Formula 1

**[["Formula-1" Qran-pri siyahısı|Formula-1]]** () – Dünyanın ən bahalı idman növü olan Formula-1 açıq təkər tipli avtomobillərin dövrəvi avtoyürüşləri üzrə dünya çempionatıdır. Formula-1 üzrə dünya çempionatı hər il keçirilir və Qran-pri statusu daşıyan ayrı-ayrı mərhələlərdən ibarət olur.

İlk dünya çempionatının birinci yarışı 1950-ci il mayın
13-də Böyük Britaniyanın Silverstoun trasında baş
tutub. Hər ilin sonunda çempionatın qalibi müəyyən
edilir. Çempionatda həm sürücülər, həm də
komandalar yarışırlar. Sürücülər dünya çempionu
titulu uğrunda, komandalar isə Mühəndislər Kuboku uğrunda mübarizə aparırlar.

Komandalar hər bir yarışa özünün hazırladığı şassi ilə
çıxırlar, hər bir komandanı iki sürücü təmsil edir,
sürücü çempionatda iştirak etmək üçün Beynəlxalq Avtomobil Federasiyasından SuperLisenziya almalıdır.
Komandalar öz şassilərinə kənar motor
istehsalçısından aldıqları motoru quraşdıra bilərlər.

Son idman reqlamentinə görə, motorun işçi həcmi 1.6
litrdir, silindrlərin sayı isə V6-dır, motorun çəkisi 145
kq-dır. Bu balaca motor 850-900 at qüvvəsi hasil edir
və düz yollarda 370&nbsp;km/saatadək sürət yığmağa
imkan verir. Ümumiyyətlə, Formula-1 maşınları ən
dinamik maşınlar sayılırlar, yəni ən qısa vaxt ərzində sürətlənir və ən qısa vaxt ərzində dayanırlar.

Formula-1 maşınlarını bolidlər, sürücülərini isə pilotlar
da adlandırırlar.

Builki dünya çempionatı 21 mərhələdən, Qran-pridən
ibarətdir. Hər bir Qran-prini üçgünlük həftəsonu (uik-
end) təşkil edir. Reqlamentə görə, sürücülər cümə
günü hər biri 1.5 saat olan iki sərbəst yürüşdə trasla
tanış olurlar, maşınları qarşıdakı sıralanma turu və
yarışa sazlayırlar. Monako Qran-prisində sürücülər cümə günü deyil, bir gün əvvəl - cümə axşamı eyni işi
görürlər.

## Mərhələlər

Cümə günü – İki 90 dəqiqəlik məşq yarışı

Şənbə günü – Bir 60 dəqiqəlik məşq yarışı; bir 60 dəqiqəlik kvalifikasiya yarışı

Bazar günü – Bir final yarış

Kvalifikasiyanın 3 mərhələsi olur: 
*Q1 – sürücülərə 18 dəqiqə vaxt verilir ki, bir
dövrəni ən qısa bir zamanda etsinlər. Raundun
sonunda ən sürətsiz 6 maşın yarışdan çıxarılır və
yarışı axırıncı 6 yerdə başlayacaq 
*Q2 – qalan sürücülərə 15 dəqiqə vaxt verilir,
onlardan sonuncu 6 maşın yarışdan çıxarılır və
yarışı 11-16 yerlərdə başlayacaq 
*Q3 – Kvalifikasiya raundunun son mərhələsində
maşınlar 12 dəqiqə ərzində halqanı dövriyyə edir
və qalan start yerləri müəyyən olunur.

Yarışın özü 2 saatdan çox ola bilməz – amma “qırmızı
bayraq” olsa, yəni yarış dayandırılsa, 4 saatdan çox
davam edə bilməz.

## Bayraqlar
Sürücülərə mühüm mesajları çatdırmaq üçün
bayraqlardan istifadə olunur. 
*Sarı bayraq: Yavaşla, ötüb keçmə 
*Yaşıl bayraq: Trek açıqdır 
*Qırmızı bayraq: Yarış dayandırılır 
*Göy bayraq: Daha sürətli maşın ötüb keçmək istəyir 
*Ağ-qara bayraq: Yarış bitib 
*Qara bayraq və maşının nömrəsi: Yerinə qayıt/ diskvalifikasiya

## Komandalar və sürücülər
2026-ci ildə keçirilən F1 yarışlarında 10 komanda iştirak edəcək. Hər komanda yarışlarda iştirak edəcək 2 sürücü seçir. Onlar fərdi olaraq sürücülərin çempionatında iştirak edir, ümumi xallar isə konstruktorların çempionatı üçün komandalara görə
hesablanır. Mövsümün sonunda ən çox xal qazanan sürücü və komanda dünya çempionu olur.
*Hazırkı çempion sürücü: Lando Norris (2025) 
Yarışlarda daha 3 keçmiş çempion iştirak edir:
*Sebastyan Fettel (2010, 2011, 2012 və 2013 qalibi)
*Fernando Alonso (2005 və 2006 qalibi)
*Kimi Raykkonen (2007 qalibi)  
Konstruktorlar çempionatının hazırkı lideri McLaren-dir. Komanda 2024-cü il mövsümündə Konstruktorlar Kubokunun qalibi olmuşdur. Bundan əvvəlki rekord göstəricilərdən biri 2020-ci il mövsümündə 17 yarışın 13-də qalib gələn Mercedes komandasına məxsusdur.

## Xal sistemi
2010-cu ildən etibarən Formula1-də yeni xal sistemi tətbiq olunur. İlk 8 pilotun xal qazandığı köhnə sistemdən fərqli olaraq, yeni sistemə görə ilk 10 yeri tutan pilotlar xal qazanırlar və 1-ci yerin sahibi ilə digər pilotlar arasındakı xal fərqi kəskin şəkildə artırılıb.

Karyerası ərzində ən çox xal toplayan pilot Mihael Şumaxerdir — 1.369 xal.

## Həmçinin bax
*Formula-1 konstruktorların siyahısı
*"Formula-1" Qran-prilərinin siyahısı
*Formula 2
## Xarici keçidlər
* Formula-1 Azərbaycanda