open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ağasəlim Bağırov

**Ağasəlim Yaqub oğlu Bağırov** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycanın ticarət naziri (1989–1992), Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı (1992), iqtisad elmləri namizədi.

## Həyatı
Ağasəlim Yaqub oğlu Bağırov 1940-cı ildə anadan olmuşdur. İxtisasca əmtəəşünasdır.

Əmək fəaliyyətinə "Qızıl Şərq" mətbəəsində başlamış, Azərbaycan SSR Ət və Süd Sənayesi Nazirliyində iqtisadçı-mühəndis vəzifəsində işləmişdir. Sonra 13 il ərzində ərzində Azərbaycan SSR Ticarət Nazirliyi sistemində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, "Azərittifaq"ın universal topdansatış bazasının direktoru, Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsinin şöbə müdiri olmuşdur.

Ağasəlim Bağırov 1985-ci ildə Azərbaycan İstehlak Kooperasiyasının XVI qurultayında "Azərittifaq"ın idarə heyəti sədrinin müavini seçilmişdir. 1988-ci ildən Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsinin ticarət və ictimai iaşə şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmiş, 1989-cu ilin aprel ayında Azərbaycan SSR ticarət naziri təyin edilmişdir. O, bu vəzifədə 1992-ci ilin aprel ayınadək işləmiş, həmin ilin aprel–iyul aylarında Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR hökuməti (1985–1991)
* I Azərbaycan hökuməti
Fərid Məhəmmədşin

**Fərid Xeyrulla oğlu Məhəmmədşin** (; d. 22 may 1947) — rus dövlət və siyasi xadimi. Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasının sədri (27 may 1998-ci ildən). Siyasət elmləri doktoru (2001).
## Həyatı
Fərid Xeyrulla oğlu Məhəmmədşin 22 may 1947-ci ildə Tatarıstanın Əlmət şəhərində anadan olub.

Əmək fəaliyyətinə 1963-cü ildə Əlmətdə benzin istehsal edən zavodda  trestində avtonəqliyyat bürosunun sürücüsü kimi başlayıb.

1966—1968-ci illərdə Sovet ordusunda xidmət edib.

1968—1970 illərdə — "Almetyevneft" neft mədənləri idarəsində çilingər işləyib.

1972-ci ildə — Əlmət qaz sənayesi texnikumunu bitirib.
### Tatarıstan MSSR-də partiya fəaliyyəti
1970—1978 illərdə — komsomol və partiya işlərində çalışıb.

1979-cu ildə Ufa Dövlət Neft Texniki Universitetini bitirib.

1985—1987 illərdə — Almatyev Sov.İKP şəhər komitəsinin (qorkom) ikinci katibi işləyib.

1986-cı ildə - Saratov ali partiya məktəbini bitirib.

1989—1990 illərdə — Tatarıstan MSSR-in ticarət naziri olub.

1990-cı ildə Almatyev Sov.İKP şəhər komitəsinin birinci katibi işləyib.
### Tatarıstan hökumətində
1990—1991 illərdə — Tatarıstan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini işləyib.

1995—1998 illərdə — Tatarıstan Respublikasının baş naziri olub.

1998-ci ildən — Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasının sədridir.

1999-cu ildən — Tatarıstan Respublikası Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavinidir.
## Mükafatları
* 2017 - III dərəcəli "Vətənə xidmət üçün" ordeni 
* 2012 - IV dərəcəli "Vətənə xidmət üçün" ordeni 
* 2005 - "Şərəf" ordeni 
* 1997 - Dostluq ordeni
## Ailəsi
Evlidir. Yetkin oğlu və qızı var. Dörd nəvəsi var. Qızı Liliya həkim işləyir, oğlu Dəmir Kazan şəhərindəki "Tatneft" şirkətinin baş direktor müavinidir.

## Xarici keçidlər
* Биография на сайте Государственного совета Татарстана 
* Биография на сайте info.tatcenter.ru 
* Биография на сайте tatar.ru 

## İstinadlar
Federovka (Ufa)

**Fedorovka** () — Rusiyanın subyektlərindən biri olan Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı Ufa şəhərində yerləşən bir kənd. Kənd, Kalininski rayonunun altındakı Fedorov kənd şurasına aiddir.

## Tarixi
1992-ci ilə qədər Ufa rayonunun tərkibində olan kənd, həmən ildən bəri Ufa şəhərinin Kalininski rayonunun Fedorov kənd şurasının bir hissəsi olmuşdur.

## Əhali

### Milli tərkib
2002-ci ildə kəndin 75%-i rus idi.

## İnfrastruktur
2007-ci ildən etibarən Kalininski rayonunda 2650 hektar torpaq sahəsində Elkibayevo-Fedorovka-Samokvalovka yaşayış məntəqəsini qurmaq planlaşdırılır. Ufimtsevə yeni mikrorayonda küçələrin adlarını vermək təklif olunur.

## Nəqliyyat
Kənddə 130 nömrəli avtobus marşrutu, 300 nömrəli, 299 nömrəli və 131 nömrəli taksi marşrutları fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Fil Cons

* Fil Cons (futbolçu) — 
* Fil Cons (siyasətçi) — 
* Fil Cons (həndbolçu) — 

## Həmçinin bax
* Fil (ad) 
* Cons
Kinoa

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Kinoa günəbaxan toxumu kimi becərilən bitkidir. Taxıllara oxşar olsa da, qırtıckimilərdən deyil, ispanaq və çuğundur kimi bitkilərə daha yaxındır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Abadzexlər

**Abadzexlər** — adıgeylərin etnoqrafik qrupu. Keçmişdə ən iri adige tayfalarından biri olmuşdur. Adıgey Respublikasının Şovgen aulunda yaşayırlar. Adıgey dilinin abadzex dialektində danışırlar. Dindarları müsəlmandır. Əsas məşğuliyyətləri əkinçilik, heyvandarlıq və bağçılıqdır.

## İstinadlar
Are

**Are** və ya **Aare** (, ) — İsveçrədə çay. Reyn çayının sol qolu. Uzunluğu 295&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi təqribən 17,8 mun kv. kilometrdir. Bern Alp dağlarındakı Aare buzlaqlarından başlanır. Tun gölünədək gəmiçiliyə yararlıdır. Aşağı axınında orta illik su sərfi saniyədə 560 kub metrdir. Aare çayı boyunca çoxlu Su Elektrik Stansiyaları var. Bern və Aarau şəhərləri Aare çayının sahilində yerləşir.

## İstinadlar
Aa-lava

**Aa-lava** — kələ-kötür səthə malik bazalt lavası. Bir-birinə bitişmiş ayrı-ayrı posa parçalarından və daha iri (1 metrədək) künclü sıx hava qırıntılarından ibarətdir. Aa-lava Havay adaları, həmçinin İslandiya və başqa vulkanik vilayətlər səciyyəvidir.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I cild, Bakı,2009, səh.5
Aarra

**Aarra** — qədim ərəb mifologiyasında bitki və məhsuldarlıq tanrısı. Suriyadakı Bosra şəhərinin hamisi. Aarranın Günəş və İşıq ilahisi xüsusiyyətlərinə malik olması ehtimal edilir. Bosra Nəbatilər dövlətinin tərkibinə qatıldıqdan sonra Aarra Duşara ilə, ellinizm dövründə isə Dionislə eyniləşdirilmişdir. Başqa bir fərziyyəyə görə, Aarra Duşaranın qadağan olunmuş əzəli adıdır.  

## İstinadlar
Zemfira Quliyeva

* Zemfira Quliyeva (pediatr) — dosent.
* Zemfira Quliyeva (aktrisa) — Azərbaycanlı teatr və kino aktrisası.

## Həmçinin bax
* Zemfira
* Quliyeva
Kalinin rayonu (Ufa)

**Kalinin rayonu** (, ) — Rusiyanın subyektlərindən biri olan Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı Ufa şəhərinin yeddi şəhər rayonundan biri. Kalinin rayonu Ufa şəhərinin şimal-şərqində yerləşir.

## Coğrafiya
Rayonun ərazisi 201 kvadrat kilometrdir.

## Tarixi
XVI əsrin axırlarında hal-hazırda rayonun yerləşdiyi ərazidə, *Çernikovo* () adlı bir kənd yaranmışdır. Bu kəndin adı, əmlak sahibi olan, Nijni Novqorodlu vitze-qubernator Mixail Naqoyun oğlu, İvan Çernikov-Onuçinin adından götürülmüşdür. 23 dekabr 1931 tarixində, Başqırd MSSR-in əmri ilə Çernikov kəndi rəsmiləşdirilmişdir. 1936-cı ildə kənd, Ufa şəhər dairəsinə Stalin rayonu () adı altında köçürülmüşdür. 1944-ci il dekabr ayının 15-də, RSFSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Stalin rayonu Ufa şəhərindən ayrılmışdır. 1952-ci ildə, şəhər Kalinin rayonu adı altında, Ufa şəhərinin rayonu halına gəlmişdir.
## Əhali

## İqtisadiyyat və sənaye
Rayonda 27 böyük və orta həcmli sənaye müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Rayonda, Rusiyanın ən böyük müəssisələrindən biri olan "Ufa Motorlu Tikinti İstehsalat Birliyi" (UMTİB) ASC, təyyarə və avtomobil mühərrikləri istehsal edir. UMTİB müəssisəsinin yaxınlığında Ufa şəhər dairəsinin demək olar ki, yarısına istilik təmin edən Ufimskaya CHPP-2 mövcuddur. Rayonda həmçinin, "Başqırdenerqo" ASC, "2 nömrəli Ufa Dəmir-beton Zavodu" ASC, "Steklonit" ASC, "Ufa Ət-qablaşdırma Zavodu" ASC, Vimm-Bill-Denn ASC-nin filialı, "Ufa Çörəyi" ASC və s. müəssisələr fəaliyyət göstərir.

## Təhsil
Rayonda 71 bələdiyyə təhsil müəssisəsi var, onlardan 36-ı məktəbəqədər təhsil müəssisəsi, 26-ı ümumi təhsil müəssisəsi, 9-u isə əlavə təhsil müəssisəsidir. Bütün növ təhsil müəssisələrində 26,697 uşaq təhsil alır, 2030 müəllim isə işləyir.
## Səhiyyə xidməti
Kalininki rayonunda 12 müalicə və profilaktika müəssisəsi fəaliyyət göstərir.

Kalinin rayonunda dializ mərkəzi, poliklinika, cərrahiyyə kompleksi və 13 saylı şəhər klinika xəstəxanasının yanında yerləşən bələdiyyələr arası onkologiya mərkəzi uğurla fəaliyyət göstərir. Yenidənqurma işlərindən sonra 2014-ci ilin sentyabr ayında Voloqdada 4 saylı uşaq poliklinikasının filialı açılmışdır. Filial artıq 7,000-dən çox uşağa xidmət edir.
## İdman
Rayonda uşaqlar və gənclər üçün 6 idman məktəbi, N. Qastello stadionu, Yulayevetsin qapalı buz meydançası, süni çəmənli 3 çoxfunksiyalı idman meydançası, 28 futbol məktəbi, 8 buzüstü hokkey meydançası, 25 basketbol və 23 voleybol kortu var.
## Mədəniyyət
Rayonda "*Pobeda*" kinoteatrı, "*Pervomayski*" mədəniyyət və istirahət parkı, 2 musiqi məktəbi, 9 kitabxana, 18 məktəb muzeyi, MBU "*Fedorovski Mədəniyyət Evi*" və "*Motorostroiteley*" Mədəniyyət Sarayı yerləşir.
## Din
Kalinin rayonunda, Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Şakşe), Boqorodsko-Ufa kilsəsi, Müqəddəs Bahar şapeli, Mədinə məscidi (İnors) yerləşir.
## Həmçinin bax
* Ufa
* Ufa şəhər dairəsi
* Federovka rayonu (Ufa)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ufa portalının "ərazi" səhifəsi
Nabat Abdullayeva

**Nabat Abdullayeva** (tam adı: **Nabat Cumay qızı Abdullayeva**; ) — Azərbaycan dilçisi, filologiya elmləri doktoru (1980), professor (1982).

1950-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir. 1954-cü ildən həmin institutda pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir.

Azərbaycan dilinin morfologiyası və sintaksisi sahəsində tədqiqatları var. Ali məktəb tələbələri üçün bir sıra dərs vəsaitlərinin müəllifidir.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I cild, Bakı, 2009, səh.39

## İstinadlar
Rafiq Feyzullayev

** Rafiq Babaş oğlu Feyzullayev** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycanın xalq təhsili naziri (1989–1992), Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin müavini (1992-ci ildən).

## Həyatı
Feyzullayev Rafiq Babaş oğlu 1943-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir (1965).

1965–1983‑cü illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda kiçik elmi işçi, elmi katib, elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifələrində çalışıb.

Xarkov Radiotexnika İnstitutunun aspiranturasında təhsil almışdır (1967–1970).

1971‑ci ildə Saratov Dövlət Universitetində cəbr və topologiya ixtisası üzrə namizədlik, 1985‑ci ildə Belorusiya Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat İnstitutunda doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edib. 1990‑cı ildə professor və 14 dekabr 1990‑ci ildə "Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi" fəxri adına layiq görülüb.

1976–1983‑cü illərdə SSRİ Ali Attestasiya Komissiyasında Azərbaycanın səlahiyyətli nümayəndəsi olub. 1980–1983‑cü illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Xalq Nəzarəti Komissiyasının sədri kimi fəaliyyət göstərib.

Rafiq Feyzullayev 1988‑ci ildə Azərbaycan KP Bakı Şəhər Komitəsinin üzvü, Bakı Şəhər Sovetinin deputatı seçilib. SSRİ KP‑nın XXVIII qurultayında Mərkəzi Nəzarət Komissiyasının üzvü seçilib.

Azərbaycan SSR ali və orta ixtisas təhsili nazirinin müavini (1983–1988), xalq təhsili nazirinin müavini (1988–1989) və təhsil naziri (1989–1992), Respublika müdafiə nazirinin hərbi tədris müəssisələri və xarici ölkələrdə təhsil alanlar üzrə müavini (15 sentyabr 1992-ci ildən 25 fevral 1993-cü ilədək), Elm və Texnika Komitəsinin sədr müavini (1992–1996) vəzifələrində işləmişdir.

1993–2001‑ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası prezidentinin müavini vəzifəsini icra edib.

Dələduzluq və dövlət vəsaitini israfetmə ittihamı ilə 2001-ci ildə 12 il müddətinə azadlıqdan məhrum edib. 2001-ci il iyunun 17-də Şüvəlan qasəbəsində yerləşən 3 saylı təcridxanada vəfat edib.

Rafiq Feyzullayev 70‑dən artıq elmi əsərin və tədris vəsaitinin müəllifi idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Müzamil Abdullayev

**Müzamil İmran oğlu Abdullayev** () — Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı naziri.

## Həyatı
Muzamil Abdullayev 1941-ci ildə AzSSR-in Daşkəsən rayonunun Qazaxyolçular kəndində anadan olub.

1961−1966-cı illərdə mədən və filiz kombinatında laborant işləmişdir.

1961–1966 illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Krasnodar Politexnik İnstitutunda bir şərabçı-texnoloq kimi əlavə təhsil almışdır.

1967–1969-cu illərdə Kişinyov Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun aspiranturasında oxumuş, dissertasiyasını müdafiə etmiş və kənd təsərrüfatı elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

1970–1975-ci illərdə Kirovabaddakı Nizami şərab zavodunun baş mühəndisi idi. 1972–1973-cü illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin təlimatçısı vəzifəsində çalışıb.

1975–1988-ci illərdə Xanlar aqrar-sənaye şərab istehsalı zavodunun baş direktoru olmuşdur.

1988–1991-ci illərdə AzSSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini və AzSSR Dövlət Aqrosənaye Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.

1993-cü ilin iyulundan 1994-cü ilin oktyabrınadək kənd təsərrüfatı naziri vəzifəsində çalışıb.

Abdullaev Müzamil İmran oğlu kənd təsərrüfatı elmləri doktorudur, Ümumittifaq Elmi Tədqiqat Üzümçülük və Şərabçılıq İnstitutunda "Magarach" da müdafiə edərək elmlər doktoru adı almışdır. "Azərbaycanın Respublikasının əməkdar aqronomu" adına sahibdir. Azərbaycanın Göy-Göl rayonunda yerləşən Göy-Göl şərab 2 fabrikinin təsisçidisidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR hökuməti (1985–1991)
Reyx Təhlükəsizliyinin Baş İdarəsi

**Reyx Təhlükəsizliyinin Baş İdarəsi** (almanca: Reichssicherheitshauptamt və ya **RSHA**) — SS təşkilatının da rəhbəri olmuş Henrix Himmler tərəfindən idarə olunan orqan. Təşkilatın əsas vəzifəsi ölkənin daxilində və xaricində yerləşən "Reyxin bütün düşmənləri" ilə mübarizə aparmaqdan ibarət olmuşdur. Tərkibində Gestapo (Gizli polis), Kripo (Cinayət polisi), Polis təşkilatı kimi böyük polis təşkilatlarını birləşdirir və onların işlərinə nəzarət edirdi. Yəhudilərə qarşı Holokost soyqırımının törədilməsində yaxından iştirak etmiş təşkilatdır.

RSHA və ya Reichssicherheitshauptamt (Reyx Təhlükəsizlik Baş İdarəsi) Nasist Almaniyasının ölkə daxilində və xaricindəki polis və təhlükəsizlik işləri idarəsi idi. Buraya Gestapo, Kripo (Cinayət Polis), Təhlükəsizlik Xidməti və ya SD kimi böyük polis təşkilatları da daxildir və onların işlərinə nəzarət edirdi. Bu idarədə Nasist həbs düşərgələrinin planlaşdırma, layihə və idarəetmə işləri aparılırdı.

İki əsas təşkilatdan ibarətdir. Bunlar Gestapo və *[[Sicherheitspolizei]]*dir ki, ona da Ordnungspolizei və Sicherheitsdienst (SD) daxildir. RSHA-nın ilk prezidenti SS-Obergruppenführeri Reinhard Heydrich idi. Heydrich 1942-ci ildə bir sui-qəsddən sonra öldü və onun yerinə SS-Obergruppenführeri Ernst Kaltenbrunner gəldi.

## Təşkilat
Britaniyalı müəllif Gerald Reitlingerin məlumatına görə, RSHA yüksək bürokratiya ilə idarə olunurdu və ən azı yüzə yaxın alt-bölmələrdən ibarət idi.

Təşkilat sadələşdirilmiş formada aşağıdakı yeddi hissəyə bölünmüşdü:
* **Amt I**: "İdarəetmə və Hüquq" bölməsi. SS-''Gruppenführer'' Verner Best tərəfindən idarə olunurdu. 1944-cü ilin aprelində Erix Ehrlinger bu vəzifədə rəhbər təyin olunmuşdur.
* **Amt II**: "İdeoloji istintaq" bölməsi. SS-''Brigadeführer'' Franz Ziks bu bölməyə rəhbərlik edirdi.
* **Amt III**: "Alman həyatının sahələri" bölməsi.. SS-*Gruppenführer* Otto Ohlendorf tərəfindən idarə olunurdu. O, həmçinin Almaniyanın daxilində informasiya toplamaq vəzifəsi daşıyırdı.
* **Amt IV**: "Rəqibin üstələnməsi" bölməsi. SS-*Gruppenführer* Henrix Müller bu bölməyə rəhbərlik edirdi. Holokostun əsas icraçılarından biri olan Adolf Eyxman Amt IV-ün alt bölməsi olan *Referat IV B4*-ə rəhbərlik edirdi.
* **Amt V**: "Cinayətlərin qarşısının alınması" və ya digər adı ilə *Kriminalpolizei (Kripo)* bölməsi. SS-*Gruppenführer* Artur Nebe tərəfindən idarə olunurdu. Bu bölmə siyasi olmayan cinayətlərlə əlaqədar fəaliyyət göstərirdi.
* **Amt VI**: "Xarici Kəşfiyyat Xidməti" bölməsi. Bu bölməyə SS-*Brigadeführer* Haynz Yost başçılıq edirdi.
* **Amt VII**: "İdeoloji Tədqiqat və Dəyərləndirmə" bölməsi. Amt II bölməsinə də rəhbərlik edən SS-*Brigadeführer* Franz Ziks tərəfindən idarə olunurdu. Bu bölmə ideoloji məsələlərə cavabdeh idi.

## Həmçinin bax
* Ikinci Rahil
* Gestapo
* SS
* Henrix Himmler

## Xarici keçidlər

*Wiesenthal Centre – Reichssicherheitshauptamt
Zərri Abdullayeva

**Zərri Mütəllim qızı Abdullayeva** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).

## Həyatı
Z.Abdullayeva 1949-cu ildə üzümçülük sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir.

## İstinadlar
Nicat Quliyev

** Nicat Əmir oğlu Quliyev** — Azərbaycan Respublikası xarici iqtisadi əlaqələr nazirinin birinci müavini və nazir əvəzi.

## Həyatı
### Ailəsi
* Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədri Vasif Talıbovun xalası oğlu olduğu iddia edilmişdir.
* Xanımı yazıçı Əhməd Cavadın nəvəsidir.

## Siyasi fəaliyyəti
Nicat Quliyev 4 noyabr 1993-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası xarici iqtisadi əlaqələr nazirinin birinci müavini təyin edilmişdir. Həmin dövrdə nazir olmadığı üçün həm birinci müavin, həm də nazir əvəzi olaraq çalışmışdır. 4 avqust 1995-ci il tarixində vəzifəsindən azad olunmuşdur.

2004-cü ilədək Acarıstan Muxtar Respublikası başçısı Aslan Abaşidzenin müşaviri vəzifəsində çalışmışdır.

## Həbsi
2013-cü il avqustun 7-də Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (MTN) tərəfindən qurama iş üzrə həbs edilmişdir. Abşeron Rayon Məhkəməsinin hökmü ilə MTN işi üzrə sabiq nazir əvəzini 3 il müddətinə heç bir əsas olmadan, qanunsuz olaraq azadlıqdan məhrum olunub. O, MTN tərəfindən saxtalaşdırılmış iş üzrə odlu silah saxlamada ittiham edilib. **Avropa İnsan Hüquqları** **üzrə Avropa Məhkəməsi 17 fevral 2026-cı il tarixində Nicat Quliyevin şikayətini təmin edərək, onun, İnsan Hüquqları və Əsas Azadlıqların Müdafiəsi Haqqında Avropa Konvensiya ilə nəzərdə tutulan ədalətli məhkəmə araşdırması hüquqlarının pozulduğuna və bununla əlaqədar olaraq da təzminat ödənilməsinə dair qərar qəbul edib**. 

## İstinadlar
13. https://www.gununsesi.info/avropa-m%C9%99hk%C9%99m%C9%99si-eldar-mahmudovun-s%C9%99rl%C9%99diyi-sabiq-nazirin-sikay%C9%99tini-t%C9%99min-etdi/
Nabat

**Nabat**-Meyvə şirəsilə qənd qarışığından hazırlanan şəffaf kristalik şirni növü.

## Şəkillər

Fayl:Brauner Kandiszucker.jpg
Fayl:Kandiszucker_weiß.jpg
Fayl:Rock Candy.jpg
Fayl:RockCandyInHandYellow.jpg


## Mənbə
Dünyanın qədim şəhərləri

Qədim şəhər iddiası şəhər anlayışında fərqli baxışlara görə mübahisəli ola bilər.  Qədim şəhər dedikdə ilk növbədə daima məskunlaşma başa düşülür.
Abrazion düzənlik

**Abrazion düzənlik** — dalğaların və ləpədöyənin abrazion fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlmiş düzənlik. Sahillərin qalxması, çöküntü çatışmazlığı şəraitində və abraziya zamanı çoxlu miqdarda çöküntü əmələ gətirməyən ana suxurların əlverişli litoloji tərkibə (əhəngdaşı, mergel və s.) malik olduğu halda formalaşır. Eni, adətən, bir neçə kilometr, uzunluğu onlarla kilometr olur. Səthi xırda heykələbənzər relyef formaları ilə mürəkkəbləşir. Abrazion düzənliklər Şimal Buzlu okeanı sahillərində daha geniş inkişaf etmişdir.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I cild. Bakı,2009, səh.51
Kumertau şəhər dairəsi

**Kumertau şəhər dairəsi** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati ərazi vahidlərindən biri. Şəhər dairəsinin inzibati mərkəzi Mejqore şəhəridir.

## Coğrafiya
Kumertau  şəhər dairəsi Başqırdıstan Respublikasının şərqində yerləşir.

## Əhali

## Yaşayış məntəqələri
Şəhər dairəsinin və respublika əhəmiyyətli şəhərin tərkibinə 1 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## Yerli idarə etmə
Kumertau Şəhər Şurasının sədrləri
* Abramçuk Vladimir Pavloviç

Kumertau şəhərinin şəhər rəhbərliyinin rəhbərləri
* Viktor Vladimiroviç Pançenko

## İstinadlar
Əli Ağayev

**Əli Ağayev** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950). 1949-cu ildə tütünçülük sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir.

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Reyhan Ağayevanın qardaşıdır.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
Xədicə Ağayeva

**Xədicə Sadıq qızı Ağayeva** () — müəllim, maarifçi, Lenin ordeni laureatı

## Həyatı
Xədicə Ağayeva 1885-ci ildə Daşkənddə Ufa türklərindən olan çar ordusunun istefadakı polkovniki Sadıq Əbdürrəhmanovun ailəsində dünyaya gəlmişdir. O bacısı Zeynəblə birlikdə 1902-ci ildə Daşkənd gimnaziyasında təhsil almışdır. Onların ikisi də gimnaziyada əla oxumuş – Zeynəb oranı qızıl, Xədicə isə gümüş medalla bitirmişdir..

Daha sonra ali təhsil almaq məqsədilə bacıların ikisi də imperiyanın paytaxtı Peterburqa gedib. Zeynəb sənədlərini "Nəcib qızlar pansionu"nun tibb fakültəsinə, Xədicə isə o dönəmdə kübar xanımlar üçün ən nüfuzlu məktəb sayılan Nücəba Qızlar İnstitutuna verib. Xədicə müəllimlik, bacısı Zeynəb isə həkimlik üzrə təhsil almışdır.

Xədicə Ağayeva 1904-cü ildə Azərbaycan Cümhuriyyəti Məclisi-Məbusanı (Parlamenti) sədrinin birinci müavini Həsən bəy Ağayevlə ailə həyatı qurmuşdur. Çox keçmədən cütlüyün üç qızı olmuş: Xurşid 1905-ci, Gülrux 1908-ci, sonbeşik Nəzakət isə 1910-cu ildə dünyaya gəlmişdir.

## Fəaliyyəti
Xədicə xanım Ağayevanın həyatı və faliyyəti akademik akademik Rafael Hüseynov tərəfindən araşdırılmışdır. Akad. R.Hüseynov yazır:

*"Xədicəyə xaçpərəstliyi qəbul edərsə gimnaziyada müəllim yeri təklif edilmişdi. Lakin o, özünü, ailəsini, dini heysiyyətini təhqir olunmuş sayaraq qapını çırpıb çıxmışdı. Və Xədicə günlərin birində bacısından məktub alır ki, bəs Peterburq qəzetlərində elan var, Bakıda Tağıyevin qız məktəbinə müsəlman qızlarından müəllimlər tələb olunur. Xədicə dərhal Hacıya məktub yollayır və tezliklə müsbət cavabla birgə yolpulu da gəlir…".*

1901-cı ildə Tağıyevin qız məktəbi açılıb və Xədicə burada işə başlayıb.1902–1906-cı illər ərzində məktəbdə müəllim işləyən Xədicə xanım 1906-cı ildə həyat yoldaşı Həsən bəy Ağayevlə birlikdə Güney Azərbaycana köçərək 1907-ci ilə qədər burada yaşayıb. Daha sonra Bakıya 1909-cu ildə isə Bakıdan Həsən bəyin anadan olduğu Gəncə şəhərinə gələn Xədicə xanım, Gəncədə Əsgər ağa Adıgözəlov (Gorani) tərəfindən açılan qız məktəbinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

O, burada Gəncənin ictimai işlərində də fəallıq göstərib. Xədicə Salak 1915-ci ildə Gəncə Müqəddəs Nina Yerli Qadın Xeyriyyə Cəmiyyətinin qurucularından və idarə heyəti üzvlərindən biri olmuşdur.

4 sentyabr 1919-cu ildən o, Bakıdakı Azərbaycan birinci milli qadın gimnaziyasının (keçmiş "Müqəddəs Nina" qız məktəbinin) müfəttişi təyin edilib. Sonrakı illərdə Bakı Darülmüəllimatında (qadın müəllimlər texnikumunda) müəllim kimi çalışıb.

## Mükafatları
1946-cı ildə Sovet hökuməti tərəfindən– Bakıdakı 132 saylı məktəbdəki səmərəli işinə və Azərbaycan maarifinə 40 ildən artıq nümunəvi xidmətinə görə Xədicə xanım Ağayevaya Lenin ordeni mükafatı verilmişdir.

## Ölümü
Xədicə xanım Ağeyava 1958-ci ilin dekabr ayının 13-də Bakıda vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Lenin ordeni ilə təltif olunan azərbaycanlılar
*Həsən bəy Ağayev
*Xurşid Ağayeva

## İstinadlar
Robert Dadli

**Robert Uorren Dadli** (; d. 14 sentyabr 1955, Kuins, Nyu-York, ABŞ) — "BP" qrupunun baş icraçı direktoru.

## Həyatı
Robert Uorren Dadli 14 sentyabr 1955-ci ildə ABŞ-nin Nyu-York şəhərinin Kuins bölgəsində anadan olmuşdur.

## Mükafatları
Azərbaycan neft sənayesinin inkişafında xidmətlərinə görə 13 sentyabr 2017-ci ildə "Dostluq" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Ailəsi
Meri Dadli ilə evli olan Robertin 2 uşağı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Who Is BP's Robert Dudley?, *[[CNBC]]*, July 25, 2011
*Andrew Clark, New BP boss Bob Dudley 'doesn't need to fake his empathy for the Gulf coast', *"The Guardian"*, July 27, 2010
UEFA Çempionlar Kuboku finalı 1990

**UEFA Çempionlar Kuboku finalı 1990** — UEFA Çempionlar Kuboku 1989/1990 turnirinin final oyunu, bu final Çempionlar Kuboku yarışının sayca 35-ci finalı idi. Bu futbol oyunu 1990-cı il mayın 23-də Vyana şəhərinin "Praterştadium" stadionunda keçirilmişdir. Finalda İtaliyanın "Milan" klubu Portuqaliyanın "Benfika" komandası ilə qarşılaşmışdır. Oyun 1–0 "Milan"ın xeyrinə bitmişdir, yeganə qolun müəllifi Frank Raykard olmuşdur.

2017-ci ilə qədər "Milan" turniri dalbadal 2 dəfə qazanan son klub idi.

## Finala gedən yol

## Oyun

### Detallar

## Xarici keçidlər
* 1989–90 mövsümü UEFA.com saytında

## Həmçinin bax
* UEFA Çempionlar Kuboku 1989/1990
Fəxrəddin Qurbanov

**Fəxrəddin İsa oğlu Qurbanov** () — Azərbaycan diplomatı.

## Həyatı
Fəxrəddin Qurbanov Kanada, Xorvatiya, Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığında səfir kimi (eyni zamanda Danimarka, İslandiya və İrlandiya Respublikasında akkreditə olunmuş) çalışmışdır.

Avrasiya üzrə İlin Diplomatı seçilib, London şəhərinin Fəxri vətəndaşıdır.

## Əmək fəaliyyəti
Fəxrəddin Qurbanov Kanada, Xorvatiya, Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığında səfir kimi çalışıb.

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri işləyirdi.

3-cü dərəcəli Vətənə xidmətə görə ordeni və Əmək Fəaliyyətinə görə medal ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikasının elm və təhsil nazirinin müavini Firudin İsa oğlu Qurbanovun qardaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Səfir Fəxrəddin Qurbanov vəfat edib
* Vəfat edən Fəxrəddin Qurbanov görün hansı yüksəkvəzifəli məmurun qardaşı imiş — FOTO
Reyhan Ağayeva

**Reyhan Ağababa qızı Ağayeva** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948). 1947-ci ildə tütünçülük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir.

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Əli Ağayevin bacısıdır.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. I cild. Bakı, 2009, səh.173.

## Həmçinin bax
Ağbulaq (Oğuz)

**Ağbulaq** — Azərbaycan Respublikası Oğuz rayonu ərazisində mineral su bulağı. Rayon mərkəzindən 6–7 kilometr şimal-şərqdə, meşəlik ərazidədir. Suyu soyuq, hidrogen-sulfidlidir.

## İstinadlar
Ağbulaq (Qobustan)

**Ağbulaq** — Azərbaycan Respublikası Qobustan rayonu ərazisində mineral su bulağı. Ceyrankeçməz çayının dərəsində, Mərəzə qəsəbəsi yaxınlığındadır. Suyu soyuq, kükürdlüdür.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I cild, Bakı,2009, səh.175.
Ərəb ölkərində reklam

"Reklam araşdırmaları jurnalı"na əsasən ərəb dünyasında reklam üçün baş vasitə televiziyadır. Baxmayaraq ki, keçmişdə hökumətin televiziya izləməsinə qoyduğu məhdudiyyətlər səbəbindən reklam əsasən çap və digər mediada cəmləşmişdir. Jurnalda qeyd olunur ki, bir çox ərəb ölkələrində peyk televiziyasına yüksək tələb və geniş istifadə kommersiyanı aşağı qiymətlərlə təklif edir və bu da televiziyanı əsas marketing alətinə çevirir.

## İnkişafı
Dubai Press Clubun qeydinə görə Ərəb dünyasında onlayn jurnalist xəbərləri alanların sayının çap vasitəsinin alanların sayından getdikcə artması çap reklam bazarını azaltmış və onlayn reklam imkanlarını isə artırmışdır. Lakin, Dubai Press Club eyni zamanda qeyd edir ki, internet hələ Ərəb ölkələrinin hər yerində mümkün deyil.

## Qadınların reklamda çəkilməsi
"Business İnsider" əsasən qadınların ümumiyyətlə Ərəb dünyasındakı reklamlarda çəkilməməsi strereotipi yanlışdır. Lakin Qərb ölkələri ilə müqayisədə Ərəb ölkələrinin reklamlarında qadınlar daha az çəkilir. Bununla belə, qadının reklamda çəkilməsi konkret ərəb ölkəsindən və onun nə dərəcədə sosial konservativ olmasında asılıdır. Qeyd etdiyim kimi, sarışın saçlı qızlar Ərəb ölkələrində reklamlarda faktiki olaraq çəkilmir. Nəticədə xırda biznes sahibləri Ərəb dünyasında reklamdan istifaə etməmiş onun müxtəlif ərazilərində individual olaraq əvvəlcədən tədqiqat aparmalıdırlar.

## İslam Mədəniyyətindən istifadə
Ərəb dünyasında reklamların hamısının müsəlman stereotipləri ilə uyğunlaşmamasına baxmayaraq, onların içərisində uyğunlaşanlar da vardır. Reklamlarda tez-tez insanların ənənəvi geyimlərində olmaları və ya islam və ya yerli bayram ilə uyğunlaşmaları çəkilir. Məsələn, reklamlardan birində Ramazan ayında oruc tutmuş bir insanın əlində sendviç tutaraq, reklam olunan restoranın qidasını göstərir. Bəzi hallarda, reklam ənənəvi islam dəyərlərini daha proqressiv şəraitdə göstərməyə çalışır. Bu səbəbdən də xırda biznes sahibləri eyni zamanda mədəni dəyərləri dərindən araşdırmadan ölkələrə uyğun reklam nümayiş etdirməlidir. Digər ölkələrdə olduğu kimi, Ərəb ölkələrində də reklam humanitar səylərin dəstəyi ilə çəkilir. Körfəz Xəbərlərin məlumatına görə Orta Şərq üçün PepsiCo`s reklam strategiyası ictimai xeyriyyəçiləri, həmçinin eyni zamanda təqaüd proqramlarını dəstəyini özündə birləşdirir. Digər ölkələrdə olduğu kimi, ərəb dünyasının ölkələrində də reklam agentlikləri fəaliyyət göstərir. Ölkələr üzrə bir sıra reklam agentliklərini nəzərdən keçirək. Bəhreynin reklam agentliklərinə Aida Advertising, Al-Waragoon, Brand Associates, Consept Advertising and Marketing, DDB Bahrain, Fortune Promoseven, Gulf Saatchi and Saatchi, İnfomedia advertising, İntermarkets, MediaZone – Advertising and Marketing və s. reklam şirkət və agentlikləri vardır.

## İstinadlar
Layal Abbüd

**Layal Abbüd** (, [layāl ʿab'boud], ) Livan pop müğənnisidir, şairə, rəqqasə, uyğun model, Müsəlman xeyriyyəçi və işəgötürən.

## İstinadlar
Səftər Cəfərov

**Səftər Məmməd oğlu Cəfərov** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1959–1961).

## Həyatı
Səftər Cəfərov 1900-cü ildə Bakı qəzasının Pirşağı kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 15 yaşından işləməyə başlamış, xüsusi sahibkarların yanında fəhləlik etmişdir. Həmin illərdə fəhlə hərəkatına qoşulmuşdur.

1920-ci ilin aprelində Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqda Səftər Cəfərov Qızıl Orduya daxil olmuş, həmin ilin oktyabrında isə Sov. İKP üzvlüyünə qəbul edilmişdir. O, Qızıl Orduda 1932-ci ilədək xidmət etmiş, sıravi əsgər rütbəsindən siyasi işçi vəzifəsinədək yüksəlmişdir. Batalyon və polk hərbi komissarı, diviziya qərargahı rəisinin siyasi hissə üzrə köməkçisi, sonra isə Styopin adına Azərbaycan ikinci Qafqaz atıcı diviziyasının və Xəzər hərbi donanmasının hərbi prokuroru olmuşdur.

1932-ci ildən 1935-ci ilədək Azərbaycan SSR-in prokuroru, 1933-cü ildən eyni zamanda Azərbaycan SSR xalq ədliyyə komissarı vəzifəsində işləmişdir. Sonralar Naxçıvan MSSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri, Moskvada SSRİ Xalq Komissarları Soveti yanında Azərbaycan SSR-in daimi nümayəndəsi olmuş, 1940-cı ilin oktyabrında isə Azərbaycan SSR xalq torpaq komissarı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Səftər Cəfərov 1947-ci ildən Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin katibi, 1958-ci ildən sədr müavini, 1959-cu ilin noyabrından isə sədri olmuşdur. 1959-cu ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun üzvü olmuşdur.

Sov. İKP 22-ci qurultayının, Azərbaycan KP 19–25-ci qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. Sov. İKP 22-ci qurultayında Sov. İKP mərkəzi təftiş komissiyasının üzvü seçilmişdir. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 1–5 çağırış deputatı olmuşdur.

Səftər Cəfərov 16 noyabr 1961-ci ildə Bakıda ürək-damar xəstəliyindən vəfat etmiş və 19 noyabrda Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

## Təltifləri
* 2 dəfə "Lenin" ordeni — 1943, 7 sentyabr 1960
* 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — biri 27 aprel 1940

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Qliserin

**Qliserin**  - (propantriol – 1, 2, 3) üçatomlu spirtlərin ən sadə nümunəsidir.
Qliserin şəffaf qatı mayedir, su ilə hər cür nisbətdə qarışır, o yüksək hidroskopikliyə malikdir və havadan 40%-dək su udur, 

## Qliserinin alınma üsulları
Məlumdur ki, təbii piylər və yağlar mürəkkəb efirlərdən, yüksək doymuş və doymamış turşulardan ibarətdir. Əsasən bunlar palmetin-, steorin- və olein turşularıdır.
Piylərin sabunlaşması adətən müxtəlif katalizatorların (turşu, qələvi, enzimlər) təsiri altında aparılır, bununla belə piylər qliserinə və piyli turşulara parçalanmırlar. 
 
* Qliserin qələvi mühitində allil spirtinin KMnO4 iştirakı ilə oksidləşmə yolu ilə alına bilər.
### Qliserinin sənayedə alınması
Müasir zamanda sənayedə sintetik qliserin əsasən propilendən (neft emalı zamanı qazlardan çıxarılan propilen əsasında) istehsal olunur.
Alınma üsulu 4 mərhələdən ibarətdir: 
# Propilenin xlorlaşdırılması 500C-də:     
# Allilxloridin allil spirtinə sabunlaşdırılması:    
# Xlorit turşusunun elementlərinin birləşdirilməsi: 
#  Qliserinin xlorhidrinlərinin sabunlaşdırılması: 
 

Qliserin allil spirtinin qələvi mühitində ehtiyatlı oksidləşməsi yolu ilə də alına bilər. Qliserinin kimyəvi xassələri onun tərkibində üç hidroksil qrupu olmalarına görə, üç sıra törəmə verə bilər, bununla belə mono- və di törəmələri iki struktur- isomer şəklində mövcud ola bilər. 
Qliserin üç sıra metal törəmələri verə bilər – məsələn, qurğuşun oksidi. Bu , odeməkdir ki, qliserinin turşuluğu bir atomlu spirtlərin turşuluğundan daha yüksəkdir. 
Turşuların, xloranhidrinlərin, ya da anhidlərin qliserinə təsirindən mürəkkəb efirlər alınır. 
Mürəkkəb efirlərin adları onların tərkibində olan turşulardan asılıdır, məsələn:
* Monostearin
* Üçstearin və s.
## Tətbiq sahəsi

Qliserin tətbiq sahələri müxtəlifdir: qida sənayesi, tütün sənayesinin, elektron siqaret, tibb sənayesi (lehimleme üçün flux kimi) yuyucu və kosmetik, kənd təsərrüfatı, tekstil, kağız və dəri sənayesi, plastik, boya və lak sənaye, elektrotexnika və radio mühəndisliyi istehsalı .

Qliserinin saxlamaq və qida özlülüyünü  artırılması kimi bir xüsusiyyətləri var. 

Gliserindən  yüksək keyfiyyətli şəffaf şamlar yaratmaq üçün istifadə olunur.

Həmçinin dinamit istehsalında da qliserindən istifadə olunur.

Son illərdə, qliserin elektron siqaret üçün maye və patron hazırlanması üçün əsas komponenti kimi propilen qlikol ilə birlikdə istifadə olunur.

## Mənbə
* Википедия Глицерин
* А.Е.Чичибабин. Основные начала органической химии. 1955. Том.1, стр. 426.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
## Həmçinin bax
Boray rayonu

**Boray rayonu** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
Rayonun inzibati mərkəzi Boray kəndidir. Ufadan 52&nbsp;km aralıda yerləşir.
## Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın şimal-qərbində yerləşir. Ərazisi şimal meşə-çöl zonasına daxildir. Rayonun ərazisi 1820&nbsp;km² təşkil edir. Ərazisindən qum, əhəng daşı, kərpiç xammalı, neft çıxarılır. İqlimi kontinental, orta rütubətlidir. Ərazisinin böyük hissəsini eynli yarpaqlı meşələr tutur. İynəyarpaqlı meşələr isə cəmi 17 % ərazisini əhatə edir. Torpaqları qara və boz meşədir.

## Tarix
1919—1930-cu illər Börö kantonuna daxil idi. Boray rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir. Hər km² 16 nəfər düşür.

## Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Alışeevski rayonu ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 69,5 %, tatarlar — 21,8 %, udmurdlar — 4,3 %, ruslar — 2,1 %, marilər —  1,8 %, digər millər — 0,5 %. Hər km

**Milli tərkib:**

## İnzibati-ətazi vahidləri
Rayonda 13 kənd inzivati vahidliyinə 95 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## İqtisadiyyat
Rayon iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. İstehsalın 85 % kənd təsərrüfatının payına düşür. Ərazisinin 81 % kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur. Kənd təsərrüfatının taxılçılıq, kartoxçuluq, ətlik-südlük heyvandarlıq və donuzçuluq inkişaf etmişdir

## Nəqliyyat
Avtomobil əlaqəsi Ufa — Yanaul magistralı ilə təmin edilir.

## Sosial sfera
Rayon ərazisində 25 ümumtəhsil mərkəzi vardır ki bununda 11 orta məktəbdir. Burada 3 kənd xəstəxanası, 34 kütləvi kitabxana, 73 klub fəaliyyət göstərir. Tatar dilində «Alqa»  qəzeti buraxılır.

## Tanınmış şəxsləri
* Kasim Zakiroviç Axmerov — dilçi.
* Əhməd Zakiroviç Zakirov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Eduard Şeyxulloviç Xamitov — Pedaqoji elmlər doktoru, Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki.
* Elza Kamelevna Xusnutdinova — alim, akademik.
## Mənbə
* Rayon administrasiyası

## İstinadlar
Neftekamsk şəhər dairəsi

**Neftekamsk şəhər dairəsi** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati ərazi vahidlərindən biri. Şəhər dairəsinin inzibati mərkəzi Neftekamsk şəhəridir. 
## Tarixi
1 yanvar 2006-cı ildə həyata keçirilən inzibati islahat zamanı təşkil edilmişdir.

## Əhali

## Yaşayış məntəqələri
Şəhər dairəsinin tərkibinə 8 yaşayış məntəqəsi daxildir. 
## Yerli idarə etmə
Neftekamsk Şəhər Şurasının sədrləri
* Dmitri Aleksandroviç Kryukov

Neftekamsk şəhərinin şəhər rəhbərliyinin rəhbərləri
* Rəşit Mustafoviç Davletov

## İstinadlar
Zərifə Şükürova

** Zərifə Zülfüqar qızı Şükürova** () — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin katibi (1958–1971).

## Həyatı
Zərifə Şükürova 1920-ci ildə anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1936-cı ildə başlamışdır. Bakı məktəblərində müəllimlik etmiş, Azərbaycan Tibb İnstitutunu bitirdikdən sonra 1944-cü ildə laborant, daha sonra həkim, 1948–1954-cü illərdə isə Bakının Lenin rayonu səhiyyə şöbəsinin müdiri işləmişdir.

Zərifə Şükürova Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 4–7 çağırış deputatı seçilmiş, 1958–1971-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin katibi olmuşdur.

## İstinadlar
Rəfiqə Qazıyeva

**Qazıyeva Rəfiqə Salam qızı** () — Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin katibi (1980–1991)

## İstinadlar
Alp relyefi

**Alp relyefi** — kəskin parçalanmış, geniş yayılmış buzlaq formaları ilə (karlar, sirklər, təknələr, karlinqlər və b.) səciyyələnən dağlıq relyef. Alp relyefi yamacları sıldırım qayalı, zirvələri və suayrıcıları iti və diş-diş olur. Alp relyefi dağların yüksəkliyindən daha çox qar xəttinin mütləq yüksəkliyindən asılıdır. Bu xətdən yuxarı, aktiv ekzarasion və nivatsion buzlaq proseslərinin fəaliyyəti kəskin olur. Qütblərə doğru qar xətti get-gedə dəniz səviyyəsinədək endiyindən yüksək en dairələrində Alp relyefi bu səviyyədən başlanır.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.

## Həmçinin bax
* Alp qırışıqlığı
Alund

**Alund** — korundun süni növ müxtəlifliyi; yüksək keyfiyyətli boksitlərin və ya digər gil-torpaqla (alüminium 4-oksid) zəngin süxurların elektrik qaynağı yolu ilə əriməsi nəticəsində alınır. Təbii korundlardan bir sıra üstünlükləri (iridənəliyi, təmizliyi və b.) ilə fərqlənən alund, abraziv material kimi geniş istifadə olunur. Alund həmçinin yüksək odadavamlı (2000&nbsp;°C-dək) və turşuyadavamlı məmulatların (kərpic, tiql və b.) hazırlanmasında istifadə olunur. Sinonim: *Elektrokorund*.

## Mənbə
* Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д. : Донбас, 2004. — Т. 1 : А — К. — 640 с. — ISBN 966-7804-14-3.

## İstinadlar
Mahmud Əliyev (mühəndis)

**Mahmud İsaq oğlu Əliyev** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR meliorasiya və su təsərrüfatı naziri (1980–1988).

## Həyatı
Mahmud İsaq oğlu Əliyev 10 iyun 1931-ci ildə Nərimanov rayonunun (hazırkı Göygöl rayonu) Toğana kəndində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə kənd orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olmuş, 1948-ci ildə isə bitirmişdir. 1949-cu ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olaraq 1954-cü ildə buranı fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuş, təyinatla Sabirabada göndərilmişdir. Sabirabad rayonunda 18 nömrəli tikinti-quraşdırma idarəsində iş icraçısı, böyük iş icraçısı işləmişdir. 1955-ci ildə 18 nömrəli tikinti-quraşdırma idarəsi Yuxarı Şirvan kanalının tikintisi üçün Ağdaş rayonuna köçürülmüş və o, həmin idarədə iş icraçısı, baş mühəndis, idarənin rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

Mahmud Əliyev 1963-cü ildə Ağstafaçay su anbarının tikintisi üçün 7 nömrəli tikinti idarəsinə rəis vəzifəsinə keçmişdir. 1964-cü ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi bürosunun qərarı ilə "Kür-Araz su tikintisi" Baş İdarəsinin rəis müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1967-ci ildə SSRİ Enerji Nazirliyinin Naxçıvanda olan "Arazhidrotexniki" tikinti idarəsində baş mühəndis, rəisin birinci müavini vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1971–1979-cu illərdə "Azərenerjitikinti" trestinin Horadizdəki 2 nömrəli TQİ-də rəis, trestin baş mühəndisi və müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Mahmud Əliyev 1980–1988-ci illərdə Azərbaycan SSR meliorasiya və su təsərrüfatı naziri vəzifəsində işləmişdir.

Mahmud Əliyev Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 10-cu və 11-ci çağırış deputatı seçilmiş, Azərbaycan KP Təftiş Komissiyasının üzvü olmuşdur. O, iki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, "Şərəf nişanı" ordeni, "Əmək igidliyinə görə", "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalları və iki dəfə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir. Fəaliyyət dövründə dövlət əhəmiyyətli iki ixtira müəllifi olmuş və Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin 2 gümüş, 1 qızıl medalına layiq görülmüşdür. Ona "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilmiş və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü olmuşdur. Azərbaycan Ağsaqqallar Şurası Rəyasət Heyətinin üzvü seçilmişdir.

## İstinadlar
Beljets ölüm düşərgəsi

**Beljets** (polyakca: *Bełżec*) — Polşanın cənub-şərqində yerləşən, İkinci dünya müharibəsi ərzində Nasist Almaniyası tərəfindən yəhudilərə qarşı Holokost soyqırımında istifadə olunan toplama və ölüm düşərgəsi. Auşvitz və Treblinka düşərgələrindən sonra ən böyük qətliamların baş verdiyi üçüncü nasist düşərgəsidir. Düşərgənin fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində burada SS qüvvələri tərəfindən təqribən 430,000–500,000 nəfər aralığında etnik yəhudi öldürülmüşdür.

## İnşası və funksiyası

Toplama və ölüm düşərgəsi olaraq istifadə olunmuş Beljetsdə xüsusilə Şərqi Avropadan toplanan yəhudilər və yəhudi olmayan polyaklar saxlanılırdı. 1941-ci ilin iyul ayında yəhudi və qaçqınların qazla öldürülməsinə başlanılmışdı. Bu məhvetmə əməliyyatlarında yaxından iştirak edən Kristian Virt 1941-ci ilin dekabrında Beljets ölüm düşərgəsinin ilk komandanı vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1942-ci ilin avqust ayından etibarən isə düşərgənin komandanı vəzifəsini Qotlieb Herinq yerinə yetirirdi.

## Bağlanması
Beljets düşərgəsindəki çalışmalar 1942-ci ildə dayandırıldı və soyqırım izlərini silmək üçün proseslər başladıldı. Bu düşərgədə sağ qala bilənlər Sobibor ölüm düşərgəsinə göndərildi.

## Sağ qalanlar və müharibə sonrası
Düşərgənin komandanı olan Virt müharibə davam edərkən 1944-cü ilin may ayında Triest yaxınlığında baş verən hadisə zamanı yuqoslaviyalı partizanlar tərəfindən öldürülmüşdü. Sonderkommando yəni ölüm düşərgəsində məcburən işlədilən məhkumlardan yalnız yeddisi müharibənin sonuna qədər yaşaya bilmiş və onlardan sadəcə biri, Lvov şəhərində sabun istehsalçısı olan Rudolf Reder məhkəmədə şahidlik edə bilmişdir.

## Həmçinin bax
* Holokost
* İkinci dünya müharibəsi
* Nasist həbs düşərgələri
Asuna

* Asüna – keçmiş Kanada avtomobil markası.
* Asuna Kaqurazaka – *"[[Negima! Magister Negi Magi]]"* manqa seriyasının baş qəhrəmanlarından biri.
* Asuna (Sword Art Online) – *"[[Sword Art Online]]"* ranobe seriyasının baş qəhrəmanlarından biri.
* Asuna – *"[[Pokemon]]"* personajı.
* Asuna Tanaka
Kapuçino

**Kapuçino**-İtaliyaya xas qəhvə içkisidir. Ənənəvi olaraq ikiqat espresso və su buxarı ilə köpük halına gətirilmiş süd ilə hazırlanır.

## Tarixi və Mənşəyi
Kapuçino İtalyan mənşəli bir qəhvə içkisidir və adı "Capuchin rahibləri"nə aid edilir. Bu rahiblərin geyimlərinin qəhvəyi rəngi və ağ başlıqları içkinin görünüşünə bənzədildiyi üçün belə adlandırıldığı düşünülür.
Kapuçino ilk dəfə 17-ci əsrdə Avropada tanınmağa başlayıb. Ancaq müasir kapuçino 20-ci əsrin ortalarında, espresso maşınlarının kəşfi ilə inkişaf etmişdir. Bu içki xüsusilə İtaliyada məşhur olub, lakin zamanla qlobal miqyasda geniş yayılıb.

## Necə hazırlanır ?
Kapuçino hazırlamaq üçün əsasən üç komponentdən istifadə olunur:
1. Espresso: Kapuçino əsasını təşkil edir. Güclü və sıx bir dad əldə etmək üçün yüksək təzyiqli espresso maşınında hazırlanır.
2. Buğlanmış Süd: Qəhvənin dadını yumşaldır və içkiyə kremli bir struktur verir.
3. Süd Köpüyü: Üst təbəqə olaraq istifadə edilir və içkinin xarakterik görünüşünü yaradır.

Klassik Resept:
Bir fincan espresso hazırlayın.
Südü buxar çubuğu ilə isidin və köpükləndirin.
Espresso fincanına isidilmiş süd əlavə edin və üzərinə qalın süd köpüyü qoyun.
İstəyinizə uyğun olaraq kakao tozu və ya darçınla bəzəyin.

## Müasir versiyaları və Fərqliliklər
Müasir dövrdə kapuçinonun bir çox növü inkişaf edib:
Vanilli Kapuçino: Vanil şərbəti əlavə edilir.
Karamelli Kapuçino: Karamel dadını sevənlər üçün hazırlanır.
Buzlu Kapuçino: Soyuq içki versiyasıdır, isti yay günləri üçün idealdır.

## Servis və təqdimat
Kapuçino ən yaxşı kiçik porselan fincanlarda təqdim edilir, çünki bu, içkinin istiliyini uzun müddət saxlayır.
Üst hissəsinə müxtəlif bəzək nümunələri yaradıla bilər (latte art).

## Sağlamlıq baxımından təsiri
Kapuçino orta miqdarda istehlak edildikdə:
Enerji səviyyəsini artırır.
Antioksidantlarla zəngin olduğu üçün sağlamlıq üçün faydalıdır.
Ancaq çox miqdarda şəkər və südlü versiyaları kalori qəbulunu artırır, buna görə diqqətli olmaq lazımdır.

## İstinadlar
Tağı Əbdülrəhimov

**Tağı İbrahim oğlu Əbdülrəhimov** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR su təsərrüfatı naziri (1951–1953, 1954–1965) və meliorasiya və su təsərrüfatı naziri (1965–1971), Azərbaycan SSR əməkdar irriqatoru (1971), "Stalin" mükafatı laureatı (1951).

## Həyatı
Tağı İbrahim oğlu Əbdülrəhimov 1907-ci ildə Salyan şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 14 yaşında, 1921-ci ildə başlamışdır. 1927–1931-ci illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda təhsil almış, Azərbaycan Su Təsərrüfatı İdarəsində çalışmışdır.

Tağı Əbdülrəhimov 1931-ci ildə topoqrafiya-tədqiqat dəstəsinin rəhbəri olmuşdur. 1932-ci ildə Lənkərana işə göndərilmiş, 1933-cü ildən Salyanda suvarma qurğuları inşaatında, 1935-ci ildən isə yenidən Lənkəranda suvarma sistemləri idarəsində çalışmış, elə həmin ildən suvarma sistemləri idarəsinin rəisi işləmişdir. 1941-ci ildə Azərbaycan Su Təsərrüfatı İdarəsinin rəisi təyin edilmişdir.

1947-ci ildə Tağı Əbdülrəhimov Azərbaycan SSR su təsərrüfatı nazirinin müavini vəzifəsinə irəli çəkilmiş, 1951-ci ildən isə su təsərrüfatı naziri olmuşdur. Sonralar Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin müavini və başqa məsul vəzifələrdə çalışmış, 1954-cü ildə yenidən su təsərrüfatı naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1965-ci ildən isə Azərbaycan SSR meliorasiya və su təsərrüfatı naziri olmuşdur. Bu illər ərzində onun bilavasitə iştirakı ilə Yuxarı Qarabağ, Yuxarı Şirvan və Samur–Dəvəçi kanalları, Bəhramtəpə su qovşağı, Ceyranbatan və Ağsu dəryaçaları, Baş Şirvan və Mil–Qarabağ kollektorları kimi iri qurğular tikilmişdir.

Tağı Əbdülrəhimov 1971-ci ildə təqaüdə çıxaraq həyatının sonunadək pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunda hidrotexnika və hidromeliorasiya işlərinin texnologiyası və təşkili kafedrasının dosenti işləmişdir.

Tağı Əbdülrəhimov 1939-cu ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olmuş, IV, VI və VII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. O, 1954–1956-cı illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd, 1956–1961-ci illərdə Partiya Təftiş Komissiyasının üzvü, 1966-cı ildən isə yenidən Mərkəzi Komitə üzvlüyünə namizəd olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı", "Şərəf nişanı" ordenləri, SSRİ medalları ilə təltif edilmiş, "Azərbaycan SSR əməkdar irriqatoru" fəxri adına layiq görülmüşdür. İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur.

Tağı Əbdülrəhimov 1983-cü il fevralın 13-də vəfat etmişdir. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Nauru 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

**[[Nauru]]** — 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan '''XXXI Yay Olimpiya Oyunları'''nda. 5-21 avqust tarixləri arasında Braziliyanın ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında Nauru yığması, 2 idmançı ilə 2 idman növü üzrə təmsil olundu. Nauru yığması, XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında medal qazana bilmədi.

## Nəticələri
### [[Şəkil:Weightlifting pictogram.svg|30x30px]] Ağır atletiкa

### [[Şəkil:Judo pictogram.svg|30x30px]] Cüdo

## İstinadlar
Oktyabrski şəhər dairəsi

**Oktyabrski şəhər dairəsi** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati ərazi vahidlərindən biri. Şəhər dairəsinin inzibati mərkəzi Oktyabrski şəhəridir. 

## Coğrafiyası
Başqırdıstan Respublikasının qərbində yerləşir.

## Əhali

## Yaşayış məntəqələri
Şəhər dairəsinin tərkibinə 1 yaşayış məntəqəsi daxildir. 
## Yerli idarə etmə
Şəhər Şurası

Oktyabrski Şəhər Şurasının sədrləri
* Aydar Adqamoviç İmanqulov.

Şuranın sədr müavini
* Yuri Vasilieviç Korolkov

Şuranın katibi
* Fanis V. Nurqaliyev
Şəhər icra başçıları
* 2005—2013 —  Sergey Aleksandroviç Molçanov.
* 2013-cü ildən — Aleksey Nikolayeviç Şmelyov

İdarəetmə rəhbəri müavini

* Mixail Alekseyeviç Çerkaşnev
* Sergey Vasilyeviç Litov
* Şamil Qizaroviç Fərraxov
* Nadejda Timerqazinovna Zaripova
* Boris İvanoviç Alçinov
* Oktyabr Raisoviç Latıpov
* Palçinski Aleksey Evqenyeviç
## İstinadlar
Sterlitamak şəhər dairəsi

**Sterlitamak şəhər dairəsi** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati ərazi vahidlərindən biri. Şəhər dairəsinin inzibati mərkəzi Sterlitamak şəhəridir.

## Coğrafiyası
Başqırdıstan Respublikasının mərkəzində yerləşir.

## Əhali

## Yaşayış məntəqələri
Şəhər dairəsinin tərkibinə 1 yaşayış məntəqəsi daxildir. 
## Yerli idarə etmə
Sterlitamak Şəhər Şurasının sədrləri
* Yuri İvanoviç Nikiforov

Sterlitamak şəhər dairəsinin rəhbərləri
* 1992—2007 — Spartak Qaleeviç Əhmətov
* 2007—2009 — İlqiz Kadıroviç Şaripov
* 2009—2010 — Vaxit Rəhmatoviç Əbdrahimov
* 2010—2016 — Aleksey Nikolayeviç Izotov.
* 2016-ci ildən — Vladimir İvanoviç Kulikov.

## İstinadlar