Jan Etyen Liotar

**Jan Etyen Liotar** (, ; ) — isveçrəli rəssam, dequstator və satıcı.

## Fəaliyyəti
Liotar Cenevrədə anadon olub. Atası 1685-ci ildə Cenevrəyə qaçan bir zərgər idi. Jan Etyen Liotar ilk təhsilini professor Qardel və professor Lui Petitodan alır və onların miniatürlərinin və rəsm əsərlərinin surətlərini çox böyük keyfiyyətlə köçürür.

1725-ci ildə Fransua Lemuan və Jan-Batist Massedən təhsil almaq üçün Parisə gəlir. Buradan Lui Filojen Brulart, Puysye qrafı və hersoqunun təklifləri əsasında Neapola getməyə qərar verir. 1735-ci ildə Romada papa XII Klementin və bir neçə kardinalların rəsm əsərlərini çəkir. 3 il sonra Konstantinopolda Lord Dunkannon ilə tanış olur.

Jan Etyen Liotar İstanbulu ziyarət edir və burada türklərin daxili həyatlarından pastellər vasitəsilə bir neçə rəsmlər çəkir. O, Avropaya qayıtdıqdan sonra da türk geyimləri geyinməyə davam edir. Tarix rəssamlığının yaxın şərq parametrlərində müasir geyimlərin təsvir olunması inancsızlıq kimi qiymətləndirilirdi, buna görə də avropa səyahətçiləri daha çox yerli geyimlərin təsvirindən istifadə edirdilər.

Lord Bayron da daxil olmaqla, bir çox səyahətçilərin rəsmlərində eqzotik şərq geyimlərindən istifadə olunurdu. Markiza de Pampadur və onun kimi Avropanı heç vaxt tərk etməmiş bir neçə şəxsin də rəsmlərində belə geyimlərdən istifadə olunurdu. Bayronun şeirləri sonralar şərq sənətində üstün mövqedə olan eqzotik şərq parametrlərinə romantizmin tanıdılmasında xüsusi rol oynadı.

Şərq geyimlərinin ekzantrikliyinin qəbul edilməsi ona *"Türk rəssam"* ləqəbinin verilməsinə səbəb oldu.

Jan Etyen Liotar imperator ailəsinin portretlərini çəkmək üçün 1742-ci ildə Vyanaya gedir. 1745-ci ildə *"La belle chocolatière"* adlı rəsm əsərini Françesko Alqorittiyə satır.

Bundan sonra o, Parisə qayıdır. 1753-cü ildə İngiltərəyə səyahət edir və burada Uels şahzadəsi Saks-Qot Şahzadə Avqustanın rəsmini çəkir. 1756-cı ildə Hollandiyaya gedir və bir il sonra burada Mari Farqes ilə evlənir. Mari Farqes hugenot ailədən gəlirdi və ondan saqqlını taraş etməsini istəyir.

1762-ci ildə Vyanada, 1770-ci ildə isə Parisdə fəaliyyət göstərir. 1772-ci ildə İngiltərəyə bir daha səfər etdi və iki il ərzində onun adı Kral Akademiyası iştirakçıları sırasında göstərildi. 1776-cı ildə doğulduğu şəhərə geri qayıtdı. 1781-ci ildə Liotar özünün *"Traité des principes et des règles de la peinture"* (rəssamlığın prinsipləri və qaydaları) adlı əsərini çap etdirir. Son günlərində canlılar və mənzələri təsvir edirdi. O, 1789-cu ildə Cenevrədə vəfat edir.

## Yaradıcılığı
Liotar çox yönlü bir sənətkar idi. Onun məşhur pastel rəsimlərindən olan, *"La Liseuse"*, "Şokoladçı qız", *"La Belle Lyonnaise"* əsərləri Drezden Qalereyasında, *"Maria Frederike van Reede-Athlone"* əsəri isə J. Paul Getty Muzeyində nümayiş etdirilir. O, "Rəsm sənəti haqqında Anlaşma" yazdı və məşhur rəssamlar tərəfindən rəsmlərin peşəkar kolleksiyonçusu adlandırıldı.

Əldə etdiyi şah əsərlərin bir qismini İngiltərəyə ikinci səfərində yüksək qiymətlərlə satır. Amsterdam, Bern və Cenevrə muzeyləri onun rəsm əsərləri və pastel boyalı əsərləri ilə zəngindir.

Onun "Oturan Türk" adlı əsəri Viktoriya və Albert muzeyində, iki əsəri isə Britaniya muzeyində sərgilənir.

Luvr muzeyində onun iyirmi iki əsərindən əlavə, *"General Leytenant Ero"*nun rəsmi və *"Monsieur Levett and Mademoiselle Helene Glavany in Turkish Costumes"* adlanan ingilis taciri və onun həyat yoldaşının türk geyimlərində yağlı boya ilə çəkilmiş rəsmləri də sərgilənir. Sənətkarın portreti Florensiyada Uffitsi qalereyasında *Sala di pittori* bölməsində nümayiş edilir. Onun oğlu da holland qızla evlənir və Rijksmuseum Liotarın bir neçə əsərini qəbul edir.

Liotarın rəsmlərinin əsas özəlliyi, daha çox gülümsəyən şəxslərin təsvir olunmaları idi. Həmin dövrün rəssamları isə portret təsvir edən zaman daha çox ciddi sima təsvir edirdilər. Bu düşüncənin Liotara intibah dövrü filosoflarından keçdiyi düşünülür.



Fayl:Marie Charlotte Boissier.jpg|Maria Şarlotta Buasse
Fayl:Jean-Étienne Liotard - Jeanne-Elisabeth de Sellon.jpg|Jan-Elizabet de Sellon
Fayl:Jean-Étienne Liotard 004.jpg|Riçard Pokoke (1704-1765)
Fayl:Jean-Étienne Liotard - Portret van Marie Josèphe van Saksen.jpg| Mari Jozef van Saksen
Fayl:Jean-Etienne Liotard 24.JPG|Dost - Jan de la Riv
Fayl:Jean-Étienne Liotard — Nature morte aux figues (1782).jpg|Əncirlərlə natürmort
Fayl:Jean Etienne Liotard, Portrait of Mademoiselle Jacquet..jpg|Xanım Yaketin portreti
Fayl:Jean Etienne Liotard - Portrait of a Young Woman.jpg|Gənc qadının portreti

Fayl:Jean-Etienne Liotard - Selbstbildnis in türkischer Tracht (ca. 1746).jpg|Avto-portret, 1746
Fayl:Jean-Étienne Liotard - Portret van Monsieur Boère, koopman te Genua.jpg|Genuyalı tacir cənab Boerin portreti
Fayl:Jean-Étienne Liotard - Maria Theresia van Oostenrijk 2.jpg| Şahzadə Mariya Tereza (1717-1780)

Fayl:Jean-Etienne Liotard - The Chocolate Girl - Google Art Project.jpg|Şokoladçı qız
Fayl:Jean-Etienne Liotard - The Breakfast.jpg|İlk fincan
Fayl:Jean-Étienne Liotard - Portrait of Maria Frederike van Reede-Athlone at Seven Years of Age.jpg|Maria Frederike van Reede-Athlone 
Fayl:Jean-Étienne Liotard - Apollo en Daphne, naar het beeld van Gianlorenzo Bernini in de Borghese verzameling te Rome.jpg| *Apollo və Daphne*, 1736 (Rijksmuseum Amsterdam), 
Fayl:Jean-Étienne Liotard - Portrait of François Tronchin - WGA13065.jpg| Fransua Tronşinin portreti 
Fayl:Jean Etienne Lìotard - Ritratto di Maria Adelaide di Francia vestita alla turca - Google Art Project.jpg|Mariya Adeled
Fayl:Portrait of a Grand Vizier (?).jpg|Osmanlı imperiyasının baş vəziri Nişançı Hacı Əhməd paşaya aid olduğu ehtimal edilən portret
Fayl:Frederick, Prince of Wales 1754 by Liotard.jpg|Uels Şahzadəsi Frederikin portreti (1707-1751)
Fayl:Jean-Étienne Liotard - Portret van Graaf Francesco Algarotti.jpg|Qraf Françesko Alqarotti, 1745
Fayl:Liotard, Jean-Étienne - Still Life- Tea Set - Google Art Project.jpg|*Çay dəsgahı* natürmort
Fayl:Jean-Etienne Liotard - Self-portrait with a beard.jpg|Avto-portret, 1749


## İstinadlar