open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cartoon Network (İtaliya)

**Cartoon Network** — Sky Italia və UPC Switzerland-da mövcud olan ABŞ telekanalının İtaliyadakı yayım qoludur. Warner Bros. Discovery-ə məxsus bu kanalda  cizgi serialları yayımlanır. Kanal ilk olaraq 1993-cü ilin sentyabrında daha böyük ümumavropa geri dönüşünün bir hissəsi kimi fəaliyyətə başlamışdır. 
## Tarixi
Cartoon Network İtalyan lenti 31 iyul 1996-cı ildə İtalyan peyk ödənişli televiziya platforması TELE+ Digitale-də yayımlanmağa başladı və daha sonra Stream TV-nin kabel və peyk buketində də yayımlanmağa başladı.
Həmin ayın əvvəlində, iyulun 1-də Telemontecarlo-nun ikinci şəbəkəsi olan TMC2-də Cartoon Network markalı proqramlaşdırma blokunun premyerası oldu.
31 iyul 2003-cü ildə o, yalnız Sky Italia-da mövcud oldu, iki əvvəlki ödənişli TV provayderinin birləşməsindən sonra yarandı. Həmin gün +1 timeshift kanalı yayımlanmağa başladı 

13 sentyabr 2006-cı ildə kanal yeni loqo ilə birlikdə Şəhər dövrünə yeniden markalaşdırıldı.

8 dekabr 2008-ci ildə kanal Mediaset Premium-da mövcud oldu. Kanalın gəlişi, eyni gün planlaşdırılmış The Powerpuff Girlsun onuncu ildönümünə həsr olunmuş xüsusi marafonla üst-üstə düşdü.

Kanal 29 Noyabr 2010-cu ildə onu CHECK üçün yenidən markalaşdırılma etdi.Yeni şüar Ce N'è. 
28 Noyabr 2016-cı ildə HD yayımı yalnız Sky Italia-da yayımlanmağa başladı.

1 iyun 2018-ci ildə kanal Mediaset Premium-da bağlandı.

1 may 2020-ci ildə kanal bağlandıqdan sonra Disney Channel-i əvəz edərək Now-da əlçatan oldu.

15 dekabr 2020-ci ildə Cartoon Network SD lenti bağlandı və beləliklə, yalnız HD formatında əlçatan oldu. Bununla belə, onun +1 timeshift kanalı hələ də yalnız SD-də mövcuddur.

2025-ci ilin may ayında Cartoon Network İtaliyanın veb-saytı Bumeranq ilə birlikdə onların YouTube kanallarına işarə edən domenlərlə birlikdə sıradan çıxdı
## Loqolar

File:Cartoon Network 1992 logo.svg|31 iyul 1996 - 11 sentyabr 2006
File:Logo Cartoon Network 2004-2010.svg|11 sentyabr 2006 - 29 noyabr 2010

=Cartoon Network +1= 
Cartoon Network +1 Böyük Britaniya və İrlandiya televiziya kanalına əsaslanan 1 saatlıq gecikməli yayımlanan kanal olub və 31 iyul 2003-cü ildə istifadəyə verilmişdir. Kanal həmçinin müvəqqəti xüsusi proqramların yayımlanması üçün də istifadə olunur.4–12 fevral 2017-ci il tarixlərində Cartoon Network +1, həmçinin Böyük Britaniya versiyası ilə birlikdə Cartoon Network Lego Days oldu və yalnız LEGO seriyaları və filmləri yayımlandı. Bu proqram cədvəli 27 oktyabr – 4 noyabr 2018-ci il və 18–27 oktyabr 2019-cu il tarixlərində təkrarlanmışdır.
4–14 mart 2021-ci il tarixlərində kanal yalnız We Bare Bears seriyasını yayımlayaraq We Bare Bears kanalı oldu.
## İstinadlar
Beabadoobee

**Beabadoobee** (əsl adı: *Beatris Kristi İlehay Laus*; ) — Filippin-Britaniya müğənnisi. 2018–2021-ci illərdə "Dirty Hit" müstəqil musiqi şirkəti vasitəsilə beş minialbom buraxıb: "*Lice*" (2018), "*[[Patched Up]]*" (2018), "*[[Loveworm]]*" (2019), "*[[Space Cadet]]*" (2019) və "*[[Our Extended Play]]*" (2021). İlk tam formatli studiya albomu "*[[Fake It Flowers]]*" 2020-ci ilin oktyabrında işıq üzü görüb. İkinci albomu "*[[Beatopia]]*" 2022-ci il iyulun 15-də yayımlanıb. Üçüncü albomu "*[[This Is How Tomorrow Moves]]*" 2024-cü il avqustun 9-da buraxılıb və "UK Albums Chart"da birinci yerə yüksəlib.

B. Laus "The 1975" qrupunun "Music for Cars", Clairo-nun "Immunity", Oliviya Rodriqonun "Guts World" və Teylor Sviftin "The Eras" turlarında açılış ifaçısı olub. 2020-ci ildə "Brit Awards"da yeni ifaçı, "NME Awards"da "Radar" nominasiyalarında təqdim edilib. BBC-nin "Sound of 2020" tənqidçi sorğusunda perspektivli musiqiçi kimi qeyd olunub.

## Erkən illəri və təhsili
Filippində, İloilo şəhərində 2000-ci il iyunun 3-də andan olan B. Laus üç yaşında ikən valideynləri ilə Birləşmiş Krallığa köçüb. Qərbi London ərazisində yaşayıb. Uşaqlıq və yeniyetməlik illərində Filippin musiqisi, 1990-cı illərin pop və rok musiqiçilərinin repertuarı ilə tanış olub. Yeniyetməlik dövründə Karen O, "Yeah Yeah Yeahs", "Florist" və Alex G kimi indi-rok ifaçılarının yaradıcılığını dinləyib. 

"Sacred Heart" Katolik təmayüllü qızlar məktəbində, sonra Hammersmit Akademiyasında oxuyub. 17 yaşında akademik uğursuzluq və davranış pozuntuları səbəbindən təhsildən uzaqlaşdırılıb. 7 il skripka təhsili alıb. 17 yaşında ikinci əl gitara əldə edib. "YouTube"dakı gitara dərslərindən faydalanıb. Kimya Douson və "Cuno" filminin musiqi tərtibatı onun musiqiyə başlamasına təkan verib.

## Fəaliyyəti

## Şəxsi həyatı
B. Laus biseksualdır. Filippin dillərindən hiliqaynon və taqal dillərini anlayır, lakin bu dillərdə danışa bilmir.

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* *[[Fake It Flowers]]* (2020)
* *[[Beatopia]]* (2022)
* *[[This Is How Tomorrow Moves]]* (2024)

**Minialbomlar**
* *Lice* (2018)
* *[[Patched Up]]* (2018)
* *[[Loveworm]]* (2019)
* *[[Space Cadet]]* (2019)
* *[[Our Extended Play]]* (2021)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Həkəri FK

**Həkəri FK** — Azərbaycanda futbol klubu. 2002-ci ildə qurulmuş, 2 il sonra ədliyyə nazirliyindən qeydiyyatdan keçmişdir. Klub Qubadlı rayonunu təmsil edir. 2009-cu ildə maliyyə problemləri səbəbi ilə fəaliyyətini dayandırıb. Yalnız 2011 ilində yenidən fəaliyyətə başladı. Azərbaycan Birinci Liqasıunda mübarizəyə başlayan klub maliyyə problemlərinin yenidən baş qaldırması səbəbi ilə 3 noyabr 2011-ci ildə AFFAnın İntizam Komitəsinin qərarı ilə liqada çıxışı dayandırılıb.

## Tarixi
"Həkəri Futbol Klubu" 2000-ci ildə təsis olunub, 2 il sonra isə Ədliyyə Nazirliyindəqeydiyyatdan keçib. Klubun yaradıcısı əslən Qubadlıdan olan, Birinci Qarabağ müharibəsi veteranı Cavanşir Əliyevdir. İlk günlərdən klubda əsasən 1989–90-cı il təvəllüdlü uşaqlar toplanıb, Gənclər və İdman Nazirliyinin keçirdiyi zona yarışlarında 1-ci, şəki şəhərində keçirilən respublika birinciliyində isə 3-cü yeri tutub. 2002-ci ildə isə komanda Həvəskarlar liqasında çıxışa başlayıb. Komanda 2009-cu ilə kimi həvəskar komanda kimi Azərbaycan birinciliyində çıxış edib. Nəticələri pis olmayıb. 2003/04-cü illər mövsümündə respublikanın "ən güclü həvəskar komandası" adını qazanan komanda o vaxt Azərbaycan futbolunakı problemlər üzündən təəssüf ki, UEFA Regionlar Kubokunda iştirak edə bilməyib. 2005/06-cı illər mövsümündə isə 2-ci yeri tutan "Həkəri" bir daha 2008/09-cu illər mövsümündə medalçılar sırasına düşüb. 3-cü yeri tutan komanda maddi çətinliklərdən yana fəaliyyətini dayandırıb. 2 il sonra yenidən "dirilən" komanda bu dəfə peşəkar statusu ilə Azərbaycan Birinci Liqasıda mübarizəyə qoşulub. Klub maliyyə problemləri yaranması səbəbi ilə oyunlarda iştirak edə bilməyib. Peşəkar klub olaraq "Həkəri" liqada cəmi 7 oyunda görünüb.

### Oynanan Oyunlar

## Həmçinin Bax
* Azərbaycan futbol klublarının siyahısı
* Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası
* Həkəri (çay)

## İstinadlar
Anaxanım İsmayılova

**Anaxanım İsmayılova** (qızlıq soyadı: **Ağayeva**) — Azərbaycanı təmsil edən qadın boksçu.

## Karyerası
Anaxanım Ağayeva 2014-cü ilin 31 may-8 iyunda Rumıniyanın Buxarest şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında çıxış etdi. Ağayeva 1/8 final mərhələsində Almaniya nümayəndəsi Sarah Bormanna qalib gəlsə də (3:0), 1/4 final mərhələsində Fransa təmsilçisi Vassilia Lxadiriya məğlub oldu (1:2) və Avropa Çempionatının beşinci pillədə başa vurdu.

Daha sonra Anaxanım Ağayeva 2014-cü ilin 16-24 noyabrında Cənubi Koreyanın Jeju şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı. Ağayeva 1/16 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan görüşdə Tailand nümayəndəsi Sopida Satumruma məğlub oldu (0:3) və mübarizəsini dayandırdı.

2015-ci ilin 12-28 iyununda baş tutan I Avropa Oyunlarında da mübarizə aparan Anaxanım Ağayeva, turnirin 1/8 final mərhələsindəcə Polşa nümayəndəsi Sandra Drabiha məğlub oldu (0:3) və mübarizəsini dayandırdı.

Daha sonra Anaxanım Ağayeva 2016-cı ilin 8-18 aprelində Samsun şəhərində baş tutan Avropa Olimpiya Təsnifat Turnirində mübarizə apardı. Ağayeva turnirin 1/16 final mərhələsindəcə Moldova nümayəndəsi Yuliya Koroliya məğlub oldu (1:2) və mübarizəsini dayandırdı.

Anaxanım Ağayeva 2016-cı ilin 15-24 noyabrında Bolqarıstanın Sofiya şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında da mübarizə apardı. Ağayeva 1/8 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan görüşdə Rusiya nümayəndəsi Yelena Saveleva məğlub oldu (0:3) və mübarizəsini dayandırdı.

COVID-19 pandemiyasına görə əvvəl 2020-ci ilin martında Birləşmiş Krallıqda, sonra isə 2021-ci ilin iyununda Fransada baş tutan Avropa Olimpiya Təsnifat Turnirində mübarizə aparan Anaxanım Ağayeva, turnirin 1/16 final mərhələsindəcə Ukrayna nümayəndəsi Tatyana Koba məğlub oldu (RSC) və mübarizəsini dayandırdı.

Daha sonra Anaxanım İsmayılova 2022-ci ildə Monteneqronun Budva şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında çıxış etdi. İsmayılova 1/4 final mərhələsində Ukrayna nümayəndəsi Yaroslava Marinçuha qalib gəlsə də (3:2), 1/2 final mərhələsində İrlandiya təmsilçisi Kaitlin Fryersa məğlub oldu (0:5) və Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Anaxanım İsmayılova 2023-cü ilin 16-26 martında Hindistanın Yeni Dehli şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı. İsmayılova 1/16 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan görüşdə Hindistan nümayəndəsi Zareen Nixata məğlub oldu (0:5) və mübarizəsini dayandırdı.

## Uğurları

## İstinadlar
Uğur Mumcu

**Uğur Mumcu** () (1 Avqust 1902 Kırşəhər) (24 Yanvar 1993 Ankara) Türk jurnalist və yazar.
## Bioqrafiya
Ailədə dörd uşağın üçüncüsü olmuşdur. Ankarada məktəbi, sonra 1965-ci ildə Ankara Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1965-1969-cu illərdə öz ixtisası üzrə çalışıb. Sonra 1972-ci ilə qədər Ankara Universitetində çalışıb.

1971-ci ildə Türkiyədə dövlət çevrilişindən sonra Mumcu həbs edilib. Həbsxanada ona işgəncə verilib. Mumcu daha sonra iddia edir ki, ona işgəncə verən adamlar ona deyiblər: “Biz əks-partizanlarıq. Hətta respublika prezidenti də bizə heç nə edə bilməz”.

1974-cü ildən “Yeni Ortam”, 1977-ci ildən “Cümhuriyyət” qəzetində köşə yazıları yazdı

## Şəxsi həyat
Nejla Güldal ilə evli olmuşdur. Onların Özgür və Özge adlı iki uşaqları olub.
## Fəaliyyət
Araşdırma jurnalistikası ilə məşğul olmuşdur. Bir sıra kitabları nəşr olunub. Ölümü zamanı o, Milli Kəşfiyyat Təşkilatı (MİT) ilə PKK əlaqələrini araşdırırdı.

Mumcu ölümündən bir müddət əvvəl Türkiyə silahlı qüvvələrinə məxsus 100 min odlu silahın İraq kürdlərinin liderlərindən biri olan Cəlal Tələbaninin sərəncamına necə keçdiyini araşdırırdı. Mumcunun ölümündən 25 gün sonra, təyyarə qəzası nəticəsində, bu işi də araşdıran general Eşref Bitlis vəfat edir. 8 yanvar 1993-cü ildə Mumcu “Cümhuriyyət” qəzetində “Ültimatom” adlı məqalə dərc etdirərək, tezliklə kürd millətçiləri ilə bəzi kəşfiyyat təşkilatları arasındakı əlaqəni ortaya qoyacağı bir kitab nəşr etdirəcəyini bildirmişdi.

Oğlu Özgür Mumcunun sözlərinə görə, 27 yanvar 1993-cü ildə Uğur Mumcu keçmiş prokuror Baki Tuğla ilə görüşməli idi. Uğur Mumcu onunla türk kürdlərinin lideri Abdullah Öcalanın MİT ilə mümkün əlaqələrini müzakirə etmək istəyirdi. 1972-ci ildə Öcalan Ankara Universitetində oxuyarkən bir qrup tələbə ilə birlikdə həbs olunub. Onların işi Buki Tuğ tərəfindən idarə olunurdu. Bir müddət sonra o, MİT-dən həbs olunanların hamısının azadlığa buraxılması əmri alır, çünki onlardan birinin MİT agenti olması bidirilir. Baki Tuğ daha sonra həbs edilənlərdən hansının MİT agenti olduğunu xatırlamadığını bildirmişdi.

## Ölümü
1993-cü il yanvarın 24-də Uğur Mumcu evdən çıxır və özünün Renault 12 markalı avtomobilinə minir və onu işə salan zaman partlayış baş verir. Bomba C-4-dən hazırlanmışdır.

Uğur Mumcunun qətlinin üstü hələ də açılmayıb sui-qəsdi Hizbullah və İBDA-C kimi qruplar öz üzərinə götürmüşdür. Sui-qəsddən dərhal sonra hadisə yerini araşdıran ekspertlərin heç bir dəlil tapa bilmədiyi, partlayış nəticəsində ətrafa səpələnmiş və maqqaşla toplanması lazım olan dəlillərin süpürgə ilə süpürüldüyü iddia edilmişdir.

## İstinadlar
Miras heykəli

**Miras heykəli** () — Türkiyənin paytaxtı olan Ankara şəhərində yerləşən heykəl. Türk heykəltaraş Metin Yurdanurun əsəridir. Türkiyənin paytaxtı Ankarada ilk mülki heykəl olması ilə tanınır. Heykəldə Molla Nəsrəddin het ximerası üzərində, arxaya oturmuş təsvir edilmişdir.
## Tarix
1979-cu ildə Ankara Böyükşəhər Bələdiyyəsi “şəhərin plastik elementlərlə təchiz edilməsi layihəsi”nin hazırlanması təşəbbüsü ilə çıxış edərək Ankaranın müxtəlif ərazilərini bəzəmək üçün bir sıra heykəltaraşlıq işlərini sifariş verib. Mətin Yurdanur başda olmaqla bir neçə heykəltaraşın hazırladığı bu əsərlər elə həmin il bələdiyyə orqanlarına təqdim olunub. Belə ki, bu layihə çərçivəsində Yurdanurun “Mirası” Ankara Dəmiryolu Vağzalının bağçasında, “Ellər” Abdi İpəkçi parkında, “Həmrəylik” isə Meydanda yerləşdirilib. 
## Təsvir
Miras heykəli Anadolu ilə əlaqəli iki fərqli, lakin əhəmiyyətli mədəniyyət rəmzlərini birləşdirir. Beləliklə, müxtəlif dövrlərdə eyni torpaqda mövcud olmuş Anadolu sivilizasiyalarının birliyini və davamlılığını simvolizə etmək nəzərdə tutulur. Abidədə folklor qəhrəmanı Molla Nəsrəddin təsvir edilib, onun fərqləndirici xüsusiyyəti eşşəyi geriyə minmək vərdişi idi. Eyni kompozisiyada eşşək rolunu qanadlı və ikibaşlı Het aslanı ifa edir.

Ümumiyyətlə, heykəltaraşlıq mücərrəd ifadə texnikası ilə xarakterizə olunur. Onun çatdırmaq istədiyi mesaj müxtəlif detallarla gücləndirilir. Həndəsi və iti heykəltaraşlıq elementlərindən istifadə etməklə əsərin realizmi artırılmışdır. Xoca Nəsrəddinin eşşək əvəzinə aslan üzərində təsviri bir tərəfdən müxtəlif dövrləri özündə cəmləşdirirsə, digər tərəfdən də bu xalq qəhrəmanını “zamanın səyahətçisi”nə çevirir.
## İstinadlar
Səlma Gürbüz

**Selma Gürbüz** (; ) — türk rəssam və heykəltaraş.

O, Türkiyənin çağdaş rəssamlıq sahəsində öndə gedən adlarından biri olmuşdur. Əsərləri Londondakı Britaniya Muzeyində, Parisdəki Galerie Maeght Kolleksiyasında, İstanbulda Santral İstanbulda, İstanbul Bilgi Universiteti, İstanbul Modern və Proje 4L və Ankaradakı Rəsm və Heykəl Muzeyindədir.

Rəssamlıqdan başqa heykəltaraşlıq, toxuculuq, oyma kimi müxtəlif formalarda əsərlər də hazırlamış, Ömər Kavurun "Əqrəbin səyahəti" (1997) və "Qarşılaşma" (2002) filmlərinin bədii rejissorluğunu da üzərinə götürmüşdür.

## Həyatı
1960-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Rəssamlıq təhsilinə 1978-ci ildə İngiltərədəki Ekseter Universitetində rəssamlıq, fotoqrafiya və teatr sahəsində başlamışdır. 1980–1982-ci illərdə Ekseter İncəsənət Dizayn Kollecində rəssamlıq və heykəltaraşlıq təhsili alıb. 1984-cü ildə Mərmərə Universiteti Gözəl Sənətlər Fakültəsinin Rəssamlıq fakültəsini bitirib. İlk fərdi sərgisini 1986-cı ildə İstanbulda açıb.

İstanbuldakı emalatxanasında işlərini davam etdirir. Rəssamı və əsərlərini daha yaxşı başa düşmək üçün 2013-cü ildə Fərid Edgünün yazdığı 'Selma Gürbüz üçün Üç Yazı' adlı bələdçi kitabı nəşr olunur.

Rəsmlərində daha çox təbiətdən, heyvanlardan və canlılardan istifadə edən rəssam, "Oxuduğum əfsanələrin, nağılların, təxəyyülün və təcrübələrin təsiri ilə təbiətə fərqli gözlərlə baxmaq ehtiyacı hiss edirəm. Bu heyvanlar və canlılar çox gözəl bir şeyə sahibdirlər. Həmişə şüuraltımda olub. Bəlkə də onlar daha yaxın vaxtlarda peyda olublar. Daha çox ruh fiqurlarına bənzəyirlər. Bu canlılar təbiətdəki kabuslar kimidir. Mən onları təbiətdəki canlılardan ayrı saxlamıram. Onlar təbiətin bir hissəsi kimidir".

Səlma Gürbüz Artprice tərəfindən hazırlanan 2016-cı ildə dünyanın ən çox satılan 500 müasir rəssamı siyahısında 425-ci yerdə qərarlaşmışdır. Bir müddət xərçəng xəstəliyindən müalicə görərkən Covid-19-a tutulan sənətçi 22 aprel 2021-ci ildə 61 yaşında İstanbulda vəfat edir.

## İstinadlar
Qüvayi-milliyə

**Qüvayi-milliyə** ( ;  "*Milli Qüvvələr*" və ya "*Milliyyətçi Qüvvələr*") – Türkiyə Qurtuluş Savaşının erkən dövründə fəaliyyət göstərən nizamsız türk milis qüvvələri. Bu qüvvələr Mudros barışıq müqaviləsinə uyğun olaraq Türkiyənin bəzi hissələri Müttəfiq qüvvələr tərəfindən işğal edildikdən sonra ortaya çıxdı. Daha sonra Qüvayi-milliyə Böyük Millət Məclisinin nizami ordusuna (*Qüvayi-Nizamiyə*) birləşdirildi. Bəzi tarixçilər Türkiyə Qurtuluş Savaşının bu dövrünü (1918–20) "Qüvayi-milliyə mərhələsi" adlandırırlar.

## Tarixi
Mudros barışıq müqaviləsində Osmanlı İmperiyası müttəfiqlər arasında bölündü, burada Yunanlar qərbi, ingilislər paytaxtı və cənub-şərqi, italyanlar və fransızlar ölkənin cənubunu işğal etdilər. Anadolu və Rumelidə türklərin və müsəlmanların hüquqlarını müdafiə edən ilk silahlı dəstələr Qüvayi-milliyə idi. Qüvayi-milliyə Osmanlı ordusunun fərari zabitləri və milislərindən ibarət idi. Yunanlar İzmiri işğal etdikləri zaman *Qüvay-milliyə* fəallaşdı. Təsdiq edilməmiş Sevr müqaviləsi ilə Anadolunun bölünməsinə qarşı çıxan insanlar müqavimətə qoşuldular. Fransa-Türkiyə müharibəsini demək olar ki, yalnız Türkiyə tərəfində olan Qüvayi-milliyə birlikləri aparırdı. Qərbi Anadoluda Qüvayi-milliyə nizami ordu qurulana qədər yunan ordusuna qarşı vur-qaç taktikası ilə vuruşdu.  Qüvayi-*milliyənin* müqaviməti yunanların Anadoluda irəliləməsini ləngitdi.

## Qüvayi-milliyənin dağılması
*Qüvayi-milliyə* Türkiyənin qurtuluşunda müqavimətin ilk addımı sayılsa da, sonradan nizamsız müharibəyə son qoyuldu. Milisdə nizam-intizam və təcrübə yox idi; Yunanlara qarşı daha böyük açıq meydan döyüşlərində şansları yox idi. 1920-ci ilin sentyabrında onlar qərb cəbhəsində 15.000-dən az qüvvə ilə 107.000-dən çox adamdan ibarət yüksək təlim keçmiş və yaxşı təchiz edilmiş Yunan Ordusunun irəliləməsini dayandırmalı oldular. Türkiyə Böyük Millət Məclisi açıldıqdan sonra müxtəlif Qüvayi-milliyə qrupları birləşdirilərək nizami ordu yaradıldı. Qüvayi-milliye 1920-ci ilin sonlarında ləğv edildi. Baxmayaraq ki, Qüvayi-milliyənin bəzi hissələri hələ 1921-ci ilə qədər cənub cəbhəsində döyüşürdü. Birinci İnönü döyüşü daimi ordunun yunan qüvvələrinə qarşı vuruşduğu ilk müharibədir.

## Üsyançılar
Bəzi Qüvayi-milliyə qrupları, ən çox da Çərkəz Əthəmin *Qüvayi Səyyarəsi* qüvvələrinin dağıdılmasından imtina edərək Ankara hökumətinə qarşı qiyam qaldırdı. Yaranmış yeni nizami ordu Türkiyə Qurtuluş Döyüşünün sonunda həm Yunan Ordusunu, həm də Üsyançı Qüvvələri məğlub etdi.
## İstinadlar
Enikyo Gyori

**Enikyo Gyori** () —  Macarıstan siyasətçisi, Avropa Xalq Partiyasına daxil olan Fides partiyasından Avropa Parlamentinin üzvü.
1992-1999-cu illərdə Parlamentin Avropa İttifaqı İşləri Komitəsinin müşaviri və baş məsləhətçisi, eyni zamanda, 1994-1999-cu illərdə Aİ-Macarıstan Assosiasiyası Parlament Komitəsinin Macarıstan katibi, Macarıstanda Avropa məsələləri üzrə dövlət katibi, Macarıstanın İtaliyadakı səfiri. 2003-cü ildən Parlamentin Fides fraksiyasının Aİ işçi qrupunun aparat rəhbəri, 2004-cü ildən isə ELTE Dövlət və Hüquq fakültəsində siyasi elmlərdən dərs deyir. 2005-ci ildən Avropa Parlamentinin İqtisadiyyat və Valyuta Komitəsinin üzvü, 1 sentyabr 2010-cu ildən Xarici İşlər Nazirliyinin Macarıstanın Aİ-də sədrliyi proqramına cavabdeh olan dövlət katibi, 2014-cü ildən isə, o, səfir kimi Madriddəki Macarıstan səfirliyinin rəhbəri olub, mandatı 30 iyun 2019-cu ildə başa çatıb.

## Təhsil
1992-ci ildə Budapeşt İqtisadiyyat Elmləri Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsini bitirib, 2000-ci ildə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb. 1997-ci ildə Parisdə Milli İdarəetmə Məktəbində (ENA) təlim keçib.

ABŞ, Belçika, Fransa, Meksika və İspaniyadə olub. Fransa Milli Assambleyasında (1998), Avropa Şurasında (1998) və Avropa Komissiyasında (1995) təlim keçmişdir.

İngilis, İtalyan, İspan (əla), Fransız (orta) dillərini mükəmməl bilir.

## Karyera
Avropa İşləri üzrə Dövlət Naziri, Xarici İşlər Nazirliyi (2010-2011).

Avropa Parlamentinin üzvü (2009-2010), İqtisadiyyat və Valyuta Komitəsinin üzvü.

Macarıstan Milli Assambleyasında Fides siyasi qrupundan Avropa İttifaqı qərargahının rəhbəri (2003-2009).

Macarıstanın İtaliyadakı səfiri (1999-2003).

Macarıstan Milli Assambleyasında Aavropa İttifaqı məsələləri üzrə müşaviri (1992-1999).

Budapeştdəki ELTE Universitetində (2004-2009) və Egerdəki Esterhazi Pedaqoji Kollecində (1995-1998) müəllim.

## Sosial fəaliyyət
Avropa Xalq Partiyasının Avropa Siyasəti üzrə İşçi Qrupunun üzvü (2005-2009).

Budapeştdəki İtalyan Forumunun prezidenti (2004-cü ildən).

Siyasi Elmlər üzrə İcmal Şurasının üzvü (2007-ci ildən).

Azad Avropa Mərkəzinin direktoru (2004-2009).

## Şəxsi həyat
Evlidir, iki övladı var.
## İstinadlar

## Mənbə
* Биография на сайте Министерства иностранных дел Венгерской Республики
Yeva Ruttkai

**Yeva Ruttkai** () — macar aktrisası.

## Bioqrafiya
Yeva Ruttkai (doğuşdan zamanı — Yeva Ruşş) 31 dekabr 1927-ci ildə Budapeştdə anadan olub. Yeva ailənin altıncı övladı idi, lakin yalnız o və qardaşları İvan və Otto yetkinlik yaşına çatmışlar. Ailə dolanmaq üçün çətinlik çəkirdi və onun iki qardaşı teatrda uşaq aktyor kimi çalışırdı. Yeva cəmi iki yaşında olanda onlara qoşulur. Qardaşı İvan ilə birlikdə Budapeşt Komediya Teatrında, sonra Artur Laknerin uşaq teatrında çalışır. Orada o, Lili Darvaş və Artur Şamlai kimi məşhur macar aktyorları ilə tanış olur.

Onu Komediya Teatrının direktoru Daniel Yob kəşf edir və onunla 16 yaşında müqavilə bağlayır. Yeva Ruttkai Milli Teatrda oynadığı 1948-ci ildən 1951-ci ilə qədər qısa bir dövr istisna olmaqla, 1986-cı ildə vəfatına qədər Komediya Teatrında çalışmışdır.

1948–1986-cı illərdə o, 50-dən çox bədii filmdə, həmçinin təxminən 30-dan çox televiziya filmində və televiziya tamaşasında rol alıb.

Son səhnə çıxışından altı ay sonra Yeva Ruttkai 27 sentyabr 1986-cı ildə vəfat edir. O, Budapeştdəki Farkaşreti qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Kinoda rolları
Aktrisanın keyfiyyətləri kino ekranında özünü tam şəkildə büruzə verir. Yalnız Macarıstanda deyil, həm də xaricdə şöhrət və populyarlıq Yeva Ruttkaiyə kinoda xarakter və komediya rollarının ifası gətirir. Onlardan ən diqqət çəkənləri "Bir fincan pivə" filmindəki Yulika (1955), "Gecə yarısı" filmində Vika (1957), "Mənim axmaqlığımın hekayəsi" komediyasında Katya (1965), "Saxta İzabella" detektivinində (1968) Marta Veqdir. , "Sinbad" filmində Lenke (1971) olmuşdur.

## Şəxsi həyat
1950-ci ildə Yeva RuttkaiMilli Teatrın aktyoru Mikloş Qabor ilə evlənir. Onların 1952-ci ildə Yuliya adlı qızı anadan oldur.

1960-cı ildə Pavel Kohoutun "Belə məhəbbət" tamaşasının məşqində Yeva Ruttkai görkəmli macar aktyoru Zoltan Latinoviçlə tanış olur, onunla eşq yaşayır və 1976-cı ildə Latınoviçin ölümünə qədər birlikdə yaşamağa başlayır.

## İstinadlar

## Mənbə

* A fansite dedicated for Éva Ruttkai
* Éva Ruttkai on filmkatalogus.hu
*
Eliza Skanlen

**Eliza Jane Skanlen** () — avstraliyalı aktrisa.

## Həyat
Skanlen Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels ştatının Sidney şəhərində anadan olub və Annabel adlı əkiz bacısı var. O, təxminən 7 yaşında ikən fortepiano öyrənib, lakin on üç yaşında ifa etməyi dayandırıb.

## Filmoqrafiya
* 2015 : *A Class Act*
* 2016 : *Home and Away*
* 2018 : *Sharp Objects*
* 2019 : *[[Körpə dişləri]]*
* 2019 : *[[Balaca qadınlar (film, 2019)|Balaca qadınlar]]*
* 2020 : *The Devil All the Time*
* 2021 : *Old*
* 2021 : *Fires*
* 2022 : *The First Lady*
* 2023 : *The Starling Girl*
* 2025 : *Caddo Lake*

## İstinadlar
Tayyibə Gülək

**Tayyibə Gülek Domac** () — türk siyasətçisi, Türkiyə siyasi tarixinin önəmli adlarından biri olan Qasım Güləyin qızı.
## Həyatı və təhsili
Tayyibə Gülək 1991-ci ildə Harvard Universitetinin, İqtisadiyyat fakültəsini (ABŞ) fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1992-ci ildə London Universiteti, London İqtisadiyyat və Siyasi Elmlər Məktəbinin (İngiltərə) magistratura pilləsini bitirmişdir. 1996-cı ildə Brüggedəki *College d'Europe* (Belçika)-un Avropa İttifaqı kursunu bitirmişdir.
### Siyasi karyerası
Tayyibə Gülək 1994-cü ildə Baş Nazirlikdə məsləhətçi kimi fəaliyyətə başlayıb. 1999-cu ilə qədər işlədiyi müddətdə Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, iqtisadiyyatın koordinasiyası, Avropa İttifaqının koordinasiyası, Cənub-Şərqi Anadolu layihəsi və hökumətdə ümumi keyfiyyət menecmentinin həyata keçirilməsi sahələrində çalışıb. 18 aprel 1999-cu il seçkilərində Demokratik Sol Partiyası siyahısından ən gənc qadın deputat kimi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin XXI çağırış millət vəkili olaraq seçildi. O, *Rəhşan Amnistiyasını* (Rahşan Amnistiyası və ya Şərti Azad və Təxirə salınma Qanunu Rahşan Ecevitin təklifi ilə 22 dekabr 2000-ci ildə qüvvəyə minmiş bir amnistiya qanunudur) dəstəklədi və 21 dekabr 2000-ci ildə parlamentdə keçirilən səsvermədə lehinə səs verdi. 12 iyul 2002-ci ildə Baş nazir Bülənd Ecevit tərəfindən Kipr və Xaricdə Yaşayan Vətəndaşlar üzrə Dövlət naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Məclisdəki fəaliyyəti dövründə Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Türkiyə Nümayəndəliyinin və Qərbi Avropa İttifaqının Türkiyə Nümayəndəliyinin üzvü olan Gülək Hüquq və İnsan Hüquqları Komissiyasının sədr müavini olmaqla yanaşı, *Gender Bərabərliyi Komissiyasının* da üzvü olub. 2002-ci ildə Dünya İqtisadi Forumu (Davos) tərəfindən gələcəyin gənc liderlərindən biri seçilib. Ayşə Kulinin real həyat hekayəsi əsasında yazdığı, "adı Aylin" kitabının qəhrəmanı Aylin Devriməl Radomisli Tayyibə Güləkinin bibisidir.

### Ailəsi
1997-ci ildə aparıcı Murad Birsəllə ailə həyatı quran Tayyibə Gülək 1 il sonra Murad bəydən boşandı. Tayyibə xanım 2002-ci ildə İlkər Domac ilə ailə həyatı qurub.
## İstinadlar
Mariya Abaşova

**Mariya Yuryevna Abaşova** () — balet artisti, Sankt-Peterburq Boris Eyfman Balet Teatrının prima balerinası. Qızıl Maska (2006) və Qızıl Soffit (2007) mükafatlarının qalibi. Rusiyanın əməkdar artisti (2018).

## Həyatı
Uşaqlıqda Mariya çox zəif, xəstə uşaq idi. Buna görə yüksək səviyyəli bir proqramçı olan anası işini tərk etməli və yalnız qızı ilə məşğul olmalı idi və bütün ailə mühəndis-mexanik atasının maaşı ilə dolanırdı. Onurğasında ciddi problemlər olduğuna görə, həkim gimnastika ilə məşğul olmağı tövsiyə etmişdir.
Maria bədii gimnastika ilə məşğul olmağa başladı, 9 yaşında xoreoqrafiya dərsinə çox böyük maraq göstərməyə başladı. 1997–1998-ci illərdə Lvov Opera və Balet Teatrının səhnəsində rəqs edib. Sonra Müqəddəs Pölten Balet Konservatoriyasında (Avstriya) təhsil alıb. 2002-ci ildə Nyu-Yorkda Gənclər Amerika Qran Pri rəqs yarışmasında iştirak etdi və qızlar arasında böyük qrupda qızıl medal qazandı.. Sankt-Pöltendə təhsilini başa vurduqdan sonra Boris Eyfman adına Balet Teatrının (Sankt-Peterburq) truppasına qəbul olunub. 2005-ci ildə Eyfmanın Anna Karenina baletində baş rolu aldı. 2006-cı ildə bu partiyanın ifasına görə o, "Qızıl maska" teatr mükafatına layiq görülüb. Mariya iş adamı Oleq Kaluqinlə evlidir. Onların 3 övladı var..

## Repertuar
* Doktor Dulsineya, Kitri — "Don Kixot və ya bir dəlinin fantaziyaları"

* Pravoslav — "Mənim Yerusəlim"

* İmperator — "Rus Hamleti"

* Elvira, Madlen — "Don Juan və ya Molyerə görə ehtiras"

* Linn — "Kim kimdir"

* Solist — "Musaget"

* Anna — "Anna Karenina "

* Nina Zareçnaya, Arkadina — "Qağayı"

* Tatyana — "Onegin"

* Kamilla — "Rodin"

* Qruşenka — "Günahın digər tərəfində"

* Balerina — "Qırmızı Jizel"

* Nadejda Filaretovna fon Mek, Qrafinya — Çaykovski."Pro və Contra"

* Arkadina — "Qağayı. Balet tarixi"

## Mükafatları
* 2002 — Youth America Grand Prix müsabiqəsinin qızıl medalı (böyük qrup, qızlar, klassik rəqs).

* 2005 — Qızıl Soffit Mükafatına namizəd (Boris Eyfmanın Anna Karenina baletindəki Anna Karenina roluna görə).

* 2006 — Qızıl Maska Mükafatı (Boris Eyfmanın Anna Karenina baletində Anna Karenina roluna görə).

* 2007 — Qızıl Soffit Mükafatı (Boris Eyfmanın "Qağayı" baletindəki Nina Zareçnaya roluna görə)..

* 2017 — Qızıl Soffit Mükafatına namizəd (Boris Eyfmanın Rus Hamlet baletində İmperator roluna görə)..

* 2018 — Rusiyanın əməkdar artisti..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Балерина Мария Абашова. Cosmopolitan. Дата обращения: 2017–5-18. Архивировано из оригинала 31 июля 2017 года.
Mirzə Şərif Mirzəyev

**Mirzə Şərif Mirzəyev** () — Azərbaycan maarifçi-publisisti. Qafqaz Senzura Komitəsində yerli və şərq dilləri üzrə ilk və son azərbaycanlı senzoru (1906–1918).

## Haqqında
Mirzə Şərif Mirzəyev 1860-cı ildə Tiflis şəhərində anadan olub. Mədrəsədə aldığı təhsili bitirdikdən sonra 1882-ci ildə Qori şəhərində yerləşən Zaqafqaziya müəllimlər seminariyasında təhsil alıb.

1882-ci ildə Tiflis şiə məktəbində rus dili müəllimi kimi işləməyə başlayıb. 1888-ci ildə Qafqaz Hərbi Dairəsi qərərgahında Şərq dilləri üzrə tərcüməçi kimi fəaliyyətə başlayıb. Uzun müddət burada çalışan M. Ş. Mirzəyev tez-tez İran və Türkiyə ilə aparılan diplomatik danışıqlarda tərcüməçi kimi iştirak edib. Avropaya səyahətə çıxan İran şahlarının, Buxara əmirinin və başqa ölkələrin dövlət xadimlərinin Qafqaz ərazisində müşayiətçisi və tərcüməçisi olub.

## Əsəri
Sovet hakimiyyətinin ilk illərində ağır ittihamlarla üzləşən Mirzə Şərif Mirzəyev rusca "Qafqazda türk mətbuatı tarixinə dair materiallar" adlı əsərini yazıb, lakin əsəri çap edilməyib. Rus dilində yazılan əsər ilk dəfə 2009-cu ildə Elmira Qasımova və Rəna Mayılova tərəfindən kitab halında çap edilmiş, Azərbaycan dilinə ilk dəfə 2021-ci ildə Orxan İsayev tərəfindən tərcümə edilmişdir.

Əsərdə tez-tez adları çəkilən Kişmişev, Qaraxanov, Məlik-Mehrabov, Əcəmov kimi ermənilər Qafqazda türkdilli mətbuat qarşısına keçilməz sədd çəkmişdilər. Onlar qəzet yaratmaq istəyən azərbaycanlıları gah "siyasi cəhətdən etibarsız" adlandırır, gah da artıq bir neçə nömrəsi işıq üzü görən qəzetin fəaliyyətində "uyğunsuzluq" "aşkar" edirdilər. Bütün bunlar isə bir məqsədə — Qafqazda türk mətbuatını boğmağa xidmət edirdi.

## İstinadlar
Həqiqət Əsgərzadə

**Həqiqət Eyvaz qızı Əsgərzadə** () — Azərbaycan diktoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2016).

## Həyatı

Həqiqət Eyvaz qızı Əsgərzadə 4 fevral 1944-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutunun ingilis dili fakültəsini bitirmişdir.

Həqiqət Əsgərzadə 1966-cı ildə Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində fəaliyyətə başlamışdır. Müxtəlif illər ərzində o, bir sıra uşaq verilişlərinin (məktəblilərin "Yelkən", "Rəqs salonu", "Səyahət"), "Gəlin birlikdə gülək", "Gəzdim Azərbaycanı", "Xəbərlər" (axşam buraxılışı), "Qanlı yanvar", eləcə də 1992–1993-cü illərdə cəbhə bölgələrindən hazırlanmış verilişlərin, "Komediyalar aləminə səyahət", "Mavi işıq", "Səhər görüşləri" (1975–1985), "Gəl, səhərim" (1997–2000) kimi proqramların aparıcısı olmuşdur.

Həqiqət Əsgərzadə 1970–1980-ci illərdə "İnterviziya" sistemi ilə Moskva və Kiyevdə Azərbaycan televiziyasını təmsil etmişdir. 2016-cı ildən "Yada düşər xatirələr" verilişinin daimi aparıcısıdır.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 7 noyabr 2016
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı — 4 noyabr 1998
* 21 iyul 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü verilib.

## İstinadlar
Sabir Ələsgərov

**Sabir Məmməd oğlu Ələsgərov** () — Azərbaycan diktoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1998).

## Həyatı
Sabir Məmməd oğlu Ələsgərov 27 oktyabr 1936-cı ildə Tbilisidə anadan olmuşdur.6 aylığından anadan yetim qalan körpəni Qazaxda yaşayan nənəsi böyüdüb, boya-başa çatdırıb. 1949-cu ildə Sabirin atasını Vətəndən sürgün edirlər. 6 il sürgündə olan atası 1955-ci ildə yenidən Tiflisə qayıdır. Yeni ailə qurur. Balaca Sabir isə elə nənəsinin yanında qalır. 10 illik məktəbi bitirəndən sonra Bakıya gəlir. 1961-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunu bitirmişdir.

Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində fəaliyyətə başlayan Sabir Ələsgərov 1966–1972-ci illərdə radionun, 1972–1990-cı illərdə isə televiziyanın baş diktoru olmuş, 1990–2006-cı illərdə televiziyanın diktorlar şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. "Xəbərlər" informasiya proqramının, "Səadət", "Günün nəbzi", "Səfa" kimi verilişlərin aparıcısı olmuşdur.

Sabir Ələsgərov 20 noyabr 2020-ci ildə vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 4 noyabr 1998
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 8 may 1990

## İstinadlar
Mersin Talim Yurdu FK

**Mersin Talim Yurdu** və ya köhnə adı ilə **Mersin İdman Yurdu** — Türkiyənin Mersin şəhərini təmsil edən və 1925-ci ildə qurulmuş köhnə futbol klubu.

## Tarixi

## Uğurları
* **[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]**

: **Çempion (5)**: 1966–67, 1975–76, 1979–80, 1981–82, 2010–11
: **Pley-off çempionat** (1): 2013–14

* **[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]**

: İkinci (2): 2001–02, 2008–09

* **[[Futbol üzrə Türkiyə Kuboku|Türkiyə Kuboku]]**

: Finalist (1): 1982–83

* **[[Türkiyə Həvəskar Futbol Çempionatı]]**

: **Çempion (1)**: 1963

* **[[Baş nazir Kuboku]]**

: **Çempion (1)**: 1967

* **[[Çuqurova Futbol Liqası]]**

: **Çempion (4)**: 1927, 1931, 1932, 1932–33

## Liqa mübarizələri
* **[[Super Liqa (Türkiyə)|Super Liqa]]: 15 mövsüm**

1967–1974, 1976–1978, 1980–1981, 1982–1983, 2011–2013, 2014–2016

* **[[Türkiyə 1-ci Liqası|1-ci Liqa]]: 35 mövsüm**

1963–1967, 1974–1976, 1978–1980, 1981–1982, 1983–2001, 2002–2006, 2009–2011, 2013–2014, 2016–2017

* **[[Türkiyə 2-ci Liqası|2-ci Liqa]]: 5 mövsüm**

2001–2002, 2006–2009, 2017–2018

* **[[Türkiyədə həvəskar futbol liqalarının siyahısı|Həvəskar Liqası]]: 39 mövsüm**

1925–1963, 2018–2019

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycanda sığorta

1917-ci il inqilabına qədər Rusiya imperiyasının tərkibində olan Azərbaycanda bir çox dövlətlərin – Rusiya, Almaniya, İngiltərə və başqa dövlətlərin sığorta cəmiyyətləri var idi.

1918-ci ilin 28 may tarixində Şərqdə ilk olaraq Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti yaradıldı. Lakin 1920-ci il 29 aprelində XI Qırmızı Rus Bolşevik Ordusu tərəfindən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti işğal olundu. Demokratik Respublika devrildi. Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası tərkibində elan olundu və SSRİ-nin tərkibinə 1920-ci ildə daxil edildi.
Dövlət sektorunda müəssisələrin maliyyə və əmlakının mühafizəsi məqsədilə 1921-ci ildə Moskvada SSRİ-i Maliyyə Xalq komisarları tərkibində Dövlət Sığorta İdarə edilməsi yaradılıb.

Dövlət Sığorta sisteminin yaradılması böyük şəbəkə filiallarının və bütün SSRİ ərazisində nümayəndəliklər qurulması nəzərdə tutuldu.
1921-ci il 21 oktyabrda Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında yerli Dövlət Sığorta İdarəsi yaradıldı. Bütün SSRİ Dövlət Sığorta İdarələri böyük şəhərlərdə və respublikanın rayonlarında, regionlarda, vilayətlərdə geniş filiallar şəbəkəsinə malik oldular. Azərbaycan SSR-ın Dövlət Sığorta İdarəsi Bakı şəhəri üzrə 11 filiala, şəhər və rayonlarında isə 80 filialdan ibarət təşkil edilmişdir.

20 sentyabr 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında fəaliyyət göstərən Dövlət Sığortası İdarə heyəti bazasında Azərbaycan Respublikası Dövlət Sığorta Kommersiya Şirkəti yaradılıb və Akif Kərimov sədr təyin edilib.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan iqtisadiyyatı

## İstinadlar

## Mənbə
* Şirkətin tarixi

## Xarici keçidlər
Siqetkyoz adası

**Siqetkyoz adası**  () — Macarıstanın şimal-qərbində, Kişalfyold ovalığında çay adası. Slovakiya ilə sərhəd boyunca, Slovakiyanın Böyük Jitnı adasının ortası ilə üzbəüz 50&nbsp;km-dən çox uzanır. O, Dunay və onun sağ sahilindəki Moşoni-Duna (Moşonski Dunay) ilə həmsərhəddi. Ada allüvialdır, Dunay və Rab çaylarının allüviyasından əmələ gəlmişdir. Sahəsi 375&nbsp;km²-dir, Macarıstanın ən böyük adasıdır. İnzibati cəhətdən Dyor-Moson-Sopron qraflığına aiddir. Keçmişdə Macarıstan Krallığının Moson və Dyor qraflıqlarına aid olmuşdur.

Bu ada gəzinti və velosiped sürmək üçün, Moşoni-Duna isə su turizmi (kayak və kanoe) üçün məşhur yerdir.
## Flora
Kiçik qumlu silsilələr olan tipik bir təpəli düzənlikdən ibarətdir. Orta əsrlərdə burada sel meşələri üstünlük təşkil edirdi. Hazırda o, əsasən kənd təsərrüfatı landşaftıdır. Bərəkətli allüvial torpaqlara malikdir. Burada Dunay çayının və onun sağ qollarının qurudulmuş qumlu-çınqıllı çöküntülərində homojen çəmən-qara torpaqları əmələ gəlir. Əkinçilik üçün xüsusilə əlverişlidir, ona görə də ada adı jit (buğda) məhsullarından “Jitnı adası” olaraq adlandırılmışdır. Tərəvəzçilikdə kələm və bibər yetişdirilməsi üzrə ixtisaslaşıb.
## Heyvanlar aləmi
Siqetkyoz ərazisi Dunayın Macarıstan hissəsindəki ən mühüm kürü tökmə yeridir.

Siqetkyoz Macarıstanın quş faunasının 57%-ni təşkil edən 206 quş növünə ev sahibliyi edir. Bunlardan 166 növ qorunur. Burada 134 növ yuva qurur.

Buz dövrünün yadigarı olan Microtus oeconomus Siqetkyozdə yaşayır. Burada Nəcib maral, az sayda cüyür, çoxlu sayda qaban var.
Siqetkyoz Landşaft Qoruğu
1987-ci ildə Qyor-Moson-Sopron Şurası 9681,7 ha ərazisi olan Siqetkyoz Landşaft Qoruğunu (Szigetközi Tájvédelmi Körzet) qurulması haqqında qərar verir, bunun 1426,6 ha-sı qorunur.

Mühafizə həm də Qabçikovo-Nadmaroş bəndinin tikintisi ilə əsaslandırılır. 1989-cu ildə Macarıstan tikintini dayandırır. Çexoslovakiya birtərəfli qaydada tikintini davam etdirmək qərarına gəlir. 1991-ci ildə Macarıstan 1977-ci il müqaviləsinin denonsasiya olunduğunu elan edir. 1993-cü ildə Slovakiya və Macarıstan Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə müraciət edir. Məhkəmədə Macarıstan layihənin Siqetkyoz bölgəsində qrunt sularının səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşməsinə səbəb olacacağını bildirir.

Siqetkyoz adası Ferto-Xanşaq Milli Parkına aiddir.
## İstinadlar
Varqa Yudit

**Varqa Yudit** (; ) — Macarıstan hüquqşünası, siyasətçi və dövlət xadimi. Fidez partiyasının üzvü. 2019-cu il iyulun 12-dən ədliyyə naziri vəzifəsini icra edir. 2018–2019-cu illərdə Macarıstan Baş Nazirinin Aparatında Macarıstanın Avropa İttifaqı işləri üzrə Dövlət Katibi olmuşdur.

## Bioqrafiya
10 sentyabr 1980-ci ildə Mişkols şəhərində anadan olmuşdur.

1993–1999-cu illərdə Mişkolsdakı Avas Gimnaziyasında oxuyub. 1999–2004-cü illərdə Mişkols Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil alıb. 2002–2004-cü illərdə isə respublika təqaüdü almışdır. 2003-cü ildə o, Nyurtingen-Qayslingen İqtisadiyyat və Ekologiya Ali Məktəbinin Erasmus tələbə təşəbbüsündən təqaüdünü alır. 2001–2004-cü illərdə liqanın ikinci divizionunun (NB I. B) universitet basketbol komandasının kapitanı olmuşdur. 2004-cü ildə Mişkols Universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 2005–2009-cu illərdə Budapeşt Universitetinin konsert qrupunun üzvü idi. 2009-cu ildə vəkillik imtahanından keçir.

2004-cü ilin sentyabrından 2005-ci ilin oktyabrına qədər Budapeştdə Freshfields Bruckhaus Deringer hüquq firmasında, 2005-ci ilin noyabrından 2006-cı ilin avqustunadək Budapeştdəki Hogan & Hartson, 2006-cı ilin sentyabrından 2009-cu ilin avqustuna qədər Budapeşt Regional Məhkəməsində və Pest Rayon Mərkəzi Məhkəməsində təcrübə keçib. 2009-cu ilin avqust ayından Avropa Parlamentinin üzvünün siyasi müşaviri vəzifəsində çalışıb: 2012-ci ilin mayında Macarıstan prezidenti seçilənə qədər Yanoş Aderin ofisində, daha sonra Erik Bankanın ofisində, sonra Dyordya Hyolveninin ofisində.

22 may 2018-ci il tarixində o, Baş Nazirin ofisində Avropa İttifaqı məsələləri üzrə dövlət katibi vəzifəsini almışdır. 12 iyul 2019-cu ildə o, Baş nazir Viktor Orbanın rəhbərliyi altında Orban dördüncü kabinetində Ədliyyə Naziri portfelini qəbul edir. Laslo Tronanini əvəz etmişdir.

İngilis, alman, fransız və ispan dillərində sərbəst danışır.

## Musiqiyə olan bağlılığı
Skripka çalmağı bacarır. İctimaiyyət qarşısında ifa edir.

## Şəxsi həyat
Evlidir. Əri — Peter Macar. Üç övladı var.

## İstinadlar
IShowSpeed

**IShowSpeed** və ya **Darren Uotkins-kiçik** (; ) — amerikalı youtuber və yayımçı. O, 2020-ci illərdə canlı yayımları zamanı etdiyi qəribə enerjili hərəkətlərinə görə məşhurlaşıb.

## Mükafatlar
YouTube Mükafat Mərasimi – Silver Play Button (2021)

 ***' – 2021<br> ***' – 2022 **** – 2022

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi profil
Anna Donat

**Anna Donat** () — Macarıstan siyasətçisi. Momentum Hərəkatı Partiyasının üzvü, Partiyanın keçmiş sədri (2021-2022), Partiyanın vitse-prezidenti (2018-2021). 2019-cu ildən Avropa Parlamentinin üzvü, Yenilənən Avropa siyasi qrupunun üzvü.
## Bioqrafiya
6 aprel 1987-ci ildə Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə Laslo Donat və İldiko Muntaq ailəsində anadan olub. Üç bacının ən kiçiyidir. Onun atası Laslo Donat pastor və Macarıstan Sosialist Fəhlə Partiyasından keçmiş Milli Assambleyanın üzvüdür. Onun ata tərəfdən babası Ferens Donat hüquqşünas idi və 1956-cı il Macarıstan üsyanı zamanı Macarıstan Sosialist İşçi Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üç katibindən biri idi.

Budapeştdə Bekaşmedyerdə Veres Peter Gimnaziyasını bitirmişdir. O, Budapeşt Universitetində sosiologiya, Amsterdam Universitetində miqrasiya və etnik tədqiqatlar üzrə təhsil alıb. Məzun olduqdan sonra Avropa Komissiyasında təcrübə keçib və sonra miqrantlara kömək edən qeyri-hökumət təşkilatı (QHT) Menedek üçün layihə meneceri olaraq Macarıstana qayıdıb. O, 2016-cı ildə Momentum Gənclər Hərəkatına qoşulub və 2018-ci ilin iyununda partiyanın vitse-prezidenti olub. Donat 2018-ci ildə Macarıstanda keçirilən parlament seçkilərində partiyanın parlamentdə bir dənə də mandat qazanmadığı namizəd olub.

2018-ci ilin dekabrında o, iş saatlarının kəskin artırılmasını nəzərdə tutan “quldarlıq qanunu” adlanan əmək qanunvericiliyində dəyişikliklərə qarşı kütləvi etiraz aksiyalarında iştirak edib. O, etiraz aksiyası zamanı həbs edilib.
2019-cu il seçkilərinin nəticələrinə əsasən, Avropa Parlamentinin üzvü seçilib. O, Momentum Hərəkatı partiyasının siyahısında ikinci olub və Katalin Çexlə birlikdə seçilib. 29 may 2019-cu ildə “quldarlıq qanunu”na etirazlar halında təqibdən qoruyan deputat toxunulmazlığından imtina edib.

21 noyabr 2021-ci ildə partiyanın qurultayında Momentum Hərəkatının prezidenti seçilib. Hərəkatın qurucusu və lideri Andraş Fekete-Dyor oktyabr ayında 3,4% səs qazanaraq, etimad səsverməsi təşəbbüsü ilə istefa verib. Bundan sonra Vitse-prezident Anna Oros müvəqqəti prezident olur. Qurultayda Anna Oros, Anna Donat və XVI Budapeşt dairə şurasının üzvü Qabor Hollai öz namizədliklərini irəli sürürlər. Anna Donat 57%, Anna Oros 29%, Qabor Hollai 14% səs toplayır.

9 may 2022-ci ildə o, uşaq gözlədiyini və buna görə də partiya sədri seçilmək üçün yenidən namizəd olmayacağını açıqlayır. Mayın 29-da Ferens Gelençer yeni prezident seçilir.
## İstinadlar
Azərbaycan Şurası

**Azərbaycan Şurası** və ya **Əncüməni Azərbaycan** — İran İslam İnqilabı zamanı Cənubi Azərbaycanda yaradılmış və İrandakı Azərbaycan türkləri üçün geniş muxtariyyət istəyən siyasi təşkilat.

## Tarixi
İnqilabın gətirdiyi nisbi rahatlıq dövrü zamanı Təbriz əsas olmaqla bir çox təşkilatlar və Azərbaycan türkcəsində mətbuat orqanları meydana çıxdı. Cənubi Azərbaycana aid qurulmuş mühüm təşkilatlardan biri də Əncüməni Azərbaycan idi. Əncümənin çap edilmiş proqramında "Azərbaycanın milli dilinin və mədəniyyətinin" tanınmasını, Azərbaycan türkcəsində növbəti tədris ilindən etibarən məktəblərin və media orqanlarının yaradılmasını, habelə bu dilin rəsmi qurumlarda, məhkəmələrdə istifadəsinin rəsmi olaraq qəbul edilməsini tələb edirdi. Əncümən daha da irəli gedərək rəsmi Tehranla konfederasiya əlaqəsində olmağı tələb edirdi. Rəsmi olaraq yalnız regional muxtariyyət tələb edilsə də, Əncümən bütün inzibati, mədəni, hüquqi, iqtisadi və hətta təhlükəsizlik məsələlərinin yerli nümayəndələrdə və şuralarda olmasını istəyirdi. Tələbə əsasən bu şuralar və təmsilçilər yerli xalq tərəfindən seçilməli idi. İslam İnqilabından sonrakı ilkin dövrdə bir çox Azərbaycan siyasətçiləri və ziyalıları İslam Respublikasının yeni konstitusiyasında, Yazıçılar Birliyi kimi bir çox ictimai qurumların nizamnamələrində və bir çox mövcud İran siyasi hərəkatları daxilində etnik azlıqların dil hüquqlarının təmin edilməsində fəal iştirak etmişlər. Yeni İran konstitusiyasının XV maddəsinin yerli və milli dillərin mətbuatda və məktəblərdə istifadəsinə rəsmi şəkildə icazə versə də, rejim bu maddənin reallıqda həyata keçməsinə icazə vermədi. Artıq Ali Dini Lider olmuş Ruhullah Xomeyni "İslamda fərqli dilləri danışan müsəlmanlar arasında fərq yoxdur" və "belə tələblər müsəlmanların birləşməsini istəməyən qüvvələr tərəfindən yaradılır deyərək buna qarşı çıxmışdı". Buna baxmayaraq, bu maddə daha sonralar aktivistlərin öz doğma dilləri uğrunda mübarizə aparmalarına hüquqi zəmin formalaşdırdı. Konstitusiyaya belə bir maddənin salınmasını Brenda Şaffer o. dövrdə bütün İranda etnik haqlar uğrunda mübarizənin güclü olmasının işarəsi kimi dəyərləndirir.

İnqilabdan sonra Ruhulla Xomeyninin öz hakimiyyətini möhkəmləndirməsindən və İran-İraq müharibəsinin başlanmasından sonra bütün İranda etnik haqların tələblərinə qarşı sərt siyasət yürüdüldü. Bir müddət sonra Azərbaycan Şurası və ya digər adı ilə Əncüməni Azərbaycan da qapadıldı.

## Həmçinin bax
* Cənubi Azərbaycan
* İran azərbaycanlıları

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Momentum Hərəkatı

**Momentum Hərəkatı** ()  —   Macarıstanın müxalif mərkəzçi liberal siyasi partiyası. Partiya Avropa üçün Liberallar və Demokratlar Alyansının Avropa partiyasının üzvüdür. Avropa Parlamentinin “Yeniləşən Avropa” qrupunun üzvüdür. “Macarıstan üçün dialoq” sol-yaşıl partiyası kimi Ukraynanı cəsarətlə dəstəkləyir.

Momentum Hərəkatı Budapeştin 2024-cü il Yay Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi etmək hüququ uğrunda seçkilərdə iştirakına qarşı imza toplamaq üçün uğurlu kampaniyaya başlayıb. Hərəkat 260 min imza toplayıb ki, bu da referendumun təşkili üçün minimum həddi keçib. Bundan sonra, 2017-ci ilin fevral ayının sonunda səlahiyyətli orqanlar ərizəni geri götürüb. Partiya 2017-ci ilin martında təsis edilib.

Partiya 2018-ci il aprelin 8-də keçirilən parlament seçkilərində iştirak edib. Partiya vahid ümumrespublika seçki dairəsi üzrə partiya siyahıları üzrə səsvermə zamanı 175 229 səs (3,06%) toplayıb və 5%-lik baryeri keçə bilməyib. Həmçinin birmandatlı dairələrdə səsvermə zamanı partiya Dövlət Məclisində bir mandat belə almayıb.
2019-cu ildə Avropa Parlamentinə keçirilən seçkilərin nəticələrinə görə partiya iki mandat əldə edib. Katalin Çex və Anna Donat Avropa Parlamentinin deputatları olur.

Hərəkatın qurucusu və lideri Andraş Fekete-Dyor 2022-ci il parlament seçkilərində baş nazirliyə vahid namizəd irəli sürmək üçün müxalifət tərəfindən təşkil edilən ilkin seçkinin ilk turunda 3,4% səs qazanaraq 2021-ci ilin oktyabrında istefa verib. Vitse-prezident Anna Oros müvəqqəti prezident olur. 21 noyabr 2021-ci ildə partiyanın qurultayında Anna Donat Momentum Hərəkatının prezidenti seçilir. Qurultayda Anna Oros, Anna Donat və XVI Budapeşt rayon şurasının deputatı Qabor Hollai öz namizədliklərini irəli sürürlər. Anna Donat 57%, Anna Oros 29%, Qabor Hollai 14% səs toplayıb.

3 aprel 2022-ci il tarixində keçirilən parlament seçkilərində altı müxalifət partiyasının Macarıstan naminə birləşdiyi (Egységben Magyarországért) ittifaqı çərçivəsində iştirak edib: Demokratik Koalisiya-Jobbik-LMP-Macar Yaşıllar Partiyası-Macar Sosialist Partiyası-Macarıstan üçün Momentum-Dialoq. Birmandatlı Budapeşt 2 seçki dairəsində (Uibud[en] inzibati dairəsi və ya Budapeşt XI) Anna Oros 27,881 səs (51,94%) toplayıb.

9 may 2022-ci ildə Anna Donat uşaq gözlədiyini və buna görə də partiya sədri seçilmək üçün yenidən namizəd olmayacağını açıqlayır. Mayın 29-da Budapeştin 1-ci dairəsi merinin müavini və parlament fraksiyasının rəhbərinin müavini Ferens Gelencer yeni prezident seçilir. Onun rəqibləri Budapeşt merinin müavini Qabor Kerpel-Fronius və Mikloç Haynal idi.
## İstinadlar