AŞPA-nın 1416 saylı qətnaməsi

**Avropa Şurası Parlament Assambleyasının 1416 saylı qətnaməsi** — Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindəki vəziyyətlə bağlı AŞPA tərəfindən 25 yanvar 2005-ci ildə qəbul edilmiş "ATƏT-in Minsk Konfransının məşğul olduğu Dağlıq Qarabağ bölgəsindəki münaqişə" adlı qətnamə. 

Qətnamə layihəsi AŞPA-nın Siyasi Məsələlər Komitəsi tərəfindən hazırlanıb. Avropa Demokratlar Qrupunun üzvü, Böyük Britaniyadan olan Devid Atkinsonun hazırladığı izahat memorandumunda bildirilirdi ki, 1991-ci ildə ölkənin müstəqil dövlət kimi tanındığı dövrdə Azərbaycanın sərhədləri beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır və Azərbaycanın həmin ərazisinə Dağlıq Qarabağ da daxil idi.

## Qətnamənin mətni
Bu qətnamədə AŞPA-nın həmtəsisçiləri bir daha vurğulayırlar ki, "Azərbaycan ərazisinin xeyli hissəsi hələ də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal altındadır və Dağlıq Qarabağ bölgəsinə hələ də separatçı qüvvələr nəzarət edir". Eyni zamanda AŞPA "hərbi əməliyyatların və bundan əvvəl başlamış və kütləvi xarakter almış etnik düşmənçiliyin qorxunc etnik təmizləmə məfhumunu xatırladan genişmiqyaslı etnik qovulmaya və monoetnik ərazilərin yaranmasına gətirib çıxarması" ilə bağlı öz narahatlığını ifadə edir. "Bir dövlətin ərazisindən regional ərazinin ayrılmasının və müstəqilliyinin etnik qovulmaya və bu cür ərazinin digər dövlətə *de-fakto* birləşdirilməsinə gətirib çıxaran silahlı münaqişə yolu ilə deyil, yalnız bu ərazinin əhalisinin demokratik dəstəyinə əsaslanan qanunauyğun və dinc proses vasitəsilə əldə oluna biləcəyini" qeyd etməklə AŞPA azlıqların yaşadığı regional ərazilərin mütləq ayrılmaq hüququna malik olduğuna dair iddiaları rədd edir.

AŞPA "Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının 822 (1993), 853 (1993), 874 (1993) və 884 (1993) saylı qətnamələrini xatırladır və əlaqədar tərəfləri, xüsusən də hərbi qüvvələrini istənilən işğal olunmuş ərazilərdən çıxarmaqla, bu qətnamələrə əməl etməyə çağırır". Bu sənəd Ermənistanın hərbi qüvvələrinin Azərbaycan torpaqlarının işğalında iştirakını təsdiq edən mühüm beynəlxalq sənəddir. AŞPA-nın qətnaməsi, həmçinin, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli naminə qəbul edilmiş sənəddir. Qətnamə tərəfləri münaqişənin həlli üçün yalnız dinc vasitələrdən istifadə etməyə çağırır.

## Dağlıq Qarabağ üzrə Alt Komitə
1416 saylı qətnamədə AŞPA öz Bürosuna *inter alia* Minsk Qrupu ölkələrinin nümayəndə heyətlərinin rəhbərlərinin də iştirak etdiyi xüsusi *[[ad hoc]]* komitə yaratmağı tapşırmışdı. Buna uyğun olaraq AŞPA-nın keçmiş sədri, Britaniyalı parlament üzvü  rəhbərlik etdiyi Dağlıq Qarabağ üzrə Alt Komitə yaradılır. Komitənin yaradılmasında məqsəd münaqişənin sülh yolu ilə həllinə nail olmaq üçün səyləri artırmaq idi. Lakin qısa müddət sonra — 2008-ci ildə Rassel Constonun vəfatı ilə komitə fəaliyyətini dayandırır. 

Constonun sədrliyi zamanı hazırlanan hesabatlarda qeyd edilirdi ki, münaqişə tərəflərinin heç biri öz əhalisini kompromis ehtimalına hazırlamaq üçün heç bir iş görməyib; icmaların heç biri güzəştə getməyə və ya cari dövrdə tərəflərin nümayəndələrinin müzakirə etdiyi tədbirləri qəbul etməyə hazır görünmür.

Komitənin fəaliyyətini bərpa etmək üçün səylər 2010-cu ilin əvvəlində başlamışdır. 2011-ci il yanvarın 28-də AŞPA Bürosu alt komitə məsələsinə yenidən baxılması ilə bağlı razılığa gəldi və Ermənistan nümayəndə heyəti istisna olmaqla, digər parlament üzvlərinin yekdil səsverməsi ilə ispan parlamentari  alt komitənin sədri seçildi. Cənab Kosta həmin ilin aprelində alt komitənin fəaliyyətinə rəsmi başlamazdan əvvəl Ermənistan və Azərbaycanda "siyasətçilər, səfirlər və akademik dairələrlə əməkdaşlıq qurmaq" niyyətində olduğunu bildirmişdi.  

Alt komitənin bərpa edilməsinə münaqişə tərəflərinin münasibəti fərqli olmuşdu. İspan parlamentari Kosta Ermənistan nümayəndə heyətinin bu məsələdən məmnun olmadıqlarını xüsusi vurğulamışdı. Belə ki, Ermənistanın iddialarına görə komitə AŞPA-nın o zamankı sədri Mövlud Çavuşoğlunun rəhbərliyi altında bərpa olunduğundan "sülh prosesinə mane ola" və Azərbaycanın xeyrinə "qərəzli mövqe sərgiləyə bilər". Çavuşoğlu bu iddialara cavab olaraq alt komitənin fəaliyyətini bərpa etmək barədə qərarın onun sədr seçilməsindən aylar əvvəl AŞPA tərəfindən verildiyini və bu təşəbbüsdə heç bir türkün iştirak etmədiyini qeyd etmişdi.

Ermənistan rəsmiləri, həmçinin, AŞPA-nın danışıqlar zamanı, eləcə də alt komitənin fəaliyyətində qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasını müstəqil tərəf kimi tanımaqdan imtina etməsi ilə bağlı öz narazılıqlarını bildirmişdilər.

ATƏT-in Minsk qrupu isə alt komitənin fəaliyyətinin bərpası ilə bağlı rəsmi açıqlama verməyib.

## Avropa Parlamentinin qətnaməsi
AŞPA-nın 1416 saylı qətnaməsindəki eyni narahatlıqlar Avropa Parlamentinin 20 may 2010-cu il tarixli "Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz strategiyasına dair tələblər" adlı qətnaməsində də irəli sürülüb. Burada ən çox narahatlıq doğuran məsələ "yüz minlərlə insanın öz yurd-yuvalarından didərgin salınması" və "Azərbaycan ərazisinin xeyli hissəsinin Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalı" olub.

2010-cu il qətnaməsinin mətnində qeyd edildiyi kimi Avropa İttifaqı "Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zamanı və ya onunla əlaqədar öz yurd-yuvalarından didərgin düşmüş yüz minlərlə qaçqın və məcburi köçkünün həmin vəziyyətdə qalmasından, öz evlərinə qayıtmaq, mülkiyyət və şəxsi təhlükəsizlik hüquqları da daxil olmaqla bütün hüquqlardan məhrum edilmələrindən ciddi narahatdır; ... bununla əlaqədar olaraq, Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın bütün işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılmasını tələb edir".

## Reaksiyalar
### Azərbaycan
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 17 iyun 2005-ci ildə Avropa Şurasının Parlament Assambleyasına müraciətində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə nizama salınması məsələsində Avropa Şurasının obyektiv mövqeyini yüksək qiymətləndirərək 1416 saylı qətnamənin qəbul edilməsini "münaqişənin tənzimlənməsi üçün göstərilən beynəlxalq səylərə sanballı töhfə" adlandırmışdır.

## Həmçinin bax
* BMT Baş Assambleyasının 62/243 saylı qətnaməsi
* BMT Təhlükəsizlik Şurasının Dağlıq Qarabağ münaqişəsilə bağlı qətnamələri

## İstinadlar