Ana südü

**Ana [[Süd|südü]]** — qadının süd vəzilərinin istehsal etdiyi qidalandırıcı maye. Həm hamiləlik - doğuş - ana südü ilə qidalanırma - '''ağuz''' - **keçid** - **yetkin** süd, həm də hər qidalanma zamanı - **ön** süd - **arxa süd** mərhələlərinə görə tərkibini dəyişir. Tərkibi körpəlik dövründə uşağın qidalanma tələblərinə cavab verir, həmçinin immuniteti qorumaq və uşağın böyüməsini tənzimləmək funksiyalarını yerinə yetirir.

## Tərkibi
* Quru maddələr  — 11,9 %
* Yağ — 3,9 %
* Zülal — 1,0 % (в том числе казеина — 0,4 %)
* Laktoza — 6,8 %
* Mineral maddələr — 0,2 %

Laktasiya dövründə ana südünün tərkibi laktasiya dövründən, günün vaxtından və hətta hər qidalanmanın əvvəlindən sonuna qədər dəyişir. Bəzi komponentlərin, məsələn, suda həll olunan vitaminlərin (asкorbin turşusu, nikotin turşuları, tiamin, riboflavin, piridoksin) tərkibi müəyyən dərəcədə ananın pəhrizindən asılıdır. Dəmir kimi digər komponentlərin tərkibi ananın pəhrizindən asılı deyildir  .

### Zülallar
Ana südündə zülalların ümumi miqdarı 0,9-1,0% təşkil edir ki, bu da inək südündən 2-3 dəfə azdır. Laktasiyanın başlanğıcında kazeinin tərkibi aşağıdır (zərdab proteini/kazein nisbəti 90:10); yetkin süddə kazeinin nisbəti daha yüksəkdir (zərdab proteini/kazein nisbəti 60:40). Kazein misellərinin ölçüsü 42 nm-dir.

Qismən açılmış alfa-laktalbumin (ana südündən olan zərdab zülalı) və HAMLET adlanan olein turşusu kompleksi (iuman Alpha-Lactalbumin Made Lethal to Tumor Cells abbreviaturasıdır) həm *[[In vitro|in vitro]]*, həm də şiş hüceyrələrinin -  *[[In vivo|in vivo]]* proqramlaşdırılmış ölümünə (apoptoza) səbəb olur. . HAMLET kompleksinin formalaşması üçün zəruri şərtlər ana südü ilə qidalanan körpənin mədəsində mövcuddur: aşağı pH, kalsiumun sərbəst buraxılması səbəbindən protein molekulunu aça bilər; Orada süd triqliseridlərinin turşuya həssas lipazlar tərəfindən hidrolizi baş verir və olein turşusunu buraxır.

### Yağlar
Yağ tərkibi 2,1-5,3% arasında dəyişir, ana südü yağında isə inək südü ilə müqayisədə 1,5-2 dəfə çox doymamış yağ turşuları (əsas yağ turşuları daxil olmaqla) var. Süd yağı incə səpələnmişdir, bu da yağın uşağın orqanizmi tərəfindən daha yaxşı mənimsənilməsinə kömək edir.

Südün yağlılığı döşün dolğunluğu ilə tərs mütənasibdir: dolu döşdən qidalanmanın başlanğıcında körpə yağ tərkibi aşağı olan südü alır. Bu süd uşağın susuzluğunu yaxşı yatırır. Körpə döşü əmərək boşaltdıqca süddə yağ konsentrasiyası tədricən artır. Körpənin qidalanma sonunda aldığı süd əvvəl aldığından daha çox yağ ehtiva edir.

Ananın pəhrizi südün ümumi yağ tərkibinə təsir göstərmir. Ancaq süddəki yağ turşularının tərkibi qadının pəhrizindəki yağ növündən asılıdır.

### Karbohidratlar
Ana südünün tərkibində çoxlu laktoza var - 6,8% və təxminən 1% digər daha mürəkkəb oliqosaxaridlər, körpənin bağırsaqlarında bifidobakteriyaların inkişafını stimullaşdırır.

Laktoza kalsiumun udulması üçün vacibdir. Süd həzm edildikdə qlükoza və qalaktoza parçalanan laktozanın yüksək tərkibi uşağın sürətlə böyüyən beynini enerji ilə təmin edir.

Ana südündə təxminən 130 növ oliqosaxarid aşkar edilmişdir. Oliqosaxaridlər antigenləri bloklaya və onların epitel hüceyrələrinə yapışmasının qarşısını ala bilər. Məsələn, bu mexanizm pnevmokokların yapışmasını bloklayır.

Ana südünün tərkibində olan bifidus-faktor da körpənin bağırsaqlarında bifidobakteriyaların böyüməsini stimullaşdıran oliqosaxariddir.

### Fermentlər
Ana südü aktiv hidrolitik fermentləri ehtiva edir: lipaza, amilaza, proteaza, ksantin oksidaza və daha az aktiv peroksidaza və qələvi fosfataza ilə xarakterizə olunur.

## İstinadlar