open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gürcüstan quberniyası

**Gürcüstan quberniyası** (gür: g. საქართველოს გუბერნია, l. **sakartvelos qubernia**) — Rusiya imperiyasının inzibati-ərazi vahidi.

## Tarixi
## Sərhədləri
## İnzibati quruluşu

## Əhalisi
1804-cü ilin kameral təsvirinə əsasən Gürcüstan quberniyasında hər iki cinsdən toplam 169.344 nəfər (93.824 nəfəri kişilər, 75.520 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.

### Ermənilərin köçürülməsi
:1804-cü ildə İrəvan xanlığından qaçqın düşən 2.000 nəfər etnik erməni Tiflis şəhərində məskunlaşdı.
:1807-1808-ci illərdə 338 etnik erməni ailəsi (1.906 nəfər) köçərək Tiflis ətrafında və Avlabarda məskunlaşdı.
:1809-1811-ci illərdə Qarabağ ərazisindən qaçqın düşmüş və Məlik Bağırbəy Bəylərov tərəfindən idarə edilən 428 etnik erməni ailəsi (kişi cinsindən 2.140 nəfər) Borçalıda yerləşdirildi.

### Milli tərkibi
1832-ci ildə həyata keçirilimiş kameral sayımı yekunlarına əsasən Gürcüstan quberniyası əhalisi:

## Mənbə
***Кавказский календарь на 1851 год**, изданный от Канцелярии Наместника Кавказского. Типография Главного Управления Наместника Кавказского. Тифлис, 1850 год.

## İstinadlar
Vağudi

**Vağudi** və ya **Vaqudi** — Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Sisyan rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9 km cənub-şərqdə, Bazarçay çayının sol sahilində, Ağudi kəndindən 3 km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Vağudi adlı 3 kənd olmuşdur: I Vağudi, II Vağudi, III Vağudi. Vağudi kəndi həmin 3 Vağudi adlı kəndlərinin birləşməsindən yaranmışdır.

## Toponimikası
Kəndin adı Ağudi toponiminin əvvəlinə "v" samitinin artırılması əsasında yaranmışdır. Voxçu (Oxçu toponimindən) toponimi, varsaq (arsaq etnonimindən) etnonimi həmin konstruksiya əsasında yaranmışdır. Ağudi toponimi ilə Vağudi toponimi eyni semantik xüsusiyyətə malikdir.

1918-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və Lor, Axlatyan, Bukunis kəndlərindən ermənilər oraya köçürülmüşdür Sonra əhali qarışıq olmuşdur. 1988-ci ildə kəndin azərbaycanlılardan ibarət hissəsi Azərbaycana qovulmuşdur. Digər adı Böyükdüz olmuşdur ki, bu da Səlcuq oğuzlarının Bükdüz tayfasının adını əks etdirir. 1468-ci ilə aid mənbədə Vaqadi kimidir [134, 167]. Orta əsrlərdə Albaniyanın qədim Tatev monastrına mənsub kənd olmuşdur. Ehtimal ki, İran dillərində baqa "od allahı" və deh "kənd" sözlərindən ibarət olmaqla "Odpərəst-lər kəndi" mənasındadır.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 44 nəfər, 1873-cü ildə 653 nəfər, 1886-cı ildə 926 nəfər, 1897-ci ildə 1286 nəfər, 1908-ci ildə 1395 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1914-cü ildən başlayaraq azərbaycanlılar erməni təcavüzü nəticəsində deportasiya olunmuş və kəndə xaricdən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz kəndlərinə dönə bilmişlər. Burada ermənilərlə yanaşı 1922-ci ildə 131 nəfər, 1926-cı ildə 226 nəfər, 1931-ci ildə 336 nəfər, 1987-ci ildə 700 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin sonlarında azərbaycanlılar qırğınlarla Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuşlar. Indi yalnız ermənilər yaşayır.

### Əhali qırğınları
**Vagudi** – 1918-ci il. 1330 nəfər əhalisi olmuşdur. Kənd əhalisinə böyük zülm edilmiş, 15 gözəl qız təhqir edilərək öldürülmüşdür. Kənd dagılarkən sıgınacaq axtaran 400 müsəlman məscidə doldurulmuş, əvvəlcə pəncərədən əldəqayırma bomba atılmış, sonra isə məscidə od vurulub bütün adamlar yandırılmışdır. Qadınların döşünü kəsmiş, xəstələri yataqda doğramışlar.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
* Telman Ağayev — Azərbaycan alimi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://karabakh-doc.azerall.info/ru/azerpeople/ap069az-2.php
Terminologiya

**Termin** ( — sərhəd, son hədd) — müxtəlif ixtisas və peşə sahibləri ilə əlaqədar sözlər (ixtisas sözləri).

Terminlər hansısa sahənin predmetləri, halları, anlayışları üçün ixtisaslaşmış məzmun daşıyır Adi sözlərdən fərqli olaraq terminlər birmənalıdır və ədəbi izah deyildir.

Terminlər, əsasən, elmi üslubda işlədilir. Dilimizdə elə sözlər var ki, onlar yalnız termin kimi işlənir. Məsələn, relyef, qrafient, fiksaj, akvarel, metafor, sinexdoxa və s. Elə sözlər var ki, onlar həm termin, həm də ümumişlək söz kimi işlənir. Məs: aşıq, ada, bənd, isim, güc, bucaq, qüvvə, enerji, zərf və s.

Cəmiyyətin inkişafı ilə əlaqədar olaraq terminlərdən bəziləri ümumişlək sözlərə çevrilir. Məsələn: ekran, solo, aspirin, arayış, protokol, soyuducu, kompüter və s.

Terminlər çoxu alınmadır. Amma terminlərdən milli olanlar da var. Məsələn, qoşma, çıxma, vurma, bölmə, qalıq, bölünən, bölən, arayış və s.

## Xüsusiyyətləri
* Yığcamlıq.
*Yeni söz yaratmaq qabiliyyətinə malik olmaq.
*Emosionallığın olmaması.
*
* Məcaziliyin, sətiraltı mənanın olmaması;
* Çoxmənalığın olmaması;
* Əksər hallarda sinoniminin olmaması;

## Ədəbiyyat
* Сложеникина Ю. В. Термин: живой как жизнь (почему термин может и должен иметь варианты). http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2010/5/Slozhenikina/
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
*Ş.Sadıq, E.Nəcəfov, A.Əsədov. Azərbaycan dili. Dərs vəsaiti. Bakı:Çaşıoğlu, 2009–272 s. 

## Həmçinin bax
* Sillogizm
* Lüğət

## Xarici keçidlər
Beşbarmaq

**Beşbarmaq** — barmaqlara taxılaraq əl içində sıxılaraq tətbiq edilən metal barmaqlıq şəklində alət; soyuq silah. Konstruksiyanın sadəliyinə baxmayaraq, olduqca təhlükəlidir: beşbarmaqla güclü zərbə endirərək ağır və ya ölümcül zədə yetirmək olar.

Beşbarmağı metal və ya bərk plastmasdan hazırlanır. Zavod istehsalı ilə yanaşı kustar üsulu ilə də hazırlanır. Əldəqayrılma beşbarmaqlar sadələşdirilmiş konstruksiyaya malikdir.

Beşbarmaq şəklində bıçaqlarda da mövcuddur (məsələn, Birinci Dünya müharibəsi zamanı amerikan süngər bıçaqları ().

## Qalereya

Şəkil:Музей истории донецкой милиции 024.jpg|Kustar üsulla hazırlanmış beşbarmaq
Şəkil:Knuckle duster.jpg|Əldə sıxılmış beşbarmaq


## Həmçinin bax
* Yumruq

## İstinadlar
İnternet memi

**İnternet memi** və ya **İnternet fenomen** — internetdə və ya Kütləvi İnformasiya Vasitələrində bir neçə gün ərzində məşhurlaşmış şəxs, heyvan, hadisə, video, əşya, şəkil və s. deyilir. İnternet fenomenlər və ya internet memləri əsasən müəyyən internet saytlar və YouTube, Facebook və Twitter kimi sosial şəbəkələr vasitəsilə məşhurlaşmalar bura daxildir.

## Azərbaycanda internet memi
Azərbaycanda internet fenomenlərin yaranması və məşhurlaşması əsasən 21-ci əsrdən başladı. Beləki, Azərbaycanda internet istifadəçilərin sayının artması, sosial şəbəkələrin çox böyük nüfuzla istifadə edilməsi tez bir zamanda Azərbaycanda internet sayəsində məşhurlaşmış insanların meydana çıxmasına səbəb oldu. Bunlara "Prostoy vətəndaş", "Alqasım oğlanı", "Tağı Əhmədov", "Daşqınov Fəlakət Sunami oğlu", "Tı kto takoy? Davay, do svidaniya!", "Əhalinin şeyi ilə oynamayın!", "327 milyon əhali", "Toyda xeyir-dua", "Ayə, hareyə gedirsən, ayə?" və s. kimi internet hadisələr aiddir.

## Həmçinin bax
* Doge (mem)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın internet fenomenləri — YouTube
Salman İbrahimov

**Salman İbrahimov** — azərbaycanlı futbolçu.

## Həyatı
Salman İbrahimov 10 yaşında Qaraçuxur qəsəbəsinin Qum Adası futbol stadionunun uşaq futbol bölməsində futbol oynamağı öyrənməyə başlayıb. İlk məşqçisi Fuad Tağızadə olub. Qəbələ Futbol Akademiyasında da təhsil alıb.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Apollon 8

**Apollon 8** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 1961-ci ildə başlatdığı Apollon Proqramının 8-ci layihəsi idi. Apollon 8 əvvəlki proqramlarda olduğu kimi uçuş Saturn 5 roketi vasitəsilə həyata keçirilmişdi. Heyət 3 nəfərdən: Komandir Frank Borman, komanda modulu pilotu Ceyms Lovel və Ay modulu pilotu Uilyam Andersdən ibarət olmuşdu. Uçuş 21 dekabr, 1968-ci ildə həyata keçirilmişdi. Apollon 8 27 dekabr, 1968-ci ildə Sakit Okeannın şimalına dəniz enişi etmişdi.

## Maraqlı faktlar
* Apollon 8 proqramı həm də kosmik gəminin uçuş trayektoriyasının 8 rəqəminə oxşaması ilə üst-üstə düşür.
* Apollon 8 Ayın Yerdən görünməyən tərəfinə baş tutmuş ilk kosmik səyahət idi.
* Apollon 8-in heyəti Yerin uzaqdan ilk dəfə olaraq tam şəklini çəkə bilmişdilər.

## İstinadlar
Toxunulmaz ehtiyat

**Toxunulmaz ehtiyat** — fövqəladə hallarda istifadə edilməsi üçün saxlanan ərzaq, yanacaq və s.ehtiyat mallar. Toxunulmaz ehtiyat həm dövlət, həm şəxsi səviyyədə yaradıla bilər. TE silahlı qüvvələrdə, uzunmüddətli ekspedisiyalarda mütləq yaradılır.

Adi hallarda toxunulmaz ehtiyat istifadə edilmir. Ancaq TE -ni yenisi ilə əvəzləmək lazım gəldikdə köhnə TE istifadə edilir.

Şəxsi TE kimi avtomobillərdəki yanacağı və təkərləri, evlərdə pul vəsaitini göstərmək olar.
Fövqəladə vəziyyət

**Fövqəladə hallar** — qəza, təbii fəlakət və digər hallar nəticəsində müəyyən ərazidə yaranmış şərait. Bunun nəticəsində insan təlafatı, onun sağlamlığına və ətraf mühitə zərər böyük maddi ziyan vurulur və insanların normal həyat şəraiti pozula bilir.

## Haqqında
**Fövqəladə hal** — ətraf mühitə və insan səhhətinə ziyan vura, maddi və mənəvi itkilərə səbəb ola bilən təhlükəli hadisədir.

Fövqəladə hallar təbii və texnogen mənşəli olmaqla iki qrupa bölünür.

Təbii mənşəli fövqəladə hallar baş verən fəlakətli təbiət hadisələridir. Bunlar – zəlzələ, sel, daşqın, torpaq sürüşməsi, vulkan püskürməsi, qar uçqunu, sunami, fırtına və s. bu kimi təbii fəlakətlərdir.

Texnogen mənşəli fövqəladə hallar isə insan fəaliyyəti nəticəsində baş verən hadisələrdir. Bunlardan — yanğın, partlayış, nəqliyyat qəzaları, kimyəvi qəzalar, radioaktiv qəzalar, tikililərin uçması, dəm qazı təhlükəsi, kommunal təsərrüfatda qəzalar və s. göstərə bilərik.

## Ədəbiyyat
* Федеральный закон от 21 декабря 1994 г. N 68-ФЗ "О защите населения и территорий от чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера"
* Гафнер В. В. Опасности социального характера и защита от них : учеб. пособие / В. В. Гафнер, С. В. Петров, Л. И. Забара. — М. : Флинта : Наука, 2012. — 320 с. (Рекомендовано в качестве учебного пособия для студентов высших учебных заведений, обучающихся по специальности 050104.65 — Безопасность жизнедеятельности)
* Губанов В. М. Чрезвычайные ситуации социального характера и защита от них: учеб. пособие / В. М. Губанов Л. А. Михайлов, В. П. Соломин. — М.: Дрофа, 2007. — 285, (3) с.- (Высшее педагогическое образование).

## Həmçinin bax
* FHN — Fövqəladə Hallar Nazirliyi
* Fəlakət
* Yanğın
* Toxunulmaz ehtiyat

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Naməlum şəxs zəng edəndə (film, 2006)

**Naməlum şəxs zəng edəndə** () — 2006-cı il ABŞ istehsalı olan qorxu kriminal janrlı film.

## Məzmun
Lisey tələbəsi Cil Conson hər yerdən uzaq bir evdə uşağa baxmaqla məşğuldur. Iakin bir gün bir nəfər zəng edərək ona uşaqları yoxlamağı xəbərdar edəndə Cil narahat olmağa başlayır. Cil zəngi yoxlayır və zəngin evdən edildiyini öyrənəndə dəhşətə düşür.  Əgər o evdən sağ çıxmaq istəyirsə bütün gücünü toplamalıdır.

## Rollarda
:Camilla Belle
:Brian Geraghty
:Katie Cassidy
:Klark Qreq

## İstinadlar
Miro Yaroş

**Miro Yaroş** ( 14 mart 1978, Jilina) - slovakiyalı müğənni.

## Həyatı
Miro uşaqlığını Tepliçke nad Vahom şəhərində keçirib. Məktəbi bitirdikdən sonra, o İngiltərəyə köçərək 2 ildən artıq müddət ərzində işləyir və ingilis dilini öyrənir. Slovakiyaya qayıtdıqdan sonra, *On the way* adlı musiqi proektini yaradır. Onun ifasında sinqllar yerli radioda səsləndirilməsinə baxmayaraq, yayımcılar onun mahnılarını uzun müddət qəbul etmirdilər.

2001-ci ildə albomunu yaratmaq məqsədilə Miro İsrailə pul qazanmağa gedir. O Təl Əvivdə 4 il yaşayır. Pul qazanmaq üçün o həmçinin model kimi çalışaraq *What a wonderful place* adlı israil serialında qısa rollarda da çəkilmişdi. O həmçinin orada yerli əhaliyə xırda konsertlər verir. Burada o prodüser Cerri Vlodavski ilə tanış olur. O  şərq üslubunda bir neçə sinqlların demo versiyalarını yazdırır, lakin bu proekti sona çatdıra bilmədiyindən, Miro 2004-cü ildə İsraili tərk edərək, Slovakiyada keçirilən *Slovensko Superstar* konkursunda iştirak etmək qərarına gəlir. Yarışmada o finala altıncı sırada daxil olur. Finalda isə o yeni yadığı "Kým vieš snívať" sinqlı ilə uğur qazanır.

2005-ci ildə onun *Exoterika* adlı debüt albomu satışa çıxaraq platin mükafatı qazanır. Onun növbəti *[[:sk:Tlaková níž (album)|Tlaková níž]]* (2008) və *Tráva musí rásť* (2010) albomları çox böyük populyarlıq qazanır; onun yeni sinqlları isə Slovakiyanın radiolarında ən çox səsləndirilən komozisiyalara çevrilir. 2012-ci ildə müğənni özünün ən sevimli hit mahnılarını birləşdirən *Všetko najlepšie* adlı albom buraxır.

## Diskoqrafiya
### Studiya albomları
* 2005 - *Exoterika*
* 2008 - *[[:sk:Tlaková níž (album)|Tlaková níž]]*
* 2010 - *Tráva musí rásť*
* 2012 - *[[:sk:Všetko najlepšie (Jaroš)|Všetko najlepšie]]*

### Mahnıları
*2005 – „Yalla yalla“
*2005 – „Šamanka“ (Şamanka)
*2006 – „Na chvíľu“
*2006 – „Mishtagea“
*2006 – „Honolulu Bahamy“ (Honolulu, Baham adaları)
*2007 – „Tlaková níž“ (Depressiya)
*2008 – „Obyčajný“ (Ümumi)
*2008 – „Spadla z oblakov“
*2009 – „Čierne písmená“ (Qara məktublar)
*2009 – „Sny“ (Yuxular)
*2009 – „Na dne mora“ (Dənizin dibində)
*2010 - „Dole hlavou“
*2010 - „Tráva“ (Ot)
*2010 - „Čierny dážď“ (Qara yağış)
*2011 - „Kým máme seba“ (O zaman ki biz)
*2011 - „Nechce sa mi tancovať“ (Rəqs edə bilmirəm)
*2011 - „Na pokraji síl“
*2012 - „Stopy v snehu“ (Qar üzərində izlər)
*2012 - „Jednu šancu mi daj“ (Mənə bir şans ver)
*2012 - „Štyri ročné obdobia“ (İlin dörd mövsümü)

### Avroviziya
*2009 – „Malý hlas“
*2010 – „Bez siedmeho neba“

### Musiqi toplusu
* 2005 *Kým vieš snívať* - „Boro boro“, „Kým vieš snívať“, „Teraz je ten správny čas“  
* 2005 *SuperVianoce* - 06. „White Christmas“
* 2008 *Go Deejay Dance Selection 2008* - 05. „Spadla z oblakov“ (Robert Burian Radio Edit '08)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Oficiálne stránky - mirojaros.sk
Lea Seydu

**Lea Seydu** (; 1 iyul 1985) — Fransa kino aktrisası və modeli.

## Filmoqrafiya
* Şərəfsiz əclaflar (2009)
* Robin Hud (2010)
* Parisdə gecə yarısı (2011)
* Qeyri-mümkün missiya: Fantom protokolu (2011)
* Adelin həyatı (2013)
* Beauty and the Beast (2014)
* "Qrand Budapeşt" oteli (2014)
* Xərçəng (2015)
* Spektr (2015)
* The French Dispatch (2021)
* Ölməyə vaxt yoxdur (2021)
*  (2024)

## Şəkillər


Fayl:Léa Seydoux, Venice Intl Film Festival, 2009 (crop).jpg
Fayl:Léa Seydoux 66ème Festival de Venise (Mostra).jpg
Fayl:Léa Seydoux 2012 2.jpg
Fayl:Léa Seydoux Cannes 2013.jpg


## Xarici keçidlər
*
Elşən Orucov

**Elşən Eldar oğlu Orucov** () — azərbaycanlı aktyor, Bozbash Pictures layihəsində canlandırdığı Fəlakət obrazı ilə tanınır. Aktyorun "Fəlidən Doğru Xəbər" adlanan verilişi günümüzə qədər Xəzər TV kanalında yayımlanır.

## Həyatı
Əslən Füzuli rayonundan olan Elşən Orucov 1985-ci il yanvarın 14-də Bakı şəhərində dünyaya gəlib. ADMİU-nun Teatr və kino aktyorluğu fakültəsini bitirib. 2005-ci ildən Azad Azərbaycan TV-nin əməkdaşıdır.

"Bozbash Pictures"də yaratdığı Fəlakət obrazının "Əla, əla", "Onu maa neçiyə verərsən?" ifadələri hər kəsin dilindədir. O, bu obrazın öhdəsindən çox məharətlə gəlməyi bacarıb və onu çoxmilyonlu xalqa sevdirə bilib.

2018-ci ildə öz yaratdığı obrazını, milyonlara sevdirən aktyor Elşən Orucovun təqdimatında "Fəlakət" Bədii Filmi tamaşaçılara təqdim olundu.

2018-ci ildə "Tayson" filminə dəvət aldı və həmin filmdə ciddi obrazı canlandırdı.

2019-cu ildə "Fəlidən doğru xəbər (veriliş)" adlanan verilişi ilə YouTube-da fəaliyyətə başladı, sonradan "Fəlidən doğru xəbər (veriliş)"in növbəti yayımları 2020-ci ildə Xəzər TV kanalında yayımlanmağa başladı.

## TV layihələri
# Bozbash Pictures (2011–2019)
# Ay brilliant (film, 2015)
# Axırıncı yol (film, 2016)
# Stalinin başı (film, 2017)
# Palata 106 (film, 2016)
# Bir xalanın sirri (film, 2018)
# **"Fəlakət"** (film, 2018)
# **"Tayson"** (film, 2018)
# Bombaltı (film, 2019)
# "Fəlidən Doğru Xəbər" (2019—h.h.)
# Çırak 05 (film 2024)

## İnternet fenomeninə çevrilməsi
Elşən Orucov ATV telekanalında gedən Bozbash Pictures verlişində 2011-ci ildən etibarən Daşqınov Fəlakət Sunami oğlu rolunda çıxış etməyə başlayıb. Daha sonra həmin verlişdə Şəmi (İlkin Həsəni) və Şöşü (Ramil Babayev) obrazlarından daha çox populyarlıq qazanmağa başlayıb. Beləliklə, tez bir zamanda həm internet üzərindən həm də televiziyada fenomenə çevrilib.

## Fəlakət obrazı
Fəlakət obrazının yaranması çox təsadüfi olub. Fəlakət obrazında ifadə edilən sözlərin hamısı Elşən Orucova məxsusdur. Bundan əvvəl, Elşən Orucov layihəyə yeni başlayanda 2011-ci ildə türk obrazını canlandırırdı. İki il bu şəkildə davam edib. Ondan sonra mədəni insan obrazını canlandırıb. Sonra müəyyən səbəblərdən, obraz dəyişdirilib. Fəlakət iki il adsız olub. Bu ad İlkin Həsənli tərəfindən verilib. 2013-cü ildə çəkilişlərin birində İlkin Şəmi obrazını yaradarkən təsadüfən Elşən Orucova Fəlakət dedi və o gündən etibarən obraz Fəlakət adlandı. Lakin ondan öncə Fəlakətə "Əla, Əla" deyirdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Elşən Orucovun rəsmi saytı 
*  Elşən Orucovun rəsmi İnstagram hesabı
*  Elşən Orucovun rəsmi Facebook hesabı
*  Elşən Orucovun rəsmi Youtube kanalı
*  Elşən Orucovun rəsmi tiktok hesabı
Muxas qülləsi

**Muxas qülləsi** — Azərbaycanın Oğuz rayonunun Muxas kəndindən 1 km şimalda orta əsrlərə aid (təqribən IX – XIII əsrlər) qüllə.

## Haqqında
Muxas qülləsi Muxas kəndinin şimalında, Daşağıl keçidi qarşısında yerləşir. Qüllə şimal, cənub və qərb tərəflərdə düzbucaqlı planda, şərq tərəfdə isə yarımdairəvi olub ərazinin relyefinə uyğunlaşdırılmışdır. Qüllənin hündürlüyü 11,6 metr, divarın qalınlığı hörgünün aşağı hissəsində 1,5 metr, yuxarıda 1 m-dir. Qala divarında hündürlüyü bayır tərəfdən 1,1 metr, içəridən 1,5 metr olan qapı yeri vardır. 

Muxas qülləsinin üçqatlı olduğu ehtimal olunur. İkinci qatda mağzal və işıqlandırma üçün pəncərə rolu oynamış, hündürlüyü 1,5 metr, eni 0,6 metr olan açırım vardır. Qüllə çaydaşı və kirəc məhlulu ilə tikilmişdir. 1 x 0,5 x 0,5 metr ölçülü sal daşlar qüllənin künclərində və pəncərə yerlərində istifadə olunmuşdu.

Qüllənin ərazisində aparılmış yoxlama qazıntılar burada 0,5 metr qalınlıqda mədəni təbəqə aşkar edilmişdir. Əldə edilmiş arxeoloji materialların və abidənin memarlıq xüsusiyyətlərinin müqayisəli təhlili onun IX əsrdə tikildiyini və XIV əsrədək istifadə olunduğunu söyləməyə imkan vermişdir. 1965-ci ildə burada aparılmış arxeoloji qazıntılar nəticəsində şirli və şirsiz saxsı qab qırıqları tapılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* F.V.Qədirov, Muxas qülləsi, Azərbaycan SSR EA Məruzələri, cild 26, 1970, №12. 
* Azərbaycan arxeologiyası. VI cild, Bakı, 2008.

## Xarici keçidlər
* Oğuz rayonu Muxas qülləsi.IX əsr
* Muxas qülləsi
Musiqi prodüseri

**Musiqi prodüseri** və ya **səs prodüseri** — musiqi əsərlərinin hazırlanması və istehsalından məsul şəxs, səsyazma layihəsinin yaradıcı və texniki tərəflərinə nəzarət, studiya vaxtını idarə edən şəxsdir. Musiqi prodüseri musiqi ifaçılarının seçilməsi, mahnı ideyalarının hazırlanması, melodiyalar bəstələmək, səsyazma studiyasında işləyərkən musiqiçilərə mentorluq edən, səsyazma, miks və masterinq prosesinə nəzarət edən şəxsdir.

Musiqi prodüseri icraçı prodüserdən fərqlənir. İcraçı prodüser musiqiçinin karyerasını idarə edən və hüquqi dəstəyindən, leybllar ilə əməkdaşlıqdan, reklam təbliğatından, sifarişdən, qastrol fəaliyyətlərindən və s. məsul şəxsdir.

Səsyazma prodüseri fikir toplamaq, musiqi bəstələmək, sessiya musiqiçilərini seçmək, mahnı aranjımanında dəyişikliklər təklif etmək, ifaçılara məşqçilik etmək, seanslara nəzarət etmək, səslərin mikslənməsinə nəzarət etmək və bəzi hallarda masterinqə nəzarət etmək daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
AMEA Elmi İnnovasiyalar Mərkəzi

**Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Elmi İnnovasiyalar Mərkəzi (EİM)** - Azərbaycan Respublikasının informasiya və innovasiya mərkəzidir.

EİM-in fəaliyyətinin məqsədi - yeni bilik və texnologiyaların istifadəsi, mənimsənilməsi və yayılmasını təmin edən milli innovasiya sisteminin formalaşması prosesində koordinasiya funksiyasını icra etmək, respublikada yerinə yetirilən elmi-tədqiqat işlərinin təhlili, elmtutumlu sahələrin və regionların innovasiya inkişafı ilə bağlı elmi-tədqiqat işlərinin aparılması, qabaqcıl texnologiyaların transferi, innovasiyalar haqqında məlumatın toplanması, bu sahədə məlumat bazasının yaradılması və ondan istifadənin təmin edilməsi.

## Strukturu
* Direktor
* Direktorun I müavini
* Tədris-təhsil mərkəzinin direktoru
* Sahə elmləri üzrə informasiya resurslarının formalaşması şöbəsi
* Humanitar və ictimai elmlər üzrə informasiya resurslarının formalaşması şöbəsi
* Təhlil və proqnoz şöbəsi
* İnnovasiya inkişafının tədqiqi və idarə olunması şöbəsi
* Elmi-tədqiqat və təcrübi-konstruktor işlərinin kommersiyalaşdırılması və texnologiyaların transferi şöbəsi
* Elmi redaksiya şöbəsi
* Doktorantura və kadr şöbəsi
* Texniki və proqram təminatı şöbəsi
* Beynəlxalq əlaqələr şöbəsi

## Məlumat bazaları
* ETTKİ aparılan təşkilatların məlumat bazası
* ETTKİ üzrə aktual məlumat bazası
* Elmi kadrlar üzrə məlumat bazası
* Elmi mövzuların axtarışını təmin edən açar sözlərinin tezaurusu
* İnnovasiya texnologiyaları bazası
* Müdafiə olunmuş dissertasiya avtoreferatlarının bazası
* Azərbaycan elminin sitat indeksləri üzrə biblioqrafik baza

## Nəşriyyat fəaliyyəti
* «Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Xəbərləri. Elm və innovasiya seriyası» elmi jurnalı
* Jurnal əlavəsi «İnnovasiya bülleteni»
* ETTKİ-lərin referativ toplusu, ETTKİ-lərin qeydiyyat bülleteni
* İnnovasiya texnologiyaları bülleteni
* Seminar və konfrans materialları
* Elmi innovasiyaların inkişafına aid kitabların nəşri
* Metodik vəsaitlər
* İnnovasiya texnologiyaları kataloqları

## Xarici keçidlər
* innovasiya.az
Kurort

**Kurort** (: **kur** — müalicə və **ort** — yer, məkan) — müalicə, tibbi reabilitasiya, xəstəliyin profilaktikası və sağlamlıq məqsədilə qurulmuş və istifadə edilən sahədir. Kurort adətən təbii müalicəvi qaynaqlarla əhatə olunaraq istismar üçün lazım olan tiklilərə və infrastrukturaya malikdir.

## Növləri

### Balneoterapia
Latın dilində  – vanna,  – müalicə deməkdir. Bu tipli kurortlarda müalicə faktoru kimi təbii mineral sulardan istifadə olunur. Su xaricdən (vannada, duşda, qapalı çimərlikdə və s.) qəbul edilməklə, daxildən içməklə müalicə, inhalysaiya və digər proseduralar üçün istifadə olunur. Balneoterapiya kurortları xəstəxanalarla təmin olunur, orada içki qalereyaları, basseynlər mövcuddur.

### Palçıq
Əsas və ya müalicə üsullarından biri kimi iqlimlə, təbbi mineral sularla bərabər müalicəvi palçıqlardan da istifadə olunur.

### İqlim
Bu cür kurortlarda üstünlük iqlimə verilir. Burada aeroterapiya, helioterapiya, talassoterapiya aparma mümkündür.

### Kumıs
Kumis müalicəvi kurortlarında müalicə keyfiyyətli hazırlanmış kumısa əsaslanır.
Planetar ötürmə

**Planetar dişli çarx ötürməsi** —  bir mərkəzi ulduz çarxının oxu ətrafında fırlanan bir neçə dişli çarxdan ibarət olan mexaniki sistemdir (şəkil 1). Dişli çarxlar aparıcı bəndlə (1) birlikdə saxlanılır. İlişmədə mütəhərrik oxlu dişli çarx satellit adlanır (2). Aparıcı çarxın oxuna əsas ox deyilir. Satellitlərlə təmasda olan, əsas oxla tuşoxlu olan dişli çarxlara mərkəzi dişli çarxlar deyilir (1, 3).  Əsas oxla üst-üstə düşən, yükü qəbul edən bənd əsas bənd adlanır. Əsas bəndlərdən hər üçü 2, 3 və 4 ilişmədə iştirak edərsə, belə ötürmə diferensialdır. 
Adətən planetar ötürmədə iştirak edən dişli çarxlar radial qüvvəni kompensasiya etmək məqsədilə xarici səth boyunca bərabər paylanır. Bu ötürməni quraşdırmaq üçün mərkəzi çarxların dişlərinin cəminin satellitin sayına nisbəti tam ədəd olmalıdır.

Planetar ötürmədə dişlərin yüklənməsi adi silindrik dişli çarxlarda olduğu kimi hesablanır. Bu ötürmənin aşağıdakı üstün cəhətləri vardır:
*Ümumi güc satellitlər arasında bölüşdürüldüyündən ötürmənin ölçüsü kiçik, ötürmə ədədi isə böyük alınır.
*Ötürmə səlis və səssiz işləyir.
*Valların dayaqlarına yük az düşür və bu səbəbdən f.i.ə. yüksək olur.

Çatışmayan cəhətləri isə bunlardır: 
*Hazırlanması və yığılmaıs yüksək dəqiqlik tələb edir.
*Ötürmə əmsalı böyüdükcə f.i.ə aşağı düşür.

Planetar ötürmədən avtomobil, traktor, dəzgah və cihazların differensialları, güc ötürmələrin reduktorları və sürət qutularında geniş tətbiq olunur.

Planetar ötürmələrdə ötürmə ədədi Villis üsulu ilə tapılır. Bu üsul mexanizmə bütünlükdə aparıcının bucaq sürətinə bərabər və onun əksinə yönəlmiş bucaq sürəti verməyə əsaslanır.  Aparıcı bənd (h) hərəkətsiz olmaq şərtində, mərkəzi çarxların bucaq sürətlərinin ötürmə nisbəti belə tapılır:

:n_1 - i_0 \cdot n_2 - (1 -i_0) \cdot n_S = 0.

Burada:

:i_0=\frac{n_1}{n_{2}}.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Termiki emal

**Termiki emal** - metal və onun xəlitələrinin müəyyən temperatura qədər qızdırıb və soyutmaqla onun daxilində baş verən struktur dəyişikliyinin köməyi ilə məqəsdyönlü mexaniki xassələrin əldə edilməsinə xidmət edən üsuldur. Metalın mexaniki emal prosesində istiliyin təsirindən yaranan struktur dəyişikliyi buraya aid edilmir, çünki bu halda termiki proses məqsədyönlü baş vermir.

thumb|Termiki sobada metal

Maşınqayırmada termiki emal metal, əsasən isə dəmir tərkibli hissələrin mexaniki xassələrini yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə geniş tətbiq olunur. Metal hissələrinin müxtəlif parametrlərdə qızdırıb-soyutduqda onun daxilində istənilən xasəəyə malik və dispersiyalı fazaların yaranması və sonrakı mərhələlərdə saxlanması məqsəd kimi qoyulur. Termiki emal üsulunun tətbiqi ilə ucuz, aşağı xassəli metalın göstəricilərini əsaslı şəkildə artırmaq mümkündür. Poladların xassələri onun tərkibindəki legirləyici elementlərlə müəyyən olunsa da, bu elementlərin təsiri yalnız termiki emaldan sonra özünü  açıq şəkildə büruzə verir.
Termiki emal prosesinin əsas parametrləri maksimal qızdırma müddəti (tmax), həmin temperaturda saxlama müddəti (ts), qızma və soyuma müddətləri (tq, tsoy), həmçinin bu mərhələlərdə mövcud olan sürətlərdir (Vq, Vsoy).

Termiki emalın aşağıdakı əsas növləri mövcuddur:
* Yumşaltma ilkin emaldan sonra qeyri-müvaiznət struktura malik metalı qızıdırmaqla müvazinət struktura gətirməyə xidmət edən termiki emal prosesidir.
* Tablama metalı faza çevrilməsi temperaturundan yuxarı temperaturuna qədər qızdıraraq, sürətlə soyutma nəticəsində onun daxilində qeyri-müvazinətli strukturun əldə olunması üçün tətbiq olunan termiki emal prosesidir. 
* Tabəksiltmə tablanmış metalı faza çevrilməsi temperaturundan aşağı temperatura qədər qızıdırmaqla daha dayanıqlı hala gətirmək üçün tətbiq olunur .
* Kimyəvi termiki emal maşın hissələrinin səthlərinə kimyəvi elementlərlə təsir etməklə onun xassələrini üst qatında yaxşılaşdırmaq məqsədilə aparılan prosesdir.
* Termomexaniki termiki emal deformasiya və struktur çevrilməsini özündə birləşdirən proseslərin birgə təsiri sayəsində hissənin mexaniki xassələri yaxşılaşdırılır.

Termiki emal prosesini aparmaq üçün xüsusi soba və su çənlərindən istifadə olunur.

## İstinad
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Perlit (polad)

**Perlit** austenitdən yaranan  evtektoid, metastabil dəmir-karbon legirinin tərkibidir. Austenitin bu evtektoid parçalanması 723&nbsp;°C baş verir. Perlit alfa kristalları (ferrit) və dəmirkarbidindən Fe3C (sementit) ibarətdir. Evtektoid konsentrasiyası 0,8%-ə bərabərdir. Perlit tərkibli strukturunda sementid lay şəklində olur (şəkil 1). Yumşaltma əməliyyatı nəticəsində lay şəklində olan pelit kürə forması alır (şəkil 2). Bu halda perlittdəki sementid kifayət qədər stabilliyə malik olur ki, o qrafit+perlitə çevrilə bilməyir. Strukturu stabilləşdirmək üçün 1%-də artıq olaraq manqan tərkibli sorbit götürülür. Sorbit də Troosit kimi incə laylı struktura malik pelitdir. Onun laylı strukturu yalnız həddən çox böyütdükdə nəzərə çarpır. Hər ikisi də polad ərintisninin böyük soyutma sürətlərində əmələ gəlir. Bu sürət sorbit üçün 50-200 K/san, Troostit üçün isə 250 K/san-dan yüksək olmalıdır. Eyni zamanda A1 temperaturu aşağı salınır. 
Tərkibində 0,8% karbon olan poladların başlıca təşkiledicisi olub. Onlara yaxşı emaolunma xassəsi verir. Bərkliyi Brinel üzrə 180-220 arasında yerləşir.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Günəş (heraldika)

**Günəş** — heraldikada istifadə edilən fiqurlardan biri. Heraldikada istifadə edilən "təbii fiqurlar"dan biri hesab edilir. Doğan və ya batan günəş təsvirlərindən istifadə edilir. Bəzən günəş insan simasında verilir.

Bir qayda olaraq günəş qızılı rəngdə verilir, çüalarının sayı müxtəlif sayda olsa da 16-dan çox olmur.

Günəş təsvirini Nepal, Argentina, Qazaxıstan, Makedoniya Respublikası, Uruqvay, Malayziya, Filippin, Yaponiya dövlət bayraqlarında görmək olar.

## Günəş təsviri olan bayraqlar

Flag of Argentina.svg|Argentina bayrağı
Flag of Uruguay.svg|Uruqvay bayrağı
Flag of the Philippines.svg|Filippin bayrağı
Flag of Japan.svg|Yaponiya bayrağı
Flag of Kazakhstan.svg|Qazaxıstan bayrağı
Flag of North Macedonia.svg|Makedoniya Respublikasının bayrağı


## Mənbə
* James Parker, A glossary of terms used in heraldry. Accessed 13 December 2009
* Jump up to: a b Dictionary of Vexillology. Accessed 13 December 2009
* Jump up ^ Encyclopaedia Britannica: Edward IV and the Alchemists. Accessed 13 December 2009
* Jump up ^ Banbury Faith Trail. Accessed 13 December 2009
* Jump up ^ Fox-Davies, A. C., (1969) A complete guide to heraldry. Aylesbury: Thomas Nelson and Sons. p. 222.
* Каменец-Подольский — город 16 лучей Солнца.
Mişa Kollins

**Mişa Kollins** () — Amerikalı aktyor.

## Həyatı
2002-ci ildə hələ litseydə oxuyarkən sevdiyi qız yazıçı *Viltoriya Vantok* ilə evlənib və hazırda 2 uşağı var.

Bu gündə davam etməkdə olan Fövqəltəbii serialında **Kastiel** rolunu canlandırır. Serialdakı tərəf müqavilləri olan Censen Ekls və Cared Padaleki ilə yaxın dostdur.

## Filmografiyası

## İstinadlar
Uruqvay bayrağı

**Uruqvay bayrağı** — Uruqvayın dövlət bayrağı.

Uruqvayın dövlət bayrağı rəsmi olaraq 1830-cu ilin iyul ayının 12-də qəbul edilmişdir. Bayrağın ölçü nisbəti 7:10-dur. Uruqvayın bayrağı bir çox cəhətlərinə görə, Argentinanın bayrağına bənzəyir. Bu da əbəs deyil. Belə ki, Uruqvay müstəqillik əldə edənə qədər Argentinanın tərkibində olub. Bayrağın ilkin variantında 9 mavi və 10 ağ zolaq var idisə, 1830-cu ildə bu, 4 mavi və 5 ağ zolağa qədər endirildi. Ümumilikdə 9 zolaq Uruqvayın ilkin 9 bölgəsinin sayı ilə üst-üstə düşür. Bayraqdakı günəş şəkli azadlığı tərənnüm edir.

## Digər bayraqlar

Şəkil:Flag of Artigas.svg|Artiqas bayrağı
Şəkil:Flag of the Treinta y Tres.svg|"Otuz üçlər" bayrağı 
Şəkil:Flag of Uruguay (1828-1830).svg|Uruqvay bayrağı (1828—1830)


## İstinadlar
Rəqəmsal qala

**"Rəqəmsal qala"** — Den Braun tərəfindən 1998-ci ildə yazılmış detektiv roman.

## Süjet

ABŞ-nin Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin məlumat bazasına təhlükəli bir virus düşür. Təbii ki, əvvəl heç kim buna ciddi reaksiya vermir. Axı bu superdövlətin bütün gizli sirlərinin toplandığı məlumat bankı dördqat, beşqat kiberqalxanla müdafiə olunmuşdur. Bu virtual müdafiə qalxanını heç bir virus, heç bir xaker keçə bilməz. Lakin bir neçə saatdan sonra vəziyyət gərginləşir, məlum olur ki, MTA-nın ən məxfi, ən sürətli şifrəaçan kompüteri yeni, "Rəqəmsal qala" adlı virusun şifrəsini açmaqda acizdir.

Bir neçə saat ərzində yeni kompüter virusu ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin məlumat bankının müdafiə proqramlarını dağıdır. Əgər müdafiə qatları tam dağılsa, ölkənin cidd-cəhdlə qorunan bütün dövlət sirlərinə milyonlarla insanın əli çatacaq. Buna isə yol vermək olmaz, çünki bu, sözün əsil mənasında fəlakətdir. Bu məhvedici virusu zərərsizləşdirmək üçün məşhur kriptoqraf Syuzan Fletçer işə cəlb edilir. Paralel olaraq virusu yaradan proqramçının da axtarışlarına başlanılır. Lakin o, çox da uzaqda yox, elə burada, Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin içindədir.

**Xəbərdarlığın sonu**

## Obrazlar

#**Syuzan Fletçer** — MTA-nın baş kriptoqrafı və romanın baş qəhrəmanı
#**Devid Bekker** — Müasir Dillər professoru və Syuzan Fletçerin nişanlısı
#**Ensey Tankado** — "Rəqəmsal qala"-nın yaradıcısı və sabiq MTA əməkdaşı
#**Komander Trevor Stratmor** — MTA-in direktor müavini 
#**Fil Çatrukyan** — MTA-də texnik
#**Qreq Heyl** — MTA kriptoqrafı
#**Liland Fonteyn** — MTA-in direktoru 
#**Halohot** — Stratmor təfərindən kirayələnmiş killer 
#**Mic Milken** — Fonteynin daxili mühafizə analizçisi 
#**Çed Brinkerhoff** — Fonteynin şəxsi köməkçisi
#**Cabba** — MTA-in Mühafizə Sistemi Rəisi 
#**Soşi Kuta** — Cabbanın baş texniki və köməkçisi
#**Tokuqen Numataka** — "Rəqəmsal qala"-nı almağa çalışan yaponiyalı iş adamı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mülki aviasiya

**Mülki aviasiya**, həm özəl, həm də kommersiya baxımından bütün qeyri-hərbi aviasiyaları təmsil edən iki əsas uçuş kateqoriyasından biridir. Dünyanın əksər ölkələri Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının (ICAO) üzvüdür və bu agentlik vasitəsilə mülki aviasiya üçün ümumi standartlar və tövsiyə olunan təcrübələrin yaradılması üçün birlikdə çalışırlar.

Civil aviation includes two major categories:

* Planlaşdırılmış hava nəqliyyatı, müntəzəm marşrutlarda işləyən bütün sərnişin və yük uçuşları daxil olmaqla; və
* Ümumi təyinatlı aviasiya, özəl və ya kommersiya kimi bütün digər mülki uçuşlar da daxil olmaqla

Planlaşdırılmış hava nəqliyyatı sərnişin sayı baxımından daha böyük əməliyyat olsa da, ümumi təyinatlı aviasiya uçuşların sayında daha böyükdür (və uçuş saatlarına görə).

Bəzi ölkələr, təyyarələrin istifadəyə verildiyinə görə tənzimləmə fərqi də göstərir:

* Kommersial aviasiya uçuşların əksəriyyətini və ya hamısını, xüsusən də hava yollarında planlaşdırılan xidmətlər daxildir; və
* Özəl / biznes aviasiya hər hansı bir mükafat almadan öz məqsədləri (istirahət, işgüzar görüşlər və s.)üçün uçan pilotlar daxildir.

Bütün planlaşdırılan hava nəqliyyat kommersiya, lakin ümumi aviasiya həm kommersiya və özəl ola bilər. Normalda, pilot, təyyarə və operatorun hamısı ayrıca kommersiya lisenziyası, qeydiyyatı və istismar sertifikatları vasitəsilə kommersiya əməliyyatları aparmaq səlahiyyətinə sahib olmalıdırlar.

## Tarixi

İkinci dünya müharibəsindən sonra ticarət aviasiyası sürətlə böyüdü və əsasən hərbi təyyarələrdən istifadə edərək insanları və yükləri daşıdı. Bu böyümə, B-29 və Lancaster kimi ağır və həddindən artıq ağır bombardmançı təyyarələrini kommersiya təyyarələrinə çevrilməsi ilə nəticələndi. DC-3 də daha asan və uzun kommersiya uçuşları üçün düzəldi. Reaktiv təyyarə ilə ilk kommersial uçuş de Havilland Comet təyyarəsi ilə yerinə yetirilib. Texniki bir müvəffəqiyyət əldə edərkən, təyyarə, pəncərələrin forması çatlara səbəb olduğu (metal yorğunluq səbəbiylə) üçün bir çox ictimai uğursuzluqla üzləşdi. Yorğunluq kabinədə təzyiq və depressurizasiya səbəbindən meydana gəldi və nəticədə təyyarənin füzelyajının katastrofik pozulmasına səbəb oldu. Problemlərin aradan qaldırılması hesabına digər reaktiv təyyarələrin dizaynları inkişaf etdirildi.

## Həmçinin bax
* Monreal Konvensiyası (1971)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Latviya Elmlər Akademiyası

**Latviya Elmlər Akademiyası** və ya qısaca: **LEA** — Latviyada əsas elmi qurum. Prezidenti akademik Oyars Sparitisdir.

## İstinadlar
Ay işığı (teleserial, 2007)

**Ay İşığı** () — vampirlərdən bəhs edən fövqəltəbii, dram, fantaziya və qorxu janrlı ABŞ teleserialıdır.2007-ci ildə başlayan serial uğurlu olmasına baxmayaraq 2008-ci ildə başa çatdı. Hətta tamaşaçıların kanala ərizələrindən sonra belə serial davam etmədi.

## Məzmun
1947-ci ildə Mik Con Koralin adlı qadına aşiq olur və onunla evlənir. Sevdiyi qadının vampir olduğunu bilməyən Mik gecə yarısı həmin qadın tərəfindən vampirə çevrilir. Heç vaxt günəşə çıxa bilməyəcəyini, ata ola bilməyəcəyini və insanların qanını içmək məcburiyyətində olacağını bildiyi üçün özünə və həmin qadına nifrət edir. Koralin ərini xoşbəxt etmək üçün səkkiz yaşli Bet Turneri oğurlayaraq onu da çevirmək istəyir. Lakin Mik onu yandıraraq balaca qızı xilas edir. Bu hadisədən sonra o, detektiv olmağı qərara alır. və vampir olmağın ona verdiyi imkanlardan yararlanmağa çalışır.

## Rollarda
* Aleks O'laflin - Mik Con 
* Şanni Sossamon - Korolin
* Sofiya Mayles - Bet Turner
* Ceyson Dohrinq - Cosef kostan

## Mükafatlar
Serial bir neçə mükafatlara da layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Dirsəkli val

**Dirsəkli val** bir və ya bir neçə dirsəkdən və yastıq oturdulması üçün eynioxlu boğazlardan ibarət valdır. O, çarxqollu-sürüngəc mexanziminin tərkib hissəsi kimi tətbiq olunaraq sürgü qolundan verilən itələmə hərəkətini fırlanma momentinə çevirir.

Dirsəkli valların ilk tətbiqinə qədim Romadakı Hierapolis mişar dəyirmanında rast gəlinir (III əsr). Bu maşın fırlanma hərəkətini sürgü qolu və disrəkli valın köməyi ilə düzxətli hərəkətə çevirirdi.

## Quruluşu
Dirsəkli valın dirsəyindəki boğazda sürüngəc oturdulur. Sürüngəcin oxu valın oxuna nisbətən sürüşdürülmüş hazırlanır. Valı gövdədə oturtmaq üçün onun uc hissələrində yastıqaltı səthlərdən ibarət boğazlar nəzərdə tutulur. Sürüngəc və valın birləşdiyi yerlərdə tətbiq olunan sürtünmə yastıqlarında yağlamanın təsirini gücləndirmək üçün dirsəkli valların xarici səthləri ilə təmas səthləri arasında deşiklər açılır. Bəzi hallarda sürüngəc valla diyirlənmə yastığı ilə birləşdirilir. Burada yastıqların təzyiq altında yağlanması məcburi deyil. Valın yerləşdiyi gövdənin daxilində yaradılmış yağ buludu belə yastıqların kifayət qədər yaxşı yağlanmasını təmin edir.

Dirsəkli valın yüksək dövrlər sayında səlis işləməsini təmin etmək üçün çox vaxt valda əks tarazlaşdırıcı kütlə nəzərdə tutulur. Dirsəkli vallar porşenli daxili yanma mühərriklərində, nasoslarda, dəmirçi presslərində və ona oxşar maşınlarda tətbiq tapır. Porşenli maşınlarda dirsəklərin sayı silindrlərin sayına uyğun olur. Onların quruluşu isə iş tsiklindən, maşının stabilliyi və silindrlərin vəziyyəti ilə müəyyən olunur.
Dirsəkli vallar karbonlu və legirli poladlardan, yüksək keyfiyyətli çuqundan tökmə və döymə yolu ilə əldə edilir. Bu valların ölçüləri boyuk qurğularda bir neçə metr uzunluğunda ola bilir.

## İstinadlar

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Sürgü qolu

**Sürgü qolu** müstəvi mexanizminin üzvü olub, hərəkətli üzvlərlə fırlanma kinematik cütləri vasitələri ilə əlaqələndirilərək mürəkkəb hərəkət icra edir.
Sürgü qolu porşenin irəli-geri hərəkətini çarxqolunun fırlanma hərəkətinə çevirən çarxqollu-sürüngəc mexanizminin əsas bəndi hesab edilir. Porşenli mühərriklərdə, kompressorlarda və nasoslarda sürgü qolunun içliyi iki tavrlı en kəsiyinə malik olur. Sürgü qolunun porşenlə birləşən hissəsi bütöv, valla birləşən hissəsi isə yağlamanı mümkün etmək üçün söküləbiləndir.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.
Mişel Djotodiya

**Mişel Djotodiya** — 24 mart 2013-cü ildən 10 yanvar 2014-cü ilə qədər Mərkəzi Afrika Respublikasının prezidenti olmuş  siyasi və hərbi xadim. Bundan əvvəlsə o Mərkəzi Afrika Respublikasında münaqişədə iştirak edən  Seleka üsyançı koalisiyasına rəhbərlik edib və 2013-ci ilin fevralında sülh müqaviləsinə uyğun olaraq, müdafiə nazirinin birinci müavini təyin olunub. 10 yanvar 2014-ci ildə Mişel Djotodiya  ölkəni əhatə edən zorakılıq dalğasının öhdəsindən gələ bilməməsi səbəbindən ölkə prezidentinin səlahiyyəti adından könüllü imtina edib və Beninə qaçıb.

## Həyatı
Mişel Djotodiya 1949-ci ildə Vakaqa şəhərində anadan olub. O SSRİ-də təhsil alıb və 10 il müddətində burada yaşayıb. O, burada ailə qurmuşdu və övladı var idi. 1980-ci illərdə o öz ölkəsində vergi xidməti əməkdaşı olmuşdu. Sonra Djotodiya iqtisadi planlaşdırma nazirliyində,bundan sonra isə xarici işlər nazirliyində çalışıb. Sudanın Nyala şəhərində konsul kimi xidmət göstərmişdi.
2004-2007 illərin vətəndaş müharibəsi zamanı Mərkəzi Afrika Respublikasının azad edilməsi uğrunda Vətənpərvər və  demokratik qüvvələr birliyinin prezidenti idi. Müharibə zamanı Djotodiya Beninin Katonu şəhərində sürgündə olub. 2007-ci il noyabrın 20-də o öz nümayəndəsi ilə birlikdə Benin hökumətinin sorğusu əsasında məhkəmə qərarı olmadan həbs edilib. Onlar 2008-ci ilin fevralında sərbəst buraxılıblar.

2012-ci ilin dekabrından Djotodiya Seleka üsyançıların koalisiya başçılıq edir. 2013-ci ilin yanvar ayında prezident Fransua Bozize sülh danışıqlarında baş nazir postuna müxalifət nümayəndəsinin və üsyançıların qəbul edilməsinə razılıq verib. Nəticədə, fevralın 3-də baş nazir Nikolas Tyanqaye təsdiq edilib və Djotodiya müdafiə nazirinin birinci müavini təyin olunub.Bozize verilən vədləri yerinə yetirmədiyi üçün sülh sazişi pozulub və Seleka döyüş əməliyyatlarını bərpa edib. Martın 24-da üsyançılar Banqa şəhərində prezident sarayını ələ keçirdikdən sonra,  Bozize  Kameruna qaçdı Djotodiya isə özünü ölkənin yeni prezidenti elan etdi. Yanvarın 10-də Banqanın minlərlə sakini "Djotodiya istefa!" şüarı altında küçələrə çıxdı. Elə həmin gün Djotodiya istefa verdi.

## İstinadlar
*http://www.rfi.fr/afrique/5min/20130324-rca-suivez-evenements-republique-centrafricaine-bozize-seleka
*http://www.apnewsarchive.com/2013/Central-African-Republic-rebels-threaten-to-take-up-arms-if-demands-not-met-within-72-hours/id-a0028844d9af480fb73ccc66d9d9d941
Sürüngəc

thumb|300px|Sürüngəc
**Sürüngəc** çarxqollu-sürüngəc mexanziminin tərkib hissəsi olub, dəyişməz irəli-geri hərkəti icra edir. 

Sürüngəc porşen və sürgü qolunu birləşdirməyə xidmət edir. Çarxqollu-sürüngəc mexanizmində birləşmə üçün oxdan istifadə olunur. Belə birləşmə porşeni normal yükləmədn azad edir, çünki onun təsiri sürüngəcə ötürülür. Sürüngəcin tətbiqi ilə silindrdə porşenin altındakı boşluğu böyütmək mümkündür. Bu halda ox silindrin aşağıdakı qapağındakı kipləşdiricidən keçir və onun hermetikliyini artırır.
Çarxqollu-sürgüqollu mexanizm

**Çarxqollu-sürgüqollu mexanizmi**  porşenin irəli-geri hərəkətini fırlanma hərəkətinə (məsələn: daxili yanma mühərriklərində) və əksinə çevirməyə xidmət edir. Çarxqollu-sürüngəc mexanizmini hissələri iki qrupa bölünür, bunlar hərkətli və hərkətsizdirlər:

*hərəkətli olanlar: porşen, sırğalarla birlikdə, porşen barmağı, sürgü qolu, dirsəkli val yastıqlarla birlikdə və çarx qolu, nazimçarx. 
* hərəkətsiz olanlar:silindrlər bloku (daxili yanma mühərriklərində baza hissə sayılır), silindrlər başlığı, nazimçarx, mufta, silindrlər blokunun başlığı, bərkidici hissələr, kipləşdiricilər, tutqaclar

## İşləmə prinsipi

*Daxili-yanma mühərriklərində*

Qazın təsiri altında porşen aşağıya, dirsəkli vala tərəf hərəkət edir. "Porşen-sürgü qolu" və "sürgü qolu-val" cütlüyünü köməyi ilə porşenin xətti hərkəti dirsəkli valın fırlanma hərkətinə çevrilir.

*Hidravlik dönmə mexanizmində (əks sxem)*

Dirskli val xaric momentin təsirindən fırlanma hərkəti icra edir. Onun bu hərkəti "val-sürgü qolu-porşen" zənciri vasitəsilə porşenin xətti hərkətinə çevrilir.

## İstinad

*Kəngərli, Ayaz Mahmud oğlu. Maşın və mexanizmlər nəzəriyyəsi : dərslik / A. M. Kəngərli ; elmi red. S. X. Kərimov. - Bakı : Müəllim, 2004. - 688 s.
Jak Adamar

**Jak Adamar** () — fransız riyaziyyatçısı.

## Həyatı
La Valle Pussenlə yanaşı sadə ədədlər nəzəriyyəsinin paylanma qanununu əsaslandırmışdır. Diferensial tənliklər, funksiyalar nəzəriyyəsi, ədədlər nəzəriyyəsi, mexanika üzrə əsərlərin müəllifi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nazimçarx

**Nazimçarx** maşın hissəsi olub, kinetik enerjini toplmağa və sonra istifadə etməyə imkan verir. Nazimçarx çox vaxt fırlanma sürəti periodik dəyişən maşınlarda güc dəyişməsini kompensasiya etmək üçün tətbiq olunur. Hibrid mühərriklərində də həm enerji toplayıcısı, həm də rekuperasiya əyləci kimi tətbiq tapır. Məsələn, buxar və porşenli maşınlarda dirsəkli val gücü yalnız bir taktda ötürə bilir. Digər taktlarda fırlanma hərəkətini tamamlamaq üçün onların əlavə enerjiyə ehtiyacları yaranır (havanı sıxmaq üçün). Bu enerji, iş tsikli daxilində nazimçarxda toplanır və sonra istifadə olunur.

Nazimçarx fırlanma enerjisini W_k toplayır:

: W_k=\frac{1}{2} J \omega^2

burada J ətalət momenti, \omega isə bucaq sürətidir. Ətalət momenti nazimçarxın quruluşundan asılıdır: Nazimçarxın diametri nə qədər böyük olarsa və çəkisi yüksək olarsa, ətalət momenti də bir o qədər böyükdür.

## Ədəbiyyat
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. II hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 423 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hidravlik maşınlar

**Hidravlik maşınlar** (və ya hidromaşın) daxilindən  keçən mayeyə mexaniki enerji verir (nasos), ya da mayenin enerjisinin bir hissəsini götürərək faydalı iş üçün işçi maşının hidromühəriklər valının fırlanma hərəkətinə çevirirlər. Hidravlik maşınlara həcmi və pərli nasoslar, həcmi və pərli hidromühərriklər, hidroötürmələr aiddirlər. Həcmi maşınlar tsiklik olaraq maye nəql edən boru ilə əlaqədə olan işçi kameraların dəyişməsi ilə işləyir. Buna misal olaraq porşenli nasosu və hidromühərriki göstərmək olar. Pərli hidromaşınların işçi üzvləri üzərində pərlər bərkidilmiş fırlanan çarxdan ibarətdir. Enerjinin mayedən işçi çarxa və ya əksinə keçməsi çarxın pərlərinin axan maye ilə dinamik qarşılıqlı təsiri nəticəsində baş verir. Pərli hidravlik maşınlara mərkəzdənqaçma və vintli nasoslar, hidroturbinlər aiddirlər.Bunlar da hidravlik maşınların daha da təkminləşməsinə imkan yaradır.Bunlardan daha çox fizikada istifadə edlir.

## İstinadlar
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Hidromühərriklər

**Hidromühərrik** və ya **hidravlik mühərrik** — təzyiq altında axan mayenin enerjisini aparan valın mexaniki enerjisinə çevirən maşındır. İşləmə prinsipinə görə nasosun əksini təsvir edən hidravlik mühərriklərin aparıcı valı iki cür hərəkətə gətirilir. Onlar ya mühərrikin işçi kameraları maye ilə dolduqda oradakı işçi orqanı (porşen) çıxarmağa cəhd edərək hərəkət yaradan — həcmi, ya da hərəkət çoxluğunun momentinin dəyişməsi nəticəsində hərəkətə gətirilənlərə bölünürlər. Həcmi mühərriklərdə aparıcı bənd irəli-geri və ya fırlanma hərəkəti (hidrosilindrlər) icra edirlər. İkinci halda aparıcı bənd (val) yalnız fırlanır.
Hidroslindrlər itələyicisi porşenlə bağlı olaraq irəli-geri hərəkət edəbilən- güc, və valı gövdəsinə nisbətən 360°dərəcədən kiçik olan bucaq altında dönəbilən -moment tipli olur.
Hidromühərriklər işçi kameraları tərpənməz olan porşenli və rotorlu olaraq fərqlənirlər. Rotorlu hidromühərriklərdə işçi kameralar hərəkət edirlər, sıxışdırıcılar isə irəli-geri hərəkətlə uzlaşaraq fırlanırlar (kulis hidromühərrikləri). Kulis hidromühərrikləri formasından asılı olaraq membaranlı və rotor-porşenli (radial-aksial) tiplərinə bölünürlər. Ən geniş yayılmış aksial rotor-porşenli mühərriklədir (şəkil 1).
Bu mühərriklərdə porşenə təsir edən işçi mayeinin təzyiqindən maili şaybada yaranan reaktiv qüvvə onu fırladır. Həcmi hidromühərrik maşınların işçi hissələrini hərəkətə gətirmək üçün gərəkli olan ötürmələrdə tətbiq olunur (dəzgah, pres və s.).
Bu ötürmələrdə maye 35 MPa həddində yerləşən təzyiqə malikdir. Hidromühərrikin gücü 3000 kVt-a qədər ola bilir. Hidromühərriklərin işləməsi 750÷3000 dövr/dəq arasında baş verir.

Hidromühərrikin dövrlər sayı (n) və momenti (M) aşağıdakı düsturla təyin edilir:

n=Q(t)/V, M=ΔpV/2

burada: Q(t) – mühərrikdən keçən mayenin həcmi l/dəq ilə, Δp-giriş və çıxışdakı təzyiq fərqi bar ilə, V-sorma həcmi cm³ ilə ifadə edilir.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.

## İstinadlar
Kürək (texnika)

**Kürək** turbinlərdə, nasoslarda və kompressorlarda mediumun nəqlinə xidmət edir. Kürəyin alt və üst səthlərini əlaqələndirən divar cərəyan kanalının parametrlərini müəyyən edirlər. Onun ölçüsündən asılı olaraq kürəyin giriş və çıxışı arasında yaranan cərəyan impulsu müxtəlif olur. Bununla cərəyan kürəyə təsir edən qüvvə yaradır.
Çarx üzrə yan-yana düzülmüş kürəklər tor əmələ gətirir. Rotor üzərinə bərkidilmiş və turbin daxilində yerləşdirilmiş kürəklər iş zamanı medium ilə maşının hərəkətli hissələri arasında güc ötürücüsü rolunu oynayır. Fırlanan kürəkli çarxdan fərqli olaraq yönəldici çarx gövdə ilə tərpənməz bərkidilir və  reaksiya momentini gövdəyə ötürür. 
Kürəklər onları çarxda bərkitmək üçün ayaqdan və tətbiq sahəsindən asılı olaraq müəyyən qalınlıqlı lövhədən ibarətdir. 

Kürəyin profili kürəklərin tətbiq olunduğu güc maşınlarında sorma və sıxma tərəflərinin həndəsi formasıdır. O, kürəklər arasında cərəyan axınının parametrlərini müəyyən edir. Kürəyin profili, işləmə şəraitini nəzərə alaraq kompüter texnologiyasının köməyi ilə layihələndirilir. Kürəyin profili və vəziyyəti elə təyin edilir ki, o verilən medium axınını lazımi istiqamətdə və intensivliklə yönəldsin, həmçinin  iş zamanı yaranan  təzyiqə tab gətirən möhkəmliyə malik olsun. Profilin parametrlərinin verilməsi çox vaxt profil koordinatları x-dən asılı olaraq y0 və yu ilə ifadə edilir. Silindrik kürəklərdə profilin ölçüsü aşağıdan yuxarıya sabit qalır. Burulmuş kürəklərdə profilin en kəsiyi yuxarıya getdikcə dəyişir.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
E.ə. 348

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Platon — Qədim yunan idealist filosofu, Sokratın tələbəsi, Aristotelin müəllimi.