Xarizmatik hakimiyyət

**Xarizmatik hakimiyyət** — alman sosioloqu Maks Veber tərəfindən işlənib hazırlanmış liderlik anlayışıdır. Bura hakimiyyətin liderinin xarizmasından qaynaqlandığı təşkilat növü və ya rəhbərlik növü daxildir. Xarizmatik hakimiyyət digər iki hakimiyyət növləri — qanuni hakimiyyət və ənənəvi hakimiyyətdən fərqlidir. Üç növün hər biri Maks Veberin hakimiyyətin üçtərəfli təsnifatının bir hissəsini təşkil edir.

"Xarizma" — qədim yunan terminidir və I-ci əsrdə Müqəddəs Pavelin yeni yaranmaqda olan xristian icmalarına yazdığı məktublar vasitəsilə populyarlıq qazanmışdır. Bu kontekstdə o, ümumiyyətlə, Kilsənin ilk rəhbərləri daxilində Allahın səlahiyyətini nümayiş etdirən ilahi mənşəli “hədiyyə”yə istinad edirdi. Maks Veber bu teoloji anlayışı götürdü və ümumiləşdirdi, onu ardıcılların aid etdiyi bir şey kimi nəzərdən keçirdi və bununla da onu siyasi, hərbi, məşhur və qeyri-xristian dini kontekstlərə tətbiq edən sosioloqların istifadəsinə açdı.  İstifadə olunan digər terminlər "xarizmatik hökmranlıq" və "xarizmatik liderlik"dir.
## Xüsusiyyətləri

Xarizmatik hakimiyyətdə əmrlər yerinə yetirilir, çünki liderin davamçıları və ya şagirdləri onun xüsusi xarakterinə əmindirlər. Xarizmatik hakimiyyət liderin malik olduğu qeyri-adi qabiliyyətlərinə əsaslanır. Bu zaman nə mənşə, nə onunla əlaqəli irsiyyət, nə də digər rasional mülahizələr xüsusi rol oynamır - yalnız rəhbərin şəxsi keyfiyyətləri. Çox güman ki, tarixdə məşhur olan peyğəmbərlərin (bütün dünya dinlərinin baniləri də daxil olmaqla), generalların və görkəmli siyasi liderlərin əksəriyyəti xarizmatik olub.

Xarizmatik hakimiyyət liderə aid edilən müstəsna keyfiyyətlərə əsaslanır.
### Xarizma

Müasir dövrdə psixoloqlar xarizmanı onun nəticələri ilə müəyyən edirlər (yəni, xarizmatik liderlər çox təsirlidir). Xarizma termininin özü (yun. χάρισμα, “mərhəmət”, “ilahi hədiyyə”) alman ilahiyyatçısı Ernst Troelç tərəfindən daxil edilmişdir.
### [[Maks Veber]]ə görə xarizmatik hakimiyyətin tərifi:

* Fərdi şəxsiyyətin müəyyən keyfiyyəti, onun sayəsində o, adi insanlardan fərqlənir və fövqəltəbii, fövqəlbəşəri və ya ən azı xüsusi olaraq müstəsna güc və ya keyfiyyətlərə malik hesab edilir. Bunlar adi insan üçün əlçatan olmayan, lakin ilahi mənşəli və ya nümunəvi hesab edilənlərdir və onların əsasında müvafiq şəxs lider kimi qəbul edilir ... Söz mövzusu keyfiyyətin son nəticədə etik, estetik və ya digər bu kimi nöqteyi-nəzərdən necə qiymətləndiriləcəyi təbii olaraq tərifin məqsədləri üçün əhəmiyyətsizdir.

Maks Veberin nəzəriyyəsində xarizmanın tərifi çox konkretdir: o, ciddi elmi sosioloji konsepsiya xarakteri daşımır. O, iddia edirdi ki, xarizma insana, kütlələrə rəhbərlik etməyə, lider olmağa imkan verən müəyyən unikal keyfiyyətlərin toplusudur. Bu keyfiyyətlər, Veberə görə, ilahi bir hədiyyədir, çünki o, onları müstəsna olaraq fövqəltəbii hesab edir. Eyni zamanda, bu tip liderin şəxsiyyət strukturunun spesifikliyinə görə, o, hakimiyyətdə qalmaq və ya nüfuzunu saxlamaq üçün daim xalq tərəfindən tanınmağa ehtiyac duyur. Beləliklə, xarizmatik liderlik hökmranlığın davamlı forması deyil. Beləliklə, bu cür hakimiyyət bürokratikliyin əksidir.
## Narsisizm

Xarizma mövzusunda dissertasiya yazan avstraliyalı psixoloq Len Oakes 11 xarizmatik liderin psixometrik testdən keçmələrini istədi və onların qrup olaraq olduqca adi olduğunu gördü. Psixoanalitik Heinz Kohutun ardınca Oakes, xarizmatik liderlərin narsisizm xüsusiyyətlərini nümayiş etdirdiyini iddia edir və həmçinin adi insanların əziyyət çəkdiyi narahatlıq və günahkarlıq hissi ilə saxlanmayan daxili aydınlıq ilə müşayiət olunan qeyri-adi enerji nümayiş etdirdiklərini iddia etdi. Bununla belə, o, Maks Veberin xarizmatik avtoritet sisteminə tam əməl etməmişdir.
## Müqayisə cədvəli

## Həmçinin bax

* Kaudilo
* Monarx
* Xarizma
* Güc (fəlsəfə)
## İstinadlar

## Ədəbiyyatı

* 
* 
* 
* 
* 
* Waters, Tony and Dagmar Waters (2015) editors and translators. *Weber’s Rationalism and Modern Society: New Translations on Politics, Bureaucracy, and Social Stratification*. New York
## Xarici keçidlər