open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stalinin başı

***Stalinin başı*** tammetrajlı bədii filmi rejissor Emil Abdullayev tərəfindən 2017-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azad Azərbaycan Televiziyası və İlk medianın birgə məhsuludur. “Stalinin başı” macəra komediyası “Bozbash Pictures” qəhrəmanları, Şəmi, Şöşü, Fəlakət, Şirin, Qılman və Ağsaqqalın başına gələn maraqlı əhvalatdan bəhs edir. Filmdə əsas rolları İlkin Həsəni, Ramil Babayev, Elşən Orucov, Azər Baxşəliyev, Nicat Rəhimov, İlkin Misgərli, Ülfət Bəşir Fazil, Ənvər Abbasov və Ceyhun Məmmədov ifa edirlər.

## Məzmun
Bozbaş Picturesin 6 qəhrəmanının əllərinə Stalinin trubkası ilə birgə vəsiyyətnaməsi düşür. Belə ki, bu trubka — partiyanın böyük xəzinəsinin açarıdı, hansı ki, Gürcüstanın Qori şəhərində yerləşən İosif Stalinin doğma evində gizlədilib. Çətinlik isə odur ki, altı dost hamısı türmədədirlər. Belə olduqda onlar qaçış planlaşdırırlar. Lakin onların hər biri xəzinəyə özü sahib olmaq istəyəndə, vəziyyət dəyişir. Bakıdan Qoriyə kimi yolda onları xeyli macəra gözləyir.

Çəkilişlər Bakıda, Qusar rayonunda, “Şahdağ” turistik mərkəzində və Qoridə (Gürcüstan) İosif Stalinin muzeyində baş tutmuşdur.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Emil Abdullayev
İdeya: Ənvər Abbasov
Ssenaristlər: Ənvər Abbasov, Samid Ağayev, Tərlan Nur Yaşar, Elnur Hüseynov
Operator: Rəşad Qarayev
Prodüser: İlkin Həsəni
Rəssam:	Ceyhun Cəfərquliyev

## Rollarda
İlkin Həsəni — ŞəmiRamil Babayev — ŞöşüElşən Orucov — FəlakətNicat Rəhimov — ŞirinAzər Baxşəliyev — Ağsaqqalİlkin Misgərli — QılmanÜlfət Bəşir Fazil — DelyaƏnvər Abbasov — MuxtarCeyhun Məmmədov — PənahZəminə Cəfərova — İradəSevda Yahyayeva — Delya

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2016-cı ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Hacı Bədəl körpüsü

**Hacı Bədəl körpüsü** — Qubadlı rayonunun Dəmirçilər kəndində yerləşən tağsız körpü.

XIХ əsrdə Dəmirçilər kənd sakini, mötəbər insan, şer yazmaqda fitri istedad sahibi olan Hacı Bədəl tərəfindən Ağa çayı üzərində tikilmişdir.

Körpünün inşasında put daşdan (xüsusi bəzək vurmaqla) əhəng və yumurta sarısından istifadə olunmuşdur. Bu körpü 15 kəndin Qubadlı rayonunun mərkəzi ilə əlaqəsini bərpa etmişdir. Körpünün son dərəcə maraqlı arxitekturası vardır. Belə ki, körpü kükrəyən, yaz gələndə yerə-göyə sığmayan, hər an kükrəyib daşan dağ çayının (Ağa çayı) üstündə salınmışdır. Heç vaxt ram olunmayan, dəlisov dağ çayının üstündə salındığından körpü tağbənd formasında idi. Onun ortasında dayaqlar qoyulmamışdı. Belə etməkdə məqsəd kükrəyib daşan dağ çayının maneəsiz axını üçün idi.

Bu tarixi abidə də 31 avqust 1993-cü ilə qədər olduğu kimi qalırdı. Körpü Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən qeydə alınıb.

## İstinadlar

## Mənbə
Qubadlı rayonunun tarixi abidələri
Stepan Razin abidəsi (Rostov-na-Donu)

**Stepan Razin abidəsi** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Stepan Razinin şərfinə ucaldılmışdır. O, 1670–1671-ci illərdə əsas kəndli üsyanının təşkilatçısı olmuşdur. Regional mədəni irs siyahısına daxil edilmək üçün namizədliyi irəli sürülmüşdür.

## Tarixi
Stepan Razin XVII əsrin ən böyük kəndli-kazak üsyanlarından birinə rəhbərlik etmişdir. O, həm də Donda doğulmuş və elə buradaca tərbiyələnmişdir. Elə məhz buradan da çara qarşı üsyana başlamışdır. Don bölgəsində öz dövrünün görkəmli atamanlarının şərəfinə çoxlu abidələr ucaldılmışdır. Staroçerkassk şəhərində bu gün də Stepan Razinin yaşadığı ev qorunub saxlanmışdır. Uzun illərdir ki, atamanın yaşadığı şəhər tədqiq edilir. O, bu şəhərdə öz qoşunu ilə birlikdə yaşamışdır. Novoçerkassk şəhərində yerləşən Don kazaklarının tarixi muzeyində Stepan Razinin fiquru vardır. Bu sənət əsərini Е. V. Vuçetiç hazırlamışdır. Onun obrazının hazırlanması müəyyən əfsanələr doğurmuşdur. Hazırkı abidəni isə SSRİ xalq rəssamı Sergey Timofeyeviç Konyonkov hazırlamışdır. O, bu obrazı taxtadan hazırlasa da, onun monumental abidə olmasını görə bilməmişdir. Abidənin hazırlanması isə arxitektor L. M. Loban tərəfindən yerli zavodların birində betondan hazırlanmışdır. Onun açılışı 5 iyun 1972-ci ildə Sedov adına gəmiçilik uçilişinin həyətində ucaldılmışdır. Abidə Stepan Razin və onun ilk drujinasına ucaldılmışdır.

### Xarici görünüş
Abidə ümumilildə 7 hissədən ibarətdir. Burada Stepan Razin və fars şahzadəsinin fiquru təsvir edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Karl Marks abidəsi (Rostov-na-Donu)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Abidənin fotoqrafiyaları
Karl Marks abidəsi (Rostov-na-Donu)

**Karl Marks abidəsi** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Karl Marksın şərfinə ucaldılmışdır. Abidə 1959-cu ildə ucaldılmışdır. Müharibəyə qədər bu abidənin yerində də Karl Marsa aid abidə olmuşdur. Abidənin müəllifləri heykəltaraş Moisey Solomonoviç Altşuler və arxitektor Mixail Adolfoviç Mikus olmuşdur. Rusiyanın mədəni irsi siyahısına daxil edilməmişdir.

## Tarixi
Karl Marks abidəsi təntənəli şəkildə 28 iyun 1925-ci ildə Naxçıvan-na-Donu şəhərinin mərkəzi meydanında açılışı gerçəkləşdirilmişdir. Abidə əvvəllər mövcud olmuş II Yekaterinaya aid abidənin yerində və altlığının üzərində quraşdırılmışdır. II Yekaterinaya aid olan abidə sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra bolşeviklər tərəfindən dağıdılmışdır. Heykəlin qoyulduğu meydan Karl Marksın adına adlandırılmışdır.

Abidənin müəllifi moskvalı heykəltaraş V. B. Bibaev olmuşdur. Karl Marksın heykəli ayaq üstə yerləşirdi. Burada onun sol əli kitabın üzərində olaraq təsvir edilmişdi. Abinanın yanında memorial lövhə vardı.

Böyük vətən müharibəsi dönəmində Vermaxtın qoşunları şəhəri işğal etdikdən sonra abidəni tankla dağıtmışdır. Müharibədən sonra abidənin yerləşdiyi yerdə onun kiçik variantı qoyulmuşdur. Momerial lövhə isə olduğu kimi qalmışdır. O, hazırda Rostov muzeyində saxlanılır. Zədə görməmiş abidənin altlığı isə Rodtov Dövlət Universitetinin həyətinə aparılaraq onun üzərində Mixail Vasileviç Lomonisovun heykəli qoyulmuşdur.
Hazır ki, Karl Marks abidəsi 1959-cu ildə qoyulmuşdur. Abidə bürüncdən hazırlanmışdır. Abidə Leninqradda hazırlanmışdı. Abidənin özü idə mərmər üzərində qoyulmuşdur.

Karl Marks abidəsi əvvəllər Rusiyanın Federal əhəmiyyətli mədəni irsi siyahısına daxil edilmişdir. Ancaq 1997-ci ildə abidənin statusu yerli əhəmiyyətli mədəni irsi siyahısına daxil edilmişdur.

1990-cı illərdə erməni diasporu II Yekaterinanın abidəsinin əvvəlki yerində bərpa edilməsi tələbini irəli sürsədə bu təmin edilməmişdir.

## İstinadlar
2S3 Akatsiya

**2S3 Akatsiya** və ya digər adıyla SO-152 1968-ci ildə SSRİ tərəfindən istehsal olunmuş 152.4&nbsp;mm-lik özüyeriyən artilleriya qurğusu. ABŞ istehsalı 155&nbsp;mm-lik M109 haubitsasına cavab olaraq hazırlanmışdır. SO-152-nin istehsalı 1968-ci ildə tamamlanmış, 1971-ci ildə isə silahlanmaya qəbul olunmuşdur. Sonradan bu döyüş texnikası GRAU tərəfindən 2S3 adlandırıldı.

## Döyüş keçmişi

2S3 Akatsiya Sovet ordusunun Əfqanıstan müharibəsində çox yaxşı təsir bağışladı və bu müharibədən sonra ən məşhur özüyeriyən artilleriya qurğularından biri hesab olunurdu. Həmçinin, 2S3-lər hər iki Çeçen müharibəsi daxil keçmiş SSRİ ərazisində baş verən bir çox münaqişələrdə kifayət qədər uğurlu şəkildə istifadə olunmuşdur. Bu haubitsanın istifadə olunduğu digər müharibələr aşağıdakılardır:
* İran-İraq müharibəsi (1980-1988)
* Körfəz müharibəsi (1991)
* Birinci çeçen müharibəsi (1994-1996)
* Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)
* Liviya vətəndaş müharibəsi (2011)
* Suriya vətəndaş müharibəsi (2011-davam edir)
* Donbass müharibəsi (2014-davam edir)

## Əlavə məlumatlar

Əsas silahı: 152&nbsp;mm-lik“2A3” yivli topu.

Kalibri: 152&nbsp;mm

Qüllənin qalxma bucağı: -4...+60°

Üfüqi tuşlama bucağı: 360°

Mərmi ağırlığı: 27.67 – 50.8 kq

Mərminin çıxış sürəti: 680 metr/saniyə

Atəş tezliyi: 6 atəş/dəqiqə

Atəş məsafəsi: 24&nbsp;km

Sursat sayı: 46 ədəd

Köməkçi silahı: 7.62&nbsp;mm-lik “PKT” pulemyotu

Kalibri: 7.62&nbsp;mm

Mərmi: 7.62x54 mm

Atəş tezliyi: 750-800 atəş/dəqiqə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 1.5&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 4&nbsp;km

Sursat sayı: 1500 ədəd

Uzunluğu: 6.97 metr

Qüllə daxil olmaqla: 7.76 metr

Qüllənin uzunluğu: 5.19 metr

Klirens: 0.45 metr

Zireh qalınlığı: 30&nbsp;mm-lik yayılmış polad

Zəminə təzyiq: 0.6kq/sm²

Dalış dərinliyi: 1 metr

Xəndək keçmə: 3 metr

Divar dağıtmaq: 0.7 metr

Qalxma dərəcəsi: 30°

Motor: V-59U dizel

At gücü: 520

Maksimal sürəti: 63 kilometr/saat

Yanacaq tutumu: 830 litr

Mənzili: 500 kilometr

Dayandırılması: Hidravlik amortizatorlar və müstəqil burulma bar.

Variantları:

*2S3 (SO-152)
*2S3M (SO-152 M)
*2S3M1 (SO-152 M1)
*2S3M2 (SO-152 M2)
*2S3M2 -155
*2S3M3

## İstifadəçiləri

* : 40
*  Anqola: 48
* : İlk dəfə 2008-ci il hərbi paradında nümayiş olunmuşdur.
* : 28
* : 168
* : 32
* : 18
* : 150
* : 931 ədədi hazırda xidmətini davam etdirir, 1600 ədədi ehtiyatda saxlanılır.
* : 501

### Keçmiş istifadəçilər
* : 20
* Şərqi Almaniya: 95
* 
* : 7 (4-ü 1993-cü ildə Almaniyadan, 3-ü 2000-ci ildə Ukraynadan alınıb)
*  İraq: 35

## Həmçinin bax
* 2S19 Msta-S
* 2S1 Qvozdika
* Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri
* Azərbaycan Quru Qoşunları

## İstinadlar
Rodriqo Boqarin

**Rodriqo Manuel Boqarin Ximenes** (; 24 may 1997, Asunsyon, Paraqvay) — Paraqvay təmsilçilərindən olan *Quarani* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Paraqvay futbolçusu.

## Klub karyerası
Boqarin peşəkar karyerasına *Quarani* klubunda başlamışdır. O, peşəkar karyerasında debütünü 6 dekabr 2014-cü ildə Paraqvay Premyer Liqasında *3 fevral* klubuna qarşı oyunda etmişdir. Boqarin ilk qolunu 21 fevral 2015-ci ildə Quarani klubu ilə *Sportivo San-Lorenso* klubuna qarşı oyunda vurmuşdur. 2016-cı ildə Boqarin klubu ilə Paraqvay çempionu olmuşdur.

## Milli karyerası
2017-ci ildə Boqarin Paraqvayın gənclərdən ibarət milli komandası ilə Ekvadorun ev sahibliyi ilə keçirilən Cənubi Amerika Gənclər Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Boqarin Kolumbiya, Çili, Braziliya və Ekvador milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.

## Uğurları

### Komanda
 **«[[Paraqvay|Quarani» (Аsunsyon)]]**
*  Paraqvay Futbol Çempionatı — Klausura 2016

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Статистика на soccerway
Hacı Səfəralı hamamı

**Hacı Səfəralı hamamı** — Novxanı kəndində yerləşən Hacı Səfəralı hamamının tikintisi 1907-ci ildə başa çatıb. Ərazisinin itibucaqlı olması və o zaman əsas yola çıxması tikilinin  planlaşdırılmasında bir çox mane yaradıb. Buna baxmayaraq, hamamın yerini təyin etdikdə islamın bütün qayda-qanunları ciddi şəkildə qorunub saxlanılıb. Hamamın içini planlaşdırmaq xüsusilə çətinlik yaradıb. Bununla belə, vacib tələb olunan qaydalara uyğun, ənənəyə sadiq layihələşdirilib və tikilib. Burada geniş giriş zalı və tualet, əhalinin sayına uyğun soyunub-geyinmə bölməsi nəzərdə tutulub. Soyunub-geyinmə otağı ilə çimmə zalının arasındakı kamera istiliyi rejimdə saxlamağa xidmət edir. Kvadrat şəkilli, arkalı çimmə zalı soyuq və isti su kameralarından ibarət olan hissəylə əlaqəli idi. Suqızdırma otağı başqa hamamlardakindan fərqli olaraq genişliyi ilə seçilir. Hamamı su ilə təchiz edən  quyu da burada yerləşdirilib. 
     
Hacı Səfəralı hamamının inşası zamanı cəsarətli mühəndis-konstruksiya forması tətbiq edilib və möhkəmliyi bütün şərtlərə görə dəqiq həll olunub. 
     
Kənd sakini Hacı Gülağa Nağıyevin dediklərinə görə hamam üç nəfərin şərikli pulu ilə tikilib. Məscidi inşa etdirən Hacı Səfəralı şəriklərilə Həzrəti Abbası özlərinə dördüncü şərik seçiblər. Hamamdan gələn gəlirin 25% Həzrəti Abbasın payına ayırılıb, məscidin axunduna təhvil verilib və xeyriyyə işlərinə sərf edilib. Bu ənənə hamam kolxozun balansına veriləndən sonra pozulub.
     
Ötən əsrin 80-ci illərinin ortalarında kəndə qazın verilməsinin kəskin sürətdə azalması səbəbindən hamam bağlanıb. Abidənin bərpaya ehtiyacı var.

## Ədəbiyyat
* Nəriman Qəhrəmanlı, Vaqif Ağayev, Akademik Şamil Fətullayev-Fiqarovun "Abşeronun   memarlığı”, Bakı, 2003.
## Şəkilləri

Hacı Səfəralı hamamı 5.jpg|
Hacı Səfəralı hamamı 3.jpg|  
Hacı Səfəralı hamamı 2.jpg| 
Hacı Səfəralı hamamı 1.jpg|  
Novxanı kəndində hamam 3.jpg| 
Novxanı kəndində hamam 2.jpg|
Novxanı kəndində hamam 1.jpg| 


## İstinadlar
Kubada səhiyyə

**Kubada səhiyyə** — Kubada ömür uzunluğu dünyada ən yüksək yerlərdən birini tutur – 76 yaş. Uşaq ölüm səviyyəsi isə fantastik dərəcədə aşağıdır – 1 yaşdan 4 yaşadək hər 10 min nəfərə 4,3 və məktəb yaşlı uşaqlarda hər 10 min nəfərə 2,7. Dünya səhiyyə reytinqində Kuba bir çox daha inkişaf etmiş ölkələri önləyərək 34-cü yeri tutur.

Kubadakı müasir səhiyyə sistemi 1959-cu il inqilabından sonra tam şəkildə yenidən qurulub formalaşdırılmışdır.

Ölkədə insan sağlamlığı ilə bağlı tədqiqatlara, o cümlədən, biotexnologiyalar və gen mühəndisliyinə, vaksin və çoxsaylı dərman preperatlarının istehsalına çox böyük vəsaitlər ayrılır: bu elmi tədqiqatların nəticələri bütün dünyada tanınıb qəbul edilmişdir. Bu cür yanaşmanın gerçəkləşdirilməsi milli təhsil sistemi çərçivəsində hazırlanmış çoxlu sayda yüksəkixtisaslı kadrların olması sayəsində mümkün olmuşdur.

Milli səhiyyə sisteminə 278 xəstəxana, 442 polikilinika, 165 stomatoloji poliklinika, habelə cürbəcür profilli 466 başqa müəssisələr daxildir ki, onlarda işləyən həkimlərin sayı 800 000 nəfərə çatır. Bununla yanaşı sağlamlıq turizmi müəssisələr şəbəkəsi də mövcuddur, onlarda ildə 6 mindən çox əcnəbi pasiyentə xidmət göstərilir.

Kubada həkimlərin hazırlanması sistemi keçmiş SSRİ-nin təcrübəsinə əsaslanır, həkim diplom almaq üçün 6 il tibb institutunda oxumaq və 3 il ixtisaslaşma keçməlidir.

Onkologiya, pediatriya, hemotologiya, immunologiya, endokronologiya, dəri xəstəlikləri, ortopediya sahələri Kuba səhiyyə sisteminin qürur mənbəyidirlər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 15 ortoped-ekspertindən 8-i kubalıdır. Bu ölkənin mütəxəssisləri həmçinin trombların sorulması və orforktların önlənməsi üzrə unikal bir praktika işləyib hazırlamışdır. Hər il Kubada kataraktanın götürülməsi üzrə 30 minədək əməliyyat aparılır.

Kuba tədqiqatçıları HİV (QİÇS) xəstəliyinə qarşı vaksin hazırlamaq üzərində gərgin iş aparırlar, bu xəstəliyin effektiv profilaktikası sayəsində onun ölkədəki göstəriciləri qonşu ölkələrlə müqayisədə son dərəcə aşağıdır (0,034%).

## Ədəbiyyat
* Yusif Otaylı, "Kuba səhiyyə və təbabəti", "Laçın yurdu" jurnalı, № 1(21), 2017.
Dunay körpüsü

**Dunay körpüsü** (daha çox **Dostluq körpüsü** adı ilə məşhurdur; ; ) — Ruse və Curcu şəhərlərindən şimalda yerləşən, Rumıniya sahilinin cənubu ilə Bolqarıstan sahillərini birləşdirən, Dunay çayı üzərində yerləşən polad qəfəslər şəklində inşa olunmuş körpüdür. Körpü Rumıniya ilə Bolqarıstanı birləşdirən iki körpüdən biridir. Onlardan ikincisi isə *Yeni Avropa* körpüsüdür. Körpü Vidin və Kalafat şəhərlərinin arasında yerləşir.

## Tarixi

Körpü 20 iyun 1954-cü ildə istifadəyə verilmişdir. Sovet mühəndisləri olan V. Andreyev və N. Rudomazin tərəfindən hazırlanmışdır. Körpünün uzunluğu 2223 metrə bərabərdir. Vaxtı ilə bu körpü Dunay vasitəsilə Bolqarıstan və Rumıniyanı birləşdirən yeganə körpü idi. Körpüdən bundan başqa nəqliyyat bərələri və quru yolları üçün də istifadə edilirdi. Körpünün dekor elementləri bolqar memarı Qeorqi Ovçarov tərəfindən layihələşdirilmişdir. Körpü iki yarusa malikdir: ikizolaqlı avtomagistral və dəmir yolu. Burada piyadalar üçün səki də mövcuddur. Körpünün (85 m) mərkəzi hissəsi hərəkətlidir və irihəcmli gəmilərin keçidi üçün vaxtaşırı aralanır. Hərəkətli hissənin əsas hissəsi Rumıniyaya qoyulmuşdur. Körpü yarı məsləhətçilərin və Sovet İttifaqının resurslarının köməyi ilə iki dəfə təmir olunmuşdur.

Sovetlər İttifaqı bu layihəni "Dostluq körpüsü" adlandırdılar. Amma hər iki ölkədə kommunist rejimləri ləğv edildikdən sonra tikili funksional adı olan "Dunay körpüsü" adını aldı..

Sərhəd zonasının postları körpüdə yerləşmişdir. Körpü hər iki ölkə arasında sərhəd rolunu çıxış edir. 2007-ci ilin yanvar ayından burada gömrük nəzarəti yoxdur və şəxsiyyət vəsiqəsi ilə digər ölkəyə keçmək mümkündür. Bu xidmət yalnız bolqarlara və rumınlara şamil edilir. Körpü Avropa İttifaqı çərçivəsində "daxili sərhəd" rolunu daşıyır. Bolqarıstan və Rumıniya arasında Şengen razılaşması əldə edildikdən sonra sərhəd nəzarəti tamamilə ləğv olunacaq.

İki ay təmir işlərindən sonra 3 sentyabr 2011-ci ildə yenidən körpünün bolqar hissəsi istismara verilmişdir.

## Qalereya

Pont_de_l%27amiti%C3%A9_Rouss%C3%A9-Giurgiu.jpg|Körpünün rumın tərəfi
Danube_Bridge_from_the_train.jpg|Körpünün ortası


## Həmçinin bax
*Beska körpüsü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* *[http://hdtd.typepad.com/hdtd/2003/10/the-bridge-to-ruse.html На полпути вниз по Дунаю]*, короткий рассказ о пересечении моста
Arxitektor Boldırevin binası (Novoçerkassk)

**Arxitektor Boldırevin binası** — Rostov vilayəti Novoçekassk şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bina Novoçekassk şəhəri Krasnoarmeysk küçəsi, ev 18 ünvanında yerləşir.

## Tarixi
Binanın sahibi və layihəsinin müəllifi arxitektor Sergey İvanoviç Boldırev olmuşdur. Sənətinə görə o, mühəndis idi. Onun haqqında 1900-cu il qeydlərində bildirilir. O, titul məsləhətçisi, daha sonradan isə saray məsləhətçisi olmuşdur. Vizbesenski kilsəsinin tikilmə işlərinə rəhbərlik edənlərdən biri olmuşdur. Bu tikilini 1903-cü ildə inşasına başlamışlar ancaq tikinti işləri 1905-ci ildə başa çatmışdır. Oda məlum idi ki, onu general Belyavski ilə qohumluq əlaqələri birləşdirirdi. O, Krasnoarmeysk küçəsi 15 ünvanında yaşayırdı. Boldırev həm də Rus-Asiya bank binasının arxitektoru olmuşdur. Bu bina isə 1905-ci ildə keçmiş pionerlər binasınln yerində ucaldılmışdır. Seqey İvanoviç arxitektor Q. İ. Korotçenkov, Y. İ. Korotçenkov, rəssam İvam İvanoviç Krılov və skripkaçı K. İ. Dumçevlə dostluq edirdi.

Arxitektor ümumilikfə şəhərdə 25 bina inşa etmişdir. Üstəlik o, özü yaşadığı Krasnoarmeysk 18 ünvanında yerləşən binanıda özü layihələndirmiş və inşa etdirmişdir. Bina 1905-ci ildə inşa edilmişdir. 1914-cü ildə binaya fliqel əlavə edilmişdir ki, buradada Nadejda Vasilevna Salnikova yaşamışdır. Onun əri Q. M. Salnikov 1938-ci ildə sürgün edilmişdir.

1992-ci ildə bina regional əhəmiyyətli mədəni irs siyahısıba daxil edilmişdir. Üstəlik oda məlumdur ki, burada binanın birinci sahibinin nəvəsi Tatyana Borisovna Boldıreva yaşamışdır.

## Təsviri
Bina iki mərtəbəfən ibarətdir. Bununla belə dekorativ baxımdan elə də seçilmir.

## İstinadlar
İrəvan Dəmiryol Stansiyası

**İrəvan** () — Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərində Sasunlu David  meydanında yerləşən dəmir yolu stansiyası. Yaxınlığında İrəvan metropoliteninin Sasunlu David stansiyası yerləşir. Üstəlik eni əraxidə Lokomativ deposu və İrəvan vaqon deposu qərarlaşır.

## Tarixi

1902-ci ildə İrəvan ərazisindən ilk dəmir yolu keçmişdir. Bu xətt Gümrü və Tiflis şəhərlərini bir-birinə birləşdirirdi. 1908-ci ildə isə ikinci xətlə Azərbaycan Culfadı ilə İran arasında dəmir yolu təmin edilmişdir. Burada vağzal isə 1956-cı ildə inşa edilmişdir. 
1993 - 2004-cü illər dövriyədə olan Ermənistanın 10 nominallı əskinazı üzərində İrəvan stansiyası təsvir edilmişdir.

31 iyul 2009-ci ildə stansiyada Ermənistan dəmiryolu tarixi muzeyi açılmışdır.

2010-cu ildə vağzalda bərpa işləri aparılmışdır. Bu təmir zamanı vağzalın interyeri dəyişdirilmiş və kommunikasiya xətləri yenilənmişdir. Vağzalda xüsusi tablolar quraşdırılmışdır. Bu tablolarda hərəkət idtiqamətləri və hərəkət efəcək qatarların saatları göstərilir. Binada olan zalları şəhərlər arası və və beybəlxalq olmaqla ayrı zallara bölmüşlər. Bu zaman zalların dizanı dəyişdirilmişdir.

### Uzaq məsafəli vaqonlar

* 2010—2011 il xətt qrafikası

### Şəhər ətrafı gedişlər

Şəhər ətrafı gedişlər əsasən elektrik poezdlər seriyasından olan ЭР2 qatarları ilə gerçəkləşir:

Bütün ЭР2 elektovaqonlar İravandan göndərilir və hər gün hərəkət edir.

Gələcəkdə Zvartnos hava limanına bir xəttin çəliməsi planlaşdırılır. Üstəlik Arşaluys stansiyasına elektrovaqonların buraxılışı belə plandadır. Gələcəkdə şəhər ətrafı elektrik xəttinin çəkilişidə plan olaraq qalır..

Buradan ölkənin dəmir yolu olan bölgələrinə vaqonlar hərəkət edə bilir.

## Xətt
* Tiflis-İrəvan Dəmiryolu (de)
* İrəvan-Culfa Dəmiryolu (de)

## Həmçinin bax
* Kanaker stansiyasından Razdan stansiyasına qatarlar hərəkət edir. 
* Masis syandiyası isə şəhərin ətrafında yerləşir. Buradan paytaxta gedən qatarların böyük qismi keçir. 
* Sasunlu David metro stansiyası isə vağzal ərazisində yerləşir. 
## İstinad

## Mənbə
* Станция Ереван на «Сайте о железной дороге»
S. M. Kirovun heykəli (Rostov-na-Donu)

**S. M. Kirovun heykəli** —  Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Seqey Mironoviç Kirovun şərəfinə ucaldılmışdır. Abidənin müəllifləri hekəltaraş Zinovi Moiseeviç Vilekski və arxitektor Viktor Vasileviç Barinov olmuşdur. Abidə Puşkinskaya küçəsi ilə Kirovski prospektlərinin kəsişdiyi yerdə ucaldılmışdır. Abidə 1939-cu ildə ucaldılmışdır. Regional mədəni irs siyahısına daxildir.

## Tarixi
Sergey Mironoviç Kirov Rostovda 1918-ci ilin yazında olmuşdur. O, burada Don Respublikası sovetlərinin I qurultayında iştirak etmişdir.

Kirovun abidəsi 1939-cu ilin 30 aprel tarixində çox saylı insan topluluğunun keçirdiyi mitinqdə açılışı gerçəkləşdirilmişdir. Əvvəllər bu yerdı Pokrovskaya kilsəsi yerləşirdi. Bu kilsə 1930-cu ildə dağıdılmışdır. Deyilənlərə görə abidənin ucaldılması zamsnı kilsədən sökülmüş mərmər plitələrdən istifadə edilmişdir..

Böyük Cətən müharibəsi illərində şəhər sakinləri abidəni qorumaq məqsədi ilə torpağa gömmüşdülər. Artıq 1945-ci ildə sbifə yenifən bərpa edilmişdir.

Kirov abidəsi əvvəllər Federal əhəmiyyətli mədəni irs siyahısına daxil efilmişdi. 1997-ci ildə isə abifənin əhəmiyyəti yerli səviyəyə qədər azalfılmışdır.

2003-cü ildə kazak cəmiyyəti Pokrovski kilsəsini bərpa etmək qərarına gəlmişdir. Bu səbəbdən abifə ərazidən götürülmüşdür. Abidənin üzərinə iblis sözü belə yazılmışdı. Bu zaman abidənin qorunmasına qərar verilir. Nəhayətdə abidə Puşkinskaya küçəsi ilə Kirovski prospektlərinin kəsişdiyi yerdə yerləşdirilir.

2005-ci ildə abidə yerindən çıxarılmış və Kostev qardaşlarının emalatxanasına göndərilmişdir. Artıq abidə dekabrda yenidən bərpa edilmiş və yeni yerində yerləşdirilmişdi. 

## İstinadlar
Dmitri Rostovski abidəsi (Rostov-na-Donu)

**Dmitri Rostovski abidəsi** —  Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə Dmitri Rostovskinin şərəfinə ucaldılmışdır. Abidə Dobornaya meydanında ucaldılmışdır.  Abidənin idea müəllifi Anatoli Andreeviç Sknarindir. Dmitri Rostovski abidəsi 1999-cu ildə quraşdırılmışdır.

## Tarixi
Abidə Rus provaslav kilsəsinin yepiskopu və Rostov və Yaroslav eparxiyasının mitropoliti Dmitri Rodtovskinin şərəfinə ucaldılmışdır. Abidə Müqəddəs Məryam Mövludu kilsəsinin öndündə ucaldılmışdır. Kilsə Rostov və Novoçekassk eparxiyasının əsas kilsəsidir. Onun təntənəli açılışı 15 dekabr 1999-cu ildə gerçəkləşdirilmişdir. Abidə şəhərin 250 illiyində ucaldılmıdır. Abidəni istər şəhər sakinləri və istərsə tənqidçilər yaxşı qəbul etmirlər. Onlar abidənin aşağı keyfiyyətə malik olduğunu düzgün olmayan yerdə yerləşdirildiyini, üzərindəki yazının yaxşı olmamasını deyirlər.

Layihənin ilk idea müllifi don heykəltaraşı Anatoli Snarin olmuşdur. O, Rostov-na-Donuda olan bir çox abidələrin müəllifidir. Hələ 1999-cu ildə o, mədəniyyət nazirliyi tərəfindən lazımi cavabı almışdır. O, hətta bir neçə kiçik heykəl variantını işləmişdir. Bir müddət sonra şəhər rəhbərliyi açıq müsabiqə elan etmişdir. Müsabiqə nəticəsində heykəltaraş Vladimir Belyakovun layihəsi qalib gəlmişdir. 1996-cı ildə abidənin təməli atılmışdır. Üstəlik ilk daşı belə qoyulur.

2013-cü ildə abidənin üzünün kilsəyə doğru yönləndirilməsi fikri irəli sürülürdü. Üstəlik ətrafda digər dəyişikliklər belə planlaşdırılır.
## Mənbə
* Страница памятника 
## İstinadlar
V. İ. Lenin abidəsi (Rostov-na-Donu)

**V. İ. Lenin abidəsi** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə Vladimir İliç Leninin şərəfinə ucaldılmışdır. Abidə Dobornaya meydanında ucaldılmışdır. V. İ. Lenin abidəsi 1929-cu ildə Bolşoy Sadovnya küçəsində quraşdırılmışdır. 1960-cı ildə Jeleznodarojnu rayonunun vaqon deposu ərazisində Leninə bir abidə ucaldılmışdır. Digər bir abidə isə 1963-cü ildə Lenin meydanınfa quraşdırılmışdır. Bu seriya abidələrdən biri isə Qvardiya meydanı, Dəri zavodu ərazisində yerləşir. Rostovda yerləşən Leninə aid iki abidə dövlət qorunmasına alınmışdır.

## Qorki adına parkın girişində yerləşən Lenin abidəsi

Rostov-na-Donu şəhərində Vladimir İoiç Leninə qoyulmuş ilk abidə Bolşoy Sadovnaya küçəsində 1929-cu ildə Maksim Qorki adına parkın girişində qoyulmuşdur. Abidənin müəllifi heykəltaraş Qeorqi Vasileviç Nerado və arxitektor P. N. Andreev olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi dönəmində abidə dağıdılmışdır. 1970-ci ildı isə abidə yenidən bərpa edilmişdir.

Abidə bürüncdən ibarət olsa da altlığı qranitdən ibarətdir. Heykəltəraş Neroda Lenini nitq söyləyərkən təsvir edilmişdir. Onun sağ əli irəliyə istiqamətlənmişdir. Burada dünya proletarlarının liderini göstərməyə çalışmışlar. Sanki abidə küləyin əksi istiqamətdə təsvir edilmişdir. Abidə regional mədəni urs siyahısına daxildir.

## Lenin meydanındakı abidə

1963-cü ildə Lenin abidəsi Oktyabrski rayonunun meydanında quraşdırılmışdır. Abidənin nüəllifi İsaak Davidoviç Brodski olmuşdur.

## Həmçinin bax
* 1902-ci il tətili abidəsi (Rostov-na-Donu)

## İstinadlar
Mirzə Qədim İrəvaninin əsərlərinin siyahısı

XIX əsr Azərbaycan rəssamı **[[Mirzə Qədim İrəvani]]**nin yaradıcılıq irsinə portretlər, rəsm-trafaretlər, divar rəsmləri, zinət əşyaları və şüşə üzərində rəsmlər daxildir. Yalnız üç ölkənin - Azərbaycan, Gürcüstan və Rusiya - muzeyləri öz kolleksiyalarında İrəvaninin əsərlərini saxlayır. Aşağıdakı siyahının tərtib edilməsi zamanı istifadə edilmiş əsas mənbə Natalya Miklaşevskaya tərəfindən yazılmış və "Azərbaycan incəsənəti" (Bakı, 1954) toplusunda çap edilmiş "XIX əsr rəssamları: Mirzə Qədim İrəvani və Mir Möhsün Nəvvab" () adlı məqalə olmuşdur. Məqalədə İrəvaninin 23 əsəri haqqında məlumat verilir ki, onlardan da iyirmisi Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində, ikisi Ermitajda, biri isə Gürcüstan Dövlət İncəsənət Muzeyində saxlanılır. Həmçinin məqalədə XIX əsrin 50-ci illərində İrəvandakı Sərdar sarayı üçün çəkilmiş və hazırda Güsrcüstan Dövlət Muzeyində saxlanan bir neçə böyük portretdə İrəvaninin imzasının olması təsdiq edilir.. 
## Siyahı

## Mənbələr
### Qeydlər

### İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Эривани / Под ред. Б. В. Иогансона. — Искусство стран и народов мира (краткая художественная энциклопедия): Советская энциклопедия, 1962. — С. 61.
* Миклашевская Н. М. Художники XIX в. Мирза Кадым Эривани и Мир Мохсун Навваб / Под ред. Полевого В. М.. — Искусство Азербайджана. — Баку, 1954. — Т. IV.
* Əliyev Z. Mirzə Qədim İrəvaninin yaradıcılığı  (азерб.) // Каспий : газета. — 2015.
Dağlıq Qarabağ azərbaycanlılarının siyahısı

Bu, Dağlıq Qarabağ azərbaycanlılarının siyahısıdır.

## Xankəndidən olan insanlar
* Ağabəyim ağa — şairə, Qarabağ xanı İbrahim xanın qızı, İran şahı Fətəli şahın arvadı.
* Baxşı Qələndərli — Teatr rejissoru
* Fəxrəddin Manafov — aktyor
* Flora Qasımova — Milli Məclisin Deputatı
* Xatirə İslam — müğənni
* İbrahimxəlil xan Cavanşir – Qarabağ xanı, Pənahəli xanın oğlu.
* İlham Xudiyev — tarixçi-jurnalist
* Qəzənfər Mehdiyev — Tarixçi
* Hikmət Xudiyev — Əməkdar jurnalist
* Marat Manafov — biznesmen
* Mehdiqulu xan — Qarabağ xanı
* Məhəmmədhəsən ağa – Qarabağ xanı, İbrahimxəlil xanın böyük oğlu.
* Məşədi Səlim İbrahimov — repressiya qurbanı
* Məşədi Zeynal Haqverdiyev — tarzən
* Mirvari Tağıyeva — professor, tibb elmləri doktoru
* Süleyman Mirzəyev — Həkim
* Tarzən Bəylər — tarzən
* Zakir Mirzəyev — qarmonçu
* Zəhra Şahtaxtinskaya — elm xadimi, "Lenin" ordeni laureatı

## Şuşadan olan insanlar
*Mir Möhsün Nəvvab — şair, rəssam, xəttat və musiqişünas
*Xurşidbanu Natəvan — şairə
*Mirzə Sadıq — tarzən, bəstəkar və tarı təkmilləşdirən sənətkar
*Qasım bəy Zakir — şair
*Xudadad bəy Məlikaslanov — alim və siyasətçi
*Nəcəf bəy Vəzirov — yazıçı və dramaturq
*Bülbül (müğənni) — opera müğənnisi
*Bülbülcan — xanəndə
*Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev — yazıçı, dramaturq, pedaqoq
*Yusif Vəzir Çəmənzəminli — dövlət xadimi və yazıçı
*Kərim bəy Mehmandarov — həkim və siyasətçi
*Xan Şuşinski — xanəndə
*Şəmsi Bədəlbəyli — aktyor və rejissor
* Süleyman Sani Axundov — dramaturq, nasir, maarif xadimi
* Əhməd Ağdamski — opera müğənnisi
* Soltan Hacıbəyov — bəstəkar, dirijor, pedaqoq, SSRİ Xalq Artisti
* Üzeyir Hacıbəyov — bəstəkar, musiqişünas-alim, publisist, dramaturq, pedaqoq və ictimai xadim, müasir Azərbaycan peşəkar musiqi sənətinin və milli operasının banisi
* Cabbar Qaryağdıoğlu — xanəndə, bəstəkar, musiqi xadimi
* Seyid Şuşinski — xanəndə
* Mir Həsən bəy Vəzirov — dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri
* Lətif Kərimov — rəssam, naxışşünas və xalçaşünas
* Mehdiqulu xan Vəfa — hərbçi və şair

## Ağdərədən olan insanlar
* Cavad bəy Məlikyeqanov, dövlət xadimi
Suvorov abidəsi (Rostov-na-Donu)

**Suvorov abidəsi** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə rus sərkərdəsi, general Aleksandr Vasileviç Suvorovun şərəfinə ucaldılmışdır. Abidənin müəllifi Anatoli Andreyeviç Sknarindir. Abidə 1999-cu ildə quraşdırılmışdır.

Ünvan: Rostov-na-Donu Univerditetski xiyabanı ilə Suvorov küçələrinin kəsişdiyi ərazi.

## Tarixi
Aleksandr Vasileviç Suvorov 177-ci ildə Önazov Kuban korpusunun komandanı təyin edilmişdir. Kubana gedən yol Müqəddəs Dmitri Rostov qalasından keçirdi. Bu qala isə öz dövrünüün əsas rus bazalarından biri hesab edilirdi. Kubana gəlməsinin üç ayı müddətində əlverişli idarə sistemini hazırlamış və qalanı möhkəmlədərək müşmən üçün əlçatmaq hala gətirtmişdir. Kuban çayının sağ sahili boyunca dörd. Dmitri Rostovski istehkan hazırlanmışdır. Müqəddəs Dmitri Rostovski qalasından Kubana qədər stanisalar təşkil edilmişdir. Bu isə müdafənin güçlənməsinə səbəb olmuşdur.

İkinci dəfə Suvorov Dona 1782-ci ildı ailəsi ilə birlikdə gəlmişdir. Bu dəfə isə o, Müqəddəs Dmitri Rostovski qalasında hərbi qərsrgahda yerləşmişdi. Gələcək əmrləri gözləyərək o, burada uzun zaman yaşamışdır.

II Yekaterinanın əmri ilə Aleksandr Vasileviç Suvorov Krımlı erməniləri Domna köçürmüşdür. Nəticədə burada Naxçıvan-na-Donu şəhəri, Azov, Sultan-Salı, Nesvetay və Çaltır kimi kəndlər salınmışdır.

1999-cu ildə Rostov-na-Donu şəhərində Aleksandr Vasileviç Suvorovun şərəfinə abidə ucaldılmışdır. Abidə Rostov-na-Donu şəhəri Univerditetski xiyabanı ilə Suvorov küçələrinin kəsişdiyi ərazidə yerləşir. Abidənin müəllifi Anatoli Andreyeviç Sknarindir.

## Təsviri
Aleksandr Vasileviç Suvorovun abidəsi büstən ibarətdir. Şəhərdə Aleksandr Vasileviç Suvorovun şərəfinə abidədə vardır. İkinci abidə 18 may 2011-ci ildə hazırlanmışdır. Abidənin müəllifi Anatoli Dementev olmuşdur. Abidə "Lisey № 27" qarşısında ucaldılmışdır.

## Ədəbiyyat
* Агуренко Б. Александр Суворов, гениальный полководец/ Б. Агуренко// Вечерний Ростов.- 2002.- 4 февр.-С. 2.
* Бормотов В. "Потомство мое прошу брать мой пример"/ В. Бормотов// Резонанс.- 1999.- № 10.
* Вартанов Э. Он был необъяснимым чудом/ Э. Вартанов// Наше время.- 2010.- 22 янв.
* Корольченко А. В крепости Ростовской/ А. Корольченко//Приазовский край.- 1993.- 19 авг.
* Рудик Ю. Из фельдмаршалов – в генералиссимусы/Ю. Рудик// Вечерний Ростов.-1999.- 1 марта.
* Чеботарев В. Александр Суворов на Дону и Северном Кавказе/ В. Чеботарев// Приазовский край.- 2005.- 24 нояб.

## Mənbə
* Памятник Александру Васильевичу Суворову в г.Ростове-на-Дону
* Памятник Александру Васильевичу Суворову.

## İstinadlar
Tiflis Dəmiryol Stansiyası

**Tiflis** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində yerləşən dəmir yolu stansiyası.

## Tarixi
Stansiya 1872-ci ildə açılmışdır. Zestafoni Tiflis dəmir yolunun çəkilişi ilə əlaqədar stansiya inşa edilmişdir. Stansiyada iki terminal mövcud olmuşdur: Mərkəzi və Borjomi.

Stsnsiyanın köhnə vağzalı 1872-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Sonradan bu bina sökülmüş və 1952-ci ildə bina yenidən Stalin ampiri stilində inşa edilmişdir.

1982-ci ildə stansiya binasının yenidən işa edilməsinə qərar verilmişdir. Bu mıqsədlə bina sökülməli idi. Ancaq binanın təməli güclü olduğu olduğundan onu partladılmışdır. Bundan sonra binanın yenidən inşasına başlanmışdır. Ancaq bu binanın inşası tam başa çatdırıla bilməmişdir.

1991-ci ildə bina faktiki hazır olsa da SSRİ dövlətinin dağılması və iqtisadi cətinliklər səbəbindən son tamamlamalar başa çatdırılmamış qalmışdır. Gürçü-abxaz münaqişəsi zamanı binaya gürcü qaçınlar gəlmişdir. 2008-ci ildə Tiflis icra başçısı qaçqınları mənzillə təmin etmiş, yarım qalmış işləri tamamlayaraq istifadəyə tam hazır vəziyyətə hətirtmişdir.

Gələcəkdə vağzal üçün yeni binanın inşası planlaşdırılır. Ancaq yeni vağzalın yeri hələ müəyyən edilməmişdir.

Bununla bağlı iki variant vartdır:

1. Tiflisin Didube rayonunda yeni sərnişin vağzalı tikilməlidir. Buradan Batumi, Kutaisi, Zuqdidi, Poti, Vale, Qori və Borjomiyə vaqonlar hərəkət etməlidir.

2. Tiflis ətrafında olan əvvəlki xətlər sökülmüşdür. Tiflis dənizi ətrafında olan bir xəttli dəmir yolu üzərində vaqon deposu inşa edilmişdir.

### Borjomi vağzalı
Üzəri bağlı Borjomi vağzal platforması 1979-cu ildə inşa edilmişdir. 2011-ci ildə buradan Tiflis və Qərbi Gürcüstana gedən elektrovaqonlar hərəkət edir. 15 fevral 2011-ci ildə son vaqon bura hərəkət etmişdir. 16 fevral tarixindən isə stansiya tamamən ləğv edilmişdir.

## Xətt
* Poti-Bakı Dəmiryolu
* Tiflis-İrəvan Dəmiryolu
* Qars-Tiflis Dəmiryolu
* Tiflis-Telavi Dəmiryolu

## Qlereya

Şəkil:Tbilisi, Railroad station, 1870s (A).jpg|Tiflis dəmir yol stansiyası. 1870.
Tbilisi central station.jpg|Platforma.


## Mənbə
* Тбилиси-Пассажирская на wikimapia.org.

## İstinadlar
Rusiya azərbaycanlılarının siyahısı

Bu siyahı ensiklopedik əhəmiyyətə malik Rusiya azərbaycanlılarının siyahısını ehtiva edir.

## İstinadlar
II Yekaterina abidəsi (Naxçıvan-na-Donu)

**II Yekaterina abidəsi** — Rostov-na-Donu şəhərində vaxtı ilə yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə rus çariçası II Yekaterinanın şərəfinə ucaldılmışdır. Abidənin müəllifi Matvey Afanaseviç Çijov və Matvey Matveeviç Çijov olmuşdur. Abidə 1894-cü ildə quraşdırılmışdır. Abidə Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra dağıdılmışdır. Bu abidənin altlığı üzərində isə Karl Marksa heykəl ucaldılmışdır.

## Tarixi
Şəhərdə II Yekaterina abidənin ucaldılması şəhər dumasının rəhbəri tərəfindən irəli sürülmüşdür. Abidənin ucaldılması 1879-cu ilə planlaşdırılırdı. Bu şəhərin salınmasının yüz illiyi münasibətinə düşünülürdü. Bununla belə vısait çatışmazlıı səbəbindən işlər dayanmışdı. Bu abidənin ucaldılması məsələsinə 1883-cü ildə şəhər rəhbəri Minas İliç Balabanov yenidən qayıtmışdır. 1890-cı ildə abidənin ucaldılması məqsədilə vəsaittoplanmağa başlanılır. Sankt-Peterburqda 15 arxitekturun işindən Matvey Afanasieviç Çijov və Matvey Matveeviç Çijovun hazırladığı abidə seçilmişdir. 1892-ci ildə abidənin bütün detalları işlənmişdi. Abidə bürüncdən hazırlanmışdı. Abidənin isə təntənəli açılışı 18 sentyabr 1894-cü ildə baş tutmuşdur. Onun yerləşdirilməsi və hazırlanmasına ümumilikdə 30 min rubl pul tələb olunmuşdu. 1917-ci ildə abidənin yeri dəyişdirilmişdir. Səbəb alman qoşunlarının şəhəri ələ keçirməsi olmuşdur. Ağ qvardiyaçılar abidəni yerinə qaytardılar. 1920-ci ildə isə abidə sökülmüşdür.

## Təsviri
Bürünc II Yekaterina abidəsi qranit altlıq üzərində yerləşirdi. Abidənin üzü qərbə istiqamətlınmişdi. Onun sağ əlində bir yarlıq, digər əli isə məhəllələri göstərirdi. Bu yarlıqda "*İpmeratritsa II Yelizavetanın ermənilərə minnətdarlığı*" əks olunur. II Yekaterinanın abidəsini Matvey Afanaseviç Mixail Opisoviç Mikeşinin eskizi əsasında hazırlamışdır. Bəzi detallar italyan firması tərəfindən hazlrlanmışdı.



Fayl:Catherine II of Russia monument. Nakhichevan-on-Don 2.jpg
Fayl:Catherine II of Russia monument. Nakhichevan-on-Don 1.jpeg
Fayl:Catherine-nakhichevan.jpg



## İstinadlar
Birinci Dünya müharibəsi qəhrəmanlarının xatirəsinə abidə (Rostov-na-Donu)

**Birinci Dünya müharibəsi qəhramanlarının xatirəsinə abidə** — Naxçıvan-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə Birinci Dünya müharibədisi qəhramanların şərəfinə şərəfinə ucaldılmışdır. Abidənin müəllifi Sergey Mixailoviç olmuşdur. Abidə 2014-cü ildə quraşdırılmışdır. Abidə Krasnoarmeyks küçəsi ilə Xalturinski xiyabanının kəsişməsində yerləşir.

## Tarixi
2014-cü ildə Birinci Dünya müharibəsinin yüz illiyi münasibətilə abidə ucaldılması qərara alınır. Bu müharibədə Rusiya imperiyası fəal iştirak etmişdir. Üstəlik əsas cəbhələrdən biri olan şərq cəbhəsinin əsas tərəflərindən biri idi. Rus inqilabının nəticədində vəziyyət getdikcə gərginləşmişdi. Bolşeviklər isə bu müharibəni haqsız hesab edirdilər. Üstlik onu "imperialist" ruhlu hesab edirdilər. Bu səbəbdən onlar bu məsələyə olduqca az diqqət ayırırdılar. Brest Litovsk isə Rusiyanın belini bükmüşdü.

Bu müharibənin yüz illiyinə Rusiyada maraq olduqca böyük idi. 2014-cü ildə Rusiyada bu hadisə ilə bağlı bir çox tədbirlər görülmüşdü.

Komissiya mütəxəsisləri abidənin yerləşdirilməsi ilə bağlı üç eskiz variantı hazırlanmışdır. Nəticədə isə Rusiya Federasiyasının əməkdar rəssamı Sergey Mixayloviç İsakovun abidəsi seçilmişdir. Bütün xərclər isə Rostov vilsyətinin Ticarət-sənaye palatası tərəfindən ödənilmişdir.

Abidə 3,5 metr hündürlüyə malikdir. Üstəlik bürüncdən hazırlanmışdır. O, Birinci Dünya müharibəsinə aid rus əsgəri olaraq təsvir edilir. Əlində isə silah mövcuddur.

Bununla yanaşı Rostov vilayətinin digər ərazilərində bu tip abidələr ucaldılmışdır.

## İstinadlar
Viktor Ponidelnik abidəsi (Rostov-na-Donu)

**Viktor Ponidelnik abidəsi** və ya **Futbolçu heykəli** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə Olimp-2 stadionunun yaxınlııbda qoyulmuşdur. 2015-ci ildə futbolçu Viktor Ponidelnikin şərəfinə adlandırılmışdır. O, 1960-cı il Avropa kubokunun finalında vurulmuş qızıl qolun müəllifidir.

## Tarixi
2013-cü ildə Rostov-na-Donu ərazisində İdman nazirliyinin rəhbərliyi altında futbolçu Viktor Nonedelnikin şərəfinə abidənin ucaldılması haqqında konkurs təşkil edir. Elə həmin ilin avqustunda Dmitri Vasileviç Lındin konkurda iştirak etmək qərarına qəlir. Sentyabrda o, gildən bir eskiz hazırlamışdı. Onunla yanaşı üç nəfər bu yarışmada iştirak edirdi. Bununla bağlı komissiya təşkil edilir. Bu komissiyaya vitse qubernator Sergey İvnoviç Qorban, futbolçu Viktor Ponidelnik və Rostov vilayətinin idman nazirliyi nümayəndəsi Yuri Balanxin daxil idi. Müsabiqənin nəticəsi olaraq Dmitri Lındin qalib gəlir. Gil heykəldə müəyyən dəyişikliklər gerçəkləşdirilmişdir.

Bürün abidənin hazırlanmasına iki ay tələb olunmuşdur. 2013-cü ilin sentyabr-noyabr ayları heykəltaraşlıq işləri aparılmışdır. Bunun üçün 750 min rubl pul tələb edilmişdir. Ancaq heykəltaraş işi üçün pul tələb etməmişdir. Abidənin hündürlüyü 2 metrdir.
İlk əvvələr abidənin açılışı 2014-cü ilin yazına planlaşdırılırdı. Ancaq maliyyə çatımamazlığı hiss edilirdi. 2014-cü ildə bu işlər üçün veteran futbolçular və don futbol federasiyası 96,5 min rubl pul xərclımişdir.

Nazirlik abidəni 1960-cı il Avropa kubokunun ilk oyunun tarixində açılış edəcəyini bəyan etmişdir. Abidə Olimp-2 stadionunun yaxınlığında qoyulmuşdur. Açılış 28 avqust 2015-ci ildə gerçəkləşmişdir. Açılışda vilayət qubernatorunun müavini İqor Quskov iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Gümrü Dəmiryol Stansiyası

**Gümrü** () — Ermənistanın Gümrü şəhərində yerləşən dəmir yolu stansiyası. Stansiyada Ermənistan Dəmir yollarına aid ən böyük üç vağzaldan biri yerləşir.

## İnfrastruktur
Stansiyadan keçən dəmir yol xəttləri:
* 1) Armavir, Masis və İrəvan xətti;
* 2) Vanadzor, Ayrum və Tiflis Dəmiryol Stansiyası (Gürcüstan);
* 3) Artik, Penzaşem və Maralik xətti;
* 4) Axuryan, Doğuqapı, (Türkiyə) və Qars (Türkiyə).

Hazlrda dörd xətdən üçü fəaliyyət göstərir. Biri isə siyasi səbəblərdən bağlıdır. Gümrü-Qars xətti istisna olmaq şərti ilə Ermənistanın bütün xətləri elektrikləşdilmişdir. Türkiyə Ermənistanın işğalçı mövqeyi ilə əlaqədar bu xətti qapalı saylayır.

Stansiya İrəvan Dəmiryol stansiuasından sonra ölkənim mühüm ikinci stansiyasıdır. Dörd istiqamətdə xətlərə sahibdir. Burada Gümrü lokomotiv deposu və Gümrü vaqon deposu yerləşir.

## Qeydiyyat
### Uzaq məsafəli səfərlər

* Vaqon № 372 İrəvan — Tiflis qatarı 23:35 gəlir və 23:50 yola düşür;
* Vaqon № 371 Tiflis — İrəvan qatarı 2:35 gəlir və 2:55 yola düşür;
* Vaqon № 202 İrəvan — Batumi (yay) 2:20 gəlir və 2:36 yola düşür;
* Vaqon № 201 Batumi — İrəvan 3:10 gəlir və 3:30 yola düüşür.

### Şəhər ətrafı və ölkə elektovaqonların hərəkəti
**İrəvan istiqamətində** (1 avqust 2010)

**Pemzaşen istiqaməti** (30 may 2010)

**Ayrum istiqaməti** (25 iyun 2010)

## Xətt
* Tiflis-İrəvan Dəmiryolu (de)

## Mənbə
Расписание поездов по станции Гюмри

## İstinadlar
ANS Şirkətlər Qrupu

**ANS Şirkətlər Qrupu** — Azərbaycanda xəbər və televiziya yayımı edən quruluşdur.

ANS — 1990-cı ildə jurnalist Vahid Mustafayev, Seyfulla Mustafayev və Mirşahin Ağayev tərəfindən qurulmuşdur. Şirkətin adı ingilis dilindən tərcümədə "Azərbaycan Xəbərlər Xidməti" mənasını verən "Azerbaijan News Service" (ANS) kəlmələrinin qısaldılmış halıdır. Ayrıca ANS, Sovetlər Birliyindəki ilk xüsusi investisiyalı mətbuat nəşr mənsubudur. Sovetlərin son dövründəki Çeçenistan, Gürcüstan, Osetiya, Qarabağ, Abxaziya, Əfqanıstan, İnquşetiya kimi döyüş və qarşıdurma xəbərləri ANS televiziyasına məşhurluq qazandırmışdır. Bu müsahibə və xəbərlər BBC, CNN, NBC, ZDF, ARD, VOX, RAI, TF, RTR, CBS, TBS kimi dünya şöhrətli  kanallara satılmışdır.

Müstəqil və xüsusi investisiyalı bir media orqanı olaraq, ANS Azərbaycanda medianın inkişafında əhəmiyyətli bir rol oynamışdır. İndiki vaxtda bu şirkət ANS TV, ANS ÇM, ANS Press və ANS Kommers olmaqla 4 alt şirkətə malikdir.

## Tərkibi
* ANS TV
* ANS ÇM
* ANS Press
* ANS Kommers
* ANS Records
* AzMAN
* VMF
* Çingiz Mustafayev Fondu
* Dadlılar
* Bakı Film
* AllStar
* "BALANS" Studiyası
* İsti Press

## İstinadlar

## Mənbə
* Haqqımızda

## Xarici keçidlər
* ansgroup.ws
Cəlal Himməti

**Cəlal Himməti** (; ) — İran pop müğənnisi. "Pərivaş" mahnısı ilə məşhurdur.

## Haqqında
1936-cı ildə Kirmanşahda dünyaya gəlmişdir. Altsheymer xəstəliyindən əziyyət çəkirdi. Los-Ancelesdə xəstəxanada 2006-cı ildə vəfat etmişdir.

## Albomları
* Party Mix 1
* Party Mix 2
* Party Mix 3
* Party Mix 4
* Party Mix 5
* Party Mix 6
* Party Mix 7
* Party Mix 8
* Party Mix 9
Aleksandr Xanjonkovun abidəsi (Rostov-na-Donu)

**Aleksandr Xanjonkovun abidəsi** —  Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Abidə rus kinomatoqrafı Aleksandr Alekseyeviç Xanjonkovun şərəfinə ucaldılmışdır. Abidə 24 avqust 2016-cı ildə quraşdırılmışdır. Abidə Rostov-na-Donu şəhərinin Budyonnovski prospektində yerləşir. Sergey Oleşnya isə heykəlin müəllifidir. Bu abidənin açılışında məşhur rus sktyorlar və teleaparıcılar iştirak etmişdir.
## Tarixi
Aleksandr Alekseyeviç Xanjonkovun şərəfinə abidənin ucaldılması ideası jurnalist Lyubov Surkova məxsusdur. O, bu idea ilə şəhər rəhbərliyinə müraciət etmişdir. Bu müraciət müsbət qarşılanmışdır. Bundan sonra eskizlər üzərində işlər aparılmışdır. Heykəltəraş isə Sergey Oleşnya olmuşdur. Üstəlik işə Yuri Yakovleviç Dvornikov və bir necə arxitektor və heykəltaraş da işə qoşulmuşdur.

Abidənin qoyulma yeri əbəs yerə seçilməmişdir. Belə ki, abidə Alekseyeviç gimnaziyaziyasının qarşı tərəfində quraşdırılmışdır. Rejisor və senarist Xanjonkov bu gimnaziyada oxumuşdur. Üstəlik yaxınlığında kinoteatr yerləşir. Rejisor üçün iki memorial lövhə qoyulmuşası planlaşdırılır: biri onun oxuduğu gimnaziyada ikincisi isə onun ilk dəfə kino ilə tanış olduğu yer.

Aleksandr Xanjonkovun abidəsi bürüncdən hazırlanmışdır. Onun hündürlüyü 2,5 metrdir. Abidənin açılışı beynəlxal motivasiya kinosu festivalı zamanı gerçəkləşdirilmişdir. Abidənin açılışında aktrisalar İrina Bezrukov və İrina Babenko, teleaparıcı Dmitri Dıbrov, prodüser Alan Dekarde iştirak etmişdir.

## Mənbə
* Памятник Александру Ханжонкову (Ялта)

## İstinadlar
Tannenberq (Saksoniya)

**Tannenberq** — Almaniyanın Saksoniya vilayətindəki Erzgebirgskreis mahalındakı bir qəsəbədir.

2015-ci ilin Dekabr ayının 31-də olan əhali siyahıyalmasında, qəsəbədə 1,132 nəfər yaşadığı öyrənildi.

## Coğrafiyası
Tannenberq, şimal-qərbdən Qeyerbax və Qreyifenbax'dan gələn Şopau vadisində yerləşir. Ən yüksək nöqtəsi 641 metrlik Knoşen-dir. Məntəqədən, dövlət yolu olan S222 və S267 keçir.

### Ətrafındakılar
Şimalında Ehrenfriyedersdorf, şərqində Termalbad Viyesenbad, cənubunda Şlettau, cənub-qərbində Elterleyin və qərbində Qeyer yerləşir.

### Strukturu
Siebenhöfen mahalı **Tannenberqə** aiddir.

## Tarixi
Tannenberqə aid ilk sənədli bəhs, 1411-ci ildə olmuşdur. XV əsrin sonunda, məntəqənin hər iki qismi Mattes von Reizensteyn tərəfindən satın alındı.

1812-ci ildə, bir ingilis, Evan Evans, Siebenhöfendə bir iplik dəyirmanı qurdu. İllər keçdikcə, tekstil sənayesi bələdiyyənin əsas sənayesi halına gəldi. Digər kiçik metal, plastik və kağız emalı şirkətləri də quruldu.

### Əhali İnkişafı

1990-cı ilin, oktyabr ayının 3-də Tannenberqdə, 1,255 insan yaşayırdı. Bu siyahı 1993-cü ildən, 2013-cü ilə qədərdir:

## Mədəniyyəti Və Görməli Yerləri

### Binalar
* Üç tərəfli xəndəkli keçid qülləsi olan Paszklausenturm.
* Kristoforus'un Gec Qotik Kilsəsi, Kristof Walter tərəfindən 1521-ci ildə tikilmişdir.

### Coğrafi Xüsusiyyətləri
* Tannenberqdə, 2008-ci ilin avqust ayının 1-də yeni tikilən Erzqebirqe bölgəsinin coğrafi mərkəzi tapıla bilər.

## İstinadlar
Mikayıl Nəzərov

**Mikayıl Əziz oğlu Nəzərov** () — Azərbaycan sovet və partiya xadimi.

## Həyatı
M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu və Sov. İKP MK yanında Ali Partiya məktəbini bitirmişdir. Azərbaycan KP Lenin RK-də təlimatçı, şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1966-cı ildə Azərbaycan KP Lenin RK-nin Katibi seçilmişdiir. 1968-ci ildən partiya işinin təşkili şöbəsində inspektor, MK–nin ikinci Katibinin köməkçisi, 1971-ci ildən isə ticarət, plan və maliyyə təşkilatlarının şöbə müdiri olmuşdur. 1982-ci ildən Azərbaycan KP MK-nin ticarət və məişət xidməti şöbəsinin müdiri, 1986-cı ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin işlər müdiri olmuşdur. 1990-cı ildən Azərbaycan Respublikası Prezidenti aparatının rəhbəri, 1991-ci ildən isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin işlər müdiri olmuşdur.

Mikayıl Nəzərov VIII–XII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

## Mükafatları
Mikayıl Nəzərov Qırmızı Əmək Bayrağı və Xalqlar Dostluğu Ordenləri ilə təltif edilmişdir.
Laşın gəlirli binası (Rostov-na-Donu)

**Laşın gəlirli binası** və ya **A. P. Livudun gəlirli binası** — Rostov vilayəti Rostov-na-Donu şəhəri ərazisində dörd mərtəbəli bina. Bina Rostov-na-Donu şəhərinin puşkinskaya küçəsi ev 75 ünvanında yerləşir. Bina Maksik Qorki adında mədəniyyət və istirahət parkının əks tərəfində yerləşir. Bina XX əsrin əvvəllərində inşa edildir. Binanın inşasına çəkilən xərclər Aleksandr Edmundoviç Laş tərəfindən ödənilmişdir. Binanın ən zəngin və prestijli mənzillərinin pəncərəlıri Puşkinskaya küçəsinə açılır. Elə də prestijli olmayan mənzillər isə isə həyətə baxırdı. Bina sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra milliləşdirilmişdir. Binanın əsas fasadı Puşkinskaya küçəsinə baxır. Hazırda bu tikili çox mənzilli yaşayış binası kimi istifadə edilir. Laşın gəlirli binası Rusiya Federasiyasınln regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxil edilmişdir. Üstəlik qorunma altındadır.

## Arxitektur xüsusiyyətləri
Laşın gəlirli binasının fasadə Puşkinskaya küçəsinin qırmızı xətdində yerləşir. Bina dörd mərtəbədən ibarətdir. Üstəlik mansarda belə sahibdir. Binanın fasad hissəsində olan elementlər qotik stildədir. Binanın fasadında müxtəlif dekor elementlərində istifadə edilmişdir. Bunlardan biridə kolonnalardır. Binanın girişindı kolonnanalar yerləşir. Pəncərənin kənarları qəsr daşı elementi ilə bəzədilmişdir. Üçüncü və dördüncü mərtəbələrin arasında dekorlar kəmər şəklində uzamır. Beşinci yəni mansardın pəncərələri fərqlidir.

## İstinadlar