open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Salman Nərimanov

**Salman Kərbəlayi Nəcəf oğlu Nərimanov** () — şair, yazıçı, publisist, ictimai-siyasi xadim, mürəttib. Yazdığı “Səyahətnamə” əsəri Çar Rusiyası dövründə senzuradan keçməyib deyə çapına icazə verməyiblər. Bu əsəri ilk dəfə ölümündən 116 il sonra Bakıda çap olunub.

Nəriman Nərimanovun böyük qardaşıdır.

## Həyatı
Salman Kərbəlayi Nəcəf oğlu Nərimanov 1847-ci ildə Tiflisdə anadan olub. 7 yaşında ikən atası onu təhsil alması üçün Tiflisdə Hacı Molla Tağının mədrəsəsinə qoyub. Üç il burada "Quran"dan və Sədi Şirazinin "Gülüstan" kitabından dərs keçib. Daha sonra ruhani idarəsinin açdığı məktəbə qəbul olub. Lakin atasının tez-tez xəstələnməsi, ailə vəziyyətinin ağırlığı ona öz təhsilini davam etdirməyə imkan vermir. Buna görə də ana babası Hacı Məmmədqasım onu bir peşə sahibi etmək üçün tacir Hacı Sadığın yanına şagird göndərir. Sonrakı dövrlərdə Salman Nərimanov dükançı, fəhlə xırdavatçı kimi müxtəlif işlərdə işləyib.

Bakıya gəldikdən sonra mürəttibliyi öyrənib. Qafqazda ilk azərbaycanlı mürəttib kimi də tanınıb. 1905–1907-ci illərdə Bakıda "Kaspi", "İrşad", "Tazə həyat" və "Füyuzat" qəzet və jurnalların mətbəələrində baş mürəttiblik edib.

Mətbuatda şeirləri və məqalələri ilə çıxış edib. "Səyyarə" və "Səyyareyi-Həqqi" imzası ilə şeirlər, "Qoca Salman" imzası ilə məqalələr yazıb. "Həyat" qəzetinin 1906-cı il nömrələrində "Nəmrudlar və Şəddatlar", "Hami-niku", "Ağacı içindən qurd yeyər", "Filankəsə məktub", "Qissədən hissə", "Danışmalı ya danışmamalı", "Açıq məktub", "Hüriyyətdən haqq ilə istifadə lazımdır" adlı məqalələr ilə çıxış edib.

Yazdığı “Səyahətnamə”  əsəri Çar Rusiyası dövründə senzuradan keçməyib deyə çapına icazə verməyiblər. Əsərin əlyazması AMEA-nın M.Füzuli adına Əlyazamalar İnstitunda saxlanılır. Kitab 2023-cü ildə ərəb əlifbasından Arif Ramazanov tərəfindən transliterasiya edilərək ilk dəfə 116 il sonra Bakıda çap olunub. 

## Ölümü
1907-ci ildə Bakıda vəfat edib. Bir il sonra da həyat yoldaşı Səltənət xanım dünyasını dəyişib. Dörd övladı –  Asya, İsmayıl, İltifat və Xanım əmiləri Nəriman Nərimanovun himayəsi altında böyüyüblər. Oğlu İsmayıl on altı yaşında Həştərxanda vəfat edib.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Firnley adaları

**Firnley adaları** — Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisində, Kara dənizinin şərqində yerləşən arxiprlaq. Materikdən 30&nbsp;km məsafədə yerləşir. Dörd bir xət üzrə uzanır. Onlar arasında 1,5–3&nbsp;km məsafə vardır. Adalar Fritof Nansen tərəfindən təşkil edilən Norveç Qütb ekspedisiyası zamanı kəşf edilmişdir.

## İstinadlar
İsa Məmmədov

* İsa Məmmədov (mühəndis) — Azərbaycan professoru, texnika elmləri doktoru.
* İsa Məmmədov (dövlət xadimi) — Azərbaycan dövlət xadimi.
* İsa Məmmədov (hüquqşünas) — azərbaycanlı hüquqşünas.
* İsa Məmmədov (rəssam) — Azərbaycanın əməkdar rəssamı

## Həmçinin bax
* İsa
* Məmmədov
Qumbaraatan

**Qumbaraatan** - xüsusilə böyük kalibrli silahlardan atəş açmaq üçün istifadə edilən silah növü. Əsasən tüstü və ya qaz döyüş başlığından da istifadə olunur.

Bəzi zirehli və ya adi döyüş maşınlarının qüllə hissəsində də müxtəlif növ qumbaraatan silahlardan istifadə etmək mümkündür.

## Həmçinin bax
* Katapult
Kamal

**Kamal** — kişi adı.

* Kamal Kılıçdaroğlu —
* Kamal Türklər —

* **[[Kamal Abdullayev]]**
:* Kamal Abdullayev — professor.
:* Kamal Abdullayev (alim) — texnika elmləri doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi.
:* Kamal Abdullayev (dirijor) —
:* Kamal Abdullayev (dövlət xadimi) —

* **[[Kamal Əhmədov]]**
:* Kamal Əhmədov — bəstəkar.
:* Kamal Əhmədov — rəssam.
* Kamal Ələkbərov —
* Kamal paşa şirniyyatı —
* Kamal Seyidov —
* Kamal Axundov —
* Kamal Cəfərov —
* Kamal Xudaverdiyev —
* Kamal Sunal —
* Kamal Xocəndi —
* Kamal Quliyev —
* Kamal Qarani —
* Namiq Kamal —
* Yaşar Kamal —
* Mustafa Kamal Atatürk —
* Kamal Faruqi —
* Kamal Musayev —
* Kamal Burkay
* Kamal Soltanov
* Kamal Sulaoğlu

**Yaşayış məntəqələri**

;Ermənistan
* Kamal (Abaran) — Abaran mahalında kənd.
* Kamal (Qırxbulaq) — Qırxbulaq mahalında kənd.

;Digər
* Kamal (qəzet) — qəzet
* Kamal (naviqasiya)
Tillo adaları

**Tillo adaları** — Kara dənizində yerləşən 5 adadan ibarət olan arxipelaq. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.

Qrupa daxil olan iki ada  Şimal Həqiqəti adası və Üç Ayı adası adı ilə adlandırılsada digər üçünün adı yoxdur. Adalar Taymır yarımadasından bir qədər aralıda yerləşir.

Şimal Həqiqəti adası qrupun ən böyük adasıdır. Onun uzunluğu 5,7&nbsp;km, maksimal eni isə 2&nbsp;km təşkil edir. Adanın qərbində kiçik göl vardır. Göl dənizdən dillə ayrılır. Ucqar nöqtələri: Proşaniya (qərb) və Qranatovıy (şərq). Ada sahilində Voskresenski buxtası yerləşir. Adanın hündürlüyü 14 metrə çatır.

Üç Ayı adası Şimal Həqiqəti adasından 1&nbsp;km şimalda yerləşir. Adanın hündürlüyü 7 m təşkil edir.

Adalar tundra bitkiləri ilə örtülmüşdür. İlin böyük qismi buzla örtüldüyündən materiklə birləşir. Böyük Arktik qoruğu ərazidinə daxildir.

Adalar 1900—1902-ci illərdə Zarya gəmisində Eduard Toll tərəfindən araşdıtılmışdır. Adalar məşhur rus coğrafiyaçısı, kartoqrafı və geodeziyaçısı Aleksey Tillonun şərəfinə adlandırılmışdır.
## İstinadlar
Boyəhmədli (Naxçıvan)

**Boyəhmədli** — Naxçıvan Muxtar Respublikasında, Culfa rayonunun tərkibində yerləşən kənd.

## Həmçinin bax
*Naxçıvan MR
*Culfa rayonu

## İstinadlar
Kolomeysev adaları

**Kolomeysev adaları** — Kara dənizində, Nordenşeld arxipelaqına daxil olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.
Adalar Ruskiy adasından 40&nbsp;km şərqdə, Taymır yarımadasından isə 100&nbsp;km qərbdə yerləşir.

Adaların iqlimi sərt, arktikdir. Arxipelaq iki adadan ibarətdir. Böyük Arktik qoruğu ərazisinə daxildir

Adalar 1900—1902-ci illərdə Zarya gəmisində Eduard Toll tərəfindən araşdıtılmışdır. Adalar gəminin birinci kapitanı Nikolay  Nikolayeviç Kolomeysevin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Ədəbiyyat
* Альберт Гастингс Arctic Exploration, 1895 
* Армстронг, Т., *The Russians in the Arctic*, London, 1958.
## Mənbə
*Early Soviet Exploration
## İstinadlar
Rodos əjdahası

thumb|right|220 px|Rodos əjdahasının 1665-ci ilə aid rəsmi
**Rodos əjdahası** — əfsanəyə görə 1340-cı illərdə, səlibçilərin hökmranlığı dövründə, Rodos adasının əhalisinə divan tutan və Müqəddəs Stefan dağının (Monte Smit) ətəyində yaşayan kiçik ölçülərə malik əjdaha.

Bu əjdaha, iddialara görə, çox təhlükəli idi və çox adam öldürmüşdü, hətta Hospitalyerlər ordeninin böyük magistri Elion de Vilnyöv öz əsgərlərinə onunla döyüşməyi qadağan etmişdi. Lakin əfsanəyə görə Dyedonne de Qozon adlı cəngavər onun əmrinə tabe olmayaraq, öz vətəni Taraskonda xüsusi şarnirlər üzərində yığdırdığı taxta əjdaha modeli üzərində öz döyüş texnikasını uzun müddət təkmilləşdirdi və 1342 və ya 1345-ci ildə Rodosa geri qayıtdı. Özü ilə 2 nəhəng it götürərək əjdahanı tapdı və onu öldürərək yerli əhalinin canını qurtardı və əjdahanın başını qala divarlarının üzərinə sancdı.

Alimlər bu əfsanəni artıq bir neçə yüz ildir tədqiq edirlər və bəziləri güman edirlər ki, qeyd edilən canlının kiçik ölçüləri nəzərə alınarsa, bu hekayə əslində hansısa real canlının öldürülməsindən bəhs edir, amma sonradan xalq folklorunda o əjdahaya çevrilib.
Belə bir versiya var ki, Lambton qurdu haqda əfsanə məhz Rodos əjdahası haqda əfsanənin təsiri ilə yaranıb.

## Antik dövr
Hələ qədim dövrlərdə Rodos adasında fövqəltəbii ilanlar və əjdahalar haqda əfsanələr dolaşırdı.
Siciliyalı Diodor (e.ə. təxm. 90 — 30-cu illər) bənzər əfsanədən bəhs edir:
*“Sonra Rodos torpağında fövqəltəbii ölçülərə malik ilanlar peyda oldular və onlar çoxlu insanı məhv etdilər. Sağ qalanlar Delosa elçi göndərdilər ki, allahdan bu bəladan necə qurtulmağı öyrənsinlər. Apollon onlara bildirdi ki, Forbantı və onun dəstəsini Rodosda qəbul etsinlər. Forbant Lapifin oğlu idi və ətrafındakı camaatla Fessaliyada özünə daimi yaşayış yeri tapmaq üçün dolaşırdı. Orakulun göstərişinə tabe olaraq rodoslular Forbantı və onun ətrafındakıları adada qəbul etdilər və onlara torpaq ayırdılar. Forbant ilanı öldürdü və yerli əhalini qorxudan xilas edərək adada məskunlaşdı. Özünü layiqli şəxs kimi göstərən Forbant ölümündən sonra da ada sakinləri tərəfindən şərəfləndirildi.”*.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat və mənbələr
* 
*
* 
*
*
*
*
* 
*
Myaçin adaları

**Myaçin adaları** — Kara dənizində yerləşən arxipelaq. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Ada Taymır yarımadası yaxın ərazidə yerləşir. Arxipelaq iki adadan ibarətdir. Adalar arasında məsafə 200 metrdir.  
## Təsviri
Cənub adası cənubdan şimala 700 m məsafədə uzanır. Eni isə 300 metrdir. Şimal adası isə dairəvi formaya malikdir. Onun diametri isə 200 metrdir. Yüksəklik yoxdur. Cənub adası nadir tundra bitkiləri ilə örtülmüşdür. Adaların ayrılıqda adı yoxdur.
Adalar 1933-cü ildə təşkil edilən Qərbi-Taymır hidroqrafik ekspedisiyası tərəfindən Vayqaç gəmisində fəaliyyət göstərmiş Georgi Georgiyeviç Myaçinin şərəfinə adlandırılmışdır. O, 1915-ci ildə qışlama ərazisində olarkən kor bağırsaqdan vəfat etmişdir. Onun qəbri adalardan bir qədər aralıda materikdə yerləşən Vild burnunda yerləşir

## İstinadlar
Geriyə zəncirləmə

thumb|Geriyə zəncirləməyə misal
**Geriyə zəncirləmə**– ekspert sistemlərində: mühakimənin doğruluğunun yoxlanılmasına həmin mühakimədən və onun alınmasına kimi istifadə olunan qaydalar yığınından başlayan üsul. Sonra ondan əvvəl gələn mühakimələr zənciri yoxlanır, qaydalar faktlardan ibarət verilənlər bazasında olan informasiyalar ilə tutuşdurulur. Proses aşkar doğru və ya yalan olan mühakimə ilə başa çatır. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Geridönmələrlə izləmə

**Geridönmələrlə izləmə (Backtracking)**– ekspert sistemlərində: məsələnin cavabını tapmaq üçün proqramın bütün mümkün alternativ yolları yoxlamasından ibarət həll üsulu. Bu alternativlərə bir ağacın budaqları kimi baxmaq olar: proqram bir budaq boyunca axıradək “gedir” və əgər həll tapılmırsa, geriyə qayıdır və axtarışı başqa budaqda davam etdirir.

İzlənmə müqaviməti (Backtracking resistance) – təsadüfi bitlər generatorunun (ing. Random Bit Generator, RBG) çıxış ardıcıllığının gələcəkdə generator sındırıldıqda da iddia olunan təhlükəsizlik səviyyəsində ideal, təsadüfi ardıcıllıqdan fərqlənməyəcək şəkildə qalacağının təminatı.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
"Səhiyyə əlaçısı" döş nişanı (SSRİ)

**"SSRİ Səhiyyə əlaçısı" döş inşanı** () — SSRİ Səhiyyə nazirliyi tərəfindən əhaliyə əla səviyyədə xidmət göstərən tibb işçilərinə təltif edilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yedəkləmə və düzəltmə

**Yedəkləmə və düzəltmə (Backup and recovery )** – verilənlər bazasının idarəolunması sistemlərində: aparat və ya proqram xətası nəticəsində verilənlər bazası yararsız hala düşdükdə, sonuncu əməliyyatın (tranzaksiyanın) bərpasını təmin etmək üçün istifadə olunan strategiyadır. Bu proses verilənlər bazasının sonuncu ehtiyat kopiyasından başlayır. Verilənlər bazasının tranzaksiyalar jurnalı (dəyişikliklər faylı) nəzərdən keçirilir və ora yazılmış hər bir tranzaksiya jurnalda olan sonuncu yoxlama nöqtəsinə (CHECKPOINT) uyğun olaraq bərpa edilir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Skott-Hansen adaları

**Skott-Hansen adaları** — Kara dənizində yerləşən arxipelaq. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir. Qrupa daxil adalar tundra bitkiləri ilə örtülmüşdür. Mixaylov yarımadasından 20&nbsp;km aralıda yerləşir. Qərbdə yerləşən ada nisbətən iridir. Ada 3&nbsp;km uzunluğa malikdir. Adaların ayrılıqda adları yoxdur. Adaların ətrafları ilin qış mövsümü dönəmində buzla örtülü olur.

Skott-Hansen adaları Böyük Arktik qoruğu ərazisinə daxildir.

Adalar hərbi-dəniz donanmasının leytenantı Skott-Hansenin şərəfinə adlandırılmışdır. O Fram gəmisində Frityof Nansenin 1893-ci ildə təşkil etdiyi ekspedisiyada iştirak etmişdir.

## Mənbə
*  pubs.aina.ucalgary.ca
* «Böyük Arktik qoruğu»
Adcoş Əliyeva

**Adcoş İbrahim qızı Əliyeva** () — aqronom, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü (1964), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950).

## Həyat və əmək fəaliyyəti
Adcoş Əliyeva 25 mart 1922-ci ildə İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasının (indiki Ermənistan) Çobankərə kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1947–1973-cü illərdə Ermənistan SSR-in Oktemberyan rayonundakı Sovetakan kolxozunda və Naxçıvan MSSR-in Naxçıvan rayonundakı Y. Cabbarov adına kolxozda manqabaşçısı işləmiş, 1973-cü ildən indiki Babək rayonundakı tərəvəzçilik-südçülük sovxozunda manqabaşçısı olmuşdur. 1964-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olmuşdur. 1949-cu ildə pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 14 iyun 1950-ci il tarixli qanunu ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, "Oraq və Çəkic" medalı və Lenin ordeni və "Şərəf nişanı" ordeniləri ilə təltif olunmuşdur. Adcoş Əliyeva 1 oktyabr 2001-ci ildə Culfa rayonunda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Sverdrup adası

**Sverdrup adası** — Kara dənizinin cənubunda yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir. Ada qütb araşdırmaçısı Otto Sverdrupun şərəfinə adlandırılmışdır.

Adanın uzunluğu 15 km, eni isə 10 km çatır. Mərkəzi zəif təpəlidir. Burada maksimal hündürlük 33 metrə çatır. Üzəri tundra bitkiləri ilə örtülüdür. Sahili və bəzi mərkəzi hissələrdə qumlaqlara rast gəlinir. Kənarlarında qumlardan dillər vardır. Qərbində geniş buxtaya sahibdir.

Ada Dikson qəsəbəsindən 120 km şimalda yerləşir. Ən yaxın torpaq sahasi 90 km şimal-şərqdə yerləşən Arktiçeskiy İnstitut adalarıdır. Ada Böyük Arktik qoruğu ərazisinə daxildir.

Adada lemminq, qütb tülküsü, Çovdarçıkimilər, qumluqca kimi canlılara rast gəlinir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zərifə Əliyarova

Əliyarova Zərifə Abbasqulu qızı (8.5.1935, Naxçıvan şəhəri – 28.6.1999, Bakı şəhəri) – fizik. Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1975), professor (1983), Azərbaycan Respublikası Dövlət mükafatı laureatı (1972).

## Həyatı
* 1935-ci il may ayının 8-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.
* Azərbaycan Dövlət Universiteti (indiki BDU) fizika-riyaziyyat fakültəsinin fizika şöbəsini (1956) və Azərbaycan Milli EA Fizika İnstitutunun aspiranturasını (1959) bitirmişdir. 
* Azərbaycanda fizika-riyaziyyat elmləri namizədi (1959) və doktoru adına layiq görülmüş ilk qadın fizikdir. 
* 1983-cü ilədək Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunda baş elmi işçi, laboratoriya müdiri olmuşdur. 
* 1983-cü ildən Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası fizika kafedrasının professor idi. 
* Yarımkeçiricilər fizikasına dair tədqiqatların, o cümlədən 80-dən çox elmi məqalənin, ixtiranın, bir dərsliyin müəllifidir. 
* 20-dən çox müəlliflik şəhadətnaməsi almışdır. 
* Onun rəhbərliyi ilə dünyada ilk dəfə olaraq yeni növlü yarımkeçirici yaddaş elementləri alınmışdır. 
* Əsərləri bir sıra xarici ölkələr də dərc olunmuşdur. 
* Bir çox beynəlxalq və keçmiş Ümumittifaq elmi məclislərin də məruzələr etmişdir. 
* Naxçıvan Dövlət Universitetinin Naxçıvan Elm mərkəzinin yaradılmasında xidməti var.
* 1999-cu il iyun ayının 28-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Mikayıl Rəhimov (zootexnik)

**Rəhimov Mikayıl İsmayıl oğlu** () – zootexnik, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru (1985), professor (1986), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (2001) və Rusiya Kənd Təsərrüfatı Elmlər Akademiyasının (1991) müxbir üzvü. SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1985).

## Həyatı
Mikayıl Rəhimov 1930-cu ildə Naxçıvan MR Şərur rayonunun Tumaslı kəndində anadan olub. 1937-ci ildə valideynləri ilə birlikdə Qazaxıstana sürgün edilib. Ali təhsilini 1953-1958-ci illərdə Perm Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Zootexnika fakültəsində alıb.

## Əmək fəaliyyəti
Mikayıl Rəhimov 1970-ci ilə kimi Tümen Kənd Təsərrüfatı İnstitutun­da dosent, ka­fed­ra müdiri və Zootexnika fakültəsində dekan vəzifəsini icra edib. 1970-ci ildən 1987-ci ilə kimi Sibir Elmi Tədqiqat Layihə  Texnoloji Hey­van­darlıq İnstitu­tunun Ətlik-maldarlıq şöbəsində müdir vəzifəsində çalışıb. 1987-ci ildə akademik F.Ə.Məlikov adına Azərbaycan Elmi Tədqiqat Hey­van­darlıq İnstitutuna rəhbər təyin olunub.

## Akademik fəaliyyəti
Mikayıl Rəhimov 1961-ci ildə Perm Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun aspiranturasına daxil olub. Xüsusi zootexnika ixtisası üzrə 1964-cü ildə aspiranturanı qurtarmış və "Seksun malının südlük və ətlik keyfiyyətləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Doktorluq dissertasiyasını 1985-ci ildə müdafiə edən Mikayıl Rəhimov 1986-cı ildə professor elmi adını qazanıb. 1991-ci ildə isə Rusiya Kənd Təsərrüfatı Elmlər Akademiyasının, 2001-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilib.

Alimin elmi rəhbərliyi ilə bir nəfər doktorluq, on dörd nəfər isə namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. Heyvandarlıq məhsulları istehsalının texnologiyasının hazırlanmasına və tətbiqinə dair tədqiqatların, 3 kitabın və 150-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. O, Azərbaycana gəti­rilən və yetişdi­rilən damazlıq südlük, südlük-ətlik və ətlik cinslərinin hamısının məhsul­darlıq göstəricilərinin xarakterizə edib, sanballı elmi-kütləvi vəsait hazırlayıb. Mikayıl Rəhimov Hollandiyalı mütəxəssislərə Azərbaycanda heyvan­dar fermerlər üçün süni mayalandırma texniklərinin hazırlanması işində kömək göstərib, onların sahə mütəxəssisi kimi formalaşmasında xidmətləri olub.

## Mükafatları
Mikayıl Rəhimov Sibirdə iribuynuzlu qaramal fermalarının yeni­dən qurulması əsasında, heyvandarlıq məhsulları istehsalının səmərəli texnologiyasının hazırlanması və tətbiqinə görə bir qrup müəlliflərlə birlikdə 1985-ci ildə dövlət mükafatı alıb.

## İstinadlar
Strijyov adası (Vilkiski adaları)

**Strijyov adası** — Kara dənizində, Vilkiski adalarının ən ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir. İnzibati baxımdan Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir. Elədə böyük ölçüyə sahib deyildir. Dairəvi formaya malikdir.

## Xəritə

* Xəritə
Kərim Rizayev

**Kərim Novruz oğlu Rizayev (Rzayev)** () – metallurq, təsərrüfat rəhbəri, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1980).

## Həyatı
* 1912-ci il dekabr ayının 25-də Ordubad şəhərində anadan olmuşdur.
* 1941-ci ildə Moskvada Əlvan Metallar və Qızıl İnstitutunu bitirmişdir.
* Əmək fəaliyyətinə 1941-ci ildə RSFSR Sverdlovsk vilayətinin "Ural qızıl" trestində mühəndis kimi başlamışdır.
* Böyük Vətən müharibəsinin (1941–1945) iştirakçısıdır.
* Ordudan tərxis olunduqdan (1946) sonra Kalininqrad vilayətindəki Kəhrəba zavodunun direktoru (1946–1950), Kəhrəba fabrikinin rəisi, emal fabrikinin baş mühəndisi (1950–1953), Kəhrəba kombinatının baş mühəndisinin müavini (1953–1955) və kombinatın direktoru (1955–1962) olmuşdur.
* 1962-ci ildən Azərbaycan xalq təsərrüfatı sistemin də müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, dağ-mədən və metallurgiya idarəsinin rəisi (1962–1965), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Əlvan Metallurgiya Birliyinin (1965–1979) və Azərbaycan Respublikası Əlvan Metallurgiya İdarəsinin (1979–1987) rəisi işləmişdir.
* Yüksək ixtisaslı mütəxəssis və bacarıqlı təşkilatçı olan Rizayev Azərbaycanda əlvan metallurgiyanın inkişafı üçün çox iş görmüş, bu sahədə səriştəli və hazırlıqlı mütəxəssislərin hazırlanmasına böyük əmək sərf etmişdir.
* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (9–10-cu çağırış) deputatı seçilmişdir.
* 1995-ci il yanvar ayının 1-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Təltifləri
"Lenin" ordeni, "Qırmızı Əmək Bayrağı", "Qırmızı Ulduz" ordenləri ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
* 
*
Lyubov Berejnaya-Odinokova

**Lyubov Berejnaya-Odinokova** (qızlıq soyadı: **Berejnaya**; d. 24 iyun 1955; Otradnıy, Rusiya) — Sovet İttifaqını təmsil edən Ukraynalı sabiq həndbolçu. Lyubov Berejnaya, Sovet İttifaqının yığması ilə birgə 1976 Monreal Olimpiadasında və 1980 Moskva Olimpiadasında qızıl medal qazanıb. Lyubov Berejnaya, həm də Dünya Çempionatlarında 1 qızıl və 1 gümüş medala sahib olub.

## Karyerası
Lyubov Berejnaya, 1976-cı ildə Sovet İttifaqının yığması ilə birgə Kanadanın Monreal şəhərində baş tutan XXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, Şərqi Almaniya yığmasını 14:11 hesabı ilə məğlub etdi və XXI Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

Lyubov Berejnaya növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 1980-ci ildə elə Sovet İttifaqının Moskva şəhərində baş tutan XXII Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, yenə Şərqi Almaniya yığmasını 18:13 hesabı ilə məğlub etdi və XXII Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.

## İstinadlar
İmran Əsgərov

**İmran Hürrü oğlu Əkbərov** () — Cənubi Rusiya Universitetinin (İdarəetmə, biznes və hüquq İnstitutunun) rektoru (1991), İqtisad elmləri doktoru, professor, Rusiya Federasiyası Təhsil və Elm Nazirliyi Akkreditasiya kollegiyasının, Cənub Federal Dairəsinin rektorlar şurası idarə heyətinin üzvü, Rusiyanın Cənub Regionu Qeyri-Dövlət Təhsil Müəssisələri Mütəxəssisləri Regionlararası Assosiasiyasının prezidenti.

## Həyatı
* İmran Hürrü oğlu Əkbərov 1958-ci il aprel ayının 19-da Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad şəhərində anadan olub.
* 1980-ci ildə Rostov Dəmir Yolu Nəqliyyatı Mühəndisləri İnstitutunu bitirib. 
* 1987-ci ilədək dəmiryolu sistemində işləyib. 
* 1987-ci ildən həmin institutun İstehsalatın idarə edilməsi kafedrasında idarəetmə sahəsi fənlərini tədris edib.
* 1991-ci ildən Cənubi Rusiya Universitetinin (İdarəetmə, biznes və hüquq İnstitutunun) rektorudur.  
* İqtisad elmləri doktoru, professordur. 15 elmlər namizədi, 2 elmlər doktoru yetişdirib.  
* Rusiya Federasiyası Təhsil və Elm Nazirliyi Akkreditasiya kollegiyasının, Cənub Federal Dairəsinin rektorlar şurası idarə heyətinin üzvü, Rusiyanın Cənub Regionu Qeyri-Dövlət Təhsil Müəssisələri Mütəxəssisləri Regionlararası Assosiasiyasının prezidentidir. 
* İmran Əkbərov yüksək beynəlxalq elmi dərəcəyə - qrand fəlsəfə doktoru dərəcəsinə malikdir.

## İstinadlar
Baketinq

**Baketinq** () — brokerlərin qeyri-qanuni fəaliyyəti; müştərilərin əmrlərinin qəsdən yerinə yetirilməməsi və fyuçers sövdələrini həyata keçirərkən, onların zəmanət əmanətlərindən özbaşına istifadə etməsi.

## İstinadlar
Baken

**Baken** *( – siqnal, işarə)* — naviqasiya təhlükələrini və ya farvaterləri (gəmi yolunu) bildirmək üçün lövbərə bağlanmış üzən nişan. Konusvarı, silindrik, yaxud kürə formasında olur. Yerləş dirilmə sistemindən asılı olaraq müxtəlif rəngli bakenlər var. Baken işıqlandırma qurğuları, işıq əksediciləri və ya səs siqnalı qurğuları ilə təchiz edilir. Fənəri avtomatik yanıb-sönən  bakenlərdə gecələr qırmızı (sağ sahil) və ya ağ (sol sahil) siqnal işığı yanır. Yaşayış məntəqələri yaxınlığında ağ işıq yaşıl işıqla əvəz edilir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
Sevda Vəliyeva

**Sevda Rasim qızı Vəliyeva** (27 dekabr 1997; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu. 2020-ci ildə XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub.

## Həyatı
Sevda Vəliyeva 1997-ci il dekabrın 27-də Bakı şəhərində anadan olub.

## Karyerası
Sevda Vəliyeva 2017-ci ilin mayında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə Afaq Sultanovaya məğlub olan Sevda Vəliyeva, turniri gümüş medalla başa vurdu.

Daha sonra Uolsoll şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan Avropa Çempionatında Sevda Vəliyeva, bütün rəqibləri üzərində qələbə qazandı və turnirin qalibi oldu.

Sevda Vəliyeva 2018-ci ildə Odivelaş şəhərində (Portuqaliya) baş tutan Dünya Çempionatında fərdi turnirdə uğursuz mübarizə apardı. Komanda turnirini isə Sevda Vəliyeva bürünc medalla başa vurdu.

2019-cu ildə Qran-Prinin qalibi olan Sevda Vəliyeva, Genuya şəhərində (İtaliya) baş tutan Avropa Çempionatının final görüşündə məğlub oldu və gümüş medala sahib oldu.

2021-ci ildə növbəti dəfə Qran-Pri turnirinin qalibi olan Sevda Vəliyeva, il ərzində beynəlxalq turnirlərdə topladığı reytinq xalları hesabına Paralimpiya Oyunlarına vəsiqə qazandı.

Sevda Vəliyevanın XVI Yay Paralimpiya Oyunlarınınn 1/4 final mərhələsi çərçivəsində rəqibi Qazaxıstan nümayəndəsi Dayana Fedossova oldu. Həmin görüşdə Sevda Vəliyeva rəqibinə ipponla qalib gəldi və yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Sevda Vəliyeva Türkiyə nümayəndəsi Zeynəb Çeli ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə də Sevda Vəliyeva ipponla qələbə qazandı və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Özbəkistan təmsilçisi Pərvinə Səməndərova oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Sevda Vəliyeva rəqibinə vaza-ari ilə qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Sevda Rasim qızı Vəliyeva 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Mount & Blade (seriya)

***Mount & Blade*** - videooyun seriyası. Türk oyun şirkəti TaleWorlds tərəfindən yaradılan və ilk oyunu 6 sentyabr 2008-də satışa çıxarılan *[[Mount & Blade]]* olmaq üzrə dörd ədəd videooyunu yayımlamışdır. İlk oyun Mount & Blade sadəcə tək oyunçulu olaraq oynana bilirdi, lakin ikinci oyun Mount & Blade: Warband tək oyunçulu oyunun yanında çox oyunçulu moda da keçirdi. Daha sonrakı oyun Mount & Blade: Atəş və Qılınc da tək oyunçulu və çox oyunçulu oynana bilir. 30 mart 2020-də satışa çıxan seriyanın son oyunu Mount & Blade II: Bannerlord da tək oyunçulu və çox oyunçulu modlar mövcuddur. Əlavə olaraq, oyunçuların da yaratdığı modlar da mövcuddur.

## Oyunlar
Əsas seriya hal-hazırda dörd oyun və onların açılımlarını təşkil edir.

*Əsas seriya:*
* *[[Mount & Blade]]* (6 sentyabr 2008)
* *[[Mount & Blade: Warband]]* (2010)
**Mount & Blade: With Fire & Sword (2011)*
* *[[Mount & Blade II: Bannerlord]]* (2020)

*Yan seriya:*

* *Mount & Blade: Warband- Napoleonic Wars (2012)*
* *Mount & Blade: Warband- Viking Conquest (2014)*

## Mənbə
* Mount & Blade (seri) - Türkçe Vikipedi

## Xarici əlaqələr
* Rəsmi sayt
Bakuloviruslar

**Bakuloviruslar** *(Baculoviridae)* *–[[Onurğasızlar|onurğasız]] heyvanları, başlıca olaraq [[buğumayaqlılar]]ı zədələyən [[viruslar]] fəsiləsi*.

2 cinsi, təqribən 100-ədək növü var. Çubuqşəkilli virus hissəcikləri (virionlar) təqribən 10 müxtəlif  zülalın daxil olduğu lipoprotein qılafından və özək, yaxud nukleokapsiddən (uz. 200–450&nbsp;nm, diametri 30–100&nbsp;nm) ibarətdir. Sonuncu həlqəvi ikisaplı   DNT molekulu (virusun genomu) və bir zülal növü ilə təmsil olunmuşdur. Genom, əksəriyyəti virionların tərkibinə daxil olmayan, lakin virusların çoxalması üçün zəruri sayılan 100–200-ədək zülalı kodlaşdırır. Virus DNT-sinin sintezi və nukleokapsidlərin əmələ gəlməsi yoluxmuş hüceyrənin nüvəsində baş verir. Bu zaman nukleokapsidlərin çoxu 15-dən artıq zülalın iştirakı ilə formalaşan spesifik törəmələr – okklyuzilər şəklində nüvə də qalır. Qalan hissədən hüceyrədən xaricə çıxan virus hissəcikləri əmələ gəlir. Virus hissəcikləri plazmatik membranların fraqmentlərini tutaraq onları öz qılaflarına birləşdirir. Bakulovirusdan gen terapiyasında genetik informasiya daşıyıcıları kimi istifadə olunur.  

## İstinadlar
Elçin Talıbov

**Elçin Talıbov** (d. 27 fevral 1990) — Azərbaycanlı para-cüdoçu. IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibi.

Elçin Talıbovun böyük qardaşı, Natiq Talıbov da cüdo (paracüdo) idman növü ilə məşğul olur və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında bürünc medal qazanıb.

## Karyerası
Elçin Talıbov 2017-ci ildə Azərbaycanın heyətində IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. -66 kiloqram çəki dərəcəsində o, əvvəlcə Türkiyə idmançısı Rəcəb Çiftçini 002:000, ardınca Özbəkistan idmançısı Utkirjon Niqmatovu 010:000 hesabları ilə məğlub etdi və həlledici, final görüşünə vəsiqə qazandı. Finalda görüşündə isə Elçin Talıbov, digər bir Azərbaycan cüdoçusu Bayram Mustafayevi 010:000 hesabı ilə məğlub etdi və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu.

## İstinadlar
Uşakov adası

**Uşakov adası** — ada Şimal Torpağı arxipelaqı ilə Frans-İosif Torpağı arasında, Kara dənizinin şimalında yerləşir. Ada 328&nbsp;km² əraziyə sahibdir. Maksimal hündürlüyü 350 metrdir. Ən yaxın quru parçası Vize adasıdır. Ada bütünlüklə buzla örtülüdür.

Ada 1935-ci ildə sovet ekspedisiyasının Sadko buzqıranında kəşf edilərək Georgi Uşakovun şərəfinə adlandırılmışdır. Adanın yerləşdiyi ərazinin dumanla örtülməsi ilə əlaqədar onun müəyyən edilməsi yeni aysberqlər hesabına müəyyən edilmişdir. Aysberlərin gəlmə istiqaməti müəyyən edildikdən sonra ada kəşf edilir. Onun bütünlüklə buzla örtülməsi müəyyən olunmuşdur. Ekspedisiya üzvü olan kontr-admiral Nikolay Nikolayeviç Zubov adanın buz örtüyünü örtük buzu olaraq adlandırmışdır. Qütb stansiyası adada 1954-ci ildə təşkil edilmiş və 1980-ci illərin sonlarına qədər fəaliyyət göstərmişdir.
2001-ci ildə adada olan ekspedisiya üzvləri stansiyanı ziyarət etmişdir. Stansiya donmuş binanı xatırladırdı. 
## İstinadlar

## Xəritə
*Xəritə
Balavat

**Balavat** – qədimdə İmqur-Ellil adlı Aşşur şəhəri olmuşdur. Hal-hazırda İraq da Dəclə çayının sol sahilində kənddir. Balavatda üzərində III Salmanasarın e.ə.859–848 illərdəki hərbi yürüşləri təsvir olunmuş bürünc məbəd qapıları ("Balavat qapıları") tapılmışdır.

## İstinadlar
Otello (opera)

**Otello** () — italyan bəstəkar Cüzeppe Verdinin, Arriqo Boytonun librettosuna bəstələdiyi 4 aktlı opera əsəri. Opera ilk dəfə 5 fevral 1887-ci ildə Milanda, La Skala səhnəsindədə F. Tamano (Otello) və V. Morelyanın (Yaqo) iştirakı ilə oynanılmışdır.

## Məzmun

### I akt
Kipr əhli tufanda itkin düşmüş canişinin yerinə yeni xələfin gəlməsini səbirsizliklə gözləyirlər. Yeni canişin Otello türk donamasının məhv olma xəbərini verir. Gizir Yaqo Otellonun arvadı Dezdamonaya vurulmuş zadəgan Rodriqo ilə sövdələşirlər. Kassionun rütbəsinin artırılması Yaqonun paxıllığını daha da artırmış olur. Yaqo Kassionu içirdib zabit Montano ilə davaya təhrik edir. Otello Kassionun rütbəsini əlindən alır. Bu zaman Dezdamona gəlir və onlar  duetini oxuyurlar.

### II akt
Yaqo Kassioya kömək üçün Dezdamonaya müraciət etməsini məsləhət görür. Onun getməsindən sonra  ariyasını oxuyur və Otelloya Dezdamonanın xəyanətkar olduğunu işarə edir.
Xor Otellonu sakitləşdirməyə çalışsa da Otello arvadı ilə dalaşır və onun yaylığını yerə atır. Yaqonun arvadı Emiliya yaylığı götürür. Yaqo israr edir ki, yaylığı Kassioda görmüşdür.

### III akt
Yaqo Otelloya onun Kassio ilə söhbətinə qulaq asmasını rica edir. Dezdamonanın Kassio üçün xahişi qısqanc Otellonu daha da qıcıqlandırır və onu qovur. Bu zaman o,  ariyasını oxuyur. Yaqo Otellonun gözü qabağında Kassionu sevgilisi haqqında söhbətə çəkir, elə edir ki güya söhbət Dezdamonadan gedir. Söhbətin sonunda Kassio Dezdamonanın yaylığını göstərir. Bunu görən mavr Dezdamonaya əl qaldırır və xoru qovur. Bu olanlara Yaqo isə sevincindən bayılıb qalır.

### IV akt
Yatmağa hazırlaşan Dezdamona  balladasını və  duasını ifa edir. Otello Dezdamonanı öpür və onunla dialoqdan sonra onu boğub öldürür. Emiliya və digər personajlar daxil olurlar. Otello anlayır ki, arvadı ona xəyanət etməmişdir və özünü öldürür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Adolf Hitlerə qarşı sui-qəsd cəhdlərinin siyahısı

Bu tamamlanmamış olan **sənədləşdirilmiş**, Hitlerə qarşı hazırlanmış və **üstü açılmış sui-qəsd cəhdlərinin** siyahısıdır.

İşarə edilmiş qeydlərdən savayı bütün sui-qəsd cəhdləri Üçüncü Reyx ərazisində və Üçüncü Reyx vətəndaşları tərəfindən həyata keçirilmişdir.

***1933-cü ildən öncə**: Gücə sahib olmadan öncə buraya 4 cəhd, həmçinin Kayzerhof mehmanxanasında zəhərləmə cəhdidə daxildir (1930).
***1933-cü ildən sonra**: 10 cəhd, həmçinin buraya Ştrumabteylunq dəstəsinin naməlum üzvünün Obersalzberqdə və Lütner qrupunun Köniqsberqdə həyata keçirdiyi cəhd daxildir.

## İstinadlar
Litke adaları

**Litke adaları** — Kara dənizində Nordenşeld arxipelaqı tərkibinə daxil olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Rusiya Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.  
Nordenşeld arxipelaqına daxil olan beş əsas qrupdan birini təşkil edir. Ruskiy adasından cənubda yerləşir. Qrupa 10 iri və bir necə kiçik adalardan ibarətdir. Adalar 33&nbsp;km məsafədə uzanır. Cənubunda yerləşən Paxtusov adalarından Lenin boğazı ilə ayrılır. 3,5&nbsp;km şərqdə isə Şərq adaları qərarlaşır. Adalar 1901-ci ildə Fyodr Litkenin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Tərkibi (qərbdən şərqə)
* Torosnıy adası — 42 metr hündürlüyə sahib qayadan ibarət olan iri ada. Bu həm də qrupun ən hündür adasıdır.
* Sofi adası — Torosnıy adasından cənubda yerləşən ada. 
* Sikora adası — Sofi adasından cənubda yerləşən kiçik ada. 
* Şileyko adası — qrupun şimal nöqtəsini təşkil edir. Ruskiy adasından cənubda yerləşir.  
* Yermolov adası — qrupun iri adası olaraq mərkəzdə yerləşir. 
* Unkovski adası — Yermolov adasından cənub-şərqdə yerləşir. Qrupun cənubunda yerləşir. 
* Pedaşenko adası — Yermolov adasından cənub-şərqdə yerləşən ensiz, uzunsov ada. 
* Üç Qardaş adaları — üç adadan ibarət olan qrup. Litke adalarının şərqində yerləşir. Müvafiq olaraq 33, 30 və 12 metr hündürlüklərə sahibdir.

## İstinadlar
Canaq

**Canaq** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda yerləşən kənd. Canaq kəndi ""Ərkit kənd sovetliyinə"" daxildir.

Milli tərkibi: Azərbaycanlılar.

## Toponim
Canaq sözü dəmirçiliklə bağlı olması ehtimal edilir.

## Coğrafiyası
Rayon mərkəzi olan Xuçni kəndindən 7,5 km şərqdə yerləşir.

## Əhali
2008-ci il məlumatına görə kənddə 1008 nəfər yaşayır. Əhalisinin mütləq əksəriyyətini azərbaycanlılar təşkil edir. Dini baxımdan islam dininin sünnə məzhəbində etiqad edirlər.

## İstinadlar
Otello (dəqiqləşdirmə)

* Otello
* Otello (film, 1955)  
* Otello (Rossini)
* Otello (Vaşinqton)
* Otello (opera)

;Şəxslər
* Otello Qaggi
Şükür Əhmədov

**Şükür Əhmədov** (1926–1970) — Sovet azərbaycan heyvandarı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).

## Həyatı
Şükür Əhmədov 1926-cı il mayın 12-də Naxçıvan MSSR-nın Kəngərli rayonu Böyükdüz (hazırda Azərbaycan Naxçıvan MR Kəngərli rayonu) kəndində anadan olub.

1940-cı ildə Naxçıvan rayonunun "Azərbaycan" kolxozda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Sonralar bu kolxozda baş çoban. Həmçinin Karl Marks adına kolxozun sədrinin müavini işləyib, Şahtaxtı baytarlıq şöbəsinin müdiri, sonralar kolxoz sədri H. Cavid adına kolxozun baytarı, Şahbuz rayonundakı, "Azərbaycan" kolxozunda, Kəngərli rayonunun Böyükdüz kənd kolxozunda sədr çalışmışdır.

1948-ci ildə qoyunçuluğun sahəsində yüksək nəticələr əldə etmişdir.

Heyvandarlığın yüksək məhsuldarlığının üçün1949-cu il 24 iyun tarixli SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə, əmək rəşadəti göstərdiyinə görə Hüseynov Qasım Rəsul oğlu "Oraq və Çəkic" medalına Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüşdür ."Lenin" ordeni, ilə təltif olunub.

1970-ci il iyulun 5-də doğma kəndində vəfat edib.

## İstinadlar
Zil (Tabasaran)

**Zil** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda yerləşən kənd. Zil kəndi «„Yersi kənd sovetliyinə“» daxildir.
## Əhali
Milli tərkibi: Azərbaycanlılar. Mono etnik kənddir. Dini baxımdan islam dininin sünnə məzhəbində etiqad edirlər.
## Şəkil

XIX əsrə qədər kənd tabasaran feodal qurumunun mərkəzi olmuşdur. 1960-cı illərə kənd Dəvraq kənd sovetliyinə daxil idi. Təkcə 1982-ci ildə kənddə 750 nəfər yaşayırdı.

## İnfrastruktur
* Orta məktəb

## Arxeologiya
Kənddən 500 metr şimal-şərqdə arxeoloji abidə yerləşir — *Zil orta əsr yaşayış məntəqəsi*.
## İstinadlar
Xili

**Xili** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda yerləşən kənd. Xili kəndi «„Xili-Pənceh kənd sovetliyinə“» daxildir.
## Əhali
Milli tərkibi: Azərbaycanlılar. Mono etnik kənddir. Dini baxımdan islam dininin şiə məzhəbində etiqad edirlər.
2002-ci ildə əhalisi 511, 2010-cu ildə isə 575 nəfər təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Zil

* Zil (səs) — səs tembiri.
* Zil (dağ) — dağ.
* Zil (Tabasaran) — Tabasaranda kənd.
* ZİL — Yük maşını.
2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku B qrupu

**2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku B qrupunda** Kamerun, debütant Çili, Avstraliya və Almaniya mübarizə aparır. Bu qrupda oyunlar 18 və 25 iyun 2017-ci il arasında keçiriləcək. Ən yaxşı nəticə göstərən iki komanda yarımfinala vəsiqə qazanacaq.

## Komandalar

;Qeydlər

## Turnir cədvəli


Yarımfinal mərhələsində:
* Qrupun qalibi A qrupunun ikincisi ilə qarşılaşacaq.
* Qrupun ikincisi A qrupunun çempionu ilə qarşılaşacaq.

## Oyunlar
*Bütün oyunlar Moskva vaxtı ilə ([[UTC+03:00]])*.

### Kamerun və Çili


### Avstraliya və Almaniya


### Kamerun və Avstraliya


### Almaniya və Çili


### Almaniya və Kamerun


### Çili və Avstraliya


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official site
* Official Documents and Match Documents
2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku statistikası

Bu siyahı 17 iyun və 2 iyul 2017-ci il tarixləri aralığında təşkil olunan və səkkiz milli komandanın iştirak etdiyi 2017 FİFA Konfederasiyalar Kubokunun statistikasıdır. Turnir bu il Rusiyada təşkil edilmişdir.

## Bombardirlər

6 oyun ərzində ümumilikdə 17 qol qeydə alınmışdır. Hər oyun başına  qol payı düşür.

;1 qol

* Tomi Yuriç
* Tom Roqiç
* Eduardo Varqas
* Arturo Vidal
* Yulian Draksler
* Leon Qoretzka
* Lars Ştindl
* Xavier Hernandez
* Raul Ximenez
* Hektor Moreno
* Oribe Peralta
* Kris Vud
* Sedrik
* Rikardo Kuarejma
* Kriştiano Ronaldo
* Fyodor Smolov

;1 avto qol
* Maykl Boksall (Rusiyaya qarşı)

Mənbə: FIFA

## Assistlər
;1 assist

* Aleksis Sançez
* Yulian Brandt
* Coşua Kimmix
* Xavier Akino
* Conatan dos Santos
* Marko Fabian
* Karlos Vela
* Kleyton Luis
* Rafael Gerreyro
* Kriştiano Ronaldo
* Aleksandr Səmədov

Mənbə: FIFA

## Qollar

## Oyunun adamı

## Ümumi statistika

## Stadionlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*2017 FIFA Confederations Cup  at FIFA.com
Xasa Vəliyev

**Vəliyeva Xasa Cahangir qızı** () – əmək qabaqcılı. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).

## Həyatı
* 1909-cu ildə Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndində anadan olub. 
* Əmək fəaliyyətinə başladığı vaxtdan kolxozçu, 1958-ci ildən manqa başçısı işləmişdir.  
* 1948-ci ildə tütünçülük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur.  
* 1949-cu ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. 
* 1984-cü il iyun ayının 2-də vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Seqa Kulibali

**Seqa Kulibali** () — Liqa 2 təmsilçilərindən olan *Nansi* klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası
Kulibali Renn akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. O, ilk peşəkar müqaviləsini Renn klubu ilə 13 iyul 2016-cı ildə imzalamışdır.

2 avqust 2016-cı ildə Kulibali *Sedan* klubuna bir illik icarəyə verilmişdir. O, peşəkar karyerasında debütünü 5 avqust 2016-cı ildə Sedan klubu ilə *Avranşes* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Milli Çempionat görüşündə Sedan rəqibi ilə 1–1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

### Nansi
13 iyun 2018-ci ildə Kulibali Liqa 2 təmsilçilərindən olan *Nansi* klubu ilə üç illik müqavilə imzalamışdır.

## Karyera statistikası

### Klub



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* France profile  at FFF
Dərvaq

**Dərvaq** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda yerləşən kənd. Dərvaq kəndi Dərvaq kənd vahidliyinə daxildir.

## Əhali
Əhalisi 2875 nəfərdir (2019). Əhalisinin mütləq əksəriyyətini azərbaycanlılar təşkil edir. Dini baxımdan islam dininin sünnə məzhəbində etiqad edirlər.

## Coğrafiya
Kənd Dağıstan öndağlığı ərazisində, Dərbənd şəhərindən 20 km qərbdə yerləşir. 

## Tarix
Bir çox məlumstlara görə kənd V—VII əsrlərdə «Dağ-Barı» istehkamının ətrafında salınmışdır.

Dəndin adı Dərbəndnamədə belə keçərlidir. Oda qeyd edilir ki, Əbu Cəfər əl-Mənsur xəlifə olarkın Qafqaza Yezid ibn Əsədi göndərərək Dərbənddə sədd tikintisinə gösyəriş verir. Altı ay ərzində Yezid ibn Əsəd bir necə qalanın tikintisini başa çatdırır. Onlar arasında Dəvraqında adı keçir. O, bölgəyə Yaxın Şərqdən əhali köçürür.

## İqtisadiyyat
Kənddə «Qırmızı Oktyabr» şirkəti fəaliyyət göstərir. Əvvəllər kənd daş kəsmə ilə məşhurluq tapmışdı (ХVI—ХVII əsr), üstəlik xalçaçılıq geniş yayılmışdı (ХIХ əsr).

## Görməli yerləri
* Minarəli məscid (ХV əsr)
* Dağ-Barı qalasının müdafiə qülləsi.
* XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərinə aid «Bəylər evi» (bəyə məxsus ev).
* Bulaqlar: «Göz bulaq», «İsitmə bulaq», «Qumqum bulaq»

## İstinadlar

## Mənbə
* Гигантский оползень угрожает ряду сёл Табасаранского района
Portuqaliya meşə yanğınları (2017)

**2017 Portuqaliya meşə yanğınları** () — Portuqaliya Respublikasının Pedroqao Qrande bölgəsində 2017-ci ilin iyun ayının 18-də baş vermiş meşə yanğınları.

## Xilasetmə
Hadisə yerinə azı 160 yanğınsöndürən maşın və 1700-dən çox işçi göndərilib.

40 dərəcə isti və güclü külək səbəbindən yanğının qarşısını almaq çətin olub. Təhlükəli vəziyyətlə əlaqədar ətraf kəndlərdən əhali təxliyə edilib.

## İtkilər
Hadisə nəticəsində azı 61 nəfər ölmüşdür. Ölənlərdən azı 16-sı avtomobillərdə vəfat etmişdir.

## Matəm
Portuqaliya hökuməti hadisə ilə əlaqədar ölkədə 3 günlük matəm elan etmişdir.

## İstinadlar
Çətirdaşdərəsiçay

**Çətirdaşdərəsiçay** - Şahbuz rayonu ərazisində çay. Nursuçayın (Naxçıvançay hövzəsi) sol qolu.

## Haqqında
Şahbulaq gölündən bir qədər aşağıdan, 2375 metr hündürlükdən başlanır. Uzunluğu 7 kilometrdir. Əsasən, bulaq və qar suları ilə qidalanır.

## İstinadlar
Leo Skiri Ostiqard

**Leo Skiri Ostiqard** () — Norveç Eliteserien təmsilçilərindən olan *Molde* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Norveçli futbolçu.

## Klub karyerası

### Molde
Ostiqard Molde akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Ostiqard öz peşəkar karyerasında debütünü 4 iyun 2017-ci ildə *Sarpsburq* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 83-cü dəqiqədə Sander Svendseni əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Molde liqa görüşündə rəqibinə 1–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Norveç Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ərak (Tabasaran)

**Ərak** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda yerləşən kənd. Ərak kəndi ""Ərak kənd sovetliyinə"" daxildir.

## Əhali
Milli tərkibi: Azərbaycanlılar və Tabasaranlılar. Dini baxımdan islam dininin sünnə məzhəbində etiqad edirlər.
2010-cu ildə əhalisi 464 nəfər təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Ərak (dəqiqləşdirmə)

* Ərak (İran) — İran İslam Respublikasının Mərkəzi ostanında şəhər.
* Ərak (Tabasaran) — Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda yerləşən kənd.
Yekraq

**Yekraq** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda yerləşən kənd. Yekraq kəndi «„Xili-Pənceh kənd sovetliyinə“» daxildir.
## Əhali
Milli tərkibi: Azərbaycanlılar. Mono etnik kənddir. Dini baxımdan islam dininin şiə məzhəbində etiqad edirlər.
2010-cu ildə əhalisi 155 nəfər təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Anzırdərəçay

**Anzırdərəçay** — Culfa rayonu ərazisində çay. Əlincəçayın sol qolu.

## Haqqında
Mənsəbindən 32&nbsp;km. məsafədə ona tökülür. Uzunluğu 7&nbsp;km., hövzəsinin sahəsi 10 kv.km.-dir. Əsasən qrunt və qar suları ilə qidalanır. Əlincə çayda sel əmələ gətirən qollardan biridir.

## İstinadlar
Erlinq Holann

**Erlinq Holann** () — Premyer Liqada çıxış edən "Mançester Siti" və Norveç milli komandasında hücumçu kimi oynayan norveçli peşəkar futbolçu. Dünyanın ən yaxşı oyunçularından biri hesab edilən Holann sürəti, gücü, mövqe tutması və cərimə meydançasında finişi ilə tanınır. Holann Premyer Liqada debüt etdiyi mövsümdə 36 qol ataraq bir oyunçunun bir mövsümdə vurduğu ən çox qol rekordunu qırıb.

Holann karyerasına Norveçin "Brune" və "Molde" klubları ilə başlayıb. O, 2019-cu ilin yanvarında Avstriyaya köçərək "Red Bull Salzburg" klubuna qoşulub. Bu klubdakı çıxışları ona Bundesliqada çıxış edən "Borussia Dortmund" klubuna keçid qazandırıb. 2022-ci ilin yayında o, 60 milyon avro (£51,2 milyon) qarşılığında "Mançester Siti" klubuna tranfer edilib. O, həmin il bütün yarışlarda atmış olduğu 52 qol ilə ən çox qol vuran Premyer Liqa oyunçusu olmuşdur. Holan həmçinin Liqanın "gənc oyunçusu" və "mövsümün oyunçusu" seçilib və eyni ildə hər iki mükafatı qazanan ilk oyunçu olub.

Holann karyerası boyu bir neçə fərdi mükafat qazanıb və müxtəlif rekordlar qırıb. O, 2020-ci ildə Qızıl oğlan mükafatına layiq görülmüş, 2021-ci ildə isə Bundesliqada "mövsümün oyunçusu" seçilmişdir. O, həmçinin bir mövsümdə vurulmuş ən çox qol, iki, üç, dörd və beş het-trik vurmuş ən sürətli şəxs və liqa tarixində ardıcıl üç ev oyununda het-trik etmiş ilk şəxs də daxil olmaqla çoxsaylı Premyer Liqa rekordu qırıb. Holann 2023-cü ildə qol sayındakı uğuruna görə Premyer Liqan Qızıl Butsu, Avropa Qızıl Ayaqqabısı və Gerd Müller Kubokunu qazanıb. Elə həmin il o həm də UEFA-nın "İlin kişi oyunçusu" və İFFHS-in "dünyanın ən yaxşı oyunçusu" adlarına layiq görülüb və Qızıl topun ikincisi olub.

Holann Norveçi müxtəlif gənclər səviyyələrində təmsil edib. 2019-cu il FİFA U-20 Dünya Kubokunda o, bir matçda rekord sayda, doqquz qol vuraraq turnirin Qızıl butsunu qazanıb.  Holann Norveç millisində 2019-cu ilin sentyabrında debüt edib və hazırda ölkənin bütün zamanlarda ən çox qol vurmuş ikinci oyunçusudur.

## Uğurları
### Klub
### Milli
### Şəxsi

## Klub karyerası

### Brune
Haland Brune akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Haland öz peşəkar karyerasında debütünü 12 may 2016-cı ildə *Ranheym* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 69-cu dəqiqədə Robert Undheymi əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Brune liqa görüşündə rəqibinə 1–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

### Molde
Haland 1 fevral 2017-ci ildə Molde klubuna transfer olmuşdur. Haland klub ilə debütünü 4 iyun 2017-ci ildə *Sarpsburq* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 71-ci dəqiqədə Fredrik Brustadı əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Molde liqa görüşündə rəqibinə 1–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Milli karyerası
2017-ci ildə Haland Norveçin gənclərdən ibarət milli komandası ilə Xorvatiyada keçirilən UEFA Avropa U-17 Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Haland İngiltərə, Niderland, Ukrayna milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Norveç Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yorgen Strand Larsen

**Yorgen Strand Larsen** (6 fevral 2000-ci ildə Norveçdə anadan olub) — Norveç Eliteserien təmsilçilərindən olan *Sarpsburq* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Norveçli futbolçu.

## Klub karyerası

### Sarpsburq
Larsen Sarpsburq akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. larsen öz peşəkar karyerasında debütünü 21 may 2017-ci ildə *Valerenqa* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 83-cü dəqiqədə Yonas Lindberqi əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Sarpsburq liqa görüşündə rəqibinə 2-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Milli karyerası
2017-ci ildə larsen Norveçin gənclərdən ibarət milli komandası ilə Xorvatiyada keçirilən UEFA Avropa U-17 Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Larsen İngiltərə, Niderland, Ukrayna milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır. O, Niderland millisinə qarşı oyunda bir qolla yadda qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Norveç Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Ayçınqılçay

**Ayçınqılçay** — Ordubad rayonu ərazisində çay. Vənəndçayın (Arazın qolu) sol qolu.

## Haqqında
Ayçınqıl aşırımından, 3362 metr hündürlükdən başlanır. Uzunluğu 7&nbsp;km.-dir.

## İstinadlar
Arpadərəçay

**Arpadərəçay** — Ordubad rayonu ərazisində çay. Gilançayın (Arazın qolu) sağ qolu.

## Haqqında
Uzunluğu 10&nbsp;km., hövzəsinin sahəsi 16 kv.km.-dir.

## İstinadlar
Xuçni

**Xuçni** – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda yerləşən kənd. Xuçni kəndi «„Xuçni kənd sovetliyi“» vahidliyinə daxildir. Rayonun inzibati mərkəzidir.

## Əhali
2010-cu il Ümumrusiya Əhalinin Siyahıyaalınmasına əsasən Xuçninin milli tərkibi Tabasaranlar (85%), azərbaycanlılar (13%), digərləri (2%). Dini baxımdan islam dininin sünni məzhəbində etiqad edirlər. Əhalisi 3232 nəfərdir (2010).

## Etimologiya
Belə bir fərziyyə vardır ki, adı türk sözü olan «xoş» sözündən əmələ gəlmişdir. Digər versiyada isə tabasaranca olan «xyoç» sözündən əmələ gəlməsi və "ov" mənasını bildirməsi qeyd edilir.

## Coğrafiyası
Kənd Rubas çayının sol sahilində, Dərbənd şəhərindən cənub-şərqdə yerləşir.

## Tarixi
* XVII əsrаin ortalarına qədər Xuçni Tabasaran maysumluğunun mərkəzi olmuşdur.
* 1934-cü ildən kənd Tabasaran rayonunun mərkəzinə çevrilmişdir.

## Görməli yerləri
500 m şimalda Üç qardaş və bir bacı qalası yerləşir.

Kənddə həm də şəlalə var. Buraya yay aylarında Rusiyanın bir çox bölgələrindən turistlər gəlir. 
## İstinadlar
Aşağı Qışlaqçay

**Aşağı Qışlaqçay** — Şahbuz rayonu ərazisində çay. Yuxarı Qışlaq çayının (Naxçıvançayın qolu) sağ qolu.

## Haqqında
1800 m. hündürlükdən başlanır. Uzunluğu 5&nbsp;km. Yağış suları ilə qidalanır. 

## İstinadlar