open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Birinci Alıbəyli (Zəngilan)

**Birinci Alıbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Alıbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Tarixi
Birinci Alıbəyli kəndi Həkəri çayının sahilində, Bərgüşad silsiləsinin ətəyindədir. Kəndin ərazisi əvvəllər Ağdam rayonunun Alıbəyli kəndinin yaylaq yeri olmuşdur. Sonralar həmin kənddən köçüb gəlmiş ailələr yaylaq yerində məskunlaşmış, yeni kəndə də öz əvvəlki adlarını vermışlər.

## İstinadlar
Aşağı Gəyəli

**Aşağı Gəyəli** – Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Şayıflı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. Oykonim yaşayış məntəqəsinin coğrafi mövqeyi ilə bağlı yaranmışdır. Kəndi Yuxarı Göyəli kəndindən köçüb gələn ailələr salmışlar. Toponim XIX əsrdə Zəngəzur qəzasında yaşamış maldar göyəli tayfasının adını əks etdirir. Etnotoponimdir.

## İstinadlar
Temp (şahmat)

**Temp** — Şahmat termini

Şahmat mübarizəsində iki məna daşıyır. "Temp" sözü altında mübarizənin inkişaf etməsinin ahəngini başa düşmək olar. Digər mənası bir gediş çox etməkdir.

## İstinadlar
Dərə Gilətağ

**Dərə Gilətağ** – Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Gilətağ kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

2020-ci il noyabrın 2-də müzəffər Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edildi.

## Tarixi
Dərə Gilətağ kəndi Bərgüşad silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsini 1918-ci ildə Böyük Gilətağ kəndindən çıxmış ailələr salmışlar. Oykonim dərə (çökək) və Gilətağ (kənd adı) komponentlərindən düzəlib, "dərədə yerləşən Gilətağ kəndi" mənasındadır. Toponimin birinci komponenti onu eyniadlı digər yaşayış məntəqəsindən fərqləndirmək məqsədilə əlavə edilmişdir.

## İstinadlar
Əmirxanlı (Zəngilan)

**Əmirxanlı** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Vejnəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 22 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

Əmirxanlı kəndinin keçmiş adı **Püşənli** olmuşdur. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Püşənli tayfasına mənsub Əmirxan adlı bir nəfər salmışdır. Əslində, əmirxanlı Şahsevən tayfa ittifaqına daxil olan tayfalardan birinin adı olub. Dəvəçi rayonu ərazisində də bu ad qeydə alınmışdır. Etnotoponimdir.

## İstinadlar
Qalaqurma

**Qalaqurma** — Şahmat termini

Şahın topun hərəkəti ilə tamamlanmış hərəkəti qalaqurma adlanır. Bu, şah üçün bir gediş sayılır. Əgər şah və top qalaqurmaya qədər hərəkət edibsə, onda qalaqurma etmək olmaz.

Qalaqurma aşağıdakı vəziyyətdə müvəqqəti olaraq mümkün deyil:

: a) Şahın olduğu xana və ya keçmək istədiyi xana rəqib fiqurunun zərbəsi altındadırsa;
: b) Şah və top arasında digər fiqurlar varsa;
: c) Şah verilmişsə. Rəqib fiqur şah verdikdə qalaqurma rəqibin şah verməsindən qurtulanadək olarak gerçəkləştirilə bilməz. Əgər şahdan qurtulmaq üçün şah fiqurunun özü hərəkət etmişsə, bu zaman artıq qalaqurma etmək mümkün deyildir.

## İstinadlar
Həkəri (Zəngilan)

**Həkəri** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Hacallı kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## Tarixi
 
Göyən çölündə, Həkəri çayının Araza töküldüyü yerin yaxınlığındadır. Qəsəbə 1950-ci illərdə Həkəri dəmir yolu stansiyası yanında salınmış və həmin stansiyanın adı ilə adlandırılmışdır.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 20 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Həkəri Dəmiryol Stansiyası

## İstinadlar
İkinci Alıbəyli (Zəngilan)

**İkinci Alıbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Alıbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd Həkəri çayının sahilində, Bərgüşad silsiləsinin ətəyindədir. Keçmiş adı Balabəyli olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini Ağdam r-nunda vaxtilə mövcud olmuş Alıbəyli kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salmışlar. Kəndin ərazisi əvvəllər Alıbəyli kəndinə məxsus yaylaq yeri olmuşdur.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Allahverdi Həsənov (sosialist əməyi qəhrəmanı)

## İstinadlar
Keçikli

**Keçikli** – Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Zəngilan şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd.

2020-ci il noyabr ayının 9-u Azərbaycan Silahlı qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

Keçikli kəndi Əsgülüm dağının yamacındadır. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalından gəlmiş məmmədkərimli tirəsinə mənsub ailələr və Naxçıvanın Husulu kəndindən çıxmış ailələr tərəfindən dağda kecid yerində salınmışdır. Oykonim kecik (kecid) sözündən və -li mənsubluq şəkilçisindən düzəlmişdır. Bəzi tədqiqatçılar isə kəndin adını mənşəcə oğuz tayfalarından olan keçililərin adı ilə bağlayırlar.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

## İstinadlar
İsgəndərbəyli

**İsgəndərbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun İsgəndərbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd dağətəyi ərazidədir. Keçmiş adı **Dəmirçilər** olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi dəmirçilər nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. İsgəndərbəy kənddə məskunlaşmış dəmirçilərin başçısı olmuşdur. Kənd sonralar onun adı ilə adlandırılmışdır.

9 noyabr 2020- ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmşdir.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 42 evdə 214 şiə kürd yaşayırdı.

## İstinadlar
Malatkeşin

**Malatkeşin** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Zəngilan şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd Oxçuçayın sahilində, dağətəyində yerləşir. 

## History
1886-cı il tarixli "Transqafqaz bölgəsinin əhali siyahısı haqqında statistik məlumatlar"-na əsasən, Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur rayonunun Pirçivan kənd qəzasının Malatkeşin kəndində 115 ev və 565 nəfər (mənbədə "Tatarlar" olaraq qeyd olunmuşdur) Azərbaycanlı yaşayırdı ki, bu şəxslər şiə dini məzhəbinə mənsub idilər. Bütün əhali torpaq mülkiyyətçisi kəndlilərdən ibarət idi.

1921-ci il Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Siyahıyaalmasının nəticələrinə görə Azərbaycan SSR Qubadlı rayonunun Zəngilan kənd mahalında yerləşən Malatkeşin kəndində 330 nəfər (85 təsərrüfat) yaşayırdı, əsas əhalisi Azərbaycan türkləri idi.

1933-cü il yanvarın 1-nə olan məlumata görə, Malatkeşin Azərbaycan SSR Zəngilan rayonunun Pirçivan kənd qəzasının tərkibində olub. Əhalisi 450 nəfər, 113 təsərrüfat (97 ümumi və 16 fərdi, 226 kişi və 224 qadın) olmuşdur. Genlik, Malatkeşin, I Pirçivan, II Pirçivan, Tağılı kəndlərindən ibarət olan kənd sovetinin bütün əhalisini (98,7%) türklər (azərbaycanlılar) təşkil edirdi.

### Qarabağ münaqişəsi
1993-cü ildə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı kənd Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. İşğaldan sonra kənd tamamilə dağıdılmışdır. Mənzil binaları, kənd məktəbi, məscid və qəbiristanlıq məhv edilmişdir.  22 oktyabr 2020-ci ildə, İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Azərbaycanın Silahlı Qüvvələri tərəfindən Malatkeşin kəndinin azad edildiyini elan etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Məlatkeşin dağıdılmış kənd qəbiristanlığı.
* Zəngilanın Malatkeşin kəndində dağılmış orta məktəb, 2022.
* Zəngilan rayonunun Malatkeşin kəndindən video görüntülər / Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi
Kolluqışlaq

**Kolluqışlaq** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Rəzdərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kolluqışlaq kəndi dağətəyi ərazidədir. Əvvəllər burada Pirdavudan kəndinin (İrəvan quberniyası) qışlağı olmuşdur. Qışlaq kollu-koslu olduğu üçün belə adlandırılmışdır. Sonralar burada salınmış kənd də həmin adı almışdır.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

2020-ci ilin oktyabr ayının 22-də Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.

## İstinadlar
Genlik

**Genlik** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Zəngilan şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.2020-ci il 22 oktyabr tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur. Genlik kəndi Oxçuçayının sahilində, dağətəyi ərazidədir.

## Tarixi
Kənd salındığı Genlik adlı yerin adını daşıyır. Oykonim "geniş yer" mənasındadır. "1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya bölgəsi əhalisinin statistik məlumatları toplusu"na əsasən, Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasının Pirçivan kənd dairəsinin Genlik kəndində 83 ev var idi. Burada 318 azərbaycanlı (mənbədə "tatar" kimi göstərilmiş) yaşayırdı və onlar dini baxımdan şiə idilər. Bütün əhali torpaq sahibi kəndlilərdən ibarət idi.

Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı, 1993-cü ildə, kənd Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilərək məhv edilmişdir.

2020-ci il 22 oktyabr tarixində, İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı, Azərbaycan Prezidenti Genlik kəndinin Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad edildiyini elan etmişdir.

## İstinadlar
Hacallı (Zəngilan)

**Hacallı** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Hacallı kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi olan kənd.

## Tarixi
Kənd düzənlikdədir. Yaşayış məntəqələri hacıllı/hacıalılı tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

21 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 63 evdə 299 şiə kürd yaşayırdı.

## İstinadlar
Məlikli (Zəngilan)

**Məlikli** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Zəngilan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Məlikli kəndi Oxçu çayının sahilində, düzənlikdədir. Kəndi məlikli nəsli saldığına görə belə adlandırlmişdir.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

21 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar
Otuzuncu

**Otuzuncu**, **Otuzikinci** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Otuzuncu qəsəbəsi dağətəyi ərazidədir. Qəsəbə rayon mərkəzinin 30&nbsp;km.-liyində salındığı üçün belə adlandırılmışdır.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## İstinadlar
Nəcəflər

**Nəcəflər** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Şayıflı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Nəcəflər kəndi dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi nəcəflər nəslinin məskunlaşması nəticəsində yarandiğına görə həmin nəslin adi ilə adlandırılmışdır.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## İstinadlar
Qazançı (Zəngilan)

**Qazançı** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Canbar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

Qazançı kəndi Zəngilan rayonunun ən dağlıq kəndlərindən biridir və Ermənistanın Qafan şəhəri ilə həmsərhəddir.

## Toponimikası
Kənd dağlıq ərazidədir. Oykonim kazan etnonimi və -çi şək.-sindən ibarətdir. Türkdilli qədim bulqarla- nn kazan (qazan) tayfasmın adım əks etdirir. Mənbələrə görə, onlar ilk dəfə eradan əvvəl II əsrdə bulqarlann tərkibində Zaqafqaziya ərazisinə gəlmişlər. Eramızın ilk əsrlərində hunların, onlann ardınca suvar və avarların, daha sonralar isə xəzərlərin tərkibində Azərbaycanda məskunlaşmışlar. İnqilabdan əvvəl bütün Qafqazda tərkibində qazan sözünün iştirak etdiyi 24 toponim və hidronim qeyd edilmişdir. Azərbaycanda işə Qazancı adlı 10 kənd mövcud idi. Hazırda Azərbaycanda 3 Qazan, 4 Qazançı oykonimi, 4 Qazan oronimi, 3 Qazan hidronimi məlumdur. Şimali Amerikada Qazançay şəhəri, Türkmənistanda Qazancıq şəhəri, Tatarıstanda Kazan şəhəri, Kazanka çayı, Ukraynada Kazanka dəmiryolu stansiyası, Kazanskaya şəhəri, Qaraqalpakda Qazan Ketken kəndi, Özbəkistanda Qazanqışlaq, Qazan kəndləri, Tula vilayətində Kazanovka kəndi, Tümen vilayətində Qazan kəndi, Kerç bumunda Kazantip, Qazaxıstanda Qazan şupkur, Novo Kazanskaya kəndləri, Ermənistanda Qazançı kəndi və Dağıstan ərazisində Qazan və Qazan Kulan kəndləri, Cənubi Azərbaycanda Kazanabad, Qazanağılı, Qazan, Kürdüstanda Qazanqara, Mərkəzi İranda Qazancı kəndləri vardır. Qeyd etmək lazımdır ki, qazan etnonimi ilə əlaqədar kəndlər Türkiyədə və müasir Bolqarıstan ərazisində də vardır. XII–XIV əsrlərdə qıpçaqların tərkibində qazan tayfasının olduğu göstərilir.

## İstinadlar
Qarqulu

**Qarqulu** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Bartaz kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 22 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Yerli məlumata görə, bu yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Naxçıvanda mövcud olmuş Qarqulu kəndindən gələn ailələr salmışlar. Kəndin adı çox güman ki, qarqu (qamış) sözü ilə bağlıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Mehri silsiləsinin ətəyində yerləşir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pirveys

**Pirveys** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Canbar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Pirveysli kəndi dağlıq ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini dərzili tayfasının pirveysli tirəsinə mənsub ailələr onlara məxsus qışlaq yerində salmışlar. Kənd bu tirənin adını daşıyır. Ağdaş rayonunun Qaxay kəndində Veys baba adlı pir də mövcuddur.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad olunub.

## İstinadlar
Rəzdərə

**Rəzdərə** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Rəzdərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Rəzdərə kəndi Bəsit çayın sahilində, dağətəyi ərazidədir. **Rizədərə** variantında da qeydə alınmişdir. Kənd adını eyniadli dərənin adından almışdır. Oykonimin razdar adlı ağacin adı ilə bağlı olduğu güman edilir. Dərənin adını İran dillərindəki raz (cir üzüm tanayi) sözü ilə da əlaqələndirirlər.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 4 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## İstinadlar
Qaragöz (Zəngilan)

**Qaragöz** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Ördəkli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

9 noyabr 2020- ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

Kənd Bəsitçayın sahilində, düzənlikdədir. Mənşəcə turkdilli inanh tayfasının qaragöz qolunun adındandır. Hazırda qaragözlülör İranın Fars əyalətində inanlı tayfa birləşməsinin tərkibində yaşayirlar.

## İstinadlar
Qaragöl (Zəngilan)

**Qaragöl** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Şayıflı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

Qaragöl kəndi dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi dərzili tayfasına məxsus keçmiş Qaragöl adlı qışlaq yerində salinmişdir. Qışlaq isə Keçaldağın şimal yamacındaki Qaragölün adi ilə adlanmışdır. Hidronimin tərkibindəki qara komponenti göl tin şimal istiqamətində yerləşməsi ilə bağlıdır.

## İstinadlar
Sarıl

**Sarıl** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Alıbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

21 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## İstinadlar
Şatarız

**Şatarız** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Rəzdərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Şatarız kəndi Bəsit çayi sahilində, dağətəyi ərazidədir. Güman etmək olar ki, oykonim şat (код, düşərgə, çadır) və riz (yol) komponentlərindən düzəlib (-a mənsubiyyət bildirir), “код yolu” mənasındadır. Görünür, kənd код yolunun üstündə yerləşdiyi üçün belə adlandırılmışdır.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad olunub.

## İstinadlar
Şayıflı

**Şayıflı** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Şayıflı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Şayıflı kəndi dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini şayıflı (Şayıf şəxs adından) nəslinə mənsub ailələr salmışlar.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## İstinadlar
Zəngilan (kənd)

**Zəngilan** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Zəngilan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Zəngilan kəndi Oxçu çayının (Arazın qolu) sahilində, düzənlikdədir. 1930—1933-cü illərdə Zəngilan rayonunun inzibati mərkəzi idi. Yaşayış məntəqəsi kimi XIV əsrdən məlumdur. VII əsrə aid mənbədə Xudafərin körpüsü yaxınlığında adı çəkilən **Zəngiyan** yaşayış məntəqəsinin indiki **Zəngilan** olması haqqında fikir var. Oronim  "zəngilərin məskəni" mənasındadır. Cənubi Azərbaycanda da Zəngilan kəndi var.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

2020-ci ilin oktyabr ayının 22-də Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.

## İstinadlar

2020-ci 22 oktyabr tarixindən etibarən Zəngilan kəndi Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Şərəfsiz Erməniləri iti qovan kimi qovuruq! 
Nabarot Qızışıyoruz!!
Bartaz (qəsəbə, Zəngilan)

**Bartaz** — Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun Bartaz kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

9 noyabr 2020- ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

Qəsəbə düzənlikdədir. 1952-ci ildə qonşu kəndlərdən gəlmiş ailələr Bartaz dəmir yolu stansiyası ətrafında salmışlar.

## İstinadlar
Qaravəlili

**Yaşayış məntəqələri**

;Azərbaycanda
* Qaravəlili (İmişli) — İmişli rayonunda kənd.

;İranda
* Qaravəlili (Meşkinşəhr) — Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanında kənd.
Otuziki

**Otuziki** — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun Muradalılı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd əhalisinin sayı 1506 nəfərdir ki, onun da 742 nəfəri kişi, 764 nəfəri isə qadındır.

## Din
Kənddə Otuziki kənd məscidi və "Seyyid Mirağa" məscidi dini icmaları fəaliyyət göstərir.

## Əhalisi
1856-cı il "*[[Qafqaz təqvimi]]*"nə görə, əhalisi tatar dilində danışan şiə tatarlardan ibarət olmuşdur.

## İstinadlar
Cincartala

**Cincartala** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Hənifə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Balakən çayının sahilində, Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Toponim cincar (bitki) və
tala (ətrafa nisbətən fərqli sahə) sözlərindən düzəlib, "cincar otu bitən tala"
mənasındadır. Kənd salındığı ərazinin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Çorçorbinə

**Çorçorbinə** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Gərəkli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Mazım çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Kənd əvvəllər ġorşor adlanan binənin
ərazisində salınmışdır. Oykonim çorçor (avar. "kiçik Şəlalə") və binə
komponentlərindən ibarət olub, "kiçik şəlaləli binə" deməkdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Darvazbinə

**Darvazbinə** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Qazma kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Oykonim darvaz ("keçid", "açıq yer", "körpü", "iki bağ arasında çəpərdən keçid yeri") və binə ("müvəqqəti yaşayış yeri" "alaçıq", "kənd") komponentlərindən düzəlib, "keçiddə olan binə" mənasındadır. XX əsrin əvvəllərində Gürcüstan ərazisində Darvaz (Darbazi) adlı iki yaşayış məntəqəsi, Cavanşir qəzasında (Qarabağ) isə Darvaz adlı xarabalıq qeydə alınmışdır. 2014-cü il məlumatına görə bu kənddə heç kim yaşamır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Cederovtala

**Cederovtala** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Sarıbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Mazım çayının sahilindədir. Əsl adı Çederabtaladır. Oykonim çederab (avar. "dar,
ensiz") və tala (ətrafa nisbətən fərqli yer) sözlərindən düzəlib, "dar, ensiz tala"
mənasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Əyritala

**Əyritala** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Hənifə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin sonlarında Əyriçayın sahilində yerləşən talada salındığı üçün belə adlandırılmışdır.

## İnfrastruktur
2013-cü ilin oktyabr ayının 8-də kəndə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir.

## İstinadlar
Gərəkli

**Gərəkli** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Gərəkli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Balakən rayonunun faktiki mövcud olan Gərəkli kəndi dürüstləşdirmə qaydasında Poştbinə kənd Sovetinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmiş, Poştbinə kənd Sovetinin mərkəzi Gərəkli kəndinə keçirilmiş, Poştbinə kənd Soveti Gərəkli kənd Soveti adlandırılmışdır.

## Toponimikası
1992-ci ilədək kəndin adı Pəştbinə olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Dağıstandan gəlmiş Gərəkhacı adlı şəxs saldığına görə belə adlandırılmışdır. Hazırda kənddəki məhəllələrdən biri gərəkhacılar adlanır. Etnotoponimdir. Pəştbinə oykonimi isə vaxtilə burada olan poçt məntəqəsinin adındandır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Balakən çayının sahilində, Alazan-Əyriçay çökəkliyində yerləşir.Həmçinin onun ərazisində başlanqıcını Qubek dağınnan alan Hunbul çayda keçir

## Şəkilləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu 

## Həmçinin bax
Gülüzanbinə

**Gülüzanbinə** (**Gülüzənbinə**) — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Hənifə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə yaranmışdır.
Tədqiqatçılara görə, kəndin adı Gülüzən (şəxs adı) və binə sözlərindən düzəlib,
"Gülüzənin binəsi" mənasındadır. Lakin kəndin adının buradakı ucsuz-bucaqsız
gül bağları ilə əlaqədar olması da mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Göyəmtala

**Göyəmtala** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Hənifə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Balakən çayının sahilindədir. Oykonim göyəm (bitki növü) və tala (ətrafa nisbətən fərqli sahə) komponentlərindən düzəlib. Kənd göyəm ağacları olan talada salındığı üçün belə adlandırılmışdır. Tovuz r-nunda Göyəmli tala yer adı qeydə
alınmışdır. 2014-cü il məlumatına görə bu kənddə heç kim yaşamır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Balakən Rayonu
Göyrüclük

**Göyrüclük** (**Göyrücük**) — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Xalatala kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Əsl adı Göyrüşlüdür. Kəndin adı həmin ərazidəki
göyrüş ağaclarının bolluğu ilə əlaqədar yaranmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Balakən Rayonu
Hetovlar

**Hetovlar** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Talalar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Yaşayış məntəqəsi Talalar kəndindən köçüb gəlmiş Hetov(avar. ХӀетов) nəslinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Balakən Rayonu
İsaxlıgirmə

**İsaxlıgirmə** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Şambul kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. İsaqlıgərmə variantında da qeydə alınmışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, vaxtilə kəndin ərazisində Mazım çayının keçidi (yerli əhali çay keçidini girmə adlandırır) yaxınlığında İsaq adlı şəxsin binəsi olmuş və keçid də onun adı ilə İsaqlıgirmə adlanmışdır. Sonralar burada salınan kənd də həmin adı qəbul etmişdir.

## Əhalisi
İsaxlıgirmə kəndin əhalisi təxminən 250-300 nəfərdir və 80 %-i avarlar, 15 %-i azərbaycanlılar, 5 %-i isə qaraçılar, tərəkəmələr  və digər xalqın nümayəndələridir. Kəndə daha çox heyvandarlıq və meyvəçilik  fındığçılıq inkişaf etmişdir.
Kənddə bir meyvə bağı, bir uşaq bağçası, bir neçə mağaza fəaliyyət göstərir..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Balakən Rayonu
İtitala

**İtitala** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun İtitala kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Katex çayının sahilində, Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Kəndə belə ad onun yerləşdiyi
talanın iti bucağa oxşamasına görə verilmişdir. Yaşayış məntəqəsi 1863-cü ildə hazırda inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən Zaqatala rayonuna daxil olan Əliabad yaşayış məntəqəsindən bura köçmüş ailələr tərəfindən salınmışdır..

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənd əhalisi 2.324 nəfərdir. Qeyri-rəsmi məlumatlara əsasən kənd əhalisinin əksəriyyətini ingiloylar təşkil edir.

## Din
Kənddə İtitala kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu
Katex

**Katex** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Katex kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
XVII əsrdə Cənubi Dağıstandan gəlmiş avarların Katex adlanan yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Ərazi adını buradan axan Katex çayının adından almışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Katex çayı sahilində, Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

Kənddə soyuducu anbar kompleksi var. Kompleksin inşasına 2011-ci ilin sentyabrında başlanmış, 17 avqust 2013-cü ildə açılışı olmuş və açılışda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev iştirak etmişdir. Sahəsi 1,36 hektar olan kompleksə 12 soyuducu kamera və inzibati bina daxildir. Katex kəndində kompleksə məxsus 50 hektar sahədə meyvə bağları da salınmışdır. Meyvə bağlarında xaricdən gətirilmiş alma sortları əkilmiş, damcı üsulu ilə suvarma sistemi qurulmuşdur.

## Din
Kənddə Katex kəndi "Mərkəzi" məscidi və Katex kəndi Kombinat məscidi dini icmaları fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Kilsəbuqov

**Kilsəbuqov**  — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Sarıbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Yaşayış məntəqəsi alban kilsəsi olan ərazi yaxınlığında
salındığı üçün belə adlandırılmışdır. Oykonim kilsə (xristian məbədi) və buqov
(avar. "künc", "bucaq") sözlərindən düzəlib, "kilsə olan künc, bucaq"
mənasındadır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Mahamalar

**Mahamalar([[Avarlar (qafqazdilli)|avar.]] ''Махӏамал-росу)**''— Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Mahamalar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd XVIII-ci əsrin birinci yarısında Дибирил Махӏама (Mahama Dibir oğlu) adlı şəxs tərəfinden yaradılmışdır.

## Din
Kənddə Mahamalar kəndində yerləşən Qasbinə yaşayış massivi məscidinin dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Mazımçay

**Mazımçay** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Gərəkli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd Azərbaycan – Gürcüstan keçid-buraxılış məntəqənin yaxinliqda yerləşir.

## Iqtisadiyyati
1964 ildə kəndin yaxinliğinda qizil yataqlar kəşf edilib. 2022-2024 illərdə AzerGold şirkəti bu yataqlarda geoloji - kəşfiyyat işləri aparmaq planlaşir 
.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Bələdiyyə İnformasiya Sistemi 
* Balakən Rayonu
Mazımqarışan

**Mazımqarışan** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Tülü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2009–cu il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə əhali yaşamır.

## Şərhlər

## İstinadlar
Mazımüstü

**Mazımüstü** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Tülü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Oykonim Mazım (hidr.) və üstü sözlərindən ibarət olub, "Mazımçayın üstündə yerləşən kənd" mənasındadır. Kənd coğrafi mövqeyinə görə belə adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Alazan-Əyriçay çökəkliyində yerləşir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Meşəşambul

**Meşəşambul** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Meşəşambul kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Meşəşambul kəndin əhalisi 4.000 yaxındır və 95%-i avarlardan ibarətdir 
### Görkəmli şəxsləri
*Ramazan Çirinqov – Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Balakən Rayonu
Mollaçıbinə

**Mollaçıbinə** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Püştətala kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Qasbinə

**Qasbinə** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Mahamalar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Bu toponim avar dilindəki "kats" (aşırım) və Azərb. dilindəki "binə" sözlərindən ibarət olub, "aşırımlı binə" mənasındadır. Əski türk dilində qas "uca" deməkdir; binə vaxtilə köçəri tayfaların müvəqqəti yaşayış yerini bildirirdi. Binələr sonralar daimi yaşayış məntəqəsinə çevri lirdi. Qasbinə "qas tayfasının məskunlaşdığı yer" mənasını da bildirir. 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Balakən Rayonu
Qaysa

**Qaysa** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Qaysa kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Balakən rayonunun Qaysa kənd Soveti Qaysa kəndinin ərazisinin bir hissəsi Qabaqçöl qəsəbə Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Balakən Rayonu 

## Həmçinin bax
Qazma

**Qazma** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Qazma kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Əhalisi 6,660 nəfərdən çoxdur. Qazma bələdiyyəsinin tərkibinə Qazma, Bədağar, Darvazbinə, Cillik, Öküzovtala və Şambulbinə kəndləri daxildir. Kənd əhalisinin məşğuliyyətləri — Fındıq, qoz, qarğıdalı yığımı, maldarlıq, arıçılıq, tütünçülükdür (son illərdə az sayda).

## Etimologiyası
Yaşayış məntəqəsinin ilk evləri vaxtilə sadə yeraltı ev tipli qazmalardan ibarət olduğuna görə ona belə ad verilmişdir. Qazma tipli yaşayış yerləri kənddə XX əsrin 50-60-cı illərinə qədər istifadə edilmişdir.  Kənd əhalisi arasında olan versiyaya görə Qazma kəndi qədimdə sıx meşəlik ərazi olmuş, bura ilk köçən insanlar özlərinə torpağın altında qazma sığınacaqlar düzəltmişlər.  

Tarixçi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Akif Məmmədlinin fikrinə görə Gereyli, Tülü, Qullar Qazma və Katak kimi kənd adları qədim Bulqar türkləri ilə bağlı olub, II-IV əsrlərdə formalaşmışdır.    

## Tarixi abidələr
Qazma kəndinin əhalisi arasında "Qoz tala" adı ilə tanınan hissəsində, 2010-cu ildə kənd sakinlərindən birinin fındıq bağında kurqan-nekropol aşkar edilmişdir. Arxeoloq N.Muxtarovun rəhbərliyi ilə aparılan arxeoloji qazıntılar çox maraqlı faktları, o cümlədən çox qədim bir məbədin qalıqlarını üzə çıxardı. Arxeoloji qazıntıların davam etdiyi, məbəd divarlarının qalıqlarının üzə çıxarıldığı zamanda AMEA Tarix İnstitutunun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Y.M.Mahmudov da abidədə olmuş və bu tarixi abidəni "bölgə tarixi üçün çox qiymətli tapıntı" adlandırmışdır. Diametri 36, hündürlüyü 3 metr olan kurqanın qərb ətəyində, üst səthdə 1 metr aşağıda üzə çıxmış məbəd divarlarında və döşəmə hissəsində çox güclü yanğın izləri vardır. Torpağın xeyli hissəsinin qırmızımtıl rəngdə olması, hətta yanmış tirlərdən qalan xeyli kömür qalıqlarının olması buradakı yanğının miqyasının çox böyük olduğunu göstərir. Aşkar edilmiş məbəd divarlarının, qoruma divarının daşları yoğrulmuş sarı torpaqla hörülmüşdü. Kurqanın qazıntı aparılmış hissəsində 40-dan artıq skelet aşkar edilmişdir. 

## Tanınmışlar
# Elnur Qebedov Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovniki, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı;
# Kərimət Bürcəliyeva, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı 

## Təhsil
Kənd ərazisində 2 məktəbəqədər uşaq baxçası fəaliyyət göstərir. 2017-ci ildə 2 nömrəli uşaq baxçası əsaslı təmirdən sonra yenidən istifadəyə verilmişdir.  

400-ə yaxın şagird təhsil alır. Arif Mirəliyev adına Qazma 2 saylı tam orta məktəb də fəaliyyət göstərir. 2 saylı məktəb 2013-cü ildə əsaslı təmirdən sonra 360 yerlik olaraq yenidən istifadəyə  verilmişdir. 

Kənddə həmçinin Balakən Rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin Qazma kənd kitabxana filialı da fəaliyyət göstərir.  

## Din
Kənddə "Cümə" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu
Roçəhməd

**Roçəhməd** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Hənifə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İnfrastruktur
2013-cü ilin oktyabr ayının 8-də kəndə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir.

## İstinadlar
Şambul

**Şambul** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Şambul kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Alazan-Əyriçay vadisində yerləşir. Kəndi həmin zonada yaşamış Avarlar salmışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndin adı Şambul şəxs adı ilə bağlıdır.Şambul sözü eyni zamanda qamış, şiş uclu mənalarında işlənmişdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 3.000-ə yaxındır demək olar ki 98 % Avarlardan ibarətdir, avarlardan başqa isə azərbaycanlılar, saxurlar  və qaraçılar, qisməndə ruslar, ukraynalılar, tatarlar, ləzgilər, yaşayırlar. Şambul kəndində 1 məktəb, 1 kitabxana, 1 tibb məntəqəsi, 1 poçt məntəqəsi, Şambul kənd bələdiyəsi, Şambul kənd inzibati ərazi dairəsi, bir neçə dərnək,  1 uşaq bağçası, 3 məscid, 2 körpü vardır.

## Din
Kənddə Şambul kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Balakən Rayonu
Şambulbinə

**Şambulbinə** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Qazma kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Oykonom şambul və binə sözlərinin birləşməsindən yaranıb. Yaşayış məntəqəsi Şambul kəndi yerində yerləşdiyi üçün belə adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Balakən Rayonu 
* http://www.azstat.org/region/az/005_1.shtml 
* Balakən Rayonu
Yeni Şərif

**Yeni Şərif** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Yeni Şərif kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Balakən rayonunun Şərif kəndinin M. Əzizbəyov adına kolxozun ərazisindəki hissəsi Şərif kənd Sovetindən ayrılaraq Yeni Şərif kəndi adı ilə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmiş və bu kənd mərkəz olmaqla Yeni Şərif kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Avarlar arasında bu kəndə Qazbeq və yaxud Lokuba deyilir.

## Əhalisi
Əhalisi əsasən Avarlardan ibarətdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşağı Çardaxlar

**Aşağı Çardaxlar** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun şimal-qərb hissəsində yerləşir. Kənd şimaldan Balakən rayonu (İtitala kəndi) Qərbdən Gürcüstan Respublikası (Alazan çayı vasitəsilə ayrılır) ilə, Şərqdən və Cənubdan Danaçı (Dinçi) kəndi ilə həmsərhəddir. Kəndin tarixi haqqında bir çox mülahizələr vardır, kənddə yerləşən Dərbəs Tap (Təpəlik) adlanan ərazidə mövcud olan Qədim Alban kilsəsinin izləri kəndin qədim tarixə aid olduğunu göstərir, ancaq kəndin hal-hazırda bilinən məskunlaşma tarixi XVIII əsrin sonlarından başlayır. Beləki kəndin əsası XVIII əsrin sonlarında Yuxarı Çardaxlar kəndindən buraya köç edərək məskunlaşmış Avarlar tərəfindən salınmışdır. İnsanӀar ilk əvvəl kəndin Alazan çayına yaxın olan hissəsində məskunlaşmış sonralar isə sel basqınlarının çoxalması nəticəsində kənd əhalisinin hal-hazırda məskunlaşdığı əraziyə köç etmişdilər.

## Mədəniyyəti
Kənddə 1 onbirillik tam orta məktəb, XӀX əsrə aid Cümə Məscidi, Kənd Kitabxanası və Kənd Mədəniyyət evi, Kənd Mərkəzi Stadionu, Kənd ATEİS-i, Poçtu və Tibb Məntəqəsi fəaliyyət göstərir.

Kənddə XVII əsrdən qalma məscid binası və klub mövcuddur.

## Coğrafiyası və iqlimi
Ərazisi əsasən düzənlikdir.

## Əhalisi
Hal-hazırda kənddə 240-dan çox ev və 1300 nəfərə-ə yaxın əhali yaşayır. Kənd əhalisinin 95%-ni Avarlar, 4%-ni Azərbaycanlılar, 1%-ni isə digər xalqlar təşkil edir.

Əhalisi əsasən avarlardan ibarətdir. Hazırda kənddə 1253 nəfər yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

Tütünçülük, fındıqçılıq, baramaçılıq, taxılçılıq, maldarlıq, qoyunçuluq və.s-dir. Son illər qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı olaraq aparılan siyasətə əsasən kənddə tütünçülük və baramaçılığın yüksək məhsuldarlığı qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.zaqatala.az/baladiye.htm 
* http://www.kur-ia.com/iqtisadiyyat/10.01.09-2.html
* http://www.zaqatala.az/hadiseler/231208.htm
Çobankol

**Çobankol** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
14 may - 17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Zaqatala dairəsi, Car-Muxax şöbəsi, Qımır kənd cəmiyyəti tərkibinə daxil olan Çobankol kəndində 158 evdə sünni etiqadlı müsəlman tatarlardan (156 evdə 342 nəfəri kişilər və 313 nəfəri qadınlar olmaqla toplam **655** nəfər) və avarlardan (2 evdə 3 nəfər kişilər və 4 nəfəri qadınlar olmaqla toplam **7** nəfər) ibarət  **662** nəfər (345 nəfəri kişilər, 317 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı. Müvafiq mənbədə dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **tatarlar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **avarlar** olaraq göstərilmişdirlər.

Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

## İstinadlar
Gözbarax

**Gözbarax** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
2012-ci ilin may ayında baş vermiş 7 ballıq zəlzələnin episentiri Gözbarax və Qax rayonunun Güllük kəndi olmuşdur. Bu zəlzələ zamanı Gözbarax kəndinə ciddi ziyan dəymiş, yaşayış evləri və ictimai iaşə obyektləri yararsız vəziyyətə düşmüşdür.

## Coğrafiyası və iqlimi
Gözbarax kəndi, rayon mərkəzindən 16&nbsp;km şərqdə yerləşir. Şərq tərəfdən Suvagil, şimaldan Çobankol və Zəyəm, cənubdan Qax rayonunun Gullük kəndləri, şimal-qərb tərəfdən isə Böyuk Qafqaz sıra dağlari boyunca Rusiya Federasiyası ilə həmsərhəddir.

Kəndin ərazisi 278 hektardır. Kənd 8 obadan ibarətdir. Kənddə 1 üçmərtəbəli müasir orta məktəb, uşaq baxçası, həkim məntəqəsi, mədəniyyət evi, məscid, 2 hücrə, futbol meydançası vardır

## Əhalisi
Əhalisi 1854 nəfər əsasən Saxurlardır. Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır. Dini mənsubiyyəti sünni müsəlmandırlar.

## Təhsil
Kənddə uşaq bağçası fəaliyyət göstərir. Uşaq bağçasının açılışı 9 sentyabr 2012-ci ildə olmuş və açılışda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev iştirak etmişdir. Ümumi sahəsi 1350 kvadratmetr olan bağçada 50 uşağın təlim-tərbiyəsi üçün hər cür şərait yaradılmışdır. Fövqəladə Hallar Nazirliyinin xətti ilə inşa edilmiş bağçada qazanxana, iki su anbarı tikilmiş, transformator quraşdırılmışdır. Burada 21 otaq, o cümlədən kiçik yaş qrupu bölməsi, yeməkxana, kitabxana, həkim, musiqi otaqları və digər otaqlar vardır. Bağça iki qrup üzrə fəaliyyət göstərir. Burada iki yaşından altı yaşınadək olan uşaqlara təhsilin ilkin mərhələsi ilə yanaşı, rus və ingilis dilləri öyrədilir.

## İstinadlar
Qandax

**Qandax** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin Əliabad naibliyinə daxil olan Qandax kəndində milli tərkibi muğallardan ibarət 97 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **muğallar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **ləzgilər** olaraq göstərilmişdirlər.

Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

Qandax kəndi Qandax İcra nümayəndəliyi  və Qandax Bələdiyyəsi  tərəfindən idarə olunur. Əhalinin ümumi sayı –1900 nəfər, Azərbaycanlılardan ibarətdir.390 evdə 541 təsərrüfat fəaliyyət göstərir.Ərazidə 1 məktəb, tibb məntəqəsi,mədəniyyət evi,kitabxana,400 abanentlik Telefon stansiyası,poçt,məscid,fındıq təmizləmə sexi fəaliyyət göstərir.Qandax kəndindən Zaqatala şəhərinə məsafə 29&nbsp;km,Bakı şəhərinə 418&nbsp;km.

## Din
Kənddə Qandax kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Maqov

**Maqov** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Mədəniyyəti
Kənddə böyük mədəniyyət evi fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət evində "Hudulki" folklor kollektivi yaradılmışdır. Bu kollektiv milli rəqslərin, milli musigi alətlərinin, milli mahnıların yaşamasına və gələcək nəslə çatdırılmasına xidmət edir.

## Əhalisi
Əhalisi avarlardan ibarətdir.

Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

## İnfrastruktur
2015-ci ilin iyun ayının 17-də kəndə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir. Kənd ərazisində, Zaqatala-Balakən dəmiryolu mənzilinin 151-ci  km-də qatar platforması tikilir.

## İstinadlar
Muğanlı (Zaqatala)

**Muğanlı** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının ərazisində Muğan adı ilə bağlı 18 yaşayış məntəqəsi mövcuddur. Ağcabədi rayonu, Ağdam rayonu, Ağstafa rayonu, Bərdə rayonu, Xocavənd rayonu, Kürdəmir rayonu, Qubadlı rayonu, Şamaxı rayonu, Şərur rayonu, Zəngilan rayonu və digər ərazilərdə olan yaşayış məntəqələri buna misal ola bilər.

Yaşayış məntəqələri Cənubi Azərbaycanın Muğanlı kəndindən köçüb gəlmiş mollahəsənli, mehdili və cabbarlı nəsillərinə mənsub ailələr tərəfindən salınmışdır. Oykonim türkdilli Azərbaycan tayfası olan muğanlıların adı ilə bağlıdır.Muğanlı tayfa adı XVI əsrin əvvəllərindən məlumdur. Sonralar mənbələrdə şahsevənlərin tərkibində müstəqil tayfa kimi qeydə alınmış muğanlılar XIX əsrin əvvəllərində 8 tirədən ibarət olmuşlar. Tayfa Muğan düzündə yaşadığına görə həmin düzün adı ilə adlandırılmışdır.

## Əhalisi
Milli tərkibi azərbaycanlılardır.
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

## İstinadlar
Yengiyan

**Yengiyan** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
1 yanvar 2024-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənd əhalisi 3.531 nəfərdir. Rəsmi məlumata əsasən kənd əhalisinin əksəriyyətini azərbaycanlılar təşkil edir. Qeyri-rəsmi məlumatlara əsasən kənddə həmçinin az sayda etnik ingiloylar da yaşayır.

Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

## İstinadlar
Yuxarı Tala

**Yuxarı Tala** — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Mədəniyyəti
Kənddə tikintisi 1910-cu ildə başa çatdırılımış Cümə məscidi var. Məscidin tikintisinin fikir müəllifi və tikintiyə rəhbərlik edən şəxs Şeyx Əhməd Əfəndi Talalı olmuşdur. Məscidin dam örtüyü xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyev tərəfindən talalılara hədiyyə edilmişdir 

## Əhalisi
Əhalisi 7386 nəfərdir.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.

## İstinadlar
İbrahim Zənd

**İbrahim Tağı xan oğlu Zənd** (1888-1974) - İranın hərbi naziri, diplomat.

## Həyatı
O, vaxtilə Tiflisdə xidmət еdən İran Xarici İşlər Nazirliyinin məmuru Tağı xanın ailəsində, 1888-ci ildə doğulmuşdu. Hərbi təhsilini Rusiyada almışdı. Bakıda Azərbaycan milli hökuməti dövründə, Xarici işlər nazirliyinin diplomatik şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdi. Hətta Sovеt hakimiyyətinin ilk illərində Azərbaycan SSR Xalq Xarici İşlər Komissarlığında məsul vəzifə tutmuşdu.

İbrahim xan Zənd 1921-ci ildə Tеhrana gеtmiş, İran Xarici İşlər Nazirliyində tərcümə bürosuna başçılıq еtmişdi. 1924-cü ildə Muğana sərhəd məsələləri ilə bağlı göndərilən komissiyaya tərcüməçilik еtmişdi. 1925-ci ildə şahın yaxın silahdaşı Əbdülhüseyn xan Teymurtaşla birlikdə Sovеt-İran danışıqlarını aparmaq üçün Moskvaya gəlmişdi. XX əsrin 20-30-cu illərdə İranın Ədliyyə nazirliyində və Milli Bankda rəhbər vəzifələrdə çalışmışdı. 1940-cı ildə briqada gеnеralı, 1944-cü ildə diviziya gеnеralı hərbi rütbəsi almışdı. 1941-ci ildən başlayaraq şah sarayının komеndantı və xəzinədarı olmuşdu.

Şahın yaxın adamı idi və müdafiə nazirliyinə namizədliyi də Məhəmməd Rza tərəfindən irəli sürülmüşdü.

İranın bir neçə ölkədə səfiri olmuşdu.

## Həmçinin bax
*İran
Beretbinə

*Beretbinə (Balakən) — Azərbaycanın Balakən rayonunda kənd.
*Beretbinə (Zaqatala) — Azərbaycanın Zaqatala rayonunda kənd.
Şahsuvarovlar

**Şahsuvarovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması
Soy kürd mənşəlidir. Bu soyun ulu babası Şahsuvar bəydir. Şahsuvar bəy 1802-ci ildə Dərələyəz mahalının Paşalı kəndində anadan olmuşdur. Atası Kərbəlayi İsmayıl bəy, anası Kərbəlayi Əzət xanım idi. 1825-ci ildə Abbas mirzə Qovanlı-Qacar Mehdiqulu xan Cavanşiri Dərəlyəz mahalına başçı təyin еtmişdi. Orda yaşayan obalardan bir nеçəsini də xanın sərəncamına vеrmişdi. Bu obalardan biri də Şahsuvar yüzbaşının idarə еtdiyi Şahsuvarlı obası idi. Mеhdiqulu xan 1827-ci ildə Rusiya tərəfə kеçəndə Şahsuvar bəyin obasını da Qarabağa gətirib, Qaraçorlu mahalının Hacısamlı nahiyəsinin Minkənd ərazisində yеrləşdirdi. Beləliklə Şahsuvar bəy həyat yoldaşı Pəri xanımla burada yaşamalı olur.

Şahsuvar bəy 7 dəfə müqəddəs Kərbəla şəhərini ziyarət etmişdir. Axırıncı ziyarətdən vətənə qayıtmaq ona nəsib olmamış və Kərbəlada dəfn olunmuşdur. Kərbəlayi Pəri xanım isə zəvvarlarla obaya qayıtmışdır.
   
Şahsuvar bəyin bir nеçə oğlu, qızı vardı.

## Soyun məşhur nümayəndələri
* Nurməmməd bəy Şahsuvarov — AXC-nin, Dağlılar Respublikasının maarif naziri, Azərbaycanın istiqlal hərəkatı və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövlət xadimlərindən biri, maarifçi.
* Mürsəl bəy Şahsuvarov — Cümhuriyyət tələbəsi, həkim, professor.
* Surxay bəy Şahsuvarov — Cümhuriyyət tələbəsi, Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasının tələbəsi, mühəndis.
* Tofiq Şahsuvarov — Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor.
* Rauf Şahsuvarov — Azərbaycanın kino və teatr aktyoru.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Ənvər Çingizoğlu, Şahsuvarovlar, "Soy" dərgisi, 3 (11) 2008.