Çir çayı

**Çir çayı** — Rusiyanın Rostov və Volqoqradskaya vilayətləri ərazisindən axan çay. Don çayının sağ qolunu təşkil edir. Simlyanski su anbarına tökülür. Çayın uzunluğu 317 kilometr, hövzəsinin sahəsi isə 9580&nbsp;km² təşkil edir. Don çayının mənsəbinə 456 metr qalmış ona tökülür.

## Ümumi fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri

Çir çayı öz başlanğıcını Don cərgəsindən götürür. Yuxarı axarlarda Çir çayı Dona olduqca yaxın axır (15&nbsp;km). Bir qədər aralıda isə çay cənub-şərqə doğru axır. Buradan isə getdikcə Dondan aralanır. Yuxarı axarlarda çayı vadisi kifayət qədər enlidir. Çayın əsas istiqaməti şimal-qərbdən cənub-şərqədir. Kurtlaq çayının mənsəbindən bir qədər aralıda Çir çayının orta axarları yerləşir. Burada çayın sağ sahili olduqca hündürdür və sıldırımlıdır. Solu isə nisbətən hamardır. Bu hissə əsasən qumlarla örtülüdür. Orta və aşağı axarlarda çayın eni və dərinliyi getdikcə artır. Soloneski xutoru yaxınlığında Çir şərqə, Surikino şəhəri yaxınlığında isə cənub-şərqə axır. 
### Hövzəsi
* **Çir**
** Qusinka çayı (əsasını təşkil edən əsas çaylardan biri) - mənsəbdən 265&nbsp;km
** Çyornaya çayı - mənsəbdən 246&nbsp;km.
** İlinka çayı (sol) - mənsəbdən 228&nbsp;km.
** Verbovaya (sol) - mənsəbdən 222&nbsp;km.
** Krivaya (sol) - mənsəbdən 221&nbsp;km
** Suskan (sol) - mənsəndən 194&nbsp;km
** Kurtlak (sol) - mənsəndən 160&nbsp;km
** Qryaznaya (sağ) - mənsəndən 124&nbsp;km
** Maşka (sol) - mənsəbdən 106&nbsp;km
** Beryozovaya (sol) - mənsəbdən 30&nbsp;km
** Dobraya (sol)
** Liska (sol)

### Hidrologiya

Araşdırmalar onu göstərir ki, yaz-yay buxarlanması zamanı suyu axalır. Qidalanmasınln əsasını ysz ayları qarın əriməsidir. Yaz ayları bir qayda olaraq daşqınlar və gursululuq olur. Yayda və payız ayları suyu azalır.

**Mənsəbdə maksimal su sərfiyyatı**

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)

ImageSize  = width:600 height:300
PlotArea   = left:60 bottom:40 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:800
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:b increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  bar:1 text:Yan
  bar:2 text:Fev
  bar:3 text:Mar
  bar:4 text:Apr
  bar:5 text:May
  bar:6 text:İyn
  bar:7 text:İyl
  bar:8 text:Avq
  bar:9 text:Sen
  bar:10 text:Okt
  bar:11 text:Noy
  bar:12 text:Dek

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1 from:0 till: 21
  bar:2 from:0 till: 67
  bar:3 from:0 till: 145
  bar:4 from:0 till: 767
  bar:5 from:0 till: 101
  bar:6 from:0 till: 51
  bar:7 from:0 till: 37
  bar:8 from:0 till: 27
  bar:9 from:0 till: 24
  bar:10 from:0 till: 25
  bar:11 from:0 till: 29
  bar:12 from:0 till: 25

PlotData=
  bar:1 at: 21 fontsize:S text: 2.1 shift:(-10,5)
  bar:2 at: 67 fontsize:S text: 6.7 shift:(-10,5)
  bar:3 at: 145 fontsize:S text: 14.5 shift:(-10,5)
  bar:4 at: 767 fontsize:S text: 76.7 shift:(-10,5)
  bar:5 at: 101 fontsize:S text: 10.1 shift:(-10,5)
  bar:6 at: 51  fontsize:S text: 5.1 shift:(-10,5)
  bar:7 at: 37 fontsize:S text: 3.7 shift:(-10,5)
  bar:8 at: 27 fontsize:S text: 2.7 shift:(-10,5)
  bar:9 at: 24 fontsize:S text: 2.4 shift:(-10,5)
  bar:10 at: 25 fontsize:S text: 2.5 shift:(-10,5)
  bar:11 at: 29 fontsize:S text: 2.9 shift:(-10,5)
  bar:12 at: 25 fontsize:S text: 2.5 shift:(-10,5)

### Yaşayış məntəqələri
Əsas yaşayış məntəqələri: Karqinskaya, Bokovskaya, Krasnokutskaya, Sovetskaya, Oblivskaya, stanisaları bə,Surovikino şəhəri.

## İstinadlar