open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bahodir Nəsimov

**Bahodir Odimdjonoviç Nəsimov** (özbək: Bahodir Nasimov) — Soqdiana futbol klubunda hücumçu mövqeyində oynayan özbək futbolçusu.

## Karyerası

### Klub karyerası

#### Dinamo Səmərqənd
Nəsimov karyerasına "Dinamo Səmərqənd" də başlayıb və 2007-ci ildə Özbəkistan Liqasında debüt edib. Dinamo ilə işlədiyi müddətdə 58 matçda 22 qol vurdu və 2009-cu ildə, "Bunyodkor" da icarə əsasənda çıxış etnətə başladı. Burada o, 16 matçda iki qol vurdu.

#### Neftçi Bakı
2010-cu ildə Nəsimov, üç illik müqavilə ilə, açıqlanmayan haqq müqabilində Rusiya Premyer Liqasının çempionu "Rubin Kazan" a transfer edildi. Azərbaycan Premyer Liqası klubu "Neftçi Bakı" ya 2010/11 mövsümü üçün icarəyə göndərildikdən əvvəl "Rubin" də iki oyunda çıxış edib.

Nəsimov "Neftçi" nin altıncı dəfə Azərbaycan çempionu olmasında böyük pay sahibidir. O, 28 oyunda 15 qol vuraraq klubun 2010/11 mövsümünün bombardiri oldu. 2011/12 mövsümündə Nəsimov 16 qolla Azərbaycan Premyer Liqasının ən yaxşı oyunçusu oldu və Bakı "Neftçi" sinin 7-ci çempion tituluna mühüm töhfə verdi.

3 avqust 2013-cü il tarixində, 2013/14 Azərbaycan Premyer Liqasının ilk oyun günündə "Neftçi" nin AZAL-a qarşı keçirdiyi oyunda Nəsimov yeni mövsümdəki ilk qolunu və zədəsindən sonra ilk qolunu vurdu. "Neftçi Bakı"da 32-ci qolunu vurdu və klubun ən yaxşı xarici hücumçusu seçildi.

"Neftçi" klubunda 3 mövsüm bombardir olan Nəsimov, bu klubda 86 oyunda 38 qol vurmuşdur.

#### Padideh
31 oktyabr 2014-cü ildə Nəsimov İran Pro Liqasında iştirak edən Padideh klubu ilə üçün yeni bir müqavilə imzaladı. Həzfi Kubokunda komandası 27 oktyabr 2014-cü ildə "Traktor" ilə qarşılaşdı. Oyun penaltilər seriyasında qədər davam etdi. 2015-ci ilin fevralın 6-da keçirilən "Padideh — Traktor" matçında 1 qol və 1 məhsuldar ötürmə ilə yadda qaldı. Maraqlısı budur ki, Nəsimov İranda 2 qol vurub və hər ikisini "Traktor" klubunun qapısına.

#### Keşlə
10 iyul 2018-ci ildə Nəsimov Keşlə FK ilə bir illik müqavilə imzaladı.

## Beynəlxalq karyerası
Nəsimov Özbəkistan milli komandası ilə 2011-ci il Asiya Kubokunun seçmə mərhələsində 18 noyabr 2009-cu ildə Malayziyaya qarşı oyunda debüt etdi və 3–1 hesablı qələbə qazandığı matçda həm də ilk qoluna imza atdı vurdu. Dördüncü matçında Nəsimov, 2014 FİFA Dünya Kubokunun seçmə mərhələsinin üçüncü mərhələsinə yüksəlmək üçün 28 iyul 2011-ci il tarixində Qırğızıstana qarşı keçirilmiş 3–0 hesablı qələbədə iki qol vuraraq dubl etdi.

## Mükafatları

### Klub mükafatları

#### Azərbaycan Premyer Liqası
*  **Qızıl** *(3)*ː 2010/11, 2011/12, 2012/13

#### Azərbaycan Kuboku
*  **Qızıl ** *(2)*ː 2012/13, 2013/14
*  **Gümüş** *(1)*ː 2011/12

## İstinadlar
Yurd (dəqiqləşdirmə)

* Yurd — İnsanın doğulub böyüdüyü yer, məmləkət, ölkə; vətən.
* Yurd (jurnal) — İraq türkmənlərin ilk rəsmi mətbu orqanı.
* Yurd (qəzet) — 1970-ci ildə Bağdad şəhərində çap olunmuş qəzet.

## İstinadlar
Azad Novruzov

**Novruzov Azad Sevindik oğlu** () — pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent. Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun rektoru (2000–27.11.2024), Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin VII çağırış deputatı.

## Həyatı
Azad Novruzov 1965-ci il 1 iyun tarixdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Şahbuz rayonunun Aşağı Qışlaq kəndində anadan olmuşdur.

1982–1989-cu illərdə Yusif Məmmədəliyev adına Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Fizika-Riyaziyyat fakültəsində təhsil almışdır.

1983–1985-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.

A.S.Novruzovun Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun rektoru vəzifəsindən azad edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidenti Sərəncam vermişdir.

## Elmi və pedoqoji fəaliyyəti
1989-cu ildən etibarən ixtisası üzrə əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1995-ci ildən 2018-ci ilədək Naxçıvan Dövlət Universitetinin Riyaziyyat kafedrasında baş laborant, müəllim, baş müəllim, dosent vəzifələrində çalışmışdır.

2004–2018-ci illərdə Naxcıvan Müəllimlər İnstitutunun Pedaqoji fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışmışdır.

2000-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində "Ali pedaqoji məktəblərin "Riyazi analiz" kursu ilə orta məktəbin "Cəbr və analizinin başlanğıcı" kursu arasında qarşılıqlı əlaqənin elmi-metodiki əsasları" mövzusunda dissertasiyası müdafiə etmişdir.

2006-cı ildə Riyaziyyat və informatika kafedrası üzrə dosent elmi adı almışdır.

## Təltif və mükafatları
2015-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar müəllimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Alancıq (Mərənd)

**Alancıq** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Mərənd şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,408 nəfər yaşayır (333 ailə).

## İstinadlar
Maunt Kisko bələdiyyə kompleksi

**Maunt Kisko bələdiyyə kompleksi** —  Kisko dağında yerləşən milli tarixi bir bölgədir.

Ərazidə iki bina mövcuddur: Maunt Kisko şəhər və kənd zalı (1932) və Amerika Birləşmiş Ştatları Poçt İdarəsi (1936). Hər ikisi də Kolonial intibah memarlığı üslubundadır. Şəhər və kənd zalı hörülmüş bir çadır damı ilə doldurulmuş, əhəngdaşlı bir təməl üzərində iki mərtəbəli, çarpaz formalı kərpic binadır. Onun səkkizbucaqlı saat qülləsi var. Kənd kitabxanası 1960-cı il ayrı, bitişik bina inşa edilənə qədər binanın ikinci mərtəbəsində fəaliyyət göstərirdi. Binanın birinci mərtəbəsində əvvəllər polis bölməsi və kiçik bir həbsxana yerləşirdi. Poçt şöbəsi bir mərtəbəli kərpic binadadır. 1936-cı ildə rəssam Tomas Donnelli tərəfindən hazırlanan "Maunt Kisko" tarixini əks etdirən fresklər var.

1997-ci ildə Tarixi Yerlərin Milli Reyestrinə əlavə edildi.

2017-ci ildə Maunt Kisko xalq kitabxanası şəhərin keçmiş merinin şərəfinə Henriç V. Kensinq "Memorial Library" adlandırıldı.

## İstinadlar
Quşçular

**Quşçular** — Azərbaycanda bir neçə yaşayış məntəqələrinin adı və ya adlarının tərkib hissəsi:
* Quşçular — Cəbrayıl rayonunda kənd.
* Quşçular — Goranboy rayonunda kənd.
* Quşçular — Xocavənd rayonunda kənd.
* Quşçular — Laçın rayonunda kənd.
* Aşağı Quşçular — Xocalı rayonunda kənd.
* Yuxarı Quşçular — Xocalı rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Quşçu (dəqiqləşdirmə)
Unudulmuş ordu (serial, 2020)

**"Unudulmuş ordu"** — 24 yanvar 2020-ci ildə Amazon Prime Video internet kanalında başlayan tarixi serialdır.Serial Kabir Xan Films şirkətinin istehsalıdır.Serialın Rejissoru Kəbir Xan,Ssenari müəllifi isə dünyaca məşhur Aktyor Şahrux Xandır.Kəbir Xan bu mövzu barədə 1999-cu ildən düşünürdü.Həmin il eyniadlı sənədli film də çəkmişdi.21 il sonra bu mövzu barədə serial çəkildi.Serial Myanmada,Sinqapurda və  Hindistanda çəkilib.Serialın Ssenari müəllifinin Şahrux Xan olmasına görə serial çox tanınır və baxılır.Şahrux Xan 1991-ci ildən bəri heç vaxt serialda çəkilməmiş və ya serial üzərində işləməmişdi.Bu,29 il sonra ilkdir.Serial hələ də davam edir.Müddəti 30-45 dəqiqədir.

## Məzmun

Unudulmuş ordu serialı ölkələrini İngiltərə hakimiyyətindən xilas etmək üçün Çalo Dilli müharibəsində döyüşən paytaxta çatan hind əsgərləri barədədir.İkinci Dünya müharibəsində İngiltərə Sinqapurda məğlub oldu.Hindistan Milli Ordusu o zamanlar yaranmışdı və rəhbər Çandra Bose idi.1917-1918-ci illərdə Rusiyada yaranmış ilk qadın piyadə alayı var idi.Bu əsgərlər Hindistanın azad olması üçün bütün çətinliklərə dözdülər.İngilislərlə mübarizə aparan tək mülki əhali idilər,lakin,yaddan çıxdılar.Necə deyərlər,"UNUDULMUŞ ORDU" oldular.Bu serial həm də,iki əsgər-Sodhi və Maya arasında baş verən sevgi hekayəsindən danışır.Burada suallar doğur:Vətən,yoxsa,sevdiyin insan,ailə?Təbii ki,Vətən!Azadlığı yaşatmaq üçün mübarizə,azadlıq əldə etmək üçün mübarizədən daha çətindir.

## Film haqqında
Rejissor Kəbir Xan 1999-cu ildə eyniadlı sənədli film çəkib.21 il sonra belə bir serial çəkmək qərarına gəlib.Şahrux Xan 1991-ci ildən bəri heç vaxt serialda çəkilməmiş və ya serial üzərində işləməmişdi.Qeyd edək ki,Şahrux Xan bu serialın ssenari müəllifidir.

## Film heyəti
Rejissor:Kəbir Xan

Ssenari müəllifi:Şahrux Xan

Bəstəkar:Pritam

Ölkə:Hindistan

Şirkət:Kabir Xan Films

#### Rollarda:
Koşal-Gənc əsgər Sodhi

MK Reyna-Qoca əsgər Sodhi

Şarvari Vaq-Maya

Rohit Çadhurari-Ərşad

TJ Banu-Rəsəmmə

Karanvir Malhotra-Amar

R Badan-Racan

Paloma Monappa-Roma

Şruti Set-Lakşmi

Axil İyer-Şridhar

Toşici Takeşima-Tayiçi

Amala Akineni-Mayanın anası

Nizhalgal Ravi-Mayanın atası

Racvir Çuan-Əsgər
Birlik səsi (jurnal)

***Birlik səsi (dərgi)*** — ədəbi və mədəni dərgi.

## Məlumat
1971-ci ildə Türkmən Ədəbiyyatçılar Birliyi tərəfindən Bağdadda çap edilmiş aylıq dərgi olmuşdur. Nəşrin təsisçisi, baş yazarı Adil Fuad, katibi Abdullətif Bəndəroğludur. Ərəb və türkmən dillərində çıxan "Birlik səsi"nin bəzi sayları 48, bəziləri isə 56 səhifədir. Dərginin əksər sayları "Əl Tazəmin", bəzi sayları isə "Əl Dar Əl Ərəbiyyə" mətbəəsində çap edilib. Dərgi 2003-cü il aprelin 9-dan sonra Səddam rejimi və Bəəs Partiyasının hakimiyyəti dövründə bağlandı.

## İstinadlar
İraq (jurnal)

***İraq (dərgi)*** — Bağdadda işıq üzü görmüş dərgi. 

## Məlumat
İraq dərgisi 1963-cü il mayın 1-i işıq üzü görmüşdür. Qırx səhifəlik nəşr olsa da, ancaq bir sayı çap edilmişdir. Ramazandan sonra bu dərgi dövlətin ilk rəsmi bəyanatını çap etmiş, qurulmuş ilk nazirlər kabinetinin üzvlərinin foto və tərcümeyi hallarını nəşr etmişdi. Dərgi ancaq türkmən dilində Bağdadda işıq üzü görüb. 

## İstinadlar
İraq (qəzet)

**"İraq" (qəzet)** — Bağdadda çap edilmiş qəzet. 

## Məlumat
"İraq" qəzeti 1966-cı ildə Bağdadda işıq üzü görmüşdür. Nəşrin təsisçisi və redaktoru Şakir Sabir Zabit, idarə rəhbəri və baş yazarı Haq İsmayıl Bayatlıdır. Qəzetin 42-ci sayında Həsən Huseyn Əl Yas baş yazar olub. İlk sayı 1966-cı il mayın 21-də, son sayı isə 1967-ci il oktyabrın 21-də işıq üzü görüb. Qəzet 66 saydan sonra bağlanıb. Türkcə-ərəbcə olan nəşrin bir qismi 8, bir qismi 4 səhifəlik dərc edilib. 

## İstinadlar
Yerin orbiti

**Yerin orbiti** (, ) — günəş ətrafında Yerin illik yolu; birinci yaxınlaşmada ellips formasında olur ki, onun da fokuslarının birində Günəş yerləşir. İl ərzində Günəşlə Yer arasındakı məsafə 147,117 mln. 29,27 km/san /afelidə/ arasında tərəddüd edir.

## Həmçinin bax
* Denudasiya amilləri
* Dərələrin təsnifatı
* Eol relyef

## İstinadlar
Yersei

**Yersei** (nen sözü) (, ) — torf təpəlikləri arasında bataqlaşmış əyri-üyrü kanal.

## Həmçinin bax
* Denudasiya amilləri
* Dərələrin təsnifatı
* Eol relyef

## İstinadlar
Sıxlaşdırıcı sürtkülər

*Sıxlaşdırıcı sürtkülər* – boru kəmərlərinin bağlayıcı armaturlarının, müxtəlif birləşmələrin boşluqlarının – yivli, flans və s. hermetikləşməsi üçün işlədilir. Onlar maye, qaz, buxar, tozların sıx olmayan hissələrə girməsinin qarşısını almağa kömək edirlər. Onlardan texnikanın konservasiyası zamanı saxlanılan məmulatların, maşınların, mexanizmlərin daxilinə rütubətin və korroziyal-aktiv maddələrin düşməsinin qarşısını aımaq üçün də istifadə edirlər.

## Funksiyası
Sıxlaşdırıcı sürtkülər kipləşmədən başqa hissələrin çoxunda antifriksion və mühafizə sürtküləri funksiyalarını yerinə yetirirlər. Sıxlaşdırıcı sürtkülərin bəziləri karbohidrogenli yanacaqla, raket yanacağı komponentləri ilə və başqa aqressiv mayelərlə, su ilə onların buxarları ilə və s. kontakt şəraitində istifadə olunur.

## İrəli sürülən tələblər
Sıxlaşdırıcı sürtkülərə aşağıdakı tələblər irəli sürülür:

* – yüklənmənin təsiri altında temperatur artdıqda və başqa amillərin təsirindən dağılmamağı və sıxıcılardan axmaması;
* – saxlanma şəraitində və sıxlaşdırıcı qurğularda öz xassələrinin dəyişməməsi;
* – antifriksion və mühafizə sürtküləri funksiyalarını yerinə yetirərkən uyğun xassələrin zəruri səviyyəsinə malik olması.

## Fiziki — kimyəvi xassələri
Sıxlaşdırıcı sürtkülər ən müxtəlif şəraitdə: qurğunun kipləşdirməyə qədər və sonrakı təzyiq dəyişmələrində, vakuum şəraitdə, temperaturun 50-dən 2000C-dək, ayrı-ayrı birləşmələrdə isə hətta 10000C və daha çox dəyişmələrində işlənə bilər. Sıxlaşdırıcı sürtkülərin elastiki plastiklik xassələri qurğuların sıxlaşdırılmasına qədərki və sonrakı təzyiq dəyişmələri şəraitində istifadə zamanı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Sürtkülərin kipləşdirmə xüsusiyyəti əsasında hazırlandıqları yağlardan yuxarıdır və möhkəmli həddinin və sürtkünün özlülüyünün çoxalması ilə yaxşılaşır. Lakin tərkibindən asılı olaraq bu xüsusiyyət 10Мрa-dan yuxarı olmayan təzyiqlərdə saxlanılır. Sürtkülərin reoloji xüsusiyyətləri, praktiki olaraq, boşluqların, arakəsmələrinsıxılmasına təsir göstərmədikdə, daha yüksək təzyiqlər şəraitində sürtkülərin kipləşdirmə xassəsini saxlamaq üçün onlara bərk əlavələr qatılır.

## Tətbiqi
Sürtkünün tətbiqinin yuxarı temperatur həddi 800C-dir. Sürtkü yivli vtulkaların (oymaqların) sıxlaşdırılması üçün istifadə olunur. Bəzi hallarda sürtkünün xidmət müddəti 7 ilə çatır. Analoji məqsədlərlə Lita, ГГИ-54п və qısa müddətə, iki il müddətinə ЦИАТИМ-201 sürtküləri işlədilə bilər.

## Mənbə
* Əliyeva N. T., Cavadova H. Ə., Qurbanov Ə. Ş., Hüseynova E. Ə., Əcəmov K. Y., Yağlar, sürtkülər və texniki mayelər. Bakı-2018.
Vilayəti-Fəqih ya Hökuməti İslami

Vilayəti-Fəqih ya Hökuməti İslami (Ərəbcə: ولاية الفقيه‎), 1970-ci ildə ilk dəfə çap edilmiş İranın şiə lideri Ruhullah Xomeyninin Vilayəti-Fəqih nəzəriyyəsi üçün vacib sayılan ilk kitabdır. Kitab ərəb dilinə Əl-Hökumətul-İslamiyyə, türkcəyə İslam Fiqhində Dövlət və ingilis dilinə Islamic Government kimi tərcümə edilmişdir.
Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Berlin)

**Müqəddəs Nikolay kilsəsi** () — Almaniyanın paytaxtı Berlindəki ən qədim kilsədir. Kilsə Berlinin mərkəzi inzibati dairəsi olan Mittenin şərq tərəfində yerləşir. Kilsənin ətrafındakı bir tərəfi Şpree çayı ilə həmsərhəd olan yer, "Nikolay məhəlləsi' kimi tanınır. Bu ərazidə əsasən bərpa edilmiş Orta Əsr tikililəri və ya həmin tikililərin sonradan hazırlanmış oxşarları mövcuddur. Kilsə XIII əsrdə inşa edilmiş və "Aleksandrplats"da yerləşən Müqəddəs Məryəm Kilsəsi ilə birlikdə Berlinin ən qədim kilsəsidir.

## Tarixi

Katolik kilsəsi kimi tikilən Müqəddəs Nikolay kilsəsi 1539-cu ildə Brandenburq knyazlığında baş verən reformasiyadan sonra lüteran kilsəsinə çevrildi. XVII əsrdə dini nəğmələr bəstələyən Paul Gerhard kilsənin keşişi olduğu vaxt bəstəkar İohann Krüger kilsənin musiqi rəhbəri idi. 1691–1705-ci illər arasında kilsəyə lüteran ilahiyyatçı Filip Yakob Şpener başçılıq edib. 1913–1923-cü illər arasında kilsənin rəhbəri olmuş Vilhelm Vessel görkəmli nasistlərdən biri olan Horst Vesselin atası idi.

Kilsə 1938-ci ildə Reformasiya günündə (31 oktyabr) son dəfə öz icmasına xidmət etdi və daha sonra Berlinin ən qədim, möhkəm binalarından biri kimi muzeyə çevrildi.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı baş verən yanğınlarda qüllələrin yuxarı hissələri yanğından zərər görmüş və Berlinin bombalanması zamanı kilsənin damı zədələnmişdir. 1949-cu ildə kilsənin sütunları və zirzəmiləri dağılmışdır. Berlinin parçalanmasından sonra kilsənin qalıqları Şərqi Berlində qaldı və yalnız 1981-ci ildə kilsənin bərpasına başlandı. Bu gün kilsə muzey və bəzən konsert salonu kimi xidmət edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Stiftung Stadtmuseum Berlin
* Museum Nikolaikirche
Kormaranş-an-Büje

**Kormaranş-an-Büje** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Otvil-Lones kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Belle.

INSEE kodu — 01122.

## Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 859 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 588 nəfər (15-64 yaş) arasında 433 nəfər iqtisadi cəhətdən, 155 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.6%, 1999-cu ildə 75.7%). Fəal 433 sakindən 427 nəfər (243 kişi və 184 qadın), 6 nəfəri işsiz (3 kişi və 3 qadın) idi. 155 hərəkətsiz 50 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 59 nəfər təqaüdçü, 46 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt 
* 
*
On birinci simfoniya (Motsart)

On birinci simfoniya  bir vaxtlar şübhəsiz Volfqanq Amadey Motsartın əsəri hesab olunurdu. Bununla yanaşı, onun müəllifliyi şübhə altına alınmış və (2008-ci ildə) qeyri-müəyyən olaraq qalmaqda davam edir.  1770-ci ildən etibarən bu cür hesab edilir və həqiqətən Motsartın əsəridirsə, Milanda və ya Boloniyada yazılmış ola biləcəyi ehtimal edilir. Vyana əsərin ilkin əlyazmasını Volfqanqa aid etmiş, ancaq on doqquzuncu əsr nüsxələrinin Leopold Motsart və Carl Dittersdorfun olduğu qeyd olunmuşdur . Neal Zaslaw yazır: " Əsərin ilk hissəsinin iki stilistik təhlilinin nəticələri, üç bəstəkarın  təhlili ilə müqayisə olunmasına əsasən Motsartın əsərin bəstəkarı olması daha çox ehtimal edilir. ".   

Simfoniya üç yerdəyişmə, bir minuet və triodan ibarətdir .  

Bu simfoniyanın ilk (Allegro) yerdəyişməsi *Musik zu einer Pantomime’nin* ilk hərəkəti kimi də istifadə olunur*:* D majorda *Pantalon und Colombine* (Bir Pantomimaya Musiqi), K. 446 / 416d (1783, natamam) Frans Beyerin orkestri (Sir Neville Marriner və Müqəddəs Martin Akademiyası tərəfindən Tam Mozart Edition sahələrində yazılmışdır). 

## Yerdəyişmələr və instrumental
Əsər 2 qoboy, D-də 2 şeypur və simli alət üçün nəzərdə tutulub .  

: 
\relative c* {
 \tempo "Allegro"
 \key d \major
 <d d,>4\f r8 d <fis a, d,>4 r8 fis |
 a4 <d d, d,> <a a, d,> r |
 b8 r g r e r cis r |
 g8-. b-. a,-. cis-. d4 r |
}
</score>

# [[Alleqretto (musiqi)|Allegro]], 4   4 
# [[Alleqretto (musiqi)|Andante]], 3   3 
# Allegro, 2   2 

== Performans təfərrüatları ==
İlkin performansın nə vaxt baş verəcəyi barədə heç bir məlumat yoxdur. 

== İstinadlar ==


== Mənbələr ==

* Dearling, Robert: *Volfqanq Amadey Motsartın musiqisi: The Symphonies* Associated University Presses Ltd, London 1982     
* Kenyon, Nicholas : *Mozart* Pegasus Kitablarına *Pegasus Cib Bələdçisi*, New York 2006     
* Zaslaw, Neal : *Motsartın Simfoniyaları: Məzmun, Performans Tətbiqi, Qəbul'' OUP, Oxford 1991
Görüş Babayev

**Görüş Nurəddin oğlu Babayev** () — Azərbaycan heykəltaraşı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2002).

## Həyat və yaradıcığı
Görüş Babayev 17 fevral 1943-cü ildə Bakıda, Nurəddin Babayevin ailəsində anadan olmuşdur. O, 12 nömrəli musiqi məktəbinin fortepiano sinfində oxumuş və 1959-cu ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinin heykəltaraşlıq şöbəsinə daxil olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra təhsilini Leninqradda Rəssamlıq Akademiyasının monumental heykəltaraşlıq fakültəsində davam etdirmişdir. Bakıya qayıtdıqdan sonra Ömər Eldarovun rəhbərliyi altında yaradıcılıq emalatxanasında heykəltaraşlıq sənətini öyrənməyə davam etmişdir.

Görüş Babayev həm Azərbaycanda, həm də digər ölkələrdə təşkil olunan müxtəlif sərgilərdə iştirak etmiş, beynəlxalq müsabiqələrin qalibi olmuşdur. Onun əsərləri sırasına 1981-ci ildə Mirzə Şəfi Vazehə Gəncədə ucaldılmış abidə, Türkiyənin Ərzurum şəhərində "Arfa çalan qız", Sumqayıtda "Nizami Gəncəvi", "20 Yanvar şəhidlərinə abidə" və başqaları daxildir. Heykəltaraşın əsas işləri Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində Nizami Gəncəvinin heykəli və Bakıdakı "Dədə Qorqud" abidəsinin hesab olunur.

Heykəltaraş həm də pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur. O, on il Türkiyədə müəllim kimi fəaliyyət göstərərək heykəltaraşlıqdan dərs demiş və "Türkiyə yuxuları" silsiləsindən əsərlərini işləmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 30 may 2002

## İstinadlar
Ənvər Qarayev

**Ənvər Vahid oğlu Qarayev** () — Azərbaycanın dekorativ-tətbiqi sənət ustası, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2002).

## Həyat və yaradıcılığı
Ənvər Qarayev 18 fevral 1947-ci ildə Nuxada (hazırkı Şəki) anadan olmuşdur. O, 1978-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı olmuşdur. Müxtəlif illərdə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının dekorativ-tətbiqi sənət bölməsinin sədri və katibi vəzifələrində, eyni zamanda 20 ildən artıq "Göyərçin" jurnalında çalışıb.

Rəssam dekorativ-tətbiqi sənətin müxtəlif sahələrində fəaliyyət göstərmiş, eləcə də batika sənətinə yiyələnmişdir. Onun əsərləri dünya muzeylərində, qalereyalarında və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Moskvadakı Şərq Muzeyində "Çovqan", Berlin Dekorativ İncəsənət Muzeyində "Cıdır", Antalya Rəssamlıq Qalereyasında "Türkün sözü" və başqa əsərləri sərgilənmişdir.

Ənvər Qarayev 29 yanvar 2011-ci ildə vəfat etmiş, Bakıdakı köhnə qəbiristanlıqda dəfn olunmuşdur.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 30 may 2002

## İstinadlar
Dul

**Dul** — Ərinin ölümündən sonra ərə getməmiş qadın və ya arvadının ölümündən sonra evlənməmiş kişi.

## İstinadlar
Ahranjantəpə

**Ahranjantəpə** — İran ərazisində Əhvazın şimal-qərbində yerləşən e.ə. 7-ci minilliyə aid yaşayış məskəni.

## Tədqiqi
Bu təpə Ön Asiyada eramızdan əvvəl 5-ci minilliyə aid qədim insan məskənlərindən biridir. Təpənin səthindəki arxeoloji araşdırmalarda müxtəlif daş alətlər, dulusçuluq məmulatı və obsidian aşkarlanmışdır.

## İstinadlar
Zübeyr ibn Əvvam

**Zübeyr ibn Əvvam** (; ) – Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi.

İslamı ilk qəbul edənlərdən olmuş və bu səbəbdən də təqiblərə məruz qalmışdır. 615-ci ildə Həbəşistana, sonra isə Mədinəyə hicrət etmiş, müsəlmanların qureyşlilərlə apardığı bütün döyüşlərdə iştirak etmişdir. Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra Raşidi xəlifələrin dövründə Zübeyr Xilafətin Bizansa qarşı apardığı müharibədə də vuruşmuşdur. Xəlifə Ömər tərəfindən xəlifəliyi irəli sürülən altı namizəddən biri olmuşdur. O, xəlifə Osmanın öldürülməsinə qədər siyasətdən uzaq qalmışdır. O, əvvəllər Əli ibn Əbu Talibin xəlifəliyini tanısada, Cəməl döyüşündə ona qarşı vuruşmuş orada da həlak olmuşdur.

## Mənbə
* A. Əlizadə, E. Səmədov. İslam ensiklopedik lüğəti (tarix, fəlsəfə və hüquq). Bakı: AMEA Fəlsəfə və Hüquq institutu nəşri, 3 saylı Bakı Mətbəəsi ASC, 2016, s. 285. ISBN 5-89968-070-9.

## İstinadlar
Razan

**Razan** () iranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
## Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 216 nəfər  yaşayır (65 ailə).
## İstinadlar
Nikolas Löbel

**Nikolas Löbel** () — Almaniya Federativ Respublikası Bundestaqının xarici əlaqələr, eləcə də mədəniyyət və mətbuat komitələrinin üzvü, CDU/CSU (Xristian Demokratlar və Xristian Sosialistlər İttifaqı) fraksiyasından olan deputatı.

## Həyatı
Nikolas Löbel 17 may 1986-cı ildə Almaniyanın Mannheimdə şəhərində anadan olub. 2006-cı ildə Mannheim Lessing-Gimnaziya Məktəbini bitirib. 2013-cü ilin mart ayına qədər Mannheim Universitetində hüquq təhsili alıb. 2013-cü ildən 2014-cü ilə qədər Berlindəki Steinbeis Universitetində biznes idarəçiliyi üzrə təhsil alıb. Həmin ali məktəbdə İncəsənət bakalavrını (B. A.) bitirib. 2012-ci ildən 2019-cu ilədək Hagen İdarəetmə İnstitutunda Hagen idarəetmə təhsillərini yarımçıq başa vurub. FernUniversität Hagen-in İqtisadiyyat fakültəsinin magistr təhsilini uğurla başa vurub.

## Fəaliyyəti

### Siyasi fəaliyyəti
Nikolas Löbel gənc yaşda siyasətə qoşulub.2012-ci ildə Almaniya Federativ Respublikasının 15-ci Federal Məclisinin üzvü seçilib. 2017-ci ildə federal seçkilərində rəqibini məğlub edərək, Bundestaqa millət vəkili seçilib.

### Siyasi mövqeyi
Siyasi prioritetləri nəsillərarası bərabərlik, rəqəmsallaşdırma, təhsil və təhlükəsizlikdir. Almaniyaya immiqrasiyanı daha yaxşı idarə etmək üçün immiqrasiya və inteqrasiya qanununun hazırlanmasının tərəfdarıdır. Xarici İşlər Komitəsinin tam üzvü və Alman Bundestaqının Mədəniyyət və Media Komitəsinin alternativ üzvüdür. Avropanın birləşmə prosesini dəstəkləyir.

## Azərbaycan-Almaniya münasibətlərində rolu
Nikolas Löbel Azərbaycana tez-tez səfər edir. Almaniya-Azərbaycan əlaqələrinin inkişafında fəal rol oynayan siyasi xadimdir. Yerli mətbuata müsahibəsində Almaniyanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü birmənalı olaraq dəstəklədiyini bildirib.

## İstinadlar
Abdullah ibn Zübeyr

**Abdullah ibn Zübeyr** (; ) – Məhəmməd peyğəmbərin tanınmış səhabələrindən biri olmuşdur. Zübeyr ibn Əvvamın oğlu idi. O həm də, dövrünün siyasi xadimi olmuşdur. Quran təfsirinin, fiqh elminin və hədislərin bilicilərindən hesab edilir. Onun nəql etdiyi 30-dan artıq hədis müxtəlif kitablarda yer almışdır.

## Gənclik illəri
Abdullah ibn Zübeyr hicrətin birinci ilində Mədinədə, mühacirlər arasında doğulmuş ilk uşaqdır. Məhəmməd peyğəmbər onun dünyaya gəlməsinə sevinmiş, körpəni Abdullah adlandırmışdır. O, peyğəmbərin yanında böyüyərək, ondan dərin elm öyrənmişdir. Hicrətin 13-cü ilində, Abdullah ibn Zübeyr hələ 12 yaşında olarkən Yərmuq döyüşünü izləmiş, yetkinlik yaşına çatanda isə Misirdə, daha sonra Şimali Afrikada bərbərlərə qarşı yürüşlərdə iştirak etmişdir.

## Şəxsi keyfiyyətləri
Abdullah ibn Zübeyr igidliyi, əqidəsi, ədaləti, yüksək əxlaqı, dərin düşüncəsi və digər müsbət xüsusiyyətləri ilə başqalarından seçilmişdir. O, təzyiqə, zülmə və ədalətsizliyə qarşı mübarizə aparan şəxs kimi tanınmışdır.

## Əməvilərə qarşı üsyanı
Hüseyn ibn Əli ilə birlikdə xəlifə Müaviyyənin oğlu Yəzidin hakimiyyətini tanımamışdır. O, Yəzidin ilk xəlifələrin tərtib etdiyi idarə etmə üsulundan yayınmasına və *Əməvilərin* hakimiyyətdə möhkəmlənməsinə qarşı çıxmışdır.

Abdullah ibn Zübeyrə Hüseyn ibn Əlinin faciəli ölüm xəbəri çatanda, o xəlifə Yəzidə qarşı çıxmış, Məhəmməd peyğəmbərin nəvəsinin ölümündə günahkar olan sülaləyə tabe olmaq istəməmişdir. O, Əməvilərə qarşı olan üsyançılara başçılıq etmişdir. Məkkə və Mədinə rəhbərləri, daha sonra isə bütün hicazlılar ona dəstək olmuş, onu xəlifə kimi tanımışlar. Əməvi xəlifəsi Yəzid, onun üzərinə ordu göndərməsinə baxmayaraq, onun müqavimətini qıra bilməmişdir. Tərəflər arasında gedən döyüşlər zamanı, xəlifə Yəzidin ölüm xəbəri gəldi.

## Xilafəti
Bundan sonra Əməvi ordusu Hicazdan Suriyaya çəkilmiş, bu bölgədə hakimiyyət Abdullah ibn Zübeyrə keçmişdir. Onun xəlifəliyini Yəmən, Bəsrə, Kufə, Xorasan, eləcə də bir sıra başqa şəhərlər və bölgələr tanımışlar. Əməvilər isə yalnız Suriya və Misirin ayrı-ayrı bölgələrini öz əllərində saxlaya bilmişlər. Beləliklə, İslam alimlərinin çoxu Abdullah ibn Zübeyri xəlifə kimi tanımışlar. Onun hakimiyyəti hicrətin 64-cü ilindən 73-cü ilə qədər davam etmişdir.

## Həlak olması
Əbdülməlik ibn Mərvan dövründə güclənən Əməvilər, Abdullah ibn Zübeyrin hakimiyyətinə son qoya bilmişlər. Əməvi ordusunun baş komandanı Həccac, Məkkəni ələ keşirmiş və döyüşlərdə şəhər böyük dağıntılara məruz qalmışdır. Abdullah ibn Zübeyr şəhərə girən Əməvi qoşunu ilə sona qədər vuruşaraq, 73 yaşında Məkkə məscidində həlak olmuşdur.

## Mənbə
* A. Əlizadə, E. Səmədov. İslam ensiklopedik lüğəti (tarix, fəlsəfə və hüquq). Bakı: AMEA Fəlsəfə və Hüquq institutu nəşri, 3 saylı Bakı Mətbəəsi ASC, s. 10–11. ISBN 5-89968-070-9.

## İstinadlar
Azərbaycan medallarının siyahısı

**Azərbaycan medallarının siyahısı** — Azərbaycanda mövcud olan medalların siyahısı. Ölkənin müdafiəsində, dövlət quruculuğunda, iqtisadiyyatda, elmdə, mədəniyyətdə, incəsənətdə, təhsildə, sağlamlığın, vətəndaşların həyat və hüquqlarının müdafiəsində, xeyriyyəçilik fəaliyyətində və dövlət qarşısındakı digər görkəmli xidmətlərində fərqlənən vətəndaşların mükafatlandırılması formasıdır. Hal-hazırda Azərbaycanda 102 medal mövcuddur. "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı, "Qüsursuz xidmətə görə" medalı, "Daxili işlər orqanlarında qüsursuz xidmətə görə" medalı, "Vergi orqanlarında xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı, "Fövqəladə hallar orqanlarında xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı, "Fövqəladə hallar orqanlarında qüsursuz xidmətə görə" medalı və "Miqrasiya orqanlarında qüsursuz qulluğa görə" medalı üç dərəcədən ibarətdir.

## Tarixi
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bir sıra orden və medalların təsis edilməsi işinə başlanılmışdı. 7 iyul 1992-ci ildə müstəqil Azərbaycanın ilk medalı — "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı ilə birlikdə verilən xüsusi fərqlənmə nişanı — "Ay-ulduz" medalı olmuşdur. 4 ay sonra, 10 noyabr 1992-ci ildə isə "Vətən uğrunda", "İgidliyə görə", "Tərəqqi" və "Hərbi xidmətlərə görə" medalları təsis edilmişdir. 6 dekabr 1993-cü ildə "Sərhəddə fərqlənməyə görə" medalı təsis olunmuşdur. 6 fevral 1998-ci ildə medalların təsvirində dəyişikliklər edilmiş, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanının xüsusi fərqlənmə nişanı "Qızıl ulduz" medalı ilə əvəz edilmişdir.

Ümumiyyətlə, 2002–2025-ci illərdə 96 medal təsis edilmişdir. Onlardan 48-i yubiley medalı, 15-i isə Vətən müharibəsində qələbə münasibətilə təsis edilmiş medallardır.

## Medalların siyahısı

## Həmçinin bax
* Azərbaycan ordenlərinin siyahısı

## İstinadlar
Alp unutmaməni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Kökümsovu qısa, qalın, sürünən; saplağı düz, budaqsız, yarımsıxılmış tükcüklərlə sıx sallanmış, hündürlüyü 15–30 sm-dir. Gövdə yarpaqları oturaq, enli özüllü uzunsov, gövdəni yarıməhatə edən, ölçü və formasına görə müxtəlifdir, hər iki tərəfdən yumşaq, uzun tükcüklərlə sıxılmış və ya yarımsıxılmış tükcüklərlə sıx sallanmışdır. Kasacığın uzunluğu çiçəkləmə dövründə 2,5&nbsp;mm, meyvəsi ilə birgə isə 4–5 mm-dir, solğunbozumtuldur. Çiçək tacı tünd-mavi, iri, diametri 7–8 (9) mm, yumurtaşəkilli-dairəvi dilimlidir. Meyvə saplağı qısa, uzunluğu 3–5 mm, yuxarı çəpəki istiqamətlənmiş, sıxılmış və yarımsıxılmış seyrək tükcüklərlə sıx sallanmışdır.

## Yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin rayonlarında alp qurşağında yayılmışdır. Çəmənlərdə bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sarmat zəngçiçəyi

**Sarmat zəngçiçəyi** - (lat. *Campanula sarmatica*).

## Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik bitkidir. Gövdəsi yoğun, dikduran, sadə ya da budaqlı, hündürlüyü 50 sm, tüklənmişdir. Kökyanı yarpaqları 10 sm uzunluqda, 3-5 sm enində, uzunsov və ya yumurtavari-uzunsov, ucları kütdür. Gövdə yarpaqları yumurtavari-uzunsov, qısa saplaqlıdır. Yuxarı yarpaqları oturaq, kiçik ölçülü, lansetvaridır. Yarpaqların hamısı iki tərəfdən keçəvari, kənarları dişlidir. Çiçəkləri 2,5-3 sm uzunluqda, salxımvari çiçəkqrupuda, tacı açıq mavi, bəzən ağ rəngdədir. Kasacığınn dişləri üçkünclansetvari, iti, çiçək tacından 2-3 dəfə qısadır. Qutucuq əyilmiş, toxumları açıq-boz, yumurtavari, yastılanmış, haşiyələnmişdir.

## Yayılması
Sarmat zəngçiçəyi BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin rayonlarında yuxarı dağ qurşağından subalp qurşağına kimi yayılmışdır. Daşlı, qayalı yamaclarda, töküntülərdə və meşələrdə bitir.

## İstinadlar
Ceyms Çarnli Evi

**Çarnli-Perski Evi** olaraq da bilinən **Ceyms Çarnli Evi** İllinoys ştatı, Çikaqo şəhəri, Qızıl Sahil məhəlləsində, Şimali Astor küçəsindəki tarixi bir ev muzeyidir. 1892-ci ildə inşa edilmiş, Sallivan Luis Henrinin az qalan yaşayış binalarından biridir. Ev, memarlıq tarixçiləri cəmiyyəti tərəfindən bir muzey və təşkilat qərargahı olaraq istifadə olunur. Ceyms Çarnli Evi 1998-ci ildə milli tarixi bir yer olaraq təyin olundu və tarixi yerlərin milli reyestrində yer aldı.

## Təsviri
Ceyms Çarnli Evi Çikaqonun Qızıl Sahilində, ticarət mərkəzinin şimalında, şimali Astor və şərqi Şiller küçələrinin cənub-şərq bölgəsində yerləşir. Bina üç hissəyə bölünmüşdür. Mərkəzi hissə daşlı pəncərələrlə əhatə olunmuşdur. Yuxarıda arxa divarın uçurulduğunu örtən bəzəkli taxta eyvan var. Yan hisslərin hər birində kərpic lintelləri ilə örtülmüş çəpər pəncərələr var. Üçüncü səviyyə, aşağı səviyyələrdən bir daş çubuğu ilə ayrılmışdır və hər hissədə iki dərin girintili kvadrat pəncərə movcuddur. Evin daxili hissəsi nisbətən düz xarici görünüşü ilə fərqlənir. Müxtəlif formalı və ölçülü şüşələri, qapıları olan daxili kitabxanalarla birlikdə yüksək keyfiyyətli ağac işləmələrinə malikdir. Əsas kitabxanada Afrika çəhrayı mərmər şöminesi var, yemək otağı isə Sallivan Luis Henrinin sevimli ağacından çox istifadə edilmişdir.

## Tarixi

Ev təxmini on il müddətində ailəsi ilə birlikdə yaşayan Çikaqo meşəqıranı Çarnley üçün 1892-ci ildə tamamlandı. Bu müasir estetika klassik simmetrik bir forma kimi Sallivanın fərqli və orijinal dizaynıdır. Frank Lloyd Raytın dizayna nə dərəcədə təsir etdiyi dəqiq bilinmir, lakin bunun həm daxili, həm də xarici xüsusiyyətlərdə olduğu aydındır. Bina sonradan daşınmaz əmlaka investisiya qoyan *Valler* ailəsinin üzvlərinə məxsus idi. Ceyms Çarnli Evi 1986-cı ildə "*Skidmore, Owings & Merrill*" memarlıq firması tərəfindən satın alındı və sonradan bərpa edildi. Seymour Perski evi 1995-ci ildə satın almış və SAH-a bağışlamış, binanı Çarli Perskinin evinə çevirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Çarnli Evi veb saytı
* Ceyms Çarnli Evi haqqında bir sayt
* Ceyms Çarnli Evinin şəkilləri
Adi qızartıotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
İkiillik bitkidir. Gövdəsi bir və ya bir neçə sayda, sadə və ya yuxarı hissədə budaqlanan, hündürlüyü (20) 30–50 (100) sm, xırda yumşaq bozumtul-ağ tüklüdür. Çiçək qrupu ensiz və seyrək süpürgəşəkilli, qıvrımlardan ibarətdir. Yarpaqları lansetvari, bir ədəd çıxıntılı orta damarlı, bozumtul və yarımsıxılmış və ya yarımaralı tükcüklüdür, aşağıdakılar çiçəkləmə zamanı solur, kürəkvari-lansetvari, uzunluğu 5–10 sm, eni 8–15 mm-dir, gövdə yarpaqları oturaq lansetvari və ya lansetvari-xətvari, yuxarıdakılar isə zəif enlənmiş qaidəli, iti ucludur. Qıvrımları boş dəstələrə, süpürgə şəklində yığılmışdır, uzunluğu 5–20 sm, eni 5–10 sm-dir. Kasacığın çiçəkləmə zamanı uzunluğu 5–7 mm-dir. Çiçək tacı göybənövşəyi və ya demək olar ki, göy rəngli, enli olmayan zəngşəkillidir. Fındıqçaları üçbölümlü-yumurtvari, boz rəngli, çox və sıx olmayaraq qabarcıqlıdır.

## Yayılması
Böyük Qafqazın Quba sahəsi, Abşeronun rayonlarında aşağı dağ qurşağından orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Əkin sahələrində alaq, qaya və daşlı sahələrdə, çay ətrafı çınqıllı yerlərdə bitir.

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Madhya-Pradeş

**Madhya-Pradeş** () — mərkəzi Hindistanda ştat. Əhalisi 72 597 565 nəfər (ölkədə 6-cı yer). Paytaxtı Bhopaldır. Digər böyük şəhərlər Qvalior, İndore, Cəbəlpurdur. Əsas dil hindi dilidir.

## İstinadlar
Charkhand

**Charkhand** (; ) — Hindistanın şərqində ştat. 15 noyabr 2000-ci ildə Bihar əyalətindən ayrılmışdır. Charkhand şimalda Bihar, qərbdə Uttar Pradeş və Çhattisqarh, cənubda Orissa və şərqdə Qərbi Benqaliya ilə həmsərhəddir. Sahəsi 79 710 kv. km-dir.

Paytaxt Rançi, ən böyük şəhəri Cəmşidpurdur, ikinci böyük şəhəri Hindistanın kömür paytaxtı Dhanbaddır. "Charkhand" adı "Meşələr ölkəsi" olaraq tərcümə olunur. Dövlət Hindistanın mineral ehtiyatlarının 40% -nə malikdir.

## İstinadlar
Çandiqarh

** Çandiqarh** (; ; ) — Hindistanın şimalında şəhər (Dehlidən təxminən 240 km şimalda) eyni anda iki ştatın — Pəncab və Haryananın paytaxtı. Üstəlik, Çandiqarh inzibati olaraq bu ştatların bir hissəsi deyil, birbaşa Nyu Dehlidən idarə olunan **birlik ərazisi** statusuna sahibdir.

Beynəlxalq memarlığı ilə məşhur olan Çandiqarh Hindistan müstəqillik qazandıqdan sonra yaranan, tamamilə yeni bir yerdə (1953) meydana gələn Hindistan şəhərlərindən biridir. Şəhər layihəsinin müəllifi məşhur fransız memarı Le Korbuzyedir. Çandiqarh adı "Çandi fortu" kimi tərcümə olunur. Adı şəhərdən 12 km məsafədə yerləşən və hind ilahəsi Çandiyə həsr olunmuş Çandi Mandir məbədindən götürülmüşdür. Bəzi hallarda, Çandigarh "Gözəllik şəhəri" adlanır.

## İstinadlar
Çhattisqarh

**Çhattisqarh** (; ) — mərkəzi Hindistanda ştat. Madhya-Pradeş ştatından 16 rayonu özündə birləşdirərək 1 noyabr 2000-ci ildə quruldu. Madhya-Pradeş, Maxaraştra, Andhra-Pradeş, Orissa, Charkhand, Uttar Pradeş ştatları ilə həmsərhəddir. Sahəsi - 136 034&nbsp;km², əhalisi - 25 540 196 nəfər. (2011). Paytaxtı Raypurdur. Digər böyük şəhərlər Bhilai, Bilaspur, Korba..

## İstinadlar
Raypur

**Raypur** (; ) — Mərkəzi Hindistanda şəhər, Çhattisqarh əyalətinin paytaxtı, Raypur dairəsinin inzibati mərkəzi.
Hayber-Paxtunxva

**Hayber-Paxtunxva** (; ; ) — Pakistanda əyalət. Əsas əhali Hindukuş vadisindəki puştunlar, hind xalqları təmsil olunur, onların ən böyüyü Kho xalqıdır. 24 may 2018-ci ildə Pakistan Milli Assambleyası Federal Hökumətin Tribal Ərazisini (XPFU) və Hayber Paxtunxvanı (NWFP) birləşdirməyə razı oldu. Mayın 25-də Senat bu məsələyə baxdı. 31 mayda Federal Hökumət qəbilələrinin ərazisi vilayətə birləşdi.

Əyalət Əfqanıstan (şimal-qərbdə), Qilgit-Baltistan (şimal-şərqdə), Azad Kəşmir (şərqdə), Qəbilə zonası (qərbdə), İslamabad (cənub-şərqdə) ilə həmsərhəddir. Vilayət inzibati mərkəzi Peşəvardır. Əsasən İran yüksəkliklərində, Avrasiya tektonik plitəsinin Hindu Kuş silsiləsinin yamacları indus hövzəsindəki Hindustan plitəsinin təpələrindən daha aşağı olduğu bir yerdə yerləşir.

## Həmçinin bax
* Aitzaz Həsən

## İstinadlar
K. 196+121 simfoniya (Motsart)

**Motsartın D majorda 51-ci K. 196+121 simfoniyası** 1774-1755-ci illərdə Volfqanq Amadey Motsart tərəfindən tərtib edilmişdir. Uverturadan *La Finta giardiniera* operasına qədər olan ilk iki hərəkət, K. 196, son hərəkət isə K. 121/207a, şəklində 1775-ci ildə ayrıca qurulmuşdur. (Son hərəkətin tanışlığı Alan Tyson tərəfindən şübhə altına alındı, çünki istifadə edilən kağızı Motsart   1772-ci ilin sonlarında Milandan satın alınmış və 1773-cü ilin əvvəlinə qədər istifadə etmişdi. Mozart yəqin ki, bu kağızın bir hissəsini Zalzburqa geri dönərkən özü ilə aparmış və 1776-cı ildə istifadə etmişdir). 

: 
\relative c' {
 \key d \major
 \tempo "Allegro molto"
 d\f r8 r16 d'16-. d4\fp (a8) [r16 fis'-.] fis4\fp (d8) [r16 a'-.] a4\fp (fis8) [r16 d'-.] d4\f a8. a16 4 g8. g16 4 fis8. fis16 e4 e8. e16 4
}
 

 Simfoniya iki qoboy, iki buynuz və simli alət üçün yazılıb. Qoboylar və buynuzlar ikinci hərəkətdə səssizdirlər. 

Simfoniya aşağıdakı hərəkətlərdən ibarətdir: 

# Allegro molto, 
# Andantino grazioso, 
# Allegro, 

*Alte Motsart-Ausgabe* (1879-1882-ci illərdə nəşr edilmişdir) 41 simfoniyada 1–41 nömrəli ardıcıllıqla verilir. Köklənməyən simfoniyalara (o cümlədən K. 121 / 207a,  1910-cu ilə qədər *Alte-Mozart Ausgabe* əlavələrində dərc edilmişdir) Motsartın 41-ci Simfoniyasından daha əvvəl yazılmış olsalar da, bəzən *42-56* aralığında nömrələr verilir. (1788-ci ildə yazılmışdır). K. 196+121 simfoniyası bu nömrələmə sxemində 51-ci yerdə verilir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*MozartForum: "K121/207a Finale in D for ''La finta giardiniera'' overture—But is it too early for this?" , article by Dennis Pajot
Səbinə Xasayeva

**Səbinə Səməd qızı Xasayeva** (qızlıq soyadı: **Süleymanova**; ) — azərbaycanlı dövlət xadimi; Azərbaycan Milli Məclisinin VI və VII çağırış deputatı.

## Həyatı
Səbinə Xasayeva 30 mart 1990-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dillər Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər və regionşünaslıq bölməsindən məzun olub. Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin İdarəetmədə informasiya sistemləri ixtisası üzrə magistr dərəcəsi alıb. İngilis və norveç dillərini bilir. Evlidir, 2 övladı var.

## Fəaliyyəti
Səbinə Xasayeva 2014 və 2019-cu illərdə baş tutan bələdiyyə seçimlərində 12 saylı Qaradağ–Binəqədi–Yasamal dairəsindən Lökbatan bələdiyyəsinin üzvü seçilmişdir. 2015–2019-cu illərdə Lökbatan bələdiyyəsi sədrinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. YAP Gənclər Birliyi İdarə Heyətinin üzvüdür.

2020-ci il fevralın 9-da baş tutan parlament seçimlərində Səbinə Xasayeva 12 saylı Qaradağ–Binəqədi–Yasamal dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının vahid namizədi olaraq göstərilmişdir. Nəticələrə əsasən Səbinə Xasayeva 48,70% səslə Milli Məclisin deputatı seçilmişdir. Milli Məclisin Regional məsələlər Komitəsinin, Gənclər və idman Komitəsinin üzvüdür. Həmçinin Azərbaycan–Estoniya, Azərbaycan–Lüksemburq, Azərbaycan–Norveç, Azərbaycan–Rumıniya, Azərbaycan–Tailand, Azərbaycan–Uruqvay, Azərbaycan–Paraqvay, Azərbaycan–Kamboca və Azərbaycan–Kamerun parlamentləri ilə əlaqələr üzrə qruplarının da üzvüdür.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edilib.

2024-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycan–Norveç parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri seçilib.

## İstinadlar
Haryana

**Haryana** (; ; ) — Hindistanın şimalında ştat. Paytaxtı Çandiqarh (inzibati olaraq Haryananın bir hissəsi deyil, ayrıca birlik ərazisidir), ən böyük şəhəri Fəridabaddır. Əhali 25 353 081 nəfərdir (ştatlar arasında 17-ci yer; 2011-ci ilin məlumatları). Haryana 1966-cı ildə Pəncab ştatından ayrı ştata çevrildi. İndiyə qədər Çandiqarh şəhəri eyni vaxtda iki ştatın paytaxtıdır: Pəncab və Haryana. Hind dilindən tərcümə olunan "haryana" "Allahın məskəni" deməkdir: "Hari" Tanrı Vişnunun adlarından biridir, "ayana" - "ev" deməkdir.

## İstinadlar
Meqhalaya

**Meqhalaya** (devanaqari मेघालय;  ) —  Hindistanın şərqində ştat. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Şillonqdur. Digər böyük şəhərlər: Sohra, Tours, Covay, Nonqstoin, Villiamnaqar, Nonqpoh və Baqhmaradır. Əhalisi 2.964.007 nəfərdir (dövlətlər arasında 23-cü; 2011-ci ilin məlumatları). Rəsmi dillər Qaro, Khasi və İngilis dilləridir. Ərazinin sahəsi 22 429&nbsp;km² (22-ci yer). Ştatın adı sanksritcədən "buludların yurdu" kimi tərcümə olunur. Dağlıq yerləşdiyinə görə ərazi zəlzələlərə meyllidir.

## İstinadlar
İndol alkaloidləri

**İndol alkaloidləri** - harmin C13H12ON2, İohimbin C21H26O3N3, rezerpin C32H38O8N2, strixnin C21H2O2N2 və brutsin C23H26O4N2-dir.

## Harmin C<sub>13</sub>H<sub>12</sub>ON<sub>2</sub>
Bu alkaloidlər qrupunun ən sadə nümayəndəsidir. Krımda və Orta Asiya respublikalarında çox bitən Peganum Harmala bitkisinin toxumlarından və başqa hissələrindən harmalin ilə bərabər alınır. 

Harmin 257-258oS-də parçalanaraq əriyən, kristal ağ maddədir, optik fəal deyildir, təbabətdə bəzi sinir xəstəliklərinin müalicəsi üçün işlədilir.

## İohimbin C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>O<sub>3</sub>N<sub>3</sub>
Cənubi Afrikada bitən Corynanthe İohimbe ağacının qabağındarast gələn alkaloidlərdən biridir, 234-235oS-də əriyir. Spirtdə və xloroformda yaxşı həll olur. Təbabətdə qan təzyiqini aşağı salmaq üçün işlədilir.

## Rezerpin C<sub>32</sub>H<sub>38</sub>O<sub>8</sub>N<sub>2</sub>
Ravolfia bitkilərində rast gələn çox əhəmiyyətli alkaloidlərdən biridir. Rezerpin, təbabətdə iohimbindən daha çox işlədilən sakitləşdirici və qan təzyiqini azaldan vasitələrdən biridir.

## Mənbə
* M.Mövsümzadə "Üzvi kimya", Maarif-1966, II hissə.
Sima Ağayeva

**Sima Abbas qızı Ağayeva** () — Azərbaycan rəssamı, dosent, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2006)

## Həyat və yaradıcılığı
Sima Ağayeva 15 mart 1932-ci ildə Gürcüstan SSR-in Ahalsıx şəhərində anadan olmuşdur. O, 1957-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini, 1964-cü
ildə isə Tbilisi Rəssamlıq Akademiyasının "Keramika" fakültəsini bitirmişdir. 1964-cü ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin "Rəsam, heykəltaraşlıq və boyakarlıq" kafedrasında dosent işləmişdir. 1967-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür.

Rəssam respublika və beynəlxalq sərgilərin dövrü mətbuatda işıqlandırılması sahəsində iştirak etmişdir.

Sima Ağayeva rəssam Müslüm Abbasovun həyat yoldaşıdır.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 29 dekabr 2006

## İstinadlar
Vida həcci

**Vida həcci** – hicrətin onuncu ilinin Zülhiccə ayında Məhəmməd peyğəmbərin Məkkədən Mədinəyə hicrət etdikdən sonra Məkkəyə ilk dönüşü, eyni zamanda ilk və sonuncu həccidir. 

Məhəmməd peyğəmbər cüməyə düşən bu ayın onuncu günündə minlərlə müsəlmanın qarşısında məşhur xütbəsini oxumuşdur. Peyğəmbər həcc mərasiminin son qaydalarını bu həcc zamanı yerinə yetirmişdir. Sonralar müsəlmanlar həcci bu qaydalara uyğun icra etməyə başlamışdırlar. 

## Xütbənin mətni
Peyğəmbərin Vida həccincə oxuduğu xütbə "Yəqubi tarixi"ndə daha geniş formada verilib. Digər kitablarda bu xütbə nisbətən müxtəsər şəkildə rəvayət edilib. 

## Mənbələr

* A. Əlizadə, E. Səmədov. İslam ensiklopedik lüğəti (tarix, fəlsəfə və hüquq). Bakı: AMEA Fəlsəfə və Hüquq institutu nəşri, 3 saylı Bakı Mətbəəsi ASC, 2016, s. 272. ISBN 5-89968-070-9.
* Peyğəmbərin bəşəriyyətə son ismarıcı (Xütbənin mətni).
Aynur Aydın

**Aynur Aydın** () — Türkiyəli müğənni və bəstəkar.

## Həyatı
15 dekabr 1985-ci ildə Almaniyanın Münhen şəhərində dünyaya gəlib. İlk səhnə təcrübəsini teatrda qazanıb. Mühnehndəki "Westend Opera Musical" məktəbini bitirib.

1999-cu ildə "Sürpriz" musiqi qrupuna qatılmaqla professional musiqiyə başlayıb.

## İstinadlar
Quanin

**Quanin** (**G, Gua)** nuklein turşularını formalaşdıran dörd əsasdan biridir. Digər üç əsas adenin, sitozin və timindir (RNT-də urasil). DNT-də quanin sitozinlə rabitə yaradır. Quanin nukleozidi quanozin adlanır.

Quaninin kimyəvi düsturu C5H5N5O-dur. Purin törəməsidir.

## Kəşf tarix
Quaninin ilk təcrid edilməsi barədə 1844-cü ildə Alman kimyaçısı Julius Bodo Unger  (1819–1885), quano adı ilə tanınan və gübrə mənbəyi kimi istifadə edilən dəniz quşlarının ifrazatından əmələ gələn mineral kimi əldə etmişdir; quanin 1846-cı ildə adlandırıldı. 1882-1906 illəri arasında Fişer quruluşu təyin etdi və sidik turşusunun quaninə çevrilə biləcəyini də göstərdi.

## İstinadlar
Solano qraflığı (Kaliforniya)

**Solano** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatında yerləşən qraflıq. Qraflığın əhalisi 2010-cu il hesablamasına görə 413,444 nəfər olmuşdur. Mərkəzi Feyrfeld şəhəridir.

## İstinadlar
Turin əyaləti

**Turin** (, , ) — İtaliyanın Pyemont regionunda tarixi əyalət. 2014-cü il 31 dekabra qədər mövcud olmuşdur. Həmin tarixdən etibarən Turin metropolu ilə dəyişdirilmişdir.

## Coğrafiyası

### Şəhərlər
* Andeseno

## İstinadlar
Bəngin (Mərənd)

**Bəngin** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Mərənd şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 992 nəfər yaşayır (265 ailə).

## İstinadlar
Seydi Mahmud Heyrani türbəsi

**Seydi Mahmud Heyrani türbəsi** Akşehirdəki tarixi bir türbədir. 

Türbəyə adı verilən Seydi Mahmud Heyrani Mövlana Cəlaləddin Ruminin tələbəsidir. Harranda anadan olmuş, Konyada Mövlana Cəlaləddin Rumidən dərs almış və Akşehirə gəlmişdir. 1268-ci ildə Akşehirdə ölmüşdür. 

## Yeri
Türbə Konya ili Akşehir ilçəsində, Sultan dağlarının şimal yamacında yerləşir. Türbənin yerləşdiyi ərazidə Ferruhşah məscidi kimi tanınan məscid də yerləşir. 

## Tarixi
Türbə Seydi Mahmud Heyrani adlı sufinin türbəsidir. Seydi Mahmudun ölüm tarixini nəzərə alsaq, türbənin 13-cü əsrdə inşa olunmuş türbə olduğu aydın olur. Binanın tikilmə tarixi barədə heç bir qeyd olmasa da, tabutdakı 667 (yəni miladi təqvim ilə 1268) binanın inşaa tarixi olma ehtimalı var. Bir kitabəyə görə memar Asilzadə Əhməd Abdullah oğludur. 
Türbənin bağçasında yerləşən Ferruhşah məscidi tarixi qeydlərdə Osmanlı sultanı I Bəyazidin həbs olunduğu yer olaraq bilinir. 1402-ci ildə Ankara döyüşündə Timur tərəfindən əsir alınan I Bəyazid bir müddət bu məsciddə saxlanılmışdı. Osmanlı İmperatorluğunda Bəyazidin ölümündən sonrakı çoxhakimiyyətlilik dövründə Akşehir Karamanoğlu bəyliyinin sərhədləri daxilində idi. Bu dövrdə Karamanoğlu II Mehmet bəy (1402-1420) türbəni bərpa etdirmişdi. 

## İstinadlar