open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oleq Saqan-ool

**Oleq Saqan-ool** (tuvaca:Олег Карламович Саган-оол, d. 1 yanvar 1913 - 7 aprel 1971)  — tuvalı şair, nasir, yazıçı və dramaturq.

## Həyatı
Tuvanın Daa bölgəsində (indiki Çöön Hemçik) Hemçik Şemi kəndində anadan olmuşdur. 1928-ci ildə monqol dilini öyrədən Ulaştır məktəbini bitirmişdir. 1930-1935-ci illərdə Ulan-Udedə Monqol Fəhlə fakültəsində təhsil almış, İrkutsk Müəllim İnistitutunu, Sİ Kommunist Partiyası Tuva Bölməsinin Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir. Qızıl şəhərində müəllimik etmişdir. Tuva radio komitəsini yaratmış, bölgə istehsalı ilə bağlı çalışmışdır. 1946-1947-ci illərdə Tuvanın Yazıçılar Birliyinə üzv olmuşdur.

## Əsərləri
Yazıçılığa 1937-ci ildə başlamışdır. 1937-ci ilin ilk şer kitabı "Bizim ana yurdumuz" nəşr edilmişdir. Sonra "Nayıral" adlı hekayə, "Bayan-Talanın kijizi" (1963), "Kejiktig sıldıs" (1965) adlı hekayələri, "Bir ködee Sovyette", "Ottuşkun" adlı pyesləri, "Töreen kijiler" (1970) adlı romanı Tuva ədəbiyyatının önəmli əsərlərindəndir. "Sumuden kelgen ool" (1951), "Döspester" (1967), "İyi tooju" (1977) adlı kitabların müəllifidir. 1980-ci ildə "Töreen kijiler" adlı romanını ruscaya tərcümə edib nəşr etdirmişdir. "Ak-kök hemnernin kijileri", "Tıva - üyelernin beldirinde" adlı sənədli filmlərin senarilərini yazanlardan biridir. Puşkinin, Lermantovun, Qorkinin, Şoloxovun, Yerşovun əsərlərini tuvacaya tərcümə etmişdir.

Saqan-oolun ilk əsərləri 1938-ci ildə nəşr edilmişdir. İlk şeir "Vətənimiz". 1941-ci ildə "Görüş" hekayəsi ("Uzhurajyshskyn") nəşr olundu. 1950-1960-cı illərdə "Bayan-Taldan olan adam" ("Bayan-Talanık Kizhi"), "Xoşbəxt Ulduz" ("Keziktig Sildys") qısametrajlı hekayə və esse hekayələrini, "Aspirasiya" ("Chatkul") pyesini yaratdı. , "Bir kənd məclisində" ("Bir ködee sovektte"), "Sənə mahnı oxuyacam" ("Yrlap berain"). 1957-ci ildə Saqan-ool Tuvada 1919-1921-ci illərdə baş verən inqilabi hadisələr haqqında Oyanış (Ottushkun) adlı tarixi dram yaratdı. "Xərcləri" ("Dspester", 1967) və "Doğma insanlar" ("Tören qızları", 1970) romanları Tuvan kəndlilərinin və işçilərinin həyatına həsr edilmişdir. Saqan-ool A. S. Puşkin, M. Yu. Lermontov, M. Qorki, M. A. Şoloxovun bəzi böyük əsərlərini Tuva dilinə tərcümə etmişdir.

## İstinadlar
Sıldıs Donqak

**Sıldıs Donqak** (,  ) — Tuvanın Övür bölgəsindəki Torqalıq kəndində anadan olmuş tuvalı şair, yazıçı. O, həmçinin tacirliklə də məşğuldur.

## Həyatı
13 sentyabr 1970-ci ildə hal-hazırkı Tuva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasındakı Övür bölgəsinin Torqalıq məntəqəsində anadan olmuşdur. Torqalıqdakı təhsilindən sonra Moskvadakı Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnistitutunda ali təhsilini almışdır. Kənd təsərrüfatı və menecment sahəsindəki təhsilini Rusiya Akademiyasında almışdır. Ədəbi fəaliyyətlə yanaşı, ticari fəaliyyətlə də məşğuldur.

## Yaradıcılığı
Yazıçılığa 1990-cı ildə başlamışdır. Şerləri Tuvanın qəzetlərində, Tuva Ədəbiyyatı jurnalında, "Ulug-Hem" məcmuəsində nəşr edilmişdir. "Een hovuda sırın ıglaydır"   adlanan şer kitabı 1998-ci ildə nəşr edilmişdir. Onun şerləri ruscaya də tərcümə edilmişdir. Şerlərinin tərcüməçisi Yuri Kuznetsovdur.

### Əsəri
* Men hovuda sırın ıglay-dır (Kızıl, 1998, şerlərinin antologiyası)

## Həmçinin bax
* Salim Sürünool
* Saylıkma Kombu

## İstinadlar
Erci E

**Erci E** və ya **Erci Ergün**, (doğum adı: **Ercüment Ergün**; ) — türk rep musiqiçisi.

## Həyatı
1973-cü ildə Qərbi Berlində Adapazarıdan Almaniyaya köçən bir Türk ailəsinin oğlu olaraq anadan olub. 1995-ci ildə Kartel ilə debüt etdi. Daha sonra, 1997-ci ildə, Erci E "Çat" adlı solo albomunu buraxdı və iki hissədən (Klipə davam et və Səssizliyə) video kliplər yazdı. Almaniyada Weil ich'n Türke Bin adlı bir mahnını buraxdıq. 2011-ci ildə Kartel ilə geri döndü.

## Diskoqrafiya
* *Cartel*
* *Sesini kesme*
* *Partiye devam*
* *Tutmayın beni*
* *Bin arabama*
* *Cartel geliyor*
* *Türk olduğum için*
* *Geri geldim*
* *Her şeyi yak*
* *Şampanya*
* *Bir oluruz*
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Offizielle Website mit eigener Vitabeschreibung
* Diskographie bei Discogs
Dilba

**Dilba** (doğum adı: **Dilbahar Demirbağ**; ) — kürd mənşəli Türk-İsveç pop müğənnisi.

## Diskoqrafiya
* *Dilba* (1996) 
* *You & I* (1999) 
* *Live at Lydmar* (2002) 
* *Revolution* (2003)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Officiell Facebooksida
Covanni Antonio Skopoli

**Covanni Antonio Skopoli** (, ), İtaliya-Avstriya təbiətşünası.

## Əsas işləri
* *Methodus plantarum* (1754)
* *Flora carniolica* (1760)
* *Tentamina physico-chymico-medica* (1761)
* *De Hydroargyro Idriensi Tentamina* (1761)
* *Introductio ad usum fossuinm* (1763)
* *Entomologia Carniolica*, Viienna: Trattner. (1763)
* *Anni Historico-Naturales* (1769—1772)
* *Principia mineralogiae* (1772)
* *Flora Carniolica* (1772) Tom.I, Tom.II
* *Fundamenta chemiae* (1777)
* *Fundamenta botanicae* (1783)
* *Deliciae Flora et Fauna Insubricae Ticini* (1786—1788)
* *Rudimenta metallurgiae* (1789)

## İstinadlar
Ekol Mühəndislik Xidmətləri

**Ekol Mühəndislik Xidmətləri QSC** — 2006-cı ildə yaradılan, ətraf mühitin mühafizəsi istiqamətində ekoloji yönümlü xidmətlər göstərən şirkət. Şirkətin pay sahibləri ARDNŞ (51%) və Panamanın "Lancer Services S. A." şirkətidir (49%). Panama şirkətinin sahibi "Union Grand Energy" şirkəti vasitəsilə Anar Əlizadədir. 2010-cu ildə Niderlandın AA Services şirkəti ilə birləşərək AAS — EKOL MMC şirkəti yaradılıb. 2010-cu il üçün şirkətin tabeliyində Kompleks Tədqiqatlar Laboratoriyası, Tullantıların emalı sahəsi, mexaniki təmizləyici qurğusu, Parafin təmizləmə sexi, Elektromexanika sexi var idi.

## İstinadlar
Hücum bucağı

**Hücum bucağı** (<math>\alpha</math>) — aerodinamikada axın xətləri və qanad profilinin veter xətti arasındakı bucaq. Bu hərəkət istiqaməti və veter xətti arasındakı bucaqdır.

Daşıyıcı qüvvə hücum bucağının böyüklüyü ilə sıx bağlıdır. Bununla birlikdə, hücum bucaqları aerodinamikanın və fizikanın əsas qaydalarına uyğun olaraq məhdud bucaqlardır və adətən (α <15 ~ 20°) arasındadırlar. Hücum bucağı artdıqca daşıyıcı qüvvə artır, lakin bu da sürüklənməni də artırır. Bu düz mütənasiblikli əlaqə saxlanma itkisi (dayaq) başlayana, yəni axın xətlərinin qanad profilindən ayrılmağa başladığı yerə qədər davam edir. Ancaq bu nöqtədən sonra ayrılma başlandığı üçün, daşıyıcı qüvvə azalmağa başlayır.

Böyük bir hücum bucaqlarında uçan təyyarələr, (məsələn) çox güclü və qəfil küləyin partlamasına girdikləri zaman qəfil itkiyə məruz qala bilərlər. Ayrıca, müəyyən bir daşıyıcı qüvvənin davamlılığını təmin etmək üçün sürət azaldıqca hücum bucağı artırılmalıdır. Bu da bizə saxlanma itkisinin əsasən nəyə görə aşağı sürətlərdə baş verdiyini izah edən bir amildir.

Hər şeyə baxmayaraq, bir külək və ya aerofoil istənilən sürətdə dayaq ola bilər. Onsuzda yüksək hücum bucaqları olan təyyarələr, bəzən normal stall sürətlərindən daha yüksək sürətlərdə dayaq halına gələ bilərlər. Bunun səbəbi tətbiq etdikləri g təcilini artırması və ya çox yüklənmələridir. Beləliklə, hücum bucaqlarında ən kiçik bir dəyişiklik küləyin və ya qanad profilinin hücum bucağının kritik bucaqdan daha böyük bir dəyərə çatmasına səbəb olaraq saxlanmanı qeyri-mümkün edə bilər.

Əksər qanad profilləri üçün kritik bucaq 15°-dir. Bununla birlikdə, əlavə aerodinamik səthlər sayəsində bu dəyər artırıla bilər, hərbi təyyarələr isə bu mövzuda ən yüksək tutuma malikdir; hücum bucağı onlarda 20° ilə 45° arasında dəyişə bilər. Bəzi dizaynlarda bu dəyər hətta 90°-ə çata bilər.

Qabaqcıl texnologiyaya sahib olan təyyarələr uçuş kompüterləri ilə təchiz olunmuşdur ki, bu da onların (pilotun əks hərəkətinə baxmayaraq) ən böyük hücum bucağını aşmasına mane olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hücum kənarı
Hücum kənarı

**Hücum kənarı** - hər hansı bir aerofoilin qabaq tərəfdə, axıntı ilə birinci olaraq qarşılaşdığı uc hissə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vilyam Elford Liç

**Vilyam Elford Liç** ( ) — İngiltərə zooloqu və dəniz bioloqu.

## Çap olunmuş işləri
* Zoological Miscellany (1814–1817)
* Monograph on the British Crabs, Lobsters, Prawns and other Crustacea with pendunculated eyes (1815–1817)
* Systematic catalogue of the specimens of the indigenous Mammalia and birds in the British Museum (1816) (1882-ci il nəşri)
* Synopsis of the Mollusca of Great Britain (circulated 1820, but not published until 1852).

## Ədəbiyyat
* Barbara and Richard Mearns — *Biographies for Birdwatchers* ISBN 0-12-487422-3

## Həmçinin bax
* Kiçik mürəkkəbböcəyi

## İstinadlar
Rotem Cohen

**Rotem Cohen** (; ) — Latın dilindən ilham alaraq musiqi və ritmlər yaradan İsrail müğənnisi, mahnı müəllifi və bəstəkardır.Cohen, tanınmış sənətçilər üçün bir çox hit yazıb və bəstələyib, 2012-ci ildə Eyal Golanın bəstələdiyi "Zaman başqa" mahnısı ilə "ACUM" mükafatını qazandı. 2015-ci ildə bir sənətçi olaraq bu dəfə "İlin Müğənnisi" mükafatını qazanıb.
Veter xətti

**Veter xətti**, veter cizgisi və ya kord xətti, aerofoilin hücum kənarı və stabilizatorun arxa tərəfindən keçən xəttdir. Hücum kənarı və stabilizatorun arxa tərəfi arasındakı məsafəyə veter uzunluğu deyilir. Aerofoildən asılı olaraq veter xəttinin bir hissəsi qanadda olmaya bilər.

Aerodinamik mərkəzin yerləşdiyi nöqtəni özündə cəmləşdirən veterə orta veter deyilir. Orta veter uzunluğu bir çox hesablamada bir komponent olduğundan, təyyarələrin dizaynında və/və ya uçuş mexanikasının təhlilində böyük əhəmiyyət daşıyır.

## Həmçinin bax

Aerodinamik mərkəz
Aerodinamik mərkəz

Maye içində hərəkət edən və ya səthlərindən maye hərəkətinə məruz qalan bir aerofoilin aerodinamik mərkəzi, hücum bucağı dəyişsə də, sabit qalan burun ucu nöqtəsidir. Simmetrik profillər üçün, hücum kənarından dörddə bir məsafədir. Bu nöqtə dörddə bir veter nöqtəsi adlanır.

Sınaq xarakterli məlumatlar asimmetrik profillər üçün istifadə olunur və ya təxmini dəyərlər alınır.
Karlo Bonapart

**Karlo Mariya Bonapart** və ya **Karlo Mariya di Bonapart** () — Korsikalı idi. Napoleon Bonapartı atasıdır. Fransa Korsikayı işğal edəndə, Karlo Bonapart Fransa hökuməti ilə əlaqələr qurar. Bu uşaqlarına Fransada oxumaq imkanı verir. Həyat yoldaşı Letiza Romalinodur. Toskana zadəganıdır.

## Həyatı
Qısa müddət ərzində inqilab lideri Paskal Paolinin şəxsi köməkçisi olaraq xidmət etdi və Korsikanın işğalı zamanı Korsikanın müqavimətçləri ilə fransızlara qarşı vuruşmuşdur. Adanın fəth edilməsi və müqavimətin məğlub edilməsindən sonra Korsikanı XVI Louis məhkəməsində təmsil etmək üçün könüllü oldu. 24 fevral 1785-ci ildə mədə xərçəngindən öldü. Ölümündən sonra sağ qalan ikinci oğlu I Napoleon Fransa İmperatoru oldu; Sonralar Bonapartın digər övladlarının əksəriyyəti qardaşlarına görə kral titulları aldılar və evli kral ailələri ilə evləndilər.

## İstinadlar
Letizia Ramolino

**Letizia Romalino** () — italiyalı zadəgan, Napoleon Bonapartın anası.

Letizia 24 avqust 1750-ci ildə Korsikada doğulmuşdur. Həyat yoldaşı Karlo Bonapartdır. 8 uşağı olmuşdur. (5 oğlan 3 qız). Uşaqlarından biri Napoleon Bonapartdır.

2 fevral 1836-cı ildə Romada vəfat etmişdir.

## Gerbi

## İstinadlar
Araz Mahnı və Rəqs ansamblı

**Araz Mahnı və Rəqs Ansamblı** — Naxçıvan Dövlət Mahnı və Rəqs ansamblı

## Haqqında

1959-cu ildən Naxçıvan şəhərində Dövlət konsert briqadası kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1960-cı ildən indiki adını daşıyır. Ansamblın ilk bədii rəhbəri Azərbaycan Respublikası əməkdar incəsənət xadimi Ağası Məşədibəyov olmuşdur. Tahirə İsayeva, Həcər Seyidova, Adbulla Babayeva, Qurban İsmayılov, Fikrət Qasımov, Sadıq Qulubəyov, Ayalı Zöhrabova, Vahid Axdundov, Həsən Gülməmmədov, Aydın Camalbəyov, Bala Yusif, Kamal Əliyev ansamblın ilk solisti və musiqiçiləri idilər. Ansambl fəaliyyəti dövründə sabiq SSRİ-nin bütün respublikalarında, Azərbaycanın əksər şəhər və rayonlarında qastrolda olmuş, konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. Repertuarında Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri, muğam, rəqs və xalq mahnıları, eləcəə də dünya xalqlarının mahnı və rəqsləri başlıca yer tutur. 

## Mənbə
*
Paskal Paoli

**Filippo Antonio Paskal di Paoli** ()—- italyan dövlət xadimi və vətənpərvər. Korsikada Genuyamın hakimiyyətinə son qoymuş və mütərəqqi bir rəhbərlik yaradaraq, müxtəlif islahatlar həyata keçirmişdir.

Korsikalıların Genuya qarşı müstəqillik uğrunda mübarizəsinin liderlərindən olan Giacinto Paolinin oğlu idi. 1739-cu ildə atası ilə Neapola sürgünə getmiş və orada hərbi akademiyada oxumuşdur. 1755-ci ildə Korsikaya qayıtdıqdan sonra Genuya tərəfdarlarını məğlub edərək hakimiyyəti ələ aldı. Avropa ölkələrindən daha demokratik bir konstitusiya tətbiq edərək, 9 il ərzində intellektual despotizm olaraq bilinən üsulla ölkəni idarə edərək əhəmiyyətli islahatlar həyata keçirmişdir. Hakimiyyəti dövründə qan ədavətini qadağan etdi, mədənçiliyi təşviq etdi, dəniz donanması və universitet qurdu. Bu vaxt Genuya ilə mübarizəni davam etdirdi və 1764-cü ildə Genuyanın müttəfiqi Fransa krallığına müharibə elan etdi. 1768-ci ildə Korsikanı satın alan Fransa adanı işğal edərək millətçiləri məğlub etdikdə (1769) İngiltərəyə qaçdı və 20 il III Georqdan aylıq götürərək Londonda yaşamışdır.

Böyük Fransa inqilabı dövründə briqada generalı vəzifəsini icra edən Paoli 1790-cı ilin iyulunda Korsikaya qayıtdı. 1793-cü ildə Fransa ilə münasibətləri pozulduqda, bir daha müstəqillik uğrunda mübarizə apardı və ingilislərin dəstəyi ilə 1794-cü ildə fransızları adadan qovmağı bacardı. Sonra ada İngilislərin himayəsinə keçdi və ser Gilbert Elliot Korsikanın ümumi qubernatoru təyin edildi. Elliotun onu deyil, Pozzo di Borgonu özünə baş məsləhətçi seçməsi onu məyus etdi. Paoli daxili çəkişmələrə səbəb olmaq istəmədiyi üçün 1795-ci ildə İngiltərəyə getdi. Ömrünün qalan hissəsini İngiltərə hökumətindən aldığı pensiya ilə keçirdi.

## İstinadlar
Naxçıvan (jurnal)

***Naxçıvan (jurnalı)*** — ictimai-siyasi, ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalı

## Haqqında

İctimai-siyasi, ədəbi-bədii, elmi-publisistik jurnalında  Naxçıvan Muxtar Respublikasının ictimai-siyasi, sosial, ədəbi-mədəni, elmi həyatını əks etdirən materiallar dərc edilir. Heydər Əliyevə həsr edilmiş ilk nömrəsi 1998-ci ildə çap olunmuşdur. Yüksək poliqrafik səviyyədə nəşr edilən “Naxçıvan” jurnalında zəngin rəngli illüstrasiyalar verilmişdir.

Təsisçisi Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisidir.

## İstinadlar
Cərəyan ayrılması

Bir maye içərisində hərəkət edən (və ya  ətrafından maye keçən sabit) hər bir bərk cismin səthinin ətrafında viskoz qüvvələrin meydana gəldiyi sərhəd qatları inkişaf edir. Sərhəd qatları laminar və ya turbulent ola bilər. Sərhəd qatının laminar və ya türbülans olub-olmaması yerli axın şərtlərinin Reynolds ədədinin hesablanması ilə əsaslı şəkildə tapıla bilər.

“Axın ayrılması”, sərhəd təbəqəsinin əks təzyiq gradientindən kifayət qədər uzaqlaşdıqda baş verir, bu vəziyyətdə sərhəd qatı sürəti demək olar ki, sıfıra enir. Maye axını cisim səthindən ayrılır və bunun əvəzinə vortekslər və dövrələr yaradır. Maye ayrılığı həm də obyektin həndəsi quruluşundan asılıdır. Kəskin cizgilərə və ya yüksək əyriliklərə malik küt cisimlərdə mayenin ayrılması daha asandır. Belə obyektlərdə axıntının cismin səthini izləməsi çətindir. Aerodinamikada axıntı ayrılması əsasən artan sürüklənməyə, xüsusən mayenin içində hərəkət edən cismin ön və arxa səthləri arasındakı təzyiq fərqindən yaranan təzyiq sürütlənmə qüvvəsinə səbəb olur. Bu səbəbdən aerodinamik və hidrodinamik səthlərin dizaynında axıntı ayrılmasını gecikdirmək və yerli axını mümkün qədər səthə yapışdırmaq üçün çox səy sərf olunur və tədqiqatlar həyata keçirdilir. Nümunə olaraq, tennis topu xaricindəki xəzlər, qolf topundakı çöküntülər, playner üstündəki turbulent zonaya erkən keçidi təmin edən turbulatorlar, kiçik təyyarələrdə ayrılma yolunu idarə edən turbulent generatorlar və F/A-18 Hornet kimi hərbi təyyarələrdə yüksək hücum bucaqları üçün hücum kənarı çıxıntıları.
Allahverdi Məmmədli

**Allahverdi Məmmədli ** (tam adı:*Məmmədli Allahverdi Məhərrəm oğlu*;) — Filologiya üzrə elmlər doktoru, professor

## Həyatı və təhsili
26 iyun 1956-cı ildə Naxçıvan MR Babək rayonunun Nehrəm kəndində anadan olub. 1976–1981-ci illərdə BDU-nun jurnalistika fakültəsində təhsil alıb.

### Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı var.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti
Naxçıvan MR Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində redaktor olmuşdur. "Şərq qapısı" vilayət qəzetində baş redaktorun birinci müavini olmuşdur. "Xalq qəzeti"nin xüsusi müxbiri, "Azad Azərbaycan" qəzetinin baş redaktoru, "Azad Azərbaycan" radiosunun məsul redaktoru, Azərbaycan Respublikası Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində "Xəbərlər" redaksiyasının baş redaktoru olmuşdur. 2005-ci ildən BDU-nun Jurnalistikanın nəzəriyyəsi və təcrübəsi kafedrasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. 2017-ci ilin mayından Televiziya və radio jurnalistikası kafedrasının müdiridir.

### Elmi fəaliyyəti
2004-cü ildə "Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında azərbaycançılıq" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 2015-ci ildə "Molla Nəsrəddin ədəbi məktəbində azərbaycançılıq ideyasının bədii əksi problemləri" mövzusunda filologiya üzrə elmlər doktoru dərəcəsini almaq üçün dissertasiya müdafiə edib. 50-dən artıq elmi məqalənin, Azərbaycanda 3, xaricdə dərc olunmuş 1 monoqrafiyanın, 1 dərs vəsaitinin və digər kitabların müəllifidir.

### Elmi dərəcə və elmi adları
* 2004-cü ildə "Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında azərbaycançılıq" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.
* 2015-ci ildə "Molla Nəsrəddin ədəbi məktəbində azərbaycançılıq ideyasının bədii əksi problemləri" mövzusunda filologiya üzrə elmlər doktoru dərəcəsini almaq üçün dissertasiya müdafiə edib.
* 50-dən artıq elmi məqalənin, Azərbaycanda 3, xaricdə dərc olunmuş 1 monoqrafiyanın, 1 dərs vəsaitinin və digər kitabların müəllifidir.

### Tədqiqat sahəsi
* Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında azərbaycançılıq
* Molla Nəsrəddin ədəbi məktəbində azərbaycançılıq ideyasının bədii əksi problemləri

## Kitabları
* Babək şəhidləri, "Əcəmi", 13 ç.v., Naxçıvan, 2002
* Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında azərbaycançılıq. "Elm", 12 ç.v. Bakı, 2003
* Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında azərbaycançılıq ideyasının bədii təcəssümü (ərəb əlifbası ilə). 12 ç.v., Tehran, 2005
* Yüz ilin ədəbi abidəsi. Nafta-Press nəşriyyatı. 8,25 ç.v., Bakı, 2006
* "Molla Nəsrəddin" ədəbi məktəbində milli varlıq problemləri. "Elm", 15 ç.v. Bakı, 2012
* Allahverdi Məmmədli: 50 yaşın aşırımında öz-özümlə söhbətə daha çox ehtiyac duyuram. Mata-Pres, Bakı, 4 ç.v., 2015
* "Molla Nəsrəddin" ədəbi məktəbində azərbaycançılıq". "Şərq-Qərb", 14 ç.v., Bakı, 2017
* Müasir mediada reklam və marketinq. "Jurnalistika" elmi-tədqiqat laboratoriyasının nəşrlər seriyası. Redaksiya heyəti. Bakı, 2018
* Molla Nəsrəddinçilik və mili ideya. "Şərq-Qərb", Bakı, 2018
* “Azərbaycançılıq Mollanəsrəddinçilərin Milli İdeya kontekstində” (monoqrafiya ). "Şərq-Qərb", Bakı, 2024, 316 s.

## Fəxri adları
* 2016 – Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Jurnalistidir.
* "Qızıl qələm"
* Həsən bəy Zərdabi media mükafatı

## İstinadlar
Baykara Hövenmey

**Baykara Hövenmey** (tuvaca: Бай-Кара Дамчаевич Хөвеңмей, d. 20 yanvar 1915 – 6 oktyabr 1972) – tuvalı yazıçı, şair və Tuva ədəbiyyatının qurucularından biri.

## Həyatı
Damça oğlu Baykara Hövenmey 1915-ci ildə Tandı-Tıvannı Salçak bölgəsinin Bayanköl kəndində anadan olmuşdur. 1929-cu ildə Kızıl şəhərində monqolca öyrənmiş, sonra da yeni Tuva əlifbası və yazı dilini öyrənmişdir. Daha sonra Moskvaya Şərq Millətləri Kommunistlik Universitetindən məzun olmuşdur.

“Şın” qəzeti ilə başladığı ədəbi fəaliyyətini daha sonra Tuva türkcəsində nəşr etdirdiyi əsərlərlə inkişaf etdirmişdir. Tuva Xalq Respublikası gənclərinin inqilab birliyinin mərkəzi komitəsinin Uluq-Hem komitəsində, Yazıçılar Birliyində, Tuva Respublikasının rəsmi qurumlarında müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. “Şın” qəzetində redaktorluq etmişdir.

Baykara Hövenmey ədəbiyyata 1934-cü ildə gəlmişdir. “Oktabrınln tugu” (Oktyabr bayrağı) adlı ilk şeri o ildə “Şın” qəzetində yayımlanmışdır. Əsərləri “Areve şını” qəzetində, “Revolustan hereli” jurnalında yayımlanmışdır. O, “Önnükter-bile kadı”, “Uruklar bolgaş uluglar”, “Aziyanın çüree” (Asiyanın ürəyi), “Oktabrıdan Oktargayje”, “Kim ulugul?” adlı kitabların müəllifidir. Puşkinin, Lermontovun, Şipaçevin, Marşakın, Rılskıyin əsərlərini Tuva dilinə tərcümə etmişdir. Əsərləri rusca, ukraynaca, xakasca, saxaca, buryatca, altayca yayımlanmışdır.

İlk şeiri olan Oktyabr Bayrağı 1934-cü ildə Şın qəzetində çap olundu. Baikara Hovenmei, Tuvan dilində bir çox kitabın müəllifidir, Tuvan ədəbiyyatının klassiki sayılır. Monqol dilindən poetik tərcümələr toplusunu nəşr etdirdi, eyni zamanda rus şairlərinin: A. Puşkin, M. Lermontov, S. Şipaçev, N. Tixonov, S. Marşak və başqalarının şeirlərini tərcümə etdi, Tuvan ədəbiyyatında fantastik nəsrin əsasını qoydu. Onun "Marca cedar tez-tez" (Təxminən Marsa çatır ") hekayəsi Tuvan ədəbiyyatının ilk fantastik əsəridir, təsvirləri incə psixologiya ilə bəxş edilmişdir. Tuvan dilinə tərcümə olunmuş kitab: V. Oseev (1951)," Sehrli söz " V. Bianchi'nin (Gizləyin və Arayın) "(1951), S.Marşakın" Birdən Onu "(1967), D. Furmanovun" Qırmızı Yer "(1968).

1942-ci ildən Tuva Yazıçılar Birliyinin, 1945-ci ildən isə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur. Müxtəlif medal və mükafatlara layiq görülmüşdür.

## Əsərləri
# Öñnükter-bile kadı»,
# «Uruglar bolgaş uluglar»,
# «Aziyanın çüree» (Asiyanın qəlbi),
# «Oktabrıdan Oktargayje»,
# «Kım ulugul?»

## Mükafatları
* "Şərəf nişanı" ordeni (1965)
* "Əmək igidliyinə görə" medalı
* "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı

## İstinadlar
Tuğçe San

**Tuğçe San** () — türk pop musiqisi müğənnisi.

## Diskoqrafiya
*1996 - *Tuğçe San*
*1997 -  *Ha Ha Ha*
*1998 -  *Devam Devam*
### Hit Mahnılar
* "Neredesin?" (1996)
* "Güneşten Sıcak" (1996)
* "Ha Ha Ha" (1997)
* "Tempo" (1998)
## İstinadlar
Mirkelam

**Fergan Mirkelam** () — türk müğənni, mahnı müəllifi, bəstəkar.

## Diskoqrafiya
**Mirkelam* (31 May 1995)
**Joker* (1998)
**Unutulmaz* (2001)
**Kalbimde Parmak İzin Var* (2004)
**Mutlu Olmak İstiyorum* (2006)
**RRDP* (Rakın Rol Disko Parti) - Kargo ile (Sony Müzik 2010) 
**Denizin Arka Yüzü* (2013)
**Mirkelam Şarkıları* (2017, toplama albüm)

## İstinadlar
İqor İrgitoğlu Badra

**İqor İrgitoğlu Badra** (tuvaca: Игорь Иргитович Бадра, d. 24 avqust 1952) – Tuva Muxtar Oblastının paytaxtı Qızıl şəhərində anadan olmuş tuvalı jurnalist, yazıçı, şair, və tərcüməçi. Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının Jurnalistlər Birliyinin üzvü olmuşdur. O, İrgit Badranın oğludur.

## Həyatı
Atası Tuva türklərindən olan yazıçı, nasir İrgit Badra ilk tuvalı uşaq yazıçısı,  XX əsr Tuva ədəbiyyatının ən böyük nümayəndələrindən birihesab edilir. O, həmçinin  Tuva Arat Respublikasının Yazıçılar Birliyinin ilk üzvlərindən biri olmuşdur.

İqor Badra 24 avqust 1952-ci ildə Qızıl şəhərində anadan olmuşdur. Orta təhsilini bitirib İrgit şəhərində texniki ali təhsil almağa davam etmişdir. Qorki adına Ədəbiyyat İnistitutundan məzun olmuşdur. 

İşləməyə kino mexanika sahəsində başlamış, Kızıl, Ak-Dovurak şəhərlərinin struktur-nəzarət idarələrində işləməklə davam etdirmişdir. Bundan əlavə, mədəniyyət evində ədəbiyyata yönəlmiş, “Tıvanın anıyaktarı”, “Şın” qəzetlərində, dövlət teleradio komitələrində çalışmışdır. Çox müxtəlif peşə sahələrində çalışan İqor Badra Tuva nəşriyyatının baş redaktorluğunu da yerinə yetirmişdir. 1997-1999-cu illərdə Tıva Respublikası Ovçuluq Bölməsində çalışmışdır.

## Yaradıcılığı
İlk şerlərini 1964-cü ildə “Sılsısçıgaş” qəzetində nəşr etdirmişdir. Nəşriyyatçılı q, ədəbiyyat və teatr tənqidçiliyi etmiş, ölkənin bir çox qəzetində məqalələr yazmışdır. “Ulug-Hem” almanaxında, “Literaturnaya Rossiya”, “Harkovskaya pravda”, “Tatarstan yaşlyare” qəzetlərində, “Molodaya gvardiya” jurnalında əsərləri nəşr edilmişdir. Bir qrup yazıçının çıxardığı “Damırak-2”, “İstok” adlı kitablarda onun əsərləri də yer alır. O, “Çalııüyem” (1987), “Avam ınak anqırları” (1990) adlı şerlər antologiyasının müəllifidir. Atası yazıçı İrgit Badranın “Аrzılаñ Küdеrеk” romanını redaktə edib nəşr etdirmişdir. Tuva, rus dillərində yazdığı və yayımladığı şerləri, məqalələri rus, xakas, altay, çuvaş, qazax, ukrayna, alman, ingilis, türk, çin, uyğur dillərinə tərcümə edilmişdir. Litva, qırğız, türkmən, ukraynca, monqol, buryat şairlərinin və Qamzatovun müxtəlif əsərlərini Tuva dilinə tərcümə etmişdir. Tərcümə əsərləri müxtəlif nəşriyyatlar tərəfindən nəşr edilmiş və oxuculara satılmışdır. 

30-dan çox mahnının sözünün müəllifidir.  



## Həmçinin bax
* Oleq Saganool

* Mengi Oorjak

* Moldurqa Salçak

* Badra İrgit

## İstinadlar
Eker-ool Keçil-ool

**Eker-ool Keçil-ool** (tuvaca: Экер-оол Түлүшевич Кечил-оол , d. 1 dekabr 1934 – 9 mart 2000) – tuvalı şair, yazıçı və tərcüməçi.

## Həyatı
Keçil-ool 1934-cü ilin 1 dekabr tarixində Tuvanın Uluq-Hem bölgəsinin Ak-Hemə bağlı Ak-Kojagar kəndində anadan olmuşdur. Çaa-Höldə 7 illik orta təhsil müəssisəsini, sonra da Kızıl şəhərindəki Müəllim Məktəbini, ardıyca da, Kızıl şəhərindəki Müəllimlik İnistitutunu bitirmişdir. Süt-Höl bölgəsinin məktəblərində müəllimlik etmişdir. Tuva gəncləri mənasına gələn "Tuvanın anıyaktarı" qəzetində müxbirlik etmiş, həqiqət mənasına gələn "Şın" qəzetində ədəbi yazıları ilə məşhurlaşmışdır. İlk kitabı çiçəklərim mənasına gələn "Çeçekterim" adı ilə şerlər antologiyası 1967-ci ildə əşr edilmişdir. Bu əsər 1993-cü ildə təkrar nəşr edilmişdir. Sonrakı illərdə "Deerde pakusta" (1970), "Çarış adın munqanım" (1973), "Höglüg çay" (1975), rusca nəşr edilən "Ujar tıvızık" (1977), "Meen olçam" (1981), "Ekii, hünüm!" (1983), "Devideen ada" (1998) adlı kitabları nəşr edilmişdir. Bir çox rus müəllifin əsərlərini Tuva dilinə tərcümə etmişdir. SSRİ tərəfindən və Tuva Muxtar Sovet Sosialist Respubliaksı tərəfindən də bir neçə yazısına görə, mükafatlandırılmışdır.

2000-ci ilin 9 mart günündə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
# "Çeçekterim" (1967 və 1993)
# "Deerde kapusta" (1970),
# "Çarış adın munganım" (1973),
# "Höglüg çay" (1975),
# Rusça yayınlanan "Ujar tıvızık" (1977),
# "Meen olçam" (1981),
# Selam, Güneşim anlamında "Ekii, hünüm!" (1983),
# "Devideen ada" (1998)

## Həmçinin bax
* Oleq Saganool

* Mengi Oorjak

* Moldurqa Salçak

* Badra İrgit

## İstinadlar
Qurd Səyid və Şura (teleserial, 2014)

**Qurd Səyid və Şura** () — Nərmin Bezmenin eyni adlı romanı əsasında hazırlanan Türkiyə tarixi və drama teleserialı. Ekranlarda ilk dəfə 4 mart 2014-cü ildə göstərilmişdir. Son seriyası 20 noyabr 2014-cü il tarixində Star TV kanalında nümayiş olunmuşdur.

## Süjeti
Zəngin krım tatar ailəsində anadan olan Qurt Səyid, atası görkəmli torpaq sahibi Mirzə Mehmet Eminovun qoyduğu prinsiplərə əməl edərək böyümüşdür. Rus imperatoruna böyük hörməti olan Mirzə Mehmetin ən böyük istəyi oğlunun gözəl müsəlman qadını ilə nikahdan uşağı olmasıdır. Həm mülki həyatda, həm də hərbi sahədə müvəffəq olan Səyid ilə evlilik bir çox qadınların xəyalından keçir. Balların birində Seyid nəcib rus ailəsindən olan Aleksandra (Şura) adında qıza aşiq olur. Aleksandra ona qarşılıqlılıq versə də onların sevgisi müharibə başlayandan sonra sınağa çəkilir. Qurd Səyid çar və ata yurdunu qorumaq üçün Karpata yola düşür, amma onların sevgisi bundan azalmır. 

Cəbhədə ağır yaralanandan sonra Qurd Səyid Petroqrad şəhərinə qayıtmaq məcburiyyətində qalır və burada inqilabın qəddarlığı ilə qarşılaşır. Qurd Səyid və dostları birbaşa İmperator II Nikolayl ilə əlaqəli olduqlarından bolşeviklərin qara siyahısına düşürlər. Qurd Səyid qaçmaq məcburiyyətində qalır, lakin Aleksandradan da ayrılmaq istəmir. O, qızı valideynlərinin yanına aparır, burada onunla evlənmək niyyətini açıqlayır. Şuranın zənginliyi və mənşəyinə baxmayaraq, Mirzə bu evliliyin əleyhinə olur. Qurd Səyid atasının istəyinə qarşı çıxaraq ölkəni tərk edir. 

Dostlarının köməyi ilə Qurd Səyid və Şura keçmiş həyatlarını geridə qoyaraq gəmi ilə İstanbula yola düşürlər. Qurd Səyid gətirdiyi bilik və bacarıqlar ilə son illərini yaşayan Osmanlı İmperiyası sakinləri arasında hörmət qazanır. Çətinliklərlə dolu yeni bir həyatda Qurd Səyid və Şuranın yeganə dəstəkçisi onların sevgisi olur. Ancaq Qurd Seyid, Şuranı sevdiyi şəkildə sevilməyəcəyini bilərək yanında olmağa hazır olan Murvet ilə görüşəndən sonra vəziyyət gərginləşir.

## Rollarda

### Baş rollar

### İkincidərəcəli rollar

## Translyasiya

## Mövsümlərin premyeraları
İlk mövsüm (1-13 epizodlar) 2014-cü il martın 4-dən 10-dək Türkiyənin Star TV kanalında göstərildi və hər çərşənbə axşamı saat 20: 00-da yayımlanırdı. İkinci mövsüm (14-21-ci bölümlər) 23 sentyabr-20 noyabr 2014-cü il tarixlərində eyni kanaldan göstərildi, hər çərşənbə axşamı saat 20: 30-da və cümə axşamı saat 22: 30-da yayımlanırdı.

## İstinadlar

;Mənbələr

## Xarici keçidlər

* Star TV saytında rəsmi səhifəsi
Nam ulusu

**Nam ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Nam kəndidir. Kənd respublikanın paytaxtı Yakutskdan quru ilə 84&nbsp;km, su yolu ilə 96&nbsp;km məsafədə yerləşir.
## Coğrafiyası
Mərkəzi Yakutiyada yerləşdi. Sahəsi - 11,9 min km²-dir. Relyef düzdür, ulus Mərkəzi Yakut düzənliyində yerləşir. Yanvar ayının orta temperaturu -42&nbsp;°C, iyul + 17 ... + 18&nbsp;°C arasında dəyişir. Yağıntının illik miqdarı 200–250&nbsp;mm-dir. Ulusun ərazisindən axan ən böyük çay çoxsaylı Lenadır. Ulusda kvars qumu, tikinti materialları (loam, qum) yataqları vardır.
## Əhalisi
;Milli tərkib
Əhalinin əsas hissəsi saxalılar təşkil edir. Üstəlik burada ruslar, evenlər və digər millətlərin nümayənələri yaşayır.

2002-ci il siyahıyaalmasına görə ulusun etnik tərkibi: saxalar - 96,7 %, ruslar — 2 %, digər millətlər - 1,3.

## Yerli özünü idarəetmə
Nam ulusu ərazisinə 19 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 24 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## İqtisadiyyat
Ulus iqtisadiyyatında aparıcı yeri kənd təsərrüfatı tutur. Əsas sənaye heyvandarlıqdır (ətlik və südlük maldarlıq, ətlik atçılıq), dənli bitkilər, kartof, tərəvəz və yem bitkiləri də becərilir. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar 109,6 min ha, bunlardan 9300 ha əkin sahələridir. Ulusda sovxozlar, kolxoz müəssisələri, təlim-istehsalat ferması, Su Təsərrüfatı Nazirliyinin köməkçi təsərrüfatı və kəndli təsərrüfatları mövcuddur.

Sənaye müəssisələrindən kənd təsərrüfatı xammalının emalı ilə məşğul olanlar və yerli sənayenin müəssisələri ən böyük əhəmiyyətə malikdirlər. Ulus sənayesində aparıcı yeri almazyonma və ağac emalı tutur.

Yaxın gələcəkdə mineral yataqlarının olmaması səbəbindən turizmin ulus iqtisadiyyatı üçün prioritet istiqamət kimi inkişaf etdirilməsi planlaşdırılır. 
## Təhsil və mədəniyyət
Ulusda 1270 yerlik 31 məktəbəqədər müəssisə, 25 ümumtəhsil məktəbi, 11 xəstəxana, pedaqoji texnologiya və dizayn kolleci, peşə liseyi fəaliyyət göstərir.

Ulusun mədəni həyatı zəngin və müxtəlifdir. Mədəni istirahət və həvəskar sənətin inkişafı üçün 22 klub, 20 kitabxana, 4 muzey, 5 filialı olan 4 musiqi məktəbi, «Xatınçaana» və «Ensieli records» səsyazma studiyası və Sardana kinoteatrı fəaliyyət göstərir. 
## Tanınmış şəxslər
Maksim Ammosov - Sovet dövlət və partiya lideri.

İlya Vinokurov - regional partiya komitəsinin birinci katibi.

## İstinadlar
Qiyas xan Şahsevən

**Qiyas xan Şahsevən** — Şahsevən elinə mənsub olan Cavad xanlığının qurucusu, ilk xanı, sərkərdə.

Cavad xanlığı nisbətən kiçik idi. Xanlıq qərbdə Qarabağ və Qaradağ xanlığı, şimalda Şamaxı xanlığı, cənubda Talış xanlığı, şərqdə isə Salyan sultanlığı ilə əhatə olunmuşdu. Xanlığın əsası şahsevən tayfasına dayanırdı. Xanlığın əsasını da bu tayfanın bir üzvü Qiyas xan Şahsevən qoymuşdu. Bu xanın həyatı ilə bağlı məlumatımız yoxdur. Lakin Rusiyanın Arxiv İdarəsindən əldə etdiyimiz 14 nömrəli raporta əsasən deyə bilərik ki, onun Pəricahan adlı xanımından 2 oğlu olmuşdur: Tale Həsən xan və İbrahim xan.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xanlarının siyahısı

## Mənbə
*

## İstinadlar
Neryunqri ulusu

**Neryunqri ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Neryunqri şəhəridir.
## Coğrafiyası
Neryungri rayonu 1975-ci ilin noyabrında Neryungri sənaye mərkəzi yarandıqdan sonra 1976-cı ildə qurulmuşdur. 1977-ci ildə Tında-Berkakit dəmir yolu xətti şəhərdən 15 kilometr məsafədə yerləşən Berkakit kəndinə çəkilir. Sonra rayonda uzun müddət bütün Uzaq Şərqin enerji mərkəzi olan dövlət rayon elektrik stansiyaları şəbəkəsi (Çulman Dövlət Rayon Elektrik Stansiyası, SBGRES, Neryunqri Dövlət Rayon Elektrik Stansiyası) meydana gəlir. Kömür yataqlarının və qızıl yataqlarının işlənməsinə başlanılır. Bu proses bu günə qədər davam edir. Bu sahə Neryunqi ulusu iqtisadiyyatının əsasını təşkil edir. 1980-1990-cı illərdə Neryunqrinin özünə və daha sonra Aldan ulusuna (Tommot qəsəbəsi) dəmir yolu çəkilir.

2008-ci ildə Neryunqri ulusu yenidən qurulur. 
## Tarixi
Ulusun sahəsi 98,9 min km²-dir. Neryunqri ulusu Trans-Sibir Dəmiryolu və Oxot Dəniz limanlarına yaxın yerləşərək olduqca əlverişli coğrafi mövqeyə malikdir. Uzunluğu 1232&nbsp;km olan Lena federal magistralı və hazırda tikilməkdə olan Berkakit-Tommot-Yakutsk dəmir yolu rayon ərazisindən keçir.
## Əhalisi
;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Neryunqri şəhəri, Berkakit, Zolotinka, Naqornı, Serebryanı Bor, Xani və Çulman qəsəbələri) ulus əhalisinin 98,4% -i yaşayır.

## Yerli özünü idarəetmə
Neryunqri ulusu ərazisinə 1 şəhər 6 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 8 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## İqtisadiyyat
Saxanın və bütün Uzaq Şərqin ən inkişaf etmiş bölgələrindən biridir. Neryunqri ulusu iqtisadiyyatının əsasını kömür, qızıl hasilatı və elektrik enerjisi istehsalında ixtisaslaşan sahələr təşkil edir. Cənubi Yakut kömür hövzəsinin ümumi balans ehtiyatları 57.5 milyard ton olaraq qiymətləndirilir.

Bundan əlavə Neryunqri ulusunun ərazisi mineral ehtiyatlarla zəngindir. Dəmir filizi, apatit, mərmər, qaya büllurunun ehtiyatları tədqiq edilmiş və qiymətləndirilmişdir. Neryunqrinin iqtisadi cəhətdən fəal əhalisi 53 min nəfərdir. Sakinlərin böyük əksəriyyəti sənaye sektorunda çalışır. Kiçik biznes yaxşı inkişaf etmişdir. Neryunqri rulusundakı kiçik biznes tikinti, emal, avtomobil sənayesi, ticarət və məişət xidmətləri ilə təmsil olunur. Pərakəndə ticarət baxımından ulus respublikada birinci yerdədir.
## İstinadlar
Ruşat Müdərisov

**Ruşat Salih oğlu Müdərisov** (, ; ) — dram aktyoru, 1993-cü ildən "Nur" Ufa Dövlət Tatar Teatrının aktyoru, Başqırdıstan Respublikasının Xalq artisti (2019).

## Həyatı
24 fevral 1974-cü ildə BMSSR-in Buzdək rayonunun Sabay kəndində anadan olmuşdur. Ruşatın atası Saleh mahnı oxumağı sevirdi, anası isə qarmon çalırdı. Uşaqlıqdan Ruşat, atası kimi, müğənnilik ilə məşğul idi, həvəskar məktəb teatr qrupunun fəal iştirakçılarından idi. Rayonda və kənddə keçirilən mədəni tədbirlər, konsertlər, müxtəlif şou və müsabiqələrdə iştirak etmişdir. Məzun ilində təzədən açılan Nur Teatrı üçün xüsusi kursa yazıldı. Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutu teatr fakultəsinin aktyorluq şöbəsinin ilk xüsusi qrupunu bitirmişdir, o qrup ilk tatardilli kurs idi. İkinci kursdan (1993-cü il) kollektiv tamaşalarda iştirak etməyə başladı. Elə həmin il teatrın ştatına qəbul edildi və o vaxtdan bəri orada işləməyə başladı. Fatih Sayfi-Kazanlının "Hirssiz dünya" dramında kollektiv obrazda ilk dəfə səhnəyə çıxdı.

## Yaradıcılığı
Teatrda işlədiyi müddətdə Ruşat nisbətən geniş səhnə obrazları qalereyasını yaratdı. Hazırda teatrın aparıcı sənətçilərindən biridir. Gənc aktyorların inkişafı və formalaşmasına böyük töhfə vermişdir. Əxtəm Abuşahmanov kimi rejissorlar ilə işləmişdir.

## Mükafatları
* Başqırdıstan Respublikasının əməkdar artisti (2008)
* Başqırdıstan Respublikasının xalq artisti (2019)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ruşat Müdərisov "Nur" teatrı saytında.
Aşağı Kolıma ulusu

**Aşağı Kolıma ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi şəhər tipli Çerski qəsəbəsidir.
## Coğrafiyası
Ulus Saxanın şimal-şərqində, Kolıma ovalığında, Kolımanın sağ sahilində yerləşir. Şimaldan Şərqi Sibir dənizinin suları ilə yuyulur.

Böyük çaylar Kolıma, Alazeya, Bolşaya Çukoçya, Malaya Kuropatoçya. Çoxlu sayda göllərə sahibdir. Onlardan ən böyükləri: Nerpiçye, Çukoçye, Bolşoye Morskoe, İlirqıtkin. Ulus cənubdan Orta Kolıma, qərbdən Allayıaxa ulusu, şərqdən isə Çukotka Muxtar Dairəsi ilə sərhədlənir.
Aşağı Kolıma ulusu Saxanın mərkəzindən ən uzaq rayondur. Aşağı Kolıma ulusu sərhəd zonasıdır. Bəzi inzibati vahidlərə keçmək üçün bir sıra sənədlər əldə etmək lazım gəlir. 

Sahənin əsas cazibəsi Pleystosen parkıdır. Park, ulusun inzibati mərkəzinə yaxın olmayan Kolımanın aşağı axarında yerləşir. Parkın əsas vəzifəsi ərazinin qədim ekoloji sisteminin dirçəldilməsidir.

## Tarixi
Rayon 1930-cu ildə Qərbi Tundra rayonu adı ilə Çukotka muxtar dairəsinin bir hissəsi olaraq (mərkəzi Nijnekolımsk) meydana gəlir. 1931-ci ildə Yakutiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verilir.
## Əhalisi
;Milli tərkib
Əhali arasında ruslar, o cümlədən poxodçular, həmçinin saxalarlar, çukçalar və yukagirlər üstünlük təşkil edir. Ulusda 4414 nəfər yaşayır (2002). 
;Urbanizasiya
Ulus əhalisinin 59,56% -i şəhər şəraitində (Çerski q) yaşayır.

## Yerli özünü idarəetmə
Aşağı Kolıma ulusu ərazisinə 1 şəhər və 3 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 13 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Ulus ərazisinə daxil olan yaşayış mənttəqələri: Ambarçik q., Andruşkino k., Dve Viski k., Ermolovo q., Kolımskoye k., Krestovaya q., Mixalkinoi q., Nijekolıms q., Petuşki k., Poxodsk k., Timkino q., Çerski ş.t.q., Çukoçya q.

## İqtisadiyyat
İqtisadiyyatda aparıcı yeri kənd təsərrüfatı (şimal maralı, maldarlıq) və ovçuluq (xəz və balıq) tutur. Kənd təsərrüfatı torpaqları 7.7 min ha-dır. Ulusda kommunal-klan daxil olmaqla dövlət təsərrüfatları, kəndli təsərrüfatları mövcuddur. Balıq fabriki və yerli müəssisələr vardır.

## İstinadlar
Nyurba ulusu

**Nyurba ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Respublikanın ən böyük sənaye, mədəni və inzibati uluslarından biridir.
İnzibati mərkəzi Nyurba şəhəridir.
## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 52,4 min km²-dir. Şimaldan cənuba doğru uzunluğu 275 km, qərbdən şərqə isə 187 km-dir.

Rayon şimalda Olenyok ulusu, şərqdə Yuxarı Vilyoy ulusu, cənub və cənub-qərbdən Suntar ulus və şimal-qərbdən Mirnı ulusu ilə həmsərhəddir.

### Təbii şərait
Ulus Mərkəzi Yakut düzənliyində yerləşir. Vilyoy çayı rayon ərazisi boyunca axır. Burada ona Marxa, Tyuken və Iıatta çayları birləşir.

Yanvar ayının orta temperaturu −36 ... ...38 ° C, iyul + 16 ... + 18 ° C təşkil edir. Yağıntının illik miqdarı 200-250 mm-dir.
## Tarixi
Müasir sərhədlər daxilində ulıus 9 yanvar 1930-cu ildə Meqejek rayonu olaraq qurulur. 1938-ci ildə Meqejek rayonu Nyurba rayonu olaraq adlandırılır. 1963-cü ildə Nyurba və Suntar rayonları Leninski rayonunda birləşdirilir. 1965-ci ildə Suntar rayonu Leninski rayonundan ayrılır. Saxa Respublikası (Yakutiya) Ali Sovetinin 5 fevral 1992-ci il tarixli qərarı ilə Leninski rayonu Nyurba rayonu adlandırılır.
## Əhalisi
;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Nyurba şəhəri) ulus əhalisinin 40,84 % -i yaşayır.

## Yerli özünü idarəetmə
Nyurba ulusu ərazisinə 1 şəhər və 18 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 24 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## İqtisadiyyat
Minerallar - brilyant, qızıl, qonur kömür, qiymətli daşlar (agatlar, karnelian, jasper).

Bölgədə ALROSA şirkəti fəaliyyət göstərir 2003-cü ildə dünyada ən böyük olan Nyurba DMK xidmətə girdi. Nyurba Dağ Mədən Kombinatının texniki cəhətdən dünyada analoqu yoxdur.

Nyurba ulusu Yakutiyanın büdcəsi üçün bir donor bölgədir. 2005-ci ildə regional ÜDM 540 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir ki, bu da adambaşına 21 min dollar deməkdir (Avropa ölkələrində eyni göstərici ilə müqayisə olunur).

Nyurba iqtisadiyyatı üçün ən ciddi problemlərdən biri Nyurba bölgəsinin qazlaşdırılmaması, iqtisadi fəaliyyətin bir çox növününü qazancsız hala gətirir.
## Tanınmış şəxsləri
Stepan Vasilieviç VasilieV (1896 - 1943) - sovet dövlət xadimi və siyasətçisi, Mərkəzi Komitəsi nəzdindəki Partiya Nəzarət Komissiyasının ağır sənaye qrupunun rəhbəri.

Alexandra Yakovlevna Ovçinnikova (1914 - 2009) - Sovet partiyası, dövlət xadimi, RSFSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti sədrinin müavini.

Valeri Afanaseviç Vinokurov - fizik, Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin məzunu, Nyurba şəhərində anadan olmuşdur. Dünyada ilk dəfə olaraq, passiv müdaxilədən bir radar qoruma sistemi (radar) hazırlamışdır. Rəhbərlik bu ixtiranın əhəmiyyəti barədə aşağıdakı sözlərlə cavab verdi: “1950-1960-cı illərdə V. A. Vinokurovun ixtiralarından biri sayəsində Moskvanı müdafiə edən zenit-raket sistemləri əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırıldı ki, bu da paytaxtı mümkün hava təhlükəsindən etibarlı şəkildə qorumağa imkan verdi."

Nikolay Nikolaeviç Çusovskoy, (1910 - 1977) - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı. İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı, 1-ci Belorusiya Cəbhəsinin 8-ci Mühafizə Ordusunun 57-ci Qvardiya Tüfəng Diviziyasının 172-ci Qvardiya Tüfəng Alayının batalyon komandiri, kapitan.

## İstinadlar
Seyfuddin Əzizi

**Seyfuddin Əzizi** (Uyğurca:سەيپىدىن ئەزىزى, ) — Çin Xalq Respublikasının Sincan Uyğur Muxtar Vilayətinin ilk prezidenti.

## Həyatı
12 mart 1915-ci ildə Çöçəkdə nüfuzlu Uyğur tacir ailəsinin uşağı olaraq anadan olub. İlk təhsilini Sincanda alan Əzizi sonra SSRİ-yə köçərək, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv oldu və Daşkənddəki Orta Asiya Siyasi İnstitutunda təhsil almağa başladı. Sincana sovet agenti olaraq qayıdan Seyfuddin Sincanın şimal-qərbindəki Çin hökumətinə qarşı Sovet tərəfindən dəstəklənən İli üsyanını təhrik etdi.

24 noyabr 2003-cü ildə 88 yaşında vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
1945–1948-ci illər aralığında İkinci Şərqi Türkistan Respublikasının Təhsil naziri və Zhang Zhizhong Ili Rebel-Kuomintang koalisiya hökumətinin Təhsil Komissarı vəzifəsində çalışmışdır. 1949-cu ilin sentyabrında Seyfuddin, Çin Kommunist Partiyasının (TBM) dəstəklədiyi Çin Xalq Siyasi Müşavirə konfransında iştirak etdi və yeni Kommunist hökumətinin üzvü oldu. 1949-cu ilin oktyabr ayında Çin İnqilabı Sincanda və daha çox Çində kommunistləri hakimiyyətə gətirdi; Bu nöqtədə, Seyfuddin Millətlər və Siyasi və Qanuni İşlər üzrə yeni hökumət üçün müxtəlif vəzifələr tutdu. 1949-cu ilin dekabrından 1950-ci ilin yanvarına qədər o, Çin-Sovet Dostluq müqaviləsi üçün danışıqlar aparmaq üçün Moskvaya gedən Mao Zedong'u müşayiət etdi və 27 dekabr 1949-cu ildə Sov. İKP-dən ayrıldı və Maonun məsləhətinə görə O iştirak etdi. 1955-ci ildə o, Sincanı "Sincan Muxtar Rayonu" adlandırmaq üçün Mao'ya qəti etirazını bildirdi və "muxtariyyətin dağlara və çaylara verilmədiyini, ancaq bəzi millətlərə verildiyini" bildirdi. Nəticədə inzibati bölgə "Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu" adlandırıldı.

Uyğur dilçisi İbrahim Muti İkinci Şərqi Türkistan Cümhuriyyətinə qarşı idi. Buna görə də Sovetlərin və Stalinin dəstəklədiyi İli üsyanına qarşı çıxdı. Daha sonra Seyfuddin Əzizi İbrahimdən üzr istədi və Şərqi Türkistan Cümhuriyyətinin müxalifətinin ən doğru yolu olduğunu etiraf etdi.

Pekində keçirilən Çin Xalq Siyasi Məşvərət Konfransında (1955–1978-ci illərdə) Sincanın bölgə başçısının vəzifəsini Mədəni İnqilab dövründə qısa bir müddətə götürməyə nail oldu. Birinci və Yeddinci Milli Xalq Konqresinin Daimi Komitəsinin vitse-prezidenti və 10 və 11-ci MKİ Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosunun əvəzedici üzvü idi. 1993-cü ildən 1998-ci ilə qədər CPPCC Milli Komitəsinin vitse-prezidenti vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Srubna mədəniyyəti

**Srubna mədəniyyəti** və ya **Ağac-türbə mədəniyyəti** (rusca:Сру́бная культу́ра; ukraynca:Зрубна́ культу́ра) — Eramızdan əvvəl 18-ci və 12-ci əsrlər arasında Qara dəniz-Xəzər səhralarının şərq hissəsində son tunc dövrünə aid bir arxeoloji mədəniyyət.

Surbna mədəniyyəti Katakomba, Poltavka və Potapovka mədəniyyətlərinin varisidir. Həm də əlaqəli olduğu düşünülən çağdaş Andronov mədəniyyəti ilə qonşu olmuşdur.

## Etimologiyası
Mədəniyyətin adı rus dilində "taxta çərçivə" mənasını verən sруб (srub) sözündən gəlir. Bu ad mədəniyyətin məzarlarında ağac istifadəsinə görə verilir. Onların iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatına və heyvandarlığa əsaslanırdı.

## Mənşəyi
Srubnaya mədəniyyəti Yamna mədəniyyətinin, Katakomb mədəniyyətinin və Poltavka mədəniyyətinin varisidir. O, ehtimal ki, özünün şərq qonşusu olan Andronovo mədəniyyəti ilə yaxın əlaqədə olmuşdur.

## Tarixi

Eramızdan əvvəl 1-ci minillikdə yaşayan İskitlər və Sarmatlar Srubna mədəniyyətinin varisi hesab edilirlər. Kimmerlərin də bu mədəniyyətdən qaynaqlandığı düşünülür.

## Dili
Srubna mədəniyyəti ümumiyyətlə ari  mənşəli hesab edilir. Ari xalqlarının Qafqazdan İran platosuna köçdüyü zaman bu yerlərdən platforma kimi istifadə etdiyi düşünülür. Lakin, bir çox tarixçiyə görə, bu mədəniyyət türklərə və ya proto-türklərə məxsusdur və bu mədəniyyətin ari mənşəli olmasını bildirmək üçün  yetərli sübut yoxdur.

## Genetikası
Srubna mədəniyyət yerlərində tapılmış altı qədim insan qalıqlarından nümunələr Y-DNA hapologroup testlərini aparmaq üçün istifadə edilmişdir. Altı nümunənin hamısında haplogroupların R1A olduğu, bunlardan dördü R1a-Z93 subklavına aid olduğu ortaya çıxdı. Hind-İranlılar bu gün R1a və xüsusilə R1a-Z93 alt əlavələrinin ən çox yayıldığı icmalardan biridir.

10 oktyabr 2015 tarixində yayımlanan bir araşdırmada Srubna mədəniyyətindən olan 14 şəxs araşdırıldı. 5 fərqli qəbiristanlıqdan altı nəfərin üzərində aparılan Y-xromosom tədqiqatları, hamısının Haplogroup R1a1 olduğunu göstərdi. On dörd nəfərdə aparılan mtDNA tədqiqatları nəticəsində; beş haplogroup H, dörd haplogroup U5, iki T1, biri T2, biri K1b, biri J2b və biri l1a-ya rast gəlinmişdir.

## Qalereya


Srubna mədəniyyətinə aid əsərlər, Ermitaj muzeyi


## İstinadlar
Malayziya–Özbəkistan münasibətləri

**Malayziya-Özbəkistan münasibətləri** — Malayziya və Özbəkistan arasındakı beynəlxalq münasibətlərdir. Malayziyanın Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərində səfirliyi vardır. Özbəkistanın isə Malayziyanın böyük şəhərlərindən biri olan Ampanq Jayada səfirliyi vardır. Hər iki ölkə də xoş beynəlxalq münasibətlərə sahibdirlər. 

## Tarixi
Özbəkistanla Malayziya arasında ilk dəfə 1992-ci ildə ikitərəfli diplomatik əlaqələr qurulmuş, 1993-cü ildə Daşkənddə Malayziya səfirliyi açılmışdır. 1992-ci ildən Özbəkistan prezidenti olan İslam Kərimov ən uzun xarici səfərində Malayziya və İndoneziya kimi Cənub-Şərqi Asiya ölkələrini ziyarət etmişdir.

## İqtisadi münasibətlər
Hər iki ölkə iqtisadi, investisiya əməkdaşlığını neft, təbii qaz, təhsil və turizm sahələrində inkişaf etdirir. Bir çox Malayziyalı investor Özbəkistanda iş görməyə başlamışdır. *Malayziya və Özbəkistan Dostluq Dərnəyi* (MAUFA), iki ölkə arasındakı 20 illik dostluq münasibətindən sonra 2012-ci ildə qurulmuşdur. Assosiasiya təhsil turizmi, tələbə inkişafı, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları sahələrində də birgə layihələr yaradır. 2011-ci ildə Özbəkistanda, xüsusilə neft və qaz sənayesində, toxuculuq, mebel və elektrik məhsullarının istehsalında bir çox ortaq layihələr fəaliyyət göstərir. Özbəkistan, həmçinin Malayziyadakı turizm sənayesi haqqında məlumat əldə etmək istədiyini bildirmişdir.

Özbəkistan Respublikasında Malayziya investorları ilə birlikdə 10 birgə müəssisə var. Hotel Uzbekistan, UzMalOil (neft yatağının işlənməsi), UzMakom (telefon xidməti), Uzbekleasing International (kiçik və orta sahibkarlığa maliyyə dəstəyi) ən böyükdür. Sabitov və həyat yoldaşı Sanobar Sabitova tədbirə ev sahibliyi etdilər. "İlin yeni günü" mənasını verən Novruz, İran, Əfqanıstan, İraq və Türkiyədəki bir neçə bölgə və bəzi Orta Asiya ölkələrində bir təqvim ilinin başlanğıcını simvollaşdırır. Özbəkistanda, Novruz dövlət bayramıdır. Festival, geniş çeşidli yemək verildiyi ənənələrə uyğun olaraq hər 21 Mart qeyd olunur. Novruz bütün ay davam edir. Sabitov, MAUFA'nın "olduqca fəal fərd və lider" olduğu, hər iki ölkənin vətəndaşları arasında dostluğu artırmaq planları olan Abdul Halim Ahmad'ın başçılıq etdiyini söyləmişdir.

## İstinadlar