open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Quşeyri

**Əbül-Qasım Zeynül-İslam Əbdülkərim ibn Həvazin ibn Əbdilməlik əl-Quşeyri** (; ) — sufi, kəlam, təfsir və hədis alimi.

## Həyatı
Quşeyri hicri 376-cı (986) ildə Ustuvanın Quşan qəsəbəsində anadan olub. Ərəb dili və ədəbiyyatı biliklərini Əbül-Qasım əl-Yəmanidən alıb. Əbu Əli əd-Dəqqaqa müridlik etmək istəsə də, Əbu Əli əd-Dəqqaq ona elm öyrənməyi məsləhət görüb. 

Bundan sonra Quşeyri Əbu Bəkr Məhəmməd ət-Tusi, İbn Furək və Əbu İshaq əl-İsfərayiniyə tələbəlik edib. Baqillaninin əsərlərini oxuyaraq Əşariliyi mənimsəyib. Təsəvvüf sahəsində özünü inkişaf etdirib və əd-Dəqqaqın qızı Fatimə ilə evlənib. 

Eyni zamanda Hakim ən-Nisaburi, Əbül-Hüseyn əl-Həffaf, Əbu Nuaym əl-İsfərayini, Əbu Bəkr Əbdus əl-Müzəkki, Əbül-Həsən əl-Əhvazi kimi mühəddislərin dərslərində iştirak edib. Xətib Bağdadi və başqaları ondan hədis rəvayət ediblər. Mürşidi Dəqqaqın ölümündən sonra Məhəmməd ibn Hüseyn əs-Süləmiyə intisab edib. Həcc ziyarətinə yollanıb və oradakı alimlərdən hədis dinləyib. 

Toğrul bəyin vəziri Künduriyə qarşı Əşariliyi müdafiə edən fətva verib və dərslər verməyə başlayıb. Bundan sonra Künduri tərəfindən təqib edilən Quşeyri Rəis əl-Furati ilə birlikdə Nişaburdakı qədim qalaya həbs edilib. Lakin Əbu Səhl Məhəmməd ibn Hebətullahın qalaya hücum etməsi nəticəsində xilas olub. Kündurinin təzyiqləri o edam edilənə qədər davam edib. 

Quşeyri Kündurinin edamından sonra Nişaburda dərs deməyə davam edib və Tus, Əbivərd, Mərv kimi şəhərlərə səfərlər edib. 

Quşeyri hicri 465-cı (30 dekabr 1072) ildə Nişaburda vəfat edib.

Quşeyri "*[[Təfsir əl-Quşeyri|Lətaifül-işarət]]*", "*[[Risalə əl-Quşeyriyyə|ər-Risalə]]*", "*[[ət-Təhbir fit-təzkir]]*" və başqa əsərlərin müəllifidir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oma sümüyü

**Oma sümüyü** () — qabırğa rudimentləri ilə birlikdə  beş oma fəqərələrindən təşkil olunmuşdur. Oma sümüyünün enli ucu, əsası —  yuxarıda sonuncu bel fəqərəsi ilə birləşərək ınə doğru çıxmış burun —  təşkil edir. Oma sümüyünün ensiz ucu, zirvəsi —  aşağıda büzdüm fəqərəsi ilə birləşmişdir. I oma fəqərəsi cisminin arxasında fəqərə dəliyi —  vardır ki, bu dəlik aşağı doğru oma kanalı —  ilə birləşir. Fəqərə dəliyinin yanlarından yuxarıya doğru bir cüt oynaq çıxıntıları —  çıxır. Bu oynaq çıxıntıları önündə fəqərənin yuxarı oymaları yerləşmişdir. Oma sümüyünün zirvəsini sonuncu oma fəqərəsinin cismi təşkil edir. Zirvənin arxasında bir deşik —  vardır. Yan tərəflərdən bir cüt rudiment halında qalmış aşağı oynaq çıxıntısı sayılan oma buynuzları —  ilə əhatə olunmuş  yuxarıda oma kanalı ilə birləşir.  Oma sümüyünün çanaq boşluğuna baxan çanaq səthi —  hamar və basıqdır. Oma sümüyünün çıxıq arxa səthi —  isə arxaya baxır. Oma sümüyünün ön səthində oma fəqərələrinin bir-biri ilə bitişən hissələrini göstərən 4 köndələn xətt —  vardır. Bu xəttlərin uclarında yuxarıdan aşağıya doğru cərgə ilə sinir köklərinə məxsus 4 dəlik —  düzülmüşdür. Oma sümüyünün arxa səthində arxa çıxıntıların birləşməsindən əmələ gələn bir orta daraq —  vardır. Orta darağın hər iki tərəfində oynaq çıxıntılarının birləşməsindən əmələ gəlmiş omanın ara daraqları —  yerləşir. Ara daraqlardan kənara üçüncü cərgə bayır daraqlar —  vardır. Oynaq və bayır daraqların arasında 4 cüt omanın arxa dəlikləri —  vardır. Bu dəliklər qısa kanallar vasitəsilə oma sümüyünün ön dəlikləri ilə birləşirlər. Oma sümüyünün iki fəqərə yarıma uyğun yuxarı hissəsinin başır şöbələrinə yan hissələr —  deyilir. Bu hissələrinyan tərəflərində qalça sümüyü ilə calanmaya məxsus bir seyvanabənzər səth —  və həmin səthin arxasında bağlara məxsus qabarıqlar —  vardır. Qadınlarda oma sümüyü bərabər dərəcədə basıq, enli və qısa olur. Kişilərdə isə ensiz uzun və çıx basıqdır.
## Formaları
Oma sümüyü ümumi formasına və oma dəliyinin —  formasına görə xüsusiyyətlərə malikdir. Sezon-Yaroşeviçə görə oma sümüyü forma cəhətcə iki cür olur:
# qısa-enli (platixiyerik) oma sümüyü — yastı çanaq insanlarda rast gəlinir;
# uzun-ensiz (dolixoxiyerik) oma sümüyü — dar çanaq insanlarda rast gəlinir.
Bunlardan əlavə orta növ mezoxiyerik oma sümüyü də ayırd edilir. 
Moskalenko qısa-enli növü intraartikulyar və uzun-ensiz növü isə ekstraartikulyar oma adlandırır. İntraartikulyar növdə oma-qalça oynağında iştirak edən oynaq səth nahiyəsi ondan xaricdə qalan hissəsinə nisbətən böyük olur. Ekstraartikulyar növdə isə əksinə xeyli az olur.

Kamençikə görə oma kanalının aşağı ucunda olan hiatus sacralis üç növ olur: qısa, uzun və orta.

## Mənbə
* Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, I cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1971
Uşuaya

**Uşuaya** — Argentinada, Pataqoniya bölgəsində yerləşən şəhər. Dünyanın ən cənubda yerləşən şəhərlərindən biridir. Uşuayadan daha cənubda şəhərlər olsa da bu şəhərlər hərbi şəhərlərdir.

Argentinanın Tyerra del Fueqo əyalətinin paytaxtıdır. Biql kanalının sahilindədir.

Uşuaya *yamana dili*ndə "Şərqə baxan" deməkdir. Başqa ehtimala görə adının mənası "Üzünü Günəşə çevirən"dir.

## Tarixi

Uşuaya tarix boyunca iqlim, coğrafiya, heyvan və bitki dünyası, hindu mənşəyini araşdırmaq Avropadan gəlmiş bir çox elmi səfərə ev sahibliyi etmişdir.

Şəhərin ən məşhur binası 1902-ci ildə tikilməyə başlanılan Presidio adlı binadır. 1920-cu ildə tamamlanan bu bina həbsxana kimi istifadə olunmuşdur. Buradakı məhbuslar dəmiryolu çəkilişinə cəlb olunmuşdular. 1947-ci ildə bağlanılan həbsxanada bir neçə muzey açılmışdır. Bunlardan biri də həbsxananın tarixini əks etdirən Presidio muzeyidir. Digəri isə Antarktida ilə bağlı muzeydir.

## Əhali

Vergi az olduğundan əhalidə artım müşahidə olunur.

## Turizm

Odlu Torpaq Milli Parkına yaxın yeləşdiyindən və təbiətinin gözəlliyi səbəbi ilə şəhər turistik xarakter daşıyır. Antarktida gəzintilərinin dayanacağı olması və liman olması onu məşhur edən faktorlardan biridir. Şəhərə ərzaq və digər məhsulların gətirilməsi çox çətin olduğundan Uşuaya Argentinanın ən bahalı şəhərlərindən biridir.

Ən görməli yerlərindən biri 1979-cu ildə yaradılmış Dünyanın ucu muzeyidir. Burada Uşuaya və Odlu Torpaq ilə bağlı tarixi məlumatlar əldə etmək mümkündür.

Şəhərin yaxınlığında məşhur Qrasial Martial buzlağı yerləşir.

## Nəqliyyat

Uşuaya beynəlxalq hava limanına sahibdir və 1997-ci ildə inşa edilmişdir. Antarktidaya gedən bəzi gəmilər buradan liman kimi istifadə edirlər.

## Qalereya

Fayl:UshuaiaFinDelMundo.jpg
Fayl:Cruise_ships_in_port_at_Ushuaia_(5542989057).jpg
Fayl:Cruzada_en_La_Macarena.jpg
Fayl:Pinguinoak.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt 
* Turizm
* Turizm
* Uşuaya 
* Dünyanın ucu muzeyi (isp., alm.) 
* Presidio muzeyi (ing., isp.)
Müezza

**Müezza** () Məhəmməd peyğəmbərin (s.a.s) pişiyi olduğu nəql edilir. Hz. Məhəmməd Uhud səfərində, ordunun önünə balalarını emizdiren bir pişik çıxınca, pişiyin yanına bir gözətçi qoymuşdur. Böyük bir ordunu o pişiyin ətrafından keçirmişdir. Səfərdən dönərkən pişiyə sahiblənmiş və adını Müezza qoymuşdur.

Hz. Məhəmməd pişiyi Müezzanı o qədər çox sevərmiş ki, Müezza bir gün kölgəlikdə oturan Hz. Məhəmmədin paltarının ucunda yatıbmış. Hz. Məhəmməd, Müezzanı oyandırmaqdansa paltarının ucunu ehmalca kəsərək qalxmağa üstünlük vermişdir. Müəzzanın suyu içdikdən sonra qabda qalan su ilə dəstəmaz alacaqkən səhabə Kiram Əbu Nuaym (r.a) "Ya Rəsullah, o sudan pişik içdi" deyincə, Rəsulullah "Onlar ən təmiz ağıza sahibdirlər" buyurmuş və dəstəmaz almışdır.

Ağ-qara rəngli bir Həbəş pişiyi olan Müezza, ağzının içində, üst damağında ləkələrə sahibmiş. Tez-tez rast gəlinməyən, damağında ləkə olan pişiklərin Müezzanın soyundan gəldiyi deyilir. Müezza çox güman ki, küçə pişiyi idi və Məkkənin isti küçələrindən Hz. Məhəmməd sayəsində xilas olmuşdur. Müezzanın xatirinə pişiklər məscidə girə bilən tək heyvandır.

## Xarici keçidlər
* Geyer, Georgie Anne (2004) 
* History of the Cat in Islam
* İslamda özəl bir heyvan: Pişik
* Сэм Столл "100 кошек, которые изменили цивилизацию"

## İstinadlar
Yaponiya əhalisi

**[[Yaponiya]] əhalisi** 1 oktyabr 2005-ci il siyahıya alması zamanı *127.767.994* nəfər olmuş, 1 aprel 2009-cu il rəsmi təxmininə əsasən isə **127,6 milyon nəfər**dir. 2005-ci ildə aparılmış siyahıya almanın rəsmən açıqlanmış yekunlarına əsasən Yaponiyada 1,555,505 nəfər (466,637 nəfəri Koreyalı, 346,877 nəfəri Çinli , 214,049 nəfəri Brazilyalı, 123,747 nəfəri Filippinli, 40,091 nəfəri Perulu, 37,417 nəfəri ABŞ-li, 26,429 nəfəri Taylandlı, 20,630 nəfəri Vyetnamlı, 18,041 nəfəri İndoneziyalı, 9,605 nəfəri Böyük Britaniyalı, 251,982 nəfəri isə digər ölkələrdən olmaqla) əcnəbi yaşayır.

2018-ci ildə ölkədə bir qadına orta hesabla 1,42 uşaq doğumu sayı düşüb. Okinava prefekturasında bu göstərici ölkə üzrə ən yüksək səviyyədə −1,89, Tokioda isə ən aşağı həddədir – 1,2. 2018-ci ildə ölkə ərazisində 920 min körpə dünyaya gəlib. Bu, həmin statistikanın aparılmağa başladığı 1899-cu ildən bəri ən aşağı göstəricidir. Həmin il ölənlərin ümumi sayı isə 1 milyon 360 min nəfər təşkil edib ki, bu da İkinci Dünya müharibəsindən sonra ən böyük göstəricidir. Ölənlərlə yeni dünyaya gələnlərin say fərqi 444 min nəfər təşkil edib ki, bu da 11 ildir davam edən azalmada yeni rekorddur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Ministry of İnternal Affairs and Communications : Based on the 2005 Population Census, the total population was 127,767,994. 62,348,977 were males (48.8%) and 65,419,017 were females (51.2%).
Corc Arliss

**Corc Arliss** (, 10 aprel 1868 — 5 fevral 1946) — Böyük Britaniya kinoaktyoru."Oskar" mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bindi

Hindli qadınların alınlarında qara, qızmızı rəngli xalı qədimdən gəlmə bir milli makiyaj forması kimi bir şey olduğunu düşünürlər,

amma bu heç də adi bir makiyaj forması deyil. Qədimdən indiyədək gəlib çatan hind inanclarına görə, alının orta qismi ruhun insan bədənindəki yeri və yaxud 3-cü gözün olduğu yer olaraq qəbul edilir.

Hindli qadınların alınlarında gördüyümüz bu xala "bindi" deyilir . "Bindi" əsasən, iki rəngdə olur: qara və qırmızı rənglərdə. Subay qadınlar alınlarına qara, evli qadınlar isə alınlarına qırmızı rəngli "bindi"lər (nöqtə) qoyurlar.

Meditasiya halında həyat yaşayan hindlilər alınlarının ortasında olan "bindi"nin açılmasına ümid edirlər. Yəni, "bindi" müəyyən mənada, ruhi səfərin də simvoludur.

"Bindi" – "Bindu" sözündən törəmiş, sanskritcədən "nöqtə" mənasını verir.

Ümumuyyətlə, "bindi" olaraq, hal-hazırda, əsasən, qara və narıncı rənglərdən istifadə edilir. Hindli qadınların alınlarına yapışdırdıqları "bindi" adı verilən xalın eyni zamanda mənfi düşüncələrdən qoruma xüsusiyyəti olduğuna da inanılır.

Subayların qara, evlilərin qırmızı (narıncı) rəngdə qoyduqları "bindi"lər, indiki vaxtda aksessuar olaraq istifadə edildiyi üçün, alının mərkəzinə qoyulan "bindi"lər müxtəlif formalı və müxtəlif rənglərdə də ola bilir.
Fosfor oksidləri

**Fosfor oksidləri** — Fosfor azot kimi yeddi müxtəlif oksid əmələ gətirir. Bu oksidlərdən ikisi: fosfor (III) oksid P2O3 və fosfor (V) oksid P2O5 hərtərəfli öyrənilmişdir. Fosfor (III) və (V) oksidin bir ümumi xüsusiyyəti vardır: onlar hətta buxar halında da dimer formasında olur. Yəni bu oksidlərin həqiqi formulları P4O6 və P4O10 kimidir. Onların daha sadə emprik formulları P2O3 və P2O5 kimi göstərilir. Fosfor (III) oksid ağ rəngli, zəhərli, kristal maddədir. İşıqda davamsızdır, əvvəl saralır, sonra isə qızarır. Bu fosfor (III) oksidin qismən parçalandığını və reaksiya məhsullarından birinin qırmızı fosfor olmasını göstərir. Qızdırdıqda disproporsiyalaşır. Fosfor oksidləşdikdə oksigen çatışmırsa fosfor (III) oksid əmələ gəlir. Onu həmçinin fosfor (V) oksidi ağ fosforla reduksiya etməklə almaq olar. Fosfor (III) oksid soyuq su ilə yavaş sürətlə reaksiyaya girir, bu zaman ikiəsaslı fosfit turşusu H3PO3 əmələ gəlir. Bu oksid qaynar su ilə qarşılıqlı təsirdə olduqda ortofosfat turşusu H3PO4 əmələ gəlir və fosfin PH3 qazı ayrılır. Fosfor (III) oksid turşu oksididir və qələvilərlə asanlıqla reaksiyaya girir. Fosfor (III) oksid havada öz-özünə oksidləşib fosfor (V) oksidə çevrilir, buna görə də, onu ağzı kip bağlanmış qabda saxlayırlar. Fosfor (III) oksid kükürdlə qızdırdıqda, halogenlərlə isə otaq temperaturunda reaksiyaya girir. Halogenlərlə reaksiya müstəsna dərəcədə şiddətlə baş verir və çoxlu istilik ayrılır.
Əsməxan Sultan

**Əsməxan Sultan** () — 11. Osmanlı sultanı II Səlimin qızı.

## Həyatı

Əsməxan Sultan 1544-cü ildə Manisada dünyaya gəldi. Atası Qanuni Sultan Süleymanın oğlu və o illərdə Manisa sancaqbəyi olan Şahzadə Səlim, anası isə Venesiya əsilli kənizlərindən Nurbanu Sultandır. Nurbanu Sultanın eyni il içində dünyaya gətirdiyi üçüncü qız olduğu üçün, bacıları Şah və Gövhərxan Sultanlarla birlikdə üçəm olduğu qəbul edilir. Uşaqlıq illəri atasının sancaqbəyi olaraq xidmət etdiyi Manisa, Qaraman və Kütahyada keçdi. 1 avqust 1562-ci ildə İstanbulda baş tutan möhtəşəm mərasimlə Qanuni Sultan Süleyman yeganə varisi olan Şahzadə Səlimin qızlarını hələ 18 yaşında ikən mühüm siyasi şəxslərlə evləndirdi: Əsməxan Sultan babasının vəzirlərindən Sokollu Mehmed Paşayla, Gövhərxan Sultan kaptan-ı dərya Piyalə Paşayla, Şah Sultan isə yeniçəri ağası Çakırcıbaşı Həsən ağayla nikahlandı. Bu evlilikdən iki uşağı olmuşdu. Bunlar Sultanzadə İbrahim və Gülruh Sultandır. Bir il sonra Sədrəzəm Səmiz Əli Paşa vəfat etdi və beləliklə sədrəzəm xanımı oldu. 1566-cı ilin sentyabr ayında babası Qanuni Sultan Süleymanın ölümündən sonra anası və qardaşı ilə birlikdə İstanbula gəldi. Atasının səltənəti dövründə dövlət əri Sokullu Mehmed Paşa tərəfindən idarə edilirdi. Bu səbəbdən Əsməxan Sultan dövrün güclü qadınlarından birinə çevrildi.
 
1574-cü ildə atası vəfat etdi və yerinə qardaşı III Murad taxta çıxdı. Əsməxan Sultanın qardaşı III Muradın baş hasəkisi Safiyə Sultanla münasibətləri pis idi. Hətta bəzi mənbələrdə bu səbəbdən qardaşına onlarla kəniz hədiyyə etdiyi qeyd olunur. Bu düşmənçiliyin nəticəsində 1579-cu ildə həyat yoldaşı Sokullu Mehmed Paşa Safiyə Sultan tərəfindən tutulan bir əsgər tərəfindən öldürüldü və Əsməxan Sultan dul qaldı. Birinci ərinin ölümündən sonra Özdəmiroğlu Osman Paşayla nişanlansa da, naməlum səbəblərdən nikah ləğv edildi. Daha sonra Əsməxan Sultan Budin (Budapeşt) hakimi Əli Paşa ilə evləndirildi. 1585-ci ildə İstanbulda uşaq dünyaya gətirdiyi əsnada vəfat etdi. Dünyaya gələn uşaq isə hələ qırxı çıxmadan dünyasını dəyişdi. Məzarı atası Sultan Səlimin türbəsindədir.

## Xeyriyyə işləri

1571-ci ildə birinci həyat yoldaşının adına Memar Sinan tərəfindən bir məscid inşa etdirdi. (Sokullu Mehmed Paşa Məscidi) və Sokullu Mehmed Paşanın ölümündən sonra isə onun adına bir bulaq tikdirdi. 1573-1575-ci illər arasında Rumıniyada bir məscid inşa etdirdi. Bu məscid Rumıniyanın ən qədim məscididir.
## Övladları
* Sultanzadə İbrahim  (1565-1621): Sokullu Mehmed Paşanın oğlu olduğundan Sokullu İbrahim kimi, Əsməxan Sultanının oğlu olduğu üçün isə Sultanzadə İbrahim kimi tanınırdı. 1565-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlib. Budində hakimlik etdi. 1621-ci ildə vəfat etdi və Əyyub Sultan məscidində atasının yanına dəfn edilib.
* Gülruh Sultan: Haqqında çox məlumat yoxdur, Şeyxülislamın oğlu ilə evlənmişdir.
* Sultanzadə Mahmud (1585): Əsməxan Sultanın ikinci evliliyindən dünyaya gələn və doğumundan 40 gün sonra vəfat edən oğludur.

## Xarici keçidlər
*  Esmehan Sultan Kimdir ?
*  Esmehan(ismihan) Hanım Sultan(d.1544, Uşak -ö.1585 İstanbul)
Azərbaycan Kommunist Partiyası (dəqiqləşdirmə)

* Azərbaycan Kommunist Partiyası (1920) — 20 fevral 1920-ci ildə yaradılan 14 sentyabr 1991-ci ildə ləğv olunan kommunist partiya. 28 aprel 1920-ci ildən 14 sentyabr 1991-ci ilədək Azərbaycanda hakim və tək leqal partiya.
* Azərbaycan Kommunist Partiyası (1993) — Azərbaycan Kommunist Partiyası davamçısı, 4 mart 1994-cü ildə yaradılan kommunist partiya.
Katarjina Skovronska

**Katarjina Skovronska** ( tam adı **Katarzyna Ewa Skowrońska-Dolata** ) (d. 30 iyun 1983 - Varşava, Polşa) — Polyak voleybolçusu.

## Karyerası

Onda voleybola maraq yeniyetmə olarkən, böyük qardaşının oyununu izləyərkən yaranmağa başlayıb. 
Karyerasına hücumçu kimi yerli klublardan olan Skra Varşavada başlayıb. 15 yaşı olanda Polşa Voleybol Federasiyasının İdman məktəbinə getməyə başlayıb və burda mövqeyini dəyişərək blokçu olaraq oynayıb. Onun ilk uğuru bu məktəbin tələbəsi olarkən 1999-cu ildə Cadet Avropa Çempionluğu və bir il ardından Yeniyetmələr arasında Avropa Çempionluğunu yaşaması olub. Millidə debüt etdiyi 2003-cü ildə Ankarada keçirilən Avropa Çempionatında finalda Türkiyə millisini məğlub edərək qitə çempionluğunu bayram edib. Yavaş-yavaş ulduzu parlamağa başlayan Kasya 2 il sonra yenidən Zaqrebdə keçirilən analoji yarışın birincisi olub. Bundan sonra 5 il İtaliyada müxtəlif üç klubda forma geyib. Bu illər ərzində 2007/08 mövsümündə Asistel Novara ilə Çempionlar Liqasının bürüncünü, Skavalini Pezaro komandası ilə isə İtaliya Superkuboku və İtaliya Çempionluğunu qeyd edib. 2008-ci ildə Pekində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etsə də, Polşa millisi qrup mərhələsini adlaya bilməyib. 2010-cu ildə Türkiyənin Fənərbağça Acıbadem komandası ilə Çempionlar Liqası 3-cülüyü və Klublararası Dünya Çempionu adını qazanıb. 2011-13-cü illərdə Çin nəhəngi Quanqdonq Everqrande komandasında 2 il oynayıb. Burda Çin Çempionu adını və Asiya Klub Çempionatının qızıl medalını qazanıb. 2013-cü ildən Azərbaycanda Rabitə Bakı klubunda oynayır. Bir dəfə Azərbaycan Superliqasının qalibi və 2013/14 CEV Çempionlar Liqasının bürünc mükafatını qazanıb. 2006-cı ildən Yakub Dolata ilə evlidir.

## Xüsusiyyətləri

*Boy: *189 sm*
*Çəki: *75 kq*
*Mövqe: *Hücumçu*
*Blok yüksəkliyi: *302 sm*
*Hücum yüksəkliyi: *317 sm*
*Nömrə: *17*

## Oynadığı klublar

## Şəxsi nailiyyətləri

* "Ən məhsuldar oyunçu", 2007, FIVB Dünya Kuboku
* "Ən məhsuldar oyunçu", 2008, CEV Çempionlar Liqası
* "Ən məhsuldar oyunçu", 2010, FIVB Klublararası Dünya Çempionatı
* "Ən dəyərli oyunçu", 2010, FIVB Klublararası Dünya Çempionatı
* "Ən məhsuldar oyunçu", 2012, Çin Çempionatı
* "Ən məhsuldar oyunçu", 2013, Çin Çempionatı
* "Ən məhsuldar oyunçu", 2014, Azərbaycan Çempionatı
Sindesmologiya

**Sindesmologiya** () — anatomiyanın sümüklərin birləşməsindən, bağ və oynaqlardan bəhs edən şöbəsi. bu şöbə hərəkət üzvləri sisteminin passiv qismini təşkil edir. Aşağı sinif heyvanlarda sümük birləşməsi birləşdirici və qığırdaq toxuması vasitəsilə əmələ gəldiyindən bir qədər primitiv və hərəkətcə məhdud olur. heyvanlarda sümük linglər əmələ gəldikcə birləşən sümüklərin arasındakı toxuma qatları sorulma prosesinə məruz qalır, nəticədə meydana çıxan boşluqlardan, hərəkətli fasiləli oynaqlar yaranır. Filogenez dövründə iki növ birləşmə meydana çıxmışdır:
* İbtidai məhdud hərəkətli fasiləsiz;
* sonralar meydana çıxmış hərəkətli fasiləli.

İnsan skletini təşkil edən sümüklər iki üsulla birləşir:
# Sinartroz ya fasiləsiz ();
# Sinovial ya fasiləli ().

## Oynağın quruluşu

Hər bir oynaq bir neçə törəmələrdən təşkil olunmuşdur:
# oynaq səthləri — ;
# oynaq qığırdağı — ;
# oynaq kapsulu — ;
# oynaq boşluğu — .

Oynaq səthlərinin forması oynaqda əmələ gələn hərəkətlərdən asılıdır. oynaq səthlərindən biri çıxıq digəri isə batıq olur. Çıxıq səth oynaq başı — , batıq səth oynaq çuxuru —  adlandırılır. Oynaq səthi nə qədər böyük olarsa bir o qədər də istinad artır və oynaq möhkəmlənir. Oynaq səthləri oynaq qığırdaqğı ilə örtülü olur. 
Oynaq qığırdaqğı —  () əksərən elastikliyi ilə seçilən gialin, ancaq bəzi hallarda möhkəmliyi ilə fərqlənən lifli qığırdaqdan əmələ gəlir. Gicgah-çənə və döş-körpücük oynağı səthləri lifli qığırdaqla örtülmüşdür.

## Mənbə
* Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, I cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1971
Splanxnologiya

**Splanxnologiya** ya **Daxili üzvlər sistemi** anatomiyanın daxili üzvlər sistemindən bəhs edən şöbəsi. Daxili üzvlər —  () və ya vegetativ həyat üzvləri boyun, döş qəfəsi, qarın boşluğu və çanaqda yerləşən üzvlərə deyilir. Topoqrafiya cəhətcə bu üzvlərə aid olan ürək — qan-damar sistemində, dalaq isə limfa sistemi ilə birlikdə təsvir edilmişdir. Daxili üzvlər üç aparat təşkil edir:
# Həzm aparatı —  — qəbul olunan qidanı həzm edir, mənimsəyici hala gətirir; qida maddələri olan zülallar, karbohidratlar və yazlar həzm kanalının divarından qana və limfaya sorulur.
# Tənəffüs aparatı —  — tənəffüs vəzifəsini görür, burada qazlar mübadiləsi gedir. Ağciyər alveollarında olan havadan oksigen qana əksinə qanda olan karbon qazı alveollara keçir.
# Sidik-cinsiyyət aparatı —  — cinsi və nəsli davam etdirmək, sidik ifraz etmək vəzifəsini görür.

## Mənbə
* Bourgery JM. Traité complet de l’Anatomie de l’Homme. Paris: Delaunay; 1839. Vol. 5 Splanchnology; pp. 169–179.
* Gray H (1918) Gray’s anatomy. Anatomy of the human body. XI Splanchnology, 2H The Large Intestine 1918.
* Atlas of Human Anatomy. vols. 1–3. vol. 1, Osteology, Arthrology and Syndesmology, Myology (317 pp.); vol. 2, Splanchnology, Ductless Glands, Heart (229 pp.); and vol. 3, Nervous System, A ngiology, Sense Organs (326 pp.). Ferenc Kiss and Janos Szentágothai. Pergamon, London; Macmillan, New York, ed. 17, 1964. Illus.
* M. B. DeJarnette. Technic and Practice of Bloodless Surgery. 1939, p. 51
* Prof. K. Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
Miologiya

**Miologiya** (;  — əzələ +  — elm) — anatomiyanın bir şöbəsi olub əzələlərin quruuşunu və funksiyasını öyrənir. Müasir miologiya özündə anatomiyanı, fiziologiyanı və klinik təbabəti birləşdirir. Mialogiya şöbəsi anatomiya nizamnaməsinə görə angiologiya, nevrologiya və topoqrafik anatomiya şöbələri ilə sıx əlaqəli öyrənilir.
Miologiya dayaq-hərəkət aparatında hərəkətin törəməsinə səbəb sinir sisteminin oyanmaısı nəticəsində sklet əzələlərinin yığılmasıdır.

## İstinadlar
Angiologiya

**Angiologiya** ( — damar + λόγος — elm) — anatomiyanın bir şöbəsi olub, qan və limfa damarlarının quruluşunu öyrənir. Angiologiya eyni zamanda damarların funksiyasını, onların xəstəlik və patologiyalarını, diaqnostik metodlarını, müalicə və profilaktikasını öyrənir.

Angiologiyanın əsası 17-ci əsrdə böyük və kiçik qan dövranı, limfa sistemi təsvir edildikdən sonra qoyulmuşdur. Müasir angiologiyanın vəzifələri damarların elastikliyini, bu və ya digər orqana birləşdirilmiş damarların əvəzetmə qabiliyyətini aydınlaşdırmaqdır. Angiologiyanın tədqiqat obyektləri damar borucuqları, onların divarı, qan və limfa cərəyanı, damarların paylanması, onların quruluşu və anastomozlarıdır. Angiologiyanın tədqiqində funksional və klinik istiqamət mövcuddur. Damarlar yarılma, inyeksiya, rentgenoloji, korroziya, işıqlandırma yolu ilə müayinə olunur. Klinik angiologiya daxili xəstəliklər elminin bir sahəsidir. O, qan və limfa damarları xəstəliklərinin etiologiyasını, patogenezini, simptomatologiyasını, gedişini öyrənir, onların diaqnostika, müalicə və profilaktika üsullarını işləyib hazırlayır.

## Həmçinin bax

* Anatomiya
* Limfa sistemi
* Qan-damar sistemi

## İstinadlar
Əli Quliyev

* Əli Quliyev (kimyaçı) (d.1912, Gəncə – v.1989, Bakı) — Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi.
* Əli Quliyev (aşıq) (d.1951, Tovuz) — azərbaycanlı aşıq, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi.
* Əli Quliyev (icra başçısı) (d.1945, Zəngilan) — Zəngilan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1991–1992)

## Həmçinin bax
* Aşıq Əli
* Əli (ad)
* Quliyev
* Alı Quliyev
Montevideo sülh müqaviləsi

**Montevideo müqaviləsi** — 1828-ci ilin 27avqust tarixində Birləşmiş La-Plata provensiyasi ilə Braziliya İmperiyası arasında imzalanır ki, bu da iki dövlət arasında müharibənin sonu demək idi.(ispanca Convenció Prelimiar de Paz)

## Tarixi
1827-ci ildən artıq müharibə demək olar ki dayanmışdı. Müharibə artıq hər iki tərəfin bütün qüvvələri tükənmişdi və hec bir aktiv əməliyyatlar həyata keçirə bilmirdi. Braziliya limanları mühasirədə saxlaması Britaniyanın ticari əlaqələrinə ağır zərbə vururdu. Britaniya sülh danışıqlarının aparılmasını istəyirdi. Bu şəraitdə 20fevral 1818-ci ildə Braziliya İmperiyası və Birləşmiş Provensiya arasında Britaniyanın başçılığı ilə sülh danışıqlara başlayır. Britaniya Londondan Rio-de-Janeyroya **Con Ponsonbi** həmsədr sifəti ilə göndərir.

## Danışıqların gedişatı
Danışıqların gedişatında məlum olur ki, Birləşmiş provensiyası şərq hövzəsini Braziliyaya verilməsinə razı olmur. Braziliyada bu torpaqlarının La-Plata provensiyasına verilməsinə razı deyildi. Bu anlaşılmazlıqları görən həmsədr şərq hövzəsində müstəqil dövlətin yaradılmasını irəli sürülür. Bu fikir Birləşmiş provensiya tərəfindən qəbul edilməsədə Britaniyanın təziqi ilə 27 avqust 1828-ci ildə müqavilə edilir.

## Nəticələri
Müqavilə bağlanan zaman Birləşmiş La-Plata provensiyasının ordusu quru əməliyyatlarını davam etdirərək şərq hövzəsini braziliyalılardan təmizləmişdi. Bu müqavilə imzalanması xəbəri orduya verilən zaman şok effekti yaradır. Prezident Bernardi Rivadaviya hakimiyyətdən getməyə məcbur olur.Buenos-Ayres qubernatoru **Manuel Dorreqa** anlaşmanı ləğv etmək istəsə də, Ponsonbinin təziqi nəticəsində geri cəkilir.4 oktyabr 1828-ci ildə Montevideoda imzalanır. Bundan sonra Sisplatina adı dəyişilərək Uruqvay adlandırılır. Şərq hövzəsində qalan Birləşmiş La-Plata provensiyasının ordusu Uruqvay ordusunun əsasını təşkil etməyə başlayır.

## İstinadlar
Ərzurum konqresi

**Ərzurum konqresi** — 23 iyul-7 avqust 1919-cu ildə Ərzurumda toplanan konqres.
17 iyunda Vilayat Mahnıya Müdafiə Hüquq Cəmiyyəti Ərzurum şöbəsi tərəfindən toplanan Ərzurum konqresi Ərzurum ümumi konqresi və ya Ümumi Ərzurum konqresi kimi də tanınır.

Konqresdə əksəriyyəti işğal altındakı 5 şərq vilayətindən — Trabzon, Ərzurum, Sivas, Bitlis və Vandan gələn 62 nümayəndə iştirak etmişdir. 2 həftə davam edən konqresdə alınan qərarlar Qurtuluş mübarizəsində izlənən xətdə əhəmiyyətli dərəcədə müəyyənedici olmuşdur.

Konqresi müvəqqəti sədr olaraq Ərzurum nümayəndələrindən Xoca Rəhm Əfəndi açıb. Yoxlamanın sonra keçirilən səsvermədə Mustafa Kamal Paşa] konqresə sədr seçilib.

Əslində Konqres danışıqlarının 10 iyuldada başlaması nəzərdə tutulmuş, nümayəndələrin bir hissəsinin deyilən tarixdə Ərzuruma gələ bilmədiyi üçün təxirə salınaraq, 23 iyulda danışıqlara başlanılmışdır.

## Alınan qərarlar
# Vətən bir bütündür, parçalana bilməz.
# Hər cür əcnəbi işğalına və müdaxiləsinə qarşı millət həmişə birlikdə müqavimət və müdafiə etməyə edəcəkdir.
# İstanbul Hökuməti vətənin müstəqilliyini təmin edə bilməsə, müvəqqəti bir hökumət qurulacaqdır. Bu hökumət milli konqres tərəfindən seçiləcəkdir. Konqres toplanmamış isə, bu seçkini Nümayəndələr Heyəti aparacaqdır.
# Kuva Milliyəyi təsirli, milli iradə hakim bilmək əsasdır.
# Azlıqlara siyasi hakimiyyətimizi və sosial balansımızı pozacaq imtiyazlar verilə bilməz. Ancaq bu vətəndaşların canları, malları və vicdanları hər cür təcavüzdən qorunacaqdır.
# Mandat və himayə qəbul olunmaz.
# Milli iradə və toplanan milli qüvvələr padşahlıq və xilafət məqamını qurtaracaqdır.
# Məbuslar Məclisinin dərhal toplanmasına və hökumətin gördüyü işlərin millətcə nəzarətinə çalışılacaqdır.
# Müstəmləkəçilik məqsədi daşımayan dövlətlərdən texniki, sənaye və iqtisadi yardım qəbul etmək olar.

## Ərzurum Konqresinin əhəmiyyəti və xüsusiyyətləri
# Mandat və himayə rədd edilərək ilk dəfə milli suverenliyin qeyd-şərtsiz həyata keçirilməsinə qərar verilmişdir.
# İlk dəfə milli sərhədlərdən bəhs edilmiş və Mondros Atəşkəs Müqaviləsinin imzalandığı anda Türk torpağı olan vətənin parçalanmaması açıqlanmışdır.

# Toplam olunması forması baxımından regional olmasına qarşı aldığı qərarlar baxımından milli konqresdir.
# İlk dəfə müvəqqəti hökumətin qurulacağı bəhs edilmişdir.
# Ərzurum Konqresi Sivas konqresinə bir ön hazırlıq işləməsi deməkdir.
# İlk dəfə sədri Mustafa Kamalın etdiyi doqquz nəfərlik nümayəndə heyəti yaradıldı. Bu nümayəndə heyəti bir hökumət kimi fəaliyyət göstərəcəkdir (Nümayəndə Heyətinin vəzifəsi Böyük Millət Məclisinin açılmasına qədər davam edəcəkdir).
# Ərzurum Konqresinin bir əhəmiyyəti də Qərbi Anadoluda Yunan qüvvələrinə qarşı mübarizə aparan Kuva Milliyə üzərində böyük ruh təsir etdi.
# Ərzurum Konqresi Mustafa Kamalın vətəndaş olaraq vəzifə aldığı ilk yerdir. Bölgəsəl bir qurultaydır.

## Konqres binası
Konqres 1881-ci ildə Mıgırdıç Sanasaryan tərəfindən yaradılan və Erməni deportasiyasından sonra bağlanan qədim idadi məktəbinin binasının birinci mərtəbəsində bir salonda keçirilmişdir.

## Xarici keçidlər
Bud sümüyü başının bağı

** Bud sümüyü başının bağı ** ya **Budun girdə bağı** () — bud-çanaq oyanağına aid bağlardan olub, geniş bir surətdə köndələn bağ nahiyəsində aypara səthin ucları arasından başlayıb, bud sümüyü başı çuxurcuğuna bağlanır. Bud sümüyü başının bağı lifli dəstələrdən təşkil olaraq sinovial zar ilə örtülmüşdür.  Onun uzunluğu 2—2,5 sm-ə bərabərdir. Bəzən bu bağa heç təsadüf edilmir. Vəzifəsi bud sümüyü bağına qan damarlarını ötürməkdir.
## Mənbə
*Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, I cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1971
Təmiz torpaq buddizmi

**Təmiz torpağın buddizmi** ( *цзинтуцзун*; , *дзёдо-сю*; , *Tin Do Tonq*), eləcə də ***amidaizm, amitoizm*** — Mahayana buddizmin məktəbi, Uzaq şərq buddizmin qolu.

## Təlimin xülasəsi
Daosizmin və buddizmin bir sıra ideyalarını özünəməxsus şəkildə sintez edən Daoanın şagirdi Huey-yuan icmanı – "sanqha"nı – hökmdara və hakimiyyətə qarşı qoyaraq və transsendental kontekstdə anlaşılan, yəni dünyanın fövqündə duran şəxsiyyət kimi qəbul edilən Vahid Tanrı – Amitabha – kultunu yaratmaqla dini dünyagörüşün, daha dəqiq deyilərsə, transsendental dinin formalaşma prosesini sona çatdırdı. Amidaizm adlandırılan bu din cəmiyyətdə hakim mövqe tutduqca Çin tarixinin orta əsrçilik dövrü başlayır.

Amidaizm Çində buddizmin ilk variasiyası kimi təşəkkül tapdı. Bu, icmaçı variasiya idi.

Konfutsiçilik cərəyanına daxil olanlar qeyri-aristokratik mənşəli legist ideyalarla barışdıqları üçün Çinin aristokratik ruhu özünü konfusiçiliyin dilində deyil, daha çox buddizmin dilində anlaya bildi və ifadə etdi. Aristokratik buddizm çan adlandırıldı və özünü icmaçı buddizmə – amidaizmə qarşı qoydu. Əgər amidaizm bu dünyadakı əziyyətlərin əvəzində o dünyada rahat həyata, cənnətə nail olmaq istəyənlərin buddizmi idisə, çan dünyanı həqiqiləşdirərək cənnətə döndərmək əzmində olanların buddizmi oldu. Əgər amidaizm dünyaya, dünyəvi həzlərə bağlı olanların buddizmi idisə, çan həqiqətə bağlı olanların buddizmi oldu. Əgər amidaizmdə Amidanın (Amitabhanın) mərhəmətinə inam təlqin edilirdisə, çanda ürəyin haqq səsinə inam təlqin edildi.

## Həmçinin bax
* Çində buddizm
Almaniyanın Quru Qoşunları

**Almaniyanın Quru Qoşunları** - Almaniya Federativ Respublikasının quru qüvvələrinin ümumi adıdır.

1955-ci ildən yaradılmış qoşun növü keçmiş Alman Ordusunun yenidən təşkil olunmuş bir hissəsidir.Bundan başqa hava qüvvələri və dəniz qüvvələridə bu qoşun növü kimi yenidən yaradılmışdır.

## Personal

101,00 əsgərdən ibarət olan qurumun tərkibində 35,000 nəfər mütəxəssis personal fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Böyük Kəmər

**Böyük Belt** () şərq tərəfdən Lollan və Zelandiya, qərb tərəfdən Lanqelann və Fyun adaları  arasında yerləşən boğaz. Böyük Kəmər Kattegat və Baltik dənizi birləşdirən üç ən böyük Danimarka boğazlarından biridir (o biri ikisi:Öresund və Kiçik Kəmər). Boğazın üzərindən 20 m. dərinliyində gəmi farvateri keçir və Baltik dənizinə vacib yollardan biri sayılır. Boğazda İsveç və Danimarkanı bağlayan bərə keçidi fəaliyyət göstərir

Kil borusu tikiləndən sonra (1895) skandinaviya boğazları Atlantik okeana yeganə yol kimi artıq sayılmırdı və indi ancaq yerli üzgüçülük üçün istifadə olunur.

Şərq küləklərinə görə qışda buzla donur.

Burada yerləşən Sproqo adası boğazı şərq və qərb borusuna bölür. Onların üstündən iki hissədən ibarət olan Böyük Kəmər körpüsü tikilib. Həm də şərq borusunun altından dəmir yol tuneli keçir.
Şahi (silah)

**Şahi** — 1452-ci ildə Osmanlı İmperiyası dövründə düzəldilib istifadə edilmiş xüsusi bir müharibə topudur. İstanbulun fəthində istifadə edilmişdir.
 
Topun düzəldilməsi üç ay çəkmiş, sxemini Fateh Sultan Mehmetin başçılığı ilə Türk mühəndisləri hazırlamışdılar. Topun düzəldilməsində bizanslıların daha əvvəl deportasiya etdiyi Macar Urban adlı bir tökməçi, Memar Muslihiddin Ağa və Saruca Paşa birlikdə çalışmışdılar. Daha bir köməkçi usta kimi Genuyalı Donur Usta adlı birindən də bəhs edilir.

Bundan başqa bir rəvayətə görə də Macar Urban deportasiya edilməmiş, Bizans zindanından qazmaçılar tərəfindən qaçırılmışdır. Urbanın tökdüyü top və digər toplar 1452-ci ilin yanvar ayının sonlarında Ədirnədən yola çıxarılmış və ancaq iki ay sonra İstanbul önlərinə gətirilmişdi.
Böyük topun qarşısında Kraç Bəy komandasında 10 min akıncı süvaridən ibarət bir qoşun gedirdi. Topu 30, bəzilərinə görə 50 və ya 60 cüt öküz müşkülatla çəkirdi. 
Ədirnədə sınaq döyüntülərinin keçiriləcəyi ərəfədə Fateh Sultan Mehmet carçılar göndərərək xalqı xəbərdarlıq etmiş, olacaq gurultu haqqında xəbər vermişdir.

Fateh Sultan Mehmetin İstanbulu almaq üçün tökdürdüyü böyük top "Şahi" adını daşıyır. Bu topun lüləsi 91.5 sm-dir. 680 kiloqram ağırlığındakı mərminin mənzili 1200 metrdir. Osmanlı ordusunda daha sonra istifadə edilən böyük toplara da Şahi adı verilmişdir.

1464-cü ildə Fateh Sultan Mehmet toplardan qırx iki dənəsini Dardanel boğazının müdafiəsi üçün Dardanel boğazına göndərib. Əsrlərlə istifadə edilmədən qalan toplar 1807-ci ildə İngilis donanmasına qarşı istifadə edilmiş və gözlənilənin əksinə, qüsursuz işləyən toplar bir İngilis gəmisini vurmuş və 60 dənizçini məhv etmişdir. Bir dənəsi İngiltərədə, bir digəri də İtaliyadadır. Hal-hazırda Fateh dövründən 6 dənə top qalmışdır. Digər toplar isə hərbi muzey bağçasında yerləşir və bunların miqyası daha kiçikdir. Topların ən böyüyü olan və İstanbulda, Boğazlarda istifadə edilən "Şahi" bu gün Böyük Britaniyadadır. Fatehin toplarından biri Krım müharibəsi zamanı Dardaneldə idi. İngilis generalı Ser Con Lafroyun intensiv cəhdləri və bir çox müraciətlərindən sonra 1868-ci ildə Sultan Əbdüləziz dövründə İngiltərə Kraliçası Viktoriyaya hədiyyə edilmiş və London qülləsinin həyətində nümayişə qoyulmuşdur. Bu gün kral silah Kolleksiyanın bir hissəsi olan top Portsmut şəhərində Fort Nelson top sərgisində nümayiş etdirilir.

## Texniki göstəriciləri
Uzunluğu 5,5 metr, xarici ətrafı 2 metr 74 sm (9 ayaq), yarı diametri 92 sm (kutru 3 ayaq) çəkisi 18 tona qədərdir. Top 544 kq (1200 girvənkəsi) bəzilərinə görə də 680 kq (1500 girvənkəsi) mərmilər atır, bu mərmilər 1,883 mt (1 mil) məsafəyə qədər gedərək 1 metr 83 sm (6 ayaq) dərinliyində torpağa girirdi. Topun səsi 24&nbsp;km (13 mil) məsafədən eşidilirdi.

## Xarici keçidlər
Fernanda Qaray

**Fernanda Qaray** ( tam adı **Fernanda Garay Rodrigues** ) (d. 10 may 1986 - Porto Aleqro, Braziliya) — Braziliyalı voleybolçu.

## Karyerası

Uşaqlıqdan bu idmanla məşğul olan Fernandanın arzusu elə voleybolçu olmaq imiş. 2002-ci ildən peşəkar karyerasına başlayan Qaray 2010-cu ilə Braziliyanın müxtəlif klublarında forma geyib. Meydandakı çeviklik və qüvvətli hücumları onun Yaponiya klubu "NEC Red Rockets"in marağına səbəb olub. 2010-cu il onun üçün ölkə xaricində oynamaqla yanaşı daha bir ilklə yadda qalıb. Mariana Şteynbrexerin (Mari) əvəzinə milliyə çağırılan Fernanda debütünü Yaponiyada keçirilən Dünya Çempionatında edir. Həmin çempionatda finalda Rusiya millisinə uduzaraq gümüş medal qazanırlar. Fernanda Qarayın həmçinin hərbi rütbəsi də var. O, çavuşdur. 2011-ci ildə Rioda keçirilən Hərbi Dünya Oyunlarında qızıl medal qazanıb. 2011-ci ildə Volley Futuro komandası tərəfindən bir illik icarəyə götürülür. Bu komanda ilə o, liqada 3-cü yeri tutur. 2012-ci ildə London Yay Olimpiya Oyunlarında Braziliya millisilə qızıl medal qazanır. 2012/13 mövsümündə yerli Sollis Nestle Osasko komandası ilə Dohada keçirilən Klublararası Dünya Çempionatının qalibi, Braziliya Superliqasının isə gümüş medalçısı adını qazanır. 2013/14 mövsümünü Fənərbağça klubunda CEV Kubokunun qalibi olur. Türkiyə Liqasında 2-ci yerlə kifayətlənsələr də, mövsüm ərzində Vakıfbankın 72 oyunluq naməğlubluq seriyasına son qoyurlar. 2013 və 2014-cü illərdə Milli komanda ilə Dünya Qran Prisinin qalibi olub. Həmçinin Pan Amerikan Oyunları və Cənubi Amerika Oyunlarında Braziliya Milli Komandası ilə dəfələrlə çempionluq yaşayıb. Hal-hazırda Rusiyanın Dinamo Krasnodar komandasında çıxış edir.

## Xüsusiyyətləri

*Boy: *179 sm*
*Çəki: *74 kq*
*Mövqe: *Hücumçu*
*Blok yüksəkliyi: *288 sm*
*Hücum yüksəkliyi: *308 sm*
*Nömrə: *16*

## Oynadığı klublar

## Şəxsi nailiyyətləri

* "Ən dəyərli oyunçu (MVP)", 2011, Hərbi Dünya Oyunları
* "Ən yaxşı hücumçu", 2011, Hərbi Dünya Oyunları
* "Ən yaxşı top qəbulu", 2011, Dünya Qran Prisi
* "Ən yaxşı top qəbulu", 2012, London Olimpiya Oyunları
* "Ən yaxşı top qəbulu", 2012, Cənubi Amerika Klub Çempionatı
* "Ən yaxşı top qəbulu", 2011, Cənubi Amerika Çempionatı
* "Ən dəyərli oyunçu (MVP)", 2012, Yay Olimpiya Oyunları üçün Cənubi Amerika təsnifat mərhələsi
* "Ən yaxşı top qəbulu", 2012, Yay Olimpiya Oyunları üçün Cənubi Amerika təsnifat mərhələsi
* "Ən yaxşı hücumçu", 2012/13, Braziliya Superliqası
* "Ən dəyərli oyunçu (MVP)", 2013, Montreux Volley Masters
* "Ən yaxşı 4-cü zona oyunçusu", 2013, Cənubi Amerika Çempionatı

## İstinadlar
Əjdaha dağları

**Əjdaha dağları** (, , , ) — CAR,  Esvatinidə, Lesotoda yerləşən dağ sistemi. Ən hündür zirvəsi 3482 m. olan Tabana Ntlenyana sayılır və Lesoto ərazisində yerləşir. Dağ əlçatmaz olduğu üçün, burı milləti ona "Əjdaha" () adını vermişdi.

Dağın şərq, külək tutmayan, qərb və külək döyən yamaclarının iqlimi və orada bitdiyi bitkiləri ilə biri birindən kəskin fərqlənir. Şərq yamaclarda 
bol yağışlar yağır (əsasən yayda, ildə 2000 m. qədər), elə buna görə də bura tropik "yağışlı" meşələrlə örtülürüb. Qərb tərəfdə isə quruluq müşahidə edilir və kəskin kontinental iqlimi dövran edir,və şərq yamacdan fərqli olaraq burada savannalar və kolluq cəngəlliyi çoxluq təşkil edir. Qışda zirvələrə qar yağır

Faydalı qazıntıları: platin, manqan, qızıl, daş kömür, qalay və s.

Dağın çox hissəsi burada yerləşən və UNESCO Ümumdünya İrsi siyahısına salınan Drakensberq parkına daxildir.

Əjdaha dağlarında təqribən 50 növ məməli (bəbir, çaqqal, karakal, susamuru, manqust və s.) və dırnaqlı heyvanlar məskunlaşmışdır; 300-dən çox quş növü var. Rəngarəng faunanın, Cənub Afrikanın nadir və endemik bitki növlərinin qorunması üçün UXahlamba Drakensberq (CAR, Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir), Sexlabatebe (Lesoto) milli parkları yaradılmışdır. Royal-Natal (CAR) milli parkı hüdudlarında, Tuqela çayının yuxarı axınında dünyanın ən hündür şəlalələrindən biri yerləşir.

## İstinadlar
Amerikan Samoası Milli Parkı

**Amerikan Samoası Milli Parkı** — ABŞ-yə məxsus Amerikan Samoasında üç adada: Tutuila, Ofu-Oloseqa və Tau adalarında yerləşən milli park. Sahəsi 3600 ha-dır (2600&nbsp;ha quru, 1000&nbsp;ha su). ABŞ-nin Milli Park Xidməti tərəfindən idarə olunur.

## Haqqında
Bu ABŞ-nin ekvator xəttindən cənubda yerləşən yeganə milli parkıdır. Bu milli park ekvatorial meşələri əhatə etmiş olub, yürüyüş, trekking, dalğıclıq kimi idman sahələri ilə məşhurdur. Amma əsas məqsəd Amerikan Samoasının təbiətini qorumaqdır.

Amerikan Samoası Milli Parkı üç ayrı adadan ibarətdir: Tutuila, Ofu-Oloseqa və Tau.

MapOfTutuila-American-Samoa.png|Tutuila
MapOfOfu-Olosega NPS.png|Ofu-Oloseqa
MapOfTau NPS.png|Tau


Parkın ən böyük adası Tutuila adasıdır və bura motorlu qayıqla çatmaq mümkündür. Bu adada iki yürüyüş zolağı möcuddur.

Ofu adasına getmək üçün Tutuila adasındakı kiçik beynəlxalq hava limanında təyyarəyə minmək lazımdır. Tau adasına gediş də eyni yolladır. Tau adasında gecələmək üçün otellər də var.

Amerikan Samoası Milli Parkına 2011-ci ildə 8 716 ziyarətçi gəlmişdir. Ziyarətçilərin çoxu Tutuila adasını ziyarət etmişdirlər. Ofu və Tau adasını ziyarət edənlərin sayı isə azdır.

## Qalereya


AmSamoa Tutuila 491.jpg|Vatiya körfəzində Tutuiladan Poli Taya baxış.
Ofu Beach.jpg |Ofu çimərliyi
AmSamoa Ofu 160.JPG |Ofu adası
Tutuila AmaluBay NPS.jpg|Tutuila adası
AmSamoa Ofu 442.jpg|Ofu adası



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Milli Park Xidməti
* 
* ABŞ Milli Park Xidməti Manua adaları xəritəsi (pdf).
* Milli Parkdakı quş növləri
Dieqo Brandao

**Diyeqo Pereyra Brandao** - Braziliyalı UFC döyüşçüsü.
1987-ci ildə Braziliyanın Mayamisi sayılan Fortaleza şəhərində anadan olmuşdur.
2005-ci ildən peşəkar döyüşlərə başlayan Diyeqo UFC-nin keçirdiyi bir çox şou xarakterli yarışlardada iştirak etmişdir,ümumilikdə MMA üzrə keçirdiyi 28 döyüşdən 18 qalib,10-da isə məğlub olmuşdur.Braziliya ciu-citsusu üzrə qara kəmər ustasıdır.

## Xarici keçidlər

*Brandao
Fransisko Rodriges

**Fransisko Rodriges** () — Meksikalı yarıyüngül çəkili boksçu.

## Həvəskar karyera
Pako ləqəbli idmançı 1984-cü ildə Meksikada dünyaya gəlmişdi, həvəskar karyerası müddətində 5 dəfə Çikaqoda keçirilmiş Qızıl Əlcək yaşının və həmçinin 2001-ci ildə keçirilmiş Beynəlxalq Qızıl Əlcək çempionatının qalibi olmuşdur.

## Peşəkar karyera
Peşəkar karyerasında ilk döyüşün 2005-ci ilin yanvarında keçirtmişdir. Ümumilikdə keçirdiyi 17 döyüşün cəmi 3-də rinqi məğlub tərk etmişdir.

## Ölümü
Rodriges 2009-cu ilin noyabr ayının 20-də məğlubedilməz kimi tanınan amerikalı boksçu Teon Kennedi ilə keçirdiyi döyüşün 10-cu raundunda özünü piss hiss edərək yerə yıxılmış və təcili yardım ilə xəstəxanaya çatdırılan boksçunu həyatda cəmi iki gün saxlamaq ümümkün olmuşdur, həkimlərin səyinə baxmayaraq noyabırın 22-də Fransisko Rodriges gözlərinin əbədi olaraq yumdu.

## Miras, Yeni Həyat
Rodrigesin ölümündən sonra onun daxili orqanları ailəsinin razılığı ilə tranplantasiya edilərək (hər iki böyrəkləri, mədəaltı vəzisi, ağciyəri və ürəyi)
orqan çatışmazlığından əziyyət çəkən xəstələrə köçürüldü. Onun ailəsi hər ad günündə orqanları köçürülmüş insanları bir yerə toplayaraq Rodrigesin qəbri üzərinə gedib onun məzarda olmasına baxmayaraq orqanları yaşadığına görə təsəlli tapırlar. Həqiqətəndə Pako onlar üçün fədarak qəhrəmandır.

## Xarici keçidlər
* Qızıl Əlcək sahibi olan boksçu öldü
* Qəhrəman 1 (E:6 TV proqram) 
* Qəhrəman 2 (E:6 TV proqram) 

## İstinadlar
Taqım (film, 1986)

**Taqım** — 1986-cı ildə Oliver Stoun  rejissoru olduğu film. Oskar mükafatına layiq görülmüşdür.

## Mükafatlar
* 37-ci Berlin Film Festivalı, Ən Yaxşı Rejissor
*  59-cu Oskar Mükafatları, Ən Yaxşı Rejissor
*  59-cu Oskar Mükafatları, Ən Yaxşı Film
*  59-cu Oskar Mükafatları, Ən Yaxşı Quruluşçu
*  59-cu Oskar Mükafatları, Ən Yaxşı Səs

## İstinadlar
Üzüklərin hökmdarı: Kralın qayıdışı

**Üzüklərin hökmdarı: Kralın qayıdışı** () — 2003-cü ildə çəkilmiş ABŞ filmi. Filmin distribütori New Line Cinema kinokompaniyasıdır. Film Con Tolkinin Üzüklərin hökmdarı əsəri əsasında çəkilmişdir.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
*
Enn Heyni

**Anne Haney** (; d. 4 mart 1934, Memfis, Tennessi, ABŞ — ö. 26 may 2001, Studio Siti, Los-Anceles, Kaliforniya, ABŞ) — ABŞ aktyoru
Gecə yarısı qətl

**Gecə yarısı qətl** — İsa Nəcəfovun Afiyəddin Cəlilov və Şəmsi Rəhimovun qətlinə və 1994–1995-ci il hadisələrinə həsr olunmuş povesti.

Kitabın təqdimat mərasimi 2002-ci il iyulun 9-da "Gülüstan" sarayında keçirilmişdir.

## Mövzusu
Sənədli faktlar əsasında siyasi detektiv janrında yazılmış kitab iki görkəmli dövlət xadiminin – respublika Ali Sovetinin sədr müavini Afiyəddin Cəlilovun və Prezidentin yanında Xüsusi İdarənin rəisi Şəmsi Rəhimovun qətlə yetirilməsindən, habelə DİN-in xüsusi təyinatlı polis dəstəsinin Baş Prokurorluğa basqınından, 1994-cü ilin oktyabrı və 1995-ci ilin martındakı dövlət çevrilişi cəhdlərindən bəhs edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Bir anın həqiqəti (film, 2003)

## Xarici keçidlər
*
Polad adam (film musiqisi)

2013-cü ildə nümayiş olunmuş "Polad Adam" filminin mahnıları bəstəkar Hans Zimmer tərəfindən hazırlanıb.

### Standart tiraj

### Digər tiraj
* Digər tirajın digital versiyasında "What Are You Going to Do When You Are Not Saving the World?" mahnısı ikinci diskin birinci mmahnısı əvəzinə birinci diskin sonuncu mahnısı olaraq göstərilib.

;Filmdə səslənən mahnılar alboma daxil edilməyib

## İstinadlar
Çannel adaları

**Kaliforniya Çannel adaları** və ya sadəcə **Çannel adaları** — ABŞ-nin Kaliforniya ştatının cənubunda 8 adadan ibarət arxipelaq. Adaların beşi Çannel Adaları Milli Parkının bir hissəsidir.

## Adalar

## Canlılar aləmi


Fayl:Garibaldi, Catalina Island, Channel Islands, California.jpg|
Fayl:Juvenile Garibaldi.jpg|
Fayl:0425 aquaimages.jpg|
California Moray Eel, San Clemente Island, Channel Islands, California.jpg|
Fayl:Kelp forest and sardines, San Clemente Island, Channel Islands, California.jpg|
Fayl:2780_aquaimages.jpg|
Fayl:Sea Fan.jpg|
Fayl:Hermissenda Nudibranch, San Clemente Island, Channel Islands, California.jpg| 
Fayl:Anemones.jpg|
Fayl:Bat Ray in kelp forest, San Clemente Island, Channel Islands, California.jpg|
Fayl:Spanish Shawl nudibranch, Channel Islands, California.jpg|
Tofiq Əhmədov

## Şəxslər

* Tofiq Bəşir oğlu Əhmədov (1934–2012) — jurnalist, SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü.
* Tofiq Cahangir oğlu Əhmədov (1926–1990) — dövlət xadimi, Azərbaycan SSR kənd tikintisi naziri.
* Tofiq Mürsəl oğlu Əhmədov (1938–1998) — dilçi alim, filologiya elmləri doktoru, professor.
* Tofiq Qəzənfər oğlu Əhmədov (1924–1981) — musiqiçi, musiqi təşkilatçısı, Azərbaycan SSR xalq artisti (1977)
* Tofiq Rəşid oğlu Əhmədov (1947) — dağ-mühəndis geofiziki, geologiya-mineralogiya elmlər doktoru, professor.
* Tofiq Əhmədov (1978) — boksçu.

## Həmçinin bax
* Tofiq
* Əhmədov
Tesla (krater)

**Tesla**— Herbert Uelsdən  cənub-şərqə doğru Ayın görünməyən tərəfində yerləşən krateridir. Teslanın cənub-qərbində Kidinnu,  cənub-şərqində isə Van Maanen kraterləri var. Krater Serb əsilli Amerikalı ixtiraçı Nikola Teslanın şərəfinə adlandırılıb.

Tesla görünüşünə görə  dairəvi xüsusiyyətə malikdir. Daxili səthin cənubunda kiçik kraterlər cütü var, ancaq krater başqa halda vacib kraterlərin üst-üstə düşməsindən azaddır. Yalnız bir az kiçik təsirlər qalan tərəflərinə və qatlarına ləkə salır.

## Peyk kraterləri
Bu xüsusiyyətli konvensiya ilə Teslaya daha yaxın olan krater ortalarının hərflərlə işarələnməsi  ilə ay xəritələrində müəyyənləşdirilir.

## İstinadlar
Kit Qlasko

**Keyt Qlasko** () — ABŞ aktyoru və yanğınsöndürəni. Keyt Qlasko "Leon" filmində canlandırdığı Benni obrazı ilə məşhurluq əldə etmişdir. Aktyorluq fəaliyyəti ilə yanaşı *Nyu-York Yanğınsöndürmə Departamentində* yanğınsöndürən olaraq çalışan Keyt Qlasko 11 sentyabr terror aktları zamanı Dünya Ticarət Mərkəzində baş verən yanğını söndürən zamanı binanın çökməsi nəticəsində həlak olmuşdur. Keyt Klasko hadisə nəticəsində həlak olan 347 yanğınsöndürəndən biri idi.
Rangel-Sent-Elayas Milli Parkı və Qoruğu

**Rangel-Sent-Elayas Milli Parkı və Qoruğu** — ABŞ-nin Alyaska ştatında yerləşən milli parkı və qoruq. Milli park Ankoric şəhərinin qərbində yerləşmiş olub sahəsi 33.682,5&nbsp;km2-dır. ABŞ-nin ən böyük milli parkıdır. ABŞ-nin ən kiçik 9 milli parkının ümumi sahəsindən də böyükdür. Qoruq ilə birlikdə sahəsi 53.320.757&nbsp;km2-dır.

Milli park ABŞ-nin ikinci ən hündür zirvəsi olan 5.389 m hündürlüyündəki Sent-Elayas dağını və ətrafındakı əraziləri qorumaq məqsədi ilə qurulmuşdur. Dağın dəniz sahilindən cəmi 16&nbsp;km uzaqda olması onun necə dik dağ olduğunun göstəricisidir. Bu parkın yaxınlığında ABŞ-Kanada sərhədi yerləşir. Bu dağlıq bölgənin Kanadada qalan hissəsi Kluan Milli Parkı adı ilə qorunur və bu zaman Sent-Elayas dağı Kanada üçün ikinci ən hündür zirvə sayılır. Bu milli parkın cənubunda Qlasier Körfəzi Milli Parkı yerləşir. Rangel-Sent-Elayas Milli Parkının 3.674&nbsp;km²-lik bir hissəsi ABŞ-nin ən böyük ""Vəhşi Bölgəsi" elan olunmuşdur.

## Tarixi

Bu milli parka daxil olan ərazilər 1960 və 1970-ci illərdə siyasi problemlərə səbəb olmuşdur. Alyaska təbiətinin qorunması üçün səy göstərənlər ABŞ Konqresində var-yoxunu ortaya qoyurdular, amma Alyaska siyasətçiləri buna qarşı idi. Tərəflər təkliflərini bəyənməyincə sonda çarə kimi 39-cu ABŞ prezidenti Cimmi Karter imtiyazlarından istifadə edərək 1 dekabr 1978-ci ildə Rangel-Sent-Elayas Milli Parkının qurulması haqqında fərman verdi. Bu ərazilərin qorunması və idarəsi işi isə Milli Park Xidmətinə verilmişdir.

1979-cu ildə UNESCO Rangel-Sent-Elayas Milli Parkını və ona bağlı olan Kluan Milli Parkını Şimali Amerika boz ayısı, şimal maralı və digər nadir növlərə görə Ümumdünya irsi siyahısına salmışdır.

1980-ci ildə ABŞ Konqresi *"Alyaskada Beynəlxalq Maraqlanılan Ərazilər Haqqında Qanun"* (ingilis dilində: Alaska National Interest Lands Conservation Act" və ya qısaca ANILCA) çıxararaq Alyaskadakı 18 tarixi əraziyə milli park statusu vermişdir. Beləliklə uzun zaman davam edən siyasi gərginlik aradan qalxmış oldu.

## Qalereya

MountWrangell.jpg|Rangel dağı
WRST Nabesna Glacier.jpg|Nabensa buzlağı
Wrangells1.jpg|Sandford dağı
Malaspina Glacier from space.jpg|Malaspina buzlağı (peykdən görünüş) 
MtBlackburn-KennicottGlacier.jpg|Bləkbern dağı və Kennikott buzlağı
McCarthy Road.jpg|MakKarti yolu
Wrangells Mountains Alaska.jpg|Sandford dağı ilə Drum dağı arasındakı keçid


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Milli Park Xidməti
*  YUNESKO 72
*