Sivas Atatürk və Konqres Muzeyi

**Sivas Atatürk və Konqres Muzeyi** () — Türkiyənin Sivas ilində yerləşən etnoqrafiya muzeyi. Əvvəllər məktəb (Osmanlı türkcəsi: **Sivas Mekteb-i Sultânîsi**) kimi istifadə edilən muzey 1887-ci ildən isə liseydir.
## Tarixi
Sivas Liseyi Türkiyə Cümhuriyyətinin tarixində olduqca əhəmiyyətlidir. 4 sentyabr 1919-cu ildə Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulması ilə bağlı qərarların qəbul edildiyi Sivas Konqresinə ev sahibliyi edib. Bir müddət Mustafa Kamal Atatürk və Nümayəndələr Komitəsi tərəfindən qərargah kimi istifadə edilən və o dövrdə lisey olan bina, 4-12 sentyabr tarixləri arasında burada keçirilən Sivas Konqresi ilə tarixi əhəmiyyətini qazandı.

Konqres vaxtında on iki sinifdən ibarət olan məktəb, Türkiyədə Cümhuriyyət elan edildikdən sonra "lisey" adlandırılması qərarından sonra 1924-cü ildə "Sultani" (lisey), sonra isə *Sivas Məktəb-i Sultan-i* və nəhayət, Atatürkün göstərişi ilə Sivas Liseyi (lisey) adlandırıldı. Binanın təməli Sivasın keçmiş valisi Giritli Sırrı Paşa tərəfindən qoyulsa da, başqa yerə təyinatı ilə əlaqədar olaraq tikintisi müvəqqəti dayandırılmışdır. Daha sonra vali Mehmed Məmduh bəy təməli başqa yerə köçürərək tikintini yenidən başlatmışdır. Cümhuriyyətin elan edilməsindən sonra təhsil siyasətinin yenidən nəzərdən keçirilməsi nəticəsində Sivas Liseyi Anadolu liseyləri arasında "simvol məktəb" statusu qazandı. Sivas Konqresi heyəti seçilib Ankaraya getdikdən sonra orada açılan astsubay məktəbi qısa müddət fəaliyyət göstərərək, Tokata köçürüldükdən sonra, bina yenidən lisey kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. Konqres zamanı məktəbin on iki sinfindən yeddisi Paşabostan məhəlləsindəki Bürhanəddin Əfəndinin malikanəsinə, qalan beşi isə Daşlı küçəsindəki Abidin bəyin malikanəsinin qarşısındakı evə köçürüldü.

## İnşası
Binanın layihəsini Şahin Aqopyan çəkib. Məktəbin planını tərtib etsə də, Sivasda planı həyata keçirmək üçün tikinti ustası tapılmadığı üçün polkovnik Cəmaləddin bəyin vasitəçiliyi ilə Giresundan usta gətirilmişdir. Məktəbin təməlinin mahiyyəti min sikkə tutmuş, Abdi Kalfa tərəfindən üzərində Məmduh Paşanın adı yazılmış qaya daşı təmələ qoyulmuşdur. Tikintisi təxminən dörd il çəkmiş və 19 iyun 1894-cü ildə tamamlanmış binanın maliyyəti o dövrün valyutası ilə 8140 qızıl sikkəyə başa gəlmişdir.
## Muzey
1950-ci ildə Sivas Liseyi üçün yeni bir binanın tikilməsi və tarixi binanın muzeyə çevrilməsi qərara alınsa da, həmin il keçirilən seçkilər səbəbi ilə bu fikir təxirə salındı. Sivas Liseyi 1970-1971-ci tədris ilində Taşlı küçəsindəki yeni kampusuna köçürüldükdən sonra tarixi bina Konqres Muzeyi kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. Sivas Konqresinin keçirildiyi salon və Atatürkün yataq otağı bu gün də orijinal vəziyyətində qorunub saxlanılır. Bundan əlavə, Atatürk və həyat yoldaşı Lətifə xanım Sivasa səfər edərkən bu binada qalmışdılar.

## Memarlığı
XIX əsrin sonu Osmanlı mülki memarlığının nümunəsi olan bina üç mərtəbəli idi və daxili həyəti vardı.  Tikinti materialı kimi daş, daxili hissədə isə ağacdan istifadə olunmuşdu. Cümhuriyyət dövründə binanın xarici görünüşündə bəzi dəyişikliklər edilmişdi. 1926-cı ildə qüvvəyə minən 819 saylı Qanuna əsasən Təhsil Nazirliyi 1934-cü ilə qədər bir çox məktəb tikdi və təmir etdirdi.  Bina 1894-cü ildə tədris ilinin əvvəlində açıldı. Açılış mərasimini vali Xəlil Rüfət Paşa keçirib. Məktəbin ilk direktoru bolqar mühaciri Hulusi bəy olub.  31 mart 1918-ci ildə təmir edilən, İstasyon küçəsinə baxan binanın hazırkı giriş qapısı 1930-cu ilin sentyabrında tikilmişdir. Daşlı küçəsinə baxan orijinal giriş qapısı Sivas Konqresinin ildönümlərində (4 sentyabr 1919) ziyarətçilər üçün açıq olur.

İki mərtəbəli olan binanın birinci mərtəbəsində sinif otaqları və məscid yerləşirdi. Yuxarı mərtəbədə iki direktor otağı, inzibati ofis və konfrans zalı yerləşirdi. Öncə İdadi (orta məktəb), sonra Sultani (lisey) adlandırılan məktəb daha sonra, Atatürkün göstərişi ilə Sivas Liseyi adlandırıldı. Sivas Konqresi zamanı on iki sinifdən ibarət olan məktəb 1924-1925-ci tədris ilində Sivas Liseyi adı altında lisey oldu.

## Məzunları
Aşağıdakı görkəmli şəxslər Sivas Liseyində təhsil almışlar:
* Cahid Küləbi (şair)
* Vecihi Timuroğlu (yazıçı)
* Mustafa Balel (yazıçı)
* Kənan Akyüz (yazıçı)
* Bədrəttin Cömərd (yazıçı)
* Halim Yağcıoğlu (şair)
* Əflatun Cem Güney (folkorşünas)
* Təkin Gönənc (şair)

## Müəllimləri
Sivas Liseyində aşağıdakı görkəmli şəxslər dərs deyiblər:
* İsmayıl Safa (yazıçı)
* Halim Yağcıoğlu (şair)
* Əhməd Qüdsi Tecer (şair) 
* Əflatun Cem Güney (folklorşünas)
## İstinadlar