sovxoz adlandırılmışdı. Sovxoza adı verilmiş Nadir Məmmədov vaxtilə sovxozun direktoru olmuşdu.

5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Şamaxı rayonunun Şamaxı şəhər inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Şəhriyar qəsəbəsi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. Şəhriyar qəsəbəsi Şamaxı şəhər inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu qəsəbə mərkəz olmaqla Şəhriyar qəsəbə inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

Hal–hazırda Şəhriyar qəsəbəsi Azərbaycanın Şamaxı rayonunun Şəhriyar qəsəbə inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.

## İqtisadiyyatı və infrastrukturu
1931-ci ildən etibarən təsərrüfatda üzümçülük sürətlə inkişaf etməyə başlamışdı. Üzümlüklərin ümumi sahəsi 2422 hektara qədər genişləndirilmişdir. Məhz bu torpaqlarda dünya şöhrətli “Mədrəsə”, “Şirvanşahı”, “Şamaxı mərəndisi”, “Qara mərəndi” və “Qızılı mərəndi” üzüm sortları yaranmışdı. Sovxozun üzümçüləri arasında 4 nəfər Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, 18 nəfər isə Lenin ordeni ilə təltif edilmişdi. Yerli üzüm sortlarından hazırlanan “Kaqor”, “Şamaxı” şərabları iki dəfə Ümumdünya və Ümumittifaq sərgilərində qızıl, üç dəfə isə gümüş medalla mükafatlandırılmışdı. “Mədrəsə”, “Mədrəsəli”, “Qarayeri”, “Qırmızı Azərbaycan”, “Dəllər” şərabları sovxoz şərabçılarının əldə etdiyi məhsullar sırasında yer alırdı.

Qəsəbədə iki uşaq bağçası, tam orta məktəb, klub, kitabxana, mədəniyyət evi, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şamaxı filialı, FHN-in Mülkü–Müdafiə Qoşunlarının Şamaxı taboru var. Qəsəbədə 2566 təsərrüfat var.

## Əhalisi
Şəhriyar qəsəbəsinin əhalisi 2009-cu il üçün 2332 nəfər, 2024-cü ilin əvvəli üçün 3166 nəfər təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sədərək

**Sədərək** — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunda kənd. Kənd 2003-cü ilə qədər eyniadlı rayonun mərkəzi idi.

## Statusu
1 mart 2003-cü il tarixli 423-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunun Sədərək qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Sədərək qəsəbəsi kənd statusuna aid edilmiş və Sədərək kəndi adlandırılmış, Sədərək qəsəbə inzibati ərazi dairəsi Sədərək kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır. Sədərək rayonunun mərkəzi Sədərək kəndindən Heydərabad qəsəbəsinə keçirilmişdir.

## Etimologiyası
Sədərək düzündə yerləşir. Sədərək adı haqqında toponimikada müxtəlif fikirlər mövcuddur. Oykonimi sedars (fars. "119 dara"), rang (fars. "yüz rang"), Sagt'ay ("Dədə Qorqud" qəhrəmanlarından biri), Quxur Sadd (vaxtila Sədərək da daxil olmaqla Naxçıvan erazisi belə adlanırdı) sözləri ilə əlaqələndirirlər. Lakin son tədqiqatlara görə, toponim ərəb dilindəki saddr (düşərgə) sözü və -ak şak.-sindən ibarətdir. Belə ehtimal edilir ki, kənd vaxtilə hərbi dişərgə olan ərazidə salınmışdır.

## Əhalisi
1831-ci ildə Sədərək kəndində 135 ailə, 469 kişi, 409 qadın, cəmi 878 tatar (azərbaycanlı) yaşayırdı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Tarixin işığında: Sədərək" (Sədərək haqqında sənədli televiziya filmi)
Rusiya himni

**Rusiya Federasiyasının dövlət himni** — 2000-ci ildən etibarən Rusiyanın dövlət himnidir. Musiqisi SSRİ-nın də dövlət himninin musiqisi olub. 1991-ci ildən 1999-cu ilədək isə Rusiya himni Mixail Qlinkanın əsəri idi.

Himnin sözlərinin müəllifləri Sergey Mixalkov və Q. El-Registandır. Himnin musiqisini Aleksandr Aleksandrov bəstələyib.

## Himnin sözləri
### Rus dilində

### Rus dilindən Azərbaycan dilinə tərcüməsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zeytunkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

Fəsiləyə 30 ağac və kol cinsini özündə birləşdirən bitki fəsiləsi. Göyrüş, zeytun, yasəmən, jasmin fəsiləyə daxil olan ən tanınmış cinslərdir. Fəsiləyə daxil olan növlər demək olar ki, dünyanın hər yerinə yayılmışdır.

## Cinsləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarnıkirpiklilər

**** () —  aləminə aid heyvan tipi. Bədənin qarın tərəfi kirpiklərlə örtülü olduğu üçün sinfə bu ad verilmişdir.

## Ümumi xarakteristika
Kirpiklər subsrat üzərində hərəkət etməyə xidmət edir. Bu tipin nümayəndələrinin baş hissəsində də kirpiklər vardır. Müasir dövrdə şirin sularda və dənizlərdə yaşayan 150-dən çox növü məlumdur.

## Xarici quruluşu
Qarnıkirpiklilərin bədəni nazik kutikula ilə örtülmüşdür. Kutikulanın altında uzununa əzələlər yerləşir, ancaq bütöv qat əmələ gətirmir. Qarnıkirpiklilərdə dəri-əzələ kisəsi yoxdur. Şirin sularda yaşayan formaların baş hissəsi gövdədən tam seçilir. Bədənin arxa hissəsi çəngəl şəklində iki yerə haçalanmışdır. Haçalara yapışqanlı maddə ifraz edən vəzilər açılır.

## Daxili quruluşu
:**Həzm sistemi** — üç şöbədən: ön, orta və arxa bağırsaqdan ibarətdir. Bağırsaq boru şəklində olub, bədənin ön hissəsində yerləşən ağızla başlayıb, anusla nəhayətlənir. Həzm hüceyrədaxilidir.
:**Sinir sistemi** — cüt udlaqüstü sinir düyünündən və bədənin yanları ilə uzanan iki sinir sütunundan ibarətdir. Bədən örtüyündəki hiss tükcükləri toxunma hiss orqanıdır. Başın yanlarında yerləşən kirpiklərlə örtülü çökək hissə kimyəvi hiss orqanı rolunu oynayır.
:**İfrazat sistemi** — cüt protonefridilərdən ibarətdir. Hər protonefridi tək kirpikli hüceyrəyə malikdir. Bəzi formalarda protonefridi olmur.
:**Cinsi sistem** — həm ayrıcinsli, həm hermafrotid olurlar. Cinsi vəziləri əksər hallarda cüt, nadir hallarda tək olur. Erkək və cinsi dəlikləri tək olub, əsasən anal dəliyindən öndə yerləşir. Mayalanma daxilidir.

## Filogeniyası
Kiçik Gastrotricha qrupu turbellarilərlə bəzi Nemathelminthes qrupları arasında olan əlaqəni müəyyən etməyə imkan verməsinə görə böyük maraq doğurur. Gastrotricha və Turbellaria-nın yaxınlığı onların bədəninin bəzi hissələrindəki kirpik örtüyü dəri vəzilərinin quruluşu, protonefridial aparatın və cinsi sistemin quruluşu sübut edir.

## Təsnifatı
* 	 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qnatostomulidlər

**** () —  aləminə aid heyvan tipi. 

## Xarici quruluşu
Kiçik ölçülü (0.3-1 mm.) trubellarilərdir. Digər trubellarilərdən fərqli olub qnatostomudilərin dəri örtüyünün quruluşu fərqlidir və udlağı kutikulyar törəmələrə malikdir. Bədəni kirpikli epiteli ilə deyil, qamçılı epiteli ilə örtülmüşdür. Udlaqda qarmaqşəkilli bir cüt iri çənələr vardır. Bu çənələr mürəkkəb əzələlər vasitəsilə hərəkət etdirilir. 

## Yayılması
Sahillərdə, qumda yaşayırlar (Sammon)

## Həyat tərzi
Sərbəst həyat tərzi keçirirlər.Bu dəstənin 4 növü vardır. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mikroçənəlilər

**** () —  aləminə aid heyvan tipi.  **Limnognathia maerski** tipin yeganə növüdür.

## Təsnifatı
**Limnognathida*
***Limnognathiidae*
****Limnognathia*
*****Limnognathia maerski*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sonboşluqlar

**Entoprokta** (, от  — daxili,  — anusa bitişik dəlik), onurğasız heyvan tipləri.

Digər adı **Sonboşluqlar** və ya **kamptozoylar** (*Kamptozoa*), "tələf olanlar". Əvvəllər Briozoylar tipinin yarımsinfi hesab olunurdu.

Hazırda 60 növü məlumdur, onlardan* [[Barentsia benedeni]]* növü qeyd edilmişdir. O, 1962-ci ildə Krasnovodsk körfəzində aşkar edilmişdir, Xəzərə Qara dənizdən gəmilərə yapışaraq keçmişdir və hazırda bioloji örtüklərin əmələ gəlməsində böyük rol oynayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Priapulidlər

**** () —  aləminə aid heyvan tipi. 

## Təsnifatı
* Fəsilə:Chaetostephanidae von Salvini-Plawen, 1974
** Cins: (2 növü)
* Fəsilə:Meiopriapulidae Adrianov & Malakhov, 1995 
** Cins: (1 növ)
* Fəsilə:Priapulidae
** Cins: (1 növ)
** Cins: (2 növü)
** Cins: (3 növü)
** Cins: (3 növü)
* Fəsilə: Tubiluchidae van der Land, 1970
** Cins: Tubiluchus van der Land, 1968  (8 növü)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Jasmin

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Arealı
Hər iki yarımkürənin subtropik zonalar da daxil olmaqla isti qurşaqlarında 200-dən çox növü var.

## Botaniki xarakteristikası
Həmişəyaşıl koldur.

## Sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lorisiferlər

**** () —  aləminə aid heyvan tipi. 

Sahil sularından tutmuş 7000 m-ə qədər dərinliklərdə yaşayır. Böyük fərdlərinin uzunluğu 250 mikronbəzi süfrələrinin uzunluğu 800 mikrona qədər ola bilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kinorinxlər

**** () —  aləminə aid heyvan tipi. Çox kiçik ölçülərə malikdir və dənizlərdə lil çökmüş yerlərdə yaşayır. 130 növü məlumdur.

## Xarici quruluşu
Uzunluğu 0,18–1&nbsp;mm-ə qədər olan xırda qurdabənzər orqanizmlərdir. Bədən kiçik baş şöbəsindən, qısa boyun və uzun gövdədən ibarətdir. Bədəndə kirpikcuklər yoxdur və bərk xitin lövhələrdən ibarət zirehlə örtülmüşdür. Bu lövhələr bir-birinin ardınca düzülərək tacı xatırladır və bunun nəticəsində qurdun bədəni müəyyən dərəcədə buğumlu xarakter alır. O, 13 hissədən ( baş, boyun və 11 buğumdan və ya gövdə zonitlərindən) ibarətdir. Kutikuladan ibarət, bədən örtüyünün alt hissəsi sinsitial hipodermadan ibarətdir. Ümumi dəri-əzələ kisəsi yoxdur və əzələlər müəyyən funksiya daşıyan ayrı-ayrı əzələ dəstəsindən ibarətdir. Sinir sistemi udlaqətrafı sinir həlqəsi və uzununa yerləşən qarın sinir sütunundan ibarətdir, bədənin buğumlaşması özünün sinir sütununda onunla göstərir ki, qanqlioz hüceyrələr onun üzərində zonitlərə müvafiq kiçik yığınlar şəklində toplanmışlar. Bağırsaq (ön qütbdə ağız, arxada isə anal dəliyi yerləşir) düz borudan ibarətdir. İfrazat sistemi hər biri içərisində bir titrək alov olan bir cüt qısa, şaxələnməmiş protonefridilərdən ibarətdir. Cinsi sistem kinorinxlər ayrıcinslidir. Cinsi vəzlər cütdür və bunların cinsi axarları bədənin arxasındakı buğumda xaricə açılır. Bunlarda elə sürfələr vardır ki, onlarda zonitlərin sayı tam olmur. Heyvanın böyüməsi vaxtaşırı qabıqdəyişmə ilə müşayiət olunur. Belə ki, köhnə kutikula atılır və yeni zirehlə əvəz olunur. Kinorinxlərin ümumi quruluş planı onların ilk bədənboşluğu qurdlara aid olmasını sübut edir. Dəri örtüyünün kutikullaşmasına, qabıqdəyişmə yolu ilə böyüməsinə və udlağın quruluşuna görə kinorinxlər nematodları xatırladır, lakin bəzi əlamətlərinə görə qarnıkirpiklilərə oxşayır. Bundan başqa bəzi tədqiqatçılar kinorinxlərin tikanbaşlılarla, habelə tükqurdların və priapulidlərin sürfələri ilə müəyyən oxşarlığını qeyd edirlər.

## Həyat tərzi
Bunlar cəmi 100 növdən ibarət, xırda dəniz qurdları qrupudur. Dib həyat tərzi keçirirlər. Onlara yosunların üzərində, dəniz lili və qumunda rast gəlinir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yeni Suraxanı

**Yeni Suraxanı** (əvvəlki adı: **Kirov**) — Bakının Suraxanı rayonunda qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Bakı şəhərinin Suraxanı rayonundakı Kirov qəsəbəsi Yeni Suraxanı qəsəbəsi adlandırılmışdır.

## Tarixi
1930-cu ildə Suraxanı kəndinin əhalisi dövlət tərəfindən kəndin əkin sahələrində tikilmiş yeni, qəsəbə tipli kəndə köçürüldü. Səbəb kimi Suraxanı kəndinin ərazisində neft mədənlərinin olması və bunun əhali üçün çətinliklər törətməsi göstərildi. Kənd sakinləri arasında yeni yaşayış məskəni "Nuqədi" (Yeni kənd) adlandı. 29 dekabr 1992-ci il tarixinə qədər Suraxanı rayonundakı bu qəsəbə Kirov qəsəbəsi adlanırdı. Bu ad kənd əhalisi tərəfindən qəbul edilməmiş və Yeni Suraxanı adından istifadə edilmişdir. Suraxanı sözünün mənası Bakılıların eynilə də suraxanılıların və balaxanılıların danışdığı tat dilində *sura* — "qırmızı", *xanı* — "ev", əslində isə, *sörx* — "qırmızı", *xonə* — "ev" deməkdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
28 May (qəsəbə)

**28 May** — Azərbaycan Respublikasınnın Binəqədi rayonunun inzibati-ərazi vahidində qəsəbə. 21 may 2004-cü il tarixli 674-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunun 28 May qəsəbəsi Xocasən qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu qəsəbə mərkəz olmaqla, 28 May qəsəbə inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır. 2 oktyabr 2006-cı il tarixli 148-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunun 28 May qəsəbəsindən 254 ha torpaq sahəsi Abşeron rayonunun Xırdalan qəsəbəsinə verilmişdir.

## Tarixi
Qəsəbənin bir hissəsi XX əsrin 90-cı illərində Xocəsən qəsəbəsinin inzibati ərazisinə daxil olmuşdur. 2003-cü ildə qaçqın və məcburi köçkünlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. 2004-cü ildə 28 May qəsəbə inzibati vahidi yaradılmışdır.

Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının 28 May qəsəbəsi inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəlik 2004-cü ildən fəaliyyətə başlamış, işçilərin sayı 4 nəfərdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə rayon mərkəzindən 20&nbsp;km aralı, Abşeron yarımadasının qərbində yerləşir.

## Əhalisi
Qəsəbədə yaşayan əhalinin sayı 7011 nəfər (01 yanvar 2013), qeyri rəsmi (qeydiyyatsız yaşayan) 10.000 nəfər təşkil edir.

## İqtisadiyyatı
Əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı, kənd təsərrüfatı məhsulları emalı müəssisələrində və sosial obyektlərdə çalışır.

## Təhsil
Qəsəbədə 329 saylı 120 yerlik uşaq bağçası, 306 saylı 507 şagird yerlik orta ümumtəhsil məktəbi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rəsulzadə (qəsəbə)

**Məhəmməd Əmin Rəsulzadə** (əvvəlki adı: **Kirov**) və ya qısaca **Rəsulzadə** — Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunun inzibati-ərazi vahidində şəhər tipli qəsəbə.

5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunun Kirov qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Kirov şəhər tipli qəsəbə M. Ə. Rasulzadə şəhər tipli qəsəbə, Kirov qəsəbə inzibati-ərazi vahidi M. Ə. Rasulzadə qəsəbə inzibati-ərazi vahidi adlandırılmışdır.

## Haqqında
Rəsulzadə qəsəbəsi Binəqədi rayonunun mərkəzində, Abşeron yarımadasının qərb hissəsində yerləşir.

Qəsəbənin bundan əvvəlki adı "Kirov" qəsəbəsi olmuşdur. Kirov qəsəbəsi 26.02.1936-cı ildə Bakı şəhərinin Kirov rayonunun tərkibində Kirov qəsəbəsi kimi qeydə alınmış, 10.11.1937-ci ildə həmin qəsəbə mərkəz olmaqla Kirov qəsəbə Sovetliyi (inzibati ərazi dairəsi) yaradılmışdır. 05.10.1999-cu ildən isə həmin qəsəbə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin şərəfinə Rəsulzadə qəsəbəsi adlandırılmışdır.

Qəsəbə əhalisinin rəsmi sayı (qeydiyyatda olan) 52300 nəfər, qeyri rəsmi isə (qeydiyyatsız yaşayan) 70000-nə yaxındır. Ərazisi 12 kv km-dir.

Qəsəbənin inzibati ərazisində 109 küçə, 3 yaşayış massivi ("Vorovski", "Xutor", "Baksol") və 8323 ev təsərrüfatı mövcuddur.

Qəsəbə ərazisində 5 orta təhsil məktəbi (99, 100, 143, 30, 115), 5 məktəbəqədər müəssisə ("Sahil", "Delfin", 77, 90 və 211 saylı) fəaliyyət göstərir.

Həmçinin Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı aparatının, Rayon Prokurorluğunun, Rayon Məhkəməsinin, Rayon Polis idarəsinin, C. Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Dram Teatrının, Mərkəzi Seçki Komissiyasının, Dövlət Miqrasiya Xidmətinin və Yeni Azərbaycan Partiyasının Binəqədi Rayon Təşkilatının inzibati binaları Məhəmməd Əmin Rəsulzadə qəsəbəsində yerləşir.

Qəsəbə ərazisində Məlikov adına 6 saylı Birləşmiş Şəhər Xəstəxanası və onun Poliklinika şöbəsi, 20 saylı uşaq poliklinikası, "Avrasiya" özəl tibb mərkəzi, "Vimay" özəl tibb mərkəzi, 9 saylı Təcili yardım stansiyası fəaliyyət göstərir.

Qəsəbə ərazisində 3 istirahət parkı: Heydər Əliyev, Ramiz Aboyev adına mədəniyyət və istirahət parkı və Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Fərhad Hümbətov adına parklar yerləşir.

Eyni zamanda qəsəbə ərazisində bir çox sənaye müəssisələri, o cümlədən ayaqqabı istehsalı üzrə ixtisaslaşmış "Bot" MMC, müxtəlif növ boyalar istehsal edən "Sobsan" müəssisəsi, tikinti sənayesi üzrə formalaşan Bakı "Dəmir-Beton-8" ASC, "Asko" firması, "Arzu" LTD beton-çınqıl, "Ağac emalı" zavodu, "Azprof" MMC, "Montana Construction" beton-çınqıl, "Monalit Beton" MMC, 6 saylı Dəmir beton zavodu, "Akabe inşaat" və "Kosmik cihazqayırma" təsərrüfat zavodu fəaliyyət göstərməkdədir.

Rəsulzadə qəsəbəsində "Vaqa"MMC, "Zəngəzur" müəssisəsi, "Gilan" yığma emalatxanası, 29 saylı çörəkbişirmə müəssisəsi, "Uğur-ÇB" istehsal müəssisəsi, "Ruzi-VM" MMC,"Uzun Ömür"MMC, "Yadigar" firması, və s. müxtəlif təyinatlı müəssisələr öz fəaliyyətlərini həyata keçirirlər.

Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Məhəmməd Əmin Rəsulzadə qəsəbəsi üzrə nümayəndəsi 2019-cu ildən bu vəzifədə çalışan Qafarov Zaur Alxan oğludur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax