open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çiraxlı

**Çiraxlı** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk)
rayonu ərazisində kənd.

## Tarixi
Çıraxlı selavının yanında, Terp kəndinin yaxınlığında yerləşirdi. Qafqazın 5
verstlik xəritəsində Çiraxlu formasında qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində kəndin başqa adı Çıraxoğlukənd formasında da göstərilir.

Toponim qədim sirak türk etnoniminin bir variantı olan çırak (çirax) etnoniminə mənsubluq bildirən -lı şəkilçisinin artırılması ilə düzəlmişdir. «Sirak//çirak tayfasına mənsub yer, sirak//çirak tayfasının yaşadığı yer» mənasını ifadə edir. s~ç səsəvəzlənməsi Azərbaycan dilində qanunauyğun haldır. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Onu da deyək ki, Çiraxlı toponimi "Siraklı"nın fonetik formasıdır. Türkdilli etnos olan sirakların bir hissəsi Azərbaycana da gəlmiş və Çiraklı adı ilə yaşamış, bu adı toponimlərdə əbədiləşdirmişlər. Azərbaycanın Ağdam, Daşkəsən, Laçın, Kəlbəcər, Şamaxı rayonlarının ərazisində, Qərbi Azərbaycanın Şörəyel mahalında, İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu, Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunun əazisində kənd, Tiflis quberniyasının Loru-Borçalı qəzasında, indiki Barana (Noemberyan) rayonunda qışlaq adları bunun sübutudur.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 21 nəfər, 1886-cı ildə 20 nəfər, 1897-ci ildə 31 nəfər, 1904 - cü ildə 41
nəfər, 1914 - cü ildə 45 nəfər, 1916-cı ildə 97 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə kənd ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri qırğınlarla qovulmuşdur.
İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra kəndi məcburi tərk edənlər öz doğma dədəbaba torpaqlarına qayıda bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 40 nəfər, 1926-cı ildə 15 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1929-30 - cu illərdə onlar sıxışdırılaraq kənddən
çıxarılmışdır. 1930 - cu ildə kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bunderşpits

**Bunderşpits**  — İsveçrədə, Bern kantonunda, Adelboden və Kanderşteq bələdiyyələri arasında yerləşən, Bern Alp dağlarının bir hissəsi olan dağ.

Dağın zirvəsinə hər iki tərəfdən cığırla çatmaq olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bunderşpits Hikr-də
Beqiç

**Beqiç** () — Qızıl Orda tümənbəyisi, Mamayın ordusuna başçılıq etmişdi. Voşe çayı sahilində Dmitri Donskiyə və onun müttəfiqlərinə qarşı vuruşmuşdu. Bir çox tümənbəyilərlə (Xazibəy, Koverqa, Karabuluk, Kostrov) birlikdə 50 minlik ordunun başında məğlub olmuş, öldürülmüşdü.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Греков И. Б., Шахмагонов Ф. Ф. "Мир истории. Русские земли в XIII–XV веках". М.: "Молодая гвардия", 1988. ISBN 5-235-00702-6

## Xarici keçidlər
* Каргалов В. В. Конец ордынского ига
Abbas dərəsi

* Abbas dərəsi — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonu ərazisində kənd.
* Abbas dərəsi — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Gorus rayonu ərazisində kənd.
* Abbas dərəsi — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indiki Karvansaray (İcevan) rayonunda kənd.

## İstinadlar
Əngren

**Əngren** () — Özbəkistanın Daşkənd vilayətində şəhər.

## Tarixi

Toponim ahəngəran sözündən olub, “dəmirçilər” mənasını daşıyır. Qədim Ahəngəran vadisində və eyni adlı çayın kənarında yerləşir. Şəhər 1942-ci ildə yaranıb.

## Coğrafiyası

## Əhalisi

Şəhərin əhalisi 175,4 min nəfərdir (2014).

## İqtisadiyyatı

Özbəkistanın kömür ehtiyatı nisbətən az olsa da, Əngren (Daşkənd vilayətində), Şarqun və Baysun (Surxandərya vilayətində) yataqları əsas kömür yataqlarıdır. Kömürün kəşf olunmuş ehtiyatı 2 mlrd tondur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Daşkənd vilayəti

## Xarici keçidlər
* Неофициальный сайт города
* «Ангрен — город у синих гор»
* «Ангрен: промышленный гигант Узбекистана пришёл в упадок» (2006) 
* Город-призрак (фотогалерея)
Ağdağ

* Ağdağ (Göygöl) — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Ağdağ (Zəncan ostanı) — İranda dağ.
* Ağdağ (Marağa) — İranda kənd.
* Ağdağ (Göyçə) — İrəvan xanlığının Göyçə mahalında, indi Kəvər (Kamo) rayonunda dağ.
* Ağdağ — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi (Ararat) rayonunda dağ.
* Ağdağ — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda dağ.
* Ağdağ (Ordubad rayonu) — Ordubad rayonu ərazisində dağ.
* Ağdağ (Culfa rayonu) — Culfa rayonu ərazisində dağ. 
* Aqtau — Qazaxıstanın Manqıstau (Manqışlaq) vilayətində liman şəhəri. 

## Həmçinin bax
*Ağdaş (dəqiqləşdirmə)
Ağgöl

;Qoruqlar
* Ağgöl Milli Parkı — Ağcabədi və Beyləqan rayonlarının ərazisində yaradılmış milli park. 
* Ağgöl — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis) rayonunun Çobankərə kəndində qoruq.

;Kəndlər
* Ağgöl (Arxangel) — 
* Ağgöl — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda kənd.
* Ağgöl (Ağstafa) — Ağstafa rayonunda kənd.

;Bələdiyyələr
*Ağgöl bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunda bələdiyyə.

;Göllər
* Ağ göl — Azərbaycan ərazisində göl.
* Ağgöl — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonundakı göl.
* Ağgöl — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunla göl.
* Ağgöl — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar (Masis) rayonununda göl.
* Ağgöl Dövlət Təbiət Qoruğu - qoruq
* Ağgöl (Mahaçqala) — 
* **Ağgöl** — Ağcabədi rayonu ərazisində, Mil düzündə Şor göl.
* **Ağgöl** — Ağcabədi rayonu ərazisində, Mil düzündə axarı olmayan Şirin sulu göl. 
* **Ağgöl** — Ağdaş rayonu ərazisində göl; 
* **Ağgöl** — Kəlbəcər rayonu ərazisində göl; 
* **Ağgöl** — Laçın rayonu ərazisində göl.  

## Həmçinin bax
Mina Kösə

**Mina Vasili oğlu Kösə** () — Qaqauz şairi.

## Həyatı
Qaqauz ədəbiyyatında didaktik şeirləri ilə tanınmışdır. Ömrünün çoxunu doğulub boya-başa çatdığı kənddəki məktəbdə öyrətmənliklə keçirən şair, bir ara məktəb direktorluğu, kolxoz-sovxozlarda partiya təşkilat katibi, Karaçoban adına Beşalma Tarix-Etnoqrafiya Muzeyinin direktoru da işləmişdir. Kişinyov Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirən Mina Kösənin ilk şeirləri 1959-cu ildə "Bucaktan sesler" toplusunda çap edilmişdir. 1973 ildə isə şairin "Kısmet" (Xoşbəxtlik) adlı ilk kitabı işıq üzü görmüşdür.

Sovet təbliğatına ürəkdən inanan və xalqların xoşbəxtliyini kommunizmin dünyada qalib gələcəyinə, Sovet dövlətinin xalqları əsarətdən qurtaracağına ümid bəsləyən şair ömrünün sonunadək bu mövzuya sadiq qalmışdır. Moldova Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuş Mina Kösə "Kardaşlık" (1975), "Zapax zemli" (1979), "Topraan yrek düülmesi" (Torpağın ürək döyünməsi, 1983), "Xazır ol" (Hazır ol, 1986), "Umutlar" (1988), "Dattım ömürden" (1991), "Sabansaarın gün" (1993) kitablarını çap etdirmişdir.
Adatəpə

* Adatəpə (Krasnoselo) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Çəmbərək (Krasnoselo) rayonunda kənd.  
* Adatəpə — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indiki Dilican rayonu ərazisində qışlaq. 
* Adatəpə — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Çəmbərək (Krasnoselo) rayonunda dağ.  

## Həmçinin bax
Konstantin Vasilioğlu

**Konstantin Konstantin oğlu Vasilioğlu** (27.02.1938, indiki Ukrayna Respublikası, Odessa vilayəti, Bolqrad rayonunun Aleksandrovka (Satılık Hacı) kəndi) — Qaqauz şairi.

## Həyatı
Şair ilk təhsilini doğulduğu kənddə almışdır. Sonra Ali Pedaqoji Məktəbdə oxumuşdur. Öyrətmənliyi özünə ixtisas seçən şair 1990-cı ildən bu yana Pedaqoji və Psixoloji Elmlər İnstitutunda işləməkdədir. Bədii irsi poeziya və nəsrdən ibarət olan şairin "Sevgilim" adlı şeir kitabı vardır.
Bununla yanaşı, Vasilioğlu qaqauz dərs kitablarının hazırlanmasında da iştirak etmişdir. T. Arnaut yazır:"Gagauz ədəbiyyatına bir yetenekli şair sıfatı ile giren Vasilioğlu eserlerinde sevgi konusunun yanısıra, Bucağın ecelini, halkın çektiği sıkıntıları vb. konuları büyük bir ustalıkla ve incelikle işler. Gagauz şiirine bir de tıpkı D. Karaçoban gibi cümbüşlü tarzı ile okurların dikkatini çekmiştir. Onun duyguları yalın ve herbir insana yakın. Çiftiçile çiftçi, bilgiçle bilgiç, köylü ile köylü olmayı bilen Vasilioğlu tıpkı bir öğretmen gibi şiirlerinde de bu saygınlığı korumaktadır.
Avşam genä benim
Sän gelersin düşümä.
Genä sansın dünnä
Açıldı önümdä.
Kol-kola biz gittik
Pek uzak yerlerä.
Çok çayırlan bayır
Aşırdık bir kerä.
Pekçenä yoruldun
Bän aldım kucaama.
Ama sora kendin
Sarıldın boynuma.
Yıldızlar göklerdän
Kıptılar gözlerini
Çiçeklär hem otlar
Uzattı ellerini…
Biz seninnen daldık
Eşillik içinä
Şennenärdi kuşlar
Hem çalardı dünnä.
Ama neçin düştä
Hep gelersin bana?
Taa ii diil mi dünür
Yollayım bän sana?!"

Konstantin Vasilioğlu ədəbiyyata yenilik gətirən ədiblərdən deyil. O, ədəbi mühiti yaradan yazarlardandır. Buna görə də onun mövzuları bəzən özündən öncə yazılmış əsərlərlə səsləşir.

## İstinadlar
Aytaq

* Aytaq — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Talin rayonu ərazisində kənd.
* Aytaq — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Allahverdi (Tumanyan) rayonunda kənd.
Alagöz

;Yaşayış məntəqələri
;Ermənistanda
* Alagöz rayonu — Ermənistanda rayon.
* Alagöz (Abaran) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd. 
* Alagöz (İrəvan quberniyası) — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.
* Alagöz (Talin) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Talin rayonunda kənd.
* **Alagöz** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonu ərazisində mahal.

;İranda
* Alagöz (Marağa) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
* Alagöz (Urmiya) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanında kənd.
* Alagöz (Sayınqala) — 

;Digər
* **Alagöz** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda qala.
* **Alagöz** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda çay. 
* Alagöz dağı — Ermənistan adlanan ərazidə dağ. Adı dəyişdirilib Araqadz qoyulmuşdur.
* **Alagöz** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonunda göl.
* **Alagöz** — Göyçə gölünün cənub-şərqində göl. İndi Alliçmedz adlanır.
* Alagöz yaylağında (film, 1955) —

## Həmçinin bax
Xarrat Qulu

**Kərbəlayı Qulu Kərbəlayı Məhəmmədəli oğlu Pəri Nazzadə (Yusifi)** və ya **Xarrat Qulu** () — musiqişünas, şair, Şuşada musiqi məktəbinin yaradıcısı.

## Həyatı
Şuşada musiqi məktəbinin yaradıcısı musiqişünas Kərbəlayı Qulu Məhəmməd oğlu 1823-cü ildə anadan olmuşdur. Əsl sənəti xarratlıq olmuşdur.

Xarrat Qulu Şuşada muğam məclisləri üçün uyğun səsi olan gəncləri cəlb edərək onlara muğamatı və onları oxumaq qaydalarını öyrədirdi. Məhərrəmlik mərasimləri zamanı təşkil etdiyi məclisə gəncləri cəlb edir, Səkinə, Zeynəb, Əli Əkbər və başqa şəbih rollarında oynamağı öyrədirdi. O, klassik Şərq musiqisini bilir, həm də şeirlər yazırdı. Din xadimlərinin təsiri altında olduğuna görə xalq məclislərində çıxış etmirdi.

Xarrat Qulunun XIX əsrin ortalarında fəaliyyət göstərmiş musiqi məktəbi, əsasən, dinə xidmət etsə də, Azərbaycan muğam sənətinin inkişafında mühüm rol oynamış bir sıra musiqiçilərin yetişməsinə səbəb olmuşdur. Hacı Hüsü, Məşədi İsi, Dəli İsmayıl, Şahnaz Abbas, Əbdülbaqi Zülalov (Bülbülcan), Keştazlı Həşim, Keçəçioğlu Məhəmməd, Cabbar Qaryağdıoğlu və tarzən Sadıqcan bu məktəbin yetirmələridir.

Kərbəlayı Xarrat Qulu 1883-cü ildə 60 yaşında Şuşada vəfat etmiş və orada da dəfn olunmuşdur. Onun ölümündən sonra Kor Xəlifə onun yolunu davam etdirərək Şuşada musiqi məktəbi açmışdır. Kor Xəlifənin ölümündən sonra isə məktəb öz fəaliyyətini dayandırmışdır. Sonra isə bu Şuşada musiqi tədrisidini Molla İbrahim davam etdirmişdir.

## İstinadlar
Baruun-Urt

**Baruun-Urt** () — Monqolustanda şəhər.Suxe-Bator aymakının mərkəzidir.

## Tarixi

Baruun-Urt şəhəri 1942-ci ildə yaranıb.

## Coğrafiyası

Baruun-Urt şəhəri Monqolustanın şərqində, Suxe-Bator aymakının şimali-şərqində yerləşir. Bu şəhərdən paytaxt Ulan-Batora qədər 500&nbsp;km, şose ilə 565&nbsp;km-dir..

## Əhalisi

Şəhərin əhalisi 2008-ci il siyahıya alınmaya görə 12,944 nəfərdir.

## İqtisadiyyatı

Şəhər ətrafında Daş kömür və Sink yataqları var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Monqolustan şəhərləri

## Xarici keçidlər
Zara Larsson

**Sara Mariya Larsson** (; ) — İsveçli müğənni. TV4 bacarıq yarışması olan "Talang 2008"i qazanaraq tanınmışdır. 2013-cü ildə tanıtdığı "Uncover" adlı sinqlı ilə İsveç və Norveç musiqi siyahılarında zirvəyə yüksəlmişdir. 2013-cü il apreldə ABŞ-nin "Sony Music Entertainment" şirkəti ilə müqavilə bağlamışdır.

## İstinadlar
Axta

* Axta rayonu — Ermənistan SSR-da və Ermənistan Respublikasında inzibati ərazi vahidində rayon olmuşdur. 
* Aşağı Axta — Qərbi Azərbaycan (indiki Ermənistan Respublikası) ərazisində yerləşən şəhər.  
* Yuxarı Axta — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Axta (Razdan) rayonunda kənd.  
* Axta (Razdan) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Axta (Razdan) rayonunda qəsəbə və rayonun inzibati mərkəzi.  
* Axta (Dərələyəz) — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Axtala
* Ağtala
Tok (Alyaska)

**Tok** (Tanakrosça *?*) — ABŞa bağlı Alyaska ştatının Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgəsində Alyaska atabasklarından Tanakroslar tərəfindən məskun olan bir məbtəqə. Toplam sahəsi 342.6&nbsp;km² olan əhali sayı 2010-cu ilə görə əhalisi 1.258 nəfərdir.

## Yerlilər
Ana yerli xalq Tanakrosçanın Mansfeld-Kechumstuk şivəsini danışan hindli Alyaska Atabasklarıdır. Yerlilərin faizi % 12.85, ağlar isə % 78.03 dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Tok (Tok Junction)
Alyaska atabaskları

**Alyaska atabaskları** ya da **Alyaska deneleri** (, *Alaskan Athabascans*, *Alaskan Athabaskans*, *Alaskan Athapaskans*, *Athabascan Indians of Alaska*, *Athabascan Native Americans of Alaska*, *Athabascan-speaking peoples of Alaska*;  ya da *атапаски Аляски*), ABŞa bağlı Alyaska ştatının daha çox daxili bölgəsində *Alaska Interior* adı verilən Daxili Alyaskada bir azı da cənubda Sakit Okean sahillərində yaşayan və Na-Dene dillərinin Atabask dilləri qrupunun Şimali Atabask dilləri alt qrupundan dilləri danışan Şimal atabasklarından, ovçu və toplayıcı, yarı köçəri, matriarxat, animist ya da şamanist Subarktik yerlisi Alyaska xalqı.

## Tarix
Na-Dene dillərini danışan digər xalqlar kimi Atabaskların da Asiyadan Amerikaya Eskimo-Aleut xalqlarından öncə köç etdikləri sanılır. Atabaskların ataları ehtimalən  12.000 il öncə son buz dövrünün sonunda Berinq boğazından istifadə edərək Sibirdən köç etmişdilər. Daxili Alyaskadakı (*Interior Alaska*) qədim arxeoloji qazıntılar, Alyaska Eskimo coğrafiyasının sahillərində olduğu kimi, təqribən 10.000 il öncəsinə tarixlənir və bunlar Sibirdəkilərlə yaxından ilgilidir. Atabask dillərinin Sibirdəki Ketcə başda olmaq üzrə Yenisey dilləri ilə qohum olduğu 2008-ci ildə Eduard Vajda başda olmaq üzrə mütəxəssis dilçilər tərəfindən təyid edilmişdir. Şimali Amerikada atabaskların anayurdunun şərqi Alyaska ya da qərbi Yukon olduğu düşünülür.

Alyaska Atabask hindlilərinin Avropalılarla ilk qarşılaşması Rusiya Alyaskası (1733 – 1867) dönəmiədə ruslarla Denağinalar arasında olmuşdur. Bugün Denağinacada 75, Ahtnacada 50  Rusca alıntı var və bunlar hər iki xalqın ruslarla apardığı mütamadi kürk ticarəti sırasında dillərinə keçmişdir. Ruslardan Alyaskanın satın alımı və sonrası erkən ABŞ dönəmində (1867 – 1915) atabasklar özlərinə yad-yabançı olan avropalılara özgü xəstəliklərdən qırılmışdılar.

## Əhali

## Ədəbiyyat
* Susan W. Fair (2006). Alaska Native Art: Tradition, Innovation, Continuity
* William Simeone, A History of Alaskan Athapaskans, 1982, Alaska Historical Commission
* Дзенискевич Г. И. Атапаски Аляски. — Л.: «Наука», Ленинградское отд., 1987
* U.S. Government Printing Office (1900), Annual Report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior
*  Celebrating Alaska Natives and Alaskan Indian Communities : Athabascan Indians
*  ANKN: Athabascans of Interior Alaska / Alaskan Athabascans 

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

* Alyaska
* Alyaska yupikləri
* İnuit xalqı
* İqlo
* Eskimoslar
* Aborigen

## Xarici keçidlər
*YouTube: Alaska Native Drum Making Video (Alaska Atabask davul yapımı)
J'ai cherché

**J'ai cherché** () — Fransanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Amir Haddad "J'ai cherché" mahnısı ilə Fransanı İsveçin paytaxtı Stokholm şəhərində keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Yarı fransız, yarı isə ingilis dilində səslənən "J'ai cherché" Amirin özü və eyni zamanda Nazim Xaled, Yohan Errami və Silvio Lezbone tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Hiyumaa

**Hiyumaa** (almanların hakimiyyəti dönəmində **Daqо** adlanırdı) ) — sahəsinə görə Estoniyanın sahəsinə görə ikinci adasıdır. Onun sahəsi 989 km² təşkil edir.

Ada inzibati cəhətdən Hiyumaa qəzası ərazisinə daxildir. İnzibati vahidliyin ərazisinə digər kiçik adalar daxildir.

## Coğrafiyası
Ada Baltik dənizində yerləşən Moonzund arxipelaqının tərkib hissəsinə daxildir. Maksimal hündürlüyü 54 metrdir.
Ada əsasən gum və çınqıldan təşkil olunmuşdur. Antropogen təsirə məruz qalmışdır. Adada əsasən tozağacı meşəsinə və sahil solağında isə qamışlıqlara rast gəlinir.

## Tarixi
Hiyumaa adası 1563–1721 illərdə İsveçə məxsus olmuşdur. Bu ada İsveçin Estoniyada yerləşən mühüm mərkəzi olmuşdur. XVIII əsr-də ada əhalisinin sayı 2000 nəfəri keçir.

1721-ci ildə İsveç Rusiya müharibəsinin sonucu olaraq ada və onun əhalisi Rusiya ərazisinə çevrilir. İsveç əsilli əyanlar ruslar ərazini işğal etdikdən sonra belə adanı idarə etmişlər. Zadəganların acgözlüyü isveç kəndlilərini sıxdığından onlar II Yelizavetaya müraciət edirlər. İmperatriça cavab olaraq onlara Dnepr çayı ətrafına köçməyi əmr edir. Onlara hətta 60 desyarin torpaq və vergi güzəştləri verəcəklərinə söz verilir. Köçürülmə 1781-ci ildə başlanılır. Bu zaman təyinat nöqtəsinə cəmi köçürülənlərin yarısı çata bilir. Bir qismi hətta Moskva ətrafında yerləşən Staroşvedskoe kəndini salır. Onlar 1929-cu ildə İsveçin Qotland adasına evakuasiya edilmişdir. Onların bəzisi isə öz yurdlarına qayıtmışdır.

Hiyumaada qalan isveçlilər əsasən Kyardla şəhərinin rayonlarında yaşayırdılar. Hazırda belə insanların bir qismi özlərini isveçlı hesab edir. İsveç dili ada əhalisinin dilinə təsir göstərmişdir.

## Əhali və iqtisadiyyat
Adanın əsas gəlir mənbəyi Balıqçılıq, Əkinçilik, Maldarlıq və Turizmdən əldə edilir. Adanın şimalında yeganə iri şəhər Kyardladır.

Adanın əhalisi 10,9 min nəfər təşkil edir. Ada əhalisi *Hiyumaalılar* () adlandırılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Hiiumaa County government
* Pictures of Coastal batteries World War I and World War II in Hiiumaa
İmelda Markos

**İmelda Markos** (d. 2 iyul, 1929) — keçmiş Filippin prezidenti Markos Ferdinandın dul xanımı.

## Həyatı

## İstinadlar
Kihnu adası

**Kihnu** () — Baltik dənizində yerləşən ada. Kihnunun sahəsi 16,4 km² təşkil edir. Estoniyanın ərazisinə daxildir.

Kihnu adası Riqa körfəzinə daxil olan iri adalardan biridir. Estoniyanın isə sahəsinə görə yeddinci adasıdır. İnzibati cəhətdən isə Pyarnu qəzasının Kihnu rayonu ərazisinə daxildir.

## İqlimi
Adada dəniz və konntinental mülayim iqlim hakimdir.

* Orta illik temperatur — 6,8 °C
* Küləyin orta günlük sürəti — 5,7 m/s
* Havanın mütləq rütubəti — 83 %

## Tarixi

Kihnu adası ərazisində ilk insan yayış məntəqəsi üç min il öncəyə aiddir. Ada haqqında ilk yazılı məlumat isə 1386-cı ilə aiddir. Ada insanları əsasən Saaremaa və Muhu adalarından, Lyaen qəzasından gəlmişlər. Sonrakı illərdə İsveçlilər və Litvalılar üstünlük təşkil etmişlər.

## Əhalisi
2013-cü il siyahıya alınmasına görə adanın əhalisinin sayı 516 nəfər təşkil etmişdir. Ada əhalisi əsasən estonlardır. Adada dörd yaşayış məntəqəsi vardır: Lemsi, Linakyola, Rootsikyola və Syaare.

## İqtisadiyyat
Adanın əsas təsarrüfat sahələri: Balıqçılıq və Yeyinti sənayesi.

Ada ilə Pyarnu şəhəri arasında bərə və hava nəqliyyatı fəaliyyət göstərir. Qışda isə körfəzin donması ilə materiklə avtomobil əlaqəsi təmin edilir.

## Mədəniyyət
UNESCO Ümumdünya irsi 7 noyabr 2003-cü ildə adanı insanlıq üçün mühüm mədəniyyət obyekti elan etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Adanın rəsmi səhifəsi
* Adanın səmadan görünüşü — 360°
Babakişi

**Babakişi** — Kişi adı.

* Babakişi Babaşov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

;Kəndlər
* Babakişi (Abaran) — Abaran rayonunda kənd.
* Babakişi (Dərəçiçək) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Axta (Razdan) rayonunda kənd.
* Babakişilər — Gürcüstanda kənd.

## Həmçinin bax
* Babakişiyev
* Balakişi
Muhu

**Muhu** (həmçinin Moon, Muhumaa; ) — Estoniyanın sahəsinə görə Saaremaa və Hiyumaa adasından sonra sahəsinə görə üçüncü böyük adası. Adanın ümumi sahəsi 204&nbsp;km² təşkil edir. Muhu Moonzund arxipelaqının tərkibinə daxil olan, Baltik dənizində yerləşən ada.

## Coğrafiyası
Yaxınlığında yerləşən digər adalar kimi torpaq örtüyü olduqca kasıbdır. Belə ki, qum və çınqıldan təşkil olunmuşdur. Burada Tozağacı meşəsi və sahil xətdində isə qamışlıq yayılmışdır. Ən hündür nöqtəsi 24 metrdir.

## Tarixi
Adanın dəniz dibindən qalxıb səthə çıxması 8000 min il öncəyə aiddir. Hal-hazırda belə proses davam edir. Adaya ilk insanlar 2500 il öncə gəlmişlər.

1227-ci ildə orden üzvləri adaya hücum etmişlər. Döyük 7 gün davam etmişdir. Xaçlıların adaya hücumu Livon ordeninin hərəkatı cərcivəsində baş vermişdir. Bunun nəticəsində Estoniya tamamən xristianlaşdırılmışdır.

1629—1721-ci illər ərzində ada İsveçlilərin tabeliyində olmuşdur.

1721-ci ildə imzalanmış Niştad sülh müqaviləsinə görə Şimal müharibəsi sona çatır. Ada və digər Rusiya imperiyasının tərkibinə keçir. Ərazi Liflyand quberniyası Ezel qəzası ərazisinə daxil edilir). XIX əsrdə ada əhalisini 70 % provaslavlığı qəbul edir. Bu isə adı digər ərazilərdən seçilməsinə səbəb olur.

Birinci Dünya müharibəsi dönəmində adada Rusiya dəniz və quru qoşunları batreyaları yerləşdirilir. Ancaq matros arasında inqilab əhval-ruhiyyəsi və komandanlıqda yaranan boşluqlar səbəbindən almanlar adanı asanlıqla ələ keçirə bilmişlər.

Bundan sonra isə Müvəqqəti hökumət 30 mart 1917 ildə Estlyandiya muxtariyyatı haqqında anlaşma ilə Liflyand quberniyası Estlyandiya quverinasına birləmdirilir. 24 fevral 1918-ci ildə müstəqil Estoniya Respublikası qurulur.

## Əhali və iqtisadiyyat
Ada əhalisinin sayı 1697 nəfərdir (2010).
Əsas təsərrüfat sahəsi Balıqçılıq və dəniz məhsullarının emalı, əkinçilik və maldarlıqdır.

## Adanın məşhur şəxsləri
* Karl Vilhelm Freydlix (1803—1872), eston yazıçısı.
* Yohan Smuul (1922—1971), eston yazıçısı

## Şəkillər

NorthMuhuCoast.JPG|Şimali Muhu 26 iyul 2007 il.
Muhuchurch.JPG|M.Katarin kilsəsi.
MuhuStronghold.JPG|Muhu qalası.
MuhuMonument.JPG|Muxunun mərkəsində yerləşən qala.
muhumuseum.jpg|Muxu muzeyi
Oldwife's home in Muhu.JPG|Köhnə kənd evi
Old village.JPG|Köhnə kənd
Üügu Cliff.jpg|Qaya


## İstinadlar
Mikri-Prespa gölü

**Mikri-Praspa gölü** və ya **Kiçik Prespa gölü** (, *Limni Mikri Prespa*; , , *Malo Prespansko Ezero*) — Yunanıstan (hövzəsinin sahəsi 138&nbsp;km², səthinin sahəsi 42,5&nbsp;km²) ilə Albaniya (hövzəsinin sahəsi 51&nbsp;km², səthinin sahəsi 4,3&nbsp;km²) arasında yerləşən tektonik göl. İki Prespa gölündən ən kiçiyidir.

## Haqqında

Mikri-Praspa gölü nadir quş növlərinin çoxalması və qidalanması üçün uyğun olan bataqlıqlara malik olması ilə tanınır. Burada dünyanın ən böyük qıvrımlələk qutan koloniyası çoxalır. Gölün florasını  1.500-dən çox bitki növü təşkil edir. Bu növlərdən 146-sı Ohrid gölü üçün, 39 növü Prespa gölləri üçün endemikdir.

Göldə Aqios Axillios adlı ada yerləşir. Ada X əsrdə bolqar çarı Samuel tərəfindən paytaxt kimi istifadə olunmuşdur. 1970-ci illərdə isə balıqçılıq və turizm mərkəzi olmuşdur. Adada Müqəddəs Axillios bazilikası yerləşir. Bu bazilika Bizans dövründə erkən xristian memarlığı stilinin sağ qalmış nümunələrindən biridir.

Gölün ətrafında yerləşən kəndlər: Aqios Qermanos, Laymos, Milionas, Plati, Kallitea, Lefkonas, Prespes, Karyes, Mikrolimni, Oksiya, Pili və Vrontero.

1970-ci ildə Devol çayının istiqaməti yayda suvama işlərində daha çox sudan istifadə etmək məqsədilə bu gölə yönləndirilmişdir. Lakin çay çirkli olduğundan gölün Albaniyada qalan hissədində çirlənmə baş vermişdir və buna görə bu yönləndirilmə dayandırılmışdır. Gölün Albaniyaya düşən hissəsinin sahəsi 420 hektardır. 1999-cu ildə Prespa Mühafizə Cəmiyyəti Mikri-Prespa Ramsar Yerinin qorunması üçün göstərdiyi səylərə görə Ramsar mükafatı qazanmışdır.

## Qalereya

Agios Axillios.JPG|Aqios Axillios adasına gedən yol.
Opposite Agios Axillios.JPG|Aqios Axillios adasından yol.
View from Summit of Agios Axillios.JPG|Aqios Axillios adasının zirvəsindən mənzərə.
Church ruins on Ayios Axillios.JPG|Aqios Axillios adasında kilsə xarabalıqları.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Transsərhəd Prespa Parkı
Bağçacıq

* Bağçacıq — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonu ərazisində kənd.
* Bağçacıq (Vedi) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd.
* Bağçacıq (Talin) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Talin rayonunda kənd.
* Bağçacıq (Maku) —
* Bağçacik (Salmas) —
* Bağçacıq (Ərdəbil)
* Bağçacıq (Həştrud)
* Bağçacıq (Duzluca)
Güllü gəlir, Güllü (film, 1973)

***Güllü gəlir Güllü*** () — 1973-cü ildə istehsal olunmuş türk filmi. Film komediya-məhəbbət janrındadır. Ssenari müəllifi Ərdoğan Tünaş, rejissoru Atif Yılmazdır. Baş rollarda Ədiz Hun və Türkan Şoray iştirak etmişdir. Kamal Sunal ilk dəfə xarici səsləndirmə ilə iştirak etdiyi filmdir.

## Mövzu
Qan davası intiqamını almaq üçün İstanbula gələn Güllü (Türkan Şoray) və düşməni Taka Nuri (Ədiz Hun) haqqındadır. Güllü Qaradənizli bir qızdır, Taka Nuri isə eyni kənddə böyümüş varlı bir gəncdir. Nuriyə sünnət mərasimi vaxtı bir silah hədiyyə edilir. Silahdan təsadüfən açılan güllə Güllünün qohumunu öldürür və bununla da qan davası başlayır. Qohumunun intiqamını almaq istəyən Güllü həır yerdə Nurini axtarmağa başlayır.

## Xarici keçidlər
* SinemaTürk
* TSA
Qabaxlı

* Qabaxlı (Keşişkənd) — Dərələyəz mahalında, Alagöz çayının (erm.: e. Եղեգիս գետի, l. Yeğeqis qeti) sol sahilində kənd.
* **Qabaxlı** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu ərazisində kənd.
* Qabaxlı (Axta) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında indi Axta (Razdan) rayonunda kənd.
* Qabaxlı körpüsü — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda körpü.
* Qabaxlı çayı — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda çay.  
* Qabaxlı selavı — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonunda selav.
Qarapapaq

* Qarapapaq (Qazax) — Qazax rayonunda kənd.
* Qarapapaq (Cənubi Zəhmətabad) — Qərbi Azərbaycan ostanının, Miyandoab şəhristanının, Mərkəz bəxşinin, Cənubi Mərhəmətabad dehestanında kənd. 
* **Qarapapaq** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.
* Qarapapaq-Güllübulaq — Qars vilayətinin Qars qəzasında, indi Amasiya rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Qarapapaqlar
Qaratorpaq (dəqiqləşdirmə)

* Qaratorpaq (Şəki) — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Qaratorpaq (Vedi) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd.
* Qaratorpaq — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indi Dilican şəhəri ilə Çəmbərək (Krasnoselo) rayonunun Gölkənd kəndi arasında kənd.
Qaçağan

* Qaçağan (Sarvan) — Gürcüstanın Marneuli bələdiyyəsində kənd.
* Qaçağan (Allahverdi) — Tiflis quberniyasının Loru-Pəmbək qəzasında, indi Allahverdi Tumanyan) rayonunda kənd.
* Qaçağan xalçaları — Azərbaycan xalçası.
* Qaçağan (dağ) — Qubadlı rayonunun şimalında dağ.
Qızqala

* Qızqala (Loru) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Kalinino rayonunda kənd.
* Qızqala (Qırxbulaq) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Ellər (Kotayk, Abovyan) rayonunda kənd.
* Qızqala — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Əştərək rayonunda qala.
* Böyük Qızqala (Qəzvin)

;Dağlar
* Qızqala (dağ) — Xocalı rayonunda dağ.
* Qızqala — Xocalı və Laçin rayonlarının sərhədində dağ. Hündürlüyü 2843 m.;
* Qızqala — İsmayıllı rayonu ərazisində dağ. 
* Qızqala — Şamaxı rayonu ərazisində dağ.

## Həmçinin bax
* Qızılqala 
* Qız qalası (dəqiqləşdirmə)
Qızılxaraba

* Qızılxaraba (Göyçə) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.
* Qızılxaraba (Əştərək) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Əştərək rayonu ərazisində kənd.
* Qızılxaraba dağı - İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonundakı Qızılxaraba kəndində dağ.
* **Qızılxaraba** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonundakı Qızılxaraba kəndində dağ.
Ruhnu adası

**Ruhnu** (, , , ) — elə də böyük olmayan ada Baltik dənizinə aid olan Riqa körfəzində yerləşir. İnzibati cəhətdən Estoniyanın Saaremaa qəzasının Ruhnu rayonu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiya
Ada öz növbəsində sualtından suxurların səthə çıxması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Vaxtı ilə Riqa körfəzinin dibi olmuşdur. Adanın sahəsi 11,9&nbsp;km², uzunluğu 5,5&nbsp;km, eni 3,5&nbsp;km təşkil edir.

Adaya ən yaxın quru parçası Kolka burnudur.

Adanın ən hündür nöqtəsi Haubiarre təpəsidir. Onun hündürlüyü 28 metrdir.

Adanın ucqar nöqtələri:
* Cənubu: Şustaki, Rinks (burada Luftverkehr Friesland Harle hava limanı yerləşir);
* Qərbi:Holm, Pers, İoma;
* Şimalı: Kyonje.

## Fauna və Flora
Meşələr əsasən adanın 60 % təşkil edir. Şərq hissəsi isə öz növbəsində qum dyunləri ilə örtülüdür. Qərbi isə əsasən düzən ərazilərdən təşkil olunmuşdur. Bu ərazi xüsusi ilə kənd təsərrüfatı təyinatlı olması ilə seçilir.

Adada maral, tülkü, boz sıçan, ev siçanı və qurbağa yaşayır. Kirpi və zəhərli ilanlara rast gəlinmir.

Sahillərində ləkəli və boz suitilər görünür. Suları balıqlar ilə zəngindir.

## Tarixi
Ada haqqında ilk məlumat 1341-ci ilə aiddir. Yepiskop Yoxanes öz əmrində isveçlilərə adada yaşamaq hüququnun verilməsi və İsveç təbələri olması təstiqlənirdi.

Arxeoloji qazıntılar göstərir ki, ada artıq b.e ə. V—VII minilliklərdə insanlar tərəfindən məskunlaşılmışdır.

22 noyabr 1643 ildə adada Müqəddəs Maqdalena kilsəsinin tikintisinə başlanılır. Bu da məlumdur ki, kilsə bütün Estoniya ərazisində hal-hazırda belə qalmış taxtadan hazırlanmış ən qədim kilsədir.

## Demoqrafiya
XI—XIX əsrlərdə ada əsasən baltik isveçliləri tərəfindən məskunlaşılmışdır. 1944-cü ilin avqustunda adanı tərk etmişlər. Yalnız iki ailə adada qalır. Adaya sonradan Saaremaa və Kihnu adasından insanlar köçmüşlər. Sonradan isə adanın əhalisi demək olar ki, tamamən dəyişmişdir.

Qədim məlumatlara görə adada 1842-ci il özünüün ən çoxsaylı əhalisinə malik olmuşdur. Bu zaman adada 389 insan yaşamışdır.

2013-ci ilə olan məlumata görə adada 67 nəfər yaşayır.

## İdtinadlar
 

## Mənbə
*Ruhnu rayonunun rəsmi saytı  
* DMOZ Ruhnu
* Ruhnu marina.
Forma yaddaşlı xəlitələr

**Forma yaddaşlı xəlitələr** uyğun əməliyyatdan sonra temperaturun təsiri altında struktur çevrilmələri sayəsində öz əvvəlki formasını alır. Bu xəlitələr 8%-ə qədər uzanma deformasiyasını dəf edərək geri qayıda bilir. Temperatur aktivliyini nəzərə alaraq prosesin tezliyi 2Hs-dən böyük olmur.

### Tərkibi

Forma yaddaşlı materiallarda deformasiya mexanizminin əsasında geriyə dönə bilən termosərtlikli martensit çevrilməsi durur. Austenit tərkibli materialın deformasiyası zamanı  o bir haldan digərinə - martensitə çevrilir. Bu materiallarda martensit yüksək termosərtliyə malikdir. Çevrilmə temperaturundan yuxarıda qızdırma zamanı əks proses baş verir, yəni martensitdə yaranan daxili gərginliklər, materialın strukturunu əvvəlki vəziyyətinə qaytarmağa çalışır. Keçid, deformasiyaya uğrayan kristal qəfəsin yenidən düzlənməsi ilə müşayiət olunur. Material öz əvvəlki formasını alır və  soyuduqda yenidən martensitə çevrilməsinə baxmayaraq bu formanı saxlayır. Qəfəslərdə bu və ya digər istiqamətdə deformasiya zamanı ayrı-ayrı fazaların dənəciklərinin sərhəd səthləri boyunca yaranan sürtünmə nəticəsində histerezis effekti meydana gəlir. Histereze intervalı təxminən 10K-20 K arasında yerləşir və hər növbəti tsikldən sonra sürüşür.

Forma yaddaşına malik olan xəlitələr kimi  Ti-Ni, Cu-Al-Ni, Cu-Zn-Al, Au-Cd və s. göstərmək olar. Martensitin austenitə çevrilməsi temperaturu bir başa xəlitənin kimyəvi tərkibindən, onun termiki və mexaniki emalından asılıdır. Bu temperatur həm otaq temperaturu, həm azot mayesində, həmçinin 150&nbsp;°C-dən yuxarıda yerləşə bilər. Forma yaddaşlı xəlitələr martensit çevrilməsi ilə bağlı digər xassələrə (yüksək sərtlilik, yüksək plastiklik, enerjini cəmləmək) malik olurlar. Forma yaddaşlı xəlitələrin praktikada tətbiq üçün onlar əvvəlcədən lazımi formaya uyğun məşq olunurlar ki, temperaturun təsirindən xəlitədən hazırlanmış hissə bu formanı ala bilsin.

### Mənbə
*Əliyev, R.R. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Apostroff, I hissə, 2012.427 s.
Mirqasım Vahabov

**Mirqasım Fazil oğlu Vahabov** — Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin Maliyyə-Tarif və Valyuta Nəzarəti Baş İdarəsinin sabiq rəisi, gömrük xidməti general-mayoru.

## Həyatı
31 dekabr 1955-ci ildə Lənkəran şəhərində anadan olmuşdur.

1972-ci ildə orta məktəbin 10-cu sinfini əla qiymətlərlə başa vurmuşdur.

1974–1976-cı illərdə ordu sıralarında xidmət keçmiş, 1977-ci ildə Bakı Plan-Uçot Texnikumunu əla qiymətlərlə bitirmiş, fərqlənmə diplomuna layiq görülmüşdür. 1977-ci ildə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun "Uçot- iqtisad" fakültəsinin birinci kursuna daxil olmuş, oxuduğu müddətdə əla qiymətlər aldığına görə xüsusi təqaüdə layiq görülmüşdür. Təhsilini əla qiymətlərlə başa vuraraq fərqlənmə diplomu almışdır.

1981-ci ildə ali təhsilini başa vurduqdan sonra gənc mütəxəssis kimi Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyində ixtisasına uyğun işlə təmin olunmuşdur. 1999-cu ilə qədər olan müddətə Təhsil Nazirliyində müxtəlif məsul vəzifələrdə, peşəkar mütəxəssis kimi çalışmışdır.

1999-cu ilin 24 iyul tarixində Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin müvafiq əmrinə əsasən Komitənin Maliyyə-Tarif və Valyuta Nəzarəti Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunmuş, gömrük xidməti polkovniki xüsusi rütbə verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 yanvar 2007-ci il tarixli müvafıq sərəncamı ilə gömrük xidməti general-mayoru xüsusi ali rütbə verilmişdir.

Gömrük xidmətində göstərdiyi xidmətlərinə görə Komitə rəhbərliyi tərəfindən dəfələrlə Fəxri Fərmanla təltif olunmuş, barəsində həvəsləndirici tədbirlər görülmüşdür.

Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin müvafiq əmrinə əsasən 2006-cı ildə "Gömrük əməkdaşlığının möhkəmləndirilməsinə görə" döş nişanı ilə, 2009-cu ildə gömrük orqanlarında uzun müddət və qüsursuz xidmətə görə "Gömrük orqanlarında xidmətə görə" III dərəcə döş nişanı, 12 avqust 2014-cü il tarixli əmrə əsasən "Gömrük orqanlarında xidmətə görə" II dərəcə döş nişanı, 24 yanvar 2012-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

25 may 2012-ci il tarixində Komitə Sədrinin müvafiq əmri ilə "Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin 20 illiyi (1992–2012)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə, 27 may 2015-ci il tarixli əmrə əsasən "Gömrük xidməti əlaçısı" döş nişanı ilə təltif olunmuşdur. Xidməti vəzifələrini yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 yanvar 2016-cı il tarixli 1750 nömrəli Sərəncamına əsasən 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

2022-ci ilin dekabr ayında təqaüdə göndərilmişdir.

Ümumdünya Gömrük Təşkilatının Baş Katibi tərəfindən sertifikatlara layiq görülmüşdür.

Çoxlu sayda elmi məqalələrin müəllifidir.

## İstinadlar
İra Losko

**İra Losko** (; ) — Malta müğənnisi. O, Maltanı 2002 və 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Musiqi karyerası
İra Losko indiyədək ümumilikdə 20-yə yaxın ölkədə çıxış etmiş və 20-də artıq mükafat qazanmışdır. O, Elton Con, Keti Melua, Maroon 5, Akon, Ronan Kitinq, Bob Qeldof, Tokio Hotel və Cici D'Alessio kimi beynəlxalq ulduzlarla bir səhnəni bölüşmüşdür.

Losko musiqi karyerasını kollec qrupu olan Tiara ilə başlatmışdır. Qrup fəaliyyətini dayandırdıqdan bir müddət sonra Losko Maltanı Estoniyanın paytaxtı Tallində keçirilən 2002 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Müsabiqədə ifa etdiyi "7th Wonder" mahnısı ilə İra finalda iştirak edən 24 ölkə təmsilçisi arasında Maltaya 164 xalla ikinci yeri qazandırmışdır. Bu Maltanın Avroviziyadakı ən yaxşı nəticəsi olaraq qalmaqdadır.

2003-cü ildə İra Losko Maltada keçirilən Kiçik Avropa dövlətlərinin idman oyunlarının açılışında "Reaching Higher" mahnısı ilə çıxış etmişdir. 2008-ci ildə ifaçı *Midalja għall-Qadi tar-Repubblika* Respublikaya xidmət medalı ilə təltifləndirilmişdir.

2015-ci ildə Loskonun Maltanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda iki mahnı ilə iştirak edəcəyi öz təsdiqini tapmışdır. İfaçının hər iki mahnısı "Chameleon" və "That’s why I love you" seçim turunun yarımfinal mərhələsində səsləndirilmişdir. Nəticədə isə ifaçı 23 yanvar tarixində keçirilən final mərhələsində "Chameleon" mahnısı ilə seçim turunda qalib gələrək, Maltanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Daha sonra Losko və Maltanın TVM telekanalının birgə verdiyi qərar ilə ifaçının "Chameleon" mahnısı ilə deyil, digər bir mahnı ilə müsabiqədə çıxış edəcəyi bildirilmişdir. 17 mart tarixində müğənninin Stokholm səhnəsində ifa edəcəyi mahnı olan "Walk on Water" rəsmi olaraq təqdim olunmuşdur.

İra Loskonun Avroviziya səhnəsində geyindiyi libas daha öncə Lady Gaga, Prins, Kayli Minoq kimi dünya ulduzları ilə birlikdə çalışan Aleks Zabotto-Bentli tərəfindən hazırlanmışdır. Həmin il hesablamalara görə ümumilikdə Maltanın Avroviziya üçün xərclərinin təxminən 1,500,000 avro olduğu bildirilmişdir. Ölkənin digər illərdəki xərclərindən qat-qat üstün olan bu məbləğ Maltada müəyyən etiraza səbəb olmuşdu.

İra Losko Avroviziya üçün keçirilən uzun məşqlərdən sonra 10 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 18-ci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə 209 xalla 3-cü yeri tutaraq, final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır. Müsabiqənin finalında bir daha öz mahnısını ifa edən Losko 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 153 xal toplayaraq, 12-ci yerdə qərarlaşmışdır.

## Şəxsi həyatı
2016-cı ilin may ayında İra Losko və onun yoldaşı Şon Qravina Loskonun uşaq gözlədiyini elan etmişdirlər. Həmin ilin avqust ayında onların Herri adlı oğulları dünyaya gəlmişdir.

## Aktivizm fəaliyyəti
İra Losko dəfələrlə Maltada LGBT hüquqları, yeniyetmələr arasında anti-dedovşina kampaniyaları kimi bir neçə sosial hadisələrə dəstəyini bildirmişdir. Avroviziya 2016 ərəfəsində ifaçı Stokholmda xüsusi LGBT dostluq şənliyi də təşkil etmişdir.

## Diskoqrafiya
### Albomlar

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Estoniya coğrafiyası

thumb|Estoniya kosmosdan, 2004
**[[Estoniya]]** — dövlət Avropanın şimal-şərqi və Baltik dənizinin şərq sahillərində yerləşir. Şimaldan Fin körfəzi, qərbində isə Riqa körfəzi ilə əhatələnmişdir.

Estaniyanın sahəsi 45 226&nbsp;km² təşkil edir.

Sərhədlərinin uzunluğu — 1633&nbsp;km.
Latviya ilə — 339&nbsp;km, Rusiya — 294&nbsp;km sərhədə malikdir.

Sahil xəttinin uzunluğu 3794&nbsp;km-dir.

Estoniyanın ərazisinə 1521 ada, daxildir ki, onunda hamısı Baltik dənizində yerləşir. Onların ümumi sahəsi 4,2 min. km²-dir. Ən böyük adaları — Saaremaa və Hiyumaa, üstəlik Muhu, Vorsmi, Kihnu adası və b. Adalarınnböyük hissəsi Moonsund arxipelaqına daxildir. Adalarda ümumi əhalinin 5 % yaşayır. Estoniyanın çayları elə də uzun və bolsulu deyildir.

Səthi düzənlik, təpəlik və bataqlıqlaşmış ərazilərdən ibarətdir.

Ən böyük zirvəsi Suur-Munamyaqidir. Onun hündürlüyü 318 metrdir.

## Su resursları
thumb|Estoniyanın sahil əraziləri

Rstoniya sıx çay şəbəkəsinə malikdir. Şimal və qərb istiqamətində axan çaylar Baltik dənizinə töküldüyü halda, şərq istiqamətli çaylar göllərə axır. Qərbə və şimal istiqamətimdə axan çaylar Kazari, Narva, Pirita, Pyarnu və b. Ən uzun çayı Pyarnudur uzunluğu 144&nbsp;km-dir. Yaz yağıntıları zamanı çayların suyunda atım müşahidə edilir. Bu zaman suyun səviyyəsi 5 metrə qədər qaxla bilir. Ölkədə 1150 göl vardır. 250-dən çox süni su tutarı vardır. Göllərin ümumi sahəsi ölkənin 4,8 % ərazisini təşkil edir. Çud gölünün 3555&nbsp;km² sahəyə malik olsa da 1616&nbsp;km² ərazisi Estoniyada yerləşir. Estoniya ərazisi daxilində yerləşən ən böyük göl Vırtsyarv gölüdür. Sahəsi 266&nbsp;km² təşkil edir.

## Florası
Estoniya ərazisindən faktiki olaraq Mərkəzi və Şərqi Avropanın bitkilə örtüyünün sərhədi yerləşir. Estoniya ərazisində 2500 növ yosun vardır. Üstəlik burada 1441 növ borulu bitkiyə rast gəlmək olar. Onların yarımnövləri ilə birlokdə sayı isə 1538 növ olaraq qiymətləndirilir..

## Fauna
Növ tərkibi baxımından məməlilərin sayı 60-dır. Say baxımından Maral (7000 baş), dovşan, qaban (11 000) üstünlük təşkil edir. 1950—1960-illərdə ərazisinə maral, yenotabənzər it gətiilmişdir. Burada həmçinin qonur ayı (800 baş) və vaşaq (1000 baş) kimi iri məməlilərə rast gəlinir. Kirpi, dovşan, tülkü və digər məməliləri görmək olar.

Ölkə ərazisində 331 növ quş yaşayır. Onların 207 növü burada yuva qurur. 60 növü köçəri deyil. Say baxımından çox olanları: Turac, Qaratoyuq, Ördəklər və s.  Mühafizə edilənlər: ağquyruq dəniz qartalı, berkut, ilanyeyən qartal, kiçik xallı qartal, çay qaraquşu, ağ və qara leylək, boz durna.

Burada üç növ kərtənkələ və 2 növ ilan yaşayır

Şirinsulu və sahil zolağında 70 növ balıq yaşayır: Çud siqi Okun, Adi sudak, Lota lota, Sazan, Kilkə, Kambala, Dəniz sıfı və başqaları. Onların bir çoxu təsarrüfat əhəmiyyətlidir..

## İstinadlar

 
## Mənbə
* Estoniyanın sorğu lüğəti
Saklıkent kanyonu

thumbnail|right|Saklıkent kanyonu və onun üzərində qurulan yol.
**Saklıkent kanyonu**— Antalya-Muğla sərhəddində yerləşən Eşen çayının qolu olan Karaçayın meydana gətirdiyi kanyon. Kanyon Fəthiyə şəhərinin 45&nbsp;km-də yerləşir. Dördüncü dövrdə, 200 min il əvvəl formalaşmış bu kanyon Tavr dağlarına aid olan Beydağları silsiləsində yerləşir.
## Ümumi məlumat
Saklıkent kanyonu 15 il əvvəl kəşf edilmişdir. Kanyonun uzunluğu 18&nbsp;km, hündürlüyü 200 m, ən dar yerinin eni 2 metrdir. Kanyonun dar olması və ilin çox zamanı çayın bol sulu olması nəticəsində dərə boyu hərəkət etmək mümkünsüzdür. O üzdən kanyonun dik divarlarında 200 metrlik körpü-yol inşa edilmişdir. Kamyonun ilk 2&nbsp;km-lik hissəsi asan keçilən, 7&nbsp;km-lik hissəsi orta çətinlikdə olsa da, sona qədər kanyonu keçmək üçün xüsusi hazırlığa və peşəkarlığa ehtiyac var. Yay mövsümündə bu ərazini 180-200 min arası türist ziyarət edir. Kanyonun yerləşdiyi bölgədə 1996-cı ildən Saklıkent Milli Parkı yaradılmışdır. Sahəsi 1643 hektar olan bu parkın əsas özəlliyi məhz Saklkent kanyonudur.
## Şəkillər

File:Folie55.JPG|
File:Saklikent gorge rock.JPG|
File:Saklıkent Kanyonu (3).jpg|
File:Saklıkent Kanyonu (2).jpg|

## Həmçinin bax
* Muğla
* Likiya yolu
## İstinadlar
 
## Xarici keçidlər
* Saklıkent kanyonu
Walk on Water

**Walk on Water** () — Maltanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

İra Losko "Walk on Water" mahnısı ilə Maltanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı Liza Dezmond, Tim Larsson, Tobias Lundqren, Molli Pettersson Hammar və ifaçı İra Losko tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
I Əbdürrəşid xan

**Əbdürrəşid xan ibn Sultan Səid xan** () —  Yarkənd xanlığının hakimi.

## Həyatı
Said xanın yerinə keçən oğlu Əbdürrəşid xan (1533-1559) atasının bu parlakq dönəmini davam etdirəməmişdir. Bu dövrin ən böyük rahatsızlığı ölkənin Uyğurustan olaraq bilinən şərq şəhərləri ilə Altışəhər olaraq bilinən Xotan, Yarkənd, Yengihisar, Qaşqar, Aksu və Uçturfan kimi qərb şəhərləri arasındakı arasında sürdürülən üstün olma mübarizənin böyüyərək düşmənlıyə çevrilməsidir.

Bu durumdan istifadə edən və Monqolustanda hegemonluğu əllərinə keçirərək həm Çin istiqamətində, həm də Şərqi Türkistan yönündə irəliləmək istəyən Kalmuklar  (*Jungarlar*) sıx-sıx Şərqi Türkistanın şərq şəhərlərinə basqınlar etməyə başlamışdılar.

Mirzə Heydər Duqlat yazdığı əsərə görə, dövrün Yarkənd xanlığının hökmdarı Sultan Səid xanın yerinə keçən oğlu Rəşidi xanın adını verərək "*Tarix-i Rəşidi*" onun adına təqdim etmişdir. Mirzə Məhəmməd Heydər Duqlat bu dövr hadisələrini ətraflı bir şəkildə anladır.

I Əbdürrəşid xan 1559-cu ildə vəfat edib.

## Həmçinin bax

* Yarkənd xanlığı
Sultan Səid xan

**Sultan Səid xan ibn Sultan Əhməd xan** ()—Yarkənd xanlığının hakimi.

## Həyatı
Sultan Səid xan dövlətini gücləndirmək məqsədiylə bir sıra düzəltmə girişimlərinə başlayır. Aksu kimi münbit torpaqlara köç edir. Xəzinədən xalqa mülk paylayır. Ən önəmlisi xalqın iqtisadi durumunu düzəltmək üçün on ilə qədər müddət bir zaman içində, xalq vergidən azad, məaf tutulur.
Aksunun şimal şərqi ilə Bayın qərbindəki Arbat (Aravan) deyilən yerdə, 1516-cı ildə Sultan Səid xan böyük qardaşı Mənsur xan ilə görüşür və aralarında Altı Şəhər dəki bu xanlığı bərabər idarə etmək üçün bir saziş bağlanır, bu görüşmədə tarixçi Mirzə Heydər Duqlatda iştirak edir.

Sultan Səid xan Tibet buddistlərinə qarşı İslam dini uğruna savaş yolçuluğuna (qəzavata) çıxdığı zaman, Astım xəstəlıyindən 2 iyul 1533-cü il günü 48 yaşında vəfat edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Акимушкин О. Ф. Средневековый Иран: Культура, история, филология. — СПб.: Санкт-Петербург "Наука", 2004. — С. 257–264. — 403 с. — (Восток: Общество, культура, религия). — 1200 экз. — ISBN 5-02-027059-8.
* Султанов Т. И. Чингиз-хан и Чингизиды. Судьба и власть. — М.: АС:АСТ МОСКВА, 2006. — 445 с. — (Историческая библиотека). — 5000 экз. — ISBN 5–17-0358040.

= Həmçinin bax =
* Yarkənd xanlığı
Albaniya parlamenti

**Albaniya parlamenti** () — təkpalatalı Albaniya Məclisi və ya **Xalq Məclisi** ().

Albaniyanın ali qanunverici orqanı bir palatadan – 100 üzvü majoritar sistem üzrə birmandatlı dairələrdən iki turdan ibarət, digər 40 üzvü isə partiya siyahıları üzrə 4 faizli baryeri aşmaq şərti ilə ümumi və bərabər seçki əsasında gizli səsvermə yolu ilə 4 il müddətinə seçilən 140 üzvü olan Xalq Məclisindən ibarətdir.

Konstitusiyada nəzərdə tutulmuş mütləq səs çoxluğu ilə qəbul edilən azsaylı qərarlar istisna olmaqla, Məclis bir qayda olaraq qərarlarını deputatların sadə səs çoxluğu ilə qəbul edir. Məclis üzvlərinin azı 3/5-nin səs çoxluğu ilə Konstitusiyada nəzərdə tutulmuş təsisatların təşkili və fəaliyyəti haqqında, vətəndaşlıq haqqında, ümumi və yerli seçkilər haqqında, referendum haqqında, fövqəladə vəziyyət haqqında, dövlət qulluqçularının statusu haqqında, amnistiya haqqında, Respublikanın inzibati bölgüsü haqqında və s. qanunların və bütün məcəllələrin qəbulu Parlamentin səlahiyyətlərinə aiddir.

Parlamentdə qəbul edilən qanunlara Prezident veto qoya bilər və bu halda bütün deputatların mütləq səs çoxluğu ilə vetonu dəf etmək qaydası təsbit edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* History of the Albanian parliament
* The Albanian Legislators 1920–2005 
* Official website
III Məhəmməd xan

**Məhəmməd xan ibn Əbdürrəşid xan** () — Yarkənd xanlığının hakimi.

## Həyatı
Əbdülkərim xanın vəfatından sonra yerinə keçən, qardaşı Məhəmməd xan (1591–1610), qardaşı oğlu Əbdürrəhim xanı Çalış- Qaşqar — Turfan yörələrinə əsas vali olaraq göndərir. Bu arada Əbdürrəşid xanın nəvələrindən Xudanbəndə sultanın, Qazaxların lideri Təvəkə xanın yardımıyla Çalış və Turfanı işğal etməsi ölkədə var olan siyasi hüzursuzluğu daha da artırmışdır.

Çətin duruma düşən Əbdürrəhim xan, əmisi Məhəmməd xandan yardım istəyincə, kalmıklara müraciət edərək Xudabəndə sultanın ölkədən çıxarılmasını istədi. Kalmıkların bir istəyə uyması üzərinə Xudabəndə sultan keçici bir müddət üçün ələ keçirdiyi Çalış və Turfandan çıxarıldığı kimi özü də yaxalanaraq Əbdürrəhim xana təslim edildi. Sonunda ruhani olan bir şəxsin ricası ilə Xudabəndə sultan sərbəst buraxılmış və Yarkənd yörəsinə göndərilmişdir. Bu arada Kalmıklarla dostluğu irəlilədən Əbdürrəhim xan, Kalmık öndəri Düreng Tayşinin qızı ilə evlənərək onlarla qohumluq qurmuşdur. Əbdürrəhim xanın Kalmık xanımından dünyaya gələn oğlu Abdulla irəlidə Şərqi Türkistana son parlaq dövrünü yaşadacaqdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Yarkənd xanlığı