Tətbiqi dilçilik

**Tətbiqi dilçilik** - nəzəri dilçiliklə yanaşı, dilçilik elminin bir sahəsidir. Dilin öyrənməsi ilə bağlı təcrübi məsələlərin həllində, eləcə də digər sahələrdə linqvistik nəzəriyyənin təcrübi istifadəsi ilə bağlı elmdir.

## Tarixi
Tətbiqi dilçilik ənənəsi qismən 1950-ci illərin sonlarında generativ dilçiliyin yaranması ilə dilçilikdə diqqətin azalmasına reaksiya olaraq özünü büruzə vermişdir və həmişə sosial məsuliyyətli rolunu qoruyub saxlamışdır. 
Tətbiqi dilçilik sahəsi Avropa və ABŞ-da başlasa da, bu sahə beynəlxalq kontekstdə sürətlə inkişaf etmişdir. 
Tətbiqi dilçilik ilk növbədə dilçiliyə əsaslanan prinsipləri və təcrübələri əhatə edirdi.  1960-cı illərdə isə tətbiqi dilçilik dilin qiymətləndirilməsi, dil siyasəti və ikinci dilin mənimsənilməsini əhatə edəcək şəkildə genişləndirilmişdir. Artıq 1970-ci illərdə tətbiqi dilçilik nəzəri dilçilikdən daha çox problem yönümlü sahəyə, o cümlədən real dünyada dil problemlərinin həllində mühüm rol oynayan sahəyə çevrilmişdir. 1990-cı illərdə tətbiqi dilçilik tənqidi tədqiqatları və çoxdilliliyi əhatə edəcək şəkildə genişlənmişdir. Tətbiqi dilçilikdə aparılan tədqiqatlar “dilin əsas məsələ olduğu real dünya problemlərinin nəzəri və empirik tədqiqinə” keçmişdir.
ABŞ-da tətbiqi dilçilik də struktur dilçilikdən gələn fikirlərin tətbiqi kimi dar çərçivədə başlamışdır. - əvvəlcə məktəblərdə ingilis dilinin tədrisinə, sonra isə ikinci və xarici dillərin tədrisinə. Dilin tədrisinə tətbiqi linqvistik yanaşma ən çox Army Specialized Training Program- nın əsasını hazırlayan Leonard Bloomfield və İngilis Dili  İnstitutunun (ELI) əsasını qoyan Çarlz C. Fries tərəfindən 1941-ci ildə Miçiqan Universitetində təbliğ edilmişdir.  1946-cı ildə yuxarıda adı çəkilən universitetdə tətbiqi dilçilik tanınmış təhsil sahəsinə çevrilmişdir.1948-ci ildə Miçiqan Tədqiqat Klubu “Tətbiqi dilçilik” terminindən istifadə edən ilk jurnal olan “Dilin öyrənilməsi: Tətbiqi dilçilik jurnalı”nı təsis etmişdir. 1960-cı illərin sonlarında tətbiqi dilçilik real dil problemləri ilə məşğul olan dilçiliyin fənlərarası sahəsi kimi inkişaf etməyə başlamışdır. 1977-ci ildə yeni sahə kimi Amerika Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyasının yaradılması ilə təsdiqlənmişdir.

## Assosiasiyalar
Beynəlxalq Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası 1964-cü ildə Fransada yaradılıb. daha yaxşı Assosiasiya Internationale de Linguistique Appliquée və ya AILA kimi tanınır. AILA-nın otuzdan çox ölkədə filialları var, onlardan bəziləri aşağıda verilmişdir.
* 
# 
### Avstraliya
Avstraliya tətbiqi dilçiliyi ana dilinin tədrisinin tətbiqi dilçiliyini və mühacirlərə ingilis dilini tədris etmək kimi qarşısına məqsəd qoymuşdur.Avstraliya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (ALAA) 1976-cı ilin avqustunda keçirilən Tətbiqi Dilçilərin Milli Konqresində yaradılmışdır. ALAA Yeni Zelandiya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (ALANZ) ilə birgə illik konfrans keçirir.
# 
### Kanada
Kanada Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası / L'Association canadienne de linguistique appliquée (CAAL / ACLA) təxminən 200 üzvü olan rəsmi ikidilli (İngilis və Fransız) elmi birlikdir. Onlar Kanada Tətbiqi Dilçilik Jurnalı nəşr edir və illik konfranslar keçirirlər.
# 
### İrlandiya
İrlandiya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası / Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí (IRAAL) 1975-ci ildə yaradılıb. Onlar irland dilində "dil" mənasını verən Teanga jurnalını nəşr edirlər.
# 
### Yaponiya
1982-ci ildə Yaponiya İngilis Dili Kollecləri Assosiasiyasının (JACET) tərkibində müəllimlərin daha beynəlxalq miqyasda fəaliyyət göstərməsi üçün Yaponiya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (JAAL) yaradılmışdır 1984-cü ildə JAAL Beynəlxalq Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyasının (AILA) filialına çevrildi.
# 
### Yeni Zelandiya
Yeni Zelandiya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (ALANZ) Yeni Zelandiya Tətbiqi Dilçilikdə Tədqiqatlar jurnalını nəşr edir və 2010-cu ildən bəri Avstraliya və Yeni Zelandiyanın Dil Sınaq və Qiymətləndirmə Assosiasiyası ilə birgə illik konfransda Avstraliya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası ilə əməkdaşlıq edir. (ALTAANZ) daha sonra indi üçtərəfli konfranslara qoşulur.
# 
### Cənubi Afrika
Cənubi Afrika Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (SAALA) 1980-ci ildə yaradılıb. Hal-hazırda SAALA ilə əlaqəli dörd nəşr var, o cümlədən Cənubi Afrika Dilçilik və Tətbiqi Dil Araşdırmaları Jurnalı (SAJALS).
# 
### Birləşmiş Krallıq
Britaniya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (BAAL) 1967-ci ildə yaradılıb. Onun missiyası “bütün qanuni xeyriyyə işlərini təşviq etmək və dəstəkləməklə təhsili inkişaf etdirməkdir. Bu, dil istifadəsini, dil əldə etməyi və dil öyrətməyi öyrənmək və bu tədqiqatda fənlərarası əməkdaşlığı təşviq etmək deməkdir". BAAL illik konfrans, həmçinin Xüsusi Maraq Qrupları (SIGs) tərəfindən təşkil edilən bir çox əlavə kiçik konfrans və tədbirlər keçirir. 
# 
### ABŞ
Amerika Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (AAAL) 1977-ci ildə yaradılıb. AAAL illik konfransını adətən mart və ya aprel aylarında ABŞ-da və ya Kanada keçirir. 

## İstiqamətləri
Tətbiqi dilçiliyin əsas istiqamətləri:
* leksikoqrafiya - lüğətlərin tərtibi nəzəriyyəsi və təcrübəsi;
* linqvodidaktika  - xarici dilin tədrisi metodlarının işlənib hazırlanması haqqında elm;
* ikinci dilin mənimsənilməsi  - dilin mənimsənilməsi prosesi haqqında elm (linqvodidaktikadan fərqli olaraq - öyrənən nöqteyi-nəzərindən);
* terminologiya  - elmi-texniki terminologiyanın təşkili və standartlaşdırılması haqqında elm;
* tərcüməşünaslıq  - tərcümə nəzəriyyəsi.
Tətbiqi dilçiliyin praktik tətbiqlərlə bağlı əsas istiqamətləri :
* Kompüter dilçiliyi : 
# Maşın tərcüməsi
# Avtomatik simvol tanınması ( *[[İngilis dili|ing.]]* OCR  )
# Nitqin Avtomatik  Tanınması ( *[[İngilis dili|ing.]]* ASR  )
# Məlumatın Avtomatik çıxarılması ( *[[İngilis dili|ing.]]* Data Mining )
# Məlumat axtarışı
# Avtomatik mətn xülasəsi
# Biliklərin idarəetmə sistemlərinin qurulması
# Elektron lüğətlərin , tezaurusların , ontologiyaların yaradılması
# Korpus dilçiliyi , mətnlərin elektron korpusunun yaradılması və istifadəsi
* Linqvistik ekspertiza (məsələn, məhkəmə təcrübəsində)
* Elmi-texniki terminologiyanın təşkili və standartlaşdırılması elmi

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyatlar
* Berns, M., & Matsuda, P. K. (2006). Applied linguistics: Overview and history. In K. Brown (Ed.), The Encyclopedia of language and linguistics (2nd ed.; pp. 394–405). Oxford, UK: Elsevier.
* Cook, G. (2003) Applied Linguistics (in the series Oxford Introduction to Language Study), Oxford: Oxford University Press.
* Davies, A. & Elder, C. (eds.) (2004) Handbook of Applied Linguistics, Oxford/Malden, MA: Blackwell.
* Hall, C. J., Smith, P. H. & Wicaksono, R. (2017). Mapping Applied Linguistics. A Guide for Students and Practitioners. (2nd ed.) London: Routledge.
* Spolsky, B., & Hult, F.M. (Eds.). (2008). Handbook of Educational Linguistics. Malden, MA: Blackwell.
* Johnson, Keith & Johnson, Helen (1999) Encyclopedic Dictionary of Applied Linguistics, Oxford/Malden, MA: Blackwell.
* McCarthy, Michael (2001) Issues in Applied Linguistics, Cambridge University Press.
* Pennycook, Alastair (2001) Critical Applied Linguistics: A Critical Introduction, London: Lawrence Erlbaum Associates.
* Schmitt, Norbert (2002) An Introduction to Applied Linguistics, London: Arnold.
* Wei, L. (Ed.). (2011). The Routledge Applied Linguistics Reader. New York: Routledge.