open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Su Tayfası

**Su Tayfası** —  cizgi serialın dünyadan bir xalq. Su Tayfası iki əsas tayfalara bölünür: şimal və cənub qütbünün tayfaları (Onlardan başqa bir bataqlıqda kənarı dünya tərəfdən unudulmuş su magiya sənətini işlədən bir tayfa yaşayır). Yüz illik müharinin ərzində od maqları Cənubi qütübdə yaşayanlar Su maqları əsirliyə götürüldülər, beləliklə Cənubi Su Tayfasında yalnız bir su maqı qalıb - Katara. Buna görə su magiyası əsasən Şimalı Su Tayfada və Bataqlıq Su Tayfada işlənilir.

## Görünüşü

Su Tayfasının görünüşü Sibirin və Kanadanın yerli xalqlarından götürülmüşdür. Əsasən palıdı və ya qara rənqli saçlar, mavi gözlər və metis dərin.

## Mədəniyyət

Su Tayfanın mədəniyyəti Şimali Amerikanın aborigen xalqların mədəniyyətə çox oxşayır.
Torpaq Krallığı

**Yer Krallığı** —  cizgi serialın dünyadan bir dövlət. Bu (xəritəyə görə) Avatar dünyasın şərqinin böyük hissədə yerləşən kontinentdə yerləşən, Kral tərəfdən idarə edilən konfederativ monarxiyadır. Paytaxtı - Ba Sinq Se. Əraziyə görə Avatar dünyanın ən böyük dövlətdir. Hava köçəriləri və Su tayfasıdan fərqli olaraq o qədər də magiyanı istifadə edə bilən bilən adamların azlıqdan görə əziyyət çəkmir.

## Görünüşü

Millətin görünüşü qədim Çindən yaradılmışdır (Tzin sülaləsin dövrü).

## Mədəniyyət

Yer Krallığda yaşayan camaatın mədəniyyəti regeonlara görə çoxşaxəlidir.
Od Milləti

**Od Milləti** —  cizgi serialın dünyadan bir xalq. O, (xəritəyə görə) Avatar dünyasın qərbində yerləşən arxipelaqda yerləşir.

Od Dövləti - tamamilə miraslı monarxiyadır. Dövlət xadimi Od Lordudur.

Yüz illik müharibənin dövründə Od Lordlar əsas ərazidən başqa Yer Krallığdaki bir neçə koloniya kontrol edirdilər.

## Görünüşü

Millətin görünüşü samuraylar dövrünün Yaponiyasından götürülmüşdür.

## Mədəniyyət

Yuz illik müharibə ərzində Od Millətin mədəniyyəti çox dəyişilib.
Çabahar

**Çabahar** — İranın Sistan və Bəlucistan ostanının cənub-şərqində yerləşən şəhər. Bu şəhər İranın yeganə okean limanıdır ki, Hind okeanı və Umman körfəzi sahillərində yerləşib.

## Əhalisi
Əhalinin əksəriyyəti bəluclardır.

## Dil və məzhəb
Çabahar əhalisi Bəluc dilində danışır və əsasən sünni müsəlmandırlar.

## Həmçinin bax
*Çabahar palçıq vulkanları
*Merrixli dağlar

## İstinadlar
Depozitar bank

**Depozitar bank** və ya **kastodial bank** () — müştərilərin qiymətli kağızlarının və digər maliyyə aktivlərinin saxlanmasını və idarə edilməsini həyata keçirən bank. Belə tip bank klirinq, valyuta əməliyyatları, qiymətli kağızlarla əməliyyat və s. operasiyalar həyata keçirir.

## Bankın funksiyaları
Kastodian aşağıdakı vəzifələri həyata keçirir:
* kasdodial xidmətə verilmiş maliyyə vəsaitləri üzrə hesab açır
* xidmətə verilmiş maliyyə vəsaitləri üzrə uçot aparır
* nominal dəyər həyata keçirir
* əqd üzrə ödəmə agenti vəzifəsini həyata keçirir
* müştərinin əməliyyatları üzrə hüququnu təsdiq edir
* kastodial xidmətə verilmiş maliyyə imkanları üzrə gəlirlərin hesabını aparır və müştərilərin hesabına keçirir
* emitentin tapşırığı üzrə müştəriyə lazımi məlumatları çatdırır
* kastodil xidmət üzrə müştəriyə müqavilə üzrə digər xidmətlər göstərir
* hüquqi və maliyyə sənədlərinin saxlanmasını həyata keçirir

## Depozit bankın vəzifələri
* kastodial xidmətə görə müqavilə şərtlərini yerinə yetirmək
* depozitə verilmiş maliyyə resurslarının saxlanma və uçotunu şəffaf aparmaq
* qanuna uyğun olaraq müştərinin hesablarının aparılması texnologiyasına əməl etmək
* müştərinin tələbinə uyğun olaraq müştəriyə hesablarınının hesabatını vermək
* qanunla məxfi sayılan məlumatların qorunmasını təmin etmək

## Kastodial xidmət göstərən məşhur banklar
* JPMorgan Chase
* Bank of America
* Credit Suisse
* Citibank
* Brown Brothers Harriman
* Goldman Sachs
* Bank of Ireland Securities Services
* ICICI Bank
* Standard Chartered Bank
* Asia Pacific Banking Investment Group
* Bank of New York Mellon
* BNP Paribas Securities Services
* Banco de Oro Unibank
* CIBC Mellon
* Comerica Bank
* Fifth Third Bank
* Kasbank N. V. 
* KeyBank
* HSBC
* MAIC
* Northern Trust
* RBC Dexia
* Union Bank of California
* Standard Bank
* State Street Bank and Trust Company
* Wells Fargo Bank
* Deutsche Bank
* UBS
* HDFC Bank
* NAB
* Estrategia Investimentos
* Euroclear
* Japan Trustee Services Bank
* The Master Trust Bank of Japan
* UMB Fund Services

## Həmçinin bax
* Bank
* Qiymətli kağız

## Ədəbiyyat
# Wolfgang Gerke: Börsenlexikon. Gabler, 1. Auflage 2002. ISBN 3-409-14603-2
# Hans E. Büschgen: Das kleine Bank-Lexikon. Verlag Wirtschaft und Finanzen im Schäffer-Pöschel-Verlag, 3. Auflage 2006. ISBN 3-87881-180-2
Leço

right|thumb|260px|Leço

**Leço** () — yay fəslində qışda istifadə etmək məqsədilə tərəvəzlərdən hazırlanan salat. Avropada çox populyardır, mənşəyi klassik macar mətbəxinə aiddir. Leçonun müxtəlif reseptləri mövcuddur. Bu reseptlər hazırlayanın zövqünə görə qurula bilər. Tərkibində dəyişməz olan 3 növ tərəvəzdən: bolqar bibərindən, pomidordan və soğandan istifadə olunur.
Acika

**Acika**  (, ) — Abxaz və gürcü mətbəxinə aid sous. Tərkibinin acılığından asılı olaraq yeməklərə tomat kimi də istifadə oluna bilir. Bəzən bitki yağı da əlavə olunur. Bu zaman yeməklərə daxil edildikdə xoşa gəlməz tam verə bilir. Daha çox sadə üsulla istifadə geniş yayılmışdır.

## Tərkibi

* 3 kq qırmızı bibər
* 300 qr bolqar bibəri
* 100 qr acı bibər (zövqə görə artırılıb və ya azaldıla bilər)
* 0,8 kq pomidor
* 4-5 diş sarımsaq (zövqə görə artırıla bilər)
* dada görə duz

## Hazırlanma qaydası

Tərkibdə sadalanan tərəvəzlər birlikdə ət maşınından keçirilir. Zövqə görə pomidorun qabığını soymaqda olar. Çəkilmiş tərəvəzlər birlikdə suyu çəkilənə qədər bişirilir. Orta qatılıqda olduqda isti-isti bankalara doldurulur.

## Qablaşdırma

Əvvəlcədən sterilə edilib hazırlanmış bankalar isti adjika ilə doldurulur. Qazan zəif odun üzərində qalsa daha etibarlı olur. Belə olan halda sterilə edilmiş qablara yığılan isti adjikanın xarab olma ehtimalı səfəra enir. Doldurulmuş qabın ağzı bərk bağlanır və başı tərs çevrilib soyuyana qədər saxlanılır. Əvvəlcədən hava keçirilməsi yoxlanılmaq şərti ilə rezbalı bankalardan istifadə oluna bilər.

Sterilə etmə: bankalar qab pastası ilə təmiz yuyulur və durulanır. Odun üzərində qabda qaynayan suya banka salınır və çıxarılır. Qapaqlarda bu yolla sterile edilir. Bu cür sterile edilmiş bankalarda məhsulun korlanma ehtimalı "0" enir.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Leço
Seher Şeniz

**Seher Şeniz** (1 mart 1948 - 14 may 1992) - əsl adı Seher Başdaş olan türk aktrisası, rəqqasəsi və modelidir. "Playboy" jurnalında şəkli olan ilk türk aktrisasıdır.

## Həyatı
Seher Şeniz 1948-ci ildə İzmir şəhərində anadan olmuşdur. 1962-ci ildən başlayaraq türk erotik filmlərinə çəkilməyə başlayır. 1965-ci ildə "Çimərlik gözəli" seçilmişdir. 1966-cı ildə isə "Türkiyə gözəllik yarışması" müsabiqəsində 2-ci yeri tutur. Seher Şeniz 3 dəfə evli olub. Sonuncu nişanlısı erməni əsilli Teknur Kiraz Fransada yaşadığı zaman Şeniz "Mulian Ruj" klubunda rəqqasə olaraq çalışır. Sonradan Türkiyəyə qayıdaraq yenidən erotik janrlı filmlərə çəkilir. Seher Şeniz 1984-cü ildə Mogadon adlı dərmanı qəbul edərək ölümcül vəziyyətə düşür. Lakin ölümdən qurtula bilir. 1992-ci ildə isə morfi və spirti içki qəbul edir. Bu da onun ölümünə səbəb olur. Onu ölümündən sonra İstanbul yerləşən evində tapırlar. Ölməmişdən əvvəl məktub da yazmışdır.

## Xarici keçidlər
*
Xətt

thumb|right|200px|Müxtəlif xətlər
thumb|right|200px|Bakı metropoliteninin xətləri

**Xətt** — iki nöqtə arasında məsafə; bir-biri ilə zəncirvari bağlı olan obyektlər.

## Elmdə
* Xətt (riyaziyyat) — iki nöqtə arasında məsafə (düz; əyri).
* Trend xətti — qrafikada inkişafı göstərən düz xətt.
* Bollincer xətti — fond bazarlarının texniki analiz aləti.
* Apsi xətti (göy mexanikası) — orbitin perimərkəzi ilə apomərkəzini birləşdirən xətt.
* Langer xətti (anatomia) — insan dərisinin dartılma xətti.
* "Horizont xətti" — 1992-ci ildə fransız filosofu Jak Attali tərəfindən yazılmış tarixi traktakt.

**Yönəltmə xətti** — (ing.*guideline*, ru. *направляющая линия*) – masaüstü nəşriyyat sistemlərində və kompüter qrafikasında: üfüqi və ya şaquli yönəldici; ekranda səhifəkənarı boşluqların, sütunlar arasındakı aralıqların və səhifələmə şablonunun başqa elementlərinin yerini göstərən və çap olunmayan nöqtəli xətt.

## Texnikada
* Elektrik ötürücü xətti — elektrik enerjisini nəql etmə texniki xətti.
* Kabel xətti — yanaşı çəkilmiş bir neçə kabel xətti.

## İqtisadiyyatda və istehsalda
* Konveyer xətti — texnoloji xətt, konveyer.
* Doldurma xətti — qablara maye doldurmaq üçün texniki xətt, konveyer.

## Nəqliyyatda
* Dəmiryol xətti — dəmiryol nəqliyyatının hərəkəti üçün texniki xətti.
* Metro xətti — metropolitenin hərəkət xətti.

## Hərbi işdə
* Müdafiə xətti — düşmən qüvvələrindən müdafiə üçün qurulumuş müdafiə cərgəsi.
* Cəbhə xətti
* Döyüş xətti

## İncəsənətdə
* Rəqs xətti — rqsdə rəqqasların hərəkət xətti.
* Naska xətti — Peruda, Naska dağ yamacında olan nəhəng heroqriflər.

## Ədəbiyyat
*İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Çingiz Alqazax

**Çingiz Alqazax** (; ) — Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin təyyarəçisi, polkovnik. Gəncə, və Şəki üsyanlarının iştirakçısı Qiyas bəy Şıxlinskinin oğlu.

## Həyatı və fəaliyyəti
1938-ci ildə Türkiyənin İqdır şəhərində doğulmuşdur. 1931-ci ildə Türkiyəyə mühacirət etmiş Qiyas bəy Şıxlinskinin oğludur. Türkiyədə Hərbi Aviasiya Məktəbini bitirmişdir. Paraşüt-desant idmanı üzrə Avropa çempionu olmuşdur. Türkiyə Silahlı Qüvvələrində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş, aviasiya hərbi eskadrilyasının komandiri olmuşdur, albay (polkovnik) rütbəsinədək yüksəlmişdir. 1992-ci ildə Ankarada vəfat etmiş, dövlət və ordu rəsmilərinin iştirakı ilə dəfn olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Şıxlinskilər
* Qiyas bəy Şıxlinski

## İstinadlar
Arif Şıxlinski

**Şıxlinski Arif Şərif oğlu** () —  neftçi-geoloq, Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi.

## Həyatı
Şıxlinski Arif Şərif oğlu 1929-cu il dekabrın 26-da Qazax rayonunun İkinci Şıxlı kəndindən dünyaya gəlmişdir. Orta məktəbi qızıl medalla bitirən Arif Şıxlinski 1947-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun geoloji kəşfiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1952-ci ildə buranı fərqlənmə diplomu ilə başa vuraraq, təyinatla "Azərneftkəşfiyyat" birliyinin geoloji axtarış trestinin Abşeron-Xəzəryanı geoloji axtarış kontorunun geoloji planalma partiyasına geoloq-iş icraçısı vəzifəsinə göndərilir. Bir ildən sonra geoloji planalma partiyasının rəisi, daha bir ildən sonra isə tematik partiyanın rəisi təyin edilir.

Arif Şıxlinski 1959-cu ildə yenicə təşkil olunmuş "Azərneftkəşfiyyat" trestinin geoloji şöbəsinə rəis, 1962-ci ildə isə trestin rəis müavini – baş geoloq vəzifəsinə irəli çəkir. 1975-85-ci illərdə Cəyirli və Qobustan kəşfiyyat qazma idarələrinin rəisi işləyir.

1985-ci ildə "Azərneft" İstehsalat Birliyinin baş direktor müavini – baş geoloqu vəzifəsinə təyin olunur.

Azərbaycanın quru sahəsindəki bir çox neft və qaz yataqları Arif Şıxlinskinin rəhbərliyi ilə kəşf olunmuşdur. 50-dən artıq elmi əsəri və monoqrafiyası çap olunmuşdur. "Aşağı Kür çökəkliyinin pliosen çöküntülərinin neft-qazlılıq perspektivliyi" monoqrafiyası (1967) neft geologiyası üzrə ən sanballı tədqiqat işlərindən biri sayılır.

Arif Şıxlinskinin həmmmüəllif olduğu "Cənubi Xəzər hövzəsinin neftli-qazlı və perspektiv strukturları" və "Azərbaycanın neftli-qazlı və perspektiv strukturları" atlasları dünyanın 20-dən artıq neft şirkətləri tərəfindən satın alınmış və həmin şirkətlərin bir çoxunun respublikanın neft təsərrüfatına investisiya qoyması üçün zəmin yaratmışdır.

SSRi-nin bir sıra medalları, "Neft sənayesi əlaçısı" döş nişanı ilə təltif olunmuş, 1971-ci ildə ona "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilmişdir.

1995-ci il iyulun 20-də  vəfat etmişdir.

## Mənbə
http://shixlinski.az/view.php?lang=az&menu=34&id=54

## İstinadlar
Stenli Enn Danhem

**Stenli Enn Danhem** () – ABŞ-nin 44-cü prezidenti Barak Obamanın anası. İqtisadi antropologiya və kənd təsərrüfatının inkişafı üzrə ixtisaslaşmışdı.

Anna deyə çağrılırdı. Sonradan Doktor Stenli Enn Danhem Soetro kimi tanındı.

## Həyatı
Kanzas ştatının Viçita şəhərində anadan olub. Uşaqlıq illərini Kaliforniya, Oklahoma, Texas və Kanzasda keçirib. Yeniyetməlik illərini Vaşinqtonda, dolğun illərini isə Havayda və İndoneziyada keçirib.
 
Danhem Honoluluda, Havay Universitetində təhsil alıb və antropologiya və ya riyaziyyat üzrə bakalavr təhsili alıb. Qadınların kustar sənayesində rolunu araşdıraraq İndoneziyada, Yava adasında qadınların rolunu öyrənir. O ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin məsləhətçisi kimi kənd yerlərində kasıblığın qarşısını almaq üçün mikrokredit proqramını təşkil edir. Bu təcrübədən istifadə edərək Cakartada Ford fondunun və Pakistanda Asiya İnkişaf bankının məsləhətçisi işləyir. Axırıncı illərində o İndoneziya Rakyat Bankına mikromaliyyələşmə sahəsindəki tədqiqatları məsləhət verirdi.

Oğlu ABŞ prezidenti olduqdan sonra Danhemin elmi yaradıcılığına maraq artıbdır. Son dövrdə Havay Universitetində onun tədqiqatlarına həsr edilimiş simpozium keçirilib; onun İndoneziyada topladığı toxuculuq məmulatları kolleksiyasının ABŞ-də sərgi turnesi keçirilib. 2009-cu ilin dekabrında isə Dyuk Universiteti Dunhamım 1992-cildə müdafiə etdiyi dissertasiya əsasında *Əmsal əleyhinə yaşama: İndoneziyada sənaye kəndi*.

Barak Obama müsahibələrinin birində anası haqqında deyirdi "O mənim həyatımda həlledici rol oynayıb ... O mənim nümunəmdir. onun qətiyyəti ilə mən siyasətdə hərəkət edirəm.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Barak Obama
* Maya Soetoro-Ng
İndiana Cons və son səlib yürüşü

**İndiana Cons və son Səlib yürüşü** () — 1989-cu ildə ABŞ-də çəkilmiş macəra filmi. Kinonun baş rejissoru Stiven Spilberqdir.

## Xarici keçidlər
*
Fanta

**Fanta** — The Coca-Cola Company tərəfindən istehsal olunan meyvə dadlı sərinləşdirici qazlı içki. Dünyada 200-dən çox müxtəlif dad və çeşiddə mövcuddur. Fanta 1941-ci ildə Nasist Almaniyasında ABŞ ilə ticarət embarqosu zamanı Koka-Kola içkisinin əvəzedicisi olaraq yaradılmışdır. Portağal dadlı Fanta isə 1955-ci ildə İtaliyada hazırlanmışdır.

## Tarixi
1940-cı ildə Üçüncü Reyxdə müharibənin başlanması ilə əlaqədar Koka Kola firması yeni alkoqolsuz içki düzəltməyə məcbur olur. Bu hazırlanmışyeni sərinləşdirici alkoqolsuz içkinin adı "Fanta" () qoyulur. Əvvəlcə toz halında, sonradan isə içki halında olur. 1960-cı ildən başlayaraq digər ölkələrdə istehsal olunmağa başlayır. Hal-hazırda Fanta dünyanın 160 ölkəsində istehsal olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Rusiyanın rəsmi saytı
* Fanta Games — Virtual Tennis and Crew
* History of Coca-cola and Fanta complete with pictures
* Fanta on Coca-cola.com
İlqar Xəyal

**İlqar Xəyal** () — Azərbaycanlı müğənni, televiziya aparıcısı və Karvan qrupunun keçmiş solistidir.

## Həyatı
1966-cı il sentyabr ayının 15-də Bakıda anadan olmuşdur. İlqar Xəyal orta təhsilini 190 nömrəli orta məktəbdə, ali təhsilini isə Azərbaycan Texniki Universitetində almışdır. Tar üzrə musiqi təhsili vardır. Gənclik illərindən müasir musiqiyə və geyimlərə meyil göstərmişdir. "Bakı payızı" müsabiqəsinin birincisi olandan sonra 1988-ci ildə Sevinc Kərimova İlqarı "Karvan" qrupuna dəvət etdi və o zaman "Qərib Durnalar" mahnısı təqdim olundu. "Karvan" qrupu daxilində isə ilk mahnısı "Sarı Güllər" oldu. Bu mahnıya çəkilən klip Azərbaycanda çəkilən ilk rəsmi klip idi.

1990-cı illərin əvvəlində məşhur Karvan qrupunun tərkibində məşhurlaşmışdır.

İki dəfə ailəli olub. Birinci evliliyindən üç oğlu, ikinci evliliyindən bir qızı var.

## Diskoqrafiya
### Albom

### Mahnılar
*Bakinski bulvar
*Ərköyün qız
*Haradasan
*İlahə
*Kaş ki, olaydım
*Mələyim
*Ömür günləri
*Ptitsa volnaya
*Qara gözlər
*Qərib dünyalar
*Sarı güllər
*Tufanla oynama

## Filmoqrafiya
*2002-2003: Baş-başa (ANS TV)
*2010-2013: Çempionlar klubu (İdman Azərbaycan)
*2022: Səs Azərbaycan

## Həmçinin bax
*Karvan (qrup)

## İstinadlar
Qıpçaq

*Qıpçaq (Qax) — Azərbaycanın Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
**Qıpçaq bələdiyyəsi — Qax rayonunda bələdiyyə.
*Qıpçaq (Şörəyel) — Şörəyel mahalının inzibati ərazi vahidində (indiki Ermənistanın Şirak mərzində) kənd.
*Qıpçaq (Qoşaçay) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Miyandoab (Qoşaçay) şəhristanında kənd.
*Qıpçaq (Üskü) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanında kənd.
*Qıpçaq (Bostanabad) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanında kənd.
*Qıpçaq (Həmədan) — İranın Həmədan ostanının Həmədan şəhristanında kənd.
*Qıpçaq (Əlborz) — İranın Əlborz ostanının Nəzərabad şəhristanında kənd.
*Qıpçaq (Tehran) — İranın Tehran ostanının Mələrd şəhristanında kənd.
*Qıpçaq (Qaqauziya) — Moldovanın Qaqauz Muxtar Regional Torpağında kənd.
*Qıpçaq (Ahal) — Türkmənistanın Ahal vilayətində, Aşqabaddan 10 km uzaqlıqda yerləşən kənd.
*Qıpçaq (Qaraqalpaqıstan) — Özbəkistanın Qaraqalpaqıstan Muxtar Respublikasının Amudərya tümənində kənd.
*Kipçak (Perm)  — Rusiyanın Perm diyarının Kuyeda/Kuyedinskiy rayonunda kənd (Rusiyadakı digər oxşar toponimlər üçün bura baxın).

;Digər 
*Qıpçaq aşırımı — Kəlbəcər rayonu ərazisində dağ aşırımı.
*Qıpçaqlar — köçəri türk tayfalarından biri.
Çabahar palçıq vulkanları

**Çabahar palçıq vulkanları** — İranın Sistan və Bəlucistan ostanının Çabahar şəhristanında yerləşən palçıq vulkanları.
Palçıq vulkanı, Çabahar şəhristanının  şimali qərbində kəhir adlı geniş bir düzənlikdə yer alıb və palçıq atmaq ilə yanaşı yüksələn qazdır ki, yer altında yaranıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mud spring of tong mud volcano Geolocation.ws
* Çabahar palçıq vulkanı Aftab saytı
Həbib Həsənov

**Həbib Rəhim oğlu Həsənov** () — Azərbaycan və Ermənistan dövlət-partiya xadimi, Azərbaycan SSR meşə təsərrüfatı naziri (1981–1988), Azərbaycan Kommunist Partiyası Tovuz Rayon Komitəsinin birinci katibi (1974–1980), Ermənistan Kommunist Partiyası Amasiya Rayon Komitəsinin birinci katibi (1956–1960), Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti sədrinin müavini, Ermənistan SSR əməkdar jurnalisti (1971).

## Həyatı
Həbib Rəhimoğlu 1922-ci ilin avqustun 5-də Ermənistan SSR Yeni Bəyazid qəzasının Ağzıbir kəndində anadan olmuşdur.

1941-ci ildən Əzizbəyov rayonunda kənd məktəbinin müəllimi, sonralar isə direktoru işləmişdir.

1947-ci ildən Moskvada Ali Partiya Məktəbinin müdavimi, Ermənistanın Əzizbəyov rayonu partiya komitəsinin şöbə müdiri, Eçmiadzin partiya komitəsinin ikinci katibi, Amasiya rayonunun birinci katibi vəzifələrində işləmişdir.

1960-cı ildən "Sovet Ermənistanı" qəzetinin baş redaktoru, Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti sədrinin müavini olmuşdur.

1974-cü ildən Azərbaycnın Tovuz rayonu partiya komitəsinin birinci katibi, 1980-ci ildən Azərbaycan SSR Dövlət Meşə Təsərrüfatı Komitəsinin sədri, 1981–1988-ci illərdə meşə təsərrüfatı naziri vəzifələrində çalışmışdır.

Dəfələrlə Ermənistan Kommunist partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü, 5 dəfə Ermənistan SSR Ali Sovetinin, 3 dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

Azərbaycanda çalışdığı bütün müddətdə respublika Kommunist partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur.

Ermənistan SSR əməkdar jurnalistidir.

"Lenin" ordeninə, 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeninə, bir neçə medala layiq görülmüşdür.

## Yaradıcılığı
H. Həsənov 1997-ci ildə nəşr olunmuş "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar" adlı kitabın müəllifidir. Yeni tarixi faktlarla zəngin olan bu əsərdə qədim Oğuz diyarının – Qərbi Azərbaycanın — İrəvan xanlığında (sonrada İrəvan quberniyası, Ermənistan SSR adlandırılan diyarda) son 200 ildən artıq bir dövrdə ermənilərin soydaşlarımızın başına gətirdikləri faciələrdən, deportasiyadan, soyqırımından, xalqımızın tarixinə edilən təcavüzdən söhbət açılır. İlk dəfə olaraq bu kitabda Ermənistan ərəzisində olan və yer üzündən adları silinmiş 650 azərbaycan kəndlərinin və rayonlarının təsnifatı verilmiş, bu ərazilərin qədimdən rəsmi adları tarixi qaynaqlardan tapılıb bərpa olunmuş, 1918-ci ildən sonra bu yerlərin ermənisayağı dəyişdirilmiş adları, onların hamısının coğrafi koordinatları göstərilmişdir. Bu təsnifatda verilmiş həmin kənd və rayonlarda yaşamış azərbaycanlıların yüz il ərzində, yəni, 1831, 1873, 1886, 1905, 1914, 1931-ci illərdə tədricən azalan sayı göstərilir ki, bu da azərbaycan xalqının ermənilər tərəfindən planlaşdırılmış və sistematik genosidini tarixdə saxlanmış demoqrafik statistika əsasında sübuta yetirir.

## Kitabları
* Silinməz adlar, sağalmaz yaralar… . Bakı: Azərnəşr, 1997.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://west-land.az/index.php?mod=static&page=autor&lang=az
Merrixli dağlar

**Merrixili dağlar** və ya **Miniatürlü dağlar** İranın Sistan və Bəlucistan ostanının Çabahar şəhristanındadır. Bu dağlar Mərrix dağlarına bənzər dağlardır. Dünyada bu şəkildə dağlar azdır və Bedlend (Pis toprağ) adlanırlar.

## Mənbə
*Çabaharın 200 turistik  attraksionları dərgisi. (P. 30)
Badabe Surt

**Badabe Surt** — İranın Mazandaran ostanında Sari şəhristanının Orost kəndindədir. 2009-cu ildə İranın ikinci milli təbiət abidəsi kimi qeydə alınmışdır.

## Bənzər yerlər
* Yelo ston jetermal məntəqələri, ABŞ
* Çehrayi və ağ teraslar, Yeni Zelandiya
* Hierve el aqua, Meksika
* Pamuk kale, Türkiyə

## Qalereya


Fayl:Badab_Surt_Najafi2.jpg|Sarı və ağ rəngli travertən teraslar
Fayl:Badabeh surt.jpg|Badabe Surt təbii bulaq, Orost, Mazandaran, İran
Fayl:Badab-e Soort.jpg|Badabe Surt görünüşü, Mazandaran
Fayl:Badab-e Surt.jpg|Badabe Surt görünüşü, Mazandaran
Badab Sort springs - panoramio (1).jpg
Badab Sort springs - panoramio (2).jpg
Badab Sort springs - panoramio.jpg



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Orost kəndi 
* Badabe Surt dan qısa bir video
* Səmayi qalereyası
Spiral

**Spiral** — riyaziyyatda, mərkəzi nöqtəyə müəyyən qanunauyğunluqla tədricən yaxınlaşan (uzaqlaşan) əyilən xətt.

## İkiölçülü xətt
Bir neçə ikiölçülü xəttin hesabat düsturu:
* Arximed spiralı:
*: ~r(\theta) = a + b \theta~;
* Ferma spiralı:
*: ~r(\theta) = \theta^{\frac{1}{2}}~;
* Hiperbolik spiral:
*: ~r(\theta) = \frac{a}{\theta}~;
* Loqarifmik spiral:
*: ~r(\theta) = ae^{b\theta}~;
Azərbaycana namus və sevgiylə (film, 2006)

***Azərbaycana namus və sevgiylə*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Teymur Nəcəfzadə tərəfindən 2006-cı ildə çəkilmişdir. ANS televiziyasında istehsal edilmişdir. Film ANS televiziyasının 15 illik fəaliyyətini əks etdirir.

## Məzmun
Film ANS televiziyasının 15 illik fəaliyyətini əks etdirir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Müəllif: Vahid Mustafayev
Rejissor: Teymur Nəcəfzadə
Operator: Rəşad Nuriyev

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2006-cı ilin Azərbaycan filmləri
2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər

* YouTubeda İzlə
Titul

**Titul** ( — üz yazısı, fəxri ad) — kimlərinsə xüsusi xidmətlərinin qeyd edilməsi üçün ona irsən və ya özünə ömürlük verilən fəxri ad (məsələn, lord, knyaz, bəy və s.). Titullu şəxslər cəmiyyətdə xüsusi statusa və qeyd edilən nüfuza malik olurlar. Feodal dövründə meydana gəlib və geniş inkişaf edib. Titullar sistemi Böyük Britaniyada indiyə qədər qalmaqdadır.

## Hökmdarların titulları
* İmperator
* Sultan 
* Kral 
* Xəlifə
* Şah
* Maharaca
* Xan
* Çar

## Zadəgan titulları
*Aşina Türk Qarapapaq Şadı
*Xan
* Bəy
* Hersoq
* Markiz
* Baron
* Qraf
* Boyar
* Vikont
* Kadzoku

## Ədəbiyyat
* Prince of Wales is a title granted, following an investiture, to the eldest son of the Sovereign of the United Kingdom – he is not a monarch in his own right. 
* Алексушин Г.В. Партикулярная Россия. Самара: Издательство Самарского юридического института, 2001.
* Шепелев Л.Е. Титулы, мундиры, ордена в Российской империи — М.: Наука, 1991.
Mirzə Hüseyn Həsənzadə

**Mirzə Hüseyn Həsənzadə** və ya **Mirzə Hüseyn İrəvani** () — azərbaycanlı müəllim, pedaqoq və Gürcüstan Demokratik Respublikasının Milli Şurasına seçilmiş 4 azərbaycanlı deputatdan biri.

## Həyatı və fəaliyyəti
Mirzə Hüseyn Həsənzadə 1869-cu ildə İrəvanda anadan olub. Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının məzunlarından biridir.

1890-cı illərdə Mirzə Hüseyn Atsquri kənd məktəbində baş müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1912-ci ildə Tiflisdə *Kultura* mətbəəsində "Tamam əlifba" adlı dərslik nəşr etdirib. 38 səhifəlik bu kitab I sinif üçün yazılmış əlifba dərsliyi idi. Kitabda ərəb əlifbasına sait səslər əlavə edilmişdi. Kitab həmçinin şəkillərdən, qısa hekayələrdən və şeirlərdən ibarət idi. Həmin illərdə Mirzə Hüseyn Tiflis şəhər 2-ci Xarpux Azərbaycan ibtidai məktəbinin müəllimi kimi fəaliyyət göstərirdi.

Tiflisdəki həyatı Mirzə Hüseynin siyasi fəaliyyətində mühüm rol oynamağa başladı. Belə ki, 1918-ci ildə Gürcüstan Demokratik Respublikası qurulduqdan sonra parlament funksiyasını həyata keçirən Gürcüstan Milli Şurasının 1918-ci il 13 sentyabr tarixli qanunu ilə milli azlıqların nümayəndələrinə bu qanunverici orqanda təmsilçilik kvotaları ayrıldı. Buna görə də Gürcüstanda yaşayan Azərbaycan türklərinə də Milli Şurada təmsil olunmaq üçün 4 yer ayrıldı. Bu yerlər Gürcüstan ərazisində fəaliyyət göstərən milli şuraların nümayəndələri hesabına doldurulmalı idi. 1918-ci ilin sentyabrın 29-da Gürcüstan Müsəlmanlarının Milli Şurası tərəfindən Əliheydər Qarayev, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Əbdüləziz Şərifov və Mirzə Hüseyn Həsənzadəyə parlamentdə təmsilçilik mandatı verildi. Bir ay sonra şura öz fəaliyyətini Gürcüstan Müəssislər Məclisi adı altında davam etdirdi.

Mirzə Hüseyn Həsənzadə 1947-ci ildə dünyasını dəyişib. Bəzi mənbələrdə isə onun vəfat tarixi kimi 1948-ci il qeyd edilir.

## Həmçinin bax
* Borçalı Qəzasının Müsəlmanları
* Gürcüstan Müsəlmanlarının Milli Şurası
* Gürcüstan Demokratik Respublikası parlamentində təmsil olunan müsəlmanlar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Gürcüstan Demokratik Respublikası Hüquqi Sənədləri Məcmuəsi (1918–1921). Tbilisi, 1990, s. 62.
Axund Mustafa Talıbzadə

**Axund Mustafa Axund Süleyman oğlu Talıbzadə** () — din xadimi, axund, Tiflis qazısının və Zaqafqaziya şeyxülislamının müavini. 

Abdulla Şaiq və  Yusif Ziya Talıbzadənin atası. 

## Həyatı
Mustafa Talıbzadə 1842-ci ildə Borçalı mahalının Sarvan kəndində anadan olub. Ali dini təhsilini Təbrizdə Hacı Səfərəli mədrəsəsində bitirib, 1871-ci ildə dini elmlərin tam kursunu başa vurması haqqında sənəd alıb. Təbrizdən Tiflisə qayıtdıqdan iki il sonra 1873-cü il dekabrın 12-də Şiə Ruhani İdarəsində imtahan verərək axund rütbəsinə layiq görülüb.

1874-cü il martın 1-də Tiflis-Kutaisi Şiə Quberniya məclisinə üzv seçilib, məktəb və dərsliklərin yazılması işinə nəzarət edib. 1881-ci ildə şəriət dərsliyini yazmaq, 1882-ci il martın 6-da isə ona Şiə Ruhani İdarəsinin üzvü vəzifəsini icra etmək tapşırılıb. Daha sonra isə Ruhani idarəsinin nəzdindəki "Əli məktəbində" müəllimlik etməyə başlayıb.

Axund Mustafa Talıbzadə 1881-ci ilədək Tiflis qazısının müavini, sonra isə Qafqaz müsəlmanlarının şeyxülislamı Əhməd Səlyaninin müavini olub.

1900-cu il aprelin 22-də senator, general-adyutant knyaz Qriqori Qolitsının əmri ilə Axund Mustafa Talıbzadə Şiə Ruhani idarəsinin üzvü vəzifəsindən və başqa xidməti işlərindən azad edilib.

1903-cü ildə vəfat edib, Tiflis müsəlman qəbiristanlığında dəfn olunub.

## Ailəsi
Axund Mustafa Talıbzadə Mehri xanım Cəfər qızı ilə ailə qurub. Bu evlilikdən 1877-ci il yanvarın 22-də Yusif , 1881-ci il fevralın 12-də Abdulla adlı oğulları, 1884-cü il iyulun 22-də isə Ruqiyə adlı qızları dünyaya gəlib.

Oğlu Yusif Ziya Talıbzadə pedaqoq, siyasətçi, dramaturq, hərbçi olub. Balkan müharibələrində, Birinci Dünya müharibəsində, Bakı döyüşündə və Basmaçı hərəkatında iştirak edib. Naxçıvanın hərbi komissarı olub.

Oğlu Abdulla Şaiq Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi, şair, yazıçı olub.

## Həmçinin bax
* Talıbzadələr

## İstinadlar
Manifest

**Manifest** ( — çağırış):

# Dövlət başçısının və ya ali hakimiyyət orqanının əhaliyə çağırışı. Hansısa vacib hadisə, təntənəli tarix  münasibətilə qəbul edilir.
# Siyasi partiyanın proqram və fəaliyyət prinsiplərini nəzərdə tutan çağırışı; 
# Bir qrup insanın hansısa məsələ üzrə fikrini bildirməsi.
Matterhorn

**Matterhorn** — Alplarda mənzərəli dağ. İsveçrə və İtaliya sərhədində yerləşir. Hündürlüyü -dir. Dağ İsveçrədəki Zermatt və İtaliyadakı Breuil-Cervinia kurortları arasında ucalır. Dağın adı alman dilində *Matte* (çəmən) və *Horn* (zirvə) sözlərindən əmələ gəlir. 

Matterhorn dağına ilk uğurlu yürüş 14 iyul 1865-ci ildə Eduard Vaymperin ingilis qrupu tərəfindən həyata keçirilmişdir.
Georgi Poltavçenko

**Georgi Poltavçenko** () — Sankt-Peterburqun qubernatoru (2011–2018).

## Həyatı
Georgi Sergeyeviç Poltavçenko 23 fevral 1953-cü ildə Bakıda hərbi dənizçi ailəsində anadan olub. 7 yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə Leninqrada köçüb. Buna səbəb Nikita Xruşşovun təşəbbüsü ilə Sovet ordusunda aparılan ixtisarlar nəticəsində Sergey Poltavçenkonun işsiz qalması olub.

1976-cı ildə Leninqradda ali təhsili başa vuran Poltavçenko öncə yerli hərbi müəssisələrdə çalışıb, daha sonra isə Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsində işə qəbul olunub və uzun illər bu sistemdə çalışıb.

Yeni təyinatından öncə Poltavçenko Rusiya prezideninin Mərkəzi Federal Dairədə səlahiyyətli nümayəndəsi olub. Rusiya mətbuatına görə, Poltavçenko hazırkı Rusiya rəhbərliyinin ən etibarlı şəxslərindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bakılı Georgi Poltavçenko Sankt-Peterburqun qubernatoru oldu
* Bakılı Georgi Poltavçenko Sankt-Peterburqun qubernatoru təyin olunub
Covanni Anyelli

**Covanni Anyelli** () — İtalyan sənayeçisi.

## Həyatı
Anyelli 13 avqust 1866-cı ildə Villar Peroza şəhərində zadəgan ailəsində doğulub. Modenadakı hərbi akademiyanı bitirib, süvari dəstəsində zabit qismində qulluq edib.

1892-ci ildə hərbi karyerasına son qoyaraq bizneslə məşğul olmağa başlayıb.

11 iyul 1899-cu ildə Anyelli bir neçə şəriki ilə birlikdə Turində Fiat avtomobil şirkətini təsis edib.
 
Tezliklə o, şirkətin idarəçiliyində əhəmiyyətli fiqura çevrilib. Onun istehsal etdiyi ilk avtomobilin mühərriki 2.6 kilovat (3,5 at gücü) gücündə idi. Mühərrik arxa tərəfdə quraşdırılmışdı və o dövrün birsilindrli mühərriklərindən fərqli olaraq ikisilindrli idi.

Şirkətin kütləvi şəkildə istehsal etdiyi ilk avtomobil Fiat Zero oldu. 1904-cü ildə firmanın avtomobillərinin konstruksiyasında dəyişikliklər edildi:

-şirkətin istehsal etdiyi ilk modellərdə şassinin əsası rolunu oynayan taxta ramanın əvəzinə metal rama tətbiq edilməyə başlandı.

1920-ci ildə Anyelli Fiat-ın prezidenti seçildi. Anyelli avtomobillərin kütləvi istehsalının tərəfdarı idi. O, böhran illərində müflisləşən firmaları satın alaraq öz müəssisəni genişləndirirdi.

1923-cü ildə Anyelli İtaliya senatına seçildi. Anyellinin sayəsində Fiat İtaliyanın ən iri şirkətlərindən birinə çevrildi.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Fiat-ın müəssisələri İtaliya silahlı qüvvələrinin təchizatına böyük töhfə verdi.

1921-ci ildə Fiat-ın işçiləri "kapitalist" Anyellidən tələb etdilər ki, mülkiyyətindən imtina etsin. Bundan məyus olan Anyelli şirkətin rəhbərliyini tərk etdi.

Az sonra işçilər ona yalvararaq qayıtmasını və işləri yaxşı getməyən müəssisədə qayda-qanun yaratmasını xahiş etdilər. Anyelli qayıtmağa razılıq verdi.

O, Mussolini tərəfdarı idi. Müharibə ərəfəsində İtaliya sənayesinin səfərbər olunmasında Anyellinin misilsiz rolu olmuşdu.

Nəticədə 1945-ci ilin aprelində İtaliya Milli Azadlıq Komitəsi onu Fiat müəssisələri üzərində nəzarətdən kənarlaşdırdı.
Covanni Anyelli 16 dekabr 1945-ci ildə vəfat etdi.

Onun işini nəvəsi Canni Anyelli davam etdirdi. Sonuncunun iştirakı ilə Tolyattidə kiçik litrajlı avtomobillər istehsal edən zavod tikildi. Həmin zavodda SSRİ-də "Jiquli" adı ilə tanınan Fiat-124 avtomobili buraxıldı. Bu avtomobil 1967-ci ildə Avropada "İlin avtomobili" titulunu qazandı.

## İstinadlar
Sona xanım Axundova

**Sona xanım İsgəndər bəy qızı Axundov** () — Azərbaycan şairəsi.

İsgəndər bəy Axundovın qızı, Əbülfəz Qarayevin həyat yoldaşı və Qara ilə Mürsəl Qarayevlərin anası.

## Həyatı
Sona xanım 1898-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlib. On üç yaşında ikən valideynləri onu Bakı Şəhər Bələdiyyə İdarəsi yanında qız məktəbinə qoyurlar. Bu məktəbi bitirib "Müqəddəs Nina" məktəbinin Bakı bölməsində təhsilini davam etdirir. Daha sonra fortepiano ifaçılığı üzrə musiqi təhsili də alır.

Sonra Rusiyada ali təhsil alıb Bakıya dönən tanınmış həkim Əbülfəz Qarayevlə ailə qurur. Lakin bundan sonra bədii yaradıcılıqla məşğul olmayıb. Həyatını ailə qayğılarına həsr edib. Dünya şöhrətli bəstəkar Qara Qarayev, görkəmli həkim və cərrah Mürsəl Qarayev kimi övladlar böyüdüb. Ondan soruşulanda ki, nə üçün yaradıcılıqla məşğul olmursunuz? O deyərmiş: "Xalq üçün, cəmiyyət üçün faydalı övladlar böyütmək yaradıcılıq deyilmi!"

2018-ci il sentyabrın 16-da Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Sona xanım Axundova‑Garayevaya həsr olunmuş “A Memorial Book” (Azərbaycanca, ingiliscə, rusca) kitabını Qara Qarayevin ev-muzeyində təqdim edib

Cəmiyyət üçün, xalq üçün görüləcək hər bir işi yaradıcılıq hesab edən Sona xanım Axundova 1971-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Şarl Perro

**Şarl Perro** (fr.: Charles Perrault, ; d. 12 yanvar 1628 - ö. 16 may 1703) —  klassisizm dövrünün fransız yazıçı, şair və tənqidçisi. 1671-ci ildən etibarən Fransa Akademiyasının üzvü.

## Həyatı
Dünya uşaq ədəbiyyatında ən tanınmış və ən sevimli sənətkarlardan biri olan fransız şair və tənqidçisi, Fransa Akademiyasının üzvi Şarl Perro ədəbiyyata kəskin mübarizə və coşqun yaradıçılıqla başlamışdır. O, burjua-məmur ailəsində doğuşla da və təhsil və ixtisasına görə hüquqçu olsa da əsl həyat yolu əbədi yaradıcılıq olmuşdur. Bütün dünyada əsl bədii-ədəbi nağıl janrının banisi-yaradıcısı Perro sayılır. Çünki o, həmin janrı demək olar ki, yenidən yaratmış, həm də bunun uğrunda çətin mübarizə aparmalı olmuşdur.

Perronun yaşadığı dövrdə (1628-1703) Fransada hələ "gəmiçilər" və "yeniçilər" arasında sənətin hər sahəsində qızğın mübarizə gedirdi.

Perroya əsl qələbə və dünya şöhrəti qazandıran, əlbəttə nağıl janrında yazdığı bədii əsərləri olmuşdur. "Anam Qız Xatunun nağılları və ya keçmiş zamanlardan ibrətli əhvəlat" kitabını Perro oğlu Darmannurun adı ilə nəşr etdirmişdir.

Beləliklə, Perro xalq nağılları əsasında, xəlqilik prinsipi üzrə bu üslubla yaranan əsərləri-nağıl janrını antik ənənəbazlığa qarşı qoymaqla təqdirəlayiq ibrətli, əxlaqi tərbiyyəvi əsərlər yaratmaqla xalq nağıllarının "tükənməz bir şer xəzinəsi" olduğunu həm iddia, həm sübut etmiş, həm də nağılı ümumiyyətlə yazılı bədii ədəbiyyatın janrları sırasında daxil etmişdir.

Beləliklə, o, nağıl timsalında ümumiyyətlə , şerin,ədəbiyyatın demokratikləşməsinə və dövrünün fransız ədəbiyyatında bu janrın inkişafına xidmət etmişdir. Onun özünün və ardıcıllarının yaradıcılığı sayəsində bu janr sonralar daha geniş yayılaraq ümumdünya əhəmiyyəti qazanmışdır. "Qırmızı papaq", "Çəkməli pişik", "Meşədə yatan gözəl" və sair bu kitaba daxil olan əsərlərdir.

Perronun yaradıcılığının ən mühüm cəhətlərindən biri də budur ki, o, yalnız geniş oxucu kütlələrinin dərin rəğbət və məhəbbətini qazanmaqla qalmayıb həm də bir çox xalqların sənətkarlarına müsbət təsir ğöstərmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çəkməli Pişik

**Çəkməli Pişik**—Şarl Perronun nağılı.

"Çəkməli Pişik" (qısa məzmunu).

Biri varmış,biri yoxmuş bir dəyirmançı və üç oğlu varmış.
Bir ğün dəyirmançı öləcəyini bilir və oğullarına vəsiyyət edir. Böyük oğluna dəyirman, ortancıla eşşək, kiçik oğluna isə pişik düşür. Oğlan çox məyus olur və deyir ki,"indi mən acından öləcəm" Pişik ğedir ov ovlayır, hamısını da sahibinin adından padşaha ğətirir. Padşah bundan çox razı qalır. Bir ğün də o,ğözəl qızı ilə yəzməyə çıxır. Pişik tez sahibinə deyir ki, tez ol ğet o çayda çim. Oğlan çayda ikən padşah da oradan keçirdi. Pişik qışqırmağa başlayır: "Kömək edin sahibim boğulur." Padşah pişiyi tanıyır və onun sahibinə kömək edir. Ona ən gözəl paltarları verir. Onlar gəzərkən pişik də gəlib qabaqdakı bütün biçinçilərə, tarlaçılara deyir ki, bu tarlanın hamısının mənim sahibimin olduğunu sizi boğacam. Sonra bir gözəl qəsrə gəlib çıxır, buradakı adamyeyəni də öldürür və qəsr olur oglanın. Padşah bu qədər gözəl, gənc yaşında belə varlı oğlan görməmişdi. Və padşah öz gözəl qızını oğlana verir.
Pişik də bundan sonra siçan ovlamır, hərdən vaxy keçirmək üçün onlarla oynayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qrimm qardaşları

**Qrimm qardaşları** (; Yakob Qrimm (1785–1863), Vilhelm Qrimm (1786–1859) — alman yazıçıları.

## Həyatları
Qrimm qardaşları — böyük qardaş Yakob, kiçik qardaş Vilhelmdir. Onların taleyi təxminən eyni olmuşdur. Yakob 78 il, Vilhelm isə 73 il yaşamışdır. Böyük qardaş Yakob Qrimm 1785-ci il yanvarın 4-də, Vilhelm Qrimm 1786-cı il fevralın 24-də Hanau şəhərində anadan olmuşlar. Hər ikisi Marbuq Universitetində hüquq elmləri üzrə təhsil almış, 1837-ci ilə qədər Hottingen Universitetində professor vəzifəsində çalışmışlar. Həmin ildə Hannover kralına and içməkdən imtina etdiklərinə və demokratik görüşlərinə görə Universitetdən qovulmuşlar. Bir müddət işsiz qaldıqdan sonra 1841-ci ildə Berlin Universitetində iş tapmış, professor vəzifəsinə yüksəlmiş, Prussiya Elmlər Akademiyasının üzvü olmuşlar. İlk dəfə Alman mifologiyasını toplayıb mifologiya elminin əsasını qoyan Qrimm qardaşları 4 cilddən ibarət "Alman mifologiyası" əsərini yaratmışlar. Beləliklə, onlar iki cilddən ibarət olan alman xalq nağıllarını toplayaraq "Uşaq və ailə nağılları" (1812–1818) adı altında nəşr etdirmişlər.

Qrimm qardaşları xalq nağıllarının toplanması işinə yeni elmi üsul, təzə münasibət metodu gətirdilər. Onların nağıllarında xalq dilinin rəngarəngliyi, nağılların üslub və intonasiyası, xalq məişətinin reallığı, xalq yaradıcılığı, bədii təfəkkürü olduğu kimi qorunmuşdur. Bu məşhur elm fədailəri ömürlərinin sonuna qədər dünya mədəniyyətinin tərəqqisinə xidmət etmiş, böyük qardaş Yakob 20 dekabr 1863-cü il, Vilhelm isə 16 dekabr 1859-cu ildə Berlində vəfat etmişdir. Qrimm qardaşlarının nağılları bunlardır: "Ağ və Qırmızı gül", "Bremen musiqiçiləri", "Ağ ilan", "Üç qardaş", "Tənbəl Hans" və s.

Qrimm qardaşları- Yakob və Vilhelm öz zəmanələrinin müdrik , hərtərəfli zəkaya malik ziyalılarından olmuşlar. Elm aləmində bu cür adamlara nadir, universal zəka sahibləri deyirlər. Hətta bu cür zəngin, hərtərəfli yaradıcılığa malik və böyük nəhəng irs qoyub gedən adamların qarşısında "Dahi" sözünün işlədilməsi daha düzgün olardı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Братья Гримм в жизни и мультипликации. Сериал "Simsala Grimm"
Jorj Sand

**Jorj Sand** () — Fransa yazıçısı. Bəziləri tərəfindən feminist olaraq görülsə də, özü bu hərəkata daxil olduğunu qəbul etməmişdir. Məşhur bəstəkar Frederik Şopenlə sevgi əlaqələri olmuşdur. Fransanın ilk qadın yazıçısı olaraq tanınır. 

## Həyatı
Aurore Dupinin ulu babası Saksoniyalı Moris idi. 1695-ci ildə qardaşının ölüm səbəbini araşdırarkən Hannover Seçkiçisinin əmri ilə öldürülən Filipp fon Köniqsmarkın bacısı Marie Aurore fon Köniqsmarck (1662–1728), Saksoniya Seçkiçi, gələcək Polşa kralı Güclü Avqustla görüşdü və onun məşuqəsi oldu. 1696-cı ildə o, Moris adlı bir oğlu dünyaya gətirdi; sevgililər uşaq doğulmamışdan əvvəl ayrıldılar. Marie Aurore Quedlinburg Abbeyində məskunlaşdı və orada məşhur bir ictimai salon yaratdı.Əsl adı Amandina Avrora Lüsil Düpen olan Jorj Sand 1804-cü ildə Parisdə anadan olmuşdur. Uşaqlığını nənəsi Mari Düpenlə keçirmişdir. Beş yaşında ikən o, fransız dilinin qrammatikasını, latın dilini, coğrafiyanı, tarixi və botanikanı öyrənmişdir. O, uşaqlarla maraqlı oyunlar oynamağı və meşədə gəzməyi çox sevirdi. Avrora bir neçə ilini qadın monastırında keçirmişdir.

1832-ci ildə o, "İndiana" əsərini Jorj Sand ləqəbi ilə yazmışdır. Bu əsər böyük müvəffəqiyyət qazanmışdır. Sonra o, "Valentina" (1832) və "Konsuelo" (1842) əsərlərini yazmışdır. Parisdəki evində Jorj Sand dahi yazıçılarla görüşürdü. Onun yaxın dostları Alfred de Müsse, Henrix Heyne, Onore de Balzak, İvan Turgenev və müğənni Polina Viardo olmuşlar.

Jorj Sand romanlarla yanaşı bir neçə nağıl, povest də yazmışdır. XIX əsrdə yazıb-yaradan yerli yazıçılarda olduğu kimi, onun yaradıcılığında da Fransanın adət-ənənələri, milli ədəbiyyatı haqqında əsərlər vardır.

Uşaqlar üçün J. Sand "Nənəmin nağılları" (1873), "Mələyin tozu", "Güllər nədən danışır?" və s. nağıllar yazmışdır. Bu nağılları əsasən öz nəvələri üçün yazmışdır. Nağılların süjetini o, xalqın içərisindən götürürdü. Nağıllarda pedaqoji tərbiyəyə də üstünlük verirdi. Bu nağıllarda o, insanın insana hörmətini, kiçiklərin böyüklərə hörmətini, xeyri şərdən ayırmağı canlandırmağa çalışmışdır. Jorj Sand 1876-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Coel Çentler Harris

**Coel Çentler Harris** (; ) — ABŞ yazıçısı və folklorçusu.

## Həyatı
Coel Çentler Harris 1848-ci ildə Amerikada, Corciya ştatında anadan olmuşdur.

Amerikada qaradərililər haqqında nağılı ilk dəfə o, yazmışdır. 1881-ci ildən o, qaradərililər haqqında yazmağa başlamışdır. 1958-ci ildə Nyu-Yorkda antologiya nəşr olunmuş, burada qaradərili insanlardan bəhs olunmuşdur. Kitabın adı "Qaradərililərin folklor kitabı"dır. Bu folkloru toplayanlar qaradərili şair Lenqston Xyus və publisist Arna Bonton olmuşdur. Kitabın birinci hissəsi yuxarı sinif şagirdləri üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Harrisin uşaq ədəbiyyatında tanınan əsəri "Rimus dayının nağılları"dır. Burada təsvir olunmuş hadisələr qaradərili qul Rumis dayının dilindən danışılır. O, plantasiya sahibinin oğluna nağıllar danışır. Oğlan da öz növbəsində qocaya qulaq asır və hərdən ona suallar verir. Rumis dayı daxilən gözəl bir insandır. "Rumis dayının nağılları"nda həmisə şadlıq və sevinc qalib gəlmir. Qaradərili oğlana bunları böyük sarsıntı ilə danışır.

"Məndən əl çəkin"in I hissəsinə yuxarı sinif şagidləri üçün nəzərdə tutulmuş əsərlər daxil olmuşdur. Buradan "Ağ qulp" şerini göstərmək olar. Bu topluda yerləşən nağıllar qəmgin nağıllar altında çap olunur.

Coel Çendler 1908-ci ildə vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
* "Сказки дядюшки Римуса" в русском пересказе
* Библиография советских и российских изданий 
* "Дядя Римусан суарнат" (Сказки дядюшки Римуса) в карельском пересказе
Laymen Frenk Baum

**Laymen Frenk Baum** () — Amerika jurnalisti, yazıçısı.

## Həyatı
Amerika jurnalisti Liman Frenk Baum 1856-cı ildə anadan olmuşdur. Frenk Baum uşaq yazıçısı olmaq fikrində deyildi. Birinci kitabını əyləncəli şəkillərə yazdığı mətni o, dostu, rəssam Denskonun xahişi ilə qələmə almışdır. Kitab bəyənilmiş və Baum Uydurma Oz ölkəsinin qəribə sehrbazı haqqında böyük nağıl yazmaq qərarına gəlmişdir. Amerikan uşaqları Frenk Baumi "Oz şəhərinin sehrbazı" kitabı ilə tanıyırlar. Bu kitab 14 cilddən ibarətdir. Bizlərə bu kitab "Zümrüd şəhərinin sehrbazı" adı altında gəlib çatmışdır. Nağıl müvəffəqiyyət qazanmış, tezliklə səhnəyə qoyulmuş və oxucular müəllifdən nağılı davam etdirməyi xahiş etmişlər. Baum özü də qəhrəmanlarını xoşlamış və onlarla bir də görüşməyə həvəslə razılıq vermişdir. Bir neçə il ərzində o, Oz ölkəsinin möcüzələri haqqında 13 povest-nağıl yazıb tamamlamışdır. Bu əsərdə Doroti adlı cəsur qız və onun şən dostlarından danışılır. Doroti qasırğa nəticəsində doğma Kanzasdan sehrli bir ölkəyə düşür. Orada onun başına bir çox məcarələr gəlir. O, özü də bilmədən qəddar cadugəri öldürür. Cənub cadugəri ilə tanış olduqdan sonra onun və yaxın dostlarının köməyi ilə o, Kanzas şəhərinə qayıdır. Bu nağılda dostluq, birlik, yaxşılıq qalib gəlir.

Frenk Baum 1919-cu ildə ölmüşdür.

## İstinadlar
Conatan Svift

**Conatan Svift** (; ) — ingilis-irland yazıçı-satirik, publisist, filosof, şair və ictimai xadim.

## Həyatı
Conatan Svift 1667-ci il 30 noyabrda Dublində anadan olmuşdur. Həyatı ağır şərtlər altında keçmişdir. Buna görə də yaşadığı ağalar-qullar cəmiyyətin bütün haqsızlıqlarının, eybəcərliklərinin acısını dadmış və yaradıcılığında bütün ömrü boyu bunlara qarşı barışmaz mübarizə aparmışdır. Bu mübarizə ideyası onun "Qulliverin səyahəti" romanında da aydın görünür. Əsərin tam adı belədir: "Bir neçə gəmidə əvvəl cərrah, sonralar kapitan olmuş Lemoel Qulliverin səyahəti" (1772–1773) Svift liliputlar ölkəsindəki kral ilə, öz zamanındakı nazir və sərkədələr arasındakı oxşarlığı verməklə onları ifşa etmişdir. Onları cırtdan liliputlarla tutuşdurmaqla gülünc və eybəcər şəkildə göstərmişdir. Satirik tənqid və yumor Sviftin başlıca mübarizə silahı olmuşdur. Qulliver romanda göstərdiyi kimi liliputlar ölkəsindən başqa nəhənglər ölkəsində, uçan Saputi adasında, ağıllı, düşüncəli atlar diyarında da olmuş, bu ölkənin hər birində C. Svift təsvir etdiyi hadisələr vasitəsilə öz zamanındakı cürbəcür nöqsan və eybəcərliklərin üstünü açmışdır. Liliputlar ölkəsində Qulliver kralı, əyanları, sərkərdələri öz cib dəsmalına büküb cibinə qoymuş, onların bir yığın hərb gəmisini bir barmağına doladığı nazik iplə sürüyüb aparmışdı. Conatan Svift 19 oktyabr 1745-ci ildə 77 yaşında vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Ernest Teodor Amadey Hofman

**Ernest Teodor Amadey Hofman** (, ) — alman yazıçısı.

## Həyatı
Ernest Teodor Amadey Hofman 24 yanvar 1776-cı ildə Köniqsberq şəhərində anadan olmuşdur. Onun ata –anası yola getmədiklərinə görə ayrılmışlar. Hofman nənəsi ilə qalmışdır. O, ağır həyat keçirmiş, demək olar ki, aclıq içində yaşamışdır.
    
Universitetdə hüquq elmləri üzrə təhsil almışdır. O, hələ gəncliyində musiqi, ədəbiyyat, rəssamlıqla məşğul olmuş, ilk günlərdən ictimai mühitin diqqətini cəlb etmişdir.

1807-ci ildə o, bütün işlərini buraxıb Berlinə köçür, 1808-ci ildə o, iş tapır.
O, Almaniyada Banberq teatrında bəstəkar, Drezden və Leypsiqdə opera truppasında musiqi üzrə direktor, rejissor işləmişdir.O, romantik operanın – "İndianın" yaradıcısıdır. Hofman 30-dan çox bədii əsər yaratmışdır. Onun ilk novellası 1809-cu ildə yazılmışdır. O, 1814-cü ildə "Qızıl bardaq", 1816-cı ildə "İblis eliksiri" və s. romanlarını yazır.
  
1814-cü ildə yazdığı "Qızıl bardaq" nağılının qəhrəmanı Anselim, çox sadə, heç nədə bəxti gətirməyən oğlandır.

A.Hofman 1822-ci ilin 25 yanvarında Berlində vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
* Şelkunçik və dörd aləm (film, 2018)

## İstinadlar
Alan Aleksandr Miln

**Alan Aleksandr Miln** () — İngilis yazıçısı.

## Həyatı
Alen Aleksandr Miln 1882-ci ildə Londonda anadan olmuşdur. Onun atası müəllim olmuşdur. Miln hələ kiçik yaşlarından başlayaraq çox yaxşı təhsil almış, sonra Kembric Universitetini bitirmişdir. Bir müddət İngiltərədə populyar olan "Panç" jurnalının baş redaktorunun müavini işləmişdir. O, birinci dünya müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur.

A. A. Miln bütün ömrü boyu bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Həm də o, müxtəlif janrlarda əsərlər yazmışdır. O. ilk növbədə çox istedadlı şair kimi çıxış etmiş, " Biz cavan olanda" və " Bizim artıq altı yaşımız var " adlı şer topluların çap etdirmişdir. O, çox maraqlı lirik şerlər və balladalar yazmışdir. Onun " Kralın buterburodu haqqında ballada" əsəri əyləncəli süjet və hikmətamiz ideyası ilə dqqəti cəlb edir. Milinin " Mister Pim yan keçir" üç pəqəmli komediyası dərin yumor hissinə malik olan, maraqlı həyati detallarla zənğin bir əsərdir. Sonralar müəllif həmin əsərin mövzusunda " Mister Pim " adlı romanı da yazmışdır. Yazıçının " Fil sümüyündən qapı" komrdiyası da forma və məzmununa ğörə maraqlı əsərlərdən biridir. Yazıçı A. A. Miln uşaqlar arasında ilk növbədə Kristofer Robinin atası kimi tanınmışdır. Vinni-Puxun dostu Kristofer Robindir. Doğrudan da əğər oyuncaq ayı balası Vinni-Pux olmasaydı və Vinni- Puxun dostu Kristofer Robin olmasaydı, heç onda uşaqlar da bu qəribə nağılların müəllifi A. A. Milni tanımazdılar. A. A. Miln " Vinni Pux bə hamı-hamı-hamı" adlı çox ğözəl bir nağıl yazmışdır. Bu nağılın qəhrəmanı əsərin adından ğördüyümüz kimi ğombul, bir az dəcəl, qayğıkeş, ağıllı və istedadlı oyuncaq ayı balası Vinni Puxdur. Burada başqa qəhrəmanlar da var: eşşək balası La-Lani, balaca pələnği, dovşanı, Ğenqa adlı kenqurunu və Ru adlı onun balaca oğlunu , bayquşu və çox-çox bu kimi qəhrəmanları ğöstərə bilərik. Bu qəhrəmanların da hamısı əsl oyuncaqlardır.

Bircə Kristofer Robin oyuncaq deyil, o, Milnin doğmaca oğludur. Bu qəribə oyuncaqlar meşənin qəşənğ bir ğuşəsində yasayırlar. Bu qəhrəmanlar əsl adamlar kimi hiss-həyəcan cətin sınaqdan çıxır, hətta bir-birinin ad ğünlərini də keçirirlər. Əsərin ən yaxşı çəhətlərindən biri burada dərin yumorun olmasıdir.
Yazıçı ğyndəlik həyat məsələlərində belə poetik məna tapır və onun bu əsərlərində məzmunlara, köməyə ehtiyacı olanlara böyük rəğbət hissi var. Miln öz oyuncaqlarında şənlik, ğymrahlıq hisslərini doğurmağa çalışır.

A. A. Miln 1956-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər