open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thecamoebidae

**Thecamoebidae**  () — ibtidailərin amöbozoylar tipinin fəsiləsidir.

## Ümumi quruluşu
Ovalvarı, ellipsvarı, uzunsov, yelpikşəkilli və ya yarımdairə konturlu simmetrik, yastılaşmış amöblərdir. Traktor tırtılı kimi hərəkət edirlər. Sıxlaşmış pellikulu ola bilər. Bütöv bir sıra nüvə quruluşuna və mitoz sxeminə malikdirlər.

* Fəsiləyə 5 cins daxildir:
: Thecamoeba
: Sappinia
: Vanella
: Platyamoeba
: Pessonella

## Yayılması
Onların nümayəndələri Böyük Britaniya, Almaniya, ABŞ, Rumıniya, Bolqarıstan, Misir, Yaponiya, Fransanın şirin sularında, torpaqlarında, xəzəldə, peyində, məməlilərin nəcisində və s. qeyd olunmuşdur. Orta Asiyada, Rusiyada, Ukraynada aşkar edilmişdir. Azərbaycanda yalnız bir cinsin – Thecamoeba verrucosa Lepsi cinsinin nümayəndəsi Lənkəran təbii vilayətinin sitrus bitkiləri əkilən sarı torpaqlarında aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
Bilqeyis Həşimzadə

**Bilqeyis Əhməd qızı Həşimzadə** () — ilk azərbaycanlı hüquqşünas qadın.

## Həyatı
Bilqeyis Əhməd qızı Həşimzadə, görkəmli alim, Azərbaycanda ilk hüquqşünas qadın, ictimai xadim və Azərbaycanda qadın hərəkatının aparıcı üzvü. Bilqeyis xanım 1900-cü il, 5 dekabr tarixində, Şəki (Nuxa) şəhərində anadan olmuşdur. Erkən yaşlarından o oxumağı və yazmağı öyrənmişdir. Bu isə həmin dövr üçün nadir hal idi. Bilqeyis xanım Şəki şəhərində Rzaqulu bəyin qızlar üçün yaratmış olduğu gimnaziyada oxuyurdu. Həmin məktəbdə Nəriman Nərimanovun qardaşı qızı Nabat Nərimanova dərs deyirdi. Bilqeyis xanımin yetişməsində Nabat Nərimanovanın da xidməti olmuşdur.

## Təhsili
Bilqeyis xanım gimnaziyada təhsilini başa çatdırdıqdan sonra bir müddət orada çalışmışdır. 1923–1926-cı illərdə  kənd məktəbində müəllimlik edib. Daha sonra Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə qəbul olunmuşdur.

## Fəaliyyətləri və Ailə həyatı

**Fəaliyyətləri**

Bilqeyis xanım Həşimzadə müxtəlif ictimai vəzifələrdə fəal çalışmışdir. 1925–1928-ci illərdə Şəki Qəza Komitəsinin şöbə müdiri işləyir. 1928-ci ildə Bakıya rəhbər işə dəvət edilir. O, 1928–1938-ci illərdə keçmiş Azərbaycan SSR Baş Prokurorunun müavini, Azarbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun (Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti) rektoru (1938–1941), Azərbaycan SSR Vəkillər Kollegiyası Rəyasət Heyətinin sədri (1941–1945) işləmisdir. 1945-ci ildə hüquq üzrə namizədlik dissertasiyasi müdafiə edən B. Ə. Həşimzadə 1945–1951-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Cinayət Hüququ kafedrasinda çalışmışdır. 

İlk azərbaycanlı hüquqsünas qadın, ilk azərbaycanlı qadın — hüquq elmləri namizədi, ilk azərbaycanlı qadın institut rektoru Bilgeyis Əhməd qızı müxtəlif vaxtlarda məsul ictimai işlərdə çalışmışdır. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Bilqeyis xanım iş həyatı boyunca kəndlərdən gələn istedadlı və maddi çətinliklərlə qarşılaşan gənclərin təhsil almasında onlara dəstək göstərmiş. Hətta yaşadığı mənzilin otaqlarından birini qalacaq yeri olmayan bu cür gənclərin istifadəsinə vermişdir. 

Dosent B. Ə. Həşimzadə bir çox elmi tədqiqat və publisistik əsərin müəllifidir.

2018-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində (UNEC) Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun ilk qadın rektoru Bilqeyis Həşimzadənin xatirəsinə həsr olunmuş elmi-praktik konfrans keçirilib.

**Ailə həyatı**

Bilqeyis xanım Şəki şəhərində kənd müəllimi Həşimzadə Şükür əfəndiylə ailə gurmuşdur. Həşimzadə Şükür Məhəmməd oğlu Şəkinin Qoxmux məktəbinin direktoru olmuş, Azərbaycanın əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülmüşdür və Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir.
Bilqeyis xanımın üç oğlu olmuşdur. Onun böyük oğlu Korel-Fin və Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı və qəhrəmanı olmuşdur. Bilqeyis xanımın qardaşı Həsənli Lütfəli 1942-ci ilin yanvarında Böyük Vətən Müharibəsində qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Bundan sonra o qardaşının qızı Həsənli Zemfiranın böyüməsində və təhsil almasında böyük dəstək vermişdir. 

Bilqeyis Həşimzadə 1961-ci il, fevral ayının 26-da, Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
İngiltərə Milli Futbol Superkuboku 1964

1964-cü ildə təşkil olunmuş İngiltərə Milli Futbol Superkuboku matçı sayca 42-ci oyun idi. Görüş birinci divizyonun qalibi və İngiltərə Federasiya Kubokunun qalibi arasında keçirilirdi. Matç avqustun 15-də Liverpul şəhərində yerləşən Enfilddə oynanılırdı. Keçən 1963–64 mövsümünü "Liverpul" çempion kimi "Vest Hem Yunayted" isə İngiltərə Federasiya Kubokunun qalibi kimi başa vurmuşdur. Matç 2-2 hesabı ilə başa çatdığından yekun nəticədə hər iki klub qalib hesab olunurdu.

## Oyunun nəticələri

## İstinadlar
Hartmannellidae

**Hartmannellidae** () — ibtidailərin amöbozoylar tipinin fəsiləsidir. Vezikulyar nüvəli bütün limaks amöblərini əhatə edir.

## Cinsləri
: Hartmannella
: Saccamoeba
: Cachia
: Gleseria
: Rhizamoeba

## Yayılması
Azərbaycanda yalnız Hartmannella cinsinin nümayəndələri tapılmışdır. Cinsə cəmi 30 növ daxildir. Son illərdə cinsin təftişi aparılmışdır. Cinsin nümayəndələri ABŞ, İngiltərə, Fransa, AFR, Rumıniya, eləcə də Rusiya, Litva, Orta Asiya, Zaqafqaziya və Ukraynanın şirinsu hövzələrində və torpaqlarında tapılmışdır.

Azərbaycanda 5 növü aşkar edilmişdir (Əmiraslanova, 1967; İbadov, 1981, 1985): H. Aquarum Jollas – Şirvan düzünün boz torpaqlarında və Lənkəran təbii vilayətinin sarı torpaqlarında; H.horticolla Lepsi – Şirvan düzünün boz torpaqlarında, Lənkəran təbii vilayətinin sarı torpaqlarında və Dağlıq Qarabağın şabalıdı torpaqlarında; H.hyalina Lepsi, H.lamellipodia Glaeser – Dağlıq Qarabağın şabalıdı torpaqlarında; H. Rhisodes Singh – Lənkəran təbii vilayətinin sarı torpaqlarında və Dağlıq Qarabağın şabalıdı torpaqlarında.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.
Çirlidinq

**Çirlidinq** () — bədən tərbiyəsi ilə bağlı olan məşğuliyyətlərə uşaqların və gənclərin kütləvi cəlb etməsi vasitəsi. Ayrıca idman növü olmaqla yanaşı, bu idman hadisələrinin müşayiətidir. Çirlidinqə idman komandalarının yarış fəaliyyəti zamanı dəstək, mədəni-kütləvi idman tədbirlərində nümunəvi çıxışlar aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Vahlkampfiidae

**Vahlkampfiidae**  (). İbtidailərin Percolozoa tipinin fəsiləsidir.

## Quruluşu
İlbizşəkilli amöblərdir. Bəzən ön qurtaracağın yanları ilə sıralanan, bəzən də yan tərəfdən arxa hissəyə yönəlmiş kökayaqların köməyilə hərəkət edir. Nüvənin bölünməsi promitetikdir.
* Fəsiləyə 4 cins daxildir: 
Vahlkampfia

Naegleria

Adeiphamoeba

Tetramitus

* Azərbaycanda Vahlkampfia və Naegleria cinslərinin nümayəndələri aşkar edilmişdir.

## Yayılması
Qeydə alınmış növlər: Vahlkampfia albida Lepsi – Şirvan düzünün boz, Lənkəran vilayətinin sarı, Abşeronun boz-qonur torpaqlarında; V. Froschi Lepsi – Şirvan düzünün boz, Lənkəran vilayətinin sarı torpaqlarında; V. Tachypodia Glaeser – Lənkəran təbii vilayətinin sarı, Abşeronun boz-qonur, Dağlıq Qarabağın şabalıdı torpaqlarında; V.limax Stepanek – Lənkəran təbii vilayətinin sarı, Abşeronun boz-qonur torpaqlarında; V.magna Iollos – Şirvan düzünün boz torpaqlarında; V. Spinifera Lepsi – Dağlıq Qarabağın şabalıdı torpaqlarında; N.gruberi Lepsi – Dağlıq Qarabağın şabalıdı, Abşeronun boz-qonur torpaqlarında.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

## Həmçinin bax

Şizopirenidlər

## İstinadlar
Avropa Çirlidinq İttifaqı

**Avropa Çirlidinq İttifaqı** (qısaca **AÇİ**) — Avropada çirlidinq üzrə fəaliyyət göstərən ən ali rəsmi qurum.

## Tarixi
Avropa Çirlidinq İttifaqı Avropada çirlidinq hərəkatının lideri olan Almaniyanın təşəbbüsü ilə 1995-ci ildə yaradılmışdır. Bundan sonra ittifaqın təşkilatçılığı ilə ilk Çirlidinq üzrə Avropa Çempionatı keçirilmişdir.

## Üzvləri
Hazırda Avropa Çirlidinq İttifaqına aşağıdakı ölkərələr daxildir:
*Avstriya
*Böyük Britaniya
*Macarıstan
*Almaniya
*Danimarka
*İtaliya
*Norveç
*Polşa
*Rusiya
*Sloveniya
*Serbiya
*Monteneqro
*Ukrayna
*Finlandiya
*Fransa
*Xorvatiya
*İsveç

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yaponiyada çirlidinq

thumb|Yapon çirlidinqçilər
**Yaponiyada çirlidinq** — Yaponiyada çirlidinqin tarixi və mövcud vəziyyəti.

Yaponiya çirlidinq üzrə aparıcı ölkələrdən biridir. Buna əsas misal olaraq, Beynəlxalq Çirlidinq İttifaqının baş qərargahının Tokioda yerləşməsini göstərmək olar. Həmçinin Çirlidinq üzrə ilk Dünya Çempionatı da 2001-ci ildə Yaponiyada keçirilmişdir.

## İstinadlar
Pelobionidlər

**Pelobionidlərr**  (). İbtidailərin Percolozoa tipinin dəstəsidir.

## Xarakterik xüsusiyyətləri
Bədəni yoğun silindr və ya uzunsov yumurta şəklindədir, monopodialdır. Tipik çoxnüvəlidir. Mitoxondriləri  yoxdur. Həmçinin qamçılı mərhələsi də yoxdur. Az hava olan yerlərdə yaşayır.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. I cild. Bakı, Elm, 2002, 268 s.

## Həmçinin bax

Şizopirenidlər

## İstinadlar
Vaqif Qarayev

**Vaqif Məmmədvəli oğlu Qarayev** (; ) — Rusiya Federasiyasının Bəhreyndəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri. O, bu posta ölkə prezidenti Vladimir Putinin 2014-cü il 29 dekabr tarixli fərmanı ilə təyin olunub.

## Həyatı
Vaqif Qarayev 1955-ci ilin 24 yanvar tarixində Azərbaycanın Mingəçevir şəhərində anadan olub. Ali təhsilini Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunda alıb. 1997-ci ildə *Rusiya Diplomatik Akademiyasının ali kursunu* bitirdikdən sonra diplomatik fəaliyyətə başlayıb. Azərbaycan, ərəb, erməni, fransız və türk dillərində sərbəst danışır. 1978-ci ildən etibarən diplomatik xidmətdədir.

### Xidmət yerləri
* 1994–1999 — Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Konsulluq İdarəsinin rəisi.
* 1999–2003 — Rusiya Federasiyasının Hələb şəhərində baş konsulu.
* 2004–2007 — Rusiya Xarici İşlər Nazirliyində Yaxın Şərq və Şimali Afrika üzrə baş müşavir.
* 2007–2011 — Rusiya Federasiyasının Ərbil (İraq) şəhərində baş konsulu.
* 2011–2014 — Rusiya Federasiyasının Bəsrə (İraq) şəhərində baş konsulu.
* 29 dekabr, 2014-dən — Rusiya Federasiyasının Bəhreyndəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri

### Diplomatik rütbə
* Fövqəladə və səlahiyyətli səfiri *Klass 2* (2002 15 yanvar).

## İstinadlar
Talış əyaləti

**Talış əyaləti** — 1826-1840-cı illər arasında Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqazdakı inzibati ərazisi.

Talış xanlığı ləğv edildikdən sonra qurulub. 1840-cı ildə isə ləğv edilərək yerində Lənkəran qəzası yaradılıb.

## Tarixi
250px|right|thumb|Cənubi Qafqaz 1826-1828-ci illərdə

## İstinadlar
Gennadi Brijatyuk

**Gennadi Brijatyuk** (; ) — rusəsilli Azərbaycan rəssamı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (1992). Əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi, Müasir İncəsənət Muzeyi, Bakı, Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Moskvanın Rəssamlar İttifaqı, Rusiyanın Mədəniyyət Nazirliyi, Bakının, Fransanın, Türkiyənin qalereyalarında, Azərbaycan və dünya ölkələrində şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

## Həyatı
Gennadi Demyanoviç Brijatyuk 1935-ci ilin 1 yanvar tarixində Gəncə şəhərində anadan olub. Bakıda yerləşən Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbini dörd dəfə ara verməklə səkkiz ilə tamamlamışdır. Rəssamlıq təhsilinə qarşı məsuliyyəsiz yanaşması səbəbindən bəzi tənqidçilər Gennadi Brijatyukun üslubunu Sosialist realizm olduğunu qeyd edirlər.

Rəssamlıq fəaliyyətinə 1940–50-ci illərdən etibarən başlamışdır. Rəssam ilk başlarda sevgi səhnələrini və xüsusilə gül təsvirlərini çəkməyə başlayır. Gül təsvirlərinin arasında buket rəsmləri xüsusi yer tutur. Rəsmlərində peyzaj təsvirlərinə geniş yer vermişdir. Peyzaj təsvirlərindən ən yaxşıları Abşeronla bağlıdır. Rəssamın özü də *Abşeron rəssamlıq məktəbinin* nümayəndəsi hesab olunur.

Brijatyukun fəaliyyəti ərzində nə qədər rəsm əsəri çəkdiyi məlum deyil. Rəsmləri sayı, rəssamın yaxınları və məsləkdaşları tərəfindən belə dəqiq bilinmir. Əsərləri müxtəlif muzeylərdən tutmuş, şəxsi kolleksiyalara qədər yayılmışdır. Bəzi tablolar Bakı şəhərində yerləşən Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində, bəziləri isə Moskva şəhərində yerləşən Azərbaycanın Rusiya səfirliyində saxlanılır.

Rəssamın xaricə səfər etməməsinə baxmayaraq, bəzi əsərləri Amerika Birləşmiş Ştatları, Böyük Britaniya Fransa, İtaliya, Türkiyə və Almaniyada şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Bu baxımdan daha çox əsərin Fransada olduğu ehtimal edilməkdədir.

Şəxsi kolleksiyalarda saxlanılan rəsmlərin əhəmiyyətli bir hissəsi də Azərbaycandadır. Məlum olan ən böyük kolleksiya fotoqrafiya üzrə professor Hüseyn Hüseynzadənin kolleksiyasıdır. Rəssamla şəxsi tanışlığı olan Hüseyn Hüseynzadə 40 il ərzində 300-dən çox tablonu əldə edə bilmişdir.

Brijatyuk rəssamlıqla yanaşı şeir də yazmış, ancaq şeirlərini heç bir zaman nəşr edirməmişdir. Azərbaycan Respublikasının 1-ci prezidenti, Ayaz Mütəllibovun 1992-ci il 4 mart tarixli *604 nömrəli sərəncamı* ilə Gennadi Demyanoviç Brijatyuk Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı fəxri adı verilmişdir. Rəssam həyatının son illərini Bakı şəhərində, İstiqlaliyyət küçəsi və Şeyx Şamil küçələrinin kəsişməsində yerləşən şəxsi emalatxanasında yaşamışdır. 2008-ci ilin 11 iyun tarixində öz evində vəfat etmişdir.

## Qalereya


Fayl:Qızılgüllər (tablo).jpg|Qızılgüllər
Fayl:Güllər (tablo).jpg|Güllər
Fayl:Qadın portreti (rəsm).jpg|Qadın portreti
Fayl:|
Fayl:|
Fayl:|



## İstinadlar
Azərbaycanda çirlidinq

**Azərbaycanda çirlidinq** — Azərbaycan Respublikasında çirlidinqin tarixi və mövcud vəziyyəti.

## Tarixi
Azərbaycan çirlidinq üzrə aparıcı ölkələrdən biri olmasa da, 1994-cü il Azərbaycanda çirlidinqin formalaşması dövrü hesab edilir. Məhz həmin vaxtdan, Bakıda ilk çirlidinqçilər voleybol, futbol, mini-futbol idman növlərinin kütləvi yarışlarında dəstək qrupları kimi çıxış edərək fəaliyyət göstərməyə başlayır. Həmin vaxtdan etibarən bu idman növü əhalinin xüsusəndə gənclər arasında geniş yayılmağa başlayır.

## Ölkə birincilikləri
2016-cı ilin iyun ayında "Sərhədçi" İdman Olimpiya Kompleksində Azərbaycanda çirlidinq üzrə ilk ölkə birinciliyi keçirilmişdir.

İkinci ölkə birinciliyi isə 2017-ci ilin aprel ayında "Dinamo" DİN İC-da keçirilmişdir.

## İdarəçi qurum
Azərbaycan Respublikasında çirlidinq üzrə fəaliyyət göstərən əsas rəsmi qurum Azərbaycan Çirlidinq Federasiyasıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Çirlidinq Federasiyası
Makrofitobentos

**Makrofitobentos** — yun. dilində *makros* +fitton , wielki + zavod deməkdir

## Makrofitobentos
Yaşayışı su hövzəsinin dibində keçən su bitkilərinin məcmusu (bir çox qonur, qırmızı, yaşıl yosunlar və s.). Dünya okeanında Makrofitobensoz 200 mln.t. təşkil edir. Bir çox makrofitobentosunn nümayəndələri qida, tibbi əhəmiyyət daşıyır: laminariya (dəniz kələmi), qamış, anfelsiya, zostera və s. Makrofitbentosun dünyada yığımı 1,5 mln t. təşkil edir, o, 18–20 mln t.a.-da çata bilər, o cümlədən qonur yosun 16 mln t, qırmızı yosun 3 mln t.

## Makrofitofaqlar
Makrokonsumentlər, nisbətən iri bitkilərlə qidalanır.

## Makrofitofillər
İri bitkilər arasında və ya üzərində yaşamağı üstün tutan orqanizmlər.

## Xarici keçid
* 

## Həmçinin bax
* Bitki

## İstinad
Makvis

**Makvis** () – həmişəyaşıl sərtyarpaqlı və tikanlı kolların və alçaqboylu ağacların (mərsin, ardıc və s.) cəngəlliyi. Aralıq dənizi ölkələrində aşağı dağ qurşağında sıx cəngəlliklər əmələ gətirir. Makvisə əsasən, tikanlı kollar daxildir: əksəriyyəti efiryağlı və kəskin qoxulu olur. Makvisin analoqları Avstraliyada skreb, Şimali Amerikada çapparal adlanır.

## Xarici keçidlər
* TORPAQ TİPLƏRİNİN COĞRAFİ İCMALI

## Həmçinin bax
* Bitkilər
* Siciliya
* Alp dağları 

## İstinadlar
Makrofaq

**Makrofaqlar, poliblastlar** – (yun. dilində μακρός — böyük, и φάγος — yiyən deməkdir) heyvan orqanizmində mezenxim təbiətli hüceyrələr. 

## Makrofaq
Bakteriyaları, məhv olmuş hüceyrə qalıqlarını və orqanizm üçün yad və zəhərli hissəcikləri fəal surətdə tutur və həzm edir. Makrofaq  terminini İ.İ.Meçnikov (1992) elmə daxil etmişdir.

## Xarici keçid
* Sistemin "mütəxəssis" hüceyrələri

## Həmçinin bax
* Eritrosit

## İstinad
Makroelementlər

**Makroelementlər** — Bitki tərəfindən çoxlu miqdarda mənimsənilən kimyəvi elementlər.

## Makroelementlər
Canlı orqanizmdə öz kütləsinin 0,001-dən 60%-ə kimi təşkil edir. (Oksigen, Hidrogen, Karbon, Azot, Fosfor, Kalsium, Kükürd, Maqnezium, Natrium, Dəmir, Kalium, və b.) Makroelementdən orqanogen elementlər (orqanogenlər) ayırırlar. (Oksigen, Hidrogen, Karbon, Azot,) onlardan əsasən üzvi maddələr – zülallar, yağlar, karbohidrogenlər, fermentlər, harmonlar, vitaminlər və onların çevrilmə məhsulları alınır.

## Xarici keçid
* İnsan bədəni hansı kimyəvi elementlərdən ibarətdir
* Makroelementlər 

## Həmçinin bax
* Mikroelementlər

## İstinad
İnqilabı televizorda göstərmirlər (film)

**İnqilabı televizorda göstərmirlər** ( ) — Venesuelada https://az.wikipedia.org/wiki/Uqo_Çaves hökuməti, onun cəmiyyətdə qiyməti və 2002-ci il çevrilişinə cəhdi haqqında irland rejissorların sənədli filmi olan *Chavez: Inside the Coup* filminin qısaldılmış versiyası.

## İstinadlar
Anton Botev

**Anton Botev** () — Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçisi.

## Karyerası
Anton Botev 2003-cü ildə Rusiyada baş tutan yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının qalibi oldu. Daha sonra isə Anton Botev 2005-ci ildə Polşada və 2006-cı ildə Macarıstanda gənclər arasında Avropa Çempionatının final görüşlərində məğlub olaraq turniri gümüş medallarla başa vurdu. Rusiya yığmasının heyətində "bir nömrə" olmağı bacarmayan Anton Botev 2007-ci ildə Azərbaycan Güləş Federasiyası tərəfindən Azərbaycan yığmasının heyətinə cəlb edildi.

2007-ci ildə Dünya Çempionatını 16-cı pillədə başa vuran Anton Botev 2008-ci ildə Avropa Çempionatında da uğursuz çıxış etdi və 17-ci pillədə qərarlaşdı. Həmin ilin mayında İtaliyada Dünya Olimpiya Təsnifat Turnirinin bürünc medalına sahib olmaqla Anton Botev olimpiya lisenziyasına sahib oldu. Olimpiadadan əvvəl iyunda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini beşinci pillədə başa vuran Anton Botev olimpiada da uğursuz çıxış etdi.

Anton Botev olimpiadanın təsnifat mərhələsində 2000-ci il Sidney Olimpiadasının finalçısı Özbəkistan nümayəndəsi David Saldadze ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşün birinci hissəsində 2:1 hesabı ilə Botev, növbəti hissəsində isə 2:1 hesabı ilə Saldadze qalib gəldi. Belə olan halda görüşün taleyi üçüncü hissədə həll olundu. Bu hissədə Anton Botev rəqibi üzərində 2:0 hesabı ilə qələbə qazandı və olimpiadanın 1/8 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi İsveç nümayəndəsi Yalmar Sjöberq oldu. Həmin görüşdə Anton Botev rəqibinə 0:2 hesabı ilə məğlub oldu. Rəqibi final görüşünə vəsiqə qazanmadığına görə Anton Botev təsəlliverici qrupda da mübarizə aparmadı və olimpiadanı 10-cu pillədə başa vurdu.

Anton Botev 2008-ci ildə idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
Astra FK

**"Astra"** () — Rumıniyanın Curcu şəhərini təmsil edən futbol klubu.

## Tarixi
Klub 1921-ci ildə indi təmsil etdiyi Curcu şəhərində yox, Ployeşti şəhərində yaradılıb.

İlk adı **"Astra-Romana"** olmuş klub, müxtəlif illərdə **"Rafinorul"**, **"Danubiana"**, **"Ployeşti"** kimi adlar altında çıxış edib. 1996-cı ildən etibarən klub indiki – **"Astra"** adını daşıyır.

1996-cı ildən klubun sahibi "İnterAgro Group"un rəhbəri olan Yoan Nikulaedir. Onun gəlişi komandanın nəticələrində də özünü göstərmiş, komanda tarixi ərzində ilk dəfə 1998-ci ildə Rumıniyanın yüksək liqasına vəsiqə qazanmışdır. Ployeşti təmsilçisi 5 il burda çıxış etdikdən sonra yenidən aşağı liqaya düşmüşdür.

Klub 2003-cü ildə şəhərin digər komandası "Petrolul"la birləşərək, "Ployeşti" adı altında çıxış etməyə başlayır. Bir ara 3-cü liqaya kimi geriləyən komanda 2009-cu ildə yüksək liqaya qayıdır. Elə həmin ildən "Astra" adını özünə qaytaran klub, 2012-ci ildə Ployeştidən köçərək, Curcuda məskən salıb.

## Uğurları
Klub əsas uğurlarını məhz şəhər dəyişikliyindən sonra qazanmağa başlayıb. Belə ki, komanda yeni şəhərə köçdükdən sonra Rumıniya çempionu (2015/16), ölkə çempionatının gümüş mükafatçısı (2013/14), ölkə kubokunun qalibi (2013/14), finalçısı (2016/17) və iki dəfə ölkə superkubokun (2014, 2016) qalibi olmuşdur.

## Heyəti
Heyətin əsası yerli futbolçulardan təşkil edilib. Ancaq komandada Yaponiya, Braziliya, Xorvatiya, Polşa, Bolqarıstan və Fransadan olan legionerlər də çıxış edirlər. Komandanın kapitanı yapon yarımmüdafiəçi Takayuki Setodur.

## Rəhbərlik
"Astra"nın prezidenti isə Danut Komandır. Sabiq qolkiper futbolçu karyerasına 2015-ci ildə məhz bu komandada son qoyub. O, karyerasını bitirdikdən sonra "Astra"da qalaraq, klub rəhbəri olub.

Komandanın baş məşqçisi Edvard İordaneskudu. O, 2017-ci ildən klubun baş məşqçisidir.

## Rəngləri
Klubun əsas rəngləri ağ və qaradır.

## Stadionu
Klub ev oyunlarını 8500 tamaşaçı tutumuna malik Marin Anastasoviçi stadionunda keçirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Curcu

**Curcu** () — Rumıniyada şəhər.

## İdman
Ployeştidən köçən "Astra" futbol klubu 2012-ci ildən Curcuda məskən salıb. Klub ev oyunlarını Curcunun 8500 tamaşaçı tutumuna malik Marin Anastasoviçi stadionunda keçirir.

## Beynəlxalq əlaqələri
### Qardaşlaşdığı şəhərlər
* Ruse, Bolqarıstan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Ployeşti

**Ployeşti** () — Rumıniyada şəhər.

## İdman
Hazırda Curcunu təmsil edən "Astra" futbol klubu yaranmasından 2012-ci ildə qədər Ployeştidə məskən salmışdır.

## Beynəlxalq əlaqələri
### Qardaşlaşdığı şəhərlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Yoan Nikulae

**Yoan Nikulae** () — Rumıniyalı milyarder.

## Sahibkarlıq fəaliyyəti
"İnterAgro Group"un sahibi olan Yoan Nikulae 1996-cı ildən "Astra" futbol klubunun da sahibidir.

## Sərvəti
2014-cü ilin məlumatına görə, onun sərvəti 1,2 milyard dollardır.

## İstinadlar
Marin Anastasoviçi stadionu

**Marin Anastasoviçi stadionu** () — Rumıniyanın Curcu şəhərində yerləşən stadion. 8500 tamaşaçı tutumuna malikdir. "Astra" futbol klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir.

## İstinadlar
Takayuki Seto

**Takayuki Seto** () — Yaponiyalı futbolçu. "Astra" futbol klubunun kapitanıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Official blog 
*Player profile on Romanian Soccer 
*Player profile on Osmanlispor's official website 
*
Mirzəli Abbasov

* Mirzəli Abbasov (aktyor) — aktyor, rejissor, dramaturq, Gürcüstanın әmәkdar artisti (1928).
* Mirzə Əli Abbasov (oftalmoloq) — oftalmoloq.

## Həmçinin bax
* Mirzəli
* Abbasov
Kolonial orqanizmlər

## Kolonial orqanizmlər

*Kolonial orqanizmlər-su heyvanlarıdır.*

Qeyri cinsi çoxalma zamanı əmələ gələn yeni fərd ana fərddən ayrılmayaraq koloniya əmələ gətirir. Kolonial bitkilərə müxtəlif birhüceyrəli yaşıl, göy-yaşıl, qızılı, sarı-yaşıl, diatom priofit yosunlar və evqlena yosunları daxildir. Onlar zoospor və avtosporla çoxalır. Kolonial heyvanlara bəzi qamçılılar, şüalılar, infuzorlar, süngərlər və bağırsaqboşluqlar aiddir. İbtidai xordalılardan sinassidilər, slaplar və nəsli kəsilmiş Qraptolitlərlər kolonial orqanizmlərdir. Salam

## Koloniya
Koloniya-(-köçmə) orqanizmlərin (növ və fərdlərin) reproduksiya prosesini normal keçirməsi, qarşılıqlı qorunması və köməkçi qidalanmasını təmin edən qruplaşma. Orqanizmlərin (növ və fərdlərin) reproduksiya prosesini normal keçirməsi, qarşılıqlı qorunması və köməkçi qidalanmasını təmin edən qruplaşmalardır. Koloniyaları əsasən oturaq heyvanlar əmələ gətirir. Onlar uzun müddət, yaxud yalnız çoxalma dövründə mövcud ola bilər (məs. bir çox quşlarda – zağca, qaqarka, şimal dəniz quşu-tupik, qağayı və s.). Koloniyanın daha mürəkkəb formasında heyvanların həyat funksiyaları qarşılıqlı yerinə yetirilir, bu isə ayrıayrı fərdlərin yaşayıb qalması ehtimalını artırır. Belə ümumi funksiyalar düşməndən qorunmaq və xəbərdarlıq siqnalı vermək üçündür. Qağayılar, kayralar, bəzi qazlar, qaranquşlar və digər quşlar balalarını və yumurtalarını qorumaq üçün adətən səs çıxararaq yırtıcının üzərinə atılır. Qorxunu hiss edib istənilən quş tərəfindən qaldırılan həyəcan siqnalı bütün quşları səfərbər edir. Quşların birgə səfərbərliyi hətta iri yırtıcıları (tülkü, qırğı, bayquş və b.) da qaçırır. Məməlilər arasında kolonial həyat sürənlərdən marmot, süzən və ala quşu göstərmək olar. Məməlilərdə koloniyalar çox vaxt müxtəlif ailələrin ərazidə birləşməsindən deyil, törəməkdə olan ailələr arasında əlaqələrin saxlanması və ailə qruplarının artması əsasında yaranır. Daha mürəkkəb koloniyalar kollektiv halda həyat sürən həşəratlarda (termit, qarışqa, arı) olur. Onlar güclü artan ailələr arasında əmələ gəlir. Belə koloniyalarda – ailələrdə həşəratlar əsas funksiyaları (çoxalma, qorunma, özünü və nəsli yemlə təmin etmək, quruculuq və s.) birgə yerinə yetirir. Bu zaman ayrı-ayrı fərdlər və yaş qrupları arasında əmək bölgüsü və müəyyən əməliyyatları yerinə yetirmək üçün ixtisaslaşma aparılır. Koloniyanın üzvləri bir-birilə məlumat mübadiləsi əsasında hərəkət edir. Kolonial heyvanlara bəzi qamçılılar, süngərlər və bağırsaqboşluqlar, ibtidai xordalılardan sinassidilər, slaplar aiddir. Kolonial bitkilərə müxtəlif birhüceyrləi yaşıl, göy-yaşıl, qızılı, sarı-yaşıl, diatom priofit yosunlar və evqlena yosunları daxildir. Onlar zoospor və avtosporla çoxalır.

## Xarici keçidlər
* NƏBATAT TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ

## Həmçinin bax
* Yosunlar

## İstinadlar
Danut Koman

thumb|Danut Koman qapıçı olduğu vaxt
**Danut Koman** () — Rumıniyalı sabiq futbolçu. "Astra" futbol klubunun prezidentidir.

## Fəaliyyəti
Sabiq qolkiper olan Danut Koman karyerasına 2015-ci ildə məhz "Astra"da son qoyub. O, karyerasını bitirdikdən sonra da "Astra"da qalaraq, klubun prezidenti olmuşdur.

## İstinadlar
Edvard İordanesku

**Edvard İordanesku** (, ; ) — bəzən **Iordănescu Jr.** kimi tanınan, yarımmüdafiəçi kimi oynamış rumıniyalı keçmiş futbolçu və Rumıniya milli komandasının hazırkı meneceri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Samsung Electronics

**Samsung Electronics** (; Hanca: 三星電子) — Cənubi Koreyanın elektronika istehsalçı şirkətidir. Baş ofisi Suvon şəhərində yerləşir. Samsung şirkətlər qrupunun əsas rol oynayan şirkətidir. Gəlir həcminə görə dünyanın ən iri informasiya texnologiyaları şirkətidir.

Samsung Electronics Apple, Sony, HTC, Nokia və s. kimi şirkətlərə müxtəlif elektronika hissələri - LCD displeylər, lithium-ion batareyaları, yarımkeçiricilər, çiplər, fləş yaddaş çipləri, sərt disk qurğuları və s. istehsal edir. 2019-cu ilə olan məlumata görə, Samsung Electronics gəlirlərinə görə dünyanın ikinci ən böyük texnologiya şirkətidir və onun bazar dəyəri 520,65 milyard ABŞ dolları təşkil edərək dünyada 12-ci ən böyük şirkətdir.

Dünyanın ən iri smartfon istehsalçısıdır. Əsas smartfon xətti Samsung Galaxy qurğularıdır. Eyni zamanda dünyanın ən iri yaddaş çipləri istehsalçısıdır.
## İstinadlar
Kül

Kül, kül elementləri üzvi maddələri (bitki, meşə döşənəyi, heyvan və s.) yandırdıqda qalan yanmayan qalıq. Külü analiz etməklə kül elementlərinin kimyəvi tərkibi müəyyən olunur və bununla da qida maddələrinin çatışmamasını təyin etmək olar. Ca, K, Na, Cl və S elementlərinin cəmi ilə isə bitkinin halofilliyi müəyyənləşdirilir. Kənd təsərrüfatında küldən kalium gübrəsi kimi geniş istifadə olunur. Küldə bitkilərə lazım olan başqa mineral maddələr-fosfor, kalsium, maqnezium, kükürd, bor, manqan, müxtəlif makro və mikroelementlər də var.

## Həmçinin bax
* Torpağın humusu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* KİMYA VƏ HƏYAT gübrə — Üzvi gübrələr
Suvon

**Suvon** - Cənubi Koreyanın şəhəri.

Müxtəlif tarixi abidələri ilə seçilən şəhərlərdən biri. Koreya müharibəsi zamanı bu şəhərə xeyli zərər dəymişdir.

Samsung Electronics şirkətinin baş ofisi bu şəhərdə yerləşir.

Kyung Hee Universitetinin bir kampusu bu şəhərdə yerləşir. Azərbaycan Respublikasının prezidenti, İlham Əliyev bu universitetin fəxri doktorudur.

## Suvon şəhərindən görüntülər

Fayl:Suwon Cheongmyeong park.jpg|thumb|Suvon şəhəri Çongmyong stansiyası ətrafında park
Fayl:Janganmun gate.jpg|thumb|Canqanmun darvazası
Fayl:Hwaseong fortress walls.jpg|thumb|Hvasonq qala divarları
Fayl:Hwaseong fortress.jpg|thumb|Hvasonq qalası
Fayl:Changnyongmun gate.jpg|thumb|Hvasonq qalasında Çangnyongmun darvazası
Fayl:Sungkyunkwan University Semiconductor labs.jpg|thumb|Sunqkyunkvan Universiteti, Yarımkeçiricilər fakültəsi
Fayl:Sungkyunkwan University campus.jpg|thumb|Sunqkyunkvan Universitetinin kampusunda
Fayl:Sungkyunkwan University Samsung Library.jpg|thumb|Sunqkyunkvan Universiteti, Samsung Kitabxanası
Fayl:Suwon Cheongmyeongbuk-ro.jpg|thumb|Suvon şəhəri, Çonqmyonqbuk-ro küçəsi
Fayl:Bell of Hyowon.jpg|thumb|Hyovon zəngi
Fayl:Hwaseong Haenggung Palace.jpg|thumb|Hvasong Henqqınq sarayı
Fayl:Hwaseong Haenggung Palace panorama.jpg|thumb|Hvasong Henqqınq sarayı


## Qardaş şəhərlər
Suvon aşağıdakı şəhərlərlə qardaş statusunu almışdır:
* , Asahikava (1989)
* , Jinan, Şandong (1993)
* , Townsville (1997)
* , Bandung (1997)
* , Cecu adası (1997)
* , Yalova (1999)
* , Cluj-Napoca (1999)
* , Toluca (1999)
* , Fəs şəhəri (2003)
* , Hải Dương əyaləti (2004)
* , Siem Reap əyaləti (2004)
* , Nijni Novqorod, Russia (2005)
* , Kuritiba (2006)
* , Pohang, Republic of Korea (2009)
* , Taean County]], Republic of Korea (2009)
* , Freiburg im Breisgau, Germany (2015)

## İstinadlar
Qemperi

**Qemperi** () — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd. Xaşuridan 11,5&nbsp;km uzaqda yerləşir.

## Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 470 nəfər idi. 2014-cü ildə 350 nəfər yaşayırdı.

## İstinadlar
Qoruyucu meşələr

## Qoruyucu meşələr

Qoruyucu meşələr öz meliorativ və mühit yaradıcı xüsusiyyətləri ilə müxtəlif obyektləri əlverişsiz təbii və antropogen amillərin təsirindən qoruyan təbii və süni meşələr. Azərbaycan Respublikasının bütün meşələri I-qrupa aid edildiyi üçün qoruyucu meşələr sayılır. Bu meşələr Azərbaycan Nazirlər Sovetinin qərarına əsasən (28 yanvar 1983-cü il, N-47) aşağıdakı qoruyucu kateqoriyalara bölünmüşdür.

I-Əsasən su mühafizəedici funksiyalı meşələrə qiymətli ov balıqlarının kürüləmə yerlərini qoruyan qadağan meşə zolaqları aid edilmişdir.

II-Əsasən qoruyucu funksiyalı meşələrə dövlət qoruyucu meşə zolaqları (9,6 min ha), dəmir yolları boyunca qoruyucu meşə zolaqları (0,2 min ha), respublika əhəmiyyətli avtomobil yolları boyunca qoruyucu meşə zolaqları (4,1 min ha), xüsusilə qiymətli meşə massivləri (90,3 min ha), ətraf mühitin qorunması üçün mühüm əhəmiyyəti olan yarımsəhra, bozqır, meşəli və azmeşəli dağ rayonlarının sair meşələri (663,5 min ha), aid edilmişdir.

III-Əsasən sanitariya-gigiyena və sağlamlaşdırma funksiyalı meşələrə şəhərlərin, digər yaşayış məntəqələrinin və s ənaye müəssisələrinin ətrafındakı yaşıllıq zonalarının meşələri (47 min ha), su təhcizatı mənbələrinin sanitariya mühafizəsi zonalarnının I və II qurşaqlarının meşələri (48,6 min ha), kurortların sanitariya mühafizə dairələrinin meşələri (21,8 min ha) daxil edilmişdir.

IV–Xüsusi təyinatlı meşələrə dövlət qoruqlarının meşələri (59,5 min ha) aid edilmişdir. 

## Qoruyucu meşə zolaqları

Meşə massivləri və meşə zolaqları şəklində sahələri, torpağı, yolları, yaşayış məntəqələrini, su hövzələrini, kənd təsərrüfatı heyvanlarını və s.-ni təbii amillərin zərərli təsirlərindən qorumaq üçün süni yaradılan meşəliklər. Qoruyucu meşə zolaqları aşağıdakı qruplara bölünür: dövlət qoruyucu meşə zolaqları; tarlaqoruyucu meşə zolaqları (dəmyə v ə suvarılan sahələrdə); yamaclarda sutənzimedicitorpaqqoruyucu meşə zolaqları; yarğan və qobubərkidici meşə zolaqları; yollar boyunca qoruyucu meşə zolaqları: irriqasiya meşə zolaqları və s. Respublikamızda Kür-Araz ovalığında, Gəncə-Qazax düzündə və Lənkəran ovalığında tarlaqoruyucu meşə zolaqları, yollar və kanallar boyu meşə zolaqlarının sahəsi cəmi 15,0 min ha təşkil edir, lakin bu meşəliklər həmin ərazilərdə azlıq təşkil edib öz tarlaqoruyucu, meliorativ və iqlim tənzimedici rolunu lazımi dərəcədə təmin edə bilmir. Odur ki, respublikamızın dəmyə və suvarılan sahələrində, həmçinin kanallar və yollar boyu yeni əlavə meşə zolaqlarının salınması vacibdir. Bu zolaqlarda qərzəkli, meyvə və giləmeyvə növlərinə üstünlük verilməlidir.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasının meşələri

## Həmçinin bax
* Azərbaycan meşələri

## İstinadlar
Xəlil xan Özbək

**Xəlil xan Özbək** — Mirmehdi xanın hakimiyyətinin zəifləməsindən istifadə edən Fətəli xan Əfşar İrəvanı ələ keçirmək qərarına gəldi. Azad xanın başçılığı ilə 30 min nəfər qoşunu 1751-ci ildə İrəvana göndərdi. Bu qoşunların ön dəstəsi İrəvan qalasını mühasirəyə aldı. Gürcü çarı yenə fürsəti əldən vermədi və İrəvanı qorumaq adıyla şəhərə doğru hərəkət etdi. Döyüşdə II İraklinin qoşunları darmadağın edildi. Beləliklə Mirmehdi xan hakimiyyətdən salınır və yerinə Xəlil xan Özbək 1752-ci ildə İrəvana hakim təyin edilir.

Xəlil xanın hakimiyyəti illərində İrəvan xanlığı dağıstanlıların da güclü hücumuna məruz qalmışdı. 1754–1755-ci illərdə Avar xanı Nusal xanın başçılığı altında Dağıstan qoşunları Kartli-Kaxetiya ərazisinə yürüş təşkil edərək, oradan İrəvan xanlığı ərazisinə hücum etdilər. Bu hücum zamanı Göyçə, Dərəçiçək, Qırxbulaq və Abaran mahallarının kəndlərinə böyük ziyan dəymişdi.

Dağıstan qoşunlarının bu dağıdıcı yürüşü Xəlil xanın nüfuzunu xalq arasında xeyli aşağı salmışdı. 1755-ci ildə xalq arasında böyük nüfuza malik Həsənəli xan Qacarın başçılığı ilə üsyan qalxdı. Üsyan nəticəsində Xəlil xan hakimiyyətdən uzaqlaşdırılır, onun yerinə Həsənəli xan Qacar hakimiyyəti ələ keçirdi.

## Ədəbiyyat
* Yaqub Mahmudov. A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. *"İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)".* Bakı- 2010
* Səməd Sərdariniya. *"İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur".* Bakı, "Zərdabi" nəşriyyatı, 2014, 202səh. ISBN 978-9952-8010-1-9
* Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. *"İrəvan xanlığı"*. Bakı, "Şərq- Qərb", 2007,144 səh. ISBN 978-9952-34-166-9
* Elçin Teymur oğlu Qarayev. *"Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)".* – Bakı: Mütərcim, 2016. – 544 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İrəvan xanlığı

## Xarici keçidlər
Əliqulu xan Qacar

**Əliqulu xan Qacar** — İrəvan hakimi, Ağa Məhəmməd şah Qacarın qardaşı.

1796-cı ildə noyabrın 6-da Ağa Məhəmməd xan Qacar İrəvan və Naxçıvan xanlarını hüzuruna çağıraraq Tehranda həbs etdirdi. Ağa Məhəmməd şahın əmrinə əsasən onun qardaşı Əliqulu xan Qacar İrəvanda hakim təyin edildi. Lakin Ağa Məhəmməd şahın 1797-ci ildəki qətlindən sonra İrəvan əhalisi vergilərin çoxluğu səbəbindən Əliqulu xana üsyan edərək onu qovdular. Qacarlar dövlətinə sədaqətini saxlaması şərtilə, Məhəmməd xanı həbsdən azad edib İrəvana göndərdi.

## Ədəbiyyat
* Səməd Sərdariniya. *"İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur".* Bakı, "Zərdabi" nəşriyyatı, 2014, 202səh. ISBN 978-9952-8010-1-9
* Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. *"İrəvan xanlığı"*. Bakı, "Şərq- Qərb", 2007,144 səh. ISBN 978-9952-34-166-9
* Elçin Teymur oğlu Qarayev. *"Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)".* – Bakı: Mütərcim, 2016. – 544 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İrəvan xanlığı
Həsən xan Makulu

**Həsən xan Bayat** — Makulu Əhməd Sultanın oğlu olan Həsən xan Əliqulu xan Qacar İrəvanı tərk etdikdən sonra burada hakimiyyəti ələ keçirmişdi (1797-ci il iyun–1797-ci il sentyabr). Üç aya qədər İrəvanda hakimiyyətdə olan Həsən xan Məhəmməd xanın əsirlikdən azad olunduğu xəbərini eşidərək İrəvan qalasını tərk etdi.

## Mənbə

## Həmçinin bax
* İrəvan xanlığı
Mehdiqulu xan Dəvəli-Qacar

**Mehdiqulu xan Qacar** — 1805-ci il iyununda İrəvana hakim təyin edildi. Yeni İrəvan hakimi Qacar soyundan olmaqla bərabər Fətəli şah Qacarın qohumu və sevimli sərkərdələrindən biri idi. Onun dövründə müharibə nəticəsində xanlığın kənd təsərrüfatı dağıldığından yerli əhali xanın bu ağır tələblərini yerinə yetirmək iqtidarında deyildi. Mehdiqulu xanın əlavə vergi yığması və ərzaq tələb etməsi İrəvan əhalisinin narazılığına gətirib çıxardı.

Mehdiqulu xanın İrəvanda apardığı siyasətdən şah özü də narazı idi. Çünki o, öz siyasəti ilə xalqın rus qoşununa rəğbət bəsləməsinə səbəb olmuşdu. Digər tərəfdən, rus qoşunlarına qarşı müvəffəqiyyətsiz mübarizə Mehdiqulu xanı tamamilə nüfuzdan salmışdı. 1806-cı il iyulun 23-də Şörəyeldə rus qoşununa qarşıd öyüşdə Mehdiqulu xanın qoşununun məğlubiyyətə uğramasından hiddətlənən Fətəli şah qəti tədbirlər görməyə məcbur oldu. Avqustun əvvəllərində Mehdiqulu xan İrəvandan geri çağırıldı. Beləliklə, İrəvanada 1 il 1 ay hakimiyyətdə olmuş Mehdiqulu xan Tehrana qayıtdı.

Mehdiqulu xan İrəvanda hakimiyyətdən götürülərək, şahın digər qohumu marağalı Əhməd xan Müqəddəmə ilə əvəz olundu. Yeni hakim ilk olaraq oğlunu 1000 nəfərlik qoşunla İrəvana göndərdi. Lakin Mehdiqulu xan onu İrəvana buraxmaq istəməmişdi. Bu xəbəri eşidən Əhməd xan şahın göstərişi ilə avqust ayının əvvəllərində 500 süvari və 4 topla Təbrizdən İrəvana doğru hərəkət etdi. Əlacsız qalan Mehdiqulu xanın şahın əmrinətabe olmaqdan başqa çıxışyolu qalmadı. Beləliklə, 1806-cı ilin avqustunda marağalı Əhməd xan İrəvan hakimliyinə başladı.

## Mənbə
* Elçin Teymur oğlu Qarayev. *"Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)".* – Bakı: Mütərcim, 2016.s.173–174.

## Həmçinin bax
* İrəvan xanlığı
Oleq Litvin

**Oleq Aleksandroviç Litvin** () — Azərbaycanın tanınmış fotomüxbiri.

## Həyatı
Oleq Litvin 6 iyul 1936-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (hazırda Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) energetika fakültəsində təhsil alıb (1956–1960). Daha sonra Sovet İttifaqı Teleqraf Agentiliyində (TASS) fotomüxbir kimi fəaliyyət göstərib (1973–1990).

O, uzun illər "Azərinform", indiki "AZƏRTAC" agentliyində işləyib. "Reuters", "Associated Press" kimi xəbər agentlikləri ilə əməkdaşlıq edib.

Fotoqraf 2000-ci ildə oğlunun yanına, Rusiyanın Volqoqrad şəhərinə köçüb. Orada beş il "Komsomolskaya pravda" qəzetində, 2005-ci ildən isə "LUKOYL" şirkətinin "Volqa i Don" korporativ qəzetində işləyib.

2017-ci ildə 81 yaşına bir gün qalmış həmin şəhərdə vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Dağlıq Qarabağ münaqişəsi başlayandan Oleq Litvin cəbhə xəttindən foto-reportajlar hazırlayıb. O, 20 yanvar və Xocalı faciələrini sənədləşdirmiş fotomüxbirlərdən olub.

## İstinadlar
Bum mahalı

**Bum mahalı** — Şəki xanlığının mahallarından biri.

## Mahal haqqında qısa bilgi
* Sahəsi -
* Əhalisi -
* Yaranması — 1747-ci il
* Mərkəzi — Bum kəndi
* Sərhədləri —

## Mahalın tarixi
Xanlıqlar dövründə Bum mahalı Şəki xanlığının tərkibində olmuşdur.

## Kəndləri
* Bum
* Nic
* Qəmzəli

## Həmçinin bax
* Şəki xanlığı
Tüp-Tərxan yarımadası

**Tüp-Tərxan** (, ) — Krımın şimal-şərqində yerləşən yarımada. İnzibati cəhətdən Krım Muxtar Respublikasının Canköy rayonu ərazisinə daxildir. 

## Coğrafiyası
Yarımadanın səthi hamardır. Sivaş körfəzinin suları ilə yuyulur. Sahillərində şoranlıq vardır. Ən hündür nöqtəsi 8,2 metrdir. Sahil xəttində dərinlik 0,4 metr, şimal-şərqində isə 0,1 metrdir. Sahilləri düzəndir. Bununla belə Cankoyski rayonu ərazisində isə sıldırımlıdır. Burada şimal, cənub-qərbdə hündürlük 3-4 m, cənubda isə hündürlük 4 metrdir. Şimal-şərqində dayazlıq vardır.  
Yarımadaya yalnız bir yol gedir. Bərk örtüklüyə sahibdir. Çaykinə qədər asfalt, sonrakı yol isə çınqıldır. Yarımada daxilində isə torpaq yollar vardır.

## Əhalisi
Yarımada ərazisində iki yaşayış məntəqəsi vardır: Çaykin və Mısovoe.
## Təbiəti
Yarımada bir çox quşların yuvalama ərazisidir: qağayı, qarabattaq, ördək. 

## İstinadlar
Qarapul

**Qarapul** — İrəvanda qarapul adlanan mis pullar kəsilirdi. Dörd qarapul, yeddi rus mis qəpiyinə bərabər idi.

## Həmçinin bax
* İrəvan xanlığı

## İstinadlar
Broş adası

**Broş adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adanın maksimal hündürlüyü 85 metrdir.

Kuna adasında yerləşən burnun davamını təşkil edir. Qayadan ibarətdir. Qrili adasından Şternek boğazı ilə ayrılır.

Yaxınlığında yerləşən adalar: Kun adası, Keyn adası, Qrili adası.

Ada Qustan Broşun şərəfinə adlandırılmışdır. O, Avstriya-Macarıstan ekspedisiyasının Şimal qütbünə təşkil etdiyi donanmanın çex əsilli leytenantıdır.

## Xəritə
* Xəritə
Musa Əbiyev

**Musa Əbiyev** (1896-1975) - tibb elmləri doktoru, professor. 

## Həyatı
* 1896-cı ildə anadan olub.  
* 1928-1930-cu illərdə hospital cərrahiyyə kafedrasında işləyib. 
* Müharibə illərində - 1941-1945-ci illərdə hərbi hospitalda həkim işləyib. 
* 1952-1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda urologiya kafedrasının müdiri olub. 
* 1962-ci ildə cərrahiyyə kafedrasına qayıdaraq ömrünün sonuna qədər orada urologiya kursuna rəhbərlik etmişdir. 
* 1975-ci ildə vəfat edib.  

## Mənbə
Ə.İnsanov. Azərbaycan səhiyyəsinin tarixi. Bakı, 2002. 

## İstinad
Fransua-Andre Danikan Filidor

**Filidor** (tam adı **Fransua-Andre Danikan Filidor**; ) — Fransız şahmatçısı və opera bəstəkarı.

## Ailəsi
Filidor Fransada çox məşhur musiqiçi ailəsində anadan olmuşdur. Babası və atası Parisdə "Grande Écurie" adı verilən kral orkestrının üzvü idi. Ailənin əsl adı Danikan idi, amma qaboyçu olan babası qaboy ifa edəndə Fransa Kralı XIII Luisə Sienalı Filidori adlı bir virtuoz qaboyçunu xatırlatdığı üçün kral tərəfindən "Filidor" adı verilmişdir. Yaşlı Filidor (*Philidor l'ainé*) olaraq bilinən Andre Danikan Filidor (1647–1730) atasının ikinci arvadı Elizabeth Le Royun oğludur. Doğulanda atası 79 yaşında, anası 26 yaşında idi. Atası Fransua-Andre 4 yaşında olarkən ölüb.

## Bəstəkarlığı
Filidor 1732-ci ildə 6 yaşı olanda Fransa Kralı XV Luisin sarayındakı Kral xoruna seçildi. İlk musiqi kompozisiyasını bu xorda 11 yaşında bəstələdiyi bildirilir. XV Luisin hər gün Kral xorunu dinləmək istədiyi; kralın gəlməyini gözləyən zaman xorun üzvlərinin vaxtlarını şahmat oynamaqla keçirdikləri və gənc Filidorun da oyuna məhz bu səbəblə başladığı ifadə edilir.

## Şahmat
Yaşadığı dövrdə hələ Şahmat üzrə Dünya Çempionu titulu təsis edilməməsinə baxmayaraq, dövrünün ən böyük şahmat ustalarından biri sayılır. Filidorun yazdığı "*Analyse du jeu des Échecs*" (Şahmat Oyununun Təhlili) kitabı 100 ilə yaxın müddətdə standart şahmat kitabı olaraq qəbul edildi. O, həm də daha sonralar onun adı ilə adlandırılacaq Filidor müdafiəsinin yaradıcısıdır.

## Seçilmiş musiqi əsərləri

### Operalar
* *Blaise le savetier* (1759)
* *Le Quiproquo ou le volage fixé* (1759)
* *Le Jardinier et son seigneur* (1761)
* *Le Maréchal-Ferrant* (1761)
* *Sancho Pança dans son île* (1762)
* *Le Bûcheron ou les trois souhaits* (1763)
* *Le Sorcier* (1764)
* *Tom Jones* (1765), Henry Fieldingin eyniadlı romanından ilhamlanaraq
* *Ernelinde, princesse de Norvège* (1767), 1769 afişada adı *'Sandomar, prince de Danemark*
* *Le Jardinier de Sidon* (1768)
* *L'Amant déguisé ou le jardinier supposé* (1769)
* *La Nouvelle École des femmes* (1770)
* *Le Puits d'amour* (1779)
* *L'Amitié au village* (1785)
* *Thémistocle* (1786)
* *La Belle Esclave* (1788)
* *Bélisaire* (1796, ölümündən sonra)

## İstinadlar
Bill Coy

**Bill Coy** () — () Amerikalı alimi, "Sun Microsystems" şirkətinin qurucusudur

## Həyatı
Bill Coy 8 noyabr 1954-cü ildə Michiganda (ABŞ) anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində amerikalı alim, Unix əməliyyat sistemi üçün proqram təminatının müəllifi, "Sun Microsystems" şirkətinin qurucusu Bill Coy Qreys Mürrey adına mükafatın laureatı olan Coy məşhur "Vi" mətn redaktorunun da müəllifidir.
1971-ci ildə Enn Arbor şəhərində Miçiqan Universitetinin yeni kompüter mərkəzinin açılışı oldu. Bill Coy elə həmin il Miçiqan Universitetinə daxil oldu. O, bioloq, ya da riyaziyyatçı olmaq istəyirdi, amma birinci kursun axırlarında təsadüfən kompüter mərkəzinə baş çəkdi və "həmişəlik" orada qaldı. Kompüter Mərkəzi onun həyatına çevrildi. Coy vaxt tapan kimi proqramlaşdırma ilə məşğul olurdu. 1975-ci ildə Coy Berklidə Kaliforniya Universitetinin aspiranturasına girdi. Fəlsəfə doktoru adını almaq üçün verdiyi şifahi imtahanda o, milçək uçuşunun elə mürəkkəb alqoritmini yaratdı ki, sonralar pərəstişkarlarından biri yazırdı:"O, imtahan götürən müəllimləri o qədər heyrətləndirmişdi ki, hətta onlardan biri onu müdrikləri təəccübləndirən İisusa oxşatmışdı".

Bir qrup proqramçı ilə birlikdə Coy "AT&T"şirkətinin EHM üçün işləyib hazırladığı UNİX proqramını yenidən yazdı. Həmin proqramdan əməliyyat sistemi kimi indiyə qədər bütün dünyada istifadə olunur. Milyonlarla kompüterdə."İndi kompüterinizi" "Machintosh" rejimində açsanız, kodu görərsiniz, bax, mən bunu iyirmi beş il əvvəl görürdüm" — Coy deyir. — Amma bilirsizmi, internetdən istifadə etmək üçün proqramı kim yazıb?Əlbəttə ki, mən, Bill Coy ".
Berklidə təhsilini başa vuran Coy Silikon Vadisində" Sun Microsystems "firmasını yaratdı, firma kompüter inqilabını edənlərdən biri idi. Bundan sonra, Coy başqa bir kompüter dili işləyib hazırladı-Java dilini.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Computer Usage Company

**Computer Usage Company** Kompüter istifadəçi şirkəti (1955–1986), bəzən Computer Usage Corporation adlanan kompüter proqramı bazarının ilk müstəqil şirkəti idi.

## Tarixi
28 mart 1955-ci ildə Con Şeldon (John W. Sheldon) və Elmer Kyubi (Elmer C. Kubie) proqram təminatının hazırlanması ilə məşğul olan Computer Usage Company (CUC) adlı ilk şirkəti yaratmışlar. Maraqlıdır ki, şirkətin ilk dörd proqramçısı qadın idi. Şirkət 31 il fəaliyyət göstərdikdən sonra – 1986-cı ildə iflasa uğradığını elan etmişdir.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
Kim Erik Dreksler

**Kim Erik Dreksler** (Kim Eric Drexler ) amerikalı mühəndis.

## Həyatı
Kim Erik Dreksler 25 aprel 1955-ci ildə Kaliforniyada (ABŞ) anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Kim Erik Dreksler 1970-ci və 1980-ci illərdən etibarən molekulyar nanotexnologiya potensialının (MNT) populyarlaşdırılması üçün tanınan ən yaxşı amerikan mühəndisidir.

Amerikalı mühəndis, nanotexnologiya nəzəriyyəçilərindən biri Kim Erik Drekslerin "Nanosystems Molecular Machinery Manufacturing and Computation" adlı kitabı 1992-ci ildə ABŞ Naşirlər Assosiasiyası (Association of American Publishers) tərəfindən kompüter elmləri sahəsində ən yaxşı kitab seçilmişdir.

Onun 1991-ci ildə Massachusetts Texnologiya İnstitutunda doktorluq dissertasiyası 1992-ci ilin ən yaxşı Kompüter elmi kitabı üçün Amerika Publishers mükafatına layiq görülən Nanosystems: Molecular Machinery Manufacturing and Computation (1992) adlı kitabında yenidən işlənmiş və nəşr edilmişdir.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar