open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Təbiətin yeddi möcüzəsi

**Təbiətin yeddi möcüzəsi** layihəsi *Dünyanın yeddi möcüzəsi* layih'sinin möhtəşəm uğurundan sonra İnternetdə növbəti kampaniya ilə başlanmışdır. Bu kampaniyada Azərbaycanın palçıq vulkanları da iştirak edir. Dünyadakı 800-dən artıq palçıq vulkandan 300-dən çoxu Azərbaycandadır. Buradakı palçıq vulkanları sayına, morfoloji xüsusiyyətlərinə, yüksək aktivliyinə, gözəl görünüşünə görə digər ölkələrdəkindən xeyli fərqlənir.

Assoşieyted Press agentliyi xəbər verir ki, "Təbiətin yeddi möcüzəsi" Beynəlxalq internet-müsabiqəsinin təşkilatçısı olan İsveçrənin "New 7 Wonders Foundation" qeyri-kommersiya təşkilatı 222 ölkədən 261 təbiət möcüzəsi seçmişdir.

Həmin siyahıya Azərbaycanın palçıq vulkanları, Fudzi dağı (Yaponiya), Atakama səhrası (Çili), Böyük Baryer rifi (Avstraliya), Monblan dağı (Fransa), Vezuvi vulkanı (İtaliya), keçmiş SSRİ-nin ən yüksək dağ zirvələrindən biri olan Lenin piki (Qırğızıstan, Tacikistan), "Oxuyan barxan" adı ilə məşhur olan "Altın Emel" Milli Parkı (Qazaxıstan), İsıkgöl (Qırğızıstan), Belovejsk meşəsi (Belarus, Polşa), Dnepr çayı (Rusiya, Belarus, Ukrayna), Kurşskaya Kosa (Litva, Rusiya), Baykal gölü (Rusiya) daxil olmuşdur.

Təbiətin bu möcüzələri yeddi kateqoriya üzrə seçilmişdir: landşaft, adalar, süxur törəmələri, vulkanlar, milli parklar, meşələr və dəniz törəmələri. 

Layihənin təşkilatçılarından biri olan Tia Viyerinq demişdir: "Biz bütün bəşəriyyəti planetimizin təbiətinin ən füsunkar guşələrini birlikdə seçməklə, təbiəti nə dərəcədə qiymətləndirdiklərini fəal surətdə göstərməyə çağırırıq". Təbiətin möcüzələrinə təxminən bir milyard adamın səs verəcəyi gözlənilir.

İyulun 7-dək davam edəcək səsvermədə iştirak etmək üçün qeydiyyata düşmək lazımdır. Təşkilatçılar bu yolla təkrar səsvermənin qarşısını almaq istəyirlər. İyulda YUNESKO-nun sabiq başçısı Federiko Mayor Saraqosanın sədrliyi ilə bir qrup ekspert 21 finalçını seçəcəkdir. Qaliblər isə yalnız 2011-ci ildə — İnternetdə təşkil ediləcək dünya üzrə növbəti səsvermədən sonra məlum olacaqdır. Telefon və SMS-lə də səs vermək mümkün olacaqdır.

## Xarici keçidlər
* http://www.drogbaster.it/7-meraviglie-della-natura.htm

## Mənbə
* "Zerkalo" qəzeti, 9 yanvar 2009-cu il
Aşağı Kürdmahmudlu

**Aşağı Kürdmahmudlu** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Kürdmahmudlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu Kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Füzuli rayonunun Əhmədbəyli bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Toponimikası
Oykonimin birinci komponenti yaşayış məntəqəsinin coğrafi mövqeyi, ikinci komponenti isə maldar kürdmahmudlu tayfasının adı ilə bağlıdır.
## Tarixi
Kəndin əsası XVIII əsrdə qoyulmuşdur. Kəngərli elinin qoludur. 

1999-cu il bələdiyyələrin təsis edilməsi zamanı ayrıca Aşağı Kürdmahmudlu bələdiyyəsi təşkil edilib.

2013-cü il yanvarın 31-də Füzuli rayonunun Aşağı Kürdmahmudlu kəndinə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilib.

18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ nömrəli Qanunun 18.3-ci bəndinə əsasən: "*Aşağı Kürdmahmudlu, Əhmədbəyli və Yuxarı Kürdmahmudlu bələdiyyələrinin əhatə etdiyi Aşağı Kürdmahmudlu, Əhmədbəyli, İkinci Mahmudlu, Qarabağ, Murtuzalılar və Yuxarı Kürdmahmudlu kəndlərində Əhmədbəyli bələdiyyəsi*" yenidən təşkil edilmişdir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1191 nəfər əhali yaşayır.

## Coğrafiyası
Aşağı Kürdmahmudlu kəndi Füzuli rayonundan təxminən 25 km cənub-şərqdə, Köndələnçay ətrafında yerləşir. 

Düzənlikdədir.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

Qaztəchizat sektorunda 235 abonenti olan Aşağı Kürdmahmudlu kəndinin qazlaşdırılması məqsədilə birpilləli sistem əsasında ümumi uzunluğu 11094 metr olan müxtəlif diametrli polietilen borularla daşıyıcı və məhəllədaxili qaz xətləri çəkilmiş, 235 sayğac və fərdi tənzimləyici quraşdırılıb.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonunun Aşağı Kürdmahmudlu bələdiyyəsi
* Füzuli rayonunun Əhmədbəyli bələdiyyəsi
* Yuxarı Kürdmahmudlu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti
1972 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1972 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 17-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. 1971 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Avropanın cırtdan ölkələrindən biri olan Monako Severinin ifa etdiyi "Un banc, un arbre, une rue" mahnısı ilə müsabiqədə ilk dəfə qalib gəlmişdi. Bu qələbənin ardınca 1972-ci ildə müsabiqəyə ilk dəfə ev sahibliyi etməli olan Monako knyazlığının şahzadəsi III Renye Monakonun maliyyə cəhətdən Avroviziya kimi böyük müsabiqəyə ev sahibliyi etməyə hazır olmadığını bəyan edərək, müsabiqəyə ev sahibliyindən imtina etmişdir. Müsabiqəyə ev sahibliyini Birləşmiş Krallıq dördüncü dəfə öz üzərinə götürmüşdür. BBC ev sahibi şəhər olaraq Şotlandiyanın paytaxtı Edinburqu seçmişdir. Beləliklə Avroviziya 1972 Edinburqda yerləşən Usher konsert zalında keçirilmişdir. Müsabiqə 1972-ci ilin 25 mart tarixində baş tutmuşdur.

18 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Lüksemburq təmsilçisi Viki Leandros ifa etdiyi "Après toi" mahnısı ilə Avroviziya 1972-nin qalibi seçilmişdir. Bu Lüksemburqun Avroviziyada üçüncü qalibiyyəti idi.

## Final

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Turnefor qundeliyası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Statusu
Nadir, Ön Asiya növüdür.

## Yayılması
Naxçıvan AR – Ordubad rayonu (Parağa və Billov kəndlərinin ətrafı). Azərbaycandan kənarda – Türkmənistan, İran, aralıq dənizin şərq hissəsi və Kiçik Asiyanın flora rayonlarında.

## Bitdiyi yer
Quru gilli, daşlı yamaclar və orta dağlıq qurşağının dəniz səviyyəsindən 1800 m hündürlüyə qədər yamacları.

## Ehtiyatı
Növün arealı və ehtiyatı azalır.

## Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri
Mal-qaranın otarılması, biçin və torpaqlardan istifadə edilməsi.

## Çoxalması
Toxumla çoxalır.

## Becərilməsi
Məlumat yoxdur.

## Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri
Xüsusi tədbirlər qəbul edilməmişdir.

## Zəruri qorunma tədbirləri
Populyasiyaların vəziyyətinə nəzarət etmək, Bilav kəndi ətrafında yasaqlıq təşkil etmək, mədəni əkinçiliyə cəlb etmək lazımdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qundeliya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İspaniya ənginarı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik, göy-yaşıl rəngdə bitkidir, 2 m-ə qədər hündürlükdə yerüstü gövdəsi var. Çiçəkləri qırmızı və ya bənövşəyidir, meyvəsi qutucuqdan ibarətdir. Bitki iyul ayında çiçəkləyir, meyvəsi avqustda yetişir. 

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çuğundur

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Çuğundur bir və ikiillik ot bitkisi olub, yoğun, şaxəli müxtəlif rəngli ağ rəngdən başlayaraq tünd-qırmızı rəngə qədər, acza şırımlı köklərə malikdir. Yarpaqları şirəli, uzun saplaqlı, kənarı bütöv, yumurtavarıdır. Hamışıq çiçəkləri ləçəklidir, kasacığı solğun-yaşıl rəngdədir. Meyvəsi kürəvarı olub, üstən yastıdır, sərtdir, toxumları qara-qonur rəngdədir.

Azərbaycanın demək olar ki, bütün rayonlarında çuğundurun müxtəlif sortları yeməli və yem sortları geniş becərilir. Bundan başqa, yerli əhalinin həyatyanı sahələrində də şəkər çuğunduru yetişdirilir.

Çuğundur çox qiymətli təsərrüfat bitkilərindən biridir. Onun köklərində bir sıra faydalı maddələr var. Məsələn, respublikada becərilən çuğundurun köklərində 13-22% şəkər olur. Yarpaqlarında çoxlu miqdarda rəngləyici boyaq maddə vardır ki, o, şərab sənayesində işlədilir. Bundan başqa yarpaqlarında 106 mq C vitamini, A, B1 vitaminləri, üzvi turşular və s. maddələr müəyyən edilmişdir. Çuğundurun kökləri isə C, B vitaminləri ilə, xüsusən karotinlə daha zəngindir. Ona görə də çuğundurun köklərindən polivitamin konsentratı hazırlayıb istifadə etmək faydalıdır.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağadadaş Müniri

**Ağadadaş Müniri** () — azərbaycanlı şair, "Məcməüş-şüəra" ədəbi məclisinin nümayəndəsi.

## Həyatı
Ağadadaş Müniri 1863-cü ildə Bakının Hövsan kəndində anadan olmuşdur. Yeddi yaşında atadan yetim qalmış, anasının təkidi ilə mədrəsəyə getmiş, on beş yaşınadək orada oxumuşdur. Müniri öz şerlərini qəzəl, məsnəvi, rübai, qitə, qəsidə şəkillərində yazmışdır.

"Müniri" təxəllüsünün, "Münir" sözündən (ərəb sözüdür, mənaca, "işıq" deməkdir.) götürən şairin yazılarının bəziləri, inqilabdan əvvəl və sonra mətbuatda dərc olunmuşdur. ("Dirilik", 1916-cı il; "Türkcə qəzəllər" kitabı, 1917-ci il, "Ədəbi parçalar", 1926-cı il və s.)

Şairin bədii irsi, onun klassik şerin müxtəlif janrlarında yazdığı ədəbi nümunələrdən ibarətdir. Bu günə kimi, Bakı şairləri haqqında yazılan müxtəlif kitablarda, şairin bir neçə qəzəli çap olunsa da bütövlükdə əsərləri tədqiq olunmamış qalmaqdadır. Bu əsərlər Azərbaycan Əlyazmalar İnstitutunun fondunda saxlanılır.

O, Buzovnalı Məşhədi Azər və Haşım bəy Sağiblə dostluq etmişdir. Üç oğlu olmuşdur.

1940-cı ildə vəfat etmiş və Bakının Buzovna kəndində dəfn olunmuşdur.

## Ailəsi
Xalq rəssamı Asəf Cəfərovun babasıdır.

## Yaradıcılığı
Şairin ən məşhur əsərlərindən biri onun "Ənar" qəsidəsidir. İmam Əlinin və Həzrəti Fatimənin ailəsində baş vermiş, olduqca əxlaqi bir hadisənin bədii tərənnümü olan bu qəsidə klassik şer şəklini olduğu kimi saxlamışdır. Belə ki, şair klassik ənənəyə sadiq qalaraq əsas mövzuya keçməzdən əvvəl qəsidəni "bahariyyə" ilə başlayır. Əruzun rəməl bəhrində qələmə alınmış qəsidənin əsas səciyyəvi xüsusiyyəti hər bir misranın cümlə şəklində olub, beytin ümumi məzmun çərçivəsi daxilində fikir bitkinliyi ifadə edə bilməsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hövsanlı şair-Ağadadaş Müniri
* "Mirzə Ağadadaş Müniri. Əsərlər" adlı kitabın təqdimat mərasimi keçirilib
* Ağadadaş Müniri
* Əlyazmalar İnstitutunda “Mirzə Ağadadaş Müniri. Əsərlər” kitabının təqdimatı olub
Fəlsəfə və ictimai inkişaf tarixi

**Fəlsəfə və ictimai inkişaf tarixi** – fəlsəfə elminin əsas istiqamətlərindən biri.

## Azərbaycanda fəlsəfə tarixinin öyrənilməsi
Azərbaycanda fəlsəfə tarixinin öyrənilməsi sahəsində A. O. Makovelski, Ə. K. Zəkuyev, H. Hüseynov, Z. C. Məmmədov Z. Ə. Quluzadə, S. Rzaquluzadə, Y. Rüstəmov və s. alim və filosofarın böyük xidmətləri olmuşdur. Hal-hazırda Dünya fəlsəfi irsinin və fəlsəfə tarixinin, o cümlədən Azərbaycan Fəlsəfə tarixinin öyrənilməsi işi ilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Siyasi-Hüquqi Tədqiqatlar İnstitutunun Fəlsəfə və İctimai Fikir tarixi şöbəsi məşğuldur. Şöbəyə azərbaycanlı alim, filosof Z. Ə. Quluzadə rəhbərlik edir.
Bzikebi

**Bzikebi** (Gürcücə:ბზიკები) – Gürcüstandakı uşaq mahnı qruplarından biri.

## Uğurları

* Ən böyük uğuru 2008 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində qalib olmasıdır. Həmin müsabiqədə “Bzz, Bzz ...” mahnısı ilə qalib olmuşdur.

* Bzikebi qrupu 2026 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Gürcüstanı təmsil edəcəklər.

## Həmçinin bax

* 2008 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
* 2026 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## Xarici keçidlər

* JuniorEurovision.tv
Fitosanitar Nəzarəti Xidməti (Azərbaycan)

**Azərbaycan Respublikasında Fitosanitar Nəzarəti Xidməti**

## Haqqında
1931-ci ildə təşkil olunmuş və SSRİ–nin dağılmasına qədər Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Soveti yanında Dövlət Bitki Karantini müfəttişliyi kimi mövcud olmuşdur.

Müfəttişlik 2000-ci ildə ləğv olunmuş, Bitki mühafizəsi və karantini şöbəsi kimi Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin aparatına verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 oktyabr 2004-cü il tarixli 467 nömrəli Sərəncamına əsasən Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Dövlət Fitosanitar Nəzarəti Xidməti yaradılmış və Prezidentin 20 aprel 2005-ci il tarixli 226 nömrəli Fərmanı ilə "Dövlət Fitosanitar nəzarəti xidməti haqqında" Əsasnamə təsdiq edilmişdir.

12 may 2006-cı ildə "Fitosanitar nəzarəti haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilmişdir.

Dövlət Xidməti öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının ərazisini karantin tətbiq edilən zərərli orqanizmlərdən qorumaq, onların mənbələrini vaxtında aşkar etmək, bitki və bitkiçilik məhsullarında zərərli orqanizmlərin kütləvi yayılmasının qarşısını almaq, flora və faunanın pestisidlərin və digər zəhərli maddələrin təsirindən qorumaq, Respublikanın ərazisinə başqa dövlətlərdən fitosanitar nəzarətində olan zərərli orqanizmlərin daxil olmasının və yayılmasının qarşısını almaq və digər bu kimi tədbirlərin həyata keçirilməsini təmin edir.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin "Aqrar sahədə idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında" 2019-cu il 14 yanvar tarixli 467 nömrəli Fərmanı ilə aqrar sahədə göstərilən dövlət xidmətlərinin optimallaşdırılması və səmərəliliyinin artırılması, həmin dövlət xidmətlərinin daha az həcmdə resurs sərf edilməklə həyata keçirilməsi, dövlət vəsaitinə qənaət edilməklə bu sahədə inzibati idarəetmənin təkmilləşdirilməsi, xidmətlərin həyata keçirilməsində keyfiyyətə nəzarətin təşkili, şəffaflığın artırılması, innovativ həllərin tətbiqi, elektron xidmətlərə keçidin sürətləndirilməsi və vətəndaş məmnunluğunun artırılması məqsədi ilə Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında olan Dövlət Fitosanitar Xidmətinin, Dövlət Baytarlıq Xidmətinin, Bitki Sortlarının Qeydiyyatı və Toxum Nəzarəti üzrə Dövlət Xidmətinin və Baş Dövlət Texniki Nəzarət Xidmətinin əsasında Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Xidmətlər Agentliyi yaradılmışdır.

## Xarici keçidlər
Xəzər tısbağası

**Xəzər tısbağası**  (lat. *Mauremys caspica*) Asiya şirinsu tısbağaları (lat. Geoemydidae) fəsiləsinə  aid növdür. Qafqazda ilk dəfə 1774-cü ildə Şamaxı ətrafında qeydə alınmışdır.

## Qısa təsviri
Karapaks plastronla enli sümük vasitəsilə hərəkətsiz birləşib. Başda, boyunda və ətraflarda sarı rəngdə uzununa zolaqlar yerləşir. Çanaq üstdən zeytuni – qonur rəngdə olub, sarımtıl zolaqlara, alt tərəfi isə sarı rəngdə olub, qara xallara malikdir.

## Yayılması
mal-Qərbi Afrikada, Cənubi Avropada və Ön Asiyada, həmçinin Aralıq dənizinin şimalındakı adalarda rast gəlinir. Azərbaycan ərazisində nominativ yarımnövü olan (lat. Mauremys caspica caspica) yayılmışdır.

## Yarımnövləri
* Mauremys caspica caspica
* Mauremys caspica siebenrocki
* Mauremys caspica ventrimaculata

## Həyat tərzi
Kanal, arx və nohurladan tutmuş meşə çayları və körfəzlərə qədər müxtəlif şirinsu hövzələrində adətən qruplarla (3-dən 100-ədək) yaşayır. Sudan uzağa getmir. Aprelin sonu - mayın əvvəllərində qış yuxusundan oyanır. Bundan sonra cütləşmə baş verir. Bir dişi mövsüm ərzində 8-10 ədəd yumurtadan ibarət olmaqla 2-3 dəfə yumurta qoyur. İnkubasiya dövrü iki aya yaxındır. Cinsi yetkinliyə 10-11 yaşında çatırlar. Başlıca olaraq gündüz fəaldırlar. Gecəni su hövzələrinin dibində keçirirlər. Oktyabrın sonu, noyabrın əvvəlləri qışlamay gedirlər. Həm quruda, həm də suda əsasən cücülər, xərçəngkimilər, qurbağalar və balıqlarla, bəzən isə bitkilərlə qidalanır.

## Ədəbiyyat
* Алекперов А.М. Земноводные и пресмыкающиеся Азербайджана. Изд-во «Элм». Баку, 1978, 264 с.
* Azərbaycan heyvanlar aləmi, III Onurğalılar, Bakı: Elm, 2004, 619 s.
* Cəfərova S.Q., Əhmədov S.B., Bünyatova S.N., Əsgərova S.Ə. Azərbaycanda yayılan suda-quruda yaşayanların və sürünənlərin təyinedicisi, ADTU nəşriyyatı, Bakı, 2013.

## Mənbə
*Youtube
*İnstagram
Xəzər şişqarını

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid balıq növü.

## Yayılması
Xəzər dənizində geniş yayılıb. Aqraxan körfəzindən Ural və Embaya qədər olan sahədə kürü tökürlər. Azsulu illərdə Volqa deltasına girir və xeyli yuxarı qalxırlar.

## Morfoloji əlamətləri
Qəlsəmə dişcikləri çoxsaylı (50-180), nazik, uzundur. Bel üzgəcində 13-15, anal üzgəcində 15-20 şüa vardır. Qəlsəmə qapaqları arasında başın hər iki tərəfində bir tünd ləkə vardır. Bu cür ləkələr bədənin yanlarında da mövcuddur. Çənələrində dişlər zəif inkişaf etmiş, nazikdir. Başı gödək, alçaqdır, gözləri nisbətən iri, döş üzgəcləri gödəkdir.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Xəzər dənizinin bütün sahələrində və Volqa çayı deltasında yayılmışdır, bəzən Ural çayında da rast gəlinir. Uzunluğu 14-28 sm, kütləsi isə 35-220 qramdır. Qidasını plankton heyvanlar, əsaəsn kürəkayaqlı xərçənglər təşkil edir.Cənubi Xəzərdə qışlayır, yazda çoxalmaq üçün kütləvi halda şimala miqrasiya edir.Balıqşünas alimlər müəyyən ediblər ki, Xəzər şişqarınının areal daxilində 4 müstəqil ekoloji populyasiyası mövcuddur. Şimali Xəzər şişqarını, Orta Xəzər şişqarını, Astrabad və Ənzəli şişqarını.

## Çoxalması
Xəzər şişqarını cinsi yetişkənliyə 2-3 yaşlarında çatır. Kürüvermələri balığın uzunluğundan asılı olaraq 57,8-159,4 min ədəd olur. Xəzər şişqarının çoxalma məkanı Şimali Xəzərdə Volqanın mənsəbinin qərb hissəsində yerləşən adalar ətrafındadır. Xəzər şişqarını 16-20l’C temperaturda kürü tökür. 20° temperaturda sürfələrin çıxmasını 42-52 saatdan sonra baş verir. Kiçik balıqlar avqust-sentyabr aylarında kütləvi şəkildə Orta və Cənubi Xəzərdə toplanır. Sürfələr Xəzərin qərb sahilləri boyu miqrasiya edir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Xəzər şişqarınının mövcud ehtiyatı ildə onun 10 min tonadək balıq ovlanmasına imkan verir. Xəzər şişqarını ehtiyatının çox olmasına baxmayaraq, selektiv torlar olmadığından bu ehtiyatdan tam istifadə etmək mümkün deyil. Xəzər şişqarını Şimali Azərbaycan və Dağıstan sahillərində ovlanarkən çoxlu miqdarda nərə cinsli balıqların körpələri də tora düşür. Odur ki, Xəzər şişqarınının ovu məhduddur.Hazırda onun ovu 0,6-1,0 min ton təşkil edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 72.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s.. 

## Xarici keçidlər
* http://www.caspian.aznet.org/mainframeazeri.html

## Həmçinin bax
NASA

**NASA** (; "*Milli Aeronavtika və Kosmos İdarəsi*") — ABŞ-nin mülki kosmik proqramlarını həyata keçirmək üçün yaradılmış icraedici dövlət agentliyi.

NASA 1958-ci ilin fevralında yaradılmış Aeronavtika üzrə Milli Məşvərət Komitəsinin (NACA) xələfidir. NASA-nın 2006-cı ilin fevral ayında qəbul edilmiş missiyası "Kosmik tədqiqadlarda və elmi kəşflərdə aparıcı rol oynamaq"dır. NASA-nın həyata keçirdiyi elmi tədqiqatlar əsasən Yer Müşahidə Sistemi vasitəsilə Yer planetini daha yaxşı tədqiq etmək, heliofizika və astrofizika elmlərini daha dərindən öyrənmək və avtomatlaşdırılmış sistemlər vasitəsilə Günəş sisteminə daxil olan fəza cisimlərini kəşf etmək işlərini əhatə edir.

NASA-nın 18 min nəfər əməkdaşı vardır və agentlik əldə etdiyi məlumatları tez-tez başqa ölkədaxili və beynəlxalq təşkilatlarla paylaşır.

## Tarixi

1957-ci oktyabrın 4-də SSRİ-nin dünyada ilk süni peyki kosmosa buraxması ABŞ-ni özünün yenicə başlanmış kosmik proqramını sürətlədirməyə vadar etdi. ABŞ Konqresi SSRİ-nin bu addımını ölkənin milli təhlükəsizliyinə doğru yönəlmiş təhdid kimi dəyərləndirdi və təcili fəaliyyətə keçmək üçün xəbərdarlıq etdi. 7 ay davam edən müzakirələr nəticəsində yeni kosmik agentliyin yaradılması haqda razılığa gəlindi. Bu agentliyin yaradılması üçün xüsusi komissiya NASA yaradıldı. NASA bir çox elm adamları ilə, həmçinin almaniyalı elmi mütəxəssis Verner fon Braun ilə müzakirələr apardı. Bu komissiyanın məsləhəti ilə 1958-ci ilin iyulun 29-da yeni kosmik agentlik NASA-nın əsası qoyuldu.

## Şəkillər

Fayl:STS-95 Florida From Space.jpg
Fayl:Upgrading Hubble during SM1.jpg
Fayl:Aldrin Apollo 11 original.jpg
Fayl:MRO Aerobrake.jpg
Fayl:Pamela Melroy.jpg
Fayl:Atlantis is landing after STS-30 mission.jpg
Fayl:NASA Shuttle Transport.jpg
Fayl:CEV-ISS.jpg


## Həmçinin bax
* Süni peyk
* Speys Şattl
* Apollon Proqramı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Azərbaycanlı gənc NASA-da təcrübə keçəcək
Düz Cırdaxan

**Düz Cırdaxan** — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Düz Cırdaxan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 7 mart 2012-ci il tarixli, 310-IVQ saylı Qərarı ilə Tovuz rayonunun Tovuz şəhər inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Tovuz şəhəri ilə həmsərhəd olan Düz Cırdaxan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Düz Cırdaxan kəndinin ərazisindən 28,5 ha (bundan dövlət mülkiyyətində olan 0,53 ha, bələdiyyə mülkiyyətində olan 5,94 ha və xüsusi mülkiyyətdə olan 22,03 ha) torpaq sahəsi Tovuz şəhərinin inzibati ərazisinə verilmişdir.

## Toponimikası
Rayonun ərazisində Cırdaxan adlı iki kəndi fərqləndirmək üçün Əsrikçayın sahilindəki kənd Əsrik Cırdaxan, düzənlikdəki kənd isə Düz Cırdaxan adlandırılmışdır.

Kəndin tarixi monqollar dövrünə gedib çıxır. Cənubi Qafqaz ərazisi 110 noyon arasında bölüsdürüləndə Şəmkir Mular noyona, Tovuzun bəzi hissələri isə Cırda xana düşmüşdür. Sonralar isə kənd elə Cırdaxan deyə adlandırılıb. Bir neçə kəndin adı Cırdaxan olduğundan kəndin adı Düz Cırdaxan olaraq dəyisdirilib. Çünki yollar buradan düz keçirmiş.

## Tarixi
Kəndin tarixi monqollar dövrünə gedib çıxır.

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir. 

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə Düz Cırdaxan kənd kitabxana filialı, Düz Cırdaxan kənd klubu, Düz Cırdaxan poçt şöbəsi (AZ6024) fəaliyyət göstərir.

## Təhsil
Kənddə Rəfail İsmayılov adına Düz Cırdaxan kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

Bundan başqa kənddə Düz Cırdaxan kənd körpələr evi-uşaq bağçası fəaliyyətdədir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə Düz Cırdaxan həkim məntəqəsi yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Zəyəm

* Zəyəm (Zaqatala) — Azərbaycanın Zaqatala rayonunda kənd.
* Zəyəm (Qax) — Azərbaycanın Qax rayonunda kənd.
* Zəyəm (Şəmkir) — Azərbaycanın Şəmkir rayonunda qəsəbə.
* Zəyəm Çırdaxan — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Zəyəmçay — Kürün Şəmkir və Gədəbəy rayonları ərazisindən axan sağ qolu.
* Zəyəm və ya Bazari şəhəri — Zaqafqaziyada, Şərqi Gürcüstanın Kaxeti krallığının tərkibində olan keçmiş bir şəhər.
* Zəyəm aranı nahiyəsi — 593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətinin Gəncə sancağının nahiyəsi (inzibati ərazi vahidi).
* Zəyəm bələdiyyəsi (Şəmkir) — Şəmkir rayonunda Zəyəm qəsəbəsi və Bayramlı, Sabirkənd kəndlərini əhatə edən bələdiyyə.
* Zəyəm Cırdaxan bələdiyyəsi — Şəmkir rayonunda fəaliyyət göstərən bələdiyyə.
* Zəyəm-Tasmalı bələdiyyəsi — 2024-cü ildən Qax rayonunun ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyə.
* Zəyəm bələdiyyəsi (Qax) — 2024-cü ilə qədər Qax rayonunda fəaliyyət göstərmiş bələdiyyə.
* Zəyəm bələdiyyəsi (Zaqatala) — 2014-cü ilə qədər Zaqatala rayonunda fəaliyyət göstərmiş bələdiyyə.
Çinarlı

**Qəsəbələr**
* Çinarlı (Şəmkir) — Şəmkir rayonunda qəsəbə.

**Kəndlər**
* Çinarlı (Biləsuvar) — Biləsuvar rayonunda kənd.
* Çinarlı (Xocavənd) —  Xocavənd rayonunda kənd
* Çinarlı (Qax) — Qax rayonunda kənd.
* Çinarlı — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indi Şəmşəddin rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Çinar (dəqiqləşdirmə)
* Çinarlı bələdiyyəsi
Çinarlı (Şəmkir)

**Çinarlı** (əvvəlki adları:  **Georqsfeld** (1888-1916);   **Georgiyevsk** (1916-1932); **Leninfeld** (1932–1942);   Leninkənd(1942-1962),   **Lenin** (1962–29 dekabr 1992) — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati-ərazi vahidində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Şəmkir rayonunun Lenin qəsəbəsi Çinarlı qəsəbəsi adlandırılmışdır.

## Tarixi

Yaşayış məntəqəsini 1888-ci ildə Yelenendorf kolonistlərindən olan  80 ailə tərəfindən qurulub və onu hersoq George Alexandrovich Romanovun şərəfinə Georgsfeld adlandırıblar. 1917-ci ilə qədər Yelisavetpol quberniyasının, Yelisavetpol qəzasının, Georgsfeld (Georgiyevsk) volostunun tərkibində olmuşdur. Quberniya hakimiyyətinin 9 fevral 1916-cı il tarixli fərmanı ilə Rusiya ilə Almaniya arasında gedən müharibəni nəzərə alaraq Georgievsk adlandırılıb. 1932-ci ildə Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Georgsfeld kəndinin adı dəyişdirilərək Leninfeld adlandırıldı. 1942-ci ildə burada yaşayan almanlar İkinci dünya müharibəsi zamanı məcburi olaraq başqa yerlərə köçürülmüş və 1947–49-cu illərdə Ermənistandan zorla qovulmuş Azərbaycanlı ailələr burada yerləşdirilmışdır. Almanlar çıxarıldığı tarixdən 1962-ci ilə kimi kənd Leninkənd, 1962-ci ildə isə qəsəbə statusu verildikdən sonra Lenin adlandırıldı. 1992-ci ildən Çinarlı adı ilə rəsmiləşdirilmişdir. Rəmzi məna daşıdığı güman edilir. Şəmkir çayının kənarında yerləşən bu qəsəbədə bəzi qədim qalaların da qalıqları mövcuddur. Bunlardan biri də Koroğlu qalasıdır.

Qəsəbədə 2006-cı ildə böyük məscid kompleksi də inşa edilmişdir. 2009–2010-cu tədris ilində Çinarlı qəsəbə N. Süleymanov adına 2 saylı orta məktəb yenidən qurularaq istifadəyə verilmişdir.

## Mədəniyyəti
Çinarlı qəsəbəsində böyük istirahət parkı, 1980-ci ildə inşa edilmiş Qələbə kompleksi, 1990-cı il 20 yanvar şəhidlərinə ucalmış abidə və hazırda çalışmayan kinoklub mövcuddur. Parkda 1926-cı ildə tikintisi başlanıb NKVD  orqanları  tərəfindən yarımçıq dayandırılmış kirxa  binası da var.

## Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə rayon mərkəzindən 8 km, dəmiryol stansiyasından 4 km məsafədə yerləşir. İqlimi mülayimdir.   Çinarlı qəsəbəsi bir tərəfdən Nüzgər dağı, bir tərəfdən Şəmkir çayı, digər tərəflərdən isə Gəncə-Qazax düzənliyi  ilə əhatəlidir. Havasi sərindir. Çinarlıda  almanlar tərəfindən 20-ci əsrin əvvələrində inşa etdirilmiş və indi də əhalinin sularından  istifadə etdiyi çoxsaylı yeraltı kəhriz quyuları mövcuddur.

## Əhalisi
Əhalisi 7458 nəfərdir(2025). Çinarlı qəsəbəsi İcra Nümayəndəsi əvəzi Kərim Adil oğlu Rəhimovdur.

## İqtisadiyyatı

İqtisadiyyatın prioritet sahələri: kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq. 

Qəsəbədə  iki 11 illik orta məktəb, üç kitabxana,  məscid, ailə sağlamlıq mərkəzi , dörd uşaq bağçası,  musiqi məktəbi, poçt şöbəsi və ATS, üç aptek, almanlar tərəfindən salınmış istirahət parkı, 1907 ci ildə tikilmiş fəaliyyət göstərməyən böyük şərab zavodu və Şəmkir Səbəti adlı iri topdansatış meyvə tərəvəz bazarı mövcuddur

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dəllər (Şəmkir)

**Dəllər** — (əvvəlki adı **Tərs Dəllər**) Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati-ərazi vahidində qəsəbə.

## Tarixi
Şəmkir rayonunun eyniadlı qəsəbə inzibati ərazi vahidində Şəhər tipli qəsəbə. Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Keçmış adı Tərs Dəllər (Tərsçayın sahilində yerləşdiyinə görə) olmuşdur. 15 mart 1973-cü ildə Dəllərə şəhər tipli qəsəbə statusu verilmişdi.

## Toponimikası
Oykonim özündə qədim türk tayfalarından olan *telelərin* adını əks etdirir. Telelər VII-VII əsrlərdə tokuz-oğuz adı ilə də adlanmışlar. Qıpçaqların və xəzərlərin tərkibində Azərbaycana gəlmiş telelər *dəlilər/dəllər* variantında bir çox coğrafi adlarda öz izlərini saxlamışlar.

## Əhalisi
Qəsəbənin əhalisi 4.859 nəfər təşkil edir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir.

## İstinadlar
Zəyəm (Şəmkir)

**Zəyəm** – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati-ərazi vahidində qəsəbə. Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Keçmış adı Zeykəm (Zəyəm çayının adından götürülüb, dəli-dolu deməkdir) olmuşdur. 1594-cü ildə Gəncə-Qazax quberniyasının Zəyəm qəzası yaranıb. 1882-ci ildə onluq və iyirmilik qızıl sikkələr istehsal olunmuşdur. 1882-ci ildə Zəyəm Dəmiryol stansiyası tikilib. 1885-ci ildə Zəyəm orta məktəb (qızlar gimnaziyası) yaradılıb. 1930-cu ildə Zəyəm Dairəsi yaranıb burada icarayə komitəsi, milis və məhkəmə olub.1951-ci ildə Sabirkənd, Bayramlı kəndləri və Zəyəm qəsəbəsi bir sovetlik olub. 1967-ci il aprelin 20-də Zəyəm şəhər tipli qəsəbə adı verilib. Coğrafiyası yaşayış üçün əlverişlidir.

## Əhalisi
Qəsəbənin əhalisi 7900 nəfər təşkil edir .

## İqtisadiyyatı
Qəsəbədə həmçinin Texnologiya Parkı, Şəmkir rayon Polis şöbəsinin Zəyəm polis bölməsi, 2 tam orta məktəb, 1 xəstəxana, 1 doğum evi, 1 baytarlıq məntəqəsi, 1 poçt, 1 ATS, 1 uşaq bağçası, 3 özəl daş karxanası, Şəmkir musiqi məktəbinin filialı, 1 kitabxana, 1 mədəniyyət evi, qaz paylayıcı stansiya, Dəmiryol stansiyası və elektrik şəbəkəsinin Zəyəm yarım paylayıcı stansiyası mövcuddur.

## İstinadlar
Düyərli

* Düyərli (Şəmkir) — Azərbaycanın Şəmkir rayonunda kənd.
* Düyərli (Tərtər) — Azərbaycanın Tərtər rayonunda kənd.
Kür (Şəmkir)

**Kür** – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati-ərazi vahidində qəsəbə.

## Tarixi
Kür Şəmkir rayonunda Şəhər tipli qəsəbə. Düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi 1975-ci ildə Şamxor SES-in tikintisi ilə əlaqədar olaraq, həmin tikintidə çalıŞan mühəndis-fəhlə iŞçiləri üçün salınmış, 1978-ci ildən isə rəsmi olaraq Kur qəsəbəsi adlandırılmışdır. Qəsəbənin adı Kür çayının adından götürülmüşdür.

Qəsəbə XX əsrin 70-ci illərində Şəmkir SES-in tikintisi ilə əlaqədar salınıb. Şəmkir su anbarı və Yenikənd su anbarı var. Əhalisi 10 min nəfərə yaxındır. Burada yerli Şəmkir camaatı ilə yanaşı ətraf rayonlardan köçüb gələnlər də məskunlaşıblar. Qəsəbədə iki 11 illik orta məktəb, 2 uşaq bağçası, 1 xəstəxana, mədəniyyət evi, idman məktəbi, gündəlik bazar,2 supermarket,2 futbol meydançası,polis bölməsi var.

## İqtisadiyyatı
Kür qəsəbəsində sovet dövründə bir neçə iri zavod fəaliyyət göstərib.Hal hazırda fəaliyyətini dayandırıb.Ceyrançöldə minlərlə hektar ərazidə gedən kənd təsərrüfatı sahəsində işçilərin əksəriyyəti Kür qəsəbəsinin əhalisidir.Burada əhali Kür çayından balıq tutur qəsəbə daxilindəki bazarda satışa çıxarır.

## Əhalisi
Qəsəbənin əhalisi 7.800 nəfər təşkil edir. Əhalisi tamamilə Azərbaycan Türklərindən təşkil olunub

### Tanınmış insanları
* İsgəndər Aznaurov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı,
*Vüqar Namazov — 4 qat dünya 8 qat Avropa çempionu və Dünya rekordçusu
*Şahnur Məmmədov- Taekvondo idman növü üzrə baş məşqçi
*Cavid İmamverdiyev- Futbol üzrə Az Milli komandasının üzvü və "SABAH" FK-nın kapitanı 
*Elnarə Qafarova  Taekvondo üzrə İdman ustası , Milli hakim , 2-ci Dan qara kəmər ustası , məşqçi müəllim.
*İlham Əliyev karate VKC növləri üzrə dünya çempionu.
*Rəşad Cəfərli - jurnalist, Milli Məclisin orqanı "Azərbaycan" qəzetinin siyasət şöbəsinin müdiri. Prezident İlham Əliyevin 14 sentyabr 2018-ci il tarixli sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Düyərli (Şəmkir)

**Düyərli** – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Şəmkir rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Zəyəm çayının (Kurun qolu) sahilində, Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Oykonim oğuzların düyər tayfasının adını əks etdirir. Səlcuq oğuzlarının yürüşlərində fəal iştirak etmiş düyərlərin adı Türkiyə və Türkmənistan toponimiyasında da əks olunmuşdur.

## Əhalisi
Kənd əhalisi 7920 nəfərdir ki, onunda 3956 nəfəri kişi, 4964 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.

### Etimologiyası
Düyərli adının mənşəyi Ağqoyunlu kondefederasiyasına aid olan Döger/Döyer tayfalarından gəlir. Azərbaycan türkçəsində g-y səsləri arasında keçid çox yayılıb, igirmi-iyirmi sözündə olduğu kimi.

Düyərli sözünün etimologiyası ilə bağlı üç fərziyyə var. Bunlardan birinə görə "dü" iki, "ər" isə mərd, igid mənalarında işlənir. Rəvayətə görə vaxtilə Düyərli kəndini iki igid düşmənlərdən qorumuşdur. Elə o vaxtdan kəndin adı Düyərli olmuşdur. Bir fərziyyəyə görə isə Düyərli sözü "dəyərli torpaq" mənasını verir. Digər bir fərziyyəyə görə türk mənşəli "Dügər" tayfalarının adı ilə bağlıdır. Bu fərziyyə daha real görünür. Çünki eyni adlı kənd Tərtər rayonunda da mövcuddur. Bu da onu təsdiq edir ki, bu tayfalar həmin ərazidə də yaşamış və kəndlər belə adlanmışdır.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi heyvandarlıq və əkinçiliklə məşğuldur.

## İstinadlar
Şiştəpə

**Şiştəpə** — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
1924-cü ilə qədər bölgədəki Qarabulaq, Novçalı kimi ətraf yüksəkliklərdə o cümlədən Qozlu dərəsi, Səlimli bulağı adlanan ərazilərdə məskunlaşan Sarı Əhmədli, Sədərəkli, Pərzadlı, Məhərli, Mələkli, Nəsifli, Ziyadlı, Şeşərli, Xəlilli, Maşadılar, Namazalı, Comardlı, Arıxlı, Bağlar, Lolaşlı vs. kimi sülalalər şura hökumətinin qurulmasından sonra daha aşağıya, Şiştəpə təpəsinin ətrafına məskunlaşdırılmışdır. Bu dövr qədər isə həmin yüksəklilərdəki kənd Zəyəmə tabe olan Yuxarı Ayıblı olaraq adlanmışdır.

Kəndin qəbiristanlığı — Meydanda aparılan araşdırmalar zamanı 2 əsrdən çox yaşı olan qəbrlər ortaya çıxmışdır. Bu cür tapıntılar isə onu göstərir ki, kəndin tarixi rəsmi tarixdən çox daha qədimə söykənir. Araşdırmaçı yazar, Şahbaz Qarayevin "Gülüstan çiçəyi kəndimiz" əsərindəki məlumatlara əsasən, yuxarıda sadalanan sülalələrin yaşadığı bölgə çar dövründə Əyyublu, Yuxarı Əyyublu digər ifadə ilə Ayıblı və **Yuxarı Ayıblı** adlarını daşımışdır.

## Əhalisi
Kənd sakinlərinin tamamı türk əsilli olub, oğuzların Əfşar boyundan olduğu təxmin edilir. Kənd əhalisi 5982 nəfərdir ki, onun 3205 nəfərini kişilər, 2777 nəfərini isə qadınlar təşkil edir.

### Tanınmışları
* Qara bəy Qarabəyov — ADR Parlamentinin üzvü, həkim.
* Tariyel İsmayılov — professor, Bərk cisimlər fizikası kafedrası
* Etibar İsmayılov — professor, Kimya elmləri doktoru
* Müsəllim Həsənov — jurnalist, ssenari müəllifi, kino redaktoru, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi
* Şəhla Nağıyeva — ADU-nin dosenti, tərcüməçi
* Əfqan Xəlilli — tərcüməçi, diplomat 
* İradə Aytel - yazıçı-jurnalist. Azərbaycan Yazıçılar, Azərbaycan Jurnalistlər, Uluslararası Aktivist Sanatçılar və Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü

## İqtisadiyyatı
Kənd sakinlərinin önəmli qismi Rusiya və digər xarici ölkələrdə əsasən meyvə ticarəti ilə məşğuldur. Bundan başqa, ənənəvi heyvandarlıq da kənd iqtisadiyyatında əsas yeri tutur. Kənd sakinləri əkinçiliyə də önəm verir.

## İstinadlar
Seyfəli

* Aşağı Seyfəli — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Yuxarı Seyfəli — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Novalis

**Novalis** (, əsl adı **Fridrix fon Hardenberq**, ; ) — alman yazıçısı, şairi və mistiki. Alman romantizminin nümayəndələrindən biri.

## Həyatı
Zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. İen, Leypsiq və Vittenberq universitetlərində hüquq təhsili almışdır.

## Əsərləri
* Gecə himnləri
* Saisidə tələbələr

## Mənbə
* G. Ağabəy, XIX əsr dünya ədəbiyyatı tarixi, Bakı-2013

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Novalis by Kristin Gjesdal (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
* Novalis: Hymns to The Night – a translation of the work by George MacDonald
* A detailed review article on Novalis's importance to German culture, philosophy and science by Jeremy Adler – from The Times Literary Supplement, April 16, 2008.
* Es Färbte Sich die Wiese Grün (in English translation) by Leon W. Malinofsky
Abbaslı (Şəmkir)

**Abbaslı** – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Abbaslı/Abaslı Şəmkir rayonunun Seyfəli inzibati ərazi vahidində kənd. Şəmkir çayının sahilində, dağ ətəyindədir. Oykonim abbaslı/abaslı etnonimi ilə bağlıdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kəndin əsası XIX əsrdə İrəvan quberniyasından gəlmiş eyniadlı nəslə məxsus ailələr tərəfindən qoyulmuşdur. 1917-ci ildə Yardımlı rayonunun Şiləvəngə inzibati-ərazi vahidində Abaslı kənd adı qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 2970 nəfərdir (2015). Əhalinin əsasə məşğuliyyəti heyvandarlıq və əkinçilikdir.

## İstinadlar
Yeni Həyat

## Kəndlər
*Yeni Həyat (Şəmkir) — Azərbaycanın Şəmkir rayonunda kənd.
*Yeni Həyat (Qusar) — Azərbaycanın Qusar rayonunda kənd.
*Yeni Həyat (Xaçmaz) — Azərbaycanın Xaçmaz rayonunda kənd.

## Digər
*Yeni Həyat — Azərbaycan SSR–in Bərdə rayonunda (Yeni Daşkənd) mövcud olmuş kolxoz.
*Yeni Həyat (qəzet) —
*Yeni Həyat bələdiyyəsi (Xaçmaz)

## Həmçinin bax
* Həyat (dəqiqləşdirmə)
1973 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1973 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 18-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Viki Leandrosun ifa etdiyi "Après toi" mahnısı ilə 1972 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1973-cü ildə Lüksemburq müsabiqəyə üçüncü dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Avroviziya 1973 ölkənin paytaxtı Lüksemburq şəhərində "Grand Théâtre" arenasında keçirilmişdir. Müsabiqə 1973-cü ilin 7 aprel tarixində baş tutmuşdur.

1973-cü ildə İsrail Avroviziyaya ilk dəfə qoşuldu. Avstriya və Malta isə müsabiqədə iştirakdan imtina etdi. Ümumilikdə 17 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə ev sahibi olan Lüksemburqun təmsilçisi Ann-Mari David ifa etdiyi "Tu te reconnaîtras" mahnısı ilə İspaniya təmsilçisindən cəmi dörd xalla irəli keçərək, Avroviziya 1973-ün qalibi seçilmişdir. Bu Lüksemburqun Avroviziyada dördüncü qalibiyyəti idi.

## Terror təhlükəsi

Almaniyanın Münhen şəhərində keçirilən 1972 Yay Olimpiya Oyunlarında Fələstin terrorist qruplaşması olan "Qara Sentyabr" tərəfindən 17 nəfərin həlak olması ilə nəticələnən və əsas hədəfin İsrailin Olimpiya komandası olduğu terrorist hücumlarının ardınca Avropa ölkələrində terror qorxusu səngimək bilmirdi. İsrailin də 1973-cü ildə Avroviziyaya qoşulması ilə birlikdə Avropa Yayımlar Birliyinin xüsusi tapşırığı ilə müsabiqədə ciddi təhlükəsizlik önləmləri alınmışdı.

## Final

## Səsvermə cədvəli

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1974 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1974 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 19-cu Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Ann-Mari Davidin ifa etdiyi "Tu te reconnaîtras" mahnısı ilə 1973 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1974-cü ildə müsabiqəyə dördüncü dəfə ev sahibliyi etmək hüququ əldə edən Lüksemburqun dövlət kanalı ölkənin iki il ard-arda müsabiqəyə ev sahibliyi etməyə maliyyə cəhətdən hazır olmadığını açıqlamışdır. Beləliklə Lüksemburqun Avroviziya 1974-ə ev sahibliyi etməkdən imtina etməsi ilə birlikdə müsabiqəyə ev sahibliyini Böyük Britaniya beşinci dəfə öz üzərinə götürmüşdür. Müsabiqə İngiltərənin Brayton kurortunda Brayton Dome arenasında keçirilmişdir. Müsabiqə 1974-cü ilin 6 aprel tarixində baş tutmuşdur.

1974-cü ildə Yunanıstan Avroviziyaya ilk dəfə qoşuldu. Fransa prezidenti Jorj Pompidunun Avroviziya 1974 ərəfəsində dünyasını dəyişməsi səbəbindən ölkənin dövlət kanalı Braytonda keçirilən müsabiqədə iştirak etməmək qərarına gəldi. Fransanı müsabiqədə Dani "La vie à vingt-cinq ans" mahnısı ilə təmsil etməli idi.  Ümumilikdə 17 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə İsveç təmsilçiləri qalib gəlmişdir. İsveçə bu müsabiqədə məşhur ABBA qrupunun ifa etdiyi "Waterloo" adlı mahnı qalibiyyət gətirmişdir. Bu İsveçin Avroviziyada ilk qalibiyyəti idi.

## Final
İtaliya təmsilçisi Cilyola Çinkvetti "Non ho l'età" adlı mahnı ilə 1964 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İtaliyaya qələbə qazandırmışdır.

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1975 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1975 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 20-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Dünyaca məşhur ABBA qrupunun ifa etdiyi "Waterloo" mahnısı ilə 1974 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1975-ci ildə İsveç müsabiqəyə ilk dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə ölkənin paytaxtı Stokholm şəhərində Stockholmsmässan arenasında keçirilmişdir. Müsabiqə 1975-ci ilin 22 mart tarixində baş tutmuşdur.

1975-ci ildə Türkiyə Avroviziyaya ilk dəfə qoşuldu. Yunanıstan isə Türkiyənin müsabiqədəki iştirakına etiraz olaraq Avroviziya 1975-də imtina etmiş və bunu türk ordusunun 1974-cü ildə Kipr adasına hərbi müdaxiləsi ilə əsaslandırmışdır. Eyni zamanda Fransa bir illik, Malta isə iki illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdür. Ümumilikdə 19 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Niderland təmsilçiləri olan Teach-In qrupu ifa etdikləri "Ding-a-Dong" adlı mahnı qalib gəlmişlər. Bu Niderlandın Avroviziyada dördüncü qalibiyyəti idi.

## Final

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Türkiyə 1975 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

Türkiyəni "1975 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi"ndə Semiha Yankı "Seninle bir dakika" (*[[Azərbaycan dili]]ndə:Səninlə bir dəqiqə*) mahnısı ilə təmsil etmişdir. Bu müsabiqə Türkiyə üçün çox uğursuz olmuşdur. Türkiyə bu müsabiqədə cəmi 3 xal toplamışdır ki, bu da sonuncu yer deməkdir. Türkiyəyə yeganə 3 xalı Monako vermişdir.

## Həmçinin bax
* 1975 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eurovision Song Contest
Aysel Teymurzadə

**Aysel Teymurzadə** () — Azərbaycan müğənnisi. Azərbaycanı 2009-cu ildə Moskva şəhərində keçirilən 54-cü Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edərək 207 xalla 3-cü yeri tutmuşdur.

## Həyatı
Aysel Teymurzadə 25 aprel 1989-cu ildə Azərbaycanın Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 9 yaşında incəsənət məktəbinə daxil olmuş, 12 yaşında məktəbin həndbol komandasına üzv qəbul olmuşdur. İdmanla ciddi məşğul olan Aysel eyni zamanda xarici dilləri öyrənməyə başlamışdır. Aysel Teymurzadə alman, ingilis, ispan, rus və türk dillərində danışa bilir. 14 yaşında xoreoqrafiya ilə məşğul olmağa başlamışdır. 2001–2005-ci illərdə Aysel fortepiano dərsləri almışdır. 2004-cü ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Texas ştatında "High School"a daxil olmuşdur. 2004–2005-ci illərdə Aysel burada təhsil almışdır. Bu müddət ərzində Amerika Birləşmiş Ştatlarında gənclərin musiqi müsabiqəsində iştirak etmişdir və qızıl medal qazanmışdır. 2006-cı ildə vətənə qayıtmışdır və Bakıda "İntellekt" Liseyini bitirmişdir.

Aysel Teymurzadə vətənə qayıtdıqdan sonra "Yeni Ulduz 4" layihəsində iştirak etmişdir və geniş tamaşaçı kütləsinə tanınmışdır.

2012-ci ildə ailə həyatı qurduqdan sonra müğənni fəaliyyətini bitirmişdir. 2025-ci ilin iyulunda DreamFest çərçivəsində səhnəyə çıxıb.

O, 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv olmuşdur.

## Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

Aysel Teymurzadə 2009-cu ildə 54-cü Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil etmək üçün bu ölkənin Milli Seçimlərinə qatılmışdır. İctimai Televiziyasının daxili seçimlərinin nəticəsində Aysel Teymurzadənin Araş ilə Azərbaycanı Moskvada keçirilən 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etməsi qərara alınmışdır. Aysel və Araş "Always" mahnısı ilə Azərbaycanı təmsil etmişdir.

Aysel Teymurzadə və Araş Rusiyanın paytaxı Moskva şəhərində keçirilən 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 2-ci yarım-finalda iştirak etmişdir. Aysel və Araş 180 xalla 19 ölkə arasında 2-ci yeri tutmuşdur və finala adlamışdır. 16 may tarixində isə keçirilən finalda Aysel və Araş 42 ölkədən 207 xal almışdır və 54-cü Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 3-cü yeri tutmuşdur. Müsabiqə zamanı Rusiya Federasiyasının Baş naziri Vladimir Putin Aysel Teymurzadə və Araş ilə görüşmüşdür.

## Ailəsi
Aysel Teymurzadənin atası Məhəmməd Teymurzadə ixtisasca jurnalistdir. Atası uzun illər Azərbaycan Dillər Universitetində fəlsəfə kafedrasının müdiri olmuşdur. Anası Svetlana Teymurzadə isə elmlər doktoru və Bakı Slavyan Universitetinin müəlliməsidir.

Aysel Teymurzadə pianoçu Murad Adıgözəlzadə ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onların bu evlilikdən 3 övladı var.

## Mahnıları

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Curteleku-Şimleuluy

thumb|200px 
thumb|200px 
thumb|200px 
thumb|200px 
thumb|200px 
thumb|200px 
thumb|200px 
**Giurtelecu Şimleului** () — Rumıniya ().

## Əhalisi

## Xarici keçidlər
* http://www.donau-archaeologie.de/doku.php/kataloge/grabkatalog/g/giurtelec
* http://www.mek.oszk.hu/04700/04750/html/293.html
* http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szilagy  
* http://ro.wikisource.org/wiki/Legea_nr._2/1968,_republicat%C4%83_%C3%AEn_1981/Anexa_1_-_Jude%C5%A3ul_S%C4%83laj
* http://harta.infoturism.ro/romania/Salaj/harta_Salaj.php  
* http://www.photomagazine.ro/galeriefoto/pic_detail.php?image=7228&categ=9 
* http://www.cimec.ro/scripts/Monumente/Culte/detaliu.asp?k=31123-1 
* http://www.cjsj.ro/localitati/giurtelecusimleului.html  
* http://www.simleusilvaniei.ro/prezentare_personalitati_15.php 
* http://www.hiszi-map.hu/catalog/displayimage.php?pid=2337&fullsize=1
* http://www.revistatransilvania.ro/arhiva/2008/pdf/numarul2/art06.pdf  
* http://www.magazinsalajean.ro/index.php?cmd=article&artid=1925 
* http://www.arhivelenationale.ro/images/custom/image/Pdf-uri/DJAN-uri/DJAN_Salaj_fonduri_si_colectii_date_in_cercetare.pdf
1976 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1976 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 21-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Teach-In qrupunun ifa etdiyi "Ding-a-Dong" mahnısı ilə 1975 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1976-cı ildə Niderland müsabiqəyə üçüncü dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə ölkənin üçüncü ən böyük şəhəri olan Haaqada Nederlands Congresgebouw arenasında keçirilmişdir. Müsabiqə 1957 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibi Kori Brokkenin aparıcılığı ilə 1976-cı ilin 3 aprel tarixində baş tutmuşdur.

1976-cı ildə Avstriya üç illik, Yunanıstan isə bir illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdür. Yunanıstanın müsabiqəyə qayıtması ilə Türkiyə Avroviziya 1976-da iştirakdan imtina etmişdir. Eyni zamanda İsveç və Malta adası maliyyə problemlərini səbəb göstərərək, müsabiqədən iştirakdan imtina etmişdirlər. Malta 1991-ci ilədək Avroviziyaya qayıtmadı. Ümumilikdə 18 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Böyük Britaniya təmsilçiləri olan Brotherhood of Man qrupu ifa etdikləri "Save Your Kisses for Me" adlı mahnı qalib gəlmişdirlər. Bu Böyük Britaniyanın Avroviziyada üçüncü qalibiyyəti idi.

## Final
Yunanıstan təmsilçisinin ifa etdiyi mahnı Türk ordusunun Kipr adasına hərbi müdaxiləsi haqqında idi.

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1977 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1977 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 22-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Brotherhood of Man qrupunun ifa etdiyi "Save Your Kisses for Me" mahnısı ilə 1976 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1977-ci ildə Böyük Britaniya müsabiqəyə altıncı dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə ölkənin paytaxtı London şəhərində Wembley Conference Center arenasında keçirilmişdir. Müsabiqə 1977-ci ilin 7 may tarixində baş tutmuşdur.

1977-ci ildə bir illik fasilədən sonra İsveç müsabiqəyə geri dönmüşdür. Yuqoslaviya isə maliyyə problemlərini səbəb göstərərək, müsabiqədən iştirakdan imtina etmişdir. Ümumilikdə 18 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Fransa təmsilçisi Mari Miriam ifa etdiyi "L'oiseau et l'enfant" adlı mahnı qalib gəlmişdir. Bu Fransanın Avroviziyada 22 ildə beşinci qalibiyyəti idi.

## Final

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Azərbaycan 2008 Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində

Azərbaycanı 2008 Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində Azərbaycanı Eldar Cəfərov və Anna Sajina təmsil etdi. Sentyabrın 6-da keçirilmiş müsabiqədə Azərbaycan 5-ci yeri tutdu. 

## Azərbaycan xal verən ölkələr

## Azərbaycanın xal verdiyi ölkələr

## Çıxış

**Musiqi:** Cütlük Sara Braytman və Stiv Harlinin ifa edəcəkləri "Opera Fantomu" adlı məşhur myuzikldan bir musiqi parçası altında rəqs edib. Musiqi Azərbaycanın milli aləti olan tarla sintez olunub.

**Rəqs:** Qaydaya əsasən cütlüklər ancaq bir rəqs nümayiş etdirə bilərlər. Rəqsdə Pasodabl (Latın Amerikası rəqsi), "Odlar yurdu" (Milli rəqs), Rumba (Latın Amerikası rəqsi) və "Tanqo"nun (Bal rəqsi) elementləri də öz əksini tapıb.

**Geyim:** Cütlüyün geyimləri də milli üslübda olacaq. Eldar qızılı rənglə işlənmiş velvet geyimdə, Anna isə ağ rəngli paltarda səhnəyə çıxıb.

## Həmçinin  bax

* Azərbaycan Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində
* Avroviziya Rəqs Müsabiqəsi

## Xarici keçidlər

* EurovisionDance.tv
* İctimai TV
Azərbaycan Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində

Azərbaycan Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində 2008-ci ildən etibarən iştirak edir. İndiyə qədər bir dəfə iştirak edib və həmin müsabiqədə 5-ci yer tutub. 2010-cu ildə isə müsabiqəyə ev sahibliyi edəcək.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixi

Azərbaycana ən çox xal verən ölkələr:

Azərbaycanın ən çox xal verdiyi ölkələr:

## Həmçinin  bax

* Avroviziya Rəqs Müsabiqəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Eurovisiondance.tv
* İctimai TV