open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vilyam Bil Şenkli

**Vilyam Bil Şenkli** — şotlandiyalı futbolçu və "Liverpul" futbol klubunun əfsanəvi məşqçisi.

## Həyatı
U. Şenkli 1913-cü il sentyabrın 2-də Böyük Britaniyanın Şotlandiya əyalətinin Şərqi Eyeşir qraflığında kiçik Qlenbak qəsəbəsində anadan olub. O ailədəki 10 uşaqdan biri idi. Çox keçmədən o peşəkar futbolla məşğul olan 5 qardaşdan biri oldu. Onun qardaşı Bob tezliklə peşəkar məşqçi kimi tanındı və 1962-ci ildə "Dandi" klubuna ölkə çempionluğunu qazandırdı.

Futbolçu fəaliyyəti dövründə U. Şenkli bir çox klubların şərəfini qoruyub. 1938-ci ilin aprel ayında o İngiltərə ilə oyunda Şotlandiya yığmasının heyətində debüt etdi. Bundan sonra U. Şenkli yığmada cəmi dörd rəsmi oyuna çıxdı.

1939-cu ildə II Dünya Müharibəsinin başlaması onun yığmadakı karyerasına son qoydu. Lakin o hələ bir müddət müxtəlif klublarda oynamaqda davam etdi və 1949-cu ilin mart ayında futbolçu karyerasına son qoyaraq məşqçiliyə başladı. Ən böyük uğurlara isə 1959-cu ildən çalışdırmağa başladığı "Liverpul"da nail oldu.

"Enfild" stadionunun darvazalarından biri U. Şenklinin adını daşıyır. Bundan başqa "Liverpul"un azarkeşləri ona həsr edilən çoxlu mahnılar bəstələyiblər.

## İstinadlar
Menaxem Begin

**Meçislav Volfoviç "Menaxem" Begin** () — İsrail siyasi xadimi, İsrailin 7-ci Baş naziri (1977–1983).

## Həyatı
M. Begin 1913-cü il avqustun 16-da Brest-Litovskda anadan olub.

1943-cü ildə M. Begin "İrqun" təşkilatının rəhbəri seçilir. Həmin gündən başlayaraq o ingilis mandatlığına qarşı açıq mübarizəyə başlayır. İngilis əsgərlərinə hücumlar və terror aktları təşkil edir. Qüdsdəki ingilislərin mənzil-qərargahının partladılmasından sonra ingilislər onun başına 30 min dollar pul mükafatı qoyurlar.

M. Begin İsrailin azadlığı uğrunda müharibənin fəal iştirakçılarından biri olub.

1948-ci ildə İsrail dövləti yaranandan sonra M. Begin "İrqun"un əsasında "Xerut" ("Azadlıq") partiyasını yaradır və onun rəhbəri kimi Knessetdə ilk müxalifət lideri olur.

1949-cu il yanvarın 25-də Knessetə seçkilərdə onun partiyası 11,5 faiz səs qazanır.

1967-ci ildə İsraillə ərəb ölkələri arasında baş verən altıgünlük müharibə ərəfəsində M. Begin ilk dəfə olaraq portfelsiz nazir kimi hökumətin tərkibinə daxil oldu və 1970-ci ilə qədər bu postda qaldı.

1973-cü ildə "Likud" blokunun yaranmasından sonra bu bloka rəhbərlik etməyə başladı. Nəticədə 1977-ci il seçkilərində qalib gələrək baş nazir seçildi və İsrailin tarixində ilk dəfə olaraq sağçı hökumət qurdu.

Baş nazir kimi hakimiyyətdə olduğu dövrdə bir sıra iqtisadi və sosial islahatlar həyata keçirib.

Aktiv xarici siyasət yürüdən M. Begin 1978-ci ildə imzalanan "Kemp-Devid" sülh müqaviləsinə görə Misir prezidenti Ənvər Sadatla birgə Nobel sülh mükafatına layiq görülüb.

Livana hücumun uğursuzluğu və həyat yoldaşının ölümündən böyük sarsıntı keçirən M. Begin 1983-cü il sentyabrın 15-də vəzifəsindən istefa verib.

1992-ci il martın 9-da İsrailin paytaxtı Tel-Əvivdə vəfat edib.

## İstinadlar
Alberto Noqeyra

**Alberto Noqeyra** () — Hindistan Super Liqası təmsilçisi "Mumbay Siti" klubunda hücumameyilli yarımüdafiəçi mövqeyində çıxış edən İspaniya futbolçusu.

## Klub karyerası

### "Atletiko Madrid"
Madrid şəhərində doğulmuş Noqeyranın ilk iki klubu İspaniyanın o vaxtkı "Tersera" adlı dördüncü divizyonda çıxış edirdi, 2009-cu ilin iyul ayında Noqeyra "Atletiko Madrid" ilə müqavilə imzaladı və müqaviləsinə əsasən o, 3-cü rezerv heyətdə çıxış etməli idi.

İlk mövsümdə əla oyun sərgiləyən Noqeyra İspaniya ikinci B futbol divizyonunda çıxış edən "Atletiko B Madrid" klubunun heyətinə yüksəldi. 2011-ci ilin əvvəlində baş məşqçi Kike Sançez Flores onu əsas heyətə saldı və oyunçu 24 aprel tarixində La Liqa debütunu etdi. Yerli stadionda keçirilən və 4–1 qələbə hesabı ilə bitən "Levante" klubuna qarşı keçirilən oyunda o, son dəqiqələrdə Eliası əvəzlədi.

### "Blekpul"
14 avqust 2012-ci ildə Noguera İFL Çempionşip təmsilçisi "Blekpul" ilə üç ilə qədər artırılma şərti ilə iki illik müqavilə imzaladı. Onun ilk oyunu həmin ayın 25-inə "Blumfild Roud" stadionunda keçirilən və 6:0 qələbə hesabı ilə bitən "İpsviç Taun" klubuna qarşı oyuna təsadüf etdi. Noqeyranın "sisayderlər" ilə müqaviləsi 29 iyul 2013-cü ildə qarşılıqlı razılıq əsasında ləğv edildi.

### "Bakı"
2013-cü il avqustun sonunda Noqeyra Azərbaycan Premyer Liqasının "Bakı FK" klubu ilə bir illik müqaviləyə razılıq verdi.. O, ilk qolunu növbəti il fevralın 15-də 2:0 yekun hesabı müəyyənləşdirən “Neftçi”yə qarşı oyunda vurdu.

### İspaniyaya qayıdışı
Müqaviləsi başa çatdıqdan sonra Noguera vətəninə qayıtdı və sayca üçüncü səviyyə liqasında çıxış edən "Trival Valderas" klubuna qoşuldu. 18 iyul 2015-ci ildə həmin liqanın digər təmsilçisi "Fuenlabrada" klubu ilə müqavilə imzaladı.

Təxminən bir il sonra Noqeyra həmin liqanın başqa üzvü "Lorka" klubuna keçdi. O, 2017-ci ildə üç qol vuraraq klubuna 2-ci səviyyəli liqaya yüksəlməyə köməklik etdi. Mövsümün sonunda klubu 21-ci yeri tutaraq aşağı liqaya geri düşdü.

Noqeyra "Numansiya" ilə 26 iyun 2018-ci ildə iki illik müqavilə imzaladı. Dekabrın 26-da oynamağa az fürsət tapan o, növbəti 30 iyun tarixinə qədər üçüncü dərəcəli liqada çıxış edən "Rasing Santander" klubuna icarəyə verildi.

## İstinadlar
Campaolo Kutillo

**Campaolo Kutillo** (Giampaolo Cutillo; ) — İtaliyanın Azərbaycan Respublikasındakı səfiri.

## Həyatı
C.Kutillo 1970-ci ildə Neapolda anadan olub. Diplomatik xidmətdə 1994-cü ildə fəaliyyətə başlayıb.

1998-ci ildə İtaliyanın Venesuelanın paytaxtı Karakasda konsulu təyin edilib, 2001-ci ildə ölkəsinin Pakistandakı səfirliyində, 2005-ci ildə isə İtaliya XİN-in Cənubi Asiya və Okeaniya Baş bürosunda çalışıb. 2009-cu ildə isə Mumbaya (Hindistan) baş konsulu təyin edilib.

Campaolo Kutillo 2013-cü ilin iyulunda diplomatik missiyası başa çatmış Mario Baldini əvəz edir.

## İstinadlar
Viktor Şulman

**Viktor Şulman** — Azərbaycanın tanınmış jurnalisti, “Azərbaycanın əməkdar jurnalisti” (2005)

## Həyatı
Viktor Şulman 1946-cı ildə Bakıda anadan olub. 
## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə Şirvan şəhərinin (o vaxtkı Əli Bayramlı) rus dilində çıxan “Mayak” qəzetində işləyib. 1993-cü ilə kimi orada çalışıb, sonradan uzun illər “AzərTAc”da işləyib. 1993-cü ildə isə “İTAR-TASS”ın Azərbaycandakı xüsusi müxbiri olub və həyatının sonuna kimi burada işləyib.

Viktor Şulman  Qarabağ hadisələrini birbaşa münaqişə zonasından işıqlandırıb. 2005-ci ildə ona “Azərbaycanın əməkdar jurnalisti” adı verilib.

## Ölümü
8 sentyabr 2012-ci ildə Rusiyanın “İTAR-TASS” informasiya agentliyinin Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Viktor Şulman vəfat edib.

## İstinadlar
Sergey Kapitsa

**Sergey Kapitsa** () — alim və teleaparıcı.
## Həyatı
S.Kapitsa 1928-ci il fevralın 14-də İngiltərənin Kembric şəhərində anadan olub. Onun atası Petr Kapitsa Ernest Rezerfordun laboratoriyasında aşağı temperaturların fizikası ilə məşğul idi. 1935-ci ildə onun ailəsi SSRİ-yə köçüb.

S.Kapitsa da öz həyatını elmə həsr edib. 1961-ci ildə o, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru adını alaraq, fizikanın aerodinamika, elementar hissəciklərin fizikası bölmələrində tədqiqatlar aparıb. O, kliodinamikanın əsas banilərindən biridir.

Alim 1965-ci ildə professor adını alıb. Elə həmin ildən Moskva Fizika-Riyaziyyat İnstitutunun tələbələrinə ümumi fizikadan dərs deməyə başlayıb.

S.Kapitsa 1973-cü ildən SSRİ-nin mərkəzi televiziyasında "Oçevidnoye neveroyatnoye" verilişinə aparıcılıq etməyə başlayıb. Proqramda elmin nailiyyətlərindən bəhs olunur, gələcək haqqında müzakirələr aparılırdı.

Bu məşhur insan Rusiyanın və digər ölkələrin çoxsaylı mükafatlarının laureatı, dördüncü dərəcəli "Vətənə qarşısında xidmətlərinə görə" ordeninin sahibi idi.

14 avqust 2012-ci ildə Alim və teleaparıcı Sergey Kapitsa Moskvada 84 yaşında vəfat edib.

Onun qardaşı Andrey Kapitsa da alim idi. O, 2011-ci ilin avqustunda vəfat edib.

## İstinadlar
Con Lord

**Con Lord** () — Deep Purple rok-qrupunda klavişdə ifası ilə məşhurlaşmış əfsanəvi musiqiçi.

## Həyatı
Con Lord 1941-ci ildə Böyük Britaniyanın Lester qraflığında anadan olub. 5 yaşından pianoda çalmağa başlayıb. Dram məktəbinin məzunu olsa da, aktyor peşəsinə meyil göstərməyib və karyerasını bar və pablarda rok musiqinin ifası ilə davam etdirib.

1968-ci ildə həmkarı Kris Körtislə əfsənavi qrupun təməlini qoyan Con Lordun yaradıcılığına klassik musiqi ilə caz və blyuzun böyük təsiri olub. Belə ki, musiqiçi rok kompozisiyalarını yazmaqla yanaşı, klassik musiqi əsərlərini də bəstələyib. 1969-cu ildə Londonun dəbdəbəli Albert Hall səhnəsinə qalxan Deep Purple qrupunun repertuarında klassik musiqinin çalarlarını açıq-aydın eşitmək mümkün idi. Lakin 70-ci illərdən başlayaraq getdikcə daha çox nəzərə çarpan rok elementi kollektivin özünəməxsus musiqi dəst-xəttinin təməlini qoyur.

1976-ci ildə qrup şəklində fəaliyyətini dayandırmış Deep Purple 8 il sonra yenidən birləşərək qlobal turnelərə çıxmağa başlayır. 150 milyon albomu satılan populyar qrupun tərkibi həmişə dəyişib. Hərçənd ki, Con Lord 2002-ci ilədək musiqi kollektivinin dəyişməz üzvü qalıb.

2011-ci ildə xərçəng xəstəsi olduğunu bildirən Con Lord müalicə üsulu kimi musiqi bəstələyəcəyini elan edib. O, mədəaltı vəzi xərçəngi ilə mübarizə aparırdı.

Musiqiçi 2012-ci il iyulun 16-da London klinikasında 72 yaşında ailəsi və dostlarının əhatəsində vəfat edib.

## İstinadlar
Fullfeys

**Fullfeys** () — xüsusi qoruyucu papaq (şlem) olub velosipedçilər və motosiklistlər üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*şlem
Əbülfəz Fərəcoğlu

**Əbülfəz Fərəc oğlu Cabbarov** () — Azərbaycanlı rəssam. Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının (1984) və SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü.

## Həyatı
Əbülfəz Fərəcoğlu 1956-cı ildə Naxçıvanda anadan olub.

1977–1981-ci illərdə Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət rəssamlıq məktəbində təhsil almışdır.

1984-cü ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. 2005-ci ildə Beynəlxalq Plastik Sənətlər Birliyinə üzv seçilmişdir.

1981–1994-cü illərdə Naxçıvan İncəsənət Məktəbində müəllim işləmişdir. 1997-ci ildən 2020-ci ilə kimi Türkiyə Respublikasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

Əsərləri Türkiyə, Almaniya, Bolqarıstan, Fransa, Rusiya, Ukrayna, Polşa, İran, Yaponiyada nümayiş etdirilib. Həmçinin müxtəlif ölkə və şəhərlərdə keçirilən qarışıq sərgilərdə, həm qrafika, həm də rəngkarlıq əsərləri ilə iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Taner Taktak

**Taner Taktak** — azərbaycanlı yarımmüdafiəçi futbolçu

## Həyatı
Taktak 1990-cı ildə anadan olub. Peşəkar karyerasına 2007-ci ildə Hollandiyanın “Fortuna”sında başlayıb. Sonra o, Türkiyənin “Hacettepe” klubunda oynayıb və elə buradan Belçikaya yola düşüb. Taner Türkiyənin yeniyetmə yığmalarında  (U-17, U-18, U-19) oynayıb və burada 46 matçda iki qol vurub.

3 iyul 2012-ci ildə “Sumqayıt” futbol klubu növbəti transferini həyata keçirib. Komandanın yeni oyunçusu Belçikanın 2-ci liqasının “Patro Eysden” klubundan azərbaycanlı Taner Taktakdır. Müqavilə 1+1 sistemi üzrə imzalanıb.

## İstinadlar
Robber Şuman

**Robber Şuman** (; ) — Fransanın xarici işlər naziri (1948-1952)

## Həyatı
R.Şuman 1886-cı ilin 29 iyununda Lüksemburqda anadan olub. Onun ailəsi 1871-1918-ci illərdə Almaniya imperiyasının tərkibində olan Lüksemburq sərhədində yerləşən Lotaringiyanın Evranj şəhərindən idilər. R.Şumanın ana dili lüksemburq dili idi və fransız dilini yalnız məktəbdə öyrənmişdi. Onun alman təbəəliyi var idi və Birinci Dünya müharibəsi zamanı Almaniyada mülki xidmətdə idi. Səhhəti ilə əlaqədar olaraq o hərbi çağırışa cəlb olunmamışdı. 1918-ci ildə Lotaringiya Fransaya keçəndən sonra o, Fransa vətəndaşlığını qəbul etdi.

R.Şumanın siyasi karyerası Fransa Parlamentinə Mozeldən deputat seçildikdən sonra başlayıb.

1946-47-ci illərdə Bido və Ramadyenin hökumətlərində Maliyyə naziri postunu tutub. 1947-ci ilin noyabrından 1948-ci ilin iyuluna və 1948-ci ilin avqust-sentyabr aylarında baş-nazir vəzifəsində olub.

1948-1952-ci illərdə xarici işlər naziri, 1955-1956-cı illərdə ədliyyə naziri olub.

1958-60 illərdə Avropa Birliyinin məsləhət assambleyasının sədri olub.

R.Şuman 1963-cü il sentyabrın 4-də Mets şəhərində vəfat edib.

Hazırda Avropa İttifaqında yaşayan insanlar R.Şumanı 1950-ci ildə irəli sürdüyü plana görə minnətdarlıq hissi ilə yad edirlər.

## İstinadlar
Əkməl Nur

**Əkməl Nur** (əsl adı **Əkməl Vahaboviç Nurəddinov**, ; ) — Özbəkistanın xalq rəssamı, Özbəkistan Rəssamlıq Akademiyasının sədri, akademik.

## Həyatı
Əkməl Nur 1959-ci ildə Özbəkistanın Nəməngan şəhərində anadan olub. 1984-ci ildə Daşkənd Dövlət Teatr və Rəssamlıq İnstitutunu bitirib. 1987-2011-ci illərdə Rusiya, ABŞ, Mərakeş, Niderland, Hindistan, Almaniya, Türkiyə, Çin və s. ölkələrdə keçirilmiş fərdi və kollektiv sərgilərin iştirakçısıdır. 1997-ci ildə Özbəkistan Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib. 2011-ci ildə incəsənət və ədəbiyyat sahəsində Özbəkistanın Dövlət mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şerzod Fayziyev

**Şerzod Fayziyev** () — Özbəkistanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2012-ci ildən)

## Həyatı
1969-cu il fevralın 1-də anadan olub. Daşkənd Dövlət Aqrar Universitetini və Moskvada Diplomatiya Akademiyasını bitirib.

1993-cü ildən Özbəkistan XİN-də işləyir. 2007-2008-ci illərdə Avrasiya İqtisadi Birliyinin Baş katibinin müavini olub. 2009-cu ilin aprelindən Fayziyev Özbəkistanın Türkmənistandakı səfiri vəzifəsini icra edib.

2012-ci ildə Özbəkistan parlamentinin Yuxarı palatası Şerzod Fayziyevi ölkənin Azərbaycandakı səfiri vəzifəsinə təyin edib. Şerzod Fayziyev İsmətulla İrqaşevi əvəzləyəcək.

## İstinadlar
Termogeyim

thumb|right|Kişilər üçün termogeyim
**Termogeyim** — bədəni soyuqdan və ya istidən qorumaq, bədənin temperaturunu uzun müddət saxlamaq üçün xüsusi geyim. Termogeyimdən əsasən üzgüçülər, kosmonavtlar, geoloqlar və digər ekstremal peşə sahibləri istifadə edirlər.

## İstinadlar
Firuzə İbadova

**Firuzə Böyükağa qızı İbadova** () — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikası əməkdar artisti (2006).

## Həyatı
Firuzə Böyükağa qızı İbadova 1954-cü il fevralın 18-də Bakı şəhərində anadan olub. 173 saylı orta məktəbdə təhsil alıb və buranı 1971-ci ildə bitirib.

1963-cü ildən Azərbaycan Respublikası Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətində Əfsər Cavanşirovun uşaq xorunun solisti olub. 1972-ci ildən Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında "Lalə" qızlar ansamblının, 1976-cı ildən Gülarə Əliyeva adına "Dan ulduzu" ansamblının solisti olub. 1979-cu ildə Rəşid Behbudovun mahnı teatrına solist kimi dəvət edilib. Firuzə İbadova görkəmli sənətkar Şövkət Ələkbərovanın ilk tələbəsi kimi də tanınır.

Firuzə İbadova 1980-ci ildə Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunu bitirib. Elə həmin ildə Orta Asiyada keçirilmiş Azərbaycan ongünlüyündə konsert proqramı ilə çıxış edib. 1982-ci ildə Şuşa şəhərində şair Molla Pənah Vaqifin məzarı üzərində ucaldılmış məqbərənin açılışında iştirak edib.

1984–1985-ci illərdə Moskva şəhərində XII ümumdünya festivalının diplomantı və "Lenin komsomolu" mükafatı laureatı olub. Azərbaycan Dövlət Qastrol-Konsert Birliyinin xətti ilə Azərbaycanın müxtəlif şəhər və rayonlarında konsert proqramları ilə çıxış edib. Bundan əlavə, Firuzə İbadova dünyanın 30-dan artıq dövlətində qastrol səfərlərində olub və Azərbaycan xalq mahnılarının və Azərbaycan bəstəkarlarının vokal əsərlərini səsləndirib. Dəfələrlə beynəlxalq müsabiqələr laureatı olub.

Firuzə İbadova Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin və Azərbaycan Dövlət Televiziyasının sifarişi ilə 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsinə yazılmış "Şəhidlər ağısı" (Əlimdə sazım ağlayır) (mus.: Hacı Xanməmmədov, söz.: Əzizə Cəfərzadə) mahnısının ifaçısıdır. Sözügedən mahnı AZTV-nin qızıl fondunda saxlanılır. Firuzə İbadova Azərbaycan klassik bəstəkarlarının yaratdıqları əsərlərin də ifaçısıdır.

Firuzə İbadova mütəmadi olaraq kütləvi dövlət tədbirlərinin iştirakçısıdır. 1993-cü ildən Abdulla Qurbaninin dəvəti ilə bir sıra hərbi hissələrdə müxtəlif konsert proqramları ilə çıxış edib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 may 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Firuzə İbadovaya "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı verilib.

2016-cı ildən Abdulla Şaiq adına Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrının "Oyuq" studiyasının musiqi rəhbəridir. 2012-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Azərbaycan Milli Konservatoriyasının tərkibindəki İncəsənət Gimnaziyasının heyəti ilə "Şuşa ili" və "Heydər Əliyev ili" çərçivəsində keçirilən "Xarıbülbül" festivalının könüllü iştirakçısıdır.

## İstinadlar
Yuzef Qədimov

**Yuzef İslam oğlu Qədimov** () — Azərbaycan memarı, Şərq Ölkələrinin Beynəlxalq Arxitektura Akademiyasının üzvü, Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı (2007).

## Həyatı
Yuzef İslam oğlu Qədimov 7 yanvar 1928-ci ildə anadan olmuşdur. 1953-cü ildə Moskva Arxitektura İnstitutunu bitirmiş, həmin ildən Azərbaycan Dövlət Layihə  İnstitutunda arxitektor və baş arxitektor vəzifələrində işləmişdir.

1984–1989-cu illərdə Bakı Yaşayış Evlərinin Layihələndirmə İnstitutunun ("Bakıdövlətşəhərlayihə") baş memarı işləmişdir. Bu müddətdə o, Heydər Əliyev adına idman-konsert kompleksinin, Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin binasının, Azərbaycanın Partiya Arxivi və Partiya Tarixi İnstitutunun binasının, Nəsimi Rayon Partiya Komitəsinin, Aktyor Evinin, "Bakı Soveti" (hazırkı "İçərişəhər") metrostansiyasının layihə müəllifi və memarı olub.

Eyni zamanda o, Bakıda Cəfər Cabbarlının, Hüseyn Cavidin, Nəriman Nərimanovun abidələrinin, Ağdamda Natəvanın qəbirüstü abidəsinin, Qazax rayonunun Şıxlı kəndində Vidadinin, Şuşada Vaqifin abidəsinin müəllifi və memarı olub.

Yuzef 25 dekabr 2007-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Yuzef Qədimov 2012-ci il yanvarın 8-də 84 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Əli Süleymanov

**Süleymanov Əli Vəli oğlu** () — İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
1924-cü il avqustun 27-də Culfa rayonunun Dizə kəndində anadan olub. Həmin kənddə orta məktəbi qurtardıqdan sonra 1942-ci ildə Naxçıvan şəhərindəki Müəllimlər İnstitutuna daxil olur. İkinci Dünya müharibəsi getdiyindən elə həmin ildə də hərbi xidmətə çağırılır.

Bu vaxt 18 yaşı yenicə tamam olan Ə. Süleymanov 1942-ci ilin dekabrında döyüşlərin birində yaralanaraq Tbilisidə hərbi hospitalda müalicə olunur. Burada müalicə olunan vaxt atasına göndərdiyi fotoşəkilin arxasında yazdığı sözlər qısa və lakonik olur: "Məni qələbə ilə gözləyin".

O bununla sağaldıqdan sonra yenidən cəbhə bölgəsinə gedəcəyini bildirir. Belə də olur, Ə. Süleymanov sağaldıqdan sonra yenidən cəbhə bölgəsinə yollanır. Bir sıra ağır döyüşlərdə iştirak edən Ə. Süleymanov Rumıniyanın Konstansa şəhərinin alman faşistlərindən azad edilməsində göstərdiyi şücaətə görə 1944-cü ilin avqust ayında medal və Fəxri Fərmanla təltif edilir.

Müharibə qurtardıqdan sonra doğma Dizə kəndinə qayıdan Ə. Süleymanov Naxçıvan şəhərindəki Müəllimlər İnstitutunda yarımçıq qalmış təhsilini başa vurur. Daha sonra isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini bitirir.

1946-cı ildə ailə həyatı quran Ə. Süleymanovun bu izdivacdan 4 övladı olur.

1947–1950-ci illərdə orta məktəbdə müəllim işləyən Ə. Süleymanov 1950–1988-ci illərdə Culfa şəhərindəki "İnturist" mehmanxanasının müdiri vəzifəsində işləyib.

Ə. Süleymanov 2000-ci il mart ayının 8-də vəfat edib.

## İstinadlar
Malina Olinesku

**Malina Olinesku** — 1998 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Rumıniyanı təmsil edən ifaçı

## Həyatı
Malina Olinesku 1974-cü il yanvarın 29-da Buxarestdə anadan olub.

## Karyerası
Peşəkar musiqi karyerasına 1995-ci ildə ölkənin "Mamaia and Cerbul de Aur (Golden Stag)" kimi musiqi festivallarında iştirakı ilə başlayıb.

## Ölümü
Malina Olinesku intihar edib. 37 yaşlı müğənni 2011-ci il dekabrın 11-dən 12-nə keçən gecə Buxarestdə yaşadığı binanın 6-cı mərtəbəsindən özünü atıb. O, yerindəcə keçinib.

## İstinadlar
Soltan Qara

**Qarayev Sultanəli Balaca oğlu (Soltan Qara)** () — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, tanınmış rəssam.

## Həyatı
Soltan Qara 1962-ci il iyul ayının 2-də Bakının Əmircan kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini 226 saylı orta məktəbdə almış, 1978 – 1982-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbinində (indiki İncəsənət Kolleci) oxumuşdur. 1986-cı ildən bir çox respublika daxili və beynəlxalq sərgilərin iştirakçısı olmuşdur. 1988-ci ildən Yaradıcı Gənclər Assosiyasiyası və Bakı İncəsənət Mərkəzinin, 1990-cı ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü idi.

Rəssam 2011-ci il oktyabrın 11-də Türkiyənin Konya şəhərində yaradıcılıq ezamiyyətində olarkən faciəli şəkildə həlak olmuşdur. Konya Səlcuk Universitetinin dəvətilə "Səlcukluda elm və sənət" mövzulu böyük bir monumental-dekorativ divar əsərinin mozaika hissələrini işləmək üçün gələn Soltan Qara qonağı olduğu rəssam dostunun emalatxanasının damından yıxılmış, ağır yaralı vəziyyətdə Səlcük Universiteti Məram Tibb Fakültəsi Xəstəxanasına çatdırılsa da, həyatını xilas etmək mümkün olmamışdı. 49 yaşlı rəssamın cənazəsi 13 oktyabr 2011-ci il Bakıya gətirilmiş, doğulduğu Əmircan kəndində torpağa tapşırılmışdır.

## Yaradıcılığı
1980-ci illərin axırlarında yaradıcı gənc ziyalıların nümayəndələrinin təşəbbüsü ilə Yaradıcı Gənclər Assosiasiyası, sonra isə Bakı İncəsənət Mərkəzi təşkil edilir. Rəssam Soltan Qaranın yaradıcılıq karyerası da həmin dövrdə başlanmışdır. O illərdə bu qurumlar tərəfindən təşkil edilən sərgilərdə və başqa müxtəlif aksiyalarda rəssamlıq məktəbini yenicə bitirmiş və incəsənətdə özünün məxsusi dəst-xəttini tapmağa çalışan əmircanlı gənc rəssamlardan ibarət kiçik bir qrup çox fəal iştirak edirdi. Soltan Qaranının spesifik fərdi yaradıcılıq siması başqalarından aşkar fərqlənirdi. Süjetləri nüanslar, çalarlar, güclə sezilən emosional hərəkətlər əsasında qurulan əsərlərində insanı düşündürən, onu ehtiyatlı olmağa sövq edən məqamlar çoxluq təşkil edirdi.

Soltan Qara müasir Azərbaycan incəsənətində özünəməxsus dəsti-xətti olan bir rəssam idi. Onun əsərləri fəlsəfi-psixoloji fikirlərlə zənginliyi, simvolik bir ifadə tərzi, eyni zamanda kompozisiya və rəng həlli, yığcamlıq, sadəlik və lakoniklik xüsusiyyətlərilə də diqqət çəkirdi.
Dünyanın bir çox ölkələrində sərgi və yaradıcılıq ezamiyyətlərində olmuşdu. 1999 – 2008-ci illərdə ABŞ-nın Nyu-York və Nort Korelayn şəhərlərində yaşamış və yaradıcılıqla məşğul olmuşdu. Həyatının son illərində Bakıda bir sıra monumental işlər, dekorativ kompozisiyalar yaratmışdı (VTB bankı, Azərbaycan Qarabağ İcmasının binası, ART Garden qalereyası və s.).

2013-cü ilin aprelində "Yeni Gallery" sərgi salonunda Baku Creative Center yaradıcılıq mərkəzinin təşkilatçılığı ilə "Baku Galleries Festival" layihəsi çərçivəsində "Sevinc – Kədər" adlı xatirə sərgisi keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
ZAZ

**İzabel Jeffrua** (, ) — Fransa müğənnisi.

## Həyatı
İzabel Jeffrua 1 may 1980-ci ildə Fransanın Tur şəhərində doğulub. 2001-ci ildə tanınmağa başlayıb.

Məşhur fransız müğənni Zaz Türkiyənin 52-ci Beynəlxalq Bursa Festivalında qonaq olub.

## Albomları

### Sinqları
* "Je veux" (2010)
* "Le long de la route" (2010)
* "La fée" (2011)
* "Éblouie par la nuit" (2011)
* "On ira" (2013)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт 
* Немецкий официальный сайт
* Страница ZAZ на Myspace
* Страница ZAZ на Facebook
* Интервью с певицей 
* 
* 
* Концерт ZAZ на крыше "Дождя"
Əbu Səid Gərdizi

**Əbu Səid Əbdülhəy ibn Dəhhak ibn Mahmud Gərdizi** (; ) — fars əsilli coğrafiyaşünas və tarixçi.

## Həyatı
Erkən XI yüzillikdə Gərdizdə (indiki Əfqanıstanda şəhər) *"Zeynül-Əxbər"* adlı kitabını yazdı. Gərdizinin bu əsəri Şərqi İranda İslam tarixi üçün çox önəmlidir.

## Mənbə
# Gerdîzî (müəllif Orhan Bilgin), səhifə 29–30. // Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cild XIV. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 1996, 554 səhifə.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Rza Bərahəni

**Rza Bərahəni** () — Azərbaycan əsilli roman yazıçısı, ədəbi tənqidçi, siyasi mühacir və şair.

## Həyatı
Rza Bərahəni 1935-ci ildə Təbrizdə dünyaya gəlib. O, Azərbaycan Milli Höküməti (1945–1946) dönəmində ilk təsilini ana dilində almışdır. Bir sürə sonra ana dili olan türkcə yasaq edildiyindən təhsilini farsca davam etdirmişdir.

1965–1983-cü illərdə İranın Tehran Universitetində çalışan Rza Bərahəni istər Pəhləvi hakimiyyəti dövründə, istərsə də İslam Cümhuriyyəti dönəmində dəfələrlə siyasi baxşlarına görə həb olunmuşdur.

1996-cı ildə İranı tərk edərək Kanadada məskunlaşan Rza Bərahəni ömrünün son illərinə kimi Toronto şəhərində yaşamışdır.

O, uluslararası PEN-in üzvü olmuşdur. Həmçinin 2001-ci ildən ömrünün son illərinədək Kanada PEN-in başqanı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Rza Bərahəni 25 mart 2022-ci ildə Torontoda vəfat etmiş, şəhərin Elgin Mills qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Xatirələri
Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə ana dilində təhsil almağı ilə bağlı bunları xatırlayır:

1946-cı ildə Azərbaycan Milli Hökuməti süqut etdikdən sonra baş verən hadisələr haqqında bunları xatırlayır:

## Həmçinin bax
* Cavad Heyət
* Həmid Nitqi
* Varlıq (jurnal)

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Mənbə
* Pərvanə Məmmədli, Nobel mükafatına təqdim edilmiş yazar Rza Bərahəni kimdir?

## Xarici keçidlər
* Rza Bərahəni öz həyatı və yaradıcılığı haqqında danışır
Karine Ğazinyan

**Karine Ğazinyan** — Ermənistan Respublikası xarici işlər nazirinin müavini (2009–2011).

## Həyatı
Karine Ğazinyan 1955-ci ildə İrəvan şəhərində anadan olub. 1977-ci ildə İrəvan Dövlət Universitetinin alman dili fakültəsini bitirib.

Təhsilini başa vurduqdan sonra 4 il Mozambikdə SSRİ səfirinin köməkçi-katibi, 1983–1988-ci illərdə Portuqaliyada SSRİ səfirinin köməkçisi vəzifələrində çalışıb.

1988–1992-ci illərdə Moskvada 31 nömrəli liseydə ingilis dili müəllimi, 1992–1994-cü illərdə İrəvan Dövlət Universitetində ingilis və portuqal dillərindən dərs deyib.

Ermənistanın Rumıniyada və Almaniyada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olub. 2009-cu il mart ayından 2011-ci il sentyabradək Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini vəzifəsini tutub.

2011-ci il sentyabr ayında Ermənistan Respublikasının Böyük Britaniya və Şimali İrlandiyadakı səfiri təyin olunub.

Karine Ğazinyan 57 yaşında qəflətən Los-Ancelesdə müalicə olunduğu xəstəxanada əməliyyat zamanı vəfat edib.

Ermənistan Respublikasının Mxitar Qoş medalı və Rumıniya Böyük Xaç Ordeni ilə təltif olunub.

Ğazinyan rus, alman, rumın, ingilis və portuqal dillərini bilirdi.

## İstinadlar
Cənubi Qafqaz ayısı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.

## Görünüşü
Görünüşü Tyan-Şan ayısına oxşayır. Cənubi Qafqaz ayısı üçün kiçik ölçülər səciyəvidir. Tük örtüyü alçaq, seyrək və sərtdir. Açıq qonur, bəzən demək olar ki sarı rəngdə olur.

## Areal
Hal-hazırda Suriyada, Livanda, Kiçik Asiyada və Cənubi Azərbaycanda (İranda) yaşayır. Şimalda Abxaziyaya qədər, Göyçə gölü ətrafı, Qarabağda, eləcə də Talış və Xəzərin şərq tərəfində Kopetdağa qədər. Qayalı çıxışları olan yarpaqlı, qarışıq və ardıc dağ meşələrində məskunlaşırlar. Dağların meşəsiz, qayalı, daşlıq yerlərində rast gəlmək olar. Gecə qaya çatlarına və mağaralara sığınırlar. Qış yuxusuna gedirlər. Cənubi Qafqaz üçün səciyəvidir ki, fındığın və qozun bol olması ilə əlaqədar qış yuxusuna getməsinlər. Adətən dekabrın ortasında qış yuxusuna gedirlər. Giləmeyvənin, quru meyvələrin bolluğundan asılı olaraq, yerli miqrasiyalar edirlər.

## Qidalanması
Hər şey yeyirlər. Onurğasız və onurğalılarla, bitkilərlə, həmçin yer altı köklərlə, toxumlarla və meyvələrlə qidalanırlar.

## Çoxalması
Öyrənilməyib.

## Sayı
Qərbi Azərbaycanda(Ermənistanda) 400 qədərdir. Kopetdağda −160. Sayın azalması insan tərəfindən ovlanması və mühitinin dəyişdirilməsi(meşələrin qırılması, yolların çəkilməsi) ilə bağlıdır. Qərbi Azərbaycanda (Ermənistanda) Dilican və Xosrov qoruqlarında, Sevan milli parkında, Türkmənistanda -Suyunt -Hasardağ qoruğundan qorunurlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Müseyib Cəfərov

**Müseyib Cəfərov** — cüdo üzrə dəfələrlə Azərbaycan çempionu və məhkum qatil.

## Həyatı
Müseyib Cəfərov 11 oktyabr 1984-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2000-ci ildə yeniyetmələr arasında Azərbaycan çempionudur.

2000-ci ildə Ankara turnirində II yer, Avropa Birinciliyində III yer, İzmir turnirində I yer, Gürcüstan turnirində III yer.

2002-ci ildə Azərbaycan Birinciliyinin qalibi olub.

## İstinadlar
Xətti axtarış

Kompüter elmlərində **xətti axtarış** (en:linear search) massivdəki məxsusi elementi tapmaq üçün massivdəki hər bir elementi ardıcıl şəkildə yoxlayır və bu elementi tapana qədər davam edir. 
Xətti axtarış ən sadə axtarış alqoritmidir.

## Analizi
n elementli massiv üçün alqoritmin ən yaxşı işləmə halı axtarılan elementin massivin birinci elementi olmasıdır. Bu halda yalnız bir müqayisə aparılır. Alqoritmin ən pis işləmə halı isə axtarılan elementin ən sonuncu olmasıdır. Bu halda n sayda müqayisə lazımdır.

## Psevdokod

  For each item in the list:
      if that item has the desired value,
          stop the search and return the item's location.
  Return *Λ*.
Qafqaz susamuru

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü. Sayı getdikcə azalır. 

## Görünüşü
Bədənin uzunluğu 700 mm. Quyruğunun uzunluğu 470&nbsp;mm. Zahiri görünüşü Afrika susamuru kimidir. Belinin və yanlarının rəngi açıq-qəhvəyidir. Qarın hissəsinin rəngi yetərincə açıqdır. Quyruğu üstən və altdan eyni rəngdədir.

## Arealı
Şimali Qafqazda, Cənubi Qafqazda, Azərbaycanda, İranda, ola bilər İraqda, Suriyada, Fələstində və Türkiyədə yayılmışlar. Dağ və dağətəyi, xüsusi ilə meşəli sahilləri və bol balığı olan çaylarda yaşayırlar. Yer səthindən 2000 metr hündürlükdə qarşılaşmaq olar. Adətən bir daimi və bir neçə müvəqqəti yuvaları olur. Daimi yuvanın girişi suyun altında olur. Alatoran və gecə vaxtı fəal olurlar. Adətən təklikdə qalırlar.

## Qidalanması
Əsasən balıqla, eləcə də suda və suya yaxın yaşayan onurğalı canlılarla qidalanırlar.

## Çoxalması
Dölün inkişafında, vaxt baxımından xeyli tərəddüd edən, latent mərhələnin olması səciyəvidir. Qafqazda su samurunun qızışması qışın əvvəlində baş verir. Latent dövründən sonra boğaz olma müddəti təxminən 60 gündür. Dişi 2-4 bala doğur. Cinsi yetkinliyə, üç yaşında çatır.

## Sayı
Dəqiq sayı məlum deyil. Ola bilsin 1980-ci ildə 6 min civarında idi. Onlardan Gürcüstanda 4,5 min. Bütün arealda nadirdir. Sayının azalması, birbaşa insan tərəfindən təqib olunması, çay axarlarının tənzimlənməsi, çayların qırağındakı meşələrin qırılması ilə əlaqəlidir.

## Qorunması
Laqodex, Kazbek, Liaxv, Zakatala, Dilican, Qafqaz, Kolxida, Riçin qoruqlarından saxlanırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gözəl Quba

**"Gözəl Quba"** — bəstəkar Səid Rüstəmovun şair Mirmehdi Seyidzadənin sözlərinə bəstələdiyi mahnı. 

## Haqqında
Mahnı 6/8 xanə ölçülü, rəqs xarakterli şən bir mahnıdır. Mahnı bənd və nəqəratdən ibarət quruluşa malikdir. Mahnıda Qubanın bir tərəfdən Şahdağ, digər tərəfdən Xəzərlə əhatə olunduğu, meyvəli bağları, al, qızıl və sarı almaları, payız aylarının da bahara bənzədiyi vəsf olunur. "Gözəl Quba" mahnısı mi-major tonallığında yazılmış və Segah muğamının intonasiyaları üzərində qurulmuşdur.

Mahnı "Azərbaycantelefilm"in 1976-cı ildə istehsal etdiyi "Azərbaycan elləri" filmində Gülağa Məmmədovun ifasında səslənmişdir.

Mahnı sonrakı dövrlərdə Azərbaycan müğənniləri Reyhan Müslümova, Nisa Qasımova və Xəyyam Nisanov tərəfindən də ifa edilmişdir.

## Sözləri

Bir yanın Şah dağı, bir yanın Xəzər,
Meyvəli bağların ormana bənzər,
Səhər şəfəqlərin hüsnünü bəzər.

***Nəqərat:***
Sən belə deyildin əzəl, ay Quba,
Nə qədər gözəlsən, gözəl, ay Quba.

Əyir budaqları bağların barı,
Şirin almaların al, qızıl, sarı,
Baharı bənzəyir payız ayları.

***Nəqərat:***


## Xarici keçidlər
*Gülağa Məmmədovun ifasında "Gözəl Quba" mahnısı
*Gülağa Məmmədovun ifasında "Gözəl Quba" mahnısı
Sənə bir sirr verəcəyəm (teleserial, 2013)

## Məzmun
Serialda Sevgi adında bir qadının qızı Dərya oğurlanır. Çünki qızının xüsusi bacarığı olur və Dəryanın bu gücündən yararlanmaq üçün istifadə etmək istəyirlər. Dəryanın gələcəyi görəbilmə bacarığından nə özünün, nə də anasının xəbəri olmur. Beləliklə, Sevgi təşvişə düşmüş və 3 ay boyunca hər gün polisə gedib bir xəbər olacağı ümidi ilə gözləyirdi. Bu vaxt qarşısına Mehmet çıxır, ona arxa olaraq Dəryanı tapmağa kömək edir və digər xüsusi bacarıqlı valideynsiz uşaqları da gizli dağətəyi evdə gizlədirlər.

## Rollarda
Ekin Koç

**Ekin Koç** (21 iyun 1992, Antalya) – Türk aktyor.

Ekin Koç, Antalyada anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra İstanbul Bilgi Universitetində təhsilini davam etmişdir.  Aktyor olaraq ilk dəfə 2013'də Sənə bir sirr verəcəyəm  serialında oynamışdır. 2014-cü ildə  *Seyfi* xarakteri ilə Benim Adım Gültepe adlı serialında  oynamış, həmçinin  2015'də Neslihan Atagül ilə  Senden Bana Kalan kinosunda da başrol olaraq yer almışdır. Star TV'də izlənən Möhtəşəm Yüz İl Kösəm serialında  Sultan I. Əhməd xarakterini canlandırdi.2018 yılında Farah Zeynep Abdullah la birlikte canlandırdıği "Bizim Için Şampiyon" da Halis Karataş rolünü oynadı.2020 yılında Uyanış büyük selcuklu dizisinde *Sencer* bey rolunu oynadi. Hazırda  Üç Kuruş dizisinde Efe komiser rolünü oynuyor.

## Filmoqrafiya
* Sənə bir sirr verəcəyəm (teleserial, 2013) - 2013 
* Mənim adım Gültəpə - 2014
* Səndən mənə qalan - 2015
* Möhtəşəm Yüz İl Kösəm (teleserial, 2015)
* Həyat sirləri (serial, 2017-2018)—Burak Özer
* Oyanış: Böyük Səlcuqlu (2020)- Ahmed Sencer
* Üç Qəpik (2021-) - Efe Tekin
Türkmən qaraqulağı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü. Sayı getdikcə azalır.

## Görünüşü
Başqa altnövlərindən fərqli olaraq ölçüləri iridir. Bədəninin uzunluğu( 5 nüsxəsinin Türkmənistanda keçirilən ölçülməsinə görə) erkəklərdə 730-820, orta 782; dişilərdə 690-810, orta 766. Peysərdə hündürlüyü 450–500&nbsp;mm. Açıq-qum rəngdədir.

## Arealı
İranın və Əfqanıstanın şimal ərazilərində, Orta Asiyanın cənub-qərbində yayılıblar. Qərb sərhədi Xəzər dənizinin şərq sahili boyunca Buzaçi yarımadasına qədərdi. Buradan sərhədi Üstyurtdan Aral dənizinə qədər və şərq sərhədi Aral dənizinin qərb sahili boyu və Amudərya çayı boyu gedir.
Daha çox nodülər, sabit səhralarda qalırlar. Tez-tez qara saksaulluqda qarşılaşmaq olar. Eləcə də gilli  təpəli səhrada, boş səhralı dağətəklərində. Hərdən tuqalaylara girirlər. Sığınacaqlar kimi cibrusların yuvalarını istifadə edə bilərlər.

## Qidalanması
Dovşan-tola ilə, müxtəlif gəmiricilərlə(nazikbarmaq sümbülqıran, ərəbdovşanları, gerbil), eləcə də quşlarla  qidalanırlar. Sürünənləri, həşəratları yeyirlər, bəzən ceyranlara hücum edirlər. Yay vaxtı, yəqin, su qaynaqlarına ehtiyacları olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şaiq Məmmədov

**Şaiq Məmmədov** və ya **Şaiq Məmmədoğlu** (tam adı: *Şaiq Məmməd oğlu Məmmədov*; ) — azərbaycanlı jurnalist, dilçi və ictimai xadim.

## Həyatı
Məmmədov Şaiq Məmməd oğlu 7 avqust 1980-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Muğanlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olub.

1986-cı ildə Sumqayıt şəhəri 32 saylı orta məktəbin birinci sinfinə gedib. 1997-ci ildə Sumqayıt şəhəri 4 saylı orta məktəbi bitirib, elə həmin il Azərbaycan Dillər Universitetinin "Dilşünaslıq" fakültəsinin "Sinxron Tərcümə" ixtisasına daxil olub.

2002-ci ildə "Lider" Televiziyasında "Xəbərlər" informasiya proqramının gündəlik ingilis dilindəki buraxılışının müəllifi və aparıcısı kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb.

2005–2006-cı illərdə ordu sıralarında həqiqi hərbi xidmət keçib.

2007-ci ildə Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri QSC-də "Xəbərlər" informasiya proqramının gündəlik ingilis dilindəki buraxılışının və "Həftənin mənzərəsi" analitik-informasiya proqramının aparıcı-redaktoru vəzifəsində çalışıb.

2008-ci ildən iş fəaliyyətimi APA informasiya agentliyində redaktor vəzifəsində davam etdirib.

2010–2014-cü illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin "Sosial İdarəetmə və Hüquq" fakültəsinin "Hüquqşünaslıq" ixtisası üzrə təhsil alıb.

2013-cü ilin sentyabr ayından 2017-ci ilin may ayınadək İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində Baş direktorun informasiya və ictimai-siyasi proqramlar üzrə müavini vəzifəsində çalışıb.

## Mükafatları
* 2015-ci il iyulun 15-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Kütləvi İnformasiya vasitələrinin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu" ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Məmnun Hüseyn

**Məmnun Hüseyn** () — Pakistanın 12-ci prezidenti.

## Həyatı
Məmnun Hüseyn 1940-cı ildə 23 dekabrda Hindistanda anadan olub.

## Siyasi fəaliyyəti
Məmnun Hüseynin hakim Pakistan Müsəlman Liqasının Nəvaz Şərif fraksiyasından namizədliyi verilmişdir. Məmnun Hüseyn iş adamı, Sind əyalətinin sabiq qubernatoru idi.

Məmnun Hüseynin namizədliyini parlamentin aşağı və yuxarı palatalarının deputatları, həmçinin bütün əyalətlərin parlamentləri dəstəkləyib.

Məmnun Hüseynin andiçmə mərasimi 2013-cü il sentyabrın 9-na təyin edilib. Məmnun Hüseyndən əvvəlki prezident Asif Əli Zərdarinin səlahiyyət müddəti sentyabrın 5-də baş çatmışdır.

2013-cü il iyulun 30-da Pakistanın 12-ci prezidentini seçilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yaqub Səmədov

**Yaqub Səmədov** () — şair, dosent, tarix üzrə fəlsəfə doktoru.

## Həyatı
Yaqub Səmədov 1963-cü ildə Ağdam rayonunun Mərzili kəndində anadan olub. 1985-ci ildə Xankəndi Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini bitirib. 

Hazırda Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu Ağcabədi filialının dosenti, tarix üzrə fəlsəfə doktorudur.

## İstinadlar
Hacı Surxay Məmmədli

**Hacı Surxay Məmmədli** (tam adı: *Surxay Məmməd oğlu Məmmədli*) — azərbaycanlı ilahiyyatçı-din xadimi, ilahiyyat elmləri doktoru, İçərişəhər “Cümə” məscidinin axundu, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin İçərişəhər üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi (2004—h.h.),  Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin Dərbənd şəhəri üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi (1997—2004).

## Həyatı

Surxay Məmməd oğlu Məmmədli 5 may 1968-ci ildə Masallı rayonunun Sirəbil kəndində anadan olub.

Orta təhsilini Sirəbildə almışdır. 1990-cı ildə Qafqaz İslam Universitetinə daxil olub və oxuduğu zamanda həmin universitetdə müəllim vəzifəsində çalışmışdır. Tələbəlik illərində Azərbaycan Müsəlman Gənclər Birliyinə sədrlik edib.

1993-cü ildə Bakının Xətai rayonunun Əhmədli qəsəbəsinə axund təyin olunub. 1997-2004-cü illərdə Rusiyanın Dağıstan Respublikasının Dərbənd şəhərində Qafqaz Musəlmanları İdarəsinin səlahiyyətli nümayəndəsi vəzifəsində çalışıb. 2004-cü ildən İçərişəhər “Cümə” məscidinin axundu və eyni adlı dini icmanın rəhbəridir.

2016-cı ildə Rusiyanın Təhsil və Elm Nazirliyinin Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı əsasında ilahiyyat elmləri doktoru elmi dərəcəsi verilib.

Ailəlidir, 2-si oğlan, 1-i qız, 3 övladı var.

Azərbaycan, Ərəb, Fars, Rus və ingilis dillərini bilir.

## Kitabları

*"İslamda əxlaq"
*"İslam maarifində dünyaya münasibət" 
*"Təsəvvüf"

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* 
* Sabiq rəsmi saytı 
* 
* 
* “Şou aləmində bəziləri gündəmə gəlmək üçün “Həci”lərdən istifadə edirlər”- Hacı Surxay
Rafiq Sədrəddinov

**Rafiq Sədrəddinov** — Azərbaycanlı jurnalist.

## Həyatı
Rafiq Niyazi oğlu Sədrəddinov 1945-ci il avqustun 14-də Şəki şəhərində doğulub. Jurnalistikaya 1969-cu ildə “Kimyaçı” qəzetinin məsul katibi olaraq qədəm qoyub. Bir il sonra “Kommunist Sumqaita” qəzetinə ədəbi işçi vəzifəsinə qəbul olunub, sonra redaktor kimi fəaliyyət göstərib.

Rafiq Sədrəddinov idman jurnalistikasında da çalışıb. Müxtəlif illərdə sovet dövrünün məşhur yerli mətbu orqanları olan “İdman”, “Bakinski raboçi” qəzetlərində çalışıb, habelə Moskvada çıxan “Sovetski sport”, “Qudok” kimi məşhur nəşrlərin Azərbaycan üzrə xüsusi müxbiri işləyib.

1987-ci ildə “Pravda” qəzetinin Azərbaycan bölməsinə baş müfəttiş təyin edilib. 1990-cı ildən “Tərəqqi” qəzetinin redaktoru, 1992-ci ildən “Mir futbola” qəzetinin redaktor müavini, 1999-cu ildən isə “Naş vek” qəzetinin baş redaktor müavini kimi fəaliyyət göstərib.

Son iş yeri “Kaspi” qəzeti olub.

13 sentyabr 2013-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Dioksinlər

**Dioksinlər** — məlum olan ən zəhərli maddələr qrupu. Dioksinlər polixlorlu dibengodioksinlər (PX DD) və ona uyğun olan polixlorlu dibenzofuronlar (PX DF) sinfinə aiddir.

Dioksinlər üzvi maddələrdə həll olur, kanserogen təsirə və davamlığa malikdir. Torpaqda dioksinlərin yarımparçalanma dövrü 10–20 il təşkil edir.

## Dioksinlərin ətraf mühitə yayılması
Aşağıda ətraf mühitin (atmosfer havasına, su hövzəsinə, torpaq örtüyünə) dioksinlərlə çirklənməsi prosesləri verilmişdir.

### Atmosfer havasına
Atmosfer havasına dioksinlər və furanlar yanma prosesləri, metalların işlənməsi zamanı, məsələn, aqlomerasiya və əridilmə, qurutma, piroliz, krekinq və digər texnoloji proseslərin gedişi zamanı daxil olur.

### Su hövzəsinə
Su hövzəsinə dioksinlər əsasən xlordan istifadə olunan sellüloz-kağız və kimya sənayesinin, dioksinlərlə çirklənmiş qoruyucu hopduruculardan istifadə olunan müəssisələrin, xlorfenol herbisidlərdən toxuculuqda, dəri, oduncaq və digər məhsulların örtükləri və rənglənməsində, yaxud hopdurulmasında istifadə edən müəssisələrin tullantılarından daxil olur.

### Torpaq örtüyünə
Torpaq örtüyünün dioksinlərlə furanlarla çirklənməsi bəzi pestisidlərdən və kanalizasiya lilindən istifadə edilməsi nəticəsində baş verir. Bir sıra istehsalatın, o cümlədən tibbi tullantılar, lil, kimya istehsalının tullantıları, pestisidlərin tullantıları, işlənmiş transformator yağları və bir çox başqalarının tullantılarının tərkibində disoksinlər olur. Bu maddələrin təbii mənbələri meşə və bozqır (step) yanğınları və vulkan fəaliyyəti hesab olunur.

## Həmçinin bax
* Ətraf mühitin çirklənməsi
* Zəhərli kimyəvi maddə
* Tullantılar
* Məişət axıntıları

## Xarici keçid
* Ətraf Mühit üzrə Milli Monitorinq Departamenti tərəfindən atmosfer havasının çirklənməsinin monitorinqi keçirilmişdir
* Elektron tullantılardan yaşıl İKT-yə doğru
* Bərk məişət tullantılarının təkrar emalı yolları 

## İstinadlar
Sosial xərclər

**Sosial xərclər** "Büdcə sistemi haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanununda deyildiyi kimi büdcə xərcləri dövlətin və yerli özünüidarəetmə orqanlarının vəzifə və funksiyalarının yerinə yetirilməsinə yönəldilən pul vəsaitidir. ". Dövlət büdcəsinin xərcləri-dövlətin pul vəsaiti fondunun yaradılması və onun sahə, məqsədli və ərazi təyinatı üzrə istifadəsilə əlaqədar əmələ gələn iqtisadi münasibətləri ifadə edir. Büdcə xərclərinin iqtsiadi mahiyyəti onun növlərində təzahür edir. Xərclərin hər bir növü keyfiyyət və miqdar xarakteristikalarına malikdir. Büdcə xərclərinin növləri bir sıra amillərlə — dövlətin təbiəti və funksiyaları ilə, ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf səviyyəsilə, büdcənin xalq təsəsrrüfatı ilə əlaqəsinin genişliyi, dövlətin inzibati-ərazi quruculuğu və s. ilə müəyyən edilir. Bu amillərin əlaqələndirilməsi sosial-iqtisadi inkişafın müəyyən mərhələsində bu və ya digər dövlətin büdcə xərcləri sistemini doğurur.

## Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsinin xərclərinin təsnifatı
* *Təkrar istehsal prosesində roluna görə* – maddi-istehsal sahəsinin maliyyələşdirilməsi və qeyri-istehsal sferasının saxlanması ilə əlaqədar olan xərclər;
* *Funksional təyinatına görə* – xalq təsərrüfatının, sosial-mədəni təsbirlərin, ölkənin müdafiəsinin maliyyələşdirilməsi, idarəetmə aparatının saxlanması, hüquq-mühafizə fəaliyyəti və təhlükəsizliyin təmin edilməsi, əsaslı tədqiqat, elmi-texniki tərəqqiyə kömək və dövlət borclarına xidmət üzrə xərclər. Bu xərclərin hər bir qrupu inzibati əlamətlərinə görə bölünür.
bölünür.

İqtisadi məzmunundan asılı olaraq büdcə xərcləri cari və əsaslı xərclərə bölünür.
Büdcənin cari xərcləri. Büdcə xərclərinin əsas hissəsini cari xərclər təşkil edir. Cari büdcə xərcləri dövlət hakimiyyəti orqanlarının, yerli özünüidarəetmə orqanlarının, büdcə idarələrinin cari fəaliyyətini təmin etmək, habelə başqa büdcələrə və iqtisadiyyatın ayrı-ayrı sahələrinə dotasiya, subsidiya və subvensiya, qrantlar formasında yardim etmək və s. üçün nəzərdə tutulur. Cari xərclərə malların (işlərin və xidmətlərin) satın alınması, əmək haqqı, əmək haqqına üstəlik, Dövlət Sosial Müdafiə fonduna ayırmalar, daxili və xarici dövlət borcları üzrə ödənişlər və əsaslı xərclərə aid edilməyən digər büdcə xərcləri daxildir.

Büdcənin əsaslı xərcləri- İnnovasiya və investisiya fəaliyyətinin maliyyələşdirilməsinə yönəldilir.

Bu xərclərə aşağıdakılar daxildir:
* *investisiya proqramına əsasən fəaliyyətdə olan və ya yeni yaradılan strukturlara investisiya xərcləri;*
* *hüquqi şəxslərə investisiya məqsədləri üçün büdcə krediti şəklində verilən vəsaitlər;*
* *əsaslı (bərpa) təmir işləri və geniş təkrar istehsalla bağlı digər xərclər;*
* *Azərbaycan Respublikasının və bələdiyyə qurumlarının mülkiyyəti olan əmlakın yaradılması və inkişafı ilə əlaqədar xərclər;*
* *Azərbaycan Respublikası büdcə xərclərinin iqtisadi təsnifatına uyğun olaraq əsaslı xərclərə daxil olan digər xərclər.*

## İstinadlar
İsmayıl Ələkbərov

**İsmayıl Ağa Qulu oğlu Ələkbərov** — Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin Akademiyasının rəisi, gömrük xidməti general-mayoru.

## Həyatı
Ələkbərov İsmayıl Ağa Qulu oğlu 6 avqust 1946-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1967-1973-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda (indiki ADPU) fizika müəllimi ixtisası üzrə təhsil almışdır.

Müxtəlif Dövlət idarələrində, eləcə də Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunda laborant, Bakı Tibb Peşə Məktəbində müəllim, məktəbin müdiri, Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsində bölmə rəisi, Komitənin Tədris Mərkəzinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 yanvar 2008-ci il tarixli 2645 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 yanvar 2011-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamı ilə ona gömrük xidməti general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 sentyabr 2013-cü il tarixli 3138 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin Akademiyasının rəisi təyin edilib və 30 oktyabr 2018-ci il tarixli 618 nömrəli Sərəncamı ilə həmin vəzifədən azad edilib. 

2018-ci ildə o Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri, gömrük xidməti general-leytenantı Səfər Mehdiyevin müvafiq əmri ilə Baş Gömrük Mühafizə Xidmətinin rəisi təyin edilib.

İsmayıl Ələkbərov 26 iyul 2022-ci il tarixində işdən çıxarılıb. 1

Ailəlidir. İki övladı var.

## İstinadlar
Mahruxsar xanım Fəxrəddövlə

**Mahruxsar xanım Fəxrəddövlə** — Qacar şahzadəsi, Abbas mirzənin ilkinci qızı, Məhəmməd şah Qacarın bacısı və Məhəmmədhəsən xan Sərdar İrəvaninin həyat yoldaşı idi.Şeir, rəssamlıq və xəttalıqda bacarıqlı idi.

## İstinadlar
İrəc Əfşar

**İrəc Əfşar** () — Tədqiqatçı, iranşünas və biblioqraf. Yəzddə dünyaya gəlmişdir.

## Həyatı

## Həmçinin bax
*İrəc Əfşar Sistani
*Mahmud Əfşar

## İstinadlar
Mahmud Əfşar Tus

**Mahmud Əfşar Tus** — Azərbaycan əsilli İranlı general və baş nazir Məhəmməd Musəddiq hökuməti zamanı polis rəisi.  O Müsəddiq əlehidarları olan və MI6 kəşfiyyatçıları tərəfindən idarə olunan qrup tərəfindən oğurlanaraq, qətl edilibdir. Hesab olunur ki, Mahmud Əfşarın öldürülməsi 1953-cü ildə baş vermiş dövlət çevrilişinə cəhd üçün şərait yaradıb. 

## Həyatı
Atası Həsən xan Əfşar Tus (Şiblüssəltənə), Əmir İsa xhan Vəli Ehtişamüddövlənin altıncı oğlu və Əmir Məhəmməd Qasım xan Qovanlı Qacarın nəvəsi idi. Mahmud Əfşar Tusun anası Fatimə Soltan xanım kürd əsilli idi. Onun atası  Ağa Mirzə Zaman Xan Kürdəstani əslən Zərrin tayfasından, olub, Nəsirəddin şah Qacar dönəmində Şah mühafizəçilərinin rəisi təyin edilib, Şahin bacısı qızı Pəri Sultan xanımla evlənmişdir. 

Mahmud Əfşar Tus 1907-ci ildə Tehranda doğulub. O zabitlər akademiyasının məzunu olub. 

Eyni zamanda, Mahmud Əfşar Tus Şah Rza Pəhləvinin üçüncü arvadı Qəmər-əl-Mülükün də qohumudur. 

## İstinadlar
Məlikşahi şəhristanı

**Məlikşahi şəhristanı** — İranın İlam ostanının şəhristanlarından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Ərkvaz şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 31,393 nəfər və 5,722 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar