open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əlincə dağı

**Əlincə dağı** — Azərbaycanda yerləşən dağ zirvəsidir (hündürlüyü 1821,4 m). Naxçıvanın Culfa rayonu ərazisində, Əlincəçayın sağ sahilində və Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Aracı yüksəkliyindən (3071,6 m) cənub-qərbə ayrılan Dibəkli qolunun eyni istiqamətli Qırxlardağ şaxəsinin şərq yamacında zirvədir. Hündürlüyü 1810 m-dən 1821,4 m-ə qədər dəyişir. Dağın cənub-şərq yamacında Xanəgah kəndi var, dağın zirvəsində isə orta əsrlərə aid Əlincə qalası yerləşir.

Şimal-şərq istiqamətli Əlincəçay və Xanəgah-Dəmirlisu dərinlik qırılmaları və onların şaxələrinin nəzarət etdiyi intruziyalar qrupuna daxil olan və Üst Eosenin Priabon mərtəbəsinə aid Üst Paradaş yarımlay dəstəsinin çökmə süxurlarını yarıb çıxan diorit və kvarslı diorit-porfir tərkibə malik Alt Miosen yaşlı eyniadlı subvulkanik intruziyanın əmələ gətirdiyi ellipsvari sıldırım yamaclı yüksəklikdir. Çay yatağına nisbətən 380 m yüksəkdə qərar tutmuşdur və təkrarolunmaz sıldırımlı qayalıq landşaft əmələ gətirir. Dağ lakkolitlərdən ibarətdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin mərkəzində izlənilən eyniadlı antiklinalın maqmatık kütlə ilə yarılmış şimal-qərb periklinal hissəsində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Böyükdüz dağı
* Ağdaban
* Cuğağıl dağı
* Elti dağı

## İstinadlar
Ağin

**Ağin** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Ağin (Ani) rayonunda kənd.

## Tarixi

Gümrü şəhərindən 22–23&nbsp;km cənub-qərbdə, Arpaçayın üstündə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal
dəftəri»ndə Ağit kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Ağin formasında qeyd edilmişdir.

Toponim qədim türk dilində «uca, hündür, böyük» mənasında işlənən ağ sözü ilə qədim türk
dilində «daxma, koma, mağara» mənasında işlənən in sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 12.X.1961-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Ani qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kəndin köklü sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. XIX əsrin əvvəllərində azərbaycanlılar tarixi
torpaqlarından qovulmuş, 1829-30 - cu illərdə Türkiyənin Muş, Alaşkert, Basin vilayətlərindən, 1877-78-cı illərdə Qarsdan ermənilər köçürülüb burada yerləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Sovet repressiyası qurbanı olmuş azərbaycanlı hərbçilərin siyahısı

**Sovet represiyası qurbanı olmuş azərbaycanlı hərbiçilərin siyahısı**

## Siyahı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1920-1936)
* Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1937-1938)
* Azərbaycanda repressiya qurbanlarının siyahısı (1939-1954)
Bəzirxana (Şörəyel)

**Bəzirxana** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd.1590-cı ildən mə'lumdur Rayon mərkəzindən 11 km məsafədə, Arpaçayın yaxınlığında, Qırxbulaq kanalının yanında yerləşir.

## Toponimi
Toponim burada əkilən zəyərək bitkisindən çəkilən bitki yağı "bəzir" sözünə xana sözünün qoşulmasından əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. 1924-cü ildə adı dəyişdirilib Dzitankov qoyulmuşdur. Azərbaycan dilində keçmişdə *zəyərək* bitkisindən alınan və çiraqda yandırılan yağa bəzir deyilirdi. Bu yağ kətan yağı da adlanırdı. Bəzirxana "bəzir yağı istehsal olunan yer" mə'nasındadır. Məsələn, 1727-ci ilə aid mənbədə Sisyan nahiyəsinin Dulus, Pirnaqut, Dəstəgird və b. kəndlərində bəzirxanaların olduğu qeyd olunmuşdur Azərbaycanda Qax rayonunda Vəzirçal dağının, Tərtərçayın sol qolu Bəzirxana çayının, XIX əsrdə Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında Bəzirxana kəndinin adları ilə eynidir.

## Əhalisi
1878-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir

## İstinadlar
Qarabulaq (Şörəyel)

**Qarabulaq** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin(Ani) rayonunda kənd.

## Tarixi
Arpaçayın yaxınlığında yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Erməni, rus mənbələrində kəndin başqa bir adının Qazarabad olduğu qeyd edilir.

Kəndin adı kənddəki bulağın adından götürülmüşdür. «Keyfiyyətsiz, içməyə yararlı olmayan»
mənasını bildirən qara və bulaq sözlərindən əmələ gəlmişdir. Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb
toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 30.VI.1945-ci il kəndin adı dəyişdirilib İsahakyan (erməni yazıçısı
Avetik İsahakyanın familiyası) adlandırılmışdır.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qoşavəng

**Qoşavəng** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd.

## Tarixi
Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Rayon mərkəzindən 41 km məsafədə yerləşir.

## Toponim
Toponim Azərbaycan dilində "cüt, yanaşı" mənasını bildirən qoşa və "qala, istehkam, yaşayış yeri, "kilsə" mənasını bildirən vəng sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb toponimdir. Erm. SSR AS RH-nin 19.IV.1950-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Haykadzor qoyulmuşdur. 1950-ci ildə kənd ermənicə Haykadzor adlandırılmışdır. Kənd orada orta əsrlərdən mə'lum olan "Qoşavəng" kilsəsinin adındandır. Ani şəhərindən 4 km uzaqda yerləşən bu monastır X əsrdə tikilmişdir. Digər adı Horomos olmuşdurki, bu da erməni dilində bizanslara verilən Horom (əsli Urum) adındandır. Orta əsrlərdə Albaniyada Qoşavəng (XII və alban tarixçisi Mxitar Qoşun adından) kilsə adı ilə eynidir.

## Əhalisi
1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir

## İstinadlar
Daşqala

**Daşqala** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Ağin (Ani) rayonunda kənd.

## Tarixi

Rayon mərkəzindən 7&nbsp;km məsafədə yerləşir.

Toponim Azərbaycan dilində «qaya, dağ» mənasında işlənən daş sözü ilə «möhkəm müdafiə tikilisi, istehkam» mənasında işlənən qala sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.ll.1947-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Karaberd (Daşqala)
qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Dovşanqışlaq

**Dovşanqışlaq** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda
kənd.

## Tarixi
Arpaçayın yaxınlığında, rayon mərkəzindən 24&nbsp;km məsafədə yerləşir.

Zootoponimdir. Dovşan və qışlaq sözlərindən əmələ gəlmişdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 19.IV.1950-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Şirakavan (Şirakların
qəsəbəsi) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1828-ci ildən sonra İran və Türkiyədən köçürülən ermənilər bu kənddə yerləşdirilmişdir. Kəndin köklü sakinləri azərbaycanlılar mərhələ-mərhələ qovulmuşlar.

1918-20-cı illərdə azərbaycanlılar tam surətdə kənddən deportasiya olunmuşlar.

1926-cı ildə burada 1 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

## İstinadlar
Azərbaycanlı qadın yazıçıların siyahısı

## A
*Afaq Məsud (1957-ci ildə anadan olmuşdur) nasir, qısa yazıçı, dramaturq, publisist, tərcüməçi, 
*Ağabəyim ağa Cavanşir (1780-1832)  şair

## D
*Dilarə Əliyeva (1929-1991) filoloq, tərcüməçi, qadın hüquqları fəalı
*Səkinə Axundzadə (1865-1927) Azərbaycanın ilk qadın dramaturqu, nasir
*Sara Aşurbəyli (1906-2001) tarixçi, şərqşünas, elmi-populyar tarixi işləyir
*Ələviyyə Babayeva (1921-2014) uşaq yazıçısı, nasir, novella yazıçısı, tərcüməçi
*Mirvarid Dilbazi (1912-2001) şair, uşaq yazıçısı, tərcüməçi
*Mədinə Gülgün (1926-1991) Azərbaycan şairəsi, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi, 21 Azər hərəkatının iştirakçısı.
*Lalə Həsənova (1978-ci ildə anadan olmuşdur) fantast yazıçısı, novella yazıçısı
*Əzizə Cəfərzadə (1921-2003) filoloq, nasir, bioqraf, novella yazıçısı
*Nərmin Kamal (1981-ci ildə anadan olmuşdur), şair
*Heyran Xanım (1790-1848) şair
*Xurşidbanu Natəvan (1832-1897) şair, indi xalq mahnıları kimi istifadə olunan bir çox şeirlər
*Sevinc Nuruqızı (1964-ci ildə anadan olmuşdur) uşaq yazıçısı, dramaturq, jurnalist, tərcüməçi, yazıçı dərslik
*Qənirə Paşayeva (1975-ci ildə anadan olmuşdur) jurnalist, siyasətçi, xəbərlər
*Nigar Rəfibəyli (1913-1981) şair, nasir, tərcüməçi
*Güllü Yoloğlu (1963-ci ildə anadan olmuşdur) elmi-populyar yazıçı, etnoloq

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Yeniköy

**Yeniköy** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 60 km məsafədə, Arpaçayın sol sahilində yerləşir.

Toponim "təzə" mənasında işlənən yeni sözü ilə türk dilində kənd mənasında işlənən "köy"
sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir.

Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Kəndin adı dəyişdirilib Xarkov
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1897-ci ilədək kənddə azərbaycanlılar yaşamışdır. 1897-ci ildə xaricdən köçürülən 285 erməni bu kənddə yerləşdirilmiş, azərbaycanlılar qovulmuşdur. Həmin ildə (1897) kənddə cəmi 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

## İstinadlar
Suvanverdi

**Suvanverdi**, **Lusaxpyur** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Ağin (Ani) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 26&nbsp;km məsafədə, Arpaçayın yaxınlığında yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Sübhanverdi kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Suvanverdi formasında qeyd edilmişdir.

Toponim Sübhanverdi şəxs adı əsasında formalaşmışdır. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.ll.1947-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilərək Lusaxpyur qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Çırpılı

**Çırpılı** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 36 km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Çirpili kimi qeyd edilmişdir.

Toponim "quru budaq, kol qırıntısı" mənasında işlənən çırpı sözünə mənsubluq bildirən -lı şəkilçisinin artırılması yolu ilə əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.ll.1947-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Crapi, sonra Nerkin Crapi
qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Xalibovun binası

**Xalibovun binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində zirzəmidən ibarət olan bir mərtəbəli bina. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bunun haqqında № 301 qərar 18 noyabr 1992-ci ildə qəbul olunmuşdur.
Adres: Taqanroq ş, Qreçeskaya küçəsi, ev 58.

## Tarixi

Zirzəmiyə sahib bir mərtəbədən ibarət olan bina Taqanroq şəhəri Qreçeskaya 58 ünvanında yerləşir. Fasadında səkkiz pəncərə vardır. Bina 1857-ci ildə kollec katibi Artemiya Pavloviç Xalibovun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir.
Artemiya Pavloviç Xalibovun milliyyətcə erməni idi. Əslən isə Naxçıvan-na-Donu şəhərindəndir. Kifayət qədər imkanlı adam idi. Onun Naxçıvan-na-Donu şəhırindı belə evi vardı. Üstəlik şəhərdı xeyriyyəçi olaraq tanınırdı. 1865-ci ildə Taqanroq şəhər Nikolayevsk yetimlər evinin üzvü seçilmişdir. Xalibovun ölümündən sonra 1870-ci illərin sonu vərəsə olaraq evin mülkiyyət hüququ onun qızına keçmişdir. Bir müddət sonra o, tacir, şəhərin fəxri sakini Aleksandr Eqoroviç Xocaevə ərə getmişdir. ХХ əsrin əvvəllərinə qədər ailə evə sahib olmuşdur.

1925-ci ilə qədər binanın sahibi tanınmış komik aktyor Aleksandr Semenoviç Kuzmenko-Polonski və onun həyatb yoldaşı Mariya Pavlovna İvanova olmuşdur. 1925-ci ildə bina milliləşdirilmkşdir. Sovet hakimiyyəti illərində binada uşaq xəstəxanası fəaliyyət göstərirdi. Hazırda binada Taqanroq şəhəri mülkiyyətin idarə edilməsi komisiyyası yerləşir. Binanın yaxınlığında daş pilləkən vardır ki, oda bir başa dənizə enir.

## Arxitektura
Taqanroq şəhəri Qreçeskaya 58 ünvanında yerləşən bina XIX əsrin ortalarında inşa edilən binalara uyğundur. Bu dövrdə əsasən zirzəmili bir mərtəbəli və iki mərtəbəli binalar inşa edilirdi. Onların əsasən beş və ya səkkiz pəncərəsi olurdu.

Binanın layihəsi bu gündə qorunub saxlanılmışdır. Burada layihənin şəhər arxitektoru Muratov tərəfindən tədtiqlənməsi əks etdirilir.

Binanın fasadı klassizmə uyğundur. Binanın ilkin quruluşu indiyənə qədər olduğu kimi qorunub saxlanılmışdır.

## Ədəbiyyat
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

## Mənbə
* Откровения: моя история болезни

## İstinadlar
Taqanroq xəzinədarlıq binası

**Taqanroq xəzinədarlıq binası** — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində iki mərtəbədən ibarət olan bina. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bunun haqqında № 301 qərar 18 noyabr 1992-ci ildə qəbul olunmuşdur.
Adres: Taqanroq ş, Qreçeskaya küçəsi, ev 86.

## Tarixi
Taqanroq şəhəri Qreçeskaya küçəsində ev 86 ünvanında yerləşən bina 1830-cu ildə inşa edilmişdir. 1871-ci ildə binada Azov-Don Kommersiya bankı yerləşirdi.

Binanın ilk sahibi italiyalı dövlət qulluqçusu misiqiçi Ruoko olmuşdur. Onun evində adətən qastrolda olanartist və musiqiçilər qalırdılar.

1873–1875-ci illərdə binanın sahibi polkovnik Aleksandr Qavriloviç Remi olmuşdur. O, sonradan hətta general-mayor rütbəsinə qədər yüksələ bilmişdir. 1880-ci illərdə binanın sahibi şəhərin fəxri sakini Dmitri Kadoyanki olmuşdur. O, İvan Kandoysnkinin nəvəsi idi. İvan Kandoysnkiyə 1811-ci ildə I Aleksandr tərəfindən Taqanroqda 110 desyantin torpaq sahəsi olan ərazi bəxş edilmişdir.

1880-ci illərin sonları binanın sahibliyi Yakov Solomonoviç Polyankova keçmişdir. O, şəhərdə mesenat olaraq tanınırdı.

1898–1915 illərdə binada Dairə xəzinədarlığı yerləşirdi. в этом доме находилось Окружное казначейство. 1910-cu ildə binada kassalar fəaliyyət göstərmişdir. Kassaya rəhbərlik edən Yevgeni Pavloviç Prokofev binada ailəsi ilə birlikdə yaşayırdı.

Hazırda tikili yaşayış binası kimi istifadə edilir. Həyətində yerləşən tikilidə isə Texniki inventarlaşdırma bürosu yerləşir.

## Arxitektura
Bina neoklassizm stilində inşa edilmişdir. Əsas girişin üzərində kolonnalarla bəzədilmiş talvar vardır. Binanın ikinci mərtəbəsinin fasadı dekorativ elementlərlə bəzədilmişdir. Mərtəbələr mərtəbəlır arası karnizlərlə ayrılır. Binanın hazırda pəncərlərəri yenilənmişdir. Vaxtı ilə mövcud olan məhəccərlər sökülmüşdür. Parapetdə, mərkəzi hissədə gerb yerləşirdi. Metalik ajur kolonnalar taxtaları ilə əvəzlənmişdir.
Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir

## Ədəbiyyat
Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

## İstinadlar
Sovet xalqı

**Sovet xalqı** — SSRİ-də vətəndaş kimliyi, nəzəriyyəsi, insanların tarixi birliyi.

## Tarixi
"Sovet xalqı" termini ilk dəfə 1920-ci ildə SSRİ əhalisini özündə ehtiva edən anlayış kimi işlədilmişdir. Lakin həmin dövrdə elə də ciddi bir ideoloji məzmun kəsb eləməmişdir.

1961-ci ildə Sov.İKP-nin XXII qurultayında Nikita Xruşşov ilk dəfə olaraq sovet xalqını yeni tarixi birlik kimi xarakterizə edir. Lakin bu halda da sovet xalqı anlayışı sonradan gücləndirilmiş və ideologiyalaşdırılmış səviyyədə deyildi. Çünki insanların yeni tarixi birliyinin yaranması ideyasının başlıca dəlili bunlar hesab edilirdi:
*bir sosium olaraq onun SSRİ-nin simasında
**ümumi bir vətənin olması;
**ümumi iqtisadi bazası kimi sosialist təsərrüfatının olması;
**ümumi sosial-sinfi strukturunun olması;
**marksizm-leninizm kimi ümumi dünyagörüşünün olması;
**Kommunizm qurmaq kimi ümumi məqsədinin olması;
**mənəvi simasında və psixologiyasında ümumi cizgilərin olması.

1970-ci illərdən etibarən Sovet xalqının formalaşdırılmasının yeni mərhələsi başlayır. 1971-ci ildə bu tezis  Sov.İKP-nin XXIV qurultayında Leonid Brejnevin hesabat çıxışında səslənir; bir qədər sonra isə o SSRİ-nin 50 illik yubileyi ilə əlaqədar Sov.İKP MK–nın qərarında öz əksini tapır. Bundan sonra ideoloji don geyindirməklə "Sovet xalqı" termini partiya və dövlət orqanlarının gündəlik fəaliyyətinin əsas təbliğat istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir.

Nəhayət, 1977-ci ildə qəbul edilmiş SSRİ-nin yeni konstitusiyasının preambulasında belə bir müddəa ifadə olunmuşdur:

*"Sovet cəmiyyəti bütün millətlərin və xalqların yaxınlaşması əsasında insanların yeni tarixi birliyinin – sovet xalqının təşəkkül tapdığı yetkin sosialist münasibətləri cəmiyyətidir."*

Lakin belə bir ideya tarixin sınağından keçə bilmədi, SSRİ-nin dağılması ilə bu nəzəriyyə də sona çatdı.

9 dekabr 1998-ci ildə "İslam sivilizasiyası Qafqazda" mövzusuna həsr edilmiş beynəlxalq simpoziumdakı çıxışı zamanı Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev "Sovet xalqı" termini ilə bağlı belə demişdir:

*"Keçmişdə, sovet hakimiyyəti dövründə din qadağan edildiyinə görə kim müsəlmandır, kim xristiandır - hamısı bir idi, hamısı da sovet xalqı hesab olunurdu. Hətta xalqların adını da xırda-xırda aradan götürmək meylləri inkişaf edirdi. "Vahid sovet xalqı", "insanların yeni tarixi birliyi" kimi terminlər var idi."*

O, 6 fevral 2003-cü ildə TÜRKSOY Təşkilatının üzvü olan ölkələrin mədəniyyət nazirləri daimi şurasının XIX toplantısındakı çıxışı zamanı da belə demişdir:

*"...çünki onda sovet ideologiyası, bir də ümumi sovet xalqı vardı. Get-gedə millətlər əriyib gedirdi, olacaqdı ümumi sovet xalqı."*

## İstinadlar
Əli Əlimərdanlı

**Əli Əlimərdanlı** (24 oktyabr 1996-cı ildə Azərbaycanda anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Sumqayıt FK klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Azərbaycanlı futbolçu.

## Klub karyerası

### Sumqayıt
Əlimərdanlı Sumqayıt FK akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Əlimərdanlı əsas komanda ilə debütünü 18 oktyabr 2015-ci ildə etmişdir. O, 93-cü dəqiqədə İnter Bakı PİK klubu ilə qarşılaşmada Pərviz Fərcad-Azadı əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Sumqayıt Azərbaycan Premyer Liqası görüşündə İnter Bakı ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Azərbaycan Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Sumgayit profile  at PFL
Bəhlul Mustafazadə

**Bəhlul Mustafazadə** () — azərbaycanlı futbolçu. Ağdamın "Qarabağ" klubunun və Azərbaycan milli futbol komandasının müdafiəçisi.

## Erkən həyatı
Bəhlul Ələmdar oğlu Mustafazadə 27 fevral 1997-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. Əslən İmişli rayonundandır.

## Klub karyerası

### Qəbələ
Mustafazadə Qəbələ FK akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Mustafazadə 1 yanvar 2017-ci ildə Qəbələ FK klubundan Sumqayıt FK klubuna icarəyə verilmişdir.

### Sumqayıt
Mustafazadə öz peşəkar karyerasında debütünü Sumqayıt klubu ilə 9 fevral 2017-ci ildə etmişdir. O, Kəpəz PFK klubu ilə qarşılaşmada 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Həmin görüşdə Sumqayıt Azərbaycan Premyer Liqası görüşündə Kəpəzə 3–1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

### Sabah
2019-cu ildə B. Mustafazadə Sabah klubuna keçdi və klubla 3 illik müqavilə imzaladı. 2021-ci ildə "Sabah"dan BƏƏ-nin "Əl-Əyn" klubuna Azərbaycan üçün heç də az hesab edilməyən 500 min avroya (təxminən 930 min manat) keçid etdi. "Əl-Əyn" daha sonra bu keçiddən imtina etsə də, "Sabah" klubunun FİFA-ya şikayətindən sonra dünyanın ali futbol qurumu Azərbaycan təmsilçisinin şikayətini haqlı hesab etdi. Ərəblərin CAS-a müraciəti də onlar üçün müsbət nəticə vermədi. İdman Arbitraj məhkəməsi də Azərbaycan klubunun xeyrinə qərar verdi. Bu məsələyə 2023-cü ildə yekun vuruldu və "Sabah" nəinki onlara çatmalı olan 500 min avronu, həmçinin müəyyən qədər əlavə təzminat da əldə etdi.

## Karyera statistikası

### Klub

1 19 yaşlılar arasında UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Paqonatın binası

**Paqonatın binası** — Rostov vilayətinin Taqanroq şəhəri ərazisində ikimərtəbəli bina. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir (Qərar №301, 18 noyabr 1992). Ünvanı: Taqanroq şəhəri, Qreçeskaya küçəsi, ev 83.

## Tarixi
Poqonatın binası Taqanroq şəhərində 1850-ci illərdə yerli memar Makedonskinin layihəsi əsaslnda inşa edilmişdir. Binanın sahibəsi şəhər bələdiyyəsinin sədrinin həyat yoldaşı Varvara Paqonat (bəzi mənbələrdə soyadı *Paqanato*, *Poqonat*) olmuşdur.

1887-ci ildə şəhər duması Varvara Andreyevna Paqonatın vəsiyyətnaməsini təsdiqləmişdir. Binanın sahibəsi binanın şəhər xəstəxanası və ya yetim, kasıb uşaqlar üçün xeyriyyə binası kimi istifadə olunmasını vəsiyyət etmişdir. Onun digər göstərişi isə binanın fasadında bu binanın xeyriyyə məqsədləri üçün İvan və Varvara Paqonat tərəfindən ianə edildiyinin yazıldığı lövhənin vurulması idi.

Binada aparılan uyğunlaşmalardan sonra 1890-cı ildə burada ikinci dördsinifli qızlar uçilişi açılmışdır. Sonradan uçilişin adı "Petrovski" olaraq dəyişdirilmişdir. Şəhərdə ikinci "Petrovski" uçilişi vardı. İkinci uçiliş oğlanlar üçün nəzərdə tutulurdu. 1906-cı ildə burada Paqonat uçilişi açılır.

19 iyun 1908-ci ildə binada şəhər xeyriyyə cəmiyyəti fəaliyyət göstərirdi. Əsas fəaliyyət istiqaməti zəif və kasıb uşaqlar idi. Bu cəmiyyəti İ. Е. Platonov idarə edirdi. Onun köməkçisi isə O. F. Proxorov olmuşdur.

1910-cu ildə binada yeni uçiliş açılır. Uçiliş xeyriyyə cəmiyyətinə aid idi. 1918-ci ildə isə internat binası olur. Böyük Vətən müharibəsindən sonra binada qocalar və əlillər evi yerləşirdi. Hazırda isə burada 100 yerlik Psixonevroloji internat yerləşir.

## Arxitekturası
İki mərtəbədən ibarət olan bina 1850-ci illərdə inşa edilmişdir. Binanın fasadı müxtəlif dekor elementləri ilə işlənmişdir.

## Ədəbiyyat
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

## İstinadlar
Bakıdakı heykəllərin siyahısı

Bu siyahı Bakıdakı heykəllər barədə məlumatları əhatə edir. Siyahıya Azərbaycanın paytaxtı Bakının küçələrində və ya meydanlarında, parklarında və ya xiyabanlarında yerləşən müstəqil heykəltaraşlıq əsərləri daxildir, bura həmçinin dağılmış heykəllər (kursiv xətlə yazılıb) də əlavə olunub. Siyahıya plastikdən hazırlanan və digər obyektlərin elementləri kimi düzəldilən əsərlər daxil edilməyib məsələn, fəvvarələri bəzəyən yada binalarda quraşdırılmış fiqurlar və ya kompozisiyalar. Siyahıya dekorativ park heykəlləri (sənət əsəri əhəmiyyətli olmayan heykəllər) və Bakı şəhər qəbiristanlıqlarında yerləşən qəbirüstü abidələr əlavə olunmayıb. Siyahıda həmçinin heykəltaraşlıq əsərləri sayılmayan müxtəlif xatirə tikililəri və ya abidələr yoxdur məsələn, xatirə daşları və ya işarələr, memarlıq abidələri, eləcə də postamentdə quraşdırılan müxtəlif texnika.

## Görkəmli insanların heykəlləri

## Büstlər

## Barelyeflər

## Abidələr

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Bakının görməli yerlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
*  Heykəllər danışsa (pleylist) — Mədəniyyət TV
Tural Bayramlı

**Tural Bayramlı** () — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Keşlə FK klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən futbolçu.

## Klub karyerası

### Sumqayıt
Bayramlı karyerasına Sumqayıt FK akademiyasında başlamışdır. Daha sonra "Əlincə"nin 19 yaşlılardan ibarət komandasında çıxış edib. 2016–2017-ci illər mövsümündə Sumqayıt FK-a qayıdan Tural Bayramlı əsas komanda ilə debütünü 25 oktyabr 2016-cı ildə etmişdir. O, 71-ci dəqiqədə Qəbələ FK ilə qarşılaşmada Məhəmməd Qurbanovu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Sumqayıt Azərbaycan Premyer Liqası çərçivəsində Qəbələ ilə 2–2 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

2018-ci ildə Latviyanın "Dauqavpils" klubuna transfer olunan futbolçu, 2019–2020-ci illər mövsümünün əvvəlində "Keşlə"yə transfer olunur.

Azərbaycanın U-21 yığmasında 2019-cu ilin 6 iyun tarixində debüt edib. Lixteynşteyn millisi ilə matçın 79-cu dəqiqəsində Musa Qurbanlını əvəz edib.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Azərbaycan Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sumgayit profile  at PFL
E60 Avropa marşrutu

**E60 Avropa marşrutu** — Fransanın qərbi Brest şəhərindən Qırğızıstanın şərqi İrkeştam şəhərinə qədər uzanan Avropa marşrutu.

## Marşrut
*  Fransa
**  Brest 
**  Brest - Kemper - Nant 
**  Nant
**  Nant - Anje 
**  Anje - Tur 
**  Tur - Orlean
**  Orlean  - Kurtune
**  Kurtune - Oser - Bon
**  Bon
**  Bon - Bezanson - Myuluz
**  Myuluz - Sen-Lui (Yuxarı Reyn)
*  İsveçrə 
**  Bazel - Baden
**   Baden - Sürix
**   Sürix - Vintertur 
**  Vintertur - Sankt-Marqreten
**  Sankt-Marqreten
*  Avstriya
**  Xöxst - Bregents
**  Bregents - Feldkix - Bludents
**  Bludents - Landekk
**  Landekk - Insbruk - Vörgl  - Kufştayn
*  Almaniya
**  Kifersfelden - Rozenhaym 
**  Rozenhaym - Bad Rayxenxall  
*  Avstriya
**  Zalsburq  - Zattledt - Linz  - Altlengbax
**  Altlengbax - Vyana 
**  Vyana
**  Vyana - Brukk an der Layta - Nikkelsdorf
*  Macarıstan
**  Hegyeşalom - Moşonmadyarovar - Budapeşt
**  Budapeşt
**  Budapeşt - Uyhartyan 
**  Uyhartyan  - Albertirşa
**  Alberirşa - Solnok - Pyuşpökladan
**  Pyuşpökladan - Berettoyfalu - Artand
*  Rumıniya
**  Oradya  - Cluj-Napoka 
**  Cluj-Napoka - Turda  - Tırqu Mureş
**  Tırqu Mureş- Brașov
**  Brașov  - Ployești  - Buxarest
**  Buxarest 
**  Buxaresti  - Urziçeni
**  Urziçeni - Slobozia- Ovidiu - Konstansa
* Gəmi ilə daşıması
**  Qara Dəniz Rumıniya Konstansa - Gürcüstan Poti
*  Gürcüstan
**  Poti  - Senaki 
**  Senaki - Samtredia - Xaşuri
**  Xaşuri - Tblisi 
**  Tblisi - Rustavi
**  Rustavi - Tsiteli Khidi
*  Azərbaycan
**  Qırmızı Körpü - Qazax - Gəncə - Yevlax - Hacıqabul - Ələt - Bakı
* Gəmi ilə daşınması
**  Xəzər dənizi  Bakı -  Türkmenbaşı
* Türkmənistan
** <span style="color:white; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">M37</span> Türkmenbaşı - Balkanabad - Sərdar - Aşqabat - Tejen - Marı - Türkmənabad
* Özbəkistan
** <span style="color:white; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">M37</span> Olot - Buxara
** <span style="color:white; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">A380</span> Buxara - Qarşi - Guzor
** <span style="color:white; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">M39</span> Guzor - Sherobod - Termez
** <span style="color:white; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">M41</span> Termez (Əfqanıstan yaxınlığında)  - Denov
* Tacikistan
** <span style="color:white; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">M41</span> Tursunzoda - Düşənbə - Obi Garm
** <span style="color:white; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">A372</span> Obi Garm - Jirgatol
* Qırğızıstan
** <span style="color:white; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">A372</span> Karamık - Sarı Taş
** <span style="color:white; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">A371</span> Sary-Tash - Irkeştam
* Çin
**  Irkeştam
Azərbaycan–Mavriki münasibətləri

**Azərbaycan–Mavriki münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Mavriki Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1996-cı ilin iyul ayının 19-da qurulmuşdur.

## İstinadlar
General Kurnakovun evi

**General Kurnakovun evi** — Rostov vilayəti Novoçerkassk şəhəri ərazisində Atamanskaya küçəsi ev 28 yerləşən bina. Bina 1810-cu ildə inşa edilmişdir. Binanın adı bir çox tarixi sənədlərdə şəhərin görməli yerləri siyahısına daxil edilir. Bu binada tarixə baş vermiş mühün tarixi əhəmiyyətli hərbi hadisələr qeyd edilirdi.

## Tarixi
General Semyom Kurnakovun binası şəhərdə ilk inşa edilən binalardan biridir. Binanın inşası 1910-cu ilə təsadüf edir. Onun haqqında ilk məlumatlar 10 iyun 1812-ci ilə aiddir. Ancaq müasir tətqiqatçılar binanın şəhərdə ən yaxşı bina olması fikri ilə razılaşmırlar. Binanın sahibi Çerkassk şəhərində arxitektur tikililərin inşası ilə əlaqədar məsələlərə baxırdı. 1817-ci ildə binada əhəmiyyətli hadisə qeyd edilmişdir: İvan Matveeviçin oğlu Matvey İvanoviç Platov evlənmişdir. Gəlin ataman Stepan Daniloviç Efremovun nəvəsi idi. 1818-ci ildə general binasında I Aleksandrın şəhərə təşlif buyurması münasibətilə ball keçirilmişdir. Bir müddətdən sonra bina ataman Şeykinin mülkiyyətinə çevrilmişdir. Sonradan bina general binası olmaqdan çıxır. 1870-ci illərdə binada "Avropa" mehmanxanası yerləşir. 1930-cu ildə bina mehmanxana olmaqdan çıxarılmış və tələbə yataqxanasına çevrilmişdir. XXI əsrdən isə binada Cənubi-Rusiya Dövlət Texniki Univerditetinin tələbələri üçün yataqxana funsiyasını yerinə yetir.

## Təsviri
General Kurnakovun evi iki mərtəbədən ibarətdir. Üstəlik zirzəmiyə sahibdir. Eyvsn və kolsnnaları olduqca iridir. Hazırda binanın önündə Aleksandrovski bağı yerləşir. Binanın fasadında çoxlu sayda pencərə vardır.

## Həmçinin bax
* Kazak Jdanovun binası (Novoçerkassk)

## İstinadlar
Anipemza

**Anipemza** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd.

## Toponimi
Sonralar kənd ermənicə Temzaşen adlandırılmışdır. Zağa və Qızqülləsi də adlanmışdır. Anadolunun şərqində, erkən orta əsrlərdə mövcud olmuş Ani şəhər xarabalığının adındandır. Qeyd edilməlidir ki, Ani adlı iki qədim şəhər mə'lumdur. Şərqi Anadoluda (erməni mənbələrində Kamax) və Ərməniyədə Şirak düzündə е.ə.II əsrdə gəlmiş bulqarlar yaratmışlar. Xarabalıqları Arpaçayın kənarında qalmaqdadır. Paytakaran (Balasakan) əyalətində də bir şəhər Hani adlanırdı.Ani toponiminin mə'nası İndiyədək aydınlaşdırılmışdır. Lakin Orxon- Yenisey mənbələrində Altayda Ani adlı çay adının çəkilməsi toponimin türkmənşəli olduğunu göstərir.

## Əhalisi
1878-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir

## İstinadlar
Sovetski rayonu (Rostov-na-Donu)

**Sovetski rayonu** Rostov-na-Donu şəhəri ərazidə yerləşən, 1973-cü ildə təsis edilmiş rayon. 
## Tarixi
XX əsrin əllinci illərinin sonları 60-cı illərinin əxvvəllərində Rostov şəhərinin qərb hissəsində iki mərtəbəli yeni binalar meydana gəlir. Elə bu zaman burada doqquzuncu qayka zavodu zavodu inşa edilirdi. Bu zavod bu tip istehsala malik doqquzuncu zavod idi. Bu zaman şəhərdə ilk yaşayış binaları, mikrorayonlar meydana gəlir. Bunada salınan ilk mağaza «Novosyol» adlanırdı. İlk məktəb № 92 (riyaziyyat təmayüllü), ilk ticarət mərkəzi «Çeremuşki», ilk uşaq geyim kombinat «Oduvançik» adlanır.

Üç ildən qərb yaşayış massivi artıq peyk şəhəri xatırladırdı. Qısa müddət ərzində burada iki iqtisadi zona yaranmışdır:*Qərb* və *Şimal-Qərb*. Qeyri rəsmi olaraq qərb yaşayış massivini Sovets şəhəri adlandırırdılar. 1973-cü ildə Rostov-na-Donu şəhərinin yeddinci rayonuna çevrilmişdir.

2008-ci ildə Sovetsi rayonu sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır. İntekonun tikintisi ilə şəhər inkişaf etmişdir. 2008 - 2014 illər ərzində gerçəkləşdiriləcək layihəyə əsasən 370 min m² yaşayış sahəsi salınmalıdır. Hazırda 25 göydələn inşa edilmişdir ki, onlarda da ümumilikdə 10 min insan yaşayır. 
## Əhalisi
Burada qayka isteksal edən zavoddan əlavə süd zavodu, yol texnikası maşınlarının təmiri zavodu, Oktyabr inqilabıı adına kimya zavodu və xladokombinat № 3 vardır.

Burada «Qərb» ərzaq yükləri stansiyası vardır. Mslinovskaya küçəsində Rostov ərazisində ən böyük avtomagistral inşa edilmişdir. Yerlilər onu BAM adkandırırlar.

## İnfrastuktur
Rayonda 9 məktəb (№ 15, 37, 60, 61, 86, 87, 92, 95), 10 uşaq bağçası və bir kombinat, 2 ticarət kompleksi, «Universam» mağazası, riyaziyyat, mexanika və İ. İ Vorovis adına kompüter elmləri instutu, CFU kimyafakt, yüksək texnologiyalar, fizfakt və geofakt korpusu, 20 nömrəli vilayət və şəhər xəstəxanası, 7 nömrəli musiqi məktəbi yerləşir.

Bir müddət sonra burada «Pleven» kinoteatrı, uşaq xəstəxanası, stomotoloji poliklinika, texnikum № 5 və № ?, 9 məktəb (№ 73, 31, 58, 86, 87, 103, 112, 117, 119) inşa edilmişdir.

Le-Man küçəsi ilə Kommunist prospektinin kəsişməsində bir sıra idman və ticarət obyektləri yerləşir: tennis məktəbi, fitnes-mərkəzi, 2014-cü ildə açılmış «Ice Arena», «Qərb» ticarət mərkəzi.

## Fotoqalereya

Fayl:RND-Ice_Arena.jpg| «Ice Arena» kompleksi
Fayl:Mall jasmine.JPG| «Jasmin» ticarət mərkəzi


## İstinadlar

## Mənbə
* Советский район Ростова-на-Дону
Sergey Sokolov

* Sergey Sokolov (hərbçi) — hərbçi.
* Sergey Sokolov (futbolçu) — Azərbaycan və Rusiya futbolçusu.

## Həmçinin bax
* Sergey
* Sokolov
Kərim Vəliyev

**Kərim Tofiq oğlu Vəliyev** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-polkovniki; Azərbaycan Müdafiə nazirinin birinci müavini, Azərbaycan Ordusunun Baş Qərargah rəisi. Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin şəxsi heyət üzrə sabiq müavini — Şəxsi Heyət Baş İdarəsinin sabiq rəisi (2014–2021).

## Həyatı
Vəliyev Kərim Tofiq oğlu 9 fevral 1961-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub.

1982-ci ildə Bakı Ali Ümumqoşun Komandirlər Məktəbini fərqlənmə ilə bitirib.

1990–1994-cü illərdə Frunze adına Hərbi Akademiyada qiyabi təhsil alıb.

Ailəlidir, iki övladı var.

## Hərbi xidməti
1982–1990-cı illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələri tərkibində kursant taqım komandiri, tədris şöbə rəisinin köməkçisi, tədris şöbə rəisinin baş köməkçisi vəzifələrində xidmət edib.

1992-ci ildən Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində tədris şöbə rəisinin müavini, briqada komandiri, cəbhə komandanının müavini, Müdafiə nazirinin döyüş əməliyyatları üzrə müavini, ordu korpusu komandiri, Hərbi Elmi Mərkəzin rəisi, Müdafiənin Planlaşdırılmasının Hərbi Strategiyası İdarəsinin rəisi vəzifələrində xidmət edib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14.05.2014 tarixli Sərəncamı ilə Müdafiə nazirinin şəxsi heyət üzrə müavini — Şəxsi Heyət Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 iyul 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin birinci müavini — Azərbaycan Ordusunun Baş Qərargah rəisi vəzifəsinə təyin edilib.

## Təltifləri
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 01.01.1994-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni, 24.06.2005-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Vətən uğrunda" medalı, 25.06.2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı, 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Zəfər" ordeni, 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı, 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Ağdamın azad olunmasına görə" medalı və 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif olunub.

## Mənbə
* Müdafiə nazirinin birinci müavini — Azərbaycan Ordusunun Baş Qərargah rəisi

## İstinadlar
Qulaməli xan Ziyadoğlu-Qacar

**Qulaməli xan Qacar** — İrəvan xanı. 1783-cü il noyabrın 9-da Hüseynəli xan Qacar xəslələnərək vəfat etdi. Xanın vəsiyyətinə əsasən hakimiyyətə böyük oğlu, 15 yaşlı Qulaməli xan Qacar gəldi.

## Hakimiyyəti
Knyaz Baqrationun İrəvan xanlığında Qulaməli xanın oturması ilə razılaşmasını İrəvan zadəganları birmənalı qiymətləndirərək elə güman etdilər ki, bu işdə II İraklinin əli vardır. Odur ki, yeni xana o qədər də etibar etmirdilər. Qulaməli xan atasının dəfni ilə məşğul olarkən yerli əyanlardan Usmi bəy tərəfdarları ilə üsyan qaldıraraq İrəvan qalasını ələ keçirdilər. Lakin mərhum Hüseynəli xanın keçmiş tərəfdarlarının da köməyi ilə yatırıldı.

Qulaməli xanın səkkiz aylıq hakimiyyəti İrəvan xanlığının ən ziddiyyətli dövrlərindəndir. Onun hakimiyyəti dövründə xanlıqda öz mövqeyini möhkəmləndirmək üçün Osmanlı dövləti ilə Rusiya qüvvələri arasında gizli mübarizə gedirdi. Qulaməli xanın çox gənc və təcrübəsiz olmasından istifadə edən bu iki dövlət İrəvan hakimini öz tərəfinə çəkməyə çalışırdı. Əgər Hüseynəli xan hər iki tərəf arasında bitərəf mövqe tuturdusa, Qulaməli xanın dövründə İrəvan xanlığı Osmanlı dövləti ilə daha da yaxınlaşdı. Xanın cavan və təcrübəsiz olmasını nəzərə alan bəzi Osmanlı paşaları II İraklinin İrəvanı ələ keçirəcəyindən narahat olaraq onunla sıx əlaqə saxlayırdılar. Atasının ölümü ilə əlaqədar olaraq başsalığına gəlmiş Ahalsıq, Ərzurum, Qars və Bəyazid paşalıqlarının nümayəndələri fürsətdən istifadə edərək Qulaməli xanla danışıqlar aparırdılar.

Qulaməli xan Çıldır valisi Salman paşaya yazdığı məktubda osmanlılarla həmrəy olduğunu bildirərək, Azərbaycanda baş verən hadisələr barədə ona qiymətli məlumat göndərmişdi. Məktubdan görünür ki, sultan Qulaməli xanı öz tərəfinə çəkmək üçün onu bəylərbəyi vəzifəsi ilə təltif etmiş, eyni zamanda Osmanlı paşalarına zəruri vaxtlarda ona hərtərəfli yardım göstərmələri haqqında əmr verilmişdi. Osmanlılarla əlqələrin yaxınlaşması səbəbindən Qulaməli xan II irakli ilə bağlanmış sülhə əməl etmir və müqavilənin şərtlərinə əməl etmirdi.

İrəvan xanlığına təcavüzün elə də asan olmadığını başa düşən II İrakli öncə diplomatik vasitələrlə əl atır. Lakin bunun ciddi nəticə vermədiyini görən Rusiya və gürcü çarı digər vasitələrə əl atır. Belə ki, 1784-cü ilin yayında Qulaməli xana sui-qəsd təşkil olunur və xan qətlə yetirilir. Qars mühafizi Mustafa paşanın məlumatına görə, *"Yaranmış real təhlükə qarşısında İrəvan xanının Osmanlı dövləti ilə yaxınlaşması nəticəsində bölgədəki ruslar və onların müttəfiqi olan gürcü çarının hiylələri nəticəsində Qulaməli xan qətlə yetirildi".*

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
*
*
Məsih Paşa

**Məsih Paşa** (ö. 1501, İstanbul) — II Bəyazid dönəmində 1499 - 1501 tarixlərində ümumilikdə 2 il Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.

## Həyatı
Yunan əsilli olub Paleoloqlar sülaləsinə mənsubdur. Sonuncu Bizans imperatoru XI Konstantinin qardaşı oğludur. Anası isə Venesiyanın adlı-sanlı ailələrindən olan Kontarini ailəsinə mənsubdur. Böyük qardaşı Murad Paşa ilə İstanbulun fəthindən sonra əsir düşmüş və hər ikisi Sultan Mehmedin xidmətinə alınaraq sarayda böyüdülmüşdür.

Məsih Paşanın ilk vəzifələri haqqında ətraflı məlumat yoxdur. Kamalpaşazadəyə görə, Sultan Mehmedin son illərində vəzirliyə gətirilmişdir. Bu da böyük ehtimalla 1476-cı ilin sonu vəya 1477-ci ilin əvvəllərinə təsadüf edir. Çünki 26 noyabr 1477 və 1478 tarixli iki sənəddə Məsih Paşa ikinci vəzir olaraq qeyd olunur. 1480-ci ildə Rodos adasının fəth edilməsi ilə vəzifələndirilmiş, ancaq bu hücum uğursuz olduğu üçün vəzirlikdən alınıb Gəliboluya sürgün edilmişdir.

1482-ci ilin may ayında dövrün sədrəzəmi olan İshaq Paşanın vasitəsilə yenidən vəzir seçildi. Bu əsnada baş verən taxt dəyişikliyi və Cem Sultan məsələsi ilə bağlı Gədik Əhməd Paşa ilə birlikdə müzakirələrə qatıldı. Rodos elçiləri ilə şəxsən görüşdü (Sentyabr 1482). Buna görə də II Bəyazidin gözündə etibar qazandı. Buna görə də 1482-ci ilin noyabrında edam edilən Gədik Əhməd Paşanın yerinə ikinci vəzir oldu. İshaq Paşa 1482-ci ildə sədarətdən alınaraq Saloniki sancaqbəyi təyin edildi və Kamalpaşazadəyə görə, Məsih Paşa 1485-ci ilədək sədrəzəmlik vəzifəsində qaldı. Bu sədarəti dövründə II Bəyazidin 1484 tarixli Boğdan səfərinə qatıldı.

Ancaq bilinməyən səbəbə görə, 1485-ci ildə anidən vəzifədən alındı və Plovdiv hakimi təyin olundu. Səbəbi göstərilməsə də, bu vəziyyətin Cem Sultan məsələsi vəya o illərdə baş verən Osmanlı-Məmlük müharibəsi ilə bağlı olduğu ehtimal olunur. Paytaxta yazdığı məktubların nəticəsi olaraq 1487-ci ildə Kəfə sancaqbəyiliyinə gətirildi. Burada bir neçə siyasi hadisəyə adı qarışmış, eyni zamanda 1488 tarixli Kəfə gömrük dəfətrlərinə görə, kəndxudası vasitəsilə Azov qalasında kölə ticarəti ilə məşğul olmuşdur. II Bəyazidin kiçik oğlu Şahzadə Mehmedin 1489-cu ildə Kəfə sancaqbəyi seçilməsi ilə Məsih Paşa buradan alındı və İsparta sancaqbəyi seçildi.

Oğlu Əli bəy 28 iyun 1506-cı ildə Sultan Bəyazidin nəvəsi Fatma xanım Sultanla (Ayşə Sultanın qızı), nəvəsi Əhməd bəy isə1 həftə sonra Qəmərşah xanım Sultanla (Ayşə Sultanın qızı) nigahlandı.

## Mənbə
Azərbaycan–İslandiya münasibətləri

**Azərbaycan–İslandiya münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə İslandiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1998-ci ilin fevral ayının 27-də qurulmuşdur.

## İdman sahəsində əməkdaşlıq
### Futbol qarşılaşmaları

## İstinadlar
Azərbaycan–Tunis münasibətləri

**Azərbaycan–Tunis münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Tunis Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1998-ci ilin iyul ayının 1-də qurulmuşdur.

Azərbaycanla Tunis arasında əlaqələr beynəlxalq təşkilatlar, əsasən də BMT və İƏT çərçivəsində mövcuddur.

## İstinadlar
Azərbaycan–Myanma münasibətləri

**Azərbaycan–Myanma münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Myanma İttifaqı Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1999-cu ilin avqust ayının 3-də qurulmuşdur.

## İstinadlar
Azərbaycan–Surinam münasibətləri

**Azərbaycan–Surinam münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Surinam Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 2000-ci ilin fevral ayının 11-də qurulmuşdur.

## Viza rejimi
22.09.2025-ci ildə Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovla surinamlı həmkarı Melvin Bouva ilə Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasının 80-ci sessiyasının Yüksək Səviyyəli Həftəsi çərçivəsində keçirilən görüşdə “Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Surinam Respublikası Hökuməti arasında diplomatik və xidməti pasportlara malik şəxslərin viza tələbindən azad edilməsi haqqında Saziş” imzalanmışdır.

## İstinadlar
Azərbaycan–Sent-Vinsent və Qrenadin münasibətləri

**Azərbaycan–Sent-Vinsent və Qrenadin münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Sent-Vinsent və Qrenadin arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 2003-cü ilin may ayının 23-də qurulmuşdur.

## İstinadlar
Azərbaycan–Şərqi Timor münasibətləri

**Azərbaycan–Şərqi Timor münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Şərqi Timor Demokratik Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 2004-cü ilin aprel ayının 5-də qurulmuşdur.

## İstinadlar
Aqşin Quluzadə

**Aqşin İlham oğlu Quluzadə** (31 avqust 1998-ci ildə Azərbaycanda anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Keşlə FK klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar azərbaycanlı futbolçu.

## Klub karyerası

### Keşlə FK
Quluzadə Keşlə FK akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir.2006-cı idən İnter PİK də oynamağa başlamışdır. Quluzadə əsas komanda ilə debütünü 4 may 2016-cı ildə etmişdir. O, Qarabağ FK klubu ilə qarşılaşmada 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Həmin görüşdə İnter Azərbaycan Kuboku görüşündə Qarabağa 1-0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistiklkası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.  
2Azərbaycan Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Keşlə FK profile at PFL
Faytut Mauassa

**Krist-Emmanuel Faytut Mauassa** (6 iyul 1998-ci ildə anadan olub) — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Renn klubunda yarımmüdafiənin sol cinahında çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası

### Nansi
Mauassa Nansi akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Mauassa Liqa 2-də debütünü 3 avqust 2015-ci ildə Nansi klubu ilə *Tur* klubuna qarşı oyunda etmişdir.

### Renn
16 iyun 2017-ci ildə Mauassa *Nansi* klubundan ayrıldıqdan sonra Liqa 1 təmsilçilərindən olan Renn klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

## Milli karyerası
Mauassa Fransada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Konqo vətəndaşlarıdır. Mauassa hal-hazırda Fransanın U-19 gənclər yığmasında çıxış edir.

## Karyera statistikası

### Klub

## Uğurları

### Milli komanda
*UEFA Avropa U-17 Çempionatı: 2015
*UEFA Avropa U-19 Çempionatı: 2016

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*France profile  at FFF

## Həmçinin bax
Voroşilovski rayonu (Rostov-na-Donu)

**Voroşilovski rayonu** () Rostov-na-Donu şəhəri ərazidə yerləşən, 1985-ci ilin 28 avqustda təsis edilmiş rayon.

## Tarixi
Rayon təşkil edilərkən Oktyabrski, Proletarski və Pervomayski rayonu rayonlarından alınan torpaqlardan təşkil edilmişdir. Yeni rayonun cənub sərhədi Nansen küçəsi, qərbdən Poqodin, şimaldan isə "Aksay" kolxozu, Rostov vilayəti bəndi və Temernis kanalı ilə sərhədlənir.

Rayona daxil olan ərazilərin böyük əksəriyyəti Oktyabrski rayonundan alınmışdır. Bu zaman ərazi təqribən 120 min əhali üçün nəzərdə tutulurdu.

Pervomaysk rayonundan cəmi bir necə tikili, üstəlik Lenin küçəsində yerləşən 3 nömrəli məktəb belə rayon ərazisinə daxil edilmişdir. Şimal yaşayış massivi təqribən 70-ci illərdə salınmağa başlanılmışdır. Artıq 80-ci illərdə tikinti bumu özünün gur dönəmini yaşayırdı. Bu illərdə təkcə yaşayış binaları deyil həm də yol, xəstəxana, məktəb və uşaq bağçaları inşa edilmişdir.

## İqtisadiyyat
Bu gün Voroşilov rayonu demək olar ki, Rostov-na-Donu şəhərinin demək olar ki beşdə bir və ərazisinin 38&nbsp;km² təşkil edir. Burada 4 milyon m² təşkil edilir.
Nurada hazırda 625 kiçik şirkət və 80 iri şirkət fəaliyyət göstərir.

## Mədəniyyət
Voroşilov ərazisində üç hərbi kompleks, 4 idman məktəbi, bir Uşaq incəsənət məktəbi və iki regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekt yerləşir.
Rayon ərazisində 43 məktəbə qədər müəssisə və 500 dairə, seksiya formalaşmışdır. Ərazisində Şimal bazarı, Komarova bulvarı, Dostluq parkı yerləşir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ворошиловский район Ростова-на-Дону
Ramiz Tahirov

**Ramiz Firudin oğlu Tahirov** () — Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin sabiq müavini (2014–2024), Hərbi Hava Qüvvələrinin sabiq komandanı (2013–2024), general-leytenant (2014).

## Həyatı
Ramiz Firudin oğlu Tahirov 16 aprel 1966-cı ildə Rusiya SFSR-nin Orconikidze şəhərində (hazırkı Rusiya Federasiyasının Vladiqafqaz şəhəri) anadan olub. 1983-cü ildə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyi, 1988-ci ildə Kiyev Ali Hərbi Zenit-Raket Mühəndislər Məktəbini fərqlənmə diplomu ilə, 2006-cı ildə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

1988–1992-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələri tərkibində Sovet İttifaqı marşalı A. M. Vasilevski adına Quru Qoşunlarının Hava Hücumundan Müdafiə Akademiyasında və SSRİ Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Nümayəndəliyində xidmət edib.

Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edib.

1992–2002-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində xidmət edib. 2002–2013-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müdafiə məsələləri üzrə köməkçisinin müavini vəzifəsində işləyib.

2013-cü ilin oktyabr ayında Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Hava Qüvvələri komandanı təyin olunub.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 may 2014 tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin müavini — Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı vəzifəsinə təyin olunub.

Ramiz Tahirova 9 mart 2011-ci ildə general-mayor, 24 iyun 2014-cü ildə isə general-leytenant ali hərbi rütbələri verilib.

29 aprel 2024-cü ildə müdafiə nazirinin müavini — Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı vəzifəsindən azad edilərək hərbi geyim formasını daşımaq hüququ verilməklə həqiqi hərbi xidmətdən ehtiyata buraxılıb.

Ailəlidir, iki övladı var.

## Təltifləri
* "Zəfər" ordeni — 9 dekabr 2020
* "Qarabağ" ordeni — 7 noyabr 2023
* 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 24 iyun 2015
* 2 dəfə "Vətən uğrunda" medalı — 24 iyun 2005, 25 iyun 2018
* 2 dəfə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı — 21 iyun 2007, 19 aprel 2016
* "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı — 27 may 2019
* "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı — 24 iyun 2021
* "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı — 24 iyun 2021
* "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təhlükəsizliyini təmin edən orqanın 30 illiyi (1993–2023)" yubiley medalı — 23 avqust 2023

## İstinadlar
Pervomayski (Rostov-na-Donu)

**Pervomayski rayonu** () Rostov-na-Donu şəhəri ərazidə yerləşən, 1936-cı ilin 15 dekabrında təsis edilmiş rayon.

## İqtisadiyyat
Pervomayski rayonunda 1922 şirkət fəaliyyət göstərir. Bu şirkətlərdə ümumilikdə 58, 300 nəfər işləyir. Rayonun vizit kartı olaraq hesab edilir: kəndtəsərrüfatı maşınqayırması, aviasiya kompleksi, cihazqayırma. Rayonda olan şirkətlər "KZ Rostselmaş ", "Pribor", "Qranit", "Donavia", "Rostov mülki aviasiyası № 412", "Bizon", "Almaz".

### Nəqliyyat
Rayon ərazisində dəmir yolu vağzalı yerləşir. Bu əsasən "Selmaş" ilə əlaqəni təmin edir. Şimali Qafqaz ərazisində ən böyük uçuş-eniş zolağı burada qərarlaşır. Onun ümumi sahəsi 400 ha-dır. Hava limanı beynlxalq tələblərə tam cavab verir. Aerovoğzalın sahəsi 17 min m² təşkil edir. İstər yerli istərsə xarici reysləri qəbul imksnına malikdir.

### Ticarət
Rayonda 15 bazar, 4 mehmanxana, 714 mağaza yerləşir.

## Mədəniyyət
Rayonda ümumilikdə 50 təhsil mərkəzi vardır: 20 məktəb, 23 məktəbə qədərki təhsil ocağı, 2 universitet. Rayonun ən böyük istirahət məskəni olan Ostroski adına parkın sahəsi 200 000 m² təşkil edir. Rayonun ən böyük stadionu Olimp-2dir. Stadion ümumilikdə 15,8 min yerlikdir.

Üstəlik şəhər sakinlərinin istitahətini təmin etmək məqsədi ilə 53 ha ərazidə meşələrlə örtülmüş bölgədə süni su tutarı olan "Rostov dənizi" yerləşir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Первомайский район Ростова-на-Дону