open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neva Çiftçioğlu

**Neva Çiftçioğlu Banes** () — Biologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, astrobioloq.

Ç. B. Neva NASA-da işləyən ilk Türkiyə vətəndaşı . Tibb üzrə Nobel Mükafatına namizədliyinin irəli sürülməsi hadisəsi yalnız bir iddiadır və bu barədə heç bir sənəd və ya şahid yoxdur.

## Təhsili
1985-ci ildə Hacəttəpə Universitetinin Biologiya fakültəsindən məzun olmuşdur. Eyni il Ankara Universiteti Tipp fakültəsində mikrobiologiya sahəsində magitr təhsilinə başlamış və doktorantura təhsilini də orada almışdır.

## Elmi fəaliyyəti
1991-ci ildə Finlandiyanın Kuopio Universitetinin biotexnologiya sahəsində işləməyə başlamış və eyni universitetdə dosent adını almışdır. Doktor Olavi Kajander ilə vücuddakı ərplənmələrə səbəb olan nanobakteriya adını verdikləri yeni bir mikro-orqanizmanı izoliyasiya etməyi bacarmışdır. Çiftçioölu və Kajander ikilisinin nəzəriyyəsinə görə bilinməyən insan xəstəliklərinin 25 faizində olan patalojik kalsifikasiyalar (ərplənmə) nanobakteriyalar tərəfindən başladılır. Bu iddia sonradan elmi ictimaiyyət tərəfindən rədd edildi. Elmi nəşrlər göstərib ki, nanobakteriyalar mövcud deyil. Nanobakteriyalara dair heç bir sübut tapılmadı

Neva Çiftçiolğlu dünyanın bir çox universitetindən təkliflər alaraq oralarda elmi fəaliyyət göstərmişdir. Bu günə qədər on ədəd beynəlxalq mükafata layiq görülmüşdür. Onun fəaliyyəti NASA-nın diqqətini çəkmiş və ona edilən təklifi qəbul edərək NASA-nın Astrobiologiya İnistitutuna həqiqi üzv kimi qəbul edilmişdir. 2001-ci ildə NASA-nın Conson Kosmik Mərkəzinə keçmişdir. Hal-hazırda NASA-da elm müşaviri olaraq işləməkdədir. NASA ilə əlaqələri çoxdan bitib. Hazırda heç bir qurumda işləmir.

## Mükafat və namizədliklərı
* *Skandinav Elm mükafatı.*
* *Nobel Tibb mükafatı namizədliyi*. Lakin bu mükafata öz ifadəsindən başqa heç bir dəlil yoxdur.
* *Haliç Rotary klubu tərəfindən Elm-peşə mükafatı*

## İstinadlar
İstehzalı proseslər nəzəriyyəsi

**İstehzalı proseslər nəzəriyyəsi** () və ya **ağ ayı effekti** () – düşüncə və istəyi azaltmaq cəhdi zamanı qadağa olunmuş düşüncənin daha güclə şüurumuza gəlməsi. Effekt müxtəlif psixoloji problemlərə şərait yaradır. İlk dəfə 1987-ci ildə Daniel Veqner tərəfindən verilmişdir.

Veqnerə görə istehzalı effekt insanlar gərgin və sıxılmış vəziyyətdə olduqda özünü daha güclü göstərir.

## Təcrübə
Harvard Universitetinin psixologiya üzrə professor Daniel Veqner tələbələri yığmış və onları 2 qrupa ayırmışdır. Düşüncə predmeti kimi o ağ ayını seçdi. I qrup tələbələrə ağ ayı haqqında düşünmək tələb olunan zaman II qrup tələbələrə bu haqqda düşünməmək tapşırığı verildi. Hər dəfə eksperiment iştirakçıları ağ ayı haqqda düşündüyü zaman zəngli düyməyə basmalı idilər. Eksperimentin nəticəsində aydın oldu ki, ağ ayı tələbələrin beynində dəqiqədə 1 dəfədən çox canlanır. Məlum oldu ki, qadağa ancaq qadağa olunan predmet haqqına düşünməyə daha çox vadar edir. Düşünmə prosesinə nəzarət etmək, əsas da stress zamanı qadağa olunmuş düşüncəni daha da obsessiv edir. I qrupun iştirakçılarında bu hadisə müşahidə olunmadı.

Veqner öz nəticələrini *"Journal of Personality and Social Psychology"* jurnalında dərc etdirmiş və "istehzalı proseslər" anlayışını daxil etmişdir.

## İstinadlar
Paradox Interactive

**Paradox Interactive** — İsveçin Stokholm şəhərində yerləşən, kompüter oyunlarını inkişaf etdirən, əsasən qlobal tarixi strategiyalar (*[[xəritə]] üzərində oynanılan*) videooyunları yaradan bir şirkətdir.

## Layihələri

### Oyun seriyası "[[Серия игр Europa Universalis|Europa Universalis]]"
* *[[Europa Universalis]]* (2000)
* *[[Europa Universalis II]]* (2001)
* *[[Europa Universalis III]]* (2007)
* *[[Europa Universalis: Rome]]* (2008)
* *[[For the Glory]]* (2009)
* *[[Europa Universalis IV]]* (2013)

### Oyun seriyası "[[Hearts of Iron]]"
* *[[Hearts of Iron]]* (2002)
* *[[Hearts of Iron II]]* (2005)
* *[[Hearts of Iron III]]* (2009)
* *[[Darkest Hour: A Hearts of Iron Game]]* (2011)
* *[[Hearts of Iron IV]]* (2016)

### Oyun seriyası "[[Victoria]]"
* **' (2003)
* ''[[Victoria II]]'' (2010)

=== Oyun seriyası "[[Crusader Kings]]" ===
* ''[[Crusader Kings]]'' (2004)
* ''[[Crusader Kings II]]'' (2012)

=== Oyun seriyası "[[Penumbra]]" ===
* **' (2008)
* ** (2008)

### Oyun seriyası "[[Magicka]]"
* *[[Magicka]]* (2011)
* *[[Magicka 2]]* (2015)

### Digər oyunlar
* *Chariots of War* (2003)
* *Crown of the North* (2003)
* *Two Thrones* (2004)
* *Diplomatiya* (2005)
* *[[Mount & Blade]]* (2008)
* *Majesty 2: The Fantasy Kingdom Sim* (2009)
* *Lead and Gold: Gangs of the Wild West* (2010)
* *Sengoku* (2011)
* *Sword of the Stars II* (2012)
* *The Showdown Effect* (2013)
* *Cities: Skylines* (2015)
* *Pillars of Eternity* (2015)
* *Stellaris* (2016)
* *Tyranny* (2016)
* *Surviving Mars* (2018)
* *Imperator: Rome* (2018)

## Xarici keçidlər
* https://www.paradoxplaza.com/
Dollo qanunu

**Dollo qanunu** və ya **Təkamülün dönməzlik qanunu** – 1893-cü ildə Belçika paleontoloqu Lui Dollo tərəfindən verilmiş qanun. Qanuna görə istənilən orqanizm təkamül nəticəsində heç vaxt öz keçmiş formasına (hətta eyni mühit şəraiti olsa belə) qayıda bilməz.

## Şərhlər
Riçard Dokinz Dollo qanunu belə izah edir ki, Dbu qanuna görə təkamülə təsir edən parametrlər o qədər çoxdur ki, baş verən dəyişikliyin təkrarlanması və ya bütünlüklə əvvəlki vəziyyətinə dönməsi ehtimalı statistik olaraq mümkünsüzdür. Stiven Cey Quld isə Dokinzə nisbətən məsələyə daha yumşaq yanaşmış və Dollo qanununu "dönməyən proses" mənasında ehtimallar kainatından seçilən bir ehtimalın digər ehtimalları məhv etməsi ilə izah etmişdir. Yəni qarşıya A, B, C, D ehtimalları mövcuddursa və A seçilərsə, digər 3 ehtimal normal olaraq ortadan qalxır. Qulda görə Dollo bu qanunda "dönməyən prosesi" izah etməyə çalışmışdır.

## Qarşı faktlar
Şimali Amerikadakı *[[Gastrotheca guentheri]]* növündəki qurbağaların alt çənələrindəki dişlərin 200 milyon il sonra yenidən atalarındakı vəziyyətə təkamül keçirməsi "geriyə təkamül" ilə izah olunur. Sudan quruya çıxan heyvanların bəzilərinin su mühitinə qayıtması da misal kimi çəkilə bilər.

Dollo qanunu təkzib edən misallardan digəri də tikanbalıqlarıdır. Tikanbalıqlarının əcdadları güclü pulcuqlara, zirehə və üç xətli tikanlara sahib heyvanlar olmuşdur. Vaşinqton gölündə yaşayan tikanbalıqları əsrlər boyunca gölün dibindəki lildə gizlənməyə məcbur qaldıqları üçün pulcuqları yumşalmış və kiçilmişdir. Bu vəziyyət 1960-cı ilə qədər davam etmişdir. Göldə aparılmış işlərdən sonra gölün dibindəki lil təmizlənmiş və növün populyasiyaları balıqçılarla üzləşməli olmuşdur. Sadəcə 49 il ərzində (1957–2006) növün zəif, zirehsiz, arıq nəsilləri əcdadlarına xas xüsusiyyətləri qazanaraq geriyə təkamülləşmiş və yenidən zirehli, güclü pulcuqlara malik olmuşdurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dollo qanunu
Kastanyet

Kastanyet Türk musiqisində və digər bir çox Orta Asiya ölkəsinin musiqisinə aid ilan bir zərb çalğı alətidir. Yumru şəkildədir və çox vaxt düyüdən hazırlanır, ancaq istehsalında başqa məmulatlardan da istifadə edilir. Ərəb ölkələrində kastanyet sāgāt (ərəbcə:صاجات) ya da zaget adlandırılır.
Azərbaycanın tarixi qoruqlarının siyahısı

**Azərbaycanın tarixi qoruqlarının siyahısı** — Azərbaycan Respublikası ərazisində mövcud olan 30 tarixi qoruğun siyahısı. Bunların 18-i tarixi-mədəniyyət, 8-i tarixi-memarlıq , 2-i tarixi-bədii qoruqlardır. Yanardağ və Tuğ həm tarixi-mədəniyyət, həm də təbiət qoruğu olaraq fəaliyyət göstəririr. Qoruqlardan 4-ü Naxçıvan Muxtar Respublikasında, 1-i isə Gürcüstanla mübahisəli ərazidədir. İçərişəhər, Qobustan və Yuxarı Baş qoruqları  Ümumdünya irsidir, Atəşgah, Ordubad, Xınalıq və Şuşa qoruqları isə namizəd siyahısındadır.

"Abidə qoruqlarının nümunəvi Əsasnaməsi"nin təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin qərarına görə qoruq tarix və mədəniyyət üçün böyük əhəmiyyəti olan, tarix və mədəniyyət abidələrinin, arxeoloji və memarlıq obyektlərinin, etnoqrafik, numizmatik, epiqrafik, antropoloji materiallarının, tarixi hadisə və şəxsiyyətlərlə bağlı olan binaların, xatirə yerlərinin, əşyaların yerləşdiyi və dövlət tərəfindən mühafizə edilən ərazilər və məskənlərdir. Xüsusi əhəmiyyət kəsb edən arxeoloji, etnoqrafik, memarlıq, şəhərsalma və digər komplekslər Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən Qoruq elan edilir.

## İqtisadi rayonlara görə siyahı

### Bakı

### Naxçıvan

### Quba-Xaçmaz

### Şəki-Zaqatala

### Qarabağ

### Dağlıq Şirvan

### Gəncə-Daşkəsən

### Qazax-Tovuz

### Şirvan-Salyan

### Abşeron-Xızı

### Abşeron-Xızı və Bakı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli, 132 nömrəli qərarına 1 nömrəli əlavə, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, İstifadə tarixi:9 yanvar 2015

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda YUNESKO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı
2013 FİFA Konfederasiyalar Kuboku Finalı

**2013 FİFA Konfederasiyalar Kuboku Finalı** —  2013-ci il FİFA Konfederasiyalar Kubokunun qalibini müəyyənləşdirmək üçün keçirilmiş futbol matçı idi. Matç 2013-cü ilin 30 iyun tarixində, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində yerləşən Marakana stadionunda, Braziliya və İspaniya milli komandaları arasında keçirilmişdir. Braziliya millisi rəqibini 3-0 hesablı yenərək, İspaniyanın 29 oyunluq məğlubiyyətsizlik seriyasına son qoydu.

Matç Braziliya üçün turnirdə beşinci final oyunu idi (1997, 1999, 2005 and 2009). İspaniya millisi isə ilk dəfə Konfederasiyalar Kubokunun finalına vəsiqə qazanırdı. Qələbə sayəsində Braziliya millisi ardıcıl olaraq üçüncü dəfə turniri qalib kimi bitirmişdir.

Finaldan öncə Braziliya və İspaniya milliləri 8 dəfə qarşılaşmışdılar və bu matçların dördündə Braziliya millisi, 2 matçda İspaniya millisi qalib bitirmiş digər iki matç isə heç-heçə qurtarmışdır. Adidas tərəfindən hazırlanmış olan Adidas Kafusa topu turnirin rəsmi topu sayılırdı. Həmçinin bu top FİFA Klublararası Dünya Kuboku 2012 turnirində də istifadə edilmişdir. 

## Finala gedən yol

| style="background:#c1e0ff"|Son nəticə 
|colspan=4 valign=top|**A qrupu **


|}
|- style="background:#c1e0ff"
|Rəqib
|colspan=3|Nəticə
|Seçmə mərhələ
|Rəqib
|colspan=3|Nəticə
|-
|align=left| 
|colspan=3|2-1
| style="background:#c1e0ff"|Yarımfinal
|align=left|
|colspan=3|0-0 (7-6 p)
|}

## Oyunun nəticələri

## İstinadlar
Klüver-Büsi sindromu

**Klüver-Büsi sindromu** – beynin iki gicgah payının ön bölgələrinin daxilində yerləşən badamabənzər cisimlərin dağılması nəticəsində müşahidə olunan bir sıra davranış dəyişiklikləri ilə xarakterizə olunan xəstəlik.

Xəstəliyin müşahidə olunduğu heyvanlarda yüksək dərəcəli qorxusuzluq, hər şeyə qarşı maraq, unutqanlıq, hər şeyi ağzına aparma, hətta bərk cisimləri yeməyə çalışma, tez-tez körpə heyvanlarla, hətta fərqli cinsiyyət və növə aid heyvanlarla belə cütləşməyə çalışacaq səviyyədə cinsi impulslar meydana çıxır. Bənzər xəstəlik nadir hallarda insanlarda rast gəlinsə də, simptomlar heyvandakılara oxşar olur.

## Səbəblər
Bu xəstəliyin öyrənilməsində meymunların qan qrupları önəmli rol oynayıb.

Xəstəlik ilk dəfə insanlarda 1955-ci ildə gicgah lobektomiyası zamanı qeydə alınmışdır. Lakin herpes səbəbli ensefalit və meninqoensefalit zamanı da insanda müşahidə oluna bilər. Həmçinin bir sıra situasiyalar Klüver-Byüsi sindromuna səbəb ola bilər. Məsələn, Pik xəstəliyi, Altshaymer xəstəliyi, işemiya, anoksiya, proqressiv subkortikal qlioz, Rett sindromu, porfiriya və dəm qazı zəhərlənməsi və s. kimi hallar sindorum səbəbkarlarından hesab olunur.

## Simptonlar
Sindromun simptomlarını aşağıdakılardır:

* Xatirələri yada salmaq bacarığının itməsi. Bu zaman həm köhnədən qalan, həm də yeni yaranan məlumatlar xatırlanmır. Amneziya dərəcəsi yetərincə yüksək olur.
* Aqressiya və etirazın itməsi.
* Həddən artıq yemə və uyğunsuz cisimləri yeməyə meyilli olmaq.
* Qarşısına çıxan cisimləri ağzına aparmaq.
* Uyğunsuz obyektlərə qarşı cinsi meylin olması.
* Vizual aqnoziya. Gördüyü cisimləri, hətta ailə üzvü olsa belə başa düşmür.
* Hipermetamorfoz. Neyrologiyada ətraf-mühitə kəskin maraqla xarakterizə olunan vəziyyət.
* Apatiya və ya qeydsizlik, vecsizlik.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Monkeys With Amygdala Lesions
Kamau burnu

**Kamau burnu**, *Baybvunq* (, ) — Vyetnamın materik hissəsinin cənubunda yerləşir. Kamau yarımadasının cənub-qərb qutaracağında yerləşir.

Burun Siam yarımadasından qərbdə, Cənubi çin yarımadasından cənub-şərqdə yerləşir. Bayxap çayının mənsəbində, Kamau vilayətinin, Hqokhen qəzasında yerləşir. Ən yaxın ada — Funukok, ən yaxın şəhər — Kamau, ən yaxın fəniz limanı — Vuntau, ən yaxın hava limanı — Kamau, ən yaxın betynəlxalq hava limanı — Kantxo.

Burunda eyni adlı () milli park vardır. Parkın sahəsi 41,862 ha-dır. Manqrov meşələri ilə sıx örtülmüşdür

Burunun və bütün yarımadfanın sahilləri üçün eroziya prosesi aktualdır. Bunun qarşısını almaq məqsədi ilə sahilbərkitmə işləri aparılmışdır.

## Xəritə
* Peyk şəkilləri
## İstinadlar
Zahir Əbdürəhmanov

**Zahir Əbdürəhmanov** (*Zahir Şahismayıl oğlu Əbdürəhmanov*; ) — Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi (1980); Bakı şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatı; Nərimanov rayon partiya komitəsinin I katibi (1981).

## Həyatı
Zahir Əbdürəhmanov 1934-cü ilin yanvar ayının 1-də Azərbaycan SSR-nın Göyçay şəhərində anadan olmuşdur. 1951-ci ildə Göyçay şəhərində orta məktəbi Qızıl medalla bitirib, Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olmuşdur. 1956-cı ildə İnstitutu fərqlənmə diplomu ilə bitirərək Leytenant Smidt adına Neft Maşınqayırma zavodunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Mühəndislikdən baş direktor vəzifəsinədək yüksəlmişdir. Bir müddət zavodun partiya komitəsinin katibi vəzifəsində də çalışmışdır.

Bakı şəhər Xalq Deputatları Sovetinin X, XIII, XIV, XV, XVI çağırış deputatı olmuşdur.

1979-cu ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Nərimanov rayon komitəsinin II katibi, 1981-ci ildən I katibi vəzifələrində çalışmışdır.

Bir müddət "Ümumittifaq Neft Maşınqayırma" İstehsalat Birliyi rəhbərliyində, sonra isə "Qaratəkrarmetal" İB-nin sədri vəzifəsində əmək fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Müxtəlif dövrdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda Dövlət İmtahan Komissiyasının sədri kimi gənc mütəxəssislərin hazırlanmasına öz töhfəsini vermişdir.

Bir çox səmərələşdirici təklif və ixtiranın müəllifidir.

2004-cü il sentyabrın 16-da Bakı şəhərində vəfat etmişdir

## Hobbisi
Gənc yaşlarında Zahir Əbdürəhmanov şeirlər, publisistik yazılar ərsəyə gətirmişdir.

## Təltifləri
* Uzun illər məhsuldar əməyinə görə SSRI Kimya və Neft Maşınqayırma Nazirliyi və Həmkarlar İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin Fəxri Fərmanı.
* 1970-ci il V. İ. Leninin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlaqədar "Fədakar əməyə" görə medalı.
* 1976-cı il "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni və bir sıra medall.
* 1980-ci il aprelin 15-də ilə uzun illər səmərəli işlədiyinə, respublikada neft maşınqayırmasının inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə "Azərbaycan SSR Əməkdar mühəndisi" fəxri adı.

## Filmoqrafiya
* "Zəngin ömür kitabı olan şəxsiyyət" — ATV: 2008
* "İşığın zirvəsində" — Lider TV: 2017

## Ədəbiyyat
* Əsəd Quliyev, "Ağ gecə", Bakı, Azərnəşr, 2014.
* Müşfiq Cabiroğlu, "Etdiyim yaxşılıqlar qarşıma çıxır", "Yeni Təfəkkür", 22 sentyabr 2007.

## İstinadlar
Sebastyan Salqadu

**Sebastyan Robeyru Salqadu** (; ) — Braziliya fotoqrafı, dünyanın ən böyük fotojurnalistlərindən biri.

## Həyatı
San Paulo Universitetinin iqtisad fakültəsini bitirmişdir. İxtisasda işləyən Dünya Bankının işgüzar səfərdə Afrikada olub, burada fotoşəkil çəkməyə başladı. 1973-cü ildən etibarən yalnız fotoqrafiya ilə məşğul olur, ilk olaraq jurnalistdir. 1979-cu ildə "Maqnum Foto" agentliyinə müraciət etmişdir.

1982-ci ildə *W. Eugene Smith Memorial Fund Grant* mükafatına layiq görülmüşdür. 1992-ci ildən Amerika Elm vcə İncəsənət Akademiyasının xarici fəxri üzvüdür. 1993-cü ildə Kral Fotoqrafiya Cəmiyyətinin 100 illik Medalı və Fəxri Dostluq mükafatı laureatı olmuşdur.

1994-cü ildə Parisdəki həyat yoldaşı ilə birgə "Amazonas Images" agentliyini tərk etmişdir. Salqado 2001-ci ildən UNICEF-in xoşməramlı səfiridir. Fotoqraf 100-dən çox ölkəni səyahət etmişdi. Hazırda Parisdə yaşayır.

Sebastianın 25 illik fəaliyyətini öyrənən Vim Venders onun haqqında "Yerin duzu" adlı film çəkmişdir.

## Məşhur albomları

* Other Americas (1977-1986)
* Sahel: l’homme en détresse (1986)
* Sahel: el fin del camino (1988)
* An Uncertain Grace (1992)
* La Main de l’Homme (1993)
* Workers (1993)
* Terra (1997)
* Migrations and Portraits (2000)
* The Children: Refugees and Migrants (2000)
* L’homme et l’eau (2005)
* Africa (2007)
* Genesis (2013)

## Xarici keçidlər

* Instituto Terra 
* Amazonas Images. Photo agency formed by Salgado and his wife Lélia Wanick.  
* Biography at ''The Guardian''
* 'Sebastião Salgado: The silent drama of photography' TED Talk 
* "Back to Nature, in Pictures and Action," *New York Times*, 2009
* "Genesis by Sebastião Salgado: Exhibition Review", *Huffington Post UK*, 2013

## İstinadlar
E.ə. 290

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Dikearxus — yunan filosofu, peripatetik məktəbin ən görkəmli nümayəndələrindən biri. 
## İstinadlar
Hiroşi Hamaya

**Hiroşi Hamaya**  — Yaponiya fotoqrafı.

## Həyatı
Hiroşi Hamaya 28 mart 1915-ci ildə Tokio şəhərində, Şitayada anadan olub.

Hamaya 1960-cı ildə Maqnum Fotoya qoşulmuşdur. O, bu beynəlxalq foto agentliyə qoşulan ilk yapon fotoqrafıdır. 1986-cı ildə Beynəlxalq Fotoqrafiya Mərkəzinin (Nyu-York) Fotoqrafiya Mükafatına layiq görülmüşdür.

Hamaya 6 mart 1999-cu ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Vətən Partiyası (2015)

**Vətən Partiyası**- Türkiyədə siyasi partiya.

## Haqqında
Partiya ümumilikdə solçu ideologiyalı bir partiyadır.Özünü Türkiyə işçi sinfinin,kəndlilərin,sahibkar və sənətkarların, fikir əməkçilərinin,milli sənayeçilərin ortaq milli iqtidarı üçün mücadələ edən partiya olaraq hesab edilir.

Gənclər təşkilatı Öncü Gənclik, qadın təşkilatı Öncü Qadın olaraq adlandırılmaqdadır.Partiyanın ayrılıqda özünə tabe USMER adında bir strateji araşdırma mərkəzi mövcuddur.

Vətən Partiyası, Mustafa Kamal Atatürkün Türkiyə Böyük Millət Məclisinə konstitusiya dizaynı olaraq göstərdiyi 13 sentyabr 1920 tarixli Xalqçılıq proqramında və Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 17 noyabr 1920-ci ildə qərarlaşdırdığı Xalqçılıq bəyannaməsindən yaranan təməl proqramın bu gün də keçərli olduğu fikrini irəli sürür.

## İstinadlar
Stiv Ditko

**Stiv Ditko** (; ) — ABŞ komiks rəssamı və yazıçısı. Marvel Comics-də işləyərkən Sten Li ilə birlikdə yaratdığı Hörümçək-adam və Doktor Strenc personajları ilə məşhurdur.

Ditko Nyu-York şəhərində yerləşən Karikaturaçılar və İllüstratorlar Məktəbindən təhsil almış və müəllimi Betmen rəssamı Cerri Robinson olmuşdur. 1953-cü ildə peşəkar karyerasına başlamış, Cek Körbi və Co Simonun studiyasında işləməyə başlamışdır. Charlton Comics-də işləmiş, burada müəmma və elmi fantastika komiksləri üzərində işləmişdir. 1960-cı ildə Kapitan Atom personajını yaratmışdır.

1950-ci illərdə Marvel Comics-in xələfi Atlas Comics-ə qoşulmuş və burada böyük işlər görmüşdür. Burada Hörümçək-adam və Doktor Strenc personajlarını yaratmışdır. Lakin özünün açıqlamadığı səbəblərdən ötürü nəşriyyatı tərk etmişdir.

DC Comics və Charlton Comics-ə qayıtmış, burada Göy böcək, Şahin və Göyərçin, Sual kimi məşhur personajlar yaratmışdır. Stiv müsahibə vermək həmişə imtina edirdi, çox nadir hallarda verirdi.

29 iyun 2018-ci ildə Nyu-York şəhərində öz evində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Purizm (incəsənət)

**Purizm** — 1918–1925-ci illər arasında Fransada rəssamlıq və memarlığa sahəsində yayılmış hərəkat. Purizm hərəkatına Amedee Ozenfant və Çarlz Eduard Canneret başçılıq etmişdir. Onlar bu hərəkatı kubizmə əsaslanaraq yaratmışdılar. Purizmdə cismlər sadə formalarda, həndəsi fiqurlar şəklində təsvir edilirdi. Purizmin əsas şərtləri 1918-ci ildə nəşr olunan "*Après le Cubisme*"("Kubizmdən sonra") kitabında göstərilmişdir.

## Birinci Dünya müharibəsi sonrası
 
Korbusyer və Amedee Ozenfant purizm yaradıcıları idi. Fernand Leger bir prinsip üzvü idi.
Purizm, müharibə ilə nəticələnən Fransa müharibəsi dövründə Dünya müharibəsi dövründə müntəzəmliyi bərpa etmək cəhdi idi.

## Ədəbiyyat
Крючкова В.А. "Кубизм.Орфизм.Пуризм", Москва 2000

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Le Purisme, L'Esprit nouveau: revue internationale d'esthétique, 1920. Gallica, Bibliothèque nationale de France
* Purisme, Agence photographique de la réunion des Musées nationaux
III Sam mirzə

**III Sam mirzə** — 1747-ci ildə Nadir şah əleyhinə Ərdəbil və Təbrizdə baş verən üsyana Səfəvi hakimiyyətini bərpa etmək uğrunda mübarizə aparan yalançı şahzadə III Sam Mirzə başçılıq edirdi. III Sam Mirzə şəhərlilərin böyük bir hissəsini öz tərəfinə çəkərək silahlı dəstələr yaratdı və onların köməyi ilə bir sıra uğurlar əldə edə bildi. Lakin III Sam Mirzə Nadirin əmisi oğlu Əmiraslan xan tərəfindən Təbrizdə qətlə yetirildi və üsyan yatırıldı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* II Sam mirzə
* II Sam mirzə
* Şirvan üsyanı (1743)

## Xarici keçidlər
* Xalq üsyanları
* ''Nadir şah Əfşar''  **tarix.info**
Mirzə Yusif Qarabaği

**Mirzə Yusif Qarabaği, Mirzə Yusif Nersesov** (; əsl adı: **Ovsep Nersesyants** (); ) — erməni əsilli salnaməçi və tərcüməçi. Qarabağ tarixi barədə farsca "Tarixi-Safi" () və Qarabağlı şairlər barədə "Məcmueyi-divani-Vaqif və digər müasirin" əsərlərinin müəllifi.

## Həyatı
1789-ci ildə Qarabağ xanlığının Hadrut kəndində anadan olmuşdur. Onun atası Nerses Cənubi Azərbaycanın Əhər şəhərindən idi və Qarabağa köçmüşdü. Mirzə Yusif "Tarixi-Safi" əsərinin müqəddiməsində hələ uşaq ikən Qarabağdan "Qızılbaş vilayətinə" (Cənubi Azərbaycana) aparıldığını qeyd edirsə də, bunun səbəbini izah etmir.

Ə. Ə. Səidzadə bu məsələdən bəhs edərkən Mirzə Yusif Qarabağinin 8–9 yaşlarında ikən talan məqsədilə Qarabağa soxulan qarətçilər tərəfindən əsir edilib aparıldığını və digər əsirlər sırasında İran şahına təqdim olunduğunu göstərir. Mirzə Yusifin özünün yazdığına görə, o, 18 il Qacar İranında Əmirxan sərdarın yanında qalaraq, farscanı mükəmməl öyrənmişdi. O, bir müddət divanxana katibliyi vəzifəsində işləmiş, vaxtının müəyyən hissəsini də tarixə dair əsərlər mütaliəsinə sərf etmişdir. 1828-ci ildə Türkmənçay sülh müqaviləsi bağlandıqdan sonra Mirzə Yusif Qarabağa qayıdır və bir müddət müəllimliklə məşğul olur. İranda müsəlmanlığı qəbul etmiş Mirzə Yusif Qarabağa qayıtdıqdan sonra mitropolit Baqdasar Həsən Cəlalyanın təkidi ilə yenidən xristianlığı qəbul edir.

Mirzə Yusifin yazdığına görə o, 1854-cü ildə Kaspi və Şimali Dağıstan ölkələrinin komandanı general-leytenant knyaz Qriqori Orbelianinin yanında xidmətə girmiş və mütərcimlik etmişdir. Rusiya hərbi komandanlığı ilə Şeyx Şamil arasında aparılan yazışmada Mirzə Yusifin yaxından iştirak etdiyi ehtimal olunur.

Mirzə Yusif Dağıstanda işlədiyi dövrdə Teymurxan-Şurada (Buynakskda) Vaqif və onun müasirlərinin əsərlərindən ibarət bir ədəbi məcmuə də çap etdirmişdir. Dağıstanda üçillik xidmətdən sonra Qarabağa qayıdan Mirzə Yusif yenə də müəllimliklə məşğul olmuş və 1864-cü ildə Qarabağda vəfat etmişdi.

## Əsərləri

* Məcmueyi-divani-Vaqif və digər müasirin. Teymurxanşura: Mirzoyev mətbəəsi, 1856.
* Tarixi-Safi // Qarabağnamələr. 2-ci kitab. Tərtib edəni və çapa hazırlayanı: professor Nazim Axundov. Bakı: Yazıçı, 1991.
* Məcmueyi-Vaqif və müasirinin-digər. Əsəri əski əlifbadan transliterasiya edəni və çapa hazırlayanı: Ə. Bağırov. Bakı: Şuşa, 1999.
* A Truthful History. Translation, introduction and commentaries by K. P. Kostikian. Yerevan: IOS NAS RA, 2000.
* Tarixi-Safi // Qarabağnamələr. II kitab. Tərtib edəni və çapa hazırlayanı: professor Nazim Axundov. Bakı: Şərq-Qərb, 2006.
* Tarixi-Safi // Qarabağnamələr (Qarabağ haqqında tarixi əsərlər). Tərtib edəni: A. Fərzəliyev; N. Axundov. Bakı: Qanun, 2020.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qarabağ xanlığı

## Xarici keçidlər
Verblyuji burnu

**Verblyuji burnu** — Berinq dənizi sahillərində yerləşən burun. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Çukot rayonu ərazisinə daxildir.

Buruna Sfinks adını 1920-ci illərdə coğrafiyaçı Leonid Dyomin, onun formmasına görə vermişdir. Hazırkı, ad isə 1950-ci illərdə möhkəmlənmişdir. Burunun eskimos adlı isə *Нынлувак* — «böyük daxma» məınasını verir. Əvvəllər burada eskimoslara aid yaşayış veri olmuşdur. bu müşahidə məntəqəsində balina ovçuları qalırdı.
## İstinadlar
Hərbi Topoqraflar burnu

**Hərbi Topoqraflar burnu** — Çukot Muxtar Rayonunun cənubunda yerləşən burun. Sahillərini Berinq dənizi yuyur. İnzibati Çukot Muxtar Dairəsinin Anadır rayonu ərazisinə daxildir.

Anadır körfəzi, Uşakov buxtasının şimal-şərq çıxacağında yerləşir. Çukot dilindən tərcümədə *А’тчынот* — «qapalı torpaq» mənasını verir.

2011-ci ildə burun yaxınlığında Cənubi Koreyaya məxsus olan Oriental Angel balıqçı trauleri batmışdır.

## İstinadlar
Lennart Nilsson

**Lennart Nilsson** (; ) — İsveç fotoqrafı.

## Həyatı

Lennart Nilsson İsveçin Strenqes şəhərində anadan olmuşdur. Atası və əmisi fotoqraf idi. Atası on iki yaşında ilk kamerasını ona verdi. On beş yaşındaykən, Luis Pasteur haqqında bir sənədli filmi gördü ki, onu mikroskopla maraqlandı. Bir neçə il ərzində Nilsson mikroskop əldə etmiş və həşəratın mikrofotoqraflarını hazırlamışdır.

1940-cı illərin ortalarında Stokholmun Åhlen & Åkerlund nəşriyyatçısı üçün tez-tez işləyən sərbəst fotoqraf kimi peşəkar karyerasına başladı. Onun ən erkən tapşırıqlarından biri 1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi zamanı Norveçin azadlığını əhatə edirdi. *[[Laplandiya]]da* (1945), *[[Şpitsbergen]]də [[ağ ayı]] ovu* (1947) və *[[Konqo çayı]]nda balıqçılar* (1948) adlı erkən fotoşəkillərini çəkdi.

1954-cü ildə tanınmış İsveçlilərin səksən yeddi portreti İsveçdə "İsveç profildə" adlı kitabda nəşr olundu. Onun 1955-ci ildəki "Reportaj" adlı kitabında ilk işlərinin bir seçimi var idi. 1963-cü ildə İsveç Qurtuluş Ordusu haqqında fotoşəkil bir neçə jurnal və "Hallelujah" kitabında çıxdı

1950-ci illərin ortalarında o, son dərəcə yaxın foto çəkmək üçün yeni fotoqrafiya texnikaları ilə təcrübəyə başladı. 1960-cı illərin ortalarında mövcud olan çox incə endoskoplarla birlikdə bu inkişaflar ona canlı qan damarlarının və bədən boşluğunun təməlini çəkən fotoşəkillər hazırlamağa imkan verdi. 1965-ci ildə, insan həyatının başlanğıcının fotoşəkilləri örtüyü və "Life" jurnalının on altı səhifəsində ortaya çıxdı. Onlar *[[Ştern (jurnal)|Ştern]], Paris Match, The Sunday Times* və başqa jurnallarda nəşr olundu. "Uşaq doğuldu" kitabının bir hissəsini təşkil edən fotoşəkillər (1965); Kitabın görünüşləri, 30 aprel 1965-ci il tarixli "Həyat" nəşrində dərc edildikdən sonra ilk dörd gündə səkkiz milyon nüsxə satılmışdı. Daha sonra çəkilən fotoşəkillərdən bəziləri Voyacer proqramına daxil edilmişdir.

1970-ci ildə Karolinska İnstitutunun heyətinə qatılıb. Nilsson həmçinin *Saqanın həyat*ı (1982) və *Həyatın möcüzəsi* (1996) filmləri də daxil olmaqla sənədli filmlərin yaradılmasında iştirak etmişdir.

## İşləri
* 1959 *Myror* (Qarışqalar)
* 1959 *Liv i hav* (Okeanda həyat)
* 1963 *Halleluja, en bok om frälsningsarmén* (Hallelujah, Qurtuluş Ordusu haqqında kitab)
* 1965, 1976, 1990, 2003 *Ett barn blir till* (Uşaq doğulur)
* 1973 *Se människan*
* 1975 *Så blev du till*
* 1982 *Vårt inre i närbild*
* 1984 *Nära naturen. En upptäcktsfärd i naturens mikrokosmos* (Təbiətə yaxın: Təbiətin Mikrokosmosda araşdırılması)
* 1986 *I mammas mage* (Doğulma)
* 1993 *Vi ska få ett syskon*
* 2002 *Hans livs bilder*
* 2006 *Life*

## İstinadlar
İnan Cençu yabqu

**İnan Cençu yabqu** (öncəki titulu **İl Pi Tardu şad** 頡苾達度設; ) — Yükük şadın yeganə oğlu idi.

## Hakimiyyəti
653-659-cu illərdə Künduz şəhərini idarə etmişdir. 655-ci ildə Çin tərəfindən rəsmən xaqan kimi təsdiq almaq istəsə də Xallıq İşbara Yabqunun səfiri ölkəyə buraxmaması sayəsində məqsədinə çatmamışdır.
659-cu ildə Aşina Mişe tərəfindən Ebinur gölü sahillərində öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Kedrovaya Koşka burnu

**Kedrovaya Koşka burnu** — Çukot Muxtar Rayonunun cənubunda yerləşən burun. Sahillərini Berinq dənizinə daxil olan Onemen körfəzi yuyur. Elədə böyük olmayan yarımadanın cənub-şərq qutqracağını təşkil edir. Burunun qutaracağında qum və gildən təşkil olunmuş dil vardır. Tundra bitkiləri və kollarla örtülüdür. Burun ətrafında sahilin dərinliyi 1 metrdir. Su altı bankələrə rast gəlinir. Burunda Rusiya Federasiyasına məxsus olan naviqasiya işarəsi vardır.
## İstinadlar
Beynəlxalq qotika

**Beynəlxalq Qotika** — 14-cü əsrin sonlarında və 15-cü əsrin əvvəllərində Burqundiya, Fransa və İtaliyanın şimalında başlayan Qotik incəsənət dövrüdür.
Daha sonra Qərbi Avropa boyunca geniş yayılmışdır və dolayısı ilə 19-cu əsrin sonunda Fransız sənətşünası Louis Courajod tərəfindən təqdim edilən dövrün adıdır

Rəssamlar və onların əlyazmaları, portativ işləri qitənin ətrafında geniş yayılmışdı. Saray adamları və ali zadəganlar arasında ortaq  yaranmış və  elita üçün hazırlanmış əsərlər, arasında milli üslubda dəyişiklikləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldırdı.Əsas təsirlər Şimali Fransa, Niderland, Burqundiya Hersoqluğu, Praqa İmperiya məhkəməsi və İtaliya idi.Bohemiya kraliçası Anne və İngiltərə kralı II Riçard arasında evlilik nikahları üslubun yayılmasına kömək etdi.Bu başlanğıcda məhkəmə qabiliyyətinin bir üslubudur və kiçik zadəganların sifarişi ilə sənətə yayılmışdır.
Şimali Avropada *"Late Gothic"* üslubunun davamlılığı, xüsusən dekorativ elementləri hələ 16-cı əsrin əvvəlinə qədər gedə bilərdi, çünki klassikizmin bərpası əvvəl Rönesansın bərpası idi.

Müasir dövrlərdə sənət tarixçiləri tərəfindən şərtlərin istifadəsi bir qədər dəyişir, bəziləri termini digərlərindən daha məhdud şəkildə istifadə edir .Bəzi sənətşünaslar hiss terminini məhz "bir çox istiqamətlərdə araşdırdılar.
## İnkişafı

Üslubun mühüm Çex versiyası IV Karl, qısa müddət ərzində Praqada Müqəddəs Roma İmperatoru, məhkəməsində  Avropa sənətinin inkişafında qabaqcıl qüvvə oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Metropolitan exhibition ''Prague, The Crown of Bohemia, 1347–1437''
Yehuda Pen

**Yehuda Pen** (5 iyun 1854 - 1 mart 1937) — Rus və Belarus rəssamı, müəllim, XX əsrin əvvəllərində sənətdə "Yəhudi İntibah" ın görkəmli xadimi. O, Mark Şaqalın müəllimidir.

## Bioqrafiya
Yehuda Pen 1854-cü il 24 mayda (5 iyun) Novoaleksandrovsk şəhərində anadan olub. Erkən yetim, 1867-ci ildən Dvinskda çıraq rəssamı kimi çalışmışdır. 1879-cu ildə o, Sankt-Peterburq şəhərinə köçdü və 1880-ci ildə İncəsənət Akademiyasına daxil oldu. Akademiyanın sonunda (1886) Dauqavpils və Riqada yaşamış, burada baronla ilə tanış olub, baron onu Vitebsk əmlakına dəvət edir, burada Baron dostları olur: İlya Repin və başqaları.

1891-ci ildə Vitebsk şəhərinə yerləşdi və bir il sonra Rusiyada ilk yəhudi incəsənət məktəbini açdı.

Onun şagirdləri Mark Şaqal, Zair Azqur, İlya Çaşnik olub. 1907 və 1914-cü illərdə Pen və onun tələbələri arasında sərgilər keçirildi. Yehuda Pen rəsmlərində yəhudi kasıblarının həyatını göstərdi. 1905-ci ildən sonra Penin əsərində "Yəhudi Rəbbi", "Ötən Şənbə" kimi dini dəlillər var. Sənətçi 28 fevral - 1 mart 1937-ci il gecəsi Vitebskdə evində öldürüldü. Cinayətin halları indiyə qədər dəqiqləşdirilməyib. Rəsmi versiyaya görə: miras sahibi olmaq istəyən yaxınları tərəfindən öldürülüb. Vitebskdəki Staro-Semenovskoye
qəbiristanlığında dəfn edildi. 
## Mükafatlar və adlar
*1927-ci ildə yaradıcılığının 30-cu ildönümü münasibətilə Yehuda Pen "Əməkdar yəhudi sənətinin adı"na layiq görülmüşdür.

## Yaddaş
*Vitebskdə Yehuda Penin vəfatından sonra onun şəkil qalereyası yaradılmışdır.
*İndi əsərləri Vitebsk İncəsənət Muzeyində və Belarus Respublikasının Milli İncəsənət Muzeyində saxlanılır.
*1999 və 2004-cü illərdə Penə həsr olunmuş Belarus markalı poçt markaları buraxılıb.
## Qalereya

Street in Vitebsk.jpg|Vitebsk küçəsində

1903. Письмо из америки.jpg|"Amerikadan məktub", 1903

Yury Pen - Portrait of Marc Chagall.jpg|Mark Şaqalın portreti

Iehuda Pen Portrait of Josef Turzhansky 1910s.jpg|Iosif Turzanskinin portreti

Iehuda Pen Breakfast SelfPortrait 1932.jpg|"Səhər yeməyi", avtoportret, 1914.

1910-е. За газетой.jpg|"Qəzetin arxasında", 1910

Yehuda Pen Watchmaker.jpg|Saatsaz, 1914.

Iehuda Pen. House with a goat 1920s.jpg|"Keçi ilə bir ev" 1920.

Проситель.jpg|"Ərizəçi"


## Mənbə
#https://web.archive.org/web/20131029211456/http://booknik.ru/static/material/pdf/shagal.pdf
#http://mishpoha.org/6/pen.php 
#http://infoart.udm.ru/misc/news/00/12/08_091.htm
## Xarici keçidlər
#Валерий Шишанов. Материалы о Ю. М. Пэне в РГАЛИ
#Валерий Шишанов. Об утраченном портрете Марка Шагала работы Юрия Пэна
#Иегуда (Юрий) Моисеевич ПЭН 
#http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/32720/episode_id/1211358/video_id/1193266/
İrbis İşbara Yabqu xaqan

**İrbis İşbara Yabqu xaqan** (əsl adı **Aşina Baobu** 阿史那薄布) — Göytürk xaqanı.

## Hakimiyyəti
İl Külüg şadın oğlu idi. Nuşibilərin dəstəyi ilə hakimiyyətə gəlmiş, cəmi 1 il taxtda qalmasına baxmayaq Kuça, Çaç və Səmərqənd kimi əsas şəhərləri əlində saxlamışdı. 641-ci ildə öldürülmüşdür.

## İstinadlar
İl Külüg şad

**İl Külüg şad** — Göytürk xaqanlığında hakimiyyətdə olmuşdur. Tezliklə İrbis İşbara Yabqu xaqanla əvəz olunub.
AGLAE

**AGLAE** () – Parisdə yerləşən Luvr muzeyinin şüşə piramidasının altında, 15 metr dərinlikdəki zirzəmidə saxlanılan muzeyin zərrəcik sürətləndiricisi. 1988-ci ildən bəri muzeyin bir parçasıdır.

Araşdırmaçılar əsərlərin hazırlandığı maddələri öyrənmək və orijinallıqlarını təsdiqləmək üçün AGLAE-nin proton və alfa zərrəcik şüalarını istifadə edir. Bir obyektin tərkibindəki elementlərin miqdarı və kombinasiyaları, mineralın çıxarıldığı mədənlərə və obyektin nə vaxt hazırlandığına dair barmaq izi kimi məlumat verə bilər.

## İstifadəsi
Alimlər AGLAE-dən Fransız hökumətinin Napoleon Bonaparta hədiyyə etdiyi bir qılınc qınının təmiz qızıldan hazırlandığını yoxlamaq (həqiqətən elə idi) və "Oturmuş Katib" adlı 4500 illik Misir heykəlinin canlı kimi görünən gözlərindəki mineralları müəyyən etmək üçün də istifadə etdilər (qara qaya kristalı, ağ maqnezium karbonat və damarlar üçün də qırmızı dəmir oksid). Bu, müvafiq araşdırma sahəsi üçün istifadə edilən yeganə zərrəcik sürətləndiricisidir.

Maşını idarə edən qrupun rəhbəri Kler Paçekodur.

Paçeko Bordo Universitetində antik əşyalar sahəsində doktorluq dərəcəsi almaq üçün AGLAE-də ion-şüalanmaları analizləri ilə işə başlamışdır. 2011-ci ildə qrup lideri olan Paçeko sürətləndiricini üç mühəndisdən ibarət olan komandayla birlikdə idarə edir. Fiziklər və mühəndislər araşdırmalarını kuratorlar və sənət tarixçiləri ilə birlikdə aparır.

AGLAE-nin ən əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biri əsərlər üzərində tədqiqat aparılarkən zərər verməməsidir. Əgər söhbət mədəni mirasdan gedirsə bu ilk prioritet olur. AGLAE-də istifadə edilən texnikalar arasında litium və uran arasındakı elementlərin ən kiçik izlərini belə müəyyən edə bilən, zərrəciklə induksiya olunan rentgen və qamma şüaların emission spektrometriya üsulları var.

AGLAE-dən əvvəl tədqiqat obyektlərinin analizi üçün nümunələrin potensial təhlükələri olan vakuum otağına yerləşdirilməsi lazım idi. Vakum otağına yerləşməyən böyük obyektlərin araşdırılması isə ümumiyyətlə mümkün deyildi. AGLAE-nin şüaları vakuumdan kənarda da çalışdığından, tədqiqatçılar istənilən ölçülü və formalı obyekti araşdıra bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leymin burnu

**Leymin burnu** — Çukot yarımadasının şərq sahillərində, Berinq dənizi kənarında yerləşən burun.  sözü tərcümədə  "qar yığımı" mənasını verir. Bunun səbəbi Uelen və Naukandan Lavrentiya və Nunyamo kəndlərinə gedərkən burun dayanacaq rolunu oynayırdı. Çukçalar həmişə burun ətrafında olan təmiz buzdan su kimi istifadə edirdilər.
Burunun qayalıqlarında 7-8 min quş yuva qurur. Quşlar 8 növdə birləşir: berinq qarabatdağı, qütb qağayısı.

Burunun qərtb qutaracağında, VI—VIII əsrlər arası dövrə aid dəniz ovçularının yaşayış məntəqəsinin qalıqları aşkarlanmışdır.
## İstinadlar
Palermo FK

**"Palermo"** — İtaliyanın futbol klubu.

## Tarixi
1 noyabr 1900-cı ildə yaradılıb.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Alik

**Alik** () - İranın paytaxtı Tehran şəhərində gündəlik nəşr olunan erməni dilli qəzet. Alik, İranda nəşr olunan ilk və yeganə erməni icmasına məxsus qəzetdir. Qəzetin nəşrinə 1931-ci ilin mart ayında başlanmışdır. İlk vaxtlarda həftədə 1 dəfə olmaqla nəşr edilən Alik, 1935-ci ilin əvvvələrindən etibarən həftədə 2 dəfə olmaqla nəşr edilmişdir. 1941-ci ildən etibarən isə gündəlik nəşrə keçmişdir. Hal-hazırda baş redaktoru Terenik Melikyandır.

## İstinadlar
Salyana

**Salyana** — Qarabağ xanlığında vergi növü. Hərfi mənası farsca *«illik»* deməkdir. Bəzi müəlliflər qeyd edir ki, xanlıqlar dövründə xəzinənin xeyrinə toplanan malcəhət vergisi «salyana» adlanırdı. Verginin adına istinad etsək, bu verginin arpa və buğda şəklində illik yığılan vergi olduğunu aydınlaşdırmış olarıq.
## İstinadlar
Ezop

**Ezop** ( ) — Əfsanəvi Ezop qədim yunan təmsil ustasıdır. Təxminən eramızdan əvvəl 620 – 564-cü illərdə yaşayıb. Ezopun real şəxsiyyət, yaxud ümumiləşdirici obraz olması indiyə qədər məlum deyil. Onun bioqrafiyası qeyri-müəyyəndir. Ən inandırıcı versiyaya görə, o kölə olub və sonradan ona azadlıq verilib. Delfiya şəhərinin sakinləri tərəfindən öldürüldüyünə inanılır.

## Haqqında
Orta əsrlərdə Bizansda Ezopun məzəli bioqrafiyası yazılıb. Uzun illər həmin bioqrafiya Ezop haqqında dəqiq məlumatlar mənbəyi sayılıb. Burada Ezop dəyər-dəyməzinə alınıb-satılan, özü kimi kölələr, habelə nəzarətçiləri və ağaları tərəfindən daim incidilən bir şəxsdir.

Ezopu qozbel, axsaq, meymun sifətli, əlqərəz, hər baxımdan Apollonun ilahi gözəlliyinin tam əksi kimi təsvir ediblər. O, heykəltəraşlıqda da belə təsvir edilib, o cümlədən bizim günlərə qədər gəlib çıxan maraqlı heykəldə də bu şəkildədir. Lakin bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, Ezopun anadangəlmə eybəcərliyi, onun hiyləgərliyi, müdriklər və kahinlər ilə müəmmalı əlaqələri uydurmadır. XX əsrə yaxınlaşdıqca Ezopun obrazı getdikcə daha aydın şəkil alıb. Əgər o, real şəxsiyyətdirsə, bir vaxtlar Qrimm qardaşları kəndbəkənd gəzib nağıllar topladıqları kimi onun da təmsilləri xalqın müdriklik xəzinəsindən toplanıb. Ezopun məcmuə şəklində toplanmış təmsilləri bizim günlərə gəlib çatsa da, müəllifin real şəxsiyyət olmasını və fəlsəfi fikirlərin məhz onun tərəfindən deyildiyini təsdiq etmir.

Ezopun təmsilləri mənsur əsərlərdən ibarət topludur. Burada azı 400 təmsil yer alıb. Əfsanəyə görə, Aristofanın dövründə Afinada uşaqlara Ezopun müdrik təmsilləri öyrədilirmiş. Ezopun təmsillərini ilk dəfə hələ eramızdan əvvəl III əsrdə qədim yunan filosofu Demetri Falerski yeni şəklə salıb. Eramızdan əvvəl II əsrdə qədim yunan filosofu Babri Ezopun təmsillərini oxumağa və tərcümə etməyə başlayıb. Ezopun təmsil yaradıcılığının əsasını məhz onun tərcümələri təşkil edib. Bəzi tarixçilər məhz Babrini topunun həqiqi müəllifi sayırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ezop dili
Məzəli (jurnal)

***"Məzəli" juranlı*** () — 1914–1915-cu illərdə Bakıda çıxan həftəlik ictimai, siyasi, satirik jurnal. Naşiri və redaktoru Haşım bəy Vəzirov idi.

## Tarixi
"Məzəli" jurnalı 1914-cü ilin dekabrın 27-də  nəşrə başlamış, 1915-ci il oktyabrın 17-də nəşrini dayandırmışdır. Jurnal Bakıda Azərbaycan türkcəsində nəşr edilirdi. Jurnalın əsas materiallarını redaktor özü yazırdı. 25-ci sayına kimi naşiri və redaktor Haşım bəy Vəzirov, 25–37 saylarında müvəqqəti müdiri Hacı İbrahim Qasımov, sonra isə yenidən müdir və naşiri Haşım bəy Vəzirov olmuşdur. H.Vəzirov "*Kefim gələndə*" sərlövhəli "*Birisi*" imzalı felyetonlar ilə məşhur olmuşdur. "Məzəli"nin 42 nömrəsi çapdan çıxmışdır.

## Mövzusu

"*Keyfim gələndə*" ümumi başlığı altında yazdığı felyetonlar oxucular arasında geniş yayılmışdı. Jurnalda yalançı mollalar, fırıldaqçı hacılar, məşədilər, pulpərəst, özgə malında gözü olan adamlar kəskin tənqid olunurdu. "Məzəli" jurnalı da əsas tənqid üsulunu "Molla Nəsrəddin"ə bənzədirdi. Zarafat, sözü eyhamla demək əsas tənqid üsulu idi. Müharibə dövrünün ziddiyyətli məsələləri də jurnalda öz əksini tapırdı.

"Məzəli"nin ideya-ictimai məsləki və qabaqcıl mövqeyi ilk sayındakı proqram səciyyəli "*Yolumuz*" məqaləsində öz əksini tapmışdır. "Məzəli"də Ə.Nəzmi, Ə.Qəmküsar, C.Əsgərzadə, Ə.Müznib, Ə.Razi, B.Seyidzadə və b. iştirak etmişlər. Ə.Əzimzadənin jurnal üçün çəkdiyi 100-dən artıq karikaturada "Molla Nəsrəddin" jurnalının ənənələri təbliğ edilmişdir. "Məzəli" imperialist müharibəsinin törətdiyi dəhşətləri, ictimai ədalətsizliyi, qadın hüquqsuzluğunu ifşa etmiş, mətbuat, ədəbiyyat, teatr məsələlərini işıqlandırmış, savadsızlığın ləğvi və ana dilinin saflığı uğrunda mübarizə aparmışdır. "Molla Nəsrəddin" ədəbi üslubu ilə yazılmış "*Seyahətnameyi-Çaqqulu bəy*" və "*Qarabağ səyahətnaməsi*"ndə ictimai haqsızlıq tənqid olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbuatı
* Arı (jurnal)

## Mənbə
* "Azərbaycan mətbuatı tarixi" (Dərs vəsaiti), N. Zeynalov, I hissə, Bakı, 1973 səh. 95-96.
*Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı, 2008. səh.191.

## İstinadlar
Cəm (jurnal)

***Cəm*** — siyasi və ədəbi-yumoristik həftəlik jurnal. 

## Tarixi
28 noyabr 1910 - 6 oktyabr 1912 illərdə 43 nömrəsi, 10 dekabr 1927 - 2 may 1929 illərdə isə 49 nömrəsi (cəmi 92 nömrə) çıxmışdır. 77 nömrəsi ərəb əlifbası ilə, 15 nömrəsi isə latın əlifbası ilə çap olunmuşdur. Əvvəllər türk və fransız dillərində, 1927-ci ildən təkcə türk dilində nəşr edilmişdir. Sahibi və məsul müdiri Cəmil (Cəm), baş redaktoru isə Rafıq Xalid (Karay) olmuşdur. 16 səhifəlik idi. Dövrün ictimai nöqsanlarını kəskin tənqid edən jurnalda əsasən yumoristik şeirlər, hekayələr, felyetonlar və karikaturalar dərc olunurdu.

## Həmçinin bax
* Məzəli (jurnal)

## Mənbə
*Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı, 2008. səh.74.
Tazə həyat

**"Tazə həyat" qəzeti** () — 1907–1908-ci illərdə Bakıda nəşr olunmuş ictimai-siyasi və ədəbi qəzet. Qəzetin naşiri və baş redaktoru Haşım bəy Vəzirov idi. Qəzet Azərbaycan milli mətbuatının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

## Tarixi
"Təzə Həyat" qəzeti 1907-ci ilin aprel ayında Bakı şəhərində fəaliyyətə başlamışdır.**' Qəzetin təsisçisi və baş redaktoru olan [[Haşım bəy Vəzirov]] müstəqil mətbu orqanın yaradılması məqsədilə [[Hacı Zeynalabdin Tağıyev|Hacı Zeynalabdin Tağıyevə]] müraciət etmiş və Bakı Bələdiyyə İdarəsindən rəsmi icazə almışdır. Qəzetin ilk nömrəsi 1 aprel 1907-ci ildə nəşr olunmuşdur. Bu müddət Azərbaycan və ümumilikdə Rusiya imperiyası müsəlmanlarının ictimai-siyasi həyatında mürəkkəb və çətin bir dövrə təsadüf edir.**'

## Məqsədi
Qəzet öz fəaliyyətində azadlıq, bərabərlik və ədalət prinsiplərini, eyni zamanda İslam dəyərlərini əsas tutmuşdur. "Məqsədimiz" başlıqlı əsas məqalədə bildirilir ki, "Təzə Həyat" müsəlmanların yeni dövrün tələblərinə uyğun sosial-iqtisadi və mədəni inkişafını təmin etmək, onların həyat şəraitini müasirləşdirmək istiqamətində fəaliyyət göstərəcəkdir.**'

Haşım bəy Vəzirovun konsepsiyasında müsəlman həmrəyliyi mühüm yer tutmuş, o, dünya müsəlmanlarının qarşılaşdıqları problemləri ümumbəşəri perspektivdə dəyərləndirmişdir. Bundan əlavə, qəzet millətçilik ideyalarını da müdafiə edərək, cəmiyyətin bütün təbəqələrinin — sərvət sahiblərindən tutmuş zəhmətkeşlərə qədər — bərabər şəkildə dəyərləndirilməsini əsas prinsiplərindən biri hesab etmişdir.**'

Siyasi baxımdan, "Təzə Həyat" tərəqqipərvərlik xəttini seçərək, Rusiya imperiyasında rus millətinə verilən hüquq və imtiyazların müsəlmanlara da tətbiq olunması uğrunda mübarizə aparmışdır. Dil siyasətində isə, qəzet geniş oxucu kütləsinə müraciət etmək məqsədilə sadə və anlaşılan dildən istifadə etmiş, elitist və çətin terminologiyadan uzaq durmuşdur.**'

== Redaksiya heyəti ==
"Təzə Həyat" dövrünün nüfuzlu ədəbi-publisistik simalarını bir araya gətirmişdir. Qəzetin fəaliyyətində [[Mirzə Ələkbər Sabir]], [[Məhəmməd Hadi]], [[Məmməd Səid Ordubadi]], Məşədi Azər, [[Hacı İbrahim Qasımov]] və Axund [[Yusif Ziya Talıbzadə]] kimi tanınmış yazıçı və publisistlərin əhəmiyyətli rolu olmuşdur. Bu şəxslərin yaradıcılığı və ideyaları qəzetin ideoloji xəttinin formalaşmasında əsas amillərdən biri olmuşdur.**'

## Nəşr faəliyyəti və bağlanması
"Təzə Həyat" 1907-ci ilin aprelindən dekabr ayına qədər 209, 1908-ci ildə isə 230 nömrə olmaqla, ümumilikdə 439 nömrə nəşr etmişdir.**' Lakin, 1908-ci ilin sonunda [[Rusiya imperiyası]] hökuməti tərəfindən qəzetə qarşı senzura tədbirləri gücləndirilmiş və nəşri dayandırılmışdır. Bununla yanaşı, 1906-cı ilin sentyabr ayında Bakı general-qubernatoru tərəfindən qəzetin "zərərli istiqamətə malik" olması bəhanəsi ilə fəaliyyətinə məhdudiyyətlər tətbiq edilmişdi.**'

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbuatı
* Həyat (qəzet)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
*
İrvinq Penn

**İrvinq Penn** (; ) — XX əsrin ən nüfuzlu fotoqraflarından biri, moda fotoqrafiyasının ən vacib nümayəndəsi olan Amerika fotoqrafı.

## Həyat və işi
1917-ci ildə inqilabdan sonra Rusiyanı tərk edən immiqrant yəhudi ailəsində doğulub. On səkkiz yaşında İrvinq Filadelfiya İncəsənət Muzeyinin nəzdindəki dördillik reklam dizaynı kursuna yazıldı. Peşə təhsili ilə yanaşı o Harper's Bazaar jurnalında kuryer kimi işləyir, həmçinin rəssama ayaqqabı eskizlərini çəkməyə kömək edirdi. 1938-ci ildə təhsilini bitirərək "Junior League" jurnalının incəsənət redaktoru olmuş, sonra isə Saks Fifth Avenue univermağında analoji vəzifəyə keçmişdir. Lakin iyirmi beş yaşında işdən çıxaraq Mexikoya yollanmış, burada il boyu şəkillər çəkmişdir.

Nyu-Yorka qayıtdıqdan sonra Penn müsahibəni müvəffəqiyyətlə keçərək Vogue jurnalının incəsənət redaktoru Aleksandr Libermanın köməkçisi oldu. 26 yaşlı dizaynerin jurnalın üz qapağının necə görünməli olduğuna dair öz təsəvvürü var idi, lakin jurnalın fotoqrafları ilə bu məsələdə anlaşa bilmədiyinə görə Liberman ona kameranı götürməyi məsləhət gördü və 1 oktyabr 1943-cü ildə İrvinq Pennin ilk fotoşəkli Vogue jurnalının üz qapağında çıxdı. Fotoqraf ölümünə qədər Vogue moda jurnalına şəkillər çəkmişdir. Penn həyatı boyu ən azı altı kitab çıxarıb. 7 oktyabr 2009-cu ildə Manhettendəki evində 92 yaşında vəfat edib.

## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt
*Dünya muzeylərində işləri
*Irving Penn: Small Trades at the J. Paul Getty Museum 
*Irving Penn: Platinum Prints at the National Gallery of Art 
*Gallery of 123 photos by Irving Penn
*Art News Online article on a Penn photo
*Irving Penn gallery 
*Irving Penn at Luminous Lint
*Irving Penn in Paris in the 50'
Tək səbir (qəzet)

**Tək səbir** — ictimai-siyasi, satirik və yumorlu qəzet.

## Tarixi
"Şirvan" xeyriyyə cəmiyyəti tərəfindən 1992-ci ildə təsis edilmişdir. Ayda iki dəfə nəşr olunur. "Molla Nəsrəddin" jurnalının bugünkü xələflərindən biridir. Naşiri və redaktoru İsgəndər Etibardır.

## Mövzusu
Qəzetin ilk sayındakı proqram səciyyəli yazıda deyilir: "...bu günün ictimai-siyasi hadisələrini onların (C.Məmmədquluzadə, M.Ə.Sabir - red.) ruhuna sədaqətlə şərh etməyə, gülməlilərə gülməyə, ağlamalılara ağlamağa çalışacağıq". Qəzetin adı M.Ə.Sabirin ilk dəfə "Molla Nəsrəddin" jurnalında (1908, N3) imzasız çap olunmuş "Səbir", sonrakı nəşrlərə "Tək səbir" adı ilə daxil edilmiş şeirindən götürülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Təzə həyat (qəzet)

## Mənbə
*Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı, 2008. səh. 279.
Fateh Sultan Mehmed türbəsi

**Fateh Sultan Mehmed türbəsi** — İstanbulun Fateh rayonunda yerləşən XV əsrdə inşa olunmuş Fateh külliyəsinə aid türbə.

## Haqqında
İstanbuldakı ilk sultan türbəsi olan Fateh Sultan Mehmed türbəsi, 3 may 1481-ci ildə vəfat edən və öz adına inşa etdirdiyi Fateh məscidinin arxa həyətində dəfn olunan II Mehmedin məzarı üzərində inşa olunmuşdur. Orijinal türbənin kim tərəfindən və nə vaxt inşa olunduğu dəqiq bilinmir. 1765-ci ildə İstanbulda baş verən dəhşətli zəlzələdə türbə, yaxınlığındakı Fateh məscidi ilə birlikdə tamamilə dağılmış, bir il sonra isə dövrün Osmanlı sultanı III Mustafa tərəfindən yenidən inşa olunmuşdur. Bu dəfəki memarı baş memar Mehmed Tahir ağa olan türbə tamamilə XVIII əsrin barokko üslubunda inşa edilmişdir. Türbədə yalnız Fateh Sultan Mehmed dəfn edilmişdir.

Ancaq 1782-ci ildə yenə İstanbulda baş verən güclü yanğın əsnasında giriş qapısı üzərindəki taxta portik, türbənin içindəki qiymətli əşyalar, o cümlədən məzar sandığının bir hissəsi yanmış, dövrün Osmanlı sultanı I Əbdülhəmid tərəfindən türbə ikinci dəfə bərpa edilmişdir. Hal-hazırda türbənin daxilini bəzəyən qırmızı rəngli pərdələr, saatlar və divar bəzəmələri məhz bu bərpa dövrünə aiddir.

Türbə onbucaqlı formada olub, tamamilə mərmərdən inşa edilmişdir. Məzar sandığı üzərindəki gümüş şəbəkə Osmanlı sultanı Sultan Əbdüləziz tərəfindən qoydurulub. Məzar sandığı üzərinə gümüş işləmələrlə bəzəli parça isə Osmanlı sultanı II Mahmud tərəfindən şəxsən hazırlanmışdır.

## Mənbə

* http://www.tas-istanbul.com/portfolio-view/fatih-sultan-ii-mehmet-turbesi/