open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lavər keçidi döyüşü

**Lavər keçidi döyüşü** — 1455-ci ildə Qaraqoyunlular ilə Teymurilər dövləti arasında baş vermişdir. Əbu'l Fəth Pirbudaq Teymuri ordusunu Kirman şəhəri yaxınlığında məğlub etmişdir.

## Arxa plan
Sircana çatdıqda kəndlərin və ətraf yerlərin qarət edilməsini əmr etdi. Qoşun çaxnaşma atəşini yan-
dırdı. Qanaşirin oğlu Yar Əhmədin mətanət qalasının hasarına və bünövrəsinə qorxu-hürkü mancanağı zərbə vurdu. Xof oxlarının yağışı onun səbir və dözüm qalxanını para-para etdi. Acizlik və zəifliklə öz əhvalını Pirbudağa məruzə etdi, fərmana boyun əyəcəyini və tabe olacağını izhar edib itaət başını aşağı endirdi. Amma belə ərz etdi ki, Səncər mirzənin işi bitdikdən sonra təxirə salmadan kəfən və qılıncla təqsirinin üzrünü
istəmək üçün ən yaxşı sığınacaq yeri olan fələk misallı astanaya gələcəkdir. Mirzə Pirbudaq onun vədini və ismarışını nəvazişlə qəbul edib, oradan köç edərək Kirman ətrafında dayandı. Şəhər daruğası Şeyx Cəlaləddin də Yar Əhməd etdiyi kimi edərək şəhəri eyni şərtlə təslim edəcəyini bildirdi. Mirzə Pirbudaq bir neçə
gün istirahət etmək, yorğunluğunu çıxarmaq, dəvələrin və atların rahatlanması üçün [orada] qaldı və bu səbəbdən Kirmanın ətrafında çoxlu dağıntılar törədildi.

## Döyüş
Kirman əhli Eyyub kimi fitnə-fəsad qurdlarına yem və türkman dəstələrinin xofundan təpikaltı olub, arzuolunmaz bir vəziyyətə düşdü. Bu halda Səncər mirzə
Lavər keçidində idi. O, özünü orada möhkəmlətmiş, yüklərini, mallarını və ailəsini dağda gizlətmiş, xəndək qazdırmışdı. Səncər mirzə at və silah hazırlayaraq döyüşə hazır vəziyyətə gəlmişdi. Səflərin qarşılaşması və
qılıncların sıyrılması vaxtı yaxınlaşdıqda, Mirzə Pirbudaq Mirzə Pirbudağın mətanət ayağını titrəmə
tutdu. Pirqulu Kükəltaş onu fərar yönündən qətiyyət tərəfinə dəvət etdi. Çevik və cəsur cavanlardan olan Əli Həkkak İsfahani piyada dəstəsini tərtib edib hazırlayaraq cağatayların ailələrinin və yüklərinin pənah yeri olan dağın belinə üz qoydu. O, onların ailələrinin olduğu yerə gəlib, soyğun və qarət etməyə başlayaraq döyüşçülərin arasına vəlvələ və zəlzələ saldı. Hərb əhli öz ailələrinə sahib çıxmaq və mallarını qorumaq üçün
yubanmadan və ləngimədən öz ailələrinin olduğu yerə qayıtdılar.

**Həsən bəy rumlu döyüş haqqında bunları söyləmişdir** 

“Savaş tozanağından günəşin gözü tozla doldu,
Kosun səs-küyündən Keyvanın başı fəğanla doldu.
At üzərindəki sərxoşun əli kimi lərzəyə gəldilər,
İş görmüş mərdlər və iş bacaran igidlər.
Parçalanmış nara döndü dikbaşların ürəyi qılıncla,
O üzdən meydanın xırda daşları nar dənələrinə döndü.
İgidlərin çöhrəsinə baxsan güman edərsən ki,
Yəməni qılınc qan tökməyə hamilədir”

Türkmanlar qələbə çalıb onları pərişan etdilər. Səncər mirzə canını xilas edib qaçdı.

## Nəticə
Bu olanlardan sonra Kirman Pirbudağın əlinə keçdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Pirbudaq (Cahanşahın oğlu)
*Teymurilər
Karlotta Briantsa

**Karlotta Briantsa** (), doğum adıyla **Karolina Alis Briantsa** (; ) — italyan balet rəqqasəsi. 1890-cı ildə Mariinski teatrında Yatmış gözəl baletinin premyera ifaçılarından biri idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aybala

**Aybala** (rus. *Лунтик*) — uşaqlara yönəlmiş rus cizgi serialı. Teleserial ilk dəfə 2006-cı il sentyabrın 1-dən televiziyada yayımlanıb və hələ də yeni bölümlər istehsal edir.

Bu serial yumurtadan çıxdıqdan sonra Ayda doğulan və sonra yerə yıxılan Aybala adlı qeyri-səlis məxluqdan bəhs edir. Cizgi seriyası 500-dən çox epizoddan ibarətdir, onların süjetləri təkcə əyləncəli deyil, həm də mənəvi və hətta maarifləndirici mövzuları ehtiva edir (məsələn, "Hər biri üçün bir planet" seriyası Günəş sisteminin quruluşundan bəhs edir). Epizodların müddəti 5 dəqiqədən çox deyil. Bu, bir gölməçənin yaxınlığındakı meşədə baş verir. Personajların əksəriyyəti kiçik həşəratlar, balıqlar, qurbağalar, arılar və s. Onlar böyükləri və uşaqları təmsil edirlər. Baş qəhrəmanlar uşaqlardır (ilk növbədə Aybala), onlarla müxtəlif sərgüzəştlər baş verir, bu müddət ərzində dünyanı araşdırır və cəmiyyətdə münasibətləri öyrənirlər.

Rusiyada verilişin premyerası “Rossiya-1” telekanalında baş tutub və 1 sentyabr 2006-cı il tarixindən 15 may 2014-cü il tarixinədək 8 il ərzində yayımlanıb. 16 iyun 2014-cü ildə “Rossiya-K” kanalına keçib. O, həmçinin 24 mart 2008-ci il tarixindən Rusiyada Netflix-də, 1 iyun 2014-cü il tarixindən indiyədək Mult-da yayımlanır.

Azərbaycanda Aybala 2017-ci il aprelin 16-da ARB Günəş yayımlanan həmin ölkənin ekranlarına gəlib. Dublyajın özü vokal aradan qaldırıcı alətdən istifadə edilmədən həyata keçirilib, bu, nəinki rus səsini eşitmək, həm də baxan bəzi uşaqları çaşdırıb. Lakin Azərbaycan televiziyasında nümayiş olunduğu ilk günlərdə cizgi filmi personajlarının adlarının Azərbaycan dilinə səhv tərcümə olunması ilə bağlı guya mübahisə yaranıb.

## İstinadlar
Mosul mühasirəsi

**Mosul mühasirəsi** — Qaraqoyunlular ilə Cəlairilər sultanlığı arasında baş vermiş mühasirə.

## Mühasirə
Bayram xoca 1375-ci ildə Mosulu mühasirəyə aldı. Bu zaman şəhər Pir baba adlı bir əmir tərəfindən idarə olunurdu. Bayram xocanın yanında türkmən ordusu ilə yanaşı Qaraqoyunlu tayfa ittifaqına yeni qatılmış kürd əmirlər, Hısn keyfa və Mardin döyüşcüləri də var idi.Bayram xoca Pir babaya bir elçi vasitəsiylə Pir babanın Mosul müdafiəsini buraxacağı təqdirdə onu Sincata hakim təyin edəcəyini və qızını ona verəcəyini dedi. Müdafiə etməyə gücü qalmayan Pir baba bu təklifi qəbul etdi və Mosul şəhəri fəth edilərək Birdi Xocaya verildi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Bayram xoca
*Qaraqoyunlular
*Cəlairilər Sultanlığı
Skalyar potensial

Riyazi fizikada **skalyar potensial**, sadəcə olaraq, iki fərqli mövqedə olan cismin potensial enerjilərindəki fərqin obyektin bir mövqedən digərinə keçdiyi yoldan deyil, yalnız mövqelərdən asılı olduğu vəziyyəti təsvir edir. Bu, üç fəzada olan skalyar sahədir və yalnız yerindən asılıdır. Tanış bir nümunə kimi: cazibə qüvvəsi səbəbindən potensial enerjini misal çəkmək olar.

*Skayar potensial* vektor analizində və fizikasında əsas anlayışdır. Skalar potensial skalyar sahəyə misaldır.  vektor sahəsini nəzərə alaraq,  skalar potensialı belə müəyyən edilir ki:

:  \mathbf{F} = -\nabla P = - \left(
\frac{\partial P}{\partial x},
\frac{\partial P}{\partial y},
\frac{\partial P}{\partial z}
\right),  

burada,   -nin qradiyentidir və tənliyin ikinci hissəsi  Dekart koordinatlarının funksiyası üçün mənfi gradientdir.  Bəzi hallarda riyaziyyatçılar potensialı müəyyən etmək üçün qradientin qarşısında müsbət işarədən istifadə edə bilərlər. Qradient baxımından  nin bu tərifinə görə, hər hansı bir nöqtədə  istiqaməti o nöqtədə -nin ən kəskin azalmasının istiqamətidir, onun böyüklüyü vahid uzunluğa düşən azalmanın sürətidir.

 yalnız skalyar potensial baxımından təsvir edilməsi üçün aşağıdakı ekvivalent ifadələrdən hər hansı biri doğru olmalıdır:

# -\int_a^b \mathbf{F}\cdot d\mathbf{l} = P(\mathbf{b})-P(\mathbf{a}), burada inteqrasiya  yerindən  yerinə keçən İordan qövsü üzərindədir və P (    qiymətləndirilir.
# \oint \mathbf{F}\cdot d\mathbf{l}=0, burada, inteqral hər hansı sadə qapalı yolun üzərindədir, əks halda İordan əyrisi kimi tanınır.
# {\nabla}\times{\mathbf{F}} =0. 

Bu şərtlərdən birincisi qradiyentin əsas teoremini təmsil edir və diferensiallana bilən tək qiymətli skalar sahəsinin  qradiyenti olan istənilən vektor sahəsi üçün doğrudur. İkinci şərt  -nin tələbidir ki, o, skalyar funksiyanın qradiyenti kimi ifadə olunsun. Üçüncü şərt, qıvrımın əsas teoremindən istifadə edərək  nin qıvrılması baxımından ikinci şərti yenidən ifadə edir. Bu şərtləri ödəyən  vektor sahəsinə irrotasion (mühafizəkar) deyilir.

## Qeydlər

## İstinadlar
Qabinililər

**Qabinililər** () — e.ə. 55-ci ildə firon XII Ptolemey Avlet Misir taxtına qayıtdıqdan sonra Roma sərkərdəsi Avl Qabini tərəfindən Misirdə yerləşdirilən 2,000 Roma legioneri və 500 süvarisi. Əsgərlər padşahı qorumaq üçün ora qalmış, lakin onlar tezliklə yeni ölkələrinin adət-ənənələrini mənimsəmiş və Roma Respublikasından tamamilə uzaqlaşmışdılar. E.ə. 51-ci ildə Avletin ölümündən sonra onlar oğlu XIII Ptolemeyə bacısı Kleopatraya qarşı hakimiyyət mübarizəsində kömək etmiş, hətta Sezarın vətəndaş müharibəsi zamanı İsgəndəriyyənin mühasirəsinə qədər (e.ə. 48–47) şiddətli döyüşlərdə Kleopatranın tərəfdarı olan Yuli Sezara qarşı da vuruşmuşdular.

## XII Ptolemey
E.ə. 58-ci ildə firon XII Ptolemey Avlet xalq üsyanı səbəbindən Misiri tərk etməli olmuş, Romaya siyasi sürgünə getmiş və onun qızı IV Berenika taxtı ələ keçirmişdir. Üç il sonra, Roma Suriyasının prokonsulu Avı Qabini qısa bir kampaniyadan sonra padşahı yenidən taxta çıxarmışdır. O, sonradan padşahın müdafiəsi üçün onun adını daşıyan qabinililər ordusunun bir hissəsini Misirdə buraxmışdır. Bu Roma qoşunlarına qall və german atlıları da daxil idi.

Misir nominal olaraq müstəqil olduğu üçün qabinililər Roma işğalçı ordusu deyil, XII Ptolemeyin muzdluları idi. Yuli Sezarın sözlərinə görə, onlar Roma nizam-intizamına məhəl qoymadıqları üçün onlar tezliklə iskəndəriyyəlilərin dağılmış həyat tərzini qəbul etmişdilər. Buna baxmayaraq, onlar hələ də böyük döyüş gücünə malik idilər, çünki Sezar onları İsgəndəriyyə müharibəsində çox təhlükəli düşmənlər kimi təsvir etmişdir. Onlar misirli qadınlarla evlənmişdilər və Sezar Misirə gəlməmişdən əvvəl (e.ə. 48) onlarla uşaq dünyaya gətirmişdilər. Vaxt keçdikcə Roma ilə əlaqəni itirmiş və üsyankar təbəələrə qarşı döyüşlərdə onlardan istifadə edən XII Ptolemeyin sadiq qoruyucu gücünə çevrilmişdilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Michael Grant, *Cleopatra*, 1972 and 1974 (here used a German edition of 1998), , pp.&nbsp;35–36, 74-75, 78, 86, 102.
* Christoph Schäfer, *Kleopatra*, Darmstadt 2006, , pp.&nbsp;28, 41-43, 50-51.
Avl Qabini

**Avl Qabini** (; ) — Roma Respublikasının siyasətçisi və sərkərdəsi. O, əsasən Pompeyin himayəsi sayəsində eramızdan əvvəl e.ə. 58-ci ildə konsulluqla başa çatan mühüm bir karyeraya sahib idi. Onun adı daha çox e.ə. 67-ci ildə pleblərin tribunası kimi qəbul edilən "*[[Lex Gabinia de piratis persequendis|lex Gabinia]]*" ilə əlaqələndirilir. Bu qanun Pompeyə Aralıq dənizində quldurlarla mübarizə aparmaq üçün fövqəladə komandanlıq vermişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Cassius Dio xxxvi. 23–36, xxxviii. 13. 30, xxxix. 55-63
* Plutarch, *Pompey*, 25. 48
* Josephus, *Antiq.* xiv. 4-6
* Appian, *Illyrica*, 12, *Bell. Civ.* ii. 24. 59
* Cicero, *ad Atti.* vi. 2, *ad Q. Fratrem*, ii. 13, *Post reditum in senatu*, 4–8, *Pro lege Manilia*, 17, 18, 19
* exhaustive article by Bähr in Ersch and Gruber's ''Allgemeine Encyclopädie''
* Giuseppe Stocchi, *Aulo Gabinio e i suoi processi* (1892)
Delta döyüşü

**Delta döyüşü** — təxminən e.ə. 1175-ci ildə Misir və dəniz xalqları arasında dəniz döyüşü. Bu zaman Misir fironu III Ramzesin böyük dəniz işğalını dəf etmişdir. Münaqişə şərq Nil deltasının sahillərində və Suriyada Misir imperiyasının sərhəddndə baş vermişdir, lakin döyüşlərin dəqiq yerləri məlum deyil. Bu böyük münaqişə Mədinət Habuda firon III Ramzesin meyitxanasının məbədinin divarlarında qeydə alınmışdır.

## Döyüş
Suriyada dəniz xalqlarını quruda məğlub etdikdən sonra Ramzes işğalçıların hücumu üçün hazırlıqların artıq tamamlandığı Misirə qayıtmışdır. Ramzes dəniz xalqlarını və onların gəmilərini pusquda donanma yığdığı Nil çayının ağzına cəlb etmişdi. Ramzes həmçinin Nil deltasının sahillərinə düşmən gəmilərinə enməyə cəhd etdiyi halda hazır vəziyyətdə olan oxatanları düzmüşdü. Ramzes məsafəyə çatdıqdan sonra oxatanlara düşmən gəmilərinə atəş açmağı əmr etmişdi. Ramzes onların qaçış yolunu kəsmək üçün öz donanmasına doğru qovmuşdu. Bu Misir donanması dəniz xalqlarının qayıqlarını sahilə doğru itələmişdi. Sonra oxatanlar və piyadalar həm quruda, həm də gəmilərdə düşməni darmadağın etmişdilər. Dəniz xalqlarının gəmiləri batmış, çoxları öldürülmüş və əsir götürülmüşdü. Yazılarda Ramzes bəyan edir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Battle of the Nile Delta, 1178 BC at *Rivers from Eden*.
* Medinet Habu and the Sea Peoples  at BYU-Idaho.
Cahi döyüşü

**Cahi döyüşü** — firon III Ramzesin qüvvələri ilə Misiri işğal və fəth etmək niyyətində olan dəniz xalqları arasında böyük quru döyüşü. Münaqişə Misir imperiyasının ucqar şərq sərhədində, Cahi və ya indiki Livanın cənubunda, III Ramzesin hakimiyyətinin səkkizinci ilində və ya təxminən e.ə. 1178-ci ildə baş tutmuşdur.

Bu döyüşdə III Ramzesin başçılığı ilə misirlilər qurudan və dənizdən Misiri işğal etməyə çalışan dəniz xalqlarını məğlub etmişdilər. Döyüş haqqında məlum olanların demək olar ki, hamısı Mədinət Habuda III Ramzesin meyitxanasından gəlir. Döyüş və məhbusların təsviri məbədin divarlarında ətraflı şəkildə sənədləşdirilmişdir ki, bu da məlum olan ən uzun heroqlif yazıya malikdir. Məbədin relyeflərində döyüşdə məğlub olmuş çoxlu bağlı əsirlər təsvir edilmişdir.

## Döyüş
Döyüşdən əvvəl dəniz xalqları Misir imperiyasının sərhədinə yaxın olan Amurru adlı het vassal dövlətini talan etmişdilər. Bu, III Ramsesə gözlənilən işğala hazırlaşmaq üçün vaxt verdi. Mədinət Habuda meyitxana məbədindən bir kitabədə deyir: "Mən onların qarşısında hazırlanmış Cahidə sərhədimi təchiz etdim". Hetoloq Trevor Bris yazmışdır ki, dəniz xalqlarının "quru qoşunları Levant sahilləri boyunca cənuba və Fələstin vasitəsilə hərəkət edirdilər, onlar Ramzesin qüvvələri ilə sonradan adlanan Finikiya Cahi regionunda Misir sərhəddində qarşı-qarşıya qalmış və onları dayandırmışdılar".

III Ramzes dəniz xalqları ilə döyüşünü sərt, barışmaz sözlərlə ifadə edir:

## İstinadlar
Quzu orakulu

**Quzu orakulu** — demotik Misir dilində papirus üzərində yazılmış və Roma imperatoru Avqustun hakimiyyətinin otuz üçüncü ilinə (e.ə. 27–b.e. 14-cü illər) aid edilən qədim Misir peyğəmbərlik mətni. Burada bir quzu danışır və Pasenhor adlı bir adama peyğəmbərlik verir. Quzu alt-üst olmuş və xaosa çevrilmiş dünyanı təsvir edir: məbədlər bərbad vəziyyətdədir, hökmdar artıq hökm olunana çevrilib və midiyalılar (burada Misirdə farsların hakimiyyəti nəzərdə tutulur) Misiri dağıtmağa gəliblər. O, həmçinin qeyd edir ki, yunanlar (burada Misirdə Ptolemeylər hakimiyyəti nəzərdə tutulur) Ağ tacı (Yuxarı Misiri təmsil edir) tutacaqlar. Hekayə üslub, ton və mövzu baxımından Neferti peyğəmbərliyi kimi Orta Misir padşahlığının peyğəmbərlik mətnləri ilə müqayisə edilir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* Gozzoli, Roberto B. (2006). The Writings of History in Ancient Egypt during the First Millennium BC (ca. 1070–180 BC): Trends and Perspectives. London: Golden House Publications, printed and bound by T.J. International. .

## Xarici keçidlər

* Oracle of the Lamb : English translation by R.K. Ritner
Dövlət Vergi Xidməti (İsrail)

**İsrail Vergi İdarəsi** () — İsraildə Maliyyə Nazirliyinin daxilində olan bir vergi orqanıdır.

Qurum 1 sentyabr 2004-cü ildə İsrail Hökumətinin vergi toplama bölmələrini — *Gəlir Vergisi və Daşınmaz Əmlak Vergisi Departamentini*, *Gömrük və ƏDV Departamentini* və *Kompüterləşdirilmiş Emal Xidmətini* birləşdirmək qərarından sonra yaradılmışdır. Məqsəd vergi yığımının idarə edilməsini bir baş menecer altında cəmləşdirmək və ona müvafiq vergi qanununun icrası üçün qanunla səlahiyyət vermək idi. Qurumda Hakimiyyətdə olan 5500-ə yaxın işçi çalışır.

## İstinadlar

## Xarici linklər
*
Dulusçu orakulu

**Dulusçu orakulu** — ilk olaraq e.ə. III əsrdə Demotik Misir dilində yazılmış ellinistik Misir peyğəmbərlik mətni. Bununla belə, papirus üzərində sənədin yalnız beş yunan əlyazma nüsxəsi qalmışdır (iki əlyazmanın hissələri, ehtimal olunur ki, e.ə. 132–130-cu illərdə Hersezin uğursuz üsyanından sonra II əsrdə yenidən yazılmışdır) Misirdə Roma hakimiyyəti b.e. II və ya III əsrlərinə aiddir. Dulusçu peyğəmbər və hekayənin baş qəhrəmanıdır, Misir mifologiyasında dünyanı yaradan "dulus çarxının ağası" Xnuma işarədir. Mətn anti-Ptolemey təbliğatı kimi tərtib edilmişdir: dulusçu hər şeyi yazıb bütün insanlara açıqlayan padşah Amenhotepə Tifon/Setə ibadət edən "kəmər taxanlar"ın (yunanlar) ədalətsiz hakimiyyətinin ardınca gələcək xaos və dağıntılardan, çətin vaxtlarda bir-birlərini öldürdükdən sonra şəhərin (İsgəndəriyyə) boş qalmasından danışır. Hefest/Ptah kəmər taxanların şəhərini tərk edən Aqatademon/Şay (İsgəndəriyyənin himayədar tanrısı) ilə birlikdə Memfisə qayıdır.

Hekayə üslub, ton və mövzu baxımından Neferti peyğəmbərliyi kimi Orta Misir padşahlığının peyğəmbərlik mətnləri ilə müqayisə edilir.

## Həmçinin bax

* Quzu orakulu

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* Gozzoli, Roberto B. (2006). The Writings of History in Ancient Egypt during the First Millennium BC (ca. 1070-180 BC): Trends and Perspectives. London: Golden House Publications, printed and bound by T.J. International. .

## Xarici keçidlər

* The Potter's Oracle, English translation with notes
Sais orakul papirusu

**Sais orakul papirusu** — Misirin Sonrakı dövrünə aid papirus. Burada bir adam atasından onun məbədinin kahinliyini tərk edib qonşu şəhərin (Montu-Re-Horaxtı ) kahinliyinə qoşulmasına icazə verilməsi üçün müraciət edir. Təsvirdə Amun-Re tanrısının presessiyasını müşahidə etmək olar, onun məbədinin hissələri kahinlər tərəfindən tutulan daşıyıcı dirəklərin üstündə görünür.

## İstinadlar
Nil döyüşü (e.ə. 47)

**Nil döyüşü** — e.ə. 47-ci ildə Yuli Sezar və VII Kleopatranın birləşmiş Roma&#x2013;Misir qoşunları rəqib padşah IV Arsinoya və XIII Ptolemey arasında baş tutmuş döyüş. Döyüşün nəticəsində Arsinoya və Ptolemeyin qoşunları məğlub olmuşdur və Misir taxtı təmin edilmişdir.

## Döyüş
Misirlilər Nil çayı boyunca güclü bir mövqedə düşərgə qurmuşdular və onları donanma müşayiət edirdi. Sezar çox keçməmiş, Ptolemey Mitridatın ordusuna hücum edə bilməmişdən əvvəl döyüş meydanına çatmışdır. Sezar və Mitridat Ptolemeyin mövqeyindən 7 mil aralıda qarşılaşmışdılar. Onlar Misir düşərgəsinə çatmaq üçün kiçik bir çayı keçməli olmuşdular. Ptolemey onların çayı keçməsinə mane olmaq üçün süvari və yüngül piyadalardan ibarət bir dəstə göndərmişdi, lakin Sezar əsas ordudan qabaq çayı keçmək üçün qall və german süvarilərini irəli göndərmişdi. Onlar aşkar edilmədən çayı keçə bilmişdilər. Sezar gələndə adamlarına çayın üzərindən müvəqqəti körpülər tikdirmiş və misirlilərə hücum etmişdir. Bu zaman qall və german süvarilərini meydana çıxmış, Misir ordusunun cinahına və arxasına hücum etmişdilər. Misirlilər məğlub olmuş və Ptolemeyin düşərgəsinə qaçmışdılar. Ptolemeyin özü meydandan qaçmağa çalışan zaman onun gəmisi devrilmiş və nəticədə Ptolemey həlak olmuşdur.

## Nəticəsi
Misir artıq İsgəndəriyyənin mühasirəsini qaldıran Sezarın əlində idi və Kleopatranı başqa bir qardaşı, on iki yaşlı XIV Ptolemey ilə birgə hökmdar kimi taxta çıxarmışdır. Sezar daha sonra qeyri-adi şəkildə aprel ayına qədər Misirdə qalmış, gənc kraliça ilə təxminən iki ay əlaqə saxlamış və sonra vətəndaş müharibəsini davam etdirmək üçün yola düşmüşdür. Bu zaman Kleopatra Sezariondan hamilə qalmışdır. Keçmiş kraliça IV Arsinoya məhbus kimi Romadan keçərək Efesdəki Artemida məbədinə sürgün edilmişdir. O, Sezarın ölümündən sonra Kleopatra və Mark Antoninin əmri ilə edam edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Brice, Lee L. (2014). *Warfare in the Roman Republic: From the Etruscan Wars to the Battle of Actium*. Santa Barbara: ABC-CLIO. ISBN&nbsp;9781610692991.
* Cary, M. & H. H. Scullard (1980) [1976]. *A History of Rome*. London: MacMillan. ISBN&nbsp;0-312-38395-9.
* Fischer-Bovet, Christelle (2014). *Army and Society in Ptolemaic Egypt*. Cambridge University Press. ISBN&nbsp;9781107007758.
* Grainger, John D. (2013). *Egypt and Judaea*. Pen and Sword. ISBN&nbsp;9781848848238.
* Smith, William (1867). "Achillas". *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*. Tomo I. Boston: Brown.
* Sorokin, Pitirim Aleksandrovich (1962). *Social and Cultural Dynamics: FLuctuation of social relationships, war, and revolution*. New York: Bedminster Press.
* Tucker, Spencer C. (2009). *A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East*. Santa Barbara: ABC-CLIO. ISBN&nbsp;9781851096725.
* Yalichev, Serge (1997). *Mercenaries of the ancient world*. Hippocrene Books. ISBN&nbsp;9780781806749.
Neferti peyğəmbərliyi

**Nefertinin peyğəmbərliyi** (Noferrehu) — Sankt-Peterburq Dövlət Ermitaj Muzeyində saxlanılan qədim Misir ədəbiyyatının bir neçə sağ qalmış mətnlərindən biri. Mətn Orta padşahlıq dövrünə, e.ə. XIX–XVIII əsrlərə aiddir. Əsərin I Amenemhatın hakimiyyəti dövründə (XII sülalə) və ya onun ölümündən sonra yazıdlığı güman edilir.

## İstinadlar
Nut kitabı

"***Nut kitabı***" (əsl adı: "*Ulduzların istiqamətinin əsasları*") —müxtəlif mifoloji mövzuları əhatə edən qədim Misir astronomik mətnlərinin toplusu. Bu mətnlər dekanların ulduzlarının dövranlarına, Ayın, Günəşin və planetlərin hərəkətlərinə, günəş saatlarına və əlaqəli məsələlərə diqqət yetirir.

Bu başlıq kitaba mətnin bəzi nüsxələrində yerin üzərində qövs edən səma ilahəsi Nutun təsvirinə görə verilmişdir. Onu hava tanrısı Şu dəstəkləyir. Nut kitabındakı mətnlərə Misir tarixinin müxtəlif dövrlərinə aid materiallar daxildir.

Kitabın orijinal adı – "*Ulduzların istiqamətinin əsasları*" Aleksandra fon Liven tərəfindən əlyazma fraqmentlərindən birində aşkar edilmiş və 2007-ci ildə nəşr edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Marshall Clagett, ''Ancient Egyptian Science, Volume 2: Calendars, clocks, and astronomy.'' Philadelphia: American Philosophical Society, 1995 
* Jan Assmann: *Das Grab der Mutirdis.* von Zabern, Mainz 1977, .
* Henri Frankfort: *The Cenotaph of Seti I at Abydos (with chapters by Adriaan de Buck and Battiscombe Gunn).* Egypt Exploration Society, London 1933.
* Erik Hornung: *Zwei ramessidische Königsgräber – Ramses IV. und Ramses VII.* von Zabern, Mainz 1990, .
* Hans-Otto Lange, Otto Neugebauer: *Papyrus Carlsberg No. 1 – Ein hieratisch-demotischer kosmologischer Text.* Munksgaard, Kopenhagen 1940.
* Christian Leitz: *Altägyptische Sternuhren.* Peeters, Leuven 1995, .
* Christian Leitz: *Studien zur ägyptischen Astronomie.* Harrassowitz, Wiesbaden 1991, .
* Otto Neugebauer, Richard Anthony Parker: *Egyptian astronomical Texts (EAT) – The early decans.* Brown University Press, Rhode Island 1960.
* Alexandra von Lieven: *Grundriss des Laufes der Sterne. Das sogenannte Nutbuch.* The Carsten Niebuhr Institute of Ancient Eastern Studies (u.&nbsp;a.), Kopenhagen 2007, .
* Alexandra von Lieven: *Der Himmel über Esna. Eine Fallstudie zur religiösen Astronomie in Ägypten am Beispiel der kosmologischen Decken- und Architravinschriften im Tempel von Esna.* Harrassowitz, Wiesbaden 2000, .
* Alexandra von Lieven, ''Translating the Fundamentals of the Course of the Stars.'' in Annette Imhausen, Tanja Pommerening, eds, *Writings of Early Scholars in the Ancient Near East, Egypt, Rome, and Greece: Translating Ancient Scientific Texts.* Volume 286 of **Beiträge zur Altertumskunde**. Walter de Gruyter, 2010 

## Xarici keçidlər

* Early Egyptian Constellations - The decan stars, by Gary David Thompson
* The Papyrus Carlsberg Collection - Inventory of Published Papyri
Fəyyum kitabı

***Fəyyum kitabı*** — Misirin Fəyyum regionunu və onun himayədar tanrısı, timsah ilahı Sobeki qeyd edən qədim Misir "lokal monoqrafiyası". Bu, həmçinin ümumi olaraq "*Kut topoqrafik kahinlərin dərsliyi*" kimi təsnif edilmişdir. Mətn Ptolemey və Roma Misirinə (e.ə. 332–b.e.359) aid bir çox mənbələrdən məlumdur. Bu, ilk növbədə Fəyyumun mifoloji xəritəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbəiyyat

* Beinlich, Horst. *Das Buch vom Fayum : zum religiösen Eigenverständnis einer ägyptischen Landschaft.* Wiesbaden: Harrassowitz, 1991.
* Klotz, David. “Egyptian Hieroglyphs.” In *The Oxford Handbook of Roman Egypt,* edited by Christina Riggs, 563 – 580. Oxford: Oxford University Press, 2012.
* Tait, John. “The ‘Book of the Fayum’: Mystery in a Known Landscape.” In *Mysterious Lands*, edited by David O’Connor and Stephen Quirke, 183 – 202. Portland: Cavendish Publishing, 2003.

## Əlavə ədəbiyyat

* Allen, James P. *Genesis in Egypt : the philosophy of ancient Egyptian creation accounts.* New Haven: Yale Egyptological Seminar, 1988.
* Hornung, Erik. *The Ancient Egyptian Books of the Afterlife.* Ithaca: Cornell University Press, 1999.
* O’Connor, David. “From Topography to Cosmos: Ancient Egypt’s Multiple Maps.” In *Ancient Perspectives: Maps and Their Place in Mesopotamia, Egypt, Greece, and Rome,” edited by Richard J.A. Talbert, 47 – 79. Chicago: University of Chicago Press, 2012.*
Xaxeperrasenebin şikayətləri

"**Xaxeperrasenebin şikayətləri**" və ya "**Xaxeperrasenebin ağlamaları**" — Birinci aralıq dövrün sonu və ya Orta padşahlığın əvvəlinə aid qədim Misir mətni. Bu mətn yazı lövhəsində verilmişdir və buna görə də onun məktəb üçün mətn olduğu qəbul edilmişdir. Hal-hazırda Britaniya Muzeyində saxlanılır. Əsərin yazıldığı tarix fakt kimi müəyyən edilmir, lakin o dövrə yaxın olduğu düşünülür və Xaxeperraseneb yazısı əzab hekayəsindən bəhs edir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Assmann, Jan. "Cultural Memory and the Myth of the Axial Age." In *The Axial Age and Its Consequences*, edited by Bellah Robert N. and Joas Hans, 366-408. Cambridge, Massachusetts; London, England: Harvard University Press, 2012. 
* Bell, Barbara. "Climate and the History of Egypt: The Middle Kingdom." *American Journal of Archaeology* 79, no. 3 (1975): 223-69. doi:
* Kadish, Gerald E. "British Museum Writing Board 5645: The Complaints of Kha-Kheper-Rē'-Senebu." *The Journal of Egyptian Archaeology* 59 (1973): 77-90. doi:
* Lichtheim, Miriam, and Antonio Loprieno. 2006. *Ancient Egyptian Literature. Volume I, the Old and Middle Kingdoms*. Berkeley, Calif. ; London: University of California Press.
* Ockinga, Boyo G. "The Burden of Kha'kheperrē'sonbu." *The Journal of Egyptian Archaeology* 69 (1983): 88-95. doi:
* Van de Mieroop, Marc. 2011. *A History of Ancient Egypt*. Chichester, West Sussex ; Malden, MA: Wiley-Blackwell.
Xaxeperraseneb

**Xaxeperraseneb**, həmçinin **Xaxeperresenb**, **Xaxeperre-sonb** və ya **Xaxeperre-sonb** — II Senusretin dövründə yaşamış qədim Misir katibi. Ehtimal olunur ki, o, "Xaxeperrasenebin şikayətləri" əsərinin müəllifidir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *The Burden of the Past and the English Poet* (1970) by Walter Jackson Bate.

## Xarici keçidlər

* Inkshed
* JSTOR: Interview with John Barth
Lindon Musto

**Lindon Musto** (; ) — 1990-cı illərdə Uels milli komandasına on dəfə dəvət almış Uels reqbçisi. 

Oyunçu karyerası boyunca Musto Çepstou, Nyuport, Pontipul, Kardiff və Bricend daxil olmaqla bir neçə Uels klublarını təmsil edib. 1996-cı ildə ilk Hayniken kubokunun finalında Tuluzaya məğlub olan Kardiff komandasının bir hissəsi idi.

## İstinadlar
Yan Sen (beysbolçu)

**Yan Sen** () — Çin Peşəkar Beysbol Liqasının Yuni-Prezident Lions komandasında oynamış Tayvan beysbolçusu.

## Şəxsi həyatı
O, Tayvan qadın milli futbol komandasının keçmiş üzvü ilə evli idi, amma daha sonra boşandılar. Onların Yanq Hao adlı bir oğlu var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Overtones (musiqi albomu)

**"Overtones" —**  Britaniya elektronik musiqi sənətçisi "Just Jack"-in ikinci albomu. "Starz in Their Eyes" adlı mahnısı Birləşmiş Krallıq çartlarında ikinci yerə yüksələ bildi. Albomun ABŞ üçün buraxılan versiyasına "I Talk Too Much" mahnısının Kayli Minouqun da qatıldığı yenidən işlənmiş versiyası daxil edilmişdir.

## Mahnıların siyahısı
Əksi qeyd edilmədiyi təqdirdə bütün mahnılar Cek Olsopp tərəfindən yazılmışdır:

# "Writer's Block" – 3:42
# "Glory Days" – 3:39
# "Disco Friends" – 3:00
# "Starz in Their Eyes" – 4:55
# "Lost" (Olsopp, Ralf Lemb, Endrü Ross) – 5:48
# "I Talk Too Much" (Olsopp, Ali Lav) – 3:50 (US feat. Kylie Minogue), 4:16 (UK)
# "Hold On" (Olsopp, Adam Filips) – 2:24
# "Symphony of Sirens" – 4:21
# "Life Stories" – 3:52
# "No Time" – 4:27
# "Mourning Morning" (Olsopp, Jül Porreka) – 4:06
# "Spectacular Failures" – 13:10
# "Electrickery" – 7:27 (ABŞ üçün buraxılmış bonus mahnısı)

Yuxarı siyahıdakı sayca 12-ci mahnı 9:55-də başlayan gizli "Koolaid" mahnısını ehtiva edir.

## İstinadlar
"Şərəf" ordeni (Gürcüstan)

**Şərəf ordeni** () — Gürcüstan Prezidenti tərəfindən təltif edilən fəxri addır. 1992-ci ildə təsis edilmiş "Şərəf" ordeni Corciya ştatının quruculuğunda — idarəetmənin, müdafiənin, asayişin, iqtisadiyyatın, səhiyyənin, mədəniyyətin, təhsilin, elmin, incəsənətin və ya ədəbiyyatın inkişafında fərqlənən şəxslərə verilir. Həmçinin töhfəli, idman nailiyyətləri, qəhrəmanlıq, sədaqət və s kimi seçilən şəxslərdə layiq görülür.

## Nişanlar
"Şərəf" ordeninin diametri 38 millimetr olan dairəvi formaya malikdir. Yeddiguşəli hörüklü qızılı ulduz dairəvi laylı morkal formalardan ibarət gümüş sahənin üzərində dayanır. Diametri 20 millimetr olan hörükün ortasında yeddiguşəli gümüşü Ulduz işarəsinə bənzər fiqurlu qızılı üzüm yarpağı var. Ulduz qəlpələri arasında üzüm toxumu şəklində altı gümüş dənəsi var 

Sifarişin sapı hərəkətli şəkildə 28 mm genişlikdə bir mötərizə ilə mötərizəyə bərkidilir. Qrupun ağ fonunun ortasında geniş mavi zolaq var. Mavi zolağın hər iki tərəfində 2 mm enində qırmızı zolaqlar var.

"Şərəf" ordeninin müəllifi qrafika, rəssam-monumentalist Emir Burcanadzedir.

## Laureatları
* :Kateqoriya:Gürcüstanın "Şərəf" ordeni ilə təltif edilənlər

## İstinadlar
Hartford

* Hartford (Konnektikut) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Konnektikut ştatının mərkəzi şəhəri. 
* Hartford qraflığı (Konnektikut) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Konnektikut ştatında yerləşən bölgə.
Baltazar de Bojuayö

**Baltazar de Bojuayö** ( ), doğum adıyla **Baldassare da Belcoyozo** ( ; ) — Yekaterina Mediçinin dövründə italyanəsilli fransız bəstəkar. 1581-ci ildə Parisdə "Məlikənin komik baleti" () ilk dəfə səhnəyə qoyulub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jan Qaleazzo Vizkonti

**Jan Qaleazzo Vizkonti** (; ) — ilk Milan hersoqu.

Atası Paviya lordlarından II Qaleazzo Vizkonti, anası isə Savoyya qrafı Eymonun qızı Savoyyalı Biankadır. Atasının vəfatının ardından öncə Paviya lordluğunu, daha sonra əmisi Bernabo Vizkontini devirərək Milan lordluğunu ələ aldı. Dini mərasim əsnasında əmisinə qarşı saray çevrilişi tərtibləyən Jan Vizkonti hakimiyyəti ələ aldı və həbsə atdığı əmisini bir müddət sonra zəhərləyərək öldürdü.

Qısa zamanda Verona, Viçentsa və Padua şəhərləri başda olmaqla, Po çayı sahilindəki geniş torpaqları ələ keçirən Jan Vizkonti 1393-cü ildə Pyaçentsa şəhərini də öz mülklərinə birləşdirdi. 1395-ci ildə ödədiyi 100 min florin qarşılığında Alman kralı Vençeslaus tərəfindən *[[hersoq]]* ünvanı aldı və beləcə, Milan hersoqluğunun əsası qoyuldu.

## Ailəsi
Onun ilk evliliyi Fransa kralı II Conun qızı İzabella ilə baş tutdu və bu nikahdan 4 övladı dünyaya gəldi:

* Jan Qaleazzo Vizkonti (4 mart 1366–1376)
* Azzon Vizkonti (1368–4 oktyabr 1381)
* Valentina Vizkonti
* Karlo Vizkonti (11 senatybr 1372–1374)

Onun ikinci evliliyi isə vaxtilə taxtdan endirərək qətlə yetirdiyi əmisi Bernabo Vizkontinin dul qızı Katerina Vizkonti ilə baş tutdu. Onun bu nikahdan dünyaya gələn hər iki oğlu da ölümündən sonra hersoqluğun idarəsində iştirak etmişdir.

* Jan Mariya Vizkonti
* Filippo Mariya Vizkonti

## Mənbə
* Bueno de Mesquita, D. M. (Daniel Meredith) (2011) [1941]. *Giangaleazzo Visconti, Duke of Milan (1351–1402): A Study in the Political Career of an Italian Despot* (reprint ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-23455-9
* Tuchman, Barbara Wertheim (1978). *A distant mirror : the calamitous 14th century*. New York: Knopf. p. 240. ISBN 978-0-394-40026-6
* Hoeniger, Cathleen. *The Illuminated Tacuinum sanitatis Manuscripts from Northern Italy ca. 1380–1400: Sources, Patrons, and the Creation of a new Pictorial Genre.* in: Givens, Jean Ann; Reeds, Karen; Touwaide, Alain. (2006) *Visualizing medieval medicine and natural history, 1200–1550*. Ashgate Publishing Ltd. pp. 51–82. ISBN 0-7546-5296-3
* Mueller, Reinhold C. (2019). *The Venetian Money Market: Banks, Panics, and the Public Debt, 1200–1500*. The Johns Hopkins University Press

## İstinadlar
İkimizin yerinə

İkimizin yerinə - Sərənay Sarıqaya və Nəjay İşlərin baş rolda oynadıqları 2016-cı il istehsalı türk dram filmi. Filmin rejissoru Umur Turaqay, ssenaristi Pınar Buluddur. Film Sərənay Sarıqayanın baş rolda çıxış etdiyi ilk filmidir. 21 oktyabr 2016-cı ildə ilk dəfə göstərimə girən film 3 gündə 330 min baxış əldə  etmişdir.

Filmin çəkilişləri Bursada olmuşdur. Filmin Almaniya premyerası Berlindəki "Cineplex Alhambra" sinemasında, Azərbaycanda isə Bakıda baş tutmuşdur.

## Mövzusu
Balaca bir qəsəbədə yaşayan Çiçək özünü anasının təlqin etdiyi həyatda sıxışıb qalmış kimi hiss edəndə qəsəbəyə yenicə gələn ədəbiyyat müəllimi Doğana aşiq olur. Doğan bu yasaq sevgiyə nə qədər dirənsə də, Çiçəkdən uzaq dura bilmir. Halbuki bu sevgi təkcə onların deyil, həm də bir ailənin taleyini dəyişdirəcək.

## Aktyorlar və rollar

* Sərənay Sarıqaya - Çiçək
* Nejat İşlər - Doğan
* Zərrin Təkindor - Ülkü
* İştar Gökseven - Murad
* Merve Çağıran - Sevil
* Aslı Bəkiroğlu - Ceylan
* Özgür Əmrə Yıldırm - Qüdrət
* Bəxtiyar Ərgün - Canər
* Əngin Bal - Polis
* Ayşegül Cengiz Akman
* Sezin Bozacı
* Uğur Uzunəl
* Taner Bahadır

## İstinadlar
Jan Mariya Vizkonti (Milan hersoqu)

**Jan Mariya Vizkonti** (; ) — II Milan hersoqu. Zalımlığı və sui-qəsd nəticəsində öldürülməsiylə tanınır.

Atası ilk Milan hersoqu Jan Qaleazzo Vizkonti, anası isə onun həm əmisi qızı, həm də ikinci xanımı olan Katerina Vizkontidir. Atasının vəfatının ardından hələ 13 yaşında ikən anasının naibəliyi altında Milan hersoqu elan edildi. Buna baxmayaraq atasının ani ölümü ilə bölgədəki əyanlar və kondottiyerilər taxt mübarizəsinə başladılar. Bu taxt mübarizəsi əsnasında anasından belə şübhələnən Jan Mariya 18 avqust 1404-cü ildə onu Montsada həbs etdirdi. Qısa müddət sonra həbs tutulduğu qalada şübhəli vəziyyətdə vəfat edən anası Katerina Vizkontinin ölümündən məsul tutuldu.

Mərkəzi hakimiyyətə tabe olmaq istəməyən əyanların ən böyük bəhanəsi isə Jan Mariyanın dövlət idarəsindən xəbərsiz olması və qəddarlığı ilə hər kəsi can qorxusuna salması idi. Edama məhkum edilən şəxsləri parçalaması üçün xüsusi itlər bəsləməsiylə məşhur olan Jan Mariya özünə tərəfdar toplamaq məqsədilə 1408-ci ildə Rimini lordunun qızı Antoniya Malatesta ilə nikahlandı. Ancaq cütlüyün övladı olmadı.

Apardığı sərt siyasət və qəddarlığı səbəbilə, 16 may 1412-ci ildə Milandakı San Qottardo kilsəsi önündə sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirildi. Ölümünün ardından qardaşı Filippo Mariya taxta çıxarıldı.

## Mənbə
* Rossi, Antonio Domenico (1830). *Ristretto di storia patria ad uso de'Piacentini* (in Italian). Maino. p. 245
* Sabatini, Raphael (1926). *Bellarion the fortunate: a romance*. Boston: Houghton Mifflin
* Tonini, Luigi (1884). *Rimini* (in Italian). Vol. 5. Rimini: Orfanelli e Grandi. p. 22

## İstinadlar
Filippo Mariya Vizkonti (Milan hersoqu)

**Filippo Mariya Vizkonti** (; ) — III Milan hersoqu. Zalımlığı və paranoyaları ilə bilinir.

Atası ilk Milan hersoqu Jan Qaleazzo Vizkonti, anası isə onun həm əmisi qızı, həm də ikinci xanımı olan Katerina Vizkontidir. Atasının vəfatının ardından özündən 4 yaş böyük qardaşı Jan Mariya anasının naibəliyi altında taxta çıxarıldı. Filippo Mariya isə atasının Paviyadakı mülklərinə sahibləndi. Ancaq zalımlığı ilə bilinən qardaşı Jan Mariyanın sui-qəsd nəticəsində öldürülməsiylə taxt-tac Filippo Mariyaya qaldı.

Şimali İtaliyadakı ticarət yollarına nəzarət uğrunda başlayan Lombardiya müharibəsi boyunca (1423–1454) Florensiya, Venesiya, Savoyya kimi mühüm şəhər-dövlətləriylə mübarizə aparan Filippo Mariya, nəhayət Roma papası V Martinin təzyiqi ilə sülh bağlamağa məcbur oldu. Ancaq papanın ölümünün ardından bu sülhü pozaraq yenidən müharibəyə qatıldı. Rəsmi şəkildə 2 dəfə evlənməsinə baxmayaraq bu nikahlardan övladı olmayan Filippo Mariya, Vizkonti sülaləsinə mənsub son Milan hersoqu oldu. Ölümünün ardından hersoqluq respublika sisteminə keçsə də, 3 il sonra onun nikahdan kənar doğulan qızı Bianka Mariyanın əri I Françesko Sforza hersoqluğu bərpa etdi.

## Mənbə
* Rossi, Antonio Domenico (1830). *Ristretto di storia patria ad uso de'Piacentini* (in Italian). Maino. p. 245
* Sabatini, Raphael (1926). *Bellarion the fortunate: a romance*. Boston: Houghton Mifflin
* Tonini, Luigi (1884). *Rimini* (in Italian). Vol. 5. Rimini: Orfanelli e Grandi. p. 22

## İstinadlar
I Françesko Sforza (Milan hersoqu)

**I Françesko Sforza** (; ) — IV Milan hersoqu. Sforza sülaləsinə mənsub ilk Milan hersoqudur.

## Mənbə
* Ross, Charles (1997). *Edward IV*. Yale University Press. ISBN 978-0-30007-371-3
* Vale, Malcolm (2022). "England and Europe: England and Europe c.1450–1520: Nostalagia or New Opportunities?". In Clark, Linda (ed.). *The Fifteenth Century XIX: Enmity and Amity*. The Boydell Press. ISBN 978-1-78327-742-1
* Williams, George L. (1998). *Papal Genealogy: The Families and Descendants of the Popes*. McFarland & Company, Inc
* Bartlett, Kenneth (2019). *The Renaissance in Italy: A History*. Hackett Publishing Company, Inc
* Walsh, Richard J. (2005). *Charles the Bold and Italy (1467–1477): Politics and Personnel*. Liverpool University Press

## İstinadlar
İnterseks

**İnterseks**, **interseksuallıq** ( — arasında və  — cins) — növlərin fərdlərində kişi və qadın cinsi və fiziki xüsusiyyətlərə malik olan orqanizmin qarışımını ifadə edən termin.

"İnterseks" termini XX əsrin əvvəllərində bioloq Rixard Qoldşmidt tərəfindən təqdim edilmişdir. Bu termin altında geniş mənada interseksuallıq anormal hermafroditizmlə sinonimdir, yəni normal iki ayrıcinsli orqanizmlərdə həm kişi, həm də qadın xüsusiyyətlərinin olması deməkdir. Üstəlik, bu əlamətlər bədənin eyni hissələrində görünür. Beləliklə, Qoldşmidt interseksuallıq və mozaik kinandromorfizm arasında fərq qoydu (baxmayaraq ki, başqa elm adamları bunu interseksuallıq kimi təsnif edə bilər). Bu mənada interseksuallıq anormal hermafroditizmin xüsusi halıdır.

Hal-hazırda "interseks" termini interseks-əlamətləri olan bir qrup insanı təsvir etmək üçün geniş istifadə olunur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığının broşurasına əsasən, interseksual şəxs “kişi və qadının stereotipik ikili sisteminə uyğun gəlməyən cinsi xüsusiyyətlərlə (genitaliya, cinsiyyət orqanları və xromosom nümunələri daxil olmaqla) doğulmuş şəxsdir." Broşürada həmçinin deyilir ki, “interseks təbiətdə rast gəlinən geniş spektrli anatomik variasiyaları özündə birləşdirən çətir termindir”.

BMT-nin Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı bu termini Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatının 10-cu və 11-ci reviziyalarında istifadə etmir, lakin cinsi inkişafın müxtəlif pozğunluqlarını ona daxil edir. Bəzi fəal qruplar və hüquq müdafiəçiləri bu vəziyyəti ayrı-seçkilik hesab edirlər  .

Bəzi interseks insanlar öz gender kimliklərini kişi və ya qadın kimi müəyyən etmədən “interseks” kimi təyin edirlər.

## İstinadlar
Valualı İzabella

**Valualı İzabella** (; ) — Fransa kralı II Conun ən kiçik qızı, Fransız şahzadəsi. Eyni zamanda italyan zadəganlarından olan və gələcəkdə Milan hersoqluğunun əsasını qoyan Jan Qaleazzo Vizkontinin ilk xanımıdır.

## Mənbə
* Adams, Tracy (2010). The Life and Afterlife of Isabeau of Bavaria. The Johns Hopkins University Press.
* Bell, Susan Groag (1988). "Medieval Women Book Owners: Arbiters of Lay Piety and Ambassadors of Culture". In Erler, Mary; Kowaleski, Maryanne (eds.). Women and Power in the Middle Ages. The University of Georgia Press. pp. 149–187.
* D'Ancona, Mirella Levi (1990). "La Vergine Maria nell'Offiziolo Visconteo: Parte I: Il Ms. BR 397 della Biblioteca Nazionale di Firenze". La Bibliofilía (in Italian). Casa Editrice Leo S. Olschki s.r.l. 92 (2 (maggio-agosto)): 109–143.
* Hay, Denys (1977). The Italian Renaissance in Its Historical Background (2nd ed.). Cambridge University Press.
* Ward, A. W.; Prothero, G. W.; Leathes, Stanley, eds. (1934). The Cambridge Modern History. Vol. XIII. Cambridge at the University Press

## İstinadlar
Tac ordeni (İran)

**Tac gerbi** və ya **Tac ordeni** — Əhməd şah Qacarın dövründə və Pəhləvilər dövründə İranın kral gerblərindən biri olub. Bu işarə hicri təqvimlə əsaslanan və Əhməd Şah Qacar ​​Sultanlığı ilə müqayisə oluna bilən 1332-ci il tarixini də göstərir. Amma Pəhləvi dövründə bu tarix davam etdi və Kiani tacı olan bu işarənin nümunəsi hələ də qorunub saxlanıldı və Pəhləvi tacı dəyişməz qaldı. 1305-ci ilə qədər günəş yalnız iki dərəcəyə malik idi. Birinci sinif işarəsinin boynunda boyunbağı var idi və kral və vəliəhd şahzadə üçün müstəsna idi. Tac rəmzi 19-cu əsrin sonuna qədər İran krallığının ən yüksək simvolu olmuşdur.

Dekorasiyaya 10 guşəli qızıl ulduz tac və almaz xaç daxildir. Yuxarıdakı mərkəzi dairədə Kiani tacının dizaynı, arxasındakı mərkəzi dairədə isə mavi mina fonunda qızılı günəş var. Onun bəzəkləri Artos Bertrand tərəfindən hazırlanmışdır. Medalın material qatı hissəsi 800/1000 gümüşdür.

Rza şah səltənətə çatdıqdan sonra tac lentinin rəngini göy mavi haşiyə ilə sarıya çevirdi. İranın kral gerblərinin sırasına görə tac emblemi şir və günəş gerbindən sonra qoyulmuşdur.

Pəhləvilər dövründə tac beş dərəcəyə malik idi. Bu medal ölkə qarşısında müstəsna xidmətlərinə görə verilirdi.

* Birinci dərəcəli tac nişanı: sinəyə taxılan birtərəfli ulduz formalı nişan. Onun ölçüsü 93 mm, çəkisi 6,33 qram, gümüşdən hazırlanmışdır. Bu böyük nişanlı boyunbağı nişanı 2,83 qram ağırlığında gümüş nişan idi.
* İkinci dərəcəli nişan: Boyuna lentlə bağlanan ikitərəfli ulduz formalı nişan.
* Tacın üçüncü dərəcəli emblemi: Sinə üzərində lentlə asılmış ikitərəfli ulduz formalı nişan.
* Dördüncü dərəcəli tacın emblemi: Beşinci dərəcə nişanı: döşə lentlə taxılan ikitərəfli ulduz formalı nişan. Onun ölçüsü 45,8 mm idi.

Pəhləvilər dövründə ölkənin üç rəsmi gerbi var idi: 1 — Pəhləvi gerbi 2 — İran tacı gerbi 3 — Hümayun gerbi

Üçtərəfli gerb komissiyasının sədri kralın özü idi. Pəhləvi emblemi yalnız krala, vəliəhd şahzadəyə və başqa ölkələrin prezidentlərinə və krallarına aid idi. Tac nişanının dövlət məmurlarına verilməsi təklifi müvafiq nazirlik tərəfindən edilib və həmin şəxs vəfat etdikdən sonra tac nişanı nişanlar kitabına qaytarılıb, lakin nişanın sırası sağ qalanlarda qalıb. Birinci dərəcəli tacın cəmi 10 nişanı var idi və yalnız sahiblərdən birinin ölümündən sonra onu digərinin əldə etməsi mümkün oldu.

Cəmşid Amoozgarın danışıqları nəticəsində İranın neft gəlirlərinin əhəmiyyətli dərəcədə artması onun 1349-cu ildə Birinci dərəcəli Kral ordeni ilə təltif edilməsinə səbəb oldu. Tac emblemi 1357-ci il inqilabından sonra ləğv edildi.

## Həmçinin bax
* "İncəsənət" ordeni (İran)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.najafcoins.com/Pahlavi_Ghajar_Dec.htm
* http://hakimi.50webs.com/farmans/taj.htm
* http://www.najafcoins.com/Pahlavi_Ghajar_Dec.htm http://hakimi.50webs.com/farmans/taj.htm
"İctimai asayişin mükəmməl mühafizəsinə görə" medalı (Ermənistan)

**"İctimai asayişin mükəmməl mühafizəsinə görə"** medalı Ermənistan Respublikasının dövlət mükafatıdır.

## Mükafat proseduru
Medal aşağıdakı kriteryalara görə verilir:

* Qanunun və asayişin təşviqində nümayiş etdirilən cəsarət və ya fədakarlıq,
* İctimai asayişin qorunmasında nümayiş etdirilən cəsarət və ya fədakarlıq,
* Cinayətlə mübarizədə göstərilən cəsarət və ya fədakarlıq,
* Xidməti vəzifələrini yerinə yetirərkən cəsarət nümayiş etdirmiş,
* vətəndaşlıq borcunu yerinə yetirərkən şücaət göstərmiş,
* Xüsusi tapşırıqların nümunəvi yerinə yetirilməsinə görə.

## Geyinmək qaydası (Hərbi üsul)
Medal döş qəfəsinin sol tərəfinə taxılır, əgər "Hərbi xidmətlərə görə" medalı varsa — ondan sonra

## Medal ilə təltif olunanlar
Ermənistan prezidenti S. Sarkisyanın hakimiyyəti dövründə (9 aprel 2008-ci ildən) 2-si ölümündən sonra olmaqla 65 nəfər medala layiq görülüb.

## Keçidlər
* Медаль "За отличную охрану общественного порядка" на официальном сайте Президента Армении
Altmark insidenti

*"Altmark" insidenti*' 1940-cı il fevralın 16-da neytral Norveçin ərazi sularında Böyük Britaniya və Nasist Almaniyasının gəmiləri arasında İkinci Dünya müharibəsinin ilkin mərhələlərində baş vermiş hərbi toqquşma idi. Bu, 1940-cı ilin aprelində Avropada aktiv hərbi əməliyyatların başlanğıcını qoyan Almanların Norveçi işğalına səbəb oldu.

## İnsident

"Altmark"(  ), ağır kreyser Admiral Graf Spee-ni (  ), müşaiyət edən və yanacaqla təmin edən köməkçi gəmi və tanker idi. Admiral Graf Spee ağır kreyserinin məhv edilməsindən sonra "Altmark" gəmisi Cənubi Atlantikadan vətənə döğru istiqamət götürdü. Gəminin göyərtəsində "Admiral Graf Spee" kreyseri tərəfindən batırılmış ingilis gəmilərindən götürülmüş 300-ə yaxın hərbi əsir var idi.

İngilis esminesləri tərəfindən təqib edilən alman gəmisi Norveçin cənub-qərbindəki Yosingford'a sığınmağa cəhd etdi.  "Kazak" ( ) esminesin 1-ci dərəcəli kapitanı Filip Vianın  komandanlığı altında "Altmark"-ın ardınca körfəzə girərək Çörçil tərəfindən verilən sanksiyaya uyğun olaraq güc tətbiq etdi. Orada norveçl hərbi gəmilərinin olmasına baxmayaraq, alman gəmisinə abordaj komandasını çıxartdı və bütün hərbi əsirləri azad etdi. Bu insident zamanı 7 alman öldürülmüşdü. Komanda gəmidə qaldı; "Altmark" hücum zamanı qayaların üzərində oturdu. Lakin sonradan müstəqil şəkildə Alman limanına çata bildi.

Bu hadisə İkinci Dünya müharibəsi zamanı abordajdan istifadə edilən nadir hallardan biri idi.

## Nəticələr
Norveç hökuməti Britaniya hakimiyyətinə etiraz etdi, lakin ingilislər bu insidentin yalnız neytrallığın texniki pozuntusu olduğunu bildirdilər.

Bundan bir qədər əvvəl oxşar hadisə baş vermişdi: "Doyçland" ağır kreyser () tərəfindən zəbt edilən "City of Flint" Amerika gəmisi norveç sularına daxil oldu. Həmin vaxt norveç hökuməti almanları həbs etmiş, gəmini isə buraxmışdılar.

Alman tərəfi üçün Altmarkın tutulması zamanı Norveç gəmilərinin hərəkətsizliyi, Almaniyadan neytrallığını müdafiə etməklə yanaşı, Norveçin Britaniyanın müdaxiləsinə dözməyə hazır olduğunun sübutu idi. Bir neçə gün sonra, 1940-cı il fevralın 21-də Hitler Norveçi ələ keçirmək üçün əməliyyata hazırlıqlara başlamağı əmr etdi.

İngilislər hesab edirdilər ki, əksinə, norveçlilərin alman gəmisini çox yumşaq yoxlaması bu hadisəyə səbəb olub.  Fransanın Baş naziri Edouard Daladier, "Eynən Altmark kimi" Norveç limanlarını ələ keçirməyə çağırdı.

## həmçinin bax

* Danimarka-Norveç əməliyyatı
Balıkəsir Milliyyətçi Qüvvələr Muzeyi

**Balıkəsir Milliyyətçi Qüvvələr Muzeyi** — Türkiyənin Balıkəsir şəhərində Türk Milli Hərəkatı zamanı yaranmış Millətçi Qüvvələrə (türk. Kuvâ-yi Milliye) həsr olunmuş muzey. Muzey 1996-cı ildə açılıb.
## Binası

Muzey iki mərtəbəli Osmanlı dəbində tikilən binada yerləşir. Hər mərtəbəsi 120 m²-dir. Binanın 1-ci mərtəbəsində muzeyin qurulmasında iştirak etmiş şəxslərin aldıqları yazılı qərarlar, qurultay qərarları, bu şəxslərin şəxsi əşyaları, Atatürkün Balıkəsirə gəlişi ilə bağlı çəkdiyi fotoşəkillər, 2-ci mərtəbədə Balıkəsir və onun ətrafında aşkar edilmiş arxeoloji və etnoqrafik əsərlər toplusu sərgilənir.
## Tarixi

Muzeyin yerində olan əvvəlki bina 1840-cı ildə Karasi Sancağının xəzinədarı Giridizadə Mehmet Paşa üçün tikilmiş malikanə idi. 1900-cü ildə  malikanə yanandan sonra xəzinədarın nəvəsi Xəlil paşa yeni malikanə tikdirir. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı bina yerli millətçi qüvvələrin görüş yeri kimi xidmət edirdi.

İzmirin işğalının ertəsi günü Balıkəsirlilərin bu binaya toplaşaraq Qərbi Anadoluda silahlı mübarizə aparmaq qərarına gəldiyi üçün böyük tarixi əhəmiyyətə malik olan bu bina İkinci Dünya müharibəsi illərində uzun müddət korpusun qərargahı kimi istifadə olunurdu.

1988-ci illərdə bələdiyyə xidməti binası kimi istifadə olunduqdan sonra bina bərpa edilərək muzeyə çevrilmişdir.

Muzey 1996-cı il sentyabrın 6-da bərpa və artefakt toplama işləri başa çatdıqdan sonra istifadəyə verildi.
## Qalereya


Fayl:Kuvay-ı_Milliye_Muzesi_2.jpg
Fayl:Kuvay-ı miliye muzesi.jpg 
Kuvay-ı milliye muzesi 6.jpg
Kuvay-ı milliye muzesi 5.jpg
Kuvay-ı milliye muzesi 7.jpg

## İstinadlar