open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Macarıstan iqlimi

**[[Macarıstan]] iqlimi** ölkənin yerləşdiyi coğrafi mövqeyi ilə əlaqədərdır. Macarıstan Mərkəzi Avropanın qərbində yerləşir. Yerləşdiyi mövqeyi ilə istər qütbdən istərsə eyni məsafədə yerləşir. Üstəlik Atlantik okeandan 1000&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir. Macarıstan sərhədindən ən yaxın dənizə olan məsafə 500 kilometrdir. İqlimi qolosen dövründə formalaşmışdır. Macarıstan iqlimi kontinental, okean və aralıqdəniz iqliminin qarışığından formalaşmışdır. Nəticədə burada iqlim olduqca dəyişkəndir.

## Təsir göstərici faktorlar
Macarıstan iqliminə təsir göstərən iki faktor vardır. Bunlardan biri ölkənin Aralıq dənizindən olan məsafə və qərb küləklərinin gətirdiyi yağıntılardır. Dənizlərdən uzaqda yerləşməsinə baxmayaraq onun iqlimi Şərqi Avropa və Qərbi Rusiyaya nisbətdə elə də kontinental deyildir. Onun iqliminə təsir göstərən digər amil Macarıstanın yerləşdiyi Ortadunay düzənliyidir. Buraya istiqamətlənən soyuq hava kütlələri tədricən yavaşıyır və fyon küləkləri ilə yeyin hərəkət edir.

İki hava kütləsi onun iqlimi tamamən dəyişir. İslandiya siklonu ölkəyə sərin hava və yağış gətirir. Bu zaman aşağı atmosfer təzyiqi müşahidə edilir. Azar antidiklonu isə əsasən qış və yay ayları müşahidə edilir. Bu zaman küləklər qovulur, hava qurulaşır və günəşli olur. Mövsümü olaraq Sibir antisiklonu müşahidə edilir. Bu zaman Şərqi Avropadan və Sibirdən soyuq hava kütlələri bölgəyə hərəkət edir.

## Günəşli günlər
Macarıstanın şimalı və cənubu arasında temperatur fərqi 3&nbsp;°C təşkil etdiyindən günəş radiasiyasının ökə ərazisində psylanması arasında fərqin böyük olmamasını deməyə imkan verir. İllik günəşli saatların miqdarı 1700-2100 arasında dəyişir. Maksimumuna isə iyul ayında çatır. Günəşli saatların miqdarı 70-190 gün arasında dəyişir.

## Temperatur
Macarıstanda orta illik temperatur Avstriyaya nisbətdə 2,5&nbsp;°C yüksəkdir. Orta illik temoeratur isə burada 8 - 11&nbsp;°C arasında yerləşir. Orta illik temperatur ölkənin elə də böyük olmaması səbəbindən şimalı və cənubu arasında fərq cəmi 3&nbsp;°C təşkil edir. Bununla belə qışı ilə yayı arasında amplitud fərqi  böyük olur.
### Kənd təsərrüfatı
Yayda temperatur burada kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalını mümkün edir. Bununla melə may ayı anomal soyuqlar müşahidə edilir.

## Küləklər
Sürət, istiqamət və hava kütlələrinin hərəkəti küləyə təsir göstərir. Bofort şkalası ilə 1,5 - 2,5 bal arası küləklər müşahidə edilir (2–3&nbsp;m/s).

## Yağıntılar
Ölkədə orta illik yağıntının 600&nbsp;mm təşkil edir. Minimal yağıntı Xortobadedə 500&nbsp;mm-dir. Maksimal yağıntı isə ölkənin qərbində 1000&nbsp;mm qədərdir. Yağıntı əsasən yaz və ilkin yay qylsrı düşür. Macarıstanın cənub-qərbində yağıntılar oktyabr ayında düşür. Qərbdə yağışlı günlərin miqdarı 100-dür. Yay ayları dolu müşahidə edilir. Qar isə noyabrın sonlarından marta qədər müşahidə edilir. Şərqdə nazik qar örtüyünün qalınlığı 4 sm-dir.

## Rütubət
Macarıstanın qərbində rütubət 75% təşkil edir. Müvafiq olaraq yay ayları qişa nisbətdə daha rütubəli olur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
Ferenc Erdei. Information Hungary. — Pergamon Press, 1968. — С. 12 – 14.
Leucoagaricus barssii

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar"kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Meyvə cismi torpaqda inkişaf edir. Papaqcıq 5-8 sm diametrindədir, qalın lətlidir, yarımdairəvi, mərkəzdə enli təpəcikli, bozumtul qəhvəyi, kənara getdikcə kremvari-ağ, əsasən mərkəzdə iri, bozumtul qəhvəyiyə bənzər pulcuqvaridir. Lövhələr sərbəst, kollariuma birləşmiş, papaqcıqdan asan yarılan, ağ, sonradan krem rəngli, quruduğu zaman qəhvəyi rəng alır. Lövhələr arasında müxtəlif ölçüdə lövhəciklər olur. Ayaqcıq 4-10 x 1.5-2sm əsasa doğru nazikləşən və torpaq altında, kökəbənzər çıxıntılıdr. Hamar, ağımtıl, əsasa doğru qəhvəyilşən, ayaqcığın ortasında qıfabənzər ağ halqanın üstü hamar, alt hissəsi dilimlidir. Ləti sıx ağ, havada qəhvəyiləşəndir, xoş ətri və dadı var. Yeməli və ya zəhərli olması məlum deyil. Termofil növdür.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Humus saprotrofudur. Payızda oktyabr-noyabr aylarında park, bağlarda rast gəlinir.

## Yayılması
Abşeron ərazisidir (Mərkəzi nəbatət bağında açıq sahə, Novxanı bağlarında qumluqlarda).

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyasıyanın vəziyətinin və təbii bərpanın ətraf mühitin dəyişilməsindən asılılığı müşahidə olunur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Məlum deyil, çox maraqlı, termofil növdür.

## Mühafizə tədbirləri
Tək-tək rast gəlməsini nəzərə alaraq mühafizə edilməsi vacibdir. Yeni bitmə yerlərinin aşkarlanması, biologiya və ekologiyasının ətraflı öyrənilməsi məqsədəuyğundur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Leucoagaricus nympharum

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Meyvə cismi torpaqda inkişaf edir. Papaqcıq 3-7 sm diametrindədir, lətli, yumurtavari, yetişdikdə qabarıqlı sərilmiş, təpəciyi ağ, hamar, səthin qalan hissəsi ağ lifli, üçbucaqlı pulcuqludur ki, onun da pulcuqlarının uc hissəsi bir qədər yuxarı qalxandır. Lövhələr sərbəst, kollariuma birləşmiş, sıx, ağ, sonradan açıq-qəhvəyi, əllə toxunduqda qəhvəyi rəng alır. Ayaqcıq 5-10 x 0,3-0,6 sm, yuxarıya doğru daralır, aşağı hissəsi kökyumrusunu xatırladır, ağımtıl, kirliqəhvəyi, lifli, hamar, yuxarı hissədə enli, hərəkət edən ağ halqacığı vardır. Ləti ağdır, kəsildikdə ayaqcığın əsasında rəngi bir qədər qızarır. Xüsusi dadı yoxdur, bir qədər turp iylidir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Humus saprotrofudur. Payızda sentyabr-oktyabr aylarında enliyarpaqlı meşədə rast gəlinir.

## Yayılması
Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisidir (Şahbuz rayonu, Biçənək meşəsi).

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyasıyanın sayı azdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Məlum deyil, az tanınan yeməli göbələkdir.

## Mühafizə tədbirləri
Tək-tək rast gəlməsini nəzərə alaraq mühafizə edilməsi vacibdir. Yeni bitmə yerlərinin aşkarlanması, biologiya və ekologiyasının ətraflı öyrənilməsi məqsədəuyğundur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İmamzadə türbəsi (Bülbülə)

**İmamzadə türbəsi (Bülbülə)**

Abbasqulu Ağa Bakıxanov 1841-ci ildə yazdığı məşhur "Gülüstani-İrəm" əsərində belə qeyd etmişdir. "Bir çox cəhətcə kənd xarabaları, aran şəhərlərində yüksək dərəcəli üç imamzadənin Şamaxı, Gəncə və Bərdə şəhərlərində olan türbələri, Bülbülə kəndindəki İmamzadə göstərir ki, bu ölkə həmişə din böyüklərinin vətəni olmuşdur"

Hal — hazırda imamzadə kompleksindən yadigar qalan təkcə bir yazılı daşdır ki, o da Bakıda Qız qalası ilə üzbəüz açıq sərgidə nümayiş etdirilir. Ərəbcə gözəl süls xətti ilə yazılmış bu kitabədə deyilir: "Bu böyük abidənin tikilməsinə əzəmətli sultan Şah Abbas əl-Hüseyni vaxtında Şeyx Kamalın oğlu Şeyx Nəcməddin əmr etmişdir. 1033 (1623–1624)".

İmamzadə kompleksi 4 binadan ibarət olub, müqəddəs imam övladının dəfn olunduğu düzbucaqlı plana malik türbə binasının tavanı qismən çatma, qismən isə günbəzlə örtülübmüş. Qəbrin üzərində daş sənduqə (2–10x0,73 metr) varmış. Türbənin şərq divarından açılan qapıdan daxil olunan 2-ci otağın planı düzbucaqlı imiş. Burada isə 3 qəbir varmış ki, imamın nökərləri dəfn olunubmuş. Hər iki türbə xalça ilə döşənmiş, qəbirlər örtüyə bürünmüş və ələmlərlə bəzədilmişdi. Türbənin şimal divarına bitişik məscid binası (8,77x9,55 m.) varmış. Məscidin tavanı 4 sütun və arkalar üzərində oturdulmuş günbəzlə örtülübmüş. Bülbülə imamzadəsinin türbə binasının əsası 12–13-cü əsrlərdə qoyulsa da, sonralar burada bəıpa və təmir işləri aparılıb. Nəhayət, onu da qeyd edək ki, bu imamzadə kompleksi 1937-ci ildə dağıdılıb.

1993-cü ildə az da olsa, ziyarətgahın bərpası naminə təmir işlərinin təməli qoyulur. 1993-cü ildən Bülbülə İmamzadəsi "Məhəmməd Sadiq İmamzadəsi" kimi rəsmi fəaliyyət göstərməyə başlayıb

## İstinadlar
Sezar amanitası

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Meyvə cismi torpaqda inkişaf edir. Cavan meyvə cismi yumurtavari, ağ örtüyə malikdir. Yetişdikdə yuxarı hissədə partlayır və papaqcıq xaricə çıxaraq böyüyür. Papaqcıq 10-15 sm diametrindədir, sıx, lətlidir, yarımdairəvi, sonradan bir qədər qabarıq, alov və ya çəhrayımtıl-qırmızı rənglidir, səthində tez qopan ağ, iri ziyilləri vardır, kənarları zolaqlıdır. Lövhələri sıx, oxralı sarı, quruyanda solğunlaşandır. Ayaqcıq 8-15 x 1.5-2 sm, oxralı-sarı, silindirik, əsası şişkindir, volva ağ, torbaya bənzərdir, ağ rəngli, sərbəst, kənarı dilimlidir. Ayaqcıqda olan halqa enli, sallanmış, üstü hamar, altı zolaqlı, sarımtıldır. Yeməlidir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Simbiotrofdur, Quercus və Carpinus cinslərinin növləri ilə mikoriza əmələ gətirir. Oktyabr –noyabr aylarında palıd-vələsli meşələrdə rast gəlinir.

## Yayılması
Hirkan meşələrində, Lənkəran, Astara ərazisidir.

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyasıyanın sayı azdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
İqlim şəraitinə və torpağınkimyəvi tərkibinə yüksək seçici tələbkarlıqdır.

## Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Populyasiyanın vəziyyəti nəzarət altında saxlanmalıdır. Göbələyin biologiyası və ekologiyasının ətraflı öyrənilməsi məqsədəuyğundur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gözəl bilimbiya

**Gözəl bilimbiya** (Elmi adı - *Bilimbia pulchra*) — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
Tallomun nazik, dənəvər quruluşda olub, qəhvəyi-boz rəngdədir. Apotesiləri tallom səthində səpələnmiş vəziyyətdə 2-3 yerləşmişdir. Diametri 0,4-0,8&nbsp;mm, oturaqdır. Apotesi diski dəirmi, qara, tutqun, çılpaqdır. Diskin qıraqları nisbətən açıqdır. Tallom KOH təsirindən bənövşəyi rəng alır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Qazmaqvari həyatı formaya malikdir. Cinsi çoxalması sporlar vasitəsilədir. Bitki örtüyünün genofondu baxımından əhəmiyyətlidir.

## Yayılması
Gözəl bilimbiya Şəki rayonu Küngüt kəndi ətrafında, meyvə bağında gilas ağacı qabığında yayılmışdır.

## Sayı və tendensiyası
Gözəl bilimbiyanın yayılma ərazilərinin sahəsinin və yaşayış mühitinin keyfiyyətinin davam edən azalması müşahidə olunur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Gözəl bilimbiyanı məhdudlaşdıran əsas antropogen amillər, ağacların qırılması və atmosferin çirklənməsidir.

## Mühafizə tədbirləri
Növün rast gəldiyi Şəki rayonu Baş Küngüt kəndi ətrafındakı meyvə bağını yasaqlıq elan etmək, populyasiyalar üzərində daimi nəzarət tətbiq etmək, yeni yayılma yerlərini aşkar etmək lazımdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gavalı meyvəyeyəni

**Gavalı meyvəyeyəni** () — Buğumayaqlılar tipinin Pulcuqluqanadlılar dəstəsinin Yarpaqbükənlər fəsiləsinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu
Kəpənəyin qanadları açılmış halda 12-17 mm uzunluqdadır. Bədəni üst tərəfdən boz rəngdə, alt tərəfdən tutqundur. Ön qanadları üzərində köndələninə, dalğavari xətt uzunır. Qanadının zirvələri başqa hissələrinə nisbətən açıq rəngdədir. Həmin yerdə bir neçə qara xətt var. Yumurtası girdə və ağ rəngdə olub, böyüklüyü 1 mm-ə yaxındır. Tırtıl axırıncı yaşda 12-15 mm uzunluqdadır.  İlk yaşlarda ağımtıl, sonrakı yaşlarda isə çəhrayı rəngdə olur. Tırtılın bədəninin birinci buğumunda xitinləşmiş sahə vardır. Bu sahə cavan tırtıllarda sarımtıl, iri yaşlı tırtıllarda isə açıq sarımtıl olur.  Pupu açıq-qəhvəyi rəngdə olub, 6-7 mm böyüklüyündədir. 

## Həyat tərzi
Gavalı meyvəyeyəninin tırtılları barama içərisində qışlayır. Bu zərərvericinin qışlaması torpaqda, xəzəl və bitki qalıqlarının altında gedir. Erkən yazda havanın gündəlik temperaturu 15-17oC-ə çatdıqda tırtıllar qışlama yerində puplaşmağa başlayırlar. Puplardan kəpənəklərin uçuşu gavalı ağaclarının çiçəklənməsindən sonra başlayır. Uçuş bir ay davam edir. Hər bir dişi kəpənək 8-15 gün yaşayır. Yumurtalar əsasən meyvə başlanğıcına, az miqdarda isə yarpaqlar üzərinə və yanlığına qoyulur. Hər bir dişi kəpənək 40-70 ədəd yumurta qoyur. Rüşeyimin inkişafı 5-9 gün çəkir və bundan sonra yumurtalardan birinci nəsil tırtıllar çıxır. Həmin tırtıllar meyvəni üst tərəfindən gəmirərək (əksr hallrda saplağa yaxın yerlərdən) yollar əmələ gətirir, onun içərisinə girir. Gavalının zədələnmiş yerindən xaricə yapışqanlı şirə axır. Belə meyvələr ya tökülür, yada quruyur. Öz inkişafını bitirmiş tırtıllar meyvə içərisindən çıxaraq torpağa düşür və orada puplaşır. 10-12 gündən sonra puplardan ikinci nəslin kəpənəkləri uçmağa başlayır. Gavalı meyvəyeyəninin zərərli fəaliyyəti nəticəsində məhsul miqdarca azalır və keyfiyyətini itirir. 

## Yayılması
Kiçik Asiya, Avropa, Şimal-Qərbi Afrika, Yaponiya, Ukrayna, Orta Asiya, Qazaxıstan, Zaqafqaziya, Rusiyanın Avropa hissəsində yayılmışdır. Azərbaycanda Şəki-Zaqatala bölgəsində gavalı meyvəyeyəninin il ərzində iki nəsil verdiyi müəyyənləşdirilmişdir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amerikalı şirincə

**Amerikalı şirin qız** () — 2016-cı il Böyük Britaniya istehsalı film.

## Məzmunu

İtirməyə heç nəyi olmayan yeniyetmə qız Star (Sasha Lane) qapıdan-qapıya jurnal satışı ilə məşğul olan dəlisov bir komandaya qoşulur. İstədikləri kimi hərəkət edən, əylənən və pul qazanmaqdan başqa heç nəyi düşünməyən gənclər toplusu ABŞ-ni başdan-başa səyhət edib, satış etmək istəyirlər. Star isə satışdan əlavə intriqa dolu sevgi macəraları, qanun pozuntuları və gözlənilməz həyat reallıqları ilə üz-üzə qalır.

Filmi izlədikcə Starın cəmiyyət tərəfindən necə müəyyən axın istiqamətində yönəldildiyini görürük. Sanki, obrazımız özünü *cəmiyyət* adlanan axına buraxır və *Dumandakı kirpi* cizgi filmində kirpiciyəzin dediyi kimi *qoy çay məni gedəcəyim yerə aparsın* deyir.

Oxşar analogiyanı cizgi filmi ilə "Amerikalı şirin qız" arasında hələ çox qurmaq olar, çünki hər ikisi də individin öz şəxsi həyat yolunu axtarıb-tapmaq, ona öz yanaşmasını müəyyənləşdirmək və ilk öncə arzularını tapıb, sonra da onlara nail olmaqdan bəhs edir. Star həqiqətən də şirin, hələ həyatın nə olduğunu yeni-yeni başa düşməyə başlayan birisi kimi izləyici də müəyyən simpatiya oyadır.

## İstinadlar
Ecazkar göz (roman)

**Ecazkar göz** () - Rus yazıçısı Aleksandr Belyayev tərəfindən yazılmış roman. Əsər ilk dəfə 1935-ci ildə ukrayn dilində çap edilmişdir. Aleksandr Belyayev ölümündən sonra isə kitab rus dilində çapdan çıxıb.

## Məzmun

Okean paraxodu *Leviafan* Atlantik okeanında qəzaya düşərək batıb. Qəza ilə birlikdə həm də sivilizasiya üçün olduqca dəyərli olan mühəndis-energetik, alim Blasko Xurqesin ixtiraları da suyun dibinə qərq olub. Təsadüfən isə, Xuqesin məktubu jurnalist Azoresə gəlib çıxır və qəhrəmanımız Argentinaya səfərə çıxmalı olur. Xurqesin çox dəyərli kəşflərini axtarıb-tapmaq üçün SSRİ-nın araşdırmaçılar qərargahı və dənizçiləri cəlb edilirlər. Axtarışlar rəqabətsiz ötüşmür. Qızılaxtaran avantürist Skott, Sovet heyəti ilə münaqişəyə daxil olur. Problem isə mütləq SSRİ-nin qələbəsi ilə nəticələnməlidir.

*Ecazkar gözə* alim Xurqesin kəşflərini SSRİ-yə ötürmək üçün dənizaltı kamera vasitəsi ilə (yazıçı bunu sualtı televizor adlandırır) gəminin axtarışlarından bəhs edir. Skafandr, okean canlıları və digər maraqlı tapıntılar əsərin macəravi xarakterini müəyyənləşdirir. Ən əsas məsələlərdən birisi də o oldu ki, Belyayev, Albert Eynşteynin işlərini proqnozlaşdıra bildi. Atomun bölünməsinə nail olmaq və ondan bəşəriyyət üçün istifadə etmək həmin dövrdə ən az bilinən məlumatlardan idi.

*Ecazkar göz* ötən əsrin 30-cu illəri, SSRİ və həmin dövrün elmi nailiyyətlərindən bəhs edən maraqlı və səmimi əsərdir. Amfibiya adam və Professor Douelin başı əsərlərindən fərqli olaraq, Belyayevin digər əsərlərində SSRİ-nin təbliğinə dair propoqandik məlumatlar və bilgilər çoxluq təşkil edir. Bu əsər də bu məsələdə istisna olmadı. Həmin illərdə sürətlə və inamla inkişaf edən kommunizmin təbliği normal sayılmalıdır. Hər şeydən əlavə, Belyayevin romanları çox səmimi macəralardır və elmi-fantastika elementləri böyük ustadın dəstxəttini unikallaşdırır.
Şaftalı mənənəsi

**Şaftalı mənənəsi** () — buğumayaqlılar tipinin bərabərqanadlılar dəstəsinin mənənələr fəsiləsinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu
Köçəri mənənədir. İri, bozumtul-qonur rəngdədir. Arxasında uzununa qara ziyil cərgəsi vardır. Zərərverici şaftalı, badam, ərik və alça ağaclarının gövdə qabıqlarında və budaqların aşağı səthlərində çoxlu sayda topalarla yaşayırlar. 

## Həyat tərzi
Sürfələrin inkişafı martın sonu və aprelin birinci ongünlüyündə havanın orta günlük temperaturu 15-16o C olduqda başa çatır. Onların yaşlı fərdlər mərhələsinə keçməsi üçün 16-30 gün tələb olunur. İlk diri doğan qanadlı dişilər may ayında inkişaf edərək, yay fəsli müddətində artırlar. Onlara sentyabrın sonu və hətta oktyabrın əvvəllərində də rast gəlmək olur. Daimi növ olduğuna görə, mövsümdən asılı olaraq, meyvə ağaclarının üzərində daha çox rast gəlinir. Yumurta qoyan dişilərdə nəsilvermə qabiliyyəti yüksəkdir. Yumurtaların sayı-13-18-ə çatır. Onlar yumurtalarını budaqların aşağı tərəflərinə, kölgəli yerlərə qoyurlar. Yumurtaların  inkişafı üçün optimal temperatur 25-28o C hesab olunur. Qışlama dövrü yumurta mərhələsində başa çatır. İl ərzində 8-9 nəsil verir.

## Yayılması
Şəki-Zaqatala bölgəsində şaftalı və badam ağaclarının ən qorxulu zərərvericisi hesab edilməklə ifraz etdiyi mayenin əmələ gətirdiyi his göbələyi də bu ağaclara ciddi zərər verir.  

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* E.F.Səfərova. Abşeronda bəzək bitkilərinə zərərverən cücülər, onların biotənzimlənməsində entomofaqların rolu (Dissertasiya). Bakı, 2013

## Xarici keçidlər
* Naxçıvan Muxtar Respublikasında çəyirdəkli meyvə ağaclarına zərər verən həşəratlar və onların entomoqafları
David Andquladze

**David Andquladze** (tam adı: *David Yasonoviç Andquladze*; ) — Gürcüstan və SSRİ müğənnisi (dramatik tenor), SSRİ xalq artisti (1950), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1947), Gürcüstan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1973), Professor (1958).

## Həyatı
David Andquladze 1895-ci ildə oktyabrın 15-də Gürcüstan Respublikasının Ozurqeti rayonunun Baxvi kəndində anadan olmuşdur. 1927-ci ildə Tiflis konservatoriyasını bitirmişdir. Səhnə fəaliyyətinə 1926-cı ildə Tiflisdə başlamış, 1927–29-cu illərdə Moskva Musiqili Teatrı və 1933–35-ci illərdə SSRİ Böyük Teatrının solisti, 1929–33; 1935–55-ci illərdə Gürcüstan Opera və Balet Teatrının aparıcı solisti və 1945–49-cu illərdə bədii rəhbəri olmuşdur. 1946–73-cü illərdə Tbilisi konservatoriyasında dərs demişdir. 1967–73-cü illərdə kafedra müdiri olmuşdur. David Andquladze 1973-cü ilin noyabrın 29-da Gürcüstan Respublikasının Tbilisi şəhərində vəfat etmişdir.

## Əsas partiyaları
* Tariyel ("*Tariyel haqqında dastan*", Ş. Mşvelidze)
* Abesalom, Malxaz ("*Abesalom və Eteri*", "*Daisi*", Z. Paliaşvili)
* German ("Qaratoxmaq qadın", P. Çaykovski)
* Xoze ("*Karmen*", J. Bize)
* Kavaradossi ("*Toska*", C. Puççini)
* Radames ("*Ai-da*", C. Verdi)

## Tanınmış yetirmələri
* Zurab Ancaparidze
* Nodar Andquladze (oğlu)
* Zurab Sotkilava

## Mükafatlar
* SSRİ Dövlət mükafatı
* Gürcüstan SSR Dövlət mükafatı

## Həmçinin bax
* Zurab Ancaparidze
* Vaxtanq Kikabidze
* SSRİ xalq artistlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
* Rəşid Behbudov fenomeni

## İstinadlar
Hirkan gülxətmisi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN B2ab (ii,iii, iv). Azərbaycanın nadir növüdür.

## Botaniki xarakteristikası
35-85 sm, nadir hallardada 100 sm hündürlükdə, çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları saplaqlı, saplaqlar isə yumşaq tükcüklü, aşağı yarpaqlar yuxarı yarpaqlardan daha uzundur. Yarpaq ayası ürəkvari-yumru, 5-7 qanadlı, qanadlar küt, düz olmayan dişli qanadlardır. Aşağı yarpaqlar daha iri və daha az qanadlı, yuxarı yarpaqlar dərin qanadlı; bütün yarpaqlar boz-məxməri rəngdədir. Çiçəklər tək-tək olur. Tacı qurumuş halda 40mm-dək çəhrayı-bənövşəyi rəngdədir. Meyvəsi 15-20 mm enində, 30-32 yumurtavari meyvəciklərdən ibarətdir. Toxumları qəhvəyi rəngdə, az sayda, narın tükcüklərlə örtülmüşdür.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə və meyvəgətirmə dövrü iyun-avqust-sentyabr aylarına təsadüf edir. Toxum vasitəsilə çoxalır, az su ilə təmin olunan şəraitə davamlı (kserofit), işqsevən (heliofit), qumlu düzənliklərdə, psammofit qruplaşmalarda və dağ ətəklərində, moruq kollarının arasında rast gəlinir. Dekorativ və dərman bitkisidir.

## Azərbaycanda yayılması
Lənkəran ovalığı və Lənkəranın dağlıq hissəsidir.

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillər (infrastrukturun inkişafı), populyasiyanın zəif təkrarlanması, bitdiyi yerlərdə iqlim şəraitinin dəyişilməsidir. 

## Mühafizə tədbirləri
Hazırda xüsusi qorunma tədbirləri aparılmır. Növünyığılmasının qarşısının alınması, yeni yayılma aşkar edilməsi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, introduksiyası tələb olunur. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zolaqlı meyvə güvəsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xarici quruluşu
Kəpənəyin qanadlarının açılmış halda ölçüsü 11–14 mm-dir. Ön qanadları açıq boz rəngdədir. Yumurtaları oval formada olub sarıdır. Yaşıl tırtılların uzunluğu 8–12 mm, oxlov formasında olub çəhrayı, pupun uzunluğu 6–7 mm olub, qəhvəyi-sarı rəngdədir.

## Həyat tərzi
Zolaqlı meyvə güvəsi ikinci yaş tırtıl mərhələsində cavan zoğların qabığı altında qışlayır. Yazda, aprel ayının ikinci yarısında zərərvericinin ikinci nəslinin tırtılları qışlama yerlərindən çıxaraq, tumurcuq, çiçək və təzəcə açılmış yarpaqlarla qidalanırlar. Tırtılların inkişafı may ayının 15-dək çəkir. Puplaşma yetişmiş meyvələrin içərisində gedir. Pup mərhələsi 6-8 gün çəkir. Birinci nəslin kəpənəklərinin uçuşu may ayının axırlarına iyun ayının əvvəllərinə təsadüf edir. Şəkildən göründüyü kimi, birinci nəslin kəpənəklərinin uçuşu Lənkəran, Lerik və Astara rayonlarında iyunun 5-dən başlayaraq 25-30 gün çəkir. Kütləvi uçuş isə iyunun 15-25-nə təsadüf edir. İkinci nəslin kəpənəklərinin uçuşu isə iyulun 5-10 arasında başlayıb avqustun 5-15-də başa çatır. Kütləvi uçuş dövrü iyulun 20-dən avqustun 10-adək davam etməklə 15-20 gün çəkir. Kəpənəklər uçuşdan 6-8 gün sonra yumurta qoymağa başlayırlar. Onlar yumurtalarını cavan zoğların tumurcuq və meyvənin saplaq hissəsinə qoyurlar. Yumurta mərhələsinin inkişafı 20-24 C temperaturda 5-6 gün çəkir. Yumurtadan çıxmış tırtılların inkişaf dövrü meyvənin içərisində keçməklə 45-50 gün davam edir. Bir ildə iki nəsil verir.

## Yayılması
Azərbaycanda Lənkəran, Lerik və Astara rayonlarında, Şəki-Zaqatala bölgələrində rast gəlinir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fransa çempionatında ilin futbolçusu

**Fransa çempionatında ilin futbolçusu** mükafatı mövsüm ərzində ən yaxşı oyun sərgiləyən futbolçuya təqdim edilən illik futbol mükafatıdır. Mükafat 1993–94 mövsümündən etibarən sahibinə təqdim edilir və onun ilk sahibi "Pari Sen-Jermen" klubunun hücumçusu David Jinola olmuşdur. Sonuncu qalib isə "Pari Sen-Jermen" klubunun futbolçusu olmuş Zlatan İbrahimoviçdir.

## Qaliblər
Qalibin adı 1993–94 mövsümündən etibarən hər il mövsümün sonunda elan olunur. Mükafatın sahibi olmuş ilk əcnəbi futbolçu isə "Monako"da çıxış etmiş braziliyalı Sonni Anderson olmuşdur. Ardıcıl olaraq mükafatı 2 dəfə qazanmış futbolçu is Pauletadır. O, bu adı 2001–02 və 2002–03 mövsümlərində əldə etmişdir. Zlatan İbrahimoviç isə mükafatı rekord sayda, 3 dəfə qazana bilmişdir.

### Ölkələr üzrə qalib sayı

### Klublar üzrə qalib sayı

## İstinadlar
Yponomeuta padella

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xarici quruluşu
Kəpənəyin qanadları açılmış vəziyyətdə ölçüsü 18–22&nbsp;mm-dir. Ön qanadlarında 3 cərgədə  düzülmüş 16-19 qara nöqtələr vardır. Arxa qanadlar boz kül rəngindədir. Tırtıllar 14–16&nbsp;mm uzunluqda olmaqla sarımtıl göy rəngdədir. Pupu tünd-sarı olmaqla ölçüsü 7–11&nbsp;mm-dir.

## Həyat tərzi
Ədəbiyyat məlumatlarına əsasən meyvə güvəsinin tırtılları ərik, şaftalı, gilas və alça bitkilərinin yarpaqları ilə qidalanırlar. Bizim apardığımız müşahidələrə əsasən adları çəkilən bitkilərdən başqa, badam bitkisi ilə də qidalanır. Ərik ağacı üzərində apardığımız müşahidələrə əsasən, meyvə güvəsinin kəpənəyinin bağlarda görünməsi iyun ayının birinci ongünlüyündən başlayaraq iyul ayının axırlarına və avqust ayının əvvəllərinə qədər davam edir. Bu müddətdə havanın orta günlük temperaturu 28-340C olur. Dişi kəpənəklər yumurtalarını tək-tək halda 1-2 illik zogların tumurcuq yanlığına qoyurlar. Yumurtaların embrional inkişafı 25-26 gün çəkir.  Yumurtalardan çıxmış kiçik yaşlı tırtıllar kəpənəyin ifraz etdiyi maye ilə düzəldilmiş qalxancıq altında qışlayırlar.  Yazda, qışlama yerlərindən çıxan tırtıllar zoğlar üzəri ilə hərəkət edərək təzəcə açılmış tumurcuq və yarpaqlarla qidalanmağa başlayırlar.  Onlar bir neçə yarpağı birləşdirərək, yarpağın yaşıl hissəsi ilə qidalanaraq onun damarlanmış hissəsinə toxunmurlar. Belə zədələnmiş tumurcuq və yarpaqlar inkişafdan qalır və quruyub yerə tökülürlər. Tırtıllar yarpaqlar ilə qidalanaraq 4 yaş dövrü keçirirlər. Bu dövr 35-40 gün çəkir. Axırıncı yaşda onlar  yarpaqlar üzərində ayrı-ayrılıqda pup mərhələsinə keçirlər. Puplar ipək baramacıqlar içərisində yerləşirlər. Pup mərhələsi 15-20 gün çəkir. Meyvə güvəsi kütləvi çoxaldığı dövrdə ağaclara 60-65% zərər verir. Nəticədə ağaclar inkişafdan qalır və quruyub məhv olurlar.

## Yayılması
Azərbaycanda Lənkəran-Astara və Şəki-Zaqatala bölgələrində rast gəlinir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fransada ilin gənc futbolçusu

Bu, hər il mövsümün sonunda Fransada seçilən ilin gənc futbolçusu siyahısıdır. **Fransada ilin ən yaxşı gənc futbolçusu** mükafatı 1994-cü ildən bəri sahibinə təqdim edilir. İlk qalib isə Zinəddin Zidan olmuşdur. Eden Hazard isə mükafatı qazanmış ilk əcnəbi futbolçudur. O, bu uğura 2008 və 2009-cu illərdə nail olmuşdur.

## İstinadlar
Fransada ilin qapıçısı

Bu, hər il mövsümün sonunda Fransada seçilən ilin qapıçısı mükafatı siyahısıdır. Fransada 2002-ci ildən bəri ilin qapıçısı mükafatı təsis edilir. Mükafatın ilk sahibi isə Stefan Trevisan olmuşdur.

## Qaliblər
Hoçkeynig dağı

**Hoçkeynig** () — Avstriyanın Berxetesqaden Aplpları silsiləsində olan ən yüksək zirvə. Zirvə ölkənin Zaltsburq vilayəti ərazisindədir.  Silsilə Şimali Əhəngdaşlı Aplarının bir hissəsi hesab olunur.
## Mövqeyi
Hoçkeynig dağı Bişofsxofen şəhərindən qərbdə yerləşir. Zaltsburq şəhərindən isə 42&nbsp;km cənubda yerləşir. Dağı Berxetesqaden Aplplarından 2246 metr hündürlükdən keçən «Torscharte» dağ aşırımı ayırır. Zirvə böyük əhəng daşı yaylasının cənub ətəyində yerləşir və yayla «Übergossene Alm» adlı buzlaqla örtülüdür. Bu buzlaq müasir dövrdə ildə 6,2 % olmaqla kiçilir. Ehtimal olunur ki, yaxın gələcəkdə tamamilə itəcək.
## Geologiyası
Zirvənin əsasən yüksək hissələri bərk daxştayn tipli əhəng daşılarından ibarətdir.
## Fəthi
Yerli ovçular qədimdən zirvəyə qalxmış, ancaq zirvəyə ilk "turistik" səfər 5 sentyabr 1826-cı ildə həyata keçirilmiş. Petr Karl Turvizer müasir dövrdə  və  adlanan marşrutla zirvəyə qalxmış. Onu iki nəfər müşayiət etmiş: Ernsta fon İoanelli və Fon Saks. Bundan başqa on yük daşıyanda onlarla dağa qalxmış. Ernst İoanelli ilk dəfə zirvənin hündürlüyün hesablamış.  Daha çətin və təhlükəli Birgkarhaus (großer Parkplatz) marşrutudur. Bunun üçün xüsusi fiziki hazırlıq tələb edir. Qışda Kogeldən keçən marşrut hissəsində Şərqi Alpların ən uzun xizək sürmə yamacı fəaliyyət göstərir. 2941 metr yüksəklikdə avstriyanın Matrashaus turist klubunun evi yerləşir. Bu ərazidə həmçinin deltaplanerzm və paraplanerizm üçün meydança yerləşir.
## Faydalı qazıntıları
Dağ ətəklərində neolit dövründən 1977-ci illərə qədər mis çıxarılmış. Bundan başqa ərazidə keçən əsrin 60-cı illərinə qədər dəmir filizi yataqları fəaliyyət göstərmiş. 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Albert Precht. Alpenvereinsführer Hochkönig. — München: Bergverlag Rother, 1989. — ISBN 3-7633-1259-5.
* Fisher, A.; Seiser, B.; Stocker-Waldhuber, M.; Mitterer, C.; Abermann, J.Tracing glacier changes in Austria from the Little Ice Age to the present using a lidar-based high-resolution glacier inventory in Austria. The Cryosphere. — 2015. — № 9. — С. 753–766. — DOI:10.5194/tc-9-753-2015
Sərbəst gümüş

**Sərbəst gümüş – Ag** — Kubik sinqoniya. Mineralların rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

## Növ müxtəliflikləri
Küstelit (10 %-dək və daha çox miqdarda Au), animikit (Sb), çilenit (Bi), misli gümüş və b.

## Xassələri
Rəng – gümüşü-ağ, çox vaxt sarı və qəhvəyi çalarlı dəyişkən rəng alır; oksidləşdikdə qaralır; Mineralın cizgisinin rəngi – gümüşü-ağ, parıltılı; Parıltı – güclü metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 9,6-12; S – 2,5-3,0; Ayrılma – yoxdur; Sınıqlar – qarmaqvari, tikanlı, qabıqlı; Başqa xassələr – döyülən, əyilən və plastikdir; ən yaxşı elektrik və istilik keçiricisidir; Morfologiya – kristallar: heksaedrik, oktaedrik, dodekaedrik, bəzən sap şəkilli kristallar – viskerlər; İkiləşmə: {111} üzrə sadə; Mineral aqreqatları: püruzlar, məftil formalı, eşilmiş məftil şəkilli, mamıraoxşar əmələgəlmələr, lövhəciklər, dendritlər, külçələr. 

## Mənşəyi və yayılması
Hipogen sərbəst gümüş hidrotermal yolla əmələ gəlir və adətən kalsit, barit və gümüş-arsenid damarlarında qeyd olunur. Məşhur Kobalt yatağında (Ontario əyaləti, Kanada) gümüşün bir neçə yüz kiloqramlıq külçə və lövhələri tapılmışdır. Hipergen sərbəst gümüşə bəzən çox iri külçələr şəklində qurğuşun-sink, gümüş və kolçedan-polimetal yataqlarında rast gəlinir. O, mis mineralları ilə birlikdə az miqdarda misli qumdaşlarında və şistlərdə qeyd edilir. Bəzən səpintilərdə toplanır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: argentit, pirargirit, prustit, stefanit, polibazit, qalenit, kobaltin, arsenopirit, nikelin, uraninit, kalsit, barit, dolomit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kongsberq (Norveç); Şneeberq, Mansfeld (Almaniya); Yaximov (Çexiya); Turin mədənləri (Rusiya); Zakarpatye (Ukrayna); Kobalt (Kanada); Çanyarkilo (Çili); Paçuka, Real-del-Monte (Meksika) və b. Azərbaycanda gümüş yataqları məlum deyildir. Sərbəst şəkildə o, bir çox qurğuşun-sink, kolçedan, qızıl filizi, kobalt, dəmir-kobalt yataqlarında və təzahürlərində (Ağdərə, Mehmana, Gədəbəy, Vejnəli, Bağırsaq, Şimali-Daşkəsən, Cənubi-Daşkəsən, Ağduzdağ, Filizçay və b.) qeyd edilir. 4 kq ağırlığında sərbəst gümüş külçəsi Çıraqdərə kolçedan yatağı rayonunda Çaykənd delüvisində aşkar edilmişdir. Səpinti gümüşü Tərtər və Tutqun çayları hövzələrinin allüvial çöküntülərində də tapılmışdır.

## Tətbiqi
Mühüm gümüş filizidir; əsas etibarilə mislə xəlitə şəklində gümüş məmulatlarının istehsalında, mis pulların (sikkə) zərb edilməsində, zərgərlikdə, kimya və digər sənaye sahələrində istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər
* THE MINERAL SILVER
Yoan Andzouana

**Yoan Mani Andzouana** (13 dekabr 1996-cı ildə anadan olub) — İspaniya təmsilçilərindən olan *Peralada* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Konqo Respublikası futbolçusu.

## Klub karyerası

### Monako
Andzouana öz peşəkar karyerasında debütünü Monako klubu ilə 26 aprel 2017-ci ildə etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Həmin görüşdə Monako Fransa Kubokunun yarımfinal mərhələsində Pari Sen-Jermenə 5-0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Monaco profile 
*CAF profile
Adrien Boncovanni

**Adrien Boncovanni** () — yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən peşəkar Belçika futbolçusu.

## Klub karyerası

### Monako
Boncovanni öz peşəkar karyerasında debütünü "Monako" klubu ilə 26 aprel 2017-ci ildə etmişdir. O, 60-cı dəqiqədə Valer Jermen ilə əvəz olunmuşdur. Həmin görüşdə "Monako" Fransa Kubokunun yarımfinal mərhələsində "Pari Sen-Jermenə" 5-0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

### Serkl Brügge
24 iyul 2018-ci ildə Boncovanni mövsüm sonuna qədər Belçika Birinci Divizion A təmsilçilərindən olan "Serkl Brügge" klubuna icarəyə verilmişdir. Boncovanni klub ilə debütünü 28 iyul 2018-ci ildə "Sint-Truiden*"* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 76-cı dəqiqədə Cianni Brunonu əvəz etmişdir. Liqa görüşündə "Serkl Brügge" rəqibi ilə 0-0 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Milli karyerası
Boncovanni Belçikada anadan olmuşdur. Valideynləri isə İtaliya vətəndaşlarıdır. O, Belçika millisinin gənc yaş qruplarında çıxış etmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Belgium FA profile
*Monaco profile
Pyer-Daniel N'Quinda

**Pyer-Daniel N'Quinda N'Diffon** (18 iyun 1996-cı ildə anadan olub) — Monako klubundan icarə əsasında Liqa 2 təmsilçilərindən olan *Kevili-Rouen* müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusudur.

## Klub karyerası

### Monako
N'Quinda öz peşəkar karyerasında debütünü Monako klubu ilə 2 fevral 2017-ci ildə etmişdir. O, 78-ci dəqiqədə *Şambli* klubu ilə qarşılaşmada İrvin Kardona ilə əvəz olunmuşdur. Həmin görüşdə Monako Fransa Kubokunun 1/16 final mərhələsində Şambliyə 5-4 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub
 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*AS Monaco profile 
*LFP profile
Təbii birliklər

Təbii birliklər Meşə, çəmən, bataqlıqda olan canlılar qrup halında birgə yaşamağa uyğunlaşmışlar. Müəyyən ərazidə birgə yaşamağa uyğunlaşan müxtəlif canlılar qrupu təbii birliklər əmələ gətirir. Təbii birliklərdə canlı orqanizmlər birbiri ilə və cansız təbiət amillərilə (torpaq, su və s.) əlaqədədirlər. 
### Ekoloji sistem
Təbii birliklər və onları əhatə edən mühit vahid sistem – ekoloji sistem adlanır. İstənilən ekoloji sistemdə əsas yeri üzvi maddə “istehsalçıları” olan yaşıl bitkilər tutur. Ekoloji sistemlərdə bir orqanizm digəri ilə qidalandığı üçün bunlar arasında müəyyən əlaqə – qida zənciri yaranır.
#### Sadə qida zəncirləri
Sadə qida zəncirləri, adətən, bir-biri ilə birləşərək mürəkkəb şəbəkə əmələ gətirir. Təbii birlikləri təşkil edən canlılar arasında birgə yaşamağı təmin edən müxtəlif münasibətlər formalaşır:
Rəqabət münasibətləri. Oxşar həyat tərzi keçirən eyni və ya müxtəlif növə mənsub olan fərdlər arasında gedən mübarizə rəqabət adlanır. Rəqabətə dözə bilməyənlər isə məhv olurlar. 
#### Yırtıcı–şikar münasibətləri
Təbii birliklərdə yırtıcı–şikar münasibətlərinə də rast gəlinir. Əlverişli şəraitdə (məsələn: qida bol olduqda) şikarların sayı artarsa, buna müvafiq yırtıcıların da miqdarı artır. Yırtıcılar həm də sanitar rolunu oynayaraq xəstə heyvanları tutub yeyir və bununla xəstəliklərin yayılmasının qarşısını alırlar.
#### Parazit – sahib münasibətləri
Təbii birliklərdə bəzən bir orqanizm digər orqanizmdən yaşayış məskəni kimi istifadə edir və onun hesabına qidalanır. Belə orqanizm – parazit, parazitin yaşadığı orqanizm isə sahib adlanır.
#### Əlverişli qarşılıqlı münasibətlər
Təbii birliklərdə birgə yaşamaqla əlaqədar bitkilər və heyvanlar, bitkilər və mikroorqanizmlər, bir heyvan növü ilə digəri arasında əlverişli qarşılıqlı münasibətlər formalaşır. Məsələn, kəpənəklər çiçəklərin tozlanmasında iştirak edir, özləri isə nektarla qidalanırlar.
2017 Avropa Gənclər Badminton Çempionatı

**2017 Avropa Gənclər Badminton Çempionatı** — 7 aprel — 16 aprel tarixləri arasında Fransanın Mulhaus şəhərinin Regional İdman Mərkəzində keçirilən badminton çempionatıdır.

## Medalçılar

## Medal cədvəli

## Həmçinin bax
* Avropa U-17 Badminton Çempionatı

## İstinadlar
Andrey Alşan

**Andrey Alşan** (; 18 mart 1960) — SSRİ qılıncoynadanı, Olimpiya oyunlarının gümüş mükafatçısı, altıqat dünya çempionu. SSRİ-nin Əməkdar İdman Ustası, "Şərəf nişanı" ordeni laureatı.

## Karyerası
Andrey Alşan Seulda keçirilən XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında Sablya ilə komanda yarışında Sergey Mindirqasov, Mixail Burtsev, Georgi Poqosov və Sergey Koryajkin ilə birlikdə gümüş medala sahib olub. Sablya ilə fərdi yarışda isə 9-cu olub.

Sablya ilə komanda yarışında altıqat dünya və ikiqat SSRİ çempionudur. "Drujba-84" yarışlarının çempionu və gümüş mükafatçısıdır.

1994-cü ildən 2004-cü ilədək qılıncoynatma üzrə İtaliya milli yığmasının məşqçisi olub. 2004-cü ildən 2010-cu ilədək qılıncoynatma üzrə Rusiyanın qadınlardan ibarət yığmasına rəhbərlik edib. Beynəlxalq dərəcəli hakimdir. 2010-cu ildən Lobnya şəhərinin uşaq-gənclər idman məktəbində işləyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Andrey Alşan — ''Sports-Reference.com'' profili
Fulad Mirzə

**Fulad Mirzə** — Əmir İsfahanın azyaşlı oğlu. 1445-ci ildə atası vəfat edəndə vəsiyyətinə görə onun yerinə gəlmiş, qəyyumu Əlvənd Mirzə olmuşdu. Cahanşah İsfəndiyarın ölümündən sonra oğlu Pirbudağın başçılığında Bağdada ordu göndərmiş, 7 aylıq mühasirədən sonra, 1446-cı ilin iyununda şəhəri almışdı.

## İstinadlar
Karl Devid Anderson

**Karl Devid Anderson** () — ABŞ fiziki, Nobel mükafatı laureatı (1936). Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun professoru (1939).

## Fəaliyyəti
Əsərləri, əsasən, rentgen, qamma və kosmik şüaların, eləcə də elementar zərrəciklərin tədqiqinə aiddir. Anderson kosmik şüaların tərkibində pozitron olduğunu (1932) və S. Neddermeyerlə birlikdə müonu (μ) kəşf etmişdir (1936). İkinci dünya müharibəsi (1939–45) illərində hərbi raketlərin yaradılması üzərində işləmişdir.

## İstinadlar
Atom gəmisi

thumb|right|250px
**Atom gəmisi** - nüvə-güc qurğusu ilə işləyən gəmilərin ümumi adı. Müxtəlif təyinatlı mülki və hərbi Atom gəmiləri (buzqıran gəmi, tanker, sualtı gəmi, aviasiya
gəmisi və s.) olur. Güc qurğuları üzvi yanacaqla işləyən gəmilər ilə müqayisədə atom gəmiləri əlahiddə üzmə və yüksək gediş sürətini uzun müddət saxlama qabiliyyətinə malikdir. İlk dəfə 1950-ci ildə sualtı gəmini nüvə energetika qurğusu ilə təchiz etməklə yüksək taktiki-texniki göstəricilərə (suyun altında 80 km/saat sürətlə hərəkət, 1000 m-ədək dalma dərinliyi, suyun, o cümlədən buzun altında limanlara çıxmadan uzaq ölkələrə üzmə qabiliyyəti) nail olundu. 

Güc qurğusuna istilik neytronları, yaxud cəld neytronlarla işləyən nüvə reaktoru, reaktorda hasil olunan istiliyi mexaniki və ya elektrik enerjisinə çevirən buxar, yaxud qaz turbinli enerji qurğusu daxildir. Avar vintləri turbinlə, yaxud da elektrik mühərriki ilə hərəkətə gətirilir. 

Atom gəmisinin nüvə-energetika qurğusu adi atom-elektrik stansiyası kimi bir, iki və üç konturlu istilik sxemi ilə işləyə bilər. İstilikdaşıyıcı və işlək cism kimi su, su buxarı, qaz, maye metallar və üzvi maddələr tətbiq edilir. 

Nüvə-güc qurğusu ilə buzqıran gəmilər, yük, yük-sərnişin gəmiləri, konteyner daşıyan gəmilər, sualtı gəmilər, yedək və elmi tədqiqat gəmiləri təchiz olunur.

## Mənbə
*
Mərziyə Məhərrəmova

**Mərziyə Məhərrəmova** (d. 14 aprel 1996,Goranboy rayonu) — Azərbaycanlı ağır atlet. İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibi, Avropa üçüncüsü

## Həyatı
Mərziyə Məhərrəmova 14 aprel 1996-cı ildə anadan olub.

## Karyerası
Mərziyə Məhərrəmova beynəlxalq səviyyədə birinci yarışına 2013-cü ildə qatıldı. Həmin il o, Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərində baş tutan Yeniyetmələrin Dünya Çempionatında qüvvəsini sınadı və 12-ci yeri tutdu.

## İstinadlar
4.1 şəhər motivləri

***4.1 şəhər motivləri*** kinoalmanaxı xaricdə təhsil alan beş gənc azərbaycanlı rejissorun lentə aldığı beş qısametrajlı filmdən ibarətdir. Film Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə "Azərbaycanfilm" kinostudiyası və Adarifilms tərəfindən istehsal edilmişdir. Filmdə əsas rolları Gülzar Qurbanova, Cavanşir Hadıyev, Roman Şulqa, Əli Nəsib, Teymur Nadir, Eyvaz Əliyev, Namiq Ağayev, Arzu Əhmədov, Zemfira Sadıqova, Əlibəy Məmmədli, Əbdül Mahmudov, Dilarə Kazımova, Rövşən Vəliyev, Azər Aydəmir, Əbdül Mahmudov və Aqil M. Quliyev ifa edirlər.

## Məzmun

## Festivallar və mükafatlar

## Filmin heyəti

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2015-ci ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## İstinadlar
Una çayı (Sava)

**Una çayı** () — Xorvatiya və Bosniya və Herseqovina ərazisindən axan çay. Una çayı Sava çayınım sağ qolunu təşkil edir. Uzunluğu 212&nbsp;km, orta su sərfiyyatı 202 m³/s-dir.

Una çayı öz başlanğını Xorvatiyadan, Strajbenis dağlarının şimal-şərq hissəsindən götürür (Dinar öndağlığı). Mənsəb Knin şəhərindən şimalda qərarlaşır. Buradan çay şimala doğru istiqamətlənir. Bosniya və Herseqovina ərazisinə keçdikdən sonra Bixaç şəhər rayonu ərazindən isə şimal-şərqə istiqamətlənir. Bosanski-Novi şəhərindən yuxarıda Bosniya və Herseqovina və Xorvatiya sərhədindən keçir. Buradan Una çayı sərhəd çayına çevrilir. Savu çayı Yasenovas şəhəri yaxınlığında Dunay çayına tökülür. Qara dəniz hövzəsinə aiddir.
**Una çayı** ➡ **Sava** ➡ **Dunay çayı** ➡ **[[Qara dəniz]]**

Yuxarı axarlarda axar dağ çayı xüsusiyyəti daşıyır. Yatağı ensiz və dərindir. İti axara sahibdir. Axarı boyunca çoxlu sayda astana vardır. Orta və aşağı axarlarda zəif axara sahib olur. Burada sahilləri alçaq, suyu isə bulanıqdır. Yazda suyunun sıviyyəsii artır. Payızda isə yağışlar bol sululuğa səbəb olur. Aşağı axarlarda kiçik gəmilərin hərəkəti mümkündür.

Sahilləri boyunca yerləşən şəhərlər: Martın-Brod, Bixaç, Bosanska-Krupa, Bosanski-Novi, Kozarska-Dubisa (Bosniya və Herseqovina); Dvor, Xrvatska-Dubisa, (Xorvatiya).

İri qolları — Unas, Sana çayı, Klopot və Kruşnisa.

Una çayının vadisi təbii çeşidlərlə zəngindir. Onun sahillərində yerləşən ərazilərdə 170 növ bitkiyə rast gəlmək mümkündür. Campanula unensis növü regionun endemik bitkisidir. Suyunda isə 28 növ balıq yaşayır. Bunlar arasında Dunay lasosunu belə göstərmək mümkündür.
## Mənbə
* Green Visions  article about Una 
* Una springs in Lika region, Croatia
Albert Rafetraniaina

**Albert Tokinirina Rafetraniaina** () — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Nitsa klubunda müdafiəçi və ya müdafiəyə meyilli yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən Madaqaskar futbolçusu.

## Karyerası
Rafetraniaina öz peşəkar karyerasında debütünü 6 oktyabr 2012-ci ildə "Reyms" klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, ikinci hissədə meydana daxil olmuşdur. Liqa 1 görüşündə "Nitsa" "Reyms"ə 3-1 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

16 avqust 2019-cu ildə o, Seriya C klubu "Bişelye" ilə müqavilə imzaladı. O, 25 avqustda ilk oyununa çıxmaqla İtaliyada peşəkar səviyyədə çıxış edən ilk Madaqaskar futbolçusu oldu.

## Milli karyerası
Albert Fransa millisinin müxtəlif yaş qruplarında çıxış etmişdir. O, 21 mart 2018-ci ildə Toqo millisi ilə görüş üçün Madaqaskar milli futbol komandasına dəvət almış və görüş 0-0 hesabı ilə başa çatmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

## Qeydlər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Fransa profili  FFF saytında
Yoan Kardinal

**Yoan Kardinal** (27 mart 1994-cü ildə anadan olub) — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Nitsa klubunda qapıçı kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası

### Nitsa
Kardinal *Nitsa* klubu ilə inkişaf etmişdir. O, Liqa 1-də debütünü 18 oktyabr 2015-ci ildə Renn klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

* 1.Fransa Kuboku görüşləri daxildir.
* 2.Liqa Kuboku görüşləri daxildir.
* 3.UEFA Avropa Liqası görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* France profile  at FFF
Neretva çayı

**Neretva çayı** () — Xorvatiya və Bosniya və Herseqovina ərazisindən axan çay. Uzunluğu 225 km, orta su sərfiyyatı 378 m³/s-dir. 225 km məsafənin 203 km Bosniya və Herseqovinada yerdə qalan 22 kilometri isə Xorvatiya ərazisində yerləşir. Mənsəbi Dubrovnik-Neretva yaxınlığında yerləşir. Çay Neretva kanalına axır (Aralıq dənizi). Aralıq dənizi hövzəsinə aiddir.

Sahillərində yerləşən iri şəhərlər: Konis (Konjic), Yablanis (Jablanica), Mostar (Mostar), Çaplina (Čapljina) Bosniya və Herseqovina; Metkoviç (Metković) və Ploçe (Ploče) Xorvatiya.

İri qolları — sağ: Rakitnisa çayı (Rakitnica), Rama çayı (Rama), Trebijat (Trebižat); sol — Buna çayı (Buna) və Breqava çayı (Bregava). Neretva çayına həm də Trebişnis çayının qollarından biri tökülür.

Çay öz başlanğıcını Herseqovina dağlarından Monteneqro sərhədi yaxınlığından götürür. Yuxarı axarlarda çayın suyu olduqca soyuqdur. Burada ensiz dərin yataqla axır. Burada dərin dərələr əmələ gətirir. Orta axarlarda dərənin eni artır dərinlik isə azalır. Yablanisa şəhərindən şimalda çayın üzərində su anbarı təşkil edilmişdir. Su anbarının önündə qurulan bənddən elektrik əldə edilir. Yablanisa — Mostar istiqamətində çoxlu sayda su-elektrik stansiyası yerləşir.

Aşağı axarlarda artıq o Xorvatiya ərazisindən axır. Burada delta əmələ gətirir. Burada çoxlu qollara bölünərək Aralıq dənizinə axır. Deltasında kənd tərərrüfatı üçün əlverişli əkin yerlərinə sahibdir.

Mostar Bosniya və Herseqovina ərazisində sahəsinə görə beşinci ən böyük şəhərdir. Şəhər öz adını Neretva çayı üzərində olan "*[[Mostar körpüsü]]nün*" adından götürmüşdür. Şəhərin bu rəmzi 1993-cü ildə bosniya xorvatları və müsəlmanlar arasında olan döyüşlər zamanı dağıdılmışdır. Körpü yenidən bərpa edilmişdir. Onun təntənəli açılışı 23 iyul 2004-cü ildə baş tutmuşdur.

1943-cü ildə Neretva çsyı sahilində böyük döyüş baş vermişdir. Bu hadisə əsasında Neretva döyüşü çəkilmişdir.

## Mənbə
* The Dinaric Arc Sustainable Hydropower Initiative
* WWF — Neretva & Trebisnjica
* WWF — Living Neretva Project
* IUCN & WWF project — Environment for People in the Dinaric Arc 
* Balkan Rivers – The Blue Heart of Europe
* WWF — Parks Dinarides 
* Rafting on the Neretva
Gergeli Krauş

**Gergeli Krauş** (25 dekabr 1993-cü ildə anadan olub) — Macarıstanı təmsil edən kişi badmintonçu.

## Uğurları

### BWF International Challenge/Series
*Kişilər fərdi*

*Kişilər cütlük*

: BWF İnternational Challenge turnirləri
: BWF İnternational Series turnirləri
: BWF Future Series turnirləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İlqar

**İlqar** — Kişi adı və təxəllüs.

* **[[İlqar Məmmədov]]**
:* İlqar Məmmədov (riyaziyyatçı) — Azərbaycanlı alim.
:* İlqar Məmmədov (siyasətçi) — siyasətçi, Respublikaçı Alternativ hərəkatının sədri.
:* lqar Məmmədov (hərbçi) — Ali Hərbi Məktəbin rəisi.
:* İlqar Məmmədov (idmançı) — Azərbaycanlı qılıncoynatma ustası, rapiraçı.

* İlqar Fəhmi
* İlqar Mikayıloğlu
* İlqar Cəfərov (fotomüxbir)
* İlqar İsbatov
* İlqar Xəyal
* İlqar Muxtarov
* İlqar Əbilhəsənov
* İlqar Fəti-zadə
* İlqar Cahangir
* İlqar Rəhimov
* İlqar İbrahimoğlu
* İlqar Qurbanov
* İlqar İsmayılov
* İlqar Nəbiyev
* İlqar İbrahimov
* İlqar Muradov
* İlqar Safat
* İlqar Eyyubov
* İlqar Abbasov
* İlqar Bağırov
* İlqar Əhmədov
* İlqar Mazanov
* İlqar Mahmudov
* İlqar Verdiyev
* İlqar Mehdiyev
* İlqar Nəcəf

;Təxəllüslər
* Məmməd İlqar
Oliviye Boskali

**Oliviye Maksim Boskali** (18 noyabr 1997-ci ildə anadan olub) — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Nitsa klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası
Boskali Nitsa klubu ilə inkişaf etmişdir. O, Liqa 1-də debütünü 25 aprel 2015-ci ildə Renn klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 84 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Həmin görüşdə Nitsa Rennə 2-1 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Boskali klubda ilk qolunu 18 dekabr 2015-ci ildə Monpelye klubuna qarşı oyunda vurmuş və komandası 1-0 hesabı ilə qələbə qazanmışdır. Beləliklə Boskali 2015-16 Liqa 1 mövsümündə qol vuran ən gənc futbolçu kimi tarixə düşmüşdür.

## Milli karyerası
Boskali Monakoda anadan olmuşdur. Monako milli futbol komandası UEFA və FİFA-ya üzv olmadığı üçün Boskali Fransa millisini təmsil etmək qərarına gəlmişdir. Fransanın U-17, U-18, U-19 və U-20 gənclər millilərində çıxış etmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

## Uğurları

### Milli komanda
*UEFA Avropa U-19 Çempionatı: 2016

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*France profile  at FFF
Safvan Mbaye

**Safvan Mbaye** () — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Monako FK klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu. O, həmçinin Komor adaları vətəndaşlığını daşıyır.

## Klub karyerası

### Monako
Mbaye öz peşəkar karyerasında debütünü Monako klubu ilə 26 aprel 2017-ci ildə etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Həmin görüşdə Monako Fransa Kubokunun yarımfinal mərhələsində Pari Sen-Jermenə 5-0 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Mbaye 51-ci dəqiqədə avtoqolla yadda qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Monaco profile