Qello

Yunan mifologiyasında **Qello** () — qadın cinsi iblis və ya ruh. Qello, nəsil artımına mane olmaqla sonsuzluğa, düşük və körpə ölümlərinə səbəb olur.Bizans dövründə qelloudes () ayrıca bir varlıq növü kimi qəbul edilirdi. Qelloudes tərəfindən cin tutulduğuna inanılan qadınlar məhkəməyə verilə və ya ekzorsizm (cin çıxarma) mərasiminə məruz qala bilərdi.

## Etimologiyası
Qello adının qədim Mesopotamiya iblisi *Gallû* (xəstəlik və ölüm gətirdiyinə inanılan iblis) sözündən gəldiyi güman edilir. Bu nəzəriyyə Karl Frenk (1881–1945) tərəfindən irəli sürülmüş və Martin Liçfild Vest, Valter Burkert və digər alimlər tərəfindən dəstəklənmişdir. Bəzi tədqiqatçılar bu adı qoul (*ghoul*) sözü ilə əlaqələndirirlər.

Yunan xalq etimologiyası isə *gel*- kökünü “gülmək, qəhqəhə çəkmək” mənasında izah edir. Bu, Qellonun üzü büzüşdürərək qrimasa etməsi və ya Qorqon kimi qorxunc təbəssümə sahib olması ilə əlaqələndirilir.Barb adlı alim isə bu cür iblisləri doğum prosesinə mənfi təsir edən qüvvələrlə əlaqələndirmişdir. Bu cür iblislər çox vaxt dənizlə əlaqələndirilir və demonologiyada Abızu adlı varlıqla eyniləşdirilir. Abızu sözünün mənşəyi "çuxur, dərinlik" mənasına gələn *abyssos* sözünə gedib çıxır.

## Antik dövr
Qədim əfsanəyə görə, Qello gənc yaşında bakirə ikən ölmüş və ruh kimi geri qayıdaraq digər qadınların uşaqlarına zərər verməyə başlamışdır. Bu mif ilk dəfə II əsr yazıçısı Zenobius tərəfindən bir atalar sözünün izahı olaraq qeyd olunub. Sappho da öz şeirlərində Qello haqqında bəhs etdiyinə görə, onun adının ən azı e.ə. VI əsrdən qorxulu bir varlıq kimi tanındığı ehtimal edilir.

İsixi (V-VI əsr), Qellonu eydolon (ruh) kimi təsvir edərək, onun həm bakirə qızlara, həm də yenidoğulmuş körpələrə hücum etdiyini qeyd etmişdir. Orta əsrlərdən etibarən, Qello tez-tez Lamia və Mormo ilə eyniləşdirilmişdir. Qədim Yunan mifologiyasında onların hər biri başlanğıcda fərdi qadın obrazı olmuşdur. Lakin zamanla onların hər biri bütün qorxunc iblis ruhlarını təmsil edən ümumi demonoloji varlıqlara çevrilmişdir.

## Bizans dövrü
Orta əsrlərdə Qello artıq fərdi varlıq deyil, bütöv bir iblis sinfi kimi qəbul edilirdi. Artıq onun çoxluq forması olan "qelloudes" () sözü meydana çıxmışdır. Bizans dövrünün məşhur ilahiyyatçılarından biri olan İoann Dəməşqi (VII-VIII əsrlər) "peri Stryggōn" ("Striqalar haqqında") adlı traktatında gelloudes haqqında bəhs etmişdir. O, bu varlıqları "strinqai" () və ya cadugərlər ilə eyniləşdirmişdir.

Bu inanca görə Qelloudes gecələr uçaraq hərəkət edir, evə pəncərədən və ya qapıdan maneəsiz daxil ola bilirlər, yenidoğulmuş körpələri boğaraq öldürürlər. XI əsrin məşhur filosofu Mixail Psellos da gelloudes və strinqai anlayışlarının eyni şey olduğunu yazır. Psellosun qeydlərinə görə Qello yalnız körpələri deyil, hamilə qadınları və bətnindəki dölü də öldürürdü. Qello tərəfindən lənətlənmiş və ölməkdə olan körpələrə "Qillobrota" () deyilirdi.

## Kilsənin mövqeyi və tədbirləri

Bizans dövründə bəzən qadınlar Qello olduqları iddiası ilə ittiham olunurdular. IX əsr yazıçısı İqnatiosun yazdığı "*Tarasiosun həyatı*" adlı əsərdə, iki qadının qelloudes kimi ittiham olunduğu bir məhkəmə hadisəsi təsvir edilir. Onların işinə Konstantinopol patriarxının atası baxmış və qadınları günahsız elan etmişdir. XVII əsrdə ilahiyyatçı Jan-Batist Kotelye Nomokanon adlı kitabında gelloudes və uşaq qatilləri üçün fərqli cəza tədbirləri təklif etmişdir. Buna baxmayaraq, Mixail Psellos insanın iblisə çevrilə bilməyəcəyini irəli sürmüş və belə bir günah üçün xüsusi tövbəyə ehtiyac olmadığını bildirmişdir.Pravoslav Kilsəsinin rəsmi mövqeyi isə bu cür varlıqların real olmadığı istiqamətində idi. Beləliklə, Qello mifologiyası əsrlər boyu dəyişmiş, tək bir demon obrazından bütöv bir qorxunc varlıqlar sinfinə çevrilmişdir. Bizans dövründə isə o, strinqalar və cadugərlərlə eyniləşdirilmiş və kilsə tərəfindən xurafat hesab olunmuşdur.

Qello şeytan çıxarma mərasimində, Məryəm və "Ataların 318 müqəddəsi" ilə yanaşı, adı çəkilən müqəddəslərin sayı 36-dan az olmamışdır və sonunda "bütün müqəddəslər" də xatırlanmışdır. Bəzi dualar müqəddəslərdən kömək diləməkdən çox, onları əmr etməyə və ya məcbur etməyə cəhd edən sehrli dualara bənzəyirdi. Şeytan çıxarma ayinləri vurğulayırdı ki, xristian ailələri müstəsna qorunma haqq edir. Qello XX əsrə qədər şeytan çıxarma dualarında adı çəkilməyə davam etmişdir. Qədim kilsə qan içində baş verən doğuşları murdar hesab edirdi və yeni doğulmuş körpə bir neçə gün gözləmədən vəftiz oluna bilməzdi, anası isə cəmiyyətə daha uzun müddət qayıda bilməzdi. Bu müddətdə, uşağın doğuşdan sonra ana təsir dairəsində olduğu üçün daha çox təhlükə altında olduğuna inanılırdı, çünki ana, qan axtaran qadın cinləri cəlb edə bilərdi. Müqəddəslər Sisinnios və Sisinodorun bacısı Melitenanın hekayəsində, uşaq yalnız "*kişilərin əlinə qaytarıldıqdan*" sonra təhlükədən xilas olur. Bir versiyada, qello uşağı udur və kişi müqəddəslər onu məcbur edib diri-diri qaytarmalı olurlar. Bu dövr — qaytarılmaq və yenidən həyata qovuşmaq — vəftiz kimi ayinlərdə simvolik olaraq əks oluna bilərdi, çünki vəftiz uşağın anasının qello cəlb edən qanının ləkəsindən ayrılmasını ifadə edirdi.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
* 
* ; also *[https://books.google.com/books?id=_sTvcPkyDZUC&pg=PA317 Ancient Greek Lyrics] * (2010), Indiana University, pp.&nbsp;50, 317.
* 
* 
* 
*  Chapters 4–6.
*  
*  
* 
* 
* 
*