open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Süleyman Hüseynov

**Süleyman Hüseynov** () — Partiya və dövlət xadimi

## Həyatı
Hüseynov Süleyman Salman oğlu 22 mart 1912-ci ildə Gədəbəy rayonunda anadan olub.
1938-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı insititunu bitirib. Həmin ildən Dövlət Cins Damazlıq idarəsinə müdir təyin edilib. 1940 cı ildən Sov. İKP nin üzvü seçilib.

Süleyman Hüseynov 1941-ci ildən 1945-ci ilədək Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib və pulemyot rotasının komandiri vəzifəsinədək yüksəlib. Döyüşlərdəki qəhrəmanlığına görə orden və medallarla təltif olunub.
Müharibədən qayıtdıqdan sonra Süleyman Hüseynov partiya və əmək fəaliyyətini davam etdirir. Yenidən Dövlət Cins Damazlıq idarəsinə rəhbərlik edir.
1947 ci ildə dağ merinos qoyunları yetişdirdiyinə görə Dövlət mükafatı laureatı adına layiq görülür.
Süleyman Hüseynov 5 dekabr 1954 cü ildə Gədəbəy RPK nin birinci katibi təyin edilir. Fəaliyyəti dövründə rayonun kənd təsərrüfatının inkişafında böyük rolu olur.

1961-ci ildən yenidən o, Dövlət Cins Damazlıq idarəsinə müdir təyin olunur. Ömürünün sonunadək həmin idarəyə rəhbərlik edib. Partiya və dövlət işlərindəki səmərəli fəaliyyətə görə Süleyman Hüseynov bir çox orden, medal,fəxri fərmanlar və qiymətli hədiyyələrlə mükafatlandırılıb. Azərbaycan SSR 21-ci və 22-ci partiya qurultaylarına nümayəndə seçilib. Mərkəzi Komitənin üzvü olub.
Üç çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir.

Hüseynov Süleyman Salman oğlu 21 aprel 1973-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Aktanış rayonu

**Aktanış rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Respublikanın şimal-şərqində yerləşir.

Respublikanın Minzələ, Muslin rayonları ilə, Başqırdıstan (İleş, Krasnokamski, Bakalı rayonları, Ağidel şəhər dairəsi) və Udmurtiya (Karakulino rayonu) ilə həmsərhəddir.

İnzibati mərkəzi Aktanış kəndidir.
## Coğrafiyası
Rayon ərazisindən çoxlu sayda çay axır. Bunlar arasında Avropadakı ən böyüklərindən olan Kama və Ağıdel çayları da varddır. Rayon ümumilikdə mütləq yüksəklikliyi 62-235 m olan düz yamaclı düzənlikdən ibarətdir. Ən ən aşağı nöqtələr Kama, Ağıdel və İk çaylarının yatağı boyunca Nijnekamsk hava limanının ərazisindədir. Ən yüksək yerləri rayonun cənub hissəsində yerləşir. Mütləq hündürlüyü 235 m olan ərazi Poisevo kəndin cənubunda yerləşir.

Rayonun mərkəzi hissəsindən Şərq Şabiz və Qərbi Şabiz çayları axır. Şərqi Şabizin uzunluğu 45 km, Qərbi Şabızın uzunluğu isə 30 km-dir. Hər iki çay geniş vadilərdən axır. Rayonun əsas su təchizatı su quyuları tərəfindən alınan yeraltı sular əsasında həyata keçirilir.

Ərazidə çoxlu göl və bataqlıqlar vardır. Şimal-şərq hissəsində Tatarıstan ən böyük bataqlıq-göl kompleksi olan Kulyaqaş yerləşir. Massivin ümumi sahəsi təxminən 4900 hektardır. Qərbdən şərqə 17,5 km, şimaldan cənuba 10 km məsafədə uzanır. Kulyaqaş bataqlıq massivində çoxlu göl vardır. Onlardan ən böyüyü Kulyaqaşdır.
## İqlimi
Bölgənin iqlimi isti yay və mülayim soyuq qışla xarakteriza olunur. Əsasən hava kütlələri qərbdən gələnlərin təsiri altında əmələ gəlir. Atlantik okeanından hərəkət edən hava kütlələri isti və rütubətlidir. Bu səbəbdən yerli iqlimi yumşaldır. Soyuq hava Arktika hövzəsindən gəlir. Qışda mülayim enliklərə soyuq kontinental hava nəzarət edir. İsti tropik hava cənub-qərbdən və cənubdan, yayda cənub-şərqdən gəlir.
## Tarixi
1920-ci ilə qədər Aktanış rayonunun ərazisi Ufa vilayətinin Minzələ mahalına daxil idi. 1920-ci ildə Minzələ rayonu yeni qurulan Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibinə daxil olur.

Ərazi 10 avqust 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. 1 fevral 1963-cü ildə Minzələ kolxoz-sovxoz ərazi-istehsalat idarəsinə verilir. 12 yanvar 1965-ci ildə yenidən Aktanış rayonua çevrilir.
## Əhalisi
Rayon rusların respublika ərazisində ən az olduğu yerdir (0.65%) . Buna görə tatarların yüksək nisbətində olması ilə xarakterizə olunur.

## İstinadlar
Alekseyevsk rayonu (Tatarıstan)

**Alekseyevsk rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Respublikanın mərkəzi hissəsində, Kama çayının sağ sahili boyunca uzanır. İnzibati mərkəz şəhər tipli Alekseyevskoye qəsəbəsidir.
## Coğrafiyası
Rayonun ərazisi 2074.41 km² -dir.

Çistopol, Aksubay, Nurlat, Əlki, Spas rayonları, Kuybışev su anbarının qarşı tərəfində isə Layış və Balık Bisməse rayonları ilə həmsərhəddir. 

## Tarixi
1920-ci ilə qədər Layış, Spas və Çistopol mahallarına, 1920-1922-ci illərdə isə Layış, Spas və Chistopol kantonlarına, 1922-1930-cu illərdə Çistopol və Spas kantonlarına daxil olur.

Rayon 10 avqust 1930-cu ildə təsis edilmişdir. 1 fevral 1963-cü ildə ərazinin Çistopol rayonuna verilməsi ilə ləğv edilir. 4 mart 1964-cü ildə rayon ərazisi yenidən bərpa edilir.
## İqtisadiyyat
### Kənd təsərrüfatı
Rayonda yazlıq buğda, qışlı çovdar, arpa, noxud, yulaf becərilir. Ətlik və südlük heyvandarlıq və donuzçuluq inkişaf etmişdir. Bilyar Meşə Təsərrüfatı, Alekseevsk Süd və Konserv Zavodu da daxil olmaqla kənd təsərrüfatı müəssisələri vardır.

### Sənaye
Rayondakı ən böyük müəssisələrdən biri, əsasən kərpic istehsalı ilə məşğul olan Alekseevsk Keramika ASC-dir.

Burada 1927-ci ildə qurulmuş bədii toxuculuq Alekseevsk fabriki fəaliyyət göstərir.

Alekseevsk müəsissəsi kənd təsərrüfatı maşınları sahəsində ixtisaslaşmış, T-54, MTZ-82, Don-1500 maşınları üçün ehtiyat hissələri istehsal edir və onların təmiri ilə məşğul olur. "Keramika-market"  dekorativ kərpic və taxta istehsalı ilə məşğuldur. 
## Nəqliyyat
Rayon ərazisində R-239 "Qazan - Orenburq - Qazaxıstanla sərhədi" avtomobil yolu, Kama yaxınlığındakı körpüdən keçir. Alekseevsk və körpüdən şərqdə Çistopol şəhərinə istiqamətlənir. 16K-0191 avtomobil yolu Alekseevsk-Vısokiy Kolok (Samara) körpüdən qərbə, 16K-0196 Levaşovo-Tukay (Bolqar) yoluna qədər uzanır.  Rayon mərkəzindən Alekseevsk - Bilyar - Mamıkovo (Nurlat) yolu cənuba aparır.

Körpüdən cənuba qədər Qərbi Avropa-Qərbi Çin nəqliyyat dəhlizi avtomobil yolunun tikintisi davam edir.

Çay vastəsi ilə daşımalar Kama vastəsi ilə daşınır.

## Mədəniyyət
Rayon “Zarya” qəzeti rus və tatar dillərində nəşr olunur.

## Məşhur sakinləri
Zaki Kutlin (1900-1942) - Sovet hərbiçisi, general-mayor Suxiye Kurnali kəndində anadan olmuşdur.

Mixail Pavelkin (1900 - 1955) - Sovet hərbi komandiri, tank qoşunlarının general-leytenantı. Alekseevsk kəndində anadan olub.

Xabibulla Xayrullin (1923-1945) - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. Suxiye Kurnali kəndində anadan olub.

## İstinadlar

## Mənbə
* Alekseyevsk rayonunun rəsmi saytı
Aksubay rayonu

**Aksubay rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Respublikanın cənubunda, Zakamski iqtisadi rayonunda yerləşir.

İnzibati mərkəzi Qazan şəhərindən 180&nbsp;km, Nurlat dəmiryol stansiyasından 58&nbsp;km və Çistopol şəhərindən 85&nbsp;km məsafədə yerləşən şəhər tipli Aksubay qəsəbəsidir.
## Coğrafiya
Çistopol, Yeni Çimşə, Çirmeşən, Nurlat və Alekseyevsk rayonları ilə həmsərhəddir.

Sahəsi - 1439.16&nbsp;km²-dir.

Bilyar qoruğu. Keremetev meşəsi. Bolşaya Sulça, Savruşka çayları və s.

## Tarixi

10 Avqust 1930-cu ildə təsis edilmişdir. Müasir sərhədlərə isə 1965-ci ildən qovuşur.
## Əhali
; Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Aksubay ş.) rayon əhalisinin 34,4 % yaşayır.
; Milli tərkib
Rayon Tatarıstanda çuvaş əhalisinin ən çox olduğu ərazi olaraq xarakterizə olunur. Burada böyük etnik qrupların, nə tatarların, nə də rusların çoxluq təşkil etmədiyi respublikanın yeganə bölgəsidir.

2013-cü ilin əvvəlində görə etnik tərkib: 44,3% -i çuvaşlar, 38.5% tatarlar, 16.6% ruslar və 0.6% -i digər millətlərin nümayəndələri.
## İnzibati ərazi bölgüsü
Aksubay inzibati rayonuna 1 şəhər və 20 kənd bələdiyyə nümayəndəliyi daxildir. Üstəlik rayon ərazisində 79 yaşayış məntəqəsi vardır.

## İqtisadiyyat
Əsas sənaye sahəsi kənd təsərrüfatıdır.

### Kənd təsərrüfatı
Kənd təsərrüfatının əsas istiqaməti taxılçılıqdır. Bölgədə qış çovdar, yaz və payız buğda, arpa, şəkər çuğunduru, kartof becərilir. Aparıcı heyvandarlıq sahəsi ətlik və südlük heyvandarlıq və donuzçuluqdur.

### Sənaye
Rayonun sənayesi aşağıdakı müəssisələrlə təmsil olunur: MMC Aksubay İstehsalat Sahəsi, İK Aksubay İstehsalat Müəssisəsi.

### Təbii ehtiyatlar
Geoloji cəhətdən bölgənin ərazisi əhəng daşı, qumdaşı və qəhvəyi-boz rəngli qumların qarışığı olan karbonat gilləri ilə təmsil olunan qayalardan ibarətdir. Bölgənin ən vacib mineral ehtiyatı neftdir. Rayonda 6 yataq aşkar edilmişdir: Eriklinskoye, Sunçeleevskoye, Demkinskoye, Myudovskoye, İbraikinskoye, İvinskoye. Üstəlik vacib bir təbii ehtiyat kərpic gildir.

Bölgənin digər təbii ehtiyatlarından torpaq və meşəni qeyd etmək lazımdır.

### Nəqliyyat
16K-0098 Çistopol-Aksubay-Nurlat və 16K-0131 Nurlat-Kuzaykino (R239) avtomobil yolları rayon ərazisindən keçir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Аксубаевский район на портале муниципальных образований Татарстана
* Информация о районе на сайте Моя Казань
*
Əlki rayonu

**Əlki rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəz şəhər tipli Bazarlı Matak kəndidir.
## Coğrafiyası
Respublikanın cənubunda yerləşir. Respublikanın Spas, Alekseevsk, Nurlat rayonları və Ulyanovsk vilayəti ilə (Melekes və Novomalıklin rayonları) həmsərhəddir.

Əsas çaylar Kiçik Çeremşan (Ata, Şiya, Yuxmaçka çayları), Aktay və Bezdnadır.

Orta illik temperatur + 2.8 ° C-dir. Yanvar ayının orta temperaturu -13-14 ° C, iyul ayının orta temperaturu isə + 18-20 ° C-dir. Orta illik yağıntının miqdarı 430-500 mm, buxarlanma 550-570 mm-dir.
## Tarixi
Əlki rayonu inzibati mərkəzi Əlki kəndi olaraq 10 avqust 1930-cu ildə qurulmuşdur. Rayon mərkəzi 1937-ci ildə Bazarlı Matak kəndinə köçürülmüşdür (digər mənbələrə görə 1932-ci ildən gec olmayaraq).

1935-ci ilin fevral ayında rayonun cənub və qərb hissələrindən Kuzneçixinski rayonu qurulur.

1944-cü ilin fevralında Əlki və Kuzneçixinsk rayonlarının şərq və cənub hissələrindən (o dövrün hüdudları daxilində) Yuxmaçinski rayonu qurulur. 1956-cı ilin dekabrında rayon ləğv edilir, ərazisi Kuzneçixinski və Alkeevski rayonlarına verilir.

1960-cı ilin oktyabrında ləğv edilmiş Kuzneçixinski rayonunun ərazisinin böyük hissəsi Əlki rayonuna verilir.

Əlki rayonu 1 fevral 1963-cü ildə inzibati-ərazi quruluşunun islahatı çərçivəsində ləğv edilir və Kuybişevski rayonuna verilir. 12 yanvar 1965-ci ildə isə rayon bərpa edilir.
## Yerli özünü idarəetmə
Rayon rəhbərləri
Davletşin Ferdinat Midxatoviç

2015-ci ilin sentyabr ayından - Nikoşin Alexandr Fedoroviç

İcraiyyə Komitəsi rəhbərləri

2009—2014 - Nikoshin Alexandr Fedoroviç

2015-ci il sentyabr ayından - Saqdiyev Asxat Minzıyatdinoviç
## İqtisadiyyat
Rayonda yem fabriki, yağ istehsalı müəsissəsi və çörək sexi fəaliyyət göstərir.

Rayon ərazisində buğda, çovdar, arpa, yulaf və darı becərilir. Heyvandarlığın əsas sahələri ətlik və südlük heyvandarlıq və donuzçuluqdur. Burada "Alkeevskiy Lesxoz" dövlət müəssisəsi fəaliyyət göstərir.

Rayon kənd təsərrüfatının ÜDM-də payına görə respublikada birinci yerdədir (95%, 2013), eyni zamanda yol şəbəkəsinin sıxlığı baxımından sonuncu yerdədir.

Əsas yollar: 16K-0191 "Əlki - Baz. Matak - Vısoki Kolok" (Kazan - Samara marşrutunun bir hissəsi), 16K-0248 "Baz. Matak - Mamıkovo" (Nurlat üzərində), 16K-0264 "Baz. Matak - Bolqar", Baz. Matak - İzh-Boriskino, Aşağı Əlki - Kuzneçixa, Bilyar - Çuvaş Brod.

Rayon ərazisində dəmir yolları yoxdur. Yerli aviaşirkətlər üçün aktiv olmayan bir hava limanı var.

## İstinadlar
Ernst Muldaşev

**Ernst Rifqatoviç Muldaşev** (Başq. *Мулдашев, Эрнст Рифғәт улы*; ) — Sovet və Rus oftalmoloqu, ən yüksək dərəcəli cərrah, Ufada Rusiya Federasiyası Səhiyyə Nazirliyinin "Ümumrusiya Göz və Plastik Cərrahiyyə Mərkəzi" Federal Dövlət Büdcə Təşkilatının baş direktorudur. Rusiya Federasiyasının əməkdar həkimidir. Bundan əlavə, qədim sivilizasiyaları öyrənmək üçün Krit, Misir və Tibetə ekspedisiyalarla əlaqəli mistik mövzularda bir sıra ezoterik kitabların, qəzet nəşrlərinin və filmlərin müəllifi kimi şöhrət qazanmışdır.

## Bioqrafiya
Ernst Muldaşev, 1 yanvar 1948-ci ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Beloretski rayonunun Verxne-Sermenevo kəndində sadə bir ailədə anadan olmuşdur.

1955–1965-ci illərdə Muldaşev Salavat şəhərinin məktəbində (Birinci Lisey) oxuyub.

1972–1982-ci illərdə Ufa Göz Tədqiqat İnstitutunda tədqiqatçı, rekonstruktiv və plastik cərrahiyyə şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

1982–1988-ci illərdə Muldaşev 10 saylı Xəstəxananın göz şöbəsində oftalmoloq vəzifəsində çalışmışdır.

1988–1990-cı illərdə Shələrarası Elmi Texniki Kompleksdə "Göz Mikrocərrahiyyəsi"nin göz cərrahiyəsi nəqli laboratoriyasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

1990-cı ildən etibarən Ümumrusiya Oftalmik və Plastik Cərrahiyyə Mərkəzinin direktoru olmuş. (Ufa)

1990-cı ildən 1993-cü ilə qədər Rusiyanın deputatı olub. Ernst Muldashev, "Sovet adamı üzərində təcrübələr aparmaqda" ittiham edildiyi üçün ixtiralarını qorumaq üçün bir deputat oldu. Ali Şuranın dağılması zamanı həbs olundu və dəyənəklərlə döyüldü.
İxtira və faydalı modellərə görə 50-dən çox Rusiya patentinin, 10 xarici patentin, 300-dən çox elmi nəşrin, o cümlədən 7 monoqrafiyanın müəllifidir:

Skleranın stafilomaları, 2000,

Qaraciyər və Böyrək Traktı Cərrahı, 2005,

Mürəkkəb qlaukoma, 2005,

Toxuma transplantasiyasının sosial və biotibbi aspektləri, 2007,

Cərrahın açıqlamaları. Dünyada ilk göz nəqlini necə etdim, 2010

Qlaukoma düzgün əməliyyat edirikmi, 2013,

Rejenerativ dərman. Oftalmik cərrahiyyədə alloplant biomaterialları, 2014

## Oftalmologiya
Muldaşev Rusiya Federasiyasının əməkdar həkimi, tibb elmləri doktoru, professordur. Rusiya Oftalmoloqlar Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin üzvüdür. Ən yüksək kateqoriyalı cərrah, Louisville Universitetinin (ABŞ) fəxri məsləhətçisi, Amerika Oftalmologiya Akademiyasının üzvü, Meksikanın sertifikatlı oftalmoloqu, Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının üzvü. Onun sözlərinə görə, 400-dən çox elmi əsər dərc edib, hər il 600–800 göz əməliyyatı aparır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Coel Azaf Allen

**Coel Azaf Allen** (; ) — Amerika zooloq və ornitoloqu.

Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının (1871), ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1876), Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (1878) üzvü.

## Əsərləri
* Mammals and Winter Birds of Eastern Florida, (1871)
* The American Bisons, (1876)
* Monographs of North American Rodentia (with Elliott Coues, 1877)
* History of North American Pinnipedia, (1880)
* Mammals of Patagonia, (1905)
* The Influence of Physical Conditions in the Genesis of Species, (1905)
* Ontogenetic and Other Variations in Musk-Oxen (1913)
## Allenin şərəfinə adlandırılmış takson
* Antilopabənzər dovşan ().

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yusif İsa Halim

**Yusif İsa Halim** () — ilk rumınca-türkcə lüğəti yazan, Dobrucada anadan olmuş Krım tatarı olan şair, müəllim və linqivist.

## Həyatı
Yusif İsa 1894-cü ildə bu gün Dobrucadakı Mankalya bölgəsinin qərbində yerləşən Ciocarlia olaraq da bilinən Bilbildə anadan olmuşdur. 1915-ci ildə Məcidiyyə mədrəsəsindən məzun olmuş və Adamclisi, Kavarna, Dobric, Boğazköudə müəllimlik etmişdir. Müəllimlik fəaliyyətində sonra ədəbi yaradıcılığa üz tutmuşdur. 1930-cu ildə ilk rumınca-türkcə lüğəti hazırlamış və hal-hazırda Bolqarıstanda yerləşən Dobricdə nəşr etdirmişdir. Onun lüğəti Kamus-i Umumi adlanmışdır.

Rusların bölgədəki artan gücü və 1783-cü ildə Krımı ilhaq etməsindən sonra Krım tatarları Osmanlılar tərəfindən Dobrujcaya gətirildi. 2002-ci ildə onlar əhalinin 2.4% -ni təşkil etdilər. 1877-1878-ci illər arasında Dobrucadan Anadoluya 80.000 ilə 100.000 arasında Krım tatarlarının mühacirət edildiyi təxmin edilir. Yusif İsa Halimin ailəsinin də Ruminyaya köç etməsi bu dövrlərə təsadüf edir. Birinci Dünya müharibəsinə qədər az sayda davam etdi. Mühacirətin səbəbləri bir neçə idi: 1883-cü ildə Rumıniya hökuməti üçün məcburi hərbi xidmət tələb edən qanunlar qəbul etdi. Xristian ordusuna qulluq etmələrinin müsəlman şəxsiyyətlərinə uyğun olmadığından narahat olan bütün Rumıniya subyektləri. Digər səbəblər arasında Dobrujadakı 1899-cu il aclığı, Tatar və Türk torpaqlarının müsadirə edilməsinə dair bir sıra qanunlar və bölgəni viran edən Birinci Dünya müharibəsi (1916-18). 1918-ci ildə, 19 yaşında tatar məktəblərində dərs vermək üçün Krıma getdi və 1930-1940-cı illərdə Emel Dobrucada ilk tatar jurnalını nəşr etdi. O və digər millətçilər, tatarların Dobruja'dan Türkiyəyə köçmələrinə etiraz edərək, Krımda məskunlaşmalarına üstünlük verdilər. Yusif İsa Halimin də buradakı fəaliyyətləri qaçınılmazdır.

1982-ci ildə tarixi adı Qarasu olan və şimali Dobrucada yerləşən Medgidiyada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Dovşankimilər

**Dovşankimilər** () — Məməlilər sinfinin Euarxontoqlireslər dəstəüstünə aid dəstə.
## Fəsilələri
* 
* 
*  
## İstinadlar
Xuan Qomesin Somosierra aşırımında itkin düşməsi

[thumb|right|200px|Hadisədən qısa müddət öncə çəkilmiş Xuan Perdo Martinez Qomesin fotosu. ([1986)]]

** Xuan Qomesin Somosierra aşırımında itkin düşməsi** () - 1986-cı ilin 25 iyun tarixində İspaniyanın paytaxtı Madrid şəhərindən şimalda yerləşən Somosierra aşırımında baş vermiş yük avtomobil qəzası nəticəsində Xuan Perdo Martinez Qomes () adlı 10 yaşlı İspaniya vətəndaşının itkin düşməsi hadisəsi. İnterpol baş vermiş itkin düşmə hadisəsinin son 30 il ərzində Avropadakı ən mistik və sirri açıla bilməyən itkin düşmə hadisəsi olduğunu bildirmişdir. 1986-cı ilin yayında hadisə baş verən zaman Xuan Pedronun 10 yaşı vardı. Hadisə Madrid şəhərindən şimalda yerləşən Somosierra dağ keçidində baş vermişdir.

Xuanın atası Andres Martinez Navvaro şəxsi Volvo F-12 tipli yük maşını ilə yerli neft-kimya şirkətlərindən birində sürücü olaraq çalışırdı. Hadisə günü Martinez Navvaro, həyat yoldaşı və 10 yaşlı oğlu Mursiya bölgəsindən Bilbao şəhərinə doğru səfər etməkdə idilər. Sürücü 20 min litr kükürd turşusu məhlulu daşımaqda idi. Somosierra dağ keçidində irəliləyən zaman yük maşının əyləc sistemində yaranmış problemə görə yük avtomobili dərədən aşağı yuvarlanaraq, qəza törətmişdir. Hadisə nəticəsində 20 min litr kükürd turşusu ətrafa dağılmış, sürücü Andres Martinez Navvaro və həyat yoldaşı hadisə yerindəcə həlak olmuşdular.

Polis ilkin araşdırma zamanı qəzada həlak olanların iki nəfərdən olduğunu zənn etsə də, sonradan 10 yaşlı Xuan Pedro Martinez Qomesində qəza anında yük avtomobilində olduğu dəqiqləşmişdir. Bütün araşdırmalara baxmayaraq 10 yaşlı Xuan Pedro Martinez Qomesə aid olan heç bir iz aşkarlanmamışdır. Əsas ehtimallardan biri qəzanın baş verdiyi andan etibarən, polisinin hadisə yerinə gəldiyi müddət ərzində hadisə yerinə yaxın şəxsiyyəti məlum olmayan şəxslər tərəfindən Xuan Qomesin oradan oğurlanmasıdır. Bütün bu iddiaları sübut edəcək tutarlı faktlar olmadığı üçün hadisə bu gün də öz qeyri-müəyyənliyini qorumaqdadır.

Baş vermiş olay İspaniya cəmiyyətində geniş əks-səda yaratmışdır. İnsanlar 10 yaşlı bir uşağın heç bir iz buraxmadan yoxa çıxa biləcəyi faktına inanmamış və hadisənin doğru formada araşdırılmasını dövlət rəsmilərindən tələb etmişdilər. *El Español* , *El País* , *El Caso* və *Interviu* kimi ölkənin önəmli mətbuat orqanları baş vermiş müəmmalı hadisəni mütamadi formada öz səhifələrində işıqlandırmışdır.

2011-ci ildə Rui Qonzales Martin tərəfindən *Somosierradan olan oğlan* kitabı nəşr edilmişdir. Yazıçı və jurnalist İlker Ximenez İspaniyada baş vermiş qeyri-məchul cinayətlərə dair yazmış olduğu kitabında 1986-cı ildə baş vermiş hadisəyə geniş bir bölməni həsr etmişdir. Mövzu ilə maraqlanan jurnalistlər və kriminalistlər baş vermiş hadisə ilə 1987-ci ilin 6 aprel tarixində Malaqa şəhərində naməlum şəraitdə itkin düşmüş David Guerrero Guevaranın yoxa çıxması ilə eyniləşdirməkdədirlər.

## İstinadlar
Şamil Əbiltay

**Şamil Bisenqali oğlu Əbiltay** (; ) — sovet və Qazaxıstan bəstəkarı.

## Həyatı
II Dünya Müharibəsində döyüşən atası Bisenqali Əbiltay anası Əzirxanım Abdirovna ilə kollektiv təsərrüfatın işçiləri idilər. Babası Əbiltay məşhur küyşi idi. Şamil Əbiltay dörd yaşından dombra çalmağa başlamışdır. 1974-cü ildə Voronej şəhərində keçirilən xalq çalğı alətləri üzrə ümumittifaq ifaçılar müsabiqəsinin laureatı, 1980-ci ildə Qazaxıstan Lenin komsomolu mükafatı laureatı, 1994-cü ildə Türkiyənin İzmir şəhərində keçirilən Qurultayda bütün türk dünyasının "Ozanı" (carçı) adlandırıldı. 1998-ci ildə "Qazaxıstanın əməkdar xadimi", 1999-cu ildə isə Karaqanda vilayətinin Ulıtau rayonunun fəxri vətəndaşı adlarına layiq görüldü.

1962-ci ildə Quryev Musiqi Məktəbinə qəbul olur, 1966-cı ildə oranı bitirir. 1966-1972-ci illərdə Almatıdakı Kurmanqazı Konservatoriyasında təhsil alırdı. 1972-ci ildən etibarən Cambul adına Qazaxıstan Dövlət Filarmoniyasında küyşi üzrə müəllimik etməyə başladı və burada 13 il işlədi. 1985-1988-ci illərdə Qazaxıstan Radiosunun musiqi redaksiyasının baş redaktoru vəzifəsində çalışmışdır.

Onun yazdığı incəsənətə aid məqalələr respublika dövri nəşrlərinin səhifələrində dərc olunurdu. 70-ci illərin əvvəllərindən 80-ci illərin ortalarına qədər Qazaxıstan televiziyasında "Dombıra-dastan" adı altında musiqi və maarifləndirici verilişlər aparırdı.

Əbiltayın dombraçı sənətinə Koşeli, Kameş və Serkebay kimi məşhur küyşilər təsir etmişdir. O, Kurmanqazı, Dina, Abıl və Mamenin əsərlərini usta ifaçısıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* [Абильтай, Шамиль](https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Fayl:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_1_of_5_(2004).pdf&page=82) // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7.
Zakon i Pravosudiye

**Zakon i Pravosudiye** (, "Qanun və ədalət") — qazax və rus dillərində dərc olunmuş həftəlik respublika hüquqi qəzeti, mərkəzi Qazaxıstanın Astana şəhərində  yerləşirdi. Qəzet əsasən Qazaxıstanın qanun və siyasəti, ölkədə korrupsiya hallarının araşdırılması və ifşa olunması ilə bağlı məsələlərin müzakirə və işıqlandırılması sahəsində çalışırdı.

Korrupsiya ilə əlaqəli nəşrlərdən sonra qəzetdə işləyən bəzi jurnalistlər, toxunulmazlıq hüquqlarının taptalanmasından  qorxmağa başlamışdılar. Onlar içərisində Oralqayşa Omarsanova və Tokbergen Abiyev var idi.

Nəşrin qeydiyyatı zamanı qanun pozuntusu baş vermişdir. Qanun pozuntusu qəzetin sahibi "ATS.KZ" MMŞ və Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyinin Məlumat və Arxiv Komitəsi tərəfindən yola verilmişdir.

Qəzetin ilk dəfə 2005-ci ildə çap olunmuşdur; 2008-ci ildə qəzet Astana rayonlararası ixtisaslaşmış iqtisadi məhkəməsinin qərarı ilə bağlandı.

2011-ci ildə üç il həbsdən sonra sərbəst buraxılan "Zakon i Pravosudiye" qəzetinin keçmiş baş redaktoru Tokbergen Abiyev Qazaxıstan Respublikasının Rabitə və İnformasiya Nazirliyinə «Alyans Kazaxstanskix SMİ „Zakon i Pravosudiye“» (, "Qazaxıstan Media İttifaqı" Qanun və Ədalət") qəzetinin qeydiyyata alınması üçün sənədlər təqdim etsə də, ona rədd cavab gəldi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://www.gorodpavlodar.kz/News_9875_4.html
Natiq Qasımov (iqtisadçı)

**Natiq Qasımov** (tam adı:*Qasımov Natiq Əbülfəz oğlu*; ) — iqtisadçı, iqtisadi elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikası vergilər nazirinin müavini (2002–2010).

## Həyatı
Qasımov Natiq Əbülfəz oğlu 19 mart 1960-cı ildə Bakıda anadan olub.

### Təhsili
1982-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu iqtisadiyyat fakütləsini bitirib.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti
1988-ci ilədək Azərbaycan Elmi Tədqiqat Kənd Təsərrüafının iqtisadiyyatı və Təşkili İnstitutunda böyük elmi işçi işləmişdir. 1988–93-cü illərdə Azərbaycan İqtisadçılar İttifaqı sədr müavini olub. 1993–94-cü illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Yeyinti Sənayesi İnstitutunun direktoru olub. 1994–1998-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti olmuşdur. 1998–2002-ci illərdə Əmək və Sosial Problemlər üzrə Elmi Tədqiqat və Tədris Mərkəzinin direktoru olub. Azərbaycan Respublikası vergilər nazirinin müavini (2002–2010) olub.

### Elmi fəaliyyəti
6 monoqrafiyanın,80-dən çox elmi məqalənin,9 kitabçanın müəllifidir. 1998-ci ildə iqtisadiyyat elmlər doktoru, 1999-cu ildə professor olub. Tədqiqatları, əsasən Azərbaycanda bazar münasibətlərinə keçid şəraitində sosial islahatlar və cəmiyyət, sosial-iqtisadi inkişaf və demoqrafik proses problemlərinə həsr edilmişdir. İqtisadçıların simpozium və konfranslarında məruzələr etmişdir.

2010-cu ildən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Əməyin iqtisadiyyatı və təşkili" kafedrasında, 2019-cu ildən "Sosial inkişaf iqtisadiyyatı və qiymətləndirmə" kafedrasında çalışıb. 2022-ci ildən "İctimai idarərtmə və sosial innovasiyalar" kafedrasının professordur.

## Üzvü olduğu təşkilatlar
* Beynəlxalq İqtisadçılar İttifaqı

## İstinadlar
Əbülfəth xan Bəxtiyari

**Əbülfəth xan Bəxtiyari** () — Həft Ləng budağının Bəxtiyari elinin xanı.

## Həyatı
Əfşarlarlar dövründə İsfahan hakimi olan Əbülfəth xan, Nadir şah Əfşarın (1736-1747) vəfatından (1747) sonrakı varislər Adil Şah, İbrahim Şah və Şahrux Şah, Əbülfəthin İsfahan şəhərin qubernatorluğu davam etməsini qəbul etdilər.

Müttəfiq olan Kərim xan Zənd və Çahar Ləng komanderi Əlimərdan xan Bəxtiyari 1750-ci ilin mayında İsfahanın mühasirə etilər. Əli Mərdanın yaxcı bir təkliflərindən sonra Əbülfəth xan şəhərin qapılarını açıb  Kərim xan və Əlimərdan xan ilə ittifaq qurmağı qəbul etdi. Əbülfəth xan Əlimərdan xan və Kərim xan birlikdə Səfəvi sülaləsinin hakimiyətini bərpa etmək üçün 17 yaşındaki Səfəvi şahzadəsi Əbu Turabini nayib olaraq, 29 iyunda şah elan etdilər və ona III İsmayıl adını verdilər. Sonra Əlimərdan xan Vəkil-ü-dövlət ünvanı aldı.

Əlimərdan xan hökumət idarəçiliyin başçısı olaraq, Əbülfəth xanı İsfahanın hakimi vəzifəsini və Kərim xana da ordunun sərdarı təyin edildi və ona bölgə xanlıqları fəth etmək vəzifəsi verildi. Ancaq bir neçə ay sonra Kərim xan Kürdüstan bölgəsində bir döyüşdəykən iddialı Əlimərdan xan Əbülfəth xanı öldürdü.

## İstinadlar
Bolçu döyüşü

**Bolçu döyüşü** 711-ci ildə Göytürk xaqanlığı ilə Türgişlərin rəhbərlik etdiyi ittifaq qüvvələri arasındakı döyüşdür. Döyüş göytürklərin qələbəsi ilə nəticələnmişdir.

## Döyüşün səbəbi
Qapağan xaqanın hücumlarından təngə gələn Tan sülaləsi ona qarşı bu ağır təzyiqdən qorunmaq üçün müttəfiqlər axtarmalı oldu. Bu məqsədlə qırğızlar və türgişlər ittifaqa dəvət edildi. türgişlər, qırğızlar və Tan sülaləsi göytürklərə qarşı ittifaq hazırlığına keçdi. Bu vəziyyəti casuslar vasitəsi ilə öyrənən Tonyukuk ittifaq qüvvələri hücum etməzdən əvvəl müharibə hazırlıqlarına başladı.

## Döyüş

### Qırğızların aradan qaldırılması
Tonyukuk əvvəlcə üçtərəfli ittifaqın ən zəif üzvü olan qırğızları aradan qaldırmaq qərarına gəldi. Qırğızlar o dövrdə "Kögmen Meşəsi" deyilən ərazidə yaşayırdılar. Bu meşəyə aparan yeganə yol Az qəbiləsinin ərazisindən keçən Anı çayı boyunca uzanan at yolu idi. Tonyukuk Göytürk ordusunu bu yolda irəliləyə biləcəyini düşündü və vəziyyəti Qapağan xaqana bildirdi. Qapağan xaqan bu təklifi qəbul etdi. Daha sonra Tonyukuk Az qəbiləsindən yol göstərmək üçün bir bələdçi tapdı. Sonra Tonyukukun komandanlığı altında olan Göytürk ordusu bu yolla getməyə başladı və Ak Termil adlanan çaya çatdılar. Göytürk ordusu sürətlə irəliləməyə davam etdi və gecə qırğızlara hücum etdi. Bu hücum Tonyukuk abidəsində belə təsvir edilmişdir:"*Qırğızı yuxuda basdıq, yuxusunu nizə ilə açdıq*." Əvvəlcə qırğızlar məğlub oldular, lakin qırğız xaqanı əsgərlərini toplayıb əks hücuma keçdi. Ancaq qırğız ordusu məğlub oldu və qırğız xaqanı da öldürüldü. Bundan sonra qırğız xalqı göytürklərə tabe oldu və Göktürk xanlığına bağlandı. Göytürk ordusu Kögmen meşəsinin ətrafından dolanaraq geri gəldi.

### Döyüş

## İstinadlar
Estoniya atı

**Estoniya atı** — kiçik atların Eston cinsidir. O, güclü və xəstəliklərə davamlıdır. Estoniyada üç tanınmış at cinslərindən biridir

XI əsrdə, salnaməçi Adam Bremenski estonları zəngin qızılla və yaxşı atla təsəvvür edirdi.

Estoniyalı yerli cins atların geniş başı, qısa boynu, geniş və dərin döşləri, geniş kürəyi, quru əzaları, güclü dırnaqları vardır.

Estoniya atı Estoniyanın Baltika dәnizi adalarında vә sahillәrindә yetişdirilir. Estoniyalı yerli cins atların geniş başı, qısa boynu, geniş və dərin döşləri, geniş kürəyi, quru əzaları, güclü dırnaqları vardır. Ayğırların cidov hündürlüyü 146 sm, döş qucumu 180,5 sm, kütlәsi 486 kq, madyanlarınkı 144,3 sm, döş qucumu 180 sm, kütlәsi 460 kiloqramdır. Adalardakı atlar materikdә yetişdirilәnlәrdәn kiçikdir. Rәnglәri kürәn, kәhәr, qara vә boz olur. Yemә tәlәbkar deyildir, yerli şәraitә yaxşı uyğunla bilir vә güclüdür. Ən çox Kənd təsərrüfatında vә nәqliyyata aid işlәrdә istifadә olunur. Maksimum 4830 kiloqramadәk yük çәkmə bacarığı vardır.

## İstinadlar
, accessed 24 January 2011
Qaradolaqlar

**Qaradolaqlar** — Naxçıvanda yaşamış türk tayfası.

## Haqqında
Kəngər tayfasının (bax *Kəngərlilər*) tərkibində olmuş,XX əsrin əvvəllərinədək,əsasən yarımköçəri həyat sürmüşlər. Keçmişdə Kür çayı sahillərində yaşamışlar.

## Mənbə

*
Qarakövsərlilər

**Qarakövsərlilər** — Naxçıvanda yaşamış türk tayfası

## Haqqında

Kəngər tayfasından olmuşlar (bax Kəngərlər). XVIII əsr-XIX əsrin ortalarına aid bəzi mənbələrdə Naxçıvan mahalında yaşayan kəngər mənşəli bir sıra qol və tirələrin içərisində qarakövsər nəslinin adı çəkilir. Azərbaycan hökmdarı Nadir şah Əfşarın hakimiyyəti dövründə 1736-1747 Naxçıvandakı Qaradkövsərlilərə inzibati cəhətdən öz arakarında çıxmış vəkil və ağsaqqallar rərbərlik edirdi. Naxçıvan diyarının və Dərələyəz mahalının bir sıra kəndində yaşamış Qarakövsərlilər maldarlıqla məşğul olmuşlar.

## Mənbə

*
Sen-Jan-de-Muaran

**Sen-Jan-de-Muaran** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Tyullen kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl. 

INSEE kodu — 38400. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 2 680 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 186 ilə 304 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 460 km cənub-şərqdə, Lion 75 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 21 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:1462
  bar:1968 from:0 till:1579
  bar:1975 from:0 till:1409
  bar:1982 from:0 till:1896
  bar:1990 from:0 till:2399
  bar:1999 from:0 till:2680

## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Frossasko, İtaliya (1998)

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Sen-Jan-de-Muaran haqqında ümumi məlumat
İlqar İlkin

**İlqar İlkin** (*Bayraməliyev İlqar Bayraməli oğlu*; ) — Birlik jurnalının baş redaktoru,  şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Ulduz jurnalının redaksiya heyətinin üzvü.

## Həyatı
Bayraməliyev İlqar Bayraməli oğlu 1972-ci ildə Gürcüstan, Saqareco rayonu, Qaraçöp mahalında anadan olub.  

### Ailəsi
Ailəlidir. Bir oğlu, bir qızı var.

### Təhsili
1979-cu ildə Yor-Muğanlı kənd orta məktəbinə daxil olub, 1989-cu ildə Bakı şəhəri, 5 saylı kimya-biologiya təmayüllü internat məktəbini bitirib. 1990-95-ci illərdə Bakı Dövlət Üniversitetinin filologiya fakültəsində filoloq ixtisası üzrə təhsili alıb.

## Fəaliyyəti

### Mətbuat və diaspor fəaliyyəti
Tələbəlik illərindən yaradıcılıq fəaliyyətilə aktiv şəkildə məşğul olub və şeirlərim aparıcı qəzet və jurnallarda nəşr olunub. 100-ə yaxın kitabın redaktoru olub. 1997-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və “Ulduz” jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür. 1998-ci ildə yaradılan Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin əsas yaradıcılarından biri olub, 2004-ci ildən təşkilatın Məclis sədri olub.

1993-cü ildən “Yurddaş” qəzetində müxbir kimi fəaliyyətə başlayıb və 2000-ci ilə qədər müxtəlif mətbuat orqanlarında müxbir, şöbə müdiri, redaktor kimi fəaliyyət göstərib.

2001-2005-ci illər ərzində Milli QHT Forumunun mətbuat xidmətinin rəhbəri, eyni zamanda BMT-nin Təlim və Resurs Mərkəzinin dəstək verdiyi “QHT bülleteni”nin redaktoru olub.

2005-2009-cu illərdə Türkiyə Cümhuriyyətində yaşadığı müddətdə biznes fəaliyyətilə yanaşı, Türkiyədəki Azərbaycan diaspora təşkilatları ilə də aktiv əməkdaşlıq edərək, diaspora təşkilatlarının işinə yardım edib.

2009-cu ildən Azərbaycanlıların və digər Türkdilli Xalqların Əməkdaşlıq Mərkəzinin icra katibi, təşkilatın təsis etdiyi “Birlik” jurnalının baş redaktorudur. Eyni zamanda 2013-cü ilin aprel ayından Milli QHT Forumunun Diaspora və Lobbiçilik departamentinin rəhbəri təyin olunub.

## Kitabları
* 1996-cı ildə “Halal eylə bu sevgini” adlı şeirlər kitabı, 
* 1998-ci ildə isə həm müəlliflərindən biri olduğu “Qaytarılan köç karvanı” publisistik kitabı.

## Təltif və mükafatları
* 2014-cü ildə Prezident təqaüdünə layiq görülüb.
* 2015-ci ildə 22 iyul Azərbaycan milli mətbuatının 140 illik yubileyi ilə bağlı keçirilən təntənəli tədbirdə Mətbuat Şurasının Ali Media Mükafatına layiq görülüb
* 2016-cı ildə Azərbaycan milli jurnalistikasının inkişafındakı xidmətlərinə görə "Mirzə Cəlil" Media Mükafatına layiq görülüb.
* 2017-ci ildə Belçika Türkcə Media Birliyi tərəfindən Türk dünyasına verdiyi töhfələrə və media əlaqələrinə görə təltif "Fəxri Diploma"layiq görülüb.
* 2018-ci ildə Azərbaycan-Türkiyə Evi və Azərbaycan Diasporu İnformasiya Mərkəzi tərəfindən diaspor və media sahəsində xidmətlərinə görə "Fəxri Diplom"da layiq görülüb.
* 2018-ci ildə Türk Dünyası Qəzetçilər Federasiyası tərəfindən Türkiyə  Mətbuat Onur Günü ilə bağlı türk dünyasındakı fəaliyyətlərdən dolayı "Fəxri Fərmana"da layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rüstəm Behrudinin təlaşı
* Bakı qəhrəmanının oğlu 74 il sonra Vətəndə - Video
* Birlik" dərgisinin yeni №32 (Sentyabr 2019) sayı dərc olundu
Finiksin ən yüksək binalarının siyahısı

**Finiksin ən yüksək binalarının siyahısı** — ABŞ-nin Arizona ştatının mərkəzi Finiks şəhərində hündürlüyünə görə sıralanmış çoxmərtəbəli binaları ehtiva edir. Şəhərdəki ən yüksək bina, 1972-ci ildə inşa edilmiş 40 mərtəbəli, 147 metr uzunluğunda "Chase Tower"dir. Şəhərin ikinci və üçüncü ən hündür binaları — 31 mərtəbəli 124 metr hündürlüyə malik ABŞ mərkəzi bankı və 25 mərtəbəli 121 metr hündürlüyə malik "Qwest Tower"dir.

Finiksdə çoxmərtəbəli binaların tikilməsinin tarixinin başlanğıcı 1924-cü ilə, şəhərin aşağı mərtəbəli binalarının fonunda hündürlüyü ilə seçilən 42 mərtəbəli "Luhrs Building"in inşasının tamamlandığı vaxta təsadüf edir. 100 metrdən hündür olan ilk Finiks tikilisi 1964-cü ildə inşa edilmiş 26 mərtəbəli 104 metr hündürlüyündə "Phoenix Corporate Center" qülləsidir. 1980-ci illərdə "Qwest Tower", 1990-cı illərdə - "Viad Tower", 2000-ci illərdə - One Central Park East və CityScape ən hündür bina olmuşdur.

1970-ci illərdə, şəhər çoxmərtəbəli binaların inşasında rekord həddə çatmışdır. Hal-hazırda Finiks şəhərində hündürlüyü 75 metr olan 30 bina mövcuddur. Hələ ki hündürlüyü 75 metrdən daha yüksək binaların tikintisi müzakirəsi aparılmır.
## Tikilən binalar
Bu siyahıda hündürlüyü ən azı 75 metr olan ən yüksək Finiks tikililəri sadalanır (hündürlüyü üst memarlıq elementinin hündürlüyü ilə ölçülür). Bir binanın memarlıq əlavəsi olmayan elementlər, məsələn, bir anten nəzərə alınmır.

## İllərə görə ən yüksək binalar

## Qalereya

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Finiks binalarının diaqramı
*Finiks memarlığını əks etdirən YouTube videosu
*Emporis veb-səhifəsində Finiks
Qaracalar (Naxçıvan)

**Qaracalar** — türk tayfası

## Haqqında

Naxçıvanda yaşamış türk tayfası olub (bax kəngərlər). Yazılı qaynaqlarda V əsrdən Naxçıvan ərazisində yaşamış Kəngərlərin içərisində Qaracalar tayfasının adına rast gəlinir. XVIII- XIX əsrin ortalarına aid bəzi mənbələrdə Naxçıvan mahalında yaşayan bir sıra qol və tirələrin arasında qaracalı nəsilinin adı çəkilir.

## Mənbə
*
Qarabağ meydanı

**Qarabağ meydanı** — Naxçıvan şəhərində 1980-81-ci illərdə inşa edilmiş mövcud meydanın yerində salınmışdır.

## Tarixi
1988-ci ilin əvvəllərindən Azərbaycanın əzəli torpağı olan Qarabağa qarşı ərazi iddialarını açıq şəkildə irəli sürən erməni millətçilərinin separatçılıq əməlləri ilə əlaqədar olaraq 1989-cu ildə yenidən qurulmuş,ətrafında xidmət obyektləri, mərkəzində fəvvarəli hovuz yaradılmışdır.

## Mənbə

*
Sen-Jan-le-Vyö (İzer)

**Sen-Jan-le-Vyö** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Riv kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.

INSEE kodu — 38404. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 257 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 313 ilə 1 169 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 490 km cənub-şərqdə, Lion 105 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 15 km şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:400 height:300
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:300
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:138
  bar:1968 from:0 till:104
  bar:1975 from:0 till:99
  bar:1982 from:0 till:149
  bar:1990 from:0 till:173
  bar:1999 from:0 till:203
  bar:2006 from:0 till:210
  bar:2012 from:0 till:257


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Jan-le-Vyo haqqında ümumi məlumat
Lucia Mee

**Lucia Quinney Mee**  "BEM" () — Şimali İrlandiyalı aktivist. Kampaniya Şimali İrlandiya ölkəsində təşkil edildi, o, rəhbərlik etdiyi orqanların çatışmazlığı səbəbindən yalnız səkkiz yaşında idi. O, erkən yaşda üç qaraciyər transplantasiyası edən onun ölkədə ilk idi. 2016-cı ildə "transplantasiya oyunları"nda (orqan transplantasiyası üzrə yüngül atletika üzrə Dünya Çempionatı) iştirak edib. O, həmçinin "canlı yüksək profilli donata qürurlu" (canlı yüksək qürurla ianə) adlı səsləndi orqan transplantasiyası təbliğ etmək üçün bir kampaniya təşkil etmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*http://live-loudly-donate-proudly.org/index.php/author/lucia-mee/
Aleksandr Kurepin

**Aleksandr Kurepin** - keçmiş Sovet Ordusunun və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Qarabağ müharibəsində döyüşmüş keçmiş polkovnik-leytenantı. SSRİ dağıldıqdan sonra əvvəlcə 1992-ci ildə Moldovada baş verən Dnestryanı müharibəsində separatçıların tərəfində döyüşüb. Sonra həmin il Qarabağa gələrək erməni separatçılarının və Ermənistan Ordusunun tərəfində döyüşüb. Özünün iddiasına görə 1992-1994-cü illər ərzində Qarabağda Azərbaycan Ordusuna aid 69 hərbi texnikanı məhv edib.

## Döyüşlərdə iştirakı
Kurepin Sovet Ordusunda xidmət edərkən TƏİR kompleksləri, əsasən Malyutka sistemi üzrə professional təlim keçib. Qarabağda müharibənin getməsi barədə xəbər aldıqda 1992-ci ildə Moskvadakı Ermənistan nümayəndəliyinə müraciət edərək müharibədə Ermənistana kömək etmək istəyində olduğunu bildirib. Həmin ilin iyul ayında əvvəlcə İrəvana, daha sonra Qarabağa, Xocavənd rayonuna yola düşüb. Burada o məşhur erməni terrorçusu Monte Melkonyanın rəhbərliyi altında döyüşlərə qatılıb. Burada o etnik ruslardan ibarət 9 nəfərlik dəstəyə rəhbərlik edirdi. 1992-ci ilin noyabr ayına bu dəstədən yalnız 2 nəfər sağ qalmışdı. Kurepin əsasən TƏİR operatoru kimi döyüşlərdə iştirak edirdi və Azərbaycan Ordusuna qarşı açıq döyüşə girmirdi. 

Kurepin daha sonra Ağdərə rayonunda Sərsəng su anbarı ətrafında gedən döyüşlərdə Vəzir Orucovun başçılıq etdiyi Goranboy batalyonuna qarşı döyüşür. 1994-cü ilin aprel ayında Goranboy rayonunun Tapqaraqoyunlu kəndi ətrafında gedən döyüşlərdə ağır yaralanır. Rusiyada müalicə aldıqdan sonra yenidən Qarabağa qayıdır və orada yaşayır.

## İstinadlar
Əlmət rayonu

**Əlmət rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Respublikanın cənmub-şərqində yerləşir. İnzibati mərkəzi Əlmət şəhəridir.
## Coğrafiyası
Rayonun ərazisi 2542.93 km² -dir. Şimaldan Sarman, Zəy və Aşağı Kama, qərbdən Yeni Şimçə və Çirmeşən ilə, cənubdan Leninoqorsk və Buqulma ilə, şərqdə Aznakay rayonları ilə həmsərhəddir.

Ərazisinin orta hündürlüyü 200-300 m-dir. Kiçu, Stepnoy Zai və Ursalbaş çayları axır.
## Tarixi
1920-ci ilə qədər rayonun ərazisi Samara əyalətinin Buqulma mahalına, 1930-cu ilə qədər isə Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Buqulma kantonuna aid idi.

Rayon 10 avqust 1930-cu ildə təsis edilmişdir. Rayonun sərhədləri dəfələrlə dəyişdirilmişdir. 1959-cu ildə rayonun ərazisinə ləğv edilmiş Aktaş rayonunun bir hissəsi daxil olur. 1963-cü ildə Əlmət rayonu Aznakaey, Zəy, Yeni Çimşə və Pervomaysk rayonlarının bir hissəsinə çevrilir.
## Əhali
; Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Əlmət ş. və Aşağı Matkan q.) rayon əhalisinin 80,47 % yaşayır.

## İnzibati ərazi bölgüsü
Əlmət rayonuna 2 şəhər və 35 kənd inzibati vahidliyi, həmçinin 98 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## İqtisadiyyat
Rayon respublikanın sənaye istehsalının təxminən 30% -ni (Kazan 16% təşkil edir) təşkil edir. Neft sənayesinin (Almətneft, Yamaşneft, Elxovneft və s.) və emal sənayesinin (Əlmət rayonu Boru Zavodu, Əlmət Beton Məhsulları Zavodu, Əlmət Radio avadanlığı Zavopdu, Alnas, Bauluyks və s.) böyük müəssisələri vardır.
### Nəqliyyat
Əsas yollar: R-239 Kazan - Əlmət - Orenburq - Qazaxıstan sərhədi, 16A-0003 Yar Çallı - Əlmət, 16K-0077 Əlmət- Aznakay, 16K-0131 Kuzaykino (R-239) - Nurlat, 16K-0334 Əlmət - Muslim.

Rayonun cənubundan Qərbi Avropa - Qərbi Çin nəqliyyat dəhlizinin inşası davam edən avtomobil yolu keçir.

Əlmət - Aşağı Maktamaya qədər bir filialı olan Əgerce - Yar Çalnı - Akbaş dəmir yolu xətti var. Bölgədəki stansiyalar və dayanacaqları (şimaldan cənuba):

OP 95 km, Aktaş, OP 85 km, Əlmət, OP 74 km, Kulşaripovo, Minnibayevo, OP 54 km, Kerley, OP 48 km.

## İstinadlar
Apas rayonu

**Apas rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Respublikanın cənub-şərqində yerləşir. İnzibati mərkəzi şəhər tipli qəsəbə olan Apasdır.
## Coğrafiyası
Respublikanın cənub-qərbində yerləşir. Bua, Təteş, Kama Tamaqı, Yuxarı Oslan, Kaybiç rayonları və Çuvaşıstan (Yalçikski rayonu) ilə həmsərhəddir.

Relyefi təpəli düzənliklərdən ibarətdir.

Ən böyük çay Sviyadır. Rayonun ərazisi tamamilə onun hövzəsinə aiddir. Digər böyük çayları (ümumi uzunluğu 30&nbsp;km-dən çox): Bula, Ulema, Suxaya Ulema, Biya, Çeremşan, İmelli.
## Coğrafiyası
Rayonun ərazisi 1921-ci ilə qədər Tetyuş qəzasına, 1920-1927-ci illərdə Tetyuş kantonuna, 1927-1930-cu illərdə Bua kantonuna aid idi.

Rayon 10 avqust 1930-cu ildə təsis edilmişdir. 1 fevral 1963-cü ildə ərazinin Bua və Tetyuş rayonlarına verilməsi ilə ləğv edilir və 4 mart 1964-cü ildə bərpa edilir. 19 aprel 1991-ci ildə Kaybiç rayonundan ayrılır.
## Əhali
; Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Apas q.) rayon əhalisinin 27,56 % yaşayır.
## KİV
Rayonda 1932-ci ildən bəri regional qəzet olan «Yoldız» - Ulduz qəzeti buraxılır. Qəzet tatar və rus dillərində nəşr olunur.

Rayonda 2008-ci ildən etibarən Apas Heberlere televiziya şirkəti fəaliyyət göstərir.
## İnzibati ərazi bölgüsü
Apas rayonu ərazisinə 1 şəhər və 21 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Yaşayış məntəqələtinin sayı 73-dür.

## Tanınmış şəxsləri
Sadiq Axtyamov - Tatar ictimai-siyasi xadimi.

Dmitri Qorbunov - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Asqat Qalimzyanov - xeyriyyəçi.

Salavat Kərimov - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Andrey Koşkin - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Mixail Kuzmin - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

Fəxri Nəsrəddinov - müğənni. Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist respublikasının əməkdar artisti. Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti. Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası xalq artisti. Q. Tukaya adına Tatarıstan Respublikası Dövlət Mükafatı laureatı.

Yarulla Natsibullin - Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası ədliyyə naziri (1950–57).

Vladimir Sadovnikov - iki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

Rəhman İlyas (1908-1943) - tatar yazıçısı və dramaturqu.

Faqim Fasxutdinov (1944-2015) - tatar rəssamı və heykəltaraş.

Qali Xuji (1912-1966) - Tatar şairi.

## İstinadlar
Çin qazaxları

**Çin qazaxları** (, , ) — qazax xalqının ən böyük diasporu. ÇXR-da yaşayan xalqların arasında sayına görə 16-cı yerdədir.

Çində yaşayan qazaxlar əsasən Naymanlar, Qarayilər, Uaq, Suan və Alban tayfalara aiddir. Sorğulara görə, onların 80,5 %-i özünü Orta Juzun, 12,6 %-i isə Kiçik Juzun, 2,9%-i isə Böyük Juzun hissəsi olaraq sayır.

## Tarix

Cunqar xanlığının məhvi zamanı mancurlar cunqar oyratlara qarşı qətliyam törədirdilər. Əhalisiz qalmış torpaqlar tezliklə ətrafda yaşayan xalqlarla dolmuş. O cümlədən, Qazax xanlığından olan qazaxlar kütləvi şəkildə o əraziyə köçməyə başlayıblar.

XIX əsrdə, ruslar qazaxlar üçün qırğız ifadəsini iştətdiyi zamanı, onlar həm qazaxların, həm də qırğızların torpağlarına köçərək, onları Çinə qaçmağa məcbur ediblər. Beləliklə, Çində yaşayan qazaxların sayı artırdı.

1936-cı ildə Şen Şitsai 30000 qazaxı Sintszyandan Çinğai bölgəsinə qovanda, başçıları general Ma Bufan olan həmçinin müsəlman hueylər onlara qarşı 135 adam qalanadək qətliyam törədiblər. Tibetə qaçan qazaxlar da, Tibetli əsgərləri tərəfindən hücum olunub, Ladak bölgəsinə qovulublar.

1949-cu ilə qədər Sintszyan sadəcə rəsmi olaraq Çinin idarəsi altında idi. Bölgənin yerli xalqları tarix boyu mancur hökümü, respublikaçı Çin və kommunist partiyası ilə azadlıq üçün döyüşürü. Qazaxlar 1930-1940 illərin üsyanlarında iştrak edirdi, 1944-1949 illərin İli üsyanında aparıcı rol oynayırdı.

## Sayları və yaşayış ərazisi

Qazaxlar əsasən Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonun İli-Qazax Muxtar dairəsi, Mori-Qazax və Bargöl-Qazax Muxtar Qəzalarında, Haişi-Monqol-Tibet Muxtar dairəsinin Çinğai bölgəsində və Qansunun Aqsay-Qazax Muxtar Qəzasında yaşayır.

1930-cu illərdə, Sintszyanda təxminən 800 min qazax yaşayırdı. Onlardan 100 mini 1950-ci illərdə baş vermiş üsyanlarda və Hindistana çıxışları nəticəsində həlak olub. Çinli mənbələrinə görə 1937—1943 illərində Sintzyanda 4 360 020 adam yaşayırdı və onların 930 mini qazax idi.

2000-ci ildə rəsmi mənbələr Çində qazaxların sayı 1250000 olduğunu, 2010-ci ildə isə 1 462 588 nəfər olduğunu xəbər verirlər.

## Repressiyalar

## İstinadlar
Məhdud dövlət

**Məhdud dövlət** və ya **məhdud hökumət** — siyasi fəlsəfədə heç bir qüvvəyə malik olmayan dövlətin və ya hökumətin onun konstitusiyasında təsbit edilmiş qanunlarla gücləndirilməsi və ya məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutan fikir. Bu, liberalizm tarixindəki açar anlayışlardandır.

ABŞ Konstitusiyası ABŞ federal hökumətinin konstitusiyada qeyd edilmiş qüvvədən əlavə hər hansı bir qüvvəyə malik olmadığını qeyd edir. Konstitusiyanın onuncu düzəlişində açıq şəkildə bildirilir ki, spesifik olaraq federal hökumətə verilməmiş qüvvə xalq və ştatlar üçün saxlanılır.

ABŞ bu hökumət formasından istifadə edən ən tanınmış nümunələrdəndir. ABŞ-nin məhdud dövləti yoxlama və balans sisteminə bölünür ki, dövlət daxilindəki qollar bölüşdürülmüş məsuliyyətləri olsun və digərindən üstün bir şöbə mövcud olmasın.

"*[[Böyük Azadlıqlar Xartiyası|Magna Carta]]*" və ABŞ Konstitusiyası dövlət gücünü məhdudlaşdırılmaşında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Məhdud dövlət termininin ən erkən istifadəsi XVI əsrin axırlarına, kral I Ceymsin hakimiyyət dövrünə təsadüf edir. Məhdud dövlətin tətbiqi fərdi azadlığın dövlət müdaxiləsindən qorunmasını əhatə edir.

## Həmçinin bax
* İctimai müqavilə

## İstinadlar
Kiçik dövlət

**Kiçik dövlət** və ya **kiçik hökumət** — ictimai siyasətin və ya özəl sektorun müəyyən sahələrində minimal dövlət müdaxiləsinin olduğu iqtisadi və siyasi sistemi təsvir etmək üçün əsasən yeni sağ konservativlərin və libertarianlar tərəfindən istifadə edilən termin. Bu, klassik liberalizm, o cümlədən konservatizm və libertarianizmin bəzi məktəblərində əhəmiyyətli bir mövzudur. Bunun əleyhdarları böyük dövləti dəstəkləyirlər.

Maarifçilik dövrünə aid klassik liberal düşüncədən formalaşmış kiçik dövlət anlayışı Avstraliya, Danimarka, Honkonq, Yeni Zelandiya, Birləşmiş Krallıq və Birləşmiş Ştatların konservativ partiyalarından populyar bir mövzudur. Buna baxmayaraq, dövlətin kiçildilməsi hədəfinə çatmaq üçün hansı siyasətin aparılması və necə aparılması tez-tez müzakirə edilir.

## Həmçinin bax
* Məhdud dövlət
* Minarxizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Center for Small Government
* Report and video comparing small and big governments by the CPS