open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yunis Hüseynov

**Yunis Hüseynov** () — hal-hazırda "Turan Tovuz"da köməkçi məşqçi vəzifəsini icra edən azərbaycanlı futbol mütəxəssisi. 

## Həyatı
Yunis Hüseynov 1965-ci ildə Kirovabad şəhərində anadan olub (əsli Ordubadın Dəstə kəndindəndir). Futbolla uşaq yaşlarından elə orada məşğul olmağa başlayıb. İlk məşqçisi Konstantin Abramenko olub. Futbolçu karyerasınam Gəncədə — "Kəpəz" klubunda başlayıb. Daha sonra, 1984-cü ildən Bakının "Neftçi" klubunda oynamağa başlayıb. O zaman "Neftçi" keçmiş SSRİ çempionatının güclülər dəstəsində çıxış edirdi. Y. Hüseynov iki dəfə Azərbaycanın ən yaxşı futbolçusu seçilib.

1992–93-cü illərdə karyerasını İranda davam etdirən Hüseynov sonra yenidən "Neftçi"yə qayıdıb.

O, 1993–1998-ci illərdə Azərbaycan milli komandasında çıxış edib. 2001-ci ildə Yunis Hüseynov böyük futbolda karyerasını başa vururb və məşqçi kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb. 2004–2005-ci illərdə Yevlaxın Karvan futbol klubunun baş məşqçisi olub. Məhz onun rəhbərliyi altında "Karvan" milli çempionatda bürünc medal qazanıb.

Y. Hüseynov 2012-ci ildə "Xəzər-Lənkəran" 2019-cu ildə "Kəpəz" 2020-ci ildə isə "Keşlə" klubunun baş məşqçisi işləyib.

13 noyabr 2024-cü ildə "Turan Tovuz" klubunda köməkçi məşqçi təyin olunub.

Aynur Sofiyevanın həyat yoldaşıdır.

## Uğurları
* **[[Azərbaycanda ilin futbolçusu]]: (2)** — 1994, 1998

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  İlkin Fikrətoğlu: Azərbaycan futbolunun ən yaxşı solaxayı - VİDEOSÜJET
* “İnsan daim öyrənməyə, kamilləşməyə can atmalıdır”
Multimedia

**Multimedia** — Kompüterlərdə mətnin, səsin, şəklin və görüntülərin birgə emal edilməsini təmin edən qurğu. Bu qurğu özündə mikrofonu, veb-kameranı, səs kolonkasını və səs kartını birləşdirir. Səs kartından audio-video informasiyanı (analoq formasında olan) ikilik-rəqəm koduna çevirmək və əksinə ikilik kodu audio-video informasiyaya çevirmək üçün istifadə edirlər. Multimedia – informasiyanın səs, qrafika, animasiya (multiplikasiya) və videonun kombinasiyası şəklində təqdim olunmasıdır.Hesablama texnikasında: multimedia, sistemdəki informasiya ilə bağlı olan və onu təsvir edən hipermətn ilə multimedia elementlərini birləşdirən hipermedianın altçoxluğudur.

Multimedia qurğusunun köməyi ilə kompüter şəbəkələri üzərində audio-video konfransların təşkil olunmasını həyata keçirirlər. Bir neçə növ informasiyadan eyni zamanda istifadə edən informasiya texnologiyalarına **Multimedia** deyilir. Başqa sözlə, multimedia dedikdə qrafika, mətn, video, fotoqrafiya, animasiya, səs effektləri kimi informasiyaların bir neçəsinin kombinasiyası nəzərdə tutulur. 

## Multimedia qurğuları

**Multimedia** — kompüterlərdə mətnin, səsin, şəklin və görüntülərin birgə emal edilməsini təmin edən qurğudur. Bu gün işlədilən multimedia 1990-cı ildən yaranmışdır. 1993-cü ildə isə kompüterlərdə mətnin, səsin, şəklin və görüntülərin birgə emal edilməsini təmin edən qurğu elan edildi. Bu qurğu özündə mikrofonu, veb-kameranı, səs kolonkasını və səs kartını birləşdirir. Səs kartından audio-video informasiyanı ikilik-rəqəm koduna çevirmək və əksinə ikilik kodu audio-video informasiyaya çevirmək üçün istifadə edirlər.

Multimedia qurğusunun köməyi ilə kompüter şəbəkələri üzərində audio-video konfransların təşkil olunmasını həyata keçirirlər.

1. İnteraktiv proqram təminatı vasitəsilə vizual və audio effektlərin qarşılıqlı əlaqəsidir. Adətən mətn, səs və qrafiklərin, son zamanlar isə daha çox animasiya və videonun qarşılıqlı uzlaşmasını ifadə edir. Multimedia veb-qovşaqlarının xarakterik, hətta əsas xüsusiyyəti hiperlinkidir.

2. Mətn, səs və rəqəmli siqnalların, eləcə də hərəkətli və hərəkətsiz təsvirlərin uzlaşmasını bildirən anlayışdır. Multimedia məlumatlar bazası mətn və təsvir tipli informasiyaları, video klipləri özündə birləşdirir. Multimedia telekommunikasiya xidməti istifadəçiyə istənilən tip informasiyanı göndərmək və qəbul etmək imkanı verir.


Fayl:Crystal Clear app kaboodle.png
Fayl:Crystal 128 camera.png
Fayl:Crystal Clear app aktion.png
Fayl:Crystal Clear app camera.png
Fayl:Crystal Clear app mouse.png
Fayl:Crystal Clear app clock.png
Fayl:Crystal 128 yast accessx.png


## Həmçinin bax
* Kompüter

## Ədəbiyyat
* R.Q. ƏLƏKBƏROV, "HESABLAMA MAŞINLARI VƏ KOMPÜTERLƏR HAQQINDA", AMEA, İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu
*İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Karles Puyol

**Karles Puyol** Saforkada 1978-ci il aprelin 13-də dünyaya göz açmışdır.
Karles Puyol öz dövrünün ən yaxşı müdafiəçilərindən biri kimi hesab edilir.

## Klub karyerası
Karles Puyol futbol karyerasına doğulduğu bölgənin La Pobla de Sequr adlı klubunda qapıçı olaraq başlamışdır. Lakin, çiynindəki zədə ilə bağlı olaraq sonradan hücumçu kimi çıxış etməyə başladı. 1995-ci ildə o Barselona'nın gənclərdən ibarət komandasına qoşuldu və orada müdafiəyə meylli yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edirdi. 1997-ci ildə Barselona B-də çıxış etməyə başladı və burada o sağ cinah müdafiəçisi mövqeyində  oynayırdı.

1999-cu ildə Barselona'nın baş məşqçisi onu əsas komandaya gətirdi. Puyol əsas komandada debütünü 1999-cu il oktyabrın 2 Real Valyadolid'ə qarşı oyunda edib. Daha sonralar o müdafiənin mərkəzində də çıxış edirdi. 2002-ci ildə o UEFA tərəfindən "Avropanın ən yaxşı sağ cinah müdafiəçisi" mükafatına layiq görüldü. Aqressivliyi və peşəkarlığı ilə seçilən Puyol müdafiənin istənilən mövqeyində oynaya bilir. 2003-2004 mövsümünün sonundan etibarən komandanın kapitanıdır.

2008-ci il sentyabrın 16-sı Çempionlar Liqasının qrup mərhələsi çərçivəsində Sportinqlə keçirilən qarşılaşmada o əsas komandada 400-cü oyununu keçirdi.

## Milli karyerası
2000-ci il noyabrın 15-də o İspaniya milli komandasında ilk oyununa çıxıb. İspaniya millisinin tərkibində o 2000-ci il Sidney Olimpiya, 2002 FIFA Dünya Kuboku, Avro 2004, 2006 FIFA Dünya Kuboku Avro 2008 kimi beynəlxalq turnirlərdə oynayıb. Bu müddət ərzində 72 oyunda 2 qol vurub. O həmçinin Kataloniya milli komandasının yoldaşlıq oyunlarında da çıxış etmişdir.

2008-ci ildə keçirilən Avropa Çempionatında yığmanın çempion olmasında o böyük pay sahibi olmuşdur və Avro 2008 Rəmzi komandasına mərkəz müdafiəçi mövqeyində seçilmişdir.
Yaya Ture

**Nyenyeri Yaya Ture** (; 13 may 1983, Buake) — "Mançester Siti" və Kot-d'İvuar milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.

## Karyerası
Yaya Ture 13 may 1983-cü ildə Sokura-Buakedə anadan olmuşdur. O, 1996-cı ildə ASEC futbol klubunun gənclər akademiyasına dəvət olunmuşdur. Daha sonra o, karyerasını Avropada davam etdirmişdir. Ture 2,5 il Belçikanın Beveren klubunda, 1,5 il isə Metallurq Donetskində oynamışdır.

### Olimpiakos
Yaya Ture Olimpiakosa 2005-ci ildə keçdi. Turenin qardaşı Kolo onu yeni Patrik Viera adlandırdı. 2005-ci ildə Eurosport kanalının keçirdiyi sorğuya əsasən Yaya Ture Xavyer Maskerano və Serxio Aquero ilə birlikdə gənc və istedadlı futbolçular adına layiq görülmüşlər.

### Monako
Olimpiakos Tureni Monakoya 4,5 mln avroya satdı. Monakoya keçməmişdən əvvəl Ture Olimpiakos rəhbərliyini ona maaş odəməməsində ittiham etdi. 2006-cı ilin 15 avqustunda Ture tamamilə Monakoya keçdi.

### Barselona
2007-ci ilin 26 iyununda Barselona Tureni 9 mln avroya transfer etdi. Rəsmi təqdimetmə mərasimində çıxış edən klubun prezidenti Xuan Laporta və idman direktoru Çiki Beqiristayna Tureyə 17 nömrəli futbol geyimini təqdim etdilər. Lakin Andres İniesta özünə 8 nömrəsini götürdükdə, Ture də öz nömrəsini 24-cüyə dəyişdi.

## Statistika
25 yanvar 2009-cu il

## Xarici keçidlər
* Yaya Ture. "x_nigger_x" 
*  Barca.ru saytında profili
* Barselona Futbol Klubunda statistikası
Qızıl top

**"Qızıl top"** — 1956-cı ildə Fransanın nüfuzlu "France Football" həftəliyinin UEFA ilə birgə təsis etdiyi mükafat. 1956-cı ildən 2010-cu ilə qədər hər ilin yekununda idman yazarlarının rəyi əsasında Avropanın ən yaxşı futbolçusu müəyyənləşdirilib. Qitənin, demək olar, bütün ölkələrinin idman nəşrlərinin nümayəndələri səsvermədə iştirak imkanına malik olublar. Azərbaycanda bu missiyanı həftəlik "Olimpiya dünyası" qəzeti yerinə yetirib. 2010-cu ildə "France Football" həftəliyinin "Qızıl top" və "FIFA ilin futbolçusu" mükafatları birləşdirilərək "FIFA-nın qızıl topu" adlandırılıb. Bu mükafatın ilk qalibi Stenli Metyuz olub. Qeyd edək ki, Lionel Messi **Qızıl Top**u 4 il dalbadal qazanıb və bu dünya rekordu olmaqda davam edir.

## Qalibləri

## İstinadlar
CMOS

**CMOS** (—metal oksid yarımkeçirici)

CMOS ana plata üzərində yerləşir . Bu elektron sxemin funksiyası kompüterin konfiqrasiyasını , vaxtı və tarixi yadda saxlamaqdır . CMOS özündə(xüsusi batareyada ) elektrik enerjisi saxlayaraq kompüter sönülü olanda da fəaliyyətdə olur . Bunun nəticəsində uzun müddət kompüterdən istifadə etməsək belə , tarix , saat və ümumi konfiqrasiyayadda saxlanılır . CMOS daimi yaddaşdır , yəni enerji olmadıqda belə , orada saxlanılan informasiya itmir . Lakin kompüter sönülü olan zaman vaxtın hesablanması , kalendarın nizamlanması kimi əməliyyatlar üçün enerjiyə ehtiyac duyulur ki , CMOS-un batareyası da bunun üçün nəzərdə tutulub.

## Həmçinin bax
* Kompüter
* Keş yaddaş
Dinarə Gimatova

**Dinarə Gimatova** () — Azərbaycanı təmsil edən bədii gimnast.

## Karyerası
Dinarə Gimatova 2002-ci ilə qədər Rusiya yığmasında çıxış edirdi. Komanda da rəqabət səbəbilə "bir nömrə" ola bilməyəcəyini başa düşən Dinarə Gimatova 2002-ci ildə Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etdi və Azərbaycan bayrağı altında beynəlxalq turnirlərdə mübarizə apardı. Dəfələrlə Azərbaycan Çempionatlarının qalibi və bir sıra beynəlxalq turnirlərin medalçısı olan Dinarə Gimatova 2003-cü ildə Budapeşt şəhərində (Macarıstan) Dünya Çempionatını 8-ci pillədə başa vurdu. Bu nəticələrə əsasən Dinarə Gimatova olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

Dinarə Gimatova Azərbaycanı 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil eləməli idi. Amma həmin ilin avqustunda Patras şəhərində (Yunanıstan) təlim-məşq toplanışları zamanı Dinarə Gimatovanın ayağı burxuldu və yığmanın məşqçiləri onu 17 yaşlı Anna Qurbanova ilə əvəzlədi.

Karyerası ərzində Dinarə Gimatova birinci uğurlarına isə 2007-ci ildə imza atdı. Həmin ilin iyununda Azərbaycanda baş tutan Avropa Çempionatında Aliyə Qarayeva, Anna Qurbanova və Dinarə Gimatovadan ibarət Azərbaycan yığması turnirinin nəticələrinə əsasən bürünc medalların sahibi oldu. Sentyabrda isə Aliyə Qarayeva, Anna Qurbanova və Dinarə Gimatovadan ibarət Azərbaycan yığması bu səfər Yunanıstanın Patras şəhərində baş tutan Dünya Çempionatının bürünc medallarına sahib oldu. Həmin Dünya Çempionatını Dinarə Gimatova 14-cü pillədə başa vurdu. Bu nəticələrə əsasən Dinarə Gimatova olimpiya lisenziyası olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

Dinarə Gimatova Azərbaycanı 2008-ci ildə Çində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Avqustun 21-də Dinarə Gimatova təsnifat mərhələsində mübarizə apardı. İplə turnirdə 22 yaşlı Dinarə Gimatova 16.275 bal topladı və 15-ci pillədə qərarlaşdı. Halqa ilə turnirdə də Dinarə Gimatova uğursuz çıxış etdi və 16.775 balla 12-ci pillənin sahibi oldu. Təsnifat mərhələsinin birinci günündən sonra Dinarə Gimatova 12-ci pillədə qərarlaşdı. Avqustun 22-də təsnifat mərhələsinin son günü idi. Dinarə Gimatova əvvəl gürzlərlə turnirdə çıxış etdi və 16.600 balla turniri doqquzuncu pillədə başa vurdu. Lentlə turnirdə də Dinarə Gimatova uğurlu çıxış etdi və 16.875 balla beşinci pillədə qərarlaşdı. Bununla da ümumi nəticədə Dinarə Gimatova 66.525 balla 11-ci pillənin sahibi oldu. Təsnifat mərhələsinin birinci günündə uğursuz çıxış edən Dinarə Gimatovanın final mərhələsinə vəsiqə qazanmasına cəmi 0.300 bal çatmadı.

Karyerası ərzində bir sıra beynəlxalq turnirlərdə də medallara sahib olan Dinarə Gimatova olimpiadadan sonra 22 yaşında idmanla vidalaşdı. Karyerasını başa vurandan sonra məşqçi olaraq çalışan Dinarə Gimatova 2008-2013-cü illərdə bədii gimnastlardan ibarət Rusiya yığmasının məşqçilərindən idi.

## İstinadlar
Xavi

**Xavi Hernandez**, **Xavier Hernández Creus** () — Xavi kimi tanınan ispan futbolçu. 2008-ci ildə ən yaxşı oyunçu seçilib .

= Barselona =
O, La Masiyada təhsil almışdır. "Barselona" ilə 8 La Liqa, 2 Kral kuboku və 4 Çempionlar Liqası qazanıb.

## Həyatı
Futbol həyatına "Barselona" infrastrukturunda başlayan Xavi 18 yaşında "Barselona"nın A komandasına yüksəldi. 1998-ci ildən bu yana "Barselona" heyətində olan Xavi Avro 2008-də Turnirin Ən Yaxşı Oyun Çıxaran Futbolçusu seçilmişdir. Pas faizi, üstün oyun zəkası, texnikası və yaradıcılığı çox yüksəkdir. "Barselona"nın La Liqa çempionluqlarında böyük pay sahibi olmuşdur. 2010 FİFA Dünya Kubokunda göstərdiyi performans ilə İspaniyanın dünya kubokunu qazanmasında böyük rol oynamışdır.

2 yanvar 2011-ci ildə "Levante" ilə liqa matçında "Barselona"nın heyətində 1000-ci dəfə forma geymiş və adını "Barselona" tarixinə yazdırmışdır.
06.11.2021 Barcelona klubun baş məşqçisidir.

## İstinadlar
Nahad Əliyev

**Nahad Əliyev** - 1966-1993-cü illərdə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında məsul katib və Universal  ensiklopediyalar üzrə baş redaktor vəzifəsində çalışıb.1994cü ildən “Azərbaycan” nəşriyyatının baş redaktoru.

## Həyatı
Əliyev Nahad Məmməd Bağır oğlu - 1942-ci il noyabr ayının 15-də Bakı şəhərində anadan olub. 1959-cu ildə orta məktəbi bitirib, Azərbaycan Dövlət Universitetin geoloji-coğrafiya fakültəsinə daxil olub, 1964-cü ildə bitirib. Həmin ilin dekabrında təyinatla Xaçmaz rayonunun Qusarçay orta məktəbində müəllimlik edib.

1966-cı ilin yanvar- may aylarında  Hidromeliorasiya  institutunda kiçik elmi işçi, həmin ilin avqustundan  isə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasında  kiçik redaktor işləyib. 1966-cı ilin noyabrından 1967-ci ilin dekabrınadək ordu sıralarında xidmət edib. Tərxis olunduqdan sonra, 1968-ci ilin yanvarından yenidən Azərbaycan Sovet Ensiklopediyaya işə qəbul olunaraq  redaktor ,”Qeoloqiya və coğrafiya ”şöbəsinin elmi redaktoru, böyük elmi redaktor,“İllüstrasiya və kartoqrafiya” redaksiyasının müdiri, məsul katib, Universal  ensiklopediyalar üzrə baş redaktor vəzifəsində çalışıb. 1993-cü ilin may ayından Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinin “Öyrətmən” nəşriyyatında redaksiya müdiri, 1994-cü ildən “Azərbaycan” nəşriyyatının baş redaktoru olub. 1965-ci ildə görkəmli şair Rəsul Rzanın baş redaktorluğu ilə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının baş redaksiyası yaradılıb. R.Rzanın baş redaktorluğu dövründə işıq üzü görən "Yaşıl ensiklopediya" (1970 il) böyük mübahisə doğurduğundan, qısa zaman ərzində ləğv olunub. Bu  ensiklopediya Nahad Əliyevin  birinci  böyük işi idi. Bütün ömrünü kitablara xəsr eləyıb.

## Kİtabların siyahısı

:1976-1987-ci illərdə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyanın 10 cildi
:1987-1988-ci  illərdə "Uşaq Ensiklopediyasının  2 cildi    
:1996-cı ildə Üzəyir Hacıbəyov Ensiklopediyası  
:1997-ci il "Köhnə Bakı"
:1997-1998-ci illərdə Heydər Əliyevin "Azərbaycan nefti dünya siyasətində" 3 cild
:1999-2000-ci illərdə "Min beş yüz ilin oguz şeri"-nin 2 cild 
və sair kitabların redaktoru olub.

1977-ci ildə Ümumittifaq kitab sənəti müsabiqəsində bədii tərtibat və poliqrafiya icrasında müvəffəqiyyətin əldə edilməsinə görə Nahad Məmməd Bağır oğlu  Əliyev “Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası” -nın   1 cildin bədii redaktəyə görə  II-ci dərəcəli diploma layiq görünüb. 1987-ci ildən SSRİ Jurnalistlər Birliyinin üzvrü olub.1989- cu  ildə Azərbaycan SSR- nın Əli Soveti heyyatinin  sədri  Suleyman Tatliyev 10-cildlik Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının birinci nəşrinin hazırlamasında və buraxılmasında xidmətə görə Nahad Məmməd Bağır oğlu  Əliyevə 19.04.1989-cu il tarixli fərmanla "Azərbaycan SSR –in əməkdar incəsənət xadimi” fəxri adı verilmişdi. Nahad Məmməd Bağır oğlu Əliyev  2003-ci ilin iyun ayının 19 uzun xəstəlikdən sonra dünyasını deyişib.
Ceyran Bayramova

**Ceyran Şirin qızı Bayramova** () — Azərbaycanda qadın hərəkatının veteranı. Şərqdə ilk dəfə olaraq öz mənzilində qadınlar klubu yaratmışdır.Daha sonra bu klub Murtuza Muxtarovun mülkündə fəaliyyətini davam etdirməyə başlayıb. Burada ucqar kəndlərdən,qəsəbələrdən savadsız qalmış qadınları, qızları təhsilə və müxtəlif peşə sahələrinə cəlb etmək üçün dərnəklər yaradılmışdı. Klub ləğv edildikdən sonra isə bura nikah evi olaraq açılır və Ceyran xanımın təşəbbüsü ilə buraya “Səadət” sarayı adı verilib. Ceyran Bayramova iki dəfə Lenin ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

1930-cu illərdə repressiyaya məruz qalmış, Sibirə sürgün edilmişdir. 1956 ildə bəraət almış, Bakıya qayıtdıqdan sonra yenidən ictimai-siyasi həyata qatılmışdır.

## Bioqrafiya
22 mart 1896-cı ildə Quba rayonunun Zərqava kəndində qulluqçu ailəsində anadan olub. İlk təhsilini Bakı 3-cü rus-tatar qız məktəbində alıb, sonra qızlar qimnaziyasında oxuyub.

Bakıda Əli Bayramov adına qadın klubunun açılmasında böyük rolu olub. 1929-cu ildə Bakıda Azərbaycan qadınların birinci qurultayında iştirak edib. Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etmiş, Azərb. qadınlarının 1-ci qurultayının keçirilməsində böyük rol oynamışdır.

Həyat yoldaşı Oruc Bayramov 1935-ci ildə XDİK tərəfindən əks-inqilabi təbliğat aparmaqda günahlandırılaraq həbs edilmiş, 1937-ci il 31 iyul tarixdə güllələnməyə məhkum olunmuşdur. SSRİ MİK-nin 4 iyul 1934-cü il qərarı əsas tutularaq Ceyran Bayramova "Vətən xaini"nin həyat yoldaşı kimi SSRİ XDİK Xüsusi Müşavirəsinin 8 sentyabr 1937-ci il qərarı ilə cəzasını islah-əmək düşərgəsində çəkməklə 8 il müddətinə azadlıqdan mərhum edilmiş və Qazaxıstanın Akmolinski həbs düşərgəsinə göndərilmişdir. Həbs edilərkən ailə tərkibi aşağıdakılardan ibarət olmuşdur: oğlu — Bayramov Əli — 13 yaş, Bayramov Fərid — 11 yaş, Bayramov Aydın — 9 yaş, qızı — Bayramova Nazilə — 3 yaşında. Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin Cinayət İşləri üzrə Məhkəmə Kollegiyasının 14 dekabr 1955-ci il tarixli qərarına əsasən Bayramova Ceyran Şirin qızına bəraət verilmişdir.

Bakıya qayıtdıqdan sonra yenidən ictimai-siyasi həyata qatılmışdır. iki dəfə Lenin ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

1987-ci ildə vəfat etmişdir.

## Xatirəsi
2022-ci il dekabrın 17-də Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında Stalin repressiyaları dövründə repressiyaya məruz qalmış siyasi məhbusların həyat yoldaşlarının başına gələn hadisələr haqqında "Kod adı: "V. X. A."" və ya Kod adı "Vətən xainlərinin arvadları" tamaşasının premyerası olub. Tamaşada Ceyran Bayramovanın həbsi və sürgün edilməsi də təsvir edilir..Əlavə olaraq qeyd edək ki, hal hazırda Quba rayon Zərqova kənd tam orta məktəbi Ceyran xanım Bayramovanın adını daşıyır.

## İstinadlar

## Mənbə

*
Pyotr Aqarunov

**Aqarunov Pyotr Rafail oğlu** — Tacikistan Kinematoqrafçıları İttifaqının katibi.

## Həyatı
Pyotr Aqarunov 1930-cu ildə Quba rayonunda anadan olub. O, Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya Məktəbini, həmçinin Teatr İnstitutunu bitirib. 1960-cı ildə isə Dərbənd Xalq Dağ Yəhudiləri Teatrını yaradıb və bu teatrın direktoru olub. Bu teatrda "Pəri xanım", "Aşıq Qərib", "Əsli və Kərəm", "Leyli və Məcnun", "Arşın mal alan" kimi tamaşalar dağ yəhudilərinin dilində oynanılıb. P.Aqarunov həmçinin "Azərbaycanfilm"də çalışıb, daha sonra isə Tacikistanda fəaliyyət göstərib və orada Tacikistan Kinematoqrafçıları İttifaqının katibi seçilib. O, 150-dən çox sənədli, musiqili telefilmin direktoru və redaktoru, dörd tammetrajlı bədii filmin direktor müavini olub. Aqarunov "SSRİ Dövlət Teleradiosunun əla işçisi" nişanı ilə təltif edilib. 1995-ci ilin martında isə İsrailə repatriasiya olunub.

P.Aqarunov son otuz illik fəaliyyəti ərzində dağ yəhudilərinin tanınmış nümayəndələri - alimlər, yazıçılar, dövlət mükafatçıları, istehsal sahələrinin rəhbərləri və digərləri, onların yaradıcı fəaliyyətləri haqqında məlumatlar toplayıb. Bu çətin iş, Aqarunovun belə xeyirxah əməyi onun doğma xalqının imicinin yüksəlməsində mühüm rol oynayıb. Çoxlu alimlər, müxbirlər, dağ yəhudiləri haqqında müxtəlif kitab müəllifləri onun dəyərli məlumat mənbəyindən uğurla yararlanıblar. Aqarunov ömrünün son illərində "Kafkazskaya qazeta" redaksiyasının işinə ən aktiv şəkildə qatılıb. Onun oğlu - babasının adını daşıyan Rafail Aqarunov isə atasının işlərini davam etdirmək və ideyalarını həyata keçirmək əzmindədir.

Aqarunov 2006-cı ilin 16 oktyabrında İsraildə vəfat edib.

## İstinadlar
Varis

* Varis
* Vəliəhd
* Varis (film, 1988)
* Varis Yolçiyev — Azərbaycanlı yazıçı.
* Varis Dirie —
Mərdinli məhəlləsi

**Mərdinli məhəlləsi** — Şuşanın XVIII əsrin sonları, XIX əsrin əvvəllərində salınmış yuxarı məhəllələrindən biri. Şəhərin mərkəzi hissəsində yerləşir. Məhəllənin əhalisi Cavanşir-Dizaq mahalı Hacılı camaatından, eləcə də Yağləvənd, Qaraxanbəyli, Zərgər, Dədəli və Merdinli obalarının əhalisindən təşkil olunmuşdu. Mərdinli məhəlləsindən bir çox tanınmış şəxsiyyətlər çıxıb. Məşhur xanəndə Əbdül Baqi Zülalov Bülbülcan və məşhur tarzən Sadıqcan bu məhəllənin yetişdirməsidir.

## Tanınmış şəxsləri
Merdinli məhəlləsindən bir çox tanınmış şəxsiyyətlər çıxıb. Məşhur xanəndə Əbdül Baqi Zülalov Bülbülcan və məşhur tarzən Sadıqcan bu məhəllənin yetişdirmələridir. Şuşa yalnız əsrarəngiz təbiəti ilə deyil, məşhurların yetişdiyi məhəllələri ilə də tanınmışdır.

## Tarixi abidələri
Şuşanın digər məhəllələri kimi burada da məscid, bulaq, kiçik meydan və hamam olmuşdur. Şirin su hamamı da bu məhəllədədir.

## Haqqında

Mərdinli məhəlləsi çox güman ki, Rasta bazarı ilə paralel uzanan köndələn küçənin şərq hissəsinin genişləndirilməsi nəticəsində yaranıb. Bu geniş düzbucaqlı kvadratın kompozisiya dominantı bir metr hündürlüyündə zirzəmiyə söykənən və qərbə istiqamətlənmiş məsciddir. Küçənin şərq tərəfində qırmızı tikili xəttinin şərqində yaxınlıqdakı evlərin, binalarının dərinliyinə qədər girinti ilə tikilmişdir. Beləliklə, bu ərazi cənubdan və şimaldan qonşu binaların yan fasadları ilə məhdudlaşır. Şərq tərəfdə meydan sərhədinin dörddəbiri məsciddir, onun bütün əsas fasadı daş səkkizguşəli sütunlar üzərində giriş yarımdairəvi arkada şəklində cəlbedici, plastik dizaynlı daş eyvanla bəzədilmişdir. Təəssüf ki, salınan bu arka məscidin, eləcə də meydanın dörddəbirinin bütün ansamblının memarlığının ifadəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Meydanın mərkəzində yerləşən hündür ağac və alçaq daş sütun formasında kiçik bulaq Ordubad məhəllə meydanının səciyyəvi ansamblını xatırladaraq bu ansambla kompozisiya tamlığı verir.
Hacı Rzaqulu bəy Ağakişi bəy oğlu Şəmsibəyovun Xan qızı Xurşidbanu Natəvanla birgə inşa etdirdikləri Şuşanın onuncu və onbirinci hamamları da məhz Mərdinli məhəlləsindədir.
18708–1880-ci illərdə yenə də Xurşidbanu Natəvan tərəfindən tikdirilmiş Şuşanın 17-ci, memarlıq cəhətdən başqalarından köklü surətdə fərqlənən Şirin su hamamı da Mərdinli məhəlləsi Bazar Başında yerləşirdi.

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şuşa Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu

## Mənbə
* Gülhüseyn Kazımlı, Bülbülcan, Bakı, 2016.
* Ənvər Çingizoğlu, Şuşa şəhəri(1750–1850), Bakı,"Şuşa", 2009,
* Элтуран Авалов, Архитектура города Шуши, Баку, "Элм", 1977
Tofiq Abasquliyev

**Tofiq Abasquliyev** () — dilçi alim, Xəzər Universiteti Lüğət və Ensiklopediya Mərkəzinin direktoru.

## Həyatı
Abasquliyev Tofiq Əsgər oğlu 1927-ci ildə Füzuli şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, orta məktəbdə müəllim və direktor vəzifələrində çalışmışdır. Sonra Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun İngilis-Azərbaycan fakültəsini də fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda və İngilis dili kafedrasında çalışmış, Xəzər Universitetinin İngilis dili kafedrasına (departmentinə) başçılıq etmişdir.

Tofiq Abasquliyev 1992-ci ildən başlayaraq pedaqoji və elmi fəaliyyətini əsasən Xəzər Universitetində davam etdirmiş, hal-hazırda Xəzər Universitetinin professoru və "Lüğət və Ensiklopediya Mərkəzi"nin müdiri vəzifələrində elmi-təşkilati işlə məşğuldur.

## Elmi-pedaqoji fəaliyyəti
Tofiq Abasquliyevin elmi işləri İngilis dilinin qramatikası, terminologiya və tərcümə, frazeologiya və leksikoqrafiya sahələri üzrədir.

"İngilis Atalar Sözləri və Onların Azərbaycanca, Rusca Qarşılıqları" adlı kitabı ("Elm", Bakı, 1981) 1012 ingilis atalar sözü və zərbi-məsəlin azərbaycanca və rusca tərcüməsinə, uyğun qarşılığının tapılmasına və onların şərhinə həsr olunmuşdur.

Tofiq Abasquliyev bircildli "Azərbaycanca-İngiliscə Lüğət" (redaktoru O. Musayev) müəlliflərindən biridir.

"Xəzər İngiliscə-Azərbaycanca Böyük Lüğət () adlı sanballı 6 cildli əsər Tofiq Abasquliyevin müdiri olduğu "Lüğət və Ensiklopedia Mərkəzi"ndə yazılmışdır. Azərbaycan dilçiliyinin və ümumiyyətlə Azərbaycan elmi və mədəniyyətinin ən mühüm uğurlarından biri sayılan bu lüğətin müəllifləri Tofiq Abasquliyev, Hamlet İsaxanlı, Kərim Qasımov, Nejad Mikayılzadə və Nabat Məmmədova, redaktorları Tofiq Abasquliyev və Hamlet İsaxanlıdır.

"Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülüb.

## İstinadlar
Samuel Eto'o

**Samuel Eto’o Fils** () ― futbolçu, Sampdoria və Kamerun yığma komandasının hücumçusu.

2021 -ci ilin sentyabr ayında Samuel Eto'o Kamerun Futbol Federasiyasının (Fecafoot) prezidentliyinə namizədliyini açıqladı.

7 mart 2025-ci ildə İdman Arbitraj Məhkəməsi Samuel Eto'O-nun namizədliyinin CAF icraiyyə komitəsinin üzvlərinin seçilməsi üçün namizədlər siyahısında bərpa edilməsinə qərar verdi.

## Statistika

30 May 2009-cu il

## Qazandığı trofeylər

### Klub trofeyləri

İspaniya çempionu: 2005, 2006, 2009

İspaniya Kubokunun qalibi: 2003, 2009

İspaniya Super Kubokunun qalibi: 2005, 2006

UEFA Çempionlar Liqasının qalibi: 2000, 2006, 2009

### Beynəlxalq trofeyləri

Olimpiya oyunlarının qızıl mükafatçısı: 2000

Afrika Kubokunun qalibi: 2000, 2002

Konfederasiya Kubokunun gümüş mükafatçısı: 2003

### Şəxsi trofeyləri

Afrikanın ən yaxşı oyunçusu : 2003, 2004, 2005

Piçiçi trofeyi (İspaniya Çempionatının bombardirlər üçün mükafatı) 2004/2005 - 2-ci yer

Piçiçi trofeyi - İspaniya Çempionatının ən yaxşı bombardiri 2005/2006 - 26 top

Barselona klubunun tarixi ərzində 10 ən yaxşı qolçu siyahısına daxildir

## İstinadlar
Didye Droqba

**Didye İv Droqba Tebili** (; ) — Kot-d'İvuar futbolçusu, Türkiyənin Qalatasaray klubunun hücumçusu və Kot-d'İvuar milli futbol komandasının kapitanı. Kot-d'İvuar futbol tarixinin ən yaxşı bomdbardiri. Qolların cəminə görə isə bu komandanın tarixində 4-cü yerdədir. İngiltərə Premyer-liqasında 100 qol vuran ilk afrikalı futbolçu.

## Karyerası
Didye Droqba 1978-ci il martın 11-də Kot-d'İvuarda anadan olub. "Tito" ləqəbli oğlan 5 yaşında ikən əmisi ilə birgə Fransaya gəlir.

Fransada futbolun sirlərinə yiyələnməyə başlayan "Tito" ilk peşəkar müqaviləsini 1998-ci ildə Le-Man klubu ilə bağlayır. Daha sonra Genqam klubuna transfer olunan Droqba 2003-cü ildə Olimpik Marsel klubuna keçir. Yeni klubunun heyətində 35 oyuna 18 qol vuran Droqba dünya futbolunda özündən söz etdirməyi bacarır. Bu uğur Çelsi klubunun baş məşqçisi Joze Maurinyonun da diqqətindən yayınmır. Beləliklə 2004-cü ildə Çelsi klubuna transfer olunur.

Droqbaya Fransa millisində oynamaq təklif olunsa da, o doğulduğu Kot-d'İvuarın yığmasında çıxış etməyə üstünlük verib və məhz buna görə də futbolçuya vətənində cəsur ürək ləqəbi veriblər.

2012-ci ilin qış transfer pəncərəsində o, Çelsi klubundan Türkiyənin Qalatasaray klubuna transfer olub.

## Nailiyyətləri
Afrikada 2006-cı, 2007-ci və 2008-ci illərdə ən yaxşı futbolçu adına layiq görülüb.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
Hacı Yusif ağa Muğanlı

**Hacı Yusif ağa Muğanlı** (1769-1829) — Qarabağ əyanı, divanbəyi, quberniya katibi.

## Həyatı
Hacı Yusif ağa Rəhim ağa oğlu 1769-cu ildə Qarabağın Dəmirçihəsənli mahalının Muğanlı obasında anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Şuşa şəhərində mədrəsədə oxumuşdu. Şəhərə köçmüş, İbrahimxəlil xan Cavanşirin divanxanasında xidmət etmişdi. Üstün xidmətlərinə görə xandan mülk kimi oba və kənd almışdı. Şuşa şəhəırində və kəndlərdə rəiyyətlərə yiyələnmişdi.

Hacı Yusif ağa Muğanlı rus üsul-idarəsi dönəmində divanbəyi işləmişdi. Quberniya katibi mülki çini almışdı. O, 1829-cu ildə vəfat edib.

Adına Şuşa şəhərində Hacıyusifli adlı məhəllə vardı.

## Ailəsi
Hacı Yusif ağanın Məhəmməd ağa, Rəhim ağa adlı oğulları, Quba xanım, İmmi xanım, Bədir xanım, Şəkər xanım, Şirin xanım, Hürzad xanım adlı qızları vardı.

*Mirzə Hüseyn bəy Saların babasıdır.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu. Muğanlılar. Bakı: "Soy" dərgisinin xüsusi buraxılışı, 2008, 128 səh.

## Həmçinin bax
*Qarabağ xanlığı
The Rasmus

**The Rasmus** — Finlandiya rok qrupu. Ən məşhur mahnısı "In the Shadows"dur.

## Diskoqrafiya
* Peep (1996)
* Playboys (1997)
* Hell of a Tester (1998)
* Into (2001)
* Dead Letters (2003)
* Hide from the Sun (2005)
* Black Roses (2008)
* The Rasmus (2012)
* Dark Matters (2017)
* Rise (2022)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mirzə Abbas bəy Əlipənahbəyov

**Mirzə Abbas bəy Əlipənahbəyov**-məmur, maarifpərvər

## Həyatı
Abbas bəy Kərbəlayı Çıraq bəy oğlu 1823-cü ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Sonra Şuşa qəza məktəbini bitirmişdi. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı.
Mirzə Abbas bəy Şuşa qəza idarəsində tərcüməçi işləmişdi. O, maarifpərvər bir şəxsiyyət idi. Məktəblərin açılmasında, xeyriyyəçilik işlərində əməyi olmuşdu.

Mirzə Abbas bəy Əlipənahbəyov kollej katibi mülkü çini daşıyırdı.

## Ailəsi
Mirzə Abbas bəy Əzət xanımla ailə qurmuşdu. Əbdülkərim bəy, Rüstəm bəy, Ağa bəy adlı oğulları, Mina xanım, Sona xanım, Ziba xanım, Münəvvər xanım adlı qızları vardı.

## Mənbə
* '''Ənvər Çingizoğlu, Əlipənahbəyovlar, "Soy" dərgisi, 2 (22), 2009. səh.18–24.
Olimpik Marsel FK

**Olimpik Marsel FK** () — Fransa futbol klublarından biri.

## Nailiyyətləri
1992/1993 mövsümündə UEFA Çempionlar Liqasının finalında İtaliyanın Milan komandasına 1:0 hesabı ilə qalib gəlib.

## Çempionluqlar
* **[[UEFA Çempionlar Liqası]]: 1 **
:: 1992/93 1-0 vs. Milan

* **Fransa Liqası Çempionluğu: 9 **
:: 1936/37; 1947/48; 1970/71; 1971/72; 1988/89; 1989/90; 1990/91; 1991/92; 2009/10.

* **Fransa Kuboku: 10 **
:: 1923/24; 1925/26; 1926/27; 1934/35; 1937/38; 1942/43; 1968/69; 1971/72; 1975/76; 1988/89.

* **Fransa Liqası Kuboku: 3 **
:: 2009/10; 2010/11; 2011/12.

* **Fransa Super Kuboku: 2 **
:: 2010; 2011.
Mücühəftəran

**Mücühəftəran** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Qalınçaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Əhalisi
Əhalisi 347 nəfərdir ki, onun da 184 nəfəri kişi, 163 nəfəri qadındır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nişani-Əqdəs ordeni

**Nişani-Əqdəs**-İranın Qacarlar sülaləsi hakimiyyəti dönəmidə dövlət mükafat nişanı. Bu ordenin ancaq II dərəcəsi vardı. Əsasən nazirlərə və bu dərcədə olanlara verilirdi. Ordu komandanları da bu ordenlə təltif olunurdular. Orden almazlarla bəzənmişdi.

## İstinadlar
"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (Azərbaycan SSR)

**Qırmızı əmək bayrağı ordeni** — 1920-ci ildən 1933-cü ilə qədər SSRİ-də hər bir sovet respublikasının öz ordenləri, o cümlədən **Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni** də olub. 1933-cü ildən sonra bu ordenlərin verilməsi dayandırılıb, həmin vaxtdan fərqlənənlərə yalnız SSRİ orden və medalları verilib.

Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni 1922-ci ildə təsis edilib. 1933-cü ilə qədər 300-ə yaxın insan bu ordenlə təltif olunub. Həmin vaxt Azərbaycanda latın qrafikalı əlifbadan istifadə edildiyinə görə ordenin üstü latın qrafikası ilə yazılıb.

Qeyd edək ki, 1933-cü ilə qədər SSRİ-də hər bir sovet respublikasının öz ordenləri, o cümlədən də Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni olub. 1933-cü ildən sonra bu ordenlərin verilməsi dayandırılıb, həmin vaxtdan hamıya yalnız ümumittifaq miqyaslı Qırmızı Əmək Bayrağı ordenləri verilib.

* 1921-ci ilin iyununda Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin təşəbbüsü ilə "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni təsis edilmişdir. Eskizinin müəllifi zabit M. Vlasov olan orden gümüşdən hazırlanmışdır və qırmızı rəngli mina qatı və qızıl suyu ilə işlənmişdir. Bakı zərgərləri tərəfindən hazırlanan ordenin mərkəzində döymə üsulu ilə oraq və çəkic təsvir edilmişdir. Ordenin aşağısında respublikanın gerbindən fraqment — aypara içərisində üzərində oraq və çəkic təsviri olan beşguşəli qırmızı ulduz təsvir edilmişdir.

Yuxarıda mina qatı ilə işlənmiş lentin üzərində Azərbaycan dilində ərəb qrafikası ilə "Bütün dünyan işçiləri, birləşiniz! Dünyaya hakim zəhmət olacaqdır." Orden üç cərgə qızılı rəngli sünbüllərlə haşiyələnmişdir. sünbüllərin üzərində qırmızı mina qatı çəkilmiş qurşağın üzərində ərəb hərfləri ilə respublikanın adının "AİŞC" (Azərbaycan İctimai Şura Cümhuriyyəti) abreviaturu həkk olunmuşdur. 3 dekabr 1929-cu ildə Azərbaycan MİK "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeninin statutunu təsdiq etmişdir. Həmin vaxt bu ordenin təsvirində dəyişiklik edilmişdir. Ordenin yeni variantının müəllifi rəssam Beniamin Telenqater (Beno) olmuşdur.

Ordenin yeni nümunəsi də gümüşdən hazırlanmış və qızıl suyuna çəkilmişdir. Ölçüsü 5 x 4 sm olan ordenin mərkəzində beşguşəli trapesiyavari lövhənin üzərində fabrik, zavod və neft buruqları təsvir edilmişdir. Lövhənin korpusunun üzərində qızılı oraq və çəkic qabardılmışdır. Ordenin üzərində çarpazvari iki bayraq təsvir edilmişdir. Bayraqların dəstəklərinin arasındakı ağ mina özülünün üzərində Azərbaycanın emblemi olan qırmızı aypara içərisində beşguşəli qırmızı ulduz həkk olunmuşdur. Sağ tərəfdəki bayrağın üzərində Azərbaycan dilində "Bütün ölkələrin proletarları, birləşiniz!", sol tərəfdəki bayrağın üzərində isə respublikanın adının abreviaturu — ASSC (Azərbaycan Sovet Sosialist Cümhuriyyəti) sözləri yazılmışdır. Orden hər iki tərəfdən taxıl sünbülü, onun aşağısında palıd yarpaqları və nəhayət, pambıq qozaları ilə əhatələnmişdir. 1933-cü ilin sonlarında "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni ilə təltif dayandırılmışdır.

Bu ordenin 1929-cu il nümunəsi ilə təqribən 300 təltif qeydə alınmışdır.

2007-ci ildə Nyu-York hərracında 18 min dollara satılıb.

## İstinadlar
"Məcidiyyə" ordeni

**Məcidiyə ordeni** — Sultan Əbdülməcid xanın (1823–1861) 1851-ci ildə təsis etdiyi nişan.

Əsl adı Osmanlıca "mecîdî nişanı" olmasına baxmayaraq xalq arasında Məcidiyə nişanı adıyla tanınır. Məcidiyə nişanının beş rütbəsi, dərəcəsi vardı. Birinci dərəcəsindən 50, ikinci dərəcəsindən 150, üçüncü dərəcəsindən 800, dördüncü dərəcəsindən 3000 və beşinci dərəcəsindən 6000 ədəd zərb olundu, hazırlandı. Yalnız birinci dərəcə murassai (dəyerli daşlarla bəzənməsi) sayılır. Məcidiyə nişanının ortasında çəmbərlə çevrili qabarıq qisimdə bir tuğra yer alır. Bu qismin ətrafında qırmızı minalı bir fon üzərində "gayret, hamiyyet, sadâkat" kəlmələri; altında isə, 1268 (1851) tarixi yazılıb. Kordon ucuna asılan birinciylə, boyuna asılan ikinci ve üçüncü dərəcəli nişanlar, hamısı eyni böyüklükdədir. Dördüncü dərəcə daha kiçik, beşinci dərəcə isə en kiçikdir. Beşinci dərəcə gümüşdəndir
Məcidiyə ordeni elm adamlarına və hərb mənsublarından üstün xidmət və müvəffəqiyyət göstərənlərə verilirdi. Birinci və ikinci dərəcələrin sahibləri bu ordenləri padişahın hüzurunda taxırdılar.

## Ordenin dərəcələrinin təsvirləri
Patom krateri

**Patom krateri** — Sibirdə İrkutsk vilayəti ilə Yakutiyanın sərhəddində Patom dağları ərazisində krater. Alimlər onu Patom krateri, Yakutlar isə Yanar Qartal yuvası adlandırırlar. Uzun illərdir alimlər, geoloqlar, hətta fiziklər bu kraterin necə əmələ gəldiyini araşdırmağa çalışırlar. Onun haqqında yaranan müxtəlif fərziyyələr və mülahizələr indiyə qədər mübahisə obyektidir. Bu krateri ilk dəfə 1949-cu ildə geoloq Vadim Kolpakov kəşf etmişdir. Onun hündürlüyü 70 m, xarici diametri 180 m –dir. Keçən il burada araşdırmalar aparan alimlər bir sıra anomaliyalar müşahidə etmişlər. Onlar kraterin 100–150 m dərinliyində güclü maqnit sahəsi aşkar etmişlər. Geoloqların gəldiyi nəticəyə görə dərinlikdə ellepsoidvari, yumurtaya bənzər, Yerə aid olmayan bir obyektin olduğu fərz edilir. Obyektin uzunluğu 600–700 metr ola bilər. Alimlər onun kosmosdan gəldiyini və ya Yerin mantiyasından yarandığını öyrənməyə çalışırlar.

## Mənbə
* Kainat
Azərbaycanın dövlət təltifləri

**Azərbaycanın dövlət təltifləri** — Vətəndaşların vətəni müdafiə, dövlət quruculuğu, iqtisadiyyat, elm, mədəniyyət, incəsənət, təhsil, maarifləndirmə, vətəndaşların sağlamlığının, həyatının və hüquqlarının müdafiəsi, xeyriyyəçilik fəaliyyəti və dövlət qarşısındakı digər görkəmli xidmətlərinə görə mükafatlandırılmasının ali formasıdır. Azərbaycan Respublikasının dövlət təltiflərinə Azərbaycan Respublikasının dövlət təltifi kimi təsdiq edilmiş orden və medallar, Azərbaycan Respublikasının fəxri adları və bir sıra fərqli mükafatlar daxildir.

## Məlumat
1992-ci il 10 noyabrda Azərbaycanın II Prezidenti Əbülfəz Elçibəy, Azərbaycanın orden və medallarının təsis edilməsi haqqında 370 nömrəli Sərəncam imzaladı. Sərəncama əsasən 4 orden və 4 medal təsis edildi — "İstiqlal", "Şah İsmayıl", "Azərbaycan Bayrağı", "Şöhrət" ordenləri və "Vətən uğrunda", "İgidliyə görə", "Tərəqqi", "Hərbi xidmətlərə görə" medalları.

2020-ci il noyabrın 20-də Azərbaycan Milli Məclisinə "Vətən müharibəsində qələbə münasibətilə Azərbaycanın orden və medallarının təsis edilməsi ilə əlaqədar "Azərbaycanın orden və medallarının təsis edilməsi haqqında" Azərbaycanın Qanununda əlavələrin edilməsi barədə Azərbaycanın Qanununun dəyişdirilməsi" layihəsi təqdim edilmiş və birinci oxunuşda təsdiqlənmişdir. Qanun layihəsinə əsasən 2 orden 15 medal təsis edildi.

## Ordenlər

## Medallar

## Fəxri adlar

## Mükafatlar

## Döş nişanları

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR-in orden və medalları
* Azərbaycan medallarının siyahısı
* Azərbaycan ordenlərinin siyahısı

## İstinadlar
Maqnolia denudata

**Magnolia denudata** — Çinin müxtəlif ərazilərində rast gəlinən ağacdır.

Bu ağac eramızın 600-cü illərindən başlayaraq Buddistlərin bağlarında əkilməyə başlamışdır. Bu ağacın çiçəkləri həddən artıq ağ rəngdə olduğundan onu təmizlik simvolu kimi qəbul edərək imperatorlar öz bağlarında, gəzməyə çıxdıqları yolların kənarlarında əkməyı əmr edirdilər. Elə o vaxtdan bu ağacı şəhərlərin ən görmli yerlərində, parklarda əkməyə başlamışlarş İndi bu ağac Şanxay şəhərinin ağacı hesab edilir. Bu ağac şəhərin havasına çox dözümlüdür. Həşəratlar da onun üzərinə az qonur. Odur ki, bu ağac şəhərin, xüsusilə ekoloji problemləri olan şəhərin əsl ağacı ola bilər.
Be My Valentine! (Anti-Crisis Girl)

"**Be My Valentine! (Anti-Crisis Girl)**", (Azərbaycan dilində:Sevgilim ol) 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Ukraynanı təmsil edən Svetlana Lobodanın ifa etdiyi mahnıdır. Mahnının bəstəkarı Svetlana Lobodanın özüdür. Mahnını sözləri isə Yegeny Matyuşenkoya aiddir.

Böyük Britaniyanın 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi təmsilçisi Jade Ewen Svetlana Lobodanın bu mahnısının ailə içi şiddət ilə əlaqədar olduğunu və Svetlana Lobodanın bu mövzuda mesaj vermək istədiyini bildirdi. Mahnı üçün çəkilən video klipi xüsusi olaraq çəkmək yerinə Svetlana Loboda köhnə kliplərinin bir araya gətirərək klipi meydana gətirdi.

## Həmçinin bax

* 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar
Üşnü mahalı

**Üşnü mahalı** — Urmiya xanlığına bağlı məntəqələrdən biri. 

## Tarixi
Üşnü mahalı şimaldan Urmiya, şərqdən Sulduz, qərbdən Qasımlı dərəsi ilə həmsərhəddir. Üşnü ümumiyyətlə dağlıq yerdir. Lakin onun əsas kəndləri mahalın mərkəzində uzanan düzənlikdə yerləşir. Qaradağ və Kəlləşin dağları arasındakı dərələrdən axan Əlixan və Ağçay bu düzənliyə tökülür. Həmin çaylar ovalığı suvardıqdan sonra Qədirçayla birləşir. Urmiya şəhərini su ilə təmin edən məşhur Şəhərçay da həmin düzənlikdən keçməli olur.
	
Mahalın mərkəzi Üşnü şəhəri idi. Bəzi qaynaqlarda bu şəhər Üşnəviyyə adlanır. Dağlar qoynunda salınan bu köhnə şəhər gözəl iqlim şəraitinə malikdir. Orada çoxlu taxıl, dənli bitkilər və meyvə məhsulları istehsal edilirdi. Mahal bəylərinin iqamətgahı şəhərin şimal tərfində yerləşən "Dərin qala" adlı kənd idi. Sıldırım qayalar üzərində salınmış bu qalaya "Üşnü qalası" da deyilirdi. Qalada 600-ə yaxın ailə yaşayırdı. Burada iki xanəgah və Çarsu bazarı var idi. Bazarda müxtəlif peşələrlə məşğul olan sənətkarlar və tacirlər fəliyyət göstərirdilər.

Şəhər əhalisi natural vergilərdən başqa xanın xəzinəsinə ildə müəyyən miqdarda pul da göndərirdilər.

## Həmçinin bax
* Urmiyə xanlığı
Dəşt mahalı

**Dəşt mahalı** — Urmiya xanlığına bağlı məntəqələrdən biri.

## Tarixi
Dəşt mahalının ərazisi əsasən dağlıq və təpəliklərdən ibarətdir. O, cənubdan Mərgəvər, şərqdən Urmiya gölü, şimaldan Bərrə, Rövzə mahalı, qərbdən Mirşeyxi və Zərinə çayları ilə həmsərhəddir. Mahalın dərələrindən və düzənliklərindən bir sıra çaylar, çeşmələr axır. XVIII və XIX əsrlərdə mahal bəyləri Bərdəsur kəndindəki qalada yaşayırdılar. Dəştin dağlarında bir neçə tayfa, o cümlədən Hərgi adlı kürd əşirəti yaşam sürürdü. Onlar qışda Amadi vadisinə köçürdülər.

## Həmçinin bax
* Urmiyə xanlığı
Qazı

**Qazı** (ər. "qazi") — hökmdar tərəfindən (əvvəlcə: xəlifə) təyin olunmuş və şəriət əsasında ədaləti bərqərar edən müsəlman məmur-hakimi.

Orta çağ dövlətlərində məhkəmə sistemi **qazı** deyilən dini hakimlərin əlində idi. Dövlətin əyalət, vilayət, qəza, mahal və paytaxtında divanbəyi tərəfindən təyin olunmuş qazı var idi. Qazılar şəriət qanunları əsasında hüquqi işlər aparırdılar. Onlar əsasən dini işlərə, irsi, ailə və məişət məsələlərinə baxırdılar. Baxdıqları məsələlərin ayrıntıları:
* 1. Məzhəb və ruhanilik
* 2. Evlənmə və boşanma
* 3. Küsmüş qohumları barışdırmaq
* 4. Vərəsələr arasında əmlakı bölmək
* 5. Şəxsi münasibətlərin nizama salınması
* 6. Dul qadınları və yetimləri himayə etmək. Belə hallarda ruhanilər xüms və zəkatı bölməli, yaxud əhalidən vəsait yığmalı idi.
* 7. Vəsiyyətlərin, qəbalələrin və digər alqı-satqı sənədlərinin təsdiq etmək (Bax: Obozrenie Rossiyskix vladenii Zakafkazom, III hissə, səh.23–24).

Qazılar şəriət qanunlarına dərindən bələd olan savadlı, təmkinli, ədalətli axundlardan seçilirdilər.

## Həmçinin bax
* Hüquq
* İslam hüququ
* Fiqh
Fiqh

**Fiqh** () — namaz, oruc, təharət və s. şəriət hökmləri haqqında bəhs edən elm. Fiqh elmi ilə məşğul olanlara *fəqih* deyilirdi.

## Etimologiya
Fiqh kəlməsinin lüğəti mənası: Anlama, başa düşülmə deməkdir.

İstilahi (şəriət baxımından) mənası: Quran və Məhəmməd peyğəmbərin sünnəsindəki (hədislərindəki) dəlillərdən çıxarılan şəriət hökmləri ilə bağlı olan elm. İslam hüququ (fıqh) 4 əsas qaynağa dayanır: Quran, Hədis, İcma, Qiyas. Bunların xaricində istihsan, istihlah, örf, məsləhət metodları da var.

## Tarixçə
İslamiyyətin ilk dövrlərində islam dini ilə bağlı bütün çalışma və mübahisələr fiqh intizamı altında qurulmuşdur.

## Həmçinin bax
* Hüquq
* Qazı

## İstinadlar
Lidiya Kopaniya

**Lidiya Kopaniya** (; ) — Polşalı sənətçi.

## Həyatı

Lidiya Kopaniya 12 may 1978-ci ildə Lodzda anadan olmuşdur.

2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Polşanı "I Don’t Wanna Leave" (*[[Azərbaycanca]]:"Mən getmək istəmirəm"*) mahnısı ilə təmsil etmişdir və finala keçə bilməmişdir.

## Albomları

*2006 : "Intuicja" 
*2008 : "Przed świtem"

## Sinqları

*1998 "Niezwykły dar" 
*2006 "Sleep" 
*2006 "Hold On" 
*2007 "Twe milczenie nie jest złotem" 
*2008 "Tamta Łza" 
*2008 "Rozmawiać z tobą chce" 
*2009 "I Don't Wanna Leave"

## Klipləri

*2006 "Sleep" 
*2008 "Rozmawiać z tobą chcę" 
*2009 "I Don't Wanna Leave"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Rəsmi sayt 
*Rəsmi Fan Klub (PL | EN)  
*Rəsmi myspace səhifəsi
La noche es para mí

"**La noche es para mí**", () 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Soraya Arnelasın İspaniya adına səsləndirdiyi mahnıdır.  Mahnı Irini Michas, Dimitri Stassos və Jason Gill tərəfindən bəstələndi və mahnının sözləri Felipe Pedroso tərəfindən yazıldı.

## Ümumi

Mahnı əvvəlcə 2007-ci ildə Yunanca olaraq "Əfvdə Pou Ksereis" adı ila bəstələndi. Əvvəl Helena Paparizou üçün təklif edilən mahnı Paparizou tərəfindən imtina edildi. Mahnı, daha sonra söyləməsi üçün Maro Lytraya təklif edildi. Ən sonunda Chrispaya təklif edilən mahnının Yunanıstanın 2008 mahnısı olması üçün istifadə edilməsi düşünüldü. Mahnı bu üç müğənni tərəfindən də istifadə edilməyincə 2009 ili üçün uyğun sənətçi axtarıldı.

Soraya və prodüserləri *Sin Miedo* albomu üçün mahnını almağa qəbul etdi. 13 oktyabr 2008-ci ildə nümayiş olunan albom İspanca olduğundan, mahnı da İspan dilində olaraq yazılaraq alboma alındı. Mahnının bu İspanca sözləri Felipe Pedroso tərəfindən yazıldı.  20 dekabr 2008-ci ildə Soraya mahnını *Eurovisión 2009: E l retorno* ön seçmələrində söyləməyə qərar verdi. Ən sonunda seçilən mahnı Moskvaya göndərildi.

## Həmçinin bax

* 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

## Xarici keçidlər

* Sözlər
* Mahnını klipi - Youtube

## İstinadlar
Orlat oymağı

**Orlat oymağı** — Cəlayır elinin böyük qollarından biri.

## Tarixi
Orlat oymağının bir qismi Şəki ətrafında məskunlaşmışdı. Bu oymağın sayılan əmirlərindən Seyid Əli Orlat Şəki hakimi olmuşdu. O Əlincə qalası ətrafında Əmir Teymurun ordusuna qarşı vuruşmuşdur. 1387-ci ildə Seyid Əli Orlat öldürüldü. Onun yerinə oğlu Seyid Əhməd Orlat Şəki hakimi oldu.

Orlat oymağı hələ Monqolustanda olarkən Çingiz xanı dəstəkləyirdi. Şirə Domoqun oğlu Bala noyon Çingiz xanın sol qol minbaşısı idi. Onun oğlu Zəngi ağa Azərbaycana gəlmişdi. O, Əhməd Təkudar xanin əmiri idi.

Orlat oymağı Azərbaycan tarixində iz qoyub.

## Həmçinin bax
*Cəlayır eli
Lev Brovarski

Brovarski Zaqatalanın Simurq klubunun baş məşqçisi Roman Pokoranın "Karpatı"da uzun müddət komanda yoldaşı və kapitanı olub. O, 1969-cu ildə, 20 yaşında ikən Lvov təmsilçisinin kapitanı kimi SSRİ kubokunu başı üzərinə qaldırıb. Pokora da həmin vaxt "Karpatı"nın heyətində yer alsa da, qələbə qazandıqları final oyununda ehtiyatda qalıb.

Lev Brovarski bu komandada oyun sayına görə (412) rekordçudur. Lvov futbolunun tarixində ən yaxşı futbolçu sayılan Brovarski SSRİ yığmasında da çıxış edib. O, 1990-cı ildə İtaliyada keçirilən dünya çempionatının final mərhələsində 1/4 finala çıxan Kamerun yığmasının baş məşqçisi Valeri Nepomnyaşının köməkçisi olub. Brovarski SSRİ-nin əməkdar idman ustası, Ukraynanın əməkdar məşqçisi adını daşıyıb.

Qeyd edək ki, "Karpatı" ötən 2008-ci ilin noyabrında Brovarskinin 60 illik yubileyində geydiyi 6 nömrəli formanı əbədiləşdirib. O, həmin vaxt Ukrayna prezidenti Viktor Yuşenkonun qərarı ilə dövlət mükafatına layiq görülüb.

Ukraynanın "Karpatı" klubunun sabiq məşqçisi Lev Brovarski 2009-cu ildə vəfat edib. Ukraynalı mütəxəssis uzun sürən xəstəlikdən sonra 61 yaşında dünyasının dəyişib.

## İstinadlar
Yeni Federasiyalar Şurası

**Yeni Federasiyalar Şurası** — NF-Board (Nouvelle Fédération-Board — Yeni Federasiyalar Şurası) mövcud xüsusi vəziyyətləri səbəbi ilə FİFA-ya üzv olmayan BMT tərəfindən tanınmamış ölkələr və ya muxtar qurumlar kimi ərazilərin beynəlxalq futbol görüşlərini keçirmələri üçün 12 dekabr 2003-cü ildə qurulmuş bir təşkilatdır.

Qeyri-rəsmi olaraq bu ifadə Non-FİFA adlanır.

Non-FİFA-nın əsas məqsədi üzvləri arasında turnirlər təşkil etməkdir. Bu səbəbdən 2006-cı ilin dekabr ayında Dünya Kubokunu təşkil etmişdir.

## Üzvləri
Viktor Valdes

**Viktor Valdes** öz futbol yolunu Barselonanın gənclər komandasında başlayıb. O, bura 1992-ci ilin 1 iyulunda gəlmişdir. Lakin sentyabrda o, ailəsi ilə birlikdə Tenerifəyə köçdülər. Valdes klubu tərk etməyə məcbur oldu. O, kluba 3 ildən sonra dönə bildi. Qayıtdıqdan sonra o, böyük zirvələrə çata bildi.
Mixael Şumaxer

**Mixael Şumaxer** (; ; ) — Almaniyalı Formula-1 pilotu. Formula-1 üzrə yeddi qat dünya çempionu. 1991-ci ildə Benetton komandasının heyətində Formula-1-ə gəlmiş, 1996-2006-cı illərdə Ferrari komandasında çıxış etmişdir.

O, bir çox formula rekordlarını hələ də öz əlində saxlayır. Ən çox çempionluq, qran-pri qələbəsi, poul pozişn, ən sürətli dövrə, ən yüksək xal və bir mövsümdə qazanılmış ən çox qələbə. 2002-ci ildə o, Formula-1 tarixində mövsümün bütün yarışlarını ilk üçlükdə tamamlayan yeganə pilot oldu.

2006-cı ildə da Formula-1-i tərk etməsinə baxmayaraq, 2010-cu ildən Mersedes GP komandası ilə yenidən yarışlara qayıtmışdır.
2013-cü ilin dekabrında isə xizəkdə qəzaya uğrayaraq komaya düşmüşdür. Bir ilə yaxın koma vəziyyətində qaldıqdan sonra vəziyyəti yaxşılaşmış, bu haldan çıxmışdır.

## İstinadlar