open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
I Boris

**I Boris Mixail** () — Birinci Bulqar dövlətinin ilk xristian hökmdarı, əsl adı **Barıs** olmuşdur.. Xristian olduqdan sonra titulu xan yox knyaz olmuşdur.

## İlk dövrləri

852-ci ildə I Presian xanın yeganə oğlu olaraq taxta çıxmış, Franklara qarşı Moraviya knyazı I Rastislavla birgə hücuma keçmiş, lakin dəhşətli şəkildə məğlub olmuşdur. 855-ci ildə imperator III Mixailə qarşı məğlubiyyət və xorvatların üsyanı xanı çətin vəziyyətdə qoymuşdu.

### Serbiya
Knyaz Vlastimirin ölümündən sonra oğulları Mutimir,Stroyimir və Qoynik arasında müharibə başlamışdı. Serbiya knyazlığındakı ara müharibələrindən istifadə edən Boris oğlu Vladimir-Rasate başçılığında ordu göndərsə də qələbəyə nail ola bilmədi. Vladimir və 12 boyar əsir düşdü. Boris sülh bağlamağa məcbur oldu və Mutimirə 2 qul, 2 şahin, 2 it, və 80 kürk verdi. Mutimir bundan əlavə 2 qardaşını da Borisin sarayına göndərdi, qardaşı oğlu Petarı isə saxladı.

## Xristian olması
Xan diplomatik səbəblər və qonşularına qarşı effektiv mübarizə üçün xristian olmağa qərar verdi. Boris II Lüdovik Alman ilə sözləşib katolik olmağa qərar verdi, lakin 863-cü ildə III Mixailin işğalına qarşı mübarizə aparmaq üçün pravoslav olmağı qəbul etdi. 864-cü ildə Boris Pliskada, ailəsi və yaxın əyanlar ilə gizli şəkildə xristian oldu.

### Bolqarıstan Pravoslav Kilsəsinin qurulması

Boris daha sonra xalqını da xristianlaşdırmaq qərarına gəldi və Bizansdan keşişlər istədi. Eyni zamanda 866-cı ilin avqustu kovxan Pyotr ilə Papa I Nikolaya xristianlıqla əlaqəli 106 sual göndərdi. Boris katolik kilsəsinə yaxın hiss etdiyi və Bizans təsirindən qurtulmaq üçün bu yolu tutmuşdu. Borisin Papa I Nikolay və Papa II Adriana göndərdiyi arxiyepiskop tələbləri qəbul olunmadı və Boris birdəfəlik pravoslavlıq yolunu seçdi. Boris bununla xanın səlahiyyətini genişləndirmiş olurdu.

### Mədəniyyətə təsiri

866-cı ildə Kiril və Metodiusun tələbələri olan Ohridli Klement və Preslavlı Naumu paytaxta dəvət edərək məktəblər açdırdı. Yunan əlifbası qlaqolitik əlifba ilə əvəzləndi. Yunan dili sıxışdırılmağa başladı. Qədim Kilsə Slavyancası rəsmi dil elan olundu. Bununla da bulqarların slavyanlaşdırılması prosesi bitdi.

### Xristianlaşmağa reaksiya
Bir çox bulqar xristian olmağa etiraz etdi. 865-ci ildə Tenqriçi boyarlar üsyana başlamışdılar. Boris üsyanı amansızcasına yatırdı və 52 boyarı ailələri ilə birlikdə edama məhkum etdi.

## Son dövrləri
889-cu ildə Boris taxt-tacdan əl çəkərək keşiş oldu, lakin oğlu Vladimir-Rasate yenidən Tenqriçi ənənələri geri gətirməyə başladığına görə 893-cü ildə qayıdaraq Vladimiri kor etdi, həyat yoldaşını isə monastıra göndərdi. Öz davamçısı olaraq I Simeonu təyin etdi. 895-ci ildə yenə ortaya çıxaraq Simeona Macarlara qarşı mübarizədə kömək etdi. Boris 907-ci ildə vəfat etdi.

## Toponimlər
Antarktikanın Livinqston adasında, Müqəddəs Boris zirvəsi onun şərəfinə adlanmışdır.

## Media
1985-ci ildə haqqında çəkilən "I Boris" filmdə knyaz rolunu Stefan Danailov ifa etmişdir.

## İstinadlar
I Simeon

**I Böyük Simeon** ( ) — Birinci Bulqar dövlətinin XIX imperatoru

## Həyatı
Simeon 893-cü ildə doğulmuşdu. Vladimir-Rasatedən fərqli olaraq bütün ömrü boyu xristian olmuşdur. 14 yaşında Konstantinopol Universitetinə getmişdi və arxiyepiskop olmaq istəyirdi. Lakin Vladimirin devrilməsi nəticəsində taxta çıxmalı oldu. Qavrilin yerinə niyə Simeonun seçildiyi məlum deyil.

## Hakimiyyəti

### Bizans və Macarlarla əlaqələr
Simeonun taxta çıxdığı dövr Bizansla əlaqələrin pisləşdiyi dövr idi. VI Leo bolqar tacirlərin ticarət mərkəzini Konstantinopoldan Salonikiyə dəyişmiş, ağır vergilər qoymuşdu.Onlar Simeona, Simeon da Leoya şikayət etmişdi. İmperator bu şikayətləri qulaqardına vurdu. Qəzəblənən Simeon Bizansı işğal etdi və kiçik mübarizəylə rastlaşdı Xəzər muzdlu əsgərlərini əsir alan Simeon Macar işğalının qarşısını almaq üçün şimala dönməli oldu. Arpadın oğlu Liüntikanın başçılığı ilə gələn bir ordu artıq Dunayı keçmişdi. Simeon 896-cı ildə Peçeneqlər ilə birlikdə Macarlara hücum edərək onları darmadağın etdi. Bundan sonra Konstantinopola dəfələrlə hücum edən knyaz çətinliklə də olsa saxlanıldı. İmperator sülh müqaviləsi imzalamağa məcbur oldu. Petar Qoynikoviçi də Serbiya knyazı kimi tanıyaraq Simeonun öz vassalı halına gətirdi.

 904-cü ildə imperator Makedoniyanın və Albaniyanın şimalını da güzəştə getməyə məcbur oldu.

### Çarlığı
Leonun ölümündən sonra taxta keçən VII Konstantin hökuməti Simeona vergi verməkdən imtina etdikdə bu bəhanə Simeona yeni bir müharibə başlamağa imkan verdi. Ara müharibələrlə qızışan Bizansı işğal edən Simeon üçün 913-cü ilin avqustunda Konstantinopola çatmaq çətin olmadı. Çətin vəziyyətdə qalan Bizans, Simeonun qızlarından birinin imperator ilə evliliyinə Simeonun çar kimi qəbul olunmasına, yəni imperatora bərabər olmasına razı oldu.

20 avqust 917-ci ildə müharibəyə başlayan Bizans ordusu ağır məğlubiyyətə uğradıldı. Anxilaos döyüşü kimi tarixə düşən savaşda Bizans çox ağır itki verdi. Daha sonra üzünü Serbiyaya çevirən çar 924-cü ildə kovxan Fyodor Siqritsa və komita Marmaisin başçılığı ilə işğala başlamışdı. Simeon sonra dəfələrlə Bizansı işğala hazırlaşdı, hətta Fatimilər xilafəti ilə müqavilə imzaladı. 924-cü ildə Serbiya bir dövlət kimi

ləğv olunaraq Bolqarıstana birləşdirildi. 9 sentyabr 924-cü ildə Bizansla yenidən sülh müqaviləsi imzalandı.

### Xorvatlarla müharibə
Simeon 925-ci ildə Bolqarıstan Pravoslav Kilsəsinin səviyyəsini patriarxlığa yüksəltdi. 926-cı ildə isə sərkərdə Alaqabaturun başçılığı ilə Xorvatiyaya hücum edən Simeon 27 mayda Çar Tomislava məğlub olsa da onun Bizansla əlaqəsini kəsə bildi.

## Ölümü
Həyatının son illərində yenidən Bizansı işğal etməyi planlayırdı. 27 may, 927-ci ildə ürək çatışmazlığından vəfat etdi.

## Ailəsi
Simeon iki dəfə evlənmişdi. Birinci həyat yoldaşından Mixail adlı övladı, ikincisindən isə I Pyotr, İvan və Bayan adlı övladları olmuşdu.
**Ailəsi**




## İstinadlar
Rossiya 1

**Rossiya 1** () — Rusiyanın ölkəmiqyaslı dövlət telekanalı. "Ümumrusiya Dövlət Televiziya və Radioyayımı Şirkəti ()"nin tabeliyindədir. Rusiya hökumətinin maraqlarına xidmət edən telekanallardan biridir.
Namus (film, 1925)

**Namus** () — Aleksandr Şirvanzadənin 1885-ci ildə yazdığı eyniadlı romanı əsasında, 1925-ci ildə Hamo Beknazaryanın çəkdiyi ağ-qara, səssiz bədii film. Film ilk erməni bədii filmi sayılır.

## Məzmun

Film XIX əsrin sonlarında Şamaxıda uşaqlıqdan qonşu və yoldaş olan nişanlı iki gəncin dramından bəhs edir. Gizli görüşən nişanlıları qızın atası görüşdə tutur. Atanın olduqca pis qarşıladığı bu görüşmə səbəbindən nişan pozulur. Daha sonra qızın atası Rüstəm adlı biri ilə öz qızını evləndirir. Bu evliliyə dözməyən qızın köhnə nişanlısı — Seyran içkinin təsiri ilə Rüstəmə onun arvadı — Süsən ilə yatdığını deyir. Sübut olaraqsa, uşaqlıqdan onda olduğunu bildiyi, döşündə xal olduğunu deyir. Rüstəm aldadıldığını düşünərək Süsəni öldürür. Danışdığı yalana görə Seyran peşman olsa da, artıq gec olur.

## Rollarda
Baş rolda *Hovhannes Abelyan* və *Hraçya Nersisyan* çəkilmişdir.

## Mənbə
Sıma Syan

**Sıma Syan** (Çin: 司马迁; ) — Xan sülaləsinin böyük fəqihinin başçısı.

## Həyatı

## İstinadlar
Siciliya dili

**Siciliya dili** (*Lu Sicilianu*, İtalyanca: *Lingua siciliana*) — təxminən 10 milyon adam tərəfindən danışılan latın dili əsaslı dil. Danışıldığı yerlər Siciliya bölgəsinin hamısı, Orta və Cənubi Calabria, Lecce və Salernodur.
Mixail (Bolqarıstan şahzadəsi)

**Mixail** () — Birinci Bulqar dövlətinin şahzadəsi. I Simeonun ən böyük oğlu idi. Lakin Simeon kiçik oğlu Pyotru taxta çıxarmaq istəyirdi. 927-ci ildə I Pyotr taxta çıxandan sonra Makedoniyaya qaçaraq bir qalada möhkəmləndi və taxta iddia etməyə başladı. Lakin elə həmin il gələn qəfil ölümü onu dəstəkləyənlərin istəklərini yarıda qoydu.
İvan (Bolqarıstan şahzadəsi)

**İvan** — Birinci Bulqar dövlətinin şahzadəsi, I Simeonun kiçik oğlu. I Pyotrun taxta keçməsindən bir il sonra üsyan etmiş, daha sonra Konstantinopola qaçıb, 928-ci ildə orda erməni bir qızla evlənmişdi.

## İstinadlar
Vladimir-Rasate

**Vladimir-Rasate** () — Birinci Bulqar dövlətinin Tenqriçi son imperatoru.

## İlkin həyatı
Vladimir-Rasate atasının dövründə sərkərdə idi. Serbiya knyazının Vlastimirin ölümündən sonra oğulları Mutimir,Stroyimir və Qoynik arasında müharibə başlamışdı. Serbiya knyazlığındakı ara müharibələrindən istifadə edən Boris oğlu Vladimir-Rasate başçılığında ordu göndərsə də qələbəyə nail ola bilməmişdi. Vladimir və 12 boyar əsir düşmüşdü. Daha sonra əsirlikdən qurtulmuşdu və evinə qayıtmışdı.

## Hakimiyyəti
892-ci ildə Müqəddəs Roma imperiyası hökmdarı Arnulf ilə saziş imzalamışdı. Vladimir-Rasate xristianlığı Bizansın təsiri olaraq görür və Tenqriyə inamı geri qaytarmaq istəyirdi. Sadəcə bir hissə boyar tərəfindən dəstəklənən Vladimir 893-cü ildə atası Boris tərəfindən devrildi və kor edildi. Yerinə qardaşı I Simeon gətirildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bayan (Bolqarıstan şahzadəsi)

**Bayan** — Birinci Bulqar dövlətinin şahzadəsi, I Simeonun ən kiçik oğlu idi. Onun sehrbaz olduğuna, istəyəndə bir qurd halına yaxud bir heyvan cildinə girə bildiyi inanılırdı.
## İstinadlar
I Pyotr (Bolqarıstan çarı)

**Pyotr** (; ) — Birinci Bulqar dövlətinin imperatoru, I Simeonun ikinci oğlu idi.

## Hakimiyyəti
Pyotr 27 may 927-ci ildə taxta çıxıb. Elə həmin il də Bizansa hücuma başlamışdı. İmperator I Roman sülhə gedərək nəvəsi Mariya ilə Pyotrun evlənməsinə nail olmuşdu. Mariyanın adı bu vaxt "sülh" mənasına gələn İrene ilə dəyişdirildi. İmperator çara vergi verməyə davam etdi.

### Üsyanlar
Pyotr hakimiyyətə gələn kimi qardaşı Mixail ilə hesablaşmalı oldu. Lakin Mixail tezliklə vəfat etdi. İvanın üsyanı da nəticə vermədi. Ən kiçik qardaşı Bayan isə zərərsiz idi. Lakin 933-cü ildə Serbiya knyazı Çaslav Klonimiroviç həbsdən qaçaraq üsyana başlamışdı.

### Daxili siyasət
Pyotrun hakimiyyəti əsasən sakit, sülh içində keçmişdir. Kilsəyə həddindən çox yardım etməsi din adamları tərəfindən rüşvət kimi görülməyə başlanmışdı.

### Bizansla münasibətlər
İrene Lekapenenin ölümü Bizansla əlaqələrin yenidən soyumasına təkan verdi. 966-cı ildə II Nikifor xərac verməkdən imtina edərək Kiyevli I Svyatoslavı bulqarların üzərinə göndərmək barədə həvəsləndirdi. I Svyatoslav 2 ilə 60.000 əsgərlə Bolqarıstanın 80 qalasını işğal etmişdi. Müttəfiqinin qalibiyyətlərindən şübhələnərək qorxan imperator Pyotr ilə sülhə tələsdi və bu dəfə Peçeneqləri Kiyevin üstünə saldı.

## Ölümü
969-cu ildə I Svyatoslavın növbəti hücumu ilə ağır məğlubiyyət yaşayan Pyotr, taxtdan əl çəkərək keşiş həyatına başladı. 30 yanvar, 970-ci ildə də vəfat etdi.

O atasına nisbətən zəif hökmdar olaraq yadda qaldı. Onun dövründə Boqomilçilik vüsət aldı.

## Ailəsi
Mariya ilə 8 noyabr 927-ci ildə evlənmiş, iki oğlu olmuşdu:
* II Boris
* Roman

## İstinadlar
II Boris

**Boris** () — Birinci Bulqar dövlətinin imperatoru, I Pyotrun ilk oğlu idi.

## Hakimiyyəti
969-cu ildə taxta çıxmışdı. I Svyatoslavın üstünlüyünü qəbul edib, onunla Bizansa qarşı birləşməyə məcbur olmuşdu. Lakin 970-ci ildə həlledici döyüşdü müttəfiqini qoruya bilməyən Svyatoslav imperator I İohann Timizkesin Borisi həbs etməyinə mane ola bilmədi. Boris artıq çar kimi yox *magistros* yəni adi qubernator kimi görülürdü. Ölkənin qərb hissəsi isə Kometopuli sülaləsindən olan 4 gənc qardaş tərəfindən idarə olunurdu. Bizans hakimiyyəti bunu bir üsyan kimi, qardaşlar isə qəyyumluq hadisəsi kimi görürdülər. Boris qardaşı ilə ölkəsinə qayıdanda bir lal-kar sərhəd gözətçisi tərəfindən tanınmayaraq ürəyindən oxla vuruldu. Qardaşı isə bundan qurtuldu.

## Ailəsi
Bilinməyən bir qadınla evlənmiş, iki qızı olmuşdu:
* 968-ci ildə II Basillə evlənən qızı
* 968-ci ildə VIII Konstantinlə evlənən qızı

## İstinadlar
Spartalı Xilon

**Spartalı Xilon** () — Yunanıstanın yeddi müdriyindən biri. Spartalı Damaetin oğlu.

Spartada efor seçilərkən (beş ali vəzifə sahibindən biri) qardaşının paxıllıqdan - niyə səni seçirlər, məni yox? - sualına Xilon belə cavab vermişdir: - Ona görə ki, mən ədalətsizliyə dözə bilirəm, sən isə yox.

## Həyatı

Həyatı haqqında məlumat çox azdır. Eforlar həm də hakim kimi məhkəmə işlərinə baxdıqlarına görə qoca yaşlarında Xilondan soruşulanda ki, -ədalətsiz hökm çıxarıbmı? Xilon cavab vermişdir ki, -yalnız bircə hökmünə görə şübhə içindədir, bilmir ki haqlıdı ya haqsız. Həmin məhkəmə zamanı Xilon bir dostunun işinə baxırmış. Xilon onu qanun üzrə məhkum etmiş, ancaq efor dostundan xahiş etmişdir ki, hökmü dəyişib bəraətlə əvəz etsin və buna nail olmuşdur. Beləliklə o həm qanuna həm də dostluğa sadiq qalmışdır.

## Ölümü

Xilon qoca yaşlarında vəfat etmişdir, özü də Olimpiya oyunları zamanı oğlunun yumruq savaşında qalib gəldiyini görərkən Diagenin yazdığı kimi sevincdən və qocalıq zəyifliyindən keçinmişdir.

## İstinadlar
Abbas Göyçə

**Abbas Göyçə** (; ) — İstanbul Türkiyə-Azərbaycan Dərnəyinin Ağsaqqallar Şurasının sədri

## Həyatı
Abbas Göyçə 1927-ci ildə Qarsın Arpaçay ilçəsinin Meydancıq kəndində anadan olub. Ayvazoğlu Hacının nəvəsi və Qars tacirlərindən olan Əthəm Göyçənin oğludur. Bunlar əslən Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Kəvər rayonunun Abbasgölü kəndindəndirlər. Abbas Göyçə orta və lisey təhsilini Qarsda, ali təhsilini Ankara Universitetinin hüquq fakültəsində almış, 1954-cü ildə universiteti bitirmişdir.

1954–1959-cu illərdə hüquqşünas kimi çalışmışdır. 1959–1965-ci illərdə Erçis və Onyedə məhkəmə hakimi, 1965-ci ildən Daniştayda yardımçı və baş yardımçı vəzifələri tutmuş, 1981-ci ildə Qarsdan millət vəkili seçilmişdir. Türkiyə Böyük Millət Məclisində Anayasa komissiyasının üzvü olmuşdur. Hüquq nəzəriyyəsinə dair bir sıra elmi əsərlərin müəllifidir. Türkiyə ictimaiyyəti Abbas Göyçəni həm də ünlü şair kimi tanıyır.

20 dekabr 2014-cü ildə Türkiyədə müalicə olunduğu özəl xəstəxanada 87 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Döymənc

**Döymənc** — Azərbaycan mətbəxinə xas olan məzədir. Əsasən Azərbaycanın şimal-qərb zonasında (Qəbələ, Şəki və s.) hazırlanır.

## Tərkibi
* Alça (bərk yaşıl və ya qırmızı) - 1 kq
* Sarımsaq - 2 diş
* Reyhan - 1/3 dəstə
* Keşniş - 1/3 dəstə
* Duz - zövqə görə

## Hazırlanma qaydası
Alçaları yuyub kubik şəklində doğrayın (əsl döyməncdə əzilməlidir). Sarımsağı, reyhanı və keşnişi çox xırda şəkildə doğrayıb alçaya əlavə edin. Sonra üzərinə duz əlavə edin və hamısını biryerdə qarışdırın.
Mahmudlu (Qafan)

**Mahmudlu** (hal-hazırkı adı: **Getişen** (), 1949-cü il ad dəyişikliyindən sonrakı adı: **Çaykənd**) — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzində (keçmiş Zəngəzur mahalı) yerləşən kənd. 1930-1995-ci illər aralığında Qafan rayonu inzibati-ərazi vahidinin tərkibinə daxil idi.

Kənd Qafan şəhərindən 29&nbsp;km şimal-qərbdə, Gığı və Keypəşin kəndlərinin arasında, Gığı çayının sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 1700 m yüksəklikdə yerləşir.

## Tarixi
Kəndin vaxtilə Cəbrayıl rayonunun Mahmudlu kəndinin yaylaq yeri olduğu, sonralar isə qışlağa qayıtmayan ailələrin məskunlaşması nəticəsində yarandığı söylənilir.

## Adı
Topomorfantın mənası XV-XVII yüzilliklərdə Anadoludan gəlmiş sonradan şiəliyi qəbul edərək Qızılbaşlara qoşulmuş Mahmudlu tayfasının adı ilə bağlıdır.

Kənd 1949-cu ilə kimi Mahmudlu adlansa da, 1949-cu ildən sonra adı dəyişdirilərək **Çaykənd** edilmiş, buna baxmayaraq yerli sakinlər kəndi elə Mahmudlu olaraq adlandırmışlar.

90-cı illərdə isə kəndin adı erməniləşdirilərək **Getişen** edilmişdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 42 nəfər, 1873-cü ildə 301 nəfər, 1886-cı ildə 416 nəfər, 1897-ci ildə 134 nəfər, 1904-cü ildə 596 nəfər, 1914-cü ildə 263 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə erməni silahlı birləşmələrinin hücumuna məruz qalan kənd əhalisi kəndi tərk etməyə məcbur qalmış, Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra isə 120 nəfər kənd sakini yenidən geri qayıtmışlar.

Ermənistan SSR dövründə kənddə 1922-ci ildə 126 nəfər, 1926-cı ildə 147 nəfər, 1931-ci ildə 170 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tamamilə öz doğma kəndlərindən qovulmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır.

## Kəndin toponimləri
* Qara qaya 
* Lalalı yurd
* Anzın
* Xırman yeri
* Paxlalıq
* Çay arası
* Körpü qayası
* Ağuçuq
*Kolavat
* Yumru daş
*Böyük qaya
*Vağ dərə
*Sarı qaya
*İlan daşı
*Homalan
*Yurd yeri
*Kəl üçən dərəsi
* Novlu bulaq
* Dəfin kaha və s.

## Mənbə
* Musa Urud, «Zəngəzur», Bakı, "Nurlar", 2005.
* Əziz Ələkbərli, «Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"», Bakı, "Sabah", 1994.
* İbrahim Bayramov, «Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri», Bakı, "Elm", 2002.
* Həbib Rəhimoğlu, «Silinməz adlar, sağalmaz yaralar», Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. «Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti». Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Sabir Əsədov, «Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası», Bakı, "Gənclik", 1995.
* Səməd Qarayev, «Qazangöl həsrəti», Bakı, 2002.
* Zəngəzur Cəmiyyətləri Birliyi: Qafan 

## İstinadlar
Mirzə Yəhyaəli xan Amani

**Mirzə Yəhyaəli xan ibn Cəlaləddin Mirzə Heydər xan Baranlı** (23 sentyabr, 1748 - 21 sentyabr, 1797) — Aud nəvvabı.

## Həyatı

Mirzə Yəhyaəli xan 23 sentyabr, 1748-ci ildə Feyzabad şəhərində anadan olmuşdu.

Mirzə Yəhyaəli xan 21 sentyabr 1797-ci ildə vəfat edib.

## Ailəsi

Mirzə Yəhyaəli xanın Vəzirəli xan adlı oğlu vardı.
## Qaleriya

Fayl:Bara Imambara Lucknow.jpg|Bara İmambara, Lakhnau, built by Asaf-ud-Daula
Fayl:asif_palace_lucknow.jpg|A view of the Palace of the Asaf-ud-Daula at Lucknow, c.1793
Fayl:asif_muharram_1795_2.jpg|Asaf-ud-Daula, celebrating the Muharram festival at Lucknow, c.1812
Fayl:asif_coin_1a.jpg|A silver ashrafi issued by Asaf-ud-Daula from the Najibabad mint in AH 1211 (1796/7), regnal year 38
Fayl:asif_coin_1b.jpg|A silver ashrafi issued by Asaf-ud-Daula from the Najibabad mint in AH 1211 (1796/7), regnal year 38
Fayl:asif_musicians_1812.jpg|Nawab Asaf-ud-Daula seated on a rug smoking a hookah and listening to a party of male musicians, c.1812
Fayl:The simple grave of Asaf al-Daula under a canopy inside the Imambara - British Library Add.or.4758.jpg|The simple grave of Asaf-ud-Daula under a canopy inside the [Bara] Imambara, c.1814-15
Fayl:asif_cockfight.jpg|Asaf-ud-Daula at a cock-fight with Europeans; this painting most likely depicts the famous cockfight between Asaf al-Daula and Colonel Mordaunt which took place at Lucknow in 1786, c.1830-35


## Həmçinin bax

* Aud
Aud nəvvabı

**Aud nəvvabı** — XVIII–XIX əsrlərdə Aud hakimlərinin titulu.

## Tarixi
1722-ci ildə Böyük Moğollar imperiyasının imperatoru Sultan Məhəmməd şah Səadətəli xanı Audun valisi təyin etdi. Əvvəlcə o "nazim" ünvanı daşıyırdı. Sonra o, "nəvvab" titulunu qəbul etdi. Paytaxtını Feyzabada köçürdü.

## Nəvvabların siyahısı

## Həmçinin bax
* Şiə dövlətlərinin siyahısı
Roman (Bolqarıstan çarı)

**Roman** () — Bulqar çarı. Hakimiyyəti nisbətən uzun çəksə də müstəqil olmamış, xədim olduğu üçün övladları da olmamışdır. 991-ci ildən Bizans əsirliyində olan Roman 997-ci ildə vəfat etdi. Bununla da Kubratdan bəri davam edən Dunay bulqarları sülaləsinin nəsli kəsildi. Yerinə Samuil keçdi.

## İstinadlar
Dulo sülaləsi

**Dulo (Tuğluq)**- qədim Hun-Bulqar sülaləsi. Attilanın oğlu Ernaxın nəslindən gəlirlər. Əvvəllər Göytürk xaqanlarına tabe olsalar da sonralar müstəqil olmuşlar. Sülalənin əsasını Kubrat xan qoymuşdur. Sülalə daha sonra kiçik qollara ayrıldı:

* Batbayan xan— Xəzərlərin hökmdarlığı altında yaşamağa razı olmuş və Xəzərlərə qatılmışlar. Xəzərlərin hakimiyyəti altında yaşamağa razı qalan bolqarlara Quru Bolqarlar deyilir.
* Kotrak xan — İdil Bulqar dövlətini yaratdı.
* Altsek xan — Avar xaqanlığına sığınmışdı.
* Asparux xan — Birinci Bulqar dövlətini yaratmışdı.
* Kuber xan — Şimali Makedoniya bulqarlarının başçısı idi.
* Qiyasəddin Tuğluq şah - Hindistan Tuğluqlularının şahı idi.

## İstinadlar
Meydancıq (Arpaçay)

**Meydancıq** () — Qars ilinin Arpaçay ilçəsində kənd.

## Tarixi
Kənd əhalisi Oğuzlardan olan Azərbaycanlılardır. Kənd əhalisi əsasən 1918-ci ildə Göyçə mahalındakı erməni qırğınlarından canını sağ qurtaran azərbaycanlılar Türkiyəyə keçərək Arpaçayın sahilindəki Meydancıq kəndində məskunlaşanlardır. Köç edən əhalinin bir hissəsi Qars vilayətinin müxtəlif nahiyələrinə səpələnmişlər.

## Mədəniyyəti
Kənddə ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. İçməli su şəbəkəsi yoxdur, Sanitariya qovşağı quraşdırılımışdır. Kəndin asfalt yolu, daimi elektriki və telefon qovşağı vardır.

## Coğrafiyası
Kənd Qars ilindən 45;km, Arpaçay ilindən isə 3;km məsafədədir.

## İqlimi

## Əhalisi

### Tanınmışları
*Abbas Göyçə (; d.1927, Qars) — İstanbul Türkiyə-Azərbaycan Dərnəyinin Ağsaqqallar Şurasının sədri

### Statistika

## İqtisadiyyatı
Kəndin iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatı və heyvandarlığa bağlıdır.

## İstinadlar

  
## Xarici keçidlər
* Yerelnet
Aromunlar

**Aromunlar**, **valaxlar**, **kutsovlaxlar** və ya **çinçarlar** (, ) — nümayəndələrinin mütləq əksəriyyəti Balkan yarımadasında yaşayan roman dilli xalq. Aromun qeyri-hökumət təşkilatlarının hesablamalarına əsasən XX əsrin başlanğıcında Balkan yarımadasında təxminən 200.000 etnik aromun yaşayırdı.

## Məskunlaşma

### Yunanıstanda

Ən çoxsaylı aromun toplumu Yunanıstanda yaşamaqdadır. Bu ölkədə yaşayan etnik aromunların sayı haqqında məlumatlar Yunanıstan dövlətinin 1951-ci ildən sonra bu ölkədə keçirilən əhalinin sayımlarının yekunlarını açıqlamaması səbəbindən yalnız müəyyən təxminlərə əsaslanır. Müxtəlif təxminlərə əsasən bu ölkədəki aromunların sayı 50.000-dən 300.000-ə qədərdir. 7 aprel 1951-ci il siyahıyaalınmasına əsasən Yunanıstanda ana dili olaraq arumın dilində danışanların sayı 39.855 nəfər idi. Yunan dövlətinin rəsmi mövqeyinə əsasən Yunanıstanda yalnız dini azlıqlar mövcuddur, etnik azlıqlar isə yoxdur. Beləliklə aromunların etnik azlıq statusu yoxdur.

### Albaniyada

Qeyri-rəsmi təxminlərə əsasən ikinci ən çox aromun yaşayan ölkə Albaniyadır və müxtəlif təxminlərə əsasən bu ölkədəki aromunların sayı 10.000-dən 200.000-ə qədərdir. 1 oktyabr 2011-ci il siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən Albaniyada yaşayan etnik aromunların sayı 8.266 nəfər, ana dili olaraq aromun dilində danışanların sayı isə 3.848 nəfərdir.

### Rumıniyada

Qeyri-rəsmi təxminlərə əsasən Rumıniyada yaşayan aromunların sayı 25.000–50.000 nəfərdir. Rəsmi olaraq Rumıniyada 1930, 1956, 1966, 1977, 1992, 2002 və 2011-ci illərdə əhalinin siyahıyaalınması gerçəkləşmişdir. Bu sayımlardan yalnız ikisində, 1977-ci və 1992-ci ildə aromunlar rumınlardan ayrı bir etnik qrup olaraq qeydə alınmışdırlar. 1977-ci ildə həyata keçirilmiş siyahıyaalınmanın yekunlarına əsasən Rumıniyada yaşayan etnik aromunların sayı 982 nəfər, ana dili olaraq aromun dilində danışanların sayı isə 759 nəfər idi. 1992-ci ildə isə əhali sayımının rəsmi yekunlarına əsasən etnik arumunların sayı 21.736 nəfər olsa da bütün aromunların ana dili rumın dili olaraq göstərilmişdir.

### Serbiyada

1–15 oktyabr 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən Serbiyada 35.573 nəfər etnik aromun yaşayır. Qeyri-rəsmi təxminlərə əsasən isə bu ölkədə təxminən 40.000 nəfər aromun mövcuddur.

### Makedoniyada

Makedoniyada aromunlar rəsmən **valax** adlanırlar. Qeyri-rəsmi təxminlərə əsasən bu ölkədə təxminən 20.000-50.000 nəfər etnik aromun yaşayır. 1994-cü ildə gerçəkləşmiş rəsmi siyahıyaalınmanın yekunlarına əsasən Makedoniyada etnik aromunların sayı 8.601 nəfər, ana dili olaraq aromun dilində danışanların sayı isə 7.036 nəfər olmuşdur.

### Bolqarıstanda

## İstinadlar
Sərmayə

## Sərmayə
### Sərmayə və ya kapital və ya anavar
İqtisadiyyat elmində mal çıxarmaq üçün istifadə qurğu, fabrik kimi fiziki vasitələrdir. İqtisadiyyat elmindəki sərmayə anlayışı ilə maliyyə elmindəki sərmayə fərqlidir. Maliyyədə, sərmayə anlayışı, fiziki sərmayə üzərindəki mülkiyyət haqqını ifadə edər. Pula çevrilə bilən bon, səhm kimi dəyərlər də sərmayə olaraq qəbul edilir.

## Kapital
1. gəlir gətirmək qabiliyyəti olan hər şey və ya əmtəə xidmətlərin istehsalı üçün insanların yaratdığı resurslar;
2. istehsal vasitələri formasında hər hansı bir işə qoyulan fəaliyyətdə olan mənbə;
3. izaﬁ dəyər, gətirən dəyər öz-özünə artan dəyərdir;
4. investorun, yaxud digər payçıların, şirkətin, müəssisənin aktivində öhdəliklər çıxılmaqla, pul ifadəsində payı;
5. ﬁziki və hüquqi şəxsin xalis aktivlərinin məcmusu, yəni öhdəlikləri çıxılmaqla ümumi aktivlərin məcmusu;
6. əsas istehsal amilindən biri. Burada kapital anlayışı özündə maşın və avadanlıqları, istehsal binasını, eləcə də, pul və maliyyə aktivləri şəklində olan, istehsala qoyulmaqla onun bir amilinə çevrilən vəsaitlər nəzərdə tutur.

## Həmçinin bax
* Kapital dövriyyəsi
* Kapital miqrasiyası
* Kapital və ideologiya
* Kapital zərərləri
* Kapitalın dərinləşməsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əliabad bələdiyyəsi

* Əliabad bələdiyyəsi (Biləsuvar) — Biləsuvar rayonunda bələdiyyə.
* Əliabad bələdiyyəsi (Lerik) — Lerik rayonunda bələdiyyə.
* Əliabad bələdiyyəsi (Saatlı) — Saatlı rayonunda bələdiyyə.
* Əliabad bələdiyyəsi (Zaqatala) — Zaqatala rayonunda bələdiyyə.
* Əliabad bələdiyyəsi (Naxçıvan) — Naxçıvan şəhərində bələdiyyə.

## Həmçinin bax
* Əliabad
Sərvət

## Sərvət anlayışı
Gündəlik həyatda sərvət ifadəsi daha çox bir şəxsə və ya ailəyə məxsus olan böyük miqdarda pul dəyəri kimi xarakterizə edilir. İqtisadiyyatda isə bu çox fərqlidir. İqtisadiyyatda sərvət anlayışı ilə 1 manatlıq dəyər də sərvət olaraq xarakterizə edilər.

## İstinadlar
Qış sarayının Müqəddəs Georgi zalı

**Müqəddəs Georgi zalı** () və ya **Böyük taxt zalı** () - Sankt-Peterburqdakı Qış sarayının ən böyük dövlət zalıdır. Sarayın ən şərq otağı olan zal kiçik Apollon zalı vasitəsiylə Qış sarayını Ermitaj binası ilə birləşdirir.

## Tarixi

Sarayın əsas taxt zalı olan Müqəddəs Georgi zalı bir çox tarixi hadisələrin və mərasimlərin şahidi olmuşdur.  1906-cı ildə, məhz bu zalda Çar II Nikolayın iştirakı ilə Birinci Dövlət Dumasının açılışı olmuşdur. İnqlabın qarşısını almağa çalışan çar, xalqa güzəştə gedərək dumanın yaradılmasına razılıq verməyə məcbur olmuşdu. Lakin, imperator ailəsi bunu “*Rusiyada mütləqiyyətin sonu*” kimi dəyərləndirirdi.

Tarixdə ilk dəfə, ictimai mövqeyindən asılı olmayaraq, çoxlu sayda rus saraya buraxılmışdı və bu həm imperator ailəsi, həm də xalq üçün sürrealist bir sınaq idi. Çar ailəsi ilə birgə taxt pilləkənində dayanmış çarın bacısı zalı doldurmuş sadə rusları xatırlayaraq yazır: *“Mən [[Mariya Fyodorovna (Danimarka daqmarı)|anamla]] birgə Birinci Dumaya getdim. Mən zala dolmuş kəndli və fabrik işçiləri olan çoxlu millət vəkillərini xatırlayıram. Kəndlilər qaşqabaqlı baxırdılar. Lakin işçilər daha pis idilər, onlar elə baxırdılar ki, sanki, hamısı bizə nifrət edirdilər. Mən [[Aleksandra Fyodorovna|Aleksinin]] gözlərindəki narahatlığı xatırlayıram.”* Saray naziri Frederik qeyd edir ki, *“Millət vəkilləri, nazirlər üzərinə hücum etmək üçün bir siqnal gözləyən cinayətkarlar dəstəsini xatırladırdı. Mən bir də heç vaxt həmin insanlar arasında olmaq istəmirəm."* Dul imperatriça isə *“anlaşılmaz bir nifrət”* sezmişdi.

Taxtın arxasında kiçik Apollon otağı yerləşir. Kiçik giriş otağı funksiyasını daşıyan Apollon otağı əslində Ermitaj binası ilə birləşdirən körpü-pilləkənin yuxarı hissəsidir. Bu otağın stukko işləmələri olan kesson tavanı var.

Bu gün Ermitaj muzeyinin tərkibində olan zal Stasovun dekorativ dizaynını daşıyır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Zalın 1787-1795-ci illərdə memar Cakomo Quarencinin layihəsi əsasında inşa edilmiş neoklassik rəngarəng interyeri 1837-ci ildə sarayda baş vermiş yanğın nəticəsində tamamilə məhv olmuşdur. Yanğından sonra bütövlükdə sarayın bərpa olunması rus memar Vasili Stasova tapşırılmışdı. Stasov hər nə qədər sarayın ümumi memarlıq quruluşunu və fasad dizaynını olduğu kimi bərpa etsə də, əksər otaqların interyerini daha sadə klassik stillə əvəz etmişdir. Bərpa zamanı Müqəddəs Georgi zalının polixrom mərmər sütunları ağ mərmər sütunlarla əvəz edilmişdi. Yanğın zamanı zalın tamamilə məhv olmuş alleqorik səhnələrin çəkildiyi möhtəşəm tavanı, Stasov tərəfindən adi qızılı naxışları olan sadə tavanla əvəzlənmişdir.


File:Поляков - Тронная речь Николая II во время открытия I государственной думы в Зимнем дворце.jpg|Birinci Dumanın açılışı zamanı II Nikolayın nitq söyləməsi, V. Polyakov.
File:Hau. Interiors of the Winter Palace. The Apollo Hall. 1862.jpg|Apollon zalı, E.P.Hau, 1862.
File:St. Petersburg (8371337081).jpg|Müqəddəs Georgi zalının müasir görünüşü.


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*

*

*
*History of the Hermitage retrieved 1 November 2008
Hind-İran dilləri

**Hind-İran dilləri** — qədim arilərin miqrasiyası ilə yaranan və "ana ari dili"nə bağlı olan hind-avropa dillərinin ən şərq qolu.

Ari dilləri daşıyıcıları Pamir, Benqal regionu və Şri-Lankadan Anadolu, Suriya və Şimali Qafqazadək yayılıb. Dillər Tacikistan, Əfqanıstan, Banqladeş, Hindistan, İran, Nepal, Pakistan, Şri-Lankada; Orta Asiya, Qafqaz ölklərində: Azərbaycan , Özbəkistan, Türkmənistan və Ermənistanda; Rusiyaya yaxın regionlardakı, İraq, Çin, Suriya və Türkiyədə yayılıb. Qaraçı və ona qohum dillər bütün dünya üzrə, əsasən də Avropada yayılıb. Hind dili icmaları Fici, Mavriki və Surinamda yaşayır. Hind-İran dilləri daşyıcılarının ümumi sayı 1,2 milyard insan hesab edilir.

## Ədəbiyyat
* Коган А. И. Дардские языки: Генетическая характеристика. М.: Восточная литература РАН, 2005. ISBN 5-02-018460-8

## İstinadlar
Səfqulu Orucov

**Orucov Səfqulu Əziz oğlu** — azərbaycanlı mühəndis, Xəzər dənizində ilk üzən qurğunu Hollandiyadan gətirən mühəndislər dəstəsinin rəhbəri.

## Həyatı
Səfqulu Orucov 5 sentyabr 1930-cu ildə Bərdə rayonunun Qaradırnaq kəndində anadan olmuşdur . 1955-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu (indiki Neft Akademiyası) dağ-mədən mühəndisliyi ixtisası üzrə bitirdikdən sonra "Xəzərdənizneftkəşfiyyat" trestinin 1 №-li Qazma Kontorunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1976-cı ilədək həmin trestdə müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, qazmaçı köməkçisindən baş mexanik vəzifəsinədək yüksəlmişdir.

1970-ci ildə V.İ.Leninin anadan olmasının "100 illiyi" münasibətilə əməkdə fərqlənməyə görə medalla təltif edilmişdir. 1967-ci ildə Hollandiyada və AFR-də, 1980-ci ildə Yaponiyada, 1985-ci ildə isə Polşa Xalq Respublikasında xidməti ezamiyyətlərdə olmuşdur. 1988-ci ildə Sualtı-Texniki İşlər və Dənizin Neftlə Çirklənməsindən Mühafizəsi üzrə İxtisaslaşdırılmış İdarəsinə (indiki XDDQXİİ) rəis təyin edilmişdir. Xəzər dənizində ilk üzən qurğunu Hollandiyadan gətirən mühəndislər dəstəsinin rəhbəri olmuşdur. Dənizdə neft çıxarılması ilk dəfə SSRİ-də 1947-ci ildə Xəzər dənizindəki Neft daşlarında həyata keçirilmişdir. Lakin 1967-ci ilə kimi Xəzər dənizinin 30 metrə qədər dərinliyinə dəmir özəl atıb onun üzərinə qüllə qoymaqla dərinliyi 3 000 metrə qədər olan neft quyuları qazılırdı. Bu əməliyyat uzun vaxt tələb edirdi.

1967-ci ildə SSRİ Neft Nazirliyi Hollandiya dövləti ilə müqavilə bağlayaraq dənizin 70 metr dərinliyinə özəl atıb dərinliyi 7 000 metrə qədər olan neft quyuları qazmaq üçün üzən qazma qurğusu almışdır. Bu qurğunun hazırlanmasında bir çox dövlətlər, o cümlədən AFR, İngiltərə, Fransa, Yaponiya, İsveçrə iştirak etmişdir.

Üzən qazma qurğusuna "Xəzər" adı verilmişdir. Səfqulu Orucov 1967-ci ildən 1971-ci ilə kimi "Xəzər" qurğusunun rəisi olaraq Xəzər dənizinin 7 000 metrə qədər dərinliyində neft və qaz yataqlarının aşkarlanması işində iştirak etmişdir.

## İstinadlar
 

## Mənbə
*Ağalar İbrahimov. Sualtı dünya. Bakı: "Ozan", 2005, səh.152
İmperator Murakami

**İmperator Murakami** () — 62-ci Yaponiya imperatoru.

## Həyatı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 「新编 日本史 辞典」 (Yapon tarixinin Lüğəti) / 京 大 日本史 辞典 编纂 会. - 东京:. 东京 创 元 社, 1994 - P.1057-1058. 
* 「歴 代 天皇 全 史 - 万 世 一 系 を 彩る 君臨 の 血脈」 (歴史 群像 シリーズ (69)) (Yaponiya imperatorları* bütün tarixi -. Monarchical ailə ağac davamlı line* Series "Tarixi portretləri"). - 东京: 学 研, 2003. 
* Rubel VA* Yapon mədəniyyəti:. Ənənəvi ictimai və dövlət* - Kiyev "Aquilon-Press", 1997.

## Xarici keçidlər
* Yaponiya imperatorları siyahısı
Yol-nəqliyyat hadisəsi

**Yol-nəqliyyat hadisəsi** — nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti zamanı baş verən və insan tələfatı, xəsarət, maddi ziyan və ya ətraf mühitə zərər vurulması ilə nəticələnən hadisə. Bu cür qəzalar sürücülərin, piyadaların və digər yol iştirakçılarının yol hərəkəti qaydalarına riayət etməməsi, nəqliyyat vasitələrinin texniki nasazlığı, yol infrastrukturunun qüsurları və hava şəraitinin əlverişsiz olması kimi müxtəlif amillərlə əlaqədar meydana gələ bilər. Yol-nəqliyyat qəzalarının qarşısının alınması üçün hüquqi tənzimləmələr, təhlükəsizlik tədbirləri və nəqliyyatın idarə olunması sistemləri tətbiq edilir.

## Xarici keçidlər
Dəlilik

**Dəlilik** və ya çılğınlıq yarı qalıcı, ağır bir zehni pozğunluqdur. Ümumiyyətlə bir zehni xəstəlik tipindən törəyir. Dəlilik termini tibbi bir termin olmaqdan çox hüquqi və mədəni bir termindir.
Dəlilik Modernizmlə birlikdə inkişaf edən bir anlayışdır. Əvvəllər ruhi çətinliklər Amerikada intellektual bir rəftar kimi qəbul edilib. Dickensin **Lord Artur Günahı** adlı kitabında buna bənzər təsvir də vardır. Postmodern mədəniyyət isə yaratdığı bütün dəyişənləri yazıdığı kimi dəliliyə də istisna edir. Bu cür xəstəliklər şəxsiyyət pozğunluğundan meydana gələ bilər.

## Xarici keçidlər
Rəfsəncani

* Əli Əkbər Haşimi Rəfsəncani — İran Ekspertlər Şurasının sədri, İranın 4-cü prezidenti (1989-1997)
* Məhəmməd Haşimi Rəfsəncani —
Kraystçerç

**Kraystçerç** (; ) — əhalisinin sayına görə Yeni Zelandiyanın 2-ci ən böyük şəhəri.

Şəhər **Cənub Adası**nın şərq sahillərində, Banks yarımadasında yerləşir. Adının mənası "Məsih kilsəsi" deməkdir.

## Tarixi
## Əhalisi
2013-cü ilin rəsmi statistikasına görə Kraystçörç şəhərinin əhalisi 341 min nəfər, Kraysçörç aqlomerasiyasının əhalisi isə 379 mindən çox olmuşdur. Bu isə o deməkdir ki, Kraystçerç **Cənub Adası**nda ən böyük şəhər olmaqla yanaşı Oklend şəhərindən sonra Yeni Zelandiyanın ikinci ən böyük şəhəri də sayılır.

Kraystçörç aqlomerasiyası isə əhalisinin sayına görə Oklend və Vellinqton aqlomerasiyalarından sonra 3-cü yeri tutur.

### Etnik tərkibi

## Qardaş şəhərləri
*, Adeladia (1972)
*, Kraysçörç (1972)
*, Kuraşiki (1973)
*, Sietl (1981)
*, Lanzhou (1984)
*, Wuhan, Hubei (2006)
* Songpa-gu, Seul (1995)

## İstinadlar
Davranış

**Davranış** — ən geniş mənasıyla fərdin hər hansı bir situasiya qarşısındakı total reaksiyası.

Müəyyən bir davranış forması mühit və ya fərdlə mühit arasındakı əlaqə üzərində bəzi təsirlər yaradaraq situasiya dəyişdirər. Psixologiya artıq bir davranış elmi olaraq təyin olunmaqdadır. Bu düşüncə Con Votson tərəfindən ortaya atılmışdır. Votson, psixologiyanın obyektiv bir elm ola bilməsi üçün, yalnız birbaşa müşahidə və ölçülə bilən fenomenlərin ələ alınması lazım olduğunu irəli sürmüşdür, Votsona görə davranış, şərtli refleks törəyən və doğuşdan gələn bəzi mühərrik və guddesel reaksiya formalarına görə ibarət olan inteqrasiya xasiyyət sistemlərindən ibarətdir. Danışılan dillə bağlı xasiyyətlər, "emalı" bir xüsusiyyət daşıyabilmələrindən ötəri, xüsusilə vacibdir. Hələ ki, davranışçı ənənə və xüsusilə laboratoriya təcrübələrinin üzərində qurulub; lakin müasir experimenter psixoloqlar davranış daha ümumi təsvirlər meylində olub öyrənmə və motivasiya kimi proseslərlə əlaqədar nəzəri şərhlərini hipotetik, üzəri örtülü dəyişkənlərlə dilə gətirərlər.

## Davranış pozğunluğu
ABŞ ədəbiyyatında hər hansı tipdə bir funksiya anormallığını təyin ümumi bir termin olaraq istifadə olunur; lakin İngiltərədə psixiatrik istifadəsi daha məhduddur. Çox vaxt, sözü edilən davranış və ya "hərəkətin" ictimai və ya etik baxımlardan bir qiymətləndirilməsi həyata keçirilir. Beləcə "davranış" termini bəzi psikopatik nəfərlik formaları üçün, ümumiyyətlə də uşaqlarda görülən və isyankar təcavüzkar (aqressiv) davranış, oğurluq və məktəbdən qaçma simptomları ilə təzahür edən bir psixiatrik pozuqluq kateqoriyası üçün istifadə edilməkdədir. Daha dar bir mənada , bir xəstənin açıq davranışlarında əks olunan bütün psixiatrik xəstəliklər, istər "tik" kimi spesifik bir xüsusiyyət olsun, istər ağlına gələni etmək kimi ümumi bir xüsusiyyət olsun, çox dəfə diaqnoz baxımından əhəmiyyətlidir.

## Həmçinin bax
* Aqonist davranış

## Mənbə
* Davranış hakkında ansiklopedik bilgi
Osmanlı imperiyasındakı yəhudilərin tarixi

**Osmanlı İmperiyasındakı yəhudilərin tarixi** — Osmanlı İmperiyası ərazisində yaşamış yəhudilərin tarixi.

Tarixlə yaxından maraqlanmayan insanlarda çox vaxt iki yanlış təsəvvürə rast gəlinir:

# Yəhudilər 1492-ci ildə Türkiyəyə sürgün edilmişdir
# Türklərlə yəhudilər arasındakı ilk təmas 1453-cü ildə, İstanbulun fəthindən sonra baş vermişdir

Bizansdakı yəhudilərin tarixindən də anlaşıldığı kimi yəhudilər eramızdan əvvəl IV əsrdən Anadoluda mövcud olduqları üçün Osmanlı bəylikləri dövründən imperiyanın dağılmasına qədər olan altı əsrdə, hətta imperatorluğun indiki varisi olan Türkiyə Cümhuriyyətində də Anadoluda varlıqlarını davam etdirmişlər.

Osmanlı İmperatorluğunun mövcudluq dövrünün müxtəlif mərhələləri ilə yəhudilərin sosial və iqtisadi həyatı arasında paralellər mövcuddur. Məsələn, 15-ci və xüsusilə 16-cı əsrlər, Osmanlının hökmranlığı dövrü Osmanlı yəhudiliyinin qızıl çağı olmuşdur. Osmanlı torpaqlarına mətbəəni ilk gətirən yəhudilər də Osmanlı hökumətində mühüm vəzifələr tuturdular. 17-ci əsrdə Osmanlının durğunluğu dövründə Osmanlı yəhudiləri mədəni və iqtisadi tənəzzülə uğramışdır. 18-ci əsrdə tənəzzül zamanı yəhudilər Sabbatay Zevi hadisəsinin şoku səbəbindən "passiv qoruma psixozu" içərisinə düşmüşlər.

Dağılma dövrü olan 19-cu əsrdə yəhudilərin mədəni səviyyəsi o qədər çökmüşdü ki, hətta xarici dillərin öyrənilməsi belə dindən çıxma kimi görülürdü. Ancaq Osmanlı İmperatorluğu dövründən asılı olmayaraq müsəlman Osmanlı İmperatorluğunda yaşayan yəhudilər xristian Avropa hakimiyyəti altında olan yəhudilərə nisbətən güvən və əmin-amanlıq içində həyatlarını sürdürmüş və bunun müqabilində də həmişə türk torpaqlarının milli maraqlarını müdafiə etmişlər.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Qloriya Estefan

**Qloriya Estefan** (; ) — Kuba əsilli ABŞ müğənnisi, mahnı müəllifi və aktrisası. Karyerası ərzində 130 milyondan artıq mahnısı satılmış və 5 Qremmi mükafatına layiq görülmüşdür.

Qloriya Havanada dünyaya gəlmiş, lakin Kuba inqilabından dərhal sonra, 16 aylığında ailəsi ilə Mayamiyə köçmüşdür. 1975-ci ildə "Miami Sound Machine" qrupunda solist kimi çıxış etməyə başlamış və 1976-cı ildə qrupun rəhbəri Emilio Estefanla ailə qurmuşdur.

1984-cü ildən ABŞ-də və Latın Amerikası ölkələrində solo konsertlərlə çıxış etməyə başlamışdır. 1980-ci illərdə onun mahnıları çartlarda yüksək yerlərə qalxmış, bir neçə mahnısı Billboard Hot 100-də ilk onluğa daxil olmuşdur.

20 mart 1990-cı ildə, onun içində olduğu avtobusun yük maşını ilə toqquşması nəticəsində, Qloriyanın onurğa sütunu ciddi zədələnmiş və cərrahiyyə əməliyyatı keçirmişdir. 1991-ci ildə isə avtobioqrafik "Coming Out of the Dark" albomu ilə yenidən hit-paradların zirvəsinə qayıtmışdır.

1994-cü ildə Atlantada XXVI Yay Olimpiya Oyunlarının bağlanış mərasimində çıxış etmişdir.

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları

## Həmçinin bax
* Dr. Beat
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi veb-saytı
* Gloria Estefan Official Fan TV
Heartbleed

**Heartbleed** — OpenSSL qoşulmalarında təhlükəsizliyi təmin edən “HeartBeat” funksiyasının işləməməsi halında yaranan güvənlik boşluğuna verilən addır.
Boşluqla vasitəsilə serverlərin RAM-larında guya şifrlənmiş olan verilənlərin(Şifrlər, kredit kartları və.s) hamısının açılması deməkdir, yəni hər hansı bir şəxs buraya rahatca daxil olub ötürülən trafiki dinləyə və şifrlər, bank hesab nömrələri kimi həssas məlumatları ələ keçirə bilər.
## Qorunma üsulları
HeartBleed-dən təsirlənib-təsirlənmədiynizi yoxlmamaq üçün https://filippo.io/Heartbleed/ saytını istifadə edə bilərsiniz, servis vasitəsilə ziyarət etdiyiniz saytların boşluqdan təsirləndiklərini öyrənə bilərsiniz.
Chrome istifadəçiləri chromebleed plug-ini vasitəsilə ziyarət etdikləri saytların təhlükəsizliyini yoxlaya bilərlər.
## Həmçinin bax
*HTTPS
*Şifrləmə
## Xarici Keçidlər
* Xəbərdarlıq!!! OpenSSL - də kritik boşluq aşkarlandı.
* “Heartbleed” boşluğundan istifadə etmiş ilk haker həbs edilib
* “HeartBleed” Bu boşluğun bizə təsiri nədir və necə qorunmaq olar?
* Şifrlərinizi dəyişin! OpenSSL-dəki boşluq haqqında 
* İnternet tarixinin ən təhlükəli virusu: Heartbleed
Eldar Qurban

**Eldar Qurban** (1948) — rəssam, Azərbaycanın Əməkdar rəssamı, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü.

## Həyatı
Eldar Qurbanov Ə. Əzimzadə adına Rəssamlıq məktəbinin rəngkarlıq, sonra da Azərbaycan Pedaqoji Universitetinin bədii qrafika fakültəsini bitirmişdir. 1973-cü ildə o, ilk dəfə olaraq rəsm sərgisində iştirak edir. 1989-cu ildə isə rəssam Xəzəryanı respublikaların Biennalesində "Şair və Muza" əsərinə görə birinci dərəcəli diplom və qızıl medala layiq görülür. 1994-cü ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının Sultan Məhəmmədin xatirəsinə həsr olunmuş müsabiqəsinin laureatı olur. Onun fərdi sərgiləri 1997-ci ildə Almaniyada, madam Raapın salonunda və Türkiyədə uğurla keçmişdir. Hazırda Musiqili Komediya Teatrında teatr rəssamı kimi fəaliyyət göstərir. Gənc Tamaşaçılar Teatrında "Dədə Qorqud" tamaşasına tərtibat verib. Elçin Məmmədovla birlikdə Naxçıvan teatrında "Elektra" üzərində işləmişdir.

Eldar Qurbanov eyni zamanda bir çox beynəlxalq sərgilər — "Azərbaycanın bütün nəğmələri" (Rusiya), Beynəlxalq rəssamlıq simpoziumu (ABŞ) və digər sərgilərin iştirakçısıdır. Onun əsərləri Azərbaycan Rəssamlar İttifaqında, Rusiya Rəssamlar İttifaqında, Tretyakov qalereyasında, Hyustonda "Ramko" İncəsənət mərkəzində, İstanbulda, o cümlədən Azərbaycanda və xaricdə şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

Rəssamın ilk böyük fərdi sərgisi 1995-ci ildə Səttar Bəhlulzadə adına Sərgi salonunda təşkil olunmuşdu. Bu zaman sənətsevərlərə Eldar Qurbanov 125 əsər təqdim etmişdi. 2008-ci il, fevralın 29-da isə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Muzey Mərkəzində rəssamın 60 illik yubileyi münasibətilə fərdi sərgisi açıldı. Sərgidə onun 80-ə yaxın işi nümayiş olunurdu. Bu əsasən rəngkarlıq işləri – natürmortlar, mənzərələr, abstrakt işlər və böyük əsərlər idi.

## Xarici keçidlər
Cənd

**Cənd** (Ərəbcə: ثءند və ya Xocənt) — Qədim oğuz şəhəri.

## Tarixi
Müasir Qazaxıstanda Kızılorda vilayəti bağlı Kazalinsk (Qazaxca: Қазалы; Rusca: Казалинск) şəhrinin yaxınlarında əskidən Oğuz ölkəsi içində Seyhun çayının sol yaxasında İslam sınırında bir uc (Qədim türkcədə: kənar, sərhəd) şəhirdir və o çağda Aral dənizinə tez-tez Cənd gölü də deyilirdi. Türkistanda Yangikəntdən 140 kilometr uzaqlıqda olub, xalqının çoxu müsəlmandı. Vaxtı ilə Oğuz yabgusunun oturduğu şəhər, XIII əsrdə başlayan Monqol istilası sırasında monqollar digər oğuz şəhərləri kimi şəhəri yağmalamış bir çox qırğınlar etmişdilər.

Biz sanırıq ki, Cənd və Sapran səyahətində Alp Arslan (ʿAdud ad-Daula Abu Shudschaʿ Muhammad bin Daud Chaghri)ı hədiyələrlə qarşılayan (1066) Cənd xanı Oğuzlardan və müstəqil bir hökmdardı.

Mahmud Qaşqarlı, Sırdərya bölgəsini isə Türk dilinin ən əski və dəyərli sözlüklərindən Divânu Lügatit-Türktə bulunan xəritədə ayrıca "Bilād al-Guzziyya" adı ilə qeyd etmiş və buraya altı şəhər işarəti qoymuşdur. Bunlardan yalnız "Cənd" şəhərinin adı yazılmış, xəritədə Ceyhun ilə Seyhun çaylarının arasında və Seyhun çayının sol yaxasında işarələnmişdir.

Səlcuq subaşının paytaxt (mərkəz) etdiyini bildiyimiz şəhərdir. Ənaz 10. yüzyıldan bəri Oğuz yabgusunun qışlağı olan ərəbcə Al-Qarjat al-haditha (Farsca: Dih-i Nau, türkcə adı Yengikənd)dir. Ayrıca, Orta Çağın sonunda Buxarada "Turk-i Djandi" adı altında bir ordugah (kışla)dan bahsədilmiştir. Qaynaqlara görə, Orta Çağ boyunca al-Kariya al-Djadid adında bir yerləşim yeri varmış, bu demək olur ki yəni yerləşim yeri, Djanddan Türkmən köçmənləri tərəfindən qurulmuşdur.

Oğuz şəhərləri haqqında araşdırma aparan rus arxeoloqu Sergey Pavloviç Tolstov əl-İdrîsînin batıda Aral dənizi, şərqdə Daşkənd və şimali-qərbdə "Murqar dağları" (Murgajar-tav, Mughalzhar vəya Mugalzhar) arasındaki Oğuz bölgəsi haqqında bu bilgiləri verir:

"Oğuz şəhərləri çoxdur. (Bu şəhərlər) şimalda və şərqdə qarşı- qarşıya sıralanır. (Oğuzların) əlçatmaz-ərişilməz dağları və (bu dağlarda) müstahkəm kurganları vardır və bəyləri buralarda daldalanır, əşyaları ilə yeyəcəklərini mühafizə edərlər (Bu bəylər) bu elin qoruyucusudur."

## Həmçinin bax
* Oğuzlar

## İstinadlar
Osetin dili

**Osetin dili** (öz adlanması ***İron əvzaq***) — Hind-Avropa dillərinin hind-fars dilləri qrupunun şərqi-fars yarımqrupuna aiddir, alan və skiflərin dilləri ilə genetik bağlılığı saxlayır.

Şimali Osetiyada və Cənubi Osetiyada yayılıb. Danışanların ümumi sayı 450—500 min nəfər qiymətləndirilir (Rusiyada 431–451 nəfər), onlardan Şimali Osetiyada 380–450 min nəfərdir.

2002-ci il siyahıyalınmasına görə Rusiyada osetin dilini istifadə edən 10388 rus, 1107 kabardin, 837 inquş və 3200 gürcü yaşayır.

## Mənbə
* Портал по документации и исследованию грамматики осетинского языка 
**  Национальный корпус осетинского языка
* Клуб аланского языка (самоучитель, тексты, словарь, музыка)
* Иронский текст с параллельным переводом на дигорский
* Осетинский язык online (словари, учебные материалы, подборка ссылок)
** Абаев В. И. Краткий грамматический очерк осетинского языка
** Багаев Н. К. Современный осетинский язык
** Грамматика осетинского языка (под ред. Г. С. Ахвледиани)
* Лаборатория полевых исследований: осетинский язык (исследования грамматики, современные устные тексты на иронском и дигорском диалектах) 
* Газета «Хурзæрин» 
* Журнал «Фидиуæг» 

## İstinadlar
2012–13 CEV Qadınlar Çempionlar Liqası

**2012-13 CEV Qadınlar Çempionlar Liqası** — CEV Çempionlar Liqasının 54-cü yarışlarıdır. Turnir 2013-cü il 22 oktyabr tarixində başlayıb 2014-cü il 11 mart tarixində sonlanmışdı.
Solon

**Solon** (; ) — Afinalı şair, siyası xadim və mütəfəkkiri. Yunanıstanın yeddi müdriyindən biri.

## Həyatı
E.ə. 640 – E.ə. 560-ci illərdə yaşadığı təxmin edilir. Qədim zadəgan nəslindən olan Solon son Afina çarının nəvəsi idi. Lakin valideynləri yoxsullaşmış və gənc Solon zeytun yağı alveri ilə məşğul olmuşdur. Bu cür ticarət sayəsində hələ gənclik illərindən uzaq, yaxın ölkələri gəzib dolaşmış, dünyanın hər cür üzünü görmüşdü.
Doğma şəhərinə qayıdanda artıq o yetkin bir ər və müdrik bir şair idi. Az sonra afinalılar bu adamın sarsılmaz vicdan və ədalət sahibi olduğunu görüb hər şeydə məsləhət üçün ona müraciət edirdilər. Solonun həyat haqqında, insan təbiəti haqqında qısa, aforistik şeirləri dillər əzbəri oldu.

## İslahatları
E.ə. 594-cü ildə Solon Afinanın arxontu seçilmiş və dövlət islahatları keçirmək üçün qeyri-məhdud səlahiyyətlər almışdı. Bu hökmdar qədim yunan dövlətçiliyi tarixinə demokratik idarəetmənin əsaslarının təşəkkülünə yardım edən islahatçı kimi daxil olmuşdur. Attikada siyasi həyatın demokratikləşdirilməsinə doğru atılan zəruri addımlar kimi baxılan – attika əhalisinin borclarının silinməsi, borc əsarətinin ləğvi, iri mülkədarlığın məhdudlaşdırılması, "geliyeyanın" – prisyajnılar məhkəməsinin tətbiqi onun adı ilə bağlıdır. Dövlətin məhkəmə funksiyalarının bir hissəsinin geniş xalq təbəqələrinə verilməsini ifadə edən məhkəmə iclasçılarının tətbiqi, yeni yaranmaqda olan Afina demokratiyası üçün xüsusi əhəmiyyətə malik idi. Solonun dövründə Afinanın siyasi quruluşu əmlak təbəqələşməsi üzərində qurulmuşdu. Cəmiyyət dörd sinfə bölünmüşdü: "pentakosiomedimnlər" — daha varlı vətəndaşlar, "hippeylər" — atlılar, "zevgitlər" — ağir silahlı piyada döyüşçüləri, "fetlər"- sənətkarlar. Yalnız ilk üç sinif dövlət vəzifələrinə keçə bilərdilər, birinci sinif isə arxont vəzifəsinə iddia edə bilərdi. Bununla yanaşı, dördüncü sinif də siyasi hüquqlar əldə etdi. Xalq yığıncağı — "ekklesiyada", əhalinin aşağı təbəqələri vəzifəli şəxslərin seçilməsinə və dövlət siyasətinin ümumi kursunun müəyyən edilməsinə təsir göstərə bilərdilər. Nəhayət, məhkəmə iclaslarında iştirak etməklə, xırda sənətkarlar və tacirlər vəzifəli şəxslərin sui-istifadə hallarını təcrid edə bilərdilər.

Solonun dövründə dövlətçilik mədəniyyəti özündə ənənəvi mədəni qaydaları və adətlərlərinin gələcək Afina demokratiyasının yeni idarəetmə formaları ilə sintezini ifadə edirdi. Solonun islahatları kompromis xarakter daşıyırdı və heç bir sosial problemi həll etmirdi. Buna baxmayaraq zadəgan institutlarının rolu, polislərin qəbilə filalarına köhnə bölgüsü saxlansa da, Solonun bir sıra yeni qanunları qəbilə hüququnun əsaslarını sarsıtdı, sənətkarlığın və ticarətin inkişafını stimullaşdırdı.

## Mənbə
* Məmmədov F.T. İdarəetmə mədəniyyəti. Xarici ölkələrin təcrübəsi – Bakı, "Apostrof" Çap Evi. 2013. 672 səh.

## İstinadlar
E.ə. 640

## Hadisələr

## Doğumlar
* Afinalı Solon - Afina siyası xadimi və mütəfəkkiri
* Ancus Marcius - 4-cü Roma Kralı
* Fales (Miletli)

## Vəfatlar