Xoy

**Xoy** (; ) — İran İslam Respublikasının Qərbi Azərbaycan ostanındakı Xoy şəhristanının inzibati mərkəzi. Şəhər ərazisi 30&nbsp;km².-dir.

2012-ci ildə aparılmış siyahıya almanın yekunlarına əsasən əhalisi 200,985 & 354,309 nəfərdir.

## Tarixi
Xoy şəhərinin tarixi e.ə. 3000–4000-ci illərdən başlayır. Şumer mənbələrində adı çəkilən Arrata adlı bölgənin bugünkü Urmiya ilə Van şəhərləri arasındakı bölgə olduğu tarixçilər tərəfindən təsdiqlənmişdir. O illərdə bu bölgədə məskunlaşmanın olması da öz təsdiqi tapmışdır. Əvvəlcə Xoy şəhəri Azərbaycan ərazisində qurulan Manna dövlətinin sərhədləri içində olmuş, sonra Van və onun ətrafını özündə birləşdirən Urartu dövlətinin ərazisinə qatılmışdır. İslam dininin yayılması və xilafətin bu bölgəni ələ keçirməsi ilə şəhər müsəlmanların idarəsi altına keçmiş və uzun illər müxtəlif bəyliklərin tərkibində olmuşdur. Böyük Səlcuqlu hakimiyyəti zamanı Alparslanın Rum ordusunun gəlişini Xoyda xəbər aldığı tarixi mənbələrdən məlumdur. Anadolunun alınmasında da Xoydan bir istehkam kimi istifadə olunmuşdur. Şah İsmayıl ilə Yavuz Sultan Səlim arasındakı Çaldıran döyüşü Xoy yaxınlığında baş vermişdir (1514). İran-Osmanlı müharibələri zamanı şəhər bir neçə dəfə Osmanlı İmperiyasının əlinə keçmişdir. Sonda yenə də İran sərhədləri içinə qatılmışdır. Xoyun adı müxtəlif xalq dastanlarında və rəvayətlərində də çəkilir.

## Etimologiyası
Xoy adına ilk dəfə 844-cü ildə İbn Xordadbehin "Məsalik və məmaliki" adlı əsərində rast gəlinir. O vaxtdan şəhərin adı heç bir dəyişikliyə məruz qalmamışdır.

Adın mənşəyi haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Ərəb mənbələrinə görə "Hovayy" adı "geniş vadi" mənasını verən "Havv" adıyla eyni kökdəndir və şəhərin adının kökü bu sözdəndir.

İranlı tarixçi Məhəmməd Əmin Riyahi isə Xoy adının 2700 il əvvəl Xoy yaxınlarında qurulan Urartu şəhəri Ulhu və ona bağlı Sardorihort (Sardorixort) qalasının adından alındığı ehtimalını irəli sürür.

Xoy erməni qaynaqlarında "səs", Pəhləvi dilində "duz" və "tər" mənasını verən Xoy və Hey sözləri ilə qeyd olunur.

Azərbaycan mənbələrində şəhərin adının "qoyun" sözünün transformasiya olunmuş variantı olduğu bildirilir.

1724-cü ildə Xoy şəhəri, Heşd, Rabat, Şivane, Gülli, Dere, Bayındır Beg, Sekudlı, Kadı, Timargân-Çukur-Nohud, Kabad, Avehce, Kilise ve Arami-i Kebirli isimli 13 məhəlləyə ayrılmışdır.

## Şəkillər

Fayl:Khoy County.png|Xoy şəhəri
Fayl:Khaneh kabiri khoy4.jpg|Kəbiri evi
Fayl:Darvazeh sangi khoy.jpg|Qala qapısı
Fayl:Iran bazar khoy.jpg|Üstü örtülü bazar
Fayl:Khaneh kabiri khoy.jpg
Fayl:Khaneh kabiri khoy2.jpg
Fayl:Khaneh kabiri khoy3.jpg
Fayl:Khaneh kabiri khoy4.jpg
Fayl:Khoybridge.jpg|Xoy körpüsü
Fayl:Khoybridge2.jpg|Xoy körpüsü
Fayl:Mahlezan church.jpg
Fayl:Serkis Khoy.jpg
Fayl:Shamseddine tabrizi tower khoy.jpg|Şəms qülləsi
Fayl:Shamstower.jpg|Şəms qülləsi
Fayl:Plane & airport of khoy.JPG|Hava limanı
|Avtobus terminalı


## Məşhur xoylular

Nasreddin (17th-century miniature).jpg|Molla Nəsrəddin — xalq müdriki, sufi. 
JahanShah1.JPG|Cahan şah — qaraqoyunluların rəhbəri.
Jaleh Amouzgar.JPG|Jalə Amuzgər — tanınmış iranşünas və universitet professoru.
Behrouz Vossoughi.jpg|Bəhruz Vüsuqi — tanınmış kinoaktyor.


## Qardaş şəhərlər
*  Konya, Türkiyə (2011-ci ildən)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* kültürel və əyləncə portalı  — Farsca
* Rəsmi dövlət Saytı — Farsca
* Xoyun Bələdiyə Saytı  — Farsca
* Xoy Azad Universiteti  — Farsca
* Dünya , Azərbaycan və Xoy Xəbərləri  — Farsca

## Həmçinin bax