open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meşə albalısı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Təbii halda Orta Avropa, Kiçik Asiyada yayılıb.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 6-7 m-ə çatan, yaşıl və ya açıq-qonur rəngli, nazik zoğları olan ağac və ya koldur. Yarpaqları saplaqlı, yarpaq ayası dəyirmi, yumurtavari, ucu sivri, kənarları mişardişli, səthi çılpaqdır. Çiçəkləri ağ, ətirlidir, qalxanvari salxımlarda yığılmışdır. Meyvəsi 8-10 mm uzunluqda yumurtavari, qaramtıl rəngli çəyirdəkmeyvədir.

## Ekologiyası
Daşlı yamaclarda və kollu cəngəlliklərdə bitir. Kölgəyə, istiyə, rütubətə davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda aşağı, orta dağ qurşaqlarında, Naxçıvanda, Talışda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Bir çox dekorativ formalara malikdir, qrup şəklində qazonlarda və cərgə əkinlərində, yol kənarlarında bəzək bitkisi kimi becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cullen drupaceum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi çoxsaylı olub, hündürlüyü 40-150 sm, yuxarı hissəsi budaqlanan, azca qabırğalı, sadə, sıx tükcüklü və metalabənzər nöqtələr şəklində olan tükcüklərdən ibarətdir. Yarpaqları sadə və ya üç hissədən ibarət qovuşuq, yarpaq lövhələri demək olar ki, dairəvi, kənarları irioyuqlu dişli, əsası isə bütövkənarlı olub, uzunluğu 1,5-5 sm, eni isə 2-5 sm, aşağı hissəsi isə sıx tükcüklüdür. Saplağı 0,5-1(4) sm-dir. Yalançı zoğları xətti-neştərşəkilli, itiuclu və tükcüklüdür. Çiçəyin uzunluğu 4-7 sm, çoxçiçəkli olmaqla, sünbül çiçək qrupunda cəmlənmişdir. Çiçək altlığının uzunluğu 2,5-3 mm, metalabənzər tükcüklü, yumurtavari və itiucludur. Kasacığı zəngşəkilli və 5-yarpaqlıdır. Çiçək tacı kəpənəkçiçəkli və ağımtıl-bənövşəyi rənglidir. Meyvəsi təktoxumlu, sıx xovlu tükcüklü, ağımtıl-qonur rəngli paxlameyvədir.

Başlıca olaraq, meşə, dağətəyi, ön və aşağı dağlıq zonalarının pöhrəliklərində daha çox rast gəlinir.

Tibbdə istifadə etmək üçün paxla meyvəsini iyun-avqust aylarında toplamaq lazımdır. Əsasən zirvəsində olan paxla meyvələri toplamaqla günəş altında tədricən qurutmaq lazımdır. Meyvənin toplanılması zamanı dəri yanıqlarının qarşısını almaq üçün əlcəkdən istifadə edilməlidir.

Qabığında furokumarinlər, gövdə və yarpaqlarında isə az öyrənilən steroid birləşmələr olan drupaçin və drupanin maddələri tapılmışdır.

Havası dəyişilən quru anbarlarda saxlanılmalıdır. Saxlama müddəti 3 ildir.

## Tərkibi və təsiri
Fotosensiblizasiyaedici dərmandır. Furokumarinlər ultrabənövşəyi şüanın təsiri ilə dəridə olan melanin piqmentini stimullaşdırır. Bundan başqa sonsuzluq və piylənmələrin müalicəsində tətbiq edilir. Bitkinin meyvəsinin tərkibində psoralen və izopsoralen preparları vardır. Fotosensiblizasiyaedici maddə kimi 0,01 q həbi, xaricə 0,1% məhlulu (70% spirtlə çıxarış) vitiliqo və allopesiyalarda təyin edilir.

Forokumarin maddələr (psoralen və izopsoralen) ən azı 0,9%, rütubət 10%, kül 8%, inkişaf etməyən və onun hissəciklər 5%, gövdə, yarpaq və çiçək hissəciklər 10%, üzvi birləşmələr 4%, mineral birləşmələr isə 2%-dir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nar (dəqiqləşdirmə)

* Nar — meyvə.
* Nar (şirkət) — Mobil operator.
* Nar (film, 1981) — Azərbaycan filmi.
* Nar (Nepal) — Nepalda kənd.
* Nar (albom) — Musiqi albomu.
MAC-ünvan

**MAC-ünvan** — Ethernet şəbəkəsinə daxil olan hər cihaz, ya da kompüter "node" adlandırılır. kompüterlərə ethernet kartı taxanda həmin kompüter şəbəkədə punkt halına gəlir və bu punktu node adlandırırlar. Şəbəkəyə təkcə kompüterlər qoşulu olmur. Digər cihazların da qoşulu ola biləcəyi üçün router-lərin, hub-ların qoşulma nöqtələrini sadələşdirərək node adlandırırlar. Ethernet şəbəkəsində kompüterlər və cihazlar bir-birlərindən sahib olduqları analoqu olmayan MAC adresləri ilə ayırd edilirlər. Hər node və ya sadəcə hər ethernet kartı dünyada təkrarı olmayan bir adresə sahibdir. Bu adres 48 bitlik bir rəqəmdir. Məsələn bu yazının yazıldığı kompüterə taxılı şəbəkə kartının MAC adresi belədir:
 
100100000110101001010010100011001101100000011

İkili sistemdə olan bu rəqəmi söyləmək və yazmaq çətin olduğu üçün onu 16-lıq sistemdə yazırlar: 12-0D-4A-51-9B-03

Ethernet sistemində node-ları bir-birindən ayırmaq üçün MAC adreslərdən istifadə olunur. MAC adresləri hesabına sistemlər şəbəkə üzərindən özlərinə çatan məlumat paketinin özlərinə gəlib gəlmədiyini anlayırlar. Ethernet şəbəkəsində, bir kompüter bir məlumat paketi yolladığında, bu paket şəbəkədəki bütün sistemlərə çatır. Hər kompüter paketin ilk hissəsi olan alıcı MAC adresini oxuyur və öz MAC adresi ilə kontrol edir. Əgər gələn paket özünə aiddirsə paketlə məşğul olur, deyilsə qəbul etmir.
 
Şəbəkədə göndərilən məlumatların bütün kompüterlərə çatması və sonra MAC adress vasitəsi ilə məlumatın həmin kompüterə göndərilməsinin  təyin olunması məlumatın digər kompüterlər tərəfindən istənildiyi zaman qəbul edilməsinə şərait yaradır. Bu da sizin hər hansı bir kompüterə göndərdiyiniz məlumatın hub-ınıza qoşulu olan və ya olmayan kompüterlərdən məlumat paketinin surətlərinin tutularaq oxuna biləcəyindən xəbər verir. Yəni informasiya təhlükəsizliyi pozulur. Şəbəkədə sizə göndərilməyən paketlərin tutulması üçün LAN Sniffer kimi proqramlar vardır. Hətta MNS messenger danışıqlarının paketlərini qəbul etmək üçün bir neçə proqram mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kompüter şəbəkəsi 
* Standard Group MAC Addresses. A Tutorial Guide
Geostasionar orbit

**Geostasionar orbit** — Yerin ekvator xətti üzərində yerləşən dairəvi orbit. Bu orbitdə yerləşən süni peyk Yerin öz oxu ətafında fırlanmasının bucaq sürətinə bərabər sürətlə fırlanır və daima yer səthindəki eyni nöqtənin üstündə yerləşir.

Geostasionar orbit geosinxron orbitin bir növüdür və rabitə, televiziya yayımı peyklərinin yerləşdirilməsi üçün istifadə edilir.

Peyk Yerin dövretmə istiqamətində, 35 786 km yüksəklikdə fırlanmalıdır. Məhz bu yüksəklik peykə Yerin öz oxu ətrafında dövretmə sürətinə bərabər sürətlə (23 saat, 56 dəqiqə, 4,091 saniyə) fırlanmağa imkan verir.

Geostasionar orbitin üstünlükləri yazıçı-fantast Artur Klarkın 1945-ci ildə "Wireless World" jurnalında dərc etdirdiyi elmi-populyar məqalədən sonra məşhurluq qazandı. Buna görə də qərbdə geostasionar və geosinxron orbitlər həmçinin "Klark orbiti", kosmik fəzanın Yerdən 36000 km hündürlükdə, ekvator xətti üzərində yerləşən hissəsi isə "Klark həlqəsi" adlandırılır.

Geostasionar orbitə çıxarılan ilk süni peyk 19 avqust 1964-cü ildə ABŞ tərəfindən buraxılan "Syncom-3" olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Geosinxron orbit
* Azerspace-1

## Xarici keçidlər
* Graphical derivation of the geostationary orbit radius for the Earth 
* ORBITAL MECHANICS (Rocket and Space Technology)
* List of satellites in geostationary orbit
* Clarke Belt Snapshot Calculator 
* 3D Real Time Satellite Tracking
Daş palıd

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Аrаlıq dənizi sаhilləri, Gənubi Аvrоpа, Şimаli Аfrikа, Kiçik Аsiyаdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 20m, gövdəsinin diаmеtri 60 sm оlаn, iri gövdəli, gеniş çətirli, həmişəyаşıl аğаcdır. Cаvаn budаqlаrının qаbığı hаmаr, tünd bоzumtul rəngli, gövdəsinin qаbığı isə qеyri-bərаbər çаtlıdır. Zоğlаrı bоzumtul kеçəli, yаrpаqlаrı kiçik, 8 sm-dək, fоrmаcа çоx dəyişkən, dərili, pаrlаq, tünd yаşıl, аlt tərəfi sаrımtıl və yа аğımtıl tükcüklüdür. Tumurcuqlаrı bоz rəngli, sıx tüklərlə örtülmüşdür. Yаrpаqlаrın sаplаğı 1-2 sm uzunluqdа оlub, sıx tüklüdür. Yаrpаqlаrı оvаl, еllips və yа neştər fоrmаlıdır. Üst tərəfdən yаşıl, çılpаq və yа  tüklüdür. Аlt tərəfdən sıx,  bоz tüklü və yа çılpаqdır. Yаrpаqlаrı dərivаri, möhkəmdir. Qаidə hissədən pаzvаri və yа dаirəvаri, yаn dаmаrlаrı 8-12 cüt, düz və yа bir qədər əyilmişdir. Yаrpаqlаrın uzunluğu 2-7 sm, еni isə 1-3 sm-dir. Qоzаlаrı 1,5-3 sm uzunluqdа оlub, оturаn və yа 1-3 sm uzunluğu оlаn sаplаqdа yеrləşir. Çаnаxcığı örtən pulcuqlаrı sıx, bоz rəngli tükcüklərlə örtülüdür. Yаn dаmаrlаrı 8-12  cütdür. Qоzаlаrı mеyvə sаplаqlаrı üzərində yеrləşmiş, uzunluğu 1,5-3 sm, еni 1-3 sm-dir. Qоzаlаrı ikinci il yеtişir. Çаnаq pulcuqlаrı еnsiz, neştər fоrmаlı оlub, sıx tüklərlə örtülmüş, bоz rənglidir.

## Еkоlоgiyаsı
Tеz böyüyür, qurаqlığа, kölgəyə və şаxtаyа çоx dаvаmlı, zədələnmədən -200C tеmpеrаturа dözür. Quru, dаşlı yаmаclаrdа və hər-hаnsı tоrpаq tipində bitir.

## Аzərbаycаndа yаyılmаsı
Аbşеrоndа, Gəncədə, Şəmkirdə və s. rаyоnlаrdа mədəni hаldа yаşıllаşdırmаdа təsаdüf еdilir. Ən iri və yаşlı nüsxələri Bаkıdа Milli pаrkdа (4 ədəd) qеydə аlınıb.

## İstifаdəsi
Qrup, аllеyа və küçə əkinlərində, bаğlаrdа möhkəm oduncаğına görə hündür cаnlı hаsаrlаrın yаrаdılmаsı üçün əlverişlidir. 

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaymaqçiçəyi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rauvolfiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əspərək

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* *[[Reseda alba]]* - Ağ əspərək
* *[[Reseda complicata]]*
* *[[Reseda lutea]]*
* *[[Reseda luteola]]*
* *[[Reseda odorata]]*
* *[[Reseda phyteuma]]*
* *[[Reseda scoparia]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İşlədici murdarça

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Dünyanın bir sıra ölkələrində rast gəlmək mümkündür.  

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 3 m-ə çatan, şaxələnmiş budaqlara malik kol bitkisidir. Cavan zoğların qabığı gümüşü-boz rəngli olub, sonradan qonur-qara rəng alır. Budaqlarının ucları düz tikanlidir. Üzbəüz yarpaqları saplaqlı, yumurtavari və ya ellipsvari, bir az ucu biz, parlaq, üç cüt qövsvari yan damarcıqlıdır, kənarları isə dişlidir. Yarpaqların qoltuqlarında 10-15 ədəd dəstələrlə çətirlərə yığılmış dörd hissəli, yaşılımtıl-sarı çiçəkləri yerləşir. Maydan iyunadək çiçəkləyir. Çiçəklərdən noxud ölçüsündə, əvvəlcə yaşıl, sonra qaralan yumru meyvələr-senokarp çəyirdəklər inkişaf edir. Çəyirdəkləri arxa tərəfdən qabarıq və ön tərəfdən zəif çıxıntılıdır. Zəhərli meyvələrinin çəyirdəkləri hamar-qabarıq, ximircəkli, ikili “dimdiklidir”. 

## Ekologiyası
Günəşli, quru yerlərdə, kolluqlarda bataqlıq meşələrdə, rütubətli torpaqlarda, çəpərlərin ətrafında rast gəlinir.  

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Kür-Araz ovalığında və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Dərman və boyayıcı bitkidir. Bütün hissələrində antraqlikozidlər vardır. Balvericidir. Payızın axırlarında yetişmiş və quru meyvələri dərman kimi istifadə edilir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pallas murdarçası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Şimali Qafqazda təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1-2 m olan alçaq boylu koldur. Gövdəsi çoxlu tikanlı budaqlardan ibarətdir. Yarpaqları ensiz, xətvari, neştərvari, eni 1,5-5 mm, saplaqlı, ucu biz, alt tərəfi ensizdir. Yarpaq saplağı qısadır. Çiçəkləri 4 hissəli, yaşımtıl rənglidir, yarpaqların qoltuğundan çıxan 10-12 ədəd çiçək qrupunda yerləşir. Ləçəkləri xırdadır və ya yoxdur. Sütuncuğu 2-3 bölümlüdür. Meyvəsi 4 mm-ə yaxın olan şarvari və ya tərs yumurtavari çəyirdək meyvədir, şirəli ara və ya quru təhər qəhvəyi rəngdədir. Çəyirdəyi 2-3 olmaqla qara rəngli, uzunluğu 3-mm-ə qədərdir. İyun ayında çiçəkləyir, meyvəsi oktyabr ayında yetişir. 

## Ekologiyası
Quraqlığa davamlı, isti və işıqsevən bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Bir çox forma müxtəliflikləri vardır. Yaşıllaşdırmada istifadə oluna bilər. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Viki Kristina Barselona

**Viki Kristina Barselona** () — 2008-ci ildə istehsal olunmuş film

## Film haqqında
* Filmin adı 19 oktyabr 2007-ci il tarixində "Hollivud reportyoru" kimi anons edilmişdi.
* Bu, Vudi Allenin ABŞ hüdudlarından kənarda dalbadal çəkdiyi dördüncü, İspaniyada isə lentə aldığı ilk filmdir.
* 2007-ci ildə müştərək səylərlə maliyyələşdirilən filmin çəkilişləri İspaniyada fikir ayrılığına səbəb oldu. Barselona bələdiyyəsi bu məqsəd üçün 1 milyon, regional Kataloniya hökuməti isə yarım milyon avro ayırmışdı. Bu vəsait filmin büdcəsinin cəmi 10%-ni təşkil edirdi.
* Allenin əvvəlki filmlərində oynadığı rolları səsləndirmiş ispan aktyoru Xuan Pera bu filmdə epizodik rol alıb.
* 15 milyon dollar büdcəsi olan film təkcə ABŞ-də 23 milyondan artıq gəlir gətirdi.

## Həmçinin bax
Kəlbəcər Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Kəlbəcər rayon Tarix-diyarşünaslıq muzeyi** — Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunda muzey.

İçərisində 30 mindən artıq tarixi əhəmiyyətli əşya olan Kəlbəcər tarix-diyarşünaslıq muzeyi 1980-cı illərin əvvəllərində ədəbiyyatçı alim Şamil Əsgərov tərəfinden yaradılmışdır. Müzeyin həyəti 900 m² artıq idi. Müzey eksponatları zəngin bir dəhlizdən, 3 kabinetdən, 9 nümayiş salonundan və içərisində 30 mindən çox eksponat olan bir fonddan ibarət idi. Muzeyin çöl divarlarında 2037 rəng çaları olan daşlardan istifadə edilib, divarlarda da bir muzey yaradılmışdır. Bu divarlarda daşdan düzəldilmiş müxtəlif naxışlar, kənd təsərrüfatı alətləri, bəbir və çöl keçisi fiqurları, nehrə, qazan, tuluq və bir çox əşyaların daşdan çəkilmiş şəklini görmək olardı. Muzeyin həyətində daşdan yonulmuş 14 qəbirüstü at və qoç heykəli nümayiş etdirilirdi. Burada "Bəzir daşı" deyilən iki qədim abidə nəzərə çarpırdı. Dəyirman daşlarından 10 dəfə böyük olan bu bəzir daşlarını qoşqu vasitəsilə dikinə fırladıb zəyərək adlı bitkidən yağ alırmışlar. Deyilənə görə bu yağlar ilə bədxassəli şişlər müalicə olunurmuş.

Mütəxəssislər və tamaşaçılar bu muzeyi həm də geologiya, arxeologiya, incəsənət və səs muzeyi adlandırırdılar.
Bolqarıstan, Hindistan, Çin Xalq Respublikası, ABŞ, Almaniya, İtaliya, Kanada, Avstraliya, İran, Finlandiya və bir çox başqa ölkələrin 150-dən cox alimi Kəlbəcər muzeyinə maraqla baxmış, qiymətli rəylər yazmış və bu muzeyin zənginliyinə ürəkdən məftun olduqlarını bildirmişdilər.

Hazırda Ermənistan ordusunun işğalı nəticəsində məhv edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Zar mağara düşərgəsi
3 (ədəd)

** Üç ** — say sistemində rəqəm və eyni zamanda ədədlərdən biri. İkidən sonra,  dörddən əvvəl gəlir.

## Dinlərdə yeri

## Elmdə yeri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarağat rəvəndi

**** və ya **uşqun** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir növüdür.

## Botaniki xarakteristikası
50-100 sm hündürlüyündə çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları ürəkvari-dairəvi və ya dairəvi, kənarları xırda dişli, 5 qalın damarlıdır. Aşağı tərəfdə damarlar xırda tikanlıdır, alt və üst hissədə ziyillidir. Çiçək qrupu yarımşarvaridir, çiçəkləri 5-12 ədəddir. Meyvələri 17 mm uzunluqda, 14 mm enində, yumurtavari, yuxarya doğru daralan, əsasında dərin-ürəkvari, qırmızımtıl qanadlı və uzunsov-qəhvəyi fındıqcadır.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə və meyvə əmələ gətirmə dövrü iyun ayına təsadüf edir. Orta dağ qurşağında quru daşlı yerlərdə və kolluqlarda rast gəlinir.

## Yayılması
Naxçıvan düzənliyi (Duzdağ), Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şahbuz rayonu — Biçənək və Kükü kəndləri, Vəlidağ, Darıdağ, Təkəlikdağ).

## Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın ehtiyatı azdır. Mənfi amillərə həssaslıq göstərir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillər (infrastrukturun inkişafı, sahilboyu ərazilərin tikintisi), areallarının çiçərlik və Cavan zoğları erkən yazda kütləvi toplanılır və antropogen təsirə məruz qalır.

## Mühafizə tədbirləri
Qorunma tədbirləri Naxçıvan MR-nin Qırmızı kitabında tövsiyə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
4 (ədəd)

**Dörd** — say sistemində rəqəm və eyni zamanda ədədlərdən biri. Üçdən sonra,  beşdən əvvəl gəlir. Mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 2 və 4 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

## Mədəniyyətlərdə yeri

### İslamda

* H**aram aylar** - Tövbə surəsinin 36-cı ayəsinə görə, 12 aydan 4-ü (Zilqədə, Zilhiccə, Məhərrəm və Rəcəb) haram aylardır və bu aylarda müharibə etmək, qan tökmək qadağandır.
* **Dörd qadın icazəsi** - Quranın 4-cü surəsi olan Nisa surəsinin 3-cü ayəsində müsəlman kişilərin ədalətli davranmaq şərti ilə ən çox dörd qadınla evlənə biləcəyinə dair hökm yer alır.
* **Zinaya dörd şahid** - Nur surəsinin 4-cü ayəsində zina aktının təsdiqlənməsi üçün 4 şahidin tələb olunması hökmü var və 4 şahid gətirə bilməyənlərə 80 çubuq cəzası nəzərdə tutulur.
* İslam ənənəsində dörd böyük mələyin (Cəbrayıl, Mikayıl, İsrafil və Əzrayıl) olması qəbul olunur.

#### Çin mədəniyyətində
Çin dilində 4 rəqəminin səslənişi (四, sì) "ölüm" sözünün səslənişi (死, sǐ) ilə oxşar olduğuna görə uğursuz hesab olunur. Buna görə də bəzi ünvanlarda, telefon nömrələrində, binaların mərtəbələrində (liftlərdə) və başqa yerlərdə 4 rəqəmindən istifadə etməkdən çəkinirlər. Bu inanc Qərb mədəniyyətindəki 13 rəqəmə qarşı qorxu və ya narahatlıq ilə bənzərdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Soyuq rodiola

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması

## Botaniki təsviri

## Ekologiyası

## Azərbaycanda yayılması

## İstifadəsi

## Ədəbiyyat
Rodiola

**** () —  sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Rodiola növləri Şimal yarımkürəsinin yüksək hündürlükdə və digər soyuq regionlarında böyüyür. "*Plants of World Online*" qəbul edilən növlərin sayını 74, "*[[Angiosperm Phylogeny Website]]*" onu 90, "*[[Çinin florası|Flora of China]]*" isə Çində 55 və orada 16 endemik olmaqla təxminən 90 verir. "*Flora of North America*" ABŞ və Kanadada yalnız üç növü qeyd edir.

## İstinadlar
5 (ədəd)

**Beş** — say sistemində rəqəm və eyni zamanda ədədlərdən biri. Dörddən sonra, altıdan əvvəl gəlir.

## Ümumi məlumat

Saylar sırasında beşin məxsusi yeri və icra rolu vardır. Beş sayı sol əlin çeçələ, adsız, orta, şəhadət barmaqlarından sonra say saymaq vəzifəsini üzərinə alan baş barmaqla bağlıdır. Sözsüz ki, bu, məsələnin görünən tərəfidir. Burada görünməyən tərəf fərqli-fərqli mədəniyyətlər əhatəsində simvollaşan sakral-sehr koduna daxildir. Məsələ belədir ki, bəzi yerlərdə və bəzi hallarda barmaqları beş sayını göstərən əlin özü elə "beş" adı daşıyır. Xalqımızın təsəvvüründə beşin say olaraq həm müstəqim, həm də məcazi mənası vardır. Misal üçün, "Beş barmağın beşi də bir deyil", "Dünya beş gündür, beşi də qara", "Beş günlük dünyadı da", "Beş kişidən biri" və s. deyimlər, "Xəmsə" adı ilə beş saylı əsərlərin yazılması bu sıraya daxildir. Şərqdə, ümumiyyətlə, islam aləmində beş sayının geniş yayılmasında müsəlmanların hər gün beş kərə namaz qılmağa borclu olmalarının, Rəsuləleyhissəlamın özünün, qızı Həzrəti Fatimənin, nəvələri imam Həsənlə, imam Hüseynin, kürəkəni Həzrəti Əlinin - beş müqəddəs zatın peyğəmbərimizin əbası altına yığılması və bu beşliyin sonralar "Ali Əba" ("Pənceyi ali əba", "Xəmseyi ali əba") adı ilə tanınması, nəhayət, islamın əsaslarını təşkil edən beş şərtin də qədərincə təsiri olmuşdur.

## Riyaziyyatda
* **Beş ədədi** — sadə ədəd olmaqla yanaşı həm də tək ədəddir.

## İnam və etiqadlarda

Əgər uşağınız bu rəqəm altında doğulubsa, idman zalına getməyə ehtiyacınız yoxdur. Çünki evinizdə canlı trenajor var. Anası ona hələ öyrəşməmiş uşaq artıq yeriməyə və əlinə düşən hər şeyi dağıtmağa başlayacaq. Belə uşağı olan valideynlər elektrik «rozetka»sı, manej və rəflərə qıfıl vurmalıdırlar. Belə uşağın anası tez-tez plastır almaq məcburiyyətində qalacaq. Zahirən mehriban görsənməsə də, həddən artıq maraqlı və sədaqətli olurlar. Öz yerlərini heç kimə vermək həvəsində olmurlar. Onlar özlərini yaxşı aparanda mələk, pis aparanda isə şeytan olurlar. «Beşinci»lər hər şeydən tez bezir. Ona görə onlara təzə-təzə oyuncaqlar almaq lazımdır.
Şərq qarağatı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Qafqazda, Şimali İranda, Türkiyədə yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1 m-ə çatan koldur. Zoğları hamar və ya tikanlıdır. Yaşlı  budaqların qabığı uzun saplaq şəklində soyulur. Yarpaqları tökülən, neştərvari, saplaqlı, 3-5 dilimli, cərgə ilə düzülmüş, tünd yaşıl, hər iki tərəfdən zəif tüklərlə və çoxlu miqdarda vəziciklərlə örtülüdür. Yarpaq dilimlərinin kənarları dəyirmi-böyrəkvari dişlidir. Tumurcuqları az miqdarda dərivari və ya otlu pulcuqlara malikdir. May-iyun aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri ikicinsli və ya bircinsli, ağımtıl rəngdədir. Çiçək qrupu sıx salxımşəkilli, dəstə halında və ya tək-tək yerləşir. Yumurtalığı çılpaq və ya vəzicikli olub, tikansızdır. Sütuncuqları 2 ədəd olmaqla, yuxarıdan mərkəzə qədər bitişikdir. Çiçək saplağı çiçəkyanlığına malik olub, qaidəsindən yumurtalığa bitişmişdir. Ləçəkləri xırda, gözə çarpmayandır. Erkəkcikləri 5, çiçək salxımları 2-3 sm uzunluqdadır. Dişi çiçək salxımları xırdadır. Meyvəsi çoxtoxumlu giləmeyvə, qırmızı rəngli, çılpaq və ya seyrək ziyillərlə örtülüdür. Meyvəsi iyul ayında yetişir. Toxum və qələmlə çoxaldılır.

## Ekologiyası
Orta dağ qurşaqlarında, daşlı yamaclarda, dağ ətəklərində, meşəliklərdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Quba, Oğuz, Naxçıvan və Lənkəranda yayılmışdır. Abşeronda bağ və parklarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Tək əkinlərdə istifadəsi məqsədyönlüdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yalançı akasiya robiniyası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şimаli Аmеrikаdа yаyılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 20 m-ə çatan çətirli аğаcdır. Cаvаn zоğlаrı çılpаq və yа sеyrək tükcüklərlə örtülü və künclü оlub, pаrlаq yаşılımtıl rəngdən qırmızımtıladək dəyişir. Gövdəsinin qаbığı bоz-qоnurdur. Yаrpаqlаrı təklələkvаri, 10-30 sm uzunluqdа, yаrpаqcıqlаrı 7-9 ədəd оlub, еllips fоrmаdа, 2-4,5 sm uzunluqdа, 1,5-2 sm еnindədir. Üstdən tükcüklü, аçıq yаşıl, аltdаn аğımtıl və yаşıl rəngdədir. Yаrpаqаltlıqlаrı 2 sm-ə qədər uzunluqdа, yаstı, bəzən gеriyə əyilmiş tikаnа çеvrilmişdir. Çiçəkləri yаrpаqlаrın qоltuğundа yеrləşir, 80-20 sm uzunluqdа sаllаq sаlxımlаrа tоplаnmışdır. İri və ətirlidir. Çiçək sаplаğı 5-12 mm, tükcüklüdür. Kаsаcığı zəngvаri оlub, 5-8 mm uzunluqdа və 4-7 mm еnində, kürən tükcüklərlə örtülüdür. Çiçək tаcı аğ və yа bir qədər çəhrаyıyа çаlаn rəngdədir. İyul аyındа bоl çiçəkləyir. Pаxlаsı yаstı, 3-15 tоxumlu, xətvаri оlub, uzunluğu 5-12 sm, еni1,5 sm-dir. Tоxumlаrı uzunsоv, pаlıdı rəngdə, tünd ləkəli, pаrlаq, 5 mm uzunluqdа, 3 mm еnindədir. Mеyvəsi avqust-sеntyаbrdа yеtişir. Güclü kök sistеminə mаlikdir. Tоxumlа çоxаlır. 100 ildən çоx yаşаyır.

## Еkоlоgiyаsı
İşıqsеvən və qurаqlığа, sоyuğа dаvаmlıdır. Drеnаjlı, əhəngli tоrpаqlаrdа tеz böyüyür, sərt küləkdən qоrunur.

## Аzərbаycаndа yаyılmаsı
Beyləqan, Zаqаtаlа, Bərdə Bаlakən rаyоnlаrındа və Muğаndа rаst gəlinir. 

## İstifаdəsi
Tək və qrup hаlındа, аllеyаlаrdа istifаdə еdilir. Gövdəsi bərk və аğırdır. Qаbığındа  2-7%-ə qədər  аşılаyıcı  mаddə vаrdır. İstifadəyə R. umbrаculiflоrа, R.glоbоsа-sıx, şаrçətirli fоrmаsına Аbşеrоn və Tərtər rayonlarının yаşıllаşdırılmаsındа rast gəlinir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağ qızılgül

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Sibir, Avropa, Asiya və Şimali Amerikada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 2-3 m olan koldur. Budaqları və gövdəsi möhkəm, qarmaqvari tikanlarla örtülmüşdür. Yarpaqları ellipsvari və ya tərs yumurtavari olmaqla 3-5 ədəddir. Yarpaqcıqlarının kənarı zəif dişlidir. Üst və alt hissədən zəif tükcüklərlə örtülüdür. Çiçəkləməsi may ayının əvvəllərindən başlayaraq iyun ayının axırına qədər davam edir. Bu növ vegetasiya müddətində bir dəfə çiçəkləyir. Çiçəyi çox ətirli, ağ, alabəzək və sarı rəngdə olur, diametri 8 sm-ə qədərdir, çiçək salxımında tək-tək yerləşir. Meyvəsi payızda yetişir, qırmızı rəngli kürə formasındadır.  

## Ekologiyası
Xarici mühit şəraitinə tələbkar deyil, kölgəyə, xəstəlik və zərərvericilərə davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Respublikamızın bir çox rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir. 

## İstifadəsi
Bitkinin ləçəklərindən alınan efir yağının tərkibində 1,02% limonene, 0,42% nononal, 0,32% linalol, 47.76% fenil etil spirti vardır ki, bundan da ətriyyatda və tibbdə geniş tətbiq edilir. Yaşıllaşdırmada Rosa "Voria Dej" formasından da istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Həmərsin

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1,5-2,5 m ə çatan koldur. Budaqları qövsşəkilli əyilən, bəzən demək olar ki, düz budaqlı koldur; tikanları bərkdir, oraqşəkilli əyilmişdir, əsas budaqlarda tikanlar demək olar ki, düzdür, üzərində çiçək formalaşan budaqlarda isə həmişə qarmaqşəkilli dartılmış formada olub, coxsaylıdır. Orta yarpaqların uzunluğu 7-9 sm olub, çılpaqdır, yalnız əsas ox boyunca bəzən qısa tükcüklər yerləşmişdir. Yalançı zoğlar çox zaman ensiz olur, kənarları vəzili-kirpikciklidir və sivri qulaqcıqlıdır. Yarpaqcıqları 7 ədəd, nadir hallarda 5 və ya 9 ədəd olur, hər iki tərəfdən həmişə çılpaq və hamardır, çox hallarda ellipsvari qısa sivriləşmiş uca malikdir, uzunluğu 2-2,5 sm, eni 1-1,5 sm-dir, ümumiyyətlə, iti-mişarvaridir, çox vaxt dişcikləri vəziciklə sonlanır. Çiçəkləri çiçək qrupunda 3-5 ədəd, bəzən isə tək olur, və ya çiçək qrupu çox çoxçiçəklidir; çiçək saplağı 12–18&nbsp;mm uzunluqda olub, çox vaxt yetişmiş meyvənin ölçüsünə bərabər olur. Nadir hallarda isə ondan uzun və ya qısa olur, adətən tükcük və vəzilərdən məhrum olur. Ləçəkləri ağımtıl-çəhrayı rəngdə olur və kasa yarpaqlarından qısadır. Meyvələri iridir, yetişənə yaxın uzunluğu 15–26&nbsp;mm olur, enli-oval, bəzən şarşəkilli formada olub, vəziciklərdən məhrum olmuşdur. May ayında çiçəkləyir, may-iyun (iyul) aylarında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda Quba, Xəzəryanı, Qobustan, Kür-Araz ovalığı, Kiçik Qafqazın şimal, mərkəzi və cənubunda, Naxçıvan və Talış dağlarında, Lənkəran ovalığından orta dağ qurşağına qədər.

## Yaşayış mühiti
Meşəsiz kolaoxşar və otlu yamaclarda, çay sahillərində, meşənin ətrafında, yol boyunca, yaşayış məntəqələri boyunca rast gəlinir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Yaxşı aşılayıcıdır (kökü, gövdəsi, yarpağı). Xalq təbabətində yetişmiş meyvələrindən istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fransa itburnusu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Cənubi və Mərkəzi Avropada, Türkiyə və Qafqazada rast gəlinir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1 m-dək olan çoxillik, budaqlı koldur. Bitkinin mil kökü torpaqda bir neçə metr dərinliyə qədər uzanır. Cavan zoğları yaşıl və ya açıq yaşıl rənglidir. Qocaldıqda qonurlaşır və boz rəngli olur. Gövdələri müxtəlif ölçülü və formalı iynələrlə örtülmüşdür. Yarpaqları növbəli, uzun saplaqlı, mürəkkəb, cüt olmayan lələkvaridir. İyun-iyulda çiçəkləyir. Çiçəkləri iri, tək, sadə, yarımcoxləçəkli və ya çoxləçəkli olur. Erkəkcikləri və dişicikləri çoxsaylıdır. Meyvəsi şarşəkilli və ya yumurtavaridir.   
 
## Ekologiyası
Münbit, rütubətli torpaqlarda yaxşı bitir. İstiyə davamlıdır.  
 
## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz və Talışda (Lerik) təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Təbabətdə ləçəklərindən alınan yağdan mədə-bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilir.                 
  
## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qırışıqmeyvəli itburnu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Rusiyanın qərbində, Çində, Yaponiyada və Koreyada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 0,8-6 m-dək olan, düzdayanan, qalın budaqlı, əlverişli şəraitdə sıx, keçilməz budaqlar əmələ gətirən koldur. Qoca budaqları oduncaqlaşmış, qonur və çılpaq, cavan zoğları açıq yaşıl və sıx tükcüklüdür. Yarpaq yerləşməsi növbəli, saplaqdır. Yalançı zoğları enli, saplaqla bitişmiş, ucu biz, üstü çılpaq, alt tərəfi ağ tükcüklüdür. Xırda yarpaqları yeddi, bəzən beş və ya doqquz, yumru ellipsvaridən uzunsov ellipsvariyədək, uzunluğu 2,5-3 sm, eni 1,5-2 sm, üstü qırışlı, parlaq, alt tərəfi tükcüklü, boz keçəli, kənarları dişlidir. İyun-iyulda çiçəkləyir, əlverişli şəraitdə yenidən sentyabr-oktyabrda çiçəkləyə bilər. Çiçəkləri tək və ya iki-üç, iri, diametri 6-7 sm-dən, uzunluğu 1,5-2 sm olan çiçək saplağında, vəziçiçəklərlə örtülmüş, çiçək altlıqları yumurtavari, ucu bizdir. Çiçək zoğları iynələrlə örtülmüşdür. Kasayarpaqları beş, yumurtavari-lansetvari və ya xətvari-lansetvari, açıq yaşıldan qırmızı-yaşıl rəngədək, uzunluğu 2,5-3 sm, alt tərəfi tükcüklüdür. Ləçəkləri beş cüt və ya yarımçıqləçəkli, tünd çəhrayı, ağ əks-yumurtavari, ucu oyuqludur. Sütuncuqların başı iri, təxminən oturaq, ağ keçəlidir. Meyvələri hamar-şarşəkilli, ətli, əvvəlcə açıq yaşıl, sonradan parlaq narıncı və ya qırmızı rənglidir.

## Ekologiyası
Qumlu, gilli torpaqlarda, dəniz kənarı ərazilərdə və qayalıqlarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Meyvələrində təxminən 3% C vitamini vardır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Salvia rosmarinus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Təbii halda Aralıq dəniz sahili ölkələrində yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
1,5–2 m hündürlüyündə, həmişəyaşıl, sıx budaqlı koldur. Çoxillik zoğları tünd boz, birillik zoğları isə açıq boz rəngdə, tükcüklü, qabığı soyulandır. Yarpaqlarının uzunluğu 1,5–3,5 sm və eni 0,2–0,4 sm olub, xətvari, üzbəüz düzülüşlü, oturaq, səthi dərili, kənarları isə aşağı əyilmiş, sadə quruluşludur. Alt tərəfdən sıx tükcüklərlə örtülü, bozumtul, üstdən isə parlaq, tünd-yaşıl rəngli və ətirlidir.
Çiçəkləri ağ, tünd və ya açıq bənövşəyi rəngdə olub, xırda, sıx süpürgəvari çiçək qrupuna toplanmışdır. Çiçəkləməsi erkən yaşda müşahidə edilir, bütün il boyu çiçəkləyir və kolu tam örtür. Kök sistemi güclü inkişaf etmişdir. Toxumları qonur rəngli və xırdadır. Toxum, qələm və kolun bölünməsi ilə çoxaldılır.

## Ekologiyası
İşıqsevən, quraqlığa, şoranlığa davamlı, torpağa az tələbkar bitkidir. Cavan bitkilər bəzən −70C temperatur şaxtada məhv olur. Çox nəmişliyi sevmir. Kolları budamaqla forma verdikdə uzun müddət həmin formanı saxlayır.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeron, Gəncə, Qəbələ və Lənkəranda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Efir yağları ilə zəngindir, ətriyyatda, bəzən çörək və qənnadı istehsalında istifadə edilir. Bitkidən, həmçinin yamacların bərkidilməsi və yaşıllaşdırılması üçün də istifadə edilir. Abşeronda park və bağlarda alçaqboylu bordyur kimi geniş tətbiq edilir.

## Sinonimləri

### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
6 (ədəd)

**Altı** — say sistemində rəqəm və eyni zamanda ədədlərdən biri. Beşdən sonra, yeddidən əvvəl gəlir.

## Ümumi məlumat
Qədim mənbələrdə altı sayı daha çox dünyanın yaradılması ilə bağlı şəkildə özünü göstərməkdədir. "Bibliya"nın verdiyi xəbərə görə, Tanrı dünyanı altı gün içində yaratmış, sonrakı günü isə özü üçün dincəliş günü hesab etmişdir. İran məişətində də Tanrının dünyanı altı gün ərzində yaratmasına inam mövcuddur. Altaylıların bir yaradılış dastanının yaydığı xəbərə görə, Tanrı dünyanı altı günə yaratmış, yeddinci gün isə yuxudan oyanıb yaratdıqlarına tamaşa etməyə başlamışdır[55]. Altı sayı heç bir mənbədə "Kitabi-Dədə Qorqud"da olduğu qədər özünə geniş yer tapmayıbdır. Abidədə deyilir: "Bəzirganlar Bayburanın oğlu üçün bir dəniz qulunu boz ayğır aldılar. Bir ağ tozlu qatı yay aldılar, bir dəxi altı pərli gürz aldılar". Qazan: "- Bəylər! Tanrı mana bir kor oğul vermiş. Varayın (onu) anasının yanından alayın, altı bölük edəyin, altı yolun ayırdında buraxayın!" və s.

## Riyaziyyatda
* **Altı ədədi** — mürəkkəb ədəd olmaqla yanaşı həm də cüt ədəddir.
Yüzləçək qızılgül

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
 
## Arealı
Vətəni Persiya olub, İran, Morokko, Tunis, İtaliya, Fransa və Çində geniş yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1-1,5 m-ə qədər olan koldur. Qopartikanları muxtəlifdir — möhkəm iri, oraqvarı əyilmiş, xırda, düz, qaidə hissəsi bir qədər enli formadadır. 5 ədəd yumurtavarı yarpaqları dərivarı olub, 5-7 sm-ə qədər uzunluqdadır. Üstdən çılpaq, altdan vəzili, kənarlı, ikiqat mişardişli, 2-2,5 sm uzunluğa və 1,5-2 sm enə malik yarpaqcıqlardan ibarətdir. Ləçəklər parlaq çəhrayıdır. Kasayarpaqcıqları uzunsovdur, lələkvarı yarıl-mışdır. İyun və iyul aylarında çiçək açır. Çiçəkləmə keçən ilki zoğların üzərində müşahidə edilir. Meyvəsi uzunsov və ya yumurtavarı, bir qədər iri və qırmızıdır. 
 
## Ekologiyası
İstiyə, soyuğa, quraqlığa davamlıdır. Münbit torpaqlarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Dekorativ bitkidir. Canlı çəpərlərin salınmasında, tək əkinlərdə istifadə olunur.                 
  
## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* (L.) Sm.
* (L.) Borkh.

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dəməşq qızılgülü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bu çiçəyin mənşəyi İrandır və iranlılar onu ilk olaraq Osmanlı İmperiyasına, oradan da Avropaya gətirmişlər. Bu çiçəkdən müalicəvi xüsusiyyətləri və ətir istehsalı üçün istifadə olunur. Onların ən yaxşı növlərinə İranın Kaşan, İsfahan, Kirmanşah şəhərlərində rast gəlinir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1,5 m-ə qədər olan koldur. Budaqları möhkəm, qarmaqvarı, yanlardan basıq, qaidəsi enliləşmiş, adətən, qırmızı qopartikanlarla və qılvarı qopartikancıqlarla örtülüdür. İyun və iyul aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri çəhrayı və ya açıq qırmızı rəngli, ətirlidir. Çoxçiçəkli, qalxanvarı çiçək qrupuna toplanmışdır. Çiçək saplağı 3-5 sm uzunluqda olub, vəzili tükcüklərlə örtülüdür. Meyvəsi adətən hamar, armudvarı və ya uzunsovdur, rəngi qırmızıdır.  
 
## Ekologiyası
Soyuğa, rütubətə, işığa davamlıdır. Münbit torpaqlarda daha yaxşı inkişaf edir.  

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Çox gözəl dekorativ bitkidir. Parklarda dekorativ güllərlə birlikdə kompozisiyaların yaradılması üçün istifadə oluna bilər.                 
  
## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
At əvəliyi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik ot bitkisi olub, hündürlüyü 60-150 sm-ə bərabərdir. Gövdəsi çılpaq, şırımlı olub, yuxarı hissəsi budaqlanandır. Yarpaqları saplaqlı, çətirşəkilli, gövdənin aşağı hissəsinin yarpaqları uzunsov üçbucağabənzər-yumurtaşəkilli, əsası ürəkşəkilli, künclu, uzunluğu 2,5 sm, eni isə 12-13 sm, yuxarı hissəsinin yarpaqları isə yumurtavari-neştərşəkilli olub, əksər yarpaqları kiçikdir. Yarpaqlarının əsasən aşağı hissəsi damarlı və xırda tükcüklüdür. Çiçəkləri demək olar ki, yarpaqsız, sıx, ensiz silindrik, 6 bölümlü olmaqla, yaşıl rənglidir. Meyvələri 3 bölümlü, oval, qəhvəyi fındıqcadır. Qısa şişkinlikli kökümsovları yastı, zəif budaqlanan kökə çevrilir.

Çəmənliklərdə, otlu çay kənarlarında, meşə talalarında, otlaq, əkin yerlərindəki alaq otları içərisində rast gəlinir.

Keyfiyyətli xammal kimi kökləri payız fəslində (avqust-sentyabr) toplanılmalıdır. Xammal yalnız quru havada, günün ikinci yarısında günəşli gündə toplanılaraq, çardaxda, ventiliyasiyalı yerlərdə və ya 50-60оС temperaturda quruducu şkafda qurudulmalıdır. 

Zəif iyli, özünəməxsus acı və büzücü dadlıdır.

Quru halda yaxşı havalanan, qaranlıq və işıqdan qorunan yerlərdə saxlamaq lazımdır. Saxlanılma müddəti 3 ildir.

## Tərkibi və təsiri
Köklərində antrasen törəmələri, aşı maddələri, flavonoidlər, üzvi turşular, duzlar, fenol-karbol turşusu, vitaminlər, karbohidrat və digər maddələr vardır. Antrasen törəmələri 0,83-3,16% təşkil edir ki, bunlar da franqulaemodin və onun qlükozidləri şavelin, aloe-emodin, xrizofan turşusu, fisçion, xrizofanein təşkil edir. Aşı maddələri 8-12%, katexin, epikatexin, epikatexinqallat və katexin dimerləri olmaqla, 4,6-16,9% təşkil edir. Flavonoidlərdən isə hiperin, rutin, antosian, leykoantosian, leykosianidin, leykodelfinidin, leykopelaarqonilin, oksalat, limon, alma, qall turşuları və K, C vitaminləri, qlükoza, fruktoza, saxaroza və nişastadan təşkil olunmuşdur.

İşlədici xassəli dərmandır. Tərkibindəki antrasen törəmələri işlədici kimi bağırsaq peristaltikasını artırır, aşı maddələri, büzücü, iltihabsorucu və ishaləleyhinə, qatranlı maddələr də işlədici təsir göstərir.

Rəvənd kökü xammalı. İşlədici (büzücü) dərmandır.

Rəvənd miksturası.  M.N.Zdrenko metodu ilə hazırlanan miksturadır.

Yabanı çoxillik bitki olub, kökləri payızda toplanılaraq M.N.Zdrenko metodu ilə mikstura hazırlanır. Kökləri büzücü olduğundan az dozalarla mədə-bağırsaq xəstəliklərində kolit, enterkolitdə, yüksək dozalarda isə işlədici vasitə kimi istifadə edilir. Baytarlıq praktikasında bağırsaq və dəri xəstəliklərində tətbiq edilir. Məhlul və bişirmələr hazırlanır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hirkan bigəvəri

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c+3c. Nadir relikt növdür.

## Qısa morfoloji təsviri
20-40 (60) sm boyunda yarımkoldur, dərili, tikanlı kaldodiləri və 4-9 topa-topa düzülmüş budaqları vardır. Budaqları yanlara və aşağıya əyilmişdir və üzərləri kladodilərlə sıx örtülmüşdür. Kladodiləri uzunsov-yumurtavari və ya uzunsov-lansetvaridir, yaşıl rəngdədir, sərtdir, 12-28(30) mm uzunluğunda, 8–12&nbsp;mm enindədir. Çiçəkləri yaşılımtıldır, adətən kladodinin orta xətti üzərində 2-5–i bir yerdə olmaqla və ya az-az hallarda tək-tək düzülmüşdür, pərdəciyəoxşar çiçəkatlığının qoltuğundadır. Giləmeyvəsi qırmızıdır, kürəvari, diametri 7–9 mm-dir.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Aprel-may aylarında çiçəkləyir. Sentyabr-oktyabr aylarında meyvə verir. Tozlanması anemofildir. Toxumla və vegatativ yolla çoxalır. Həyat forması nanofanerofitdir. İstisevən və kölgəyə davamlıdır. Mexaniki tərkibi orta dərəcədə olan təzə və zəngin torpaqlarda daha yaxşı inkişaf edir. Hirkan dəmirağacı meşələri kolluqlarında, əsasən aşağı dağlıq qurşağının dağ çayları dərələrində, vadilərində, sarı-gilli, azgilli torpaqlarda bitir. Dəmirağacı meşələrində hirkan bigəvəri alçaqboylu həmişəyaşıl meşəaltı bitki rolunu oynayır və müəyyən meşə tipini (*Parrotitetum ruscosum*) xarakterizə edir. Belə meşələr üçün xəzər bənövşəsi, çoxçiçəkli novruzçiçəyi, oxotu, quşüzümü, ayıdöşəyi, pteris və s. Növlərti xarakterikdir. Hirkan Milli Parkının aşağı düzən meşəsində, Xanbulaqçay ətrafında qrup halında rast gəlinir. Dekorativ bitkidir. Budaqlarından səbət toxunur.

## Ümumi yayılması
Rusiya və İranda təbii arealları vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Astara və Lənkəran rayonları ərazilərində yayılmışdır. Lənkəran ovalığı (Astara rayonunun Digo, Maşxan, Təngərud kəndləri, Lənkəran rayonunun Bürcəli və Xanbulaq kəndləri).

## Bitdiyi yer
Əsasən kölgəli  meşələrdə rast gəlinir.

## Təbii ehtiyatı
Təbii ehtiyatı Azərbaycanda çox deyildir.

## Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Bəzi Milli Park və Dövlət qoruq¬larında qorunur və Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir. Hirkan Milli Parkında mühafizə olunur.

## Sayı və tendensiyası
Hirkan Milli Parkının ərazisində ehtiyatı azdır, kiçik qruplar şəklində rast gəlinir, qapalı yarus yaratmır. Mənfi təsirlərə məruz qalması azalma tendensiyasına səbəb olur.

## Zəruri qoruma tədbirləri
Arealı geniş olan yerlərdə yasaqlıqların yaradılması vacibdir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Meşə sahələrindən kənd təssərüfatı əkinləri üçün, budaqlarının əhali tərəfindən buket, əklil və bəzək üçün istifadə edilməsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
0

**Sıfır** — ədəd oxunu müsbət və mənfi ədədlərə ayıran tam ədəd.

## Tarixi
Qədim yunan astronomu və riyaziyyatçısı Klavdi Ptolemey astronomik cədvəllərində boş kvadratlara **O** işarəsi qoyardı (yunan əlifbası ilə omikron hərfi,  — *heç nə*). Sıfır rəqəmi işarəsinin ondan yarandığı güman edilir.

## Riyaziyyatda

### Sıfırın əsas xassələri
* İstənilən ədədin üzərinə 0 əlavə etsən, cəm dəyişmir. Bu xassə genişləndirilmiş sistemlərdə, o cümlədən həqiqi və kompleks ədədlər meydanında da doğrudur.
* İstənilən ədədin 0-a hasili sıfra bərabərdir.
* Sıfırın işərəsi yoxdur, yəni o, nə mənfi, nə də müsbət ədəddir.
* 0 nə tək ədəddir, nə də cüt ədəddir.
* 0 istənilən natural ədədə bölünür və qismət 0-a bərabərdir.
* Sıfra bölmək olmaz. Belə ki, əgər a : 0 = b, onda bölmənin tərifinə görə b \times 0 = a olmalıdır, eyni zamanda istənilən *b* üçün b \times 0 sıfra bərabərdir. Başqa sözlə 0-ın tərsi yoxdur.
* Sıfır faktorial birə bərabərdir.

### Əsas hesablamalarda
Əsas hesablama zamanı ədədi 0-a vurub böldükdə sıfır, 0-dan çıxdıqda mənfi, topladıqda isə müsbət alınır.

### Say sistemində
Say sistemlərində sıfırdan geniş istifadə olunur, sıfır mərtəbələrin yüksəldiyini bildirir. İkilik, səkkizlik, onluq, ve onaltılıq say sistemində sıfır vardır. Sıfır riyazi çəki kəsb etmir, yəni sıfır dedikdə təsəvvürə "boşluq", "heç bir şey" gəlir.

## Mənbə
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Misir söyüdü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Ümumi yayılması
Orta Asiya (Kopetdağ), Türkiyə, İran, İraq, Əfqanıstan və Pakistanda təbii аrеаllаrı vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Quba rayonunda, Talışda, Kür-Araz ovalığında, Qarabağ və Naxçıvan MR-nın dağlarında təbii halda yayılmışdır.

## Statusu
Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

## Bitdiyi yеr
Orta dağ qurşağınadək rütubətli meşələrdə çay və suların kənarlarında, dərələrdə yayılmışdır.

## Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

## Bioloji xüsusiyyətləri
Təbiətdə hündürlüyü 4-6 m olan hündür kol və ya ağacdır. Bitkinin budaqlаrı qaramtıl-qоnur və ya boz rəngli olub, sıx tük-lüdür. Qabığı soyulmuş oduncağında düyünlər vardır. Tumurcuqları iri olub, 0,7-0,9 sm uzunluğundadır və tüklüdür. Yarpaqlarının uzunluğu 1 sm-ə qədər olur. Yarpaqlar böyrək və ya yarımürəkşəkillidir, dişlidir. Yarpaq saplağının uzunluğu 1-1,5 sm uzunluğunda ola bilir. Yarpaqlarının uzunluğu 6-13 sm, eni isə 2-4,5 sm arasında olur. Yarpaqlar uzunsov ellipsşəkilli, uzunsov tərsinə yumurtaşəkilli və ya lansetşəkilli ola bilir. Yarpaqların qaidə hissəsi paz və ya qövs şəklində daralmışdır. Yarpaqları üst tərəfdən tünd-yaşıl olub, çılpaqdır, alt tərəfdən isə ağımtıl və ya boz rəngli olub seyrək tüklüdür. Dişicik sırğalarının uzunluğu 3-4 sm arasında olur. Aprel–may aylarında çiçək açır. Tumurcuqlаrı birbirinə yаxın, çox iri, uzunluğu 8-9 mm və qalınlığı 5-6 mm, küt, tünd şabalıdı və yа narıncı rəngli, sıх boz tükcüklü, bəzən zəif tükcüklüdür. Yаlаnçı zoğlаrı iri, sаplаqlı, yаrıımürəkşəkilli, bəzən lаnsetvarı, vəzicikli dişlidir. Saplaqların uzunluğu 0,8-1,2 sm, məxməri, bünövrəsində çox enlidir. Sığаlаrı budaqlardа bir-birinə yаxın yеrləşir, bоl, sıxçiçəkli, qаlındır. Dişi çiçəklərin uzunluğu 3-4,5 sm, xırda yаrpаqlаrı оlаn uzun аyаqdа yеrləşmişdir. Çiçəkləməsi martdan aprelədək yаrpаqlаrın аçılmаsı ilə eyni vaxtda baş verir.

## Çoxalması
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

## Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

## Becərilməsi
Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

## Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbiri görülməmişdir.

## Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağ söyüd

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
İlk dəfə Avropada təsvir olunub. Avropanın hər yerində, İranda, Hindistanda, Çində, Kiçik və Orta Asiyada yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15-20 m-ə, gövdəsinin diametri 2-3 m-ə çatan, geniş çətirli, iri gövdəli ağacdır. Qabığı bozdur, budaqları gümüşü tüklüdür. Yarpaqaltlıqları хırda, gümüşü tüklü və erkən töküləndir. Yarpaq saplaqlarının uzunluğu 3-10 mm-dir, üst tərəfində vəziləri vardır. Yarpaqlarının uzunluğu 5-12 sm, eni 1-3 sm-dir. Sırğaları nazikdir, uzunluqları 3-5 sm, yarpaqları ilə eyni zamanda açılır. Erkəkcikləri 2-dir, sərbəstdir, alt tərəfi tüklüdür. Tozluqları parlaq-sarı rəngdədir. Erkəkcikli çiçəklərdə çiçək ballıqları qabaq və dalda olmaqla 2-dir, dişicikli çiçəklərdə isə 1, təsadüfü hallarda 2 olur. Yumurtalığı çılpaqdır, yumurtaşəkilli-konusvaridir, saplaqsızdır və ya qısa ayaqcıq üzərindədir. Aprel ayında çiçək açır.

## Ekologiyası
Torpağa az tələbkar, tez böyüyən, şorakətli torpaqlara dözümlü bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Naхçıvan, Lənkaran, Kür-Araz ovalığı və Alazan-Əyriçay vadisində orta dağ qurşağına qədər olan sahələrdə əkilir.

## İstifadəsi
Abşeronda özəl həyətyanı sahələrdə yaşıllaşdırmada istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şorangə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Botaniki xarakteristikası
Adətən qaidə hissəsindən geniş şaxələnmiş, uzunluğu 15–45 sm olan yarımkoldur, aşağı budaqları sərt, çopur, odunlaşmışdır. Birillik zoğları uzun, qısa, sarımtıl, qıvrım tüklüdür. Yarpaqları növbəli xətvari düzülüşlü yarımsallaqdır. Çiçəkləri sünbülvari çiçək qrupunda yerləşmiş, meyvələri sarımtıl, tüklü, enli qanadlı, böyrəkvaridir. İyul-sentyabr aylarında çiçəkləyir və meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda Xəzər ovalığında, Abşeronda, Qobustanda çınqıllı və gilli yamaclarda, şoranlaşmış düzənlik yerlərdə seyrək halda təsadüf edilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Adaçayı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Əhəmiyyəti
Sürvə çiçək qruplarında toplanan efir yağlarına görə becərilir. Onun çiçək qruplarında 0,11–0,3 % efir yağı vardır. Bu yağların tərkibinə linalilasetat (58–70 %), linalol (10–15 %) və başqa maddələr daxildir. Sürvə yağı və ondan hazırlanan məhsullar ətriyyat kosmetika sənayesində, qida və əczaçılıq sənayesində istifadə edilir. Sürvənin meyvələrində 31 %-ə qədər quruyan yağ vardır. İstehsal tullantılarından qiymətli ətir tənzimləyicisi – sklyarol alınır. Sürvə bitkisi gözəl bal verən bitkidir.

## Yayılması
Sürvə elə də çox qədimdən becərilən bitki deyildir. O birinci dəfə 1909-cu ildə Fransada mədəniləşdirilmişdir. MDB ölkələrində 1929-cu ildən becərilir. Hazırda sürvə ən çox Moldovada, Qırğızıstanda, Krasnodar vilayətində Krımda və s. becərilir. Onun əkin sahəsi 13 min hektara yaxındır. Çiçək məhsuldarlığı hektardan 30–40 sentnerdir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Adaçayı yağı