open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abraham van Diepenbek

**Abraham van Diepenbek** (; ) — Hollandiyada anadan olan flamand rəssamı və qravür ustası. Xüsusən Barokko rəssamlığına verdiyi töhfələri ilə tanınır. O, çoxsaylı dini və mifoloji mövzuları işləyərək, həm rəssam, həm də grafika sənətçisi kimi geniş bir diapazona sahib olub. Van Diepenbekin əsərləri, həm estetik, həm də texniki baxımdan diqqət çəkir, xüsusilə kompozisiya və işıq istifadəsi ilə məşhurdur. 
## Həyatı
Abraham van Diepenbek 1596-cı ildə Hollandiyanın Antverpen şəhərində anadan olub. O, rəssamlıq təhsilini məşhur flaman sənət məktəblərində alıb və xüsusilə müasir dövrünün ən böyük sənət ustalarından biri olan Piter Paul Rubensin təsiri altında yetişib. Rubensin atelyesində çalışarkən, van Diepenbek, onun üslubunu və rəng palitrasını mənimsəmiş və buna öz fərdi üslubunu əlavə edərək müstəqil bir sənətçi kimi inkişaf edib.

## Yaradıcılığı
Abraham van Diepenbek Barokko dövrünün xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq, hərəkətlilik, duyğusal təsir və teatrallıq kimi elementlərə böyük önəm verirdi. Onun əsərlərində tez-tez dini və mifoloji mövzular yer alırdı, lakin bu mövzuları çox emosional və dinamik bir şəkildə təsvir edirdi. Van Diepenbek, rəngin, işığın və kölgənin tətbiqində ustalığını göstərərək, figurlarının hərəkətini və dərinliyini artırırdı.

Onun əsərləri həmçinin zəngin kompozisiyalar və detallarla zənginləşdirilib. Van Diepenbekin işlərində ciddi və mürəkkəb işıqlandırma və dərin perspektivlər istifadə edilib. Onun təsvir etdiyi dini səhnələr və klassik mitologiyaya aid hekayələr, izləyiciləri cəlb edəcək dərəcədə zəngin və emosional olaraq vurğulanıb.

Van Diepenbek, həm rəssam, həm də qravür ustası kimi geniş bir diapazona sahib olub. O, çoxsaylı dini və məişət səhnələri yaradıb. Xüsusən də "Madonna və Uşağı" və "Müqəddəs Gevşəkli" kimi əsərləri çox məşhurdur. O, həmçinin bir çox mifoloji səhnələri və bibliya mövzularını işləyib. Onun işlərində, gözəl və detal zənginliyinə sahib fiqurlar və rəmzlər diqqət çəkir.

Abraham van Diepenbekin qravürləri də böyük qiymətə malikdir. O, xüsusilə qravür və illüstrasiyada mükəmməl texnikası ilə tanınırdı. Bu əsərlər, onun sənətini və dövrünün Barokko sənətinə olan təsirini nümayiş etdirir. Onun rəssamlıq və gravürlərindəki güclü ifadə tərzi, sənət tarixində dərin izlər buraxıb.

Diepenbek, uzun bir karyeraya sahib olub və dövrünün ən məşhur sənətçilərindən biri kimi tanınıb. O, 1675-ci ildə doğma şəhəri Antverpendə vəfat edib. Onun mirası, həm flaman sənətinin inkişafında, həm də Barokko dövrünün dinamik üslubunun yayılmasında əhəmiyyətli rol oynayıb.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
*
Felisiti Cons

**Felisiti Cons** (; ) — ingilis aktrisa.

"Hər şeyin nəzəriyyəsi" filmindəki Ceyn Hokinq roluna görə Oskar, BAFTA və Qızıl Qlobus mükafatlarının nominantı olyv.

## Bioqrafiya
Cons İngiltərənin Birmingem əyalətinin Bourneville şəhərində böyümüşdür. Anası reklam sahəsində işləyir, atası isə jurnalist idi. Cons kiçik yaşlarında aktyorluğa maraq göstərdi, bunun əsas səbəbi əmisinin aktyor olmasıdır. O, Birmingemdə *Kings Norton Girls School* və *King Edward VI Handsworth School-da* oxuyub. Daha sonra Oksforddakı Uodham Kollecində ingilis dilini öyrəndi

Onun ilk rolu 1998-ci ildə The Worst Witch televiziya serialında Ethel Hallow olmuşdur. 2006-cı ildən Cons, Northanger Abbey (2007), Brideshead Revisited (2008), Cheri (2009) və The Tempest (2010) daxil olmaqla geniş çeşidli filmlərdə çəkilib. Onun 2011-ci ildə "Dəli kimi" filmindəki performansı tənqidi bəyənmə ilə qarşılandı və Cons 2011 Sundance Film Festivalında Münsiflər Heyətinin Xüsusi Mükafatı da daxil olmaqla çoxsaylı mükafatlar qazandı. 2014-cü ildə "Hər şeyin nəzəriyyəsi" filmindəki Ceyn Hokinq roluna görə Cons həmçinin tənqidi bəyənmə və Qızıl Qlobus, SAG, BAFTA və Ən Yaxşı Qadın Oyunçu üçün Akademiya Mükafatı üçün nominasiyalar aldı. 2016-cı ildə Cons Tom Henks ilə birlikdə "Cəhənnəm" macəra trillerində, "Canavarın Zəngləri" fantastik dramında və Ulduz müharibələri filmi "Rogue One: A Star Wars Story"də rol aldı. 2016-cı ildə İlin Aktrisasına görə Brit Mükafatını qazandı.

## İstinadlar
Agapornis taranta

**Agapornis taranta** — həmçinin "Həbəş tutuquşusu" kimi də tanınan, əsasən Tutuquşukimilər fəsiləsinə aid yaşıl rəngli bir quş növü.

## Təsvir

Uzunluğu təxminən 16-16,5 sm olan "Agapornis taranta", bütün tutuquşuların ən böyüyüdür. "Qırmızı başlı tutuquşu" kimi, cinsi dimorfizmə malikdir. Dimorfizm, təxminən səkkiz və ya doqquz aylıq olduqdan sonra, yetkin olmayan quşlarda özünü göstərir. Həm erkək, həm də dişi "Agapornis taranta" əsasən yaşıl rəngdədir və yalnız yetkin quşun, qırmızı alnı və gözləri ətrafında qırmızı lələk halqası var. Quyruğu qara ucludur və quyruğun altındakı lələklər sarımtıl rəng göstərir. Sağrı və quyruğun üstündəki lələklər açıq yaşılıdır. Erkəkdə qanadın altındakı lələklər adətən qaradır, dişidə isə qanadın altındakı lələklər adətən yaşılımtıl və ya qəhvəyi-qaradır. Hər iki cinsin qırmızı dimdiyi və boz ayaqları var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oğlan və onun atomu

**Oğlan və onun atomu** () – 2013-cü ildə IBM Research tərəfindən hazırlanmış və "YouTube"da buraxılmış qısametrajlı stop-mouşn filmi. Bir dəqiqə davam edən bu film köçürücü tunel mikroskopu ilə və karbon monoksid molekullarını hərəkət etdirməklə çəkilmişdir. Bu ikiatomlu molekulların hərəkət etdirilməsi ilə çəkilən şəkillər daha sonra filmin kadrlarının hazırlanmasında istifadə olunmuşdur. Film 2013-cü ildə Ginnesin Rekordlar Kitabı tərəfindən dünyanın ən kiçik stop-mouşn filmi kimi tanınmışdır.

## Yaradılması

"Oğlan və onun atomu" filmi IBM alimlərindən ibarət komanda tərəfindən şirkətin San-Xose şəhərində yerləşən Almaden Tədqiqat Mərkəzində yaradılmışdır. Filmin yaradılmasında IBM şirkətinin reklam agentliyi "Ogilvy & Mather" iştirak etmişdir. Alimlər köçürücü tunel mikroskopundan istifadə etmiş və karbon monoksid molekullarını mis substrat üzərisində mis iynə ilə 1 nanometr məsafədən hərəkət etdirmişdirlər. Temperatur çox aşağı olduğu üçün (−268.15 °C) molekullar substrat ilə əlaqə qurmuş və yerində qalmışdır. Hər molekulun oksigen komponenti köçürücü tunel mikroskopu tərəfindən çəkilərkən nöqtə kimi göründüyü üçün bir çox nöqtələrdən ibarət olan şəkillər yaradıla bilmişdir.

Komanda 65 karbon monoksid molekulu ilə 242 şəkil yaratmışdır. Şəkillər birləşdirilmiş və stop-mouşn film yaradılmışdır. Hər bir kadrın ölçüsü 25x45 nanometrdir. Dörd tədqiqatçı iki həftə ərzində ümumilikdə 18 saat işləyərək filmi ərsəyə gətirmişdir.

Filmin qrafikləri və səs effektləri ilk videooyunların qrafiklərini və səs effektlərini xatırladır. Layihə lideri Andreas Heynrix filmi " atom miqyasında olan dünyanı paylaşmağın əyləncəli yolu" adlandırmışdır. Bundan əlavə, tədqiqatçılar "Ulduz yolu qaranlığa doğru" filmini tanıtmaq üçün Federasiya loqosu, "Enterprise" gəmisi və Vulkan salamının təsvir olunduğu şəkillər də hazırlamışdırlar.

## Reaksiyalar
Ginnesin Rekordlar Kitabı filmi dünyanın ən kiçik stop-mouşn filmi kimi tanımışdır. Film Tribeka Onlayn Film Festivalına qəbul olunmuşdur. Film 24 saat ərzində 1 milyon baxışı, 48 saat ərzində 2 milyon baxışı keçmişdir.

## Tətbiq
Film tədqiqatçılar tərəfindən şagirdlərdə elmə maraq oyatmağın əyləncəli bir yolu kimi istifadə olunsa da, kompüterlərin saxlaya biləcəyi məlumat həcmini artıra biləcək iş kimi tanınmışdır. Onlar 2012-ci ildə bir bitlik kompüter yaddaşının milyonlarla deyil, cəmi 12 atomluq qrupda saxlana biləcəyini nümayiş etdirmişdirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Hapalopsittaca melanotis

**Hapalopsittaca melanotis** (*Qara qanadlı tutuquşu*) — "Tutuquşular" fəsiləsinin "Arinae" yarımfəsiləsinə aid bir quş növü.

## Təsvir

"Hapalopsittaca melanotis" təxminən 24 sm  uzunluğundadır. Hər iki yarımnövün yetkinləri əsasən yaşıl rəngdədir, alt hissələrində daha sarımtıl olur. Taclarında mavi-boz çalar var, loraları mavidir və gözün ətrafında çəhrayı lələklər var. Nominativ yarımnövün qara qulaq örtükləri var. "H. m. peruviana"-nınkı isə buff rənglidir. Nominativin geniş mavi-boz yaxası var. "Peruviana"-nınkı isə daha dardır. Hər iki yarımnövün əsasən mavi "primaries" istisna olmaqla, əsasən qara qanadları var. Quyruğu yaşıl ucludur, qanadın kökü mavi rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pterodroma nigripennis

**Pterodroma nigripennis** (*Qara qanadlı fırtına quşu*) — "Procellariidae" fəsiləsinə aid bir dəniz quşu növü. Sakit okeanın tropik və subtropik şərqindəki bir sıra okean adalarında çoxalır və ilin qalan hissəsini dənizdə keçirir.

## Təsvir

"Pterodroma nigripennis" uzun, dar qanadları olan kiçik bir fırtına quşu növüdür. Uzunluğu orta hesabla 29 santimetr, qanad açımı isə orta hesabla 67 santimetrdir. Kiçik bir başı və qısa qara dimdiyi, incə bir gövdəsi və kvadrat kəsilmiş quyruğu var. Solğun boz papağı və boyun arxası, ağ yanaqları və tünd boz yaxası var. Bədənin dorsal səthi solğun boz rəngdədir və qanadların üst tərəfi əsasda solğun boz, lakin xarici kənarı boyunca tünd boz-qaradır. Alt hissələri ağdır və qanadların xarici kənarları qaradır. Quyruğu qara və ağ rəngdə zolaqlıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cinclodes antarcticus

**Cinclodes antarcticus** (*Qaramtıl sinklodes*) — "Furnariidae" fəsiləsinin "Furnariinae" yarımfəsiləsinə aid olan və təhlükə altında olan quş növü. Bu quş Odlu Torpaq və Folklend adalarında tapılır və burada "tussac-quşu" və ya "tussock-quşu" kimi tanınır.

## Təsvir
"Cinclodes antarcticus" 18 ilə 23 sm uzunluğunda və təxminən 63 qram (2.2 unsiya) ağırlığındadır. Cinslər eyni lələk rənginə malikdir. Nominativ yarımnövün yetkin fərdləri əsasən tünd qonur rəngdədir, boğazı bir qədər açıq rəngli və uçuş lələklərinin əsasında tünd qırmızımtıl rəng var. Bu xüsusiyyət əsasən uçuş zamanı görünür. Gözləri tünd qəhvəyi, dimdiyi qaramtıl, ayaqları və pəncələri isə qaradır. Cavan fərdlər ümumilikdə yetkinlərdən daha qəhvəyi rəngdədir. "C. a. maculirostris" yarımnövü nominativdən bir qədər böyükdür, daha qısa dimdiyi və uzun quyruğu var, ümumilikdə daha qara rəngdədir və dimdiyinin əsasında sarımtıl rəng var, qanadlarında qırmızımtıl rəng yoxdur.

## Həmçinin bax
* Cinclodes comechingonus
* Cinclodes nigrofumosus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elsevər Rüstəmli (mühəndis)

**Elsevər Mövlud oğlu Rüstəmli** (15 sentyabr 1978, Gürcüstan Respublikası) — azərbaycanlı mühəndis və dövlət qulluqçusu. Hazırda Azərişıq ASC-də "Şəbəkə əməliyyatları" departamentinin direktoru və sədrin müşaviri vəzifəsində çalışır. 

## Təhsili
Elsevər Rüstəmli 1998-2003-cü illərdə Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində texnoloji proseslərin avtomatlaşdırılması ixtisası üzrə bakalavr təhsili alıb. 2007-2009-cu illərdə AMİU və Köln Universiteti arasında Tempus proqramı üzrə enerji menecmenti və idarəetmə ixtisası üzrə  magistr təhsili almışdır. 2022-ci ildən etibarən Dövlət İdarəçilik Akademiyasında dövlət və bələdiyyə idarəetməsi üzrə təhsilini davam etdirir.

## Əmək fəaliyyəti
2001-2015-ci illərdə Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsində çalışıb. Bu dövrdə Bakı Regional Torpaq Kadastrı Mərkəzinin rəisi, elmi-tədqiqat şöbəsinin müavini vəzifəsində fəaliyyət göstərib.

2015-ci ildən etibarən Azərişıq ASC-də çalışır. Burada texniki departamentin rəis müavini, "ASAN xidmət"lə əməkdaşlıq çərçivəsində İş İdarəsinin rəisi və Elektron İdarəetmə Departamentinin direktoru olub. Daha sonra sədrin müşaviri və "Şəbəkə əməliyyatları" departamentinin direktoru təyin edilib.

## Fəaliyyəti və uğurları
2017-ci ildən "İnkişaf Mərkəzi"nin biznes mühiti komissiyasında "Elektrik təchizatı şəbəkələrinə qoşulma" və "Tikintiyə icazə" indikatorları üzrə nümayəndə kimi fəaliyyət göstərir.

2018-2019-cu illərdə "Elektron Müraciətlərin İdarəolunması Sistemi"ni hazırlayıb və tətbiq edib. Bu sistem vasitəsilə elektrik şəbəkəsinə qoşulma prosesi daha şəffaf olub və Azərbaycanın beynəlxalq reytinqlərdə göstəricisi 103-cü yerdən 74-cü yerə yüksəlib.

II Qarabağ müharibəsi zamanı və sonrakı dövrdə işğaldan azad olunmuş ərazilərdə elektrik şəbəkələrinin bərpası və yenidən qurulmasına rəhbərlik edib. 

2019-cu ildə Bakı şəhərinin baş planının hazırlanmasında "Azərişıq" ASC-nin nümayəndəsi kimi iştirak edib.

## Mətbuat açıqlamaları
Elsevər Rüstəmli APA-Economicsə açıqlamasında Tarif Şurasının qərarının sahibkarların şəbəkəyə qoşulmasında şəffaflığı təmin etdiyini bildirib.

İki Sahil portalında da bu qərarın subyektivliyi aradan qaldırdığı və məsuliyyəti artırdığı qeyd olunub.

2022-ci ildə Caspian Energy Club tədbirində enerji sahəsində islahatlar və innovasiyalar haqqında çıxış edib.

## Mükafatları
* 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Tərəqqi medalı ilə təltif olunub.
* 2020-ci ildə MDB-nin Elektroenergetikləri Şurası tərəfindən "Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi" fəxri adına layiq görülüb.

## İstinadlar
Scytalopus latrans

**Scytalopus latrans** (*Qaramtıl tapakulo*) — "Rhinocryptidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. Kolumbiya, Ekvador, Peru və Venesuelada rast gəlinir.

## Təsvir

"Scytalopus latrans" təxminən 11 sm  uzunluğundadır. Erkəklər 16 ilə 21 qram (0.56 ilə 0.74 unsiya), dişilər isə 14 ilə 20 qram (0.49 ilə 0.71 unsiya) ağırlığındadır. "Qaramtıl" yarımnövünün erkəkləri tünd və ya çox tünd boz rəngdədir, dişiləri isə tünd boz, bəzən zeytun çalarlıdır. Cavan fərdlər haqqında az məlumat var, lakin mat qəhvəyi rəngdə olduğu güman edilir. "Sakit okean" yarımnövünün erkəkləri qara, dişiləri isə boz rəngdədir, üst hissəsi daha tünd, alt hissəsi isə daha açıq rənglidir və yan tərəfləri qəhvəyi rəngdədir. Cavan fərdlər qəhvəyi rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pul qatırı

**Pul qatırı**, bəzən "*smurfer*" adlanır, oğurluq və ya fırıldaqçılıq kimi qeyri-qanuni yolla əldə edilmiş pulları köçürən şəxsdir. Pul qatırları pulları şəxsən özləri, kuryer xidməti vasitəsilə və ya başqalarının adından elektron şəkildə köçürür. Adətən, "qatıra" (pul köçürməsi ilə məşğul olan "qara kuryerə") köçürülən pulun kiçik bir hissəsi xidmət haqqı kimi ödənilir. Pul qatırları, adətən köçürdükləri pulun cinayət məhsulu olduğunu özləri də bilmədən qanuni məşğulluq adı altında onlayn rejimdə işə cəlb olunurlar. Oxşar üsullar qeyri-qanuni malların köçürülməsi üçün istifadə olunur.

## İncəlikləri
Pul qatırları tez-tez internetdə "ödənişlərin emalı agentləri", "pul köçürmə agentləri", "yerli icraçılar" və s. oxşar vəzifələr adı altında iş elanları vasitəsilə cəlb olunurlar. Cinayətkarlar üçün əsl fayda qatırın (pul daşıyıcısının) gördüyü işdə deyil, onların riskli, aşkar pul köçürmələrindən uzaq durmalarındadır. Bəzi pul qatırları qarşı cinsdən olan cəlbedici şəxslər tərəfindən işə cəlb edilirlər.

Namizədlərdən özləri üçün nisbətən kiçik bir ödəniş çıxdıqdan sonra, vəsaiti qəbul edib uzaqdan işləyərək üçüncü tərəfə köçürmələri xahiş olunur. Qanuni şirkətlər bu cür işlər üçün depozit (*escrow*) xidmətlərindən istifadə edirlər. Onlayn cəlb olunan pull daşıyıcıları adətən fişinq hücumları, zərərli proqram təminatı və ya eBay kimi hərrac saytları ətrafında həyata keçirilən fırıldaqçılıq kimi onlayn dələduzluqlardan əldə olunan gəlirləri köçürmək üçün istifadə olunur.

Pul və ya mallar oğurlandıqdan sonra cinayətkar pulu və ya malları köçürmək üçün "qatırdan" istifadə edir, eyni zamanda cinayətin qurbanından və səlahiyyətlilərdən özünün əsl şəxsiyyətini və yerini gizlədir. Western Union kimi ani ödəniş mexanizmlərindən istifadə edərək, "qatır" oğruya geri qaytarıla bilən və izlənilə bilən əməliyyatı geri qaytarıla bilməyən və izlənilməyən bir əməliyyata çevirməyə imkan verir.

Əgər günahsız bir üçüncü tərəfin bank məlumatları ələ keçirilərsə, o, öz xəbəri olmadan "qatır" kimi istifadə oluna bilər ki, buna bəzən "*ququ quşu smurfinqi*" də deyilir.

Oğurlanmış və ya qanunsuz yolla əldə edilmiş mallarla ticarət edən cinayətkarlar, bağlamaları qəbul edən və onları poçt şöbələrinə yönləndirən vasitəçiləri işə götürmək üçün oxşar taktikalardan istifadə edirlər ki, cinayətkarı izləmək mümkün olmasın.

2016-cı ildə Brayan Krebs bildirib ki, Bitcoin bankomatları pul yuyulması üçün getdikcə daha populyarlaşır.

## Cəzalar
Pul qatırları cinayət ortağı sayılırlar və cinayət təqibinə, habelə uzunmüddətli həbs cəzasına məruz qalmaq riski ilə üzləşirlər.

## Həmçinin bax

* Nigeriya firıldağı
* Oğurluq mal alan
* Çirkli pulların yuyulması
* Qatır (qaçaqmal)
* Bağlama qatırı ilə fırıldaqçılıq
* Saman müqəvva (hüquq)
* Oğurluq
* Dələduzluq
* Kiber cinayətkarlıq

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Pardirallus nigricans

**Pardirallus nigricans** (*Qaramtıl sufərəsi*) — "Rallidae" fəsiləsinin "Rallinae" yarımfəsiləsinə aid olan bir quş növü. Argentina, Braziliya, Kolumbiya, Ekvador, Paraqvay, Peru, Venesuela və ehtimal ki, Boliviyada rast gəlinir.

## Təsvir

"Pardirallus nigricans" 27–29 sm uzunluğundadır. Bir erkək fərdin çəkisi 217 qramdır. Erkək və dişi fərdlər görünüş baxımından oxşardır. Uzun sarı-yaşıl dimdiyi və çəhrayı ayaqları var. Nominal yarımnövün üst hissəsi  tünd qəhvəyi, çənəsi və boğazı ağ, üzü və alt hissəsi isə tünd boz rəngdədir. "P. n. caucae" yarımnövü nominaldan daha böyükdür, daha böyük və ağ boğaz ləkəsinə malikdir, xüsusilə arxa hissəsi daha açıq rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
The World Ends with You

***The World Ends with You*** (yap. すばらしきこのせかい, romaci: *Subarashiki Kono Sekai) <small>—</small>* Square Enix və Jupiter studiyaları ilə birgə yaradılmış döyüş rol oyunudur. 2007-ci ilin iyul ayında Yaponiya və 2008-ci ilin aprel ayında Avropa, Avstraliya və Şimali Amerikada Nintendo DS üçün nəzərdə tutularaq satışa sunulmuşdur. Daha sonra 2012-ci ildə h.a.n.d. (*Hokkaido Artists' Network and Development,* tərcümədə "Hokkaido Sənətkarlarının Şəbəkəsi və İnkişafı") tərəfindən "The World Ends with You: Solo Remix" adı altında mobil cihazlar üçün, 2018-ci ildə "The World Ends with You: Final Remix" adı ilə Nintendo Switch üçün nəzərdə tutularaq dünya bazarına sunulmuşdur.

## Geympley
Oyunda hadisələr Tokionun xüsusi rayonlarından olan Şibuyada cərəyan etməkdədir. Oyunun baş qəhrəmanı olan Neku Sakuraba oyandığında özünü alt dünyada (ing. *Underground*) tapır və özünə gəlməyə macal tapmamış naməlum telefondan ona ünvanlanmış tapşırıqlar gəlir. Bu zaman o özü kimi digər oyunçuları da tapır və, beləliklə, oyunun öhdəsindən tək gələ bilməyəcəyini anlayır.

Oyunda hər bir fəsil bir həftəni nəzərdə tutur və hər həftəsonu qaliblər və uduzanlar müəyyənləşir. Qaliblər həqiqi dünyaya (ing. *Realground*) qayıdır, uduzanlar isə həm yer altından, həm də yer üstündən silinir.

Hər bir həftə boyunca oyunçular səslərlə (ing. *Noise*) döyüşə girirlər. Bunun üçün isə oyunçular bir-biri ilə müqavilə bağlamalıdır, əks təqdirdə hücum edə bilməzlər. Döyüşdə silah rolunu nişanlar oynayır, bəzən bu nişanlara əsasən oyunçuları oyunu keçirənlərdən ayırmaq mümkündür.

## Xarici keçidlər
* The World Ends with You -Final Remix- (yap.)
* The World Ends with You -Solo Remix- (yap.)
Edolisoma coerulescens

**Edolisoma coerulescens** (*Qaramtıl kukal quşu*) — "Campephagidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Filippinlərin Luson, Katanduanes, Marinduke və Sebu adalarında endemikdir, lakin Sebuda nəsli kəsilmiş olduğu güman edilir. Bəzi taksonomistlər bu növü "Analisoma" cinsinə daxil edirlər. Təbii yaşayış mühiti tropik rütubətli düzənlik meşələridir və yaşayış mühitinin itirilməsi səbəbilə sayının azaldığı güman edilir.

## Təsvir

"Ebird" bu növü belə təsvir edir: "Düzənlik və təpəlik meşələrin orta ölçülü quşu. İncə quruluşlu, orta uzunluqda dimdiyi və quyruğu var. Erkək fərd tamamilə qara rəngdədir, belində və başında mavi parıltı var. Dişi fərd isə boz rəngdədir, qara üz və quyruq hissələri ilə. Dişi fərd Qaradöşlü kukala bənzəyir, lakin daha böyük və daha tünd boz rəngdədir. Erkək fərdin qara rəngi digər qara quşlardan (məsələn, "Filipin göyquşu" və "Asiya parlaq sığırçını") qara gözləri ilə fərqlənir. Mahnısı güclü, enən bir fit səslənməsi ilə xarakterizə olunur: “tiiuuuu!”.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Haematopus ater

**Haematopus ater** (*Qaramtıl sahilqazan*) — "Haematopodidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Argentina, Çili, Folklend adaları və Peruda yayılmışdır, Uruqvayda isə nadir hallarda rast gəlinir. Populyasiya təxminən 15,000–80,000 fərd arasındadır.

## Təsvir

"Haematopus ater"in lələkləri qonur-qara rəngdədir, qanadları və beli daha tünd qəhvəyidir. Uzun dimdiyi qırmızı, ayaqları isə ağ rəngdədir. Erkək və dişi fərdlər görünüş baxımından oxşardır. Quş, qayalıq sahilində asanlıqla gözdən qaça bilər, çünki qara rəngi qayalarla uyğunlaşır və özünə diqqət çəkmir. Lakin onun varlığı yüksək və fərqli xəbərdarlıq səsləri ilə asanlıqla müəyyən edilə bilər. Duet halında oxunan mahnısı həyəcanlı bir fit səslənməsindən ibarətdir. Səsləri arasında "pip" və "peeeeyeeee" kimi notlar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nyctipolus nigrescens

**Nyctipolus nigrescens** (*Qaramtıl keçisağan*) — "Caprimulgidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. Braziliya, Boliviya, Kolumbiya, Ekvador, Fransa Qvianası, Qayana, Peru, Surinam və Venesuelada rast gəlinir.

## Təsvir

"Nyctipolus nigrescens"  19.5 ilə 21.5 sm uzunluğunda və 32 ilə 39 qram (1.1 ilə 1.4 unsiya) ağırlığındadır. Üst hissəsi qaralı-qəhvəyi rəngdədir və qonur, boz-ağ və darçını rəngli ləkələr var. Quyruğu tünd qəhvəyi rəngdədir və qeyri-müəyyən açıq rəngli zolaqlar və ləkələr var (erkəklərdə quyruq ucunda ağ ləkə var). Alt hissəsi qarın hissəsinə qədər tünd qəhvəyi rəngdədir və açıq rəngli zolaqlar var; qarın və yan tərəflər açıq rəngli zolaqlıdır. Boğazın hər iki tərəfində kiçik ağ ləkə var. Uçuş zamanı qanadlarda kiçik ağ zolaq görünür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amaurospiza moesta

**Amaurospiza moesta** (*Qaramtıl-mavi toxumyeyən*) — "Cardinalidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Argentina, Braziliya və Paraqvayda rast gəlinir.

## Təsvir

"Amaurospiza moesta" 12–12,5 sm uzunluğunda və 12,5–14 qram çəkisindədir. Erkək fərd tamamilə tünd mavi-boz rəngdədir, üz və alt hissələri daha tünddür. Dişi fərd isə qəhvəyi rəngdədir, alt hissələri üst hissələrdən daha açıq rəngdədir.

## Yayılması və yaşayış mühiti
"Amaurospiza moesta" əsasən cənub-şərqi Braziliya, şərqi Paraqvay və şimal-şərqi Argentinada rast gəlinir. Bununla yanaşı, Braziliyanın daha şimalında da tək-tək qeydlər var. Meşə kənarlarında və alt bitki örtüyündə yaşayır, xüsusilə "Chusquea" və "Guadua" bambuklarına üstünlük verir. Dəniz səviyyəsindən 1,600 metr yüksəklikdə qədər rast gəlinir.

## Həmçinin bax
* Amaurospiza concolor

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dərab

* Dərab (Səlmas) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Səlmas şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Dərab (Sayın dehistanı) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Dərab (Abarğan dehistanı) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ceyn

**Ceyn** — ad.

* Ceyn Cekobs — Kanada-Amerika yazıçısı.
* Ceyn Enqer — XVI əsr İngilis yazıçısı.
* Ceyn Lyuson — əksər hallarda "eksantrik qadın" kimi tanınan Ledi Lyuson.
* Ceyn Uilyams (İsqafel) — uelsli yazıçı, folklorşünas.
* Ceyn Bek — 
* Ceyn Vonqvoraçoti —
Cinnyris

**Cinnyris** — quş cinsi.

## Növləri
* Cinnyris habessinicus
* Cinnyris nectarinioides
* Cinnyris cupreus
* Cinnyris mediocris

## İstinadlar
Culiya

**Culiya** — ad.

* Culiya Abel Smit
* Culiya Barrou
* Culiya Hill
* Culiya Kox
* Culiya Çayld

## İstinadlar
Cuğul

* Cuğul-i Süfla (Həştrud) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Cuğul-i Ülya (Həştrud) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Gümüşü hibbon

**Gümüşü hibbon** və ya **Yava hibbonu** () — Hibbonlar ailəsinə (Hylobatidae) aid olan primat növü. İndoneziyanın Yava adasına endemikdir və 2.450 m (8.040 fut) hündürlüyə qədər olan təbii yağış meşələrində yaşayır. 2008-ci ildən etibarən IUCN Qırmızı Kitab Siyahısında "Təhlükə Altında" kimi qeyd olunub, çünki vəhşi təbiətdə populyasiya 2500-dən az yetkin fərddən ibarətdir.
## Təsviri

Bütün hibbon növləri kimi, gümüşü hibbon da cütlər halında yaşayır və cütlük qəti şəkildə qoruduğu əraziləri müəyyən edir. Onların əraziləri nisbətən kiçikdir, təxminən 42 akr. Dişilər ərazilərini elan etmək üçün gündə bir neçə dəfə mahnı oxuyur və yad fərdlər görüldükdə erkək qışqıraraq onları qovmağa çalışır. Solo mahnı və ya qışqırıq səsləri əsasən dişilər tərəfindən çıxarılır. Erkəklər adətən digərlərinə qarşı çox aqressiv olurlar.

## Qorunması
Gümüşü hibbon ən təhlükə altında olan primatlardan biridir. 2009-cu il IUCN Qırmızı Kitab Siyahısında "Təhlükə Altında" kimi qeyd olunub. Lakin populyasiya 2004-cü ildəki qiymətləndirmədən daha sabit görünür. 2004-cü ildə bu növ "Kritik Təhlükə Altında" kimi qiymətləndirilmişdi və növbəti on il ərzində nəslinin kəsilmə ehtimalı 50% təxmin edilirdi. Sıx məskunlaşmış Yava adasında yaşayış mühitinin məhv edilməsi növün təbii yayılma sahəsini azaltmaqda davam edir. Bir çox hibbon da qanunsuz ev heyvanı ticarəti nəticəsində məhv edilir, çünki yetkin fərdlər ovlanır və balaları ev heyvanı kimi satılır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*ARKive - images and movies of the Javan gibbon ''(Hylobates moloch)''
*http://www.gibbons.de
Boz lanqur

**Boz lanqur** və ya **Yava surilisi** () — İndoneziyanın Yava adasının qərb yarısına endemik olan əntərmeymunlar fəsiləsinə aid meymun növü. Bu ərazi biomüxtəliflik baxımından zəngin bir mərkəzdir. Digər ümumi adlarına boz, çalılı və ya Sunda adası surilisi, çalılı və ya zolaqlı kəkilli lanqur, Yava çalılı lanquru, çalılı, Yava və ya Yava yarpaq meymunu, boz lanqur daxildir.
## Ümumi məlumat

Boz lanqurun iki yarımnövü var:
* Presbytis comata comata – Qərbi Yavada yayılıb.
* Presbytis comata fredericae – Mərkəzi Yavada yayılıb.

## Yayılması
Boz lanqur İndoneziyanın Yava adasının qərb yarısında yayılıb. Şərqdə Şərqi Yava ilə sərhəddə yerləşən Lavu dağına qədər uzanan bölgədə yaşayır. Bu növ əsasən Pleystosen dövründə baş vermiş coğrafi dəyişikliklər, dəniz səviyyəsi və bitki örtüyü səbəbilə Sundaland ərazisi ilə məhdudlaşıb. Bundan əlavə, bu gün orada mövcud olan bitki örtüyü və torpaq növü də onun yayılmasına təsir edib. Boz lanquru əsasən ilkin və ikinci dərəcəli düzənlik yağış meşələrində, 2.500 m (8.200 fut) hündürlüyə qədər olan ərazilərdə yaşayır.

Boz lanqur əsasən yarpaqlarla qidalanır, lakin həmçinin çiçək, meyvə və toxum da yeyir. Bu növ, Presbytis cinsi digər üzvlərindən daha çox yarpaqla qidalanır; ümumi qidasının 62%-dən çoxu gənc yarpaqlardan, 6%-i isə yetişmiş yarpaqlardan ibarətdir. Зрелые листья составляют 6&nbsp;% рациона, молодые листья&nbsp;— 62&nbsp;%.

## Qorunması
Boz lanqur insan fəaliyyəti nəticəsində yaşayış mühitinin itirilməsi səbəbilə IUCN Qırmızı Kitab Siyahısında "Zəif" kimi qeyd olunub. Təxminən 1000-dən az fərdin təbii mühitdə qaldığı və onların təbii yaşayış mühitinin cəmi 4%-nin qaldığı təxmin edilir. Əsas yaşayış mühitinin itirilməsinin səbəbi İndoneziyada yağış meşələrinin təmizlənməsidir. İlkin yaşayış mühitinin yalnız 4%-i qalıb və son on il ərzində populyasiya ən azı 50% azalıb. *P. comata*nın iki yarımnövündən frediricae yarımnövü ən nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsi ən yüksək olan növdür. Bu yarımnöv adanın ən sıx məskunlaşmış bölgələrindən birində və fəal vulkan yaxınlığında yerləşir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hind-Çin boz lanquru

**Gümüşü hibbon** və ya **Yava hibbonu** () —  Şərqi və Cənub-Şərqi Asiyaya endemik əntərmeymunlar fəsiləsinə aid meymun növü.
## Taksonomiyası
Əvvəllər Fare yarpaq meymunu (*T. phayrei*) ilə eyni növ hesab edilirdi, lakin 2009-cu ildə aparılan araşdırmada onun fərqli bir növ olduğu və *T. obscurus* xəttinin ən əsas üzvü olduğu müəyyən edildi ki, bu xətt bir neçə digər növü əhatə edir. Daha sonrakı araşdırmalar onun qədim *obscurus* qrupundan olan lanqurlar və Tenasserim lutungu (T. barbei) arasında qədim hibridləşmədən yaranan hibrid bir növ olduğunu göstərdi.

Bu növ bütün Hind-Çin yarımadası ərazisində məskunlaşıb. Onlar şimali Taylanddan şərqdə Vyetnama və qərbdə şərqi Myanmaya qədər, həmçinin şimalda Salvin çayının cənubundakı Çinin cənubuna qədər yayılıb.

Karst meşələrində yaşayan və əsasən yer sakinləri olan lanqurlardan fərqli olaraq, Hind-Çin boz lanquru qoca yaşıl meşələrdə yaşayır və əsasən ağac sakinləri olan bir həyat tərzi keçirir.

Bu növün populyasiyasının təxminən 2,400–2,500 yetkin fərddən ibarət olduğu düşünülür. Yaşayış mühitinin məhv edilməsi və xüsusilə Vyetnam və Laosda ovlanma təhlükəsi ilə üzləşir. Bu səbəbdən Laosda növün sürətli azalması baş verib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Klaus fon Klitsinq

**Klaus fon Klitsinq** (; ) — Almaniya fiziki, fizika üzrə 1985-ci il Nobel mükafatı laureatı.

Almaniya "Leopoldina" Təbiət Alimləri Akademiyasının üzvü (1996il), ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1990il), Rusiya Elmlər Akademiyasının (1994il), Londonun Kral Cəmiyyətinin (2003il) və Çin Elmlər Akademiyasının xarici üzvü (2006).

## Həyatı
1962–1969-cu illərdə Braunşveyq Texniki Universitetində təhsil alıb. 1969–1980-ci illərdə Vürzburq Universitetində işləyib. 1972-ci ildə "Güclü maqnit sahələrində tellurun qalvanomaqnit xassələri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək fizika üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi alıb. 1978-ci ildə elmlər doktoru olub. 1980–1984-cü illərdə Münhen Texniki Universitetinin professoru oldu. 1985-ci ildən indiyədək — Ştutqartdakı Maks Plank Cəmiyyətinin Bərk Cisim Tədqiqatları İnstitutunun direktorudur.

Əsas tədqiqat sahələri: Yarımkeçiricilər fizikası, rentgen spektroskopiyası, lüminesens, güclü maqnit sahələri, kondensasiya olunmuş maddə fizikası, aşağı ölçülü sistemlərin fizikası, aşağı temperaturlar üzrə əsas elmi işlər. 1979-cu ildə Qrenoblda silisium sahə effektli tranzistorda Holl effektini öyrənmək üçün bir sıra təcrübələr apardı. Bu təcrübələr nəticəsində o, güclü maqnit sahələrində və aşağı temperaturda ikiölçülü elektron qazın Holl müqavimətinin kvantlaşdırılmasından ibarət olan tam kvant Holl effektini kəşf etmişdir. Təcrübələrin nəticələri 1980-ci ilin avqustunda Physical Review Letters jurnalında dərc edilmişdir. O, iki ölçülü qazın maqnit müqavimətinin rəqsi, o cümlədən müqaviməti sıfır olan vəziyyətləri öyrənir.

Klaus von Klitzing "Kvant Holl effektini kəşf etdiyinə görə" 1985-ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı oldu.

## İstinadlar
Qaraqoyunlu–Osmanlı müharibəsi (1417–1420)

**Qaraqoyunlu-Osmanlı müharibəsi (1417-1420)** — 1417–1420-ci illərdə Qaraqoyunlular və Osmanlı dövləti arasında baş vermiş müharibə. 

## Qarahisar səfəri
### Yürüş
Şahruxun Azərbaycana yürüşü ərəfəsində Osmanlı-Qaraqoyunlu münasibətlərində müəyyən anlaşılmazlıq mövcud idi. Qara Yusifin Ərzincan hakimi Pir Ömərin Qarahisarı mühasirəyə alması buna səbəb olmuşdu.Şəhərin hakimi Məlik əhməd oğlu Həsən yardım üçün Amasya
valisi Şahzadə Murada və Sultan I Mehmed Çelebiyə müraciət
etmişdi O zaman Sultan I Mehmed Çələbi Həsənə yardım göstərə bilməmiş
və şəhər Pir Ömər tərəfindən ələ keçirilmişdi.
## Nik Hisar döyüşü
### Döyüşdən əvvəl
1417-ci ilin sonlarında Qara Yusifin Ərzincan hakimi Pir Ömər, Lsmanlı torpaqları üzərinə hücuma keçdi. Həsən bəy ibn Məlik Əhməd adlı Osmanlı hakimini məğlub edərək Qarahisar qalasını mühasirə 
altına aldı.¹⁸ Həsən bəy Osmanlı sultanına baş verənlərin xəbərini 
verdikdə Sultan Mehmed Çelebi oğlu Amasya valisi Şəhzadə Muradı 
bölgəyə göndərdi. Pir Ömər Qarahisarı ələ keçirdikdən sonra Canik  üzərinə yürüdü və ələ keçirdi.¹⁹ Pir Ömərin yürüşü əsnasında bölgədə  Cüneyd adında Osmanlı hakimi hökm sürürdü. Mənbələrə görə Cüneyd  bəy Həsən ibn Alparslan adlı bir Türkmən tərəfindən öldürülmüşdü.

### Döyüş
Qutbiddin Təbriziyə görə, Pir Ömər Xəlil Paşanı Nik Hisar
yaxınlarında məğlub edib geri çəkilməyə məcbur edərək Tokat, Nik 
Hisar və Qarahisarı ələ keçirmişdi. Pir Ömərin hücumu ilə İsfəndiyar 
bəy oğlu Xızır bəyi göndərərək Samsunun qalan hissəsini ələ keçirmişdi. Pir Ömər ələ keçirdiyi bölgələrdə hakimiyyətini sağlamlaşdırmaq üçün 
xalqa ədalət göstərdi. Şəhzadə Murad Pir Ömərin üzərinə gəlsədə, 
Osmanlılar döyüşmədən geri çəkildi. Ancaq Qutbiddin Təbrizinin  əsərində Pir Ömərin üzərinə göndərilən Osmanlı qoşunları ilə döyüşərək onları məğlub etdiyi qeyd edilir. Çox güman ki, Pir Ömərin Osmanlı qoşunlarına qarşı bu qələbəsi Şəhzadə Murada qarşı yox,  Sultanı Mehmedin  göndərdiyi qoşunlardan birinə qarşı olmuşdu.

## İstinadlar
Synallaxis tithys

**Synallaxis tithys** (*Qaramtıl belquyruq*) — "Furnariidae" fəsiləsinin "Furnariinae" yarımfəsiləsinə aid olan "Zəif" statuslu bir quş növü. Ekvador və Peruda rast gəlinir.

## Təsvir

"Synallaxis tithys" 14,5–17 sm uzunluğunda və 14–18 qram çəkisindədir. Erkək və dişi fərdlər eyni lələk quruluşuna malikdir. Yetkin fərdlərin üzü əsasən qara, yanaqlarında isə ağ ləkələr var. Alınları qara, arxa baş və üst bel hissəsi tünd boz, bel və quyruq üstü lələkləri isə tünd qəhvəyi rəngdədir. Qanad örtükləri qəhvəyi-qırmızı, uçuş lələkləri isə tünd qəhvəyi və qırmızımtıl kənarlıdır. Çənəsi qaraya yaxın, boğazı isə qara rəngdədir. Alt hissələri əsasən boz, qarın hissəsi daha açıq rəngdədir, yan tərəfləri və quyruq altı lələkləri zeytun rəngindədir. Gözləri qırmızımtıl-qəhvəyi və ya boz-qəhvəyi, üst çənəsi qara və ya tünd boz, alt çənəsi mavi-boz və ya boz, ayaqları isə boz və ya açıq boz-mavidir. Cavan fərdlər yetkinlərdən daha zeytun rənglidir, qara alın ləkəsi zəif müəyyən edilir və alt hissələrində boz ləkələr var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vanellus armatus

**Vanellus armatus** (*Qaramtıl  çəkicqanad*) — Keniyadan cənub və cənub-qərbi Afrikaya qədər geniş yayılmış bir quş növü. Bu ad, təkrarlanan metalik "tink, tink, tink" siqnal səsinə əsaslanır ki, bu da dəmirçi zərbəsini xatırladır.

## Təsvir

"Vanellus armatus" qara, boz və ağ rənglərində cəsarətlə naxışlanmışdır, bu rənglər yırtıcılar üçün xəbərdarlıq rəngləri ola bilər. Bu, qırmızı gözlər və cəsarətli ala lələklərlə xarakterizə olunan beş çəkicqanad növündən biridir (iki Afrika, bir Asiya və iki Neotropik növ). Qanadlarında kəskin qara çıxıntı (qanad sümüyü) var ki, bu da onların balalarını potensial təhlükələrdən qorumaq üçün istifadə edilir. Quşun lələksiz hissələri, adətən, qara dimdik və ya ağ-boz ləkəli ayaqlarla xarakterizə olunur. Dişilər orta hesabla daha böyük və ağırdır, lakin cinslər ümumilikdə oxşardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Calliope obscura

**Calliope obscura** (*Qaraboğaz*) — Həmçinin "qaraboğaz qızılquş" və ya "qaraboğaz mavi qızılquş" kimi tanınan quş növü.

## Taksonomiya

Qaraboğazın ilk rəsmi təsviri 1891-ci ildə rus ornitoloqları Valentin Bianki və Mixail Berezovski tərəfindən verilmiş və onlar "Larvivora obscura" binomial adını təqdim etmişdilər. Növ daha sonra "Luscinia" cinsinə daxil edilsə də, 2010-cu ildə nəşr edilən molekulyar filogenetik tədqiqat göstərdi ki, "Luscinia" monofiletik deyil və cins bölünərək, qaraboğaz da daxil olmaqla, bir neçə növ bərpa edilmiş "Calliope" cinsinə köçürüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Persi Cekson və Olimpiyaçılar: İldırım Oğrusu

**Persi Cekson və Olimpiyaçılar: İldırım Oğrusu** (&nbsp;— ABŞ istehsalı fantastika filmi. Film Rik Riordanın 2005-ci ildə yazdığı "İldırım oğrusu" romanından ilhamlanaraq, rejissor Kris Kolumbun və Kreyq Titlenin yazdığı ssenari əsasında 2010-cu ildə çəkilib. Film "Persi Cekson" film seriyasının birincisidir. Filmdə Brendon T.Cekson, Aleksandra Daddario, Şon Bin, Pirs Brosnan, Stiv Kuqan, Rosario Dauson, Ketrin Keener, Kevin MakKidd, Co Pantoliano və Uma Turmanın daxil olduğu aktyor və aktrisa heyəti çəkilib. Persi Cekson rolunda Loqan Lerman çəkilib.

Film "20th Century Fox" tərəfindən 12 fevral 2010-cu ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında nümayiş etdirilib. Film tənqidçilərdən qarışıq rəylər alıb, mənbə materialının və ssenarisinin zəif başa düşülməsinə görə tənqid edilib. Lakin Lerman və Ceksonun performansları, vizual effektlər və döyüş səhnələri müsbət rəylər alıb. Film 95 milyon dollarlıq istehsal büdcəsi ilə çəkilib və bütün dünyada 226,4 milyon dollar gəlir əldə edib. Filmin davamı olan "Persi Cekson: Canavarlar dənizi" 7 avqust 2013-cü ildə prokata buraxılıb.
## Məzmunu
"Empire State Building"in zirvəsində Zevs qardaşı Poseydonla görüşür. Zevs Poseydonun yarıtanrı oğlu Persi Ceksonu usta ildırımını oğurlamaqda günahlandırır. Poseydon ona Persinin əsl kimliyindən xəbərsiz olduğunu xatırladır. Bununla belə, Zevs bəyan edir ki, ildırım yay gündönümü gecə yarısından əvvəl Olimp dağına qaytarılmazsa, bütün tanrılar arasında müharibə başlayacaq. 16 yaşlı Persi disleksiya və DEHB ilə mübarizə aparır. MOMA-ya məktəb səfərində o, ildırımı tələb edən əvəzedici ingilis dili müəllimi xanım Dodds kimi maskalanan Fury Alekto tərəfindən hücuma məruz qalır.

Bu hadisədən sonra Persi ən yaxşı dostu Qrover Andervud ilə yarıtanrı uşaqları üçün gizli sığınacaq düşərgəyə yollanır. Anası Sallinin maşını ilə oraya gedərkən, Minotavr onlara hücum edir. Persi minotavrı öldürür.

Düşərgədə bir sıra həqiqətləri öyrənən Persi Qrover və Annabetlə birlikdə ildırımı tapmaq üçün səfərə çıxırlar. Yolda müxtəlif hadisələrlə rastlaşan dostlar sonda ildırımı tapır və onu əsl sahibinə verirlər.

## İstehsalı
2004-cü ilin iyununda "20th Century Fox" kitabın film hüquqlarını əldə etdi. 2007-ci ilin aprelində Kris Kolumb rejissor kimi işə başlayıb. Çəkilişlər 2009-cu ilin aprelində Vankuverdə başlayıb və Burnabidəki "Mammoth Studios" studiya olaraq seçilib. Filmin hissələri Afinadakı orijinal Parfenonun tam miqyaslı surəti olan Tennessi ştatının Neşvill şəhərindəki Parfenonda çəkilib. "Lotus Casino" hissəsi 2009-cu ilin iyun ayında Vankuverdəki "The Vestin Bayşor"da lentə alınıb. Persi, Qrover və Annabetin kazinoya maşınla gedib-gəlməsinin əlavə səhnələri Las-Veqas Stripdə və "Fremont Strit Experiens"in qarşısında çəkilib. Əlavə xarici səhnələr 2009-cu ilin avqust ayının ilk həftəsi ərzində Bruklin, Nyu-Yorkda çəkilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Dinotopiya (miniserial)

**Dinotopiya** — mövzusu fantastik dünya olan miniserial. İlk dəfə 2002-ci ildə yayımlanan bu miniserial, dinozavrların yaşadığı müasir bir cəmiyyətin təsvirini təqdim edir. Dinotopiya insanların dinozavrlarla birgə yaşadığı, əməkdaşlıq etdiyi və bir-birilərini anlamaq üçün çalışdığı bir yerdir. Bu miniserial cizgi romanları və kitablarla birlikdə geniş bir tamaşaçı kütləsinə sahibdir. 12 may 2002-ci il American Broadcasting Company kanalında premyerasından sonra serial DVD-də yayımlanmaq üçün bir filmdə toplanıb. 
## Yaradılması tarixi
Dinotopiyanın əsas ideyası 1992-ci ildə Ceyms Qarni tərəfindən yazılan eyniadlı əsərdən götürülüb. Kitab dinozavrlar və insanların birlikdə yaşadığı bir adanı təsvir edir. Qarni bu dünyanı yaratmaq üçün paleontologiya, antropologiya və digər elmi sahələrdən ilham alıb.
 
2002-ci ildə, bu ideya miniserial şəklində televiziyaya gətirilib. Miniserial ABC kanalında yayımlanıb və Ceyms Qarninin orijinal əsərinə əsaslanıb. Filmin baş rolunda Patrik Makqohan, Skot Baio və Keti Stüart kimi tanınmış aktyorlar yer alıblar.

## Məzmunu
Dinotopiya miniserialı iki gənc, Karl və Devid adlı qardaşların hekayəsindən bəhs edir. Onlar təyyarə qəzasından sonra Dinotopiya adasına düşürlər. Burada dinozavrların və insanların bir arada yaşadığı bir cəmiyyətin içində özlərini tapmaq üçün mübarizə aparmalıdırlar. Serialda dinozavrlarla insanlar arasında dostluq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı anlayışın əhəmiyyəti vurğulanır.

Serialda qardaşların adada yaşadıqları macəralar dinozavrlarla münasibətləri və Dinotopiyanın mədəniyyətini öyrənməyi əhatə edir. Serialda insanlarla dinozavrlar arasında müxtəlif məsələlər, bəzən problemlər, bəzən sövdələşmələr olan fraqmentlər yer alır.

## Mövzusu
Dinotopiya bir çox fərqli mövzuları əhatə edir, bunlar arasında dostluq, sevgi, təbiətə hörmət və müasir dünyanın problemləri ilə üzləşmək kimi mövzular vardır. Bu miniserial izləyicilərə bir yerdə yaşamağın və əməkdaşlığın əhəmiyyətini öyrədərək, cəmiyyətin birliyi və harmoniya içində yaşamağın yollarını göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Review at scifi.com 
* An article and review of the film at Moria.co.nz
* Information of the miniseries at the official Dinotopia website
Karl Şvartsşild

**Karl Şvartsşild** () — alman fiziki və astronomu.

Şvartsşild Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin tənliklərinin ilk dəqiq həllini tək sferik fırlanmayan kütlənin məhdud halı üçün təqdim etmiş və bunu 1915-ci ildə, Eynşteynin ümumi nisbi nəzəriyyəni ilk dəfə təqdim etdiyi il həyata keçirmişdir. Şvartsşild koordinatlarından və Şvartsşild metrikasından istifadə edən Şvartsşild həlli, dönməyən qara dəliyin hadisə üfüqünün ölçüsü olan Şvartsşild radiusunun əldə edilməsinə gətirib çıxardı.

Şvartsşild bunu Birinci Dünya müharibəsi zamanı alman ordusunda xidmət edərkən bacardı. Növbəti il o, Rusiya cəbhəsində olarkən autoimmun pemfiqus xəstəliyindən vəfat etdi.

837 Svartsşild adlı asteroid, Ayın uzaq tərəfindəki böyük krater onun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Oenanthe melanura

**Oenanthe melanura** (*Qaraquyruq çəkçəki*) — Şimali Afrika, Yaxın Şərq və Ərəbistan yarımadasının səhra bölgələrində rast gəlinən bir quş növü. Yaşayış sahəsi boyunca qalıcıdır.

## Taksonomiya

"Oenanthe melanura"nın ilk rəsmi təsviri 1824-cü ildə Hollandiyalı zooloq Konrad Yakob Temmink tərəfindən "Saxicola melanura" adı ilə verilmişdir. 1856-cı ildə Şarl Lüsyen Bonapart tərəfindən "Cercomela" cinsi təqdim edilmiş və qaraquyruq çəkçəki bu cinsin tip növü kimi daxil edilmişdir. 2010 və 2012-ci illərdə aparılan molekulyar filogenetik tədqiqatlar göstərdi ki, "Cercomela" cinsi polifiletikdir və qaraquyruq çəkçəki də daxil olmaqla beş növ "Oenanthe" cinsinə aiddir. Nəticədə, qaraquyruq çəkçəki "Oenanthe" cinsinə daxil edilmişdir. Növün elmi adı olan "melanura" qədim yunan dilində "qara quyruq" mənasını verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tında yaxınlığında An-24 qəzası

**Tında yaxınlığında An-24 qəzası** — Rusiyanın Amur vilayətində təyyarə qəzası.

Təyyarə Xabarovsk–Blaqoveşensk–Tında marşrutu üzrə hərəkət edirmiş.

## Qəza
Qəzaya uğrayan "An-24"-ün qalıqları yarım kilometr məsafəyə səpələnib. Təyyarədə 49 nəfər olub: 43 sərnişin (o cümlədən 5 uşaq) və 6 ekipaj üzvü.

Təyyarənin bütün sərnişinləri və ekipaj üzvləri ölüb.

## İstinadlar
Andjey Zavada

**Andjey Zavada**  (16 iyul 1928 – 21 avqust 2000) tanınmış polyak alpinisti, Himalayizmin ilklərindən biri, qış ekspedisiyalarının banisi və rəhbəri. O, xüsusilə yüksək dağlara qış fəthləri ilə dünya alpinizm tarixində iz qoymuş şəxsiyyətlərdən biridir.

## Həyatı
1928-ci ildə Polşanın Olsztyn şəhərində anadan olub. O, Varşava Universitetində fizika və geofizika üzrə təhsil almışdır.1950-ci illərdən başlayaraq bir çox dağ ekspedisiyalarına qatılmışdır. O, xüsusilə Himalay dağlarında qış alpinist ekspedisiyalarına rəhbərlik etməsi ilə tanınmışdır. Onun rəhbərliyi ilə ilk dəfə bir neçə sədd qış aylarında fəth edilmişdir. Ən əhəmiyyətli uğurlarından biri 1980-ci ildə Everest zirvəsinin qış fəthinə rəhbərlik etməsidir. Bu ekspedisiya dünyada Everestə ilk qış çıxışı kimi tarixə düşmüşdür.

## Seçilmiş ekspedisiyalar

* 1973-cü ildə Noshaq zirvəsinə ilk qış ekspedisiyasına rəhbərlik etmiş və bu, alpinizm tarixində 7000 metrdən yüksək dağa edilən ilk qış çıxışı olmuşdur.
* 1974-cü ildə Lhotze zirvəsinə qış ekspedisiyasına rəhbərlik etmiş, lakin əlverişsiz hava şəraiti səbəbindən zirvəyə çatmaq mümkün olmamışdır.
* 1979–1980-ci illərdə onun rəhbərliyi ilə Everest (8848 m) dağında həyata keçirilən ekspedisiya uğurla nəticələnmiş və 17 fevral 1980-ci ildə Leszek Cichy və Krzysztof Wielicki dünyanın bu ən hündür zirvəsinə qışda ilk dəfə çıxmışlar.
* 1984–1985-ci illərdə Ço-Oyu zirvəsinə qış ekspedisiyası təşkil etmişdir; bu ekspedisiyada Maciej Berbeka 8000 metrlik zirvəyə qış mövsümündə solo şəkildə çıxan ilk şəxs olmuşdur.
* 1985–1986-cı illərdə Çoqori zirvəsinə edilən qış ekspedisiyasına rəhbərlik etmişdir; lakin sərt hava və təhlükəli şərait səbəbilə zirvəyə çıxmaq mümkün olmamışdır.
* 1987–1988-ci illərdə Annapurna zirvəsinə qış ekspedisiyasını idarə etmiş, ancaq qar uçqunları və risklər səbəbilə komanda geri çəkilmişdir.
* 1989–1990-cı illərdə Lhotze zirvəsinə daha bir qış ekspedisiyası təşkil etmişdir, lakin güclü külək və şaxtalı hava səbəbilə çıxış yarımçıq qalmışdır.

## kitablar

* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kris Boninqton

**Kris Boninqton** — britaniyalı alpinist, ekspedisiya rəhbəri və yazıçı. 20-ci əsrin ikinci yarısında Himalay dağlarında reallaşdırdığı irimiqyaslı ekspedisiyalarla tanınır. Karyerası boyunca bir çox çətin zirvəyə çıxmış və ingilis alpinizminin simvoluna çevrilmişdir.

## Həyatı
6 avqust 1934-cü ildə Londonda anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında alpinizmə maraq göstərmiş, 1950-ci illərdə bu sahədə fəaliyyətə başlamışdır. O, Kral Hərbi Akademiyasında təhsil almış və qısa müddət ordu karyerası da keçmişdir. Lakin sonradan tamamilə alpinizmə yönəlmişdir. 1958-ci ildə Alp dağlarında ilk böyük uğurunu qazanmışdır. Onun ən çox tanındığı fəaliyyət sahəsi isə Himalaylarda reallaşdırdığı ekspedisiyalardır. O, həm lider, həm də dağçı kimi dünyanın ən çətin zirvələrinə çıxışlar etmişdir.

## Ekspedisiyalar

* 1970 – Annapurna cənub divarına çıxışı təşkil etmiş və bu çətin dırmanışın fəthinə rəhbərlik etmişdir.
* 1972 – Everestin cənub-qərb divarına ekspedisiya təşkil etmiş, lakin pis hava şəraiti səbəbilə uğursuz olmuşdur.
* 1975 – Everestin cənub-qərb divarı üzrə uğurlu ekspedisiyaya rəhbərlik etmişdir; Dougal Haston və Doug Scott zirvəyə çatmışlar.
* 1977 – Ogre zirvəsinə çıxışda iştirak etmişdir (zirvəyə Doug Scott və Chris Boardman çıxmış, Boninqton özü bazada qalmışdır).
* 1981 – Konqur zirvəsinə uğurlu ekspedisiya rəhbəri olmuşdur.
* 1983 – Everestin şimal divarına ekspedisiya təşkil etmişdir.

## Everest dağının rekordu
1985-ci ilin aprelində 50 yaşında qısa müddət ərzində Everest zirvəsinə qalxan ən yaşlı insan oldu.

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Ithaginis cruentus

**Ithaginis cruentus** (*Qan qırqovulu*) — "Phasianidae" fəsiləsinə aid olan və "Ithaginis" cinsində tək növ olan bir quş növü. Aşağı Himalaylarda geniş yayılmış, Şimal və Şərqi Hindistan, Nepal, Butan, Cənubi Çin və şimali Myanmada rast gəlinən nisbətən kiçik, qısa quyruqlu bir qırqovul  növüdür. 2009-cu ildən etibarən "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) tərəfindən "Ən Az Narahatlıq Doğuran Növ" kimi təsnif edilmişdir və qlobal populyasiyanın sabit olduğu düşünülür.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Qan qırqovulu Nepal, Sikkim, şimali Myanmər, Tibet və mərkəzi və cənub-mərkəzi Çin dağlarında yaşayır. İynəyarpaqlı və qarışıq meşələri və qar xətti yaxınlığındakı kolluqları üstün tutur. Fəsillərə görə yaşayış sahəsini dəyişir, yayda daha yüksək yüksəkliklərdə, qar artdıqda isə payız və qışda daha aşağı yüksəkliklərə köçür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Celeus flavescens

**Celeus flavescens** (*Sarıkəllə ağacdələn*) — "Picidae" fəsiləsinə aid bir ağacdələn növü. Argentina, Braziliya və Paraqvayda rast gəlinir.

## Təsvir

"Celeus flavescens" təxminən 27 ilə 30 sm (11 ilə 12 düym) uzunluğundadır. Nominativ yarımnövün çəkisi 110 ilə 165 qram (3.9 ilə 5.8 unsiya) arasındadır. Hər iki yarımnövün erkəkləri geniş parlaq qırmızı yanaq və malar sahəsinə malikdir; bəzən bu sahə göz ətrafına qədər uzanır və bəzən aşağı alın hissəsini də əhatə edir. Dişilərdə isə yanaq və malar sahəsində qara zolaqlar var və qırmızı rəng yoxdur. Nominativ yarımnövün hər iki cinsinin yetkin fərdləri açıq krem rəngli ilə sarımtıl ağ baş, uzun və iti kəllə, çənə və boğaza malikdir. Tez-tez boynun yan tərəflərində qara zolaqlar var. Yetkinlərin arxası qara, bel və quyruqüstü örtükləri isə açıq sarımtıl ağ rəngdədir, bəzən quyruqüstü örtüklərində qara zolaqlar ola bilər. Uçuş lələkləri qara rəngdədir və dar ağ zolaqlar var. Qanad örtükləri qara və ağ zolaqlıdır. Quyruq lələkləri qara rəngdədir və ən kənar cütündə ağ kənarlar və ya zolaqlar var. Aşağı boyun və alt hissələr qara rəngdədir, yan tərəflər və quyruqaltı örtüklərdə açıq zolaqlar ola bilər. Budları açıq sarı ilə krem rənglidir və qara ləkələr və ya zolaqlar var. Yetkinlərin dimdiyi boz və ya mavi-boz rəngdədir, alt çənəsi daha açıq rəngdədir, gözləri qırmızı və ya qırmızı-qəhvəyi, ayaqları isə mavi-boz rəngdədir. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin daha matdır və üzlərində daha çox qara rəng var. "C. f. intercedens" yarımnövünün başı və beli ağ-boz rəngdədir və bəzən uçuş lələklərində qırmızımtıl rəng ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər