Danimarka–Norveç əməliyyatı

**Danimarka-Norveç əməliyyatı** və ya **"Vezerübunq" əməliyyatı** () — 1940-cı ilin aprel-iyun aylarında İkinci dünya müharibəsi zamanı almanların Danimarkanı () və Norveçi () ələ keçirmək üçün apardığı hərbi əməliyyat.

## Desant əməliyyatları
1940-cı il 3 aprel tarixindən etibarən Alman limanlarını Stavanger, Trondheym və Narvikə gedən nəqliyyat vasitələri tərk etdi. Aprelin 7-də səhər üçdə Şimali Norveç üçün nəzərdə tutulmuş ordu birləşmələrini daşıyan Alman hərbi gəmiləri Şilliq yaxınlaşmalarına (Vilhelmshaven körfəzindən çıxışda) toplaşaraq şimala yönəldilər: bunlar "Qneyzenau" (vitse-admiral Günter Lütensin flaqmanlığı ilə) döyüş gəmiləri və "Şarnhorst," "Admiral Hipper" ağır kreyseri və 12 esmines. Şimal dənizinə və Şetland adaları-İslandiya xəttinə bir neçə donanma göndərildi. Gecə, alman donanması bir neçə gün davam edən bir fırtınaya düşdü: gəmilərə bir sıra ziyan vurdu və naviqasiyanı ciddi şəkildə çətinləşdirdi. Aprelin 8-də səhər 10-da admiral Hipper tək hərəkət edən "Qlouuolm"u vuraraq batırdı; Bundan sonra o və 4 esmines Trondheym əyalətinə yola düşdü.

### Norveç

Vilhelm Heidkampın başçılıq etdiyi 1-ci desant qrupu, 9 aprel səhəri Narvik körfəzinə girdilər, burada danışıqlardan sonra Norveç döyüş gəmiləri Eysvold və Norge batırıldı. Esminesıər dağ atıcıları limanına endi; qısa bir söhbətdən sonra Narvik qarnizonunun başçısı polkovnik Zundlo şəhəri Ditlə təslim etdi; lakin 13-cü piyada alayının iki bölüyü əmrlərə tabe olmayaraq İsveç sərhəddinə keçdi. Saat 8: 10-da esineslər işğalın əsas hədəfi olan Narvikin tutulduğu qərargaha təhvil verildi.

Trondheym üçün nəzərdə tutulmuş 2-ci qrup - "Admiral Hipper" və 4 qırıcı - 9 aprel gecəsi İngilis donanmasını qarşılaşmaqdan ehtiyat edərək Trondheim əyalətinin girişinin qarşısında sahildə dayandılar. Səhər 4-də kiçik bir artilleriya atışı ilə əlaqə fyord projektorunu aşdılar. Saat altıda, 138-ci dağ atıcı alayı şəhərə və cənub sahil batareyaları yaxınlığında eniş etməyə başladı. Alay komandiri, polkovnik Vays yerli hakimiyyətin loyallığına tez nail oldu. Alman tankeri gəlmədi və döyüş gəmilərində planda göstərildiyi kimi aprelin 9-da evlərinə gedə bilmədikləri üçün yanacaq problemi var idi. Aerodrom və qalan batareyalar yalnız 11 apreldə işğal edildi; həmin gün donanma dənizə getdi.
thumb|left|250px|Oslo-fyordyun xəritəsi
thumb|250px|Batmış "Blyuxer" kreyseri
Yüngül kreyserlər Köln (kontr-admiral Şmundt flaqmanlığı ilə) və Köniqsberq, Bremze artilleriya təlim gəmisi, 2 esmines və Karl Petersin eskort gəmisi olan 5 torpedo gəmisi Bergenə qarşı əməliyyatda (3-cü qrup) iştirak etdilər. Onların üzərində general-mayor Tittelin 69-cu diviziyasının qərargahının rəhbərliyi ilə yerüstü bölmələr yerləşirdi. 8 aprel səhər saat 6.00-da ingilis donanması iki kreyser və 15 esmines ilə 3-cü qrupdan 60 mil məsafədə idi, ancaq gecə Korsf-fyord girişinin şimalına getdilər. Saat 4.30-da bəzi ordu birləşmələri Quarvenın batareyasını ələ keçirmək üçün Bi-Fyordun girişinə gəldi; saat 5:15-də 3-cü qrup fyordaya girdi. Quarvenin batareyası Karl Petersə zərər verən yanğına cavab verdi, ancaq qalan gəmilər Bergen limanına girdi. Saat 6: 20-də eniş başa çatdı, 3 saatdan sonra Quarven və Sandvikenin atəş batareyaları tutuldu. Günorta saatlarında Bergen artıq Almaniyanın nəzarəti altında idi, ancaq axşam saatlarında ingilis donanması 3 döyüş gəmisi, 10 kreyser və 20 esmines ilə fyordaya yaxınlaşmalı oldular. Şmundt dərhal gəmiləri və sahil müdafiəsi üçün hazırlanan ordu hissələrini geri çəkməyə qərar verdi.

"Veser dövrü"ndə, Stavanger dalğıc bombardmançılarla hücum etdi, sonra paraşütçülər endi. Piyada və zenit topları hava yolu ilə çatdırıldı; şəhər və Sola hava limanı çox sürətli bir şəkildə tutuldu. Norveç esminesi "Aeger" alman motorlu gəmi Roda'nı limanda batırdı, sonra Luftvaffe məhv edildi. Tezliklə, 69-cu diviziyanın 193-cü Piyada Alayı (Polkovnik Beeren) Stavangerin bir hissəsini nəzarətə götürərək limana endi. Aprelin 9-da səhər saatlarında minaaxtaranların 2-ci flotiliyasının yarısı Egersunddakı kabel stansiyasını ələ keçirdi, Norveç esminesi Skarv isə batırıldı.

Oslonun ələ keçirilməsinin müvəffəqiyyəti və sürəti almanlar üçün həm hərbi, həm də siyasi baxımdan olduqca vacib idi, lakin bu eniş onlar üçün ən uğursuzu oldu. 163-cü diviziyanın 324-cü piyada alayının yarısı Oslo-Fornebi aerodromuna paraşütçülər tərəfindən tutulduqdan sonra tutulmalı idi; alayın ikinci yarısı 5-ci eniş qrupunun gəmilərindən Oslo limanına enməyi planlaşdırırdı. Buraya ağır kreyserlər Bluxer (Arxa Admiral Kummetsin flaqmanı, həmçinin general-mayor Engelbrextin bölmə qərargahı yerləşirdi) və Luttsov, yüngül kreyser Emden, 3 qırıcı, 8 minaaxan və 2 silahlı gəmi daxil idi. Bolaerne və Raujø arasındakı projektor maneələrini keçdikdən sonra, bu istehkamları və Norveçin əsas hərbi limanı olan Horteni tutmaq üçün hücum qrupları göndərildi.

Ciddi bir müqavimətin olmayacağını nəzərə alaraq Kummets Oslo-fyordun Drebak keçidinin ən dar nöqtəsindən keçməyə qərar verdi. Oskarsborq qala-adası keçidin şimal çıxışında yerləşirdi. Saat 5: 20-də, almanlar üçün gözlənilmədən iki qala batareyası, 500 metr məsafədən gələn ilk Bluxerdə 280 millimetrlik silahlardan atəş açıldı. Yanğınsöndürmə sistemi kreyserdə uğursuz oldu və yanğınlar başladı; manevr edərək, zenit silahlarından atəş edildi. Saat 7: 23-də Bluxer sahildən 90 metr 400 metr dərinlikdə batdı. Axşam Luftcaffe Drebak və Oskarsborqa hücum etdi; Təslim olmaq üçün Oslo Fyordakı batareyalarla danışıqlar edildi. Alman gəmiləri Oslo limanına yalnız 10 aprel səhəri daxil oldular.

## Ədəbiyyat
*Норвежская операция // Линия адаптивной радиосвязи — Объектовая противовоздушная оборона / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М. : Военное изд-во М-ва обороны СССР, 1978. — (Советская военная энциклопедия : [в 8 т.] ; 1976—1980, т. 5).
*Зимке Эрл Ф. Немецкая оккупация Северной Европы. 1940-1945. Боевые операции третьего рейха. 1940-1945 гг. = Ziemke, E. F. The German Northern Theater of Operations 1940-1945. — Washington D. C.: Department of the Army, 1959. — 342 p.. — Москва: Центрополиграф, 2005. — 432 с. — (За линией фронта. Мемуары). — 6000 экз. — ISBN 5-9524-2084-2.
*Патянин Сергей Владимирович. «Везерюбунг»: Норвежская кампания 1940 г. / Под редакцией канд. ист. наук М. Э. Морозова. — 2004.
*Хубач, Вальтер. Захват Дании и Норвегии. Операция «Учение Везер». 1940—1941 = Die Deutsche Besetzung von Danemark und Norwegen 1940. — Центрполиграф, 2006. — 460 с. — (За линией фронта. Военная история). — 5000 экз. — ISBN 5952424465.

## İstinadlar