open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klod Mone

**Oskar Klod Mone** (, ) — fransız rəssamı, impressionizm cərəyanının yaradıcılarından biri.

## Həyatı
Klod Mone 1840-cı ildə Parisdə dünyaya gəlib. O, 5 yaşındaykən ailəsi Normandiyaya köçür. Notre-Dame-de-Lorette kilsəsində təhsil aldığı illərdə onun adı Oskar Klod Mone kimi yazıldı. Ata-baba sənəti olan baqqallığı davam etdirməsi üçün atası çox cəhd göstərsə də, o, musiqiçi anasının sənətinə maraq göstərirdi. 1851-ci ildə La Havre-də orta məktəb təhsilinə başlayan Mone qara karandaşla çəkdiyi cizgilərlə çevrəsində tanınırdı. Onun incəsənətə olan marağı məhz bu cizgilərdə təzahür edirdi. Fransis Oçarddan ilk dərslərini alan Klod bu ərəfədə gələcək karyerasında əvəzsiz rolu olacaq Boudinlə də tanış oldu.

28 yanvar 1857-ci ildə anası öldüyündə onun 16 yaşı vardı. O, Luvru ziyarət etmək üçün Parisə getdiyində məsləkdaşlarının bir çoxu ilə dostluq əlaqələri qurdu.

1861-ci ildə 7 illik müqaviləylə orduya getsə də, iki il sonra xalasının köməyiylə tərxis olundu.

Bir il sonra isə artıq incəsənət universitetinin tələbəsiydi. Lakin burda Sisley, Renuar və Bazille ilə tanışlığı onda sənətə ayrı bir baxış yaratdı. Artıq o, həyatı fırça səsində, ya da rənglərin qarışığında axtarırdı.

Onun məşhurluğunun ilk addımı isə 1866-cı ildə çəkdiyi "Yaşıl paltarlı qadın" əsəri oldu. Burada o, gələcək həyat yoldaşını çəkib. Sonra isə Camille adlı həmin qadından onun iki uşağı dünyaya gəldi.

Fransa-Prussiya müharibəsi zamanı o, İngiltərəyə sığındı. 1871-ci ildə Fransaya dönən rəssamın ən gözəl əsərləri Parisdə yaradıb. 1879-cu ildə Mone həyat yoldaşını itirdi. 1883–1908-ci illər ərzində Ağdəniz sahillərinə səyahət edən rəssamın təbiət mövzulu əsərlərinin çoxu məhz burada kətana köçürülüb.

Rəssam 5 dekabr 1926-cı ildə vəfat edib.

## Qalereya

Claude Monet, Impression, soleil levant, 1872.jpg|"Təəssürat, Doğan günəş, 1872, Marmottan-Mone (Paris) muzeyi.
Claude_Monet_008.jpg|"Kapusin bulvarı", 1873.
Claude Monet, Fishing Boats Leaving the Harbor, Le Havre.jpg|"Liman"
Claude_Monet-Waterlilies.jpg|"Zanbaqlı göl", 1899, Milli qalereya, London
Claude Monet 042.jpg|"Arjateydə qayıq yarışı", 1872, Orse muzeyi, Paris
Les bateaux rouges.jpg|"Arjanteydəki qırmızı qayıqlar", 1872, şəxsi kolleksiya
Claude Monet La Grenouillére.jpg|"Qurbağa qəfəsi", 1869, Metropoliten muzeyi, Nyu-York, ABŞ.
Claude Monet 024.jpg|"Bağda qadınlar", 1866-1867. Orse muzeyi, Paris, Fransa


## İstinadlar
Erməni terrorizmi

**Erməni terrorizmi** — erməni millətçi qruplarının və təşkilatlarının sistematik təhdid və fərdi intiqam aktlarından biri. Erməni terrorizmi mütəşəkkil və yaxşı təşkilatlanmış bir terrorizm olmaqla, beynəlxalq terrorizminin geniş qanadı və şəbəkəsidir.

"*Erməni terrorizmi*" termini ilk dəfə ABŞ-də 1982-ci il avqust ayında nəşr olunan ABŞ Dövlət Departamentinin aylıq bülletenində rəsmən istifadə edilmişdir.

## Zəmin
Erməni terrorizminin təşkilatlanması "erməni məsələsi" deyilən məsələnin yaranması ilə bağlı olmuşdur.

## Tarixi
Osmanlı İmperiyasında erməni terrorizminin inkişafında onun əsasən Suriya və Livanda, eləcə də ABŞ-də yaşayan erməni tacirləri ilə əlaqəsi və xarici kapitalın axını da məlum rol oynamışdı.

### Nemezis əməliyyatı

### Terrorun üçüncü dalğası (1970–1980-ci illər)

## Erməni terrorist təşkilatları

## Terror aktlarının xronologiyası

## İstinadlar
Səlahəddin

**Səlahəddin** — ad.

* Səlahəddin Əyyubi — Əyyubilər sülaləsinin ilk hökmdarı.
* Səlahəddin Xəlilov — AMEA-nın müxbir üzvü (2007).
* Səlahəddin Paşalı — Türkiyə aktyoru.

## Həmçinin bax
* Səlahəddin Qartalı — əsasən şərqdə bir çox ölkələrdə işlənin heraldik qartal şəkilidir.
Ruhi Bağdadi

**Ruhi Bağdadi** — şair.

## Həyatı

XVI əsr şairlərindən biri olan Bağdadlı Ruhinin əsl adı Osmandır. Onun Sultan Qanuninin ordusunda Bağdada gedən anadolulu bir əsgərin oğlu olduğu məlumdur. Divanındakı şeirlərindən də özünün bir sipahi olduğu aydınlaşır. Ruhi Bağdadi təzkirəçi Əhdi, Füzulinin oğlu Fəzli, eləcə də başda Bağdad şairləri olmaqla övrünün bir çox dövlət xadimi, alim və şairi ilə dostluq və yoldaşlıq etmişdir. Onun yaradıcılığına Füzulinin böyük təsiri olmuşdur.

## Yaradıcılığı

## Mənbə
*Sosyal, Orhan, Eski Türk Edebiyatı Metinleri, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 2002.

## Həmçinin bax
Məhəmməd Əmani

**Məhəmməd Əmani** () — XVI əsrin ikinci yarısı — XVII əsrin əvvəllərində yaşamış azərbaycanlı şair.

## Həyatı
İngilis şərqşünası Ç.Riyo iddia edir ki, Əmani I Şah Təhmasib və I Şah Abbas dövründə yaşamış, türk əmiri olmuş, Səfəvi sarayına yaxın şair kimi tanınmışdır. M.Əmani Təbriz (1603-1604), Mərv (1599-1600), Bəlx (1602-1603) üzərinə hərbi yürüşlərin iştirakçısı kimi öz şeirlərinin bir qismini bu yürüşlərə həsr etmişdir. Həm Azərbaycan, həm də fars dilində poetik əsərlər yazmışdır. 

Əmani yaradıcılığında qəzəl əsas yer tutmuşdur. Dövrün bir sıra sairləri klassik Şərq poeziyası ənənələrini davam etdirirdilər. Məhəmməd Əmani Məhəmməd Füzulinin ədəbi məktəbinin davamçılarındandır. Əmani lirikasının bir sıra xüsusiyyətləri Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində ona qiymətli mövqe qazandırmışdır. Şairin bədii irsi onun yazıb-yaratdığı dövrdə Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatını, ədəbi-mədəni mühitini öyrənmək üçün müəyyən imkanlar yaradır. İctimai həyata aktiv münasibət, dilin sadəliyi, ifadə tərzinin aydınlığı onun qəzəllərinin əsas səciyyəsini təşkil edir. 

## Yaradıcılığı
Məhəmməd Əmaninin yazıb-yaratdığı dövrdə Azərbaycan ədəbiyyatı əsasən ana dilində inkişaf edirdi. Bu dövrdə yaranan ədəbiyyat bir tərəfdən öz qidasını yazılı klassik ədəbiyyatdan alırdısa, digər tərəfdən şifahi xalq ədəbiyyatından təsirlənməkdə idi. Məhəmməd Əmaninin bir şair kimi inkişaf edib formalaşmasında dövrün, ədəbi mühitin və mədəniyyətin təsirilə yanaşı özündən əvvəlki mədəniyyət və ədəbiyyatın nailiyyətlərinin də böyük və mühüm rolu olmuşdur. Əmani öz şeirlərini yazarkən ondan qabaqkı söz ustalarının mütərəqqi ənənələrindən qidalanmışdır.

M.Əmaninin bir lirik şair olaraq Füzuli ənənələrinə bağlı olmuşdur. Onun lirikası əsasən həyata və insanın məhəbbətinə həsr olunmuşdur. Bu lirikanın əsası şairin mənsub olduğu xalqın həyatının gözəlliyindən, Azərbaycan ədəbiyyatının ənənələrindən və xalq yaradıcılığından alınmışdır. Əmaninin yaradıcılığı istər məzmun, istərsə də forma cəhətdən cox zəngindir. O, divanlarının əsasını təşkil edən qəzəllərində də, rübai, qoşma, bayatı və məsnəvilərində də dövrünün görkəmli bir şairi kimi özünü göstərməkdədir.

Əmaninim lirikasında insan məhəbbəti əsas yer tutur. Bu şeirlərdə onun eşq və məşuq haqqında fikirləri və lirik hissləri verilir. Bu da yüksək fikir, təmiz insani münasibət, daxili paklıq və ülvi mənəviyyatın təbliği üçün o zaman sənətin qarşıya qoyduğu əsas məsələ idi.

## İstinadlar

## Mənbə
* Araslı H. XVII-XVIII əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı: "Azərbaycan Universiteti" nəşriyyatı, 1956, s. 64-68.
* Balaş Azəroğlu. Məhəmməd Əmani. "Elm" nəşriyyatı-1977, 129 s.

## Xarici keçidlər
Mirhaşım Talışlı

**Mirhaşım Mirmurtuza oğlu Talışlı** (*Hacı Mirhaşım*; ) — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri namizədi, şair, ədəbiyyatşünas, tədqiqatçı-alim,Lənkəran Dövlət Universitetinin dosenti, əməkdar müəllim, prezident təqaüdçüsü.

## Həyatı
Lənkəran şəhər 1 nömrəli tam orta məktəbində, Lənkəran Dövlət Universtetində müəllim işləyib. 6 aprel 2018-ci ildə Bakıda vəfat edib. Lənkəranda dəfn olunub.

## İstinadlar
Ələmdar Mahir

**Ələmdar Mahir** () — Azərbaycanın görkəmli qəzəlxan-şairi, Füzulişünas-alim, tədqiqatçı.

## Həyatı
Ələmdar Mahir 26 may 1950-ci ildə Bakının Nardaran kəndində gözünü dünyaya açmışdır. Burada boya-başa çatmış, məktəbdə oxumuşdur. Ağlı söz kəsəndən İslam dini ehkamlarını, klassik şərq poeziyasını, muğam və əruz elmlərini bütün incəlikləri ilə bilən müdrik ağsaqqalların söhbətlərini dinləmiş, onların ağzından çıxan hikmət incilərini bir-bir, dönə-dönə yığıb öz yaddaş ipinə düzmüşdür. Abşeronun müxtəlif kəndlərində yaşayan aqil adamların adını eşitdikcə onların sorağına düşmüş, axtarıb tapmış, səbir və dözümlə onlardan da öyrənməyə səy etmişdir. Fitri istedada malik gənc Ələmdarın öyrənmək, əxz etmək yolunda əlindən tutan bir Allah vergisi də vardır: bu da onun inanmaz dərəcədə iti hafizəyə, yaddaşa malik olmasıdır. Bu səbəbdəndir ki, Ə. Mahir istər din və şəriət məsələlərində, istər klassik Azərbaycan poeziyası sahəsində canlı bir ensiklopediyanı xatırladır.

1993-cü ildə dini şeirlər müsabiqəsində birinci yer tutmuşdur və Allahşükür Paşazadə tərəfindən Məkkə ziyarəti ilə mükafatlandırılmışdır. Həmin ilin sentyabr ayında keçirilən qəzəl müsabiqəsində də birinci yeri tutmuş və Əliağa Vahid adına baş mükafatı almışdır. De gəlsin verlişinin 2001 və 2002-ci il mövsümlərində və başqa meyxana yarışlarında münsif qismində iştirak etmişdir.

Hacı Ələmdar Mahir doğma kəndi Nardaranda yerləşən Rəhimə xanım (s.ə) ziyarətgahının həyətində olan qəbirstanlıqda dəfn olunmuşdur.

## Kitabları
* Səadət intizarında — Bakı: 1998
* Mənim tanıdığım Füzuli — Bakı: Nurlan — 2009
* Külliyyat (Əsərləri) — Bakı: Nurlan — 2009
* Söz və musiqi beşiyi — Nardaran — Bakı: Adiloğlu 2009

## İstinadlar
Fərrux Zeynalov

**Fərrux Məmmədnəbi oğlu Zeynalov** () — Azərbaycanın dövlət və siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikasının material ehtiyatları naziri (1992–1997), iqtisad elmləri namizədi.

## Həyatı
Fərrux Məmmədnəbi oğlu Zeynalov 1942-ci il mayın 4-də Bakı şəhəri Lenin rayonunun Bilgəh qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə qəsəbə orta məktəbini, 1963-cü ildə Yüngül Sənaye Texnikumunu, 1969-cu ildə isə Çingiz İldırım Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) tikiş məmulatının texnologiyası fakültəsini bitirmişdir. 1985-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək, iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

İlk əmək fəaliyyətinə Bakı Şəhər Əhaliyə Məişət Xidməti İdarəsində fəhlə kimi başlayan Fərrux Zeynalov sonradan həmin idarədə dərzi, biçici, istehsalat müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1975–83-cü illərdə "Paltarların fərdi tikişi və təmiri" fabrikasının direktoru, 1983–1987-ci illərdə Bakı Şəhər Əhaliyə Məişət Xidməti İdarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir. 1987–1992-ci illərdə Nəriman Nərimanov adına Bakı Trikotaj İstehsalat Birliyinin, Azərbaycan Maddi-Texniki Təchizat Komitəsi "Azəryüngülyeyintisənaye" Birliyinin, "Azərtoxucutəchizatsatış" firmasının baş direktoru vəzifələrində çalışmışdır. Respublika müstəqillik qazandıqdan sonra Fərrux Zeynalov 1992–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Material Ehtiyatları Naziri vəzifəsində (nazirlik ləğv olunana kimi) işləmişdir. 1999–2005-ci illərdə "Güvən" şirkətinin baş direktoru vəzifələrində çalışmışdır.

Evlidir, 3 övladı var. Oğlu Əziz Zeynalov Nəsimi bələdiyyəsinin sədridir.

"Bilgəh: səfalı yurdun layiqli övladları" adlı kitabın müəllifi idi. Rus dilini bilirdi.

## Siyasi fəaliyyəti
Bitərəf idi.

XVII və XVIII çağırış Bakı Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin, XII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının tərkibinə daxil edilmişdir.

2005-ci il noyabrın 6-da 27 saylı Sabunçu ikinci seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, Energetika və ekologiya məsələləri daimi komissiyasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan-Ukrayna parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Azərbaycan-Belçika, Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü olmuşdur.

MDB-nin Parlamentlərarası Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü və Büdcəyə nəzarət komissiyası sədrinin müavini olmuşdur.

## Mükafatları
Fərrux Zeynalov SSRİnin bir sıra orden və medallarına, "Azərbaycan SSR əməkdar kommunal və əhaliyə məişət xidməti işçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür. SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Əsilzadələr Məclisinin üzvü olmuşdur.

## İstinadlar
Xətai

**Xətai** — Azərbaycanda daha çox işlədilən ad.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**
* Şah İsmayıl Xətai — I İsmayıl Səfəvinin ədəbi təxəllüsü.

**Bu adı olan tanınmış insanlar**
* Xətai Təbrizi — Azərbaycan yazıçısı.
* Xətai Quliyev —

**Yaşayış məntəqələri**
* Xətai rayonu — Bakıda rayon.
* Xətai — Azərbaycanın Ağstafa rayonunda kənd.
* Xətai — Azərbaycanın Xocavənd rayonunda kənd.
* Xətai — Azərbaycanın Şərur rayonunda kənd.
* Xətai (Soyuqbulaq) —
* Xətai (Naxçıvan)
**Digər**
* Xətai metrostansiyası — Bakı metropolitenində metrostansiyalardan biri.
* Xətai xalçaları — Təbriz xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.
* Riştə Xətayi — Təbrizdə hazırlanan ‏Ramazan ayına aid şirniyyat və desert.
* Xətai bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhəri Xətai rayonunda bələdiyyə.
* Xətai ikinci seçki dairəsi — Azərbaycan Respublikası 34 saylı Xətai ikinci seçki dairəsi.
* Xətai ikinci seçki dairəsi — Azərbaycan Respublikası 36 saylı Xətai dördüncü seçki dairəsi.

## Həmçinin bax
* Şah İsmayıl Xətai (dəqiqləşdirmə)
Qızılhacılı

* Qızıl Hacılı (Urmiya) — 
* Qızılhacılı (Goranboy) — Azərbaycanın Goranboy rayonunda şəhər tipli qəsəbə.
* Qızılhacılı (Qazax) — Azərbaycanın Qazax rayonunda kənd.
* Qızılhacılı (Barmaqsız) — Gürcüstanın Barmaqsız bələdiyyəsində kənd.
* Qızılhacılı (Başqala) — Qərbi Azərbaycan ostanının, Urmiya şəhristanının, Mərkəz bəxşinin, Başqala dehestanında kənd.
* Qızılhacılı məhəlləsi — Azərbaycanın Gəncə şəhərində məhəllə

;Oxşar
* Aran Qızılhacılı — Gürcüstanın Marneuli rayonunda kənd.
* Dağ Qızılhacılı — Gürcüstanın Başkeçid bələdiyyəsində kənd.
Xəstə Qasım

**Xəstə Qasım** () — XVIII əsr Azərbaycan aşığı.

## Həyatı
Rəvayətlərə görə, Xəstə Qasım XVIII əsrdə Tehran-Təbriz yolunun kənarında Qarqalan dağının ətəyində yerləşən Tikmədaş kəndində dünyaya gəlib. Doğma kəndində molla məktəbini başa vurandan sonra dövrünün elm mərkəzlərindən olan Ərdəbildə təhsil alıb, Şeyx Səfi mədrəsəsində yaradıcılığa da elə o illərdə başlayıb.

"Xəstə Qasımın Ərdəbil səfəri" dastanına görə, müəllimi ona nə qədər dərs öyrətsə də, Qasım başa düşmür, axırda müəllimi onun məktəbdən çıxaracağı ilə hədələyir. Qasımın əli hər yerdən üzülür. O gecə yuxuda Həzrəti Əlini görüb ondan badə alır, bir gecənin içində təriqətin ən yüksək qatlarına çatır.

Xəstə Qasım sonralar 14 il müddətində Qum və Nəcəf şəhərlərində dini təhsil alır. Ömrünün 20 ildən çoxunu elmləri öyrənməyə sərf edir.

Şeirlərindən bəlli olduğu kimi, Xəstə Qasım Qurani-Kərimi əzbərdən bilməklə yanaşı, müqəddəs kitabı avazla oxuyar, eyni zamanda mahir xəttat olduğuna görə öz xətti ilə Quranın və başqa qiymətli kitabların üzünü köçürərmiş.

"Xəstə Qasım", "Biçarə Qasım", "Molla Qasım" təxəllüsləri ilə şeirlər yazan aşığın "Xəstə" təxəllüsünü götürməsi ilə bağlı da müxtəlif fikirlər söylənməkdədir. Bu fikirlər arasında haqq aşığının özünü eşq xəstəsi adlandırması gümanı da var. Çünki Xəstə Qasım gənc yaşlarından təsəvvüf dairəsinə daxil olmuş, ali həqiqət axtarışına çıxmışdır.

Xəstə Qasımın yaradıcılığı çoxşaxəliliyi ilə seçilir. O, klassik şeir janrlarında — qəzəl, qəsidə, məsnəvi yazmaqla yanaşı, ilk dəfə aşıq ədəbiyyatında "döşləmə" şeir növünün əsasını qoymuş, qoşma-müstəzad, aşıq yaradıcılığında bugünədək məlum olan ilk dodaqdəyməz nümunəsini də elə o yaratmışdır.

Bunlardan əlavə, Xəstə Qasım həm də "əvvəl-axır" deyilən şeir-sənət nümunəsini ilk dəfə bir gəraylısında işlətmişdir.

Ay ariflər, bir tərlanım uçubdur, Sağ əlimdən sol əlimə alınca. Onu tutan xeyrü-bəhrin görməsin, Mən yazığın naləsi var dalınca.


Ancaq aşıq ədəbiyyatında Xəstə Qasım daha çox öz ustadnamələri ilə məşhurdur.

Ömrünün çoxunu qürbətdə keçirdiyindən Xəstə Qasımın yaradıcılığında Vətən həsrətli şeirlərinin də xüsusi yeri var.

Xəstə Qasımın adı ilə bağlı "Xəstə Qasımın Dərbənd səfəri", "Xəstə Qasımın Urmiyə səfəri", "Xəstə Qasımın Dağıstan səfəri" dastanları günümüzə qədər gəlib çatmasa da, "Əliyar və Məsum", "Camal ilə Abdulla" (Azərbaycanda yayılmış "Cahan ilə Abdulla"), "Xəstə Qasım və Mələksima" dastanlarının onun tərəfindən yaradıldığı söylənilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tikmədaşlı Xəstə Qasımın ədəbi irsinin tədqiqi"
Hacı Mail

**Hacı Mail Əliyev** () — Azərbaycan şairi, qəzəlxan, füzulişünas alim, filologiya elmləri namizədi.

## Həyatı
Hacı Mail Əliyev 1935-ci ildə Nardaranda anadan olmuşdur.

Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirmişdir (1960). 18 il (başqa məlumata görə görə 20 ildən artıq) Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutunda çalışıb. «Məcməüs-şüəra» ədəbi məclisinin bərpaçısı, «Füzuli» ədəbi məclisinin təşkilatçısı və sədri olmuşdur. Bu məclisdə qəzəlxan şairlərlə yanaşı, ustad xanəndələr də iştirak etmişlər.

## Yaradıcılığı
Sənətkar və tədqiqatçı kimi formalaşmasında Nardaran ədəbi mühitinin (Mirzə Abbas Şahini, Hacəli Pərişanı, Zəki Məcid oğlu, Hacı Şıxəli Tuti, Ağarza Qəmli, Muxtar Fail, Hacı Paşa Əzadar və b.) o cümlədən klassik ədəbiyyatı mükəmməl bilən, Füzuli vurğunu atası İsmayıl kişinin böyük təsiri olmuşdur. Mindən çox qəzəlin, həmçinin qəsidə, tərcibənd, qitə, təxmis, qoşma və s. şeirlərin müəllifidir. Qəzəlləri muğamda xanəndələr tərəfindən geniş istifadə olunur.

Fars və ərəb dillərini yaxşı bildiyindən orta əsrlərin əlyazmaları üzərində dərin tədqiqat işləri aparmışdır. Məhəmməd Füzulinin Bakıda, Londonda, Sankt-Peterburqda və Daşkənddə qorunub saxlanılan doqquz əlyazma nüsxəsini və iki qədim çap nüsxəsini dərindən araşdırmaqla “Füzuli divanının tekstoloji tədqiqi və elmi-tənqidi mətni” əsərini yazmışdır. Bu əsərə görə “filologiya elmləri namizədi” elmi dərəcəsinə müdafiəsiz layiq görülmüşdür. Görkəmli akademik Vasim Məmmədəliyev Hacı Mailin füzulişünaslığını belə qiymətləndirmişdir: *“Cəsarətlə deyə bilərəm ki, ürəfa məclislərində Füzulini Əli Fəhmidən sonra Hacı Mail qədər gözəl aça bilən ikinci şəxsə rast gəlməmişəm”.*

## Kitabları

### Bədii əsərləri:
#Qəzəllər. Bakı-1986.
#Qəzəllər. Bakı—1994. 296 s.
#Divandan seçmələr. Bakı-2000. 81s.
#Divan. Bakı-2006. 494s.
#Qoşmalar. Bakı-2006. 134 s.

### Tərtib etdiyi və redaktor olduğu kitablar:
#Cahanşah Həqiqi. Seçilmiş əsərləri. Tərt. ed., müq. lüğ. Ə.Rəhimov, L.Hüseyinzadə, H.Mail. Bakı-1986. 142s.
#Sona Xəyal. Mirzə Əbdülxalıq Yusif. Red, C. Nağıyeva; Məsləhətçi: Hacı Mail. Bakı-2000. 125 s.
#Səfa. Bizimdir eşq dünyası. Şeirlər.; Tərtib edəni və ön sözün müəllifi: S.Xəyal; Red.: H.Mail, C.Nari; Bakı- 2002. 36 səh
#Mirzə Əbdülxalıq Yusif. Diriltdi aləmi eşqin nidası...  Tərt. ed. Sona Xəyal; Red. Hacı Mail; Bakı- 2002. 128 s.
#Cahanşah Həqiqi. Şeirlər. Tərt. ed., Ə.Rəhimov, L.Hüseyinzadə, H.Mail. Bakı-2006. 152s.
#Kişvərinin seçilmiş əsərləri. Red. H.Mail.
#Məhəmməd Füzulinin «Leyli və Məcnun» əsərinin elmi - tənqidi mətni. Red. H.Mail.
#Hacı Şeyx Əli Tutinin şeirləri. Red. H.Mail.
#Dahilərin göz yaşı. Tərt. ed. H.Mail.

## Filmoqrafiya
* "Hacı Mail" nağılı...

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hacı Mail - ''anl.az''
Qardabani bələdiyyəsi

**Qardabani bələdiyyəsi**, **Qarayazı bələdiyyəsi** — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli diyarında inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qardabani şəhəridir.

## Tarixi
1 yanvar 1926-cı il tarixinə olan inzibati-ərazi bölgüsünə görə Tiflis qəzasının Qarayazı dairəsi (gürcücə: ყარაიაზის თემი—>qaraiazis temi) 356 km² ərazini, bu ərazidə yerləşən 4 kənd sovetliyində daxil olan 17 kəndi və bu kəndlərdə yaşayan 2.176 ailədə 8.895 nəfər əhalini əhatə edirdi. 17 dekabr 1926-cı il Ümumsovet siyahıyaalınmasına əsasən Qarayazı dairəsində qeydə alınmış 8.358 nəfər əhalinin 6.570 nəfərini və ya 78,61 %-ni etnik **[[Azərbaycanlılar|türklər]]** təşkil etmişdir. 22 dekabr 1932-ci ildə Qaratəpə kəndinin adı dəyişdirilərək Qarayazı kəndi adlandırıldı. 18 mart 1947-ci ildə Qarayazı rayonunun adı Qardabani rayonu, Qarayazı rayonunun inzibati mərkəzi olan Qarayazı kəndi isə Qardabani kəndi adlandırıldı. Qardabani rayonu 1929-cu ildə Gürcüstan SSR-nin **[[Borçalı qəzası]]** ləğv edildikdən sonra 1930-cu ildə onun ərazisninin bir qismində təşkil edilmişdir, 1947-ci ilədək Qarayazı rayonu adlanmışdır. 1 yanvar 1931-ci il tarixinə olan inzibati-ərazi bölgüsünə görə Qarayazı rayonu 528 km² ərazini, bu ərazidə yerləşən 3 kənd sovetliyində daxil olan 24 kəndi və bu kəndlərdə yaşayan 12.146 nəfər əhalini əhatə edirdi. 18 mart 1947-ci ildə Qarayazı rayonunun adı Qardabani rayonu, Qarayazı rayonunun inzibati mərkəzi olan Qarayazı kəndi isə Qardabani kəndi adlandırıldı.

## Fiziki-coğrafi mövqeyi
Qardabani cənub-şərqdən Azərbaycan Respublikası, şimal-şərqdən Saqareco rayonu, şimaldan Msxeta rayonu, qərbdən isə Marneuli və Tetriskaro rayonları ilə həmsərhəddir. Rayon mərkəzi olan Qardabani şəhəri Rustavidən 25 km., paytaxt Tiflisdən 42 km. məsafədə yerləşir.

Rayon ərazisinin əksər hissəsi dəniz səviyyəsindən hündürlüyü təqribən 300 metr təşkil edən Qarayazı düzündə yerləşir. Ən hündür nöqtəsi 1499 metr olan Sanişno dağıdır.

## İnzibati bölgüsü
Sahəsi 1304,1 km2 olan Qardabani rayonunun ərazisi 1 səhər (Qardabani şəhəri — 11786 nəfər), 2 qəsəbə (Lilo-2132 nəfər, Kocor-1358 nəfər) və 47 kənddən ibarətdir. Kəndlərin 33-də gürcülər, 14-də isə azərbaycanlılar üstünlük təşkil edir. Kəndlərin 6-nın əhalisinin sayı 5000 nəfərdən çoxdur: Martkofi (7666 nəfər), Sərtiçala (7041 nəfər), Nəzərli (5808 nəfər), Soğanlıq (5698 nəfər), Kosalı (5612 nəfər) və Qamarcveba (5282 nəfər).

## Əhalisi

### Milli tərkibi
#### Yaşayış məntəqələri üzrə

## Təsərrüfatı
Qardabani rayonu Gürcüstanın aqrar-sənaye rayonudur. Energetika sənayesi, xüsusilə istilik energetikası kifayət qədər yüksək inkişaf etmişdir. 2006-cı ildə Gürcüstanda toplanmış yulafın 24,4%-i, tərəvəzçilik məhsullarının 14%-i, günəbaxanın 5,6%-i, qarğıdalının 5,3%-i, yumurta istehsalının 17,4%-i, yun istehsalının 8,6%-i, ət istehsalının 4,6%-i, süd istehsalının 4,4%-i, diri ev quşlarının 10,6%-i, davarın 7,9%-i, mal-qaranın isə 3,8%-i Qardabani rayonunun payına düşmüşdür.

## Faydalı istinadlar
* Kvemo Kartli mxaresinin (quberniyasının) rəsmi internet səhifəsi
* Gürcüstan Statistika Departamentinin rəsmi internet səhifəsi 

## İstinadlar
Microsoft SQL Server

**Microsoft SQL Server** — VB və verilənlərin analizi sahəsində istifadə olunan əlavələr yığımıdır.

## Versiyaları
* 1992 — SQL Server 4.2
* 1993 — SQL Server 4.21, Windows NT
* 1995 — SQL Server 6.0, *SQL95*
* 1996 — SQL Server 6.5, *Hydra*
* 1999 — SQL Server 7.0, *Sphinx*
* 1999 — SQL Server 7.0 OLAP, *Plato*
* 2000 — SQL Server 2000 32-bit, *Shiloh*
* 2003 — SQL Server 2000 64-bit, *Liberty*
* 2005 — SQL Server 2005, *Yukon* (версия 9.0)

## Microsoft SQL Server 2000-in imkanları
Microsoft SQL Server 2000 serverinə XML dili və HTTP protokolu daxildir. Microsoft SQL Server 2000 Windows 2000 əməliyyat sisteminin bütün imkanlarından isitifadə edir. Verilənlərin idarə edilməsi və analizi baxımından "xam" verilənlərin aktiv tətbiq olunan informasiyaya çevrilməsi və İnternetin imkanlarından tam istifadə edilməsi vacibdir. Microsoft SQL Server 2000 korporativ verilənlər bazası yaradılmasında istifadə olunan əlverişli vasitələrdən sayılır.
 
Microsoft SQL Server 2000 vasitəsi ilə VB-da axtarış aparmaq və müxtəlif mürəkkəb sorğular yerinə yetirmək imkanları daha da təkmilləşmişdir. Tam mətnli axtarışın yeni funksiyaları istifadəçilərə Microsoft Excel elektron cədvəlləri, Microsoft PowerPoint prezentasiyaları və Microsoft Word sənədləri daxil olmaqla strukturlaşmış, eləcə də strukturlaşmamış sənədlərə müraciətə imkan verir ki, bu da şəbəkə axtarışını daha effektli edir.

SQL Server 2000 serverində analiz vasitələrindən istifadə etməklə uzaq məsafədə işləyən istifadəçilər üçün HTTP protokolundan istifadə edərək OLAP kublarına müraciət etmək olar. OLAP vasitələrindən istifadə etməklə böyük və mürəkkəb verilənlər yığımı üzərində çoxölçülü kublardan istifadə etməklə müxtəlif analizlər aparmaq olar. Qanunauyğunluqların üzə çıxarılması vasitələri böyük həcmli verilənlərdə gizlənmiş struktur və tendensiyaların tapılmasını təmin edir ki, bu da təşkilatlarda olan informasiyaların daha rasional istifadəsinə gətirir. Bu vasitələr proqnozlaşdırmada müvəffəqiyyətlə istifadə oluna bilər. Təhlükəsizlik həm xanalar, həm də ölçülər üzrə nəzərdə tutulur.

## Microsoft SQL Server 2000-in proqram-blokları
Microsoft SQL Server 2000 aşağıdakı bloklara malikdir və hər bir blok müəyyən funksiyaları yerinə yetirir:
*layihələndirilməsi nəzərdə tutulan kubun modelləşməsi üçün Analysis Services və onun əlavəsi — Analysis Manager-in hazırlanması;
*verilənlər bazasının və verilənlər mənbəyinin qurulması — Microsoft Jet 4.0 OLE DB Provider (Object Linking and Embedding);
*kubun layihələndirilməsi — Cube Wizard:
— kubun əsas modelinin yaradılması;- kubun yaradılmasında dizayn ölçülərinin və digər addımların işlənməsi;- modelin saxlanması;
*çoxölçülü kubun yaradılması — Dimension Wizard;
*kub üçün verilənlər xəzinəsinin layihələndirilməsi:
*kubda olan proseslərin icrası — Cube Browser

## Həmçinin bax
* İnformatika
* VB
* OLAP
* Kompüter proqramları

## Xarici keçidlər
Müştəri (informatika)

**Klient** () — fərdi istifadəçi funksiyaları yerinə yetirən və bir və ya bir neçə serverə qoşulan kompüterdir. Klientin sorğusu əsasında server şəbəkə istifadəçilərinə xidməti: fayllara, disklərə, çap qurğularına, elektron poçt sistemlərinə müraciəti təmin edir.
Server

**Server** (en. server) — kompüter şəbəkəsində öz disklərini, eləcə də periferiya qurğularını, məsələn, printerləri və modemləri birgə istifadəyə verən kompüter. Server şəbəkədə başlıca kompüterdir və şəbəkədəki bütün kompüterlər ona birləşir ki, onun sərt disklərinə və şəbəkə printerinə müraciət edə bilsin. Serverlər "servislər" adlanan müxtəlif funksiyaları, məsələn, çoxsaylı müştərilər arasında məlumat və ya resursların paylaşılmasını, yaxud hesablamaların aparılmasını həyata keçirir. Bir server birdən çox müştəriyə xidmət edə və ya bir müştəri birdən çox serverdən istifadə edə bilər. Müştəri prosesi eyni cihazda və ya şəbəkə üzərindən başqa bir cihazdakı serverə qoşularaq işləyə bilər. Tipik serverlərə verilənlər bazası serverləri, fayl serverləri, poçt serverləri, çap serverləri, veb serverləri, oyun serverləri və proqram serverləri aiddir.

Müştəri-server sistemləri adətən sorğu-cavab modeli ilə həyata keçirilir (və tez-tez onunla eyniləşdirilir): müştəri serverə sorğu göndərir, bu sorğu hansısa prosesləri yerinə yetirir və adətən nəticə ilə birlikdə müştəriyə cavab göndərir. Kompüterin "server sinifli aparat" kimi təyin edilməsi onun üzərindəki serverləri işə salmaq üçün ixtisaslaşmış olduğunu bildirir. Bu, tez-tez onun standart fərdi kompüterlərdən daha güclü və etibarlı olduğunu göstərir, lakin alternativ olaraq, böyük hesablama qrupları nisbətən sadə, dəyişdirilə bilən bir çox server komponentlərindən ibarət ola bilər.

## Mənbə
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Verilənlərin emalı sistemləri

**Verilənlərin emal sistemləri (VES)** — verilənlərin operativ emalına yönəlmiş sistemlərdir.

VES-nin əsas məqsədi verilənlərin operativ emalıdır və bu cür sistemlərdə verilənlər bir-neçə aydan çox saxlanılmırlar. Verilənlər köhnəldikdə onlar verilənlər bazasindan (VB) silinir və ya arxivə göndərilir. Təbii ki, müxtəlif sistemlərdən yığılmış bu cür verilənlər müxtəlif struktura, formata və standarta malikdir. Nəticədə VES-nin uzun müddətli istismarı ərzində yığılmış və təşkilat üçün çox qiymətli informasiyalar istifadə olunmamış qalır. Yığılmış və analiz üçün hazırlanmış verilənlərin tam, səmərəli istifadəsində müxtəlif analiz üsullarından (statistik analiz, dinamik interaktiv çoxölçülü analiz, intellektual analiz) istifadə edilir.

Qərarların qəbulunu dəstəkləyən sistemlər (QQDS) korporativ şəbəkələrdə, VES-də yığılmış böyük tutumlu verilənlər üzərində çoxölçülü, dinamik, interaktiv, intelektual analiz aparmaqla gizli tendensiyaları üzə çıxarır, verilənlər arasında qanunauyğunluqları tapır və qərarların qəbul edilməsi üçün istifadə edilir.

## Mənbə
#Пржиялковский В. В. Сложный анализ данных большого объема: новые перспективы компьютеризации // СУБД. — 1996. — № 4. — С. 71–83.
#Раден Н. Данные, данные и только данные // ComputerWeek-Москва. — 1996. — № 8. — С. 28.
#Сахаров А. А. Концепция построения и реализации информационных систем, ориентированных на анализ данных // СУБД. — 1996. — № 4. — С. 55–70.
#Сахаров А. А. Принципы проектирования и использования многомерных баз данных (на примере Oracle Express Server) // СУБД. — 1996. — № 3. — С. 44–59.
#Туо Дж. Инструменты для анализа информации на настольных ПК // ComputerWeek-Москва. — 1996. — № 38. — С 34–35, 46.
#Туо Дж. Каждому пользователю — свое представление данных // ComputerWeek-Москва. — 1996. — № 38. — С. 1, 32–33.

## Həmçinin bax
* İnformatika
* OLAP
* VB
* Kompüter proqramları

## Keçidlər
* http://www.manage.ru
* http://www.hyperion.ru
* http://www.olapjournal.com 
* http://www.elm.az
* http://www.ikt.az
Əliqulu Qəmküsar

**Əliqulu Qəmküsar** (tam adı: **Əliqulu Məşədi Ələkbər oğlu Nəcəfov**; ) — Azərbaycan şairi, publisisti. Yazıları ilə "Molla Nəsrəddin", "Yeni füyuzat", "Həyat", "İrşad", "Sədayi-həqq", "Al bayraq", "Gələcək" və s. qəzet və jurnallarda iştirak etmişdir. Əsərləri "Otaylı", "Cüvəllağı", "Cüvəllağı bəy", "Sarsaqqulu bəy", "Qəmküsar" və başqa imzalarla nəşr edilmişdir.

## Həyatı

Əliqulu Nəcəfov Qəmküsar 1880-cı ildə Naxçıvanda doğulmuşdur. Atası Məşədi Ələkbər Hacı Nəcəf oğlu əvvəllər papaqçılıq, sonralar isə Culfa gömrükxanasında komissionçuluq etmişdir. Ana babası Məşədi Əsəd "Məddah" təxəllüsü ilə şeir yazmışdır. Əmisi "Fani" təxəllüslü Məhəmməd Hüseyn Nəcəfov Naxçıvanın qüvvətli şairlərindən sayılmışdır.

Qəmküsar səkkiz yaşından molla məktəbində ərəbcə və farscanı öyrənmişdir. Hələ məktəbdə ikən şeir yazmağa başlamış, 1892-ci ildə üç sinifli şəhər rus məktəbinə daxil olmuş, il yarım
orada oxumuşdur. 1896-cı ilin əvvəlində, xəstə atası müalicə üçün Təbrizə gedir və Qəmküsarı da təhsildən ayırıb özü ilə aparır. Dörd ay Təbrizdə qaldıqdan sonra atası vəfat edir. Ağır külfətin qayğısı üzərinə düşdüyündən Qəmküsar dərsə davam edə bilmir. Təbriz mühiti şairin xoşuna gəlmir, təəssüratını belə ifadə edir:

Qurtarmadımı ağlamağın mövsimi, yarəb?Hər gündə münacat olunur məscidimizdə.Ağlar günə qaldıq, yenə əl çəkməyəcəklər,Bu mərsiyəxanlar nə görüblər biləmizdə.

1897-ci ildə anası və dayısı ilə Xorasan ziyarətinə getməsi və orada gördükləri Qəmküsarda mövhumata olan nifrəti daha da artırır.

1912-ci ilin axırına qədər Culfada və bəzən Naxçıvanda yaşayır. "Molla Nəsrəddin" və başqa Bakı qəzet və jurnallarına şeir və məqalələr yazır. 1907-1909-cu illərdə İran inqilabı ilə yaxından maraqlanır, bu mövzuda şeirlər çap etdirir. 1912-ci ilin oktyabr ayında Qəmküsar Tiflisə köçür və Mirzə Cəlil ilə birlikdə "Molla Nəsrəddin" jurnalında yaxından iştirak etməyə başlayır. 1916-cı ilin may ayında juraal müvəqqəti olaraq dayandırılır. Qəmküsar Mirzə Cəlil ilə birlikdə səyahətə çıxır. "Ölülər" komediyasını səyahətdən əvvəl Bakıda, sonra Dağıstanda, Səmərqənddə, Daşkənddə və Volqaboyu şəhərlərində oynayırlar. Qəmküsarın "Ölülər"də Şeyx Nəsrullah rolunu böyük bir məharətlə oynaması məşhurdur. 1917-ci ilin axırında Tifiisdə çıxan "Al bayraq", sonra "Gələcək" qəzetlərində şeir və felyetonlar çap etdirir.

Ə.Qəmküsar 1919-cu ildə, martın 4-də axşam evinə qayıdarkən menşeviklər tərəfindən öldürülmüş və Tbilisinin botanika bağının ərazisində yerləşən müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Ə.Qəmküsar 1916-cı ildən etibarən öz yazıları ilə "Molla Nəsrəddin", "Yeni füyuzat", "Həyat", "İrşad", "Sədayi-həqq", "Al bayraq", "Gələcək" və s. qəzet və jurnallarda iştirak etmişdir. Əsərləri "Otaylı", "Cüvəllağı", "Cüvəllağı bəy", "Sarsaqqulu bəy", "Qəmküsar" və başqa imzalarla nəşr edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Əliqulu Qəmküsarın bioqrafiyası - www.adam.az 
* Qəzənfər Kazımov. "Qəmküsar yadigarı" 
*Kamal Camalov. "Əliqulu Qəmküsarın Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixinin in­ki­şaf etməsində xidmətləri çoxdur"
Aqşin Yenisey

**Aqşin Yenisey** () — Azərbaycanlı yazıçı, şair, publisist.

## Həyatı
Aqşin Yenisey 1978-ci ildə Cəlilabad rayonunda anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin coğrafiya fakültəsini bitirib. Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatının nümayəndələrindən biridir. Azad Yazarlar Ocağının üzvü olub.

Aqşin Yenisey bir müddət siyasətçi Bədrəddin Quliyevin rəhbərlik etdiyi Cümhuriyyət Xalq Partiyasının üzvü olmuşdur.

## Ailəsi
Şair Aqşin Yenisey yazıçı Aysel Əlizadə ilə ailəli olub, bir qızı var.

Şairin ikinci həyat yoldaşı Turana Rəsulovadır. 2014-cü ilin əvvəlindən Turana Rəsulova Almaniyaya köçüb orada yaşayır və aprel ayında oğlu Almaniyada doğulub. Bununla da Aqşin Yenisey ikinci dəfə oğul atası olub.

## Yaradıcılığı
Aqşin Yeniseyin ilk kitabı 2000-ci ildə dərc olunub – "Unutmaq sözünün şəkli". 2005-ci ildə ikinci şeirlər kitabını – "Sizin eradan əvvəl"i çap etdirən Aqşinin qələmə aldıqları türk, gürcü, fransız dillərinə tərcümə edilib.

Beş kitabın — "Unutmaq sözünün şəkli" (2000), "Sizin eradan əvvəl" (2005), "Cənnətdə terror aksiyası" (2009), "Yüz qırx yeddi dənə sən" (2012), "Məbədin sükutu" (2013) və yüzdən artıq məqalənin müəllifidir.

"Cənnətdə terror aksiyası" (2009) adlı kitabda "Göləqarğısancan" adlı roman, "Cənnətdə terror aksiyası" adlı hekayə və "Xəstə şərqin Rafiq Tağıya dedikləri" adlı şeri toplanıb. Əsərin əsas mövzusu Azərbaycanın üzləşdiyi və çıxmağa heç bir yol qalmayan mənəvi böhrandır.

"Yüz qırx yeddi dənə sən" (2012) A. Yeniseyin sayca dördüncü kitabıdır. Son illərdə yazdığı və əvvəlki kitablarında çap olunmamış şeirləridir. İlk dəfədir ki, oxuculara təqdim olunur.

"Məbədin sükutu" (2013) adlı bu kitabda yazarın heç bir kitabında çap olunmamış hekayələri, satirik, publisistik yazıları və müasir ədəbiyyatımızın istedadlı simalarına həsr olunmuş məqalələri toplanmışdır.

## Kitabları
* Unutmaq sözünün şəkli. Bakı: 2002.
* Sizin eradan əvvəl. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2005
* Cənnətdə terror aksiyası. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2009.
* Yüz qırx yeddi dənə sən. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2013.
* Məbədin sükutu. Bakı: "Qanun" nəşriyyatı, 2013.
* Tarix və Tale. Bakı: "Teas Press" nəşriyyatı, 2019.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aqşin Yenisey ədəbi düşüncələr — YouTube saytı
*
Eldar Nəsibli Sibirel

**Eldar Nəsibli Sibirel** — Azərbaycan şairi, publisist.

## Həyatı
Eldar Nəsibli Sibirel 1952-ci ildə Sibirin Baxçar rayonunun Çernişovka kəndində anadan olub. Valideynləri 1948-ci ildə Sibirin Tomsk vilayətinə sürgün edilib. Valideynləri bəraət aldıqdan sonra sürgündən öz doğma yurdlarına - Qazax rayonunun Sarıvəlli (İkinci Şıxlı) kəndinə qayıtmış və orta təhsili orada almışdır. Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib.

9 yaşlarından yaradıcılığa başlayıb.

Şairin "Ağacların söhbəti" adlı ilk şeri 1968-ci ildə "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində işıq üzü görüb. "Salam, dan ulduzu", "Məni səsləyən var", "Harayla məni", "Dünya məndən gəlib, keçir", "Bu da bir ömürdür ağlı, qaralı" "Bura Qazaxdır, oğlum!", "Turan Şərqisi" "Seçilmiş Əsərləri" şeirlər kitablarının, "Yaddaş" poemasının və "Yaşamaq da igidlikdir" xatirə kitabının müəllifidir. Eldar Nəsiblinin şeirləri bir çox dillərə tərcümə edilmişdir. Onun şeirlərini tərcümə edənlərdən biri də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü Mahir Həmzəyevdir. Həmin şeirlər M.Həmzəyev tərəfindən Litvada cap olunmuşdur. E.Nəsibli uzun müddət "Elm və həyat" jurnalında məsul katib vəzifəsində çalışıb. "Mərhəmət" jurnalının baş redaktoru olmuş və "Azərbaycan" qəzetində bölgə müxbiri vəzifəsini yerinə yetirmişdir. 1982-ci ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv seçilib.1986-87-ci illərdə Filarmoniyada yaradıcılq gecəsi keçirilən üç gənc şairdən biridir.  

Postsovet məkanında E.Nəsiblinin şeirlərinin çapına respublika və ittifaq mətbuatlarında geniş yer ayrılıb. O həm də tərcüməçidir. Marina Svetayeva, Yevgeni Yevtuşenko, Sergey Yesenin kimi bir çox tanınmış rus şairlərinin, eləcə də görkəmli rumın şairi Mixail Emneskonun şeir və əsərlərini Azərbaycan dilinə çevirib. Xalq şairlərindən Osman Sarıvəlli, Bəxtiyar Vahabzadə, Nəbi Xəzri, ədəbiyyatşünas alimlərdən Şamil Cəmşidov, Mirəli Seyidov, Vahid Xələfov, Abbas Səmədov və başqaları E.Nəsiblinin yaradıcılığı haqda respublika, eləcə də ittifaqın qəzet və jurnallarında yüksək fikirlər söyləyiblər. Bir cox şerinə musiqi bəstələnmişdir.

Şair Eldar Nəsibli Sibirel 11 oktyabr 2010-cu ildə Qazaxda baş verən avtomobil qəzasında həlak olmuşdur.

## İstinadlar
Əlisəmid Kür

**Əlisəmid Kür** () — şair.

## Həyatı
Əlisəmid Kür 8 fevral 1954-cü ildə Salyan şəhərində müəllim ailəsində doğulub.

1971-ci ildə Salyan şəhər 3 saylı orta məktəbini fərqlənmə attestatı ilə bitirib. 1981-ci ildə Mirzəağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 

Azərbaycan Dövlət Teleradio Verilişləri Komitəsində redaktor, Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında və Azərbaycan Teatr Muzeyində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 

1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

1989-cu ildə AYB-nin Ədəbiyyatı Təbliğ və Müəllif Hüquqları bürosunda şöbə müdiri, Azərbaycan Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzinin "Yol" ədəbiyyat qəzetində şöbə müdiri, 1991-1994-cü illərdə "Yol" ədəbiyyat qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində işləyib.

1989-1995-ci illərdə AYB-nin idarə heyətinin üzvü olub.

Şeirləri dünyanın müxtəlif dillərinə tərcümə olunub, şeir almanaxlarında, ədəbi dərgilərdə dərc olunub. 20 il ərzində dünyanın bir çox şəhərlərində təşkil edilən şeir toplantılarında Azərbaycanı təmsil edib.

Hazırda Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Tərcümə Mərkəzinin "Xəzər" dünya ədəbiyyatı dərgisinin məsul katibidir.

Aktyor Qorqud Cəfərlinin atasıdır.

13 okyabr 2025-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

## Kitabları

* "Rəngli kölgələr", Bakı, "Yazıçı", 1989
* "Əlisəmid və qırx tanış üz", Bakı, "İşıq", 1991
* "Kentavr", Bakı,"Sabah", 1995
* "Çaylar məcrasından çıxanda", Bakı, "Vektor", 2004
* "Sonuncu dua", Təbriz, "Dənizçin", 2013

## Ədəbi mükafatları

* "Qızıl çələng" poeziya mükafatı, Türkiyə, Antaliya, 1992
* "Vektor" Beynəlxalq Elmi Mərkəzinin poeziya mükafatı, 2003
* Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı laureatı, 2004
* "Türk ədəbiyyatına xidmətlərinə görə" ədəbiyyat ödülü, Ankara, 2014

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Əlisəmid KÜR 
*Əlisəmid Kür - XəzərJurnalı.az
Prosper Merime

**Prosper Merime** (; 28 sentyabr 1803 – 23 sentyabr 1870) — XIX əsr məşhur fransız yazıçısı, Fransa Akademiyasının üzvü.

## Həyatı
Yenilik tərəfdarı, XVIII əsr ideyaları ruhuna sadiq olan kimyaçı alim və rəssam Jan Fransua Leonor Merimenin ailəsində doğulmuş Prosper erkən yaşlarından özündə gözəl zövq və incəsənət sevgisini inkişaf etdirməyə başlamışdır. Parisdə hüquq elmləri kursunu bitirən gənc Prosper əvvəlcə iyul monarxiyası dövrünün nazirlərindən qraf d’Artunun katibi olmuş, sonralar isə Fransa tarixi abidələrinin baş inspektoru təyin edilmişdir. 1830-cu ildə İspaniyaya ilk səfəri zamanı o, qraf Teba və onun xanımı ilə tanış olmuşdur. Gələcək Fransa imperatriçası Yevgeniya qraf Tebanın qızı idi.

Fransada İkinci imperiya dövründə Merime qrafinya Montihonun ailəsinin köhnə dostlarından biri kimi Tüilrilərin sarayına yaxın adam hesab olunurdu. İmperatriça Yevgeniya və III Napoleon onunla dost idilər. 1853-cü ildə Merime senator dərəcəsi almışdır.

## Ədəbiyyata gəlişi
Merimenin ədəbiyyat sahəsində ilk addımı 20 yaşında yazdığı "Kromvel" tarixi dramıdır. Lakin müəllif bu əsərdən razı qalmadığına görə onu nəşr etdirməyib. 1825-ci ildə o, özünün bir neçə dramatik pyesini "Klara Qasul teatrı" başlığı altında nəşr etdirdi. Lakin mistifikasiyaları çox sevən müəllif ön sözdə qeyd edirdi ki, bu pyesləri ispancadan tərcümə edib və guya onların müəllifi səyyar truppanın naməlum aktrisasıdır. Hətta nəşrin bəzi nüsxələrinə həmin aktrisanın portreti də əlavə olunmuşdu. Əslində isə bu Merimenin qadın paltarında çəkdirdiyi öz şəkilləri idi.

## Yaradıcılığı
Prosper Merime realizm dövrünün novella ustadı hesab edilir. Bu novellalarda güclü və parlaq xarakterli, orijinal naturalar, yüksək hisslərə malik insanlar təcəssüm olunur. Bunlara "Karmen", "Kolomba", "Falkone" aiddir. Merime həm də pyeslər müəllifidir. Onun "Jakeriya" adlı pyes – xronikasında XVI əsrdəki kəndli hərəkatı təsvir edilir. Onun yeganə böyük romanı "IX Karl dövrünün xronikası" adlı əsəridir. Bu əsərdə o, Varfolomey gecəsinin hadisələrinin, katoliklərlə protestantların mübarizəsinin bədii təsvirini vermişdir.

### Roman və povestləri
* Guzla () – 1827
* Jakeriya () – 1828
* Karvahal ailəsi () – 1828
* IX Karlın hakimiyyətinin xronikası () – 1829
* Matteo Falkone () – 1829
* Tamanqo () – 1829
* Toledo incisi () – 1829
* Etrusk vazası () – 1830
* Cəhənnəm sakinləri () – 1834
* İlli Venera () – 1837
* Jaklin () – 1839
* İkili səhv () – 1839
* Kolomba () – 1841
* Karmen () – 1845
* Lokis () – 1869

**Ölümündən sonra çap olunan əsərləri**
* Mavi otaq () – 1873
* Son novellalar () – 1873
* Naməlum qadına məktublar () – 1874
* Digər naməlum qadına məktublar () – 1875

## Maraqlı faktlar

1960-cı ildə Prosper Merimenin "Matteo Falkone" hekayəsi əsasında "Azərbaycanfilm" kinostudiyası eyniadlı film çəkmişdir.

## Mənbə

## Xarici keçidlər
* Prosper Merimenin əsərləri — Lib.ru
Etibar Şirinov

**Etibar Şirinov** () — operator.

## Həyatı
Etibar Şirinov 1965-ci il 19 yanvarda Bakı şəhərinin Lökbatan qəsəbəsində doğulmuşdur. Uşaqlıq illərindən kino sənətinə böyük marağı olan Etibar C. Cabbarlı adına Azərbaycanfilm Kinostudiyasında operator köməkçisi kimi işə başlamışdır. O, burada müxtəlif filmlərin çəkilişində iştrak etmişdir. 1993-cü ilə qədər burada işlədikdən sonra Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyində Sənədli Filmlər Kinostudiyasının Bədii rəhbəri işləmişdir. Qarabağ muharibəsinin ən qızğın səhnələrini lentə almışdır. 2014-cü ildən mayor rütbəsi ilə ordu sıralarından ehtiyata buraxılmışdır. 2014-cü ildən Baku media center də işə başlamışdır.

## Filmoqrafiya
# Şeytan göz qabağında (film, 1987) — operator
# Pəncərə (film, 1991) — operator
# Qətldən yeddi gün sonra (film, 1991) — operator assistenti
# Qəzəlxan (film, 1991) — operator
# Qayalarda qalan səs (film, 1995) — ikinci operator
# Heydər Əliyev. Vətənin keşiyində (film, 2007) — operator
# Dünən qəfildən gəldi (film, 2009) — quruluşçu operator

## İstinadlar
Common Gateway Interface

**CGI** (Common Gateway Interface) – CGI texnologiyası dedikdə Internet resurs daxilində baza əlavələrində interaktiv elementlərindən istifadə nəzərdə tutulur. CGI texnologiyası verilənlər axınının bir obyektdən digər obyektə ötürülməsini təmin edir.

Ümumdünya şəbəkədə çatlar, konferensiyalar, elan lövhələri, axtarış istemləri bu cür təşkil olunmuşdur. Ümumilikdə CGI texnologiyasının iş prinsipi aşağıdakı kimi qurulmuşdur: *İstifadəçi Veb səhifədə hər hansı formanı doldurur və düyməni basır. Bundan sonra HTML kodunda qurulmuş CGI skriptinin çağırış sətri uyğun CGI proqramını işə salır və ona informasiyanın emalı prosesini ötürür.
* İstifadəçi tərəfindən daxil olan verilənlər bu proqram vasitəsilə göndərilir, həmin proqram öz növbəsində verilənləri başqa səhifəyə "düzür": ya poçt vasitəsilə və ya hər hansı başqa üsulla.

CGI skriptləri Veb serverdə bu məqsədlə ayrılmış direktoriyalarda yerləşirlər. Bu direktoriyalara CGI–BIN qoyulur. Belə proqramların qurulması və yerinə yetirilməsi http-serverə xüsusi icazə ilə yanaşı, istifadəçidə müəyyən bilik və təcrübə tələb edir.

CGI texnologiyası iki üsulla realizə olunur:
* PERL (Practical Extraction and Report Language) dilində yazılmış proqramlardan istifadə etməklə. Bu cür fayllar .pi genişləndiricisinə malik olur. PERL dili də HTML kimi interpritasiya olunmuş dildir, yəni skripti yerinə yetirən zaman əlavə kompilyasiyalar tələb olunmur.
* C dilindən istifadə etməklə yaradılmış əlavələrin köməyi ilə. Bu əlavələr serverdə kompilyasiya edilir. Beləliklə uyğun UNIX platformalarının çoxu bu dildə qurulmuş translyatorları özündə birləşdirir. Belə proqramlar .cgi genişləndiricisinə malik olur.

Yuxarıda sadalanan əməliyyatlardan əlavə CGI texnologiyasının köməyi ilə reklam bannerlərinin ardıcıl göstərilməsi sistemini yaratmaq, faylların serverlərə avtomatik yüklənməsini təmin etmək, veb saytın səhifəsindən elektron məktubun göndərilməsi formasını hazırlamaq və virtual şəkillər xidmətini təşkil etmək olar.

*Üstün cəhəti:* kliyentin proqram təminatından asılı olmaması, yəni bu texnologiyanı veb brauzerin (veb səyyahın) köməyi ilə serverdəki informasiyalara baxan hər bir istifadəçi tətbiq edə bilər. Bu zaman hansı versiyalı veb brauzerlərdən istifadə edilməsi vacib deyil.

*Mənfi cəhəti:* CGI proqramını serverdə yükləmək və quraşdırmaq üçün adminstrator hüququna malik olmaq lazımdır. Belə ki, bu proqramlar işləyərkən server kompüterin normal işləməsini və şəbəkənin stabilliyini poza bilər.

## Həmçinin bax
* Veb serverlər
Qaraağac silsiləsi

**Qaraağac silsiləsi** (, ) — əsasən Gürcüstan qismən isə hazırkı Ermənistan ərazisində yerləşən dağ silsiləsi.
 
## Coğrafi mövqeyi
Qaraxaç silsiləsi şimaldan cənuba təqribən 80&nbsp;km. (50&nbsp;km.-i Gürcüstan, 30&nbsp;km.-i isə Ermənistan ərazisinə daxildir) məsafədə uzanır. Şimaldan Cocer (Trialet) silsiləsi, cənubdan isə Ağlağan dağları (Bazum silsiləsi) ilə hüdudlanır. Qaraxaç silsiləsi Gürcüstanın azərbaycanlılar yaşayan tarixi Borçalı mahalının qərb sərhədlərini təşkil etməklə, onu ermənilər yaşayan Samtsxe-Cavaxet bölgəsindən ayırır.

## Hündürlüyü
Qaraxaç silsiləsinin ən hündür zirvəsi Ağçala dağıdır (3196 m.). Digər hündür zirvələri Leyli (3154 m.), Yemlikli (3055 m.), Qaranlıq (3039 m.), Əyriqar (2973 m.), Sənəkuçan (2923 m.) və s.-dir. Axçalı dağı Samsar dağlarında yerləşən Böyük Samsar dağından (3301 m.) sonra Kiçik Qafqaz dağ sisteminin Gürcüstan ərazisinə düşən hissəsinin ən yüksək zirvəsidir.

## İqlimi
Qaraxaç yaylası sərt kontinental iqlimə malikdir. Qışı soyuq, yayı sərin keçir. İllik yağıntının miqdarı 800–1000&nbsp;mm.-ə çatır. Yağıntının əksər hissəsi yaz və payız aylarında düşür. Qar qatı və dağ buzlaqları bəzi illərdə yayda tam əriməyə macal tapmır.

Qaraxaç silsiləsindən mənbəyini götürən ən mühüm çaylar Anaxatır, Çapal, Qaranlıq dərə və Axçalı çayıdır.

## Canlılar aləmi
Qaraxaç silsiləsi subalp, alp və subnival dağ qurşaqlarına malikdir. Meşə örtüyü demək olar ki, yoxdur. Birillik bitkilər kifayət qədər geniş yayılmışdır. Vulkan konuslarının əksəriyyəti kəskin və ya az parçalanmış qayalıq-nival qurşağa aiddir. Silsilənin hündür hissələrində alp xalıları (cillər) və dağ bataqlıqları geniş yayılmışdır.

Heyvanat aləmi nisbətən kasıbdır. Əsasən canavar, tülkü, gəmiricilərdən çöl dovşanı, dağ siçanı və köstəbək, quşlardan vəhşi ördək, qağayı, qartal, quzğun, kərkəs, alacəhrə və s. yayılmışdır.

## Təsərrüfatçılıq
Qaraxaç yaylası mühüm heyvandarlıq zonasıdır. Ərazisinin əksər hissəsi Borçalının azərbaycanlı kəndləri tərəfindən yay otlaqları kimi istifadə edilir.

## İstinadlar
Mərkəz Qacar

**Quliyev Mərkəz Mikayıl oğlu (Mərkəz Qacar)** () — hüquqşünas, şair.

## Həyatı
Mərkəz Quliyev 14 fevral 1948-ci ildə Füzuli şəhərində ruhani ailəsində anadan olub. Bakı Dövlət Univetsitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. 1976-cı ildən prokurorluq orqanlarında çalışır, Yardımlı və Səlyan rayonlarında müstəntiq, 1991-ci ildən isə Bakı Şəhər Prokurorluğunda şöbə prokuroru kimi əmək fəaliyyətini davam etdirib. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. M. Qacarın indiyə qədər 30-dan artıq kitabı çap olunmuşdur. Bu kitablara 20 minə yaxın təmsil, 2000-dən artıq rübai, 3000-dən artıq lirik şeir, 500-dən çox bayatı, 1000-dən artıq qəzəl, 10 alleqorik pyes, 8 tarixi dram və 9 poema daxil edilmişdir.

Əsərləri ingilis, alman, ispan, rus, fars, kürd və başqa dillərə tərcümə edilmişdir. Dram əsərləri respublikanın müxtəlif teatrlarında tamaşaya qoyulmuş, ssenariləri üzrə çəkilmiş filmlər Azərbaycan televiziyasında dəfələrlə nümayiş etdirilmişdir.

## Mükafatları
Mərkəz Qacar "Araz" Ali ədəbi və "Qızıl Qələm" yaradıcılıq mükafatlarının laureatıdır.

## Əsərləri
* Qarışqadan filədək. Bakı: Azərnəşr, 1997, 88 səh.

## Filmoqrafiya
# Qeybdən gələn səs (film, 2002)

## Mənbə
*