open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bağlayıcı düymə

**Bağlayıcı düymə**, **bərkidici**, **bərkidici düymə**, **çırt-çırt**, **basmalı düymə**, **qübbəli düymə**, **popper**, **tiç** (), **tiç düyməsi** — metal və ya plastikdən hazırlanmış, adətən paltarın bərkidilməsi və ya buna oxşar məqsədlər üçün ənənəvi düymələrin yerinə istifadə olunan bir-birinə bağlanan bir cüt diskdir. Bir diskin altında yerləşdirilmiş dairəvi dodaq, digərinin üstündəki yivə oturur və müəyyən bir güc tətbiq olunana qədər onları möhkəm saxlayır. Müxtəlif növ bağlayıcı düymələr istifadə olunan pərçim bağlayıcı düymə növünə müvafiq olan ştapel və qəlib dəsti ilə pərçimlənərək (quyruğu açmaq üçün ştapelə çəkiclə vuraraq), tikilərək və ya xüsusi bağlayıcı düymə kəlbətinləri ilə bükülərək, parça və ya dəriyə bərkidilə bilər.

Bağlayıcı düymələr Amerika Qərb geyimində xüsusi olaraq qeyd olunan bir detaldır və ənənəvi düymələrlə müqayisədə uşaqların istifadəsi üçün nisbətən asan olduğu üçün müntəzəm olaraq uşaq geyimləri üçün də istifadə edilmişdir.

## İxtirası

Müasir bağlayıcı düymələr 1885-ci ildə Almaniya ixtiraçısı olan Heribert Bayer tərəfindən kişi şalvarları üçün yeni bir bağlayıcı düymə olan "Federknop-Verşlus" kimi patentləşdirilmişdir. Bəziləri bu ixtiranı Danimarkalı Bertel Sandersə aid edirlər. 1886-cı ildə Qrenobldan olan Albert Piyer Raymond da patent almışdır. Bu ilk versiyalarda yiv əvəzinə "kişi" diskində S şəkilli yay var idi. &nbsp;Avstraliyalı ixtiraçı olan Mira Culyet Farel həm də "tikişsiz bağlayıcı düymə" və "tikişsiz qarmaq və göz" ixtirasına görə hesab olunur. Amerikada Cek Veyl (1901–2008) məşhur Qərb köynəklərinə bağlayıcı düymələr əlavə etmiş və bu da öz növbəsində, onları dəb halına gətirmişdir. Prim şirkəti 1903-cü ildən bəri bağlayıcı düymələrin istehsalı ilə məşğul olur.

## İstifadəsi

Bağlayıcı düymələr istifadə sürəti, nisbətən kilidlənməyə az düşmə ehtimalı, düşərsə belə asanlıqla çıxarıla bilinməsinə görə hərbi avadanlıqların tərkibinə daxil edilmişdir; paraşüt örtüyünə bağlanmış olan saysız-hesabsız iplərdəki təhlükəyə görə onlar xüsusilə paraşütçü texnikasında istifadə edilmişdirlər. 

Onlar həmçinin oxşar səbəblərə görə hüquq-mühafizə orqanlarının qaburaları və onların saysız-hesabsız aksesuarları ilə istifadə üçün qəbul edilmişdirlər; son onilliklərdə isə hər iki sahədə əsasən Velkro ilə əvəz edilmişdirlər.

1930-cu illərdən etibarən rodeo kovvoyları tərəfindən bağlayıcı düymələr istifadə edilməyə başlanmışdır, çünki rodeo kovvoyları yıxılanda köynək yəhərə ilişsə belə, bunlar tez bir zamanda həll edilə bilərdi, yəni  köynəyi yəhərdən ayırmaq asan idi. Saxta mirvarili bağlayıcı düymələr Cen Atri və Roy Rogers kimi mahnı oxuyan kovvoyların əyinlərinə geyindikləri naxışlı və saçaqlı səhnə köynəklərinə daxil edilmişdir. Bununla da, 1950-ci illərdən etibarən, Amerikanın əsas Qərb modasına girmişdir.

## Xarici keçidlər

*

## İstinadlar
"Cəsarət" ordeni (Rusiya)

"**Cəsarət ordeni**" () — Rusiya Federasiyasının dövlət təltifi. 2 mart 1994-cü ildə Rusiya Prezidentin 442 saylı Fərmanı ilə təsis olunmuşdur. Orden "qəhrəmanlıq və fədakarlıq" nümunələri göstərənlərə təqdim olunur.

## Mükafatın statusu
"Cəsarət" ordeni ictimai asayişin qorunması, cinayətkarlıqla mübarizə, təbii fəlakətlər, yanğınlar, qəzalar və digər fövqəladə hallarda insanları xilas edərkən fədakarlıq, cəsarət və qəhrəmanlıq göstərmiş Rusiya Federasiyası vətəndaşlarına, eləcə də hərbi və ya mülki vəzifələrin yerinə yetirilməsi zamanı qətiyyət nümayiş etdirilən hərəkətlərə görə təqdim edilir.

Orden şəxsin ölümündən sonra təqdim oluna bilər və eyni şəxsə bir neçə dəfə verilə bilər.

Orden ilə üç dəfə təltif olunmuş şəxslər, dördüncü dəfə Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı fəxri adı ilə təltif edilə bilərlər.

Orden sol döşün tərəfinə taxılır və digər medallar və Rusiya Federasiyasının ordenləri ilə birlikdə olduqda "Naximov" ordenindən sonra taxılır.

## Təltif edilənlər

Aşağıdakı şəxslər bu ordenlə təltif ediliblər:

* Alu Alxanov — Rusiya siyasətçisi, general-leytenantı və Çeçenistan Respublikasının keçmiş prezidenti.
* Ramzan Kadırov — Rusiya siyasətçisi və Çeçenistan Prezidenti.
* Vladimir Şamanov — Rusiya hərbçisi və general-leytenantı.
* Murat Zyazikov — Rusiya siyasətçisi, general-leytenantı, və İnquşetiya Respublikasının keçmiş prezidenti, Rusiyanın Kiprdəki səfiri (2022-ci ildən).
* İosif Kobzon
* Viktor Bondarev — Rusiya hərbçisi və general-mayoru.
* Vitali Çurkin (ölümündən sonra)
* Əşrəf Qasımov — Azərbaycan siyasi və hərbi xadimi, general-mayoru və Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyinin aviasiya birliyinin rəisi.

## Həmçinin bax
* Rusiya Federasiyasının mükafatları və mükafatları

## Xarici bağlantılar
* Rusiya Federasiyasının Prezidenti yanında Dövlət Mükafatları üzrə Komissiya
* Rusiya Federasiyasının Prezidentinin saytı

## İstinadlar
Cahidə Eke

**Cahidə Eke** () — +48 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparan türkiyəli görmə məhdudiyyətli cüdoçu. O, 2024-cü ildə Fransanın Paris şəhərində keçirilən Yay Paralimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanıb.

## İdman karyerası
Eke para-cüdo ilə məşğul olmağa 15 yaşında ikən, oxuduğu liseyin açılış mərasimində bir cüdo məşqçisi ilə tanış olduqdan sonra başlayıb. İki aylıq məşqdən sonra o, Türkiyə çempionatında iştirak edib və qalib olub. Bundan sonra o, milli komandaya qəbul edilib.

O, Karaman GSK klubunun üzvüdür və 48 kq çəki dərəcəsində J2 kateqoriyasında yarışır. Onun beş Türkiyə çempionu titulu var.

Eke 2018-ci ilin aprel ayında Türkiyənin Antalya şəhərində keçirilən IBSA Cüdo üzrə Dünya Kubokunda, sentyabr ayında isə Qazaxıstanın Atırau şəhərində keçirilən IBSA Cüdo üzrə Dünya Kubokunda –48 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparıb. O, hər iki turnirdə 5-ci yeri tutub. Dekabr ayında Türkiyədəki yerli bir turnirdə görmə məhdudiyyəti olmayan rəqiblərlə qarşılaşan Eke bunu etmiş ilk görmə məhdudiyyətli türk cüdoçu olub.

13 may 2019-cu ildə Bakıda keçirilən IBSA Cüdo Qran Prisində –52 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparmış və 7-ci yeri tutmuşdur. Həmin ilin sentyabrında Daşkənddə keçirilən IBSA Cüdo Qran Prisində isə o, –52 kq çəki dərəcəsində mübarizə apararaq 5-ci yerin sahibi olub.

2019-cu ilin iyul ayında İtaliyanın Genuya şəhərində keçirilən IBSA Avropa Cüdo Çempionatında –52 kq çəki dərəcəsində yarışmış və beşinci yeri tutmuşdur.

2022-ci ildə Eke Bakıda keçirilən IBSA Cüdo üzrə Dünya Çempionatında –48 kq çəki dərəcəsində yarışaraq 5-ci yerin sahibi olub. Növbəti il ​​o, İngiltərənin Birminhem şəhərində keçirilən IBSA Cüdo üzrə Dünya Çempionatında eyni turnirdə yenidən mübarizə aparmış və burada da 5-ci olmuşdur. 2023-cü ildə o, həmçinin Bakıda keçirilən IBSA Cüdo Qran Prisində –48 kq çəki dərəcəsində iştirak edib və 5-ci olub.

2024-cü ilin fevralında Heydelberqdə keçirilən IBSA Cüdo Qran Prisində bürünc medal qazanıb. Eke Paralimpiya oyunları üçün Kastamonudakı Olimpiadaya Hazırlıq Mərkəzində məşq edib. O, Parisdə keçirilən 2024 Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə aparmış və qadınlar arasında 48 kq J2 çəki dərəcəsində bürünc medal qazanmışdır.

## Şəxsi həyatı
Cahidə Eke 25 yanvar 2000-ci ildə anadan olub. Hal-hazırda Türkiyənin Qaraman şəhərində yaşayır.

O, anadangəlmə albinizm səbəbiylə 90% görmə məhdudiyyəti ilə demək olar ki, görmür.

## İstinadlar
Hayaşi Şihey

və ya əsl adı ilə  – Edo dövründə yaşamış Yaponiya hərbi mütəxəssisi. Milli müdafiəni gücləndirmək və Rusiyaya qarşı hazırlıqlı olmaq barədə əsərlər yazmışdır. **Rokumusay** təxəllüsü ilə tanınmışdır.

## Həyatı
Hayaşi Şihey 1738-ci ildə Edo şəhərində doğulmuşdur. 1757-ci ildə Senday hanına – böyük qardaşının Date klanına qulluq etdiyi yerə köçmüşdür. 1767-ci ildən etibarən bir neçə dəfə Edoya gedərək təhsillə məşğul olmuşdur. O, Senday hanına təhsil islahatları və məhsuldarlığı artırmaq üsulları haqqında memoriallar təqdim etmişdir. 1775-ci ildən etibarən üç dəfə Naqasakiyə səyahət etmiş və burada Qərb elmləri ilə maraqlanmışdır.

Hayaşi Naqasakidə yaşayan holland tacirlərdən rusların cənuba doğru hərəkət etdiyini eşitdikdən sonra milli müdafiəni gücləndirməyin vacib olduğunu düşünmüşdür. Bu məqsədlə coğrafiya və hərb oxumağa başlamışdır. Edo şəhərində Otsuki Qentaku və Katsuraqava Hoşu ilə əlaqələr saxlayaraq dünya barədə biliklərini artırmışdır. Hayaşi 1785-ci ildə *"Sanqoku tsuran zusetsu"* () adlı coğrafi traktat yazmışdır. Koreya, Ryukyu adaları və Ezonu əhatə edən bu əsərdə Yaponiyanın şimal cəbhəsinin möhkəmləndirilməsini və ruslara qarşı hazırlıqlı olmağı müdafiə etmişdir.

### ''"Kaykoku heydan"'' və həbsi
Hayaşi *"[[Kaykoku heydan]]"* () adlı traktatına görə tanınır. Dəniz donanmasına haqqında olan bu əsər 1771-ci ildə Naqasakidəki hollandlara rusların potensial hücumu haqqında xəbər yayan Morits Benyovski insidentinə cavab kimi yazılmışdır. Hayaşi əsəri 1786-cı ildə tamamlasa da, maddi çətinliklərə görə 1791-ci ildə nəşr etdirmişdir. Əsər ölkəni müdafiə etmək üçün donanmanın gücləndirilməsini müdafiə etmiş, Avropanın hüquq sistemini və hərbi texnikalarını tərifləmişdir. Hayaşi əsərində uzunmüddətli sülhə öyrəşmiş samuray sinfinin yenidən hazırlıq almalı olduğunu demişdir.

Əsərin nəşrindən 8 ay sonra Hayaşi Tokuqava şoqunluğu tərəfindən yalan informasiya yaymaq və rəsmi siyasəti tənqid etməklə günahlandırılaraq həbs olunmuşdur. Kitabın nüsxələri və kitabın yazıldığı çap lövhələri müsadirə olunmuşdur. Hayaşi ev həbsində olduğu müddətdə bu sözləri yazmışdır: "Nə valideynlərim var, nə arvadım, nə uşaqlarım, nə çap lövhələrim, nə pulum, nə də ölmək üçün arzum". Onun  təxəllüsü "Altı itki" mənasına gəlir. Hayaşinin həbsindən bir neçə ay sonra Adam Laksmanın başçılıq etdiyi rus ekspedisiyası Ezoya çatmışdır. XIX əsrin ortalarında əsəri əhəmiyyətli hesab olunmuş, 1848–1853-cü illərdə bir neçə dəfə nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Nazan Akın

**Nazan Akın Günəş** (; ) — +70 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparan türk görmə məhdudiyyətli (B3 sinifli məhdudiyyət) cüdoçu. O, 2012 Yay Paralimpiya Oyunlarında gümüş, 2024 Yay Paralimpiya Oyunlarında isə bürünc medalın sahibi olub.

## İdman karyerası
Akın 2008-ci ildə Almaniya açıq çempionatında bürünc medal qazanıb.

2011-ci ildə o, 63 kq çəki dərəcəsində mübarizə apararaq Türkiyənin Antalya şəhərində keçirilən İBSA Dünya Çempionatında 7-ci olmuş, Birləşmiş Krallığın Krouli şəhərində keçirilən İBSA Avropa Çempionatında isə bürünc medal qazanmışdır.

2012-ci ildə İngiltərənin paytaxtı Londonda keçirilən Yay Paralimpiya Oyunlarında Akın əvvəlcə 1/4 finalda bolqar rəqibi İvomira Mixaylovanı məğlub etməyi bacarmış, daha sonra yarımfinalda fransalı rəqibi Selin Manzuolinini də məğlub edərək finala vəsiqə qazanmış və gümüş medalın sahibi olmuşdur. Bundan sonra o, 10 il cüdoya fasilə verib.

2022-ci ildə Bakı şəhərində keçirilən İBSA Cüdo üzrə Dünya Çempionatında iştirak etmiş və +70 kq çəki dərəcəsində bürünc medal qazanmışdır. 2023-cü ildə Hollandiyanın Rotterdam şəhərində keçirilən Avropa Para-çempionatında gümüş medal qazanıb.

Akın 2024-cü ildə Fransanın paytaxtı Parisdə keçirilən Yay Paralimpiya Oyunlarında qadınlar +70 kq çəki dərəcəsində özbək rəqibi Feruza Erqaşevanı 10:0 hesabı ilə məğlub edərək bürünc medalın sahibi olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Nazan Akın 1 sentyabr 1983-cü ildə Diyarbəkirdə anadan olub.

## İstinadlar
Ebru Acer

**Ebru Acer** () — türk masa tennisçisi, Avropa çempionu. O, Türkiyənin Paralimpiya Oyunlarında iştirak etmiş ilk para masa tennisi idmançısıdır. Acer 2024 Paris Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apararaq bürünc medal qazanmışdır.
Ana Diaz Lourens

**Ana Afonso Dias Lorenko** () — anqolalı siyasətçi, Anqolanın birinci xanımı, Anqola Əyalət Planlaşdırma Kabinetinin baş məsləhətçisi (1986-1997-ci illərdə), Planlaşdırma nazirinin müavini (1997-1999-cu illərdə), Milli İqtisadiyyat naziri (1999-2012-ci illərdə), Cənubi Afrika İnkişaf Birliyinin sədri (30 sentyabr 2006-cı ildən).

## Həyatı

Lorenko 13 aprel 1957-ci ildə Anqolanın Luanda şəhərində anadan olub. İbtidai təhsilini 1962-66-cı illərdə Luandadakı 83 saylı ibtidai məktəbdə almışdır. O, 1966-68-ci illərdə Luandada yerləşən Marta Rescue Salazar hazırlıq məktəbində oxumuşdur. 1968-74-cü illərdə Luandanın Lancaster şəhərindəki Dona Gayomar liseyində və Dona Gayomar liseyindəki ümumi kursda iştirak etmişdir. 1979-83-cü illər arasında Luanda Anqola Universitetində iqtisadiyyat (planlaşdırma) üzrə bakalavr dərəcəsini bitirmişdir. 1984-cü ildə Fil Dişi sahilindəki Abidjanda Afrika İnkişaf Bankının layihələrinin təhlili və qiymətləndirilməsi kursunu, 1992-ci ildə isə Portuqaliyadakı Dünya Bankının İqtisadi İnkişaf İnstitutunun (IDE) makroiqtisadi siyasət idarəetmə kursunu bitirmişdir. Lorenko Anqoladakı Aqostinyo Neto Universitetini bitirmiş, həmçinin makroiqtisadi siyasət və idarəetmə sertifikatına malikdir.

Lorenzo bir neçə dildə danışır: portuqal dilindən əlavə ingilis, fransız və ispan dillərini də bilir. Altı uşaq anasıdır.

## Karyerası

Lorenko Milli Statistika Şurasının sədri, SADC Milli Komissiyasının sədri, Federal Ehtiyat Fondunun milli koordinatoru, Dünya Bankı və Afrika İnkişaf Bankının Anqola üzrə işlər meneceri və hökumətin iqtisadi kabinetinin üzvü kimi müxtəlif vəzifələrdə fəaliyyət göstərmişdir. O, Anqolanın Benqel əyalət planlaşdırma kabinetinin baş məsləhətçisi, 1986-1997-ci illər arasında Anqola İqtisadiyyat Nazirliyinin investisiya departamentinin rəhbəri və investisiya departamentinin milli direktoru olmuşdur. Lorenko 1997-2012-ci illər arasında Anqolanın vitse-naziri və iqtisadiyyat naziri olmuşdur. 2014-2015-ci illər arasında İdarə Heyəti etik Komitəsinin sədr müavini və İnsan Resursları Komitəsinin üzvü vəzifələrində işləmişdir. Lorenko Dünya Bankı qrupunun İdarə Heyətində icraçı direktor vəzifəsində də işləmişdir. İqtisadiyyat və İnvestisiya Nazirliyinin rəhbəri olaraq Benqela əyalətinin inkişaf proqramlarından məsul olmuşdur. 1997-1999-cu illər arasında iqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifəsində işləmiş və iki dəfə SADC Nazirlər Şurasının sədri olmuşdur.

Lorenzu 1997-1999-cu illər arasında iqtisadiyyat nazirinin müavini, 1999-2012-ci illər arasında isə iqtisadiyyat naziri vəzifəsini icra etmişdir. 30 sentyabr 2006-cı ildən Cənubi Afrika İnkişaf Birliyinin sədridir.

## Fəxri adları

**<big>Xarici fəxri adlar</big>**

Vətəndaş xidmətlərinə görə "Dame Böyük Xaç" ordeni (İspaniya);

"Şahzadə Henri" ordeni.

## Həmçinin bax

* Juan Lorensu

## İstinadlar
Diferensial ödəniş

**Diferensial ödəniş (DÖ)**&nbsp;— maliyyə institutu tərəfindən yaradılmış kreditin ödənilməsi sxemini istifadə edilən ödəniş növü. Annuitet ödənişlərindən əsas fərq ondan ibarətdir ki, zaman keçdikcə ödəniş məbləği də azalır. Kredit orqanına diferensiallaşdırılmış ödənişdə ödəniləcək məbləğ demək olar sabitdir. Diferensiallaşdırılmış ödəniş məbləğində faiz hissəsi əvvəlcə yüksək olur, daha sonra kredit üzrə əsas borcdan asılı olduğundan minimuma düşür.

## Hesablama üsulu
Diferensiallaşdırılmış ödənişlərin hesablanması üçün istifadə olunan əsas düstur formaya malikdir:

DP =  \frac{S}{n}+ OD\ast \frac{i}{k}

burada

* DP — diferensial ödəniş
* S — ilkin kredit məbləğidir
* OD — DP-nin hesablanması tarixinə kredit borcunun qalığı
* i — mütləq ifadədə illik faiz dərəcəsidir (7% üçün 0,07).
* k — bir il ərzində faiz dövrlərinin sayıdır
* n — bütün kredit müddəti üzrə faiz dövrlərinin sayıdır

Birinci müddət S/n — hər faiz dövründə (adətən bir ay) kreditin əsas borcundan ödənilən məbləğdir.

## Kredit üzrə artıq ödənişin hesablanması
Diferensial ödənişlərin faiz şəklində kredit üzrə ümumi artıq ödənişini arifmetik irəliləyiş düsturunu istifadə etməklə hesablanır

P =  \frac{r}{100} * A*\frac{n+1}{2}

burada

* P — artıq ödəniş
* r — fərdi kredit şərtləri ilə razılaşdırılmış faiz dərəcəsi, misal - 12%
* A — ilkin kredit məbləğidir
* n — faiz dövrlərinin sayı

Bu düstur təxmini artıq ödənişi hesablamaq üçün uyğundur. Dəqiq artıq ödənişini, ödəniş tarixləri və faiz dövründəki günlərin sayı nəzərə alınmaqla hər bir bank tərəfindən fərqli şəkildə müəyyən edilir.

## Borcalan üçün DÖ-in faydaları
Müqayisə üçün biz gözlənilən kredit parametrlərindən (məbləğ, dərəcə, müddət) istifadə edirik, lakin annuitet ödəmə sxemi ilə

* Differensiallaşdırılmış ödənişdə, bərabər kredit şərtlərində, əsas borcun (kredit orqanının) ödənilməsi üçün məbləğ annuitet ödənişindən çox olduğundan, əsas borc ilkin olaraq daha tez azalır. Ona görə də daha az faiz hesablanacaq ki, bu da borcalan üçün daha sərfəlidir.
* Annuitet krediti ilə eyni tarixlərlə kreditin tam erkən ödənilməsi üçün məbləğ daha az olacaq. Borcalana krediti tamamilə bağlamaq üçün daha az vəsait lazımdır.
* İpoteka krediti zamanı icbari sığorta ödənişlərinin məbləği daha az olacaq, çünki bu, kredit üzrə qalıqdan asılıdır.

## DÖ-in çatışmazlıqları
Borcalan üçün ilkin kredit ödənişi yüksəkdir. Eyni şərtlərdə annuitet hesablanarkən alınan ödənişdən də çoxdur. Aylıq ödəniş yüksəkdirsə, borc alanın gəliri krediti ödəməyə kifayət etməyə bilər. Buna görə də kreditdən imtina edilə bilər.

Ödənişin özü borcalan üçün daha az əlverişlidir, çünki o, hər zaman fərqlidir və yadda saxlamaq mümkün deyil. Hər dəfə nə qədər ödəməli olduğunuzu başa düşmək üçün əlinizdə bir cədvəl olmalıdır.

## İstinadlar
Estakada

Estakada (, *[[Provans dialekti]]: estaca* – dayaq, tir) – yer və ya su səthindən müəyyən hündürlükdə (bəzən də suyun altında) tikilən körpü tipli qurğu; nəqliyyat vasitələrinin, adamların, müxtəlif kommunikasiya xətlərinin (su, neft, qaz boru kəmərlərinin və başqaları) keçməsi, həmçinin yükləmə-boşaltma işləri aparmaq üçündür. Dəmir-beton, metal, bəzən daş və taxtadan tikilir. Estakada adətən, torpaq qalağı üstündə qurulmur, tir, çərçivə, tağ və sair konstruksiyalı olur. Bu, Estakadanın altından da nəqliyyat vasitələrinin keçməsinə, eləcə də orada hər hansı bir tikilinin (qaraj, mağaza, emalatxana) yerləşdirilməsinə imkan verir. Mədən estakadalarının tikilməsi dəniz-neft mədənlərinin inkişafında mühüm mərhələdir. Dərinliyi 30 metrədək olan sularda dəmir-beton və metal Estakadalar qurulur.

## İstinadlar
Boru rəfi

**Boru rəfi** () — tikintidə müxtəlif boruların, elektrik və cihaz kabellərinin yollarının saxlanılması və dəstəklənməsi üçün istifadə olunan bir qurğudur. Bu cür qurğular, əsasən, neft-kimya zavodlarında və elektrik stansiyalarında geniş istifadə edilir. Bəzi hallarda boru rəfləri mexaniki avadanlıqları, təzyiq çənlərinə (sistern) və ya klapan (valf) platformalarına girişləri də dəstəkləyə bilər. Əsas boru rəfləri, adətən, avadanlıqları saxlama və proses zonalarında və ya köməkçi sahələr arasında materialların ötürülməsini təmin edir. Anbarlarda olan <span lang="tr" dir="ltr">saxlama r'''ə'''fları</span>, hətta orada borular saxlanılsa belə, boru rəfləri sayılmır.

Boru rəfi proses vahidinin əsas arteriyasıdır. Boru rəfləri əsas və köməkçi boruları daşıyır və həmçinin cihaz və kabel yolları ilə birlikdə bu boruların üzərində quraşdırılmış avadanlıqları da əhatə edə bilər.


Fayl:Pipe rack constructing.jpg|Boru rəfləri
Fayl:TANAP (1).jpg|Səngəçal terminalında proses sahəsi boyunca boru rəfləri
Fayl:Blue Grass Chemical Agent-Destruction Pilot Plant Pipe Rack (10476521705).jpg|Boru rəfləri
Fayl:Sumgayit Chemical Industrial Park.jpg|Sumqayıt Kimya Sənaye Parkı. Şəkilin yuxarı hissəsində görünən boru rəfləri


Boru rəfləri adətən boru sisteminin uzunluğunda yerləşdirilmiş eninə dəstəkləyici strukturlardan ibarətdir.

Boru rəfində müxtəlif növlər mövcuddur. İstismar boruları bunlara aiddir:

* Buxar
* Soyutma suyu
* Yanğınsöndürmə suyu
* Yanacaq yağı və s.

Bu borular, əsasən, bir səviyyəli boru rəflərinin ortasında və ya iki səviyyəli boru rəflərinin üst səviyyəsində yerləşdirilir. Bundan başqa proses boruları var. Bu borular kimyəvi reaksiya ilə əlaqəli məhsulu daşıyır. Onlar, adətən, istismar borularının xaricində (xüsusilə ağır olduqda) və ya bir neçə səviyyəli rəflərin alt səviyyəsində yerləşdirilir. Bundan əlavə, təhlükəsizlik məqsədini yerinə yetirən boşalma və məşəl boruları mövcuddur. Bu borular quraşdırmanı həddindən artıq təzyiqdən mühafizə edir və həmişə rəfin kənarında yerləşdirilir.

Struktur polad boru rəfləri adətən neft-kimya, kimya və enerji zavodlarında boruları, enerji kabellərini və cihaz kabel yollarını dəstəkləyir. Bəzən boru rəfləri mexaniki avadanlıqları, qabları və klapan giriş platformalarını da dəstəkləyə bilər. Əsas boru rəfləri ümumiyyətlə avadanlıqlar və saxlama və ya köməkçi sahələr arasında materialların ötürülməsini təmin edir.

## İstinadlar
Kalabriyalı Paola (Belçika kraliçası)

**Kalabriyalı Paola** (; ) — Belçika kralı II Albertin xanımı, VI Belçika kraliçası.

## Mənbə

* Montgomery-Massingberd, Hugh (editor). *Burke's Guide to the Royal Family*, Burke's Peerage, London, 1973, p. 226. ISBN 0-220-66222-3
* de Badts de Cugnac, Chantal. Coutant de Saisseval, Guy. *Le Petit Gotha*. Nouvelle Imprimerie Laballery, Paris 2002, p. 702 (French) ISBN 2-9507974-3-1
* Willis, Daniel, *The Descendants of Louis XIII*, Clearfield Co., Inc., Baltimore, Maryland, 1999, p. 100. ISBN 0-8063-4942-5
* *Genealogisches Handbuch des Adels, Fürstliche Häuser* XVI. "Ruffo". C.A. Starke Verlag, 2001, pp. 522–529. ISBN 3-7980-0824-8

## İstinadlar
Belçikalı Astrid

**Belçikalı Astrid Jozefina-Şarlotta Fabrizya Yelizaveta Paola Mariya** (; ) — Belçika kralı II Albertin qızı, Belçika şahzadəsi.

22 sentyabr 1984-cü ildə Avstriya-Este ailəsindən hersoq Lorenzo ilə evləndi və cütlüyün 5 övladı dünyaya gəldi.

* Şahzadə Amadey Mari İosif (21 fevral 1986)
* Şahzadə Mariya Laura Zita (26 avqust 1988)
* Şahzadə Joakim Karl-Mari (9 dekabr 1991)
* Şahzadə Luiza Maiya Anna (11 oktyabr 1995)
* Şahzadə Laetiya Mariya Nora (23 aprel 2003)

## Mənbə

* Guenther, Rocío (7 December 2016). *[https://sanantonioreport.org/city-welcomes-princess-astrid-of-belgium-to-san-antonio/ "City Welcomes Princess Astrid of Belgium to San Antonio"]*. *San Antonio Report*.
* Liban, Délégation de l'Union Européenne au (3 October 2019). *[https://libnanews.com/envoye-special-en-visite-au-liban-pour-lencourager-a-prendre-des-mesures-concretes-pour-adherer-au-traite-historique-de-desarmement-humanitaire/ "Envoyé spécial en visite au Liban pour l'encourager à prendre des mesures concrètes pour adhérer au traité historique de désarmement humanitaire".]* *Libnanews, Le Média Citoyen du Liban* (in French)
* Genealogisches Handbuch des Adels, Furstlicher Hauser Bande XVI, C.A. Starke Verlag, *Haus Osterreich*, Limburg, 2001, pp. 91–92

## İstinadlar
Hacı Bədəl məscidi

**Hacı Bədəl məscidi -** XIX əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi, məscid. Azərbaycanda "Basqal" Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunda yerləşir.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Hacı Bədəl məscidi 1854-cü ildə Basqal qəsəbəsinin Dəmirçibazar məhəlləsində tikilib. Məscidin sifarişçisi Hacı Bədəl Məşədi ağa oğlu olub. Basqalın Qoşabulaq məhəlləsindən olan Hacı Bədəl məscidi qızı Sitarə xanımın şərəfinə inşa edib. Məscidin tikinti işlərinə Allahi və Məşədi Səttar adlı bənnalar rəhbərlik ediblər.

Məscidin həyətində türbə də yerləşir. Burada Seyid Ümbülbanu adlı şəxs dəfn edilib. Deyilənə görə, o, İmam Cəfər Sadiqin (ə.s) nəslindən gəlib. Türbənin giriş qapısındakı kitabədə Seyid Ümbülbanunun 1855–1898-ci illərdə yaşadığı və türbə dəfn olunduğu qeyd edilib.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Hacı Bədəl məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb. Əvvəlcə binada toxucu dəzgahları yerləşdirilib və bina kəlağayı sexi kimi fəaliyyət göstərib. İkinci Dünya müharibəsindən sonra isə binadan Kənd istehlak cəmiyyətinin anbarı kimi isifadə olunub. 1985-ci ildə məsciddə əsaslı təmir-bərpa işləri aparılıb. Çürüməkdə olan tavan, məscidin döşəməsi, həyətin daş örtüyü yenilənib. 1989-cu ildə məscidin də daxil olduğu ərazidə "Basqal" Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu yaradılıb.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra 1991-ci ildə məscid təkrar dindarların istifadəsinə verilib. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Memarlığı
Məscidin tavanı taxtadan, döşəməsi isə daşdandır. Damı dəmir təbəqə ilə örtülüb. Məscidin daxilində iki tağvari və altı düzbucaqlı formada pəncərə var. İbadət zalı iki qadınlar və kişilər üçün olmaqla iki hissədən ibarətdir. Qadınlar şöbəsi əsas zalda düzəldilən taxta eyvanda yerləşir. İbadət zalının tutumu 200 nəfərdir. Minbəri taxtadan düzəldilib. Mehrabı isə Basqal xəttatları tərəfindən müxtəlif naxışlarla bəzədilib. Mehrabda, həmçinin göyərçin fiquru üzərində ərəbcə bir neçə dəfə "*Əli*" adı yazılıb. Bu yazı güzgü effekti ilə birləşərək "*Məhəmməd*" adını əmələ gətirir. Məscidin bir günbəzi və bir minarəsi var. Günbəzin hündürlüyü 4 metrdir.

## Həmçinin bax
* Şeyx Məhəmməd məscidi

## İstinadlar
Şeyx Məhəmməd məscidi

**Şeyx Məhəmməd məscidi** — XVI əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi, məscid. Azərbaycanda "Basqal" Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunda yerləşir.

## Haqqında
Şeyx Məhəmməd məscidi Sufi Dərviş Əlinin oğlu Pir Məhəmmədin əmri ilə 1531-ci ildə tikilib. Məscid Basqalın Kələküçə məhəlləsində yerləşir. Məscidin həyətində mədrəsə fəaliyyət göstərib.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Şeyx Məhəmməd məscidi bu dövrdə ibadətə bağlanıb. Məscidin həyətindəki iyirmiyə yaxın daş kitabə məhv edilib, qoşa minarələri isə sökülüb. Məscidin binasından klub kimi istifadə olunub. 

1975-ci ildə elektrik şəbəkəsində baş verən qısaqapanma nəticəsində məscidin binası tamamilə yanıb. 1980-ci illərdə yerli camaat tərəfindən məsciddə təmir işləri aparılıb. Bu işləri görərkən yerli sakinlər burada məscidin yanında əkilmiş Pir Çinar haqqında kitabə tapıblar. Kitabədə Pir Çinarın 1568-ci ildə Şeyx Səfayi tərəfindən əkildiyi qeyd olunub. 1989-cu ildə məscidin də daxil olduğu ərazidə "Basqal" Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu yaradılıb.

### Arxeoloji qazıntılar
2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Turizm Agentliyinin sifarişi ilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnsitutunun ekspedisiyası Prof. Dr. Qafar Cəbiyevin başçılığı ilə Şeyx Məhəmməd məscidinin daxilində və həyətində arxeoloji tədqiqat aparıb. Məscidin içərisində daha kiçik, kvadratformalı və Şirvanşahlar dövrü İslam memarlığı üslubunda məscidin qalıqları üzə çıxıb. Qazıntı zamanı ərazidən bir neçə kitabə də aşkar edilib.

## Şəkillər

Şeyx Məhəmməd məscidi Basqal 2024 (3).jpg
Şeyx Məhəmməd məscidi Basqal 2024 (4).jpg
Basgal village in Azerbaijan - yard of the old mosque.jpg
Şeyx Məhəmməd məscidi Basqal 2024 (1).jpg
Şeyx Məhəmməd məscidi Basqal 2024 (6).jpg
Şeyx Məhəmməd məscidi Basqal 2024 (7).jpg


## Həmçinin bax
* Hacı Bədəl məscidi

## İstinadlar
Hüseynbala Məmmədov

* Hüseynbala Məmmədov (iqtisadçı) — Azərbaycanın əməkdar iqtisadçısı
* Hüseynbala Məmmədov (tələbə) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini təhsil almaq üçün göndərdiyi 100 tələbədən biri
Culiya Tersi

**Culiya Tersi** (; ) — beynəlxalq səviyyəli yarışlarda iştirak edən İtaliya paraüzgüçüsü.

## Həyatı
Culiya Tersi 14 avqust 1995-ci ildə Milanda anadan olub. Dörd yaşı olarkən ona anadangəlmə skolioz diaqnozu qoyulub. Tersi gənclik illərində gimnastika ilə məşğul olmuşdur. Lakin fiziki qüsuru daha da ağırlaşdığına və sol ayağı ilə əlində problem yarandığına görə paraüzgüçülüyə keçmişdir.

O, çıxdığı ilk beynəlxalq yarışda – 2019-cu ildə Londonda keçirilən paraüzgüçülük üzrə dünya çempionatında üç medal qazanmışdır.

2020-ci il Yay Paralimpiya Oyunlarında qadınlar arasında 4×50 qarışıq sərbəst üzgüçülük üzrə iştirak etmiş və gümüş medal qazanmışdır. Qadınlar arasında 50 metr məsafəyə batterflay üsulu ilə S7 üzgüçülük yarışlarında bürünc medala layiq görülmüşdür.

20 dekabr 2021-ci ildə Romada idman sahəsindəki xidmətlərinə görə İtaliya Milli Olimpiya Komitəsinin qızıl nişanına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şəxsiyyətlər Muzeyi

**Şəxsiyyətlər Muzeyi** – Azərbaycanın Xaçmaz şəhərində yerləşən açıq səma altında muzey.

## Tarixi
Şəxsiyyətlər Muzeyi 2006-cı ildə yaradılmışdır. Muzey 2006-cı ildə Xaçmazda tikilmiş 5 yeni muzeydən biri olmuşdur. Layihəsini rayon icra hakimiyyətinin başçısı və ixtisasca memar olan Şəmsəddin Xanbabayev vermişdir. 2010-cu ildə muzey genişləndirilərək yenidən qurulmuşdur. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev 2006 və 2011-ci illərdə muzeyi ziyarət etmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Açıq səma altında yerləşən muzeydə Azərbaycanın tarixi şəxsiyyətlərinə aid heykəl və büstlər sərgilənir. Muzey yaradılarkən burada Nizami Gəncəvi heykəli ilə yanaşı, Azərbaycanın daha 14 tarixi şəxsiyyətinin büstü yerləşirdi. 2010-cu ildə aparılmış yenidənqurma işlərindən sonra muzeydə Azərbaycanın 39 şair və yazıçısının, mədəniyyət və incəsənət xadiminin büstü qoyulmuşdur. 11 mart 2019-cu ildə muzeydə Hacı Zeynalabdin Tağıyevin büstü qoyulmuş, beləcə, muzeydəki tarixi şəxsiyyətlərin büstlərinin sayı 60-a çatmışdır. Muzeydə Məhəmməd Füzuli, Molla Pənah Vaqif, Xurşidbanu Natəvan, Mirzə Ələkbər Sabir, Cəlil Məmmədquluzadə, Hüseyn Cavid, Cəfər Cabbarlı, Üzeyir Hacıbəyov, Müslüm Maqomayev, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Niyazi, Rəşid Behbudov, Şövkət Ələkbərova, Nəsibə Zeynalova, Habil Əliyev, Molla Vəli Vidadi, Hacıbaba Bağırov, Əliağa Ağayev kimi şəxsiyyətlərin büstləri yerləşir.

Muzey Xaçmaz Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin ön tərəfində yerləşir və ümumi sahəsi 2 hektardır. Burada beş fəvvarə və bulaq kompleksi yerləşir. Muzeyin hasarlarında tar, kamança, sazın şəkilləri həkk olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İctimai TV-də reportaj
Andriy Sibiha

**Andriy İvanoviç Sibiha** (; ) — ukraynalı dövlət xadimi, diplomat və hüquqşünas, Ukrayna Prezidenti Aparatının rəhbərinin müavini (2021–2024) və 5 sentyabr 2024-cü il tarixindən Ukrayna Xarici İşlər Naziri.

## Həyatı
Andriy Sibiha Ternopol vilayətinin Zborov şəhərində anadan olub. 1997-ci ildə Lvov universitetini "beynəlxalq münasibətlər" ixtisası üzrə bitirib. İngilis və polyak dillərini sərbəst bilir.

## Karyerası
1998–2002-ci illərdə Ukraynanın Polşadakı səfirliyinin ikinci və birinci katibi olub.

2002–2003-cü illərdə Ukrayna XİN Avropa inteqrasiya idarəsinin hüquqi və humanitar əməkdaşlıq şöbəsinin birinci katibi işləyib.

2003–2005-ci illərdə Ukrayna XİN Muqavilə-hüquq departamentinin beynəlxalq-hüquq əməkdaşlığı şöbəsinin rəisi olub.

2005–2006-cı illərdə Ukrayna XİN Müqavilə-hüquq departamentinin xarici siyasət sferasında beynəlxalq hüquq və qanunvericilik şöbəsinin rəisi işləmişdir.

2006–2008-ci illərdə Müqavilə-hüquq departamentinin direktorunun müavini olmuşdur.

2008–2012-ci illərdə Ukraynanın Polşadakı səfirliyinin müşaviri işləyib.

2012–2016-cı illərdə Ukrayna XİN Konsulluq xidməti departamentinin direktoru vəzifəsini tutmuşdur.

2016-cı il 23 avqust tarixində Ukraynanın Türkiyədəki səfiri təyin olunub. 19 may 2021-ci ildə Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin əmri ilə vəzifəsindən azad olunub.

31 may 2021-ci ildə Ukrayna prezidenti Ofisinin rəhbərinin müavini təyin olunub.

2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya qarşı işğalı zamanı Sibiha Ukraynanın Avropa İttifaqına qəbul olunmaq üçün rəsmi müraciət etdiyini ilk elan edənlərdən olmuşdur. Xarici işlər naziri Dmitri Kulebanın istefasından sonra 2024-cü il sentyabrın 5-də prezident Zelenski tərəfindən Xarici işlər naziri təyin olunmuşdur. Onun təyinatı Ali Rada tərəfindən 258 səslə təsdiq olunmuşdur.

## Təltifləri
* lll dərəcəli "Xidmətə görə" Ordeni (21 avqust 2020-ci il) — *Ukraynanın dövlət quruculuğuna, sosial-iqtisadi, mədəni-təhsil və elmi-texniki inkişafına verdiyi əməlli şəxsi töhfəsinə, əhəmiyyətli əmək nailiyyətlərinə və yüksək peşəkarlığına görə*;
* ll dərəcəli "Xidmətə görə" (22 dekabr 2021-ci il) — *Ukraynanın beynəlxalq əməkdaşlığının möhkəmləndirilməsində sanballı şəxsi töhfəsinə, çoxillik məhsuldar diplomatik fəaliyyətinə və yüksək peşəkarlığına görə*.

## Ədəbiyyat

## İstinadlar
Şeydanur Kaplan

**Şeydanur Kaplan** () ― görmə məhdudiyyətli türk paralimpiya qolbolçusu. O, 2020 və 2024 Yay Paralimpiya Oyunlarında iştirak edən milli komandanın üzvü olub.

Kaplan 2017-ci ildə Finlandiyanın Lahti şəhərində keçirilmiş Avropa Qolbol Çempionatında gümüş medal, 2018-ci ildə İsveçin Malmö şəhərində keçirilən Qolbol üzrə Dünya Çempionatında isə başqa bir gümüş medal daha qazanıb.

## İstinadlar
Berfin Altan

**Berfin Altan** () ― görmə məhdudiyyəti olan türk qolbolçu. O, 2021 IBSA Avropa Qolbol Çempionatında mübarizə aparmış Türkiyə milli komandasının üzvü olub.

Altan Türkiyənin Dənizli şəhərində yerləşən “Durmuş Ali Çoban Anadolu Lisesi” kor və görmə məhdudiyyətlilər məktəbinin orta məktəb şagirdi və məktəbin qolbol komandasının üzvü olub.

O, ilk öncə şahmat və cüdo ilə məşğul olmuş, daha sonra 2016-cı ildə qolbol oynamağa başlamışdır. 2018-ci ildən Türkiyə qadın milli qolbol komandasının düşərgələrinə çağırılıb. Türkiyənin Samsun şəhərində keçirilən 2021 IBSA Goalball Avropa Çempionatında iştirak etmiş, gümüş medal qazanmışdır.

## İstinadlar
Besra Duman

**Besra Duman** () ― 55 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparan türk paralimpiyaçı para-pauerliftinqçi. O, 2024-cü il Paris Paralimpiya Oyunlarında gümüş medal qazanıb.

## İdman karyerası
Duman para-pauerliftinqlə məşğul olmağa 2012-ci ildə ağır atletika məşqçisi Emin Görmüşün təşviqi ilə  başlayıb. O, Arif Kıranın baş məşqçisi olduğu "Konya Meram Belediyesi" idman klubunun üzvüdür.

### 2024
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubay şəhərində keçirilən 2024 Dünya Kubokunda o, 55 kq çəki dərəcəsində 120 kq qaldıraraq bürünc medal qazanıb. Duman 2024-cü il Dünya Kubokunun Misirin Şərm əl-Şeyx şəhərində keçirilən görüşündə ümumi qaldırmada 110, 113 və 115 kq çəki dərəcəsində qızıl, eləcə də fərdi hesabda 115 kq ilə gümüş medal qazanıb.

Duman son Dünya Kubokunda qazandığı uğurla 2024-cü ildə Paris Paralimpiya Oyunlarına vəsiqə qazanmışdır. O, Parisdə keçirilən Yay Paralimpiya Oyunlarında 113 kq çəki ilə gümüş medalın sahibi olub.

## İstinadlar
Siyasətnamə

"**Siyasətnamə**" və ya digər adı ilə "**Siyərül-mülük**" — XI əsrdə yaşamış məşhur Səlcuqlu dövlət xadimi və baş vəziri Nizamülmülk tərəfindən yazılmış əsər.

Bu əsər, dövlət idarəçiliyi, siyasi və ictimai məsələlərə dair nəzəriyyələri özündə ehtiva edən didaktik-siyasi bir kitabdır. Nizamülmülk bu əsəri Səlcuq Sultanı Məlikşaha həsr etmişdir. Əsər dövlətin idarə olunması ilə bağlı nəsihət və tövsiyələrdən ibarətdir.

"Siyasətnamə" də əsasən dövlət idarəçiliyi, ədalət, qanunların tətbiqi, məmurların və hökmdarların məsuliyyətləri, ordu və məhkəmə sistemi kimi mövzulara toxunur. Əsərdə hökmdarın ədalətli olması, xalqın rifahını düşünməsi və dövlətin güclü olması üçün nələrə diqqət etməli olduğu geniş şəkildə izah edilir.

## Əsərin əsas mövzuları
1. Ədalətli idarəçilik: Hökmdarların və dövlət məmurlarının xalqa qarşı ədalətli davranmasının vacibliyi vurğulanır. Ədalətli idarəçilik dövlətin davamlılığını və xalqın məmnuniyyətini təmin edir.

2. Dövlət qulluqçuları və məmurlar: Nizamülmülk dövlət qulluqçularının dürüst, bacarıqlı və sadiq olmasının əhəmiyyətini bildirir. O, məmurların rüşvətxorluqdan və xalqı əziyyətə salmaqdan uzaq durmalı olduqlarını qeyd edir.

3. Daxili və xarici təhlükəsizlik: Ordunun güclü olmasının və düşmənlərə qarşı mübarizənin əhəmiyyəti haqqında danışır. Eyni zamanda daxili sabitliyin və təhlükəsizliyin qorunmasının zəruriliyini vurğulayır.

4. Dövlət başçısının vəzifələri: Hökmdarın təvazökar, ədalətli, xalqı ilə yaxın və onların rifahını düşünən bir şəxsiyyət olmalıdır. Habelə hökmdarın güclü bir lider olmasının vacibliyi izah edilir.

"Siyasətnamə" həm siyasi, həm də əxlaqi prinsipləri birləşdirir və dövlət məmurları üçün stolüstü bir kitab kimi dəyərləndirilir. Nizamülmülk bu əsərində İslamın ədalət və mənəviyyat prinsiplərinə uyğun idarəetmə qaydalarını əks etdirmişdir. Əsər əsrlər boyu dövlət idarəçiliyi sahəsində əhəmiyyətli bir mənbə kimi qəbul edilmişdir.

## Tərcüməsi

Əsər azərbaycanlı şərqşünas alim, professor Rəhim Sultanov tərəfindən farscadan Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir. İlk dəfə 1987-ci ildə çap edilib. 2008-ci ildə “Çıraq” nəşriyyatında təkrar nəşr edilib.

## Həmçinin bax

* Qutadqu-bilik
* Tutinamə
* Kəlilə və Dimnə
* Qabusnamə
* Sirlər xəzinəsi
* Gülüstan (kitab)
* Lisanüt-teyr
* Bustan
* Məntiqüt-teyr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Prezident Kitabxanasında — Siyasətnamə
*
Sevtap Altunoluk

**Sevtap Altunoluk** () ― görmə məhdudiyyətli türk paralimpiyaçı qolbolçusu. O, 2020 Yay Paralimpiya Oyunlarında iştirak edən Türkiyə milli komandasının üzvü olub.

Altunoluk Türkiyənin Tokat şəhərindəndir. Onun bacısı Sevda Altunoluk da milli qolbolçudur. O, Almaniyanın Rostok şəhərində 2019-cu ildə keçirilmiş Avropa Qolbol Çempionatında milli komandanın tərkibində qızıl medal qazanıb.

## İstinadlar
Aysel Özgan

**Aysel Özgan** () — türk qadın paralimpiya atıcısı. O, 2008, 2012 və 2016 Yay Paralimpiya Oyunlarında iştirak edib.

## İdman karyerası
Özganın atıcılıq üzrə idman karyerası 2004-cü ildə Giresunda keçirilmiş Türkiyə Atıcılıq Çempionatı zamanı başlayıb. Dostlarının təkidi ilə o, atıcılıq lisenziyası üçün müraciət etmiş və yarışmada yeganə qadın idmançı olaraq iştirak etmişdir. O, daha əvvəl heç vaxt odlu silahdan istifadə etməmiş olmasına baxmayaraq, ilk cəhdində yarışmanın çempionu olub.

O, daha sonra seçmə mərhələlərinə çağırılıb və iştirak etdiyi ilk turnirdən bir il sonra Türkiyənin atıcılıq üzrə milli paralimpiya komandasına seçilib.

### 2024
Özgan 2024-cü ildə Parisdə keçirilən Yay Paralimpiya Oyunlarında P2 kateqoriyası ilə SH1 sinifli atıcılıq yarışında mübarizə apararaq gümüş medal qazanıb.

## İstinadlar
Məntiqüt-teyr

**Məntiqüt-teyr** (; ) — fars şairi Fəridəddin Əttar tərəfindən XII əsrdə yazılmış məşhur sufi poeması.

## Əsər
Bu əsər sufi fəlsəfəsinin əsas prinsiplərini ədəbi dildə ifadə edən və insanın mənəvi yolçuluğunu simvolik şəkildə təqdim edən ən mühüm ədəbi əsərlərdən biridir. Əsərin adı metaforik mənada quşların söhbətini dinləmək, yəni ruhun və mənəviyyatın dilini anlamaq deməkdir.

"Məntiqüt-Teyr"də quşlar insan ruhunun müxtəlif hallarını və mənəvi inkişaf yolunu təmsil edir. Əsərin əsas mövzusu, müxtəlif quşların öz padşahları olan Simurq quşunu tapmaq üçün etdikləri uzun və çətin səyahətdir. Simurq burada haqqın və həqiqətin simvolu kimi göstərilir.

Əsərdəki quşlar dünya həyatının müxtəlif xarakterləri ilə müqayisə edilir. Quşlar səyahət əsnasında müxtəlif mərhələlərdən keçirlər və hər biri öz mənəvi zəifliyini etiraf edir. Onlar mənəvi kamilliyə çatmaq üçün çətinliklərlə qarşılaşırlar. Bu mərhələlər sufi yolunda olan insanın keçməli olduğu mənəvi inkişaf proseslərini təmsil edir.

Quşlar Simurq quşunu tapmaq üçün yeddi vadidən keçməli olurlar:

1. Tələb vadisi – Arzular və məqsədlər uğrunda səy.

2. Eşq vadisi – Eşq və sevgiyə qovuşmaq üçün hər şeydən keçmək.

3. Mərifət vadisi – Allaha dair biliyin dərk edilməsi.

4. İstiğna vadisi – Öz mənliyindən və hər şeydən imtina etmək.

5. Tövhid vadisi – Allah ilə birlik, vahidlik.

6. Heyrət vadisi – Allahın ucalığı qarşısında heyrətə düşmək.

7. Fəna vadisi – Mənliyin yox olması və Allahla birləşmə.

Səyahətin sonunda yalnız otuz quş Simurqa çatır və nəticədə anlayırlar ki, axtardıqları Simurq elə özləridir. Yəni Simurq onların birliyini və mənəvi axtarışlarının son nöqtəsini simvolizə edir. Bu, sufizmin ən dərin prinsiplərindən biri olan "Haqqın insanda olması" ideyasını ifadə edir.

"Məntiqüt-Teyr" əsəri sufi düşüncəsinin ən önəmli ədəbi ifadələrindən biridir və insanın Allaha çatmaq üçün keçməli olduğu mənəvi inkişaf mərhələlərini simvolik şəkildə çatdırır. Fəridəddin Əttar bu əsərində insanın ruhsal səyahətini, nəfsini təmizləmə və həqiqi biliklə aydınlanma prosesini çox zəngin bir ədəbi dillə təsvir etmişdir.

## Təsiri
Özbək şairi Əlişir Nəvai bu məsnəvidən təsirlənərək "Lisanüt-teyr" əsərini yazıb.

## Həmçinin bax
* Tutinamə
* Qutadqu-bilik
* Siyasətnamə
* Kəlilə və Dimnə
* Qabusnamə
* Sirlər xəzinəsi
* Gülüstan (kitab)
* Lisanüt-teyr
* Bustan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İpoteka kalkulyatoru

**İpoteka kalkulyatoru** — borcalana ipoteka kreditini (ipoteka) hesablamağa kömək etmək üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi alətdir. Tipik olaraq, hesablamanın nəticəsi aylıq ödənişin məbləği və ümumi artıq ödənişdir.

## Növləri
Hal-hazırda bir neçə növ kalkulyator var.

* Sadə ipoteka kalkulyatoru. İstənilən bankın saytında mövcuddur. Məbləğə, müddətə əsasən artıq ödənişi və aylıq ödənişi hesablamağa imkan verir. Bundan əlavə, kalkulyator dərhal lövhəni hesablayır
* Erkən ödənişli kredit kalkulyatoru — erkən ödəniş zamanı ödəniş cədvəlində dəyişiklikləri proqnozlaşdırmağa imkan verir.
* Aylıq ödənişə əsaslanan ipoteka məbləği kalkulyatoru. Aylıq ödəniş məbləği və müddətə əsasən kalkulyator aylıq mümkün kredit məbləğini hesablayır. Bu kalkulyator hər ay ödəyə biləcəyi məbləğə əsaslanaraq borcalana nə qədər ipotekanın mövcud olduğunu anlamağa imkan verir.

## Hesablamanın nəticələri
Hesabla düyməsini kliklədikdən sonra kalkulyator hesablanmış ipoteka krediti haqqında ətraflı məlumatı göstərir.

* Kredit üzrə ümumi artıq ödəniş borc alanın müddətin sonunda ödəməli olduğu faiz məbləğidir.
* Ödəniləcək ümumi məbləğ — borcalanın bütün ödəmə müddəti ərzində banka qaytarmalı olduğu məbləğ
* Aylıq ödəniş kredit müddətinin sonuna qədər ipoteka üzrə hər ay ödəməli olduğumuz məbləğdir.
* Ödəniş cədvəli borcalanın nə qədər və nə vaxt ödəməli olduğunu göstərən xüsusi cədvəldir. Bu, hər bir ödənişə daxil olan faizlərin məbləğini, habelə kredit üzrə əsas borcun ödənilməsinə gedən məbləği göstərir.

Hesablama nəticələri ilkindir və tam dəqiq deyil. Kreditin dəqiq hesablanması bank tərəfindən verilərkən verilir. Banklarda kreditlər avtomatlaşdırılmış bank sistemi (ABS) ilə hesablanır. Hər bir bank fərqli hesablayır, hər birinin fərqli ödəniş cədvəli var. Baxmayaraq ki, bütün banklar annuitet ödəniş düsturundan istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Четыркин Е. М.* Финансовая математика: учебник, 10е издание — М: Издательский дом дело РАНХиГС 2011 г. 392 с.
* *Гущин Д. Д.* Встречи с финансовой математикой. Санкт-Петербург, 2016 год.
* *Брехова Ю. В., Алмосов А. П., Завьялов Д. Ю.* Финансовая грамотность. 10–11 класс : материалы для учащихся / Юлия Брехова, Александр Алмосов, Дмитрий Завьялов. — Москва : ВАКО, 2018. — 343 с. : ил., табл., цв. ил.; 26 см. — (Учимся разумному финансовому поведению. Твой Актив+).; ISBN 978-5-408-04063-6 : 529920 экз.
Kreditin vaxtından əvvəl ödənilməsi

**Kreditin vaxtından əvvəl ödənilməsi**&nbsp;— kredit məbləğinin azaldılmasına yönəlmiş əlavə ödənişlər etməklə kreditin əsas borcunun azaldılması prosesi. Vaxtından əvvəl ödəmə etmək üçün ərizə doldurmalısınız (əksər banklarda). Ərizə olmadan bank borcun qalığını azaltmaq üçün əlavə vəsaiti hesaba yatırsanız belə, silinməyəcək.

## Vaxtından əvvəl ödəmə növləri
Kreditin vaxtından əvvəl ödənilməsinin iki növü var — qismən və tam ödəmə. Erkən ödəmə proseduru kredit müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş kredit müddəti bitənə qədər həyata keçirilir, buna görə də kreditin vaxtından əvvəl ödənilməsi adlanır.

Kreditin həm tam, həm də qismən vaxtından əvvəl ödənilməsi artıq ödənişin ümumi məbləğinin azalmasına təsir göstərir ki, bu da borcalanı ilk növbədə maraqlandırır.

Artıq ödənişin məbləğinin azalması erkən ödəmə tarixində deyil, tədricən baş verir. Erkən ödəmə tarixində artıq ödəniş dərhal azalmır; bu, kreditin qaytarılması zamanı tədricən baş verir. Erkən ödəmə ilə maksimum qənaət kredit müddətinin sonuna doğru əldə edilir.

### Tam erkən ödəniş
Kreditin vaxtından əvvəl tam ödənilməsi banka (və ya digər maliyyə institutuna) olan bütün kredit borcunun (adətən əsas məbləğ və faiz) kredit müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş kredit müddəti bitənə qədər tam ödənilməsidir. Kreditin vaxtından əvvəl tam ödənilməsi ilə siz bank qarşısında öhdəliklərinizdən tamamilə azad olursunuz. Tam erkən ödəmə üçün məbləğ bank tərəfindən sorğunun verildiyi tarixdə elan edilir. Növbəti kredit ödənişi tarixinə tam vaxtından əvvəl ödənilməli olan məbləğ aylıq ödəniş + kreditin qalan qalığına bərabərdir.

### Qismən erkən ödəmə
Kreditin qismən vaxtından əvvəl ödənilməsi kredit məbləğindən az olan pul məbləğinin kreditə ödənilməsidir. Erkən ödəmənin 2 növü var - aylıq ödənişin məbləğinin azaldılması ilə ödəmə və kredit müddətinin azaldılması ilə ödəniş. Birinci halda, aylıq ödənişlərin məbləği azalır, lakin kredit müddəti dəyişmir. İkincisi, kreditin müddəti azaldılır, aylıq ödəniş olduğu kimi qalır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Sinqapur Milli Kitabxanası

**Sinqapur Milli Kitabxanası** — Sinqapurun ən böyük ictimai kitabxanası.

Kitabxananın ölkə üzrə regional bölmələri, akademik və peşəkar kitabxanalarda filialları var. Filial kitabxanaları geniş ictimaiyyət üçün açıqdır və dövriyyədə olan kitabxanalardan ibarətdir. Milli Kitabxana həm də geniş ictimaiyyət üçün açıq olan tədqiqat kitabxanalardan ibarətdir.

## Tarixi

* Kitabxananın əsası müasir Sinqapurun banisi Stemford Rafflzin təklifi ilə 1823-cü ildə ilk milli ictimai kitabxana kimi qoyulub.
* 1923-cü ildə Hallett Memorial Kitabxanası adlandırıldı və Sinqapurun ilk məktəbinin yanında yerləşirdi.
* 1887-ci ildə Rafflz muzeyinin bir hissəsi olaraq "Raffz Kitabxanası" adlı ayrıca kitabxana və muzey binasına köçdü.
* 1960-cı ildə Sinqapurun ilk prezidenti Yusof bin İshak tərəfindən açıldığı Sinqapur Milli Kitabxanası adı ilə Stamford Road binasına köçmüşdür.

## Hazırki binası

Sinqapur Milli Kitabxanası 22 iyul 2005-ci ildə yeni binaya köçdü və həmin il noyabrın 12-də Sinqapurun o vaxtkı prezident S.R. Natan tərəfindən rəsmi açılışı oldu.

Sinqapur Milli Kitabxanası Li Kong Chian Kitabxanası və Mərkəzi İctimai Kitabxananı birləşdirən ən böyük kitabxanadır.

## Bölmələri

Kitabxananın əsas kolleksiyalarına aşağıdakılar daxildir:

* Səviyyə B1 – Mərkəzi İctimai Kitabxananın kolleksiyası
* Səviyyə 7 – Biznes, Elm və Texnologiya kolleksiyaları
* Səviyyə 8 – İncəsənət və Sosial Elmlər kolleksiyaları
* Səviyyə 9 — Çin, Malay və Tamil toplusu.
* Səviyyə 10 – Donor kolleksiyaları, Asiya uşaqları kolleksiyası.
* Səviyyə 11 – Sinqapur və Cənub-Şərqi Asiya kolleksiyası. Mikrofilmlər. Kartlar.
* Səviyyə 12 və 13 — Nadir materiallar kolleksiyası (giriş məhdud, yalnız icazə ilə)

## Qalereyası


Librería nacional, Singapur, 2023-08-17, DD 15.jpg|Yolun o tayından mənzərə
National library interior.jpg|Sinqapur və Asiya kolleksiyası, Lee Kong Chian Referans kitabxanası
National Library 5, Singapore, Dec 05.JPG|Kitabxananın girişi
The Courtyard, NLB Bldg.JPG|Kitabxananın həyəti
CLib-pano.jpg|Mərkəzi İctimai Kitabxananın panoramik görünüşü 


## Həmçinin bax

* Milli kitabxanaların siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Commemorating the Closing Chapter of the National Library at Stamford Road
*National Library Board Singapore
*Lee Kong Chian Reference Library
*UNLV William F.Harrah College of Hotel Administration
*National Library of Singapore's Guide to its history
Məryəm Betül Çavdar

**Məryəm Betül Çavdar** () — türk para-taekvondoçu.

O, Yaponiyanın Tokio şəhərində keçirilmiş 2020 Yay Paralimpiya Oyunlarında iştirak etmiş və 49 kq çəki dərəcəsində gümüş medal qazanmışdır. Çavdar 2021-ci ildə İstanbulda keçirilən Taekvondo üzrə Dünya Çempionatında isə K44 kateqoriyasında yarışaraq 52 kq çəki dərəcəsində qızıl medalın sahibi olub.