open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Samo dövləti

**Samo dövləti** — əsası Samo tərəfindən qoyulmuş slavyanların erkən feodal dövlət təsisatı.

## Tarixi
Qərb slavyanları əsasən Baltik dənizindən Dunay çayına, Elbadan Visla çayına qədərki torpaqlarda yaşayırdılar. VI–VIII əsrlərdə qərb Slavyanlarında artıq ibtidai icma cəmiyyəti dağılmağda idi. Xüsusi mülkiyyətin və siniflərin meydana gəlməsi prosesi dərinləşdikcə erkən feodal dövlətlərinin yaranması da sürətlənirdi.

Qərb Slavyanlarının ilk siyasi birliyi VII əsrin I yarısında meydana gəlmiş Samo dövləti idi. Samo dövləti slavyanların türkdili avarlara, habelə franklara qarşı inadlı mübarizısi nəticəsində yaranmışdı. VI əsrin II yarısında Dunay sahillərində — Pannoniyada möhkəmlənən avarlar müxtəlif mənşəli tayfaları o cümlədən bəzi slavyan tayfalarının əsarət altına salmışdılar. Çox keçmədən təqribən 623-cü ildə Çexiya, Moraviya və Slovekiyada yaşayan slavyan tayfaları türkdilli avarların dözülməz zülmünə qarşı üsyan qaldırdılar. Bu üsyana Samo başçılıq edirdi. Samo frank taciri idi. Bir çox görkəmli slavyansünaslar bu fikirlə razılaşmır, Samonun mənşəcə slavyan olduğunu göstərirlər.

Fredegarın məlumatına görə 623-cü il üsyanı ilə əlaqədar olaraq knyaz seçilən Samo 658-ci ilədək qərb slavyanlarının tayfa birliyinin idarə etmişdi. O, avarlara qarşı müvəffəqiyyətlə mübarizə aparmış, sonra isə Frank kralı Daqoberli məğlubiyyətə uğradaraq frankların slavyan torpaqlarına hücumlarının müvəqqəti də olsa, qarşısını almışdı. Samo hətta Frank krallığına hücum etmiş, Türingiyada torpaqlar da ələ keçirmişdi.

Samo dövləti, erkən feodal dövlətinin yaranması üçün zəruri olan obyektiv tarixi zəminin hələ tam yetişmədiyi dövrdə yaranmışdı. Bu dövlət başlıca olaraq xarici təhlükəyə qarşı mübarizə zəmnindən doğan hərbi-siyasi birlik idi. Odur ki, həmin tayfa birliyi knyaz Samonun ölümündən sonra dağıldı. Bununla belə, Samo tayfa birliyi Çexiya və Moraviya ərazisində erkən feodal dövlətinin yaranması üçün mühüm tarixi zəruri oldu.

## Mənbə
Fredegar. Xronika. VI kitab  / / The Fourth Book of the Cronicle of Fredegar with its continuations. — London: Thomas Nelson and Sons Ltd, 1960.
Manqanit

**Manqanit** — mineral, y - MnOOH. 

## Haqqında
Manqanit - qatı­şıqları SiO2, Fe2O3 və b. Monoklinik. Habitus prizmatik. İkiləşməsi {011} və {100} üzrə. Ayrılması {010} üzrə mü­kəmməl, {110} və {001} üzrə qeyri-mükəm­məl. Aqreqatı: incə­­kristallik, oolitli, sızma, dənəvər, druzlar. Rəngi tünd-boz, qara. Cizgisi qırmızımtıl-qəhvəyi, qara. Parıltısı yarımmetallik. Sərtliyi 4. Xüsusi çəkisi 4,3. Çökmə yataqlarda pirolüzit və rodoxrozit fatsiyaları arasında yerləşir, aşağı temperaturlu hidrotermal yataqlarda barit, siderit, braunit və b. ilə birgə tapılır. Mn-nın əsas filizidir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Mikloş Fexer

**Mikloş Fexer** (; ) — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş Macarıstan futbolçusu.

## Klub karyerası
9 illik karyerasının əksər hissəsini Portuqaliyada keçirən Fexer Premyer Liqanın tərkibində 80 oyunda iştirak edib və 27 qol vurub. 2004-cü il yanvar ayının 25-də iştirak etdiyi futbol oyununda ürək tutmasından vəfat edib.

Fexer Macarıstanı beynəlxalq səviyyədə təmsil edərək 1998-ci ildə 19 yaşında debüt edib.

## Beynəlxalq karyerası
Futbol karyerasına Győri ETO futbol klubunda başlayıb. Macarıstan milli futbol komandasının tərkibində 1998-ci ilin oktyabr ayında Azərbaycana qarşı ilk oyununu çıxıb. O, milli oyunda 25 oyunda 7 qol vurub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Mansfildit

**Mansfildit** — mineral, Al[AsO4]• 2H2O. 

## Haqqında
Mansfildit - rombik. Skorodit – mansfildit seriyasının üzvü. Aqreqatı: oyuqlu qabıqcıq, sferolit qabıqları. Rəngi ağ, boz. Xüsusi çəkisi 3,0. Oksidləşmə zonasında skorodit, realqar, kaolinit ilə birgə.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Bavariyalı Qizela

**Bavariyalı Qizela** () və ya **Müqəddəs Qizela** (; ) — ilk Macarıstan kraliçası, I Stefanın həyat yoldaşı,Müqəddəs Roma imperatoru II Henrixin bacısı. Roma-Katolik kilsəsi tərəfindən beatifikasiya (şərəfləndirmə)  olunmuşdur.

## Həyatı
Qizela Bavariya hersoqu II Henrix ilə Burqundiyalı Qizelanın qızı idi. Qizela dindar bir insan kimi yetişdirilmişdi. 996-cı ildə I Stefan ilə ailə həyat quran Qizela  Macarıstanın qərb siyasətində önəmli rol oynamışdır. Stefan və Qizelanın toyu Macarıstan tarixində dönüş nöqtəsi olmuşdur. Kraliça Qizela Macarıstanda xristian dinin və Qərb mədəniyyətinin yayılmasında da pay sahibi olmuşdur.

1038-ci ildə kral I Stefanın vəfat edir. Kralın ölümündən sonra 1046-cı ildə Qizela, onun xidmətçiləri və bir qisim bavariyalı Macarıstanı tərk edərək Bavariyaya qayıtmış, burada o Niederburq monastrına qoşularaq rahibə olmuşdur. Həyatının sonuna qədər- 1065-ci ilə qədər monastrda qalmış, burada da vəfat etmişdir.

## Müqəddəs elan edilməsi

XVIII əsrdə Qizelanın müqəddəs elan edilməsi məsələsi ortaya atılsa da, bu proses 1975-ci ildə baş tutmuşdur. Onun xatirə günləri 7 may və 1 fevral tarixləridir . Qizela və yoldaşı kral I Stefan ayrı-ayrılıqda dəfn edilmişdir. 1996-cı il may ayının 4-də I Stefanın sağ əlinin qalıqları qorunmuş və Qizelanın qol sümüyü ilə bir yerdə Vesprem muzeyinə göndərilmişdir . Günümüzdə də burada sərgilənməkdədir. Onun məzarı ən çox ziyarət edilən müqəddəs yerlərdən biri hesab edilir.

## İstinadlar
Dyula Qroşiç

**Dyula Qroşiç** (; ) — Macarıstan milli futbol komandasında 86 dəfə oynayan və 1950-ci illərdə "Qızıl komanda"nın üzvü olan macarıstanlı qapıçı. Dünyanın ən yaxşı qapıçılarından biri hesab olunur. Qroçiş iştirak etdiyi futbol oyunlarında əsasən qara forma geyindiyi üçün "Qara panter" ləqəbini almışdı.

## Erkən həyatı
Dyula Qroşiç 4 fevral 1926-cı ildə Macarıstanın Doroq şəhərində anadan olmuşdur. Uşaq olarkən anası onun ruhani olmasını istəyirdi. Lakin Qroşiç 1943-cü ildə Doroq şəhərində ilk peşəkar futbol karyerasına başladı. İkinci Dünya müharibəsi dövründə o, Berlin-Roma-Tokio oxu ittifaqının tərkibində vuruşmuş və Amerika ordusu tərəfindən əsir götürülmüşdü.

## Futbol karyerası

1947-ci ildə Qroşiç Macarıstan milli futbol komandasının tərkibində debüt etdi. Ard-arda üç FİFA Dünya Kubokunda Macarıstanın formasını geyinmişdi. 1954 FİFA Dünya Kuboku, 1958 FİFA Dünya Kuboku və 1962 FİFA Dünya Kubokunda Macarıstan futbol komandasının tərkibində oynamışdı. 1954 FİFA Dünya Kuboku oyunlarında komandası ilə gümüş medal qazandı və All Star komandasının qapıçısı seçildi.

Fərdi futbol karyerası isə yalnız öz ölkəsinin klublarında davam etdi. 1962-ci ildə futbol oyunlarına son verdi.

Ümumilikdə Qroşiç milli komandanın tərkibində 86 oyunda iştirak etmişdi. Macarıstanın 390 oyununda oynamışdı. 2011-ci ildə Macarıstanın Tatabanya futbol stadionu onun şərəfinə adlandırıldı.

## Sonrakı karyerası
Futbol karyerasını bitirdikdən sonra Qroşiç məşqçi kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. Karyerası ərzində Macarıstanın bir sıra futbol klublarının və Küveyt milli futbol komandasının tərkibində bir sıra vəzifələrdə xidmət göstərmişdir. 1990-cı ildə Macarıstanda demokratiya elan edildikdən sonra Macarıstan Demokratik Forumunun tərkibində Macarıstan parlamentinə üzv olmaq üçün namizədliyini verdi və bu da uğursuzluqla nəticələndi.

## Həmçinin bax
* Macarıstan milli futbol komandası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Intl career stats - EU Football
Qadıkəndi (Çaldıran)

**Qadıkəndi** () - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 211 nəfər yaşayır (40 ailə).

## İstinadlar
Oksidimetriya

**Oksidimetriya** — analitik kimyada oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarına əsasən oksidləşdiricilərin və reduksiyaedicilərin miqdarı təyini üçün həcmi analiz üsullarının ümumi adı.

## Xüsusi halları
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyası üzrə reduksiyaedicinin miqdari təyinində oksidləşdiricilərin titirli məhlulundan istifadə edilir.
:: \mathsf{aOx_1 + bRed_2 \rightleftarrows \beta Ox_2 + \alpha Red_1}
İşçi məhlul kimi tətbiq edilən maddələrdən asılı olaraq, oksidimetriyanın bir sıra xüsusi halları məlumdur.
# Permanqanatometriya
# Yodometriya

## Permanqanatometriya
Bu üsulun əsasını müxtəlif reduksiyaedicilərin kalium-permanqanat (KMnO4) ilə oksidləşmə reaksiyası təşkil edir. KMnO4 qüvvətli oksidləşdiricidir. O, hər üç mühitdə (turş, qələvi və neytral) reduksiya olunur. Permanqanametriya üsulunda reaksiya əsasən, turş mühitdə aparılır. Bu məqsədlə yalnız H2SO4-dən istifadə etmək məqsədəuyğundur. Belə şəraitdə KMnO4 özü indikator rolunu oynayır.

## Permanqanatometriya üsulunun tətbiq sahəsi
Permanqanatometriya üsulundan tibbdə bir çox məqsədlərlə istifadə edilir. Məsələn, klinik analizdə qanda sidik turşusunun, kalsiumun və s. təyinində, sanitar gigiyena analizlərində isə adi içməli və mədən sularının tədqiqində bir qayda olaraq, permanqanatometriya üsulundan istifadə olunur.

Permanqanatometriya üsulu kimyada bir çox metalları, duzları, üzvi maddələri və həmçinin müəyyən reduksiyaedici maddələrdən hazırlanmış məhlulların titirini təyin etmək üçün işlədilir.

## Yodometriya
Bu üsul yod ilə əlaqədar olan aşağıdakı iki oksidləşmə-reduksiya reaksiyasına əsaslanır:
* J2 + 2e ↔ 2J-

Beləliklə, yodometriyada yod həm reduksiyaedici (J-) və həm də oksidləşdirici (J2) kimi istifadə edilə bilər.

## Mənbə
* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И. Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3 (Мед-Пол). — 639 с. — ISBN 5-82270-039-8.
* Z. Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif-1975.
Keçkemet

**Keçkemet** () — Macarıstanın mərkəzi hissəsində yerləşən Baç-Kişkun medyenin inzibati mərkəzi olan Cənubi Alföld bölgəsində şəhər. Ölkədə səkkizinci böyük şəhərdir, əhali 112.071(2014) .

## Etimologiya
Şəhərin adı macar sözü Vengdən gəlir.  (keçi) və bölgənin uzun sürən heyvandarlıq ənənələrini əks etdirir. Keçi də şəhərin milli geyimində təsvir edilir.

## Coğrafiya və nəqliyyat
Keçkemet Budapeştdən 86 km cənub-şərqdə və Seqed şəhərinin şimal-qərbində eyni məsafədə yerləşir. Şəhər vasitəsilə Budapeşt — Keçkemet — Seqed magistral yolu keçir, digər yollar isə şərqdə Şolta, Kunsentmarton və Bekeşçabı istiqamətinə gedəcəkdir. Şəhərdə dəmir yolu stansiyası mövcuddur, Budapeştdən qatarla yola düşmə vaxtı 1 saat 20 dəqiqədir.

## Həmçinin bax
* Macarıstan şəhərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  in Hungarian, English and German
* Kecskemét's local map
* Aerial photography: Kecskemét
* "Hungarian Museum of Photography", Official Website, English
* Kecskemét at funiq.hu
Cənubi Alföld

**Cənubi Alföld** () — Macarıstanın Baç-Kişkun, Bekeş, Çonqrad medyeləri daxil olmaqla statistik (NUTS 2) regionu.

Regionun sahəsi 18 339&nbsp;km². (Macarıstan ərazisi baxımından ən böyük region),  Serbiya ilə sərhəddədir.  Əhalisi 1,308,470 nəfərdir (2011 məlumatları).  2001-ci ildə işsizlik səviyyəsi 5,6% olmuşdur. 

Regionun ən inkişaf etmiş bölgələri kənd təsərrüfatı və yeyinti sənayesidir. Turizm həmçinin region iqtisadiyyatının güclü və perspektivli tərəfidir. 

Cənubi Alföld su ehtiyatları ilə zəngindir, Tisza, Maroş, Tuna çayları regiondan axır.  

Regionda uzun müddət atçılıq və at sürmə ənənəsi var.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Aqota Kristof

**Aqota Kristof** (; ) — İsveçrədə yaşamış və fransızca əsərlər yazmış Macarıstan yazıçısı. 1986-cı ildə yazdığı *"Qeyd dəftər"i* romanına görə fransız dilli ədəbiyyat nümunələrinə verilən *Avropa mükafatına* layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Aqota Kristof Macarıstan krallığının Çikvand şəhərində 1935-ci ilin 30 oktyabrında anadan olmuşdur. 1956-cı il Macar inqilabı zamanı 21 yaşında olan Aqota ərinin anti-sovet fəaliyyətinə görə 4 aylıq uşağı ilə Macarıstanı   tərk etməyə məcbur olmuşdur. Macarıstan mühacirətə gedən ailə İsveçrənin Nevşatel şəhərinə yerləşmişdi. Burada 5 il əziyyətlə yaşadıqdan sonra Aqota həyat yoldaşından ayrılmış və fransız dilini öyrənməyə başlamışdır. Elə bu illərdə də fransızca romanlar yazmağa başlamışdır.
## Yaradıcılığı
Aqota bədii yaradıcılıqla məşğul olduğu ilk illərdə şerlər yazmışdır (*John et Joe, Un rat qui passe*). Lakin onun heç bir əsəri trilogiyası qədər səs-səda salmamışdır. Trilogiyasının birinci hissəsi 1986-cı ildə nəşr edilmişdir. Əsərin adı *"Qeyd dəftəri"* adıanır İkinci hissəsi *"Sübut"* (1988), üçüncü hissə isə *"Üçüncü yalan"* (1991) adları ilə nəşr edilmişdir.

1995-ci ildə o, yeni romanını - *"Dünən"*i nəşr etdirdi. 2004-cü ildə özünün bioqrafiyasından bəhs edən  *"L'analphabète"* əsərini nəşr etdirmişdir.

Onun əsərlərinin əksəriyyəti Parisdəki Seuil in Paris tərəfindən nəşr edilmişdir. Lakin son iki qısa hekayələr kitabı Mini Zoedə  *"Ou es-tu Mathias"* və *"Line, le temps"* adları ilə nəşr edilmişdir. Kitablar adlarını müəllifin son iki romanından götürülmüşdür.

"Qeyd dəftəri" romanı 40 dan çox dilə tərcümə edilmişdir.

## Təsiri
Video-oyun olan *"Mother 3"* Aqotanın romanı olan *"Qeyd dəftəri"ndən* təsirlənmişdir.

Şimaili Amerikalı roman yazıçısı olan Stefan Beachi Aqotadan təsirlənməsini özünün *"Boneyard"* romanında qeyd etmişdir.

*"Brucio nel vento"* (Mən küləydə yanıram, 2002) filmi Aqotanın *"Dünən"* romanı əsasında rejissor Silvio Soldini tərəfindən çəkilmişdir.

Erik Berqkraut Aqota Kristof haqqında  "*Le Continent K."* (1998)  və "*Agota Kristof, 9 ans plus tard ..."*(2006)  sənədli filmlərini çəkmişdir.

*"Qeyd dəftər"i* romanı əsasında  2013-cü ildə film çəkilmişdir. Bu film xeyli uğurlu alınmışdır.

## Əsərləri

* 1986: *Le grand cahier* / *The Notebook*
* 1988: *La preuve* / *The Proof*
* 1991: *Le troisième mensonge* / *The Third Lie*
* 1998: *L'Heure grise et autres pièces*
* 1995: *Hier* / *Yesterday*
* 2004: *L'analphabète* / *The Illiterate*
* 2005: *C'est égal*
* 2005: *Où es-tu Mathias?*
* 2007: *Le Monstre et autres pièces*

## Mükafatları
1986-cı ildə yazdığı *"Qeyd dəftər"i* romanına görə fransız dilli ədəbiyyat nümunələrinə verilən *Avropa mükafatına* layiq görülmüşdür. 2001-ci ildə İsveçrədə *Qottfrayd Keller mükafatını*, 2008-ci ildə isə Avropa ədəbiyyatına görə *Avstriya Dövlət mükafatını* qazanmışdır.

## Ölümü
27 iyul 2011-ci ildə Nevşateldəki evində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
İlona Elek

**İlona Elek** (; ) — Macarıstan olimpik qılıncoynatma çempionu, rapiraçı. O, macar tarixində qılıncoynatma sahəsi üzrə ən çox çempion olmuş qadın qılıncoynatma ustasıdır. İlona Elek 1907-ci ilin may ayının 17-də yəhudi əsilli ata ilə rumın əsilli ananın qızı olaraq dünyaya göz açmışdır.

## Karyerası
İlona Elek 3 dəfə Macarıstanı olimpiya yarışlarında təmsil etmiş, 2 qızıl, 1 gümüş medal qazanmışdır. Qılıncoynatma növü üzrə dünyanın ən məşhur idmançılarından biri hesab edilir.

O, 1946-1947, 1949-1950 və 1952-ci illərdə ölkə çempionatlarında qılıncoynatmanın rapira növü üzrə çempion olmuşdur. Bundan başqa 1934, 1935, 1951-ci il Dünya Çempionatlarında qızıl, 1937-1954-cü illərdə gümüş, 1955-ci ildə isə bürünc medal qazanmışdır. İlona Elek Olimpiya oyunlarında fərdi yarışlar üzrə iki qızıl medal qazanan ilk idmançı qadındır. Yəhudi əsilli Elek 1936-cı ildə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında özü kimi yəhudi əsilli idmançı Helen Mayeri məğlub edərək qızıl medal qazanmışdır.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra 1948-ci ildə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında da qalib gələrək, Londondan qızıl medal ilə ayrılmışdır. Bu yarışlar zamanı Elekin 41 yaşı var idi. 1952-ci ildə keçirilən Helsinki Olimpiyadasında isə gümüş medal qazanaraq 2-ci yeri tutmuşdur.

## İstinadlar
Mixay Lantoş

**Mixay Lantoş** (; ), həmçinin **Mixay Lendenmayer** kimi də tanınır () — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş Macarıstan futbolçusu və məşqçisi.

## Klub karyerası
1948-ci ildə Lantoş MTK üçün oynayırdı. 1949-cu ildə Macarıstan kommunist dövlət halına gəldikdən sonra MTK Dövlət Təhlükəsizlik Müdirliyinə təhvil verildi və klub daha sonra adını bir neçə dəfə dəyişdirdi.

## Beynəlxalq karyerası
1949-cu ildən 1956-cı ilə qədər Lantoş 52 matç oynadı və Macarıstan milli komandası üçün beş qol vurdu. Polşa ilə matçda 10 iyul 1949-cu ildə beynəlxalq arenada debüt etdi. Komandası 8:2 hesabı ilə qalib gəldi. Dünya Kubokunun son mərhələsində, Macarıstanın bütün beş matçını oynadı, Cənubi Koreyaya qarşı ilk matçda qol vurdu.

## Ölümü
Mixay Lantoş 31 dekabr 1989-cu ildə vəfat edib. O, Budapeştdə yeni ictimai qəbiristanlığında dəfn edilib. 2009-cu ilin may ayında İTK onun şərəfinə idman kompleksini adlandırdı.

## İstinadlar
Əhrab (Təbriz)

**Əhrab** — Təbriz şəhərinin mərkəz hissəsinin  tarixi və qədim bələdiyyə məhəllələrindən biri. Təbrizin tarixi binalarından olan Şirkət binası bu məhəllədə yerləşir. 
## Məşhur şəxsləri
*Mahmud Şatiryan (1944-2006) - məşhur tarzən və musiqişünas. 1944-cü ildə Təbriz şəhərinin Əhrab məhəlləsində anadan olmuşdur.
*Nəsrullah Medqalçı (d. 1944 29 sentyabr) -  dublyaj aktyorudur. 1944-ü ildə Təbriz şəhərinin Əhrab məhəlləsində anadan olmuşdur.
*Hüseyn Xundəl - əsasən Azərbaycan dilində şerlər yazan şairdir. Əhrab məhəlləsində anadan olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Cənubi Azərbaycan
* Təbriz şəhəri
* Axını (Təbrizin Məhəlləsi)
* Dəvəçi məhəlləsi
* Xiyavan
* Qara Ağac (Təbriz)
* Şam Qazan
* Şeşgilan
* Selab məhəlləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əhrab
Tonon-le-Ben (rayon)

**Tonon-le-Ben** () — Fransanın Ron-Alp regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Yuxarı Savoyya. Suprefektura — Tonon-le-Ben. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 124&nbsp;595 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 137 nəf / km². Rayon sahəsi — 908&nbsp;km².

## Kantonlar
* Abondas
* Boej
* Duven
* Le-Bo
* Şərqi Tonon-le-Ben
* Qərbi Tonon-le-Ben
* Evyan-le-Ben
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Katinka Xossu

**Katinka Xossu**  (; ) — Macarıstan üzgüçüsü.

## Karyerası
2004, 2008, 2012 və 2016-cı ilin Yay Olimpiya oyunlarında oynamışdır. Vasa SC klubunun tərkibində idman fəaliyyətini davam etdirir. “Dərmir qadın” ləqəbi ilə tanınır. 3 dəfə Olimpiya çempionu və 7 dəfə dünya çempionu olmuşdur. Vasas SC (2012–) və Bajai Spartacus SC (–2012) klublarının tərkibində fəaliyyət göstərmişdir. Kollec komandası Cənubi Kaliforniya Universiteti olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Üzgüçülük

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İdris Heydərli

**İdris Heydərli** (tam adı **Heydərov İdris Zabut oğlu**) — azərbaycanlı araşdırmaçı, yazar .

## Həyatı
İdris Heydərli 1967-ci il Yardımlı rayonunun Yolocaq kəndində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünas fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1995-ci ildə həmin universitetin "Mədəniyyət fəlsəfəsi" üzrə aspiranturasını bitirmişdir.

1989-1991-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında inzibatçı, 1991-1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı,"Yuğ" studiyasında ədəbi hissə müdiri, 1992-1994-cü illərdə Teatr Xadimləri ittifaqında baş mütəxəssis vəzifələrində çalışmışdır. 1994-1996-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziya Şirkətində (Azərbaycan Televiziyası)  böyük redaktor vəzifəsində çalışmış və dönəmin ən məşhur proqramı olan Ev sizin sirr bizim verilişin rəhbəri və aparıcısı olmuşdur. Pepsi və Hyatt Regency Baku otelində marketinq üzrə rəhbər vəzifələrdə çalışdıqdan sonra 2002-ci ildə yenidən televiziyaya dönmüş və Space TV - də redaktor,aparıcı vəzifələrini görmüşdür. Dönəmin ən məşhur proqramı Ay, ev yiyəsinin müəllif və aparıcısı, Gizli və aşkar Azərbaycan proqramının müəllifi olmuşdur. 2006-cı ildə bu kanaldan ayrılıb Azərbaycan Televiziyasına (AzTv) redaktor olaraq geri dönmüşdür. 1 illik redaktor vəzifəsindən sonra 2007-ci ildə Rusiyada Moskva şəhərində fəaliyyət göstərən İnter Azərbaycan (İnterAz TV) televizisiyasında 3 il icraçı direktor olaraq yer almışdır.  2010-cu ildən Azərbaycan Milli Araşdırmalar Mərkəzində icraçı direktor vəzifəsində çalışmaqdadır. 2015-ci ildə "Yaddaş ağrısı" kitabı işıq üzü görmüşdür. Kitabda müəllifin müxtəlif illərdə yazdığı məqalələr, araşdırmalar və köşələr daxildir. Müxtəlif sayt və jurnallarda köşə yazıları dərc olunmuşdur.

2010-cu ildən qlobal TED konfransı təşkilatının **"TEDxBakı"** tədbirlərində rəhbər və təşkilatçı olmuşdur.

## Filmoqrafiya

#Sarı gəlin (sənədli film, 2011) (müəllif)
#"Türkler" (sənədli film, 2013) ( 20 bölümlük Türkiyə Radio Televiziya Qurumunun sifarişi ilə hazırlanmış Qazaxıstan,Qırğızıstan,Tatarıstan,Özbəkistan,Azərbaycan,Gürcüstan üzrə baş koordinator)
#Axtamar Teatrı (film, 2014) (prodüser)
#Udinlər (sənədli film, 2014) (müəllif)
#Avropanın "oğurlanması" (film, 2015) (rejissor)
#Şirvanşahlar 2018,( sənədli film, 2018) (rejissor)
#And İçirəm 2019,( sənədli film, 2019) (konsept)
#H.Z.Tağıyev 2020, (sənədli film, 2019) (konsept)
#Zəfər Meydanı 2021, (sənədli film, 2021) (konsept)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

https://yenicag.az/idris-heyderli-residlerin-intihari/

http://edebiyyatqazeti.az/news/gundem/1602-aglayan-kitablarin-dersi

http://edebiyyatqazeti.az/news/proza/1315-olcu-ve-goruntu

http://www.dia.az/dia/91084-dris-heyderl.html 

http://kultur.az/?p=10085

http://reportyor.az/?p=90648

http://www.mustaqil.az/2017/11/06/olu-dill%C9%99-ibad%C9%99t-idris-heyd%C9%99rli-yazir/ 

http://vetenim.info/2018/04/27/idris-heyd-rli-yazir-dovl-t-agli-80/

http://www.mak.az/idris_heyderli_musahibe
Tarb (rayon)

**Tarb** () — Fransanın Cənub-Pireney regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Yuxarı Pireney. Suprefektura — Tarb. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 142 180 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 96 nəf / km². Rayon sahəsi — 1488&nbsp;km².
## Tərkibi
### Kantonlar
* Oreyan
* Border-Sür-l' Eşe 
* Kastelno-Manoak 
* Kastelno-Rivyer-Bas 
* Qalan 
* Laluber 
* Moburqe 
* Osen 
* Puyastrük 
* Rabastan-de-Biqor 
* Semeak

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Reyhanlı

* Reyhanlı (Vedibasar) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd.
* Reyhanlı (Zəngibasar) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Zəngibasar rayonunda kənd.
* Yuxarı Reyhanlı (Çaldıran) — 
* Aşağı Reyhanlı (Çaldıran) — 
* Reyhanlı-i Vusta (Çaldıran) —
Sədrəddin

**Sədrəddin** — ad.

* Sədrəddin Xiyavi — Azərbaycan türklərindən olan məşhur xəlvəti şeyxlərindən biri və sufi alimi.
* Şeyx Sədrəddin Ərdəbili — Səfəviyyə təriqəti şeyxi.
* Sədrəddin mirzə Qovanlı-Qacar — polkovnik.
* Sədrəddin Ayni — tacik sovet yazıçısı, ictimai xadimi və alimi. 
* Sədrəddin Ələsgərov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

;Yaşayış məntəqələri
* Sədrəddin (Çaldıran) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Vəkil (Çaldıran)

**Vəkil** () - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 193 nəfər yaşayır (36  ailə).

## İstinadlar
Yekaterininski adası

**Yekaterininski adası** — Barens dənizinə daxil olan Kola körfəzində yerləşən yaşayışı olmayan ada. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayəti Aleksadrovsk şəhər dairəsinə daxildir. 
## Yerləşməsi
ada Kola körfəzinin şimal hissəsinin qərb sahillərinə yaxın, Polyarnı şəhərinin qarşı tərəfində yerləşir. Adanın cənub sahili ilə materik arasında Yekaterininski körfəzi yerləşir. Bu donmayan körfəzdə Rusiya Federasiyasının Şimal donanmasına aid hərbi-dəniz limanı yerləşir. Ada qərbndən Olenya və Pala körfəzləri ilə əhatələnir. Ada cənub hissədən materikdən Pereyma körfəzi ilə ayrılır. Bu hissədə materiklə ada arasında məsafə 200 metrdir. Yekaterininski körfıəzi hissədə isə bu 300-700 metr təşkil edir.

Adadan 200 m şimalda Bolşoy Oleniy, bir qədər şərqdə isə elə də böyük olmayan Srednı Oleniy və Malıe Oleniy adaları yerləşir.

## Təsviri
Yekaterininski adası şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru 2.5&nbsp;km məsafədə uzanır. Eni isə 1,3&nbsp;km çatır. Körfəz sahilləri düz və uçurumludur. Digər hissələrdə isə sahillər hamar və quçmsaldır. Sahilə yaxın körfəzin dərinliyi 20-40 metrə çatır.

Ərazisinin böyük hissəsini qayalı təpələr tutur. Burada nadir tundra bitkiləri yayılmışdır. Maksimal hündürlüyü 78,2 metrə çatır. Adada çay və axar yoxdur. İki axarsız göl isə adanın qərbimndədir. Şimal ətəklərində isə bataqlıq yayılmışdır.

## Tarixi
Ada ətrafında olan donmayan körfəzlər hələ XVI əsrdən məlum idi. Rus gəmi sahibləri burada öz gəmilərini saxlayırdı. Sonradan isə kola balinaovu şirkətinə aid anbarlar, yaşayış binaları yerləşirdi. 
1764-cü ildə buxta Vasili Çiçaqov tərəfindən Yekaterininski adlandırılır. Bu ad sonradan adaya da şamil edilir.

1933-cü ildə İosif Stalin və partiya dövlət komisiyasının ziyarətindən sonra burada SSRİ donanması üçün Polyarnı şəhərinin salınması qərara alınır.

Adada yaşayış binaları və yollar yoxdur. Bununla belə Bolşoy Oleniy adasına istiqamətlənmiş elektrik verilişi xətləri onun ərazisindən keçir.  Bolşoy Oleniy adasında olan mayakı elektriklə təmin edir.

## Ədəbiyyat
* Екатерининский // Кольская энциклопедия. В 5 т. Т. 2. Е — К / Гл. ред. А. Н. Виноградов. — СПб. : ИС ; Апатиты : КНЦ РАН, 2009. — С. 20.
* Екатерининский // Географический словарь Мурманской области / авт.-сост. В. Г. Мужиков. — Мурманск : Мурман. обл. ин-т развития регион. образования, повышения квалификации пед. кадров, 1996. — С. 42. — ISBN 5-86975-023-7.
Azad

**Azad** — ad.

* **[[Azad Əliyev]]**
** Azad Əliyev (dirijor) — Azərbaycan dirijoru, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi.
** Azad Əliyev (heykəltaraş) — Azərbaycan heykəltaraşı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı.
** Azad Əliyev (skripkaçı) — Azərbaycanlı skripkaçı, Azərbaycan SSR əməkdar artisti, xalq artisti.
* **[[Azad Məmmədov]]** 
** Azad Məmmədov (professor) —
** Azad Məmmədov (idmançı)
* Azad Abbaszadə —
* Azad Əliyev (idmançı) —
* Azad bəy Qocamanbəyov
* Azad Abdullayev
* Azad Zeynalov (arxeoloq)

## Həmçinin bax
* Azadkənd
* Azad (dəqiqləşdirmə)
Ukrayna Pravoslav Kilsəsi

**Ukrayna Pravoslav Kilsəsi** () — Ukraynada yerləşən şərqi pravoslav kilsəsi. Kilsənin avtokefallığı hamı tərəfindən tanınmır.

## İstinadlar
Norwegian

**Norwegian** (Norwegian Air Shuttle) — IAG Group şirkətinin nəzdində xidmət göstərən Norveçin milli aviaşirkəti.

## Xarici keçidlər
* Norwegian
Ule Qunnar Sulşer

**Ule Qunnar Sulşer** () — Norveçli keçmiş peşəkar futbolçu. Hal hazırda futbol məşqçisi. Karyerası ərzində hücumçu kimi çıxış edib.

## Karyera
İngiltərəyə gəlməzdən əvvəl Norveçin "Klausenengen" və "Molde" klublarında oynamışdır. 1996-cı ildə 1.5 milyon funt-sterlinq qarşılığında "Mançester Yunayted"ə transfer olmuşdur. "Körpə üzlü qatil" ləqəbi ilə tanınan futbolçu bu klubun heyətində 366 oyuna çıxmış və 126 qolla yadda qalmışdır. Sonradan oyuna daxil olaraq vurduğu qollara görə "super ehtiyat" ləqəbi ilə də tanınır. UEFA Çempionlar Liqasının 1998/99 mövsümünün finalında Almaniya təmsilçisi "Bayern Münhen"ə qarşı oyunda görüşün əsas vaxtına əlavə olunmuş sonuncu dəqiqədə vurduğu qol Sulşerin ən məşhur qolu olaraq yaddaşlarda qalmışdır. Məhz həmin qol sayəsində "Mançester Yunayted" tarixində ikinci dəfə bu turnirin qalibi olmuşdu.

Sulşer 2007-ci ildə dizindən aldığı zədə nəticəsində peşəkar futbolçu karyerasını bitirdiyini açıqlamışdır. Buna baxmayaraq, o, "Mançester Yunayted"də məşqçi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Sulşer 2008-ci ildə klubun ehtiyat komandasının baş məşqçisi təyin olunmuşdur. 2011-ci ildə öz ölkəsi Norveçə qayıdan Sulşer burada "Molde" klubunun baş məşqçisi kimi bu kluba tarixində ilk dəfə iki mövsüm ard-arda ölkə çempionluğu qazandırmışdır.

O, həmçinin öz doğma şəhəri olan Norveçin Kristiansunn şəhərində gənc futbolçular üçün məşq akademiyasına sahibdir və "Manchester United Supporters' Trust" adlı azarkeş təşkilatının başçısıdır.

## Həmçinin bax
* Mançester Yunayted
* Norveç milli futbol komandası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Markşeyderiya

**Markşeyderiya -** dağ-mədən elmi və texnikasının sahəsi; Yer təkində və onun müvafiq sahələrinin səthində fəza-həndəsi ölçmələrin (markşeyder planalması) aparılması ilə məşğul olur və alınan nəticələr mədən və geoloji kəşfiyyat işləri zamanı tərtip edilən plan, xəritə və kəsilişlərdə əks etdirilir.

## Həmçinin bax
* Xəritə

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Massikot

**Massikot** — mineral, β - PbO. 

## Haqqında
Massikot - rombik. Kristal­ları (süni) lövhəvari. Ayrılması {100} və {010} üzrə mükəmməl, {110} üzrə qeyri-mükəm­məl. Aqreqat: torpaqvari, pulcuqvari. Rəngi bozumtul-sarı, qırmızımtıl. Parıltısı yağlı, tutqunadək. Sərtliyi 2. Xüsusi çəkisi 9,56. Kristalları əyilgən, lakin elastik deyil. Oksidləşmə zonasında hötit, serussit, limonit, sürmə oksidləri ilə birgə.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Matildit

**Matildit** — mineral, AgBiS2. 

## Haqqında
Matildit - rombik, t>225°C kubik. Kristalları uzunprizmatik. Mikroskop altında seçilən nazik lövhəvari ikiləşməsi səciyyəvidir. Aqreqat dənəvər. Rəngi boz, qara. Cizgisi boz. Parıltısı metallik. Sərtliyi 2,5. Xüsusi çəkisi 6,9. Matildit yüksək temperaturlu kubik modifikasiyası qalenitlə sülb məhlul əmələ gətirir. Rombik modifikasiyaya keçdikdə sülb məhlul parçalanır. Peqmatitlərdə və hidrotermal yataqlarda. Sinonim*: Şapbaxit.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Çurnalistika

**Çurnalistika** () — xəbərləri çatdırmaq əvəzinə, vaxt və pul qənaəti üçün əlavə istintaqsız və ya yolamasız, press relizlər, ismarıclar və xəbər agentliklərdən tərəfindən hazırlanan başqa materialın əsasında yaradılan məqalələr üçün işlədilən alçaldıcı ifadə.

Orijinal jurnalistikanın enməsi və çurnalizmin qalxması ictimaiyyətlə əlaqələrin qalxması ilə bağlı olduğunu deyilir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mətbuatı
* Zurnalistika

## İstinadlar
Tamta

**Tamta Qoduadze** və ya sadəcə **Tamta** (; ; )  — Gürcü əsilli Yunanıstan müğənnisi. O, 2004-cü ildə iştirak etdiyi *Super Idol* musiqi yarışmasından sonra Yunanıstan və Kiprdə şöhrət qazanmışdır. Tamtanın Yunanıstan və Kiprdə bir neçə hit mahnıları olmuşdur. O, 2014-cü ildə *X Factor Gürcüstan* və 2016-cı ildə isə *X Factor Yunanıstan* yarışmalarında münsif olaraq yer almışdır.

Tamta "Replay" mahnısı ilə Kipri Tel-Əvivdə keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı və musiqi karyerası
Tamta Qoduadze Gürcüstanda anadan olmuş və böyüyüb başa çatmışdır. Orada beş yaşında ikən musiqi ilə maraqlanmağa başlamışdır. Tamta 22 yaşında ailəsi ilə birlikdə Yunanıstana köçmüşdür. O, Yunanıstanda *Super Idol* musiqi yarışmasına qatılmışdır. Yarışmada finaladək yüksəlməyə nail olan Tamta nəticədə ikinci yerə layiq görülmüşdür. 2006-cı ildə ifaçının öz adını verdiyi debüt albomu işıq üzü görmüşdür.

2007-ci ildə Tamta Yunanıstanın ERT telekanalının 2007 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi seçim turunda iştirak etmişdir. Sarbelin qalib gəldiyi yarışmada Tamta ifa etdiyi "With Love" mahnısı ilə üçüncü yerdə qərarlaşmışdır. Həmin ilin may ayında Tamtanın *Agapise Me* adlı studio albomu buraxılmışdır.

2008-ci ilin iyun ayında Tamta müsahibələrindən birində Kipri 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək istədiyini bildirmişdir. Kipr telekanalı bir müddət ifaçı ilə danışıqlar aparsa da, nəticədə Kipri həmin müsabiqədə Kristina Metaksa təmsil etmişdir. Yunan mediyası ERT telekanalının Tamtanı Avroviziya-2009 üçün seçməsini istəsə də, Yunan telekanalı Moskvada keçirilən müsabiqəyə Sakis Ruvası göndərmişdir. 2010-cu ildə ifaçının *Tharros I Alitheia* albomu işıq üzü görmüşdür.

### 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
21 dekabr 2018-ci il tarixdə Tamtanın "Replay" mahnısı ilə Kipri İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyi açıqlanmışdır. Daha öncə 2018-ci ildə Kipr telekanalı Tamtaya "Fuego" mahnısı ilə ölkəni Lissabonda keçirilən müsabiqədə təmsil etməyi təklif etsə də, ifaçı zamanlamanın uyğun olmaması səbəbi ilə təklifdən imtina etmişdir. Onun yerinə müsabiqəyə yunan müğənnisi Eleni Fureyra göndərilmiş və nəticədə Fureyra Kiprə həmin mahnı ilə 2-ci yeri qazandırmışdır. Hər iki mahnı yunan-isveç bəstəkarı Aleks Papakonstantinu tərəfindən bəstələnmişdir. Nəticədə ifaçı finalda 109 xalla 13-cü yerdə qərarlaşmışdır.

## Diskoqrafiya
### Albomlar

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sombatxey

**Sombathey** ( , , , , ) — Macarıstanın qərbində yerləşən ən qədim şəhər. İnzibati mərkəzi — Vaş. Əhalisi 77.566  nəfərdir (2014).
## Qalereya

Megyeszékhely - Vas megye - Szombathely.jpg|Vaş
Szombathey_Main_Square.jpg|Şəhərin görünüşü
Székesegyház.jpg|
Megyeháza.jpg|Ratuşa


## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Ferrara, 
*  Kaufboyren, 
*  Lappenranta, 
*  Ramat-Qan, 
*  Maribor, 
*  Yoşkar-Ola, 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official site of Szombathely - More historical and touristic information 
* Official site of the Savaria Historical Festival 
* Szombathely at funiq.hu
Mauro İkardi

**Mauro İkardi** () — Argentinalı futbolçu, Qalatasaray FK klubunun hücumçusu.

## Həyatı

İcardi 1993-cü il fevral ayının 19-da doğulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fuad Xəlilov

**Fuad Əhməd oğlu Xəlilov** () — Azərbaycan rəssamı, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı (1979).

## Həyatı
Fuad Xəlilov 17 noyabr 1923-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1942-ci ildə Böyük Vətən müharibəsi zamanı könüllü olaraq cəbhəyə yollanmışdır. Ağır xəsarət aldığına görə 1944-cü ildə tərxis olunmuşdur. Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirmişdir. 1945-ci ildə köməkçi rəssam kimi "Arşın mal alan" filminin hazırlanmasında iştirak etmişdir. 30 ildən artıq Gənc Tamaşaçılar Teatrında quruluşçu rəssam vəzifəsində çalışmışdır. "Xanəndənin taleyi" onun opera teatrında quruluş verdiyi tamaşalardandır.

Fuad Xəlilov 14 oktyabr 2015-ci ildə Hollivudda vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı" fəxri adı — 9 fevral 1979
* 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni — 6 aprel 1985
* "Şərəf nişanı" ordeni — 1980
* "Döyüş xidmətlərinə görə" medalı — 6 noyabr 1945

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Salatın piri

**Salatın piri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Tənənəm kəndinin şimalında, dağların arasında ziyarətgah. Pirin mərkəzi hissəsində böyük qaya parçası, qara çalı adlı ağac və itburnu kolu var. Ətrafı 50–70 sm hündürlükdə qaya parçalarından hörülmüş divarla əhatə olunmuşdur. Pirin ətrafındakı daşlar, onun içərisindəki ağaclar müqəddəs hesab edilir. Ziyarətçilər niyyət edərək ağacların budaqlarına müxtəlif rəngli parçalar bağlayırlar. Pirdə həmçinin daşla niyyət etmə adəti də vardır. Vaxtilə pirin yaxınlığında bulaq olmuşdur. Ziyarətçilər niyyətlərinin qəbul olunması üçün burada qurban kəsirlər. Salatın pirini e.ə. II–I minilliklərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Tan-Qebviller

**Tan-Qebviller** () — Fransanın Elzas regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Yuxarı Reyn. Suprefektura — Tan-Qebviller. Rayon əhalisi 2012-cı ildə 140&nbsp;097 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 136 nəf / km². Rayon sahəsi — 1028&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar
Mamer (rayon)

**Mamer** () — Fransanın Luara torpağı regionun rayonlarından biri. Departamenti — Sarta. Suprefektura — Daks. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 146 577 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 91 nəf / km². Rayon ərazisi — 1615 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Mamer rayonu
Vəkil (dəqiqləşdirmə)

* Vəkil — Məhkəmədə tərəflərin əvəzində işi aparan şəxs, hüquqçu.
* Vəkil (Çaldıran) — Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Vəkil (Səfəvilər)

## Həmçinin bax
* Vəkilabad
Gül (dəqiqləşdirmə)

* Gül və ya çiçək — tumurcuqdan əmələ gələn şəklini dəyişmiş zoğ.
* Gül (Sulduz) — Qərbi Azərbaycan ostanının Sulduz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Gül (Çaldıran) — Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Gülüş — insanlarda ritmik olaraq diafraqma və digər tənəffüs orqanlarının eşidilə biləcək şəkildə fiziki hərəkəti.
* Gül-i Behi (Bükan)
* Gül-i Şeyxan (Urmiya)
* Gül Mərzənik (Bükan)
* Gül Təpə (Urmiya)
* Gül Əkərək
Massimiliano Nəri

**Massimiliano Nəri** (14 iyun 1977, Neapol, İtaliya) — italiyalı model.

## Həyatı
Massimiliano Nəri 14 iyun 1977-cu ildə İtaliyanın Neapol şəhərində anadan olub.

## Şəxsi məlumatlar
*Boyu = 185 sm
*Çəkisi = 80 kq 
*Ayaqqabı ölçüsü = 44 
*Gözləri = qəhvəyi 
*Saç rəngi = Sarışın

## İstinadlar
Onillik

**Onillik** — On ildən, əsrin onda birindən ibarət vaxt hesabı. Məsələn: XX əsrin birinci onilliyi.

Vaxt hesabında hər on il – bir onillikdən, hər yüz il – bir əsrdən, hər min il – bir minillikdən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qorçu bəy Püsyan

**Qorçu bəy Hüseyn bəy oğlu Püsyan** (XVIII əsr) — Püsyan elinin başçısı, xalq qəhrəmanı.

## Həyatı
Qorçu bəy Hüseyn bəy oğlu XVIII yüzilin birinci yarısında yaşamışdı. Atasından sonra Püsyan elinin Sultanlı oymağına başçılıq etmişdi.
XVIII yüzilin birinci yarısına aid erməni mənbələrindən Abram Kretatsinin "İranlı Nadir şah və baş vermiş hadisələr haqqında tarix" əsərində Qorçu bəy haqqında məlumat var. Eçmiadzin kilsəsinin katolikosu olan Abram Kretatsinin göstərilən əsərində XVIII yüzilin 30-cu illərinin ortalarında baş verən Səfəvi-Osmanlı müharibələri, bu müharibələrin gətirdiyi bəlalar nəticəsində Azərbaycan xalqının acınacaqlı vəziyyəti, Nadirin şah seçilməsi kimi tarixi süjetlər göstərilmişdir. Hadisələrin canlı şahidi olan müəllif xalqın yaşayışının dözülməz vəziyyətini ətraflı şəkildə təsvir etmişdir. O cümlədən Qorçu bəylə bağlı məlumat vermişdir .

## Ailəsi
Qorçu bəyin İbrahim bəy, Cəfər bəy adlı oğlu vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Qorçubəylilər, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2010, № 8, səh.3–9.
* "Ənvər Çingizoğlu, Püsyan eli, Bakı, "Mütərcim", 2013, 156 s.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qorçubəylilər

## Xarici keçidlər
Yuxarı Məcnun (Çaldıran)

**Yuxarı Məcnun** () - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 204 nəfər yaşayır (39   ailə).

## İstinadlar
Zarina Qurbanova

* Zarina Qurbanova (gimnast) — Özbəkistanı təmsil edən bədii gimnast.
* Zarina Qurbanova (aktrisa) — Azərbaycanlı aktrisa.

## Həmçinin bax
* Zarina
* Qurbanova
Zelyonı adası (Barens dənizi)

**Zelyonı adası** (1822—1833-cü illərdə **Ust-Yokanqski**) — Barens dənizinə daxil olan Svyatoynosski körfəzində yerləşən yaşayışı olmayan ada. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayəti Ostrovnoy dairəsinə daxildir. 
## Yerləşməsi

Yokanqskie adaları qrupuna daxil olan ada. Qrupun cənub-şərqundə yerləşir. Ada materikdən 150 metr aralıdadır. Ondan şimalda və şimal-şərqdə — İkinci Opuşnoy adası (1,1&nbsp;km), Medvejı adası (1,2&nbsp;km) və Salnı (3,3&nbsp;km), 500 metr cənubda isə — İkinci Opuşnoy adası yerləşir.

Adaya ən yaxın yaşayış məntəqəsi olan Ostrovnoy ondan 3,7&nbsp;km qərbdə yerləşir. 1970-ci ilə qədər adadan 4.5&nbsp;km cənuib-şərqdə Yokanqa qəsəbəsi yerləşirdi.

## Təsviri
Ada dairəvi formmaya malikdir. Eni və uzunluğu 700 metrdən bir qədər azdır. Cənubdan nadanın daxilinə dayaz bir körfəz daxil olur. sashilləri hamardır. mərkəzində hündürlüyü 8.9 m olan təpənin üzəri meşə ilə örtülüdür.

Sahillərində dərinlik şimalda 1,5 m, cənubda isə 7 m təşkil edir.  Adada yaşayış yoxdur. Hec zamanda məskunlaşması olmamışdır. Sadədə olaraq burada qalıqçılara aid bir düşərgə vardır.

## Tarixi
1779-cu ildə ada «Evstafi» freqatının eskadrasının kontr-admiralı Stepan Xremetevski tərəfindən xəritəyə salınmışdır (adsız olaraq). Onun ilk adı - Ust-Yokanqski - 1822-ci ildə Fyodor Litkenin "Novaya Zemlya" briqesində hərəkət edən elmi ekspedisiyası üzvləri tərəfindən verilmişdir. Artıq 11 il sonra 1833-cü ildə xarici görünüşünə uyğun olaraq bu gün ki adını almışdır

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Зелёный // Кольская энциклопедия. В 5 т. Т. 2. Е — К / Гл. ред. А. Н. Виноградов. — СПб. : ИС ; Апатиты : КНЦ РАН, 2009. — С. 114.
* Зелёный // Географический словарь Мурманской области / авт.-сост. В. Г. Мужиков. — Мурманск : Мурман. обл. ин-т развития регион. образования, повышения квалификации пед. кадров, 1996. — С. 47. — ISBN 5-86975-023-7.
Alava vilayəti

**Alava** — İspaniyanın vilayəti.

## Ərazisi
Alava vilayətinin ərazisi 3 308 km2-dır. İspaniyanın 50 vilayəti sırasında Alava vilayəti ərazisinə görə 48-ci yeri tutur.

## Əhalisi
2013-cü ilə olan məlumatlara əsasən Alava vilayətinin əhalisi 322 418 nəfərdir. İspaniyanın 50 vilayəti sırasında — vilayəti ərazisinə görə — pilləni tutur.

## İstinadlar
Rəngli inqilab

**Rəngli inqilab** () — Dünya KİV-ləri tərəfindən Postsovet məkanı və Balkan yarımadasında erkən 2000-ci illərdə müxtəlif əlaqəli hərəkatları xarakterizə etmək üçün istifadə olunan termindir. Termin həmçinin Yaxın Şərq daxil olmaqla bir sıra başqa inqilablara da tətbiq edilmişdir.

## Rəngli inqilabların siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Oxford University Research Project on Civil Resistance and Power Politics
Şadlı (dəqiqləşdirmə)

* Aşağı Şadlı (Çaldıran) — Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Yuxarı Şadlı (Çaldıran) — Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

;digər
* Şadlı eli — Azərbaycan xalqının tarixində önəmli rol oynamış qurumlardan biridir.
* Şadlı tayfası — Xorasanda yaşayan kürd tayfası.

## Həmçinin bax
* Şadlı
Uqor-türk müharibələri

**Uqor-türk müharibələri** () — ilk dəfə Armin Vamberinin *Macar və türk-tatar haqqında müzakirələr* () kitabında, dilçilər arasında macar dilinin fin-uqor və ya Türk dillərinə aid olması haqqında akademik debatlar haqqında işlədilmiş ifadə.

## Tarix

Vamberi 1870-ci ildə yazdığı kitabı bir sıra mübahisəli elmi işlərinin başlanğıcı olub.

## İstinadlar
Adağan (Maku)

**Adağan** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,043 nəfər yaşayır (198 ailə).

## Xarici keçid

## İstinadlar
Marşal Kosmik Uçuş Mərkəzi

**George C. Marshall Kosmik Uçuş Mərkəzi,** George C. Marshall Kosmik Uçuş Mərkəzi (MSFC); NASA-nın əsasən mərkəzidir, kosmik -raket dartı qurğuları sistemləri, kosmik gəminin xarici yanacaq  çənləri, uçuş və ekipaj təlimləri, Beynəlxalq Kosmik Stansiyası (ISS/BKS), layihələndirmə və istehsalat, şəbəkələr və məlumatların idarə olunması üçün liderlik vəzifəsini icra edən mərkəzdir. 

## Rəhbərləri

* Verner fon Braun - 1 iyul, 1960 - 27 yanvar, 1970
* Эберхард Реес - 1 Mart, 1970 – 19 Yanvar, 1973
* Rocco Petrone - 26 Yanvar, 1973 - 15 Mart, 1974
* Uilyam R. Lucas - 15 İyun, 1974 - 3 İyul 1986
* Thomas Jack Lee - 3 İyul, 1986 - 29 Sentyabr, 1986
* James R. Thompson, Jr.  - 29 Sentyabr, 1986 - 6 İyul, 1989
* Thomas Jack Lee - 6 İyul, 1989 - 6 Yanvar, 1994
* Cin Porter Bridwell - 6 Yanvar, 1994 - 3 Fevral, 1996
* Jerroll Wayne Littles - 3 Fevral, 1996 - 3 Yanvar, 1998
* Kerolin Və S. Griner - 3 Yanvar, 1998 - 11 Sentyabr, 1998
* Artur G. Stephenson - 11 Sentyabr, 1998 - Sentyabr, 2003
* Devid A. Kinq - 15 İyun, 2003 - 26 Mart, 2009
* Robert M. Lightfoot, Jr.  - 24 avqust, 2009 -

## Xarici keçidlər

* MSFC History and Fact sheet 
* Official site *"america' s Space Program: Exploring a New Frontier", a National Park Service, Teaching with Tarixi Places (TwHP) lesson plan *International Space Station: Payload Əməliyyatlar Mərkəzi  *Marshall Space Uçuş Mərkəzi article, Encyclopedia of Alabama
Yonida Maliçi

**Yonida Maliçi** (;  26 mart 1982, Tirana, Albaniya) — Albaniya müğənnisi və televiziya aparıcısı. O, ifa etdiyi "Ktheju tokës" () mahnısı ilə Albaniyanın *Festivali i Këngës* mahnı yarışmasında qələbə qazanmışdır. Həmin mahnı ilə Yonida Albaniyanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı və musiqi karyerası
Yonida Maliçi 26 mart 1982-ci ildə Albaniyanın Tirana şəhərində dünyaya göz açmışdır. Kiçik yaşlarından musiqiyə həvəsi olan Yonida 13 yaşında ikən "Planeti i fëmijëve" mahnısı ilə Albaniyanın məşhur *Festivali i Këngës* mahnı yarışmasında iştirak etmiş və musiqi karyerasına başlamışdır. İki il sonra 1997-ci ildə ifaçı yenidən həmin festivala qatılmışdır. 1999-cu ildə isə Yonida festivalda çıxış etdiyi "Do jetoj pa ty" mahnısı ilə ikinci yeri qazanmışdır.

Yonida Maliçi Albaniyanın Romeo və Cülyetta müziklında Cülyetta obrazını canlandırmışdır. O, Albaniyanın *Ulduzlarla rəqs* yarışmasına aparıcılıq etmişdir. Yonida eyni zamanda *The Voice Albania* səs yarışmasında münsif kimi iştirak etmişdir.

Yonida Maliçi 2018-ci ilin dekabr ayında Albaniyanın dövlət kanalı olan RTSH-nin təşkil etdiyi 57-ci *Festivali i Këngës* müsabiqəsində iştirak etmiş və ifa etdiyi "Ktheju tokës" mahnısı ilə bütün rəqiblərini geridə qoyaraq festivalın qalibi seçilmişdir. Müğənni festivaldakı qalibiyyəti ilə birlikdə "Ktheju tokës" mahnısı ilə Albaniyanı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Maliçi Wiwibloggs saytına verdiyi müsahibədə mahnının həm albanlar üçün, həm immiqrantlar üçün və həm də bütün dünya insanları üçün yazıldığını söyləmişdir. Mahnının sözlərində Kosovo müharibəsinin ardınca yaşan Alban immiqrasiyası mövzusuna toxunulur.

Müsabiqə üçün sürən hazırlıqlardan sonra Yonida Maliçi 16 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 14-cü nömrə altında çıxış etmişdir. Nəticədə 96 xalla 10-cu yerdə qərarlaşaraq, final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır. Müsabiqənin finalında bir daha öz mahnısını ifa edən Maliçi 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 90 xal toplayaraq, 17-ci yerdə qərarlaşmışdır.

## Diskoqrafiya

### Albomlar
* *Nuk të pres* (2005)
* *Jonida Maliqi* (2013)

### Sinqllar
* 1995: *Planeti i fëmijëve*
* 1999: *Do jetoj pa ty*
* 2000: *Çast*
* 2001: *Ik*
* 2002: *Ti s'më meriton*
* 2002: *Larg teje*
* 2002: *Do humbas me ty*
* 2003: *Vetëm një natë*
* 2004: *Ne të dashuruar*
* 2004: *Frikem se më pëlqen*
* 2004: *Nuk kam faj që robëroj*
* 2005: *Papagalli i dashurisë*
* 2006: *Pa identitet*
* 2007: *Parfum nate*
* 2007: *S'ka fajtor në dashuri*
* 2008: *Njëri nga ata*
* 2010: *Sot t'i japim fund*
* 2011: *Një orë më shumë*
* 2011: *Thesar pa emër*
* 2013: *Ti*
* 2014: *Sonte*
* 2015: *Jam bërë si ti*
* 2018: *[[Ktheju tokës]]*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İnqilab dalğaları

**İnqilab dalğası** — oxşar dövrdə müxtəlif yerlərdə baş verən inqilablar seriyası. Bir çox hallarda, keçmiş inqilablar və inqilabi dalğalar mövcud olanları ilhamlandırdılar, ya da ilkin inqilab digər eyni zamanda "oxşar inqilablar"la bağlı olur. İnqilabçı dalğaların səbəbləri Robert Rozuell Palmer, Kreyn Brinton, Hanna Arendt, Erik Hoffer və Jak Qodşo kimi tarixçilər və siyasi fəlsəfələr tərəfindən araşdırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oryol i Reşka

**"Oryol i Reşka"** *()* — 2011-ci ildən yayımlanan Ukrayna televiziya səyahət televiziya verilişidir.

Veriliş ilk yayımlardan bəri Ukraynanın "İnter" telekanalında yayımlanıb. Sonradan təkrar yayımları "K1" (Ukrayna), "Pyatniça!" (Rusiya)," Yeddinci Kanal" (Qazaxıstan)," TTV "(Polşa)," Belarus 2 "(Belarus),"3+" (Estoniya) kanallarında yayımlanıb.

## Təsviri
Hər həftəsonu iki aparıcı dünyanın müxtəlif şəhərlərinə göndərilir. Proqramın qaydalarına əsasən, onlardan biri şənbə və bazar günlərini 100 dollar ilə yaşamalıdır, ikincisi isə "qızıl" bank kartında saxlanılan limitsiz vəsait sərf edə bilər.

Veriliş çərçivəsində aparıcılardan biri şəhərin əsas görməli yerləri ilə tanış olur, digəri, "Qızıl Bank Kartının" sahibi isə adətən otellərin adlarını təklif edir və ya digər xidmətlərin dəyərlərindən, qiymətlərindən bəhs edir.

## İstinadlar