Miyanə

**Miyanə** (*yerli əhali arasında *'Miyana** olaraq da adlanır'') () — [[İran]]ın [[Şərqi Azərbaycan ostanı]]nda şəhər, [[Miyana şəhristanı|Miyanə şəhristanı]]nın inzibati mərkəzi.

[[Tehran]]dan 439&nbsp;km şimal-qərbdə, [[Təbriz]]dən isə 187&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

[[Təbriz]], [[Marağa]] və [[Mərənd]]dən sonra [[Şərqi Azərbaycan ostanı]]nın dördüncü iri şəhəridir.

1828-ci ilin məşhur [[Türkmənçay müqaviləsi]]nin imzalanma yeri olan [[Türkmənçay (İran)|Türkmənçay]] kəndi də məhz indiki [[Miyanə şəhristanı]]nın tərkibində, Miyanə şəhəri yaxınlığında yerləşir.

== Etimologiyası ==
Bölgənin adı çox güman ki [[Fars dili|farsca]] ''"orta, mərkəz"'' mənalarını daşıyan **"miyan"** sözüylə bağlıdır; belə halda "Miyanə" adını **"mərkəzdə yerləşən şəhər / mərkəzi şəhər"** kimi açıqlamaq olar. 

Azərbaycanlı publisist-politoloq Reyhan Mirzəzadənin fikrincə, şəhər öz adını üç dağın — ''Büzgüm'', ''[[Qaflankux|Qaflantı]]'' və ''Üçtəpə'' dağlarının arasında yerləşdiyinə görə, rusiyalı tarixçi [[Vasili Bartold]]un fikrincə erkən orta əsrlərdə bölgədəki iki ən böyük şəhərin — [[Ərdəbil]] və [[Marağa]]nın arasında, hər iki şəhərdən təxminən eyni məsafədə (təxminən 20 [[fərsəx]]) aralı yerləşdiyinə görə, orta əsrlər tarixçisi [[Yaqut əl-Həməvi]]yə görə isə [[Marağa]] və [[Təbriz]] arasında yerləşdiyinə görə və onlarla birlikdə bir üçbucaq təşkil etdiyinə görə almışdır. 

== Tarixi ==
Miyanə Azərbaycanın ən əski şəhərlərindən biridir. Əsası kənd kimi qoyulan bu şəhər tarixi [[Gərmərud mahalı|Gərmərud (digər adı Gərməri) mahalı]]nın mərkəzi olub, vaxtilə [[Sərab xanlığı]]nın parçası olub.Miyanənin ətrafında ''Miyana çayı'' (buna ''Şəhri çayı'' da deyilir), ''[[Qaranqu]]'', ''Ayıdoğmuş'' və ''[[Qızılüzən]]'' adlanan dörd çay axır.

Bu çayların üçü şəhərdən təxminən dörd kilometr aralı, cənub-şərqdə yerləşən "Miyana körpüsü"nün 3–4 metrliyində birləşib körpünün altından keçir. Miyana körpüsü 24 gözdən ibarət olub, qədim körpülər kimi tağ üsulu ilə tikilmişdir. Körpünün eni təxminən 5 metr, uzunu 300 metr, hündürlüyü isə 10 metrə yaxındır. Hər gözün arası təxminən 12 metrdir.

Miyana ətrafındakı ikinci qədim və maraqlı körpüyə ***Qız körpüsü*** deyilir. Qız körpüsü də XIII–XIV əsrlərin, [[Elxanilər dövləti|monqollar]]ın hakimiyyəti dövrünün məshuludur. 1527-ci ildə Məhəmməd bəy Mosillinin qızı Şah Bəyimxanım körpünü təmir etdirmiş, bəlkə də elə buna görə körpü Qız körpüsü adlandırılmışdır. Bu körpü Qızılüzən çayının üstündədi 



Qız körpüsünün qərb sahilində [[Qaflankux|Qaflantı dağı]]ndan böyük, sıldırım bir qayanın üstündə hündürlüyü 14 metr olan bir qala tikilmişdir ki, buna "Qız qalası" deyilir. Qaflantıda Qız körpüsünün sağ sahilində Şah Abbas karvansarası adlanan bir bina var ki. Bu, Miyana ətrafında olan iki karvansaradan biridir. Tarixçilərin və xalqın dediyinə görə, [[Səfəvilər|Səfəvilər sülaləsi]]nin beşinci şahı, [[I Şah Abbas]] hakimiyyəti tabeliyində olan ərazidə [[İraq]] və [[Xorasan]]dan [[Tbilisi|Tiflis]]ə qədər 999 [[karvansara]] tikdirmişdi. Həmin karvaransaralardan ikincisi Miyanadan 30 kilometr aralı (indiki [[Miyanə şəhristanı]]nın Kağızkonan bəxşinin Qaflankuh-i Şərqi dehistanı ərazisindəki) ''Camalabad'' kəndindədir.

XIV əsrə qədər şəhər müxtəlif dövlətlər tərəfindən hücuma məruz qalıb və əldən ələ keçib. 1747-ci ildən 1819/1822-ci illərə qədər Miyanə və bütün [[Gərmərud mahalı]] da [[Sərab xanlığı]]nın tərkib hissəsi idi.

== Demoqrafiya ==
=== Əhalisi ===
2006-cı il Milli Siyahıyaalma zamanı şəhərin əhalisi 22,728 ailədə 87,385 nəfər idi. 2011-ci ildə aşağıdakı siyahıyaalma 26,549 ailədə 95,505 nəfəri əhatə etmişdir. 2016-cı il siyahıyaalınması şəhərin əhalisini 30,504 ailədə 98,973 nəfər olaraq ölçmüşdür.

=== Milli tərkibi ===
Şəhər monoetnik [[azərbaycanlılar|Azərbaycan Türklərinin]] şəhəridir.

=== Dialekti ===




=== Din ===

Əhalisi [[İslam]]ın [[şiə]] məzhəbinə etiqad edirlər. Şəhərdə [[Səfəvilər]] dövrünə aid İmamzadə İsmayıl Türbəsi yerləşir. Həmçinin şəhərdə 2 hüseyniyyə və 22 məscid fəaliyyət göstərir.

== İqtisadiyyat ==
===Kənd təsərrüfatı===
**Əkinçilik**

Şəhristanda istehsal olunan məhsulların ən əhəmiyyətlisi [[buğda]], [[arpa]], [[düyü]], [[noxud]], [[lobya]], [[mərcimək]], [[soğan]], [[kartof]], [[yonca]] və  [[pomidor]]dur. Bura [[Şərqi Azərbaycan ostanı]]nın [[düyü]] istehsal edən yeganə şəhristandır. Həmçinin ostanda mərcimək və pomidor istehsalı cəhətindən əhəmiyyətli yerə sahibdir.

**Bağdarlıq**

Şəhristanda 8850 hektar bağ mövcuddur ki onlardan 43%-i [[alma]], 15%-i [[ərik]] və 9%-i [[qoz]] bağıdır. 

**Maldarlıq**

1996-cı ilində şəhristanda 904 min əhli heyvan var imiş ki onlardan 415 mini kiçikbaş və 413 mini böyükbaş hayvanlardan ibarət imiş. 
=== Sənaye ===
**Azərbaycan poladı**

Azərbaycan Polad Zavodu ölkənin şimal-qərbindəki ən böyük polad zavodu və Mianə şəhərində yerləşən Şərqi Azərbaycan vilayətində yeganə polad istehsalı zavodudur. Bu fabrik Mianə şəhərindən 3 kilometr cənub-şərqdə, 46 hektar ərazidə yerləşir. Hər il 550 min ton armatur, kəmər, ştamp və məftil istehsal edib sata bilir. Bu fabrik 2013-cü ilin əvvəlindən fəaliyyət göstərir. 

**Miyanro sürət qutusu zavodu**

Qəzvin Power Şirkətinin nəzarəti altında olan Mianro Gearbox Parts Manufacturing Company Mianə şəhərinin 1 saylı sənaye qəsəbəsində yerləşən xüsusi sektorun iştirakı ilə 2002-ci ildə yaradılmış və 2005-ci ildə fəal və təcrübəli kadrların istifadəsi ilə fəaliyyətə başlamışdır. işçilər və mühəndislər yerlidir.

Bu şirkət 7 hektar ərazidə yerləşir və hər birinin sahəsi 1200 kvadratmetr olan 6 talvarı var. Bu şirkətin dəzgahları CNC torna tiplidir və müvafiq operatorlar bu sahədə kifayət qədər təcrübəyə malikdirlər. Bu şirkətin hissələrinin tədarükü Niro Moharkeh və Iran Khodro və Təbriz Traktorsazi tərəfindən döymə şəklindədir və çevrildikdən sonra (boş) Niro Moharkeh şirkətinə göndərilir və Niro Moharkeh şirkəti hazır sürət qutusu şəklində İran Khodroya göndərir. dişli və montaj əməliyyatlarından sonra təyin edilir.

** Miyanə Iranian İnnovasiya Fabriki'''

İranın Miyanə İnnovasiya Fabriki ölkənin şimal-qərbində və Şərqi Azərbaycan əyalətində ilk innovasiya fabriki olaraq qurulmuş və 1400-cü ildə Miyane şəhərində ölkənin şəhərləri səviyyəsində ilk innovasiya fabriki olmuşdur və bu kompleksi idarə etmək.

Bu fabrikin birinci mərhələsi 2022-ci il iyulun 30-da Şərqi Azərbaycan vilayətinin yüksək vəzifəli şəxslərinin iştirakı ilə açıldı.

## Məşhur şəxsləri
* Eynəlqüzat Miyanəci
* Xəlil Kələntər
* Daryuş İqbali
* Cəfər Pənahi

## Həmçinin bax

## İstinadlar