İtalyan mehmanxanası (Valletta)

**İtalyan mehmanxanası** və ya yerli adı ilə **Auberge d'Italie** ( , ) — Malta, Vallettada mehmanxana. 16-cı əsrin sonlarında İtaliyadan gələn Hospitaller ordeni cəngavərlərinin yerləşməsi üçün müxtəlif mərhələlərdə inşa edildi. Binada Girolamo Kassar və bir neçə digər memar tərəfindən yaradılan Manyerist dizaynı var. Bina 17-ci əsr boyunca dəyişdirilməyə davam etdi. Son əsaslı təmir 1680-ci illərdə aparılaraq binaya Barokko xarakteri qazandırdı.

Orden 1798-ci ildə Maltadan qovulduqdan sonra mehmanxana bir sıra məqsədlər üçün istifadə edildi, binada hərbi qərargah, muzey, incəsənət məktəbi, ədliyyə, baş poçt və müxtəlif hökumət idarələri quruldu. Binada son vaxtlara qədər Malta Turizm İdarəsi yerləşirdi və orada bərpa işləri aparılırdı. Mehmanxanada hal-hazırda milli kolleksiya (əvvəllər Milli İncəsənət Muzeyində yerləşirdi) yerləşir. 2018-ci ildə ərazi MUŻA adlı yeni Milli İcma İncəsənət Muzeyi oldu ( Malta dilində açılışı: **''Muż**ew Nazzjonali tal-**A**rti* ).

== Tarixi ==

=== Hospitaller qaydası ===
*Auberge d'Italie* Maltada inşa edilən üçüncü italyan mehmanxanası idi. İlk mehmanxana 1550-ci illərdə Birquda tikilmişdi. Mərkəzin Birqudan [[Valletta]]ya köçürülməsindən sonra 1570-1571-ci illərdə yeni şəhərin mərkəzində ikinci mehmanxana quruldu. Bu bina sonra Qrandmaster Sarayına daxil edildi və indiki mehmanxana *Strada San Giacomo-da* (indiki tacirlər küçəsi) inşa edilməyə başlandı. Vallettadakı hər iki binanın orijinal dizaynı Malta memarı girolamo Kassar tərəfindən hazırlanmışdır.

Üçüncü Auberge d'Italie'nin inşasını qeyd edən sənəd yoxdur, ancaq iş 1574-cü ildə başlamış və bina 1579-cu ilin sentyabrında açılmışdır. Birinci mərtəbə bitdikdən sonra binanın qalan hissəsinin inşası dayandırıldı, lakin qısa müddət ərzində binanın çox kiçik olduğu məlum oldu. 25 avqust 1582-ci ildə ikinci mərtəbənin tikilməsi qərarı verildi. Tikintiyə bənna Gio Andrea Farruqia cavabdeh idi, lakin o layihə başa çatmadan öldü. Tikinti 1580-ci illərdə davam etdi və təxminən 1595-ci ildə tamamlandı. Kassar və Farruqiadan başqa mühəndis Fransesko Antri də daxil olmaqla mehmanxananın inşası üçün bir neçə digər memar və usta bənnalar məsuliyyət daşıyırdılar.[[Şəkil:Auberge_d'Italie_Side_and_back_facade.jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Auberge_d'Italie_Side_and_back_facade.jpg|thumb|Gin de Valette Meydanındakı Auberge d'Italie'nin yan fasadı. 1629-cu ildən əvvəl əsas girişi olmuş ola bilər.]]Mehmanxananın inşası ilə birlikdə həmçinin binaya bitişik [[İsgəndəriyyəli Müqəddəs Katerina kilsəsi (Valletta)|Müqəddəs Katerina Kilsəsi]] də inşa edildi. Kilsənin inşasına 1576-cı ildə başlanıldı və 1683 və 1710-cu illərdə genişləndirildi və dəyişdirildi.

Bəzi təmir işləri 1604-cü ildə Alessandro Stafreys tərəfindən, əsas salonun bir hissəsində çatlar meydana gəldikdən sonra edildi. Tarixçi Qiovanni Bonello mehmanxananın sadəcə bir yan girişinin olmasına baxmayaraq əsas girişin mövcudluğunu söylədi. 1649–50-ci illərdə Admiral otağının altında bir ara mərtəbə tikildi və binanın arxasındakı böyük bir otaq 1654-cü ildə dörd dükana çevrildi.[[Şəkil:Auberge_d'Italie_Other_side_and_back_facade.jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Auberge_d'Italie_Other_side_and_back_facade.jpg|thumb|Melita və Zachary küçələrinin küncündən Auberge d'Italie'nin arxa görünüşü|207x207px|alt=]][[Barokko memarlığı|Barokko üslubundakı]] yeni mehmanxananın əsaslı təmiri 1680-ci ildə başladı. Fasad Mederiko Blondel tərəfindən hazırlanıb və üçüncü mərtəbə Qreqor Karafanın hesabına tikilib. Əsas girişin üstündə üzərində Karafın büstü olan xatirə lövhəsi var. Lövhə Raymond de La Faqe tərəfindən,1613-cü ildə kəşf edilmiş [[qədim Roma]] məbədi ola Proserpina Məbədinin dağıntılarından götürülmüş mərmərdən yonulmuşdur.
=== Fransız işğalı və İngilis hakimiyyəti ===
1798-ci ildə Fransanın işğalı ilə Hospitaller  Maltadan qovuldu. [[Napoleon Bonapart|Napoleonun]] Parisio sarayındakı iqamətgahının qarşısında yerləşdiyindən, mehmanxana [[Fransa]] hərbi komandanlığına çevrildi. 1800-cü ildə Malta İngilis hakimiyyəti altına düşdükdən sonra, həm hərbi, həm də mülki idarəetmə tərəfindən istifadə edildi. 1888-ci ildə birinci mərtəbə notarius arxivlərini saxlamaq üçün, üst mərtəbəsi isə İş şöbəsi tərəfindən istifadə edildi. Ərazi mülki vəsaitə çevrildi. Protestant kilsəsi qurmaq planları rədd edildi. Bu dövrdə birinci mərtəbə Hökumət Çap İdarəsi, üst qat isə Kraliyyət Mühəndisləri tərəfindən istifadə edilmişdir. Bina daha sonra Korpus Qərargahı və 1920-ci illərə qədər zabit kayutu kimi xidmət etdi. 19-cu əsrin əvvəllərində Ordu Tibb Heyəti ilə birlikdə Maltada olan kimyaçı Con Davi yoxsulların müalicəsi üçün binada ictimai dispanser qurdu və ərazi *Albergo dei poveri* (yoxsulların mehmanxanası) kimi tanındı. Bu xidmətin davamçısı olan Dövlət Poliklinikaları hələ də *il-Berġa* olaraq xatırlanır.

1922-ci ildə Milli Muzey Xara sarayından Auberge d'Italie-yə köçürüldü. Muzey Ser Semistokles Zammit tərəfindən idarə olunur və arxeologiya, tarix, sənət, təbiət tarixi və mineralogiya bölmələrinə ayrılırdı. [[İkinci Dünya müharibəsi]] zamanı muzey bağlandı və bina 7 aprel 1942-ci ildə iki birbaşa zərbəyə məruz qaldı. Fasadın bir hissəsi hava bombardmanı nəticəsində dağıdıldı və təbii tarix kolleksiyası vurulan binanın yerləşdiyi hissədə olduğu üçün ciddi ziyan gördü. Notarial Arxivdəki sənədlər müharibə zamanı binanın zirzəmisində saxlanılır, bəziləri isə orada olarkən zədələnirdi. Müharibə başa çatdıqdan sonra mehmanxananın zədələnmiş hissələri yenidən quruldu, muzey yenidən açıldı və binanın bir hissəsində sənət məktəbi fəaliyyət göstərməyə başladı.

Muzey İdarəsi 1954-cü ildə Auberge d'Italie-ni boşaltdı. Ədliyyə məhkəmələri yararsız vəziyyətə düşdüyü üçün müharibə nəticəsində zərər görmüş Auberge d'Auvergne müvəqqəti ədliyyəyə çevrildi. Cinayət Məhkəməsi mehmanxanada yerləşirdi.
=== Müstəqil Malta ===
[[Şəkil:Auberge_d'Italie_finalization_of_restoration_of_front_façade.jpeg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Auberge_d'Italie_finalization_of_restoration_of_front_fa%C3%A7ade.jpeg|left|thumb|206x206px|İtalyan mehmanxanasının 2016-cı ilin iyul ayında bərpası]]
1971-ci ilin yanvar ayında Üstün Ədalət Məhkəmələri və İncəsənət Məktəbi Auberge d'Auvergne ərazisində inşa edilmiş yeni bir ədliyyə binasına keçmək üçün binanı boşaltdı.

Bina müayinə salonuna çevrilməli idi, lakin həmin ilin avqustunda İsmarıclar və Telefonlar şöbəsinə verildi. Geniş təmirdən sonra 4 iyul 1973-cü ildə Baş poçt şöbəsi Parisio

sarayından binaya köçürüldü. Binadan Su və Elektrik İdarəsi, Kənd Təsərrüfatı İdarəsi və Mərkəzi Statistika İdarəsi kimi də istifadə edilmişdir.

1997-ci ildə binanı Turizm Nazirliyi və Malta Turizm Təşkilatı üçün ofislərə çevirmək qərarı verildi. Bina yenidən quruldu və bərpa edildi və nazirlik 18 mart 2002-ci ildə binaya köçdü. Malta Turizm Təşkilatı binaya həmin ilin 1 martında köçdü. Turizm Nazirliyi o vaxtdan etibarən Valletta, Respublika prospekti, 233-də yeni binaya köçmüşdür.
[[Şəkil:Auberge_d'Italie_centerpiece_2.jpg|link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Auberge_d'Italie_centerpiece_2.jpg|right|thumb|2016-cı il bərpadan sonra fasadın mərkəz hissəsi.]]Milli İncəsənət Muzeyini Admiral Evindən Auberge d'Italie-ə köçürmək planları 2013-cü ildə başladı. 2014-cü ilin sentyabr ayında köçürmənin baş verəcəyi və yeni muzeyin *MUŻA* ([[Malta dili|Maltaca]] *Mużew Nazzjonali tal-Arti-''nin qısaltması) adlandırılacağı açıqlandı. Bu Vallettanın 2018-ci ildə Avropanın Mədəniyyət Paytaxtı titulu qazanması üçün edilən layihələrdən biri idi. Malta Turizm Təşkilatı 2016-cı ilin noyabr ayı ərzində binanı tərk məyi düşünsə də, bu köçürmə 2017-ci ilin fevralına qədər təxirə salındı.

Binanın fasadı 2015-ci ilin sonu - 2016-cı ilin iyul ayları arasında bərpa edildi. Bu müddət ərzində mərkəz hissəsindən müxtəlif bədii xüsusiyyətlər aşkar edildi və Karafanın büstü də bərpa edildi. Binanın daxili hissəsi də bərpa olunurdu. Başqa bir düşünülmüş, lakin rədd edilmiş bir plan əlavə bir pilləkən olacağı ehtimal olunan orijinal girişin açılması idi.

Bina Vallettanın digər italyan mehmanxanaları ilə birlikdə 1925-ci il Antikalar siyahısına daxil edildi. Ərazi hal-hazırda Malta Ətraf və Planlaşdırma İdarəsi tərəfindən 1-ci dərəcəli milli abidə olaraq təsnif olunur və Malta Adalarının Mədəni Mülkiyyətinin Milli İnventarizasiyası siyahısında yer alır.
## Memarlığı
Auberge d'Italie əvvəlcə Mannerist üslubunda inşa edilmişdi, lakin bina 1680-ci illərdəki təmir səbəbiylə əsasən barokko xarakterini qazandı. Bianın otaqları mərkəzi meydan ətrafında

inşa olunmuşdur və bu da binaya Valletta'nın İtalyan İntibah sarayı və Kassarın digər italyan mehmanxanalarına xas bir quruluş olan düzbucaqlı plan verir. Həyətdə Romano Karapesçia tərəfindən tərtib edildiyi düşünülən bir zəfər tağı var.

Simmetrik bir fasadı əsas girişin üstündə Karafanın bürünc büstü, gerb və Latınca bir yazı olan mərmər lövhə var:

Mərkəz hissənin memar Mederiko Blondel tərəfindən Mattia Pretinin dizaynı əsasında qurulduğu düşünülür.  Binanın əsas girişi və küncləri çıxıntılı daşlarla dizayn edilmişdir. Üç mərtəbənin hər biri altı pəncərədən ibarətdir və birinci və ikinci mərtəbələr arasındakı fasad boyunca korniş yerləşir.

Auberge de'Italie, İkinci Dünya müharibəsi dövründə hava hücumlarından qorunmaq məqsədli yeraltı sığınacaq vasitəsi ilə küçə boyunca Kastiliya mehmanxanası ilə əlaqələndirilirdi.

## Xatirə sikkələri
Auberge d'Italie, 2010-cu ildə Maltanın Mərkəzi Bankı tərəfindən zərb olunmuş iki xatirə sikkəsində təsvir edilmişdir. Sikkələr əks tərəfdə binanın fasadının mərkəz hissəsini və ön tərəfdə isə Maltanın gerbini göstərir.

## Ədəbiyyat

* Fasadın bərpası ilə bağlı təfərrüatlar(ingilis dilində)
* Auberge d'Italie-də MUZA üçün 5 milyon avro(ingilis dilində)
* [İtalyan Dili və Auberge Hekayəsi](http://melitensiawth.com/incoming/Index/Archivio%20storico%20di%20Malta/ASM.01(1930)4(Luglio-Sett.)/01.pdf) (italyan dilində)
* [İngilis hakimiyyəti dövründə bina](http://melitensiawth.com/incoming/Index/Il-Malti/Il-Malti.%20007(1931)1/10.pdf) (malta dilində)

## İstinadlar