Qəribə müharibə

**Qəribə müharibə** (3 sentyabr 1939 – 8 may 1940) — İkinci dünya müharibəsinin əvvəlindən heç bir hərbi əməliyyatın aparılmadığı 8 aylıq dövrün adıdır.
 
Avropanın bütün böyük gücləri bir-birinə müharibə elan etməsinə qarşılıq, bu dövrdə Almaniyanın işğallarına qarşı irimiqyaslı bir hərbi reaksiya verilməmişdir. Bu müharibə Almaniyada "Sitzkrieg" ("oturan müharibə", Blitzreqə bir göndərmə), Fransada "Drôle de guerre" ("gülməli müharibə") və Polşada "Dziwna wojna" ("qəribə müharibə") adlandırılmışdır. Vinston Çörçill isə bu müharibə üçün Şəfəq müharibəsi ifadəsini işlədib. 

Almaniyaya müharibə elan etmələrinə baxmayaraq, ingilis və fransız orduları 1940-cı ilin martınadək fəal hərbi əməliyyatlara başlamadı. Onlar müdafiə strategiyasını seçmişdilər. Fransa Almaniya ilə sərhəd boyunca yaratdığı güclü müdafiə istehkamlarına arxayın idi. Bütün bunlar Almaniyanın işğalçılıq planlarını genişləndirməsinə imkan yaratdı. Bir-birinin ardınca Danimarka, Norveç, Hollandiya və Belçika ələ keçirildi. Qərbi Avropada gedən hərbi əməliyyatlarda ingilis-fransız ordusunun məğlub edilməsindən sonra Almaniya Fransaya hücum etdi. Qısa müddət ərzində Fransa işğal olundu. Ölkənin şimalı Almaniyaya birləşdirildi,cənubda isə faşist hökuməti təşkil edildi.

Bundan sonra Böyük Britaniya almanların aramsız hava hücumlarına məruz qaldı. İngilis ordusunun ciddi müqaviməti Almaniyanın planını puça çıxardı. Bu, Hitler Almaniyası ilə mübarizədə ilk qələbə idi. Hava hücumları ilə istədiyinə nail ola bilməyən Almaniya Atlantik okeanında ingilis donanmasına qarçı müharibə aparmalı oldu.

## Gözləmə prosesi
Alman ordusunun böyük hissəsi Polşada olsa da, Ziqfrid xəttində daha kiçik bir birlik Fransa sərhədini gözləyirdi. Sərhədin digər tərəfində Majino xəttində İngilis və Fransız qoşunları var idi.
Bu dövrdə qırıcı təyyarələr arasında çox kiçik miqyaslı toqquşmalar və iti döyüşlər baş verdi. Kral Hərbi Hava Qüvvələri Almaniyaya dair təbliğat broşuraları yayımladı. Sərhədlərində vuruşmayan tərəflər Norveçdə döyüşlə məşğul olacaqlar. Müharibənin başlaması ilə İngiltərə və Fransa Amerika silah istehsalçılarına böyük həcmdə silah sifarişləri verir.
Hələ müharibəyə qoşulmayan Amerika Birləşmiş Ştatları bu tələblərə cavab verdi və gələcəkdə Liz-İcarə proqramını dəstəkləməyə davam etdi. Quruda nisbi hərəkətsizliyin əksinə olaraq, dənizdə toqquşmalar sürətlə irəliləyir. Müharibə elan edildikdən dərhal sonra İngilis SS Afiniya Hebridləri Almanlar tərəfindən batırıldı və Atlantik Döyüşünün ilk itkilərinə məruz qaldı. Sentyabrın 4-dən etibarən, Müttəfiqlər Almaniyaya qarşı bir blokada tətbiq edəcəklərini və Almaniya əks-blokada elan etdiklərini elan etdilər. Müharibədən sonra Nürnberqdəki Beynəlxalq Hərbi Cinayət Məhkəməsinə verdiyi açıqlamada Alfred Jodl dedi:

## Saar əks-hücumu
Saar əks-hücumu olaraq bilinən hərbi hücum Saarland bölgəsini müdafiə edən Alman 1-ci ordusuna qarşı edildi. Hücumun məqsədi Almaniyanın hücumu altında Polşaya kömək etməkdir. Ancaq bir neçə kilometrlik hücumdan sonra birdən dayandı və fransız qoşunları geri çəkildi. Fransa-Polşa hərbi müqaviləsinə görə, Fransa ordusu səfərbərlik elan edildikdən sonra üç gün ərzində hücuma keçməyə hazır idi. Fransa ordusu Almaniya sərhədini Alman mövqelərinə keçir və düşmənlə isti əlaqə qurardı.
Səfərbərlik elanının 15-ci günü (16 sentyabr 1939) Fransa ordusu bütün qüvvələri ilə Almaniyaya hücum etdi. Saar Hücumu, Fransanın Almaniyaya müharibə elan etməsindən 4 gün sonra, 7 sentyabrda başlayır. Wehrmacht polyak hücumu ilə məşğul olduğuna görə, fransızlar almanlar üzərində dəqiq say üstünlüyünə sahib idilər. Lakin fransızlar polyaklara mənalı kömək etməkdən uzaqlaşırlar. Fransız bölməsi Saarbrükken yaxınlığında 32&nbsp;km cəbhə xəttində zəif Alman mövqelərinə qarşı davam edir. 1 zirehli diviziya və 3 mexanikləşdirilmiş bölmə ilə 40 bölmə, heç bir müqavimət göstərmədən sərhədin 8&nbsp;km-də boşaldılmış 20 Alman kəndini işğal edir. Müntəzəm olaraq başlayan hücum, ağır minalanan Warndt Meşəsinə gəldikdə dayandırılır. Sentyabrın 12-də İngiltərə-Fransız döyüş şurası, Fransanın Abbeville şəhərində toplantı keçirir. Almanlara hücum etməyi üstün tutan və buna görə də müdafiə tipli müharibə dayandırmağı qərara alır. Fransız komandiri Maurice Gamelin Siegfried xəttindən 1&nbsp;km məsafəni dayandırmaq qərarına gəlir və bu qərar barədə Polyaklara məlumat vermir. Əksinə, Polşalı marşal Edvard Rydz-Amigły-nin almanlarla təmasda olduğu bildirilir. Ertəsi gün Polşa Baş Qərargahına məlumat verildi və 17–20 sentyabr arasında rəsmi hücum planlaşdırıldı. Ancaq fransız qoşunları Majino xətti arxasındakı kazarmalara geri çəkildi. Qəribə müharibə başlayacaq.

## Qış müharibəsi

Sovet hökuməti Finlandiya ilə sərhəddən 32&nbsp;km məsafədə yerləşən Leninqrad şəhərinin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə qarşı tərəfə ərazi mübadiləsi barədə təklif göndərmiş, lakin Finlandiyanın bu təklifi qəbul etməməsi nəticəsində müharibə başlamışdır. Bəzi mənbələrə görə müharibəni başlamaqda Sovet İttifaqının əsas məqsədi bütün Finlandiyanı ələ keçirmək və burada "kukla" Fin kommunist hökuməti yaratmaq idi. −43&nbsp;°C temperaturda, çox sərt iqlim şəraitində Finlandiya qoşunları iki aydan çox müddətdə Sovet hücumuna müqavimət göstərdi və qarşı tərəfi ciddi itkilər verməyə məcbur etdi. Sovet Ordusunun yenidən təşkilatlanması və fərqli taktikalar icra etməsindən sonra, fevral ayında yeni hücum dalğası ilə finlərin müdafiə xətti keçildi.

Münaqişə tərəflərinin iştirakı ilə 1940-cı ilin martında Moskva şəhərində sülh müqaviləsi imzalandı. Finlandiya müqavilənin şərtlərinə əsasən öz ərazisinin 11 faizini və iqtisadiyyatının 30 faizini Sovet İttifaqına verməyə məcbur oldu. SSRİ isə müharibə nəticəsində ciddi itkilərə məruz qalmış və beynəlxalq nüfuzuna xələl gətirmişdi. Bütün bu itkilərə baxmayaraq, Sovet hökuməti öz istəyinə nail olmuş, Ladoqa gölü boyunca və Finlandiyanın şimalında yeni ərazilər ələ keçirmişdi. Finlandiya isə müharibədən sonra öz suverenliyini qoruyub saxladı və beynəlxalq nüfuzunu artırdı. Həmçinin, müharibə ərzində Qırmızı Ordunun zəif hücum cəhdləri və ciddi itkilər verməsi Adolf Hitlerin SSRİ üzərinə hücuma keçmək barədə fikirlərini daha da artırdı. 1941-ci ilin iyun ayında, 15 aylıq müvəqqəti sülhdən sonra Nasist Almaniyası Barbarossa əməliyyatına başladı, həmçinin SSRİ və Finlandiya arasında Davam müharibəsi başlandı. 30 noyabr 1939-cu ildə Sovet qoşunları 21 diviziya ilə (ümumilikdə 450,000 nəfər) Finlandiya üzərinə hücuma keçdi və qarşı tərəfə ağır itkilər verdirmək məqsədilə ölkənin paytaxtı Helsinki şəhərini bombaladı. Beynəlxalq qınağa cavab olaraq Sovet xarici işlər naziri Vyaçeslav Molotov bildirdi ki, Sovet Hərbi Hava Qüvvələri fin şəhərlərini bombalamır, hətta aclıqdan əziyyət çəkən fin əhaliyə humanitar yardım paylayır. Fin dövlət adamı Paasiviki isə deyirdi ki, Sovet tərəfi müharibə elan etmədən hücuma keçərək güc tətbiq etməmə haqqında imzalanmış üç müxtəlif razılaşmanı pozdu. Bunlar 1920-ci ildə imzalanmış Tartu müqaviləsi, 1932-ci ildə Sovet İttifaqı və Finlandiya arasında imzalanmış güc tətbiq etməmə haqqında müqavilə və 1934-cü ildə Sovet İttifaqı tərəfindən imzalanmış Millətlər Liqası razılaşmaları idi. Sovet hücumu başladıqdan sonra Karl Qustav Emil Mannerheym Finlandiya Müdafiə Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi təyin olundu. Finlandiya Sovet işğalı məsələsini hücum başlamazdan əvvəl Millətlər Liqasına bildirdi. Millətlər Liqası 14 dekabr 1939-cu ildə SSRİ-ni bu qurumdan uzaqlaşdırdı və digər üzv dövlətləri Finlandiyaya yardım etməyə səslədi.

1 dekabr 1939-cu ildə Sovet qoşunları tərəfindən işğal olunmuş Kareliya ərazisində Fin Demokratik Respublikası adlı kukla hökumət yaradıldı və Otto Ville Kuusinen bu hökumətin başçısı təyin olundu. Qırmızı Ordunun hücumu nəticəsində işğal olunmuş ilk yaşayış məntəqəsi olan Teriyoki kəndindən sonra Kuusinenin hökuməti "Teriyoki hökuməti" adlandırıldı. Müharibədən sonra kukla hökumət dağıldı. Müharibənin əvvəlindən etibarən işçi sinfindən olan finlər mərkəzi Helsinkidə yerləşən legitim hökumətin arxasında dayandı. Sovet işğalına qarşı finlərin milli birliyi sonradan "Qış müharibəsi ruhu" olaraq tarixə keçdi.

## Danimarka və Norveçin işğalı

Altmark insidenti adlanan hadisədə həm müttəfiqlərin, həm də almanların müharibə zamanı neytral qalmayacağı ilə bağlı narahatlıqlar yaranmışdır. Hitler, müharibə sənayesi üçün dəmir filizinin vacib olduğu neytral İsveçlə ticarətinin qarşısını almaq istədi.
9 aprel 1941-ci ildə Weserübung adlı bir əməliyyatla Danimarka və Norveçi istila edən Almanlar, Norveç təslim olana qədər 9 İyun tarixində müttəfiqlərlə vuruşdular.

## İstinadlar