open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şpisbergen və Yan-Mayen

**Svalbard və Yan Mayen - Şpisbergen və Yan-Mayen (**  ) — iki uzaq yurisdiksiyasının məcmu qruplaşdırılması üçün müəyyən edilmiş statistik təyinatdır: Svalbard və Jan Mayen.  

İkisi Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatı (ISO) kateqoriyasının məqsədləri üçün birləşdirilsə də, inzibati cəhətdən əlaqəli deyillər. 

Svalbard Norveçin suverenliyi altında Şimal Buzlu Okeanında yerləşən arxipelaqdır, lakin Svalbard Müqaviləsi ilə verilən xüsusi statusa tabedir. Jan Mayen Şimal Buzlu Okeanında uzaq bir adadır; Onun daimi əhalisi yoxdur və Nordland qubernatoru tərəfindən idarə olunur. Svalbard və Yan Mayenin ortaq cəhəti odur ki, onlar Norveçin mahallara bölünməyən yeganə inteqrasiya olunmuş hissələridir.

Rəsmi dili norveç dilidir.

## Tərkibləri

### Svalbard

Svalbard Arktikada materik Norveç və Şimal Qütbün ortasında yerləşən arxipelaqdır. Sahəsi  və 2009-cu ildə 2572 sakin var idi. Spitsbergen ən böyük adadır, ondan sonra Nordaustlandet və Edgeøya gəlir.  İnzibati mərkəz Longyearbyendir və digər yaşayış məntəqələri tədqiqat məntəqələrindən əlavə, Rusiyanın Barentsburq mədən icması, Ny-Alesund tədqiqat icması və Sveaqruva mədən forpostudur.  

1920-ci il Svalbard müqaviləsi Norveçin suverenliyini tanıyır  və 1925-ci il *Svalbard Aktı* Svalbardı Norveç Krallığının tam tərkib hissəsi etdi. Arxipelaqı Norveç Ədliyyə və İctimai Təhlükəsizlik Nazirliyinə tabe olan Svalbard qubernatoru idarə edir.   Norveçin qalan hissəsindən (Yan Mayen daxil olmaqla) fərqli olaraq, Svalbard azad iqtisadi zona və silahsızlaşdırılmış zonadır  və Şengen zonasının və ya Avropa İqtisadi Bölgəsinin bir hissəsi deyil. 

### Jan Mayen

Jan Mayen Şimal Buzlu Okeanında, Norveç dənizi ilə Qrenlandiya dənizinin sərhəddində yerləşən vulkanik adadır.  Norveç Meteorologiya İnstitutu adanı 1922-ci ildə Norveçə birləşdirdi. 27-də&nbsp;1930-cu ilin fevralında ada de-yure Norveç Krallığının tərkibinə daxil edildi. 1994-cü ildən bəri ada Nordland əyalətinin qubernatoru tərəfindən idarə olunur və bəzi səlahiyyətlər stansiya komandirinə verilir.  1994-cü ilə qədər Svalbard qubernatoru Jan Mayeni idarə edirdi.

## Ərizə

İSO təyinatı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Statistika Şöbəsinin ekvivalent kateqoriyasına uyğundur və bu təsnifat sistemlərinin istifadəçiləri bəzi hallarda bu məlumatı “Norveç” kateqoriyasına daxil etmək əvəzinə “Svalbard və Yan Mayen adaları” üçün ayrıca hesabat verə bilərlər.  Nə Svalbard, nə də Jan Mayenin öz bayrağı və ya gerbi yoxdur və Norveç bayrağı hər ikisi üçün həm tək, həm də qrup şəklində istifadə olunur.  

İSO kodunu sadəcə "Svalbard" olaraq dəyişdirmək cəhdi Norveç Xarici İşlər Nazirliyinin etirazı səbəbindən əvvəllər uğursuz olmuşdu. Bununla belə, əhali və ticarət daxilində statistik istifadə üçün "Svalbard və Jan Mayen" mahiyyətcə sadəcə "Svalbard" deməkdir. 

### ISO 3166-2

ISO 3166-2:SJ, submilli inzibati bölmələrə kodlar təyin etmək üçün sistem olan ISO 3166-2- də Svalbard və Jan Mayen üçün girişdir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
*
GitHub Copilot

**GitHub Copilot** — Visual Studio Code, Visual Studio, Neovim və JetBrains kimi inteqrasiya olunmuş inkişaf mühitlərinin (IDE) istifadəçilərinə avtotamamlanan kod ilə kömək etmək üçün GitHub (Microsoft-a məxsusdur) və OpenAI tərəfindən hazırlanmış bulud əsaslı süni intellekt aləti. Hazırda fərdi tərtibatçılar və müəssisələr üçün abunəlik ilə istifadə oluna bilən alət ilk dəfə 29 iyun 2021-ci ildə GitHub tərəfindən elan edilib və Python, JavaScript, TypeScript, Ruby və Go istifadə edən proqramçılar üçün ən yaxşı şəkildə işləyir.
## Tarixi
29 iyun 2021-ci ildə GitHub Visual Studio Code-da texniki önbaxış üçün GitHub Copilot-u elan etdi. GitHub Copilot, 29 oktyabr 2021-ci ildə JetBrains-ə plagin olaraq əlavə edildi. 27 oktyabr 2021-ci ildə GitHub, GitHub Copilot Neovim plaginini açıq bir depo kimi yayımladı. GitHub 29 mart 2022-ci ildə Visual Studio 2022 IDE üçün Copilot-un buraxıldığını elan etdi. 21 iyun 2022-ci ildə GitHub Copilot-un artıq "texniki önbaxışdan" çıxarıldığını və fərdi tərtibatçılar üçün abunə əsaslı xidmət kimi əlçatan olduğunu elan etdi.

GitHub Copilot 2014-cü ilin fevralında buraxılmış Microsoft Research layihəsi olan Visual Studio 2013 üçün "Bing Code Search" plagininin təkmilləşdirilmiş versiyasıdır. Bu plagin təbii dil sorğularına cavab olaraq yüksək keyfiyyətli kontekstlə uyğun kod parçalarını təmin etmək üçün MSDN və StackOverflow daxil olmaqla müxtəlif mənbələrlə inteqrasiya olunub.
## Xüsusiyyətləri
Problem təbii dildə yazıldıqda Copilot problemin həlli üçün kod yaza bilir. O, həmçinin ingilis dilində daxil edilən kodu təsvir edə və digər proqramlaşdırma dilləri arasında kodu tərcümə edə bilər.

Veb-saytında yazılanlara görə, GitHub Copilot proqramçılar üçün kod şərhlərinin işlək koda çevrilməsi və kod parçaları, kodun təkrarlanan bölmələri və bütün metodlar və/və ya funksiyalar üçün avtomatik tamamlama kimi köməkçi funksiyaları ehtiva edir. GitHub Copilot-un avtomatik tamamlama xüsusiyyətinin hələ tam dəqiq olmadığını bildirir. Məsələn, bəzi Python funksiyasının başlıq kodu üçün Copilot funksiyanın gövdə kodunun qalan hissəsini ilk cəhddə 43%-ni və on cəhddən sonra isə 57%-ni avtomatik olaraq tamamlayıb.

GitHub bildirir ki, Copilot-un xüsusiyyətləri proqramçılara sənədləşdirməni oxumağa sərf etdiyi vaxtı azaltmaqla bilmədikləri kodlaşdırma freymvorkları və dillərini istifadə etməyə imkan verir.
## Tətbiq edilməsi
GitHub Copilot, insana bənzər mətn yaratmaq üçün dərin öyrənmədən istifadə edən dil modeli olan GPT-3-ün dəyişdirilmiş, istehsal versiyası olan OpenAI Codex istifadə edilərək yaradılmışdır. Codex modeli əlavə olaraq onlarla proqramlaşdırma dilində giqabaytlarla mənbə kodu ilə öyrədilib.

Copilot-un OpenAI Codex-i ingilis dili, ictimai GitHub anbarı və digər açıq mənbə kodları ilə öyrədilir. Buraya 54 milyon ictimai GitHub anbarından alınan 159 giqabaytlıq Python kodunun filtrlənmiş verilənlər dəsti daxildir.

OpenAI-nin GPT-3-ü GitHub-un ana şirkəti olan Microsoft-a xüsusi olaraq lisenziyalaşdırılıb.

## Həmçinin bax
* ChatGPT
* Yaradıcı süni intellekt
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nikolas Bidl

**Николас Биддл** (; ) — ABŞ maliyyəçisi, Birləşmiş Ştatlar İkinci Bankının prezidenti (1822-ci ildən).

Vilyam Enqdala görə, prezident Ceksona qarşı çıxan Nikolas Bidl 1834-cü ildə Birləşmiş Ştatların ümummilli tənəzzülünü təşkil etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər

* Article and portrait at «Discovering Lewis & Clark»
Köhnə Şimal körpüsü

**Köhnə Şimal körpüsü** () — Massaçusets ştatının Konkord şəhərində Konkord çayını əhatə edən tarixi abidə. 19 aprel 1775-ci ildə, ABŞ İstiqlal müharibəsinin ilk günündə, təxminən 400 nəfərdən ibarət vilayət minitmenləri və milis rotaları bu yerdə təxminən 90 Britaniya Ordusu əsgəri ilə vuruşmuşdular. Döyüş Amerika qüvvələrinin Britaniya nizami əsgərləri üzərində formalaşaraq irəlilədiyi, itkilər verdiyi və rəqiblərini darmadağın etdiyi ilk nümunə idi. Bu, Leksinqton və Konkord döyüşlərində və Amerika tarixində mühüm məqam idi. Şimal körpüsündə baş verən tarixi hadisələrin əhəmiyyəti Ralf Valdo Emersonu bu anı "Bütün dünyanın eşitdiyi atəş" adlandırmağa ruhlandırmışdı.

Dörd əsr ərzində tikilmiş Şimal körpüsünün ən azı səkkiz iterasiyası var idi. Döyüş zamanı mövcud olan körpünün təxmini surəti olan hazırkı taxta piyada körpüsü 1956-cı ildə tikilmiş və 2005-ci ildə geniş şəkildə bərpa olunmuşdur. Körpü və ətrafdakı 114 hektar ərazi Minitmen Milli Tarix Parkının Şimal körpüsü bölməsini təşkil edir və Milli Park Xidməti tərəfindən idarə olunur. Bu, populyar turistik yerdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Pol Revirin evi

**Pol Revirin evi** () — Amerika inqilabı zamanı amerikan patriot və qurucu atalardan olan Pol Revirin kolonial evi. Təxminən 1680-ci ildə tikilmişdir. Massachusetts ştatınının Boston şəhərində yerləşir. 1961-ci ildən bəri Milli Tarixi Abidədir. Bu ev hal-hazırda Pol Revir Memorial Birliyi Assosiasiyası tərəfindən qeyri-kommersiya muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. Giriş haqqı tutulur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Nina Zannieri. Report from the Field: Not the Same Old Freedom Trail: A View from the Paul Revere House. The Public Historian, Vol. 25, No. 2 (Spring, 2003), pp.&nbsp;43–53.

## Xarici keçidlər
* Boston National Historical Park Official Website
* Paul Revere House Website
* Historic American Buildings Survey, Library of Congress. Paul Revere House, 19 North Square, Boston, Suffolk County, MA
* Google news archive
Pol Revirin gəzintisi

"**Pol Revirin gəzintisi**" () — ABŞ şairi Henri Lonqfellonun 1860-cı ildə yazdığı şeir Bu, amerikalı patriot Pol Revirin 18 aprel 1775-ci ildə etdiyi hərəkətləri xatırladır. Buna baxmayaraq, şeirdə tarixilik baxımdan ciddi qeyri-dəqiqliklər var. İlk dəfə "*[[The Atlantic|The Atlantic Monthly]]*" jurnalının 1861-ci il yanvar sayında dərc edilmişdir. Daha sonra Lonqfellonun 1863-cü ildə "*[[Veysayd meyxanası nağılları]]*" kolleksiyasında yenidən "**Ev sahibinin nağılı**" adlandırılmışdır.

## Təhlili
Şeir 1860-cı ildə yazılanda ABŞ köləlik məsələsinə görə vətəndaş müharibəsi astanasında idi. Lonqfello ilk dəfə 1842-ci ildə "*[[Köləlik haqqında şeirlər]]*"in nəşri ilə abolisionist kimi açıq şəkildə ortaya çıxmışdır. Kitabın az təsir etdiyini etiraf etsə də, bu, köləlik və İttifaq məsələlərində ümumi işi bölüşməyə davam edəcəyi ən yaxşı dostu, abolisionist fəal siyasətçi Çarlz Samner üçün yazılmışdır. Cənubi Karolina ABŞ-dən ayrılan ilk ştat olduğu kimi, 20 dekabr 1860-cı ildə "*[[The Atlantic]]*" jurnalının 1861-ci il yanvar sayında "Pol Revirin gəzintisi" nəşr olunmuşdur. Şeir şimallıların aktuallıq hissinə müraciət etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu və hərəkətə çağırış kimi qeyd olunur. Oxuculara mədəni-mənəvi dəyərləri xatırlatmaq üçün tez-tez şeirdən istifadə edən Lonqfello şeirin sonunda İttifaqın dağılmasını nəzərdə tutan "qaranlıq, təhlükə və ehtiyac saatı" barədə xəbərdarlıq edir, "insanlar oyanacaq" və gecəyarısında verilən mesajı "eşitmək üçün qulaq asacaqlar". O, ortaq tarixi vurğulamaqla sosial gərginliyi aradan qaldırmağa çalışırdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər

* Original text of "Paul Revere's Ride" by *[[:en:The_Atlantic|The Atlantic]]*
* Discussion of "Paul Revere's Ride" by the Maine Historical Society
* "Paul Revere's Ride" lesson plan  by the National Endowment for the Humanities
* "Spotty History, Maybe, but Great Literature"—*[[:en:The_Wall_Street_Journal|The Wall Street Journal]]* on "Paul Revere's Ride"
* "150 Years of 'Paul Revere's Ride': About the Poem"
Bütün dünyanın eşitdiyi atəş

"**Bütün dünyanın eşitdiyi atəş**" (Shot Heard 'Round the World) — 19 aprel 1775-ci ildə Leksinqton və Konkord döyüşlərini açılan, ABŞ İstiqlal müharibəsində alovlandıran və ABŞ-nin yaranmasına səbəb olan gülləni təsvir edən ifadə. Bu, Ralf Uold Emersonun 1837-ci ildə yazdığı "Konkord himni" şeirinin açılış misrasından gəlir. Bu ifadə sonradan Birinci Dünya müharibəsinin katalizatoru olan ershersoq Frans Ferdinandın 1914-cü ildə öldürülməsinə tətbiq edilmişdir.

## Frans Ferdinandın qətli
Beynəlxalq aləmdə bu ifadə ilk növbədə 28 iyun 1914-cü ildə Sarayevoda Frans Ferdinandın öldürülməsi ilə əlaqələndirilmişdir. Bu hadisə Birinci Dünya müharibəsinin birbaşa səbəblərindən biri hesab olunur.

## İstinadlar
Pol Revirin gecəyarı gəzintisi

**Pol Revirin gecəyarı gəzintisi** — 1775-ci ilin aprelində Leksinqton və Konkord döyüşlərindən əvvəl Britaniya qüvvələrinin yaxınlaşması barədə Amerika müstəmləkə milislərinə xəbərdarlıq.

Gəzinti 1775-ci il aprelin 18-nə keçən gecə, ABŞ İstiqlal müharibəsinin ilk döyüşlərindən dərhal əvvəl baş vermişdir. Əvvəlki həftələrdə Britaniya Ordusunun fəaliyyəti o vaxt Konkordda yerləşən Massaçusets Vilayət Konqresinə qarşı planlaşdırılmış repressiyaya işarə etmişdir. Pol Revir və Vilyam Deyvs Bostonun Köhnə Şimal kilsəsinin sekstonu Robert Nyumanın Çarlztaundakı kolonistləri Çarlz çayı ilə ordunun irəliləməsi barədə xəbərdar etmək üçün fənər siqnalından istifadə etmişdir. Revir və Deyvs daha sonra on mil məsafədə olan Leksinqtonda Con Henkok və Samuel Adamsla görüşmək üçün minərək yol boyu 40-a qədər digər atlıya xəbərdarlıq etmişdilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
*  This work is extensively footnoted, and contains a voluminous list of primary resources concerning all aspects of the Revere's ride and the battles at Lexington and Concord.
* 
* 
* 
* 
* 
*
Qoçəhmədli məscidi

**Qoçəhmədli məscidi** — Azərbaycanın Füzuli rayonunun Qoçəhmədli kəndində yerləşən memarlıq abidəsi.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscidin binası Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Tarixi
Füzuli rayonunun Qoçəhmədli kəndində yerləşən məscid Kərbəlayi Səfixan Qarabaği tərəfindən 1905-1906-cı illərdə tikilib. Məscid Qoçəhmədli kəndinin yuxarısında, Şükür bəyə məxsus malikanənin qarşısındakı dağətəyi düzənlikdə yerləşir. Giriş qapısının üzərindəki kitabədən məlum olur ki, Qoçəhmədli məscidi 1905-1906-cı illərdə tikilib. Ölçüsündə kiçik fərqlər olsa da, Qoçəhmədli məscidi zahiri və daxili memarlıq üslubuna, dizaynına görə Hacı Ələkbər məscidini xatırladır. Qoçəhmədli məscidinin ibadət zalında dörd səkkizguşəli daş sütun var. “Yayvari tağlar və günbəzlər, eyni ox üzərində yerləşdirilmiş yükdaşıyıcı divar səthindəki sütunlar Hacı Ələkbər məscidindəki ilə demək olar ki, eyni struktur elementləridir”. 

Qoçəhmədli məscidi iki mərtəbədən ibarətdir. İkinci mərtəbədə qadınlar üçün nəzərdə tutulub.  

### Sovet işğalında
Sovet işğalından sonra rəsmi şəkildə 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başlanılıb. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.

Bundan sonra məscid bağlanıb istifadəsiz qalıb.

### Müstəqillikdən sonra
Qoçəhmədli kəndi 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscidin binası Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Kənd 2020-ci il oktyabrın 17-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edilib. Kənd işğalda olduğu dövr ərzində məscid qismən dağıdılıb və ermənilər tərəfindən tövlə kimi istifadə olunub. 

## Həmçinin bax

* Şah Abbas məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qoçəhmədli məscidi
* [Qoçəhmədli məscidi / [Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi]]
Çürük borolar

**Çürük borolar** () — Birləşmiş Krallıqda XVIII əsrin sonu və XIX əsrin əvvəllərində əhalisi boşaldılmış, lakin parlamentdə təmsilçiliyini qoruyub saxlayan kənd və şəhərlər. Bu qəsəbələrdə seçicilərin səsləri çox vaxt yerli ev sahibi tərəfindən idarə olunurdu. Çox vaxt İcmalar Palatasında bir yer sadəcə alınırdı ki, bu da bir neçə onlarla seçici üçün çətin deyildi. 1832-ci il islahatından əvvəl parlamentə 2 deputat göndərən və yalnız 7 sakinin səsvermə hüququ olan Surreydəki Qatton qəsəbəsi "rekordçu" idi.

Eyni zamanda, bir çox yeni böyük sənaye mərkəzləri, məsələn, Birmingem, parlamentdəki təmsilçilikdən tamamilə məhrum edilmişdi. Təkcə fəhlələr deyil, sənaye burjuaziyasının bir çox nümayəndələri də səsvermə hüququna malik deyildilər. 1815-ci ildə 20 milyondan çox olan Birləşmiş Krallıq əhalisinin yalnız 160 min nəfərinin səsvermə hüququ var idi. Sənaye şəhəri Yorkşir cəmi 2 deputatla təmsil olunmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Сэр Фрэнсис Бердетт
* Spielvogel, *Western Civilization — Volume II: Since 1500* (2003) p. 493
* Lewis Namier, The Structure of Politics at the Accession of George III, 1929.
Penobskot ekspedisiyası

**Penobskot ekspedisiya** () — 1779-cu ildə Massaçusets milisləri və Massaçusets Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Penobskot çayının mənsəbi yaxınlığında Britaniya fortunu ələ keçirmək üçün uğursuz cəhdi. Ekspedisiyanın uğursuzluğu ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı kolonistlər üçün ən böyük dəniz məğlubiyyəti idi.

## Müdafiə
Qalanın batareyaları altında dəniz müdafiəsi Falmutdakı roluna görə "dəli" ləqəbli, kapitan Henri Mouetin başçılıq etdiyi "*HMS Albany*" və  şlyup tərəfindən həyata keçirilirdi.

11 avqustda təxminən 250 amerikalı milis qalanın şərqində tərk edilmiş bir batareyanı işğal etmiş, lakin bu kampaniyaya xas olan 55 İngilis əsgəri tərəfindən eyni gün qovulmuşdur.

## İstinadlar
Edinburq qalası (Yamayka)

**Edinburq qalası** () — Yamaykanın Sent-Enndə mülk və indi xaraba qalmış ev. Bu, Yamaykanın ən erkən qeydə alınmış serial qatili Lyuis Hatçinson tərəfindən tikilmişdir. Qarşı künclərdə diaqonal olaraq iki dairəvi, boşluqlu qüllələri var idi. Xarabalar Yamaykanın Milli İrs Abidələri siyahısındadır.

Yaxınlıqda eyniadlı kiçik bir kənd var, həmçinin Sent-Tomasda eyniadlı qəsəbə yerləşir.

## Populyar mədəniyyətdə

* "*[[Assassin's Creed III]]*" videooyununda köhnəlmiş tərk edilmiş Edinburq qalası Cozef Palmeri öldürdükdən sonra Lyuis Hatçinsonun şəxsi kolleksiyasına daxil olan Kapitan Kiddin xəzinə xəritəsinin parçalarından birini axtarmaq üçün oyunun protaqonisti Konnor Kenuey tərəfindən tədqiq edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Aerial view.
Falmutun yandırılması

**Falmutun yandırılması** — ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı kapitan Henri Mouetin komandanlığı altında Kral Hərbi Dəniz Qüvvələrinin gəmiləri tərəfindən Massaçusets ştatının Falmut müstəmləkə limanına reyd.

Hücum yandırıcı mərmilərin istifadəsi də daxil olmaqla bombardmanla başlamış və sonra desantlar şəhəri tamamilə məhv etmişdir. Reyd İstiqlal müharibəsinin ilkin mərhələlərində patriot fəaliyyətlərini dəstəkləyən limanlara qarşı planlaşdırılmış cavab kampaniyasında yeganə böyük hadisə idi.

Koloniyalarda basqın xəbərləri Britaniya hakimiyyət orqanlarına tabe olmaqdan imtinaya və müstəqil hökumətlərin yaradılmasına səbəb olmuşdur. B, həmçinin İkinci Kontinental Konqresi Kontinental Donanmanı formalaşdırmaqla Britaniyanın dəniz üstünlüyünə meydan oxumağa sövq etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Lyuis Hatçinson

**Lyuis Hatçinson** (; ) — Yamaykada yaşamış şotland immiqrant, Yamayka tarixində qeydə alınmış ilk seriyalı qatil.

## Həyatı
Edinburq qalasının Dəli Ustası və Dəli Doktoru kimi daha yaxşı tanınan Hatçinson 1733-cü ildə Şotlandiyada anadan olmuşdur. Onun burada tibb təhsili aldığı güman edilir.

1760-cı illərdə Edinburq qalası adlı mülkə rəhbərlik etmək üçün Yamaykaya getmişdir. Deyilənə görə, o, evi qanuni yolla əldə etmişdir, lakin öz mal-qarasını qonşulardan oğurluq yolu ilə saxlamışdır.

Hatçinson Yamaykaya gəldikdən qısa müddət sonra səyahətçilər yoxa çıxmağa başlamışdır. Edinburq qalası uzun illər Sent-Enn körfəzindən gedən yolda yerləşən yeganə məntəqə idi. Səyahətçilər bu qalada dincəlirdi, ancaq Hatçinson tərəfindən öldürüldülər. Onun qurbanları bütün irqlərdən, formalardan, ölçülərdən və iqtisadi siniflərdən idilər. 

Hatçinsonun törətdiyi qətllər ilə bağlı nəyin doğru olduğu mübahisəlidir. O, tək səyahətçiləri güllələyirdi və deyilənə görə, qurbanlarının qanı ilə qidalanır, həm də onları =n bədənlərini parçalayırdı. Bəzi mənbələrə görə, o, öz qurbanlarının qalıqlarını heyvanların ziyafəti üçün pambıq ağacına və ya çuxura atırdılar. Həmin çuxur Hatçinson çuxuru kimi tanınmışdır.

## Edamı
Hatçinsonun şöhrəti onu diqqət altına almışdı, çünki bir çoxları qorxusundan ondan qaçırdılar. Qurbanlarına olan rəftarı haqqında nağıllar və qətllərin təfərrüatları onu əfsanəvi etmişdi. Buna görə Hatçinson bir müddət səlahiyyətlilərdən yayınmışdır. Hatçinson onu tutmağa cəhd edən Con CKlendar adlı britaniyalı əsgəri vurandan sonra Köhnə limana doğru hərəkət etmiş və gəmiyə minmişdir. Admiral Rodninin komandanlıq etdiyi Kral Donanması Hatçinsonu qaça bilməmişdən əvvəl tutmuşdur.

Yaxalandıqdan qısa müddət sonra mühakimə olunmuş və təqsirli bilinmişdir. 1773-cü ildə İspan Şəhər meydanında asılmışdır. Son pul məbləği məlum olmasa da, həbs edildikdən sonra Hatçinsonun mülkündə axtarış aparıldıqdan sonra təxminən 43 saat və külli miqdarda paltar tapılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Cundall, Frank, 1915, Historic Jamaica p.&nbsp;295ff, Institute of Jamaica. Archive.org
* Black, C.V., 1966, Tales of Old Jamaica, Longman Caribbean Ltd.
* Black, C.V., 1983, The History of Jamaica, Longman Caribbean Ltd.
Hatçinson çuxuru

**Hatçinson çuxuru** () — Yamaykanın şimalında, Sent-Enn dairəsində çuxur. Bu, seriyalı qatil Lyuis Hatçinsonun adını daşıyır. O, bu çuxurdan cəsədləri atmaq üçün istifadə etmişdir. Çuxur təqribən  dərinliyindədir. Mağaranın girişi təxminən 5 ilə 3 metr eninədir, dibində təxminən 18 ilə 25 metrə çatır.

Bu çuxurda o vaxtdan bəri çoxlu qurbanların olduğu güman edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Aerial view
* Jamaican Caves Organisation Press Release – Feb 8/04
* Lewis Hutchinson: The Mad Master
Fort-Volkott

**Fort-Volkott** () — Rod-Aylendin Nyuport şəhərindən 1 mil qərbdə, Narraqansett körfəzinin Nyuport limanında kiçik Qot-Aylend adasında istehkam. "''HMS St John'' " və "*[[HMS Liberty]]*" gəmilərinə hücumlar qalanın yaxınlığında baş vermişdir.

## Tarixi
1702-ci və ya 1703-cü ildə İspaniya mirası uğrunda müharibə zamanı Qot-Aylenddə adasında tikilmiş, torpaqdan hazırlanmış **Fort-Enn** Britaniya kraliçası Anananın adını daşıyıryı. 12 silahı olan qala 1724-cü ilə qədər davam fəaliyyət göstərmişdir. 1730-cu ildə qala Böyük Britaniya kralı II Georqun şərəfinə **Fort-Corc** adı ilə xidmətə qayıtmışdır. 1738-ci ildə Rod-Aylendin müdafiəçiləri ərazidə bəlkə də əlli silahla daş istehkam inşa etmişdilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* History of Fort Wolcott by John T. Duchesneau
Fort-Corc (Nyu-York)

**Fort-Corc** () — indiki Nyu-York ştatında mövcud olmuş beş qalanın adı.

## Tarixi
İlk Fort-Corc 1626-cı ildə Niderlandın Yeni Amsterdam koloniyasında tikilmiş və Fort-Amsterdam adlandırılmışdır. Britaniya ordusu 1664-cü ildə onun adını Fort-Ceyms adlandırmışdır. 1673-cü ildən 1674-cü ilə qədər qısa müddətə Hollandiyalılar tərəfindən Fort-Villem Hendrik kimi yenidən tutulmuşdur. Britaniyalılar onu 1691-ci ildə Fort-Vilyam Henri, 1703-cü ildə Fort-Enn və ya Kraliça qalası, nəhayət 1714-cü ildə Fort-Corc adlandırmışdılar. Şimal tərəfindəki qalalar 1776-cı ildə ABŞ İstiqlal müharibəsində amerikalılar tərəfindən dağıdıldı və nəhayət 1790-cı ildə sökülmüşdür.

İkinci Fort-Corc 1755-ci ildə Nyu-Yorkun Osveqo şəhərində britaniyalılar tərəfindən tikilmiş, lakin 1756-cı ildə Fransa komandiri Lui-Jozef de Monkalm tərəfindən dağıdılmışdır. Üçüncü Fort-Corc 1755-ci ildə Nyu-Yorkun Leyk-Corc gölündə inşa edilmişdir. 1777-ci ildə dağıdılmış və 1780-ci ildə tərk edilmişdir. Dördüncü Fort-Corc 1777-ci ildə Staten-Aylenddə, Fort-Hill ərazisində tikilmiş düşərgə idi.

Sonuncu Fort-Corc 1776-cı ildə Nyu-Yorkda Fort-Corc-Hilldə inşa edilmişdir. Qısaca Fort-Klinton və nəhayət Fort-Corc adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Fort-Düken

**Fort-Düken** (, ) — 1754-cü ildə Allegeyni və Mononqahela çaylarının qovuşduğu yerdə Fransa tərəfindən qurulmuş qala. Sonradan britaniyalılara və amerikalılara məxsus olan bu fort nəhayət Pensilvaniyada Pittsburq şəhərinə çevrilmişdir. Fort-Düken özü ingilislərin işğalından əvvəl fransızlar tərəfindən məhv edilmişdir. İngilislər onun yerində Fort-Pitti qurmuşdular.

Hazırda hər iki qalanın yerində hər iki qalanın konturları kərpiclə hörülmüş Poynt-Steyt-Park yerləşir.

## Mədəniyyətdə
Fort-Dükenin əsası Vilyam Tekkereyin "*Virciniyalılar*" romanında qeyd olunmuşdur: "Saylarına görə bizimkindən xeyli üstün olan fransız qoşunları indiki böyük Pittsburq şəhəri olan Pensilvaniya sərhəddində möhkəmlənməyə çalışan ingilis forpostlarına rast gəldilər. Sərəncamında cəmi qırx əsgəri olan Virciniya zabiti yarımçıq qalasının qarşısında görünən iyirmi qat daha güclü düşmənə heç bir müqavimət göstərə bilmədi. Fransızlar ona sakitcə getməyə icazə verdilər və özləri də onun qalasına sahib oldular, onun tikintisini başa çatdırdılar və Kanada qubernatorunun şərəfinə Fort-Düken adını verdilər".

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Anderson, Fred. *Crucible of War: The Seven Years' War and the Fate of Empire in British North America, 1754—1766*. New York: Knopf, 2000. .
* 
* 
* Hunter, William A. *Forts on the Pennsylvania Frontier, 1753—1758*. Originally published 1960; Wennawoods reprint, 1999.
* 
* Stotz, Charles Morse. *Outposts Of The War For Empire: The French and English In Western Pennsylvania: Their Armies, Their Forts, Their People 1749—1764*. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 2005. .
Evakuasiya Günü (Nyu-York)

**Evakuasiya Günü** — 25 noyabr 1783-cü ildə, ABŞ İstiqlal müharibəsindən sonra Britaniya hakimiyyətinin son qalıqlarının Nyu-Yorkdakı Manhetten ərazisini tərk etdiyi gün. Britaniyalıların evakuasiyasından sonra general Corc Vaşinqton Kontinental Ordunu şəhərə daxil etmişdir. Müharibənin son gülləsi britaniyalı atıcının Nyu-York buxtasının girişində Staten-Aylend sahilində toplaşan istehzalı qışqıran kütləyə topla atəş açması zamanı atılmışdır. Bu zaman heç kim xəsarət almamışdır, top gülləsi sahildən bir az yan keçərək suya düşmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Hood, Clifton. *[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2005/is_4_37/ai_n6137401 An Unusable Past]: Urban Elites, New York City’s Evacuation Day, and the Transformations of Memory Culture*, Journal of Social History, Summer 2004.
* 
*
Tənqidi düşüncə

**Tənqidi düşüncə** və ya **tənqidi təfəkkür** — rasional, skeptik və qərəzsiz təhlil və qiymətləndirmənin tətbiqi ilə mühakimə yürütmək üçün mövcud faktların, sübutların, müşahidələrin və arqumentlərin təhlili. Tənqidi düşüncənin tətbiqi zehnin özünü idarə etmə, özünə intizam, özünə nəzarət və özünü islah etmə vərdişlərini əhatə edir. Beləliklə, **tənqidi düşünən,** tənqidi düşünmə bacarıqlarını tətbiq edən və ya onun fənləri üzrə təlim keçmiş və təhsil almış şəxsdir. Riçard V. Pol demişdir ki, tənqidi düşünən insanın zehni onun intellektual qabiliyyətləri və şəxsiyyət xüsusiyyətləri ilə məşğul olur. Tənqidi düşüncə ciddi mükəmməllik standartlarına razılıq verməyi və onlardan effektiv ünsiyyətdə və problemlərin həllində istifadəsinin şüurlu şəkildə mənimsənilməsini, eqosentrizm və sosiosentrizmi dəf etmək öhdəliyini nəzərdə tutur.

## Tarixi

Qədim Yunanıstanın klassik dövründə (e.ə. V–IV əsrlər) filosof Platon (e.ə. 428–347) Sokratın (e.ə. 470–399) təlimlərinin tənqidi düşüncənin ən erkən qeydləri olduğunu bildirmişdir. Platonun ilk dialoqunda filosof Sokrat bir neçə natiqlə Sokratın həbsdən qaçmasının doğru və ya yanlış olması ilə bağlı etik məsələni müzakirə etmişdir. Düşündükdən sonra Platon belə nəticəyə gəlmişdir ki, həbsxanadan qaçmaq özündən böyük olduğuna inandığı hər şeyi – Afina qanunlarını və Sokratın eşitdiyini iddia etdiyi rəhbər səsini pozacaq.

Sokrat avroritetin və nüfuzlu şəxslərin biliyə, nəticədə dərrakəyə malik olmalarının etibarsızlığını müəyyən etmişdir. Fərdi kişi və ya qadının yaşamağa dəyər olan yaxşı bir həyat sürməsi üçün həmin şəxs tənqidi suallar verməli və sorğu-sual ruhuna malik olmalıdır. Onlar sübut axtarmalı və sonra mövcud faktları yaxından araşdırmalı, sonra təhlil edilən ifadənin nəticələrini izləməli, bununla da düşüncə və hərəkətin nəticələrini izləməlidirlər.

Kooperativ arqumentasiyanın bir forması olaraq Sokratik sorğulama faktların müqayisəli mühakiməsini tələb edir. Nəticədə cavablar insanın irrasional düşüncəsini və yoxlanıla bilən biliyin olmadığını üzə çıxaracaq. Sokrat həmçinin nümayiş etdirmişdi ki, avtoritet dəqiq, yoxlanıla bilən biliyi təmin etmir. Beləliklə, Sokratik sorğulama dəlillərə və sağlam məntiqə əsaslanaraq inancları, fərziyyələri və ehtimalları təhlil edir.

İntellektualizmin bir növü kimi tənqidi düşüncənin inkişafı mövzunun tənqidini inkişaf etdirmək üçün rasionallığı tətbiq edən tənqidi təhlil vasitəsidir.

## Həmçinin bax

* Maarifçilik dövrü
* Arqument
* Tənqidi nəzəriyyə
* Dialektika
* Dezinformasiya
* Azadfikirlilik
* Vicdan azadlığı
* İndoktrinasiya
* Məntiq
* İdrak fəlsəfəsi
* Təhsil fəlsəfəsi

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

## Xarici keçidlər
* 
* Critical Thinking: What Is It Good for? (In Fact, What Is It?) by Howard Gabennesch, *Skeptical Inquirer* magazine.
* Glossary of Critical Thinking Terms
* Critical Thinking Web
Faneyl-holl

**Faneyl-holl** () — Massaçusets ştatının Boston şəhərində tarixi bina. Sahil və Boston hökumət binasının yaxınlığında yerləşir.

1742-ci ildən bazar və konfrans zalı kimi fəaliyyət göstərir. Samuel Adams, Ceyms Otis və Birləşmiş Krallıqdan müstəqilliyin digər tərəfdarları burada çıxış etmişdilər. Bina hazırda Azadlıq cığırı və Boston Milli Tarix Parkının bir hissəsidir. Bəzən onu "Azadlıq beşiyi" də adlandırırlar. Tarixi Azadlıq cığırındakı on altı nöqtənin on birincisidir.

## İstinadlar
Evakuasiya Günü (Massaçusets)

**Evakuasiya Günü** — 17 martda Massaçusets ştatının Suffolk (Boston, Çelsi, Rever və Vintrop şəhərləri daxil olmaqla) və Somervill qraflığında qeyd olunan bayram. Bu bayram ABŞ İstiqlal müharibəsinin əvvəlində Boston şəhərinin mühasirəsindən sonra Britaniya qoşunlarının evakuasiya edilməsini xatırladır. Məktəblər və dövlət müəssisələri, o cümlədən Suffolk qraflığında bəzi müəssisələr bu gün fəaliyyət göstərmir. 17 mart bazar gününə düşürsə, qeyri-iş günü növbəti bazar ertəsinə keçirilir. Bayram Müqəddəs Patrik Günü ilə üst-üstə düşür ki, bu da onun qeyd olunmasının təbiətinə təsir etmişdir.

## İstinadlar
Böyük Sülh Qanunu

**Böyük Sülh Qanunu** və ya **qayanaşaqova** — İrokez Konfederasiyasının (mohak, onondaqa, oneyda, kayuqa, seneka və tuskarora xalqlarından ibarət "Altı millət") şifahi konstitusiyası. Qanun Böyük sülhməramlı kimi tanınan Dekanavida və onun sözçüsü Havata tərəfindən hazırlanmış vampum kəmərləri üzərində yazılmışdır. Orijinal beş üzv millət bu konstitusiyanın müasir Viktor yaxınlığında ratifikasiya etmiş və altıncı millət (tuskarora) 1722-ci ildə əlavə edilmişdir.

Qanunlar əvvəlcə muncuq kəmərlər olan vampum üzərində piktoqramlar ardıcıllığında kodlaşdırılaraq qeydə alınmış və ötürülmüşdür. Daha sonra ingilis və digər dillərə tərcümə edilmişdir. Böyük Sülh Qanunu müəyyən edilmiş vaxtlarda yerinə yetirilməli olan qanunları və mərasimləri qeyd edən bir hekayənin bir hissəsi kimi təqdim olunur. Konstitusiya adlanan qanunlar 117 maddəyə bölünür. Birləşmiş İrokez xalqları "*[[Sülh ağacı]]*" adlanan şərq ağ şam ağacı ilə simvollaşdırılır. Hər bir xalq və ya tayfa hökumətin həyata keçirilməsində müəyyən edilmiş rol oynayır.

Hadisələrin dəqiq tarixi məlum deyil, lakin XII əsrin sonlarına aid olduğu güman edilir (-cı il).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Mann, Charles C. *[[:en:1491:_New_Revelations_of_the_Americas_Before_Columbus|1491: New Revelations of the Americas Before Columbus]]*. New York: Alfred A. Knopf, 2005. ISBN&nbsp;978-1-4000-4006-3
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* U.S. Congress, H.Con.Res.331 "A concurrent resolution to acknowledge the contribution of the Iroquois Confederacy of Nations to the development of the United States Constitution and to reaffirm the continuing government-to-government relationship between Indian tribes and the United States established in the Constitution."
* Text of U.S. Congressional Statute "Iroquois Confederacy and Indian Nations--Recognizing Contributions to the United States" PDF
* The Iroquois Confederacy: Our Forgotten National Heritage  (Interview w/ Dr. Donald Grinde Jr.)
* ''Exemplar of Liberty: Native America and the Evolution of Democracy'' by Donald Grinde & Bruce Johansen - see esp. Chapter 2 for a detailed description of *Kaianerekowa* or Great Law of Peace at the end of all this all the creators had a celebration to show it really was peace
Qrin-Draqon meyxanası

**Qrin-Draqon meyxanası** () — Bostonda Yunyon-Strit üzərində yerləşən pab. Həm masonlar, həm də "Azadlıq oğulları" üçün məşhur görüş olmuşdur. 1832-ci ildə sökülmüşdür.

## Struktur
Qrin-Draqon meyxanası Bostonun şimal ucunda yerləşən Qrin-Draqon-Leyndə (indiki Yunyon-Strit) yerləşirdi.  ölçüsünə görə Bostondakı ən böyük tikililərdən biri idi. Əsasən kərpicdən ibarət olan bina arxa tərəfdə üç, qabaqda iki mərtəbədən ibarət idi. Qonaqları qarşılayan dəmir kranın üzərinə qoyulmuş mis əjdaha idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Green Dragon Tavern, or Freemasons’ Arms
* "Historic Taverns of Boston" published in 2006 by G. Nathan
* BOOK (free complete copy on Wikimedia Commons here: [Old Boston Taverns and Tavern Clubs, published in 1917](https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Old_Boston_taverns_and_tavern_clubs_(IA_oldbostontaverns00dra).pdf&page=11)
Mirzaani

**Mirzaani** () — Gürcüstanda qəsəbə. Gürcüstanın şərqində, Kaxeti vilayətinin Dedoplistsğaro bələdiyyəsində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 760 metr yüksəklikdə, İori platosunda yerləşir. Rütubətli subtropik iqlim şəraiti ilə səciyyələnir. Dedoplistsğaro şəhərindən 15 km aralıda yerləşir. 2014-cü il siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən kənddə 0 nəfər yaşayırdı.

## İstinadlar
Şərh (proqramlaşdırma)

**Şərh** — proqramlaşdırmada kompüter proqramının mənbə kodunda proqramçı tərəfindən oxuna bilən izahatı və ya annotasiyası. Onlar mənbə kodunu insanların başa düşməsini asanlaşdırmaq məqsədi ilə əlavə edilir və ümumiyyətlə tərtibçilər və tərcüməçilər tərəfindən nəzərə alınmır. Müxtəlif proqramlaşdırma dillərində şərhlərin sintaksisi xeyli fərqlənir.

Şərhlər bəzən sənədləşdirmə generatorları tərəfindən mənbə kodundan kənarda sənədlər yaratmaq üçün müxtəlif yollarla işlənir və ya mənbə kodu idarəetmə sistemləri və digər xarici proqramlaşdırma alətləri ilə inteqrasiya üçün istifadə olunur.

Şərhlərin təmin etdiyi çeviklik geniş dərəcədə dəyişkənliyə imkan verir, lakin onların istifadəsi ilə bağlı rəsmi konvensiyalar adətən proqramlaşdırma üslubu təlimatlarının bir hissəsidir.
## İzahı
Şərhlər ümumiyyətlə blok (həmçinin proloq şərhləri deyilir) və ya sətir şərhləri (həmçinin daxili şərhlər adlanır) kimi formatlanır.

Blok şərhləri mənbə kodunun bir neçə sətrini və ya bir sətrin bir hissəsini əhatə edə bilən bölgəsini limitləşdirir. Bu bölgə başlanğıc və son ayırıcı simvolu ilə müəyyən edilir. Bəzi proqramlaşdırma dilləri (məsələn MATLAB) blok şərhlərini bir-birinin içərisində rekursiv şəkildə yerləşdirməyə imkan verir, digərləri isə (məsələn Java) bunu etmir.

Sətir şərhləri ya şərh ayırıcısı ilə başlayır və sətrin sonuna qədər davam edir, ya da bəzi hallarda mənbə kodundakı xüsusi sütundan (simvol xətti sürüşməsi) başlayır və sətrin sonuna qədər davam edir.

Bəzi proqramlaşdırma dilləri həm blok, həm də sətir şərhlərini müxtəlif şərh ayırıcıları ilə istifadə edir. Məsələn, C++ dilində `//` ilə ayrılmış sətir şərhləri və `/*` və `*/` ilə ayrılmış blok şərhləri mövcuddur. Digər dillər yalnız bir şərh növünü dəstəkləyir. Məsələn, Ada dilinin şərhləri sətir şərhləridir, onlar `--` ilə başlayır və sətrin sonuna qədər davam edir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Movshovitz-Attias, Dana and Cohen, William W. (2013) Natural Language Models for Predicting Programming Comments. In Association for Computational Linguistics (ACL), 2013.

## Xarici keçidlər
* How to Write Comments by Denis Krukovsky
* Source Code Documentation as a Live User Manual by PTLogica
* How to Write Comments for the Javadoc Tool
Seneka (xalq)

**Seneka** (özünüadlandırma: *tshoti-nondawaga* və ya *oneniuteronron*; , ; oneyda qəbiləsinin işlətdiyi mogikan sözünün təhrifidir) — İrokez Konfederasiyasının tayfalarından biri. Tayfanın öz adı "dağ adamları" deməkdir.

Nyu-York ştatında Seneka gölünün və Cenesi çayının sahillərində yaşayırlar. Tayfa şurası Nundavao (indiki Neapol, Nyu-York ştatı) kəndində yerləşirdi. XVIII əsrdə onların yaşayış sahəsi Niaqara çayından Pensilvaniyadakı Allegeyni çayına qədər uzanırdı. Hal-hazırda Nyu York ştatındakı Tovananda, Kataroqa, Allegani və Oyl-Sprinqs rezervasiyalarında yaşayırlar. Bundan əlavə, az sayda Seneka tayfaları Oklahomada, eləcə də Kanadanın Ontario əyalətindəki Kayuqa tayfası ilə birlikdə yaşayırlar.

## İstinadlar
Boston kampaniyası

**Boston kampaniyası** () — ABŞ İstiqlal müharibəsinin ilk hərbi kampaniyası. Əvvəlcə patriotların  səfərbər edilməsi və sonradan onun Kontinental Orduya çevrilməsi səbəb olmuşdur. Kampaniya 19 aprel 1775-ci ildə Leksinqton və Konkord döyüşləri ilə başlamış, bu döyüşlərdə milis Britaniyanın Konkordda yerləşən hərbi mağazalar və separatçı liderləri ələ keçirmək planlarına mane ola bilmişdir. İngilis qoşunları Çarlstonda geri çəkilmə zamanı artan sayda  qarşı mübarizə apararkən əhəmiyyətli itkilər vermişdir.

Patriotlar Bostonu çevrələmiş və mühasirəyə başlamışdılar. Bu əməliyyatın ən mühüm hadisəsi 17 iyun 1775-ci ildə baş vermiş Bunker-Hill döyüşü idi. Qurbanların sayı baxımından bütün müharibənin ən qanlı epizodlarından birinə çevrilmişdir. Həm Boston yaxınlığında, həm də sahilyanı ərazilərdə çoxsaylı atışmalar olmuşdur.

1775-ci ilin iyulunda Corc Vaşinqton milis komandiri təyin edilmiş və onu daha vahid orduya çevirmişdir. 4 mart 1776-cı ildə patriotlar Bostonun cənubunda bir neçə təpəni tutmuşdular və Dorçester-Hayts fortifikasiyasını qurmuşdular. Onlar buradan şəhərə və körfəzdəki Britaniya gəmilərinə toplardan atəş aça bilirdilər. Mühasirə və onunla birlikdə kampaniya 17 mart 1776-cı ildə Bostonun tutulması və britaniyalıların geri çəkilməsi ilə başa çatmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
*
Bostonun mühasirəsi

**Bostonun mühasirəsi** ( ) — ABŞ İstiqlal müharibəsinin ilkin mərhələsi olan Boston kampaniyası zamanı Corc Vaşinqtonun komandanlığı altında sonradan Kontinental Ordunun bir hissəsi olan Yeni İngiltərə milislərinin Bostonu blokadaya alıb ələ keçirməsi. Patriotlar 19 aprel 1775-ci ildə mühasirəyə başlamış, 11 aydan sonra britaniyalıları geri çəkilməyə və Yeni Şotlandiyaya üzməyə məcbur etmişdir.

Britaniya komandiri Vilyam Hau artıq şəhəri saxlaya bilməyəcəyini anlayaraq 17 mart 1776-cı ildə Halifaks şəhərinə geri çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Müqəddəs Mark bazilikasındakı at heykəlləri

thumb|230px|Müqəddəs Mark Bazilikası içərisində orijinal Atlar
thumb|230px|Müqəddəs Mark atlarının replikası
**Müqəddəs Mark bazilikasındakı at heykəlləri** — Roma dövrünə aid dörd tunc at heykəlini təsvir edir. Heykəllər əslində Quadriga kimi tanınan və qələbə mərasimlərində istifadə edilən dörd atın çəkdiyi arabanın bir hissəsidir. Həmin heykəllər 1204-cü ildə Dördüncü Səlib yürüşü zamanı Konstantinopoldan talan edilərək Venesiyaya gətirilib və San Marko Bazilikasının girişinin üstündə quraşdırılıb. 1797-ci ildə Fransa İnqilabı Müharibələri zamanı Napoleon Bonapart tərəfindən Venesiyadan götürülüb Parisə aparılsa da, 1815-ci ildə Napoleon müharibələri bitdikdən sonra Venesiyaya qaytarılıb. Bu gün heykəllər havanın çirklənməsindən təsirlənməməsi üçün bazilika içərisində qorunur. Bazilikadakı heykəllər orijinal heykəllərin replikalarıdır. 

## Mənşəyi
Bu heykəllər klassik antik dövrə aiddir və eramızdan əvvəl 4-cü əsrdə yaşamış Qədim Yunan heykəltəraşı Lisippos tərəfindən edildiyi güman edilir. Başqa bir perspektivə görə, heykəllər eramızın 2-ci və 3-cü əsrləri arasında hazırlanıb. Heykəllərin Şərqi Roma paytaxtı Konstantinopolda hazırlanması da mümkündür.
Heykəllər ümumiyyətlə bürünc adlansa da, kimyəvi analizlər onların xammalının 96,67%-nin mis olduğunu üzə çıxarıb. Tərkibindəki yüksək mis heykəllərin təxminən 1200-1300 °C-də formalaşdığını göstərir. Heykəllərə civədən istifadə edilərək zərli effekt verilmişdir.

## Tarixi
thumb|230px|Vinçenzo Çilon tərəfindən 1815-ci ildə atların qayıdışını təsvir edən San Marko Atlarının Qayıdışı.
Heykəllərin əsas bazası ilə birlikdə bu gün Sultanahmet meydanı kimi tanınan Hipodromda yerləşdiyi güman edilir. Abidələr 1204-cü ildə Dördüncü Səlib yürüşü zamanı Konstantinopolda yerləşirdi. Şəhərin yağmalanmasından sonra isə hersoq Enriko Dandolonun əmri ilə Venesiyaya gətirildi. 1254-cü ildə San Marko Bazilikasının qarşısındakı terrasa qoyulmuşdur.
Sonrakı dövrdə, 1797-ci ildə Napoleon Bonapart tərəfindən Venesiyadan götürülmüş Parisə aparılaraq Arc de Triomphe du Carrousel adlı zəfər tağının dizaynında istifadə edilmişdir. Napoleon müharibələri 1815-ci ildə Fransanın məğlubiyyəti ilə başa çatdıqdan sonra Venesiyaya qaytarıldı. Abidələr Venesiyaya Vaterloo döyüşündə iştirak etmiş və Avstriya İmperatoru tərəfindən şəxsən seçilmiş kapitan Dumaresq tərəfindən aparılmışdır. Heykəllər 1980-ci illərə qədər dəyişməz qaldı.Çağdaş dövrümüzdə isə havanın çirklənməsindən təsirlənməməsi üçün bazilika içərisində qorunur. Bazilikadakı heykəllər orijinal heykəllərin replikalarıdır.

## Qalereya

Şəkil:Quadriga Venice.JPG|Yan görünüş, replikalar
Şəkil:Veneza38.jpg|Yan görünüş, replikalar
Şəkil:Venecia George Apperley.jpg|George Owen Wynne Apperley tərəfindən rəsm (1905)
Şəkil:Naya, Carlo (1816-1882) - I cavalli di san Marco a Venezia.jpg|Rəngli fotoşəkil Carlo Naya
Şəkil:S03 06 01 027 image 3343.jpg|Qara və ağ foto
Şəkil:Venice - Basilica San Marco.JPG|Müqəddəs Mark Bazilikasının fasadı, replikaları
Şəkil:I quattro Cavalli Bronzei di Costantinopoli.JPG|Aşağıdan baxın, replikalar


## İstinadlar
Samuel Preskott

**Samuel Preskott** (; ) — ABŞ həkimi və ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı Massaçusets patriotu. O, Amerika inqilabının əvvəlində orada saxlanılan silah və barıtları ələ keçirmək üçün Britaniya ordusunun yaxınlaşan hərəkəti barədə Massaçusets ştatının Konkord şəhər əhalisini xəbərdar etmək üçün Paul Revirin "gecəyarısı gəzintisi"ndəki rolu ilə tanınır. O, Konkorda çatan gəzintinin yeganə iştirakçısı idi.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* The Prescott memorial, or, A genealogical memoir of the Prescott families in America by Prescott, William, 1788-1875. Published 1870.  This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
Cozef Palmer (hərbçi, 1716)

**Cozef Palmer** (; ) — ABŞ sərkərdəsi, ABŞ İstiqlal müharibəsi iştirakçısı.

1770-ci illərdə Palmer Amerika müstəqilliyinin tərəfdarına çevrilmişdir. O, Leksinqton döyüşündə vuruşmuş, Massaçusets Vilayət Konqresində və Kembric Təhlükəsizlik Komitəsində xidmət etmişdir. Palmer 1776-cı ildə Massaçusets milislərində polkovnik və Massaçusets ştatının Suffolk dairəsində briqadir kimi komissiya almışdır. Vermont və Rod-Aylenddə kəşfiyyat toplama missiyalarına getmiş, briqada generalı kimi Rod-Aylend ştatının Nyuport şəhərinə uğursuz hücuma rəhbərlik etmişdir.

## İstinadlar
Cizrə

**Cizrə** (, ; , **', , ''Cizîra Botan'' və ya ''Cizîre;'' , **') — Türkiyənin Şırnak vilayətinin Cizrə rayonunda şəhər. Dəclə çayı üzərində Suriya–Türkiyə sərhədində və İraq–Türkiyə sərhədinə yaxın yerləşir. Cizrəşəhəri Cəzirə tarixi regionunda və Türkiyə Kürdüstanı mədəni regionundadır. 2021-ci ildə şəhərin əhalisi 130,916 nəfər idi.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra şəhər XX əsrin ikinci yarısında yenidənqurma yolu ilə bərpa olunmağa başlamışdır. Cizrə əhalisi 1984-cü ildən etibarən Türkiyə–PKK münaqişəsindən qaçanların çoxu sığınacaq yeri kimi böyük artım görmüşdür. XX əsrin sonu və XXI əsrin əvvəllərində Cizrə PKK yaraqlıları ilə Türkiyə dövləti arasında döyüş meydanına çevrilmişdir, nəticədə şəhərdə əhəmiyyətli dağıntılar baş tutmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

**Primary sources**
* 
* 
**Secondary sources**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Uzun ev

**Uzun ev** (hərfi tərcümədə ) — arxeologiya və antropologiyada tək otaqlı uzun dar ev növü. Tarixin müxtəlif dövrləri və tarixdən əvvəlki Avropa və Kolumbiyadan əvvəlki Amerikadan müasir Asiyaya qədər müxtəlif xalqlar üçün xarakterikdir. Bu, pastoral mədəniyyət üçün ən xarakterikdir və çox vaxt bütün iqtisadiyyatı birləşdirir: yaşayış yeri, heyvanlar üçün tövlə və anbar.

Tipik olaraq, Avropadakı Neolit dövrü uzun evi, orta əsr Dartmur uzun evi və hindi uzun evi də daxil olmaqla, daimi taxta tikintinin erkən formasını təmsil edirdi.

## İstinadlar
Şimali Amerikanın yerli xalqlarının uzun evləri

**Şimali Amerikanın yerli xalqlarının uzun evləri** — Şimali Amerikanın müxtəlif yerlərində yerli Amerika və Birinci millətlər xalqları tərəfindən tikilmiş uzun evlər. Bəzən icma yığıncaqları üçün ayrıca uzun evlər tikilirdi.

## Şimal-qərb sahilində
Şimali Amerikanın Sakit okean sahilinin şimal-qərbindəki yerli xalqlar da uzun ev forması tikmişdilər. Onlarınki odunlar və ya parçalanmış odun çərçivəsi ilə tikilmiş, parçalanmış odunlar və bəzən əlavə qabıq örtüyü ilə örtülmüşdür. Nəhəng tuya üstünlük verilən taxta idi. Varlılar fövqəladə böyük uzun evlər tikmişdilər.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 

## Əlavə ədəbiyyat

* http://www.nysm.nysed.gov/IroquoisVillage/constructionone.html

* Cappel, Constance. *The Smallpox Genocide of the Odawa Tribe at [[:en:L'Arbre_Croche|L'Arbre Croche]], 1763: The History of a Native American People,* The Edwin Mellon Press, 2007.

## Xarici keçidlər

* Virtual Museum of Canada, The St. Lawrence Iroquoians — Virtual exhibit that includes information on Iroquoian longhouse layout and architecture
Pirosmani

**Pirosmani** () — Gürcüstanda kənd. Şərqi Gürcüstanda, Kaxeti vilayətinin Dedoplistsğaro bələdiyyəsində yerləşir. Qanıxçayın sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 280 metr hündürlükdə yerləşir. Dedoplistsğaro şəhərindən 48 kilometr məsafədə yerləşir. 2014-cü ilin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə kənddə 569 nəfər yaşayırdı. Gürcü Pravoslav Kilsəsinin Xornabuci və Ereti yeparxiyasına aiddir.
## İstinadlar
Böyük Nyu-York yanğını

**1835-ci il Böyük Nyu-York yanğını** — XVIII və XIX əsrlərdə Nyu-Yorka böyük ziyan vuran üç yanğından biri. Yanğın iqtisadi bumun ortasında baş vermiş, şəhərin 17 blokunu əhatə etmiş, iki nəfəri ölümü ilə nəticələnmiş və yüzlərlə binanı dağıtmış, təxminən 20 milyon dollar dəyərində maddi ziyan ( 2022 ildə 566 milyon dollara bərabər) olmuşdur.

## Rekonstruksiya
Bərpa maliyyə tələb edən təkmilləşdirilmiş binalar demək idi. Danışıqlar sürətlə aparılmış və bankların əməkdaşlığı iqtisadi fəlakətin qarşısının alınmasında mühüm rol oynamışdır. Yanğın bir neçə sığorta şirkətini müflis etmiş, iddiaların baxılmasını ləngitmişdir. Nyu-Yorkun 26 sığorta şirkətindən 23-ü fəaliyyətini dayandırmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Levy, Daniel S. (2022) *Manhattan Phoenix: The Great Fire of 1835 and the Emergence of Modern New York ,* Oxford University Press, ISBN 978-0-19-538237-2

## Xarici keçidlər
* "Chapter 18: The Great Conflagration of 1835", *History of the Fire Department of the City of New York.*
Antidiuretik

**Antidiuretik — Antidizurik** sidik ifrazını azaldaraq diurezə qarşı duraraq heyvanların üzərində test edilərək bədəndə maye balansını idarə etməyə kömək edən bir maddədir. Onun təsiri bir diüretikdən fərqlidir. Əsas endogen antidiuretiklər antidiuretik hormon (ADH; vazopressin-də deyilir) və oksitosindir. Onların hər ikisi də bədənləri diurezin basdırılması yolu ilə maye balansında əlavə yardıma ehtiyacı olan insanlarda dərman kimi ekzogen olaraq istifadə olunur. Bundan əlavə, bəziləri ADH və ya oksitosinə molekulyar yaxın olan, digərləri isə olmayan müxtəlif antidiuretik dərmanlar var. Antidiuretiklər sidiyin həcmini azaldır, xüsusən də onların əsas göstəricilərindən biri olan diabet insipidusda (DI) (şəkər xəstəliyi).

Antidiuretik hormon sinfinə vazopressin (ADH), argipressin, desmopressin, lipressin, ornipressin, oksitosin və terlipressin daxildir. Digərlərinə xlorpropamid və karbamazepin daxildir.

## Həmçinin
* Sidikqovucu
* Elektrolit
* Su-elektrolit balansının pozulması

## İstinadlar

## Xarici linklər
*
Qızılburun

* Qızılburun (Hacıqabul)
* Qızılburun yaşayış yeri
* Qızılburun nekropolu
* Qızılburun (Siyəzən)