open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tsunaqi İncəsənət Muzeyi

– Yaponiyanın Kumamoto prefekturasının Tsunaqi qəsəbəsində yerləşən incəsənət muzeyi.

## Tarixi
Tsunaqi İncəsənət Muzeyi 1984-cü ildə əsası qoyulmuş Yaşıllıq və Heykəltaraşlıq İcması Tikinti Layihəsinin bir hissəsidir. Muzeyin tikintisi üçün komitə 1998-ci ilin avqustunda yaradılmışdır. Tikintisi 1999-cu ilin noyabrında başlanmış və 2000-ci ilin dekabrında başa çatmışdır. Muzey 2001-ci ilin aprelində Kumamoto prefekturasının Minamata-Aşikita regionu üçün mədəniyyət və incəsənət mərkəzi kimi açılmışdır.

2001-ci ildə muzey *"Kumamoto Artpolis"* layihəsinin mükafatını qazanmışdır. 2013-cü ildə muzeyə Regional Yaradılış Mükafatı verilmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Muzeyin kolleksiyasına Kazuyuki Sakaino kimi kumamotolu sənətçilər tərəfindən hazırlanmış 450 eksponat, eləcə də, Tailandda yaşayan dağlıq qəbilələrin geyimləri daxildir. Muzeyin ətrafında Çuryo Sato, Tatzu Nişi, Yukinori Yanaqi, Yusuke Asay və Toşiyuki Şibakava kimi sənətçilər tərəfindən hazırlanmış 16 heykəl quraşdırılmışdır. Bu heykəllərə 1800-cü illərdə Tsunaqidə yaşamış Çiyo adlı qadını əks etdirən "Çiyo" (2003) və Tsunaqi qəsəbəsinin 50 illiyi münasibətilə hazırlanmış qadın fiquru (2014) daxildir.

Üç mərtəbədən ibarət muzey binasında çoxməqsədli zal, iki sərgi zalı, studya və kafe yerləşir. Muzeydə mədəni mübadilə tədbirləri təşkil olunur.

### Monorels
Muzeyin ikinci mərtəbəsindən Mayzuru Parkına qədər davam edən 241 metrlik monorels fəaliyyət göstərir. Monorelsin maksimum meyilliyi 33° təşkil edir və səyahət 5 dəqiqə çəkir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mircəlil Qasımlı

**Mircəlil Xəqani oğlu Qasımlı** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin VII çağırış deputatı.

## Həyatı
Mircəlil Xəqani oğlu Qasımlı 19 mart 1992-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 2009-cu ildə Bakı şəhər Xətai rayon 249 nömrəli tam orta məktəbi başa vuraraq Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Maliyyə fakültəsinə qəbul olunmuş və buranı 2013-cü ildə bitirmişdir. 2014–2016-cı illərdə Slovakiya Respublikasının Danubius Universitetinin Dövlət siyasəti və dövlət idarəetməsi fakültəsi üzrə magistr təhsili almışdır.

Mircəlil Qasımlı əmək fəaliyyətinə 2010-cu ildə magistral avtomobil yollarının "İntellektual İdarəetmə Sistemi" mərkəzində kommersiya direktoru kimi başlamış və 2013-cü ilədək bu vəzifədə çalışmışdır. 2017–2018-ci illərdə Türkiyənin "Pluss Garden 2" şirkətində direktor, 2018–2021-ci illərdə "Türkiye Organize Sanayi Bölgesi" istehsal müəssisəsində direktor, 2021-ci ildən isə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində olan şirkətlərdə rəhbər vəzifələrdə — 2021-ci ildə "Yeni BEMZ" ASC sədrinin birinci müavini, 2021–2022-ci illərdə "Azərborukəmərtikinti" MMC-nin direktoru və 2022-ci ildən "Bakı Məişət Maşınları" ASC-nin sədri vəzifələrində çalışmışdır.

2024-cü ilin sentyabr ayında keçirilmiş növbədənkənar parlament seçkilərində 123 saylı Kəlbəcər seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. Milli Məclisin İnsan hüquqları komitəsinin və Gənclər və idman komitəsinin, həmçinin Müstəqil Dövlətlər Birliyinin iştirakçısı olan dövlətlərin Parlamentlərarası Assambleyasının üzvüdür.

Peşəkar idmançıdır. Döyüş sənətləri üzrə dünya çempionu və 8 dəfə Azərbaycan çempionu olmuşdur.

### Ailəsi
Ailəlidir, bir övladı var.

Alim, diplomat Cəlal Qasımovun qardaşı oğludur.

Slovakiyanın Azərbaycanda səfiri Elçin Qasımov əmisi oğludur.

## İstinadlar
Bektaşi Ordeni Suveren Dövləti

**Bəktaşi Ordeni Suveren Dövləti** ― Albaniyada yaradılması planlaşdırılan cırtdan dövlət və şəhər-dövlət. Bəktaşi Ordeni Suveren Dövlətinin Albaniyanın paytaxtı Tirananın içində anklav olması və bəktaşilərin hal-hazırkı, bütün dünya üzrə qərargahında yerləşməsi planlaşdırılır.

## Tarixi
Bəktaşi ordeni XIII əsrdə Osmanlı imperiyasında yaradılan sufi mistik təriqətdir. Bəktaşi təriqəti Mərkəzi Anadolunun əslən Azərbaycan və İrandan olan türk köçəri tayfaları arasında inkişaf etmişdir. Bəktaşilər həm sünnilər, həm şiələr tərəfindən bidətçi qəbul edilir. Mustafa Kamal Atatürk 1925-ci ildə bu təşkilatın lojalarını bağlamışdır. Beləliklə, təşkilat Türkiyədən Albaniyanın paytaxtı Tiranaya köçmüşdür.

Albaniyada kommunizm dövründə təşkilat qadağan edilmişdir. Kommunizm dövründə təşkilatın mülklərində anbarlar tikilmiş, rejimin süqutundan sonra da bəktaşilərin torpaqlarının kənarlarında mülki evlər tikilmişdir.

2024-cü ildə Albaniyanın baş naziri Edi Rama, dini tolerantlıq nümunəsi olaraq, Albaniyada və dünyanın qalan hissəsində İslama daha müsbət baxışları təbliğ etmək üçün Bəktaşi Ordeninin Suveren Dövlətini yaratmağı planlaşdırdığını elan etmişdir. Bəktaşi ordeninin rəhbəri Baba Mondi baş nazirin planını dəstəkləyib. Hüquq ekspertləri bu dövlətin yaradılması üçün qanun hazırlamağa başlayıblar. Bu qanun Albaniya parlamentində təsdiqlənməlidir.

## Planlaşdırılan hökumət
Bəktaşi dədəbabası Baba Mondi yeni yaradılacaq dövlət üzərində qeyri-məhdud səlahiyyətə sahib olmağı planlaşdırır, lakin dövlətin ordusu, sərhədçiləri və məhkəmələri olmayacağını bildirib. Dövlətin "açıqca mötədil" olması planlaşdırılır və Mondi dini həyat tərzinə heç bir məhdudiyyət tətbiq etməyi planlaşdırmır.

Vətəndaşlığın yalnız ruhanilər və dövlətin idarə edilməsində bilavasitə iştirak edən şəxslərə verilməsi nəzərdə tutulur. Dövlətin pasportu İslamda simvolik bir rəng olan yaşıl rəng olacaq.

## İstinadlar
Azəri (anlayış)

**Azəri** ― müxtəlif xalq və dilləri təsvir etmək üçün istifadə edilən anlayış.

## Tarixi

### Linqvonim

Bir çox Avropa dillərində, məsələn ingilis və fransız dillərində, həmçinin Türkiyə türkcəsində "azəri" linqvonimi Azərbaycan dili üçün istifadə edilir.

Orta əsr ərəb müəllifləri (Balazuri, Yəqubi, ibn Həqvəl, Müqəddəsi) "azəri" anlayışını İran Azərbaycanında mövcud olmuş qədim azəri dili üçün istifadə etmişdir. Daha sonra bu dili türk mənşəli Azərbaycan dili əvəz etmişdir. Ancaq XIX əsrdə İran və Avropada bir çox müəlliflər qədim azəri dilinin mövcud olduğunu bilmədikləri üçün hesab etmişdilər ki, ərəb müəllifləri "azəri" deyərkən türk mənşəli Azərbaycan dilindən danışır. Fuad Köprülü və Əlisöhbət Sumbatzadə belə səhvi edənlər arasında ingilis şərqşünası Q. L. Ştranqı, həmçinin Qacar dövrü əsəri "Nameh-i Daneşvaran"ı qeyd edir. "Nameh-i Daneşvaran"da Xatib Təbrizi haqqında hekayədə "azəri" sözü səhvən "zəban-i türk" ("türk dili") kimi tərcümə edilib.

Necə yaranmasında asılı olmayaraq, "azəri" linqvoniminin Azərbaycan dilinə münasibətdə işlədilməsi geniş vüsət almışdır. Böyük Sovet Ensiklopediyasının (1926) və Kiçik Sovet Ensiklopediyasının (1928) ilk nəşrlərində iki ad — "azərbaycanca" və "azəricə" (Böyük Sovet Ensiklopediyasına görə "Azəri dilinin ləhcəsi" kimi) nəzərə çarpır. Vasili Bartold İstanbul mühazirələrindən birində (1926) bildirmişdir ki, əvvəllər İran ləhcəsini bildirən "azəri" sözü Azərbaycanın "türk ləhcəsi"nin adına çevrilmişdir. Vladimir Minorski 1937-ci ildə "azəri" adının fransız ədəbiyyatında xüsusilə geniş yayıldığını qeyd etmişdir. Məsələn, 1880-ci illərdə Mirzə Fətəli Axundzadənin pyeslərinin fransız dilinə "azəri türkcəsi"ndən () tərcümə edildiyi göstərilmişdir.

### Etnonim
Azərbaycanlılar bəzən "azəri türkləri" və ya sadəcə "azəri" adlandırılır.

## Həmçinin bax
* Azəri Türk (jurnal)
* Azəri teatrının ustaları (film, 1966)
* Azəri–Çıraq–Günəşli
* Azəri Bakı FK
* Azəri-Press Agentliyi
* Azəri Star
* Azəri torpağı (mahnı)
* Azəristan ölkəsi (kitab)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*  
* 

## Xarici keçidlər
* Mehdi Genceli. Azeri’nin Serüveni. Karar Gazetesi (25/12/2017)
Kifayət Gəncəli

**Kifayət İslam qızı Gəncəli (Məmmədova)** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, xanəndə.

## Həyatı
2 noyabr 1937-ci ildə Gəncədə anadan olub. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində 1 il ibtidai sinif müəllimi ixtisasında təhsil alıb. Lakin sonra təhsilini yarımçıq qoyaraq, institutdan ərizə yazıb kənarlaşıb. Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunda, Nəriman Əliyevin muğam sinfində təhsil alıb. O, fəaliyyətinə Yusif Heydərovun "Gənclik" ansamblında başlayıb. 1968-ci ildə Filarmoniyaya yollanıb. Ləqəbini Filarmoniyanın ovaxtkı direktoru Kərim Kərimov gəldiyi yerə görə verib. Müğənninin Qızıl fondda 300-ə yaxın lent yazısı var. 2007-ci ildə Əməkdar artist fəxri adına layiq görülüb. 22 sentyabr 2024-cü ildə vəfat edib. Gəncənin "Səbiskar" qəbiristanlığında dəfn olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əməkdar artist: "Arxivdə olan ifalarımı efirə versinlər, millət görsün ki, ölməmişəm…"
Brandenburqlu Doroteya

**Brandenburqlu Doroteya** (; ) — Danimarka, Norveç və İsveç kraliçası.

12 sentyabr 1445-ci ildə Kopenhagendə Danimarka, Norveç və İsveç kralı Bavariyalı Xristoforla evləndirildi. Ancaq bu nigahdan övladı olmadı. Ərinin ölümündən sonra Kalmar birliyində çıxan taxt mübarizəsi boyunca taxt naibəsi olaraq Danimarka krallığını idarə etdi və 1448-ci ildə hakimiyyəti I Kristiana həvalə etdi.

26 oktyabr 1449-cu ildə yeni kral I Kristianla evləndi və yenidən Danimarka kraliçası oldu. Cütlüyün bu nigahdan 5 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan ikisi uşaq yaşda öldü.

* Olaf (1450-1451)
* Kanut (1451-1455)
* I Con
* Marqarita
* I Fridrix

## Mənbə

* 
* *Anne J. Duggan.* Queens and queenship in medieval Europe: proceedings of a conference held at King's College London, April 1995 : [англ.]. — Woodbridge : Boydell Press, 2002. — P. 54, 56–57, 61, 63–64, 68–69. — 357 p. — ISBN 978-0-851-15881-5
* *Niels Lund, Lars Kjær, Kerstin Hundahl.* Denmark and Europe in the Middle Ages, c. 1000 — 1525 : [англ.]. — Farnham : Ashgate Publishing, Ltd, 2014. — P. 139–153, 225. — 306 p. — ISBN 978-1-472-41752-7

## İstinadlar
Lənkəran BK

** Lənkəran BK ** – Azərbaycan Basketbol Liqasında çıxış edən basketbol komandası.

## Haqqında
Lənkəran basketbol klubu Azərbaycan Basketbol Liqasında çıxış edən basketbol komandası. Lənkəran basketbol klubu 2024-25 mövsümündə Azərbaycan Basketbol Liqasına (ABL) qoşulublar. Klub məşqlərini və oyunlarını, Lənkəran şəhərində yerləşən "Lənkəran Olimpiya İdman Komleksi"-ində həyata keçirir. Lənkəran basketbol klubuna 2024–2025-cü illər mövsümündə Belaruslu mütəxəssis Georqiy Kondruseviç baş məşqçilik edəcək. Onun köməkçisi isə Türkiyəli mütəxəssis Alperen Kılıçoğludur.

## Heyət




## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Danimarkalı Marqarita (Şotlandiya kraliçası)

**Danimarkalı Marqarita** (; ) — Danimarka, Norveç və İsveç kralı I Kristianın qızı, Şotlandiya kraliçası.

1469-cu ilin iyulunda Şotlandiya kralı III Ceymslə evləndi və cütlüyün bu nikahdan 3 övladı doğuldu.

* IV Ceyms
* Ceyms Stüart, Ross hersoqu
* Con Stüart, Mar qrafı

## Mənbə
* Elizabeth Ewan, Sue Innes and Sian Reynolds, *The Biographical Dictionary of Scottish Women: From Earliest Times to 2004* (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2006). ISBN 978–0748617135
* Thomas Dickson, *Accounts of the Treasurer*, vol. 1 (Edinburgh, 1877), pp. 83–85: Thomas Thomson, *A Collection of Royal Inventories* (Edinburgh, 1815), pp. 8–11

## İstinadlar
Saksoniyalı Kristina

**Saksoniyalı Kristina** (; ) — Danimarka, Norveç və İsveç kraliçası.

1477-ci ildə Kalmar birliyi kralı I Kristianın oğlu Conla nişanlandı və cütlüyün toy mərasimi 6 sentyabr 1478-ci ildə baş tutdu. Cütlüyün bu nigahdan 6 övladı doğulsa da, bunlardan ikisi uşaq yaşda öldü.

* Hans (1479-1480)
* Ernst (1480-1480)
* II Kristian
* Yakob (1484-1566)
* Yelizaveta (24 iyun 1485 - 10 iyun 1555)
* Fransisk (15 iyul 1497 - 1 aprel 1511)

## Mənbə

* Dahlerup, Troels (1989). *De fire stænder. 1400-1500*. Gyldendal og Politikens Danmarkshistorie. Vol. bind 6. København: Gyldendal & Politikens Forlag. ISBN 87-89068-08-4
* Langhoff Koch, Louise (2021). *Kongernes kvinder : dronninger, elskerinder, friller og maitresser i den danske kongerække fra Christian 1. til i dag*. Muusmanns forlag. ISBN 9788794155564
* Wittendorf, Alex (1989). *På Guds og Herskabs nåde. 1500-1600*. Gyldendal og Politikens Danmarkshistorie. Vol. bind 7. København: Gyldendal & Politikens Forlag. ISBN 87-89068-09-2

## İstinadlar
Beli açıq paltar

**Beli açıq paltar** — sahibinin kürəyini açıq saxlamaq üçün nəzərdə tutulmuş qadın geyim tərzidir. Arxaya qismən açıq ola bilər, ya da iplərin istifadəsi ilə tamamilə açıq ola bilər. Beli açıq paltar ən çox rəsmi mərasimlərdə və ya axşam paltarı və ya gəlinlik kimi geyinilir və mini ətəkdən tutmuş yerə qədər istənilən uzunluqda ola bilər. Digər belsiz formalı kürəksiz çimərlik paltarları və köynək kimi paltarlar ona daxildir .

## Tarixi
Beli açıq paltarlar ilk dəfə 1920-ci illərdə ortaya çıxdı. 1930-cu illərdə bu üslub o dövrün günəşlənmə modası ilə əlaqələndirildi və kürəksiz paltar qara rəngi nümayiş etdirmək üçün bir üsul idi. Təsviri çəkə bilmək üçün qadın incə olmalı idi. 1937-ci ilin dekabrında aktrisa Mişelin Paton BBC-nin ilk moda sənədli " *Clothes-Line"* adlı proqramın son epizodunda arxası açıq paltar geyərkən mübahisəli şəkildə arxadan çəkildi. Çılpaqlıq illüziyası qəzəblənmiş izləyicilərin şikayət etmək üçün yazmasına səbəb oldu və şounu birlikdə təqdim edən P. Binder, "Nənə geriyə baxır ancaq, Mişelinenin arxası görünmür" deyə kinayə etdi.

## Forması
Arxasız bir paltar bir neçə yolla saxlanıla bilər. Ən çox yayılmışı, istifadəçinin boynunun arxasından keçən bir parça parça və ya ipdir. Boyun ipi sahibinin saçı ilə örtülə bilər və arxadan heç bir şeyin paltarı saxlamadığı təsəvvürü yaradır. Alternativ olaraq, paltar qısa qollu və ya paltarı çiyinlərdə saxlayan bir və ya iki ip ilə tutula bilər. Yapışqan paltardan istifadə paltarın yerində saxlanılmasının başqa bir yoludur.

Kürəyi açıq üsluba hind qadınlarının sari və qaqralarla birlikdə geyindiyi kofta olan choli də rast gəlinir .

## Sinə dəstəyi
Sinə dəstəyi bir çox qadın üçün beli açıq paltar geyərkən problem ola bilər, lakin buna baxmayaraq, bu üst paltarı seçən qadınların əksəriyyəti büstqaltersiz geyinməyə üstünlük verir. Kürəyi açıq paltarlarla sinə dəstəyi təklif edən büstqalter dizaynları mövcuddur. Bəzi büstqalter dizaynlarında dəyişdirilə bilən üslublar, yapışqanlı büstqalterlər, altı ipli və kəmərsiz büstqalterlər istifadə olunur.

## İstinadlar
# **^** "A Guide On Backless Wedding Dresses". *Backless Wedding Dresses*. 9 may 2011. Archived from the original on 24 June 2011. Retrieved 22 may 2011.
# **^** Weston Thomas, Pauline. "1930s Fashion History". *Fashion-Era.com*. Archived from the original on 13 April 2011. Retrieved 22 may 2011.
# **^** Taylor, Lou, *Establishing Dress History*, chapter 2 (Manchester 2002) 
# **^** Starpulse.com: AnnaLynne McCord wearing a backless dress
# **^** Olivia Wilde used nude netting dress at the Emmy Awards: Front view and back view Archived 26 March 2012 at the Wayback Machine
IV Kristian (Danimarka kralı)

**IV Kristian** (; ) — Danimarka və Norveç kralı.

## Mənbə

* Lockhart, Paul D. *Denmark in the Thirty Years’ War, 1618–1648: King Christian IV and the Decline of the Oldenburg State* (Susquehanna University Press, 1996)
* Lockhart, Paul D. *Denmark, 1513–1660: the Rise and Decline of a Renaissance Monarchy* (Oxford University Press, 2007).
* 
* Scocozza, Benito, *Christian IV*, 2006 

## İstinadlar
III Fridrix (Danimarka kralı)

**III Fridrix** (; ) — Danimarka və Norveç kralı.

## Mənbə

* Ole Degn: "De nylagte byer og byudviklingen i Danmark 1600-1800" (Grethe Authén Blom (red.): *Urbaniseringsprosessen i Norden 2: De anlagte steder på 1600-1700 tallet*; Universitetsforlaget, Oslo-Bergen-Tromsø 1977; ; s. 9-48)
* Claus Friisberg: Grænser for magt. Frederik 3. og enevældens indførelse, Varde 2017. 
* Anders Linde-Laursen: "Skåne på skillevejen" (kronik i *[[Skalk]]* 1993, Nr 2; s. 18-27)
* Benito Scocozza: "Ved afgrundens rand. 1600-1700" (Olaf Olsen (red.): *Gyldendal og Politikens Danmarkshistorie*, bind 8, København 1989; )
* 
* Bjørn Sogner: "De "anlagte" byer i Norge" (Grethe Authén Blom (red.): *Urbaniseringsprosessen i Norden 2: De anlagte steder på 1600-1700 tallet*; Universitetsforlaget, Oslo-Bergen-Tromsø 1977; ; s)

## İstinadlar
V Kristian (Danimarka kralı)

**V Kristian** (; ) — Danimarka və Norveç kralı.

## Mənbə

* The Royal Lineage  at the website of the Danish Monarchy
* Christian V at the website of the Royal Danish Collection
* The Royal Orders of Chivalry (Order of Dannebrog, instituted by Christian V in 1671)&nbsp;— Official site of the Danish Monarchy
* 

## İstinadlar
IV Fridrix (Danimarka kralı)

**IV Fridrix** (; ) — Danimarka və Norveç kralı.

## Mənbə

* Hindø, Lone; Boelskifte, Else (2007). "Slægt skal følge slægters gang - om Rosenborg-døbefonten". *Kongelig Dåb. Fjorten generationer ved Rosenborg-døbefonten* [*Royal Baptisms. Fourteen generations at the Rosenborg baptismal font*] (in Danish). Forlaget Hovedland. p. 13-15. ISBN 978-87-7070-014-6
* Monrad Møller, Anders (2012). "Frederik IV.s & dronning Louises salving" [The anointing of Frederick IV and Queen Louise]. *Enevældens kroninger. Syv salvinger - ceremoniellet, teksterne og musikken* [*The coronations of the absolute monarchy. Seven anointings - the ceremonial, the lyrics and the music*] (in Danish). Copenhagen: Forlaget Falcon. pp. 58–77. ISBN 978-87-88802-29-0
* Huberty, Michel; Giraud, Alain; Magdelaine, F. and B. (1994). *L'Allemagne Dynastique Tome VII Oldenbourg*. Le Perreux-sur-Marne, France. pp. 125, 155. ISBN 2-901138-07-1

## İstinadlar
VI Kristian (Danimarka kralı)

**VI Kristian** (; ) — Danimarka və Norveç kralı.

## Mənbə

* Feldbæk, Ole (1990). "Den lange fred" [The long peace]. In Olsen, Olaf (ed.). *Gyldendal og Politikens Danmarkshistorie* (in Danish). Vol. 9: 1700-1800. Copenhagen: Gyldendal og Politikens Forlag. ISBN 87-89068-11-4
* Monrad Møller, Anders (2012). "Christian VI.s & Sophie Magdalenes salving" [The anointing of Christian VI and Sophie Magdalene]. *Enevældens kroninger. Syv salvinger - ceremoniellet, teksterne og musikken* [*The coronations of the absolute monarchy. Seven anointings - the ceremonial, the lyrics and the music*] (in Danish). Copenhagen: Forlaget Falcon. pp. 78–103. ISBN 978-87-88802-29-0
* Tyge Krogh Rationalismens syndebuk. Christian 6. og pietismen i dansk historieskrivning Museum Tusculanum Press, 1997 ISBN 9788772894515
* Hindø, Lone; Boelskifte, Else (2007). "Gud lade ham gå frem fra dyd til dyd" [Got let him go from virtue to virtue]. *Kongelig Dåb. Fjorten generationer ved Rosenborg-døbefonten* [*Royal Baptisms. Fourteen generations at the Rosenborg baptismal font*] (in Danish). Forlaget Hovedland. p. 27-31. ISBN 978-87-7070-014-6

## İstinadlar
VII Kristian (Danimarka kralı)

**VII Kristian** (; ) — Danimarka və Norveç kralı.

## Mənbə

* 
* 
* 
* Dehn-Nielsen, Henning. *Christian 7. Den gale konge.* Sesam, Copenhagen, 2000
* *Den Store Danske encyclopedia.* *Danmarks Nationalleksikon/Gyldendal*, Copenhagen, 1996
* 
* Enquist, Per Olov. *Livläkarens besök.* Norstedts Förlag, Stockholm, 1999
* Fjelstrup, August. *Skilsmisseprocessen imellem Kong Kristian den syvende og Dronning Karoline Matilde.' Strubes Forlag, 1968.*
* Hansen, Norman Hall. *Caroline Mathilde.* Ejnar Munksgaards Forlag, Copenhagen 1947
* 
* Holm, Sven. *Struensee var her.* Danmarks Radio, Copenhagen, 1981
* Laing R. D. og Esterson A.:]z; *Familieliv.* Rhodos, Copenhagen 1974
* 
* Lauring, Palle. *Historiske Portrætter.* Aschehoug Dansk Forlag, Copenhagen 1960
* Reverdil, Elie Salomon François. *Struensee og det danske hof 1760-1772.* A. F. Høst & Søn Forlag, Copenhagen 1917
* *Salmonsens Konversations Leksikon*, Schultz, Copenhagen, 1926
* Steenstrup, Joh. et al. (Ed). *Danmarks Riges historie.* Det Nordiske Forlag, Copenhagen

## İstinadlar
Aleksandr (Yunanıstan kralı)

**Aleksandr** (; ) — 1917–1920-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Yunanıstan kralı. O, kral I Konstantin və kraliça Sofiyanın ikinci oğlu idi.

## Hakimiyyəti

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Antanta dövlətlərinin atası I Konstantini taxtdan imtina etməyə məcbur etməsindən sonra, 12 iyun 1917-ci ildə taxta çıxmış və bu dövlətlərin tərəfində müharibəyə qatılmağa razılıq vermişdi. Lakin qısa müddət sonra Yunanıstanın Baş naziri olan Elefterios Venizelos, müharibədən sonrakı sülh müqavilələrində diplomatik nailiyyətlər əldə etmişdir. 1920-ci il Sevr müqaviləsi və 1919-cu il Nöyi sülhü ilə Osmanlılardan İzmir ilə Şərqi Frakiya və Qərbi Frakiyanı, Bolqarıstandan isə Frakiyadakı torpaqları almışdır. Daha sonra isə o, Aleksandrı Anadolu torpaqlarını ələ keçirfərək ölkə sərhədlərini genişləndirməyə razı salmışdır.

## Ölümü

Aleksandr bu planları tam həyata keçirə bilmədən, bir Bərbər meymununun dişləməsi nəticəsində yaranmış yaraların infeksiyaya yoluxmasına görə, 23 gün sonra qan zəhərlənməsindən (sepsis) vəfat etmişdir.

## Səfərləri və sui-qəsd cəhdi

Kral I Aleksandr Frakiyanın yunanlar tərəfindən ələ keçirilmiş ərazilərini gəzərkən, 8 iyul 1920-ci ildə Dədəağacda şəhərin adının *Aleksandrupolis* (Aleksandrın şəhəri) olaraq dəyişdirildiyini elan etmişdir.

Aleksandra müşayiətçiləri ilə birlikdə Gümülcinədən Ədirnəyə gələrkən sui-qəsd cəhdi edilmişdir. Bolqar komitəçilər tərəfindən təşkil edildiyi güman edilən sui-qəsd cəhdi, kralı daşıyan qatarın Dədəağaca çatmasından on dəqiqə əvvəl dəmir yolu xəttinə qoyulan bomba ilə həyata keçirilməli idi.

25 iyul 1920-ci ildə Frakiyadakı işğal hərəkatı başa çatdıqdan sonra, I Aleksandr yeni işğal edilmiş yerləri görmək üçün səfərə çıxmışdır. İzmir taborunun başında əvvəlcə Ədirnəyə, oradan Kırklareli yolu ilə Midyəyə getmişdir. Yeoryos Averof zirehli kreyseri ilə Gelibolu və İzmir yolu ilə Afinaya qayıtmışdır.

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Pavel (Yunanıstan kralı)

**Pavel** (; ) — Yunanıstan kralı.

## Mənbə

* 
* 
* Clarke, Gerald (1988). *Capote: A Biography*. London: Hamish Hamilton. 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Karuizava Yeni İncəsənət Muzeyi

– Yaponiyanın Naqano prefekturasının Karuizava qəsəbəsində yerləşən müasir incəsənət muzeyi.

## Tarixi
Karuizava Yeni İncəsənət Muzeyi 2012-ci ildə açılmışdır. Rikuo Nişimori tərəfindən dizayn olunmuş muzey binası 2007-ci ilin aprelində tamamlanmış və əvvəlcə biznes binası kimi istifadə olunmuşdur.

## Xüsusiyyətlər
Muzey şüşə panellərdən və sütunlardan tikilmişdir. Bu, muzey binasına şam meşəsi görkəmi vermək məqsədi daşıyır. Muzeydə Yayoi Kusama kimi müasir Yaponiya incəsənətinin nümayəndələrinin, eləcə də, Yaponiyaya ilk dəfə gəlmiş xarici sənətçilərin əsərlərindən ibarət sərgilər keçirilir. "Müasir yapon incəsənətini yeni prespektivdən yenidən kəşf etmək" muzeyin mövzusunu təşkil edir.

Muzey iki mərtəbədən ibarətdir. Birinci mərtəbədə banket zalı, üç qalereya, kafe və restoran, suvenir dükanı, kapella və salon, ikinci mərtəbədə 6 sərgi zalı yerləşir. Xüsusi və daimi sərgilər qalereya və sərgi zallarında keçirilir. Ən böyük sərgi zalının sahəsi 211 m² təşkil edir. Birinci mərtəbənin çölündə memar Kenqo Kuma tərəfindən 2015-ci ilin iyulunda hazırlanmış "Küləkli ağcaqayın və mamır meşəsi" kapellası və fransız sənətçi Jan Mişel Otoniel tərəfindən 2014-cü ildə hazırlanmış "Ürək darvazası" adlı instalyasiya yerləşir. Bu intalyasiya bir-birinə keçirilmiş iki ürəkdən ibarətdir. Burada evlilik mərasimləri keçirilir.

## Qalereya


ミュージアム前景.jpg
240308 Karuizawa New Art Museum Karuizawa Japan04s3.jpg|"Ürək darvazası"
240308 Karuizawa New Art Museum Karuizawa Japan07s3.jpg
240308 Karuizawa New Art Museum Karuizawa Japan06s3.jpg|Sərgi zalı



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İdris Abbasov

**İdris Əziz oğlu Abbasov** () — Azərbaycan şərqşünası və dilçisi; filologiya elmləri doktoru, AMEA-nın professoru, AMEA Dilçilik İnstitutunun Nəzəri dilçilik şöbəsinin müdiri.

## Həyatı
23 mart 1969-cu ildə Şərur rayonunun Qarxun kəndində anadan olmuş və ibtidai təhsilini də burada kənd məktəbində almışdır. 1990-cı ildə qəbul olduğu Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində ərəb və Azərbaycan dilləri və ədəbiyyatı müəllimi, filoloq, tərcüməçi ixtisası üzrə aldığı ali təhsilini 1995-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuşdur.

Azərbaycan dilindən savayı ərəb, rus, fransız və ingilis dillərini bilir. Ailəlidir, iki övladı var.

## Elmi fəaliyyəti
2005-ci ildən filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, 2011-ci ildən dosent, 2013-cü ildən filologiya üzrə elmlər doktoru, 2017-ci ildən isə AMEA-nın professorudur. Sami dilləri, dil nəzəriyyəsi, roman dilləri, türk dilləri, müqayisəli-tipoloji və müqayisəli-tarixi dilçilik, Azərbaycan dilçiliyi və dinşünaslıq sahələrində işləri mövcuddur.

Azərbaycan dili ilə bağlı yazılmış ən mühüm əsərlərdən biri hesab edilən, Mirzə Kazım bəy tərəfindən qələmə alınan *[[Azərbaycan dili|Türk-tatar dilinin]] ümumi qrammatikası* () əsərini, habelə Günel Bayramova ilə birlikdə Pietro della Vallenin *[[Azərbaycan dili|Türk dilinin]] qrammatikası* () kitabını müasir Azərbaycan dilinə əlavə tədqiqatlar, şərhlərlə birlikdə tərcümə etmişdir.

## Biblioqrafiya
* *Müasir dilçilik baxımından ərəb dili funksional sintaksisinin problemləri.* Bakı: Yazıçı, 2007, 223 səhifə
* *Dini-elmi-əxlaqi söhbətlər.* Naxçıvan: Qızıl Dağ, 2008, 334 səhifə
* *Ərəb dilində sintaktik kateqoriyalar və bəlağət.* Bakı: Bakı Çap Evi, 2011, 440 səhifə
* *Din təhlükədir, yoxsa cəmiyyət təhlükədədir? (Dinlər və məzhəblər tarixi)* Bakı: Zərdabi LTD MMC, 2013, 744 səhifə
* *Ərəbcə-ingiliscə-Azərbaycanca dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti.* Bakı: Elm və Təhsil, 2016, 140 səhifə (Elnurə Abbasova ilə birgə)
* *Mirzə Kazımbəyin "Türk-tatar dilinin ümumi qrammatikası"nın tərcümə, tədqiq və şərhi. (Azərbaycan dilinin ilk elmi qrammatikası)* Bakı: Zərdabi LTD MMC, 2017, 1007 səhifə
* *Pietro della Vallenin "Türk dilinin qrammatikası"nın tərcümə, tədqiq və şərhi.* Bakı: Zərdabi LTD MMC, 2020, 1196 səhifə (Günel Bayramova ilə birgə)
* *Latın dili.* Bakı: Füyuzat, 2024, 208 səhifə (Günel Bayramova ilə birgə)
* *Ümumi dilçilik: dilçiliyin tarixi, nəzəriyyəsi və koqnitiv elmlərin epistemoloji əsasları.* Bakı: Füyuzat, 2024, 800 səhifə
* *Dilçiliyin Kitabi-Müqəddəsi: Ümumi və rasional Por-Royal qrammatikası.* Bakı: Füyuzat, 2024, 496 səhifə
* *Silvestr dö Sasinin "Ümumi qrammatikanın prinsipləri" və Amede Joberin "Türk dili qrammatikasının əsasları"nın fransız dilindən tərcüməsi, nəzəri və müqayisəli dilçilik baxımından tədqiqat və şərhi.* Bakı: Füyuzat, 2024, 768 səhifə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Milli Kitabxanasının elektron kataloqunda "İdris Abbasov"
Pecunia non olet

**Pecunia non olet** — "*pulun qoxusu olmur*" mənasını verən latın idioması (məsəli). Bu idioma Roma imperatoru Vespasiana (b.e. 69-79-cu illərində hakimiyyətdə olub) aid edilir.

## Tarixi
Rumıniya krallığı

**Rumıniya krallığı** () — 1881-1947-ci ildə mövcud olan konstitusiyalı monarxiya.

1859-1877-ci illərdə Rumıniya Moldova və Valaxiya knyazlıqlarının birliyi altında idi və 1877-1878 Osmanlı-Rusiya müharibəsinin ardından bu birlik müstəqilliyini elan etdi. 1881-ci ildə Hohensollernli Karolun özünü kral elan etməsiylə Rumıniya krallığının əsası qoyuldu.

1923-cü ildə qəbul edilən konstitusiyanın II Karol tərəfindən 1938-ci ildə ləğv edilməsiylə ölkə mütləq monarxiyaya çevrildi. Ancaq 1940-cı ildə II Karol taxtdan endirildi və ölkədə Yon Antoneskunun rəhbərliyi ilə faşist diktaturası başladı. Taxta çıxarılan I Mixailin isə dövlət idarəsində heç bir rolu olmadı. Yon Antoneskuya qarşı 1944-cü ildə baş tutan çevrilişin ardından ölkə yenidən konstitusiyalı monarxiyaya çevrildi və Anti-Hitler koalisiyasına qoşuldu.

Ölkədə artan SSRİ təsiri və kommunistlərin çoxluq təşkil etdiyi yeni hökumət kabinetinin fəaliyyətləri ölkədə monarxiyanın ləğvinə yol açdı və Rumıniya krallığı 1947-ci ilin son günü özünü Rumıniya Xalq Respublikası elan etdi.

### Krallar

## Mənbə

* Great Britain. Admiralty. *A handbook of Roumania* (1920) primary source that focuses on prewar economy and society 
* Treptow, Kurt W. *A history of Romania* (1996).
* Raluca Goleșteanu-Jacobs, *Habsburg Galicia and the Romanian Kingdom Sociocultural Development, 1866–1914* (2023), Routledge, Poland-Transnational Histories
* Lampe, John R. (1982). *Balkan Economic History, 1550–1950: From Imperial Borderlands to Developing Nations*. Indiana University Press. ISBN 0-253-30368-0

## İstinadlar
Beynəlxalq kredit

**Beynəlxalq kredit**&nbsp;— qaytarılma, təxirəsalınmazlıq, təminat və faizlərin ödənilməsi şərtləri ilə valyuta və əmtəə resurslarının verilməsi ilə bağlı beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sferasında kredit kapitalının hərəkəti.

## Beynəlxalq kreditin funksiyaları
* Genişlənmiş təkrar istehsalı təmin etmək üçün dünya ölkələri arasında kredit kapitalının yenidən bölüşdürülməsi, milli mənfəətin orta səviyyəyə bərabərləşdirilməsi.
* Kredit vəsaitlərindən istifadə etməklə (veksellər, veksellər, çeklər, köçürmələr və s.) beynəlxalq ödənişlər sahəsində dövriyyə xərclərinə qənaət, nağdsız ödənişlərin inkişafı və sürətləndirilməsi.
* Xarici kreditlərdən istifadə etməklə kapitalın təmərküzləşməsinin və mərkəzləşdirilməsinin sürətləndirilməsi.
* İqtisadi tənzimləmə.

## Beynəlxalq kreditin rolu
Beynəlxalq kredit istehsalın inkişafında ikili rol oynayır: müsbət və mənfi. Kredit bir tərəfdən təkrar istehsalın davamlılığını və genişlənməsini təmin edir. O, istehsalın və mübadilənin beynəlmiləlləşməsinə, beynəlxalq əmək bölgüsünün dərinləşməsinə kömək edir. Digər tərəfdən, beynəlxalq kredit ictimai təkrar istehsalda balanssızlığı artırır, gəlirli sahələrin kəskin genişlənməsini stimullaşdırır, xarici borc vəsaitlərini cəlb etməyən sənaye sahələrinin inkişafını ləngidir.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Kredit Sığortası və Zəmanət Assosiasiyası

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2
Diplomatik hüquq

**Diplomatik hüquq** — daimi və müvəqqəti diplomatik nümayəndəlikləri tənzimləyən beynəlxalq hüquq sahəsi. Diplomatik hüququn əsas anlayışı dövlət toxunulmazlığından irəli gələn diplomatik toxunulmazlıqdır.
Diplomatik hüququn əsas elementləri diplomatik personalın toxunulmazlığı, diplomatik nümayəndəliyin və onun ərazisinin toxunulmazlığı, habelə diplomatik yazışmaların və diplomatik göndərişlərin təhlükəsizliyidir.
O, həm də beynəlxalq adət-ənənələrin hamılıqla qəbul edilmiş prinsipidir və ölkələr arasında praktiklik kimi qəbul edilir. Diplomatik hüquq çox vaxt dövlətlər tərəfindən ciddi şəkildə tətbiq edilir, çünki o, qarşılıqlılıq əsasında fəaliyyət göstərir. Məsələn, bir ölkə başqa ölkədən diplomatlarını qovubsa, o zaman onun diplomatlarının da digər ölkədən qovulma ehtimalı var.

## Diplomatik toxunulmazlıq
Diplomatik hüququn ən əsas qaydası diplomatik agentin şəxsiyyətinin toxunulmaz olmasıdır. Göndərən dövlətin yurisdiksiyasından heç bir toxunulmazlıq olmasa da, diplomatlar saxlanıla və ya həbs edilə bilməz.
Diplomatın törətdiyi iddia edilən cinayətlərə görə qəbul edən dövlətin yeganə çıxış yolu onu persona non qrata elan etməkdir. Bu da adətən diplomatın dövlət ərazisini tərk etməli olması deməkdir. Məsələn, 1999-cu ildə Rusiyanın Vaşinqtondakı səfirliyinin attaşesi Dövlət Departamentini dinlədiyi iddiasına görə persona non-qrata elan edilib.
Diplomatik agentlər də daxil olmaqla, beynəlxalq səviyyədə qorunan şəxslərə qarşı cinayətlərin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında BMT Konvensiyası 1973-cü ildə qəbul edilib. O, üzv dövlətlərdən diplomatlara qarşı hücumları daxili qanunvericilikdə cinayət hesab etməyi tələb edir və onları cinayətkarları təhvil verməyə və ya təqib etməyə məcbur edir. Lakin müstəsna hallarda diplomat özünümüdafiə və ya insan həyatının müdafiəsi üçün həbs oluna bilər.
Diplomatların şəxsi iqamətgahı, sənədləri, yazışmaları və əmlakı da toxunulmazdır.

## İstinadlar
Müdafiə diplomatiyası

**Müdafiə diplomatiyası** — Beynəlxalq münasibətlərdə müdafiə resurslarından və imkanlarından dinc məqsədlərlə istifadə etməklə xarici siyasət məqsədlərinə nail olunması.

## İnkişafı
Müdafiə diplomatiyası, dövlətlərin silahlı qüvvələrini və müdafiə ilə bağlı resurslarını xarici siyasətin bir aləti kimi istifadə edərək,sülh və təhlükəsizlik məqsədlərinə çatmaq üçün apardıqları diplomatik fəaliyyətdir. Bu növ diplomatiya hərbi əməkdaşlıq, təlim, birgə təlimlər, silahların nəzarəti, müdafiə sahəsində dialoqlar və digər tədbirlər vasitəsilə həyata keçirilir. Əsas məqsəd, dövlətlər arasında qarşılıqlı inam və etimad yaratmaq, regional və qlobal təhlükəsizliyi təmin etmək və münaqişələrin qarşısını almaqdır. Müdafiə diplomatiyası həmçinin ölkələr arasında hərbi-siyasi münasibətlərin inkişafına da xidmət edir.
Birləşmiş Krallıq müdafiə diplomatiyasını ordunun səkkiz müdafiə missiyasından biri kimi müəyyən etmişdir və məqsədi "münaqişələrin qarşısının alınması və həllinə mühüm töhfə vermək"dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Diplomatiya Aid Məlumatlar (Blog) 
* Diplomatiya haqqında internet səhifə 
* Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin ''Diplomatiya Aləmi'' jurnalı
Zəfər muzeyi (Şuşa)

**Zəfər Muzeyi** — Azərbaycanın Şuşa şəhərində Bayraq Meydanının ətrafında şəhərin Baş Planına uyğun olaraq yaradılması nəzərdə tutulan muzey.

## İstinadlar
I Karol (Rumıniya kralı)

**I Karol** (; ) — I Rumıniya kralı.

20 aprel 1866-cı ildə Moldova-Valaxiya birliyinin idarəsinə gətirildi. 1877-1878 Osmanlı-Rusiya müharibəsinin ardından müstəqillik qazandı və 15 mart 1881-ci ildə özünü kral etdi. Beləliklə, həm Rumıniya krallığının, həm də 1947-ci ilədək bu krallığı idarə edən Hohensollern-Ziqmaringen sülaləsinin əsası qoyuldu.

Səltənəti boyunca ordu komandanı kimi də xidmət edən I Karol 1913-cü ildə cənubi Dobrucanı ələ keçirdi. 1883-cü ildə Avstriya-Macarıstan ilə gizli ittifaq bağlasa da, Birinci Dünya müharibəsinin başlamasının ardından bitərəf qaldı. Ancaq çox keçmədən I Karolun ölümündən sonra 1916-cı ildə Antanta birliyinə qatıldı.

15 noyabr 1869-cu ildə *Silva Karmen* adıyla əsərlər yazan yazıçı Noyvidli Yelizaveta ilə evləndi və cütlüyün yalnız 4 yaşında vəfat edən Mariya adlı bir qızı dünyaya gəldi. Bu səbəblə səltənəti boyunca qardaşı Leopoldu, onun və oğlu Vilyamın taxt hüququndan imtina etmələrinin ardından isə qardaşının ən kiçik oğlu Ferdinandı vəliəhd elan etdi.

## Mənbə

* Keith Hitchins, *Rumania 1866–1947* (Oxford University Press, 1994).
* Boris Crăciun – "*Regii și Reginele României*", Editura Porțile Orientului, Iași

## İstinadlar
Diplomatik korpus

**Diplomatik korpus** — müəyyən bir ölkə və ya qurumda akkreditə olunmuş xarici diplomatların kollektiv orqanı. Diplomatik korpus bir ölkədə fəaliyyət göstərən xarici ölkələrin səfirləri, diplomatik nümayəndəliklərinin rəhbərləri və digər diplomatik şəxslərdən ibarət qrupdur. Diplomatik korpus ölkələrarası əlaqələri tənzimləyən əsas qurumlardan biridir və adətən bir ölkənin paytaxtında yerləşir. Diplomatik korpusun üzvləri beynəlxalq hüquqla qorunur və onlara xüsusi imtiyazlar və toxunulmazlıq hüquqları verilir. 

## Diplomatik korpusun dekanı
Diplomatik korpusa, ölkədə ən uzun müddət fəaliyyət göstərən səfir başçılıq edir və ona "duayen" deyilir. Bu şəxs, diplomatik korpusun ümumi maraqlarını təmsil edir və vacib diplomatik tədbirlərdə xüsusi rol oynayır.
Diplomatik korpusun üzvlərinin əsas vəzifəsi təmsil etdikləri ölkə ilə yerləşdikləri ölkə arasında rəsmi əlaqələri idarə etmək və inkişaf etdirməkdir. Diplomatik korpusun fəaliyyətini ümumilikdə diplomatik protokollar və beynəlxalq konvensiyalar, xüsusən də 1961-ci il Vyana Konvensiyası tənzimləyir.

## İstinadlar
I Ferdinand (Rumıniya kralı)

**I Ferdinand** (; ) — II Rumıniya kralı. ***Birləşdirici*** () ünvanıyla tanınır.

Atası Hohensollern şahzadəsi Leopold, anası isə Portuqaliya kraliçası II Mariyanın qızı İnfanta Antoniya idi. Ailəsi Prussiya monarx ailəsi olan Hohensollern sülaləsinin katolik qoluna mənsub idi.

1880-ci ildə atasının, 1886-cı ildə isə böyük qardaşı Vilyamın imtina etməsinin ardından Ferdinand Rumıniya taxt-tacının vəliəhdi elan olundu. Belə ki, əmisi I Karol Rumıniya kralı idi və varisi yox idi. Vəliəhd elan edilməsinin ardından Rumıniyada yaşamağa başlayan Ferdinand hərbi karyerasına davam etdi. Qısa zamanda general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 1893-cü ildə həm kraliça Viktoriyanın, həm də II Aleksandrın nəvəsi olan Mariya ilə evləndirildi.

Əmisinin ölümünün ardından 10 oktyabr 1914-cü ildə Rumıniya taxt-tacına sahibləndi. Birinci Dünya müharibəsi illərində ölkəni idarə edən I Ferdinand İttifaq dövlətlərinə qarşı Antanta birliyini dəstəklədi. Bu isə Almaniya imperatoru II Vilhelmin soyadından Hohensollern adını çıxarmasına səbəb oldu. Müharibənin sonunda I Ferdinand Bessarabiya, Transilvaniya və Bukovina bölgələrini ölkəyə birləşdirdi və 1922-ci ildə keçirilən təntənəli mərasimdə *Böyük Rumıniya kralı* kimi tac taxdı.

Ancaq 1925-ci ildə böyük oğlu və vəliəhdi Karolun taxtdan imtina edərək Birləşmiş Krallığa qaçması ilə ailə arasında vərasət problemi yarandı. Belə ki, taxt sırasındakı növbəti namizəd qaçan vəliəhdin 4 yaşlı oğlu Mixail idi. 1927-ci ildə I Ferdinand xərçəng xəstəliyi səbəbilə vəfat etdi və yerinə 3 nəfərlik bir komissiyanın nəzarət etdiyi 6 yaşlı nəvəsi I Mixail taxta çıxarıldı.

### Ailəsi
10 yanvar 1893-cü ildə Ziqmaringendə həm kraliça Viktoriyanın, həm də II Aleksandrın nəvəsi olan Edinburqlu Mariya ilə evləndirildi və cütlüyün bu nigahdan 6 övladı dünyaya gəldi. Bunlardna ən kiçiyi isə yetkinlik yaşına çatmadı.

* II Karol, Rumıniya kralı
* Yelizaveta, Yunanıstan kraliçası
* Mariya, Yuqoslaviya kraliçası
* Şahzadə Nikolay (18 avqust 1903 - 9 iyun 1978)
* Şahzadə İlena (5 yanvar 1909 - 21 yanvar 191)
* Şahzadə Mirkeya (3 yanvar 1913 - 2 noyabr 1916)

## Mənbə

* Institute for Operative-Strategic Studies and Military History, Romania in World War II 1941–1945, Publishing House Sylvi, Bucharest 1997. ISBN 973-9175-24-4
* Duțu, A.; Institute for Operative-Strategic Studies and Military History; Alexandrescu, I. (1997). *Romania in World War II, 1941–1945*. Publishing House Sylvi. ISBN 9789739175241
* Jørgen Pedersen (2009). *Riddere af Elefantordenen, 1559–2009* (in Danish). Syddansk Universitetsforlag. p.&nbsp;468. ISBN 978-87-7674-434-2

## İstinadlar
Rumıniyalı Yelizaveta (Yunanıstan kraliçası)

**Rumıniyalı Yelizaveta** (; ; ) — Rumıniya kralı I Ferdinandın qızı, Yunanıstan kraliçası.

27 fevral 1921-ci ildə Yunanıstan taxt-tacının vəliəhdi Şahzadə Georqla evləndirilsə də, cütlüyün bu nigahdan övladı olmadı. Cəmi 11 gün sonra 10 martda qardaşı Karol da Yunanıstan kralının qızı Helenlə evləndirildi. Ertəsi il ərinin taxta çıxmasıyla Yunanıstan kraliçası oldu. Bu dövrdə paytaxt Afinada xeyriyyə işləriylə məşğul olan Yelizaveta, səhhətinin pisləşməsinin ardından 1923-cü ilin dekabrında əriylə birlikdə Buxarestə yollandı. Ancaq çox keçmədən 25 mart 1924-cü ildə Yunanıstanda monarxiya ləğv edildi və II Georq taxtdan endirildi.

Cütlüyün münasibətləri Rumıniyada pisləşdi və 1935-ci ildə boşandılar. Qardaşı II Karola yaxın olan Yelizaveta sevgilisi iqtisadçı Aleksandru Skanavinin tövsiyələriylə külli miqdarda şəxsi gəlir əldə etdi. İkinci Dünya müharibəsinin ardından Rumıniya Kommunist Partiyası ilə sıx əlaqələr qurdu və qardaşı oğlu olan I Mixailə qarşı açıq şəkildə mübarizə apardı. Beləcə, kralın *"Qırmızı bibisi"* olaraq anılmağa başlandı. Buna baxmayaraq 1947-ci ildə Rumıniya Xalq Respublikasının elan edilməsinin ardından digər monarx ailəsi üzvləri kimi o da, sürgün edildi. Sürgündə İsveçrədə və Kannda yaşayan Yelizaveta ömrünün son illərini özündən 30 yaş kiçik Mark Favrat adlı sevgilisi ilə keçirdi və 1956-cı ildəki ölümündən bir müddət öncə vərasət səbəbilə onu rəsmi övladlığa götürdü.

## Mənbə

* 
* 
* 
* Queen Marie of Romania, *Însemnari zilnice*, vol. 3, Editura Historia, 2006
* 
* Hannah Pakula, *The Last Romantic: A Biography of Queen Marie of Roumania*, Weidenfeld & Nicolson History, 1996 
* 
* John Wimbles, *Elisabeta of the Hellenes: Passionate Woman, Reluctant Queen - Part 1: Crown Princess*, Royalty Digest, vol. 12#5, no 137, November 2002, pp.&nbsp;136–144 ISSN 0967-5744
* John Wimbles, *Elisabeta of the Hellenes: Passionate Woman, Reluctant Queen - Part. 2: Crown Princess*, Royalty Digest, vol. 12#6, no 138, December 2002, pp.&nbsp;168–174 ISSN 0967-5744
* John Wimbles, *Elisabeta of the Hellenes: Passionate Woman, Reluctant Queen - Part. 3: Exile at Home* 1924–1940, Royalty Digest, vol. 12#7, no 139, January 2003, pp.&nbsp;200–205 ISSN 0967-5744
* John Wimbles, *Elisabeta of the Hellenes: Passionate Woman, Reluctant Queen - Part. 4: Treachery and Death* , Royalty Digest, vol. 13#1, no 145, July 2003, pp.&nbsp;13–16 ISSN 0967-5744
* Ivor Porter, *Michael of Romania: The King and the Country*, Sutton Publishing Ltd, 2005 
* Jean-Paul Besse, *Ileana: l'archiduchesse voilée*, Versailles, Via Romana, 2010 
* The Romanovs: The Final Chapter (Random House, 1995) by Robert K. Massie, pgs 210–212, 213, 217, and 218ISBN 0-394-58048-6 and 
* Ileana, Princess of Romania. I Live Again. New York: Rinehart, 1952. First edition.
* Lillian Hellman: A Life with Foxes and Scoundrels (2005), by Deborah Martinson, PhD. (Associate Professor and Chair of English Writing at Occidental College)

## İstinadlar
Gündəlik dövr

**Gündəlik dövr** — Yer planetinin öz oxu ətrafında tam fırlanması nəticəsində hər 24 saatdan bir təkrarlanan dövrdür. Yerin fırlanması gecə-gündüz yer səthinin temperaturunun dəyişməsinə, eləcə də il boyu hava dəyişikliklərinə səbəb olur. Gündəlik dövr əsasən Yerin qəbul etdiyi Günəş radiasiyasından asılıdır.

## İqlim və atmosfer
İqlimşünaslıqda gündəlik dövr gündəlik temperatur və yağıntı ilə birlikdə iqlim dəyişkənliyinin ən fundamental formalarından biridir.

## İstinadlar
Rumıniyalı Mariya (Yuqoslaviya kraliçası)

**Rumıniyalı Mariya** (; ) — Rumıniya kralı I Ferdinandın qızı, Yuqoslaviya kraliçası.

8 iyun 1922-ci ildə Belqradda Yuqoslaviya kralı I Aleksandrla evləndi və cütlüyün bu nigahdan 3 övladı dünyaya gəldi.

* II Pyotr
* Şahzadə Tomislav (19 yanvar 1928 - 12 iyul 2000)
* Şahzadə Andryu (28 iyun 1929 - 7 may 1990)

## Mənbə

* Danica e Srđan Čolović, Marija Karađorđević - Kraljica majka, Arhiv Srbije, Belgrado 2001, 

## İstinadlar
I Aleksandr (Bolqarıstan knyazı)

**I Aleksandr** (; ) — I Bolqar knyazı.

Bolqarıstan 1877–1878 Osmanlı-Rusiya müharibəsinin ardından müstəqillik qazandı və toplanan məclis Aleksandrı knyaz elan etdi. 1880-ci ildə məclisi, ertəsi il isə konstitusiyanı ləğv etdi. 1883-cü ildə konstitusiyanı bərpa etsə də, bu onun ruslarla münasibətlərini yaxşılaşdırmadı. Şərqi Rumeli torpaqları ələ keçirildi. Rus tərəfdarı olan ordu komandanları tərəfindən 1886-cı ildə taxtdan çəkilməyə məcbur edildi. Qalan ömrünü Avstriya ordusunda general olaraq keçirdi.

## Mənbə
* 
* Bourchier, James D. "Prince Alexander of Battenberg," *Fortnightly Review* 55.325 (1894): 103–118. online
* 
* 
* Adolf Koch, *Fürst Alexander von Bulgarien — Mittheilungen aus seinem Leben und seiner Regierung nach persönlichen Erinnerungen* Verlag Arnold Bergsträßer, Darmstadt 1887
* Koch, Adolf. *Prince Alexander of Battenberg: Reminiscences of His Reign in Bulgaria, from Authentic Sources* (London, Whittaker & Company, 1887) online.
* 
* Yordan Benedikov, "A History of Volunteers in the Serbo-Bulgarian War of 1885", published by the volunteer organization *Slivnitsa*, 1935 p. 83; new edition publishing house *Издателство на Отечествения фронт*, 1985 p. 113–14; Йордан Венедиков, *История на доброволците от Сръбско-българската война* — 1885 г., Издава Доброволческата Организация "Сливница", 1935 стр. 83; ново издание на Издателство на Отечествения фронт, 1985 г. стр. 113–14.

## İstinadlar
Diplomatik kabel

thumb|16 yanvar 1917-ci ildə Almaniya İmperiyasının Xarici İşlər Naziri Artur Zimmerman tərəfindən Almaniyanın Meksikadakı səfirinə göndərilmiş Zimmerman teleqramı, şifrə (kriptoqrafiya)|şifrələnmiş diplomatik kabel.
**Diplomatik kabel** — diplomatik mesaj və ya diplomatik göndəriş. Diplomatik nümayəndəlik, həm səfirlik, həm də konsulluq, həm də ki, Xarici İşlər Nazirləri ilə mübadilə edilən məxfi mesajlardır. Bu yazışmalar beynəlxalq münasibətlər, xarici siyasət, iqtisadi, hərbi və ya digər mühüm məsələlərlə bağlı məlumatları əks etdirir.
Diplomatik kabel çox vaxt məxfi və ya gizli statusa malik olur, çünki burada mühüm məlumatlar, danışıqların detalları və ya hökumətin xarici siyasətlə bağlı strategiyaları əks olunur. Onlar ənənəvi olaraq şifrələnmiş formalarda göndərilir, amma müasir dövrdə e-poçt və digər təhlükəsiz rabitə vasitələri də istifadə olunur. 2000-ci illərin sonunda "Wikileaks" adlı təşkilat tərəfindən bir sıra ABŞ diplomatik kabellərinin sızdırılması beynəlxalq mediada böyük müzakirələrə səbəb olmuşdu.

## Həmçinin bax
* Telekommunikasiya tarixi

## İstinadlar
Çobankol kənd məscidi

**Çobankol kənd məscidi** — XIX əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi, məscid. Azərbaycanın Zaqatala rayonunun Çobankol kəndində yerləşir.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Çobankol kənd məscidi XIX əsrdə Azərbaycanın Zaqatala rayonunun Çobankol kəndində yerli əhalinin dəstəyi ilə tikilib.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Çobankol məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb. Məscidin binasından 1988-ci ilə qədər anbar kimi istifadə olunub. 1989-cu ildə təkrar dindarların istifadəsinə verilib.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

2012-ci ildə Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsində baş vermiş zəlzələdən sonra məscidin binası qəzalı vəziyyətə düşüb.

Hazırda məscid qəzalı vəziyyətdədir və fəaliyyət göstərmir.

## Memarlığı
Həyətyanı sahəsi 800 kv.metr, iç sahəsi isə 20x10 metrdir. Məscid çaylaq daşı və bişmiş kərpiclə tikilib. Arxa divarında daş kitabə həkk edilib. Tağvari formalı bir giriş qapısı var. Giriş qapısının önündə 7 tağlı eyvan var. 5 pilləli taxtadan düzəldilmiş minbəri var.

## Şəkilləri

Çobankol kənd məscidi 2024 (13).jpg
Çobankol kənd məscidi 2024 (10).jpg
Çobankol kənd məscidi 2024 (15).jpg
Çobankol kənd məscidi 2024 (11).jpg
Çobankol kənd məscidi 2024 (3).jpg
Çobankol kənd məscidi 2024 (1).jpg


## İstinadlar
Mizunami Fosil Muzeyi

– Yaponiyanın Gifu prefekturasının Mizunami şəhərində yerləşən fosil muzeyi.

## Tarixi
Mizunami Fosil Muzeyi 1974-cü ildə Naqoya Universitetinin professoru Cunci İtoiqavanın rəhəbrliyi ilə açılmışdır. O, 1971-ci ildə Çuo avtomagistalının tikintisi zamanı fosillərin aşkarlanmasında iştirak etmişdir. 2018-ci ildə Mizunami Kita liseyinin tikintisi zamanı kəşf edilmiş balina və midiya fosilləri üçün muzeydə yeni guşə yaradılmışdır. 2020-ci ildə muzeyin əməkdaşı tərəfindən dünyanın ilk tam və Yaponiyanın ən qədim pərayaqlı skeleti tapılmışdır.

## Ekspozisiya
Mizunami şəhəri "Fosillər şəhəri" kimi tanınır. Muzey Miosen dövrünə aid edilən Mizunami qrupunda tapılmış fosillərə və Mizunaminin təbiətinə həsr olunmuşdur. Muzeyin kolleksiyasında molyusk, balıq, məməli, xərçəng, bitki növlərinə aid 250.000 fosil daxildir. Bu fosillərə Çuo avtomagistralının tikintisi zamanı aşkarlanmış və şəhərin müxtəlif yerlərində tapılmış fosillər daxildir. Daimi sərgi otağında 3000 fosil sərgilənir. Muzey eksponatlarına cücü ehtiva edən kəhrəbalar da daxildir.

## Nəşrlər
1974-cü ildən etibarən muzey tərəfindən paleontologiya mövzusunda bülleten nəşr olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Çırpılı körpüsü

**Çırpılı körpüsü** — Arpaçay çayı üzərində inşa edilmiş körpü

## Haqqında
Adını yaxınlıqdakı Çırpılı kəndindən almışdır. Orta əsrlər dövrünə aid olan bu körpü, çoxsaylı kənd və el-oba yollarını birləşdirən mühüm bir keçid olmuşdur. Arpaçay yatağının enli olması və körpünün sahilə söykənən böyük tağları onun vaxtilə Qərbi Azərbaycanın böyük və çoxaşınan körpülərindən biri olduğunu göstərir.

## İndiki vəziyyəti
Körpünün yalnız sol tərəfi günümüzə qədər salamat qalmış, sağ tərəfi isə tamamilə dağılıb. Bu hissənin uçma səbəbi həmin sahildəki torpaq qatının yumşaq olmasıdır. Bu səbəbdən körpünün sağ tərəfi tamamilə məhv olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Çırpılı
* Dədəli körpüsü
* Sənain körpüsü
* Alıxan pəyəsi körpüsü
* Həsənkənd körpüsü
* Arzuman körpüsü

## İstinadlar