open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tanq adası

**Tanq adası** () — eyni adlı arxipelaqın ən iri adası. Ada Siam körfəzində, sahildən 52&nbsp;km aralıda qərarlaşır. İnzibati cəhətdən Kambocaın Kamponqsam vilayəti ərazisinə daxildir. Hal-hazırda adada hərbi baza qərarlaşır. Kambocadan tərcümədə *«Əfsnəvi ada»* ( *kox* — ada, () *tanq* — əfsanə) mənasını verir.

## Coğrafiyası
Ada qədim suxurlardan təşkil olunmuşdur. İki elə də böyük olmayan buxta şərq və qərb hissələrində yerləşir. İki buxtalar arasında bərzəx yerləşir. Şərq sahilində yerləşən buxta sahilində mərcan çimərlik vardır. Adadan 1,3&nbsp;km şərqdə Tut adası yerləşir. 2,2&nbsp;km cənubda isə Damlonq adası yerləşir. Arxipelaqa həmçinin Muy və Piy adaları daxiıdirki, onlarda müvafiq olaraq 8,4 və 9,6&nbsp;km məsafədə yerləmir.

## Tarixi

### Tanq adasında qətillət
1975-ci ilin mayında qırmızı kxmerlər Vyetnama məxsus olan Txotyo adasına hücum çəkərək buradan 513 yerli sakini oğurlayırlar. Əhali tanq adasına gətirilir. Burada isə onların hamısı güllələnmişdir.

### «Mayaques»

12 may 1975-ci ildə amerikan ticarət gəmisi «Mayaques» (*Mayagüez*) Kamboca sularından keçərkən «qırmızı kxmerlərin» patrul katerləri tərəfindən saxlanılır. Bu hadisə Kamoca hökumətinin Pol Potu işgal etməsindən bir, Vyetnam müharibəsinin bitməsindən isə iki həftə donra baş vermişdir. Gəmi yedəyə alınaraq materik sahilinə aparılır, ekipaj üzvləri isə saxlanılır.

ABŞ hökuməti üçün bu santi bir təhtid idi. Üstəlik o bölgədə bir müharibəni uduzmuşdu. Bu səbəbdən dərhal hərbi əməliyyatların başlanması görərişi verilir. Hədəf heyətin azad edilməsi olur. Amerika aviasiyası dərhal bölgədə olan katerləri bombalayır. Hədəf isə mayeriklə adalar arasında ılaqənin kəsilməsi olur.  
Hərbi əməliyyatların gedişində 15 əsgər ölür və 3 əsgər isə iktin düşür. Ümumilikdə isə əməliyyatlarda Taylandda helikopter qəzasında ölənlərlə birlikdə itki sayı 23 olmuşdur. Onların xatirəsi Vaşinqtonda Vyetnam müharibəsi memarialında əbədiləşdirilmişdir. Döyüşdə ölənlərin böyük qismi Tanq adasının şərqində helikopterdə vurulmuşlardır.

### «Foks Ledi» gəmisinin tutulması
13 avqust 1978-ci ildə «Foks Ledi» adlı yelkənli gəmi Sinqapurdan Bankonqa gedərkən yolunu azaraq Tanq adasının qərbində gəlib çıxır. Gəmini «qırmızı kxmerlər» aşkarlayırlar. Gəmi kapitanı olan Styoart Qlass yerindəcə öldürülür. İki dənizçi ingilis Con Dyoirst və yenizelandiyalı Kerri Hempell isə dənizə atılsalarda tutularaq Pnompenə gətirilir. Onlar işgəncə altında kəşfiyyatcı olduqlarını boynuna alırlar. Dyoirst avqustun sonları, Hempel isə həmin ilin oktyabrında öldürülür.

## İstinadlar
Damlonq adası

**Damlonq adası** (), bəzən **İl Plat** () — Cənubi Çin dənizinə daxil olan, Siam körfəzində yerləşən ada. Ada Kamboca sahillərindən 54 km aralıda yerləşir. İnzibati cəhətdən Kamponqsaom vilayəti ərazisinə daxildir. Damlonq, Muy, Piy və Tut, üstəlik yaxınlıqda yerləşən Tanq adası ilə birlikdə rus iş adamı Sergey Polonski tərəfindən icarəyə götürülmüşdür. O, "Arxipelaq" layihəsini və turizmi inkişaf etdirmək məqsədi ilə bu addımı atmışdır.

## Coğrafiya
Ada qədim suxurlardan təşkil olunmuşdur. Zolaq şəkildə keçilməz cəngəlliklərlə, örtülüdür. Adanın sahilləri əsasən qaya materiallarından təşkil olunmuşdur. Qərb hissəsndə elə də böyük olmayan çimərlik vardır. 1,3 km qərbində Tut adası, 2,2 km şimalında isə Tanq adası qərarlaşır. Şərq hissəsində Kox Muy və Kox Piy adası mövcuddur ki, onlarda müvafiq olaraq 6,2 və 7,4 km məsafədə yerləşir.

## Tarixi
Damlonq adası digər qonşu adalar kimi Vyetnam müharibəsi zamanı ciddi zərər görmüşdür. 12 may 1975-ci ildə amerikan ticarət gəmisi "Mayaques" (*Mayagüez*) Kamboca sularından keçərkən "qırmızı kxmerlərin" patrul katerləri tərəfindən saxlanılır. Bu hadisə Kamoca hökumətinin Pol Potu işgal etməsindən bir, Vyetnam müharibəsinin bitməsindən isə iki həftə donra baş vermişdir. Gəmi yedəyə alınaraq materik sahilinə aparılır, ekipaj üzvləri isə saxlanılır.

ABŞ hökuməti üçün bu santi bir təhtid idi. Üstəlik o bölgədə bir müharibəni uduzmuşdu. Bu səbəbdən dərhal hərbi əməliyyatların başlanması görərişi verilir. Hədəf heyətin azad edilməsi olur. Amerika aviasiyası dərhal bölgədə olan katerləri bombalayır. Hədəf isə mayeriklə adalar arasında ılaqənin kəsilməsi olur. Hərbi əməliyyatların gedişində 15 əsgər ölür və 3 əsgər isə iktin düşür. Ümumilikdə isə əməliyyatlarda Taylandda helikopter qəzasında ölənlərlə birlikdə itki sayı 23 olmuşdur. Onların xatirəsi Vaşinqtonda Vyetnam müharibəsi memarialında əbədiləşdirilmişdir. Döyüşdə ölənlərin böyük qismi Tanq adasının şərqində helikopterdə vurulmuşlardır.

## Yaşayış yerləri və infrastruktur
Adada hansısa infrastruktur yoxdur. Belə ki, adaya bu yaxınlara qədər nadir hallarda insan ayağı dəyirdi. Adada yaşayış olmamışdır. Ancaq 2015-ci ildə adaların inkişaf planına əsasən burada otel və dayvinq-klub inşa edilmişdir. Planlarda isə burada suni rifin yaradılması və mübaribədən xatirə olaraq bir *müharibə muzeyi* yaradılması düşünülür.

## Mənbə
* Kamboca adaları haqqında məlumat 
* Treasure Island layihəsi 

## İstinadlar
Dədəqışlaq

**Dədəqışlaq** — Ermənistan Respublikasının Kotayk mərzində kənd. Tarixən İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasına, 1995-ci ilədək isə Axta (Razdan) rayonuna tabe olmuşdur.

## Tarixi
Axta şəhərindən mərkəzindən 20 km şimal-qərbdə Misxana (Mərmərik) çayının sahilində yerləşir.

Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim təkə türk tayfasının bir tirəsi olan "dədə" etnoniminə qışlaq sözünün birləşməsindən əmələ gəlib "dədə tayfasına məxsus qışlaq" deməkdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4 may 1939-cu il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib "Axundov" qoyulmuşdur. Ermənistan Parlamentinin 4 may 2006-cı il tarixli qərarı ilə kəndin adı yenidən dəyişdirilərək "Pyunik" qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 23 nəfər, 1873-cü ildə 196 nəfər, 1886-cı ildə 278 nəfər, 1897-ci ildə 341 nəfər, 1908-ci ildə 428 nəfər, 1914-cü ildə 541 nəfər, 1916-cı ildə 442 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar qırğınlarla ermənilər tərəfindən qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra kəndin sakinlərindən sağ qalanlar öz doğma evlərinə qayıda bilmişlər. 1922-ci ildə kənddə 186 nəfər, 1926-cı ildə 237 nəfər, 1931-ci 305 nəfər, 1939-cu ildə 401 nəfər, 1959-cu ildə 455 nəfər, 1970-ci ildə 814 nəfər 1979-cu ildə 925 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabr ayının axırlarında kəndin sakinləri azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən zorla və qırğınlarla qovulmuşlar. İndi yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  (as Akhundov)
*
GEOnet Names Server

**GEOnet Names Server** —

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  GEOnet Names Server
* GeoNet Designations: Codes and Definitions
Katba arxipelaqı

**Katba arxipelaqı** — Sakit okeanın Cənubi Çin dənizi suları ilə əhatələnmiş, 366 adadan ibarət olan arxipelaq. İnzibati baxəmından adalar Vyetnam ərazisinə daxildir. Arxipelaqın ən böyük adasıda Katba adlanır. Arxipelaqın sahəsi 285&nbsp;km² təşkil edir. Adalarda ümumilikdə 30 000 əhali yaşayır.

## Coğrafiyası
Arxipelaqa daxil olan ən iri ada Katbadır. Arxipelaq Halonq buxtasında yerləşir. Hanoy şəhərindən 115,6&nbsp;km məsafədə qərarlaşır. Katba adasının uzunluğu 21,3&nbsp;km, maksimal eni isə 11&nbsp;km təşkil edir.

Adanın ərazisi təpəliklərdən ibarətdir. Çoxlu sayda mağaralar vardır. Ən hündür nöqtəsi 331 metrdir. İqlimi subtropik və rütubətlidir. Musson yağışlarının təsirinə məruz qalır.

Adanın böyük qism ərazisi meşələrlə örtülüdür. Burada ümumilikdə 1561 növ bitki bitir ki, 406 növü ağaclardır. Üstəlik quru sahəsində 279 növ heyvan qeydə alınmışdır. Ətraf sularında 900 növ balıq və 177 növ mərcan yaşayır. Burada dəniz tısbağaları və ilanlarına rast gəlmək olur. Ən qiymıtli qorunan növ yerli lanqurlardır. 2000-ci ilə olan məlumata görə burada cəmi 53 baş qalmışdır.

Ada ərazisi Katba Milli parkı ərazisinə daxildir. 
## Tarixi

Fransız alimləri arxipelaq ərazisində müasir insana aid olan yaşı təqribi olaraq 6500—4000 il qiymətləndirilən insan skledi aşkarlamışlar. Alimlar bu tapıntıları Halonq mədəniyyəti adlandırırlar. Hansı ki, Katba arxipelaqında qədim zamanlarda formalaşmışdır.  
Adaların adı sonrakı dövrlərdə formalaşmışdır. Fransız Hindçininə aid xəritələrdə adalar sadəcə *Ba* olaraq yazılır. Bu isə tərcümədə *o* (qadın anlamında) mənasını verir. Rıvayətə görə adada üç ölmüş şshzadə atılır. İnsanlar onların şərəfinə üç məbəd inşa edirlər. Adanın *O* adıda buradan yaranmışdır.  
Uzun əsrlər boyunca adalarda vyetnam və çinli balıqçılar yaşamışdır. XIX əsrdən adalarda hərbi postlar olmuşdur. Vyetnam müharibəsi zamanı adalarda Vyetnam Demokratik Respublikasının liderləri üçün gizli saxlanc yeri olmuşdur. Bu obyektlər 1975-ci ilə qədər istifadə edilmişdir. 1979-cu ildə Çinlə müharibə səbəbindən burafa yaşayan çinli balıqçılar köçürülmüşdür.

1986-ci ildə biosfer qoruğu, bir müddət sonra isə onun əsasında milli park yaradılmışdır. Hazırda milli park bütün arxipelaqı əhatə edir. 2011-ci ildə UNESKO Ümumdünya irsi siyahısına namizəd göstərilmişdir.

## İnfrastrukturu
Katba adasında eyni adlı şəhər yerləşir. Ümumilikdə isə arxipelaqda 30000 nəfər yaşayır. Katba şəhər bütün Vyetbam ərazisində əsas turizm mərkəzlərindən birini oynayır. Gediş-gəlişi təmin etmək məqsədi ilə bərələr fəaliyyət göstərir.

## Görməli yerləri
Katba turistləri özünün əsrarəngiz körfəzləri, üç çimərliyi, elə də böyük olmayan daxili gölləri, həm də toxunulmayan daxili vəhşi təbiəti ilə cəlb edir. Sahildə yerləşən sakit buxtalsrdan birində  su üzərində balıqçı kəndi qərarlaşır. Neçmişdə mövcud olmuş hərbi obyektlər turistləri özünə cəlb edir. Bu obyektlər haxırda ziyarətçilər üçün açıqdır.

## Mənbə
* The Cat Ba Langurs 
* catbalangur.org 
* Digging into Cat Ba Island’s rich history 
## İstinadlar
Sinqapur çayı

**Sinqapur** — Sinqapur adasında olan çay. Şəhərin Mərkəzi regionu boyunca axaraq Sinqapur boğazına tökülür.

## Tarixi
Sinqapur çayı şəhərin tarixi ərazisi hesab edilir. Əfsanəyə görə məhz bu çay yaxınlığında şahzadə Sanq Nila Utama şiri görmüş və burdanda adanın, çayın və şəhərin adı meydana gəlmişdir — *sinqa pura*, "şir şəhəri". 1819-cu ildə Rafflz Stemford çayda britaniya ticarət bazası yaratmış və müasir şəhərin əsası olmuşdur. Çay əsas magistral nəqliyyat vasitəsi kimi ərazinin məskunlaşmasında böyük rol oynamışdir.

Şəhərin böyüməsi və çaydan intensiv istifadə sonda çayın güclü çirklənməsinə gətirib çıxarmış. Müstəqillik qazandıqdan sonra görülən ilk işlərdən biri bu tarixi ərazinin və çayın əvvəlki vəziyyətinin bərpası oldu. 1960-cı illərdə şəhərin yenidən planlaşdırılması həyata keçirildi, 1970-ci ildən çayda yük daşınması digər çaya — Keppele keçirilidi və bununla da şəhərin su nəqliyyat xətlərinin yenidən bərpasına başlanıldı.

1977-ci ildən Ətraf mühütün müdafiəsi nazirliyi çox çətin bir işə başladı: Sinqapur çayının təmizlənməsi. Altı il sonra, 1983-cü ildə inanılmaz nailiyyət əldə edildi. Daha sonra sahil boyu ərazilərin yenidən tikintisinə başlanıldı. Çayın təmizliyinə və ümumi bərpaya 10 il sərf edildi. 1987-ci ilin sentyabrında işlər yekunlaşdı və ölkədə ümumi bayram edildi.

## Xarakteriskası
Çayın ümumi uzunluğu 3 km-dir. Sinqapur çayının mənbəyi Kim Senq körpüsü yaxınlığındadır. Mənsəbi isə — Esplanada parkı yaxınlığında, Sinqapur boğazına tökülərək bitir. Şəhərdə görülən böyük mühəndis işləri nəticəsində çay mənsəbdən əks istiqamətə 2 km uzadılıb. Mənsəb olan bölgədə isə çayın dərinliyi və eni artırılmış. Bununla da bu hissə Sinqapur boğazının bir hissəsinə çevrilmişdir. Çay öz axarı boyu üç dəfə dönür və döngə hissələri Klark, Robertson və Qayıqlı adlanır.

Müasir dövrdə çay şəhəri içməli su ilə təmin edən su anbarının bir hissəsi hesab olunur.

## İstinadlar
Əbdül Rəhman Qasımlı

**Əbdül Rəhman Qasımlı** () — Kürd siyasi lider. 1973-cü ildən qətlə yetirildiyi zamana — 1989-cu ilədək İKDP-nın başçısı olmuşdur.

## Həyatı
1930-cu il dekabrın 22-də Urmiyada, zəngin feodal ailəsində anadan olmuşdur . İlk təhsilini Urmiyada dini məktəbdə alıb və Tehranda, Sorbonnada və Praqada davam etdirib . Səkkiz dildə səlis danışa bilirdi : Azərbaycan dili, Kürd dili, Fars dili, Ərəb dili, İngilis dili, Türk dili, Çex dili, Rus dili və Fransız dili .

### Fəaliyyəti
15 — yaşında İran Kürdüstanının Demokratik Gənclər Birliyini qurdu . 1973-cü ildən 1989-cu ilədək İKDP — yə başçılıq etdi . Vyanada İran İslam Respublikasının agentləri tərəfindən qətlə yetirildi .

#### Əsərləri
* Kürdüstan və Kürdlər (1965)

## İstinadlar
Sadiq Şərəfkəndi

**Sadiq Şərəfkəndi** (Kürdcə: Sadiq Şerefkendî; ) — kürd siyasi aktivist və İKDP-nin lideri idi.

## Həyatı
Qərbi Azərbaycanın Bukan şəhristanında anadan olmuş, sonralar ailəsi ilə birgə Mahabad vilayətinə köçmüşdür. Ali təhsilini Tehranda alıb. Əbdül Rəhman Qasımlının ölümündən sonra partiya başçısı seçilib və qətlə yetirildiyi vaxtadək bu vəzifədə qalıb. İran tərəfindən gerçəkləşdirilən Mikonos restoranı sui - qəsdi zamanı həlak olub .

## İstinadlar
Liqitan adası

**Ligitan adası** () — Sulavesi dənizində yerləşəndə yerləşən, Malay arxipelaqının tərkib hissəsi olan Ligitan arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən İndoneziyanın Sabah ştatı ərazisinə daxildir.
Adanın sahəsi 0,079&nbsp;km² təşkil edir. 2012-ci ilə olan məlumata görə adada yaşayış yoxdur. Ligitan adası İndoneziya və Malayziya arasında ərazi mübahisəsi olmuşdur. BMT Beynəlxalq məhkəməsinin qərarı ilə ada Malayziyanın ərazisi elan edilmişdir. Adada kurort turizm infrastrukturu yaradılır. 
## Fiziki-coğrafi göstəriciləri
### Coğrafi yerləşməsi
Adanın koordinatları: . Ada Sulavesi dənizinin cənub-şərqində Kalimantan adasından şərqdə (Tutop burnundan 39&nbsp;km məsafəyə malikdir) Malayziya və İndoneziya sərhədində yerləşir. Adanın sahəsi 0,079&nbsp;km² təşkil edir. Ada düz oval formaya malikdir. Adanın maksimal uzunluğu 550 metr, eni isə 200 metr təşkil edir. Eyni adlı mərcan rifinin cənub)şərqində qərarlaşır. Bəzən bu rif adalarını birlikdə Ligita arxipelaqı adlandırırlar.

### İqlimi
İqlimi ekvatorialdır. Rütubətlidir. İqlim xüsusiyyətləri Kalimantan adasının şimal-şərq iqliminə bənzərdir. İllik orta temperatur maksimal olaraq +39&nbsp;°C, minimal isə +17&nbsp;°C təşkil edir. Günlük orta temperatur +27—29&nbsp;°C-dir. Günlük msksimal və minimal temperatur arasında fərq cəmi 5&nbsp;°C təşkil edir.

### Təbiəti
Ada qumsaldır və səthi olduqca hamardır. Maksimal hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 9 metr hündürlükdə yerləşir. Ərazisinin böyük hissəsini tropik bitkilər örtmüşdür. Əsasən kol və palma ağaclarıdır. Sahil hissəsi əsasən bir necə on metr enə malikdir. Adanın sahillərindən güçü 5&nbsp;km/s alan axınlar keçir. Bu axınlar adanın ətrafına dövr edir. Bu xüsusiyyətinə görə yaxınlıqda yerləşən digər adalsrdan fərqlənir
Ada fauna baxımından kasıbdır. Burada iri heyvanlar yaşamır. Ərazisində bir necə növ sürünən, gəmirici və suda-quruda yaşayan vardır. Ətraf suları isə daha zəngin və rəngarəngdir. Dəniz ilanları, skatlar, yengəclər və çixlu sayda balıq növlərinə rast gəlinir.

## Ərazi mənsubluğu
1969-cu ildən ada Malayziya və İndoneziya arasında mübahisə predmeti olmuşdur. Hər iki tərəf Hollandiya və Böyük Britaniya müstəmləkə xəritələrini əsas gətirirdi. Burada Ligitandan başqa Sipidan adasıda mübahisə pretmeti olmuşdur. 1997-ci ildə hər iki tərəf məsələni BMT Beynəlxalq məhkəməsinə verirlər. 2002-ci ilin dekabrında məhkəmə işi Malayziyanın lehinə həll edilir. İndoneziya məhkəmənin qərarını rəsmən tanıyır.

İnzibati cəhətdən ada Sempor rayonu (), Tavau dairəsi (), Sahab ştatı () daxildir.

## Əhəmiyyəti
Hazırda adada yaşayış yoxdur. 2002-ci ilə qədər adada hansısa işlərin aparılmasına imkan verilmirdi. 2002-ci ildən etibarən isə adada turizmin inkişafı yolunda işlər görülmüşdür. Zəngin dəniz canlılarına malik bölgə olmasına baxmayaraq adaya turistləri cəlb etmək mümkünsüzdür. Səbəb isə infrastrukturun istənilən səviyyətə olmamasıdır.

## İstinadlar
Sibir zümrüdçiçəyi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Sallaq, mavi, bəzən ağ rəngdə çiçəkləri olan çoxillik bitkidir. Bu növ 1796-cı ildən gülçülükdə istifadə olunur. Çox rütubətli şəraitdə yaxşı bitir. Onu adətən gölməçələrin yaxınlığında əkirlər. Bitkini otaq şəraitində də yetişdirmək olar. Pionların açılmamış yarpaqlarının yanında özəl görünür. Soğanağı yumurtavari və ya kürəvari-yumurtavari, 2 sm uzunluqda və 1,5-2 sm enində, tünd qonur və ya tünd qəhvəyi qınlarla örtülmüşdür. Gövdəsi basılmış, hündürlüyü 30 sm, bir soğanaqdan 1-4 sayda gövdə çıxır. Yarpaqları 2-4 ədəd, yaşıl, enlixətvari, 10-20 mm enindədir, əsasa doğru daralan, üst tərəfdə qapaqlıdır. Çiçəkləri xırda ağ çiçəkaltlıqları ilə, aydın olmayan mavi və ya göy rəngli azçiçəkli salxımdadır. Çiçəksaplaqları çiçəklərə bərabər və ya ondan qısadır. Çiçəkyanlığın yarpaqcıqları 12-13 mm uzunluqda, uzunsov-xətvari, kütdür. Erkəkciklər 2 dəfə çiçəkyanlığından qısadır, göy tozluqludur. Meyvə kürəvari qutucuqdur.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazın qərbi və şərqində, Quba sahəsinin rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Meşələrdə, meşə kənarında və kolluqlarda bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gülsim Ali İlhan

## Həyatı
Gülsim Əli İlhan 1993-cü ildə Bolqarıstanda anadan olub. Uşaqlığı Bolqarıstanda keçən Gülsim Ali Bolqarıstanda təşkil edilən Super Model Yarışmasına qatılıb və bu yarışmada "Ford Model" seçilibdir. İlk aktyorluq təcrübəsini 2012-ci ildə çəkilən "Son Yaz Balkanlar 1912" adlı serialda rol alıb. Aktrisa 2015-ci ildə çəkilən və TRT1 ekranlarında 4 hissəlik mini serial olaraq çəkilən "Seddülbahir: 32 Saat" adlı serialda tibb bacısı rolu ilə tamaşaçı qarşısına çıxıb. Daha sonra "Show TV" kanalında yayımlanan "Xanım kəndli" serialında "İlkgün" xarakteriylə baş rol oynamışdır.

2016-cı ildən isə "Diriliş Ərtoğrul" serialı ilə ekranlarda olan Gülsim Ali "Aslıhan" xarakterini canlandırmaqdadır.

## Filmləri
* Son yaz Balkanlar 1912 serial — (2012)
* Seddülbahir: 32 Saat serial — (2015)
* Xanım kəndli serial — Show TV(serial) — (2015)
* Diriliş:Ərtoğrul (teleserial, 2014) TRT1 — (2015)
* Payitaht"Abdulhamid" TRT1 2019 — 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.kimdirkim.com/gulsim-ali-kimdir-kac-yasinda-biyografisi.html
* http://www.unlulerinboyuyasikilosunedir.com/gulsum-ilhan-ali-kimdir-nereli-boyu-yasi-kilosu-hakkinda-kisa-bilgi-2/
Mavi rəqqasələr

**Mavi rəqqasələr** (, ) — fransız rəssamı, impressionizmin banilərindən biri sayılan Edqar Deqa tərəfindən 1897-ci ildə çəkilmiş rəsm əsəridir. Əsərin ilk sahibi fransız kolleksiyaçı Düran-Rüel, ikinci sahibi isə rusiyalı kolleksiyaçı Sergey Şukin olmuşdur. Əsər 1918-ci ildən 1948-ci ilə kimi Yeni qərb incəsənəti dövlət muzeyində saxlanılıb. 1948-ci ildən A.S.Puşkin adına Dövlət Təsviri İncəsənət Muzeyində sərgilənir.

Əsər pastel vasitəsilə 65×65 sm ölçüdə olan kağız üzərində işlənilib.

## Yaranma tarixi
Əsər Edqar Deqanın yaradıcılığının son mərhələsinə aiddir, bu zaman rəssamın görmə qabiliyyəti zəifləmiş və o, böyük rəngli ləkələrlə işləməyə başlamış, şəklin səthinin dekorativ təşkilinə daha çox əhəmiyyət vermişdir. Rəqqasələr mövzusu rəssama çox yaxın idi və onun tərəfindən pastel, yağlı boya və şəkil janrında dəfələrlə təkrar olunmuşdur. Bəzi tənqidçilərin fikrincə boya ahəngdarlığının gözəlliyinə və kompozisiya həllinə görə, "Mavi rəqqasələr" əsəri həmin mövzuda Deqanın nail olduğu təcəssümün ən yaxşı nümunəsidir. Deqa bu əsəri ilə fakturanın və boya çalarlıqlarının hədsiz zənginliyinə nail olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* A.S.Puşkin adına Dövlət Təsviri İncəsənət Muzeyinin saytında
Allioideae

Son zamanlar bir çox alimlər bu yarımfəsiləni müstəqil fəsilə kimi qəbul edirlər. Soğanaqlı və kökümsovlu bitkilərdir. Çiçək qrupu çətirdir. Meyvə yuvalar üzrə açılan qutucuqdur. Soğan (*Allium*) cinsinin 300-ə qədər növü vardır.

Bu cinsin Azərbaycan florasında 50-ə qədər növü düzən sahədən başlamış yuxarı dağ qurşağınadək bütün ərazilərdə geniş yayılmışdır. Onlardan 3 növü adi soğan (*Allium cepa*), sarımsaq (*A.satium*) və kəvər (*A.porrum*) Azərbaycanda orta dağ qur.ağınadək qiymətli bitki kimi əkilib becərilir.

Adi soğan (A.cepa) Azərbaycanın aran və dağ rayonlarında geniş becərilən qiymətli tərəvəz bitkisidir. Onun həm yerüstü, həm də yeraltı soğanağından fitonsid xüsusiyyətinə görə insanlar tərəfindən istifadə olunur. Yarpaqları və gövdələri boru formasındadır. Çiçəkləri gövdənin uc hissəsində çətir çiçək qrupuna yığılmışdır. Çiçək qrupu açılanadək üzəri iki hissəyə bölünən pərdəşəkilli pulcuq örtüyü əmələ gətirir. Çiçəkləri aktinomorfdur, çiçəkdə ləçəklər sərbəst olub, 6 ədəddir, erkəkcikləri 6 ədəd, dişicik bir ədəd, yumurtalıq üst vəziyyətdədir. Meyvəsi qutucuqdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pxi-Pxi-Le

**Pxi-Pxi-Le** və ya **Pxi-Pxi-Ley** () — Phiphi arxipelaqına daxil olan adadır. Ada Andaman dənizində yerləşir. Taylandın Krabi əyalətinin tərkibinə daxildir.

## Coğrafiyası
Pxi-Pxi-Don adasından sonra Pxi-Pxi-Le adası Phiphi arxipelaqının böyüklüyünə görə ikinci adasıdır. Ada *Maya Bey* və *Loh Samax* adlı iki dayaz körfəzi əhatə edən sərt əhəngdaşı təpələrindən təşkil olunmuşdur. *Pi Ley* adlıkiçik xırda fyord girişdə kiçik mərcan rifini əmələ gətirir.

## Məşhurluq

Maya Bey dayvinq üçün məşhur yerlərdən biri hesab olunur. Adanın şöhrəti 2000-ci ildən sonra daha da artmışdır. Buna səbəb "Çimərlik" filminin bu adada çəkilməsi olmuşdur. Tayland üzrə ekspert Loneli Planet göstərmişdir ki, 2004-cü ildə baş vermiş zəlzələ və sunami nəticəsində Maya Bey zahiri görünüşünü əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmışdır. Bu onunla əlaqəli idi ki, yüksək dalğalar çimərliyi yuyub aparmışdır. Adada görülən bütün ağaclar Foks kinofilm şirkətlər qrupu tərəfindən filmin çəkilişi zamanı əkilmişdir.

## Çimərlik filmi

"Çimərlik" filminin çəkilişləri yüksək qalmaqallarla müşayiət olunmuşdur. Qalmaqallara səbəb isə 20th Century Fox kinofilm şirkətinin rəhbərliyinin sərəncamı üzrə buldozer və ekskavatorların Pxi-Pxi-Le adasının çimərliklərinin təbii simasını dəyişdirməsi olmuşdur. Bu ona görə edilmişdi ki, mənzərə "cənnətə daha çox oxşar" olsun. İşçilər adadakı qum təpələrinin relyefini dəyişdirdilər. Kokos ağaclarını və otları buradan təmizlədilər. Ağacları kəsməkdə əsas məqsəd çimərliyin sahəsini genişləndirmək idi. Foks kinofilm şirkəti çimərliyin yenidən qurulması üçün vəsait ayırdı. Ancaq onlar elə düşünürdülər ki, baş verən ziyan iqtisadiyyata təsir göstərməz. Amma bunun tam əksi baş verdi. Bərpa cəhdləri uğursuzluqla nəticələndi.

Zərərin ödənməsi illərə ləngidi. 2006-cı ildə Tayland Ali Məhkəməsi bu barədə məhkəmənin qərarını təsdiq etdi. Qərara əsasən çəkilişlər zamanı əhəmiyyətli dərəcədə ətraf mühitə ziyan vurulmuş və bu zərərin qiymətləndirilməsi baradə göstəriş verilmişdir. Qərara görə 20th Century Fox film şirkətlər qrupu və bəzi Tayland hökumət məmurları hadisəyə görə ittiham olunmuşdur.

## 2004-cü ildən əvvəl və sonra ada
2004-cü ilə qədər Pxi-Pxi-Le adası ümumiyyətlə inkişaf etməmişdir. Bununla belə, ada hal-hazırda Pxi-Pxi milli parkının bir hissəsidir. Adanın inkişafı üçün hökumət tərəfindən vəsait ayrılmışdır. Adada bunqalonun tikintisi planlaşdırılır. 2007-ci ildən şəxsi ziyarətçi olan insanlardan Bt200 adlı vergi yığılır. Adanın çimərlikləri tualetlərlə, snek-barlarla və kempinqlə təchiz edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Extensive image gallery of Phi Phi Ley 
* Phi Phi 
* Phi Phi Island Tour 
* Moving Postcards of Phi Phi Don and Ley
Mabul adası

**Mabul adası** () — Sulavesi dənizində, Malay arxipelaqının tərkib hissəsini təşkil edən Ligitan arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Malayziyanın Sabah ştatı ərazisinə daxildir. Adanın sahəsi 0,21&nbsp;km² təşkil edir. 1999-ci il məlumatına görə adada 2000 nəfər yaşayır. Həmçinin məşhur dəniz istirahət məkanıdır.

## Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri

### Coğrafi terləşməsi
Adanın coğrafi koordinatları — 

Sulavesi dənizinin cənib-şərqində, Kalimantan adasından şərqdə (ən yaxın məsafə 15&nbsp;km təşkil edir.) yerləşir. Ada Ligitan arxipelaqına daxildir. Ada yaxınlığında İndoneziya və Malaziya dövlət sərhəti keçir. Adanın sahəsi 0,21&nbsp;km² təşkil edir. Damlaya bənzən formsya malikdir. Maksimal uzunluğu 750&nbsp;km, eni isə 430&nbsp;km təşkil edir.

### İqlimi
İqlimi ekvatorialdir. Rütubətlidir. Ümumilikdə isə Kalimantan adasının şimal-şərq iqliminə xasdır. Orta illik maksimal temperatur +39&nbsp;°C, minimum isə +17&nbsp;°C təşkil edir. Günlük orta temperatur +27—29&nbsp;°C arasında dəyişir. Günlük msksimal temperaturla, minimal temperatur arasında fərq cəmi 5&nbsp;°C təşkil edir.

### Təbii şəraiti
Ada mərcan məşhəllidir. Burada rifin sahəsi 2&nbsp;km² təşkil edir. Sahil hissəsi bir necə 10 metr enə malikdir. Əsasən qumsaldır. Daxili hissəsində demək olar ki, təbii bitki örtüyü yoxdur. Adada ən geniş yayılmış bitki Kakos palmasıdır.
Ölçüləri baxımından ada faunası kasıbdır. Burada iri heyvanlar yoxdur. Ancaq burada bir necə növ sürünən, suda-quruda yaşayan və gəmiricilər vardır. Adanın ətraf su sahəsi mərcanlarla zəngindir burada , , , ,  dəstələrinə aid dəniz canlıları yaşayır.

2000-ci illilərin sonlarına yaxı ada ətrafında müxtəlif səbəblərfən ekoloji problemlər yaranmışdır. Bu əsadən çimərliklərdə aparılan işlərlə,əlaqədar olmuşdur.

## İnzibati bölgü və əhali
Ada inzibati anlamda Senforna rayonu (, Tavau dairəsi (), Sabah ştatının ərazisinə () daxildir.

1999-cu il məkumatına görə adada 200 nəfır yaşayır. Əhali əsasən iki qəsəbədə yerləmişdir: Mabul () və Musu (). Onlar müvafiq olaraq adanın şimalı və cənubunda yerləşir. Mabul qəsəbəsinin əhslisi əsasən Filippinin Sulu arxipelaqı regionundan gəlmələrin törəmələridir. Əhalisi islamdininə (sünnülər) etiqat edir.

## İqtisadiyyat
Ada əhalisinin böyük qismi balıqçılıqla məşğul olur. Bəziləri isə kakos yetişdirir. 1970-ci illərdən burada turizm inkişaf etmişdir. Ancaq turistərin bölgəyə axını müşahidə edilmirdi. Səbəb yaxınlıqda yerləşən Sipadan adası və Ligitan adası İndoneziya və Malayziya arasında mebahisə predmeti olmuşdur. 2002-ci ildə isə BMT Beynəlxalq məhkəməsi ərazinin Malayziyaya mənsunluğunu təstiqləmişdir.

2000-ci illərdən burada Mabul-Kapalay adalarında infrastruktur qurulur. Üstəlik keçmiş peft platforması dayvinq məqsədi ilə istifadə edilir.

## Nəqliyyat
Ada ilə əsas nəqliyyat əlaqəsi katerlərlə təmin edilir.
## İstinadlar

## Mənbə
*  «Sipadan-mabul Resort»
Ligitan arxipelaqı

**Ligitan arxipelaqı** və ya **Ligitan adaları** (, ) — adalar qrupu qumlu sualtı bankələrdən, mərcan və riflərdən ibarətdir. Adalar Malay arxipelaqının tərkibinə daxildir. İnzibati cəhətdən Malayziyanın Sabah ştatı ərazisinə daxildir.  
Adaların ümumi sahəsi 1&nbsp;km² təşkil edir. Ən iri adaları Ligitan və Mabul adaları. Adalarda ümulikdə 1999-cu il məlumatına görə 2000 nəfər yaşayır. Hazırda adalarda kurort turizm inkişaf etmişdir.

## Fiziki-coğrafi göstəriciləri
### Coğrafi yerləşməsi
Arxipelaqın coğrafi koordinatları: . Adalar Sulavesi dənizinin cənub-şərqində Kalimantan adasından şərqdə (minimal olaraq 15&nbsp;km məsafəyə malikdir), Malayziya və İndoneziya sərhədində yerləşir. Adalar Kalimantan adasından Ligitan boğazı ilə ayrılır. Arxipelaq 60&nbsp;km məsafədə uzanır və eni isə 20&nbsp;km təşkil edir
Arxipelaqa daxil olan ən iri adalar Ligitan (0,076&nbsp;km²) və Mabul (0,21&nbsp;km²) adalarıdır. Arxipelaqa həm də ətrafda yerləşın rif, mərcan və bankələr daxildir.

### İqlimi
İqlimi ekvatorialdır. Rütubətlidir. İqlim xüsusiyyətləri Kalimantan adasının şimal-şərq iqliminə bənzərdir. İllik orta temperatur maksimal olaraq +39&nbsp;°C, minimal isə +17&nbsp;°C təşkil edir. Günlük orta temperatur +27—29&nbsp;°C-dir. Günlük msksimal və minimal temperatur arasında fərq cəmi 5&nbsp;°C təşkil edir.
### Təbiəti
Adalar qumsaldır və səthi olduqca hamardır. Maksimal hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 9 metr hündürlükdə yerləşir və Ligitan adasında qərsrlaşır. Ərazisinin böyük hissəsini tropik bitkilər örtmüşdür. Əsasən kol və palma ağaclarıdır. Sahil hissəsi əsasən bir necə on metr enə malikdir. Ligitan adasının sahillərindən güçü 5&nbsp;km/s alan axınlar keçir. Bu axınlar adanın ətrafına dövr edir. Bu xüsusiyyətinə görə yaxınlıqda yerləşən digər adalardan fərqlənir
Adalar fauna baxımından kasıbdır. Burada iri heyvanlar yaşamır. Ərazisində bir necə növ sürünən, gəmirici və suda-quruda yaşayan vardır. Ətraf suları isə daha zəngin və rəngarəngdir. Dəniz ilanları, skatlar, yengəclər və çoxlu sayda balıq növlərinə rast gəlinir.

## Ərazi mənsubluğu
1969-cu ildən Ligitan adası Malayziya və İndoneziya arasında mübahisə predmeti olmuşdur. Hər iki tərəf Hollandiya və Böyük Britaniya müstəmləkə xəritələrini əsas gətirirdi. Burada Ligitandan başqa Sipidan adasıda mübahisə pretmeti olmuşdur. 1997-ci ildə hər iki tərəf məsələni BMT Beynəlxalq məhkəməsinə verirlər. 2002-ci ilin dekabrında məhkəmə işi Malayziyanın lehinə həll edilir. İndoneziya məhkəmənin qərarını rəsmən tanıyır.

İnzibati cəhətdən adalar Sempor rayonu (), Tavau dairəsi (), Sahab ştatı () daxildir.

## Əhalisi
Ligitan adasında əhali yaşamır. Maqbul adasında isə 1999-cu il məlumatına görə 2000 nəfər yaşayır. Əhali əsasən iki qəsəbədə yerləmişdir: Mabul () və Musu (). Onlar müvafiq olaraq adanın şimalı və cənubunda yerləşir. Mabul qəsəbəsinin əhslisi əsasən Filippinin Sulu arxipelaqı regionundan gəlmələrin törəmələridir. Əhalisi islam dininə (sünnilər) etiqat edir

## Mənbə
* «Sipadan-Mabul Rezort»
* «Sipadan-Kapalay dayvinq rezort»

## İstinadlar
Norman Encell

**Norman Endjell** — beynəlxalq sülhün bərqərar olması üçün əhəmiyyətli səy göstərmiş, Böyük İlluziya kitabının müəllifi və ingilis iqtisadçı. 1933-cü ildə Nobel sülh mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı

1903-cü ildə "üç bayraq altında Vətənpərvərlik:siyasətdə rasionalizmin müdafiəsi" kitabını dərc etdi. 1909-cu ildə onun "Avropa illüziya
sı" (müharibənin iqtisadi səbəbləri haqqında) kitabı dərc edilmişdir. Növbəti kitab olan "Böyük illüziya
" daha məşhur oldu və 25 dildə tərcümə edilmişdi. Burda Endjell müharibə nəticəsində iqtisadi çiçəklənmə haqqında mifi ifşa edirdi. 1914-cü ildə Birinci Dünya müharibəsi zamanı o Ramsey Makdonald və Ç.Trevelayanla Britaniya hökumətinin xarici siyasətinə ictimai nəzarət üçün demokratik nəzarət İttifaqını təşkil etdi. 1920-ci ildə Liberal partiyadan Leyboristlər Partiyasına keçdi. Mərkəzi Avropa uşaqlarına yardım məqsədilə "Aclığa qarşı" hərəkatın əsasını qoydu. Nasist Almasniyasının fəal əleyhdarı idi, Nevill Çemberlenin Hitlerlə barışıq sazişinə qarşı çıxırdı. 1940-cı ildə hitlerizmə qarşı müharibə etmək çağırışı ilə ABŞ-yə çıxıb getdi, vətənə 1951-ci ildə qayıtdı.

## Həmçinin bax
* Nobel sülh mükafatı
* Nobel Sülh mükafatı laureatlarının siyahısı
* Nobel sülh mükafatı konserti

## Xarici keçidlər
* Hansard 1803–2005: contributions in Parliament by Norman Angell
* OMD 5620: Nobel Peace Prize Gold Medal 1933, iwm.org.uk
* "Sir Norman Angell: The Nobel Peace Prize 1933: Biography", nobelprize.org; accessed 20 October 2007
* "Archival material relating to Norman Angell". UK National Archives.
* Sir Norman Angell Papers, Archives and Special Collections, Ball State University Libraries (PDF)
* Works by Norman Angell at Project Gutenberg
* Works by or about Norman Angell at Internet Archive
* Works by Norman Angell at LibriVox (public domain audiobooks) 
* Norman Angell, On Human Nature (1913)
*

## İstinadlar
Böyük (film, 1988)

**Böyük** — 1988-ci ilin ABŞ filmi. Rejissorluğunu Penni Marşallın etdiyi filmin baş rollarında Tom Henks, Elizabet Perkins, Robert Loccia və Con Hord yer alır.

## Məzmun
12 yaşlı Con Baskin lunaparkdakı istək makinəsinə böyük olmaq istədiyini söyləyər və arzusu həqiqət olar. Sonrakı gün yuxudan oyananda yetkin olduğunu görər...

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Halonq buxtası

**Halonq buxtası** () — Sakit okean, Cənubi Çin dənizi Bakbo körfəzinin daxilində yerləşən buxta. Buxta inzibati cəhətdən Vyetnamın Vandon vilayəti Halonq və Kamfa şəhərlərinin inzibati vahidliyinə daxildir. 1994-cü ildə UNESKO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Görünüşü
Buxta ərazisinə ümumilikdə 3000 ada daxildir. Üstəlik bura qayalıqlar, dayazlıqlar və mağaralar daxildir. Körfəzin sahəsi 1500 km² təşkil edir. Belə desək su altı aləmi yüksık bioloji rəngarəngliyə malikdir. Halonq vyetnamcadan tərcümədə "o yeri əjdaha dəniz dibinə enmişdir" kimi səslənir. Hətta belə deyilir ki, Halonq adasını böyük bir əjdaha formalaşdırmışdır. Əfdaha hündür dağlardan birində yaşayırdı. O ərazini tərk edərkən quyruğu ilə vadilər əmələ gətirir. O suya girdikdən sonra onun üuyruğu ilə alcaltdığı ərazilər su ilə dolmuşdur. Nəticədə isə kiçik adalar və buxta formalaşmışdır.

Buxtada yerləşən adalardan əsas məskunlaşılmış ada Tuançaudur. Əvvəllər Ho Şi Minin əsas iqamətgahı yerləşirdi. Hazırda adada kurort turizm inkişaf etdirilmişdir.

Katba arxipelaqına daxil olan Katba adası həm arxipelaqın həm də buxtanın ən böyük adasıdır. 1986-cı adanın yarısıda daxil olmaqla Katba milli parkı yaradılmışdır. Ada ərazisində çoxlu şəlalər, göllər vardır. Sahilləri mərcan rifləri ilə ötülüdür. Buxta özünün qrotları ilə məşhurdur. Burada Bobau qrotu, Qız və Səma sarayları insanı özünə gəlb edir. Baraban qrotu isə musiqi alətinin səsini çıxardığəndan bu çür adlandırılmışdır. Ən gözəl mağara Dauqo hesab edilir. Burada yerləşın adalardan biri sovet kosmonavtlarında biri ola German Stepanoviç Titovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İqlimi
Buxta tropik enlikdə yerləşir. Ancaq musson yağışlarının təsirinə məruz qalır. Rütubətlidir. İki mövsüm hakimdir. Yayı musson yağışları ilə əlaqədar rütubətli, qışı isı quru soyuq keçir. Orta temperatur 15–25 °C arasında dəyişir. İl ərzində körfəz ərazisinə 2000–2200 mm yağıntı düşür. Buxtanın suyunun duzluğu quraq mövsüm 31–34,5 ‰ arasında dəyişir.

## Əhalisi
Buxta sularında ümumilikdə 1600 nəfər yaşayır. Onlar əsasən üzən taxta evlərdə yaşayırlar. Bu tip kəndlərin sayı dörddür:Kıavan (Cửa Vạn), Ba Hanq (Ba Hang), Konq Tai (Cống Tàu) və Vonq Venqdir (Vông Viêng).

Halonq buxtarı 1994-cü ildə UNESKO Ümumdünya irsi siyahısına daxildir.

## Qalereya

Fayl:Hạ_Long_Bay.jpg|Halonq buxtası, aprel 26, 2007
Fayl:Hạ_Long_Bay_2.jpg|Halonq buxtası, aprel 26, 2007
Fayl:Vinh_Ha_Long.jpg|Halonq buxtası, fevral 2003
Fayl:Halong Bay in Vietnam.jpg|Halonq buxtası
Fayl:Junk Halong Bay Vietnam.jpg|Halonq buxtası, 2004


## Mənbə
* UNESCO: Halonq buxtası 
* Halonq buxtasının şəkilləri

## İstinadlar
Maldiv adalarında nəqliyyat

**[[Maldiv adaları]]nda nəqliyyat** — İlk növbədə ölkədə dəniz və aviasiya nəqliyyatı yaranmışdır. Bu da ölkənin coğrafiyası ilə bağlıdır. Maldiv respublikası bir neçə mərcan adasında yerləşmişdir və 300&nbsp;km²-dən az sahəyə malikdir. Ölkənin əhalisinin sayı 400000 nəfərdən azdır. Respublikada bu səbəblərdən dəmiryol nəqliyyatı fəaliyyət göstərmir. Həmçinin faktiki olaraq ictimai nəqliyyat yoxdur.

## Avtomobil nəqliyyatı
2013-cü ildə avtomobil yollarının ümumi uzunluğu 88 kilometr təşkil edirdi. Onlardan 60 kilometri Male və Vilinqile adalarında yerləşmiş, ölkənin paytaxtı olan Male şəhərinin payına düşürdü. İki başqa region da, yəni Addu və Laamu atolları da avtomobil yollarına malikdir. Yolların əsas örtüyü — sıxlaşdırılmış mərcanlardır. 2009-cu ildə Dünya Bankının məlumatına görə, maldivlilərin avtomobillə təmin olunması hər 1000 nəfərə 24 avtomobil təşkil edir. Onlardan yarısı sərnişinlərin daşınması üçün nəzərdə tutulurmuşdur.

## Hava nəqliyyatı
2013-cü il məlumatlarına görə Maldiv adaları doqquz aeroporta malikdir. Beton örtüklü aeroportlardan İbrahim Nəsir adına beynəlxalq hava limanıdır. Hava limanı ölkənin paytaxtının yaxınlığındakı Xulule adasında yerləşmişdir. Burada yerləşən digər hava limanı isə Qan beynəlxalq hava limanıdır. Hava limanı Maledən 478 kilometr məsafədə, Addu mərcan adalarının eyni adlı adasında yerləşmişdir.

Milli avişirkət olan *Maldivian* şirkəti *Island Aviation Services* dövlət nəqliyyat kompaniyasının filialıdır. 1976-cı ildən 2000-ci ilə qədər fəaliyyət göstərən və müflisliklə əlaqədar olaraq bağlanmış olan *Air Maldives* şirkəti milli aviaşirkətdir.

2010-cu ildə Dünya Bankının məlumatına görə dünya aviaşirkətləri Maldiv adalarına 5000-dən çox uçuş həyata keçirmişdir. Demək olar ki, 80 min sərnişin buraya səfər etmişdir. Yük əmtəə dövriyyəsi 310 min tonnokilometr təşkil edir.

Daxili əlaqə hava limanlarından başqa hidroplanlarla həyata keçirilir. *Trans Maldivian Airways* şirkəti və şəxsi sahibkar şirkətləri bu hidroplanları təşkil edir.

## Su nəqliyyatı
Yegane dəniz limanı ölkənin paytaxtı olan Male şəhərində yerləşmişdir. 2010-cu il məlumatlarına görə Maldiv adaları 1000 tondan daha çox su  təzyiqinə malik 18 gəmiyə malikdir:
* 1 balker;
* 14 karqo gəmi;
* 1 tanker;
* 2 refrijirator.
Maldiv şirkətlərinə məxsus olan 4 gəmi başqa ölkələrdə qeyd edilmişdir.

Adaların arasında əlaqə sərnişin gəmiləri ilə həyata keçirilir. Doni yerli nəqliyyatın əsas növüdür. Doni dizel mühərrikləriylə hal-hazırda təkmilləşdirilmiş ənənəvi çoxməqsədli gəmi növüdür. Vedisin böyük qayıqları isə mərcan adalarına uzun müddətli səyahətlər üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Fransa Respublikasının dövlət təltifləri

Bu, Fransa Respublikasının müasir dövlət təltiflərinin bəzilərinin siyahısıdır. Fəxri Legion Ordeni kimi bəzi ordenlər silahlı qüvvələr və dinc əhaliyə verilir. Digərləri isə sırf mülki və ya hərbi xarakterli mükafatlardır.

## Milli ordenlər

## Mülki fərqləndirmələr

## Hərbi mükafatlar

## Yubiley medalları

### 19-cu əsr

### 1900–1914

### 1-ci Dünya Müharibəsi (1914–1918)
Con Keysiç

**Con Keysiç** (; ) — Amerikalı siysətçi, Ohayo ştatından 69-cu qubernatoru və 2016-cı ildə keçirilmiş 58-ci Prezident seçkiləri zamanı Respublikaçılar partiyasının daxili namizədlərindən biri.

## İstinadlar
Tu Kayven

**Tu Kayven** (, 28 iyun 1991, Tayçjun) — Yüngül çəki dərəcəsində Tayvanı təmsil edən cüdoçu. Tu Kayven beynəlxalq yarışlarda Tayvanı təmsil edir. 2008-ci ildən Çin Taybeyi yığmasına cəlb olunmuşdur. Londonda təşkil olunan 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmiş, Şərqi Asiya çempionatlarının gümüş və bürünc mükafatçısı olmuşdur. Asiyanın gənclər çempionatının gümüş mükafatçısı, milli və beynəlxalq turnirlərinin bir çoxunun iştirakçısıdır.

## Bioqrafiyası
Tu Kayven 28 iyun 1991-ci ildə Tayvanın Tayçjun şəhərində anadan olmuşdur. İlk dəfə 2008-ci ildə turnirlərdə iştirak etmişdir. On yeddi yaşlıların yüngül çəki dərəcəsində Taybeyin ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq yarışda bürünc medal qazanmışdır. Banqkokda gənclər arasında dünya çempionatında çıxış etmişdir. 1/8 final mərhələsinə qədər çatmağı bacarmışdır. Gələcək il dünya çempionu yapon Dzyunpeyu Morisite ilə 1/4 final mərhələsində üz-üzə gəlmiş və məğlub olmuşdur. Parisdə gənclər arasında dünya birinciliyində yeddinci yeri tutmuşdur.

Böyük beynəlxalq səviyyəli turnirlərdə birinci ciddi uğuruna 2010-cu ildə nail olmuşdur. Tayvan milli yığmasının əsas tərkibinə düşmüş və Makaoda cüdo üzrə Şərqi Asiya çempionatında iştirak etmişdir. Yüngül çəki kateqoriyasında gümüş medala layiq görülmüşdür. Bundan başqa həmin mövsümdə Banqkokda Asiyanın gənclər çempionatında gümüş medal qazanmış və Sindao qran prisində 1/8 finala qədər gəlib çatmışdır.

2012-ci ildə Tu yeddinci Daşkənddə keçirilən Asiya birinciliyində iştirak etmişdir. 1/4 finalda qazax Sergey Limaya məğlub olmuşdur. Üçüncü yer üçün təsəlliverici döyüşlərdə Qırğızıstanın nümayəndəsi İslam Bayalinova qalib gəlinmişdi. Koreyanın Koçxanesin şəhərində keçirilən Şərqi Asiya çempionatında bürünc medal qazanmışdır. Uğurlu çıxışlarının sayəsində Londonda təşkil olunan Yay Olimpiya Oyunlarında ölkəsinin şərəfini qorumuşdur. Bununla belə burada son dərəcə uğursuz çıxış etdi. Birinci görüşdə Monqolustanlı Xaşbatarın Saqanbataraya məğlub oldu. Həmin cüdoçu 2004-cü il olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanmışdır. Beləliklə Tu mükafatçıların sırasına düşə bilməmişdir.

London Olimpiadasından sonra Tu Kayven Tayvan komandasının əsas tərkibinə qatıldı və ən böyük beynəlxalq yarışlarda iştirak etməyə davam etdi. Hərçənd bu halda yüngül çəki kateqoriyasında qaldı. 2015-ci ildə o, Taybeydə keçirilən Dünyan Kubokunda yeddinci yeri tutdu və Əl-Küveytdə Asiya çempionatında çıxış etdi. 1/8-i mərhələsində Özbəkistanlı Şarofiddin Boltaboyevə məğlub oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ту Кайвэнь — профиль на сайте *Judoinside.com*
Marko Rubio

**Marko Rubio** (; ) — Amerikalı siyasətçi, ABŞ senatına Florida ştatından seçilmiş senator və 2016-cı ildə keçirilmiş ABŞ Prezident seçkiləri zamanı Respublikaçılar partiyasının daxili namizədlərindən biri. Marko Rubio Respublikaçılar Partiyasının prezident seçkiləri üçün praymeyrzində iştirak edərək, dördüncü yeri tutmuşdur. ABŞ-nin 72-ci dövlət katibi (20 yanvar 2025).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Florida House of Representatives – Marco Rubio
* Senator Marco Rubio official U.S. Senate website
* Marco Rubio for U.S. Senate official campaign website
* Public statement on the Impeachment trial of Donald Trump
Küveytdə nəqliyyat

**[[Küveyt]]də nəqliyyat**  — Relsdən başqa bütün nəqliyyat növlərinə Küveytdə rast gəlmək olar. Avtomobil nəqliyyatı ölkədə əsas rolu oynayır. İctimai avtobuslar əhəmiyyətli yerə malikdir. Küveyt İran körfəzinin sahilində bir neçə limana malikdir. Küveytdə 7 hava limanı fəaliyyət göstərir. Onlardan ən böyüyü Küveyt Beynəlxalq Hava limanıdır.

## Dəmiryol nəqliyyatı
Küveyt dəmir yolu infrastrukturuna malik deyil. Ancaq avtomobil hərəkətinin intensivliyinin artımı bir neçə dəmir yolu layihəsinin yaranmasına gətirib çıxarmışdır. Əl-Küveyt *Gulf Railway* yolunun son stansiyalarından biri olmalıdır. Bu dəmir yolunun 2000 kilometri bir neçə körfəz ölkələrini bir-biri ilə bağlayacaqdır. Paytaxt metrosunun dörd xəttinin tikintisi başqa perspektivli layihədir. Metronun ümumi uzunluğu 160 kilometr təşkil edəcək və 69 stansiyadan ibarət olacaq.

## Avtomobil nəqliyyatı
Küveyt avtomobillərlə yüksək təmin olunmuş ölkələrdəndir: 2,25 insana 1 avtomobil düşür. Avtomobil nəqliyyatı ölkədə əsas yeri tutur. 2010-cu ildə asfalt döşənmiş və qrunt yollarının ümumi ölçüsü 6 608 kilometr təşkil edirdi. Gündüz yollar üzrə hərəkət nəqliyyat vasitələrinin miqdarına görə çətinlik yaradır. Xüsusilə bu hala Əl-Küveytdə rast gəlmək olar.

Küveytdə yol-nəqliyyat hadisələri nəticəsində yaranan ölüm faizi dünyada ən yüksək göstəricilərdən hesab olunur. Hər il bir neçə yüz insan həlak olur və minlərlə insan xəsarət alır. 2012-ci il ilk yarımillikdə yol hərəkəti qaydalarının pozulması üçün yazılmış cərimələrin miqdarı qeydiyyatda olan nəqliyyat vasitələrinin sayını ötmüşdür.

Dəmiryolu nəqliyyatının yoxluğunda ictimai daşınmalar demək olar ki, avtobus marşrutlarının hesabına tamamilə təmin olunur. 1962-ci ildə dövlət *Kuwait Public Transportation Company* şirkətini yaratmışdır. Bu şirkət avtobusları yerli və xarici marşrutlara əvəz edir. *CityBus* aparıcı şəxsi avtobus şirkətidiк. Bütün ölkə üzrə təxminən 20 marşrut xidmət edir. Başqa şəxsi avtobus şirkəti 2006-cı ildə əsasını qoyulmuş *Kuwait Gulf Link Public Transport Services* şirkətidir. Bir neçə daxili və beynəlxalq marşrutlara nəzarət edir.

## Su nəqliyyatı
thumb|Əş-Şüəyba limanı
İran körfəzində yerləşən Küveytin əsas limanları aşağıdakılardır:
* Əş-Şüəyba;
* Əş-Şüveyx;
* Küveyt limanı;
* Mina-Abd-Allax;
* Mina-Əl-Əxmədi;
* Əz-Zaur (Mina-Suud).

2010-cu ildə Küveytin ticarət flotu 34 gəmidən (su təzyiqi 1000 t və daha çox) ibarət idi. Onlar arasında: 2 balker, 3 skotovoz, 6 konteyner, maye qaz üçün 4 tanker, 19 neft daşıyan tanker var. Küveytə aid olan 45 gəmi başqa ölkələrdə qeyd edilmişdir.

## Hava nəqliyyatı
2013-cü il məlumatlarına görə Küveyt 7 beynəlxalq hava limanına malikdir. Həmçinin dördü beton örtüyə malikdir. Ölkədə 4 helikopter meydanı yerləşir. Küveyt Hava Limanı yeganə vətəndaş daşıyan Küveyt hava limanıdır.

### Aviaşirkətlər
*Kuwait Airways* şirkəti Küveytin milli aviaşirkəti hesab olunur. Loukoster Jazeera Airways Küveytin başqa aviaşirkətidir.

## Boru kəməri nəqliyyatı
2013-cü il məlumatlarına görə Küveyt 261 kilometr qaz kəməri borularına malikdir. Neft məhsulları üçün 540 kilometr neft kəməri və 57 kilometr boru kəməri fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Kruds ailəsi (cizgi filmi, 2013)

**Kruds ailəsi** () 2013-cü ilin animasiya və macəra filmi.

## Məzmun
  
Kruds adlı mağara ailəsi inadkar ata Qruqun qida taplamaq üçün qısa müddət istisna olmaqla heç kəsin mağaranı tərk etməsinə icazə verməməsi nəticəsində bir neçə təbii fəlakətdən xilas olur. Yeniyetməlik dövründə olan evin qızı Yip ailəsini sevir, amma yenə də qaranlıqda tez-tez mağaranı tərk edir. Bir gecə işıq görən Yip yenə də mağaradan çıxır və məşəl yandıran müasir insan Qay və onun əhlilləşmiş heyvanı ilə tanış olur. Qay Yipi yaxınlaşan fəlakətə görə xəbərdarlıq edir və qaçması üçün ona kömək təklif edir. Ancaq Yip ailəsi ilə birlikdə qalmağı seçir. Qay kömək lazım olanda onu çağırması üçün Yipə dənizqabığı verir. Ancaq Yip evə qayıdanda çılğın ailəsi onu məhv edir. Səbəb onların yeni olan hər şeydən qorxmaları idi.

Daha sonra böyük bir zəlzələ mağaranı və ətrafdakı hər şeyi məhv edir. Kruds ailəsi dağların arasında kəşf etdikləri meşəyə qaçır. Böyük vəhşi pişik tərəfindən qovalanılan krudslar ətyeyən quşlarla rastlaşırlar. Yipin səsini eşidən Qay Yipi və onun ailəsini atəşlə vəhşi quşlardan xilas edir. Ata Qruq Qayı kötüyün içinə salaraq onları təhlükəsiz yerə aparmasını istəyir. Qay təklif edir ki, krudslar uzaqdakı dağlarda yerləşən yeni mağaraya getsinlər. Ancaq hələ ki krudlar Qaya tam inanmırlar.

Səyahət əsnasında Qruq quş yumurtası oğurlamaq istəyir, amma onu bacarmayıb onun yerinə əqrəb tutur. Qay isə Yipə quş ovlamaq üçün necə tələ qurulduğunu öyrədir. Çətin yolda Qay krods ailəsi üçün ayaqqabılar düzəldir və müxtəlif icadları ilə olara kömək edərək özünü sevdirir. Qruq Qayı qısqanmağa başlayır və Qay ilə Yepin bir-birlərini sevdiklərini öyrənəndə Qayın yeniliklərinə qarşı çıxmağa və öz icadlarını yaratmağa başlayır. Ancaq bunlar uğursuz olur. Bunlar Qruq ilə ailəsi arasında münasibətləri pisləşdirir.

Ailə mağara tapır, ancaq kruds ailəsi artıq mağaradan kənarda yaşamağı öyrənmişdir və Qruqdan başqa heç kəs orda yaşamaq istəyir. Əsəbləşən Qruq Qaya hücum edir, ancaq ikisi də uçurumdan axan qatran axıntında ilişib qalırlar. İkili Qayın ideyası sayəsində ordan qurtura bilir.

Daha sonra isə tektonik fəlakət başlayır. Crudslar və Qay qitələrin bir-birindən ayrıldığı uçuruma qədər qaçır. Qruq günəşin istisini hiss edir və qarşı tərəfdə təhlükəsiz torpaq olduğunu düşünür. Qruq tək qalacağını bilsə də, hər kəsi bir-bir qarşı tərəfə tullayır. Tək qalan Qruq mağaraya gedir. Qaranlıqdan qorxan böyük vəhşi pişik isə Qruqa sığınır. Qruqun ağlına möhtəşən ideya gəlir və o, vəhşi pişik ilə birlikdə ailəsinin yanına qayıda bilir. Qruq ailəsi tərəfindən böyük sevgi ilə qarşılanır. Artıq krudslar Qay ilə yeni və təhlükəsiz yerdə yeni həyata başlayırlar.

## Səsləndirənlər

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
*