Qədim şəhər (Qüds)

**Qədim şəhər** (, romanlaşdırılmış: əl-Mədinə əl-Qadimə, עִיר הָעַתִּיקָה, romanlaşdırılmış: Khair Haatiqa) — Şərqi Qüdsdə 0.9 kvadrat kilometr divarlı sahə. İçərişəhər bu gün 1840-cı illərdə şəhərin Britaniya xəritəsi ilə başlamış ola biləcək ənənəyə əsasən dörd kələ-kötür məhəlləyə bölünüb; bunlar Müsəlman Məhəlləsi, Xristian Məhəlləsi, Erməni Məhəlləsi və Yəhudi Məhəlləsidir. Beşinci sahə, Müsəlmanlar tərəfindən Əl-Əqsa və ya Haram əl-Şərif kimi tanınan Məbəd dağı, Qaya Qübbəsi, Əl-Əqsa məscidinin evidir. Bu bir vaxtlar yəhudi məbədinin yeri olub. İçərişəhərin indiki divarları və şəhər qapıları 1535-ci ildən 1542-ci ilə qədər Qanuni Süleyman dövründə Osmanlı İmperiyası tərəfindən tikilmişdir. İçəri Şəhərdə üç əsas İbrahim dini üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən və müqəddəs sayılan bir neçə yer var: Yəhudilik üçün Məbəd dağı və Qərb Divarı, Xristianlıq üçün Müqəddəs Qəbiristanlıq Kilsəsi, Qaya Qübbəsi və Əl-Əqsa məscidi. Bura 1981-ci ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir.
Adına baxmayaraq, Yerusəlimin Köhnə Şəhərinin hazırkı planı qədim zamanlardan fərqlənir. Əksər arxeoloqlar hesab edirlər ki, Məbəd dağının cənubundakı qayalıqda yerləşən arxeoloji sahə olan Davud şəhəri Tunc və Dəmir dövrlərində Yerusəlimin ilk məskunlaşma mərkəzi olmuşdur. Bəzən qədim şəhər Sion dağını və Məbəd dağını əhatə edərək şərq və şimala yayılırdı.
19-cu əsrin ortalarına qədər bütün Qüds şəhəri (Davud türbəsi kompleksi istisna olmaqla) İçərişəhərin divarları arasında əhatə olunmuşdu. İçəri Şəhər 1948-ci il Ərəb-İsrail müharibəsindən sonra İordaniyanın nəzarətinə keçdi. 1967-ci il altı günlük müharibə zamanı İsrail Şərqi Qüdsü işğal etdi; Bundan sonra bütün şəhər İsrailin nəzarəti altında idi. İsrail birtərəfli qaydada 1980-ci ildə qəbul etdiyi Qüds Qanununda bütün Qüdsün İsrailin paytaxtı olduğunu bəyan etdi.

## Əhali
1967-ci ildə İçərişəhərdə 17.000 müsəlman, 6.000 xristian yaşayırdı.
İçərişəhərin indiki əhalisi əsasən müsəlman və xristian məhəllələrində yaşayır. 2007-ci ildə əhalinin ümumi sayı 36,965 nəfər idi, bunun 27.500-nü müsəlman əhali təşkil edirdi. 3089-u isə yəhudilərdən ibarət idi.

## Siyasi status
1948-ci ildə Ərəb-İsrail müharibəsi zamanı İçəri Şəhər İordaniya tərəfindən tutuldu və bütün yəhudi sakinləri qovuldu. 1967-ci ildə Məbəd dağında əlbəyaxa döyüşlərin baş verdiyi Altı Günlük Müharibə zamanı İsrail qüvvələri Şərqi Qüdsün qalan hissəsi ilə birlikdə İçərişəhəri ələ keçirdi, sonradan onları İsrail ərazisi kimi ilhaq etdi və yenidən Qüdsün qərb hissəsi ilə birləşdirdi. Şəhəri bu gün İsrail hökuməti özünün milli paytaxtının bir hissəsi hesab edərək bütün əraziyə nəzarət edir. Bununla belə, Şərqi Qüdsü faktiki olaraq İsrailə birləşdirən 1980-ci il Qüds Qanunu Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının 478 saylı qətnaməsi ilə etibarsız elan edildi. Şərqi Qüds indi beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən işğal olunmuş Fələstin ərazisinin bir hissəsi kimi qəbul edilir.

## UNESCO statusu
1980-ci ildə İordaniya İçərişəhərin YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilməsini təklif etdi. 1981-ci ildə Siyahıya əlavə edilmişdir. 1982-ci ildə İordaniya onun Təhlükədə olan Ümumdünya İrs Siyahısına əlavə edilməsini xahiş etdi. Birləşmiş Ştatlar hökuməti İordaniya hökumətinin belə bir namizəd göstərmək səlahiyyətinin olmadığını və Qüdsü faktiki olaraq nəzarətdə saxladığı üçün İsrail hökumətinin razılığının tələb olunacağını qeyd edərək bu tələbə qarşı çıxdı. 2011-ci ildə UNESCO bəyanat yayaraq Şərqi Qüdsün "işğal edilmiş Fələstin ərazisinin bir hissəsi olduğu və Qüdsün statusunun daimi status danışıqları ilə həll edilməli olduğu" fikrini təkrarladı.

## Qalereya

Şəkil:בית הכנסת החורבה בעיר העתיקה.JPG| Yəhudi Məhəlləsi (Yerusəlim)|Yəhudi Məhəlləsi
Şəkil:OldCityJerusalem01 ST 06.JPG|Küçə bazarı
Şəkil:Facade of Migdal David.jpg|Xalq arasında Davud Qülləsi kimi tanınan qalaya giriş
Şəkil:The Church of the Holy Sepulchre-Jerusalem.JPG|Müqəddəs Qəbir Kilsəsi
Şəkil:Melkite Church of the Annunciation, Jerusalem.jpg|Müjdəçi Xanımın Katedrali, Yerusəlim


## Həmçinin bax
* Herod qapısı

## İstinadlar