open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Türkiyə Silahlı Qüvvələrində intihar

**Türkiyə Silahlı Qüvvələrində intihar** — Türkiyə Silahlı Qüvvələrində xidmət edən hərbçilərin intihar etməsi halları.

1990-cı illərin sonlarında Türkiyə Silahlı Qüvvələrində intihar nisbətləri nəzərəçarpacaq dərəcədə artmışdır. 2002–2015-ci illər arasında təxminən 1,141 əsgər intihar etmişdir. 2013-cü ildə Milli Müdafiə Naziri İsmət Yılmaz Silahlı Qüvvələrin məsələ ilə mübarizə apardığını bildirmişdi. Türkiyə Silahlı Qüvvələri yüksək intihar nisbətləri ilə mübarizə aparmaq üçün 2013-cü ildə müalicə olaraq hər əsgərə bir dost təyin etmişdir. Həmçinin 2013-cü ildə hərbi intiharların hər üç gündə bir nəfərə çatdığı bir vaxtda Türkiyədə hərbi xidmət 15 aydan 12 aya endirilmişdir. 2014-cü ildə İslam Dövləti və YPG-yə qarşı döyüşlərdə travma alan bir Türkiyə əsgəri daha iki əsgəri öldürməsi, sonra isə intihar etməsi ilə gündəmə gəlmişdi. 2015-ci ildə türk əsgərləri dinc əhalidən 2,5 dəfə çox intihar etmişdir. Əsgərlərə verilən G3-lərə intihar əleyhinə tətiklər əlavə edilmişdir. Türkiyə ordusu əvvəllər intihar edən əsgər ailələrinə pul cəzası kəsmiş və onların istifadə etdikləri güllənin pulunu ödəmələrini tələb etmişdir, lakin silahlı qüvvələr təzyiq altında bu tətbiqi ləğv etmişdir.

Bir çox Türkiyə əsgəri yüksək rütbəli əsgərlərdən aldıqları pis rəftar, eləcə də əsgər yoldaşlarının hədsiz zorakılığı səbəbindən intihar etmişdir. Türkiyə ordusunun PKK-ya qarşı döyüşmək üçün öz əsgərlərini əqli və fiziki cəhətdən gücləndirmək cəhdləri böyük ölçüdə əks nəticə vermiş, bir çox əsgər alçaldılma və döyülmə nəticəsində aldıqları ruhi travmadan sonra intihar etmişdi. İntihar edən bir çox əsgər ailəsi orduya qarşı məhkəməyə müraciət etmişdir. 2022-ci ildə intiharlar hələ də ordudaxili problemlər, yəni əsgərlərin müalicəsi ilə bağlı baş tutmuşdur. Türkiyə ordusunun PKK-ya qarşı mübarizədə yüksək əhval-ruhiyyə nümayiş etdirməyə cəhd etməsinə baxmayaraq, bir çox Türkiyə əsgəri döyüş cəbhəsinə göndərilmək qorxusu, döyüşlər zamanı və ya münaqişə nəticəsində aldıqları PTSD nəticəsində intihar etmişdir. Türkiyə ordusu PKK-nın verdiyi itkiləri gizlətmək, əsgərlərinin rifahını qorumaq əvəzinə antikürd təbliğatı ilə çox məşğul olmaq və sərt imicini nümayiş etdirməklə tənqid olunurdu.

## İstinadlar
Türkiyədə uyğurların təqibi

**Türkiyədə uyğurların təqibi** — Türkiyədə sığınacaq axtaran və qaçqın olan uyğurların repressiyaya məruz qalması, deportasiyası, onlara pis rəftar edilməsi və həbs edilməsi.

## Tarixi
Türkiyə Çindəki repressiyalardan qaçan bir çox uyğur üçün təhlükəsiz sığınacaq kimi tanınırdı. Rəcəb Tayyib Ərdoğanın özü ilk növbələrdə Çinin Sincandakı siyasətini soyqırım adlandırmışdır. Buna baxmayaraq, 2010-cu illərin sonlarında türk milliyətçi və anti-Qərb baxışlarına keçid edən zaman o, Türkiyəni Qərbdən uzaqlaşdırmışdır, daha çox Çin və Rusiyaya meyil göstərmişdir, hətta Çini və onun Sincan siyasətini tənqid etməyi dayandırmışdır. Uyğurlar əvvəlki kimi Türkiyədə böyük etiraz aksiyalarına ev sahibliyi edə bilməmişdilər. Ərdoğan Çinin azlıqlara qarşı siyasətini yüksək qiymətləndirmişdir. 2015-ci ildə Ərdoğan Sincandakı uyğurların "terror fəaliyyətlərini" pislədiyini bəyan etmişdir, buna görə Dünya Uyğur Konqresinin tənqidinə məruz qalmışdır. 2017-ci ildə Türkiyə hökuməti  Böyük Britaniya və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının oxşar təyinatlarından sonra Şərqi Türküstan İslam Hərəkatını rəsmi olaraq terror təşkilatı elan etmişdir.

Təzyiqlər 2020 və 2021-ci illərdə şiddətlənmişdir. Minlərlə uyğur hədəf alınacağından qorxaraq Türkiyəni tərk etmiş və Avropaya getməyə başlamışdır. Onlar həmçinin, Ərdoğanı uyğurlara qarşı susduğuna, lakin dünyadakı digər müsəlmanları müdafiə etməyə tələsdiyinə görə tənqid etmişdilər. Mövlud Çavuşoğlu iddia etmişdir ki, Türkiyə heç vaxt uyğurlar üzərində Çini seçməyəcək, baxmayaraq ki, onun siyasi müxalifəti onu seçiciləri cəlb etmək cəhdi kimi tez rədd etmişdir. 2023-cü ildə uyğur fəallar Ərdoğana və onun siyasətlərinə etirazlarını davam etdirmişdilər.

## Polis fəaliyyəti
Uyğur icması 2014-cü ildən sonra Türkiyədə yaşamaq icazəsi və ya vətəndaşlıq almağın çətinləşdiyindən şikayətlənmişdir. Onların bəzi evlərinə basqın edilmiş, yüzlərlə insan həbs olunmuş və Çinə deportasiya edilmişdir.

2020-ci ildə uyğurlar NPR ilə müsahibələrində çoxlu sayda pis rəftar və müntəzəm həbslər barədə məlumat vermişdilər. İstanbuldakı bəzi uyğurlar NPR-ə bildirmişdilər ki, onlar Türkiyə polisindən və Çindən gələn xarici təzyiqlərdən qorxurlar.

## Ekstradisiya və deportasiya
Ərdoğan Türkiyədə uyğurlara qarşı repressiyaya başlamış, bir çoxlarını gəldikləri ölkələrə deportasiya etmişdir, oradan da Çinə təhvil vermişdir. 2021-ci ildə Amerika Uyğur Assosiasiyasının prezidentinin sözlərinə görə, deportasiya edilən uyğurlar adətən Tacikistan kimi üçüncü tərəflər vasitəsilə Çinə ekstradisiya edilir.

2017-ci ildə Çin Türkiyə ilə hər iki ölkədə axtarışda olan şəxslərin ekstradisiyasına dair sazişi ratifikasiya etmişdir. Türkiyə bunu ratifikasiya etməsə də, uyğurların məxfi ekstradisiyasına dair iddialar var. 2021-ci ildən etibarən türk xalqları haqqında fikirləri ilə tanınan MHP uyğur məsələsi ilə bağlı geniş danışmamış və təklif olunan Çin–Türkiyə ekstradisiya müqaviləsinə heç bir etiraz bildirməmişdir.

## İstinadlar
Atəşin Övladları Təşəbbüsü

**Atəşin Övladları Təşəbbüsü** (, ) — Türkiyədə fəaliyyət göstərən kürd üsyançı qrup.

## Tarixi
"Atəşin Övladları Təşəbbüsü"nün üzvləri vvəllər dəfələrlə yanğın törətmişdilər, lakin qrup 2020-ci ildən əvvəl geniş şəkildə tanınmırdı. Qrup 2019-cu ildə 28 yanğın törətmişdir. Onlar maşınları, qayıqları, yaxtaları, ofisləri və evləri yandırmışdılar. Onların heç bir ideologiyası və strukturu yoxdur və sadə "intiqam" qrupudur. Onlar həmçinin, Suriyanın şimalında xidmət göstərən Türkiyə hərbçilərinin hərbi bazalarını da yandırmışdılar. Qrup iddia edir ki, onlar nə Türkiyə əleyhdarıdır, nə də öz işləri ilə məşğul olan adi türkiyəli mülki vətəndaşlarını hədəf almırlar. Qrupun öz iddiasına görə, onların yeganə hədəfləri Türkiyənin hökumət binaları və kürdlərə zülm etməkdə ittiham etdikləri AKP və ya MHP siyasətçiləri, ofisləri və tərəfdarlarıdır.

2020-ci ilin oktyabrında Hatayda baş verən yanğınlar qruplaşmaya aid edilmiş və bu, mediada əhatə olunmuşdur. Türkiyə mənbələri PKK-nın vasitəçi qrupu olduğunu iddia etmişdir. Bu iddiaları qrup və PKK təkzib etmişdir.

## İstinadlar
Laz milliyətçiliyi

**Laz milliyyətçiliyi** — lazların bir millət olduğuna inanan və laz kimliyini təbliğ edən millətçiliyin forması. Hərəkat iddia edir ki, laz xalqı müstəqil bir millətdir, türklərdən fərqlidir və başqa bir kartvel xalqı olan gürcülərlə qohumdur. Bir çoxları Lazistanın (Lazeti də adlanır) müstəqilliyini müdafiə edir və buna görə məhkəmədə mühakimə olunmuşdur.

## Zəmin
Kürd milliyyətçiliyi kimi laz milliyyətçiliyi də dolayı yolla laz mədəniyyətini qadağan edən, laz şəhər adlarını dəyişdirən, laz dilini qadağan edən, lazları hökumətin müəyyən etdiyi yerlərdə məskunlaşdıran türk milliyyətçiliyinə və türkləşdirmə siyasətlərinə reaksiya olaraq ortaya çıxmışdır. Lazların bir etnik qrup olaraq mövcudluğu türk milliyyətçiləri tərəfindən də inkar edilirdi. 1993-cü ildə lazların kartvel xalqı olduğunu iddia edən "*Lazların tarixi*" adlı kitab milliyyətçi hissləri gücləndirmişdir.

## Həmçinin bax

* Gürcü milliyyətçiliyi

## İstinadlar
Abxaziya lazları

**Abxaziya lazları** — Abxaziyada yaşayan laz diasporasının nümayəndələri.

## Tarixi
Abxaziyada lazların mövcudluğu Kolxida və Laz çarlığı dövrünə təsadüf edir. Bəzi mənbələrə görə, lazların ilkin yaşayış yeri Abxaziyanın şimal-qərb sərhədlərində olmuşdur. Burada Arrian "Παλαιά Λαζική" ("Palaia Lazikê"; "qədim Lazika") adlı ölkəni qeyd edir.**

Birinci Dünya müharibəsi illərində Osmanlı imperiyasına tabe olan və Suxumi mahalında tütün plantasiyalarında işləyən 10 min laz Ryazana və Tambova sürgün edilmişdir. Yalnız 1917-ci ilin iyununda Müvəqqəti hökumət onların statusunu nəzərdən keçirdikdən və "onların gürcü xalqına mənsub olmasının" geri qayıtmaq üçün kifayət qədər əsas olduğunu müəyyən etdikdən sonra qayıtmağına icazə verilmişdir.

Bu günə qədər Abxaziyada yaşayan lazlar əsasən Abxaziya cəmiyyətinə assimilyasiya olunublar. Müasir şəraitdə hələ də laz dilində danışan və özlərini laz kimi hiss edən yaşlı nəslin bəzi nümayəndələri istisna olmaqla, mədəni və linqvistik cəhətdən abxazlardan ümumiyyətlə fərqlənmirlər. 2014-cü ilin seçici siyahılarına əsasən, Abxaziyada özlərini etnik laz kimi təqdim edən 128 yetkin vətəndaş qeydiyyatdadır. Onların əksəriyyəti Suxumi və Oçamçıra rayonunda qeydə alınıb.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
*
Eyci Oçiay

– Yaponiya farmakoloqu.

## Həyatı və fəaliyyəti
26 iyun 1898-ci ildə Yaponiyanın Saytama prefekturasının Urava şəhərində doğulmuşdur. Atası pedaqoq idi. 1911-ci ildə Çiba prefekturasında yerləşən liseyə daxil olmuşdur. Fiziki cəhətdən zəif uşaq olduğu üçün dərman bitkiləri toplamağa həvəsi yaranmışdır.

1919–1922-ci illərdə Tokio Universitetinin tibb fakültəsinin farmakologiya kafedrasında təhsil almışdır. 1926-cı ilin dekabr ayında Tayvana səyahət edərək bitkilər toplamışdır. 1928-ci ildə sinomeninin quruluşu haqqındakı işinə görə farmakologiya üzrə doktorantura dərəcəsi əldə etmişdir. Həmin il evlənmişdir. 1930–1932-ci illərdə Almaniyanın Frayburq Universitetində təhsil almışdır. 1934-cü ildə Çiba Tibb Universitetində işləməyə başlamışdır. 1938–1959-cu illərdə Tokio Universitetinin professoru və farmakologiya kursunun rəhbəri olmuşdur.

Oçiay sinomenin və matrin kimi bitki alkoloidləri haqqında 470 məqalənin müəllifi olmuşdur. 1953-cü ildə Yaponiya Farmakolgiya Cəmiyyətinin vitse-prezidenti təyin olunmuşdur. 1963-cü ildə ABŞ Farmakologiya Akademiyasının fəxri üzvü seçilmişdir.

## Mükafatları
Oçiay 1944-cü ildə aromatik heterotsiklik əsaslar haqqında yazdığı məqaləyə görə Yaponiya Elmlər Akademiyası Mükafatını qazanmışdır. 1967-ci ildə Fucihara mükafatını qazanmışdır. Yaponiya hökuməti tərəfindən 1968-ci ildə II dərəcəli "Müqəddəs xəzinə" ordeni ilə, 1969-cu ildə "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 1974-cü ildəki ölümündən sonra I dərəcəli "Müqəddəs xəzinə" ordeninə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Türkiyədə lazlarla bağlı stereotiplər

**Türkiyədə lazlarla bağlı stereotiplər** — Türkiyə Respublikasında etnik azlıqlardan biri olan lazlarla bağlı yayılmış stereotiplər. İndiki Türkiyədə "laz" termini sadəcə etnik qrupu təyin etmək üçün deyil, daha geniş mənada istifadə olunur. Bunun əvəzinə "laz" Türkiyənin şərqindəki bütün Qara dəniz sahillərinin sakinlərinə aid edilə bilər. Lazlara bu geniş baxış çaşdırıcı ola bilər, çünki bu, özünəməxsus mədəniyyətləri və ənənələri olan çoxlu müxtəlif etnik qrupları əhatə edir. Lazlar bu geniş yayılmış baxışda tez-tez uzun burunları, nitq nümunələri (unikal vurğu və dialekt) və artikulyasiya daxil ola bilən stereotiplərlə qarşılaşır. Bu stereotiplər yumor və karikatura şəklində ola bilər və bəzən təhqiredici də ola bilər. Lazlarla əlaqəli stereotiplər ingilislərin irlandlar haqqında zarafat etmə tərzinə bənzəyir.

Gündəlik vəziyyətlərdə lazlar tez-tez lazlar haqqında stereotipləri əks etdirən bir çox atalar sözləri ilə qarşılaşırlar. Məsələn, "*Lazların ağlı [[Qaz (quş)|qazın]] ağlına bənzəyir*", "*Qaz uçur, bəs laz niyə uçmur?*","*Lazın ağlı günortadan sonra sönür*", "*Heyvanlar arasında ən axmaq məxluq qazdır, insanlar arasında isə laz*" və ya "*Müsəlman laz mətbəxini yeyə bilməz*" və s. Bundan əlavə, hamsinin yüksək istehlakı laz mədəniyyəti haqqında stereotiplərlə əlaqələndirilir. "*Lazsan?*" sualı bəzən "*dəli/axmaqsan?*" əvəzində istifadə edilir və lazların vətəni Qara dəniz sahilində yerləşdiyinə görə "*dəniz görməyən laza [[Kürdlər|kürd]] deyirlər*" ifadəsi də vardır. Türk əfsanələrində (qaragöz və orta oyunu) lazlar kölədir və dəniz quldurları kimi tanınırdılar.

Türkiyədə lazların "sarı saçlı, mavi və ya yaşıl gözlü" olması ilə bağlı etnik fiziki stereotiplər də tarixən yayılmışdır.

## İstinadlar
Mid dövlətinin gerbi

Orta əsr İrlandiya əyaləti olan Mid "əzəmətli" bir monarxdan ibarət bir gerblə təmsil olunur, yəni göy rəngli (mavi) bir sahədə taxtda oturmuşdur. Midin qolları 1651-ci ildə Galway xəritəsində dörd müasir əyalətin qolları ilə yanaşı görünür. Qollar İrlandiyanın Ali Kralının oturduğu Tara'nın Middə olması faktını əks etdirir. Bu simvolizm klassik heraldikadan daha çox ikonoqrafiyadan irəli gəlir; belə ki, orta əsr kral möhürlərinin üz tərəfində əzəmət, arxa tərəfdə isə hökmdarın qolları təsvir edilirdi. Burada altı oval düyününün olduğu göstərilən əsa güc və uzanan sağ əl ədaləti təmsil edirdi; bunların hər ikisi kralın bir növ atributları idi

 Köhnə Mid əyaləti indiki Mid yeparxiyası ilə demək olar ki, eyni ərazini təşkil edir. Mid qolları, yəqin ki, bir vaxtlar İrlandiyanın qolları kimi istifadə edilmişdir, lakin əzəmətlə göy rəngli əvəzinə samur (qara) sahəsində.

Meath GAA qolları özündə birləşdirən loqodan istifadə edir. Mid Əyalət Şurasının qolları əlaqəli olmayan bir dizayndır .

## İstinadlar
Polygonum purpuratum

*  — Persicaria amphibia bitki növünün sinonimi.
*  — Persicaria hydropiper bitki növünün sinonimi.
Ulcay Qutluq Xatun

**Ulcay Qutluq Xatun**, **Ölçey Qutluq**, **Olcay Qutluq** və ya **Ulcaki** (ö. 14 mart 1297) — Elxanilər dövlətinin Borçigin sülaləsindən olan şahzadəsi, Əbu Səid Bahadur xanın əsas arvadı olmaqla birlikdə, Elxanilər imperiyasının imperatriçası. 

Ulcayın atası Qazan xan tərəfindən qardaşı oğlu ilə evləndirilməsi Olcaytunun hakimiyyət iddiasını daha da gücləndirmiş, nəticədə Qazan xan hakimiyyətinin sonlarında həm qardaşı, həm də qudası Olcaytunu özünün varisi elan etdi. 
## Həyatının erkən dövrü
Ulcay Qutluq Xatun 14 mart 1297-ci ildə Şehrabanda dünyaya gəlmişdir. O, Elxanilər dövlətinin hökmdarı Qazan xanın tək qızı idi. Anası Buluğan Xatun Muazzama Otman Noyonun qızı, Obetayın Noyonun nəvəsi və Konqratlar tayfasına məxsus idi. Buluğan Xatun ilə Qazan xan oktyabr 1295-ci ildə evlənmiş, bir qədər sonra isə hər ikisi də İslam dinini qəbul etmişdilər. Ulcayın özündən kiçik Alcu adında doğma qardaşı olsa da, o, azyaşlı ikən ölmüşdü.

## Evlilikləri
### Bistam ilə
17 sentyabr 1303-cü ildə Qazan Ulcayı Bistam ilə nişanladı. Bistam Qazan xanın özündən kiçik qardaşı Olcaytunun oğlu idi. Bistam ilə Ulcayın evlilikləri 12 yanvar 1305-ci ildə baş tutdu. Bu zaman Ulcayın cəmi 7 yaşı var idi. Qazan xanın yeganə sağ qalan övladı ilə öz övladının evləndirilməsinə nail olmaqla Olcaytu həm özünün, həm də oğlunun Qazan xanın varisi kimi mövqeyini gücləndirməyi planlayırdı.

### Əbu Səid ilə
Bistamın azyaşlı ikən ölməsindən sonra Ulcay onun kiçik qardaşı Əbu Səid ilə nişanlandırıldı. Bu zaman Əbu səid nominal hakimlik etmək üçün Xorasana ayrılmaq üzrə idi. Ulcay ilə Əbu Səidin evliliyi birincinin taxta çıxmasından öncə, 5 iyul 1317-ci ildə baş verdi. Beləliklə də, Ulcay Əbu səidin həm əsas, həm də ən çox sevdiyi arvadı oldu.

Elxanilər dövlətinin vilayətlərindən biri olan Şuştarın illik gəlirləri Ulcay Qutluq üçün ayrılmışdı.
## Həmçinin bax
* Əbu Səid Bahadur xan
* Qazan xan

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Potentilla pubescens

*  — Potentilla pensylvanica bitki növünün sinonimi.
*  — Potentilla erecta bitki növünün sinonimi.
Polygonum pallens

*  — Persicaria lapathifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Polygonum aviculare bitki növünün sinonimi.
Polygonum punctatum

*  — Persicaria punctata bitki növünün sinonimi.
*  — Peutalis punctata bitki növünün sinonimi.
*  — Persicaria nepalensis bitki növünün sinonimi.
*  — Persicaria lapathifolia bitki növünün sinonimi.
*  — Persicaria hydropiperoides bitki növünün sinonimi.
*  — Persicaria hydropiper bitki növünün sinonimi.
*  — Persicaria maculosa var. maculosa bitki yarımnövünün sinonimi.
Nik və Noranın sonsuz pleylisti

**Nik və Noranın sonsuz pleylisti** () — 2008-ci ildə ekranlara çıxan ABŞ romantik komediya filmi.

## Süjet
Trisin Nikdən ayrılmasından üç həftə keçir. Tris hal-hazırda yeni sevgilisi ilə Nikin konsertindədir. Konsert başa çatdıqdan sonra Nik Nora ilə tanış olur. Həmin gecə ikisi "Where's Fluffy" qrupunun çıxış etdiyi məkanı tapmaq üçün Nyu-York küçələrində axtarış aparırlar.

## Rollarda
* Maykl Sera
* Ket Denninqs

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* 
* Author Rachel Cohn
* Author David Levithan
Turun sonu

**Turun sonu** () — 2015-ci ildə ekranlara çıxan ABŞ dram filmi.

## Süjet
"Rolling Stone" jurnalından Devid Lipski beş gün ərzində məşhur yazıçı Devid Foster Vollesdən müsahibə alır. İkisi birlikdə vaxt keçirdikcə aralarında dostluq inkişaf edir.

## Rollarda
* Ceyson Siqel
* Cessi Ayzenberq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* Official screenplay
Yamaqata qəsri

— Yaponiyanın Yamaqata prefekturasında qəsr. Edo dövründə Yamaqata qəsri Yamaqata daymyoların qərargahı idi.

Qəsr Yaponiya hökuməti tərəfindən Milli Tarixi Abidə kimi qorunur.

## Təsviri
Yamaqata hövzəsi Moqami çayının şərqdən Ou dağları ilə həmsərhəd olan vadisidir. Yaponiyanın Tohoku regionunu cənub-şərq hissəsi üçün mühüm rabitə mərkəzidir. Qərbdə Şonay düzənliklərini və Yapon dənizini, cənubda Yonezava hövzəsi ilə, həmçinin Ou dağları vasitəsilə Senday düzənlikləri və Sakit okeanı birləşdirir. Çaydan keçən nəqliyyatla yanaşı, Uşu Kaydo şossesi də ərazidən keçir.

## Tarixi
İlk qəsr Şiba Kaneyori özünü Deva əyalətinin ətrafının hökmdarı kimi təsdiqlədiyi və indi Yamaqata qalasının həyəti olan yerdə möhkəm bir iqamətgah tikdiyi Muromaçi dövrünün ortalarına aiddir.

Yoşiaki 1592-ci ildə Yamaqata qəsrini yenidən tikdi, ikinci və üçüncü həyəti, həmçinin bir neçə iki və üç mərtəbəli gözətçi qüllələrini əlavə etdi.

1871-ci ildə Yaponiyada Han sisteminin ləğvindən sonra Yamaqata ərazisi Yamaqata prefekturasına çevrildi və 1872-ci ildə qəsrin ərazisi hökumətə satıldı və Yaponiya İmperator Ordusunun 32-ci IJA Alayının bazası kimi istifadə edildi.

1906-cı ildə Rus-Yapon müharibəsinin xatirəsinə qalanın ətrafında çoxlu sakura ağacı əkilmişdir. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra qəsr ərazisi Yamaqata Prefektura muzeyinin yerləşdiyi Kajō Parkı oldu.

Qəsrin şərq darvazası və ərazisi 1986-cı ildə, ikinci həyətin qapısı isə 1991-ci ildə bərpa edilmişdir. 2004-cü ildə İnçimon darvazasının daş işləri bərpa edilmiş və əsas həyətə aparan körpü 2006-cı ildə yenidən bərpa edilmişdir.

Təmir işləri və arxeoloji tədqiqatlar davam edir və Yamaqata şəhəri 2033-cü ilə qədər qəsri mümkün qədər çox hissəsini erkən Edo dövrü vəziyyətinə qaytarmağı planlaşdırır.

2006-cı ildə qəsr Yaponiya hökuməti tərəfindən "Yaponiyanın 100 gözəl qəsri" siyahısına daxil edilmişdir.

## Qalereyası

Yamagata Castle minami-mon.JPG|Cənub darvazası
Yamagata Castle higashi-mon.JPG|Şərq darvazası
Yamagata Castle hon-maru.JPG|Qəsr mərkəzinin qapısı (Hommaru)
Kajo Park Moat 2006.jpg|Kaco parkı


## İstinadlar

## Ədəbiyyatı
* Benesch, Oleg and Ran Zwigenberg (2019). Japan's Castles: Citadels of Modernity in War and Peace. Cambridge: Cambridge University Press. p. 374. ISBN 9781108481946.
* De Lange, William (2021). An Encyclopedia of Japanese Castles. Groningen: Toyo Press. p. 600. ISBN 978–9492722300.
* Schmorleitz, Morton S. (1974). Castles in Japan. Tokyo: Charles E. Tuttle Co. pp. 144–145. ISBN 0-8048-1102-4.
* Motoo, Hinago (1986). Japanese Castles. Tokyo: Kodansha. p. 200 pages. ISBN 0-87011-766-1.
* Mitchelhill, Jennifer (2004). Castles of the Samurai: Power and Beauty. Tokyo: Kodansha. p. 112 pages. ISBN 4-7700-2954-3.
* Turnbull, Stephen (2003). Japanese Castles 1540–1640. Osprey Publishing. p. 64 pages. ISBN 1-84176-429-9.

## Xarici keçidlər
* Yamagata City Tourist Information page
Səid Cəlili

**Səid Cəlili** (; ) — İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş sədri və keçmiş baş nüvə müzakirəçisi.

## Həyatı
Tehranın İmam Sadiq Universitetinin Siyasi Elmlər Bölməsində doktorantura təhsilini tamamlayan Cəlili həmin universitetin müəllimidir. S. Cəlili İran-İraq müharibəsi zamanı İran İnqilab Keşikçiləri Ordusuna bağlı könüllü təşkilatının üzvü kimi dəfələrlə döyüşüb. İranın İraq qüvvələrinə qarşı həyata keçirdiyi Kərbəla-5 əməliyyatı zamanı sağ ayağından yaralanıb və sağ ayağını amputasiya etməli olublar. Hazırkı vəzifəsi İranın dini lideri Əli Xamneyi tərəfindən təsdiqlənən Səid Cəlili İran Xarici İşlər Nazirliyində Avropa və Amerika Departamentinin rəhbəri kimi müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.

İranda seçkilər qabağı Səid Cəlilinin şansları daha yüksək görünür. İranda prezidentliyə namizədlərin seçkiqabağı təbliğat kampaniyası başlayıb. Bildirilir ki, kampaniya Konstitusiya Şurası tərəfindən təsdiqlənən 6 namizədin siyahısı elan edildikdən sonra başlayıb və namizədlər arasında bununla bağlı püşkatma keçirilib. Bu gün ilk olaraq təbliğata üç namizəd — Səid Cəlili, Əmirhüseyn Qazizadə və Məhəmməd Baqer Qalibaf başlayacaq. İran İslam Respublikası Yayımları (İRİB) üzrə beş canlı televiziya debatını əhatə edən kampaniya seçkiyə 24 saat qalmışa qədər davam edəcək.

Ramiz Mehdiyev Səid Cəlili ilə görüşüb. 29.04.2013-cü ildə İranda səfərdə olan Azərbaycan Prezident Administrasiyasının rəhbəri, akademik Ramiz Mehdiyev İran Ali Milli Təhlükəsizlik Administrasiyasının katibi Səid Cəlili ilə görüşüb.

## İstinadlar
Mey Uitmen

**Mey Uitmen** () — ABŞ aktrisası.

## Həyatı

Mey Uitmen Los Anceles şəhərində, 1988-ci ilin iyunun 9-da anadan olub. Anası səs aktrisası, Pet Myuzik, atası isə şəxsi prodüser və dekorasiya tikintisi koordinatoru Ceffri Uitmendır.

Onun ilk səsləndirmə rolu *Tyson Foods* şirkətinin reklamında olmuşdu.

## İstinadlar
Akira Endo (kimyaçı)

– Yaponiya biokimyaçısı. Statin dərmanlarının hazırlanması üçün verdiyi töhfələrə görə tanınır.

## Həyatı və fəaliyyəti
Endo 1957-ci ildə Tohoku Universitetindən məzun olduqdan sonra dərman istehalı ilə məşğul olan *"[[Sankyo]]"* şirkətində işləməyə başlamışdır. 1966–1968-ci illərdə ABŞ-də təhsil almışdır. ABŞ-də olarkən yüksək xolesterolun səbəb olduğu ürək tutması halları onun diqqətini cəlb etmişdir.

Endo Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra qida vasitəsilə qəbul edilən xolesterol miqdarını azaltmaq yerinə qaraciyərdə xolesterolun sintezinə mane olmağın daha effektiv olacağı qənaətinə gəlmişdir. O, iki il 6000-dən çox göbələk və kif növündəki kimyəvi birləşmələrini araşdırmaqla məşğul olmuşdur. Nəhayət 1973-cü ildə Kiotodakı bir düyü mağazasından götürdüyü göy kif nümunəsində sintetik inhibitor olan kompaktini kəşf etmişdir. O, bu maddənin xolestrolun sintezinə mane olan maddə olduğunu anlamışdır.

*"Sankyo"* şirkəti ilə əməkdaşlıq edən ABŞ-nin *"[[Merck]]"* şirkəti 1987-ci ildə statindən istifadə edərək dərman buraxan ilk şirkət olmuşdur. Növbəti illərdə *"Sankyo"* və digər şirkətlər ürək tutmasının qarşısının alınması və müalicəsi üçün effektiv olan bənzər dərmanları hazırlamağa başlamışdırlar.

Endo 1986–1997-ci illərdə Tokio Kənd Təsərrüfatı və Texnologiya Universitetində professor kimi işləmiş, 2008-ci ildə universitetin xüsusi fəxri professoru olmuşdur. 5 iyun 2024-cü ildə Tokioda ölmüşdür.

## Mükafatları
2006-cı ildə Yaponiya Mükafatını, 2008-ci ildə ABŞ Lasker-DeBaki Klinik Tibbi Tədqiqat Mükafatını, 2017-ci ildə Kanada Qayrdner Beynəlxalq Mükafatını qazanmışdır. 2011-ci ildə Yaponiya hökuməti tərəfindən "Görkəmli mədəniyyət fiquru" adına layiq görülmüşdür. Adı "Nobel" mükafatı ilə hallanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Xərçəng (film)

**Xərçəng** () — 2015-ci ildə ekranlara çıxan absurd film.

## Süjet
Distopik bir dünyada subay insanlar otelə göndərilir, orada onlara partnyor tapmaları üçün 45 gün vaxt verilir, uğursuz olsalar onda heyvana döndərilərək meşəyə göndəriləcəklər.

## Rollarda
* Kolin Farrel
* Reyçel Vays
* Lea Seydu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
*
Tomas Piketti

**Tomas Piketti** (&nbsp;— ; )&nbsp;— fransız iqtisadçı, gəlir bərabərsizliyinin səbəb və nəticələrinə dair araşdırmaları ilə məşhurdur.

## İstinadlar
Yuta Universiteti

**Yuta Universiteti** () — Yuta ştatının Solt-Leyk-Siti şəhərində dövlət tədqiqat universiteti. 1850-ci ildə **Dezeret Universiteti** () kimi müvəqqəti Dezeret (en) dövlətinin Baş Assambleyası tərəfindən yaradılmışdır. Universitet Yutanın ən qədim ali təhsil müəssisəsidir. Universitet indiki adını 1892-ci ildə, Yutanın ştat statusunu qazanmasından dörd il əvvəl aldı və 1900-cü ildə hazırkı yerinə köçdü. 

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Armani

**Giorgio Armani S.p.A.**, əsasən **Armani** kimi tanınır — Corco Armani tərəfindən Milanda təsis edilmiş dəb, geyim, dəri məmulatları, ayaqqabılar, aksesuarlar və ev interyeri dizaynını, istehsalını, paylanmasını və pərakəndə satışını həyata keçirən italyan lüks dəb instruktoru.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Köpək pozası

**Köpək pozası** () — cinsi münasibətdə cütlükdən birinin dörd ayağı üzərində əyildiyi (əsasən əlləri və dizləri üstündə) və yaxud qarın hissəsinin üstündə yatdığı seks pozası.

Qəbul edən partnyor tərəfindən qəbul edilən duruş lordoz davranışına bənzəyir — bir çox dişi məməlilərdə tez-tez cinsiyyətə/çiftləşməyə hazır olduqları zaman müşahidə olunan fiziki duruşun əsas xüsusiyyəti onurğanın ventral əyilməsidir. Arxadan vaginal penetrasiya zamanı vajinaya daha dərindən nüfuz edə bilər, vajinanın arxa divarı ilə üstünlük təmasına və ehtimal ki, posterior forniksə çata bilər; missioner mövqeyində olarkən vajinanın ön divarı ilə üstünlük təşkil edir və penisin ucu ön forniksə çata bilər.

## Üstünlüklər və mənfi cəhətlər
Tərəfdaşlardan birinin kürəyində problemləri və ya bəzi digər tibbi şərtləri varsa, it stili üstünlük verilən cinsi mövqe ola bilər.
Bəzi qadınlar üçün it tərzi seks "G nöqtəsi" adlandırıla bilən bölgəni stimullaşdırmağa kömək edir. Bununla belə, bu mövqe klitorisin yalnız minimal stimullaşdırılmasını təklif edə bilər, baxmayaraq ki, skrotum bəzən klitorisin sürtünməsini təmin edir, beləliklə, qadında orqazm və ya cinsi stimul yaradır; belə ki, bəzi qadınlar orqazma nail olmaq üçün rəqəmsal stimullaşdırma tələb edə bilər.

## Həmçinin bax
* Missioner pozası

## İstinadlar
Quercus cuneata

*  — Quercus falcata bitki növünün sinonimi.
*  — Quercus marilandica bitki növünün sinonimi.
*  — Lithocarpus lucidus bitki növünün sinonimi.
Quercus nobilis

*  — Quercus falcata bitki növünün sinonimi.
*  — Quercus marilandica bitki növünün sinonimi.
Varolio körpüsü

**Varolio körpüsü** (, Konstanso Varolionun adından götürülüb) və ya sadəcə **körpü** () — beyin kötüyünün bir hissəsi, beyincik ilə birlikdə, öz növbəsində, arxa beynin (romboid) bir hissəsi olan metensefalonun bir hissəsidir.

## Funksiyaları
Onurğa beynindən beynin hissələrinə məlumat ötürülməsini həyata keçirir. Ön beyni onurğa beyni, beyincik və beyin kötüyünün digər strukturları ilə birləşdirən bütün yüksələn və enən yollar bu körpüdən keçir.

Körpünün quruluşunun daxili neyronları onun retikulyar formalaşmasını, üz sinirinin nüvələrini, abdusens sinirini, üçlü sinirin nüvəsinin motor hissəsini və eyni sinirin orta hissiyyat nüvəsini təşkil edir.

Bundan əlavə, körpüdə çoxlu sayda mərkəzlər var, xüsusən də göz refleksləri, refleksiv yanıb-sönmə (blink refleksi), bağırsaq hərəkətliliyi, sidik ifrazı və s.

## İstinadlar
Beyin yarımkürələri

Onurğalıların beyni iki böyük **yarımkürəyə** () bölünür: sol və sağ. Yarımkürələrin   daxili təbəqəsi ağ maddə ilə, xarici təbəqəsi isə boz maddə ilə dəstəklənən beyin qabığıdır. İki yarımkürə komissuralar - sinir liflərinin eninə dəstələri ilə bir-birinə bağlanır. Bu komissuraların əsası korpus kallosumun qalın təbəqəsidir; öndən arxaya 8 sm uzanır və bir yarımkürədən digərinə uzanan 200-250 milyon sinir lifindən ibarətdir. Anterior və posterior komissuralar və tağ daxil olmaqla daha kiçik əlaqələr, lokallaşdırılmış funksiyaları koordinasiya etmək üçün iki yarımkürə arasında məlumat ötürür. Hər yarımkürədə **qütblər** adlanan öndə, arxada və yanlarda ən görkəmli bölgələr fərqlənir: frontal qütb (polus frontalis), oksipital qütb (polus occipitalis) və temporal qütb (polus temporalis).

Ümumiyyətlə, yarımkürələr incə fərqlərlə bir-birinin güzgü şəkilləridir və sağ tərəf irəli çəkilir. Mikroskopik səviyyədə beyin qabığının sitoarxitekturası hüceyrə funksiyasını, neyromediatorların sayını və reseptor alt tiplərini aşkar edir. Müşahidə edilə bilən fərqlər fərddən fərdə dəyişir.

## İstinadlar
TPAO

**Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı** (**TPAO**) (***Türkiyə Neft Şirkəti***) 1954-cü ildə milli şirkət olaraq Türkiyədə karbohidrogen kəşfiyyatı, qazma, hasilat, neft və qazın emalı və marketinq fəaliyyətlərində iştirak etmək məqsədi ilə yaradılmışdır.

Milli iqtisadiyyatın mühüm aktoru olan TPAO Türkiyə neft sənayesində bir çox “ilklər”ə imza atmışdır Yarım əsrdən çox tarixə malik olan şirkət, Türkiyəyə Petkim, Tüpraş və POAŞ da daxil olmaqla 17 böyük şirkətin yaranmasına səbəb olmuşdur.

1983-cü ilə qədər inteqrasiya olunmuş neft şirkəti kimi kəşfiyyatdan tutmuş hasilata, neft emalına, marketinq və nəqliyyata qədər neft sənayesinin bütün fəaliyyət sahələri ilə məşğul olmuşdur. Bu gün TPAO sırf *upstream* (kəşfiyyat, qazma, quyuların tamamlanması və hasilat) sektorunda iştirak edən milli neft şirkətidir.

## Əməliyyatlar
TPAO-nun əsas fəaliyyət istiqamətləri aşağıdakılardır:

* Kəşfiyyat, qazma və hasilat 
* Təbii qaz saxlancı
* Neft və təbii qaz kəməri layihələrində iştirak

## Layihələrdə iştirakı
Azərbaycan layihələri:

* 6,75% payla Azəri-Çıraq-Günəşli 
* 19% payla Şahdəniz qaz yatağı 
* 6,53% payla Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri 
* 9% payla Cənubi Qafqaz Boru Kəməri 
* 10% payla Alov Exploration

## İstinadlar
Stavanger Universiteti

**Stavanger Universiteti** — Norveçin Stavanger şəhərində yerləşən ictimai tədqiqat universiteti.

2024-cü ildə universitetin büdcəsi təxminən 2 milyard Norveç kronu idi ki, bu da təxminən 190 milyon ABŞ dollarına bərabərdir.

## Tarixi
Universitet 1969-cu ildə Roqaland Regional Kolleci kimi yaradılmışdır.

1994-cü ildə Roqaland Kollec mərkəzi, Stavanger Tibb kolleci, Stavanger Sosial İş kolleci, Norveç Turizm kolleci, Stavanger Təhsil kolleci, Roqaland Musiqi Konservatoriyası və Konqreqasiya kollecləri birləşdilər və həmən il universitetin adı Stavanger Universitet Kolleci olaraq dəyişdirildi.

2005-ci ilin yanvarında kollecə universitet statusu verildi. Bu universitet Norvecdə birləşmə nəticəsində yaranan ilk universitetdir.

2009-cu ildə Stavanger Arxeologiya Muzeyi Stavanger Universitetinə köçürüldü.

## Reytinqləri
Stavanger Universiteti 2018-ci ildə Elmi Heyət üzvülüyünə düşən tədqiqat nəşrlərinin sayına görə Norveçdə üçüncü, ümumilikdə isə beşinci sırada yer almışdı.

2012-ci ilin oktyabrında Universitet Avropa İnnovativ Universitetlər Konsorsiumunun (ECIU) üzvü oldu.

## Akademik strukturu
### Fakültələri

Universitetdə 6 fakültə fəaliyyət göstərir:

#### İncəsənət və Təhsil Fakültəsi
* Təhsil və İdman Elmləri bölməsi
* İbtidai təhsili böbəsi
* Mədəniyyətşünaslıq və Dillər bölməsi

#### Sosial Elmlər fakültəsi
* Media və Sosial Elmlər bölməsi
* Sosial Elmlər fakültəsi
* Norveç Otel İdarəetmə məktəbi

#### Elm və Texnologiya fakültəsi
* Elektrik mühəndisliyi və Kompüter Elmləri bölməsi
* Stavanger AI laboratoriyası
* Riyaziyyat və Fizika kafedrası
* Mexanika və Struktur mühəndisliyi və Materialşünaslıq şöbəsi
* Təhlükəsizlik, İqtisadiyyat və Planlaşdırma departamenti
* Kimya, Bioelmlər və Ətraf mühit mühəndisliyi şöbəsi
* Enerji ehtiyatları departamenti
* Energetika və Neft mühəndisliyi şöbəsi

#### Sağlamlıq Elmləri fakültəsi
 * Xalq Sağlamlığı idarəsi
* Keyfiyyət və Sağlamlıq Texnologiyası departamenti
* Etika şöbəsi

#### İfa Sənəti fakültəsi
* Klassik musiqi kafedrası
* Caz, Rəqs, PPU (Təhsil nəzəriyyəsi və təcrübəsi) və musiqi şöbəsi

#### Stavanger Universiteti Biznes məktəbi
Məktəb geniş çeşiddə təhsil proqramları təklif edir və Norveçdə biznes idarəçiliyi üzrə magistratura səviyyəsində tələbələrə təhsil verən ən böyük müəssisələrdən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website
Əhməd Mustafayev

**Əhməd Mirzə oğlu Mustafayev** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR yüngül sənaye naziri (1989–1991), "Xalq üçün mallar" Azərbaycan Dövlət Konserni İdarə Heyətinin sədri (1991–1993), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XII çağırış deputatı.

## Həyatı
Əhməd Mirzə oğlu Mustafayev 1943-cü ildə anadan olmuşdur. 1966-cı ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu mühəndis-texnoloq ixtisası üzrə bitirmiş, ardınca yüngül sənaye sistemində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1969-cu ildən 1975-ci ilədək Azərbaycan SSR Ticarət Nazirliyinin Xalq İstehlakı Mallarının Keyfiyyəti üzrə Dövlət İnspeksiyası İdarəsinin baş inspektoru, Azərbaycan SSR Yerli Sənaye Nazirliyinin Texniki İdarəsi rəisinin müavini olmuşdur.

1975-ci ildən etibarən Əhməd Mustafayev Bakı tikiş-trikotaj, trikotaj fabriklərinin, sonra isə Nəriman Nərimanov adına Trikotaj İstehsal Birliyinin direktoru vəzifələrində işləmişdir. 1986-cı ildən Azərbaycan SSR yüngül sənaye nazirinin birinci müavini vəzifəsində çalışmış, 1989-cu ilin avqust ayında isə Azərbaycan SSR yüngül sənaye naziri təyin edilmişdir. Daha sonra "Xalq üçün mallar" Azərbaycan Dövlət Konserni İdarə Heyətinin sədri təsdiq edilmiş, bu vəzifədə 1993-cü ilin oktyabr ayınadək işləmişdir.

Əhməd Mustafayev 1990-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XII çağırış deputatı (xalq deputatı) seçilmiş, Ali Sovetin Sənaye və energetika komissiyasının üzvü olmuşdur.

## İstinadlar
Ən çox hərbi xərcləri olan ölkələrin siyahısı

Bu, müəyyən bir ildə **ən çox hərbi xərcləri olan ölkələrin siyahısıdır**. Hərbi xərclər rəqəmləri sabit və ya cari valyuta məzənnələri əsasında ABŞ dolları ilə təqdim olunur.

## Ən yüksək hərbi xərclər
Birinci siyahı Stokholm Beynəlxalq Sülh Tədqiqatları İnstitutunun (SIPRI) məlumat hesabatına əsaslanır və burada 2023-cü ilə kimi dünyanın ən çox hərbi xərcləri olan 40 ölkəsinin cari bazar valyuta məzənnələrinə əsaslanan siyahısı daxildir.

İkinci siyahı, Beynəlxalq Strateji Tədqiqatlar İnstitutu (IISS) tərəfindən orta bazar valyuta məzənnələrindən istifadə edilməklə nəşr olunan *The Military Balance-ın* 2024-cü il nəşrinə əsaslanır.

Bəzi mənbələr Rusiya və Çinin hərbi xərclərinin həmin ölkələrdəki əsir bazarları və Alıcılıq qabiliyyəti pariteti səbəbindən faktiki olaraq qrafikdən çox yüksək olduğunu bildirir.

## İstinadlar
Fırat Universiteti

**Fırat Universiteti** — Türkiyənin Elazığ şəhərində dövlət universiteti.

Şərqi Türkiyənin ən böyük akademik qurumlarından biri olan universitetdə 11 Məktəb, 4 İnstitut, 1 Dövlət konservatoriyası, 3 Kollec və Elmi və Texnoloji irəliləyişlərə və Tədqiqatlara diqqət yetirən 21 Araşdırma mərkəzi var.

## Tarixi
Universitet İlk olaraq 1967-ci ildə Elazığ Texniki Kolleci kimi açılmışdır.

1975-ci ildə adı dəyişdirilərək Elazığ Dövlət Universiteti oldu. Universitet xüsusilə Elazığ, Bingöl, Muş və Tunceli bölgələrindədə təhsil və təlim həyatında ali təhsil müəssisələri açaraq Şərqi və Cənub-Şərqi Anadoluda ali təhsilin inkişafına kömək edən bir qurumdur.

Fırat Universiteti 14 dekabr 2021-ci ildə Araşdırma Universiteti oldu.

## Fakültələri
* Təhsil fakültəsi
* Əczaçılıq fakültəsi
* Elmlər fakültəsi
* Humanitar və Sosial elmlər fakültəsi
* İqtisadiyyat və İnzibati elmlər fakültəsi
* İlahiyyat fakültəsi
* Rabitə fakültəsi
* Mühəndislik fakültəsi
* Balıqçılıq fakültəsi
* Texniki Təhsil fakültəsi
* Texnologiya fakültəsi
* Memarlıq fakültəsi
* Stomatologiya fakültəsi
* Tibbi məktəb
* Sağlamlıq Elmləri fakültəsi
* Baytarlıq fakültəsi
* İdman elmləri fakültəsi

## Kitabxanası, Muzeyi və Parkı
Universitetin kitabxanasında təxminən 105.000 kitab və 962 dövri nəşr var.

Mühəndislik kampusunda Elazığ Arxeologiya və Etnoqrafiya Muzeyi və 
Atatürk Mədəniyyət Mərkəzi mövcuddur (kino, konsert, teatr, simpozium, konfrans zalı kimi istifadə olunur).

Elm fakültəsinin qarşısında Fırat Mədəniyyət Parkı var və burada tədbirlər və konsertlər keçirilir. Buraya amfiteatr, qaçış yolu, basketbol meydançası, yeməkxana və açıq çay bağçası daxildir.

## Xarici əlaqələri
* Qafqaz Universitetlər Birliyinin üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Resmi Facebook Sayfası www.facebook.com/frtbasinyayin 
* Resmi Instagram Sayfası www.instagram.com/firatresmihesap
* Resmi Twitter Sayfası: www.twitter.com/firatresmihesap
Fazil Muradəliyev

**Fazil Qulam oğlu Muradəliyev** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Nəzarət İnspeksiyasının sədri (1992), Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ideoloji məsələlər üzrə katibi, Azərbaycan KP 26 Bakı Komissarı Rayon Komitəsinin birinci katibi (1971–1975), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX və XII çağırış deputatı.

## Həyatı
Fazil Qulam oğlu Muradəliyev 1938-ci ildə anadan olmuşdur. Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmiş, 1957-ci ildən Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının elmi idarələrində çertyojçu, baş laborant, böyük mühəndis, baş mühəndis işləmişdir. 1966-cı ildən əvvəlcə "Molodyoj Azerbaydjana" qəzeti redaksiyasının, ardınca "Vışka" qəzeti redaksiyasının şöbə müdiri olmuşdur. 1968–1971-ci illərdə "Vışka" qəzetinin redaktoru işləmişdir.

Fazil Muradəliyev 1971-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası 26 Bakı Komissarı Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmiş, 1975-ci ilədək bu vəzifədə çalışmışdır. 1976-cı ildən Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasında şöbə müdiri olmuşdur. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ideoloji məsələlər üzrə katibi seçilmiş, 1992-ci ilin aprel ayından Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Nəzarət İnspeksiyasının sədri olmuşdur. 1992-ci ilin iyul ayından Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin İşlər müdiri vəzifəsində işləmişdir.

Fazil Muradəliyev 1965-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. O, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX və XII çağırış deputatı seçilmiş, Ali Sovetin Mədəniyyət və dini əqidə məsələləri daimi komissiyasının sədri olmuşdur.

Fazil Muradəliyev 2016-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Şeyx İbrahim əfəndi

**Şeyx İbrahim əfəndi** () və ya **Əfəndi Baba** (; ) — 1837-ci il Quba üsyanının mənəvi başçılarından, Şeyx Şamilin Azərbaycandakı müttəfiqlərindən və ruslara qarşı müqavimət hərəkatının üzvlərindən biri.

## Təhsili
Quran hafizi olan İbrahim əfəndi ilk təhsilini atası Türk İsmayıl əfəndidən, icazətini isə 21 il müridi olduğu Şeyx Mövlanə Hacı İsmayıl Şirvanidən almışdır. Ərəb, türk, fars və kürd dillərini bilmişdir.

## Həyatı
Xalq arasında Əfəndi Baba olaraq tanınan Gülhani İbrahim əfəndinin (Gülhan — Qubanın qədim adlarından biri) soyu Məhəmməd peyğəmbərin əmisi Həmzə ibn Əbdülmüttəlibə gedib çıxır. Bütün həyatını elmə, İslamın təbliğinə və işğalçılara qarşı mübarizəyə həsr etmiş, bu yolda təqib və sürgünlərə məruz qalmışdır. Fatimə adlı xanımdan Əbdülvəhhab, İsmayıl və Məhəmməd adlı oğlanları dünyaya gəlmişdir. Onlar da ataları kimi 1890-cı ildə sürgün edilmişlər. Şeyx İbrahim əfəndi şəriət elmləri ilə yanaşı təbabətdə də mahir olmuşdur. Şeyx İbrahim əfəndi Həmdulla əfəndi Əfəndizadənin babasıdır.
## Fəaliyyəti
Quba üsyanının mənəvi başçılarından olan İbrahim əfəndi İslamın təbliği ilə yanaşı Azərbaycanı və Şimali Qafqazı işğal etmiş rus qəsbkarlara qarşı da mübarizə aparmış, xalq arasında işğalçılara qarşı təbliğat-təşviqat işləri görmüş, Şeyx Şamil ilə sıx dostluq və müttəfiqlik əlaqələri qurmuşdur (sonralar bu əlaqələr nəvəsi Həmdulla əfəndi Əfəndizadənin həbsində mühüm rol oynamışdır). Rus zülmünə qarşı mübarizə aparan İbrahim əfəndi polkovnik Gimbut tərəfindən dəfələrlə "Sibir"lə hədələnsə də öz mübarizəsindən vaz keçməmişdir. Hicri 1267-ci (1850) ildə sürgün edilən İbrahim əfəndi, ancaq 7 il sonra vətənə qayıda bilmişdir. Vətənə qayıdan Şeyx, axırıncı dəfə 1842-ci ildə görüşdüyü müttəfiqi Şeyx Şamil ilə olan əlaqələrini müridi Aqil üzərindən yenidən quraraq mübarizəsini davam etdirmişdir. Şeyx İbrahim əfəndinin vəfatından sonra onun övladları və nəvələri ruslara qarşı mübarizəni davam etdiriblər.

### Tolerantlıq nümunəsi
Fövqəladə şəkildə hamı tərəfindən sevilən Şeyx İbrahim əfəndi həm müsəlman əhali arasında, həm xristian və yəhudilər arasında, həm də qeyri-dinlərdən olanlar arasında böyük hörmətə layiq bir şəxs olmuşdur. Belə ki, həm müsəlmanlar, həm də qeyri-müsəlmanlar and içərkən *"Əfəndi baba haqqı"*, *"Əfəndi babanın sarığına and olsun"* deyərək and içərmişlər. Bundan başqa yüksək insani keyfiyyətlərə malik olan İbrahim əfəndi, din, milliyyət ayırmayaraq ağır xəstə olan rus polkovniki Medvedyevin həyat yoldaşı Yelizaveta İvanovnanı və qızını təbabət üsulları ilə müalicə etmişdir.

## Ölümü
1870-ci ilin mart ayının əvvəlindən səhhəti pisləşən İbrahim əfəndi, həmin ilin səfər ayının 13-ü vəfat etmiş və indiki Şabran rayonunun Qələgah kəndində dəfn edilmişdir. Qəbri müsəlman əhalinin ziyarətgah yeridir.

## Ədəbiyyatlar

* *Kərim Dünyamalı.* Bir Soyun Taleyi.
* *Paşa Yaqub.* Övliyalar məskəni Quba mahalı.
* *Paşa Yaqub.* Övliyalar Ensiklopediyası. I.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Həmdulla əfəndi Əfəndizadə
* Qələgah
Türkiyə–Azərbaycan Universiteti

**Türkiyə–Azərbaycan Universiteti** və ya qısaca **TAU** – Bakıda yerləşən universitet. 2024-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır. Azərbaycan ilə Türkiyə arasında ortaq universitetdir.

## Tarixi
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında ortaq universitet layihəsi 2023-cü ilin iyununda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev ilə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasındakı görüşdən sonra açıqlanmışdır.

Türkiyə-Azərbaycan Universitetinin yaradılması barədə anlaşma memorandumu 19 fevral 2024-cü ildə Azərbaycanın Elm və Təhsil Nazirliyi ilə Türkiyənin Ali Təhsil Şurası arasında imzalanmışdır. Memorandumu Türkiyənin Ali Təhsil Şurasının sədri Erol Özvar və Azərbaycanın elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev imzalamışdırlar. Universitet tamamilə yeni yaradılmış təhsil müəssisəsi yox, fərqli universitetlərin müxtəlif proqramlarını ehtiva edən yeni nəsil universitetdir. Universitetə ilk qəbul Bakı şəhərində üç təhsil proqramı üzrə həyata keçirilmişdir.

Prezident İlham Əliyevin 2024-cü il sentyabrın 23-də  imzaladığı sərəncam ilə Türkiyə-Azərbaycan Universitetinə Dövlət İmtahan Mərkəzinin keçirdiyi qəbul imtahanlarının nəticələri əsasında tələbə seçimini müstəqil aparmaq və ödənişli əsaslarla da tələbə qəbulu ala bilmə hüququ verilib.

## Təhsil sistemi
Universitet Xətai rayonunda, Bakı Ali Neft Məktəbinin (BANM) Xocalı prospektində yerləşən binasında fəaliyyət göstərir. İnzibati və maliyyə işləri Azərbaycanın, akademik məsuliyyət isə Türkiyənin tərəfindədir. Universitetin fəaliyyətinin təmin edilməsi üçün 10 milyon manat büdcənin ayrılmışdır.

İlkin mərhələdə təhsil Azərbaycan vətəndaşları üçün nəzərdə tutulmuşdur. İlk tədris ili üçün 90 tələbə qəbulu planlaşdırılmışdır. Hər il qəbul planında 100–200 əlavə yer nəzərdə tutulmuşdur. Universitetdə təhsil pulsuz olacaq. Tədris ingilis və türk dillərində aparılır. Azərbaycan Texniki Universitetinin tərəfdaşlığı ilə fəaliyyət göstərən universitetin müəllim heyəti İstanbul Texniki Universiteti, Orta Şərq Texniki Universiteti və Hacettepe Universitetindən dəvət olunur. Onlar Azərbaycana mütəmadi gəlirlər.

### İxtisaslar
İlk tədris ilində kompüter mühəndisliyi, sənaye mühəndisliyi və qida mühəndisliyi ixtisasları üzrə təhsil keçirilir.

2024-cü ildə universitetin birinci kursunda kompüter mühəndisliyi və sənaye mühəndisliyi bölmələri üzrə 30, qida mühəndisliyi fakültəsi üzrə 27 tələbə olmaqla ümumilikdə 87 tələbə təhsil alır.

## İstinadlar
"Tək Ulduz" əməliyyatı

**"Tək Ulduz" əməliyyatı** () —  və  Texasın cənubunda  birgə əməliyyatdır. Əməliyyat 2021-ci ildə başlayıb və davam etməkdədir. Texas qubernatoru Qreq Ebbotun sözlərinə görə, əməliyyat qeyri-qanuni immiqrasiya, narkotik ticarəti və insan qaçaqmalçılığının artmasının qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Qubernatorluğun məlumatına görə, əməliyyat müddətində 503800 miqrantın tutulması, 40400 həbs olunma və 469 milyon doza fentanilin ələ keçirilməsi baş verib. 2020-ci maliyyə ili ilə 2021-ci maliyyə ili arasında ABŞ-Meksika sərhədi boyunca miqrantlarla bağlı narahatlıqlar 278% artıb. 2022-ci ilin aprelinə olan məlumata görə, əməliyyata həftədə təxminən 2,5 milyon dollar xərclənir və ildə təxminən 2 milyard dollara başa gələcəyi gözlənilirdi. Təxminən Milli Qvardiyanın 10,000 üzvü əməliyyat nöqtəsində yerləşdirilib. Əməliyyatın başlamasından bir il sonra Texas, Meksika ilə sərhədi boyunca daxil olmağa çalışan miqrantların sayında 9% artım müşahidə olunurdu, hansı ki, bu rəqəm Arizona, Kaliforniya və Nyu-Meksikoda 62% idi.

## Reaksiyalar

### Fedaral hökumət
24 iyul 2023-cü ildə Ədliyyə Departamenti Qreq Ebbotun əmri ilə Qartal Keçidi yaxınlığındakı Rio Qrandedə üzən maneələrin tikintisinin  pozduğunu iddia edərək məhkəməyə müraciət etdi. Sentyabrın 6-da məhkəmə Ədliyyə Departamentinin vəsatətini təmin etdi və Texasa maneəni çayın sahilinə köçürməyi və hər hansı yeni maneələrin quraşdırılmasını dayandırmağı əmr etdi. Cavab olaraq, Texas qərardan Beşinci Dairə Apellyasiya Məhkəməsinə müraciət etdi və o da dekabrın 1-də qadağanı təsdiq edən qərar çıxardı. Məhkəmə həmçinin müəyyən edib ki, Texas maneənin insanların həyatını xilas etdiyi və ya qeyri-qanuni miqrasiyanı azaltdığına dair konkret sübut təqdim etməyib. Texas bu qərardan sonra da sərhədə maneələr çəkməyə davam etdi.

### Digər ştatlar
16 may 2023-cü ildə Qreq Ebbot digər əyalət qubernatorlarından kömək istədi. 2023-cü ilin iyun ayına olan məlumata görə, 14 ştat cavab olaraq Texasa milli qvardiya və hüquq-mühafizə əməkdaşlarını göndərib.

## İstinadlar
Vladimir Şamanov

**Vladimir Anatolyeviç Şamanov** () — rusiyalı siyasətçi. Rusiya Silahlı Qüvvələrinin general-polkovniki. 2016-cı ildən VII və VIII çağırış Rusiya Federasiyası Federal Məclisinin Dövlət Dumasının deputatıdır. Dövlət Dumasının Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafı, İctimai və Dini Birliklər Məsələləri Komitəsi sədrinin müavini. Texnika elmləri doktoru. Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
15 fevral 1957-ci ildə Barnaulda anadan olub. O, uşaqlığını Özbəkistanda, Sırdərya vilayətinin Mirzəçul rayonunun Qaqarin şəhərində keçirib.

### Hərbi karyerası
1974–1976-cı illərdə — Daşkənd Ali Tank Komandanlıq Məktəbinin 12-ci rotasının kursatnı olub.

1978-ci ildə Lenin Komsomolu adına Ryazan Ali Hava Desant Komandanlığı Məktəbini, 1989-cu ildə M. V. Frunze adına Hərbi Akademiyasını, 1998-ci ildə Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Hərbi Akademiyasını bitirib.

1992-ci ildə Qarabağ münaqişəsində Azərbaycan tərəfində vuruşub. Azərbaycan qoşunlarının Goranboy əməliyyatında iştirak edib.

14 mart 2006-cı ildən 9 noyabr 2007-ci ilə qədər — Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirinin müşaviri.

2008-ci ilin avqustunda o, Kodori dərəsində əməliyyat zamanı gürcü qoşunlarını məğlub edən Abxaziyadakı rus hərbi qrupuna rəhbərlik edib.

## Sanksiyalar
2014-cü il mayın 12-dən Şamanov Rusiya hava-desant qüvvələrinin Krımda yerləşdirilməsinə görə Aİ ölkələrinin sanksiyaları altındadır. 26 may 2014-cü ildə o, Monteneqro, İslandiya, Norveç, Albaniya və Lixtenşteynin sanksiya siyahısına daxil edilib.

24 fevral 2022-ci ildə o, "Donetsk və Luqanskdakı qondarma respublikaların müstəqilliyinin tanınmasına səs verdiyinə görə" Kanadanın "rejim tərəfdaşları" sanksiya siyahısına daxil edilib.

2022-ci il sentyabrın 30-da Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsi fonunda o, "saxta referendumlara" və "Ukrayna ərazilərinin Rusiya işğalçı qüvvələri tərəfindən ilhaqına" cavab olaraq ABŞ-nin sanksiyalar siyahısına əlavə edilib.

Eyni səbəblərə görə Böyük Britaniya, İsveçrə, Avstraliya, Ukrayna və Yeni Zelandiyanın sanksiya siyahısındadır.

## İstinadlar
Santa Klaus kəndi

**Santa Klaus kəndi** və ya **Joulupukki kəndi** (, sözün əsl mənasında **Joulupukki Workshop Village**) Finlandiyada Joulupukki ( adlanan Milad Babaya həsr olunmuş Finlandiyada əyləncə parkıdır . Joulupukki) və ingilis dilli ölkələrdə — Santa Claus . Laplandiya əyalətinin Rovaniemi şəhəri yaxınlığında yerləşir.

Ənənəyə görə, Santa Klausun Laplandiyada doğulduğu güman edilir . Santa Klaus Village onun bilavasitə yaşayış yeri hesab olunur və buna görə də Finlandiyanın ən çox ziyarət edilən turistik yerlərindən biridir. Lakin Şəkili alimlərin ən son tədqiqatlarına əsasən Santa Klausun vətəni və yaşadığı kənd Finlandiyada yox, Norveçdə yerləşir. Alimlər öz tədqiqatlarının nəticələrini müvafiq Avropa və dünya qurumlarına yönəldiblər. Yaxın illərdə bütün dünya ensiklopediyalarında müvafiq düzəlişlərin ediləcəyi gözlənilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Quercus nana

*  — Quercus nigra bitki növünün sinonimi.
*  — Quercus ilicifolia bitki növünün sinonimi.
Avraam Qottgelf Kestner

**Avraam Qottgelf Kestner** (; ) — Almaniya riyaziyyatçısı və epiqramçısı.

Peşəkar həyatında orijinal tədqiqatlardan daha çox dərsliklər yazmaq və ensiklopediyalar tərtib etməklə tanınırdı. Georq Kristof Lixtenberq onun doktorantura tələbələrindən biri idi və ona çox heyran idi. O, ən çox epiqrammatik şeirləri ilə tanınmışdır. Ayda yerləşən Kestner krateri onun adını daşıyır.

## Əsərləri
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* ''Theoria radicum in aequationibus'' – Europeana