open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
VIII Karl (Fransa kralı)

**VIII Karl** () və ya **Gülərüz Karl** (; ) — Fransa kralı. Atası XI Lüdovikin ölümünün ardından 1483-cü ildə hələ 13 yaşında ikən taxta çıxdı. Azyaşlı olduğu üçün böyük bacısı Anna və əri Burbon hersoqu Pyotr kral naibi olaraq 8 il boyunca ölkəni idarə etdi. Onların naibliyi dövründə ölkənin güclü zadəganları mərkəzi hakimiyyətə qarşı ayaqlandı və Dəlisov müharibə olaraq adlanan çatışmada monarxiya birlikləri qalib gəldi.

## Həyatı
Karl 1491-ci ildə Avropanı alt-üst edən bir addım atdı və Bretanlı Annayla gizlicə evləndi. Skandala səbəb isə Annanın Müqəddəs Roma imperatoru I Maksimilyanla 1490-cı ildə vəkalətən nikahlanmış olması idi. Ancaq o əsnada gəlinin 13 yaşı olduğu üçün imperatorun yanına göndərilməmişdi. Bu səbəblə ilk nikahı tamamlanmamış hesab olundu. Bu evliliklə Karl Bretan bölgəsini Fransayla birləşdirməyi planlaşdırırdı.

Neapol kralı Anjulu Renenin ölmədən öncə Karlın atasını varis seçməsinin ardından Fransa kralları Neapol taxt-tacında haqq iddia etməyə başladılar. Karl da bu haqqını davam etdirmək üçün İtaliyada hərbi əməliyyatlara başladı və heç bir maneəylə qarşılaşmadan yarımadanı işğal etdi. Toplanan yerli zadəganlar tərəfindən fransızlar bir neçə il sonra bölgədən çıxarılsa da, davam edən İtaliya müharibəsi növbəti 50 il boyunca davam etdi.

Karl 1498-ci ildə doğulduğu qəsrdə baş verən qəzada yaralandı və vəfat etdi. Geridə oğul varisi qoymadığı üçün yerinə ata şəcərəsindən qohumu olan Orleanlı Lüdovik taxta keçdi.

## Mənbə
* Kerrebrouck, P. van (1990). *Les Valois (Nouvelle histoire généalogique de l'auguste Maison de France)* ISBN 9782950150929
* Heiner Gillmeister, *Tennis: A Cultural History* (London: Leicester University Press, 1998) p. 21. ()
* Andrew R. Scoble, ed. (1856), *The memoirs of Philip de Commines, volume 2*, London: Henry G. Bohn, pp. 283–284

## İstinadlar
XI Lüdovik

**XI Lüdovik** () və ya **Tədbirli Lüdovik** (; ) — Fransa kralı.

Lüdovik 1440-cı ildə atası VII Çarlza qarşı ayaqlandı. Atasını devirməyi planlaşdırsa da, bu cəhdi uğursuz oldu. Buna baxmayaraq atası tərəfindən bağışlandı və mərkəzdən uzağa - cənub-şərqi əyalətlərdən birinə göndərildi. Ancaq burada Lüdovik öz intriqalarını davam etdirdi və atasının etirazlarına baxmayaraq Savoyya hersoqunun qızı Şarlotta ilə evləndi. Nəticədə VII Çarlz oğlunun üzərinə ordu göndərdi və Lüdovik atasının ən güclü düşməni Burqundiya hersoqu Yaxşı Filipə sığındı.

Atası VII Çarlz 1461-ci ildə vəfat etdi və Lüdovik taxta keçmək üzrə Burqundiyanı tərk etdi. Ancaq ilk başda dost olduğu Burqundiya ilə sonralar münasibətləri pisləşdi və 1472-ci ildə Burqundiya hersoqu Cəsur Çarlz Fransaya qarşı müharibə elan etdi. Buna cavab olaraq Lüdovik İngiltərə kralı IV Eduardla ittifaq qurdu və bu birlik Yüzillik müharibənin ardından İngiltərə və Fransa arasında qurulan ilk ittifaq oldu. 1477-ci ildə baş tutan Nansi döyüşündə Cəsur Çarlz həlak oldu və beləcə, Burqundiya hersoqlarının sülaləsi qurudu. Lüdovik siyasi boşluqdan istifadə edərək Burqundiyaya aid bəzi mülkləri ələ keçirməyə çalışdı.

Onun apardığı intriqalar və diplomatik fəaliyyəti səbəbilə *"le Ruse"* (*"Hiyləgər"*) və düşmənlərinə tələlər qurduğu üçün *"l'universelle aragne"* (*"Dünya hörümçəyi"*) ləqəbi qazandı. Lüdovik 30 avqust 1483-cü ildə vəfat etdi və yerinə azyaşlı oğlu VIII Çarlz taxta çıxdı.

## Mənbə
* Tyrell, Joseph M. (1980). *Louis XI*. Twayne Publishers. ISBN 9780805777284
* Thompson, John B. (1995). *The Media and Modernity: A Social Theory of the Media*. Stanford University Press. ISBN 978-0-745-65674-8
* Moreau, Gilles-Marie (2010). *Le Saint-Denis des Dauphins: histoire de la collégiale Saint-André de Grenoble* (in French). L'Harmattan. ISBN 978–2296130623
* Le Roy Ladurie, Emmanuel (1987). *The Royal French State 1460–1610*. Blackwell Publishers. ISBN 978–0631170273
* Kendall, Paul Murray (1971). *Louis XI: The Universal Spider*. W. W. Norton & Company Inc. ISBN 978–1842124116
* Hoyt, Robert S.; Chodorow, Stanley (1976). *Europe in the Middle Ages*. Harcourt, Brace, Jovanovich, Inc. ISBN 978–0155247130
* Châtelet, Albert; Paviot, Jacques (2007). *Visages d'antan : le Recueil d'Arras (XIVe-XVIe siècle)*. Éditions du Gui. ISBN 978-2-9517417-6-8
* Brine, Douglas (2015). *Pious Memories: The Wall-Mounted Memorial in the Burgundian Netherlands*. Brill. ISBN 978–9004288324
* Bowersock, G W (2009). *From Gibbon to Auden : Essays on the Classical Tradition*. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 9780199704071
* Bakos, Adrianna E. (1997). *Images of Kingship in Early Modern France: Louis XI in Political Thought, 1560–1789*. Routledge. ISBN 978–0415154789

## İstinadlar
VII Karl (Fransa kralı)

**VII Karl** () və ya **Müzəffər Karl** () () — Fransa kralı.

Karl Yüzillik müharibənin ortasında Fransa üçün olduqca çətin bir dönəmdə taxta çıxdı. İngiltərə kralı və Burqundiya hersoqunun müttəfiq birlikləri paytaxt Paris və Fransa krallarının ənənəvi tacqoyma mərasimlərini keçirdiyi Reyms şəhəri də daxil olmaqla, bütün şimali Fransanı işğal etmişdi. Bundan başqa atası VI Karl 1420-ci ildə onu varislikdən çıxarmış, onun yerinə İngiltərə kralı V Henri və onun şəcərəsini Fransa taxtının varisi elan etmişdi. Digər tərəfdən ölkənin daxilində də yerli zadəganlar arasında siyasi mübarizə və silahlı çatışmalar davam edirdi.

Paytaxt ələ keçirildiyi üçün kral sarayı Luara çayı sahilindəki Burj şəhərinə köçürüldü və bu səbəblə onu *Burj kralı* adlandırdılar. Çünki Fransa kralının əlində Burj və onun ətrafındakı bəzi kiçik əyalətlər qalmışdı. Fransada Janna d'Arkın rəhbərlik etdiyi və ölkədəki yadellilərə qarşı tərtib olunan ayaqlanmayla Karlın iqtidar gücü daha da artdı. Yerli əhalinin də dəstəyini alaraq Luara çayı boyunca yerləşən bütün qalaları sırayla azad etməyə başladı. Yerli ingilis qoşunlarının məğlub edilməsinin ardından Reyms şəhərinin əhalisi kral qoşunlarına qapıları açdı və beləcə, 1429-cu ildə burada Karlın tacqoyma mərasimi baş tutdu. Bir neçə il sonra 1436-cı ildə bağlanan sazişlə İngiltərə-Burqundiya ittifaqı pozuldu və ertəsi il Paris şəhəri azad olundu. 1453-cü ildə fransızlar Kale bölgəsi istisna olmaqla, ingilisləri tamamilə ölkədən qovub çıxardılar.

Karlın son illəri üsyankar oğlu və gələcəkdəki Fransa kralı Lüdoviklə siyasi və hərbi mübarizə aparmaqla keçdi.

## Mənbə
* Monks, Peter Rolf (1990). *The Brussels Horloge de Sapience: Iconography and Text of Brussels*. Brill. p. 11. ISBN 978–9004090880
* Wellman, Kathleen (2013). *Queens and Mistresses of Renaissance France*. Yale University Press. p. 191. ISBN 978–0300178852
* Monks, Peter Rolf (1990). *The Brussels Horloge de Sapience: Iconography and Text of Brussels*. Brill. p. 10. ISBN 978–9004090880
* Schlesinger, Arthur M. (1985). *Joan of Arc*. New York, NY: Chelsea House Publishers. pp. 17–18. ISBN 978–0877545569
* Vale, M. (1 October 1974). *Charles VII*. University of California Press. ISBN 978-0-520-02787-9
* Pernoud, R.; Clin, M. (1999). *Joan of Arc: her story*. Translated by Jeremy Adams. St. Martin's Griffin. ISBN 978-0-312-22730-2
* Wagner, J. (2006). *Encyclopedia of the Hundred Years War* (PDF). Greenwood Press. ISBN 978-0-313-32736-0
* Taylor, Aline (2001). *Isabel of Burgundy: The Duchess who played Politics in the Age of Joan of Arc, 1397–1471*. Madison Books. ISBN 1-56833-227-0
* Hanawalt, Barbara (1998). *The Middle Ages: An Illustrated History*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-510359-9
* Fletcher, Stella (2013). *The Longman Companion to Renaissance Europe, 1390–1530*. Routledge. ISBN 978–1138165328
* Ashdown-Hill, John (2016). *The Private Life of Edward IV*. Amberley Publishing. ISBN 978–1445652450

## İstinadlar
VI Karl (Fransa kralı)

**VI Karl** () və ya **Dəli Karl** () () — Fransa kralı. Öz əqli zəifliyi və bəzi psixiatrik tutmaları ilə iqtidar gücü zəifləməyə başladı. Azenkur döyüşündəki ağır məğlubiyyətinin ardından İngiltərə kralı və kürəkəni olan V Henrini öz varisi elan etməyə məcbur oldu. Üstəlik onu kral naibi edərək krallığı bilavasitə ingilislərə təslim etdi. Buna baxmayaraq V Henri ondan bir neçə ay öncə vəfat etmiş, bu səbəblə ölkədəki Valualılar ingilislərə qarşı siyasi mübarizəni davam etdirdilər.

## Mənbə
* Potter, Philip J., *Kings of the Seine: The French Rulers from Pippin III to Jacques Chirac*, 2006, PublishAmerica, Baltimore, ISBN 978-1-4137-8857-0
* William W. Kibler; Grover A. Zinn (1995). *Medieval France: An Encyclopedia*. Psychology Press. p. 379. ISBN 978-0-8240-4444-2
* Jeffrey Hamilton, *The Plantagenets: History of a Dynasty*, (Continuum, 2010), 205.

## İstinadlar
UEFA Avro 2020 B qrupu

**[[UEFA Avro 2020|UEFA Euro 2020-nin]] B qrupu** 12-21 iyun 2021-ci il tarixlərində Kopenhagenin "Parken" stadionunda və Sankt-Peterburqun Krestovski stadionunda keçiriləcək . Qrupda Finlandiya, Belçika və ev sahibləri olan Danimarka və Rusiya yer alır. Meydan sahibləri arasında görüş Danimarkanın Parken Stadionunda baş tutacaq.

## Komandalar

 

## Turnir cədvəli

## Oyunlar
*Bütün oyunlar Mərkəzi Avropa Yay vaxtı ilə [[UTC+02:00]] keçirilir. [[Sankt Peterburq]]da baş tutan oyunlar isə [[UTC+03:00]] ilə baş tutmuşdur.*





----





----





## İstinadlar
UEFA Avro 2020 C qrupu

**[[UEFA Avro 2020]] C Qrupunun** oyunları 13–21 iyun 2021 tarixində Amsterdamın Yohan Kroyf Arenasında və Buxarestdə yerləşən Arena Naționala stadionunda keçiriləcək. Qrupda Ukrayna, Avstriya, Şimali Makedonya və ev sahibi olan Hollandiya yer alır.

* C qrupunun qalibi D qrupu, E qrupu və ya F qrupunun üçüncü pilləsində yer alan komanda ilə qarşılaşacaq.
* C qrupunun ikincisi A qrupunun qalibi ilə qarşılaşacaq.
* C qrupunun üçüncü sırada yer alan komandası, E qrupunun və ya F qrupunun qalibi ilə oynayacaq.

## Turnir cədvəli

## Oyunlar




----



----




## İstinadlar
V Karl (Fransa kralı)

**V Şarl** ( ) və ya **Müdrik Şarl** ( ) (d. 21 yanvar 1338 — ö. 16 sentyabr 1380) — Fransa kralı. Onun səltənəti Yüzillik müharibənin əvvəllərində uğurlu bir fransız qələbəsi ilə fərqlənir. Onun hərbi əməliyyatları nəticəsində ingilislər tərəfindən ələ keçirilən bir çox bölgə geri alındı və sələflərinin bəzi hərbi itkilərini uğurla bərpa etdi.

Atası II Conun 1356-cı ildə Puatye döyüşündə əsir düşməsinin ardından Şarl Fransa kral naibi təyin edildi. Krallığın düşdüyü siyasi və iqtisadi çətin vəziyyətdə Şarl ilk öncə vergiləri artırdı. Nəticədə Navarra kralı Qəddar Şarlın rəhbərlik etdiyi zadəgan qrupu, fransız burjuaziyası və kəndli üsyanlarıyla qarşılaşdı. Bütün bu ayaqlanma və üsyanları yatırmasına baxmayaraq Şarl atasını azadlığa buraxmaq üçün 1360-cı ildə bağlanan sülhlə cənub-qərbi Fransanın böyük bir hissəsini ingilislərə təslim etdi.

Şarl atasının əsarət altında ölümünün ardından 1364-cü ildə Fransa kralı oldu. Təcrübəli müşavirlərinin yardımıyla ölkə üzərindəki hakimiyyəti kral xəzinəsini doldurmağa və Valua sülaləsinin yenidən nüfuz qazanmasına gətirib çıxardı. Fransa tarixinin ilk nizami ordusunu quraraq hərbçi zümrəsinin sadə xalq üzərindəki nüfuzunu azaltdı. Apardığı hərbi islahatların ardından güclənmiş orduyla vaxtilə atası səbəbilə ingilislərə tərk etdiyi bölgələrin hamısını geri aldı.

Şarl 1380-ci ildə vəfat etdi və yerinə qəli zəifliyi olan oğlu VI Şarl taxta çıxdı.

## Mənbə
* Sarindar-Fontaine, François (2019). *Charles V le Sage – Dauphin, duc et régent (1338–1358)* (in French). L'Harmattan. ISBN 978-2-343-17371-9
* Henneman, John Bell (1971). *Royal taxation in Fourteenth Century France, The Development of War Financing 1322–1356* (in French). Princeton: Princeton University Press
* Adams, Tracy; Adams, Christine (2020). *The Creation of the French Royal Mistress: From Agnès Sorel to Madame Du Barry*. The Pennsylvania State University Press

## İstinadlar
UEFA Avro 2020 D qrupu

**[[UEFA Avro 2020|UEFA Euro 2020]] D qrupunun oyunları** 13–22 iyun 2021 tarixində Qlazqonun Hampden Park stadionunda və Londonun Uembli Stadionunda keçiriləcək. Qrupda Xorvatiya, Çexiya və ev sahiblərindən İngiltərə ilə Şotlandiya yer alır. Meydan sahibləri olan Şotlandiya və İngiltərə milliləri arasında görüş, İngiltərənin Uembli Stadionunda baş tutacaq.

## Turnir cədvəli

8/1 Finalda:

* D qrupunun qalibi **[[UEFA Avro 2020 F qrupu|F qrupunun]]** ikincisi ilə əynayacaq
* D qrupunun ikincisi E qrupunun ikincisi ilə oynayacaq
* D qrupunun üçuncusu qrupdan çıxarsa, B, C və ya E qrupunda üçuncu yeri tutmuş komandalardan biri ilə qarşılaşacaq.

## Oyunlar



----



----




## İstinadlar
UEFA Avro 2020 E qrupu

**[[UEFA Avro 2020|UEFA Avro-2020]] E Qrupunun** oyunları iyun ayının 14-dən 23-dək keçiriləcək. Qrupun oyunları Sankt-Peterburqun Krestovsk stadionu və Sevilyanın "La Cartuja" stadionlarında keçiriləcək. Qrupda İsveç, Polşa, Slovakiya və ev sahibi İspaniya komandaları yer alır .

Qrup oyunlarının əvvəlcə Bilbaonun San Mames və Dublinin "Aviva Stadium" stadionlarında keçirilməyi planlaşdırılırdı. AncaqCOVID-19 pandemiyasının səbəb olduğu tamaşaçılarla bağlı zəmanət olmaması səbəbindən UEFA 23 aprel 2021-ci il tarixdə Bilbaoda keçirilməsi planlaşdırılan qarşılaşmaların Sevilya köçürüldüyünü və Dublində planlaşdırılan qrup mərhələsi oyunlarının Sankt-Peterburqa köçürüldüyünü elan etdi.

## Komandalar

## Turnir cədvəli

8/1 final mərhələsində:

* E qrupunun birincisi, A qrupu, B qrupu , C qrupu və ya D qrupunda üçuncu yeri tutmuş komandalardan biri ilə oynayacaq.
* E qrupunun ikincisi, D qrupunda ikinci yeri tutmuş komanda ilə oynayacaq.
* E qrupunun üçuncusu, B qrupu və ya C qrupunun üçuncusundən biri ilə oynayacaq.

## Oyunlar



----



----




## İstinadlar
UEFA Avro 2020 F qrupu

**[[UEFA Avro 2020|UEFA Avro-2020]] F qrupu** oyunları, 15-23 iyun 2021 tarixində Budapeştin Puskás Aréna və Münhenin Allianz Arena stadionlarında keçiriləcək . Qrupda ev sahibi kimi Almaniya vəMacarıstan milliləri, həmçinin son Avropa çempionu Portuqaliya və son dünya çempionu Fransa yer alıb. Meydan sahibləri arasında görüş Almaniyanın Allianz Arenasında baş tutacaq.

Bu qrupa KİV-də ölum qrupuda deyilir. Buna səbəb Portuqaliya ( UEFA Avro 2016 və 2018-19 UEFA Millətlər Liqası qalibi) Fransa ( UEFA Avro 2016 ikincisi və 2018 FIFA Dünya Kuboku qalibi) və Almaniya ( 2014 FIFA Dünya Kuboku və 2017 FIFA Konfederasiyalar Kubokunun qalibi) kimi milli komandaların bu qrupda yer almasıdır  .

## Turnir cədvəli

8/1 finalda:

* F qrupunun birincisi, A qrupu, B qrupu və ya C qrupunda üçuncu yeri tutmuş komandalardan biri ilə qarşılaşacaq.
* F qrupunun ikincisi, D qrupunda birinci yeri tutmuş komanda ilə qarşılaşacaq.
* F qrupunun üçuncusu, B qrupu və ya C qrupunda üçuncu yeri tutmuş komanda ilə qarşılaşacaq.

## Oyunlar



----



----




## İstinadlar
Təbriz bəylərbəyilərinin siyahısı (Səfəvilər dövrü)

**Təbriz bəylərbəyilərinin siyahısı** ― Səfəvilər dövlətinin inzibati-ərazi vahidlərindən biri olan Təbriz bəylərbəyliyində müəyyən statusla hökm sürmüş əsas səlahiyyətli şəxslərin siyahısı.

"Təbriz bəylərbəyliyi" adlanan inzibati vahid  XVI əsrin əvvəllərində formalaşdırılmışdır. Geosiyasi cəhətdən olduqca strateji əhəmiyyətə malik region qərbdən Osmanlı impersiyası, şimaldan Çuxursəəd, Qarabağ və Şirvan bəylərbəylikləri ilə, cənubdan və şərqdən isə bir sıra İran əyalətləri ilə həmsərhəd idi. Bununla yanaşı, iqtisadi həyatın canlı, ictimai proseslərin də olduqca dinamik olduğu Təbriz bəylərbəyliyi Səfəvi dövlətinin mərkəzi idarəetmə strukturunun daim diqqət mərkəzində olmuşdur.

Yerli icra orqanı kimi inzibati və kargüzarlıq işlərinin aparılması, habelə müdafiə məsələlərinin təşkili çərçivəsində idarəetmə Səfəvi hökmdarları tərəfindən "bəylərbəyi" xüsusi statusu altında fəaliyyət göstərən imtiyazlı şəxslərə həvalə olunmuşdur.

## Təbriz bəylərbəyiləri

## İstinadlar
Parken Stadionu

**"Parken"** (  ) — Danimarkanın Kopenhagen şəhərində yerləşən futbol stadionudur. Danimarkanın aparıcı klublarından biri olan Kopenhagen Futbol Klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir. Stadion həmçinin, Danimarka milli futbol komandasənn əksər oyunlarına ev sahibliyi edir. Stadionun tutumu hal hazırda 38 065 nəfərdir.

Stadion Futbol üzrə UEFA Avro 2020 turnirinə ev sahibliyi edəcək 11 stadiondan biridir.

## Tarixi
Stadionun tikintisi 1990-1992-ci illərdə aparılmışdır, son tutumu 38 065 nəfərdir. Arena 1990-cı ildə sökulən "İdretsparken" stadionunun yerində inşa edilmişdir. Yeni stadionda ilk oyun 9 sentyabr 1992-ci ildə keçirilib (Danimarka - Almaniya - 1: 2). 1994-cü ildə stadionda UEFA Kuboklar Kubokunun final oyunu keçirilib. Həmçinin 2000-ci ildə stadion UEFA Kuboku finalına ev sahibliyi edib ( Qalatasaray - Arsenal, penaltilər seriyasında 4-1).

Stadion tez-tez konsertlərin keçirildiyi məkandır. Müxtəlif dövrlərdə stadionda, Tiësto, Depeche Mode, The Rolling Stones, Selin Dion, U2, Corc Maykl, Erik Klepton, Pink Floyd, Metallica və başqa ifaçıların konserti olub. 

2001-ci ildə stadionda Avrovizion Mahnı Yarışması keçirilib. 

Stadion tarixindəki rekord tamaşaçı sayı, 14 avqust 1997-ci ildə Maykl Ceksonun konsertinə 60 min ədəd bilet satılaraq qeydə alınıb. Son illərdə stadionda ən çox tamaşaçı sayı isə, 55 min biletin satıldığı və 23 iyun 2007-ci il tarixində baş tutmuş Castin Timberlleykin konserti zamanı olub.

## İstinadlar
Tava Kolo

**Tava Kolo** () — Ən yaşlı insanlar arasında olan Mayotten olan Fransız qadın.

## Həyatı
Kolo 22 dekabr 1902-ci ildə Mayotte Passamainty şəhərində anadan olub. Eudoxie Baboulun ölümündən sonra, doğulduğu tarixin qeyri-müəyyənliyi səbəbiylə Fransada yaşayan ən yaşlı insan idi. 2017-ci ilin oktyabrında medianın diqqətini çəkən Kolonun doğum qeydləri şübhə doğururdu. Ən yaşlı insan tituluna sahib olan Yapon vətəndaşı Chiyo Miyakonun ölümündən sonra, 22 iyul 2018-ci ildə, 1977-ci ildən əvvəl Mayotte doğum qeydlərinin etibarlı olmadığı hesab edildikdən sonra bu ad Yaponiyanın Kane Tanakaya verildi.

Kolo 118 yaşında, Fransanın Mayotta şəhərindəki Mamoudzouda 1 may 2021-ci ildə vəfat etdi.

## İstinadlar
Bənövşə Daşdılı

**Bənövşə Daşdılı** (*Bənövşə Heydər qızı İbadzadə*; ) — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, "Vahid", "Araz", "Dirili Qurbani" ədəbi birliklərinin üzvü. "Qızıl Qələm" media mükafatı laureatı.

## Həyatı
Bənövşə Daşdılı 29 aprel 1954-cü ildə Laçın rayonunda Qarıkaha sövetliyinin Laçın kəndində anadan olub. anadan olub. Atası Hüseynov Heydər Bahadur oğlunun işi ilə əlaqədər Laçın rayonunun Taxtazavodu adlanan Hacısamlı qəsəbəsinə köçüblər. İbtidai təsilini Hacısamlı kəndində alıb. Orta təhsilini Kürthacı kənd orta məktəbndə bitiribdir. N. Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bititib. Uzun müddət Baki şəhərinin Yasamal rayonunda M. Müşfiq adına 18 saylı Pilot orta məktəbdə ibtidai sinif müəllimi vəzfəsində çalışıb. Bununla yanaşı yeni təhsil sistemi ilə əlaqədar olaraq Bakı Problemlər İnistitunun təşkil etdiyi Ümumtəhsil məktəblərinin 1–4 siniflər üçün fənn Kurrikulumlarında müəllimlərə dərslər keçib.

Üş övladı altı nəvəsi var.

## Yaradıcılığı
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, "Vahid", "Araz", "Dirili Qurbani", "Aşıq Pəri inciləri", "Sarı aşıq ədəbi birliyi" və başqa ədəbi birliklərinin üzvüdür. Şeirləri "Azərbaycan" əbəbi-bədii jurnalında, almanaxlarda və dövrü mətbuatda müntəzəm dərc olunur.
Borçalı nəşriyatında dərc oluna " Zirvə " antologiyasında şeirləri dərc olunub.

2018-ci ildə Türkiyənin Sivas bölgəsi yazarlar və şairlər birliyində Bekir Alimin redaktorluğu ilə dərc olunmuş şeirlər toplumunda da şeirləri dərc olunub.

Türkiyədə dərc olunan "100 yılında 100 kalemle", "ATATÜRK ve ÇANAKKALE" şeirləri mükafatlara layiq görülüb. "Avrasiya şairleri antolojisi"ndə şeirləri dərc olunub. Bir neçə şeiri fəxri fərman və diploma layiq görülüb. "Qızıl Qələm" media mükafatı laureatıdır.

"Turan Antologiyası", "Türk Dünyası Şairlərinin Buta Almanaxı", "Aşıq Pəri İnciləri" və "Laçın yurdu" jurnalında şeirləri müntəzəm dərc olunur. Bir neçə şeiri "Fəxri fərman"a və "Diplom"a layiq görülüb.

"Qızıl Qələm" media mükafatı laureatıdır.

İTV-də "Səhər Sovqatı", Mədəniyyət kanalında "Yurd yeri", "Aşıq Pəri inciləri"ndə, həmçinin DTV–nin səhər verlişlərində və bir çox başqa kanllarda olan verlişlərində iştirakları edib.

## Kitabları
# "Yurd həsrəti", Bakı, 2005
# "Bənövşəsi solan Laçın", Bakı, "Araz nəşriyyatı", 2006
# "Səndən aralı", Bakı, "Araz nəşriyyatı", 2008
# "Sən yanımda olmayanda", Bakı, Yeni poliqrafist MMC, 2012
# "Ünvansız səfərə çıxmağım gəlir", Bakı, "MM-S", 2016
# "Unutdum desəm inanma", Bakı, "Borçalı nəşriyyat-poliqraya müəssisəsi", 2017
# "Nə sən həmənkisən nə mən həmənki", Bakı, "Zəngəzur çap evi", 2020
# "Hərdən məni yada sal", Bakı, "Zəngəzur çap evi", 2020

## Sözlərinə yazılmış mahnılar

## İstinadlar
VI Aleksandr

**VI Aleksandr** () və ya **Rodriqo Borciya** () () — Roma papası.

Araqon krallığına bağlı Xativa şəhərində məşhur Borciya ailəsində dünyaya gəldi. Bolonya Universitetində təhsilini tamamlamasının ardından dekan olaraq kilsə xidmətinə başladı. 1455-cı ildə dayısının III Kalliks adıyla Roma papası seçilməsinin ardından öncə kardinal, bir il sonra Roma-katolik kilsəsinin vitse-kansleri oldu. Dayısından sonra gələn 4 papanın dövründə də bu vəzifəsində qaldı və bu müddət ərzində kilsə daxilində nüfuz və var-dövlət qazandı. 1492-ci ildə **VI Aleksandr** adını alaraq Roma papası seçildi.

1493-cü ildə yazdığı fərmanlarla İspaniyanın Yeni Dünya üzərindəki nüfuzunu təsdiqlədi. Bunda əsas məqsədi isə Fransaya qarşı ispanların ittifaqını qazanmaq idi. İtaliya müharibəsi boyunca VI Aleksandr Fransa kralına kondottiyeri olaraq göndərdiyi oğlu Çezare Borciyanı dəstəklədi. Xarici siyasətdəki əsas məqsədi isə öz ailəsinin mənafeyini qorumaq idi.

Öz məşuqələrindən doğulan övladlarını rəsmi şəkildə öz adına qəbul etməsi səbəbilə VI Aleksandr İntibah dövrünün ən müzakirəli Roma papası oldu. Nəticədə onun sonradan italyanlaşdırılan Borciya soyadı əxlaqsızlıq və nepotizmin simvoluna çevrildi. Buna baxmayaraq xələflərindən ikisi - V Sikst və VIII Urban onu Müqəddəs Pyotrdan sonrakı ən görkəmli Roma papası kimi tərənnüm etdi.

## Mənbə

* Hibbert (2008) For Girolama: Ferdinand Gregorovius (1900). History of the City of Rome in the Middle Ages. Volume 7, Part 1. London: George Bell. p.&nbsp;353. ISBN 978-1-108-01509-7
* Downey, Kirstin (28 October 2014). *Isabella: The Warrior Queen*. Knopf Doubleday Publishing Group. ISBN 978-0-385-53412-3
* Catherine B. Avery, 1972, *The New Century Italian Renaissance Encyclopedia*, Appleton-Century-Crofts,  ISBN 9780136120513
* G. J. Meyer (2014). "Background: The paternity question: An apology". *The Borgias: The Hidden History*. Bantam. pp.&nbsp;239–247. ISBN 978-0345526922
* Hollingsworth, Mary (2014). *The Borgias : history's most notorious dynasty*. London. p.&nbsp;17. ISBN 978-1-78206-944-7
* Anderson, M. S. (1993). *The Rise of Modern Diplomacy 1450–1919*. London: Longman. p.&nbsp;3. ISBN 0-582-21232-4
* Machiavelli, Niccolò (1981). *The Prince and Selected Discourses* (Bantam Classic ed.). New York: Bantam Books. p.&nbsp;127. ISBN 0-553-21227-3

## İstinadlar
Arena Nationala

**Arena Nationala** — Rumıniyanın Buxarest şəhərində yerləşən, damı yığılıb açıla bilən futbol stadionudur. Stadion 2011-ci ildə, 2007–2008-ci illərdə sökülmüş "Orijinal Milli Stadionu"nun yerində inşa edilib. Stadionda Rumıniya milli futbol komandasının ev oyunları və Rumıniya kuboku finalı daxil olmaqla böyük futbol oyunları keçirilir. Styaua Buxarest və Dinamo Buxarest klublarının ev stadionudur.

Stadionun tutumu 55.634 nəfərdir.

Stadion UEFA Euro 2020də qarşılaşmalara ev sahibliyi edəcək. Stadionda musiqi konsertləri də keçirilir.

## İstinadlar
Naftali Benet

**Naftali Benet** (; ) — İsrailin 13-cü Baş naziri. 2013–2019-cu illərdə İsrailin diaspor işləri naziri, 2019–2020-ci illərdə İsrailin müdafiə naziri vəzifələrində çalışmışdır. 2012–2018-ci illər arasında Yəhudi Evi partiyasına, 2018-ci ildən Yeni Sağ Partiyasına rəhbərlik edir.

ABŞ-dən olan mühacirlərin oğlu olan Benet, İsrail Müdafiə Qüvvələrinin Sayeret Matkal və Maglan xüsusi təyinatlı hissələrində xidmət etmiş, bir çox döyüş əməliyyatına rəhbərlik etmiş və sonradan bir proqram təşəbbüskarı olmuşdur. 1999-cu ildə ABŞ anti-fırıldaqçılıq şirkəti olan Cyota şirkətini qurdu və onlayn bank fırıldaqçılığı, e-ticarət fırıldaqçılığı və fişinqə yönəldi. Şirkət 2005-ci ildə 145 milyon dollara satıldı. 2013-cü ildə 100–130 milyon dollara satılan İsrail bulud hesablama xidməti olan Soluto-nun icraçı direktoru vəzifəsində çalışıb.

Siyasətə 2006-cı ildə girdi, 2008-ci ilə qədər Benyamin Netanyahunun Baş Katibi vəzifəsini icra etdi. 2011-ci ildə Ayelet Shaked ilə birlikdə "Mənim İsrailim" parlamentdən kənar hərəkatını qurdu. 2012-ci ildə Benet Yəhudi Evinin partiya lideri seçildi. Yəhudi Evinin Benetin rəhbərliyi altında ilk dəfə qatıldığı 2013 Knesset seçkilərində 120 yerdən 12 yer qazandı.

## Həyatı
Naftali Bennett 25 mart 1972-ci ildə İsrailin Hayfa şəhərində anadan olmuşdur.

## İstinadlar
Şirvan bəylərbəyilərinin siyahısı (Səfəvilər dövrü)

**Şirvan bəylərbəyilərinin siyahısı** ―Səfəvilər dövlətinin inzibati-ərazi vahidlərindən biri olan Şirvan bəylərbəyliyində müəyyən statusla hökm sürmüş əsas səlahiyyətli şəxslərin siyahısı. 

Səvəfi hökmdarı I Tәhmasib 1538-ci ildә Şirvanşahlar dövlәtinin varlığına son qoyduqdan sonra inzibati idarəetməni təmin etmək məqsədilə Şirvan bəylərbəyliyinin əsasını qoydu. Şirvanın geosiyasi və geoiqtisadi əhəmiyyətinə görə yerli icra orqanı kimi inzibati və kargüzarlıq işlərinin aparılması, habelə müdafiə məsələlərinin təşkili çərçivəsində idarəetmə Səfəvi hökmdarları tərəfindən "bəylərbəyi" xüsusi statusu altında fəaliyyət göstərən imtiyazlı şəxslərə həvalə olunmuşdur. Sözügedən vahidin ilk rəhbəri, yəni "bəylərbəyi" adlanan statusa malik ilk idarəçisi I Təhmasibin qardaşı Əlqas Mirzə olmuşdur.   

Bütövlükdə, Şirvan bəylərbəyliyinin hüdudları daxilində tәsәrrüfat hәyatı, ticarәt vә sәnәtkarlıq dinamik inkişaf etmiş və bu baxımdan da mərkəzi hakimiyyətin daima diqqət mərkəzində olmuşdur.     

## Şirvan bəylərbəyiləri

## İstinadlar
Kooperativ

**Kooperativ** — kommunal həmrəylik vasitəsilə kollektiv şəkildə edilən yardımın rəsmi şəkildə müəyyən bir qanun və qaydaya görə əməkdaşlıq etmə müddətinə verilən addır. Bu söz fransızca *Coopérative* sözündən gəlir.

Üzvlərinin müəyyən iqtisadi mənafelərini, xüsusən də peşə və yaşayış ehtiyaclarını qarşılıqlı yardım yolu ilə əmək və pul töhfələri ilə təmin etmək və qorumaq üçün həqiqi və ictimai hüquqi şəxslər tərəfindən qurulan dəyişkən tərəfdaşlar və dəyişkən kapitalla ortaqlıqlara, həmrəyliyə və zaminliyə kooperativ deyilir.

## Tətbiq olunduğu sahələr

### Kütləvi mənzil layihələrində kooperativlər
Kooperativ ortaqları ümumiyyətlə eyni peşə ilə məşğul olanların, xüsusən müntəzəm və sabit gəliri olanların qənaətinin uzunmüddətli mərhələdə addım-addım irəliləməsi prinsipinə əsaslanır.

### Peşəkar əməkdaşlıq kooperativləri
Xüsusilə, müəyyən mütəşəkkil sənaye qruplarını tək bir dam altında birləşdirmə prinsipinə əsaslanır. Ortaq məqsəd, mümkün ehtiyacların şirkətin mənfəəti nəzərə alınmadan işçilərin əsas əməklərinin qarşılığının verilməsi üzərinə dair qiymət siyasətidir. Digər tərəfdən, yerli tədarükçü sənayesinin yaradılması iqtisadi iş inkişaf modeli olduğundan, bir çox dairələr bunu sosializmin başlanğıcı kimi qiymətləndirir və tənqid edirlər. Peşəkar kooperativlər, əkinçilik baxımından birləşmə və markalaşma baxımından və ad olaraq maliyyət baxımından yalnız əkinçilik və qida sektorlarında tətbiq oluna biləcək bir model olaraq qaldı.

## Həmçinin bax
* Beynəlxalq Kooperativ Alyansı

## İstinadlar
Memarlıqda eklektizm

Memarlıqda eklektizm XIX və XX əsrlərdə xüsusilə məşhur olan bu növ bədii ifadələrin bir tendensiyası idi. Bu tendensiyanın əsas xüsusiyyəti müxtəlif üslub elementlərinə sahib olması idi. Səbəb eklektik sənət nümayəndələrinin sabit qaydalara və qanunlara uyuşmamasıdır; bu səbəbdən heterojen bir üslub sayılırdı.

XIX əsrin ortalarında eklektizm ən vacib memarlıq anını yaşamışdır. Bu üslubun ən aydın nümunələrinin yaradıldığı Rusiyada (Asiya və Avropanın bir hissəsi olduğu üçün qitələrarası bir millət) olmasına baxmayaraq, təsiri Avropa qitəsində daha güclü idi.

İlk əsərlərin Fransada inşa edildiyi müəyyən edilmişdir. Eklektik memarların hədəflərindən biri əvvəlcədən qurulmuş qəliblərə riayət etmədən daha yaradıcılıqla işlər qurmaq idi.

## Tarix

Eklektizm bir cərəyana çevrilməzdən əvvəl dövrün memarları neoklassik hərəkatın normalarına uyğun işləyirdi. XIX əsrin birinci yarısında tikinti üslubunda bir fikir ittifaqı yox idi və tikililər Roma və ya Yunan parametrləri ilə idarə olundu.

Memarlar barokko, şərq və ya Yunan detalları kimi digər memarlıq üslublarına xas xüsusiyyətlərə sahib olan mövcud üslubların bir çoxunun qarışığı ilə təcrübə etməyə başladılar. Bu birləşmə eklektizmin XIX əsrin ortalarında bir trend olaraq görünməsinin başlamasına səbəb olmuşdur.

Eklektik memarlıq nümunələri müşahidə etməklə deyil, əksinə qarışıq fikirlərlə xarakterizə olunurdu. Ancaq zaman keçdikcə bu tendensiyanın fərqli nümayəndələri müştərək nöqtələr göstərirdilər. Məsələn, əsərlər daş və ya ağac kimi elementləri unutmadan, daha müasir materiallara üstünlük verərək tikilmişdir.

Ayrıca eklektizm bir hərəkət olaraq təyin olunmuşdur. Əsərlər də yerinə yetirməli olduqları funksiya nəzərə alınaraq təyin olunmağa başladı.

## Xüsusiyyətləri

Eklektik memarlığın ən əhəmiyyətli elementi, iki və ya daha çox bədii hərəkəti tək bir konstruksiyada bir araya gətirməsidir. Bu amil fərqləndirməyi çox çətin bir tendensiyaya çevirdi, çünki hər ölkədə çox müxtəlif kontekstlərdə inkişaf etmiş və buna görə oxşarlıqlardan daha çox fərqliliklər yaranmışdır.

Üslubları birləşdirməyin bir yolu köhnə əsərlərdən dizayn və fikirlərdən istifadə etmək idi, lakin müasirliyə xas alətlər və materiallar vasitəsi ilə. Bu, Sənaye İnqilabının hər baxımdan böyük təsir göstərdiyini nümayiş etdirirdi.

## Avropa və Amerika

Eklektik memarlıq Avropada daha sıx bir şəkildə yaşanmasına baxmayaraq, Amerika qitəsi də bu bədii cərəyanın əsərlərindən öz nəsibini almışdır. Rusiya, Fransa və Almaniya bu üslubun təsirinin ən güclü yaşandığı ölkələrdən idi.

Fransa, eklektizm fikirləri altında memarların yetişdirilməsi üçün bir öncül, hətta bir istinad nöqtəsi idi. Parisdəki Gözəl Sənətlər Məktəbi bu üslubun inkişafında əsas rol oynamışdır.

Avropada eklektik xüsusiyyətlər daha çox dövlət binalarında görülməyə başlanmışdır. ABŞ-da bu cərəyan daha çox XIX əsrin sonundan etibarən populyarlıq qazanmağa başlamışdır.

Richard Morris və ya Charles Follen, eklektik fikirlərin Amerikaya gətirilməsində məsul olan şəxslər idilər. Hər ikisi Parisdə mövcud olan və eklektizm fikirləri sayəsində kilsələrin, ictimai binaların və hətta kinoteatrların dəyişdirilməsi işində iştirak etmişdirlər.
Kommunal həmrəylik

**Kommunal həmrəylik**, bir kənd və ya kənd icması (bir cəmiyyət tərəfindən də edilə bilər) içində işlərin könüllü və ya məcburi olaraq həmrəylik göstərərək edilməsidir. Kəndin hər hansı bir probleminin həll edilməsinə qərar verilibsə bu zaman kənddəki hər ev işçi çatışmazlığını ödəməlidir. Əgər pul da toplanacaqsa buna Mərkəz lövhəsi deyilir. Bir çatışmazlıq üçün pul toplanılmasına qərar verilibsə, hər evin ölçüsünə nisbətdə maddi kömək edilməlidir. Kommunal işbirliyi, kəndlərdə və ya kiçik qəsəbələrdə hər kəs tərəfindən qəbul edilmiş yazılmamış qanuna əsaslanan bir həmrəylik təşkilatıdır. Bir bələdiyyənin görməli olub lakin görmədiyi bir çox iş bu şəkildə edilir.

Kommunal həmrəyliklə edilən bəzi işlərə nümunə aşağıda göstərilmişdir:

* Kənddə kanalizasiya sisteminin qurulması
* Kənddə otlaq sahələrinin təmizlənməsi.
* Toy və ya yas yerlərinin qurulması.
* Məktəb tikintisi.
* Məscid tikintisi.
* Məktəb üçün odunların yığılması.
* Kənd meşəsindən ağacların kəsilməsi.
* Xeyriyyə işlərində həmrəylik.
* Toy və yaslarda stol, stul, bidon, qazan kimi məişət əşyaları çatışmazlığını aradan qaldırmaq.
* Kəndə qonaq gəlibsə onu qarşılamaq və qonaq etmək.
* Kəndlərdə birlikdə görülən digər bütün işlər.

Mərkəz lövhəsi tələb oluna bilən vəziyyətlərə nümunələr:

* Kəndin xeyrinə pul toplamaq.
* Əsgərliyə gedən insanlara kömək etmək üçün pul toplamaq.
* Kənddə ediləcək hər hansı bir tikinti üçün pul toplamaq.

Mərkəz lövhəsi və ya kommunal həmrəylik qərarı kənd nümayəndəsi və ağsaqqallar şurası tərəfindən verilir.

Müasir həyatda Kommunal həmrəyliyə bənzər bəzi anlayışlar inkişaf etmişdir.

* Kroudsorsinqː Məhsulun hazır düzəldilmişini almaq, yoxdursa mütəxəssis tərəfindən düzəldilməli, bir mütəxəssisə düzəltdirmək mümkün olmadığı təqdirdə elan verib hər hansı bir kimsənin ixtira etməsini gözləmək. Məsələn Vikipediya, Linux.
* Kraudfandinqː Heç bir investor təklif olunan investisiya ilə maraqlanmadığı zaman istifadə edilən bir metod. İnsanların ianə etməsini (məsələn vikipediya), ianənin gücü çatdığı qədər istehsal ediləcək ilk məhsulların müqabilində pul verməsini təmin etmək. Amerikada bu cür təşəbbüslərə kömək edən veb saytlar və şirkətlərə nümunələrː ArtistShare, ChipIn (2005), EquityNet (2005) , Pledgie (2006), Sellaband (2006), IndieGoGo (2008), GiveForward (2008), FundRazr (2009), Kickstarter (2009), RocketHub (2009), Fundly (2009), GoFundMe (2010), Appsplit (2010), Microventures (2010) və Fundageek (2011) .

## Həmçinin bax

* Açıq kodː Sirləri hər kəs tərəfindən bilinən, lakin istifadəsi bəzi lisenziya/qanun və qaydalarla məhdudlaşdırılan bir şeydir (məsələn, proqram təminatı).
* Azad proqram təminatıː Hər sirri hər kəs tərəfindən bilinən və istifadəsi azad şəkildə hər kəs tərəfindən istifadə oluna bilən, mənbə kodu hər kəsə açıq olan bir proqram təminatı.

## İstinadlar
Mərkəz lövhəsi

**Mərkəz lövhəsi**  — yelkənli qayıqların altında tarazlığı təmin edən ağırlıq. Yelkənlərin yaratdığı qüvvəyə qarşı bir qüvvə yaratdığından dolayı qurğuşundan hazırlanır. Qayıq əgər kifayət qədər ağır olmazsa güclü külək nəticəsində aşa bilər. Mərkəz lövhəsinin digər vacib funksiyası yandan əsən küləyin qayığı külək altına sürükləməsinin qarşısını almaqdır. Mərkəz lövhəsi bu iki xüsusiyyətindən dolayı yelkənli qayıqların əsas hissələrindən biridir.

Kiçik qayıqlarda qayığın ağır olmasına ehtiyac yoxdur, çünki kapitan öz ağırlığı ilə qayığın tarazlığını düzəldə bilir. Əslində, çox vaxt bu qayıqlarda mərkəz lövhəsi sabit olmur və kapitan lazım olduğu təqdirdə mərkəz lövhəsini qayığın içinə çəkə bilir. Məsələn, sarğı seyrində qayıq üzərində yaranan yan qüvvələr az olduğundan kapitanın mərkəz lövhəsinə ehtiyacı olmur.

## İstinadlar
Trapez

**Trapez** — dənizçinin qayığı tarazlaşdırmaq üçün etdiyi bədənin çölə doğru uzanma hərəkəti. Dənizçi ayaqlarını trapez qayışlarına bağlayır, sükanı tutan şəxs əsas yelkənin şkotunu, kliverçi də kliverin şkotunu dartaraq qayığın kənarına doğru sallandırır.

Külək sörfündə də istifadə edilən trapez, beli tutan qancanın çəngəl bumbanın üzərindəki trapez iplərinə asılması yolu ilə yelkəndəki qüvvəni tarazlaşdırmağa yarayar. Sərt hava şəraitində sörf taxtasının arxasındakı ayaq dayaqlarından alınan dəstəklə birlikdə istifadə edilir.

## İstinadlar
Şer Ami

**Şer Ami** (, ) — 1918-ci ildə ABŞ siqnal korpusu ilə birlikdə ABŞ-dən Fransaya köçürülmüş hərbi poçt göyərçini. Birinci Dünya müharibəsinin son bir ilində Qərb cəbhəsində, göyərçin çoxlu uçuşlar edərək xüsusi əhəmiyyətli mesajları çatdırırdı.

Meuse-Argonne hücumu zamanı ordunun əsas hissəsindən düşmənin bölərək ayrı saldığı 77-ci piyada diviziyasının itirilmiş batalyonunun 194 əsgərini xilas etməklə məşhurlaşmışdır.

## Birinci Dünya müharibəsi hadisələri
3 oktyabr 1918-ci ildə mayor () və 500-dən çox insan kiçik irəliləyiş etmiş, ancaq qidasız və məhdud sayda silah-sursatla mühasirəyə düşmüşdülər. 4 oktyabrda onlar, cəbhənin digər tərəfindən göyərçinlə qeyri dəqiq koordinatlarını göndərdilər. Tabor müttəfiqlərin atəşinə tutuldu. Elə ilk gündə amerikanlıların çoxu öldürüldü və yaralandı. Amerika ordusunun olduğu yerə mesaj daşıyan iki poçt göyərçini göndərildi, lakin hər ikisi öldürüldü. Sonuncu poçt göyərçini — Şer Ami qalmışdı. Göyərçinin sol ayağına bir qeyd bağlandı:

Şer Ami göyə uçanda almanlar ona atəş yağdırmağa başladılar və hətta bir neçə dəfə vurdular, lakin göyərçin amerikalıların tutduğu əraziyə girməyə müvəffəq oldu. Sinəsindən yaralanmasına, gözünü və ayağını itirməsinə baxmayaraq cəmi 25 dəqiqəyə 25 mil uçaraq mesajı çatdırmışdı. Həkimlər Şer Aminin həyatı üçün mübarizə apardılar və o sağ qaldı. Müttəfiqlər Almanları geri itələyib batalyonla birləşdilər. Nəticədə, 77-ci piyada diviziyasının 194 əsgəri göyərçin tərəfindən xilas edildi.

## Dəyərləndirilməsi
Göyərçin, Verden döyüşü zamanı 12 mesaj çatdırdığı üçün Fransa Hərbi Xaç medalına və Amerika poçt göyərçinlər cəmiyyətinin Qızıl medalına layiq görülmüşdür. Quş 13 iyun 1919-cu ildə Nyu-Cersinin Fort Monmout şəhərində ölüb. Onun cəsədindən içərisi doldurularaq oyuq hazırlanmışdır. Oyuq Smitsonian İnstitutunda saxlanılır. Şer Ami 1931-ci ildə Poçt Göyərçinlərinin Şöhrət Zalına () salındı. 2011-ci ildə Taym jurnalı Şer Amini ən qəhrəman heyvanların siyahısında ilk onluğuna daxil etmişdir.

## İstinadlar
Şəhrdari Astara F.K.

**Şəhrdari Astara F. K.** — İranın Gilan ostanının Astara şəhərini təmsil edən futbol klubu.

Klub Astara şəhərində Astara Bələdiyyəsi tərəfindən təsis edilmişdir. Hal hazırda İranın 1-ci Liqası hesab olunan, Azadegan Liqasında çıxış edir. Klub eyni zamanda Hazfi Kubokuna da qatılmışdır.

2019–2020 mövsümündə Liqa 2-nin seçmə mərhələsində PAS Hamedan F. K. üzərində qələbə qazanaraq Azadegan Liqasına yüksəlib.

## İstinadlar
Çiyo Miyako

**Çiyo Miyako** (, *Miyako Chiyo*,  ) ― 21 aprel 2018-ci il tarixində Nəbi Tacimanın ölümündən sonra üç ay ərzində təsdiqlənmiş ən yaşlı yaşayan insan olanyapon uzunömürlü.

## Həyatı
Miyako 2 may 1901-ci ildə Yaponiyanın Kanaqava şəhərində anadan olub.
Violet Braun 2017-ci ilin sentyabrında öldükdən sonra ikinci ən yaşlı insan oldu. Altı ay dünyanın ən yaşlı insanına çevrilənə qədər bu titula sahib olacaqdı.

## ölüm
Miyako 117 yaşında, 22 iyul 2018-ci il tarixində doğulduğu yer - Yaponiyanın Kanaqava şəhərində tənəffüs çatışmazlığından öldü.

## İstinadlar
ABŞ vətəndaşları üçün viza tələbləri

**[[ABŞ vətəndaşlığı|Amerika Birləşmiş Ştatları vətəndaşları]]** və **[[ABŞ vətəndaşlıq qanunu|vətəndaşlığı olmayan milliyətlər]]** **üçün viza tələbləri** digər ölkələrin səlahiyyətliləri tərəfindən ABŞ vətəndaşlarına qoyulan inzibati giriş tələbləridir.

 Birləşmiş Ştatlar pasportu sahibləri 187 ölkəyə/əraziyə vizasız və ya vizanı girişdə əldə etməklə daxil ola bilərlər. Henley Pasport İndeksinə görə Birləşmiş Ştatlar pasportu, səyahət azadlığı baxımından (Belçika, Yeni Zelandiya, İsveçrə və Biləşmiş Krallığın pasportları ilə bərabər) 7-ci sırada qərarlaşır.

## Viza tələbləri xəritəsi

## Viza tələbləri
Dövlətlərin Amerika Birləşmiş Ştatları vətəndaşlarına qarşı ümumi viza tələbləri:

### Fərqli viza siyasətinə sahib ərazilər və ya inzibati bölgülər
ABŞ vətəndaşları üçün müxtəlif ərazilərə, mübahisəli ərazilərə, yuxarıda göstərilən siyahıda adı çəkilən qismən tanınmış ölkələrə, fərqli viza siyasəti və məhdud bölgələrdə fəaliyyət göstərən tanınmış inzibati bölmələrə səfərlər üçün viza tələbləri:

## Xaricdəki ABŞ vətəndaşlarının konsulluq qorunması

ABŞ dünyanın hər bir ölkəsindən ən çox diplomatik nümayəndəliyə sahibdir. ABŞ-nin diplomatik nümayəndəliklərinin siyahısı və həmçinin ABŞ-dəki diplomatik nümayəndəliklərin siyahısına da baxın.
## Həmçinin bax
* ABŞ pasportu
* ABŞ vətəndaşlığı
* ABŞ-nin viza siyasəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi ABŞ Hökumət məlumat bazası
ABŞ pasportu

**Amerika Birləşmiş Ştatları pasportu** — ABŞ vətəndaşlarına verilən səyahət pasportudur. Bunlar yalnız ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən verilir. Pasportlardan əlavə (kitabça şəklində) məhdud istifadə pasport kartları eyni tələblərə tabe olaraq eyni dövlət orqanı tərəfindən verilir. ABŞ pasportu olmadan ABŞ-yə daxil olmaq vəya ölkəni tərk etmək qanunsuzdur. Buna baxmayaraq bəzi istisnalar mövcüddür. Bunlara ABŞ-yə qayıdarkən müəyyən səbəblərə görə pasportu olmayanlara misal göstərmək olar.

ABŞ pasport kitabçaları Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının (ICAO) tövsiyə olunan standartlarına (yəni ölçüsü, tərkibi, sıralanması, texnologiyası) uyğundur. Beş növ pasport kitabçası var; Dövlət Departamenti 2007-ci ilin avqust ayından bəri standart olaraq yalnız biometrik pasportlar verməyə başlamışdır. Amerika Birləşmiş Ştatları pasportları Birləşmiş Ştatların mülküdür və tələb olunduqda ABŞ hökumətinə qaytarılmalıdır.

Qanuna əsasən, vaxtı keçmiş ABŞ pasportu (və ya pasport kartı) ABŞ vətəndaşlığını sübut edir. Bu həmçinin ABŞ vətəndaşına qanuni şəkildə verildiyi halda daxil olmaqla vətəndaşlığın sübuta yetirəcək bütün təsirə malikdir. ABŞ qanunları ABŞ vətəndaşlarına digər ölkələrin pasportlarına sahib olmağı qadağan etmir, lakin ABŞ-yə giriş və çıxış zamanı yalnız ABŞ pasportlarından istifadə edilməlidir.

## Tarix

Amerika konsulluq məmurları İstiqlal Müharibəsi zamanı (1775–1783) on üç əyalətdən bəzilərinə pasport verdilər. Pasportlar bir tərəfə basılmış vərəqlər idi, daşıyıcının təsviri daxil idi və üç ilə altı ay müddətində qüvvədə idi. Fransadakı nazir Benjamin Franklin, nümayəndəliyi tərəfindən verilmiş pasportların dizaynını Fransız pasportu ilə əsaslandırdı.

1776-dan 1783-cü ilədək heç bir dövlət hökumətində pasport tələbi yox idi. Konfederasiya Məqalələrində də hökumətinin (1783–1789) pasport tələbi yox idi. 

Müharibə dövrünün Xarici İşlər Departamenti də pasportlar verirdi və Konfederasiya Hökuməti (1783–1789) tərəfindən idarə olunan şöbədə həmçinin pasport verməyə davam etdi. 1789-cu ilin iyulunda Xarici İşlər Departamenti Konstitusiyaya əsasən qurulmuş hökumət tərəfindən idarə edildi. Həmin ilin sentyabr ayında şöbənin adı Dövlət Departamenti olaraq dəyişdirildi. Xarici əlaqələr və pasportlar verən şöbə 19-cu əsrin ortalarına qədər müxtəlif daxili vəzifələrə sahib idi.

## Şəkillər

Fayl:United States passport 1930.jpg|Pasportun üz qabığı (1930)
Fayl:USA passport 1976.JPG|İlk mavi pasportlardan birinin örtüyü (Amerika Birləşmiş Ştatları Bicentennial üçün 1976-cı ildə təqdim edilmişdir)
Fayl:Passeport americain couverture.jpg|Avqust 2007-dən əvvəl verilmiş biometrik olmayan pasportun üz qabığı


## Həmçinin bax
* ABŞ vətəndaşları üçün viza tələbləri

## İstinadlar
Qara qızıl (film, 2011)

**Qara qızıl** ( və yaxud **Şahin günü** ) —  Fransa, İtaliya və Qətərin birgə istehsalı və Jan-Jak Annonun rejissoru olan macəra filmi.  Film Hans Ruşun 1957-ci ildə nəşr olunan "La soif noire" (Qara susuzluq) romanı əsasında ekranlaşdırılıb. Filmdə baş rollarda Tahar Rahim, Mark Stronq, Antonio Banderas və Frida Pinto oynayıblar. 2011-ci il oktyabrın 25-də filmin Doha Treybeyk Film Festivalında premyerası olmuşdur. Film sərt tənqidlərə məruz qaldı və prokatda tamamilə uğursuzluğa düçar oldu. İyirmi yeddi tənqidi rəyə əsaslanan filmin reytinqi Rotten Tomatoes reytinq saytında 11 % təşkil etdi. Bu da ortalama 10-dan 3,9 olmaqla Jan-Jak Annonun işləri arasında ən bərbadıdır. Bir sıra buraxılışlarda filmin adı "Day of the Falcon" - "Şahin günü" olaraq verilib.

Filmin büdcəsi 40 milyon avro təşkil edib.

## Süjet
XX əsrin 30-cu illərinin əvvəlləri, Ərəbistan yarımadasının ərazisi. Yerli qəbilələr məhsuldar ərazilər uğrunda sonsuz müharibələr apararaq, əhalinin yaşayış səviyyəsini yüz illər əvvəlki dövrə qaytarırdılar. Heç kim ümidsizlik şəraitində üçüncü dünya ölkəsinin dünyanın ən varlı ölkələrindən birinə çevriləcəyindən şübhələnmir. Ancaq bu cür pərən-pərən olmuş torpaqları inkişaf etmiş bir dövlət şəklində birləşdirmək, bunu etmək qismət olmuş şəxs kimi utopiya kimi görünür.

## Rollarda
* Tahar Rahim - Auda Şahzadəsi
* Mark Strong - Sultan Amar
* Antonio Banderas - Emir Nəsib
* Frida Pinto - Şahzadə Leyla
* Riz Əhməd - Əli
* Camal Avar - Xoz Əhmədin şəriyi
* Lütfi Jiri - Bəni Sirrinin şeyxi
* Erik Ebuane - Həsən Daxil
* Mostafa Qaffar - Xoz Əhməd
* Akın Qazi - Salih
* Ziad Qaaui - ilahiyyatçı
* Kori Conson - Tarkettl
* Liya Kebede - Aişa
* Driss Ruhe - Maqruf
* Jan Uddin - İbn İdris
* Əbdülməcid Lahal - Qoca İmam

## Tənqid
Film sərt tənqidlərə məruz qaldı və prokatda tamamilə uğursuz oldu. İyirmi yeddi tənqidi rəyə əsaslanan filmin reytinqi Rotten Tomatoes reytinq saytında 11 % təşkil edir, bu da ortalama 10-dan 3.9-dur (Jan-Jak Annonun işləri arasında ən bərbadı). Bir sıra buraxılışlarda filmin adı "Day of the Falcon" - "Şahin Günü" olaraq qeyd edilir. Endryu Pulver "The Guardian"da məqaləni tənqid edərək yazırdıkı: "Ərəblərin beynəlxalq kinematoqrafiya sahəsindəki irəliləməsi kimi qəbul edilən "Qara Qızıl" Mark Strong və Antonio Banderası ənənəvi yollarla müasir müharibə əmirləri kimi bir-birlərinə qarşı qoyur. Ancaq şərəfli niyyətlərinə baxmayaraq, "Qara Qızıl" uğursuzdur".

## Çəkilişlər
Çəkilişlər Tunis və Qətərdə aparılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Astara mahalı

**Astara mahalı** — Talış xanlığının mahallarından biri.

Mahal cənubdan Qorqanrud mahalı, şərqdən Xəzər dənizi, qərbdən isə Vilgic mahalı ilə həmsərhəd idi. Qədim sərhədləri Hilevənd kəndindən Buta kəndinə qədər uzanırdı. Şimaldan isə qonşu Çayiçi Lənkəran mahalı ilə əhatələnmişdi. Burada yaşayan talışların bir böyük qismi sünni, bir qismi isə şiə idi. Astara mahalı 10 fevral 1828-ci ildə Təbriz yaxınlığındakı Türkmənçay kəndində Qacar Iran-imperiyası ilə Rusiya imperiyası arasında imzalanmış Türkmənçay müqaviləsi ilə iki hissəyə bölünmüşdür. Şimalda qalan ərazi Astara rayonu adı ilə Azərbaycan, cənubda qalan hissəsi isə eyni adla Gilan ostanının tərkibindədir. Hazırda Lənkəran və Lerik rayonlarının tərkibində olan Alazəpin, Biləsər, Tüli və Coni kəndləri qədim Astara mahalının tərkibində olmuşlar.

## Qeydlər

## İstinadlar
Çayiçi Lənkəran mahalı

**Çayiçi Lənkəran mahalı** - Əsl adı Rüədılə. Talış dilindən tərcümədə "rü"-çay, "dılə"-iç mənasındadır. Yəni "Çayın içi". Talış xanlığının mahallarından biri. 

Mahal cənubdan Astara mahalı, qərbdən Zuvand mahalı və Drığ mahalı, şimaldan isə Uluf mahalı ilə həmsərhəd idi. 22 kənddən ibarət olan bu mahal Astaradan sonra Talışın inzibati mərkəzi olmuşdur. Əhalinin mütləq əksəriyyəti şiə talışlardan ibarət olan mahalda əhali çəltikçiliklə məşğul olurdu. Hazırda bu ərazinin tamamı Lənkəran rayonuna daxildir.
## Qeydlər

## İstinadlar
Dessau

Dessau Almaniyanın Saksoniya-Anhalt regionunda yerləşən bələdiyyədir. Sahəsi 182,81 km² olan Dessau bələdiyyəsində 30 iyun 2006-cı ilə görə 77.973 nəfər əhali yaşayır. Km² başına 427 nəfər düşür.

## İstinadlar
Adil Qüdrətoğlu

**Adil Qüdrətoğlu** (tam adı: *Adil Qüdrət oğlu Abdullayev*; 6 yanvar 1950, Zərdab rayonu, Əlvənd kəndi) — azərbaycanlı yazıçı, publisist, pedaqoq, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1978), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2008), "Qızıl Qələm" mükafatı laureatı (2007), "Əməkdar mədəniyyət işçisi" (2010), "Gənclik" dövlət nəşriyyatının direktoru (2006-cı ildən), realfakt.az internet media saytının təsisçisi (2012) və baş redaktoru.

## Həyatı
Adil Abdullayev 1950-ci il yanvarın 6-da Azərbaycanda Zərdab rayonunun Əlvənd kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Burada kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra uşaq və yeniyetmələr üçün yaradıcılıq təşkilatında baş dəstə rəhbəri kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır (1967–1968).

1969–1974-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində ali təhsil almışdır. 1974–1976-cı illərdə Əlvənd kənd orta məktəbində müəllimlik etmişdir. Daha sonra, A.Abdullayev, Bakıda 1 saylı mətbəədə mütəxəssis (1977), Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında oxucu, korrektor, kiçik redaktor, redaktor, böyük redaktor (1977–1985), ictimai-siyasi ədəbiyyat redaksiyasında müdir (1986) vəzifəsində işləmişdir.

1986–1988-ci illərdə təhsilini Ali Partiya məktəbində davam etdirmişdir.

2006–2020-ci tədris illərində Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Kulturologiya fakültəsinin baş müəllimi, o cümlədən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin mətbu orqanı olan "Sənət dünyası" qəzetinin baş redaktoru olmuşdur. 

1998–2006-cı illərdə "Gənclik" dövlət nəşriyyatında direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. 2006-cı ildən hal-hazırkı dövrədək "Gənclik" dövlət nəşriyyatının direktorudur.

Evlidir, iki övladı var.

## Yaradıcılığı
Bədii yaradıcılığa kiçik yaşlarından başlamışdır. İlk əsəri 1960-cı ildə "Pambıqçı" rayon qəzetində işıq üzü görmüşdür. Bundan başqa, o, dövri mətbuatda hekayə, oçerk və məqalələrlə çıxış etmişdir. Uşaqlar üçün bir sıra maraqlı kitablar onun tərtibi, ön sözü ilə kütləvi tirajla nəşr olunmuşdur. Həmçinin o, bir sıra dərslik, dərs vəsaiti, tədris proqramı, monoqrafiya və sairə elmi əsərlərin də müəllifidir.

### Seçilmiş əsərləri
#Zərdabi yurdunun övladları (oçerklər toplusu). Bakı: Azərnəşr, 2002, 244 s.
#İlk milli mətbuatımız. Bakı: Gənclik, 2004, 104 s.
#Qonağı yola ver (hekayələr). Bakı: Gənclik, 2004, 240 s.
#Sehrli üzük. Bakı: Maarif, 2007, 64 s.
#1001 sual, 1001 cavab. Bakı: Maarif, 2007, 88 s.
#Balalara töhfələr. Bakı: Gənclik, 2007, 144 s.
#Hikmət çələngi. Bakı: Gənclik, 2008, 176 s.
#Kişi sözü. Bakı: Gənclik, 2009, 296 s.
#Abdullayev A., Sadıq İ. Azərbaycanda nəşriyyat tarixi: dərslik. Bakı: Gənclik, 2015, 424 s.
#Kitabşünaslıq: nəşriyyat işinin əsasları və təşkili: monoqrafiya. Bakı: Maarif, 2016, 214 s.

## İstinadlar