open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bode muzeyi

**Bode muzeyi** (1904-cü il adı ilə **Kaiser Friedrich muzeyi**) — Almaniyanın paytaxtı Berlindəki Muzeylər adasında tarixi qoruma altındakı bir bina daxilində qurulan muzeydir. 1904-cü ildə Kaiser Friedrich muzeyi adı ilə açılan muzeydə heykəl, medal və sikkə kolleksiyasından əlavə, həmçinin Bizans sənəti də yerləşir. Təxminən 6 il davam edən bərpadan sonra 17 oktyabr 2006-cı ildə yenidən açıldı. O vaxtdan etibarən muzeyin adı qurucularından biri olan Vilhelm fon Bodenin şərəfinə dəyişdirildi. Anadoluda arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan bir çox əsər burada nümayiş olunur.

## Muzeyin inşası
1840-cı illərdən bəri bir sənət muzeyi yaratmaq ideyaları mövcud idi. Bu mövzuda fikir söyləyən şəxs sənət tarixçisi Vilhelm von Bode idi. Saray memarları Ernst von İhne və Maks Hasak tərəfindən 1897–1904-cü illər arasında inşa edilmiş bu bina içərisində Vilhelm von Bode tərəfindən toplanmış heykəl və şəkil kolleksiyasının sərgilənməsi planlaşdırılırdı. 18 oktyabr 1904-cü ildə III Fridrixin doğum günündə açılan muzey, onun anısına Kaiser Friedrich muzeyi kimi tanınmağa başladı.

Muzeyin girişində Monbijou körpüsünün üzərinə 1904-cü ildə təxminən 6,80 metr yüksəkliyindəki III Fridrixin süvari heykəli ucaldılmışdır. Ancaq heykəltaraş Rudolf Maison tərəfindən hazırlanan bu heykəlin sonradan 1951-ci ildə ideoloji səbəblərə görə qaldırıldığı məlumdur.

## Memarlığı

### Xarici dizaynı
Neobarok üslubunda tikilmiş bina, Muzeylər adasının şimal-qərbində 6000 metrə çatan düzənsiz üçbucaq ərazidə yerləşir. Burada 1876-cı ildən etibarən içərisində müasir sənət əsərlərinin nümayiş olunduğu "Kunstbaracke" adlı sərgi salonu var idi. Əsas binanın üstündə hündürlüyü 39,50 metr yüksəkliyində günbəz var idi. Bu günbəz, sənətşünaslar arasında tədqiqatçısı İohann Vilhelm Schvedlerə həsr edilərək "Schvedler" qübbəsi olaraq da tanınır.

### Sərgilənən əsərlər
* San Michele in Africisco kilsəsinin apsis mozaikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bode-Museum
* Skulpturensammlung und Museum für Byzantinische Kunst
* Virtual Tour Through 35 Rooms (Sculpture Collection and Byzantine Art)
Fram

* Fram (boğaz) — Qrenlandiya adası ilə Şpitsbergen arxipelaqını ayıran boğaz.
* Fram boğazı — Nansen adasını Taymır yarımadasından ayıran boğaz.
* Fram (gəmi) — Qütb tədqiqatlarında iştirak etmiş gəmi.
Afaq (qəzet)

***"Afaq"*** — İraqda, Kərkük şəhərində 1954–1959-cu illərdə çap edilimiş qəzet.

## Məlumat
İlk sayı 1954-cü il 8 mayda yayımlanmış qəzetin ərəb və türkman dillərində olan bölmələrində Şakir Hörmüzlü təsisçi idi. "Afaq"ın sahibi Suat Hörmüzlü, baş yazarı Mehdi Əl Rical idi. Qəzetin yarısı ərəb, yarısı türk dilində idi. Nəşrin 7-ci sayında baş yazar Ata Tərzibaşı, məsul rəhbər Husaməddin Salihi olub. "Afaq" beş ilə yaxın fəaliyyət göstərib, 202 sayı nəşr edildikdən sonra bağlanıb. Son sayı 1959-cu il 27 martda işıq üzü görüb. Qəzetin türkcə bölməsində Ata Tərzibaşı, İzzəddin Abdi, Rəffat Bulcu Yazılar, Asat Naib, Məhəmməd Sadiq Şairlinin imzalarına rast gəlmək mümkündür.

## Həmçinin bax
* Əl Turas Əl Şəbi (dərgi)

## İstinadlar
Nansen adası

* Nansen adası (Frans-İosif Torpağı)
* Nansen adası (Krasnoyarsk diyarı)
* Nansen adası (Antarktida)
Bəşir (qəzet)

***"Bəşir"*** (qəzet) — İraqda Cümhuriyyət elan edildikdən sonra Kərkükdə çap edilmiş ilk qəzet.

## Məlumat
"Bəşir" 1958-ci il 14 iyulda İraqda Cümhuriyyət elan edildikdən sonra Kərkükdə çap edilmiş ilk qəzetdir. Həftəlik türkcə-ərəbcə şəkilli ədəbiyyat nəşri olan "Bəşir" qəzeti ədəbi məqalələrdən başqa ictimai, səhiyyə, kənd təsərrüfatı və qanunvericilik kimi digər mövzuları əhatə etdiyi kimi ölkəyə aid daxili məsələlərlə bağlı siyasi məqalələrə də yer verirdi. İraq türkmanlarının haqqlarının müdafiəçisi olan bu mətbu orqan zaman keçdikcə xalq tərəfindən sevilən bir qəzetə çevrilib. "Bəşir" qəzetinin redaksiyası Kərkükdə Əvqaf küçəsində 7 qatlı Əvqaf binasının qarşısındakı ayrıca bir binada idi. Bu kirayəlik binanın bir hissəsindən qəzetin məsul müdiri vəkil ofisi kimi istifadə edirdi. Altı ay müntəzəm olaraq yayımlanmış "Bəşir" qəzetinin ilk sayı 1958-ci il 23 sentyabrda çap edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Əl Turas Əl Şəbi (dərgi)
* Afaq (qəzet)

## İstinadlar
Ağacəri (Marağa)

**Ağacəri** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.. 

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Səracu kəndistanında, Marağa şəhərindən 17 km şimal-şərqdə, Qaraağac qəsəbəsinə gedən yoldan 10 km şimal-şərqdədir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 520 nəfər yaşayır (118 ailə).

## İstinadlar
410-cu illər

**410-cu illər** — Qriqori təqvimində 410-cu il yanvarın 1-də başlayan və 419-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hande Mehan

**Hande Mehan** () — Türkiyə ifaçısı, bəstəkar, söz yazarı. Universitet illərində tanış olduğu Cem Adrian'ın prodüseri olan Hande musiqi karyerasına "Sen Beni Güzel Hatırla" mahnısı ilə başladı. Mahnı YouTube-da 10 milyon baxışdan çox oldu.

## Karyerası
22 dekabr 1995-ci ildə Diyarbəkirdə anadan olan Hande musiqi karyerasına 17 may 2018-ci ildə Youtube-da yayımlanan "Sən məni gözəl xatırla" ilə başlamışdır. Cem Adrian ilə birlikdə ifa etdiyi İlhan Şeşen mahnısı olan "Sən mənim mahnılarım" ilə 16 milyondan çox baxışı olan Hande Cem Adrianın konsertlərində də qonaq olub.

2018-ci ildə Trakya Musiqi Festivalında çıxış edən Hande, "Bizim üçün Çempion" filmi üçün "Oh, bu gözlər kor olsun" mahnısını da ifa etdi. Mahnı 30 dekabr 2018-ci ildə yayımlandı.

15 Avqust 2019-cu ildə Hakan Tunçbilek məsafələr adlı bir tək buraxdı.

## Diskoqrafiya
;Tək albom
* "Sen Beni Güzel Hatırla" (2018)
* "Benimle Yaşa" (2018)
* "Dudak Kenarı" (2018)
* "Adı Yok" (2018)
* "Kime Veda Ediyorsun?" (2018)
* "Bu Gece Benimle Kal" (düet. Bandtra) (2019)
* "Bir Yol Var" (2019)

;Duet mahnıları
* "Sen Benim Şarkılarımsın" (duet Cem Adrian) (2018)
* "Ah Bu Şarkıların Gözü Kör Olsun" (duet Cem Adrian) (2019)
* "Mesafeler" (duet Hakan Tunçbilek) (2019)
* "Kum Gibi" (duet Cem Adrian) (2019)
* "Bu Yollar Hep Sana Çıkar"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.handemehan.com
Çobankarə (Əcəbşir)

**Çobankarə** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 258 nəfər yaşayır (67 ailə).

## İstinadlar
Azərbaycan Ali Təhsil İnstitutu

**Azərbaycan Ali Təhsil İnstitutu** () və ya **Azərbaycan Universitet Kolleci** () — İranın Urmiya şəhərində özəl biznes məktəbi. Məktəb 2006-cı ildə təsis olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
*
Sibon nebulata

**Sibon nebulata** — suilanıkimilər fəsiləsindən olan ilan növü.

Ümumi uzunluğu 80 sm. Başı genişdir, böyürlərdən bir az sıxılmış və gövdəsindən yaxşı ayırılıb. Gözləri böyükdür.  Gövdəsi incədir və hamar pulla örtülüb. Çənəsi molyuskları qovuqdan çıxardılmasına uyğunlaşıb.  Əlvan boyanmaya sahibdir: əsas qəhvəyi fonda çoxlu açıq rəngli ləkə və ya zolaq olur.

Leysan meşələrini sevir. Ağaclarda, səhləb və hava bitkilərdə rast gəlinir. Gecələr aktiv həyat yaşayır. İlbizlərlə qidalanır. Yumurtlayan ilanlardandır. 

Meksikanın cənub-şərqi, Mərkəzi Amerika və Cənubi Amerikanın şimalında yaşayır.

## Ədəbiyyat
 Jansen, M. & Köhler, G. 2003. Biogeographische Analyse der Herpetofauna von ausgewählten Hochlandgebieten Nicaraguas. Salamandra 38 (4): 269–286 [2002]

 Peters , J. A. 1960. The snakes of the subfamily Dipsadinae. Misc. Publ. Mus. Zool., Univ. Michigan (114): 224 pp.
Düzləçəkli ətirşah

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik bitkidir. Gövdəsi yarpaqların saplaqları kimi uzun və yumşaq uzanmış ağ tükcüklü, 30–60 sm hündürlükdədir. Yarpaqları incə, sıx tükcüklü; kökətrafı yarpaqlar uzun saplaqlı, düzolmayan böyrəkvari-yumru, tərsyumurtavari 2/3-ə qədər hissələrə bölünmüş, üst hissədən üçqatbölünmüş və dişli, gövdə yarpaqları 5-7 bucaq şəkillidir. Çiçək saplağı uzun yumşaq tüklərlə örtülü, düz, 2 çiçəklidir. Çiçəkaltlığı xətvari-lansetvaridir. Kasa yarpaqları 8–10 mm uzunluqda, lansetvari, beli tükcüklüdür. Ləçəkləri 18-20 mm uzunluqda, albənövşəyi, enli tərsürəkvari, əsasında pazvari, kənarları qeyri-bərabər və ya zəif çıxıntılıdır. Meyvənin tayları tükcüklüdür.

## Yayılması
Böyük Qafqazın qərb hissəsinin rayonlarında orta (nadir hallarda) və yuxarı dağ qurşaqlarında yayılmışdır. Dağ çəmənləri, əsasən subalp çəmənlərində bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ruyş ilanbaşı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik bitkidir. Gövdəsi bir və ya bir neçə, nazik, sadə və ya budaqlı, hündürlüyü 20–45 sm, qısatüklü və ya demək olar ki çılpaqdır. Yarpaqları oturaq, xətti-lansetvari və ya xəttvari, üstdən tünd yaşıl, altdan daha açıq rəngdədir. Köbələri azçiçəklidir, gövdənin təpəsində uzunsov başcıqlı çiçəkbirliyi şəklində yığılmışdır, çiçəkləri demək olar ki, oturaqdır. Kasacıqları 7–12 mm, qısatüklü, çox vaxt bənövşəyidir. Tacı 2–2,5 sm, əlvan bənövşəyi və ya bənövşəyi-göy rəngdə, xaricdən qısa tüklüdür. Toxumcaları 3 mm uzunluqda, hamar yumurtavari, küt üçtinli, demək olar ki, qara rəngdədir.

## Azərbaycanda yayılması
BQ Quba sahəsinin rayonlarında orta dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Dağ çəmənlərində bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Avstriya ilanbaşı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Gövdəsi bir və ya bir neçə, hündürlüyü 20–50 sm, tüklü, aşağı hissəsi bənövşəyi rənglidir. Qısa saplaqlı yarpaqları 3–7 xəttvari küt hissəyə bölünmüşdür, qısa yan budaqlarının yarpaqları ucları biz olan 3 hissəyə bölünmüşdür və ya bütövdür. Köbələri azçiçəklidir, bəziləri gövdənin təpəsində başcıqlı çiçəkqrupu şəklində yığılmışdır. Kasacığı 10–13 mm, uzuntüklü, bənövşəyidir. Tacı 3–4 sm, tünd bənövşəyi, xaricdən seyrək tüklüdür. Toxumcaları 3 mm uzunluqda, qabırğacıqları qanadabənzər şəkildə enlənmişdir.

## Yayılması
BQ Quba sahəsinin rayonlarında subalp qurşağında yayılmışdır. Çəmənlərdə, dağ çəmənlərində bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Puşkin dağnanəsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik, kökümsovu nazik uzun bitkidir. Gövdəsi çoxsaylı, nazik, çox budaqlı, sərilən və ya qalxan, çox xırda buruqvari tüklü, çox vaxt qırmızımtıl və ya bənövşəyitəhər rəngli, uzunluğu 12 sm-ə qədər olan bitkidir. Yarpaqları qısa saplaqlı, xırda, 4-8 mm uzunluqda, yumurtavari, enli yumurtavari və ya yumru, küt və ya birdən ucu az sivri, əsasında az daralan və ya yumrutəhər, tamkənarlı və ya yuxarı hissədə seyrək dişli, hər iki tərəfdən çılpaq və ya zəif və qısa tüklüdür. Çiçəkqrupu başcıqlı, şarvari, ağtəhər, 1-1,5 sm diametrdədir. Çiçək çox qısa saplaqda, kasacıq 5-6 mm uzunluqda, dar boruvari; sıx uzun ağtüklüdür. Tacı 6-7 mm uzunluqda, bənövşəyi rənglidir.

## Yayılması
Böyük Qafqazın Quba sahəsinin rayonlarında subalp və alp qurşağında yayılmışdır. Qayalı-daşlı və daşlı töküntülərdə bitir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Port Qreyam hava limanı

**Port Qreyam hava limanı** ()  — Port-Qreyam (Alyaska, ABŞ) yaşayış məntəqəsində yerləşən dövlət vətəndaş aeroportu.

## Əməliyyat fəaliyyəti
Port-Qreyam aeroportu dəniz səviyyəsindən 28 metr yuxarı hündürlükdədir və bir uçuş-enmə zolağını istismar edir:

* çınqıl örtülü, 12/30 ölçüsündə, 602 x 14 metrli

## Xarici keçidlər

* FAA Alaska airport diagram (GIF)
Türkmənistan mətbəxi

**Türkmənistan mətbəxi** () dünyanın ən zəngin mətbəxlərindən biri sayılır.

## Türkmənistan qovunu

Mətbəx sahəsində demək olar ki Türkmənistan öz yetişdirdiy qovunları ilə də seçilir. Türkmənistan sovet dönəmində, ölkə üzrə ən böyük qovun tədarükçüsü olmuşdur. Bugün çox az miqdarda ölkədən qovun başqa yerlərə ixrac edilir. Türkmən mənbələrinə görə hazırda bu ölkədə 400 növ qovun əkilib, becərilir. İllik olaraq ölkədə Yemiş günü (Qovun bayramı) qeyd olunur.
## Çörəklər və xəmir yeməkləri

İlk olaraq bunu qeyd etməliyik ki Türkmən çörəkləri, bölgədəki yapılan başqa çörəklərdən fərqli olaraq, təndir gil sobasında bişirilib, qalın və dəyirmi şəkilli olur.
* *Qavurtmaçlı çörək(Qovurmalı çörək)*:Bu çörəyin hazırlamasında qovurulmuş qoyun əti və bir sıra bitkilərdən(o cümlədən soğan) geniş istifadə edilir.
**Bişmə*: Ballıbadıya çox bənzəyən türkmən şirniyyatlarından biridir.
* *Külçə çörək*
* *Pətir çörək*
* *Ətli çörək*
* *Yağlı çörək*

## İçkilər

Orta Asiyanın başqa ölkələrinə tay, *yaşıl çay* Türkmənistanın əsas içkisi sayılaraq, gün boyu geniş istifdə olunur. Ölkənin Daşoğuz bölgəsində, Qazaxıstan kimin çay, süd ilə qarışdırılıb içilir. Ölkə üzrə 2-ci ən çox sevimli içki qatıqdan hazırlanan *[[Kefir]]*dir ki daha çox səhər yeməkləri və *[[Mantı]]* və *[[Piroq|Börək]]* kimi yeməklər ilə yanaşı süfrəyə verilir. Qıcqırdılmış dəvə südündən əmələ gətirilən və öz dadı ilə seçilən *Çal*, orta asiya və Türkmənistanın ayrı ənənəvi içkilərindəndir. Habelə *Çal* qırğızların milli içkisi *Şoro*ya da çox bənzəyir.

## Türkmənlərin ənənəvi yeməkləri
* *Çəkdirmə* :Çəkdirmə türkmənlərin ən məşhur yeməyidir, ki ənənəvi qazan içində bişirilir.Çəkdirmənin əsas ərzaqları ət, düyü və soğandır.
* *Bulama*
* *Basdırma* : Türk xalqlarının ənənəvi yeməklərindən biridir. Türkmən basdırması düyü, balıq, kartof, nar və soğandan bişirilir.

* *Bişmə*: Ballıbadıya çox bənzəyən türkmən şirniyyatlarından biridir.
* *[[Piroq|Börək]]*: Bu yemək əsasən orucluq ayında hazırlanar.Börəyin hazaırlaması üçün ət,kartof və soğan öncədən əldə edilmiş xəmirin arasına qoyulur.
* *Mantı*: Əsas ərzaqları döyülmüş ət,yumurta,un,kərə yağı,soğan və müxtəlif ədviyyələrdən ibarətdir.

## İstinadlar
Epoksidlər

**Epoksidlər** — üçüzvlü oksidlər (oksiranlar) α-oksidlərdir.

## Quruluşu və tətbiqi

Üzvi tsiklik birləşmələrdə karbon tsiklində sadə efir qrupu olur. Üçüzvlü heterotsiklik birləşmələr-epoksidlərin ən mühüm nümayəndəsidir. Epoksidlər-yüksək reaksiyagirmə qabiliyyətinə malik olan üzvi maddələr olub yumuşaq şəraitdə ən müxtəlif maddələrlə reaksiyaya girirlər. Buna görə epoksidlər əsasında maraqlı və praktik əhəmiyyət kəsb edən ən müxtəlif və rəngarəng maddələr almaq olur. Bunlar əsasında sənayedə səthi-aktiv maddələr, müxtəluif növ plastik kütlələr və sintetik liflər, yapışqanlar, raket yanacağı üçün komponentlər alınır.

## Epoksidlərin alınması
* Etilenin hava oksigeni ilə oksidləşdirilməsi
Bu etilen oksidin sənayedə alınma metodudur. Prosesi müxtəlif daşıyıcılar üzərinə hopdurulmuş (silikagel, alüminium oksidi) gümüş metalının iştirakı ilə 200…300 0 C

və 5…25 atm. təzyiqdə aparırlar.

* Olefinlərin peroksidlərlə və ya perturşularla oksidləşdirilməsi
Bu reaksiya onu ilk dəfə kəşf etmiş Prilejayevin adı ilə bağlıdır.

: 
* Halogenhidrinlərin dehidrogenhalogenləşdirilməsi
Birinci mərhələdə propilenxlorhidrin alınır, sonra isə qələvi ilə hidrolizə uğradılır

: 

: 

## Kimyəvi xassələri
Epoksidlərin yüksək reaksiyagirmə qabiliyyəti üçüzvlü həlqənin gərginliyi ilə bağlıdır. σ-rabitəli orbitlərin bir-birini ötürməsi atom nüvələrini birləşdirən bir xətt üzrə deyil, müəyyən bucaq altında baş verdiyindən, rabitə daha davamsız olur və həlqə turşuların, qələvilərin, temperaturun təsirindən asanlıqla qırılır.
* Turşularla kataliz olunan reaksiyalar

Sadə efirlər kimi epoksidlər də, oksigenin sərbəst elektronları hesabına protonlaşa bilir və nukleofili asanlıqla birləşdirir.
* Əsaslarla kataliz olunan reaksiyalar.

Reaksiya turş katalizdə olduğu kimi eyni mahiyyət (nukleofil əvəzetmə) kəsb edir. Əgər birinci halda turşu (daha doğrusu proton) epoksidin elektrofilliyini artırırsa, bu halda reagentlərin-spirt, fenol, ammonyak, aminlərin nukleofilliyi artır.

* Epoksidlərin termiki izomerləşdirilməsi
* Qrinyar reaktivi ilə qarşılıqlı təsiri

## İstinadlar
Şərq üsgüyotu

**Şərq üsgüyotu** () — birillik bitki.

## Qısa morfoloji təsviri
Birillik bitkidir. Gövdəsi düz, sadə və ya budaqlanan, hündürlüyü (10) 30-50 (70) sm, qısa sıx tükcüklü bitkidir. Aşağı gövdə yarpaqları uzun saplaqlı, yuxarı yarpaqlar demək olar ki, oturaq, çoxdəfəli dar barmaqvari xətti hissələr bölümlü, hissələri iti, çılpaq və ya sıx qısa tükcüklüdür. Çiçəkqrupu uzun salxım, olduqca sıx, çiçək saplaqları qısa, 5-20 sm uzunluqdadır. Çiçəkləri fırfır-bənövşəyi, bənövşəyi və ya tündqırmızı rənglidir. Aşağı və yan çiçəkyanlığının yarpaqcıqları yumurtavarilansetvari və uzunsov-yumurtavari, yuxarı kənardakılar demək olar ki, dəyirmi, az ürəkvaridir; mahmızı düz və ya bir az əyridir. Çalov (meyvə) qısa tükcüklü, silindrvaridir.

## Yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqları, Qobustanın rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Əkin sahələrində, çöldə, bağ və bostanlarda, meşə kənarlarında, çay kənarlarında, quru çınqıllı daşlarda bitir.

## İstinadlar
Biberşteyn dağlaləsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik bitkidir. Soğanağı 1–2 sm diametrdə, uzunsov-yumurtavari, tünd-qonur və ya qara-qonur qınla örtülmüşdür. Gövdəsi düz, silindrik, çılpaq, 15–30 sm hündürlükdədir. Yarpaqları çılpaq, xətvari, aşağıdakılar daha çox enli, enli-xətvari və ya uzunsovlansetvaridir. Çiçəkləri tək, 2,5–3,5 sm uzunluqdadır. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları sarı, iti, az və ya çox sivri, lansetvari, xarici tərəfdə bənövşəyi ləkəli, daxildə uzunsovyumurtavari, əsası kirpikciklidir. Erkəkciklər çiçəkyanlığından nisbətən qısadır; tozcuğu 2–3 dəfə erkəkcik sapından qısadır. Qutucuq 1,5–2,5 sm uzunluqdadır.

## Yayılması
BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqları, Qobustanın rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Otlaqlarda, əkinlərdə, quru-otlu yamaclarda və kolluqlarda bitir. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.

## Bioloji,ekoloji, fitosenoloji xüsusiyyətləri
Düzənlikdən orta dağ qurşağına qədər ərazilərdə, bozqırlarda, otlaqlarda, əkinlərdə, quru-otlu yamaclarda və kolluqlarda. Çiçəkləməsi aprel, meyvələməsi iyun ayına təsadüf edir. Çoxalması soğanaqla və toxumladır. Geofitdir, bəzək bitkisidir.

## Yayılması
Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıq, Böyük Qafqazın Quba hissəsi, Qobustan, Kür düzü.

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyalarına  az rast gəlinir. Mənfi antropogen amillər azalma təhlükəsini yaradır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Əhali tərəfindən intensiv toplanılması, tikintilər, otarılma və mal-qara tərəfindən tapdalanma.

## Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər görülmür.Yasaqlıqların yaradılması vacibdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan medalı

**Azərbaycan medalı** () — İran şahı Məhəmməd Rza Pəhləvi tərəfindən 12 dekabr 1946-cı il tarixində təsis edilmiş medal. 1945-ci ilin dekabrında Azərbaycan Demokrat Firqəsi Seyid Cəfər Pişəvəri öndərliyindəki Azərbaycan Milli Hökumətini təsis etmişdir. Buna baxmayaraq, İran ordusu ABŞ və Böyük Britaniyanın dəstəyi ilə Təbriz şəhərinə yenidən daxil olur və Azərbaycan Milli Hökumətini işğal edir. Şah Azərbaycan böhranı zamanı vuruşmuş hərbi qulluqçuları bu medalla mükafatlandırmışdı.

## İstinadlar
Yüksək sahil

**Yüksək Sahil** () — İsveçin şimal-şərqindəki Angermanland əyalətində, Kramfors, Harnosand və Örnsköldsvik bələdiyyələrinin ərazisində yerləşən İvaniya körfəzindəki İsveç sahillərinin bir hissəsi. Bu buzlaqların əriməsi nəticəsində torpaq yüksəlir, buzlaqdan sonrakı qalxma və izostasiya hadisəsi burada aydın nəzərə çarpır. Son buz dövründən bəri bölgə qeyri-adi hündür uçurumları əhatə edən 300 metr artmışdır. Yüksək sahil İsveç, Fin Şimali Kvarken boğazı Dünya İrsi Mirasının bir hissəsidir.

## Tarixi
Bu gün Hoqa Kusten kimi tanınan ərazi tarixən Angermanland sahili kimi tanınmışdır. 1974-cü ildə Yüksək sahil termini ərazidə bir məlumat ilə əlaqələndirilmişdir. 2000-ci ildə YUNESKO bölgəni Dünya İrsi Mirasina daxil etmişdir. Yüksək sahil ərazisi, yer səthinin buzlu və quru sahələrini meydana gətirən mühüm proseslərin başa düşülməsi üçün əla fürsətlər verir. 2006-cı ildə Yüksək sahil Şimali Kvarken boğazı əraziləri ilə birləşdirildi.

## Coğrafiyası
Yüksək sahilin relyefi Sub-Kembri yarımadasının yüksəlmiş qalıqlarını parçalayan genişmiqyaslı vadilərə aiddir.

## Görməli yerləri
İsveçin Yüksək sahilində ziyarət etmək üçün ən məşhur yerlər Skule dağı, Skuleskogen Milli parkı, Ulvön və Trusunda adalarıdır. İsveçin Yüksək sahili gəzinti üçün möhtəşəm yer hesab olunur və İsveçin ən yaxşı gəzinti bölgələrindən biri olaraq göstərilir. Çölçülüklə bağlı jurnallar (Utemagasinet and Outside kimi) və gündəlik qəzetlər (məsələn, Svenska Daqbladet) Yüksək sahil yolunu İsveçin gəzinti yollarının ən yaxşılarından biri olaraq sıralayırdı. Höga Kustenleden Yüksək sahil boyunca 128 kilometr uzunluğundadır. Gündəlik gəzintilər üçün Skule dağı və Skule Milli parkı məşhurdur. Yüksək sahil yolu həm təcrübəli, həm də yeni gəzinti etməyi sevənlər üçün uyğun hesab olunur.

## Ədəbiyyat
* Bergström, Lars (1975). *Höga kusten: natur, människor och tradition längs kusten från Sundsvall till Örnsköldsvik - ett av Sveriges vackraste och mest särpräglade landskap   Stockholm : Bonniers 1975 80pp (The High Coast: the landscape, people and traditions along the coast from Sundsvall to Örnsköldsvik - one of Sweden's most beautiful and distinctive landscapes)* (Swedish)

## Həmçinin bax
*La Santisima Trinidad de Parana
*Talampaya Milli Parkı
*Oqasavara adaları
*Okinoşima adası 
*Darien Milli Parkı
*Engelsberq dəmir zavodu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yüksək sahil turizm saytı
* Yüksək sahil Yürüşü - İllik gəzinti hadisəsi
* Skuleskogen Milli parkı veb saytı 
* Skule Dağı - Ziyarətçi Bələdçisi
* Ulvön adası - ziyarətçi bələdçisi
* UNESCO Dünya İrsi profilidir
Madrid birjası

**Madrid birjası** — ( səhmlər və konvertasiya edilə bilən istiqrazlar və sabit gəlirli qiymətli kağızlar, həm dövlət, həm də özəl sektor borcları satan İspaniyanın dörd regional birjasının ən böyük və ən beynəlxalq (digərləri Barselona, Valensiya və Bilbaoda yerləşir). Bolsa de Madrid Bolsas y Mercados Españoles şirkətinə məxsusdur.

## Quruluşu və əməliyyatları
İspaniya Fond Birjasının milli çətiri altında İspaniyanın maliyyə bazarının yenidən qurulmasına bolsas, törəmə bazarlar və sabit gəlir bazarları daxildir. Ticarət, əməliyyatların 90% -dən çoxunu həyata keçirən elektron İspan Birja Birliyi Sistemi (SIBE) ilə əlaqələndirilir; sabit gəlirli bütün aktivlər SIBE vasitəsi ilə satılır.

## Tarixi
Bolsa de Madrid rəsmi olaraq 1831-ci ildə qurulub. 1993-cü ildə Bolsa de Madrid sabit gəlirli qiymətli kağızlar üçün bütün elektron ticarətə keçdi. İspaniya qanunvericiliyinin tələb etdiyi kimi, İspaniya Krallığının qanunlarına əsasən təşkil edilmiş bir şirkət olan Sociedad Rectora de la Bolsa de Valores de Madrid S. A. tərəfindən idarə olunur və idarə olunur. Madrid Fond Birjasının üzvlüyü 41 iri maliyyə qurumundan və qurulmuş 12 qiymətli dilerdən ibarətdir. 31 dekabr 2001-ci il tarixində təxminən 1477 yerli və xarici şirkət səhm qiymətli kağızlarını Madrid Birjasında siyahıya aldı. Madrid Fond Birjasında 2007-ci ilin may ayında siyahıya alınmış səhm qiymətli kağızlarının ümumi bazar kapitallaşması 1,276,26 milyard avro olmuşdur.

## Binası
Palacio de la Bolsa de Madriddə tarixi bir on doqquzuncu əsrlik bir binada yerləşmişdir.

## İstinadlar
Mkrtiç Açemyan

**Mkrtiç Açemyan** (; ) — erməni şairi, tərcüməçi, dramaturq və teatr xadimi.

İstanbulun Ortköy rayonunda anadan olmuşdur və ibtidai təhsilini erli erməni məktəbində almışdır. Daha sonra Venesiyada, Murad Rafaelyanın erməni məktəbində oxudu və Gevond Alişanın rəhbərliyi altında öz ədəbi istedadını inkişaf etdirdi. 1858-ci ildə İstanbula qayıtdı və orada 1860-cı illərin sonundan mədəni, xüsusilə teatr sahəsində aktiv iştirak edirdi, pyesa və şeirlər yazırdı. Onun "Təbəssüm və göz yaşları" () adlı poeziyasının birinci toplusu 1871-ci ildə dərc edilmişdi.

Açemyanın yaradıcılığının əsas mahiyyəti sosial haqsızlığa qarşı etirazdan ibarətdir. Onun böyük şəhərdə çalışan ermənilərin ağır həyatını təsvir edən şeirləri məşhurluq qazanmışdılar. Açemyanın şeirləri dövri nəşrlərdə dərc edilirdilər və debütdən savayı daha sonra "İşıq və kölgələr" (, 1878) və "Yaz küləkləri" (, 1892). 1908-ci ildə bədii topluların üçü də 1892-ci ildən sonra yazılan bəzi şeirlərin əlavə edilməsiylə "Titrəyən qafiyələr" (, 1908) adlı bir kitabda yenidən nəşr edilmişdilər. Şiller, Lafonten, Pyer-Jan Beranje və s. əsərlərini erməni dilinə tərcümələri "Müxtəlif tərcümələr" () adı atlında ayrıca dərc edilmişdilər.

## Ədəbiyyat
* Պետրոսյան Հ., Հայ գրականության բիբլիոգրաֆիա, Երևան, 1953։

## İstinadlar
Gavurbağı (qəzet)

***Gavurbağı*** — İraqda qəzet. 29 iyun 1959-cu ildə təsis edilmişdir. 

## Məlumat
İlk sayı 29 iyun 1959-cu ildə dərc olunmuş "*Gavurbağı*" 15 sentyabr 1960-cı il tarixində 34-cü sayını çap etmişdi Qəzet 26 sentyabr 1960-cı il tarixində yenidən "*[[Kərkük]]*"ə çevrildi. "*Gavurbağı*"nın birinci səhifəsində ilk dəfə təsbit olunmuş "türkmanca qismi" ifadəsi daha əvvəl "*Kərkük*" qəzetinin ilk səhifəsində "türkcə qismi" şəklində idi. Qəzetin iki sayı çap edildikdən sonra "türkmanca" ifadəsi götürüldü və "*Gavurbağı*" ancaq ərəb dilində çap olunmağa başlamışdır. Qəzetin ilk səhifəsini bəzəyən "*Gavurbağı*" dizaynı qırmızı olmaqla, yanında neft qülləsi və yaşıl rəngdə sünbül təsvir edilmişdi. 29-cu sayından etibarən qəzet qara rəngdə çıxmağa başladı.

## İstinadlar
Kurt Mikkolayt

**Kurt Mikkolayt** (, daha çox ***Alvin Kurt Teodor Tilo***  kimi tanınır; ) — alman yazıçısı və şair.

## Həyatı
Tilzit adlı Şərqi-Prussiya şəhərində anadan olmuşdur. Köniqsberq Universitetində təhsil almışdır. Elə ordaca filologiya elmləri doktoru adını almışdır. Qraf Ştraxvise haqqında kitabını yazanda o, Teodor Fönten ilə məsləhətləşirdi. "Fönten haqqında" adlı ilk şeirini o, 1899-cu ildə "Münhen qəzeti"ndə yazmışdır. Köniqsberq Höte-ittifaqı XX əsrin başlanğıcında onu dəstəkləyirdi. Mikolayt 37 yaşında vəfat etmişdir.

## Ədəbiyyat
* *Sigitta Barniškienė*. Klänge der Poesie aus den versunkenen Weiten. / Dissertation. — Kaunas: Vytautas-Magnus-Universität, 2002.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Alman Milli Kitabxanasının kataloqu
* Klänge aus Litauen (GoogleBooks)
* Thanatos (GoogleBooks)
* Schmetterlinge (Gedicht)
Çobankərə

** Çobankərə** və ya ** Çobankarə**:

* Çobankərə (Zəngibasar)
* Yeni Çobankərə
* Çobankarə (Əcəbşir)

## Həmçinin bax
* Çoban
* Çobanlar
Qvineya konstitusiya referendumu (2001)

**Konstitusiya referendumu [[Qvineya]]da** 11 noyabr 2001-ci ildə keçirilmişdir. O Qvineyanın yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsinə aid idi, hansı ki, prezidentlik müddətinin say məhdudiyyətini aradan qaldırırdı və 5 il olan müddət davamlığını 7-yə qədər artırırdı. Konstitusiya 98,36 % səs ilə təsdiq olunmuşdur. Müxalifətin referendumu boykot etmək çağırışına baxmayaraq, seçicilərin 87,2 % iştirak etmişdir.

Referendumun nəticəsində prezident Lansana Konte qeyri-məhdud sayda seçilmək imkanını aldı ki, bu onun müxalifətlə münasibətlərini daha da çox kəskinləşdirdi.

## Nəticələr

## İstinadlar
Əl-Məhrə mühafəzəsi

**Əl-Məhra mühafəzəsi** () - Yəmən Xalq Demokratik Respublikasında mühafəzə. İnzibati mərkəzi Əl-Geyda şəhəridir.

## İstinadlar
Danalı

* Danalı (Əcəbşir)
* Danalı-i Büzürg (Maku)
* Danalı-i Kiçik (Maku)

## Həmçinin bax
* Danaçı
Torpedo aparatı

**Torpedo aparatı** və ya **Torpedo borusu** üfüqi istiqamətdə torpedoları işə salmaq üçün işlədilən bir cihazdır.

Torpedo borularının və ya aparatının iki əsas növü var:

*Sualtı gəmilərə və bəzi suüstü gəmilərə quraşdırıla bilən suyun səviyyəsindən aşağıda işləmək üçün hazırlanmış rampalar.
*Yalnız suüstü gəmilərdə göyərtəyə quraşdırıla bilən rampalar.
Xaniyan (Əcəbşir)

**Xaniyan** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,118 nəfər yaşayır (272 ailə).

## İstinadlar
Raketli kater

**Raketli kater** və ya **Hücum qayığı**, gəmi əleyhinə raketlərlə silahlanmış kiçik bir hərbi gəmidir. Dənizlərdə az məsrəflərlə donanma yaradılması məqsədilə ölkələr tərəfindən seçilən məşhur bir seçim vasitəsidir. Hücum qayıqları yüksək hərəkətliliyi sayəsində döyüş raketlərindən daha effektiv istifadəni təmin edir və bu səbəbdən də tez-tez istifadə olunurlar.
Xristofor Xaxanyan

**Xristofor Mixayloviç Xaxanyan** (; 1917—1999) — sovet hərbi dirijoru, erməni mənşəli pedaqoqu, RSFSR əməkdar incəsənət xadimi (1975), polkovnik (1961).

## Həyatı
Semyon Çerneski və Aleksandr Qaukun dirijorluq dərsləri üzrə Leninqrad konservatoriyasını bitirmişdir. 1941-ci ildən Pyotr Çaykovskiy adına Moskva Dövlət Konservatoriyası yanında hərbi-dirijorluq fakultəsində dərs deyirdi. 1981-ci ildə professor dərəcəsini almışdır. Tarix, nəzəriyyə və hərbi-orkestr işi üzrə metodik əsərlərin müəllifidir.

Xovan qəbiristanlığında dəfn olunub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Хаханян Х.М. // Musiqi Ensiklopediyası Lüğəti. — Moskva: Sovet Ensiklopediyası, 1990. — səh. 597. — 672 səh.
Araz (supermarket)

## Tarixçə
Veysəloğlu Şirkətlər Qrupuna daxil olan “Araz” supermarketlər şəbəkəsi ölkənin ən böyük pərakəndə satış şirkətlərindən biridir. 

Azərbaycan istehlakçısına supermarketdə alış-verişin üstünlüklərini aşılamaq, daha keyfiyyətli xidmət göstərmək üçün fəaliyyətə başlayan “Araz” əhalini yüksək keyfiyyətli, sərfəli qiymətlə qida və qeyri-qida məhsulları ilə fasiləsiz təmin edir. Müştərilərin məmnuniyyətini və rəğbətini qazanaraq sürətli inkişaf yolunu seçən “Araz” supermarketlər şəbəkəsi “Siz harada, “Araz” orada" şüarı ilə 2011-ci ildə 4 filialla xidmətə başlayıb. 

Bütün Azərbaycanı əhatə etməyi hədəfləyən “Araz” supermarketlər şəbəkəsinin Bakı, Sumqayıt, Xırdalan şəhərləri, eləcə də  Zaqatala, İmişli, Gəncə, Daşkəsən, Yevlax, Quba, Saatlı, Siyəzən, Ucar, Beyləqan, Şabran, Mingəçevir, Şəki, Ağcəbədi, Şamaxı, Naxçıvan, Culfa, həmçinin Şuşa, Laçın, Xankəndi şəhərlərində ümumilikdə 300-dən çox filialı var.

Peşəkar insan resurslarına malik olan “Araz” supermarketlər şəbəkəsi 11000-dən artıq əməkdaşı ilə müştərilərinə keyfiyyətli xidmət göstərməyə davam edir və günü-gündən öz əhatə dairəsini genişləndirir. 

Daim yenilikləri izləyən və inkişaf strategiyasını bazar tələblərinə uyğun olaraq müəyyənləşdirən “Araz” supermarketlər şəbəkəsi Abşeron rayonu Məmmədli qəsəbəsində yerləşən müasir logistik mərkəzi ilə hər gün 400 minə yaxın müştəriyə  xidmət göstərir. Müştərilər hər gün “Araz”dan təzə və təravətli meyvə-tərəvəz, keyfiyyətli, standartlara uyğun, halallıqla kəsilən təzə ət və ət məhsulları, sobadan yeni çıxmış isti “Xonça” şirniyyatları, un məmulatları əldə edə bilərlər. 

## Market Sayı
Hazırda "Araz" supermarketlər şəbəkəsi paytaxt Bakı və ətraf kəndlər, Xırdalan, Sumqayıt, Gəncə, Mingəçevir, Bərdə, Daşkəsən, Saatlı, İmişli, Kürdəmir, Qusar, Quba, Zaqatala, Şirvan, Yevlax, Sabirabad, Masazır, Şuşa və s. bölgələrində 370-dən artıq mağazası ilə fəaliyyət göstərir.

## Araz Baba
Araz baba adətən Yeni il və Novruz bayramında peydə olan personajdır. Yaz aylarında altdan yaşıl gödəkcə olmaqla milli geyimdə, qış aylarında isə yaşıl qalın palto və şalvar geyinən iri cüssəli, şən, ağ saqqallı bir kişidir. O, qiymətləri endirməyə gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://arazmarket.az
Rusiya təbiət qoruqlarının siyahısı

Rusiya qanunlarına uyğun olaraq, dövlət təbiət qoruqları təbii proseslərin və hadisələrin təbii gedişatını, bitki və heyvan dünyasının genetik fondunu, bitki və heyvanların müəyyən növlərini və icmalarını qorumaq və öyrənmək məqsədi ilə federal əhəmiyyətə malik ekoloji, tədqiqat və ekoloji təhsil müəssisələridir. və unikal ekoloji sistemlər. Qoruqlar xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin növlərindən biridir (SPNA).

2016-cı ilin sonuna Rusiyada 103 dövlət təbiət qoruğu fəaliyyət göstərdi, ümumi sahəsi 27 milyon hektardan çox (su sahələri istisna olmaqla)

## Tarixi və statistik məlumatlar
Rusiyada ilk qoruq - Barguzinsky Qoruğu - 11 yanvar 1917-ci ildə Buryatiya ərazisində yaradılıb. Gələcəkdə qorunan ərazilərin siyahısı genişlənəcəkdir. Barguzinsky-dən əlavə ən qədim ehtiyatlar Həştərxan (1919), Ilmensky (1920) və Qafqazdır (1924).

Ən böyük Rusiya ehtiyatları Böyük Arktikadır (41 min km²-dən çox), Komandorsky (36 min km²-dən çox) və Wrangel Island (22 min km²-dən çox). Rusiyadakı ən kiçik ehtiyatlar Belogorye (21 km over-dən çox) və Prioksko-Terrasnı və Galichya Gora (hər ikisi 50 km²-dən azdır). Ehtiyatların çoxu (sayı ilə) Krasnoyarsk, Primorsky və Xabarovsk ərazilərində yerləşir.

Ehtiyatların çoxu Rusiya Federasiyasının Təbii Sərvətlər və Ekologiya Nazirliyinə tabedir, lakin bəziləri Rusiya Elmlər Akademiyasının (RAS) və digər nazirliklərin səlahiyyətindədir: Uzaq Şərq Dəniz (Dəniz Biologiyası İnstitutu, Rusiya Elmlər Akademiyasının Uzaq Şərq Bölməsi), Kedrovaya Yastığı və Ussuriysk (Biologiya və Torpaq İnstitutu, Rusiya Elmlər Akademiyasının Uzaq Şərq şöbəsi). , Ilmensky (Rusiya Elmlər Akademiyasının Ural şöbəsi), Galichya Gora (Rusiya Federasiyası Təhsil və Elm Nazirliyinin Voronej Dövlət Universiteti) və Şərqi Uralski (Federal Atom Enerjisi Agentliyinin Mayak İstehsalat Birliyi).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Rusiya milli parkların siyahısı
* Rusiya ehtiyatlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* Каталог государственных природных заповедников России на портале Минприроды РФ
* Информационно-справочная система «ООПТ России»
Esmines

**Esmines** və ya **destroyer** — dəniz terminologiyasında (az.dağıtmaq və ya məhv etmək), sürətli, yüksək manevr qabiliyyətli, zirehli, dözümlü, donanma və ya hücum qruplarına, kiçik hərbi dəniz nəqliyyat vasitələrindən (torpedo gəmiləri, sualtı qayıqlar və hərbi təyyarələr) gələn hücumlardan müdafiə və müşahidə funksiyasını icra edən bir hərbi gəmidir. Böyük döyüş gəmiləri arasında orta mövqe tutan Destroyer, Freqatdan daha böyük və daha genişdir, bir az yüngül həcmli Kreyserdən daha kiçikdir.

Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl destroyerlər okeanarxası missiyalar üçün nəzərdə tutulmamış, yüngül döyüş gəmiləri idi, buna görə də bir destroyer qrupu və ya destroyer qayığı şəklində istifadə edilərkən, İkinci Dünya müharibəsi dövründə və sonra, xüsusən 1950–1960-cı illərdə onlar kreyserlər qədər müstəqil və vacib idilər. Bununla bərabər, ABŞ-nin Iowa sinifli iki döyüş gəmisi var ki, onlar hal-hazırda aktiv şəkildə istifadə edilmirlər, lakin hər hansı bir ehtiyac yaranarsa onlar aktivləşdirilməyə qadirdirlər.

Müasir destroyerlər çəki baxımından İkinci Dünya müharibəsinin kreyserlərinə bərabər olsalar da, kiçik bir yaylım atəşi ilə şəhərləri belə məhv etmək və nüvə başlığı ilə təchiz olunmuş döyüş raketləri ilə onlardan üstündürlər. Torpedo atmaq qabiliyyətinə malikdirlər.

## Həmçinin bax
* 055 tipli esmines

## İstinadlar
E.ə. 103

## Hadisələr
* Trifon və Afina Siciliyadakı İkinci qul müharibəsinə rəhbərlik edirlər.

## Doğumlar
* 

## Vəfatlar

## İstinadlar
Yurd (qəzet)

**"Yurd"** (qəzet) — 1970-ci ildə Bağdad şəhərində çap olunmuş qəzet.

## Məlumat
Yurd qəzeti 1970-ci ildə Bağdad şəhərində çap olunmuşdur. 1970-ci il 24 yanvarda “Yurd” qəzeti fəaliyyətə başlayıb. “Yurd” qəzetinin ilk sayı 1970-ci il 18 iyunda işıq üzü görüb. 8 səhifəlik qəzetin baş məsul işçisi Abdullətif Bəndəroğlu, baş yazarı Tariq Abdulbaqi idi. O, qəzetin ikinci ilinin sonuna qədər fəaliyyətini davam etdirib, ondan sonra Sinan Səid 1972-ci il 20 iyulda yazı işləri katibi olub. Sinan Səid 1973-cü il fevral ayının 21-nə qədər bu vəzifəni yerinə yetirib.  

Qəzetin çapından bu günə kimi Abdullətif Bəndəroğlu həm baş redaktor, həm də qəzetin məsul rəhbəri olub. “Yurd” 345-ci sayına qədər 8 səhifəlik çıxmış və normal qəzet formasını qoruya bilmişdir. Qəzetin səhifələrində siyasi, tarixi, ictimai, elmi, iqtisadi, idman və folklor mövzusunda məqalələrə yer verilmişdir. 

“Yurd” qəzetində Abdullətif Bəndəroğlu, Xeyrulla Kazım, Nevzat Abdulkərim, İbrahim Dakuklu, Fazil Bayatoğlu, Abdul Huseyn Faris, Qasım Sarıkahya, Fələkoğlu, Rza Çolaqoğlu, Rəmzi Çavuş, Haşim Rəşad Ağsu, Talıb Səmin Dakuklu, Abdulxaliq Bayatlı, Məhəmməd Xurşid Dakuklu, Adnan Sarıkahya, Həmzə Hamamçıoğlunun imzalarına rast gəlmək olar. “Yurd” qəzetinin 1979-cu il oktyabrın 19-da 475-ci sayı çap olunmuşdur. Fəaliyyətini davam etdirən “Yurd” qəzetinin 1290-cı sayı 2002-ci il mayın ayının 15-də nəşr olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Əl Turas Əl Şəbi (dərgi)
* Afaq (qəzet)

## İstinadlar
Kreyser

**Kreyser** (Hollandca: kruiser, "toqquşma") — böyük hərbi gəmilərin siniflərindən biridir. Destroyerlər kimi, kənardan dəstəyə ehtiyac duyurdular, amma müasir dövrdə bu fərq yox olmuşdur. Əvvəllər müstəqil əməliyyatlar üçün ən kiçik gəmi hesab olunurdular. Müasir müharibələrdə kreyserin köhnə funksiyası yox olmuş və yerini destroyerlərə buraxmışdır. Hərbi funksiyasına görə ən böyük gəmilər üçün Kreyser adından istifadə olunur.

Deutschland sinifli kreyserlər, Alman Reyxsmarinası tərəfindən Versal sülh müqaviləsinin məhdudiyyətlərinə müvafiq olaraq hazırlanmış ağır zirehli bir kreyser forması ilə üç Panzerschiff'in seriyasıdır. Sinifin adı ilk tamamlanmış gəmi olan Deutschlanddan sonra təyin olunmuşdur. Seriyaya aid üç gəmi 1931–1934-cü illərdə istehsal edilmiş və İkinci dünya müharibəsi əsnasında Kriegsmarineyə xidmət etmişdir.

İngiltərə öz gəmilərini, zirehli və kreyserlərdən daha kiçik olduqları üçün, güclü atəş gücünə malik olduqlarına və digər dövlətlərin ağır kreyserlərinə nisbətən daha çox silahla təchiz etdiklərinə görə zirehli döyüş gəmilərini "cib zirehlisi" adlandırmağa başlamışdılar, baxmayaraq ki, bu gəmilərin xarakteristikası ağır kreyserə daha yaxın idi. Deutschland sinif gəmilərinə də bu dairənin içərisində "cib zirehlisi" deyilirdi. Əslində gəmilər Amerikanın Pensilvaniya sinifli döyüş gəmilərindən iki fut uzun idi. Deutschland sinifli gəmilər əvvəlcə Panzerschiff olaraq təsnif edilsə də, Kriegsmarine tərəfindən 1940-cı ilin fevral ayında ağır kreyser kimi yenidən təsnif edildilər.

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Parkes, Oscar *British Battleships* (2nd Edition). Leo Cooper, London, 1990. .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*
Torpedo gəmisi

**Torpedo gəmisi** — torpedoları döyüşdə daşımaq üçün hazırlanmış nisbətən kiçik və sürətli bir döyüş gəmisidir.

Ən erkən dizaynlar bomba yüklü bir torpedonun gəmidə aparılaraq digər gəmiyə çırpılmasına əsaslanır. İkinci nəsil dizaynlar isə torpedo borularından özüyeriyən torpedaları işə sala biləcək sistemlərdir. (Bu növ torpedonu dünyada ilk dəfə istifadə edən sualtı qayıq Əbdülhəmid sualtı qayığı olub.) Torpedo gəmiləri sürət və çeviklik baxımından ondan daha ağır və yavaş döyüş gəmilərini məhv etmək üçün hazırlanmışdır. Bir sıra ucuz qayıq və gəmilərdən ibarət torpedo qayıqları, güclü silahlanmış və bahalı döyüş gəmilərinə qarşı uğur qazandı. Bu şəkildə ucuz bir torpedo gəmilərindən ibarət olan donanma özünün kiçik ölçüləri və məhdud yanacaq tutumuna görə yalnız kiçik sahilboyu əraziləri özündən çox daha böyük və daha bahalı donanmalara qarşı uğurla müdafiə edə bilirdi.

19-cu əsrin sonlarında sürətli torpedo gəmilərinin tətbiqi dövrün dəniz qüvvələri üçün ciddi narahatlıq yaratdı. Buna cavab olaraq böyük gəmilərdən ibarət donanmalar təhlükəyə qarşı kiçik gəmilərlə təchiz edilməyə başlanıldılar. Əslində bunlarda qarşılaşdıqları torpedo gəmilərinə bənzəyirdiləe, lakin torpedonun əvəzinə bunlarda yüngül silahlar quraşdırılmışdı. Dizaynlar və ehtiyaclar yaxşılaşdıqca "torpedo gəmisi destroyeri" istehsal edilməyə başlanıldı. Bu gəmi sonradan zamanla inkişaf etdi və bugünkü müasir destroyerə çevrildi. Torpedo qayıqları da inkişaf edərək müasir idarə edilə bilən raketlərlə təchiz edilmiş raket katerlərinə çevrildi. Bu gün bu sinif "Sürətli hücum gəmisi" (ing."Fast Attack Craft" (FAC)) adlanır

## İstinadlar
Sualtı qayıqlarda istifadə edilən idarəolunan raketlər üçün NATO kod adları

SSRİ-nin sualtı qayıqlardan buraxılan idarəolunan raketlərinin NATO kod adları
* Qanadlı Sualtı Atom Raketi (Podvodnaya Lodka Atomnaya Raketnaya Krylataya — *PLARK*)
** "Oskar sinifli sualtı qayıq (Oscar II)" (Krasnodar Sinfi)
** "Oskar sinifli sualtı qayıq (Oscar I)" (Arxangelsk Sinfi)
** "Yankee sinifli sualtı qayıq (Yankee-Sidecar)" (Leninets Sinfi)
** "Yankee sinifli sualtı qayıq (Yankee-Notch)"
** "Charlie II"
** "Charlie I"
** "Echo sinifli sualtı qayıq (Echo I)" (K.45 Sinfi)
** "Papa sinifli sualtı qayıq (Papa)"
* Qanadlı Sualtı Raketlər — Dizel/Elektrik İtələməli (Podvodnaya Lodka Raketnaya Krylataya — *PLRK*)
** "Whiskey Long Bin"
** "Juliet sinifli sualtı qayıq (Juliet)"
** "Whiskey Twin Cylinder"
Qardaşlıq (jurnal)

***"Qardaşlıq"*** (dərgi) — 1961-ci ildə Bağdad şəhərində çap edilmiş dərgi.

## Məlumat
1961-ci ildə Bağdad şəhərində çap edilmiş dərgidir. İlk sayı həmin 1961-ci ilin may ayında çap edilmişdir. Dərginin məsul rəhbəri və baş yazarı vəkil Məhəmməd Hac İzzət, katibi Həbib Hörmüzlüdür. Üç ildən sonra dərginin baş yazarı Abdulqadir Süleyman və yenidən Məhəmməd Hac İzzət olub. Dərginin fəaliyyətinin 16-cı ilində 19-cu sayında məsul baş yazar Cəlal Taha Abdulqadir, katibi Dr.Fazil Mehdi Bayat, əməkdaşlıq edən qələm sahibləri Hilmi Osman Məhəmməd, Xəlil Əhməd Əl Huseyni, Adnan Sadullah olub. 2003-cü ilə qədər fasilələrlə olsa da nəşr edilən dərgi Türkman Qardaşlıq Ocağının mətbu orqanı olaraq Səddam rejimindən sonra da fəaliyyətini davam etdirib. Dərginin son sayı 2007-ci ilin oktyabrında Bağdadda çap edilib.

## Həmçinin bax
* Əl Turas Əl Şəbi (dərgi)
* Afaq (qəzet)
* Yurd (qəzet)

## İstinadlar
Ülgüc (fəlsəfə)

**Ülgüc** — fəlsəfədə prinsipdir, hansı ki,  müxtəlif fenomenlər üçün azehtimallı izahatları nəzərə almamağa ("qırxmağa") icazə verir.

Ülgüclərin nümunələri:

* Okkam ülgücü: Bir-birinə zidd fərziyyələr toqquşanda daha az sayda fərziyyələrə əsaslananı seçmək lazımdır ki, bu onun yoxlanmasını sadələşsin. *"Ehtiyac olmadan müddəaları artırmaq lazım deyil."*
* Henlon ülgücü:  *"“Axmalqlığın nəticəsi kimi izah oluna bilən şeyləri bəd niyyətlə izah etməyin**."*
* Hitçens ülgücü:  Sübutsuz iddia olunan məsələ, sübutsuz da rədd oluna bilər.
* Mayk Alder ülgücü: Əgər nəyisə eksperiment və ya müşahidə yolları ilə müəyyənləşdirmək olmursa, onda o, müzakirələrə layiq deyil.
* Popperin saxtalaşdırma prinsipi: Nəzəriyyə elmi hesab olunması üçün saxtalaşdırılmalıdır.
* Ayn Rand ülgücü: Xüsusi ehtiyac olmadan müddəalar artırılmamalıdılar və nəticə kimi müddəalar ehtiyac olmadan birləşdirməməlidilər.
*Saqan standartı: Fövqəladə iddialar fövqəladə sübut tələb edir.
## İstinadlar
Lolita Torres

**Lolita Torres**, anadan olanda adı  *Beatriz Mariana Torres Iriarte*, ) — Argentinali aktrisa və müğənni.

Beş uşağın anası idi, sonuncusu müğənni Dieqo Torres idi.

Keçmiş Sovet İttifaqında Torresin filmləri ("Sevgi əsri", "Laura üçün kürəkən", "İlk baxışdan sevgi") çox məşhur idi. Bu filmlər bir çox sənətçinin - həm kino aktrisalarının (Qurçenko ), həm də opera müğənnilərinin həyatına təsir etdi(Sinyavskaya ) bir çox gələcək sənətkarlarının taleyinə təsir etdilər.

## İstinadlar
Rusiyanın ən böyük çayların siyahısı

Uzunluğu azalan qaydada (1000 km-dən çox) Rusiyanın ən böyük çaylarının siyahısı.

Dizaynlarda uzunluğu (km) rəsmi və ya ən çox rast gəlinən çaylar qalın göstərilmişdir.

Kursiv uzunluğu (km) olan və ya qovluqlarda ümumi olmayan, lakin uzunluğu üzrə rəsmi (ən çox yayılmış) məlumatları, o cümlədən çayın mənbəyi-qaynaqlarında paylanmayan məlumatları olan çayları göstərir.

Açıq narıncı ilə vurğulanır — ilk beşlik (rəsmi olaraq paylanmış), açıq boz rənglə vurğulanmışdır — uzunluğu 1000 km-ə çatmayan, lakin digər cəhətdən böyük çaylardan üstün olan çaylar.

## İstinadlar
Oxu məni (qəzet)

**"Oxu məni" qəzeti** — həftəlik ictimai-siyasi qəzet.

## Tarixi
"Oxu məni" qəzeti 1997-ci ildən fəaliyyətə başlamış, həmin vaxtdan etibarən çərşənbə axşamı və cümə günü daxil olmaqla, həftədə iki dəfə 16 səhifədə A3 formatda rəngli dərc olunmuşdur. (Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən 50 nömrəli şəhadətnamə ilə qeydiyyata alınıb)

Hazırda qəzetin təsisçisi və baş redaktoru Emin Axundov Tofiq oğludur. Fəaliyyətə başladığı vaxtdan həftədə 2 dəfə 16 səhifə A3 format həcmində 150–180 min arası tirajla dərc olunub. Qəzetin ilk nömrəsi 150 min tirajla çap olunmağa başlamışdır. İnsanlar arasında qəzetin adı maraqla qarşılanmış, oxucuların rəğbətini və tələbatını nəzərə alaraq, günün 1-ci yarısı bütün tiraj satıldığı üçün elə həmin gün ikinci dəfə çap olunmuşdur.
Sonrakı illərdə qəzetin əlavə buraxılışları olan "Oxu məni krossvordu" qəzeti 24 səhifədə A3 formatda həftədə 1 dəfə çərşənbə günü rəngli şəkildə 30 min tirajla, "Oxu məni Serial" qəzeti 16 səhifədə A3 formatda həftədə 1 dəfə şənbə günü rəngli şəkildə 25 min tirajla, "Oxu məni Skanvordu" qəzeti 32 səhifədə A3 formatda ayda 1 dəfə rəngli şəkildə 30 min tirajla, "Oxu məni Lətifələr və Skanvordlar" kitabı A5 formatda 32 səhifədə ayda 1 dəfə 30 min tirajla rəngli olaraq çap olunmuşdur.

2009-cu ildən fasiləsiz olaraq qəzetin elektron xəbər portalı www.oxumeni.az saytı hər gün daim yenilənən xəbərlərlə oxuculara informasiya çatdırır.

Qəzet yarandığı gündən sonrakı dövrlərdə 2 ofisdə, 80–90 nəfərlik işçi kollektivi ilə fəaliyyət göstərmişdir. Əsas baş ofis Bakı şəhəri Yasamal rayonu mətbuat pr. 22/43-də, köməkçi ofis isə Bakı şəhəri Səbail rayonu Həsən Seyidbəyli küçəsi 9-da yerləşir. Hal-hazırda hər iki ofis qəzetin redaksiyası kimi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qəzetin rəsmi saytı
Kil hərbi qəbiristanlığı

**Kil hərbi qəbiristanlığı** (ing. *Kiel War Cemetery*) — Kil Şimal qəbiristanlığının () ərazisində hərbi qəbirstanlığıdır. Bu yerdə ittifaq qoşunlarının 992 hərbi qulluqçusu basdırılmışdı, onlardan çoxusu hərbi aviasiyada xidmət etmiş və İkinci Dünya müharibəsində ölənlərdən ibarətdir. Onların arasında 766 britaniyalı, 148 kanadalı, 33 Yeni Zelandiyalı və 9 polyak var.

Qəbiristanlıq memar Filip Hepuortun () layihəsi əsasında Hərbi Dəfinlər üzrə Birlik Komissiyası () tərəfindən tikilmişdi, həmçinin, komissiya qəbiristanlığın səliqə səhmanına nəzarət edir.

## Xarici keçidlər
* Hərbi qəbirstanlığ şəhərin saytında