open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daxili Yapon dənizi

**Daxili Yapon dənizi**  — Sakit okeanın yarımqapalı dəniz olaraq şimal və qərbdə Honsyu adasının qərb sahillərini yuyur, cənub-qərbdə Kyusyu, cənubda Sikoku adası arasında yerləşir. Qərbdə Kamnon  boğazı ilə Yapon dənizi, cənub-qərbdə Xayasui və Bungo, şərqdə Kii və Naruto boğazları ilə Sakit okeanı çıxış əldə edir. Dəniz boğazları ilə bir necə dəniz (Harim dənizi, Bingo, Xuiti le, Suo) və körfəzləri özündə birləşdirir. Dənizin sahəsi 18,000&nbsp;km², şərqdən-qərbə 445&nbsp;km, eni 15–55&nbsp;km təşkil edir. Dayaz  dənizdir. Orta dərinliyi 30–60 m, ən dərin yeri isə 241 m təşkil edir. Avqustda 27 S, fevralda 16 S olur. Sahilləri kəskin parçalanmışdır. Dəniz daxilində ən iri ada Avadzidir. Dibi dəniz qumu ilə örtülüdür. Qədimdə dəniz mühüm tiçarət yolunun üzərində yerləşir. Sahilində iri sənaye şəhərləri vardır ki, onun sayəsində əhalinin sayı sürtlə artır. Bu səbəbdən ekoloji vəziyyət gərgin idi. Bunu görən hökumət 16 mart 1934 ci ildə dənizin bir hissəsində  Seto Naykay parkı yaradılması haqqında qərar vermişdir. 
## Mənbə
* Daxili Yapon dənizi Milli Parkının rəsmi saytı 
* Enjoy the Inland Sea of Japan: Setonaikai - Yokoso! Japan by JNTO
Zarya boğazı

**Zarya boğazı** (- Şimal Buzlu okeanına daxil olan Laptevlər dənizi akvatoriyasına aid olan Kotelnı adası ilə Belkovski (qərb) adalalını ayırır. Uzunluğu 65&nbsp;km, ən ensiz yeri 22&nbsp;km, ən dərin yeri 23 m təşkil edir. Sahilləri parçalı və bataqlıqdır. Qərb sahillərində Plotski, Laqernıy (Belkovski), Domaşnıy, Zapadnıy, Durnoy, Severnıy, Valtera (Moqilnıy) və Pozovıy (Valtera) burunları vardır. Boğaza çoxlu çaylar axır. Misal olaraq Mixaylov, Odnokiy və Pateryannıy və s göstərmək olar. Şərq sahillərində Tas-Arı və Mixaylov yarımadaları vardır. Burada Mixaylov, Nerpiçaya, Straxonosev, Arxtina və Staraya körfəzləri vardır. Boğaz daxilində Uzuk-Karqa adası yerləşir. Adı Rus Arktika ekspedisiyasına (1900-1902) daxil olan Zaya gəmisinin şərəfinə adlandırılır. Bu ekspedisiyaya E.V.Tallya rəhbərlik etmişdir.

## Mənbə
*Zarya boğazının xəritəsi
Liviya dənizi

**Liviya dənizi** (, )- Aralıq dənizinin mərkəzi hissəsində Krit adası ilə Afrikanın şimalı arasında yerləşir. Dəniz şimalda Krit dənizi, şərqdə Kipr dənizi, şimal-qərbdə isə İon dənizi ilə hüdudlanır. Bu termin antik dövrdə topoqrafik xəritələrdə öz əksini tapırdı. Ən iri limanı Benqazi şəhəridir.

## Mənbə

*Dənizin dibində yatan tarix
Pevek boğazı

**Pevek boğazı** () - Şimal Buzlu okeanında yerləşən Şərqi Sibir dənizinə daxil olan Çaun körfəzinə daxildir. Routan adaları ilə Pevek yarımadası arasında yerləşir. Uzunluğu 14&nbsp;km, eni 4&nbsp;km, orta dərinlik 14–25 m, ən dayaz yeri 31 metr təşkil edir. Şərq sahilində Nablyudemıy burnu boğazı eyni adlı körfəzdən ayırır. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasının Çukot muxtar diyarının Caunsk rayonu ərazisinə daxildir. Rusoyanın şimal ucqarda yerləşən yaşayış məntəqəsi Pevek boğazın yaxınlığında yerləşir.

## Mənbə
*Pevek boğazının xəritəsi
Albert Starçevski

**Albert Starçevski** (; d. 1818 - ö. 1901) — Rus jurnalisiti; ensiklopediyaçı; Avropa və Şərq dilərinin mahir bilicisi.

## Həyatı
Sankt-Peterburq Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib.

Rus tarixi ilə bağlı bir sıra nadir əlayzmaların rus dilinə tərcüməsini edib.

1848-1853-cü illərdə "Ensklopedik sorğu lüğəti"ni redaktə edib.

1890-cı ildə Peterburqda onun müəllifliyi ilə "Bizim qonşular. Sərhədçilər üçün tərcümə vəsaiti" kitabı çap olunmuşdur.

## Ədəbiyyat
* Статья В. Зотова в «Историческом Вестнике», 1891 год, № 10. 
* Валентин Саввич Пикуль. «Как попасть в энциклопедию?» (историческая миниатюра). 

## İstinadlar
Times Higher Education–QS World University Rankings

"**Times Higher Education–QS World Universiteti Rankings**" — 2004-2009-cu illərdə Dünyanın ən nüfuzlu ali məktəb reytinqlərindən biri.

## Tarixi
İlk dəfə bu reytinqin hazırlanması 2004-cü ildə təşkil edilmişdir. Həmin vaxt Böyük Britaniyanın "Times Higher Education Supplement" qəzeti ilə xaricdə təhsil və tədris üzrə ixtisaslaşmış "Quacquarelli Symonds" (QS) şirkəti əməkdaşlıq edərək ali məktəblərin beynəlxalq reytinqini təşkil edirlər. Həmin ildən başlayaraq qəzetin "Times Higher Education Supplement" adı dəyişdirilərək "Times Higher Education" olur və qəzet jurnal formatında çıxmağa başlayır.

2004-2009-cu illər arasında hər il aparılan dünya universitetlərinin reytinqi "Times" jurnalında dərc olunur:
*Ən yaxşı ali məktəblərin siyahısı (THE–QS, 2004) 
*Ən yaxşı ali məktəblərin siyahısı (THE–QS, 2005)  
*Ən yaxşı ali məktəblərin siyahısı (THE–QS, 2006) 
*Ən yaxşı ali məktəblərin siyahısı (THE–QS, 2007) 
*Ən yaxşı ali məktəblərin siyahısı (THE–QS, 2008) 
*Ən yaxşı ali məktəblərin siyahısı (THE–QS, 2009)

Lakin son zamanlarda bir çox universitetlər "Times" və "QS"-in birgə apardığı reytinq metodologiyasından narazı qaldıqlarını bildirir, onları qeyri-şəffaflıqda ittiham edirlər. Nəticədə 2009-cu ildə "Times Higher Education" jurnalı "Quacquarelli Symonds" şirkətindən ayrılaraq "Thomson Reuters" şirkəti ilə müqavilə imzalayır.

2010-cu ildən hər iki qurum "Times Higher Education World University Rankings" və "QS World University Rankings" adı altında ayrı-ayrılıqda ali məktəblərin beynəlxalq reytinqini apararaq, müvafiq siyahını dərc edir:
*QS World University Rankings
*Times Higher Education World University Rankings

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*Times Higher Education World University Rankings official website  
*QS World University Rankings official website
*Interactive maps comparing the Times Higher Education and QS World University Rankings
Minnesota Universiteti

**Minnesota Universiteti** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Minnesota ştatının Minneapolis və Sent Pol şəhərlərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Reytinqi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Məkrli: 2-ci fəsil

**Məkrli: 2-ci fəsil** () — ABŞ istehsalı olan və rejissor Ceyms Van tərəfindən 2013-cü ildə çəkilmiş qorxu filmidir. Bu film Vanın 2011-ci ildə çəkmiş olduğu "*[[Məkrli (film, 2010)|Məkrli]]*" filminin davamıdır.

## Rollarda
* Patrik Vilson — Caş Lambert
** Qarret Rian — Caşın uşaqlığı
* Rouz Bayrin — Reney Lambert
* Lin Şaye — Elis Ranier
** Lindsi seim — Elisin gəncliyi
* Tay Simpkins — Dalton Lambert
* Stiv Kautler — Karl
** Hank Harris — Karlın gəncliyi
* Barbara Herşei — Lorrain lambert
* Leiq Uannel — Speks
* Anqus Sampson — Tuker
* Andre Astor — Foster Lambert
* Danielle Bisutti — Mişel Kreyn
* Tom Fitzpatrik — Qara gəlinlikdəki adam / Parker Kreyn
* Tiler Qriffin — Parkerin uşaqlığı
* Maykl Biç — Detektiv Sendal
* C. LaRouz — Uzun saçlı şeytan
* Bruk Poples — Qonşu Cessika
* Eduina Fayndli — Tibb işçisi Hillari
* Stefanie Pirseon — Qara saçlı qadın
* Corge Pallo — Brayn 
* Priskilla Qarita — Natali
* Cenna Orteqa — Anna
* Denei Rodriquez — Elison

## Nümayiş olunması
Əvvəlcə *Məkrli: 2-ci fəsil* filminin nümayişinin 30 avqust 2013-cü ildə olunacağı nəzərdə tutulsada, sonradan 20 sentyabr tarixinə dəyişdirildi. Daha sonradan isə yenidən nümayiş tarixi dəyişdirilərək 13 sentyabr 2013-cü ilə təyin edildi.

## Gəlir
Şimali Amerikada 32-35 milyon dollar gəlir əldə film təkcə nümayiş olunduğu gecə 1.5 milyon dollar qazanıb, bütün sentyabr ayında isə bu rəqəm 20 milyon dollara çatıb. Ümumilikdə isə film dünya üzrə 161,919,318 dollar gəlir əldə edib.

## Davamı
* *Əsas məqalə*: Məkrli: 3-cü fəsil
Filmin davamı olan Məkrli: 3-cü fəsil filminin 5 iyun 2015-ci ildə nümayiş olunacağı gözlənilir.

## Ev üçün buraxılış
*Məkrli: 2-ci fəsil* filminin DVD diski 24 dekabr 2013-cü ildə satışa çıxarıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Filmin rəsmi saytı
İPhone 3G

**iPhone 3G** — Apple tərəfindən hazırlanan və istehsal olunan multimedia və internet xüsusiyyətlərini dəstəkləyən 2-ci nəsil iPhone'dur. Model 9 İyun 2008-ci ildə tanıdılmışdır. iPhone'nun xələfi, iPhone 3GS'nin sələfidir.

Qabaqcılı iPhone 2G-dən fərqli olaraq təchizatı yenilənir, kassa materialı yenilənmişdir. Qara və ağ rənglərində istehsal olunmuştur.

## Təchizat
iPhone 3G:
412&nbsp;MHz ARM 11 prosessor,
128MB RAM,
PowerVR MBX GPU,
3.5 inç (480x320 ölçülərində, 165ppi (Piksel Yoğunluğu),
2 megapiksel kamera (1600x1200),
8 vəya 16GB daxili yaddaş,
Wi-Fi (802.11 b/g),
1220mAh batereya,

## Xarici keçidlər
Yeddiada Reydi boğazı

**Yeddiada Reydi boğazı** () — Şimal Buzlu okeanında yerləşən Barens dənizində Yeddi adalar arxipelaqını Kola yarımadasından ayırır. Uzunluğu 13&nbsp;km, eni 1,5 - 3,8&nbsp;km, dərinliyi 68 m təşkil edir. Sahilləri parçalı və qayalıdır. Kuvsin adası onun cənub-şərqində yerləşir. Orada Moqilbıy, Luda, Sikov adaları vardır. Sahilində Qlyoden, Peskanes, Krasnıy burnuları yerləşir. Şimal-qərbdə Melnaya, mərkəzi hissədə Peskanes, cənubda Krasnaya körfəzləri vardır. Boğaza Xarlovka çayı axır. Boğaz sahilində yeganə yaşayış məntəqəsi Xarlovkadır. Boğaz Rusiya Federasiyası Murmansk vilayyəti Lovozer rayonu ərazisinə daxildir. Boğaz ərazisi bütünlüklə Kondalaşk qoruğu ərazisinə daxildir. 
## Mənbə
Times Higher Education World University Rankings

"**Times Higher Education World University Rankings**" — Dünyanın ən nüfuzlu ali məktəb reytinqlərindən biri.

## Ümumi reytinq

## Həmçinin bax
* Times Higher Education–QS World University Rankings
* QS World University Rankings
* Academic Ranking of World Universities

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Times Higher Education'' website
* Times Higher Education — Asia University Rankings
* The top 100 universities 2010 – how the Times Higher Education ranks them – *[[The Guardian]]*
* University rankings dominated by US, with Harvard top – BBC
* Interactive maps comparing the Times Higher Education, Academic Ranking of World Universities and QS World University Rankings
Kəloğlan (cizgi serialı, 2009)

**Kəloğlan**  — TRT ÇOÇUK kanalında yayımlanan cizgi filmi.

## Haqqında
Cizgi filmində düzgünlüyün, dürüstlüyün və yaxşılığın simvolu Kəloğlan və dostlarının başına gələn macəralardan bəhs olunur. Cizgi filminin ilk mövsümü "Biri varmış, biri yoxmuş. Kəloğlanın nağılları", 2-ci mövsümü "Kəloğlan", 3-cü mövsümü isə "Kəloğlan otağımda gizləndi" adı ilə yayımlanmışdır.

**Kəloğlan**

***Mövsüm sayı**— 3
***Hissə sayı**— 107
**Quruluş**
***Yayım şirkəti**— Animax
**Yayım Məlumatları**
***Kanal**— **TRT ÇOCUK, TRT TÜRK.**
***Yayım Tarixi**—2009-2013
***Vəziyyəti**— Keçmiş hissələri Televiziyada yayımlanır.

## Obrazlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kəloğlan cizgi filminin Facebook səhifəsi
Almatı vilayəti

**Almatı vilayəti** () — Cənubi Qazaxıstan regionda vilayət.

Qazaxıstanın üç, Qırğızıstanın iki vilayəti və Çinin bir Muxtar Rayonu ilə həmsərhəddir:

* qərbdə — Qazaxıstanın Cambul vilayəti ilə;
* şimal-qərbdə — Qazaxıstanın Karağandı vilayəti ilə;
* şimal-şərqdə — Şərqi Qazaxıstan vilayəti ilə;
* şərqdə — Çinin Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu ilə;
* cənubda — Qırğızıstanın Çuy və İsıkgöl vilayətləri ilə.

## İnzibati bölgüsü

* 3 vilayət tabeli şəhər
** Qapşağay
** Taldıqorğan
** Tekeli
* 16 rayon
# Alaköl rayonu
# Balqaş rayonu
# Qaratal rayonu
# Aqsu rayonu
# Sarqan rayonu
# Köksu rayonu
# Yeskeldi rayonu
# Kerbulaq rayonu
# Panfilov rayonu
# Jambıl rayonu
# İle rayonu
# Qarasay rayonu
# Talğar rayonu
# Yenbekşiqazaq
# Uyğur rayonu
# Rayımbek rayonu

## İstinadlar
Polşa milli parklarının siyahısı

**Polşa milli parkları** () — Polşada yerləşən 23 milli parka verilən ümumi ad.

Polşa milli parkları əvvəllər *Polşa Milli Parklar Nazirliyi* () tərəfindən idarə olunurdusa, 2004-cü ildə bu iş *Polşa Ətraf Mühit Nazirliyinin* əlindədir. Milli parkların çoxu qismən və ya ciddi qorunan hissələrə bölünür. Bundan əlavə milli parklar *otulina* adlanan bufer zonaları əhatə olunmuşdur.

2004-cü ildə Polşada qəbul edilmiş *Təbiət Konservasiya Aktına* görə: "Milli park 1000 hektardan az olmamaq şərti ilə təbiəti və təbiətin xüsusiyyətlərini qorumaq məqsədi ilə qurulan, təbii, elmi, sosial, mədəni və təhsil dəyərlərinə görə tanınan ərazini əhatə edir. Milli park biomüxtəlifliyi, təbii ehtiyatları, təbiətin cansız elementlerini və obyektlərini qorumaq, heyvan və göbələklərin dağılmış ekosistemlərini, təbiətin müfaviq komponentlərini yenidən bərpa etmək üçün qurulur.

Polşa milli parkları müxtəlif sahələrə bölünür. Bunlara ciddi qorunan zona, aktiv zona və təbiət zonası aiddir.

Milli parkları əhatə edən ərazilər bufer zonası kimi müəyyən edilmişdir. Bufer zonaları ovçuluq kimi məşğuliyyətlərin qarşısını almaq üçün istifadə olunar. Polşadakı milli parkların hamısını ziyarət etmək mümkündür. Amma ziyarət müəyyən olunmuş sahələr, cığırlar və yollar ilə müəyyən olunur.

Milli parklar mərkəzi büdcə ilə idarə olunur. 1 may 2004-cü ildən milli parklara Polşa Ətraf Mühit Nazirliyi nəzarət edir.

Ən böyük milli park Bebja Milli Parkıdır. (592,23&nbsp;km2) Ən kiçik milli park isə sahəsi 21,46&nbsp;km2 olan Oyçov Milli Parkıdır. Ən qərbdə yerləşən milli park Volin Milli Parkı, ən şimalda yerləşən milli park Slovinski Milli Parkı, ən şərqdə yerləşən milli park Byaloveja Milli Parkı, ən cənubda yerləşən milli park Beşad Milli Parkıdır. Bəzi milli parklar digər ölkələrin qorunan təbiət əraziləri ilə sərhəddədirlər. Babeqor Milli Parkı Slovakiyanın Horno Orava Qorunan Təbiət Ərazisi ilə, Byaloveja Milli Parkı Belarusun Belovejskaya Puşça Milli Parkı ilə, Beşad Milli Parkı Slovakiyanın Polonini Milli Parkı ilə, Karkonoş Milli Parkı Çexiyanın Krokonoşe Milli Parkı ilə, Pyenini Milli Parkı Slovakiyanın Pyenni Milli Parkı ilə, Poless Milli Parkı Ukraynanın Şat Milli Parkı ilə, Tatra Milli Parkı Slovakiyada eyniadlı milli parkla qonşudur.

Polşa milli parkları bir neçə layihənin tərkib hissəsidir. Ekologiyada və təhsildə vacib rol oynayırlar. Bütün milli parklarda tarixi muzeylər yerləşir.
 
## Xəritə

## Siyahı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Polşa milli parkları 
* Polşa Ətraf Mühit Nazirliyi

## Həmçinin bax
* Milli park
* ABŞ milli parkları
Fransua de Larderel

**Fransua de Larderel** — (; ) Geotermal enerji ilə maraqlanmış, məşğul olmuş fransız mühəndisi və sahibkar. İtaliyada bir kommuna onun şərəfinə Larderello adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Azad Oranj Dövləti

**Azad Oranj Dövləti** və ya **Oranj Respublikası** (), — vaxtilə Cənubi Afrika ərazisində müstəqil dövlət, sonradan Cənubi Afrika İttifaqı və Cənubi Afrika Respublikası tərkibində vilayət olmuşdur. CAR-ın indiki Fri-Steyt vilayəti ərazisində yerləşib.
270 px|thumb|İngilis-bur müharibəsi ərəfəsində Cənubi Afrikanın xəritəsi
Respublikanın adı qismən Portuqal çayından yaranır və bu, öz növbəsində Hollandiyalı hökmdar ailəsinin şərəfinə, Portuqaliya Evinin şərəfinə, Robert Yaqub Qordonun köməyi ilə Hollandiyalılar tərəfindən verilmişdir. Azad Oranj dövlətin-də rəsmi dil Holland dilidir. Dövrü Konvensiyasının imzalanması ilə 23 fevral 1854-cü ildə rəsmi olaraq Azad Oranj dövləti kimi müstəqil olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Afrikanın kolonial bölünməsi

## Mənbə
* Буры в энциклопедии Кругосвет
Azərbaycan göllərinin siyahısı

## A
*Acıbulaq gölü (Abşeron rayonu)
*Acınohur gölü, (Şəki və Qax rayonları ərazisində şor göl)
*Ağ göl, (Ağcabədi rayonu, Mil düzündə şor göl)
*Ağçala gölü, (Muğan düzünün cənub-şərqində bataqlıq göl)
*Ağgöl,(Ağcabədi rayonu, Mil düzündə axarı olmayan şirin sulu göl)
*Ağgöl, (Ağdaş rayonu)
*Ağgöl, (Kəlbəcər rayonu)
*Ağgöl, (Laçın rayonu)
*Ağlar göl (Suraxanı rayonu, digər adı Qaraçuxurdur)
*Ağnohur gölü, (Sumqayıt, Qızılqazma kəndi yaxınlığında şirin sulu, axarsız göl)
*Ağnohur gölü, (Dəvəçi rayonu)
*Ağnohur gölü, (Abşeron yarımadası)
*Ağzıbirçala (Dəvəçiliman) gölü, (Şabran rayonu)
*Axmaz gölü, (Ağdaş rayonu)
*Axmaz gölü, Mingəçevir şəhərindən cənubda, Kürün sol sahilində)
*Axmaz gölü, (Sabirabad rayonu)
*Axmaz gölü, (Yevlax rayonu)
*Axunkaxi gölü, (Abşeron rayonu)
* Aşıq-Qara gölü

## B
*Batabat gölü
*Binəqədi gölü
* Böyük Alagöl 
*Böyük Şor gölü
* Bülbülə gölü

## C
*Candargöl
*Ceyrangöl

## Ç
*Çala gölü
*Cavanşir gölü
*Çuxurdərə gölü

## H
*Hacı Həsən gölü
*Hacıqabul gölü

## X
* Xocahəsən gölü
*Xəzər (Kaspi)gölü

## G
*Göygöl
* Gümüşovan

## İ
*İşıqlı Qaragöl
## K
*Kiçik Alagöl
*Kürdaxan gölü

## Q
* Qanlıgöl
* Qaraçuq gölü
*Qaragöl 
*Qırmızı göl
* Qu gölü

## M
*Mahmudçala gölü
*Maralgöl 
*Masazır gölü 
*Mehman göl

## N
* Nohur gölü

## Ö
* Ördəkgöl

## P
*Pəriçınqıl gölü
*Puta (Lökbatan) gölü

## S
* Salvartıgöl
*Sarısu (göl)

## Ş
* Şamilgöl

## T
* Tufangöl

## Z
*Zabrat gölü
*Zəlligöl
*Zığ gölü

## İstinadlar
Larderello

**Larderello** (*[[italyanca]]* *Larderello*) — Toskana regionunun Piza əyalətində kommuna. Dəniz səviyyəsindən 390 metr yüksəklikdə yerləşir.

Larderelloda geotermal enerji istehsal edən Enel şirkətinin 850 işçisi yaşayır və onlar dünya geotermal enerjisinin 10%-ni istehsal edirlər - 4800 gVt•saat.
thumb|right|Piza əyaləti|250px

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kapitan

**Kapitan** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Kapitan (hərbi rütbə) — hərbi zabit rütbəsi.
* Kapitan (futbol) — bir futbol komandasının sahə içində lider olaraq seçilmiş olan oyunçusu.
* Gəmi kapitanı — gəmi kollektivində ən yüksək vəzifə.

## Həmçinin bax
* Kapital (dəqiqləşdirmə)
* Pilot
İskəndər bəy

**İskəndər bəy**, **Skanderbeq** və ya **Georgi Kastrioti** (, ; ) — Kastrioti knyazlığının hakimi (1443-1468), albanların Osmanlı dövləti əleyhinə üsyanının rəhbəri, Albaniyanın xalq mahnılarında xatırlanan milli qəhrəman.

## Həyatı
Georgi alban knyazı Qyonun balaca oğlu idi. Qyon, Venesiya sənədlərində "qüdrətli alban senyoru, Venesiya və Raquzanın fəxri vətəndaşı" kimi xatırlanır. Uşaq yaşlarında, sultan II Muradın dövründə Georgi osmanlılara girov verilmişdi. Burada o İslamı qəbul etmiş, zabit kimi Osmanlının düşmənlərinə qarşı döyüşlərdə məşhuluq qazanmış və göstərdiyi şücaətə və qəhrəmanlığa görə türklər tərəfindən İsgəndər ləqəbini qazanmışdı (Makedoniyalı İsgəndərə bənzətmə).

Vətənə qayıdışından sonra İsgəndər bəy (alban tələffüzündə Skanderbeq) Osmanlıya qarşı mübarizə aparmışdı.

## Həmçinin bax
* Səlimiyyə məscidi (Leja)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website of the Kastrioti family of Italy  
* Analysis of literature on Scanderbeg 
* ''Marinus Barletius: History of George Castriot, surnamed Scanderbeg'': Chapter XII 
* Schmitt Jens Oliver (2008) Scanderbeg: an Uprising and its Leader 
* The story of Skanderbeg in development by Skanderbeg Media Productions by members of the Kastrioti bloodline
Karbon planeti

**Karbon planeti** — Yer kürəsindən bir neçə dəfə böyük olan, demək olar ki, bütünlüklə kristallaşmış karbondan ibarət planet. Səthində 1600 dərəcə isti olan bu planet sürətlə fırlanır.

Səthində 400 dərəcə istilik olan bu planetdə cazibə qüvvəsi çox güclüdür və səthindən qalxan buxar yuxarıda buz qatı əmələ gətirir. Buna baxmayaraq aşağıda, səthdə yanmaqda olan təbəqə var.

Karbon planet bəşəriyyətə məlum olan ən qaranlıq planetdir. O, səthinə düşən işığın yalnız 1 faizini əks etdirə bilir.

Bu planet eyni zamanda qalaktikada elmə məlum olan ən böyük su kütləsidir. Qalaktikada sərbəst halda rast gəlinən bu su kütləsi elmə yeni məlum olub. Onun su tutumu yer üzündəki okeanın nə az nə çox 140 trilyon qatına bərabərdir. ABŞ Milli Kosmik Agentliyinin mütəxəssisləri bu kütləyə qalaktikanın su anbarı adını verib. Yeri gəlmişkən bu kütlə buxar halındadır. Nə qədər qəribə olsa da əsasən qaz və toz buludu olan Saggitarius B-nin içərisində böyük miqdarda alkoqol da var.

Bu planetlərdən ibarət sistemə insan təfəkkürünün yetişə bilməyəcəyi qədər çox sayda planetlər qrupu daxildir. ABŞ Milli Kosmik Agentliyi bu sistemə Kuasar adını verib. Sistemin genişliyi 4 milyard işıq ilini əhatə edir. Bizim qalaktikadan ən azı 40 min dəfə böyük olan bu sistem o qədər nəhəngdir ki, onu ifadə etmək üçün bu gün mövcud olan istənilən astronomik model yetərsiz qalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ATV.az saytında 
* YouTube-da izlə
Sitalçay aerodromu

**Sitalçay aerodromu** — Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunda, Bakıdan 70&nbsp;km şimal-qərbdə, Xəzər dənizi sahilində yerləşən hərbi aerodrom. Sovet dövründə tikilib. Bazada Su-25 qırıcılarından ibarət HHQ alayı yerləşirdi. Bazada 60-cı və 80-ci Hücum Aviasiyası Alayına aid ilk qırıcılar 1981-ci ilin aprel ayından etibarən xidmət etməyə başlamışdı. Həmin ilin iyun ayında Sitalçay aerodromunda olan təyyarələr ayrıca olaraq 200-cü Aviasiya eskadrilyasının tərkibində birləşdirildi və eskadrilyaya Əfqanıstanda xidmət etmək tapşırığı verildi. Əfqanıstanda müharibənin bitməsindən sonra 80-ci illərin sonunda buradakı 200-cü eskadrilya ləğv olundu, buradakı qırıcılar isə SSRİ Hərbi Hava Qüvvələri 34-cü Aviasiya Ordusunun tərkibində alay kimi qruplaşdırıldı. 1991-ci ildə bu aerodromda Sovet hərbi aviasiyasına məxsus 30 SU-25 qırıcısı xidmət edirdi. Azərbaycana ilk SU-25-i müstəqillik dövründə 1992-ci il aprelin 8-də baş leytenant Vaqif Qurbanov keçmiş sovet ordusunun Sitalçay aerodromundan qaçıraraq gətirib. Bununla da Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri ilk qırıcı təyyarəni arsenalına qəbul edib. 1992-ci ilin avqust ayında Daşkənd müqaviləsinə əsasən rus ordusu Sitalçay aerodromunu Azərbaycan hökumətinə təhvil verdi. Lakin Rus ordusu razılaşmanı pozaraq buradan çıxmazdan qabaq bazadakı hərbi təyyarələrin çoxusu hərbçilər tərəfindən Rusiyaya qaçırıldı, avadanlıqlar isə dağıdılaraq yarasız hala gətirildi.

## Bərpası
Uzun müddət istifadəsiz qaldığına görə avadanlıqları ilə yanaşı uçuş-enmə zolağı da demək olar ki, tam yararsız hala düşmüş Sitalçay hərbi aerodromu yenidən qurulur və modernləşdirilir. Yenidənqurma işləri Türkiyə tərəfinin təşəbbüsü və iştirakı ilə həyata keçirilir. Strateji əhəmiyyət daşıyan hərbi aerodromun uçuş-eniş zolaqlarının, anqarlarının, komanda-idarəetmə məntəqəsinin NATO tələblərinə cavab verən ən son texnologiya ilə təmin ediləcəyi nəzərdə tutulur. Uçuş idarəetmə sistemini hazırlamaq vəzifəsini isə Türkiyənin məşhur “HAVELSAN” şirkəti öz üzərinə götürüb.

## İstinadlar
Ağ dənizinin boğazı

**Ağ dənizin boğazı** () - Şimal Buzlu okeanında Kola yarımadasını materikdən ayırır. Ağ dəniz ilə Barens dənizini birləşdirir. Uzunluğu 160&nbsp;km, eni 46–93&nbsp;km, dərinliyi 130 m təşkil edir. Boğazda Sosnoves adası yerləşir. Barens dənizinin girəcək hissəsində Morjovrs adası mövqe tutur. Sahillərində Krasnıy, Babıy Nos, Nikodinskiy (Kola yarımadası), Voronov, Olennıy Nos, Meqorskiy Nos, İnsi, Medvejıy burnuları vardır. Zimnıy sahilləri hündür və parçalıdır. Qışda müəyyən müddətə buzla örtülü olur. Ərazidə Qrenlandiya suitisi, dəniz balıqları vardır. Boğazın sahillərində Ninodımskiy, Sosnovka, Veprevski, Nijnaya, Zolotisa, Tova, İnsi, Rusi, Meqra, Mayda və Voronovsk dəniz mayakları vardır. Ərasi Arxangelsk və Murmansk vilayətində yerləşir. 
## Mənbə
*Topoqrafik xəritə
Almatı (dəqiqləşdirmə)

* Almatı - Qazaxıstanın geçmiş paytaxt şəhəri
* Almatı vilayəti - Cənubi Qazaxıstan regionda vilayət. Paytaxtı Taldıqorğan şəhəridir
* Almatı metropoliteni - Almatı şəhərinin metropoliteni
Tom Araya

**Tomas Enrike Araya Dias** (;  ) — treş metal qrupu olan Slayer-in Çili əsilli amerikalı vokalçısı və bas gitaraçısı. Araya *Hit Parader*-in "Tarixin ən yaxşı 100 metal vokalçısı" siyahısında  58-ci yerdə qərarlaşmışdır.

Araya 1980-ci illərin əvvəllərində terapevt işləmiş və əldə etdiyi gəlirlə Slayer-in debüt albomu olan *[[Show No Mercy]]* albomunu maliyyələşdirmişdir. Arayanın yazdığı mahnı sözlərinin əsas hissəsi özünün də maraqlandığı seriyalı qatillər haqqındadır. Onun ilk söz yazarlığı töhfəsi 1985-ci ildə işıq üzü görmüş *[[Hell Awaits]]* albomundan vampir mövzulu "At Dawn They Sleep" mahnısıdır.

## İstinadlar
Atırau vilayəti

**Atırau vilayəti** () — Qərbi Qazaxıstan regionunda vilayət.

Şimaldan Qərbi Qazaxıstan, cənubdan Manğıstau, şərqdən Aqtöbe vilayətləri, qərbdən isə Rusiyanın Həştərxan vilayəti ilə həmsərhəddir.

## İnzibati bölgüsü

* 7 rayon:
# Jılıoy rayonu
# Maxambet
# İsatay rayonu
# Qızılqoğa rayonu
# Qurmanğazı raonu
# Maqat rayonu
# İnder rayonu
* İki şəhər:
** Atırau (vilayət tabeli şəhər)
** Qulsarı
* 15 qəsəbə
* 56 qəsəbə dairələri

## İstinadlar
Almar vulusvalisi

**Almar vulusvalisi** () — Əfqanıstanda, Fəryab vilayətində inzibati–ərzi vahidi. İnzibati mərkəzi Almar kəndidir. Əfqanıstan Mərkəzi Statistika Təşkilatının 21 mart 2015–ci ilə olan məlumatına əsasən Almar vulusvalisinin oturaq əhalisinin sayı 71.764 nəfərdir (35.402 nəfəri kişilər, 36.362 nəfəri qadınlar) və tamamiylə kənd yerlərində yaşayır. Əfqanıstanın "Kəndlərin Bərpası və İnkişafı Nazirliyi" () ilə  "Birləşmiş Millətlərin İnkişaf Proqramı"nın () birgə layihəsi olan "Ərazi yönümlü milli inkişaf prqoramı"na (ing. National Area-Based Development Programme) uyğun araşdırmaya əsasən 1.525 km² ərazini əhatə edən vulusvalidə, əhali 86 kənddə məskunlaşıb və bu kəndlərdə əhalinin 65%–ni özbəklər, 35%–ni isə türkmənlər təşkil edir.

## Qeydlər



## İstinadlar
Ox (texnika)

**Ox** — maşın hissəsi olub yalınz eninə (əyilməyə işləyən) yüklənən hissələrin bir-biri ilə birləşdirilməsi üçün tətbiq edilir. Oxlar momenti ötürə bilmirlər, ancaq oxboyu qüvvəni nisbətən qəbul edə bilirlər.

Oxlar tərpənməz və ya hərəkətli olurlar. Tərpənməz oxlarda fırlanan hissələr bərkidilir. Hərəkətli oxlarda isə əksinə olaraq hissələr sərt bağlanır. Burada çox vaxt ox hissəyə düşən yükü yastığa ötürmək üçün tətbiq edilir. Uc hissəsində başqa hissəyə bərkidilmək üçün yastı hissə nəzərdə tutulursa buna çapfa deyilir.

## Həmçinin bax
* Val

## İstinadlar
Ox (həndəsə)

**Ox** — cismin dövrü hərəkəti zamanı, ətrafında firlandığı, hər hansi bir nöqtəsindən keçən həqiqi və ya xəyali mərkəzi xətt.

## Məzmun

## Həmçinin bax
* Həndəsə

## İstinadlar
Lehimləmə

**Lehimləmə** əritmə ilə birləşdirmə emal növünə aid olub, termiki  təsirin köməyi ilə lehimləyici materialı əridərək  maye faza və ya səthi diffuziya yaratmaqla hissələri birləşdirmək üçün tətbiq edilir. Burada lehimləmə temperaturu birləşdirilən materialların ərimə temperaturundan aşağı olur. Əsasən metallar (çuqun, polad, mis, sink və əlvan metallar) lehimlənirlər. Proses zamanı əlavə material – lehim əridilərək hissələrin səthləri ilə təmasa girir və bərkidikdə onlar arasında atomar birləşmə yaradır. Birləşmənin keyfiyyəti hissələr arasındakı məsafədən (0,03÷2 mm), səthin təmizliyindən və qızdırmanın bərabər paylanmasından asılıdır.

thumb|Əl ilə lehimləmə
thumb|Lehimlənmiş hissələr.

Lehimin əriməsindən asılı olaraq prosesi iki hissəyə bölürlər: 
*Yumşaq lehimləmə  (ərimə temperaturu 450°),
*Yüksək temperaturlu lehimləmə (ərimə temperaturu >1000°).

Lehimləmə yerinin formasından asılı olaraq bölünür:
*Birləşdirmə,
*Örtükçəkmə.

Birləşdirmə lehimlənməsində hissələr arasında lehim qatı çəkilir. Aralıq məsafəsi böyüdükcə lehimin keyfiyyəti diffuziyanın zəifləməsi nəticəsində aşağı düşür. Əlverişli aralıq məsafəsi 0,05 ilə 0,25 mm arasında yerləşir. Səthin kələkötürlüyü Rz<10...25 mkm məsləhət görülür.   
Örtükçəkmədə aşağı keyfiyyətli materialların xüsusi xassələrini (yeyilməyə və ya istiliyə davamlığı) yaxşılaşdırmaq üçün onların üzərinə lehimlə qat çəkilir. 
Prosesin üstün cəhəti onun nisbətən aşağı temperaturda aparılması və bununla materialın fiziki-mexaniki xassələrinə mənfi təsirin az olmasından ibarətdir. Müxtəlif istilikkeçirmə xassələrinə malik olan hissələri (bərk xəlitə lövhələrinin alətin tutqacında, poladın əlvan metalla birləşməsi) birləşdirən zaman yarana biləcək gərginliyi aradan qaldırmaq üçün məsafəni böyütmək lazımdır.  
Lehim kimi qalay-qurğuşun (Sn 90 % Pb 10 %  t°  220 °C), qalay-gümüş ( Sn 2%, Ag 72% с t° 779°С), mis-sink (Cu 48% Zn , t°865°С) kimi ərintilərdən istifadə olunur.

## İstinad
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Bərk xəlitə

**Bərk xəlitə**  - tərkibində volfram, titan, tantal karbidləri və kobalt qarışığından ibarət metal-keramik tərkibli alət materialıdır.  Tərkibində olan bu karbidlər yüksək kəsicilik xassələrini təmin edirlər. Bu xassələr tezkəsən alət polada nisbətən qat-qat yüksəkdir. Bərk xəlitənin özlülüyü aşağıdır. Kobalt bərk xəlitədə özlülüyə və möhkəmliyə təsir edərək sementləşdirici rolunu oiynayır. Onun miqdarı artdıqca xəlitənin əyilməyə və zərbəyə qarşı möhkəmliyi də artır. Ümumilikdə bərk xəlitələr əyilmədə və kəsilmədə aşağı, sıxılmada isə yüksək möhkəmlik göstərirlər. Bu effektdən istifadə edərək kəsici alətlərin qabaq bucağı mənfi qiymətdə hazırlanır ki, kəsmədə sıxılma deformasiyası yaransın.

Bərk xəlitədən hazırlanmış alətlər 800÷900&nbsp;°C temperaturda öz kəsicilik xassələrini saxlayırlar. Metal-keramik bərk xəlitələr tərkibindəki karbidlərin sayına görə: bir (BK), iki (TK) və ya üç karbidli (TTK)  olurlar. Bərk xəlitənin tezkəsən alət poladına nisbətən yüksək sürətlərdə (2÷10 dəfə çox) tətbiq olunmasına qarşı, onun malik olduğu aşağı kövrəkliyi, zərbələrə az davamlı olması durur.  Bu çatışmayan cəhətlər xəlitənin hazırlama texnologiyası ilə bağlı olub, bir başa onun daxili strukturundan asılıdır.  Bərk xəlitənin strukturunu müəyyən edən dənəciklərin ölçüsü onun xassələrinə güclü təsir edir. Böyük dənəcik yüksək möhkəmlik, aşağı yeyilməyə davamlılıq yaradır. On görə də, tətbiq sahəsindən asılı olaraq iki qrup bərk xəlitə hazırlanır. Dənəciyin ölçüsü 3÷10&nbsp;mm-3 olanlar  B ilə, və ölçüsü 0,5÷1,5&nbsp;mm-3 olanlar isə M ilə işarə olunurlar. İri və orta dənəcikli xəlitələr lövhə şəklində hazırlanaraq tətbiq olunurlar. Xırda dənəcikli xəlitələrdən isə bütöv alətlər hazırlanır.  BK qrupuna aid olan bərk xəlitələr kövrək materialların emalında (çuqun, tunc, polad, plastik, şüşə, sümük, çini və s.), TK  qrupuna aid olanlar isə onstruksiya poladlarının emalında tətbiq tapırlar.

Bərk xəlitələr sinterləmə yolu ilə hazırlanırlar. Proses zamanı 1600÷1900 K temperaturda  karbidləri əhatə edərək, onların arasına tor əmələ gətirən  Co-W-C legirindən ibarət maye məhlul alınır. Bu zaman bərk xəlitə öz son möhkəmliyini və sıxlığını alır.

## İstinad
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Kildinski boğazı

**Kildinski boğazı** ()- Barens dənizində yerləşən Kildin adasını Kola yarımadasından ayırır. Uzunluğu 19 km, eni 0.7–4 km arası dəyişir. Dərinliyi 142 m təşkil edir. Mərkəz hissədə 14 m dərinliyə malik dayazlıq vardır. Sahilində Priqonnıy, Koroviy, Maqilnıy (Kildin adası) və Toporkova Paxta, Cevray (Kola yarımadası) burnuları vardır. Cənub hissədə Kopenkol və Puçi, şimalda Moqilnıy buxtası yerləşir. Boğaza Zarubıxa və Çörpaya çayları axır. Boğaz adını eyni adlı adanın adından götürmüşdür. Burada Şərqi və Qərbi Kildin yaşayış məntəqələri vardır. Ərazi ilk dəfə Loqann van Kelinin tərtib etdiyi 1682-ci il xəritəsində öz əksini tapmışdır. Murmansk vilayyətinin ərazisində yerləşir.

## İstinad
Frez aləti

thumb|120px|Yan frez aləti
**Frez aləti** —  metal və başqa materialların kəsmə ilə emalı üçün fırlanma səthinə malik olan çoxdişli kəsici alətdir. 
Frezlərin aşağıdakı növləri vardır: 
*silindrik, 
*yan səthli, 
*disk 
*paz və kəsici, 
*barmaq, 
*işgil, 
*T-formalı, 
*bucaq, 
*fasonlu, 
*sonsuzvint. 

Dişlərinin en kəsiyinin formasına görə iti tilli və arxa hissəsi girdələnmiş olurlar. Dişlərin formasına görə düzdişli, vint formalı, müxtəlif girişli frezlər, vint qanovlarının istiqamətinə görə sağ və sol, konstruksiyasına görə bütöv və yığılmış  frezlər mövcuddur. Kəsici tillərin optimal həndəsi parametrləri üçün təscrübələr əsasında aşağıdakı qiymətlər müəyyən edilmişdir: qabaq bucaq γ=(-10)÷30°; baş dal bucaq α=10÷30°; köməkçi dal bucaqα1 = 4÷10°; baş plan bucağı φ=30÷90°; köməkçi plan bucağı φ1= 1÷10°; keçid kəsici tilin uzunluğu l = 1÷2 mm; əsas kəsən tillin meyilliyi λ=(—5)÷15°; vint qanovlarının meyillik bucağı ω=10÷45°. Frez alətinin kəsici tilinin materialı onun tətbiq sahəsindən asılı olaraq müəyyən edilir. Kəsici tillər ya bütöv, ya da lövhə şəklində hazırlanıb əsas gövdəyə bərkidilir. Kəsici material kimi tezkəsən alət poladı, bərk xəlitə, kəsici keramika, polikristallik bornitrid və almazdan istifadə edilir. Onların tətbiqi bu materialların bu və ya digər frezləmə növünə (kobud, təmiz, incə, ultraincə və s.)uyğun gəlməsindən asılı olaraq seçilir.

## İstinad
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Qazprom

**Qazprom** () — Rusiyanın ən böyük və dünyada ən çox neft-qaz çıxaran şirkət.

## Haqqında

2011-ci ildə 513 milyard ABŞ dolları dəyərində qaz ixrac edən şirkət həmin il 44,6 milyard $ dollar gəlir əldə etmişdir. Avropa bazarında payı 27 %-dir. Bu payla 150 m3 təbii qaz satmışdır.

Şirkətin başçısının qənaətinə görə 2017-ci ildə şirkətin dəyəri 1 trilyon ABŞ dollarına çatacaqdır.

Şirkət "Şalke 04" və "Zenit" klublarının baş sponsorudur.

Şirkətin kompressor stansiyalarının, qaz-mədən idarələrinin, qaz emalı zavodlarının obyektlərində texniki xidmət, əsaslı təmir, yenidənqurma, istismara vermə, texniki xidmət, mühəndis dəstəyi və istismarı üzrə kompleks işlərlə məşğul olan "Qazprom centrenergogaz" ASC-nin törəmə müəssisəsi var.

## İstinadlar
Xədicə İsmayıl

**Xədicə İsmayıl** (doğum adı: **Xədicə Rövşən qızı İsmayılova**; ) — Azərbaycan jurnalisti. O, Azadlıq Radiosunun Bakı bürosunun jurnalistidir. O, Azadlıq Radiosuna gəlməzdən öncə 10 il jurnalistikada çalışmış, o cümlədən bir neçə Azərbaycan qəzetində müxbir və redaktor vəzifələrində çalışıb.

## Həyatı
27 may 1976-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. Əslən Sabirabaddandır.

## Fəaliyyəti
"Exo", "Caspian Business News", "Eurasianet", "Washington Times", "The New York Times", "BBC", "Deutsche Welle", "Voice of America" (Amerikanın Səsi) kimi kütləvi informasiya vasitələri üçün siyasi və iqtisadi mövzularda yazılar yazmışdır.

Xədicə İsmayılova həm də İranda və Azərbaycanda insan hüquqları, eləcə də neft, iqtisadiyyat, daxili və regional siyasət barəsində materialların müəllifidir. Eyni zamanda Xədicə İsmayılova jurnalistika sahəsində təlimçi kimi kifayət qədər tanınır.

### Mükafatları
2001-ci ildə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Zərdabi mükafatına layiq görülmüşdür. 

John Aubuchon Mətbuat Azadlıığı

Amerika PEN təşkilatının PEN/Barbara Goldsmith Yazmaq Azadlığı

2012-ci ildə İsmayılova Beynəlxalq Qadın Media Fondunun (International Women’s Media Foundation) Jurnalistikada Cəsarət Mükafatına layiq görülüb.

## Həbs olunması
Xədicə İsmayıl 2014-ci ilin dekabrın 5-də həbs olunub. Əvvəlcə ona jurnalist Tural Mustafayevin "özünü öldürmə həddinə çatdırma" maddəsi ilə ittihamı irəli sürülüb. Fevralın 13-də isə ona qarşı daha 4 maddə ilə — cinayyət məcəlləsinin (CM) 179.3.2 (mənimsəmə və israf etmə — külli miqdarda törədildikdə), 192.2.2 (qanunsuz sahibkarlıq), 213.1 (vergi ödəməkdən yayınma) və 308.2-ci (vəzifə səlahiyyətlərindən sui istifadə) maddələri ilə yeni ittihamlar elan edilib. Fevralın 24-də bütün ittihamlar bir icraatda birləşdirilib.

### Beynəlxalq bəyanatlar
Amnesty İnternational İsmayılovanı vicdan məhbusu kimi qiymətləndirdi. Human Rights Watch Azərbaycanı tənqidçilərinə qarşı repressiyaları gücləndirməkdə və onları həbs etmək üçün saxta ittihamlardan istifadə etməkdə ittiham edib. Təşkilat həmçinin işgəncə və pis rəftarın cəzasız qaldığını iddia edirdi. Beləliklə, Xədicə İsmayılovanın yeddi il yarımlıq həbs cəzası beynəlxalq qəzəb doğurdu və onu müdafiə etmək üçün hüquqşünas Əməl Kluni iddia qaldırdı. Ə.Kluninin komandası işi Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə təqdim etmişdi.

Bunun nəticəsi olaraq Xədicə İsmayıl ölkənin Ali Məhkəməsinin qərarı ilə azadlığa buraxılıb. Ali məhkəmə bu qərarı 2016-cı ilin yayında qəbul edib.

## Tərcümələri
# Xalid Hüseyni "Çərpələng uçuran"
# Səhər Delicni "Çakaranda ağacının uşaqları"

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Atar

**Atar** () — Mavritaniyada şəhər, Adrar yaylasında ən böyük yaşayış məntəqəsi.

## Məlumat

Dəniz səviyyəsindən 270 metr yüksəklikdə, Şum şəhərindən cənubda yerləşir. Adrar vilayətinin və Atar departamentinin mərkəzidir. Şəəhərdən Dakar rallisinin marşrutu keçir. Atarda aeroport, muzey və 1674-cü ildə tikilmiş məscid vardır. Şəhərin iqlimi səhra istisidir.

Atarda Mavritaniya hərbi hava qüvvələrinin yay məktəbi yerləşir.

## Əhalisi
2013-cü il məlumatına görə əhalisi 33 008 nəfərdir.

*Şəhər əhalisinin illər üzrə artım dinamikası:*

## İstinadlar
Xani Çarbağ vulusvalisi

**Xani Çarbağ vulusvalisi** () — Əfqanıstanda, Fəryab vilayətində inzibati–ərzi vahidi. İnzibati mərkəzi Çarbağ kəndidir. Əfqanıstan Mərkəzi Statistika Təşkilatının 21 mart 2015–ci ilə olan məlumatına əsasən Xani Çarbağ vulusvalisinin oturaq əhalisinin sayı 23.642 nəfərdir (11.641 nəfəri kişilər, 12.001 nəfəri qadınlar) və tamamiylə kənd yerlərində yaşayır. Əfqanıstanın "Kəndlərin Bərpası və İnkişafı Nazirliyi" () ilə  "Birləşmiş Millətlərin İnkişaf Proqramı"nın () birgə layihəsi olan "Ərazi yönümlü milli inkişaf prqoramı"na (ing. National Area-Based Development Programme) uyğun araşdırmaya əsasən 1.056 km² ərazini əhatə edən vulusvalidə, əhali 16 kənddə məskunlaşıb və bu kəndlərdə əhalinin 65%–ni özbəklər, 35%–ni isə türkmənlər təşkil edir.

## Qeydlər



## İstinadlar
Pol Volker

**Pol Vilyam Volker IV** () — ABŞ aktyoru. "Forsaj" film seriyasında Brayan Okanner obrazını canlandırmışdı.

## Həyatı
Pol 12 sentyabr 1973-cü ildə Kaliforniya ştatının Qlendeyl şəhərində anadan olub. Anası Çeril model, atası Pol Vilyam Volker III isə kanalizasiya podratçısı və ikiqat "*Qızıl əlcəklər*" çempionu olmuş keçmiş həvəskar boksçu idi. Volkerin ata tərəfdən babası Vilyam "irland" Billi Volker də boksla məşğul olmuşdu və həmçinin o, 1960-cı illərdə Ford yarış avtomobili sürücüsü idi.

Volkerin Aimee və Ashlie adlı iki bacısı, Caleb və Cody adlı isə iki qardaşı var. O, həyatının böyük hissəsini Los-Ancelesin Sunland bölgəsində yaşayaraq keçirib və 1991-ci ildə xristian məktəbindən məzun olub. Volker sonralar Cənubi Kaliforniyada yerləşən kollecdə okean biologiyası ixtisası üzrə təhsil alıb.

## Ölümü

Pol Volker 30 noyabr 2013-cü ildə Kaliforniyanın Santa-Klarita şəhərindəki Valensiya məhəlləsində dostu Roger Rodas ilə birlikdə avtomobil qəzasında həlak olub. Pol  Haiyan tayfununda zərərçəkənlərə yardım üçün xeyriyyə gecəsi təşkil etmişdi. O, geri qayıdarkən avtomobili dostu idarə edirmiş. 40 yaşlı aktyorun qırmızı rəng 2005 Porsche Carrera GT markalı idman maşını güclü sürətlə ağaca çırpılıb. Bundan sonra maşın yanıb. Onlar məclisdə içki və ya narkotik maddə qəbul etməmişdilər, qəza maşında yaranan nasazlıq səbəbindən baş verib.

## Filmoqrafiya
* Plezantvil (1998)
* Forsaj (2001)
* Forsaj 2 (2003)
* Forsaj 4 (2009)
* Forsaj 6 (2013)
* Forsaj 7 (2015)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cüro Kurepa

**Cüro Kurepa** (, ; d. 6 avqust 1907, Majske Poljske — ö. 2 noyabr 1993, Belqrad) — Yuqoslaviya riyaziyyatçısı. Öz həyatı boyunca Kurepa 700-dən çox kitab, məqalə, referat, icmal və 1000-dən çox elmi məqalə nəşr etdirmişdir. O, Avropanın bir çox ölkələrində, elə cə də Kanada, İsrail, İraq, ABŞ, Kubada mühazirə vermiş və bir dəfə demişdir: "Mən Yuqoslaviyanın az qala 19 universitetinin hər birində mühazirə vermişəm." Onun qardaşı oğlu Svetozar Kurepa da riyaziyyatçı olmuşdur.

## İlk illəri

Cüro Kurepa 1907-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperiyasından asılı olan Xorvatiya-Slovaniya Krallığındakı Majske Poljane kəndində anadan olmuşdur. Kurepa Rud və Andeliya Kurepanın 14 uşağından ən kiçiyi idi. O, təhsilinə qəsəbəsində başlamışdır. Daha sonra Qlinada davam etdirmiş, Krijevçi şəhərində məktəbi bitirmişdir. 1931-ci ildə Zaqreb Universitetindən riyaziyyat və fizika üzrə diplom almışdır və həmin il müəllim köməkçisi kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Sonra Fransa Kolleci və Paris Universitetinə daxil olaraq burada 1935-ci ildə doktorluq diplomu qazanmışdır. Onun məsləhətçisi Moris Rene Freşe idi və onun *Ensembles ordonnés et ramifiés* başlıqlı müddəası vardı.

## Orta yaşlar
Bundan sonra Polşada Varşava Universitetinə və Fransada Paris Universitetinə keçmişdir. 1937-ci ildə Zaqreb Universitetində professor köməkçisi, növbəti il dosent, 1948-ci ildə isə professor olmuşdur. İkinci dünya müharibəsindən sonra o, ABŞ-nin 5 universitetinə getmişdir: Kembricdə Harvard Universiteti, Çikaqoda Çikaqo Universiteti, Kaliforniya Universiteti, Mütərəqqi Təhsil İnstitutu və Kolumbiya Universiteti.

## Son illəri
1965-ci ildə Kurepa Belqrad Universitetinə başçılıq etməyə başlamışdır. O, bir neçə cəmiyyətin üzvü olmuşdur. Aralarında Serbiya İncəsənət və Elmlər Akademiyası və Yuqoslaviya İncəsənət və Elmlər Akademiyası (1991-ci ildə adı Xorvatiya İncəsənət və Elmlər Akademiyası olmuşdur.) Kurepa həmçinin Xorvatiya Fizika və Riyaziyyat Cəmiyyətinin qurucusu və prezidenti olmuşdur. "Balkan Riyaziyyatı" jurnalının baş redaktoru olmuşdur, Balkan Riyaziyyat Cəmiyyəti və Yuqoslaviya Milli Riyaziyyat Komitəsinin prezidenti vəzifəsini icra etmişdir. 1976-cı ildə AVNOJ mükafatını qazanmış və 1977-ci ildə Belqrad Universitetindən ayrılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kurepanın bioqrafiyası
Senyavin boğazı

**Senyavin boğazı** — Berinq dənizi akvatoriyasında Çukot yarımadası yaxınlığında Arakamçeçen ilə İtiqran adaları arasında yerləşir. F.P.Litke tərəfindən admiral D.N.Senyavinin şərəfinə adlandırılmışdır. Boğaza Neqcan burnu yaxınlığında Moric çayı axır. Ərazi ilk dəfə eskimoslar tərəfindən məskunlaşmışlar. Ərazidə eskimoslara xas ibadətgahlar vardır. Həmin ibadətgahar əsasən balina qabırğaları (sümükləri) əsasında formalaşır. Bunlar Balina alleyası adlandırılır.

## Hidrologiyası
Boğaz şimaldan artik axınların təsirinə məruz qalır. Keçid dekabr ayında donur. Boğazın buzdan azad olması iyun ayına təsadüf etsə də, buzun tam əriməsi iyul ayına təsadüf edir. Orta dərinliyi 30-40 metrdir. Klyucevoy çayı axan hissədə termal mənbə vardır. Burada suyun temperaturu +80 dərəcə təşkil edir.

## İqlimi
Okeanın təsirinə məruz qaldığından, havası mülayimdir. İllik temperatur ampilatudası 40· təşkil edir. Orta illin temperatur -4,9 S, maksimum temperatur 21 S, minimum -42 S təşkil edir. Şaxtalı günlər cəmi 68 gün davam edir. Tez-tez fırtına və qasırğalar baş verir. İllik yağıntının miqdarı 530&nbsp;mm təşkil edir. Ərazidə 248 gün şaxta müşahidə edilir.

## Canlılar aləmi
Burada dəniz quşları yuva qurur, köçəri quşlar isə ərazidə qincəlir. Sularında Osa, Boz balina, Qrenlandiya balinası və morjlar vardır.
## Mənbə
* ''Водно-болотные угодия России, т. IV, стр 155—161''
Omoide no Marnie

**Omoide no Marnie** ( 思い出のマーニー; Marninin xatirələri) Hiromasa Yonebayasinin Studio Ghibli studiyasında yaratdiği tam metrajli animasiya filmi. Məzmun Coan Robinsonun «When Marnie Was There» («Marni orada olanda») kitabı əsasinda qurulub. Filmin premyerası 2014-cü ilin iyulun 19-da baş tutub.

## Məzmun
On iki yaşlı Anna özünə qapanmış və dostu az olan bir qızdır. Yeganə hobbisi rəssamlıqdır. Orqanizmi zəif olduğundan onu Hokkaydonun kiçik bir şəhərinə yollayırlar. Orada o böyük və zəngin evdə yaşayan Marni ilə tanış olur. Tədricən onlar yaxin dost olurlar. Bu dostluq Annaya özünü və Marninin onun həyatında oynadıği rolu ilə tamaşaçıları tanış etdirəcək.

## Musiqisi
### Fine on the Outside
"**Fine on the Outside**" Amerikan musiqiçisi Priscilla Ahn tərəfindən yazılan mahnıdır. O, mahnını 2005-ci ildə yazıb. Marni kimi, o da "gecələri çarpayıda oturub pəncərədən aya baxıb fikirləşirdi, onu sevən varmı...o yox olsa ondan nigaran olan olacaqmı". Lakin mahnı heç bir albomunda reliz olunmadı, çünki sözləri çox səxsi olduğundan başqa mahnıları ilə düz gəlməsi üçün sözlərini dəyişməli olacaq idi. Ghiblinin böyük pərəstişkarı, studiya kitabı ekranizasiya edəcəyini bildikdə orijinal kitabı oxudu, Annada özünü gördü və mahnını Ghibliyə təqdim etdi. Filmin prodüseri Yoşiaki Nişimura Priscilla ilə əlaqə saxlayıb mahnının onun çox xoşuna gəldiyini söylədi. Sonradan mahnı filmin əsas movzüsu kimi seçildi.
## Linklər
*
Şahzadə Mononoke

— Studio Ghibli tərəfindən 1997-ci ildə buraxılan tam metrajlı animasiya filmi. Rejissor və ssenari müəllifi Hayao Miyazaki, bəstəkar Co Hisayşidir. Film Yaponiyada ilin ən gəlirli filmi olmuş, ABŞ-də 2 million dollar, ümümilikdə isə 150 million dollar qazanmışdır.

## Məzmun
Yaponiyada odlu silahının yarandığı Muromaçi dövrüdür. Emişi xalqı va həmçinin baş qəhrəman Aşitakanın yaşadığı Naqo kəndi böyük caduya məruz qalandan sonra demona çevrilən bir qabanın hücumuna uğrayır. Kəndini müdafiə edərkən Aşitaka qabanı öldürür və cadunun bir hissəsi onun sağ əlində qalır. Müdrik qadın qabanın qəzəblənməsinin səbəbini bildikdə Aşitakanın öləcəyini söyləyir. Aşitaka saçlarını kəsib sadiq antilopu ilə kəndi tərk edir və demonun qəzəblənməsinə səbəb olanın axtarışına çıxır.

## Maraqlı faktlar
* Saçın kəsilməsi feodal Yaponiyasında insanın ölməyi demək idi. Aşitaka bu hərəkəti ilə kəndlilərə ölü olduğunu və kəndə daha qayıtmayacağını söyləmiş olurdu.
*Canavar Tanrı Moronun balalarının adları açıqlanmır, lakin San *üç* deməkdir və canavarların adlarının İçi və Ni olduğunu təxmin etmək olar. Mononoke *Qisaslı Ruh* kimi tərcümə oluna bilər.
*Xanım Eboşinin geyindiyi kimono deyil, kişi plaşıdır. Bu, onun ranqının və vəzifəsinin göstəricisidir.
*Kənddəki qız Aşitakanin bacısı deyil. *Böyük qardaş* yaşca böyük qohum və dostlara olan müraciətdir.
*Aşitakaya hücum edən samuraylar onun kapüşonunu yüksək ranqlı döyüşçünün dəbilqəsi ilə səhv salırlar.
* Rəssam Oqa Kazuo Yakuşima adalarının meşələrindən heyrətə gəlmişdi. Filmdəki meşə faktiki olaraq Şiratani Unsuyke parkındakı meşəni əks etdirir.
* "Miramax" studiyasının başçısı Harvi Vaynşteyn Miyazakiyə filmin redaktə olunmasını dedi. Cavabında isə Miyazakinin prodüseri Toşio Suzuki Vaynşteynə üstündə "No cuts" yazısı olan katana göndərdi.

## Musiqi
Filmin əsas musiqisi Co Hisayşinin "Legend of Ashitaka" bəstəsidir. Miyazaki maşınla gedərkən "Mononoke Him" bəstəsinin ifaçısını seçdi. Müğənninin ifası ona heyran etdi. Bu kontrtenor Yoşikazu Mera idi. Mahnın mətnini Miyazaki özü yazdı, Mera mahnını necə ifa etməsini soruşanda Miyazaki dedi ki, bu mahnını Aşitaka Sana öz fikirlərində oxuyur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Rövşən Atakişioğlu

|Dini.             =İslam 
**Rövşən Atakişioğlu** (; ) — Yazıçı, publisist, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, 706 saylı həbi hissənin 5-ci batalyonunun komandir müavini (1992–1993).

## Həyatı
Rövşən Atakişioğlu 1 avqust 1957-ci ildə  Laçın rayonunun Güləbird kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Güləbird kənd orta məktəbində başa vuraraq, 1974-cü ildə Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Gəncə Dövlət Universiteti) Azərbaycan dili və ədəbiyyat fakültəsinə qəbul olunmuş, 1978-ci ildə həmin məktəbi Fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Təyinatla Laçın rayonuna göndərilmiş, doğma kəndinə ixtisası üzrə müəllim təyin edilmişdir.

1990-cı ildə ADPU-nun Şuşa filialında müəllim kimi pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1992-ci ilin may ayının 10-dan Könüllülər dəstəsində Laçın və Qubadlı rayonlarının müdafiəsində erməni işğalçılarına qarşı döyüşmüş, 706 saylı həbi hissənin 5-ci batalyonunun komandir müavini təyin edilmişdir. 1993-cü ilin may ayında ordudan tərxis olunmuşdur.

Hal–hazırda Bakı şəhərində yaşayır. Ailəlidir. Üç qız və bir oğul atasıdır.

Xocalı şəhər 2 saylı orta məktəbin müəllimi işləyir.2024-cü ildə təqaüdə çıxmışdır.

## Ədəbi fəaliyyəti
Rövşən Atakişioğlu Bakıda pedaqoji fəaliyyətin davam etdirməklə yanaşı, həm də bədii yaradıcılıqla məşğuldur.

### Kitabları
* "Məni çağıran var" (şeirlər), Bakı, 2004.
* "Ayaq torpaqdan üzüləndə" (bədii-publisistik), Bakı, 2006.
* "Yolum dağlara sarıdı" (şeirlər), Bakı, 2007.
* "Ruhu gileyli anam" (bədii-publisistik), Bakı, 2014.

## İstinadlar
Altamuralı adam

**Altamuralı adam** — İtaliyanın cənubunda yerləşən Altamura şəhərində tapılan 187 min illik skelet.

"Altamuralı adam" adlandırılan bu skelet 1993-cü ildə bir mağarada tapılıb.

Araşdırmaçıların ehtimallarına görə "Altamuralı adam" bir quyuya düşərək batıb. Amma bəzi alimlər onun aclıqdan və ya susuzluqdan öldüyünü təxmin edilər.

Skeletin DNT-si üzərində araşdırma aparan alimlər hesab edirlər ki, son nəticələr 200 əsr əvvəlki insanların quruluşu ilə əlaqədar bir çox informasiya verə biləcək.

## İstinadlar