open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məna (dilçilik)

Məna sözün bildirdiyi fikirdir. Sözlər birdən çox məna verə bilər. Bu vəziyyətdə mənaların biri orijinal məna, digəri köməkçi məna, başqa biri metaforik mənadır. Sözlər zamanla zənginləşə və ya mənasını itirə bilər. Onların mənasını itirməsinə ***məna kiçilməsi***, yeni mənalar qazanması hadisəsinə isə ***məna genişlənməsi*** deyilir.

Semantika sözlərin mənalarını və onların zamanla dəyişilməsini müşahidə edir. Sözlər həqiqi və məcazi mənada olurlar. Bəzi sözlər tarixi dövr ərzində həqiqi mənasını itirərək slenqə çevrilir. Bəzi sözlər çox mənalıdır: Gül kimi və yaxud dil kimi. Bəzi sözlər geniş mənalarından əvvəl dar məna ifadə edirlər. Bəziləri məna dəyişikliyinə uğrayırlar: baş, göz yarmaq kimi. Məna oyunu bir sözün bütün mənalarını bir cümlə ilə ifadə etməsidir: Adınız Güldür, lakin ömrünüzdə gülməmisiniz kimi. Mənanın genişlənməsi və ya yayılması anlayışı, bir sözün tarixi dövr ərzində dar mənadan geniş mənaya keçməsi kimi.

Yaxın mənalı sözlər mənaları yaxın olan sözlərdir. Eyni məna daşıyan sinonim sözlər həmişə eyni mənada olmurlar, aralarında mütləq bir nüans mövcuddur. Sinonim məna verən sözlər əsasən köhnə/yeni sözlərdəki eyniyətdir. Azərbaycan dilində sözün mənasını gücləndirmək üçün sözün əvvəlində dilemmalarda sinonimlik və təkrarlanma ilə işlənir. Xüsusi dillərdən, slenqin ana dil ilə paralel mənaları mövcuddur. Həmçinin qrup dili jarqonları ilə ana dili kəsişə bilər. Eyni söz müxtəlif peşə dillərində və elm sahələrində eyni adda fərqli mənalar daşıya bilərlər.

## Xarici keçidlər
Demet Evgar

**Demet Evgar** () — Türk aktrisası.

## Həyatı və ilk illəri
Demet Evgar 19 may 1980-ci ildə Türkiyənin Manisa şəhərində anadan olmuşdur. Aktrisa kimi özünü ilk dəfə 17 yaşında **Afsem Teatr**ında səhnə almışdır. Səhnədə ilk tamaşası "Kaç Baba Kaç (It runs in the family)" olmuşdur. İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyasının **Teatr Fakultəsi**ndən məzul olmuşdur. 2009-cu ildə " Kent Oyuncuları" teatrında "Cimri" komediyasında **Elisa** rolunu canlandırmışdır. Bu rol ilə **8-ci Teatr Mükafatları** mükafatlandırma mərasimində "İlin Qadın Sənətçisi" adına layiq görülmüşdür.

## Televizya və film karyerası
"Aslı ile Kerem", "Bütün Çocuklarım" ve "Emret Komutanım" adlı televiziya serialları ilə yanaşı "Banyo", "Beyza’nın Kadınları" adlı filmlərdə rol almışdır. 2007-ci ildə "Rock Müzikalleri" müziklında səhnə almışdır. 2009-cu ildə "Güneşi Gördüm", 2010-cu ildə " Yahşi Batı " və daha sonra "Vay Arkadaş" filmlərində rol almışdır. " 1 Erkek, 1 Kadın " adlı komedik televiziya serialında baş rolda izləyicilərin qarşısına çıxmışdır. Bir müddət "Yetenek Sizsiniz Türkiye" adlı televiziya proqramında münsif kürsüsündə ekranlarda görünmüşdür. 2017-ci ildə "Aile Arasında" adlı komedik filmdə baş rolu canlandırmışdır. 2018-ci ildə "Avlu" adlı televiziya serialında rol almışdır.

## Filmoqrafiyası

## Teatr fəaliyyəti
* *Kozalar*: Adalet Ağaoğlu/Ayşenil Şamlıoğlu — Pangar — 2016
* *Kral (Soytarım) Lear*: William Shakespeare/Yiğit Sertdemir — Altıdan Sonra Tiyatro/Pangar — 2014
* *Macbeth*: William Shakespeare — Pangar — 2012
* *[[Xəsis (komediya)|Cimri]]*: Molière — Kent Oyuncuları — 2009
* *39 Basamak*: John Buchan/Patrick Barlow — Kent Oyuncuları — 2007/Müşterek — 2016
* Ayşegül Hindistan'da: Tiyatro Kılçık — 2006
* Anna Karenina: Lev Nikolayeviç Tolstoy — Kent Oyuncuları — 2006
* Gece Mevsimi: Rebecca Lenckiews — Kent Oyuncuları — 2005
* Aşk Çemberi: David Hare — Kent Oyuncuları — 2003
* Takanlar ve Takılanlar
* Kadınlar da Savaşı Yitirdi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Naxçıvan Muxtar Respublikası bələdiyyələri

**Naxçıvan bələdiyyələri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.

## Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub.

## Naxçıvan şəhəri

## Babək rayonu

## Culfa rayonu

## Kəngərli rayonu

## Ordubad rayonu

## Sədərək rayonu

## Şahbuz rayonu

## Şərur rayonu

## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
Poşta Română

**Rumıniya poçtu** () — Rumıniyada milli poçt xidmətləri təminatçısıdır. Ölkə ərazisindəki yeganə bir xidmət təminatçısıdır.

Poșta Română əlavə dəyərli poçt və mətbuat xidmətlərinin sərbəst bazarında rəqib olaraq aktivdir. Fəaliyyətinin əsas obyektlərini əlverişli şəraitdə, yəni xarici ticarət, təchizat, tədqiqat və texnoloji və informasiya dizaynında həyata keçirmək üçün lazımlı fəaliyyətləri həyata keçirir. Xidmətlərinə həmçinin tibbi xidmətlər, təhsil və sosial-mədəni xidmətlər və s. daxildir.

## Təsviri

Şirkət Rumıniyada poçtların çatdırılmasına, poçt markalarının buraxılmasına cavabdehdir. Ayrıca logistika, valyuta mübadiləsi, proqram təminatı və məsləhət xidmətləri də daxil olmaqla bir sıra digər xidmətlər təqdim edir.

## Tarixi
Rumıniya torpaqlarında poçt xidmətlərinin mövcudluğunu təsdiqləyən ilk sənəd I Mirkeya tərəfindən 1399-cu ildə Curcuda nəşr edilmiş nizamnamə idi. Beləliklə yaşayış məntəqələri kral kuryerlərini nəqliyyat vasitələri, atlar və iki təkərli arabalarla təmin etməli idi.

Başlanğıcda post əsasən səyahətçilərin daşınmasına və rəsmi poçt vasitəsilə böyük lordlara əsaslandı. 1850-ci ildən sonra inzibati şəhərlərdə şəhər poçt stansiyaları poçt şöbələrinə çevrildi. O dövrdə Krayovanın ortaq bir mərkəz olduğu poçt stansiyaları olan 30 poçt marşrutu var idi. 1852-ci ildə Maliyyə Nazirliyinin nəzarəti altında olan şəxslər üçün poçt xidməti təşkil edildi.

23 iyul 1862-ci il tarixdə Moldova və Valaxiya poçt administrasiyalarının birləşdirilməsi haqqında № 527 əmr verildi. 1 avqust 1862-ci il tarixindən etibarən, birləşmədən sonra baş direktorluğun idarə edilməsi, 1860-cı ilin dekabrından Münteniya şöbəsini də idarə edən Panaytu Seveskuya həvalə edildi.
Rumıniya Ümumdünya poçt ittifaqının qurucularından və üzvlərindən biridir. 2004-cü ildə Rumıniya Buxarestdə keçirilən 23-cü Ümumdünya Poçt Konqresinə ev sahibliyi etmişdir.

## Rəhbərlik
2005-ci ildən etibarən Rumıniya poçtunun baş direktoru Qabriel Mateeskudur.

## Özəlləşdirmə
15 iyul 2005-ci ildə Rumıniya hökuməti 2008-ci ilə qədər Rumıniya Postunun yenidən qurulması və sonrakı özəlləşdirilməsi planlarını elan etdi.

## İstinadlar
Həyatın mənası

Fəlsəfi bir sual olan **"Həyatın mənası nədir?"** sualı fərqli insanlar tərəfindən fərqli şəkildə qəbul edilə bilər və "məna" sözünün qeyri-müəyyənliyi fərqli açıqlamalara səbəb olur: *"Həyatın mənşəyi nədir?", "Kainatın və həyatın təbiəti nədir?", "Həyatı dəyərli edən nədir?", "İnsan həyatının məqsədi nədir?"* Bu suallara elmi nəzəriyyələrdən tutmuş fəlsəfi, teoloji və mənəvi dəlillərə qədər müxtəlif yollarla cavab verilir.

Başqa bir nəzəriyyəyə görə, "həyatın mənası" problemi yalnız ölümlə başa çatır, cavablandırıla bilər. Fəlsəfi baxımdan nəticə qaçılmaz ölümdür. Həyatından asılı olmayaraq (varlı, kasıb, ağıllı, axmaq, gözəl, çirkin) hər bir insan ölür və bu problem sona çatır. Mövzuya dair fikirləri aşağıda ümumiləşdirmək olar.

## Məşhur fikirlər
Bir çox insan müəyyən bir dövrdə özlərinə "həyatın mənası nədir?" sualını verir və sonrada öz suallarına özləri cavab verirlər. Həmin sualların cavablarının ən populyarları aşağıdakılardır:

**Həyatın davamlılığı və maddi/müvəqqəti uğurlar

* … gəlirlərin artması və [[sosial status]]un yüksəldilməsi.
* … başqaları ilə rəqabət etmək və ya tərəfdaş olmaq
* … səni incidənləri yox etmək və ya pasifist olmağa çalışmaq
* … Yaşamaq
* … öz ailənizi və ya başqasının ailəsini qorumaq
* … güc qazanmaq və gücdən istifadə etmək
* … kitab və ya rəsm kimi sənət əsərlərini miras qoymaq/buraxmağa çalışmaq
* … fiziki, maddi və ya əqli azadlıq əldə etmək
* … məşhur olmaq
* … çox övladlı olmaq

**Hikmət və bilik

* … mütəmadi sual vermək və ya sual verməmək
* … hüdudlardan kənarları araşdırmağa çalışmaq
* … kiminsə səhvlərindən nəticələr çıxarmaq
* … daimi olaraq həyatın mənasını başa düşməyə və anlamağa çalışmaq
* … bir insanın baxış bucağını/dünyagörüşünü dəyişdirmək

**Əxlaqi
* … mərhəmət göstərmək
* … başqaları ilə və təbiətlə dinc şəraitdə yaşamaq
* … [[Sevgi|aşiq olmaq]]
* … aşiq etdirmək
* … fəzilətli olmağa çalışmaq
* … digər insanlara xidmət etmək
* … ədalət üçün çalışmaq

**Dini və mənəvi.

* … mənəvi rahatlığa çatmaq
* … yaxşı işlər görmək
* … ölümdən sonra cənnətə çatmaq
* … Allaha xidmət etmək
* … qul olmaq

## Xarici keçidlər
Sosial status

**Sosial status**, bir insanın sosial iyerarxiyadakı mövqeyi. Bu mövqe prestijə əsaslanır və özü ilə birlikdə həyat tərzi, hüquq və məsuliyyət gətirir. Sosial status ümumiyyətlə qazanılmış status və verilən status olmaqla ikiyə bölünür. Əldə olunan status şəxs tərəfindən rəqabət tələb edən bir proses vasitəsilə əldə edilir. Verilmiş status isə, doğuşdan gəlir; insanın qabiliyyətindən asılı olmayaraq, cinsiyyət, ailə, irqi kimi anlayışlar əsasında müəyyən edilir.

## Həmçinin bax
*Sosial sinif
*Sosial struktur
Parizio villası

**Parizio villası** — Maltanın Lija şəhərində villa. 16-cı əsrdə Muskati ailəsi tərəfindən inşa edilmişdir. Hal-hazırda bu Striklend Vəqfinin iqamətgahı və eyni zamanda Robert Hornyold-Striklendin və ailəsinin evidir. Meybl Striklend Parizio villasını 1943-cü ildə satın almışdır.

## Tarixi
Parizo villasının 16-cı əsrdə Muskati ailəsinin yay malikanəsi olaraq inşa edildiyi güman edilir. Binaya aid ən erkən qeydlər 1567-ci ilə aiddir. 1797-ci ildə villa Paolo Parizio Muskati tərəfindən miras alındı və 1841-ci ildə ölümündən sonra həyat yoldaşı Antonia Muskati Xaraya verildi. Villa 1938-ci ildə Lord Striklendin həyat yoldaşı Leydi Marqaret Striklaed tərəfindən satın alındı.

Villa 1943-cü ildə, 1988-ci ildə ölümünə qədər orada yaşayan Meybl Striklend tərəfindən satın alınmışdır. Hal-hazırda 1979-cu ildə Mebl tərəfindən qurulan bir quruluş olan Striklend Vəqfinin mülküdür.

Villanın mülkiyyəti hazırda Striklend Vəqfi və Meybl Striklendin yeganə varisi olan Robert Hornyold-Striklend arasında mübahisəlidir.

Villanın portağal və zeytun ağaclarından ibarət öz bağçaları var.

## İstinadlar
Amerikan istisnaçılığı

**Amerikan istisnaçılığı** bir-biri ilə əlaqəli üç düşüncədən biridir
*Birincisi, Amerika Birləşmiş Ştatlarının tarixi təbii olaraq digər xalqların tarixlərindən fərqlidir. Bu baxımdan Amerika azadlığı (istisnaçılığı) Amerika inqilabından başlamış və bu baxımdan, politoloq Seymur Martin Lipsetin “ilk yeni millət” adlandırdığı şeyə meydan açmış və azadlıq, siyasi və sosial bərabərlik, fərdilik, respublikaçılıq, demokratiya və azad sahibkarlıq dəyərləri əsasında Amerika ideologiyası Amerikanizm adı altında inkişaf etmişdir. 
*İkinci fikir ABŞ-nin dünyanı dəyişdirmək üçün özünəməxsus missiyasının olmasıdır. Avraam Linkolnun, Gettysburg nitqində (1863) söylədiyi kimi, Amerikalılar “Allahın şahidliyində olan bu ölkənin yeni bir azadlıq doğuluşuna imkan verək və xalqın xalq üçün idarəçi olduğu bu dövlət yer üzündən silinməməlidir” ifadəsini reallaşdırılmaqla missiyalanmışlar. 
*Üçüncü düşüncəyə görə, onun, yəni Amerikanın tarixi və missiyası ABŞ-yə digər millətlərə görə üstünlük verir.

## İstinadlar
Britaniya Kanadası

Kanada əvvəlcə 1763-cü il Paris müqaviləsi ilə İngiltərənin hakimiyyəti altına girdi. Müqavilə ilə Kanadanında tərkibində olduğu Yeni Fransa İngiltərə imperiyasına verildi. Britaniya Şimali Amerikasının bir hissəsi olan digər regionlar, koloniyalar və ştatlar getdikcə Kanadaya birləşdirilirdi. 1763-cü il Kral Bəyannaməsi ilə Kanada koloniyası 1791-ci il Konstitusiya Qanununa görə Kanadalılar olaraq da bilinən Kvebek əyaləti adı altında genişləndirildi. 1840-cı il Birlik Qanunu ilə birlikdə Aşağı Kanada və Yuxarı Kanada Kanada əyaləti adı altında bir araya gəldi. Daha sonra 1867-ci ildə Kanada Konfederasiyası, Nyu-Bransuik və Yeni Şotlandiya koloniyaları Kanada Dominionunu yaratmaq üçün Kanada koloniyası ilə birləşdi. Dominion dörd əyalətə bölündü: Ontario, Kvebek, Nyu Brunsvik və Yeni Şotlandiya. Əvvəlcə yeni qurulan federasiyadan kənarda olan koloniyalar zamanla Kanadanın nəzarəti altına keçdi və Kanada 1949-cu ildə Nyufaundlend və Labradorun birləşdirilməsi ilə mövcud sərhədlərinə çatdı. 1982-ci il Kanada Qanunu ilə Kanada Böyük Britaniyanın hakimiyyəti altından tamamilə çıxdı.

## İstinadlar
Aşağı Kanada

**Aşağı Kanada** (,  (Aşağı Kanada əyaləti)) — Müqəddəs Lavrentiya çayının aşağı hissəsi ilə Müqəddəs Lavrentiya körfəzi boyunca uzanan bir ingilis koloniyası. 1791 ilə 1841 arasında mövcud olan koloniya bugünkü Kvebekin cənubunda idi.

Fransız mənşəli Kanadalıların məskunlaşdığı Yeni Fransa torpaqlarının bir hissəsi də Aşağı Kanadaya birləşdirilmişdir.
Nyufaundlend koloniyası

**Nyufaundlend koloniyası** () — bu gün Kanadanın Nyufaundlend və Labrador əyalətində mövcud olmuş Britaniya (1707-ci ilədək ingilis) koloniyası idi. 1610-cu ildə eyniadlı adada ingilis qəsəbəsinin qurulması ilə yaradılmışdır. 1854-cü ildə kral koloniyası oldu. 1907-ci ildə Nyufaundlend Dominionunun qurulması ilə varlığı sona çatdı.
Keret evi

**Keret evi** — Polşanın Varşava şəhərində tikili və sənət qurğusudur. Bura memarlıq şirkəti vasitəsilə memar Yakob Szczesny tərəfindən tərtib edilib. Ən dar yeri 92 santimetr (3.02&nbsp;ft), ən geniş yeri isə 152 santimetr (4.99&nbsp;ft) olmaqla dünyada ən dar ev olaraq məşhurlaşmışdır. İki mərtəbəli sənət qurğusuna binanın ilk icarəçisi olan İsrail yazıçısı və rejissoru Etqar Keretin adı verilmişdir.

## Quruluşu
Dəmirdən quraşdırılmış tikili iki mərtəbədən ibarətdir və bir yataq otağı, mətbəx, vanna otağı və yaşayış sahəsindən ibarətdir. İki açılmayan pəncərəsi var və günəş işığı həmçinin divarları təşkil edən şəffaf şüşə panellərdən keçir. Bütün daxili rəng ağ rəngdədir və binanın elektrik enerjisi qonşu bir binadan alınır. Ev xüsusi su və kanalizasiya texnologiyasına malikdir və şəhəri təmin edən su sistemlərinə qoşulmur. Kiçik ölçülərinə görə bina yalnız kiçik bir soyuducuya sahibdir və sakinlər mərtəbədən mərtəbəyə qədər getmək üçün nərdivandan istifadə edirlər. Binaya giriş qapalı olduqda yaşayış sahəsinə çevrilən geri çəkilən pilləkənlər vasitəsilə mümkündür.

Keret evinin inşası Varşava şəhər bələdiyyəsi və Polşa Müasir İncəsənət Fondu tərəfindən dəstəkləndi. Ev yaşayış yeri kimi istifadə olunmasına baxmayaraq Polşanın tikinti standartlarına cavab vermədiyi üçün "sənət qurğusu" kimi təsnif edilir.

2019-cu ildə dünyanın ən ikonik evlərindən biri adlandırıldı və memarlıq portalı olan *İconic Evlər* tərəfindən təqdir edilən beynəlxalq layihələr siyahısına daxil edildi.

## Yerləşməsi
Keret Evi Varşavadakı 22 Chłodna Küçəsi və 74 Żelazna Küçə arasında yerləşir və dünyanın ən dar evi olaraq təyin edilmişdir. Tikili müharibədən əvvəl tikilmiş bir ev və bir bina arasında qurulmuşdur. Valideynlərinin ailələri II Dünya Müharibəsində Nasist Almaniyası Polşanı işğal edərkən ölən Etqar Keret "Keret Evində qalmaq ailəm üçün bir xatirə kimidir" demişdir.

## Qalereya

Fayl:Keret House in Warsaw 2017d.jpg|Keret evinə çıxan yığıla bilən plləkən
Fayl:Keret House in Warsaw 2017i.jpg|Evin daxili interyeri
Fayl:Keret House in Warsaw 2017h.jpg|Binadakı otaqlardan biri
Fayl:Slot before Keret House in Warsaw.JPG|Keret evinin tikildiyi boşluğun qurğudan əvvəlki yeri


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Keret evinin daxili
* Keret evinin rəsmi saytı
* Varşavada Keret  - Video 
* Varşavada açılan Keret evi - Qaleriya
Hacı Bektaş Vəli kompleksi

**Hacı Bektaş Vəli kompleksi** — Nevşəhər ilinin Hacıbektaş ilçəsində yerləşən ələvi mədəniyyət abidəsi. 13-cü əsrdə sufilərin müqəddəsi Hacı Bektaş Vəlinin xanəgahı kimi qurulmuşdur. Onun vəfatından sonra burada onun məqbərəsi inşa edildi. Mustafa Kamal Atatürkün Avropa islahatları və 1925-ci ildə Bektaşi ordeninin Albaniyaya sürgün edilməsindən sonra kompleks bağlandı və 1964-cü ildə muzey olaraq açıldı. Kompleksin xanəgahı Türkiyənin ilk "Kral tipli" xanəgahı hesab olunur.

İndiki dövrdə də yüz minlərlə ələvilər, Bektaşilər, hətta Türkiyə və Albaniya sünniləri kompleksi ziyarət edirlər. Hər il avqust ayında burada böyük festivallar keçirilir. 2012-ci ildə Hacı Bektaş Vəli kompleksi UNESCO-nun Ümumdünya irsinin ilkin siyahısına əlavə olundu.

2019-cu ildə təxminən 600 min adam tərəfindən ziyarət edilən muzey, Türkiyənin ən çox ziyarət edilən səkkizinci muzeyidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Haji Bektash Veli complex – UNESCO
* The Haji Bektash Veli complex – Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi
Şatriya kurqanı

**Şatriya** () — Litvanın Jemaytiya regionunda tarixi kurqan. Jemayt təpəsindəki Luoke kəndindən cənub-şərqdə yerləşir. Təpənin üzərində daha əvvəllər taxta bir qala olduğu deyilir.

Kurqan Jemaytiyanın ən yüksək təpələrindən birində,  hündürlükdə yerləşir. Şatriya təxminən 50 metr nisbi hündürlüyü ilə Litvada birinci yerdədir. Təpədən digər hündür dağları da görmək mümkündür. Təpədə bir qurbangah var. Şatriya və ətrafındakı 813 hektar ərazi eyni adlı təbiət qoruğuna aiddir.

Kurqanın qərb və şərq yamacları olduqca dikdir və hündürlüyü 25 m-dən çoxdur. Təpənin üst hissəsi ölçüləri təxminən 60×60m olan dairədir.

## Tədqiqat
1835-ci ildə kurqan üzərində qazıntı işləri aparıldı. Arxeoloji tapıntılara görə, Şatriyada yaşayış məskəni VI-X əsrlərdə mövcud olmuşdur. Təpədə arxeoloji tapıntılar: yandırılmış məzarlar, cənazə ocaqları, stəkanlar, cüt daşlar, kəhrəba, şüşə bəzək əşyaları və daş balta aşkarlanmışdır. XIV əsrdə dağın zirvəsində taxta istehkamlar var idi və insanlar II əsrdən başlayaraq yamaclarda yaşayırdılar. Bu kurqan xristianlığın gətirilməsi ilə məhv edilən başqa dinlərə məxsus mədəniyyətlərin ən vacib mərkəzlərindən biri ola bilər.

## Əfsanələr
Deyilənə görə, Jemaytiyanın bütün cadugərləri uzun müddət təpədə olublar. Belarus mifologiyasında bu dağ Litvanın hər yerindən cadugərlərin Kupala gecəsində uçması ilə məşhurdur. Dağın adı da açıq şəkildə bu əfsanəylə əlaqəlidir:  - "cadu" deməkdir.

## Mədəniyyət
Hər il, iyulun üçüncü şənbə günü, neo-bütpərəst ibadətçilər Şatriyada Qabianın (Litva mifologiyasından: Müqəddəs Odu dəstəkləyən tanrıça) şərəfinə bayram  qeyd etmək üçün toplaşırlar.

## İstinadlar

## Mənbə

* Lietuvos TSR arxeologijos atlasaları. V. 1975. T. 2. səh. 161 (Nr. 715)
* Lietuvos TSR kultūros paminklų sąrašas, V., 1973, səh. 189
* Kultūros paminklų ensiklopediyası. V. 1998. T. 2.
Kral koloniyası

Kral koloniyası (İngilis dili: Crown colony, XVII əsrdə royal colony) İngiltərə müstəmləkə imperiyasında və sonrakı Britaniya imperiyasında müstəmləkə idarə qaydalarının bir növü idi. 

Kral koloniyalarını kralın təyin etdiyi valilər idarə edirdilər. XIX əsrin ortalarında bu təyinatlar müstəmləkə nazirinin təklifinə uyğun olaraq həyata keçirilməyə başlandı. İlk kral koloniyası 1624-cü ildə kralın Virciniya şirkətindən aldığı ABŞ ərazisində yerləşən Virciniya koloniyası idi. 

19-cu əsrin ortalarına qədər “kral koloniyası” termini yalnız Trinidad və Tobaqo və ya Britaniya Qvianası kimi müharibə yolu ilə ələ keçirilmiş koloniyalarda istifadə edildi, ancaq o dövrdən etibarən Britaniya Hindistanı və sonralar dominion Statusu qazanmış məskunlaşdırılmış müstəmləkələr istisna olmaqla bütün koloniyalar üçün istifadə edildi. 

Termin 1981-ci ildə Britaniya Vətəndaşlıq Qanunu ilə qalan Britaniya koloniyalarının "Britaniyadan asılı bölgələr" adlandırılmasına qədər istifadə edilməyə davam edildi. 2002-ci ildə bu ad da ləğv edildi və xaricdəki ingilis ərazisi adı istifadəyə verildi.
Səlim xan

* I Səlim — 9-cu Osmanlı sultanı və 88-ci islam xəlifəsi
* II Səlim — 11-ci Osmanlı sultanı və 90-cı İslam xəlifəsi
* III Səlim — 28-ci Osmanlı sultanı və 107-ci İslam xəlifəsi
* Səlim xan — Şəki xanı
* Səlim xan Şəmsəddinli — Səfəvi dövlət və hərbi xadimi.
Transgaz

**Transgaz** () — Rumıniyada təbii qazın istehsalı, emalı və nəqli üzrə dövlət şirkəti. 334 saylı qeydiyyat şəhadətnaməsi Rumıniya Hökuməti tərəfindən 28 aprel 2000-ci ildə verilmişdir.  Romgaz şirkətinin törəməsidir. Şirkət tərəfindən nəql olunan təbii qazın həcmi 30 milyard m³, boru kəmərlərinin ümumi uzunluğu 13 min km təşkil edir. Transgaz Nabukko qaz kəməri layihəsində tərəfdaşdır.
## Fəaliyyəti
Şirkətin əsas fəaliyyəti qaz nəqliyyatı, təbii qaz istehsalı sahəsində tədqiqat və hasilat: xüsusilə xüsusi tranzit boru kəmərlərinin və əlaqəli texnoloji qurğuların monitorinqi, istismarı və texniki xidmətləri özündə birləşdirir. Bu borular Rusiya və Rumıniyadan təbii qazın Dobruca vasitəsilə Balkan yarımadasına tranzitlə nəql edilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Gücü ildə 30 milyard kubmetr qaz təşkil edir və beynəlxalq tranzit (54 bar) istisna olmaqla, diametri 50 ilə 1200&nbsp;mm, təzyiqi 6 ilə 35 bar olan ümumi uzunluğu 13 min km olan boru kəmərləri ilə təmin edilir.

Transgazın səhmdarları Rumıniya İqtisadiyyat Nazirliyi (58.51%), hüquqi şəxslər (30.73% - məsələn, Fondul Proprietatea) və fərdi şəxslərdir (10.76%). Şirkət qaz istehsal edən şirkətlər (Romgaz, Petrom və s.) və səlahiyyətli distribütorlar (E.ON Gaz România və GDF SUEZ Energy Romania) arasında yeganə milli qaz daşıyıcısıdır.

## Qazın nəqli
* : Arad — Seqed boru kəməri;
* : Çernovsı — Siret boru kəməri;
* : Neqru Vode (Konstanța) və Curcu — Ruse boru kəməri;
* : Yaş — Unqen (27 avqust 2014-ci ildən)

## Buxarest birjası
26 noyabr 2007-ci ildə Transgaz yerli bazarda 84 milyon dollar qazanmaq istəyən ilkin təklifini etdi və ilk təklifin sonunda şirkət 2,52 milyard dollar qazandı. Bununlada 2006-cı ildə 308 milyon dollar qazanc əldə edən Transelektriki üstələdi. 15 aprel 2013-cü il tarixində şirkətin 15% səhmini satmaq üçün ikinci bir ictimai təklif gəldi: bu ona 95 milyon dollar gəlir gətirdi.
## İstinadlar
İngiltərə müstəmləkə imperiyası

**Britaniya müstəmləkə imperiyası** XVI əsrin sonu — XVIII əsrin əvvəlləri arasında İngiltərə krallığı tərəfindən müstəmləkə edilmiş xarici ərazilərdən ibarət idi.

İlk xarici ingilis qəsəbələri İrlandiyada quruldu; Bunu qısa müddət sonra Şimali Amerika, Qərbi Hindistandan başlayaraq "fabriklər" adlanan ticarət mərkəzləri, Qərbi Hind adaları və sürətlə başlayaraq Hindistan yarımqitəsi izlədi. 1639-cu ildə Hindistan sahillərində bir sıra yaşayış məntəqələrinin inşası Fort St. George ilə başladı. 1661-ci ildə Kral II Çarlz Braqanzalı Katerinayla evlənəndə Portuqaliya müstəmləkəsi olan Tangier və Bombay İngiltərəyə Ketrinin cehizi kimi verildi.

Şimali Amerikada, Virciniya və Nyufaundlend ingilis müstəmləkəçiliyinin ilk mərkəzləri idi. Daha sonra XVI əsrdə Maine, New Hampshire, Salem, Massachusetts körfəzi, New Scotland, Connecticut, Merilend və Rhode Island və Providence-də yaşayış məntəqələri salındı. 1664-cü ildə Yeni Hollandiya və Yeni İsveç Hollandiyadan qopardıldı və New York, New Jersey və Delaware ilə Pensilvaniyaya bağlı bölgələr edildi.

1707-ci ildə Böyük Britaniya Krallığını yaratmaq üçün İngiltərə Şotlandiya ilə birləşəndə ingilis müstəmləkələri ​​Britaniya İmperiyasının əsasına çevrildi.
İngiltərə gerbi

İngiltərənin rəsmi dövlət gerbidir. Milli bayraq rənglərini daşıyan gerbin üstündə Aslan fiquru mövcuddur.
Qadınlar arasında Albaniya Basketbol Kuboku

**Qadınlar arasında Albaniya Basketbol Kuboku** — Albaniyanın qadın peşəkar basketbol klublarından ibarət yarışma və Albaniya Basketbol Liqasından sonra ikinci əhəmiyyətli turnir. 1956-cı ildə Albaniya Basketbol Assosiasiyası tərəfindən təsis edilmişdir. Ən çox kuboka sahib olan komanda 26 kubok qazanan Tirana klubudur.

## Qaliblər

## Komandaların nəticələri
PBC Tirana **26 dəfə**

PBC Flamurtari **19 dəfə**

Skënderbeu Korçë **6 dəfə**

B.C Apolonia **4 dəfə**

Luftëtari **2 dəfə**

Vllaznia Shkodër **2 dəfə**

KS Elbasani **2 dəfə**

BC Teuta Durrës (Women) **1 dəfə**

## İstinadlar
Aldo Zadrima

**Aldo Zadrima** (; ) — Albaniya şahmatçısı, milli ustad. 1994 Albaniya çempionu.

Albaniya komandasının tərkibində altı şahmat olimpiadasında (1972, 1980, 1982, 1984, 1994, 2002) və iki Balkan ölkələri çempionatında (1979 və 1994) iştirak etmişdir.

1995-ci ildə zona turnirində Albaniyanı təmsil edirdi.

Beynəlxalq arenada 1972-ci ildən 2003-cü ilə qədər çıxış edirdi. Maksimal reytinqinə (2270 bal) 1995-ci ilin yanvarında çatdı. 2015-ci ilin oktyabr ayında onun reytinqi 2255 bal idi.

## Əsas idman nəticələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* FİDE saytında Aldo Zadrimanın şəxsi profili
* Chessgames.com bazasında Aldo Zadrimanın partiyaları
* 365chess.com saytında Aldo Zadrimanın şəxsi profili
* Aldo Zadrimanın şahmat olimpiadalarındakı çıxışları
* chess-db.com saytında Aldo Zadrima
Braqanzalı Ketrin

**Braqanzalı Katerina** (, ) — Portuqaliya prensesi və İngiltərə müstəmləkə imperiyası kralı II Charlesin həyat yoldaşı.

23 aprel 1662-ci ildə bir mərasimlə ingilis kralı ilə evlənmişdir.

## İstinadlar
Yuxarı Kanada

Yuxarı Kanada (Fransızca: Haut-Canada, İngilis dili: Upper Canada) İngiltərənin bir hissəsi olan Britaniya Kanadasının əyaləti idi. 26 fevral 1791-də, Kvebek ikiyə bölündükdə (digər əyalət Aşağı Kanada idi) quruldu. 10 fevral 1841-ci ildə qüvvəyə minən Birlik Qanunu ilə Kanada əyaləti quruldu və mövcudluğu sona çatdı.
Onuncu sülalə (Misir)

**X sülalə** — Qədim Misirdə birinci aralıq dövrdə hömranlıq etmiş sülalələrdən biri.

## Ümumi məlumat
Qədim Misir sülaləri haqqında bir çox məlumat Manefonun yazılarından öyrənilir. Bir çox tədqiqatçılar IX və X sülaləni eyni bir nəsil olduğu bildirirlər. Bu nəsil vaxtilə Herakleopol monarxları oliblar. Herakleopol xanədanı təxminən 185 il padşahlıq etmişlər. X sülalə e.ə 2130–2040-cı illərdə fironluq etmişdir.

Turin siyahısında Herakleopollu 18 fironun adı çəkilir. Ancaq onlardan yarısını oxumaq mümkün deyil.

Arxeoloji tədqiqatlar X sülalənin bütün Misirdə hakim olmadığını göstərir. Beləki bu dövrdə Tebes monarxları güclənərək Aşağı Misiri özlərinə tabe edərək firon titulunu götürürlər. Nəticədə Herakleopol və Tebes sülalələri arasında mərkəzi hakimiyyət uğrunda mübarizə başlayır. XI sülalə adı ilə tanınan Tebes nəsli qalib gələrək Misiri birləşdirirlər.

## Fironlar
Turin siyahısında adı çəkilən 18 firondan 14-ü X sülaləyə aid edilir:

## İstinadlar
Müqəddəs Vukolos kilsəsi

**Müqəddəs Vukolos kilsəsi** () — Türkiyənin İzmir şəhərində yerləşən yunan pravoslav kilsəsi. İzmir şəhərinin ilk yepiskopu Vukolosun xatirəsinə adlandırılıb.

## Tarixi
1886-cı ildə yunan pravoslav erməniləri tərəfindən tikilməyə başlanan Müqəddəs Vukolos Kilsəsi ibadət üçün 1887-ci ildə açıldı. 1922-ci ildə İzmir yanğını zamanı ermənilərin dağılmayan yeganə tikilisi idi. Yunanıstan və Türkiyə arasında əhali mübadiləsi nəticəsində kilsə icması növbəti ildə İzmiri tərk etdi.

1924-cü ilin fevral ayında Mustafa Kamal Atatürkün xahişi ilə kilsə binası İzmir Arxeoloji Muzeyinə çevrlidi. Bu dövrdə kilsədəki freskaların üstü örtülmüşdür. 1951-ci ildə muzey Kulturparka köçürüldükdən sonra kilsə binası opera zalı və anbar kimi istifadə edilməyə başlandı. 1975-ci ildə "qorunacaq mədəni sərvət" olaraq qeydiyyata alındı. 1990-cı ildə baş verən yanğında kilsə ciddi zərə gördü. 2003-cü ildə İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsinin himayəsinə verildi. 2008-ci ilin dekabr ayında kilsədə bərpa işləri başladı. Bərpa işləri 2010-cu ildə başa çatdıqdan sonra kilsə binası mədəni tədbirlərdə istifadə olunmağa başladı; kilsənin yanında inşa olunan dörd əlavə tikililərin ikisi İzmir Jurnalistlər Cəmiyyəti Mətbuat Muzeyi və Hanife Çetiner və Esin Yılmazın xatirə evi olaraq açıldı. 17 Avqust 2014-cü ildə, 1922-ci ildən bəri ilk dəfə kilsədə Müqəddəs Məryəmin şərəfinə anım mərasimi təşkil edildi. 2015, 2016 və 2018-ci illərdə də kilsədə müxtəlif mərasimlər keçirildi.

## İstinadlar
Lida qalası

**Lida qalası** (, ) — Litva knyazlığının Böyük Şahzadəsi Qediminas tərəfindən 14-cü əsrin əvvəllərində Tevton ordeninini genişlənməsinə qarşı torpaqlarını müdafiə etmək üçün tikdirilmiş qala. Bu müdafiə zəncirindəki digər qalalara Qrodno, Novoqrudok, Krevo, Myadininkay və Trakai də daxil idi. Müasir Belarusiyanın Lida şəhəri bu qalanın ətrafında böyüdü. Lida qalası dəniz səviyyəsindən  yüksəkdə yerləşir.

Qala üçün seçilmiş yer təbii olaraq şərqdən qərbə Kamenka və Lida çayları tərəfindən qorunur. Qala divarlarının bərpası 1323, 1324 və 1325-ci illərdə aparılmışdır. Sonradan divarların fasadı qırmızı kərpiclə üzlənir. Qalada iki qüllə və 1533-cü ildə divarların xaricinə köçürülmüş bir kilsə vardı. Hər iki qüllənin yuxarı mərtəbələrində yaşanılırdı.

Güclü istehkamlarına baxmayaraq, Lida bir neçə dəfə Tevton ordeni tərəfindən tutulmuşdur (1384, 1392). Litva Böyük Hersoqu Vytautas, onu "qala yaxınlığındakı bir yurdda " məskunlaşan müttəfiqi Toxtamış xana verir. 1406-cı ildə Smolensk Yury ailəsi Lidada girov olaraq kilidləndi və qəsri ələ keçirib onları azad etmək cəhdi uğursuz alındı. 1433-ci ildə, Lida qalası Şvitriqaila və əmisi oğlu Siqismund Kestutaitis arasında mübahisə nöqtəsinə çevrildi.

Lida 1506-cı ildə Krım tatarları tərəfindən darmadağın edildi və 1659-cu ildə Rusiya-Polşa müharibəsi zamanı ruslar tərəfindən talan edildi. Böyük Şimal Müharibəsi dövründə qalanı iki dəfə ələ keçirən İsveçlilər hər iki qülləni uçurdular. 1794-cü ildə qala meydanları Kościuszkonun davamçıları ilə ruslar arasında gedən bir döyüş yeri idi.

1891-ci il şəhər yanğınından sonra yanğından zərər görən evlərin təmiri üçün daş təmin etmək üçün cənub-qərb qülləsi və qalanın qərb divarının hissələri yıxıldı. Sankt-Peterburqdan olan arxeoloqlar qrupu vandalizmi dayandırmaq üçün müdaxilə etdi. 1920-ci illərdə divarlar cüzi miqdarda bərpa edildi.

20-ci əsrdə qala zoopark və ya sirk  tamaşalarının keçirildiyi yerə çevrildi. Hər dekabrda divarlara Milad ağacı qoyulurdu. 1982-ci ilə qədər bərpa etmə işləri  aparılmamışdır. Qırmızı kərpic, yüksəkliyi -ə qədər olan yenidən qurulmuş hissələri işarələmək üçün istifadə olunurdu. 2010-cu ildə əhəmiyyətli bərpa işləri aparılmışdır.

Hər il Lida qalasında orta əsrlərə aid bir turnir keçirilir. Qüllələr daxilində bir muzey yaradılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* М. Шимелевич. Город Лида и Лидский замок (Вильно, 1906)
* Lida Castle on official website of the Republic of Belarus
Vilen diyarı

**Vilen və ya** **Vilnüs diyarı** (, , ,) — Vilnüs ilə birlikdə Litvanın şərq və cənub-şərq hissəsi, eləcə də Belarusun sərhəd bölgələri. 1920-1939-cu illərdə Polşaya məxsus idi. Bölgə əhalinin milli tərkibinin xüsusiyyətləri ilə, eləcə də siyasi və mədəni istiqamətləri ilə fərqlənir.

## Tarixi
1917-ci ilə qədər Vilen ərazisi Rusiya imperiyasının Vilen quberniyasının tərkibində idi. Quberniyanın ərazisinə Sventsian, Vilen və Troks mahalları daxil idi. Göstərilən mahalların əhalisinin yarısı belaruslar idi, litvalılar azlıq təşkil edirdi. Litvalılar əsasən Vilnüs şəhəri (o dövrün Vilna) ərazisində idi. 1897-ci il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə vilayətin milli (linqvistik) tərkibi:

Birinci Dünya müharibəsi və Brest-Litovsk sülh müqaviləsi zamanı ərazi Alman qoşunları tərəfindən işğal edildi. 1918-ci ilin dekabrında alman qoşunları Vilnüs və ətraf ərazilər tərk etdilər. Yanvarın əvvəlində bu ərazilər, o cümlədən Vilna (5 yanvar) Qırmızı Ordu tərəfindən işğal edildi.  Yerli polyak silahlı qüvvələri müqavimət göstərə bilmədilər. Sovet-Polşa müharibəsi zamanı Polşa qoşunları 1919-cu il 19-21 aprel tarixlərində Vilnanı işğal etdi. 1920-ci ilin iyulunda sovet ordusunun hücumu nəticəsində yenidən bölgə ələ keçirildi.

12 iyul 1920-ci ildə Moskvada RSFSR ilə Litva arasında keçmiş Litvanın müstəqilliyinə imza atılmışdır. Ölkə sərhədlərinə Koven əyaləti, Vilna, Grodno, Suvalk əyalətlərinin bir hissəsi, o cümlədən Vidzy, Vilna, Oshmyany, Lida, Schuchin, Grodno daxil idi.

Molotov-Ribentrop arasında olan gizlin pakta görə Litva və Vilnüs bölgəsi Almaniyanın təsir dairəsinə düşdü. SSRİ-nin Polşadakı maraq dairəsi Visla, San və Narew çayları ilə məhdudlaşdı. 1939-cu ilin sentyabrında hərbi əməliyyatların başlaması ilə hər iki tərəf yuxarıdakı razılaşmadan imtina etdi. Sovet ordusu Vilen diyarını ələ keçirdi. Alman orduları geri çəkildilər.

## İstinadlar
Luiza Pesyak

**Luiza Pesyak** ( ) — Sloven əsilli yazıçısı, şair və tərcüməçi.

## Bioqrafiyası
12 iyun 1828-ci ildə Lyublyanada vəkil Blaz Krobazın ailəsində anadan olmuşdur. Ailənin birinci övladı olur

Fröhlichov adlı xüsusi bir müəssisədə oxuyur. Burada qızların adi təhsili ilə yanaşı, roman dilləri və ədəbiyyatı üzrə biliklər qazanır. 1844-cü il onun poeziyasının başlanğıc ili olur. Sloven və alman dillərində əsərlər yazır. Sloveniyalı yazıçı, dramaturq və tənqidçi Fransez Levstick Luiza müasirləri arasında ona böyük təsir göstərir.

Atasının ölümündən sonra, 1848-ci ildə Luisa, zəngin tacir və təşəbbüskar Simon Pesyak () ilə evlənir. Onların beş qız ovladları dünyaya gəlir. Ailədə alman və fransız dillərində danışılır.
Əvvəllər — 1840-cı ildə ədəbi fəaliyyətə başlamış və alman dilində də əsərlər yazmışdır. Onun Poetische Versuche əsərini yazması 1843–1844 illərə təsadüf edir. O, ingilis dilini mükəmməl bilirdi. 1860-cı ildən sonra Luiza Pesyak Sloveniya milli hərəkatının üzvü olur və vətənpərvərlik əsərləri yazmağa başlayır. Bunlardan birincisi, Kar ljubim adı əsəri olur ki, oda 1864-cü ildə yazılmış və Bleiweisovih novicahda nəşr edilmişdir. Uşaqlar üçün kitablar da yazmışdır. Bu illərin əsərlərindən Očetova ljubezen (Novice, 1864), Dragotin (Slovenski glasnik, 1864), Beatin dnevnik (kitab, 1887), Rahela (Letopis Matice slovenske, 1870) kimiləri qeyd etmək olar. Onun digər nəşrlərı də yayımlanıb. Daha sonrakı bir dövrdə, Luiza Pesyak romantik və sevgi əsərlərinə üstünlük vermişdir.
Luiza Pesyak 1 mart 1898-ci ildə Lyublyanada vəfat edir. Yazıçının sağlığında ikən portiteti sloveniyalı rəssam Mixail Stroy tərəfindən çəkilmişdir. Şəklin əksi daha sonra Yuqoslaviyanın poçt markasında nəşr edilmişdir.

## Yaradıcılığı
### Poemaları
* *Kar ljubim* (1864)
* *Vijolice* (1885)

### Nəsrləri
* *Očetova ljubezen* (*Novice*, 1864)
* *Dragotin* (*SG*, 1864)
* *Rahela* (*LMS*, 1870)
* *Beatin dnevnik* (1887)

### Dramaturgiyası
* *Svitoslav zajček* (1865)
* *Slovenija Vodniku* (1866)
* *Na Koprivniku* (1872)

### Opera librettosu
* *Gorenjski slavček* (1872)

### Avtobioqrafiyası
* *Iz mojega detinstva* (*LZ*,1886)

## Mənbə
* Lujiza Pesjakova — učenka velikega mojstra slovenske poezije

## İstinadlar
Herakleopol

**Böyük Herakleopol** () və ya  **Herakleopolis** (, *Herakleópolis*) - Qədim Misirdə şəhər. Bu ad yunanların verdikləri addır. Qədim Misirdə şəhər *Henen-nesut* kimi adlanırdı.

## Etimalogiyası
Şəhərin Qədim Misirdə bilinən  *Henen-nesut*, *Nen-nesu*, *Hwt-nen-nesu* adları *"Firon oğlunun şəhəri"* mənasını verir. Sonradan ərəb dilinə *Əhnas* () şəklində keçib.

Yunancadan olan Herakleopol ismi isə *"Heraklın şəhəri"* deməkdir. Onu digər eyni adlı şəhərlərdən fərqləndirmək üçün "böyük" ifadəsindən istifadə olunurdu. Dünya tarixində də şəhər məhz bu adla tanınır.

## Ümumi məlumat
Herakleopol nomarxları VIII sülalənin hökmranlığı dövründə güclənərək müstəqilləşirlər. Nomarx I Xeti hakim nəsli devirərək taxta oturur. Beləlikdə Herakleopol xanədanının uzun müddətli hakimiyyəti başlayır. Manefon öz yazılarında IX və X sülalənin eyni bir nəsildən olduğunu göstərir. Müasir zamanda da bu fikir arxeoloji qazıntılar nəticəsində təsdiqlənmişdir.

IX və X sülalərin hakimiyyəti zamanı Herakleopol Aşağı Misirin paytaxtına çevrilir. Əlverişli ticarət yollarının üstündə yerləşməsi və bol su ehtiyatı şəhərin inkişafına, böyüməsi və nəticədə Qədim Misirin əsas mərkəzlərindən birinə çevrilməsinə gətirib çıxartdı.

Ancaq Misir birləşdirildikdən sonra Herakleopol əvvəlki əzəmətini itirdi. Tebes şəhəri ön plana çıxdı.

## Maraqlı faktlar
*Qədim Misir inancına görə məhz bu şəhərdə axirət dünyasının tanrısı Osiris və oğlu səma tanrısı Qor padşahlıq taxtına çıxmışlar.
*Əfsanəyə şəhərdə böyük labirint mövcud olmuşdur və hazırda yerin altında qalmaqdadır. Ancaq arxeoloji axtarışlar bu faktı təsdiq etməmişdir.
*Bəzi alimlər İncildəki Hanes şəhərini Herakleopolla eyniləşdirirlər.
*Strabona görə Herakleopol sakinləri manqustları müqəddəsləşdirirdilər.

## İstinadlar
Pobiti daşları

**«Pobiti daşları»** (, «Побитые камни», «Daş meşə», «Diliktaş» —  ) — Bolqarıstan ərazisində qayalı-daşlı ərazi. Ərazi Varna şəhərindən 18 km kənarda, Varna-Sofiya yolu yaxınlığında yerləşir. Pobiti daşları Devnya şəhəri, eləcə də Slınçevo, Banovo və Straşimirovo kəndləri arasında yerləşir. Böyük və kiçik qruplar halında toplaşan bu daşlıq ərazinin sahəsiс 13 km²-dir.

## Ümumi məlumat
Ərazi hündürlüyü 5-7 metr, yoğunluğu 0,3-3 metr olan daş sütunlardan ibarətdir. Sütunların təməli çox da möhkəm deyil. Daş sütunların meydana gəlməsi haqqında bir neçə hipotez mövcuddur. Onlar əsasən iki qrupda birləşir: orqanik və qeyri orqanik mənşəli hipotezlər. Orqanik hipotezə görə sütunlar mərcanların və yosunların toplanması nəticəsində yaranmışdır. İkinci hipotez görə sütunlar dağ süxurlarının aşınması nəticəsində bu formaya düşmüşdür. Məhs bu yolla Şimali İrlandiyada olan Nəhənglər keçidi yaranmışdır. Onlar əsasən qumdaşı-əhəng daşı konkresiyalarında təşkil olunub. XIX əsrin əvvələrinə kimi isə bu daşlar qədim yunan şəhərinin qalıqları hesab olunurdu.

Geoloji abidəni qorumaq məqsədi ilə 1937-ci ərazidə qoruq yaradılmışdır. Qorunan ərazinin sahəsi 253 hektardır. Ərazi Bolqarıstanın yeganə səhra tipli ərazisidir. Pobiti daşları zonasında qum dyunlərinə rast gəlinir. Qoruq Şərqi Avropada olan yeganə təbi səhradır. O həm də Avropada olan iki səhrdan biridir (digəri İspaniyada olan Tebernas səhrasıdır). Səhra tipli bölgənin əsas bitkiləri: kaktus, floks və akasiyadır.

Araşdırmalara əsasən daşlar 50 milyon il əvvəl formalaşmışdır. Alt eosendə (48-53 milyon il) daşlaşmış süxurların sonradan eol prosesləri nəticəsində müxtəlif formalara düşmüşdür.

## Ədəbiyyat

* 
* de Boever E., Birgel D., Thiel V., Muchez P., Peckmann J., Dimitrov L., Swennen R. 2009. The formation of giant tubular concretions triggered by anaerobic oxidation of methane as revealed by archaeal molecular fossils (Lower Eocene, Varna, Bulgaria. *Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology* 280, 23-36.

## İstinadlar
Fan İçji

**Fan İçji** ( Fāng Yǐzhì, ) — Çin filosofu, astronomiya, filologiya, dilçilik, musiqişünaslıq, tibb və digər elmlərlə məşğul olan alim Çində ilk dəfə olaraq "fəlsəfə" və "elm" terminoloji fərqini aparmış və konfutsianlığın, daosizm və buddizmin vəhdətini təsdiq etmişdir. Ensiklopediyaçı-alimdir.

## Həyatı
1611-ci ildə Fan İçji alim ailәsindә dünyaya göz açmışdır. 1640-cı ildә Hanlin akademiyasında tarixşünas vəzifəsini daşımışdır. Çin sülalәsi hakimiyyәtә gәldikdәn dərhal sonra 1644-cü ildә Fan İçji cәnuba qaçmışdır.

1650-ci ildә Fan İçji buddist rahibi olmuşdur, onun dövrümüzәdәk saxlanılmış әsәrlәrindәn әn mühümü "U-li syao-şi" әsәridir, burada Fan İçjiyә mәlum olan elmi biliklәr yer almış vә onlar 3 sahәyә (fәlsәfә, tәbiyyatşünaslıq vә idarәçilik) bölünmәklә tәsnif edilmişdir. Sonradan Fan İçji öz doğma torpaqlarına getdi və ilk Nankin səmavi sülh monastırında məskunlaşdı.

## İstinadlar
Stob piramidaları

thumb
**Stob piramidaları**  () - Bolqarıstan ərazisində geoloji abidə. Geoloji baxımdan hudu hesab olunur. Dik qayalı sütünlardan ibarət olan bu bölgə Bolqarıstanın cənub-qərbində, Rila dağlıq ərazisinə aiddir. Stob piramidalar bölgəsinin sahəsi 0,7 km²-dir. Piramidalar Kystendil əyalətində, Stob kəndi yaxınlığında yerləşir. Sütun formalı qayaların hündürlüyü 12 metr, çevrəsinin uzunluğu bəzən 40 metrə çatır. Sütunlar müxtəlif formada olur. Bəziləri üzərində yastı daşlar mövcuddur.

## Ümumi məlumat
Stob piramidaları Balkan yaramadasında, Rila dağ silsiləsinin qərb yamaclarındadır. Hündürlüyü 600-750 metr arasında dəyişir. Yaxinliqda Rilska çay dərəsi yerləşir. Stob kəndindən 1 km şərqdədir. Ölkə paytaxtı Sofiyanın 18 km-dədir. Geoloji baxımdan Stob piramidaları Blaqoevqrad qrabeninin bir hissəsidir. Ərazi pliosen və pleystosen epoxasının süxurlarından təşkil olunub. Əsasən allüvial mənşəlidir. Süxurlar kembridən əvvəlki metamorfik süxurların əsasında formalaşıb. Ərazidə iki geoloji formasiya mövcuddur: alevrolit, gil və qumdaşından ibarət cerman formasiyası, konqlomerat və qumdaşından ibarət barakov farmasiyası.

Stob piramidalarının formalaşmasında əsas səbəb eroziya prosesləridir. Su damcıları tədricən süxura təsir göstərir və onu müxtəlif formada aşındırır. Eyni zamanda gil və qumdaşları eroziya prosesinin qarşısını almağa çalışır. Stünların əksəriyyəti cənub istiqamətdədir. Muxtəlif qruplar yaradırlar. Ancaq dağın şimal yamaclarında da sütunlar var. Sütun qruplarına müxtəlif adalar verilmişdir: Qardaşlar, Qüllələr, Çəkiclər, Evli cütlüklər, Zirvələr, Köbələklər və s. 

Stob piramidaları ölkənin populyar turizm obyektlərindən biridir. Stünlara avtobus marşrutu ilə gəlmək çox asandır. Stob piramidaları ərazisi 1964-cü ildə xüsusi qorunan ərazi elan edilmiş. Qorunan sahə 7,4 hektardır. 

## İstinadlar
Krevo qalası

**Kreva qalası** (, , ) — Litva knyazlarının (Qediminas və Alqirdas) Belarusiyanın Kreva kəndində istehkam tipli iqamətgahlarının qalıqlarıdır. Kənd dəniz səviyyəsindən  yüksəkdə yerləşir.

Alqirdasın qardaşı Kestutis 1382-ci ildə Kreva qalasında həbs edildi və öldürüldü. Üç il sonra qalada Polşa-Litva Birliyinə doğru ilk addım olan Krevo Birliyi (Krevo aktı) imzalanmışdır. Qala 16-cı əsrin əvvəllərində Krım tatarları tərəfindən darmadağın edildi və uzun müddət boş qaldı. XIX əsrə qədər divarların çoxu dağılmışdı. Qala Rusiya və Alman silahlı qüvvələri arasında cəbhə xəttində dayandığı üçün Birinci Dünya müharibəsi dağılmış tikiliyə son bir zərbə daha vurdu. Qalanın qalıqları 19-20-ci əsrlərdə, xüsusən 1929-cu ildən Polşa tərəfindən qorunub saxlanılır. Lakin abidə getdikcə daha da dağılır.

## Qalereya
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Kreva_Castle_Panorama.jpg|center|thumb|800x800px|Krevo qalasının bugünkü qalıqları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* (ingilizcə) Krevo qalası  Belarusiya Respublikasının rəsmi saytında 
* (rusca) globustut.by saytında Krevo qalası
* (belarusca) Krevo qalasının tarixi
* (belarusca) Krevo Qala Xeyriyyə Fondu
Zülfiyə Kamalova

**Zülfiyə Kamalova** ( ) — Tatar mənşəli Sovet və Avstraliya müğənnisi. Dünya musiqisi üslubunda çoxsaylı musiqi müsabiqələrinin qalibi. Avstraliyanın "İlin müğənnisi 2001" müsabiqəsində "Dünya musiqisi-2002" janrının ən yaxşı ifaçısı.
## Bioqrafiyası
Zülfiyə Kamalova Sarapulda (Udmurtiya) 8 avqust 1969-cu ildə anadan olmuşdur. 9 yaşında musiqi ilə maraqlanmağa başlayır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Perm Universitetinin Xarici Dillər fakültəsinə daxil olur. 1991-ci ildə tələbə mübadiləsindən sonra Kaliforniyaya (ABŞ) yola düşür. Orada bir avstraliyalı ilə evlənir. Birlikdə Avstraliyaya köçür. Əvvəlcə Hobartda, Tasmaniyada yerləşirlər.

Avstraliyaya gəldikdən 6 il sonra rus, fransız, qaraçı, portuqal, ispan, ingilis dillərində olan ilk albomunu buraxır.
2007-ci ildə ("3 Nights") tatar, rus və ingilis dillərində yazdığı albom, Avstraliya Yazı Sənayesi Birliyi (Avstraliya Grammy) tərəfindən mükafata layiq görülmüşdür. Bu albomdan olan kompozisiyalar, Avstraliya musiqisi tarixində heç kimin nail ola bilmədiyi ən yaxşı Avropa musiqi cədvəlində 16 həftə ilk onluqda qalır. İlk albomunu buraxandan sonra Melburna köçür. Daha sonra Metro uşaqları qrupunu təsis edir. 

Hazırda həyat yoldaşı və qızı Zifa ilə yaşayır (d. 2006).

## Mükafatlar
* ARIA 2007 (Australian Record Industry Awards) 3 Nights üçün dünya musiqi albomu mükafatı.
* 2005 Ən yaxşı Boşluq Valsı albomu üçün Milli Film və Səs Arxiv Mükafatı
* ARIA 2003 İlin Dünya Musiqi Albomu
* Australian LIVE Music Awards 2002 İlin Dünya Musiqi Sənətçisi.
* Avstraliya Dünya Musiqi Mükafatı 2001 İlin Sənətçisi
* Aloukie albomu üçün Avstraliya Dünya Musiqi Mükafatı 2000.

## Dioskoqrafiya
* 1997: «Səsin səyahəti» («Journey of Voice»)
* 1999: «Alluki» («Aloukie»)
* 2002: «Elusive» (2007-ci ildə yenidən buraxılır)
* 2005: «Boşluq valsı» («The Waltz of Emptiness»)
* 2007: «3 gecə» («3 Nights»)
* 2010: «Tales of Subliming»
## İstinadlar
Biləsuvar bələdiyyələri

**Biləsuvar bələdiyyələri** — Biləsuvar rayonu ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.

## Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis edilib.

## Siyahı

## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
İlir Seytay

**Ilir Seytay** (; ) — Albaniya şahmatçısı, beynəlxalq master (1991).

Albaniya dördqat çempionu (1983, 1991, 1999, 2009 llərdə).

Albaniya yığmasının tərkibində on iki şahmat olimpiadasında (1984, 1988, 1990, 1994, 1998, 2002, 2004, 2010, 2012, 2014, 2016, 2018 illərdə), 2001 və 2017-ci illərdə Milli Komandaların Avropa çempionatlarında və 1994-cü il Balkaniada turnirində iştirak etmişdir.

1985, 1995, 1998 və 2000-ci illərdə Albaniyanı Zona turnirlərinda təmsil etdmişdir.

Onun karyerasında ən yüksək reytinqi 1 iyul 1992-ci ildə 2425 bal idi, bu onun alban şahmatçıları arasında ikinci yerdə (Fatos Muçodan sonra) olduğu vaxta təsadüf etmişdir  2017-ci ilin aprel ayına olan reytinqi 2374 bal idi.

Vaxtaşırı şahmat oyunu üzrə seminar və kurslar keçirir, həmçinin nümunə çıxışları aparır.

## Əsas idman nəticələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* FİDE saytında Ilir Seytayın şəxsi profili
* Chessgames.com bazasında Ilir Seytayın partiyaları
* 365chess.com saytında Ilir Seytayın şəxsi profili
* Ilir Seytayın şahmat olimpiadalarındakı çıxışları
* chess-db.com saytında İlir Seytay
Selfice Çiu

**Selfice Çiu** (, nikahdan sonra **Selfice Broya** , təxəllüsü *Kolombja* idi; ) — Albaniya yazıçısı və tərcüməçisi. O, əsəri Albaniyada nəşr olunan ilk alban qadın yazıçısı idi. 28 noyabr 1935-ci ildə 17 yaşında ikən Selfice Çiunun şeiri, Kolumbiya təxəllüsü altında "Populli" qəzetində dərc olundu.

## Həyatı
1918-ci ildə Girokastra şəhərində (Albaniyanın cənubunda) anadan olmuşdur. Çiu, romanı dərc olunan ilk alban qadını Musine Kokalari ilə dostlaşdı.

1930-cu illərdə Albaniyada misli görünməmiş siyasi və sosial narazılıq hökm sürdü. Lakin ədəbi yeniləşmə 1939-cu ildə Albaniyanın İtaliya tərəfindən işğalı və II Dünya Müharibəsinin başlaması ilə dayandırıldı. Bir çox gənc yazarların əsərlərinin nəşr olunması dayandırıldı, digərləri həbsxanaya düşdülər; bəziləri ölkəni tərk etdi.

Selfice 1939-cu ildə İtaliyanın Albaniyaya hücumu başlayanda Florensiyada təhsil alırdı. O, əri Cəmal Broy ilə birlikdə Albaniyaya qayıtdı və onunla Şkoderdə kitab mağazası açdı. Selfice Albaniya Kommunist Partiyasının sıralarına qoşuldu və 22 fevral 1942-ci ildə icazəsiz antifaşist nümayişinin təşkilatçılarından biri oldu. Buna görə o, həbs olundu və edam cəzasına məhkum edildi, ancaq sonra sərbəst buraxıldı. 1947-ci ildə həbs edildi, sonra isə hərəkət azadlığı məhdudlaşdırıldı. 1998-ci ildə Selfice Çiu xatirələri, eləcə də şeirləri və digər nəşrlərini "Həyat küləkləri" (, ) adlı kitabda nəşr etdi. 2003-cü ildə vəfat etdi.

## İstinadlar
Kanada əyaləti

Kanada əyaləti, Şimali Amerikada 1841-1867-ci illər arasında mövcud olmuş ingilis müstəmləkəsidir. Təşəkkülü Durham Qrafı Con Lambton tərəfindən 1837-ci il üsyanından sonra hazırlanan Britaniya Şimali Amerikası Problemləri Hesabatındakı tövsiyələrini əks etdirir.

Təsis qanunu 23 iyul 1840-cı ildə Böyük Britaniya parlamenti tərəfindən qəbul edildi və Taxt tərəfindən 1841-ci il 10 fevralda elan edildi. Yuxarı və Aşağı Kanada Koloniyaları, ləğv edilmiş parlamentləri ilə birləşdirildi və parlamentləri bir dam altında yenidən quruldu. 1837 üsyanından sonra Kanadanın birləşməsində iki mühüm amil rol oynadı. Birincisi, Yuxarı Kanada sabit vergi gəlirinin olmaması səbəbindən iflas ərəfəsindəydi və Aşağı Kanadanın mənbələrinə Kanada daxili nəqliyyat marşrutlarının inkişafını maliyyələşdirmək üçün daha çox ehtiyac duyulurdu. İkincisi, birləşmə fransızlara qarşı vacib bir qələbə cəhdi idi, çünki Parlamentlərdə yerlərin sayı bərabər idi, baxmayaraq ki, hər ştatda seçkilər keçirilərkən Aşağı Kanadada əhali daha çox idi. Durham Hesabatı Kanada Birliyi və ya Məsuliyyətli hökumət (Müstəqil Yerli Məclis) adlandırılsa da, bu, yalnız ilk icraat idi. Yeni hökuməti təyin olunmuş bir general qubernator idarə edirdi və o yalnız İngiltərə qarşısında məsuliyyət daşıyırdı.

Kanada əyaləti 1 iyul 1867-ci ildə Ontario və Kvebek olaraq yenidən bölündükdə, yola Kanada Federasiyası olaraq davam etdirilməsi haqqında qəti qərar qəbul edildi.