open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yapon dilində hörmət bildirən şəkilçilər

**Yapon dilində hörmət bildirən şəkilçilər** ( *nihonqo no keysö*) — yaponların danışıq zamanı insanın adı, soyadı, peşəsi, təxəllüsü və s. əlavə etdiyi şəkilçilər. Sayğı şəkilçiləri Yaponların ünsiyyətində mühüm rol oynayır. Onlar həmsöhbətlərin arasındaki sosial statusu, biri-birinə olan münasibəti, yaxınlığı bildirir. Hər hansı bir şəkilçini istafadə etməklə insana olan hörməti göstərmək və ya onu təhqir etmək olar.

Şəkilçisiz müraciət Böyuklərin yeniyetmələrə, dostların öz aralarında şəkilçisiz müraciəti normaldır. İnsan bu şəkilçilərdən istifadə etmirsə bu, açıq aşkar kobudluğdur. Şəkilçisiz, amma soyadnan müraciət etmə familyar, amma bir qədər «uzaq» münasibətlərin əlamətidir (məktəblilərin və tələbələrin biri-birinə müraciət etməyi nümünə kimi gətirmək olar).

## Ən çox istifadə olunan şəkilçilər

### -san
**-san ()** — daha çox kiçiklərin yaşca böyük olanlara və biri-birini tanimayanların arasında istifadə olunan neytral sayğı şəkilçisi. Həmçinin, cavan oğlanların sevdikləri qadınlara olan müraciətdir. Lakin qadınlar bu şəkilçini uşaqlardan başqa yaxın olan hər kəsə qarşı istifadə edirlər, bu halda «-san» «Siz» mənasını daşımır.

### -kun
**-san (君, sən)** — «-san»la müqayisədə daha mülayim, «dost», «yoldaş» mənasında olan şəkilçi. Eyni sosial statuslu insanların, dostların, həmkarların, sinif yoldaşlarıın, böyüklərin kiçiklərə və başçıların onlara tabe olunanlar arasında müraciəti vurğulamaq önəmli olmadığı halda istifadə olunur.

### -çan
**-çan (ちゃん)** — yaxın və qeyri-rəsmi münasibətləri bildirir. Əsasən balaca uşaqlar, yaxın rəfiqələr, böyuklərin balaca uşaqlara və cavan oğlanların sevgililərinə qarşı istifadə olunur. Həmçinin, nənə və baba sözlərinə əlavə olunduqda «nənəcan» və «babacan» mənasını verirlər.

### -sama
**-sama (様)** — maksimal dərəcədə hörmət və sayğı bildirən, «hökmdarım» mənasını bildirən şəkilçi. Məktub yazdığda həmsöhbətin ranqından asılı olmayaraq həmişə istifadə olunur. Danışıqda nadir hallarda istifadə olunur və yalnız rahiblərin Tanrıya, sadiq nökərin hökmdarına, ən aşağı sosial təbəqədən olanların ən yüksəkdəkilərə və rəsmi məktublarda işlənilir.

Müasir dövrdə hərdən sarkazm kimi stifadə olunur.

### -sempay və -kohay
**-sempay (先輩, hərfi «daha tez başlayan həmkar»)** — kiçiyin böyüyə mwraciəti. Daha çox təhsil müəssisələrində kiçik kurslular tərəfindən yüksək kurslulara qarşı istifadə olunur. Adətən «sempay» «kohaya» onun soyadına şəkilçi əlavə etmədən müraciət edir.

 —  «sempay»ın əksi.

### -sensey
**- sensey (先生|先生, hərfi «daha erkən varlıq»)** — müəllimlərə, həkimlərə, alimlərə, yazıçılara, siyasətçilərə və sair məşhur və hörmətli şəxslərə qarşı istifadə olunur. Daha çox insanın sosial statusunu vurğulayır.

## Həmçinin bax
* Otaku — rəsmi istifadədən çixmış şəkilçi.
* Yapon dili

## İstinadlar

## Keçidlər
*
Vill Dürant

**Vill Dürant** () — Amerika yazıçısı, tarixçisi, filosofu.

## Həyatı
Vill Dürant (1885–1981) Massaçusetsdə anadan olmuşdur. Valideynləri onu din xadimi olmaq üçün hazırlayırdılar. Onun müəllimələri rahibələr idilər. Vill dini elə bir həvəslə öyrənirdi ki, heç kəs onun ruhani olacağına şübhə etmirdi. 1900-cü ildə o, müqəddəs Pyotr Akademiyasına daxil oldu. Amma Burada Dürant fəlsəfəyə üstünlük verdi. 1917-ci ildə fəlsəfə doktoru adını almaqdan ötrü ilk kitabını yazdı Bu kitab Fəlsəfə və Sosial Problem adlanırdı. O, elmi dərəcəni aldıqdan sonra Kolumbiya Universitetində dərs verməyə başladı. Birinci Dünya Müharibəsinin başlanması ilə əlaqədar olaraq o, nəzakətlə olmuş olsa belə universitetdən uzaqlaşdırıldı. O, dini məktəbdə tarix fəlsəfə, ədəbiyyat, elm, musiqi, və incəsənət üzrə mühazirələr oxudu. Onun dinləyiciləri ondan dərslərin elə keçirilməsini istəyirdilər ki, keçmişin hadisələri aydın bir şəkildə təqdim edilmiş olsun və müasir gözlə qiymətləndirilmiş olsun. Öz dinləyicilərinin istəklərini uğurla gerçəkləşdirən Dürantın bu mühazirələri onu Fəlsəfi hekayətləri və Sivilizasiyanın hekayətlərini yazmaq üçün hazırladı.

Xüsusən Fəlsəfi hekayətlərin taleyi çox uğurlu oldu. O, Dürantı təkcə Amerikada deyil, bütün dünyada məşhurlaşdırdı. Mahatma Qandi, Corc Bernard Şou, Klarens Darrou və Cahid Sidqi Tarançı onun oxucuları sırasında idilər. Bu kitab dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olundu. Çin, çex, Danimarka, Holland , fin, alman, fransız, ivrit, macar, italyan, yapon, norveç, polyak, portuqal, Serb-xorvat, ispan və İsveç oxucularından sonra nəhayət Azərbaycan oxucusu da dünya fəlsəfəsi tarixinin bu nadir incisi ilə bilavasitə olaraq, öz doğma dilində ünsiyyətdə olmaq imkanına malik oldu.

## Xarici keçidlər
Kaolinit

**Kaolinit** — kimyəvi tərkibi Al2Si2O5(OH)4 olan gilli mineraldır. O, təbəqəli silikat mineralıdır, bir tetraedr təbəqəsi oksigen atomları vasitəsilə alumina oktaedrin bir oktaedr təbəqəsinə bağlanıb. Kaolinitlə zəngin olan süxurlar kalin və ya Çin gili adlandırılır.

## Növ müxtəliflikləri
Xromlu kaolinit (0,4–1,1 % Cr2O3)

## Xassələri
Rəng – ağ, sarı, sarımtıl-qəhvəyi, qonur (Fe3+), alma kimi yaşıl (Ni3+), yaşılımtıl, mavi (Cr3+), qırmızı, qara (Mn); tək-tək pulcuqları rəngsizdir; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – nazik pulcuq-larında – sədəfi, bütöv kütlələrində – tutqun, donuq; Şəffaflıq – qırıntıları qeyri-şəffaf, tək-tək vərəqləri şəffafdır; Sıxlıq – 2,58–2,60; Sərtlik – 2,5–3; Lövhəcikləri əyilgəndir, lakin elastik deyil, əllə toxunduqda yağlıdır; Ayrılma – {001} üzrə tam mükəmməl; Asanlıqla nazik lövhəciklərə ayrılır; Sınıqlar – hamar, qabıqvarı; Başqa xassələr – olduqca hiqroskopikdir; rütubət çəkdikdə spesifik "gil" iyi verir; Morfologiya – kristallar: nazik altıbucaqlı yaxşı təraşlanmış lövhəciklər; Mineral aqreqatları: sıx, kövrək, incəpulcuqlu, torpaqvari kütlələr.

## Mənşəyi və yayılması
Əsasən ekzogen şəraitdə alümo-silikatlarla – çöl şpatları, mikalar, seolitlərlə zəngin olan müxtəlif süxurların aşınması nəticəsində əmələ gəlir. Habelə alümosilikatların turş mühitdə hidrotermal dəyişilmə məhsulu kimi müşahidə edilir. Çökmə süxurların tipik mineralı kimi lateritlərdə, gillərdə, nisbətən az qumdaş-larında yayılmışdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, feldşpatoidlər, mikalar və b. Mineralın tapıldığı yerlər:Yauçau-Fu yaxınlığında Kao-Linq dağı (Çin); Qluxo-vetski, Turbovski, Raykovski (Ukrayna); Kurinski, Troitski-Baynovski, Yelenovski (Rusiya); Karlovı Varı yaxınlığında Settlis (Çexiya); Elburs silsiləsi (İran). Azərbaycanda eyni adlı alunit yatağı ilə məkanca bağlı olan Zəylik kaolinit yatağı, həmçinin mineralın Çardağlı və Qara-Murad yataqları və bir sıra təzahürləri məlumdur. Kiçik Qafqazın bir sıra məntəqələrində kaolinit törəmə kvarsitlər içərisində qeyd edilir. Minerala həmçinin Çıraqdərə, Toğanalı, Filizçay, Katsdağ və b. kolçedan yataqlarında, Dəvəboynu sürmə-mərgümüş filizləri təzahüründə və bəzi başqa yerlərdə rast gəlinir.

## Tətbiqi
Hələ qədimlərdən keramika materialı almaq və müxtəlif çini və saxsı məmulat hazırlamaq üçün istifadə edilir. Kagız, rezin, toxuculuq, tikinti sənayesində istifadə olunan mühüm xammaldır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər
* THE MINERAL KAOLINITE
Milli və Dünya İqtisadiyyatı Universiteti

**Milli və Dünya Təsərrüfatı Universiteti** () — Bolqarıstanın paytaxtı Sofiya şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin iqtisadiyyat üzrə ilk ali təhsil ocağıdır. Universitetin rektoru professor Stati Stattevdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* http://azertag.az/xeber/AZARBAYCAN_DOVLAT_IQTISAD_UNIVERSITETI_ILA_BOLQARISTANIN_MILLI_VA_DUNYA_TASARRUFATI_UNIVERSITETI_ARASINDA_SAZIS_IMZALANMISDIR-443473
Yunanıstan Milli Kitabxanası

**Yunanıstan Milli Kitabxanası** (Yunan: Εθνική Βιβλιοθήκη) — Afina şəhərinin mərkəzində olan kitabxanadır.

Qurucusu Yunanıstanın ilk dövlət başçısı Yannis Kapodistriasdır. Neoklasik kitabxana binası, Afina Akademiyasının və Afina Universiteti binalarının da memarı olan Danimarkalı Theophile Freiherr von Hansenin əsəridir.

1824-cü ildə ortaya çıxan bir milli kitabxana qurma fikri, 1829-cu ildə Yunanıstanın Osmanlı dövlətindən müstəqilliyini qazanmasından sonra reallaşdırıldı. Məktəb, muzey, mətbəə kimi başqa mədəni təşkilatlarla birlikdə kitabxana də hazırlandı. Hamısı Aegina adasında o zamana qədər yetimxana olaraq istifadə edilən bir binada xidmətə başladı. Kitabxana yeni paytaxt Afinaya 1834-ci ildə köçürülüb. Əvvəl köhnə bir hamamda, sonra da köhnə bir kilsədə yerləşirdi. Sürətlə genişlənən kolleksiyası 1842-ci ildə Afina Universiteti kitabxanası ilə birləşdirildi və yeni bir binaya küçürüldü. 1866-cı ildə Yunanıstan Milli Kitabxanası adını aldı. Yeni neo-klassik mərmər binanın təməli 1888-ci ildə atıldı; və 1903-də kitabxana bu binaya köçürüldü.

## İstinadlar
Rəsmi internet saytı
Azerithonica hyrcanica

***Azerithonica hyrcanica*** — növ  Çala hörümçəkləri fəsiləsinə, *Azerithonica* cinsinə aiddir. Azərbaycanın endemik canlısıdır.

## Məlumat
Kiçik ölçüyə malik hörümçəkdir. Erkəklərin ölçüsü 4,5&nbsp;mm, dişilərdə isə 4,6&nbsp;mm olur. Baş-gövdə nahiyəsinin uzunluğu erkəklərdə 2,38&nbsp;mm, dişilərdə isə 2,2&nbsp;mm təşkil edir. Eni isə erkəklərdə 1,95&nbsp;mm, dişilərdə isə 1,7&nbsp;mm-dir. Sinəsi sarıdır və boz naxışı vardır. *Azerithonica hyrcanica* növü ilk dəfə 2005-ci ildə  Arаxnоlоq Elçin Hüseynov (*Elchin F. Guseinov*, Zoologiya İnstitutu AMEA, Bakı, Azərbaycan), Yuri М. Marusik (Институт биологических проблем Севера ДВО РАН, Maqadan, Rusiya) və Seppo Kоpоnеn (*Seppo Koponen*, Zoological Museum, University of Turku, Turku, Finlandiya) tərəflərindən  ,  və  növləri ilə birlikdə aşkarlanmışdır.
*Azerithonica hyrcanica* növü  *Azerithonica* cinsinə daxil edilmişdir. *A. hyrcanica* adı hörümçəyin aşkarlandığı Hirkan meşəsinin adından götürülmüşdür.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* 
*
Agelenoidea

***Agelenoidea*** — Hörümçəklər dəstəsinə Araneomorphae yarımdəstəsinə aid sinifüstü. Sinifüstü iki sinifə bölünür: *[[Agelenidae]]* və *[[Amphinectidae]]*.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İoannis Kapodistrias

**İoannis Kapodistrias** (; ) — Osmanlı Dövlətindən müstəqilliyini qazanan Yunanıstanın ilk dövlət başçısıdır.

## Həyatı
11 fevral 1776-cı ildə o zamanlar Venesiya Respublikasının bir hissəsi olan Korfu adasında anadan olub. İtaliyada Padova Universitetində tibb, hüquq və fəlsəfə sahələrində təhsil alıb. 1809-cu ildə Rus çarı I Aleksandrın xidmətinə girib. 1813-cü ildə Rusiyanın nümayəndəsi olaraq İsveçrənin 19 kantondan ibarət tərəfsiz bir Avropa ölkəsi halında qurulmasında rol oynadı. 1815-ci ildə Napoleon müharibələri sonrasında Avropa ölkələri arasında qurulan Vyana konqresində Rusiyanı təmsil etdi. Bu müvəffəqiyyətləri nəticəsində I Aleksandr tərəfindən Rusiyanın xarici işlər nazirliyinə gətirildi.

## Yunanıstanın müstəqilliyində rolu
İoannis Kapodistrias ilk dəfə 1821-ci ildə Mora yarımadasında Osmanlı Dövlətinə qarşı çıxan üsyanlardan sonra Yunan siyasətinə də qarışdı. 1822-ci ildə Rusiyanın xarici işlər nazirliyindən ayrıldı. 1827-ci ildə Moradaki üsyançıların qurduğu Yunan məclisi Kapodistriası Avropada ən yaxşı tanınan yunan əsilli diplomat olması səbəbi ilə Yunanıstana vali (Yunanca: Kivernitis) olaraq seçdi. Yunanıstan hələ Osmanlılardan müstəqilliyini qazanmaqdan əvvəl 1828-ci ilin yanvar ayında Kapodistrias Mora yarımadasına ayaq basaraq bu vəzifəni boynuna götürdü. Lakin hələ Yunanıstanın müstəqilliyi beynəlxalq səviyyədə tanınmadan bir sui-qəsd nəticəsində həlak oldu.

## İstinadlar

## Mənbə
* Stella Ghervas, "Le philhellénisme russe : union d’amour ou d’intérêt?", in *Regards sur le philhellénisme*, Geneva, Permanent Mission of Greece to the United Nations (Mission permanente de la Grèce auprès de l’ONU), 2008.
Tales from Earthsea (anime)

— Qoro Miyazaki tərəfindən Ursula K. Le Guinin kitabları əsasında çəkdiyi tammetrajlı anime film. 29 iyul 2006-cı ildə ekranlara çıxan film yazıçının "Yerdəniz" silsiləsindəki "Uzaq sahil" kitabının məzmunü əsasında çəkilib.

"Yerdəniz hekayələri" Hayao Miyazakinin oğlu Qoronun rejissor kimi ilk əsəridir.

## Yaranma tarixi
1980-ci illərin əvvəllərində Hayao Miyazaki Ursulla Le Quinə onun əsərlərini ekranizasiya etmək təklifi ilə müraciət etdi, lakin Miyazaki o zamanlar o qədər də məşhur olmadığından Le Quin onun təklifini imtina etdi. Sonradan rəfiqəsi ona Qonşum Totoronu nümayiş etdirdi və Le Quin Miyazakinin Kurosava və Fellini səviyyəsində dahi olduğunu və onun pərəstişkarı olduğunu söylədi. Bir neçə il sonra Le Quin tərcüməçi Masako Şimidzu Miyazakini tanıdığını bildikdə ona "Yerdəniz" onu hələ də maraqlandırırsa, o, bunu müzakirə etməyə razı olduğunu söylədi. Görüşdükdə Miyazaki rejissorluğu buraxdığını və işi bundan öncə heç bir film çəkməmiş oğluna buraxacağını bəyan etdi. Le Quin bunu bildikdə narahat oldu, lakin ona heç bir mərhələnin Hayaonun icazəsiz olmayacağı inandırıldı. Buna baxmayaraq, sonradan məlum oldu, ki Hayao özü layihədə iştirak etmirdi. Yazıçı üçün xüsusi qapalı nümayişdən sonra Qoro Miyazaki filmin onun xoşuna gəldiyini soruşduqda o, "Hə. Bu mənim kitabım deyl, sizin filminizdir. Film yaxşıdır" deyə cavab verdi.

## Maraqlı faktlar
* Anime 63-cü Venesiya Film Festivalında konkursdan kənar proqramda nümayiş olunmuşdu. Film bitdikdən sonra tamaşaçılar 6 dəqiqədən çox əl çaldılar.
* Yaponiyada film 70 million dollardan çox gəlir gətirdi.
* "Nyu-York, mən səni sevirəm" filmində Orlando Blumun qəhrəmanı Devid xarici filmlərə musiqa bəstələyən bəstəkardır və onun növbəti sifarişi məhz "Yerdəniz hekayələri"dir.

## İstinadlar
Agelescape levyi

***Agelescape levyi*** — Çala hörümçəkləri fəsiləsinə, *[[Agelescape]]* cinsinə aid növ. Azərbaycanın endemik canlısı.

## Qısa məlumat
Kiçik ölçülü hörümçəkdir. Erkəklərin uzunluğu 5,3 mm-dir. Baş-gövdə hamiyyəsinin dişilərdə uzunluğu 2,5 mm (eni 1,85 mm) təşkil edir. Baş-gövdə sarı olsa da, boz naxışları vardır. Ayaqları sarı rəngdədir.
*Agelescape levyi* növü ilk dəfə 2005-ci ildə Arаxnoloqlar, Elçin Hüseynov (*Elchin F. Guseinov*, Zoologiya İnstitutu AMEA, Bakı, Azərbaycan), Yuri М. Marusik (Институт биологических проблем Севера ДВО РАН, Maqadan, Rusiya) və Seppo Koponen (*Seppo Koponen*, Zoological Museum, University of Turku, Turku, Finlandiya) tərəfindən ,  və  növləri ilə birlikdə aşkarlanmışdır.
*Agelescape levyi* növü ,  və  növləri ilə birlikdə *[[Agelescape]]* cinsinə daxil edilmişdir. Növ öz adını İsrailli araxnoloq Qerşom Levinin (Dr. Gershom Lewy, İsrail; 1996-cı ildə Agelescape cinsini adlandırmışdır) adından götürmüşdür

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Bergen Universiteti

**Bergen Universiteti** () — Norveçin Bergen şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Norveçin ikinci böyük universitetidir.

## Tarixi
Tarixi 1825-ci ildən başlasa da bu ali məktəbin **Bergen Universiteti** kimi əsası 1946-cı ildə qoyulmuşdur.

## Xarici əlaqələri
Utrext Şəbəkəsinin və Koimbra qrupunun üzvüdür.

## Reytinqi

## Şəkilləri


University of Bergen Library, Arts and Humanities Library 2.jpg|
Realfagsbygget-bergen-norway-1.jpg|
University of Bergen, Faculty of Humanities, Sydneshaugen skole 1.jpg|
University of Bergen, Rector s Office, Museplass 1.jpg|



## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Agelescape dunini

***Agelescape dunini*** — Çala hörümçəkləri sinfinə, *[[Agelescape]]* cinsinə aid növ. Azərbaycanın endemik canlısı.

## Qısa məlumat
Orta ölçülü hörümçəkdir. Erkəklərin uzunluğu 8,55 mm, dişilərdə 11,2 mm olur. Baş-gövdə hissəsi erkəklərdə uzunluq 3,95 mm (eni 2,7 мм) olur. Dişilərdə 4,3 mm (eni 3 mm) — dir. Baş-gövdə qırmızı-sarı olur və boz naxışlı olur. Ayaqları qırmızı-qəhvəyi, qarın sarı-boz.
*Agelescape dunini* növü ilk dəfə 2005-ci ildə Arаxnoloqlar, Elçin Hüseynov (*Elchin F. Guseinov*, Zoologiya İnstitutu AMEA, Bakı, Azərbaycan), Yuri М. Marusik (Институт биологических проблем Севера ДВО РАН, Maqadan, Rusiya) və Seppo Koponen (*Seppo Koponen*, Zoological Museum, University of Turku, Turku, Finlandiya) tərəfindən ,  və  növləri ilə birlikdə aşkarlanmışdır.
*Agelescape dunini* növü ,  və  növləri ilə birlikdə *[[Agelescape]]* cinsinə daxil edilmişdir. Növ Azərbaycanın ilk araxnoloqu Pyotr Mixayloviç Dudinin şərəfinə adlandırılmışdır

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Kreysfeld-Yakob xəstəliyi

**Kreysfeld-Yakob xəstəliyi** — nadir rast gəlinən xəstəlikdir. Bu xəstəlik zamanı anormal zülali maddə beyində toplanır və məhz sinir hüceyrələrinin sürətli məhvinə səbəb olur. Çoxsaylı nevroloji simptomlar (tremor, hərəki zəiflik, müvazinətin pozulması, müvazinətin saxlanması problemləri) ilə yanaşı adi simptomlara davranış və əhval-ruhiyyənin pozuntuları aiddir. Klinik simptomların başlanması dövründə ölüm halları 1–2 il müddətində mümkündür.

F02.1 Kreysfeld-Yakob xəstəliyi zamanı demensiya

A. Demensiyanın ümumi meyarları olmalıdır.

B. Faktik olaraq beynin bütün ali funksiyalarının parçalanması və demensiyanın güclü inkişafı.

C. Demensiyadan dərhal sonra və ya eyni zamanda aşağıdakı nevroloji simptomlardan ən azı birinin olması:

► piramid simptomlar

► ekstrapiramid simptomlar

► beyincik simptomları

► afaziya

► görmənin pozulması

Son mərhələ üçün akinitik status və mutizm xasdır..

## İstinadlar
Azərbaycan yalançıəqrəbi

***Geogarypus azerbaidzhanicus*** Yalançıəqrəblər dəstəsinə, Geogarypidae fəsiləsinə aid növ.

## Endemik
Azərbaycanın endemik canlısı.

## Həmçinin bax
* Chernes horvathii
* Galeodes nachitschevanicus
* Acanthocreagris redikorzevi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çin feniksi

**Çin feniksi** () — Çin mifologiyasında möcüzəvi quş, *Çin əjdahasından* fərqli olaraq,  qadını təmsil edir və cənubun rəmzidir.  İnsanlara onun görünməsi imperatorun qüdrətinə şahidlik edən böyük əlamət və ya əvvəlcədən xəbər vermək hadisəsi kimi başa düşülür.

Feuxuan, həmçinin "Avqust Xoruzu" adlandırılır, çünki bəzən Çin zodiakında xoruz yer tutur. Qərb dünyasında  Çin feniksi və ya sadəcə olaraq **Feniks** kimi adlandırılır.

## Məna
Feniksin çox müsbət çalarları var. O, yüksək ləyaqət və bərəkət rəmzidir. Feniks həmçinin İn və Yan simvolunu xarakterizə edir.  in birinci bölməsi   “Nanshang Jing” kimi qeyd olunur və feniksin bədənin hər bri hissəsi bu sözü simvolizə edir. Feniksin başı *bərəkəti* (), qanadları *ədaləti* (), arxa tərəfi *düzgünlüyü* () təsvir edir, qarın hissəsi *etimadlığı* () və sinəsi isə *mərhəməti* () bildirir.

Qədim və müasir Çin mədəniyyətində , onlar əjdaha ilə yanaşı tez-tez toy və kral hakimiyyətində bəzək kimi rast gəlmək olar. Bu ona görə edilir ki, çinlilərdə ər və arvad arasındakı xoş münasibətlər əjdaha və feniks simvolu sayılır. Bəzi adət-ənənələrdə feniks yaxşı vaxtlarda peyda olur, ancaq çaxnaşmalar zamanı gizlənir. Digər adət-ənənələrdə isə feniks yalnız yeni eranın başlanğıcını bildirmək üçün görünürdü. Çin və Yaponiyada feniks imperator evinin simvolu idi və "od", "günəş", "ədalət", "sədaqət" və "itaəti" təsvir edirdi.

## Şəkillər


Fayl:Longshan Temple - Fenghuang.jpg|Feniksin Lunşan məbədinin damında heykəli,  Taybey
Fayl:Seal of the President of the Republic of Korea.svg|Qoşa feniks simvolları Cənubi Koreya prezident möhürü üzərində 
Fayl:Korea-Seoul-Blue House (Cheongwadae) Fountain 0698-07.JPG|Cənubi Koreya Prezident İqamətgahı qarşısında feniks heykəli



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Fenghuang
*Feng-huang
"İncəsənət və ədəbiyyat" ordeni

**"İncəsənət və ədəbiyyat" ordeni** () — Fransa mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyində olan müəssisə mükafatı. Tez-tez mükafatın adının tərcüməsi İncəsənət və (zərif) ədəbiyyat ordeni kimi istifadə olunur.

## Ədəbiyyat
* André Souyris-Rolland. Guide des ordres civils français et étrangers, des médailles d’honneur, des médailles de sociétés. — Paris: Préal — Supcam, 1979. — 148 p.
* Jacques Demougin. Les décorations françaises. — Paris: Trésor du patrimoine, 2003. — 95 p. — ISBN 2-911468-99-6.

## Keçidlər
* Décret n°57–549 du 2 mai 1957 portant institution de l'Ordre des Arts et des Lettres. 
* Сайт Министерства культуры и связи Франции. Информация о ежегодных награждениях орденом. 
* Ordre des Arts et des Lettres : Les décorations Francaises. 
* Ordre des Arts et des Lettres. France-phaleristique.
Hagen

**Hagen** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya vilayətinin Amzberq inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 160.4 km2, əhalisi 185 996 nəfərdir (2013).

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Hamm

**Hamm** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya vilayətinin Arnzberq inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 226.43&nbsp;km2, əhalisi 176 048 nəfərdir (2013).

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Mönxenqladbax

**Mönxenqladbax** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya vilayətinin Düsseldorf inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 170.43 km2, əhalisi 255 430 nəfərdir (2013).

## Ümumi məlumat
Şəhər Almaniyanın qərbində Şimali Reyn-Vestfaliya torpağında yerləşir.

## Əhali
Son siyahıya almaya əsasən (2010) şəhərdə 257.993 nəfər yaşayır.

## İdman
Ən məşhur idman növü futboldur. Şəhəri futbol üzrə Almaniya Bundesliqasında Borussiya Münhenqladbax FK klubu təmsil edir.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Kosfeld

**Kosfeld** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya vilayətinin Münster inzibati dairəsində rayon. Sahəsi 1109.79&nbsp;km2, əhalisi 215.282 nəfərdir (2013).

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Münster

**Münster** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya vilayətinin Münster inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 302.89&nbsp;km2, əhalisi 299 708 nəfərdir (2013). Münster həm də Almaniyanın 20-ci ən böyük şəhəridir.

## Tarixi

## Coğrafiya

## Əhali

## İqtisadiyyat

## Ətraf mühit

## Rayonları

## Memarlıqı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## İdman

## Nəqliyyatı

## Tanınmış sakinləri

## Qalareya

## Həmçinin bax
* Rede
* Telqte
* Datteln
* İsselburq

## İstinadlar
Leypsiq Universiteti

**Leypsiq Universiteti** () — Almaniyanın Leypsiq şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 2 dekabr 1409-cu ildə qoyulmuşdur.

## Xarici əlaqələri
Utrext Şəbəkəsinin üzvüdür.

## Reytinqi

## Şəkilləri


Anatomie-Leipzig.jpg|
Goldener Bär 1925.jpg|
NSG Leipzig.JPG|
RotesHaus-UniklinikLeipzig.jpg|



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Aulacopone relicta

***Aulacopone relicta***  — Kiçik ölçüyü Qarışqa olaraq *[[Aulacopone]]* cinsinə aid növ. Azərbaycanın endemik canlısı.

## Yayılması
Bu qarışqa Azərbaycanda aşkarlanmışdır. İki tapıntı Arnold Konstantin Vladimiroviç tərəfindən aşkarlanmışdır. Birinci tapıntı 1929-ci ildə Talış dağlarının ətəklərində Lənkərandan  40&nbsp;km cənub-qərbdə Ələzəpin kəndi yaxınlığında meşədə (38° 45'N., 48° 50'E.) aşkarlanmışdır. İkinci tapıntı isə Azərbaycanın şimalında Ququlyabənd dağında, Alekseevka kəndi yaxınlığında (41° 22 N, 48° 34 E) aşkarlanır.

## Məlumat
Bədənin uzunluğu 4,25&nbsp;mm; başın uzunluğu 1,08&nbsp;mm; başın eni 1,02&nbsp;mm; skapusun uzunluğu 0,59&nbsp;mm; gözün maksimal diametri 0.24&nbsp;mm; mezosomların uzunluğu 1,36&nbsp;mm; skutumun eni 0,82&nbsp;mm; petiolyusun eni 0,52&nbsp;mm; petiolyusun hündürlüyü 0,58&nbsp;mm; Postpetiolyusun eni 0,96&nbsp;mm təşkil edir. Gözləri kiçikdir, üzəri tükcüklərlə örtülüdür. Növ ilk dəfə 1930-cu ildə sovet Mirmekoloqu Arnold Konstantin Vladimiroviç tərəfindən ətraflı araşdırılmış və onu qeydə almışdır. Bu növ qarışqa *[[Lasius emarginatus]]* qarışqa yuvasında palıd kötüyünün qabığında aşkarlanmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Bolton B. (2003). Synopsis and classification of Formicidae. Mem. Am. Entomol. Inst. 71: 1-370.

## Mənbə
* eol.org: Aulacopone relicta
Ronald Saym

**Ronald Saym** (; ) - Yeni Zelandiya mənşəli Britaniya tarixçisi.
## Həyatı
Ronald Saym Yeni Zelandiyada çox da böyük olmayan Elhem şəhərində anadan olmuşdur. Oklend universitetində, Bellinqtonda Viktoriya universitetində, sonralar isə Oksford universitetində ali təhsil almışdır.

1944-cü ildən Britaniya Akademiyasının üzvü, 1949-cu ildən Oksford universitetinin qədim tarix üzrə professoru olmuşdur. 1976-cı ildə Böyük Britaniyanın Xidmət ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Ronald Saym özünün əsas əsəri olan - «The Roman Revolution» (1939) əsərində e.ə. I əsrin II yarısı - b.e.-nın I əsrinin əvvəllərində qədim Roma siyasətində və cəmiyyətində baş verən struktur dəyişiklikləri inqilab kimi qiymətləndirmişdir. (Kitabın adı buradan yaranmışdır). Saym bu əsərində qədim Roma tarixində mühüm rol oynayan ailələrin və nəsillərin (Ssipionlar, Metellər və sair) həyat yolunu təhlil edərək bu nəticəyə gəlmişdir ki, həmin dövrdə senatda yeni, əsilzadə olmayanlar daha çox üstünlük təşkil edirdilər.

## Əsas əsərləri
* The Roman Revolution (1939) — электронная версия на archive.org
* Tacitus, 2 vols (1958)
* Sallust (1964)
* Ammianus and the Historia Augusta (1968)
* Emperors and Biography (1971)
* Roman Papers, 9 vols (1979—1991)
* The Augustan Aristocracy (1986)
* Anatolica: Studies in Strabo (1995)

## İstinadlar
Qunduz

**Qunduzlar** —  əsasən çay və göl sahillərində məskunlaşırlar. Ancaq əvvəlcə suyun axmaması üçün onu müəyyən yerdən kəsib gölcüklər yaradırlar. Bunu ona görə edirlər ki, su çoxalanda yuvalarını sel aparmasın. Gölcük tikmək üçün onlar iti dişləri ilə gəmirib ağacı yıxır, gölcüyün yan tərəflərini palçıqla suvayır, boş yerləri daşla doldururlar. Ağacın budaqlarından və yarpaqlarından isə kəsilmiş hissəsinin arxa ətrafında evciklərini tikirlər. Yuvalarına ancaq suyun altından yol qoyurlar. Qunduzlar Şimali Amerikada, Avropanın Asiyanın bəzi yerlərində yaşayırlar. Qunduzların bədəninin uzunluğu 1 metrə çatır. Çəkiləri 30–32 kq arasında dəyişir.

## Qunduzların yemi
Qunduzlar bitkilərlə qidalanırlar. Yazda və yayda yaşıl yarpaqlarla və dənli bitkilərlə, qışda isə ehtiyat üçün yayda topladıqları sünbüllərlə. Onlar ehtiyatlarını komalarının suyun altında saxlayır.
Albaniya himni

**Albaniya himni** (, ) — Albaniya Respublikasının dövlət himni.

## Tarixi
Himn Albaniya şairi Aleksandr Stavre Drenova tərəfindən yazılmış və Rumın bəstəkar Kiprian Porumbescu tərəfindən bəstələnmişdir. İlk dəfə 21 aprel 1921-ci ildə Sofiyada çıxan bir Alban qəzetində, "*Liri e Shqiperise*" () adı ilə bir şeir kimi yayımlanmışdır. Şeirin orginal adı *"Betimi mi flamur"*dur ().

## Himn
Uuzn və qısa olmaqla iki versiyasından istifadə edilir. Qısa versiyasından sadəcə ilk iki hissə istifadə edilir və ikinci hissənin ilk iki misrası təkrar edilir. Yığma komanda oyunlarında çox zaman qısa versiyasından istifadə edilir. Uzun versiyası isə 6 hissədən ibarətdir.

### Sözləri
Rreth flamurit të përbashkuar
Me një dëshir' e një qëllim,
Të gjith' atij duke iu betuar
Të lidhim besën për shpëtim.

Prej lufte veç ai largohet
Që është lindur tradhëtar,
Kush është burrë nuk frikësohet,
Po vdes, po vdes si një dëshmor!

Në dorë armët do t'i mbajmë,
Të mbrojmë atdheun në çdo kënd,
Të drejtat tona ne s'i ndajmë;
Këtu armiqtë s'kanë vënd!

Se Zoti vetë e tha me gojë
Që kombe shuhen përmbi dhé,
Po Shqipëria do të rrojë;
Për të, për të luftojmë ne!

O Flamur, flamur, shenj' e shenjtë
tek ti betohemi këtu
për Shqipërinë, atdheun e shtrenjtë,
për nder' edhe lavdimn e tu.

Trim burrë quhet dhe nderohet
atdheut kush iu bë therror.
Përjetë ai do të kujtohet
mbi dhe, nën dhe si një shenjtor!

## İstinadlar
Nizami Gəncəvinin türkcə divanı

200px|thumb|right|Nizami Gəncəvi - Azərbaycanca yazdığı divan
**Nizami Gəncəvinin türkcə divan** — Nizami Gəncəviyə aid olduğu iddia olunan türkcə divan.

## Haqqında
XV əsrdə Dövlətşah Səmərqəndi özünün "Təskirətül-şüəra" kitabında qeyd etmişdir ki, mən Nizaminin iyirmi minlik divanını və türkcə şerlərini görmüşəm. 
Misir də Xədiviyyə kitabxanasında olan əlyazmada ((Sultan Camal)) adında bir padşahdan söz gedir.

Nizami Gəncəvinin türkcə divanı, nəşrə hazırlayan Sədyar Vəzifə Tehranda nəşr etdirdigim DİVAN NİZAMİ GƏNCƏVİ də S.40-də o mədh olan Sultan camal barəsində lazimi qədər söz gedir istərdim həmən mətni birdə gözdən geçirmiş olaq:
(sultan Cəmal (-əldin)
Şəhriyar-i növcəvan sultan əmal ol şah kim
osrov-i ali ələmdir valiy-i vala himəm
Belə nəzərə gəlir ki, beytdə adı gələn Sultan Cəmal, Atabəklərin Həmədanda höküm sürən və o sülalənin ədalətli əmirlərindən olan Cəmal-əldin olmuş olsun. Buna görə ki, Nizaminin dövründə o, (Cəmal-əldin Ay Abə) Həmədan əmirliyində hökumət edirdi. Onun haqqında “Rahət-əlsüdur və Ayət-əlsürur” kitabında kifayət qədər mə’lumat vardır. “Cəmal-əldin Ay Abə” və Nizami Gəncəvinin həyatı dövrü yazılan “Rahət-əlsüdur və Ayət-əlsürur”-da belə bir qeyd vardır: 
"... həmədan hakimligində ’adil padışah, məlekulüməra”cəmaladdin”ay Aabə "əzim ətabəki İzzənəsrə..." 
rahətəlsədur və ayətolsurur s.40)
Bu Atabək Cəmal, Toğrul ibn-i Ərsalanın xas hacibi (dərbar vəziri) imiş (“Rahət-əlsüdur və Ayət-əlsürur”, səhifə 331) həmən qaynaqda qeyd olunur:
"... padişah məlekoloməra"cəlaləddin"aybə ə’zəm ətabəki ki, zamanənin yeganəsi, dünyanin xoş xislətlisidir və əraq əmirliklərinin qalanida onunidi...

## Nəşrləri
* Nizami Gəncəvinin türkcə divanı, nəşrə hazırlayan Sədyar Vəzifə, Tehran, 2002, Əndişeyi Nv nəşriyyatı.
* Divani-Nizami (Gəncəli), tərtibçi: Eloğlu; nəşrə hazırlayan Dr. Hüseyn Şərqi Soytürk, Bakı, "Nurlar", 2006, 64 səh. ISBN 9952-426-31-3
* Nizami Gəncəvi Azərbaycanca yazdığı divan, nəşrə hazırlayan prof. Əlyar Səfərli, prof. Sənan İbrahimov, dos. Hacı Səbuhi, Bakı: IQRA nəşriyyatı, 2013
* Санан Ибрагимов, Тюркство Низами. Берлин: Ланберт, 2015

## Mətbuatda

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Nizami Gəncəvinin divanı

## Xarici keçidlər
Mirzə Ağa Fərşi

**Mirzə Ağa Fərşi** () — İran Məşrutə hərakatının fəal üzvü, İran Milli Məclisinin üzvü.

## Həyatı
Hacı Mirzə Ağa Fərşfüruş 1871-ci ildə Təbriz şəhərində dünyaya gəlmişdi. Atası Hacı Mirzə Hüseyn xalça alveri ilə məşğul olurdu. Özü də mədrəsədə oxumaqla bərabər atasına kömək edirdi.

Mirzə Ağa Fərşi İran Milli Məclisinin üzvü idi.

Mirzə Ağa Fərşi Mirzə Mahmud xan Müfəxxəməssəltənənin qizı Rəbiyyəbanu ilə ailə qurmuşdu. İranduxt, Turanduxt və Üzma adlı qızları vardı.

## Fəaliyyəti

## İstinadlar

## Mənbə
* ''' Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## Həmçinin bax
* Məşrutə inqilabı

## Xarici keçidlər
Məhəmməd Riza Bayramı

**Məhəmməd Riza Bayramı** (d. 1965, Ərdəbil) — yazıçı.

## Həyatı
Məhəmməd Riza Bayramı 1340 nəci ildə, Savalanın ətəyində yerləşən Latıran kəndində dünyaya göz açdı. o gənclik çağlarında Səməd Bəhrəngi nin yazılarına maraqlandı.

## Yaradiciliği
Bayramı savalan öykülərindən "dağ məni səsləndi" ilə Almanianın qızılı ayı mükafatını və İsveçrə il kitabı ödülünü qazandı. Yuta Həmil Rayş , dağ məni səsləndi öyküsünü almancaya çevirib. bayramı son 25 ildə İranın ən yaxşı öykü yazanlarından biri dir. o indi İran öykü evi nin məsuludur.

## Yaşıl bağın ölüləri
Yaşıl bağın ölüləri adlı ruman, Məhəmməd Riza Bayramının Azərbaycan tarixinə yazdığı önəmli əsərdir. bu roman, İranda çeşidli davranışlarla qarşılandı. kimi si öydü və kimi si tənqid etdi. Nəhayta rumana bir sürə nəşr qadağası qyuldu , və bir balaca dəyişmələrdən sonra, yenidən yayımlandı. yaşıl bağın ölüləri , İran sınırlarını keçdi və bu rumanın rusca çevirisi çox maraqlar qazandı. Rumanın rusca çevirisi ardından , Bayramı Rüsiyaya getdi və Moskova şəhərində əsərinə görə qurulan toplantılarda çıxış etdi.

## İstinadlar
Benue

**Benue** () — Kamerunun Şimal regionunun 4 departamentindən biri. Regionun şimal hissəsində yerləşir, ərazisi 13 614 kv. km.-dir.

Benue departamentinin inzibati mərkəzi Qarua şəhəridir (fransız dilində: Garoua). Qərbdə Nigeriya ilə, şərqdə Çadla, həmçinin Mayo-Luti (şimalda), Mayo-Rey (cənub-şərqdə) və Faro (cənub-qərbdə) departamentləri ilə həmsərhəd idi.

## İnzibati ərazi bölgüsü
Benue departamenti inzibati cəhətdən 11 kommunaya bölünür:
*Baseo (fransız dilində:Bashéo)
*Bibemi (fransız dilində:Bibemi) 
*Dembo (fransız dilində:Dembo)
*Qarua (fransız dilində:Garoua) - (xüsusi statuslu şəhər kommunası)
*Qarua (fransız dilində:Garoua) - (kənd kommunası)
*Qasiqa (fransız dilində:Gashiga)
*Laqdo (fransız dilində:Lagdo)
*Mayo-Xurna (fransız dilində:Mayo Hourna)
*Nqonq (fransız dilində:Ngong)
*Pitoa (fransız dilində:Pitoa)
*Turua (fransız dilində:Touroua)

## İstinadlar
274301 Vikipediya

**274301 Vikipediya** (müvəqqəti adları: **2008 QH<sub>24</sub>, 2007 FK<sub>34</sub>, 1997 RO<sub>4</sub>**) — asteroid qurşağında yerləşən asteroid. 2008-ci ilin avqustunda Ukraynada yerləşən Andruşevka rəsədxanası tərəfindən kəşf edilmişdir. 2013-cü ilin yanvarında asteroidə onlayn ensiklopediya olan Vikipediyanın adı verilmişdir.

## Kəşfi

Asteroid Ukraynanın yeganə özəl rəsədxanası olan Andruşevka rəsədxanasının astronomları tərəfindən kəşf edilmişdir. Bu rəsədxana 2003-cü ildən bu yana 90-dan çox asteroid kəşf etmişdir. Astronomlar asteroidi 2008-ci ilin 25 avqustunda, saat 22:47-də (UTC) müşahidə ediblər. Asteroid növbəti gecə də müşahidə edilmiş və ona müvəqqəti olaraq 2008 QH24 adı verilmişdir. 6 sentyabrda rəsədxananın işçiləri asteroidin orbitini dəqiqlikdə hesabladılar. Aparılan araşdırmalar bu asteroidin daha əvvəl ODAS (Fransa), Lemmon Dağı Müşahidə Sahəsi və Stüard rəsədxanası (hər ikisi Arizona, ABŞ) tərəfindən müşahidə olunmuş 1997 RO4 və 2007 FK34 asteroidləri ilə eyni olduğunu göstərmişdir. 2011-ci ilin aprelində asteroidə 274301 nömrəsi verilmişdir. Asteroidin quruluşu öyrənilməyib, lakin asteroid qurşağında yerləşən digər asteroidlər kimi metal və qayadan ibarət olduğu fərz edilir.

## Ad
Səma cisimlərinə verilən adlarda məsul olan komitə tərəfindən verilən qərarla asteroidə *"Vikipediya"* adı verilmiş və 27 yanvar 2013-cü ildə bu haqda *"Minor Planet Circular"* jurnalında xəbər yerləşdirilmişdir. Bu adın verilməsinin təşəbbüskarı Vikimedia Ukraynanın üzvü Andrey Makuxa olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 274301 Vikipediya JPL Small-Body Database-də.
Elman Xudazarov

**Elman Aslan oğlu Xudazarov** (3 dekabr 1959,  Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Rusiya Federasiyası Komi Respublikası Baş Nazirinin müavini. İqtisadi elmlər namizədidir.

## Həyatı
Elman Xudazarov 3 dekabr 1959-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Kiyev Politexnik İnstitutunu "elektroakustika və ultrasəs texnikası" ixtisası üzrə bitirib.
* 1982-ci ildən - SSRİ Hərbi Dəniz üvvələrində  zabit
* 1985-ci ildən - "İttifaqneftavtomatika" birliyinin Uxta idarəsində çilingər-quraşdırıcı, mühəndis-sazlayıcı
* 1987-ci ildən - "Usinskneft" NQÇİ-nin böyük mühəndisi
* 1988-ci ildən - "Arxanqelskneft"NQÇi-nin kommersiya məsələləri üzrə təis müavini
* 1993-cü ildən -"Usinsərzitəchizat" idarəsinin kommersiya direktoru
* 1994-cü ildən - "Korporasiya İFK" investisiya-maliyyə şirkətinin Usinsk filialının direktoru
* 1998-ci ildən - "Korporasiya İFK" idarə rəisi
* 1999-cu ildən - Rusiya Federasiyası Hökumət ianında Federal Borc Mərkəzi Komi Rsepublikası üzrə bölməsinin rəis müavini
* 2002-ci ildən - Rusiya Federal Əmlak Fondu Komi Respublikası üzrə idarəsində şöbə müdiri
* 2003-cü ildən - Rusiya Federal Əmlak Fondu Komi Respublikası üzrə idarəsində əmlak satış şöbəsinin müdiri.
* 2007-ci года - "Belkomur" ASC baş direktoru.

Komi Respublikası Başçısının 19 sentyabr 2014-cü il sərəncamı ilə Komi Respublikası Baş Nazirinin müavini təyin edilib.

## Mükafatları
* "P.P. Melnikov" medalı (2009-cu il)
* "Su və quru yolları idarəsinin 200 illiyi" yubiley medalı (2009-cu il)
* Komi Respublikasının Fəxri Fərmanı (2010-cu il)
* "Komi Respublikasının 90 illiyi" fəxri nişanı (2011-ci il)

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Elman Xudazarovun tərcümeyi-halı
Strasburq Universiteti

**Strasburq Universiteti** () — Fransanın Strasburq şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1538-ci ildə qoyulmuşdur.

1970-ci ildə üç ayrı ali təhsil müəssisəsinə ayrılmışdır:
*Lui Paster Universiteti (Strasburq I) – fən və texnologiya üzrə
*Mark Blok Universiteti (Strasburq II) – tarix üzrə
*Robert Şuman Universiteti (Strasburq III) – hüquq, siyasət və iqtisadiyyat üzrə

## Xarici əlaqələri
Avropa Tədqiqat Universitetləri Liqasına daxildir.

Utrext Şəbəkəsinin üzvüdür.

## Reytinqi

## Şəkilləri


Absolute Palais Universitaire 01.JPG|
Bus rentrée Strasbourg.jpg|
EOST Université Strasbourg.jpg|
Institut Le Bel Université Louis-Pasteur.jpg|
Nouveau Patio 2.JPG|



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Daqo (xalq)

**Daqo**, **dacu**, **daqu** — Sudanda (Kordofan əyalətinin cənub qərbində və Darfur regionunun bir hissəsində) yaşayan xalq. Çadda 140 min nəfərdən, Sudanda 100 min nəfərdən artıq daqolu yaşayır. Onlar Nil-Saxara makro dil ailəsinin şərqi Sudan alt dil ailəsinin dacu kir-abbay dil ailəsinə daxil olan daqo (dacu) dilində danışırlar. Daqolar arasında ərəb dili də geniş yayılmışdır. Dini inamlarına görə onlar sünni müsəlmandırlar.

## Mənşəyi
Daqo xalqı XVII-XVIII əsrlərdə təşəkkül tapmışdır, məhz bu dövrdə bu xalq ilk dövlətini yaratmış və Darfur sultanlığının tərkibinə daxil olmuşdur.

## Təsərrüfat fəaliyyəti və məişət ənənələri
Daqoların əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq (xüsusilə iribuynuzlu mal-qara və dəvəçilik), həmçinin dəmyə və suvarma əkinçilikdir. Onların məişətlərində süddən və tərəvəzdən hazırlanan yeməklər əsas yer tutur.

## Sosial münasibətlər
Daqolar yığcam və böyük ailələr formasında icmalar halında təmsil olunurlar.

## Mənbə
* Андрианов Б. В. Даго // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С.154.

## Xarici keçid
Harari xalqı

**Harari** - Efiopiya ərazisində yaşayan iri xalqlardan biri. Hararilərin sayı təxminən 40 min nəfərə yaxındır. Onların əksəriyyəti dini baxışlarına görə sünni müsəlmandırlar. Etnik cəhətdən Arqobba xalqına yaxındırlar.
## Dil
Hararilər arasında harari, ərəb və amhar dilləri geniş yayılmışdır. Hararilər əsas etibarı ilə Afraziya dil ailəsinin sami qrupuna aiddirlər.
## Həyat tərzi
Hararilərin əksəriyyəti, demək olar ki, şəhərlərdə yaşayırlar. Onların məskunlaşdıqları əsas yaşayış məntəqələri aşağıdakılardır. Harar, Əddis-Əbəbə, Dıre-Daua və sair. Əhalinin əksəriyyətinin əsas məşğuliyyəti sənətkarlıq və ticarətdir. Ziyalıların əksəriyyəti müxtəlif xidmət sahələrində çalışırlar.

## Nikah və cinslər arasında münasibətlər
Hararilər arasında nikahın 3 forması (kilsə nikahı, vətəndaş nikahı və ənənəvi nikah) geniş yayılmışdır. Kilsə nikahı daha möhkəm hesab olunur. Evlilər arasında nikah münasibətləri onlardan birinin ölümü ilə başa çatmır, təkrar nikaha daxil olmaq üçün mütləq kilsə xadimindən xüsusi icazə almalıdır. Kilsə nikahı bağlayanlar arasında boşanma hallarına nadir hallarda təsadüf olunur. Vətəndaş nikahı əsasında ailə quranların əksəriyyəti bu nikahın möhkəmliyinə inanırlar. Vətəndaş nikahı hararilər arasında geniş yayılmışdır. Ənənəvi nikah hər ay qadına müəyyən haqq ödənilmək şərtilə müəyyən müddətə bağlanır. Bunun üçün kilsənin mühasibəti tələb olunmur və tərəflər bir-birləri qarşısında heç bir öhdəlik götürmürlər. Gündəlik ailə həyatında ev təsərrüfatının idarə olunması vəzifəsi qadının üzərinə düşür. Nikahın formasından asılı olmayaraq ailədə kişi qadından üstün mövqeyə malikdir.

## Mənbə
* Gibb C. Rev.:Deterritorialized People in Hyperspace: Creating and Debating Harari Identity over the Internet. *Anthropologica* Vol. 44, No. 1, 2002. pp.&nbsp;55–67.

* Коровиков В. И. Эфиопия. М., 1981.
* Маршак М. А. Харари. Народы и религии мира. Глав. ред.  В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.
Qafqaz xaçlıcası

**Qafqaz xaçlıcası** () — Suda-quruda yaşayanların xaçlıcalar cinsinə aid qurbağa növü.

## Təsviri
Kiçik ölçülü qurbağa olaraq 60 mm uzunluğa malikdir. Bel nahiyəsində xaç şəkli vardır. Bəzən isə bel nahiyyəsi qırmızı xallar olur. Aşağı nahiyyəsi isə ağ rəngdə olur. Rəngi açıqdan tünd qəhvəyiyə qədər müxtəlif çalarda olur.

## Yayıldığı ərazilər
Qafqaz xaçlıcası əsasən Rusiyanın Krasnodar vilayətində və Stavropol vilayətinin cənub-qərb hissələrində və Gürcüstan cənub-şərqində yayılmışdır. Azərbaycanda isə əsasən Zaqatala və Balakən rayonlarında və hənim ərazilərə yaxın bölgələrdə rast gəlmək olar. Türkiyə ərazisində isə Rize dağlarının yamaclarında rast gəlmək olar.

## Həyat tərzi
Qafqaz xaçlıcası əsasən insan ayağı dəyməyən meşələrdə rast gəlinir. Ümumilikdə isə onlara Enliyarpaq və qarışııq meşələrdə, hündürlüyü 2300 metr yüksəkliyə malik ərazilədrdə belə görmək olar. Əsas yaşayış yeri isə sıx kolluqlar və ya otluq ərazilərdir. Bu suda-quruda yaşayanlar digər həmcinslərinə nisbətən insanların yaşayış yerlərindən uzaqlaşırlar. Oturaq nnövdürlər və gecə, toranlıqda fəal olurlar. Gün çıxdıqdan sonra daşların, qurumuş budaqların, ağac köklərinin altında, yuvalarda və s. gizlənir. İstisna olaraq yağışlı, tutqun havada gündüz vaxtları rast gəlinir. Kürünü axar suların kənarlarında qoyur. Çoxalma vaxtı mart ayından sentyabr ayına qədər davam edir. Dişilər suyun dibinə 100 - 750 kürü qoya bilirlər. Metamorfoz 75 - 80 gün çəkir və adətən gələn mövsümdə qurtarır. Əsasən onurğasızlarla qidalanır. Çömçəquyruqların əsas düşmənləri suilanları, balıqlar, tritonlar və başqa amfibilərin sürfələri yeyirlər. Orta ömür müddəti 6 il sürür. Cinsi yetkinliyə 2 yaşında çatırlar.
## Sayı
Azərbaycanda sayı haqqında məlumat yoxdur. Başqa ölkələrdə optimal şəraitdə çay kənarı boyunca 1&nbsp;km-ə 10 - 12 yaşlı fərd düşür.
## Qorunması
Sayları getdikcə azalmaqdadır. Səbəb isə avtomobil yollarında ölməsi və insanlar tərəfindən məhv edilmələri, sel, su mənbələrinin qurudularaq əkin və ya yayaşış yerlərinin tikilməsidir. Azərbaycanda xüsusi statusa malikdir və Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunda mühafizə olunur.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar. Bakı: Elm, 2004, s. 173 - 174; 
# Ананьева Н.Б., Боркин Л.Я., Даревский И.С., Орлов Н.Л.. Земноводные и пресмыкающиеся. Энциклопедия природы России. М.: ABF, 1998, с. 66 – 69. 
# Ганиев Ф.Р., Гасымова Г.Х. Некоторые данные о кавказской крестовке - Pelodytes caucasicus boulenger, 1896 (Amphibia, Anura, Pelodytidae) в пределах Азербайджана. AMEA Zoologiya İnstitutunun əsərləri, cild 30, № 2, 2012, səh. 122 - 125.
## Xarici keçidlər
*AMEA. Zoologiya İnstitutu. Suda-quruda yaşayanlar 

## Həmçinin bax

* Qafqaz quru qurbağası
* Karelin tritonu
* Adi triton
* Suriya sarımsaqiyli qurbağası

## İstinadlar
Azərbaycanda yayılmış suda-quruda yaşayanlar siyahısı

**Azərbaycanda yayılmış suda-quruda yaşayanlar**

## Mənbə
*AMEA.Zoologiya İnstitutu. Suda-quruda yaşayanlar
Skanno mükafatı

**Skanno mükafatı** () — İtaliyanın Tanturri Fondunun təsis etdiyi mükafat. Mükafat gümüşdən hazırlanmış maskadan ibarətdir.

1972-ci ildə italiyalı yazıçı, jurnalist Rikkardo Tanturri de Horatio tərəfindən təsis olunmuş bu mükafat müxtəlif sahələr üzrə böyük istedad sahibləri, qeyri-adi yaradıcılıq qabiliyyətinə malik şəxslərin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Tanturri Fondu ənənəvi olaraq hər il ədəbiyyat, hüquq, sosiologiya, ekologiya, tibb, musiqi, ədəbiyyat və digər nominasiyalar üzrə fərqlənən şəxslərə "Skanno mükafatı"nı təqdim edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kvetta

**Kvetta** () — Pakistanın Bəlucistan əyalətinin mərkəzi.

## Tarixi

Mahmud Qəznəvi 1001-1026-cı illərdə 17 dəfə Hindistana hücum etmişdi. Onun şimal və şimal-şərq torpaqlarını, yəni Kəşmir, Pəncab, Qucarat vilayətlərini Qəznəvi dövlətinə qatmış, Hindistandan çoxlu qənimət əldə etmişdi. Onun hücumları sırasında Kvettanın adı ilk dəfə çəkilir.

Böyük Moqollar sülaləsinin hökmdarı Sultan Hümayun 1543-cü ildə Kvetta şəhərində dincəlmişdi.

Mərkəzi Kvetta şəhəri olan Pakistanın Belucistan əyaləti Cənubi Asiyada ən qaynar nöqtələrdən biridir. Burada çoxlu sayda daxili və xarici ekstremist, "Əl-Qaidə" terror təşkilatının nümayəndələri yaşayırlar. Həmçinin ölkənin şimal-qərbində Qəbilə Zonası adlı yer yaradılıb. Artıq burada hökumət qanunları işləmir. Zonada yeddi "mini-dövlət" fəaliyyət göstərir. Zona terrorçuların sığınacaq yeri sayılır. Burada yaşayan taliblər bildirirlər ki, Pakistan və Əfqanıstan "islam normalarını pozurlar" və buna görə də onlara qarşı mübarizə gedir.

## Coğrafiyası

Kvetta dəniz səviyyəsindən 1685 metr hündürlükdə yerləşir.

## Əhalisi

Şəhərin illərə görə əhalisi:

## Qalereya

Fayl:Hanna Lake Quetta P1140271.jpg|Hanna gölü
Fayl:Quetta Railway Station - 40311.jpg|Kvetta vağzalı
Fayl:Queeta-Airport-40227.JPG|Kvetta aeroportu
Fayl:Jinnah Road, Quetta.JPG|Kvetta küçələrindən biri


## İstinadlar
 
## Həmçinin bax

* Pakistan

## Xarici keçidlər

* QUETTA - Ketta şəhəri üçün rəhbər 
* Şəhərin tarixi 
*
*
Eduard Buxner

**Eduard Buxner** () — alman kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1907).

## Həyatı
Alman kimyaçısı Buxner Eduard (1860-1917), may ayının 20-də Münhendə doğulmuş, Universitet bitirmişdir. 1888-ci ildə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi adını almışdır. 1893-cü ildə Kilsk, 1896-cı ildə Tübingen Universitetlərinin, 1896-cı ildə Berlin Ali Kənd Təsərrüfatı Məktəbinin, 1909-cu ildə Breslau, 1911-ci ildə Vürsburq Universitetlərinin professoru olmuşdur. Biologiya-kimya sahəsində qiymətli tədqiqat işlərinə və toxuma xarici fermentasiyanı kəşf etdiyinə görə alim 1907-ci ildə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Elmi fəaliyyəti
Hələ universitetdə oxuyarkən Buxner spirtə qıcqırma prosesini tədqiq etməyə başlayır.

O, oksigenin iştirakı ilə qıcqırma prosesini tədqiq edir. Onun apardığı tədqiqatlar göstərir ki, oksigen iştirakı ilə qıcqırma getməsini inkar edən hipotez yanlışdır.

Şəxsi ianələr hesabına Buxner kiçik laboratoriya yaradır və burada qıcqırma kimyası sahəsində tədqiqatlarını davam etdirir. 1893-cü ildə o, Münxendən gedərək Kil Universitetində analitik kimya bölməsinə rəhbərlik edir, 1895-ci ildə universitetin professoru olur. Sonrakı ildə Buxner Tyubingen Universitetində analitik kimya və farmakalogiyadan dərs verir.

1893-cü ildə Buxner maya hüceylərinin daxili mayesinin təmiz nümunəsini almaqla qıcqırmaya kömək edən aktiv maddəni tapmaq qərarına gəlir.

O, asistenti Martin Xanın təklif etdiyi üsuldan istifadə edərək həvəngdə mayaları qum və torpaq ilə birlikdə xırdalayır. Beləliklə o, yüksək  temperaturun dağıdıcı təsirindən qaçır və ondan əvvəlki tədqiqatçıların nəticələrinə  mənfi təsir edən  həlledicilərdən  istifadə etmir. Cunada təzyiq altında sıxılmış məsaməli maddə mayeni buraxır. Buxner ehtimal edirdi ki, bu maye qıcqırma törətmə qabiliyyətinə malikdir. Lakin sonralar o, Xan ilə birlikdə bu mayeni saxlamaq üçün ona saxarozanın qatı məhlulunu əlavə etdikdə karbon qazı ayrılır. Bu, heyrətləndirici idi, çünki maya hüceyrəli ölü olsalar da onların ayırdığı mayedə olan nəsə qıcqırma yaratmışdır. Buxner belə hipotez irəli sürür ki, aktiv maddə enzim və ya fermentdir və o, zimaza adlandırır.

Onun kəşfi o deməkdir ki, qıcqırma fermentin həm maya hüceyrəsinin daxilində, həm də xaricində kimyəvi aktivliyinin nəticəsidir. 1897-ci ildə Buxner çap etdirdiyi “maya hüceyrələri olmadan spirtə  qıcqırma haqqında” işi onun kolleqaları-alimlər arasında böyük mübahisəyə səbəb olur və sonrakı illərdə Buxner xeyli vaxtını sərf etdi ki, öz nəzəriyyəsini sübut etmək üçün materiallar toplasın.

## Təltif və mükafatları
* 1907-ci ildə Buxner “onun bioloji kimya üzrə apardığı elmi-tədqiqat işlərinə və hüceyrə xaricində fermentasiyanın kəşfinə görə” kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülür.

## Ölümü
Birinci Dünya müharibəsi başladıqda Buxner könüllü olaraq hərbi xidmətə gedir. Eduard Buxner 13 avqust 1917-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Vilhelm Ostvald

**Vilhelm Ostvald**(, ; 2 sentyabr 1853, Riqa, Liflandiya quberniyası, Rusiya imperiyası — 4 aprel 1932, Leypsiq, Veymar respublikası) — rus və alman kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1909).

## Həyatı

Alman fiziki-kimyaçısı, (1853-1932) Riqada anadan olmuş, Ostvald Vilhelm Fridrix 1875-ci ildə Derpt Universitetini bitirmiş və həmin Universitetdə işləmişdir. 1887-1906-cı illərdə Seypsid Universitetində professor vəzifəsində çalışmışdır. Kataliz sahəsində kimyəvi reaksiyaların sürəti və kimyəvi tarazlığın idarə edilməsinin əsas prinsiplərinin öyrənilməsi ilə əlaqədar həyata keçirdiyi mühüm tədqiqatlara görə alim 1909-cu ildə Nobel mükafatı almışdır.

Vilhelm Ostvald 4 aprel 1932-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Arif Yunusov

**Arif Seyfulla oğlu Yunusov** () — Azərbaycan tarixçisi, konfliktoloq, Azərbaycan Sülh və Demokratiya İnstitutunun Konfliktologiya və Miqrasiya şöbəsinin rəhbəri, tarix elmləri namizədi.

## Şəxsi həyatı
Atası azərbaycanlı, anası ermənidir.

Evlidir, həyat yoldaşı Leyla Yunus hüquq müdafiəçisidir. Dinara Yunusova adında bir qızları var.

## Kitabları
* Месхетинские турки. Дважды депортированный народ. Баку: Красный Восток, 2000.
* Ислам в Азербайджане. Баку: Заман, 2004.
* Azərbaycanda islam (tərc. M. Mütəllimov). Bakı: Zaman, 2004.
* Karabakh: past and present (trans. Z. Mammadova). Baku: [s.n.], 2005.
* Азербайджан в начале ХХI века: конфликты и потенциальные угрозы. Баку: Адильоглы, 2007.
* Миграционные процессы в Азербайджане. Баку: Адильоглы, 2009.

## İstinadlar