Avstriyada insan haqları

**Avstriyada insan haqları** və ya **Avstriyada insan hüquqları** — Avstriya Respublikasında əsas İnsan hüquqları və azadlıqları. Ümumilikdə Avstriyada insan haqları hakimiyyət tərəfindən qorunur, lakin bəzi sahələrdə problemlər mövcuddur. Polisin səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməsi və məhbuslara qarşı əsassız güc tətbiq edilməsi barədə məlumatlar vardır. Fiziki təzyiqlər, təhqirlər, əmlaka ziyan vurma, habelə hədə-qorxu məktubları, telefon zəngləri və internetdəki paylaşımlar da daxil olmaqla antisemitizm hadisələri tez-tez olur. Müsəlmanlara və tanınmamış dini qrupların (xüsusilə "sektalar" hesab edilənlərin) üzvlərinə qarşı müəyyən hökumət və cəmiyyət tərəfindən ayrı-seçkilik müşahidə olunmuşdur. Neonasist fəaliyyəti, sağ ekstremizm və ksenofobiya halları qeydə alınmışdır. Qadınların və uşaqların fahişəlik və məcburi əmək məqsədilə alveri də problem olaraq qalır.

Avstriya Ayrı-seçkiliyə Qarşı Məhkəmə Mübahisələri üzrə QHT Assosiasiyası (Klagsverband), 2024-cü ilin mart ayına olan məlumata görə, tərkibində 69 üzvü birləşdirən əsas təşkilatdır. O, üzv təşkilatlara cins, etnik mənsubiyyət və ya mənşə, cinsi oriyentasiya, əlillik, yaş, din və inanc əsasında ayrı-seçkilik halları ilə bağlı hüquqi məsləhətlər və dəstək təklif edir.
## Şəxsiyyətin toxunulmazlığına hörmət
### Qanunsuz olaraq həyatdan məhrum edilmədən azad olmaq
Hökumət və ya onun agentləri tərəfindən özbaşına və ya qanunsuz qətllər barədə heç bir məlumat yoxdur.

2006-cı ilin avqust ayında Vyana məhkəməsi EKO Cobra (elit polis bölməsi)-nin dörd zabitini həmin ilin əvvəlində deportasiya prosesi zamanı qambiyalı sığınacaq axtaran Bakari J.-yə qarşı pis rəftar və ağır xəsarət yetirməkdə günahkar bildi. Cəzalara üç zabit üçün səkkiz aylıq şərti həbs cəzası və dördüncü zabit üçün altı aylıq şərti həbs cəzası daxil idi. Amnesty International Austria bu cəzaları həddindən artıq yüngül kimi pislədi.

Həmçinin avqust ayında nigeriyalı sığınacaq axtaran şəxsin hüquqi nümayəndələri Avstriya hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşlarının deportasiya cəhdi zamanı müştərilərinə xəsarət yetirdiklərini bildirdilər. Hadisənin Almaniyanın Frankfurt-Mayn şəhərində, şəxsin Nigeriyaya uçmaqdan imtina etməsindən sonra baş verdiyi iddia edildi.

### İşgəncə və digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar və ya cəza növlərindən azad olma
Qanun bu növ təcrübələri qadağan edir, buna baxmayaraq, polisin saxlanılan şəxsləri döyməsi və onlarla qəddar rəftar etməsi barədə məlumatlar mövcuddur. 

2005-ci ildə Avropa Şurasının İşgəncələrin Qarşısının Alınması Komitəsi (İQAK) cinayət işləri üzrə saxlanılan şəxslərlə polisin qəddar rəftarı barədə "çox sayda" müraciətin olduğunu bildirmişdir. Daxili İşlər Nazirliyi bu halları araşdırmış, lakin ittihamların heç birinin təsdiqini tapmadığı qənaətinə gəlmişdir.

İl ərzində hökumət, 2003-cü ildə Kosovo beynəlxalq mülki polisinin tərkibində xidmət edərkən işgəncə verdiyi üçün qiyabi məhkum edilmiş polis əməkdaşının Kosovo hakimiyyətinin sorğusu ilə ekstradisiyasından imtina etməyə davam etmişdir. Hökumət zabiti Kosovodan geri çağırmış, lakin araşdırma müddətində onun xidmətdə qalmasına icazə vermişdir. Araşdırmanın nəticəsi olaraq zabit Daxili İşlər Nazirliyindəki əvvəlki işindən kənarlaşdırılmış və daha aşağı vəzifəyə keçirilmişdir. Oktyabr ayında hökumət işi rəsmən bağlamışdır.

İl ərzində ordu rəsmilərinin çağırışçılarla qəddar rəftarı barədə məlumat daxil olmamışdır. Lakin 2017-ci ilin avqust ayında yürüş zamanı bir çağırışçı vəfat etmişdir. Bu hadisədən sonra bəzi keçmiş çağırışçılar xidmət zamanı qorxudulma və təhqirlərə məruz qaldıqlarını bildirmişlər.
## Vətəndaş Azadlıqları
### Söz və mətbuat azadlığı

Qanun neo-nasist fəaliyyətini, o cümlədən Holokostu inkar edən bəyanatların verilməsini qadağan edir. Fevralın 20-də Vyana regional məhkəməsi britaniyalı yazıçı Devid İrvinqi neo-nasist fəaliyyəti ittihamı ilə təqsirli bilmiş və onu üç il müddətinə azadlıqdan məhrum etmişdir. Məlumata görə, İrvinq 1989-cu ildə Auşvitz həbs düşərgəsində (Osvensim) qaz kameralarının mövcudluğunu inkar etmiş və 1934-cü ilin noyabrında "Büllur gecə" (Reichskristallnacht) cinayətlərinin "Sturmabteilung" formasında olan naməlum şəxslər tərəfindən törədildiyini iddia etmişdir. Avqustun 29-da Ali Məhkəmə təqsirləndirici hökmü təsdiqləmişdir. Dekabrın 20-də Vyananın ikinci instansiya məhkəməsi İrvinqin üç illik həbs cəzasının üçdə iki hissəsini təxirə salmışdır..
İrvinq 11 noyabr 2005-ci ildən bəri nəzarətdə olduğu üçün həbsxanadan azad edilmiş və Böyük Britaniyaya deportasiya olunmuşdur.

Aprelin 26-da Vyana Cinayət Məhkəməsi parlamentin yuxarı palatasının keçmiş üzvü və Azadlıq Partiyasının təmsilçisi İohann Qudenusu neo-nasist fəaliyyətini qadağan edən qanunu pozduğuna görə bir illik şərti həbs cəzasına məhkum etmişdir. Qudenus 2005-ci ildə verdiyi açıq müsahibələrdə qaz kameralarının mövcudluğunu şübhə altına almış və Holokost zamanı həbs düşərgəsi məhbuslarının çəkdiyi əzabları kiçiltmişdir.

Müstəqil media aktiv fəaliyyət göstərmiş və müxtəlif fikirləri heç bir məhdudiyyət olmadan ifadə etmişdir.

İnternetə çıxışda heç bir hökumət məhdudiyyəti olmamış, həmçinin hökumətin elektron poçtları və ya internet çat otaqlarını izləməsi barədə məlumat daxil olmamışdır. Fərdlər və qruplar internet, o cümlədən elektron poçt vasitəsilə öz fikirlərini dinc şəkildə ifadə edə bilmişlər.

Akademik azadlıq və ya mədəni tədbirlərə münasibətdə heç bir dövlət məhdudiyyəti qeydə alınmamışdır.

### Din azadlığı

Qanun din azadlığını təmin edir və hökumət, bir qayda olaraq, təcrübədə bu hüquqa hörmətlə yanaşmışdır. Qanun dini təşkilatları üç hüquqi kateqoriyaya bölür: rəsmi tanınmış dini cəmiyyətlər, dini konfessional icmalar və assosiasiyalar. Tanınmayan çoxsaylı dini qruplar qanunun rəsmi tanınma ilə bağlı qanuni tələblərə maneçilik törətdiyindən və onları "ikinci dərəcəli" statusa saldığından şikayət edirlər. Dekabr ayına olan məlumata görə, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi "Yehova şahidləri"nin 2003-cü ildə verdiyi şikayət üzrə hələ qərar çıxarmamışdır. Həmin şikayətdə bir qrupun hökumət tərəfindən tanınması üçün ölkədə 10 il fəaliyyət göstərməsi tələbinin qanuniliyi mübahisələndirilir.

Mühafizəkar Avstriya Xalq Partiyası (ÖVP), partiyanın etik prinsipləri ilə bir araya sığmayan və ya açıq cəmiyyətin təməl hüquqlarını rədd edən "sektalar"ın üzvlərini partiyaya qəbul etməkdən imtina etmişdir. ÖVP, həmçinin Sayentologiya Kilsəsi üzvlərinin partiyaya qəbulunu rədd etmişdir. Vyana şəhəri, iddia edilən sekta və kultlara qarşı fəal mübarizə aparan qalmaqallı bir qeyri-hökumət təşkilatını — "Sekta və Bütpərəst Təhlükələrinə Qarşı Cəmiyyət"i (GSK) maliyyələşdirmişdir. GSK məktəblərə və ictimaiyyətə məlumat paylayır, həmçinin bu qruplardan zərər çəkdiyini düşünən şəxslərə məsləhət xidmətləri təklif edir. Dövlət Sekta Məsələləri İdarəsi sekta və kultlarla bağlı sualları olanlar üçün məsləhət mərkəzi kimi fəaliyyət göstərmişdir. İdarə qanunla hökumətdən müstəqil olsa da, onun direktorunu Sosial Təminat Naziri təyin edir və ona nəzarət edir. İctimaiyyətin bəzi nümayəndələri bu qurumun tanınmayan dini qruplara qarşı cəmiyyətdə diskriminasiyanı stimullaşdırdığına inanır.

Cəmiyyətdə tanınmayan dini qruplara, xüsusən də "bütpərəst" və ya "sekta" hesab edilənlərə qarşı müəyyən diskriminasiya halları mövcud olmuşdur. Bu qrupların əksəriyyətinin üzvlərinin sayı 100-dən azdır. Sayentologiya Kilsəsi və Birləşmə Kilsəsi daha böyük olan tanınmayan qruplar arasındadır.

Müsəlmanlar cəmiyyətdəki diskriminasiya və şifahi təhqirlərdən, o cümlədən ictimai yerlərdə hicab bağlayan müsəlman qadınlara qarşı münasibətdən şikayət edirlər. 9 aprel tarixində Vyanada İslam qəbiristanlığının tikinti sahəsinə qəsdən od vurulmuşdur. 11 sentyabrda polis Vyana Müsəlman Gənclər ofisinin qarşısında saxta bomba olduğu üzə çıxan şübhəli bir qurğunu məhv etmişdir. Ölkədə islam icmasını əsasən türklər, albanlar, bosniyalılar və ərəblər təmsil edir. Müsəlman icmasının 700 minə qədər üzvü olduğu güman edilir.

Yəhudi icmasının təxminən 7,700 üzvü var. İl ərzində "Antisemitizmə Qarşı Forum" (NGO) tərəfindən fiziki hücumlar, təhqirlər, qraffiti, hədə-qorxu məktubları və əmlaka ziyan vurma daxil olmaqla cəmi 125 antisemitizm insidenti qeydə alınmışdır. 26 noyabr 2006-cı ildə 24 yaşlı bir Xorvatiya vətəndaşı yəhudi "Lauder Chabad" məktəbinə hücum edərək dəmir çubuqla pəncərələri və vitrinləri sındırmışdır. O, daha sonra polis tərəfindən həbs edilmişdir. Qanun neo-nasizmin və ya antisemitizmin hər hansı formasını, yaxud nasizm ruhunda olan hər hansı fəaliyyəti qadağan edir. O, həmçinin nasist cinayətlərinin, o cümlədən Holokostun kütləvi şəkildə inkar edilməsini, kiçildilməsini, bəyənilməsini və ya onlara bəraət qazandırılmasını qadağan edir.

Qanun düşmənçilik hərəkətlərinə kütləvi çağırışları, kilsə və ya dini cəmiyyətə qarşı təhqir və nifrəti, habelə ictimai asayişə təhlükə yaratdığı təqdirdə irqi, milli və ya etnik mənsubiyyətinə görə bir qrupa qarşı kütləvi qızışdırıcılığı qadağan edir. Hökumət neo-nasist fəaliyyətinə qarşı qanunu sərt şəkildə tətbiq etmişdir. Vyana yəhudi icmasının ofisləri və ölkədəki digər yəhudi icma qurumları (məktəblər və muzeylər kimi) polisin mühafizəsi altında olmuşdur.

Orta məktəblərin tarix və mülkiyyət kurslarında Holokost mövzusu müzakirə edilmişdir. Dini təhsil dərslərində müxtəlif dinlərin əsasları öyrədilmiş və ümumi tolerantlıq aşılanmışdır. Təhsil Nazirliyi müəllimlər üçün Holokost təhsili mövzusunda xüsusi təlim seminarları təşkil etmişdir. Təhsil Nazirliyinin proqramı çərçivəsində Holokostdan sağ çıxan şəxslər mütəmadi olaraq məktəblərə dəvət olunmuş, şagirdlərə nasizm və Holokost haqqında məlumat verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Austria" , *Annual Report 2013* (covering the period January to December 2012), Amnesty International, 24 May 2013.
* "Austria", *Country Reports on Human Rights Practices for 2012*, Bureau of Democracy, Human Rights and Labor, U.S. Department of State, 22 March 2013.
* "Austria", *Report of the Working Group on the Universal Periodic Review*, UN Human Rights Council, 18 March 2011.
* "Austria", Amnesty International Submission to the UN Universal Periodic Review, 12 July 2010.