open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mirhəşim Seyidov

**Hacı Mirhəşim Miryaqub oğlu Seyid** və ya **Mirhəşim Miryaquboğlu Seyidov**() – Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Aparatının Dövlət quruculuğu, inzibati və hərbi qanunvericilik şöbəsinin müdiri, 2-ci dərəcə dövlət müşaviri; hüquqşünas.

## Həyatı
Hacı Mirhəşim Miryaqub oğlu Seyid 1962-ci il yanvarın 13-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur (indiki-Kəngərli) rayonunun Xok kəndində anadan olmuşdur.

Əmək fəaliyyətinə 1984-cü ildə Şərur rayon İcraiyyə Komitəsində başlamış, 1994-cü ilədək rayonun ayrı-ayrı təşkilatlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

1995–2000-ci illərdə birinci çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı olmuşdur.

24 yanvar 2001-ci ildən Milli Məclis Aparatında işləyir. 2001–2010-cu illərdə Sosial qanunvericilik şöbəsində böyük məsləhətçi, sektor müdiri, şöbə müdirinin müavini, 2010–2016-cı illərdə Dövlət quruculuğu üzrə qanunvericilik şöbəsinin müdir müavini, dekabr 2016 — may 2020-ci illərdə Dövlət quruculuğu üzrə qanunvericilik şöbəsinin müdiri, may 2020-ci ildən Dövlət quruculuğu, inzibati və hərbi qanunvericilik şöbəsinin müdiridir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 iyun 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 iyun 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcə dövlət müşaviri, 19 iyun 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə 2-ci dərəcə dövlət müşaviri ixtisas dərəcəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Sədrinin 27 dekabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Parlament" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəlidir. Uşaqları — Orxan, Turxan, Tunar.

## İstinadlar
Hənəfi Mehmed Əfəndi

**Hənəfi Mehmed Əfəndi** () — Osmanlı alimi, müdərrisi və şeyxülislamı.

## Həyatı
Naxçıvanda dünyaya gəlmişdir. Bir müddət burada təhsil gördükdən sonra İstanbula gəldi. İstanbulda müxtəlif müəllimlərdən dərslər aldı, məzun olduqdan sonra 40 axca maaşla müdərrisliyə başladı. 1625-ci ildə Təkirdağda Rüstəm Paşa mədrəsəsinə təyin edildi. Ertəsi il Osman Paşa mədrəsəsinə, iki il sonra Mehmed Paşa mədrəsəsinə, 1630-cu ildə Əsməxan Sultan mədrəsəsinə, 1631-ci ildə Sahn-ı səman mədrəsəsinə, ardından Ədirnədəki Bəyazid mədrəsəsinə və Səlimiyə mədrəsəsinə müdərris təyin olundu.

1634–1638-ci illərdə qazı olaraq Mədinədə xidmət göstərdi. Daha sonra Misir (1641–1643) və Ədirnə (1646–1647) qazısı oldu. 1648-ci ildə Anadolu qazəsgərliyinə gətirilsə də, həmin il bu vəzifədən alındı. 3 sentyabr 1651 tarixində toplanan məclisdə sədrəzəm Siyavuş Paşanın dəstəyilə şeyxülislamlığa gətirildi. Şeyxülislam möhürünü alsa da, siyasi vəziyyətin ağırlığı səbəbilə həmin gün vəzifədən alındı və Rumeli qazəsgəri seçildi. Bir il sonra Ankara qəzası iqta olaraq Mehmed Əfəndiyə bağışlandı.

Hənəfi Mehmed Əfəndi 17 iyul 1656 tarixində Xocazadə Məsud Əfəndinin yerinə şeyxülislamlığa gətirildi. Ancaq yaşlı olması və karlıq dərəcəsində olması səbəbilə bu vəzifəsində 4 ay qala bildi. 21 noyabrda vəzifədən alındı.

XVII əsrin ortalarında səltənətin yeniçəri ağalarının və Validə Kösəm Sultanın idarəsində olduğu, üləmanın dövlət işlərinə müdaxilə etdiyi illərdə qazəsgər və şeyxülislam olaraq xidmət göstərən Hənəfi Mehmed Əfəndi Sultan İbrahimin taxtdan salınması və öldürülməsi, Kösəm Sultanın qətli, Sultan IV Mehmedin cülusu hadisələrinə şahid olmuşdur. Sultan İbrahimin taxtdan salınması əsnasında şeyxülislam Əbdürrəhim Əfəndi və Qaraçələbizadə ilə birlikdə Validə Kösəm Sultana vəziyyət haqqında məlumat vermiş, Kösəm Sultanın 7 yaşındakı uşağı taxta keçirməkdə olan tərəddüdünü isə "ağılsız böyüyün səltənətindənsə, ağıllı uşağın səltənəti caizdir" deyərək aradan qaldırmışdır. Daha sonra Validə Kösəm Sultanın qətlindən sonra vəziyyətin sabitləşməsində önəmli rol oynamışdır.

Hənəfi Mehmed Əfəndi 1 oktyabr 1658-ci ildə vəfat etmiş, cənazəsi Əyyubsultandakı Lələ Mustafa Paşa türbəsinin arxasında dəfn olunmuşdur.

## Mənbə
* Müneccimbaşı, Sahâifü’l-ahbâr, III, 701;
* Naîmâ, Târih, IV, 9, 288;
* Uşşâkîzâde, Zeyl-i Şekāik (nşr. H. J. Kissling), Wiesbaden 1965, s. 314–315;
* Şeyhî, Vekāyiu’l-fuzalâ, I, 264–265;
* Devhatü’l-meşâyih, s. 66–67;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 471;
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, III/1, s. 237, 257–258, 302;
* Danişmend, Kronoloji2, V, 127.
Ksililendiaminlər

**Ksililendiaminlər**[α,α'-diaminoksilollar, bis-(aminometil)benzollar]- Qüvvətli əsasdır

## Fiziki xassələri
Meta- və para- izomerləri (m-K və p-K) praktiki əhəmiyyət kəsb edir. m-K.-rəngsiz maye; K. etanolda, efirdə, dioksanda, xloroformda yaxşı həll olur, suda həll olur. Qüvvətli əsasdır (m- və p- K. üçün uyğun olaraq pKa1–9,64 və 9,91, pKa2–8,49 və 8,75); mineral və karbon turşuları ilə duzlar əmələ gətirirlər, havadan CO2-ni udmaqla karbonatlar əmələ gətirirlər.

## Kimyəvi xassələri
Aminlər üçün xarakterik olan bütün reaksiyalara daxil olurlar. K.-nın dikarbon turşuları və onların törəmələri ilə polikondensləşməsindən lifəmələgətirici poliamidlər alınır. K.-nın fosgenləşməsindən saralmayan poliuretanların istehsalında istifadə olunan ksililendiizosianatlar alınır.

## Alınması
Sənayedə K.-nı aşağıdakı üsullarla alırlar:
* NH3-ün tereftal və ya izoftal turşusuna, ya da onların qarışığına təsiri və alınmış dinitrillərin hidrogenləşdirilməsi ilə;
* Meta-ksilolun və ya meta- və para- ksilollar qarışığının 3800C-də ammonolizi (kat.-NH4VO3+As2O3) və alınmış dinitrillərin hidrogenləşdirilməsi ilə;
K.-nı laboratoriyada Qabriel reaksiyası ilə ksilileudibromidlərdən alırlar. K.-nı keyfiyyətcə təyin etmək üçün onun suda və ya metanolda məhlulunu xlorid turşusunun standart məhlulu ilə titrləyirlər.

## Tətbiqi
K. istiyədavamlı polimerlərin, boyaların, dərman maddələrinin istehsalında, eləcə də korroziya inhibitorları, epoksid qatranlarında bərkidici kimi istifadə olunur.

## Mənbə
* Мономеры для поликонденсации, пер. с. анг., М., 1976.
İzafenin

**İzafenin** [3,3-bis-(4-asetoksifenil)-2-indolinon, fenisan, eulaksin]-zəif sirkə iyli rəngsiz kristal maddədir.

## Alınması
Fenolun H2SO4 iştirakında izatinə təsirindən alınmış aralıq məhsulun sirkə anhidridi ilə asetilləşməsindən alınır.
## Tətbiqi
İşlətmə dərmanıdır. Bağırsaqda dihidroksifenilizatin əmələ gətirir ki, bu da selikli qışanın reseptorlarını qıcıqlandırır və peristaltikanı gücləndirir.
## Mənbə
* Химическая энциклопедия, Изд. “Советская энциклопедия”, М., 1990, т. 2, с. 347.
Malon turşusu

**Malon turşusu** (propandion t-su, metandikarbon t-su)-rəngsiz kristal maddədir,

## Fiziki xassələri
Suda (100 qramda 73,5 q) və etanolda yaxşı həll olur, piridində və dietilefirində (5-10%) həll olur, benzolda həll olmur. Qələvi metallarla duzlar suda yaxşı həll olurlar, Ba və Pb-duzları isə həll olmur. Malon turşusunun duzları və efirləri malonatlar adlanır. Ca-duzu şəkər çuğundurunun şirəsində rast gəlinir.
## Kimyəvi xassələri
M.t. karboksil qruplarına görə iki sıra törəmələr əmələ gətirir (turş və tam); efirlər (məs., malon efiri), nitrillər (sian sirkə turşusu və malononitril), amidlər, xloranhidridlər. Məs., malon turşusunun SO2Cl2 ilə qarşılıqlı təsirindən reaksiyanın şəraitindən asılı olaraq tam xloranhidrid (malonilxlorid) ClCOCH2COCl və ya turş xloranhidrid ClCOCH2COOH alınır.
Ərimə t.-dan yuxarı t.-da və ya suda məhlulunu 700C-dən yuxarı qızdırdıqda M.t. asanlıqla dekarboksilləşərək sirkə turşusuna çevrilir. M.t.-nin əvəzediciləri də anoloji olaraq monokarbon turşularına çevrilirlər:
 
P2O5-lə qızdırdıqda M.t. C3O2 (nedooksid) əmələ gətirir. Monobrom və ya dibrommalon turşularınadək bromlaşır; HNO2-nin təsirindən oksidləşərək mezoksal turşusu OC(COOH)2 əmələ gətirir. M.t. və onun monoefirləri Mannix və Knyovenahel reaksiyasına daxil olurlar:

## Patologiya
Yüksəlmiş malonil turşusu səviyyəsi yüksəlmiş metilmalon turşusu səviyyəsi ilə müşayiət olunduqda, bu, tez-tez aşkarlanmayan metabolik xəstəlik olan kombinə olunmuş malonil və metilmalonil asiduriyanı (CMAMMA) göstərir. Qan plazmasında malonil turşusunun metilmalon turşusuna nisbətini hesablayaraq CMAMMA-nı klassik metilmalonil asidemiyasından fərqləndirmək olar.

## Alınması
Sənayedə M.t.-ni sianosirkə turşusunu hidroliz etməklə alırlar.
## Tətbiqi
M.t. doymamış turşuların, aminturşuların, B1 və B6 vitaminlərin və s. sintezində istifadə olunur.
## Mənbə
	
* Общая органическая химия, пер. с англ., т. 4, М., 1983, с. 120-122.
* Kirk-Othmer encyclopedia, 3 ed.,  v. 12, N.Y., 1981, p. 849-860.

## İstinadlar
İzotiazol

**İzotiazol** (1,2-tiazol) — piridin iyli rəngsiz mayedir.

## Fiziki xassələri
Suda və üzvi həlledicilərdə yaxşı həll olur.

## Kimyəvi xassələri
Güclü turşularda N-atomu protonlaşır. Əsasların təsirindən 3 və 5 vəziyyətlər dönərliklə deprotonlaşmaya məruz qalır. İzotiazol üçün C-4 atomunun yanında elektrofil əvəzetmə, C-3 və C-5 atomlarının yanında nukleofil əvəzetmə, C4H9Li-nin təsirindən 5 vəziyyətində metalla əvəzetmə xarakterikdir. İzotiazolun halogenli törəmələri nukleofillərlə reaksiyaya girərək, məs., hidroksi-, alkoksi-, siantörəmələr əmələ gətirirlər. Borflüorid trietiloksonium kimi alkilləşdiricilər İ.-ni azot atomu üzrə alkilləşdirir. 3 — və 4-Metilizotiazollar yan zəncir üzrə radikal mexanizmi ilə bromlaşırlar. İzotiozol oksidləşdirici və reduksiyaedicilərin təsirinə qarşı davamlıdır (yalnız katalizatorların iştirakında reduksiya olunur). İşığın təsirindən tiazola izomerləşir.

## Alınması
İzotiozolu və onun homoloqlarını 2000C-də Al2O3 üzərində olefinlərin SO3 və NH3-ə təsirindən; P2S5 iştirakında β-tioniminlərin oksidləşdirici tsiklləşdirilməsi ilə sintez edirlər. İzotiozolu həmçinin propargil aldehidinin Na2SO3 və NH3 ilə qarşılıqlı təsirindən alırlar.

## Tətbiqi
İzotiozol nüvəsi bir sıra dərman preparatlarının, məsələn, sulfazonizol, izotiazolilpensilinin tərkibinə daxildir.

## Mənbə
* Соколов С.Д., "Успехи химии", 1979, т. 48, в. 3, с. 533–562.
* Slack R., Wooldridge K. R. H., Advances in heterocyclic chemistry, N. Y., 1965, v. 4, p. 107, 120.
Kürdili (dəqiqləşdirmə)

* Kür dili — Xəzər dənizində, Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus ada
* Kürdili — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində mövcud olmuş kənd.
Lozanna Sülh Konfransı

**Lozanna Sülh Konfransı** (11 noyabr 1922-24 iyul, 1923), İsveçrənin Lozanna şəhərində 8 ay davam etmiş və Türk tərəfinin qeyd-şərtsiz müstəqillik tələbi ilə çətin şəraitdə keçmişdir. Görüşmələrdə Türkiyəni təmsil edən İsmət İnönü başqanlığındakı heyətin bu uğurdakı rolu böyükdür.

Lozanna konfransına qatılacaq Türk nümayəndəliyinin 8 noyabr 1922-ci ildə şərq ekspresiylə İstanbuldan hərəkət etmiş və 11 noyabr 1922-ci ildə Lozannaya çatmışdır. Türk nümayəndə heyəti rəhbəri Lozanna səfər zamanı heyət üzvlərinə ilk Başqanlıq Ümumi Bəyannaməsini 11 noyabr, 1922-ci ildə bildirmişdir. hərbi nizam və intizamını özündə ehtiva edən bu bəyannamə, konfransın davam etdiyi müddətə heyət mənsublarının işləmə və davranışlarını tənzimləyən bir təlimat funksiyası daşımışdır.

## Konfransa qatılan türk nümayəndə heyəti

### Nümayəndələr
* İsmət İnönü (Xarici İşlər naziri, nümayəndə heyətinin rəhbəri)
* Dr. Rza Nur (Səhiyyə naziri)
* Həsən Saka (köhnə Maliyyə naziri)

### Müşavirlər
* Münir Ertəgün (Xarici İşlər Nazirliyi hüquq müşaviri)
* Muxtar Cilli (köhnə Mütərəqqilik Nazirliyi müşaviri)
* Vəli Saltıkgil (Burdur millət vəkili)
* Zülfü Tigrel (Diyarbəkir millət vəkili)
* Zəkai Apaydın (Adana millət vəkili)
* Cəlal Bayar (köhnə İqtisadiyyat naziri və İzmir millət vəkili)
* Şefik Başman (Maliyyə Tədqiqat Qurumu rəhbəri)
* Tevfik Bıyıklıoğlu (Qərərgah polkovnik-leytenantı)
* Tahir Taner (Ədliyyə Nazirliyi müşaviri)
* Nüsrət Metya (Xarici İşlər Nazirliyi ikinci hüquq müşaviri)
* Yusif Hikmət Bayur (Xarici İşlər Nazirliyi Siyasi İşlər müdiri)
* Zühtü İnhan (Universitet təhsil üzvü)
* Fuad Ağralı (Maliyyə Nazirliyi Hesab İşləri müdiri)
* Mustafa Şərəf Özkan (Xarici İşlər Nazirliyi müşaviri)
* Şükrü Kaya ( Mülki işlər müfəttişi)
* Həmid Həsəncan (Qızıl Aypara Cəmiyyəti ikinci başqanı)
* Mehmed Cavid  ( köhnə  maliyyə naziri)
* Haim Nahum (Türkiyə Yəhudiləri  Hamambaşı, Yüksək Mühəndis Məktəbi fransızca müəllimi)
* Baha Bəy ( Ədliyyə Nazirliyi Məzhəb İşləri  müdiri)

### Mətbuat nümayəndələri
* Ruşən Əşrəf Ünaydın (yazıçı)
* Yahya Kamal Bayatlı (İstanbul Darulfününün müəllimi)

### Baş Katib və müşavir
* Rəşid Saffet Atabinen

#### Katiblər
* Əli bəy Türkgəldi (Xariçi İşlər Nazirliyi işçisi)
* Mehmed Əli Balin  (Xariçi İşlər Nazirliyi işçisi)
* Cavad Açıqalın  (Xariçi İşlər Nazirliyi işçisi)
* Cəlal Hazim Arar  (Xariçi İşlər Nazirliyi işçisi)
* Saffet Sav (Qızıl Aypara Cəmiyyəti işçisi)
* Süleyman Saib Kıran   (Xariçi İşlər Nazirliyi işçisi)
* Rıfat Bəy   (Xariçi İşlər Nazirliyi keçmiş işçisi)
* Dr. Nihad Reşet Belger (Paris mətbuat nümayəndəsi)

### Tərcüməçi
* Hüseyn Pekdaş (Robert Kolleci müdir müavini)

### İsmət Paşanın  (İnönü) yavərləri
* Atıf Esenbel (Süvari polkovnik leytenantı)
* Sabri Artuç (Süvari polkovnik leytenantı)

## İstinadlar
Harsburgit

**Harsburgit –** dərinlik ultraəsasi süxur-peridotitin növü. Qabbro-peridotit formasiyasına mənsub geniş yayılmış süxurlar. Tərkibi: olivin, rombik piroksen (enstatit, yaxud bronzit), aksessor xromşpinelid və maqnetit. Olivinin miqdarı piroksenə nisbətən çoxdur, adətən serpentinləşmiş olur, piroksen isə bastitə çevrilir.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679
Hayuin

**Hayuin -** mineral

## Haqqında
Hayuin — (Na, Ca)8–4[(SO4)2–1 ï(AlSiO4)6]. Al Fe3+-lə və Na K-la cüzi əvəzlənməsi müşahidə edilir. Sodalit ilə izostrukturdur. Hayuin və nozean fasiləsiz sıranın sonuncu üzvləridir. Göy, bəzən ağ; qələvi süxurlarda hidrotermal mənşəlidir.

## Həmçinin bax
* Mineral

## Mənbə
Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679
Hatçetit

**Hatçetit** [ing. kimyaçısı Hatchett-in şərəfinə] **-** bitumların qatranlı kamponentləri olmayan təmiz parafinli növlərinin qrup təsnifatının adı. Rəngsiz, sarımtıl, yaşılımtıl, adətən, kristalik, bəzən isə vazelinəoxşar maddə şəklində olub, parafinli neft çıxışları ətrafında süxur boşluqlarında az miqdarda rast gəlinir. Mənşəyinə görə metamorfizləşmiş metanlı neftlərlə, qismən isə naftoidlərlə əlaqədardır.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679

## Həmçinin bax
* Bitum
* Neft
* Metamorfizləşmiş yataq
* Naftoidlər
Bülbülolan

**Bülbülolan** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonu ərazisində kənd olmuşdur.

## Toponimikası
Orta kənddən 3–4 km qərbdə, Həsənkəndlə Qoytul kəndləri arasında Təkədonduran dağının yaxınlığında yerləşirdi. Kəndin digər adı Bülbüloğlu və Kaha olmuşdur. Kənddə 1831-ci ildə 67 nəfər, 1873-cü ildə 163 nəfər, 1886-cı ildə 205 nəfər, 1897-ci ildə 252 nəfər, 1904-cü ildə 398 nəfər, 1914-cü ildə 437 nəfər, 1916-cı ildə 223 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd əhalisindən sağ qalanlar atababa yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 53 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Onlar yenidən 1923–1925-ci illərdə qovularaq kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir. Toponim şəxs adı (Bülbül olan// Bülbüloğlu) əsasında yaranmışdır. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Həmçinin bax
* İrəvan quberniyası

## İstinadlar
İlqar Vəlizadə

**Vəlizadə İlqar Maqsud oğlu** () — azərbaycanlı politoloq və jurnalist.

## Həyatı
1972-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1989-cu ildə Bakı şəhəri 6 nömrəli məktəbi bitirmişdir. 1989–1994-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin coğrafiya fakültəsində ali təhsil almışdır. Diplom işini İqtisadi və Sosial Coğrafiya kafedrasında müfadiə etmişdir. 

1996–2000-ci illərdə AMEA İqtisadiyyat İnstitutunun aspirantura pilləsində təhsil almışdır. AAK-ın 2022-ci ilin 3 fevral tarixli qərarıyla iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru elmi adını almışdır.

2009-cu ildə "Novosti" Beynəlxalq Mətbuat mərkəzini nəzdində "Cənubi Qafqaz" politoloqlar klubunu təsis edib.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti
1994–1996-ci illərdə "Xalq üçün mallar" Azərbaycan Respublikasının Dövlət Konsernində mühəndis, Azərbaycan Respublikası Toxuculuq və Yüngül Sənayesi İşçiləri Həmkarlar İttifaqının Nəzarət-Təftiş Komissiyasının üzvü olmuşdur. 1996–2002 ci illərdə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin Reklam və İnformasiya Departamentində sosioloq, redaktor, şöbə müdiri vəzifələrində calışmışdır. 2002–2007-ci illərdə  "Publicity" PR agentliyinin müdiri, Azərbaycan Gənc Sahibkarlar Assosiasiyası İctimai Birliyinin icraçı direktoru, "Professional" ictimai-siyasi jurnalının təsisçisi və baş redaktoru olmuşdur. 

### Jurnalistika fəaliyyəti
2007–2014 ci illərdə RİA Novosti Rusiya Beynəlxalq İnformasiya Agentliyinin Azərbaycan Respublikasındakı Filialı nəzdində "Novosti" Beynəlxalq Mətbuat mərkəzinin rəhbəri, 2010–2011 ci illərdə RİA Novosti Rusiya Beynəlxalq İnformasiya Agentliyinin Azərbaycan Respublikasındakı Filialının rəhbəri vəzifəsini icra etmişdir.

2015-2025-ci illərdə "Sputnik Azərbaycan" multimedia mətbuat mərkəzinin rəhbəri vəzifəsində calışmışdır. 2025-ci ildən "Publicity" MMC-nin müdiri vəzifəsində calışır, elmi və tədqiqat fəaliyyəti ilə məşqul olur.

## Təltifləri

* 2021-ci ildə Özbəkistan Respublikası prezidenti tərəfindən Özbəkistan Azərbaycan əlaqələrinin möhkəmlənməsi üçün görülən işlərinə görə "Özbəkistan Respublikasının müstəqilliyinin 30 illiyi" medalıyla təltif olunub.

## Əsərləri
* Этно-территориальный кризис : на пороге третьего тысячелетия: мировой опыт. Баку :Publiсity, 2002
* Центральная Азия и Южный Кавказ : интеграционные процессы в сердце Евразии 
* Портрет на фоне эпохи - Вели Ахундов

## İstinadlar
Çaça

**Çaça** () — bəzən *[[üzüm]] [[vodka]]sı* adlanan açıq sarı rəngli alkoqollu içki. Əsasən Gürcüstanda istehsal olunur. *Çaça* termini Gürcüstanda üzüm distilləsinə istinad etmək üçün istifadə olunur. Çaça üzümlə yanaşı əncir, naringi, portağal, pomidor və tərxundan hazırlana bilər.

Çaça əsasən distillə imkanları olan şərab zavodlarında hazırlanır. Ən məşhur çaça məhsullarından biri olan *Binexi Estraqon* 2007-ci ildə Mundus Vini mükafatlarında gümüş medal qazanmışdır.

## İstinadlar
Eskimo

**Eskimo** — çubuqda şirəli dondurma. 1920-ci illərin birinci yarısında yaradılmışdır.

## Tarixi
Eskimonun yaranması haqqında iki versiya mövcuddur:
* Danimarkalı immiqrant, məktəb müəllimi və uşaqlar üçün olan şirniyyat mağazası sahibi Kristian Kent Nelson, bir dəfə təsadüfən bir dəstə dondurma üçün şokolad şəkəri tökdü. Eskimonun yeni partiyası artıq partnyor Rassell Stover ilə birgə hazırlanmışdı. Yeni məhsula "Eskimo Pie" ( — "eskimo piroqu") adı verildi. 1920-ci ildə 25 min ədəd həcmində ilk sənaye partiyası buraxıldı.
* Pendir istehsal edən "Gervais" şirkətinin yaradıcısı Çarlz Gervais, Parisin kinoteatrlarından birində şokoladlı və çubuqda olan dondurma satmışdı. Həmin günlərdə eskimoslar haqqında "Şimallı Nanuk" sənədli filmi vardı. Kinoya baxanlardan birinin yüngül əliylə bu marka "Eskimo" adlandırıldı. Bu gün "Gervais" şirkəti "Danone" konserninə məxsusdur. Eskimonun indiki görünüşü yalnız 1935-ci ildə taxta çubuqda istehsal olunmağa başladı.

## SSRİ-də eskimo

SSRİ-də eskimo 1935-ci ildə meydana çıxdı. Məlum olduğu kimi, bu zaman SSRİ xalq komissarları sovetində ərzaq üzrə təşəbbüsü A. Mikoyan göstərirdi. SSRİ incəsənətinin müxtəlif sahələrində eskimo dondurması öz əksini tapmışdır. Məsələn, Lazar Laginin yazdığı eyniadlı əsəri əsasında 1956-cı ildə çəkilmiş Qoca Xottabıç filminin baş qəhrəmanı Həsən Abdurahman Xottabıç sirk zamanı çoxlu eskimo yeyir, Çeburaşka cizgi filmində "Timsah Genanın mahnısı"nda eskimo dondurmasının adı çəkilir.

## Həmçinin bax
* Dondurma
* Eskimoslar

## Xarici keçidlər

* History of the Eskimo Pie 
* Neilson Dairy history 
* 
* CoolBrands press release announcing sale of Eskimo Pie to Dreyer's 
* Revello Bars 

## İstinadlar
Slattaratindur

**Slattaratindur dağı** () — Farer adalarının ən hündür nöqtəsi. Esturoy adasının şimalında yerləşir. Zirvənin hündürlüyü 880 metrdir. Hərfi mənası «hamar zirvə» deməkdir. Zirvəyə hər hansı dağa dırmanma ləvazimtı olmadan 4 saata çıxmaq mümkündür. Aydın havalarda bütün arxipelapı müşahidə etmək olur.
## İstinadlar
Musəvi

**Musəvi** — Soyad, təxəllüs.

*Mir Fəttah Musəvi — Azərbaycan inqilabçısı
*Mir Hüseyn Musəvi — İran siyasətçisi
*Tağı Musəvi — Azərbaycan şərşünası 
*Ruhəngiz Musəvi — Azərbaycanlı aktrisa
*Günel Musəvi — Azərbaycan müğənnisi
Frensis Eliza Börnet

**Frensis Eliza Börnet** () – Britaniya əsilli amerikalı yazıçı.

## Həyatı
Frensis Eliza Börnet 1849-cu ildə Mançesterdə anadan olmuşdur. Atasını erkən yaşlarda itirən Frensis əsasən nənəsinin himyəsində tərbiyə almışdır. Nənəsinin Frensisə aldığı kitablar onda ədəbiyyata qarşı maraq oyandırmış və gələcəkdə bu sahəyə yönəlməsində ciddi əhəmiyyətə malik olmuşdur.

1865-ci ildə ABŞ-nin Tennesi ştatında yaşayan dayısının yanına köçür. 1873-cü ildə isə Suan Börnetlə evlənir.

## Ədəbi fəaliyyəti
Erkən yaşlarda yerli qəzetlər üçün yazılar yazan Frensisin ilk iriçaplı əsər 1868-ci ildə bir jurnalda çapdan çıxmışdır.

## Əsərləri
"The Secret Gordon" (Gizli Bağça. (1911). Roman.

"A Little Princess" (Kiçik Prensesa. (1905). Roman.

"Little Lord Fauntleroy" Balaca lord Fauntleroy (1886). Roman.

## İstinadlar
Miçines adası

**Miçines adası** () — Farer adalarına daxil olan ada. 2013-cü il məlumatına görə adada 13 nəfər yaşayır. Sahəsi 9,60&nbsp;km²-dır. Arxipelaqın qərbində yerləşir.
## Coğrafiyası
Adanın yaxınlığında kiçik bir qaya parçası olan *Miçines-Hyolmur* adası yerləşir. Bu arxiperlaqın ən qərb nöqtəsidir. ,

Adada Şimal oluşalarına məxsus iri koloniyalar vardır. Burada həmçinin sonradan gətirilmiş ağ dovşanlara rast gəlinir. Adada ev siçanının yarımnövü olan *Mus musculus mykinessiensis* yayılmışdır. Onlar adaya  VI-VII əsrlərdə iralndiyalı monaxlar tərəfindən gətirilmişdir.

## Əhali
Adanda daimi əhali eyni adlı kənddə yaşayır.  2013-cü il məlumatına görə adada 13 nəfər yaşayır. XIX əsrin sonları və 1950-ci illərə qədər adada 150 nəfər yaşayırdı.

Hazırda ada farerlilərin yay istirahət yeri rolunu oynayır.

## Nəqliyyat
Miçinesi  Miçines-Hyolmurla 35 metrlik körpü birləşdirir. körpü turistlər arasında məşhurdur. 1909-cu ildə adada mayak inşa edilmişdir.

Maydan oktyabra kimi adaya bərələr işləyir. Qış ayları isə gediş dayanır. Həftdə 3 dəfə olmaqla adaya helikopter uşuşları təşkil edilir.

## Qalereya

Fayl:Mykines map.jpg
Fayl:Black house in Mykines Faroe Islands.jpg
Fayl:Mykines village may 2008 1.jpg
Fayl:Mykines as seen from Vagar.jpg
Fayl:Red house in Mykines Faroe Islands.jpg


## Mənbə
* Faroeislands.dk. Mykines 
## İstinadlar
Maffin

**Maffin** () — keksin amerikan variantı, kiçik dairəvi və ya oval formasında şirniyyat, əsasən şirin olur, tərkibinə müxtəlif, xüsusilə də meyvə içliyi daxildir. Adətən, maffin yetkin bir insanın ovucu boyda olur. Maffinlər həmçinin qarğıdalı unundan hazırlana bilər. Maffinə qaragilə, şokolad yonqarı, moruq, darçın, balqabaq, qoz-fındıq, banan, portağal, şaftalı, çiyələk, kök, limon və s. əlavə edilə bilər.

## Tarixi

Maffin adının yaranması ilə bağlı bir neçə versiya vardır. Bunlardan birinə görə, maffin sözü IX əsrdə Böyük Britaniyada yumşaq çörək mənasını verən *mouflett* fransız sözündən götürülmüşdür. Digər versiyaya görə, maffin çörəyin bir növü olan alman sözü *muffe* ilə əlaqəlidir.

ABŞa maffini Böyük Britaniya immiqrantları gətirmişlər. Samuel Tomas 1880-ci ildə Nyu-Yorkda "Maffin Haus" adlı çörəkxana açmışdır. Maffin 1893cü ildə Çikaqoda keçirilən Ümumdünya sərgisində satışından sonra ABŞ məşhurluq qazanmışdır.

Maffinlər, ehtimal ki, kiçik pirojnanın qarğıdalı çörəyindən hazırlanan növüdür. Bugünkü maffinlərin ulu babaları kiçik şiriniyyatlar olmuşdur, lakin onların dəqiq növləri məlum deyil. Maffinlərin hazırlanması tez və sadə olduğundan səhər yeməyi üçün yaxşıdır. 50-ci illərdə meydana gələn maffin üçün qatışıqların satışını *Spacey's* (ABŞ) və *Cadbury* (Böyük Britaniya) həyata keçirmişdir. 
## Maffinlərin növləri
Maffinlərin iki növü vardır: ingilis və amerikan. İngilis maffinlərinin hazırlanmasında maya xəmiri, amerikan maffinlərinin hazırlanmasında isə tərkibində yumşaldıcı olan xəmir və ya şirniyyat üçün olan sodadan istifadə olunur. 
## Simvol kimi
* Qarğıdalılı maffin Massaçusetsin rəsmi dövlət maffinidir.
* Qaragiləli maffin Minnesotanın rəsmi dövlət maffinidir.
* Qarğıdalılı maffin Nyu-Yorkum rəsmi dövlət maffinidir.
## Həmçinin bax
* Keks

## Ədəbiyyat
* Muffins. // Andrew F. Smith. Fast Food and Junk Food: An Encyclopedia of What We Love to Eat.  ABC-CLIO, 2011. С. 490. 

## İstinadlar
Venom (film)

***Venom*** () — Marvel Comics tərəfindən nəşr edilmiş Venom komiksinə əsaslanan və 2018-ci ilin oktyabr  ayında çıxarılması gözlənilən ABŞ epik superqəhrəman filmidir. Columbia Picturesin prodüserliyi ilə çəkilmiş film, Sony Picturesin distribütorluğu ilə çıxarılacaq. Bu, Marvel Kinematoqrafiya Kainatından fərqlənən Sony Marvel Kainatının ilk filmidir. Skott Rozenberq, Ceff Pinkner və Kelli Marsel tərəfindən yazılmış ssenari əsasında Ruben Fleyşerin rejissorluğu ilə çəkilmiş filmdə əsas rolları Tom Hardi və Mişel Vilyams canlandırmışlar.

## Süjet xətti

Eddi Brok – kifayət qədər tanınan araşdırmaçı-jurnalistdir. Daima sensassiyalı layihələrin dalınca düşür, nəticələrdən qorxub-çəkinmədən işini həmişə sona çatdırır. Ancaq alim və biznesmen Karlton Dreydən aldığı son müsahibə onun sevimli işini itirməsi bahasına başa gəlir. Tezliklə o Dreykin həmkarı ilə söhbətləşir. Həmin şəxs ona and-aman edir ki, alim insanlar üzərində misli görülməmiş eksperimentlər keçirir, insanların bədəninə yadplanetli parazitləri yeridir. Xəlvətcə laboratoriyaya daxil olan Brok, eksperiment qurbanını xilas etməyə çalışan zaman təsadüfən özü simbiotla təmasa girir. Həmin andan onun qulağına qəribə səslər gəlir, onun orqanizmində qeyri-adi dəyişikliklər baş verir. Yadplanetli ilə “dil tapan” Brok, bir müddətdən sonra ona nəsib olmuş supergücdən yararlanaraq şəhərdəki kriminal dairələrə, qatillərə, oğrulara, manyaklara, meydan oxuyur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Nadav Qedj

**Nadav Qedj** (; ) — İsrail müğənnisi. O, İsraili 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı
Nadav Qedj 2 noyabr 1998-ci ildə Fransanın paytaxtı Paris şəhərində yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O İsrailin Netanya şəhərində yaşayır. 2016-cı ildə İsraildə hərbi xidmətə yollanmışdır.

## Musiqi karyerası

### 2015–2016: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2015-ci ildə Nadav Qedj İsrailin IBA telekanalının Avroviziya üçün təşkil etdiyi *HaKokhav HaBa 2017* adlı milli seçim turunda iştirak etmişdir. Uzun sürən seçim turlarında Nadav Rihanna, Stivi Uander, Beyonce, Castin Timberleyk və Bruno Marsdan mahnılar ifa etmişdir. Nəticədə yarışmada qalib gələrək, ifaçı İsraili Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır. Nadavın Avroviziya səhnəsində ifa edəcəyi mahnı olan "Golden Boy" ilk dəfə 12 mart tarixində dinləyicilərə təqdim olunmuşdur. Mahnıda İsrailin milli musiqi ritmlərindən də istifadə olunmuşdur və bu ölkənin Avroviziya tarixindəki ilk bütövlüklə ingilis dilində səslənən mahnısı olmuşdur.

Uzun məşqlərdən sonra Nadav müsabiqənin 21 may tarixində baş tutan ikinci yarımfinal mərhələsində 9-cu səhnə almışdır. Nəticədə o 151 xalla 3-cü yeri tutaraq, İsraili dörd illik aradan sonra Avroviziya finalına yüksəldə bilmişdir. Finalda mahnısını bir daha ifa edən müğənni ümumi nəticədə 97 xalla 9-cu yeri tutmuşdur.

Avroviziyadan sonra Nadav Qedjin Koka-Kola üçün yazılmış "Summer Together" mahnısı təqdim olunmuşdur. Daha sonra ifaçının 2015-ci ilin sonlarında "Good Vibes" və "Jump" sinqlları təqdim olunmuşdur. 2016-cı il ərzində Nadavın "Make You Mine" və "Hold the City" sinqlları və eyni zamanda öz adını verdiyi debüt albomu işıq üzü görmüşdür.

## Diskoqrafiya

### Albomlar

### Sinqllar

## İstinadlar
Golden Boy (Nadav Qedj mahnısı)

**Golden Boy** () — İsrailin 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Nadav Qedj "Golden Boy" mahnısı ilə İsraili Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. İsrailin milli musiqi ritmlərinin də istifadə olunduğu mahnı İsrailli bəstəkar Doron Medali tərəfindən yazılmışdır. Mahnı ilk dəfə 2017-ci ilin 12 mart tarixində dinləyicilərə təqdim edilmişdir.

Yunanıstan müğənnisi Eleni Fureyra mahnının "Sto theo me paei" adlı yunan dilində səslənən versiyasını ifa etmişdir.

## İstinadlar
Sintetik hürmə

**Sintetik hürmə**

İnsan səsini sintez edən cihazlar çoxdan məlumdur. Məsələn, telefon vasitəsilə "danışan saatlarda" saatı məhz sintezator səsləndirir. Hal-hazırda isə Böyük Britaniyanın Şeffil universitetindən olan Rojer Mur it səsinin sintezatorunu yaratmışdır. Bu cihazda heyvanın ağ ciyərləri, boğazı və səs telləri proqramlı şəkildə modelləşdirilmişdir. Belə ki, itin ölçülərindən və əhvalı-ruhiyyəsindən (həyəcanlı, şən və ya ac olmasından) asılı olaraq səslər dəyişir. Cihaz yeni it - robotlar modellərində tətbiq olunacaqdır. R.Mur hesab edir ki, onun cihazı hər-hansı bir məməlinin səsini də oxşada bilər.
## İstinadlar
«Наука и жизнь» 2017, № 11, səh.25
Simane tayfası

Simane tayfası — Boliviyanın savannalarında yaşayan və dünyada ən sağlam ürək-damar sisteminə malik xalq kimi tanınan etnik qrup.

## Populyasiya
Simane tayfasında yüksək təbii artım tempi ilə 3%-lik artım göstəricisinə sahibdir və tayfası təqribi yarısının yaşı 15-ın altındadır.

## Sağlamlıq səviyyəsi
Müayinəsi aparılmış yaşı 40-94 olan 705 simane hindusunun 90%-nin damarlarında xolesterin qalıqları aşkar olunmamış, ürək-damar sistemi xəstəliklərinin riski yalnız yaşı 75-dən yuxarı olan əhalinin 8%-də qeydə alınmışdır. Tayfa nümayəndələrində hipertoniya, sürətləndirilmiş nəbz, qanda şəkərin və xolesterinin yüksək miqdarı çox az halda müşahidə olunur.

9-13 min nümayəndədən ibarət tayfanın əhalisi 80-85 xırda kəndlərdə yerləşmişdir. Simane tayfası əhalisinin ürək-damar sisteminin yaxşı vəziyyətdə olması, tədqiqatçıların fikrincə, onların yaşam tərzi və qidalanmaları ilə bağlıdır. Burada kişilər gündə 6-7 saat, qadınlar isə 4-6 saat fiziki işlərlə - ovçuluq, balıq tutma, əkinçilik, qida məhsullarının toplanması - məşğul olurlar. Onların qidası mürəkkəb karbohidratlardan - düyü, plantan (bananların şirnisiz tərəvəz növü), qarğıdalı, qoz və meyvələrdən ibarətdir. Ət zülalları və yağlar rasionun 14-15%-ni təşkil edir. Tütündən istifadə etmirlər, arabir maniokadan pivə düzəldilib içilir.

## Qidalanma
Simane tayfasının qidalanmasında ovçuluq mühüm yer tutur. Onlar balıq, Braziliya tapiri, maral və müxtəlif növ meymun ovlayır.

## Dil
Tarixləri boyu simanelər qonşuluqdakı başqa tayfalar (yurakare, trinitarios, takanas, reyesanos və başqaları) ilə zaman-zaman əlaqədə olsa da, əsasən qapalı cəmiyyət olduqlarından simane dilindəki leksik və qrammatik xüsusiyyətlərdə izolyasiya aydın seçilir, başqa dillər ilə oxşarlıq çox cüzi səviyyədədir. Sadəcə qonşuluqdakı mosetan tayfası ilə oxşarlıq müşahidə olunur. Tayfadakı insanların əksəriyyəti simane dilində ünsiyyət saxlayır və ikidilli təhsil siyasəti ilə birlikdə ispan dili də istifadə olunur.

## Mədəni irs
Mədəni irs nümunələri şifahi yolla nəsildən-nəslə ötürülür.

## İstinadlar
Jur

**Jur** (; ) — sulu yeməkdir. Polyakların və bolqarların milli yeməkləridir. Slavyan xalqlarının mətbəxinə bu yemək Vladimir Monomaxanın dövründə daxil olmuşdur. Əsas tərkibini yulaf unu təşkil edir.

## Hazırlanma qaydası

Bu yeməyi hazırlamaq üçün əsas ceja (suda həll olunmuş un) adlı məhlulu hazırlamaq lazımdır. Bunu hazırlamaq yarım və bir neçə sutka vaxt tələb olunur. Cejanı hazırlamaq üçün əsas yulaf unundan istifadə olunmalıdır. Bu unun üzərinə su əlavə edilir (150-250 qr una 1 litr) və isti yerdə saxlanılır.

Ceja hazır olduqdan sonra supun digər elementlərinin hazırlanmasına başlanılır. Yeməyin əsas prinsipi su ilə unu qatışdırıb alınan məhluldur. Bulyon süddən hazırlanır. Süddü isti odda qızdırılır üzərində kartof, kolbasa, xama, göbələk, kərə yağı, bitki yağı, çalınmış yumurta, köftə və s.əlavə olunur.

## Xarici keçid
* В. В. Похлёбкин Национальные кухни наших народов. М., 2004 

## Daxili keçid
* Kisel

## Ədəbiyyat
* Жур / Т. А. Агапкина // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 1999. — Т. 2: Д (Давать) — К (Крошки). — С. 227–228. — .
* Жур // *Похлёбкин В. В.* О кулинарии от А до Я: Словарь-справочник. — Мн.: Полымя, 1988. — С. 60. — .

## İstinad
SuRie

**Suzanna Mari Kork** () və ya səhnə adı ilə **SuRie** — Britaniya müğənnisi və bəstəkarı. O, "Storm" mahnısı ilə Böyük Britaniyanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyat və karyerası
SuRie Londonda yerləşən Kraliyyət Musiqi Akademiyasında təhsil almışdır. Piano və qoboyda ifa edə bilir. O, peşəkar səviyyədə vokal dərsləri almış və 12 yaşından mahnı yazmağa başlamışdır. O, hal-hazırda Mountview Teatr İncəsənəti Akademiyasında müəllimə kimi fəaliyyət göstərir.

SuRie kiçik yaşlarında Uels şahzadəsi Çarlzın qarşısında çıxış etmişdir. O, həm də Vill Yanq və Coldplay qrupunun solisti Kris Martinin dəstək vokalçısı olmuşdur.

## Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
SuRie BBC telekanalının Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iştirak etmiş və ifa etdiyi "Storm" mahnısı ilə yarışmada qalib gələrək, Böyük Britaniyanı Avroviziya 2018-də təmsil etmək hüququnu qazanmışdır.

SuRie daha öncə 2015-ci ildə Belçika təmsilçisi Loik Notteni və 2017-ci ildə isə yenə də Belçikanı müsabiqədə təmsil edən Blanşı səhnədə dəstək vokalçı olaraq müşayiət etmişdir.

Böyük Britaniya Böyük Beşlik ölkələrindən biri olduğu üçün SuRie 12 may tarixində keçirilən Avroviziya finalından mübarizəyə qoşulmuşdur. Nəticədə ifaçı 26 ölkə təmsilçisinin yarışdığı final şousunda 48 xal toplayaraq, 24-cü yerdə qərarlaşmışdır.

Finalda SuRie səhnədə çıxış etdiyi zaman "Dr. Activist" ləqəbi ilə tanınan siyasi fəal səhnəyə qalxaraq, ifaçının mikrofonunu əlindən almış və "Böyük Britaniya mətbuat nasistləri, biz azadlıq tələb edirik!" deyə bağırmışdır. Təhlükəsizlik əməkdaşlarının müdaxiləsindən sonra ifaçı çıxışını başa vurmuşdur. Hadisənin ardınca Avropa Yayım İttifaqı Böyük Britaniya təmsilçisinə bir daha səhnə almaq fürsəti tanısa da, SuRie imtina etmişdir.

## Diskoqrafiya
### Albomlar

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Storm (SuRie mahnısı)

**Storm** () — Böyük Britaniyanın 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

SuRie "Storm" mahnısı ilə Böyük Britaniyanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən Avroviziya 2018-də təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Mahnı Britaniyalı bəstəkarlar Nikol Bler, Qil Lyuis və Şon Harqrivs tərəfindən yazılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Soyuq borş

**Soyuqcu**  (pol. *Chłodnik*, bolq. *Халаднік*), həmçinin **soyuq borş** (Lit. *Šaltibarščiai*, Latviya *Aukstā zupa*) — Şərqi Avropa xalqlarının mətbəxinin milli yeməyi: Belorus, Litva, Latviya, Ukrayna və Polşa. Rusiya mətbəxində bu supun adı şəkər çuğunduru adlanır.

Kvas üzərində bişmiş həmçinin ətlə bişmiş soyuq borş fərqli olur. Əsas bu yeməyi qatıqla hazırlayırlar (qatığı südlə də əvəz etmək olar). Qatıqdan əlavə borşa müxtəli tərəvəzlərdə qatılır (dilimlənmiş xiyar, soğan, şüyüd). Sonra yemeək soyudulur.

## Şəkillər
thumb|Шалтибарщай (литовский холодный борщ)

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Litvanın soyuq borşu
* Video resept

## Həmçinin bax
* Dovğa
* Borş
Kaldu Verde

**Kaldu Verde** ( kaɫduˈverd(ə) - yaşıl su) — portuqaliya mətbəxinin ən məşhur şorbadir.

## Hazırlanma qaydası

Yeməyin əsas tərkibini kartof, zeytun yağı, duz və iyaşıl portuqal kələmi təşkil edir. Zövqə uyğun olaraq sarımsaq və soğanda əlavə etmək olar. Bəzi reseptlərində isə ona ət qatıllar. Xüsusilə İtaliya-Amerika mətbəxində bud əti əlavə edilir. Bu yemək Latın Amerika respublikalarında əsas toy yeməyidir. Yeməyi hazılamaq üçün əvvəlcə kartof, duz, ispanaq və zeytun yağı əlavə edilir bütün bunlar odda qaynayan zaman sosiska və ya ət tökülür.

Portuqaliyada xüsusilə Braga bölgəsində toy və ziyafətlərdə xüsusilə bu yeməyi verirlər. Bu yemək xüsusilə Portuqaliyanın Minho əyalətində bişirilir.

Portuqal (orijinal) versiyada həmişə chouriço var.

## Yayıldığı regionlar

Portuqaliyalıların Şimali Amerika ölkələrinə miqrasiya etdikləri üçün bu yemək burada xüsusilə Nyu Cersi, Rod Aylend, Massaçudsets ştatlarında yayılmışdır.

## Həmçinin bax
* Portuqaliya mətbəxi

## İstinad
Ağa Murad təpəsi

**Ağa Murad təpəsi** — Yuxarı Yağlıvənd ilə Qacar kəndləri arasında yerləşən təpə.

## Toponimkası
Bu ərazi 160 metr hündürlüyü olan qaya və yüksəkliklərdən ibarətdir. Müsbət relyef formalarından olub, ətəyi ilə zirvəsi arasındakı nisbi hündürlüyü 200 metrədək olan yüksəkliyə təpə deyilir. Təpə coğrafi termini ilə əlaqədar Azərbaycan oronimiyasında 4000-dən çox coğrafi ad qeydə alınıb. Toponimin tərkibindəki Ağa Murad sözü şəxs adını bildirir. Deməli, Ağa Murad(bəzən bu sözü Ağamurad şəklində də yazirlar) təpəsi coğrafi adı antroponimik toponimdir.

## İstinadlar
Anderson Arroyo

**Anderson Arroyo Kordoba** (; 27 sentyabr 1999, Kibdo, Kolumbiya) — Liverpul klubundan icarə əsasında *Malyorka* klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Kolumbiya futbolçusu.

## Klub karyerası
Arroyo peşəkar karyerasına *Fortaleza Sipakira* klubunda başlamışdır. O, peşəkar karyerasında debütünü 19 noyabr 2015-ci ildə 16 yaşı olarkən B Primyerasında *Deportivo Pereyra* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, komandasının elitaya yüksəlməsində böyük pay sahibi olmuşdur. O, Mustanq Kubokunda debütünü 18 fevral 2016-cı ildə *Deportivo Kali* klubuna qarşı oyunda etmişdir.

2018-ci ilin fevral ayında Arroyo Liverpul klubu ilə müqavilə imzalamış və 18 aylığına *Malyorka* klubuna icarəyə verilmişdir.

## Milli karyerası
2015-ci ildə Arroyo Kolumbiyanın gənclərdən ibarət milli komandası ilə Paraqvayda keçirilən Cənubi Amerika Gənclər Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Arroyo Peru, Uruqvay, Argentina, Ekvador, Paraqvay, Venesuela və iki dəfə Braziliya milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.

2017-ci ildə Arroyo Kolumbiyanın gənclərdən ibarət milli komandası ilə Ekvadorun ev sahibliyi ilə keçirilən Cənubi Amerika Gənclər Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Arroyo Paraqvay, Çili, Argentina, Venesuela, Uruqvay, Ekvador və iki dəfə Braziliya milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Статистика на soccerway
Brauni

**Brauni** () — şokoladlı pirojna. Xarakterik qəhvəyi rəngdə ( — «qəhvəyi») olduğu üçün brauni adlandırılmışdır. Düzbucaqlı formada kəsilmiş şokolad piroqu olan brauni amerikan mətbəxinin ənənəvi yeməyidir.
## Tərkibi
* 4 yumurta
* 1 st şəkər tozu
* 150 qr. kərə yağı
* 150 qr. tünd şokolad
* 1 xörək qaş. kakao
* 1 paket vanil
* 1 paket qabartma tozu
* 4 xörək qaş. un
## Hazırlanması
Qaba yumurtaları qırın və şəkəri əlavə edib, əriyənə qədər çırpın. Kərəyağını və şokoladı buxar üsulu ilə əridin. Əriyən Şokolad-kərəyağı qarışığını da əlavə edin. Kakaosunu da qoyub qarışdırın. Ən son unu, vanili və qabartma tozunu əlavə edin. Hamısını qarışdırın. Soba qabına yağlı kağız sərin. Üzərinə qarışığı tökün. Yuyunmuş və çəyirdəyi çıxarılmış albalıları üzərinə düzün Əvvəldən isidilmiş 180 dərəcəlik sobada 15 dəqiqə qədər bişirin.

## Növləri
* *Fudgy brownies* 
* *Cakelike brownies*. 
* *Chewy brownies*. 
* *Blondies*.

## Xarici keçidlər
 
* Brauni | Kulinariya | Kayzen
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Şmidt adası

**Şmidt adası** — ada Şimal Torpağının qərtbində, Kara dənizi akvatoriyasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Ada arxipelaqın şimal-qərbində, Komsomoles adasınan 31&nbsp;km aralıda yerləşir. Arxipelaqın materikdən ən uzaqda yerləşən adasıdır. Yaxınlığında kiçik adalar belə yoxdur.

## Təsviri
Ada ovalvari formmaya malikdir. Bircə şimal hissəsində Zemlyannıy burnu yerləşir. Qərbdən şərqə 28,7&nbsp;km,  çimaldan cənubda isə 17,7&nbsp;km məsafədə uzanır. Sahəsi 420&nbsp;km²dir.

demək olar kmi, ərazisinin böyük hissəsini eyni adlı buzlaq örtür. adanın maksimal hündürlüyü 325 metrdir. Sahilləri demək olar ki, hamardır. Bircə Беşərq sahillərində hündürlüyü 27-36 metr olan sıldırımlar xaric. Cənub sahillərinə doğru kiçik axarlar axır. Zemlyanka burnundan şərqdə  elə də böyük olmayan göl vardır.

Arxiprelaqa daxil olan digər adalardan fərqli olaraq onun sahil xətdi dəyişilməz olaraq qalır.

Arxipelaqa daxil olan adalar arasında buzlaq örtüyü çox olanlar siyahısına daxildir. Ərazisinin demək olar ki, 100 %. buzla örtülüdür.

## Tarixi
Ada ilk dəfə 1930-cu ildə Otto Şmidt və Y. Vizenin «Qeorqi Sedov» gəmisində təşkil etdiyi ekspedisiya zamanı, Arxangelsk limanına qayıdarkən kəşf edilmişdir. Ada əfanəvi sovet qütb araşdırmaçısı Otto Şmidt şərəfinə adlandırılmışdır.
## İstinadlar
Pirojna

[thumb|right|200px|[Çiyələkli pirojna]]
**Pirojna** — şirin xəmirdən hazırlanan kiçik ölçülü, adətən də kremli olan şirniyyat məhsulu.

## Pirojnanın növləri
### Şokoladlı pirojna
#### Ərzaqlar
* 250 qram un
* 6 ədəd yumurta
* 130 qram şəkər
* 50 qram kakao tozu
* 200 qram qaymaq
* 100 qram şokolad
* 5 qram ovulmuş portağal qabığı
* 1 paket vanil
* 5 qram soda
#### Hazırlanması
Yumurtaların ağını 150 qram şəkərlə çalın. 
Üzərinə kakao, soda, un, portağal qabığı, vanil və 50 qram şəkərlə ovuşdurulmuş yumurta sarısı əlavə edib xəmir yoğurun. 
Xəmiri 3 hissəyə bölüb qoğal bişirin. Qaymağı qalan şəkərlə çalın.
Şokoladı sürtgəcdən keçirin. Qoğallara çalınmış qaymaq sürtün, sonra şokolad səpin. 
Məmulatı üçbucaq formasında doğrayıb 20 dəqiqə soyuq yerdə saxlayın. Nuş olsun!

### Portağal sufleli pirojna

#### Tərkibi
*biskvit üçün:*
* 3 yumurta
* 150 q şəkər tozu
* 150-200 q un 
*sufle üçün:*
* 20 q jelatin 
* 200-250 portağal şirəsi (4-5 portağalın)
* 500 ml 33-35%-li qaymaq 
* 150 q şəkər tozu 
#### Hazırlanması
Yumurtaları şəkər tozu ilə çalın.  Un əlavə edin, qarışdırın.  Sinini (20x30 sm) yağlayın, yaxud perqament döşəyin. Xəmiri tökün. 180 dərəcə qızdırılmış sobada 30-35 dəqiqə bişirin. Hazır biskvitə şərbət və ya şirə hopdura bilərsiniz.

### Ekler pirojnası

#### Ərzaqlar
* 1 st.un
* 120 qr marqarin
* 4 ədəd yumurta
* 1 st.su
* xörək duzu
* Şokolad sousu
#### Hazırlanması
Bir qaba su, marqarin və duz qoyulub qaynadılır. Sonra qazın altını daha zəif edərək un əlavə edilir və durmadan qarışdırılır. Kütlə halına gələndən sonra ocağın üstündən götürülür. Xəmirin 5 dəqiqə soyuması lazımdır ki, yumurtalar içində çırpılarkən bişməsin. Sonra yumurtalar əlavə edilərək qarışdırılır. Xəmirdən mətbəx şpritsinə doldurularaq yağlanmış sobanın listinə düzülür. Bu xəmirdən hazırlanmış eklerler əvvəlcə 200 dərəcədə 10 dəqiqə,sonra 180 dərəcədə yenə 10 dəqiqə bişirilir. Sonra eklerlerin üzəri, ya da içərisi zövqə görə şokalad sosu ilə bəzədilir.
## Qalereya

File:Pavlova postre.jpg
File:Runebergintorttu.jpg
File:Strawberry crape shortcake1.JPG
File:Oranjekoek.jpg
File:Mont Blanc Cake.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Tort
* Maffin
* Brauni
Ambar

**Ambar** — Kutaisi quberniyasının Raçin qəzasında (indi Qudauta rayonunda) kənd adı.

## Toponimkası
Gürcücə yazılışı Ambari. Yerli tələffüz forması Əmbərli.Azərbaycanın Ayrum mahalında (indiki Gədəbəy rayonunda) Ambar və indi Salyan rayonunda Abadkəndin qədim adı Ambar(Yurd Bazar Ambarçı) kənd adları ilə mənşəcə eynidir.Azərbaycanda bir dağ Ambardağ adlanır.XIX əsrin əvvəllərində kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. Həmin əsrin 70-ci illərində Borçalı qəzasının Trialeti kənd icmasına mənsub məntəqələrdən idi. XIX əsrdə Dağıstan əyalətinin Kürə nahiyəsində Ambartəpə,Azərbaycanda Zaqatala dairəsində Ambarçay (digər adı Qanlıqobu),Lənkəran qəzasında Amburdərə,Qars əyalətinin Ərdahan dairəsində Ampur toponimləri ilə mənaca eynidir. Ehtimal ki, Ambar tayfa adıdır.Çin Türküstanında Kaşqar şəhərinin bir hissəsi mənbələrdə Anbarçi adlanır. Orta əsrlərdə Fərat çayı üzərində Anbar mahal adı ilə əlaqələndirilə bilər. Bəzi tədqiqatçılara görə türk dillərində ambar, ampar"su anbarı","məhsuldar torpaq" və s.mənalardadır.

## Həmçinin bax
Kutaisi quberniyası

## Xarici keçid
femida.az

## İstinad
Sumbiarstaynur

**Sumbiarstaynur** və ya **Sumbiarsteynur** () — Farer adalarının ucqar cənub nöqtəsi. Kiçik qayalıqlardan ibarət arxipelqdır. Suvuroy adasının cənub qutaracağından 5–6&nbsp;km vənub-şərqdə yerləşir.

## Coğrafiya
Sumbiarstaynur qayası Farer adalarının ən cənub nöqtəsini təşkil edir. Bazalt təbəqədən təşkil olunmuşdur. Qaya 1885-ci ildə dənizə qərq olmuş adanın qalığıdır. bu qayalar arasdından güclü dəniz cərəyanları keçir.

* Sumbiarfles, Ən hündür nöqtəsi — 4 m
* Miðjufles, Ən hündür nöqtəsi — 4 m
* Bøllufles, Ən hündür nöqtəsi — 6 m
* Stórafles, Ən hündür nöqtəsi — 7 m
* Sumbiarsteinur, Ən hündür nöqtəsi — 11 m

## Tarix

Rəsmi məlumatlara görə Sumbiarstaynur adası arxipelaqın bu hissəsinin ən hündür hissəsi idi. Onun hündürlüyü 21 metr olmuşdur. ada uzaqdan rahibi xadırladırdı. Bu səbəbdən də bu çür adlandırılmışdır. Mühüm naviqasiya obyekti idi. Min il bu məqsədə xidmət etmişdir.

Ada ətrafında olan dayazlıqlarda olan axınlar o zamanki, dənizçilər üçün böyük çətinliklər törədirdi. 1673-ci ildə *Lukas Cekobson Debes* ada ətrafında olan cərəyanın coğrafi təsvirini vermişdir. O təkidlə burada kompasın düzgün istiqaməti göstərmədiyini bildirirdi.

1800-ci ldə isə *Ciirqen  Landt* cərəynın və adanın təsvirini yazıya almışdır.

28 may 1885-ci ildə Danimarka Dəniz işləri üzrə Naziri Министр Sumbiarstaynur adasının uçulduğunu bildirmişdir.
Hazırda təhlükəli rif suyun dibinə gömülmüşdür. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Disappearance of an Island
*
Hemipelagik çöküntülər

**Hemipelagik çöküntülər -** dərin dənizlərdə və okeanın orta dərinliklərində əmələ gəlir və qitə yamacının aşağı hissəsini və qitə ətəyini əhatə edir (Dietz and Holand, 1966); çöküntütoplanmanın üst sərhədi təxminən 2000*m* izobatı üzrə, alt sərhədi isə 4000–5000 *m* dərinlikdə, yəni karbonattoplanmanın "böhran" dərinliyindən keçir. Bu dərinliklərdən aşağıda plankton foraminifer qabıqları soyuq suda həll olunduğundan karbonat çöküntülər əmələ gəlmir, yuxarıda isə biogen mənşəli alevritli və qumlu karbonat fraksiyası zəngin olur.

## Həmçinin bax
* Dəniz
* Okean
* Qitə
* Karbonat çöküntüləri

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679
Haramı düzü

**Haramı düzü** — Füzuli rayonunu və Beyləqan rayonunun böyük bir sahəni əhatə edən ərazi.

## Toponimikası
Toponim 2 sözdən ibarətdir. Düz coğrafi termini mənfi relyef forması ifadə edir. Oronimiyada enişi, yoxuşu, təpəsi, çuxuru olmayan,ümumi fondan çox da kənara çıxmayan hamar relyef səthinə düz deyilir. 

Oronimin tərkibindəki haram sözü ərəbcə "qadağan edilmiş", "yasaq olunmuş", "toxunulmaz", "haram mala əl uzadan", "yolkəsən", "quldur", "qaçaq","soyğunçu" mənalarındadır. Ərazi vaxtilə bu düzlərdə məskən salmış qaçaq-quldurlara (Azərbaycanın bəzi zonalarında onlar haramı adlanır) görə belə adlandırılmışdır. Bəzi araşdırıcılar isə oronimin tərkibində olan haramı sözünü İran dillərindəki hor/har ("isti") komponenti ilə əlaqələndirir.Bu yerlər xüsusilə yay aylarında çox isti olur.

Şamaxı rayonu ərazisində, Udulu kəndinin cənub-qərbində Haramı dağı, Quba rayonu ərazisində Qudyal çayının sahilində yerləşən Haramtala dağı toponimləri də bu qəbildən olan coğrafi adlardandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* armenianvandalism.
Helenit

**Helenit** — mineral.

## Haqqında
Helenit — melilit qrupundan, Ca2Al[(Si,Al)2O7]. Ferrihelenitlə Ca2Fe3+[AlSiO7] tam qarışması mümkündür. Diorit, qabbrolarla kontaktda qatışıqları olan əhəngdaşları hesabına əmələ gəlir. Vezuvian, qrossulyar, larnit, sperritlə assosiasiyadır. Ca-la zəngin olan əsasi qələvi süxurlarda tapılır. Növ müxtəlifliyi: ferrihelenit.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Hav dərəsi

**Hav dərəsi**- Füzuli rayonunun Gecəgözlü kəndi ərazisində qeydə alınan oroqrafik obyektlərdən biri.
## Toponimikası
Dərə coğrafi termini mənfi relyef forması ifadə edir; si şəkilçisi mənsubuyyət bildirir. Hav termini ərəb və fars dillərində işlədilən həvadar sözünün təhrif olunmuş formasıdır. Həvadar sözü "tərəfdar", "Tərəf saxlayan", "kömək edən", "həvadar" anlamındadır. Yerli məlumata görə, XIX əsrdə Gecəgözlü kəndindən olan Cavanşir əsilli Hacı Qasım adlı varlı, xeyirxah bir insan tez-tez bu barədə yığışan adamlara havadar durar, əl tutar, kömək edərmiş. Sonralar elə həmin dərə də kənd camaatı arasında bununla əlaqədar olaraq qısaca Hav dərəsi adlandırılmışdır.
## Həmçinin bax
Füzuli rayonu
 
## Xarici keçid
armenianvandalism. 

## istinadlar