Danidin

**Danidin**(,)**–** Yeni Zelandiyada, Cənub Adasının cənub-şərqində yerləşən şəhər,həmçinin Otaqo regionunun inzibati mərkəzidir.

Şəhər 1848-ci ildə Şotlandiya azad kilsə icması tərəfindən salınmış,Edinburq şəhərinin (gel dilində – Dan Edinn,Dùn Èideann) şərəfinə adlandırılmışdır. Danidin, ölkənin dörd əsas mərkəzlərindən biri sayılır, baxmayaraq ki, əhali baxımından yalnız yeddincidir.

## Tarix
Arxeoloji araşdırmalara əsasən, günümüzün Danidin ərazisində yaranan ilk insan qrupları burada 13-14-cü əsrin sonlarında sağ qalan moa axtarışında olan maorilər idi.Nəhəng quşların tükənməsindən sonra, maorilər, oturma həyatı yaşamış, balıqçılıq, ovçuluq və toplama ilə məşğul olmuşdur.İngilis dənizçilərin məlumatlarına görə, 19-cu əsrin əvvəllərində yerli əhali bu cənub adasında ən böyük idi.

Otago Körfezi sahilində ilk ağ kişi, 25 Fevral - 5 Mart 1770-ci il tarixləri arasında buranı kəşf etmiş Ceyms Kuk idi.Gəminin jurnalında, Kuk yaxınlığında bir çox pinqvin və dəniz pişiklərini müşahidə etdiyinə diqqət çəkirdi.Axtarışa gəlmiş avropalı dənizçiləri və körfəzin sahillərində yaşayan aboriqenlər arasında tədricən   qızışan münaqişələr, nəticədə 1810-1823-cü illərin "Pişik Müharibəsinə" (ing.*Sealers' War*) gətirib çıxardı.Mübahisələrin mövzusunun ortadan qalxmasından  - pişiklərin məhv edilməsindən- sonra müharibə sona çatdı.

1815-ci ildə Vilyam Taker (İng. William Tucker) tərəfindən idarə olunan ingilis köçkünlərinin kiçik bir qrupu sahildə bir kənd qurdu.Əvvəlcə maorilərlə  əlaqələri xeyirxah idi, Tucker hətta evinə yerləşən maori qızı ilə  evləndi.Ancaq 1817-ci ilin dekabrında qonşu komandirlərdən biri əsgərləri ilə kəndə gəldi və kolonistlərdən  xərac tələb etdi.Sakinlər onlara lideri məmnun edən əmlakı verdi və düşündükləri kimi təhlükə keçdi.Ancaq növbəti gün qəflətən sakinlərə hücum edildi.Yalnız bir qaçmaq və limanda ingilis gəmisinə çıxmağı bacardı.Taker da daxil olmaqla bütün qalanlar öldürüldü və yeyildilər. Maori Salnamələri hücumun səbəbi olaraq liderin hədiyyələrdən narazılığını göstərir.

1831-ci ildə müstəmləkəçilikdə daha müvəffəqiyyətli bir cəhd olmuşdur. Sidneydən olan üç balina  ovçusu,Brooks qardaşları, burada bir balina stansiyası qurdular.O vaxtlar mahalda yaşayan Maorilərin əhəmiyyətli bir hissəsi ya Avropalılar ilə gələn xəstəliklərdən öldü, ya da odlu silahlar ortaya çıxdıqdan sonra yerli qəbilələrarası çaxnaşmalarda məhv oldu.Beləliklə, ərazi yaşayış üçün təhlükəsiz oldu.Kiçik stansiya böyük bir balina limanına çevrildi və 1840-cı ildə şəhərin yaxınlığında Cənubi adada ilk fermalarda meydana çıxdı.

1848-ci ildə Frederik Taketin rəhbərliyi altında Şotlandiyadakı presviteryanlar bir koloniya təsis etdi və  Edinburqun qel adının şərəfinə Danidin adı verildi (*Dùn Èideann*).

1861-ci ildə Cənubi adada qızıl yataqlarının tapılması və sonrakı qızıl sürüşməsi şəhərin sürətli böyüməsinə səbəb oldu.1865-ci ildə Danidin Yeni Zelandiyada ən böyük şəhər olmuş və 1900-cü ilə qədər bu adını tutmuşdur.1869-cu ildə Yeni Zelandiyada ilk - Otago Universiteti açıldı, 1878-ci ildə Danidin-Christchurch dəmiryolu xətti istifadəyə verildi.

1880-ci illərin əvvəlinə  qızıl hasiltı zəiflədi və Dunedinin sürətlə artması dayandı.O vaxtdan bəri, şəhər iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı (ilk növbədə, heyvandarlıq), balıqçılıq və turizm olmuşdur.

## Coğrafiya və iqlimi
Şəhər, Otaqonun körfəzini əhatə edən təpələrdə və vadidə yerləşir.Liman və təpələr (Maunt Karqill, Flagstaf) sönmüş vulkan qalıqları tərəfindən yaradılmışdır.Danidin London, Moskva və Berlindən dünyanın ən uzaq şəhəridir.

Danidinin iqlimi ümumiyyətlə mülayimdir; lakin şəhər çox sayda mikroiqlimə malikdir və hava şəraiti, əsasən, şəhərin topoqrafik planı sayəsində şəhərətrafı arasında dəyişir.Şəhərin iqlimi də okeanın yaxınlığı ilə çox dəyişir. Bu, yumşaq yaz və sərin qışa gətirib çıxarır.Qış isti, lakin günəşli, qar yağışı ümumi, lakin hər il bir neçə gündür qar yağışını almaq istəyən Halfvey Bush və Vakari kimi daxili təpə kənarları xaricində əhəmiyyətli qar yağışı qeyri-adi (bəlkə hər iki ilə üç il) ola bilər.Yaz aylarında istilik qısa müddətdə 30&nbsp;°C (86&nbsp;°F) -ə çata bilir. Dənizin həddindən artıq dəniz təsirinə görə, Danidinin sərin yazları və yumşaq qışları müsahidə olunur.Danidin, Yeni Zelandiyanın bir çox şəhərinə nisbətən aşağı yağışa malikdir, yalnız ildə ildə 750 millimetr (30) təşkil edir.

Şəhərin qəlbindən kənarda və daxili Otagona daxilində iqlim subkontinentaldır: qışlar olduqca soyuq və quru, yazları isti və quru.Qatı dondurucu yer sisləri qışda Taieri çayının Middlemarch ətrafında gedişində yuxarıya doğru yayılır və yaz aylarında temperatur 30&nbsp;°C-ə (86&nbsp;°F) çatır.

## Əhalisi
Danidin əhalisi ümumilikdə ölkə əhalisindən irqi-etnik mənada daha homogendir:
* ağ - 78.7%
* Maori - 6,4%
* Asiyalı - 5.3%
Vətəndaşların orta yaşı 35 ildir, adambaşına orta hesabla illik gəlir 23.300 yenizeland dolları təşkil edir.

## İqtisadiyyat və nəqliyyat
Danidin iqtisadiyyatının əsaslarını kənd təsərrüfatı və balıqçılıq  məhsullarının emalı, biotexnologiyalar, informasiya texnologiyaları, təhsil və turizm təşkil edir.

Danidində, şəhərin mərkəzindən 22 kilometr cənub-qərbdə yerləşən Danidin Beynəlxalq Hava Limanına (IATA: DUD, ICAO: NZDN) xidmət göstərir, ildə 850 min nəfər sərnişin dövriyyəsi ilə (2012).Beynəlxalq uçuşlar Sidney, Melburn və Brisben şəhərlərinə, Oklend, Vellinqton və Kristçörç şəhərlərinə isə daxili uçuşlar həyata keçirilir.

Dəmir yolu ilə sərnişin daşınması 2002-ci ildə dayandırılmışdır.Bir ildən sonra şəhərdən 1 nomrəli Milli şose-Yeni Zelandiyanın əsəs yolu keçir.Şəhərdə ictimai nəqliyyat 18 avtobus marşrutu ilə təmsil olunur.Dünyanın ən şimal trolleybuslarının olduğu Murmanskdan fərqli olaraq, 1982-ci ilə qədər Danidində bu cür toplu nəqliyyatın cənub şəbəkəsi fəaliyyət göstərirdi.

## Təhsil
Danidində ölkənin ən qədim Otaqo Universiteti yerləşir.1869-cu ildə Tomas Burnsunda  olduğu Komitə tərəfindən təsis edilən universitet 1871-ci ilin iyul ayında açıldı. Universitetin "Sapere aude" şüarı (müdrik olmaqdan qorxma), daha sonra Yeni Zelandiya Universiteti tərəfindən qəbul edildi.

1874-1961-ci illərdə Otago Universiteti Yeni Zelandiya Universitetinin bir hissəsir olub.Universitet Yeni Zelandiyada ən yaxşı elmi tədqiqat aparır və universitet yalnız akademik tədqiqatçıların sayına görə Oklend Universitetindən sonra ikincidir.Yeni Zelandiya Ali Təhsil Komissiyasının 2006-cı ildə Araşdırma Keyfiyyətinin Qiymətləndirilməsi üzrə Hökumət Fondu (Otaqo Universiteti) sıralamasında ilk sıralarda Otago Universitetini yerləşdirdi.

Universitetdə Avstraliya, Böyük Britaniya, İrlandiya, Kanada, ABŞ, Çin, Malayziya, Hindistan, Şri Lanka, Cənubi Koreya, Yaponiya, Sinqapur və digər ölkələrdən gələn çox sayda xarici tələbə təhsil alır. Universitet tələbələri tez-tez qeyri-standart evlərdə yoldaşları ilə yaşayırlar.

## Görməli yerlər
Bolduin küçəsi Ginnessin Rekordlar Kitabında dünyanın ən dik küçəsi olaraq sıralanır.

359 metr məsafədə küçə uzunluğu demək olar ki, 80 metr artır. Bu vəziyyətdə, 161.2 metrlik dik seqmentdə, 47 dərəcə yüksəlib, 19 dərəcəlik yamac yaradır.

Digər yerlər:
* Danidin İctimai İncəsənət Qalereyası
* Botanika bağı
* Danidin Çin Bağı
* St.Josef kilsəsi

## Qardaş şəhərlər
, Portsmut, Virciniya (1962)

, Edinburq,  Böyük Britaniya (1974)

, Hokkaydo (1980)

, Şanxay (1994)

## Qalereya

Cargill's Monument, Dunedin, NZ.JPG|thumb|Vilyam Karqill abidəsi
Dunedin Railway Station Full Exterior.jpg|thumb|upright=1.25|Danidin Dəmir Yolu,1906-cı ildə tikilmişdir
Cenotaph, Dunedin, New Zealand2.JPG|thumb|upright|1927-ci ildə tikilmiş Danidin Senatopu
Dunedin from Lookout.JPG|Mornington, Otago
BaldwinStreet Descending Tourist.jpg|Baldvin Küçəsi, Şimali Şərq Vadisində dünyanın ən sıx yaşayış məskənlərindən biridir



## Xarici keçidlər
Danidin Şəhər Şurasının internet saytı

Danidində turizm

Danidin ictimai kitabxanaları

## İstinadlar