open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hamza Tzortzis

**Hamza Andreas Tzortzis** (; ) — 1980-ci ildə İngiltərənin London şəhərində, yunan əsilli ortodoks bir ailədə dünyaya gəlmişdir. Gənclik illərində ateizmə yönələn Andreas, daha sonralar fəlsəfə ilə dərindən maraqlanmış və 22 yaşında İslamı qəbul etmişdir. Fəlsəfə sahəsində  fəaliyyətini davam etdirərək London Universitetində bu sahə üzrə magistr təhsili almışdır. Fəlsəfə üzrə PgCert və MA sertifikatlarına sahibdir və bu sahədə akademik fəaliyyətini davam etdirməkdədir.  

## Fəaliyyəti
Bir çox ölkələrdə konfranslar verən Tzortzis, insanlara İslamın mərhəmət, sevgi və qardaşlıq mühitinə dəvət edən çıxışlar etmişdir. Həmçinin prof. Lawrence Krauss, prof. Peter Simons, prof. Dan Barker və prof. Simon Blackburn kimi məşhur şəxslərlə bir sıra açıq debatlarda  iştirak etmiş, BBC kanalında yayımlanan The Big Questions and Newsnight verilişlərinə münazirəçi tərəf kimi qatılmışdır. Hal-hazırda İngiltərədə yaşayan Hamza Andreas Tzortzis İERA araşdırmalar mərkəzinin təsisçisi və idarə heyətinin sədri olaraq fəaliyyət göstərir. Bir çox məqalə və essenin müəllifidir.

## Kitabları
2016-cı ildə çap etdirdiyi "The Divine Reality" kitabı Amazon kitab satışı səhifəsində bestsellerə çevrilmiş, İngiltərə və Kanadada "Ateizm" mövzusunda yazılmış kitablar arasında trendə düşərək 1-ci yerə yüksəlmişdir.

Müasir ateizmin akademik və populyar etirazlarının ələ alındığı kitabda həyatın ən vacib fəlsəfi suallarına münasibət bildirilmişdir. İlahi bir ümid mənbəyi olmadan xoşbəxtlik və insani dəyərlərin varlığı nə qədər məntiqlidir? Yekun bir məqsədimiz varmı? Tanrı olmadan şüura və rasional əqlə sahib ola bilərikmi? Kainat yoxdan yaranıbmı? Şər və iztirabın mövcudluğu ilahi mərhəməti inkar edirmi? Elmi inkişaf Tanrını inkar etməyə səbəb olurmu? Vəhy və peyğəmbərlik bir mifdən ibarətdirmi? - kimi bənzər mövzular kitabda ələ alınmışdır.

## İstinadlar
Konqar-ool Ondar

**Konqar-ool Boris oğlu Ondar** (, ; ) — Tuva müğənnisi, qırtlaq musiqisi (höömey) sənətinin ustası, Tıva Ali Huralının deputatı.

Konqar-ool Ondar adətən ənənəvi kostyumda morin xuur milli musiqi alətində çıxış edirdi. Tuva Respublikasının milli höömey tituluna sahib idi.

## Həyatı
Konqar-ool Ondar 29 mart 1962-ci ildə Tuva MSSR Dzun-Xemçik rayonunun İyme kəndində anadan olmuşdur.1992-ci ildə beynəlxalq qırtlaq musiqi müsabiqəsində qalib gəldikdən sonra Qərbdə məşhurlaşdı, 1993-cü ildə məşhur musiqiçi Frenk Zappanın təşkil etdiyi tədbirdə çıxış etdi. O vaxtdan bəri mütəmadi olaraq təkcə Tuvada deyil, Rusiyadan kənarda da konsertlər verməyə başladı.

Konqar-ool Ondar bir çox illər ərzində Qərbdə ən məşhur qırtlaq müğənnilərindən biri idi. "Back Tuva Future" adlı albomu Warner Records studiyasında yazılmışdır. O, qonaq qismində Devid Letterman ilə gec şou adlı televiziya verlişində iştirak etmişdir və CNN-ə müsabiqə vermişdir.

Konqar-ool Ondar Amerikalı blüz sənətçisi Pol Penin Tuvaya səyahətini təşkil etmişdir, burada o, qırtlaq sənətinə yiyələnirdi. Oskar mükafatına namizəd olan "Çingiz Blüz" sənədli filmi bu hekayəyə həsr olunmuşdu, filmdə Ondar da yer almışdır.

Konqar-ool Béla Fleck and the Flecktones qrupunun "Outbound", "Live at the Quick" və "Jingle All the Way" adlı üç albomunun yazılmasında iştirak etmişdir

Konqar-ool Ondarın təşəbbüsü ilə Tıva Mədəniyyət Mərkəzi quruldu, oranın ilk direktoru helə özü oldu.

Konqar-ool Ondar 51 yaşında Qızılda qəflətən vəfat edəndə, Los Angeles Times qəzetində də nekroloq nəşr olunmuşdur.

Tıva Mədəniyyət Mərkəzinin binasının qarşısında onun abidəsi qoyulub.

## İstinadlar
Hüseyn Quliyev (diplomat, 1946)

**Hüseyn Quliyev** (tam adı: *Quliyev Hüseyn Rzaqulu oğlu*;) — Azərbaycan Respublikasının Özbəkistan Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri

## Həyatı və təhsili
23 iyun 1946-cı ildə, Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1953–1965-ci illərdə Naxçıvan şəhəri, 3 saylı orta məktəbində oxumuşdur. 1965–1970-ci illərdə M. Azizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun mühəndis-texnoloq ixtisası üzrə təhsil almışdır.

### Ailəsi
Evlidir, iki uşağı və üç nəvəsi var.

## Fəaliyyəti
1970–1991-ci illərdə Moskva şəhərində SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin əməkdaşı olub.
                                      
1978–1982-ci illərdə SSRİ-nin Kiprdəki səfirliyində birinci katib-müşaviri işləmişdir.

1984–1990-cı illərdə SSRİ-nin Türkiyədəki səfirliyində birinci katib-müşaviri işləmişdir.

1991–1995-ci illərdə Moskva şəhərində Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin əməkdaşı olmuşdur.

1995–1997-ci illərdə "İDİL" Türk inşaat şirkətinin Rusiya nümayəndəliyi,

1997–2007-ci illərdə Rusiyanın "Trans-nafta" şirkətinin vitse-prezident vəzifəsində çalışmışdır.

2007–2009-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində şöbə müdiri olub.

2009–2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi, İdarə rəisi

2012-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Özbəkistan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin olunub.

## İstinadlar
Konso

**Konso** və ya **Karati** — Efiopiyanın cənub-qərbindəki Saaan çayı üzərində bir şəhərdir. Qonşu sakinlərdən bəziləri tərəfindən **Pakavle** adlanır.

## Tarix
1897-ci ildə Efiopiya imperatoru II Menelik şəhəri ələ keçirdi.

Konso və onun mədəniyyəti XX əsrdə tədricən avropalılar tərəfindən aşkar edildi. Ata Azais 1931-ci ildə Vaqa (va'kka) heykəllərini təqdim etdi. 1956-cı ildə Murdok şəhərin arxeoloji meqalitlərini çuşti xalqı ilə əlaqələndirdi. 1962-ci ildə nəşr olunan *Markets of Africa-*da müəllif şəhərdəki yüksək səviyyəli qədim iqtisadi inkişafları qeyd edir. 1984-cü ildə Amborn bölgənin tarixi əmək tələb edən kənd təsərrüfatı texnikalarını öyrəndi.

Ərazi, ümumdünya mədəni əhəmiyyətinə görə 30 sentyabr 1997-ci ildə UNESCO-nun Müvəqqəti Ümumdünya irsi siyahısına,  2011-ci ildə isə rəsmi olaraq Ümumdünya irsi siyahısına daxil edildi. Konso, Efiopiyada "mədəni landşaft" olaraq tanınan ilk yerdir.

2007-ci ildə şəhərin şimalında *Strawberry Fields Eco-Lodge* şirkəti qurulmuşdur və qida yetişdirmək, ekoturizmi təbliğ etmək və permkulturalizm təhsili vermək üçün beynəlxalq könüllülər və üç yerli məktəb ilə işləyir.

## Təsviri
Konso xalqının adını daşıyan Konso, dini adət-ənənələri, *vaqa* heykəlləri və yaxınlıqdakı fosil yataqları (son erkən hominidlərin arxeoloji məkanı) ilə məşhurdur.

## Demoqrafiya
Efiopiya Mərkəzi Statistika Agentliyinin 2005-ci ildəki rəqəmlərinə əsaslanaraq, Konsonun ümumi əhalisi 4.593 nəfərdir. Bunlardan 2.258 nəfəri kişi, 2.335-i isə qadındır. 1994-cü ildə keçirilən milli siyahıyaalmada isə bu şəhərin ümumi əhalisinin 1250 nəfəri kişi, 1285 nəfəri qadın olmaqla 2535 nəfər olduğu bildirilmişdi.

## İstinadlar
Györqi Balint

**György Bálint** () — macar botanisti və siyasətçisi.

## Həyatı
Balint 28 iyul 1919-cu ildə Macarıstanın Gyöngyös şəhərində bir yəhudi ailəsində dünyaya gəldi. 1941-ci ildə Macarıstandakı Kral Bağçılıq Elmləri İnstitutunu bitirib. 1942-ci ildə iş həyatına başlamışdır. 1945-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsinin sonunda Holokost Soyqırımından sağ çıxdı. 1950-ci ildə Macarıstan Kənd Təsərrüfatı Elmləri Universitetini kənd təsərrüfatı mühəndisliyi ixtisası üzrə bitirib. Macarıstan Parlamentinə 1994-cü ildə Azad Demokrat İttifaqından nümayəndə olaraq daxil oldu və 1998-ci ilə qədər xidmət etdi. 

Macarıstan Bağçılıq Elmləri İnstitutunda meyvə yetişdirmə üzrə akademik kimi də çalışmışdır. Son illərdə o, "Avropa" botanika radiosunda "Bálint Czupy" adlı veriliş hazırlamış və təqdim etmişdir.

Evli övladı olan Balint, 21 yaşında 2020-ci ildə Macarıstanın Budapeşt şəhərində 100 yaşından yuxarı tənəffüs çatışmazlığı səbəbindən vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Krasnokama rayonu

**Krasnokama rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Nikolo-Berezovka kəndidir.
## Tarixi
20 Avqust 1930-cu ildə Nikolo-Beryozovski rayonu adı ilə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibində meydana gəlir. Buraya Novo-Kabanovskaya və Birsk rayonunun Kaleqin və Novo-Kainlıkovski volostları daxil idi. 20 fevral 1932-ci ildə Nikolo-Beryozovski rayonu ləğv edilir və ərazisi Kaltasin rayonuna verilir.

31 yanvar 1935-ci ildə rayon Krasnokama rayonu adı ilə yenidən qurulur. Rayona Arlanov, Karyakin, Kasevski, Korievsi, Kutlin, Muzyakov, Nikolo-Beryozovski, Nikolski, Novo-Aktanışbaşevski, Novo-Kabanov, Novo-Kainlıkovski, Novo-Muştinski, Novo-Urazaevski, Novo-Yazziqov, Staro-Kuzqovski, Staro-Muştinski və Staro-Yanziqitovski kənd icmaları daxil idi.
1962-ci ilin dekabrında Krasnokama rayonu ləğv edilir və ərazisi Yanaul rayonuna birləşdirilir. 31 mart 1972-ci ildə Krasnokama rayonu yenidən bərpa edilir. Rayon daxil idi: Neftekamsk şəhərinin inzibati tabeliyindən verilmiş Nikolo-Berezovka işçi qəsəbəsi, habelə Arlanovski, Karievski Muzyakovski, Nikolski, Novo-Burinski, Novo-Kabanov kənd sovetlikləri və Kaltasin rayonundan Novo-Kainlıkovski, Novo-Naqayevski, Redkinski, Sauzbaşski, Staro-Muştinski, Staro-Yanziqitovski və Şuşnurski. 26 dekabr 1974-cü ildə Neftekamsk şəhərinin inzibati tabeliyindən Krasnokama rayonuna Kuyanovski yarımstansiyası verilir.
## Əhalisi
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə:

2024 - 27,18 min nəfər.

2035 - 25,99 min nəfər.

;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: başqırdlar - 31,3%, marilər - 26,5%, tatarlar - 25,8%, ruslar - 14,7 %, digər millətlərdən olanlar - 1,7%. Dini baxımından əhalisi provaslav və müsəlmandır.
## Yerli özünü idarəetmə
Durtöylö rayonu ərazisinə 14 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 68 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## İqtisadiyyat
İqtisadiyyatın əsas sahəsi kənd təsərrüfatıdır. Rayonun kənd təsərrüfatı sahələrinə Ətlik və südlük maldarlıq, donuzçuluq, quşçuluq, tərəvəzçilik, kartofçuluq və taxılçılıq daxildir. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqların sahəsi 95,5 min ha-dır: əkin sahələri 56,4 min ha, otlaq sahələri - 18,2 min ha, biçənəklər sahələri - 10.8 min ha.
## İstinadlar
Kuqərsen rayonu

**Kuqərsen rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Morak kəndidir.
## Coğrafiyası
Rayon respublikanın cənubunda, Aqidel çayının sol sahilində, Orenburq vilayəti ilə həmsərhəddir. 1930-cu ildə təsis edilmişdir. Rayonun ərazisi 3372.64 km²-dir.

Rayon şimal, mərkəzi və şərq hissələri Zilair yaylası və hündürlüyü 740 m-ə qədər olan dağlarla əhatələnmişdir. Qərbdən Ümumi Sırtın 590 m-ə qədər olan şimal qayaları ilə əhatələnir. İqlimi mülayim kontinental, isti və quraqdır. Hidroqrafik şəbəkə Aqidel çayı və onun qolları olan İrtyubyak, Böyük İk, Kiçik İk, İnyak, Nakas ilə formalaşır. Aqidel çayındakı, Yumaquzin kəndi yaxınlığında böyük bir su elektrik stansiyası tikildir. Cökə, palıd, ağcaqayın meşələri ərazinin 40% -ni tutur. Rayonda qaz kondensatı, qonur kömür, gil, tikinti daşı, gips, qum və çınqıl, aqronom filizləri vardır.

## İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar: 174,4 min ha, əkin sahələri - 96,9 min ha, otlaqlar - 56,6 min ha, biçənəklər - 20.8 min ha. Rayonun əsas təsərrüfat sahəsi kənd təsərrüfatıdır. Bitkiçilikdə taxılçılıq, şəkər çuğunduru və günəbaxan becərilməsi, heyvandarlıqda ətlik və südlük  maldarlıq, qoyunçuluq, donuzçuluq, arıçılıqla təmsil olunur.

Rayonda 11 kənd təsərrüfatı müəssisəsi, 11952 fərdi yardımçı təsərrüfat və 148 fermer təsərrüfat mövcuddur.

Rayon ərazisindən Maqnitoqorsk-İra magistral yolu ilə keçir.
## Əhalisi
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə:

2024 - 27,59 min nəfər.
2035 - 25,01 min nəfər.

;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: başqırdlar - 55,1%, ruslar - 28,9%, tatarlar - 13%, digər millətlərdən olanlar - 3%. Dini baxımından əhalisi provaslav və müsəlmandır.
## Yerli özünü idarəetmə
Durtöylö rayonu ərazisinə 20 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 114 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## Səhiyyə
Əhaliyə tibbi xidmət göstərmək üçün 186 çarpayıya sahib xəstəxana vardır. Ümumilikdə 52 feldşer-mama məntəqəsi var. Səhiyyə sektorunda 60 həkim və 268 orta tibb işçisi fəaliyyət göstərir.

Ambulatoriya müəssisələrinin gücü bir növbədə 405 ziyarətçi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## Görməli yerləri

* Bəndəbikə kəşənə — 15-16 əsrə aid başqırd mədəniyyətinin tarixi və memarlıq abidəsi, Bəndəbikənin məqbərəsi.
* Muradımov vadisi — bənzərsiz iqlim şəraiti, zəngin çeşidli flora və faunası olan təbii park.
* Başqırdıstan Milli Parkı — bir çoxu Rusiyanın Qırmızı Kitabına daxil edilmiş müxtəlif bitki və heyvan növləri olan təbii park.

## İstinadlar
Sənubər Abdullayeva

**Sənubər Abdullayeva** (tam adı:*Sənubər Əlövsət qızı Abdullayeva*; ) — Azərbaycan dilçisi, filologiya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı və təhsili
Sənubər Abddullayeva 1951-ci il mayın 20-də Azərbaycan Respublikasının Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur.
1957-1968-ci illərdə Bakıdakı 7 saylı orta məktəbdə oxumuş və həmin məktəbi gümüş medalla bitirmişdir.
1968-1973-cü illərdə S.M.Kirov alına Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Şərqşünaslıq fakültəsinin Fars filologiyası şöbəsində təhsil almış, filoloq-tərcüməçi, fars və Azərbaycan dili müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir .

### Ailəsi
Ailəlidir, üç övlad anasıdır.
Azərbaycanın görkəmli dilçi alimi, professor Əlövsət Abdullayevin qızıdır.

## Fəaliyyəti

## Elmi və pedaqoji fəaliyyəti

Azərbaycan EA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Müasir Azərbaycan dili şöbəsinin aspirantı (1973-1977) olmuşdur. 1979-cu ildə  «Müasir Azərbaycan dilində adverbiallaşma» mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi adını almışdır.
Azərbaycan EA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun doktorantı (1990-1993) olmuşdur. 2007-ci ildə  «Azərbaycan nağıl və dastanlarının dili» mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru elmi adına layiq görülmüşdür.
Azərbaycan EA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Müasir Azərbaycan dili şöbəsində  kiçik elmi işçi (1978-1985), böyü elmi işçi (1985-2003), aparıcı elmi işçi (2003-2007) vəzifələrində işləmişdir.
1996-2003-cü illərdə Bakı Asiya Universitetində, 2003-2007-ci illərdə Bakı Slavyan Universitetində dosent vəzifəsində çalışmışdır.
2007-2009-cu  illərdə Bakı Slavyan Universitetində kafedra müdiri vəzifəsində işləmişdir.
2009-cu ildən Bakı Dövlət Universitetinin Azərbaycan dilçiliyi kafedrasının müdiri vəzifəsində çılışır.
2011-ci ildə professor adını almışdır.

### Elmi yaradıcılığı

Tədqiqat sahəsi əsas etibarilə müasir Azərbaycan dilçiliyinin leksika, onomastika, frazeologiya,  morfologiya, sintaksis sahələri, terminologiya, ədəbi dil və dialektologiya, folklor dili, nitq mədəniyyəti, qrammatikanın tədrisi, etnokulturoloji problemlərlə bağlıdır. 
1986-cı ildən başlayaraq Azərbaycan, Qazaxıstan və Rusiyada keçirilən dilçiliyin müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş konfrans, forum, seminar və başqa elmi tədbirlərdə iştirak etmişdir.
Bütövlükdə bir dərslik, bir dərs  vəsaiti, bir monoqrafiya, iki proqramın, 80-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir.

## Kitabları

* Müasir Azərbaycan dilində zərf. Bakı: 1991
* Azərbaycan nağıl və dastanlarının dili. Bakı: 1998
* Müasir Azərbaycan ədəbi dilinin işgüzar  üslubu (Kollektiv monoqrafiya), Bakı:  2004 
* Практический курс азербайджанского языка (Коллективный учебник),  Mоskva: 2009

## İstinadlar
Mile Nedelkoski

**Mile Nedelkoski** (; , Skopye), Makedoniyalı şair, yazıçı, hekayə və dramaturq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alison Carroll

**Alison Carroll** () — Tomb Raider oyunu üçün seçilən İngilis modeldir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Alison Carroll
*
Erin Babkok

**Erin Babkok** () — Kanadalı tibb bacısı və siyasətçisi.

## Həyatı
Babkok 6 iyun 1981-ci ildə Alberta ştatının Edmonton şəhərində anadan olmuşdur. Alberta Yeni Demokrat Partiyasının üzvü kimi siyasətə girdi. 2015-ci ildə Alberta Ümumi Seçkilərində Daşlı Düzənlik seçki dairəsini təmsil edən Alberta Qanunverici Məclisinə nümayəndə seçildi.

Babkoka 2018-ci ilin may ayında uterus xərçəngi diaqnozu qoyuldu. 25 aprel 2020-ci ildə Kanadanın Alberta, Edmonton şəhərində xərçəng xəstəliyinə tutulan 38 yaşında öldü.

## İstinadlar
Erkin Alptəkin

**Erkin Alptəkin** () — Uyğur əsilli yazıçı və siyasi fəal. Bir çox beynəlxalq təşkilatların qurulması üçün çox önəmli rol oynamışdır. Bunlardan ən məşhurları Dünya Uyğur Qurultayı və Təmsil Olunmayan Millətlər və Xalqlar Təşkilatıdır.

## Həyatı
4 iyul 1939-cu ildə Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunda dünyaya gəlmişdir. 1949-cu ildə Sincanın sülh yolu ilə azad edilməsindən və yeni Çin Xalq Respublikasının qurulmasından sonra ailəsi ilə Kəşmirdəki Srinaqara qaçdı. Burada katolik məktəbində oxuduqdan sonra Convent Kollecində oxumağa başladı. Sonra isə İstanbul Jurnalistika İnstitutunda təhsilini başa vurdu. Təhsilini bitirdikdən sonra Almaniyaya köçmüş ancaq 1954-cü ildə yenidən Türkiyəyə qayıtmışdır. 

## Fəaliyyəti
1971-ci ildə, atasının əlaqələri səbəbindən Münhendə Azadlıq / Azadlıq Radiosuna işə gəldi. "Baş Siyasət Müşaviri" olaraq çalışdı və 1979-cu ilə qədər Uyğur dilli verilişlər AzadlıqRadiosunun izlədiyi bir auditoriya olmaması üçün dayandırıldığı zaman Uyğur şöbəsinə rəhbərlik etdi. Bölmədə olduğu müddətdə, "beynəlxalq birlik yalnız münaqişə başlayanda reaksiya verər" deyə ağlayaraq Uyğurların mediada yayımlanmamasından şikayətləndi.

1961-ci ildən Türk Hava Yollarında işləməyə başladı. 1966-1971 illəri arasında THY-də işləyib və Frankfurtda, Almaniyada, Amsterdamda və Avstriyanın Vyana şəhərində işləmişdir. Almaniyanın Münhen şəhərində Azadlıq Radiosunun təklifi ilə 1971-1994-cü illərdə burada xidmət etmişdir. 1985-1990 illəri arasında Münhendəki *Türkistan Sesi* adı ilə on dörd nəşrdə, 1989-1990 illəri arasında Türkistan adlı üç nəşrdə çıxdı. 1995-ci ildən Çexiyanın paytaxtı Praqada şəhərində yaşayır.

Erkin Alptekin eyni zamanda Asiya, Avropa və ABŞ-da yerləşən bir sıra beynəlxalq təşkilatların məsləhət şurasındadır. Son 35 ildə Alptekin müxtəlif mövzularda dünyada 6000-dən çox beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir; çox sayda məqalə, tədqiqat işi və broşuralar nəşr etdirdi və bir neçə Qərb mətbuatının diqqət mərkəzində olmuşdur.

## Əsərləri
* *Uyğur türkləri*(1978)

## Həmçinin bax
* İsa Yusif Alptəkin

## İstinadlar
Əhmədcan Qasimi

**Əhmədcan Kasimi**(d. 15 aprel 1914, Külcə Çin - v. 27 avqust 1949, SSRİ) — Uyğur əsilli siyasətçi. 1946–1949-cu illər aralığında İkinci Şərqi Türkistan Respublikasının prezidenti olmuşdur. Əhmədcan 1914-cü ildə Külcədə anadan olmuşdur. O, 1936-cı ildə Moskvadakı Şərq Xalqları Kommunist Universitetində təhsil almış və Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. Əhmədcan "Stalinin adamı" və "kommunist düşüncəli proqressiv" şəxs kimi təsvir edilirdi.

## Həyatı
15 aprel 1914-cü ildə Çin Xalq Cümhuriyyətinin Külcə şəhərində doğulmuşdur. 1936-cı ildə Moskvanın Şərq Dəstəkçiləri Kommunist Universitetində oxumuş və Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. Əhmədcan "Stalin adamı" və "kommunist düşüncəli mütərəqqi" biri kimi  xarakterizə edilirdi.

17 avqust 1949-cu ildə Pekinə getmək üçün mindiyi təyyarənin düşməsi nəticəsində Baykal gölü ətrafında vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
1944-cü ilin noyabrında İli üsyanı zamanı Sincan əyalətinin üç şimal-qərb bölgəsində qurulmuş Sovet Şərqi idarəsi İkinci Şərqi Türkistan Respublikasının idarəetmə şurasının üzvü idi. Qasiminin özü üsyanın planlaşdırılması ilə məşğul deyildi. İkinci ETR-ə əvvəlcə mühafizəkar İslam hökumətinin yaradılmasını dəstəkləyən Elxan Törə rəhbərlik etdi. Əlixan Törəyə 1946-cı ildə Stalinin əmri ilə ev həbsi verildi. Qasimi sovet tərəfdarı olan Şərqi Türkistan Türk Xalqları Milli Azadlıq Komitəsinin lideri seçildi.

1946-cı ilin iyununda Qasimi Dihua (indiki Urumçi) şəhərində koalisiya əyalət hökuməti qurmaq üçün milliyyətçi Çin lideri Zanq Zizhonq ilə siyasi razılaşma əldə etməyə çalışdı. İkinci ETR adı ilə dağılmalı idi, lakin üç rayon muxtariyyət saxladı. ETR prezidenti olaraq Qasimi hökumətini birlik və dəstək olmağa çağırdı və koalisiya əyalət hökumətini rədd etdi. O, Şərqi Türkistan xalqının yalnız Çin konstitusiyasına əsasən hüquqlarını təmin etmək üçün üsyana qalxdıqlarını izah etdi. ETR ilə Çin Respublikası arasında ikitərəfli münasibətləri müzakirə etmək üçün Çin Milli Məclisi Nanjinqə bir nümayəndə heyətinə rəhbərlik etdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Abdurakhman Abay, *Ahmetjan Qasimi Haqqida Hikayilar*, Urumqi: Xinjiang Peoples Publishing (1984)
*
*
* Zordun Sabir, *Anayurt*, Almaty: Nash Mir (2006)
Karima Edebayb

**Karima Edebayb** () — İngilis aktrisa və model.

## Həyatı
Mərakeş, Kipr Rum və İrlandiya kökləri var. Daha əvvəl Topshop adlı butikdə vəzifə yerinə yetirən Karima, 14 Fevral 2006-cı ildə məşhur Tomb Raider (Lara Croft) adlı videooyun seriyasının yeddinci Lara Croft modeli seçildi. Onun rolu, oyunu radio və televiziyada "bir xarakter olaraq" tanıtdırmaqdan ibarətdir, buna görə Adebibe Lara Croft'ın döyüş sənətindən nitqə qədər olan qabiliyyətlərini öyrənməlidir.

2004-cü ildən əvvəl "Alien vs. Yırtıcı" filmdəki bakirə qurbanı rolunu oynadı.

## İstinadlar
Ceyms M. Beqqs

**Ceyms Montqomeri Beqqs** () — Amerikalı siyasətçi, bürokrat və iş adamı. 1 iyun 1981-ci ildə Amerika prezidenti Ronald Reyqan tərəfindən NASA-nın 6-cı prezidenti seçildi. Beqqs and içdi və 10 İyul 1981-ci ildə vəzifəyə başladı və 4 dekabr 1985-ci ilə qədər xidmətini davam etdirdi.
## İstinadlar
Kristiana Sadlo

**Kristiana Sadlo** () — Almaniyalı qadın jurnalist və yazıçı. **İnqa Lindström** təxəllüsü ilə tanınır. İnqa Lindström təxəllüsü ilə yazdığı bütün sevgi hekayələri lentə alınıb. Bir qızı olan heykəltaraş Karl Halt Trossbach ilə evlidir.

## Əsərləri
* Hohenşteyn qalası, 13 bölüm, ARD 1991-94
* Dağ Doktoru, 12 bölüm və iki 90 min xüsusi, Sat.1 1991-94
* Forsthaus Falkenau, 5-ci mövsüm, 2 bölüm, ZDF 1994
* Ürəyin evdə olduğu yerdə Sat.1 1993
* Sevgililər, seriallar, TV pilotu, 13 bölüm, Sat.1 1996/97
* Sevgili, serial, epizod * Das Abschiedsgeschenk *, ZDF, Aprel 1998
* Bədxah qətl - bir pastor səssizdir, Herrmann Kirchmann ilə həmmüəllif, cinayət triller, 1 sentyabr 1998
* Lisa Falk, teleseriallar, epizod * Professorun ölümü *, ZDF, sentyabr 1998
* Sommergewitter, ZDF, dekabr 1998
* Bir sevgi nə qədər güclü olmalıdır, ZDF, Dekabr 1998
* Mən qatil deyiləm, ZDF 1999
* Ağ quşlar, ZDF 1999
* Gül bağının sirri, ARD 1999
* Rahibin ürəyi (iki hissə), ZDF 1999
* Sonda sevgi qalib gəlir, ARD 1999
* Ürək büdrəmə, 2001
* Rosamunde Pilcher: Çay üzərində külək (ssenari), 2001
* Midsummer Gecəsinin Gizli, 2001
* Ağ yelkənlər altında sevgi, 2001
* Köçəri eşq quşları, 2001
* Rosamunde Pilcher: Xəyallar Sahili (Ssenari), 2001
* Dostumun gəlini, 2001
* Sevgi hədiyyəsi, 2001
* Ürəyin səsi, 2000
* Sonda sevgi qazandı, 2000
* Rahibin ürəyi, 2000
* Gül bağının sehrləri, 2000
* Rosamunde Pilcher: Keçmişin Zəngi (Ssenari), 2000
* Sevgi, yalan, ehtiras, 2002
* Sizinlə vaxt, 2002
* Rosamunde Pilcher: Sevginin gözü ilə, 2002
* Rosamunde Pilcher: Sevgi Alovu, Ssenari, 2003
* Rosamunde Pilcher: Federn im Külək, Ssenari, 2004
* Gəlinimin uşaqları, 2004
* Utta Danella: Ailə sirri (Ssenari), 2004
* Dr. Kleist, TV seriyası, 2004-cü ildən bəri
* Rosamunde Pilcher: Sevgi mirası (Ssenari), 2005
* Qəribdən məktub, 2005
* Garda gölünə bir sevgi, 2006
* Kömək et, qızım evlənir, 2006
* Summit, 2007
* Verona, 2007-ci ildə bir daha görüşək
* Barbara Wood: Karib gizli (Ssenari), 2009
* Sisi, İtaliya (ssenari), 2009
* Vəhşi dalğaları, TV miniseries 2011

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Christiane Sadlo på Drehbuchwerkstatt.de
*Steckbrief von Christiane Sadlo hos Verband Deutscher Drehbuchautoren
*Christiane Sadlo, intervju, 18 juni 2007 på Yahoo Lifestyle
Telman Paşayev

**Telman Paşa oğlu Paşayev** (5 mart 1953, Bakı - 2013, Bakı) — sovet sərbəst güləşçisi, SSRİ, Avropa və dünya çempionatları mükafatçısı, beynəlxalq dərəcəli SSRİ idman ustası. Güləşə 1968-ci ildən maraq göstərməyə başlamışdır. 1972-ci ildə SSRİ idman ustası normasını yerinə yetirmişdir. SSRİ çempionatında 4 dəfə iştirak etmişdir. Beynəlxalq turnirlərin qalibidir. 1974-78-ci illərdə ölkənin yığma komandasının üzvü olmuşdur. Böyük idmanı 1978-ci ildə tərk etmişdir.
## Nailiyyətləri
*Sərbəst güləş üzrə SSRİ çempionatı, 1974 — ;
*Güləş üzrə dünya çempionatı, Minsk, 1975 (52 kq-a qədər), gümüş
*Güləş üzrə dünya kuboku, Tolido, 1975 (52 kq-a qədər), gümüş
*Güləş üzrə dünya kuboku, Tolido, 1976 (komanda hesabında), qızıl
*Güləş üzrə dünya kuboku, Tolido, 1976 (52 kq-a qədər), bürünc
*Güləş üzrə Avropa çempionatı, Madrid, 1974 (52 kq-a qədər), gümüş
*Güləş üzrə Avropa çempionatı, Sofiya, 1978 (52 kq-a qədər), gümüş

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*AGF saytı

## İstinadlar

*AGF saytında Dünya çempionatlarında nailiyyətlər
Eva-Mariya Qreyn von Friedl

**Eva-Mariya Qreyn von Friedl** və ya **Eva-Mariya Qreyn** () — Alman aktrisa və səhnə sənətkarı.

## Filmoqrafiyası
* 2004: Mädchen, Mädchen 2 – Loft oder Liebe
* 2004: Aus der Tiefe des Raumes
* 2005: Bis in die Spitzen
* 2005–2006: Tessa – Leben für die Liebe
* 2006–2011: Kreuzfahrt ins Glück (14 bölmə)
* 2006: Inga Lindström: Vickerby für immer
* 2007: Der Mann im Heuhaufen
* 2007: Rosamunde Pilcher: Der Mann meiner Träume
* 2008: Im Tal der wilden Rosen: Fluss der Liebe
* 2008: ProSieben Funny Movie: Dörte’s Dancing
* 2009: Utta Danella: Schokolade im Sommer
* 2010: Die Rosenheim-Cops: Eine Jagd mit Folgen
* 2010: Das Traumhotel: Chiang Mai
* 2010: Um Himmels Willen: Findelkind
* 2010: Die Bergretter: Freundschaftsdienst
* 2011, 2013: IK1: Touristen in Gefahr
* 2012: Inga Lindström: Ein Lied für Solveig
* 2012: Alles außer Liebe
* 2013: Die Rosenheim-Cops: Ausgetanzt
* 2013: SOKO Kitzbühel: Spiel-Satz-Mord
* 2013: Alarm für Cobra 11: Der Mentalist
* 2013: SOKO München: Der Prozess
* 2014: Die Familiendetektivin: Der Ruf
* 2014: Utta Danella: Von Kerlen und Kühen
* 2014: 8 Minuten (Qısametrajlı film)
* 2014: Weißblaue Geschichten: Briefe an den Weihnachtsmann
* 2015: Männer!: Alles auf Anfang (7 bölmə)
* 2015: Aktenzeichen XY
* 2015: Jana und der Buschpilot
* 2015: Notruf Hafenkante: Mattes unter Verdacht
* 2016: Notruf Hafenkante: Schatten der Vergangenheit
* 2017: SOKO Stuttgart: Der Held von Stuttgart
* 2017: Hubert und Staller: Bleifrei in den Tod
* 2017: Die Rosenheim-Cops: Alle wollen Stockl
* 2017: SOKO Köln: Turbulenzen
* 2018: SOKO Wismar: Überfall!
* 2018: Inga Lindström – Vom Festhalten und Loslassen
* 2018: Der Ranger – Paradies Heimat: Wolfsspuren
* 2018: Der Ranger – Paradies Heimat: Vaterliebe
* 2018: Rosamunde Pilcher – Das Geheimnis der Blumeninsel
* 2020: Der Ranger – Paradies Heimat: Entscheidungen
* 2020: Der Ranger – Paradies Heimat: Zeit der Wahrheit

## Teatr
* 2001: *King Arthur*
* 2002: *Hello Dolly*
* 2002: *On the Town*
* 2003–2004: *West Side Story*
* 2004: *City Of Angels*
* 2004: *Sekretärinnen*
* 2004–2005: *Schwejk*
* 2005: *Swinging Berlin*
* 2008: *Das Apartment*
* 2011: *Der blaue Engel*
* 2018: *Arthur und Claire*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Eva-Maria Grein von Friedl  bei der Agentur *Fitz+Skoglund Agents*
Kuşnarenko rayonu

**Kuşnarenko rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Kuşnarenko kəndiidir.
## Coğrafiyası
Rayon Ufanın şimal-qərbində yerləşir. Rayonun sahəsi 1718 km²-dir. rayon Pribelskaya təpəli düzənliyində,  meşə-çöl zonasında keçid ərazidə yerləşir. Qnun ərazisindən Aqidel çayı  və onun qolları olan Çermasan, Karmasan çayları axır. İqlimi mülayim kontinental, isti, bir qədər ariddir. Tünd boz rəngli qumlu torpaqlar geniş yayılmışdır. Faydalı qazıntıları neft və qum yataqları ilə təmsil olunur.

Şimal-qərbdən cənub-şərqə qədər bölgə ərazisi M-7 "Volqa" magistral yolunu kəsir.

## İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatı rayonun əsas sahələrindən biridir. Kənd təsərrüfatının əsas sahələri: taxılçılıq, çuğundur, ətlik və südlük maldarlıq, donuzçuluq. Kənd təsərrüfatına yararlı ərazi: 131,3 min ha, əkin sahələri 97,5 min ha, biçənəklər 8,5 min ha, otlaq sahələri 24.9 min ha.

Rayonda kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalını 147 müəssisə (o cümlədən 6 kənd təsərrüfatı müəssisəsi, 26 iri kəndli təsərrüfatı müəssisəsi, 5 MMC, rayon və respublikanın təşkilat və qurumlarının 3 yardımçı təsərrüfatı, 2 bələdiyyə sovxozu, 105 kiçik kəndli təsərrüfatı, 12 547 ev təsərrüfatı) həyata keçirir.

## Əhalisi
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə:

2024 - 28,41 min nəfər.

2035 - 29,85 min nəfər.

;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: başqırdlar - 49,5%, tatarlar - 32,7%, ruslar - 14,7%, digər millətlərdən olanlar - 3,1%.
## Yerli özünü idarəetmə
Durtöylö rayonu ərazisinə 12 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 69 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## Təhsil
Rayonda 52 ümumtəhsil məktəbi, o cümlədən 19 orta məktəb, peşə və pedaqoji məktəb və kənd təsərrüfatı texnikumu vardır. Ütəlik 27 kütləvi kitabxana, 45 klub müəssisəsi, 6 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Rayonda rus dilində Avangard qəzeti nəşr olunur.
## Mədəniyyət
Rayonda 23 kənd mədəniyyət evi, 12 kənd klubu, mərkəzi rayon kitabxanası və onun 25 filialı, uşaq kitabxanası, uşaq musiqi məktəbi, stadion, istirahət və mədəniyyət parkı fəaliyyət göstərir.
## İstinadlar
Peter Sattmann

**Peter Sattmann** () — Alman aktyor və musiqiçi.

"Le Grand Secret" fransız-alman birgə istehsal televiziya miniseries-də əlaçı oldu.

Aktrisa qızı Paula Rimann evliliyindən aktrisa Katya Rimann ilə anadan olub.

## Filmoqrafiyası
* 1993 : *Charlemagne, le prince à cheval* (TV)
* 2009 : **'Lass es Liebe sein'' (TV)
* 2009 : **'Mia und ihre Schwestern* (TV)
* 2009 : *Hochzeitsreise nach Marrakesch* (TV)
* 2010: *Vater aus heiterem Himmel*
* 2011: *Löwenzahn – Das Kinoabenteuer*
* 2011: *Die Samenhändlerin*
* 2011: *Tante Inge haut ab*
* 2012: *Zu schön um wahr zu sein*
* 2012: *Mann tut was Mann kann*
* 2013: *Die Erfinderbraut*
* 2013: *Danni Lowinski*
* 2013: *Utta Danella – Wer küsst den Doc?*
* 2013: *Bella Familia – Umtausch ausgeschlossen*
* 2014: *Dora Heldt: Herzlichen Glückwunsch, Sie haben gewonnen!*
* 2014: *Bella Casa – Hier zieht keiner aus!*
* 2014: *Inga Lindström - Sterne über Öland*
* 2014: *Katie Fjorde - Wie Feuer und Wasser*
* 2015: *Tatort – Roomservice''
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Koybağar gölü

**Koybağar** () — Qazaxıstanın şimalında yerləşən axarsız göl. Göl Qostanay vilayətinin Karasu rayonu ərazisindədir. Göldən 5 km qərbdə Karasu kəndi yerləşir. Koybağar gölü Ubaqan çay hövzəsinə daxildir. 2009-cu ildən Ramsar konvensiyasında su-bataqlıq ərazisi kimi qeydiyyata götürülüb. Göl Koybağar-Tyumtyur göllər sisteminə daxildir.

## Ümumi məlumat
Koybağar gölü Turqay yaylasında yerləşir. Gölə Karasu çayı tökülür. Gölün şimal sahillərində Koybağar bataqlığı formalaşıb. Şərq sahildə Suygensay, şimal sahilində isə Jumagul kəndi yerləşir.

Gölün sahəsi təxminən 96 km², digər məlumata görə isə 127 km²-dir (suyun səviyyəsinə görə dəyişə bilir). Dərinlik 1,3—1,5 metr arasında dəyişir. Gölün dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 202 metrdir. Sahil ərazilərinin relyefi düzənlikdir. Yay aylarında göl suyu daha duzlu olur. Gölün mərkəzi hissələrində nadir qamış növləri bitir. Suyun səviyyəsi aşağı düşəndə göldə kiçik adalar meydana gəlir.

Koybağar və Tyumtyur gölü Tyumtyur çökəkliyində yerləşir. Çökəklik tektonik mənşəlidir. Sonradan eroziya proseslərinin, daha sonra isə mezokaynozoy çöküntülərinin toplanması nəticəsində formalaşıb. Göl yatağı dik sahil yarağanı ilə əhatə olunub. Yarğanın hündürlüyü 3-4 metr, bəzən isə 10 metrə çatır.

Göl əsasən qar suyu ilə və Karasu çayı ilə qidalanır. Qışda göl donur. Ən soyuq zamanlarda buz qatının qalınlığı 1,3 metr olur. Yaz aylarında buzdan azad olunan zamandan yenidən donana kimi buxarlanma yolu ilə öz suyunun itirir (0,9 metr). Ancaq göl tam qurumur.

Göl ərazisində suda üzən və su kənarında yaşayan 39 quş növü yuva qurur. Onlardan ən böyüyü boz qaz, yaşılbaş ördək, boz ördək, cırıldayan cürə, qırmızıbaş qaraördək, kəkilli qaraördək və adı qaşqaldaqdır. Ərazidə məməlilərdə yetərincə çoxdur. Gəmiricilər, əsasən bozqır marmotu üstünlük təşkil edir. Sürünənlərdən gürzə daha çoxdur. Suda 8-10 balıq növü var. Əsasən durna balığı və xanı balığı çoxluq təşkil edir.

## İstinadlar
Volkan Bozkır

**Volkan Bozkır** () — türk vəkil, diplomat və siyasətçi. Türkiyə Cümhuriyyətinin keçmiş naziri və Avropa Birliyinin baş müzakirəçisi, İstanbul millət vəkili, TBMM Xarici İşlər Komitəsinin sədri, Türkiyə-ABŞ Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun sədri vəzifəsini icra etdi.

## Həyatı
Volkan Bozkır 22 noyabr 1950-ci ildə Ankarada anadan olub. Atasının adı Fethi, anasının adı Sevgi. Ankara Universiteti Hüquq Fakültəsini 1971-ci ildə bitirib. 1972-ci ildə daxil olduğu Xarici İşlər Nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə çalışdıqdan sonra 1987–1989-cu illər arasında Baş nazir Turgut Özalın Xarici Məsləhətçisi, 1989–1992-ci illər arasında New York Baş Konsulluğu və 1992–1996-cı illər arasında Dövr Prezidentləri Turqut Özal və Süleyman Dəmirəl vəzifələrində çalışmışdır. Şəxsi qələm müdiri və xarici məsləhətçi kimi çalışmışdır. 1996–2000 illəri arasında Buxarestdəki səfirlik, 2000–2003 illəri arasında Avropa Birliyi Baş katibinin köməkçisi, 2003–2005 illəri arasında Xarici İşlər Nazirliyi, 2005–2009 illəri arasında müvəkkil köməkçisi və səfir adı olaraq Türkiyənin Avropa Birliyindəki Daimi Nümayəndəliyində tapıldı.

2009-cu ildə başlayan Avropa Birliyi, Baş katiblik vəzifəsindən istefa edərək 2011 mart 2011 ümumi seçkilərində İstanbulda Ədalət və İnkişaf Partiyası 2. Bölgəyə millət vəkili namizədi oldu. Seçki nəticəsində XXIV. Dövrün İstanbul Millət vəkili seçildi. Türkiyə Böyük Millət Məclisi Xarici İşlər Komitəsi Başçılığı 2011-ci ilin İyul ayında, TBMM Türkiyə-ABŞ Dostluq Qrupu, 2014-cü ilin Aprel ayında prezidentliyə seçildi. 29 avqust 2014-cü ildə Avropa Birliyinin naziri təyin edildi. XXV. Dövrün İstanbul Millət vəkili seçildi. 24 noyabr 2015 tarixində qurulan 64 Türkiyə yenidən Avropa Birliyi Hökumət Nazirliyindəki ofisinə təyin edildi. 17 iyun 2020-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının prezidenti seçildi və sentyabrın 15-də qəbul ediləcəyi planlaşdırılır. İngilis və Fransız dillərində danışan Bozkır Nazlı Bozkır ilə evlidir və 2 övladı var.

## İstinadlar
Dinq Şen (rejissor)

**Ding Sheng** (; ) — Çin film rejissoru və ssenaristi. Şantun, Sindao şəhərində anadan olmuş, əsərlərinə *[[Kiçik böyük əsgər (film, 2010)|Kiçik Böyük Əsgər]]*, *Polis Hekayəsi 2013* və *Dəmiryol Tigers* (2016)  hər iki filmin onun rejissoru olduğu və Ceki Çanın rol aldığı filmlər daxildir.

## Filmoqrafiya

* *Underdog Knight* (2008) (Rejissor) 
* *[[Kiçik böyük əsgər (film, 2010)|Balaca Böyük Əsgər]]* (2010) (Rejissor) 
* *He-Man* (2011) (Rejissor, ssenarist, film redaktoru)  
* *Polis Hekayəsi 2013* (2013) (Rejissor, ssenarist, film redaktoru, taksi adamı)  
* *Cənab Wu qənaət* (2015) (Direktor) 
* *Dəmiryol pələngləri* (2016) (Direktor)  
* *Daha Yaxşı Sabah 2018* (2018) (Rejissor) 

## İstinadlar
Cəfər Atalay

**Cəfər Atalay** () — türkiyəli aktyor.

## Filmoqrafiyası
**Şarlatan* (1996)
**İhanet Çığlıkları* (1994)
**Yarasa* (1994)
**Dönersen Islık Çal* (1993)
**Deli Balta* (1993)
## Xarici keçidlər
* Kinoteatrda Cəfər Atalay
Kəcli

**Kəcli** — Kəngər tayfalarının bir qoluna mənsub nəsil

## Haqqında

Araz çayından cənubdakı torpaqlarda yaşayırdılar. Nadir şahın hakimiyyəti dövründə (1736-1747) nəsil rəisi (Əbülcəm) Kəclillər arasında şah ordusu üçün qoşun toplayırdı. Nadir şahın ölümündən sonra Qarabağ hakimi olmuş Azad xan Əfqanın Kəclilər tədricən əkinçiliklə məşğul olmağa və oturaq həyat tərzinə keçməyə başlamışdı. Lakin kəngərli  İran hökmdarına daha layiqli xidmət göstərmək üçün tayfalarının bu qolunun torpağa tam bağlanmalarına deyil, elat-yarımköçəri olmalarına çalışırdılar ki, zərurət zamanı əskəri xidmətə cəb olunsunlar.

## Mənbə

*
Faiq Kəlbəliyev

**Faiq Kəlbəliyev**(tam adı:*Kəlbəliyev Faiq İsfəndiyar oğlu*) —  texnika elmlər doktoru, professor.

## Həyatı və təhsili

Kəlbəliyev Faiq İsfəndiyar oğlu 17 fevral 1937-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Şəkəradab kəndində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutun (indiki Neft Akademiyası) energetika fakültəsini bitirmişdir. 1964-cü ildə keçmiş SSRİ Elmlər Akademiyası Energetika İnstitutunun aspiranturasını bitirmişdir.

## Fəaliyyəti

### Elmi və pedaqoji fəaliyyəti

1965-1968-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Energetika İnstitutunda baş elmi işci olmuşdur. 1968-ci ildən Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında çalışır. 1983-cü ildən buxar və qaz turbinləri və istilik elektrik stansiyaları kafedrasının müdiridir. Tədqiqatları maddələrin kritikdən yüksək parametrlərində işləyən qurğularda istilik mübadiləsinin və temperatur rejimlərinin öyrənilməsinə həsr olunmuşur. Bu sahədə elmi məktəbin yaradıcısıdır. 100-ə yaxın elmi-metodik əsərin, o cümlədən 10-dan çox dərslik və dəsr vəasitinin müəllifidir. Elmi məqalələri müxtəlif nüfuzlu jurnallarda dərc edilmişdir. Elmi məclislərdə məruzələr etmişdir. 1985-ci ildəTexnika elmlər doktoru, 1987-ci ildə professor olmuşdur.

## Mənbə

*
ABŞ Kosmik Komandanlığı

**Amerika Birləşmiş Ştatları Kosmik Komandanlığı** (USSPACECOM və ya SPACECOM) — Birləşmiş Ştatların Müdafiə Nazirliyinin Vahid Döyüş Komandanlıqlarından biridir. Onun vəzifəsi kosmosdakı hərbi əməliyyatlara, xüsusən dəniz səviyyəsindən 100 kilometr yuxarıdakı bütün əməliyyatlara cavabdehlik və nəzarətdir.

ABŞ-nin hərbi kosmik əməliyyatları əvvəlcə 1945-ci ildə başlamışdı, lakin 1985-ci ilin sentyabrına qədər bütün hərbi qüvvələrin xarici kosmosda ortaq komandanlıq və nəzarətinin təmin edilməsi və digər döyüş komandanlıları ilə əlaqələndirilməsini təmin etmək üçün Kosmik Komandanlıq yaradılmadı. SPACECOM 2002-ci ildə ləğv edildi və onun bütün vəzifələri və qüvvələri Birləşmiş Ştatların Strategiya Komandanlığına birləşdirildi. Təxminən 17 il sonra, Kosmik Komandanlıq 29 avqust 2019-da yenidən quruldu və döyüş bölgəsi olaraq kosmosa yenidən diqqət yetirildi.

## Həmçinin bax
ABŞ Kosmik Qüvvələri

## İstinadlar
ABŞ Kosmik Qüvvələri

**Amerika Birləşmiş Ştatları Kosmik Qüvvələri** () — Amerika Birləşmiş Ştatları Silahlı Qüvvələrinin kosmik qüvvələrindən və altı qolundan biridir. 20 dekabr 2019-cu ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Kosmik Komandanlığının yerində yaradılmışdır və 1947-ci ildə müstəqil ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin qurulmasından bəri ilk yeni silahlı xidmət şöbəsi olmuşdur. Mərkəzi Pentaqonda yerləşir.

Kosmik Qüvvələrin əsas vəzifələri ABŞ-nin kosmosdakı maraqlarını qorumaq, kosmosdan mümkün ola biləcək təcavüzlərin qarşısını almaq və kosmik əməliyyatların idarə edilməsidir.

Kosmik Qüvvələr ABŞ Müdafiə Nazirliyinin üç hərbi idarəsindən biri olan Hərbi Hava Qüvvələri İdarəsinin tərkibində hərbi xidmət şöbəsi kimi təşkil olunmuşdur və Hərbi Hava Qüvvələrinin Katibinə hesabat verən Kosmik Əməliyyatlar İdarəsinin Rəisi tərəfindən idarə olunur.

## İstinadlar
Gey Xoşbəxtlik İndeksi

2015-ci ilin may ayında LGBT sosial şəbəkəsi olan PlanetRomeo tərəfindən "Gey Xoşbəxtlik İndeksi" nəşr olundu. 120-dən çox ölkədən olan 115.000 gey şəxslərdən cəmiyyətin homoseksuallıq mövzusunda fikirlərini necə hiss etdikləri, başqaları tərəfindən necə rəftar edildikləri və həyatlarından nə dərəcədə məmnun olduqları soruşuldu.

## Dünya
*Əsas məqalə: [[Dövlətlərdə və territorial ərazilərdə LGBT hüququ]]* Gey xoşbəxtliyi mövzusunda dünya səviyyəsində bir reytinq yaratmaq üçün üç əsas mövzu birləşdirildi: 

* **İctimai Rəy:** *Gey kişilər cəmiyyətin homoseksuallığa münasibətinə necə baxırlar?*
* **İctimai Davranış:** *Gey kişilər digər insanlar tərəfindən necə rəftar edirlər?*
* **Həyatdan Məmnunluq:** *Gey kişilər həyatlarından nə dərəcədə məmnun və özlərini qəbul edirlər?*

* *Qol 1-dən 10-a qədərdir.* **(100 = ən yaxşı, 1 = ən pis)**

## İstinadlar
Çingizxan Ərdoğan

**Çingizxan Ərdoğan** (keçmiş adı **Opan Vladimir oğlu Sat;** ) — Rusiyanın əməkdar idman ustası (sərbəst güləş), üçqat Avropa çempionu.

## Həyatı
Çingizxan Ərdoğan Tıvanın Çadan şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan güləşlə məşğul olurdu. İlk məşqçisi Vladimir Tuluş idi ki, hazırda da onu məşq etdirir. Bundan əlavə, Krasnoyarsk məşqçisi İ. Matiyev də onunla məşğul olur. O, Krasnoyarsk diyarı və Tıvanı təmsil etmişdir. 2014-cü ildə Türkiyə vətəndaşlığını aldı və adını dəyişdirdi. 2017-ci ildə Çingizxan Ərdoğan adı altında Türkiyə millisində debüt etdi.

2009-cu ildə Tıva Dövlət Universitetini bitirmişdir.

## Mükafatları

* Rusiya çempionatının gümüş mükafatçısı (4) - 2009, 2010, 2011, 2012.
* Avropa çempionu (3) - 2010, 2011, 2013.
* Ramzan Kadırov Kubokunun bürünc mükafatçısı (1) - 2010.
* Dünya kubokunun qalibi (1) - 2010
* İvan Yarıgin Kuboku Qran Prisinin qalibi (2) - 2011, 2013.
* İvan Yarıgin Kuboku 2012 Qran Prisinin gümüş mükafatçısı.
* Yeniyetmələr arasında Avropa çempionu (3) - 2005, 2006,
* FILA Qitələrarası Kubokunun qalibi.
* Avropa Millətlər Kubokunun qalibi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rusiya Güləş Federasiyasının saytında profili  
* 
* Opan Sat: "Kuduxovu mütləq udacam"
Ermənistan mədəniyyəti

Ermənistan mədəniyyətinə həm müasir Ermənistan ərazisi, həm də tarixi Ermənistanda erməni xalqının yaratdığı maddi və qeyri-maddi mədəni irs nümunələri daxildir.

Erməni xalqının mədəniyyət tarixi eramızdan əvvəl VI–V əsrlərdən başlayır və daha da qədim Urartu mədəniyyətinin davamıdır. Britannica ensiklopediyasında qeyd olunduğu kimi, Ermənistan dünya sivilizasiyasının ən qədim mərkəzlərindən biridir. Xristianlığın IV əsrin ilk illərində Ermənistanın dövlət dini olaraq qəbul edilməsi erməni xalqının tarixinin və mədəniyyətinin inkişafında böyük rol oynamışdır. IV əsrdən etibarən erməni mədəniyyəti tarixində yeni bir mərhələ — orta əsrlər dövrü başlayır. Erməni mədəniyyətinin ümumi yüksəlişi VII əsrə qədər olan dövrü əhatə edir. Sonrakı nəzərəçarpan inkişaf dövrü X əsrin sonlarında başlayır və 885-ci ildə Ermənistan tarixində yeni bir qızıl dövrün başlanğıcı olan müstəqil Ani krallığının bərpası ilə əlaqələndirilir. Mədəni yüksəliş dövrü XIII əsrə qədər davam edir və bəzi müəlliflər tərəfindən "Erməni İntibahı" kimi xarakterizə olunur. XV–XVI əsrlərdə təxminən iki əsr böhrandan sonra XVII əsrdən etibarən mədəni həyat canlanır. 1918-ci ildə müstəqil Ermənistan dövləti yaradılır.

## Tarixi

### Urartu

### Sünik

## Erməni dili
### Şriftlər
Yerkataqir erməni yazısının ən qədim şriftidir. "Dəmir yazı" deməkdir, V əsrdən bəri istifadə edilir. Bu şriftdə bütün sözlər hərflərin böyük forması ilə yazılır. İki növü var: yuvarlaq və düz. Yerkataqir yazısı ilə yazmaq əlavə vaxt və kağız apardığına görə katiblər kiçik hərflərin istifadə olunduğu bolorqirdən istifadə etməyə başladılar. XIII-XVI  əsrlərdə bolorqir ən geniş istifadə edilən yazı idi. Onun Kilikiya forması daha rəsmi və zərifdir, şərq forması isə düz yerkataqirə yaxındır. X-XI əsrlərdən istifadə olunmağa başlayan Şxaqir yazısı həm düz, həm də sağa əyilərək yazılır. XVII—XVIII əsrlərdə şxaqir geniş istifadəyə keçmiş, əsasən memorial mətnlərdə müşahidə edilmişdir. Notrqir yazısı "notarial yazı" kimi tərcümə edilir. Bolorgirdən daha kiçik ölçüdə, düz, dairəvi və dalğalı elementlərin kombinasiyasından ibarətdir. XVI—XVIII əsrlərdə geniş yayılmış, qeyri-rəsmi mətnlər (əlyazmaların kolofonları, kargüzarlıq sənədləri) üçün istifadə edilmişdir.



Şəkil:Lazarian Gospel (fragment).jpg|Yuvarlaq Yerkataqir
Şəkil:Ughghankyun erkatagir.jpg|Düz Yerkataqir
Şəkil:Bolorgir..jpg|Bolorqir
Şəkil:Armenian document2, 1734.jpg|Notrqir
 


## Ümumdünya irsi
*Haqapat və Sənain monastırları
*Geqard monastırı və Yuxarı Azat Vadisi
*Üçkilsədə kafedral və kilsələr (Müqəddəs Ripsime, Müqəddəs Qayane, Saqakat kilsəsi) və Göy Mələkləri məbədi arxeoloji abidəsi

### İran
*Müqəddəs Stepanos monastırı, Müqəddəs Faddey monastırı, Çupan şapeli

## Həmçinin bax
*Erməni dili
**Erməni-qıpçaq dili
*Erməni əlifbası
*Erməni təqvimi
*Pan-Erməni Oyunları

## İstinadlar
Yustinian körpüsü

**Yustinian körpüsü** və ya **Sanqarius körpüsü** (xalq arasında *Beşköprü*) — müasir Türkiyənin ərazisində, Anadoluda Sakarya çayı üzərindən keçən Roma körpüsü. Paytaxt Konstantinopol və imperiyanın şərq əyalətləri arasında əlaqəni yaxşılaşdırmaq üçün Şərqi Roma İmperatoru Yustinian I (e.ə. 527-565) tərəfindən inşa edilmişdir. Körpünün adı o dövrün bir neçə müəllifi tərəfindən çəkilmişdir, ilk dəfə kiçik Plini tərəfindən imperator Trayana təklif olunan Bosfordan kənarda gəmi kanalının inşası layihəsi ilə əlaqəlidir.

2020-ci ildə Yustinian körpüsü YUNESKO-nun Dünya İrsi siyahısına salındı.

## Yeri və tarixi
Yustinian körpüsü Anadolunun şimal-qərbində, qədim Vifiniya bölgəsində, Adapazarı şəhərindən təxminən 5&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. Müasir günümüzdə körpü Çark Deresi adlı axın üzrəindən keçir, hansı ki yaxınlıqda yerləşən Sapanca gölündən axır; daha geniş Sakaryanın müasir qolu şərqdən 3&nbsp;km məsafədə yerləşir.

Antik dövrdən orta əsrlərə qədər körpü mühüm bir məqsədə xidmət edirdi: Bosfor körfəzindən, Sasanilər İmperiyası hücumu təhlükəsi altında qalan Roma İmperiyasının şərq vilayətlərinə gedən strateji əhəmiyyətli hərbi yolun kəsişməsi idi. Daş körpünün inşasından əvvəl burada ponton körpüsü var idi, hansı ki Prokopi Qeysəriyyəyə əsasən çayın daşması zamanı tez-tez dağılırdı və bir çox insan həyatı bahasına gəlirdi.

Daş körpünün tikilmə tarixi o dövrün mənbələri əsasında olduqca dəqiq müəyyən edilə bilər: Pavel Silentariy və Aqafiyin 562-ci il tarixli iki tərifləyici poemaları onun tikintisinin başa çatmasını qeyd edir, salnaməçi Feofan isə yazır ki, tikinti işləri dünyanın yaranmasından 6052-ci ildə başlamışdır, bu da 559-560 ilə təsadüf edir. Digər tərəfdən, Prokopi Qeysəriyyə Yustinianın tikinti layihələri üzərində işini (*De Aedificiis*) yazarkən körpünün hələ tikilmədiyini iddia etdiyi üçün, bu tikintinin 560-561-ci illərdə başlandığını və əvvəlcədən hesablanmış tarixdən beş-altı il sonra 562-ci ildə tamamlandığını mənasını verə bilər. Lakin Feofanın tarix qoymasının bir qədər qeyri-dəqiq olduğunu nəzərə alsaq, körpü tikintisinin təxminən 554-cü ildə başlandığını güman etmək olar.

## Sərgi


Fayl:Sangarius Bridge, Justinyen Köprüsü-3.JPG|
Fayl:Sangarius Bridge, Justinyen Köprüsü.JPG|
Fayl:Sangarius Bridge, Justinyen Köprüsü-2.JPG|



## Həmçinin bax

* Qədim Roma memarlığı
*

## İstinadlar


## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
*
Nasizm rejiminin qurbanları üçün ikitərəfli kompensasiya sazişləri

**Nasizm rejiminin qurbanları üçün ikitərəfli kompensasiya sazişləri** () — Nasizm rejiminin təqibinə məruz qalmış şəxslərə kompensasiya ödənilməsi məqsədilə 1959-1964-cü illərdə Qərbi Almaniya (indiki Almaniya Federativ Respublikası) ilə on iki Qərbi Avropa ölkəsi (Avstriya, Belçika, Danimarka, Fransa, Yunanıstan, İtaliya, Lüksemburq, Niderland, Norveç, İsveç, İsveçrə və Birləşmiş Krallıq) arasında bağlanmış sazişlər toplusu. İkitərəfli sazişlərlə Almaniya hər hansı hüquqi öhdəlik olmadan, könüllü şəkildə ümumilikdə 876 milyon alman markı ödəyəcəyini müəyyən etmişdir.

Soyuq müharibə dövründə hökm sürən siyasi vəziyyətə görə, Nasizm rejiminin işğalından əziyyət çəkmiş heç bir Şərqi Avropa dövləti ilə bu cür müqavilələr bağlanmamışdır. Özünü Alman Reyxinin varisi hesab etməyən Şərqi Almaniya isə bu ikitərəfli sazişlərin heç birində iştirak etməsə də, 1980-ci illərdə Avstriya, Finlandiya və İsveçlə barışıq sazişləri bağlamışdır.

## Sazişlər
Almaniya aşağıdakı dövlətlərlə müqavilələr bağlamışdır:

## Sonrakı mərhələ
Bu sazişlərə görə Almaniya sonrakı məhkəmə işlərində müharibə cinayətinin qurbanları və onların ailə üzvləri tərəfindən irəli sürülən növbəti kompensasiya iddialarına münasibətdə hər hansı maddi məsuliyyətini inkar etmişdi. Bununla yanaşı, Almaniya müharibə cinayətkarlarının İtaliya kimi ölkələrə ekstradisiya edilməsi ilə bağlı qanuni öhdəliyini aradan qaldırdı. İtaliya məhkəmələrinin Almaniya hökumətinin üzərinə kompensasiya ödəmək öhdəliyini qoyan çoxsaylı təkrarlanan qərarlarından sonra, Almaniya immunitet tələbi ilə işi Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə təqdim etmişdi. 2012-ci ildə Məhkəmə Almaniyanın lehinə qərar vermişdi.

1990-cı ildə birləşmiş Almaniya oxşar məzmunda sazişi ABŞ dövləti ilə də bağlamışdı.

## Həmçinin bax
* İsrail–Almaniya Reparasiya Sazişi
## İstinadlar