open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oreocryptophis

**Oreocryptophis porphyraceus** — Ümumilikdə *qara zolaqlı zinət ilanı, qırmızı bambuk ilanı* kimi tanınan bir siçan ilanı növü. Cənub-Şərqi Asiyada meşəlik təpələrin orta və yuxarı yüksəkliklərində, yarımnöv və əraziyə görə həmişəyaşıl tropik meşələrdən quru mövsümi meşələrə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir.

## Təsvir

Başı kiçik, iti və kvadratdır, rəng naxışı isə qara zolaqlar və ya zolaqlarla birlikdə qırmızı və ya narıncı rəngləri əhatə edir. Yerüstü bir növ olan bu ilan, yaşayış yerini təpələr və dağ yaylaları ilə məhdudlaşdıran sərin iqlimlərə üstünlük verir. Onun sübh çağı, axşamdan gecəyə və dan yerindən səhər gecəsinə qədər aktiv olduğu məlumdur. Əsirlikdə ən çox axtarılan siçan ilanı növlərindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tanaka Giichi

**Tanaka Giichi** () – 1927-1929-cu illərdə Yaponiya Baş naziri olmuş yapon generalı və siyasətçisi idi.

## İstinadlar
Adetomyrma

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Bu cinsin işçiləri kordur. Tipik növ *Adetomyrma venatrix* 1994-cü ildə təsvir edilmişdir və cins öz qəbiləsinin, Amblyoponini-nin qeyri-tipik bir üzvüdür. Bu qəbilə, sürfələrin və pupaların hemolimfası ilə qidalanan Drakula qarışqalarını əhatə edir.

## Taksonomiya
Adetomyrma ilk dəfə 1994-cü ildə Ward tərəfindən Malagasi endemik monotipik cins kimi təsvir edilmişdir. Ward (1994) bu cinsi tipik növ Adetomyrma venatrix-in işçi morfologiyası əsasında Ponerinae yarımfəsiləsinin Amblyoponini-nə təyin etmişdir. Daha sonra, Bolton (2003) bu qəbiləni Amblyoponinae yarımfəsilə statusuna qaldırmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaradimdik meşə şanapipiyi

**Qaradimdik meşə şanapipiyi** (lat. ***Phoeniculus somaliensis***) — "Phoeniculidae" fəsiləsinə aid quş növü. Şərqi Afrikada meşəli və kolluqlu ərazilərdə yaşayır.

## Təsvir
Qaradimdik meşə şanapipiyi görünüş etibarilə yaşıl meşə şanapipiyinə (*Phoeniculus purpureus*) çox bənzəyir, lakin baş və belində yaşıl parıltı yoxdur və dimdiyi qırmızı deyil, qara rəngdədir, baxmayaraq ki, bəzən dimdiyin əsasında qırmızımtıllıq ola bilər. Erkək və dişi fərdlər oxşardır və yetkin quş təxminən 37 sm uzunluğundadır. Lələkləri ümumiyyətlə qara rəngdədir və mavi və ya bənövşəyi parıltıya malikdir. Uçuş lələklərində ağ ləkələr var və uçarkan qanadlarda ağ zolaq əmələ gətirir. Uzun və pilləli quyruğun kənarında ağ ləkələr var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qəhvəyi ağac ilanı

**Qəhvəyi ağac ilanı** **(''Boiga irregularis'')** - Ağacda yaşayan, arxa dişli bir colubrid ilanı.

## Təsvir
Qəhvəyi ağac ilanı, yağış meşəsi örtüyündə və ya yerdə ov edərkən həm vizual, həm də kimyəvi işarələrdən istifadə edən və ağacda yaşayan bir növdür. O, şaquli bəbəklərinə görə "pişik gözlü" ilanlar adlandırılan təxminən iyirmi beş növün bir qrupu olan Colubrinae yarımfəsiləsinin, Boiqa cinsinin üzvüdür. Qəhvəyi ağac ilanı 1-2 m uzunluğundadır. İlan uzun və incədir ki, bu da onun dırmaşma qabiliyyətini asanlaşdırır və binalarda, kötükdə və gün işığında sığınacaq axtardığı digər kölgəli yerlərdə kiçik boşluqlardan keçməyə imkan verir. Onlar arxa dişlidir, bədənlərinə nisbətən böyük bir başları var və yeməksiz uzun müddət yaşaya bilirlər. Bu ilanların yetkinlik yaşı orta hesabla erkəklərdə 3,1 il, dişilərdə isə 3,7 il olaraq təxmin edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hamaquçi Osaçi

**Hamaquçi Osaçi** () – 1929-1931-ci illərdə Yaponiya Baş naziri olmuş yapon siyasətçisi idi. Ləyaqətli davranışı və yal kimi saçlarına görə "Aslan Baş Nazir" ləqəbini alan Hamaquçi "müharibələrarası Yaponiyanın Tayşo Demokratiyası" dövründə liberal Rikken Minseitonun (Konstitusiya Demokratik Partiyası) aparıcı üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, 1915-ci ildən ölümünə qədər Nümayəndələr Palatasının üzvü olub. O, əvvəlcə 1930-cu ildə sağçı bir ekstremist tərəfindən sui-qəsd cəhdindən sağ çıxdı, lakin təxminən doqquz ay sonra sağalmayan yaralarında bakterial infeksiyadan öldü.

## İstinadlar
Qaradimdik lentquyruq

**Qaradimdik lentquyruq** (**Trochilus scitulus**) — "Trochilinae" yarımfəsiləsinin "Trochilini" tribesinə aid kolibri növü. Yalnız Yamaykanın şərqində endemikdir.

## Yayılması və yaşayış yeri

Qaradimdik lentquyruq Yamaykanın ucqar şərqində yayılmışdır. Onun yayılma arealı qırmızıdimdik lentquyruqla bir qədər üst-üstə düşür. Həmişəyaşıl dağ meşələrində, tropik düzənlik meşələrində və ikinci dərəcəli meşələrdə yaşayır. Manqrov meşələrindən və quru yaylalardan uzaq durur. Dəniz səviyyəsindən 1500 metr yüksəkliyə qədər rast gəlinir. Düzənliklərdə kifayət qədər, orta və yüksəkliklərdə isə çoxsaylı hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Drepanornis albertisi

***Drepanornis albertisi*** — Həmçinin **Qara-oraqdimdik cənnət quşu** və "**sarıquyruq oraqdimdik**" adı ilə də tanınan, cənnət quşları fəsiləsinə aid bir növ. 

## Qorunma statusu
Geniş yayılma arealına görə qara oraqdimdik, "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" (IUCN) "Təhlükədə Olan Növlərin Qırmızı Siyahısı"nda "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirilir. "CITES"-in Əlavə II siyahısında qeyd olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dendrelaphis calligaster

**Dendrelaphis calligaster ilanı** — Həmçinin yaşıl ağac ilanı, şimal yaşıl ağac ilanı və şimal ağac ilanı adlanan, Yeni Qvineya, Avstraliya və Solomon adalarına məxsus bir colubrid ilanı.

## Etimologiya
Calligaster xüsusi adı "gözəl qarınlı" deməkdir.

## Yayılma və yaşayış yeri
Avstraliyada Dendrelaphis calligaster, Mackay qədər cənubda olan Keyp-York yarımadasının (Kvinslend) şərq tərəfində tapılır. Qərb tərəfdə onların diapazonu zəif xəritələşdirilib. Onlar həmçinin bir çox Torres boğazı adasında da yaşayırlar. Yeni Qvineya materikində, adanın həm İndoneziya, həm də Papua Yeni Qvineya hissələrində 1150 m-dən aşağı yüksəkliklərdə geniş yayılmışdırlar. Onlar həmçinin bir çox yaxın adada da yaşayırlar. Sürünənlər Məlumat Bazası bu növü Solomon adalarından da siyahıya alır. *Dendrelaphis calligaster* əsasən ağacda yaşayır, lakin yerdə də yem axtara bilər. Yağış meşələrində, manqrovlarda, sıx ikinci dərəcəli böyümədə və tropik meşəliklərdə tapıla bilər. Diapazonu boyunca boldur. The Reptile Database also lists this species from the Solomons.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Thelotornis

**Thelotornis** (Budaq ilanları) — Ümumi adı ilə quş ilanları və ya üzüm ilanları, Suilanıkimilər fəsiləsinə aid arxa dişli zəhərli ilanlar cinsi. Bu cins Afrikaya endemikdir.

## Anatomiya və davranış
Budaq ilanları arxa dişli kolubridlərdən olub, dişləməsi yüksək dərəcədə zəhərli və potensial olaraq ölümcül ola bilən bir neçə növdən biridir. Zəhər hemotoksikdir və təsirləri çox yavaş olsa da, dişləmə halları nadir olsa da, zəhərə qarşı serum hazırlanmayıb və bir neçə ölüm halı (məsələn, Robert Mertens) qeydə alınıb. Onlar quşlar, kərtənkələr və qurbağalarla qidalanır və ağaclarda gizlənirlər, baxmayaraq ki, tez-tez yer səviyyəsində də ola bilərlər və quru ovlarını da öldürdükdən sonra yuxarı istiqamətdə udurlar. Onların kamuflyaj rəngləri və buxovlar kimi sakit qalmaq və ya yavaş-yavaş yellənmək qabiliyyəti onları aşkar etməni çətinləşdirir. Onlar ərazidə ilk baxışdan göründüyündən daha çox ola bilərlər. Təhlükə hiss etdikdə, boğazlarını şişirərək pulcuqlar arasında qara işarələr nümayiş etdirirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Katō Takaaki

**Katō Takaaki** () – yapon siyasətçisi, diplomatı və 1924-cü ildən 28 yanvar 1926-cı ildə vəfatına qədər, tarixçilərin "Tayşo Demokratiyası" adlandırdıqları dövrdə Yaponiya Baş naziri olmuşdur.

## İstinadlar
Kiyoura Keiqo

**Kiyoura Keiqo** () – yapon siyasətçisi idi. O, 1924-cü ildə, tarixçilərin "Tayşo Demokratiyası" adlandırdıqları dövrdə Yaponiya Baş naziri olub.

## İstinadlar
Yamamoto Qonnohyo

**Yamamoto Qonnohyo** () – Yaponiya İmperator Donanmasının admiralı və 1913-1914-cü illərdə və 1923-1924-cü illlərdə olmaqla iki dəfə Yaponiya Baş naziri olmuş şəxs.

## İstinadlar
Misir Prezidenti

**Misir Prezidenti** — Misir Ərəb Respublikasının dövlət başçısı.
## Həmçinin bax
## İstinadlar
Kato Tomosaburo

**Kato Tomosaburo** () — 1922-1923-cü illərdə Yaponiya İmperator Dəniz Qüvvələrində karyera zabiti, kabinet naziri və Yaponiya Baş naziri olmuş şəxs.
## İstinadlar
Hara Takaşi

**Hara Takaşi** () — 1918-ci ildə öldürülənə qədər Yaponiya Baş naziri vəzifəsində çalışmış yapon siyasətçisi.

## İstinadlar
San-Marino Kapitan-Regenti

**San-Marino Kapitan-Regentləri** — San-Marino Respublikasının dövlət başçıları.Kapitan-Regentlər () San-Marinonun iki dövlət başçısıdır.  Onlar hər altı aydan bir ölkənin qanunverici orqanı olan Böyük və Ümumi Şura tərəfindən seçilir. Normalda Kapitan-Regentlər koalisiyadakı partiyalardan seçilir və altı aylıq müddətə xidmət edirlər. Kapitan-Regentlərin səlahiyyət vaxtları hər il aprelin 1-dən oktyabrın 1-ə kimidir. Bu ənənə 1243-cü ilə aiddir. İkili hökumət başçıları praktikası (diarxiya) bilavasitə Roma Respublikasının adət-ənənələrindən irəli gəlir, bu da Qədim Roma konsullarına bərabərdir, lakin Kapitan-Regentlər icra hakimiyyətinə malik deyillər.

## Seçki qaydası
Kapitan-Regentlər altı ay müddətə Böyük və Ümumi Şura tərəfindən seçilir. Seçki proseduru 1600-cü il tarixli San-Marino Konstitusiyasına əsaslanan 1945-ci ildə qəbul edilmiş qanun ilə tənzimlənir. Hər iki Kapitan-Regent mütləq səs çoxluğu əldə etdikdə seçilir. Heç biri kifayət qədər səs toplamasa, ikinci səsvermə keçirilir.

Kapitan-Regentlər seçkilərdə iştirak etmək üçün aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir:

▪ Doğuşdan vətəndaşlıq;

▪ Yaşı 25-dən aşağı olmayan;

▪ Böyük və Ümumi Şuranın seçilmiş deputatı olan;

▪ Son üç ildə Kapitan-Regent seçilməyən.

## Həmçinin bax
## İstinadlar
Sayonci Kinmoçi

**Sayonci Kinmoçi** () – 1906–1908-ci illərdə və 1911–1912-ci illərdə Yaponiya Baş naziri vəzifələrində çalışmış yapon siyasətçisi. Meydzi dövründə siyasətə rəhbərlik etmiş yüksəksəviyyəli dövlət xadimləri qrupunun sağ qalan sonuncu üzvü kimi o, 1919-cu ildən 1920-ci ilə qədər Yaponiya siyasətində ən təsirli səslərdən biri idi. Karyerasının çox hissəsi üçün Saionji Yaponiya İmperator ordusunun siyasi məsələlərdə təsirini azaltmağa çalışdı.

## İstinadlar
Yamaqata Aritomo

**Yamaqata Aritomo** () — 1889-1891-ci illərdə və 1898-1900-cü illərdə Yaponiya Baş naziri olmuş yapon siyasətçisi və generalı.

## İstinadlar
Kuroda Kiyotaka

**Kuroda Kiyotaka** () – 1888-1889-cu illərdə Yaponiya Baş naziri olmuş yapon siyasətçisi və generalı idi. Satsuma Domenində samuray ailəsində anadan olan Kuroda Hokkaydonun kolonizasiyasında, 1876-cı il Yaponiya-Koreya müqaviləsində və 1877-ci ildə Satsuma üsyanının yatırılmasında iştirak etmişdir. Məxfi Şuranın sədri.

## İstinadlar
Saymon Fişer-Bekker

**Saymon Fişer-Bekker** (; ) — inglis aktyor

## Həyatı
25 noyabr 1961-ci ildə Londonda anadan olub. Saymon Fişer-Bekker ilk dəfə 1990-cı ildə Romanın yeddi təpəsi filmində "Mağaza meneceri" rolunu oynayıb. Harri Potter və Fəlsəfə Daşı filmindəki "Kök keşiş" rolu ilə tanınır. Aktyor, həmçinin Doctor Who (Doktor Kim) serialında yadplanetli Dorium Meldovar personajını canlandırıb. 9 mart 2025-ci ildə 63 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Anqola Prezidenti

**Anqola Prezidenti** — Anqola Respublikasının dövlət başçısı.
## Həmçinin bax
Joze Eduardu duş Santuş

## İstinadlar
Meri Lobel

**Meri Dorin Lobel** (qızlıq soyadı **Rocers**) (d. 25 iyun, 1900 – ö. 1 dekabr, 1993) tarixçi idi və "Viktoriya Qraflığı Tarixi" nin bir neçə cildini, həmçinin üç cildlik "Tarixi şəhərlərin Britaniya Atlası"nı redaktə etmişdi.

## Bioqrafiyası
Meri Dorin Rocers (Lobel) 25 iyun 1900-cü ildə Bristol şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Frederik Uilyam Rocers daş taciri, anası isə Blanş Meri (Laiəns) idi. Ailəsi güclü sufrajistlərdən ibarət idi və sufrajicist yığıncaqlarına ev sahibliyi edirdi. Sufrajist (ing. *suffragist*) qadınlara seçki hüququnun verilməsini müdafiə edən şəxsə deyilir. XIX və XX əsrlərdə, xüsusilə Böyük Britaniya və ABŞ-da, qadınların səsvermə hüququ uğrunda mübarizə aparan insanlara bu ad verilirdi. Sufrajistlər dinc yollarla, məsələn, petisiyalar, mitinqlər və məqalələr vasitəsilə qadınların siyasi hüquqlarını genişləndirməyə çalışırdılar. O, Klifton liseyində təhsil almış və Uolter Eving Kramın kopt lüğəti üçün tərcümələrin kataloqunun tərtibində ona kömək etmişdi.

Kram vasitəsilə o, özündən 12 yaş böyük olan tədqiqatçı Edqar Lobellə tanış oldu və cütlük 1918-ci ilə qədər demək olar ki, nişanlı sayılırdı. 1919-cu ildə Lobel Oksforddakı St. Huqs Kollecinə daxil olaraq tarix ixtisası üzrə təhsil aldı və 1922-ci ildə məzun olduqdan sonra Norviç Liseyində tarix müəllimi kimi çalışdı.

Lobellər 24 avqust 1927-ci ildə evləndilər və Oksforda köçdülər. Edqar 1982-ci ildə vəfat etdi və Lobel tək qaldı, Altsheymer xəstəliyindən əziyyət çəkdi. Daha sonra o, Banberidəki Vardinqton Haus qocalar evinə yerləşdirildi və 1 dekabr 1993-cü ildə orada vəfat etdi. O, öz mirasını St. Huqs Kollecinə, Somerville Kollecinə və Tarixi Şəhərlər Fonduna vəsiyyət etdi.

Meri Lobel 1930-cu illərdən etibarən *Viktoriya Qraflığı Tarixi* layihəsi çərçivəsində *Oksfordşir Qraflığının Tarixi* kitabının redaksiya heyətinin üzvlərindən biri olmuş və 1950-ci illərdən 1972-ci ilə qədər bu qraflığın baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Daha sonra isə o, *Britaniya Tarixi Şəhərlər Atlasının* üçcildlik nəşrinin redaktəsi ilə məşğul olmuşdur. *Viktoriya Qraflığı tarixini* redaktə etdiyi dövrdə Lobel həm də Oksforddakı Somerville Kollecində kitabxanaçı vəzifəsində çalışmışdır.

Lobel 1990-cı ildə Britaniya imperiyası ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## Əsərləri

### Viktoriya Qraflığı tarixi

* Redaksiya heyətinin üzvü: Salzman, Louis F.; Page, W.H.; Salter, Herbert E.; Lobel, Mary D; Crossley, Alan. A History of the County of Oxford. Victoria County History. 1. Archibald Constable and Co. 1939.
* Redaktoru olub,: Herbert E. Salter ilə birgə: 
* Redaktor: 
* Redaktor: 
* Redaktor: 
* Redaktor: 
* Redaktor, with Alan Crossley: 
* Redaksiya heyətinin üzvü: 

### Tarixi şəhərlər Atlası

* Redaktor: 
* Redaktor: 

## İstinadlar
Smells Like Teen Spirit

***Smells Like Teen Spirit*** — amerikan rok qrupu "Nirvana"nın sayca ikinci albomu olan "Nevermind"ın ilk mahnısı və aparıcı sinqlı. "DGC Records" leyblı tərəfindən 1991-ci ildə yayımlanmışdır.

Mahnının adı Kurt Kobeynin dostu, "riot grrrl" qrupu "Bikini Kill"in vokalçısı Ketlin Hannanın Kobeynin evinin divarına yazdığı "Kurt smells like Teen Spirit" () cümləsindən yaranıb. Hanna burada Kobeyndən "Teen Spirit" adlı dezodorantın ətrinin duyulmasını nəzərdə tutsa da, Kobeynin bu dezodorantdan xəbəri yox idi və onlar tez-tez anarxizm və pank-rokdan danışdıqları üçün "gənc ruhu iyi gəlmək" ifadəsini də inqilabı bir şüar kimi qəbul eləmişdi.

## İstinadlar
Abezetibu

**Abezetibu** () — *Testament of Solomon* (Solomonun vəsiyyətnaməsi) adlı psevdopiqrafik mənbədə təsvir edilən demon və düşmüş mələkdir. Veelzevulun ardınca cənnətdən düşmüş və cəhənnəmdə mühüm demonlardan biri olmuşdur. Lakin, Səma Müharibəsi zamanı Tanrıya qarşı üsyan etdiyi üçün xəyanət etmiş və mələklər onu dayandırmağa çalışarkən bir qanadı qoparılmış, yalnız qırmızı bir qanadı qalmışdır. Cəhənnəmdə Abezetibu mühüm bir mövqeyə sahib olmuş, Veelzevulun strateqi və müşaviri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Daha sonra o, Misirə səfər etmiş və Fironun və onun məsləhətçilərinin qəlbini sərtləşdirərək, onları qaçan israilliləri təqib etməyə inandırmışdır. Hadisə onun süqutuna səbəb olmuşdur, çünki Misir ordusu ilə birlikdə Qırmızı dənizdə boğulmuş və bir su sütununun içində həbs olunmuşdur. Veelzevul, Abezetibunun bir gün geri qayıdaraq yenidən fəthə başlayacağını bildirir, bu da onun demonologiya dünyasındakı davamlı təsirini və gələcək xaos potensialını göstərir.

Abezetibunun hekayəsi müxtəlif demonoloji mənbələrdə istinad edilir və yıxılmış mələklər və demonlar haqqında mədəni təsvirlərə təsir etmişdir.

## Vəsiyyətnamədə təsviri
*Testament of Solomon* əsərində, Solomon Veelzevulu çağırıb onunla danışdıqda, demonların şahzadəsi bildirir ki, bir zamanlar onunla birlikdə Cənnətdən düşən bir mələk var idi — Abezetibu. Düşdükdən sonra Abezetibu cəhənnəmə məhkum edilmiş və bir qanadını itirən demon olmuşdur.Tartarda (demonların həbs olunduğu yer) olan bütün məxluqlar onun hökmranlığı altında idi, və bu, onun demon dünyasındakı əsas vəzifəsi olmuşdur.Abezetibu, Misirdə Musa və İsraillilərə qarşı çıxmışdır. Daha sonra özü də Solomonun qarşısında peyda olur və bildirir ki, mələk olduğu dövrdə "birinci Səma" adlanan Amelouth adlı bir məkanda oturmuşdur.

Düşdükdən sonra Misirdə dolaşmış, İsraillilər Misiri tərk etdikdən sonra isə Fironun qəlbinin sərtləşməsinə səbəb olmuşdur. Bu, İncilin Çıxış kitabındakı ənənəvi xristian baxışı ilə ziddiyyət təşkil edir, çünki orada Fironun qəlbini sərtləşdirənin Tanrı olduğu qeyd edilir. Abezetibu Misir ordusu ilə birlikdə İsrailliləri təqib edərkən Qırmızı dənizin dağılması nəticəsində boğulmuş və su sütunu içində həbs olunmuşdur. *Testament of Solomon* əsərində qeyd edilir ki, Yannes və Cambres adlı sehrbazlar Musaya qarşı mübarizə apararkən Abezetibunu çağırmış və demon onlara istifadə etdikləri sehri vermişdir. O, özünü "*Musanın əlamət və möcüzələrdəki rəqibi*" kimi təqdim etmişdir. Abezetibu Qırmızı dənizdə möhürlənmiş qalsa da, Veelzevul bildirir ki, "*o hazır olduqda, fəth üçün geri qayıdacaq*".

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

*
*
*
*
*
Ankitsiya

**Ankitsiya** () — Marsi, Peliqni və digər Osk-Umbriya xalqları arasında tanınan ilahə. Qədim dövrlərdə ilan oynadanlar onu öz əcdadları hesab edirdilər. Romalılar onun marsiyalılar üçün əhəmiyyətini tam dərk etməmiş ola bilərlər.

## Əfsanələr və mənşəyi
Ankitsiya haqqında fərqli miflər mövcuddur. Gec Roma Respublikası dövrünün tarixçisi Qney Qelliusun (e.ə. II əsrin sonu) yazdığına görə, Ankitsiya Kolxidalı Aeetin üç qızından biri idi.

Onun bacıları isə Medea və Kirke idi. Kirke "Odisseya" dastanından da məlum olduğu kimi, insanları heyvana çevirən sehrlərdə ustalaşmışdır. Medea İtaliyaya gəlmiş və onun oğlu Marsilərə hökmdarlıq etmişdir. Ankitsiya isə Fucine gölü ətrafında yaşamış və ilan sancmalarını müalicə etməkdə ixtisaslaşmışdır.

## Tarixi dəlillər və qədim yazılar
Ankitsiya Marsi və Mərkəzi Apeninlərdə yaşayan digər xalqlar arasında geniş şəkildə tanınmışdır. Onun adı müxtəlif qədim yazılarda rast gəlinir:

* Luco dei Marsi (qədim adı: Lucus Angitiae — "Ankitsiyanın müqəddəs meşəsi")
* Civita d'Antino şəhərindəki abidələrdə
* Umbriyanın İquvin lövhələrində (Iguvine Tablets)
* Peliqni, Vestini və Sabinlərin yaşadığı ərazilərdə tapılan yazılarda

Ən erkən yazılı mənbə e.ə. IV əsrin sonlarına aiddir və "Marsiya legionlarının adından" Ankitsiyaya həsr olunmuş bir məbəd daşındadır. Bəzi yazılarda onun adı cəm formada çəkilir, bu isə onun bir neçə formada ibadət olunduğunu göstərə bilər. Həmçinin, bir mənbədə o, Roma ilahəsi Angerona ilə birlikdə qeyd edilir. Başqa bir mənbəyə görə, Ankitsiyanın məbədi və xəzinəsi olmuşdur. Romalılar onun adını **"ilan" mənasını verən anguis sözündən götürərək Anguitia formasında qəbul etmişlər.

## Sehr və sağaltma gücü
İlanlar qədim dövrlərdə tez-tez şəfa və tibb sənəti ilə əlaqələndirilirdi (məsələn, Asklepiosun əsası). Buna görə də, Ankitsiya möcüzəvi şəfa gücünə malik ilahə hesab olunurdu. Onun sehr, magiya və tibb sahəsində qüdrətli olduğu, xüsusən də ilan sancmalarını müalicə etməyi bacardığı bildirilir. O, həmçinin ilanlara nəzarət etmək, hətta onlara toxunaraq öldürmək gücünə sahib idi.

## Yunan mifologiyası
Roma alimi Serviusun qeydlərinə görə, Ankitsiya yunan mənşəlidir. Onun sözlərinə əsasən, Marrubilər Medeaya "Ankitsiya" deyirdilər. Mifə görə, Medea Kolxidan ayrılaraq İtaliyaya gəlmiş və Jason ilə birlikdə burada yaşamışdır. O, yerli insanlara ilan sancmalarına qarşı müxtəlif müalicə üsullarını öyrətmişdir. Digər bir Roma müəllifi Silius İtalikus isə Ankitsiyanı bilavasitə Medea ilə eyniləşdirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qara pişik

**Qara pişik** — tükü qara rəngdə olan ev pişiyidir. Onlar ya xüsusi bir cinsə aid ola bilər, ya da heç bir xüsusi cinsə aid olmayan, qarışıq cinsli adi ev pişikləri ola bilər. Əksər qara pişiklər melanin piqmentinin yüksək olması səbəbindən qızılı rəngli gözlərə malikdirlər.

Qara pişiklər miflərdə, əfsanələrdə və xurafatlarda tez-tez rast gəlinən varlıqlardır. Onlar Avropa folklorunda cadugərlər, həmçinin uğur və ya uğursuzluqla əlaqələndirilmişlər.

## Tarixi əlaqələr
Bəzi mədəniyyətlərdə qara pişiklər uğurlu və ya uğursuz sayılır. Kelt ölkələri və İngiltərədə qara pişiyin yol kəsməsi uğur əlaməti hesab olunur. Şotland folkloruna görə, qara pişiyin yeni evə gəlməsi rifah və bolluq gətirir. Uels əfsanələrində isə qara pişik ailəni xəstəliklərdən qoruyur.

Uels atalar sözü (1896):
*Qara pişik, eşitmişəm ki, o, həm də cadugərlik edə bilir və yaşadığı ailəni hər cür xəstəliklərdən qoruyur.*

## Xurafatlar və folklor
Qara pişiklər Halloween və cadugərlik ritualları ilə assosiasiya olunur. Lakin bəzi yerlərdə qara pişiklər müsbət enerji və uğur rəmzi sayılmışdır. Dənizçilər qara pişiklərin gəmiyə uğur gətirdiyinə inanırdılar. Balıqçı arvadları onları evdə saxlayırdı, çünki onların ərini dənizdə qoruyacağı düşünülürdü. Çilidə qara pişik xəzinə axtarışında istifadə edilən əsas elementlərdən biri hesab edilirdi. Yaponiyada qara pişiklər uğur və xoşbəxtlik gətirir. Latviyada qara pişiklər bolluq və yaxşı məhsul ilini simvolizə edir. İtaliyada qara pişik görmək yaxşı əlamət sayılır. Almaniyada qara pişik soldan sağa keçərsə, uğur gətirir.

## Sahiblənilməsi və xüsusi günlər
Bir zamanlar qara pişiklərin sığınacaqlarda daha az sahiblənildiyi iddia edilsə də, bu mif olduğu ortaya çıxmışdır. Əksinə, onlar digər rənglərə nisbətən daha çox övladlığa götürülür. Lakin bəzi heyvan sığınacaqları Halloween ərəfəsində qara pişik sahiblənilməsini dayandırır, çünki onların ritual qurbanları ola biləcəyi barədə narahatlıqlar var. Bununla belə, bu iddialar elmi və ya tarixi sübutlarla təsdiqlənməmişdir. Qara pişiklərə həsr olunmuş günlər:

* 27 Oktyabr – Böyük Britaniyada "Qara Pişik Günü" (Cats Protection təşkilatı tərəfindən)
* 17 Avqust – ABŞ-da "Qara Pişikləri Qiymətləndirmə Günü" (Ueyn H. Morris tərəfindən)
* "Black Friday" kampaniyası – ABŞ və Kanadada qara pişiklərin pulsuz sahibləndirilməsi təşviq edilir.

2018-ci ildə "Qara pantera" filmi yayımlandıqdan sonra, qara pişiklərin sahibləndirilməsində artım müşahidə olundu və bir çox insan pişiklərinə "T’Çalla" və "Şuri" kimi adlar qoydu. Buna baxmayaraq, heyvan sığınacaqları moda dalğası ilə sahiblənilən pişiklərin sonradan atılmaması üçün ciddi seçim meyarları tətbiq etdi.

## İstinadlar
Elspet Kennedi

**Elspet Meri Kennedi** (d. 6 avqust, 1921 &#x2013; 10 mart, 2006) Britaniyalı akademik və məşhur mediyevistdir. O orta əsr fransız ədəbiyyatına dair əsərləri və redaktor kimi tanınır.

## Həyatının erkən dövrü və təhsil
Elspet Kennedi Berkşirdə anadan olmuşdur. Onun akademik karyerası İkinci Dünya Müharibəsi səbəbindən gecikmişdir. Müharibə dövründə o, hökumət üçün çalışmışdır — 1940-cı ildə, hələ 18 yaşı olarkən MI5-də işləməyə başlamışdır. Əvvəlcə Vormvud Skrabsda yerləşdirilmiş, daha sonra isə Bletçli Parkda fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu iş hər nə qədər vacib olsa da, təkrarlanan xarakterə malik idi. Buna görə də Kennedi boş vaxtlarında rus dili öyrənməyə başlamış və rus tarixi üzrə ixtisaslaşmağı planlaşdırmışdır. Lakin Oksford Universitetinə qəbul olunmaq üçün repetitor tutduqda, müəlliminin fransız orta əsrlər tarixinə olan həvəsi Kennedini bu sahəyə yönəltmişdir.

Kennedi 1945-1947-ci illərdə Somerville Kollecində təqaüdlə təhsil almışdır. Daha sonra elmi araşdırmalar aparmış və 1948-ci ildən etibarən onun əsas tədqiqat mövzusu "*"Nəsrlə yazılmış Lanselot*" olmuşdur.

## Akademik karyerası
1953-cü ildə Kennedi Mançester Universitetində fransız dili üzrə mühazirəçi olmuşdur. 1966-cı ildə St Hilda Kollecinin üzvü seçilmiş və 1986-cı ildə təqaüdə çıxana qədər burada çalışmışdır. O, 2006-cı ildə vəfat edənə qədər St Hilda Kollecinin fəxri üzvü olmuşdur.

*"Tələbələri onu çox sevirdilər və bir çoxu onun elmi rəhbərliyi altında tədqiqat aparmışdır; dünyanın müxtəlif fransız dili bölmələrində Kennedinin dərslərindən ilhamlanaraq orta əsrlər üzrə ixtisaslaşan professor və mühazirəçilər var."*

Kennedi 1984-1988-ci illərdə Orta Əsrlər dilləri və Ədəbiyyatı Araşdırmaları Cəmiyyətinin, 1987-1989-cu illərdə isə Beynəlxalq Artur Cəmiyyətinin prezidenti olmuşdur. O, 1990-2002-ci illərdə *"Medium Aevum"* (Orta Əsrlər) beynəlxalq jurnalının redaktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Həmçinin, Niderland Kral Akademiyasının Lanselot komitələri və Kral Niderland İncəsənət və Elmlər Akademiyasının Huygens İnstitutu üzvü olmuşdur.

Kennedi Fransanın "Ekskalibur" mükafatına layiq görülmüşdür.

## Biblioqrafiyası

* *A Knight's Own Book of Chivalry: [[:en:Geoffroi_de_Charny|Geoffroi de Charny]]* (trans.; intro. Richard W. Kaeuper) (University of Pennsylvania Press, 2005), 
* *The Book of Chivalry of Geoffroi de Charny: Text, Context and Translation* (with Richard W. Kaeuper) (University of Pennsylvania Press, 1996), 
* *Shifts and Transpositions in Medieval Narrative: A Festschrift for Dr Elspeth Kennedy* (ed. Karen Pratt) (Brewer, 1994), 
* *[[:en:Lancelot|Lancelot]] of the Lake* (intro.; trans. and notes Corin Corley) (Oxford World's Classics, 1989), 
* *Lancelot and the Grail: A Study of the [[:en:Prose_Lancelot|Prose Lancelot]]* (Clarendon Press, 1986), 
* *Lancelot do Lac: The Non-cyclic Old French Prose Romance* (2 vols., ed.) (OUP, 1980), 
* *Social and Political Ideas in the French Prose Lancelot: A Note on The Breton Lays Mediumaevum Vol XXVI* (with Rachel Bromwich) (Dawson, 1965)

## İstinadlar
Kubrik baxışı

**Kubrik baxışı** – filmlərlə dəli və çılğın personajları təsvir etmək üçün istifadə olunan texnika.

## Tarixi
Texnikanın adı bundan tez-tez istifadə etmiş rejissor Stenli Kubriklə bağlı olsa da, ondan öncə başqa rejissorlar da bu texnikadan istifadə etmişdirlər. Termin kinematoqraf Duqlas Milsam tərəfindən ortaya atılmışdır. O, "Mexaniki portağal" (1971) filmində Aleksin üz ifadəsini təsvir etmək üçün "Kubrik baxışı" ifadəsindən istifadə etmişdir. Kubrik "Tam metallı jaket" (1987) və "Parıltı" (1980) filmlərində də bu texnikadan istifadə etmişdir.

Film tənqidçiləri Kubrik baxışının dördüncü divarı sındırmaq və qorxunu hiss etdirmək təsirini qeyd etmişdirlər. Robbi Kollin bəzi aktyorların Kubrik baxışı üçün daha uyğun olduqları haqqında yazmışdır, çünki onların üz quruluşu bu texnikadan istifadə etmək üçün daha uyğundur.

## Təsvir və istifadə
Kubrik baxışında aktyor kameraya qaş xəttinin altından baxır və başını kameraya doğru əyir. Aktyorlar səhnədə "gərginliyi" vurğulamaq üçün bu baxışdan istifadə edirlər. Adətən aktyorlar Kubrik baxışından istifadə edərkən bədxah üslubda gülümsəyirlər. Bu, personajın dəli olduğunu vurğulayır. Bu səbəbdən Kubrik baxışı "qorxunc, diksindirici" baxış kimi təsvir olunur. "The Telegraph" nəşri Kubrik baxışını "kinematoqrafiyanın ən çox tanınan kadrlarından biri" adlandırmışdır.

1960-cı ildə buraxılmış "Psixo" filminin son səhnəsində Kubrik baxışını görmək olar. Kubrik baxışının istifadə olunduğu digər filmlərə "Quzuların səssizliyi" (1991), "Donni Darko" (2001), "Betmen" (1989) daxildir. Komiks personajı Coker tez-tez Kubrik baxışı ilə assosiasiya olunur. Belə ki, aktyor Hit Ledcer "Qara cəngavər" (2008) filmində personajı canlandırarkən bu baxışdan tez-tez istifadə etmişdir. "Gülümsəmə" filmi Kubrik baxışına malik olan bir varlığın təqibinə məruz qalan qadından bəhs edir.

## Qəbul
"" filmini analiz edən tənqidçi Manola Dargis gözləri böyük olduğu üçün aktrisa Anya Teylor-Coyun Kubrik baxışından istifadə etməyə uyğun olduğunu qeyd etmişdir. Film tənqidçisi Rocer Ebert "Tam metallı jaket" filmində Kubrik baxışı texnikasından istifadə edilməsini tənqid etmişdir.

## İstinadlar
Okuma Sigenobu

**Okuma Sigenobu** () – 1898-ci ildə və 1914-1916-cı illərdə Yaponiya Baş naziri olmuş yapon siyasətçisi.

## İstinadlar
Erpeton tentaculatum

**Erpeton tentaculatum** — Cənub-Şərqi Asiyaya məxsus arxa dişli su ilanı. Erpeton cinsinin yeganə növüdür. Başının önündəki iki lələk ilanlar arasında unikal bir xüsusiyyətdir.

## Təsvir

Nisbətən kiçik bir ilandır, orta hesabla təxminən 50–90 sm uzunluğundadır. Hər iki fəzanın da tünd boz və ya qəhvəyidən açıq qəhvəyiyə qədər dəyişən zolaqlı və ya ləkəli iki rəng fazasında gəldiyi bilinir. Bütün həyatını bulanıq suda yaşayır.

Bu ilan mexanosensor funksiyası göstərilmiş başının ön hissəsində cüt "lələk" olan yeganə ilan növüdür. Onun qidası yalnız balıqdan ibarətdir.

Zəhərli dişləri olsa da, lələkli ilan insanlar üçün təhlükəli hesab edilmir. Dişlər kiçikdir, yalnız qismən yivlidir və ağızın arxa hissəsində dərində yerləşir. Zəhər lələkli ilanın yediyi balıqlara xasdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Catania, Kenneth C (2011). "Natural-Born Killer: Lethal from day one, the tentacled snake uses surprisingly sly tactics to capture fish." *Scientific American*. April 2011, pp.&nbsp;65–67.
Qaradimdik ağacdələn

**Qaradimdik ağacdələn (lat. ''Thripadectes melanorhynchus'')** — "Furnariidae" fəsiləsinin "Furnariinae" yarımfəsiləsinə aid quş növü. Kolumbiya, Ekvador və Peruda rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika
Qaradimdik ağacdələninin iki yarımnövü var: nominal yarımnöv "*T. m. melanorhynchus*" (Tschudi, 1844) və "*T. m. striaticeps*" (Sclater & Salvin, 1875). Bu növ və zolaqlıdöş ağacdələni (T. rufobrunneus) qardaş növlərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Daboia russelii

**Daboia russelii** — Cənubi Asiyaya aid olan və Viperidae fəsiləsinə daxil olan yüksək dərəcədə zəhərli bir ilan növü. 1797-ci ildə Corc Şou və Frederik Polidor Nodder tərəfindən təsvir edilmişdir. İlan, şotland herpetoloq Patrik Raslın (Patrick Russell) şərəfinə adlandırılmışdır. Olduqca ağrılı dişləməsi ilə tanınan bu ilan, Hindistanın "dörd böyük" təhlükəli ilanından biri hesab olunur.

## Taksonomiya

İngilis təbiətşünası Corc Şou və illüstrator Frederik P. Nodder 1797-ci ildə "The Naturalist's Miscellany" əsərində bu növü Coluber russelii adı ilə təsvir etmişdir. Nümunə Şotland herpetoloqu Patrik Rasl tərəfindən Britaniya Muzeyinə təqdim edilmişdi. Rasl 1796-cı ildə yazdığı "*An account of Indian serpents, collected on the coast of Coromandel*" əsərində bu növün yüksək dərəcədə zəhərli olduğunu toyuqlar və itlər üzərində apardığı təcrübələrlə təsdiq etmişdir. O, həmçinin yerli əhali tərəfindən ilanın "*katuka retula poda*" adlandırıldığını qeyd etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaradimdik meşə göyərçini

**Qaradimdik meşə göyərçini** və ya **"qaradimdik göyərçin"** (lat. ***Turtur abyssinicus***) — Saxara səhrasının cənubunda, Afrikada geniş yayılmış və çoxalan bir göyərçin növü.

## Yayılması və yaşayış yeri
Bu növ səhra yaxınlığında, kolluqlarda və savannalarda bol miqdarda rast gəlinir. Adətən akasiya kimi ağaclarda çubuqlardan yuva qurur və iki krem rəngli yumurta qoyur. Uçuşu sürətlidir, müntəzəm qanad vurmaları və vaxtaşırı kəskin qanad silkələmələri ilə xarakterizə olunur, bu, ümumiyyətlə göyərçinlər üçün xarakterikdir və adətən aşağıdan uçur.

## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" (IUCN) tərəfindən "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi təsnif edilsə də, 2004-cü ildən bəri populyasiya əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Notechis scutatus

**Notechis scutatus** — Avstraliyanın cənubu, o cümlədən sahil adaları və Tasmaniyada yaşayan iri və yüksək dərəcədə zəhərli bir ilan növü.

## Taksonomiya

Notechis cinsi, ön dişləri sabit olan zəhərli ilanlar olan aspid (elapidae) fəsiləsinə aiddir. Bu cinsin təsnifatı tək və yüksək dərəcədə dəyişkən bir növ kimi (*Notechis scutatus*) və ya ikinci bir növ kimi (*Notechis ater*) verilir. Bundan əlavə, yarımnövlər və regional variantlar da mövcuddur.

2016-cı ildə aparılmış genetik təhlil göstərdi ki, bu ilanların ən yaxın qohumu kobud pulcuqlu ilan (Tropidechis carinatus) növüdür.

Bu cinsin iki geniş şəkildə tanınan növü Notechis scutatus (Peters, 1861) və Notechis ater (Krefft, 1866) xüsusiyyətlərinə görə daha da müxtəliflik göstərir. Bir çox müəllif bu növlərin yarımnövlərini təsvir etmişdir. Digərləri isə bu təsnifatın əsassız olduğunu və Notechis cinsinin monotipik olduğunu qeyd edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaradimdik bibərquşu

**Qaradimdik bibərquşu (Cyclarhis nigrirostris)** — "Vireonidae" fəsiləsinə aid quş növü. Kolumbiya və Ekvadorun şimalındakı And dağlarında yayılmışdır. Subtropik və tropik rütubətli dağ meşələrində, həmçinin ciddi şəkildə pozulmuş keçmiş meşə ərazilərində yaşayır.

## Davranışı

Qidası tamamilə buğumayaqlılardan ibarətdir. Ağacların yuxarı və orta qatlarında qidalanır. Tək-tək və ya cütlük halında rast gəlinir. Yuva qurma adətləri haqqında məlumat azdır, lakin ehtimal olunur ki, "Qırmızıqaş bibərquşu" (Cyclarhis gujanensis) kimi davranır. Qırmızıqaş bibərquşu yerdən təxminən yeddi fut yüksəklikdə, mamırdan düzəltdiyi yuvalarda qeydə alınıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xenopeltis

**Xenopeltis** — Ümumi adı ilə günəş şüası ilanları, Xenopeltidae fəsiləsinin yeganə cinsi. Cənub-Şərqi Asiyada tapılır.

## Təsvir
Yetkin fərdlər 1.3 m (51 düym) uzunluğa qədər böyüyə bilir. Baş pulcuqları **Kolubridlər** fəsiləsinə bənzər böyük lövhələrdən ibarətdir, qarın pulcuqları isə yalnız bir qədər kiçilmişdir. Pelvik qalıqlar mövcud deyil. Bel rəngi qırmızı-qəhvəyi, qəhvəyi və ya qaradır. Qarın hissəsi naxışsız ağ-boz rəngdədir. Pulcuqlar yüksək dərəcədə parlaqdır.

## Coğrafi yayılma
Onlar Cənub-Şərqi Asiyada, Andaman və Nikobar adalarından şərqdə Myanma, cənubi Çin, Tailand, Laos, Kamboca, Vyetnam, Malay yarımadası və Şərqi Hindistandan Sulavesiyə qədər, həmçinin Filippində tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pseudechis colletti

**Pseudechis colletti** — Həmçinin *Kollett ilanı, Kollett kobrası* və ya *Daun pələng ilanı* kimi tanınan, Elapidae ailəsinə aid zəhərli bir ilan növüdür. Bu növ Avstraliyaya endemikdir. Kollett ilanı ölümcül bir dişləmə qabiliyyətinə malikdir və dünyada 19-cu ən zəhərli ilan hesab olunur.

## Taksonomiya və etimologiya

Kollett ilanı, ümumiyyətlə qara ilanlar kimi tanınan Pseudechis cinsindəki bir neçə növdən biridir. Mitoxondrial DNT üzərində aparılan bir araşdırma, onun maviqarın qara ilanla (P. guttatus) ən yaxın qohum olduğunu, Papua qara ilanı (P. papuanus) isə cütlüyün ən yaxın qohumu olduğunu göstərdi.

Belçikada doğulan ingilis zooloqu Corc Albert Bulencer 1902-ci ildə P. colletti növünü təsvir etdi və onu norveçli zooloq Robert Kollettin şərəfinə adlandırdı. Kollett tərəfindən gənc bir ilan toplanmışdı və Boulenger onun pulcuq naxışının Papua qara ilanından fərqli olduğunu qeyd etmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oxyuranus temporalis

**Oxyuranus temporalis** və ya **Mərkəz Silsiləsi taypanı** — 2007-ci ildə Avstraliyalı tədqiqatçılar Pol Douti, Bred Maryan, Stiven Donnellan və Mark Hatçinson tərəfindən təsvir edilmiş taypan növü. Taypanlar böyük, sürətli, son dərəcə zəhərli Avstraliya ilanlarıdır. Mərkəz Silsiləsi taypanı Arizona Ştat Universitetindəki Beynəlxalq Növlərin Kəşfiyyat İnstitutu tərəfindən 2007-ci ilin ən yaxşı beş yeni növündən biri seçildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Taypanlar

**Taypanlar** və ya **taipanlar** — Elapidae ailəsindəki ***Oxyuranus*** cinsinə aid ilanlar.

## Taksonomiya
Ümumi ad, taypan, antropoloq Donald Thomson tərəfindən, Avstraliyanın Kvinslend, Mərkəzi Keyp York yarımadasının Vik-Mungkan aborigen xalqı tərəfindən istifadə edilən sözdən sonra yaradılmışdır. Vik-Mungkan xalqı bu adı, Aborigen Avstraliya mifologiyasında Göy qurşağı ilanı kimi tanınan əcdad yaradıcı varlığına istinadən istifadə edirdi. Cins adı yunan dilindən ὀξῠ́ς (oxys: iti, iynəyə bənzər) və οὐρανός (ouranos: tağ, xüsusən də göy qübbəsi) sözlərindən gəlir və Kinghornun cinsin digər bütün elapidlərdən ayırdığını qeyd etdiyi damağın tağındakı iynəyə bənzər ön prosesə aiddir. Tez-tez sitat gətirilən "iti quyruqlu" mənası (οὐρά, oura, "quyruq" və Latın anus sözü ilə qarışdırmaya əsasən) həm etimoloji, həm də morfoloji cəhətdən səhvdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amanda Kerfştedt

**Amanda Kerfştedt** (; ) — isveçli yazıçı-romançı, dramaturq və tərcüməçi. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində İsveçdə məşhur olmuşdur. Qadın hüquqları hərəkatında iştirak etmiş, 1888-1891-ci illərdə nəşr olunan feminist jurnalı "Dagny"nin redaktoru olmuşdur.

## Bioqrafiyası
Amanda Kerfştedt 5 iyun 1835-ci ildə Eskilstuna şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Sven Avqust Hallstryom () Eskilstuna şəhərinin meri vəzifəsində çalışmışdır. Ata altı övladının tərbiyəsində fəal iştirak edirdi. Amanda uşaqlıqdan "*nəcib gənclər, qürurlu quldurlar və qaranlıq zindanlar*" haqqında kiçik hekayələr yazırdı. Səkkiz yaşında Kerfştedt, təhsil almaq üçün Stokholma göndərilmişdir. 13 yaşında anası ağır xəstələndiyi üçün valideyn evinə qayıtmış və ev təsərrüfatına, kiçik bacılarına baxmaq məsuliyyətini üzərinə götürmüşdür.

1855-ci ildə Kerfştedt qırx yaşlı Benqt Qustav Lindqren (Bengt Gustaf Lindgren) ilə evlənmişdir. Bu nikahdan Elin adlı oğlu dünyaya gəlmiş, sonradan o, ədəbiyyat tənqidçisi kimi tanınmışdır. 1858-ci ildə həyat yoldaşı vəfat etdikdən sonra, 1872-ci ildə Amanda Piter Kerfştedt (Petrus Kerfstedt) ilə ailə qurmuşdur. 1879-cu ildə ailə Stokholma köçmüşdür. Piter Kerfştedt yeni yaradılmış korlar məktəbinin direktoru təyin olunmuşdur. Onun ilk kitabı "*Tiggargossen och qvastgubbens dukater*" 1865-ci ildə nəşr olunmuş, ardınca "*Signhild och hennes vänner*" ("Sidhild və onun dostları") adlı kitabı çap edilmişdir. Kerfştedt romanlar, hekayələr, dram əsərləri, uşaq kitabları, qəzet məqalələri, icmallar və başqa yazılar yazmışdır. 1865-1916-cı illər arasında on uşaq kitabı və on böyüklər üçün kitab nəşr etdirmişdir. Yazıçının ən məşhur əsərləri "Kiçik və Böyük" (1882, "Små och stora"), "*Tarlalar və çəmənliklər arasında*" (1895, "Bland fält och ängar") və "*Bränningar*" (1899) olmuşdur.

Uşaqlar üçün yazdığı bir çox əsərlər Folkeskolens Barntidning jurnalında çap olunmuşdur. Kerfştedt eyni zamanda ingilis və norveç dillərindən İsveç dilinə bədii ədəbiyyat tərcümələri ilə məşğul olmuş, uşaq kitablarına resenziyalar yazmış və mətbuat üçün məqalələr qələmə almışdır. O, Harriyet Biçer-Stounun məşhur romanı "Tom dayının daxması"nı İsveç dilinə tərcümə etmişdir. XX əsrin əvvəlləri Amanda Kerfştedt və onun ailəsi üçün çətin olmuşdur. 1903-cü ildə həyat yoldaşı Piter Kerfştedt Tomteboda məktəbindəki vəzifəsindən azad edilmiş, 1906-cı ildə isə vəfat etmişdir. Oğlu Elin Lindqren isə 1904-cü ildə vəfat etmişdir. Amanda Kerfştedtin maddi problemləri yaranmışdır. Yazıçının son romanı "*Maja*" 1916-cı ildə, onun 81 yaşı olanda nəşr olunmuşdur.

## Məqalələri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** Contains the author's , originally published in *Finsk Tidskrift* in 1881.

### Uşaq ədəbiyyatı
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Suka (musiqi aləti)

**Suka** və ya **Bilqoray sukası** () — simli-kamanlı, tarixi Polşa musiqi aləti. Hazırda onun bərpa olunmuş versiyaları mövcuddur və oynanılır.

## Tarix

Ehtimal ki, kamanlı alətlərin mənşəyi Mərkəzi Asiyadan gəlir. Onlar təxminən X əsrdə Avrasiya boyu yayılmışdı. Polşada yerli kamanın bir növü 1545-ci ildə qeyd olunub. Polşanın ərazisindən olan bir neçə kamanlı alətlərin arxeoloji tapıntıları var. O cümlədən, Opoledə aşkar olunan XI əsrə aid olan kaman, 1948-ci ildə Qdanskda aşkar olunan XII əsrə aid olan beş simli alət və 1985-ci ildə Plotskda aşkar olunan Plotsk kamanı adlanan altı simli alət.
thumb|Voyçeç Gerson, akvarel (1895)
Suka ilk dəfə 1888-ci ildə tarixçi, ləhcələr üzrə mütəxəssis *Wisła* jurnalında Varşavada o zaman baş tutan xalq musiqi alətlərin sərgisi haqqında yazdığı məqalədə qeyd olunur. Orada sukanın istifadə olunmayan, qədim kəndistan musiqi aləti olduğundan yazılırdı. Onun mənşəyi Polşanın Kotsudza şəhərindən (öncə - Bilqoray rayonun Kotsudza kəndi) olması haqqında məlumat var. Orijinal suka günümüzə qədər çatmayıb. Hesab olunur ki, orijinal alətini görən son şəxs Kotsudzanın sakini Martsin Gilas idi. Onu bərpa etmək üçün cəhtlər göstərilib. Sukanı bərpa edənlərdən biri Yanov Lubelski şəhərindən olan Zbiqnev Butrıdır, biri isə Varşavadan olan Andrey Kuçovskidir. Onlar Voyçeç Gersonun (1895) çəkdiyi sukanın akvarel rəsmini işlədiblər. Butrının öz folk alətlərinin emalatxanası var. Onun oğlu Kşiştof isə, 2007-ci ildə Bilqoray Sukası Məktəbini yaratmışdı. Orda sukanı həm qurmağa, həm də onda ənənəvi musiqiləri çalmağa öyrədilir.

Sərəngi ifaçısı Mariya Pomiankovska da suka ilə marağlanırdı və 1990-cı illərdə onun bərpasını sifariş etmişdi. O, bu bərpa olunmuş versiyada ifa etməyi öyrənib. Daha sonra, o Mielets sukası və Plotsk kamanı kimi başqa oxşar musiqi alətlərini də bərpa etməyi çalışmışdı. 2010-cu ildən bəri, Pomiankovska Krakov Musiqi Akademiyasının Alət Şöbəsində kaman dərsləri verir. Həmin dərslərdə o, şagirdlərinə həm sukanı, həm də Plotsk kamanı çalmağa öyrədir.

## Çalma üsulu

Alət çalanın çiyninə söykənib, şaquli şəkildə tutulur. Dırnaq texnikası ilə çalınır. Bu çalma üsulu haqqında məlumat XVI əsrdə alman Martin Aqrikola tərəfindən qeydə alınıb.

## İstinadlar
Avstraliya Ordusu

**Avstraliya Ordusu** (ing. *Australian Army*) Avstraliya Silahlı Qüvvələrinin qurudan aparılan əməliyyatlarını icra edən əsas hərbi birləşmədir. 1901-ci ildə təsis edilmişdir.

## Tarixi
Avstraliya Ordusu  1901-ci ildə yaradılıb. Birinci və İkinci Dünya müharibələrində, Koreya, Vyetnam, Ərəfganıstan və İraq kimi bir çox müharibələrdə iştirak edib. Xüsusilə, Birinci Dünya müharibəsində Anzak qoşunları (İngiltərə və Avstraliya birlikləri) Qallipoli kampaniyasında çox mühüm rol oynayıblar.

## Struktur
Avstraliya Ordusu birbaşı komandanlıq sisteminə malikdir və Avstraliya Silahlı Qüvvələrinin (ADF) bir hissəsidir. Əsas komandalar bunlardır:

* **Hərbi Qərargah** – Ordu idarəetməsini gerəkəli planlama və strategiyalarla təmin edir.
* **Daimi Ordu** – Peşəkar hərbi personaldan ibarətdir.
* **Ehtiyat Qüvvələr** – Zərurət yaranan zaman aktiv xidmətə çağırılan ehtiyat personaldır.
* **Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr** – Anti-terror və xüsusi tapşırıqlar üçün ixtisaslaşmış hərbi dəstələrdir.

## Həmçinin baxın
Avstraliya
## Mənbə
Sovet Hərbi Hava Qüvvələri

**Sovet Hərbi Hava Qüvvələri** (Sovet Hava Qüvvələri, rusca: *Военно-Воздушные Силы СССР - VVS SSSR*) Sovet İttifaqının (SSRİ) silahlı qüvvələrinin mühüm bir hissəsi idi. 1918-ci ildə qurulan bu qüvvələr, İkinci Dünya Müharibəsində və Soyuq Müharibə dövründə Sovet ordusunun gücünü təmin edən əsas komponentlərdən biri oldu.

1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra **Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin** şəxsi heyəti və təyyarələri yeni müstəqil dövlətlər arasında bölüşdürüldü. Bu payda ən böyük pay personalın 60%-nə və təyyarələrin 40%-nə sahib olan Rusiyaya məxsus idi. Rusiya onlardan yeni Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrini qurmaq üçün istifadə etdi.

## Tarixi
Sovet Hərbi Hava Qüvvələri 1918-ci ildə Rusiya Vətəndaş Müharibəsi zamanı yaradıldı. 1920-1930-cu illərdə Sovet hökuməti bu sahədə əhəmiyyətli inkişaflar etdi və yeni döyüş təyyarələri istehsalına başladı. 1930-cu illərin sonlarında Sovet hava qüvvələri artıq müasir hərbi hava gücü kimi formalaşmışdı. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Sovet Hərbi Hava Qüvvələri Almaniya ilə döyüşlərdə həlledici rol oynadı. Xüsusilə, 1941-ci ildəki Barbarossa əməliyyatı zamanı Luftwaffe-yə qarşı ağır döyüşlər apardı. Müharibənin sonuna doğru Sovet hava qüvvələri daha güclü oldu və Berlinin ələ keçirilməsində mühüm rol oynadı.

Soyuq Müharibə dövründə Sovet Hərbi Hava Qüvvələri raket texnologiyası və strateji bombardmançı təyyarələr sahəsində böyük inkişaf əldə etdi. Bu dövrdə Tu-95, MiG-21, Su-27 kimi müasir təyyarələr istehsal edildi. Kosmik yarışda da Sovet hava qüvvələri mühüm rol oynayaraq, ilk kosmonavt Yuri Qaqarinin uçuşunu təmin etdi.

## Komandirlər

* Vershinin Konstantin Andreyeviç (Vershinin Konstantin Andreyeviç) (1946–1949, 1957–1969)
* Jigarev Pavel Fedoroviç (Jigarev Pavel Fedoroviç) (1949-1957)
* Kutahov Pavel Stepanoviç (Kutaxov Pavel Stepanoviç) (1969-1984)
* Yefimov Aleksandr Nikolayeviç (Efimov Alexander Nikolaevich) (1984–1990)
* Hava Baş Marşalı Yevgeni Şapoşnikov (Evgeni İvanoviç Şapoşnikov) (1990-1991)

## Qaleriya

## Həmçinin baxın
SSRİ Silahlı Qüvvələri

Sovet Ordusu
Stella Braun

**Stella Braun** (; ) — britaniyalı feminist, sosialist və doğum nəzarəti müdafiəçisi. O, qadınların öz bədənləri üzərində hüquqlarını müdafiə edən əsas fiqurlardan biri olmuşdur. Onun əsas fəaliyyəti qadınların doğum nəzarəti və abort hüquqları uğrunda mübarizəsi ilə bağlı idi.

## Həyatı və təhsili
Stella 1880-ci ildə Halifaksda anadan olmuşdur. Atası dənizçi idi və onun ölümündən sonra ailəsi maddi çətinliklə üzləşmişdi. O, əvvəlcə Almaniyada təhsil almış, daha sonra İngiltərədə Müqəddəs Feliks Qızlar Məktəbində və Somervill Kollecində oxuyaraq müasir tarix üzrə təhsil almışdır.

## Fəaliyyəti
Stella Braun qadınların cinsi azadlığı və bədənləri üzərində tam hüquqa malik olması fikrini müdafiə edirdi. O, cəmiyyətin qadınların seksual həyatını məhdudlaşdırmasını tənqid edir, qadınların istədikləri zaman ana olmaq və ya olmamaq hüququna sahib olmalarını müdafiə edirdi.

1911-ci ildə özünü sosialist və radikal feminist elan edən Braun, əsasən doğum nəzarəti və abortun qanuniləşdirilməsi üçün mübarizə aparırdı. O, müxtəlif qəzet və jurnallarda, o cümlədən The Call, The Malthusian, The Freewoman kimi nəşrlərdə yazılar yazaraq, qadınların reproduktiv hüquqlarını gündəmə gətirirdi. Braun həmçinin, 1930-cu illərdə Abort Qanununun İslahatı Assosiasiyasında aktiv fəaliyyət göstərmiş və abortun cinayət hesab edilməsinin qadınların hüquqlarına qarşı bir maneə olduğunu vurğulamışdır. O, açıq şəkildə abortun qanuniləşdirilməsini müdafiə edən ilk qadınlardan biri idi və bu mövzu ətrafında ictimai müzakirələrin aparılmasına böyük töhfə vermişdir.

## İrsi
Stella Braun, qadınların doğum nəzarəti və abort hüquqlarının leqallaşmasına mühüm töhfə vermişdir. Onun fəaliyyətləri nəticəsində qadınların bu sahədə maariflənməsi artmış və abort qanunvericiliyində islahatlar baş vermişdir. O, ölümündən sonra da feminist hərəkatın ilham mənbəyi olaraq qalmağa davam etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Lesley Hall, Stella Browne
* Stella Browne: Biography at Spartacus Educational
Lukretsiya Marinella

**Lukretsiya Marinella** (; ) —  venetsiyalı yazıçı, şairə, filosof, polemist və qadın hüquqlarının müdafiəçisi. Ən çox tanınan əsəri "*Qadınların nəcibliyi və kamilliyi, kişilərin isə qüsurları və eyibləri haqqında*" traktatıdır. Cəmiyyətin qadınlara baxışı ilə bağlı qadın tərəfindən yazılmış ilk polemik əsərlərdən biri hesab olunur.

## Bioqrafiyası
Lukretsiya Marinella Venesiyada anadan olmuşdur.  Onun atası Covanni Marinelli həkim idi və qadın sağlamlığına dair tibb əsərləri yazmışdı. Lukretsiya atasının sayəsində biologiya, tibb, fəlsəfə sahəsində geniş biliklər əldə etmiş, həmçinin latın və italyan ədəbiyyatı ilə yaxından tanış olmuşdur. O, gec yaşda həkim Cirolomo Vakka ilə evlənmişdir. Müasirləri Marinellanı yüksək təhsilli, istedadlı bir qadın kimi xarakterizə edir, onun təkcə ədəbi bacarıqlarını deyil, həm də musiqi qabiliyyətini və natiqliyini vurğulayırdılar. Marinellanın ilk əsəri "*Müqəddəs Kolomba*" adlı xristian mövzusunda poemadır. Daha sonra "*Qadınların nəcibliyi və kamilliyi, kişilərin isə qüsurları və eyibləri haqqında*" adlı polemik traktatını yazmışdır. O, həmçinin Müqəddəs Məryəm, Müqəddəs Fransisk Assizili və şəhid İustinaya həsr olunmuş poemalar, "*Arkadya*" pastoralı və bir sıra sonetlər və madrigallar yazmışdır. Marinellanın ən məşhur əsərlərindən biri isə "*Enriko və ya Bizansın fəthi*" adlı qəhrəmanlıq poemasıdır ki, bu da Torquato Tasso üslubunda yazılmışdır.

## "Qadınların nəcibliyi və kamilliyi..."
Əsər o dövrdə Avropada davam edən "qadınlar mübahisəsinə" cavab olaraq yazılmışdır. Marinella bu traktatında qadınların kişilərdən üstün olduğunu sübut etməyə çalışır. O, Cuzeppe Passinin "*Qadınların qüsurları*" adlı qadınları aşağılayan əsərinə cavab olaraq yazdığı bu traktatda qadınların mənəvi üstünlüyünü, kişilərin isə əxlaqi zəifliyini vurğulayır. Aristotel və neoplatonizmin ideyalarını birləşdirərək, qadını Tanrının ağlında mövcud olan mükəmməl bir ideyanın təcəssümü kimi təqdim edir. Lukretsiya Marinella qadın haqları və feminizm tarixi üçün mühüm fiqurlardan biri hesab edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Luca Piantoni, *Mirabile cristiano ed eloquenza sacra in Lucrezia Marinelli*, in *Poesia e retorica del Sacro tra Cinque e Seicento*, a cura di Elisabetta Selmi, Erminia Ardissino, Alessandria, Edizioni Dell'Orso, 2009, pp.&nbsp;435–445.

## Xarici keçidlər
* Lucrezia Marinella: gynocentrism in 1600
* Lucrezia Marinella Vacca at The Literary Encyclopedia
* (Images) http://www.projectcontinua.org/wp-content/uploads/2014/01/Lucrezia-Marinelli-183x300.jpg
* Querelle | Lucrezia Marinella Querelle.ca is a website devoted to the works of authors contributing to the pro-woman side of the *querelle des femmes*.