Trans-Sibir dəmir yolu

**Trans-Sibir Dəmir Yolu** ( rus . *Транссибирская магистраль, Транссиб* , Transsibirskaya magistral', Transsib) Moskvanı Rusiyanın Uzaq Şərqi ilə birləşdirən dəmir yolu şəbəkəsidir . Bu, Moskvadan Vladivostoka qədər 9289 km uzunluğunda olan dünyanın ən uzun dəmir yoludur . O , həmçinin birləşdirici xətlər vasitəsilə Monqolustan , Çin və Şimali Koreya ilə birləşir .

1891-1916-cı illərdə tikilmişdir. 1891-1913-cü illərdə dəmir yolu tikintisinə xərclənən məbləğ 1.455.413.000 rubl olmuşdur .

## Marşrut

* **[[Moskva]] / [[:tr:Yaroslavl_Garı|Yaroslavl Qatar Stansiyası]] - (0 km, Moskva vaxtı ilə)**
* Vladimir (210 km. - Moskva vaxtı ilə)
* Qorki (461 km. - Moskva vaxtı ilə)
* Kirov (917 km. - Moskva vaxtı ilə)
* Perm (1397 km. - Moskva vaxtı ilə +2)
* **[[Avropa]] və [[Asiya]] arasında obelisk ilə işarələnmiş xəyali sərhəd keçidi (1777 km. - Moskva vaxtı +2)**
* Yekaterinburq (1778 km. - Moskva vaxtı ilə +2)
* Tümen (2104 km. - Moskva vaxtı ilə +2)
* Omsk (2676 km. - Moskva vaxtı ilə +3)
* Novosibirsk (3303 km. - Moskva vaxtı ilə +3)
* Krasnoyarsk (4065 km. - Moskva vaxtı ilə +4)
* İrkutsk (5153 km. - Moskva vaxtı ilə +4)
* Slyudyanka (5279 km. - Moskva vaxtı ilə +5)
* Ulan-Ude (5609 km. - Moskva vaxtı ilə +5)
* **[[:tr:Trans-Moğolistan_Demiryolu|Trans-Monqol Dəmiryolu]] ilə kəsişmə nöqtəsi (5655 km.)**
* Çita (6166 km. - Moskva vaxtı ilə +6)
* **Trans-Mançuriya Dəmiryolu ilə kəsişmə nöqtəsi (6312 km.)**
* Birobidjan (8320 km. - Moskva vaxtı ilə +7)
* Xabarovsk (8493 km. - Moskva vaxtı ilə +7)
* **Trans-Koreya Dəmir Yolu ilə kəsişmə nöqtəsi (9200 km.)**
* **[[Vladivostok]] (9289 km. - Moskva vaxtı ilə +7)**

## Tarix
Rusiyanın Sakit Okean sahilində uzun illər liman həsrəti 1880-ci ildə Vladivostokun ( rus. *Владивосто́к* ) qurulması ilə gerçəkləşdi . Bu limanla paytaxt arasındakı əlaqə, Sibirin yeraltı və yerüstü sərvətlərinin bölüşdürülməsi bu həsrətin çatışmayan halqalarını təşkil edirdi. 1891-ci ildə Çar III Aleksandrın təsdiqi ilə nəqliyyat naziri Sergey Vitte Trans-Sibir dəmir yolunun planlarını hazırladı və onun tikintisinə başladı. O, həmçinin bütün dövlət resurslarını və investisiyalarını rayonun sənaye inkişafına yönəldib. Üç il sonra çar öldü və onun yerinə oğlu Çar II Nikolay gəldi, investisiyaları davam etdirdi və dəmir yoluna dəstək verdi. Layihənin nəhəng ölçüsünə baxmayaraq, bütün marşrut 1905-ci ilə qədər tamamlandı. 29 oktyabr 1905-ci ildə ilk dəfə sərnişin qatarları bərələrə ehtiyac olmadan Atlantik Okeanından (Qərbi Avropa) Sakit Okeana (Vladivostok limanı) relslərlə keçdilər . Beləliklə, dəmir yolu Rus-Yapon müharibəsindən cəmi bir il əvvəl tamamlandı . Dəmir yolu, o cümlədən Baykal gölünün ətrafındakı çətin marşrut və şimalda yeni marşrutla əvəz olunan Mançuriya xəttinin təhlükəli yeri, indiki marşrutu ilə 1916-cı ildə açıldı. İlkin olaraq birxətli xətt kimi çəkilən dəmir yolu sovet dövründə ikixətli yollara çevrilərək elektrikləşdirilib. Bütün xətt 1993-cü ildə elektrikləşdirilib. Bundan əlavə, Sovet dövründə bu xəttə alternativ olaraq və Sibirin şimal hissələrini və Saxalin adasını ölkənin qalan hissəsi ilə birləşdirmək üçün Brejnev dövründə Baykal -Amur dəmir yolu tikilib . Baykal-Amur dəmir yolu Trans-Sibir dəmir yolu üzərində Tayşetdən başlayır , Severobaykalsk , Tında və Komsomolsk-on-Amur şəhərlərindən keçir və Sovetskaya Qavanda bitir. Xətt Tında çəngəllənir və Trans-Sibir Dəmir yolundan çıxan Amur-Yakutsk dəmir yolu ilə Yakutiyaya bağlanır .

## Effektlər
Trans-Sibir Dəmir Yolu Sibir ilə Rusiyanın qalan hissəsi arasında mühüm ticarət və nəqliyyat əlaqəsini təşkil edirdi. Sibirin yeraltı və yerüstü sərvətlərinin, xüsusən də taxılın daşınması Rusiya iqtisadiyyatı üçün əhəmiyyətli vəsait təmin edirdi.

Bununla belə, Trans-Sibir Dəmir Yolu da daha geniş yayılmış və davamlı təsirlərə malik idi. Bu dəmir yolu xətti, şübhəsiz ki, iqtisadi töhfələri ilə yanaşı, Rusiyanın hərbi gücünə də təsir göstərəcək. Bundan əlavə, 1894-cü ildə Rusiya ilə Fransa arasında həmrəylik paktı imzalandı. Hər iki ölkə Almaniya və ya müttəfiqlərin hücumu halında bir-birini dəstəkləməyə söz verdi. Bu paktın iki ölkə arasında gətirəcəyi yaxınlaşma və xüsusilə Fransanın Rusiyaya investisiyalarının sürətlənməsi qaçılmazdır.

Həm Trans-Sibir dəmir yolu, həm də Rusiya-Fransa müqaviləsi İngiltərənin Uzaq Şərqdəki maraqları ilə bağlı narahatlığına səbəb olub. Rusiyanın Çini hədəf alan və daha güclü quru ordusu inkişaf etdirən ekspansionist siyasəti qaçılmaz görünür. Yaponiya da oxşar narahatlıqlarla üzləşir. Rusiyanın Çinə genişlənməsi Yaponiyanın xarici hücumlara ən həssas nöqtəsi olan Mançuriyanı əhatə edən təhlükə zonası yaradacaq. Bundan əlavə, Vladivostok limanı Rusiyanın Uzaq Şərqindəki ən böyük hərbi dəniz bazasına çevrildi.

Hər iki tərəfin bu narahatlıqları 1902-ci ildə Yaponiya və Böyük Britaniya arasında müqavilə ilə nəticələndi. Müqavilə ilk növbədə Uzaq Şərqdə status-kvonu saxlamaq məqsədi daşıyırdı . Müqaviləyə əsasən, əgər bir dövlət öz mövqeyini təhdid edən xarici hücumla qarşılaşarsa, digər dövlət bitərəf qalacaq. Lakin başqa bir beynəlxalq güc təcavüzkarı dəstəkləsəydi, digər dövlət müdaxilə edərdi.

20-ci əsrin əvvəllərində imzalanmış bu müqavilə Britaniya İmperiyasının qlobal miqyasda status-kvonu saxlamaq üçün indi ittifaqlara ehtiyac duyduğunu və ehtiyac duymağa başladığını açıq şəkildə nümayiş etdirir. Bunu Britaniya İmperiyasının tənəzzülünün ilk əlamətlərindən biri kimi də görmək olar.

## İstinadlar