T-55

**T-55** – sovet döyüş tankı. İlk dəfə 1947-ci ildə döyüş texnikası siyahısına qəbul edilmiş, T-54 tankını əvəz etmişdir.
## Tarixi
İkinci Dünya müharibəsinin bitməsilə, T-34 tankı Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının ümumi olaraq istifadə etdiyi əsas müharibə tankı halına gəlmişdir; bundan əlavə *M1944 kodlu 85mm*-lik topla təchiz edilmiş alt modeli (T34/85) də döyüş daxilindəki ən yaxşı tanklardan biri olaraq qəbul edilirdi. Buna baxmayaraq, döyüş sonrası dünyadakı qütbləşmə Sovetləri T-34 tankının yerinə keçəcək yeni bir ana müharibə tankı axtarışına yönləndirdi. Bu yeni tanka ilkin keçid üçün T-34 tankını inkişaf yoluna da getdilər. T-34-dən törəyən bu tank T-44 adlandırıldı. 1944-cü ildən başlayaraq çox sayda fikir üzərində çalışılsa da, dizayn etmə mərhələsinə çox qısa bir zaman ayrılması ucbatından bir çox problem ortaya çıxdı və T-44 quru tankı olma hədəfinə belə çatmadı.

Beləliklə, Sovet mühəndisləri tamamilə yeni bir tank üzərində çalışmağa başladı. 1949-cu ildə layihə meyvəsini **T-54** tankı olaraq verdi. Bu tank dizayn olaraq tamamilə yeni idi. Dəyişik sursat növlərindən istifadə edə bilən *D-10T kodlu 100mm*-lik bir topla keçmişə nisbətən daha effektiv silah gücünə sahib idi. Tareti qlobal bir quruluşa sahib idi və bu çox daha yaxşı bir balistik qoruma imkanı verirdi. Bununla yanaşı, tank qülləsinin hərəkət bucaqları +17 və -4 dərəcəydi; bu da tankın lüləsini qərb ölkələrinin tankları qədər aşağı endirə bilməməsi demək idi. Bu xüsusiyyətli dizaynın səbəbi müdafiədən çox hücumun ön planda tutulması deməkdi.

**[[T-54]]** tankı, istehsala başlandığı andan etibarən çox ardıcıl bir sınaq və yeniləmə prosesindən keçdi. 1968-ci il etibarilə tankın üzərində o qədər çox dəyişiklik edilmişdi ki, tankı **T-55** adı ilə yeni bir kodla çağırılmasına qərar verildi. Qərb ölkələri bu tankı 1960-cı ildən sonra tanıdı; bu tarix etibarilə T-55, əvvəlki modeli olan T-54-ə görə böyük bir dəyişmə keçirmişdi və motor gücü, mənzil və sursat tutumu daha üstündü. Yenə də Qərbli rəqiblərinə görə bu tankın əhəmiyyətli zəif nöqtələri vardı. Qərb standartlarına görə zireh incəydi, üstündə daşıdığı əlavə yanacaq bakları yanğın təhlükəsini artırırdı, lüləsini Qərbli rəqibləri qədər aşağı endirə bilmədiyindən gizlənib atəş açması və ya səngərdə dayanması daha çətindi, tankın top qülləsində olan  müşahidə pəncərəsi yox idi və tank NBC (Nüvə-Bioloji-Kimyəvi silahlara qarşı qoruma) sisteminə sahib deyildi. Həmçinin, top qülləsinin yumru quruluşu top qülləsinin içinin darlaşmasına səbəb olmuşdu və personal çox daha dar bir mühitdə işləməyə məcburdu. Bütün bu zəifliklərə qarşı, T-55 tankının Qərbli rəqiblərinə qarşı böyük bir üstünlüyü vardı: Sayının çoxluğu. T-55 tankı Qərb tanklarına görə çox ucuzdu, çox daha sürətli və asan istehsal olunurdu. Məhz bu səbəbdən SSRİnin düşməni əzib keç, sonra qüvvələrini bir yerə topla taktikasına uyğun olaraq, bu tanklar müharibə ola biləcək bütün cəbhələrdə  dəhşət  verəcək  qədər çox sayda yerləşdirilmişdir. 1960-cı illərin ortalarında əgər Varşava Müqaviləsi Təşkilatı və NATO-ya üzv olan ölkələrin arasında bir müharibə başlasaydı, Şərqi Almaniya üzərindən Qərbi Almaniya və bütün Avropa üzərinə hücuma keçəcək bu tanklar qərb tanklarından sayca on dəfə daha çox idilər. Bu isə qərb ölkələrinin əsas problemlərindən biri idi.

Ancaq bu tanklar Avropada heç bir zaman Qərb tankları ilə qarşılaşmamışdırlar.

Bu dünyanın ən çox sayda istehsal olunan və ən çox  ölkə tərəfindən istifadə olunmuş tankıdır. İlk başda, Sovetlər Birliyi içərisində Rusiya SFSR tərəfindən istehsal edilmiş, sonra lisenziya ilə Polşa, Çexoslovakiya kimi digər Varşava Paktı ölkələrinda istehsalına başlanılmış və Varşava Paktı ölkələrinin hamısına paylanılmışdı. Bununla yanaşı, T-55 ən çox ixrac edilən tanklardan biridir; ucuzluğu və sadə quruluşu sayəsində üçüncü dünya ölkələrinin və Ərəb ölkələrinin üstünlük verdiyi əsas müharibə tanklarından biri olmuşdur.

Bu tanklar sonralar Sovet ordusu tərəfindən daha da inkişaf etdirilmiş olan T-62, T-64, T-72, T-80 tankları ilə dəyişdirilmişdir. Ancaq hələ də bu tanklardan bir çox ölkələrin silahlı qüvvələrində istifadə olunur.

İstehsalçı ölkə: SSRİ

Tip: Əsas döyüş tankı

İstehsalçı firma: Uralvaqonzavod və Xarkov Maşınqayırma Zavodu

İstehsal tarixi: 1958 – 1979

Xidmətə giriş ili: 1958 – günümüzə

İstehsal sayı: 110.000 ədəd

Ekipaj: 4 nəfər

## Ölçülər

Ağırlığı: 36 – 41 ton

Uzunluğu: 6.45 m

Lülə daxil olmaqla: 9 m

Lülənin uzunluğu: 5.53 m

Eni: 3.27 m

Hündürlüyü: 2.64 m

Klirens: 0.45 m

## Müdafiə

Zireh qalınlığı: 200&nbsp;mm-lik yayılmış tökmə polad

82&nbsp;mm-lik 902B sis bombaları

Dinamik müdafiə: D-3

Aktiv müdafiə: 1030M “Drozd”

## Performans

Zəminə təzyiq: 0,81 kq/sm ²

Dalış dərinliyi: 1,4 m (şnorkelsiz), 5 m (şnorkellə)

Xəndək keçmə: 2.7 m

Divar dağıtmaq: 0.81 m

Qalxma dərəcəsi: 32º

Motor: V-55U dizel

At gücü: 620

Maksimal sürət: 54&nbsp;km/saat

Mənzili: 500&nbsp;km

Dayandırılması: burulma bar

## Silahlanma

– Əsas silahı: 100&nbsp;mm-lik “D-10T2S” yivli topu

Kalibr: 100&nbsp;mm

Lülənin qalxma bucağı: –5º... +18º
 
Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərminin başlanğıc sürəti: 900 metr/saniyə

Atış tezliyi:  6 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 3&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 15&nbsp;km

Mərmi sayı: 43 ədəd

– 2 ədəd 7.62&nbsp;mm “SQMT” pulemyotu

Kalibr: 7.62&nbsp;mm

Mərmi: 7.62x54 mm R

Atış tezliyi: 700 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 855 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 2.3&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 3.8&nbsp;km

Mərmi sayı: 2x250 ədəd

– 12.7&nbsp;mm “DŞK” pulemyotu

Kalibr: 12.7&nbsp;mm

Mərmi: 12.7x108 mm

Atış tezliyi: 1200 atış/dəqiqədə

Güllənin başlanğıc sürəti: 860 metr/saniyə

Atəş məsafəsi: 2&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 3.5&nbsp;km

## İstifadəçilər

## Əlavə məlumatlar
T-54-lərin ilkin seriyasını istehsal etmək 1,490 dəyişiklik edildikdən sonra yavaş başladı. Qırmızı Ordu İkinci Dünya müharibəsi dizaynına üstün olan və potensial rəqiblərin ən yeni tanklarından daha nəzəri cəhətdən daha yaxşı bir tank aldı. 100&nbsp;mm silindrli BR-412 seriyası, əvəz edilmiş T-34 ilə müqayisədə üstün penetrasiya qabiliyyətinə malik olan tam kalibrli APHE sursatını işə saldı.

T-54-1 adlı seriyalı istehsal versiyası, ikinci T-54 prototipindən fərqləndi. Qalın gövdə zirehləri (tərəflər 80&nbsp;mm, damda 30&nbsp;mm, altındakı 20&nbsp;mm) var idi. İstehsalat artdıqca keyfiyyətində problemlər ortaya çıxdı. İstehsal dayandı və təkmilləşdirilmiş T-54-2 (Ob'yekt 137R) versiyası hazırlandı. Bir neçə dəyişiklik edildi və yeni bir taret quraşdırıldı. Yeni düzbucaqlı IS-3 tankından taret ilhamlandı; sonrakı T-54 qülləsinə bənzəyir, ancaq arxa tərəfində fərqli bir kənar ilə. Bu da daha qısa bir çıxıntıya sahib idi. Çamurluk pulemyotları bir yayla quraşdırılmış pulemyot lehinə çıxarıldı. Şanzıman müasirləşdirildi və ehtiyat gediş məsafəsi 580&nbsp;mm-ə qədər genişləndi. T-54-2 1949-cu ildə Stalin Ural Tank Fabrikasında 183 (Uralvagonzavod) istehsalına başladı. 1951-ci ildə T-54-3 (Ob'yekt 137Sh) adlı ikinci bir modernizasiya edildi, TSh-20 yerinə yeni TSh-2-22 teleskopik tapança gözü ilə yanaşı kəsilmədən yeni bir qülləsi vardı . Tank TDA duman istehsal sistemini təqdim etdi. T-54K (komandirskiy), ikinci R-113 radiosu ilə komanda versiyası qurulmuşdur. 
T-54A və T-54B 
1950-ci illərin əvvəllərində Stalin Ural Tank Fabrikasının 183 (Uralvagonzavod) OKB-520 dizayn bürosunun heyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmişdir. Morozovun yerini 1953-cü ilin mart ayında Leonid N. Kartsevi əvəz edən Kolesnikow əvəz etdi. Yeni dizaynerin ilk qərarı STP-1 "Gorizont" vertikal stabilizatoru ilə 100&nbsp;mm D-10T tank tabancasına uyğun gəlmək idi. Yeni tank tabancası D-10TG təyin edilmiş və T-54-nin taretinə yerləşdirilmişdir. Yeni tank sürücüyə istiqamətli gecə görmə qurğusunu aldı və T-54A (Ob'yekt 137G) təyin edildi. Əvvəlcə bu kiçik bir ağız çəkisi idi, daha sonra isə bir duman çıxarıcı ilə əvəz edilmişdir. Təcrübənin yaxşılaşdırılması üçün OPVT şnurunu, TSh-2A-22 teleskop mənzərəsini, TVN-1 infraqırmızı sürücünün periscope və IR fənərini, yeni R-113 radio, çox mərhələli mühərrikli hava filtri və radyatör nəzarət sistemi ilə təmin olunmuşdur. elektrik yağı pompası, sintine pompası, avtomatik yanğın söndürücü və əlavə yanacaq tankları. Tank rəsmi olaraq 1954-cü ildə istehsala və 1955-ci ildə xidmətə girdi. T-54AK komuta tankına əlavə olaraq əlavə R-112 radio dəsti (ön xəttli tanklar R-113 radio dəsti ilə təchiz edilmiş), TNA-2 naviqasiya cihazı , əsas silah üçün döyüş sursatı 5 ədəd azaldıldı və az sayda istehsal edilən AB-1-P / 30 şarj birimi azaldı. 1954-cü ilin oktyabrında T-54A tankı (Ob'yekt 139), yeni D-54T və D-54TS 100&nbsp;mm düzbucaqlı silahlar və "Raduga" və "Molniya" stabilizasiya sistemləri üçün test zolağı kimi xidmət göstərmişdir. sonra T-62-də istifadə olunur. Bunlar tamamilə müvəffəqiyyətli olmadı, daha sonra T-55 inkişafı, D-10 seriyalı silahlarını istifadə etməyə davam etdi. V-54-6 mühərriki 581 ag (433&nbsp;kW) inkişaf etdirmişdir. Heç vaxt istehsalata daxil olmamışdır.

## Model və variantları

**T-55**(Obyekt 155) Polşada 1958-1964 Çexoslovakiyada isə 1958-1963-cü illər arasında istehsal edilmiş olan original modeldir.

**T-55A** (Obyekt 155A) - SSRİ-de 1963–1981, Polşada isə 1964–1979-cu illər arasında istehsal edilmişdir. Bu tank əsasında modernləşdirilmiş PAZ/FVU NBC müdafiə sistemi ilə təchiz edilmiş olan versiyası hazırlanmışdır. Bir də cütləşdirilmiş silahı 7.62&nbsp;mm-lik SGMT 7.62&nbsp;mm-lik PKT pulemyotu ilə dəyişdirilmişdir.

**IMR** Müharibə mühəndislik texnikasıdır. Qülləsi 2 tonluq hidravlik çömçə ilə əvəz edilmişdir. Operatoru isə zirehli kabinetin içindəydi. 

**MTU**  Körpü kimi istifadə edilən tank versiyasıdır.

## Həmçinin bax
* TR-85

## ‎Xarici keçidlər