Lyudmila Ulitskaya

**Lyudmila Yevgeniyevna Ulitskaya** (; ) — Rusiya yazıçısı, tərcüməçisi, ssenaristi, hüquq müdafiəçisi və ictimai xadimi.

Rusiya Buker Mükafatını qazanan ilk qadın (2001). Böyük Kitab Mükafatı laureatı (2007, 2016). Lyudmila Ulitskayanın əsərləri ən azı 33 dilə tərcümə edilib. İctimai xadim, “Seçicilər Liqası”nın təsisçisi.
## Həyatı

Lyudmila Ulitskaya Böyük Vətən müharibəsi başlayandan sonra valideynlərinin ailəsinin təxliyə olunduğu Ufada anadan olub. Onun hər iki babası Yakov Samoyloviç Ulitski və Boris Efimoviç Ginzburq repressiyaya məruz qalıb və həbs ediliblər. 1942-ci ilə qədər ailə daha sonra Sverdlovska köçürülüb. Ulitskaya evakuasiyadan qayıtdıqdan sonra Moskvada orta məktəbi bitirib.

Moskva Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsini bitirib. O, iki il SSRİ Elmlər Akademiyasının Ümumi Genetika İnstitutunda işləyib, oradan 1970-ci ildə istefa verib. O vaxtdan Ulitskaya öz etirafına görə heç vaxt dövlət xidmətidə işləməyib.
Lyudmila Ulitskaya Yəhudi Kamera Musiqili Teatrının ədəbi direktoru işləyib, oçerklər, uşaq pyesləri, radio, uşaq və kukla teatrları üçün dramatizasiyalar yazıb, monqol dilindən pyeslərə baxıb, şeirlər tərcümə edib.

Gəncliyindən şair və hüquq müdafiəçisi Natalya Qorbanevskaya ilə dost olub. O, dissidentlərlə yaxın idi və samizdatın yenidən nəşri ilə məşğul idi və bu onun Ümumi Genetika İnstitutundan qovulmasına səbəb olub.

Ulitskaya hekayələrini 1980-ci illərin sonlarında jurnallarda dərc etməyə başlayıb. Onun ssenarisi əsasında “Azadlıq bacıları” (1990, rejissor Vladimir Qrammatikov) və “Hər kəs üçün qadın” (1991, rejissor Anatoli Mateşko) filmləri çəkildikdən sonra məşhurlaşıb. Ulitskayanın ən məşhur hekayəsi S19-da nəşr olunan “Mirvıy” olub. 1994-cü ildə bu əsər Fransada ilin ən yaxşı tərcümə edilmiş kitabı kimi tanınıb və müəllifə Fransız Mediçi Mükafatını qazandırıb. Fransada Lyudmila Ulitskayanın ilk kitabı ("Kasıb qohumlar" toplusu, 1993) fransız dilində nəşr olunub.

2007-ci ildə Ulitskaya humanitar təşəbbüsləri dəstəkləmək üçün fond yaradıb. Lyudmila Ulitskaya Fondunun layihələrindən biri də “Yaxşı kitablar” layihəsidir, bu layihə çərçivəsində o, özü Rusiya nəşriyyatlarından kitablar seçib Rusiya kitabxanalarına göndərir. "Vera" hospislərinə kömək etmək üçün Moskva xeyriyyə fondunun qəyyumlar şurasında iştirak edir.  2007-ci ildən 2010-cu ilə qədər o, uşaqlar üçün mədəni antropologiyaya dair müxtəlif müəlliflərin “Öteki, Başqaları, Başqaları Haqqında” adlı kitablar silsiləsi təşkil edib.

Lyudmila Ulitskaya 2010-cu ildən xərçəngdən əziyyət çəkir.

2011-ci ilin payızında Ulitskaya "Eksmo" nəşriyyatından "AST" nəşriyyatına keçib.

2013-cü ildə Kultura telekanalında “Aktual kino Lyudmila Ulitskaya ilə” verilişinə aparıcılıq edib.

2013-cü ilin oktyabrında o, Vətəndaş Platformasının federal mülki komitəsinin üzvü seçilib. 2015-ci ilin mart ayında o, FGC üzvlərinə məktub göndərərək, partiyanın siyasi istiqamətini bölüşə və dəstəkləyə bilməyəcəyini qeyd edərək, üzvlüyünü dayandırmağı xahiş edib. Buna səbəb kimi son aylarda özünü büruzə verən hakimiyyətin qeyd-şərtsiz dəstəyi ilə izah edib.

2014-cü ilin martında bir sıra digər elm və mədəniyyət xadimləri ilə birlikdə o, Rusiya hökumətinin Krım və Ukraynanın şərqindəki siyasəti ilə razılaşmadığını bildirib. 24-25 aprel 2014-cü il tarixlərində Kiyevdə keçirilən “Ukrayna-Rusiya: Dialoq” konqresinin iştirakçısı olub. O, Rusiya daxilindəki vəziyyəti tənqidi şəkildə qiymətləndirərək, “indiki siyasətin Rusiyanı barbarlar ölkəsinə çevirdiyinə” bildirib: "*Mənim ölkəm bu gün mədəniyyətə müharibə elan edib, sivilizasiyanın öz tarixi boyu inkişaf etdirdiyi humanizm dəyərlərinə, fərdi azadlıq ideyasına, insan hüquqları ideyasına müharibə elan edib. Mənim ölkəm aqressiv cəhalət, millətçilik və imperiya manyaklığı ilə xəstədir*". 

2017-ci ildə o, Nikita Mixalkovun şərhləri ilə əlaqədar Yeltsin Mərkəzini müdafiə etdi: "...bu, Avropa səviyyəsində tamamilə müasir muzeydir. İndi muzey işində inqilab olub, Rusiyada bu səviyyəli muzeylər çox azdır" və o, Rusiya dövlətinin tarixindən bəhs edən cizgi filmi haqqında danışıb. Bu səviyyəli animasiyanın bu gün mövcud olduğunu belə bilmirdim”.

2018-ci ilin oktyabrında o, “respublika qanunvericiliyini kobud şəkildə pozduğuna – Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinə qanunsuz səfərinə” – tanınmamış Dağlıq Qarabağ Respublikasına səfərinə görə Azərbaycanda persona non-grata elan edilib..

Media və bukmeker kontorlarının məlumatına görə, o, dəfələrlə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına namizəd olub.

2022-ci ilin fevralında o, Rusiyanın Ukraynaya qarşı təcavüzünə qarşı çıxış edib.[25] Həmin ilin fevral ayının sonunda Almaniyaya mühacirət edib.. В конце февраля того же года эмигрировала в Германию

Rusiya 2022-ci ildə Ukraynanı işğal etməyə başlayandan sonra Ukrayna ilə müharibəyə qarşı çıxan rus yazıçıları, o cümlədən Lyudmila Ulitskaya təqib edilməyə və “ləğv edilməyə” başlandılar. Onların kitablarının satışı və nəşri dayandırıldı, yazıçılara qarşı cinayət işi açıldı. 2024-cü ilin fevral ayının əvvəlində Ulitskaya ilə 2011-ci ildən əməkdaşlıq edən AST nəşriyyatı yazıçının qonorarın Ukraynaya köçürülməsi tələbi ilə əlaqədar olaraq “vəziyyət aydınlaşana və satılan kitablardan qonorar alanlarla bağlı müəllifdən mümkün rəsmi izahat alınana qədər” ödənişlərin dayandırılması barədə bəyanat yayıb.

1 mart 2024-cü ildə Rusiya Ədliyyə Nazirliyi onu “xarici agent” kimi şəxslər siyahısına əlavə edib.

## Ailəsi
* Atası - Evgeni Yakovlevich Ulitsky (1916-1989), kənd təsərrüfatı texnologiyası sahəsində alim, texnika elmləri doktoru, bir sıra ixtiraların və kitabların müəllifi: "Metal emalının elektrik üsulları" (1952), "Qabaqcıl təmir sexi" (1952), "Avtomobilin dostu" (1921-ci il), Maşınların ömrünü uzatmaq üçün” (1963), “Kənd təsərrüfatı müəssisələrində təhlükəsizlik texnikası” (1970); Lenin adına Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının və Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirilməsi İnstitutunun böyük elmi işçisi.
* Anası - Marianna Borisovna Ginzburg (1918-1971), biokimyaçı, SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının Pediatriya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun elmi işçisi.
* Birinci əri - Yuri Taits (Miropolski, 1943-1979), tələbə yoldaşı, daha sonra okeanoloq, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1977), "Şən dəfn" hekayəsində Alikin prototipi.
* Onun ikinci əri genetik, biologiya elmləri doktoru Mixail Evgenievdir.
*'Oğulları: Aleksey Evgeniyev (9 yanvar 1972-ci il təvəllüdlü), iş adamı; Caz musiqiçisi Pyotr Evgeniyev (1975-ci il təvəllüdlü) hazırda sinxron tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərir.
* Üçüncü əri: Andrey Krasulin, heykəltəraş.

Etnik və mədəni kimlik baxımından Lyudmila Ulitskaya özünü xristianlığı qəbul etmiş yəhudi hesab edir.

## Mükafatları
* Ən yaxşı xarici əsər üçün Medici Ədəbi Mükafatı (1996, Fransa) - "Soneçka" hekayəsinə görə;
* Cüzeppe Acerbi Ədəbi Mükafatı (1998, İtaliya) - "Soneçka" hekayəsinə görə;
* "Russian Booker" (2001) – “Kukotski işi” romanına görə (bu mükafatı qazanan ilk qadın);
* Akademik Palma Ordeninin Cəngavəri (Fransa, 2003);
* "Hörmətlə, Şurik" romanına görə İlin Kitabı Mükafatı (2004);
* "İncəsənət və ədəbiyyat" ordeninin Cəngavəri (Fransa, 2004);
* Penne mükafatı (2006, İtaliya) - "Kukotski hadisəsi" romanına görə;
* Birinci Böyük Kitab mükafatı (2007) - "Daniel Stein, Translator" romanına görə;
* Rusiya Biznes və Sahibkarlıq Akademiyasının "Olimpiya" qadın nailiyyətlərinin ictimai tanınmasına görə milli mükafatı laureatı(2007);
* Qrinsane Kavur mükafatı (2008, İtaliya) - "Hörmətlə, Şurik" romanına görə;
* Buker mükafatına namizəd (2009, İngiltərə);
* "Znamya" jurnalının 2009-cu il üçün onuncu (oktyabr) sayında dərc edilmiş  Mixail Xodorkovski və Lyudmila Ulitskaya arasında "Dialoqlar" üçün "Qlobus" nominasiyası üzrə "Znamya" ədəbi mükafatı (2010); 
* Simona de Bovuar Mükafatı, 2011, Fransa;
* Avropa Ədəbiyyatı üzrə Avstriya Dövlət Mükafatı, 2014, Avstriya;
* "Fəxri legion" ordeninin Cəngavəri (2014, Fransa);
* Üçüncü Böyük Kitab mükafatı (2016) – "Yakovun nərdivanı" romanına görə;
* "Mədəniyyət və incəsənət vasitəsilə insan hüquqlarının müdafiəsi üçün" nominasiyasında Moskva Helsinki Qrupu Mükafatı (2021);
* Formentor Beynəlxalq Ədəbiyyat Mükafatı, 2022.
## Fəxri adı
"D.İ.Mendeleyev adına Rusiya Kimya Texnologiyaları Universitetinin fəxri professoru" adı (2021-ci ilin dekabrında verilib, 2023-cü ilin avqustunda bu addan məhrum olunub).
## Müsahibələri
*  // Книжный чел. 1 августа 2019.
*  // ещёнепознер. 3 октября 2019.
*  // Фунт изюма. 21 ноября 2019.
*  // И Грянул Грэм. 6 декабря 2020.
*  // ЖЗЛ с Дмитрием Быковым. 29 апреля 2021.
*  // Юзефович. 27 сентября 2021.
*  // Катерина Гордеева. 29 марта 2022.
*  // ГражданинЪ TV. 8 февраля 2023.
*  // RTVI. — «Хроники нового мира». 21 марта 2023.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* «Я не претендую на то, чтобы меня все любили!»
* Литературный клуб. — Серия «Великие российские и зарубежные писатели»: Людмила Евгеньевна Улицкая
* Страница Людмилы Улицкой на сайте литературного агентства ELKOST
* 
* 
* 
* Людмила Улицкая: «Я думаю, это моё последнее интервью» // ЖЗЛ с Дмитрием Быковым. 29 апреля 2021.
* 
*