open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vilkiç boğazı

**Vilkiç boğazı** () - Şimal Torpağı adalarını Taymır yarımadasından ayırır. Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizini Laptevlər dənizindən ayırır. Uzunluğu 130&nbsp;km., eni dar yerdə Bolşevik adası ilə Çelyuskin burnu arasında 56&nbsp;km təşkil edir. Şimal-şərqində Yevqenov boğazı yerləşir. Qərbində dörd kiçik ada vardır (Qeyberq adaları).Burada dərinlik 100–150 m, şərqdə 200 m təşkil edir. Şimal dəniz yolu üzərində yerləşir. Ərazidən ilk dəfə isveçli Adolf Erik Nordenşeld keçir. Boğazı ilk dəfə 1915-ci ildə hidroqraf və hidroqrafik ekspedisiyanın rəhbəri B.A.Vilkiç keçir. 1916-cı ildə knyaz Aleksey Nikolayeviçin şərəfinə adlandırılır. 1920-ci ildə onu ilk dəfə kəşf edənin şərəsinə Baris Vilkiçin şərəfinə adlandırılır. 1954-ci ildən isə boğazıın adındakı Baris kəlməsi işlədilmir. Səbəb isə B.A.Vilkiçin sovet rusiyasından mühaçirət etməsi olur. Onun atası isə hidroqraf və hərbi dənizçi olmuşdur. Bu səbəbdən adı silinərək soyadı adasının şərəfinə saxlanılır. Böyük Sovet Ensiklopediyasında boğazı ilk kəşf edən B.A.Vilkinçin olduğu göstərilir.
## İstinad
Neytron ulduzu

**Neytron ulduzları** — Supernova partlayışı zamanı ortaya çıxan çox sıx və öz oxu ətrafında sürətlə dövr edən obyektlərdir. Belə ki kütləsi 1,4 Günəş kütləsi ilə 3 Günəş kütləsi arasında olan bir ulduz öz nüvəsində termonüvə sintezini başa çatdırdıqdan sonra sıxılır, Supernova partlayışı nəticəsində ulduzun üst qatları kosmosa dağılır, ortada isə həmin ulduzun yalnız nüvəsi qalır. Bu supersıx və kütləli nüvəni **Neytron ulduzu** adlandırırlar.

Bu kütləyə sahib olan nüvə çökərkən yüksək təzyiq və temperatur altında nüvənin elektronları və protonları birləşərək neytronları əmələ gətirir.

Ortaya maddəsi sadəcə neytronlardan ibarət olan bir kürə çıxır və buna görə onlar Neytron ulduzları deyilir. **Neytron ulduzu**nu daha da çökməyə qoymayan güc isə bu neytron qazının təzyiqidir.

Neytron ulduzlarının diametri ortalama 10–20&nbsp;km-dir, kütləsi isə Günəşin kütləsindən ortalama 2 dəfə çoxdur. Bir qaşıq neytron ulduzu maddəsinin çəkisi Yer kürəsində 100 milyon tona bərabər olacaqdır.

Neytron ulduzları çox istidir və onların səth temperaturları 600.000 K-ə çatır. Onların maqnit sahələri Yer kürəsinin maqnit sahəsindən 10⁸-10¹⁵ dəfə daha güclüdür. Neytron ulduzunun səthində olan cazibə sahəsi Yerin cazibə sahəsindən təxminən 2×10¹¹ dəfə daha çoxdur.

Neytron ulduzlarının mövcudluğu 1967-ci ildə qadın astrofizik Cozelin Bell tərəfindən pulsarların aşkar olunmasından sonra məlum olmuşdur.

Sonra aşkar olundu ki, neytron ulduzları həm pulsarlarda, həm də rentgen şüalanma mənbələri olan barsterlərdə özünü büruzə verir. Güman olunur ki, təkamülün müəyyən mərhələsində neytron ulduzları aktiv qamma-şüalanma mənbəyinə çevilirlər.Bilinən öz oxu ətrafında ən sürətlə fırlanan neytron ulduzu, bir saniyəyə 716 dəfə və ya bir dəqiqəyə 43.000 dövr edən PSR J1748-2446ad neytron ulduzudur.Ekvatorda onun fırlanma sürəti işığın sürətinin 24%-i qədərdir.

Hazırkı dövrə qədər 500-dən çox neytron ulduzu aşkar olunmuşdur, onlardan 5%-i rentgen pulsarı, 10%-i barster, qalanları isə adi radiopulsarlardır.
Reynald Temari

**Reynald Temari** (d. 1967) — Taiti Futbol Federasiyasının rəhbəri.

FİFA Nizam İntizam Komitəsi tərəfindən etik kodekslərə əməl etmədiyi üçün 2015-ci ilin may ayında 8 il müddətinə cəzalanıb. Bu müddətdə onun bütün daxili və beynəlxalq yarışlarda futbolla hər hansı bir əlaqəsi qadağan olunub. Cəzaya səbəb onun 2010-cu ildə Asiya Futbol Federasiyaları Konfederasiyasının o zamankı prezidenti Muhammed bin Hammamdan külli miqdarda pul alaraq bəzi uyğunsuzluqları ört-basdır etməsi olub.

## İstinadlar
Türkmənbaşı yarımadası

**Türkmənbaşı yarımadası** — Xəzər dənizinin şərq sahillərində Türkmənistanın Balkan vilayəti ərazisində yerləşir. Yarımadanın şimalında Qaraboğazgöl körfəzi, cənubunda isə Türkmənbaşı körfəzi vardır. Krasnovodsk platosunun ən hundür nöqtəsi (308 m) yarımada ərazisində yerləşir. Uzunluğu 85 km, eni isə 80–140 km arasında dəyişir.

## Tarixi
1717-ci rusların Bekoviç-Çerkasski yürüşü olsa da uğursuzluğa düçar olmuşdur. 1869-cu ildə ruslar yarımada ərazisində Krasnovodsk qalasını inşa edirlər. Hətta hazırda rus mənbələrində yarımadanın adı Krasnovodsk adlanır. 1991-ci ildə Türmənistanın müstəqillik qazanması ilə adlar dəyişdirilmişdir. Yarımadanın cənubunda Türkmənbaşı şəhəri yerləşir

## Mənbə
* Geological map of the Krasnovodsk Peninsula 
* Minerals — Krasnovodsk, Cheleken Peninsula, Balkan Province, Turkmenistan
Dərdcə yarımadası

**Dərcə yarımadası** — Xəzər dənizinin şərq sahillərində Türkmənistanın Balkan vilayəti ərazisində yerləşir. Yarımadanın şimalında Türkmənbaşı körfəzi, cənubunda isə Şimali Çələkən körfəzi vardır. Ən hundür nöqtəsi Cadır dağı 17 m (d.s) və Kocanlıdır ki onunda hündürlüyü. 24 m (d.s) təşkil edir. XX əsrin əvəllərində Önxəzər dəmir yolu inşa edilmişdir. Bir zamanlar ərazidə Uzun-ada stansiyası vardı. Hazırda isə təkcə Molla-Qara stansiyası fəaliyyət göstərir. Ərazi bütünlüklə qumlu səhradan ibarətdir. Bu səbəbdən calılar aləmindən məhrumdur. ada ərazisində yerləşir.
Qaraqışlaq (Zəngibasar)

**Qaraqışlaq**, **Dostluq** (1978), **Hayanist** (1991) — Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistanda) kənd.
## Etimologiyası
Toponim qədim türk dilində «böyük, geniş» mənasında işlənən qara sözü ilə, «qış vaxtı heyvandarların yaşadığı yer, yaşayış yeri» mənasında işlənən qışlaq sözündən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
## Tarixi
Qaraqışlaq İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 9&nbsp;km məsafədə, Zəngi çayından axan arxın sağ sahilində, Qarnıgöz bulağının yanında yerləşir. 1590-cı ildə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25 yanvar 1978-ci il tarixli fərmanı ilə adı dəyişdirilib Dostluq, Ermənistanın
prezidentinin 19 aprel 1991-ci il fərmanı ilə yenidən dəyişdirilərək Hayanist qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 151 nəfər, 1873-cü ildə 735 nəfər, 1886-cı ildə 735 nəfər, 1897-ci ildə 1007 nəfər, 1904-cü ildə 832 nəfər, 1914-cü ildə 1123 nəfər, 1916-cı ildə 1052 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kəndin sakinləri erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinləri öz evlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 514 nəfər, 1926-cı ildə 753 nəfər, 1931-ci ildə 850 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin oktyabr-noyabr aylarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. Hazırda kənddə ermənilər yaşayır.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
 Məmməd Salmanov--akademik
* Mirzə Yusif (yazıçı, şair, publisist) — Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü

## İstinadlar
Bozaşı yarımadası

**Bozaşı yarımadası** () — Xəzər dənizinin şimal-şərq sahilində Qazaxıstana aid yarımada. Hündürlüyü -5,-25 m, ən hündür yeri isə 61 m təşkil edir. Mangistau yarımadasından şimalda yerləşir. Xəzər dənizinin səviyəsinin tərəddüd etdiyindən ərazisi müvafiq olaraq azalıb-çoxalır. 1980-1990-cı illərdə səviyənin enməsi ilə ərazi böyüyürdü. Yarımadanın şimalı əsasən şoranlıqlarla zəngindir.

## Faydalı qazıntıları
Ərazidə əsas faydalı qazıntılar Neft və Qazdır. Bölgədə neft sənayesinin inşafı ilə əlaqədar Hava limanı fəaliyyət göstərir. Əsasən neft avadanlıqları daşınır.

## Həmçinin bax
*Bayqabıl yarımadası
Teymur Bünyadov

* Teymur Bünyadov (tarixçi) — tarix elmləri doktoru, prof., AMEA-nın həqiqi üzvü. 
* Teymur Bünyadov (general-mayor) — general-mayor (1966)

## Həmçinin bax
* Teymur
* Bünyadov
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı (H)

**Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı** — İkinci dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## Həmçinin bax
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar
Teymur Bünyadov (general-mayor)

**Teymur Nağdalı oğlu Bünyadov** () — Azərbaycan hərbi xadimi, general-mayor (1966).

## Həyatı
Teymur Bünyadov 25 dekabr 1911-ci ildə Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Girətağ kəndində anadan olub

1941-ci ildə Qafan RHK-dan orduya çağırılmışdır. F.E.Dzerjinski adına artilleriya Akademiyası nəzdində artilleriya birləşmələri üçün komissarlar hazırlayan birillik kursu bitirmiş, Stalinqrad və Cənub-qərb cəbhələri siyasi idarələrində baş təlimatçı olmuşdur.

1946-1952-ci illərdə "Buzovnaneft" tresi rəisinin müavini, Azərbaycan SSR yeyinti sənayesi nazirinin birinci müavini və başqa vəzifələrdə çalışmışdır.

1952-ci ildə yenidən hərbi xidmətə çağırılmış, diviziya siyasi idarəsinin rəisi təyin edilmiş, 1955-ci ilədək bu vəzifədə işləmişdir.

1955-1960-cı illərdə Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirinin müavini, 1960-1967-ci illərdə DİN-də komendant, 1967-1970-ci illərdə isə SSRİ DİN qoşunlarının Zaqafqaziya üzrə komendantının birinci müavini olmuşdur.

1966-cı ildə general-mayor rütbəsi almışdır.

1970-1974-cü illərdə Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyində işləmişdir.

Teymur Bünyadov uzun sürən xəstəlikdən sonra 9 aprel 1974-cü ildə vəfat etmişdir. Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## Mükafatları
# 2-ci dərəcəli Böyük Vətən Müharibəsi ordeni
# Qızıl Ulduz ordeni

## İstinadlar
Girətağ

* Aşağı Girətağ — Zəngəzur mahalında kənd.
* Yuxarı Girətağ — Zəngəzur mahalında kənd.

## Həmçinin bax
* Gilətağ
Lior Refaelov

**Lior Refaelov** (; ) — milliyətcə dağ yəhudisi olan İsrail futbolçusu. Belçika çempionatında oynayan "Anderlext"də hücumameyilli yarımmüdafiəçi kimi çıxış edir.

Karyerasına 3 dəfə İsrail çempionu olduğu Makkabi Hayfada başlamışdır. 2.5 milyon € qarşılığında 2011-ci ildə Brügge klubuna transfer olunmuşdur. 2015-ci ildə Belçika kubokunun finalında həlledici qolu atmışdır.

2007-ci ildən İsrail milli futbol komandasında çıxış edir.

## Karyerası

### Makkabi Hayfa
1998-ci ildə "Makkabi Hayfa"nın aşağı yaş dəstələrində futbola başlamışdır. 2002-ci ildə klubun U-16 komandasına keçmişdir.

2003–04 mövsümündə 7 qol atmış, komandanın əsas siması olmuşdur. Həmin U-16 "Makkabi Hayfa" komandasına çempionluq qazandıraraq turnirin ən yaxşısı seçilmişdir.

2004-cü ildə əsas komandaya yüksəlmişdir. İlk qolunu həmin mövsüm "Hapoel Nazaret İllit"ə qarşı oyunda (6:0) penaltidən atmışdır.

"Makkabi Hayfa"nın çempion olduğu 2008–09 mövsümündə 9 qol qeyd etmişdir. 2011-ci ildə İsraildə ilin oyunçusu seçilmişdir.

### Brügge
20 iyun 2011]]-ci ildə Refaelov Belçikanın "Brügge" klubu ilə 2,5 milyon € qarşılığında müqavilə imzalamışdır. "Brügge"nin ikinci bitirdiyi ilk mövsümündə 7 qol atmış və 9 məhsuldar ötürmə vermişdir. Növbəti mövsüm Refaelov 9 qol vurmuş, 12 məhsuldar ötürmə ilə yadda qalmışdır. 2013–14 mövsümündə 5 qol atmış və 14 asist vermişdir, "Brügge" mövsümü 3-cü yerdə bitirmişdir.

6 noyabr 2014-cü ildə UEFA Avropa Liqasının qrup mərhələsində "Kopenhagen"-"Brügge" (0:4) oyununda het-rik etmişdir.

22 mart 2015-ci ildə Belçika kubokunun finalında "Anderlext" qarşısında yeganə qolu ataraq 8 il sonra "Brügge"yə bu titulu qazandırmışdır.

## Milli karyerası
22 avqust 2007-ci ildə Belarusa qarşı oyunda son doqquz dəqiqədə komandası 1:2 uduzarkən İdan Tallın əvəzinə girərək millidə debüt etmişdir. Növbəti oyunu 2010-cu ilin 26 mayında Uruqvaya qarşı baş tutmuşdur. Komandasının 1:4 uduzduğu oyunda bərabərlik qolunu vurmuşdur.

## Uğurları

### Klub
**Makkabi Hayfa**
* İsrail çempionatı: qalib (2006, 2009, 2011)
* İsrail Liqa Kuboku: qalib (2006)
**Brügge**
* Belçika kuboku: qalib (2015)

### Şəxsi
* İsraildə ilin futbolçusu: 2011
* Belçikada ayın futbolçusu: mart 2011

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* national-football-teams.com-da profili
Miyanqala yarımadası

**Miyanqala yarımadası** () — Xəzər dənizinin cənub-şərq sahilində İranın Mazandaran ostanı ərazisində yerləşir. Yarımada şərqdən-qərbə doğru 55&nbsp;km uzanır və Xəzərdə Astrabad körfəzini əmələ gətirir. Minimal eni 800 m, maxsimal eni isə 3,7&nbsp;km təşkil edir. Miyanqala yarımadası ərazisində Aşurada, Qəzələ-Mehdi və Qəzələ-Samalı kəndləri vardır. Ərazidə qoruq yaradılmışdır. Əsasən bölgədə yaşayan quşlar qorunur. Turistlərin bölgəyə axını quşlar üçün böyük təhlükə hesab edilir.
1668-ci ildə Stepan Razin Miyanqala yarımadasında torpaq və taxtadan divar tikməyi əmr etmişdir. 1669-cu ildə rusların bölgəni tərk etməsi ilə farslar istinadgahı “Orus-qala” olaraq adlandırdılar.

I Pyotrın Xəzər sahili ərazilərə yürüşü zamanı Astrabad vilayəti 1723-cü il traktadı ilə Rusiya imperiyasına güzəştə gedilmişdir. Ancaq bununla belə rus ordusu bölgəyə çıxarılmamışdır. 1732-ci ildə imzalıanmış Rəşt müqaviləsinə əsasən bölgə Səfəvilərə qaytarılmışdır.

26 iyul 1781-ci ildə Marko Voynoviçin rəhbərlik etdiyi eskadra Astrabad körfəzinə daxil olmuşdur. Voynoviçin əsgərləri 1781-ci ilin sentyabrında Stepan Razinin inşa etdirdiyi istinadgahdan bir qədər aralıda limanın inşasına başlayırlar. Ancaq Voynoviç Ağa Məhəmməd şah Qacara əsir düşür. Astrabad faktoriyası ruslar tərəfindən 1782-ci ildə Aşur adasında təşkil edilmişdir. 
## Mənbə
* Bakhtiyari, Sa'id, ''Atlas-e gitashenasi-ye Ostanha-ye Iran (Geographical atlas of Iran's provinces), Tehran: 1383 H.sh., p.&nbsp;168.
* Memar, Parya, „New urban Settlements in the ecological context; Miānqāla and its new settlement in the south eastern coasts of Caspian Sea“. In: Sustainable Development of Emerging Settlement Patterns, Berlin 2006:  pp.&nbsp;88–102 (ISBN 978-3-7983- 2022-2)
## İstinadlar
Qafqaz (dəqiqləşdirmə)

**[[Qafqaz]]** — coğrafi region.

*Böyük Qafqaz — Böyük Qafqaz Xəzər və Qara dəniz arasında yerləşən dağ sistemi, Alp-Himalay dağ qurşağının tərkib hissəsi. 
*Kiçik Qafqaz — Qafqazda olan 2 dağ sıralarından biri
*Şimali Qafqaz — Şərqi Avropada region, Rusiya Federasiyasının cənub hissəsində yerləşir.
*Cənubi Qafqaz — Böyük Qafqaz dağlarının Baş Qafqaz silsiləsinin cənubunda yerləşir
*Baş Qafqaz silsiləsi — Böyük Qafqaz dağlarının əsas suayrıcı silsiləsi. 
*Qafqaz dağları — Xəzər və Qara dəniz arasında dağ sisteminin əmələ gətirdiyi, Avropa ilə Asiya qitəsinin sərhəddində yerləşən coğrafi rayon.
*Qafqaz dilləri — Təqribən 40-a qədər Qafqazda yayılmış dilləri özündə birləşdirən şərti ad.
*Qafqaz (Qaraçay-Çərkəz)

;Filmlər
*Qafqaz rəqsi (film, 1898) — 1898-ci ildə çəkilmiş qısametrajlı sənədli film. 
*Qafqaz (film, 2007) — 

;Digər
*Şimali Qafqaz Federal Dairəsi — Rusiyanın 8 federal dairəsindən biri
*Qafqaz döyüşü — 
*Qafqaz gimnaziyasi — 
*Qafqaz ittifaqı — 
*Qafqaz tatarları — 
*Qafqaz Özəl Gimnaziyası — 
*Qafqaz əsiri —
*Qafqaz qəzeti —

;Bitkilər
*Qafqaz moruğu — 
*Qafqaz söyüdü — 
*Qafqaz yemişanı — 
*Qafqaz dağdağanı — 
*Qafqaz rododendronu — 
*Qafqaz xurması —
Lonq-Aylend boğazı

**Lonq-Aylend boğazı**- Konnektikut ştatını Lonq-Aylend adasından (cənubda) ayırır. Uzunluğu 177&nbsp;km, eni minimum 34&nbsp;km təşkil edir. Qərbdə boğaz İst-River boğazı ilə birləşir. Sahilləri parçalıdır. Sumsal burunlarla zəngindir. Bəzən boğaz körfəz adlandırılır.

Balıq, molyusklar və xərçəngkililərlə zəngindir. Sahillərində dəniz quşları vardır. Üstəlik suda-quruda yaşayanlar və tısbağalara da rast gəlinir. Bunula belə Nyu-York və Konnektikut kimi iri şəhərlər boğazın ekologiyasına öz mənfi təsirini göstərir. Bu səbəbdən son zamanlar əraziyə gələn turistlərin sayında azalma müşahidə edilir.

## Tarixi
Kəşfi haqqında müxtəlif fikirlər irəli sürülür. Belə ki, 1609-cu ildə Henri Hudzon ərazidən keçmişdir. Onu ilk kəşf edən isə hollandiyalı səyyah Adrean Blak olduğu deyilir. Buna misal kimi boğazın şərqində Blok adası olması göstərilir.

## Mənbə
* EPA: Long Island Sound 
* Eastern Long Island Sound Crossing
Qurban (ad)

**Qurban** — kişi adı.

* Qurban Primov — Azərbaycanın xalq artisti, musiqiçi, tarzən.
* Qurban Qurbanov — azərbaycanlı futbol mütəxəssisi; keçmiş Azərbaycan futbolçusu
* Qurban Məsimov — azərbaycanlı aktyor, rejissor və rəssam.
* Qurban Əli — Şirvanşah şahzadəsi.
* Qurban Xəlilov — Maliyyə naziri
* Ağdabanlı şair Qurban — el şairi
* **[[Qurban Bayramov]]**
:* Qurban Bayramov (filosof) — fəlsəfə elmləri doktoru, professor.
:* Qurban Bayramov (tənqidçi) — filologiya üzrə fəlsəfə doktoru (1979)
* Qurban Süleymani —
* Qurban Berdiyev
* Qurban Cəlilov

## Həmçinin bax
* Qurbanov
* Qurbanalı
* Qurban (dəqiqləşdirmə)

## İstinadlar
Mixail

**Mixail** — Dünyada daha çox işlədilən kişi adı.

* Mixail Barinov — Neft Akademiyasının rektoru
* Mixail Kolyubakin — Bakı quberniyasının qubernatoru.
* Mixail Koqranyan — erməni mənşəli Azərbaycan SSR xalq artisti (1960)
* Mixail Nüeymə — Livan yazıçısı, tənqidçi
* Mixail Ostroqradski — Rusiya və Ukrayna riyaziyyatçısı və mexaniki;
* Mixail Pavlov — sovet metallurqu; SSRİ EA-nın akademiki; Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1945).
* Mixail Qavrilov — məşhur SSRİ pilotu
* Mixail Suslin — rus riyaziyyatçısı, Luzinin şagirdidir.
* Mixail Ulyanov — SSRİ xalq artisti, SSRİ Lenin və Dövlət mükafatlarının laureatı, tanınmış rus aktyoru
* Mixail Xodorkovski — rusiyalı sahibkar, ictimai xadim, publisist.
* Mixail Asatiani —
* Mixail Naqibin prospekti (Rostov-na-Donu) —
* Mixail Salman —
* Mixail Çiqorin —
* Mixail Avdeyev (həkim) —
* Mixail Berkos —

## Həmçinin bax
* Mixail (dəqiqləşdirmə)
* Mikayıl
* Mixael
Zahir məscidi

**Zahir məscidi** — Malayziyanın Kedah ştatında yerləşən məscid. Alor Setar şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Məscid 1912-ci ildə tikilib. Məscid 1821-ci il Kedah-Siam müharibəsi zamanı şəhərin müdafiəsi uğrunda döyüşərək həlak olmuş döyüşçülərin xatirəsinə inşa olunub. Zahir məscidi Malay-İslam memarlığının ən gözəl nümunəsi kimi Kedahın ən fərqli memarlıq abidələrindən biri sayılır. Məscidin rəsmi açılış mərasimi 1915-ci ilin 15 oktyabrı həftənin cümə günü baş tutub. Məscidin açılışında Kedah sultanı *Sultan Əbdül-Həmid Halim Şah* iştirak edib. Cümə xütbəsini Tunku Mahmud oxuyub. Zahir məscidinin arxa tərəfində şəriət məhkəməsi və uşaqların məktəbəqədər təhsil müəssisəsi yerləşir.

## Memarlıq
Zahir məscidi təxminən 11,558 m² sahə tutur. Məscidin mərkəzi zalı (ibadət zalı) 5.8 m² sahəyə malikdir və 4 mezonin zonalı 2,4 metr genişliyində eyvanlarla əhatə olunub. Hər bir mezonin zonası günbəzlə örtülüdür. Məscidin əsas günbəzi binanın şimal-şərq hissəsində yerləşir. Bu Malayziyada ən böyük və ən qədim məscidlərindən biridir. Hər il məsciddə Quran hafizlərinin festivalı keçirilir. Bu məscid dünyanın ən yaxşı 10 ən gözəl məscidlərindən biri seçilib.
  
## Xatirə sikkələri

2008-ci ilin 28 martında Qazaxıstan sikkəxanası *"Dünyanın Məşhur Məscidləri"* seriyasından Zahir məscidinin təsvir olunduğu gümüş sikkə buraxıb. Sikkənin nominalı 100 təngədir və bu qiymətli metal 925 əyarlı gümüşdən ibarətdir.

Həmin seriyadan olan qızıl sikkə 2012-ci ildə buraxılıb. Sikkənin əks tərəfində mərkəzdə Zahir məscidinin təsviri yerləşdirilib. Aşağı hissəsində isə "ZAHİR" sözü həkk olunub. Sikkənin nominalı 500 təngə, bu qiymətli metal isə 999 əyarlı qızıldan ibarətdir. Sikkənin kütləsi  3,11 q, diametri 16&nbsp;mm-dir. Cəmi 3000 ədəd belə sikkə buraxılıb.

## İstinadlar
Kalmarsund boğazı

**Kalmarsund boğazı** () - İsveçə məxsus Eland adasını Skandinaviya yarımadasından ayırır. Uzunluğu 130&nbsp;km, eni 5 – 25&nbsp;km təşkil edir. 1972-ci ildə boğazın üzərində Eland körpüsü inşa edilmişdir. Materik ilə ada arasında körpü hər iki tərəfin avtomagistral xətlərini birləşdirir. Bölgədə ekoloji vəziyyət gərgindir. Belə ki, kənd təsərrüfatında istifadə edilən azot və fosfor gübrələri buna yol açır. Ərazi Şimali Avropada ən qədim yaşayış məskənləri məhz burada yerləşir.

## Mənbə
* Kalmarsund sözünün Böyük Sovet ensiklopediyasına görə anlamı
Üştibin

**Üştibin** () — Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanında kənd.

## Tarixi
Üştibin kəndi Cənubi Azərbaycanın tarixi kəndlərindən biridir.

Kəndin məşhur şəxslərindən Seyid Əbülqasım Nəbati yazırdı:

Səfheyi-aləmdə bir dürri-nihandır Üştibin,
Vəznə gəlməz, çəkmək olmaz, çox girandır Üştibin.

Baş çəkib ərşi-bərinə dörd tərəfdən dağlər,
Filhəqiqət ləngəri-kövnü məkandır Üştibin.

Səddi-İsgəndər kimi hər bürcü bir hisni-həsin,
Dideyi-bədxahə bir tiri-kəmandır Üştibin.

Xoşsəliqə hər yeri, xəlqi sərasər mehriban,
Dilləri tati, vəli, şirinzəbandır Üştibin.

Allah abad eyləsin, abü havası canfəza,
Qalibi-insanə bir ruhi-rəvandır Üştibin.

Hakim olmuş onda ta Mirzə Səlimi-kamikar,
Ol səbəbdən xəlqə bir darül-əmandır Üştibin.

Maşaallah, gör nə yaxşı boy çəkmiş sərvlər,
Cənnəti-Şəddad ya baği-cinandır Üştibin.

Narının hər danəsi yaqut, ya lə’li-Yəmən,
Müxtəsər, bir gənc ya bir bəlli kandır Üştibin.

Suyunu hər kimsə içsə, istəməz abi-həyat,
Ondan ötrü Xizr tək gözdən nihandır Üştibin.

Görmüşəm həm Əsgəranı, Qırçını, Ağdamları,
Onların yanında bir sultanü xandır Üştibin.

Gəzmişəm Hindarxını, həm Bərdəni seyr etmişəm,
Hər biri bir çöl, vəli, bir busitandır Üştibin.

Vermərəm külli-cahanə bir Hərasın seyrini,
Qıl təmaşa, gör nə göyçək, xoş məkandır Üştibin!

Doğrusu, yaylağının vəsfində aciz qalmışam,
Bilmərəm, baği-Irəm, ya gülsitandır Üştibin.

Bir-biri üstündə damlar, yaxşı ali köşklər,
Bəs deyərsən Lənkəran, ya Salyandır Üştibin.

Verginən dildarımı, et ahü zarımdan həzər,
Rəhmə gəl, insafə gəl, bəsdir, amandır, Üştibin!

Bir qonaq-nisbət Nəbati səndə beş gün əyləşib,
Hörmətin saxla ki, o bir Xançobandır, Üştibin.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 653 nəfər yaşayır (145 ailə).

## Məşhur şəxsiyyətləri
* Əbülqasım Nəbati
* Əmir Heşmət Nisari
* Həsən Göhvər Haeri

## Mənbə
* ''' Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ, Bakı, "Ozan", 1998, 192 səh.

## İstinadlar
Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1568–1570)

**Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1568–1570)** və ya **Həştərxan yürüşü** — Osmanlı Dövləti və Osmanlı Dövlətinə bağlı olan Krım xanlığının 1556-cı ildə Rusiyanın əlinə keçən Həştərxan xanlığını Rusların əlindən xilas etmək üçün Həştərxan və Azov bölgələrinə təşkil etdikləri yürüşdür.

Rus Moskva Knyazlığı 1552-ci ildə Qazan Xanlığının, 1556-cı ildə də Həştərxan Xanlığının mövcudluğuna son vermiş və Don və Volqa çayları boyunca güclü bir şəkildə yerləşmişdi. Moskva knyazı IV. İvan (Qorxunc İvan) bu fəthlərlə Çar titulunu da almışdı. Sonrakı əsrlərdə Rusiya iqtisadiyyatının şah damarı halına gələcək olan bölgənin Rusiya tərəfindən ilhaq edilməsi, Orta Asiya ilə Krım və Anadolu arasında Xəzər dənizinin şimalından keçən ticarət yolu və Həcc yolunu da kəsmişdi. Rus Knyazlığı isə Ural və Qara Dənizə doğru genişlənmə strategiyasının ilk addımını atmış oldu. Sultan II Səlim ilə kürəkəni və Sədrəzəm Sokollu Mehmed Paşa, Rusiyanın Qafqaz və Krıma genişlənmə təhlükəsini sezdilər. Bunu qarşısını almaq strategiyası olaraq Həştərxan qalasının fəthi və bu qalanın bir müdafiə sisteminin mərkəzi kimi istifadə edilməsinin lazım olduğu fikri ortaya çıxdı. Beləliklə Rus Knyazlığının cənuba irəliləməsi alındığı kimi, Osmanlı Dövlətinin Səfəvi dövlətinin Qafqaz və Azərbaycandan sıxışdırıb çıxarma strategiyasını asanlaşdırmalı idi.

## Həmçinin bax
Erediviziya

**Erediviziya** (nid. Eredivisie, **Fəxri Diviziya**) — Niderland yüksək futbol diviziyası. 1956-cı ildə yaradılıb. Çempionluq titulu uğrunda 18 komanda mübarizə aparır.

2012-2013 mövsümünün sonunda UEFA tərəfindən Avropanın ən yaxşı liqalarının sıralamasında doqquzuncu yerdə qərarlaşıb. Ən çox çempion komanda kimi rekord, 33 çempionluqla Ayaks klubuna məxsusdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Soccerway.com saytında
Zeyvə (Culfa)

**Zeyvə** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 479 nəfər yaşayır (143 ailə).

## İstinadlar
Kürdili

**Kürdili** və ya **Kür dili** — Xəzər dənizində Azərbaycana məxsus ada. Aran iqtisadi-coğrafi rayonunun şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən isə adanın şərqi Neftçala, qərbi isə Lənkəran inzibati rayonlarına məxsusdur. Neftçala şəhərindən 33 km, Bakıdan isə 150 km cənubda yerləşir. Ada Azərbaycanın sahəsinə görə ən böyük adasıdır.

Adada mövcud olmuş Kürdili kəndinin adı adanın adından götürülmüşdür.

## Coğrafiyası
Ada Kürün tarixi deltasında yerləşir. Belə ki, gətirmə suxurların mənsəbə yığılması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Hazırda isə Kürün deltası yarımadadan 35–40 km şimalda yerləşir. Xəzər dənizinin qalxıb enməsi ilə əlaqədar yarımada və ada arasında tərəddüd edir. Son zamanlar səviyyənin qalxması ilə əlaqədar adaya çevrilmişdir. Sahəsi 43 km² təşkil edir. Uzunluğu 11,8 km, eni isə 5,2 km-dir. Yarımsəhra və quru çöl iqliminə malikdir. Qızılağac qoruğunun bir hissəsi yarımadanın ərazisinə düşür. Şərqdə Xəzər dənizi, qərbdə isə Qızılağac körfəzi onun sahillərini yuyur. Kür daşı adası adanın şərqində yerləşir. İddiaya görə hər il ada 50–100 metr arasında əriyir.

## Tarixi
XX əsrin əvvəllərində əraziyə ruslar, kazaklar və molokanlar köçürülmüşdür. 1911-ci ildə adada ilk mayak istifadəyə verilib. Mayak 1966-cı ilə qədər fəaliyyət göstərib

Azərbaycan SSR dövründə adada Neftçala rayonu inzibati ərazisinə daxil olan iki kənd (Kürdili, Şirvanlı) mövcud olub. 2 kənddə 3 minə qədər adam yaşayıb. Adada məktəb, mədəniyyət evi, kinozallar, kitabxanalar olub. Məhsuldar torpaqda üzüm və nar yetişdirilirdi, burada atçılıq və heyvandarlıq fermaları yerləşirdi.

1981-ci ildə Xəzər dənizində suyun qalxması nəticəsində Neftçala rayonu ərazisindən bu əraziyə olan yol dağılmış və yarımada adaya çevrilmişdir. 1982-ci ildə kəndə quru yolu ilə getmək mümkün deyildi. Ada əhalisi SSRİ dağıldıqdan sonra Rusiyaya və başqa ölkələrə, həmçinin Neftçala rayonu ərazisində yeni tikilmiş evlərə köçürülmüşdür. 2013-cü ildə adada 4 ailə qalmışdı. 2019-cu ildə adada cəmi 1 nəfər — Vitali Pronin yaşayırdı.

## Fauna
1929-cu ildə adanın qərb sahillərinin də daxil olduğu ərazidə Qızılağac qoruğu yaradılmışdır. Bu hissədə canlılar qorunurdu. Əsasən su quşları və balıqlarla zəngindir. Sovet dövründə burada atçılıq fermaları olub. Sovetlər təzə qurulanda burada yetişdirilən atlar müxtəlif rayonlara, kəndlərə göndərilirmiş ki, əkin-biçində istifadə olunsun. Su qalxıb kolxoz dağılanda, bu atları buraxıblar. Sürü şəklində gəzən bu atlar artıq vəhşi atlara çevrilib. Adada vəhşi həyat tərzi keçirən qaban və inəklər də mövcuddur.

## Filmoqrafiya
Ada haqqında "Əriyən ada", Sonuncu və Daxildəki ada adlı filmlər çəkilmişdir.

## Mənbə
* Kür deltası

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu
* Qızılağac körfəzi
* Kür dili mayakı
* Kür deltası
* Əriyən ada (film, 2013)

## Xarici keçidlər
* 
* Azərbaycanın "Robinzon"u: "Bu adada beş qəbir olacaq, beşinci mənim…"
Seyid Əli Çabuk

**Seyid Əli Çabuk** və ya **Seyid Əli Onbaşı** () — Birinci Dünya müharibəsi zamanı Çanaqqala döyüşündə əfsanəvi qəhrəmanlıq göstərmiş türk əsgər.

## Həyatı
Seyid Əli Çabuk 1889-cu ildə Balıkəsirin Havran ilçəsinin Çamlıq (Manastır) kəndində Əbdürrəhman və Əminənin ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1909-cu ildə Seyid Əli Osmanlı ordusuna qoşulmuş və Balkan müharibələrində (1912–1913) vuruşmuşdur. Savaşdan sonra Dardanel (Çanaqqala) boğazının girişi müdafiə edən qarnizona köçürülmüşdür.

## Qəhrəmanlığı
Osmanlı imperiyasının Birinci Dünya müharibəsinə qoşulmasından sonra Qara dəniz boğazlarının qorunması türklər üçün prioritet məsələyə çevrilmişdir. Boğazlara tərəf hərəkət edən böyük ingilis-fransız donanmasının əsas hücumu isə təyin olunduğu kimi 18 mart 1915-ci ildə başladı.

Döyüş zamanı sıravi Seyid Çabuk Rumeli Məcidiyə fortunda sahil artilleriyasında xidmət edirdi. Müttəfiq donanmasının hücumu nəticəsində müdafiə qalaları dəhşətli atəşə məruz qaldı. Rumeli Məcidiyədəki top işlək vəziyyətda olsa da, ağır artilleriya mərmilərini qaldıran mexanizm zədələnmişdi. Belə olan halda, Seyid hər biri təxminən 275 kq ağırlığında olan 3 ədəd 240&nbsp;mm-lik mərmini topa qaldırdı və türk artilleriyası atəşi davam etdirdi. Bir sıra məlumatlarda mərmilərin ağırlığı 140–255 kq arasında göstərilir. Geniş yayılmış fikrə görə, məhz Seydin qaldırdığı mərmilərdən biri Britaniya zirehli gəmisi olan "Ouşen"ə ölümcül xəsarət yetirmişdi; gəmi özü isə dəniz minası nəticəsində batmışdı.

Antantanın dəniz hücumunun dəf edilməsindən sonra Seyidə onbaşı (kapral) rütbəsi verilmiş, əfsanəvi igidliyi isə ona milli qəhrəmana çevirmişdi. Əfsanəyə görə, döyüşdən bir gün sonra Seyidin şəklini çəkmək istədikdə, o, oxşar mərmini heç cür tərpədə bilməmişdir. Bundan sonra, qəhrəman "Əgər yenidən müharibə başlasa, yenə də qaldıraram" sözlərini söyləmişdir. Seyidin şəkli isə taxta mərmi ilə çəkilmişdir.

## Müharibədən sonra
1918-ci ildə Seyid ordudan tərxis olunaraq doğma kəndinə qayıtmışdır. Bir müddət meşəbəyi, daha sonra isə kömür şaxtasında şaxtaçı kimi çalışmışdır. 1934-cü ildə Soyadlar haqqında qanunun qəbulundan sonra Seyid Əli özünə Çabuk soyadı götürmşdür. 1939-cu ildə ağciyər xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Xatirəsi
Seyid Əli Çabukun əfsanəvi qəhrəmanlığı Türkiyənin bir çox yerlərində əbədiləşdirilmişdir. Döyüşün baş verdiyi Çanaqqalada Kilitbahir qəsri yaxınlığında onbaşıya həsr olunmuş memorial 1992-ci ildə açılmışdır. İstanbul Hərb Muzeyinin həyətindəki heykəl də artilleriya mərmisini belində daşıyan Çabuku təsvir edir.
2010-cu ildə Çabukun şərəfinə adlandırılmış "Seyid Onbaşı" adlı gəmi suya buraxılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Corporal Seyit
* Corporal Seyit memorial
* Kilitbahirdə Seyid memorialı
Somon

**Somon**, və ya **Sum** və ya **Sumu** və ya **Sumon** (Çin dilində 苏木 — (sumu), monqol dilində sum, tuva dilində sumon) — Çində və Monqolustanda, həmçinin Pusiyada çox da böyük olmayan inzibati ərazi bölgüsü.

## Çin Xalq Respublikası
Çin Xalq Respublikasının yalnız Daxili Monqolustan adlanan hissəsində inzibati ərazi vahididir. ÇXR-da somonların ümumi sayı — 181-dir. Somon kənddən böyük, xoşundan kiçikdir.

### Etnik somon
Etnik milli somon — (<in dilində 民族苏木, mintszu sumu) — Çin Xalq Respublikasında milli azlıqların üstünlük təşkil etdiyi somonlar üçün istifadə olunan termindir.2010-cu ilin məlumatına əsasən yalnız bir etnik milli simon — Evenk milli somonu mövcuddur.

## İstinadlar
Moxave telefon köşkü

**Moxave telefon köşkü** — Kaliforniyada, Moxave səhrasında yaxınlıqda işləyən yerli geoloqlar və şaxtaçılar üçün quraşdırılan telefon köşkü. Ən yaxın şose yolundan 24&nbsp;km, ən yaxın yaşayış məntəqəsindən isə onlarla km məsafədə yerləşirdi. İlk vaxtlar onun nömrəsi +1-714-733-9969 idi, sonra kod 619-a, daha sonra isə 760-a dəyişdirildi.

## Tarixi
Köşk 1948-ci ildə yaxınlıqda işləyən şaxtaçılar üçün quraşdırılmışdır. 1997-ci ildə Dyuis (Deuce) adlı bir şəxs köşk haqqında öyrənir və ona cavab verilənə qədər köşkə zəng etməyə başlayır. Hər səhər Dyuis üzünü qırxarkən güzgünün kənarına yapışdırdığı və üzərində "Sən bu gün Moxavenin ortasında yerləşən köşkə zəng etməyi unutmamısan?" cümləsini yazdığı yapışqanı görürdü. O, zəngləri ta ki Lorin (Lorene) adlı birisi ona cavab verənə qədər düz bir ay müddətində davam etdirir.

Öz əhvalatını öz saytında paylaşandan sonra Moxavedəki köşk qısa bir zamanda məşhurluq qazanır. Köşkün həvəskarları cavab almaq ümidiylə ora zəng edir, zənglərə cavab vermək üçün ora gedir, həmçinin ismarış qoyurdular. Zamanla köşk bütünlüklə qraffitilərlə örtüldü.

## Məşhurluğu
Köşklə bağlı olan və 51 yaşlı Rik Karr tərəfindən iddia olunan bir hadisə Los Angeles Times qəzetinin müxbiri tərəfindən sənədləşdirilmişdir. Rik bildirirdi ki, o, Müqəddəs Ruhun təhrikiylə telefon köşkünün yanında 32 gün yaşamış və bu müddət ərzində 500-dən artıq zəngə cavab vermişdir. Bundan sonra səhranın ortasında yerləşən köşk ünsiyyət axtaran insanların ziyarət yerinə çevrilmişdir. Burada həmçinin yığıncaqlar da təşkil olunurdu. Köşkə gələn zənglərin ardı kəsilmirdi, belə ki insanları tanımadıqları bir yerə zəng etmək və təsadüfi insandan cavab almaq imkanı cəlb edirdi.

## Sökülməsi
Köşk 17 may 2000-ci ildə Moxave səhrasının da balasında olduğu ABŞ milli parkları xidmətinin sorğusuna əsasən Pacific Bell şirkəti tərəfindən sökülmüşdür. Rəsmi səbəb olaraq insan axının səbəb olduğu arzuolunmaz ekoloji vəziyyət göstərilirdi. Köşkün tərəfdarları tərəfindən xatirə lövhəsi qurulsa da bu da xidmət tərəfindən sökülmüşdür. Telefon köşkünün tarixçəsi əsasında "Moxavedə telefon köşkü" adlı film də çəkilmişdir.

## İstinadlar
Bəşirov metodu

**Bəşirov metodu** — kənd təsərrüfatı heyvanlarının çoxaldılmasına, onların cins tərkibinin yaxşılaşdırılmasına, sağlam nəsil alınmasına, məhsuldarlığın 1000 dəfəyə qədər artırılmasına və s. kimi çox mühüm, böyük nəticələr əldə etməyə imkan verən bir metoddur. Bu metodun yaradıcısı akademik Eyyub Bəşirovdur.

XX əsrin ortalarında işlənib hazırlanmış bu orijinal, mütərəqqi metod bu gün də dünyanın heyvandarlıq təcrübəsində geniş istifadə edilir və çox böyük uğur gətirir.

Eyyub Bəşirov cərrahi yolla erkək heyvanların çoxalma üzvünü 30–45 dərəcə bucaq altında öz təbii yerindən kənara çəkməklə süni mayalamada istifadə etmək üçün yüksək keyfiyyətli toxum alınmasına, törədici-seçici-stimuləedici kimi istifadə edilməsinə, bununla da bir çox mühüm problemlərin aradan qaldırılmasına nail olmuşdur.

Belə ki, əgər adi, təbii cütləşmədə naxırda 1 ildə 1 törədici ilə ən yaxşı halda, ən çoxu 20–25 inək mayalamaq mümkün olursa, dondurulmuş toxumla aparılan süni mayalamada "Bəşirov metodu"nu və Eyyub Bəşirovun işləyib hazırladığı yeni, orijinal texnologiyaları tətbiq etməklə, 25000 camış və inək mayalamaq mümkündür.

## İstinadlar
Yaşar Bəşirov

**Yaşar Eyyub oğlu Bəşirov** () — Azərbaycan Karate Federasiyası idarə heyətinin üzvü (2023–h.h.); Azərbaycan Milli Karate Federasiyasının sabiq prezidenti (1994–2023); Dünya və Avropa çempionu, əməkdar idman ustası; "Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman Xadimi", Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü, 8-ci dan qara kəmər sahibi; biologiya elmləri namizədi.

## Həyatı

## Ailəsi
Eyyub Bəşirovun oğlu, Xanlar Bəşirovun qardaşıdır.

## Təltifləri
29.06.2015-ci ildə Şöhrət ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Milli Karate Federasiyasının İdarə heyəti
Cafna yarımadası

**Cafna yarımadası** () - Seylon adasının şimalında Manar körfəzi, Benqal körfəzi və Polk boğazı sahillərində yerləşir. Uzunluğu 70&nbsp;km, eni 15–20&nbsp;km arasında dəyişir. Daxilində laqun məşəlli göl və körfəzlər vardır.(Cafna və Vadamoracci). Əkinçilik, balıqçılıq və mirvari çıxarma kimi sahələr inkişaf etmişdir. Sahillərində Cafna şəhəri yerləşir. Yarımada 'Tamil pələngi azadlıq ordusu' təşkilatının nəzarətində idi. 2009-cu ildə Şri-Lanka ordusunun uğurlu əməliyyatı nəticəsində ərazi azad edilir və əminamanlıq bərpa olunur. 
## Mənbə
* Cafna yarımadası 
* A Mission in Jaffna & the Memories of war-torn Jaffna
Kassini aralığı

**Kassini aralığı **— Saturn planetini xarici halqaları arasındakı aralıq. Onun eni təxminən 5000&nbsp;km-dir.
İtalyan və fransız astronomu Jan-Dominik Kassini ( it. Gian Domenic Cassini, fr. Jean-Dominique Cassini; 1625—1712)  tərəfindən 1675-ci ildə kəşf edilmişdir.**<br>
**

## Kassini aralığı incəsənətdə
Stanislav Lemin "Araşdırma" adlı hekayəsində Kassini aralığına tədqiqat məqsədli zondların buraxılması insanlarla robotların birgə ekspedisiyasının əsas məqsədidir. Robotlardan biri qəza törədir və göyərtədəki insanları məhv etmək üçün gəmini Kassini aralığına yönəldir.
Baltik boğazı

**Baltik boğazı** (, ) - Rusiyanın ucqar qərb qutaracağında yerləşən Kalininqrad vilayəti ərazisinə daxildir.  Baltik dənizini Kalininqrad körfəzi ilə birləşdirir və Pillau yarımadasını Baltik burnundan ayırır. Baltiysk rayonu ərazisində daxildir. Eni 0,4&nbsp;km, uzunluğu 2&nbsp;km, dərinliyi 12 m təşkil edir.

## Tarixi
Ərazidə ilk boğaz 1337-ci ildə meydana gəlsə də bir müddət sonra qumla örtülür. 1497-ci ildə fırtına səbəbindən yeni boğaz əmələ gəlir. Ancaq boğaz yenidən qumla örtülür. 1510-cu ildə güclü fırtına nəticəsində boğaz formalaşır. 1901-ci ildə boğaz ərazisində Veniqsberq dəniz kanalı inşa edilir. 1960-cı ildə kanal dərinləşdirilir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı boğaza sahiblənmə üstündə şiddətli döyüşlər getmişdir.

## Mənbə
* Достопримечательности Балтийска: Южный мол
* Презентация к докладу О. В. Басса «Оценка взаимодействия природных и техногенных процессов в ходе строительства и эксплуатации порта Балтийск»
Dundas boğazı

**Dundas boğazı** () — Şimal ərazisi (Avstraliya) torpaqlarında yerləşir. Melvill adasını Koburq yarımadasından ayırır. Ərazidə Garig Gunak Barli Milli Parkı yerləşir. Arafur dənizini Van Dimen körfəzi ilə birləşdirir.
Marabu

**Marabu** — leyləkkimilər fəsiləsinə aid olan quş növü. Marabuların 2 cinsi Asiyanın cənubunda və bir cinsi isə Saxaranın cənubunda, Afrikanın böyük bir hissəsində rast gəlinir. Boyu 110–150 sm və qanadlarının uzunluğu isə 210–250 sm-dir. Hər üç cinsin nümayəndələrinin üst lələkləri və qanadları qara, qarınları və quyruqları ağ-dır.

Marabuların əsas yeməyi gəmiricilər və kərtənkələlərdir. Marabu əsasən leşlə də qidalanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı (K)

**Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı** — İkinci dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## Həmçinin bax
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar
Südlü plov

**Südlü plov** — Azərbaycan mətbəxinə aid geniş yayılmış plov növlərindən biri.

Südlü plov bir neçə üsulla hazırlanır.

## Tərkibi
1 kq düyü, 2 litr süd, duz, zəfəran, 100 qram kişmiş, 100 qram xurma, 350 qram kərə yağı, bal, qaymaq – zövqə görə.

## Hazırlanması qaydası
Südlüplov ətsiz, yalnız südlə bişirilir. Düyü təmizlənir, xırdası çoxdursa, aşsüzəndən keçirilir. Düyü isti suda təmiz yuyulur. Bir hissə düyüyə iki hissə süd götürülür. Süd qaynadıqdan sonra içinə düyünü tökülür, qarışdırılır, bir az duz vurulur. Rəngi saralanadək zəfəran tökülür, yenidən qarışdırılır. Düyü bişənə yaxın içinə yuyulmuş kişmiş, xurma, zövqə görə bir az şəkər tökülür, ehtiyatla qarışdırılır. Düyü yumşalıb, südü çəkildikdən sonra, dəmə qoyulur. Başqa bir qazanda kərə yağını dağ edilib, dibinə qazmaq qoyulur, süddə bişmiş düyünü qazmağın üstünə töküb yağlanır və dəmə qoyulur. Südlüplov, adətən, bal və qaymaqla yeyilir.
Südlü plovun hazırlanmasının digər bir üsulu aşağıdakı qaydadır.

## Tərkibi
Hisə verilmiş kütüm — 182q, düyü — 100 qram, ərinmiş yağ — 40 qram, süd — 250 qram, buğda unu — 20 qram, kişmiş — 50 qram, ərik qurusu — 50 qram, xurma — 25 qpam, şəkər — 20 qram, yumurta — 10əd., zəfəran −0,1 qram, duz.

## Hazırlanması qaydası
Düyü süddə yarımhazır olana qədər bişirilir, şəkər, yağ və zəfəran vurulub 1 saat saxlanılır. Sonra düyü kəfkirlə süzülür, dibinə un, yumurta və suddən hazırlanmış nazik lavaş salınan qazanın içinə tökülüb 30–40 dəqiqə dəmə qoyulur. Kişmiş, ərik qurusu və xurma yağda bişirilir. Süfrəyə verildikdə boşqaba düyü çəkilir, üstünə qazmaq və yağda qovrulmuş kişmiş, ərik qurusu, xurma qoyulur. Plovun yanında ayrıca buğda bişirilmiş kütüm balığı verilir.

## Xarici keçidlər
* https://www.google.az/search?q=S%C3%BCdl%C3%BC+plov&biw=1093&bih=534&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=PAtWVdfnC4G9UarqgdAM&ved=0CBkQsAQ&dpr=1.25 Südlü plov
* http://www.metbex.net/sudlu-plov-resepti/  Südlü plov resepti-1
* http://mct.gov.az/service/lang/az/page/22/sid/21/nid/142/ Südlü plov resepti-2
Altay Əfəndiyev

**Altay Əfəndiyev** — () Azərbaycan diplomatıdır. Azərbaycanın İspaniyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri. Demokratiya və İqtisadi İnkişaf Təşkilatının Baş katibi — GUAM (2016-cı ildən).

## Həyatı
Taras Şevçenko adına Kiyev Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunu, Moskvadakı Şərqşünaslıq İnstitutunun aspiranturasını bitirib. Hollandiyanın "Klingendel" Beynəlxalq Əlaqələr İnstitutunda təhsil alıb, Haaqa, Hollandiya; MBA, J. Cass Biznes Məktəbi, City University, London, İngiltərə; "Hökümətdə Yüksək Səviyyəli Menecerlər" Proqramı, JFK İdarəçilik Məktəbi, Harvard Universiteti, ABŞ. Danışır: Azərbaycan, rus, ingilis, fransız, ispan, türk, ukrainca

1980–1992-ci illərdə Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunun elmi işçisi, Bakı, Azərbaycan.

1992–1993-cü illərdə — Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq İqtisadi Əlaqələr Departamentinin ikinci katibi / birinci katibi;

1993–1994-cü illərdə — Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin İkitərəfli İqtisadi Əməkdaşlıq şöbəsinin müdiri;

1994–1997-ci illərdə — Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniyadakı səfirliyi, İqtisadi məsələlər üzrə birinci katib;

1997–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Böyük Britaniyanın Londondakı səfirliyində iqtisadi məsləhətçi olmuşdur;

2000–2004-cü illərdə — Xarici İşlər Nazirliyinin İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf idərəsinin rəisi, Xarici İşlər Nazirinin İqtisadi Məsləhətçisi;

2004–2009-cu illərdə — Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Daimi Beynəlxalq Katibliyinin Baş katibinin müavini;

2009–2010-cu illərdə — Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf idarəsinin rəisi;

2010–2015-ci illərdə — Azərbaycan Respublikasının İspaniya Krallığında və Andorra Knyazlığında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri;

1 yanvar 2016-cı ildən — Demokratiya və İqtisadi İnkişaf Təşkilatının Baş katibi — GUAM, Kiyev ;
Bakı Dövlət Universitetində, Qərb Universitetində (Bakı) və digər özəl qurumlarda, habelə yüksək menecment kurslarında beynəlxalq iqtisadi münasibətlərdən dərs deyir.

## Digər fəaliyyətlər
— Azərbaycan Respublikası ilə Aİ arasında Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişinin həyata keçirilməsinə dair Ticarət və İqtisadiyyat Alt Komitəsinin həmsədri;
— Azərbaycan-Britaniya Ticarət və Sənaye Şurasının üzvü;
— Azərbaycan Respublikası Sahibkarlar Konfederasiyası Məsləhət Şurasının üzvü;
— Beynəlxalq Qara Dəniz Araşdırmaları Mərkəzinin İdarə Heyətinin üzvü (Afina, Yunanıstan);
— Maliyyə İnkişafına dair Monterey Sammitində Azərbaycan Respublikasının nümayəndə heyətinin rəhbəri;
— 2002-ci il Dünya Davamlı İnkişaf Sammitində Milli nümayəndə heyəti rəhbərinin müavini, Johannesburg, Cənubi Afrika;
— 2003 Dünya Su Sammitində Milli nümayəndə heyətinin sədr müavini, Kyoto, Yaponiya.

## İstinadlar
Valeri Çeçelaşvili

thumbnail|Valeri Çeçelaşvili
**Valeri Çeçelaşvili** (; d. 17 mart 1961, Tbilisi, Gürcüstan SSR, SSRİ) — GUAM-ın baş katibi (2007-2008), iqtisad elmləri namizədi.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Antuan Vatto

**Antuan Vatto**(; ) — fransız boyakarı.

## Həyatı
Fransız rəngkarlığının görkəmli nümayəndələrindən biri də Antuan Vattodur (1684–1721). O, öz dövründəki real həyatı təsvir etmişdir. Yaradıcılığındakı gözəllik, zəriflik rokoko sənətkarlığının əsas istiqamətini təşkil edirdi.

## Yaradıcılığı

Antoine Watteau - Pleasures of Love - Google Art Project.jpg|Pleasures of Love  (1718 - 1719)
Antoine Watteau - The Feast of Love - Google Art Project.jpg|The Feast (or Festival) of Love (1718 - 1719)


## İstinadlar
Una Milli Parkı

**Una Milli Parkı** () — 2008-ci ildə Bosniya və Herseqovinada qurulan milli park. Milli park Bosniya və Herseqovinanın ən yeni qurulan milli parkıdır. Milli parkın içindən keçən və çirklənməyən Una və Unaç çaylarını qorumaq üçün təşkil olunmuşdur.

## Coğrafiya

Milli park Krka çayının mənbəyinin qərb sahili boyunca uzanır. Bosniya və Herseqovinanın Xorvatiya ilə sərhədində Una çayı ilə, Martin Brod şəhəri yaxınlığında isə Unaç çayı ilə birləşir. Milli parkın şərqində, Drvar şəhərinin yaxınlığında Unaç çayı öz kanyonuna daxil olur.

## Su hövzələri

Milli parkdakı şəlalələr diqqət çəkir. Ən məşhur şəlalələr Ştrabaçki şəlalələridir. Milli parkda ziyarətçilər salçılıq, balıqçılıq, velosiped idmanı, yürüyüş ilə məşğul ola bilərlər. Bixaç və Bosanska Krupadakı şəhər körpülərindən də tullanmaq xeyli məşhurluq qazanıb.

## Biologiya

Burada 15 balıq növü, 120 quş növü, adi vaşaq, tülkü, ayı, canavar, qarapaça daxil olmaqla müxtəlif məməli növləri yaşayır.

Milli parkda iki dəstədə (tısbağalar və pulcuqlular) olmaqla 12 sürünən növü yaşayır. Əsas növlər bunlardır: qəhvəyi pulcuqlu kərtənkələ, Velebit kərtənkələsi və çayır gürzəsi. Buradakı sürünənlərin çoxu qitədə geniş yayılmış növlərdir, lakin bəzi istisnalar vardır: Balkan yarımadasında endemik olan şərq çəmənlik kərtənkələsi və Bosniya adi gürzəsi.

## Arxeologiya

Ərazi həm də qədim tarixi ilə seçilir və arxeoloji qazıntı işləri aparılır. Milançeva Kula qəsri, Rmanj monastırı, Kule Vakuf kəndinin yaxınlığındakı Ostroviça qalası, Ostrovaç qalası burada yerləşir.

## Qalereya



Una Unac Confluence.jpg
Una Gorge Kulen Vakuf.jpg
Kulen Vakuf Ostrovica 2.JPG
Nationalpark Una 05.jpg
Nationalpark Una 01.jpg



## İstinadlar
Yeni Yaşma KEP

**Yeni Yaşma KEP** — Azərbaycan Respublikasının Xızı rayonunun Yeni Yaşma kəndi ərazisindəki külək elektrik stansiyası.

Stansiyanın tikintisi 2014-cü ildə başa çatmış, müvafiq Dövlət Komissiyası çərçivəsində yoxlama işləri aparılmışdır. 50 MVt gücündə olan külək stansiyası "Azərenerji" ASC-nin şəbəkəsinə qoşulmuşdur.

## İstinadlar
2014 (dəqiqləşdirmə)

*2014 — il.
*2014 (rəqəm) — say sistemində ədədlərdən biri.
*NGC 2014 — 
*E.ə. 2014 — il.
Hotsumi Ozaki

**Hotsumi Ozaki** () — yapon jurnalist, kommunist, xəfiyyə və baş nazir katibi.

## Həyatı
*Asahi Shinbun* qəzetinin əməkdaşı kimi çalışmış Ozaki dönəmin Yaponiya Baş Naziri Fumimaro Konoenin şəxsi məsləhətçisi vəzifəsinə qədər yüksəlməyi bacarmışdır. Hotsumi Ozakinin əsas xəfiyyəlik fəaliyyəti SSRİ ilə bağlıdır. Kommunist olması və sovet düşüncəsinə yaxın mövqe sərgiləməsi səbəbindən xəfiyyə Yaponiyaya xüsusi əməliyyata göndərilən Rixard Zorge ilə təmas yaratmış və onunla birlikdə hərəkət etmişdir. İkili tərəfindən Yaponiyanın daxili məlumatlarının sovetlərə ötürülməsi və Yaponiyada kommunist mühitin dəstəklənməsi yolunda gizli fəaliyyətlər icra olunmuşdur. Ozaki İkinci dünya müharibəsi dövründə Yapon hökuməti tərəfindən vətənə xəyanətdə ittiham edilərək asılan yeganə şəxsdir. Həbsxanada olduğu müddət ərzində həyat yoldaşına və qızına yazdığı şeirlər ölümündən sonra "Eşq bir ulduz yağışı kimi" adlı kitabda toplanmışdır.
Alaycı quş (Marvel Comics)

**Alaycı quş** () — Marvel Comics tərəfindən 1971-ci ildə yaradılan xəyalı komiks personajı. Əsl adı Barbara Morsdur. 2014-cü ildə "SHIELD cəsusları" teleserialında ilk dəfə Andrianna Palikki tərəfindən canlandırılmışdır.

## Həyatı
Barbara Mors əslində bir bioloqdur. Hətta bu sahədə doktoranturası da var. ABŞ hökuməti Kapitan Amerika kimi superəsgərləri yenidən yaradacaq zərdab üzərində işləməyə başlayınca Alaycı quş də onlara qoşulur. Bu zaman o SHIELD-in diqqətini çəkir. Mors işə itmiş elm adamını tapmaqla tapşırılan agent Paul Allenlə əməkdaşlıq edərək başlayır. Amma əslində Paulun bir AIM cəsusu olduğunu öyrənər. Mors Paulu dayandırır, laboratoriyanı buraxıb özü işləməyə başlayır.

## Gücləri
Əslində ilk zamanlarda Barbara Morsun heç bir xüsusi gücü yox idi. Liseydə oxuduğu zamanlarda gimnastika ilə məşğul olduğundan bədəni elastik və çevikdir. Amma daha sonra ölümlə burun-buruna gəldiyində ona vurulan *Sonsuzluq zərdabı* ilə ölümdən qurtulmuş və tez sağalmaq, sürət kimi bacarıqlar qazanmışdır.

## Tarixi

Yaradıcıları Len Veyn və Nil Adamsdır. İlk dəfə 1971-ci ildə görünmüşdür. Alaycı quş təxəllüsü ilə ilk dəfə 1981-ci ildə çıxış edərək super qəhrəman olmuşdur.

## Əlaqələri
Ən vacib və əhəmiyyətli əlaqələri Şahingöz ilə bağlıdır. Uzun illər onunla evli qalan Mors daha sonra ondan boşanaraq komikslərdə nadir hadisəyə imza atmışdır. *Ka-Zar* və *Lans Hanter* ilə də sevgi münasibətləri olmuşdur.

## Vacib hadisələr
* **Şahingöz ilə tanış olması** — SHIELD üçün işləyərkən CTE adlı bir şirkətin istehsal etdiyi məhsullardan şübhələnir və tez-tez o zaman şirkətin mühafizə direktorluğunu edən Klint Barton ilə qarşılaşır. Alaycı quş firmanın saxtakar olduğunu Şahingözə göstərdikdən sonra ikisi də şirkətə qarşı birləşir və qalib gəlirlər. Məsələdən sonra Alaycı quş Şahingözə evlənməyi təklif edir və Şahingöz bunu qəbul edir.
* **Fantom Rayder məsələsi** — Şahingözün qərb yaxasına göndərilməsinin ardınca onu təqib edən Alaycı quş bu zaman Fantom Rayder adlı pis insanı öldürməyə məcbur olur. Bundan pis olan Mors bu hadisəni ərinə danışmalı olur, əri və Qərb Sahili Qisasçıları ilə münasibətləri pozulur. Ay Cənagvəri və Tiqra ilə bir komanda quraraq Fantomun bədheybətinin işini həll edir. Lakin bu zaman Görünüşü qaçırması üçün aldadılır. İşi yoluna qoysa da münasibətlər bərpa olunmur. Şahingöz ilə boşanmaları bu dövrə aiddir.
* **Ölüm və qayıdış** — Alaycı quş ilə Şahingöz barışmaq ərəfəsində ikən Mefisto dünyasından qaçaraq Yerə hücum edir. Döyüş zamanı Şahingözü onun üstünə gələn atəşdən qorumaq üçün özünü qabağa atır və ölür. Lakin sonra onun bir Skrul təqlidçisi olduğu məlum olur. Dəmir adam Skrul gəmisini ələ keçirib əsl Alaycı quşu xilas edir.
* **Sonsuzluq zərdabı** — Alaycı quş bir döyüş zamanı ölümcül yaralanır, hətta bir ara ürəyi dayanır. Amma Nik Furi ona Sonsuzluq zərdabını vuraraq həm həyatını xilas edir, həm də super güclər qazandırır.

## Kostyum
Əsasən qara rəngdən istifadə edir. İki ədəd birləşə bilən çubuğu vardır. Müxtəlif kostyumlardan istifadə etsə də, ən çox ağ köynəkdən və sarı gözlüklərdən istifadə edir. Bəzən göz maskası da taxır.

## İstinadlar
Jan Şarden

**Jan Şarden** (; ) — fransız səyyahı.

## Həyatı
Jan Şarden (1643–1711) varlı zərgər oğlu idi, ömrünün bir neçə ilini Azərbaycanda və İranda yaşamışdı. O, şərqə briliant almağa yollanmışdı.

## İstinadlar