open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vəfa Musayeva

**Vəfa Musayeva** (; 25 mart 1981, Bakı) — Azərbaycanlı alpinist, təlimçi. Everest zirvəsinə qalxan ilk azərbaycanlı qadın və eyni ekspedisiyada həm Everest, həm də Lhotze zirvələrinə qalxan ilk azərbaycanlı alpinist. 

## Həyatı
Vəfa Musayeva (ictimaiyyətə Vəfa Qəhrəman kimi tanınır) Bakı şəhərində anadan olub və burada böyüyüb. Orta təhsilini Bakı şəhəri 263 nömrəli məktəbdə başa vurmuşdur. Daha sonra Azərbaycan Dillər Universitetinə qəbul olunaraq filologiya ixtisası üzrə bakalavr təhsili almış, magistr pilləsində isə "Amerika və dünya ədəbiyyatı" üzrə təhsilini davam etdirmişdir. O, "Beynəlxalq Müəllimlik Sertifikatı" proqramını bitirmiş və beynəlxalq səviyyədə tanınan müəllim kimi fəaliyyət göstərir. Həmçinin, "Adler Kouçinq İnstitutu"nu bitirərək peşəkar həyat kouçu sertifikatına sahibdir.

## Karyera

### Təhsil sahəsində fəaliyyəti
Vəfa Musayeva karyerasına Xaçmaz rayonunun Sərkərli kəndində müəllim kimi başlamış və burada iki il çalışmışdır. Daha sonra bir neçə beynəlxalq məktəbdə və universitetdə dərs demiş, "Azərbaycan Müəllim İnkişaf Mərkəzi"ndə təlimçi kimi və bir sıra təhsil müəssisələrində təhsil müfəttişi kimi çalışmışdır. 

25 dekabr 2025-ci ildə Azərbaycanda idmanın inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.

### Alpinist fəaliyyəti
Vəfa alpinistliyə 2016-cı ildə başlamışdır. 

Vəfa Musayeva 2026-cı il fevralın 7-də Afrikanın ən hündür nöqtəsi olan Kilimancaro dağının Uhuru zirvəsində (5895 m) Azərbaycan Bayrağını dalğalandırıb. 

**Zirvəyə çatdığı əsas dağlar**
* Savalan dağı (İran)
* Elbrus dağı (Avropanın ən yüksək zirvəsi)
* Ojos del Salado (Cənubi Amerikanın ən yüksək vulkanı)
* Barrancas Blancas (Cənubi Amerika, 5000 m+)
* Yurhim zirvəsi (Pamir dağlarında)
* Everest (15 may 2025)
* Lhotze zirvəsi (17 may 2025)
* Kilimancaro (7 fevral 2026)

**Nailiyyətləri**
* Everest zirvəsinə qalxan ilk Azərbaycan vətəndaşı qadın
* Everest və Lhotze zirvələrini eyni ekspedisiyada fəth edən ilk azərbaycanlı.  
* "Tərəqqi" medalı
* 2026-cı ildə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin Kollegiya qərarı ilə Vəfa Musayeva alpinizm üzrə ölkənin “İdman səfiri” seçilmişdir. 

## Şəxsi həyatı
Vəfa Musayeva ailəlidir, iki qızı var.

## İstinadlar
Roman Starovoyt

**Roman Vladimiroviç Starovoyt** (; ) — Rusiya dövlət və siyasi xadimi. 14 may 2024-cü ildən 7 iyul 2025-ci ilə qədər Rusiya Federasiyasının nəqliyyat naziri. Rusiya Federasiyasının 1-ci dərəcəli dövlət müşaviri. Kursk vilayətinin qubernatoru (2018-ci il oktyabrın 11-dən 16 sentyabr 2019-cu ilədək; 16 sentyabr 2019-cu ildən 14 may 2024-cü ilə qədər).

## İstinadlar
Felicia echinata

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Cənubi Afrikadır. Bu bitki 1 metr (3,3 fut) hündürlüyə qədər böyüyür və mavi-bənövşəyi çiçək başları ilə sarı mərkəz diskləri daşıyır. Təbiətdə aprel-oktyabr aylarında çiçəkləyir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1 metrə (3,3 fut) qədər çatan, dik və güclü budaqlanan bir kol növüdür. Budaqları qalın, əyri və bir-biri ilə üst-üstə düşən, uzunluğu 10–14 mm (0,39–0,55 düym), eni isə 3–5 mm (0,12–0,20 düym) olan yarpaqlarla sıx örtülüdür. Yarpaqlar tüksüz və ya kənarlarında tükcüklərlə örtülmüş, üst səthində tükcüklər, alt səthində isə dairəvi vəzilər mövcuddur. Demək olar ki, bütün Asteraceae növlərində olduğu kimi, fərdi çiçəklər beş hissəlidir, kiçikdir və tipik "birləşmiş" çiçək başlarında toplanır. Bu başlar, uzunluğu 4 mm (0,16 düym), eni 1 mm (0,039 düym) olan xarici və uzunluğu 9 mm (0,35 düym), eni 1,2 mm (0,047 düym) olan daxili, lanset formalı bürünc yarpaqlarla əhatə olunub. Bürünc yarpaqlar kobud tüklərlə örtülmüş, uclarına yaxın isə vəzili tüklərə çevrilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Felicia nordenstamii

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Cənubi Afrikada rast gəlinir və dəniz sahilləri boyunca əhəngdaşı təpələrində yetişir.

## Botaniki xarakteristikası
"Felicia nordenstamii" 30 sm-ə qədər uzana bilən, əsas hissəsi nisbətən sərt odunlaşmış bir kol bitkisidir. Gövdənin yarpaqsız qalmış aşağı hissələri boz-qəhvəyi qabıqla örtülmüşdür. Yarpaqlarla örtülmüş daha gənc hissələr isə uzun tüklərə malikdir. Yarpaqlar gövdə boyunca növbəli şəkildə sıx yerləşmiş, yuxarıya doğru bucaqlanmış, saplaqsız, dar çevrilmiş yumurta formasında, təxminən 11 mm uzunluğunda və 3 mm enindədir. Yarpaqların kənarları bir qədər yuxarı əyilmiş və bütöv kənarlıdır, alt səthi uzun tüklərlə örtülmüş, üst səthi isə tüksüzdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Felicia heterophylla

**Felicia heterophylla** — Mürəkkəbçiçəklilər (Asteraceae) fəsiləsinə aid, tüklü, birillik bitki. Bu bitki, yalnız Cənubi Afrikanın Qərbi Keyp vilayətində mövcud olan endemik bir növdür.

## Təsviri

"Felicia heterophylla", 35 sm-ə qədər uzana bilən, əsasən bazasına yaxın bölgələrdə zəngin şəkildə budaqlanan bir illik ot bitkisidir. Yarpaqlar qarşı-qarşıya yerləşir, 1-5 sm uzunluğunda və təxminən ½ sm enində və səthlərində tikanlı tükcüklərlə ilə örtülmüşdür. Yarpaqların bir əsas damarları və ya əlavə olaraq yan tərəflərdəki iki qeyri-müəyyən damarları vardır. Çiçək başları fərdi olaraq, 15 sm uzunluğunda, qıvrılmış, vəzi tükcüklə örtülmüş çiçək saplarında yerləşir. Çiçək başının alt hissəsində, çiçəklər açılmadan əvvəl onları əhatə edən və qoruyan iki qat sepal şəkilli qönçələr (ya da fillarilər) vardır ki, bunlar birlikdə təxminən 8 mm diametrində olan involukrunu təşkil edir. Quru, bir toxumlu, açılmayan meyvələrin (və ya cipselələr) çiçəklərində papus yoxdur. Bütün "Asteraceae" fəsiləsində olduğu kimi, beş anter birləşərək içi boş bir boru halını alır, burada stil çiçək açıldıqda böyüyərək poleni gövdəsində toplayır. Anterlər krem rəngli polen istehsal edir, özləri dərin mavi rəngdədir və üst hissəsində qısa bir üçbucaqlı əlavəyə sahibdir. Hər bir cipselanın üzərindəki ağ pappus, təxminən 5 mm uzunluğunda çoxsaylı tükcüklərdən ibarətdir, alt hissəsində qısa dişciklər, yuxarı hissədə isə tükcüklər olur, tərəf budaqları təxminən 0.3 mm uzunluğundadır. "Felicia heterophylla", beş cüt homoloji xromosomdan ibarət diploiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Felicia josephinae

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Cənubi Afrikanın Qərbi Keyp vilayətinin kiçik bir sahəsində yayılır və endemikdir.

## Botaniki xarakteristikası
"Felicia josephinae", 15–20 sm hündürlüyündə olan otlu bitkidir. Bu bitki əsasən alt hissəsindən budanaraq, yuxarıya doğru mütəmadi olaraq qol qırır. Gövdə və yarpaqlar qısa və uzun tüklərlə örtülüdür, hər biri bir neçə hüceyrədən ibarət olub, gövdənin üst hissələrində qısa saplı vəzlər ilə qarışıqdır. Aşağıdakı yarpaqlar ziddiyyətli şəkildə yerləşir, tərs lance-şəkilli, nisbətən böyükdür (3–7 sm uzunluğunda və ⅔–1¼ sm eni), az sayda tikanlı tüklər var və tez solur. Yuxarıdakı yarpaqlar isə daha dar olur, əsasən növbəli yerləşir, uzun və qısa tüklərlə tikanlıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Famatinanthus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Bu cins ilk dəfə 2014-cü ildə təsvir edilmiş və özünə məxsus "Famatinantheae" tayfası və "Famatinanthoideae" yarımfəsiləsinə daxil edilmişdir. Cins yalnız bir növü ilə tanınır: "F. decussatus", kiçik bir koldur və hündürlüyü ½—1¾ m (1⅔–5¾ ft) arasında dəyişir. O, qərbi Argentinanın And dağlarında endemikdir. "F. decussatus"un yarpaqları kiçik, bütöv və qarşı-qarşıya yerləşmişdir, çiçək başlarında isə təxminən on krem rəngli, şüa və disk ləçəkləri mövcuddur, bunların lobları geriyə doğru bükülmüşdür. Bu növ yerli əhali tərəfindən "sacansa" adlandırılır. 100 ildən çox bir müddət ərzində bu növ yalnız növün tip nümunəsi ilə elmə məlum idi. İlk dəfə 1885-ci ildə təsvir edilmiş və əvvəlcə Aphyllocladus cinsinə aid edilmişdir.

## Təsviri
"Famatinanthus" uzunömürlü, kserofitik, tikanı olmayan kolları olan və hündürlüyü ½—1¾ m-ə qədər çatan bir bitkidir. Çiçəklər dekabrdan fevraladək görülə bilər. Bu bitki 54 xromosomdan ibarətdir (2n=54), ehtimal ki, 9-luq (n=9) əsas dəstin çoxalması ilə inkişaf edib.

## Növləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Elejalde sindromu

Elejalde sindromu — Nadir hallarda rast gəlinən genetik pozğunluq.

## Tarix
Elejalde sindromu ilk dəfə 1979-cu ildə kolumbiyalı dermatoloq Jose Elejalde tərəfindən təsvir edilmişdir və həkimin soyadı ilə adlandırılmışdır.

## Səbəblər
Elejalde sindromu, MYO5A genində baş verən mutasiyalar nəticəsində yaranır. Bu gen, hüceyrələrdə zülalların daşınması və hüceyrə içi hərəkət proseslərində mühüm rol oynayır. Mutasiyalar bu prosesləri pozaraq sindromun əlamətlərinə səbəb olur.

## Simptomlar
Dəri və saçda piqmentasiya itkisi, gözlərdə işığa həssaslıq, nevroloji problemlər, inkişaf geriliyi, epilepsiya, immun sistemində zəiflik, tez-tez infeksiyalara yoluxma kimi simptomlar görülür.

## Elmi Təsnifatı
Elejalde sindromu çox nadir hallarda rast gəlinir və dünya üzrə yalnız bir neçə nəfərdə diaqnoz qoyulmuşdur. Nadir genetik xəstəliklər qrupuna aid olduğu üçün onun haqqında məlumatlar məhduddur.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
Acanthocalycium leucanthum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
"Acanthocalycium leucanthum" adətən tək-tək böyüyür, lakin bəzən kiçik qruplar şəklində də əmələ gəlir. Sferik və ya qısa silindrik, boz-yaşıl gövdələr 35 sm (14 düym) hündürlüyə çatır (nadir hallarda 80 sm (31 düym) qədər) və diametri 12 sm (4.7 düym) olur. Üzərində küt xətlərlə örtülmüş riblər mövcuddur. Onların üzərindəki uzun areollar sarımtıl-ağ rəngdədir və 1-1.5 sm (0.39-0.59 düym) aralıdır. Yalnız bir qalın, qəhvəyi mərkəzi, yuxarıya doğru əyilmiş 5-10 sm (2.0-3.9 düym) uzunluğunda olan məğrur dəriləri vardır. Sərhədindəki 8-10 sarımtıl-qəhvəyi kənar dərilər əyilmiş və yüngülcə burulmuşdur. Onlar 2.5 sm (0.98 düym) uzunluğunda ola bilər. Uzun, çənə şəklində, ağ və bəzən bir qədər çəhrayı olan çiçəklər, gövdənin üst hissələrində açılır və gecə vaxtı çiçəklənir. Onlar 20 sm (7.9 düym) uzunluğuna qədər ola bilər. Sferik və ya uzanmış, ətli meyvələr yaşıl-qırmızıdan dərin qırmızıya qədər rənglənir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Alkoqolsuzluq sindromu

**Alkoqolsuzluq sindromu** - Uzun müddətli və ya həddindən artıq alkoqol istifadəsindən sonra alkoqolun kəsilmiş və ya azaldılmış alkoqol dozaları nəticəsində yaranan fizioloji və psixoloji simptomlar kompleksi.

## Tarix
Alkoqolsuzluq sindromu ilə bağlı ilk qeydlər eramızdan əvvəl 400-cü ildə Hipokrat tərəfindən edilmişdir. Lakin bu sindromun geniş yayılması 18-ci əsrdən başlamışdır və müasir dövrdə alkoqolsuzluq sindromu alkoqol asılılığının ən ciddi nəticələrindən biri kimi tanınır.

## Səbəblər
Alkoqolsuzluq sindromunun əsas səbəbi uzun müddətli və ya həddindən artıq alkoqol istifadəsidir. Alkoqol mərkəzi sinir sisteminə sakitləşdirici təsir kimi təsir edir və uzun müddətli istifadə zamanı orqanizm bu təsirə uyğunlaşır. Alkoqolun kəsilmiş və ya azaldılmış dozaları nəticəsində sinir sistemi həddindən artıq oyanıq vəziyyə keçir və alkoqolsuzluq simptomları yaranır.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Yapon sarıquyruğu

**Yapon sarıquyruğu və ya Yapon kəhrəbası** - Seriola quinqueradiata, Carangidae fəsiləsinə aid bir sümüklü balıq növüdür və Şimali Qərbi Sakit okeanında yayılmışdır.

## Təsvir
Yapon sarıquyruğu adətən təxminən 1 metr uzunluğa qədər böyüyür, bəziləri isə 1,5 metrə qədər çata bilər. Onların bədən boyunca üfüqi şəkildə uzanan xarakterik sarı zolağı və sarı quyruğu var, bu da onların adını izah edir.

## Qida olaraq
Bu balıq Yaponiyada yüksək qiymətləndirilir və hamachi və ya buri adlanır. Onlar ya bişmiş, ya da xam şəkildə yeyilir və ətinin daha yüksək yağ tərkibi olduğu soyuq aylarda mövsümün sevimlisi hesab olunur. Sarıquyruq adətən Toyama və Hokuriku regionunun qış fəsli üçün ləzzətli yeməyi kimi qəbul edilir.
## İstinadlar

## Xarici bağlantılar
Cupressus dupreziana

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Bu ağac, Cənubi Mavritaniya desertinin cənub-şərqində, mərkəzi Saharadakı Tassilin Accer dağlarında yerləşir və burada digər ağaclardan yüzlərlə kilometr uzaqda unikal bir ağac populyasiyası meydana gətirir. Qorunmağa ehtiyacı olan bu növün yalnız 233 nümunəsi mövcuddur və ən böyüyü təxminən 22 metr hündürlüyündədir. 2000 ildən çox yaşadığı təxmin edilir. Ən böyük nümunə olan Tin-Balalan, 12 metr və ya 36 fut çevrəsi ilə ən yaşlı tarout ağacı olaraq qəbul edilir.

Bu növ, əlaqəli həmişəyaşıl sərv () növündən fərqlənir, çünki onun yarpaqları daha mavi rəngdədir və hər yarpaqda ağ qatran ləkəsi vardır, kiçik şaxələri isə adətən tək bir müstəvidə düzbucaqlıdır. O, həmçinin daha kiçik şam qabıqları ilə xarakterizə olunur, yalnız 1.5-2.5 sm uzunluğunda. "Cupressus atlantica" (Mərakeş şamı) daha oxşar bir növdür və bəzi mütəxəssislər tərəfindən Sahra şamının (C. dupreziana var. atlantica) bir variasiyası kimi qəbul edilir.

İzolə olması və az saylı populyasiyası nəticəsində, Sahra şamı özünəməxsus bir çoxalma sistemi inkişaf etdirmişdir, burada erkək apomiksisi vasitəsilə toxumlar yalnız polenin genetik tərkibindən tam olaraq inkişaf edir. Dişi "valideyn"in genetik töhfəsi yoxdur, o yalnız qida təminatı verir. Mərakeş şamı bu xüsusiyyəti paylaşmır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Müharibə dəhşəti (foto)

Xalq arasında ***[[Napalm bombası|Napalm]] qızı*** kimi tanınan ***Müharibə Dəhşəti,***  8 iyun 1972-ci ildə çəkilmiş bir fotoşəkildir. Bu şəkildə, çılpaq 9 yaşlı Fan Thi Kim Fuk adlı qızın, Cənubi Vyetnam HHQ-nin endirdiyi napalm zərbəsindən kameraya doğru qaçması təsvir olunub. Bu zərbə yaxınlıqdakı Şimali Vyetnam qoşunlarının mövqeləri əvəzinə səhvən Cənubi Vyetnamın Tranq Banq kəndinə dəyib. Bu, Vyetnam müharibəsinin ən məşhur görüntülərindən, çəkilmiş şəkillərindən biri və ümumilikdə müharibənin günahsız qurbanlara təsirinin ittiham aktı kimi qəbul edilir. 

Fotoqraf Nik Ut fotonu Associated Pressə (AP) satmışdır. O, əvvəlcə şəkli çəkən fotoqraf kimi qeyd edilmiş və "World Press Photo of the Year (İlin dünya mətbuatı fotosu)" da daxil olmaqla bir neçə mükafat almışdır. *[[Stringer (sənədli film)|Stringer]]* (2025) sənədli filmi stringer Nquyen Thanh Nqhenin (vyetn. Nguyễn Thành Nghệ) şəkli çəkmiş ola biləcəyi ehtimalını araşdırdıqdan sonra həm AP, həm də World Press Photo öz araşdırmalarını aparmişlar. Fotonun məhz kim tərəfindən çəkilməsi ilə bağlı hər iki araşdırma nəticə verməmişdir. Fotonun Ut,  Nqhe və ya hərbi fotoqraf Hunq tərəfindən çəkildiyi ilə bağlı məsələ qeyri-müəyyən qalmışdir. AP müəlliflik hüququnu Uta verməkdə davam edir, World Press Photo isə müəllifi naməlum hesab edir.

## İstinadlar
Ruzvelt Universiteti

**Ruzvelt Universiteti** () —  Amerika Birləşmiş Ştatlarının İllinoys ştatında yerləşən, sosial ədalət, bərabərlik və demokratik dəyərlər əsasında qurulmuş özəl ali təhsil müəssisəsi. Universitetin əsas kampusu Çikaqo şəhərində, əlavə kampusu isə Şaumburq () şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Ruzvelt Universiteti 1945-ci ildə Franklin Delano Ruzveltin vəfatından az sonra onun şərəfinə adlandırılmışdır. Universitetin əsası liberal və bərabərlikçi təhsil dəyərlərini dəstəkləyən akademiklər tərəfindən qoyulmuşdur. Onlar DePol Universitetindəki ayrı-seçkilik siyasətinə etiraz olaraq istefa vermiş və yeni bir ali təhsil ocağı yaratmışlar.

Universitetin əsas məqsədi irqindən, dinindən, cinsindən və sosial mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hər kəs üçün əlçatan və keyfiyyətli təhsil imkanları yaratmaq olmuşdur. Ruzvelt Universiteti Amerika təhsil tarixində inteqrasiya və inklüzivlik prinsiplərini erkən dövrdən tətbiq edən qabaqcıl təhsil ocaqlarından biri sayılır.

## Kampus
Ruzvelt Universitetinin baş kampusu Çikaqonun mərkəzində, məşhur Miçiqan prospekti və Qrant Parkı yaxınlığında yerləşir. Buradakı ən tanınmış bina, Auditorium Building — memar Luis Sallivan tərəfindən layihələndirilmiş və tarixi abidə kimi qeydiyyata alınmışdır.

İkinci kampus isə 1996-cı ildə açılmış və Şaumburq şəhərində fəaliyyət göstərir. Bu kampus daha çox biznes, texnologiya və peşə yönümlü proqramlara ev sahibliyi edir.

## Tanınmış məzunları
* Elliot Eysner — incəsənət təhsili sahəsində görkəmli tədqiqatçı
* Harold Vaşinqton — Çikaqo şəhərinin ilk afroamerikalı meri
* Robert Terner — bank və maliyyə sahəsində iş adamı
* Pet Kuinn — İllinoys ştatının keçmiş qubernatoru

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Athletics website
İncəsənətə əsaslanan tədqiqat

**İncəsənətə əsaslanan tədqiqat** () — bədii yaradıcılıq formalarından (məsələn, rəsm, musiqi, teatr, poeziya, fotoqrafiya, rəqəmsal media və s.) istifadə edərək bilik əldə etmə və onu ifadə etmə metodu. Bu tədqiqat növü əsasən sosial və humanitar elmlər sahəsində tətbiq olunur və həm elmi, həm də estetik məqsədlər daşıyır. İncəsənətə əsaslanan tədqiqat aşağıdakı xüsusiyyətlərlə seçilir:

* tədqiqat prosesində sənət formaları əsas üsul kimi istifadə olunur
* bilik vizual, emosional və estetik yollarla ifadə olunur
* tədqiqatçılarla iştirakçılar arasında əməkdaşlıq ön plandadır
* subyektiv təcrübələr, hisslər və məna istehsalı əsas mövzudur
* elmi və bədii dillər sintez olunur
* incəsənət təqdimat vasitəsi olmaqla yanaşı, tədqiqatın özüdür
* marginal qrupların və səssizlərin səsini ifadə etməkdə mühüm rol oynayır
* akademik auditoriya ilə yanaşı geniş ictimaiyyətə də yönəlir

İncəsənətə əsaslanan tədqiqat ənənəvi elmi metodları tamamlayan alternativ yanaşmadır. Bu metodun əsas gücü emosional, estetik və subyektiv təcrübələri ifadə etmək və paylaşmaq imkanındadır. Həmçinin akademik bilik istehsalını daha geniş auditoriyalar üçün əlçatan edir və sosial dəyişiklik üçün vasitəyə çevrilə bilir.

## Tarixi
İncəsənətə əsaslanan tədqiqat XX əsrin sonlarında tədqiqat metodologiyalarında pluralizmin artması ilə paralel inkişaf etməyə başlamışdır. Əvvəlcə təhsil və sosial iş sahələrində tətbiq edilmişdir.Elliot Eysner bu sahənin ilk nəzəriyyəçilərindən biri hesab olunur və onun "təhsil sənəti" () yanaşması bu sahənin əsaslarını qoymuşdur. Daha sonra bu metod performans tədqiqatı, vizual etnoqrafiya, narrativ tədqiqat və kritik pedaqogika ilə əlaqələndirilmişdir. XXI əsrdə bu yanaşma feministik, postkolonial və inklüziv tədqiqat metodologiyalarına inteqrasiya olunmuşdur. Bir çox akademik jurnallar və konfranslar bu metodun inkişafını dəstəkləyir. Hal-hazırda ABR () termini altında müxtəlif incəsənət formalarına əsaslanan çoxsaylı metodlar birləşdirilir.

## Metodlar
İncəsənətə əsaslanan tədqiqatda istifadə olunan metodlara aşağıdakılar daxildir:

* Rəssamlıq və vizual sənətlər
* Poeziya və ədəbi yazı
* Teatr və dram əsaslı tədqiqat
* Rəqəmsal hekayələndirmə
* Foto-esse və vizual etnoqrafiya
* Musiqi əsaslı tədqiqat
* Performans sənətləri
* Qrafik fasilitasiya və sketchnoting
* Multimodal təhlil və təqdimat üsulları

## Tənqidi
İncəsənətə əsaslanan tədqiqatda etik məsələlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İştirakçıların yaratdıqları sənət məhsulları müəllif hüquqları ilə qorunmalı, onların icazəsi olmadan təqdim edilməməlidir. Bu tədqiqatlarda subyektivlik yüksək olduğundan, interpretasiya və nəticələrin qəbulu çox zaman müzakirəlidir. Bəzən akademik cəmiyyət bu metodlara skeptik yanaşır və onların elmi ciddiliyini sual altına alır. Lakin son illər bu metodlar elmi plüralizm və sosial ədalət yanaşmaları çərçivəsində legitimləşməkdədir.

## İstinadlar
Şura müharibələri

**Şura müharibələri** () — 1983–1986-cı illərdə ABŞ-ın Çikaqo şəhərində baş vermiş və Harold Vaşinqtonun merliyi dövründə Çikaqo Şəhər Şurasının (City Council) daxilində yaşanan siyasi qarşıdurmanı ifadə edən termin. Bu dövrdə şəhər rəhbərliyi ilə şura üzvləri arasında yaranmış gərginlik, irqi, partiya və idarəçilik müstəvisində ciddi çəkişmələrlə müşayiət olunmuşdur.

## Tarixi
1983-cü ildə Harold Vaşinqton Çikaqo meri vəzifəsinə seçildikdə, o, şəhər tarixində bu posta gəlmiş ilk afroamerikalı lider oldu. Onun seçilməsi Çikaqonun siyasi arenasında mühüm bir dönüş nöqtəsi idi. Lakin Vaşinqtonun rəhbərliyinə qarşı Demokratik Partiya daxilində və xüsusilə ağdərili şəhər şurası üzvləri arasında ciddi müxalifət formalaşdı. Harold Vaşinqtonun siyasətinə qarşı ən böyük müqavimət Edvard Vrdolyak () tərəfindən təşkil olunmuşdu. O, şəhər şurasında əksəriyyəti təşkil edən 29 nəfərlik koalisiya yaradaraq merin təşəbbüslərinin əksəriyyətini bloklamağa başladı. Bu koalisiya qeyri-rəsmi olaraq “Vrdolyak 29-luğu” adlandırılırdı və əsasən Vaşinqtonun islahatlarını əngəlləməyə çalışırdı.

Əsas qarşıdurmalar:

* Təyinatlar və büdcə – Vaşinqtonun yüksək vəzifələrə təyin etdiyi şəxslər şurada rədd edilirdi.
* Komitələrin nəzarəti – Şura komitələrinin çoxuna müxalifətin nəzarət etməsi, icra hakimiyyətinin fəaliyyətini çətinləşdirirdi.
* İctimai çıxışlar və etirazlar – Mətbuat və ictimaiyyət qarşısında hər iki tərəf qarşılıqlı ittihamlar irəli sürürdü.
* İrq məsələləri – Qarşıdurmanın arxa fonunda irqi gərginlik və sistemli ayrı-seçkilik mövzuları da geniş müzakirə olunurdu.Təyinatlar və büdcə – Vaşinqtonun yüksək vəzifələrə təyin etdiyi şəxslər şurada rədd edilirdi.

1986-cı ildə federal məhkəmə Çikaqodakı seçki dairələrinin irqə əsaslanan şəkildə tərtib olunduğunu elan edərək, bələdiyyə şurasının yenidən seçilməsinə qərar verdi. Bu qərardan sonra keçirilən seçkilərdə Vaşinqton tərəfdarları daha çox yer qazandılar və bu, merin idarəçiliyinin güclənməsinə səbəb oldu.

“Şura müharibələri” Çikaqoda şəhər idarəçiliyinin nə qədər dərin siyasi və sosial bölünmələrə məruz qaldığını nümayiş etdirdi. Bu münaqişə, şəhər sakinlərinin demokratiya və təmsilçilik uğrunda apardığı mübarizənin simvoluna çevrildi.

Harold Vaşinqtonun ölümündən sonra belə mübahisələr səngisə də, bu dövr Çikaqo şəhərinin siyasi tarixində ən dramatik və əlamətdar epizodlardan biri kimi yadda qalmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Answers.com, Aaron Freeman. Accessed April 1, 2007.
*B. Secter & J. McCormick, Obama Hits Chicago During 'Council Wars,', *Chicago Tribune*, March 29, 2007, accessed April 1, 2007.
Kasımpaşa SK

**Kasımpaşa Spor Kulübü** və ya qısaca **Kasımpaşa** — Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən peşəkar futbol klubu. Klub 1921-ci ildə qurulmuş və hazırda Türkiyə Super Liqasında mübarizə aparır. Ev oyunlarını İstanbulda Bəyoğlu rayonunun  Kasımpaşa səmtində yerləşən Rəcəb Tayyib Ərdoğan Stadionunda keçirir.

## Tarixçə
Kasımpaşa İdman Klubu 15 yanvar 1921-ci ildə "*Altıntuğ"* və "*Terbiye-i Bedeniye"* klublarının birləşməsi ilə "K*asımpaşa Gençlik Kulübü"* adı altında qurulmuşdur. Klub 1923–1924 mövsümündə ilk rəsmi oyununu keçirmişdir. 1959–1964-cü illərdə Milli Liqada (hazırkı Super Liqa) iştirak etmişdir.

2005–2006 mövsümündə 2. Liqada çempion olaraq 1. Liqaya yüksəlmiş, ardınca 2006–07 və 2008–09 mövsümlərində play-off qələbələri ilə Super Liqaya yüksəlmişdir. 2011–12 mövsümündə Adanaspor üzərində qazandığı play-off qalibiyyəti ilə Super Liqaya qayıtmışdır və o vaxtdan bəri bu liqada fasiləsiz çıxış edir.

## Loqo və Rənglər
Klubun rəsmi rəngləri sürməyi və ağdır. Loqoda İstanbulun simvolu olan ay və ulduz elementləri yer alır. Bu simvollar 1948-ci ildə klubun boks və güləş sahəsində qazandığı uğurlar fonunda loqoya əlavə olunmuşdur.

## Nailiyyətlər

### TFF 1. Liqa

* İkinci yer: 2006–07
* Play-off qalibi: 2008–09, 2011–12

### TFF 2. Liqa

* Çempion: 2005–06

## Beynəlxalq iştirak
Kasımpaşa SK UEFA Avropa Liqasında iştirak üçün vəsiqə qazansa da, bəzi mövsümlərdə maliyyə ədaləti qaydalarına görə turnirdə iştirak edə bilməmişdir. Hazırda UEFA reytinqində yer almır.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
* Kasımpaşa S.K. — İngiliscə Vikipediya
* Transfermarkt – Kasımpaşa SK profili
* UEFA.com – Klub profili
Edvard Vrdolyak

**Edvard Vrdolyak** (, "*Fast Eddie*"; ) —  amerikalı siyasətçi və hüquqşünas. Uzun illər Çikaqo Şəhər Şurasının üzvü olmuş, həmçinin Kuk dairəsi Demokratik Partiyasının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1980-ci illərdə Harold Vaşinqtonun merliyi dövründə baş verən Şura müharibələri () zamanı əsas müxalif lider olmuşdur.

Edvard Vrdolyak Çikaqo siyasətində sərt və kompromissiz lider kimi tanınmışdır. “Fast Eddie” ləqəbi ilə məşhur olmuşdur. Bəzi müşahidəçilər onu siyasi bacarığı və strateji qabiliyyətinə görə tərifləyir, digərləri isə onu irqi və siyasi bölücülüyə rəvac verməkdə ittiham edirlər.

## Bioqrafiyası
Edvard Vrdolyak 1937-ci il dekabrın 28-də Çikaqo şəhərində, Xorvatiya əsilli ailədə anadan olmuşdur. Maunt Karmel Liseyində təhsil almış, daha sonra İndiana ştatındakı Müqəddəss İosif Kollecində oxumuşdur. 1963-cü ildə Çikaqo Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmiş və hüquqşünas kimi fəaliyyətə başlamışdır. Vrdolyak 1971–1987-ci illərdə Çikaqo Şəhər Şurasında 10-cu dairənin nümayəndəsi olmuşdur. 1977–1983-cü illərdə şuranın sədri vəzifəsində çalışmış, 1982–1987-ci illərdə isə Kuk dairəsi Demokratik Partiyasına rəhbərlik etmişdir.

1983-cü ildə Harold Vaşinqtonun şəhərin ilk afroamerikalı meri seçilməsindən sonra,  Vrdolyak 29 nəfərlik müxalifət koalisiyasına rəhbərlik edərək, Vaşinqtonun irəli sürdüyü qanunvericilik təşəbbüslərini sistematik şəkildə bloklamışdır. Bu dövr Çikaqo siyasi tarixində “Şura müharibələri” adı ilə tanınır. Koalisiya əsasən ağdərili və latın əsilli şura üzvlərindən ibarət idi.

1987-ci ildə Vrdolyak Demokrat Partiyasından çıxaraq Respublikaçı Partiyaya (ABŞ) keçdi və Çikaqo meri postuna namizəd oldu, lakin məğlub oldu. 1989-cu ildə yenidən siyasi arenaya qayıtmağa çalışsa da, nəticə əldə edə bilmədi. 1990-cı illərdən sonra daha çox hüquqi fəaliyyətlə məşğul oldu.

Vrdolyak uzun illər şəxsi hüquq firmasına rəhbərlik etmişdir. 2000-ci illərdə bir sıra maliyyə və vergi cinayətlərində ittiham olunmuşdur. 2008-ci ildə federal məhkəmə tərəfindən dələduzluq və poçt saxtakarlığı ittihamları ilə günahkar bilinmiş, 2010-cu ildə 10 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir.

2019-cu ildə vergi qaçaqçılığına görə yeni ittihamlarla üzləşmiş və günahını etiraf etdikdən sonra 2021-ci ildə həbsə göndərilmişdir. 9 mart 2023-cü ildə Vrdolyak reabilitasiya mərkəzindən buraxılmışdır.

## Həmçinin bax
* Harold Vaşinqton
* Şura müharibələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Vrdolyak's Career Timeline 
*Vrdolyak Law Firm
İmtahan cəhənnəmi

– Yaponiyada tələbələrin təhsilin növbəti mərhələsinə keçmək üçün vacib imtahanlarda iştirak etdikləri yanvar–mart aylarını əhatə edən dövrü bildirmək üçün istifadə olunan termin. Termin Yaponiya imtahan sisteminin intensivliyini bildirmək üçün ortaya atılsa da, digər ölkələrdəki imtahan dövrünü bildirmək üçün də istifadə olunur. Sistem tələbələr üzərində təzyiq yaratdığına və təşviq etdiyi təhsil modelinə görə tənqid olunmuşdur.

## Təsvir
"İmtahan cəhənnəmi" ifadəsi tələbələrin təhsilin növbəti pilləsinə qədəm qoymaq üçün vacib imtahanlarda iştirak etdikləri dövrü bildirmək üçün istifadə olunur. Dövr qışın sonunda – təxminən yanvar ayında başlayır və 8 həftə davam edir. Termin 1970-ci illərin əvvəlində Yaponiya (daha sonra Şərqi Asiya) məktəblərindəki imtahan tələblərinin intensivliyini və ciddi təhsil sistemini tənqid etmək üçün yaranmışdır.

## Tarixi
Yaponiyanın müasir təhsil sistemi 1868-ci ildəki Meyci islahatından sonra formalaşmışdır. 1970-ci illərdən etibarən Yaponiyada çoxsaylı müraciətçini dəstəkləmək üçün böyük təhsil sənayesi yaradılmış, məktəb dərslikləri, kurs məktəbləri və giriş imtahanına hazırlaşmaq üçün digər şəhərlərdən səfər etmiş tələbələr üçün nəzərdə tutulmuş hotellərin sayında ciddi artım baş vermişdir. 1980-ci illərin sonunda tələbələrin üçdə iki hissəsinin universitet seçimində uğursuz olması səciyyəvi hal idi. 1990-cı ildə bu gösərici 44,5 % idi. İmtahanda uğursuz olmaqla bağlı bu göstəricinin bu cür yüksəlməsi Yaponiyadakı demoqrafik dəyişikliklərlə və beybi-bum effekti ilə əlaqələndirilir. 1990-cı illərdən sonra uğursuzluq göstəricisi azalmış, 2008-ci ildə 10 %-dən aşağı olmuşdur. 2022-ci ildə isə bu göstərici 1,7 % olmuşdur.

## Praktikalar
İmtahan cəhənnəmi dövründə tələbələr səhərdən axşama qədər saatlarla imtahana hazırlaşırlar. Bəzi tələbələr uğurlu olmaq üçün kamilərə, xüsusilə, təqaüdün hami ilahı hesab olunan Tencinə dua edirlər. Tokio Tencin Matsuri zamanı tələbələr ilahın məbədinə yaxınlaşır və imtahanda ilahı dəstək qazanmaq üçün ema qoyurlar.

İntensiv imtahan sisteminin tənqidçiləri tələbələrin təzyiqə məruz qaldıqlarını, sistemin əzbərçiliyi təşviq etdiyini və tənqidi düşüncənin qarşısını aldığını bildirirlər. İmtahandan uğursuz olan tələbələrdə ruh düşkünlüyü müşahidə olunur, hətta intihar halları qeydə alınır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*  
*  
*  
*  
*
Teodoros Kolokotronis Stadionu

**Teodoros Kolokotronis** () — Yunanıstanın Tripoli şəhərində yerləşən stadion.

Stadionun tutumu — 7616 yerlikdir.  Teodoros Kolokotronis 1979-cu ildə tikilmişdir. Stadion 22 noyabr 2012-ci ilə qədər *Asteras Tripolis* adlanmışdır və adı Yunan inqilabının qəhrəmanı olan Teodoros Kolokotronisin şərəfinə dəyişdirilmişdir.

*Asteras Tripolis* Yunanıstan futbol iyerarxiyasında tədricən irəlilədikcə, stadion da öz növbəsində 2005, 2007, 2008 və 2010-cu illərdə təmir edilmiş və ərazisi genişləndirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Asteras Tripolis Stadium Pics stadia.gr
* http://footballtripper.com/theodoros-kolokotronis-stadium-asteras-tripoli/
Sancaqburnu qalası

**Sancaqburnu qalası** () və ya **Yenikale** — Türkiyənin İzmir şəhərində yerləşən qala. Bu gün Balçova səmtinin İnciraltı məhəlləsində yerləşən qala 1666-cı ildə vəzir Körpülü Mehmed Paşanın əmri ilə tikilmişdir.
## Tarixi
Sancaqburnu qalası 1666-cı ildə sədrəzəm Körpülü Mehmed Paşanın göstərişi ilə İzmir körfəzinin cənubundakı Sancaqburnuda inşa edilmişdir. Qalanın tikintisində şəhərdəki əntiq teatrının daşlarından istifadə edilib.  Gediz çayının lili ilə formalaşan çayın mənbəyi ilə qarşı sahildəki Sancaqburnu arasındakı ərazi körfəzin ən dar nöqtəsi olduğu üçün qalanın inşası körfəzdə gəmilərin hərəkətinə nəzarət etməyə kömək etdi. Şəhərin müdafiəsi ilə yanaşı, İzmir limanına gələn gəmilərin gömrük rüsumunu ödəmədən getməsinin qarşısı alınmış oldu. Yeni tikilmiş qalaya Manisa qalasından əsgərlər göndərildi. Qalanın inşası ilə, İzmir Liman qalasının əhəmiyyəti azaldı.

1688-ci ildə İzmir zəlzələsi nəticəsində viran qalan qala 1691-ci ildə təmir edilərək yenidən fəaliyyətə başladı.  Qala 1828-ci ildə yenidən təmir edilərək, müəyyən əlavələr də inşa edildi. Almaniyadan gətirilən Krupp topları 1877-ci ilin mayında qalada quraşdırıldı.  Birinci Dünya müharibəsi davam edərkən, 5 mart 1915-ci ildə ingilis və fransız gəmiləri qalaya hücum etdi.  Martın 10-na qədər davam edən hücumlar nəticəsində, qalanı aça bilməyən gəmilər geri çəkilmək məcburiyyətində qaldılar. Hazırda hərbi bölgə olan qalada Yenikale Xüsusi Təlim Mərkəzi Komandanlığı fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Tripoli (Yunanıstan)

**Tripoli** (/*[[Romanizasiya|Rom]]: Tripoli*, 1974-cü ilə qədər: /*[[Romanizasiya|Tom]]: Tripolis* ; Osmanlı türkcəsi: *Triboliçe*) — Yunanıstanın Peloponnes regionunun Arkadiya vilayətində yerləşən şəhər və Peloponnes periferiyasının paytaxtı.

Şəhərin adı Osmanlı imperiyası dövründə *Trabliçe*, *Tripoliça*, *Tırbolu*, *Tirebolu*, *Tarapoliçse* və ya *Taraboliçse* kimi də tanınmışdır.

## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*http://kpe-kastr.ark.sch.gr/site/seminars/Geomythology/GeomythologyGuide.pdf Mariolakos, Geomythological Sites in Arcadia in Greek
* http://arcadia.ceid.upatras.gr/arkadia/places/trip/tripoli.htm  (in Greek)
Qaspar de Portola

**Qaspar de Portola** (; ) — ispan hərbi zabiti, kəşfiyyatçı və Yeni İspaniyanın (müasir Meksika və Kaliforniya) kolonial administrasiyasının yüksək vəzifəli nümayəndəsi. O, XVIII əsrin ikinci yarısında Kaliforniyanın Avropa tərəfindən kəşf olunmasında və ispan koloniyasının əsaslarının qoyulmasında mühüm rol oynamışdır. Qaspar de Portola, Alta Kaliforniyanın ilk qubernatoru olmuş və San-Fransisko körfəzini sənədləşdirən ilk Avropa kəşfiyyatçılarından biri hesab olunur.

## Bioqrafiyası
Portola təxminən 1716-cı ildə Kataloniyada (İspaniya) anadan olmuşdur. Gənc yaşlarından İspaniya ordusunda xidmət etmiş, müxtəlif müstəmləkə ərazilərində hərbi və inzibati vəzifələrdə çalışmışdır. Onun müstəmləkə idarəçiliyindəki bacarığı nəticəsində 1760-cı illərdə Yeni İspaniyaya göndərilmişdir. 1767-ci ildə Yezuitlərin Yeni Dünyadan qovulmasından sonra, kral III Karl (Carlos III) Fransiskenləri Alta Kaliforniyada yeni missionerlər kimi təyin etdi və Qaspar de Portola bu missiyanın hərbi rəhbəri olaraq seçildi. 1769-cu ildə o, Don Kuni de Rivera və Fray Xunipero Serra ilə birlikdə Alta Kaliforniyanın şimal hissələrinə doğru hərbi-ekspedisiyaya rəhbərlik etdi. Ekspedisiyanın ilk mərhələsində San-Dieqo körfəzinə çatdılar və burada San-Dieqo Presidiosu missiyası təsis olundu. Daha sonra Portola, Monterey körfəzini tapmaq məqsədilə şimala doğru yola çıxdı. Onlar səhvən San-Fransisko körfəzinə çatdılar, burada ərazini sənədləşdirdilər və bu körfəz sonralar ispan xəritələrinə daxil edildi.

Qaspar de Portola və onun ekspedisiyası 1769-cu ilin noyabrında San-Fransisko yarımadasına çatdı və bu ərazini ilk Avropa kəşfiyyatçısı olaraq xəritəyə saldı. Hərçənd ki, şəhər daha sonra — 1776-cı ildə — Fransiskenlər tərəfindən rəsmi olaraq qurulmuşdur, Portolanın ekspedisiyası bu prosesin başlanğıcı hesab olunur.

Qaspar de Portola 1770-ci illərdə Alta Kaliforniyanın ilk hərbi və inzibati qubernatoru olmuşdur. O, yeni ispan missiyalarının və *presidio* (hərbi qala) sisteminin qurulmasında əsas fiqurlardan biri olmuşdur. Portola, ispan müstəmləkə siyasətinin yerli xalqlara qarşı icrası ilə bağlı tənqidlərə baxmayaraq, öz dövründə krallığın sadiq xidmətçilərindən biri kimi tanınmışdır.

1776-cı ildən sonra Portola İspaniyaya geri dönmüş və burada yüksək hərbi rütbə almışdır. Onun ölüm tarixi dəqiq məlum olmasa da, təxminən 1786-cı ildə vəfat etdiyi güman olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
*
*

## Xarici keçidlər

*Biography of Gaspar de Portolá  at the  San Diego Historical Society website
*Early Exploration of San Diego: 1542 to 1769 at the California History & Culture Conservancy website (archived)
*Portolá's History and Statue in Pacifica, California (archived)
*Spanish exploration of the Northwest Coast of North America website article (archived)
*Sweeney Ridge, Golden Gate National Recreation Area Portola Discovery Site in San Mateo County, California
Miranda Martino

**Miranda Martino** () — İtaliya müğənnisi və aktrisası.

## Həyatı
Miranda Martino musiqi karyerasına 1957-ci ildə başlamışdır. İlk olaraq Neapol dialektində mahnılar ifa etmiş və bu, ona Kampaniya bölgəsində müəyyən şöhrət qazandırmışdır. Bu mahnılar arasında "*Si’ comme a n’ombra*" (1957), "*Tuppe tuppe mariscià*" və "*’O destino ’e ll’atte*" (hər ikisi 1959-cu il), "*Serenatella c’ ’o sì e c’ ’o no*" (1960) xüsusi qeyd olunur. 1959-cu ildə San-Remo musiqi festivalında italyan dilində "*La vita mi ha dato solo te*" mahnısı ilə debüt etmişdir. O, ilk turdan sonra müsabiqədən çıxmışdır və bu performans çox uğursuz olmuşdur, rəqiblərinin əksəriyyətindən fərqli olaraq, Martino sonrakı illərdə müsabiqələrdə iştirak etmiş və həqiqətən məşhurlaşmışdır. "*Stasera tornerò*" mahnısı "*La donna che lavora*" adlı milli televiziya proqramında ifa olunaraq ona ümummilli populyarlıq gətirmişdir. İlk uğurdan sonra "*Invoco te*" (1960), "*Erano nuvole*" və "*Lady luna*" (hər ikisi 1961) kimi digər hitlər də populyarlıq qazanmışdır.

1960-cı illərin əvvəllərindən Martino əsasən müğənni karyerasını başa vurmuş, əvvəlcə teatr aktrisası, daha sonra isə kino aktrisası kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Akropektoral sindromu

**Akropektoral sindrom** — Nadir görülən genetik bir pozğunluq olub, əsasən əllər, ayaqlar və sinə nahiyəsində anomaliyalarla xarakterizə olunur.

## Klinik xüsusiyyətlər
Əl və ayaq anomaliyaları:

* Sindaktiliya: Barmaqların bir-birinə yapışıq olması. 
* Polidaktiliya: Əlavə barmaqların olması. 
* Barmaqların qısa olması: Bəzi barmaqların normaldan qısa olması.

Sinə qəfəsi anomaliyaları:

* Pektus ekskavatum: Sinə qəfəsinin içəri çökük olması. 
* Pektus karinatum: Sinə qəfəsinin qabarıq olması.

skelet anomaliyaları:

* Skolyoz: Onurğanın yan tərəfə əyilməsi. 
* Osteopeniya: Sümük sıxlığının azalması.
## Diaqnoz
Akropektoral sindromun diaqnozu əsasən klinik əlamətlər əsasında qoyulur. Xüsusilə əllərdə və ayaqlarda barmaq anomaliyaları, sinə qəfəsinin deformasiyası və digər skelet problemləri sindromun aşkarlanmasında əsas rol oynayır. Genetik testlər və ya molekulyar analizlər sindromun dəqiq diaqnozunu təsdiqləyə bilər.

## Müalicə

* Cərrahi müalicə: Sindaktiliyanın düzəldilməsi: Barmaqların bir-birindən ayrılması üçün plastik cərrahiyyə.
* Polidaktiliyanın düzəldilməsi: Əlavə barmaqların çıxarılması.
* Sinə qəfəsinin rekonstruksiyası: Pektus ekskavatum və ya pektus karinatumun düzəldilməsi üçün cərrahi əməliyyatlar.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Abies numidica

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Yalnız Əlcəzairdə rast gəlinən və yalnız Djebel Babor dağında (Əlcəzairin Tel Atlas dağlarının ikinci ən yüksək dağı, 2004 metr yüksəklikdə) endemik olan bir küknar növü.

## Botaniki xarakteristikası
"Abies numidica" orta ölçülü və ya böyük həmişəyaşıl ağacdır, hündürlüyü 20-35 metrə qədər böyüyə bilər və gövdəsinin diametri 1 metrə çatır. Yarpaqları iynəvari, orta dərəcədə düzbucaqlı, 1.5-2.5 santimetr uzunluğunda və 2-3 millimetr genişliyində, 1 millimetr qalınlığında, parlaq tünd yaşıl rəngdədir, üst tərəfdə uca yaxın yaşıl-ağ stomataların ləkəsi və alt tərəfdə iki yaşıl-ağ stomatalar zolağı var. Yarpağın ucu dəyişkəndir, adətən uclu olur, amma bəzən xüsusilə yavaş böyüyən budaqlarda yaşlı ağaclardakı yarpaqlarda ucu bir az çəntikli ola bilər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Acacia cana

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Yeni Cənubi Uelsin qərb düzənlikləri və Mərkəzi Kvinslenddə rast gəlinir. Bu ərazilərin yaşayış sahələri qumlu torpaqlar və gibber düzənlikləri (çöl daş döşəməsi) ilə xarakterizə olunur.

## Botaniiki xarakteristikası
"Acacia cana" Avstraliyanın yerli növlərindən biridir. Təxminən 6 metr hündürlüyə qədər böyüyür və sıx kol-ağac növüdür, çox vaxt burulmuş və təhrif olunmuş formasında təsvir edilir. Bu, yerli bir növdür və çoxillikdir, 15-35 ədəd parlaq sarıdan qızıl rəngə qədər olan çiçəklər istehsal edir. Bu çiçəklər avqustdan oktyabra qədər açılır. Şrubun 5-13 sm uzunluğunda, nazik gümüşü tüklərlə örtülmüş budaqları (fillodlar) var. Yarpaqları nazikdir, uzunluğu 6 sm, eni isə 5 mm-dir. Fındıqcıklar isə bir qədər əyilmiş, nazik olub, təxminən 10 sm uzunluğundadır və incə tüklərlə örtülüdür.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ernst Zermelo

**Ernst Zermelo** (; ) —  alman riyaziyyatçısı və məntiqçisi. O, əsasən kümə nəzəriyyəsinin aksiomatik əsaslarını formalaşdırması və Zermelo–Frenkel kümə nəzəriyyəsinin qurulmasında mühüm rolu ilə tanınır. Zermelo həmçinin varlıq teoremi və oyun nəzəriyyəsi sahələrinə də töhfələr vermişdir.

## Bioqrafiyası
Ernst Zermelo 27 iyul 1871-ci ildə Almaniyanın Berlin şəhərində anadan olmuşdur. O, Berlin, Halle və Frayburq universitetlərində riyaziyyat təhsili almış, 1894-cü ildə doktorluq dissertasiyasını tamamlamışdır. Zermelo 1897-ci ildən etibarən David Hilbertin rəhbərliyi altında çalışmış, Hilbertin varlıq isbatına dair metodlarını təkmilləşdirmişdir.1904-cü ildə Zermelo, kümə nəzəriyyəsində paradokslardan qaçmaq üçün formal aksiomlar sistemi təklif etmişdir. Bu aksiomlar sonralar Abraham Frenkel və digərləri tərəfindən genişləndirilərək Zermelo–Frenkel kümə nəzəriyyəsi adlandırılmış və riyazi məntiqin əsas bazasına çevrilmişdir. Bu sistem seçim aksiomunu da əhatə edir. Zermelo, seçim aksiomunu formalaşdıran ilk riyaziyyatçılardan biri olmuşdur. Bu aksiomun köməyi ilə o, istənilən istinad dəstinə uyğun tam qaydaların mövcudluğunu sübut etmişdir (məşhur "yaxşılaşdırma teoremi").

Zermelo, Lüdviq Bolsmanın statistik entropiya və geri dönməzlik ideyalarına qarşı çıxanlardan biri olmuşdur. O, Puankare əksərilik teoreminə əsaslanaraq sistemlərin uzun zaman intervallarında ilkin vəziyyətlərinə qayıtma ehtimalının olduğunu və bu səbəbdən entropiyanın daim artmasının mütləq olmadığını müdafiə etmişdir. Bu, statistik mexanikanın təməl anlayışlarının fəlsəfi müzakirəsinə səbəb olmuşdur.

Ernst Zermelo uzun illər elmi fəaliyyət göstərdikdən sonra 1953-cü il mayın 21-də Almaniyanın Frayburq şəhərində vəfat etmişdir. O, son dövrlərini Frayburq Universiteti ilə əlaqəli olaraq, əsasən elmi araşdırmalar və təqaüd fəaliyyəti ilə keçirmişdi.

## Həmçinin bax
* Riyazi məntiq
* Statistik mexanika

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*Zermelo Navigation
Malbruk

**Malbruk** ()&nbsp;— Meymunlar fəsiləsindən meymun növü, Vervet meymunu cinsinə aid yarımnövdən biri olan Primatlar dəstəsi üzvü. Bəzən vervet meymunun (Chlorocebus pygerythrus) və ya qrivet meymununun (Chlorocebus aethiops) yarımnövü kimi də təsnif edilir.
## Təsviri
Malbruklar uzun əzaları və quyruğu olan kiçik primatlardır. Kürkləri zeytun-boz rəngdədir. Sinə, qarın və ətrafların daxili tərəfi ağ rəngdədir. Yanaqlar və qaşlar da ağ rəngdədir. Ağız qara, tüksüzdür. Gözlər qəhvəyi rəngdədir. Cinsiyyət orqanları parlaq rəngdədir: kişilərin xayası mavi, penis qırmızıdır. Kişilər qadınlardan 20% daha böyük olurlar.

## Yayılma arealı
Malbruklara Mərkəzi Afrikada Konqo Demokratik Respublikasındakı Albertin Rift Vadisindən qərbdən Atlantik okeanına qədər və cənubdan şimala Namibiya və Zambiyadan Luanqva çayının qərbinə qədər olan ərazidə rast gəlinir. Malbruklar bataqlıq meşələri, savanna meşələri və dağ meşələrində yaşamağa üstünlük verirlər. Bəzən onlara dəniz səviyyəsindən 4500 metrə qədər yüksəkliklərdə də rast gəlmək olur.
## Davranışları
Malbruk meymunları 50-yə qədər üzvdən ibarət böyük qruplar şəklində yaşayırlar. Bir qrupdakı kişi və qadınların sayı təxminən bərabərdir. Hər qrup öz ərazisini qoruyur. Jest və səslərdən istifadə etməklə ünsiyyət sistemindən istifadə edirlər.
## Qidalanmaları
Bu növdən olan meymunlar hər şeylə qidalanırlar. Onların qida rasionuna meyvələr, toxumlar, çiçəklər, ağac şirəsi, onurğasızlar, yumurtalar, kərtənkələlər və kiçik quşlar daxildir. Əksər ərazilərdə bitkilər onların qida rasionunun əksəriyyətini təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maqnoliya alacaçəkəsi

**Maqnoliya alacaçəkəsi** ()&nbsp;— ağacqanadlılar fəsiləsinə aid quş növü.
## Etimologiyası
Cins adı olan "Setophaga", qədim yunan sözləri olan "ses" (güvə) və "phagos" (yemək) sözlərindən götürülüb. Növ adı olan "magnolia" isə tip lokalitetinə istinad edir. Amerika ornitoloqu Aleksandr Vilson bu növə ilk dəfə Missisipi ştatındakı Fort Adams yaxınlığında maqnoliya ağaclarında rast gəlib.

## Təsviri
Bu növ, Yeni Dünyanın orta ölçülü alacaçəkələrindən biridir. Uzunluğu 11-13 sm, qanad aralığı isə 16-20 sm arasında dəyişir. Yetkin quşların çəkisi 6,6-12,6 qram arasında ola bilər, baxmayaraq ki, köçməzdən əvvəl çəkinin 15 qrama qədər artdığı qeyd edilir. Standart ölçülərə görə, qanad uzunluğu 5,4-6,4 sm, quyruq uzunluğu 4,6-5,2 sm, dimdik uzunluğu 0,8-1 sm və tarsus uzunluğu 1,7-1,85 sm təşkil edir. Maqnoliya alacaçəkəsi rənglənməsi ilə fərqlənir. Çoxalma dövründə erkəklərin üst hissələri adətən ağ, boz və qara rəngdədir, yan tərəfləri sarıdır. Qarın hissəsi sarı və qara zolaqlıdır. Alın və dimdik ağ, boz və qara rəngdədir, quyruğu aydın qara rəngdədir və alt tərəfində ağ zolaqlar var. Qanadlarında ağ ləkələr (qanad zolaqları) var. Çoxalma dövründə dişilər də erkəklərlə eyni rənglənməyə malikdir, lakin rəngləri daha solğundur. Cavan alacaçəkilər də dişilərin solğun rənglənməsinə bənzəyir. Sarı və qara zolaqlı qarın hissəsi, erkəkləri digər oxşar quşlardan, məsələn, çöl alacaçəkəsindən və Kirtland alacaçəkəsindən fərqləndirir (bununla belə, onların çoxalma arealı maqnoliya alacaçəkəsinin cənub və şərqində yerləşir).

## Yayılması və yaşayış arealı
Maqnoliya alacaçəkəsinə ABŞ-nin bəzi Orta Qərb ştatlarının şimal hissələrində və şimal-şərq hissələrində rast gəlinir. Minnesota və Viskonsin kimi ştatlar onun yayıldığı ərazinin ən cənub sərhədlərini təşkil edir. Bununla belə, əsasən Kanadanın şimal hissələrində, Manitoba, Ontario və Kvebekdə yayılıblar. Qışda alacaçəkə ABŞ-nin şərq yarısından cənubi Meksika və Mərkəzi Amerikaya köç edir. Alacaçəkə sıx meşələrdə çoxalır. Onlara əsasən gənc, sıx iynəyarpaqlı ağacların budaqları arasında rast gəlinir.  Maqnoliya alacaçəkəsi qışda cənuba, cənub-şərqi Meksika, Panama və Karib hövzəsinin bəzi hissələrinə köç edir.  Köç zamanı ABŞ-nin şərq hissəsindən Oklahoma və Kanzas qədər uçub keçir. Köç mövsümündə maqnoliya alacaçəkəsi müxtəlif meşəliklərdə tapıla bilər.

## Həyat dövrü
Maqnoliya alacaçəkəsi ömrü boyu bir neçə dəfə lələk dəyişir. İlk lələk dəyişmə balalar hələ yuvalarında yaşayarkən baş verir. Qalanları isə çoxalma ərazilərində və ya yaxınlığında baş verir. Alacaçəkilər lələklərini dəyişir, çoxalır, balalarına qayğı göstərir və sonra köç edirlər. Balalar iki həftəlik inkubasiya dövründən sonra yumurtadan çıxır və təxminən iki həftə sonra lələkləri daha inkişaf etdikdə yuvadan uça bilirlər. Təxminən bir ay sonra balalar tək yaşamağa (və daha sonra çoxalmağa) başlaya bilər, çünki onlar tək yaşayan quşlardır. Maqnoliya alacaçəkiləri adətən yeddi ilə qədər yaşayır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* Magnolia warbler species account – Cornell Lab of Ornithology
* Magnolia warbler - ''Dendroica magnolia'' - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
Termodinamik hal funksiyası

**Termodinamik hal funksiyası** () —  termodinamikada sistemin yalnız cari halından asılı olan və onun keçdiyi tarixi yoldan asılı olmayan fiziki kəmiyyətlərə verilən ümumi ad. Hal funksiyaları termodinamik sistemin daxili vəziyyətini xarakterizə edən əsas dəyişənlərdir və sistemin tarazlıq halının tam təsvirini verir. Termodinamik hal funksiyasının əsas xüsusiyyəti onun yalnız sistemin başlanğıc və son halından asılı olmasıdır. Bu o deməkdir ki, sistem bir haldan digərinə keçdikdə hal funksiyasındakı dəyişiklik yalnız bu iki hal arasındakı fərqlə müəyyən olunur, aradakı prosesin necə baş verməsi isə önəmli deyil.

Bu xüsusiyyət hal funksiyalarını prosesdən asılı olan kəmiyyətlərdən, məsələn, istilik və iş kimi dəyişənlərdən fərqləndirir.

## Əsas hal funksiyaları
Aşağıdakılar ən mühüm termodinamik hal funksiyalarına aiddir:

* *[[Daxili enerji]] (*U*)* — sistemin bütün mikroskopik enerji formalarının cəmi
* *[[Entalpiya]] (*H*)* — daxili enerji və təzyiq-həcm işinin cəmi
* *[[Entropiya]] (*S*)* — sistemin nizamsızlıq və ya informasiya səviyyəsinin ölçüsü
* *[[Gibbs azad enerjisi]] (*G*)* — sabit təzyiq və temperatur şəraitində işlənə bilən enerji
* *[[Helmholtz azad enerjisi]] (*A* və ya *F*)* — sabit həcm və temperaturda işlənə bilən enerji
* *[[Həcm]] (*V*)*
* *[[Təzyiq]] (*P*)*
* *[[Temperatur]] (*T*)*

Bu funksiyalar bir-biri ilə əlaqəlidir və müxtəlif termodinamik potensiallar vasitəsilə diferensial tənliklərlə təsvir edilə bilər.

## Prosesdən asılı olan funksiyalarla fərqi
Hal funksiyaları ilə prosesdən asılı olan kəmiyyətlər, məsələn, istilik (Q) və mexaniki iş (W) arasında əsas fərq onların dəyişiklik qaydalarındadır:

Hal funksiyalarında dəyişmə yalnız başlanğıc və son vəziyyət arasındakı fərqlə ölçülür:

ΔX=Xson−Xbaşlanğıç

İstilik və iş isə sistemin keçdiyi yolun xüsusiyyətlərindən asılıdır və bu səbəbdən onlar "yol funksiyaları" adlandırılır.

## Tarixi
"Hal funksiyası" anlayışı XIX əsrin ikinci yarısında klasik termodinamikanın inkişafı zamanı ortaya çıxmışdır. Rudolf Klauzius, Cozayya Uillard Gibbs, Hermann von Helmholtz kimi alimlərin işləri bu anlayışın riyazi əsaslarının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Hal funksiyası anlayışı sonradan statistik termodinamika və kvant termodinamika kimi sahələrdə də geniş tətbiq olunmağa başlamışdır. Termodinamik hal funksiyaları enerji dəyişmələrinin analizi, istilik mühərrikləri, soyuqlaşdırıcı sistemlər, kimyəvi tarazlıqlar, bioloji proseslər və daha bir çox sahədə əsas analitik alətlərdən biridir. Onların köməyi ilə sistemlərdə enerji tarazlığı, potensial dəyişiklikləri və proseslərin dönməzliyi kimi anlayışlar dəqiq təhlil edilə bilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
*

## Xarici keçidlər
*