open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xabez

**Xabez** (, , , ) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikasının kənd, Xabez rayonunun inzibati mərkəzi.

Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi olan inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.
## Coğrafiya
Xabez rayonunun mərkəzi hissəsində, Kiçik Zelençuk çayının sol sahilində yerləşir. Çerkessk şəhərindən 33&nbsp;km cənub-qərbdə, Çerkessk-Arxız yolu üzərində yerləşir.

Kənd yaşayış məntəqəsinin sahəsi - 65&nbsp;km².

Aşağıdakı yaşayış məntəqələri ilə həmsərhəddir: cənubda Əli-Berdukovski, şimal-şərqdə Elburqan və şərqdə İnjiç-Çukun. Qərbə doğru kənd yaşayış məntəqəsinin torpaqları otlaq çəmənliyinə çevrilir.

Kənd respublikanın dağətəyi zonasında yerləşir. Təpəli bir düzənlik ərazidir. Kənd yaşayış məntəqəsində orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 684 metrdir. Cənub-şərqdən şimal-qərbə şaquli düşmə 400 metrdən çoxdur.

Hidroqrafik şəbəkəsi Kiçik Zelençuk, Xabez, Xodokops, Belaya, Poikey və s. çaylarla təşkil olunur. Güclü yeraltı su mənbələrinə malikdir.

İqlimi mülayimdir. Orta illik temperaturu + 9&nbsp;°C-dir. Ən soyuq ayı yanvar (orta aylıq temperatur 4&nbsp;°C), ən isti isə ay isə iyuldur (+ 22&nbsp;°C). Şaxtalar dekabrın əvvəlindən başlayır və aprelin əvvəlində qədər davam edir. Bir illik orta yağıntının miqdarı 600&nbsp;mm təşkil edir. Yağıntıların əksəriyyəti aprel-iyun ayları düşür.
## Tarixi
Kənd sovetliyi 1919-cu ildə təşkil olunmuş və nəhayət 1920-ci ildə tam olaraq formalaşmışdır.

1920-ci ildə Kasaevski kəndinin adı bir zadəganla bağlı olması səbəbindən dəyişdirilir. Kənd yerləşdiyi ərazinin adı ilə adlandırılır. 
## İslam
 
Mərkəzi məscid;

Aulun yuxarı hissəsindəki məscid;

Aulun aşağı hissəsindəki məscid;
## Təhsil
E. M. Xapsirokov adına Lisey.  -  Puşkin k., 15

1 nömrəli orta məktəb - Sovet k., 44

"Seteney" uşaq bağçası  - Lenin k., 69

"Nur" uşaq bağçası  - Xabekov k., 80

## Səhiyyə
Rayon xəstəxanası

## Əhali
; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

Əhalinin sıxlığı - 98.69 nəf./km.

## Mənbə
* Аул Хабез на официальном сайте КЧР
* Официальный сайт Хабезского района
* Коды ОКАТО и ОКТМО — Хабез
## İstinadlar
Arif Alvi

**Arif Rəhman Alvi** (; ) — Pakistanın 13-cü prezidenti. Məmnun Hüseynin sələfi. Pakistan Təhrik-e İnsaf partiyasının sədri.

## İstinadlar
Zelençuk

**Zelençuk** (, , ) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikasının kənd, Zelençuk rayonunun inzibati mərkəzi.  

Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi olan inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.
## Coğrafiya
Zelençuk kəndi Çerkesskdən təqribən 60 km cənub-qərbdə, Xusa-Kardonikskaya çayının Böyük Zelençuk çayına töklüldüyü yerində yerləşir. Kənddən 9 km qərbdə Storojevaya kəndi, 6 km şərqdə isə Kardonikskaya Kəndi yerləşir. Əsas mənzil sahələri Böyük Zelençuk və Kusa-Kardonikskaya çayları arasındakı sahədə yerləşir. Kiçik hissəsi isə çayın sol sahilində cəmlənmişdir. Bir neçə küçə Xusı-Kardonikskaya çayının sağ sahilində, Zelençuk kəndinin şərq və şimal kənarında yerləşir. Zelençuk kəndinin iqlimi qısa mülayim qışa və uzun isti keçən yaya sahibdir. Ərazi kifayət qədər rütubətlidir. Yüksək hündürlüyə görə yayda respublikanın şimal bölgələrinə nisbətən daha sərin olur, qışda temperatur fərqi az nəzərə çarpır.

## Əhali
; Milli tərkib
2002-ci il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## İnfrastruktur
; Təhsil
«Stavropol Universiteti» özəl təhsil müəssisəsinin filialı;

«Profesional» çoxşaxəli kolleci (əvvəllər 6 nömrəli peşə məktəbi, 33 nömrəli peşə məktəbi).

Özəl Stavropol Kooperativ İqtisadiyyat, Ticarət və Hüquq Kollecinin filialı.

5 orta ümumtəhsil məktəbi (V. Leonov adına 1 nömrəli, S. Bidjiyev adına 2 nömrəli, V.  Breslavtsev adına 3 nömrəli, İ. Ovçarenko adına 4 nömrəli və 5 nömrəli) və açıq (növbəli) orta məktəb.

6 uşaq bağçası (№1, №2, №5, "Zolotoy Klyuç", "Kolobok" və "Skazka").

«Lira» uşaq incəsənət məktəbi.

Uşaq yaradıcılıq evi.
;Səhiyyə
Mərkəzi Rayon Xəstəxanası.

Qadın məsləhətxanası.

Diş poliklinikası.

Rayon Baytarlıq Heyvan Xəstəliklərinə Nəzarət Stansiyası.

Qaraçay Çərkəz Respublikası Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin filialı.

;Mədəniyyət
Rayon Mədəniyyət Sarayı.

Mərkəzi Kitabxana.

S. Varçenko adına Regional Diyarşünaslıq Muzeyi. 1995-ci ildən bəri fəaliyyət gösrtərir. Nijni Arxız kəndində bir filialı vardır.
## İdman
Kənddə 1978-ci ildə açılan gənclər idman məktəbi və 2000 nəfərlik tutumlu Zelençuk stadionu vardır. Zelençukda Zelençuk futbol komandası fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Şan ştatı

**Şan ştatı** — Myanmada yerləşən ştat. Şan ştatı şimaldan Çin, şərqdən Laos, cənubdan Tayland və qərbdən Myanmanın 5 inzibati ərazi ilə həmsərhəddir.

## İstinadlar
Lombardiya–Venesiya krallığı

**Lombardiya–Venesiya krallığı** (, ) —  Şimali İtaliyada 1815-ci ildə Vyana konqresinin qərarı ilə Lombardiya və Venesiyanın şimali-italyan vilayətlərindən təşkil edilmiş və Avstriya imperiyasının kral mülklərinə daxil olan krallıq.
Arbat (Moskva)

**Arbat** — Moskvanın tarixi mərkəzində təxminən 1 km uzunluqlu piyada küçəsidir. Arbat küçəsi XV əsrin sonlarında salınıb və bu da onu Moskvanın bu günə gəlib çıxmış ən qədim küçələrindən biri edir. Moskvanın Arbat rayonunun mərkəzi hissəsini təşkil edir. Əvvəllər küçə ticarət yolunun bir hissəsi idi və bir çox sənətkarlar burada yaşayırdı.

XVIII əsrdə rus zadəganları Arbatı Moskvanın ən nüfuzlu yaşayış sahəsi hesab edirdilər. Napoleonun Moskvanı işğalı ilə əlaqədar 1812-ci ildə baş vermiş böyük yanğınla, demək olar ki, tamamilə məhv edildi və bundan sonra küçənin yenidən qurulmasına ehtiyac yarandı. XIX əsrin sonu və XX əsrdə kiçik zadəganların, sənətkarların və alimlərin yaşadığı yerə çevrildi. Sovet dönəmində isə bir sıra yüksək vəzifəli dövlət məmurları Arbatda yaşayırdılar.

## İstinadlar
Mən kiməm?

* Mən kiməm? (film, 1998)
* Mən kiməm? (film, 2004)
* Mən kiməm? (film, 2009)
* Mən kiməm? (film, 2010)
* Mən kiməm? (film, 2014)
Diyarbəkir bəylərbəyliyi

**Diyarbəkir bəylərbəyliyi** — bugünkü Türkiyə ərazisində yerləşən Səfəvilər İmperiyasının qısa ömürlü bir əyaləti. Diyarbəkr (Diyarbəkir) əyalətin paytaxtı və Səfəvi bəylərbəyilərinin olduğu yer idi. Aşağıdakı inzibati ərazi vahidlərinə sahib idi; Orfah (Urfa), Cəzirə (Cizre), Xarput (Elazığ), Mardin, Sert (Siirt) və Hesn Keyfe (Hasankeyf).

## Bəylərbəyilər
#II Əmir xan Mosullu
#Xanməhəmməd bəy Ustaclı
#Qara xan Ustaclı

## Mənbələr
* 
* 
*
Həsənəli xan Dağıstani

**Həsənəli xan Dağıstani** (vəf. 1721) — Dağıstanın köklü Qumuq ailələrindən olan Şamxal ailəsinə mənsub əsilzadə, Səfəvi məmuru, Şirvan bəylərbəyi. Səfəvilər dövlətinin baş vəziri Fətəli xanın qardaşı oğlu idi.

Şirvanda bəylərbəyliyi dövründə Dağıstanın və Şərqi Gürcüstanın (Qanıq vadisi) Səfəvi bölgələrinin ləzgiləri Şirvan bəylərbəyliyinə qarşı üsyan qaldırdılar və Şəkidə Həsənəli xanın qüvvələrini tamamilə məğlub etdilər, Həsənəli xan və əsgərlərinin əksəriyyəti həlak oldu.

## İstinadlar

## Mənbələr
*  
*  
* 
*
Maçaxeli

**Maçaxeli** (  , *Maç'axeli* ;  ) Acarıstanda tarixi bir coğrafi bölgədir və Türkiyə ilə Gürcüstan arasındakı Maçaklistskali çayı boyunca uzun bir vadidir. Bu vadidə 23 məskunlaşmış kənd var. Ekologiyası, flora və faunası, mədəni əhəmiyyəti üçün həm vadinin həm türk, həm də gürcü seqmentləri müvafiq hökumətlər tərəfindən qorunur.

## Tarix
Əvvələr Miçihiani (მიჭიხიანი) kimi tanınan Maçaxeli, XV əsrin sonlarında parçalanmaya qədər Gürcüstan krallığının bir hissəsi idi. Sonra 1479-cu ildə Osmanlı sultanı II Mehmedə təslim olan Samtsxe'nin (Jakeli ailəsindən atabeglər hakimiyyəti üçün Saatabago (საათაბაგო) olaraq da təsirli olaraq tanınan) yarı müstəqil şahzadələrinə keçdi. 1570-ci illərə qədər Osmanlı rəhbərliyi təsdiq edilmir. 1563-cü ildə Maçaxeli hökmdarı, ehtimal ki, Şalikaşvili qəbiləsindən olan İslamı qəbul etdi və Laqveş Əhməd adı altında Osmanlı sıralarına qoşuldu.  Osmanlı tabeliyində Maçahel, Livananın sanjak alt bölgəsi idi..

Bu bölgə 18-ci əsrin sonundan 19-cu əsrin ortalarına qədər Maçaxela ləqəbli müşket istehsalında xüsusi şöhrət qazandı. Maçaxeli Osmanlı İmperiyası ilə çoxsaylı müharibələr zamanı qeyri-adi şəkildə Rusiya İmperiyasının nəzarəti altına keçdi. 1921-ci ildə yeni türk-sovet və türk-gürcü sərhədi həyata keçirildikdən sonra Maçaxeli iki millət arasında bölündü.

## Coğrafiya
Vadinin türk hissəsi Yuxarı Maçaxeli kimi tanınır və Artvin vilayətinin Borçka mahalına daxildir. Onun həm rəsmi türk, həm də rəsmi olmayan gürcü adları olan altı kəndi var. Bunlar Camili (Xertvisi), Düzenli (Zedvake), Efeler (Eprati), Kayalar (Kvabistavi), Maralköy (Mindieti) və Uğurköy (Akria). Bütün Maçaxeli'nin mərkəzi olan Xertvisi (ერთვისი) 1925-ci ildə "Camili" olaraq dəyişdirildi və yaxın keçmişdə Camili olaraq tanındı. Ərazi intensiv arıçılıq təcrübəsi və istehsal etdiyi yüksək keyfiyyətli bal üçün Türkiyədə məşhurdur. 2005-ci ildə Camili Türkiyənin yeganə UNESCO tərəfindən tanınan biosfer qoruğuna çevrildi.

Aşağı Maçaxeli olaraq bilinən Gürcüstan seqmenti, Gürcüstanın Acarıstan muxtar respublikasının Çelvaçauri Bələdiyyəsinin bir hissəsidir və Zeda Çxutuneti, Kveda Çxukuneti, Çikuneti, Tskhemlara, Skurdidi, Acharisagmarti, Kedkedi, Sindieti, Çanadri, Çanadri, Çanadeti, Zeda Çxutuneti, Kveda Çxukuneti, Çikuneti, Tsxemlara və Saputkreti daxil olmaqla on iki kəndi var. Ərazi endemik alabalıqı ilə məşhurdur. Ərazidə Maçaxela Silah abidəsi, Gvara qalası, Mirveti şəlaləsi, 12-ci əsr Mirveti daş körpüsü, İkinci Dünya müharibəsi dövrünə aid artilleriya parçası və Maçaxeli Etnoqrafiya Muzeyi var. 2012-ci ilin iyul ayında Gürcüstan Maçaxeli Milli Parkını qurdu və bölgədəki ekoloji problemlərin həlli üçün Türkiyə ilə ABŞ tərəfindən maliyyələşdirilən Transsərhəd Əməkdaşlıq Fəaliyyət Planını imzaladı.

## Həmçinin bax

* Gürcüstan şəhərləri 
* Acarıstan Muxtar Respublikası

## İstinadlar
Püre

250px|thumb|right|Gül kələminin püresi
**Püre** () — bişirilmiş, əzilmiş, qarışdırıcıdan və ya süzgəcdən keçirilmiş, xəmir və ya qatılaşdırılmış halda olan, əsasən meyvə, tərəvəz və ya paxlalı bitkilərdən hazırlanan yemək. Müəyyən ərzaqların püresinin xüsusi adları olur; məsələn, alma püresi və ya humus. Termin fransız mənşəlidir, qədim fransız dilində (XIII əsr) *təmizlənmiş* və ya *rafinadlaşdırılmış* deməkdir. 

Püre digər yeməklərlə, məsələn, ağır şorbalar, kremlər və souslar ilə bənzər tərkibə malikdir, baxmayaraq ki, bu terminlər daha mürəkkəb reseptlər və bişirmə proseslərini ifadə edir. *Kuli* də ona oxşar olsa da, daha geniş termindir və daha çox meyvə püreleri üçün istifadə olunur. Püre termini ümumən un məhsullarından hazırlanan xəmir yeməklərinə (məsələn, lapa və müsli) və ya yağlı fındıq əzməsinə (məsələn, fıstıq əzməsi) münasibətdə istifadə edilmir. "Xəmir" termini çox zaman qida kimi qəbul edilməkdən çox inqrediyent kimi istifadə üçün nəzərdə tutulmuş pürelər üçün işlədilir.

Pürelər qarışdırıcı və ya kartofəzən vasitəsilə, eləcə də yeməyi süzgəcdən keçirtməklə və ya sadəcə qazanda əzməklə hazırlana bilər. Püre, dadını və  görünüşünü yaxşılaşdırmaq, toksik maddələrdən təmizləmək və/və ya tərkibindəki suyun miqdarını azaltmaq məqsədilə, əzilməzdən əvvəl və ya sonra bişirilməlidir. 

Körpələr və çeynəməkdə əziyyət çəkənlər üçün yemək bütünlükdə püre halında servis edilə bilər (duz və digər ədviyyatlar əlavə edilmədən). 

## Geniş yayılmış pürelər
Geniş yayılmış pürelərə alma, gavalı və tərkibindəki şirəsinə görə əzilmiş digər meyvələrin püresi daxildir. 
* Baba qanuş (badımcan)
* Yaşıl soğan püresi
* Ful medames (at paxlası)
* Humus (qoyunnoxudu)
* Noxud şorbası, paxla şorbası və mərcimək şorbası
* Pimento (Avropa zeytunu)

Aşağıdakı meyvə və tərəvəzlər çox vaxt püre kimi servis olunur:
* Alma
* Arrakaça
* Yerkökü
* Maniok
* Gül kələm
* Noxud
* Kartof
* Balqabaq
* Raps
* Qarğıdalı
* Pomidor
* Xiyar turşusu
* Manqo
* Ananas
* Amerika perseyası

## İstinadlar
Dağıstan memarlığı

thumb|Narın-Qala.Dərbənd
**Dağıstan memarlığı**—Dağıstan incəsənətinə məxsus bir sahə.

## Ümumi məlumat
Erkən orta əsrlərdən hunların Varaçan şəhərinin (İzberbaş ş. yaxınlığında Urtseki şəhərciyi: müdafiə divarları, hamamlar, bütpərəst məbədləri), xəzərlərin paytaxtı Səməndərin (Tarki k. yaxınlığında) xarabalıqları saxlanılmışdır. Cənub-şərqi Avropadan Ön Asiyaya əsas karvan yolunun – Xəzəryanı keçidin önündəki böyük Dərbənd müdafiə sisteminin daş divarları və qalaları (uzunluğu 40 km-dən çox) VI əsrə aiddir. Şərq ölkələri ilə əlaqələrin olması Dərbənd memarlığına təsir göstərmişdir: VI əsrin müdafiə tikiliəri Sasanilər dövrü İranı ilə, VIII–XIX əsrlərin memarlığı ərəb-müsəlman mədəniyyəti (Cümə məscidi) ilə, XIV–XV əsrlərin memarlığı Şirvan ilə bağlı olmuşdur.

Yuxarı Çirkey şəhər yerindəki (xəzərlərin Bələncər ş.) və Dərbənddəki kilsə xarabalıqları (hamısı VI–VIII əsrlər) Qafqaz Albaniyasından keçən xristianlığın erkən təzahürləridir. Dağıstanın dağlıq rayonlarında kobud yonulmuş daşlardan inşa edilmiş çoxlu müdafiə tikililəri saxlanılmışdır: müxtəlif təyinatlı dairəvi və kvadrat qüllələr (Xorecaulunda gözətçi qülləsi). XVI–XVII əsrlərə aid qalalar Dağıstandanda çox rast gəlinir (Xuçni, Axtı,Kumux, Xarba-Quran aullarında).

Əsrlər boyunca Dağıstanda, əsasən, xalq memarlığı inkişaf etmişdir. Belə ki, çox saylı xalqların (və ya xalqlar qrupu) hər birinin özünəməxsus xüsusiyyətləri olmuşdur. Aul məskənləri, adətən, çətinliklə gedilə bilən sahələrdə salınırdı; dağ aullarında terrasşəkilli möhkəm tikili kompozisiyaları vahid pilləli qurğunu xatırladır (Kubaçi, Çox). Düzbucaq planlı, yastı damlı 18–19 əsrlərə aid yaşayış evləri (dağlıq və dağətəyi r-nlarda daşdan, Dənizyanı ovalığın cənub hissəsində çiy kərpicdən) saxlanılmışdır. Köhnə evlərdə əsas diqqət interyerin tərtibatına verilirdi (buxarının yapma və daş bəzəkləri, fiqurlu ağac sütunlar və s.); XIX–XX əsrlərdə fasadın dekoru böyük rol oynayırdı (tağşəkilli piştağ, fiqurlu daş və ağac detallar, qapı və pəncərələrin oyma naxışlı çərçivələri). Aullardakı məscidlər (Qalaqureyş, Qarakürə, Riça, hamısı XI–XIII əsrlər; Saxur, Kumux, XIV əsr), adətən, düzbücaq plan lı, interyerdəki oyma ağac dayaqlara söykənən yastı damlı daş tikililərdir; əsas fasadın qarşısında qalereya var. Minarələr dairəvi (Riça, Mişleş aulları, hər ikisi XIII əsr) və ya kvadrat planlıdır (Şinaz, Rutul k.-lərində). 

## Mənbə

## Həmçinin bax
Dağıstan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Архитектура Дагестана
Lütfəli xan Dağıstani

**Lütfəli xan Dağıstani** — Dağıstanın köklü Qumuq ailələrindən olan Şamxal ailəsinə mənsub əsilzadə, yüksək rütbəli Səfəvi hərbi komandiri və məmuru. 1718-1720-ci illərdə baş komandir (*sepahsalar*) və 1717-1720-ci illərdə isə Fars bəylərbəyi olaraq çalışdmışdır.

Lütfəli xan Səfəvi baş vəziri Fətəli xan Dağıstaninin (1716-1720) qardaşı oğlu, həm də yeznəsi idi.   Fətəli xanın çöküşü vaxtında Lütfəli xan tutuldu və həbsxanaya atıldı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Viple

**Viple** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Yuryel kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03317.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 280 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 171 nəfərin (15-64 yaş arasında) 121 nəfəri iqtisadi cəhətdən, 50 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 70.8%, 1999-cu ildə bu 68.8%). Fəal 121 nəfərdən 106 nəfəri (56 kişi və 50 qadın), 15 nəfəri işsizdir (9 kişi və 6 qadın). 50 hərəkətsiz 12 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 20 nəfər təqaüdçü, 18 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Sen-Marten kilsəsi (XX-ci əsrin 1-ci yarısı)
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Vitre (Alye)

**Vitre** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Serinyi kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03318.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 122 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə 71 yaşda (15–64 yaş arasında) 50 nəfər iqtisadi fəal, 21 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi — 70,4%, 1999-cu ildə 66,2%). Fəal olan 50 nəfərdən 44 nəfər (24 kişi və 20 qadın), 6 nəfər işsiz (2 kişi və 4 qadın) idi. 21 hərəkətsiz 4 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 10 nəfər — təqaüdçü, 7 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Sent Elua kilsəsi XII və XVII əsrlər XII əsrlik zəng qülləsi ilə. 2 iyun 1976-cı ildən tarixi abidə.
* 

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Kobuleti Qoruğu

**Kobuleti  Qoruğu** (   ), Gürcüstanın Acarıstan bölgəsi, Kobuleti Bələdiyyəsində, Qara dəniz sahili boyunca Kobuleti'nin şimal hissəsində qorunan bir ərazidir . *Kobuleti qorunan ərazilər* 1998-ci ildə Ramsar Konvensiyası ilə tanınan bənzərsiz bataqlıq ekosistemlərini qorumaq üçün qurulmuşdur.

*Kobuleti qorunan ərazilərə* müvafiq olaraq Şavi Ghele ( *qara dərə* ) çayının sol və sağ sahilində yerləşən Kobuleti Qoruğu və Kobuleti İdarə Qoruğu daxildir. Kobuleti Qoruğu, şimalda Togoni çayı ilə həmsərhəd olan ərazini, şərqdə Kobuleti - Ozurgeti şossesini, cənubdan Şavi Ghele və qərbdən Kobuleti ətraflarından sərhədlənir.

## Coğrafiya
Qoruq Şavi Gele və Togoni çayları və bir neçə su axını ilə kiçik bir eroziya ilə düz bir səthə malikdir. Yerli torf qübbələri adlandırılan, nəzərə çarpacaq dərəcədə nəzərə çarpan yerüstü yüksəklikləri olan torf yosundan ibarətdir. Bu kiçik yüksəkliklər ətrafından 1–3 m yuxarı qalxır. Bu ərazidə çuxur 5 m-dən 9 m-ə qədər qalınlığı olan tək torf təbəqəsindən ibarətdir 

## İqlim
Qoruq yüksək nisbi rütubət və dövri güclü külək olan rütubətli dəniz subtropik iqlimə malikdir. Yağıntılar, əsasən, illik miqdarı 1500–2500&nbsp;mm olan yağış şəklində olur. Payız və qış ilkin nəm fəsilləridir.

## Flora
Qoruq bitki növləri ilə çox zəngindir. Bitkilərin bir çoxu boreal mənşəlidir və Dördüncü dövrün Buz dövrü ərzində burada yaranmışdır. Ərazinin böyük hissəsi ağ tor sümüklü yosun və İmeretiya çökəkliyi, ağ gaga sededi, Qafqaz tumurcuqları çökəkliyi, Böyük gölməçə kimi müxtəlif torf yosaqları ilə örtülmüşdür. Bəzi adlandırmaq üçün sedge , kababan  və ətyeyən yuvarlaq yarpaqlı sundew istifadə olunur.

Yerli Colchic bitkiləri pontik rhododendron, sarı azalea, alpinist   və nadir, təhlükə altında olan Royal fern də daxil olmaqla torf mirelərində böyüyür.

## Fauna
Kobuleti Mühafizə Sahələri, IUCN Qırmızı Siyahısına daxil olan Ortaboy tənbəlcüllüt, Adi tənbəlcüllüt və digərləri daxil olmaqla su quşlarının köçməsi, yuva qurması və qışlaması üçün yaşayış yeri təmin edir.

Məməlilər ilə təmsil olunur çaqqal, Avrasiya samuru, porsuq, Nutriyakimilər, dovşan, Woodmouse, Fieldmouse, susamuru və digərləri Gürcüstanın Qırmızı siyahısına daxil edilmişdir.

Amfibiyalılar Xəzər tısbağası və bataqlıq tısbağası, Adi quru qurbağası, Yaşıl quru qurbağası, Kol qurbağası və s.

Sürünənlər *[[Sarı koramal]],* Damalı suilanı, Adi suilanı, Cılız koramal, Avropa ayaqsız kərtənkələ , Zolaqlı kərtənkələ, Adi triton və s.

Balıqlar adi durnabalığı, qızılı daban balığı, xanı və gümüş ilan kimi növləri əhatə edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kolxida Milli Parkı
Aslan xan Dağıstani

**Aslan xan Dağıstani** — Dağıstanın köklü Qumuq ailələrindən olan Şamxal ailəsinə mənsub əsilzadə, Səfəvi məmuru. Şah Hüseynin (1694-1722) dövründə Kuhgiluyə və Astarabad bəylərbəyi.

1708/09-cu ildə Astarabada vəzifəyə gəldi və vəzifəyə başladığı dövrdə Sayfca şəhərindən olan üsyançıların köməyilə yönləndirilən türkmənlərin hücumları ilə təhdid edildi. Xəbərdən həyəcanlı olan Səfəvi hökuməti, bir müddət sonra Aslan xana düşmənlə mübarizə aparmaq üçün 2 min nəfərlik qoşun göndərdi.

Prof. Rudi Mateyə görə qardaşı Fətəli xan Dağıstaninin baş vəzir olaraq vəzifəyə gətirildiyi zaman vəzifədə qalması "ehtimal olunur". Oğlu Məhəmməd xan 1708/9-cu ildə Herat bəylərbəyi oldu. 

## İstinadlar

## Mənbələr
*  
*
Vo (Alye)

**Vo** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şimali-şərqi Monlyuson kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03301.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1011 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 658 nəfər (15–64 yaş) arasında 491 nəfər iqtisadi cəhətdən, 167 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 74,6%, 1999-cu ildə 72,1%) idi. Fəal olan 491 nəfərdən 451 nəfər (231 kişi və 220 qadın), 40 nəfər işsiz (22 kişi və 18 qadın) idi. 167 hərəkətsiz şəxs arasında 43 nəfər şagird və ya tələbə, 81 nəfər təqaüdçü, 43 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Sent-Elua kilsəsi XII əsr
* 

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Voma (kommuna)

**Voma** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Dompyer-syur-Bebr kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03300.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 544 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 329 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 231 nəfər iqtisadi fəal, 98 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 70,2%, 1999-cu ildə 64,7%). Fəal 231 nəfərdən 209 nəfər (113 kişi və 96 qadın) işləyir, 22 nəfər işsizdir (10 kişi və 12 qadın). 98 hərəkətsiz 27 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 33 nəfər təqaüdçü, 38 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Dəyirman
* XIV—XV əsrlərə aid kilsə
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Vos (kommuna)

**Vos** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Ebryoy kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03302.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 41 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 28 yaşdan yuxarı (15-64 yaş arasında) 13 nəfər iqtisadi fəal, 15 nəfər fəaliyyətsiz (fəaliyyət göstərici 46.4%, 1999-cu ildə 61.5%) idi. Fəal olan 13 nəfərdən (7 kişi və 6 qadın) çalışdı, işsizlər yox idi. 15 hərəkətsiz 5 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 6 nəfər təqaüdçü, 4 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Sent-Krua kilsəsi (XII əsr)
* Vos qalası (XIV—XV əsrlər,  XVII əsrdə genişləndirilmişdir)
* Nua malikanəsi (XVI əsr)
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Vussak

**Vussak** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şantel kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03319.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 465 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 271 nəfər (15-64 yaş arasında) 198 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 73 nəfər hərəkətsizdir (fəaliyyət göstərici 73,1%, 1999-cu ildə 69.5%). Fəal olan 198 nəfərdən 172 nəfəri (97 kişi və 75 qadın), 26 nəfəri işsiz (11 kişi və 15 qadın) idi. 73 hərəkətsiz 12 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 33 nəfər təqaüdçü, 28 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Şira-Qeren qalası
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Vyör

**Vyör** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Burbon-l'Arşambo kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03312.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 256 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 137 nəfər (15-64 yaş) arasında 107 nəfər iqtisadi fəal, 30 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 78.1%, 1999-cu ildə 66.5%). Aktiv fəaliyyət göstərən 107 nəfərdən 97 nəfər (57 kişi və 40 qadın), 10 nəfər işsizdir (4 kişi və 6 qadın). 30 hərəkətsiz 9 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 9 nəfər təqaüdçü, 12  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Notr-Dam kilsəsi XII əsr
* La-Şosyer qalası, 1875-ci ildə XIV əsrin dağıdılmış qalasının yerində tikilib, xarabalıqları parkda qalıb. Köhnə qala Burbon hersoqluğunın iqamətgahı idi, dini müharibələr və Fronde zamanı dağıdıldı.
* La-Sal qalası XV əsr
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Qanna (kommuna)

**Qanna** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Qanna kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03118.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 5868 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 3528 nəfər (15-64 yaş) arasında 2.453 nəfər iqtisadi fəal, 1075 fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 69.5%, 1999-cu ildə bu 67.2%). Fəal olan 2453 nəfərdən 2118 nəfəri (1147 kişi və 971 qadın), 335 nəfəri işsiz (150 kişi və 185 qadın) idi. 1075 hərəkətsiz 340 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 339 nəfər təqaüdçü, 396 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Sent-Krua kilsəsi
* Sent-Etyen kilsəsi
* Qanna qalası, XIX əsrdə türmə olmuşdur
* Sent-Prokyul ibadətgahı
* İv-Maşelon muzeyi
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Qanne-sür-Luar

**Qanne-sür-Luar** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şevan kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03119.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 416 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 243 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş arasında) arasında 172 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 71 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 70,8%, 1999-cu ildə 63.2%). Fəal olan 172 nəfərdən 157 nəfəri (91 kişi və 66 qadın), 15 nəfəri işsiz (3 kişi və 12 qadın) idi. Aktiv olmayan 71 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 30 nəfər təqaüdçü, 21  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Metr-Jan təpəsi, keçmiş kurqan. 1995-ci ildən tarixi abidə.
* Barde evi
* Bonnen qalası
* Syulli ağacı, 1620-ci ildə Maksimilyen Syullinin təşəbbüsü ilə əkilmişdir..

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Qarna-sür-Enjyevr

**Qarna-syur-Enjyevr** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şevan kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03120.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 727 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 438 nəfər (15-64 yaş) arasında 326 nəfər iqtisadi fəal, 112 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 74.4%, 1999-cu ildə 67.2%). 326 fəal şəxsdən 303 nəfəri (174 kişi və 129 qadın), 23 nəfəri işsizdir (7 kişi və 16 qadın). Aktiv olmayan 112 nəfər arasında 22 nəfər şagird və ya tələbə, 48 nəfər təqaüdçü, 42 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Breheimen Milli Parkı

**Breheimen Milli Parkı** () (Lit: Home of The Glaciers) 2009-cu ildə yaradılan milli parkdır. Park Opland əyalətindəki Şok və Lom bələdiyyələrində və Soqn oq Fyurane əyalətindəki Lusterdə, Norveçdə yerləşir. Park Breheimen dağ silsiləsinin 1671 kvadrat kilometrini (645 kvadrat mil) əhatə edir.

Park digər üç milli parkla əhatə olunmuşdur: Justedalsbreen (Milli Park), Yutunheimen (Milli Park) ve Reinheimen (Milli Park).

Parka Hestbreapiqqan, Tverradalskyrkja və Holatinden dağları, həmçinin Harbardsbreen, Sporteqqbreen və Holabreen buzlaqları daxildir.

## Arxeologiya

2011-ci ilin yayında hicri təqvimi ilə 300-cü ilə aid yaxşı qorunan bir kişi paltosu tapıldı və bu palto ölkənin ən qədim paltosuna çevrildi. Palto ərimiş buzlaqın yatağında tapıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Breheimen Milli Parkının xəritəsi
Quiz

**Quiz** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Nyoyi-le-Real kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03124.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 224 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 149 nəfərin (15-64 yaş arasında) 109 nəfəri iqtisadi cəhətdən, 40 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.2%, 1999-cu ildə 75.6%). Fəal olan 109 nəfərdən 104 nəfər (64 kişi və 40 qadın), 5 nəfər işsiz (3 kişi və 2 qadın) idi. 40 hərəkətsiz 17 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 10 nəfər - təqaüdçü, 13  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Dö-Şez

**Dö-Şez** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Le-Monte kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03099.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 416 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 262 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 191 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 71 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 72,9%, 1999-cu ildə bu 68,7%). Fəal 191 nəfərdən 182 nəfəri (96 kişi və 86 qadın), 9 nəfəri işsiz (2 kişi və 7 qadın) idi. Aktiv olmayan 16 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 23 nəfər təqaüdçü, 32  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Sen-Deni kilsəsi XII əsr
* Şəhərin qərb hissəsindəki Şom gölməçəsi
* XVII əsrdə fəaliyyət göstərən kömür mədənləri
* *Les Lamas du Tilloux* lama yetişdirən ferma
## Qalereya

Fayl:Deux-Chaises Eglise St-Denis.jpg|Sen-Deni kilsəsi
Fayl:Deux-Chaises Eglise St-Denis, innen.jpg|Sen-deni kilsəsinin daxili

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Dezertin (Alye)

**Dezertin** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şərqi Monlyuson kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03098.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 4441 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 2694 nəfər (15-64 yaş arasında) 1937 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 757 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 71.9%, 1999-cu ildə bu 68.8%). 1937-ci ildə 1755 nəfər fəal işlədi (918 kişi və 837 qadın), 182 nəfər işsiz (78 kişi və 104 qadın). 757 hərəkətsiz 195 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 339 nəfər təqaüdçü, 223 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Denöy-le-Min

**Denöy-le-Min** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şərqi Monlüson kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlüson.

INSEE kodu — 03097.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 339 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 208 nəfərin (15-64 yaş arasında) 155 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 53 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 74.5%, 1999-cu ildə 69.3%). Fəal 155 nəfərdən 140 nəfər (69 kişi və 71 qadın), 15 nəfər işsiz (8 kişi və 7 qadın) idi. Aktiv olmayan 3 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 34 nəfər təqaüdçü, 16 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Sen-Marsyal kilsəsi XII əsr
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Denöy-le-Şantel

**Denöy-le-Şantel** (, ) — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şantel kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03096.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 99 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 62 yaş arasında (15-64 yaş arasında) 47 nəfər iqtisadi cəhətdən, 15 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 75.8%, 1999-cu ildə 66.1%). Fəal olan 47 nəfərdən 40 nəfər (21 kişi və 19 qadın), 7 nəfər işsiz (2 kişi və 5 qadın) idi. 15 hərəkətsiz, 1 nəfər şagird və ya tələbə, 3 nəfər təqaüdçü, 11  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Diu (Alye)

**Diu** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Serinyi kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03100.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1510 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 966 nəfərdən (15–64 yaş) 725 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 241 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 75,1%, 1999-cu ildə 67,2%). Fəal 725 nəfərdən 653 nəfər (413 kişi və 240 qadın) işləyir, 72 nəfər işsizdir (18 kişi və 54 qadın). 241 hərəkətsiz 50 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 67 nəfər təqaüdçü, 124 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Kilsə
* Sep-Fon abbatlığı
* Diu stansiyası

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Domera

**Domera** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şimali-qərbi Monlyusoon kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03101.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 9004 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 5558 əmək qabiliyyətli insanlar arasında (15-64 yaş arasında) 3745 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 1813 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 67,4%, 1999-cu ildə 67.0%). 3745 fəal 3444 nəfərdən (1776 kişi və 1668 qadın), 301 nəfəri işsiz (123 kişi və 178 qadın) idi. 1813 hərəkətsiz, 394 nəfər şagird və ya tələbə, 879 nəfər təqaüdçü, 540 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* XII əsrə aid Notr-Dam kilsəsi. XI əsrdən bəri kilsənin xorunun altındakı sirr şöbədəki ən böyük və ən gözəllərindən biridir və tarixi abidələrin sayına daxildir.
* Vinyu qalası. Tarixi abidə
* Üzüm muzeyi
* Şato Perel və parkı 
* XIX əsrdə yenidən qurulmuş mülk və şato Brinya
* Baxusa meydanı, Roma şərabçılıq tanrısının heykəli ilə
* XIX əsrə aid böyük oratoriy

## Qalereya

Fayl:Château de Brignat.JPG|şato Brinya
Fayl:Domérat - Notre-Dame -1.jpg|Notr-Dam kilsəsi, Baxusa meydanı və heykəli

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası

**Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası** — Azərbaycanın mədəni irsinin qorunub saxlanılması və yenidən bərpasını həyata keçirən qurum.

## Fəaliyyəti
Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası 1972-ci ildə Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən 1960-cı ildən fəaliyyət göstərən Azərbaycan Dövlət Sərgi Salonunun bazasında yaradılmışdır. Azərbaycanda və xaricdə keçirilən sərgilərin əksəriyyəti əsasən Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda saxlanılan əsərlərdən təşkil olunur. Qalereyanın fondunda 14000-dən artıq rəngkarlıq, qrafika, heykəltəraşlıq, dekorativ-tətbiqi sənət əsərləri və müasir incəsənət nümunələri qorunur. Sərgilərin, müsabiqələrin tədqiqatı, rəsm əsərlərinin elmi araşdırılmaları və rəssamlar barədə məlumatların toplanması işi qalereyanın elmi işçiləri tərəfindən həyata keçirilir. Regionlarda təsviri sənətə marağı artırmaq və yeni istedadları aşkar etmək məqsədilə rəssamların yaradıcılıq emalatxanaları, ustad dərsləri və gənc rəssamların səyyar sərgiləri təşkil edilir.

## Qalereyanın əsas fəaliyyət istiqamətləri
* Aidiyyəti sahədə vahid dövlət siyasətinin formalaşdırılması və həyata keçirilməsində iştirak
* Təsviri və dekorativ-tətbiqi sənət sahəsinin mövcud vəziyyəti və perspektivləri haqqında analitik materiallar hazırlamaq, onların inkişafına dair tövsiyələri işləyib Nazirliyə təqdim etmək
* Qalereyanın elmi işçiləri tərəfindən sərgilərin. müsabiqələrin tədqiqatı, rəsm əsərlərinin elmi araşdırılmaları və rəssamlar barədə məlumatların toplanması işi həyata keçirilir.
* Azərbaycanın mədəni irsinin qorunub saxlanılması və yenidən bərpasının həyata keçirilməsi 27 oktyabr 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının təşkilatçılığı ilə Muzey Mərkəzində Azərbaycan Rəssamlarının Vahid İnformasiya Bazasının və qalereyanın veb-saytının (www.azgallery.az) təqdimatı keçirilmişdir. Eyni zamanda 2017-ci ildə gənc dizayner Aysel Əlizadə tərəfindən Dövlət Rəsm Qalereyasının loqotipi hazırlanmış, mayın 2-də Muzey Mərkəzində loqotipin təqdimatı keçirilmişdir.

## Sərgilər
Qalereya Azərbaycanın mədəni irsinin qorunub saxlanılması və yenidən bərpasında milli incəsənətin zəngin ənənələrinə əsaslanan mədəni-estetik formaların axtarışı və formalaşdırılmasını həyata keçirir. Azərbaycanda və ölkəmizin hüdudlarından kənarda keçirilən sərgilərin böyük əksəriyyəti əsasən Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda saxlanılan əsərlərdən təşkil olunur. Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda Azərbaycan rəssamlarının yaratdıqları 10000-dən artıq nadir sənət inciləri olan rəngkarlıq, qrafika, heykəltəraşlıq, dekorativ-tətbiqi sənət əsərləri və müasir incəsənət əsərləri qorunub saxlanılır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyaları
* Azərbaycan
* Mədəniyyət Nazirliyi (Azərbaycan)

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 

## İstinadlar
Oratoriya

[thumb|right|300px|[Müqəddəs Matvey kafedralı (Dallas)|Müqəddəs Matvey kafedralında oratoriy, Dallas, ABŞ]]

** Oratoriya** (&nbsp;— «ibadət evi, dua etmək üçün yer»)&nbsp;— birlikdə dua etmək və ibadət üçün nəzərdə tutulmuş müqəddəs yer və ya bina.

## Mənası
Bütün gələnlər üçün açıq olan kilsələrdən fərqli olaraq, oratoriya müəyyən bir icma, kilsə hərəkatı və ya möminlər qrupu tərəfindən öz məqsədləri üçün istifadə olunur. Bu söz Roma Katolik Kilsəsində Oratoriyalılar və Salesiyalılar arasında geniş istifadə olunur.

Roma Katolik Kilsəsinin kanon qanunu oratoriyanı müəyyənləşdirir və oratoriyanı özəl və fərqli olaraq bütün imanlılar üçün müəyyən bir zamanda açıq ola bilən xüsusi və ictimai bölür.


«Oratoriya, müəyyən bir icma və ya inanclı bir qrupun bu yerə toplaşması üçün başqa bir dindarın səlahiyyətli bir keşişin razılığı ilə gələ biləcəyi yer üçün, Allahın ibadətgahının icazəsi ilə bir yer deməkdir.»


Oratoriyalarda müəyyən xidmətlər yerli yepiskopun və ya kilsə icmasının başçısının icazəsi ilə həyata keçirilə bilər. Katolik Kilsəsinin Kanon Qanununa görə, oratoriyalar dünyəvi və məişət ehtiyacları üçün istifadə edilməməlidir: “Oratoriyanı ordinarariumun icazəsi olmadan dünyəvi məqsədlər üçün köçürmək olmaz” , “bunlar yalnız Allaha ibadət üçün nəzərdə tutulmalıdır və onlardan iqtisadi məqsədlər üçün istifadə qadağandır.

## İstinadlar

## Mənbə
*  
*  
## Xarici keçidlər
* Don Bosko oratoriyası
* Don Bosko oratoriyası. Bugünkü Salezian oratoriyası nümunəsi
İnjiç-Çuqun

**İnjiç-Çuqun** (, , ) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikası, Abazin rayonunun inzibati mərkəzi.  

Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi olan inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.
## Coğrafiya
Kənd kiçik Zelençuk çayının sağ sahilində, Abazin rayonunun qərb hissəsində yerləşir. Çerkessk şəhərindən 37 km cənub-qərbdə, Xabez rayonunun mərkəzi olan Xabez kəndi ilə üzbəüz ərazidə qərarlaşır. Kənd yaşayış məntəqəsinin sahəsi 60.3 km²-dir.

Yaşayış məntəqələri ilə həmsərhəddir: şimalda Elburqan və qərbdə Xabez.

Kənd respublikanın dağətəyi zonasında yerləşir. Relyefi əsasən nisbi yüksəkliklərdə kəskin dəyişikliklər olan dağlıq ərazidir. Kəndin şərqində dağ silsilələri tədricən yüksəlməyə başlayır. Nisbi yüksəkliklərin hündürlük fərqləri 500 metrdən çoxdur. Kənddə orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 672 metr yüksəkdir. Ərazinin ən yüksək nöqtəsi kəndin şərqində yerləşən Elburqan-Ahua dağıdır (1,262 m).

Ətraf silsilələrin yuxarı hissəsini meşələr və əkin sahələri tutur. Aşağı hissələr əsasən kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün istifadə olunur.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən Kiçik Zelençuk çayı ilə təmsil olunur. Kənd ərazisində Kiçik Zelençukun bir neçə kiçik sağ qolu vardır.

İqlimi mülayimdir. Rütubətli, isti yaya və sərin qışa sahibdir. Orta illik temperatur + 9.5 ° C-dir. Ən soyuq ay yanvar (orta aylıq temperatur 1.5 ° C), ən isti isə iyuldur (+ 20.0 ° C). Şaxtalar noyabrın ortalarında başlayır və aprelin ortalarına qədər davam edir. Orta illik yağıntının miqdarı 800 mm təşkil edir. Yağıntıların əsas hissəsi may-iyul ayları arası düşür.
## Əhali
; Milli tərkib

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## Təhsil
Orta ümumtəhsil məktəbi - Lenin k., 50.

Məktəbəqədər müəssisə, «Amra» uşaq bağçası - Şkolnaya k., 52.
## Səhiyyə
Mərkəzi poliklinika - Lenin k., 76.
## Mədəniyyət
Kənddə «Alaşara» beynəlxalq abazin ictimai təşkilatı fəaliyyət göstərir.

Kənd Mədəniyyət Evi - Lenin k., 1.

Kənd kitabxanası - Lenin.

## İstinadlar
Qafqaz (Qaraçay-Çərkəz)

**Qafqaz** () — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikası, Prikuban rayonunun inzibati mərkəzi.

Krasivı qəsəbəsi ilə birlikdə eyni inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.
## Coğrafiya
Qəsəbə Çerkessk şəhərinin kənarından 12&nbsp;km şərqdə, A165 Lermontov-Çerkessk magistral yolunda, Kuban su anbarının şimalında yerləşir. Eyni yolun şərqində Michurins kəndi vardır. Qafqazın cənub-qərbi və Kuban su anbarının qərbində duzlu Maloe göl yerləşir. Qəsəbənin şimalından hündürlüyü 866.7 m olan alçaq bir silsilə keçir. silsilənin şimal hissəsindən quruyan çaylar başlayır. Bu çaylar öz növbəsində Qolaya çayına (Kuban hövzəsi) axır. Çayın Sahilində Krasivı qəsəbəsi vardır.
## Tarixi
1964-cü ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Ali Şurası Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Qafqaz sovxozunun yaşayış sahəsiqəsəbə statusu alır.

1965-ci ildə 30 nömrəli süd sovxozunun bazasında bir təhsil müəsissəsi - «Qafqaz» sovxoz-texnikumu təşkil olundu. Artıq 1971-ci ildə təhsil müəssisəsi uğurlarına görə Qırmızı Əmək Bayrağı ordenini alır. RSFSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 23 mart 1977-ci il tarixli sərəncamına əsasən Qafqaz qəsəbəsi Prikuban rayonunun inzibati mərkəzi olur. 2000-ci ildə sovxoz texnikumu Qaraçay-Çərkəz Aqrar Texnikumub adlandırıldı. 2006-cı ildə Qaraçay-Çərkəz Dövlət Texnoloji Akademiyasının (sonradan Şimali Qafqaz Dövlət Humanitar və Texnoloji Akademiyası) bir filialına çevrildi.

2013-cü ildə texniki məktəb bağlandı, bununla əlaqədar yerli sakinlər tərəfindən dövlət təsərrüfatlarının torpaqlarından istifadə məsələsi ilə əlaqədar idi. Yenidənqurmadan sonra respublika rəhbərliyinin razılığı ilə keçmiş təsərrüfat işçiləri torpaq paylarını almalı idilər, məsələ sona çatana qədər keçmiş təsərrüfatın torpaqlarını icarəyə verdilər. Lakin kollec bağlandıqdan sonra Şimali Qafqaz Humanitar-Texnoloji Akademiyası ərazini təkbaşına sərəncamı altına alır.

## Əhali

Milli tərkib (2002):
* ruslar — 1 678 nəf. (55,2 %),
* qaraçaylılar — 947 nəf. (31,2 %),
* çərkəzlər — 86 nəf. (2,8 %),
* abazinlər — 77 nəf. (2,5 %),
* ukraynalılar — 34 nəf. (1,1 %),
* digər millətlər — 217 nəf. (7,2 %).

Milli tərkib (2010):
* ruslar — 1 514 nəf. (50,10 %),
* qaraçaylılar — 1 134 nəf. (37,52 %),
* çərkəzlər — 85 nəf. (2,81 %),
* abazinlər — 60 nəf. (1,99 %),
* ləzgilər — 29 nəf. (0,96 %),
* ukraynalılar — 29 nəf. (0,96 %),
* digər millətlər — 171 nəf. (5,66 %).
## Din
; Rus Pravoslav Kilsəsi
Müqəddəs Böyük Şəhid Qeorqe Pobedonos məbədi. Qəsəbədəki pravoslav icması 2004-cü ildə təşkil edilmiş, məbəd isə 2013-2014-cü illərdə inşa edilmişdir.
; Sünni islam (Hənəfi məzhəbi)
Məscid.

## İstinadlar
Liberti adası

**Liberti adası** ()— ABŞ-nin Nyu-York əyalətində, Yuxarı Nyu-York körfəzi üzərində yerləşən ada. Ada Manhetten şəhərinin ekslavıdır və Cersi-Siti şəhəri ilə əhatələnmişdir. Adanın mülki sahibi ABŞ hökumətidir. Bura Azadlıq heykəlinin yerləşdiyi ada olaraq tanınır.

Liberti adası 1937-ci ildə Azadlıq heykəli Milli abidəsinə, 15 oktyabr 1966-cı ildə isə Milli Tarixi Yerlər siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Airbus A320

**Airbus A320 ** — “Airbus S.A.S” şirkəti tərəfindən istehsal olunan dar füzelyajlı təyyarələr ailəsi. 1988-ci ildə buraxıldığı zaman müəyyən məsafədən elektrik idarəetmə sistemi quraşdırılmışdır (EİS, ) və dünyada bu sistemi istifadə edən ilk kütləvi sərnişin təyyarəsi oldu. Airbus A320 ailəsinə əsas rəqib olan Boeing 737 ailəsidir.

## İstehsal dövrü
2008-ci ilin fevral ayına qədər Airbus A320 yalnız Tuluzada yığılırdı. Lakin, 2008-ci ilin mart ayından, yüksək tələbat səbəbindən, həmçinin Hamburg-Finkenverder zavodunda da yığılmağa başlandı. Komponentlər Airbus şirkətinin müxtəlif zavodlarından Hamburqa (A318, A319, A321) və Tuluzaya (A320) yekun montaj (yığılma) üçün daşınır. Demək olar ki, bütün daşımalar Beluga A300-600ST-də aparılır.

Airbus S.A.S. üçün ən böyük problem ABŞ dollarının aşağı kursu olmasıdır: istehsalın çox hissəsi avrozonada yerləşməsinə baxmayaraq, bütün ödənişlər ABŞ dolları ilə aparılır.

2014-cü ildən Airbus şirkəti Airbus A320neo yeni nəsil təyyarələrin buraxılmasına başlayıb.

## Ekspluatasiya dövrü
Rəsmi olaraq A320 təyyarə proqramı 1984-cü ilin mart ayından başlamışdır. A320 (CFM56-5A1 mühərrikləri ilə) prototip təyyarəsinin ilk uçuşu 22 fevral 1987-ci ildə baş tutub. 1988-ci ilin fevral ayının sonunda təyyarə Avropada, dekabrda isə ABŞ-də sertifikatlaşdırıldı. 1988-ci ilin mart ayında Air France ilk təyyarəsini aldı. Dünyada ilk təyyarədir ki, müəyyən məsafədən elektrik idarəetmə sistemi quraşdırılmışdır. İlkin hazırlıq üçün iki modifikasiya yaradılmışdır: müvafiq olaraq 130 və 150 sərnişin tutumu olan А320-100 və А320-200. A320 modelin əsasında boyu uzadılmış 170 yerlik A321 (1994) və qısaldılmış 116 yerlik A318 (1996) və 99 yerlik A319 (2003) modelləri yaradılmışdır.

## Analoq təyyarələr
Airbus A320 ailəsi üçün əsas rəqib Bombardier CS 300 və Boeing 737NG ailə təyyarələridir. Boeing 757, bir qədər daha geniş və bir qədər böyük sərnişin tutumu olan A321 ilə rəqabət aparır, lakin təyyarənin istehsalı 2005-ci ildə dayandırıldı. A318 və A319 modelləri üçün rəqabətdə istehsalı dayandırılmış, köhnəlmiş modifikasiyalı Boeing 717 modeli ola bilər.

## Uçuş-texniki göstəriciləri

## Qalereya

Air France Airbus A318-111; F-GUGI@FRA;06.07.2011 603gt (5915187832).jpg|A318-111, Air France
1ak - Swissair Airbus A319-112; HB-IPX@ZRH;06.12.1997 (4704674814).jpg|A319-112, Swissair
D-AIRN (7065101303).jpg|A321-231, Lufthansa
Airbus A320-231, Indian Airlines AN1471642.jpg|A320-231, Indian Airlines
4K-AZ78 Airbus A320-214 Azerbaijan Airlines.JPG|A320-214, Azerbaijan Airlines

## İstinadlar
Preqradnaya

**Preqradnaya** (, , ) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikası, Urup rayonunun inzibati mərkəzi.  

Tərkibində yeganə yaşayış məntəqəsi olan inzibati ərazi vahidliyinə aiddir.
## Abidələri
Partizan Anna Andreyevna Qolokolosovaya qoyulan abidə.  Preqradnaya partizan dəstəsinə bağlı tibb bacısı olan A. A. Golokolosova Böyük Vətən müharibəsi illərində Preqradnayada almanlara qarşı mübarizə aparmışdır. Nasistlər tərəfindən tutularaq, 1942-ci il 1 oktyabrda güllələnmişdir.

Böyük Vətən Müharibəsi zamanı həlak olanların kütləvi məzarlığında abidə.
## Arxeologiya
Sutul dərəsində qayaüstü rəsmlər.

Preqradnaya kəndi yaxınlığındakı, Urup çayı sahilində, Triqolnaya mağarası vardır. Burada aşkarlanmış yandırılmış heyvan sümükləri və çaxmaqdaşıdan hazırlanmış alətlər mağarada yaşayan insanların Mustye mədəniyyəti dövründə yaşadığının göstəricisidir. Burada insanlar bəlkə də daha erkən - 600 min il əvvəl yaşamışlar. Bu isə Triqolnaya mağarasını Şərqi Avropada erkən paleolit dövrünün ən qədim yeri hesab etməyə imkan verir.

## Tanınmış şəxsləri
Maqomed Çomayeviç Qerbekov  - Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı, Preqradnayada yaşayırdı.

Andrey Andreeviç Enjiyevski - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, Preqradnayada yaşayırdı.

Dmitri Qennadiyeviç Medvedev - Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı (ölümündən sonra), Preqradnaya bölgəsində sərhəd qoşunlarında xidmət etmişdir.

Nikolay Mixayloviç Şunin, - Şöhrət Ordeninin sahibi, Preqradnayada doğulmuşdur.
## Din
;Rus Pravoslav Kilsəsi
Müqəddəs həvarilərə bərabər Kiril və Mefodi kilsə. Mövcud məbəd 1988-1992-ci illərdə tikilmişdir. Onun yanında bazar günü məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Əhali

; Milli tərkib

2002-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

ruslar — 4 528 nəf. (69 %),

qaraçaylılar — 1 817 nəf. (27,7 %),

ukraynalılar — 36 nəf. (0,5 %),

digər millətlər — 185 nəf. (2,8 %).

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

ruslar — 5 317 nəf. (71,2 %),

qaraçaylılar — 1 897 nəf. (25,4 %),

özbəklər — 77 nəf. (1 %),

digər millətlər — 129 nəf. (1,7 %),

milliyətini bildirməyənlər — 46 nəf. (0,6 %).

## İstinadlar