Monieza expansa

\**Monieza expansa** () - yastı qurdlar tipinə aid olan sinif.

## Xarici quruluşu
Yastı lentşəkilli qurddur. Bədəninin uzunluğu 1 m–dən 5 metrə qədər eni isə  16 – 20&nbsp;mm qədər olur. Bədən buğumlarından təşkil olunmuşdur, buğumlaşma baş hissədən (skoleksdə) 3,5 – 3,6&nbsp;mm sonra başlayır, hər bir buğum özundən sonra gələn buğum üçün cavan buğum hesab olunur. Hermofredit buğumlarda mayalanır, sonra  yetkin buğmalara keçir, yetkin buğumlarda bütün üzüvlər itir, yalnız balalıq qalır, balalıq isə yumurta ilə dolu olur. Sonuncu budumlar bədəndən qoparaq nəcislə xaricə ifraz olunur, gün ərzində yolxmuş heyvan 10 – 15 buğum ifraz edə bilər ki, bu da 30 – 40 min yumurta ifraz deməkdir. Xarici mühütə düşmüş yumurtalar aralıq sahibləri tərəfindən (oribatid gənələri tərəfindən ) udularaq  yolxurlar.  Sestodun xarakterik əlamətlərindən biri bugumlar arasında 1 – dən 18 kimi fincan şəkilli  vəzlər olur, onların ölcüləri  0,03–0,05&nbsp;mm–dır.  Növün xarakterik əlamlərindən biridə erkək və dişi üzvülərinin biri fərd daxilində olmasıdır (buna  hermofrodit buğumları deyilir)
## Yayılması
Dünyada 12, Qafqazda 9, Azərbaycanda 3 növlə təmsil olunmuşdur. Çox geniş yayılan növdür. Dünyda, Qafqazda və Azərbaycanda gövşəyən heyvanlar arasında çox geniş yayılmışdır.
## Həyat tərzi
Böyük tədqiqat tələb edir anatomik, morfoloji qurluşun dəqiq öyrənilməsi və təcrübə yolu ilə yoxlanılır. Gövşəyən, ot yeyən  heyvanların nazik bağırsağında yaşamaqla, parazit gənələrinin bədən boşluğunda yaşayır və parazit həyata kecirir. Bağırsaq möhtəbiyatı ilə qidalanır.Düşmənləri kimyəvi  perepatlardır. Cinsin statusu və çoxalma xususiyyətləri hermofroditdir (eyni fərddə həm diş,i həm də erkək cinsin  üzvləri  yerləşir), yumurta  qoymaqla çoxalır, inkişafı aralıq sahiblərinin (orbiatid gənələrinin )iştirakı ilə gedir. İnkişafı yumurta, sürfə mərhələsi ilə gedərək, bir mərhələsi aralıq sahiblərdə, digər mərhələsi isə axırıncı  sohiblərdə tamamlanır. Hər iki inkişaf mərhələsinə biotink faktoru əsas amil götürülməlidir. Fərdi inkişafı tam çevrilmə yolu ilə,(aralıq sahillərin inkişafı ilə) gedir. Aralıq sahilərinin (oribatid gənələrinin) bədən boşluğunda invazion sistisorkoid mərhələsi axırıncı sahiblərin (qoyun, qaramal və s) bağırsağında isə yetgin halda yaşayaraq orada parazitlik edirlər.
Orta ömür uzunluğu sürfə mərhələsi invazion sistiserkoid halında aralıq sahillərin (oribatid gənələri) bədən boşluğunda aralıq sahiblərinin həyatı boyu  yetkin formada isə axırıncı sahiblərin (qoyun, qaramal və s.) Nazik bağırsağında 6 – 7 ay, bəzi hallarda isə 9 ay çəkir.
Cinsi yetkinliyə çatma müddəti isə 45 – 60 gündür. Fərdi inkişaf  forması-axırıncı və aralıq  sahillərdə sürfə və yetkin formada inkişaf edir.
Həyat  sikli aralıq sahiblərinin iştirakı ilə gedir. Yumurta – sürfə və yetkin formada inkişaf edərək, bir mərhələsi aralıq  sahillərdə (orbiatid  gənələrində), digər mərhələsi isə axırıncı sahillərdə (qoyun, qaramal və s.) gedir. Fərdlər xarici mühitə hər gün 10 -20 – 30 min yumurta ifraz  edir, repoduktivlik müddəti 6,7 bəzən  hallarda  isə 9 ay olur. Xromosun göstəriciləri öyrənilməyib. Temperatura, rütübət, quraqlıq, abio və bio faktorları sayına və limit  faktorlarına təsir edir.

## İnsan həyatına təsiri
Heyvandarlıqda məhsuldarlığı aşağı salır, fərdi inkişafı əngəllədir, quzular arasında kütləvi qırğın törədir, onun keyfiyətini pisləşdirir, iqtisadiyata (yeyinti sənayesinə) böyük  ziyan vurur. Qəbul edilmiş və qəbul edilməsi  vacib olan mübarizə  tədbirləri-gümüş, kalsumlu gümüş,  fenasol və s.)  növbəli otlaqlar,  tövlə ətrafına  sünü otlaqlar (arpa, yonca və s.) salınması.
AMEA Zoologiya İnstitutunun Helmintologiya laboraforiyasının kolleksiya Fondunda saxlanılır. (Fond: flakon 1 – 100 Q.C.İsmayılov  1967, 86, 1995, 2001, 2003, 2006, 2007 və s. Q.C.İsmayilov, Q.C.Fələliyev).

## Təsnifatı

## Ədəbiyyat
* İsmayılov Q.C. Azərbaycan MEA xəbərləri, 1984 № 4 səh, 41-43 
## Həmçinin bax

* Yastı qurdlar
* Moniezia (Blanchariezia) autumnalis  
## Xarici keçidlər
* Moniezia expansa
* Moniezia expansa
* Каталог типов гельминтов

## İstinadlar