Bank panikası

**Bank panikası** ()  — banklara inamın geniş şəkildə sarsıldığı və əmanətçilərin böyük bir qisminin eyni anda pullarını çıxarmağa çalışdığı bir maliyyə hadisəsi. Bu hadisə adətən iqtisadi və ya maliyyə qeyri-sabitliyi zamanı baş verir və tez-tez bank sistemində ciddi problemlərə yol açır. Bank panikası həm fərdi banklara, həm də ümumilikdə maliyyə sisteminə təsir edə bilər. Bank panikası nadir baş verən, lakin ciddi nəticələrə səbəb olan hadisələrdən biridir. Onun təsirlərini minimuma endirmək üçün həm dövlət, həm də banklar effektiv tədbirlər görməlidir.

Bankçılıq panikası və ya bank panikası, insanların birdən-birə təhdid altında olan əmanətlərini nağd pula çevirməyə və ya yerli bank sistemindən tamamilə çıxmağa cəhd edərkən, bir çox bankların eyni vaxtda uğursuzluqla üzləşdiyi zaman baş verən maliyyə böhranıdır. Sistemli bank böhranı ölkədə bank kapitalının hamısının və ya demək olar ki, hamısının məhv edildiyi böhrandır. Nəticədə ortaya çıxan iflaslar uzunmüddətli iqtisadi tənəzzülə səbəb ola bilər, çünki yerli bizneslər və istehlakçılar kapital aclığına məruz qalır və yerli bank sistemi bağlanır.  ABŞ Federal Ehtiyatlar Sisteminin keçmiş sədri Ben Bernankeyə görə, Böyük Depressiya Federal Ehtiyatın deflyasiyanın qarşısını ala bilməməsi və iqtisadi zərərin böyük hissəsinə birbaşa bank əməliyyatları səbəb olmuşdur. 1970-ci ildən 2007-ci ilə qədər böyük böhranlar üçün ÜDM-in orta hesabla 13%-ni təşkil edən fiskal xərclər və ÜDM-in orta hesabla 20%-ni təşkil edən iqtisadi məhsul itkiləri ilə sistemli bank böhranının həlli xərcləri çox böyük ola bilər.

## Tarixi nümunələr
* 1929-1933-cü illərin Böyük Depressiyası — ABŞ-da bir çox bankların iflası zamanı kütləvi bank panikaları baş verdi. 
* 2008-ci il qlobal maliyyə böhranı — bank panikaları birbaşa baş verməsə də, maliyyə sistemindəki çətinliklər əmanətçilər və investorlar arasında ciddi qorxu yaratdı.

## Əsas səbəbləri
# İnamın itirilməsi
#* Əmanətçilər bankın ödəmə qabiliyyətinə malik olmadığını düşünəndə kütləvi şəkildə vəsaitlərini çıxarmağa çalışırlar.
# Makroiqtisadi problemlər
#* Resessiya, defoltlar və ya iqtisadi qeyri-sabitlik kimi hadisələr bank panikasını tətikləyə bilər.
# Şayiələr və yanlış məlumatlar
#* Bankın maliyyə çətinliyi ilə üzləşdiyi barədə yayılan şayiələr əmanətçilər arasında qorxu yaradır və kütləvi çıxarışlara səbəb olur.
# Sistemli risklər
#* Əgər bir bank uğursuz olarsa, bu, digər banklara da inamın azalmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət "domino effekti" adlanır.

## Bank panikasının nəticələri
Bankların likvidlik problemlərinə görə əmanətçilərin tələblərini qarşılamaq üçün kifayət qədər nağd pula malik olmadıqda, fəaliyyətlərini davam etdirə bilməzlər. Kreditlərin dayandırılması nəticəsində bizneslər və fərdlər maliyyə dəstəyindən məhrum olur, bu da iqtisadi böyüməni ləngidə bilər. Bir bankın uğursuzluğu digər bankların və maliyyə qurumlarının da çətinliklə üzləşməsinə səbəb ola bilər. Əgər hökumət və ya mərkəzi bank müdaxilə etməzsə, əmanətçilər pullarını itirə bilər.

## Bank panikasının qarşısını almaq üçün tədbirlər
# Əmanətlərin sığortalanması — dövlətlər adətən əmanətlərin müəyyən bir hissəsini sığortalamaq üçün sistemlər qururlar (məsələn, ABŞ-da FDIC)
# Mərkəzi bank müdaxilələri — mərkəzi banklar likvidlik təmin edərək və ya zəmanət proqramları tətbiq edərək bank sistemini sabitləşdirə bilər.
# İctimai maarifləndirmə — yanlış məlumatların yayılmasının qarşısını almaq üçün effektiv kommunikasiya strategiyaları
# Tənzimləmə və nəzarət — bank sisteminin sağlamlığını qorumaq üçün daha sərt maliyyə qaydaları tətbiq edilə bilər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*