open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Evanilson

* Evanilson (futbolçu, 1975) — 1975-ci ildə doğulan braziliyalı keçmiş futbolçu.
* Evanilson (futbolçu, 1999) — 1999-cu ildə doğulan braziliyalı futbolçu.
Vasif Haqverdiyev

**Vasif Haqverdiyev** () — Keçmiş azərbaycanlı futbolçu. Cinah müdafiəçisi kimi çıxış edib. "İnşaatçı"(Bakı), "Bakı fəhləsi", "Fərid", "Qarabağ", "Turan", "Xəzər Universiteti", "MKT-Araz", "MOİK", "Standart", "Olimpik", "Kəpəz" klublarının formasını geyinib.

## Karyera
Karyerasına 1993-cü ildə Bakının "İnşaatçı" komandasında başlayıb. 1996-cı ildə Bakının "Fərid" klubuna keçib. 1997-ci ildə "Bakılı" klubunun formasını geyinib.

Azərbaycan çempionatının 1997–1998-ci il mövsümu başa çatdıqdan sonra əsas heyət oyunçularının çoxunu itirən "Qarabağ" klubu, heyətə gənc oyunçular dəvət etməyə başlayır. Bunlardan biri də Vasif Haqverdiyev olur. "Qarabağ" ilə ilk mövsümundə komanda çempionatda dörduncu yeri tutur. Çempionatdakı tutduğu yerə görə "Qarabağ" o zaman Avropanın üçuncu turniri olan "UEFA İntertoto Kuboku"nda iştirak imkanı qazanır. Bu turnirdə Avropa yarışlarında ilk dəfə mərhələ adlayan Azərbaycan komandası olan "Qarabağ"ın, İsrailin "Makkabi" klubu ilə hər iki oyununa meydanda olur.

2001-ci ildə "Qarabağ"dan ayrılan futbolçu Tovuzun "Turan" komandasına keçir. Tovuz klubunda 6 ay forma geyindikdən sonra, mpvsümun qalan hissəsini Bakının "MOİK" klubunda keçirir.

2003-cü ildə futbolçu "Xəzər Unversiteti" (*indiki "Şamaxı" klubu*) klubuna keçir.

2004-cü ildə İmişlinin "MKT-Araz" klubuna keçir.

2005-ci ildə təkrar "Qarabağ" klubuna keçir.

2007-ci ildə Bakının "Standart" klubunun sıralarına qoşulur.

2009-cu ildə Bakının "Olimpik" klubuna keçir.

2010-cu ildə Gəncənin "Kəpəz" klubunun sıralarına qoşulur. Burada iki mövsüm çıxış etdikdən sonra 2012-ci ildə karyerasını başa vurur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Behistan (Mahnişan)

**Behistan** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 370 nəfər yaşayır (81 ailə).

## İstinadlar
Komnina Nemaniç

**Komnina Nemanyiç** (; ) — Kruyanın alban meqa arxonu Dimiter Proqoni və daha sonra Elbasan arxonu Qriqor Kamonun hersoginyası. Serb Kralı II Stefan Nemaniçin (1196–1228-ci illər) qızı idi.

## Həyatı
Komnina Kral II Stefan və onun həyat yoldaşı Evkodiya Angelinanın qızı olaraq anadan olub və bu səbəbdən İmperator III Aleksey Angelin nəvəsi olub. Onun üç qardaşı var idi: Stefan Radoslav (1228–1233), I Stefan Vladislav (1233–1243) və Predislav (Savvadan sonra Müqəddəs II Savva kimi üçüncü serb arxiyepiskopu).

1208-ci ildə Dimiter ilə evləndi və Venesiya Respublikası ilə qarşıdurmalar zamanı Serbiya ilə Arbanon arasında qısa ittifaq yarandı. 1215-ci ildə Dimiter öldükdən sonra hakimiyyət Komninaya qaldı, o, qısa müddət sonra yunan-alban lordu Qriqor Kamona ilə evləndi. Serblərin Şkoderə hücumundan sonra zəifləmiş Serbiya ilə əlaqələri gücləndirərək Kruya üzərində nəzarəti öz üzərinə götürdü.

Onun Kruyalı Qolem ilə evlənən Qreqoridən bir qızı var idi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lea Üpi

**Lea Üpi** (; ) — Albaniya siyasətşünası və yazıçısı. London İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər Məktəbində siyasət nəzəriyyə professorudur. Doyçer Xatirə Mükafatının münsiflər heyətinin üzvü.

Üpinin araşdırma maraqları normative siyasi nəzəriyyə (demokratik nəzəriyyə, hüquq nəzəriyyələri, miqrasiya və ərazi hüququ), Maarifçilik fikri (özəlliklə Kant), marksizm, tənqidi nəzəriyyə və Balkan ziyalı tarixidir (özəlliklə Albaniyanın).

Onun böyük babası, Cafer bəy Üpi 1920-ci illərdə Albaniya Baş Naziri idi və İtaliya işğalından sonra qısa müddət ölkə hökumətinin başçısı olmuşdu.

## Biblioqrafiya

### Kitablar

* *Global Justice and Avant-Garde Political Agency*, Oxford University Press, 2012.
* *The Meaning of Partisanship* (with Jonathan White), Oxford University Press, 2016.
* *Free: Coming of Age at the End of History*, Penguin, 2021.
* *The Architectonic of Reason: Purposiveness and Systematic Unity in Kant's Critique of Pure Reason*, Oxford University Press, 2021.

#### Həmmüəllifi olduğu

* *Kant and Colonialism: Historical and Critical Perspectives* (Keytrin Flikşuh ilə), Oxford University Press, 2014.
* *Migration in Political Theory: The Ethics of Movement and Membership* (Sara Fayn ilə), Oxford University Press, 2016.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Martin Hartman

**Martin Hartman** (; ) — alman şərqşünas-ərəbşünası.

## Həyatı
Martin Hartman 1851-ci ildə Breslauda (indiki Vrotslavda) anadan olmuşdur. İbtidai və orta təhsilini həmin şəhərdə almışdır. 1875-ci ildə Leypsiq Universitetində professor Henrix Leberext Fleyşerin rəhbərliyində "Sami dillərində çoxhərfli birləşmələr" () adlı doktorluq işini müdafiə etmişdir. Daha sonra Bursaya və İstanbula gələrək türkcə öyrənmiş, 1876–1887-ci illərdə Beyrutdakı Almaniya konsulluğunda tərcüməçi olaraq çalışmışdır. 1887-ci ildən ölümünə qədər Berlində qurulmuş Şərq Dilləri Seminarı () institutunda dərs demişdir.

## Fəaliyyəti
Martin Hartman islamşünaslığın müstəqil bir elm kimi tanınmasını qətiyyətlə müdafiə etmişdir. Onun tədqiqat mövzusu yaranışından bu günə qədər İslam və onun Çindən Qərbi Afrikaya qədər yayılma coğrafiyasını əhatə edib. O, Almaniya universitetlərində diqqətdən kənarda qalan müasir İslamın öyrənilməsinin böyük əhəmiyyətini vurğulayıb. 1912-ci ildə həmkarları ilə birlikdə Almaniya İslamşünaslıq Cəmiyyətini () və islamşünaslığa dair "Die Welt des Islamics" jurnalını təsis etmişdir. Martin Hartman ərəb xalq mahnılarını ilk toplayanlardan biri olub, ərəb mətbuatı haqqında yazılar yazıb. Çində İslamın yayılması haqqında ilk bəhs edənlərdən olub. Osmanlı imperiyasında baş verən hadisələrdən də geniş yazıb.

O, Almaniyada islamşünaslığın öyrənilməsinə sosioloji metodu gətirən ilk şəxsdir.

## Əsərləri

* Arabischer Sprachführer für Reisende (Leypsiq, 1880)
* Die hebräische Verskunst (Berlin, 1894)
* Metrum und Rhytmus. Die Entstehung der arabischen Versmaße (Gissen, 1896)
* Das Muwaššaḥ. Das arabische Strophengedicht (Veymar, 1897)
* The Arabic Press of Egypt (London, 1899)
* Lieder der libyschen Wüste (Leypsiq, 1900)
* Čaghataisches. Die Grammatik *ussi lisani turki* des Mehemed Sadiq (Heydelberq, 1902)
* Chinesisch Turkestan. Geschichte, Verwaltung, Geistesleben und Wirtschaft (Halle, 1908)
* Der Islam. Geschichte-Glaube-Recht. Ein Handbuch (Leypsiq, 1909)
* Die Frau im Islam. Vortrag (Halle, 1909)
* Fünf Vorträge über den Islam (Leypsiq, 1912)
* Islam, Mission, Politik (Leypsiq, 1912)
* Reisebriefe aus Syrien (Berlin, 1913)
* Die Literatur der neuen Türkei (Leypsiq, 1917)
* Dichter der neuen Türkei (Berlin, 1919)
* Zur Geschichte des Islam in China (Leypsiq, 1921)

## İstinadlar
Aldair

**Aldair Nassimentu dos Santos** (, ) — Braziliyalı keçmiş futbolçu. Müdafiəçi kimi çıxış edib. Braziliya milli komandasının üzvu olub və milli komanda ilə 1994-cü il Dünya Çempionatının qalibi olub.

## Karyera Statistikası

### Klub

### Milli komanda

## Uğurları

### Klub

#### Flamenqo
* Karioka Çempionatı: 1986
* Braziliya A Seriya Çempionatı: 1987

#### Benfika
* Portuqaliya Superkuboku: 1989

#### Roma
* A Seriyası: 2000–01
* İtaliya Kuboku: 1990–91
* İtaliya Superkuboku: 2001

#### Murata
* Calcio Sammarinese Çempionatı: 2007–08

### Milli komanda

#### Braziliya
* FIFA Dünya Kuboku:
** Çempion 1994
** İkinci yer 1998
* Copa America:
** Çempion 1989, 1997;
** İkinci yer 1995
* Yay Olimpiya Oyunları: Bürünc medal 1996
* FIFA Konfederasiyalar Kuboku: 1997

### Fərdi
* FIFA XI: 2000
* Golden Foot: 2008, futbol əfsanəsi kimi.
* Roma Futbol klubunun Şöhrət Zalı: 2012

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Behistan

* Behistan (Çaypara) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaypara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Behistan (Mahnişan) — İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Yevlax–Xankəndi dəmiryol xətti

**Yevlax-Xankəndi dəmiryolu** — Yevlax ilə Xankəndi arasında 1978-ci ildə salınmışdır. Bu dəmiryolunu həm yük, həm də sərnişin qatarları üçün istifadə edirlər.

## Tarixi
Xankəndinə gedən relslər 1942-ci ildə döşənib başa çatmışdır, amma bu yol, yəqin ki, müharibə səbəbindən rentabelli olmamış, 1960-cı illərdə bu xətt yenidən qurulmağa başlamışdır.

1962-ci ildə Bakıdan Yevlaxa gələn marşrut xətti Bərdəyə qədər uzadıldı. 1967-ci ildə isə bu bölgənin qatarla Bakıya getmək istəyən sakinləri artıq Ağdamdan yola düşə bilirdilər. 1978-ci ildə isə Bakıdan çıxan qatarın son stansiyası Xankəndi oldu.

## Həmçinin bax
* Xankəndi Dəmiryol Stansiyası
* “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İlanlı (kənd)

**İlanlı** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında kənd adı.

## Tarixi
1728-ci ildən mə'lumdur 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır..

## Toponimi
Azərbaycanda və Ermənistanda "ilan" komponentli çoxlu coğrafi adlar vardır. Azərbaycanda İlanlıdağ (Füzuli rayonu), İlanlı Güney (Kəlbəcər rayonu), İlanlı təpə (Ağdam rayonu, Aşağı Qərvənd k.), İlanlı dərə (Babək, Qazax, Gədəbəy, Masallı rayonları), İlanlı Qobu (İmişli rayonu), İlandağ (Naxçıvan), İlanqaya (Laçın rayonu) və b. Bu toponimlərdə "ilan" sözünün konkret mə'nalarını ayırd etmək çətindir. XIX əsrdə Qars əyalətinin Qars mahalında üç İlanlı kənd adı ilə mənşəcə eynidir. İlanlı kəndin əsasını qoymuş tayfa adıdır. Bu tayfa qədim türkmənşəli Alan tayfasına bağlıdır. Şimali Qafqazda yaşayan qaraçayların və balqarların özünüadlandırmaları "Alan"dır. Ehtimal ki, alanlar eranın əvvəllərində hunların, ya da balqarların tərkibində gəlmişlər. Türkmənistanda Ersari tayfasının bir qolu İlanlar adlanır (orada Yılanlı və İlan dağ adı) Azərbaycanda İlanlı (Şamaxı rayonu) kənd və İlandağ (Culfa rayonu) dağ adı ilə mənşəcə eynidir.

## İstinadlar
Reys 1503 (serial, 2005)

**Reys 1503** () — Kolumbiyanın Caracol Televisión kanalının hazırladığı serial.

Serialın premyerası 15 avqust 2005-ci ildə baş tutub. Azərbaycanda serial Lider Tv-də yayımlanıb.

## İstinadlar
Runi Eva

**Runi Eva** () — Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Turan-Tovuzun futbolçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Billi Qrem

**Uilyam Frenklin Qrem** (; ) — amerikalı evangelist. 1940-cı illərin sonunda məşhurlaşan Qrem Cənub Baptist Cəmiyyəti üzvü olmuşdur.

## İstinadlar
Nuno Mendes

**Nuno Mendes** () — Fransa Liqa 1-də çıxış edən Paris Sen-Jermenin portuqaliyalı müdafiəçisi.

## Uğurları
### Klub
 Sportinq
* **Portuqaliya Çempionatı**
** Qalib (1): 2020/21
* **Portuqaliya Liqa Kuboku** 
** Qalib (1): 2020/21
* **Portuqaliya Superkuboku** 
** Qalib (1): 2022
 PSJ 
* Fransa Liqa 1
** Qalib (1): 2021/22
* **Fransa Superkuboku** 
** Qalib (1): 2022/23

### Milli
### Şəxsi

## Karyera statistikası

### Klub

### Milli

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Felipe Santos

**Felipe Santos** () — Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Araz-Naxçıvan"-ın futbolçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Musixmatch

**Musixmatch** — İtaliyadan bir musiqi verilənlər bazası şirkəti. İstifadəçilərə xidmət göstərən platformu vasitəsilə mahnı sözlərini vaxt sinxronizasiyası və tərcümələr ilə əldə etmək əlçatandır. Platform 50 milyonu aktiv olan ümumilikdə 80 milyon istifadəçisi ilə öz növünün ən böyük örnəyidir.

## İstinadlar
Kalidou Koulibali

**Kalidou Koulibali** () — İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Çelsinin futbolçusu.

## Uğurları
### Klub
 Genk
* **Belçika Kuboku** 
** Qalib (1): 2013
 Napoli
* İtaliya Superkuboku
** Qalib (1): 2014/15
* İtaliya Kuboku
** Qalib (1): 2019/20

### Milli
 Seneqal
* Afrika Millətlər Kuboku
** Qalib (1): 2022
### Şəxsi
* **Seneqalda ilin ən yaxşı futbolçusu**
** Qalib (2): 2017, 2018

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xviça Kvaratsxeliya

**Xviça Kvaratsxeliya** () — Liqa 1 klubu "Pari Sen-Jermen"də və Gürcüstan milli futbol komandasında hücumçu möqveyində çıxış edən gürcü futbolçu.

## Klub karyerası

### Pari Sen-Jermen
17 yanvar 2025-ci ildə Liqa 1 klubu "Pari Sen-Jermen" Kvaratsxeliya ilə 2029-cu ilin iyun ayına qədər müqavilə bağladığını elan etdi. Bu trasnfer ilə o, klub tarixindəki ilk gürcü futbolçu oldu. Transfer məbləğinin 80 milyon avro (70 milyon + 10 milyon bonuslar) olduğu bildirildi.

25 yanvar 2025-ci ildə Kvaratsxeliya "PSJ"-dəki ilk oyununa çıxdı və "Reyms"ə qarşı keçirilən və 1:1 hesabı ilə yekunlaşan matçda Usman Dembelenin açılış qoluna assist etdi. O, klub üçün ilk qolunu 7 fevralda "Monako" üzərindəki 4:1 hesablı qələbədə vurdu. 19 fevralda isə Kvaratsxeliya "Brest" üzərindəki 7:0 hesablı qələbə ilə yekunlaşmış matçda "PSJ" üçün Çempionlar Liqasındakı ilk qolunu vurdu.

## İstinadlar
İlibulaq (Mahnişan)

**İlibulaq** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 870 nəfər yaşayır (196 ailə).

## İstinadlar
Marselo Brozoviç

**Marselo Brozoviç** () — İtaliya A Seriyasında çıxış edən İnterin xorvatiyalı futbolçusu.

## Uğurları
### Klub
 Dinamo Zaqreb
* **Xorvatiya Çempionatı**
** Qalib (3): 2012/13, 2013/14, 2014/15
 İnter
* İtaliya A Seriyası
** Qalib (1): 2020/21
* İtaliya Superkuboku
** Qalib (2): 2021/22, 2022/23
* İtaliya Kuboku
** Qalib (1): 2021/22

### Milli
### Şəxsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cek Qriliş

**Cek Qriliş** () — İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Mançester Sitinin ingiltərəli futbolçusu.

## Uğurları

### Klub
 Mançester Siti
* İngiltərə Premyer Liqası
** Qalib (1): 2021/22

### Milli

### Şəxsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Katerin Uilson

**Katerin Uilson** () — cinayətlərdən birini görə edam olunmuş, lakin ümumilikdə altı cinayət daha törətdiyi düşünülən ingilis qatil. O, tibb bacısı işləyirdi və qurbanlarını vəsiyyətlərində pullarını ona buraxmağa təşviq etdikdən sonra onları zəhərləmişdi. Hökm çıxaran hakim onu xüsusi olaraq "yaşamış ən böyük cinayətkar" kimi təsvir etmişdir.

## Cinayətlər
Uilson  əvvəlcə Spoldinqdə tibb bacısı kimi çalışmış, daha sonra Körbi-Lonzdeylə köçmüşdür. O, Dikson adlı bir adamla evlənsə də, əri tezliklə ölmüş və onun kolxikumdan zəhərləndiyi ehtimal edilmişdir. Həkim cəsədin yarılmasını təklif etsə də, Uilson ona bunu etməməsi üçün yalvarmış və o, bu fikrindən əl çəkmişdir.

1862-ci ildə Uilson öz vəsiyyətini onun xeyrinə yenidən yazmış Sara Karnellə qulluq edən bir tibb bacısı kimi çalışmış və az sonra ona "sakitləşdirici məhlul" gətirərək "İç onu, əzizim, səni isitəcək" demişdir. Karnell bu məhluldan bir ağız dolusu içmiş və ağzını yandırdığından şikayətlənərək tüpürmüşdür. Sonradan məlum olmuşdur ki, sözügedən maye yataq paltarında dəlik açıb. Hadisədən sonra Uilson Londona qaçsa da, bir neçə gün sonra həbs edilmişdir.

## Birinci mühakimə
Onun Karnellə verdiyi içkinin tərkibində 50 nəfəri öldürməyə kifayət edən sulfat turşusu olduğu ortaya çıxmışdır. Uilson turşunun ona dərmanı hazırlayan əczaçı tərəfindən səhvən verildiyini iddia edib. O, adam öldürməyə cəhd ittihamı ilə mühakimə olunsa da, bəraət almışdır. 

## İstinadlar
Mixail Mudrik

**Mixail Mudrik** () — İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Çelsinin futbolçusu.

2024-cü il dekabr ayında Mixail Mudrik narkoloji testdən uğurla keçə bilməyib və futboldan müvəqqəti olaraq uzaqlaşdırılıb

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Enner Valensiya

**Enner Valensiya** () — Türkiyə Super Liqasında çıxış edən Fənərbaxçanın futbolçusu.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Adalbert Ştifter

**Adalbert Ştifter** () — avstriyalı yazıçı, şair, rəssam və pedaqoq idi. O, yazılarında təsvir olunan canlı təbiət mənzərələri ilə tanınırdı.

## Həyatı
Şifter Bohemiyanın Oberplan şəhərində (müasir Çexiyanın Qorni-Plana şəhərində) anadan olub. O, varlı kətan toxucusu İohann Stifter və həyat yoldaşı Maqdalenanın böyük oğlu idi. İohann 1817-ci ildə aşmış vaqon altında qalaraq əzilib ölmüşdü. Stifter Kremsmünsterdəki *Benediktin Gimnaziyasında* təhsil alıb və 1826-cı ildə hüquq öyrənmək üçün Vyana Universitetinə getdi. 1828-ci ildə o, Fenni Qraypl-a aşiq oldu, lakin beş il davam edən münasibətdən sonra valideynləri onun sonrakı yazışmalarını qadağan etdi və onun bu itkisi heç vaxt sağalmadı. Şifter 1835-ci ildə Amaliya Muhaupt ilə nişanlanıb, 1837-ci ildə evlənsə də, onlar xoşbəxt ola bilmədilər. Hamilə qala bilməyən həyat yoldaşı və Şifter müxtəlif vaxtlarda Amaliyanın üç qardaşı qızını övladlığa götürməyə çalışıblar. Onlardan biri, Kuliana bir neçə dəfə qaçdı və nəhayət yoxa çıxdı, ancaq dörd həftə sonra Dunayda boğularaq tapıldı.

Ştifter 1848-ci il inqilablarını alqışlayan və adının Frankfurt parlamentində namizəd kimi irəli sürülməsinə icazə verən güclü liberal əqidəyə malik idi. O, dövlət məmuru olmaq əvəzinə, Vyana aristokratlarının tyutoru oldu və ona görə də yüksək qiymətləndirildi. Onun tələbələri arasında şahzadə Mariya Anna fon Şvartsenberq və Klemens Venzel fon Metternixin oğlu Riçard Metternix də var idi. O, rəsm satışından da bir qədər pul qazandı və 1840-cı ildə "Der Condor" adlı ilk hekayəsini nəşr etdi. Dərhal uğur qazanan Ştifter sabit bir yazıçılıq karyerasına başladı.

Stifter 1848-ci ildə Linsdə oldu və bir il sonra daimi olaraq oraya köçərək burada redaktor olaraq işləməyə başladı.

Onun fiziki və mental sağlamlığı 1863-cü ildə pisləşməyə başladı və 1867-ci ildə Ştifter qaraciyər sirrozuna tutuldu. Dərin depressiyada olan Ştifter 1868-ci il yanvarın 25-nə keçən gecə boynunu ülgüc ilə kəsmiş və üç gün sonra ölmüşdür.

## İstinadlar
Dark web

**Dark web** () qaranlıq şəbəkələrdə mövcud olan Ümumdünya Veb məzmunudur: İnternetdən istifadə edən, lakin daxil olmaq üçün xüsusi proqram təminatı, konfiqurasiyalar və ya icazə tələb edən üst-üstə düşən şəbəkələr.
Qaranlıq internet vasitəsilə şəxsi kompüter şəbəkələri istifadəçinin yeri kimi şəxsiyyəti müəyyənləşdirən məlumatları açıqlamadan anonim şəkildə əlaqə saxlaya və iş apara bilər. 
Qaranlıq veb dərin internetin kiçik bir hissəsini təşkil edir, İnternetin veb axtarış motorları tərəfindən indeksləşdirilməyən hissəsi, bəzən termindərin veb səhvən qaranlıq internetə istinad etmək üçün istifadə oluna bilər.

Qaranlıq şəbəkəni təşkil edən qaranlıq şəbəkələrə kiçik, dostdan dosta həmyaşıd şəbəkələr, həmçinin ictimai təşkilatlar və şəxslər tərəfindən idarə olunan Tor, Freenet, I2P və Riffle kimi böyük, populyar şəbəkələr daxildir. 
Qaranlıq internet istifadəçiləri adi interneti şifrələnməmiş təbiətinə görə Clearnet adlandırırlar. 
Tor qaranlıq veb və ya onionland şəbəkənin yüksək səviyyəli domen şəkilçisi .onion altında soğan marşrutlaşdırmasının trafik anonimləşdirilməsi texnikasından istifadə edir.

## Terminologiya
### Tərif

Qaranlıq veb tez-tez dərin veb ilə qarışdırılır, vebin axtarış motorları tərəfindən indeksləşdirilməyən (axtarıla bilən) hissələri. 
Qaranlıq veb termini ilk dəfə 2009-cu ildə ortaya çıxdı; lakin əsl qaranlıq torun ilk dəfə nə vaxt ortaya çıxdığı məlum deyil. 
Bir çox internet istifadəçiləri yalnız səth şəbəkəsindən, tipik bir veb brauzer tərəfindən əldə edilə bilən məlumatlardan istifadə edirlər. 
Qaranlıq veb dərin internetin kiçik bir hissəsini təşkil edir, lakin onun məzmununa daxil olmaq üçün xüsusi proqram təminatı tələb olunur. 
Bu çaşqınlıq ən azı 2009-cu ilə təsadüf edir. 
O vaxtdan bəri, xüsusilə İpək Yolu (The Silk Road) ilə bağlı reportajlarda bu iki termin tez-tez qarışdırılır, fərqləndirilməli olduğu tövsiyələrinə baxmayaraq.



## Məzmun
Torda bir çox məlumat verən saytlar, eləcə də siyasi müzakirə forumları mövcuddur. Bitcoin ilə əlaqəli saytlar, fırıldaqçılıqla əlaqəli xidmətlər və poçt sifarişi xidmətləri ən məhsuldarlardan bəziləridir.

2020-ci ilin dekabr ayına olan məlumata görə, .onion-da aktiv Tor saytlarının sayı 76,300 (çoxlu nüsxələri ehtiva edir) olaraq qiymətləndirilib. 
Bunlardan 18 000-də orijinal məzmun olacaq. 

2017-ci ilin iyul ayında Tor Layihəsinin üç təsisçisindən biri olan Rocer Dingledine Facebook-un ən böyük gizli xidmət olduğunu söylədi. 
Qaranlıq veb Tor şəbəkəsindəki trafikin yalnız 3%-ni təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Darknet
* Deepweb

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnternetin Qaranlıq tərəfindəki mənzərəyə hücum edir
Avroviziya Xoru 2023

**Avroviziya Xoru 2023** — Avropa Yayım Birliyi (EBU) və İnterkutur fondunun əməkdaşlığı ilə təşkil olunacaq sayca üçüncü Avroviziya Xoru Müsabiqəsi. Tədbir 2021-ci il buraxılışının Koronavirus pandemiyası məhdudiyyətləri səbəbilə ləğv edilməsində sonra, yenidən Latviyada keçiriləcək.

## Müsabiqə

Avropa Yayım Birliyi 4 oktyabr 2022-ci il tarixində, Avroviziya Xor Müsabiqəsinin 2023-cü il üçün planlaşdırılan altı böyük layihədən biri olacağını bildirərək, növbəti buraxılışın yarışmanın ana vətəni hesab edilən Latviyada keçiriləcəyini açıqlamışdır. Ölkə bununla da, beynəlxalq yarışmaya artıq ikinci dəfə ev sahibliyi etmiş olacaq və müsabiqənin bütün yaradıcı təşkilat işləri, növbəti aylarda müəyyənləşəcək.

EBU TV Musiqi qrupunun hazırkı rəhbəri və eyni zamanda Avroviziya Xoru Müsabiqəsinin yaradıcısı hesab edilən, icraçı prodüser Yeva Rozentale, yarışmanın 2023-cü ilin payız aylarında keçiriləcəyini elan etmişdir.

2023-cü ilin fevral ayına qədər, hələ ki 4 ölkə yarışmada iştirak edəcəyini açıqlayıb. Bunlardan Litva, qonşu ölkənin qarşılayacağı tədbirdə ilk dəfə iştirak edəcəyini rəsmən təsdiqləyərkən,  İsveçrə isə müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir.

## Digər ölkələr

*  İsveçrə - İsveçrənin fransızdilli milli yayımçısı RTS, qərarlaşdırılmış büdcə planlarında, müsabiqədə iştirakı nəzərdə tutmadıqlarını elan edərək, yarışmadan imtina ediblər. Ölkə ilk və sonuncu dəfə 2019-cu il buraxılışında təmsil olunub.
*  Şotlandiya - Şotlandiya milli yayımçısı BBC Alba, müsabiqədə iştirak edəcəklərini istisna etməyib və yanvar ayının sonunda iştirakla bağlı yekun qərarı elan edəcəklərini açıqlayıb.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sen no Rikyu

və ya sadəcə **Rikyu** – yapon çay mərasiminin ustası. Çay mərasimi üzrə Sen məktəbinin qurucusudur.

## Həyatı
Rikyu 1522-ci ildə Yaponiyanın Sakay şəhərində doğulmuşdur. Onun babası Tanaka Senami şoqun Aşikaqa Yoşimasanın doboşularından – çay mərasimi xidmətçilərindən biri olmuşdur. Atası Yohey İzumi əyalətinə köçmüş və atasının adındakı "Sen" hissəciyini soyad kimi qəbul etmişdir. Ailə balıq satışı ilə məşğul olmağa başlamışdır.

Rikyu Naomi məktəbinin üzvü olan Kitamuki Doçindən, daha sonra isə Murata Şukonun məktəbinin üzvü olan Takeno Coodan yapon çay mərasiminin incəliklərini öyrənmişdir. Kiotoda yerləşən Daytoku məbədində isə Şorey Şukindən Zen dərsləri almışdır. 1570–1573-cü illərdə İmay Sokyu və Tsuda Soqyu ilə birlikdə Oda Nobunaqanın sadosu – çay mərasimi təşkilatçısı olmuşdur. Eyni vəzifəni Toyotomi Hideyoşi üçün də yerinə yetirmiş və ondan mülklər almışdır. O, 1585-ci ildə Hideyoşi tərəfindən İmperator Oqimaçinə həsr olunmuş çay mərasimini təşkil etmiş, 1587-ci ildə isə Hideyoşinin Kitano məbədində açıq havada keçirilən çay mərasimini idarə etmişdir.

### Ölümü
1591-ci ildə Rikyu Hideyoşi ilə münaqişə yaşamış və intihar etməyə məcbur olmuşdur. Münaqişənin səbəbi bilinməsə də, bir neçə variant ortaya atılmışdır: özünün heykəlini Kimmokakuda yerləşdirməsi; qızını Hideyoşiyə verməməsi; çay ləvazimatları üçün böyük məbləğlər istəməsi. O, 21 aprel 1591-ci ildə ölmüşdür.

## Töhfələri
Sen no Rikyu yapon çay mərasiminə bir neçə yenilik gətirmişdir. Bambukdan hazırlanan çiçəkliklər, Raku keramikasından hazırlanan qara çay boşqabları və Amida no kama adlı dəmir çaydan onun çay mərasiminə gətirdiyi bir sıra yeniliklər idi. O, ələ yaxın olan sadə əşyalardan istifadə etməyə üstünlük vermiş və çay mərasiminin gündəlik aspektini vurğulamaq istəmişdir.

Rikyu şeirlərinin birində "çay mərasiminin su qaynatmaq, çay dəmləmək və onu içməkdən başqa bir şey olmadığını" qeyd etmişdir. O, çay evinin – çaşitsunun ölçüsünün kiçildilməsindən məsul şəxs olmuşdur. O, ölçünü iki tatamiyə, hətta bir yarım tatamiyə endirmiş, yoriay idealını tətbiq etmək istəmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Qədim Əhmədov

**Qədim Əhmədov** () — Azərbaycanın dövlət və siyasi-ictimai xadimi, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı.

## Həyatı
Qədim Əhmədov 1929-cu ildə İmişli rayonunun Mirili kəndində anadan olmuşdur. Əmək faliyyətinə 1947-ci ildə İmişli rayon İcrayyə Komitəsində başlamış, 1948–1951-ci illərdə İmişli rayon Partiya Komitəsində təlimatçı, 1951–1953-cü illərdə İmişli RİK-də şöbə müdirü, 1953–1955-ci illərdə İmişli rayon Komsomol Komitəsinin 1-ci katibi, 1955–1956-cı illərdə İmişli rayon Partiya Komitəsinin Qaradonlu MTS üzrə katibi işləmişdir. Bacarıqli iş fəaliyyətinə görə Bakı Ali Partiya Məktəbinə təhkim edilmiş, 1956–1960-cı illərdə Ali Partiya Məktəbində oxumuişdur. İmişli rayon Partiya Komitəsində 1960-cı ildə təlimatçı, 1961–1965-ci ilin yanvar ayına kimi 2-ci katib vəzifəsində işləmişdir. İkinci Ali təhsili Azərvaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda almışdır.

1965-ci ildən 1969-cu ilə kimi Qasım-İsmayılov rayon Partiya Komitəsinin 1-ci katibi vəzifəsində işləmişdir. 1969–1981-ci ilə kimi Füzuli rayon Partiya Komitəsinin 1-ci katibi vəzifəsində işləmişdir.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin dalbadal 4 dəfə (6, 7, 8 və 9-cu çağırış) deputatı seçilmişdır.

1981-ci ildən Azərbaycan Respublikası Melorasiya və Su Təsərrüfatı Nazirliyində Kadrlar üzrə müavin, 2008-ci ilə kimi Kadrlar İdarəsinin rəisi vəzifəsində işləmiş, 2008-ci ildən Fəxri Təqaudə layiq görülmüşdür.

İşlədiyi dövrdə bir sıra dövlət mükafatları ilə, o cümlədən, 5 dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni, fəxri fərmanlar və medallarla təltif edilmişdir.

2015-ci ildə vəfat etmişdir, İmişli rayon qəbrastanlığında dəfn edilmişdir

## İstinadlar
Senzay Vakaşu

və ya qısaca  – yapon poeziyasının yeddinci imperial antologiyası. Keçmiş imperator Qo-Şirakavanın əmri ilə 1183–1188-ci illərdə tərtib olunmuş, növbəti illərdə əlavələr edilmişdir. Antologiyanın tərtibatçısı və girişinin yazarı Fucivara no Şunzey olmuşdur. Antologiya 20 kitab və 1285 şeirdən ibarətdir.

## Tarixi
Antologiyanın tərtib olunduğu dövr Yaponiyada Tayra və Minamoto klanları arasında baş verən müharibə dövrünə təsadüf edir. Şunzey əsəri tərtib edərkən Kiotoda yaşayırdı. Müharibə dövrü olduğu üçün antologiyanın tərtibatında çətinliklər və gecikmələr yaşanmış, nəticə də, əsər 5 il ərzində tamamlanmışdır.

Son mətn keçmiş imperator Qo-Şirakavaya 1188-ci ildə təqdim olunmuş və Şunzeyin öz dəsti-xətti ilə yazılmış 20 əlyazmadan ibarət olmuşdur.

## Strukturu
Şunzey antologiyanı tərtib edərkən son 200 ilin ən yaxşı poeziya işlərini daxil etməyə çalışmış, həm son, həm də qədim şeirləri seçmişdir. Qədim ənənələrlə yenidən əlaqə qurmaq üçün ilk dörd imperial antologiyanın 20 kitablıq formatına qayıtmışdır.

"Senzayşu"nun quruluşu "Kokinşu"nun quruluşunu xatırladır. İlk 10 kitab təbiət şeirlərinə, son 10 kitab isə sevgi şeirlərinə həsr olunmuşdur. Əsas yenilik son iki kitabın dini şeirlərdən ibarət olması idi. Belə ki, Şunzeyin dinə böyük marağı var idi.

## Şairlər
Antologiyada 383 şəxsin şeiri öz əksini tapmışdır. Bu şəxslərə zadəganlar, saray əyanları, rəsmilər, saray xanımları, keşişlər, rahibələr, hətta kurtizankalar daxildir. Şunzey qocalar və gənclər, kişilər və qadınlar, mühafizəkarlar və yenilikçilər arasında tarazlıq yaratmağa çalımışdır.

Antologiyanın əsas şairləri bunlardır: Minamoto no Toşiyori (52 şeir), Şunzey (36 şeir; çoxu Qo-Şirakavanın əmri ilə əlavə olunmuşdur), Fucivara no Mototoşi (26 şeir), keçmiş imperator Sutoku (23 şeir), Şune (22 şeir), İzumi Şikibu (21 şeir).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi

## Haqqında
Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi, 1950-ci illərdə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin tərkibində şöbə kimi fəaliyyətə başlayıb, 1983-cü ildən Bakı Şəhər Mədəniyyət İdarəsi olaraq fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 yanvar 2006-cı il tarixli, 359 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi və Gənclər, İdman və Turizm Nazirliyi ləğv edilmiş Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi əsasında Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi yaradılmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 aprel 2006-cı il tarixli, 393 nömrəli Fərmanı ilə Mədəniyyət və Turizm haqqında əsasnamə təsdiq edilmiş və əsasnaməyə əsasən Bakı Şəhər Mədəniyyət və Turizm İdarəsi yaranmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin strukturunun təkmilləşdirilməsi haqqında 29 mart 2016-cı il tarixli, 1932 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Bakı Şəhər Mədəniyyət və Turizm İdarəsinin bazasında Bakı Şəhər Mədəniyyət və Turizm Baş İdarəsi yaradılmışdır.

Mədəniyyət və Turizm Sahəsində dövlət idarəçiliyin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 aprel 2018-ci il tarixli, 04 nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi ləğv edilmiş və onun əsasında Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yaradılmışdır. Bakı Şəhər Mədəniyyət və Turizm Baş İdarəsinin əsasında isə Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsi yaranmışdır.

Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsində Fərəh Şəkinskaya, Aydın Teymurov, Akif İslamzadə, Rza Abbasov, Fikrət Babayev, Həsənağa Qurbanov, Əlikram Əliyev, Vuqar Zeynalov və Cəlil Məlikov rəis vəzifəsində çalışmışlar.

13 aprel 2022-ci il tarixindən Baş İdarəyə İbrahim Müseyib oğlu Əliyev rəhbərlik edir.

## Tabeliyindəki qurumlar
Hazırda Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş İdarəsinin tabeliyində 6 incəsənət məktəbi, 30 uşaq musiqi məktəbi, 4 teatr konsert təşkilatı, 75 kitabxana, 44 Mədəniyyət Sarayı, Mərkəzi, Mədəniyyət Evi və  klubu, 3 Heydər Əliyev Mərkəzi, 5 muzey,  1 və 2 nömrəli Maliyyə və İqtisadi Regional Bölmələri fəaliyyət göstərir, 5000 nəfərədək insan çalışır. 

## İstinadlar
Kasta

**Kasta** — İspan Amerikası və Filippində müstəmləkə dövründə İspan elitası tərəfindən yaradılmış və 17–18-ci əsrlərdə rəsmi olaraq mövcud olan iyerarxik irqi təsnifat sistemidir, hələ də fəal şəkildə istifadə olunur.
Zbiqniev Bonek

**Zbiqniev Bonek** () — Polşalı keçmiş futbolçu, məşqçi, idman funksioneri. UEFA-nın hazırkı vitse-prezidenti. O, əsasən yarımmüdafiəçi kimi oynasada, sağ cinah və ikinci hücumçu kimi oynamağı bacarırdı.

O, bütün zamanların ən böyük polşalı oyunçularından biri hesab olunur və 2004-cü ildə Pele tərəfindən yaşayan 100 ən yaxşı futbolçudan biri seçilib.

## Karyera

### Klub Karyerası
Zbiqnev Boniek karyerasına 1973-cü ildə "Zavişa" klubunda başlayıb. Daha sonra 1975-ci ildə "Vidzev" klubuna keçən futbolçu, 1982-ci ilə kimi bu klubda çıxış edir.

Bonek Avropanın güclu liqalarından birində özünü sınayan ilk polyaklardandır. 1982-ci ildə İtaliyanın "Yuventus" klubuna keçən Zbiqnev Bonek burada dərhal əsas heyət oyunçusuna çevrilir. Mişel Platini ilə bir tandemdə çıxış edir. 80-ci illərin birinci yarısında "Yuventus"un oyununu böyük ölçüdə müəyyən edən bu tandem olur.

Baş məşqçi Covanni Trapattoninin rəhbərliyi altında Bonek 1984-cü ildə Kuboklar Kubokunu, həmin ilin Avropa Super Kubokunu və nəhayət, 1985-ci ildə Avropa Çempionlar Kubokunu qazandı. Beləliklə, "Yuventus" muzeyi eyni vaxtda üç ən nüfuzlu Avropa kuboku ilə bəzədilmiş ilk futbol klubu oldu (bundan əvvəl "Qoca Sinyora" yalnız 1977-ci il UEFA Kubokunu qazanmışdı).

1985-ci ildə İtaliyanın başqa bir klubu "Roma" klubuna keçir.

### Milli komanda karyerası
O, ölkəsinin millisi ilə birlikdə 1982-ci il dünya çempionatının "bürünc"ünü qazanıb. Həmin dünya çempionatında o, Belçika millisinə qarşı het-trik edib. Ümumilikdə Polşa Milli komandasının heyətində Zbiqnev Bonek 80 oyunda meydana çıxıb və 24 qol vurub.

## Məşqçi karyerası
Boniek futbolçu kimi peşəkar karyerasını başa vurduqdan sonra bir neçə il ortabab İtaliya klublarını çalışdırıb, bundan sonra Polşa Futbol İttifaqının təklifini qəbul edərək, onun vitse-prezidenti olur.

2002-ci ilin iyulunda Bonek Polşa millisinin baş məşqçisi kimi debüt edir, lakin o, uzun müddət orada qalmır. Beş oyundan sonra başqa məşqçi ilə əvəzlənir.

## Statistika

## Uğurları

### Komanda ilə
* Dünya Kubokunun bürünc mükafatçısı: 1982
* Futbol üzrə İtaliya kubokunun qalibi: 1983, 1986
* A seriyasının çempionu: 1982, 1984
* Avropa kubokunun qalibi: 1985
* Kuboklar Kubokunun qalibi: 1984
* UEFA Super Kubokunun qalibi: 1984

### Fərdi
* Polşada ilin futbolçusu: 1978, 1982
* Dünya Kubokunun simvolik komandasına daxil edilib: 1982
* FIFA 100 siyahısına daxildir
* Golden Foot: 2009 ("Futbol Əfsanələri" nominasiyasında)
* FAI International Football Awards: Beynəlxalq Şəxsiyyət: 2012
* İtaliya Futbol Şöhrət Zalı: 2019

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Emeritus

**Emeritus** (; qadın cinsində ***emerita***) —təhsil kontekstində istifadə olunan bu söz, öz sahəsinə mühüm töhfələr vermiş təqaüdçü professor və ya pedaqoqa verilən ad və ya fərqlənmədir. Buraya nəşr edilmiş tədqiqatlar, innovativ tədris metodları, tələbələrin və həmkarların mentorluğu və digər nailiyyətlər daxil ola bilər. Başlıq, fərdin keçmiş töhfələrini qəbul və qibtə etmək və akademik icma daxilində irsini qorumaq üçün bir yoldur.

## İstinadlar
Pulsoksimetr

**Pulsoksimetr** kapilyar qanda oksigenlə doyma səviyyəsinin qeyri-invaziv ölçülməsi üçün tibbi monitorinq və diaqnostik cihazdır.
Bir çox patologiya var, onların gedişatı qanda xroniki oksigen çatışmazlığı ilə müşayiət olunur. Bu vəziyyətdə qanın oksigen doyma göstəricisi daimi monitorinq tələb edir.

## Əməliyyat prinsipi
Metod iki fenomenə əsaslanır. Birincisi, iki müxtəlif dalğa uzunluqlu işığın hemoglobin tərəfindən udulması onun oksigenlə doymasından asılı olaraq dəyişir. İkincisi, toxumalardan keçən işıq siqnalı, hər ürək döyüntüsü ilə arterial yatağın həcminin dəyişməsi səbəbindən pulsasiya edən bir xarakter alır. Nəbz oksimetrində iki dalğa uzunluğunun işıq mənbəyinin olduğu periferik sensor var: 660 nm və 940 nm. Udulma dərəcəsi qanda nə qədər hemoglobinin oksigenlə doyduğundan asılıdır.

## Hekayə
Oksimetr 1943-cü ildə Glenn Allan Millikan tərəfindən hazırlanmış və 1949-cu ildə nəşr edilmişdir. Earl Wood mütləq O2 doyma dəyərini əldə etmək üçün qanı qulaqdan çıxarmaq üçün təzyiqli bir kapsul əlavə etdi. Bu konsepsiya bugünkü ənənəvi nəbz oksimetriyasına bənzəyir, lakin bunu etmək çətin idi. fotoelementlərin və işıq mənbələrinin qeyri-sabitliyinə görə; bu gün bu üsuldan istifadə edilmir.

İlk nəbz oksimetriyası 1972-ci ildə yapon biomühəndisləri Takuo Aoyagi və Michio Kishi tərəfindən Yaponiya tibbi elektron avadanlıq istehsalçısı Nihon Kohden-də qırmızı və infraqırmızı işığın ölçmə yerində impuls komponentləri tərəfindən udulma nisbətindən istifadə edərək hazırlanmışdır. Cərrah Susumu Nakajima cihazı ilk dəfə 1975-ci ildə xəstələr üzərində sınaqdan keçirdi.

1995-ci ildə Masimo, arterial siqnalı venoz siqnaldan ayıraraq xəstənin hərəkəti və aşağı perfuziya zamanı dəqiq ölçə bilən siqnal çıxarma texnologiyasını təqdim etdi. O vaxtdan bəri nəbz oksimetri istehsalçıları hərəkətdə olarkən yanlış siqnalları azaltmaq üçün yeni alqoritmlər işləyib hazırlamışlar. Beləliklə, çətin mühitlərdə nəbz oksimetrlərinin performansında hələ də mühüm fərqlər var.

## İstinadlar
Kərdi (Mahnişan)

**Kərdi** () - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 298 nəfər yaşayır (63 ailə).

## İstinadlar
Sosialist qardaşlıq öpüşü

**Sosialist qardaşlıq öpüşü** və ya **sosialist qardaşlıq qucaqlaşması** — sosialist ölkələrinin dövlət xadimləri arasında xüsusi salamlaşma forması idi. Bu hərəkat sosialist dövlətləri arasında xüsusi bir əlaqənin mövcudluğunu ifadə edirdi.

Sosialist qardaş öpüşü yanaqlarda üç öpüşdən ibarət idi. Xüsusi günlərdə bir-birini daha yaxından görən iki lider bu yaxınlığı dodaq-dodağa öpərək nümayiş etdirirdilər. Sosialist liderlərin dodaq-dodağa öpüşməsi Qədim Roma və İranda əl öpmə iyerarxiyasından fərqli olaraq bərabərliyi ifadə edirdi.

İosif Stalin Sovet lideri olduqdan sonra 1936-cı ildə hərbi pilot Valeri Çkalov onun dodaqlarından öpməyə cəhd edəndə əvvəlcə tərəddüd etmişdir, lakin o, tanış olmadığı bu ənənəyə öyrəşmiş və 1937-ci ildə hərbi pilot Vasil Molokovu özü öpüşmüşdür. Sosialist liderlər arasında Leonid Brejnev ən çox dodaqdan öpüşmə ilə məşhurdur. 1974-cü ildə Sovet İttifaqına səfər edən Kuba lideri Fidel Kastro Brejnevin öpüşməməsindən yayınmaq üçün puro çəkərək təyyarədən düşdüyü deyilir.

Ən məşhur sosialist qardaşlıq öpüşü 1979-cu ildə Sovet lideri Leonid Brejnev və Şərqi Almaniya lideri Erix Honekker arasında Şərqi Almaniyanın yaranmasının 30-cu ildönümünü qeyd edən öpüşdür. Məşhur rəssam Dmitri Vrubel bu öpüşü 1990-cı ildə Berlin divarına qraffiti kimi çəkmişdir. Bu qraffiti "Allahım, bu ölümcül sevgidən qurtulmağıma kömək et" kimi tanınır.
Madabad

* Madabad (Xudabəndə) — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Madabad (Mahnişan) — İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Leylan (dəqiqləşdirmə)

* Leylan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Məlekan şəhristanının Leylan bəxşində şəhər.
* ‎Leylan (Mahnişan) — İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 

## Həmçinin bax
* Leylan (ad)
Nazim Sadıxov

**Nazim Sadıxov** () — UFC-də çıxış edən Azərbaycanı təmsil edən qarışıq döyüş sənəti iştirakçısıdır.

## Həyatı
Nazim Sadıxov 6 yaşı olanda ailəsi ilə birlikdə Azərbaycanın paytaxtı Bakıdan ABŞ-ın Nyu-York ştatının Bruklin şəhərinə köçmüşdür. Uşaq yaşlarından karate, daha sonra MMA ilə məşğul olmağa başladı.

## Karyerası
16 avqust 2022-ci ildə, Sadıxov əfqan əsilli MMA döyüşçüsü Əhməd Həssənzadə ilə Dana White's Contender Series - Contender Series 2022 yarışmasında yüngül çəkidə qarşılaşdı və UFC prezidentinin qarşısında kifayət qədər təsirli qalibiyyəti sayəsində UFC ilə müqavilə bağladı. Sadıxov, üçüncü raundun 1:59-cu dəqiqəsində sağ çəngəl (right hook) zərbəsi ilə Həssənzadəni nokaut (KO/TKO) edərək qalib gəlmişdir.

Nazim Sadıxov UFC-də ilk görüşünü 18 fevral 2023-cü ildə, UFC Fight Night: Andrade vs. Blanchfield turnirində amerikalı Evan Elder-ə qarşı keçirib və üçüncü raundun 0:40-cı dəqiqəsində TKO (texniki nokaut) ilə qalib gəlib.

16 iyul 2023-cü ildə, UFC Fight Night: Holm vs. Bueno Silva turnirində amerikalı Terrensi Makkenniyə qarşı döyüşün ikinci raundunun 1:08-ci dəqiqəsində boğma texniki fəndi ilə (SUB) qələbə qazanıb. Həmin il noyabrın 12-də keçirilən UFC 295 turnirində, Sadıxov rusiyalı döyüşçü Vyaçeslav Borşovla qarşılaşıb və görüş heç-heçə nəticələnib. Bu qarşılaşma “Gecənin ən yaxşı performansı” mükafatına layiq görülüb. 

16 fevral 2025-ci ildə, UFC Fight Night: Cannonier vs. Rodrigues turnirində braziliyalı döyüşçü İsmael Bonfim ilə qarşılaşan Nazim Sadıxov, birinci raundun son saniyəsində (5:00) TKO (texniki nokaut) ilə qalib gəlmişdir.

21 iyun 2025-ci ildə keçirilən UFC Fight Night: Hill vs. Rountree turnirində Sadıxov braziliyalı döyüşçü Nikolas Motta ilə qarşılaşıb və ikinci raundun 4:21-ci dəqiqəsində TKO (texniki nokaut) ilə qalib gəlib. Bu qarşılaşma “Gecənin ən yaxşı performansı” və “Gecənin döyüşü” mükafatlarına layiq görülüb.

Sadıxov karyerası boyu 13 görüşdə 11 qələbə, 1 məğlubiyyət və 1 heç-heçə yaşayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UFC-də Nazim Sadıxovun profili
* ESPN-də Nazim Sadıxovun profili
* 
* ''fighttime.ru'' saytındakı döyüş statistikası
Odlar yurdu (oratoriya)

**Odlar yurdu** — Vasif Adıgözəlovun 1988-ci ildə yazdığı (sözləri Rəfiq Zəka Xəndanındır) oratoriya.
Əsər Azərbaycan xalqının keçdiyi keşməkeşli yolu musiqinin dili ilə dinləyiciyə çatdırır. Əsərə görə Vasif Adıgözəlov Dövlət Mükafatına layiq görülmüşdür.

Odlar Yurdu oratoriyası ilk dəfə 1988-ci il martın 3-də Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında səslənmişdir. Əsərə görkəmli dirijor R.Abdullayev dirijorluq etmişdir. Aparıcı, solistlər, xor və simfonik orkestr üçün yazılmış bu oratoriyanı Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik orkestri, Dövlət xor kapellası, Azərbaycan televiziyası və radiosunun xoru, solistlərdən xalq artisti Xuraman Qasımova, Əli Haqverdiyev və bədii qiraətçi Mikayıl Mirzə ifa etmişlər.

Oratoriya 10 hissədən ibarətdir:
* I ― Müqəddimə 
* II ― "Azərbaycan"
* III ― "Zəhmət nəğməsi"
* IV ― "İrəli"
* V ― "Laylay"
* VI ― "Qara buludlar" 
* VII ― "Basqın" 
* VII ― 
* IX ― "Ananın səsi"
* X ― Final
## İstinadlar
Qüntər Teçş

**Qüntər Teçş ** () — Bəşəriyyətin ən qlobal incəsənət hadisəsi hesab edilən "Dünya Xor Oyunları"nın yaradıcısı. O, eyni zamanda təşəbbüskarı olduğu İnterkultur fondunun prezidentidir.

## Həyatı
Qüntər Teçş 28 yanvar 1946-cı ildə, indiki Çexiyanın Bruntalo rayonunda dünyaya gəlmiş və doğumundan az müddət sonra ailəsi Almaniyaya yerləşmişdir. Frankfurt şəhərində təhsilini tamamladıqdan sonra, Ştutqart kompüter istehsalçısı ICL-də, sistem analitiki kimi təcrübələrdən keçir və müxtəlif şirkətlərdə İT məsləhətçisi və təlimçi kimi iş fəaliyyətinə başlayır.

Qüntər Teçş eyni zamanda, xor musiqisinin azarkeşi, ifaçısı idi və bu səbəblə bütün həyatını xor müsabiqələri və konsertlərinin təşkilinə həsr etmək qərarını alır. Onun musiqi sahəsi üzrə ilk quruculuq fəaliyyəti, 1988-ci ildə 1-ci Budapeşt Beynəlxalq Xor Müsabiqəsini təşkil etməklə həyata keçir.

Qüntər Teçş tədbirin nəticəsi olaraq, 1990-cı ildə, beynəlxalq xor hərəkatının qlobal miqyasda fəal təşkilatçısı hesab edilən İnterkultur Assosiasiyasının əsasını qoymuşdur.

İnterkultur fondunun uğurlu və məqsədli işgüzar fəaliyyətinin nəticəsi olaraq, 2000-ci ildə "Dünya Xor Oyunları"(O zamanlar-*Xor Olimpiadaları*) adlı qlobal musiqi müsabiqəsi yaradılmışdır.(Daha ətraflı-"Dünya Xor Oyunları")

Qüntər Teçş xor musiqisinin genişmiqyaslı təbliğindəki uğurları səbəbilə, müxtəlif milli və beynəlxalq mükafatlara layiq görülür. O, Almaniyanın Hessen əyalətinin baş naziri tərəfindən "Ölkəmizin musiqi səfiri" kimi anılaraq, xüsusi fəxri fərmanla təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Aişə Sultan (II Səlimin qızı)

**Aişə Sultan** (Osmanlı türkcəsi: عائشه سلطان ; ) — II Səlimin qızı. Onun haqqında çox az məlumat var. Bir neçə mənbə onun varlığını göstərir. Bir mənbə onun Qılınc Əli Paşa ilə evliliyini qeyd edir. Öləndə Aya Sofiyada atasının yanında dəfn edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xlorasetonitril

**Xlorasetonitril** — kimyəvi formulu: C2H2ClN olan rəngsiz, kəskin iyli maddədir.

## Kimyəvi və fiziki xassələri
Yanma temperaturu, alovlanma temperaturu — 56 °C Yanan maddə olduğuna görə istilik, qığılcımlanan və alov mənbələrindən uzaq olmalıdır. Sıx qapalı qabda, sərin, quru, yaxşı havalandırılan yerdə saxlanılmalıdır. Suda həll olmur. Sabitdir, su, nəm, güclü oksidləşdirici maddələr, turşular ilə reaksiya vermir. Qızdırıldıqda parçalanır. Bu, hidrogen siyanidi də daxil olmaqla zəhərli və tez alışan qazlar buraxır. Güclü oksidləşdiricilər, reduksiya edənlər, turşular, əsaslar və buxarla reaksiya verir. Xlorasetonitril çox zəhərli və yanan qazlar buraxır. N-oksifenil törəmələrinin sintezində Xlorasetonitrildən istifadə edilir. Aromatik fraqmentdə OH və ya OCH3 qruplarının olmasına baxmayaraq, qələvi iştirakı ilə xloroasetonitrillə reaksiyalarda benzoksazin-1,4 əmələ gəlir, lakin metoksi qruplarının quruluşu anilin 4-mövqeyində olduqda, asetonitril və butil yodid ilə bu reaksiyalar sulfamid azotunun N-alkilləşməsinə səbəb olur. Sintez edilmiş birləşmələrin strukturundan asılı olaraq yüksək bioksid və funqisid fəaliyyət xassələrinin olması müəyyən edilmişdir.

## Tətbiq sahəsi
Xloroasetik turşu əldə etmək üçün istifadə olunur; sinir sisteminə, qaraciyərə, böyrəklərə, qanyaradıcı sistemə təsir edir, tənəffüs yollarının və gözlərin dəri və selikli qişalarını qıcıqlandırır, dəriyə nüfuz edir Məşhur kimyaçı Braun xlorasetonitrilin alkilləşməsi üçün yeni əsas müəyyən etmişdir, lakin həyata keçirə bilməmişdir.

## Ədəbiyyat
* Фрейдлина Р.Х., Рыбакова Н.А., Семин Г.К., Кравченко Э.А. Влияние окислителей и среды на реакцию N, N-дихлор-n-хлорбензолсульфамида с аллилхлоридом // Докл. АН СССР. 1967. Т.176. № 2. С. 352 – 353.
* Han Jiantin, Li Yufeng, Thi Sanjun, Pan Yi, Timmans Gody, Li Guigen. Катализируемое палладием азиридинирование алкенов в качестве источника азота использующее N, N-дихлор-n-толилсульфонамид // Tetrahedron. 2006. No 40. P.7226 – 7228.
* Minokata S., Yeneda J., Oderaotosh Y., Komatsu M. Беспрецендентное промотируемое CO2 аминохлорирование олефинов хлорамином // Org. Lett. 2006. V.8. No 5. P.967 – 969.
* Hauger G., Kolsow S., Göttlich D. Медные (1+) катализаторы стереоселективного присоединения N-хлорамидов к двойным связям: диастереоселективная радикальная циклизация // J. Org. Chem. 2003. No 11. P. 1848 – 1854.
* Мамедов С.А., Левшина А.М., Керимов К.О., Гасанова Т.Ш., Адигезалова Ф. А. Синтез N-β-хлоралкиларилсульфамидов и исследование их в качестве присадок к смазочным маслам // Нефтехимия. 1988. Т.28. № 3. С.396 – 401.
* Zeynalova L. F: " Some features of nucleophilic substitution of chlorine atoms in N-2,3-dichloroalkyl sulfamides and the study of the antimicrobial properties of the obtained compounds " Elmi Məcmuələr. Cild 23, № 4, səh. 24–31

## İstinadlar
Cina Lollobricida

**Cina Lollobricida** (; ) — məşhur İtaliya aktrisası. Əsl adı Luica idi. O, 1950-ci illərin və 1960-cı illərin əvvəllərinin ən tanınmış Avropa aktrisalarından biri idi. Lollobricidanın ikinci peşəsi fotojurnalist idi.  

## Həyatı
Cina Lollobricida 4 iyul 1927-ci ildə  mebel istehsalçısı ailəsində doğulub. Ondan başqa ailədə daha üç qız övladı var idi. Gəncliyində Lollobricida model kimi çalışaraq, bir neçə gözəllik müsabiqəsində uğurla iştirak edir. Sonralar isə onun üçün çox uğurlu kino karyerası dönəmi başlayır. Aktrisa ən məşhur rejissorların filmlərində çəkilmək üçün saysız dəvətlər alır. 

## Filmoqrafiya
# Fanfan-zanbaq (film, 1952) / Fanfan la Tulipe
# Paris Notrdam kilsəsi (film, 1956) / Notre-Dame de Paris

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alice (Avril Lavin mahnısı)

**"Alice"** () — Kanadalı söz yazarı-bəstəkar Avril Ramona Lavinə məxsus, gitara və piano müşayiətində, G major miqyaslı rok balladası. Mahnı 2010-cu ildə ekranlaşdırılan *"Alis möcüzələr diyarında"* filminin əsas saundtreki olaraq musiqi tənqidçiləri tərəfindən müsbət rəğbətlə qarşılanmışdır.

## Mahnı
"Alice" mahnısının sözləri və bəstəsi, ifaçısı Avril Lavinə məxsusdur. Buç Valker əsərin musiqi prodüseri vəzifəsinə üstlənmişdir.

Mahnının musiqi videosu, 2010-cu ildə ekranlaşdırılan "Alis möcüzələr diyarında" filminin süjet xətti ətrafında qurulmuşdur. İfaçı adi bir gündə, bəyaz dovşanın iziylə meşəyə tərəf yollanır və qəfil diqqətsizlik səbəbilə böyük çuxura yıxılır. Bu çuxur "Möcüzələr ölkəsinin qapısı"dır. O, çuxurdan xilas olmağa çalışarkən özünü möcüzələr diyarında tapır və onu ilk olaraq Papaqçı(Conni Deppin canlandırdığı) çay süfrəsində qarşılayır. Ona verilən mühüm vəzifə, təhlükədə olan "Möcüzələr ölkəsini" eybəcərlər ordusundan xilas etmək və düşmənlərə qalib gəlməkdir.

"Alice" mahnısının sözlərində yer alan: *"Mən özümü möcüzələr ölkəsində tapıram, bu o deməkdir ki, bir də heç vaxt ağlamayacam. Məğlubiyyət olmayacaq və sonuna qədər savaşacam. Bu gün dua etməyə başladığım gündür və mən mütləq qalib gələcəyəm!"* kimi cümlələr, musiqi mütəxəssisləri tərəfindən müsbət rəylər almışdır.

## Buraxılış tarixi

## Beynəlxalq arenada

"Alice" mahnısı yayımlandıqdan qısa müddət sonra, 6 müxtəlif ölkədə ən yaxşı 40 hitdən birinə çevrilmişdir. Mahnı xüsusilə, Yaponiyada böyük uğurlar əldə etdi və bu ölkənin musiqi çartlarında 4-cü pilləyə qədər yüksəlmişdir.

Mahnı Yaponiya Səsyazma Sənayesi Assosiasiyası tərəfindən, qızıl sertifikatına layiq görülmüşdür.

## Çartlarda

## Qeydlər

## İstinadlar
Endrik

**Endrik** () — La Liqada çıxış edən "Real Madrid" klubunda oynayan braziliyalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Real Madrid
15 dekabr 2022-ci ildə La Liqa klubu "Real Madrid" elan etmişdir ki, onlar "Palmeiras" klubu, Endrik və onun ailəsi ilə 2024-cü ilin iyulunda, Endrikin 18 yaşı tamam olduqda onunla müqavilə bağlanılması barədə razılığa gəliblər.

Klub 19 iyul 2024-cü ildə Endrik ilə 6 illik müqavilə imzalayacaqlarını təsdiqləyib. Bir neçə gün sonra, 27 iyulda o, Santyaqo Bernabeu stadionunda yeni oyunçu kimi təqdim olunub.

25 avqust 2024-cü ildə Endrik La Liqada "Real Valyadolid"-ə qarşı 3-0 qələbə qazandıqları ev oyununda 86-cı dəqiqədə əvəzedici kimi meydana çıxmış, üçüncü qolu vuraraq "Real Madrid"dəki rəsmi debütünü etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər