open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zufar Yenikeyev

**Zufar Yenikeyev** (; ) — hüquqşünas, hüquq elmləri doktoru, professor, Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının üzvü, Dövlət Məclisi Katibliyinin rəhbəri - Başqırdıstan Respublikası Qurultayı, 2014-cü ildən bəri Başqırdıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin sədri və Başqırdıstan Respublikasının əməkdar vəkili. 
## Bioqrafiyası
Zufar Yenikeyev 4 mart 1951-ci ildə Başqırd Sovet Sovet Sosialist Respublikasının Baymak rayonunun 1-ci Mukasovo kəndində anadan olmuşdur.

Məktəbdən sonra 2 il Başqırd MSSR-nIn İrendukovski sovxozunda fəhlə işləmişdir. 1973-cü ildə Sverdlovsk Hüquq İnstitutunu bitirib.

İş yerləri - Duvan rayonu prokurorluğunun müstəntiqi (1973-1974), Salavat şəhəri prokurorluğunun müstəntiqi, Baymak rayonu prokurorluğunun müstəntiqi (1976-1978).

1974-cü ildən orduda xidmət etmiş, sonra Sibay ət kombinatı üçün hüquq məsləhətçisi, Mənzil İstismar İdarəsi rəisinin müavini, Sibay şəhər mülki müdafiə qərargah rəisinin köməkçisi vəzifələrində çalışmışdır.

1975-ci ildə Başqırd Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin aspiranturasına daxil olur. "Başqırdıstanın Rusiyanın bir hissəsi olaraq hüquqi statusu, XVI - XXI əsrlər" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, doktorluq tezisini müdafiə etmişdir.

Digər iş yerləri: Başqırd Dövlət Universiteti Hüquq Fakültəsində müəllim; Katiblik Sektorunun müdiri, Başqırdıstan Respublikası Ali Şurasının xalq təhsili, elm, mədəniyyət, milli və beynəlxalq ənənələr, tarixi irsin qorunması üzrə Komissiyasının sədri.

Vahid Rusiya partiyasının üzvüdür. 2014-cü ildən Başqırdıstan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin sədridir

Ailəlidir iki övladı var.
## İşləri
Zufar Yenikeyev 200-dən çox elmi əsərin müəllifidir. 
## Mükafatları
"Başqırdıstan Respublikasının əməkdar vəkili"

Salavat Yulayev Ordeni
## Mənbə
* http://www.bashkortostan.ru/organizations/8133/personnel/15967.html
* http://www.vatandash.ru/index.php?article=1056 
* http://www.gsrb.ru:88/MainLeftMenu/Museum/Deputats/3soziv/enikeevzi.php
* http://law.edu.ru/person/person.asp?persID=1121594 
* http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=956324 

## İstinadlar
Umm Leysun yazıları

**Umm Leysun yazıları** () ― əhəng daşından hazırlanmış qəbir lövhəsi üzərində qədim gürcü dilinin Asomtavruli əlifbası ilə yazılmış yazı. O, 1996-cı ildə qazıntılar bərpa edildikdən sonra 2002-ci ildə Bizans dövrünün gürcü monastırında tapılmışdır. Həmin məkan Qüdsün Qədim şəhər adlanan ərazisindən 4, 5 km cənub-şərqdə olan Umm Leysun yaxınlığında yerləşir. Yazılar polixrom mozaika döşəmənin altındakı dəfn sərdabəsində tapılmışdır.

Ümumilikdə sərdabədə təxminən 24 qəbir aşkar edilmişdir. İnsan skeletləri üçün cinsi qiymətləndirmədən sonra qalıqların yetkin kişilərə məxsus olduğu aşkar edildi ki, bu da monastır üçün təbii haldır. Üstündə gürcü yazısı olan aşkarlanmış ən vacib məqbərə "gürcü rahibi Yohan"a (qədim gürcü dilində Con) məxsus idi, hansı ki həm də ən qədim olan idi. Həmin şəxsin yaşı da tapıntıya xüsusi status verir, belə ki onun vəfatı zamanı yaşı 66 yada 67 idi və o, osteoparozdan əziyyət çəkirdi. Yazı həm müqəddəs torpaqlarda, həm də Gürcüstanda hər hansı arxeoloji artefkat üzərində ႵႠႰႧႥႤႪႨ (*kartveli*, yəni gürcü) etnoniminin qeyd olunduğu ən erkən nümunədir.

Yazı məzar daşına həkk olunmuş 81×49 sm sahəni əhatə edir. Yazılar 5-ci əsrin sonu və ya 6-cı əsrin birinci yarısına aid edilir. Yazılar Knessetin arxeoloji bağında saxlanılır.

## Yazılar

* **Tərcümə:** "Bu Yohanın qəbridir, Purtavi rahibi, gürcü."

## Həmçinin bax

* Bir El Qutt yazıları
* Nazaret Gürcü yazıları

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
* Tchekhanovets, Y. (2014) Iohane, Bishop of Purtavi and Caucasian Albanians in the Holy Land
* Khurtsilava, B. (2014) A Georgian Monastery of Purta, Istoriani
Salamlaşma

**Salamlaşma** — insanlar arasındakı ünsiyyətin bir hissəsidir. Salamlaşma forması və dili ölkədən ölkəyə və regiondan regiona görə fərqlənir.

Bu jest və ya jestlər bir və ya daha çox yaxınlıq, sülh, dostluq, yaxınlıq, sevgi və hörmət ifadələrini ehtiva edə bilər. “Salam”, “sabahınız xeyir”, “salam aleykum”, “gününüz xeyir”, “axşamınız xeyir”, “gecəniz xeyir” kimi sözlər və ifadələr Azərbaycan dilində mövcud olan şifahi salamlaşma formalarıdır. Bu nümunələrin demək olar ki hamısı başqa dillərdə də mövcuddur. Bu formalardan əlavə gülümsəmək, əl yelləmək, əyilmək, göz qırpmaq şəklində jest və mimiki hərəkətlər də salamlaşma forması kimi qəbul edilir. Rəsmi uniforma daxilində salamlamalar tənzimlənsə də, qarşılıqlı əlaqə mövcuddur. Həm də salamlaşma bir ünsiyyət və əlaqənin başlanğıcı sayılır. Salamlaşmada qarşılıqlı tanınma və məlum olma təmin edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kunnilinqus

**Kunnilinqus** ( — xarici qadın cinsiyyət orqanları +  — yalamaq; sinonimlər — *kumbitmaka*, *lambitus*) — bir şəxs tərəfindən başqa digər şəxsin vulva və ya vajinasına edilən oral seks. Klitor qadın cinsiyyət orqanlarının cinsi baxımdan ən həssas hissəsidir və onun stimullaşdırılması bir qadının cinsi oyanmasına və ya orqazm əldə etməsinə səbəb ola bilər.

Kunnilinqus cinsi yolla ötürülən infeksiyalara (CYBX) yoluxma riskini yarada bilər, lakin oral seks, xüsusən HİV yoluxması üçün ötürülmə riski vajinal və ya anal seksdən nisbətən daha azdır.

Oral seks adətən tabu olaraq qəbul edilsə də, əksər ölkələrdə bu praktikanı qadağan edən qanunlar yoxdur. Ümumiyyətlə, heteroseksual cütlüklər kunnilinqusu hər iki tərəfin də bakirəliklərini təsir edən, lezbiyan cütlüklər isə bunu bakirəlik itkisinin bir növü olaraq qəbul edirlər.

## Həmçinin bax
Autokunnilinqus

## İstinadlar
Seks turizmi

[thumb|[Banqkokun Soy Kovboy qırmızı fənər məhəlləsi]]

**Seks turizmi** — pul qarşılığında cinsi fəaliyyət və ya münasibətlərdə olmaq niyyəti ilə fərqli ölkələrə və ya qitələrə səyahət etmək təcrübəsi.

Seks turizmi ümumiyyətlə transmilli bir problem olaraq qəbul edilir, çünki Cənub-Şərqi Asiya kimi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə marginal demoqrafik göstəriciləri hədəf alır.

Seks turizmi dünya miqyasında milyonlarla işçi qüvvəsini dəstəkləyən, hava yolu, taksi, restoran və otel sənayesi kimi xidmət sahələrindən birbaşa faydalanan milyardlarla dollarlıq bir sənaye kimi tanınır. Braziliya, Kosta Rika, Dominikan Respublikası, Hollandiya (xüsusilə Amsterdam), Keniya, Kolumbiya, Tayland, Filippinlər, Kamboca, Kuba və İndoneziya (xüsusilə Bali) daxil olmaqla bir sıra ölkələr seks turizmi üçün populyar məkanlara çevrilib.

## İstinadlar
Qırmızı fənər məhəlləsi

**Qırmızı fənər məhəlləsi** () — seks-şoplar, striptiz klubları və seks-kinoteatrları kimi fahişəlik və seks təmayüllü bizneslərin toplandığı şəhər ərazisinin bir hissəsi. Dünyanın bir çox böyük şəhərlərindəki ərazilər qırmızı fənərlər məhəllələri kimi beynəlxalq məşhurluq qazanıb.

Qırmızı fənər məhəlləsi termini fahişəxanalarda istifadə edilən qırmızı işıqlı işarələrdən qaynaqlanır.

## İstinadlar
Prokonnesos mərməri

[thumb|Bizans [kapitel|sütun başlığı Aya Sofya (İstanbul)]]
[thumb|Süleymaniyyə məscidinin əsas girişində olan [Müqarna XVI əsr. (İstanbul)]]

**Prokonnesos mərməri** ya da **Mərmərə adası mərməri**, antik adı Prokonnesos olan müasir Mərmərə adasında 2000 ildən artıqdır çıxarılan ağ mərmərdir.

## Mərmərin istifadə edildiyi tikililər

### Berlin
* Bergama Zevs Məbədi

### İstanbul
* Aya Sofya (müxtəlif memarlıq hissələri və bir sütun başlığı)
* Sultan Əhməd məscidi
* Theodosius Forumu (Qələbə tağının qalıqları)
* Süleymaniyyə məscidi
* Topqapı sarayı

### Bergama
* Demeter məbədi (Friz)

## İstinadlar
Son qədim dövr

[thumb|Son qədim dövrün ən məşhur tikilisi: [Aya Sofya]]

Son qədim dövr, Qədim dövrdən erkən orta əsrlərə keçidi izah edən müasir bir termindir. Son qədim dövr ifadəsi özünü ədəbiyyatda ilk dəfə Max Weber ilə tapsa da, ilk dəfə bu ifadə mədəniyyəti tarixçisi Jacob Burckhardt tərəfindən 1853-cü ildə istifadə edilmişdir.

Son qədim dövrün nə vaxt başladığı və nə vaxt bitdiyinə dair mübahisələr var. Ümumiyyətlə, dövrün başlanğıcının, eramızın 284-cü ilində Kayser Diocletianın taxta keçməsi ilə başlandığı qəbul edilir. Qərbdə bu dövrün Qərbi Romanın dağılmasına və ya 568-ci ildə Lombardların İtaliyanı işğal etməsinə qədər davam etdiyi iddia edilir. Ancaq bu tarix şərqdə eramızın 565-ci ilində İmparator I Yustinianın ölümünə və hətta VII əsrdə İslamın yayılmasına qədər davam edir.
Don

**Digər**
* Don (ad) — Dünyada işlədilən şəxs adı.
* Don — paltar növü.
* Don — şaxta, soyuq hava
* Don — İspaniyada, İtaliyada və Portuqaliyada zadəgan titulu.
* Don atı —
* Don Respublikası —
* Don Juan — müxtəlif yazıçılar tərəfindən yazılmış hekayə.
* Don Kixot — Migel de Servantesin yazdığı "Ağıllı zadəgan Don Kixot" romanının baş qəhrəmanı.

**Çaylar**
* Don — Rusiyada çay.
* Don — İngiltərədə çay.

**Filmlər**
* Don (film, 1978)
* Don (film, 2006)
* Don 2 (film, 2011)
* Don Juanın şəxsi həyatı (film, 1934)
Aya İrini Kilsəsi

Aya İrini ya da Müqəddəs İrini (Yunanca: Ναός της Αγίας Ειρήνης İlahi Sülh və ya Müqəddəs Sülh) İstanbulda, Topqapı sarayının birinci həyətində, Aya Sofya ilə yaxın və müasir olan tarixi bir muzeydir.

## Tarixi

İstanbulda məscidə çevrilməyən ən böyük Bizans kilsəsidir. Qədim mənbələrə görə, IV əsrin əvvəllərində, I Konstantin (324–337) dövründə, Roma dövrünün Artemis, Afrodita və Apollon ibadətgahlarının qalıqlarından istifadə edilərək tikilmişdir. Ayasofya ilə eyni həyət divarında yerləşən Aya İrini, 532-ci ildə Nika üsyanı zamanı Sempson Zenonla birlikdə yandırılmışdır.

İmperator I Yustinian, Ayasofyanın yanındakı Aya İrinini də yenidən qurdu. İnşaat 532-ci ildə başlasa da, tam başa çatma tarixi məlum deyil. VIII və IX əsrlərdə baş verən şiddətli zəlzələlər binaya ciddi ziyan vurdu. Bizanslıların patriarxlıq kilsəsi adlandırdığı Aya İrini, İstanbulun fəthindən sonra Topqapı Sarayı ətrafındakı Sur-ı Sultani daxilində qaldı, bu səbəbdən məscidə çevrilmədiyi üçün əhəmiyyətli bir memarlıq dəyişikliyi olmadı. Əvvəlcə daxili sursat, daha sonra Müharibə Nazirliyinin silah anbarı kimi istifadə edilmişdir.

## Muzey işləri
Türkiyənin ilk muzey işləri Aya İrinidə başlamışdır. III Əhməd dövründə Osmanlı imperiyasının müxtəlif regionlarından göndərilən əsərlər Ayya İrinidə iki ayrı hissədə Mecma-i Esliha-i Atika (Qədim Silahlar Kolleksiyası) və Mecme-i Asar-ı Atika (Qədim Əsərlər Kolleksiyası) adları ilə yığılmışdır. Bu muzey 1875-ci ildə Çinili köşkə köçürüldü. 1908-ci ildə yeni bir hərbi muzeyin yaradılması üçün Ayas İrinidə müxtəlif tarixi materiallar saxlanıldı. Açılan bu muzey 1949-cu ilə qədər hərbi muzey kimi xidmət etmişdir.

1974–76-cı illər arasında aparılan tədqiqatlar zamanı nəmdən təmizlənməsi üçün ətrafındakı torpaq qalıqları çıxarıldı. 1973-cü ildən bu yana, xüsusilə İKSV daxilində bir çox sənət tədbirinə ev sahibliyi etmişdir.

## Qaleriya

Şəkil:Hagia Irene with Hagia Sophia at the back, İstanbul.JPG|Aya İrini və arxa tərəfində Aya Sofya 
Şəkil:Hagia Eirene Constantinople 2007.jpg|Kilsənin xaçlı apsisi və qübbəsi
Şəkil:Ottoman helmet made in Saint Irene arsenal Constantinople circa 1520.jpg|1520-ci illərdən Aya İrini donanması markasıyla bir Osmanlı zirehli dəbilqəsi, Musée de l'Armée
Şəkil:Gurlitt Haghia Eirene SE.jpg|1912-ci ildə Aya İrini
Şəkil:Constantinople Hagia Eirene.png|Giriş mərtəbəsinin planı
Şəkil:Millingen H. Eirene section.jpg|Bölmə


## İstinadlar
Narteks

**Narteks** — erkən xristian və Bizans bazilikalarında və kilsələrində müntəzəm olaraq rast gəlinən, adətən binanın qərbində yerləşən giriş hissəsi kimi təsvir edilə bilər. Narteks, ümumiyyətlə, mərkəzi hissədən divarlar və ya sütunlarla ayrılır. Erkən xristian kilsələrində portik formasında, Bizansda isə əsasən kilsənin qərb hissəsində əsas oxa perpendikulyar formada yerləşdirilmiş və qapılarla xaricə açılan qapalı məkan formasında olmuşdur.

Bəzi kilsələrdə ardıcıl olaraq iki narteks ola bilər. Bu halda birinciyə *xarici narteks*, oradan qapıdan daxil olunan ikincisinə isə *daxili narteks* deyilir. Ayasofya (İstanbul) iki narteksli bazilika nümunəsidir.

## Əlavə ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər

*
Zoofiliya

**Zoofiliya** ( — "heyvan" и  — "sevgi") — insan olmayan canlılara qarşı cinsi cazibə və ya cinsi hərəkət. Termin ilk dəfə 1894-cü ildə alman psixiatr Rixard von Kraft-Ebinq tərəfindən "*Cinsi Psixopatiyalar*" kitabında istifadə olunmuşdur.

Bəzi ölkələrdə heyvanlarla cinsi əlaqə qadağan olunmasa da, əksər ölkələrdə heyvanlara qarşı sui-istifadə təbiətə qarşı cinayətlərə dair qanunlara əsasən qanunsuzdur.

## İstinadlar
Nekrofiliya

**Nekrofiliya** ( — "ölü" и  — "sevgi") — meyitlərə qarşı cinsi cazibə və ya cinsi hərəkət. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən dərc edilən *Beynəlxalq Xəstəliklər Təsnifatı* (ICD) diaqnostik manüasında parafiliya kimi təsnif edilir.

## Müalicə
Nekrofiliyanın müalicəsi əksər parafiliyalar üçün təyin olunan müalicəyə bənzəyir. Psixopatologiyanın müalicəsi ilə yanaşı, nekrofiliyanın müalicəsi haqqında az məlumat var. Hər hansı bir effektiv müalicə aparmaq üçün kifayət qədər nekrofil mövcud deyil. Lakin mövcud məlumatlara əsasən klinisyenlərə aşağıdakılar tövsiyə olunur:

* Bir xəstədə nekrofiliyanın olub olmadığını təyin edilməsi
* Nekrofiliya ilə əlaqəli hər hansı bir psixopatologiyanı müalicəsi
* Psixoterapevtik əlaqənin qurulması
* Yüksək cinsi əlaqəli olan kişi xəstələrini anti-androgenlərlə təmin edilməsi
* Xəstələrə normal bir cinsi əlaqə tapmaqda yardımın edilməsi
* Nekrofilik xəyalların həssaslaşma yolu ilə canlı bir obyektə yönəltmək üçün yardımın edilməsi

## İstinadlar
Parafiliya

**Parafiliya** — bir insanın şiddətli fantaziyasını, anormal istəklərini izah edən bir psixologiya termini. Bu şəxsin istəkləri cansız varlıqlara, heyvanlara (zoofiliya), ölülərə (nekrofiliya), özünə və ya yoldaşına işgəncə verməyə (sadomazoxizm) və ya uşaqlara (pedofiliya) qarşı ola bilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* Kenneth Plummer, *Sexual stigma: an interactionist account*, Routledge, 1975, 
* Elisabeth Roudinesco, *Our Dark Side, a History of Perversion*, Polity Press, 2009, 
* David Morgan (psychoanalyst), *Married to the Eiffel Tower*. *[https://documentaryheaven.com/married-to-the-eiffel-tower Married to the Eiffel Tower]*, a post on the blog *Documentary Heaven*.
* 

## Xarici keçidlər

*DSM-IV and DSM-IV-TR list of paraphilias
*Proposed diagnostic criteria for sex and gender section of DSM5
Orlovetsa mağarası

**Orlovetsa mağarası** ― Bosniya və Herseqovinada ən uzun ikinci, Serb Respublikası daxilində isə ən uzun mağara. Mağara Orlovetsa təpəsində, Paledən  qərbdə, paytaxt Sarayevodan isə  şərqdə yerləşir. Yerli insanlar tərəfindən Sava mağarası kimi də tanınır.

## Təsviri
Mağaranın girişi Sumbulovats kəndinin üstündəki dik bir qayalıqda, dəniz səviyyəsindən 1056 metr yüksəklikdədir. Mağaranın ümumi dərinliyi təxminən 560 metr, araşdırılan keçidlərin ümumi uzunluğu isə təxminən 2500 metrdir. 

Orlovetsa mağarasının xalqa cəlbedici olmasını təmin edən amillərdən biri də yuxarı və aşağı hissələrdə əmələ gələn stallaktik və stalaqmit formalaşmalarıdır. Mağaranın ətrafı gəzmək üçün, eləcə də yaxınlıqdan keçən təbii bulağın yaxınlığı piknik üçün əlverişlidir.

Orlevetsa mağarası sabit mikroiqlim ilə xarakterizə olunur. Burada temperatur bütün il ərzində yalnız , rütubət isə 90%-dən çoxdur.

## Tarixi
İlk kəşfiyyat ekspedisiyası mağaraya 1975-ci ildə daxi olmuşdur və o vaxtdan bəri təxminən 2500 metrlik hissəsi tədqiq edilmişdir. Ekspedisiyalardan birində yaşı 16 000 il olduğu təxmin edilən mağara ayısının sümükləri, ətrafında isə tarixə qədərki dövrə aid balta qalıqları və keramika sınıqları tapılmışdır.

## Mədəni əhəmiyyət
Orlovetsa mağarası 2011-ci ildən bəri Serb Respublikasının Mədəni, Tarixi və Təbii İrsin Qorunması üzrə Respublika İnstitutunun Qoruma İnstitutunun himayəsindədir və birinci dərəcəli mühafizə kateqoriyasına daxil edilmişdir. Qorunan ərazinin sahəsi 27,1 hektardır. 

1980-ci ildən bəri mağaranın keçidlərinin bir hissəsi turistlər üçün açılsa da, 1992-ci ildən sonra müharibə səbəbiylə ziyarətlər dayandırılmışdı. Orlovetsa mağarası 2002-ci ildən etibarən yenidən turistlərə açılmışdır. Orlovetsa Serb Respublikasında turistlər üçün açıq olan yeganə mağaradır.

## İstinadlar
Abort

**Abort** (), həmçinin **uşaqsalma** — embrionun və ya fetusun çıxarılması ilə hamiləliyin dayandırılması. Hamiləliyin heç bir tibbi müdaxilə olmadan öz-özünə yarıda sonlanması düşük və ya spontan abort adlanır, bu hamiləliklərin təxminən 30–40%-də baş verir. Qadınların əksəriyyəti planlaşdırılmamış hamiləliyi bitirmək üçün abort edirlər. Abort etdirməyi seçməyin başqa səbəbləri də var, buna daxildir: sağlamlıq problemləri, uşaq böyütmək üçün imkanın olmaması, məişət zorakılığı, gənc yaş, təhsil və karyera planları, zorlama və ya insest əlaqəsi nəticəsində həmilə qalmaq.

Abort düzgün aparıldığı zaman tibbdə ən etibarlı prosedurlardan biridir.

Abort üçün müasir metodlar — dərman və ya cərrahi əməliyyat sayılır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda abort

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Tamme-Lauri palıdı

**Tamme-Lauri palıdı** () ― Estoniyanın ən qalın və ən yaşlı ağacı. Ağac Vırumaa vilayətinin Antsla bələdiyyəsində, Tamme-Lauri fermasının ərazisindəki kilsə torpaqlarında yerləşir. Ağacın hündürlüyü , çevrəsinin uzunluğu isə 831 santimetrdir. Tədqiqatçıların fikrincə ağac 1326-cı ildə əkilmişdir.

Palıdı dəfələrlə ildırım vuraraq budaqlara ziyan vurmuş və gövdəsində böşluq yaratmışdır. 1970-ci illərdə aparılan bərpa zamanı boşluğun içərisində İkinci Dünya müharibəsi dövründə və sonrasında Sovyet rejiminə karşı Sovet işğalı altındaki Estoniya, Latviya və Litva partizanlarından təşkil olunmuş "Meşə Qardaşları" ordeninin köhnə sığınacağı tapılmışdır. Boşluq 8 tonluq dəmir-betonla doldurulana qədər burada yeddi nəfər dura bilərdi. Ağac ildırım vurması nəticəsində zərər görsə də, hələ də canlıdır.

Tamme-Lauri palıdının adı, adını pis və bəzən də yaxşı uğurlar gətirən, palıdda yaşadığı düşünülən ruhdan almış eyniadlı fermanın adından gəlir.

Tamme-Lauri palıdı Estoniyanın on kronluq əskinazının arxa tərəfində təsvir edilmişdir. Ağac həmçinin Vırumaa vilayətinə daxil olan Urvaste bələdiyyəsinin gerbində və bayrağında da təsvir edilmişdir.

Palıd ağacı 30 iyun 1939-cu ildən bəri, ağacın yerləşdiyi ərazi isə Estoniya Ətraf Mühit Nazirliyi tərəfindən 2006-cı ildən bəri qorunur.

Tamme-Lauri palıdı 2016-cı ildə "Avropada ilin ağacı" yarışmasında Estoniyanı təmsil etmiş və burada ağacın bir İsveç kralının qəza keçirdiyi fayton hissəsindən böyüməyə başladığı barədə hekayə izah edilmişdir.

Bu gün Estonyanın toy ənənələrinə ağacı ziyarət etmək də daxildir.

## Qalereya

Şəkil:Tamme-Lauri Tamm suvel.jpg
Şəkil:Tamme Lauri tamm.jpg
Şəkil:Tamme-Lauri tamm suvepäeval.jpg
Şəkil:Tamme-lauri tamm õhtuvalguses.jpg
Şəkil:Tamme-Lauri tamm.jpg
Şəkil:Tamme-Lauri tamm2.JPG
Şəkil:Tammelauri Tamm..JPG
Şəkil:10-1991b.jpg|Tamme-Lauri palıdının Estoniyanın 10 kronluq əskinası üzərindəki  təsviri


## İstinadlar
Əbdüləziz Cərad

**Əbdüləziz Cərad** (; ) — Əlcəzair Xalq Demokratik Respublikasının sabiq Baş naziri.

## Həyatı
Cərad 12 fevral 1954-cü ildə Xenşelada anadan olub. 1976-cı ildə Əlcəzair Siyasi Elmlər və Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunu bitirdikdən sonra Parisdəki Nanter Universitetində təhsilini davam etdirdi və doktorluq dərəcəsini aldı. Əlcəzair Universitetində siyasi elmlər professoru olaraq da çalışmış və bir neçə kitab nəşr etdirmişdir.

1989–1992-ci illərdə Cərad Əlcəzair Milli Hökumət Məktəbinin direktoru idi.

## Siyasi fəaliyyəti
### 1990-lar
1996–2000-ci illərdə Əbdüləziz Cərad Əlcəzair Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyinin baş direktoru oldu.

Cərad Əli Kafi, Liamin Zerual və Əbdüləziz Buteflikanın rəhbərliyi altında xidmət etmişdir. Lakin, 2003-cü ildə Buteflika dövründə kənarda qaldı və o zamandan bəri keçmiş prezidentin açıq tənqidçisinə çevrildi.

### Baş nazir fəaliyyəti
28 dekabr 2019-cu ildə Prezident Əbdülməcid Təbbun Cəradı Əlcəzairin Baş naziri təyin etdi və dərhal yeni hökumət qurmaq tapşırığını verdi.

29 dekabr 2019-cu ildə Brahim Buzebujeni Nazirlər Kabinetinin direktoru və Məhəmməd Lamin Səudiyyə Mabruku Baş Nazirlik Ofisinin rəhbəri təyin etdi.

Hökumət 2 yanvar 2020-ci ildə təyin edildi.

13 yanvar 2020-ci ildə Prezident Təbbun Əbdüləziz Cəraddan hər cür irqçiliyin, regionalizmin və nifrət nitqinin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi barədə qanun layihəsi hazırlamasını istədi. 2020-ci ilin oktyabr ayında Prezident Təbbun COVID-19 üçün pozitiv test verdi və müalicə üçün Almaniyaya uçdu. Bu vaxt Cərad onun vəzifələrini yerinə yetirməyə başladı. 29 dekabr 2020-ci ildə Prezident Təbbun vəzifəsini ondan təhvil aldı.

Cərad 2021-ci il Əlcəzair qanunvericilik seçkilərindən sonra 24 iyun 2021-də istefa etdi. Onun yerinə 2020-ci ilin iyunundan etibarən Maliyyə Naziri kimi çalışmış Aymən Benəbdülrəhman təyin edildi.

### Baş nazir fəaliyyətindən sonrakı fəaliyyəti
5 sentyabr 2021-ci ildə Cərad Prezident Təbbun tərəfindən İsveçə səfir təyin edildi.
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yarım günbəz

[thumb|220px|[Ravenna, İtaliyadakı Sant'Apollinare in Classe Bazilikasının mozaikayla bəzədilmiş yarım günbəzinin içəridən görünüşü]]

**Yarım günbəz** — bir binada yarı dairəvi bir sahə tutan və yarım günbəz şəklində olan bir memarlıq elementidir. Qədim Roma memarlığında apsislərdə, ənənəvi kilsə memarlığında, İslam memarlığındakı məscidlər və eyvanlarda tez-tez istifadə olunurdu.

## Tarixi

Onun erkən istifadə formalarından biri Roma kult təsvirlərini örtmək üçün olmuşdur. Onlar Qədim Roma və ənənəvi kilsə memarlığında rast gəlinən bir xüsusiyyətdir. Yarım günbəz Bizans memarlığında və erkən xristian memarlığında mövcud olmuşdur. İslam memarlığında isə məscidlərdə və eyvanlarda önə çıxır. Bəzi məscidlərdə isə şüşə mozaika ilə bəzədilmiş yarım günbəzlər mövcuddur. VI əsrin ikinci yarısında Osmanlı memarlığında günbəzlərlə bərabər yarım günbəzlərdən istifadə edilməyə başlanmışdır. Yarım günbəzlər Roma hamamlarında, saraylarda və böyük tikililərdə geniş yayılmışdı. Britaniyada erkən orta əsrlər zamanı apsis tikilən zaman onun üstünü yarım günbəzlə örtürdülər. XI əsrin Normandiyasında hər bir kilsənin hər bir apsisinin üstündə bir yarım günbəz var idi. Kilsələrin şərq ucu kvadrat formasında tikilməyə başlandıqdan sonra isə, yarım günbəzlər istifadədən çıxmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
*Hachlili, Rachel. *Ancient Jewish art and archaeology in the diaspora*. (Handbook of Oriental Studies. Section 1: The Near and Middle East.) Leiden: Brill, 1998 (, Google Books)
*Kim, Tae Won; John H. Christy & Jae C. Choe: "Semidome building as sexual signaling in the fiddler crab Uca lactea (Brachyura: Ocypodidae)", in *Journal of Crustacean Biology*, Vol. 24:4 (2004), pp. 673-679 (abstract)
*David Talbot Rice, Byzantine Art, 3rd edn 1968, Penguin Books Ltd
*Vadnal, Jane: *[http://www.pitt.edu/~medart/menuglossary/INDEX.HTM Glossary of Medieval Art and Architecture]* (University of Pittsburgh)
Elm Tarixi və Elmşünaslıq (jurnal)

***"Elm Tarixi və Elmşünaslıq jurnalı*** — Beynəlxalq elmi-nəzəri jurnal. Dünyada, o cümlədən Azərbaycanda elmin inkişaf tarixi, kəşflər və ixtiralar, müasir elmi nailiyyətlər, elm tarixi və elmşünaslığın aktual problemləri ilə bağlı məqalələr dərc edilir.

## Jurnalın başlıca vəzifələri
* jurnalın profilinə uyğun olaraq, Azərbaycanın və xarici ölkə alimlərinin elmi-tədqiqat işlərinin nəticələrini dərc etmək;

* elm tarixi və elmşünaslığın metodologiyasına dair tədqiqatların icmalını vermək;

* elmi-tədqiqat layihələrinə metodiki yardım etmək;

* Azərbaycanın və xarici ölkələrin ali məktəblərinin elm tarixi və elmşünaslıq istiqamətləri üzrə tədris prosesinə elmi-metodiki yardım etmək;

* elm tarixi və elmşünaslığın daha effektiv tədqiqinin inkişafı üçün informasiya, metodiki və digər intellektual ehtiyatların mübadiləsini fəallaşdırmaq;

* elm tarixi və elmşünaslığa dair əsərləri peşəkar səviyyədə rəyləşdirmək, eyni zamanda istifadəçi münasibətini araşdırmaq;

## Jurnalın bölmələri
* Təbiət elmləri tarixi

* Dəqiq və texniki elmlər tarixi

* Humanitar və ictimai elmlər tarixi

* Elm tarixinin mənbəşünaslığı və tarixşünaslığı

* Elm tarixinin nəzəriyyəsi və metodologiyası

## Redaksiya heyəti
* Baş redaktor: Məryəm Seyidbəyli — AMEA Elm Tarixi İnstitutunun direktoru, tarix üzrə elmlər doktoru
* Baş redaktorun müavini: Bayram Quliyev — AMEA Elm Tarixi İnstitutunun şöbə müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru
* Redaktor: Dilarə Vahabova — AMEA Elm Tarixi İnstitutunun əməkdaşı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru
* Redaktor — Röya Mirzəbəyova — AMEA Elm Tarixi İnstitutunun əməkdaşı
* Üzv: İsa Həbibbəyli — AMEA-nın vitse-prezidenti, akademik
* Üzv: Nərgiz Axundova — akademik
* Üzv: Nailə Vəlixanlı — Azərbaycan Tarixi Muzeyinin direktoru, akademik
* Üzv: Validə Əlizadə — AMEA Botanika İnstitutunun direktoru, akademik
* Üzv: Nazim Məmmədov — AMEA Fizika İnstitutunun direktoru, akademik
* Üzv: İlham Məmmədzadə — AMEA Fəlsəfə İnstitutunun direktoru, fəlsəfə üzrə elmlər doktoru
* Üzv: Zabil Bayramlı — Bakı Dövlət Universitetinin professoru
* Üzv: Zaur Əliyev — AMEA Elm Tarixi İnstitutunun elmi katibi, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru
* Üzv: Baturin Yuriy Mixayloviç — S. İ. Vavilov adına Təbiət elmləri və texnika İnstiutunun əməkdaşı, REA-nın müxbir üzvü
* Üzv: Bayçun Zanq — ÇİEA (Çin İctimai Elmlər Akademiyası) Dünya Tarixi İnstitutunun direktoru, tarix üzrə elmlər doktoru
* Üzv: Roman Alekseyeviç Fando — REA S. İ. Vavilov adına Təbət elmləri və texnika İnstitutunun direktoru
* Üzv: Aşeulova Nadejda Alekseyevna — REA S. İ. Vavilov adına Təbət elmləri və texnika İnstitutunun Sankt-Peterburq filialının direktoru, sosiologiya üzrə elmləri doktoru
* Üzv: Boris Antonoviç Malitskiy — UMEA (Ukrayna Milli Elmlər Akademiyası) Elm tarixi və elmi-texniki potensialın araşdırılma Mərkəzinin Direktoru, iqtisad üzrə elmlər doktoru

## Həmçinin bax
* AMEA Elm Tarixi İnstitutu
* Məryəm Seyidbəyli
* Elm Tarixi (jurnal)
Eyvan (memarlıq elementi)

**Eyvan** (Farsca: ایوان eyvān, ərəbcə: إيوان Iwan) üzəri daha çox tağlarla örtülmüş; Üç tərəfi bağlı, bir tərəfi tam açıq olan bir memarlıq elementidir. Eyvana İran memarlığında, Səlcuq və Osmanlı memarlığında tez-tez rast gəlinir.
Stepan Erzya

**Stepan Dmitriyeviç Erzya (Nefyodov)** (; ) ― Rusiya və Argentinada yaşamış Mordva heykəltəraşı. Erzya öz təxəllüs adını yerli etnik qrup olan erzya mordvalarından ilhamlanıb seçmişdir.

O, 27 oktyabr 1876-cı ildə Rusiya imperiyasının Simbirsk quberniyasının Alatır qəzasının Bayevo kəndində anadan olmuşdur. 1892-ci ildə ailəsi Alatıra köçdü; Stepan sənətə müxtəlif ikona çəkmə studiyalarında yiyələndi. 1893–1897-ci illərdə o, Kazanda yaşayırdı, orada ilk öncə dülgərlik emalatxanasında, sonra isə P. A. Kovalinskinin ikona çəkmə atelyesində işləmişdir. O dövrdə Erzya Volqa çayının sahilində yerləşən fərqli şəhər və kəndlərindəki kilsələri bəzəyirdi və Kazan İncəsənət Məktəbinə gedirdi.

1902–1906-cı illərdə Moskva Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq məktəbində oxudu, məktəbin tələbələrinin sərgilərində iştirak etdi. 1906–1914-cü illərdə İtaliyada və Fransada yaşadı. 1909-cu ildə Venesiya və Milanda və 1912-ci ildə Parisdə keçirilən sərgilərdə iştirak etmişdir.

1914-cü ildə Rusiyaya qayıtdı və 1918-ci ildə Yekaterinburqa köçdü və burada monumental sənət əsərlərini yaratdı. 1921-ci ildə Novorossiyskə, daha sonra Batumiyə köçdü. Orada yaşayarkən Lenin, Marks, Engels və Gürcüstanın bir çox mədəniyyət xadimlərinin portretlərini çəkdi. 1923-cü ildə o, Bakıda yaşamış və burada monumental janrda əsərlər yaratmışdır.
1926-cı ildə Sovet hökuməti Stepan Erzyanı "Sovet incəsənəti biliklərini yaymaq üçün" xaricə göndərmə qərarını verir. O, bir daha Parisə səfər etdi. Qərb mətbuatından müsbət reaksiya aldığından, onun solo şoularına yenidən sponsorluq edildi.

1927–1950-ci illərdə Buenos-Ayresdə çalışmış və orada Lenin, Musa, Tolstoy və Bethovenin portretlərini yaratmışdır.

Kiçik və qorxudulmuş bir millətin nümayəndəsi olan Erzya And dağlarını istiqlal müharibəsi qəhrəmanlarının abidələrinə çevirmək üçün bir layihə hazırladı. Yerli hakimiyyət orqanları onun planını təsdiqlədi, lakin həyata keçirilməsini maliyyələşdirə bilmədi.

Argentinada olarkən, Erzia burada yetişdirilən bəzi artıq dərəcədə sərt oduncağların (prozopis və kverbraxo) işlənilməsi üçün metod icad etdi.

1950-ci ildə Sovet İttifaqına qayıtdı. 1956-cı ildə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.

Stepan Erzya 1959-cu ildə Moskvada vəfat etdi və Mordoviyanın paytaxtı Saranskda dəfn edildi. 26 iyun 1958-ci ildə Mordoviyanın paytaxtı Saranskda Mordoviya Stepan Erzya adına Vizual Sənətlər Muzeyi açıldı. Muzeydə Erzyanın müəllif olduğu 204 əsərdən ibarət kolleksiyası var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kapella (memarlıq)

**Kapella** — Kilsəyə nisbətdə daha kiçik xristian məbədi və ya müqəddəs ibadətgahı. Adətən böyük kilsə, kollec, xəstəxana, saray, həbsxana və ya qəbiristanlıq bir təşkilat yaxud məntəqə ilə əlaqəli olur. Zaman-zaman böyük kilsələrin içərisində bir müqəddəsin adına həsr olunmuş kiçik ibadət yerləri, kapellar da mövcud olur. Əsasən isə kiçik yaşayış məntəqələrində və ya yol kənarında dini etiqadları yerinə yetirmək üçün hazırlanmış dua etməyə və şam yandırmağa münasib xüsusi yerlər kimi təsvir olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
* Russian chapels photo gallery
Mali me Qropa-Bize-Martaneş qorunan landşaftı

**Mali me Qropa-Bize-Martaneş qorunan landşaftı** ( ) ― Albaniyanın mərkəzi hissəsində, Dayti Milli Parkı ilə sərhəddə yerləşən qorunan landşaft. Landşaft 25266,42 hektar ərazini əhatə edir. Beynəlxalq Təbiəti Qoruma Birliyi (IUCN) ərazinin V kateqoriyaya daxil etmişdir. Bölgə Plantlife tərəfindən beynəlxalq Mühüm Bitki Sahəsi () olaraq da tanınmışdır.

## Vəhşi həyat
Landşaft flora və faunanın geniş müxtəlifliyini ehtiva edir. Sıx iynəyarpaqlı və enliyarpaqlı meşələr landşaftın ümumi sahəsinin 68%-ni təşkil edir.

Landşaftın faunası 44 növ məməli, 130 növ quş, 23 növ sürünən və 12 növ amfibiyadan ibarət olmaqla 209 növlə təmsil olunur. Meşəlik ərazilərdə qəhvəyi ayı, boz qurd və vaşaq  yaşayır. Landşaftda berqut, tetraçalan, ağ kərkəs, adi sar, arıyeyən, Tachymarptis melba və s. də daxil olduğu 130 quş növü müşahidə edilmişdir. Ərazidə həmçinin çox sayda sürünən və amfibiya növü var. Onlardan ən çox yayılmış olanlara bataqlıq tısbağası və herman tısbağası daxildir.

Landşaft Albaniyadakı bitki növlərinin ümumi sayının 12%-ni təşkil edən 450 növə ev sahibliyi edir. Ərazinin bitki örtüyü şaquli olaraq bir neçə fərqli zonaya bölünür. Aralıq dənizi iqliminə daxil olan iynəyarpaqlı meşə zonasında qara şam, meşə fıstığı, Avropa ağ şamı, Avstriya palıdı, macar palıdı, koqqiqriya sarağanı üstünlük təşkil edir. Enliyarpaqlı meşələr isə həmişəyaşıl şümşad, tikanlı ardıc və tikanlı qaratikan ağaclarından ibarətdir. Alp çəməliyi zonasında əsasən qırtıckimilər, mamır və şibyələr yetişir və həmçinin qaragilə və nadir çiçəklərlə də zəngindir. Ən çox yayılmış növlərə bahar zərifcə, alp çayırçiçəyi, qaragilə və *primula vulgaris* daxildir.

## Qalereya

Fayl:Mali me gropa.jpg|Mali me Qropa
Fayl:Liqeni i Zi.jpg
Fayl:Vali Cave - Mapillary (Z9MKo1zYbPtFOr6TGRBjkQ).jpg|Vali mağarası


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Albaniya coğrafiyası
Donuzlav

**Donuzlav gölü** () və ya **Donuzlav Körfəzi** ― Krımın ən dərin gölü (27 m). Göl Krım Muxtar Respublikasının qorunan landaşaftı və istirahət parkıdır.

Donuzlav əvvəl göl olsa da, 1961-ci ildə onu Qara dənizdən ayıran qum zolağının (eni 200-400 m) qazılması ilə körfəzə çevrilmişdir. Gölün dənizə qovuşduğu hissə duzlu olsa da, dibdə yerləşən bulaqlar suyu gölün başlanğıcında şirinsulu edir.

## Tarixi
1960-cı illərdə Sovet Krım Hərbi Dəniz Bazasının burada olduqca gizli yaradılması ilə məşhur idi. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra baza Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə verildi və Cənub Dəniz Bazası adı ilə Ukraynanın üç əsas dəniz bazasından biri oldu. 2014-cü ildə Krımın Rusiyaya ilhaqından sonra bazanın əvvəlki adı bərpa edildi.

Donuzlav yarımadanın ətrafında yerləşən bir neçə göldən biridir. Körfəz Qara dənizdən  uzunluğunda və  enindəki qum zolağı ilə ayrılır. Donuzlav Qara dənizlə gəmi kanalı vasitəsilə əlaqələndirilmişdir.

Donuzlavın uzunluğu , eni , sahəsi 32 km², dərinliyi isə -dir. Ərazidə bir neçə kiçik körfəz var. Gölün ayrı-ayrı hissələrində bataqlıq bitkiləri hakimdir.

Göllərin yuxarı hissəsində balıq yetişdirmək üçün iki bənd, mərkəzində isə dəniz bazası mövcuddur. Gölün sahillərində 53 külək turbinindən ibarət külək enerjisi stansiyası mövcuddur.

## Krım böhranı
5 mart 2014-cü ildə, Krım böhranı zamanı Rusiya gəmiçiləri Ukrayna donanmasına aid gəmilərin Qara dənizə daxil olmasının qarşısını almaq üçün Donuzlav körfəzinin girişindəki Rusiya Qara Dəniz Donanmasına aid iki gəmiyə xəbərdarlıq etdi.

## İstinadlar
Tirana derbiləri

**Tirana Derbiləri** — Albaniyanın Tirana şəhərini təmsil edən futbol klublarının bir biriləri ilə aralarında baş tutan derbilərdir. Bu futbol klubları "Partiazni", "Dinamo Tirana" və "Tirana FK" klublarıdır. Tirana Albaniyada üç peşəkar futbol klubu olan yeganə şəhərdir. Bu üç futbol klubunun aralarındakı rəqabəti, oyunlar ətafında yaranan ajiotaj və azarkeşlərin oyunlar zamanı etdikləri çılğınlıqları təsvir etmək üçun bu ifadədən istifadə edilir.

## Derbilərdəki Rəqiblər

### Tirana FK və Partizani
Tirana şəhərinin iki böyük klubu olan "Tirana FK" və "Partizani Tirana" futbol klubları arasında baş tutan bu oyun Albaniyada "*Derbi I*" və ya "*Derbi i madh*" adlanır. Derbi həmçinin "*Böyuk oyun*" və "*Əbədi derbi*" adlarıylada tanınır. Bu iki komanda arasındakı oyunlar uzun bir tarixə malikdir və demək olar ki həmişə ölkədəki kütləvi informasiya vasitələrinin ilk səhifəsini təşkil etmiş, tribunadakı azarkeşlər və oyunçular arasında yüksək gərginlik yaratmışdır. Komandalar arasında ilk oyun 1947-ci ildə baş tutub.

### Dinamo — Tirana FK
Albaniyanın ən köklu klublarından olan bu iki klub arasındakı ilk oyun 1967-ci ildə baş tutub.

### Dinamo — Partizani
"Partizani Tirana" və "Dinamo Tirana" klubları arasında baş tutan oyunlarda "Tirana derbi"lərinə daxildir. Tarixən "Dinamo Tirana" klubu Albaniya Daxili İşlər Nazirliyi ilə, "Partizani Tirana" klubu isə Milli Qurtuluş Hərəkatı ilə əlaqəli olduğundan bu derbi bəzən "kommunist derbisi" adlandırılır.

## İstinadlar
Navicula subrhynchocephala

## Elmi adı
**Navicula subrhynchocephala** Hust. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun. 

## Ekologiyası
Planktonda, bentik, şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH).

## Yayılması
Azərbaycan ərazisində **[[Böyük Qafqaz]]**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları; Qax rayonu: Qumçay və Kürmükçay çaylarının sularında rast gəlinir. 

## İstinadlar
Psixoinformatika

**Psixoinformatika** — şəxsiyyət və əhvali-ruhiyyə kimi psixoloji xüsusiyyətlər haqqında məlumatları aşkar etmək üçün psixologiya sahəsindən toplanan məlumatların əldə edilməsi, təşkili və sintezi üçün informatikanın əsaslarından istifadə edən, inkişaf etməkdə olan fənlərarası elm sahəsi.

Psixologiya tarixən məlumat toplamaq üçün təcrübələrə və anketlərə əsaslanmışdır. Bu metodlar bir sıra mənfi cəhətlərlə üzləşir. Təcrübələr çox vaxt iştirak etmələri üçün həvəsləndirilməli olan az sayda iştırakçıdan ibarətdir və nisbətən qərəzli ola bilər. Psixoformatika bu problemləri psixoloji ilə əlaqəli "Big Data"nı (məsələn, smartfonlarda və ya sosial media şəbəkələrindəki kommunikasiya) toplamaq və daha sonra müvafiq psixoloji məlumatları seçmək yolu ilə həll edir.

## İstinadlar
Navicula tripunctata

## Elmi adı
**Navicula tripunctata** (O. F. Müll) Bory. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Bazionim
*[[Vibrio tripunctatus]]* O. F. Müll.

## Sinonimləri
*[[Navicula gracilis]]* Ehrenb*.*

*[[Schizonema  neglectum]]* Thwaites

## Ekologiyası
Haptobentik, şirin və şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH), oliqo-β-saprob (S).

## Yayılması
**Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin çayları və bulaqları; Şəki rayonu: Gürcanaçay çayı; Balakən rayonu: İnbulçay çayı; Böyük Qafqazın cənub yamacının sututarları. – **[[Kür dağarası çökəkliyi təbii vilayətinin iqlimi|Kür Dağarası çökəkliyi]]**: Kür çayı.; Hacıqabul rayonu: Hacıqabul gölü; İmişli r-nu: Sarısu gölü (Naxalığçala g.). **–** **[[Lənkəran]]**: Lənkəran rayonu: termal Meşəsu bulağı; Astara rayonu: Ərçivançay çayının sularında rast gəlinir.

## İstinadlar
Marat Kolşəripov

**Marat Kolşəripov** (; ) — Sovet və rus tarixçisi. Tarix elmləri doktoru, professor. Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2001), Salavat Yulayev ordeninin kavaleri (2009), Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü (2016).

## Bioqrtafiyası
7 yanvar 1941-ci ildə Başqırdıstan Sovet Sovet Sosialist Respublikasının Kuqərsen rayonunun Zireklya kəndində anadan olmuşdur.

1967-ci ildə Başqırdıstan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini, 1971-ci ildə isə Moskva Dövlət Universitetinin aspiranturasını bitirir.

1972-ci ildə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində "Başqırdıstandakı çarizmin siyasəti (1775–1800)" mövzusunda tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi üçün tezisini müdafiə edir.

1971-ci ildən Başqırdıstan Dövlət Universitetində müəllim işləyir.

1991–1996-cı illərdə"Ural" Başqırd Xalq Mərkəzinin sədri olur.

1998-ci ildə Başqırdıstan Dövlət Universitetində "Başqırd xalqının milli hərəkatı (1917–1921)" mövzusunda tarix elmləri doktoru dərəcəsi üçün dissertasiyasını müdafiə edir. Disertasiyanı qəbul edən elmi şuranın üzvləri — tarix elmləri doktoru və professor L. S. Leonova, tarix elmləri doktoru və professor T. S. Sergeyev və tarix elmləri doktoru və professor M. X. Yanborisovdur. Aparıcı təşkilat Mari Dövlət Universitetidir.

1999–2011-ci illərdə Başqırdıstan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin dekanı olmuşdur.

Ona 2000-ci ildə professor elmi adı verilir.

Dünya Başqırdlar Konqresi İcraiyyə Komitəsinin Bürosunun üzvüdür. Ümumrusiya Tarixçilər və Ali Təhsil Müəllimləri Birliyinin respublika şöbəsinin rəhbəridir.

## Elmi fəaliyyət
100-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Elmi tədqiqatları Başqırd milli hərəkatının, Başqırd ordusunun, XX əsrin Başqırdıstan tarixinin və tarixşünaslığının, milli dövlət quruculuğu problemlərinin araşdırılmasına həsr edilmişdir.

2008-ci ildə çoxcildli "Başqırd Xalqının Tarixi" əsərinin baş redaktoru və elmi direktoru təyin edilmişdir.

## Mükafatlar
Başqırdıstan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2001);

A. Valid adına mükafatı laureatı (2002);

Rusiya Federasiyasının Ali Peşə Təhsilinin Fəxri İşçisi;

Salavat Yulayev ordeninin kavaleri (2009).

## İstinadlar
Sonra (film, 2012)

**Sonra** (ing. — After) 2012-ci il fastastik-gerilim filmi.

## Mövzu

## Rollar və aktyorlar
* Stevan Streyt — Fredi
* Karolina Vidra — Ana
* Sandra Leyfferti — Lu xala
Şəxsi alıcı (film, 2016)

**Şəxsi alıcı** (ing. - Personal shopper) - 2016-cı il istehsalı olan psixoloji gerilim-dram filmi. Parisdə bir məşhur üçün alış-veriş edən və ölən əkiz qardaşı ilə əlaqə qurmaq istəyən amerikan bir qadının başına glənlərdən bəhs edən film.

## Məzmun

## Aktyorlar və rollar
Nef

thumb|Nef

**Nef** — bir bazilika kilsəsinin mərkəzi dəhlizi və ya bir kilsənin arxa divarı ilə kəsişməsinin ən uc nöqtəsi arasında olan əsas gövdəsi və dəhlizdəki transept adlanan çarpaz nefdir. Bu ruhban təbəqəsindən olmayan xristianlar (laika) tərəfindən əldə edilə bilən  kilsə ərazisidir.

## Etimologiya

"Nef" sözü latın dilindəki navis — "gəmi" sözündəndir. Ehtimal ki, bu ad gəminin xristian kilsəsinin simvollarından biri olduğuna görə məbədin əsas məkanının əhəmiyyətini vurğulamaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bu ad, həmçinin məbədin bu hissəsinin əksinə çevrilmiş gəmi gövdəsinə oxşar olduğuna görə də verilə bilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 
* 

## Xarici keçidlər

*
Transept

**Transept** (Son latın dilində: transeptum,   "üçün" və  "divar") — bazilika və xaç formalı kilsələrdə əsas (uzununa) nefdən düz bucaq altında keçən eninə nef və ya bazilikanın planını şaquli olaraq kəsərək, kilsə ərazisini xaç şəklində vurğulayan çarpaz nefdir. Transeptin ucları binanın əsas hissəsindən kənara çıxan apsislər təşkil edir.

## Tarixi

Transeptlər erkən xristian kilsələrində, ritualların çətinləşməsi ilə qurbangah və apsis qarşısında olan yerin artırılması ehtiyacı yarandığı zaman yaranmışdır. Bir və ya iki eninə nefin istifadəsi məbədlərin planını Latın xaçına çevirmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* *Партина А. С.* Трансе́пт // Архитектурные термины. Иллюстрированный словарь. — М.: Стройиздат, 1994. — С. 182. — 208 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-274-02072-0.

## Xarici keçidlər

*
Forma (predmet)

**Forma**, bir obyektin çevrəsi və səthi kimi xarici xüsusiyyətlərindən asılı olan ümumi bir tərifdir. Rəng, naxış və maddə kimi xüsusiyyətlər bir cismin formasında həlledici rol oynamır.

Psixoloqlar düşünürlər ki, insanlar cisimləri mənalandırarkən onları zehinlərində geon adlanan formalara bölürlər. Konuslar və kürələr bu formaların nümunəsidir.

## İstinadlar
Şərif Kamal

**Şərif Kamal** (; ) — Sovet, tatar yazıçısı, dramaturq və tərcüməçi.

## Bioqrafiyası
Şərif Kamal 16 mart 1884-cü ildə Tatarskaya Pişlya kəndində (indiki Mordoviyanın Ruzayevski rayonu.) molla ailəsində anadan olub. İlk təhsilini mədrəsədə almışdır. Sonra dəmir yolunun tikintisində çalışmış, Uralda mədənçi, Xəzər dənizində balıqçı olmuşdur. 1905-ci ildə Sankt-Peterburqa köçür və burada tatar məktəbində müəllim olur.

Kamalın ilk şeirləri 1905-ci ildə Nur qəzetində dərc edilmişdir. Bir il sonra "Səda" (Səs) şeirlər toplusu ayrıca bir nəşr olaraq çıxır. 1909–1912-ci illərdə işçilərin ağır həyatını təsvir edən "Qarğa yuvası" hekayəsini və "Səadət axtaran", "Xarici ölkədə", "Avara" hekayələrini yazır. "Qağayılar" hekayəsi balıqçıların istismarına həsr edilmişdir. Həmin dövrdə Kamal tacirlərə və burjua millətçilərinə qarşı yönəlmiş bir sıra satirik əsərlər də yazır. "Solmuş çiçək" və "Sıxıntı" əsərləri qadınların bərabər hüquqları məsələsinə həsr edilmişdir.

Oktyabr inqilabından sonra Kamal inqilabdan bəhs edən "Tak atkanda" (Şəfəqdə) romanını, 1920-ci illərin kəndi haqqında "Mathur tuqanda" (Gözəllik doğanda) romanını yazır. Ayrıca "Ut" (Atəş), "Kozqinnar oyasında" ("Qarğa yuvası"), "Taular" (Dağlar), "Toman artı" (dumanın arxasında) dram əsərlərini yazır. Kamal Mixail Şoloxovun "Oyandırılmış topraq" əsərini tatar dilinə çevirən ilk şəxs olur. Bunma görə Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir (1940).

## Fəaliyyəti
"Səda" ("Səs") şeirlər toplusu (1906);

"Akçarlaklar" ("Qağayılar") povesti (1914);

"Хаҗи әяәнде өйләнә" ("Hacı Əfəndi evlənir") (1917) satirik komediya;

"Таң атканда" (Şəfəqdə) (1927) romanı;

"Ut" ("Atəş") pyesi (1928);

"Kozqinnar oyasinda" ("Qarğa yuvasında") pyesi (1929);

"Mathur tuqanda" ("Gözəllik doğanda") romanı (1937);

"Qabbas Qalin" pyesi (1942).

## Xatirəsi
Qazandakı Tatar qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Kamalın Qazanda ev muzeyi vardır.

Qazanın Vahidov rayonunda küçə, Tat kəndindəki bir küçə və bir məktəb Kamalın adını daşıyır.

## İstinadlar
Laiti

**Laiti** (, , ) — xristian dini terminologiyasında ruhban təbəqəsindən olmayan bütün din xadimlərini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan bir söz olub, hərfi mənada müəyyən bir peşədən olmayan insanları ifadə edən bir termindir.

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

### Roma Katolik teologiyasında laitilər
* Burkhart, Ernst and López Díaz, Javier (2010, 2011, 2013), *Vida cotidiana y santidad en la enseñanza de san Josemaría*, 3 vols., Madrid: Rialp
* 
* 
* 
* 
* Thils, G. (1946), *Théologie des réalités terrestres,* Paris.
* 
* 
*

## Xarici keçidlər

* The Code of Canon Law (Roman Catholic Church)
* The Religions of South Vietnam in Faith and Fact: V. Buddhism in Vietnam (Section E. Definitions and Explanation of Buddhist Terms)
* Tanner, S., Do Mormon Leaders Receive Financial Support?
* Gibbs, M., "The Development of a Strong and Committed Laity"

* Поснов Михаил Эммануилович История христианской Церкви. Гл III ''Внутренняя жизнь Христианской Церкви в I—III века''.
* ''Иерархия и народ в Православной церкви'': И. Мейендорф. ''Вестник РСХД''. 1955, № 39, стр. 36-41
* Протопресвитер Николай Афанасьев. ''Служение мирян в церкви''
Ey Gözəl Krım

**Ey Gözəl Krım** () ― məşhur krım tatar xalq mahnısı. Melodiyası krım tatarları arasında dünya səviyyəsində tanınır və krım tatar konsertlərində tez-tez səslənir. Mahnının kədərli mətni sürgün həyatla bağlı təəssüfünü bildirir və sevimli vətənlərinin itkisinə yas tutur. Mahnının mənşəyi məlum deyil, lakin krım tatarlarının deportasiyasından bir müddət sonra anonim olaraq yazıldığı düşünülür. Bununla birlikdə, Əndicana sürgün edilmiş krım tatarları Fatma Xəlilova və Şurki Osmanov 1968-ci ildə Aluştaya səfəri zamanı mahnını yazdıqları barədə təsdiqlənməmiş iddialar var. 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində birinci yer tutan Ukrayna təmsilçisi Camalanın "1944"  mahnısının bir hissəsində bu xalq mahnısından istifadə olunmuşdur.

## Mətni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Zaur Mikayılov

**Zaur Rauf oğlu Mikayılov** () — Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin sədri (2023).

## Həyatı
Zaur Rauf oğlu Mikayılov 1974-cü ildə Şamaxı rayonunda anadan olub. 1999-cu ildə Boğaziçi Universitetinin "Biznesin idarə olunması" fakültəsini bitirib.

Ailəlidir, üç övladı var.

## Karyerası
1999–2009-cu illərdə Telekommunikasiya sahəsində Mobil operatorlarda Marketinq meneceri, Baş kommersiya müdiri, Baş direktor müavini kimi bir sıra vəzifələrdə çalışıb.

2009–2016-cı illərdə Paşa İnşaat şirkətində Obyektlərin İstismarı, Biznes Mərkəzinin baş meneceri, Daşınmaz Əmlakın idarə olunması departamentində Baş menecer vəzifələrində işləyib. Belə ki o, "Port Baku Towers"in baş direktoru olub.

2016–2018-ci illərdə Agro Dairy MMC-də Baş Menecer vəzifəsində çalışıb. Adıçəkilən şirkət "Paşa Holdinq"in strukturuna daxildir.

2018–2021-ci illərdə Azərbaycan Supermarketləri MMC-də İcraçı direktor vəzifəsində çalışıb.

05 aprel 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri təyin edilib.

30 mart 2023-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin sədri təyin edilib.

## İstinadlar