open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aram Açıqbaşyan

**Aram Açıqbaşyan** (, ; gerçək adı: *Qriqor Qarabedyan*, ; ) — Osmanlı ermənilərindən olan hüquqşünas,  siyasətçi, təşkilatçı, fədai, terrorçu, Sosial Demokrat Hnçak partiyasının üzvü.

## Həyatı
Aram Açıqbaşyan 1867-ci ildə Osmanlı imperiyasının Mamurətül-əziz vilayətində yerləşən Ərəbgir kəndində anadan olmuşdur. O, ali təhsilini 1886-cı ildən Konstantiniyyə Darülfünunun hüquq fakültəsində almışdır. Açıqbaşyan 1889-cu ildə Boyacıyan Hampartsum Murad Əfəndinin tövsiyəsi ilə Sosial Demokrat Hnçak partiyasının üzvləri ilə dostluq əlaqəsi qurmuşdur. O, 27 iyul 1890-cı ildə Qumqapı nümayişlərinin təşkilatçısı olmuşdur. 1894-cü ildən etibarən Anadaoludakı erməni fədailər hərəkatının təşkilatçısı olmağa başlamış və 1903-cü ildə Sosial Demokrat Hnçak partiyasının mərkəz komitəsinin üzvü olmuşdur. Açıqbaşyanın 1985-ci ildə gerçəkləşən Şəbinqarahisar üsyanında əhəmiyyətli bir rolu var idi. Bundan sonra ona Məclis-i Ümumiyə vəkil olaraq seçilməsi tövsiyə edilmişdir, fəqət o, vəkil olmaq təklifini geri çevirmişdir. O, 1908-ci ildə gerçəkləşən Gənc Türklər inqilabından sonra Konstantiniyyə şəhərinə qayıtmış, lakin 1914-cü ildə ittihadçılar tərəfindən həbs edilmişdir. Aram Açıqbaşyan 15 iyun 1915-ci ildə 20 dostu ilə birlikdə Bəyazid Meydanında edam edilmişdir.

## Mənbə
### Ədəbiyyat
* 
*
Serenkur (Val-d'Uaz)

**Serenkur** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Vinyö. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 45 km şimalda, Serji belediyyənin 15 km şimal-şərqdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1400
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2004 text:2004
  bar:2009 text:2009
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:608
  bar:1806 from:0 till:594
  bar:1821 from:0 till:640
  bar:1831 from:0 till:627
  bar:1841 from:0 till:563
  bar:1851 from:0 till:521
  bar:1861 from:0 till:502
  bar:1872 from:0 till:510
  bar:1881 from:0 till:515
  bar:1891 from:0 till:507
  bar:1901 from:0 till:505
  bar:1911 from:0 till:510
  bar:1921 from:0 till:408
  bar:1931 from:0 till:543
  bar:1946 from:0 till:431
  bar:1954 from:0 till:600
  bar:1968 from:0 till:763
  bar:1982 from:0 till:1021
  bar:1990 from:0 till:1131
  bar:1999 from:0 till:1261
  bar:2004 from:0 till:1365
  bar:2009 from:0 till:1395


## İstinadlar
Serji (Val-d'Uaz)

**Serji** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Serji-Nor. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (2006). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 29 km şimalda yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:60000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2005 text:2005
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:1045
  bar:1806 from:0 till:1069
  bar:1821 from:0 till:987
  bar:1831 from:0 till:1016
  bar:1841 from:0 till:970
  bar:1851 from:0 till:963
  bar:1861 from:0 till:933
  bar:1872 from:0 till:926
  bar:1881 from:0 till:869
  bar:1891 from:0 till:897
  bar:1901 from:0 till:885
  bar:1911 from:0 till:933
  bar:1921 from:0 till:963
  bar:1931 from:0 till:1118
  bar:1946 from:0 till:1138
  bar:1954 from:0 till:1447
  bar:1968 from:0 till:2895
  bar:1982 from:0 till:19357
  bar:1990 from:0 till:48226
  bar:1999 from:0 till:54781
  bar:2005 from:0 till:54400


## İstinadlar
Laqos ştatı

**Laqos ştatı** () — Nigeriya Cənub-qərb geosiyasi zonasında ştat.

Şimalda və şərqdə Oqun ştatı ilə, qərdə isə Benin ilə həmsərhəddir. Cənubda Atlantik okeanın, şərqdə isə Laqos laqunun tərəfindən sulanır.

## Adı

Laqos Portuqallılar gələn vaxtından bəri qəbul olunmuş addır. Ondan əvvəl, Eko adı işlənilirdi. Bu əvvəlki ad əsasən Laqos adasına aid olaraq istifadə olunurdu. Ekonun ilk sakinləri Avori tayfası idi. Avori ovçuları və balıqçıları İfedən sahil tərəfi köçüblər. Eko sözü bini dilindəki hərbi düşərgə sözündən gəlir. 650 ildən çox əvvəl Oba ilə Bini öz döyüşçülərini bölgəyə göndərib, Avoriləri zəbt ediblər.

## Coğrafiya

### İnzibati bölgüsü

Laqos ştatı 20 Yerli Hökumət Ərazisindən ibarətdir. Onların 16-sı Laqos şəhərinin metropoliteninə aiddir.

## Həmçinin bax
* Acanqbadi

## İstinadlar
Mərkəzi Yunanıstan

**Mərkəzi Yunanıstan** (, *Sterea-Elada*) — periferiya,  Yunanıstanın inzibati-ərazi vahidi. Yerli rəhbərliyin regional idarəsi və inzibati bölmənin bir hissəsidir.2011-ci ildən etibarən "Kallikratis" proqramına əsasən Fessaliya — Mərkəzi Yunanıstan mərkəzləşdirilmiş idarəçiliyi daxildir. Yunanıstanın mərkəz hissəsində, ən dağlıq kənarında yerləşir. Skiros və Evbeya adaları daxildir. 2011-ci ildə əhalisinin sayı 547,390 nəfər təşkil edirdi. Sahəsi 15 549.311 kvadrat kilometrdir. Kvadrat kilometr başına 35.2 əhalinin sıxlığı . İnzibati mərkəzi — Lamiya. 2014-cü il sentyabrın 1-dən Peripheriarch Kostas Bakoyanis (Κώστας Μπακογιάννης).

Yerli Hakimiyyət haqqında 1622/86 saylı qanuna əsasən 1987-ci ildə təsis edilmişdir. Periferiyaya Beotiya, Fokida, Ftiotida, Evbeya və Evritaniya nomları daxildir.

## Tarixi

Mərkəzi Yunanıstan (Στερεά Ελλάδα) Yunanıstan İnqilabından və 1832-ci ildə Yunanıstan Krallığının qurulmasından sonra adlandırılmışdır, Peloponnes və Ege dənizinin adalarından fərqli olaraq dövlətin qitə hissəsinə çağırılıb. Şimalda Mərkəzi Yunanistan, Fessaliya və Epirusun kiçik bir hissəsini, Koreya Körfəzi və Saronik Körfəzinə qədər, cənubda İon dənizinə, şərqdə Maliakos, Vorios-Evvoikos və Notios-Evvoikos körfəzlərinə, eləcə də Egey dənizinə sərhəddər. Sahə tarixi deyil.

## İnzibati bölgüsü
2011-ci ildə «Kallikratis» proqramından sonra periferiyalar  5 periferiya vahidi, o cümlədən 25 icma daxildir:

## Həmçinin bax
* Ayos-Eoryos (Mərkəzi Yunanıstan)

## İstinadlar
Olqa İvanitskaya

**Olqa Vasilyevna İvanitskaya** və ya **Olya Ivanitski**  (serb. *Оља Ивањицки;* ) — Serbiyalı rəssam, heykəltaraş, şair idi.

## Həyatı
Xüsusilə avanqard sənət tərzi ilə yaratdığı rəsmləri ilə tanınmış, evdə və xaricdə ən azı 99 solo sərgi keçirmişdir. 10 may 1931-ci ildə Yugoslaviya Krallığının Pancevo şəhərində, rus qaçqınları Vasili Vasilyeviç İvanitsky və Veronika Mihailovna Piotrovskaya ailəsində anadan olub. Oktyabr inqilabının baş verməsi səbəbindən Rusiyanı tərk etmək məcburiyyətində qalmışlar.

## Yaradıcılığı
O, uşaqlığını Kragujevacda keçirdi, sonra Belqrad şəhərinə köçdü və məşhur heykəltaraş Sreten Stojanoviçin rəhbərliyi altında təhsil aldığı Belqrad Gözəl Sənətlər Akademiyasını bitirdi.
Heykəltaraşlıq əsas təhsili olmasına baxmayaraq, rəsm əsərlərində daha çox özünü göstərmiş, artıq 1950-ci ildə ilk  rəsm əsərini yaratmışdır. 1959-cu ildə Yuqoslaviya sənətinə əhəmiyyətli təsir edən bir qrup sənətçi, yazıçı və memarın üzv olduğu "Medial" adlı yeni birliyə qatıldı (qrupdakı yeganə qadın sənətkar idi).
1962-ci ildə məktəbi bitirdikdən sonra Ford Fondundan təqaüd alıb və ABŞ-da təhsilini davam etdirməyə davam etdi. Serbiyaya qayıtdıqdan sonra, o, serblərin ənənəvi sənəti ilə bağlı Amerikada əldə olunan bilikləri tətbiq etdi. Uzun yaradıcılıq dövründə İvanitskaya yüzdən artıq solo sərgisini təşkil etdi, əsərlərinin bir çoxu muzeylərə və şəxsi kolleksiyaya keçdi. Memarlıq komplekslərinin, abidələrin, körpülərin və hətta avtomobil layihələrinin müəllifi olaraq bir iz qoydu.
Ənənəvi Serbiya kostyumları yaratmağı sevən Ivanitskaya, tez-tez Belqrad teatrları ilə əməkdaşlıq edərək, tarixi teatr nümayişləri üçün xalq kostyumları tikirdi. O, öz şeirləri ilə yanaşı Yuqoslaviya sənətinin görkəmli nümayəndələri ilə yazışmalar toplusu ilə bir neçə kitab nəşr etdi. Sonrakı illərdə o, inzibati fəaliyyətlərlə məşğul olub, gənc rəssamları dəstəkləyib, Belqrad Rəssamlar Assosiasiyasının üzvü olmuşdur.
2007-ci ildə onun adına fond yaradıldı.
20-ci əsrin Yugoslaviyanın ən yaxşı sənətçisi kimi tanınan ictimai sorğunun nəticəsi olaraq, Cambridge Bioqrafiya Mərkəzində 200 dünya ziyalılarının siyahısına daxil edildi.
2009-cu il iyunun 24-də Belqradda ürək əməliyyatı keçirdikdən sonra dünyasını dəyişib. Belqradın Yeni  fəxri xiyabanında basdırıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçdilər
* Official Website by Olga Ivanjicki Foundation
Yunanıstanın inzibati bölgüsü

** Yunanıstanın inzibati bölgüsü** — Yunanıstanın mövcud bölməsi Kallikratis proqramına əsasən formalaşır və 1 yanvar 2011-ci ildən etibarlıdır. Bu bölməyə əsasən, Yunanıstan administrasiyaya 7 mərkəzi olmayan idarə, 13 vilayət və 325 bələdiyyədən ibarətdir. Ətraf mühit və bələdiyyələr tam özünüidarə edirlər. Müqəddəs dağın muxtar monastırı dövləti bu islahatlardan azaddır və 1924-cü ildə Müqəddəs Afon dağının Nizamnaməsinə əsasən öz institutlarını saxlayır.

Yerli özünüidarə quruluşunun ən aşağı forması bələdiyyədir. Bələdiyyə başçısı və şəhər şurası ümumi səsvermə yolu ilə beş il müddətinə seçilir. Bələdiyyələr bölmələrə bölünür və öz növbəsində icmalara daxil olurlar.

İkinci səviyyəli yerli rəhbərliyin təşkilatı böyük bir coğrafi əraziyə uyğun olan ətrafdır. Periferik və şura ümumi səsvermə yolu ilə beş il müddətinə seçilir. Periferiya, bir qayda olaraq, adı ilə üst-üstə düşən bölmələrə ayrılır. Depoları öz ətrafındakı peripheriarxlarla birlikdə seçilmiş öz köməkçiləri tərəfindən idarə olunur.

Mərkəzdən kənarlaşdırılan idarələr özünüidarə edən orqanlar deyil, bir ölkənin rəhbərliyini qeyri-mərkəzləşdirmə məqsədlərinə xidmət edirlər. Bunlar 1-dən 3-ə qədər olanları əhatə edir və Yunanıstan hökuməti tərəfindən təyin olunan və bütün qərarlar qəbul edən baş katib tərəfindən idarə olunur və konsulluq rolunu oynayan bütün ətraf mühit və bələdiyyələrin nümayəndələrini əhatə edən Şura tərəfindən həyata keçirilir.

## Desentralizasiya idarələri




## İstinadlar
Katerina Karaqeorqieviç

**Katerina Karaqeorqieviç** (; ) — Yuqoslaviya şahzadəsi Aleksandrın həyat yoldaşı.

## Bioqrafiya
Robert Batisin (1916–2011) və Anna Dostinin (1922–2010) iki qızından biridir. Katerina Afinada və İsveçrənin Lozanna şəhərində təhsil almışdır. Daha sonra Denver Universitetində (Kolorado) və Dallas Universitetində biznes ixtisasına yiyələnmişdir.

Bir neçə il Amerika Birləşmiş Ştatlarında biznes sahəsində işləmişdir.

25 noyabr 1962-ci ildə Katerina Cek Volter Endryus (Jack Walter Andrews, 1933–2013) ilə evləndi. Bu evlilikdən iki uşağı var: Devid və Alison. O, çoxlu səyahət etmiş, Avstraliyada və Afrikada yaşamışdır. Katerina və Cek Volter Endryus 7 dekabr 1984-cü ildə boşandı.

1984-cü ildə Vaşinqtonda ikinci həyat yoldaşı Şahzadə Aleksandr ilə tanış oldu. Onlar 20 sentyabr 1985-ci ildə Londonda rəsmi olaraq evləndilər. Dini nikah isə növbəti gün, 21 sentyabr 1985-ci ildə St Sava Sırp Pravoslav Kilsəsi, Nottinq Hilldə baş tutdu. Katerina Karaqeorqieviç, xüsusən də keçmiş Yuqoslaviyadakı münaqişədən sonra xeyriyyə fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Humanitar yardım sahəsində çalışır və *Lifeline Humanitarian Organization, SOS–Appeal for Life və United Orthodox Aid* daxil olmaqla müxtəlif humanitar təşkilatların könüllüsüdür.

Yalnız 1991-ci ildə, Karaqeorqieviç sülaləsinin üzvlərinə Yuqoslaviyaya daxil olmağa icazə verildi. 17 iyul 2001-ci ildə Serbiya müstəqillik əldə etdikdən sonra, Katerina, həyat yoldaşı və uşaqları Piter, Filip və İskəndər ilə birlikdə Belqradda Kral sarayında məskunlaşdı.

Katerina yunan, ingilis, fransız, serb və bir az ispan dilində danışa bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* THE ROYAL FAMILY OF SERBIA
* Lifeline Humanitarian Organization Chicago
Laşa Şavdatuaşvili

**Laşa Şavdatuaşvili** (; ) — Gürcüstan cüdo güləşçisi, Olimpiya çempionu və medal sahibi, komanda oyunlarında dünya çempionu, fərdi və komanda çempionatlarında Avropa Çempionatının təkrar çempionu və medal sahibi olmuşdur.

## Bioqrafiya
Laşa Şavdatuaşvili, 1992-ci ildə anadan olmuşdur. 2010-cu ildə İliadis Kuboku turnirində 20 yaşınadək gənclər arasında Gürcüstan çempionatında üçüncü yeri tutub, Praqada gənclər arasında Avropa kubokunu qazanıb.2011-ci ildə İliadis Kuboku gənclər arasında ikinci, Dünya Gənclər Çempionatında üçüncü yeri qazanmış, Gürcüstan çempionatında gənclər arasında, Avropa çempionatında, Avropa kubokunda çıxışları heç-heçə ilə nəticələnmişdir. 2012-ci ildə yalnız böyüklər arasında oynayıb, Tbilisi, Praqa və Buenos Ayres turnirlərində Dünya Kuboku qazanaraq, IJF Grand Slam turnirində üçüncü oldu.

Avropa çempionatında fərdi çıxış edərək üçüncü oldu, lakin komanda çempionatında Avropa çempionu oldu. 2012-ci il Olimpiadasında oynadığı 66 kiloqrama qədər olan 36 cüdo güləşçisi ilə mübarizə etdi. İdmançılar 4 qrupa bölündülər, onlardan dördü cüdoçuların çempionatda nəticələrinə görə yarımfinallara vəsiqə qazandı. Müsabiqəyə başlamazdan əvvəl Laşa Şavdatuaşvili açıq-aşkar seçilmiş tərəflər arasında yox idi. Lakin cüdoçu ilk 4 oyununda, müxtəlif üsulları nümayiş etdirib, müsabiqəni dəqiq bir qələbə ilə başa çatdırdı.
2012-ci ildə də Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının (IJF.)təsnifat turnirində qalib oldu. 2013, Düsseldorfda təşkil edilən beynəlxalq turnirdə beşinci yeri əldə etdi, fərdi və komanda çempionatlarında Avropa çempionu oldu və Dünya Çempionatında "qızıl" medalı yalnız komandada iştirakı ilə qazana bildi.

2014-cü ildə daha ağır çəki kateqoriyasında 73 kiloqrama qədər yüksəldi. Tbilisidə və Budapeştdə keçirilən Qran Pri turnirlərində ikinci, Çelyabinskdə keçirilən Dünya Çempionatında bürünc medal, Astanada keçirilən Qran Priʼdə yeddinci, Gürcüstan Çempionatında gümüş medal qazandı. 2015-ci ildə Romada Avropa Açıq turnirini qazanmış və Tbilisidə keçirilən Qran Pri də üçüncü oldu.
2016-cı ildə keçirilən Olimpiya Oyunlarında 73 kiloqrama qədər, 35 cüdoçu güləşçi iştirak etdi. Olimpiya cüdo turnirinin qaydaları 4 il əvvəlki kimi idi. Gürcüstan cüdo güləşçiləri 5-dən 4 döyüş qazanaraq, oyunda kifayət qədər yüksək nəticə göstərdilər. Laşa Şavdatuaşvili, 2018-ci ilin may ayında, müxtəlif illərdə Oyunlarda iştirak edən Gürcüstanın 23 Olimpiya çempionu arasında "Şəfəq" prezident ordeninə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lasha Shavdatuashvili  
* COMPETITIONS — MEDAL OVERVIEW
Mariyana Mateus

**Mariyana Mateus** (serb. *Marijana Mateus / Маријана Матеус*, Qızlıq soyadı *Mariyana Çoliç*, serb. *Marijana Čolić*; ) — Serbiyalı iş adamı, model, moda dizayneri, *The Marijana Matthaeus Collection* və *Lux Uniforma* markalarının təsisçisi və yaradıcı direktorudur.
 
## Bioqrafiya
Uşaq vaxtı Mariyana və anası dəfələrlə Belqradda moda nümayişlərini ziyarət etmişdi. 1990-cı ildə "Obuća Metro" şirkətini açaraq ayaqqabı satışına başladı və 1996-cı ilə qədər bura rəhbərlik etmişdi. 1999-cu ildə Nyu-Yorkda Labin Biznes Məktəbini bitirmişdir və həmçinin sertifikatlaşdırılmış müəllimdir (bakalavr). 2003-cü ildə ilk moda mağazasını Budapeştdə, 2007-ci ildə Salzburqda açdı. 2006-cı ildə, model olaraq, Dünya Kuboku ərəfəsində Samsung reklam kampaniyasının üzü oldu. 2009-cu ildə Mariyana, *Mariyana Class* (indi Mariyana Matteus Koleksiyası) moda etiketini təsis etdi və eyni il Belqrad Moda Həftəsi zamanı moda nümayişi etdi. 1 iyun 2010-cu ildə çimərlik paltarları kolleksiyasını təqdim etdi , Serbiya milli gözəllik yarışlarının ulduzları şouda iştirak etmişdi.  2010-cu ildən bəri Mariyana, Lux Uniforms, biznes kostyum markası və üst geyim markası olan Andaj şirkətinin sahibidir.
17 Mart 2011-ci ildə Mariyana Belqradda Moskva otelində  "I Am Mariana" adı altında moda nümayişi təşkil etdi. Həmin ilin sentyabr ayında isə Black & White World kolleksiyası nümayiş olundu.
2012-ci ilin may və dekabr aylarında Novi Sad, Serbiya Xalq Teatr  binasında, Flora Moda Kolleksiyası nümayiş olundu , sonra Belqradda Moskva otelində  Allure Barok adı altında təqdimat baş tutdu.

## Şəxsi həyatı
İki dəfə ailə həyatı qurmuş, ilk evliliyindən 3 uşağı var. O, London, Budapeşt və Belqradda mənzillərə malikdir. Serb, ingilis, italyan, macar və alman dilində sərbəstdir. Ehtiyacı olan qadın və uşaqları dəstəkləmək üçün çoxsaylı xeyriyyə təşəbbüsləri ilə tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website 
* Lux Uniforms
* Andaj
Mariz Kemal

**Mariz Kemal** (; ) - Erzyan şairi, yazıçı. 1996-cı ildən Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 
## Bioqrafiya
Raisa Stepanovna Kemaykina, 1950-ci il avqustun 13-də, Çamzinski rayonunun Maloe Maresevo kəndində, indiki Mordoviya Respublikasında, kəndli ailəsində anadan olub.
1965-ci ildə, kənd məktəbində səkkizinci sinifi bitirdikdən sonra Bolşemaresevskaya orta məktəbində iki il oxudu. Mordoviyanın Oqarev Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmiş, rus dili və ədəbiyyatı müəllimi kimi ixtisaslaşmışdır. 1972-ci ildən 1975-ci ilədək öz doğma kənd məktəbində müəllim kimi çalışmışdır. Rus ədəbiyyatında kifayət qədər saat yox idi və gənc müəllimə əlavə olaraq alman və erzyan dilini öyrətmək təklif edildi. Raisa, ixtisası olmayan Öz ana dilində tədris etməkdən imtina etdi, lakin sonradan erzyan dili və folkloru ilə maraqlanmağa başladı. 1975-ci ilin yazında Saranska köçdü və iki il Erzyan Pravda qəzetinin müxbiri kimi fəaliyyət göstərdi. O, burada korrektor kimi işə başlamışdır. Bu vəzifədə Raisa Kemaykina nəhayət Erzyan diplomunu mənimsəmiş və G. P.Laskinin rəhbərliyi altında mədəniyyət şöbəsinə köçürülmüşdür.	 
Şeirlərin ilk nəşri 1980-ci ilə qədər uzanır. Sonra yeddi il yarım Mordoviya Respublikasında A. S. Puşkin adına Kitabxanada işləmişdir.
1985-1988-ci illərdə "Syatko" jurnalında şeir şöbəsinin müdiri, 1989-cu ildən Erzyan uşaq jurnalının "Çilisem" in icraçı katibi olmuşdur.
## Yaradıcılığı
1980-ci ilin Avqustunda Syatko nəşrində  "Eykakşçin lavs"( Uşaqlıq beşiyi) adlı bir şeiri çap olundu. Eyni zamanda o, gənc yazıçıların illik seminarlarında iştirak etməyə başladı. "Syatko" jurnalı şeirlərinin dərcini davam etdirdi. 1987-ci ildə dörd şairin ümumi kolleksiyası  "Mane Vasolkst" nəşr olunmuşdur ki, burada Kemalın bir çox şerləri yer almışdır. 1988-ci ildə Mordoviyanın Kitab Nəşriyyat Evi, ilk dəfə onun uşaqlıq və gənclik təəssüratlarının nəticəsi olan "Lavlar"" (Beşik) adlı ilk kitabını nəşr etdi.
İkinci tərtib, "Ştatol" (Şam, 1994), şairənin həyat, sevgi və qədim Erzyan xalqının taleyi və bu xalqın bir hissəsi kimi yazarın taleyi haqqında fəlsəfi düşüncələrini əks etdirir. Bura həmçinin "Mən Erzyalıyam" şeri daxildir ki, bu şerdə şairə milli dünyagörüşü ilə inkişaf etmiş bir şəxsiyyət kimi görünür.
## İstinadlar
   
## Xarici keçdilər
* ЭРЗИАНА эрзянский литературный сайт
* Маризь Кемаль эрзянь литературадо
İvonka Survilla

**Survilla İvonka** (; ) — belaruslu ictimai və siyasi fəal, mühacir, dilçi, rəssam. Hazırda Kanadada yaşayır. 1997-ci ildən bəri Belarus Xalq Respublikasında (BXR) Rada sədri kimi fəaliyyət göstərir.

## Həyatı
1936-cı ildə Polşaın Stolbtsı ərazisində anadan olmuşdur. Atası Vladimir Şimaneç, V.Zaxarkinin rəhbərliyi altında BXR hökumətində Maliyyə naziri olmuşdu. 1944-cü ildə bütün ailə Belarusdan Şərqi Prussiya, sonra Danimarka qaçqın düşərgəsində bir neçə il yaşamış, daha sonra Fransa və İspaniyaya qaçmışdır. O, Sorbonnada (filologiya) təhsil almışdı. 1969-cu ildən etibarən Kanadada məskunlaşmış, tərcüməçi vəzifəsində çalışmışdı. 1974-cü ildə Kanadada Belarus Elm və İncəsənət İnstitutunun sədri seçilib. 1984-cü ildə Kanadanın etnik-mədəni  Rada idarə heyətinə seçildi. Belarusda Çernobıl qurbanlarına kömək etmək üçün Kanada Fondunu təsis etdi. Bu xeyriyyə təşkilatı müxtəlif formalarda tibbi yardım göstərir, Kanada və Belarus arasında qarşılıqlı tibb işçilərinin səfərləri, qida yardımı və Kanada daxilində müxtəlif yerlərdə uşaqlara sağlamlıq baxımlarını təmin edir. 

1997-ci ildən bəri Belarus Respublikasında Rada sədri olmuşdur. O, Sovet İttifaqının ləğvi və müstəqil Belarus Respublikası yaradılmasından sonra Rada-nın ilk qadın prezidenti olmuşdur. Belarus Xalq Respublikasının elanının 91-ci ildönümü ərəfəsində İvonka Survilla Belarusluları demokratik dəyərlərə səy göstərməyə çağırdı.

1959-cu ildə Survilla İvonka, Belaruslu iqtisadçı, aktivist və radio yayımçısı olan Janka Survilla ilə evləndi. İvonka Survillanın iki qızı var. Qızlarından biri olan Dr. Mariya Paula Survilla, Ayova ştatında etnomusiqi professorudur. Həyat yoldaşı 1997-ci ildə Ottava şəhərində vəfat etmişdir.
Survilla 30-dan çox sərgidə rəssam kimi iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт Белорусской Народной Республики
* Председатель Рады БНР Ивонка Сурвилла о визите в Минск
Anita Raçvelişvili

**Anita Raçvelişvili** (, ) — Gürcüstanın  Mezzo-soprano səs tembrli opera ifaçısıdır. Xüsusilə "Verdini" ifa etdiyi üçün məşhurdur. Dirijor Rikardo Muti 2018-ci ildə onun haqqında demişdi: "O, şübhəsiz ki, bu gün planetdə ən yaxşı Verdi mezzo-soprano ifaçısıdır". O, həmçinin Jorj Bizenin Karmen operasını ifasına görə tanınır.
## Təhsil və karyera
Anita Raçvelişvili əvvəlcə Muxran Maçavariani adına musiqi məktəbində fortepiano çalmağa başlayıb. O, Tbilisi Konservatoriyasına daxil oldu və burada Manana Eqadzenin vokal dərslərini alır.	
Konservatoriyada təhsil aldığı illərdə, o, Gürcüstan Opera və Balet Teatrında Riqolettada Maddalena hissəsini ifa edib.
Musiqi təhsilini Milandakı La Scala Akademiyasında davam etdirdi. La Scala Teatrının direktoru Daniel Barenboim Karmen operasının yeni formada səhnə çıxışına Anitanı əsas rol oynamağa dəvət etdi.
2009-cu ildə səhnələşdirilən bu opera bir çox ölkələrdə nümayiş olundu və Anitaya dünya şöhrəti qazandırdı.
Tənqidçilər onun güclü səsini və təsirli səhnə cazibəsini qeyd etdilər.
Raçvelişvili dünyanın ən qabaqcıl opera məkanlarında, *London Royal Opera Evi*, Kanada Opera, Nyu-Yorkda *Metropoliten Opera* və digərlərində  Karmen hissəsini ifa etmişdir. Digər çıxış etdiyi operalara Oorfey (Orfey və Evridika), Dalila (Samson və Deliha), Dülsineya(Don Kixot) və Konçakovna (Knyaz İqor) daxildir. 2016-cı ildə Raçvelişvili Paris Operasında yeni səhnələşdirilmiş "Aida"nın Amneris hissəsini ifa etdi. Bu çıxış  tənqidçilər  tərəfindən tərif qazandı. 2016-cı ildə o, gürcü müğənnisi və musiqiçisi Otar Maisuradze ilə evləndi.
2017-ci ildə  *"Bachtrack Opera Awards"*da ən yaxşı müğənni adına layiq görülüb.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Raçvelişvili Anita, Rəsmi saytı
Duşanka Sifnios

**Duşanka Sifnios**  (serb. *Душанка Сифниос*, 15 oktyabr 1933 - 14 oktyabr 2016) ən məşhur və beynəlxalq səviyyədə  müvəffəqiyyətli serb balerinalarından biri olaraq qəbul edilən serbiyalı balerina və xoreoqrafdır.

## Bioqrafiya
15 oktyabr 1933-cü ildə Skopye şəhərində anadan olmuşdur. 1953-cü ildə Belqrad Balet Liseyini bitirib, Nina Kirsanovanın sinifində oxumuşdur. Gimnaziyada təhsil alarkən, 1951-ci ildə Belqradda Milli Teatr qrupunun üzvü oldu. Gənc balerinanın istedadı fərqləndi və tezliklə solist və sonra Milli Teatrın əsas rəqqasəsinə çevrildi.

## Yaradıcılığı
Onun erkən çıxışları Yugoslaviya xoreoqrafı Dimitri Parlik tərəfindən səhnələşdirilmişdir və bura  "Orfey"də Evridika, "Romeo və Cülyetta"da Cülyetta daxil idi. Bu dövrdə ən müvəffəqiyyətli iki rolu, Adolf Adan tərəfindən Jizel, Béla Bartók tərəfindən "The Miraculous Mandarin" qız obrazı idi. O Jizel rolunu  Belqrad Milli Teatrında 177 dəfə ifa etmişdi və bir çox Avropa şəhərlərini gəzmişdi: Venesiya, Edinburq, Vyana, Wiesbaden, Florensiya, Roma, Zürih, Berlin və Paris.
O, Jizel rolu ilə Moskvanın Böyük Teatrında çıxış edərək  böyük bir müvəffəqiyyətə imza atmışdı. 1958-ci ildə, Duşanka Sifnios Parisə köçdü və 1959-cu ildə Milorad Mišković və sonra Leonid Myasin qrupunun üzvü oldu. 1960-cı ildə Roma şəhərində Moris Bejartın diqqətini cəlb etdi və onun *20-ci əsr Baleti* qrupunun üzvü olmuşdur. Béjart, xüsusilə onun üçün, Moris Ravelin Boléro  xoreoqrafiyasını hazırladı, hansı ki müasir baletin şah əsərlərindən sayılır. Bejara qrupunun əsas rəqqası kimi, Avropa  (Fransa, Almaniya, Polşa, İtaliya, İspaniya, Böyük Britaniya, Belçika), Afrika (Tunis), Asiya (İsrail, Livan) və Latın Amerikası (Meksika, Argentina, Kuba) ölkələrinə  qostrollara getmişdir. Duşanka Sifnios 47 yaşında təqaüdə çıxdı. Xoreoqrafiya tədrisi ilə məşğul olub, 2013-cü ildə "Beleške slavne balerine" adlı tərcümeyi-halını nəşr etdi. O, uzun bir xəstəlikdən sonra 2016-cı il oktyabrın 14-də Brüsseldə öldü. Serbiya Madlenianum Opera salonunda onun adı verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Белешке славне балерине
İrina Rimes

**İrina Rimes**, **İrina Rimeş** və ya **İrra** (tam adı: *İrina Rimes*, ; ) — Moldova-Rumıniya müğənnisi və söz yazarı. Hazırda Rumıniyanın Buxarest şəhərində yaşayır və fəaliyyət göstərir.

O, 2012-ci ildə Moldovada *Fabrica de staruri* istedad yarışmasının finalçısı olduqdan sonra məşhurlaşmışdır. 2018-ci ildə *Vocea României* (*Rumıniyanın səsi*) yarışmasında münsiflər heyətinin dörd üzvündən biri idi.

## Həyatı və karyerası
### 1991–2015: Uşaqlığı və musiqidə ilk addımları
İrina 22 avqust 1991-ci ildə Floreşt rayonunda anadan olmuşdur. Valentina və Tudor Rimeşin ilk övladıdır. Özündən balaca Vitali adlı bir qardaşı var. İrina müsahibələrndə qeyd edirdi ki, ailəsi, xüsusilə də atası və ata nənəsi onda musiqiyə maraq oyatmışdır: nənəsinin çox yaxşı səsi vardı. "Nənəm kilsə xorunun üzvü olmuşdur, mən onun sobanın yanında əyləşib bizə necə şən mahnılar oxuduğunu xatırlayıram", deyə İrina qeyd edir. İrina hələ uşaq yaşlarından yazmağa və mahnı bəstələməyə maraqlı idi: "Mən şeir yazmağa məktəbə getməzdən əvvəl başlamışam. Yadımdadır ki, mahnı oxumağı, yazmağı və mütaliə etməyi evdə ikən öyrənmişdim." Sorokaya köçən müğənni burada 2010-cu ilədək Konstantin Stere Nəzəri Liseyində təhsil almışdır. Daha sonra Kişinyovda Musiqi, teatr və plastika Akademiyasından məzun olmuşdur. O, 2012-ci ildə Moldovada *Fabrica de staruri* istedad yarışmasında iştirak etmiş və finala keçmişdir.

### 2016-cı ildən indiyədək: ''Visele'' and ''Despre el''
Rimesin ilk sinqlı *Visele* (*Xəyallar*) 2016-cı ildə Rumıniya Airplay 100-lüyündə 1-ci yerə yüksəlmişdir. Bununla əlaqədar olaraq, 2017-ci ildə Radio Rumıniya Musiqi Mükafatlarında ilin ən yaxşı debütü mükafatını almışdır. Rimes həmçinin İnna, Raluka, Andra, Alina Eremiya, Nikoleta Nuka və Antonia kimi müxtəlif rumın müğənniləri üçün mahnı yazmışdır. Rumıniyada dərc edilən Cosmopolitan onu "2016-cı ilin kəşfi" adlandırmışdır. 2017-ci ildə Rimes Universal Music France ilə müqavilə imzalamış və *Despre el* (*Onun haqqında*) adlı ilk albomunu çıxartmışdır.

## Diskoqrafiya
### Albomlar
* *Despre el* (2017)
* *Cosmos* (2018)

### Sinqllar
#### Əsas ifaçı kimi

#### Xüsusi ifaçı kimi

#### Söz yazarı kimi

## İstinadlar
Vladimir Romaşkin

**Vladimir Ivanoviç Romaşkin** (erz. *Йовлань Оло*; ) — XX əsrin sonlarında Mokşan, Karatai, Teryuxan və Erzyanın mədəni dirçəlişinin Erzya əsilli lideri. O, folklorşünas, musiqiçi, sənədli film kinorejissoru olmuşdur.

## Bioqrafiya
1975-ci ildə, Vladimir Romaşkin, Saranskda L.P. Kiryukova adına  Musiqi Məktəbinin dirijor-xor şöbəsini, 1980-ci ildə Kazan Konservatoriyasının dirijor və xor şöbəsi, 1986-cı ildə  folklor və incəsənət şöbəsi üzrə aspiranturanı bitirmişdir. 1980-ci ildən 1989-cu ilə qədər Mordoviyanın Dil, Ədəbiyyat və Tarix Tədqiqat İnstitutunun folklor və sənət sektorunda elmi işçi olmuşdur. 
1986-cı ildə "Mordovalıların-Karatayların ənənəvi musiqi sənətinin bəzi xüsusiyyətləri haqqında" monoqrafiyasını nəşr etdirmişdir. Burada o, Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasında Karatay kəndlərinin folklorunu təsvir etmişdir.
Daha sonra Vladimir Romaşkin ssenarist və sinematoqraf kimi çıxış edərək, iştirakı ilə "Karatai" və "İstoki" sənədli filmlərini yaratdı. O, "Torama nə oxuyur" adlı musiqi filmində rol almışdır.
Vladimir Romaşkinin ən məşhur işi - repertuarında Erzya, Mokşa, Karatay mahnılarını əhatə edən etno-musiqili qrup Toram-ın yaradılmasıdır. Qrupun repertuarı Mordoviya bölgəsində yaşayan müxtəlif etnoqrafik qrupların ənənələrini birləşdirirdi.

## Muzey
Mordoviyanın Koçkurovski rayonunun Podlesnaya Tavla kəndində 2006-cı il 6 sentyabrında (musiqiçinin 55 illiyinə həsr olunmuş) V. İ. Romaşkin adına "Etno-Kudo" ev-muzeyi açıldı. Vladimir Romaşkin 1989-cu ildə gənc olarkən, hələ tanınmadığı bir zamanda Podlesnaya Tavla kəndində kiçik bir ev satın aldı. O, tanındıqdan sonra, bu kəndin etno-turist marşrutunu xəyal etdi, bu da hazırda Erzya ənənəsi olan Ağacişləmə mərkəzi olaraq tanınır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ЭТНОТУРИЗМ В МОРДОВИИ
Sədəf Çaxmaq

**Sədəf Çaxmaq** (; ) — Türkiyə siyasətçisi, LGBT fəalı. Çaxmaq Türkiyədə açıq şəkildə LGBT kimliyi ilə vəzifəyə gəlmiş ilk siyasətçidir. O, lezbiyandır.

## Həyatı
Sədəf Çaxmaq 9 iyun 1982-ci ildə anadan olmuşdur. O, 2015-ci ildən bəri Cümhuriyyət Xalq Partiyasının İstanbul Başakşəhər bələdiyyəsi rayon məclis üzvüdür. Çaxmaq Türkiyədə açıq şəkildə LGBT kimliyi ilə vəzifəyə gəlmiş ilk siyasətçidir.

Sədəf Çaxmaq Qalatasaray Universitetinin Sosiologiya Fakültəsindən bakalavr dərəcəsi ilə məzun olmuşdur. O, universitet illərində mülki cəmiyyət təşkilatlarında işləməyə başlamışdır. 2004-cü ildən bəri LGBT fəalı olaraq fəaliyyət göstərir. Sədəf Çaxmaq Lambdaistanbul təşkilatında qoşulduğu bir layihə ilə başlayan fəallıq həyatına Sosial Siyasət, Cinsiyyət Kimliyi və Cinsi Oriyentasiyalar Təşkilatında (SPoD) dəvam etmişdir. Çaxmaq SPoD təşkilatının qurucu üzvlərindən biridir və idarə heyətində işləyir.

Sədəf Çaxmaq 2014-cü ili mart ayında keçirilən yerli seçkilərdə Beşiktaş rayonunda CHP adına bələdiyyə məclis üzvü namizədi olaraq kampaniya irəli sürmüş və birinci sıra ehtiyat namizəd olmuşdur. O, məclis üzvü Ayça Ağpəkin millət vəkili namizədliyi səbəbiylə istefa verməsindən sonra ehtiyatdan əsl siyahıya keçərək bələdiyyə məclisi üzvü olmuşdur.

Sədəf Çaxmaq 2017-ci ilin oktyabr ayında Avropa Sosialistlər Partiyası nəzdində LGBT platformaları üçün nəzərdə tutulmuş Rainbow Rose şəbəkəsi sədri olmuşdur.

## İstinadlar
Suazi-su-Monmoransi

**Suazi-su-Monmoransi** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə, region — İl-de-Frans, departament —Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Suazi-su-Monmoransi. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (2008).

Bələdiyyə Paris şəhərinin 15&nbsp;km şimal, Serji bələdiyyənin 19&nbsp;km şərqdə yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:18000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2008 text:2008
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:339
  bar:1806 from:0 till:328
  bar:1821 from:0 till:278
  bar:1831 from:0 till:378
  bar:1841 from:0 till:393
  bar:1851 from:0 till:348
  bar:1861 from:0 till:468
  bar:1872 from:0 till:777
  bar:1881 from:0 till:938
  bar:1891 from:0 till:1109
  bar:1901 from:0 till:1613
  bar:1911 from:0 till:2307
  bar:1921 from:0 till:2984
  bar:1931 from:0 till:5503
  bar:1946 from:0 till:5656
  bar:1954 from:0 till:7023
  bar:1968 from:0 till:14552
  bar:1982 from:0 till:15894
  bar:1990 from:0 till:16597
  bar:1999 from:0 till:16802
  bar:2008 from:0 till:17483


## Qalereya

Fayl:Soisy-sous-Montmorency - Hotel-de-Ville.jpg
Fayl:Soisy-sous-Montmorency map.png|Localisation dans la région
Fayl:Soisy-sous-Montmorency - Fontaine Wallace Place Sestre.jpg
Fayl:Soisy-sous-Montmorency-Carte de Cassini1.jpg
Fayl:Soisy-sous-Montmorency Rue de Montmorency.jpg
Fayl:Blason de Soisy-sous-Montmorency.svg
Fayl:Soisy-sous-Montmorency - Le Soisybus.jpg
Fayl:Eglise St Germain Soisy-sous-Montmorency pano1.jpg
Fayl:Ville fleurie.svg]|
Fayl:Orangerie Soisy-sous-Montmorency1.jpg
Fayl:Hippodrome d'Enghien-Soisy 15.08.2005 1.jpg
Fayl:Stalles eglise de Soisy-sous-Montmorency1.jpg
Fayl:Stalle eglise de Soisy-sous-Montmorency1.jpg


## İstinadlar
Yekaterina Qabaşvili

**Yekaterina Qabaşvili** (tam adı: *Yekaterina Revazovna Qabaşvili*, ; ) — Gürcüstan yazıçısı və ictimai xadimi. Qadın hüquqlarının müdafiəsində ilk Gürcü feministlərdən və aktivistlərdən biri.

Qabaşvili knyaz nəslindən olan Yekaterina Revazovna Qabaşvili  Aristokrat ailədə anadan olub. Gürcüstanın tənqidi realizminin tanınmış nümayəndələrindən biri olmuşdur. Gürcü ədəbiyyatına ilk o, kiçik bir nəsr janrını -qısa hekayə, esse təqdim etmişdir. Yazıçının ədəbi fikirləri rus inqilabçı demokratların və XIX əsrin "altmışlar"ın təsiri altında formalaşmışdır.Yaradıcılığına   İlya Qriqoryeviç Çavçavadzenin xüsusi təsiri olmuşdur. Tbilisidə Didube panteonuda dəfn edilib. Oğlu, Revaz Qabaşvili tanınmış gürcü publisisti və siyasətçisidir.

## Yaradıcılığı
1870-ci ildə "Droyeba" ("Vaxt") qəzetində yazıçı kimi başlamışdır. Müharibə öncəsi Gürcüstanda kənd müəllimlərinin və kəndli həyatının qayğısı ilə bağlı bir neçə sentimental roman və hekayənin müəllifidir.
Əsərlərində köçkünlərin  həyatını, Gürcüstan kəndinin sosial və iqtisadi ziddiyyətlərini ("Didichevi romanı", 1881, "Kona", 1881, "Oren və Kucha", 1883) , öz güclərini xristianlığa həsr etmiş   kəndli ziyalı nümayəndələrinin  obrazlarını ("Kənd müəllimləri" ("Soplis Mastsavlebeli"), "Qamardjvebuli Niko" və digərləri) təsvir etmişdir. Bir sıra romanlarında sosial bərabərsizlik şəraitində qadınların faciəli taleyini ("Müxtəlif nikahlar" ("Sxva da sxva qvari kortsili") 1881, "Buludlu" ("Prtebdaqledjili") 1912), Gürcü feodal aristokratiyası parçalanma prosesini ("Benaur № 3", 1898) əks etdirir. Bundan əlavə, o,  uşaqlar üçün hekayələr   ("Lurdja Maqdana", "Mşieradze ailəsi", "Tinas Lekuri", "Çveni kaklis heh" və s.) yazmışdır. 
Həyatının sonunda, o, maraqlı xatirələr və seçilmiş əsərlərin bir neçə toplusunu nəşr etdi.
1955-ci ildə Qabaşvilinin ən gözəl hekayələrindən birinə əsasən kinorejissorlar Tengiz Abuladze və Rezo Çxeidze,  Kann beynəlxalq kinofestivalı (1956) və Edinburq Beynəlxalq Film Festivalı (1956) ilə mükafatlandırılmış " Maqdananın Lurcası " filmini çəkdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Best Read, Ekaterine Gabashvili, მაგდანას ლურჯა
Kom dağı

**Kom dağı** (, və ya **Böyük Kom** () — Bolqarıstanınn qərbində, Serbiya sərhəddinə yaxın ərazidə, Balkan dağlarının qərb hissəsində yerləşən zirvə. İnzibati baxımından Bolqarıstanın Montana vilayəti ərazisində yerləşir. Zirvə 2016 m hündürlüyə malikdir və Berqovisa şəhərinin cənubundadır. Şəhərin ənənəvi rəmzi hesab edilir. Şərqdə yerləşən **Orta Kom** () və **Kiçik Kom** () zirvələri ilə birlikdə, şərqdən qərbə doğru uzanan otla örtülü, şərq yamacları isə qayalı bir silsiləni əmələ gətirir. Zirvədən şimala baxdıqda Berkovitsa və onun ətraf sahələrini, Montananı və 30&nbsp;km aralıda yerləşən Oqosta anbarını görmək mümkündür.

Zirvə bolqar ədəbiyyatının patriarxı İvan Vazovu «Komedə» poemsını yazmağa ilhamlamışdır. Onun şərəfinə İvan Vazonun baralyefi qoyulmuşdur. Zirvə yaxınlığından Kom-Eminski dağ yolu keçir. Üstəlik yolsuzluq yarışlarının keçirildiyi ərazinin bir hissəsi buradan keçir.

Zirvəyə çıxmaq üçün bir neçə yol vardır: Şaldan (iki saatlıq dik qalxış), Petroxan aşırımından (3 saat 30 dəqiqəlik yol) və Komştisa, Qinsi kəndlərindən gedən yol (3 saatlıq yol).

Temştita çayı kimi, Cənubi Morava çayının bir qolu olan Nişava çayıda öz başlanğıcını Komdan götürür. Mucir dağı ilə birlikdə, Qərbi balkanın ən hündür və tanınmış zirvələrindən biridir. Hətta eyni adlı brend mineral suyu da var. Berkovitsa şəhərindəki etnoqrafik muzeylə birlikdə Bolqarıstanda 100 turistik yerdən biri sayılır. Zirvədən bir neçə dağ eniş zolağı aşağı doğru uzanır.

Kom buzlağı Antarktik yarımadasında yerləşir. Öz adını Bolqarıstanda yerləşən Kom zirvəsinin adından almışdır. 
## Qalereya

Fayl:Kom stara planina pano.jpg|Zirvədən şimla aşılan mənzərə
Fayl:Kom-basrelief-view.JPG|Komedə Bazovun şərəfinə qoyulan baralyef
Fayl:Hut-kom-old.JPG|
Fayl:Hut-kom-new.JPG|


## Mənbə
* 
*
Cuzeppe Çezari

**Cüzeppe Sezari** və ya **Kavaliere Darpino** (, )—italyan manyerist rəssam. Kavaliere Darpino (Məsihin süvarisi) titulu ona Papa VIII Klemens tərəfindən verilmişdi. Cüzeppe həm Papa Klement, həm də V Sikstus tərəfindən himayə edilmişdir. Cüzeppenin emalatxanası Karavacconun Romada çalışdığı ilk emalatxana olmuşdur.

## Haqqında
Cüzeppenin atası Mazio Sezari əslən Arpinodan olsa da, rəssam özü 1568-ci ildə Romada anadan olmuşdur. Romada Nikolo Pomarçinoun tələbəsi olan 20 yaşlı Cüzeppenin ilk əsas işi  1589-1589-cu illərdə çalışıb, tamamladığı San Lorenzo kilsəsinin fasadına çəkdiyi rəsm olmuşdur. Bundan sonra o, Çertosa di San Martino kilsəsində çalışmağa başlayır. 1591-ci ildə yenidən Romaya qayıdan rəssam San Luici de Françezi kilsəsinin Kontarelli şapelindəki sərdabə üzərində işləyir. Sezari 1585-ci ildə San Luka Akademiyasının üzvü olmuşdur. 1607-ci ildə rəssam yeni Papa rəhbərliyi tərəfindən həbs etdirilmiş, 1640-cı ildə vəfat etmişdir.

### Tələbələri
Cüzeppe Sezarinin oğlanları Muzio və Bernardino rəssamın tələbələri olmuşdur. Bundan başqa Cüzeppe bir çox məşhur rəssam; Françesko Alleqrini da Qubbio, Quido Ubaldo Abatini, Vinçenzo Manenti və Bernardino Parasolenin müəllimi olmuşdur. Cüzeppenin ən görkəmli tələbəsi isə şüphəsiz ki, italyan rəssam Mikelancelo Merisi Karavaccodur. Karavacco 1593-1594-cü illər ərzində Sezarinin emalatxanasında çalışmışdır.

## Qalereya

Fayl:GCesari.jpg
Fayl:Cavalier d'Arpino - Christ Taken Prisoner - WGA04690.jpg
Fayl:Diane et Actéon - Cavalier d'Arpin - Q18573517.jpg
Fayl:Santa Cecilia che suona un piccolo organo.jpg

## İstinadlar
Hökümə Xəlilova

**Hökümə Xəlilova** (; d. 8 mart 1960, Tovuz, Cəlilli) — Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Türkel" Fondunun prezidenti, jurnalist-filoloq, Qırğızıstanın “Əməkdar mədəniyyət işçisi”

## Həyatı
Hökümə Xəlilova 1960-ci il mart ayının 8-də Tovuz rayonunun Cəlilli kəndində anadan olub.  O, orta məktəbi 1977-ci ildə bitirdikdən sonra 1980-ci ildə Qırğızıstan Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunun Filologiya fakültəsində oxuyub.

## Əmək fəaliyyəti
* 1981—1992-ci illərdə kitabxanada işləyib;
* 2003-cü ildən Manas TV Radiosunda Dostluq Körpüsü proqramının aparıcısı və redaktoru;
* 2007-ci ildən Qazaxıstan Dövlət radiosu — türkcə və azərbaycanca efirə çıxan verilişlərin müəllifi və aparıcısı; 
* 2007-ci ildə Dünya Ahıska Türkləri Mətbuat Mərkəzinin həmsədri;
* 2007-ci ildən başlayaraq Qazaxıstan Azərbaycanlarının "Vətən" qəzetinin baş redaktoru;
* 2005-ci ildə "Türkel" qəzetinin və "Türkel Ekspress" əlavə qəzetinin redaktoru;
* 2007-ci ildə "Altın körpü" jurnalının redaktoru;
* 2017–ci ildə Azərbaycan Prezidentinin çağırışına cavab olaraq qurulan Almatı və Bişkek Mərkəzli Golden Bridge News Xəbər Agentliyinin redaktoru;
* 2018-ci ildən Türkiyənin Tek Rumeli TV və Bengü Türk TV Orta Asiya və Qafqazlar şöbəsinin təmsilçisi;
* 2018-ci il iyun ayından Qırğız Dövlət TV həftəlik Dostluq Körpüsü verilişinin aparıcı-müəllifi;
* Qırğız Parlamenti və Xarici İşlər Nazirliyi Mətbuat Mərkəzinin üzvü, Türkiyə Xəbər Agentliyinin Orta Asiya təmsilçisi, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Qazaxıstan Xalqları Assambleyası yanında "Baş redaktorlar klubunun" üzvü;
* Hökümə Xəlilova "Xocalı soyqırımı"(qırğızca), "Sürgün", "İçimdə ağlayan Krım", "Pridçenko-100 kitablarının", "Həyatın içindən-Ahıska sürgünü", "İnsan və Əmək", "Keçmişi olmayanın gələcəyi yoxdur" və onlarla kiçikmetrajlı filmlərin müəllifidir.

## Ailəsi
Hökümə Xəlilova  ailəlidir. 1 oğlu, 1 qız və 1 oğul nəvəsi var.

## Mükafatları
* 2007 — Qırğızıstan Hökumətinin Fəxri Fərmanı;
* 2008 — Qırğızıstan XİN Fəxri Diplomu;
* 2012 — TÜRKSOY Mükafatı laureatı; 
* 2014 — Qazaxıstan Prezidenti imzası ilə Təşəkkürnamə;
* 2015 — Qazaxıstan Prezidentinin Fərmanı ilə Xalqlar Assambleyası 20 illik medalı;
* 2016 — Qırğızıstan Qadınlar Konqresinin Medalı;
* 2016 — Uygurların Amanisaxan Fondunun Medalı;
* 2016 — Qırğızıstan Xalqları Assambleyası Fəxri Fərmanı;
* 2017 — TÜRKSOY mükafatı (2-ci dəfə);
* 2017 — Qazaxıstan Xalqları Assambleyası Fəxri Fərmanı;
* 2018 — Qırğlzstan Parlamenti Fəxri Fərmanı;
* 2018 — Dünya Generalları Sülh Uğrunda Beynəlxalq Təşkilatının Bayrağı Mükafatı;

## İstinadlar
Tiiran

**Ditiokarbomatəvəzli tiiran və tietanlar** — bu inhibitorlar tərkibində azot, kükürd və digər elementlər saxlayan çoxlu sayda üzvi birləşmələrdir.

## Ditiokarbomatəvəzli tiiran və tietanların sürtkü yağlarına aşqar kimi tədqiqi
Sürtkü yağlarının mühafizəedici xassəsini yaxşılaşdırmağın səmərli üsullarından biri, onlara yağlarda həll olan ditiokarbamatəvəzli (tiiran və tietanların) birləşmələri sürtü yağlarına aşqar kimi tədqiqidir.
Məlum olduğu kimi təkibində azot və kükürdsaxlayan bəzi üzvi birləşmələr yüksək adsorbsiya aktivliyə malik olur. Metalla təmasda ona passivləşdirici xassə verir. Ona görə də bu birləşmələr sərt istismar şəraitində intensiv sürtülmə rejimləri kimi birgə təsir şəraitində effktiv mehafizəedici xassə göstərirlər.

## Ditikarbomatəvəzli tietanların və tiiranların tərkibində mühafizəedici xassələrinin tədqiqatı
Aparılan sistematik tədqiqatlar əsasında sintez edilmiş birləşmələrin quruluşu ilə onların yeyilmə və siyrilmə xassələri arasında bir sıra qanunauyğunluqlar aşkar edilmişdir.
Ditiokarbomadəvəzli tietan və tiiranların MS-20 yağının siyrilmə və yeyilmə xassələrinə təsirinin müqayisəsi aparılmışdı. Əgər tiiran birləşmələrinə nəzər yetirsək onda görərik ki, ən yüksək siyrilmə xassələrinə (C2H5)2 fraqment daşıyan tiiranlar malik olur.
Reaksiya qarışığında tietan törəməsini alınması qarşılıqlı sintez yolu ilə sübut olunmuşdur.
Bu məqsədlə natrium-dietilditiokarbamatla 3-xlortietanını reaksiyası 80–900C-də 5 saat müddətində su mühitində aparılmış, nəticədə yalnız 3-tietanil-N, N-dietilditiokarbamat alınmışdır.
Tərkibində tiiran və tietanil fraqmentləri olan birləşmələrin (1–4) siyrilmə xassələrin bir-biri ilə müqayisə etdikdə aydın olur ki, ən yüksək siyrilmə və yeyilmə xassəsinə malik ditiokarbomatəvəzli üçüzvlü tiiran saxlayan birləşməlidir.
Deyilənlərdən belə nəticəyə gəlmək olar ki, tietan-tiiran qarışığı transmissiya yağının həm siyrilmə, həm də yeyilmə xassələrinə müsbət təsir göstrən aşqar kimi istifadə edilə bilər.

## Mənbə
# Кулиув А. М. "Химия и технология присадок к маслам и топливам" — Л. Химия, 1985-с. 182
# Щехмер Ю. Н., Крецн С.Э., Темерина Д. Н. "Маслорастворимые поверхностно активные вещества", М,- Химия, 1978-с. 16
# "Топлива, смазочные материалы, технические жидкисти" Справочные издание под. Ред. В. М. Школьникова М. Химия, 1989-с. 323–325
# Кулиев А. М. "Химия и технология присадок к маслам и топливам" — Л. Химия, 1985-с. 102–112, 130–139
# Allahverdiyev M. A., Farzaliyev V. M. Akperov N. A., Babayev S. S. Thirans and tietanes as new effective grean oil additives. Азерб. Хим. Журн., 2000 № 1 с. 26–29
Mustafa Kamal Atatürkün heykəli (Bakı)

**Mustafa Kamal Atatürkün heykəli** — 2010-cu ilin 17 may tarixində Türkiyə Cümhuriyyətinin banisi, Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsindəki Türk Milli Hərəkatının öndəri Mustafa Kamal Atatürkün Bakıda qoyulmuş heykəli.

## Haqqında
2010-cu il Mayın 17-də Bakının Nəsimi rayonunda, Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyinin qarşısında, Səməd Vurğun və Bakıxanov küçələrinin kəsişməsindəki parkda, Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün abidəsi açılmışdır. Açılış mərasimində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva, Türkiyənin o dövrdə Baş naziri olan Rəcəb Tayyib Ərdoğan və xanımı Əminə Ərdoğan iştirak etmişlər. Azərbaycanın və Türkiyənin dövlət bayraqları ilə bəzədilmiş parkda açılış münasibətilə fəxri qarovul dəstəsi düzülmüşdür. Heykəlin müəllifi Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı, Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasının rektoru Ömər Eldarovdur.

## Həmçinin bax
* Məhəmməd Füzuli heykəli (Bakı)
* Hüseyn Cavidin heykəli (Bakı)

## İstinadlar
Aziyade

**Aziyadé** - fransız yazıçı Pyer Lotinin 1879-cu ildə nəşr olunan yarı-avtobioqrafik romanı. 

27 yaşındakı bir ingilis zabitinin 1876-cı ildə Selanik və İstanbulda vəzifədə olduğu bir zamanda Aziyade adlı 18 yaşlı bir Çərkəz qızı ilə yaşadığı gizli eşq hekayəsidir. Roman qəhrəmanı zabitin, dostları Plum-kett və Vilyam Brouna, və Yorkşirdə Brightbury qəsəbəsində yaşayan (adı qeyd edilməyən) bacısına xatirələrini yazdığı məktublar şəklində qələmə alınmışdır. 

Dövrün siyasi hadisələri, romantik İstanbul siması, gündəlik həyata aid çoxlu məsələləri özündə əks etdirən roman, yazıçının bir fransız dəniz zabiti kimi Osmanlı Dövlətində işlədiyi bir vaxtda tutduğu gündəliyinə isnad edir. Romanda təsvir olunan eşqin həqiqətən yaşanıb-yaşanmadığı və roman qəhrəmanı Aziyadenin xəyali bir xarakter olub-olmadığı hələ də müzakirə məsələsidir. Aziyade, yazıçının ilk romanıdır. Roman beş fəsildən ibarətdir: *Salonique (Selanik)*; *Solitude (Yalnızlıq)*; *Eyoub à deux (İkimiz Əyyubda)*; *Mané, Thécel, Pharès (Sayıldı, Ölçüldü, Bölündü)*; *Azraël (Əzrail)*.

Əsər, 1909-cu ildə İstanbulda *Musavver Eşref* dərgisinin dörd nömrəsində, hər fəsil ayrılıqda çap edildi. Aziyade, türk dilinə ilk dəfə kitab şəklində 1923-cü ildə Xandan Lütfi tərəfindən tərcümə olundu və İstanbulda İqbal Kitabxanası tərəfindən Azadə adı altında yayımlandı. Mahmud Bəy Mətbəəsində çapa verilən kitab, köhnə əlifba ilə 230 səhifə idi. Romanı latın əlifbasıyla ilk türkcə tərcüməsi Nahid Sırrı Örik tərəfindən edildi və 1940-cı ildə İstanbulda Hilmi Kitabevi yayınları arasında yer aldı. Kitab 1967-ci ildə eyni tərcüməçinin imzasıyla yenidən nəşr olundu. Kitabın son tərcüməsi də 1997-cil ildə İlxan Arda tərəfindən edilib .

## Xarici keçidlər
* Qalib Baldıran, '''Pierre Lotinin Aziyadesində Osmanlı Paytaxtına Tarixi Bir Baxış''', ''Hacettepe Üniversiteti Ədəbiyyat Fakültəsi Dərgisi Cild: 17 i Sayı: 1 i ss. 17-25'' 

## İstinadlar