open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əliabbas Rzazadə

**Əliabbas Rzazadə** (21 may 1998; Astara rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi, 2023-cü il Avropa Çempionatının qalibi.

## Karyerası
Əliabbas Rzazadə 2016-cı ildə Rumıniyada baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatının və Fransada baş tutan gənclər arasında Dünya Çempionatının bürünc medallarına sahib olub.

2018-ci ildə isə Əliabbas Rzazadə Roma şəhərində baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib olsa da, Trnava şəhərində baş tutan Dünya Çempionatını 8-ci pillədə başa vurdu.

Əliabbas Rzazadə 2019-cu ildə cəmi bir turnirdə — Rusiyada baş tutan Vladimir Semenovun xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə mübarizə apardı və turniri 8-ci pillədə baa vurdu.

2021-ci ildə Əliabbas Rzazadə Rusiyada baş tutan Əli Əliyevin xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turniri 8-ci pillədə başa vursa da, mayda KYRM-da U23 Avropa Çempionatının gümüş, noyabrda isə Serbiyada U23 Dünya Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.

Əliabbas Rzazadə 2022-ci ilin fevralında Bolqarıstanda baş tutan D. Kolov - N. Petrov Turnirinin bürünc medalına sahib oldu. Martda isə Əliabbas Rzazadə Avropa Çempionatlarında debüt etdi. Budapeşt şəhərində (Macarıstan) baş tutan turnirin final görüşündə KYRM nümayəndəsi Vladimir Yegorova məğlub olan Əliabbas Rzazadə Avropa Çempionatını gümüş medalla başa vurdu. Daha sonra Əliabbas Rzazadə iyunda Roma şəhərində Matteo Pellicone Turnirinin qalibi oldu, avuqstda isə Konya şəhərində V İslam Həmrəyliyi Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu. Sentyabrda Belqrad şəhərində (Serbiya) Dünya Çempionatlarında debüt edən Əliabbas Rzazadə turniri 12-ci pillədə başa vurdu.

2023-cü ildə Əliabbas Rzazadə əvvəlcə Zaqreb şəhərində (Xorvatiya) baş tutan Zagreb Open beynəlxalq turnirinin qalibi oldu. Daha sonra isə Əliabbas Rzazadə Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Apreldə Zaqreb şəhərində (Xorvatiya) baş tutan turnirin final görüşündə Süleyman Atlı üzərində qələbə qazanan Əliabbas Rzazadə Avropa Çempionatının qızıl medalına sahib oldu. İyulda Polşada Poland Open beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib olan Əliabbas Rzazadə sentyabrda Serbiyada Dünya Çempionatını 14-cü pillədə başa vurdu.

Əliabbas Rzazadə 2024-cü ilin yanvarında Xorvatiyada Zagreb Open beynəlxalq turnirini bürünc medalla başa vurdu. Apreldə isə Əliabbas Rzazadə Avropa Olimpiya Təsnifat Turnirinin nəticələrinə əsasən olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

## Nəticələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kantara qalası

**Kantara qalası** — Kiprdə Beşbarmaq dağlarında bir qaladır. Adanın şimal sahillərinə və Mesarya düzənliyinə nəzarət etmək üçün tikilmişdir. “Kantara” sözü ərəbcə “körpü” deməkdir. Adanın ən şərq qalasıdır və dəniz səviyyəsindən 630 metr yüksəklikdə, Şimali Kiprin Girniya dağlarının yamaclarında yerləşir.  

## Tarixi
thumb|Qalanın havadan çəkilişi
thumb|Kantara qalasının planı
Onun nə vaxt tikildiyi dəqiq bilinməsə də, əksər mənbələrə görə ərəb hücumları bitdikdən sonra 965-ci ildən sonra bizanslılar tərəfindən inşa edildiyi yazılır. Ancaq ingilis kralı I Riçardın adanı ələ keçirdiyi tarixə qədər qalayla bağlı heç bir qeyd aparılmamışdır.
1489-cu ildə ada venesiyalılar tərəfindən tutuldu. Bu tarixdən etibarən qala öz əhəmiyyətini itirməyə başladı. Beşbarmaq dağlarında Kantara, Müqəddəs Hilarion və Bufavento qalaları Venesiyalılar tərəfindən əhəmiyyətli hesab edilməməsi və əsgər çatışmazlığı səbəbindən tərk edildi. Bəzi mənbələrə görə, qala 1525-ci ildə tərk edilib. Ancaq bəzi digər mənbələr 1529-cu ildə qalanın "möhkəm qala" olduğunu yazırlar. Qalanın tərk edilməsi üçün dəqiq bir tarix olmasa da, başqa bir yazıçı 1562-ci ildə qalanın xarabalığa çevrildiyini bildirir.
Qala ilkin formasına sadiq qalaraq 1914-cü ildə təmir edilərək möhkəmləndirilib.

## İstinadlar
Tərk daş məscidi

**Tərk daş məscidi** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında, Miyanə şəhərindən 29 km məsafədə yerləşən tarixi abidə. Tikilmə tarixi haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Bina 1969-cu ildə İranın Mədəniyyət və Elm nazirliyi tərəfindən 868 nömrəsi ilə tarixi abidələr siyahısında qeydə alınmışdır.

## Tarixi
Tərk daş məscidi Miyanə şəhərindən 29 km aralıda Tərk kəndində yerləşən tarixi abidədir. Məscidinin günümüzə hər hansı bir kitabəsi gəlib çatmadığı üçün tikilmə tarixi haqqında əlimizdə dəqiq məlumat yoxdur, lakin bəzi tarixçilərə görə abidə Həsən ibn Əli dövründə inşa edilib. Bir digər tarixçilər isə tikilmə tarixini VI əsrə, digərləri VIII əsrə aid edir. Buna səbəb Şeyx Səfiəddin Ərdəbilinin qeydlərində məscidin VII əsrdə mövcud olması ilə bağlı yazıdır. Abidənin Elxani hökmdarı Sultan Məhəmməd Xudabəndə dövründə inşa edildiyi fikrini irəli sürən tarixçilər də var. İranın Mədəni İrs təşkilatı məscidi Elxani dövrü memarlıq abidəsi kimi qeydə alıb. Bina 1969-cu ildə İranın Mədəniyyət və Elm nazirliyi tərəfindən 868 nömrəsi və Cami məscidi adı ilə tarixi abidələr siyahısında qeydə alınmışdır.

## Memarlığı
Məscidin memarlıq üslubu və burada istifadə olunan tikinti materialları arxeoloqları çaşdırmışdır. Abidə eyni zamanda İslam memarlıq sənətinin ötən əsrlərdəki parlaq nümunələrindən hesab edilir. Məscidin sütunları daşdandır. Daxili kəpriclə bölünmüş 11 bölmədən ibarətdir. Hər bölmə üzərində kiçik günbəzlər var. İki girişli həyəti olan daş məscidin yuxarı hissəsi dağıdılmış minarəsi günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Məscidin şəbistanı 21,5 m və 17,9 m ölçülərində düzbucaqlı formadadır. Mehrabın qarşısında böyük günbəz var. Abidənin sadə müqərnəsli böyük qurbangahı və iki kiçik qurbangah əsas mehrabın yan tərəflərində yerləşir.

## Qalereya

File:Tark mosque.jpg
File:سنگی(جامع ترک1.jpg
File:مسجد سنگی ترک - میانه.jpg
File:مسجد(سنگی(جامع ترک.jpg


## İstinadlar

## Mənbə
*
Gəbzə

**Gəbzə (Gebze)** (  ) keçmişdə **Dakibyza** və ya **Libyssa** adlanan, Türkiyənin Kocaeli vilayətində bir rayondur. Coğrafi olaraq&nbsp;&nbsp;İstanbulun cənub-şərqində 65 km (30 mil) məsafədə, İzmit körfəzində, Mərmərə dənizinin şərq sahilində yerləşir. Qəbzə 2020-ci il etibarilə Kocaeli vilayətində əhali üzrə ən böyük rayondur - rayon (ilçə) mərkəzi İzmit şəhəridir. Rayon əhalisi 1990-cı ildəki 159.116 nəfər sakindən 2020-ci ildə 392.945-ə qədər yüksəlmiş, son illərdə sürətli böyümə davam edir.
Tələbələrə maddi yardım

**Tələbələrə maddi yardım (və ya tələbə maddi dəstəyi və ya tələbə yardımı)** — təhsilini davam etdirən şəxslərə verilən maliyyə dəstəyi. Tələbə maliyyə yardımı təqaüdlər, qrantlar, tələbə kreditləri və iş üzrə təhsil proqramları da daxil olmaqla bir sıra formalarda ola bilər. Tələbələrə maliyyə dəstəyi göstərməyin bu üsullarının hər birinin öz üstünlükləri və çatışmazlıqları var.
## Maliyyə yardımı proqramı

Bir çox ölkələrin tələbələri üçün bir növ maliyyə yardımı proqramı var. Hamı üçün nominal qiymətə təhsil verən ölkələrdə maliyyə yardımı ailənin iqtisadi vəziyyətindən daha çox təhsil statusu ilə yalnız üçüncü dərəcəli əlaqəyə malik ola bilər və tələbələrin maliyyə dəstəyi əsasən dolayıdır. Məsələn, Belçikada tələbə krediti sistemi yoxdur və bilavasitə dəstək yalnız aztəminatlı ailələrdən olan tələbələrə olur, tələbələrin çox məhdud hissəsinə yardım maddi cəhətdən yoxlanılmış qrantlar şəklində verilir.
## Konkret nümunələr

* Kanadada tələbə maliyyə yardımı
* Finlandiyada tələbə maliyyə yardımı
* Almaniyada tələbə maliyyə yardımı
* İsveçdə tələbə maliyyə yardımı
* Birləşmiş Krallıqda tələbə kreditləri və qrantlar
* ABŞ-da tələbə maliyyə yardımı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əhməd İhsan Tokgöz

**Əhməd İhsan Tokgöz** (; ) — Türkiyə jurnalisti, tərcüməçisi, çapçısı, naşiri, siyasətçisi və idman idarəçisi.

Tokgöz Türkiyə mətbuatı tarixinin ən uzunömürlü jurnallarından biri olan "*[[Sərvəti-fünun]]*"un qurucusu olmuşdur. O, Jül Verni Türkiyədə tanıdan ilk yazıçı olmuş və buna görə də "Jül Vern mütərcimi" kimi məşhurlaşmışdır. Tokgöz Avropada çap texnologiyalarının Osmanlı imperiyasına gətirilməsinə və Türkiyədə çap fəaliyyətinin modernləşdirilməsinə öncülük etmişdir. O, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin IV, V və VI çağırış Ordu vilayətindən millət vəkilidir.

## Həyatı
Əhməd İhsan Tokgöz 1868-ci ildə Ərzurumda anadan olmuşdur. O, əslən Kastamonun Daşkörpü qəzasındandır. Tokgözün atası Osmanlı imperiyasında dəftərdar və mühasib işləmiş Əhməd Xalid bəy idi. Onun atası Ərzurum, Priştina, Şkoder, Kastamonu, İstanbul, Dəməşq, Ankara və Bursada xəzinədar işlədiyi üçün uşaqlığı müxtəlif şəhərlərdə keçmişdir. Tokgöz Dəməşq Hərbi Rüşdiyyəsində ərəb və fransız dillərini öyrənməyə başlamışdır. O, daha sonra atası Ankarada xəzinədar təyin elanguagediyi üçün ailəsi ilə birlikdə Ankaraya köçmüşdür. Tokgöz atasının yaxın dostu və o vaxt Ankarada sürgündə olan Agah Əfəndidən dərs alaraq fransız dili biliyini təkmilləşdirmişdir. O, Agah Əfəndinin evində Jül Vernin romanları ilə tanış olmuşdur və bu, ona çox böyük təsir bağışlamışdır. Tokgöz orta təhsilini Dəməşq Hərbi Rüşdiyyəsində və Üsküdar liseyində bitirmişdir.

Tökgöz 1881-ci ildə Mülkiyyə məktəbinə daxil olmuşdur. O, bu məktəbdə ədəbiyyat müəllimi Rəcaizadə Mahmud Əkrəmin yenilik, inqilabçılıq, müasirlik və qərbləşmə ideyalarından təsirlənmişdir. Tökgöz məktəb illərində fransızcadan tərcümələr etmişdir. Onun ilk tərcüməsi Etyen Enol və Lui Judiminin "*Vagabond*" əsəri idi. Onu 1884-cü ildə Əsr Kitabxanasının sahibi Qrirqor Faiq Kaysəryan nəşr etdirmişdir. Tökgöz sonradan Jül Vernin əsərlərini tərcümə etməyə başlamış və məktəbdə "tərcüməçi İhsan" kimi tanınmışdır.

## Siyasi fəaliyyəti
Əhməd İhsan Tokgözoğlu Saraç Əbdürrəhman Ağa ailəsinin üzvü olduğu üçün Soyad Qanunu qüvvəyə mindikdən sonra "Tokgöz" soyadını mənimsəmişdir. O, 1931-ci, 1935-ci və 1939-cu il Türkiyə Ümumi Seçkilərində Cümhuriyyət Xalq Partiyasından millət vəkili namizədi olmuşdur. Tokgöz Türkiyə Böyük Millət Məclisinin IV, V və VI çağırış Ordu vilayətindən millət vəkili olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ahmet İhsan Tokgöz ve "Servet-i Fünun" , İletişim Arkeolojisi, Bölüm VII, TRT 2, 2022.
Robert de Klermon

**Robert de Klermon** (; ) — Fransa kralı IX Lüdovikin oğlu, Burbon sülaləsinin banisi.

## Həyatı
Robert 1256-cı ildə Fransa kralı IX Lüdovik və onun xanımı Provanslı Marqaritanın ən kiçik oğlu olaraq dünyaya gəlib. Uşaqlıq illəriylə bağlı yetərli məlumat olmasa da, azyaşlı ikən yaşadığı bədbəxt hadisə əsnasında aldığı zədəylə ömürlük şikəst qaldığı məlumdur. Bu səbəblə həyatda ikən aktiv siyasi fəaliiyəti olmamışdır.

Buna baxmayaraq, 1272-ci ildə dövrün nüfuzlu ailələrindən olan Burqundiya hersoqu IV Hüqonun nəvəsi Beatrisayla evləndirildi. Onun məhz bu evlilikdən dünyaya gələn böyük oğlu Lüdovik, 1589-cu ildə taxta çıxan IV Henrinin ulu babasıdır. Beləcə, onun törəmələri özündən 9 nəsil sonra taxta çıxdı.

## Mənbə

* *Bourbon*, John Bell Henneman Jr., Medieval France: An Encyclopedia, Ed. William W. Kibler, (Routledge, 1995), 138
* Brett, E.T., *Humbert of Romans*, (PIMS, 1984), 37

## İstinadlar
Mütarikə dövrü

**Mütarikə dövrü** — Türkiyə tarixində 30 oktyabr 1918-ci ildə Mudros barışığı ilə başlamış və Mudanya barışığı ilə sona çatmış, İstanbulun işğalı və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi ilə təsvir edilən dövr. Bu, ədəbiyyat və digər incəsənət əsərləri üçün mövzu və səhnə olmuşdur. Mütarikə dövrünün xüsusiyyətləri bir çox şair və yazıçıları ruhlandırmışdır. Bunların arasında Cümhuriyyət dövrünün şair və yazıçıları ilə yanaşı, dövrün ədəbiyyatşünasları da var.

## İstinadlar
Karl Valua

**Karl Valua** (; ) — Fransa kralı III Filippin oğlu, Valua sülaləsinin banisi.

## Mənbə
* Topping, Peter (1975). "The Morea, 1311–1364". In Setton, Kenneth M.; Hazard, Harry W. (eds.). *A History of the Crusades, Volume III: The Fourteenth and Fifteenth Centuries*. Madison and London: University of Wisconsin Press. pp. 104–140. ISBN 0-299-06670-3
* Russell, Delbert W. (2013). "The Cultural Context of the French Prose "remaniement" of the Life of Edward the Confessor by a nun of Barking Abbey". In Wogan-Browne, Jocelyn (ed.). *Language and Culture in Medieval Britain: The French of England, C.1100-c.1500*. Boydell & Brewer
* Hallam, Elizabeth (1980). *Capetian France:987–1328*. Longman Group UK

## İstinadlar
Həsən Rebaç

**Həsən Rebaç** (; ) — Bosniya əsilli Yuqoslaviya yazıçısı və siyasətçisi.

## Həyatı
Həsən Rebaç 1894-cü ildə Mostarda anadan olmuşdur. O, 1921-ci ilin aprelində Serbiya yazıçısı Aniça Saviç ilə evlənmişdir. Rebaç 1930-cu ilin payızında həyat yoldaşı ilə birlikdə Şimali Makedoniyanın Skopye şəhərinə köçmüşdür. Onlar 1941-ci ildə Yuqoslaviyanın işğalına qədər orada qalmış, sonra Belqrada məcburi köçkün kimi getmişdilər. Rebaç 4 avqust 1953-cü ildə ağır xəstəlikdən vəfat etmişdir. Həmin gecə onun həyat yoldaşı Aniça biləklərini kəsərək intihara cəhd etmişdir, lakin uğursuz olmuşdur. O, iki ay sonra ürəyinə tapança ilə atəş açaraq intihar etmişdir.

## İstinadlar
Ester Şimerova-Martinçekova

**Ester Şimerova-Martinçekova** () — Bir müddət ssenari və jurnalistika sahəsində çalışmış slovak rəssam və dekorator. Onu tez-tez Slovak rəssamlığının birinci xanımı adlandırırdılar.
## Bioqrafiya
Ester Shimerova-Martinchekova Ester Fridrikova kimi anadan olub. İlk evliliyindən sonra onun tam adı Ester Fridrikova-Şimerova, ikinci evliliyindən sonra isə Ester Şimerova-Martinçekova olub.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı o, evangelist məktəbində, sonra isə gimnaziyada oxuyub. Təhsilinin son illərində Qustav Mallinin özəl rəssamlıq məktəbində təhsil alır.
Gimnaziyanı bitirdikdən sonra o, Parisə gedir və burada iki akademiyada rəsm təhsili alır: fransız rəssamı Rodolf Julianın akademiyasında və ukraynalı rəssam Aleksandra Eksterin özəl məktəbində.

Parisdə oxuduğu müddətdə o, bu gün əsasən Slovakiya Milli Qalereyasının kolleksiyasında olan bir sıra mühüm əsərlər hazırlamışdır (Boz natürmort, şahmat kompozisiyası, Port Depp, natürmort, kvartet, üzüm və s.).

Artıq 1931-ci ildə onun əsərləri Praqada sərgilənir. Orada Umeletski Beseda sənət şöbəsinin üzvü olur. 1932-ci ildə professor Frantişek Şimerlə evlənir və onunla Bratislavada yaşayır. Birinci Çexoslovakiya Respublikasının süqutundan sonra o, əri ilə birlikdə Bohemiya və Moraviya Protektoratına gedir və Pilsendə məskunlaşır.

Reynhard Heydriçə hücum zamanı onun əri xəstəxananın baş həkimi kimi İngiltərədən olan paraşütçüləri gizlədir. Xəyanəti nəticəsində gestapo onu həbs edir və edam etdirir. 1947-ci ildə Ester yenidən evlənir. 1945-ci ildə müştərək respublikanın bərpasından sonra o, Slovakiyaya qayıtmış, Slovak Rəssamlar Blokunun prezidenti seçilmiş və mədəni həyatda fəal iştirak etmişdir. O, Slovakiya Milli Şurasının o vaxtkı ofisinin prezidenti və daha sonra görkəmli Slovak fotoqrafı olan vəkil Martin Martinçeklə evlənir.

1952-ci ildə əri ilə Bratislavadan Liptovski Mikulas yaxınlığındakı kəndə köçməyə məcbur olur. 1954-cü ildə Liptovski Mikulasa köçür və ömürlərinin sonuna kimi burada yaşayır.

1966-cı ildə əməkdar artist fəxri adına layiq görülüb. Onun əsərləri Polşada və xaricdə bir çox qalereyalarda sərgilənib, mükafatlar və fərqlənmələr alıb. Ester Şimerova-Martinçekova nisbətən çoxlu sayda kollajlar, xüsusən də bağ motivləri və natürmortlar hazırlamışdır. Rəssamlıqla yanaşı, Bratislavadakı Yeni Səhnə üçün teatr geyimləri hazırlayır.
## Mükafatlar
* 1966 - Əməkdar artist fəxri adına layiq görülüb.
* 1984 - Liptovski Mikulasda Liptov mükafatını alır.
* 1987 - Çexoslovak poçtu poçt markası kimi "Lalələr" rəsminin reproduksiyasını nəşr etdirir.
* 1991 - 4-cü dərəcəli Tomas Qarriq Masaryk ordeni ilə təltif edilmişdir (Praqada).
* 1992 - Martin Benk Mükafatını alır.
* 1998 - Təsviri İncəsənət Fondunun Miloş Bazovski Mükafatını almışdır.
* 2001 - İşinə görə Tatra Bank Fondundan mükafat almışdır.
* 2001 - İncəsənət və Ədəbiyyat ordeni ilə təltif edilmişdir.
* 2002 - 1-ci dərəcəli Lüdovit Ştur ordeni ilə təltif edilmişdir.
* 2016 - Slovak Post "Şahmat kompozisiya" rəsminin reproduksiyasını dərc edir.
## Mənbə
* Почтовая марка: Искусство: Эстер Шимерова-Мартинчекова — Шахматная композиция postoveznamky.sk 
* Эстер Шимерова-Мартинчекова  

## İstinadlar
Veyllənən ruh əməliyyatı

**Veyllənən ruh əməliyyatı** () — Vyetnam müharibəsi zamanı ABŞ qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən təbliğat kampaniyası və psixoloji müharibə səyləri. Bu, Vyetkonq qüvvələrində fərarilik hallarını artırmaq və onların mənəviyyatını zəiflətmək cəhdi idi.

## Əməliyyat
Əksər mədəniyyətlərdə olduğu kimi, Vyetnam mədəniyyətində də ölülərə ehtiram göstərmək haqqında inanclar və mərasimlər var. Vyetnam mədəniyyəti mərhumun nəşinin düzgün formada dəfn edilməsini tələb edir və güman edilir ki, bu baş verməsə, mərhumun ruhu yer üzündə dolaşmağa davam edir və beləliklə, o, bir ruha bərabər olan "**veyllənən ruh**"a çevrilir. İnanca görə, onlarla bəzən ölüm ildönümündə və öldüyü yerin yaxınlığında əlaqə saxlamaq mümkündür. Vyetnamlılar bu ölü ruhları bayram günlərində vəfat etdikləri yeri ziyarət edərək ehtiram göstərirlər. ABŞ Vyetnam müharibəsində bundan öz xeyrinə istifadə etmiş və ölmüş dostlarının səs yazısını səsucaldıcılarına verməklə Vyetkonq qüvvələrini aldatmağa çalışmışdır.

ABŞ mühəndisləri öldürülən Vyetkonq əsgərlərinin rolunu daşıyan qorxunc və dəyişdirilmiş səsləri lentə yazmaq üçün həftələr sərf etmişdilər. ABŞ komandanlığı həmçinin, etibarlılığı artırmaq məqsədilə səsyazılarını lentə almaq üçün Cənubi Vyetnam əsgərlərindən istifadə etmişdir. "Ghost Tape Number Ten" adlandırılan lent Vyetkonq fəaliyyətinin olduğu ərazilərdə, ümumiyyətlə, gecələr səsucaldanlarda səsləndirilirdi. Əvvəlcədən yazılmış, mərhum şəxslərin Vyetkonqda xidmət edən "nəsillərinin davamçıları"nı fərarilik etməyə və döyüşü dayandırmağa çağırdığı səs lentləri bəzən helikopter vasitəsilə səsləndirilirdi. Onlar həmçinin, çayda hərəkət edən patrul qayıqlarından da istifadə edirdi. Bu cür əməliyyatların əksəriyyəti gecələr həyata keçirilirdi.

Bu lentlər ümumi çərçivədə qarışıq nəticələr vermişdi. Vyetkonq əsgərləri bunların sadəcə səsyazma olduğunu anlayanda dərhal səsin gəldiyi yeri atəşə tuturdu və bu da öz növbəsində ABŞ qüvvələrinin cəngəllikdəki gizli mövqelərini aşkara çıxarırdı. ABŞ 1970-ci illərin əvvəllərində "Ghost Tape Number Ten"i dayandırmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* Hoyt, Alia. "Ghost Tape No. 10: The Haunted Mixtape of the Vietnam War". HowStuffWorks. Retrieved 21 November 2021.

## Xarici keçidlər
* Mixtape: The Wandering Soul, an episode of Radiolab
* Superstition PSYOP
Yelena Şoltesova-Maroti

**Yelena Şoltesova-Maroti** () — slovak yazıçısı və redaktoru; Slovakiyada qadın hərəkatının aparıcı siması.
## Bioqrafiya
1880-ci ildə Yelena Şoltesova-Maroti 1869-cu ildə qurulmuş «Živena» cəmiyyəti komitəsinin üzvü olur və 1894-1927-ci illərdə onun daimi sədri olur. Hazırda bu cəmiyyət vətəndaş birliyi kimi fəaliyyət göstərir, məqsədi siyasi, iqtisadi, sosial və özəl sferalarda qadın yanaşmasının xüsusiyyətlərini və “zəif cinsin” özünü həyata keçirmə və şəxsi yüksəliş imkanlarını öyrənməkdir. 2013-cü ildən Maqda Vaşariova Živena-nın rəhbəri olur.

1875-ci ildə Maroti tacir Ludovita Mixal Şoltes ilə evlənir. Cütlüyün iki övladı olur, lakin qızı səkkiz, oğlu isə 33 yaşında dunyasını dəyişir.

1912-ci ildə Şoltesova-Maroti «Živena» jurnalının qurulmasına kömək edir və 1922-ci ilə qədər onun baş redaktoru olur.

yelena Maroti-Şoltesova bütün qadınlara ali təhsil almaq və cəmiyyətdə öz layiqli yerlərini tutmaq üçün hər cür köməklik edib.

Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətinin məlumatına görə, Maroti-Şoltesovanın ən məşhur romanları və hekayələri bunlardır: "Na dedine" (1881); Pripravy ku svadbe (1882); "Umierajúce diet'a" (1885); "V čiernickiej škole" (1891); "Prve previnenie" (1896); "Popelka" (1898); "Za letného vecera" (1902); "Proti prúdu" (1904).

Yelena Maroti-Şoltesova 1939-cu il fevralın 11-də Martin şəhərində vəfat edib.
## Bibloqoriyafiya

* 1881 — *Na dedine*, poviedka (vydané v časopise Slovenské pohľady)
* 1882 — *Prípravy na svadbu* (vydané v časopise Slovenské pohľady)
* 1882 — *Dozvuky k poslednému valnému zhromaždeniu Živeny*, programový článok
* 1885 — *Úloha Živeny*, programový článok
* 1885 — *Umierajúce dieťa*, príbeh o chorobe a smrti jej dcéry Elenky (almanach Živeny)
* 1891 — *V čiernickej škole* (vydané v časopise Slovenské pohľady)
* 1894 — *Proti prúdu*, dvojdielny román
* 1895 — *O románe Proti prúdu*, článok, v ktorom obhajuje svoj román (vydaný v novinách Národnie noviny)
* 1896 — *Prvé previnenie*, novela (Letopis Živeny)
* 1898 — *Popolka*, novela
* 1898 — *O vplyve zábavného čítania*, článok (vydané v novinách Národnie noviny)
* 1902 — *Za letného večera*, novela (Letopis Živeny)
* 1913 / 1917 — *Môj syn*, memoárové dielo
* 1923 / 1924 — *Moje deti*, dielo skladajúce sa z diela *Umierajúce dieťa* (o jej dcére) a *Môj syn*, pričom to nie je len životopisné dielo o jej deťoch, ale aj jej vlastný životopis; dielo bolo preložené do viacerých jazykov
* 1925 — *Sedemdesiat rokov života*, memoáre zachytávajúce len 20 rokov jej života.
## Ədəbiyyat
* 
* Elena Maróthy Šoltésová.
## Mənbə
* ''Šesťdesiatročná pamiatka Živeny, spolku slovenských žien''. Turč. Sv. Martin: Knihtlač. uč. spolok, 1929. 15 p. — available at University Library in Bratislava Digital Library|ULB’s Digital Library.
## İstinadlar
Layoş Baroti

**Layoş Baroti** (; ) — macar futbolçu və məşqçi.

## Karyera
Baroti 1928–1946-cı illərdə Szegedi AK komandasında və 1946–1948-ci illərdə Győri ETO komandasında çıxış edib. 1939–1941-ci illər arasında iki dəfə milli komandada çıxış edib.

Baroti 1957-ci ildə milli komandaya baş məşqçi təyin olunub. 1966-cı ilə qədər və 1975–1978-ci illər arasında 117 oyunda komandasını idarə edib. Baroti Macarıstanı 1958, 1962, 1966 və 1978-ci illərdə Dünya Kuboklarına çıxarıb. 1960-cı il Roma Olimpiadasında və 1964-cü ildə Avropa Millətlər Kubokunda komanda üçüncü yeri tutdu. Ən böyük nailiyyəti 1964-cü il Tokio Olimpiadasında qızıl medalın qazanılması idi.

1971–1972-ci illərdə Peru millisinin məşqçisi olub və 1971-ci ildə Peru Olimpiya yığmasını Olimpiya seçmələrinə hazırlaşdırıb.

Onun klub məşqçisi kimi ən uğurlu illəri 1967–1971-ci illər arasında Budapeştdə "Ujpesti Dózsa" komandasında olub və burada klubun qızıl dövrünü açıb. Fazekas – Göröcs – Bene – Dunai II – Zámbó komandalarından ibarət ön sıra 1970-ci illərin ən yaxşı komandaları arasında idi. Baroti 1969 və 1970-ci illərdə kubok və çempionatda qələbə ilə yanaşı, klubu 1971-ci ildə ardıcıl üçüncü titula aparıb. Bu uğur o vaxt klubun son on ildə ilk çempionluğu idi. Baroti, həmçinin 1968–69 Şəhərlərarası Yarmarka Kubokunda Nyukasl Yunaytedə qarşı finala yüksəldi, lakin finalda 0–3 və 2–3 hesabları ilə məğlub oldu.

Baroti sonrakı uğurlarını Avstriyanın Vasas SC və SSW Innsbruck klublarında, həmçinin Portuqaliyanın SL Benfica klubu ilə 1980-ci ildə Portuqaliya Super Kubokunu qazanmaqla və 1981-ci ildə bu uğuru təkrarlamaqla əldə etdi.

## Mənbə
Daniel Lipşis

**Daniel Lipşis** () — Slovak hüquqşünası, siyasətçisi və parlament üzvü, Xristian Demokratik Hərəkatının sədr müavini, baş nazirin müavini və ədliyyə naziri (2002-2006), 2010-2012-ci illərdə İveta Radiçova hökumətində daxili işlər naziri.

## Bioqrafiya
1991-1996-cı illərdə Bratislavada Komenski Universitetində hüquq təhsili alıb. Universiteti bitirdikdən sonra Presovda Regional Hərbi Prokurorluqda və Valko & Partners hüquq firmasında çalışıb. 1997-ci ildə Bratislavada Böyük Britaniya Hüquq Fakültəsində aspirantura təhsilini başa vurmuş, daha sonra ABŞ-nin Kembric şəhərində Harvard Hüquq Məktəbində təhsil almışdır (1998-2000).

O, 18 yaşında "Občiansko-demokratická mládež" gənclər təşkilatına qoşularaq siyasi fəaliyyətlə məşğul olmağa başlayıb. 1991-1995-ci illərdə təşkilatın rəhbəri olub. 1998-ci ildə demokratik müxalifətin seçkilərdə qələbəsindən sonra Ədliyyə Nazirliyində şöbə müdiri (1998-2002) vəzifəsində çalışıb. 2000-ci ildə Xristian Demokratik Hərəkatının (XDM) daxili siyasət üzrə vitse-prezidenti seçilib (2006-cı ilə qədər). 2009-cu ildə Xristian Demokratik Hərəkatınin Daxili İşlər və Ədliyyə üzrə vitse-prezidenti olur.

2002-ci ildə Xristian Demokratik Hərəkatı siyahısından Slovakiya Milli Şurasının üzvü seçilmiş, daha sonra Mikulas Curindanın ikinci hökumətində baş nazirin müavini və ədliyyə naziri təyin edilmişdir. 2006-cı ildə yenidən parlamentə seçilib. O, hüquq sahəsində müxalifətin aparıcı ekspertlərindən birinə çevrilir və Xristian Demokratik Hərəkatı adından 2007-ci ilin dekabrında qəbul edilmiş müsadirə aktına etiraz edir. Aborta qarşı çıxır və ailə ilə bağlı dövlət siyasətini müdafiə edir.

2010 və 2012-ci illərdə üçüncü və dördüncü dəfə milli parlamentə seçilib. 9 iyul 2010-cu ildə İveta Radiçova hökumətində daxili işlər naziri olur. 2012-ci il aprelin 4-də istefa verib. Elə həmin il o, NOVA adlı öz partiyasını quraraq Xristian Demokratik Hərəkatından ayrılır. 2016-cı ildə yenidən Milli Şuraya seçilib.

2016-cı ilin sentyabrında avtomobil idarə edərkən yaşlı kişini vurur və kişi dünyasını dəyişir. Həmin ay siyasətçi istefa verib. Daha sonra o, NOVA partiyasının liderliyindən də istefa verib.
## Şəxsi həyat
Beta Oravtsova ilə evlidir və Bratislavada yaşayır. Onların birlikdə İskəndər və Pyotr adlı oğulları var. Onun Erik adlı əkiz qardaşı var. O, daxili xəstəliklər üzrə mütəxəssisdir və hazırda Hollandiyanın Qroningen şəhərində kardioloq kimi işləyir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Lipšic, Daniel. Bicameral parliamentary system (). Bratislava : Inštitút pre verejné otázky, 2000. 43 s. .
* Lipšic, Daniel. Slovakia needs a decent leadership (). Bratislava : NOVA, 2013. 174 s. .
Ramiz Tağıyev

**Ramiz Yusif oğlu Tağıyev** () — rəsmi dövlət qeydiyyatı olmayan Canımız Azərbaycan Naminə Partiyasının sədri, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası sədrinin sabiq müşaviri, Culfa Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı, Culfa Rayon Xalq Deputatları Məclisinin sədri, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sabiq deputatı.

## Həyatı
Ramiz Yusif oğlu Tağıyev 1957-ci ildə Balakən rayonunda doğulmuşdur. Orta təhsilini tamamladıqdan sonra hərbi xidmətdən keçmişdir. O, Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Tarix fakültəsini bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə Culfa rayonu 129 saylı texniki peşə məktəbində tarix müəllimi olaraq başlamış, daha sonra isə məktəbin direktoru olmuşdur.

### Həbsi
Ramiz Tağıyev 2003-cü il prezident seçkilərindən sonra, 14 iyun 2003-cü ildə həbs edilmiş, 20 iyun 2005-ci ildə isə əfv sərəncamı ilə azadlığa çıxmışdır.

Ramiz Tağıyev daha sonra 2010-cu ildə Cinayət Məcəlləsinin 4 maddəsi ilə təqsirləndirilərək 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum olunmuşdur. Ramiz Tağıyev Avropa Şurası Parlament Assambleyası tərəfindən "siyasi məhbus" elan olunmuşdur. 19 iyun 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsində onun kasasiya şikayətinə baxılmışdır. Məhkəmə onun şikayətini təmin etmiç, onun barəsində çıxarılmış həbs qətimkan tədbirini ləğv etmişdir. Buna səbəb ona qarşı açılmış cinayət işindəki maddələrdən birinə xitam verilməsi olmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
Ramiz Tağıyev Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin üzvü olmuşdur. O, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi sıralarından 1990-cı il Naxçıvan MSSR Ali Sovetinə seçkilərdə 94 nömrəli ikinci Culfa seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olmuş və deputat seçilmişdir.

Ramiz Tağıyev həmçinin Culfa Rayon Xalq Deputatları Məclisinin deputatı olmuş, 1991–1995-ci ildə quruma sədrlik etmişdir. O, 1992–1993-cü illərdə Culfa Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışmışdır.

Bir müddət Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasında fəaliyyət göstərdikdən sonra Ramiz Tağıyev Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasına üzv olmuşdur. O, bir müddət partiya sədrinin müşaviri postunu tutmuşdur. 15 avqust 2005-ci ildə isə o, partiya sədri Əli Kərimli tərəfindən vəzifəsindən kənarlaşdırılmış və partiya nizamnaməsini pozduğu üçün partiya sıralarından uzaqlaşdırılmışdır.

Ramiz Tağıyev 2007-ci ildə Canımız Azərbaycan Naminə Partiyasının növbəti ilin yazında təsis ediləcəyi haqqında məlumat vermişdir.

Ramiz Tağıyev 26 yanvar 2019-cu ildə təsis edilmiş Azərbaycan Xalq Hərəkatının təsisçilərindən olmuşdur. 1 aprel 2019-cu ildə Azərbaycan Xalq Hərəkatı 2 qanada parçalanmış, Ramiz Tağıyev isə sabiq daxili işlər naziri İsgəndər Həmidovun rəhbərlik etdiyi qanadda təmsil olunmuşdur.

Ramiz Tağıyev "Millətim" qəzetinin baş məsləhətçisidir.

## İstinadlar
USA Network

**USA Network** (qısaca **USA**) — ABŞ kabel televiziyası kanalı. Telekanal ilk orijinal yayımına 1977-ci ildə **Madison Square Garden Sports Network** adı altında bașlamıșdır. 9 aprel 1980-ci ildə indiki adı yenidən fəaliyyətə davam etmişdir. NBCSN fəaliyyətini dayandırdıqdan sonra, 2022-ci ildə kanalın populyarlığı daha da artdı. Kanalda həmçinin, WWF/WWE matçları da nümayiş olunur.

2018-ci ilin sentyabr ayının statistikasına əsasən, kanal ABŞ-dəki 90.4 milyon evdə yayımı əlçatan oldu. Telekanal hal hazırda ödənişli şəkildə YouTube TV, Hulu TV, Sling TV, DirecTV Stream və FuboTV kimi kabel-operator xidmətlərində yayımlanır.

## İstinadlar
Baxmut döyüşü

**Baxmut müharibəsi** — Ukrayna Silahlı Qüvvələri ilə Rusiya Silahlı Qüvvələri arasında Baxmut şəhərində və onun yaxınlığında davam edən hərbi əməliyyatlar seriyasıdır. Baxmutun atəşə tutulması 2022-ci ilin mayında başlasa da, şəhərə qarşı əsas hücum avqustun 1-də Rusiya qüvvələrinin Ukraynanın həmin cəbhədən geri çəkilməsindən sonra Popasna istiqamətindən irəliləməsindən sonra başladı. Əsas hücum qüvvəsi, ilk növbədə, nizami rus qoşunları, DXR və LPR separatçı elementləri tərəfindən dəstəklənən Rusiyanın yarımhərbiləşdirilmiş təşkilatı Vaqner qrupunun muzdlularından ibarətdir.

2022-ci ilin sonlarına kimi, Ukraynanın Xarkov və Xerson əks-hücumlarından sonra Baxmut-Soledar cəbhəsi Ukraynada bir neçə cəbhə xəttindən biri olmaqla müharibənin mühüm mərkəzinə çevrildi. Şəhərə hücumlar 2022-ci ilin noyabrında gücləndi, bu zaman hücum edən rus qoşunları Xerson cəbhəsindən köçürülən bölmələr və yeni səfərbər edilmiş əsgərlərlə birlikdə gücləndirildi.. Bu vaxta qədər cəbhə xəttinin çox hissəsi mövqeli səngər döyüşlərinə enmişdi, hər iki tərəf heç bir əhəmiyyətli irəliləyiş olmadan yüksək itkilərə məruz qalmışdı. Baxmut sektorundakı döyüşlərin intensivliyi I və II Dünya Müharibələri ilə müqayisə edilmişdir. 2023-cü ilin martına qədər rus qoşunları şəhərin şərq yarısını, Baxmutka çayına qədər ələ keçirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Evolu Lüdovik

**Evolu Lüdovik**  (; ) — Fransa kralı III Filippin oğlu.

## Mənbə

* Henneman, John Bell (1971). *Royal Taxation in Fourteenth Century France: The Development of War Financing, 1322-1359*. Princeton University Press
* Taylor, Craig, ed. (2006). *Debating the Hundred Years War*. Vol. 29: Pour Ce Que Plusieurs (La Loy Salicque) And a Declaration of the Trew and Dewe Title of Henry VIII. Cambridge University Press
* de Venette, Jean (1953). Newhall, Richard A. (ed.). *The Chronicle of Jean de Venette*. Translated by Birdsall, Jean. Columbia University Press

## İstinadlar
Fransalı Blanş (Avstriya hersoqinası)

**Fransalı Blanş** (; ) — Avstriya hersoqu və Bohemiya kralı I Rudolfun xanımı, Avstriya hersoqinası.

## Həyatı
Blanş 1278-ci ildə Parisdə dünyaya gəldi. Atası Fransa kralı III Filipp, anası isə onun ikinci xanımı Brabantlı Mariyadır. Dörd uğursuz nişanlılığın ardından Blanş nəhayət beşinci nişanlısı ilə ailə həyatı qurdu. Onun ilk nişanı 1290-cı ilin sentyabrında Namur markizi I Conla baş tutsa da, qısa zaman sonra bu nişan pozuldu. Onun ikinci nişanlısı isə İngiltərə taxtının varisi Eduard oldu. 31 iyul 1291-ci ildə bağlanan sülh ilə cütlüyün nişanlanması qərarlaşdırılsa da, çox keçmədən varisin anası vəfat etdi. Dul qalan İngiltərə kralı I Eduard isə özünə yeni xanım axtarmağa başladı və oğlunun nişan mərasimini müvəqqəti olaraq təxirə saldı. Növbəti 2 il ərzində Blanş artıq yetkinlik yaşına çatmışdı ancaq I Eduard hələ də özünə uyğun bir xanım tapa bilməmişdi. Bu səbəblə, oğlu üçün nəzərdə tutduğu Blanşla bu dəfə özü nişanlanmaq istədi. 1293-cü ildə baş tutan nişan mərasiminin ardından, Blanşın başqa birisiylə nişanlandığı elan edildi və İngiltərə kralıyla onun yerinə kiçik bacısı Marqarita evləndirildi.

Blanşın dördüncü nişanı isə 1296-cı ildə Holland qrafının oğlu Con ilə baş tutsa da, bu da evliliklə nəticələnmədi.

Almaniya kralı I Albert 1295-ci ildə siyasi münasibətləri inkişaf etdirmək məqsədilə Fransa sarayına elçi göndərdi. Aparılan danışıqların ardından 25 may 1300-cü ildə Blanş kralın oğlu Rudolfla evləndirildi və Avstriya hersoqinası elan edildi. Cütlüyün 1304-cü ildə vaxtında erkən dünyaya gələn bir qız uşağı və bir neçə ay yaşayan oğul övladı dünyaya gəlsə də, heç bir övladı sağ qalmadı. 1 mart 1305-ci ildə abort əsnasında aparılan əməliyyat əsnasında vəfat etdi.

## Mənbə

* Morrison, Elizabeth; Hedeman, Anne Dawson, eds. (2010). *Imagining the Past in France: History in Manuscript Painting, 1250-1500*. J. Paul Getty Museum

## İstinadlar
Fransalı Marqarita (İngiltərə kraliçası)

**Fransalı Marqarita** (; ) — İngiltərə kralı I Eduardın ikinci xanımı, İngiltərə kraliçası.

## Mənbə

* Williamson, David (1986). *Kings and Queens of Britain*. Topsfield, MA: Salem House Publ. ISBN 0-88162-213-3
* Crawford, Anne (2003). "Margaret of France (c.1277–1318)". In Hartley, Cathy (ed.). *A Historical Dictionary of British Women*. Europa Publications

## İstinadlar
Milan Knyajko

**Milan Knyajko** (; ) — Slovak aktyor və siyasətçi.

## Bioqrafiya
İnşaat Mühəndisliyi Kollecində təhsilini başa vurduqdan sonra Bratislava Ali İncəsənət Məktəbində aktyorluq təhsili alıb. 1968–70-ci illərdə Nansidə (Fransa) Beynəlxalq Teatr Akademiyasında təqaüdçü kimi təhsil alıb. 1970–1971-ci illərdə Teatr Studiyasının (Korzadakı teatr) Dram truppasının üzvü olub. 1971-ci ildən Yeni Səhnənin aktyoru, 1985–1989-cu illərdə Slovakiya Milli Teatrının dram truppasının aktyoru olub. 1990-cı ilin yanvar-iyun aylarında Bratislava Ali İncəsənət Məktəbinin Teatr kafedrasının dekanı olub. 2002-ci ilin noyabrında Bratislava Beynəlxalq Film Festivalının prezidenti olur. 2003-cü ilin yanvarından 2007-ci ilin fevralına qədər JOJ TV Kanalının baş direktoru olub. Üçüncü evliliyi ilə evlidir və üç övladı var.

## Siyasi karyera
1989-cu ilin oktyabrında o, Çexoslovakiyada o vaxtkı rejimin siyasəti ilə razılaşmadığına görə əməkdar artist titulundan imtina edən yeganə şəxs idi. 1989-cu ilin noyabrında rejim dəyişikliyi ilə bağlı siyasi hadisələrin iştirakçısı olub, kommunizmin süqutuna səbəb olan Bratislavada keçirilən kütləvi noyabr mitinqlərinin həmtəşkilatçısı olub. O, CSFR prezidenti Vatslav Havelin müşaviri və eyni zamanda CSFR Federal Məclisinin Xalq Palatasının üzvü olub. 1990-cı ilin iyunundan 1990-cı il avqustun 28-dək Slovakiya Respublikasının beynəlxalq əlaqələr naziri, 1992–1993-cü illərdə Slovakiya Respublikası Baş nazirinin müavini və Slovakiya Respublikasının Xarici İşlər Naziri olub. 1993-cü ilin martından 1998-ci ilin oktyabrınadək Slovakiya Respublikası Milli Şurasının üzvü, 30 oktyabr 1998-ci ildən 2002-ci il oktyabrın 15-dək Slovakiya Respublikasının mədəniyyət naziri olub. O, Zorakılığa Qarşı İctimai siyasi hərəkatın (1989) və Demokratik Slovakiya Uğrunda Hərəkat (1991), Demokratik Birlik və Slovak Xristian Demokratik İttifaqının (2000) həmtəsisçisi olub.

2013-cü ilin noyabrında Knyajko 2014-cü il prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürdüyünü elan edir. Milan Knyajkonun namizədliyinin müdafiəsi üçün 15 min imzanın təqdim edilməsi üçün nəzərdə tutulan müddətin sonuna kimi Adi Xalq, Slovakiya Xristian Demokratik İttifaqı — Demokrat Partiyası və Yeni Çoxluq — Razılaşma partiyalarından 19 deputat çıxış edib.

Seçkilərdə Knyajko 244 401 səs (12,86%) toplayıb və 4-cü yeri tutub (seçkilərdə 14 namizəd iştirak edib).

## Mənbə
* osobnosti.sk — Милан Княжко
* ČSFD.cz — Милан Княжко (на чешском языке)
* fdb.cz — Милан Княжко
* 
* knazko.sk — официальный сайт Милана Княжко, кандидата на пост президента Словацкой Республики на президентских выборах 2014 года

## İstinadlar
Yan Ryapoş

**Yan Ryapoş** (; ) — Stolüstü tennis üzrə yarışan slovakiyalı paralimpiyaçı. Dördqat Paralimpiya çempionu və gümüş medalçı. Yalnız Henrite Farkasdan geri qalır (5 qızıl, 1 gümüş, 1 bürünc medal). O, Slovakiya Paralimpiya Komitəsinin sədri və Slovakiya Əlil Atletlər Assosiasiyasının sədridir. O, hazırda 2-ci idman sinfində dördüncü, əlil arabası idmanı kateqoriyasında isə 61-ci yerdədir.
## Bioqrafiya
1993-cü ildə avtomobil qəzasına düşərək onurğa beynini zədələyir.

### İdman
2012-ci ildə Londonda keçirilən Yay Paralimpiya Oyunlarında o, Rastislav Revutski və Martin Ludrovski ilə birlikdə həm fərdi, həm də komanda yarışında qalib gələrək ən böyük uğura imza atır.

2016-cı ildə 47 yaşında Rioda keçirilən Paralimpiya Oyunlarında iştirak edib. Şəxsi turnirdə o, 1/4 finalda çex Jiri Suhanekə uduzaraq, nəticədə beşinci olur. Komanda dördüncü olmuşdur.

### İdmandan kənar
2002-ci ildən Ryapoş Slovakiya Əlil İdmançılar Assosiasiyasının sədri, 2003-cü ildən isə Slovakiya Paralimpiya Komitəsinin sədridir.

31 avqust 2006-cı ildə Slovakiya Prezidenti İvan Qasparoviç ona əlillər üçün idmanın inkişafında müstəsna xidmətlərinə görə üçüncü dərəcəli Lüdovit Ştur ordeni təqdim edir.

Yan Ryapoş Trnava Universitetinin Sağlamlıq və Sosial İş fakültəsində sosial elmlər üzrə təhsil alıb.

2014-cü il prezident seçkilərinin birinci turundan əvvəl o, Robert Fikonun namizədliyini açıq şəkildə dəstəkləyir.

19 noyabr 2018-ci il tarixində Müqəddəs Yelizaveta Sağlamlıq və Sosial İş Kollecində Yan Ryapoşa Fəxri Doktor (Fəlsəfə doktoru) adı verilir.
## İstinadlar

## Mənbə
* Yan Ryapoş
Fransalı İzabella (İngiltərə kraliçası)

**Fransalı İzabella** (; ) — İngiltərə kralı II Eduardın xanımı, İngiltərə kraliçası.

O eyni zamanda Fransa kralı IV Filipp və Navarra kraliçası I Jannanın yeganə qızı idi. Cəmi 12 yaşında İngiltərəyə gəlməsinə baxmayaraq, İzabella qısa zamanda saraydakı mühüm siyasi fiqura çevrildi. Baronlarla olan mübarizəsində öncə kralı dəstəkləsə də, sonralar kralın əhatəsindəki bəzi saray məmurlarıyla münasibətlərinin pisləşməsi nəticəsində 1325-ci ildə kralla kraliça arasında soyuqluq yarandı.

Belə ki, həmin il İzabella oğlu Eduardı da yanına alaraq müttəfiq axtarmaq bəhanəsiylə Fransaya səyahət etdi. O illərdə sürgündə olan Rocer Mortimerlə ittifaq quran kraliça 1326-cı ildə kiçik bir orduyla İngiltərəni işğal etdi. II Eduardın səltənəti dağıldı və noyabr ayında ələ keçiriləcəyi Uels torpaqlarına qaçdı. 1327-ci ilin yanvarında kral 14 yaşlı oğlunun lehinə taxt-tacdan əl çəkdirildi və həmin ilin 21 sentyabrında həbs tutulduğu Berkley qalasında öldü və ya ehtimal ki, yeni rejimin əmriylə öldürüldü.

Oğlunun azyaşlı olması səbəbilə, İzabella taxt naibəsi elan edildi və sevgilisi Rocer Mortimerlə birlikdə səltənəti ələ aldı. Ancaq cəmi 4 il sonra - 1330-cu ildə oğlu III Eduard saray çevrilişi etdi və anası İzabella ömürlük ev məhkumu oldu. Rocer Mortimer isə edam olundu.

## Mənbə

* Castor, Helen (2011). *She-Wolves: The Women Who Ruled England Before Elizabeth*. Faber and Faber. ISBN 978-0571237067
* Doherty, P.C. (2003) *Isabella and the Strange Death of Edward II.* London: Robinson. ISBN 1-84119-843-9
* Weir, Alison. (2006) *Queen Isabella: She-Wolf of France, Queen of England.* London: Pimlico Books. ISBN 978-0-7126-4194-4
* Hilton, Lisa (2008). *Queens Consort, England's Medieval Queens*. Great Britain: Weidenfeld & Nichelson. p.&nbsp;247. ISBN 978-0-7538-2611-9
* Parsons, John Carmi (2004). "Isabella [Isabella of France]". *Oxford Dictionary of National Biography* (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/14484. ISBN 978-0-19-861412-8
* Haines, Roy Martin (2003). *King Edward II: His Life, his Reign and its Aftermath, 1284–1330*. Montreal, Canada and Kingston, Canada: McGill-Queen's University Press. p.&nbsp;355. ISBN 978-0-7735-3157-4
* Pinches, John Harvey; Pinches, Rosemary (1974), The Royal Heraldry of England, Heraldry Today, Slough, Buckinghamshire: Hollen Street Press, ISBN 0-900455-25-X

## İstinadlar
II Janna (Navarra kraliçası)

**II Janna** (; ) — Fransa kralı X Lüdovikin qızı, Navarra kraliçası.

Anası Burqundiyalı Marqaritanın adı Nesl skandalına qarışdığı üçün, Jannanın atalıq məsələsi şübhəli idi. Ancaq X Lüdovik ölüm yatağında ikən onun doğma qızı olduğunu elan etdi. Atasının vəfatından sonra hamilə olan ögey anasının doğumu gözlənildi. Ancaq cəmi 5 gün yaşayan ögey qardaşı I Conun vəfatından sonra Fransa taxt-tacı boş qaldı. Mərhum kralın yeganə rəsmi övladı olmasına baxmayaraq, yerli əyanlar bir qadının hökmranlığını qəbul etmədi və X Lüdovikin qardaşı Filippi kral seçdilər.

Jannaya anasından miras qalan Navarranın əsilzadələri də V Filippin təbəəliyini qəbul etmişdi. Bu səbəblə, dayısı Burqundiya hersoqu IV Edo və nənəsi Aqnessa yeni kralla danışıqlar aparmağa başladı və Jannanın Navarra taxtındakı hüququnu müdafiə etdilər. Ancaq V Filipp böyük qızını IV Edoyla evləndirərək onu öz tərəfinə çəkdi və beləcə, Jannanın taxt mübarizəsi yarım qaldı. Digər tərəfdən isə Janna öz taxt iddiasını gücləndirmək məqsədilə siyasi evlilik planlaşdırırdı. Nəticədə, o, atasının əmisi Evolu Lüdovikin oğlu Filipplə evləndi və Jannanın taxt iddiası daha da gücləndi. Belə ki, onların hər ikisinin ata şəcərəsi Fransa kralı III Filippə əsaslanırdı.

V Filippin vəfatından sonra 1322-ci ildə qardaşı IV Çarlz taxt çıxdı. Ancaq Navarra əsilzadələrindən bəziləri ona tabe olmaqdan boyun qaçırdı. 1328-ci ildə IV Çarlzın vəfatından sonra isə Navarra əsilzadələri tamamilə Fransa kralından asılılığı aradan qaldırdılar və Jannanı bölgənin suveren hakimi seçdilər. Fransa taxtına əyləşən VI Filipp isə bu cütlüyün Navarradakı hakimiyyətini tanıdı. 5 mart 1329-cu ildə Pamplon Kafedralında keçirilən tacqoyma mərasimiylə cütlük rəsmi hakimiyyəti ələ aldılar.

## Mənbə
* Menache, Sophia (1998). *Clement V*. Cambridge, England: Cambridge University Press. p. 85. ISBN 0521592194
* Echols, Anne; Williams, Marty, eds. (1992). *An annotated index of medieval women*. Markus Wiener Publishers. ISBN 9780910129275
* George, Hereford Brooke (1875). *Genealogical table illustrative of Modern History*. Oxford at the Clarendon Press.

## İstinadlar
II Janna (Fransa kraliçası)

**II Janna** (; ) — Fransa kralı V Filippin xanımı, Fransa kraliçası. O, eyni zamanda atası vasitəsilə Burqundiya qrafinyası, anası vasitəsilə isə Artes qrafinyası ünvanlarını miras aldı.

Janna 1287-ci ildə Burqundiya qrafı IV Otto və Artes qrafinyası Matildanın ən böyük qızı və varisi olaraq dünyaya gəldi. Uşaqlıq illəri haqqında yetərli məlumat yoxdur. 1295-ci ildə Fransa ilə bağlanan sülhə əsasən, böyük qardaşı Robert mirasdan məhrum edilmişdi və bu səbəblə, 1303-cü ildə atasının vəfatından sonra anasının naibəliyi altında Burqundiya qrafinyası oldu.

21 yanvar 1307-ci ildə Fransa kralı IV Filippin ikinci oğlu Uzun Filipplə evləndirildi. 1314-cü ilin əvvəllərində IV Filippin 3 gəlininin, eləcə də Jannanın adı Nesl skandalına qarışdı və müvəqqəti olaraq ev həbsinə alındı. Digərlərindən fərqli olaraq Jannanın günahsızlığı sübut edildi və parlament tərəfindən bəraət verildi. IV Filippin ölümünün ardından isə azadlığa çıxdı.

1316-cı ildə əri V Filipp adıyla Fransa taxtına əyləşdi və Janna Fransa kraliçası oldu.

Ərinin 1322-ci ildə ölümündən sonra Janna Burqundiyaya qayıtdı və burada yaşadı. 1329-cu ildə anasının vəfatından sonra Artes qrafinyası oldu ancaq 21 yanvar 1330-cu ildə Parisdə vəfat etdi. Onun bütün ünvanları isə 1318-ci ildə Burqundiya hersoqu IV Edoyla evlənən böyük qızı Jannaya miras qaldı. Beləcə, Burqundiya qraflığı və hersoqluğu birləşdi.

## Mənbə
* Menache, Sophia (1998). *Clement V*. Cambridge, England: Cambridge University Press. p. 85. ISBN 0521592194
* Echols, Anne; Williams, Marty, eds. (1992). *An annotated index of medieval women*. Markus Wiener Publishers. ISBN 9780910129275
* George, Hereford Brooke (1875). *Genealogical table illustrative of Modern History*. Oxford at the Clarendon Press.

## İstinadlar
Ayaqlı qablar

**Ayaqlı qablar** () — baza üzərində yüksələn ayaq üzərində duran içki qablarıdır. Bu cür qablar adətən müxtəlif şüşə materiallardan hazırlansa da, bəzən keramik və metal variantlarına da rast gəlinir. Ayaqlı qablar, istifadəçiyə əl vasitəsilə içkinin tempraturuna təsir etmədən onu tutmağa imkan verir. 

Ayaqlı qablara aşağıdakılar daxildir:
* Absent badəsi
* Şampan badəsi
* Potir və kubok
* Kokteyl badəsi (Martini və marqarita badələri daxil olmaqla)
* Likör badələri
* Ramerlər
* Qədəhlər
* Şərab badələri

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
Navarra monarxlarının siyahısı

**Navarra monarxlarının siyahısı,** 824-1620-ci illərdə səltənət illərinə görə sıralanmış Navarra krallarının siyahısıdır.

## Siyahı
Erik Bana

**Erik Bana** () — avstraliyalı aktyor, komediya aktyoru və aparıcı.

Əsl adı **Eric Banadinović** olan aktyor, karyerasına yerli televiziya kanallarından birində aparacılıq etməklə başlayıb. Daha sonra Avstraliyanın ən məşhur komediya qruplarından biri olan "The Comedy Company"də işləməyə başlayıb və oradakı çıxışları onun karyerasının dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.

Bana, daha sonra televiziya və filmlərdə göstərdiyi istedadı ilə seçilməyə başlayıb. İlk önəmli filmi "The Castle" (1997) olub və bu film ilə adını dünya film tarixinə yazmağa başlayıb. Ona ən böyük şöhrəti qazandıran "Chopper" (2000) adlı filmdəki performansı olub. Bu filmdə canlandırdığı cinayətkar "Chopper Read" real həyatdan götürülmüş bir xarakter idi. Daha sonra, "Black Hawk Down" (2001), "Troy" (2004), "Munich" (2005) və "Star Trek" (2009) kimi məşhur Hollivud filmlərində əsas rollarda çəkilib.

İngilis, xorvat və alman dillərini bilir. Avstraliyanın bir çox xeyriyyə cəmiyyətlərinə dəstək verməyi ilə də tanınır.

## İstinadlar
Brayn Koks

**Brayn Koks** () — şotland film və teatr aktyoru.

## Həyatı

## Filmoqrafiyası
* Su atı: Dərinlərin əfsanəsi (film, 2007)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
FİFA Dünyada İlin Oyunçusu

**FİFA Dünyada ilin Oyunçusu** () — FİFA tərəfindən təşkil edilən futbol mükafatı. Mükafat, 1991–2015-ci illər arasında, hər ilin sonunda, milli komandaların məşqçiləri, kapitanları və media nümayəndələrinin səsvermələrinə əsasən, ötən təqvim ilində ən yaxşı çıxış edən futbolçuya verilib.

Əvvəlcə dünyanın ən yaxşı kişi oyunçusuna verilən mükafat, 2001-ci ildən başlayaraq qadın futbolçular üçün də təsis edilir. 2001–2009-cu illərdə mükafat kişilər və qadınlar üçün paralel verilirdi. Kişilər mükafatı 2010-cu ildə FİFA Qızıl topu mükafatına daxil edildi, qadınların mükafatı isə 2015-ci ilə qədər qaldı. 2015-ci ildən sonra hər iki kişi və qadın mükafatları The Best FIFA Football Awards-ın bir hissəsinə çevrilir.

## Səsvermə və seçim prosesi
Mükafatın qalibləri milli komandaların məşqçiləri və kapitanları, həmçinin FİFA tərəfindən dəvət olunmuş beynəlxalq media nümayəndələri tərəfindən seçilir. Mövqe üzrə səsverməyə əsaslanan səsvermə sistemində hər seçiciyə beş bal, üç bal və bir xal dəyərində üç səs verilir və üç finalçının seçdiyi xalların ümumi sayına görə sıralanır. Əvvəlki illərdə namizədlərlə bağlı medianın bəzi bölmələrinin tənqidindən sonra FİFA 2004-cü ildən etibarən seçicilərinin öz seçimlərini seçə biləcəyi qısa siyahılar təqdim edir.

## İstinadlar
II Janna

* II Janna (təq. 1288 – 21 yanvar 1330) — Fransa kralı V Filippin xanımı, Fransa kraliçası. 
* II Janna (28 yanvar 1311 – 6 oktyabr 1349) — Fransa kralı X Lüdovikin qızı, Navarra kraliçası. 

## Həmçinin bax
* Janna
İon İliyesku

**İon İliesku** () — Rumıniya siyasətçisi və dövlət xadimi, 1989–1996 və 2000–2004-cü illərdə Rumıniyanın prezidenti. 1953-cü ildə Rumıniya Kommunist Partiyasına üzv olub. O, 1989-cu ilin dekabrında Rumıniya inqilabına rəhbərlik edərək ölkənin prezidenti olub. 2025-ci ilin 5 avqustunda vəfat edib.

## İstinadlar
Məhəmməd İsfahani

**Məhəmməd Mehdi Vəzi İsfahani** (Persian: محمدمهدی واعظی اصفهانی; daha çox **Məhəmməd İsfahani** kimi tanınır; ) — İranlı fars pop və xalq musiqisi müğənnisi. O, 1997-ci ildə İran Tibb Elmləri Universitetini bitirərək İran musiqisini məşhur İran ənənəvi müğənnisi Məhəmməd Rza Şəcəryan və onun ən yaxşı tələbəsi Əli Cahandardan öyrənib.

## Həyatı
O, Tehranda anadan olub. 1997-ci ildə İran Tibb Elmləri Universitetinin Tibb fakültəsindən məzun olub. Ailəlidir və üç övladı var.

## Fəaliyyəti
İsfahani bu günə kimi 14 albom təqdim edib. Albomlarında Homayun Xorram, Babək Bayat, Fereydoun Şahbazyan kimi böyük musiqi ustadları ilə çalışıb.

İran Milli Orkestrinin yeni rəhbəri seçilməsi ilə Məhəmməd İsfahani Milli Orkestrin solisti kimi təqdim edilib.

### Studiya albomları
* *Alnour*
* *Golchin – (Iranian Classical Music)*
* *Tanhatarin Sardar*
* *Velayat-e Eshg – (Iranian SoundTrack)*
* *Hasrat*
* *Faseleh*
* *Tanha Mandam (I was left alone) – (Iranian National Music)*
* *Mah-e-Gharibestan (The Moon of Solitude)*
* *Noon o Dalghak*
* *Haft Sin* (ranian National Music)
* *Ekhrajiha*
* *Barkat*
* *Hozour 1 (In live concert)*
* *Hozour 2 (In live concert)*
* *Bi Vajeh (Wordless)*
* *Shekveh*

### Sinqllar
* *Vasl o Hejran*
* *Zarrin Kolah*
* *Sabzeye Norooz*
* *Faryadras*
* *Hala ke Oumadi*
* *Armaghan Tariki*
* *Mahaleh Ashegham Basheh*
* *Nafas*
* *Saghf*
* *Daghe Nahan*
* *Behesht Az Dast Adam Raft *

## İstinadlar