open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fatimə Ağamirzəyeva

**Fatimə Ağamirzəyeva Ayıbxan qızı** () — Azərbaycanlı xalçaçı, sahibkar, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (2017).

## Həyatı

### Təhsil
Fatimə Ağamirzəyeva (Fatima Agamirza) 1953-cü ildə anadan olub. 1967-ci ildə KT Texnikumuna daxil olub və 1971-ci ildə bitirib. Quba Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda (indiki Quba Dövlət Sosial-İqtisadi Kolleci) təhsil alıb. 1974-cü ildə Dağıstan Mahaçkala şəhərində Politexnik İnstitutunun Texnologiya fakültəsinə daxil olub.

1974-cü ilin martında Quba Müəllimlər Evində biçmə-tikmə kursları açıb və 1988-ci ilə dək kurslar fasiləsiz davam edib. Bu kurslar eyni zamanda Bakıda Folklyer sarayında 3 il davam etmişdir. Kursları aparmaq üçün tədris proqramının olmadığına görə, "Biçməyi-Tikməyi öyrənin" adlı tədris kitabı hazırlayır və bu kitab Azərnəşrdə dövlət proqramına qəbul olunur və tiraja çıxarılır. Daha sonra "Biçib-tikmənin praktikası", "Gözəllik ondur" kitabları da dövlət tərəfindən qəbul olunub templanda qalmışdır.

### Sahibkarlıq fəaliyyəti
1988-ci ildə sahibkarlıq fəaliyyətinə başlayıb və modelyerlik və xalçaçılıq üzrə xüsusi peşə məktəbini yaradıb. "AYGÜN" Tədris İstehsalat Firması adlanan bu müəssisə İngiltərə, Kanada, ABŞ və Fransadan beynəlxalq ekspertləri dəvət edərək beynəlxalq bazarın araşdırılması, bazarın problemlərini və həlli yollarını öyrənməklə məşğul olmuşdur.

Avropanın "Lider xanımlar", ERENET kimi təşkilatların fəxri üzvüdür, Cenevrədə Layihələr üzrə Komitədə layihələr müzakirəsində iki dəfə iştirak edib.

2002-ci ildə 55 Avropa ölkəsi arasında aparılan müsabiqədə birinci yer alaraq "İlin ən yaxşı sahibkarı" mükafatını alıb. Türkiyənin Beynəlxalq KAGİDER təşkilatının üzvüdür.
ABŞ və Rumıniyada dövlət proqramlarında "Biznes inkubatorların yaranması", TOT təlim proqramlarında iştirak edib. Almaniya və Türkiyədə keçirilən sərgilərdə iştirak edib. 2014-cü ildə xaricdə fəaliyyət göstərən "Sənətkarları Dünyaya Tanıdaq" dərnəyinin dəvəti ilə 2014-cü ildə Küveyt, Türkiyədə, 2015-ci ildə İranda Beynəlxalq dərnəklərdə Azərbaycan xalçalarını təqdim edən çıxışları və master-klassları olub. 2006-cı ildə Xalça Dünyası Assosiasiyası (XDA) İB yaradıb, hazırda assosiasiya YUNESKO-nun rəsmi üzvüdür. XDA dövlət strukturları qarşısında xalçaçıların və xalça sahəsində yaranmış problemlərin qaldırılması və həlli yollarını tapmaqla məşğuldur.

Azərbaycanın ilk sahbkar qadını idi. Xalçaçılıq və tikiş üzrə kitablar müəllifidir. Minlərlə qadını sənət və işlə təmin edib həyatı boyu. Azərbaycan Xalçaçılıq Assosiasiyasını yaradıb və ömrünün sonunadək rəhbərlik edib.

## Mükafatlar
2017-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" adına layiq görülüb.

UNESCO tərəfindən Avropanın xalq sənəti sahəsində ən yaxşı sahibkarı kimi tanınıb.

## İstinadlar
Novella Cəfəroğlu

**Novella Cəfəroğlu** və ya **Novella Cəfərova** () — hüquq müdafiəçisi və Dilarə Əliyeva adına Azərbaycan Qadın Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin sədri.

## Həyatı
Novella Cəfəroğlu 1941-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasında anadan olmuşdur. 1958-ci ildə orta məktəbi, 1963-cü ildə isə universiteti bitirmişdir. O, Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsi üzrə ali təhsilini tamamlamışdır. Universiteti bitirdikdən sonra kimyaçı mühəndis kimi mərkəzi regional laboratoriyada işləməyə başlamışdır.

Cənub Geoloji ekspedisiyası, Baş Geoloji idarə, Azərbaycan Əlvan Metallurgiya Elmi-tədqiqat laboratoriyası kimi qurumlarda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1986-ci ildən isə Bakı Dövlət Universitetində işləməyə başlamışdır.

## Siyasi fəaliyyəti
1989-cu ildə yaradılan Dilarə Əliyeva adına Azərbaycan Qadın Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyətinin 1993-ci ildə sədri seçilmişdir. Həmin cəmiyyətin aktiv fəallarından olan Novella xanım həmçinin Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatının üzvü də olmuşdur. 2007-ci ildə Avropa Şurasının insan hüquqları üzrə eksperti seçilmişdir. 2014-cü ildən etibarən insan hüquqları üzrə işləyən qrup və Cənubi Qafqaz İnsan Hüquqları Müdafiə Şəbəkəsinə üzv seçilmiş, Cənubi Qafqaz Qadınlar Konqresinin təsisastıçısı olmuşdur. Novella xanım həmçinin Cənubi Qafqaz "Qafqazda birgə işləmək" Şəbəkəsinin həmsədri də olmuşdur. 2016-cı ildən etibarən Açıq Hökumət Platformasına qoşulmuşdur.

Xüsusən insan hüquqları sahəsində fəaliyyət göstərmişdir. 500-dən artıq layihənin kordinatoru olmuş, elmi məqalələr və kitablar çap etdirmişdir.

Novella Cəfəroğlu Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının üzvü olmuşdur. 1995-ci il parlament seçkilərində Novella Cəfəroğlu Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının proporsional seçki üzrə vahid namizədlər siyahısında 9-cu sırada olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası seçkilərdə proporsional siyahı üzrə 346 192 (9.6%) səs toplayaraq siyahısından ilk 3 nəfərin deputat seçilməsinə nail olmuşdur. Beləliklə, Novella Cəfəroğlu deputat seçilə bilməmişdir. 2000-ci ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası daxilindəki bölünmə zamanı Mirmahmud Mirəlioğlu liderliyindəki klassiklər qanadında fəaliyyət göstərməyə başladı. Klassiklər qanadında narazı olan qüvvələr Elçibəy-Rəsulzadə fraksiyası yaratmışdır. Bu fraksiyaya Arzu Səmədbəyli, İsa Bağırov, Novella Cəfəroğlu, Oqtay Qasımov, Qubad İbadoğlu başda olmaq üzərə ümumi 22 nəfər daxil idi. Fraksiya daha sonra Müsavat Partiyasına birləşmişdir.

11 sentyabr 2024-cü ildə Novella Cəfəroğlu Müsavat Partiyası başqanı İsa Qəmbərə məktub yazaraq partiya sıralarından istefa verdiyini açıqlamışdır. Məktubda o, belə yazmışdır:

## Mükafatları
Novella xanım Açıq Cəmiyyət inkişafına görə 1998-ci ildə Avropa Şurası və ABŞ-nin Beynəlxalq Marşall mükafatı ilə təltif edilmişdir. Bundan əlavə olaraq,o, ABŞ Dövlət Departamentinin 2007-ci il Beynəlxalq Cəsur Qadın mükafatını da qazanmışdır.

2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai həyatında səmərəli fəaliyyətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Karatsu

— Yaponiyanın Kyuşu regionunda, Saqa prefekturasında yerləşən şəhər. Çin, Korey və Yaponiya arasında əhəmiyyətli liman şəhəri olmuşdur. Müasir şəhər 1 yanvar 2005-ci ildə qurulmuşdur.

2016-ci ilin oktyabrının məlumatına görə şəhərin əhalisi 121.684 nəfərdir, hər km² ərazidə 250 nəfər yaşayır. Şəhərin sahəsi 487,42&nbsp;km²-dir.

## Tarix
Tarixən şəhər Hizen əyalətinin bir parçası olub. 1591-ci ildə burada Naqoya qəsri inşa edilib. 1889-cu ildə inzibati islahatdan sonra şəhər regionuna 1 şəhər (Karatsu) və 19 qəsəbə (Hamasaki, İrino, Kaqami, Karatsu, Kiriqo, Kitahata, Kuri, Kyuraqi, Minato, Mitsuşima, Naqoya, Nanayama, Oçi, Omura, Onizuka, Saşi, Uçiaqe və Yobuko) daxil idi. 1932-ci ildə Karatsuya şəhər statusu verilmişdir. 1 yanvar 2005-ci ildə Karatsu Çinzey, Hamatama, Hizen, Kitahata, Kyyraqi, Oçi və Yobuko ilə birləşdirilmişdir.

## Coğrafiya
Şəhər Yaponiyanın Kyuşu adasında, Saqa prefekturasında yerləşir. Yaponiyanın Çin və Koreya ilə münasibətlərdə əsas dayanacaq yeri olub. Dağlar: Sakurey, Haçiman, Tanbo.

## Əhali

2018-ci ilin məlumatına görə şəhərin əhalisi nəfərdir, hər km² ərazidə nəfər yaşayır.

## Simvolika
Şəhərin simvolik ağacı şam ağacı, simvolik gülü visteriya hesab olunur.

## Qardaş şəhərlər
*  Reyhoku
*  Yanzou
*  Yeosu
*  Soqvipxo

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Yeni yol (qəzet)

**"Yeni yol" qəzeti** (; ) — ictimai, ədəbi qəzet.

## Tarixi
Əvvəllər Yeni Əlifba Komitəsinin, 1925 ildən isə Azərbaycan K(b)P MK orqanı olmuşdur. İlk nömrəsi 1922 il sentyabrın 21-də, sonuncu nömrəsi 1939 il fevralın 28-də çıxmışdır.

1924 ilin axırınadək həftəlik, 1925 ildən isə gündəlik nəşr olunmuşdur. Cəlil Məmmədquluzadə 1922 il 5-ci saydan 1922 il 26-cı sayadək qəzetin redaktoru olmuş, 1923 il 38-ci sayına kimi B.Bəhramovla birlikdə redaktorluq etmişdir. "Yeni yol" qəzeti yeni əlifbanı təbliğ etmiş, savadsızlığın ləğvi və mədəni inqilabın qələbəsində mühüm rol oynamışdır. 1924 il mayın 1-də Cəlil Məmmədquluzadə öz xahişi ilə redaksiya heyəti üzvlüyündən azad edilmişdir. Ədib "Yeni yol"-da bir neçə məqalə və felyetonla iştirak etmiş, onun "Rus qızı', "Müəllim", "Taxıl həkimi", "Şərq fakültəsi", "Saqqallı uşaq", "Bəlkə də qaytardılar", "Buz", "Hamballar", "Yan tütəyi" kimi hekayələri burada çap olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbuatı
* Molla Nəsrəddin (jurnal)
* Yoldaş (qəzet)

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı, 2008. səh. 295.
* 
* 

### İstinadlar
Benjamen Pavar

**Benjamen Pavar** ( ) — Sağ cinah müdafiəçisi rolunu oynayan footbolçudur. Bayer Münhen və Fransa milli komandalarının şərəfini qoruyur.

O öz karyerasına Fransanın Lille komandasında başlamış və 2016-cı ildə Ştutqard klubuna transver olaraq 2. Bundesliqa titulunu özünün ilk sezonunda qazanmışdır. Milli karyera debütünü Noyabr ayının 2017də başlamış və Rusiyada keçirilən 2018 FİFA World Cup əsas müdafiəçi rolunu oynamışdır.

## Klub karyerası

### Lill
Nord şəhərində anadan olan Pavard, gəncliyini Lille klubunda keçirmişdir. O, ilk debütünü 2015-ci il yanvarın 31-də "Nantes" klubuna qarşı keçirmişdir.

### Vfb Ştutqart

#### 2016–17 mövsümü
30 avqust 2016-cı ildə Pavard 4 illik müqavilə imzalayıb VfB Stuttgart'a köçdü. O, SpVgg Greuther Fürth üzərində 4–0 ev qalibiyyəti qazanaraq, 3 oktyabr tarixində 2. Bundesligada debüt etdi. Mövsüm boyu komandası ilə birlikdə 21 matç oynayıb liqanı çempion olaraq sona çatdırdı.

#### 2017–18 mövsümü
Qol vurmaq arzusunu ilk dəfə 29 oktyabrda Mercedes-Benz Stadionunda SC Freiburg üzərində 3–0 qələbə qazanan zaman həyata keçirdi. 20 dekabr 2017-ci il tarixində Stuttgart ilə 30 iyun 2021-ci ilə qədər müqavilə bağladı.

O, 2017–18 mövsümünün hər oyununda iştirak edən cəmi dörd oyunçudan biri olaraq komanda tarixinə adını yazdırmağı bacardı. Karyerası ərzində mudafiənin sağ, sol, orta cinahlarında və bəzi hallarda vinqer pozisiyasında oynamağı bacaran futbolçu, yeni məşqci Tayfun Qorqudun gəlişindən sonra mərkəz müdafiəçi olaraq qərarlaşdı. Son 14 matçında 10 qol vuraraq, liqada 7-ci yerdə möhkəmlənərək komandası ilə birlikdə UEFA Avropa Liqasında yerini itirmədi

## Milli karyerası
6 noyabr 2017-ci ildə Pavard Fransanın baş məşqçisi Didye Deşam tərəfindən Uels və Almaniyaya qarşı hazırlıq matçları üçün seçildi. O, noyabrın 10-da "Stade de France" stadionunda debüt edərək ikinci hissədə Christophe Jalleti əvəz etdi.

### 2018 FIFA Dünya Kuboku
2018-ci il 17 may tarixində Rusiyadakı 2018 FIFA Dünya Kuboku üçün 23 nəfərlik Fransız heyətinə çağırıldı. 16 iyun tarixində Pavard Dünya Kuboku debütünü Avstraliyaya qarşı edərək 2–1 hesabı ilə qalib gəldi O ilk qolunu çempionatın qrup mərhələsində Argentina millisinin qapısından keçirdi. 15 O eyni zamanda Lillian Thuramdan (1998-ci il Xorvatiyaya qarşı) sonra dünya çempionatlarında qol vuran 2-ci Fransız müdafiəçi oldu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* 2018 FİFA Dünya Kuboku
* Fransa milli futbol komandası

## Xarici keçidlər
2018 FIFA Dünya Kuboku
Qrafik dizayn

**Qrafik dizayn** hər hansı bir məlumatı müəyyən bir hədəf kütləsinə çatdırmaq məqsədilə mətbəə, fotoqrafiya və illustrasiyadan istifadə edərək loqo, afişa, bilbord, baner, mətbuat elanı, qablaşdırma, kitab, jurnal, reklam filmi, cizgi film kimi dizaynları bədii ölçülər daxilində yazılı və vizual elementlərlə dizayn edən visual ünsiyyət və problemlərin həlli prosesidir. Qrafik dizaynerlər fikir və ideyalarını vizual yolla təqdim etmək üçün simvolları, şəkil və mətnləri kombinasiya edirlər.

## Tarixi
Qrafik dizayn tarix boyu müxtəlif formalarda tətbiq edilmişdir, qədim Çin, Misir və Yunanıstandakı əlyazmalar qrafik dizaynın keçmiş formasının bariz nümunələrdir. XV əsrdə çap və kitab istehsalı inkişaf etdikcə sonrakı dövrlərdə müxtəlif yeni yazı tipləri və kompozisyalarla qrafik dizaynda da irəliləyişlər oldu. XIX əsrdə sənaye inqilabı yeni texnologiya və ticarət imkanları yaratdı və nəhayət, XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində reklam agentlikləri, kitab naşirləri və jurnallar məzmuna uyğun bir ifadə yaratmaq üçün ünsiyyətin bütün vizual elementlərini təşkil edən art direkotrlar işə götürdülər. Nəhayət, 1922-ci ildə tipoqraf William A. Dwiggins inkişaf etməkdə olan sahəni müəyyənləşdirən bir qrafik dizayn hazırladı. XX əsrdə dizayn üçün bədii və kommersiya imkanlarının mümkünlüyü, dizaynerlər üçün mövcud olan texnologiya qrafik dizayn sahəsini daha da inkişaf etdirdi.

## Tətbiq sahələri
Qrafik dizaynerlər bir çox sahələrdə işləyirlər, lakin bəzi sahələr vardır ki, bu sahənin inkişafında qrafik diaynerlərin rolu birinci dərəcəlidir. İnternet və çap dünyasında ixtisaslı qrafik dizaynerlərə böyük imkanlar var və bu sahələr iqtisadiyyatın ən sabit və ənənəvi sektorlarıdır. Bu sahələr:

# İnternet və proqram təminatı kompaniyaları;
# Reklam agentlikləri;
# Televizya studiyaları və video kompaniyalar;
# Korporativ brending və konsultasiya kompaniyaları.

## Kompüter və proqram təminatı
# Adobe Photoshop qrafik redaktoru: rastr fotoların peşəkar işlənilməsi, retuş və kollaj;
# Adobe Illustrator qrafik redaktoru: vektor rəsmlərin və qarışıq rastr-vektor komposiziyalarının yaradılması; 
# Adobe InDesign nəşriyyat sistemi: Adobe şirkətinin çap və elektron nəşrlərin hazırlanması üçün ən yeni nəşriyyat sistemi;
# Autodesk 3ds Max: 3D-modelləşdirmə: üç ölçülü qrafika istifadəsinin əsas bilikləri və Autodesk 3ds Max ilə iş Autodesk 3ds Max;
# Autodesk 3ds Max: Mürəkkəb obyektlərin modelləşdirilməsi: poliqonal və spline-modelləşdirmənin istifadəsi ilə üç ölçülü obyektlərin yaradılması üçün müasir texnologiyalar.
# Autodesk 3ds Max: Vizuallaşdırma və real işıqlandırma: peşəkar işıqlandırma metodları, üç ölçülü səhnələrin və obyektlərin mental ray və V-Ray vasitəsi ilə işıqlandırılması;
# Autodesk AutoCAD layihələndirmənin və rəsmlərlə işin əsasları.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
The Smiths

**The Smiths** — 1982-ci ildə Mançesterdə Stiven Patrik Morisey və Conni Marr tərəfindən qurulmuş bir ingilis qrupudur. Bir çoxlarının fikrincə bu qrup 80-ci illərdə İngiltərədə ən məşhur rok qrupu idi.

## Tarixi
The Smiths qrupu 1982-ci ilin əvvəllərində yazar Nyu York Dollsun azarkeşi Steven Patrik Morisey ilə gitaraçı və bəstəkar Conni Marr tərəfindən qurulub. Bundan sonra qrupun adı başqa bir qrupun üzvü ilə qarışdırılmaması üçün dəyişdirilmişdir. İlk albomları 1984-cü ilin fevral ayında İngiltərədə işıq üzü görmüşdür. İkinci albomları olan — "Meat is Murder" (Ət cinayətdir) isə 1985-ci ilin əvvəllərində yayımlanmışdır. Bu albom ilk albomdan daha uğurlu olmuş və vegeterianlığı təbliğ etmişdir.

## Üzvləri

### Əsas üzvlər
* Morissey
* Conni Marr
* Andi Rurk
* Mayk Coys

### Digər üzvlər
* Steven Pomfred
* Deyl Hibert
* Kreyk Qanon
* İvor Peri

## Albomları
* The Smiths
* Hatful of Hollow
* The Queen is Dead
* The World Won't Listen
* Lauder Than Bombs
* Strangeways, Here We Come
* Rank
* The Sound of (Very best of)

## Parçalanması
The Smiths qrupunun gitaraçısı Marr 1987-ci ilin iyul ayında qrupu tərk edir. 1989-cu ildə isə qrupun yaxşı bir idarəçisi olmadığına və maliyyə çatışmazlığına görə fəaliyyətini dayandırır. Eyni zamanda qrupun dağılmasının ən böyük səbəblərindən biri də qrup üzvləri arasında birliyin olmaması və fikir ayrılığı idi.

## Həmçinin bax
* Rok
* Musiqi
* Musiqi janrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* How to treat Morissey? Stop listening to him
TP-Link

**TP-Link** - Çində yerləşən kompüter şəbəkəsi şirkəti. Şirkətin ilk adı "twisted pair link" olmuşdur. 1996-cı ildə qurulan şirkət kompüterlər üçün şəbəkə kartı istehsal edirdi.

## Böyümə
2005-ci ildə böyümə qərarı alan şirkət Şenzen Hi-Tech texnologiya parkında 100.000 kvadratmetr ərazdə yeni zavodu quruldu. Şirkətin ikinci bir istehsal müəssisəsi 2008-ci ildə ABŞ-də yaradıldı.
Laçın massivi

**Laçın massivi** və ya **Laçınkənd** — Bakının Qaradağ rayonu ərazisində, Qurd qapısı yaxınlığında Bakı dairəvi avtomobil yolu üzərində yaşayış massivi.

## Tarixi
1993-cü ildə Laçın rayonu ermənilər tərəfindən işğal edildikdən sonra əsasən Laçın rayonunun İmanlar kəndinin əhalisi burada yerləşmişdir.

Yaşayış massivi daha çox *Laçınkənd* adı ilə tanınır.

## Coğrafiyası
Yaşayış massivi dağın yamacında yerləşir. Həmçinin "Qurd qapısı" adlanan ərazi ilə Sədərək Ticarət Mərkəzi aralığında, Bakı dairəvi avtomobil yolu üzərindədir.

## Təhsil
Laçın massivində Laçın rayonu İmanlar kənd ümumi orta məktəbi fəaliyyət göstərir (*Laçın rayonu Vüqar Cavanşir oğlu Niftəliyev adına İmanlar kənd tam orta məktəbi isə [[Sumqayıt]]ın [[Hacı Zeynalabdin qəsəbəsi|Hacı Zeynalabdin]] qəsəbəsində fəaliyyət göstərir*).

## İstinadlar
Deyteraqonist

**Deyteraqonist** və ya **devteraqonist** ( – ikinci aktyor;  – «ikinci» və  – «rəqabət»;  – «döyüşçü») — ədəbiyyatda, protaqonistdən əvvəl və tritaqonistdən sonra ən mühüm personaj. Süjetdən aslı olaraq, deyteraqonist protaqonistin lehinə və ya əleyhinə fəaliyyət göstərə bilər.

## Tarix
Qədim Yunanıstan dramı sadəcə bir personajdan protaqonistdən və rəqqasələrdən ibarət bir xordan təşkil edilmişdi. Deyteraqonist rolunu ilk dəfə Qədim Yunanıstan dramaturqu Esxil təqdim etmişdir. Aristotel ''Poetika'' əsərində yazır:

Esxilin səyləri personajlar arasındakı dialoqu və qarşılıqlı əlaqəni ön plana çıxarmışdır. Sofolk buna əlavə olaraq, Sofokl və Evripid kimi dövrün digər dramaturqlarına məşhur personajlar yaratmağa imkan vermişdir.

## Dramda
Qədim Yunanıstan dramı üç personajdan (protaqonist, deyteraqonist və tritaqonist) və bir xordan ibarət olduğundan, hər aktyor bir neçə hissədə rol oynayırdı. Məsələn, Sofoklun *[[Şah Edip]]* dramında protaqonist Edip, deyteraqonist isə İokasta (Edipin həm anası, həm də arvadı), eləcə də çoban və xəbərçi idi.

## Ədəbiyyatda
Ədəbiyyatda, deyteraqonist adətən protaqonistin "köməkçi"i rolunu daşıyır. Mark Tvenin *[[Heklberri Finnin macəraları]]* əsərində protaqonist Hek, deyteraqonist isə Cimdir. Bu nümunənin əksinə, deyteraqonist antaqonist ola da bilər. Bəzi hallarda, deyteraqonist köməkçi rolunu oynayır, bu isə protaqonistin gücünü artırmaq üçün istifadə olunur. Nümunə olaraq, Ser Artur Konan Doylun *[[Şerlok Holms]]* seriyasındakı Doktor Con Uotson savadlı və ziyalı bir centlmendir. O, özəl detektiv Şerlok Holmsun yaxın köməkçisidir.

## Həmçinin bax
*Antaqonist
*Köməkçi (personaj tipi)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
İskəndərun

**İskəndərun**, qədimdə **Aleksandretta** ((), Türkcə mənası "*Kiçik İskəndəriyyə"*; Ərəbcə: *لواء اسكندرون, Lue İskəndərun, mənası İskəndərun Taboru*) — Türkiyənin Hatay vilayətində 15 şəhərdən biridir.

E.ə. 333-cü ildə Böyük İsgəndərin İssos şəhəri yaxınlığlnda qazandığı zəfərdən sonra Alexandreya adı ilə qurulmuşdur. Bu şəhər qurulmazdan qabaq burada Miriandos adında bir Finikiya şəhəri mövcud idi. Makedoniya çarı Böyük İsgəndərin, İran şahı III Daraya qarşı İsos vadisində üstünlük yaratması ilə əsası qoyulan bu şəhər sahib olduğu coğrafi önəmin səbəbi ilə tarixdə bir çox dəfə işğala uğramışdır.

Selevkilərdən romalılara, ardından 395-ci ildə Şərqi Romanın bir hissəsi olmuş, VIII ortalarında xilafətin, 1516-cı ildə Məmlük imperiyasının tərkibinə keçmiş, 1517-ci ildə Yavuz Sultan Səlimin Misir səfəri zamanında baş verən Mərcidabık döyüşü ilə də Osmanlı imperiyasının bir hissəsi olan İskəndəruna Birinci Dünya müharibəsində Birləşmiş Krallıq və ardınca Fransa nəzarət etmişdir. 1938-ci ilə qədər Fransız himayəsində Suriyanın bir sancağı olaraq qalmışdır.

5 iyul 1939-cu ildə Türk Ordusunun İskəndəruna girməsi ilə, İstiqlaliyyət hərəkatının təməl daşı atılmışdır.

İskəndərun, Türkiyənin tərkib hissəsi olduqdan 1974-cü ilə qədər olan dövrdə olduqca kiçik bir qəsəbə olmuşdur. 1974-cü ildə istehsalata başlayan Türkiyənin üçüncü Dəmir-polad Fabriki, şəhər yaşayışına böyük canlılıq gətirmişdir. Həmçinin, şəhərdə superfosfat fabriki, bitki yağı, yem, un, konserv məhsulları, tomat, toxunma məmulatları, çəltik, avto-ehtiyat hissələri və s. üzrə fabrika və zavodlar vardır. Boru xətti ilə Batmandan gələn benzin, İskəndərun Limanında dəniz yolu ilə Mersinə göndərilir. Limanda Dəmir-Polad və Superfosfat fabriklərinin gəmiləri, NATO-ya bağlı bir gəmi və dəmiryolu stansiyası mövcuddur. Türkiyənin dördüncü böyük limanı İskəndərun Limanının illik yükgötürmə qabiliyyəti 8,7 milyon tondur.

Şəhər ərazisində təbii plyajlar və yaylaqlar mövcuddur. Bu gün İskəndərun Türkiyənin qabaqcıl şəhərlərindən biri olub, xüsusilə sənaye, dəniz ticarəti və turizm işlərində sürətlə güclənən bir şəhərdir.

## İstinadlar
Köməkçi (personaj tipi)

**Köməkçi**, **bəradər** və ya **saydkik** () —  qeyri-mütləq halda adətən uydurmada, birlikdə səyahət etdiyi şəxsin tabeliyində olan və ya elə qiymətləndirilən yaxın yoldaş və ya həmkar.

Tanınmış bəradərlərə Don Kixotun Saço Pansası, Şerlok Holmsun Doktor Uatsonu, Harri Potterin Ron Uizlisi, Şrekin Eşşəyi, Marionun Luicisi, Sonikin Teylzi və Betmenin Robini daxildir.

## Mənşə
Köməkçi sözünün kökü olan "Kömək" qədim türk dilindən törəmişdir. Əlavə olaraq, bəradər sözü isə fars dilindən törəmişdir (برادر) və "qardaş" deməkdir. "*Saydkik*" termini əsrin XIX əsrin axırları və XX əsrin əvvəllərində cibgirlik slenqindən törəmişdir. "Kik" şalvar cibinin ön hissəsinə deyilirdi və ən təhlükəsiz hissə hesab edilirdi. Beləliklə, analoqiyaya görə, "sayd-kik" şəxsin ən yaxın yoldaşı olmuşdu.

Tarixdə qeydə alınmış ilk köməkçilərdən biri Gilqameşin müttəfiqi olan Enkidudur. Digər erkən nümunələrə İliada dastanındakı Patrokl və Əhdi-Ətiqdəki Harun daxildir.

## Müqayisələr
Müsbət xarakterli personajlardan fərqli olaraq, hansısa bir caninin yoldaşına quyruqbulayan (hençman), nökər (lakey) və ya xidmətçi deyilir. Bu, qəhrəmanlardan fərqli olaraq, canilərin dostluq və ya ləyaqət əlaqələri qura bilməyəcəyi əks etdirir. Bu, köməkçi protaqonistə olan yaxınlığı görə yaxın olmasına və ağlabatan bir şəxsiyyət təşkil etməsinə baxmayaraq, uydurmada protaqonistin və antaqonistin canlandırdığı fərqli rollardan da asılıdır, çünki quyruqbulayan doldurucu bir rol oynayır. Nəticədə, quyruqbulayan anonim olmağa meyllidir və birdəfəlik olub, protaqonistin qəhrəmanlığını illüstrasiya etmək üçün istifadə olunur.

Buna baxmayaraq, bəzi mənfi xarakterli personajların da köməkçiləri olur. Nümunə olaraq, Leks Lütorun Marsi Qreyvzini, Cokerin Harli Kvinni, Uarionun Ualuicisini, Şinnokun Kuan Çisini və Maqnetonun Mistikini göstərmək olar.

## Azərbaycan ədəbiyyatında
«Kitabi-Dədə Qorqud» dastanında qəhrəmanın hər işdə yaxın köməkçisi və dostu olan qadın, onun sevgisi və sədaqəti tərənnüm olunub. Belə ki, Domrulun arvadı özünü ona qurban verməyə hazırdır. Burada ana məhəbbətinin gücü də göstərilib. Dağ çiçəyinin şirəsinə qarışdırılmış ana südü atası Dərsə xan tərəfindən qəzəb anında ölümcül yaralanmış gənci xilas edir. Digər qəhrəman Qazan xan pərəstiş etdiyi qoca anasının xətrinə bütün dünyanın nemətlərini qurban verməyə hazırdır. Anaya sədaqətdə oğlu Uruz da ondan geri qalmır. «Kitabi-Dədə Qorqud» və başqa Azərbaycan-türk əsərlərində at igidin köməkçisi, ən yaxın yoldaşı hesab edilir.

## Həmçinin bax
*Deyteraqonist
*Sirdaş (personaj tipi)
*Təzad (personaj tipi)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Batu adaları

**Batu adaları** () — Hind okeanında yerləşən elə də böyük arxipelaq.

Sumatra adasından qərbdə, Nias və Mentavay adaları arasında yerləşir. İnzibati baxımından Şimali Sumatra vilayətinə daxildir.. İndoneziya və Malay dillərində daş və ya qaya mənasını verir.

## Coğrafiya
Arxipelaqa 48 ada daxildir. Sahəsi 1154 km²-dir. Tanahmasa adasından akvator xətti keçir.

1154 km² ərazinin 1125 km² üç adanı əhatə edir: *Pini*, *Tanahmasa* və *Tanahbala*.
* *Tanahbala* — 467,6 km². Maksiomal hündürlüyü 302 m.
* *Tanahmasa* — 344,3 km² və 204 m.
* *Pini* — 312,7 km² и 82 m.

## Əhalisi
Adalarda 10,5 min nəfər yaşayır.

## İstinadlar
Kaşima (Saqa)

— Yaponiyanın Kyuşu regionunda, Saqa prefekturasında yerləşən şəhər.

2017-ci ilin fevralının məlumatına görə şəhərin əhalisi 30.159 nəfərdir, hər km² ərazidə 270 nəfər yaşayır. Şəhərin sahəsi 112,1&nbsp;km²-dir.

## Tarix
1889-cu ildəki inzibati islahatdan sonra şəhər regionuna 6 qəsəbə daxil idi: Minami-Kaşima, Kita-Kaşima, Haçihonqi, Fureda, Noqomi və Nanaura. 1954-cü ildə şəhər ərazisinə Hama şəhəri, Kaşima qəsəbəsi, Furueda qəsəbəsi, Noqomi qəsəbəsi daxil edilmişdir. 1955-ci ildə isə Nanaura Kaşimaya qatılmışdır.

## Coğrafiya
Şəhər Yaponiyanın Kyuşu adasında, Saqa prefekturasında yerləşir. Saqa şəhərinin 60 kilometrlik cənub qərbindədir. Dağlar: Kyoqa, Codo, Kotoci, Qibi. Çaylar: Şiota, Kaşima, Hama, Naka.

## Əhali

2017-ci ilin məlumatına görə şəhərin əhalisi 30.159 nəfərdir, hər km² ərazidə 270 nəfər yaşayır.

## Simvolika
Şəhərin simvolik ağacı *[[Osmanthus fragrans]]*, simvolik gülü sakura, hesab olunur.

## Tanınmış şəxslər
* Narimi Arimori (aktrisa)
* YUKI

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Oqi

— Yaponiyanın Kyuşu regionunda, Saqa prefekturasında yerləşən şəhər. Müasir şəhər 1 mart 2005-ci ildə qurulmuşdur.

2017-ci ilin fevralının məlumatına görə şəhərin əhalisi 45,638 nəfərdir, hər km² ərazidə 480 nəfər yaşayır. Şəhərin sahəsi 95,85&nbsp;km²-dir.

## Tarix
1889-cu ildəki inzibati islahatdan sonra şəhər regionuna Oqi şəhəri və 7 qəsəbə (Aşikari, Haruta, İvamatsu, Mikazuki, Misato, Toqava və Uşizu) daxil idi. 24 aprel 1894-cü ildə şəhər statusu almışdır. 1 mart 2005-ci ildə Aşikari, Mikatsuki, Uşizu Oqiyə birləşdirilmişdir.

## Coğrafiya
Şəhər Yaponiyanın Kyuşu adasında, Saqa prefekturasının mərkəzində yerləşir. Şəhərin cənub hissəsi dağlıqdır, Tenzan dağına qonşudur. Cənub hissəsində Saqa düzənliyi və Ariake dənizi yerləşir. Dağlar: Tenzan. Çaylar: Kase, Uşizu.

## Əhali

2017-ci ilin məlumatına görə şəhərin əhalisi 45,638 nəfərdir, hər km² ərazidə 480 nəfər yaşayır.

## Simvolika
Şəhərin simvolik ağacı sakura, simvolik gülü sakura hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Şahzadə Yiçenq

**Şahzadə Yiçenq** — Suy sülaləsindən Çin şahzadəsi.

## Həyatı
Şahzadə Anyinin ölümündən sonra 599-cu ildə Yami xaqanla evləndirilmişdir. Onun ölümündən sonra 609-cu ildə Şibi xaqanla, 619-cu ildə Çula xaqanla, 621-ci ildə İllig xaqanla evlənmişdir. 630-cu ildə Tan sülaləsi sərkərdəsi Li Çinq tərəfindən öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Energetika fakültəsi

**Azərbaycan Dövlət Neft və Sənayə Universitetinin Energetika fakültəsi** (EF) — Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının fakültələrindən biri.

## Tarixi
Azərbaycanda energetika sahəsində mütəxəssislərin hazırlanmasına 1921-ci ildə Bakı Politexnik İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) Energetika fakültəsində başlanıb. Fakültənin yaranması və inkişafında, elmi kadrların və ali təhsilli mütəxəssislərin hazırlanmasında təşkilatçılıq, yaradıcılıq, təşəbbüskarlıq göstərmiş görkəmli alim və pedaqoqlardan professorlar A.A. Axundov, S.N. Usatıy, B.P. Albitskiy, A.Ə. Əfəndizadə, Ç.M. Cuvarlı, B.M. Plyuş, A.A. Spirin, Ə.M. Məmmədov, K.V. Pokrovskiy, K.N. Quluzadə, Z.İ. Kazımzadə, P.B. Rüstəmzadə, F.H. Hüseynov, İ.Z. Makinskiy, Ə.C. Orucəliyev, T.S. Axundov və başqalarının adını göstərmək
## Təhsil
Hazırda fakültədə 3 ixtisas üzrə bakalavr, 3 ixtisas üzrə magistr hazırlığı aparılır. 2009-cu ildən başlayaraq fakültədə bakalavr hazırlığı Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmiş yeni "Dövlət Təhsil Standarları" əsasında tərtib olunmuş tədris planlarına uyğun kredit təhsil sistemi ilə aşağıdakı ixtisaslar üzrə həyata keçirilir:
 
#Energetika mühəndisliyi
#Elektrik-elektronika mühəndisliyi
#Mühəndis fizikası

### Magistr
* Elektroenergetika mühəndisliyi
* Elektromexanika mühəndisliyi
* İstilik energetikası mühəndisliyi

## Kafedralar
*Elektroenergetika
*Elektromexanika
*Enerji İstehsalı texnologiyaları
*Fizika

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* ADNSU
Qazprom Arena

**Qazprom Arena** () və ya **Krestovski stadionu** () – Krestovski adasının qərbində, Sankt-Peterburqda yerləşən futbol stadionudur. Adından da bəlli olduğu kimi Zenit ev oyunlarını bu stadionda keçirir. Stadion 2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku üçün tikilib başa çatdırıldı.. Stadionun başa çatdırılma vaxtı dəfələrlə gecikdirilmişdir. Belə ki, stadionun 2007-ci ildə təməli qoyulanda tikintisinin 2008-ci ilin dekabrında başa çatdırılacağı planlaşdırılmışdı., Sonralar isə 2011-ci ildə tikilişinin başa çatdırılacağı düşünülsə də müxtəlif səbəblərdən stadionun tikintisi 2017-ci ilə qədər gecikdirildi. Stadion 67000 tamaşaçı tutumuna malikdir.

1,1 milyard dollara tikilən Yeni Zenit Stadionu tarixə ən baha başa gələn stadionlar içinə adını yazdırdı.

## Ümumi baxış
Stadionun arxitektural layihəsi barədə müsabiqədə qalib Kisyo Kurokavanın "The Spaceship" layihəsi oldu. Stadionun dizaynı Toyota şəhərindəki Toyota Stadionunun inkişaf etdirilmiş versiyası idi. Bu stadion da elə məhz Kurokava tərəfindən tikilmişdi. Stadion köhnə Kirov Stadionunun durduğu yer üzərində inşa edildi.

2009-cu ilin yanvarında *Saint Petersburg Times* qəzetinin verdiyi məlumata görə Sankt-Peterburq şəhər administrasiyası layihəni öz üzərinə götürür.Qazprom şirkəti isə bu stadionun tikintisinə pul ödəməyi rədd edir.

25 iyul 2016-cı ildə baş podratçı olan  Inzhtransstroy-Spb şirkəti şəhər rəhbərliyinin tikinti işlərinə 1 milyard dollar ödəmədiyi barədə məlumat verir.Növbəti gün müqavilə ləğv edilir. Avqustun 1-in də isə media dağıdıcı küləyin və selin stadiona zərər vurduğu barədə xəbər yayımladı.

2016-cı ilin avqustunda yeni podratçı Metrostoy tikinti işlərini bərpa etdi.

Stadionda ilk rəsmi oyun 2017-ci ilin 22 aprelində Rusiya Premyer Liqasında Zenitlə Uralın arasında oynanıldı. Branislav İvanoviç stadionda ilk qolu vurur.

2017-ci ilin 17 iyununda həmin ildəki FİFA Konfederasiyalar Kubokunun ilk matçında Rusiya millisi ilə Yeni Zelandiya millisi oynadı.

2017-ci ilin 2 iyulunda 2017 FİFA Konfederasiyalar Kubokunun final matçında Çili millisi ilə Almaniya millisi oynadı.Bu matç turnirdə ən çox tamaşaçının seyr etdiyi matç olmaqla yanaşı həm də bu stadionun tarixində ən çox tamaşaçının seyr etdiyi matç olaraq yadda qaldı.

## Qalereya

Fayl:Stroyka gazpromarena.jpg|Tikintilər başlayır
Fayl:Gazprom arena Petersburg.jpg|Tikintilər davam edir
Fayl:New football stadium construction site in SPB 01.jpg|Tikintilər davam edir (2012)
Fayl:Zenit stadium (December 2014).jpg|Tikintilər davam edir (2014 dekabr)
Fayl:RUS-2016-Aerial-SPB-Krestovsky Stadium 01.jpg|Tikintilər davam edir (2016)
Fayl:Зенит-Арена1.jpg|Tikintilər bitmək üzrədir
Fayl:Санкт-Петербург Арена (Зенит-Арена). Сентябрь 2017.jpg|Stadion tam hazırdır ! 
Fayl:Krestovsky Stadium Helipad.jpg|Prezidentin helikopter meydanından stadionun görünüşü
Fayl:Kirov's monument in the front of Krestovsky Stadium.jpg|Sergey Kirovun möhtəşəm heykəli stadionun qarşısında
 

## 2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku zamanı

## 2018 FİFA Dünya Kuboku zamanı

## UEFA Avro 2020
19 sentyabr 2014-cü ildə UEFA stadionda Avro 2020 çərçivəsində üç qrup və bir 1/4 Final matçı olmaqla dörd matçın keçiriləcəyini bildirdi.

## İstinadlar
Aru adaları

**Aru adaları** () — Yeni Qvineya adasının cənubunda yerləşən Arafur dənizi sahillərindən 150 km aralıda yerləşən arxipelaq.

## Coğrafiya
AArxipelaq ümumilikdə 95 alçaq adadan ibarətdir. 8563 km² ərazini əhatə edir.
* Vokam (Workai), 152 km²;
* Koba (Koba), 386 km²;
* Kobroor (Kobroor), 1723 km²;
* Kola (Kola), 270 km²;
* Maykor (Maikoor), 398 km²;
* Pinembulai adası (Penambulai), 125 km²;
* Tanabesar (Tanahbesar), 1604 km²;
* Tranqan (Trangan), 2149 km²
Siyasi baxımından adalar Malukku vilayətinə daxildir.

## Əhalisi
Adalarda 2011-ci il siyahıyaalınmasına görə 84,138 nəfər yaşayırdı Əsas liman şəhəri Dobo arxipelaqın qərbində yerləşir.

## Ədəbiyyat
* 

## İstinadlar
Üç Elig xaqan

**Üç Elig xaqan** (烏質勒) — Türgiş tayfalarının başçısı idi. Aşina Kuşrakın dövründə **Bağa Tarxan** titulu daşıyırdı.

## Hakimiyyəti
Öncəki həyatı barədə çox məlumat yoxdur.

699-cu ildə oğlu Çjen-i Çanqana göndərmişdi.

703-cü ildə Suyab şəhərini ələ keçirərək Aşina Kuşrakı qovmuşdu. Sarı türgişlər və qara türgişləri birləşdirərək tululardan da kömək alan Üç Elig özünü xaqan elan etdi.

Hər biri 7 min əsgərdən ibarət 20 sərkərdəsi vardı.

706-cı ildə ona Çin titulu olan Xuaydeçunvanq (怀德郡王) titulu verilmişdi.

## Ölümü
706-cı ildə xəstələnmiş, 708-ci ildə vəfat etmişdir.

## Mənbə

* Şi-Ci Tonqcian
Sakal xaqan

**Sakal xaqan** — Türgişlərin hökmdarı.

## Hakimiyyəti
708-ci ildə taxta çıxmışdır. Çin imperatoru onu şəxsən tanımış, Aşina Xuaytaonu səfir kimi göndərmişdi və Çinhe knyazı (金河) kimi tanımışdı. Hakimiyyətinin ilk illərini ona qarşı üsyana başlamış Kül Çörlə mübarizə edərək xərclədi. Kül Çör əsas dəstəyi rüşvətlə ələ aldığı Çin əyanlarından gördü. Sakal xaqan isə tezliklə Kül Çörün edam edilməsi üçün imperatora xəbərdarlıq göndərdi. Üsyankar Çanqanda həbs olunaraq edam edildi.

Çox keçmədən Sakal xaqanın qardaşı Çjen qaçaraq Qapağan xaqana sığındı və onu qardaşına qarşı səfərbərliyə çağırdı. Xaqanın həyat yoldaşı isə öldüyü üçün başı yasa qarışmışdı. Əvəzində Tonyukuk, Tardu şad və İnel şadın başçılığı ilə böyük bir ordunu Türgiş ölkəsinə göndərdi.

## Ölümü
711-ci ildə Bolçu döyüşündə Tardu şad tərəfindən öldürüldü.
Qut Çor xaqan

**Qut Çor xaqan** (吐火仙骨啜可汗) — Türgişlərin hökmdarı, Sulukun oğlu.

## Hakimiyyəti
Çox qısa dövrdə hakimiyyətdə qalmışdı. Əsas dəstəkçiləri qara türgişlər idi. 739-cu ildə Kül Çörün hücumuna məruz qalmışdı. Qardaşı Ton Aba Yabqu tərəfindən dəstəkləsəndə də rəqibi Kül Çoru Çin imperatoru Hsüançonq, Çaç hökmdarı Bağatur Tudun, Fərqanə yabqusu Arslan Tarxan dəstəkləyirdi. Nəhayət 739-cu ildə Qut Çor Kül Çor tərəfindən tutulub öldürüldü.
El Etmiş Qutluq Bilgə xaqan

**El Etmiş Qutluq Bilgə xaqan** (伊里底蜜施骨咄禄毗伽, əsl adı **Tumodu** 都摩度) — Türgiş xaqanı. Bağa Tarxanla əlbir olub Suluk xaqanı öldürənlərin arasındaydı.

## Hakimiyyəti
Bağa Tarxanın ölümündən sonra 744-cü ildə Çin tərəfindən Türgiş xaqanı təyin olunmuşdu.

## İstinadlar
Lenovo

**Lenovo LTD** (, ) — Pekində təsis edilmiş müasir kompüter avadanlıqları istehsal edən şirkət.

Şirkət kompüter, notbuk, smartfon, planşet və s. müasir texnoloji avadanlıqlar istehsalı ilə məşğuldur. Lenovo 2018-ci ildə dünyanın ən böyük kompüter istehsalçısı oldu. Şirkət, 60-dan çox ölkədə fəaliyyət göstərir və məhsullarını 160-dan çox ölkədə satır. 
Lenovo 1984-cü ildə Legend adı altında Pekində qurulmuş, 1988-ci ildə isə Honq-Konqa köçmüşdür.
## Tianxi modeli
Tianxi kompüteri, təcrübəsiz Çin istehlakçılarının kompüterdən istifadə etməsini və internetə çıxmasını asanlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Ən vacib xüsusiyyətlərindən biri, istifadəçiləri İnternetə anında bağlaya bilməsi və veb brauzer ilə işləyə bilirdi. Bu, iki il araşdırma və inkişaf nəticəsində oldu. 2000-ci ildən Tianxi  Çin tarixində ən  çox satılan kompüterdir. 2000-ci ildə yalnız *1,000,000* ədəd satıldı.

## İstinadlar
Yibo xaqan

**Yibo xaqan** — Türgiş xaqanlığının Çin tərəfindən təyin olunmuş hökmdarı. Əsasən nominal xaqan olmuş, Suyab ətrafını idarə etmişdir.

## İstinadlar
Tenqri İlmiş xaqan

**Tenqri İlmiş xaqan** — Türgiş xaqanlığının Çin tərəfindən 753-cü ildə təyin olunmuş hökmdarı. An Luşan üsyanının başlaması ilə Çinin təsiri azalmış, Türgişlərin hər bir kiçik boyu hakimiyyət uğrunda mübarizəyə başlamışdır.
Ata Boyla xaqan

**Ata Boyla xaqan** — Türgiş xaqanlığının bilinən son hökmdarı. 759-cu ildə Çin sarayına səfir göndərmişdi.

## İstinadlar
Pantu Nili yabqu

**Pantu Nili Yabqu (**阿史那般都泥利, əsl adı **Aşina Babu** 阿史那拔布**)** — Toxaristanın üçüncü yabqusu.

## Həyatı
Aşina Mişenin ikinci oğlu idi. 693-700-cü illərdə qardaşı oğlu Tuçi xaqanın tərəfində olmuş, məğlubiyyətdən sonra Tibetə qaçmışdır.

## Hakimiyyəti
Təbərinin məlumatına görə 705-ci ildə Toxarıstan yabqusu idi. Çox güman Tibet dəstəyi ilə hakimiyyətə gəlmişdi. Qardaşı Aşina Buğra Tigini 705-ci ildə Çinə səfir kimi göndərmiş, ərəblərə qarşı müharibədə kömək istəmişdi. 719-cu ildə həbs olunmuş, Dəməşqə aparılmışdı.

## İstinadlar
Tarduş şad

**Tarduş şad** — Tonq Yabqu xaqanın oğlu, Toxaristanın ilk yabqusu.

## Hakimiyyəti
Məşhur buddist rahib Syüançzan 630-cu ildə Tarduş şadın hələ hakimiyyətdə olduğunu yazırdı. Çin mənbələrində 635 və 645-ci illərdə Çinə səfir göndərildiyi yazılmışdır. Bütün Əfqanıstan torpaqlarını öz hakimiyyəti altına almışdı. 645-ci ildə oğlu İşbara Yabqunun sifarişi ilə öz xatunu tərəfindən öldürülmüşdür.

## İstinadlar
İşbara Yabqu

**İşbara Yabqu** (阿史那烏濕波; ) — Toxaristanın ikinci yabqusu.

## Hakimiyyəti
Atası Tarduş şadı öldürərək hakimiyyətə gəlmişdi. Hakimiyyətə gəlişi 645-ci ildə Kuhistanda sikkə buraxılmasıyla başlamışdı. Pul zərb etdirən ilk Göytürk hökmdarıdır. 653-cü ildə Çin imperatoru tərəfindən təsdiq olunmuşdur. Ərəb sərkərdəsi Abdullah ibn Amirin hücumlarına tab gətirə bilməmiş, hakimiyyəti Bədəxşanla sərhədlənmişdi. Bununla belə Əlinin xəlifəliyi dövründə Nişapur və Sistanı ələ keçirən yabqu III Yezdəgirdin oğlu III Firuzu Sasani şahı kimi hakimiyyətə gətirdi.

## İstinadlar
Tritaqonist

**Tritaqonist** və ya **üçüncü baş qəhrəman**  ( – üçüncü aktyor;  — «üçüncü» və  – «rəqabət»;  – «döyüşçü») — ədəbiyyatda, protaqonistdən və deyteraqonistdən sonra ən mühüm üçüncü personaj. Qədim Yunanıstan dramında, tritaqonist fəal truppanın üçüncü üzvü olurdu. Personaj olaraq, tritaqonist təhrikçi və ya protaqonistin iztirablarının səbəbkarı ola bilər.

## Tarix
Tritaqonist konsepsiyası erkən ikiaktyorlu dramdan yaranmışdır. Bundan sonra, prinsipial personajın və onun əleyhdarını təsirini iki aktyor artırırdı. Burada, əleyhdarı hissəsi üçüncü aktyora (tritaqonist), ikinci aktyorsa (deyteraqonist) prinsipial personajın sirdaşı və ya bəradəri rolunu oynayır. Beləliklə, prinsipial personaja daha böyük bir şəxsiyyət dərinliyi verilir. Qədim Yunanıstan teatrının bədii qiraətləri qismən melodik olduğundan, tritaqonistin rolu adəti üzrə ifaçıya verilirdi. Mark Tulli Siseron "*[[Divinatio in Caecilium]]*" adlı əsərində tritaqonist protaqonistindən təbii olaraq daha güclü olanda onun öz səsini tez-tez "fəth etməli" olduğunu yazır.

Bu rolu canlandıran görkəmli qədim yunan aktyorlarına Esxin və Minisk daxildir. Qədim yunan teatrlarının bəzi formalarında tritaqonistin səhnəyə soldan daxil olması ənənəvi bir hərəkət idi.

## İstinadlar
Nestor Pitana

**Néstor Fabián Pitana** (İspan tələffüzü: Nestor Pitana) – 17 iyun 1975-ci il təvəllüdlü argentinalı futbol hakimi. 
2014 FİFA Dünya Kuboku, 2015 Kopa Amerika və 2018 FİFA Dünya Kuboku oyunlarında baş hakim kimi çıxış etmişdir. Pitana, FİFA 2018 Dünya Kubokunun açılış oyunu Rusiya - Səudiyyə Ərəbistanı və mundialın ən əsas qarşılaşması olan Fransa - Xorvatiya finalını idarə etmişdir. Dünya Kuboku Finalını idarə edən ikinci argentinalı FİFA hakimi olmuşdur (Birincisi 2006-cı ildəki mundialın finalını idarə edən Horasio Elizondadır.)
## FİFA Dünya Kuboku
Banyak

**Banyak** () — İndoneziyada yerləşən adalar qrupu.

Hind okeanının şərqində, Summatra adasının qərbində, Simeulue və Nias adaları arasında yerləşir. Qrupa 99 ada daxildir. Adalarıln sahəsi 319&nbsp;km²-dir. Əhalisi - 6050 nəfər (2007). Əhalisinin əksəriyyətini müsəlmanlar təşkil edir.

2005-ci ilkin martında Simeulue və Nias adaları arasında güclü zəlzələ nəticəsində meydana gələn sunami sahil zolağındaki yaşayış məntəqələrini yer üzündən silmişdir.

## Mənbə
*Banyak Island Surf Boat Charters
*Banyak Island Bungalow website
*Banyak Island Lodge website
*Banyak Islands website 
*Coastal change to islands 
*US Aid 
*World Health Organization
*Wavescape
**[https://web.archive.org/web/20070929083516/http://www.asianews.it/view.php?l=en&art=2897 Hundreds of quake victims on Banyak Islands]* - Asia News.it (30 March 2005)
*Relief Web
Dəmirdən adam (film, 1972)

**«Dəmirdən adam»** (,  *Çou Lyanxuan*; ) — 1972-ci ildə Çjan Çe və Pao Syueli tərəfindən çəkilən Honkonq döyüş filmi. Filmin sikveli həmin il çəkilən Şantundan döyüşçüdür..

## Süjet
Şanxay rayonlarından biri iki dənə cinayətkar dəstə tərəfindən idarə olunur. Həmin dəstələrdən birinin rəhbəri Çen Baoqen, digərinin rəhbəri isə Yuy Çjenxendir. Bir gün, Yuy Çjenxenin oğlu Yuy Syaokay kart oyununda məğlub olur və bütün pulunu öz cinayətkar dəstəsinə sahib olan Çou Lyanxuana uduzur. Buna qəzəblənən Yuy yoldaşlarını bu problemi həll etmək üçün Çounun yanına yollayır, ancaq onlar müvəffəqiyyətsiz olurlar. Həmin gün, Çou Syaoka Şen Çzyuyfan adlı bir qıza aşiq olur. Eyni zamanda, digər cinayətkar dəstənin rəhbəri Çen Baoqen rəqibinin başqa cinayətkar dəstələrlə olan münaqişəsindən faydalanmaq üçün qaranlıqda qalır. Yuyun və Çounun cinayətkar dəstələri gərginliyin azalması üçün bir-birlərinə güzəştə gedirlər, ancaq bu da bir işə yaramır. Film Çen Baoqen və Çou Lyanxuanın cinayətkar dəstələrinin arasında baş verən bir döyüşlə sona çatır.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* «Dəmirdən adam»  *Hong Kong Movie DataBase* saytında.
* «Dəmirdən adam»  *HKcinema.ru* saytında.
Parazitologiya

thumb

**Parazitologiya** — yer üzərində yaşayan bütün parazit canlıları öyrənən tibbin bir bölməsidir. Parazitlər bildiyimiz kimi digər canlıların bədənində yaşayıb, onların orqanzimindəki bütün lazımi maddələri özlərinə çəkir. Qeyd edək ki,parazitlər iki cür ola bilər: ektoparazitlər (xarici), endoparazitlər (daxili). Ektoparazitlərin əksəriyyəti aerobdur. Onlara tibb zəlisini, buğumayaqlıların həşəratlar sinifinə daxil olan əksər cücü  növlərini və s.-ni misal göstərmək olar. Endoparazitlərə askaridi, öküz soliterini, qaraciyər sorucusunu, exinokokku, uşaq bizquyruğunu,malyariya parazitini                və s.-ni misal göstərmək olar. Parazit orqanzimlər müxtəlif aləmlərin nümayəndəsi ola bilər. Məsələn, yuxarıda sadaladığımız canlıların hamısı heyvanlar  aləminə məxsus parazitlərdir. Bundan başqa bakteriyalar aləminin nümayəndələri tərəfindən törədilən angina, skarlatina, vərəm vəba, taun, brusselyoz, saqqo və s. kimi xəstəliklər parazit xəstəlikləridir. Həmçinin viruslarında törətdiyi xəstəliklər az deyil. Qrip, qızılca, xərçəng, hepatit kimi xəstəliklər hamısı viruslar tərəfindən törədilən parazit xəstəliklərdir.
Seçki vərəqəsi

**Seçki vərəqəsi** və ya **seçki bülleteni** — gizli səsvermə ucun seçki sənədi. Onun formasını müvafiq dövlət orqanları müəyyən edir. SSRİ-də seçki bülletenində həmin secki dairəsində qeydə alınmış deputatlığa namizədin (xalq məhkəməsinə seckilər zamanı xalq hakimliyinə namizədin) soyadı, adı, atasının adı və onu irəli sürmüş təşkilatın adı göstərilir. Seçki kecirilən binalarda bülletenləri doldurmaq üçün xüsusi otaqlar, yaxud kabinələr ayrılır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Fəqih

**Fəqih** (ərəb. فقيه — bilici) — İslam ilahiyyatçısı və hüquqşünası, fiqh üzrə mütəxəssis.

## Tarixi

“Fəqih” anlayışı VII əsrin ikinci yarısında inkişaf etmişdir. Bu, ilk növbədə, Quran və Sünnəyə əsaslanan İslam həyat tərzinin normalarını inkişaf etdirməyə çalışan Hicaz və İraqın teoloji və hüquq məktəblərinin fəaliyyəti ilə bağlıdır. İlk fəqihlər, əsasən, şəhər ticarəti və sənətkarlıq mühitinə mənsub olub, dolanışığını ilahiyyatla heç bir əlaqəsi olmayan mənbələrdən alırdılar. Onlar üçün bu, dini borcun yerinə yetirilməsinin yalnız bir hissəsi və təqvalı bir fəaliyyət idi. Tələb olunan bilik həcmi sürətlə artdıqca, fiqhlə peşəkar şəkildə məşğul olan insanların (müəllimlər, şəfaətçilər, sənədləri tərtib edənlər, katiblər və s.) sayı artır. Hakimlər ( qazilər) və məmurlar üçün də peşəkar fiqh biliyi zəruri idi.

IX əsrdə fəqihlər artıq hökmdarların hesablaşmalı olduğu şəhər əhalisinin nüfuzlu təbəqəsini təmsil edirdilər. Müxtəlif dövlət vəzifələrinə namizədlər əsasən onların arasından təyin olunduğundan, onların İslam dövlətlərinin siyasi və ictimai həyatına böyük təsiri olmuşdur  .

## İstinadlar
İdil-Ural dövləti

**İdil-Ural dövləti** () — Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı, 1917-ci ildə Rusiya ərazisində yaşayan tatar, başqırd və çuvaş türklərinin birləşərək yaratdığı respublika. Paytaxtı Kazan şəhəri olan İdil-Ural Dövlətinin 15 milyon nəfər əhalisi var idi. Bu dövlət də 1918-ci ildə Rusiya tərəfindən işğal edildi.

## Tarixi
Volqaboyu türkləri tərəfindən yaradılmış Milli Məclis 1917-ci il dekabrında İdil-Ural adlı dövlətin yaradılmasını elan etdi. Müxtəlif türkdilli xalqları birləşdirən bu dövlət hər hansı xalqın hökmranlığını yolverilməz sayırdı. Sədri Maqsudinin başçılığı ilə hökumət də yaradıldı. Dövlətin tərkibinə Kazan və Ufa quberniyaları, Orenburq, Perm, Vyatka, Samara və Simbirsk quberniyalarının müəyyən əraziləri daxil ola bilərdi. Milli Məclis Rusiyadan ayrılmaq məqsədini güdmədiyini bildirdi. Buna baxmayaraq, bolşeviklər belə dövlətin yaranmasına yol verə bilməzdilər. Bu məqsədlə bolşeviklər milli təşkilatların başçılarını həbs etdilər. Bolşeviklərin belə hərəkəti bir çox milli ziyalıları və siyasətçiləri onlardan üz döndərməyə məcbur etdi. 18 mart 1918-ci ildə dövlət Qızıl ordu tərəfindən işğal edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Əhməd Zəki Vəlidi Toğan

## Xarici keçidlər
* Валеев Рамзи Хроника «Забулачной республики» 
* Ислам в Поволжье  
* Azatl?q.org новости об Идель-Урале
Əlireza Fəqani

**Əlireza Fəqani** 21 Mart 1978-ci ildə İranda doğulub. 2008-ci ildən etibarən FİFA-nın Beynəlxalq dərəcələi futbol hakimidir.  Fəqani 2015-ci il Asiya  Çempionlar Liqası Finalı, 2015 Asiya Kuboku Finalı, 2015 FİFA Klublararası dünya Çempionatının finalını, 2016 Olimpiyadanın finalını idarə edib. Həmçinin 2017-ci ildə FİFA Konfederasiyalar Kuboku və 2018-ci ildə Rusiyada keçirilən FİFA Dünya Kubokunda oyunlara təyin edildi.

### Haqqında
1978-ci il martın 21-də İranın Məşhəd şəhəri yaxınlığında yerləşən Keşmar şəhərində anadan olmuşdur. Onun ləqəbi Behrooz (بهروز) idi. Atası Məhəmməd Fəqani (محمد فغانی) də futbol hakimi idi.

Fəqani əvvəllər özünü futbolçu kimi çalışdırsa da sonda hakim olacağı qərarına gəlmişdir.

## FİFA Referesi karyerası
Fəqani 2008-ci ildə FİFA referesi olub. Yalnız bir illik beynəlxalq təcrübədən sonra Faqani 2009-cu ildə AFF prezidenti Kuboku finalında oyunu idarə etmək əmri aldı. Bu turnirdə "Regar-TadAZ Tursunzoda" və "Dordoi-Dinamo Naryn" (2-0) arasında keçirilən oyunda əsas söz sahibi olan Fəqani özünü göstərə bildi.

Braziliya və Xorvatiya arasında 2014 FİFA Dünya Kubokunun açılış matçına dördüncü hakim təyin edildi. Əl-Hilal və Qərb Sidney Wanderers arasında 2014 AFC Çempionlar Liqası Finalı oyununa təyin edildi. O, həmçinin 2015-ci ildə AFC Asiya Kubokunun  B qrupunda ilk matçını idarə etmişdi.

O, 2015-ci ildə Cənubi Koreya və Avstraliya yığmaları arasında baş tutan AFC Asiya Kuboku Finalına hakim təyin edildi. Fəqani, River Pleyt və FC Barselona arasında 2015 FİFA Klublararası Dünya Kuboku Finalında söz sahibi idi. Bəlkə də əsas hakimi olduğu ən əhəmiyyətli matç, Braziliya və Almaniya arasında keçirilən 2016 Olimpiya oyunlarının final matçı idi.

2017-ci ildə Rusiyanın FİFA Konfederasiyalar Kubokunun iki matçında baş hakim kimi funksiyalarını yerinə yetirib.

### Mükafatlar
# İranda ilin ən yaxşı futbol hakimi: 2014, 2017
# Asiyada ilin ən yaxşı futbol hakimi: 2016
Kritli Mark Antoni

**Kritli Mark Antoni** (  e.ə. 71, Krit, Roma imperiyası) — E.ə. II və I əsrlərdə yaşamış olan, Antoni ailəsinə mənsub Roma siyasətçisi. O, Mark Antoni Oratorun Yuliya Antoniya ilə qurduğu evlilikdən doğulan oğlu və triumvir Mark Antoni, Qay Antoni və Lyusi Antoninin atasıdır.

## Tarixi
E.ə 74-cü ildə pretor seçilmişdir və ertəsi il eynilə atasının otuz il öncə aldığı kimi Pont kralı VI Mitridata qarşı mübarizə aparmaq baxımından çox böyük səlahiyyətlər əldə etmişdir.

Mark Antoni vəzifədə uğursuz olmaqla yanaşı eyni zamanda oğurluqlardan qoruyacağı əyalətləri də yağmaladı. Dəniz quldurları ilə ittifaq yaradaraq kritlilərə hücum etdi ancaq məğlub oldu və gəmilərindən çoxu batırıldı. Siciliyalı Diodor bu böyük biabırçılıqdan ancaq özünü xilas edə bildi. Bu məğlubiyyətin sonra lağ etmək üçün ona Kritin fatehi mənasına gələn "Kretikus" adı verildi. O, qısa bir müddət sonra, e.ə. 71-ci ildə Kritdə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Mycoplasma genitalium

**Mycoplasma genitalium** və ya qısaca **MG** – kişilərdə uretrada (sidik kanalında) iltihab doğura bilən bakteriya. Penisdən ifrazatın gəlməsinə səbəb olur və işəmə prosesini ağrıverici edir. MG qadınların da reproduktiv orqanlarında (uşaqlıq və uşaqlıq boruları) iltihab doğuraraq ağrı, müəyyən hallarda isə hərarət və qanaxmaya səbəb ola bilər.

Bu infeksiyaya xəstəlik daşıyıcısı ilə prezervativsiz seksual əlaqəyə girərkən yoluxmaq mümkündür. Prezervativdən istifadə edildikdə isə bu infeksiyaya tutulmağın qarşısı alına bilər.

Bu infeksiya ilk dəfə Britaniyada 1980-ci illərdə aşkar olunub və güman edildiyinə görə, o, əhalinin 1-2 %-i arasında yayılıb.

MG heç də həmişə simptomlarla özünü göstərmir və müalicəyə ehtiyac olmur, lakin bu infeksiyaya bəzən fikir verilmir və ya o, seksual yolla yayılan xlamidiya kimi digər infeksiyalarla səhv salınır.

BASHH bu tendensiyanı narahatedici adlandırıb.

MG infeksiyasına qarşı testlər yaradılıb lakin hələlik onlar bütün klinikalarda tətbiq olunmayıb. Bununla belə həkimlər analiz nümunələrinin testdən keçirilməsi üçün İngiltərə Dövlət Səhiyyə laboratoriyasına göndərə bilərlər. Bu xəstəlik antibiotiklərlə müalicə oluna bilər, lakin bəzi dərmanlara qarşı infeksiyanın müqaviməti yarana bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Mycoplasma genitalium'' G-37 genom səhifəsi