open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sevasti Qiriazi

**Sevasti Qiriazi** (, və ya *Sevasti Qiriazi-Dako*; ) — Alban vətənpərvər, qadın təhsilinin qabaqcılı.

## Bioqrafiyası
1871-ci ildə Osmanlı imperiyasının Manastır şəhərində, indi Makedoniyanın Bitola şəhərində iki qardaş və iki bacı olan Qiriazi ailəsində anadan olub.

Alban yazıçısı və publisist Naim Fraşeri alban qadınlarının təhsili və tərbiyəsi ilə daha da məşğul olmaq üçün Sevastinin İstanbuldakı Robert Kollecində oxumasını təklif edib. O, 1891-ci ilin iyununda Amerika protestant kollecində təhsil alan ilk alban qadın olmuşdur. 1891-ci il oktyabrın 15-də Korca şəhərinə gələrək burada ilk alban məktəbini açır, burada qardaşı Gerasim və bacısı Paraskevi ona kömək edirlər. Sevasti Manastır Konqresində iştirak edib, burada alban əlifbasının standartlaşdırılması məsələləri müzakirə olunub. İbtidai siniflər üçün qrammatika dərsliklərinin hazırlanmasında və nəşrində köməklik göstərmiş, tarix dərsliyinin redaktoru olmuşdur. Bu məktəb Birinci Dünya müharibəsindən xeyli sonra Qiriasi ailəsinin adı ilə tanınırdı.

Birinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə Qiriasi həyat yoldaşı, jurnalist, yazıçı və siyasətçi Kristo Dako və bacısı ilə birlikdə Rumıniyaya köçür, oradan da ABŞ-a mühacirət edir. Burada Paraskevi qəzetdə işləyirdi və Krsto Dako Amerikada ilk alban məktəblərini açır. 1920-ci illərin əvvəllərində bütün ailə Albaniyaya qayıdır, burada Sevasti Tiranada "Kyrias" adlı qadın institutunun, habelə Kamez şəhərindəki məktəbin (əri və bacısı ilə birlikdə) qurucularından və direktorlarından biri olur. İkinci Dünya müharibəsi illərində antifaşist baxışlarına görə Sevasti və Paraskevi əsir götürülərək Belqrad yaxınlığındakı Banitsa konslagerinə yerləşdirildi, müharibədən sonra isə onlar azad edilərək Tiranaya qayıdırlar. Kristo Dakonun Alban kralı Zoqu ilə əlaqələri səbəbindən o, oğulları və gəlinləri də daxil olmaqla, ailəsi ilə birlikdə repressiyalara məruz qalıb, həbs edilib. Oğlunun ölümündən sonra baş verən verən həyəcanlanmalardan və insultdan sonra Sevasti Qiriazi 30 avqust 1949-cu ildə Tiranada vəfat edir.

## Xatirə
Qiriazi bacıları "Alban təhsilinin anaları" hesab olunurlar. Alban yaşayış məntəqələrindəki bir çox təhsil müəssisələri, xüsusən də Korca şəhərindəki məktəb onların adlarını daşıyır.

Nyu-Yorkdakı Alban Amerika Qadınlar Təşkilatı Qiriazi bacılarının adını daşıyır.

## İstinadlar

## Mənbə
* SEVASTI QIRIAZI -PIONERE E ÇLIRIMIT KOMBËTAR 
* Familja atdhetare Qiriazi dhe mjeshtri i madh i turpit
Winchester (siqaret)

**Winchester** — hazırda "Japan Tobacco" şirkətinə məxsus siqaret markası. Türkiyədə Japan Tobacco, ABŞ-də JT International USA tərəfindən istehsal olunur. İlk dəfə 2005-ci ildə İzmirin Torbalı şəhərindəki fabrikdə istehsal olunmağa başlayıb.

## Həmçinin bax
* Kent (siqaret)
* Pall Mall
* LD
* Winston
* Vest
* More
* Yava
* Parliament
* 57 (siqaret)
* Djarum

## İstinadlar
Süleyman Zeynalov (müğənni)

**Süleyman Zeynalov** ( ) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti

## Həyatı
1953-cü ildə müəllim ailəsində dünyaya anadan olmuşdur. 1974-cü ildən professional səhnəyə qədəm qoymuşdur. Orta təhsilini Yasamal rayonu 161 nömrəli məktəbdə almışdır. Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunda, daha sonra isə M. Əliyev adına Dövlət İncəsənət İnstitutunda (indiki ADMİU) təhsil almışdır.

## Fəaliyyəti
### Musiqi fəaliyyəti
1974-cü ildən professional səhnəyə qədəm qoymuşdur. Orta məktəbdə təhsil aldığı illərdən elə səhnədə ilk çıxışları ilə diqqət çəkə bilmişdi. Görkəmli bəstəkar, Əməkdar incəsənət xadimi Əfsər Cavanşirovun "Bənövşə" xorundan başlayan musiqi ifasına başlamışdır. Amaliya Pənahova, Flora Kərimova, Firuzə İbadova ilə birgə çıxışlar edib. 1977-ci ildən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının kapella xorunda çalışan müğənni daha sonra "Azkonsert"in solisti kimi fəaliyyətini davam etdirib, burada 40 ilə yaxın çalışıb. Şövkət Ələkbərova, İslam Rzayev, Mirzə Babayev, Elmira Rəhimova kimi sənətkarlarla uzun müddət bir yerdə çalışıb. Təranə" gənclik ansamblına da solisti olub. Əməkdar incəsənət xadimi Gülarə Əliyevaın əhbərlik etdiyi "Dan ulduzu" instrumental ansamblında işləmişdir. 50-dən artıq ifası "qızıl fond"da qorunur.

### Film və tamaşalarda iştirakı
Mirzə İbrahimovun "Kəndçi qızı" əsərinin tamaşasında Xalq artisti Sevda İbrahimovanın, İlyas Əfəndiyevin "Büllur sarayda" tamaşasında Oqtay Kazıminin bəstəsi olan mahnılar da ifasında səslənib. Xalq artisti Şəfiqə Axundovanın "Gəlin qayası" operasında balaca çoban, rejissor Ceyhun Mirzəyevin lentə aldığı "Fəryad" filmində oynadığı Şarl Aznaur içik planlı obrazını yaratmışdır.

### Haqqında yazılanlar
Xalq artisti Tofiq Quliyev 1990-cı ildə "Bakı" qəzetində müğənni haqqında "Ürəkdən gələn səs" adlı məqalə dərc etdirib. Böyük bəstəkar məqalədə yazırdı: 

## Təltifləri
* Azərbaycan mədəniyyətinin və musiqi təhsilinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Əməkdar artist Süleyman Zeynalov qonağımızdır
* Səninlə olsam — Süleyman Zeynalov
Monoetnik dövlət

**Monetnik dövlət** və ya **təkmillətli dövlət** — bir ölkədə (regionda), müəyyən bir xalqın (etnosun) tarixən formalaşmış etnik ərazisində yaradılan və onun suverenliyini təcəssüm etdirən dövlət.
## Monoetnik dövlətlərin nümunələri

Yaponiya monoetnik ölkənin tipik nümunəsidir. Yaponiyada bütün ölkə monoetnikdir, lakin burada bir neçə etnik azlıqlar (məs. koreyalılar, aynular və ryukyuanlar) da yaşayır. Onlar bütün əhalinin təxminən 1%-ni təşkil edir.

Digər monoetnik ölkə Cənubi Koreyadır. Cənubi Koreyada kiçik etnik azlıqlar əhalinin təxminən 1%-ni təşkil edir. Bunlara təxminən 650,000 çinli mühacir daxildir.

Sub-Sahara Afrikasının əksəriyyət hissəsi mono-irqi cəmiyyət hesab edilə bilər, lakin adətən bir ölkədə onlarla etnik qrupa rast gəlmək olar.

Məlumdur ki, Yuqoslaviya müharibələri Yuqoslaviyanı "de-fakto və de-yure monoetnik milli dövlətlər" etdi, Bosniya və Herseqovina isə daha da monoetnik anklavlara bölündü.
## Monoetnik ölkələr

## Həmçinin bax
* Etnik təmizləmələr
* Etnik milliyətçilik
## İstinadlar
Bosniya və Herseqovina Futbol Assosiasiyası

**Bosniya və Herseqovina Futbol Assosiasiyası** () — Bosniya və Herseqovina futbolunun əas idarəedici orqanı. Mərkəzi ofisi Sarayevo şəhərində yerləşir.

Bosniya futbol assosiasiyası 1920-ci ildə Yuqoslaviyanın Sarayevo futbol assosiasiyası kimi yaradılıb. 1992-ci ildə assosiasiya yenidən Bosniya və Herseqovinanın futbol assosiasiyası kimi bərpa edilib.

## Tarixi
Bosniya və Herseqovinada futbol tarixi 1903-cü ildə Sarayevo və 1905-ci ildə Mostar şəhərlərində futbol komandalarının yaranması ilə başlayır. Daha sonra Banya Luka, Tuzla, Zenica və Bihaç kimi digər şəhərlərdədə insanlar futbol oyunu ilə tanış olurlar. 1908-ci ildə, ölkə Avstriya-Macarıstanın hakimiyyəti altında olduğu zaman, futbol üzrə ilk yarışlar keçirilməyə başlayır.

Birinci Dünya müharibəsi başlayanda Sarayevoda dörd dini və etnik mənsubiyyətinə görə beş klub var idi. Bunlar Bosniya xorvatlarının "SAŞK", Bosniya serblərinə bağlı "Slaviya", bosniyalıların "Đerzelez" (həmçinin Sarajevski kimi tanınır), Bosniya yəhudilərinin "Makabi Sarayevo" (həmçinin Barko kimi tanınır) və çoxmillətli işçi klubu "RŞD Hayduk" klubları idi. Sarayevo klubları ilə yanaşı, paytaxtdan kənarda təxminən 20 klub var idi.

1918-ci ildən sonra Yuqoslaviya Krallığının yaradılması liqaların sayının artmasına səbəb oldu və tezliklə Bosniya və Herseqovinadan olan iki komandanın, Banya Luka Futbol Alt Assosiasiyasının və Sarayevo Futbol Alt Assosiasiyasının çempionlarının iştirak etdiyi daxili milli çempionat təşkil edildi. 1920-ci ildə Sarayevo Futbol Assosiasiyasının sələfi kimi Bosniya-Hersoqovina Futbol Assosiasiyası təsis edilir və Assosiasiya vahid çempionat təşkil edir. Vahid çempionat 1939/40-cı illərə qədər davam edir.

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra, Bosniya və Herseqovina Futbol Assosiasiyası Yuqoslaviya Futbol Assosiasiyasına bağlı olan qurum kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır.

1992-ci ildə, *Bosniya və Herseqovina futbol birliyi* adı ilə müstəqil assosiasiya kimi fəaliyyətini bərpa edir. 1996-cı ildə FİFA-ya və 1998-ci ildə UEFA-ya üzv olur.

## Fəaliyyəti
Birlik adlanan assosiasiya, milli futbol komandalarının (kişi, qadın, gənclər) fəaliyyətini təşkil edir və onlara rəhbərlik edir. Birliyin himayəsi altında kişilər və qadınlar arasında Bosniya və Herseqovina çempionatları, eləcə də bir çox digər yarışlar keçirilir.

**Aşağıakı yarışları təşkil edir:**

**Kişi**

* Bosniya və Herseqovina Premyer Liqası
* Bosniya və Herseqovina Federasiyasının Birinci Liqası
* FBH-nin İkinci Liqası — Şimal
* FBH İkinci Liqası — Mərkəz
* FBH-nin İkinci Liqası-Cənub
* FBH-nin İkinci Liqası — Qərb

**Qadın**

* Bosniya və Herseqovina Qadınlar Premyer Liqası

## Milli komandaları
: 

: 

## İstinadlar
Təhsil turizmi

**Təhsil turizmi** – bilik və ya bacarıq qazanmaq, yaxud mövcud bilik və bacarıqların inkişaf etdirilməsinə yönəlmiş turizm forması. Təhsil turizmi elmi-akademik, mədəni, ekoloji, könüllülük və ya biznes fəaliyyəti kimi bir çox temalı səfərləri özündə birləşdirir. Buna görə də təhsil turizmin obyektləri tanınmış universitet korpuslarından tutmuş kiçik kənd evlərinə görə çox geniş müxtəlifliyə sahibdir. Təhsil turizmi beynəlxalq elmi araşdırma proqramları, dil məktəbləri, tələbə mübadilə proqramları, beynəlxalq və ya yerli könüllülük fəaliyyəti, forum və konfrans kimi çoxsaylı formalarda reallaşa bilər. Əksər hallarda teatr, muzey, tarixi ərazilərə səfərlər kimi maarifləndirici tədbirlər, o cümlədən rəqs axşamları, film nümayişləri, müxtəlif oyunlar kimi əyləncəli fəaliyyət də təhsil turizmi proqramlarına daxil edilir.

İqtisadi, siyasi, sosial, hüquqi, ekoloji və texnoloji faktorlar əksər turizm növlərində olduğu kimi təhsil turizminə az və ya çox təsir göstərir.

Çox sürətlə inkişaf edən və reallaşma formaları getdikcə daha da müxtəlif hal alan təhsil turimi öyrənmə, şəxsi inkişaf, istirahət və əyləncə kimi bir çox məsələləri əhatə edir. Əlbəttə ki, səfərin məqsəd və predmenti, o cümlədən öyrənmə və öyrətmə metodlarının müxtəlifliyi də təhsil turizmində tələb və təklif yelpiyinin çox geniş olmasına səbəb olmuşdur.

## Tarixi
Təhsillə bağlı uzun səyahətlər etmək yeni anlayış deyil. Amma müasir dövrdə anladığımız kimi genişmiqyaslı və əhatəli təhsil turizminin başlanğıcı olaraq XVII əsri qəbul etmək mümkündür. Məlumdur ki, 17-ci əsrdən etibarən çox sayda ingilis aristokrat ailələrindən olan gənclər təhsillərini davam etdirmək üçün Avropanın müxtəlif ölkələrinə səfər ediblər.

## Tələbə mübadilə proqramları
Təhsilyönümlü bilik və bacarıqların artırılması, digər xaqın dili, mədəniyyəti və tarixi ilə tanışlıq, yeni dilin mənimsənilməsi, yeni təhsil fürsətləri, eləcə də xarici universitetlərin təklif etdikləri təhsil imkanları ilə birbaşa tanış olmaq üçün tələbə mübadilə proqramları böyük fürsət hesab olunur.

Ən nüfuzlu tələbə mübadilə proqramları aşağıdakılardır:

* "Fulbright" Xarici Tələbə Proqramı
* Fulbright Visiting Scholar Program
* Erasmus proqramı

## Könüllülük proqramları
Könüllülük proqramları bir həftədən bir ilədək ola bilər. Nəqliyyat, yerləşmə, qidalanma və s. kimi xərclərin tamamilə və ya qismən qarşılanması sponsor dövlət və ya təşkilatlardan asılıdır.

## Dil məktəbləri
Hər hansı bir xarici dili birbaşa olaraq həmin dilin ana dili olduğu insanlardan öyrənməni nəzərdə tutan dil məktəbləri və ya dil kampları gün keçdikcə daha da popuryarlaşır.

## Təhsil sərgiləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Erasmus proqramı
Ute Bok

**Ute Bok** (; ) — Qaçqınlara yardım layihələri ilə tanınan avstriyalı pedaqoq. Vyanada "Bock auf Bier" kampaniyası qurulmuş, bu kampaniya zamanı qaçqınların mənzillə təmin olunmasını təşkil etmək üçün pivənin dəyərinin kiçik bir hissəsi (qiymət artırılması hesabına) toplamışdır. Layihənin adı "Bock for beer" kimi tərcümə olunur, lakin o, həm də pivə içmək istəyi üçün jarqondur və Bock for beer xüsusilə güclü çeşiddir. Layihə həmçinin geyim, təhsil kursları, tibbi və hüquqi müdafiə ilə bağlı yardım göstərir.

## Bioqrafiya
Məzun olduqdan sonra, Bok pedaqoq olmaq qərarına gəlməzdən əvvəl bir il özəl sektorda çalışır. 1969-cu ildə Vyananın onuncu rayonu olan Favoritendəki Zomannqasse yataqxanasında baxıcı vəzifəsini tutur və 1976-cı ildə onun direktoru təyin edilir. 1990-cı illərdə Gənclərin Rifah İdarəsi Bok yataqxanasına getdikcə artan sayda əcnəbi gəncləri göndərir. Bu dövrdə o, qaçqınlara yardım təşkil etməyə başlayır.

1999-cu ildə 30-a yaxın afrikalı gənc sığınacaqda narkotik payladığına görə həbs edilir və Uta Bok qanqsterizm və narkotik alverində ittiham olunur və bununla əlaqədar işdən uzaqlaşdırılır. Sonradan ittihamlar götürülür, lakin ona Tsomanqassedə digər afrikalıları yerləşdirməsi qadağan edilir. Bundan sonra Bok, özünün təmin etdiyi və nəzarət etdiyi şəxsi mənzil icmalarını təşkil edir. 2000-ci ildə təqaüdə çıxır və öz layihəsi üzərində işləməyə davam edir. Bu vaxt, 350-dən çox qaçqın Bokun təşkil etdiyi kommunalarda sığınacaq tapıb və onlardan mindən çoxunun Ute Bok Assosiasiyasında poçt ünvanları var. Bundan əlavə o, ianələrə əsaslanan müştəriləri üçün hüquqi yardım təşkil etmişdir.

## Filmlər
2009-cu il oktyabrın 31-də Avstriyada tələbə etirazları zamanı Stadtkino və Viennale ilə birgə "Prezidentin tərəfi" sənədli filminə baxış təşkil olunur. Rəsmi premyera Vyana festivalı çərçivəsində noyabrın 1-də Vyanada Kyunstlerhaus kinoteatrında baş tutur və 15 yanvar 2010-cu ildə Avstriya kinoteatrlarında nümayiş olunur.

2010-cu ildə rejissor Houçanq Allahyari başqa bir film layihəsi ilə Ute Bokun tərcümeyi-halına yenidən müraciət edir: "Die verrückte Welt der Ute Bock" ("Ute Bokun dəli dünyası") filmində baş rollarda aktyorlar Cozef Hader, Karl Markoviç, Viktor Qernot və başqaları çəkilir. Filmdə də görünən Ute Bokun işini və qaçqınların özlərini oynayan polisə qədər tanış olduğu insanların hekayələrini nümayiş etdirilir. Film 2010-cu ilin noyabrında Avstriyada nümayiş olunur.

## İstinadlar
Osman Şah məscidi

**Osman Şah məscidi** () və ya **Kurşum məscidi** (Κουρσούμ Τζαμί, from ) — Yunanıstanın Triqala şəhərində yerləşən, XVI əsrə aid Osmanlı məscidi.

## Təsviri
Osman şah məscidini Sultan Səlimin qızlarından birinin oğlu olan və sonradan edam edilən (ö. 1515) vəzir İsgəndər Paşanın oğlu, Qara Osman Paşa kimi tanınan Osman şah tikdirmişdir. Osman şah Tiriqala sancağı olan yerli əyalətin valisi kimi uzun müddət Tiriqalada yaşayıb. Məscid Osmanlı imperatorluğunun memarı Memar Sinan tərəfindən layihələndirilib və müasir Yunanıstanda Memar Sinan tərəfindən layihələndirilən yeganə məsciddir.

Məscidin ilkin tikilmə tarixi qeyri-müəyyəndir, lakin ehtimal olunur ki, məscid 1550-1560-cı illərdə, çox güman ki, 1550-ci illərin sonlarında tikilmişdir. Osman, mədrəsə, xeyriyyə evi, karvansara kimi bir çox xeyriyyə qurumlarını məsciddə birləşdirərək binanı sosial kompleksə çevirə bildi. 1568-ci ildə vəfat etdikdən sonra Osman şah məscidin cənub həyətindəki türbədə dəfn edilmişdir. Bir əsr sonra, Övliya Çələbinin buraya səfəri zamanı məscid şəhərin əsas məscidi idi.

Osman şah məscidi, Övliya Çələbinin Tiriqalada mövcud olduğunu qeyd etdiyi ən azı səkkiz məsciddən yeganə salamat qalan məscididir. Binanın üstündə diametri 18 metr (59 fut) olan yarımkürəşəkilli günbəz var. Ön tərəfdəki eyvan 1998-ci ildə təmir zamanı tamamilə yenidən qurulmuşdur. Kəsilmiş daşdan tikilmiş minarə məscidin şimal-qərb küncündə yerləşir və dam örtüyündən başqa digər yerləri yaxşı qorunub saxlanılmışdır. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində üzə çıxarılan əsərlər üçün anbar yeri kimi istifadə edilən məscid xeyriyyəçisinin səkkizguşəli türbəsi istisna olmaqla, məscidə bağlı olan bütün digər tikililər günümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Məscid bu gün ibadət üçün istifadə edilmir. Məscid sadəcə kiçik tədbirlərin keçirildiyi yer kimi fəaliyyət göstərir və YUNESKO tərəfindən qorunur.

## Həmçinin bax
* Yunanıstanda islam
* Memar Sinan tərəfindən tikilmiş cümə məscidlərinin siyahısı
## İstinadlar

## Mənbə
*
Vaqif Qəhrəmanov

**Vaqif Qəhrəmanov** ( ) — Şöhrət ordenli azərbaycanlı həkim.

## Həyatı və təhsili
Qəhrəmanov Vaqif İmran oğlu 25 avqust 1940-cı ildə Füzuli rayonunda anadan olub. 1964-cü ildə N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun "pediatriya" fakültəsini bitirib. 1964–1968-ci ilə qədər təyinatla Türkmənistan SSR-nin Taxta rayonunda həkim vəzifəsində işləyib.

## Fəaliyyəti

### Tibbi fəaliyyəti
1968–1970-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Sumqayıt şəhəri 1 saylı birləşmiş xəstəxanada həkim cərrah vəzifəsində, 1970–1975-ci illərdə "Azərbaycan Boruyayma Zavodu"nun Tibb Sanitar Hissəsində baş həkim vəzifəsində işləmişdir.1975–1981-ci illərdə Sumqayıt şəhər Təcili Tibbi Yardım Xəstəxanasında həkim cərrah vəzifəsində işləmişdir.

1981–1992-ci illərdə Sumqayıt şəhər Səhiyyə şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir. 1992–1993-cü illərdə isə Sumqayıt şəhər 1 saylı xəstəxananın baş həkimi işləmişdir. 1993–1995-ci illərdə yenidən Sumqayıt şəhər Səhiyyə şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1995–1998-ci illərdə Sumqayıt 2 saylı şəhər xəstəxanasında həkim cərrah və şöbə müdiri vəzifələrində də fəaliyyət göstərib.

1998–2005-ci illərdə Sumqayıt Bərpa Müalicə Xəstəxanasında həkim cərrah vəzifəsində işləmişdir.7 dekabr 2005-ci ildən 2015-ci ilə kimi Sumqayıt şəhər Təcili Tibbi Yardım Xəstəxanasının baş həkimi vəzifəsində işləyib. Hazırda Sumqayıt şəhər 3 saylı xəstəxanada həkim-cərrah kimi fəaliyyətini davam etdirir.

6 elmi məqalənin və 1 ixtiranın müəlifidir.

## Təltifləri
2009-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən şəhərin sosial-iqtisadi inkişafında xidmətinə görə "Şöhrət" Ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Diaspor siyasəti

**Diaspor siyasəti** — transmilli etnik diasporların siyasi davranışları, onların etnik vətənləri və qəbul etdikləri dövlətlərlə münasibətləri və etnik münaqişələrdəki mühüm rolu. Diaspor siyasətinin öyrənilməsi diaspor tədqiqatlarının daha geniş sahəsinin bir hissəsidir.

Diaspor siyasətini başa düşmək üçün əvvəlcə onun tarixi kontekstini və bağlılığını anlamaq lazımdır. Diaspor — ortaq kimliyinə əsaslanan tək etnik qrup kimi müəyyən edilən transmilli cəmiyyətdir. Diasporlar əsl vətəndən tarixi mühacirət nəticəsində yaranır. Bu ərazinin əslində konkret etnik qrupun vətəni olub-olmaması siyasi məsələdir.

Miqrasiya nə qədər köhnədirsə, hadisə ilə bağlı dəlillər də bir o qədər azdır. Məsələn, qaraçılara gəldikdə, miqrasiya, vətən və miqrasiya yolu hələ dəqiq müəyyən edilməmişdir. Vətən iddiası həmişə siyasi məna daşıyır və tez-tez mübahisə doğurur.

Özünü tanıyan diasporlar vətənlərinə, etnik və mədəni bağlılıqlarına böyük əhəmiyyət verirlər, xüsusən də vətənlərini “itirilmiş” və ya “fəth edilmiş” hesab edirlərsə. Bu, bir neçə diaspor daxilində etnik millətçi hərəkatlara səbəb oldu və çox vaxt suveren vətənin yaradılması ilə nəticələndi. Lakin onlar yaradılanda belə, diasporun bütün əhalisi nadir hallarda öz vətənlərinə qayıdır, yerdə qalan diaspor icması isə, bir qayda olaraq, vətənə və orada yaşayan etnik əhaliyə əhəmiyyətli emosional bağlılığını saxlayır.
## İstinadlar
Yəhya Əfəndi türbəsi

**Yəhya Əfəndi türbəsi** () — İstanbulun Beşiktaş səmtində, Çırağan sarayı ilə üzbəüz, Yəhya Əfəndi küçəsinin yanında yerləşən, Memar Sinan tərəfindən tikilmiş 1571-ci ilə aid hörgü türbə.

Sultan Süleymanın tikdirdiyi dərgah-mədrəsədən ibarət kompleks I Süleyman dövrünün məşhur alim və şairi Yəhya Əfəndiyə məxsus türbədir. Kvadrat plan üzərində bir günbəzli taxta konstruksiyadır.

XVI əsrin II yarısından etibarən məqbərənin qəbiristanlığında bir çox təriqət üzvləri, dövlət xadimləri, üləma və saray mənsubları dəfn edilmişdir. XIX əsrin II yarısında əvvəlcə Osmanlı imperiyasının yüksək təbəqəsinin qəbiristanlığına, sonra isə sultanın ailə qəbiristanlığına çevrilmişdir. Xüsusilə II Əbdülhəmid və Adilə Sultanın qohumları burada dəfn olunublar.
## Tarixi
1571-ci il mayın 4-də vəfat edən Yəhya Əfəndinin dərgahının yerləşdiyi yerdə dəfn edilməsindən sonra Yəhya Əfəndiyə böyük sevgi və ehtiram bəsləyən II Səlimin əmri ilə onun məzarı üzərinə türbə qoyulmuşdur, həmçinin dərvişlər üçün hücrələr və türbədarlar üçün kiçik hücrə tikilmişdir. Türbə II Mahmud, Pərtəvniyal Validə Sultan, II Əbdülhəmid tərəfindən təmir edilmişdir. İndiki görünüşü Pertevniyal Validə Sultan tərəfindən etdirilən təmir zamanı alınmışdır. Türbə sonuncu dəfə 2011-2013-cü illərdə Vəqflər Ümumi Müdirliyi tərəfindən təmir etdirilib.

1903-cü ildə dərgahın üzvü Hacı Mahmut Əfəndi tərəfindən dərgahın qapısında birmərtəbəli, dördbucaqlı kitabxana tikilmiş, yamacdakı fəvvarə yenilənmişdir. Həmin dövrdə məzarlığın şimal hissəsində “Şəhzadələr türbəsi” adlanan bina tikilmişdir. Bu binada xanədanlığın bir çox nümayəndələri, kişilər və qadınlar dəfn olunub.

Dövrünə uyğun əl işləri ilə bəzədilmiş türbədə Yəhya Əfəndidən başqa 11 nəfərə məxsus sənduqələr də vardır. Yəhya Əfəndinin vəfatından bir qədər sonra məzarı və dərgahın ətrafı onunla qonşu olmaq istəyən doğmalarının məzarları ilə doldu. Türbənin daxilində və xaricində Şeyx Yəhya Əfəndinin nəvələrinə, saray və sülalə üzvlərinə, dövrün görkəmli adamlarına, türbə sahiblərinə və müridlərinə aid türbələr də vardır. Qəbiristanlıqdan nömrələnmiş olaraq tapılan daşların sayı 2141 ədəddir. Bəzi şahzadələr, ikballar və sultanlar XIX əsrin sonlarında Sultan Əbdülhəmid tərəfindən tikilmiş məqbərənin düz yanında, ayrıca məqbərədə dəfn olunublar.

Bu gün türbə İstanbul Türbələr Muzeyi Müdirliyinə tabedir və ziyarətçilərin üzünə açıqdır.

## Türbədəki sənduqələr
* Yəhya Əfəndi
* Yəhya Əfəndinin anası Afifə Xatun
* Yəhya Əfəndinin büyük oğlu İbrahim Əfəndi 
* Yəhya Əfəndinin kiçik oğlu Şeyx Əli Əfəndi
* Yəhya Əfəndinin həyat yoldaşı Şərifə Xatun
* Dərviş Əli Əfəndi
* Sultan Süleymanın qızı ve Yəhya Əfəndinin mənəvi qızı Raziyə Sultan
* Şeyhx Həsən Əfəndi
* Şeyx Mehməd Nuri Şəmsəddin Efəndi
* II Əbdülhəmidin qızı Xədicə Sultan
* II Əbdülhəmidin oğlu Bədrəddin Əfəndi
## İstinadlar
Məcnun Məmmədov

**Məcnun Qadir oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan Respublikasının kənd təsərrüfatı naziri (2023-cü ildən).

## Həyatı
Məcnun Məmmədov 1983-cü ili sentyabrın 15-də Zəngilan rayonunun Mincivan qəsəbəsində anadan olub.Əslən Cəbrayıl rayonu Yuxarı Məzrə kəndindəndir. O 2000–2004-cü illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində "Ümumi İqtisadiyyat: Mühasibat uçotu və Audit" ixtisası üzrə bakalavr təhsili, daha sonra isə Pakistanın Lahor İdarəetmə Elmləri Universitetində biznesin idarə edilməsi üzrə magistr (MBA) təhsili almışdır.

2017-ci ildə ABŞ-də "Aqrobiznesdə İnnovasiya və Effektivlik" üzrə SABIT (Special American Business Internship Training) proqramının iştirakçısı olmuşdur.

2022-ci ildə Hollandiyanın Wageningen Universiteti ilə Tilburg Universitetinin birgə magistr proqramı olan "Qida və Aqrobiznesdə İdarəetmə"  (EMBA in Food & Agribusiness) ixtisası üzrə təhsilə başlamışdır.

## Karyerası
Məcnun Məmmədov əmək fəaliyyətinə 2004-cü ildə "Billur & Astron" şirkətində mühasib vəzifəsində başlayıb.

2005-ci ildə Məcnun Məmmədov Qazaxıstanın Almatı şəhərində "ABN AMRO Bank Kazakhstan" bankında təcrübə keçib.

2006-2007-ci illərdə hərbi xidməti keçmişdir.

2007-ci ildə "Deloitte" şirkətində maliyyə məsləhətçisi vəzifəsində işləməyə başlayıb. Daha sonra "AER" MMC-də 2010–2011-ci illərdə həmin qurumun direktoru olub. 2011-2015-ci illərdə "Modern Group" şirkətrlər qrupunda biznesin inkişafı üzrə direktor olub və əsasən aqrar layihələrə nəzarət edib. 2015–2018-ci illərdə "Paşa Holdinq"ə bağlı olan "PMD Group" şirkətində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.

2018-ci ildən "Agro Food İnvestment" MMC-də direktor olub.

14 aprel 2023 tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Məcnun Məmmədov Azərbaycan Respublikasının kənd təsərrüfatı naziri təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Yeganə

**Yeganə** — qadınlara verilmiş bir soyad.

* Məhəmməd Yeganə
* Möhsün Yeganə
* Nasir Yeganə

## Həmçinin bax
* Yeganə (ad)
Türkiyə Super Liqası 2020/2021

**Türkiyə Super Liqası 2020-21** Türkiyə Super Liqasının 63-cü mövsümüdür.Mövsüm 11 sentyabr 2020-ci ildə başlayıb, 15 may 2021-ci ildə bitmişdir. 

## Komandalar

## Transferlər
Yay transfer pəncərəsi 4 avqust 2020-ci ildə açılıb, 5 oktyabr 2020-ci ildə bağlanıb. Qış transfer pəncərəsi isə 5 yanvar 2021-ci ildə açılıb, 1 fevral 2021-ci ildə bağlanıb.

## Turnir cədvəli

## Nəticələr

## Komandaların turlarda sıralaması

## Komandaların turlarda çıxışları

## Statistikalar
### Ən çox qol vuranlar
**Mənbə**:TFF, NTV Spor

### Ən çox asist edənlər
**Mənbə**:NTV Spor

### Het-trik edənlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Səthi cazibə

**Səthi cazibə** (və ya **qeyri-səmimi cazibə**) — insanın həqiqətən inandığı və ya etmək istədiyi şeydən çox, başqaları tərəfindən yaxşı qarşılandığı üçün bir şey söyləmək və ya etmək sosial hərəkətinə aiddir. Buna bəzən "insanlara eşitmək istədiklərini söyləmək" deyilir. Səthi cazibə ümumiyyətlə həvəsləndirmək və ya inandırmaq üçün təsirli bir yoldur və təəssürat/özünü təqdimetmə nəzarətinin çoxsaylı elementlərindən biridir.

Açıq-aşkar gizli niyyətlərlə müşayiət olunan yaltaqlıq və cazibədarlıq cəmiyyətdə ümumiyyətlə qiymətləndirilmir və insanların çoxu özlərini səmimi tərifləri səthi olanlardan ayırmağa çalışırlar, lakin tədqiqatçılar hətta zahirən manipulyasiya cazibəsinin də təsirli ola biləcəyini efektiv olduğunu deyirlər. İfadə edilən münasibətlər mənfi və ya rəddedici olsa da, gizli münasibətlər çox vaxt müsbət təsir göstərir. Cazibədarlığın və yaltaqlığın effektivliyi adətən adamın özünü yaxşı hiss etmək təbii istəyindən irəli gəlir.
## Zərəri

Səthi cazibə dağıdıcı ola bilər. Həddindən artıq sosial zəka ustası olmaqla və digər insanların sosial siqnallarını sonsuz olaraq qəbul edərək özünə hörməti qurban verə bilər.
## Müsbət nəticələri

Zahirən cazibədar olmaq bacarığı tez-tez teatr, ticarət, siyasət və diplomatiya kimi sahələrdə uğur qazandırır. Səthi cazibədarlar daha xoş təzahürləri ilə müxtəlif müsbət nəticələr yarada bilirlər, onların danışıq bacarıqları xoşa gəlmək qabiliyyətinə görə ictimai yerlərdə yüngül əyləncə təmin edir.
## Tənqidi

Tənqidçilər səthi təbii cazibədən fərqləndirən bir neçə obyektiv meyarın olduğunu və normal nəzakət qaydaları çərçivəsində hamının gündəlik həyatda müntəzəm olaraq səthi cazibədarlıqdan istifadə etdiyini bildilir. Məsələn sosial qarşılıqlı əlaqə şəbəkələri vasitəsilə səthi həmrəylik və uydurma xeyirxahlığını çatdırmaq.
## [[Narsissizm|Narsisizm]]

Narsistlər cazibədar bir şəkildə hərəkət edən, qurbanlarını ələ keçirən, özünü qoruyan davranışlarını dayandıran və şəxsi sərhədlərini aşağı salan manipulyatorlar kimi tanınır. İnsanları özlərinə aşiq etməyi bacarırlar. Narsistlər bunu öz narsisistik ehtiyaclarını ödəmək üçün edirlər.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Navarralı I Janna (Fransa kraliçası)

**Navarralı I Janna** (; ) — Navarra kraliçası və Fransa kralı IV Filippin xanımı, Fransa kraliçası. O, fransız hakimləri tərəfindən idarə edildiyi üçün heç vaxt Navarraya de-fakto olaraq hakim olmadı. 1305-ci ildə Parisdə ilk Navarra Kollecinin əsasınnı qoymuşdur.

## Həyatı
Navarralı Janna 1273-cü ildə Navarra kralı I Henri və xanımı Artesli Blanşın yeganə qızı olaraq dünyaya gəldi. Hələ bir yaşında ikən atasının vəfatıyla Navarra kraliçası elan edildi. Ancaq yaşı səbəbilə anası Artesli Blanş onun qoruyucusu və taxt naibəsi təyin edildi.

Ancaq azyaşlı kraliça və onun anasının zəif naibəliyi səbəbilə, qısa zamanda Navarra yerli və xarici qüvvələrin mübarizə meydanına çevrildi. Buna görə də, Artesli Blanş qızını da alaraq 1274-cü ildə Fransaya qaçdı və bir il sonra III Filipplə bağladığı sülh müqaviləsiylə Fransa təbəəliyini qəbul etdi. Bağlanan sülh müqaviləsinə görə, Navarranın azyaşlı kraliçası Fransa kralının oğullarından Ədalətli Filipplə nişanlandı və hər ikisi Fransa sarayında birlikdə böyüdülər.

Nəhayət, 16 avqust 1284-cü ildə cütlüyün toy mərasimi baş tutdu. Mərasimin ardından Navarra kralı elan edilən Ədalətli Filipp, bir il sonra atasının vəfatıyla Fransa kralı təyin edildi. Beləcə, Navarralı Janna da həm Navarra, həm də Fransa kraliçası oldu. Cütlüyün dünyaya gələn hər üç oğlu Fransa kralı, yeganə qızları olan İzabella isə İngiltərə kraliçası olmuşdur. Krala olduqca bağlı olan Navarralı Janna bu səbəblə, heç vaxt Navarraya qayıtmadı. Krallığı isə öncə qaynatası, daha sonra ərinin təyin etdiyi fransız hakimlər tərəfindən idarə edildi.

Navarralı Janna 1305-ci ildə doğuş əsnasında vəfat etdi. Cənazəsi isə Parisdəki Kordelya malikanəsinə dəfn edildi.

## Övladları

# Marqarita (128-1294)
# X Lüdovik
# Blanş (1290-1294)
# V Filipp
# IV Çarlz
# İzabella
# Robert (1297- iyul 1308)

## Mənbə

* Menache, Sophia (1998). *Clement V*. Cambridge, England: Cambridge University Press. p. 85. ISBN 0521592194
* Echols, Anne; Williams, Marty, eds. (1992). *An annotated index of medieval women*. Markus Wiener Publishers. ISBN 9780910129275
* George, Hereford Brooke (1875). *Genealogical table illustrative of Modern History*. Oxford at the Clarendon Press.

## İstinadlar
Aşağı Sorb gimnaziyası

** Aşağı Sorb gimnaziyası ** (, ) — Almaniyanın Kottbus şəhərində yerləşən orta təhsil müəssisəsinin adıdı. Almaniyada tədrisin tamamilə Aşağı sorb dilində aparıldığı yeganə orta məktəbdi.

## Tarixi

Aşağı Sorb Gimnaziyasının əsası 1952-ci il sentyabrın 1-də Kottbus şəhərində qoyulub. Sorb ictimai xadimi Frido Metçkanın təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. Əvvəlcə "Serbska wuša šula" (Sorb Liseyi) adlanırdı. Gimnaziyada təhsilin birinci ilində 76 şagird oxumuş və Yuxarı Sorbiyadan olan 8 müəllim dərs demişdir. İlk buraxılışı 1954-cü ildə olub. 1959-cu ildə məktəbin bazasında Sorb Genişləndirilmiş Orta Məktəbi yaradılmışdır. 2015-ci ilin aprel ayına olan məlumata görə, 5-12-ci siniflərdə 500-ə yaxın orta məktəb şagirdi qeydiyyatdan keçmişdi.

## Gimnaziya binası

Gimnaziya ərazisi 4 korpusdan ibarətdir - köhnə korpus, yeni korpus, idman zalı və yeməkxana. Abidənin mühafizəsi altında olan köhnə bina korpusu memar Arno Pasiqin planlarına əsasən tikilmişdi. Yeni binadan da əsasən tədris üçün istifadə olunur. Biologiya, kimya və fizika üzrə eksperimentlər üçün xüsusi otaqlar burada var. Yeni binadan əlavə idman zalı da yeni tikilmiş binadır. Bəzi idman növləri (məsələn, voleybol və ya futbol) və əlaqəli əşyalar (torlar, səbətlər və s.) üçün sahə xətlərinə malikdir. Yeməkləri kafeteryada almaq və yemək olar. Kafedə bütün tələbələrə eyni vaxtda deyil hissə-hissə yer ayrılır.

## Tanınmış Məzunları

* Yuri Kox (1936-cı il təvəllüdlü), sorb yazıçısı
* Detlef Kobjela (1944-2018), Sorb bəstəkarı və musiqişünası
* Anja Pohontsch (1970-ci il təvəllüdlü), sorbiyalı teleaparıcı
* Aleksandr Maruş (1977-ci il təvəllüdlü), teatr rejissoru
* Kristian Mathi (1979-cu il təvəllüdlü), teleaparıcı

## Həmçinin bax
* Sorb Gimnaziyası Bautzen

## İstinadlar
IV Vladislav Vaza

**IV Vladislav Vaza** (; ) — 6 fevral 1633-cü ildən Polşa kralı və Litva böyük knyazı (8 noyabr 1632-ci ildə seçkilərin elan edilməsi), 1610–1613-cü illərdə Moskva çarı və 1634-cü ilə qədər titulyarı, III Sigizmundun böyük oğlu.

14 fevral 1610-cu ildə Smolensk yaxınlığında kral Sigizmund ilə II Yalançı Dmitrinin düşərgəsindən olan səfirlik arasında bağlanan müqaviləyə əsasən, knyaz Vladislav pravoslavlığı qəbul edərək rus taxtına oturmalı idi. 1610-cu ilin yayında Vasili Şuyskinin üsyanı və devrilməsindən sonra yeni Moskva hökuməti (Yeddi boyar) Suxarev yatağındakı Zemski Soborda Vladislavı çar seçmiş, çar  "Vladislav Jigimontoviç"in adından Moskva və Novqorodda qızıl və gümüş sikkələr zərb edilmişdir. O, 6 sentyabr 1610-cu ildə rus çarı kimi, Moskva hökuməti və sakinləri üçün and içmiş, ona gətirilən kral reqaliyasını almışdır. Ona və atasına əvvəlcədən vəd edilmiş daxili vətəndaş qarşıdurmasının hər iki rus tərəfinin barışması baş vermədiyi üçün 15 yaşlı şahzadə Moskvaya gəlməmiş, pravoslavlığı qəbul etməmiş və buna görə də padşah olmamışdır. 1612-ci ilin oktyabrında Moskvada knyaz Vladislavın boyar hökuməti devrilmişdir. 1613-cü ildə Mixail Fyodoroviç çar seçilmişdir. 1617–1618-ci illərdə Polşa Seymi tərəfindən həvəsləndirilən Vladislav uğursuz şəkildə Rusiya taxtını yenidən ələ keçirməyə cəhd etmiş, Deulino barışığına əsasən Moskva Polşaya müəyyən ərazi güzəştləri etmişdir. O, 1634-cü ildə Moskva böyük knyazı titulundan istifadə etməkdən imtina edərək və Polyanovka sülhü əsasında rus çar regaliyasını qaytararaq Rusiyaya qarşı iddialarından əl çəkmişdir.

Vladislav Reç Pospolitanı Otuzillik müharibədə fəal iştirakdan yayına bilmiş, dini tolerantlığa sadiq qalmış və hərbi islahatlar aparmışdır. Uğursuz olaraq maqnatlara qarşı çıxış edərək kral hakimiyyətini gücləndirməyə çalışmışdır. IV Vladislavın hakimiyyəti kral Polşa tarixində sonuncu (III Yan Sobieskinin hakimiyyəti istisna olmaqla) sabit dövr olmuşdur. Boqdan Xmelnitskinin rəhbərliyi altında Zaporojya kazaklarının üsyanı kralın sağlığında başlamışdır. Kral IV Vladislavın ölümündən sonra onun Cənub-Qərbi Rus uğrunda mübarizəsi və İsveçin işğalı nəticəsində Reç Pospolita müharibə və anarxiyaya qərq olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Iter per Europam Bibliotheca Augustana
* 
* Testimony Kunstkammer and opera of Władysław Vasa
* Timeline of Władysław's life
* Quotes about Władysław
Şahbazkəndli Nurməhəmməd

**Şahbazkəndli Nurməhəmməd**  (XVIII əsrin sonu - 1854-cü il) — şair, aşıq, qaçaq.
## Bioqrafiya
Nurməhəmməd hazırda olmayan Şahbazkənd kəndində anadan olub. Qafqaz müharibəsində Şamilin tərəfində vuruşub. O, tənəzzülə uğrayan illərdə keçmiş Şahbazkəndin sakinlərinin köçdükləri Dəliçobana qayıtmış və ömrünün son illərini burada keçirmişdir.

## Yaradıcılığı
Nurməhəmməd xalqın yaddaşında istedadlı şair, Cənubi Dağıstanın bütün xalq hərəkatlarının ən fəal iştirakçısı kimi qalır. Təəssüf ki, Nurməhəmmədin yaradıcılıq irsindən demək olar ki, heç nə qalmayıb. Adi kəndlilər Nurməhəmmədin bəzi şeirlərini yaddaşlarında saxlayırlar ki, bununla da xalq şairinin bədii bacarığını qiymətləndirmək olar. O, əsasən Şərqdə geniş tanınan aşıq-poetik rübailəri xatırladan nəğmələr və misra-dördlüklər bəstələmişdir.
## İstinadlar
Acı gölü

**Acı gölü**— Rusiyada, Dağıstan Respublikasında göl.
## Göl haqqında məlumat
Acı gölü Dağıstanın Qayakənd və Dərbənd rayonlarının sərhəddində yerləşir. Ulluçay çayının aşağı axarının şimalında, Xəzər dənizi sahilinə yaxın, ondan 14 km məsafədə yerləşir. Acı gölünün sahəsi 4,8 km², digər mənbələrə görə isə 5,3 və ya 6,7 km² olaraq göstərilir. Gölün ölçüsü 1,5x5 km-dir. Maksimal dərinliyi 2 m-ə çatır, orta dərinliyi 1,5 m-dir. Dəniz səviyyəsindən 23 metr aşağıda yerləşir. Suyun səviyyəsi aşağı düşəndə dənizdən ayrılan laqondur.

2022-ci il martın 26-da Dağıstan Respublikasının başçısı Sergey Məlikov onun xüsusi mühafizə olunan ərazi kimi tanındığını elan edir, çünki onun sakinləri nəsli kəsilməkdə olan heyvan növləri, 30-dan çox qırmızı kitaba alınmış quş və flaminqo növləridir. Göl nadir quş növlərinin, o cümlədən flaminqoların yuva saldığı, köçlərinin dayandığı və qışladığı yerdir.
## İstinadlar
Rinat Yusupov

**Rinat Yusupov** (, 1951—2011) — Sovet, rus etnoloqu və antropoloqu. Tarix elmləri namizədi, professor.
## Bioqrafiya
1951-ci il noyabrın 12-də Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı, Başqırd MSSR, Ziançurinski rayonunun İsyanqulovo kəndində anadan olub.

1975-ci ildə Başqırd Tibb İnstitutunu bitirib.

1977-1979-cu illərdə SSRİ Elmlər Akademiyası Leninqrad şöbəsinin (İ. İ. Qoxmanın rəhbərliyi altında) N. N. Mikluxo-Maklay adına Etnoqrafiya İnstitutunun antropologiya şöbəsinin aspirantı olur. İxtisası - kraniologiya.

1979-cu ildən SSRİ EA Başqırdıstan Bölməsinin Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun Etnoqrafiya və antropologiya şöbəsində çalışır.

1982-ci ildə “Başqırdların kraniologiyaya görə antropoloji tərkibi” (ixtisas 03.00.14 – antropologiya) mövzusunda tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir. Tarix elmləri namizədi adına layiq görülür.

1993-2011-ci illərdə Rusiya Elmlər Akademiyasının Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun Ufa Federal Tədqiqat Mərkəzinin Etnologiya və Antropologiya şöbəsinin müdiri işləyir.

## Elmi fəaliyyət
Cənubi Uralın qədim və müasir əhalisinin Başqırd antropologiya məktəbinin banisi, habelə Başqırdıstan Respublikası və qonşu bölgələrin başqırdları üzrə Rusiyada ən böyük kranioloji kolleksiyanın (1500-dən çox kəllə) sahibidir. 14 antropoloji, o cümlədən iki beynəlxalq ekspedisiyanın təşkilatçısı və iştirakçısı (1983, 1989) olmuşdur. Toplanmış material Tunc dövründən indiyədək 1,5 min əşyanı özündə birləşdirən kranioloji kolleksiyanın əsasını təşkil etmişdir. Onun regionun antropologiyası ilə bağlı araşdırmaları Finlandiya, İsveç, ABŞ, Xorvatiya və İtaliyada elmi nəşrlərdə dərc olunub.

Rusiya Etnoqraflar və Antropoloqlar Assosiasiyasının (Moskva), Avropa Antropoloqlar Assosiasiyasının üzvüdür (Brüssel).

Elmi maraqları: antropologiya, etnoqrafiya, başqırdların etnik tarixi.
## İstinadlar
Atelye

**Atelye** (; ) — təsviri və ya dekorativ incəsənət sahəsində peşəkar rəssamın və ya memarın şəxsi emalatxanası. Burada əsas usta və bir sıra köməkçilər, tələbələr və şagirdlər ustanın adı və ya nəzarəti altında buraxılan təsviri incəsənət əsərlərini birlikdə işləyə bilərlər. İncəsənətdə atelye ustad rəssamdan, adətən peşəkar rəssam, heykəltaraş və ya memardan ibarətdir və burada az sayda tələbə ilə birlikdə onlara vizual və ya təsviri sənət öyrədilir. Atelye həmçinin, moda dizaynerinin, saç stilistinin və ya ümumiyyətlə rəssamın iş və təhsil sahəsi ola bilər. Atelye məktəbləri dünyanın hər yerində, xüsusən Şimali Amerika və Qərbi Avropada fəaliyyət göstərir.

## Etimologiya
"Atelye" sözü fransızca "*atelier*" sözündən götürülmüşdür ki, onun mənşəyi nəticədə latınca "*assula*" sözündən gəlir, bu da "ağac qırıqları" deməkdir. XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə **nigarxana** (نیگارخانا) adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Oltan qalası

**Oltan qalası** — Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil ostanının şimalında, Muğanın Parsabad şəhəri yaxınlığında yerləşən qədim qala.

Oltan qalası Muğanın içində Araz çayının kənarında yerləşir və qədim Oltan kəndinin yaxınlığındadır. Bu qala ilk dəfə parfiyalılar tərəfindən inşa edilmişdir. Tamamilə elmi olan fərziyyələrə əsasən, qala binalarının əksəriyyəti hələ də torpağın altında basdırılmış vəziyyətdədir.
Tuğut

**Tuğut**, **Teğut ** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Meğri rayonunda kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Erməni mənbələrində kəndin adı Teğut formasında qeyd edilir. Toponim qıpçaq türk tayfasından olan tuq etnoniminə qədim türk dilində cəmlik bildirən -ut şəkilçisinin qoşulması ilə əmələ gəlmişdir. "Tuğlara, yəni tuğ tayfasına mənsub kənd" mənasını bildirir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

## Coğrafiyası
Tuğut rayon mərkəzindən 11–13 km şimal-şərqdə, Araz çayının sol sahilində yerləşirdi.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 31 nəfər, 1873-cü ildə 162 nəfər, 1886-cı ildə 199 nəfər, 1897-ci ildə 237 nəfər, 1904-cü ildə 294 nəfər, 1914-cü ildə 513 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kəndin sakinləri ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar ata-baba torpaqlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 131 nəfər, 1926-cı ildə 85 nəfər, 1931-ci ildə 78 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. Kollektivləşmə adı ilə kəndin sakinləri qonşu kəndlərə köçürülərək kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.

## İstinadlar
Tey

**Tey** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Meğri rayonunda kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Toponim türk dilində "təpə" mənasında işlənən tey sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Coğrafiyası

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 126 nəfər, 1886-cı ildə 174 nəfər, 1897-ci ildə 293 nəfər, 1904-cü ildə 425 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kəndin sakinləri erməni təcavüzünün nəticəsində kəndi tərk etmişlər. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar tarixi-etnik torpaqlarına qayıda bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 53 nəfər, 1926-cı ildə 62 nəfər, 1931-ci ildə 81 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. Kollektivləşmə adı ilə kənddə yaşayan azərbaycanlılar köçürülərək kənd ləğv edilmişdir. İndi ölü kənddir.

## İstinadlar
Millət İttifaqı (Türkiyə)

**Millət İttifaqı** () — Cümhuriyyət Xalq Partiyası ilə İYİ Partiyası arasında 5 may 2018-ci ildə qurulan ittifaqdır. Sonradan alyansa Səadət Partiyası və Demokrat Partiya da qoşulub. Sonda AK Partiyadan ayrılan siyasətçilərin qurduğu Gələcək Partiyası ilə Demokratiya və Sıçrayış Partiyası ittifaqa daxil olub.

## Həmçinin bax
* Cümhur İttifaqı

## İstinadlar
Birləşmiş Dövlət Siyasi İdarəsi

**SSRİ Xalq Komissarları Soveti yanında Birləşmiş Dövlət Siyasi İdarəsi** (**SSRİ XKS yanında BDSİ**) — SSRİ dövlət təhlükəsizliyinin xüsusi orqanıdır. Bu struktur 1922-ci ildə SSRİ - dörd sovet respublikasının birliyi yaradıldıqdan sonra SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinin 1923-cü il 15 noyabr tarixli fərmanı ilə RSFSR XDİK yanında BDSİ-nin bazasında formalaşdırılıb. 1934-cü ildə BDSİ Dövlət Təhlükəsizliyi Baş İdarəsi (QUQB) kimi SSRİ NKVD- nin tərkibinə daxil oldu. BDSİ-nun sədri 20 iyul 1926-cı ilə qədər F.E.Dzerjinski idi, sonra 1934-cü ilə qədər BDSİ-nə Vyaçeslav Menjinski rəhbərlik etdi.

## İstinadlar
Slobodzeya rayonu

**Slobodzeya rayonu** () — *[[Tanınmayan və ya qismən tanınan dövlətlərin siyahısı|tanınmamış]]* Dnestryanı Respublikasının inzibati-ərazi vahidi.

## İstinadlar
Kaarli kilsəsi

**Kaarli kilsəsi** () — Estoniyanın 1500 nəfərlik tutumu olan, ən böyük ibadət yerlərindən biri, lüteran kilsəsi.

Kilsə, Tallinndə Tonismaqi təpəsində Toompea küçəsi 10-da yerləşir.

Tallinndə yaşayan lüteran xristianlar üçün kafedral kimi xidmət göstərir.
## Tarix

Kaarli kilsəsinin ilk taxta binası 1670-ci ildə, ehtimal olunur ki, təxminən 1570-1571-ci illərdə və ya 1577-ci ildə Livoniya müharibəsi zamanı dağıdılmış Müqəddəs Antoni kapellasının yerində tikilmişdir.

Kilsəyə Kaarli adı hakim monarxın İsveç kralı XI Karlın şərəfinə verilmişdir. Kilsə, Vışqorodda və şəhərətrafı ərazilərdə yaşayan və təxminən 1630-cu ildə estonlar və finlər üçün təşkil edilən kilsənin bir hissəsi idi. Kilsə tikilməzdən əvvəl yeni təşkil edilmiş kilsənin xidməti Vışqoroddakı binalardan birində köçürüldü.

Kilsənin ilk binası Şimal müharibəsi zamanı, 1710-cu ilin avqustunda rus qoşunları Tallinə yaxınlaşanda şəhərətrafındakı digər tikililərlə birlikdə yandırıldı. 1739-cu ildə kilsənin son keşişi Rakvereyə yaşamaq köçdü və kilsə nəhayət dağıldı.

XIX əsrin ortalarında Tallinin Müqəddəs Ruh kilsəsinin tutmu artıq, buraya ibadət üçün gələn estonlar üçün çox kiçik idi və yeni, daha geniş kilsə binasının inşasına ehtiyac duyulurdu. 1850-ci ildə yeni kilsənin tikintisi üçün pul vəsaiti toplanmağa başlandı. Ən böyük maliyyə yardım isə Estoniya cəngavərliyi tərəfindən edilib. Torpaq sahəsi və tikinti materiallarının bir hissəsi Dom gildiyasının ağsaqqalı Hans Falk (1791-1874) tərəfindən bağışlanmışdır. Memar Otto Qustav Gippius tərəfindən layihələndirilən tikinti 1862-ci ildə başlandı. Damının dizaynı isə R.B.Bernharda həvalə edilmişdi. İş memar R.Knüpfer tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Kilsə qüllələrinin və son bəzək işlərinin ümumiyyətlə 1882-ci ildə tamamlanmasına baxmayaraq, məbəd 1872-ci ildə təqdis olundu. 1909-cu ildə əsas girişin üstündəki fasadda alman istehsalı olan saat tikildi. Kilsənin şəkli 1879-cu ilin iyulunda İohann Köler (ilk Estoniya freskası "Mənə gəl") tərəfindən çəkilmiş, qurbangahın aşağı hissəsinin üç hissədən ibarət kompozisiyasını 1889-cu ildə Salli fon Kügelgen çəkmişdir. Ən böyük çilçıraqlar Georg fon Meyendorf tərəfindən hədiyyə edilib. İlk kilsə orqan musiqi aləti Gustav Norman tərəfindən hazırlanmışdır, müasir olanı isə 1923-cü ildə Valker şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır (81 registr, Estoniyada ən böyüyüdür). Kilsə zənglərinin ən qədimi 1696-cı ildə Stokholmda tökülüb.

## Kilsə qəbiristanlığı
Kilsənin Rahumaye qəbiristanlığında yeri var ki, buradakı ibadətgah 1911-1913-cü illərdə mühəndis Anton Vesson tərəfindən Kaarlovskaya kilsəsi ilə eyni üslubda tikilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* История прихода Карловской церкви
Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası pasportu

**Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası pasportu** — demək olar ki, Ermənistan pasportu ilə eyni idi. Pasportun məzmununa erməni və ingilis dilləri daxil idi.

Beynəlxalq səviyyədə tanınmayan Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının pasportları 2006-cı ildə Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının konstitusiyaya edilmiş dəyişiklikləri əsasında verilirdi. Dövlət statusuna görə pasport beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən hüquqi cəhətdən tanınmır və yalnız Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının sərhədləri daxilində istifadə olunurdu.

## Səyahət və tanınma
Dövlət statusuna görə pasport beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən hüquqi cəhətdən tanınmır və yalnız Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası və digər üç postsovet münaqişəsi dövlətinin sərhədləri daxilində istifadə olunurdu; Abxaziya, Cənubi Osetiya və Dnestryanı tanınmamış dövlətlər birliyinin bütün üzvləri kimi öz vətəndaşları üçün viza tələbini ləğv etməyə razılaşıblar. Bundan əlavə, Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası vətəndaşları qonşu ölkə Ermənistana vizasız gedə bilərdilər.

Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası ikili vətəndaşlıq prinsipini qəbul etmişdi və nəticədə 2012-ci ildə Dağlıq Qarabağ Respublikasına köçmüş suriyalı erməni qaçqınlarına Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası pasportu verilmişdi.

## Həmçinin bax
* Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının viza siyasəti

## İstinadlar
Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının viza siyasəti

**Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının viza siyasəti** — Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasına gələnlər vizadan azad olan ölkələrdən birindən gəlmirlərsə, viza almalıdırlar.

## Viza siyasəti
Aşağıdakı ölkələrin vətəndaşları Dağlıq Qarabağ Respublikasına vizasız gedə bilərlər:

Yuxarıda göstərilən ölkələrlə yanaşı, daha üç keçmiş Sovet dövlətinin vətəndaşları Artsaxa vizasız gedə bilərlər. Tanınmamış Dövlətlər Birliyinin bütün üzvləri öz vətəndaşları üçün viza tələbini qaldırmağa razılaşıblar:

Digər ölkələrin vətəndaşları Ermənistanın Dağlıq Qarabağdakı daimi nümayəndəliyindən viza ala bilərlər. İstisna hallarda, giriş vizası Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən də Xankəndidə verilə bilər. Tək 21 günlük turist vizası mövcuddur, tək və çoxlu viza maksimum bir, iki və ya üç ay müddətinə verilə bilər.

Azərbaycana getmək istəyən şəxsin pasportunda Dağlıq Qarabağ vizası, möhürü və ya ora səfər etməsi ilə bağlı hər hansı sübut olarsa, onun Azərbaycan Respublikasına girişi həmişəlik qadağan ediləcək və bu şəxs "persona non grata" siyahısına (arzuedilməyən adam siyahısına) daxil ediləcək.

## Girişi qadağan edilən ölkələr
Aşağıdakı beş ölkənin və qismən tanınan bir ölkənin vətəndaşlarının Dağlıq Qarabağ Respublikası ərazilərinə girişi qadağandır:

## Həmçinin bax
* Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası pasportu

## İstinadlar