open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vikinq-metal

**Vikinq metal** — 1980-ci illərin sonunda black metal qrupu Bathorynin işıq üzü görən Hammerheart albomunun black metaldan uzaq olması nəticəsində ortaya çıxmışdır. Beləliklə Bathory ilk viking metal qrupu olmuş bundan sonra vikinq metala yönəlmişdir.

Növün mənşələri black metal və heavy metala söykənən, folk metal birləşmə növlərindən biri olaraq qəbul edilir. vikinq rok isə vikinq metalın alt musiqi növü olaraq qəbul edilir.

Viking metalda digər Metal musiqi növləri kimi ağırlıqlı olaraq elektro gitar, bass gitara, bateri, sərt vokallar istifadə edilir, ayrıca bəzən klaviatura və bəzi fərqli təsirlər yaratmaq üçün yerli skandinav çalğı alətləri musiqidə istifadə edilir. Mahnılarda ümumiyyətlə Viking Dövrünün mifologiyası, tragediyası izah edilir. Ayrıca mahnılara, əksəriyyətlə qəhrəmanlıq, döyüş və dramatik mövzular işlənir.

* Xarakteristikası
Viking metal, ümumiyyətlə gurultulu, nizamsız qəmləri ilə birlikdə klaviatura melodiyalarıyla birlikdə əksəriyyətli qəmli və kədərli bir musiqi növüdür. Viking metalda ayrıca vərdiş edilməyən akustik, yerli skandinav çalğıları istifadə edilməsi musiqiyə rəng qatır.

* Tarixi
Bathorynin 1990-cı ildə nümayiş etdirdiyi Hammerheart adlı albomu şimaldakı Viking metal axınının başlanğıcı olaraq və ilk Viking metal albomu olaraq qəbul edilir.
Viking metalın ilk qrupu isveçli black metal qrupu olaraq qurulan Bathory olaraq qəbul edilir. Qrupun 1984-cü ildə nümayiş etdirdiyi ilk albomları olan Bathory, hər kəs tərəfindən bir black metal albomu olaraq .qəbul edildi. Eynilə ikinci və üçüncü albomlarıda black metal albomu olaraq bazara çıxarıldı. Ancaq, Bathorynin dördüncü studiya albomu olan, 1984-cü il tarixli Blood Fire Death albomundakı A Fine Day To Die və Blood Fire Death mahnıları viking metalın ilk nümunələrini daşıyırdı. Allmusic işçisi olan Eduardo Rivadavia bu iki mahnını "Viking metalın qətiliklə ilk nümunələri" olaraq xarakterizə edir. 6 il sonra bazara çıxan Hammerheart albomu hər kəs tərəfindən bütün mahnılarıyla birlikdə qətiliklə Viking Metalın ilk albomu olaraq qəbul edildi.

* Yayılması
Bu albomdan sonrakı 6–8 il içərisində, İslandiya, Qrenlandiya, Şimali İrlandiya, İrlandiya, Farer Adaları, İsveç, Norveç, Danimarka, Hollandiya, Belçika, Finlandiya, Latviya, Estoniya, Litva, Rusiya, Ukrayna, Belarus və Polşa da viking metal axını başlamış və viking metal 30-a yaxın ölkədə məşhurlaşmış və bu müddətdə viking metal qruplarıda yaradılmışdı.

Yaradılan bu qrupların ilk çıxışı, Bathoryni nümunə götürərək qurulan norveçli Enslaved, 1994-də çıxardıqları Vikingligr Veldi və 1995-dəki Frost albomlarıyla ikinci böyük vikinq metal qrupu olmuşdu. Bundan sonrakı müddətdə Viking Metal qrupları sayı olduqca artmış viking metal 100 ətrafında ölkədə məşhurlaşmışdı. Ayrıca 1997-ci ildə İsveçli Hel qrupunun liderlik etdiyi viking metalın alt növü, Viking Rok ortaya çıxmışdı.

Bu gün, vikinq metal qruplar arasında, Amon Amarth, Týr, Turisas, Månegarm və yenə Enslaved ilə Bathory vardır.

Kateqoriya : Vikinq metal
Yohan Heqq

**Johan Hegg** () — İsveçli rokçu. Amon Amarth qrupunun vokalisti.

## Həyatı
29 aprel 1973-cü ildə İsveçin paytaxtı Stokholmda doğulub. Hal-hazırda fəaliyyətini davam etdirir.

## İstinadlar
Hypnogaja

**Hypnogaja** — ABŞ alternativ rok qrupu. Los-Ancelesdə yaradılmış, fəaliyyətini hələ də davam etdirməkdədir.

## Diskoqrafiya
### Studiya albomları
* 1999: *Revolution*
* 2002: *post-Hypnotic Stress Disorder*
* 2003: *Kill Switch*
* 2005: *Below Sunset*
* 2009: *[[Truth Decay (Hypnogaja)|Truth Decay]]*

### EP-lər və sinqllar
* 2008: *The March*
* 2009: *I Can See Into Forever* (Sammy Allen featuring Hypnogaja)
* 2009: *Apocalyptic Love Song*
* 2009: *Worship Me (Im On TV)*
* 2010: *Welcome To The Future / On The Radio* [Digital 45]
* 2011: *Dark Star* (02/15)

## Qrup üzvləri
* Jason "ShyBoy" Arnold — vokal
* Adrian Barnardo — baraban
* Mark Nubar Donikian — klaviatura
* Bryan Farrar — gitara
* ABE Parker — gitara

### Keçmiş üzvlər
* Sandy Brown — geri vokal
* Sean "Dr." Brooks — klaviatura
* Leif Bunting — bas
* Jean-Yves "Jeeve" Ducornet — gitara
* Tim Groeschel — drums, gitara

### Canlı performanslar
* Bill Brennenstuhl — drums (session, 2003; live, 2003–2004)
* Daniel Wills — bass (live, 2003)

## Xarici keçidlər
*
Qış Paralimpiya Oyunları

**Qış Paralimpiya Oyunları** — fiziki maneəli idmançıların rəqabət apardığı beynəlxalq idman hadisəsi.

## Həmçinin bax
* Paralimpiya Oyunları
* Yay Paralimpiya Oyunları

## İstinadlar
Oloxan Musayev

**Oloxan İsa oğlu Musayev** () — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet. 2008-ci il Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub.

## Həyatı
Oloxan Musayev 1979-cu il mayın 30-da Balakən rayonunun Katex kəndində anadan olub. Ailəlidir və 2 övladı var.

## Karyerası
2008-ci ilin avqust ayında Oloxan Musayev Çində baş tutan XIII Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Oloxan Musayev nüvə itələmə turnirində 12.48 metr nəticə ilə qızıl medala sahib oldu.

Daha sonra Oloxan Musayev 2012-ci ilin avqust ayında Birləşmiş Krallıqın London şəhərində baş tutan XIV Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Nüvə itələmə turnirində 11.92 metr nəticə ilə 8-ci pillənin sahib olan Oloxan Musayev, lövhə atma turnirində isə 40.77 metr nəticə ilə 4-cü pillənin sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2016-cı il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycanın Milli Paralimpiya Komitəsinin yaradılmasının 20 illiyi münasibətilə Oloxan İsa oğlu Musayev Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplom ilə təltif edildi.

Oloxan Musayev 2016-cı ilin sentyabr ayında Braziliyaın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XV Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı və Lövhə atma turnirində 40.92 metr nəticə ilə 4-cü pillənin sahib oldu.

Daha sonra Oloxan Musayev 2021-ci ilin avqust ayında Yaponiyada baş tutan XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Nüvə itələmə turnirində 11.88 metr nəticə ilə 5-ci pillənin sahib olan Oloxan Musayev, lövhə atma turnirində isə 36.92 metr nəticə ilə 7-ci pillənin sahib oldu.

## İstinadlar
Kərim Sərdarov

**Kərim Əliqulu oğlu Sərdarov** (6 iyul 1974; Sumqayıt, Azərbaycan SSR) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu. 2008-ci ildə XIII Yay Paralimpiya Oyunlarında gümüş medala sahib olub.

## Həyatı
Kərim Sərdarov 1974-cü il iyulun 6-da Sumqayıt şəhərində anadan olub. Şəxsi məşqçisi Əhməddin Rəcəblidir.

## Karyerası
Kərim Sərdarov 2008-ci ildə Çində baş tutan XIII Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. 1/4 final mərhələsində Yaponiya nümayəndəsi Haruha Hiroseya ipponla qalib gələn Kərim Sərdarov, 1/2 final mərhələsində Kuba nümayəndəsi Xuan Karlos Kortadanı da ipponla məğlub etdi və Paralimpiadanın finalı görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Braziliya nümayəndəsi Antonio Tenorio Silva oldu. Həmin görüşdə rəqibinə məğlub olan Kərim Sərdarov, XIII Yay Paralimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.

Kərim Sərdarov 2009-cu ildə Debretsen şəhərində (Macarıstan) baş tutan Avropa Çempionatının qalibi oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 16 fevral 2011-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Kərim Əliqulu oğlu Sərdarov "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

Kərim Sərdarov 2012-ci ildə London şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan XIV Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Paralimpiadanın birinci görüşündəcə Almaniya nümayəndəsi Oliver Upmanna məğlub olan Kərim Sərdarov, turnirdə mübarizəsini dayandırdı.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2016-cı il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycanın Milli Paralimpiya Komitəsinin yaradılmasının 20 illiyi münasibətilə Kərim Əliqulu oğlu Sərdarov Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplom ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Koltiş adaları

**Koltiş adaları** — Xəzər dənizində yerləşən Azərbaycana məxsus adalar qrupu. Koltiş qrupu kiçik adalardan ibarətdir. Relyefi düzənlikdir və hündürlüyü 1 metri keçmir. Kiçik Tava adasından şərqdə yerləşir.

## İstinadlar
University of Chicago Press

**University of Chicago Press** () — ABŞ-nin ən qədimlərindən olan və ən böyük universitet nəşriyyatı.

## İstinadlar
Yal adası

**Yal adası** — Xəzər dənizinin Abşeron körfəzi akvatoriyasında yerləşən kiçik ada. Dardanel adaları ilə Çilov adasının Urunos yarımadası arasında yerləşir. Uzunsov formaya malikdir. Ada uzaqdan Yal adlı xüsusi yelkənli qayıq növünü xatırlatdığı üçün bu cür adlandırılmışdır. Düzən relyefə malikdir.

## İstinadlar
Qarabatdaq adası

**Qarabatdaq adası** — Xəzər dənizinin Abşeron körfəzi akvatoriyasında yerləşən kiçik ada. Abşeron yarımadası ilə Çilov adası arasında yerləşir. Düzən relyefə malikdir. Okean səviyyəsindən −29 metr aşağıda yerləşir.

## İstinadlar
Qəmşə döyüşü

**Qəmşə döyüşü** — 1752-ci ildə Fətəli xan Əfşar və Kərim xan Zənd arasında baş verən döyüş

## Həmçinin bax

*
Yunis Cabbarov

**Cabbarov Yunis Hüseyn oğlu** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (10.03.1948)

## Həyatı
Yunis Cabbarov 1916-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının (keçmiş Naxçıvan MSSR) Şərur rayonunun Dərvişlər kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Dərvişlər kənd orta məktəbində bitirdikdən sonra Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna qəbul olmuş və 1940-cı ildə İnstitutu fərqlənmə ilə başa vurmuşdur. 1943–1952-ci illərdə Ağsu ZDS İcrayyə Komitəsində şöbə müdiri və daha sonra Naxçıvan MSSR Kənd Təsərrüfatı Naziri vəzifəsində işləmişdir. Nazir vəzifəsində işlədiyi illərdə taxılçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuş və taxılçılığın inkişafına öz töhfələrini vermişdir. 1953-cü ildə Moskva şəhərində vəfat etmiş və Naxçıvan Muxtar Respublikasına gətirilərək Naxçıvan şəhərində dəfn edilmişdir.

## Mükafatları
Taxılçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olduğu üçün 10 mart 1948-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Eləcə də Böyük Vətən Müharibəsində iştrakı ilə bağlı müxtəlif orden və medallarla təltif edilmişdir.

## Xatirəsi
Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunda Yunis Cabbarovun adına sovxoz fəaliyyət göstərmişdir. Bununla yanaşı adının əbədiləşdirilməsi məqsədilə Naxçıvan şəhərində Yunis Cabbarov adına küçə verilmişdir.

## İstinadlar
Svetlana Pletnyova

**Svetlana Aleksandrovna Pletnyova** (; )— sovet tarixçisi, arxeoloqu, tarix elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Svetlana Aleksandrovna Pletnyova 1 aprel 1926-cı ildə Rusiya Federasiyasının Vyatka şəhərində anadan olmuşdu.1949-cu ildə Moskva dövlət universitetinin tarix fakültəsini, 1952-ci ildə isə SSRİ EA aspranturasını bitirmişdi.

Svetlana Pletnyova "Кочевники южнорусских степей IX–XIII вв. (по археологическим материалам и письменным источникам)" adlı namizədlik, 1968-ci ildə isə "От кочевий к городам" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdi.

Svetlana Pletnyova 1952-ci ildən 2006-cı ilədək Rusiya EA-nın Arxeologiya institutunda çalışmışdı.

Svetlana Pletnyova 20 noyabr 2008-ci ildə Moskva şəhərində vəfat edib.

## Əsərləri
*Плетнёва С. А. От кочевий к городам: Салтово-маяцкая культура / Академия наук СССР Институт археологии. — М.: Наука, 1967. — 200 с.
*Плетнёва С. А. Древности черных клобуков. — М.: Наука, 1973. — 96 с. — (Археология СССР. Свод археологических источников. Вып. Е1–19).
*Плетнёва С. А. Половецкие каменные изваяния. — М.: Наука, 1974. — 200 с. — (Археология СССР. Свод археологических источников. Вып. Е4–02).
*Плетнева С. А. Хазары. — М.: Наука, 1976. — 96 с. — (Научно-популярная серия). — 120 000 экз. [1]
*Плетнёва С. А. Хазары. — Изд. 2-е. — М.: Наука, 1986. — (Страницы истории нашей Родины).
*Плетнёва С. А. Кочевники Средневековья: Поиски исторических закономерностей. — М.: Наука, 1982. — 192 с.
*Плетнёва С. А. На славяно-хазарском пограничье: Дмитриевский археологический комплекс. — М.: Наука, 1989. — 288 с.
*Плетнёва С. А. Печенеги и гузы на Нижнем Дону: (По материалам кочевнического могильника у Саркела-Белой Вежи) / Ин-т археологии АН СССР. — М.: Ин-т археологии, 1990. — 102 с.
*Плетнёва С. А. Половцы. — М.: Наука, 1990. — 210 с. — (Страницы истории нашей Родины). — 25 000 экз. — ISBN 5-02-009542-7.
*Плетнёва С. А. Саркел и "Шелковый путь". — Воронеж: Изд-во Воронеж. гос. ун-та, 1996.
*Винников А. З., Плетнёва С. А. На северных рубежах Хазарского каганата: Маяцкое поселение / Рецензенты: д-р ист. наук Т. И. Макарова, д-р ист. наук И. П. Русанова(†). — Воронеж: Изд-во Воронеж. гос. ун-та, 1998. — 216 с. — ISBN 5-7455-1035-8.
*Плетнёва С. А. Очерки хазарской археологии. — М.: "Мосты культуры"; Иерусалим: "Гешарим", 1999. — 248, [116] с. — (Серия: "Современные исследования", № 164). — 1000 экз. — ISBN 5-93-273-009-9.
*Плетнёва С. А. Очерки хазарской археологии. — М.: "Мосты культуры"; Иерусалим: "Гешарим", 2000. — 364 с. — 1000 экз. — ISBN 5-93-273-009-9.
*Плетнёва С. А. Кочевники южнорусских степей в эпоху средневековья (IV–XIII века): Учеб. пособие / С. А. Плетнёва; Институт археологии АН РФ. — Воронеж: Изд-во Воронеж. гос. ун-та, 2003.
*Плетнёва С. А. Древнерусский город в кочевой степи: историко-стратиграфическое исследование. — Воронеж: Изд-во Воронеж. гос. ун-та, 2006. — 392 с.
*Плетнёва С. А. Половцы. — М.: "Ломоносовъ", 2010. — ISBN 978-5-91678-069-7. (в пер.)

## Xarici istinadlar
* Список публикаций С. А. Плетнёвой
* Библиография
* С. А. Плетнёва в энциклопедии "Слова о полку Игореве"
Əminə Mehrişah Sultan

**Əminə Mehrişah Sultan** (1693 – 1732) Osmanlı padşahı III Mustafanın anası və sultan III Əhmədin arvadı.

## Həyatı
Əminə Mehrişah Sultan fransız əsilliydi və əsl adı Janet olmuşdur. Oğlu III Mustafanın taxta çıxışını görməmiş və bu səbəbdən validə sultan ola bilməmişdir. İstanbul Əminönündəki Yeni Məsciddə Turhan Xədicə Sultan türbəsində dəfn edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Validə sultanlar
Rabiyə Şərmi Sultan

**Rabiyə Şərmi Sultan** (Osmanlıca: رابعه سلطان 1698–1732) Osmanlı padşahı I Əbdülhəmidin anası və Sultan III Əhmədin arvadı.

## Həyatı
Rabiyə Şərmi Sultan əslən macar idi və əsl adı İda Kovaç idi. 1732-ci ildə vəfat edəndə oğlunun hələ 7 yaşı var idi. Oğlu I Əbdülhəmid anasının vəfatından 42 il sonra taxta çıxmış, bu səbəblə validə sultan olmamışdır. İstanbulda yerləşən Yeni Məscidin Turhan Validə Sultan türbəsində dəfn edilmişdir.

## Övladları
* Zeynəb Sultan, (8 aprel 1714–25 mart 1774) — 21 oktyabr 1727-ci ildə Mustafa Paşa, 1765-ci ildə isə Məlik Mehmed Paşa ilə ailə qurmuşdur. İlk evliliyindən bir oğlu vardı.
* Rabiyə Sultan (19 noyabr 1719–28 oktyabr 1721)
* I Əbdülhəmid (20 mart 1725–7 aprel 1789)

## Həmçinin bax
* Validə sultanlar
Mehrişah Sultan

**Mehrişah Sultan** () — 26. Osmanlı sultanı III Mustafanın ikinci xanımı.

## Həyatı
Doğum tarixi tam olaraq bilinməsə də, 1745-ci ildə dünyaya gəldiyi düşünülür. Əslən genuyalı və ya fransız olması ilə bağlı məlumat yanlışdır. Gürcü pravoslav keşişin qızı idi və dövrün şeyxülislamlarından Vəliüddin Əfəndi tərəfindən sultana hədiyyə edilmişdi. Saraya alındıqdan sonra adı farsca *"Günəşin şahı"* mənasını verən Mehrişah olaraq dəyişdirildi. Saray hərəmxanasında *"Gürcü gözəli"* olaraq məşhurlaşmışdı. Saraya nə vaxt alındığı məlum olmasa da, 1758-ci ildə Sultan Mustafaya təqdim edildiyi bilinir. Bu müddət ərzində 4 övladı dünyaya gəlmişdir: Hibətullah Sultan, Şahzadə Səlim, Şahzadə Mehmed və Fatma Sultan. İlk övladı Hibətullah Sultanın doğumu isə bütün paytaxt miqyasında şənliklərlə qeyd edilmişdi. Ancaq bu övladı və Mehmed adlı oğlu uşaq yaşlarında vəfat etmişdir.

1774-cü ildə ərinin vəfatı ilə Köhnə saraya göndərildi. Oğlunun taxta çıxışına qədərki dönəmlə bağlı məlumat azdır. Ancaq Sultan Əbdülhəmidin ani vəfatının ardından oğlu 7 aprel 1789-cu ildə taxta çıxdı. İlk işi isə 15 ildir ki görmədiyi anasını möhtəşəm bir mərasimlə Köhnə saraydan Topqapı sarayına gətirmək oldu.

Validə sultanlığı dönəmində dövlət məsələlərindən uzaq qaldı və əsasən xeyriyyə işləriylə məşğul oldu. Oğlunun yeritdiyi Nizam-i Cədid islahatlarını dəstəklədi. Bundan başqa Sultan Səlim hərəmin validə sultanlara ayrılan bölümünü restovrasiya etdirdi və bu bölümdən anasının otağına birbaşa yol inşa etdirdi. Bu bölümün memarlıq xüsusiyyətləri və divar bəzəmələri XVIII əsr Osmanlı memarlığının ən gözəl nümunələridir.

Mehrişah Sultan oğlunun səltənəti dönəmində 1805-ci ildə vəfat etdi. Cənazəsi özünün inşa etdirdiyi Mehrişah Sultan türbəsinə dəfn edilmişdir.

## Xeyriyyə işləri
Gördüyü xeyriyyə işlərindən bəziləri aşağıdakılardır:

* Mehrişah Validə Sultan külliyəsi (1795)
* Sarıyerdə Arabaçı dərəsi üzərindəki Validə bəndi (1796)
* Ləvənd ordugahı məscidi (1801)
* Lağımçılar ordugahı məscidi (1801)
* Bəyoğlunda Mövləvi ocağı (1801)
* Sarıyerdə Mehrişah Validə Sultan çeşməsi (1805)
* Əminönündə Mehrişah Validə Sultan çeşməsi
* Mehrişah Validə Sultan məscidi

## Övladları
* Hibətullah Sultan (14 mart 1759 - 1 iyul 1762) — Məzarı Sultan Mustafa türbəsindədir.
* **[[III Səlim]]**
* Şahzadə Mehmed (10 yanvar 1767 - 12 oktyabr 1772) — Məzarı Sultan Mustafa türbəsindədir.
* Fatma Sultan (9 yanvar 1770 - 26 may 1772) — Məzarı Sultan Mustafa türbəsindədir

## Mənbə
* John Freely (2001). *Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul*. Penguin.
* Kal'a, Ahmet; Tabakoğlu, Ahmet (2002). *Vakıf su defterleri*. İstanbul Araştırmaları Merkezi. p. 182.
* M. Çağatay Uluçay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ötüken. p. 159.
* Tarihtekiler. Mihrişah Valide Sultan
* Biyografya.com

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Validə sultanlar
Çurki adası

**Çurki adası** — Xəzər dənizinin Abşeron körfəzi akvatoriyasında yerləşən kiçik ada. Dardanel adaları ilə Çilov adasının Urunus yarımadası arasında yerləşir. Şərqində Yal adası yerləşir. Düzən relyefə malikdir. Abşeron arxipelaqının tərkib hissəsinə daxildir. Okean səviyyəsindən −28 metr aşağıda yerləşir.

## İstinadlar
Orta daş adası

**Orta daş adası** — Daş adalar qövsünə daxil olan, Azərbaycana məxsus ada. Ensiz və uzunsov formaya malikdir. Hündürlüyü çox da böyük deyil. Bakı arxipelaqının tərkib hissəsinə daxildir.

## İstinadlar
Björn "Speed" Strid

**Björn "Speed" Strid** — Soilwork qrupunun vokalisti *Byörn Ove Ingemar Strid*.

## Həyatı
10 sentyabr 1978-ci ildə İsveçdə anadan olmuşdur. 1995-ci ildə Soilwork qrpunun əsasını qoymuşdur.

## İstinadlar
Aişə Səniyəpərvər Sultan

**Aişə Səniyəpərvər Sultan** () — 27. Osmanlı sultanı I Əbdülhəmidin üçüncü xanımı.

## Həyatı
Doğum tarixi tam olaraq bilinməsə də, 1761-ci ildə dünyaya gəldiyi düşünülür. Bəzi mənbələrdə bolqar əsilli, bəzi mənbələrdə isə çərkəz əsilli olduğu qeyd olunur. Saraya nə vaxt alındığı məlum olmasa da, 1775-ci ildə Sultan Əbdülhəmidə təqdim edildiyi bilinir. Bu müddət ərzində 4 övladı dünyaya gəlmişdir: Şahzadə Əhməd, Əsma Sultan, Şahzadə Mustafa və Fatma Sultan. Ancaq bir oğlu və bir qızı uşaq yaşlarında vəfat etmişdir.

1789-cu ildə ərinin vəfatı ilə Köhnə saraya göndərildi. Sultan Səlimin səltənəti dönəmində oğlunun taxta çıxarılması uğrunda mübarizə apardı. Nəticədə çıxan Qabaqçı Mustafa üsyanıyla Sultan Səlim devrildi və oğlu IV Mustafa taxta çıxarıldı. Cülusun ertəsi günü (30 may 1807) sədarət naibi, şeyxülislam və kaptan-ı dərya tərəfindən Köhnə saraya hədiyyələr göndərildi və bir gün sonra mərasimlə Topqapı sarayına gətirildi.

Validə sultanlıq dönəmi isə olduqca sakit keçmişdir. Belə ki, oğlunu taxta çıxaran üsyançı birliklər dövlət idarəsində söz sahibi olmuş, bu yolda həm sultanı, həm də anasını dövlət məsələlərindən uzaq tutmağa çalışmışdır. Nəticədə Sultan Səlimin intiqamını almaq və yenidən taxta oturtmaq məqsədilə ayaqlanan Ələmdar Mustafa Paşa saraya basqın tərtiblədi. Çevriliş davam etdiyi əsnada Sultan Səlim saxlandığı saray bölümündə qətlə yetirildi. Ancaq bu da hadisələrin önünü ala bilmədi və ölümdən saniyəylə xilas olan Şahzadə Mahmud taxta çıxarıldı.

Sultan Mahmudun cülusu əsnasında IV Mustafa və ətrafındakı insanları təhqir edərək can-fəşanlıq salan anası Səniyəpərvər Sultan saraydakı otaqlardan birinə həbs edildi. 4 ay davam edən həbs həyatı boyunca qızı Əsma Sultanla birlikdə oğlunu yenidən taxta çıxarmaq üçün intriqalar aparsa da, sabiq sultan 17 noyabr 1808-ci ildə belindəki qurşağı ilə boğularaq edam edildi.

Oğlunun ölümündən sonra sarayda qalmaq istəmədi və Sultan Mahmuda ayrı bir evdə yaşamaq istədiyini bildirən məktublar göndərdi. Ancaq onu göz önündə tutmaq istəyən Sultan Mahmud buna razılıq vermədi. Bir müddət qızının köşkündə yaşayan Səniyəpərvər Sultan 11 dekabr 1828-ci ildə İstanbulda vəfat etdi. Cənazəsi Əyyubsultan məscidi həzirəsinə dəfn edildi.

## Övladları
* Şahzadə Əhməd (1779 - 1780)
* Əsma Sultan
* '''IV Mustafa'''
* Fatma Sultan (12 dekabr 1782 - 11 yanvar 1786)

## Mənbə
* Fanny Davis (1986). *The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918*. Greenwood Publishing Group. p.&nbsp;6
* John Freely (2001). *Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul*. Penguin.
* Kal'a, Ahmet; Tabakoğlu, Ahmet (2002). *Vakıf su defterleri*. İstanbul Araştırmaları Merkezi. p.&nbsp;182.
* M. Çağatay Uluçay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ötüken. p.&nbsp;159.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Validə sultanlar
Nəhəng planetlər

**Nəhəng planetlər** () və ya Yupiter tipli planetlər— Günəş sisteminin Əsas Asteroid qurşağından kənarda yerləşən Yupiter, Saturn, Uran və Neptun planetlərinə deyilir. Dörd xarici planet ya da nəhəng qaz planetləri Günəşin ətrafında dövr edən kütlənin 99%-ni təşkil edir. Yupiter və Saturnun atmosferləri əsasən hidrogen və heliumdan ibarətdir. Uran və Neptunun atmosferlərində əhəmiyyətli dərəcədə su, ammonyak və metan buzu vardır. Bəzi astronomlar Uran və Neptunun nəhəng qaz planetləri kimi yox, nəhəng buz planetləri kimi təsnif olunmasını təklif etmişdir. Nəhəng planetlərin dördünün də halqaları vardır. Saturunun halqaları Yerdən müşahidə edilə bilir.

## Yupiter

Yupiter Günəşdən uzaqlığına görə beşinci planetdir. Planetlər arasında ən nəhəng və ağır olanıdır. Əsasən hidrogen və heliumdan formalaşmışdır. Yupiterin daxili istiliyi atmosferində bulud qurşaqları və Böyük qırmızı ləkə kimi müvəqqəti quruluşların yaranmasına səbəb olur. Yupiterin müəyyən olunmuş 63 təbii peyki vardır. Bunlardan ən böyükləri Qanimed, Kallisto, İo və Avropadır. Bu peyklər vulkanik fəallıq və daxildən isinmə kimi xüsusiyyətlərinə görə daxili planetlərlə oxşardırlar. Günəş sisteminin ən böyük təbii peyki olan Qanimed Merkuridən daha böyükdür.

## Saturn

Saturn Günəşdən uzaqlığına görə 6-cı planetdir. Böyüklüyünə və ağırlığına görə Yupiterdən sonra 2-cidir. Saturn Yerdən müşahidə oluna bilən geniş halqaları ilə tanınır və atmosferinin xüsusiyyətləri Yupiterlə oxşarlıq göstərir. Saturunun 60 məlum olan və 3 təsdiqlənməmiş təbii peyki vardır. Bu peyklərdən Titan və Enkelad buzdan təşkil olunmalarına baxmayaraq vulkanik aktiv peyklərdir. Titan Merkuridən böyükdür və Günəş sistemində diqqətəlayiq qalın atmosferə sahib olan tək peykdir.

## Uran

Uran Günəşdən uzaqlığına görə yeddinci planetdir. Böyüklüyünə görə görə Yupiter və Saturndan sonra üçüncü olsa da, çəkisinə görə Neptundan daha yüngüldür və dördüncü pillədə durur. Planetlərin içində ekliptik ilə 90 dərəcədən çox bucaq altında meyilliyə sahib olan tək planetdir. Günəşin ətrafında yanı üstə yatmış formada dönür. Nüvəsi digər nəhəng qaz planetlərindən daha soyuqdur və kosmosa daha az istilik yayır. Uranın 27 bilinən təbii peyki vardır. Bunlardan ən böyükləri Titaniya, Oberon, Ambriel, Ariel, Mirandadır.

## Neptun

Neptun Günəşdən uzaqlığına görə səkkizinci planetdir. Neptun böyüklüyünə görə Yupiter, Saturn və Urandan sonra dördüncü pillədə dursa da, Urandan daha ağırdır və ağırlığına görə üçüncü pillədə durur. Daxili istiliyi Yupiter və Saturndan daha azdır. Neptunun bilinən on üç təbii peyki vardır. Ən böyük peyki olan Triton maye azotdan olan qeyzerləri ilə geoloji cəhətdən aktivdir. Triton Neptunun öz oxu ətrafında hərəkətinin əksinə hərəkət edir. Bu xüsusiyyətinə görə əksinə hərəkət edən ən böyük təbii peykdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Solar System Profile 
* NASA's Solar System Simulator
* NASA/JPL Solar System main page 
* Celestia — Open GL ilə hazırlanmış 3D simulyator proqramı.
* Our Solar System: Facts, Formation and Discovery

## Həmçinin bax
* Günəş sistemi
* Daxili planetlər
* Asteroid qurşağı
* Koyper qurşağı
Nükət-Səda Sultan

**Nükət-Səda Sultan** () — I Əbdülhəmidin 14-cü arvadı və Osmanlı padşahı IV Mustafanın doğma anası.

## Həyatı
I Əbdülhəmid öldüyü zaman hələ də Baş iqbal və gözdə olaraq qalan Nükət-Səda Sultan bu səbəbdən validə sultan ola bilməmişdir. Oğlu IV Mustafanın dönəmində onun yerinə validə sultan I Əbdülhəmidin 1776-cı ildə evləndiyi 11-ci arvadı Aişə Səniyəpərvər Sultan olmuşdur.

## Ölümü
Nükət-Səda Sultan oğlu IV Mustafanın 17 noyabr 1808-ci ildə devrilməsindən sonra uzun illər yaşamış və 4 iyun 1850-ci ildə vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Validə sultanlar

## İstinadlar
Mayk Braun

**Mayk Braun** (; ) — Erida və bir sıra Neptunxarici cisimi kəşf edən ABŞ-lı astronom.

## Həyatı
Mayk Braun 2003-cü ildən Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda planetlərlə bağlı sahədə professor kimi fəaliyyət göstərir. Komandası ilə birlikdə Erida kimi Neptunxarici cisimlər kəşf etmişdir. Özünü "Plutonu öldürən insan" kimi qəbul edir, çünki Erida kimi Plutondan böyük Neptunxarici cisimləri kəşf etdikdən sonra, Pluton cırtdan planetlər sırasına daxil edilmişdir. 2010-cu ildə "Plutonu kim öldürdü?" adlı kitabı dərc olunmuşdur.

### Gənclik illəri və təhsili
Mayk Braun ABŞ-nin Alabama ştatının Hantsvill şəhərində anadan olmuşdur. Bu şəhərdə yerləşən Virgil Qrissom məktəbinin məzunudur. Prinston Universitetində fizika təhsili almışdır. Prinston Şəhər klubunun üzvüdür. Berkli Kaliforniya Universitetində tədqiqatlarda iştirak etdi və burada astronomiya ilə bağlı magistr dərəcəsini qazandı. Doktorluq dərəcəsini də astronomiya sahəsində tamamlamışdır.

## Əsərləri
“Mən Plutonu necə öldürdüm və nə üçün bu qaçınılmaz idi”

## Kəşfləri
Mayk Braun Günəş ətrafında hərəkət edən uzaq cisimlərlə bağlı yazdığı məqalələri ilə tanınır. Komandası ilə birlikdə bir çox Neptunxarici cisim kəşf etmişdir. Bunlardan ən önəmliləri Erida və onun peyki olan Disnomiyadır. Mayk Braun həmkarı Konstantin Bariginlə birlikdə Koyper qurşağındakı cisimlərin hərəkətlərini müşahidə edərək kəşf edilməmiş Doqquzuncu Planetin olması fərziyyəsini ortaya atmışdılar.

## Həmçinin bax
* Erida
* Disnomiya
* Neptunxarici cisim
* Koyper qurşağı
* Doqquzuncu Planet

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Brown's homepage
* Michael E. Brown at the Internet Movie Database
* Mike Brown's planets Brown's blog
* Brown's Talk on How I Killed Pluto and Why It Had It Coming Part of the Silicon Valley Astronomy Lecture Series
* Works by or about Michael E. Brown in libraries
Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (C)

**Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı** — SSRİ zamanı Sosialist əməyi qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## 1940-cı illər

# Cabbarov Yunis Hüseyn oğlu — 10.03.1948
# Cəbiyev Xudaverdi Salman oğlu — 10.03.1948
# Cəfərova Əminə Surxay qızı — 05.10.1949

## 1959-cu illər
# Cəfərov Akif Allahyar oğlu — 1959

## Həmçinin bax
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* İkiqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## İstinadlar
Tüksüz dəniz donuzu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Əsasən isti sularda yaşayır. Onlara Yaponiya sahillərindən tutmuş Cənubi Afrika sahillərinə qədər ki ərazilərdə rast gəlmək olar. Sakit okean suları əsas arealı hesab edilir. Onları hətta Kuril adalarının cənub rayonlarınds belə görmək olur. Dayazlıqlarda, sahilə yaxın ərazilərdə üzürlər. Bəzən çayların axarının əksinə min km məsafə qət edirlər (Yanszı çayı ilə 1800 km). Qruplar halında hərəkət edirlər. Adətən hər qrupda 5–6 fərd olur. Ancaq onlarla sayı olan qruplara belə rast gəlinir. Asta şəkildə üzürlər. Süyün üzərindən nadir hallarda atılırlar.

Uzunluğu 160 sm təşkil edir. Bel nahiyyəsi nisbətən tünd olduğu halda qarın nahiyəsi açıqdır. Bel nahiyyəsindən boğaza qədər eni 0,5 mm olan zolaq uzanır. Xərçəngkimilər, moyusklar və balıqlarla qidalanırlar.

Coğrafi baxımından üç fərqli ərazilərdə yayıldığından bəzən onlar fərli yarımcinslərə aid edilir. Balalar payızda doğulurlar (oktyabr). Bəzən onlar analarının belində üzürlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Masallı Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Rəhim Tağıyev adına Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Masallı rayonunun Hişkədərə kəndində yerləşən muzey. Muzeyin direktoru Əntiqə Tağıyevadır.

## Tarixi
Muzey 1952-ci ildən fəaliyyət göstərir. Muzey bu kəndin tanınmış ziyalısı, Əməkdar müəllim, hazırda adı bu muzeyə verilmiş Rəhim Tağıyevin şəxsi təşəbbüsü və misilsiz əməyi ilə yaradılmışdır. 15 il ictimai əsaslarla — Hişkədərə kənd məktəbinin muzeyi kimi fəaliyyət göstərdikdən sonra onun üçün 1975-ci ildə ayrıca bina tikilmişdir. Məktəb muzeyində olan eksponatlar həmin binaya köçürülmüş və bundan sonra muzey artıq ölkəşünaslıq muzeyi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 13 avqust 1977-ci il tarixli, 283 nömrəli qərarı və Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyinin 16 sentyabr 1977-ci il tarixli, 299 nömrəli əmri ilə muzey dövlət statusu almış və Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2005-ci ildən muzey onu yaradanının — Rəhim Tağıyevin adını daşıyır. Tarix-diyarşünaslıq muzeyi 1963-cü ildən rayonun tanınmış ziyalısı Rəhim Kərim oğlu Tağıyevin şəxsi təşəbbüsü ilə ictimai əsaslarla fəaliyyətə başlamışdır.

## Muzeyin eksponatları
Əvvəllər muzeyin əşyaları Hişkədərə kənd orta məktəbində nümayiş etdirilmişdir. Eksponatlara isə heç bir dövlət vəsaiti sərf olunmadan əldə edilmişdir. Müxtəlif illərdə rayonun Ərkivan, Hişkədərə, Mişkəmi, Boradigah, Tatyanoba, Hacıtəpə, Şəhriyar, Xırmandalı, Mahmudavar, Bambaşı, Çaxırlı, Ərəb, Qızılağac, Qəriblər, Öncəqala, Köhnə Alvadı kəndlərinin yaxınlığında qədim şəhər, qala kurqanı, türbə məqbərə yerlərindən tunc, dəmir, antik və orta əsrlər dövrünə aid maddi-mədəniyyət nümunələri bu Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində mühafizə olunur.

## Muzey binası
1976-cı ildə Tarix- Diyarşünaslıq muzeyi üçün bina tikilmişdir. İlham Əliyev Cənabları 2013-il sentyabırında Masallı rayon Tarix-Diyarşünaslıq muzeyin tikilməsi üçün sərəncam vermişdir. Masallı Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi uçun müasir tələblərə cavab verən yeni bina inşa edildi. Hişkədərə kəndində yerləşən muzeyin eksponatları 2016-cı ilin may ayından rayon mərkəzində tikilən Tarix-Diyarşünaslığın yeni binasına köçürüldü. Muzey üçün tikilmiş yeni binada Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sərəncamına əsasən Toğrul Əfəndiyevin birqadasının başçılığı altında muzeyin təyinatına uyğun olaraq müasir standartlara cavab verən tərtibat işləri aparıldı. Ümumi sahəsi 1861 kvm olan muzeyin ekspozisiya zalı 2 mərtəbəni əhatə edən geniş ekspozisiya zallarından ibarətdir. Binanaın mansar hissəsində Masallı Dövlət Rəsm Qalereyası yerləşir.

## Muzey Statusu
1977-ci il avqustun 13-də Nazirlər Sovetinin 283 saylı əmrinə, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin 16 sentyabr 1977-ci il 299 nömrəli əmrinə əsasən muzeyə dövlət statusu verilmişdir.1978-ci ildə Hişkədərə kəndində Masallı rayon tarix-diyarşünaslıq muzeyinin rəsmi açılışı olmuşdur

## Mövcud vəziyyəti
Hazırda bu muzey xeyli böyümüş və onun palentologiya, etnoqrafiya, numizmatika və arxeologiya şöbələrində 19 mindən çox qiymətli eksponat toplanmışdır.

## Həmçinin bax
* Masallı rayonu
* Masallı
* Masallı bələdiyyələri

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 

## İstinadlar
Dəniz donuzu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Uzunluqları iki metrə qədər olur. Bel hissəsi tünd, yan nahiyəsi isə parlaq rəngdə olur. Bu iki rəng bir-birinə vəhtəd şəkildə birləşir. Üst çənədə 16–30 çüt, alt çənədə 17–25 olur. Yetkin fərdlərin kəlləsi 24–32 sm olur.

## Yayılması
Dəniz donuzları Sakit okean, Atlantik okean və Hind okeanı sularında yaşayırlar.

## Şəkillər

Vaquita size.svg|Kaliforniya dəniz donuzu
Burmeister's porpoise size.svg|Argentina dəniz donuzu


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səbuhi Bayramov

**Səbuhi Bayramov** () — aktyor.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
#Qayınana (teleserial, 2011)
#Bir ailəm var (teleserial, 2013)
#3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial) (ssenari müəllifi)
# Xalxın Evi

## Xarici keçidlər
* “24 kadr” qısametrajlı film festivalına yekun vurulub
* [Fəlakət komediyasının Şəki və Mingəçevirdə təqdimatı keçirilib](https://www.anl.az/down/meqale/uc_noqta/2019/fevral/636415(meqale).pdf)
* Şerlok Holms və Doktor Vatson Azərbaycanda
Tirimüjgan Sultan

**Tirimüjgan Sultan** (Osmanlı türkcəsi: **موغان سلطان**) () — 31-ci Osmanlı sultanı Əbdülməcidin xanımlarından biri və 34-cü Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin anası.

## Həyatı
Tirimüjgan Sultan 1822-ci ildə Şimali Qafqazda Beyxan bəy və Almas xanımın qızı olaraq dünyaya gəlmişdir. Ailəsi əslən çərkəz olub, Şapsuqlar ailəsinə mənsubdu. Ancaq oğlu Sultan Əbdülhəmidin səltənətində anasının erməni əsilli olması barədə şaiyələr də yayılmışdı. Saraya necə alındığı bilinməsə də, sarayda mükəmməl tərbiyə almış və adı dəyişdirilək Tirimüjgan qoyulmuşdur.

Sultan Əbdülhəmidin qızı Ayşə Sultanın öz xatiratında yazdığına görə, nənəsinin uzun incə belli, yaşıl gözləri və tünd sarı rəngli uzun saçları vardı. Yenə Ayşə Sultanın xatiratında qeyd olunur ki, bir gün Sultan Əbdülhəmid saraydakı bir qrup xidmətçi qıza baxaraq *"Bunlar da çərkəz əsillidir, bizim validəmiz kimi"* demişdir.

Tirimüjgan Sultan Sultan Əbdülməcidlə taxta çıxdığı 1839-cu ildə Bəylərbəyi sarayında evləndi. Bu evlilikdən 1 qızı və 2 oğlu dünyaya gəlsə də, övladlarından ikisi uşaq yaşlarında vəfat etmişdi. İlk övladı olan Naimə Sultan 2 yaşı olanda çiçək xəstəliyindən, kiçik övladı Mehmed Abid Əfəndi isə 1 aylıq ikən bilinməyən səbəblə vəfat etmişdi. Həyatda qalan yeganə övladı Əbdülhəmid Əfəndi isə gələcəkdə taxta çıxmışdır.

Uzun müddət vərəmdən əziyyət çəkdikdən sonra Tirimüjgan Sultan 34 yaşında müalicə aldığı Fəriyə sarayında vəfat etdi. Həyatda qalan yeganə övladı Əbdülhəmid Əfəndi Sultan Əbdülməcidin digər xanımı Rahimə Piristü Sultanın himayəsinə verildi. Tirimüjgan Sultanın vəfatından 23 il sonra oğlu taxta çıxmış, onu böyüdən mənəvi anası Rahimə Sultan isə validə sultan ünvanı almışdır.

Vəfat edən Tirimüjgan Sultan Validə Turhan Sultan türbəsinə dəfn olundu. Gələcəkdə isə oğlu Sultan Əbdülhəmid 1887-ci ildə anasının xatirəsinə Rodosda məscid inşa etdirdi.

## Həmçinin baxın

* Əbdülməcid
* II Əbdülhəmid
* Validə Turhan Sultan türbəsi

## Mənbə

* Açba, Harun (2007). "Bölüm 2: Sultan I. Abdülhamid Han Ailesi". *Kadınefendiler: Son Dönem Osmanlı Padişah Eşleri* (in Turkish) (1 ed.). Istanbul: Prolil Yayıncılık. p.&nbsp;32
* Freely, John – *Inside the Seraglio*, Chapter 15: On the Shores of the Bosphorus, published 1999, Istanbul)
* John Freely (1 July 2001). *[https://books.google.com/books?id=Za0TAQAAIAAJ Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul]*
* Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları *(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)*, 15th Ed., 2009, p.&nbsp;505, ISBN 978-975-269-299-2

## İstinadlar
Rəhimə Pərəstu Sultan

**Rəhimə Pərəstu Sultan** () — 31-ci Osmanlı sultanı Əbdülməcidin xanımlarından biri, 34-cü Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin mənəvi anası və Osmanlı tarixinin son validə sultanı.

## Həyatı

### Gənclik illəri
I Əbdülhəmidin qızı və Sultan Əbdülməcidin bibisi olan Əsma Sultan İstanbuldakı köşklərində mükəmməl bir həyat yaşayırdı. Ancaq yenə də bədbəxt idi. Çünki bir övladı olmamışdı. Nəhayət uzun müddət sonra, Şimali Qafqazdakı ubix əsilli ailələrin birindən bir övlad alıb böyütməyə qərar verdi. Bu isə Gök bəy Gögenin bir yaşlı qızı Rəhimə oldu. Uşaq o qədər incə və zərif idi ki, adı dəyişdirildi və farsca qaranquş mənasına gələn Piristü adı verildi. Əsma Sultanın sarayında mükəmməl saray təhsili alan Rəhimə Pərəstu Sultan əsl sultan kimi böyüdüldü.

Sultan Əbdülməcid vəliəhd olduğu illərdə tez-tez bibisini ziyarət edir, onun tövsiyələrini dinləyirdi. Sultan olduqdan sonra da bu ziyarətləri davam etdi. Nəhayət, bu ziyarətlərdən birində Rəhimə Sultanı gördü və 1844-cü ildə Əsma Sultanın icazəsiylə onunla evləndi. Mükəmməl toy mərasimi həm Əsma Sultanın sarayında, həm də Topqapı sarayında davam etdi. 1845-ci ildə Sultan Əbdülməcidin digər xanımı Düzdidil xanımın vəfat etməsinin ardından yetim qalan 2 yaşlı Cəmilə Sultanı da himayəsinə aldı. Bundan başqa, Rəhimə Sultan 1853-cü ildə Tirimüjgan Sultanın vəfatının ardından yetim qalan 11 yaşlı oğlu Əbdülhəmid Əfəndini də övladlığa almışdı.

### Validə sultanlığı
Mənəvi oğlu Əbdülhəmid Əfəndinin 1876-cı ildə taxta çıxmasıyla Rəhimə Pərəstu Sultan da validə sultan elan olundu. Sələflərindən fərqli olaraq dövlət məsələlərində heç vaxt qarışmadı. Taxta çıxmazdan 3 gün öncə, Sultan Əbdülhəmid vaxtilə Sultan Əbdüləzizin Rəhimə Sultana bəxş etdiyi Maçka köşkünə getdi və cülus mərasiminin keçirildiyi Topqapı sarayına buradan getdi. 1885-ci ildə Osmanlı sarayını ziyarət edən İsveç kralı II Oskar və xanımı Kraliça Sofiyanın qarşılanma mərasimində validə sultan ünvanıyla iştirak etdi.

1904-cü ildə ağır xəstələnən Rəhimə Pərəstu Sultan çox keçmədən Maçkadakı köşkündə vəfat etdi və Mehrişah Sultan türbəsinə dəfn olundu.

## Mənbə
* M. Çağatay Uluçay — *Padişahların Kadınları ve Kızları*, p. 142
* Harun Açba (2007). *[https://books.google.com/books?gA0nNAAACAAJ Kadın efendiler: 1839–1924]*
* Fanny Davis (1986). *[https://books.google.com/books?id=DTIrK0et4LwC The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918]*
* Anne-Marie Riiber (1959). Drottning Sophia. (Queen Sophia) Uppsala: J. A. Lindblads Förlag. ISBN page 219

## İstinadlar
Gülcamal Qadınəfəndi

**Gülcamal Qadınəfəndi** (Osmanlı türkcəsi: **سمايلي جنتلمان**) () — 31-ci Osmanlı sultanı Əbdülməcidin xanımlarından biri və 35-ci Osmanlı sultanı V Mehmed Rəşadın anası.

## Həyatı
Gülcamal Qadınəfəndi 1826-cı ildə Bosniya əyalətində dünyaya gəlmişdir. Əsl adı bilinmir. Kiçik yaşlarında bacısı Bimisal xanımla birlikdə Osmanlı sarayına alınmış, 1840-cı ildə isə Topqapı sarayında Sultan Əbdülməcidlə evlənmişdir. Bu nikahdan 5 övladı olsa da, bunlardan ikisi ölü doğulmuşdur. Gənc yaşında vəfat etdiyi üçün həyatda qalan üç övladı Sultan Əbdülməcidin digər xanımı Sərvətsəza xanımın himayəsində böyümüşdür. Belə ki, Gülcamal xanım 1851-ci ildə uzun müddətdir əziyyət çəkdiyi vərəm xəstəliyindən vəfat etdi. Cənazəsi Yeni məsciddə Validə Turhan Sultan türbəsinə dəfn olunmuşdur.

Yeganə oğlu Mehmed Rəşad Əfəndi isə onun ölümündən 58 il sonra taxta çıxmışdır. Qardaşı oğlu olan Sabit bəy Sultan Rəşadın yavərlərindən idi.

## Övladları
* Fatma Sultan (d. 1 noyabr 1840 — ö. 29 avqust 1884)
* Rəfiyə Sultan (d. 7 fevral 1842 — ö. 4 yanvar 1880)
* Xədicə Sultan (d. 1842) — Ölü doğulub.
* **[[V Mehmed|Mehmed Rəşad Əfəndi]]** (d. 2 noyabr 1844 — ö. 3 iyul 1918)
* Ruqiyə Sultan (d. 1850) — Ölü doğulub.

## Mənbə
* https://books.google.com.pk/books?id=4ddqaCdZdZ0C
* http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF181C1E909B6AD5ED
* Açba, Harun (2007). "Bölüm 2: Sultan I. Abdülhamid Han Ailesi". ''Kadınefendiler: Son Dönem Osmanlı Padişah Eşleri'' (in Turkish)

## İstinadlar
Azərbaycanda dini etiqad azadlığı

**Dini etiqad azadlığı** haqqında Azərbaycan Respublikasının qanununa görə Azərbaycanda hər kəsin öz dininə etiqad etmək hüququ var. Azərbaycan dövlətinin hüquqi əsasları dünyəvi xarakter daşıyır.

## Etiqada qanun vəzifələri
Azərbaycan Respublikasında hər bir şəxsin dinə öz münasibətini müəyyənləşdirmək və ifadə etmək hüququna və həmin hüququ həyata keçirməyə təminat yaradır.Azərbaycan Respublikasında dinin qurumlar münasibətdə dövlətin vəzifələrini müəyyənləşdirir, dini qurumların dövlət və cəmiyyət qarşısında vəzifələrini müəyyən edir. Adamların dünya görüşündən və dini əqidəsindən aslı olmayaraq milli əxlaqın və hümanizimin təzahürü, vətəndaşların əminamanlığı və əməkdaşlıöı üçün əlverişli şəraiti himayə edir.
## Dövlət və dini qurumlar
Bütün dinlər və *dini qurumlar* qanun qarşısında bərabərdir.Bir din və dini qurum üçün digərinə nisbətən hər hansı üstünlük və ya məhdudlaşdırılmalar müəyyən edilməsinə yol verilmir.
Dini qurumlar ictimai həyatda iştirak etmək, habelə ictimai birliklərlə yanaşı kütləvi məlumat vasitələrinə istifadə etmək hüququna malikdirlər. Dini qurumlar siyasi partiyaların fəaliyyətində iştirak etmir və onlara maliyyə yardımı göstərmirlər.Dini qurumlar Azərbaycan Respublikasının mövcud qanunlarına əməl edir və məsüliyyət daşıyırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycanda din
*Azərbaycanda İslam
*Azərbaycanda hicabla bağlı etirazlar
*Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi (Yeni Günəşli)
*Azərbaycanda mövcud olmuş məscidlərin siyahısı
*Azərbaycanda insan haqları

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* Tələbələri hicablı və üzü tüklü dərsə buraxmayan universitetdən RƏSMİ AÇIQLAMA 
* "Abbasqulu Ağa Bakıxanovun qaz borcu"
* Azərbaycanda məscid söküldü – VİDEO
* Yeni biometrik pasporta hicabla şəkil qəbul ediləcəkmi?
Seyval

**Seyval** () — Zolaqlı balinalar fəsiləsinə, Bığlı balinalar dəstəsinə aid balina növü. Uzunluğu 20 (erkək) və 17 metr (dişi) arasında dəyişir. Çəkisi 30 tondur.

## Xüsusiyyətləri
Bel nahiyyəsi tünd, yan nahiyyələri boz parlaq ləkəli, qarın hissəsi isə bozdan ağ rəngə qədər olur. Bel nahiyyəsindəki üzgəc iridir.

Qidasının əsasını Xərçəngkimilər, balıq sürüləri və Başıayaqlılar təşkil edir.

Yetkinliyə 5–7 yaşlarında çatırlar. Orta ömür müddəti 60 ildir.

Boğazlıq dövrü 10,5–12 aydır.

Cütləşmə dövrü aprel-avqust aylarına təsadüf edir. Seyvallar 300 metr fərinliyə üzə bilirlər və su altında 20 dəqiqə qala bilirlər. Onların sürəti 25 km/s təşkil edir. Dünyanın bütün okeanlarında yaşayırlar. Əsasən suyun temperaturu 8–25° S olan ərazilərdə üzürlər. Sahildən bir qədər aralıda, açıq dənizdə yaşayırlar.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Göy balina və Finval ovunun kəskin azalmasından sonra əsas təsərrüfatına çevrilmişdir. 1986-cı ildən ovuna qadağa qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Вюрц М., Репето Н. Дельфины и киты. — М.: АСТ, 2003. — 168 с. — ISBN 88-8095-967-0.

## Mənbə
* Seyval 
* The IUCN Red List of Threatened Species: Balaenoptera borealis
Burdur gölü

**Burdur gölü** () ― Türkiyədə göl. Türkiyənin cənub-şərqində, Aralıq dənizi regionunda, Burdur və İsparta illəri arasında yerləşir. Göl Söyüt dağ və Suludərə Yayla dağı arasında yerləşir.
Azərbaycanlılara qarşı törədilən soyqırımların siyahısı

## Həmçinin bax
* Cilovluq
* Azərbaycanlıların soyqırımı (1988-1989)
* Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü
* Mart soyqırımı
* Quba soyqırımı
** Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi
* Xocalı soyqırımı
** Xocalı soyqırımı günü
** Xocalı soyqırımının tanınması
** Xocalıya ədalət
* Erməni terrorizmi
* Erməni terror dəstələri
** Daşnaksütun
* Qarabağ müharibəsi

## İstinadlar
Yusif Quliyev (neftçi alim)

** Quliyev Yusif Murad oğlu ** — texnika elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Quliyev Yusif Murad oğlu 1950-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Ağsu şəhərində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzNKİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirərək, Manqışlaqda yerin təkinin mənimsənilməsində iştirak üçün gənc mütəxəssis kimi Qazaxıstana göndərilmişdir. Əmək fəaliyyətinə Uzen Qazıma işlərinə idarəsində qazmaçı köməkçisi kimi başlamışdır. 1986-cı ildə "Qazıma dəstəsinin alt hissəsinin (dibinin) rasional profilinin, səmərəli tərtibatlarının işlənilməsi və tətbiqi yolu ilə maili quyuların salınması texnologiyasının təkmilləşdirilməsi". 1988-ci ildə yüksək ixtisaslı kadrların - qazmaçı mühəndislərin hazırlanmasında iştirak etmək üçün Qazaxıstan Politexnik İnstitutunun filialının rəhbərliyi tərəfindən işə dəvət edilmişdi və burada o böyük mühəndis, dosent vəzifəsində çalışmışdır. 1993-cü ildən "Neft və qaz quyularının qazılması" kafedrasının rəhbəri işləmişdir. 1999-2001-ci illərdə Aktaus Dövlət Universitetinin neft-kimya fakultəsinin dekanı, 2001-2003-cü illərdə isə "Neft və qaz quyularının qazılması və neft və qazın geologiyası" kafedrasının rəhbəri olub. 2004-cü ildən bu günə qədər Quliyev Y.M. "Bolaşak" İnstitutunun (Manqistaus ş.) birinci prorektorudur. 1999-cu ildə "Qərbi Qazaxıstan şəraitində maimli quyuların əyriliklərinin idarə edilməsi üçün istiqamətləndirilməyən Qazıma kəmərinin aşağısının bərkidilməsinin (QKAB) optimal parametrlərinin seçilməsi üzrə qərarların qəbul edilməsinin elmi və praktiki əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Quliyev Y.M. neft və qaz quyularının qazılması sahəsində tanınmış alimdir. 

Onun elmi tədqiqatları neft və qaz quyularının qazılmasının texnologiyası məsələlərinə həsr edilmişdir. 

Quliyev Y.M. 65 elmi məqalənin, 15 metodik rəhbərliyin müəllifidir. O, Qazaxıstanda yaşayan xalqların Kiçik Assambleyasının üzvü, Azərbaycanın "Dostluq" Vilayət milli-mədəniyyət mərkəzinin (Aktau) sədridir.

O, Qazaxıstanda yaşayan xalqların Kiçik Assambleyasının Fəxri fərmanı, yubiley medalı ilə mükafatlanıb.
Zolaqlı balina

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. 

## Xariçi görübüşləri
Bura daxil canlıların 50–90 arası zolaq olur. Əsl balinalardan fərqli onların bel üzgəclərinə malikdir. Qozbel balinadan fərqli olaraq isə sinə ətrafında yerləşən üzgəcləri qısadır. Bu cinsə daxil olan Göy balina dünyanın ən nəhəng canlısıdır. Qidalarının əsasını xərçənglər və xırda balıqlar təşkil edir.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kiçik cənub zolaqlı balina

**Kiçik Cənub Zolaqlı balinası** () — Zolaqlı balinalar fəsiləsinə aid balina növü.

## Xüsusiyyətləri

Kiçik Cənub Zolaqlı balinası Zolaqlı və Bığlı balinalara daxil olan ən kiçik nümayyətdədir. Bu canlıların uzunluğu 7,2–10,7 metr, çəkisi isə 5,8–9,1 t arasında dəyişir. Orta ölçülü dişilər erkəklərdən bir metr iri olurlar. Yeni doğulan balaların uzunluğu 2,4–2,8 meyrdir. Bel nahiyyəsi tünd-boz, qarın nahiyəsi isə ağ rəngdə olur.

## Yayılması
Cənub yarımkürəsində yerləşən bütün okeanlarda yaşaya bilirlər. Yay ayları hətta Antarktida sahillərində belə görünürlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Persi Bricmen

**Persi Vilyam Bricmen** () — ABŞ fiziki. Yüksək təzyiq haqqında işinə görə 1946-cı ildə fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı olmuşdur. O, həmçinin geniş şəkildə elmi fəlsəfənin elmi metodlarını və digər təsirlərini işləmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abdullah ibn Əbdülmüttəlib

**Abdullah ibn Əbdülmüttəlib** (; ) — Məhəmməd peyğəmbərin atası. 
## Bioqrafiyası
Abdullah atası Əbdülmüttəllibin sevimli oğlu olmuşdur. Rəvayətlərə görə Əbdülmüttəlib çoxlu oğlu olarsa, birini qurban verəcəyinə söz vermişdir. İllər sonra onun on oğul övladı dünyaya gəlmişdir. Buna görə də Əbdülmüttəlib verdiyi sözü tutmuş və övladlarından birini qurban verməyi qərara almışdır. Onun atdığı püşk oğlu Abdullaha düşmüşdür. Beləliklə, Əbdülmüttəlib sevimli oğlunu qurban verməli idi. Ancaq sonra, qüreyşlilərin təkidi ilə o öz fikrindən daşınmış, oğlunun yerinə 100 dəvəni qurban kəsmişdir.

Daha sonralar Əbdülmüttəllib Abdullahı nüfuzlu ərəb qəbilələrindən birinə məxsus Əminə adlı bir qızla evləndirmişdir. Bu evlilikdən Məhəmməd dünyaya gəlmişdir. Ancaq, Abdullah gənc yaşlarında vəfat etdiyindən oğlu Məhəmmədi görə bilməmişdir. Bir çox tarixçilərin yazdıqlarına görə, Əminə hamilə olduğu zaman, o, ticarət işləri ilə əlaqədar Suriyaya getmiş, yolda qəfildən xəstələnərək Yəsrib (Mədinə) yaxınlığında vəfat etmişdir. O zaman Abdullahın 25 yaşı olduğu qeyd edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İden zolaqlı balina

**İden zolaqlı balina** () — Zolaqlı balinalar fəsiləsinə aid növ. 1993-cü ildə aparılan genetik araşdırmalar nəticəsində müstəqil növ olaraq qəbul edilmişdir. Əvvəllər isə Brayde zolaqlı balinanın (*Balaenoptera brydei*) yarımnövü hesab edilir. Növ adını britaniya diplomatı Eşli İdenin(1831–1887) şərəfinə adlandırılmışdır.

Bu növ balinaların əsasən tropik və subtropik iqlim qurşaqlarında yaşayırlar. Əsas arealı Hind okeanının şərqi və Sakit okeanın qərbində yayılmışlar. Xüsusi ilə İndoneziya və Filippin sularında üzürlər. Görünüşü ilə Brayda balinasını xatırlatsada ölçü baxımından kiçik olurlar. Haqqındakı məlumatlar yalnız ölü fərdlər üzərində aparılan araşdırmalardan əldə edilmişdir. Həyat tərzi Brayda balinalarını xatırladır. Kiçik qruplar halında yaşayırlar. Əsasən balıqlarla qidalanırlar. Onların sayları haqqında dəqiq məlumat yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər