open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apuzeni Milli Parkı

**Apuzeni Milli Parkı** () — Rumıniya ərazisində qorunan təbiət zonası (təbii park). BTMB-nın V (Qorunan landşaft/akvatoriya) kateqoriyasına daxildir. İnzibati baxımdan Alba, Bihor və Kluj rayonlarına (judesa) aiddir.

## Yerləşməsi
Apuzeni Milli Parkı Rumıniyanın qərbində yerləşir. Qərbi Rumıniya dağlarının şimali və mərkəzi qurtaracağındadır. Təbii parkın  qismən cənubdan Bihor dağının, şimaldan isə Vladesa dağının ərazisini əhatə edir.

## Coğrafiyası
Apuzeni Milli Parkının ümumi sahəsi 75,784 hektardır.  Ərazi 2000-ci il 6 martda *№ 5* qanunla qoruq elan olunmuş (Monitorul Oficial № 152 12 aprel 2000-ci il). Milli Park əsasən dağlıq ərazini əhatə edir (dağlar, zirvələr, karlar, mağaralar, dərələr, karst zonası, meşələr və yaylaqlar). Park qərbi Karpatlara xarakterik flora və faunaya məxsusdur.

Milli Parkın tırkibinə daxil olan təbii qoruqlar: Izbucul de la Cotețul Dobreștilor (0,20 ha), Izbucul Mătișești (2 ha), Izbucul Tăuzului (1 ha), Coiba Mare mağarası (0,50 ha), Avenul din Hoanca Urzicarului (1 ha), Skerişoara mağarası (1 ha) və Ghețarul de la Vârtop (1 ha). Bu qoruqlar Alba qraflığında yerləşir; *Pietrele Galbenei* (6,30 ha),  *Cetatea Rădesei mağarası* (20 ha), Poiana Florilor (1 ha),  *Carstic Padiș platosu* (39 ha), *Valea Galbenei* (70,50 ha), *Valea Sighiștelului* (412,60 min. ha), Vârful Biserica Moțului (3 ha), *carstic Lumea Pierdută paltosu* (39 ha), *Cetățile Ponorului* (14,90 ha), пещера *Ghețarul Focul Viu* (0,10 ha),  *Ciur Izbuc mağarası* (0,10 ha),  Mikulı mağarası (0,10 ha), *[[Медвежья пещера (Румыния)|Ayı mağarası]]* (1 ha), *Smeii de la Onceasa mağarası* (0,50 ha) və *Cerbului Cave-Avenul cu Vacă* (45 ha) - Bihor rayonu; Molhașul Mare de la Izbuc (8 ha)  isə Kluj rayonunda yerləşir.

## İstinadlar
Fransua Meninski

**Fransua Menien** (; ) — Fransız şərqşünası.

## Həyatı
Fransua Menien 1623-ci ildə Lotaringiyada anadan olmuş, 1698-ci ildə Vyanada vəfat etmişdir.

Mesnien ilk əvvəl təhsilini Romada almış və 1652-ci ildə Polşanın İstanbuldaki səfirliyinə qoşulmuşdur. Burada o özünü türk dilinin öyrənilməsinə həsr etmişdir. O, öncədən ali tərcüməçi, sonra isə Konstantinopolda Polşanın səfiri olmuşdur və ona zadəganlıq bəxş ediləndən sonra **Meninski** (fransız *Mesgnien* adının polyaklaşdırılmış şəkli) adını qəbul etdi. Daha sonra Avstriya xidmətinə keçdi. 1669-cu ildəki Qüdsə gedişindən sonra, 1671-ci ildə Vyanaya yola düşüb, orada Şərq dillərin baş dilmanc vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Bu vəzifəni ölümünədək tutmuşdur.

Əsas əsəri *Tesaurus linguarum orientalium, turcicea, arabic, persicæ (latınca: Türk, ərəb, fars və s. şərq dillərin lüğəti)* idi. Lüğət 3 cilddə yazılmış, ilkin olaraq 1680-ci ildə dərc edilmişdir; bir qədər üzərində yenidən işlənilmiş *Lexicon arabico-persico-turcicum* adında 4 cildli nəşri 1780–1802 illər arasında çap olunmuşdur. Şərq dillərindəki sözlərin tərcüməsi alman, italyan, fransız və polyak dilində verilmişdir. Müasir dilçilik baxımından, ən dəyərlisi türk dilini təsvir edən hissədir. Sözügedən dövrdə, *Tesaurus* kimi ətraflı və kəliməsi çox olan lüğət yaratmaq ənənəsi hələ yox idi. Bu üzdən *Tesaurus* Osmanlı Türkcəsinin və ümumiyyətlə Oğuz dillərinin tarixi ilə bağlı əvəzsiz məlumatlar verən bir əsərdir. Bundan əlavə, Meninski polyak və türk dillərin üzərində hərəsi bir qrammatika müəlləfi oldu.

## İstinadlar
Mode Gakuen Cocoon Tower

**Mode Gakuen Cocoon Tower**(Yapon:モード学園コクーンタワー, Mōdo gakuen kokūn tawā) — Tokio Xüsusi Rayon Şincuku Nishi-Şincuku　Məhəlləsi ərazisində yerləşən bir göydələn.

Göydələnin tikintisi 2008-ci ilin oktyabrında tamamlanmış, göydələnin hündürlüyü 204 metrdir.

## Qalereya

Image:モード学園コクーンタワー810.JPG|Avqust 2007
Image:Cocoontower200712.JPG|Dekabr 2007
Image:Cocoon tower 084.JPG|Aprel 2008
Image:モード学園コクーンタワー.JPG|Avqust 2008


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pomeranes

## Ümumi yayılması
Vətəni Cənubi-Şərqi Asiyadır. Aralıq dənizi ölkələrində, Qafqazda, Paraqvayda və Vest-Hindistanın bəzi adalarında becərilir. Yabanı halda məlum deyil.
## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2–10 m olan kiçik, həmişəyaşıl ağacdır. Budaqları uzun, nazik iti tikanlıdır. Yarpaqları növbəli, saplaqlı, dərili, parlaq, üstü yaşıl, alt tərəfi açıq yaşıl, efir yağlıdır.
Saplaqları enli qanadlı, çox uzun, bünövrəsində kəskin daralandır. Aprel-mayda çiçəkləyir. Çiçəkləri iri, diametri 2-3 sm, çox ətirli, tək və ya azçiçəklidir, 2-7 çiçək qoltuq dəstələrə yığılmışdır. Kasacığı 4-5 dişli, üstü tükcüklüdür. Çiçək tacı 4-8 ləçəklidir. Ləçəkləri ağ, ensiz-uzunsov, bir az ətli, efir yağlıdır. Erkəkcikləri çoxsaylı, sütuncuq və başcıq dişicik ağzı ilə birləşmişdir. Meyvəsi giləmeyvəşəkilli, şarşəkilli, bəzən bir az hamar, diametri 6-7 sm, qabığı qalın, üstü qeyri-bərabər çıxıntılı, parlaq narıncı, lətdən bir az ayrılan, çoxsayılı efir yağlıdır. Ləti 10-12 hissədən ibarət, turş və ya bir az acıtəhərdir. Toxumları hamar, çıxıntılı, açıq sarıdır. Yumurtalığı tünd yaşıldır. Meyvələri noyabr-yanvarda yetişir.
## Ekologiyası
+5-dən +450C-dək temperatura dözdüyü üçün iyunun əvvəlindən bitkini açıq havaya çıxarmağa imkan verir.
## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz və Talışda təbii halda rast gəlinir.
## İstifadəsi
Pomeransın meyvələrindən təbabətdə, parfümeriyada, çiçək və yarpaqlarından alınan efir yağından marmelad, sərinləşdirici içkilərin hazırlanmasında, çiçəklərinin həlimindən isə konditer və qida sənayesinin digər sahələrində istifadə edilir.
## İstinadlar
*“Azərbaycan dendroflorasi” V cild, Baki, “Elm”, 2019, 370 səh.
Pompelmus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Cənubi Çin, Tailand, Tayvan, Yaponiya, Vyetnam, Hindistan, İndoneziya, Taiti adalarında və İsraildə, az miqdarda ABŞ-da (Kaliforniyada) becərilir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 15 m-dək olan, şarşəkilli çətirə malik həmişəyaşıl ağacdır. Yarpaqları iridir. Çiçəkləri ağ, diametri 3-7 sm-dir, tək və ya 2-10 ədədi topa şəklində çiçək qrupunda yerləşir. Meyvəsinin diametri 30 sm-ə çatır, qalın qabıqla örtülür, codtəhər arakəsmə ilə iri hissələrə bölünür, hər hissənin içərisində toxumları olur. Yetişmiş meyvələrin rəngi-açıq yaşıldan sarıyadək dəyişilir, ölcülərinə görə qreypfrutdan iridir, elastik liflərlə fərqlənir. Pomelonun meyvəsi sitruskimilərin arasında ən iridir. Qabığı əsasən qalındır. Dadı turşa-şirin, bir qədər acıdır.

## Ekologiyası
Tropik və subtropik iqlimlərdə, 25-dək 300C-dək temperaturda bitir. Əhəng qarışığı və duzlu torpağa üstünlük verir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz və Talışda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Meyvələri çiy və bişmiş halda istifadə edilir. Çində yeni ildə bu meyvələri firavanlıq və rifah simvolu kimi bir-birinə təqdim edirlər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
A-ba-ba-qa-la-ma-qa

**A-ba-ba-qa-la-ma-qa** ***([[Ukrayn dili|uk.]] А-ба-ба-га-ла-ма-га)*** nəşriyyat evi İvan Malkoviç tərəfindən 1992-ci ildə yaradılmışdır. Ukraynada uşaqlar üçün kitab nəşr edən ilk müstəqil nəşriyyat evi olmuşdur. 2008-ci ildə daha geniş oxucu kütləsi üçün kitab dərc etdirməyə başlamışdır. Ivan Malkoviç nəşriyyat evinin direktoru olub, təsisçi, əsas redaktor, hər bir kitabın əl yazmasının son çap prosesinə çıxarılmasına özü nəzarət edir. Nəşriyyat evinin adı İvan Frankonun "Gritseva məktəb təhsili" (uk.Грицева шкільна наука) hekayəsinə əsaslanır.

## Tarixi
A-ba-ba-qa-la-ma-qa nəşriyyat evi, 1992-ci ilin iyulunda, ilk dəfə "Ukrayna əlifbası" nı təqdim etdi. İvan Malkoviçin dediyi kimi: "Əvvəldən nəşriyyat evi düşünmürdüm, ancaq hər zaman fikrimdə "Aнгел" (Mələk) sözü ilə başlayan bir əlifba kitabı dərc etmək var idi. Mən bu kitabın Avtobus və ya Akula ilə deyil məhz Aнгел sözü ilə başlayaraq əlifbanın ilk hərfi A hərfini təsvir etmək istəmişəm. Belə ki, bu Sovet dövründə qeyri mümkün idi."

A New York nəşriyyat evi, Alfred A. Knopf, 1995-ci ildə, A-ba-ba-qa-la-ma-qa'nın "*The Kitten and the Rooster*"(Pişik və Xoruz) uşaq kitabının nəşr haqqlarını satın aldı. İlk dəfə olaraq görkəmli bir Qərb naşiri Ukraynanın bir nəşriyyat kitabına maraq göstərirdi. 1992–2005-ci ildə Əlifba ilə başlayan 100-ə yaxın kitab dərc etdi.

15 il müddətində "A-ba-ba-qa-la-ma-qa" adlı çap edilmiş materialların ümumi dövriyyəsi 3 milyon nüsxəyə çatdı.

2001-ci ildə Moskva Beynəlxalq Kitab Sərgisində müvəffəqiyyətdən sonra, Malkoviç 2004-cü ildə Rusiyanın Moskva şəhərində filial açmağı qərara aldı. Nəşriyyat evi, rus dilində kitablar dərc etməyə başladı ki, bu da Ukraynada yayılmamalı idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* "А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГА" — академия детской мечты
Lavintəpə

**Lavintəpə** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanında, Zab hövzəsinin şimalında, Urmiya gölünün cənubunda yerləşir. Bu təpə təxminən 1.5 hektarlıq bir əraziyə və 15 m yüksəkliyə malikdir. Piranşəhrin 4 km şərqində yerləşir. Keçmişdə, təpə daha böyük idi, ancaq şimaldakı təpə kənd təsərrüfatı-mədəni fəaliyətlər səbəbi ilə dağıdılmışdır. Bir ön araşdırmanın səthi tapıntıları, Lavintəpənin neolit, eneolit və dəmir dövründə məskunlaşıldığını göstərir. Əlavə olaraq səthi araşdırmalara görə, Lavintəpə İranın şimal-qərbindəki tarix öncəsi dövrlərini və bundan əlavə Dalma mədəniyyətinin memarlıq üslubunu və keramikasını incələmək üçün uyğun bir yerdir.

## İstinadlar
Hacı Firuz

**Hacı Firuz** vəya **Hacı Piruz** ( {{Dil-fa|حاجی فیروز), İranın yeni ili Novruzun ənənəvi xəbərçisidir. Üzünü qurumla boyanmış haldadır, parlaq qırmızı paltarı və başındakı papaq ilə diqqəti çəkir. Novruza girərkən, Hacı Firuz bir dəf çalar və "Hacı Firuzam, sali yek ruzəm" (Hacı Firuzam, ildə bir günəm) deyər. Hər yaşdan insan onun və musiqiçilərin ətrafında toplanar, çaldıqları nağara, tar və kamançanı dinləyərək rəqs edərlər. Eyni zamanda Əmi Noruz (Nevruz əmi)də deyərlər.
## İstinadlar
Hacı Firuztəpə

**Hacı Firuztəpə** — Şimal-Qərb İranın Qərbi Azərbaycan vilayətində yerləşən arxeoloji abidədir. Bu abidə Pennsylvania Arxeologiya və Antropologiya Muzeyinin arxeoloqları tərəfindən 1958 və 1968-ci illər arasında qazılmışdır . Qazıntılarda e.ə. 6-cı minilliyin ikinci yarısında aid Neolitik kənd aşkar edilmişdir ki, üzüm əsaslı şərabın ən əsaslı arxeoloji sübutlarından biri saxsı qabda üzvi qalıqlar şəklində aşkar edilmişdir.

## Tədqiqatın tarixi
Hacı Firuztəpə ilk olaraq 1936-cı ildə  yer səthindən saxsı parçaları toplayan Sir Aurel Stein tərəfindən qeydə alınmışdır. 1958 və 1968-ci illər arasında Pensilvaniya Arxeologiya və Antropologiya Muzeyi Universiteti tərəfindən həyata keçirilən daha böyük Hasanlu Layihəsi çərçivəsində dörd qazıntı mövsümü keçirildi və abidə daha ətraflı araşdırıldı. Bu abidə, yaxın Hasanlının yaşayış ardıcıllığında təsdiq edilmiş erkən dövrləri araşdırmaq üçün seçilmişdir. Bu qazıntılara Charles Burney tərəfindən rəhbərlik edilirdi (1958, 1961), T. Cuyler Young Jr. (1961) və Robert H.Dyson və Meri M. Voigt (1968). Bu mövsümlər boyunca, qazıntı sahəsinin dörd fəqli bölümündə qazıntı işləri aparılmış və ən böyük sahəyə yaşayış yerinin şimal-şərq yamacına qədər davam etdirilmişdir.

## Abidə və onun ətrafı
Hacı Firuztəpə, İranın şimal qərbindəki Qədər çayı vadisində yerləşir. Zəmindən 200x140 metr (660x460 ft) və düzənlikdən 10.3 metr (34 fut) yüksəklikdə olan təxminən oval formalı yaşayış yeridir. Hacı Firuztəpə olur olduğu ova, Zaqros dağlarının şimal-qərb hissəsində 1.300-1.350 metr (4.270-4.430 ft) amsl məsafədə yerləşir. Bölgə əhəmiyyətli bir qovşaqdır və qərbə asan bir marşrut daxil olmaqla, bütün istiqamətlərə gedən marşrutlar var və Rəvandüz və Ərbildən Zaqros dağlarını Mezopotamiya ovalarına keçən güzərgahlar vardır. The Gadar River valley falls within both the modern and ancient distribution zones of the wild grape (*[[Vitis vinifera|Vitis vinifera subsp. sylvestris]]*) and of the terebinth.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Berkowitz, Mark (1996), "World's Earliest Wine", Archaeology, 49 (5), retrieved 13 December 2010
* Harding, G. (2005), A Wine Miscellany, New York: Clarkson Potter, ISBN 0-307-34635-8
* McGovern, Patrick E.; Glusker, Donald L.; Exner, Lawrence J.; Voigt, Mary M. (1996), "Neolithic resinated wine", Nature, 381 (6582): 480–481, doi:10.1038/381480a0
* Pellechia, T. (2006), Wine: The 8,000-Year-Old Story of the Wine Trade, London: Running Press, ISBN 1-56025-871-3
Vəli Ağbaba

**Vəli Ağbaba** (; ) — TBMM 24, 25, 26, 27-ci çağırış millət vəkili, Türk siyasətçi və Cümhuriyyət Xalq Partiyasının sədr müavini.

## Həyatı
Vəli Ağbaba 3 aprel 1968-ci ildə Malatya şəhərinin Qaraca kəndində anadan olmuşdur. Turan Əməksiz liseyini bitirdikdən sonra, Əskişəhərdə yerləşən Anadolu Universitetinin İqtisadi və idarəetmə elmləri fakültəsini 1989-cu ildə bitirmişdir. Vəli Ağbaba universitet illərində Anadolu Universiteti Tələbə Dərnəyinin rəhbəri vəzifəsini yerinə yetirmiş və Əskişəhər Xalq Evinə üzv olaraq tələbə gənclik hərəkatında yer almışdır.

## Siyasi fəaliyyəti
Vəli Ağbaba əsgərlikdən sonra 1993-cü ildə Sosial-demokrat Xalqçı Partiyasına qatıldı və 1994-cü il seçkilərində Malatya Bələdiyyə Məclis üzvü seçilərək bələdiyyələrdəki ən gənc fraksiya sədri oldu.

Vəli Ağbaba 18 fevral 1995-ci ildə toplanan qurultayda Cümhuriyyət Xalq Partiyası ilə Sosyaldemokrat Xalqçı Partiyasının birləşmə qurultayında qurultay sədri vəzifəsini icra etmişdir.

1998-ci ildə keçirilən şəhər konqresində Cümhuriyyət Xalq Partiyası Malatya Şəhər Təşkilatının sədri seçildiyində 30 yaşında olan Vəli Ağbaba 1999-cu il seçkilərində Cümhuriyyət Xalq Partiyasının şəhər təşkilatının sədri seçilmişdir.

Vəli Ağbaba 2002-ci il parlament seçkilərində Cümhuriyyət Xalq Partiyasından millət vəkilliyinə namizəd, 2007-ci il seçkilərində isə Malatya millət vəkilli namizədliyinə namizəd olmuşdur. 2003–2005-ci illərdə Cümhuriyyət Xalq Partiyasının Nizam-intizam Komitəsinin üzvü, 2004-cü ildə isə Cümhuriyyət Xalq Partiyasının Seçki Komitəsinin sədri olmuşdur.

Vəli Ağbaba 2011-ci il seçkilərindən öncə 6 mart 2010 və 10 yanvar 2011 tarixləri arasına partiyanın Malatya Şəhər Təşkilatı sədrliyi vəzifəsini icra etmişdir. 2011-ci il seçkilərində millət vəkilliyinə namizəd olmuş və seçilmişdir. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin İnsan Hüquqları Komitəsinin üzvü olmuşdur. 17 – 18 iyul 2012 tarixlərində baş tutan Cümhuriyyət Xalq Partiyasının Qurultayında Partiya Məclisi üzvü seçilən Vəli Ağbaba 8 may 2014 və 24 yanvar 2016-cı illər arasında Cümhuriyyət Xalq Partiyasının yerli idarəetmə orqanlarından məsul sədr müavini vəzifəsini icra etmişdir. 2015-ci il və 2018-ci il parlament seçkilərində yenidiən Cümhuriyyət Xalq Partiyasının Malatya millət vəkili olaraq TBMM-ə girdi. Həmçinin Malatyaspor Konqresinin, İnsan Hüquqları Dərnəyinin, Atatürkçü Düşüncə Dərnəyinin üzvüdür.

## İstinadlar
Ferenç Seçeni

**Ferenç Seçeni** (; ) — Budapeştdə Macarıstan Milli Kitabxanasının və Milli Muzeyinin təsisçisi. Kitabxana onun şərəfinə Milli Seçeni Kitabxanası adlandırılmışdır. İştvan Seçeninin atasıdır.

## Həmçinin bax
* İştvan Seçeni

## İstinadlar
Seçeni adına Milli Kitabxana

**Milli Seçeni Kitabxanası** () (**OSZK**) — Macarıstanın paytaxtı Budapeşt şəhərində yerləşən kitabxana. Macarıstanın iki milli kitabxanasından biridir, digəri Debreçen Universitetinin kitabxanasıdır.

## Tarixi
Kitabxana 1802-ci ildə son dərəcə vətənpərvər olan macar ariktokratı Ferenç Seçeni tərəfindən təsis edilmişdir. Seçeni bütün dünyanı ziyarət edərək Macarıstanla bağlı olan kitabları toplamış və onu dövlətə təqdim etmişdir. Növbəti ildə ictimai kitabxana Peşt şəhərində açıldı. Seçenidən sonra əksər insanlar kitabları milli kitabxanaya iadə edirdilər.

1808-ci ildə Macarıstan Milli Məclisi Macarıstanın tarixi, arxeoloji və təbii irsini bir yerdə toplamaq üçün Macarıstan Milli Muzeyini yaratdı. Muzey kitabxana ilə birləşdirildi və son 200 ildə Macarıstanın keçmişini özündə əks etdirən depozit rolunu oynayır.

1846-ci ildə Macarıstan Milli Muzeyi yeni binaya köçürüldü. Lakin 1949-cu ilə kimi kitabxana müstəqil şəkildə indiki adı ilə fəaliyyət göstərmədi. 1985-ci ildə Buda qalasının binasına köçürüldü. Milli Seçeni Kitabxanası kataloq sistemi ilə fəaliyyət göstərir.

## Direktorları
* 1985—1993 Dyula Yuhas

## Kolleksiyası
*Macarıstan mətbəələrində nəşr olunan istənilən çap materialları
**Macarıstanda nəşr olunan istənilən nəşriyyat
**Xaricdə macar dilində çap olunan kitablar və ya macar müəlliflər tərəfindən yazılan kitablar
**əlavə materiallar (səs yazıları, video materiallar, elektron sənədlər və s);
*8 milyon maddə:
**2.5 milyon kitab
**385000 ədəd serial nəşrləri (qəzetlər və dövri nəşrlər)
**270000 yazılı və audio musiqi sənədləri
**1 milyon əlyazma
**2007-ci ildə YUNESKO-nun Ümumdünya Yaddaşına daxil olan Tabula Hungariae, o cümlədən 200000-dən çox xəritə
**320 min şəkillər və oymalar
**3 milyon posterlər və kiçik çap nişanları
**272000-dən çox sənədin mikrofilm nüsxəsi
*Qədim kitabların kolleksiyası
**Macarıstanda nəşr olunan ilk kitab, “Macarların tarixi” () adlı kitab 1473-cü ildə nəşr olunmuşdur.
**1711-ci ildən əvvəl nəşr olunan 8.600 nüsxə əsər
**1814 inkunabula,  kitab nəşrinin yarandığı ilk əsrdən başlayaraq
**Macar dilində ən qədim mətn:
**Macarıstanın ilk mövcud poeması
**Macarıstanın ilk qanun kitabının qədim əlyazması
**I Matyaşın kitabxanasından qalan 35 kodeks

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official Site
* Hungarian National Museum 
* Buda Castle and Hungarian National Library Video
Bir xalq, bir reyx, bir fürer

**Bir xalq, bir reyx, bir fürer** () — nasional-sosialistlərin təbliğat sözü və prinsipi.

Bu prinsip Üçüncü Reyxin xarici siyasətinin əsasını formalaşdırmışdır. Adolf Hitler 1933-cü ildə hakimiyyətə gəldikdən sonra bu məqsədə doğru addım irəliləmişdir və onu reallaşdırmağa başlamışdır. 1934-cü ildə Almaniya ilə Avstriyanın birləşdirilməsi üçün etdiyi ilk cəhd uğursuzluqla nəticələndi. Ancaq bundan sonra Versal sülh müqaviləsinə görə Fransaya verilmiş olan Saar əyaləti referendum yolu ilə yenidən Üçüncü Reyxə birləşdirildi. 1938-ci ildəki ikinci anşlüs cəhdi isə uğurla nəticələnmişdir və 1938-ci ilin mart ayında Avstriya Almaniyaya birləşdirilmişdir. Həmin ildə Hitler Çexoslovakiyanın Sudet vilayətinin Almaniyaya birləşdirilməsi üçün bu ölkəyə təzyiqlərə başladı. 1938-ci ilin sentyabr ayında baş tutmuş olan Münhen Konfransında əvvəlcə Sudet vilayəti, daha sonra isə bütün Çexoslovakiya Almaniyaya birləşdirilmişdir. Hitler “*Tək Xalq, tək İmperatorluq, tək Lider*” şüarını böyük miqyasda həyata keçirdikdən sonra xarici siyasətinin ikinci mərhələsi olan  Lebensraum (*həyat sahəsi*) üçün fəaliyyətə başladı. 

Lebensraum, dünyanın supergücü halına gətirmək istədiyi Almaniya üçün mərkəzi bölgə hakimiyyətinin şərt olduğunu fikirləşən Hitlerin müharibə səbəblərindən biri idi. Hitler, Alman xalqının Lebensrauma ehtiyac duyduğu inancına malik idi.  Böyük Almaniya İmperiyası üçün xammallar Şərqdən alınmalı idi. Rus və digər Slavyan xalqlarının Almaniyaya məxsus olan koloniyalar halına gətirilməsi, onların qul halına salınması və ya ölkə sərhədlərindən çıxardılması, boşalmış bu bölgələrə Alman xalqının (Ari irqi) yerləşdirilməsi nasional-sosialist hökumətinin müəyyənləşdirdiyi siyasət idi.

## İstinadlar
Macarıstan Milli Muzeyi

**Macarıstan Milli Muzeyi** () — 1802-ci ildə təsis edilən və Macarıstanın tarixinə, incəsənətinə və arxeologiyasına, eləcə də, müasir dövrdə Macarıstanın sərhədlərinə daxil olmayan Transilvaniya kimi ərazilərinə aid maddi mədəniyyət nümunələrini özündə əks etdirən muzey. Muzeyin binası 1837-40-cı illərdə memar Mixai Pollakın memarlığı ilə neoklassik üslubda inşa edilmişdir. 
 
## Tarixi

Macarıstan Milli Muzeyinin yaranma tarixi 1802-ci ildə Ferenç Seçeninin Macarıstan Milli Kitabxanasının əsasını qoyduğu vaxtdan hesablanır. Muzey kitabxana yaranandan bir il sonra Seçenin həyat yoldaşının minareal kolleksiyasını oraya təqdim etməsi ilə formalaşmışdır. Bu, Macarıstan Milli Muzeyinin ümumi və təbii tarix muzeyi kimi yaradılmasına gətirib çıxardı. 1807-ci ildə Macarıstan Milli Parlamenti yeni qurum haqqında qanunvericiliyi qəbul etdi və macar xalqından muzeyə vəsaitlər bağışlamasını xahiş etdi.

1832-1834-cü illərdə Macarıstan Parlamenti də muzeyin böyüməsinə kömək etdi. Parlament muzey üçün yeni binanın tikintisinə yardım etmək üçün yarım milyon avro ayrılmasının lehinə səs verdi. Bu dövrdə Macarıstan Milli Tarix Muzeyi rəsmi olaraq Macarıstan Milli Muzeyinin nəzdində yaradıldı. Sonralar 1846-cı ildə muzey indiki ünvanına köçürüldü. Burada muzey Mixai Pollakın memarlığı ilə neoklassik üslubda inşa edilmişdir.

Macarıstan Milli Muzeyi 1848-ci ildə Macarıstan inqilabında böyük rol oynadı. İnqilab muzeyin giriş pilləkanlarında Şandor Petöfinin və məşhur şair Nemzetinin çıxışı ilə daha da gücləndi. Bu muzeyin Macarıstan üçün böyük bir milli sərvət kimi tanınmasına kömək etdi. İnqilabın xatirəsini əbədiləşdirmək üçün muzeyə iki dənə heykəl əlavə etdilər. Birinci heykəl Yanoş Arana, digəri isə Şandor Petöfiyə aid idi. Bununla yanaşı, bu dövrdə Parlamentin yuxarı palatası muzeyin zalında iclaslar keçirmişdir. Parlamentin yeni binası inşa edilənə qədər bu ənənə davam etdi. Bu gün 1848-ci ildə baş verən Macarıstan İnqilabının ildönümü mərasimləri qarşısında keçirilir.

1949-cu ildə Macarıstan Milli Muzeyinin etnoqrafik və təbii tarixi hissəsinin əsas muzeydən ayrılması və indiki Macarıstan Təbiət Tarixi Muzeyi və Etnoqrafik Muzeyi adı altında yaradılması haqqında qanun qəbul edildi. Bu da Seçeni adına Milli Kitabxananın yaradılmasına kömək etdi. Bu ayrı-ayrı muzeylər hələ də bir-biri ilə əlaqəli fəaliyyət göstərir və zamanla digər muzeylər və abidələr də onlarla qarşılıqlı işləyirlər. Onlara qoşulan ən son muzey 1985-ci ildə Eserqomdakı Qala muzeyidir.

## Ekspozisiyası
Macarıstan Milli Muzeyində 7 davamlı sərgi var.

## Binası
Macarıstan Milli Muzeyinin hazırda yerləşdiyi bina 1837-1847-ci illərdə inşa edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Seçeni adına Milli Kitabxana

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official  '''Hungarian National Museum''' website —
* Museums in Budapest
2024

## Hadisələr

### Yanvar
* 1 yanvar
** Misir, Efiopiya, İran, BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı BRİKS-ə üzv oldular.
** Noto yarımadası zəlzələsi: Yaponiyanın İşikava prefekturasının Noto yarımadasında yerləşən Suzu şəhərindən şimal-şimal-qərbdə 7,5 maqnituda gücündə zəlzələ baş verdi. Zəlzələ və onun ardınca baş verən sunami Noto yarımadasına, xüsusən də Vacima, Suzu və Noto şəhərlərinə böyük ziyan vurdu. Nəticədə 73 nəfər öldü, 392 nəfər yaralındı və 6 nəfər itkin düşdü.
** Efiopiya Berbera limanından istifadə etmək üçün Somalilend ilə müqavilə imzaladı. Həmçinin Efiopiya bildirir ki, nəticədə Somalilendin müstəqilliyini tanıyacaq və bunu edən ilk ölkə olacaq.

### Fevral
* 7 fevral — Azərbaycanda keçirilən növbədənkənar prezident seçkilərində İlham Əliyev yenidən Azərbaycan Prezidenti seçildi.

### May
* 19 may — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanında helikopter qəzası baş verdi. Qəza nəticəsində İran prezidenti İbrahim Rəisi, xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahiyan, İran Ali Rəhbərinin Şərqi Azərbaycan ostanındakı nümayəndəsi Məhəmməd Əli Əl-Haşimi, Şərqi Azərbaycan ostanının general-qubernatoru Malik Rəhməti və helikopter heyəti də daxil olmaqla 8 nəfər öldü.

### Noyabr
* 5 noyabr — ABŞ-da keçirilən prezident seçkilərində Donald Tramp ikinci müddət üçün yenidən prezident seçildi.

### Dekabr
* 25 dekabr — Azərbaycan Hava Yollarına məxsus Embraer 190 qəzası baş verdi, təyyarədə olan 67 nəfərdən 29-u sağ qalmağı bacardı.

## Proqnozlaşdırılan və planlaşdırılan hadisələr

### Yanvar
* 1 Yanvar — Bolqarıstanın avronu qəbul edəcəyi və Avrozonanın 21-ci üzvü olacağı gözlənilir
* 19 Yanvar — 2 Fevral — 2024 Yeniyetmələrin Qış Olimpiya Oyunları (Kanvondo, Cənubi Koreya)

### Fevral
* 7 Fevral — Azərbaycanda növbədənkənar prezident seçkiləri
* 14 Fevral — 2024 İndoneziya Prezident seçkiləri

### Mart
* 17 Mart — 2024 Rusiya Prezident seçkiləri

### İyun
* 14 İyun — 14 İyul — UEFA Avro 2024 (Almaniya)

### İyul
* 7 İyul — 2024 Meksika Prezident seçkiləri
* 26 İyul — 11 Avqust — 2024 Yay Olimpiya Oyunları (Paris, Fransa)

### Avqust
* 17 Avqust — Nusantara Cakartanı əvəz edərək İndoneziyanın yeni paytaxtı olacaq
* 28 Avqust — 8 Sentyabr — 2024 Yay Paralimpiya Oyunları (Paris, Fransa)

### Oktyabr
* 27 Oktyabr — 2024 Uruqvay Ümumi seçkiləri

### Tarixi məlum deyil
* Yanvar
** 2024 Yeni Zelandiya Ümumi seçkiləri
** 2024 Banqladeş Ümumi seçkiləri
* Mart — 2024 Cənubi Asiya Oyunları (Pakistan)

* Aprel — 2024 Hindistan Ümumi seçkiləri
* May
** 2024 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
** 2024 Avropa Parlamenti seçkiləri
* Noyabr — 2024 Rumıniya Prezident seçkiləri
* 2024 Finlandiya Prezident seçkiləri

## Vəfatlar

## Həmçinin bax
* XXI əsr
* 2020-ci illər
* 2024-cü ildə Azərbaycan

## İstinadlar
Macarıstan illüstrasiyalı salnaməsi

**Macarıstan illüstrasiyalı salnaməsi** (, , , digər adları *Chronica Hungarorum*, *Chronicon (Macar dilində) Pictum*, *Chronica Picta* və ya*Chronica de Gestis Hungarorum*) — 14-cü əsrin ikinci yarısından başlayaraq Macarıstan krallığında orta əsrə aid edilən illüstrasiyalı xronika. I Böyük Lyudovikin sarayında kral saraylarının beynəlxalq bədii üslubunu təmsil edir.

## Xronikanın tarixi
Xronika Mark Kalti tərəfindən 1358-ci ildən sonra yazılmışdır, sonuncu illüstrasiyalar 1370–1373-cü illər arasında tamamlanmışdır. I Böyük Lyudov qızı Katarina Çarlesin oğlu Lyudovik Orleans ilə ailə həyatı qurduqda ona hədiyyə etmişdir.

Xronika daha sonra 1456-cı ildə Dorde Brankoviçə təqdim edilmişdir və bu zaman nüsxəsi çıxarılmışdır. Sonralar türklərin istilasından sonra yoxa çıxmışdır.

Xronika 17-ci əsrin ilk yarısında Vyanada kral arxivlərinin arasında tapılmışdır. İllüstrasiyanın bura necə gəlib çıxması haqqında heç bir məlumat yoxdur. Vyanada tapıldığı üçün ona bəzən *Vyananın İllüstrasiyalı Xronikası* deyə də xitab edirlər. Əlyazma hazırda Budapeştdəki Milli Seçeni Kitabxanasında saxlanılır.

## Tarixi təsvir
147 illüstrasiyadan ibarət olan xronika 14-cü əsrdə mövcud olan mədəni tarixi və saray həyatı haqqında önəmli məlumatları özündə cəmləşdirir. Xronikaya daxil olan əksər miniatürlərin bəziləri qızıl ilə rənglənmişdir. Eyni dövrdə Qərbi Avropanın digər bölgələrindən olan oxşar miniatürlər ilə müqayisə etsək Macarıstanın İllüstrasiyalı Xronikasındakı miniatürlərin bədii dəyərinin olduqca yüksək olduğunu görərik. Miniatürlərdəki insan fiqurları olduqca dəqiq və insan anatomiyasına uyğun təsvir edilmişdir; məsələn, göz bəbəkləri rənglənmişdir, bunu miniatürə ancaq mikroskopla baxmaqla görmək mümkündür.

Atillanın təsvir olunduğu miniatürlərin əksəriyyəti ya pozulmuş, ya da silinmişdir (xüsusilə Atillanın ölümünü göstərən son miniatür); digər miniatürlərin dövrümüzə qədər qorunub saxlanılmasını nəzərə alaraq bunu zamanla əlaqələndirə bilmərik.

## Qalereya

Fayl:Attila-ChroniconPictum.jpg|Macarıstan krallığının birinci kralı kimi Atillanın təsviri
Fayl:HunSiege-ChroniconPictum.jpg|Macarların Akvileyanı mühasirəyə alması
Fayl:Attila-PopeLeo-ChroniconPictum.jpg|Atilla Papa I Leo ilə görüşür
Fayl:FeherSzarvas-ChroniconPictum.jpg|Hunor və Maqor
Fayl:HetVezer-ChroniconPictum.jpg|Macar tayfaları
Fayl:Magyarok-Bejovetele-ChroniconPictum.jpg|Macarların Ortadunay düzənliyini işğal etməsi
Fayl:Lehel-Kurtje-ChroniconPictum.jpg|Lehel və onun şeypuru
Fayl:Geza-ChroniconPictum.jpg|Qeza (Böyük Macar knyazı)
Fayl:Istvan-ChroniconPictum.jpg|Müqəddəs I İştvan
Fayl:Laszlo-ChroniconPictum.jpg|Laslo I Svyatoy
Fayl:Laszlo-Coronation-ChroniconPictum.jpg|Laslo I Svyatoy
Fayl:Konyves Kalman.jpg|Kral Koloman
Fayl:Viennese Illuminated Chronicle Posada.jpg|Posada döyüşü
Fayl:BelaIV-ChroniconPictum.jpg|IV Bela


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*  – A more readable Latin text, with notes in Latin
*  – Hungarian translation at the Hungarian Electronic Library
Sudet

**Sudet** Mərkəzi Avropada bir dağ silsiləsidir. Sudet dağları Almaniyanın şərqindən Polşa və Çexiyaya qədər uzanır. Ən 
hündür zirvəsi Çexiya-Polşa sərhədində yerləşən Karkonoşe dağlarındakı Sněžka adlı yerdir. Sudet dağları 1602 metrə qədər hündürlüyə malikdir. Dağ silsiləsinin Çexiya hissəsindəki aktiv geomorfoloji hissəsi *Krkonošsko-jesenická soustava*dır. (“Krkonoše-Jeseníky”).

Karkonoşe dağları son on ildir ki, qış idman oyunlarına ev sahibliyi edir.

## İstinadlar
Bassiani

**Bassiani** – Tbilisi şəhərində yerləşən gecə klubudur. 2014-cü ildə əsası qoyulmuş klub şəhərin ən böyük idman meydançası olan Dinamo Arenada yerləşir və istifadə olunmayan su hovuzunu əsas rəqs meydançası kimi istifadə edir. Gürcüstanın ən böyük texno klubu olan Bassiani, eyni zamanda 1.200-ə qədər qonaq qəbul edə bilir. Həm yerli, həm də xarici ifaçıların səhnə aldığı klub, tez-tez xarici medianın diqqətini çəkir. 12 may 2018-ci ildə polis tərəfindən klubda reyd keçirilmiş və obyektin sahiblərinin ikisi də həbs edilmişdir.

## Adı
Bassiani (Bass-iani) sözünün gürcü dilindən hərfi tərcümədə mənası *"[[:en:Bass amplifier|bass]] ilə bir nəfər"* deməkdir. Klub XIII əsrdə Gürcüstan çarlığı ilə Rum sultanlığı arasında baş vermiş Basian döyüşünün şərəfinə adlandırılmışdır.

## Daimi artistlər
2017-ci ildən etibarən klub 8 daimi artistə malikdir: Function, Hamatsuki, HVL, Kancheli, Kvanchi, NDRX, Zitto, və ZESKNEL.

## İstinadlar
Üçyarpaq ponsirus

## Ümumi yayılması
Mərkəzi Çində və Himalayda yayılmışdır.
## Botaniki təsviri
Yarpaqlarını tökən, çadırvari çətirə malik tikanlı kol, yaхud ağacdır. Budaqlarının qabığı yaşılımtıl-bozdur. Zoğları yaşıl, çılpaq, künclü və tikanlıdır. Üçər yarpaqları növbəli düzülüşlü, saplaqları qanadlıdır. Yarpaqcıqları oturaq, tərs yumurtavaridir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, meyvələri oktyabrda yetişir. Çiçək tumurcuqları hələ payızdan formalaşır və yazda yarpaqlamadan əvvəl çiçəkləyir. Çiçəkləri ağ olub, tikanların əsasında yerləşir. Meyvələri yumru, çoхtoхumlu giləmeyvədir, ətirlidir, yetişəndə qızılı-sarı rəng alır. Ləti acı-turşdur, yeyilmir, efir yağları ilə zəngindir.
## Ekologiyası
Rütubət sevəndir. Şaхtaya davamlıdır.
## Azərbaycanda yayılması
Lənkəran-Astara zonasında, eləcə də Şəki, Zaqatala, Gəncə şəhərlərində və Abşeron yarımadasında bitir.
## İstifadəsi
Çiçəklədiyi və meyvələrinin yetişdiyi dövrdə olduqca dekorativ görünür. Canlı çəpərlərin salınmasında geniş istifadə edilir.
## Mənbə
*Tofiq Məmmədov, “Azərbaycan dendroflorasi” V cild, Baki, “Elm”, 2019, 370 səh.
Üçyarpaq pteleya

## Ümumi yayılması
Şimali Amerikada — Ontorio və Nyu-Yorkdan Floridaya, Şimal-qərbi Minnesatiyaya qədər yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
6–8 m-ə qədər hündrlükdə şarşəkilli çətirə malik ağacdır. Gövdəsinin qabığı tünd boz rəngdə olub, üzəri ziyilli şişlərlə örtülüdür. Cavan budaqları qabaqca yaşımtıl, ikinci il qırmızı-qonur rəngdə olur, seyrək tükcüklüdür. Yarpaqları üçər, yarpaqcıqları uzunsov-ellipsvarı və ya yumurtavari, 6–12 sm uzunluqdadır. Üstdən parlaq, tünd yaşıl, altdan azca yaşıl rəngli olub, çılpaqdır. Yarpağın saplağının ümumi uzunluğu yarpaqcıqların uzunluğuna bərabərdir. Çiçəkləri 1 sm-ə qədər diametrdə olan ellipsvarı və ya bəzən tərs lansetvarı, yaşılımtıl-ağ rəngli ləçəklərə malikdir. Kasacıq 1–2 mm uzunluqda uzunsov və ya yumurtavarı dilimlidir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, meyvəsi sentyabr-oktyabrda yetişir. 1,5–3 sm diamterdə tərs yumurtavarı və ya dairəvi qanadcıqdır, ikitoxumludur.

## Ekologiyası
Rütubət və nəmişlik sevən bitkidir, suvarma tələb edir.

## Azərbaycanda yayılması
Nəbatət bağında introduksiya olunmuşdur. 1–1,5 m-ə qədər hündürlüyə qalxır, hər il çiçəkləyir və toxum verir.

## İstifadəsi
Dekorativ kol kimi yaşıllaşdırmada istifadə oluna bilər. Yaşıllaşdırmada ən çox f. aurea Schelle- qızılyarpaq və f. glauca Kirchn -boz, cavan vaxtı tükcüklü yarpaqları olan formaları daha əhəmiyyətlidir.

## İstinadlar
Montafon

**Montafon**  **(yerli [[Ləhcə|dialektdə]]:''"Muntafu")*** [[Avstriya|Avstriyanın]] Vorarlberg federal əyalətində olan İll çayı ilə kəsişən 39 km uzunluğunda bir vadidir. Şimalda Bludenz şəhəri və Verwall [[Alp dağları|Alplarından]], cənubda Silvretta və Rätikon dağlarına qədər uzanır. Ərazinin 16.642 nəfər əhalisi var. (1 yanvar 2016)
== Coğrafiya ==
Montafon 10 kənddən ibarətdir. Montafonda bütün bələdiyyələr Bludenz rayonuna aiddir, əsas şəhər Şrunsdur.<br>
*'Bələdiyyələr:'''
* Gaschurn (1000m)
* Sankt Gallenkirch (900m)
* Schruns (700 m)
* Tschagguns (700 m)
* Silbertal (890 m)
* Bartholomäberg (1100 m)
* Vandans (660 m)
* St. Anton im Montafon (650 m)
* Lorüns (583 m)
* Stallehr (600 m)
Bludenzdən yola çıxaraq, siz Lorünsün köhnə sement zavoduna və Lorüns şəhərinə gedən B 188 dövlət yoluna daxil olursunuz.
Alma meşələri və Tränabächle (gözyaşları çayı) keçəndən sonra, vadinin solda St. Anton (yerli dialektdə "Santatöni") və sağda Vens və Vandans kimi əzəmətli görkəmi açılır.
## İqtisadiyyat
Montafondakı iqtisadiyyat, meşə sənayesi, hidroenerji, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı, turizmlə əlaqəli xidməti kimi  ənənəvi fəaliyyətlərdən, ibarətdir.
## Kənd təsərrüfatı və əkinçilik
Mövsümi kənd təsərrüfatı fəaliyyəti Alp dağlarının bir hissəsidir, 3 mərhələli becərmə və bütün dağlıq səviyyələrə daxildir. Qış ərzində vadi boyu, yay mövsümündə isə yüksək dağlıq otlaqları mal qara təsərrüfatı üçün uyğundur, çünki mal-qaranın ərzaq təchizatı il ərzində dəyişir.
Turizmə və digər sənaye sahələrinin iqtisadiyyata daha çox təkan verməsinə baxmayaraq, hazırda yüksək otlaqlara mövsümi miqrasiya hələ də tətbiq olunur. Payız ayı ərzində heç bir heyvan həlak olmursa, fermerlər bütün mal qaranı bəzəyərək otlaqlardan geri dönürlər ki, bu da, ərazinin ənənələrindən biri sayılır.
## Turizm
Ərazidə turizm mühüm rol oynayır və Montafon xizək, yürüyüş və dağ velosipedi idmanı ilə məşhurdur. Əsas yol olan, Silvretta yüksək Alp yolu , dəniz səviyyəsində 650 ilə 1430 metr arasında olan ,xizək sahələrinə çıxışı təmin edir.
Bu ərazidə 60 funikulyor və 225 km-lik yamacı əhatə edən 5 xizək sahəsi Golm, Silvretta Montafon, Gargellen, Silbertal-Kristberg və Silvretta-Bielerhöhe var.
Bütün yürüyüş və velosiped marşrutları çox yaxşı qeyd olunmuşdur. Bir çox sahə mühafizə olunur və velosiped həmişə icazə verilmir. Başlayanlar üçün 8 dırmaşma parkı və 15 sabit ip marşrutu var.  Tschagguns və Partenendə qolf sahələri mövcuddur.
## İdman
2012/13-ci ildən Montafon Dünya Kuboku FIS Snowboard Dünya Kubokunun bir hissəsidir. Montafonda Dünya Kuboku hər il dekabr ayında keçirilir. Yarış Silvretta Montafon ərazisində keçirlir.

## Mədəniyyət
Bir çox məşhur bu vadidə qalmışdır. Tanınmış opera mügənnisi Elisabeth Schwarzkopf ömrünün son günlərini Şrunsda keçirmiş və 2 avqust, 2006-cı idə burada vəfat etmişdir.
## Montafon pendiri
Montafon pendiri, (sura kees) 12-ci əsrdən xamadan hazırlanan və az yağlı pendirdir. Montafon, Alp bölgəsində pendir istehsalının ən qədim ənənələrindən birinə sahibdir və hələ də burada əhəmiyyətli bir süd məhsuludur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Montafon
Göztəpə İK

**Göztəpə İdman Klubu** — İzmir mərkəzli Türkiyə 1-ci Liqasında mübarizə aparan Türk idman klubu.

14 iyun 1925-ci İldə Altay İdman Klubunun Aydında iştirak etdiyi idman müsabiqəsində rəhbərlikdə olan Fərid Bəyə söz haqqı verilməməsi nəticə, qayıdış yolunda qatarda çıxan münaqişələrdən sonra Altayda oynayan Nəbil ilə Vədat qardaşları, Müzəffər Koral, Fərid Simsaroğlu, Nəcati Bəy və Nüsrət Bəy bir idman klubu qurmağa qərar verirlər. 14 iyun 1925-ci ildə, bərə keçidi yanındakı Mez-Qazinoda toplanan Göztəpə səmtinin stajlı futbolçuları və gəncləri Göztəpə İdman Klubunu qururlar. Keçirilən ilk konqresdə Göztəpə Fəxri Sədrliyinə o dövrün Meri Kazım Dirik seçilir. İdari heyətində isə bu adlar yer alır; Sədr Fəhmi Simsaroğlu, ikinci sədr Turan Diri, mühəndis Əziz Bəy, Mustafa Bəy, Murtuza Bəy, müəllim Şərif Bəy, Ələddin Bəy və Adil Burqas. Ümumi Rəhbərliyə isə Əhməd Özgirgin gətirilir.

1937-1939 arası, dövrün İzmir Valisi Fazalı Güləçin təşəbbüsləri nəticəsidə, İzmirspor və Egesporla birləşmiş və Doğanspor adı altında mübarizə aparmışdır. Qısa zaman sonra təkrar köhnə adını alan klub, Türkiyəyə Avropadakı ilk idman uğurları gətirən idman klubu olmuşdur. Ən böyük uğurunu 1950-ci ildə Türkiyə çempionu olaraq yaşamışdır. 14 il fasilədən sonra,  2017-ci ildə yenidən Super Liqaya çıxıb.

## Tarixçəsi
1941, 1942, 1943, 1945 və 1949-cu illərdə İzmir Çempionu oldu. 1950-ci ildə Türkiyə Futbol Çempionatına qatılmağa haqq qazandı və bundan əvvəl Gənçlərbirliyi, ardından Beşiktaşa qarşı qələbə qazanaraq Çempion adına layiq görülüb.

1968-1969 və 1969-1970 mövsümlərində 2 dəfə Türkiyə Kubokunu öz muzeyinə aparmağı bacarmışdır.

Peşəkar liqaların başladığı 1959-cu ildən etibarən 25 il Super Liqa, 25-ci il 1-ci Liqada mübarizə aparan və 3 dəfə 1-ci Liqa çempionluğu qazanan komanda, bir çox kuboku da muzeyinə gətirmişdir.

13 avqust 2014-cü il tarixində İzmirin Urla ilçəsində tikintisi başa çatan Adnan Süvari Obyektləri istifadəyə verilmişdir.

4 iyun 2017-ci il tarixində 14 illik bir fasilədən sonra yenidən 1-ci Liqadan Super Liqaya yüksəlib.
## Heyəti

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kungur mağarası

**Kungur buz mağarası** — Sibirin və Uralın ən görməli məkanlarından biri. Buz dağla birlikdə regionun tarixi-təbii kompleksini formalaşdırır. SSRİ zamanından ölkə əhəmiyyətli ərazi hesab olunurdu. Mağara Perm diyarında, Sılva çayının sağ sahilində yerləşir. Mağara Kunqur şəhərinin yaxınlığında, Fillippovka kəndinin ərazisində aiddir. Perm şəhərindən mağaranı 100&nbsp;km-lik məsafə ayırır. Unikal geoloji abidə Rusiyanın Avropa hissəsində yerləşən ən böyük karst mağaralarından biri hesab olunur. Uzunluğuna görə isə dünyada ən uzun yeddinci gips mənşəli mağaradır. 5700 metr uzunluğa malik mağaranın ancaq 1500 metri turistlər üçün əl çatandır. Mağaranın mərkəzində havanın temperaturu +5&nbsp;°C −2&nbsp;°C arasında dəyişir. Nisbi rütubət mərkəzdə — 100 % -dir. Kungur mağarası 58 tağdan ibarətdir. Mağara daxilində 70 göl qeydə alınmış. Çoxlu sayda "Orqan boruları" mövcuddur. Ən hündürü Efir tağında yerləşir, 22 metr. Bu süxurun yaşı təxminən 10–12 min il hesab olunur.

## Tarixi
Kungur mağarası daha qədim zamanlardan insanlara məlum idi. 1703-cü ildə I Pyotrın sərəncamı ilə tanınmış coğrafiyaçı və kartoqraf Semyon Remezov Tobolskdan Kungura torpaq ölçmə işləri üçün göndərilmiş. Oğlu ilə Remezov ərazinin xəritəsini və mağaranın planını tərtib etmişlər.

Vasili Tatişev 1736-cı ildə mağaranın itirilmiş planını yenidən tərtib etdi. 1770-ci ildə Böyük gölə səfər haqqında İvan Lepyoxin ətraflı məlumat yazmışdır.

Daha sonrakı dövrlərdə mağara haqqında tanınmış alimlərdən Q. Qmelin və M. Yakovleviç yazmış. 1859-cu ildə rəssam Y. İkonnikov və Qolovin mağaranı ziyarət etmişdir. Sovet hakimiyyəti illərində mağara haqqında Q. A. Maksimoviç geniş məlumat vermişdir. 1934–1935-ci illərdə mağaranın dəqiq planı tərtib edilmiş.

## Gölləri
Mağarada cəmi 70 göl mövcuddur. Ən böyük göl Böyük yeraltı göldür. Ümumi həcmi 1300 m3, sahəsi isə 1460 m2 — dir. Gölün dərinliyi 5 metrə yaxındır. Göl suyunda kiçik qurbağalara və yanüzənlərə (Crangonyx chlebnikovi) rast gəlinir.

## Ədəbiyyat
* *Дорофеев Е. П., Лукин В. С.* Кунгурская ледяная пещера / Памятники природы Пермской области. Составитель Л. Баньковский. — Пермь: Кн. изд-во, 1983. — С.41–52.
* *Дублянский, Виктор Николаевич. Кадебская, Ольга Ивановна.* По Кунгурской ледяной пещере. Пермь. 2004. 5-88187-230-4

## Şəkillər

Şəkil:Kungur asv2019-05 img07 Ice Cave.jpg|Kungur mağarasında buz
Şəkil:Kungur asv2019-05 img27 Ice Cave.jpg|Mağara daxilində göl
Şəkil:Kungur asv2019-05 img14 Ice Cave.jpg|Böyük oyuqlardan biri
Şəkil:Kungur asv2019-05 img31 Ice Cave.jpg|Siçan fiquru
Şəkil:По гротам пещеры 2.jpg|Mağarada buz
Şəkil:Kungur asv2019-05 img08 Ice Cave.jpg|Təbii daş piltələr


## Xarici keçidlər
* Кунгурская ледяная пещера на сайте г. Кунгур
*  на сайте комплекса "Сталагмит".
* Кунгурская ледяная пещера  на сайте AkuAku.ru
* Кунгурская ледяная пещера на Wikimapia.
* Схема Кунгурской ледяной пещеры 
* Видео "Появление Кунгурской ледяной пещеры". Виктор Князев, Михаил Яковлев и Александр Князев

## İstinadlar
Amur məxmərağacı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Çində və Koreyada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 25 m-ə, gövdəsinin diametri 70 sm-ə çatan, kənarları aşağıya doğru əyilmiş, sıx çətirli ağacdır. Gövdəsi boz qabıqla örtülmüş və iki qatlıdır: üst qatı məxməri, alt qatı sarıdır. Yarpaqları lələkvaridir, 5–13 xırda yarpaqcıqdan ibarətdir, uzunluğu 25–35 sm-dir. Yarpaqcıqların kənarı tam və ya bir qədər dalğavari dişlidir, ucu sivridir. Üstdən nöqtəşəkilli, açıq-yaşıldır, lətli vəzilərlə örtülüdür. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri bircinslidir, sarımtıl-yaşıl rəngdədir, budaqlarının uclarında süpürgəşəkilli çiçək qrupunda toplaşmışdır. Meyvələri diametri 1 sm-ə çatan, şarşəkilli yaxud armud formalı, lətli, parlaq-qaradır, beş toxumludur. Sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. 300 ilə qədər yaşayır. Tez böyüyən bitkidir.

## Ekologiyası
Soyuğa və kölgəyə davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Gəncədə, Hacıkənd meşəliyində və Bakı Nəbatət bağında becərilir.

## İstifadəsi
Qabığında və meyvəsinin lətli hissəsində berberadin alkoloidi vardır. Amur məxmərağacının gövdəsinin mantar qatından sənayedə istifadə edilir. Möhkəm oduncağından mebel düzəldilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan dendroflorası. V cild. Bakı: Elm, 2019, 370 səh.

## Həmçinin bax
Anders Aberq

**Anders Aberq** () — isveçli heykəltaraş, rəssam və karikaturaçı. Anders əsasən taxtadan inşa etdiyi bina modellərinə görə tanınır. 1970-ci illərdə Stokholmdakı *Solna Centrum* metro stansiyasını inşa etmişdir. 1980-ci ildə Anders İsveçin Nordinqra şəhərində açıq incəsənət muzeyi olan *Mannaminne* muzeyinin əsasını qoydu.

## İstinadlar
Aşağı Tatra Milli Parkı

**"Aşağı Tatra" Milli Parkı** (), qısaldılmış halda **NAPANT** — Mərkəzi Slovakiyada milli park. Park Aşağı Tatra silsiləsində, Vah və Qron çayları vadisi boyunca yerləşir. Parkın sahəsi — 728&nbsp;km², bufer zonasının sahəsi isə — 1102&nbsp;km²-dir. Bufer zona hesaba alınarsa park ölkənin ən böyüklərindən biri olur. Milli park inzibati baxımdan Banska Bistritsa, Jilina və Preşov diyarlarının ərazisinə daxildir. Milli parkda ən hündür zirvə — Dyumberdir (2043 m). Kraleva-Qolya zirvəsi yaxınlığından dörd çay öz başlanğıcını götürür — Vah, Qron, Qniles və Qornad.

## Tarixi
Aşağı Tatra ərazisində ilkin təbiəti qoruma tədbirləri 1918–1921-ci illərdə həyata keçirilmiş. İkinci Dünya müharibəsindən sonra bu işlər yenidən aktivləşdirlimiş. 1963-cü ildə Mərkəzi Slovakiyada milli parkın yaradılması təklifi irəli sürülmüş. Təklif olunan ərazidə hal-hazırda "Aşağı Tatra" Milli Parkı yerləşir. 1965–1966-cı illərdə Dyumber milli parkının yaradılması layihəsi hazırlanmış. Bu əraziyə Aşağı Tatranın şimal və cənub hissələrinin daxil edilməsi planlaşdırılırdı. Layihə  1967–1968-ci illər qədər uzadılmış və Slovakiya milli qiyamının 25 illiyində açılması nəzərdə tutulmuş. Ancaq bəzi kiçik çətinliklər ucbatından layihənin tam həyata keçirilməsi 10 il gecikdi.

## İstinadlar
Tbilisi Marriott Hotel

**Tbilisi Marriott Hotel** () – Tbilisi şəhərində yerləşən Marriot otelidi. Otel, Rustaveli prospekti 13 ünvanında yerləşir. Otelin hazırda yerləşdiyi bina, 1911–1915-ci ildə zəngin erməni taciri Mikael Aramyantsın sifarişi ilə lüks otel kimi inşa edilmişdir.

## Tarixi
Bina, 1911-ci ildə Rusiya tərəfindən idarə olunan Gürcüstan paytaxtında o cümlədən bütövlükdə Qafqazda ən böyük otel kimi Aleksandr Ozerov tərəfindən layihələndirilmiş, daha sonra isə Mikael Aramyantsın dostu Qavriil Ter-Mikelov tərəfindən yenidən modelləndirilmişdir. Binanın tikintisi 1915-ci ildə tamamlanmış və açılış zamanı o, *"Hôtel Majestic"* adlandırılmışdır. Birinci Dünya müharibəsi dövründə 1915–1917-ci illərdə bina hərbi hospital kimi istifadə edilmişdir.

1921-ci ildə Gürcüstanın SSRİ tərkibinə qatılmasından sonra binada Həmkarlar İttifaqı fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Binanın zirzəmisində müxtəlif tipli obyektlər fəaliyyətə başlamış, otel binası tipoqrafiya, mağazalar və kinoteatra ev sahibliyi etmişdir. 1939-cu ildə bina əsaslı bərpa edilərək ilkin təyinatı üzrə fəaliyyətə başlamış və *Hotel Tbilisi* adlandırılmışdır. 1991-ci ildə Gürcüstan vətəndaş müharibəsi zamanı binada yanğın baş vermiş və abidə ciddi zədələnərək yararsız hala gəlmişdir. 1995–2002-ci ildə gürcü memarlar G. Metreveli və V. Kurtişvilinin rəhbərliyi altında binada yenidənqurma işləri aparılmış, 2002-ci ilin sentyabrında isə bina *Tbilisi Mariott Oteli* kimi faəliyyətə başlamışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Yeddi mərtəbəli otel binasının iki mərtəbəsi yerin altındadır. Binanın zəngin fasadları rustika, massiv yarımdairəvi Korinf orderli pilyastrlar və üçbucaq və yarımdairəvi frontonlar və daş kronşteynlərlə bəzədilmişdir. Binanın Rustaveli prospektinə açılan əsas girişi iki böyük sütunla qeyd edilmişdir. Əsas fasadda həmçinin iri antablement, ballüstradalarla bəzədilmiş parapet çardaq yerləşdirilmişdir.

Binada 110 otaq, 17 syut (iki prezident və vitse-prezident syutları), 8 konfrans zalı, lobbi bar, restoranlar, patio, sağlamlıq mərkəzi vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Kristina Pelankova

**Kristina Pelankova** (; ) — slovak müğənnisi, 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin iştirakçısı.

## Bioqrafiya
Erkən yaşlarında musiqi və mahnı sevirdi, doqquz il isə piano dərslərinə getmişdir. Koşise Konservatoriyasının musiqi və teatr şöbəsinə daxil oldu və burada prodüser Martin Kavulic ilə tanış olur. 19 iyul 2007-ci ildə o mövsümün ilk sinqlı olan «Som tvoja» buraxır. Bratislavanın A.M.O. qrupnun üzvü olan reper Opakla ifa etmişdir. Beat Dubosovla «Vráť mi tie hviezdy» kompazisiyasını oxuduqdan sonra məşhurlaşır. İlk albomu Bratislavanın ROUTE 69 klubunda «Ešte Váham» 11 noyabrda buraxılır.

2011-ci ilin noyabrında Kristina Çexiyanın «Óčko» kanalının saytının ziyarətçilərinin nəticələrinə görə «İlin müğənnisi» seçilir. Bundan sonra Kristina Çexiyanın "Slavik" mükafatı üçün səsvermədə dördüncü yeri tutur Kristina özünu Britni Spirs, Beyons, Kristina Agileraya oxşatmaq istəyir

## Diskoqrafiya

### Albomlar
* *[[Ešte Váham|….ešte váham]]* (2008) (CD)
* *V sieti ťa mám* (2010) (CD)
* *Na slnečnej strane sveta* (2012) (CD)

### Sinql
* *Som Tvoja* (2007)
* *Zmrzlina* (2008)
* *Vráť Mi Tie Hviezdy '08* (2008)
* *Ešte Váham* (2008)
* *Stonka* (2009)
* *Horehronie* (2010)
* *Pri Oltári* (2010)
* *Vianočná Nálada* (2010)
* *V Sieti Ťa Mám* (2010)
* *[[Life is a Game]]* (2011)
* *Tak Si Pustím Svoj Song* (2011)
* *Jabĺčko* (2012)

### CD-də olan sinqllar
* *Som Tvoja Featuring Opak / A.M.O.* (2007)
* *Zmrzlina Featuring Victoria* (2008)
* *Vráť Mi Tie Hviezdy '08* (2008)
* *Horehronie* (2010)
* *Life is a Game* (2011)

## Duetlər
* *Som Tvoja* (reper Opan ilə)
* *Zmrzlina* (Çex müğənnisi Viktoriya)
* *Po Vine* (Robo Qriqori)

## Klipoqrafiya
* *Som Tvoja* (2007)
* *Zmrzlina* (2008)
* *Vráť Mi Tie Hviezdy '08* (2008)
* *Ešte Váham* (2008)
* *Horehronie* (2010)
* *V Sieti Ťa Mám* (2010)
* *Tak Si Pustím Svoj Song* (2010)
* *Life Is A Game* (2011)
* *Pri Oltári* (2011)

## Mənbə
* rəsmi sayt
* Müğənnini fan-klubunun saytı

## İstinadlar
Qarşılıqlı Kredit Cəmiyyətinin binası

**Qarşılıqlı Kredit Cəmiyyətinin binası** () – Tbilisinin Azadlıq meydanı yaxınlığında, Aleksandr Puşkin və Konstantin Leselidze küçələrinin kəsişməsində yerləşən tarixi binasıdır. Hazırda binada Gürcüstan Əlyazmalar Mərkəzi, Gürcüstan Vətəndaş Bərabərhüquqluğu Nazirliyi və Dini İşlər üzrə Dövlət Agentliyi yerləşir.

## Tarixi

Binanın inşasına 1910-cu ildə başlanılmış və inşaat işləri 1915-ci ildə tamamlanmışdır. Bina, o dövrdə Tbilisinin məşhur memarlarından olan Mixail Ohandcanovun layihəsi əsasında inşa edilmişdir.  İlkin olaraq bina iki mərtəbəli inşa edilmiş və Tiflis Qarşılıqlı Kredit Cəmiyyətinin istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.  Sonradan binaya üçüncü mərtəbə də əlavə edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*ენციკლოპედია „თბილისი“,   გვ. 796, თბ., 2002
## Xarici keçidlər
* Центр рукописей Грузии переедет в бывшее здание Нацбанка