Boris Akunin

**Boris Akunin** (əsl adı **Qriqori Şalvoviç Çxartişvili**, gürcü: გრიგორი შალვას ძე ჩხარტიშვილი; ) — rus yazıçısı, yaponşünas alim, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, ictimai xadim. Ayrıca **Anatoli Brusnikin**, **Anna Borisova** ədəbi təxəllüsləri ilə nəşr edilib. O, daha çox detektiv və tarixi fantastika üslubunda yazan yazıçı kimi tanınır. Akunin həm də esseist və bədii tərcüməçidir. Onun əsərlərinin personajları arasında Erast Fandorin, Nikolay Fandorin və Pelaqeya bacı məşhurdur.

Akunin siyasi bəyanatları və Rusiya prezidenti Vladimir Putin rejimini tənqid etməsi ilə tanınır. Belə ki, Çxartişvili "Liberation" qəzetinə müsahibəsində Putini "sevilməkdən daha çox qorxutmağı üstün tutan imperator Kaliqula" ilə müqayisə edib. Putinin isə öz növbəsində onun bu mövqeyinin, Qriqori Çxartişvilinin gürcü mənşəli olmasına görə şəxsi narazılığı ilə bağlı olduğunu bidirib (Qeyd edək ki, 2008-ci ildə Rusiya–Gürcüstan müharibəsi dövründə, Rusiya Gürcüstanı bombalamışdı). Boris Akunin Rusiyanı tərk edərək 2014-cü ildən Londonda yaşayır.

## Həyatı
Qriqori Çxartişvili artilleriya zabiti, Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı, Qırmızı Ulduz ordeninin kavaleri. Şalva Noeviç Çxartişvili (1919–1997) və Moskva Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin məzunu, rus dili və ədəbiyyatı müəllimi Berta Isaakovna Brazinskinin (1921, Moskva — 2007) ailəsində anadan olub. Atası Tsixsperdi (indiki Ozurqeti bələdiyyəsi) kəndində doğulmuşdu, müharibəni mayor rütbəsi ilə başa vurmuşdu. Anasının ailəsi əslən Taraşidən idi. 1958-ci ildə ailə Moskvaya köçmüşdür. 1973-cü ildə ingilis dili təmayüllü 36 nömrəli məktəbi, 1978-ci ildə isə Asiya və Afrika ölkələri İnstitutunun (MSU) tarixşünaslıq və filologiya fakültələrini bitirib. Yapon və ingilis dillərindən bədii tərcümə ilə məşğul idi. Onun tərcüməsində Misima Yukio, Kenji Maruyama, Yasusi Inoue, Masaxiko Simada, Kobo Abe, Siniti Xosi, Takesi Kayko, Sexey Ooka kimi yapon müəlliflərinin əsərləri nəşr olunmuşdur. Habelə o, amerika və ingilis ədəbiyyatının nümayəndələri — T. Koraqessan Boyl, Malkolm Bredberi, Piter Ustinov və digərlərinində əsərlərini rus dilinə tərcümə etmişdir.

"Xarici Ədəbiyyat" (rus: "Иностранная литература") jurnalının baş redaktorunun müavini (1994–2000), 20 cildlik Yapon ədəbiyyatı antologiyasının baş redaktoru, "Puşkin Kitabxanası" (Soros Fondu meqaproyektinin İdarə Heyətinin sədri olmuşdur. "Xarici" (rus: "Иностранка") nəşriyyatında çalışmış, "Yorğunluğun müalicəsi" seriyasının tərtibçisidir. 1998-ci ildən bu yana B. Akunin təxəllüsü ilə bədii nəsr yazır. "B"-ni "Boris" olaraq kodlaşdırdığı bir neçə il sonra, yazıçı ilə tez-tez görülən müsahibələrdən aydın oldu. Yapon dilindəki "Akunin" (悪 人) Çxartişvilinin ədəbi qəhrəmanlarından birinə görə ("Almaz arabası" romanında), "cani, qəddar" kimi tərcümə olunur. Lakin başqa sözlə şərin tərəfində dayanan nəhəng bir şəxsiyyət kimi də qələmə verilir (supercani). Tənqidi və sənədli əsərlərini əsl adı altında nəşr etdirir.

## Yaradıcılığı
"Yeni Detektiv" seriyasından ona şöhrət gətirən roman və qısa hekayələrindən əlavə (Erast Fandorinin sərgüzəştləri), Akunin "Əyalət detektivi" seriyasını yaratmış (Pelaqeya bacının sərgüzəştləri), "Magistrın sərgüzəştləri", "Janrlar" və "Yorğunluğun müalicəsi" seriyasının tərtibçisi olmuşdur. 2000-ci ildə Akunin "Taclandırma və ya Romanovların sonuncu nümayəndəsi" əsərinə görə "Buker — Smirnoff" mükafatına namizəd oldu, ancaq finalçılar arasına düşə bilmədi. Lakin həmin il "Antibuker" və "Taclandırma" mükafatının qalibi oldu. 2003-cü ildə "Azazel" romanı "Qızıl Xəncər" bölməsində Britaniya kriminal-yazıçılar Birliyinin qısa siyahısına düşmüşdü.

Çxartişvilinin əsərləri ingilis, bolqar, macar, italyan, alman, polyak, fransız, isveç, yapon və digər dillərə tərcümə olunmuşdur. Yazıçının özünün dediyinə görə, kitabları dünyanın otuzdan çox dilində nəşr olunur və kommersiya baxımından uğur qazanır. "Forbes" jurnalının rus versiyasına görə, Avropada və ABŞ-da ən böyük nəşriyyatlarla müqavilə bağlayan Akunin xaricdə tanınan on rus mədəniyyət xadimi arasındadır.
"Komsomolskaya Pravda" qəzeti XXI əsrin ilk onilliyinin nəticələrinə görə, Akunini Rusiyanın ən populyar yazıçısı elan etmişdir. "Rospeçat"ın "Rusiyanın kitab bazarı"nın 2010-cu il üçün hesabatına görə, onun kitabları ən çox nəşr olunan ilk onluqdadı.

2021-ci ildə Boris Akunin "Storytel" internet xidmətinin hesabatına görə Rusiyanın ən populyar yazıçısı oldu. Onun "Almaz arabası" audiokitabı Rusiyada ən çox dinlənilən əsərlərin 20-liyində 12-ci yeri tutub.

## Siyasi baxışları

Qriqori Çxartişvili sərt açıqlamaları və Rusiya hökumətini tənqid etməsi ilə məşhurdur. Məsələn, "Libération" qəzetinə verdiyi müsahibədə Çxartişvili Putini "sevilməkdən daha çox qorxutmağa üstünlük verən" imperator Kaliqula ilə müqayisə etmişdir. Putinin sözlərinə görə, bu, Qriqori Çxartişvilinin gürcü mənşəli olduğuna görə şəxsi incikliyi ilə əlaqədardır Yazıçı YUKOS işini "postsovet dövrü məhkəməsinin ən utanc verici səhifəsi" adlandırmışdır. 2010-cu ilin dekabrında M. Xodorkovski və P. Lebedevə verilən məhkəmə qərarından sonra Rusiyanın "amputasiya" planını təklif etmişdir.. 2011-ci il Dövlət Duması seçkilərindən sonra Qriqori Çxartişvili demişdir:

2012-ci ilin yanvarında Qriqori Çxartişvili, vətəndaşların seçki hüquqlarına riayət edilməsini izləmək məqsədilə seçici Liqası ictimai-siyasi təşkilatının qurucularından biri oldu. Elə həmin il "Bataqlıq qızdırması" filmindəki siyasi vəziyyətin şərhçisi kimi çıxış edib.

2017-ci ilin yanvar ayında jurnalist və müxalifətçi Sergey Parxomenkonun PEN Mərkəzindən xaric edilməsinə etiraz olaraq, həmçinin ukraynalı rejissor Oleq Sentsovun həbsinə məhəl qoymamaq səbəbilə PEN Klubun beynəlxalq təşkilatının Rus bölməsi olan PEN Mərkəzini tərk edib.

2019-cu ilin iyul ayında Rusiyanın bir sıra media orqanları Akuninin ingilis dilli "American Interest" nəşrinə verdiyi müsahibəni tərcümə edərək, yazıçının "Rusiyanı parçalamağa" çağırdığını iddia edib.

2022-ci ilin fevralında baş tutan Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsinə qarşı çıxıb.

2022-ci ilin martında Mixail Barışnikov və Sergey Quryevlə birlikdə ukraynalı qaçqınların xeyrinə vəsait toplamaq məqsədi daşıyan “Əsl Rusiya” xeyriyyə layihəsinə başlayıb.ref>Борис Акунин: Думаю, что последняя глава путинского государства началась.  // Русская служба BBC, 17 марта 2022 24 may 2022-ci ildə “Real Rusiya” saytı Rusiya Baş Prokurorluğunun qərarı ilə bloklanıb.

2022-ci ilin iyununda "Zaxarov" nəşriyyatı "Gənc Qvardiya" kitab evini yazıçının müxalifəti və anti-müharibə mövqeyinə görə mümkün problemlərin qarşısını almaq üçün Boris Akuninin əsərlərini öz təşəbbüsü ilə rəflərdən yığışdırmaqda günahlandırdı. Bundan sonra nəşriyyat  onunla əməkdaşlığa son verdiyini açıqladı.

2023-cü il dekabrın 13-də Ukraynanın keçmiş mədəniyyət naziri Aleksandr Tkaçenkonun adı altında rusiyalı prankerlər Vladimir Kuznetsov (Vovan) və Aleksey Stolyarov (Lexus) Akuninlə danışıb və o, “Kiyevə kömək etməyə hazır olduğunu” bildirib. Bu prankerlər Rusiyadan kənarda da yaşayan yazıçı Dmitri Bıkovla da oxşar söhbət ediblər.

Bundan sonra AST nəşriyyatı, "Oxu-Şəhər" pərakəndə şəbəkəsi və "Liters" internet xidməti ictimai-siyasi mövqelərinə görə Boris Akunin və Dmitri Bıkovun kitablarının yayımını dayandırdıqlarını elan ediblər. Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı Andrey Qurulev Vladimir Solovyovun tok-şousunda Akunini "düşmən" adlandırıb və onu fiziki cəhətdən məhv etməyə çağırıb: "O, bu dünyada olmamalıdır"..

2023-cü il dekabrın 18-də məlum oldu ki, Rusiya Federasiyasının İstintaq Komitəsi Boris Akuninə ordu haqqında “saxta” maddələrlə (Rusiya Federasiyası Cinayət Məcəlləsinin 207.3) və terrorçuluğa ictimai bəraət qazandırmaqla cinayət işi açıb. (Rusiya Federasiyası Cinayət Məcəlləsinin 205.2). Rusiya İstintaq Komitəsi də onu axtarışa vermək niyyətində olduğunu açıqlayıb.
Eyni zamanda, "Rosfinmonitorinq" Boris Akunini terrorçular və ekstremistlər (əsl adı ilə qeyd olunur) siyahısına daxil edib. 12 yanvar 2024-cü ildə Akunin Rusiya Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən xarici agentlər siyahısına daxil olunub.

## Ailə həyatı
Ailəlidir. Birinci həyat yoldaşı milliyyətcə yapondur. Akunin onun ilə bir neçə il yaşayıb. İkinci həyat yoldaşı — Erika Ernestovna korrektor və tərcüməçidi. Uşaqları yoxdur. 2014-cü ildən ailəsi ilə birlikdə Londonda yaşayır.

## Əsərləri və tərcümələri

### "Janrlar" seriyası
"Janrlar" — Boris Akuninin bir neçə seriya romanlarıdır, burada yazıçı bir növ janr ədəbiyyatının sınağına cəhd edir, burada ədəbi üslubların hər biri ayrıca bir əsərlə təmsil olunur.

*Bu kolleksiyaya daxildir:*
* "Oğlanlar üçün uşaq kitabı"
* "Casus roman"
* "Fantastika"
* "Kvest"
* "Qızlar üçün uşaq kitabı" (Qloria Mu ilə həm müəllif)

Boris Akunin "Janrlar" ideyasını bu şəkildə izah edir:

## Anatoli Brusnikin və Anna Borisova
2012-ci il yanvarın 11-də Boris Akunin müəllif olduğu "Jivoy Jurnal"dakı bloqunda Anatoli Brusnikin təxəllüsü altında gizlətdiyini etiraf etdi. Bu adla üç tarixi roman nəşr olunmuşdur: "Doqquzuncu Xilaskar", "Fərqli zamanın Qəhrəmanı" və "Bellona". Həmçinin o, qadın təxəllüsü "Anna" altında yazılmış romanların da müəllifidir: "Orada …", "Yaradıcı işçi" və "İlin vaxtları".

## Tənqid
Stanislav Qovoruxin:

Pavel Basinski:

İqor Danilevski "Rusiya dövlətinin tarixi" kitabı haqqında:

## Ekranlaşdırılmış əsərləri
* 2001 — Azazel (rejissor Aleksandr Adabaşyan)
* 2004 — Türk Qambiti (rejissor Canik Fayziyev)
* 2005 — Dövlət müşaviri (rejissor Filip Yankovski)
* 2009 — Pelaqyia və Ağ Buldoq (rejissor Yuri Moroz)
* 2012 — Casus (rejissor Aleksey Andrianov) — "Casus romanı" əsərinin filmə uyğunlaşdırılması
* 2019 — Dekorator (rejissor Anton Bormatov)
* 2021 - Leviafan / Lewiatan (rejissor Bartosz Konopka)
* 2023 - Fandorin. Azazel (rejissor Nurbek Egen) - "Azazel" romanı əsasında serial.
2015-ci ilin mayında Boris Akunin xəbər verdi ki, Erast Fandorinin sərgüzəştlərindən bəhs edən kitablar seriyasının televiziyaya uyğunlaşdırılması üçün Britaniya televiziya kanalı ilə müqavilə bağlanıb. Kanalın adı, filmlərin buraxılış tarixləri və digər detallar açıqlanmadı. Bununla belə, 2020-ci ilin yanvar ayında "The Bell"ə ​​verdiyi müsahibədə Boris Akunin bu haqda belə danışıb: "*Fandorin üçün [[BBC]] ilə müqaviləm pozuldu. Skripallara təşəkkür edirəm, çünki düzünü desəm, müasir [[İngiltərə]]də belə hətta XIX əsr olsa da Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının cəsur agenti haqqında necə serial çəkilə biləcəyini təsəvvür edə bilmirəm. Sonuncu dəfə onlarla görüşəndə ​​prodüserlər dedilər: qəhrəmanınızın milliyyətini dəyişmək istəyirsiniz, bu sadəcə Viktoriya detektivi olacaq? Bu mənim üçün maraqlı deyil, çünki filmə uyğunlaşmanın məqsədi kitablarımı tanıtmaqdır. İndi kitablarıma aidiyyatı olmayan başqa maraqlı layihələr də ortaya çıxıb. Böyük bir serial üçün ssenari yazdım*”.

## Sənədli filmləri
* 2012 — "Bataqlıq qızdırması" filmində çəkilişlər.

## Mükafatları
* 2005-ci ildə Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyinin diplomuna layiq görülmüşdür. Diplom Rusiya-Yaponiya münasibətlərinin dərinləşməsinə verdiyi töhfəyə görə verilmişdir. Mükafatın verilməsinin səbəbi Yaponiya və Rusiya arasında dövlətlərarası əlaqələrin qurulmasının 150 illiyi idi.
* 2009-cu il aprelin 29-da dördüncü dərəcəyə yüksələn Gündoğar cəngavəri oldu. Mükafatlandırma mayın 20-də Yaponiyanın Moskvadakı səfirliyində baş tutdu.
* 2009-cu il avqustun 10-da Rusiya və Yaponiya arasında mədəni əlaqələrin inkişafındakı xidmətlərinə görə hökumətin himayəsi altında fəaliyyət göstərən Yaponiya Fondunun mükafatına layiq görüldü.
* 2014-cü il martın 26-da "Rusiya Kitabları" XVII milli sərgi-yarmarkasının açılışı günü, Rusiyanın kitab nəşriyyatında ən pis fəaliyyətə görə "Abzas" peşəkar mətn mükafatı verildi.
* "Rus dilinə qarşı xüsusilə cılız cinayətlər səbəbilə" "Fəxri savadsızlığa görə" xüsusi mükafat Boris Akuninə "Rusiya dövlətinin tarixi. İlkin dövrlərdən Monqol istilasına qədər kitabına görə verildi.
* Noma mükafatı laureatı (2007, "Kodansya" nəşriyyatı, Yaponiya) — "yazıçı Yukio Misimanın yapon əsərlərinin ən yaxşı tərcüməsinə görə".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Boris Akuninin rəsmi saytı 
* Официальный сайт Эраста Петровича Фандорина 
* Акунин и Фандорин нуждаются в орднунге // "Северное побережье" qəzeti, 16 июня 2011.*Роман Сенчин.* Раб успеха 
* Борис Акунин: Беллетристика требует знаний, чувства меры, дисциплины Интервью на сайте ИТАР-ТАСС
* Георгий Цеплаков. Зло, возникающее по дороге и дао Эраста Фандорина. Статья в журнале "Новый мир", ноябрь, 2011 год.
* Григорий Чхартишвили. Статья в журнале "Сноб"
* "Псевдонимное речетворчество Б. Акунина" Снигирева Татьяна Александровна, Снигирев Алексей Васильевич 
* 2002 AEI paper analyzing Akunin's works
* Russian library site containing the full texts of most of Akunin's novels, including all three Pelagia novels, two Nicholas Fandorin novels, and all Erast Fandorin books except *The Jade Rosary* and *All the World's a Stage*
* Akunin.net Akunin's published books in Russian, English, German and French, last updated in 2005
* Times online interview with Boris Akunin
* Boris Akunin: the Evil Spirit or Good Luck of Modern Russian Fiction?
* Russian library site containing the full texts of most of Akunin's novels, including all three Pelagia novels, two Nicholas Fandorin novels, and all Erast Fandorin books except *The Jade Rosary* and *All the World's a Stage*
* in 2022 Boris Akunin co-founded True Russia — anti war charitable organization that supports Ukrainian refugees