Kəlniyyət (jurnal)

***"Kəlniyyət" jurnalı*** () — 1912–1913-cu illərdə Bakıda həftədə iki dəfə nəşr olunan satirik jurnal.

## Haqqında
"Kəlniyyət" jurnalının ilk nömrəsi 1912-ci il may ayının 24-də Bakıda nəşr edilmişdir. Jurnalın müdiri Hacı İbrahim Qasımov, imtiyaz sahibi isə Seyid Hüseyn Sadiq idi. Jurnal Orucov qardaşları mətbəəsi və "Kaspi" tipolitoqrafda çap olunmuşdur. Məzhəkə məcmuəsi idi. 8 səhifəli, şəkilli, satira və karikatura jurnalı olub. "Kəlniyyət" 1912-ci ildə 31 nömrə çıxmış, 1913-cü ilin fevral ayının 10-da isə 6-cı nömrəsindən sonra bağlanmışdır. Cəmi 37 nömrəsi çıxmışdır.

Fayl:Seyid Huseyn Sadig.jpg|Naşir Seyid Hüseyn
Fayl:Haji İbrahim Gasimov.jpg|Redaktor Hacı İbrahim Qasımov


## Fəaliyyəti
Jurnalın birinci səhifəsində böyük şriftlərlə "*Kəllə*" sözə verilmişdir. Bu, baş məqalənin sərlövhəsidir. Jurnalın oxucu ilə ilk söhbəti belə başlayır:

Oxucularla ilk söhbətini bu cür maraqlı başlayan jurnal öz səhifələrində dövrün aktual problemlərinə, bir sıra ictimai-siyasi məsələlərə toxunmuşdur. Jurnalın əsas materialları "*Felyeton*" başlığı altında verilirdi. Bundan başqa, jurnalın daimi "*Bakı xəbərləri*", "*Xüsusi telefonumuz*", və "*Poçtumuzdan*" rubrikaları da var idi. "*Nə yaxşıdır?*" adlı satirik yazıda sual-cavab yolu ilə bir sıra nöqsanlar tənqid edilir. "*Xüsusi telefonumuz*" rubrikası altında gedən yazılarda yerli əhvalatlar isə Mollanəsrəddinsayağı qələmə alınırdı.

"*Kəlniyyət*" öz səhifələrində daim satirik şeirlərə də yer verirdi. Jurnalın mühərrirləri arasında "*Mürid*", "*Yetim cücə*", "*Dilənçi*", "*Bibi Raziyə*", "*Bambılı*", "*Kefsiz*" və s. təxəllüslərə rast gəlinir. Bunlardan bir neçəsinin şəxsiyyəti məlumdur. Mollanəsrədinçilərdən Əli Nəzmi "*Kefsiz*", Əli Məhzun İrəvani "*Yetim cücə*" təxəllüsü ilə bu jurnalda da iştirak edirdilər. On üçüncü nömrədə verilən "*Gəncədə*" adlı satirik şeir, on birinci nömrədə gedən "*Ay bacı*", üçüncü nömrədəki "*Dəng olmuşam*", ikinci nömrədəki "*Eyibdir*" şeirləri o dövrün bir sıra mühüm nöqsanlarını açıb göstərirdi. "*Gəncədə*" şeirində xalqın qanını soran burjuaziya satira atəşinə tutulmuşdu. "*Dəng olmuşam*" şeirində də yuxarı təbələrə nifrət hissi vardı.

Jurnalda mövzu müxtəlifliyi, hadisələrə fərqli yanaşmalar onun maraqlılığını artırır, oxucunu özünə cəlb edirdi. Avamlıq, gerilik, milli-müstəmləkə siyasəti, din xadimlərinin riyakarlığı və s. mövzularda onlarca maraqlı yazılar dərc olunmuşdur. Bunlarla yanaşı, "*Kəlniyyət*" jurnalının da məhdud və ziddiyyətli cəhətləri var idi. Doğrudur, Mollanəsrəddinçi müəlliflər jurnalın məzmununu xeyli yaxşılaşdırmışdılar. Burjua məsləkli yazıçıların məqalələrindəki bəzi fikirlər isə jurnalın əsas ideya-siyasi istiqamətinə uyğun gəlmirdi.

## Karikaturaların müəllifi
Jurnalın karikaturalarının çəkilməsində Beno (Benedikt Telinqater), Əzim Əzimzadə və Xəlil bəy Musayev yaxından iştirak etmişdir. Ə. Əzimzadə öz karikaturalarını "*Əzim*", "*Əzimov*", "*Ə. Ə*" imzaları ilə verirdi. "*Kəlniyyət*"in 7-ci sayında karikaturada mollaların tamahkarlığı və rüşvətxorluğu göstərilir. Müəllif mövzu olaraq xalq arasında işlədilən "*Başı mollanın, leşi mollanın, iki qabırğa bir dişi mollanın, qaldı dörd əl-ayağı, onlarla da var işi mollanın*" zərb-məsəlindən istifadə etmişdir.

Jurnalın 8-ci sayında verilən bir karikaturada Beno duma üzvlərinin xalqa heç bir xeyir vermədiyini təsvir etmişdir. Karikaturada göstərilir ki, ölülər Mərdəkan qəbirstanlıqda duma üzvü Hacı Ağa Musa Nağıyevi qovub deyirlər:

## Qalereya

Fayl:Kalniyyat, 1912, No. 3.jpg|"Mərhum milli şairimiz Ə.Sabirin vəfatının illiyi münasibətilə" (№ 3, 8 iyun 1912-ci il). Rəssam: naməlum
Fayl:Kalniyyat, 1912, No. 3, p. 8.jpg|"Yoldaşlıqda əgər olmasa ittifaq. Yeriyər işləri çox gedər qabaq" (№ 3, 8 iyun 1912-ci il). Rəssam: Neon
Fayl:Kalniyyat, 1912, No. 8.jpg|"Mərdəkanda qəbiristan məsələsi" (№ 8, 13 iyul 1912-ci il). Rəssam: Beno
Fayl:Kalniyyat, 1913, No. 5 (2).jpg|"Peterburqda müsəlman studentləri yoxsulluqdan dərsləri buraxıb küçədə qənbər döşüyürlər" (№ 5, 27 yanvar 1913-cü il). Rəssam: Ə.Əzimzadə
Fayl:Kalniyyat, 1913, No. 5 (1).jpg|"Bakıda məktəb himayəsi rəisi" (№ 5, 27 yanvar 1913-cü il). Rəssam: Ə.Əzimzadə


## Həmçinin bax
* Molla Nəsrəddin (jurnal)
* Bəhlul (jurnal)
* Zənbur (jurnal)

## Mənbə
* N.N.Zeynalov. Azərbaycan mətbuat tarixi. I hissə. Bakı: ADU-nun nəşriyyatı, 1973
* A.Vəliyev (Aşırlı). Azərbaycan mətbuatı tarixi (1875–1920). Bakı: "Elm və Təhsil", 2009

## İstinadlar