Cəmil Meriç

**Cəmil Meriç** (; ) — türk yazıçı, tərcüməçi və sosioloqu.

O, ictimai elmlərin bir çox sahələrində, xüsusilə dil, tarix, ədəbiyyat, fəlsəfə və sosiologiya sahəsində araşdırmalar aparmış, məqalələr yazmış mütəfəkkirdir. Müəllifi olduğu 12 əsər və tərcümələri ilə türk ədəbiyyatında özünəməxsus yeri vardır. O, sosiologiya professoru Ümid Meriçin atasıdır.
## Həyatı
### Təhsili və uşaqlıq illəri
1916-cı ildə Reyhaniyyədə (indiki Reyhanlı) anadan olub. Balkan müharibələri zamanı Dimetokadan köçmüş bir ailənin övladı idi. Atası Dimetokada hakimlik edən Mahmut Niyazi bəy, anası isə Zeynep Zinət xanımdır. Atası Mahmud Niyazi bəy Ziraat Bankının direktoru və Antakya məhkəməsinin rəisi olub. 7 yaşına qədər Antakyada yaşayan Cəmil Meriç atası işindən ayrıldıqdan sonra ailəsi ilə birlikdə Reyhanlıya qayıdıb. İbtidai təhsilini Reyhanlı Rüşdiyyəsində başa vurduqdan sonra yenidən Antakyaya qayıtdı. Fransız idarəsi altındakı şəhərdə fransız təhsil sistemini həyata keçirən Antakya Sultaniyyəsində təhsil almışdır. Burada təhsil alarkən, gözlərində  zəiflik olduğu aşkar edilmişdir. Onun “Gecikmiş Mühasibat” adlı ilk məqaləsi yerli “Yenigün” qəzetində dərc olunub. O, 12-ci sinifdə milliyyətçi mövqeyinə və bəzi müəllimlərini tənqid etdiyi məqaləsinə görə orta təhsil haqqında attestatını almadan məktəbi tərk etmək məcburiyyətində qalmışdı. Orta təhsilini davam etdirmək üçün İstanbuldakı Pertevniyal Liseyinə gedib. Bu müddət ərzində o, dövrün solçu ziyalıları, xüsusilə Nazim Hikmət və Kərim Sədi ilə də görüşüb.

Maddi çətinliklər üzündən 1937-ci ildə İskəndəruna qayıdır. Təxminən 9 aya yaxın Haymasaki kəndində ibtidai sinif müəllimi işlədikdən sonra həmin il İskəndərun Tərcümə Bürosunun müdir köməkçisi vəzifəsinə təyin olunub. 1938-ci ildə Qərbi Ayrancı kəndində ibtidai sinif müəllimi, Türk Hava Qurumu və bələdiyyəsində katib kimi müvəqqəti işlərdə çalışıb. 1939-cu ilin aprelində Hatay hökumətini devirmək ittihamı ilə həbs edilərək Antakyaya aparılıb, ölüm hökmü tələbi ilə mühakimə olunub və 2 aydan sonra bəraət alıb.

1940-cı ildə İstanbul Universiteti Xarici Dillər fakültəsinə təqaüdlə qəbul olunmuş və 2 il bu təhsil ocağında təhsil almışdır. 1941-ci ildən başlayaraq “İnsan”, “Yücel”, “Gün”, “Ayın Bibliyoqrafiyası” jurnallarında məqalələr dərc etdirməyə başlayıb.

### Elazığ liseyindəki fəaliyyəti
1942-ci ildə Elazığ Liseyinə Fransız dili müəllimi təyin edildi. Elazığa getməzdən əvvəl o, Fevziye Menteşeoğlu ilə tanış olub və ailə həyatı qurdu. Hər iki gözündə yüksək miyopi olduğu üçün hərbi xidmətdən azad edilən Meriç 1943-cü ildə Balzakın "Qızıl Gözlü Qız" romanını tərcümə etdiyi ilk kitabı nəşr etdirdi

### İstanbul Universiteti illəri
Ailə qurduqdan sonra iki övladını itirən cütlük və onları yalnız İstanbulda dünyaya gətirə biləcəklərini anlayanda, 1945-ci ildə Elazığdakı müəllimlik işini tərk edərək İstanbula getdi. Oğlu Mahmut Əli 1945-ci ildə, qızı Ümit isə növbəti il dünyaya gəlib. 1946-cı ildə İstanbul Universitetində fransız dili müəllimi kimi işə başlayan Meriç 1974-cü ildə təqaüdə çıxana qədər fransız dilini tədris etməyə davam etdi. Bu arada o, təxminən bir il (1947) Yirminci Aşır jurnalında məqalələr dərc etdirdi. O, Viktor Hüqonun "Hernani" pyesini mənzum olaraq tərcümə etdi.(1948). 1952-1954-cü illərdə Işık liseyində fransız dilindən dərs deyib
### Görmə qabiliyyətini itirməsi
1954-cü ilin yazında qəza nəticəsində görmə qabiliyyətini tamamilə itirdikdən sonra 1955-ci ildə bərə ilə Marselə, oradan da bir neçə uğursuz göz əməliyyatından sonra Parisə getdi. 6 aylıq müalicə uğurlu nəticə verməyəndə evə qayıdıb. Görmə qabiliyyətini tamamilə itirdiyi üçün bir müddət depressiyaya düşdü, lakin ətrafındakıların köməyi ilə yenidən oxumağa və yazmağa başladı.

### Yazıçılıq illəri
1954-cü ilin yazında qəza nəticəsində görmə qabiliyyətini tamamilə itirdikdən sonra 1955-ci ildə bərə ilə Marselə, oradan da bir neçə uğursuz göz əməliyyatından sonra Parisə getdi. 6 aylıq müalicə uğurlu nəticə vermədikdən sonra evə dönür. Görmə qabiliyyətini tamamilə itirdiyi üçün bir müddət depressiyaya düşmüşdü. lakin ətrafındakıların köməyi ilə yenidən oxumağa və yazmağa başladı.
Görmə qabiliyyətini itirdikdən sonra yazıçılıq həyatının ən məhsuldar dövrü başlayır. Oxuduğu fransız və ingilis mətnlərini ətrafdakılara tərcümə edib köməkçilərinə yazdırırdı. O, nəşr olunmamış fransız qrammatikasını hazırladı. O, diktə yolu ilə yeni məqalələr yazmağa davam edirdi. 1963-cü ildən Ədəbiyyat fakültəsinin Sosiologiya kafedrasında sosiologiya və mədəniyyət tarixini tədris etmişdir. O, təqaüdə çıxana qədər bu dərsləri davam etdirdi. 1963-cü ildən gündəliklər yazmağa başladı və 20 il fasilələrlə yazmağa davam etdi. Müəllif hüququ ilə qorunan ilk kitabı "Hind ədəbiyyatı" 1964-cü ildə nəşr olundu. Dünya ədəbiyyatı haqqında yazmaq fikri ilə yola çıxan Meriç, fars ədəbiyyatı ilə başlasa da, daha sonra hind ədəbiyyatına üz tutdu. Şərq sivilizasiyalarına qarşı qərəzləri qırmaq məqsədi daşıyan və dörd illik araşdırmanın nəticəsi olan əsər iki dəfə “Dünyanın astanasında” adı ilə yenidən çap olunub. O, hind ədəbiyyatından sonra Qərb təfəkkürünün mühüm bir tərəfini işıqlandırmaq məqsədi daşıyırdı. Bunu nəzərə alaraq sosializmin əsasını qoyan və sosiologiyanın banisi olan Müqəddəs SimonMüqəddəs Simon və Elena kilsəsi haqqında əsər yazsa da, onu çap etdirəcək nəşriyyat tapmaqda çətinlik çəkdi. Əsər 1967-ci ildə Can Yayınları tərəfindən nəşr edilmişdir.

1965-1973-cü illərdə müxtəlif jurnallarda məqalələri dərc olunub.

### Son illəri və ölümü
1983-cü ildə həyat yoldaşı Fevziye xanımı itirən Meriç həmin ilin avqustunda beyin qanaması keçirib və sol tərəfi iflic olub. Onun sağlığında nəşr olunan son əsərləri Şərqdən İşıq gəlir (1984) və Mədəniyyətdən biliyə (1985) idi. Cəmil Meriç 1987-ci il iyunun 13-də vəfat edib, cənazəsi Karacaahmet qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Xatirəsi
Onun adı 2004-cü ildə Üsküdar Bələdiyyəsi tərəfindən açılan mədəniyyət mərkəzinə, 2012-ci ildə isə Hatayda il kitabxanasına verilmişdir (bu kitabxana 6 fevral Kahramanmaraş zəlzələsində dağılmışdır).2011-ci ildə Elazəğda onun adıni daşıyan Elm Liseyi açılmışdır. Hatayın Reyhanlı ilçəsində doğulduğu ev muzeyə çevrilib.  Ev-muzey 2023-cü ildə Kahramanmaraş zəlzələsindən heç bir zərər görmədən sağ çıxdı. Onun adı 2021-ci ildə Antalya Kəpəzdə açılan kitabxanaya verilmişdir. Kitabxana 200 min kitab tutumu ilə Antalyanın ən böyük kitabxanasıdır.

## Əsərləri
Hindistan ədəbiyyatı 1964

Müqəddəs Simon  ilk sosioloq ilk sosialist 1967

Dünyanın astanasında 1976

İşıq Şərqdən gəlir 1984

Mədəniyyətdən hikmətə 1985

Mağaradakılar 1978

Bu ölkə 1974-1985

Ümrandan Sivilizasiyaya 1974

Gündəlik I 1992

Gündəlik II 1994

Qırx anbar 1980

Bir faciənin hekayəsi 1981

Sosiologiya qeydləri və mühazirələr 1993

## Həmçinin bax
* 100 Türkiyə ədəbiyyatçısının siyahısı (Türkiyə Milli Təhsil Nazirliyi)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

Cəmil Meriç Antologiyada 13 İyun 2023-cü ildə Wayback Machine-də arxivləşdirilib.

Murat Yılmaz, Cəmil Meriç, Hatay Valiliği Yayınları, 2014

Cəmil Meriçin dünyası

Cəmil Meriçlə müsahibələr