open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
33 Şəhid Abidəsi

**33 Şəhid Abidəsi** () — Türkiyənin Bingöl vilayətində 1993-cü ildə baş tutmuş Bingöl qətliamında Kürdüstan Fəhlə Partiyası (PKK) yaraqlıları tərəfindən öldürülən 33 silahsız Türkiyə Quru Qoşunları əsgərinə həsr olunmuş abidə.

Abidə Bingöl şəhərindən 13 kilometr qərbdə yerləşir. 2007-ci ilin iyununda 33 metr uzunluğundakı bayraq dirəyində (hücum zamanı həlak olan 33 əsgəri təmsil edir) 10 kvadrat metrlik Türkiyə bayrağı və 33 əsgərin hamısı üçün kenotaflar quraşdırılmışdır. Memorial 2012-ci ildə ictimaiyyətə açılmışdır.

## Qalereya

Fayl:33_Şehit_Anıtı_Bingöl_1.jpg|alt=A sign on the road to the monument|Abidəyə gedən yolda işarə.
Fayl:33_Şehit_Anıtı_Bingöl_2.jpg|alt=Cenotaphs of 33 recruits|33 əsgərə aid edilən kenotaf.


## İstinadlar
Türkiyə tərəfindən boşaldılmış kürd kəndləri

**Türkiyə tərəfindən boşaldılmış kürd kəndləri** — Türkiyə Silahlı Qüvvələri tərəfindən Türkiyə ərazisində əhalisi kürdlərdən ibarət olan boşaldılmış kəndlər. Onların sayının 3,000 civarında olduğu təxmin edilir. 1984-cü ildən Türkiyə ordusu Kürdüstan Fəhlə Partiyasının kökünü kəsmək üçün kampaniyaya başlamışdır. 2000-ci ilə qədər 30,000-ə yaxın insan həlak olmuş, iki milyon kürd qaçqın isə evlərini tərk edərək şəhərlərə köçmüşdür.

## Yaşayış məntəqələri
Humanitar Hüquq Layihəsinə görə, Türkiyə hökuməti tərəfindən 2,400 kürd kəndi dağıdılmış, 18 min kürd edam edilmişdir. Digər hesablamalara görə, dağıdılmış kürd kəndlərinin sayı 4,000-dən çoxdur. Ümumilikdə 3,000,000-a qədər insan (əsasən kürdlər) didərgin düşmüşdür.

Kürd İnsan Hüquqları Layihəsi kəndlərin əhalisinin boşaldılmasını (evakuasiyasını) 5 mərhələyə bölür:

* 1985–1989-cu illərdə ilkin mərhələ
* 1990–1991-ci illərdə sentralizasiya mərhələsi
* 1992–1993-cü illərdə kəndlərin sistematik boşaldılması mərhələsi
* 1994-cü ildə kəndlərin boşaldılmasının eskalasiya mərhələsi
* 1995–2001-ci illərdə daha digər kəndlər boşaldılmışdır

2009-cu ilin məlumatına görə, 1,000,000 nəfər hələ də məcburi köçkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kurds Are Finally Heard: Turkey Burned Our Villages
* THE DEFENCE OF HUMAN RIGHTS
Məhmur qaçqın düşərgəsi

**Məhmur qaçqın düşərgəsi** — 1998-ci ildə təsis edilmiş və İraqın Kürdüstan Regionunun (KRG) paytaxtı Ərbildən təxminən 60 km cənub-qərbdə, Məhmur rayonunda yerləşən qaçqın düşərgəsi. Bu qaçqın düşərgəsində 1990-cı illərdə kürdlərlə Türkiyə Quru Qoşunları arasında gedən münaqişədən qaçan 12 minə yaxın kürd qaçqın yaşayır. Qaçqınlar və onların övladları Türkiyədə boşaldılmış kürd kəndlərindəndir. Türkiyə hakimiyyəti iddia etmişdir ki, Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) yaraqlıları kəndlərə sızdığı üçün kəndləri boşaltmalı olmuşdular.

## İstinadlar
İraqda ərəbləşdirmə kampaniyası zamanı kürd kəndlərinin dağıdılması

**İraqda ərəbləşdirmə kampaniyası zamanı kürd kəndlərinin dağıdılması** — 1970-ci il İraq-Kürd Muxtariyyət Müqaviləsi çərçivəsində Kürdüstandan çıxarılan ərazilərin "ərəbləşdirmə kampaniyası" zamanı BƏƏS-çi İraq hökuməti tərəfindən yerlə-yeksan edilmiş kəndlər.

## Yenidən məskunlaşma

1991-ci ilin sonlarında beynəlxalq ictimaiyyət Şimali İraqın dağıdılmış 4,000 kəndinin 1,500-də yaşayış evlərinin yenidən qurulması üçün genişmiqyaslı layihəyə start vermişdir.

## Həmçinin bax
* İran–İraq müharibəsi
* Türkiyə tərəfindən boşaldılmış kürd kəndləri

## İstinadlar
Kürd İnsan Hüquqları Layihəsi

**Kürd İnsan Hüquqları Layihəsi** — Türkiyənin, İraqın, İranın, Suriyanın və başqa yerlərin kürd regionlarında ardıcıl olaraq fəaliyyət göstərən insan haqları təşkilatı. Bu, 1992-ci ildə Londonda yaradılmış və əsası qoyulmuş qeydiyyatdan keçmiş xeyriyyə təşkilatıdı. Onun tərəfdarları arasında kürdlər və qeyri-kürdlər var.

Onun fəaliyyətlərinə məhkəmə çəkişmələri və vəkillik, məhkəmə müşahidəsi və faktaraşdırma missiyaları, tədqiqat və nəşrlər və ictimai məlumatlandırma, təhsil və kommunikasiya təşəbbüsləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official KHRP website (English)
* Official KHRP website (Turkish)
* Baku Ceyhan Campaign
* Ilisu Dam Campaign
Humanitar Hüquq Layihəsi

**Humanitar Hüquq Layihəsi** — insan hüquqlarını qorumaq, "müəyyən edilmiş beynəlxalq insan hüquqları qanunları və humanitar hüquqdan istifadə etməklə münaqişənin sülh yolu ilə həllini" təşviq etmək üçün fəaliyyət göstərən ABŞ-də yerləşən qeyri-kommersiya təşkilatı. 1985-ci ildə təsis edilmişdir. Təşkilat Birləşmiş Ştatların Ali Məhkəməsinin Holder Humanitar Hüquq Layihəsinə qarşı işində adı çəkilən tərəf və əsas iddiaçı idi.

Təşkilatın mandatına insan hüquqları standartlarının, xüsusilə də milli dövlətlər tərəfindən ratifikasiya edilmiş standartların uzunmüddətli gücləndirilməsi və insan hüquqları müdafiəçiləri, hüquq alimləri, ABŞ Konqresinin üzvləri və onların əməkdaşları və digər maraqlı ABŞ vətəndaşları arasında insan hüquqları dialoqunu təşviq etmək daxildir. .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Humanitarian Law Project
Sunil Şetti

**Sunil Şetti** (**Suniel Shetty**; doğum adı: **Sunil V. Shetty**; ) hind aktyor, kino prodüseri, televiziya adamı və əsasən hind filmlərində fəal olan sahibkardır. Demək olar ki, 30 illik karyerasında o, 100-dən çox filmdə rol almışdır.

O, *Popcorn Entertainment Private Limited* prodakşnın sahibidir. O, *Popcorn Motion Pictures* bayrağı altında *Khel – No Ordinary Game*, *Rakht* və *Bhagam Bhag* kimi bir sıra filmlərin prodüseri olmuşdur.

## Erkən həyatı

Suniel Shetty 11 avqust 1961-ci ildə Manqalor ştatının Mulki şəhərində Tulu dilli Bunt ailəsində anadan olmuşdur.

## İstinadlar
Müasir Hüquqşünaslar Assosiasiyası

**Müasir Hüquqşünaslar Assosiasiyası** () — Türkiyədə, Ankarada yerləşən hüquq assoasiyası. Onun məqsədi bəşəriyyətin minlərlə illik tarixi nailiyyətləri işığında hüququn inkişafı, insan azadlığına və demokratiyaya əsaslanan, sosial şüurla təmin edilmiş hüquq sisteminin qurulmasına, fundamental hüquqlara, xüsusilə yaşamaq hüququna və insan ləyaqətinə hər cür qəsdlərin qarşısının alınmasına çalışmaq.

18 yanvar 2013-cü ildə Terrorla Mübarizə Şöbəsinə bağlı polis qrupları İstanbul, İzmir, Ankara, Antalya, Bursada "qanunsuz DHKP/C Təşkilatı Araşdırması" çərçivəsində olduğu iddia edilən araşdırmalar aparmışdır. Əməliyyatlar çərçivəsində Çağdaş Hüquqşünaslar Dərnəyinin (ÇHD) Ankara Baş Qərargahında və İstanbul şöbəsində və ÇHD üzvü vəkillərin evlərində də axtarışlar aparılmışdır.

## Filiallar

* Adana
* Alanya
* Antalya
* Ankara
* Bursa
* İzmir
* İstanbul
* Kocaeli
* Myrtle
* Şırnak
* Şanlıurfa
* Van

## İstinadlar
İslahat və Tərəqqi uğrunda Yezidi Hərəkatı

**İslahat və Tərəqqi uğrunda Yezidi Hərəkatı** (, ) —İraqda yezidi siyasi partiyası. Partiya Neynəvə mühafəzəsində yaşayan yezidiləri təmsil edir. 2005-ci ildən bəri Nümayəndələr Şurasında bir yeri qoruyub saxlayır.

## Seçki nəticələri

## İstinadlar
Azadlıq və Demokratiya Partiyası

**Azadlıq və Demokratiya Partiyası** (, ÖZDEP ) — Türkiyədə kürdlərin hüquqlarını müdafiə edən bir partiya. Partiya 1992-ci ilin oktyabrında Xalq Əmək Partiyasının (HEP) fəaliyyəti qadağan edildikdən sonra yaradılmışdır. Yaranmasından 4 ay sonra ÖZDEP Türkiyənin konstitusiya məhkəməsi tərəfindən öz müqəddəratını təyinetməni dəstəkləmək və kürd dilində bürokratik xidmət göstərmək ittihamı ilə fəaliyyətini qadağan etmişdir. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə müraciətdə Türkiyə 1999-cu ilin dekabrında partiyanın bağlanmasına görə təzminat ödəməyə məcbur edilmişdir.

## İstinadlar
İbrahim ibn Simcur

**İbrahim ibn Simcur** (; ) — Simcuri ailəsindən olan Samani sərkərdəsi.

## Həyatı
İbrahim Simcuri ailəsinin banisi Simcur Dəvatinin oğlu idi. İbrahimin adı ilk dəfə Möhtaclı hökmdarı Əbu Əli Çağaninin naibi kimi çəkilir. 945-ci ildə Samani hökmdarı I Nuh Xorasan valiliyini Əbu Əlidən götürmüş, əvəzində onu İbrahimə vermişdir, lakin Əbu Əli üsyan edərək cavab vermişdir. O, Samanilər dövlətinin paytaxtı Buxaranı tutmağa və Nuhun əmisi İbrahim ibn Əhmədi taxta çıxarmağa nail olmuşdur.

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* Treadwell, Luke. "Simjurids." *Encyclopaedia Iranica.* Ed. Ehsan Yarshater. Columbia University. Retrieved 9 June 2014.
Kələkçi kəndinin dağıldılması

**Kələkçi kəndinin dağıldılması** — 1992-ci ilin noyabrında Türkiyənin Diyarbəkir vilayətinin Diclə rayonunda Kələkçi kəndinin dağıdılması hadisəsi. Türkiyə hakimiyyəti Kələkçi kəndinin muxtarından kəndin bütün sakinlərini təxliyə etməyi tələb etmişdir, lakin kəndlilər bir əraziyə toplaşmış və bu zaman Türkiyə jandarma qüvvələri zirehli texnika ilə ağır silahlardan istifadə edərək kəndlilərə və onların evlərinə atəş açmağa başlamışdır. Əsgərlər 136 evi yandırıb dağıtmışdılar. Kənd sakinlərinin bəziləri naməlum şəxslərlə yaxınlıqdakı şəhərlərə qaçmışdılar. 6 aprel 1993-cü ildə Türkiyə hökuməti geri qayıtmış və qalan evləri yandırmışdır. Dağıldılmazdan əvvəl kəndin beş yüz sakini var idi.

Həmin ilin iyul ayında bir kənd gözətçisi ailəsi Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) hücumu zamanı üç üzvünün öldürülməsinə görə Türkiyənin yaratdığı kənd mühafizə sistemindən istefa vermək qərarına gəlmişdir.

## Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi
Doqquz ailənin işi Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə (AİHM) çatdırılmışdır. 1996-cı ildə kənd gözətçisi ailəsinin ailə üzvlərinin işi müvəffəqiyyətlə onların xeyrinə həll edilmiş, bu da "Türkiyə təhlükəsizlik qüvvələrinin həqiqətən də evin dağıdılmasında günahkar olduğunu təsdiqləmişdir". Sonradan qərar çıxarılmış və beləliklə, kəndlilərə evlərin, mal-qara və əkinlərin, ev təsərrüfatlarının əmlakının dağıdılması, gəlir itkisi və alternativ yaşayış yerlərinin dəyərinə görə cəmi 115,062,76 funt sterlinq (188,702 ABŞ dolları) məbləğində maddi zərərin ödənilməsinə qərar verilmişdir. Hər bir ərizəçi həmçinin evlərinin dağıdılması zamanı yaşadıqları emosional travmaya görə 8,000 funt sterlinq (13,120 ABŞ dolları) mənəvi ziyan almışdır. Bu, Türkiyə Kürdüstanında kəndlərin dağıdılması ilə bağlı ilk hadisə idi.

Türkiyə çoxlu sayda işin mövcud olduğunu nəzərə alaraq belə qərarların zərərli və baha başa gələcəyinə qərar vermişdir. 2004-cü ilin iyulunda Türkiyə daxilində təzminat qanunu qəbul edilmişdir. Buna görə, ailələr birbaşa Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə (AİHM) müraciət etmək əvəzinə, ilk növbədə Türkiyə sistemindən keçməlidir. Bu, Türkiyənin hesablaşmalara qərar verməsi və bəzi hallarda 3,350 ABŞ dolları və ya daha az təklif etməsi demək idi. "Human Rights Watch" təşkilatı 22 fevral 2006-cı ildə Türkiyə Baş nazirinin müavini Abdullah Gülə "zərərin qiymətləndirilməsinin daha ardıcıl və daha ədalətli yanaşmaya ehtiyacı olduğunu" bildirərək məktub yazmışdır.

## Reaksiyalar
1996-cı ilin sentyabrında Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi Türkiyəni qınamışdır. Türkiyə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin Türkiyəni qınamasını rədd etmişdir.

## Həmçinin bax
* Türkiyə tərəfindən boşaldılmış kürd kəndləri

## İstinadlar
Kürd qaçqınlar

**Kürd qaçqınlar** — XX əsrdə Yaxın Şərqdə yaranmış və davam edən problem. Kürdlər Qərbi Asiyada, əsasən İran, İraq, Suriya və Türkiyənin bitişik hissələrini əhatə edən Kürdüstan kimi tanınan regionda yaşayan etnik qrupdur.

Şimali bərəkətli hilal, Zaqros və Toros dağlarının ona bitişik ərazilərində hökmranlıq etdiyi dövrdə kürd üsyanlarını yatırmaq səbəbilə artıq Osmanlı imperiyası daxilində kürdlərin köçürülməsi baş verirdi. XX əsrin əvvəllərində Osmanlı imperiyasının xristian azlıqları soyqırıma məruz qalmışdır və tayfaları türklərə qarşı çıxan bir çox kürd eyni vaxtda didərgin düşmüşdür.

İraqda kürdlərin muxtariyyət və müstəqillik arzularının boğulması 1919-cu ildə Mahmud Bərzəncinin üsyanından sonra silahlı qarşıdurmaya çevrilmişdir. Kürdlərin yerdəyişməsi İraq–kürd münaqişəsi və İraq Kürdüstanını kürd əksəriyyətindən təmizləməyə çalışan BƏƏS rejiminin paralel ərəbləşdirmə proqramları zamanı ən şiddətli hal almışdır. 1960 və 1970-ci illərdə Birinci və İkinci İraq–kürd müharibələrindən sonra on minlərlə kürd didərgin düşərək döyüş regionlarını tərk etmişdir. 1980-ci illərin İran–İraq müharibəsi, 1990-cı illərin əvvəllərindəki ilk Körfəz müharibəsi və sonrakı üsyanlar səbəbilə ümumilikdə bir neçə milyon kürd qaçqın olmuşdur. Onlar əsasən İrana sığınmış, digərləri isə Avropa və Amerikadakı kürd diasporuna dağılmışdır. İranda əksəriyyəti kürd olan 1,400,000 iraqlı qaçqına sığınacaq verilmişdir.

## İstinadlar
Rojava münaqişəsi

**Rojava münaqişəsi** və ya **Rojava inqilabı** — Suriyanın şimalında baş verən siyasi çevriliş və hərbi münaqişə.

2011-ci ildə başlayan Suriyada vətəndaş müharibəsi zamanı Demokratik Birlik Partiyasının rəhbərlik etdiyi kürdlərin çoxluq təşkil etdiyi koalisiya, eləcə də bəzi digər kürd, ərəb, aysor və türkmən qrupları de-fakto muxtar regionun yaradılması üçün yeni konstitusiya yaratmağa cəhd göstərmişdilər, hərbi qanadlar və müttəfiq milislər regiona nəzarəti saxlamaq üçün mübarizə aparmışdılar. Bu, 2016-cı ildə Şimali və Şərqi Suriyanın Muxtar Administrasiyasının (ŞŞSMA) yaradılmasına səbəb olmuşdur

ŞŞSMA-nın tərəfdarları bildirirlər ki, hadisələr həm döyüş meydanında, həm də yeni formalaşmış siyasi sistemdə qadınların oynadığı mühüm rola malik sosial inqilab, həmçinin libertarian sosializmin bir forması olan, desentralizasiya, gender bərabərliyi və birbaşa demokratiya vasitəsilə yerli idarəetmə ehtiyacının ödənilməsini tələb edən demokratik konfederalizmin həyata keçirilməsidir.

## Həmçinin bax
* Suriya Demokratik Qüvvələri

## İstinadlar
Tulu dili

**Tulu** (*ತುಳು ಭಾಷೆ*, *Tulu bāse*) daha çox Hindistanın Karnataka, Kerala və Maharaşta əyalətlərində danışılan dravid dillərindən biridir.  Tulu dili beş Dravid dilindən biri hesab olunur və təxminən 2 milyon insan bu dildə danışır.

Tulu dili Kannada yazısı ilə yazılır.

## İstinadlar
Afriq

**Afriq** () — Xarəzmin Afriqilər sülaləsinin qurucusu. Onun Katda paytaxtının yaxınlığında Fil və ya Fir kimi tanınan bir qala tikdiyi qeyd edilmişdir. Onun haqqında çox şey məlum deyil. Sonra onun yerinə oğlu Bəqrə keçmişdir.

## İstinadlar

* 
*
Yugoimport SDPR

**Yugoimport–SDPR** (serb dilində: *Југоимпорт–СДПР*, rom: *Jugoimport–SDPR*) Serbiyaada dövlətə məxsus silah istehsalçısı, eləcə də müdafiə ilə bağlı avadanlıqların idxalı və ixracı üzrə vasitəçi şirkətdir. Şirkətin baş ofisi Belqradda, istehsal müəssisələri isə Velika Plana, Kuršumlija, Uzići və Pančevo şəhərlərində yerləşir.

## Tarix

Şirkət 1949-cu ildə Yuqoslaviyanın Baş Naziri İosip Broz Titonun fərmanı ilə yaradılmış və əsas məqsədi yerli hərbi sənayenin ehtiyacları üçün ehtiyat hissələr və xammal idxal etmək idi. Zaman keçdikcə yerli istehsal daxili bazarın tələbatını üstələmiş və bundan sonra da, Yugoimport xarici bazarlara yönəlməyə başlamışdır. Yugoimport 1953-cü ildən silah ixracına başlamışdır. 1974-cü ildə qəbul edilmiş olan dövlət qərarı ilə silahların idxalı və ixracı ilə bağlı işlər Yugoimportun da iştirak etdiyi yeni yaradılmış Satınalmalar üzrə Federal İdarə (Savezni direktorat za nabavke) çərçivəsində mərkəzləşdirilmişdir.

Bir neçə yenidənqurma prosesindən sonra Yugoimport-SDPR tam dövlət şirkətinə çevrilmişdir. Şirkət öz tarixi ərzində silah, avadanlıq və texnologiya ticarəti vasitəsilə təqribən 22 milyard dollarlıq biznes balansı yaratmışdır.

## Silahların idxalı və ixracı

Şirkət müdafiə avadanlığının idxalı və ixracı, eləcə də texnologiya transferləri sahəsində Serbiya hökumətini və Serbiya hərbi-sənaye kompleksinin nümayəndəsi olan yeganə vasitəçi şirkətdir (məsələn, M-87 Oganj RYAS üçün İraq, qumbaraatanlar üçün Azərbaycan, kiçik çaplı döyüş sursatları üçün Hindistan və Əlcəzair kimi xarici müştərilərə istehsal lisenziyaları satılması).

## Mühəndislik

Yugoimport, Səddam Hüseyn rejimi dövründə İraq üçün hava limanları, xəstəxanalar, komanda məntəqələri daxil olmaqla dünyanın bir çox ölkəsində bir çox hərbi və mülki obyektlər tikmişdir.

Şirkət mühəndislik işlərini *PMC Inženjering* və *Atera plus* törəmə şirkətləri vasitəsilə həyata keçirdir.

## İstinadlar
Abazgia

**Abazgiya** (Abasgia, Avasgia; ) — Abxaziya ərazisində, Qara dəniz sahilində, təxminən Qumista və Bzıb çayları arasında yerləşən rayondur. Paytaxtı Anakopiyada idi. 8-ci əsrdə Abazgia sərhədi Soçi — Adlerdən Apsaros qalasına qədər uzanırdı.

## İstinadlar
Böyük sinaqoq (Lutsk)

**Böyük sinaqoq** () – Ukraynanın Lutsk şəhərində mövcud olmuş intibah üslubunda sinaqoq. Şəhərin yəhudi kvartalında yerləşmiş bu sinaqoq Polşanın İkinci Dünya müharibəsində almanlar tərəfindən işğalına qədər Lutsk yəhudilərinin din, təhsil və icma mərkəzi olmuşdur. 1626-cı ildə tikilmiş Böyük sinaqoq istehkam formasında tikilmişdir. 1942-ci ildə qismən dağıdılmış, 1970-ci illərdə bərpa olunmuşdur. Hazırda idman klubu kimi istifadə olunur.

## Tarixi
Lutskdə ilk sinaqoqun XVI əsrin ikinci yarısında tikildiyi və 1617-ci ildə tatarlar tərəfindən məhv edildiyi güman olunur. Yeni sinaqoq əvvəlkisinin qalıqlarının yerində tikilmişdir.

Polşa kralı III Sigizmund 5 may 1626-cı ildə yeni sinaqoq və məktəbin tikintisi üçün icazə vermişdir. Sinaqoqun tikintisi zamanı yaxınlıqdakı Dominikan kilsəsi etiraz edərək sinaqoqun hündürlüyünün müəyyən edilmiş həddi keçməməli olduğunu bildirmişdirlər. Buna baxmayaraq, kral tikintiyə icazə vermişdir.

Kub formasında olan ibadət zalı italyan-polyak intibahı üslubunda olan yeni sinaqoqun əsas hissəsi olmuşdur. Sinaqoqun divarları 1,5 metr qalınlığında tikilmişdir. Qadınların və yəhudi məktəbinin istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş iki əlavə bölmə mövcud olmuşdur. Müdafiə xarakterli qüllə dua ibadət zalının cənub küncündə tikilmişdir. Bu qüllə şəhər divarlarının bir hissəsini təşkil ediyi üçün sinaqoq şəhər müdafiəsində istifadə olunan tikili olmuşdur.

### Müasir dövr
1869-cu ildə sinaqoqda yanğın baş vermişdir. Sinaqoq 1886-cı ildə bərpa olunmuşdur. XIX əsrdə Lutsk yəhudilərinin sosial həyatında dəyişikliklər baş vermişdir. Rusiya imperiyasının tətbiq etdiyi iqtisadi və hüquqi dəyişikliklər səbəbilə şəhərdə yeni yəhudi kvartalları və sinaqoqlar yaranmışdır. Bu səbəbdən Böyük sinaqoq yəhudi icmasının mərkəzi olmaq rolunu itirmişdir.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı sinaqoq güllə atəşinə tutulmuş, lakin ciddi ziyan görməmişdir. İkinci Polşa Respublikası dövründə Lutsk şəhəri Volın voyevodalığının paytaxtı olmuşdur və 1936-cı ildə sinaqoqun bərpası üçün vəsait ayrılmışdır.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı 1941-ci ildə Ukrayna Xalq Militsiyası Lutskda qırğınlar törətmiş və sinaqoqu yandırmışdır. Nəticədə, sinaqoqun böyük qismi məhv olmuşdur. Müharibədən bir neçə il sonra tikili kinoteatr və idman zalı kimi bərpa olunmuşdur.

## Qalereya

ЛуцькСинагогаРуй.jpg|Müharibə vaxtı məhv edilməsi.
ЛуцькСинагогаПлан.jpg|Sinaqoqun planı.
ЛуцькСинагогаЗнак.jpg|Lövhə.
ЛуцькГалСин.jpg|Hazırda.


## İstinadlar
Pavel Makov

**Pavel Makov** (; ) — qrafik ve ofort texnikləri sahələri üzrə çalışan ukraynalı rəssam. Böyük Britaniya Təsviri və Qrafikaçılar Kral Cəmiyyətinin (1994), Ukrayna Rəssamlar İttifaqının (1998) və Ukrayna Rəssamlıq Akademiyasının (müxbir) üzvü (2006). Yeni Ukrayna dalğasının nümayəndəsi, rəssam-multiplikator. Ukraynanın Taras Şevçenko adına Milli Mükafatı laureatıdır (2018).
## Həyatı
28 avqust 1958-ci ildə Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) anadan olub. 1974-1979-ci illərdə Krım Rəssamlıq Məktəbində oxumuş, İli Repin adına Sankt-Peterburq Rəssamlıq İnstitutunda azad dinləyici (Leninqrad, 1977-1978) olmuş, Xarkov Dövlət Dizayn və İncəsənət Akademiyasının qrafika fakültəsini bitirmişdir (1979-1984). Ukrayna Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Hazırda Xarkovda yaşayır.

“ART UKRAINE” jurnalının tərtib etdiyi 2011-ci il müasir Ukrayna incəsənətinin TOP 100 ən nüfuzlu şəxsiyyətləri siyahısında 49-cu yerdə göstərilmişdir.

Focus jurnalı tərəfindən tərtib edilən müasir Ukrayna incəsənətinin 50 ən nüfuzlu adamı reytinqində 6-cı yerdə göstərilib.
## Yaradıcılığı
* Qrafik dövrələrin qurucusu - "Utopiya", "Günlərin kitabı", "Hədəf", "Bağlar".

* O, yüzdən çox xarici sərgi və otuzdan çox fərdi sərgi keçirmişdir.
## İstinadlar
Natalya Polonskaya-Vasilenko

**Natalya Polonskaya-Vasilenko** (; ) — ukraynalı ikinci mühacir dalğanın tarixçisi, Taras Şevçenko adına Elmi Cəmiyyətin (1947-ci ildən) və Auqsburqdakı Ukrayna Azad Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1948-ci ildən).

## Həyatı
Natalya Polonskaya-Vasilenko rus zadəgan ailəsində anadan olmuşdur, Kiyevdən olan tarixçi, general-mayor Dmitri Petroviç Menşovun və Mariya Fedorovna Muxortova ilə nikahdan olan qızıdır (Kursk və Oryol zadəganlarının nəslindən). Natalya Polonskaya-Vasilenko Kiyev Fundukleevskaya qadın gimnaziyasını 1901-ci ildə bitirmişdir. 1905-1911-ci illərdə Kiyevdə Ali Qadın Kurslarının tarix-filologiya şöbəsində təhsil alır. 1909-cu ildə V. Xvoykonun arxeoloji ekspedisiyasında işləmiş, 1913-cü ildə isə Kiyev Universitetinin tarix-filologiya fakültəsinə qəbul imtahanlarını vermişdir.

1910-1924-cü illərdə gimnaziyalarda tarix və coğrafiyadan dərs demiş, bir sıra təhsil müəssisələrində, o cümlədən Kiyev Universitetində professor vəzifələrində çalışmışdır. O, Ukrayna dilini mükəmməl bilirdi və 1920-ci illərdən etibarən əsərlərini əsasən bu dildə yazırdı.

O, 1923-cü ildə Ukrayna Dövlətinin keçmiş təhsil və xarici işlər naziri Nikolay Vasilenko ilə evlənir. Tezliklə keçmiş nazir həbs olunur və əksinqilabi fəaliyyətdə ittiham edilir. Həyat yoldaşının səyi ilə bir müddət sonra reabilitasiya olunur. Ömrünün son illərində Nikolay Vasilenko ağır xəstələnir və 1935-ci ildə vəfat edir.

Natalya 1918-1925-ci illərdə Kiyev Arxeologiya İnstitutunda, 1924-1941-ci illərdə Ümumkrayna Elmlər Akademiyasında işləmişdir (1934-1938-ci illərdə siyasi səbəblərə görə işdən azad edilmişdir). Kiyev İncəsənət İnstitutunda 1927-1932-ci illərdə professor olaraq çalışmışıdır.

1940-cı ilin oktyabrında Moskvada “Cənubi Ukraynanın XVIII əsrin ortalarında məskunlaşma tarixinə dair oçerklər (1734-1775) ” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edir.

Almaniya tərəfindən Ukraynanın işğalı zamanı Elmlər Akademiyasının Arxeologiya İnstitutunun (oktyabr-dekabr 1941) və Kiyev Mərkəzi Qədim Aktlar Arxivinin (dekabr 1941 - sentyabr 1943) direktoru, Keçid Dövrü Muzey-Arxivinin elmi məsləhətçisi (1942) olur. O, bundan əlavə Kiyev Şəhər idarəsi təşkilati şöbəsinin nümayəndəsi və şəhər küçələrinin adının dəyişdirilməsinə cavabdeh olan şəxslərdən biri olur.

Natalya 1943-cü ilin sentyabrında, Kiyevin azad edilməsindən bir qədər əvvəl Qərbə köçür. 1943-cü ilin oktyabrından Lvovda Ukrayna Mərkəzi Komitəsinin katibəsi (rəhbəri Vladimir Kubiyoviç olmuşdur) olur. 1944-cü ildə Praqada Ukrayna Azad Universitetində mühazirə oxuyur.

Universitet Münhenə köçdükdən sonra 1945-ci ildən Münhendəki universitetin professoru, 1965-ci ildən isə Ukrayna Tarixi Cəmiyyətinin vitse-prezidenti olur. 1966-cı ildən Ukrayna Azad Universitetinin fəlsəfə fakültəsinin dekanı işləyir.
## Xarici keçidlər

* http://history.franko.lviv.ua/IIp_2.htm 
* 
* Аудиозапись воспоминаний Наталии Дмитриевны Полонской-Василенко (1965)
Dilyavər Osmanov

**Dilyavər Osmanov** () — krımtatar əsilli sovet və ukraynalı şair və publisist. “Yıldız” jurnalının baş redaktoru (2009-cu ildən). Tatarıstan Respublikası Yazıçılar İttifaqının (1993), Ukrayna Milli Jurnalistlər İttifaqının və Ukrayna Milli Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü. Tatarıstan Respublikasının (2003) və Krım Muxtar Respublikasının (2010) əməkdar artisti. Krım Mühəndis-Pedaqoji Universiteti müəllimi. Tarix elmləri namizədi. Yazıçı sərlərini krımtatar və rus dillərində yazır.
## Bioqrafiya
Dilyavər Osmanov 17 iyul 1959-cu ildə Özbəkistan SSR, Daşkənd vilayətinin Bekabad şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Milliyyətinə görə Krım tatarıdır. Gənc yaşlarından yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. O, 1966-cı ildə ibtidai məktəbdə oxumağa başlayır, eyni zamanda musiqi məktəbində təhsil alır. 1979-cu ildə məktəbi bitirdikdən sonra Kazan Mədəniyyət Universitetinə daxil oluR. Üçüncü kursda Kazan Konservatoriyasına keçir və 1985-ci ildə oranı xalq çalğı alətləri ixtisası üzrə bitirir.

1984-ci ildən 1989-cu ilə qədər Kazanda müxtəlif musiqi müəssisələrində çalışıb. 1993-cü ildə Tatarıstan Respublikası Yazıçılar İttifaqının üzvü olur. 1989-cu ildə isə Krıma köçmüşdür.

1980-ci illərdən mətbuatda qeydləri və şeirləri ilə çap olunur. Əsərləri Krım tatarlarının “Yıldız” jurnalında, “İdel” Kazan almanaxında və “Kazan Utları” jurnalında çap olunub. Krıma köçdükdən sonra yerli nəşrlərdə dərc olunur. Poeziya və publisistik materiallarının mövzuları arasında Krım tatarlarının milli hərəkatı və Krım tatarlarının deportasiyası, Krım tatar xalqının hüquqlarının bərpası vardır. Həmçinin Dilyavər Osmanov Kazanın “Tatar-inform” mətbəsinə Krım tatarlarının həyatına dair materiallar təqdim edir. Pyeslərin müəllifi və tərcüməçisi olaraq Krım Tatar Musiqili Dram Teatrı fəaliyyət həyata keçirir.

1999-cu ildən Krım Mühəndislik və Pedaqoji Universitetində dosent çalışır. Üstəlik tarix elmləri namizədi dərəcəsi alır.

O, Krım Tatar Yazıçılar Birliyinin katibi, Ukrayna Milli Jurnalistlər İttifaq Rəyasət Heyətinin üzvü və Ukrayna Milli Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü olmuşdur. Dilyavər Osmanov katib olaraq Əşrəf Şəmi-Zade mükafatının verilməsi üzrə komissiyanın üzvü təyin olunur. O, Çingiz Dağçının əsərlərinin nəşri üçün Deportasiya edilmiş Vətəndaşlarla İş üzrə Reskomnatsın redaksiya heyətinin üzvü olur.

2009-cu ildən "Yıldız" jurnalının baş redaktoru olaraq çalışır.

Osmanovun təşəbbüsü ilə Beloqorskda Bəkir Çoban-zadənin gələcəkdə abidəsinin yerində xatirə daşı ucaldılmış və Komsomolskaya küçəsi Çoban-zadənin şərəfinə dəyişdirilmişdir.

## Mükafat və adları
* Tatarıstan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2003).

* Krım Muxtar Respublikasının əməkdar artisti (2010).
## İstinadlar
Laura Marks

**Cenni Laura Marks** () — sosialist aktivist, Karl Marksın qızı.

## Həyatı
Laura Marks 26 sentyabr 1845-ci ildə Brüsseldə dünyaya gəlib. Ailəsi 1849-cu ilin iyununda Londonda məskunlaşmazdan əvvəl Laura valideynləri ilə birlikdə Fransaya, sonra Prussiyaya köçüb. Onun Kubada dünyaya gəlmiş gələcək həyat yoldaşı Pol Lafarq Fransanın gənc sosialistlərindən idi. Pol Birinci İnternasionalda işləmək məqsədilə 1866-cı ildə Londona gəlmişdi. Burada o, Karl Marksla dostlaşmış və Marksın ailə üzvləri ilə, eləcə də ona aşiq olan Laura ilə tanış olmuşdu.

Pol və Laura 1868-ci ilin aprelində Sen-Pankras qeydiyyat şöbəsində evləndilər. Evliliklərinin ilk üç ilində onların ikisi oğlan, biri qız olmaqla üç övladı doğulmuş, lakin onların hamısı körpə ikən ölmüşdülər. Cütlüyün başqa uşaqları yox idi. Ər-arvad ömürlərini birlikdə siyasi işlərlə məşğul olmaqla keçirmiş, Karl Marksın əsərini fransız dilinə tərcümə etmiş və həm Fransada, həm də İspaniyada marksizmi yaymışdılar. Demək olar ki, bütün həyatları boyunca Fridrix Engelsin maddi dəstəyi ilə yaşamışdılar. Engels 1895-ci ildə vəfat etdiyi zaman əmlakının çox hissəsi də onlara miras qalmışdı.

## Ölümü
Ömürlərini həsr etdikləri hərəkata bundan sonra verə biləcəkləri heç bir şeyin qalmadığını düşünən Laura və həyat yoldaşı 1911-ci il noyabrın 25-də intihar etmək qərarına gəldilər. Bu zaman Laura 66, Pol isə 69 yaşında idi. İntihar məktubunda cütlük intihar səbəbini qeyd etmişdi. Pol Lafarq məktubda yazırdı:

Cütlüyün dəfn mərasimində çıxış edənlərdən biri də 1907-ci ildən Parisdə yaşayan və Lafarq ailəsinin yaxın dostu olan, RSDFP-nin nümayəndəsi Vladimir Lenin idi. Sonralar Lenin həyat yoldaşı Nadejda Krupskaya ilə söhbət edərkən aşağıdakı sözləri demişdi:

## Əsərləri
* Laura Lafargue / Eleanor Marx – Aveling: *Briefe und Schriften von Karl Marx … Oktober 1895*. In: *[[Die Neue Zeit]],* 1895, p. 121
* Karl Marx / Friedrich Engels:*Manifeste du parti communiste. (Traduction de Laura Lafargue)*. V. Giard et E. Brière, Paris 1897
* Karl Marx (das ist Friedrich Engels):*Révolution et contre-révolution en Allemagne. Trad. par Laura Lafargue*. V. Giard et E. Brière, Paris 1900 (*Bibliothèque socialiste internationale 6*)
* Friedrich Engels:*Religion, philosophie, socialisme. Trad. par Paul & Laura Lafargue*. Jacques, Paris 1901 (*Bibliothèque d'études socialistes 8*)
* Karl Marx:*Contribution à la critique de l'économie politique. Traduit sur la 2e édition allemande de Karl Kautsky par Laura Lafargue*. V. Giard et E. Brière, Paris 1909 (*Bibliothèque socialiste internationale 11*)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əl-Salam məscidi (Odessa)

**Əl-Salam məscidi** və ya **Ərəb Mədəniyyət Mərkəzi** () —  məscid Ukraynanın Odessa şəhərində yerləşir. Mədəniyyət mərkəzi və məscid 2001-ci ilin iyununda istifadəyə verilib. Şəhərin baş memarı Boris Brovin, şəhər mədəni irs abidələrinin mühafizəsi şöbəsinin müdiri Vladimir Meşçeryakov, Odessa Dövlət İnşaat və Memarlıq Akademiyasının dekanı Valeri Urenevin sözlərinə görə, Ərəb Mədəniyyət Mərkəzi son dövrlərin ən uğurlu memarlıq əsəridir.

## Tarixi
Odessa müsəlmanlarının qədim ənənələri var. Odessa şəhəri Hacıbəy adlı qədim tatar yaşayış məntəqəsinin yerində salınıb. Yaşayış məntəqəsi 1240-cı ildə Krım xanı I Hacı Gəray tərəfindən salınmış və ilk olaraq Hacıbəy kimi onun şərəfinə adlandırılmışdır.

Məşhur memar Kərbəlayi Səfixan Qarabaği tərəfindən tikilmiş tatar məscidi şəhərin mərkəzində müsəlman qəbiristanlığı yaxınlığında yerləşirdi. Sovet hakimiyyətinin gəlişi ilə Odessa müsəlmanlarının həyatı kəskin şəkildə dəyişir. Tatar mollası Sabirzyan Səfərov güllələnir; məscid bağlanır və sonra dağıdılır. Müsəlman qəbiristanlığı isə yerlə bir edilir.

Ərəb Mədəniyyət Mərkəzi suriyalı iş adamı Kivan Adnanın vəsaiti hesabına inşa edilib. Mərkəzdə yaşından və milliyyətindən asılı olmayaraq hər kəsə ərəb dilini öyrətmək üçün pulsuz məktəb və kitabxana fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Ər-Rəhma məscidi

## İstinadlar

## Mənbə

*Арабский культурный центр 
* Аднан Киван о центре
* Архитекторы о центре
* Религия в Украине
Feliks Avstriya (roman)

**Felix Avstriya** () — ukraynalı yazıçı Sofiya Andruxoviçin 2014-cü ildə nəşr olunmuş romanıdır.
## Konsepti
Stanislavov XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində “Xoşbəxt Avstriya”nın kənarında yerləşən, yaşadıqları, əzab çəkdikləri, ayrılmaz şəkildə aşiq olduqları, elm və dünya şöhrətli illüziyaçıların şarlatan çıxışları ilə heyrətləndikləri, toplarda və karnavallarda əyləndikləri  adi bir şəhərcik idi. Və gələcək nəsillər üçün getdikcə boş həyat haqqında miflərlə dolu olan bir dövrün fonunda, ağac gövdələri kimi bir-birinə sıx bağlı olan - yaşamağa, nəfəs almağa, qalmağa və ayrılmağa imkan verməyən ayrılmaz əlaqədə olan iki qadının taleyini birləşdirir. 
## Əsas qəhrəmanlar
* Stefaniya Çornenko (Stefa) - baş qəhrəman, adından hekayə danışılan ukraynalı, yetimdir, Doktor Anqerin evində qulluqçudur.
* Doktor Anqer, valideynləri və arvadı Teresa yanğınında öldükdən sonra Stefanı övladlığa götürən Adelin atasıdır.
* Adel Skolik (Adelya) - Doktor Anqerin qızı, Stefa ilə böyüyüb, yarı polyak, yarı alman.
* Petr Skolik qəbirüstü heykəltəraşdır, Vyanada təhsil alıb, Adelin əri, ukraynalıdır.
* Feliks - Peterin emalatxanasında tapılan uşaq, hiperplastik oynaqlara sahib idi, məbədlərdən qiymətli əşyalarını oğurlayıb.
* Ernest Torn - Feliksin anası və Feliksdən məbədlərdən oğurluq etmək üçün istifadə edən sehrbazdır.
* Cozef Rodni - doktor Anqerin tələbəsi, sonralar keşiş, İvankanın əri.
* İvanka Rodnaya - Yusifin həyat yoldaşı (anası), xəstə və tənbəl.
* Velvele - Stefanı onunla xaricə getməyə dəvət edən balıq satıcısıdır.
## Mükafatları
* 2014 — Lvov Publishers Forumunun xüsusi mükafatı
* 2014 — BBC-yə görə İlin kitabı
* 2014 — "LetAccent to Rock"
* 2015 — Lesya və Peter Kovalev Fondunun mükafatı (ABŞ)
* 2016 — Viseqrad Şərq Tərəfdaşlığı Ədəbiyyat mükafatı (Slovakiya, Polşa, Çexiya, Macarıstan)

## Yazı
Sofiya romanı bir il ərzində yazıb. Romanı yazarkən o, xüsusən XX əsrin əvvəllərinə aid “Kurjer Stanislavski” qəzetindən istifadə edib. Romanın dilində çoxsaylı Qalisiya dialektlərindən istifadə olunub, onların əksəriyyəti qeydlərlə izah olunur. Romanın qəhrəmanları Stanislavdakı Lipova küçəsində yaşayırlar, indi bu küçə İvano-Frankovskdəki Şevçenko küçəsidir, burada yazıçının valideynləri yaşayır. 

Müəllif romanı yazmağa başlayanda Krakovda yaşayırdı, onun Krakovda yaşadığı yataqxana “Feliks” adlanırdı. Bundan xəbər tutan yazıçının atası Yuri Andruxoviç romana Avstriya-Macarıstan devizi əsasında başlıq təklif etdi: *Bella gerant alii, tu felix Austria, nube (“Başqaları müharibə aparsın! Sən,xoşbəxt Avstriya, nikah bağla” )*.
## Tərcümələr
2016-cı ildə “Feliks Avstriya” romanı alman dilinə tərcümə edilərək Avstriyanın “Residenz Verlag” nəşriyyatında “Der Papierjunge” (Kağız oğlan) adı ilə çap olunub. 2016-cı ilin yayında kitab Polşada nəşr olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Страница книги на сайте Издательства старого Льва
* Рецензия от издания «BBC Украина»
Səid Mehri

**Səid Mehri** (20 Bəhmən 1376-cı ildə anadan olub) Kipr Futbol Liqasının birinci divizionunda Apoel Futbol Klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən İranlı futbolçu .

O, əslən Azərbaycanlı və Miyana şəhristanıın funksiyalarından biri olan Açaçı şəhərindəndir.
Sultan Süleyman və Xürrəm məscidi

**Sultan Süleyman və Xürrəm məscidi** () —  Mariupolun Primorski rayonunda yerləşən eyniadlı məscid və İslam mədəniyyət mərkəzi. Məscid Osmanlı imperiyasının sultanı Sultan Süleyman Qanuni və onun həyat yoldaşı Xürrəm Sultanın şərəfinə adlandırılmışdır. Məscid İstanbuldakı proratipi olan Süleymaniyyə məscidinddən fərqli olaraq bir minarəyə sahibdir.

## Tarixi
Məscid 2007-ci il oktyabrın 15-də Türkiyənin inşaat, memarlıq və mənzil-kommunal təsərrüftı naziri Faruk Nafiz Özak və Türkiyədən gələn digər qonaqların iştirakı ilə açılmışdır.

Tikinti Mariupol mərkəzi bazarının direktoru Salih Cihan və şəhərin azərbaycanlı icmasının digər üzvləri tərəfindən maliyyələşdirilib. Məscidin memarlığının prototipi İstanbuldakı Süleymaniyyə məscidi olmuşdur.

Məscid və minarə toy fotoşəkilləri üçün məşhur bir yerə çevrilmişdir.

12 aprel 2022-ci ildə Rusiya–Ukrayna müharibəsi zamanı ruslar aralarına türklərində olduğu 90 nəfərin gizləndiyi məscidi atəşə tutmuşlar. Ancaq Sultan Süleyman və Xürrəm məscidinin Dərnək başqanı İsmail Hacıoğlu bombanın 700 metrə aralıya düşdüyünü söyləyərək hücüm iddiasını yalanlamışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Вереникин В. Н. Мариуполь и мариупольское Приазовье. Путеводитель. 2014 г., 188 стр
* Имам мариупольской мечети рассказал о том, чем живут мусульмане. 0629.com.ua. Сайт города Мариуполя. 20 июля 2018
* Мечеть Сулеймана и Роксоланы в Мариуполе. Ислам на Украине. 07 апреля 2016
Asya Tağıyeva

**Asya Səttar qızı Tağıyeva** ― musiqiçi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2009). O, Azərbaycanın ilk qanun ifaçısı kimi tanınır: bu alətdə ilk dəfə 1959-cu ildə onun ifasında "Bayatı-Şiraz" və "Çahargah" muğamları vala yazılıb.

## Bioqrafiya
Asya Tağıyeva 1935-ci ildə anadan olub. Uşaqlıqdan musiqiyə maraqlı olub, İrəvandakı Pionerlər Evində xor qrupunda iştirak edib. 1954-cü ildə musiqi məktəbinə daxil olub. Sonralar o, Ermənistan SSR Dövlət Rəqs Ansamblına dəvət olunub. 1956-cı il iyunun 1-dən 13-dək Moskvada incəsənət və ədəbiyyat ongünlüyü keçirilir və Tağıyeva buradakı uğurlu iştirakına görə "Əməkdə müvəffəqiyyətə görə" medalı və bir aylıq əmək haqqı ilə təltif olunur. 

Tağıyeva 1957-ci ildə Moskvada keçirilən Tələbə və Gənclərin VI Ümumdünya festivalında iştirak edib və "Yaradıcılıq müvəffəqiyyətinə görə" Qızıl medalla təltif olunub. Festivalda çıxışından sonra Azərbaycanın xalq artisti, bəstəkar Səid Rüstəmov Asya Tağıyevanı Azərbaycana dəvət edir və o, Bakıya gəlir. 

## İstinadlar
Katerina Kalitko

**Yekaterina Aleksandrovna Kalitko** () — ukraynalı şairə, tərcüməçi, şeir topluları və nəsr əsərlərinin müəllifi. O, 2000-ci ildən Ukrayna Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
## Həyatı
Katerina Kalitko 8 mart 1982-ci ildə Vinnitsada anadan olub və burada orta məktəbi qızıl medalla bitirib. 1999-2005-ci illərdə Kiyev-Mohila Akademiyasında politologiya və jurnalistika üzrə təhsil alıb.

2017-ci ildə Yekaterina Kalitkonun "Old Lev" nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan "İtirilmişlər ölkəsi və ya kiçik qorxulu nağıllar" () kitabı "BBC ilin kitabı" mükafatına layiq görülüb.

2019-cu ildə *HeForShe İncəsənət həftəsi 2019* çərçivəsində BMT Qadınları və Ukrayna İnstitutu tərəfindən "Müstəqil Sənətdə Qadın" mükafatına layiq görülüb.

2023-cü ildə "Səssiz Qadınlar ordeni" toplusuna görə Ədəbiyyat kateqoriyasında Şevçenko mükafatına layiq görülüb.

2023-cü ildə Kalitko Milli Birlik Radio Diktasiyası üçün mətn yazmağa dəvət edilib.

Vinnitsa və Sarayevoda yaşayır, həm də işləyir.
## Yaradıcılığı
Yekaterina Kalitkonun əsərləri dövri mətbuatda, o cümlədən “Svito-Vid”, “Ukrayna problemləri”, “Gənc Ukrayna”, “Kuryer Krivbasa” jurnallarında dərc olunub.
### Tərcüməçi kimi fəaliyyəti
Katerina Kalitko Bosniya və Herseqovinanın müasir ədəbiyyatını araşdırır və tərcümə edir. Milenko Yerqoviç, Snejana Muliç, Semezdin Mehmedinoviç, Lami Beqaqiç və başqalarının hekayə silsilələri "Krivbassın kuryeri" jurnalında müəllifin tərcüməsi "Kontur xəritəsi" bölməsinin bir hissəsi olaraq dərc edilmişdir. Milenko Yerqoviç və Stevan Tontiçin şeir topluları “Alarum” elektron jurnalında dərc olunub.

2017-ci ilin dekabrında müstəqil “Kruqovort” nəşriyyatı Yekaterina Kalitkonun tərcüməsi ilə bosniyalı Yuqoslaviya yazıçısı Meş Selimoviçin “Dərviş və Ölüm” dini romanını nəşr edib.

### Şeir topluları
* "Посібник зі створення світу" (Vinnitsa: Loqos, 1999)
* "Сьогоднішнє завтрашнє" (Kiyev: Qranoslov, 2001)
* "Портретування асфальту" (Kiyev: Fakel, 2004)
* "Діалоги з Одіссєем" (Kiyev: Pulsarlar, 2005)
* "Сезон штормів" (Kiyev: Elektronika, 2013)
* "Катівня. Виноградник. Дім" (Lvov: "Old Lev" nəşriyyatı, 2014)
* "Бунар" (Lvov: "Old Lev" nəşriyyatı, 2018)
* "Ніхто нас тут не знає, і ми — нікого" (Çernovtsı: Meridian Czernowitz, 2019)
* "Орден мовчальниць" (Çernovtsı: Meridian Czernowitz, 2021)
* "Люди з дієсловами" (Çernovtsı: Meridian Czernowitz, 2022)

### Nəsr topluları
* «М.істерія» ("Fakt" nəşriyyatı, 2007)
* «Земля Загублених, або Маленькі страшні казки» ("Old Lev" nəşriyyatı, 2018)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Levent Ergün

**Levent Ergün** () — Türkiyə Quru Qoşunları Baş Qərargah rəisi, General-leytenant.

## Bioqrafiya
6 avqust 1966-cı ildə İstanbul anadan olub. O, 1988-ci ildə Hərbi Akademiyanı ən yüksək kursant kimi bitirib.

1995-ci ildə Bosniya-Hersekə gedən Sülh Qüvvələri Təyyarəsində komanda komandiri olub.

1999-cu ildə Qara Hərbi Akademiyadan quruluşçu zabit kimi bitirib.

2000-ci ildə Qara Hərbi Akademiyasına müəllim təyin olunub. Bu vəzifədə 2001–2003-cü illərdə ABŞ-də ali təhsil alıb.

2003–2010-cu illər arasında Quru Qoşunları Komandanlığı, Şəxsi heyətin Planlaşdırılması və İdarə Edilməsi Şöbəsində planlaşdırma zabiti vəzifəsində çalışıb.

2005 illərdə Əfqanıstan Beynəlxalq Təhlükəsizlik Dəstək Qüvvələri (ISAF) ilə bağlı İstihbarat və İstihbariyyətə Qarşı Mübarizə dairəsinin sədri vəzifəsində çalışıb.

2007-ci ildə piyada polkovnik rütbəsinə yüksəlib.

O, 2012-ci il sentyabrın 23-də 13 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib və həbs edilərək cəzası ilə birlikdə Hasdal həbsxanasına göndərilib. Ali Məhkəmənin 9-cu Cəza Kollegiyası 2013-cü ildə onun barəsində çıxardığı hökmü ləğv edib və Ergün azadlığa buraxılıb. 2014-cü ildə ona bəraət verilib.

2015-ci ildə o, briqada generalı rütbəsinə yüksəlib və 4-cü komando briqadasına komandanlıq edib. Bu vəzifə zamanı Mardin valisi Ömər Faruk Koçakın çağırışı ilə Nusaybinə gedərək 10 gün ərzində Nusaybini xəndəklərdən təmizlədi. 2016-cı ildə Baş Qərargahın Əməliyyat Planı İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilib. Bu vəzifədə olarkən o, Baş Qərargah rəisinin nümayəndəsi kimi prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ABŞ-ın vitse-prezidenti Co Baydenlə görüşündə iştirak edib.

2018-ci ildə ona general-mayor rütbəsi verilib və Baş Qərargahın Əməliyyatlar rəisi təyin edilib. 2020-ci ildə 6-cı Mexanikləşdirilmiş Piyada Diviziyasının və Birgə Xüsusi Təyinatlı Dəstənin komandiri təyin edilib.

2021-ci ildə ona general-leytenant rütbəsi verilib və 3-cü korpusun komandiri təyin edilib. O, 2023-cü ildə Türkiyə Quru Qoşunlarının Baş Qərargah rəisi təyin edilib. 10 noyabr 2023-cü ildə Piyada Məktəbində bir şagirdin yaxasına Atatürk şəkli taxmaması və mübahisəyə çevrilməsi ilə bağlı başlanan intizam istintaqında 7 leytenantın qovulmasına qərar verən Quru Qoşunları Komandanlığının Yüksək İntizam Şurasına sədrlik edib.

## Ailəsi
O, Meltem Ergünlə evlidir və iki uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Ziya Cemal Kadıoğlu

**Ziya Cemal Kadıoğlu** () — Türk hərbi Hava Qüvvələrinin Komandanı.

## Bioqrafiya
1 mart 1961-ci ildə Əskişəhərdə anadan olub. 1982-ci ildə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasını bitirib. O, 2-ci Baş Reaktiv Bazasında pilot hazırlığını başa vurub. Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasını bitirirərək qərargah zabiti olub.

2007-ci ildə ona briqada generalı rütbəsi verilib və 11-ci Hava Nəqliyyatı Baş Bazasının komandiri vəzifəsinə təyin edilib. 2010-cu ildə Hərbi Hava Qüvvələri Komandanlığının Kəşfiyyat Planının İdarə Edilməsi İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilib. 2011-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəlib. 2011–2012-ci illərdə Hərbi Hava Qüvvələri Komandanlığının Kəşfiyyat rəisi, 2012–2015-ci illərdə isə Hava Texniki Məktəblərinin Komandiri vəzifələrində çalışıb.

2015-ci ildə general-leytenant rütbəsi verilib və Hərbi Hava Qüvvələrinin Döyüş və Raket Hücumundan Müdafiəsi Komandanının müavini və Vahid Hava Hərəkatları Mərkəzinin komandiri təyin edilib.

### 15 iyul dövlət çevrilişinə cəhd
15 iyul çevriliş cəhdi zamanı Döyüş Hərbi Hava Qüvvələri və Hava Raket Hücumundan Müdafiə komandanı general-leytenant Mehmet Şanverin əmri ilə Əskişəhərə gedərək çevrilişə qarşı hava əməliyyatını idarə edib. Çevrilişçi təyyarələr rəsmi olaraq Türkiyə təyyarələri olduğu üçün bu təyyarələrin vurulması üçün baş nazirin yazılı əmri tələb olunurdu. Bu prosedura uyğun olaraq, Kadıoğlu telefon danışığı zamanı Baş nazir Binəli Yıldırımdan yazılı əmr istəyib. Binali Yıldırım səsi yazaraq təyyarələrin vurulmasını da istəyib. Bu baxımdan çevrilişçilərin yerləşdiyi və çevriliş təyyarələrinin bombalanıb.

2016-cı ildə Hərbi Hava Qüvvələri Komandanlığının Qiymətləndirmə və Təftiş rəisi, 2017-ci ildə isə Hava Təlimi Komandanlığı vəzifəsinə təyin edilib.

O, 2022-ci ildə general rütbəsinə yüksəlib. 19 avqust 2022-ci ildə Döyüş Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı vəzifəsinə başlayıb. O, 2023-cü ildə Ali Hərbi Şuranın qərarları ilə Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı təyin edilib avqustun 16-da vəzifəsinin icrasına başlayıb.

## Ailəsi
Nurgün KADIOĞLU ilə evlidir və iki övladı var.

## İstinadlar
Hacı Ramil

**Ramil Bədəlov** və ya bilinən adı ilə **Hacı Ramil** — Azərbaycanlı din xadimi, ilahiyyatçı-alim.

## Həyatı
Ramil Vidadi oğlu Bədəlov 1985-ci il fevral ayının 6-da Bakı şəhərində anadan olub. Ata tərəfi Bakının Fatmayı, ana tərəfi isə Zığ kəndindəndir. Darul-Hikmət (indiki "Hikmət") Elm və Tədris Mərkəzində "**İslamşünaslıq**" və "'''İnsanşünslıq'''" dərsini tədris edir.

Hacı Ramil İslam dininə, onun tarixinə və fəlsəfəsinə aid bir neçə kitabın müəllifidir.

* "**Quranla yaşamaq**"
* "**Özün həqiqəti**" ("Истинное "Я"" adı ilə rus dilinə də tərcümə olunub)
* "**Duanın sirri**"
* **"Ən gözəl hədiyyə"**
* "**Bağışlanma ayı**"
* **"Eşq risaləsi"**
* **"Uğur yolu"**

Hacı Ramil uzun müddətdir ki, dini maarifçiliklə məşğuldur. Onun şəxsi YouTube kanalında dini mövzuda hazırladığı verilişlər yayımlanır.

İlahiyyatçı sosial şəbəkələrdə də geniş auditoriyaya malikdir. Onun Facebookun Azərbaycan seqmentində, Instagramda və YouTube-da ümumilikdə 1 milyona yaxın izləyicisi var.

Din xadimi bir müddət Bakının Yeni Günəşli qəsəbəsində yerləşən Fatimeyi-Zəhra məscidinin axundu olub. 2017-ci ilin aprelində tutduğu vəzifədən könüllü imtina edib.

## Həmçinin bax
* Hacı Əhliman
* Hacı Şahin

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
* Hacı Ramil – YouTube kanalı
* 
* 
*
Pakrovski kafedralı (Xarkov)

**Müqəddəs Pakrovski kafedralı** () — Ukrayna Pravoslav kilsəsinin Xarkov Teotokosun şəfaəti adına Xarkov şəhərindəki pravoslav kilsəsi. Kafedral, Pakrovski monastırında yerləşir. Şəhərdə bugünədək qalmış ən qədim binadır (1689). Universitet küç, 8 ünvanında yerləşir.
## Təsviri
Pakrovski kafedralı XVII əsrin II yarısına aid Ukrayna memarlığının ən qiymətli abidəsidir. Abidə, rus kilsə memarlığına aid qış məbədinin üzərində quraşdırılmış barokko üslubunda tikilmiş üç günbəzli (“üç hamamlı”) kilsədir. Yuxarı kilsə, qalereya - “opasannyam” ilə əhatə olunub, zəng qülləsi olan “gülbişi” ilə birləşir. Naxışlı kərpic platbandslar çox profilli kornişlərə bitişikdir. Bir-birindən böyük, asanlıqla yuxarıya doğru yüksələn binaların harmoniyası qala qülləsini xatırladan zəng qülləsinə bitişikdir.

## Tarixi
Pakrovski kafedralının daş binası kazaklar tərəfindən Xarkov qalasının o vaxtkı sərhədlərindən kənarda, şimal divarının yaxınlığında, 1689-cu ildə - Müqəddəs Məryəm adına taxta kilsəni əvəz etmək üçün tikilmişdir (1659-cu ildən bəri tanınır). Eyni ildə, 1689-cu ildə məbəd Beloqrad və Oboyan yeparxı İbrahim tərəfindən təqdis edilib.

1726-cı ildə Belqorod yepiskopu Epifani Tixorski və Ukraynanın Sloboda general-qubernatoru, şahzadə Mixail Mixayloviç Qolitsinin təşəbbüsü ilə Sol sahildə ilk ali təhsil müəssisəsi olan Xarkov Kollegiyası ilə kişilər üçün Müqəddəs Pakrovski monastırı yaradıldı.
thumb|left|220px|Pokrovski kafedralı XX əsrin əvvəllərində
Eyni zamanda, 1729-cu ildən Pakrovski kilsəsi, monastır və kollegiyaya çevrildi. Məbəd təmir edilərək, bəzədilmiş və kilsə ləvazimatları ilə təmin edilmişdir.

Şərq qurbangahının pəncərəsində Rusiya imperiyasının gerbi, şüşənin aşağı yarısında isə metal hərflərlə: "B. M. E. T. E. B. O." simvolları yazılıb ki, bu da “Allahın lütfü ilə Tixorski, Belqorod və Oboyanski yepiskopu Epifani” mənasını verir.

1732-ci ildə zəng qülləsinin üzərinə 1,6 ton ağırlığında zəng quraşdırılmışdır.

1799-1846-cı illərdə Pakrovski kafedralı Xarkov kafedralı adlanıb.

Kilsənin bərpası, təmiri və abadlaşdırılması işləri XX əsrin əvvəllərində aparılmışdı.

1920-ci illərdə kafedral bağlandı və tezliklə dağıdılmağa başladı. 1950-ci illərdə onu yenidən bərpa etməyə başladılar.

1992-ci ildə məbəd Müqəddəs Pakrovski monastırının memarlıq kompleksi ilə birlikdə Ukrayna Pravoslav kilsəsinə qaytarıldı.

## Şəhərin simvolu
Kafedral Xarkovun on iki simvolundan onuncusudur.

## Qalereya

File:Pokrovsky Monastery in Kharkov.jpg|1910-cu illərin açıqcası
File:Pokrovsky Monastery in Kharkiv by Lypko S. 9.jpg|Monastır, 2016
File:Universitetskaya Gorka 1840s.jpg|1840-cı illərə aid oyma

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* *Филарет Гумилевский.* Историко-статистическое описание Харьковской епархии.  М., 1852—1859
* *Харьков: Архитектура, памятники, новостройки*: Путеводитель — Х.: Прапор, 1987.
## Xarici keçidlər

* *Д. И. Багалей*, *Д. П. Миллер*. История города Харькова. Покровский собор 
* Страница собора на SkyscraperPage 
* Соборы и церкви Харькова 
* История Харькова.
Miroslav Doçinets

**Myroslav Dochynets** () — Ukraynalı yazıçı və jurnalist. 2003-cü ildə Ukrayna Yazıçılar Assosiasiyasının üzvü olub.

## Həyatı
3 sentyabr 1959-cu ildə Ukraynanın Zakarpatiya vilayətinin Xust şəhərində müəllim ailəsində anadan olub. 1977-ci ildə Lvov Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olub. 1982-ci ildə "Zakarpatiya gəncləri" qəzetində jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb. 1990-cı ildə "Mukaçevo xəbərləri" qəzetini, 1998-ci ildə isə "Karpat qülləsi" nəşriyyatını təsis edib.

İyirmiyə yaxın kitabın, o cümlədən romanların, povestlərin və bir sıra slavyan ölkələrində bestsellerə çevrilmiş "Uzun illər. Xoşbəxt illər" fəlsəfi-psixoloji vəsiyyətnaməsinin müəllifidir. Əsərləri rus, macar, slovak, rumın, polyak, fransız, ingilis, yapon, italyan dillərinə tərcümə olunub.

Ukrayna Yazıçılar İttifaqının və Ukrayna Yazıçılar Assosiasiyasının üzvüdür.

O, iki beynəlxalq ədəbi mükafatın və ən böyük kitab tirajına görə "Qızıl Ukrayna Yazıçıları" mükafatının laureatıdır.

Ardıcıl üç il Taras Şevçenko adına Milli Ədəbiyyat Mükafatına namizəd olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Лауреати премій. Дочинець Мирослав Іванович 
* Мирослав Дочинець: "Голі жінки викликають і захоплення, і зворушливу жалість. Неохайні — просто жалість"
Mister Olimpiya 1975

**Mister Olimpiya 1975** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca onbirincisi.  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1975-ci ilin 8 noyabrında, CAR-ın Pretoriya şəhərində keçirilmişdir. Bu yarışmada 1977-ci ildə ekranlara çıxmış "*Pumping Iron"* sənədli filminin çəkilişləri aparılmışdır. Sənədli filimdə Arnold Şvartseneggerlə Lu Ferrino arasındakı yarış öncəsi və yarış zamanı olan rəqabət lentə alınmışdır.

## Nəticələr
Ümumi mükafat fondu 2500 dollar idi.

### 200 funta (90,7 kq) qədər

### 200 funtdan (90,7 kq) yuxarı

### Mütləq çempion

Mütləq çempionu seçmək üçün 7 hakimdən dördü Arnold Şvartseneggerə, üçü isə Franko Kolumbuya səs verdi. Bununla da Arnold Şvartsenegger 6-cı dədə Mister Olimpiya tituluna sahib oldu. O yarışın sonunda peşəkar idmandan getdiyini açıqladı. Baxmayarq ki, 1980-cı ildə yenidən yarışmalara qatılmış və 7-ci dəfə Mister Olimpiya titulunu qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mr. Olympia