open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İzobar proses

thumb|right|İzobar proses
**İzobar proses** () – makroskopik sistemin halının sabit təzyiqdə dəyişməsi prosesi (p = const). Qazı qızdırdıqda onun hərəkət edən porşenli silindrdə genişlənməsini izobar proses hesab etmək olar. İzobar prosesi aşağıdakı nisbətlərə bərabərdir:



{V \over T} = const.





{V_2 \over V_1} = {T_2 \over T_1}



Sistemə ötürülən istilik enerjisi iş görülməsinə və sistemin daxili enerjisinin (U) dəyişməsinə sərf olunur. Termodinamikanın birinci qanununa əsasən


Q = \Delta U + W\,


burada W qaz tərəfindən görülən iş, U qazın daxili enerji və Q verilən istilik enerjisidir. Qapalı sistemdə təzyiq-həcm işi aşağıdakı kimi müəyyən edilir:


W = \int \! p \,dV 


burada Δ bütün proses üzrə dəyişiklik deməkdir, d isə diferensialı bildirir. Təzyiq sabit olduğundan, bu o deməkdir ki


W = p \Delta V


İdeal qaz qanununu tətbiq etməklə, alırıq ki


W = n\,R\,\Delta T


R qaz sabitini, n isə sabit qaldığını qəbul etdiyimiz maddənin miqdarını ifadə edir (məsələn, kimyəvi reaksiya zamanı faza keçidi yoxdur).Daxili enerjinin dəyişməsi sistemin temperaturundan asılıdır.


\Delta U = n\,c_{V,m}\,\Delta T


burada cV,m sabit həcmdə molar istilik tutumudur.

Son iki tənliyi birinci tənliylə əvəz etməklə izobar qazlar üçün verilən istiliyin təsiri altında qazın temperatur dəyişməsini təyin edə bilərik.


\begin{align}
Q &= n\,c_{V,m}\,\Delta T + n\,R\,\Delta T \\
Q &= n\Delta T(c_{V,m}+R) \\
Q &= n\Delta T c_{P,m}
\end{align}


burada cP sabit təzyiqdə molar istilik tutumudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Veranschaulichung der Zustandsänderungen mit kleinen interaktiven Animationen 
* Die allgemeine Gasgleichung mit Diagrammen und interaktiver Animation
Adiabatik proses

**Adiabatik proses** (yun. adiabatos — bağlı) — havanın vəziyyətinin (həcmi, təzyiqi, sıxlığı və temperaturunun) kənardan istilik gəlmədən dəyişilməsi.

## İzahı
**Adiabat proses** — elə termodinamik prosesə deyilir ki, burada sistem nə istilik miqdarı alır, nə də istilik miqdarı verir.
Hava yuxarı qalxdıqda onun kütləsi genişlənir və nəticədə kənara getmədən onun temperaturu hər 100m-də 1o düşür. Hava aşağı endikdə isə onun kütləsi sıxlaşır və kənardan ona istilik daxil olmadan temperaturu yenə hər 100 m-də 1o-yə qədər qalxır.

## Növləri
Atmosferdə 2 cür adiabat proses vardır:
* Şaquli adiabat prosesi
* Üfiqi adiabat prosesi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lern-Modul zu adiabatischen Prozessen in der Atmosphäre
Politrop proses

**Politrop proses** - xüsusi istilik miqdarı dəyişməz qalan termodinamik prosesə deyilir. İdeal qaz üçün bu düsturla yazılır: pV^n=const
Politrop prosesin xüsusi halları bunlardır:
* n = 0 : İzobar
* n = 1 : İzoterm
* n → ∞ : İzoxor
* n = \ \kappa  =  \frac{c_{p}}{c_{V}} : İzoentrop

## İstinadlar
İdeal qazın hal tənliyi

**İdeal qazın hal tənliyi** - sadəcə, olaraq ideal qazın halını təyin edən tənliyə deyilir. Bəzən bu tənliyə Klapeyron və ya Mendeleyev-Klapeyron tənliyi deyilir. İdeal qazın hal tənliyi (Mendeleyev-Klapeyron tənliyi) aşağıdakı kimidir:

: {p V} = \frac{m}{\mu} R T və ya  pV = {m \over M}RT = const ,

## Xarici keçidlər
* Ideal Gas Law Calculator
Entropiya

**Entropiya** — istilik miqdarının onun temperaturuna olan nisbətinə bərabər olan kəmiyyətə deyilir.

## Tarix
Entropiya sözünü elmə ilk dəfə alman alimi Rudolf Klauzius (1854) gətirmişdi. Klauzius istiliyin digər enerji formalarına çevrilməsini xarakterizə etmək üçün bu termini elmə daxil etmişdir. Entropiya sözünün mənası "çevrilmək" deməkdir. Entropiya sistemin nizamsızlıq dərəcəsidir. Bütün dönməyən proseslərdə entropiya artır.

## Düstur
Entropiyanın düsturu aşağıdakı kimi yazılır:
: dS = \frac{\delta Q}{T}
dS - entropiya, \delta Q - istilik miqdarı, {T} - temperatur.

## Həmçinin bax

* Kainatın istilik ölümü

## İstinadlar
Əşrəf düşərgəsi

**Əşrəf düşərgəsi** və ya **Əşrəf şəhəri** — İraqın Diyala əyalətində qaçqın düşərgəsi və sürgün olmuş İran Xalq Mücahidləri Təşkilatı(PMOI/MEK)nın qərargahıdır.

Əşrəf düşərgəsi, İraqın Xalis şəhərinin şimal-şərqində, İran sərhədinin təqribən 120 kilometr qərbində və Bağdadın 60 kilometr şimalında yerləşir.

## Tarixçəsi
Əşrəf düşərgəsinin adı Əşrəf Rəcəvi xatirəsinə görə adlandırılıb ki İran xalq mücahidləri təşkilatının indi ki lideri Məsud Rəcəvinin, ilk həyat yoldaşı və Şah hökuməti ərzində siyasi məhbusudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İran xalq mücahidləri təşkilatının rəsmi saytı
* Əşrəf düşərgəsinin rəsmi saytı 

## Həmçinin bax
*Məhəmməd Hənifnejad
İzoentropiya prosesi

**İzoentropiya prosesi** — Entropiyada baş verən termodinamik prosesdir.

## İzoentropiya prosesində bəzi düsturlar
::  p(v) = p_0 \cdot {\left(\frac{v_0}{v}\right)^{\kappa}}, 

::  T(v) = T_0 \cdot {\left(\frac{v_0}{v}\right)^{\kappa-1}}, 

::  T(p) = T_0 \cdot {\left(\frac{p}{p_0}\right)^\frac{\kappa-1}{\kappa}}  

## İstinadlar
Bəni Haşim

**Bəni Haşim** (az:*Haşim oğulları*) və ya **Haşimi**(Ərəbcə:*هاشمى،بنی‌هاشم*) o kəslərə deyilir ki, atadan sarı Haşim ibn Əbdimənafa(Ərəbcə:*هاشم بن عبد مناف*) yetişirlər. bunlar Qureyş elindən olan Haşim, islam peyğəmbərinin ikinci babasına soyları yetişən qəbilədirlər. Qosəyyebni Kelab(*قُصَیّ‌بن کِلاب*) İbrahim peyğəmbərin oğlu ismayılın nəvələrindəndir və 100-il islam peyğəmbərinin anadan olmasından öncə Qureyşin başçısı olmuşdur. Ondan sonra oğlanları Əbdüddar və Əbdi Mənaf onlardan sonra isə Haşim Qureyş başçısı olmuşlar.
## Qureyşdə Bəni Haşimin əhəmiyyəti
Haşim atasından səqqaiyyət və Refadəti irs apardı. yoxsulluq və yağmursuzluq zamanlarında Haşimin igidliyi və Məkkkəni ticarət yerinə çevirmə habelə məkkəlilərə bu dönəmdə yardım etməsi üçün qureyşlilər arasında uca və önəmli yerə sahib olmuşdur.

## Bəni Haşimin İslam peyğəmbərindən himayə etmələri
Bəni Haşimin hamısının İslamı ilklərdə qəbul etməmələrinə baxmayaraq hamısı Əbuləhəbdən başqa peyğəmbəri qureyş başçılarının əziyyət və azarları qarşısında himayə etmişlər eləki Əbu Talib peyğəmbərin əmisi bu yolda çoxlu işlər görmüşdür.

## İqtisadi sanksiya
Müsəlmanların Həbəşəyə köçməsi və Nəcaşinin hicrət etmiş müsəlmanlardan qureyşlilər qarşısında himayə etməsi və başqa ellərin islama keçmələri nəticəsində qureyşlilər bəni haşimi peyğəmbəri himayə etməkdən üzaqlaşdırmaq üçün onları iqtisadi sanksiyaya saldılar.Bani Haşim Əbuləhəbdən başqa hamısı Şebi Əbutalibə köçdülər və qureyşlilər arasında buna görə ayrılıq düşənədək üç il çətinliklərlə yaşadılar.
## Xarici keçidlər
* Məkarimi Şirazi saytı
* al-shia saytı ''30 dildə''

## Qaynaqlar
*İslam dünyası Ensiklopediyası
*Viki Fiqh 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Haşimilər
İrlandiya himni

**Əsgərin mahnısı** (irl. Amhrán na bhFiann) — irlandca mahnı, İrlandiya Respublikasının dövlət himni.

## Müəlliflər və yaranma tarixi
Əvvəldən sözləri 1907-ci ildə Pidar Kirni (Peadar Kearney) ingilis dilində yazmışdı. Sonra, Partrik Hini ilə bir yerdə musiqi qoşulmuşdu, Layam O'Rinn (Liam Ó Rinn) sözləri irland dilinə tərcümə etmişdir. Birinci dəfə mahnının sözləri 1912-ci ildə Balmer Xobson ilə ingilis dilində "İrland azadlıqı" («Irish Freedom») qəzetində dərc olmuşdu. İrland respublikaçılar arasında, mahnı çox məşhur olmuşdu və üsyançılar Pasxa qiyamı vaxtında onu oxuyardılar, sonra da Britaniya həbsxana düşərgəsilərində. İrland dilində sözləri 1 noyabr 1923-cü ildə irland müdafiə güc jurnalında "An tÓglach" çap olmuşdu.

İrlandiya dövlət himni kimi bu mahnı 1926-cı olub, Britaniyalı «God Save the King» əvəz edib. Köfnə himn, heç getmirdi təzə azad İrlandiya dövlətinə. İrlandiya himni ancaq "Əsgərin mahnısı" mahnının xorudur, hansıkın irland dilində oxuyullar.

1934-cü ildə İrlandiya hökuməti, mahnının müəllif hüquqların 1200 funta alıb..

## Himnin sözləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nationalanthems.info saytında himnin səhifəsi
Səlim Səlimov

**Səlim İsmayıl oğlu Səlimov** () — Birinci Qarabağ müharibəsi veteranı, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin XII çağırış deputatı (1990–1995).

## Həyatı
Səlim Səlimov 1941-ci il oktyabrın 11-də Laçın rayonunun Xaçınyalı kəndində anadan olub.

1963-cü ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fakültəsinə qəbul olmuşdur.

1969-cu ildə dilçi–ədəbiyyatçı, azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi ixtisası alaraq universiteti bitirmişdir.

Səlim Səlimov 1996-cı ildən təqaüdçü idi . 23 mart 2024-cü il tarixində vəfat edib.

## Siyasi fəaliyyəti
1956-cı ildən ÜİLKGİ-nin, 1968-ci ilin yanvar ayından isə Azərbaycan KP-nın üzvü olmuşdur.

1973–1975-ci illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbinin tam kursunu bitirmişdir.

### Laçında
1971-ci ildə 56 saylı seçki dairəsindən XIII çağırış, 1975-ci ildə 51 saylı seçki dairəsindən XIV çağırış Laçın Rayon Zəhmətkeşlərin Deputatları Sovetinə, 1979-cu ildə isə 50 saylı seçki dairəsindən XV çağırış Laçın Rayon Xalq Deputatları Sovetinə deputat seçilmişdir.

Laçın rayon VII (1978), VIII (1980), IX (1983) partiya konfranslarının üzvü olmuşdur.

1971–1973-cü illərdə Azərbaycan ÜİLKGİ Laçın rayon Komsomolun katibi işləmişdir.

1981-ci ildə Azərbaycan SSR "Bilik" cəmiyyətinin üzvü olaraq mühazirəçi olmuşdur.

1986–1988-ci illərdə Azərbaycan KP Laçın rayon komitəsinin II katibi işləmişdir.

### Parlamentdə
1990-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq deputatı seçilmiş və 1995-ci ilə qədər deputat olmuşdur.

## Mükafatları
1977-ci ildə "Slava oktyabr" döş nişanı, 3 oktyabr 1980-ci ildə "Əlaçı əməyə görə" döş nişanı,
1978-ci ildə ÜİLKGİ-nin "60 illik yubiley"i, 1988-ci ildə ÜİLKGİ-nin "70 illik yubiley"i ilə əlaqədar yubiley medalları,
Səlim Səlimov Daxili İşlər Nazirliyinin "Əla xidmətə görə" medalı ilə təltif olunmuş, 5 may 1983-cü ildə Baş Leytenant rütbəsi almış və 1988-ci ilin fevral ayından 1 oktyabr 1991-ci ilədək könüllü özünümüdafiə dəstələrinin tərkibində erməni təcavüzkarlarına qarşı gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Ona 17 fevral 2004-cü ildə "Müharibə veteranı" vəsiqəsi təqdim olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Səlim Səlimov
Heydər Baş

**Heydər Baş** () — Türkiyə siyasətçi, yazıçı, maarifçisi.

## Həyatı
Bağımsız Türkiyə Partiyasınin qurucusu və başkanıdır.

İlk, orta və lisey təhsilini Trabzonda tamamladı. 1970-ci ildə Kayseri Yüksək İslam İnstitutinu bitirdi. Magistr və doktorluğunu "Veda Hutbesinde İnsan Hakları" mövzusunda tezi (disertasiyası) ilə Bakı Dövlət Universitetində tamamlamışdır. Akademik çalışmalarına eyni universitetdə davam eden Heydər Baş "İslam və Mövlanə", "Təsəvvüf Tarixi", "Din Sosialogiyası" və "Din Psixologiyası" mövzularındaki araşdırmaları nəticəsində "Professor" unvanını da almışdır.

## Əsərləri
* Milli İqtisad Modeli
* Sosyal Devlet / Milli Devlet
* Imam-i Ali
* Fatima
* Veda Hutbesinde İnsan Hakları
* Alemlere Rahmet Muhammed 2 Cilt
* Dini ve Milli Bütünlüğümüze Yönelik Tehditler
* İslam’da Kadın Hakları
* Makalat
* Mektubat
* İslam ve Mevlana
* Islam’da Zikir
* Islam’da Tevhid
* Iman ve Insan
* Insan-ı Kamil ve Nefs Mertebeleri
* Hacc’ın Hikmetleri
* Hıristiyanlık ve Yahudilik
* Hikmetin Sırları
* Din Tahripçilerine Kur’an-ı Kerim’in Cevabı
* Dua ve Evrad
* Birliğe Doğru
* Veda Hutbesi ve Evrensel Beyanname
* Nefs Terbiyesi
* Varoluşun Gayesi: Zikrullah
* Yaşayan Kur`an: Sünnet
* Dar Bölge Yaygın Kalkınma Modeli
* Das Nationale Wirtschaftsmodell (Milli Ekonomi Modeli Almanca)
* Oluş Sırrı
* Hadikatü`l Cennah (Dua Kitabi)
* Niçin Türkiye?
* Imam Hasan
* Imam Hüseyin

## İstinadlar
Polşa himni

**Dombrovskinin mazurkası** () — Polşanın dövlət himni. Öz orijinal adı *Pieśń Legionów Polskich we Włoszech* ("**Polşa legionları İtaliyada mahnısı**") ilə və ya müqəddimə ya önsözü *Jeszcze Polska nie zginęła* ("**'Polşa hələ məğlub olmayıb**" və ya "Polşa hələ məhv olmayıb") ilə də tanınır. Sözlərinin müəllifi Jozef Vibiki dir.

## Mətni
 

## Musiqi notası
 \header {tagline = ""} \relative c' }
\score {\unfoldRepeats \relative c' }
\midi {}}

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Będomində Milli Himnin Muzeyi  
* New Russian translation of the anthem
 - Milli himnə həsr olunmuş muzey (Polşaca)
I Daranın türbəsi

**[[I Dara]]nın türbəsi**  - Nəqşi-Rüstəm yaxınlığındakı Hacıabad dağındadır. Fars əyaləti ərazisində yerləşir.

## Həmçinin bax
*I Dara
*Pasarqad
Fatimə binti Əsəd

**Fatimə bint Əsəd** (az:**Fatimə Əsəd qızı**),(ər:*فاطمه بنت اسد*) — Əbu Talibin zövcəsi, Əli bin Əbu Talibin anası.

## Həyatı
Fatimə binti Əsəd ibn Haşim ibn Əbdimənaf Qureyşi, Əbu Talib ibn Əbdülmüttəlib ibn Haşimin əmiqizisi və bircə zövcəsidir ki, onlardan dörd oğlan – Talib, Əqil, Cəfər, Əli və iki qız – ümmü Hani və Cəmanə yadigar qalıb.
Fatimə islama iman gətirən ikinci xanım və 11-ci şəxsdir. peyğəmbər Mədinəyə hicrətindən bir az sonra Fatimə binti Məhəmməd və oğlu Əli ilə Mədinəyə yola düşüb, Quba adlı yerdə Əlinin yolunu gözləyən Peyğəmbərlə birləşmişlər.
O, Mədinədəki qohumları arasında yaşadı, Əli və Fatimənin toyu, iki nəvəsi Həsən və Hüseyni görüb. Hicrətin III və ya IV ilində bəzi sənədlərə görə 60, yaxud 65 yaşında dünyasını dəyişib. Bəqi qəbiristanında dəfn olunmuşdur.

## Əlini dünyaya gətirməsi
Əli bin Əbu Talib-ə hamilə olduğu zaman Kəbə təvafına çıxıb orada doğum sancısı onu bürümüşdür. Kəbə Allahını çağırıb və ondan yardım istədi, birdən Kəbə divarı ayrıldı və Fatimə kəbənin içinə keçib Əlini orada dünyaya gətirdi.

## İslam peyğəmbəri
Məhəmməd peyğəmbərin ata və anasının vəfatından sonra babası Əbdülmüttəlib onun qəyyumluğunu üzərinə götürdü onunda vəfatından sonra Əbu Talib və Fatimə binti Əsəd Peyğəmbərin qəyyumluğunu üzərlərinə götürdülər. Fatimə onu öz oğlu kimi və hətta ondan da yaxşı bəsləyib və böyütmüşdür. Odur ki, Peyğəmbər onu öz anası kimi xatırlamışdır. Fatimənin vəfatı zamanı, bunun xəbərini Əli, Məhəmmədə yetirdi və dedi: **anam Fatimə öldü. 
Peyğəmbər cavabında dedi: o, yalnız sənin anan deyil, mənim də anam idi.

== Torpağa tapşırılması ==
İslam Peyğəmbəri Fatimənin vəfatından çox üzülüb köynəyin onun kəfəni üçün vermişdir və dəfn zamanı onun qəbrinə girmişdir. Peyğəmbərdən bu işinin nədənini soruşmuşlar və o da cavabda demiş:


**اِنَّهُ لَمْ یَکُنْ أَحَدٌ بَعْدَ أَبِی طالِب أَبَرّ بی مِنْها، اِنَّما أَلْبَسْتُها قَمِیصی لِتُکْتَسی مِن حُلَلِ الْجَنَّة وَ اضْطجعت مَعَها لِیُهَوّن عَلَیها ضغطة القبر.**

Əmim Əbu Talibdən sonra heç kim onun kimi mənimlə mehriban davranmırdı, buna görə köynəyimi ona geyindirdim ki, cənnət bəzəkləri ilə geyindirilsin və onunla üzüldüm ki, qəbir ağırlıqları ona asan gəlsin.

Ondan sonra Peyğəmbər ona namaz qılıb və onu ağlayaraq qəbrə qoydu və ona söylənirdi:


**رَحِمَک اللّه یا اُمّی بعد امّی*'

Allah sənə rəhmət eləsin, ey anamdan sonra anam.


== Həmçinin bax ==
*[[Əli]]
*[[Fatimə]]
*[[Xədicə]]
*[[Fizzə]]

== Xarici keçidlər ==
* [http://makarem.ir/ Məkarimi Şirazi saytı]
* [http://www.al-shia.org al-shia saytı *30 dildə'']

## İstinadlar
İsgəndər Çələbi

**İsgəndər Çələbi** () — Osmanlı imperiyasının baş dəftərdarı. İsgəndər Çələbi XVI əsrdə Sultan Süleyman Qanuninin dövründə baş dəftərdar vəzifəsinə qədər yüksəlmiş dövlət məmurudur. İsgəndər Çələbini digər dövlət məmurlarından fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri, onun dövrünün şairlərini müdafiə etməsi olmuşdur. Başda Xəyali olmaqla bir çox şairin maddi ehtiyaclarını ödəmiş və onları mümkün təhlükələrdən xilas etmişdir. İsgəndər Çələbi 1535-ci ildə Parqalı İbrahim Paşanın göstərişi ilə edam olunmuşdur. Çələbinin edam olunmasınını səbəbi kimi, Parqalı İbrahim Paşa ilə aralarında olan mənfi münasibət göstərilir. Sultan Süleyman Qanuninin güvəndiyi İsgəndər Çələbinin onun xəbəri olmadan Parqalı İbrahim Paşa tərfindən edam olunması, Qanunini bərk qəzəbləndirmiş və bir növ bununla Parqalı İbrahim Paşa öz edamının daha da yaxınlaşdırmışdır.

## Həyatı

Tarixi mənbələrdə verilən məlumatlara əsasən İsgəndər Çələbi, Xain Əhməd Paşa tərəfindən Osmanlı kübar cəmiyyətinə gətirilmişdir. Dəftərdar vəzifəsinə əvvəlcə, usta köməkçisi kimi başlamış, zamanla Osmanlı imperiysında baş dəftardar vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. Sultan Süleyman Qanuni ən güvəndiyi xidmətçilərini müxtəlif vəzifələrə təyin etmişdir. Belə ki, Parqalı İbrahim Paşa sərəsgər, İsgəndər Çələbi isə hərb işlər üzrə baş müvvəkil təyin olunmuşdur. İsgəndər Çələbi Osmanlı dövlətində mühüm vəzifələr tutmasından sonra var-dövləti daha da artmışdır. Çələbi dövlət vəzifələrini daşımazdan əvvəl belə varlı biri hesab olunurdu. Onun ailəsi tacir ailəsi idi və Çələbi gənclik dövründə belə heç zaman maddi ehtiyac icərisində olmamışdır.  

Parqalı İbrahim Paşa və İsgəndər Çələbi arasında əvvəlcə yaxşı dostluq münasibətləri olmuşdur. İraqeyn səfəri zamanı isə tərəflər arasında olan dostluq münasibəti, düşmənclik ilə əvəz olundu. Ordunun imperiyanın şərq hissəsinə yerləşdirilməsi zamanı baş verən bir sıra problemlərin səbəbi kimi İsgəndər Paşa göstərildi. Bəzi mənbələrdə Parqalı İbrahim Paşanın İsgəndər Çələbini Sultan Süleyman Qanuninin gözündən salmaq üçün Çələbinin əsgərləri tərəfindən daşınan Osmanlı xəzinəsini oğurlanması barədə əmr verdiyi bildirilir. İşində ciddi pozuntuların baş verməsi səbəbi ilə İsgəndər Çələbi 24 oktyabr, 1534-cü ildə vəzifəsindən azad edilmişdir. Vəzifəsindən kənarlaşdırıldan 4 ay 20 gün sonra isə Bağdad şəhərinin mərkəzi meydanında asılaraq edam edilmişdir.
Myaolar

**Myaolar** — Cənubi Çində (Xunan, Quyçjou, Qunsi-Çjuan Muxtar rayonunda, Sıçuan, Yunnan), qismən də Cənubi-Şərqi Asiya ölkələrində yaşayan xalq.  Dilləri Myaoyao qrupuna daxildir. Dinləri şamanistdir. Əsasən, əkinçilik, qismən də heyvandarlıq və sənətkarlıqla məşğul olurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Мяо. Энциклопедия «Народы и Религии Мира» 
* Хмонги в Лаосе и Таиланде 
* The Virtual Hilltribe Museum
* HV Hmong World Journal 
* Hmong Studies Internet Resource Center 
* Minority Policies and the Hmong in Laos 
* Hmongs in America
* The Hmong Times
* Lao Family Community
* Hmong American Partnership
* The Hmong in French Guiana 
* Traditional Hmong religion 
* Hmong-English dictionary 
* Прически народа мяо
Mosilər

**Mosilər** və ya **Morlar** —Şimali Afrikada xalq. Onlar Mor dilində danışırlar.

## Tarix
XIX əsrin icinci yarısında fransız işğalçılarının Qərbi Afrikaya yürüşü zamanı bu qəbilənin nümayəndələri işğalçılara qarşı şücaətlə müqavimət göstərmişlər.

## Ümumi məlumat
Özlərini daqari, birifor. nankanse, kusasi, mamprusi və başqa adlarla adlandırırlar. More dilində danışırlar. Dinləri İslamdır. Bir hissəsi xristiandır. Əsasən, əkinçilik, həmçinin heyvandarlıqla məşğul olurlar.

## Həmçinin bax
* Bambara qəbiləsi

## İstinadlar
***Hamlet Qocayev**, *“Afrikada gördüklərim”*, Bakı, “Azərnəşr”, 1986, səh. 4.

## Xarici keçidlər
Bartolome Esteban Murillo

**Bartolome Esteban Murillo** (; ) — məşhur İspaniya rəssamı, Seviliya məktəbinin banisi.

## Həyatı
Bartolome Esteban Murillo ispan rəssamlarının parlaq şəxslərindən idi. 1660-cı ildə Seviliya Rəssamlıq Akademiyasının yaradıcılarından biri olmuşdu.

## Qalereya

Fayl:Bartolomé Esteban Perez Murillo 012.jpg|«Uşaq itlə» (Ermitaj).
Fayl:Isidor von Sevilla.jpeg|«Meqəddəs Seviliyalı İsidor».
Fayl:Bartolomé Esteban Perez Murillo 007.jpg|«İohan ailəsi ilə»


## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Yusif Musabəyov

**Yusif Süleyman bəy oğlu Musabəyov** () — Azərbaycan kimyaçısı, kimya elmləri doktoru, professor, 1966-cı ildə Parisdəki Beynəlxalq Elmi-Tarixi və Fəlsəfə Akademiyasının müxbir üzvü.

## Həyatı
Yusif Süleyman bəy oğlu Musabəyov 10 aprel 1910-cu ildə Tiflis şəhərində anadan olub. Əslən Qəbələ bölgəsindəndir. O, Yaroslavl Texnologiya İnstitutunun üzvi kimya kafedrasının yaradılmasına və inkişafında iştirak etmişdir. Musabəyov Beynəlxalq Təbiətşünaslıq və Fəlsəfə Tarixi Akademiyasının (Paris, Fransa) müxbir üzvü, üzvi kimya kafedrasının əvəzsiz rəhbəri, Yaroslavl Texniki Universitetinin texnologiya fakültəsinin dekanı, kimya elmləri doktoru və professor olmuşdur.

Yusif Musabəyov 8 may 1970-ci ildə Yaroslavlda vəfat edib. Həmin şəhərdə onun şərəfinə xatirə lövhəsi ucaldılmışdır.

## Əsərləri

* Rus elminin atası M. V. Lomonosov (). Saratov, 1946.
* Kimyaçı alimlər yaroslavlılar (). Yaroslavl, 1950.
* Sintetik kimya yeni mərhələdə (). Yaroslavl, 1958.
* Rusiyada üzvi sintezin tarixi (). Moskva, 1958.
* Mixail İvanoviç Konovalov (). Yaroslavl, 1959.
* Yustus Libix (). Moksva, 1962.
* Şarl Adolf Vürts (). Moskva, 1963.
* V. İ. Lenin və kimyanın inkişafı (). Yaroslavl, 1964.
* Marselen Bertlo (). Moskva, 1965.
* Alimlərin həyatından maraqlı hekayələr (). Yaroslavl, 1967.
* Yuliya Vsevolodovna Lermontova (1846–1919) (). Moskva, 1967.
* Üzvi sərbəst radikallar haqqında fikirlərin yaranması və inkişafı (). Moskva, 1967 (həmmüəlif).
* Sovet kimyasının başlanğıcında (). Yaroslavl, 1969.
* Dünyanın görkəmli kimyaçıları: biblioqrafik göstərici (). Moskva, 1971 (həmmüəlif).
* Fyodr Ftodoroviç Beylşteyn (). Moskva, 1971.
* Boris Vasilyevim Bızov (). Moskva, 1972.

## İstinadlar
Tahir Yuldaşov

**Tahir Əbdülzəliloviç Yuldaşov** (Tahir Yuldaş, Məhəmməd Tahir Faruk; ) — Özbəkistan İslam Hərəkatının rəhbəri.

## Həyatı

Tahir Əbdülzəliloviç Yuldaşov 2 oktyabr 1968-ci ildə Özbəkistanın Namangan vilayətində anadan olmuşdu. O,  1991-ci ildə «Ədalət uyuşması» adlı islamçı təşkilat yaradıb. O, ekstremist təmayüllü «İslam ləşkərləri» təşkilatının qurulmasında da yaxından iştirak edib, hərbiləşdirilmiş «Tövbə» qrupunun yaradıcılarından olub. 

Əsl natiq keyfiyyətləriylə seçildiyi bildirilən islamçı ideoloq beş xarici dildə (ingilis, rus, fars, ərəb, urdu) dillərində sərbəst danışırmış. O, 1990-cı ilin ortalarından Özbəkistan prezidenti İslam Kərimovun rejiminə qarşı qatı müxalifətdə dayanıb. Üç qardaşı bu ölkədə həbs olunub. T. Yuldaşın başçılıq etdiyi Özbəkistan İslam Hərəkatı bir neçə terror aktında və dövlət çevrilişi cəhdində təqsirli bilinir. Qurumun əsas üzvləri Pakistanda sığınacaq tapıb.

Tahir Yuldaş 27 avqust 2009-cu ildə Pakistan Vəziristan əyalətində ABŞ hərbi qüvvələri mücahidlərə qarşı əməliyyatda aviasiyadan yaralanıb və raket atəşi nəticəsində  öldürülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lui Lümyer

**Lui Lümyer** (, ) — kinematoqrafiyanın banisi. Ogüst Lümyerin doğma qardaşıdır. 1919-cu ildən etibarən Paris Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

## Həyatı

Lui Lümyer 1864-cü ildə Fransanın Bezanson şəhərində anadan olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra fotoqraf kimi fəaliyyət göstərmyə başlamışdır. Atasına məxsus fotomaterial fabrikində işləmişdir. Lui Lümyer 1895-ci ildə "Hərəkət edən fotoqraf" çəkilişi və proyeksiyası üçün kinoapparat ixtira edir. Sonradan həmin kinoapparat "Kinematoqraf" və ya "Sinmatoqraf" adlandırıldı.İlk pullu kinoseans açılışı 28 dekabr 1895-ci ildə Parisdə Lümyer qardaşları tərəfindən həyata keçirilmişdir. Bu seanslarda natura şəklində çəkilən qısametrajlı filmlər göstərilirdi. Bu qısametrajlı filmlərdə musiqi səsləri xüsusilə seçilirdi. 1896-cı ildə Lümyer qardaşları London, Nyu-York və Bombey şəhərlərinə səyahət etmişdilər.

1907-ci ildə Lümyer qardaşları rəngli fotoqraf adlandırılan "Avtoxrom" aparatı kəşf etmişdilər. 1948-ci ildə 6 iyun tarixində Lui Lümyer vəfat etmişdir. Hər il Fransada keçirilən Ən Yaxşı Sənədli Filmə "Lui Lümyer" mükafatı verilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Lümyer qardaşları

## Xarici keçidlər

* Lümyer İnstitunun rəsmi saytı
* Lui Lemyerin həyatı 
* Lümyer qardaşları 
* Lümyer qardaşlarının Sinematoqrafiyası
* Dünyada ilk film
Yollar (Göksel albomu)

**Yollar**  – Göksel-in 1997-ci ildə çıxardığı 1-ci albomudur. Albomdakı "Sabır" mahnısına klip çəkilmişdir.

## Mahnılar

## Xarici keçidlər
* Göksəl Rəsmi vebsaytı
* Myspace'de Göksəl
Söz Ver (Göksel albomu)

**Söz Ver** – Göksel-in 2003-cü ildə çıxardığı 3-cü albomudur. Alboma daxil olan "Hastasıyım", "Allı Pullu" və "Fırar" mahnılarına klip çəkilmişdir.

## Mahnılar

## Xarici keçidlər
* Göksəl Rəsmi vebsaytı
* Myspace'de Göksəl
Ay'da Yürüdüm (Göksel albomu)

**Ay'da Yürüdüm** – Göksel-in 2007-ci ildə çıxardığı 5-ci albomudur. Albomdakı "Taş Bebek" və "Yarabbi Şükür" mahnılarına klip çəkilmişdir.

## Mahnılar

## Xarici keçidlər
* Göksəl Rəsmi vebsaytı
* Myspace'de Göksəl
Ogüst Lümyer

**Ogüst Lümyer** (, ) — Kinematoqrafiyanın banisidir. Lui Lümyerin doğma qardaşıdır.

## Həyatı
Ogüst Lümyer 1862-ci ildə Fransanın Bezanson kəndində anadan olmuşdur. Atasına məxsus fotomaterial fabrikində işləmişdir. Lui Lümyer 1895-ci ildə qardaşı Lui Lümyer ilə birlikdə "Kinematoqraf" və ya "Sinmatoqraf" adlandırılan kinoapparat ixtira etdi. İlk pullu kinoseans açılışı 28 dekabr 1895-ci ildə Parisdə Lümyer qardaşları tərəfindən həyata keçirilmişdir. 1896-cı ildə Lümyer qardaşları London, Nyu-York və Bombey şəhərlərinə səyahət etmişdilər.

1907-ci ildə Lümyer qardaşları rəngli fotoqraf adlandırılan "Avtoxrom" aparatı kəşf etmişdilər. Ogüst Lümyer 1954-cü ildə 10 aprel tarixində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Lümyer qardaşları

## Xarici keçidlər

* Lümyer İnstitunun rəsmi saytı 
* Ogüst Lümyerinhəyatı 
* Lümyer qardaşları 
* Dünyada ilk film
İzoentalpiya prosesi

**İzoentalpiya prosesi** — entalpiyada baş verən termodinamik prosesdir. "Coul-Tomson effekti" İzoentalpiya prosesidir.

## İzoentalpiya prosesində düsturlar
: {p \cdot V^k} = const.
: \mathrm dH = \delta Q + V \cdot dp = 0

## İstindlar
The Best of Göksel (Göksel albomu)

**The Best of Göksel** – Göksel-in 2009-cu ildə çıxardığı albomdur. Albomda Göksel tərəfindən ifa edilən ən yaxşı seçmə mahnılar vardır.

## Mahnılar

## Xarici keçidlər
* Göksəl Rəsmi vebsaytı
* Myspace'de Göksəl
Əhməd Arifi paşa

**Əhməd Arifi paşa** () — II Əbdülhəmid səltənətində 29 iyul 1879 - 18 oktyabr 1879-cu il tarixləri arasında iki ay iyirmi gün sədrəzəm olan Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Sədrəzamlıyindən əlavə Əhməd Arifi paşa noyabr 1875 - may 1876-cı illər Vyana səfirliyi, 1874-cü ildə Xariciyə nazirliyi daha sonra da 19 oktyabr 1879-12 sentyabr 1880, 30 noyabr 1882-2 dekabr 1882 və 25 sentyabr 1885-4 sentyabr 1891  tarixlərinde 3 dəfə Şura-yi Dövlət sədri olmuşdu. Əyan məclisinin ilk təşkilində əyanlığa seçilmiş və daha sonra Əyan məclisi rəis vəkilliyinə gətirilmişdir.

## İstinadlar
Panteleymon Kuliş

**Panteleymon Kuliş** (Sonra *Panteleymon* adlanıb. *Pantelejmon Kuliš*, , ) — Ukrayna şairi, tənqidçisi, etnoqrafı.

## Həyatı
Birinci bioqraf və Güləyənquşunun yaradıcılığının tədqiqatçısı — Kuliş Panteleymon Aleksandrdır, 1819–1897-ci il, T. Q. Şevçenkodan sonra ən əhəmiyyətli tədqiqatçı və şairlərdəndir.

## İstinadlar
Mahmud İsmayılov

**Mahmud Əliabbas oğlu İsmayılov** () — tarix elmləri doktoru (1962), AMEA-nın müxbir üzvü (1983).

## Həyatı
Mahmud İsmayılov 1 sentyabr 1920-ci ildə Şəki şəhərində anadan olub. 1937-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra ali təhsilini Bakı Dövlət Universitetində alıb. O, 1941-ci ildə universitetin Tarix fakültəsini bitirib.

## Əmək fəaliyyəti
Mahmud İsmayılov 1946-cı ildən AMEA-nın Tarix İnstitutunda işə başlayıb, ömrünün sonunadək elmi işlər üzrə direktor müavini və Azərbaycanın yeni tarixi şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb.

## Elmi fəaliyyəti
Mahmud İsmayılov 1949-cu ildə namizədlik, 1962-ci ildə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə edib, 1983-cü ildə AMEA-nın müxbir üzvü seçilib.

Mahmud İsmayılovun elmi yaradıcılığının əsas istiqaməti XIX–XX əsrin əvvəllərində Şimali Azərbaycanda kapitalizmin genezisi və inkişafı, kənd təsərrüfatının tarixi problemlərinin tədqiqi olmuşdur. Onun "Azərbaycan dövlət kəndliləri XIX əsrin sonunda" (1957), "XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın kənd təsərrüfatı" (1960), "XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın kənd təsərrüfatında kapitalizm" (1964), "İmperializm dövründə Azərbaycanın sosial-iqtisadi strukturu" (1982) və b. əsərlərində Şimali Azərbaycanın kənd təsərrüfatı və iqtisadiyyatının dünya sivilizasiyasının getdiyi yolla həmahəng inkişaf etdiyi sübut olunur.

Mahmud İsmayılov 3 cildlik "Azərbaycan tarixi"nin əsas müəlliflərindən biri, 7 cildlik "Azərbaycan tarixi"nin IV və V cildlərinin məsul redaktoru olub. Onun 1992-ci ildə çapdan çıxmış "Azərbaycan tarixi" əsəri dəfələrlə nəşr olunub.

Mahmud İsmayılov Moskvada nəşr olunmuş "SSRİ-də tarix elminin tarixi" (1955), "Qafqaz xalqları" (1962) və b. əsərlərin yazılmasında yaxından iştirak edib. O, Ankara, Kayseri, Paris, Roma, Moskva və başqa şəhərlərdə keçirilən beynəlxalq elmi konfranslarda iştirak edib.

Mahmud İsmayılovun rəhbərliyi ilə 25-dək namizədlik və doktorluq dissertasiyaları müdafiə olunub.

## Ölümü
Mahmud İsmayılov 16 avqust 2002-ci il Bakıda vəfat edib.

## Təltif və mükafatları
Mahmud İsmayılov "1941–1945-ci illərdə Almaniya üzərində qələbəyə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalları, "Şöhrət" ordeni və fəxri fərmanlarla təltif olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ağ yapıncı (roman)

## Xarici keçidlər
* Mahmud Əliabbas oğlu İsmayilov 
* Azərbaycan tarixi
Əhməd ibn Tulun

**Əhməd ibn Tulun** (; ) — Misirdə 868-ci illə 884-cü illər  arasında hökm sürmüş Tulunilər dövlətinin qurucusu türk əsilli dövlət adamıdır. Eyni zamanda Tulunoğlu Əhməd kimi də tanınır.

## Həyatı
Əhməd ibn Tulun 835-ci ildə  Bağdad şəhərində dünyaya gəlmişdi. Atası Tulun, Buxara valisinin Abbasi xəlifəsi Əl-Məmuna göndərdiyi qulamlardan biriydi. 868-ci ildə  Bayık bəy tərəfindən vali olaraq Misirə göndərildi.

Əhməd ibn Tulun iqtisadi cəhətdən apardığı reformalar, düzənləmələr ilə Misir tarixində yer almışdır. Bu dövrdə Fələstin, Benqazi, Suriya, Antakiya və Mərsin alınmışdır.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Abbasilər dövründə türklər, Bakı:Mütərcim, 2015, 408 səh.

## Ədəbiyyat
**İbn Khallikan's biographical dictionary**. Translated from the Arabic by Baron William Mac Guckin de Slane, member of the council of the asiatic society of Paris, corresponding member of the academy of sciences of Turin, etc. Volume I. Paris,

## Həmçinin bax
*Tulunilər dövləti

## Xarici keçidlər
Həkimoğlu Əli paşa

**Həkimoğlu Əli paşa** (?-?) —Sultan I Mahmud səltənətində, 12 mart 1732–12 avqust 1735, 21 aprel 1742–23 sentyabr 1743 və 15 fevral 1755–18 may 1755-ci il tarixləri arasında toplam beş il dörd gün sədrəzəm olan Osmanlı dövlət xadimi. Trabzon, Hələb (1724) və Bosniya (1734) valisi olmuşdur. İstanbulda Kocamustafapaşada öz adını daşıyan bir külliyədən qalan bir camisi mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Çimnaz Babayeva

**Çimnaz Məmməd qızı Babayeva** () — Azərbaycan balerinası, Azərbaycan SSR xalq artisti (1978), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1974).

## Həyatı
Çimnaz Babayeva 23 dekabr 1946-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1954–1964-cü illərdə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbində (Qəmər Almaszadənin sinfində) təhsil almış, məktəbi bitirdiyi ildən Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti olmuşdur. Sonralar teatrda məşqçi-pedaqoq işləmiş, xəstəliyi ilə bağlı son illərdə səhnədən uzaqlaşmışdır.

Çimnaz Babayeva 23 dekabr 2019-cu ildə, 73-cü doğum günündə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Böyük səhnəyə 9 yaşında Boris Zeydmanın "Qızıl açar" baletində Buratino rolu ilə çıxmışdır. Həyat yoldaşı Vladimir Pletnyovla birlikdə "Xanəndənin taleyi" (Cahangir Cahangirov)
operasının rəqs nömrələrini qurmuşdur. Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının truppası ilə bir çox ölkələrdə (Fransa, İtaliya, Norveç, İsveç, Birma, Hindistan, Türkiyə və b.) çıxış etmişdir.

Çimnaz Babayevanın ifa etdiyi əsas partiyalar:

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı (21 may 1970) — *Azərbaycan xareoqrafiya sənəti sahəsində böyük xidmətlərinə və [[Paris]]də beynəlxalq rəqs festivalında müvəffəqiyyətli iştirakına görə*
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı (10 yanvar 1978) — *Sovet teatr sənətinin inkişafında xidmətlərinə görə*
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı (1974) — *M. F. Axundov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında Fikrət Əmirovun "[[Nəsimi dastanı (balet)|Nəsimi dastanı]]" xoreoqrafik poemasının tamaşasındakı Nəsiminin sevgilisi partiyasına görə*
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü (11 iyun 2002) — *Azərbaycanın mədəniyyət və incəsənət sahəsində böyük xidmətlərinə görə*

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Bitkilərin hərəkəti

Bitkilərdə xarici təsirlər nəticəsində əmələ gələn hərəkətlər 3 qrupa bölünür: tropizm, nastiya və taksislər. Tropizm — xarici stimul vasitəsilə bitki hissələrinin istiqamətli yerdəyişməsidir. Bu cür hərəkət boyatma hərəkətidir. Hərəkətin istiqamətindən asılı olaraq (boyu stimullaşdıran amilə qarşı və ya ona əks) tropizm müsbət və ya mənfi ola bilər (bitkilərin kökləri müsbət geotropizmə, zoğları isə müsbət heliotropizmə malikdir). Taksis — xarici qıcığa cavab olaraq hüceyrənin və ya bütöv orqanizmin istiqamətlənmiş yerdəyişməsidir. Tropizmlər kimi, taksislər də müsbət və mənfi qruplara ayırd edilir; bundan başqa, onları qıcıqlandırıcının təbiətinə müvafiq olaraq sistemləşdirmək olar. Müsbət xemotaksis: ciyərotu, mamır və qıjıların spermatazoidləri yumurta hüceyrənin ifraz etdiyi maddələrə doğru üzür. Nastiya — xarici qıcığa cavab olaraq, bitki hissəsinin istiqamətləndirilməmiş hərəkətidir. Hərəkət böyümə nəticəsində baş verir: ayrı-ayrı hüceyrələrin cüzi tərpənməsi, orqanı güclü hərəkətə gətirib çıxarır ("küsdüm" bitkisinin yarpaqlarının bükülməsi). Bəzi çiçək və yarpaqlar işıqlanmanın (fotonastiya) və temperaturun (termonastiya) dəyişməsinə cavab olaraq "yuxulu hərəkətlər" (niktinastiya) edirlər, açılıb və ya bağlanırlar. Bu cür hərəkətlər nastiki adlanır. Ona görə ki, xarici stimullar bu iki prosesləri işə salır, onların istiqaməti isə daxili amillərdən asılıdır. Bəzi çiçəklərin (krokus, dağ laləsi) ləçəkləri aşağıdan tez böyüdüyü üçün (hiponastiya) gecə bağlanır, ləçəklərin yuxarı hissəsinin sürətlə böyüməsi (epinastiya) nəticəsində açılır.
Bibixanım Astrabadi

**Bibixanım Astarabadi**, **Bibixanım Əstərabadi** və ya **Bibixanım Vəzirova**(; ) — İran satirik yazıçısı və qadın hərəkatının öncü şəxslərindən biri.

## Həyatı
Bibixanım Astrabadinin atası Mazandaran əyalətinin Ənzan elinin başcısı Məhəmmədbağır xan Astarabadi və anası Nasirəddin şah Qacarın həyat yoldaşı Şukuhüssəltənənin nədiməsi və Axund Molla Kazım Müctəhid Mazandaraninin qızı, Molla Bacı kimi də tanınan Xədicə xanım idi.

Bibixanım Astarabadi 1858 və ya 1859-cu ildə dünyaya gəlmişdi və 22 yaşında İran Kazak diviziyasının görkəmli zabiti qafqazlı Musa xan Vəzirov(Musa xan Vəziri ki qafqazdan Tehrana mühacirət etmişdir) ilə evləndi. Onların yeddi uşağı var idi ki, ən məşhurları polkovnik Əlinağı Vəziri (musiqişünas, bəstəkar, görkəmli tarzən və İran Musiqi Akademiyasının və həmçinin İran Milli Orkestrinin təsisçisi) və Həsən Vəziri (bir bədii rəssam)dırlar. Doktor Məhliqa Məllah, İranın "Ekoloji çirklənməsinə qarşı qadınlar cəmiyyəti"nin (1992-ci ildə, uşaqları və anaları, habelə dövlət vəzifəli şəxslərini ətraf mühitin çirklənmə təhlükəsi haqqında maarifləndirmək üçün təsis oldu) təsisçisi və direktoru, Bibixanım Astarabadinin qız nəvəsidir.

## [[İran inqilabı (1905-1911)|Məşrutə inqilabı]]
Bibixanım XIX əsrin sonlarında başlayan maarifçilik hərəkatının və XX əsrdin əvvəllərində başlayan Məşrutə inqilabının təsirli şəxslərindən biridir. O, İranın müasir tarixində ilk dəfə olaraq qızlar üçün məktəb (دبستان دوشیزگان — Qızların ibtidai məktəbi) təsis etdi. Bibixanım Astarabadinin, əsas şöhrəti "Kişilərin çatışmazlıqları" (معایب الرجال) kitabına görədir ki "Qadınları tərbiyə etmə"(تادیب‌النسوان) kitabına cavab olaraq mizahı yazmışdır.

## Qızların ibtidai məktəbi
Bibixanım, 1907-ci ildə "Qızların ibtidai məktəbi"ni özü yaşadığı evdə təsis etdi.



**Elan**
*Qızların ibtidai məktəbi*

"Qızları ibtidai məktəbi" adlı yeni məktəb , Hacı Məhəmmədhüseyn bazarının köhnə darvazası Məhəmmədiyyənin yaxınlığında açılıb. Bu məktəb böyük bir həyət və bütün zəruri məktəb ləvazimatlarına təchiz olmuş çoxsaylı otaqlardan ibarətdir.

Bu məktəbin açılmaqı üçün beş qadın müəllim təyin edilmiş, ki hər biri bir mövzu ilə məsuliyyətlidir,*Noxost-namə*, Yazmaq/Xəttatlıq , İran tarixi, Oxumaq , Aşpazlıq kitabı, Hüquq, Din, Coğrafiya, Hesab Elmi kimi. Tədris hər bir qız və ya qadının öyrənmə qabiliyyətinə uyğunlaşdırılacaq.

Bundan əlavə, bir yer, əl sənətinin tədrisi üçün ayrılmış, toxuculuq kimi, qızıl tikmə, ipək tikmə , tikiş, və s., və bütün bu müəllimlər qadınlardandırlar bir yaşlı qapıçı istisna olmaqla, başqa heç bir kişi məktəbdə olmayacaq.

Yeddi və on iki yaş arasında tələbələr qəbul olunacaqlar. İbtidai sinif, hər ayı 15 qıran, əməli sinif hər ayı 25 qıran olacaqdır. Endirim aşağı vəziyyətdə olanlara verilir. İki tələbələ,[Eyni ailədən] olsa, birisi ödənişsiz qəbul olunacaq. Ümid edilir ki minlərcə bunun kimi məktəb əziz doğma vətənimizdə açıla.

İmza: Bibixanım Astarabadi.
(28 mart 1907-ci ildə *Məclis* gündəlik qəzetində nəşr olmuş.)



## İstinadlar
Shana (ifaçı)

**Şana** () - rəqs və kantri musiqi janrlarında ifa edən Floridalı ABŞ ifaçısıdır. İlk albomu olan "I Want You" albomu, 1989-cu ildə "Vision Records" leyblı tərəfindən istehsal edilmiş və ABŞ-nin Billboard Hot 100 hit-paradında 165-ci mövqe tutmuşdur.

## Diskoqrafiya
### Albom
* 1989: "I Want You"  
* 1999: Something Real

### Sinqllar
* 1989: "I Want You"
* 1990: "You Can't Get Away"
* 1998: "Heaven Bound"
* 1999: "This Time" 
* 1999: "Something Real"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*   
* Shana discogs.com
Panerməni Oyunları

**Pan-Erməni oyunları** () - Ermənistan və Erməni diasporu tərəfindən 2 ildən bir keçirilən idman yarışları. Məqsəd dünyada yaşayan erməniləri idman yarışı vasitəsi bir araya toplamaqdır. Yarışlarda Qarabağda yaşayan ermənilər və diaspor erməniləri fəal iştirak edir.
Qardaşlıq ayəsi

**Qardaşlıq ayəsi** (ər:آیه اخوت) *Uxuvvət ayəsi* — Hucurat surəsinin onuncu ayəsidir ki onda islamın ən təməl və önəmli qaydalar və inanclarından biri yəni müsəlmanlar arasında qardaşlığa baxış salıb, önəmsəyib və ona əmr edibdir. habelə İslam peyğəmbəri və əmisi oğlu Əli bin Əbu Talib arasında qardaşlığı bəyan edir.

## Yazı və tərcüməsi

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

*az: Doğrusunda möminlər bir-birlərilə qardaşdılar, onda qardaşlarınızın arasında bağış sağlayın və Allahdan qorxun ümid ki Allahın rəhmətinə gələsiz.
*en:The believers are but brethren, therefore make peace between your brethren and be careful of (your duty to) Allah that mercy may be had on you.

## Təfsiri
### [[Əhli-Sünnət|Sünni]] mənbələrində
"İbni Ərəbi", "Əltəhrilül Tənvir" və "Təfsirül Quranül Əzim" kimi sünnü təfsirlərində bu ayəyə belə açıqlama gətiriblər ki, müsəlmanlar bir-birləri ilə birdilər və onların qəbilə, qohum, el və soyları onlara üstünlük gətirməz və üstünlüyü yalnız təqva bəlli edər, qardaşlar arasında barış yaratmağın önəmliyi və möminlərin qardaş olması bu təfsirlərdə keçibdir.
### [[Şiə]] mənbələrində
"Məcməül-Bəyan" və "Təfsiri Burhan"da bu ayə belə təfsir edilib:
Ayə nazil olduqdan sonra Məhəmməd müsəlmanlar arasında qardaşlıq yaratdı, Əbu Bəkr, Ömər, Osman və Əbdürrəhman aralarında və başqaları arasında hər kəsin öz yeri və məqamına baxaraq qardaş etdikdən sonra Əli bin Əbu Talib-ə dedi: Sən də mənim qardaşım və mən də sənin qardaşınam.

## Həmçinin bax
*Quran
*Vilayət ayəsi
*Xəyrülbəriyyə ayəsi
*İnzar ayəsi

## Xarici keçidlər
* Məkarimi Şirazi saytı
* al-shia saytı ''30 dildə''

## İstinadlar
Kral Şir: Timon və Pumba

**Kral Şir: Timon və Pumba** - 1995-1998-ci illərdə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi serialıdır. Cizgi serialına baş qəhrəmanları Timon və Pumbadır. Bu cizgi serialı özündə "Kral Şir" cizgi filmindən "Kral Şir - 2" cizgi filminə qədər olan hadisələri ehtiva edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Episodenführer (deutsch)

## Həmçinin bax
2012-ci ilin Azərbaycan filmləri

#3 bacı (film, 2012-2014) (bədii serial)
#IX korpus (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#16+ (film, 2012) (qısametrajlı bədii film)
#50 ilin sahibi (film, 2012) (sənədli film)
#54 gün mühasirədə (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#416-nın yolu ilə (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#4062-ci metr (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#Abşeron incisi (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#Ağ qan (film, 2012) (qısametrajlı bədii film)
#Ağabəyovlar (film, 2012-2014) (bədii serial)
#Ağın qardaşı (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#Akademik Bünyadovun missiyası (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#Alman yadigarları... (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#Alnımızın Qarabağı. Amerikadan oxunanlar (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film) 
#Amerika etüdləri. Vaşinqtondan görünən Azərbaycan (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#Avroviziyanın billur ili (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film) 
#Azərbaycan futbolunun əfsanələri. Anatoli Banişevski (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#Azərbaycanın milli qəhrəmanları (film, 2012) (sənədli serial)
#Babam və mən (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#Babanın nağılı (film, 2012) (tammetrajlı bədii film)
#Balaca ev (film, 2012) (cizgi filmi)
#Cənubda şimal küləyi (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film) (Filmi izlə)
#Cırtdan və Təpəgöz (film, 2012) (cizgi filmi) (Filmi izlə)
#Çölçü (film, 2012) (tammetrajlı bədii film)
#Daş plastikası (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film) (Filmi izlə)
#Doğma ocaq (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film)
#Dolu (film, 2012) (tammetrajlı bədii film)
#İşığa doğru (film, 2012) (qısametrajlı bədii film) (Filmi izlə)
#Maqomayev haqqında üç novella (film, 2012) (üçseriyalı sənədli film) (Filmi izlə (1-ci seriya), Filmi izlə (2-ci seriya), Filmi izlə (3-cü seriya))
#Mayak (film, 2012) (qısametrajlı bədii film)
#Nizami (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film) (Filmi izlə)
#Səmada şəkil (film, 2012) (cizgi filmi) (Filmi izlə)
#Sübhün səfiri (film, 2012) (tammetrajlı bədii film)
#Tabutçunun yelləncəyi (film, 2012) (qısametrajlı bədii film) (Filmi izlə)
#Unudulmuş partizan (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film) (Filmi izlə)
#Yaddaşın rəmzi (film, 2012) (qısametrajlı sənədli film) (Filmi izlə)
#Yuva (film, 2012) (qısametrajlı bədii film) (Filmi izlə)
Çester Dyui

**Çester Dyui** (, 25 oktyabr 1784 – 15 dekabr 1867) — Amerika botaniki, professor təbiətşünası, riyaziyyat, fizika, kimya geologiya və botanika müəllimi, pedaqoq və nazir

## Bəzi əsərləri
* *Families and Natural Orders of Plants*.
* *History of the Herbaceous Plants of Massachusetts*.
* *The True Place of Man in Zoology*.
* *An Examination of some Reasoning's against the Unity of Mankind*.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Chester Dewey
* Chester Dewey
* Chester Dewey
Kənan Çoban

**Kənan Çoban** (; ) ― türk aktyor.

## Həyatı
22 yanvar 1975-ci ildə Elazığda anadan olub. "Qurdlar Vadisi"ndə Əbdülhəy Çoban rolu ilə məşhurlaşıb. "Məxsusa: Tripoli" serialında Əhməd Şərif əs-Sənusini, "Əşkiya dünyaya hökmdar olmaz" serialında isə Fəxrini canlandırıb.

## İstinadlar
Argentina himni

**Himno Nasyonal Arxentino** (), Argentinanın dövlət himnidir.Sözlərinin müəllifi, Buenos Ayresdə dünyaya gəlmiş siyasətçi Visente Lopez y Planes və bəstəkarı İspaniyalı musiqiçi Blas Pareradır.

## Mətni
Argentina dövlət himninin indiki versiyası, 1924 ildə İspaniyaya qarşı əyani hücum edən bölmələri olmadan təsdiq olundu.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Argentina dövlət himnin Queçua dilində qulaq asmaq
* Argentina dövlət himni Fluctuat.net də
Simarə İmanova

**Simarə Cəmaləddin qızı İmanova** () — Qran-Pri mükafatçısı, xanəndə, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti (14 sentyabr 2012).

## Həyatı
1975-ci ildə İmişli rayonunun Əliqullar kəndində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə A.Zeynallı adına musiqi texnikumuna, xalq artisti Ağaxan Abdullayevin sinfinə daxil olmuşdur. 1997-ci ildə Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində keçirilən "Şərq təranələri" festivalında, 46 ölkə müsiqiçiləri arasında ən ali mükafat olan "Qran-Pri" yə layiq görülmüşdür. Festivaldan qayıtdıqdan sonra dahi öndərimiz Heydər Əliyev tərəfindən (1997-ci il) Əməkdar artist fəxri adına layiq görülmüşdür.  Milli opera səhnəsində ən gənc Leyli obrazını canlandırmışdır.

1998-ci ilin martın 8-də "İlin qadını" mükafatına layiq görülmüşdür. Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin bakalavr və magistr pillələrini bitirib, hal-hazırda həmin universitetdə müəllim işləyir. Bir çox xarici ölkələrdə, Fransa, ABŞ, Hollandiya, Cənubi Koreya, Özbəkistan, Gürcüstan, Rusiya, İran, Türkiyə, Almaniya və s. Ölkələrdə milli musiqimizi uğurla təmsil etmişdir.

14 sentyabr 2012 Azərbaycan Respublikasının xalq artisti adına layiq görülmüşdür.

30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə və 9 may 2018-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

Ailəlidir. İki övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Simarə İmanovanın həyatı
Visla

**Vistula** (;) — Polşanın ən uzun və ən böyük çayıdır ki uzunluğu 1.047 km (651 mil)dir. Vistulanın su sahəsi 194,424 km ² dir ki 168,699 km ² Polşada ərazisində yerləşir (ölkəni yarıya bölür).

Vistula, Polşanın cənubunda yerləşən Barania Qora dağından qaynaqlanır ki dəniz səthindən 1220 metr ucadır və Silesian Beskidz (Karpat dağlarının qərb hissəsində)dağ silsiləsində yerləşir.Vistula, burada Ağ kiçik Vistula (*Biała Wisełka*) və Qara kiçik Vistula (*Czarna Wisełka*) ilə başlanır. O, yol boyu bir neçə iri Polşa şəhərlərindən o cümlədən Krakov, Sandomierz, Varşava, Potsk, Votsoavek, Toruni, Bidqoşç, Şvyeçe, Qruconts, Tçev və Qdanskdan keçərkən geniş Polyak düzənliklər üzərində axınını davam edir.Vistula, bir delta və neçə qolları ilə Vistula laqununa boşalır və ya birbaşa Baltik dənizinin Qdansk körfəzinə daxil olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Vistula GEOnet Names Server də
Arkadi Plastov

**Arkadi Aleksandroviç Plastov** (; 31 yanvar 1893 Simbirsk Rusiya; 12 may 1972  Ulyanovsk vilayəti)— sovet rus rəssamı, SSRİ xalq rəssamı, akademik.

## Həyatı

Arkadi Aleksandroviç Plastov 31 yanvar 1893-cü ildə Rusiya imperiyasının Simbirsk şəhəri yaxınlığındakı Prislonixa kəndində anadan olmuşdu.

O, misilsiz tablolar yaradan dahi bir rəssam idi. Sosializm realizminin ustalarından sayılır.

Arkadi Aleksandroviç Plastov 12 may 1972-ci ildə vəfat edib.  Ulyanovsk vilayəti Prislonixa kəndində dəfn edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Əsədulla xan Hüseynpur

**Əsədulla xan Əhəd ağa oğlu Hüseynpur** () (1882–1954) — Qacarlar dövlətinin polkovniki, İran Kazak diviziyasının zabiti.

## Həyatı
Əsədulla xan Əhəd ağa oğlu 1882-ci ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Hüseynpurun ailəsi Şimali Azərbaycandan mühacirət etmişdi. Mustafa xan Xançobanlının nəvəsi Hüseyn xan Sərkərin nəvəsidir. Atası Əhəd ağa və əmilərini gənc yaşda itirdikdən sonra Ərak mahalından qalma miras mülklərlə çox varlanmışdı. 12 yaşında anasını itirdi. Bacısı da Ərak hakimi Abdullah Mustofi ilə evləndikdən sonra vəfat etdi. Bu hadisədən sonra könüllü olaraq İran Kazak diviziyasına qoşuldu. 1910-cu ildə hərbi təhsilini bitirdi. Fəzlulla Zahidi ilə sinif yoldaşı idi.

## Fəaliyyəti
Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş, müharibədən sonra mayor rütbəsi almışdı. Rza xan Pəhləvinin çevrilişinə qoşulmuş, süvari diviziyasının komandiri olmuşdu. Tehranı ələ keçirəndən sonra polkovnik rütbəsinə yüksəldilmişdi. 60 yaşında istefaya çıxmış, öz mülklərinə nəzarət etməyə başlamışdı.

## Ölümü və ailəsi
Badiə xanım Münəccimi ilə evlənmişdi. Övladları:
# Fəxrəlzaman xanım
# Əmir Huşəng xan (gənc yaşda öldü)
Badiə xanım xərçəng xəstəliyindən vəfat etdikdən sonra Əsədulla xan onun bacısı Munirə xanım Münəccimi ilə evlənmişdi. Munirə xanım 1950-ci ildə vəfat edib. Övladları:
# Əbdülrza xan Hüseynpur - Həkim, Britaniya Həkimlər Kollecinin üzvü. OPECin ilk katibi Fuad Ruhaninin qızı Quti xanımla evlənmişdir. Övladı:
## Əmir Rza xan Hüseynpur - Həkim, Britaniya Həkimlər Kollecinin üzvü. "Making sense of Bullfighting" (1997) kitabının müəllifi. Əbdülhüseyn mirzə Fərmanfərmanın nəvəsi Mərcan xanım Fərmafərmaiyan ilə evlənmişdi. Oğlu:
### Eladio Milad Huseynpur
## Əmir Hüseyn xan Hüseynpur - 1966-cı ildə doğulub, İngiltərədə xoreoqrafdır.
# Turac xan Hüseynpur
# Turandoxt xanım
# Purandoxt xanım
# Viktoriya xanım
Əsədulla xan Hüseynpur 1954-cü ildə vəfat edib və Tehranın Bəhai qəbirstanlığı olan "Gülüstani Cavid" qəbristanlığında basdırılıb.

## Mənbə
Filip Dik

**Filip Kindred Dik** (; ) — ABŞ yazıçı-fantastı.

Dikin əsərlərində sosioloji, siyasi və metafiziki mövzular araşdırılır, bu əsərlərdə inhisarçı şirkətlər, avtoritar hökumətlər və dəyişdirilmiş situasiyalar üstünlük təşkil edir.

## Həyatı

## Mükafatları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər