open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gelati monastırı

**Gelati monastırı** — Gürcüstan ən mühüm orta əsr monastır. Kilsənin mərkəzi və mədəni həyat, Katolikosun iqamətgahı XVI əsr ikinci yarısından 1814-cü ilinə aiddir. YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir (1994).

## Tarixi
Monastır 1106-cı ildə IV Kral David tərəfindən təsis edilib və məzarı olmuşdur. Monastır 1125-ci ilə qədər inşa edilib və beş il ərzində bu, Zaqafqaziyada ən yaxşı olan mozaika ilə bəzədilmişdir. Həmin dövrdə monastır Yunanıstan qədim yunan fəlsəfəsinə maraq göstərən Gelati Akademiyasının kreslosu idi.

13-cü əsrdə müqəddəs Nikolay və müqəddəs Georgiya kilsələrinə eyni zamanda üç qatlı zəng daxil edildi. Divaryazısı 12–18-ci əsrlərdən etibarən Gürcüstan tarixinin müxtəlif dövrlərinə aiddir; Xüsusilə təpə başlarının portretləri diqqətəlayiqdir. Əvvəllər monastırda bir çox qiymətli nişan və tətbiqi sənət əşyası yerləşirdi; Sovet dövründə onları ələ keçirmiş və muzeylərə paylanmışdı.


Şəkil:Gelati Monastery 1.jpg|Gelati monastırı kompleksi
Şəkil:Gelati Monastery 2.jpg|Gelati monastırı
Şəkil:Gelati Monastery 4.jpg|Gelati monastırı. Kutaisi tərəfindən görünüşü
Şəkil:2014 Imeretia, Gelati, Monastyr Gelati (02).jpg|Müqəddəs Georgiya kilsəsi
Şəkil:2014 Imeretia, Gelati, Monastyr Gelati (10).jpg|Müqəddəs Nikolay kilsəsi
Şəkil:2014 Imeretia, Gelati, Monastyr Gelati (08).jpg|
Şəkil:2014 Imeretia, Gelati, Monastyr Gelati (19).jpg|
Şəkil:2014 Imeretia, Gelati, Monastyr Gelati (07).jpg|Kİlsədə portal
Şəkil:2014 Imeretia, Gelati, Monastyr Gelati (34).jpg|Kilsənin freskaları
Şəkil:2014 Imeretia, Gelati, Monastyr Gelati (44).jpg|Kilsənin freskaları


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Monastırın təsviri
Eviyarvi

**Eviyarvi** — Finlandiyanın Cənubi Ostrobotniya bölgəsində yerləşən bələdiyyə. Sahəsi 390 71&nbsp;km²-dir və əhalisi 31 yanvar 2019-cu il tarixində siyahıyalınmasına əsasən 2477 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Municipality of Evijärvi – Official website
II İrakli meydanı (Tbilisi)

**II İrakli meydanı** () — Tbilisi tarixi rayonu Qədim şəhər yerləşən meydan. II İrakli, Çaxruxadze, Şavteli ilə kəsişir.

## Tarixi

Yuxarı (Zemo) meydan kimi adlandırılırdı. Çar Rostom öz iqametgahını buraya köçürdükdən sonra (XVII əsr), meydan Çarlı deyə adlandırıldı.

1801-ci ildə Gürcüstan Rusiya birləşməsi zamanı meydanda qubernator sarayları tikilməyə başlamışdır. XIX əsr dördüncü rübündən burada iyerarxların iqamətgahı yerləşirdi və meydan Ekzaşer adlandırıldı.

1956–1957-ci illərdə arxeoloji qazıntılar zamanı burada V əsrə aid qədim mədəni təbəqə tapmışdılar.

## Ədəbiyyat
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866
* გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965;
* ბერიძე თ., ქსე, ტ. 4, გვ. 181, თბ., 1979
* ენციკლოპედია "თბილისი". 2002

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
ერეკლე II-ის მოედანი
Berikaoba

**Berikaoba** () — improvizasiya əsasında yaradılan Gürcüstan Milli Maska Teatrı. Adı iki hissədən ibarətdir: *berika* — maska teatrının aktyoru və *-oba* — son şəkilçi, hərəkəti bildirir.

## Yaranması
Berikaobanın yaranması bolluq və dirçəliş pagan festivalı, tanrılar Kviria və Telef dini ilə əlaqələndirilir. Tarixi qədim dövrlərdən başlayıb.

## Tamaşalar

Teatrın tamaşaları imvrovizasiya olmasına baxmayaraq, hərəkətlər 17-ci əsrdən əvvəl formalaşmış yüzdən artıq ssenariyə əsaslanırdı. Onların xarakteri erotik eskizlərdən ictimai etiraz və cari siyasi satira qədər yayılmışdır.

Berikaoba ənənəvi maskaları bunlardır: bəy, gəlin, çarşı, hakim, həkim, pop, qab, keçi, ayı və s. başlanğıcda bütün rollar kişilər tərəfindən ifa edilmişdir, lakin sonradan qadınlar və yeniyetmələr cəlb olundular.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Timotesubani monastırı

**Timotesubani monastırı** (,  *timotesubani*) və ya rəsmi şəkildə **Timotesubani Məryəm Ananın ölümü monastırı** (,  *timotesubnis ğvtismshoblis saxelobis monasteri*) — Gürcüstan Respublikasının Samtsxe-Cavaxeti diyarındakı Borjomi vadisi üzərində yerləşən Timotesubani kəndində orta əsrlərə aid gürcü ortodoks monastır kompleksi.

## Tarixi
Kompleks XIXVIII əsrlər aralığında inşa edilmişir bir sıra tikilidən təşkil olunmuşdur. Bu kompleksə Məryəmin ölümü kilsəsi, orta əsrlər Gürcüstan tarixinin "Qızıl dövrü" zamanına kraliça Tamara ( 11841213) dövründə inşa edilən, komplekdəki ən böyük və ən əhəmiyyətli memarlıq abisədir. Müasir bir yazıda Gürcüstan zadəganı "Ahalsıxlı Şalva"nın kilsənin qoruyucusu olduğu yazılır.

Kilsənin içərisində yerləşən freskalar 1970-ci illərdə E. Privalova və həmkarları tərəfindən təmizlənmiş, üstündə tədqiqat işləri aparılmışdır. Dünya Abidələr Fondu və Semyuel Henri Kress Fondunun yardımıyla 2000-ci illərdə freskalar üzərində sürətli bir şəkildə bərpa və konservasiya işləri aparılmışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Kilsə günbəzli bir tikiliyə və çəhrayı daşdan hazırlanmış yunan xaçı planı dizaynına malikdir, şərqə doğru istiqamətləndirilmiş üç apsida çıxıntısı var. Kilsənin günbəzi sərbəst şəkildə və qurbangah çıxıntısına əsaslanır. Daha sonra iki  biri cənubə, digəri isə qərbə istiqamətləndirilmiş portal əlavə edilmişdir.

Kilsənin daxili ən gec 1220-ci illərdə freskalarla ekstensiv şəkildə bəzədilmişir. Timotesubanidəki rəsmlər ikonoqrafik proqramının canlılığı və mürəkkəbliliyinə görə diqqət çəkir.

## Qalereya

Tsimotismani, ancient Georgian church (A).jpg|Timotesubani monastırı. Qriqori Qaqarin. 1853-cü il.cü il.-
Prokudin-gorsky. timotisubani1.jpg|Sergey Prokudin-Qorski tərəfindən çəkilmiş fotoşəkil. 19091915.
Arch before the entrance to Timotis-Ubanskii (timotisubani) Monastery.jpg|Monastırın girişi. Sergey Prokudin-Qorski 19091915.
Timotesubani Monastery (6) (photo by Mamuka Chduneli).JPG|Kilsənin günbəzinin daxildən görünüşü.
ბორჯომი. ტიმოთესუბნის მონასტერი XII-XIII სს.jpg|Kilsənin xaricdən görünüşü.


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
Qudiaşvili meydanı

**Qudiaşvili meydanı** () — Tbilisi şəhərinin tarixi rayonu Sololaki yerləşən meydan. Meydan Lermontov, Beqlar Axospireli və Cibladze küçələri ilə kəsişir.

## Tarixi
Şahzadə Vaksuşti (1735) tərəfindən Tiflisin ön hissəsində göstərilmişdir, burada "Bezhan bağı" yerləşirdi. Müqəddəs Corc olan Muqninskaya Kilsəsinin yaxınlığında yerləşirdi. 1827-ci ildə Abbas-Abad fars qülləsinin başçısı İ. F. Paşkeviçin ələ keçirilməsi şərəfinə, meydan Abbas-Abad adlandırıldı.

Sovet dövründə (1923-cü ildən) Rusiyanın inqilabi Stepan Alaverdov şərəfinə Alaverdskaya meydanı adlandırmışdır.

Müasir ad 1988-ci ildə qəbul edilmiş, Lado Qudiaşvili (1886–1980) — məşhur gürcü rəssamı — adlandırılmışdır.

2015-ci ilin mart ayında Qudiaşvili Meydanının tarixi binalarının qorunması planının işlənməsinə başlanmışdır.

## Maraqlı faktlar
Qudiaşvili meydanı, eyni zamanda, sənətkar Niko Pirosmani sevdiyi Fransız aktrisa Marqarita de Sevrinin şərəfinə çiçəklərlə doldurduğu meydan olmuşdur. Alla Puqaçovanın "Milyon Roza" mahnısının mətninin əsasını təşkil edən bir əfsanədir.



## İstinadlar

## Ədəbiyyat
ენციკლოპედია "თბილისი". 2002

## Xarici keçidlər
Qudiaşvili meydanı
İndoneziyanın vitse-prezidenti

**İndoneziya Respublikasının vitse-prezidenti** () İndoneziya Respublikasının ardıcıllıq xəttində birincidir.

[thumb|right|180px|İndoneziyanın ilk vitse-prezidenti [Məhəmməd Hatta]]

## Tarixi
İndoneziya vitse-prezidentliyi Müstəqilliyə hazırlıq işləri üzrə Tədqiqat Komitəsi (BPUPK) tərəfindən 1945 Konstitusiyasının formalaşdırılması zamanı yaradılmışdır.İdarə ilk olaraq 18 avqust 1945-ci ildə Məhəmməd Hattanın səsləndirilməsi ilə seçildiyi zaman tam dolduruldu. Seçki İndoneziya Müstəqilliyi üzrə Hazırlıq Komitəsi (PPKI) tərəfindən aparıldı, çünki vitse-prezident seçkiləri üçün məsuliyyət daşıyan qurum Xalq Məşvərət Məclisi (MPR) hələ yaradılmamışdı. 16 oktyabr 1945-ci ildə Hatta Mərkəzi İndoneziya Milli Komitəsinə (KNIP) prezidentlə bərabər statusu daşıyan vitse-prezident fərmanını açıqladı. Bu fərmanın nəticəsi olaraq KNIP dövlət başçısı ilə hökumət başçısının rolunu 11 noyabr 1945-ci ildə ayırdı.Yeni bir konstitusiya hələ qurulmamış olsa da, İndoneziya de-fakto Parlament Demokratiyası idi.

## Vitse-prezidentlik
### İdarə üçün istismar tələbləri
**1945 Konstitusiyası**: Vitse-prezidentliyə namizəd İndoneziya mənşəli olmalıdır.

**Müvəqqəti Konstitusiya**: Vitse-prezidentliyə namizəd ən azı 30 yaşında bir İndoneziya vətəndaşı olmalıdır. O, arzuolunmaz hesab edilən və ya ləğv edilən seçkilərdə iştirak etmək hüququna malik olan biri ola bilməz. O, həmçinin özəl korporasiyalarla əlaqəli olmamalıdır.

**1945-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiya**: Vitse-prezident namizədi doğum günündən bəri İndoneziya vətəndaşı olmalıdır, başqa bir millətin vətəndaşı olmayıb, millətə xəyanət etməmişdir və fiziki və zehni olaraq vəzifələrini icra etməyə qadirdir. Tənzimlənən Konstitusiyada ayrıca, gələcək meyarların qanunla müəyyənləşdiriləcəyini bildirir. Vitse-prezidentin siyasi partiya və ya siyasi partiyalar koalisiyası tərəfindən irəli sürülməsi tələb olunur.

## Vitse-prezidentlərin siyahısı

* Məhəmməd Hatta (18 avqust 1945 – 1 dekabr 1956)
* Hamenqkubuvono IX (23 mart 1973 – 23 mart 1978)
* Adam Malik (23 mart 1978 – 11 mart 1983)
* Ömər Virahadikusuma (11 mart 1983 – 11 mart 1988)
* Sudharmono (11 mart 1988 – 11 mart 1993)
* Tri Sutrisno (11 mart 1993 – 11 mart 1998)
* Buharuddin Yusuf Habibi (11 mart 1998 – 21 may 1998)
* Meqavati Sukarnoputri (21 oktyabr 1999 – 23 iyul 2001)
* Həmzə Haz (26 iyul 2001 – 20 oktyabr 2004)
* Yusuf Kalla (20 oktyabr 2004 – 20 oktyabr 2009; birinci dövr)
* Boediono (20 oktyabr 2009 – 20 oktyabr 2014)
* Yusuf Kalla (20 oktyabr 2014 – 20 oktyabr 2019)
* Maaruf Amin (20 oktyabr 2019 – 20 oktyabr 2024)
* Qibran Rakabuminq Raka (20 oktyabr 2024 – hal-hazırda)

## Həmçinin bax
*İndoneziya prezidenti
*İndoneziyanın Birinci Xanımları

## İstinadlar

## Xarici linklər
* 1945 Konstitusiyası {id}
* Müvəqqəti Konstitusiya  {id}
* 1945 Konstitusiyasına düzəliş edildi {id}
Salam kədər

**"Salam, kədər!"** (fransızca: *"Bonjour tristesse"*) əsəri 1954-cü ildə Fransua Saqan (Françoise Sagan) tərəfindən yazılmışdır. Romanın başlığı Pol Elardın (Paul Éluard) *"Sağol, kədər/Salam, kədər"* misraları ilə başlayan şeirindən götürülmüşdür (şeirin adı: "À peine défigurée"). 1958-ci ildə Otto Preminger tərəfindən romana ingilis dilli film çəkilmişdir.

Bu romanı müəllif 18 yaşında olarkən yazmışdır və roman qısa müddət ərzində oxucular arasında böyük rəğbət hissi ilə qarşılanmışdır. Kitab 30-dan artıq dilə tərcümə olunmuş, 5 milyondan çox nüsxəsi satılmışdır. Əsərin baş qəhrəmanı Sesilya (Cécile) bütün gənclərin idoluna çevrilmişdir.

Le Monde qəzetinin 1999-cu ildə tərtib etdiyi *"XX əsrin 100 kitabı"* siyahısında bu əsərə də rast gəlmək mümkündür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)
Abbas Zəryab

**Abbas Zəryab** () — Azərbaycan əsilli tarixçi, tərcüməçi, ədəbiyyat professoru və İranoloq. O, bir neçə kitabın müəllifidir. Onun həmçinin Məhəmmədin həyatı və digər mövzular barədə İran ensiklopediyasında məqalələri nəşr edilmişdir. Bu ensiklopediyaya bəzən *İranika* da deyilir.

## Həyatı
Abbas Zəryab 1919-cu ilin 13 avqustunda Xoy şəhərində anadan olmuşdur.

### Təhsili
Orta məktəbə doğulduğu yerdə getmişdir. Orta məktəbdə istedadına görə seçilən Abbas Zəryab məktəbi bitirdikdən sonra Almaniyada ali təhsil almaq üçün təqaüd qazanmışdır. O, doktorantura təhsilini Mayns Universitetinin Tarix kafedrasında almışdır. Onun elmi işinin mövzusu Əmir Teymurun xələflərinin hakimiyyəti dövrü olmuşdur. O, bu dövrü Rarix-i-Kəbir Cəfəri əsəri əsasında tədqiq etmişdir.

Abbas Zəryab Azərbaycan, ərəb, fars dilləri ilə yanaşı alman, ingilis və fransız dillərini də bilirdi.

## Fəaliyyəti
O, İranda Konqres kitabxanasının və Tehran Universitetinin Ədəbiyya kafedrasının rəhbəri olmuşdur.

1962–1964-cü illərdə professor Valter Bruno Henninqin dəvəti ilə Berkli Kaliforniya Universitetində fars dilini və ədəbiyyatını tədris etmişdir. Onu universitetdə daimi olaraq saxlamaq istəsələr də, Abbas Zəryab vətənində yaşamaq istəməsinə görə geri dönmüş və Tehran Universitetində çalışmağa başlamışdır.

Onun yazılarına Franklin Leviz, Carlz Melvill, Maykl Vickens, Xuan Kol, Kamran Ekbal, Lutz Rixter-Bernburq, Jozef van Ess kimi tarixçilər tərəfindən istinadlar verilmişdir. Charles Melville,

## Əsərləri
**İran ensiklopediyasında dərc edilənlər:**

ĀḠĀJĪ BOḴĀRĪ

ĀḠĀJĪ

BOKAYR B. MĀHĀN

Chobanids

EDUCATION v. THE MADRASA IN SHI'ITE PERSIA

IRAQ — FROM THE MONGOLS TO THE SAFAVIDS

Bukayr B. Maham Marvazi

**Digərləri:**

Der Bericht über die Nachfolger Timurs aus dem Ta'rīḫ-i kabīr des Ğa'farī ibn Muḥammad al-Ḥusainī

Fakhr Razi und die Frage des Seins

Ein Wiederaufgefundnes Werk Abu Hayyan al-Tanhidis

Struggle of Religious sects in the Ilkhanid Court

**Farsca**

Abbas Zəryab farsca 100-dən çox məqalə nəşr etdirmişdir.

## Həmçinin bax
* İran azərbaycanlılarının siyahısı
* Cənubi Azərbaycan

## İstinadlar
Hüseyn Əjdərov

**Hüseyn Qədim oğlu Əjdərov** () — İqtisadçı alim, İqtisad elmləri namizədi (1970), Azərbaycanın Əməkdar iqtisadçısı.

## Həyatı
Əjdərov Hüseyn Qədim oğlu 1933-cü ilin mart ayının 15-də Gədəbəy rayonunun Poladlı sovetliyinin Kəlaman kəndində anadan olmuşdur. 1951-ci ildə M.Füzuli adına Böyük Qaramurad kənd orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1951-ci ildə Azərbaycan Dövlət Xalq Təsərrüfatı institutunun ticarətin-iqtisadiyyatı fakültəsinə daxil olmuşdur. 1956-cı ildə K.Marks adına Azərbaycan Dövlət Xalq Təsərrüfatı institutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra Azərbaycan Respublikası ticarət Nazirliyinin göndərişi ilə 26 Bakı komissarı adına rayonda (indiki Səbail rayonunda) iqtisadçı vəzifəsində çalışmışdır. 1958-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Komitəsi yanındakı Marksizim-Leninizm Universitetini bitrmişdir. 1961–1965-ci illərdə Moskva Dövlət Universitetinin Fəlsəfə fakultəsində təhsilini davam etdirir. 1965-cildə isə Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur. 1969-cu ildə "Dövlət ticarətinin maddi-texniki bazası və onun daha da inkişaf etdirilməsi yolları" barədə namizədlik dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edib, 1970-ci ildə SSRİ ali attestasiya komissiyasının qərarı ilə iqtisad elmləri namizədi alimlik elmi dərəcəsi almışdır.

1969-cu ildə Azərbaycan Respublikası dövlət plan komitəsinin nəzdində olan elmi tədqiqat iqtisadiyyat institutunda elmi işçi vəzifəsində çalışmış və şöbə rəisi vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. 1972-ci ildən 1984-cü ilə qədər SSRİ-nin Ticarət Nazirliyinin Ümumittifaq elmi tədqiqat institutunun Bakı filialında şöbə rəisi, direktor müavini və direktor vəzifələrində çalışmışdır.

1976-cı ildə SSRİ Nazirlər Kabinetinin ali attestasiya komisyasının qərarı ilə Əjdərov Hüseyn Qədim oğluna baş elmi işçi elmi rütbəsi verilmişdir. Əjdərov Hüseyn Qədim oğlu iqtisadiyyatın çox sahəli problemlərinə həsr olunmuş yüzə qədər elmi əsərin, 5-dən çox səmərələşdirici təklifin, 6 tədris və elmi metodik tövsiyənin, 4 monoqrafiyanın müəllifidir. Onun rəhbərliyi altında 200-ə qədər diplom işi, 6 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmişdir.

Türkmənistanda, Özbəkistanda, Ukraynada, Qazxıstanda, Gürcüstanda, Belarusiyada, Pribaltikada, Rusiyada, elmi konfranslarda məruzələrlə çıxış edərək Azərbaycanı ləyaqətlə təmsil etmişdir.

1983-cü ildə doktorluq dissertasiya işi müzakirə edilərək, elmi şuranın iclasından keçmişdir, lakin ağır xəstəliyi ilə əlaqədar işi tam başa çatdıra bilməmiş, 1984-cü ildə vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
İqtisadi sahədə göstərdiyi xidmətlərə görə əməkdar iqtisadçı fəxri adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Birtvisi

**Birtvisi** () — Gürcüstan Respubikasının Kvemo-Kartli diyarında orta əsrlərə aid dağıdılmış qala.

## Coğrafiyası
Partxtsi qalasının 67 kilometr şərqində yerləşir. Qalaya gedən yolun axırında kiçik bir giriş qapısı mövcuddur. Ölkənin indiki paytaxtı Tbilisi şəhərinin cənubundakı Algeti Milli Parkının bitdiyi yerdə yerləşən Tetri-Tskaro bələdiyyəsinin ərazisi daxilindədir.

Birtvisi əslində ərazisi  olan təbii qayalıqlardan ibarət bir qaladır. Regiondakı ən qabarıq və ən uzun qayanın təpəsindəki qayanın Şeupovari qülləsi divarlar və qüllələrlə qorunur. Su kəməri də daxil olmaqla müxtəlif aksesuarlar indiki dövrə gəlib-çatmışdır.

## Tarixi
Birtvisi yazılı mənbələrdə ilk vaxtlarında Tiflis şəhərindəki ərəb əmirinin mülkiyyəti olaraq verilir, fəqət 1038-ci ildə gürcü zadəganı IV Liparit və İvane Abazasdze tərəfindən alınır. "Ələ keçirilməz" adlanan Birtvisi qalası orta əsrlər dövründə bütün Algeti keçidini ələ keçirə biləcək, mötəbər birinə qonaqlı verir. Türk-monqol fatehi Teymurləng 1403-cü ildə Gürcüstana olan yürüşlərinin birinə qalanı önəmli ölçüdə ələ keçirir. Gürcüstan krallığının XV əsrdə bölünməsindən sonra Birtvisi Kartli krallığının sərhədləri daxilində qalır və şahzadə Barataşvilinin mülkü olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Laçın hadisələri (2015)

**Laçın hadisələri** (,  *Berdzoryan micadep*) və ya **Reyd-nəzarət** (,  *Reydayin stuqumner*) — 31 yanvar 2015-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu ərazisindəki GorusXankəndi magistrial yolunda mitinq üçün İrəvan şəhərindən Xankəndi şəhərinə gedən mülki şəxslərə silahlı hücum hadisəsi. Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası polisi "Rejimsiz 100-cü il" hərəkatının təxminən 150 üzvünə  Qarabağ müharibəsi veteranları Pavlik Manukyan və Jirayr Səfilyan, Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusu ehtiyat polkovniki Varujan Avetisyan, ASALA terror təşkilatının üzvü Aleksandr Yenikomşiyan, bəstəkar Vardan Akopyan, onların ailə üzvləri, başqa Ermənistan vətəndaşları və erməni diasporunun nümayəndələrinə hücum edir.

## İstinadlar
Xertvisi

**Xertvisi qalası** (,  *xertvisis tsixe*) — Gürcüstan Respublikasının Samtsxe-Cavaxeti diyarında qədim dövrlərə aid qala. Bu, Gürcüstandakı ən qədim qalalardan biridir və Gürcüstandakı feodal dövrü boyunca istifadə edilmişdir. Xertvisi qalası Gürcüstan tarixində əsrlər boyu əhəmiyyətli bir rola malik olmuşdur. Qala 24 oktyabr 2007-ci il tarixindən bəri YUNESKO Ümumdünya irsi siyahısındadır.

## Coğrafiyası
Xertvisi qalası Gürcüstan Respublikasının Samtsxe-Cavaxeti diyarında, qədim Mesxetiya vilayətində yerləşir. Qala Kür və Paravani çaylarının kəsişdiyi dar kanyondakı yüksək qayalıq təpənin üzərində yerləşir.

## Tərkibi
Qalanın daxilində tikilmiş bir neçə tikili mövcuddur. Qalanın daxilində bir kilsə, və bir neçə güclü qüllələr var. Qalanın su mənbəyi şimal-qərbindəki tuneldir.

## Tarixi
Qala ilk dəfə e.ə. II əsrdə inşa edilmişdir. Qalanın daxilində yerləşən kilsə 985-ci ildə, mövcud sədd isə 1354-cü ildə inşa edilmişdir. Xertvisi qalası bir əfsanəyə görə, Böyük İsgəndər tərəfindən məhv edilir.

Qala XXI əsrlərdə Mesxetiya vilayətinin inzibati-mərkəzi idi. Bu qala XII əsrdə qəsəbəyə çevrilir, ancaq XIII əsrdə monqollar tərəfindən məhv edilir və XV əsrdə qədər öz gücunu itirir. Qalanın nəzarəti XV əsrdə Mesxetiya vilayətinin hökmdar sülaləsi olan Cakeli xanədanı tərəfindən ələ alınır. Osmanlı imperiyası XIV əsrdə Gürcüstanın cənub bölgələrinə soxulur və o əraziləri ələ keçirir. Qlanın nəzarətiö nvbəti 300 ildə Osmanlı imperiyasının əlində qalır.

XIX əsrin axırlarında gürcü və rus orduları itirilmiş əraziləri Osmanlı imperiyasından geri alır, Xertvisi isə Rusiya və Gürcüstan qoşunlarının hərbi bazasına çevrilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*  — *www.tourism.gov.ge* saytında. 
*  — *www.tourism.gov.ge* saytında. 
*  — *www.iatt-online.org* saytında.
Çariça Tamar körpüsü

**Çariça Tamar körpüsü** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Körpü paytaxtın Saburtalo, Vake rayonlarını və onun mərkəzi hissəsini birləşdirir. Sovetlər dönəmində Tiflis şəhərinddə inşa edilən  ən böyük körpüdür.

## Yerləşir
Körpü Çariça Tamar prospektinin girəcəyində yerləşir (keçmiş Çelyuskinsev küçəsi)

Körpüdən yuxarı axar boyunca Qalaktion Tabidze, aşağı axar üzrə isə Baxuşti Baqrationi körpüləri yerləşir.

## Adı
İlk əvvəllər körpünün adı yerləşdiyi rayonun adına uyğun olaraq *Çelyuskinsev körpüsü* adlanırdı. Çağdaş adı isə ona 1989-cu ildə verilmişdir. Körpü gürcü Çariça Böyük Tamaranın şərəfinə adlandırılmışdır.

## Tarixi
Körpünün inşasına ehtiyac şəhərin bu hissəinin 1930-cu illərdə inşası ilə əlaqəli meydana gəlir. 1928-ci ildə körpünün inşası ilə əlaqəli müsabiqə elan edilir. Bu müsabiqədə mühəndis Kiriak Zavriv və Nikolay Slovinskinin layihəsi qalib gəlir. Körpünün dizaynı memar Nikolay Severov tərəfindən hazırlanmışdır. İnşaat işləri 1932-1935-ci illərtdə aparılmışdır.

2016-cı ildə körpünün incəsənət işıqlandırılması həyata keçirilmişdir.

## Konstruksiya
Körpü zəif dəmir-beton kəmərlərlə örtülmüş dörd aşırımdan ibarətdir. İki aşırım çayın yatağı üzərindən keçdiyi halda, yanlardaisə sahildə yerləşir.

Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü dörd zolaqlıdır.

## İstinadlar
Yetim Gürcü heykəli

**Yetim Gürcü heykəli** — Kür çayının sağ sahilində, Tbilisi tarixi rayonu Qədim şəhər yerləşir.

Yetim Gürcü (Efim Gürcü, orijinal adı Arutyün Qriqoryeviç Aqacanov; 1875—1940) — Gürcüstan xalqının müğənnisi və şairi, aşıq.

## Tarixi
1985-ci ildə əsası qoyulmuşdur, heykəltaraş isə Dmitri Mikatadze, memar — Şota Kavlaşvili.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Свириденко О. Н. Тбилиси за неделю. Путеводитель. — С. Петербург: Своё издательство, 2015. 174 с. ISBN 977-5-4386-0854-7

## Xarici keçidlər
* Yetim Gürcü heykəli
Konstantin Leselidze heykəli (Tbilisi)

**Konstantin Leselidze heykəli** () — Tbilisi tarixi rayonu Qədim şəhər yerləşir.. Sovet hərbi lideri general-polkovnik Konstantin Leselidze (1903—1944) xatirəsinə qurulmuşdu.

## Tarixi
1947-ci ildə Kote Abxazi küçəsi əsası qoyulmuşdur. Heykəltəraş — Yakov Nikoladze.

1990-cı ildə anti-sovet mitinqi zamanı komandirin büstü zədələnmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Konstantin Leselidze heykəli 
* Konstantin Leselidze heykəli
* Monument to the general K. Leselidze (Tbilisi, Georgia) / ლესელიძის ძეგლი, თბილისი
* კოტე აფხაზის ქუჩაზე მდებარე ბაღი 
* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* კონსტანტინე ლესელიძის ძეგლი
* Iverieli ფოტოები ციფრული ფოტომატიანე ეროვნული ფოტომატიანე
* Konstantin Leselidze heykəli
* იაკობ ნიკოლაძე — შემოქმედება; Iakob Nikoladse — Art " კონსტანტინე ლესელიძის ძეგლი — იაკობ ნიკოლაძე
Nəzir Əhmədov

**Nəzir Əhmədov** və ya **Nəzir Eltəkin** (; ) — şair, publisist, 1996-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Ali Sovetinin deputatı (1967–1971), Şəki şəhər İcra hakimiyyətinin başçısı (1993–1998), Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyat nazirinin müavini (1998 – 2001).
 

## Həyat və fəaliyyəti
Nəzir Əhmədov 1925-ci il dekabrın 27-də Azərbaycanın Şəki rayonunun Dağ Qaraqoyunlu kəndində Kəhriz obasında anadan olub. Kənd yeddiillik məktəbi bitirdikdən sonra Şəki pedaqoji məktəbinə qəbul olunmasına baxmayaraq 1942-ci ildə məktəbin 2-ci kursunda oxuyarkən könüllü olaraq hərbi xidmətə getmişdir. 1944–1946-cı illərdə Xarkov şəhərində hərbi kəşfiyyat məktəbində, eyni zamanda axşam orta məktəbində təhsil almış, 1946–1950-ci illərdə Sovet sərəhəd qoşunları hissəsində qulluq etmişdir. 1950–1955-ci illərdə Leninqrad Dövlət Universitetinin siyasi iqtisad fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirən publisist 1955–1957-ci illərdə Leninqrad Vilayət Partiya komitəsində təlimatçı, bölmə müdiri, 1954–1974-cü illərdə Zaqatala rayon komitəsinin birinci katibi, 1967–1971-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin təbiəti mühafizə daimi komissiyasının sədri, 1974–1975-ci illərdə Abşeron rayon komitəsinin birinci katibi, 1975–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Plan Komitəsinin elmi-tədqiqat institutunda baş elmi işçi və şöbə müdiri, 1993–1998-ci illərdə Şəki şəhər İcra hakimiyyətinin başçısı, 1998–2002-ci illərdə isə Azərbaycan iqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifələrini icra etmişdir. 1991–1993-cü illərdə Şəki, Balakən və digər bölgələrdə milli azadlıq hərəkatında fəal iştirak etmişdir. 1965–1970-ci illərdə Çexoslovakiya, Kuba, Amerika, Macarıstan və Rumıniya ölkələrinə rəsmi nümayəndə heyəti tərkibində xarici səfərlərdə olan şair, eyni zamanda 1966–1974-cü illərdə Azərbaycan KP MK-nın üzvü seçilmiş, 1967–1971-ci illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

## Kitabları
* "*Desələr xatırlayın*" (1955);
* "*İzim qala*" (1995);
* "*Sarı Laçın*" (1996);
* "*Ömür körpüsü*" (1998);
* "*İsmipünhan sorağında*" (poema) (1998);
* "*Qaçaq Abbas*" (poema) (2001);
* "*Ömrün son baharı*" (şeirlər və poemalar) (2006)

## Mükafatları
1966-cı ildə "*Qırmızı Əmək Bayrağı*" ordeni, 1968-ci ildə "*Lenin ordeni*", 1969-cu ildə "*Şərəf nişanı*" ordeni, 1967–1970-ci illərdə SSRİ XTNS-nin 2 qızıl medalına və birinci dərəcəli diplomlarına, əlavə 15 medalla da təltif olunmuşdu.

## Mənbə
* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: "Nurlar", 2011.
Paracanov heykəli (Tbilisi)

**Paracanov heykəli** — Tbilisidə yerləşən sovet rejissoru, əslən Tbilisili, Sergey Paracanov (1924-1990) xatirəsinə qoyulmuşdur. Qədim şəhərin Pambıq sıraları küçəsində yerləşir. Şəhərin cazibədar yerlərindən biri hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Paracanov heykəli
* Parajanov statue
* Monument to the Sergey Parajanov (Tbilisi, Georgia) / სერგეი ფარაჯანოვის ძეგლი
Kariyoki

**Kariyoki** — Finlandiyanın Cənubi Ostrobotniya bölgəsində yerləşən bələdiyyə. Sahəsi 185 77&nbsp;km²-dir və əhalisi 31 yanvar 2019-cu il tarixində siyahıyalınmasına əsasən 1276 nəfər təşkil edir. Əhalinin sıxlığı 0.78/km² təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Karijoen kunta – The official website of the municipality
Cənubi Ostrobotniya

**Cənubi Ostrobotniya**  (; ) — Finlandiyanın 19 regionundan biridir. Ostrobotniya, Mərkəzi Ostrobotniya, Mərkəzi Finlandiya, Pirkanmaa və Satakunta regionları ilə sərhəddir.

Seynyayoki regionun mərkəzi və ən böyük şəhəridir.

## Bələdiyyələri
Cənubi Ostrobotniya regionunun 15 bələdiyyəsi var ki, bunlardan 8-i şəhər statusu alıb.

## Mədəniyyəti
Bir sıra şəxsər Cənubi Ostrobotniya regionunu bütün dünyada tanıtmışdılar. Məsələn, The Dudesons və ənənəvi Finland sviteri Jussishirt Cənubi Ostrobotniya dedikdə ilk ağıla gəlinəcək şəxslər və əşyalardır.

Finlandiyanın ən böyük rok qruplarından biri Provinssirock və dünyanın ən qədim tanqo festivalı olan Tangomarkkinat regionun Seynyayoki şəhərində keçirilir.

## Həmçinin bax
* İsoyoki
* Kariyoki

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Official South Ostrobothnia website
Xarici İşlər Nazirliyi (Moldova)

**Moldova Xarici İşlər Nazirliyi** () —  Moldova hökumətinin doqquz nazirliyindən biri. Dövlətin xarici siyasətindən cavabdehdir. 
## Tarixi
1944-cü il fevralın 1-də Moldova Sovet Sosialist Respublikasının Xarici İşlər Xalq Komissarlığı olaraq qurulmuşdur.
1946-cı il martın 27-də Moldova Sovet Sosialist Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi yaradılır.
Moldova Konstitusiyasına görə, hökumət quruluşu qəbul edilmiş qanunla müəyyənləşdirilir.
Xarici İşlər Nazirliyinin mövqeyi, Moldova hökumətində ən yüksək vəzifələrdən biri hesab edilir.
## Moldova Respublikası Xarici İşlər Nazirlərinin siyahısı

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Moldova Respublikasının müstəqilliyi haqqında deklarasiya
* Moldav dili
## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt
*Xarici İşlər və Avropaya İnteqrasiya naziri
MiQ-1

**MiQ-1** () — İkinci dünya müharibəsi zamanı SSRİ tərəfindən istifadə olunan bir qırıcı.

İstifadəsi olduqca çətin olmasına baxmayaraq MiQ-3 üçün olduqca uğurlu bir baza modeli olmuşdur. Yüksək hündürlükdə uçarkən qazandığı uğurları ilə ad çıxarmışdır.

MiQ-1 Polikarpovdan ayrılıb MiQ OKB-ni quran Artyom Mikoyan və Mixail Qureviçin öz adları altında ərsəyə gətirdikləri birinci təyyarə və məşhur bir seriyanın başlanğıcıdır.

1938-ci ildə VVS-nin tələbilə dizayn üzərində işlərə start verilmiş, I-200 kodlu ilk prototipi uçuşunu 30.03.1940 tarixində reallaşdırmışdır. Yüksək hündürlükdə uçan qırıcı təyyarə olaraq 1941-ci ilin aprel ayından xidmətə qəbul edilmişdir. 

SSRİ Hərbi Hava Qüvvələrinin aşağı və orta hündürlükdə uçan təyyarələrə olan güclü meyli səbəbilə və əsas üstünlüyünü Il-2 təyyarələrinə verməsi və mühərrik istehsalçısı olan Mixulin şirkətinin AM-35 mühərriklərinin istehsalını dayandırmasına görə qısa ömürlü olmuşdur.

MiQ-3 MiQ-1 ilə eyni aerodinamik quruluşa malikdir. Ən böyük fərqləri pilot oturacağının arxa hissəsində yerləşən zireh, daha artıq yanacaq daşımaq qabiliyyəti və qanadların altında 8 ədəd hava-yer tipli raket daşıya bilməsi qabiliyyəti idi. Ümumilikdə 3400 MiQ-1 və MiG-3 istehsal edilmişdir.

## MiG-1/MiG-3 təyyarələrinin texniki xüsusiyyətləri

*Ekiaj: 1
*Mühərrik: Mikulin AM-35A , 
*Mühərrik gücü: 1350 at gücü
*Qanad eni: 10.20 m
*Uzunluğu: 8.26 m
*Hündürlüyü: 3.50 m
*Qanad sahəsi: 17.44 m²
*Boş çəkisi: 2600 kq
*Maksimum çəkisi: (MiG-1/MiG-3):3099kq/3350kq
*Mənzili (MiG-1/MiG-3): 550km/820km 
*Silah təchizatı: 1 ədəd. 12.7 mm-lik, 2 ədəd 7.62 mm-lik MG pulemyotu (+ MiG-3: 8 ədəd hava-yer tipli 82mm RS-82 raketləri)

## Çeşidli növləri
* **I-61** : I-200 prototipinin ilk dizaynı idi
* **I-200** : MiG-1 prototipi
* **MiG-1** : SSRİ hərbi hava qüvvələrinin tək pilotlu qırıcı təyyarəsi.
MiQ-3

**MiG-3** ) İkinci Dünya müharibəsi dövründə SSRİ tərəfindən istifadə olunan qırıcı təyyarə. İkinci dünya müharibəsində SSRİ tərəfinin istifadəsində olmuş birinci qırıcı təyyarə olmuşdur. MiQ-1 qırıcı təyyarəsindən yaradılmış olan uğurlu bir versiya olmuşdur. Yüksək hündürlükdə qazandığı uğurları ilə ad çıxarmışdır. İlk uçuşunu 29 oktyabr 1941-ci ildə həyata keçirmişdir. 1940–1941-ci illər arasında istehsal edilmişdir. 1945-ci ildə xidmətdən çıxarılmışdır. MiG-3, MiG-1 ilə eyni aerodinamik quruluşa malikdir. Ən böyük fərqləri pilot oturacağının arxa hissəsində yerləşən zireh, daha artıq yanacaq daşımaq qabiliyyəti və qanadların altında 8 ədət hava-yer tipli raket daşıya bilməsi qabiliyyəti idi. Ümumi olaraq 3400 MiG-1 və MiG-3 istehsal edilmişdir.

## Çeşidli növləri
* **MiG-3** : 1007 kw gücündə Mikulin AM-35A porşen motorlu SSRİ hərbi hava qüvvələrinə məxsus olan tək pilotlu qırıcı.
* **MiG-7** : Mikulin AM-37 motorlu versiyası, testləri keçməyi bacarmadığı üçün istehsalı 1941-ci ildə dayandırılmışdır.
* **I-210** : Shvetsov ASh-82 radial porşenli MiG-3 prototipi (MİG-3–82 olaraq da bilinir.)
* **I-211** : Shvetsov radial porşenli MiG-3 prototipi
* **MiG-3U** : 1007 kw gücündə Mikulin AM-35A porşen motorlu MİG-3 prototipi.

## MiG-1/MiG-3 təyyarələrinin texniki xüsusiyyətləri
* Ekiaj: 1 nəfər
* Mühərrik: Mikulin AM-35A
* Mühərrik gücü: 1350 at gücü
* Qanad eni: 10.20 m
* Uzunluğu: 8.26 m
* Hündürlüyü: 3.50 m
* Qanad sahəsi: 17.44 m²
* Boş çəkisi: 2600 kq
* Maksimum çəkisi: (MiG-1/MiG-3)3099kq/3350 kq
* Mənzili (MiG-1/MiG-3): 550 km/820 km
* Silah təchizatı: 1 ədəd 12.7 mm-lik, 2 ədəd 7.62 mm-lik MG pulemyotu (+ MiG-3: 8 ədəd hava-yer tipli 82 mm-lik RS-82 raketləri)

## İstifadəçilər
* 
*
Qriqoroviç TB-5

**Qriqoroviç TB-5** () 1930-cu illərin əvvəllərində test edilmiş bir ağır bombardmançı təyyarəsidir. Tupolev ANT-6 (başqa adı TB-3) təyyarəsinə rəqib kimi dizayn edilmişdir. TB-5 təyyarələrinin, iki ədəd 746 kW (1,000 at gücü) gücündə FAD 24-silindrli X motor ilə təchiz edilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq bunların yerinə daha zəif olan güclü mühərriklə təchiz edilmişdir.

İlk uçuşunu 1 may 1931-ci ildə həyata keçirmişdir. İlk uçuşu zəif olan mühərriklərinə görə proqnozları doğrulda bilməmişdir. Bir il sonra isə daha üstün olan TB-3 meydana çıxır, beləliklə də, TB-5 layihəsi başa çatdı.

## Texniki xüsusiyyətləri(TB-5)
**Ümumi xüsusiyyətləri**

* Uzunluq: 22.1 m (72 ft 6 in)
* Qanad eni: 31 m (101 ft 8 in)
* Qanad sahəsi: 150 m² (1614.6 ft²)
* Boş ağırlığı: 7,483 kg (16,497 lb)
* Yüklü ağırlıqı: 12,535 kg (27,635 lb)
* Güc mənbəyi: 4 ədəd Bristol Jupiter V radial motor, 336 kW (450 hp) (Hər biri)
**Performans**

Maksimum sürət: 180 km/saat (97 knots, 112 mph)
* Xidmət tavanı: 2,600 m (8,530 ft)
* Qanad yüklənməsi: 84 kq/m² (17 lb/ft²)
* Güc/Ağırlıq nisbəti: 107 W/kg (0.07 hp/lb)
**Silahlar**

* Silahlar: 2 ədəd pilot kabinəsinin önündə, cütləşdirilmiş 2 ədəd 7.62 mm-lik (0.3 in) PV-1 pulemyotu
* Bombalar: 2,500 kq (5,512 lb) ağırlığında bomba daşımaq qabiliyyəti
Titsian Tabidze heykəli

**Titsian Tabidze heykəli** () — Tbilisidə heykəl, Ançisxati məbədinin yaxınlığındakı meydanda yerləşir. Titsian Tabidze (1895—1937) — tanınmış gürcü şair.
## Tarixi
1937-ci ildə təzyiq edilən Titian Tabidze 1954-cü ildə bərpa edildi. 1966-cı ildə şairin ev-muzeyi Van vilayətinin Çkvişi kəndində (İmereti rayonu) açılmışdır. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Titsian Tabidzenin büstü, Tbilisi, Gürcüstan
Tupolev TB-3

**Tupolev TB-3** (), Tupolev tərəfindən istehsal olunan SSRİ mənşəli ağır bombardmançı təyyarə. Təyyarə 1930-cu illərdə yaradılmış olub dünyanın birinci sərbəst qanadlı dörd təkərli ağır bombardmançı təyyarə idi. 1939-cu ildə xidmətdən uzaqlaşdırılmış olsa da, İkinci dünya müharibəsi başlayandan sonra təkrar xidmətə qəbul edilmişdir və nəqliyyat və bombardman işlərində istifadə edilmişdir. 1932–1937-ci illər arasında istehsal edilmişdir.

## Tekniki xüsusiyyətləri (TB-3 4M-17F)
*Mənbə:*
* **Ekipaj:** 8–10
* **Uzunluq:** 24.4 m
* **Qanad eni:** 41.80 m
* **Hündürlük:** 8.50 m
* **Qanad sahəsi:** 234.5 m²
* **Boş ağırlığı:** 11,200 kg
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 19,300 kg
* **Motor:** 4 ədəd Mikulin M-17F V12 motoru
* **Silahlar:**
** 6–8 ədəd 7.62  mm-lik DP-28 pulemyotu
** 5,000 kq-lıq bomba

## İstinadlar
İlk gürcü tipoqrafiyası abidəsi

**İlk gürcü tipoqrafiyası abidəsi** — Tbilisi tarixi rayonu Qədim şəhərdə, II İrakli meydanında yerləşən abidə.

## Tarixi

Abidə çar Rostomun hamamları və Kür çayının sahilində ilk tipoqrafiya yanında ucaldılmışdır. Tipoqrafiya 1709-cu ildə çar VI Vaxtanq tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Burada Rustavelinin "Pələng dərisi geymiş pəhləvan" poeması çap edilmişdir.

## Ədəbiyyat
*Свириденко О. Н.* Тбилиси за неделю. Путеводитель. — С. Петербург: Своё издательство, 2015. 174 с. ISBN 977-5-4386-0854-7

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İlk gürcü tipoqrafiyası abidəsi
Avroviziya Xor Müsabiqəsi

**Avroviziya Xoru Müsabiqəsi** () — Avropa Yayım Birliyinə (EBU) üzv olan ölkələr arasında, xor ifaçıları üçün təşkil olunan beynəlxalq yarışma. *Dünya Xor Oyunları* və Latviyanın təşkil etdiyi daxili xor konserti sözügedən müsabiqənin ilham qaynağı olmuşdur.

## Mənşəyi
Avroviziya Xoru Müsabiqəsi, Avropa Yayım Birliyinin (EBU) ən yeni Avroviziya tədbiridir. 2014-cü ildə, Latviyanın milli yayım şirkəti Latvijas Televīzija(LTV) və "Arte" şəbəkəsinin birgə yayımladığı xüsusi müsabiqə xarakterli konsertin müsbət rəylər almasından sonra, LTV daha geniş izləyici kütləsinə xitab edən yeni tədbirin yaradılması ilə bağlı, EBU və İnterkultur da daxil olmaqla bir çox yayımçıya müraciət ünvanlamışdır. Beynəlxalq tədbirin yaradıcısı Latviyalı musiqi prodüseri Yeva Rozentaledir. O, yarışmanın ideyası və bütün təşkili məsələləri AYİ-yə təqdim etmiş və nəticə olaraq, 22 iyul 2017-ci il tarixində, müsabiqə elə təklif sahibi Latviyada ilk buraxılışını yayımlamışdır.

Avroviziya Xoru Müsabiqəsinin qurucusu Yeva Rozentale, sözügedən yarışma haqqında: *"Avroviziya Xoru geniş kütləyə xitab edən Avroviziya ilə, daha kiçik auditoriyaya yönəlmiş Avroviziya Gənc Musiqiçilər layihələri arasında körpü yaratmaqdadır"* ifadələrini söyləmişdir.

## Yarışma qaydaları
Yarışmada təmsil olunan və Avropa Yayım Birliyinə (EBU) üzv olan hər bir ölkə, müsabiqədə iştirak üçün peşəkar xor və ya kapella ansamblı təyin etməlidir. Hər bir xor təqribən altı dəqiqə davam edən, tək və ya bir neçə parçadan yaxud da sərbəst janrdan ibarət olan musiqi əsərlərini, xüsusi dirijor müşayiəti ilə canlı olaraq ifa edir. Musiqi sahəsi üzrə ixtisaslaşmış və 3 nəfərdən ibarət hakim münsiflər heyəti yekun qalib xoru müəyyənləşdirir və qələbə qazanan təmsilçiyə xüsusi kubok təqdim olunur. Avroviziya Xoru Müsabiqəsində mübarizə aparan xoral əsərlərdə, iştirakçı ölkənin milli və regional dəyərlərinin ehtiva edilməsinə diqqət edilmişdir. İki ildən bir təşkil olunan yarışmada, qalibiyyət əldə edən ölkə növbəti müsabiqəyə ev sahibliyi etmək məcburiyyətində deyildir.

## İştirakçı ölkələr

## Qaliblər

## Beynəlxalq yayım

Avroviziya Xoru Müsabiqəsində iştirak edən hər bir milli yayım şirkəti, öz ölkəsinin təmsil edildiyi yarışmanı yayımlamaq hüququna malik olduğu kimi, beynəlxalq tədbirdə iştirak etməyən ölkələr də müsabiqəni hələ də yayımlaya bilər. Aşağıdakı cədvəldə, yarışmanı yayımlamış qeyri-iştirakçı media şirkətlərinin siyahısı təqdim edilmişdir:

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cənubi Pireney

**Cənub-Pireneylər** (, , ) — Fransanın cənubunda yerləşən keçmiş bölgə statuslu yaşayış məntəqəsi. 2016-cı il yanvarın 1-dən Oksitaniya bölgəsinin bir hissəsidir. Əsas şəhəri Tuluzadır (650 min nəfər). Bölgə əhalisini ümumi sayı — 2 903 420 nəfər (2011-ci ildə bölgələr arasında 8-ci yer).

## Coğrafiya
Ərazi: 45 348 km². Keçmiş bölgənin ərazisindən Adur, Aryej, Qaronna və Lo çayları axır.

## İnzibati bölgü
Bölgəyə bu departamentlər daxil idi: Jer, Aryej, Averon, Yuxarı Qaronna, Yuxarı Pireneylər, Lo, Tarn və tarn və Qaronna.

Bölgənin əsas hissəsini əvvəllər Qaskon, Langedok və Ruerq əyalətlərinə daxil olan ərazilər təşkil edir.

## Əhali
İqtisadi cəhətdən fəal əhali sayı: 936 min nəfər.

Tuluza şəhəri tələbə sayına görə Fransanın üçüncü böyük şəhəridir (Paris və Liondan sonra).

Əhalinin məşğuliyyəti:
* kənd təsərrüfatı: 14,4 %
* sənaye: 26,8 %
* xidmət sahələri: 58,8 %
Airbus müəssisələrində (şirkətin mənzil-qərargahı Tuluza şəhərində yerləşir) 20 000-dən çox adam işləyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bölgə şurasının rəsmi saytı
* Regional Council of Midi-Pyrénées
* Midi-Pyrénées, Province of France
* Holidays in Midi-Pyrenees, France
Riqveda

**Riqveda** (, "Rig" dua, "veda" bilik ) —Vedaya daxil olan 4 dini kitabdan biri. Hinduizmin müqəddəs kitabı hesab edilir.

## Haqqında
Vedaya daxil olan Riqveda 4 kitabdan ən qədim və ən əhəmiyyətli olanıdır. Riqveda tanrıya boyun əymək üçün yazılmış 1017 ilahidən ibarətdir. Hər ilahi 10-a yaxın ayədən təşkil olunmuşdur. İlahilər on kitaba (Mandala) ayrılır. Ən uzun olanı 191 ilahidən ibarət birinci və 43 ilahidən ibarət olan onuncusudur. Riqvedanın digərlərindən fərqi onun yüksək səslə oxunması və burada olan şükür, arzu və bəddua tərzindəki duaları əhatə etməsidir.

Riqveda tarixdə ən qədim müqəddəs mətn hesab olunur.
## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Malta)

**Malta Xarici İşlər Nazirliyi** ()  — Maltanın xarici siyasətini, vətəndaşlarının maraqlarını təmsil edən orqan.

Nazirlik 1967-ci ildə Malta müstəqillik əldə etdikdən sonra yaradılmışdır.

## Malta Xarici İşlər Nazirləri
* Corc Borq Oliver (21 sentyabr 1964 — 21 iyun 1971);
* Dominik Mintoff (21 iyun 1971 — 20 dekabr 1981);
* Aleks Skebberas Triqona (20 dekabr 1981 — 12 may 1987);
* Çensu Tabone (12 may 1987 — 16 mart 1989);
* Edvard Fenek Adami (16 mart 1989 — 5 may 1990);
* Qvido de Marko (5 may 1990 — 29 oktyabr 1996);
* Corc Vella (29 oktyabr 1996 — 6 sentyabr 1998);
* Qvido de Marko (8 sentyabr 1998 — 24 mart 1999);
* Co Borq (24 mart 1999 — 23 mart 2004);
* Con Dalli (23 mart — 3 iyul 2004);
* Maykl Frendo (3 iyul 2004 — 12 mart 2008);
* Tonio Borq (12 mart 2008 — 28 noyabr 2012);
* Fensis Zammit Dimek (28 noyabr 2012 — 13 mart 2013);
* Corc Uliyam Vella (13 mart 2013 — 9 iyun 2017);
* Karmelo Abelo (9 iyun 2017 —  davam edir).

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Malta dili
* Malta Respublikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fiat M14/41

**M14/41** dörd nəfərlik ekipaja malik olan İtaliya istehsalı olan orta tank. 1941-ci ildə İtaliya Kral Ordusunda xidmətə qəbul edilmişdir. Rəsmi olaraq İtaliya Kral Ordusunda *Carro Armato M14/41* adı altında fəaliyyət göstərirdi. Tank ilk dəfə Şimali Afrikadakı hərbi əməliyyatlar gedişində istifadə edilmiş və çatışmazlıqları görünmüşdü. Tank 14.5 ton ağırlığında (32.000&nbsp;lb), 4.915 m (193.5 inç) uzunluğunda, 2.280 m  (89.8 inç) enində, 2.370 m (93.3 inç) hündürlüyündə olmuşdur. Tank 4 ekipaj üzvündən (komandir/atıcı, radio operator/pulemyot, yükləyici, sürücü) ibarət olmuşdur. Tankın ön tərəfində zirehi 30&nbsp;mm (1,2 in), yan tərəflərdə və arxa hissəsində 25&nbsp;mm (0,98 in), altında və tavan (üst) hissəsində 6–14&nbsp;mm (0,24-0,55 in), qüllədə 42&nbsp;mm (1,7 in) təşkil etmişdir. Əsas silahı 1 ədəd 47&nbsp;mm-lik *“cannone da 47/32”* markalı 87 atışlıq top, köməkçi silahı isə 4×8&nbsp;mm *“Breda mod 38”* markalı 2664 atışlıq pulemyot olmuşdur (1 ədəd cütləşdirilmiş, 1 ədəd AA, 
2 ədəd gövdədə). 
SPA 8 TB M41 11,140 cc V8 dizel mühərriki ilə təchiz olunmuş tank 145 at gücünə (108&nbsp;kW) malik olmuşdur. Güc/çəki nisbəti isə  at 1,900 olmuşdur. Asqı sistemi yarım elliptik yarpaq formalı yay olmuşdur. Yerdən hündürlüyü 41 sm (16 inç), əməliyyat mənzili 200&nbsp;km (120 mil), sürəti düz yolda 33&nbsp;km/saat (21 mil) olmuşdur.

## Keçmişi

### İnkişaf

M14/41, daha gücləndirilmiş dizel mühərriki ilə özündən əvvəlki M13/40 modelinin bir az təkmilləşdirilmiş versiyası idi. Nümayiş etdiriləndən sonra köhnə sayıldığı üçün məhdud sayda istehsal edilmişdir. M14/41, M13/40 ilə eyni şassini istifadə etmişdir, ancaq daha yaxşı düzəldilmiş olan gövdəyə sahib idi. M14/41, 1941 və 1942-ci illərdə istehsal edilmişdir. İstehsalı bitəndə təxmini olaraq 800 ədəd istehsal edilmişdi.

### Döyüşdə

Tank ilk dəfə qüsurlarının sürətlə göründüyü Şimali Afrikadakı hərbi əməliyyatlar zamanı istifadə edilmişdir. Tank etibarsız və dar idi. Vurulan zaman çox qısa bir müddət ərzində yanmağa başlayırdı. İtalyanların Şimali Afrika cəbhəsindən geri çəkilməsindən sonra, bu tanklara çox nadir hallarda rast gəlinirdi. Ancaq bir çox ələ keçirilmiş tank 1941-ci ildə vurulmuş olan müttəfiq qüvvələrinin tanklarının boşluğunu doldurmaq üçün Böyük Britaniya və Avstraliya hərbi qüvvələri tərəfindən uzun bir müddət ərzində istifadə edilmişdir.

## Versiyaları

M14/41 şassisi, döyüşlərdə daha çox qabiliyyətli olan Semovente da 90/53 tank qatili üçün baza rolunu oynamışdır.

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Malayziya)

**Malayziya Xarici İşlər Nazirliyi** () — xarici ölkələrlə və beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrin idarə edilməsindən məsul. Malayziyanın xarici siyasətini inkişafından, planlaşdırılmasından və tətbiq edilməsindən məsuliyyət daşıyır. 

Nazirlik binası Putracaya şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Malayziya İşlər Nazirliyi 1956-cı ildə Malayziyanın müstəqilliyindən əvvəl yaranmışdır.
## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Malayziyanın dövlət quruluşu
## Xarici keçidlər
Rəsmi sayt
Gequti sarayı

**Gequti kral sarayı** (,  *gequtis sasaxle*) — Gürcüstan Respublikasının İmereti diyarının Tsxaltubo bələdiyyəsinin Gequti kəndində orta əsrlərə aid kral sarayı. Kutaisi şəhərindən  uzaqlıqda yerləşən saray hal-hazırda xarabalıq vəziyyətindədir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Gequti saray kompleksinin xarabalıqları Rioni çayı sahilindəki  ərazini əhatə edir. 1953-cü və 1956-cı illərdə aparılan ekstensiv tədqiqat işləri mütəxəssislərə tikilinin ilkin arxeoloji təbəqələrini anlamağa və memarlıq üslubunu, eləcə də orta əsrlərə aid dekorasiyaları rekonstruksiya etməyə imkan yaratmışdır. Saray kompleksinin əsas hissəsi hündürlüyü üç metr olan daş postamentin üzərində kərpiclə inşa edilmiş dördmərtəbəli bir tikilidir. Tikilinin geniş, xaçşəkilli bir mərkəzi zalı, zalın üstündə isə diametri  olan tromplara dayanmış günbəz var. Tikilinin nəhəng sütunlarla möhkəmləndirilib. Tikilinin qərbində yerləşən əlavə strukturlar və saray kilsəsi növbəti dövrlərdə  təxminən XIIIXVI əsrlərdə tikilmişdir.

## Tarixi
Gequti ilk dəfə XII əsrdə, Gürcüstan salnaməsində qeydə alınmışdır. Ən qədim struktur  içərisində nəhəng bir ocaq olan birotaqlı tikili VIIIIX əsrlərə aiddir. Saray kompleksinin əsas hissəsi Gürcüstan kralı III Georginin buyruğuyla tikilmişdir.

Gequti sarayının əhəmiyyəti onun olduqca dünyəvi təbiəti ilə səciyyələndirilir, çünki orta əsr Gürcüstan memarlığının bu günə kimi qalmış nümunələrinin əksəriyyəti kilsələr və monastırlardır. Orta əsrlərə aid dünyəvi hakimiliklərin sənədləri gürcü yazılı mənbələrində mövcuddur.

Gequti kral sarayının əsas kompleksi Gürcüstan tarixinin "Qızıl dövrü"ndə tikilmişdir. Gürcüstanın saray əhli kifayət qədər çevik olsa da, krallığın ikinci paytaxtı və önəmli mədəni mərkəzinin yaxınlıqlarında belə bir sarayın əsasının qoyulmasında başlıca məqsəd daha möhkəm, cəlallı bir saray cəmiyyəti və kral burokratiyası qurmaq idi. Bu, Böyük Tamaranın ( 11841213) hakimiyyəti dövründə kulminasiya momentinə çatmışdır.

2016-cı ildə xarabalıqları mühasirə edən şüşədən hazırlanmış bir panel ucaldılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*  — *www.parliament.ge* saytında.
*  — *aia.iatp.org.ge*
*  — *dgz-gelsenkirchen.de*
Türk marşı

**Türk marşı** (orijinal adı: *Rondo alla Turca*) və ya **11 nömrəli piano sonatası** ― Volfqanq Amadey Motsartın bəstəsi.

## Haqqında
Türklərin Avropada heyranlıq yaratdıqları illərdə Mehtər marşından ilhamlanan Motsart, 1783-cü ildə 11 nömrəli piano sonatasının üçüncü hissəsində "Rondo alla Turca"nı (Türk marşı) bəstələdi. Bu bəstə hələ də, Türkiyə Respublikasının bütün xüsusi dəvətlərində, həmçinin ölkə təqdimatında istifadə edilməkdədir.

Lüdviq van Bethovenin də "Türk marşı" adında əsəri vardır.

2014-cü ildə Macarıstan Milli Kitabxanasının arxivində 11-ci La Major piano sonatasının 4 səhifəlik orijinal nüsxəsi arasında Türkiyə Respublikasının Türk marşının bir hissəsi də var.

Türk rep sənətçisi Cəza, 2012-ci ildə sonatanın üçüncü hissəsinə türkcə sözlər yazdı və bu parçaya klip çəkildi.

## Xarici keçidlər
Anatomik teatr

**Anatomik teatr** — Anatomiya tədrisi üçün istifadə olunan, amfiteatr şəklində salon. Salonun ortasında, insan və ya heyvan bədənlərinin, əməliyyat olunduğu masa var. Salonların amfiteatr şəklində olması, əməliyyatı daha yaxşı və yuxarıdan izləyə bilmək üçündür.

İlk anatomik teatr 1594-cü ildə Padua Universitetində inşa edilmişdir.

## İstinadlar
Endrü Yan

**Endrü Yan** (; ) — ABŞ siyasətçisi, müvəkkili, sahibkarı və xeyriyyəçisi, "Venture for America" (VFA) təşkilatının qurucusu, 2020-ci il ABŞ prezidentliyinə namizəd. Yan 20002009-cu illərdə startap və ilkin inkişaf mərhələsində olan şirkətlərdə qurucu və ya icraçı olaraq işləmişdir. O, "VFA" təşkilatının təsis etdikdən sonra 2012-ci ildə Obama adminstrasiyası tərəfindən "Dəyişiklik çempionu", 2015-ci ildə isə "Qlobal sahibkarlıq üzrə prezident səfiri" seçilmişdir.

2017-ci ilin noyabr ayında Yan Demokrat Partiyası üçün 2020-ci il ABŞ prezidentliyinə namizədliyini irəli sürmüşdür. Onun əsas siyasəti özünün adlandırdığı kimi "Azadlıq dividendi"  18 yaşından böyük hər ABŞ vətəndaşı üçün nəzərdə tutulmuş şərtsiz baza gəliri (ŞBG) növüdür. Yan inanır ki, ŞBG avtomatizasiyanın işçi qüvvəsi ilə əlaqədar problemlərə gətirib-çıxaran sürətli inkişafına qaçılmaz cavabdır. Onun platformasının digər iki mərkəzi elementi universal səhiyyə və "bəşəriyyətə əsaslanan kapitalizm"dir. Onun kampaniya saytında 1000-dən çox siyasi təklif qeyd edilmişdir.

## Həyatı
Yan 1975-ci ilin yanvarın 13-də Skenektadi şəhərində anadan olub. Onun valideynləri ABŞ-yə Çin Respublikasından 1960-cı illərində köçüb, Berkli Kaliforniya Universitetinin ali məktəbində rastlaşıblar.

## Əsərləri
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Dmitri Qulia körpüsü

**Şota Şalikaşvili körpüsü** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Körpü paytaxtın Krsaniski və İsani rayonlarını birləşdirir.

## Yerləşir
Körpü Dmitri Quliya küçəsinin girəcəyində yerləşir və onu Dodaşvili meydanına birləşdiri.

Körpüdən yuxarı axar boyunca 300 araqvinli körpüsü yerləşir. Körpü yaxınlığında Ortaçala avtovağzalı vardır.

## Adı
İlk əvvəllər körpü *Akvedum körpüsü* adlanırdı. Bu körpünün yerləşdiyi kanalizasiya kollektoruna görə verilmişdir. Körpüyə Çağdaş adı isə abxaz yazıçısı Dmitri Quliyanın şərəfinə verilmişdir.

## Tarixi

Körpü 1959-1961-ci illərdə inşa edilmişdir. Körpünün layihəsi mühəndis Q. Çubabriya və Dididze tərəfindən verilmişdir.

## Konstruksiya
Dəmir-beton konstruksiyalı körpüdür. Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü dörd zolaqlıdır. Körpünün hərəkət istiqamətinin altında kanalizasiya kolektri keçir.

## İstinadlar