open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Açıq əməkdaşlıq

**Açıq əməkdaşlıq** () —  fərqli fərdlərin və ya qrupların könüllü və azad şəkildə bir araya gələrək ümumi məqsədlər üçün birlikdə işləməsi prosesidir. Bu əməkdaşlıq forması, iştirakçıların sərbəst bilik və resurs mübadiləsinə əsaslanan şəffaf və qeyri-hiyerarşik sistemdə fəaliyyət göstərməsinə imkan yaradır. Açıq əməkdaşlıq əsasən rəqəmsal platformalar vasitəsilə həyata keçirilir və texnologiya, bilik istehsalı və sosial innovasiyalar sahələrində mühüm rol oynayır.

Açıq əməkdaşlıq, müasir dövrdə innovasiya, texnologiya və sosial problemlərin həlli üçün böyük potensiala malik bir modeldir.

## Əsas prinsipləri
Hər kəs könüllü olaraq layihəyə qoşula bilər və öz töhfəsini verə bilər. Proseslər, qərarlar və resurslar hər kəs üçün açıqdır və izlənilə biləndir. Ənənəvi liderlik modelindən fərqli olaraq, qərarlar kollektiv şəkildə qəbul edilir və iştirakçıların hər biri bərabər səviyyədədir.  İstifadə olunan məlumatlar, alətlər və digər resurslar hər kəs üçün əlçatandır və təkrar istifadə edilə bilər. Əməkdaşlığın məhsulu və ya nailiyyətləri, iştirakçıların göstərdikləri töhfələr əsasında formalaşır.

## Tətbiq sahələri
Linux, Apache, Mozilla Firefox kimi layihələr açıq əməkdaşlığın ən məşhur nümunələrindəndir. Wikipedia və ya OpenStreetMap kimi platformalar, insanların kollektiv şəkildə bilik və məlumat yaratdığı açıq əməkdaşlıq nümunələridir. Açıq elm təşəbbüsləri, elmi məlumatların və araşdırmaların ictimaiyyətlə paylaşılmasına imkan yaradır. Məsələn, COVID-19 peyvəndlərinin hazırlanmasında tədqiqatçıların qlobal əməkdaşlığı. 3D çap, açıq texnologiyalar və ya hardware layihələri, məsələn, Arduino platforması. Hackathonlar, açıq innovasiya müsabiqələri və ya iqlim dəyişikliyi ilə bağlı kollektiv həllər tapmaq üçün təşəbbüslər.

## Üstünlükləri və çətinlikləri

## İstinadlar
İzmir Atatürk Muzeyi

thumb|265px|Küçə panoraması
thumb|265px|Lobbi panoraması
**İzmir Atatürk Muzeyi** () — Türkiyənin İzmir şəhərində yerləşən muzey. 1941-ci ildə açılan muzeydə Mustafa Kamal Atatürkün əşyaları sərgilənir.

1941-ci il sentyabrın 11-də Atatürkün İzmirə gəlişinin 19-cu ildönümündə ictimaiyyətin istifadəsinə verilmiş muzey 13 may 1988-ci ildə rəsmi olaraq indiki adı ilə İzmir Atatürk Muzeyi adlandırılıb.
## Tarixi
Bina, 1876-cı ildə Birinci Məşrutiyyətin elanından sonra İzmirdən millət vəkili olmuş və xalça ticarəti ilə məşğul olan Aqop İspartalıyan tərəfindən 1880-ci ildə ailəsi üçün ev kimi Kordonda tikilmişdir. 1922-ci ilin sentyabrında İzmirin türklər tərəfindən geri alınması nəticəsində muzey binası tərk edilmiş, dövlət mülkiyyətinə keçmişdir.  Bir müddətliyinə türk ordusunun qərargahı binada fəaliyyət göstərib. 1923-cü ilin fevralında İzmir İqtisadiyyat Konqresinin keçirilməsi üçün şəhərə gələn Mustafa Kamal Atatürk binadan ofis kimi istifadə edib. Qurultaydan sonra qərargah binadan köçürüldü və dövlət binanın otel kimi xidmət göstərməsi üçün binanı icarəyə verdi. 1926-cı ilin iyununda İsmət İnönü ilə birlikdə İzmirə səfər zamanı, Atatürk Naim Palas adlı bu oteldə qalır. Həmin il 13 oktyabrında İzmir Bələdiyyəsi binanı satın alaraq Atatürkə hədiyyə etdi. 1930-1934-cü illər arasında Atatürk beş dəfə İzmirə gəlmiş və hər dəfə də bu binada qalmışdır.  10 noyabr 1938-ci ildə Atatürkün vəfatından sonra bina onun bacısı Məqbulə Atadana miras qalmışdır. Bina, 25 sentyabr 1940-cı ildə İzmir Bələdiyyəsi tərəfindən müsadirə edilərək, Atatürkün İzmirə gəlişinin 19-cu ildönümündə, 11 sentyabr 1941-ci ildə muzey kimi istifadəyə verilmişdir.

Muzeyin adı 5 oktyabr 1962-ci ildə "Atatürk İl Xalq Kitabxanası və İzmir Şəhər Atatürk Muzeyi" olaraq dəyişdirildi. Binanın mülkiyyət hüququ isə, 28 dekabr 1972-ci ildə İzmir Arxeologiya Muzeyinə keçdi. Muzey 29 oktyabr 1978-ci ildə yenidən təşkil edilərək "Atatürk və Etnoqrafiya Muzeyi" adı altında ziyarətçilərin istifadəsinə verildi. 13 may 1988-ci ildə İzmir Etnoqrafiya Muzeyinin açılışı ilə muzeydə nümayiş etdirilən etnoqrafik əsərlər yeni muzeyə köçürülmüş və muzeyin adı "Atatürk Muzeyi" oldu. 1999-2001-ci illər arasında Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən binada bərpa işləri aparılıb və 2002-ci ildə muzey yenidən istifadəyə verilib.  Bina 2011-2015-ci illərdə yenidən bərpa edilmişdir.

## Memarlığı
Neoklassik üslubda tikilmiş və 852 m² sahəni əhatə edən bina Osmanlı və Levanti memarlıqlarından ilhamlanaraq tikilmişdir. İki mərtəbəli, düzbucaqlı hörgülü binanın zirzəmi və çardaq qatları da vardır. Arxa tərəfində eyvanı olan binanın həm də həyəti və cumbası da vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İzmir - Atatürk Müzesi
* İZMİR ATATÜRK MUSEUM
Şərqi Asiya modeli

**Şərqi Asiya modeli** — əsasən XX əsrin ikinci yarısından etibarən Şərqi Asiya ölkələrinin (Cənubi Koreya, Yaponiya, Sinqapur, Tayvan və Honq-Konq) sürətli iqtisadi inkişafını təsvir edən bir inkişaf modeli anlayışıdır. Bu model, dövlətin iqtisadiyyatda aktiv rolu, ixrac yönümlü sənaye siyasəti və sosial mədəni faktorlar ilə xarakterizə olunur.

## Xüsusiyyətləri
Şərqi Asiya modelində dövlət iqtisadi inkişafda mühüm yer tutur. Dövlət iqtisadiyyatı strateji şəkildə yönləndirir və sənaye siyasəti vasitəsilə əsas sektorları dəstəkləyir. Məsələn, Cənubi Koreyada dövlət texnologiya və ağır sənaye sektorlarını subsidiyalar və kreditlər vasitəsilə inkişaf etdirdi. Bu model ixracın artırılmasını əsas prioritet kimi götürür. Şərqi Asiya ölkələri daxili bazara əsaslanan iqtisadiyyatdan çıxaraq, qlobal bazar üçün yüksək keyfiyyətli və rəqabətqabiliyyətli məhsullar istehsal etməyə fokuslanmışdır. Məsələn, Yaponiya və Cənubi Koreya avtomobil və elektronika sənayesi ilə qlobal bazarda lider mövqeyə yüksəldi (Toyota, Samsung, LG kimi şirkətlər). Şərqi Asiya ölkələri yüksək qənaət dərəcəsi ilə xarakterizə olunur ki, bu da daha çox investisiyaya imkan yaradır. Qənaətlər bank sistemləri vasitəsilə iqtisadiyyatda mühüm investisiya resursuna çevrilir.

Təhsilin və işçi qüvvəsinin peşəkarlığının artırılması bu modelin əsas elementidir. Şərqi Asiya ölkələri yüksək keyfiyyətli təhsil sistemlərinə və texniki hazırlığa xüsusi diqqət yetirmişdir. Sinqapurun yüksək ixtisaslı işçi qüvvəsi və təhsil səviyyəsi onun iqtisadi inkişafında mühüm rol oynadı. Şərqi Asiya ölkələrində Konfutsi dəyərləri (intizam, kollektivizm, iş etikası, ailə strukturu) iqtisadi inkişafda mühüm sosial dəstək rolunu oynadı. Sosial harmoniya və siyasi stabillik iqtisadiyyatı gücləndirən faktorlardan biri oldu. Şərqi Asiya ölkələri Qərb ölkələrindən texnologiya transferi yolu ilə öz sənayelərini sürətlə inkişaf etdirdilər. Bu transferlər öz innovasiya potensiallarının inkişaf etdirilməsi ilə birləşdirildi.

## Tənqidlər
Həddindən artıq dövlət müdaxiləsi bazarın özünü tənzimləməsini məhdudlaşdıra bilər. Sürətli iqtisadi artım sosial təbəqələr arasında gəlir fərqini artırır. İstehsal yönümlü iqtisadiyyat ətraf mühitə mənfi təsir göstərir. Bu modelin uğuru qismən mədəni dəyərlərə əsaslanır, bu da onun digər regionlarda təkrarlanmasını çətinləşdirir.

Şərqi Asiya modelinin bir çox elementi digər inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün nümunə kimi qəbul edilir. Lakin bu modelin tam olaraq başqa yerlərdə uğurlu olması həmin ölkənin sosial, mədəni və iqtisadi şəraitindən asılıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Kristen E. Looney. 2021. "Mobilization Campaigns and Rural Development: The East Asian Model Reconsidered." *World Politics*.
*Shiping Hua, Ruihua Hu. 2015. East Asian Development Model
Ultra vires

**Ultra vires**  (latınca, "səlahiyyət hüdudlarından kənar")  — hüquqda istifadə olunan bir termin olub, bir şəxsin, şirkətin və ya idarənin öz qanuni səlahiyyətlərini aşaraq həyata keçirdiyi hərəkətləri və ya qəbul etdiyi qərarları təsvir edir. Bu anlayış əsasən inzibati hüquq və korporativ hüquq kontekstində istifadə olunur.

## Mahiyyəti
Bir şəxsin və ya qurumun hərəkətləri yalnız qanunla və ya səlahiyyətlər verən təsis sənədləri (məsələn, şirkət nizamnaməsi) ilə məhdudlaşdırılır. Əgər hərəkət bu səlahiyyət hüdudlarını aşarsa, bu, ultra vires olaraq qəbul edilir və belə bir hərəkət qanunsuz və ya etibarsız ola bilər. 

Məsələn, hüquqi şəxslər üçün bir şirkət öz nizamnaməsində və ya təsis sənədlərində göstərilən məqsədlərdən kənara çıxarsa, həmin hərəkət ultra vires sayılır. Məsələn, ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün yaradılmış bir şirkət qeyri-kommersiya fəaliyyəti həyata keçirsə. İctimai idarəetmədə isə bir dövlət məmuru və ya dövlət qurumu qanunla ona verilmiş səlahiyyətləri aşan qərar qəbul edərsə, bu da ultra vires hərəkətə nümunədir.

## Hüquqi nəticələri
Ultra vires olan hərəkətlər adətən etibarsız sayılır və bu cür hərəkətlərin nəticələri ləğv edilə bilər. Bu, qanunun səlahiyyətlərin hüdudlarını qorumaq məqsədini güdür.

## İstinadlar
Şollar

**Şollar** — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun Xudat şəhər inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## İstinadlar
Şollar (dəqiqləşdirmə)

**[[Şollar]]** — Azərbaycanın Xaçmaz rayonunun Xudat şəhər inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* Şollar (kənd) — Azərbaycanın Xaçmaz rayonunun Susayqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Şollar suyu — Xaçmaz rayonunun Şollar kəndindən başlayan bulaq suyu.
Kusakabe Kimbey

– Yaponiya fotoqrafı. 1880-ci illərdə Yokohamanın tanınmış fotoqraflarından biri idi. Onun fotoları Qərb dünyasında daha çox tanınır.

## İlk illəri
Kusakabe Kimbey 1841-ci ildə Kofu şəhərində parça ticarəti ilə məşğul olan ailədə doğulmuşdur. Ailə adı Matsuya idi. 18 yaşı olanda rəssam olmaq üçün Yokohama şəhərində köçmüşdür.

## Fotoqrafiya
Kusakabe 1860-cı illərin sonunda fotoqraf Feliçe Beatonun şagirdi olmuşdur. O, əvvəlcə ona fotoların əllə rənglənməsində kömək etsə də, daha sonra köməkçisi olmuşdur. 1867-ci ilin payızında Beatonun Şanxay səfərində onu müşayiət etmişdir. 1870-ci illərdə fotoqraf Baron Raymund fon Stillfridin köməkçisi olmuşdur. 1880 və ya 1881-ci ildə Yokohamanın Bentendori küçəsində öz fotostudiyasını və ya fotodükanını açmışdır. Fotoqrafik məhsulların və ənənəvi kostyumların satışı ilə məşğul olmuşdur. 1885-ci ildə Beato və Stillfridin neqativlərini alaraq biznesini genişləndirmişdir. 1889-cu ildə studiyasını şəhərin Honçodori küçəsinə köçürmüşdür.

Kusakabe Yaponiya mənzərələrini və gündəlik həyatı əks etdirən fotolar çəkmişdir. Yaponiya qadınları və geyşalar onun sevimli mövzularından biri olmuş, əsərlərində ukiyo-e elementlərindən istifadə etmişdir. O, Tokionun Şinbaşi bölgəsindən olan O-en, Ponta, Momoko, Tsumako, Azuma və Miyako kimi məşhur geyşaları modeli kimi istifadə etmişdir. Kusakabenin studiyası 1892-ci ildə 2000 mənzərə fotosu və kostyum təklif edirdi, eləcə də, fənər slaydlarının satışı ilə məşğul olurdu. 1897-ci ildən etibarən kollotipiya və çapla məşğul olmağa başlamışdır. 1901-ci ildə fotoqrafik bəzədilmiş ipək yelpiklərin satışına keçmişdir. Yokohamada fəaliyyət göstərən digər fotoqraf Tamamura Kozaburo ilə rəqabət aparmışdır. Əsasən Yaponiyadakı əcnəbilər üçün işlədiyi üçün "Kimbey" adından istifadə etməyə üstünlük vermişdir, çünki əcnəbilər bu adı daha rahat tələffüz edirdilər. O, hazırladığı fotoalbomları turistlərə satdığı üçün Qərb dünyasında daha çox tanınmışdır. Onun fotostudiyası 1901-ci ildə Yaponiyada ən böyük fotostudiyalardan biri idi. Kusakabe 1885-ci ildə Yokohama Kayqan Kilsəsində vəftiz olunaraq xristianlığı qəbul etmişdir.

## Son illəri və ailəsi
Kusakabenin oğlu atasının biznesini idarə etməklə maraqlanmadığı üçün kürəkəni Oqava Saşiçi varisi olmuş, lakin o, 1909-cu ildə ölmüşdür. Kusakabe 1913-cü ildə təqaüdə çıxmış, 1930-cu ildə Aşiya şəhərinə köçərək nəvəsi Uçida Tama ilə yaşamağa başlamışdır. O, son illərində rəssamlıqla məşğul olmuşdur. Oqavanın qızı olan Tama 1995-ci ilə qədər yaşamış, 1923-cü ildə Böyük Kanto, 1995-ci ildə Böyük Hanşin zəlzələsindən sağ çıxmışdır.

## Qalereya

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Evrit (Avginin oğlu)

**Evrit** — qədim yunan mifologiyasında personaj, Elida padşahı Avginin oğlu.

Avgi Herakla bir gündə tövlələrini təmizləyə bildiyi halda ona mal-qaranın onda birini verəcəyini vəd etmişdir, lakin o, bu vədini tutmadıqdan sonra Evrit atasından qisas almaq istəmiş və buna görə də Peloponnes şəhərlərindən bütöv bir ordu toplamışdır. Avgini məğlub etmişdi, lakin onun ordusuna komandanlıq edən Molionidlər adlı iki qardaş hücumlarını dayandırmağa və Heraklın əkiz qardaşı İfikl kimi çoxsaylı itkilərə səbəb olmağa nail olmuşdu. Avgi sonradan oğlu Evriti pusquya salmış və öldürmüşdür.

## İstinadlar
Epey (Endimionun oğlu)

**Epey** (  ) — qədim yunan mifologiyasında personaj, Elidadan olan Endimionun oğlu.

O, Olimpiyada Peon və Etol qardaşları ilə yarışda qalib gəlmiş, Elidada kral hakimiyyətini almışdır. Elida sakinlərinin qədim adı olan "epeylər" də buradan yaranmışdır.

Anaksiroyun həyat yoldaşı olan Epeyin Hirmina adlı qızı (Aktor və ya Avginin anası) var idi. Hökmdarlığı dövründə Pelops Asiyadan keçərək Piey və Olimpiyanı ələ keçirərək onu Epeyin ölkəsini işğal etmişdir.

## İstinadlar
Eley (Poseydonun oğlu)

**Eley** () — yunan mifologiyasında personaj, Elida padşahı və oranın eponimi.

## Mifologiyada
Poseydon və Evrisidanın oğlu olmuşdur. O, digər versiyalar arasında, Avginin atası idi. Əmisi Etol sürgünə getdikdən sonra taxt ona keçmişdir. Etoldan əvvəl taxtda eyniadlı padşah oturmuşdu.

## İstinadlar
Epikast (Avginin qızı)

**Epikast** (  ) — qədim yunan mifologiyasında personaj, Elida padşahı Avginin qızı.

Onun qardaşları Filey, Aqasfen və Aqamedadır. Heraklın sevgilisi kimi Epikast Fessalın anasıdır.

## İstinadlar
Nestor

* Nestor (mifologiya) —  qədim yunan mifologiyasında Pilos padşahı.
* Nestor Lakoba — Abxaziya dövlət xadimi.
* Nestor Maxno — Ukrayna anarxo-kommunisti.
* Nestor Kalandarişvili — Gürcüstan inqilabçısı.
* Nestor Pitana — Argentina futbol hakimi.
Alektor (şəhər)

**Alektor** və ya **Alektora** — e.ə. III–I əsrlərdə müasir Oçakov şəhərinin ərazisində yerləşən qədim yunan şəhər-koloniyası. Koloniyanın ərazisində ilahə Demetranın məbədi var idi. Tarixi məlumatlara görə, Alektorun əhalisi yunanlar və məskunlaşmış sarmatlardan ibarət idi.

## İstinadlar
Hirmina (Forbantın yoldaşı)

**Hirmina** ()&nbsp;— qədim yunan mifologiyasında personaj, Forbantın həyat yoldaşı, Neleyin qızı, Elida padşahı Alektorun bacısı, Avgi, Aktor və Tifitin anası. Hirmina şəhəri onun şərəfinə adlandırılmış və əsasını oğlu Aktor qoymuşdur.

## İstinadlar
Kirenalı Kallimax

**Kallimax** (; ) — qədim yunan alimi və yazıçısı, İsgəndəriyyə poeziyasının ən görkəmli nümayəndələrindən biri, alim-tənqidçi, biblioqraf, ellinistik lirik.

## Həyatı
Kallimax Kirenada anadan olmuşdur. Atasının adı Batt idi, babası isə Kallimax kimi hərbçi olmuşdur. Artıq gəncliyində İsgəndəriyyədə məskunlaşmışdır. Onun fəaliyyəti kral kitabxanası ilə bağlıdır, lakin Museyonun rəhbəri o deyil, Rodoslu Apolloni olmuşdur.

## İstinadlar
Sxoliya

**Sxoliya** ( sözündən, ilkin forması «məktəb şərhi» deməkdir) — qədim və ya orta əsr əlyazmasının haşiyələrində (marginal sxoliya) və ya sətirlər arasında (xətlərarası sxoliya) kiçik şərhlər. Sxoliya müəllifi "sxoliast" adlanır və onun adı adətən naməlum olur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* L.D. Reynolds and N.G. Wilson, Scribes & scholars: a guide to the transmission of Greek & Latin literature, Oxford, 1974.
E.ə. 305

## Hadisələr
* I Ptolemey firon rütbəsini qəbul etmişdir.
* I Selevk Nikator yunan-makedon hakimiyyətini bərpa etmək üçün Hindistana soxuldu, lakin heç bir müvəffəqiyyət əldə edə bilmədi.

## Doğumlar
* Kirenalı Kallimax

## Vəfatlar

## İstinadlar
Fərəculla xan Şahsevən

**Fərəculla xan Şahsevən** () — Azərbaycan sərkərdəsi, Qacar ordusunda hərbi zabit, 1804–1813-cü illərdə Rusiya–İran müharibəsinin iştirakçısı. Fərəculla türkəsilli Şahsevən tayfasına, eləcə də Ərdəbil xanlığının hakim sülaləsinə mənsub idi. Ailənin Ərdəbili idarə etmək imtiyazı 1808-ci ildə Qacarlar tərəfindən ləğv edilmişdir, lakin buna baxmayaraq, Fərəculla xan və ailəsi onlara dəstək və əməkdaşlıq etməyə davam etmişdir.

28 sentyabr 1809-cu ildə Fərəculla xan 11,000 əsgərdən ibarət dəstəni dağıdılmış Lənkəran şəhərinə doğru yola salmışdır. Şəhər meşələrlə əhatə olunduğu üçün Rusiya gəmiləri müdafiəyə kömək edə bilməmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Siyahkəl hadisəsi

**Siyahkəl hadisəsi** ()  və ya **Siyahkəl hadisəsi** () — 8 fevral 1971-ci il tarixində Gilanın Siyahkəl şəhəri yaxınlığında İran fədailəri tərəfindən Pəhləvi hökumətinə qarşı təşkil edilmiş partizan əməliyyatı. Partizanlar Siyahkəldə jandarm postuna hücum edərək üç polisi öldürmüş və əvvəllər həbs edilmiş iki partizanı azad etmişdilər.

Bu hadisədəki rollarına görə 13 nəfər məhkum və edam edilmişdir. Onlar arasında həmin vaxt həbsdə olan iki nəfər də var idi.

Bir çox tarixçilərə görə, bu hadisə İranda "partizan erası"nın – İslam inqilabı ilə başa çatan dövrün başlanğıcını göstərir.

## İstinadlar
Ölüm yürüşü

**Ölüm yürüşü** — hərbi əsirlərin, digər əsirlərin və ya deportasiya edilmiş şəxslərin yol boyu ölümə buraxıldığı məcburi yürüş. İştirakçılar adətən yürüşün gedişinə görə uzun məsafə, hava, yorğunluq, halsızlıq, yürüş şəraitinə görə və ya mühafizəçilərin qəddarlığı səbəbilə bu zaman ölürlər.

## Tarixi
Afrikada kölə tacirləri tərəfindən satın alınan və ya əsir götürülən kölələrə qarşı məcburi yürüşlərdən istifadə olunurdu. Onlar Şərqi Afrika kölə ticarəti və Atlantik kölə ticarəti ilə kimi başqa ölkələrə göndərilmişdilər. Bəzən tacirlər kölələri qandallayır və onlara kifayət qədər yemək vermirdilər. Yerimək üçün çox zəifləmiş kölələr tez-tez öldürülür və ya ölümə buraxılırdı.

Belçika kralı II Leopold Konqo Azad Dövlətində yetim qalan konqoluları qaçıraraq onları katolik missionerlər tərəfindən idarə olunan, kölə kimi işləmək və ya əsgər olmağın tədris edildiyi məktəblərdən ibarət "uşaq koloniyaları"na göndərirdi. Bunlar dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən yeganə məktəblər idi. Məktəblərə göndərilən uşaqların 50%-dən çoxu xəstəlikdən həlak olmuş, minlərlə uşaq isə koloniyalara məcburi yürüşlərdə ölmüşdür. Belə bir yürüşdə 108 oğlan missiya məktəbinə göndərilmiş və onlardan yalnız 62-si sağ qalmışdır, lakin daha səkkizi bir həftə sonra vəfat etmişdir.

Dunqan üsyanı zamanı Şansidən 700,000–800.000 hui müsəlmanı Qansuya sürgün edilmişdi. Bu prosesdə əksəriyyəti susuzluqdan, aclıqdan və qətliamlardan yol boyu onları müşayiət edən milislər tərəfindən öldürülmüşdür. Onlardan sadəcə bir neçə min sağ qalmışdır.

SSRİ-də əhalinin köçürülməsi İosif Stalinin əmri ilə 1930-cu illərdən 1950-ci illərə qədər müxtəlif qrupların məcburi köçürülməsi ilə başa çatmışdır. Sovet arxivlərində 1940-cı illərdə qolçomaqların məcburi köçürülməsi zamanı 390,000 nəfər, həmçinin deportasiya edilmiş 400,000-ə qədər insanın ölümü sənədləşdirilmişdir. Bu deportasiya proseslərindən Krım tatarlarının deportasiyası və çeçenlərin deportasiyası Ukrayna və Avropa Parlamenti tərəfindən soyqırım kimi tanınmışdır.

## İstinadlar
Avtoportret

**Avtoportret** — insanın özünün portreti. Bu, adətən şəkilli təsvirə aid edilir, lakin avtoportretlər də heykəltəraşlıq, ədəbi, fotoqrafik, kinematoqrafik və s. ola bilər.

Bir çox portret rəssamları avtoportretlər yaratmışdılar. Bəzən rəssamlar öz obrazlarını qrup portretlərində yerləşdirirmişdilər. Bəzi rəssamların əks cinsin personajlarının portretlərini özlərindən çəkdiyi güman edilir. Nevroloji xəstəliklərdən əziyyət çəkən bəzi rəssamlar öz avtoportretlərini geridə qoymuşdular. Bu şəkillər həkimlərə beyin pozuntularını təhlil etməyə imkan vermişdir. Onların bir çoxu nevrologiya dərsliklərində möhkəm yer tutmuşdur.

## İdentifikasiyası
Viktor Qraşçenkov qeyd etmişdir ki, "birbaşa auditoriyaya yönəldilmiş baxış və təsvirin güzgü əsasında tərsinə çevrilməsi səbəbindən yaranan üzün konturunun bir qədər qeyri-təbii asimmetriyası çoxfiqurlu kompozisiyalardakı avtoportretlərin adətən tanınmasının xarakterik əlamətləridir".

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Автопортрет&nbsp;: [арх. 3 января 2023]&nbsp;// А&nbsp;— Анкетирование.&nbsp;— М.&nbsp;: Большая российская энциклопедия, 2005.&nbsp;— С.&nbsp;166.&nbsp;— (Большая российская энциклопедия&nbsp;: [в 35 т.]&nbsp;/ гл. ред. Ю. С. Осипов&nbsp;; 2004–2017, т.&nbsp;1).&nbsp;— .
Falanqa (qəzet)

**Falanqa** () — 1880–1881-ci illərdə Tiflisdə nəşr olunan rusdilli yumoristik illüstrasiyalı qəzet. Həftədə bir dəfə səkkiz səhifədə nəşr olunur. Qəzet arxivi Gürcüstan Milli Parlament Kitabxanasında saxlanılır, bəzi nəşrlərin elektron nüsxələri kitabxananın internet saytında yerləşdirilib.

## İstinadlar
Kavkazskaya armiya

**Kavkazskaya armiya** (; ) — Qafqaz Ordusunun şəxsi heyəti üçün həftəlik hərbi və ictimai-ədəbi, illüstrasiyalar və həftəlik və aylıq əlavələri olan qəzet.
## Tarixi
1907-ci il dekabrın 22-dən Tiflisdə həftəlik nəşr olunan qəzet Qafqaz Hərbi Dairəsinin şəxsi heyəti və mülki əhalisi üçün çap orqanı kimi fəaliyyət göstərirdi. Qəzetin redaktoru-naşiri kapitan Boris Esadze idi. Qəzetin həftəlik və aylıq əlavələrlə birlikdə illik 12 rubl abunə qiyməti var idi.

Sonuncu nömrəsi 5 may 1909-cu ildə işıq üzü görüb.

## İstinadlar
Pol Maslanski

**Pol Maslanski** (; ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
23 noyabr 1933-cü ildə Nyu-York şəhərinin Yuxarı Manhetten bölgəsində yerləşən Harlemdə dünyaya gəlib. Ən məşhur layihəsi Torontoda çəkilmiş kult "Polis Akademiyası" (1984) komediyası olub. 2024-cü il 2 dekabr tarixində vəfat edib.

## İstinadlar
II Hüseyn Cəlayır

**II Hüseyn Cəlayır** — X və sonuncu Cəlairi hökmdarı.

## Həyatı

### İlk illəri
Atası Ələüddövlə sultan Əhməd Cəlayırın oğludur. 1409–1410-cu illərdə Əhməd Cəlayır Xuzistanda yürüşdə olarkən Əlaüddövlə icazəsiz şəkildə Qaraqoyunlu ərazilərinə daxil oldu. Təbriz tərəfdə tutulan Əlaüddövlə, Ədilcəvaz qalasında həbs edildi.

Əhməd Cəlayırın Təbriz yaxınlığında Qara Yusif tərəfindən öldürüməsindən sonra, həmin dövrdə Qara Yusifin əmri ilə həbsdəki Əlaüddövlə də öldürüldü. Atasının ölümündən sonra Ədilcəvazda, Ağqoyunlu Qara Yuluq Osman bəyin yanında qalan II Hüseyn burada yaxşı təhsil aldı.

### Hakimiyyəti
1423–1424-cü illərdə Cəlairi hökmdarı Şah Məhəmməd başqa bir varisi olmadığı üçün II Hüseyni Hilləyə dəvət edərək onu vəliəhdi elan etdi. II Hüseyn Şah Məhəmmədin ölümündən sonra 1424-cü ildə Cəlairi taxtına çıxdı.

Sultan Hüseyn Bağdadı çıxmaqla Ərəb İraqının böyük qismində Cəlairi hakimiyyətini bərpa etdi. Həmçinin bu dövrdə Şuştər də Cəlairilər tərəfindən ələ keçirildi. Bağdad hakimi, Qaraqoyunlu şəhzadəsi əmir İsfahan onu dayandırmaq üçün üzərinə bir neçə dəfə yürüş etsə də, bu yürüşlər nəticəsiz oldu. Nəhayət, 1432-ci ildə Hillədə əmir İsfahan tərəfindən öldürüldü.

Onun ölümü ilə Cəlairilər sultanlığı rəsmi olaraq süqut etdi.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Zerumbet

*  — Zingiber bitki cinsinin sinonimi.
*  — Alpinia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Kaempferia bitki cinsinin sinonimi.
Rheum undulatum

*  — Rheum rhaponticum bitki növünün sinonimi.
*  — Rheum rhabarbarum bitki növünün sinonimi.
İlahi ədalət

**İlahi ədalət** () — İlahi ədalət anlayışı bəzi dindarlar arasında Allahın ədalətli olduğuna inanmaqdır. 
## Haqqında
Haqqı mühakimə edib mükafatlandırmaq, yəni Allah-taalanın əhəmiyyətsiz və kiçik də olsa heç bir əməlin mükafatını və ya cəzasını zay etmədiyinə, hər kəsə ayrı-seçkilik etmədən etdiyi əməlin mükafatını verəcəyinə inanmaq deməkdir. “Ədalət” şiəlik və mötəzilə prinsiplərindən biridir. Məhz buna görə də Allah ədaləti ilə tanınırsa, insanlardakı bütün bu fiziki fərqlilikləri müşahidə etsək belə, bu, Allahın ədalətsizliyinə dəlalət etmir, çünki bütün nemətlər Qiyamət günü hesablanacaq və hər kəs ona görə mükafat alacaqdır.

## Həmçinin bax
* İslam
* Usuliddin
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* [[Mürtəza Mütəhhəri, İlahi ədalət, Şəhriyar nəşriyyatı, 2005
Polygonum aviculare var. littorale

*  — Polygonum maritimum bitki növünün sinonimi.
*  — Polygonum aviculare bitki növünün sinonimi.
Polygonum littorale

*  — Polygonum roberti bitki növünün sinonimi.
*  — Polygonum maritimum bitki növünün sinonimi.
*  — Bistorta vivipara bitki növünün sinonimi.
*  — Polygonum aviculare bitki növünün sinonimi.
Polygonum mite

*  — Persicaria mitis bitki növünün sinonimi.
*  — Persicaria hydropiperoides bitki növünün sinonimi.
*  — Persicaria hydropiper bitki növünün sinonimi.
Nanorobot

**Nanorobot** — ölçüsü nanometr səviyyəsində olan (1 nanometr = 1 milyardda bir metr) və müəyyən funksiyaları yerinə yetirə bilən mikroskopik robotlardır. Nanorobotlar texnologiya və mühəndislik sahəsində yaradılır və adətən çox kiçik, dəqiq və mürəkkəb vəzifələri yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulur.

## Xüsusiyyətləri
Nanorobotların ölçüsü çox kiçikdir, atom və ya molekulyar səviyyədə işləyə bilirlər. Onlar adətən karbon nanotub, silikon və ya digər nanomateriallardan hazırlanır. Onlar öz funksiyalarını icra etmək üçün müəyyən alqoritmlərlə proqramlaşdırılır.

## Tətbiq sahələri
Nanorobotlar xərçəng hüceyrələrini dəqiq hədəfləyə və dərmanları birbaşa zədələnmiş hüceyrələrə çatdıra bilərlər. Arteriyalarda yığılan yağları təmizləyə bilərlər. Orqanizmdəki xəstəlikləri molekulyar səviyyədə aşkar edə bilərlər. Çox kiçik cihazların istehsalında istifadə olunur.Materialların atom səviyyəsində modifikasiyasını təmin edirlər. Çirklənməni molekulyar səviyyədə təmizləyə bilərlər (məsələn, neft sızıntılarının təmizlənməsi).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Американские учёные создали первого в мире наноробота
* Нанороботы&nbsp;— будущий триумф или трагедия для человечества?
* В Японии разработан первый «наномозг» для нанороботов
* Ученые научили наноробота ходить и работать с ДНК
* Нанороботы изменят мир уже через несколько лет, «Мембрана», 4 января 2002 г
* Попов&nbsp;В.&nbsp;Ю. ДНК наномеханические роботы и вычислительные устройства
* Наноробототехника
* Ученые создали нанороботов из ДНК
* Нанотехнологии в России и в мире&nbsp;— первый российский специализированный портал; с 2004г
Teraherts şüalanma

**Teraherts şüalanma**  (və ya THz şüalanma) — elektromaqnit spektrinin mikrodalğalar və infraqırmızı şüalar arasında yerləşən bir hissəsidir.  Bu şüalar 0,1 THz ilə 10 THz (1 THz = 10¹² Hz) tezlik aralığında yayılan elektromaqnit dalğalardır.

## Xüsusiyyətləri
Teraherts dalğalarının dalğa uzunluğu 30 mikrometrdən 3 millimetrə qədərdir. Bu dalğalar uzun infraqırmızı şüalara və qısa mikrodalğalara yaxındır. THz şüaları qeyri-metal materiallardan (məsələn, geyim, kağız, plastik) asanlıqla keçə bilir, lakin metal səthlərdən əks olunur. Onlar su molekulları tərəfindən udulur, bu da bəzi bioloji və tibbi tətbiqlərdə istifadə olunur. THz şüalarının enerji səviyyəsi ionlaşdırıcı şüalanmadan (rentgen və gamma şüaları) daha aşağıdır, buna görə də bioloji toxumalara zərər vermə ehtimalı azdır.

## İstinadlar
Nyu-York İctimai Kitabxanası

**Nyu-York İctimai Kitabxanası** — Nyu-York şəhərində ictimai kitabxana sistemi. Təxminən 53 milyon əşyası və 92 yeri olan Nyu-York İctimai Kitabxanası ABŞ-da Konqres Kitabxanasından sonra ikinci ən böyük ictimai kitabxana və dünyanın dördüncü ən böyük ictimai kitabxanasıdır. Bu özəl, müstəqil şəkildə idarə olunan, qeyri-kommersiya korporasiyasıdır, özəl və ictimai maliyyələşdirmə ilə fəaliyyət göstərir.

## Tarixi

Kitabxana 1854-cü ildə tikilib. Bu kitabxana pulsuz kitabxana idi, lakin kitablarının yayılmasına icazə verilmirdi. Nyu-Yorkun keçmiş qubernatoru və prezidentliyə namizəd olan Samuel J. Tilden bütün şəhərə çıxışı olan bir kitabxananın lazım olduğuna inanırdı. O, sərvətinin əsas hissəsini - təxminən 2,4 milyon dolları (2023-cü ildə 81 milyon dollar ekvivalenti) Nyu–York şəhərində pulsuz kitabxana yaratmağına ianə etdi.

23 may 1895-ci ildə Bigelou, Cadualader və Corc L. Reeves "Nyu York Xalq Kitabxanası, Astor, Lenoks və Tilden Fondları"nın yaradılması haqqında razılığa gəldilər. Plan ictimaiyyət üçün şəxsi xeyriyyəçiliyin nümunəsi kimi qiymətləndirildi. Dekabrın 11-də Con Şou Billinqs kitabxananın ilk direktoru təyin edildi. 1901-ci ilin fevralında yeni yaradılmış kitabxana Nyu York Azad Kitabxanası ilə birləşdi.

## Binası

Nyu-York İctimai Kitabxanasının təşkilatçıları möhtəşəm bir binaya ehtiyac duyaraq, Beşinci prospekt (Fifth Avenue) boyunca, 40-cı və 42-ci küçələr arasında, Kroton su anbarının üstündəki mərkəzi yer seçdilər. Kitabxananın ilk direktoru Con Şou Billinqs nəhəng oxu zalı olan yeni binanın əsasını təşkil edən orijinal dizaynı yaratdı. Carrère and Hastings memarlıq firması binanı Bozar üslubunda dizayn etdi və 23 may 1911-ci ildə kitabxana açıldı. O dövrdə ABŞ-ın ən böyük mərmər quruluşu idi. Girişi qoruyan iki daş aslan E. C. Potter tərəfindən yaradılmışdır. Kitabxananın əsas oxu zalı o zaman dünyada öz növünün ən böyüyü idi.

Kitabxananın əsas filialı 1965-ci ildə Milli Tarixi abidə elan edildi, 1966-cı ildə Tarixi Yerlərin Milli Reyestrinə əlavə edildi və 1967-ci ildə Nyu-York şəhərinin təyinatlı nişanı oldu.

## Filialları
Nyu–York Xalq Kitabxanasının filial kitabxanaları ABŞ-da üçüncü ən böyük kitabxana sistemini təşkil edir. Onlara Bronks, Manhetten və Staten-Aylend filial kitabxanaları aiddir.

Sistemin Manhettendə 40, Bronksda 35 və Staten Aylenddə 14 kitabxanası var. Ən yenisi 16 mart 2022-ci ildə açılmış Çarlston Kitabxanasıdır. 2022-ci ilə qədər Nyu-York İctimai Kitabxanası 4 tədqiqat mərkəzindən və xidmət edilən üç rayonda 89 regional filial kitabxanasından ibarət idi. Kitabxanalar bütün ziyarətçilər tərəfindən pulsuz istifadə edilə bilər.

Ümumilikdə kolleksiyaların sayı 53 milyona yaxındır ki, bu da yalnız Konqres Kitabxanası və Britaniya Kitabxanasının sayından çoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Teachinghistory.org review of NYPL website ''American Shores''
* 
*
Babaxan Niyazlı

**Babayev Babaxan İşıq oğlu** () — Azərbaycan iqtisadçısı, iqtisad elmləri namizədi, fəxri professor.

## Elmi fəaliyyəti
Babaxan Niyazlı 1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin, İqtisad fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olmuş və 1965-ci ildə bitirmişdir. 1969-cu ildə İqtisadiyyat İnstitutunun qiyabi aspiranturasına daxil olmuş, oranı bitirdikdən sonra 1973-cü ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş və iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.

Babaxan Niyazlı 1965–1983-cü illərdə Moskva şəhərində, 1998-ci ildə Azərbaycan müəllimləri təkmilləşdirmə institunda ixtisasartırma kurslarını bitirmişdir.

Babaxan Niyazlı 3 monoqrafiyanın, 200-dən artıq elmi-metodik məqalə, dərslik və dərs vəsaitinin müəllifidir.

## Əmək fəaliyyəti
Babaxan Niyazlı 1959-cu ildə Bakı şəhərinə köçüb, tikinti sahəsində, Gəmi təmiri zavodunda və 4 №-li peşə məktəbində istehsalat təlimi ustası işləmişdir.

1962–1968-ci ilə kimi Nərimanov rayonu 11 №-li məktəbdə müəllim işləmişdir. 1968-ci ildən Azərbaycan statistika komitəsinin tədris mərkəzində mühasibat uçotu müəllimi işləmişdir. 1972–1983-cü illərdə İqtisad Universitetində baş müəllim, dosent və professor vəzifəsində çalışıb.
Müharibə və əmək veteranıdır.

## İstinadlar
Cantürk Alagöz

**Cantürk Alagöz** ()— Azərbaycanəsilli türkiyəli siyasətçi, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı

## Həyatı

1969-cu ildə İğdırın Qaraqoyunlu ilçəsində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Hacettepe Universiteti kimya mühəndisliyi fakültəsindən məzun olmuş və magistr dərəcəsini isə 1995-ci ildə eyni universitetdə tamamlamışdır. 1996-cı ildə iş həyatına başlamış, 2016-cı ildə 1973-cü ildən bəri Türkiyənin peyvənd ehtiyacını qarşılayan "Keymen İlaç" şirkətini Alagöz Holdinqin tərkibinə qatmışdır.  

Ailəlidir və iki uşaq atasıdır. 

## Fəaliyyəti
Covid-19 ilə mübarizədə Sinovac peyvəndinin Faz III klinik tədqiqatlarını həyata keçirərək, Türkiyənin və dünyanın peyvənd tələbatının ödənilməsində mühüm rolu olmuşdur.

2023-cü ildə Türkiyədə keçirilən parlament seçkilərində Ədalət və İnkişaf Partiyasından İğdır millət vəkili seçilib. Alagöz Holdinqin İdarə Heyətinin sədridir və İğdır Futbol Klubunun prezidentidir.

Cantürk Alagöz Türkiyə və Azərbaycan arasındakı dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinin inkişafı zəmnində 2023-cü ilin noyabr ayında Azərbaycanın Türkiyədəki səfiri Rəşad Məmmədovu ziyarət edib. Görüşdə iki ölkənin regional inkişafları dəyərləndirmək və ikitərəfli əməkdaşlığı daha da gücləndirmək üçün atılacaq addımlardan söz açılıb. Cantürk Alagöz 2024-cü il dekabr ayının 5-də Türkiyənin AK Parti İstanbul Millət vəkili Şamil Ayrım və TBMM Türkiyə-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun digər üzvləri ilə birgə Azərbaycanın paytaxtı Bakıya səfəri baş tutub. Səfərin məqsədi, Qərbi Azərbaycan İcmasının “Qayıdış hüququ - Ermənistandan zorla çıxarılan azərbaycanlılar üçün ədalətin təmin edilməsi” mövzusunda ikigünlük  beynəlxalq konfransda iştirak etmək olub. Bakıda keçirilən bu tədbirdə qonaqlar Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Ədalət Vəliyev tərəfindən qarşılanmış və tədbirdə iştirak etmişlər.

## Təltifləri
* - Türkiyə Əmək və Sosial Müdafiə Nazirliyi İş Həyatında Gender Bərabərliyi Mükafatı (2016)
* - Thermo Scientific tərəfindən verilmiş İNNOVASİYA Mükafatı (2011)
* - Thermo Scientific Best Commitent Mükafatı (2009)

## İstinadlar
Vernen üsyanı (1920)

**Vernen üsyanı (1920)**
Vernı üsyanı (1920) - Vernı şəhəri qarnizonunun (təxminən 5 min nəfər) Sovet hakimiyyətinə qarşı silahlı üsyanı, 12-19 iyun 1920-ci il.
Qarnizonun əhəmiyyətli bir hissəsi yerli Yeddisu kəndlilərindən ibarət idi.
Üsyanın səbəbi Türküstan cəbhəsi komandanlığının şəhəri tərk edərək basmaçılarla döyüşmək üçün Fərqanəyə getməsi əmri olub.
Həm də əsgərlər arasında mövcud taxıl monopoliyasından narazılıq yaranırdı.
İyunun 12-də 26-cı alayın batalyonlarından biri komandanlığa tabe olmaqdan imtina etdi.
Üsyançılar qalanı zəbt etdilər və Döyüş İnqilab Komitəsi yaratdılar (başçılıq yerli polis rəisi Çeusov Q.), Qırmızı Ordu hissələrinin bütün komandirləri çıxarıldı.

3-cü Türküstan Atıcı Diviziyasının Hərbi Şurasının sədri Furmanov D.A. və diviziyanın rəisi Belov İ.P. üsyançılarla danışıqlara başladılar.
Əldə edilən kompromis nəticəsində üsyançı birləşmələrin iyulun 15-də keçirilən ümumi mitinqdə seçdiyi nümayəndələr Müvəqqəti Şuraya və Yeddisu Vilayət Hərbi İnqilab Komitəsinə daxil edildi.
Lakin bundan sonra da qiyamçı batalyon əmrə tabe olmadı.
Furmanov və Belov gizli şəkildə şəhəri tərk edərək 4-cü Süvari Alayına (şəhərdən 20 km aralıda) tərəf getdilər; Sonuncular iyunun 19-da Vernıya gəldikdən sonra üsyançılar təslim oldular.

Hadisələrin şahidi Zalogin İ.İ. (Qırmızı Ordunun Semipalatinsk Qüvvələr Qrupunun komissarı) üsyan iştirakçılarının məhkəmə prosesini belə təsvir etmişdir:

## İstinadlar
Tarraş müdafiəsi

**Tarraş müdafiəsi** — şahmat debütü, vəzir qambitinin bir növü, bu gedişlər ilə başlayır: '''  1. d2-d4 d7-d5  2. c2-c4 e7-e6  3. Ab1-c3 c7-c5 

Qrosmeyster Ziqbert Tarraşın şərəfinə adlandırılmışdır.
Qulamrza Cavidan

**Qulamrza Cavidan** () — fədai, siyasətçi, Azərbaycan Demokrat Firqəsinın üzvü, Azərbaycan Milli Hökumətinin polkovniki, Marağa şəhərinin qubernatoru.

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra şah qoşunları tərəfindən Təbrizdə asılıb.

Ölümündən sonra Səməd Vurğun ona şeir, Gəncəli Sabahi isə hekayə həsr edib.

## Həyatı
Qulamrza Cavidan 1911-ci ildə Sərab ətrafında anadan olub.

Tudə partiyasının Sərab komitəsinin və Azərbaycan Antifaşist cəmiyyətinin üzvü olub. 1944-cü ildə Sərabda həbs olunub. Amma tezliklə azadlığa çıxıb. Sərabdakı fədailərə rəhbərlik edib. Noyabrın 15-dən etibarən şah qoşunlarından Sərabdan təmizlənməsində iştirak edib.

Azərbaycan Milli Hökumətinin Milli Məclisinin birinci iclası dekabrın 12-də keçirilib. Bura seçilən nümayəndələrdən 26 nəfəri cəbhədə olduqları üçün məclisin ilk iclasında iştirak edə bilmirlər. Onlardan biri də Qulamrza Cavidan olub.

1946-cı ildə Azərbaycan Milli Hökuməti tərəfindən milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün polkovnik rütbəsi alıb və "21 Azər" medalı ilə təltif olunub. Azərbaycan Milli Hökuməti tərəfindən Marağanın qubernatoru və polis rəisi təyin olunub.

1946-cı il dekabrın 11-dən etibarən İran ordusu iri şəhərlərə girməzdən əvvəl bu şəhərlərdə ərbabların quldur dəstələri eləcə də mülki geyimli jandarmalar qırğınlar törətməyə başladılar. Bu dəstələr Tehran radiosu tərəfindən "İran vətənpərvərləri" adlandırılırdılar. Dəstələrin əsas məqsədi demokratların məhv edilməsi və şah qoşununun şəhərlərə girişini təmin etmək idi. Təbriz və Azərbaycanın digər şəhərləri talana və qırğınlara məruz qaldılar.  Azərbaycan Milli Hökuməti süqut etdi. Minlərlə insan həbs olundu. Baş verən qırğınlarda ADF üzvləri, fədailər eləcə də tanınan şairlərdən Əli Fitrət, Sədi Yüzbəndi, Cəfər Kaşif və Məhəmmədbağır Niknam qətlə yetirildilər. 1946-cı il dekabrın 14-də ABŞ və Böyük Britaniya tərəfindən dəstəklənən İran ordusu Təbrizə daxil oldu. Bundan sonra da qırğınlar və talan davam etdi.

1947-cı il fevralın 23-də Milli Hökumətin zabitləri Məhəmmədrza Hacızadə və Əli Əkbər Ramtin ilə birlikdə Təbrizdə asılıb. Asılmamışdan qabaq etdiyi son çıxış:

## Xatirəsi
Qulamrza Cavidanın son sözləri "Kommunist" qəzetinin 23 aprel 1949-cu il sayında çap olunub. Bunu oxuduqdan 4 gün sonra Səməd Vurğun "Kommunist" qəzetində Qulamrza Cavidan haqqında "Qəhrəmanlara eşq olsun!" adlı məqalə yazıb və ona şeir həsr edib.

Azərbaycan yazıçısı Gəncəli Sabahinin yazdığı "Şərəfli ölüm" hekayəsinin baş qəhrəmanı Qulamrza Cavidandır. Hekayədə onun həyatı və mübarizəsi təsvir olunub.

## Həmçinin bax
* Sədi Yüzbəndi
* Firudin İbrahimi

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Selim Sarper

**Selim Rauf Sarper** () — türk diplomatı və siyasətçisi. 

## Erkən həyatı və təhsili
Selim Sarper 1899-cu il iyunun 14-də İstanbulda anadan olub. O, gənclik illərini Almaniyada keçirib, 1918-ci ildə orta məktəbi burada bitirib. Berlin Humboldt Universitetində hüquq təhsili almışdır.

Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Ankara Universitetinin hüquq fakültəsində təhsilini davam etdirib.

## Karyerası

Cümhuriyyət dövrünün ilk illərində İstiqlal Məhkəməsində katib vəzifəsində çalışmışdır. 1927-ci ildə Xarici İşlər Nazirliyinə təyin olundu.

Xarici nümayəndəliklərdə məmur və baş katib vəzifələrində çalışıb. Buxarest səfirliyində müşavir vəzifəsində çalışdıqdan sonra Ankarada Mətbuat və Nəşr Baş İdarəsinə təyin edilib. Moskva və Romadakı səfir, Türkiyənin BMT-dəki daimi nümayəndəsi, Türkiyənin NATO Şurasındakı daimi nümayəndəsi və Xarici İşlər Nazirliyinin baş katibi vəzifələrində çalışmışdır.

1960-cı ildə Camal Gürsel hakimiyyəti vaxtı Nazirlər şurasının üzvü və xarici işlər naziri oldu.

* 1961-ci il seçkilərində Türkiyə Böyük Millət Məclisində iştirak edib və Cümhuriyyət Xalq Partiyasından İstanbul millət vəkili seçilib. 
* 1962-ci ilədək Xarici İşlər Naziri vəzifəsində işləməyə davam edib.
* 1965-ci ildə yenidən İstanbul millət vəkili seçildi.

11 oktyabr 1968-ci ildə Ankarada vəfat etdikdən sonra cənazəsi İstanbula aparılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avendras

**Avendras** ( ) — xristian müqəddəsi, Kalyari yepiskopu.

## Həyatı
Müqəddəs Avendras indiki Serramanna ərazisində yerləşən İppis kəndində anadan olmuşdur. O, Kalyarinin ilk yepiskopu olmuşdur. Agioqrafik ənənəyə görə, o, xristian olduğuna görə məhkum edildikdən sonra Santa-Gilla-di-Kalyari gölünün yaxınlığındakı bir mağaraya sığınmışdır. Mağarada iki il qaldıqdan sonra yeparxiyasının müxtəlif kəndlərinə keşiş səfəri etmək üçün çıxmışdır. Aşkarlanıb ələ keçirildikdən sonra qaçaraq dağlara sığınmışdır. Bir mələyin zühurundan sonra Santa-Gilla-di-Kalyaridəki ilk sığınacağa qayıtmışdır. Hekayədə deyilir ki, qarğa onu hər gün yemək gətirərək yedizdirirmiş. Ölümündən sonra sığındığı yerdə dəfn olunmuşdur. Sonradan bu yerin üzərində onun şərəfinə təqdis olunan bir kilsə tikilmişdir.

## İstinadlar
İsgəndəriyyəli Avili

**İsgəndəriyyəli Avili** ( və ya Αμέλιος; ) — İsgəndəriyyə yepiskopu (patriarxı), müqəddəs. 22 fevral (Yuli təqviminə görə) tarixində qeyd olunur.

İsgəndəriyyə Kilsəsinin banisinin varisinin ölümündən sonra Aniana onun varisi olmuşdur. Avilinin dövründə Misir Kilsəsi sülhə qovuşmuş, Liviya və Pentapolda xristianların sayı artmışdır.

## İstinadlar
Milanlı Anatoli

**Anatoli** və ya **Anafalon** (, , , ) — Milan yepiskopu, müqəddəs. Xatirə günü 24 sentyabrdır.

Rəvayətə görə, Müqəddəs Anafalon Milanın ilk yepiskopu sayılan müqəddəs Həvari Varnavanın şagirdi idi. Müəlliminin xeyir-duası ilə Müqəddəs Anatoli Milanın regionlarında, Breşia şəhərinə qədər təbliğ etmiş və orada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Saint Anathlon
Peyğəmbər Hənnə (Əhdi-ətiq)

Peyğəmbər **Hənnə** və ya **Xanna** (, *Hanna*) —Şamuil peyğəmbərin anası ().

O, Armaefma şəhərindən gəlmişdi, Levililər qəbiləsindən olan Elkana ilə evlənmişdi. O, qısır idi, ona görə də həyat yoldaşı daha başqa bir qadın ilə – Peninna ilə evləmişdi. Hənnə çox kədərlənmiş və tanrıya çox dua etmişdir. Bir dəfə Şiloda o, mişkanın önündə yıxılaraq dua etmiş və baş kahin Əli dodaqlarının tərpəndiyini görüb Hənnənin sərxoş olduğunun düşünmüş və onu məzəmmət etmişdir, lakin Hənnə ona kədərini söyləmiş və İli demişdir: "Sülh içində get, İsrailin tanrısı sənin istəyini yerinə yetirəcək".

Bundan sonra o, hamilə qalmış və Şamuili dünyaya gətirmişdir. Oğlan böyüyəndə onu Şiloya, Əlinin yanına aparmış və tanrıya həsr etmişdilər. Şamuil tanrıya xidmət etmək üçün mişkanda qalmışdır. Sonradan Hənnənin daha üç oğlu və iki qızı olmuşdur.

## İstinadlar
Müqəddəs əzabkeş

**Müqəddəs əzabkeş** (, ) — ruhanilər arasından, yəni yepiskop, kahin və ya diakon rütbəsinə təyin edilmiş, İsa Məsihin etirafına görə əziyyət çəkmiş əzabkeş.

Müqəddəs əzabkeş ilə əzabkeşin fərqi ondadır ki, birincinin müqəddəs əmrləri var. Müqəddəs əzabkeşlər müqəddəslərin xüsusi bir qrupunu təşkil etmirlər və digər əzabkeşlərlə birlikdə liturgiyada yad edilirlər.

## İstinadlar
Yetmiş həvari

**Yetmiş həvari** — İsa Məsihin I əsrdə təlimlərini təbliğ edən davamçıları (on iki həvari və Həvari Pavel istisna olmaqla).

Bu şagirdlərin seçilməsi İsanın Yerusəlimdə üçüncü Pasxa bayramından sonra, yəni dünyadakı həyatının son ilində baş vermişdir. Seçildikdən sonra İsa yetmiş həvariyə on iki həvarisinə verdiyi göstərişlərə bənzər göstərişlər vermişdir.

Buna görə də, daha sonra, yetmiş həvari arasında, kilsə I əsrdə yaşamış, on iki həvarinin və Həvari Pavelin tələbələri olan və bir qayda olaraq, Məsih üçün əziyyət çəkmiş İncil təbliğçiləri daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Apelli

**Apelli** (; ) — yetmiş həvaridən biri, İrakli (Frakiya) yepiskopu. Pravoslav Kilsəsində anım  tarixində, Katolik Kilsəsində   tarixində qeyd olunur.

Romalılara məktubda Apellini salamlayan Həvari Pavel onu Məsihdə sübut olunmuş adlandırır (). Rəvayətə görə, Apelli Frakiya İraklisi və Smirna yepiskopu idi.

## İstinadlar
Mür

**Mür** və ya **miro** () — xristianlıqda insan bədəninin miropomazaniye mərasimində istifadə edilən xüsusi hazırlanmış və təqdis edilmiş efir yağı. Pravoslavlıqda yeni tikilmiş məbədin təqdis zamanı, antimins, taxt və divarları miropomazaniye etmək üçün də istifadə olunur. Katoliklikdə və Erməni Həvari Kilsəsində, təsdiqləmə mərasiminə əlavə olaraq, kahinlərin və yepiskopların təyin edilməsi, kilsələrin və qurbangahların təqdis edilməsi üçün istifadə olunur. Əvvəllər pravoslav ənənəsində səltənət üçün miropomazaniye etməkdə də istifadə olunurdu. Təqdis edilmiş mür pravoslav kilsələrində qurbangahda quraşdırılmış xüsusi bir qabda ("mirnitsa") saxlanılır.

## İstinadlar
Miropomazaniye

**Miropomazaniye** (, ) və ya **konfirmasiya** — xristian kilsələrində müqəddəs ayin, Pravoslav, Katolik, Qədim Şərq kilsələri və bəzi protestant kilsələrində möminlərə Müqəddəs Ruh hədiyyələri verilərək onu mənəvi həyatda gücləndirən müqəddəs mərasim . Protopresviter Aleksandr Şmemanın izah etdiyi kimi, burada mövzu Müqəddəs Ruhun müxtəlif hədiyyələr yox, insana hədiyyə kimi çatdırılan Müqəddəs Ruhun özüdür. Pravoslavlıqda miropomazaniye vəftizdən dərhal sonra kahin tərəfindən həyata keçirilir. Vəftiz edilmiş insanların miropomazaniye prosesi adətən yepiskop (xüsusi hallarda - kahin), vəftiz olunmuş uşaqlarda isə 7–12 yaşa çatdıqda həyata keçirilir. Protestantlıqda miropomazaniye müqəddəs mərasim deyil.

## İstinadlar
Perqamlı Antipa

**Perqamlı Antipa**  ; ) — Həvari Yəhyanın tələbəsi, Perqamon kilsəsinin yepiskopu. O, xristian kilsələri tərəfindən müqəddəs əzabkeşlər arasında müqəddəs kimi hörmətlə qarşılanır. Anım günü Pravoslav Kilsəsində , Katolik Kilsəsində isə 11 apreldə qeyd olunur Rostovlu Dimitrinin əsərlərində Antipa yetmiş həvari siyahısında nömrə olmadan qeyd olunur.

Qeyd olunan bioqrafiyasına görə, Antipa Məsih haqqında təbliğat aparmağı dayandırmaqdan və bütpərəst tanrılara qurban verməkdən imtina etmişdir. O, Artemida məbədində qırmızı-isti mis öküzün içinə atılmışdır. Onun cəsədi lokal xristianlar tərəfindən gizli şəkildə basdırılmışdır. V əsrdə onun məzarı üzərində məbəd tikilmiş və məzarı mür axını hesab edilən relikləri ilə şəfa yeri kimi hörmət edilməyə başlanmışdır.

Perqamlı Antipa diş həkimlərinin himayədarı sayılır.

## İstinadlar
Georgi Kedrin

**Georgi Kedrin** (; ) — Bizans rahibi, yazıçısı və tarixçisi.

Georgi Kedrin "*Hekayələr icmalı*" () adlı ümumdünya tarixi salnaməsini tərtib etmişdir. Bu salnamə XII–XVII əsrlərə aid 10 əlyazmada, müxtəlif hissələrdə qorunub-saxlanılmışdır.

## İstinadlar
Bolqar Feofilakt

**Bolqar Feofilakt** () və ya **Oxridli Feofilakt** (, ; ) — Bizansın Bolqarıstan vilayətindəki (indiki Şimali Makedoniya Respublikası) Oxrid arxiyepiskopu, Bizans yazıçısı və ilahiyyatçısı, "Bibliya" tərcüməçisi.

Mübarək Feofilakt Yunanıstan və Serbiya lokal kilsələri, eləcə də Amerika Pravoslav Kilsəsi və Xaricdəki Rus Pravoslav Kilsəsi tərəfindən müqəddəs kimi vəsf edilir.

Feofilakt tez-tez "*mübarək*" adlanır, lakin yunan və slavyan müəllifləri və naşirləri onu müqəddəs adlandırır və onu Kilsə Ataları ilə eyniləşdirirlər.

## İstinadlar
Metafrast Simeon

**Metafrast Simeon** (; ) — pravoslav müqəddəsi, Bizans yazıçısı, dövlət xadimi.

## Həyatı
Konstantinopolda zadəgan ailəsində anadan olmuş, ədəbi və ritorik təhsil almışdır.Fəaliyyətinə protasikrit kimi başlamışdır. İmperatorlar II Nikiforos Fokanın, I İohann Tsimisxinin və II Vasili Vulqaroktonun sarayında görkəmli yer tutmuşdur. Mühüm diplomatik tapşırıqları yerinə yetirmişdir. Ərəblərin təhdid etdiyi Saloniki şəhərini məhv olmaqdan xilas etmiş, liderlərini şəhər üçün pul fidyəsi almağa inandırmışdır. Ömrünün sonunda patrisi və ustad idi.

Yunan Kilsəsi tərəfindən kanonlaşdırılmışdır. Mixail Psell təxminən 1050-ci ildə onun şərəfinə bioqrafiya və kilsə xidmətini tərtib etmişdir.

## İstinadlar
Kiprli Epifani

**Kiprli Epifani** (), **Salaminli Epifani** () və ya **Konstantinli Epifani** (; ) — ilk Kilsə Atalarından biri. O, bidətləri əhəmiyyətli dərəcədə pisləməsi ilə tanınmışdır, əsas mənbələrdən biri kimi Origen təlimini hesab etmişdir. Onun fikirləri Misir və Fələstin asketlərinin təsiri altında, Kilsənin arianizmlə mübarizəsi zamanı formalaşmışdır.

Kilsə ənənəsinə görə, o, bütpərəst bir adamın ölmüş oğlunu diriltmişdir.

## İstinadlar
Slovo (janr)

**Slovo** (; ), Azərbaycan dilində adətən "**dastan**" kimi tərcümə edilir — qədim rus ədəbiyyatında ən çox yayılmış əsər başlığı. Bu başlıq bəzi hallarda əfsanə, nağıl, dərslik kimi başqa sözlərlə də əvəz olunur. Bəzən "Slovo" başlıqdan çıxarılır, lakin nəzərdə tutulur. Məsələn, "Dəccal haqqında", "Yazılar haqqında" və s. Qədim rus ədəbiyyatında həm kilsə xarakterli təlimlər və məktublar, həm də sekulyar xarakterli əsərlər (məsələn, "İqor polku haqqında slovo") sözlər adlanırdı. Filologiya elmləri doktoru Lyudmila Kayda hesab edir ki, "slovo" janrı XVI əsrdə Avropada yaranmış esse janrı ilə birbaşa əlaqəyə malikdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Çeti kolleksiyası

**Çeti kolleksiyası** və ya **qanuni oxunuşlar toplusu** — XI–XVII əsrlərə aid qədim rus ədəbiyyatının abidələri, xristian kilsəsinin təhsil məqsədlərinə xidmət edən ədəbi kolleksiyalar. Onlar liturgik kitablara və şifahi təbliğata əlavə və əsaslandırma ilə yanaşı, kilsə nizamnaməsinin tələblərinə uyğun olaraq yaradılmışdır. Onlar didaktik və təntənəli bəlağət əsərlərindən, agioqrafik əsərlərdən, həmçinin polemik slovolardan, interpretasiyalardan, qısa əxlaqi ifadələrdən ibarətdir. Onlar nizamnamədə müəyyən edilmiş vaxtda və onun müəyyən etdiyi qaydada kollektiv və fərdi oxunuş üçün nəzərdə tutulmuşdu.

## Tərkibi
Köhnə rus kolleksiyalarının ədəbi əsasını Bizans və cənub slavyanı müəlliflərinin əsərləri təşkil edirdi. Onlara İoann Xrisostom, Kiprli Epifani, Böyük Vasili, İlahiyyatçı Qriqori, Metafrast Simeon, Oxridli Kliment, Bolqar Feofilakt və slavyan agioqraflar aiddir. Daha sonra kolleksiyalar rus müəlliflərinin əsərləri ilə tamamlanmışdır. Onlara: mitropolit İlarion, Turovlu Kirill, Vladimirli Serapion və başqaları aiddir.

## İstinadlar