open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rzauddin Stalin

**Rzauddin Stalin** ( ; ) — Banqladeş şairi və televiziya xadimi.

Nəzrul İnstitutunun direktor müavinidir.

## Əsərləri
* Purnopran Jabo(পূর্ণপ্রাণ যাবে) - 1983
* Danrao Pathibar(দাঁড়াও পথিকবর)-1986
* Firini Obadhya Ami(ফিরিনি অবাধ্য আমি)-1985
* Venge Ano Vitorey Ontorey(ভেঙে আনো ভিতরে অন্তরে)-1987
* Seisob Chodmobesh(সেইসব ছদ্মবেশ)-1989
* Anguler Jonnyo Dwoirath(আঙুলের জন্য দ্বৈরথ)-1992
* Aschorjo Ayenaguli(আশ্চর্য আয়নাগুলো)-1992
* Ora Amake Khunjchilo(ওরা আমাকে খুঁজছিল)-1997
* Somvabonar Niche(সম্ভাবনার নিচে)-1996
* Prithibitey Vor Dekhini Kokhono(পৃথিবীতে ভোর থেকে দেখিনি কখনো)-1997
* Asheerbad Kori Amar Dussomoyke(আশীর্বাদ করি আমার দুঃসময়কে)-1998
* Hingsro Noishovoj(হিংস্র নৈশভোজ)-1999
* Ami Prithibir Dikey Aschi(আমি পৃথিবীর দিকে আসছি)-2000
* Loakgulo Sob chena(লোকগুলো সব চেনা)-2001
* Niropekkhotar Proshno(নিরপেক্ষতার প্রশ্ন)-2002
* Padoshabda Shono Amar Kanthaswar(পদশব্দ শোন আমার কণ্ঠস্বর)-2003
* Punoruthan Parba(পুনরুত্থান পর্ব)-2004
* Obishruto Bartaman(অবিশ্রুত বর্তমান)-2005
* Muhuurter Mohakabya(মুহূর্তের মহাকাব্য)-2006
* Onirdisto Deerghoshwas(অনির্দিষ্ট দীর্ঘশ্বাস)-2008
* Vanga Dalaner Swaralipi(ভাঙা দালানের স্বরলিপি)-2009
* Keu Amake Grohon Koreni(কেউ আমাকে গ্রহণ করেনি)-2009

## Mükafatları
* Banqla Akademiyası Ədəbiyyat Mükafatı (2006)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* THE MIDDLE CLASS
* http://www.boiwala.com/writer.php?id=240
* http://www.jessore.info/content.php?id=596
Uilyam Noulz

**Uilyam Noulz** — (ing. William Knowles) 1 iyun 1917 il, Taunton, Massachusetts, ABŞ — 13 iyun 2012 il, Chesterfield, Missuri, USA- amerikalı biokimyaçı, Noyori Ryodzi ilə birlikdə 2001-ci il kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı və Barri Şarpless ilə "əczaçılıq sənayesində istifadə edilən tədqiqatlar üçün — redoks reaksiyaları üçün xiral katalizatorların yaradılması" üzrə mükafat almışdır.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (2004).

## Təhsili
U. Noulz Massaçusets ştatının Şeffild şəhərindəki Berkşire məktəbində oxuyub. Tədrisdə öz sinfinə rəhbərlik edirdi və məzun olduqdan sonra Harvard Universitetinə qəbul olundu. Kollecə daxil olmaq üçün çox gənc olduğunu hiss edən Uilyam Noulz, Massaçusets ştatının Andover şəhərindəki Fillips Akademiyasında bir il keçirdi. İlin sonunda o, kimya üzrə ilk mükafatını — 50 dollarlıq Boylston Məktəb Mükafatını aldı.

Bir illik hazırlıq məktəbindən sonra U. Noulz, üzvi kimyada konsentrasiya ilə kimya ixtisası üzrə təhsil aldığı Harvardda oxudu. 1939-cu ildə bakalavr dərəcəsini aldı və Kolumbiya Universitetində aspiranturaya daxil oldu.

## Şəxsi həyatı
1986-cı ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra Uilyam Noulz Sent-Luis şəhərinin ətrafı olan Missuri ştatının Çesterfild şəhərində yaşadı. Təqaüdə çıxandan sonra həyat yoldaşının miras qoyduğu 100 hektarlıq fermaya yerli çöl otlarınının becərilməsini bərpa etdi. O, həyat yoldaşı Nensi ilə 66 il evli olub və dörd övladı olmuşdu: Elizabet, Peter, Sarah və Leslie. Dörd nəvəsi var idi. Uilyam Noulz 13 iyun 2012-ci ildə 95 yaşında Missuri ştatının Çesterfild şəhərində vəfat edib. O və həyat yoldaşı əvvəllər bildirmişdilər ki, vəfat etdikdən sonra onların fermasının şəhər parkına çevrilmək üçün hədiyyə olaraq bağışlanacaq.

## Mükafat və fəxri fərmanları
* 1983 il — Amerika Kimyaçılar İnstitutundan "Kimya sənayesinin pioneri" Mükafatı
* 2001-ci il- Kimya üzrə Nobel Mükafatı ("Xiral katalizləşdirilən hidrogenləşmə reaksiyaları üzrə tədqiqatlarına görə")
* 2008-ci il — Sent-Luis Elmlər Akademiyasından Peter H. Raven "Ömür Boyu Müvəffəqiyyət" Mükafatı,

## Bağlantılar
William S. Knowles — Faktlar (İngilis dilində). NobelPrize.org. Əldə olunma tarixi: 6 avqust 2020. Arxivləşdirilib: 5 avqust 2020. 

Bu kimyaçı alim haqqında daha bir məqalədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Stalin Rivas

**Stalin Xose Rivas** (; ) — yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmişVenesuela futbolçusu. O, "bütün zamanların ən təbii istedadlı venesuelalı futbolçusu" kimi təsvir edilmişdir.

## Beynəlxalq karyerası
Rivas 1989–1996-cı illər arasında Venesuela milli futbol komandasının heyətində 34 oyun keçirmiş və 3 qol vurmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Mərmərə İlahiyyat məscidi

**Mərmərə İlahiyyat məscidi** (tam adı: **Marmara Universiteti İlahiyyat Fakültəsi Abdullah Tivnikli Tətbiqat məscidi və Mədəniyyət Mərkəzi**; ) — İstanbulun Üsküdar səmtində yerləşən məscid və mədəniyyət mərkəzi.

Zəlzələ riski səbəbindən sökülən əvvəlki məscidin yerində inşa edilən Mərmərə İlahiyyat məscidi, Üsküdar Bağlarbaşıdakı Mərmərə Universiteti şəhərciyi daxilində yerləşir. 2015-ci il oktyabrın 23-də ibadət üçün açılan məscid müasir Türkiyə məscidlərinin önəmli nümayəndələrindən biri hesab olunur.
Qarşısındakı meydan və altındakı mədəniyyət mərkəzi də daxil olmaqla, təxminən 30.000 m² tikinti sahəsi  və 3600 nəfərlik tutumu vardır. Məscidin memarı Hilmi Şenalpdır.

Məscid, 1982-ci ildə inşa edilən və zəlzələyə davamlı olmadığı üçün 2012-ci ildə sökülən Mərmərə Universiteti İlahiyyat Vəqfi məscidinin yerində tikilib. Məscidin düz qarşısında M5 (Üsküdar-Çəkməköy) metrosunun *Bağlarbaşı* stansiyası yerləşir. Əsas ibadət yerinə giriş Mahir İz küçəsindən çıxan geniş ön həyət vasitəsi ilədir. Bu həyətyanı sahə cənazə namazı üçün istifadə olunur. Aşağıda yerləşən 4 mərtəbəli binada foye, konfrans zalı, rəsm qalereyası, sinif otaqları, kitabxana və yeməkxanalar vardır.

Bütün kompleks üçbucaqlı ərazidə tikilib. Ərazinin üç tərəfində konfrans zalları; Qərb tərəfdə 134 nəfərin eyni vaxtda dəstəmaz ala biləcəyi dəstəmaz yerləri vardır.

Məscidin tikintisi zamanı, bütün kainatın fırlanma hərəkəti fikrindən ilham alınmışdır.  On ikibucaqlı planlı, ikimərtəbəli məscidin bir mərtəbəsi meydanın yuxarı hissəsi, digər mərtəbəsi isə yerin altıdır. İki mərtəbəyə iki ayrı əsas giriş vasitəsilə daxil olmaq olar. Mərtəbələr arası giriş bina daxilində liftlər və pilləkənlərlə təmin edilib. Məscidin hər iki mərtəbəsi günbəzlə örtülmüş mərkəzi plan sxeminə malikdir. Yuxarı mərtəbənin mərkəzində, günbəzin parlaq şüşə açılışının altında, məscid şəkilli çeşmə vardır.

Hündürlüyü 57,8 m olan və klassik minarə dizaynından uzaq olan binanın iki minarəsi qiblə divarı istiqamətində yerləşir. Minarələrdə eyvanların yerinə almaz formalı türk üçbucaqlarından təşkil olunmuş bölmə vardır.
## Qalereya

Şəkil:Marmara_Üniversitesi_İlahiyat_Fakültesi_Camii_Kubbe.jpg|Daxildən qübbəsinin görünüşü
Şəkil:Marmara_Üniversitesi_İlahiyat_Fakültesi_Camii_iç.jpg|Məscidin yuxarı mərtəbəsi
Şəkil:Marmara İlahiyat Camii 20231022.jpg|Məscidin kənardan görünüşü
Şəkil:Marmara Theology.jpg|Zəlzələ riski səbəbindən sökülmüş məscid

## İstinadlar
Mayns Dövlət Muzeyi

**Mainz Dövlət Muzeyi** — Almaniyanın Mainz şəhərində yerləşən incəsənət və tarix muzeyi. 2010-cu ilin mart ayında geniş təmirdən sonra tam şəkildə yenidən açılmışdır.

Muzey Napoleon və Şaptalın 1803-cü ildə Mains şəhərinə hədiyyə etdiyi rəsmlər kolleksiyasına əsaslanır.

İndiki adını muzey 1986-cı ildə alıb və 2004-cü ildən 2010-cu ilə qədər təmir edilib və modernləşdirilib.

Mainz Dövlət Muzeyində həmçinin tədris tədbirləri keçirilir.

## Kolleksiyaları

### E.ə. və Qədim Roma əşyaları kolleksiyası
Maynts bölgəsindən qədim əşyalar, o cümlədən e. ə. aid olan Veneraya bənzər heykəl, son daş dövrünə aid daş baltalar, Roma daş abidələri, tunc və mərmər büstlər, I-ci əsrə aid Roma Yupiter sütunu və s.
### Şahzadə İohan Georqun kolleksiyası

Kolleksiyaya şahzadə İohann Georq tərəfindən yığılmış Yaxın Şərq tapıntıları, o cümlədən orta əsr ikonaları, Bizans incəsənəti və Misir relikviyaları aiddir.

### Orta əsrlər kolleksiyası
Bizans dəbilqələri,  fil dişindən Madonnanın heykəlciyi, Məryəmı təsvir edən rəsmlər və s.

### Renessans kolleksiyası
Lorenzo di Credi, Hans Baldung Grien, Peter Binoit, Filipp de Şampaigne, Uillem Klaeszon Heda və Jan Bardininin əsərləri daxildlr.

### Barokko kolleksiyası
Kolleksiyaya Almaniya, Fransa, Hollandiya və İtaliyadan XVII-XVIII əsrlərə aid rəsm, heykəltəraşlıq, taxta və çini məmulatları, Maksimilian von Velşə məxsus avadanlıq dəsti daxildir.

### XIX-XX-ci əsr rəsmləri
Filip Veith, Vilhelm Lindenşhmit, Maks Liebermann, Lovis Korint, Antoni Tapiesin əsərləri və Pablo Pikassonun “Qadın Başı” əsəri.

### Qrafik kolleksiyası
Edqar Deqa, Pol Sinyak, Alfred Sisley, Pikasso, Uilyam Törner, Adolf fon Menzel və Pol Klinin əsərləri.

### Yəhuda
Mayns yəhudilərinin tarixindən əşyalar, o cümlədən Gerşom ben Yəhudanın məzar daşı (1049), XVIII-XIX-cu əsrlərə aid mədəni və dini əşyalar, qızıl və gümüş məmulatları.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Home page in English
* Mainz: A museum half full
Qori erməniləri

**Qori erməniləri** — Gürcüstanın Qori şəhərində yaşayan erməni milli azlığı.

## Tarixi

Qori şəhərinin adı ilk dəfə b.e. VII əsrinə aid salnamələrdə çəkilmişdir. Buna baxmayaraq, bəzi mənbələr şəhərin əsasını XII əsrin əvvəllərində IV Qurucu Davidin hakimiyyəti ilə əlaqələndirir. Erməni salnaməçisi Smbat Sparapetin qeyd etdiyi kimi:

12 iyul 1858-ci ildə şəhərdə üç erməni kilsəsi hesabına saxlanılan Erməni İlahiyyatçı Kişilər Məktəbi açılmışdır. 1881-ci ilə qədər orada 2 müəllim olmaqla 47 erməni təhsil alırdı. Bundan əlavə, şəhərdə qızlar üçün erməni ibtidai məktəbi var idi və bu məktəb də erməni kilsəsi hesabına saxlanılırdı. 1881-ci ildə məktəbdə hər birində bir müəllim olmaqla 29 şagird var idi. Bundan əlavə, 1881-ci ildə 34 erməni qızı olan Anastasiyinskaya gimnaziyasında erməni qızları təhsil alırdılar.

1873-cü ildə şəhərdə 6,000 nəfər yaşayırdı. Onlardan 3,495-i erməni, 2,250-i gürcü və 254-i rus idi. Eyni zamanda, A. İ. Cavaxovun müşahidələrinə görə, Qori erməniləri demək olar ki, ermənicə danışmır, gürcü dilində ünsiyyət qururdular. 1893-cü ildə şəhərin əhalisi 7,243 nəfər idi. Onların arasında 3,807 gürcü (52,6%) və 2,894 erməni (40,0%) var idi. Sovet dövründə əhalinin homogenləşməsi prosesi getmişdir və şəhər əhalisinin milli tərkibi kəskin şəkildə dəyişmişdir. Qori yaxınlığında ermənilərin və osetinlərin payı kəskin şəkildə azalmışdır.

1881-ci ildə şəhərdə 14 kilsə var idi. Onlardan 7-si erməni, 6-sı ortodoks (onlardan biri rus olmaqla) və 1-i katolik kilsəsi idi. Şəhərin erməni kilsələrindən ən məşhuru çoxrəngli kirəmitlərlə örtülmüş hündür qotik daş piramidal damı və girişində qülləsi olan Müqəddəs Stefan kilsəsi idi. Sonuncuda müxtəlif ölçülü zənglər var idi. Kilsənin özü üç ayrı mərtəbədən ibarət idi: yuxarı ikisi ayrı kilsə hesab oluna bilərdi, aşağısı isə üç naməlum müqəddəsin məzarı idi.

Şəhərdə 12 ruhani var idi. Onlardan 6-sı erməni, 5-i ortodoks və 1 katolik keşiş idi. Erməni ruhanilərindən fərqli olaraq, ortodoks kahinlərin öz möminlərinə təsiri cüzi dərəcədə idi.

Şəhərdə erməni paroxial məktəbi var idi.

## Şəxsiyyətləri
* Edvard Mirzoyan (1921–2012) — sovet-erməni bəstəkarı, pedaqoq, ictimai xadim. SSRİ xalq artisti (1981).
* Vladimir Modosyan (16 iyun 1958) — sovet sərbəst güləşçisi, ikiqat SSRİ çempionu (1986 və 1987) və Avropa çempionatının mükafatçısı (1982 və 1987), Dünya Kubokunun qalibi (1985), dünya çempionu (1986), Xoşməramlı Oyunların qalibi (1986). SSRİ əməkdar idman ustası (1986). Rusiyanın əməkdar məşqçisi (2011).
* Vano Muradeli (1908–1970) — bəstəkar, SSRİ xalq artisti.
* David Poqosyan (1974) — Gürcüstan sərbəst güləşçisi, Gürcüstanın dəfələrlə çempionu, ikiqat Avropa çempionu (1997, 1998), dünya çempionatının mükafatçısı (2001).
* Simon Ter-Petrosyan (1882–1922) — Rusiya inqilabçısı və Stalinin uşaqlıq dostu.

## Həmçinin bax
* Gürcüstan erməniləri

## İstinadlar
Türki (linqvonim)

**Türki** — islam dünyasında fars və ərəb dillərindən fərqli olaraq bütün türk dillərini ifadə etmək üçün tez-tez istifadə olunan termin.

Müxtəlif zaman və regional kontekstlərdə türki linqvonimi aşağıdakıları ifadə edə bilər:

* cığatay dili.
* Azərbaycan dilinin tarixi adlarından biri. Cənubi Azərbaycanda indi də işlədilir.
* X–XIV əsrlər qədim türk ədəbi dili.
* Qədim tatar dili..
* Qədim Anadolu dili.
* Ərəb ədəbiyyatında məmlük-qıpçaq dili.

Qərb akademik ədəbiyyatında türki sözü ilə əvvəllər yalnız şərqi türkcə (cığatay) dilini nəzərdə tutulurdu, bu da bəzən alimlər arasında səhvlərə yol açır. Məsələn, Eduard Qranvil Braun mərkəzi İranda yaradılmış XV əsrin sonlarına aid "Tarix-i Xətai" mənbəsini cığatay dili kimi təsnif etmişdir, çünki tərcüməçi orijinal dili "türki" adlandırmışdır. Digər görkəmli alim Lourens Lokhart səhvən Nadir şahın doğma oğuz-türk dilini cığatay dili kimi müəyyən etmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

*
İrəvanın inzibati ərazi bölgüsü

Ermənistanın paytaxtı olan İrəvan şəhəri 12 inzibati rayona (dairə), onlar da öz növbəsində məhəllələrə (rayonlara) bölünür. İrəvanın 12 rayonunun ümumi sahəsi  qədərdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Albert Parsadanyan. *Intelligence Warehouse-2*. Yerevan, VMV-Print, 2005, p. 150–152.
* Կամսար Ավետիսյան. ''ՀԱՅՐԵՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԷՏՅՈՒԴՆԵՐ'' — ԵՐԵՎԱՆԻ ՄԻԿՐՈՏՈՊՈՆԻՄԻԿԱՆ. Երևան, "Սովետական գրող" հրատարակչություն, 1979
* Կամսար Ավետիսյան. ''ՀԱՅՐԵՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԷՏՅՈՒԴՆԵՐ'' — ՀԱՅՐԵՆԻՔՈԻՄ ՎԵՐԱՀԱՍՏԱՏՎԱԾ ՏԵՂԱՆՈՒՆՆԵՐ. Երևան, "Սովետական գրող" հրատարակչություն, 1979
Hitler (soyad)

**Hitler** — soyad.

* Adolf Hitler
* Alois Hitler
* Klara Hitler
* Paula Hitler
* Eva Hitler

## Həmçinin bax
* Hitler (dəqiqləşdirmə)
Anyuya Milli Parkı

**Anyuya Milli Parkı** — Rusiyanın Xabarovsk diyarında milli park. Milli park Nanay rayonunda, Amur çayının sağ sahilində, Anuy çayının aşağı axarında yerləşir. Ərazi antropogen təsirə az məruz qalmış Sixote-Alin dağlıq zonasını əhatə edir. Milli parkın sahəsi — 429,37 min hektardır.

Bölgənin yerli əhalisi nanaylardı.

Milli parkın şimalından və qərbindən Xabarovsk—Komsomolsk-na-Amure Р454 avtomobil yolu keçir.

## Ümumi məlumat
Milli park ərazisində əsasən enliyarpaqlı ağaclardan ibarət meşələr, eləcə tayqa meşələri üstünlük təşkil edir. İynəyarpaqlı ağaclardan əsasən koreya şamı geniş yayılıb. Milli park ərazisinin 11 %-ni bataqlıqlar təşkil edir.

Milli park ərazisində himalay və qonur ayı, qaban, izübr, mandarin ördəyi və s. geniş yayılıb. Amur pələngi ərazinin nəsli tükənmək təhlükəsi ilə üzləşən heyvanlarından biridir. 2015-ci ildə park ərazisinə amur pələngi buraxılmışdır.

Milli park 15 dekabr 2007-ci ildə yaradılmışdır. İdarə etmə orqanı olan Anyuya milli park federal dövlət agentliyi isə 13 mart 2009-cu ildən fəaliyyətə başlamışdır. Agentliyin mərkəzi Nanay rayonunun Troiski kəndində yerləşir. 2012-ci ilin məlumatına görə milli parkda 50 əməkdaş fəaliyyət göstərir.

Park ərazisindəki yeganə yaşayış məntəqəsi isə Yuxarı Manoma kəndidir.

Milli parkda turistləri cəlb edən geoloji abidələrdən ən populyarı Naqde qayaları və ya Anyuya dirəkləridir. Hündürlüyü 30 metr olan bu qayalar əsas magistral yolun kənarında, Anyuy çayının sahilində yerləşir. Qayalara getmək üçün mütləq çayı keçmək lazım: Qış aylarında çay donarkən, yay aylarında qayıqla və çay üzərindən çəkilmiş trosla

## İstinadlar
Surp Yerrortutyun Erməni Kilsəsi

**Surp Yerrortutyun Erməni Kilsəsi** () və ya Bəyoğludakı **Üç Horan Erməni Kilsəsi** — Türkiyənin İstanbul şəhərinin Bəyoğlu rayonunun Qalatasaray hissəsində yerləşən erməni kilsəsidir.

Kilsənin konkret olaraq tikilmə tarixi məlum olmasa da, XVI əsrdə mövcud olduğu məlumdur. 1503-cü il tarixli “Üç Horan” adlı əlyazma və içində sultanın möhürü olan bir sənədə əsasən kilsənin ərazisi satın alınmışdır. 1805-ci ildə Qrikor Amira Gevorkyan-Çerazyan icmasının üzvlərinin səyləri ilə başqa əlyazmalar da tapılmış və həmin ərazidə Surp Eçmiədzin uşaq məktəbi tikilmişdir. Daha sonra əldə edilmiş olan fərmanla kilsə icazəsi alınmış və məktəb kilsəyə çevrilmişdir. 1807-ci ildə “Amenasurp Yerrortutyun” adı ilə təqdis edilmiş olan kilsədə 1810-cu ildə yanğın baş vermiş və 1836-cı ildə Dolmabağça sarayının da memarlarından biri olan Qarabed Amira Balyan tərəfindən Hovhannes Amira Serveryan və Usta Minas Ağa ilə birlikdə binanın yeni bir memarlıq  planı hazırlanaraq yenidən inşası həyata keçirilmişdir və 1838-ci ildə İstanbul Erməni Patriarxı İsdepanos Ağavni tərəfindən ibadət üçün yenidən açılmışdır. 1845-ci ildə təmir edilmiş olan kilsədə son təmir işləri 2000-ci ildə həyata keçirilmiş və kilsə ibadət üçün hələ də açıqdır. 1915-ci ildə baş vermiş olan Erməni soyqırımından sonra kilsənin icmasının sayı azalmış və bununla paralel olaraq da xristian ziyarətçilərinin sayı azalmışdır.

## İstinadlar
Şişli erməni qəbiristanlığı

**Şişli Erməni qəbiristanlığı** () Türkiyənin İstanbul şəhərinin Şişli rayonunda yerləşən erməni qəbiristanlığıdır. 1865-ci ildə dövlət tərəfindən xüsusi olaraq ayrılmış olan torpaq sahəsində açılmış qəbiristanlıq zamanla əlavə olunan torpaqların hesabına müasir görkəmini əldə etmişdir. Qəbiristanlığın saxlanılmasının və istismarının bütün məsrəflərini Türkiyədəki ermənilər həyata keçirirlər.

## İstinadlar
Kvartal (inzibati bölgü)

**Kvartal** — bir şəhərin daxilində yerləşən xüsusi bir ərazidir. Rəsmi inzibati sərhədlərdən asılı olmayaraq mövcudluğu ilə məhəllə anlayışından fərqli olan kvartal anlayışının müxtəlif cür izahı mövcuddur.

Onun sərhədləri inzibati də ola bilər (daha sonra “Boro” kimi təyin olunur), özünün inzibati strukturu da ola bilər. Bu bölgü xüsusilə Polşa (), Bolqarıstan (), Serbiya (, ), Xorvatiya (), Gürcüstan (, *[[Romanizasiya|Rom]]: kvartali*), Almaniya (), İtaliya (), Fransa (), Rumıniya () və Kamboca (; *[[Romanizasiya|Rom]]: Sangkat*) kimi ölkələrdə geniş yayılmışdır.

## Tarixi

Qədim Roma şəhərlərinin əksəriyyəti iki əsas küçə olan Kardo və Dekumanus Maksimus ilə dörd hissəyə bölünürdü: bu hissələrə kvartal deyilirdi.

Yerusəlimin köhnə şəhərində dörd kvartal (məhəllə) mövcuddur: Müsəlman məhəlləsi, Xristian məhəlləsi, yəhudi məhəlləsi və erməni məhəlləsi (Mərakeş məhəlləsi). Dəməşqdə də bir xristian məhəlləsi mövcuddur.

## İstinadlar
Türki dili

**Türki** (*تورکی* / *ترکی* ) — XI əsrdən XX əsrin əvvəllərinə qədər yazılmış, ağır iranlaşmış Osmanlı dilinin istifadə olunduğu Osmanlı imperiyası hüdudlarından kənarda türk müsəlman xalqları tərəfindən istifadə edilən türk ədəbi dili. .

## Tarixi
Qaraxanlı-uyğur dilinin yerli dillərlə qarşılıqlı əlaqəsinin nəticəsi olan qarluq (qarluq-xarəzm) əsasında yaranmışdır (-d- dilinin tədricən -j- dili ilə əvəzlənməsi).

Bir neçə regional variantın mövcudluğuna baxmayaraq, onların ümumiliyi var idi:

* türk dillərinin bir-birinə yaxınlığı və islamı qəbul edən müxtəlif türk əraziləri arasında aktiv mədəni və dil əlaqələri;
* fars dilinin hərflərindən – ərəb yazısına aid olan, saitlərin qrafikada tam əks olunmadığı və buna görə də müxtəlif regionlarda eyni sözün yerli tələffüz ənənəsinə uyğun olaraq dəyişkən oxunuşu olan fars yazısından istifadə;
* ərəb-fars leksik alınmalarının bolluğu.

## Regional variantları
Onun təsiri altında olan türki dili və türki dilinin areallarının regional variantları:

* Qızıl Orda türki dili (ad variantları: Xarəzm-türk dili, oğuz-qıpçaq türki dili, qıpçaq-oğuz türki dili; XII–XVI əsrlər)
** Qızıl Orda qıpçaq (Aral-Xəzər) – qıpçaq-noqay (qaraqalpaq, qazax, Qırğız-Qıpçaq (qırğız));
** Şimali Qafqaz – qıpçaq (qumuq, qaraçay-balkar), qıpçaq-oğuz (şimali səlcuqi) – şimali azərbaycanca; qıpçaq-noqay (noqay); (XVIII–XX əsrin əvvəlləri, ilk poetik abidələr XV əsrə aiddir)
** Volqaboyu (qədim tatar dili) – qıpçaq-bulqar tatar, başqırd); (XVII–XX əsrin əvvəlləri)
** Krım – Krım tatarları dialektindən asılı olaraq qıpçaq, qıpçaq-noqay, oğuz-səlcuq areallardır.
* Şərqi Oğuz – şərqi oğuz (türkmən, xarəzm, Xorasan-türk);
* Mərkəzi Asiya (cığatay dili, qarluq-xarəzm dili) – qarluq-xarəzm (özbək, uyğur);

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Казембек А. К. «Общая грамматика турецко-татарского языка…, обогащенное многими новыми филологическими исследованиями автора», 2 издание, испр. и доп., 1846.
* Баскакова Н. А. О периодизации истории литературного языка тюрки: Лингвогеография, диалектология и история языка. Кишинев, 1973;
* Тенишев Э. Р. Языки древне-среднетюркских памятников в функциональном аспекте // Вопросы языкознания, 1979, № 2;
* Наджип Э. Н. Исследования по истории тюркских языков XI—XIV вв. М., 1989.
* [slovar.cc/rus/bse/527542.html Современный толковый словарь. 2003]
* *Егоров Н. И.* Тюрки язык // Чувашская энциклопедия.
* Лингвистический энциклопедический словарь. 2009
* Энциклопедия Башкирии. Ст. Тюрки.
Qalatasaray (Bəyoğlu)

**Qalatasaray** İstanbulda Qalatasaray Ali məktəbinin də yerləşdiyi kvartalın adıdır. Qalatasaray İdman Klubu adını bu kvartaldan almışdır. Qalatasaray Ali məktəbinin qarşısında yerləşən meydana Qalatasaray Meydanı deyilir. Meydanda heykəltəraş Şadi Çalıq tərəfindən Türkiyə Respublikasının yaradılmasının 50-ci ili üçün hazırlanmış olan Respublika abidəsi yerləşir.

## İstinadlar
Amedeo Mingi

**Amedeo Mingi** (; ) — İtaliya müğənnisi və prodüseri. Müxtəlif illərdə həm solo ifaçı, həm də mahnı müəllifi kimi məşhur Sanremo Musiqi Festivalının iştirakçısı. Mingi  
Andrea Boçelli, Canni Morandi, Rikki e Poveri və bir çox başqa musiqiçilərin ifa etdiyi mahnıların müəllifidir. 

## Albomlar
* 1973 – Amedeo Minghi
* 1980 – Minghi
* 1983 – 1950
* 1986 – Cuori di pace
* 1987 – Serenata
* 1988 – Le nuvole e la rosa
* 1991 – Nené
* 1992 – I ricordi del cuore
* 1994 – Come due soli in cielo
* 1996 – Cantare è d'amore
* 1998 – Decenni
* 2000 – Anita
* 2002 – L'altra faccia della luna
* 2005 – Su di me
* 2005 – Sotto l'ombrellone (Lino Banfi ilə)
* 2016 – La bussola e il cuore

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qalatasaray

* Qalatasaray FK
* Qalatasaray İK
* Qalatasaray QVK
* Qalatasaray adası
* Qalatasaray (Bəyoğlu)
* Qalatasaray Universiteti
IV Lüdovik

**III Lüdovik** (; ) — IV Böyük Hesse hersoqu.

Kraliça Viktoriyanın ikinci qızı Alis ilə evliliyi sayəsində Britaniya kral ailəsi ilə əlaqələr qurdu. Onun iki qızı Romanovlar sülaləsinə ərə getdi.

## Mənbə

* Willis, Daniel A., ‘’The Descendants of King George I of Great Britain’’, Clearfield Company, 2002, p. 717. ISBN 0-8063-5172-1

## İstinadlar
Abdulla Hüseyn

**Abdulla Hüseyn** () — Malayziyanın milli yazıçısı. İsmayıl Hüseyn və İbrahim Hüseynin böyük qardaşı.

## Tərcümeyi-halı
Açeh əsilli kiçik bir tacirin ailəsində anadan olub. 1926–1931-ci illərdə Sunqay Limauda Malay məktəbində, 1932–1933-cü illərdə Alor Setardakı Müqəddəs Maykl məktəbində, sonra 1935-ci ilə qədər İngiltərə-Çin məktəbində təhsil alıb.
Əmək fəaliyyətinə 1939-cu ildə Pahanqda mədən sənayesində kassir köməkçisi olaraq başlamdı.

Elə həmin il Pinanq şəhərinə köçdü və burada "Saxabat" (Dost) qəzetində işləməyə başladı. İlk hekayələrini də dərc etdirdi ("ağsaqqalın arvadı", "İngiltərədə yaxşı və gəlin gözləyir").
Abdulla Hüseyn 1940–1941-ci illərdə "saudara" ("qardaş") qəzetində işləyib. Eyni zamanda, o, ilk romanlarını nəşr etdi: "Arvadın sevgisi" və "Bu mənim sevgilimdir".

## Yaradıcılığı
Sonradan kəskin sosial yönümlü dərin psixoloji romanların ("bizim Kuala Lumpur", 1967; "İnterlok", 1971, "son konsert", 1980; "işıq üzü gördü", 1983; "İmam", 1995 və s.) habelə görkəmli şəxsiyyətlərin tərcümeyi-hallarının ("böyük aktyor P. Ramli", 1973; "Zaaba keşişi xatirələrdə", 1974; "Harun Aminurraşid") müəllifi kimi tanınmışdır. Bir neçə lüğət, o cümlədən "İdiomatik ifadələr lüğəti" (1966) tərtib etmişdir.
Abdulla Hüseyn bədii tərcümə ilə də məşğul olub.

Müstəqillik ərəfəsində ölkədəki mürəkkəb millətlərarası münasibətlər haqqında yazdığı "İnterlok" romanı 2010-cu ildə orta məktəb şagirdləri üçün məcburi ədəbiyyat siyahısına daxil edildi, lakin romanda hindlilər üçün təhqiramiz keçidlər görən Hindistan ictimaiyyətinin təzyiqi altında 2011-ci ilin sonunda başqa bir əsəri ilə əvəz olundu "son konsert"..

## Mükafatları
* Cənub-Şərqi Asiya ədəbi mükafatı, Tayland (1981).

* Sako mükafatı (1992)

* Utusan Melayu və İctimai Bankın Milli Mükafatı (1992/1994)

* Malayziya Ədəbiyyat Mükafatı (1995)

* "Ədəbiyyatdakı xidmətlərinə görə" medalı, Açeh, İndoneziya (1995)

* Malayziyanın milli yazıçısı (1996)

* Kedah Sultanından Taca sədaqət ordeni və Datuk titulu (1996)

## İstinadlar
Sevastopol döyüşü (1854-1855)

**Sevastopol döyüşü** (; /Rom: *Oborona Sevastopolya*; ) — Krım müharibəsi zamanı 17 oktyabr 1854 – 11 sentyabr 1855-ci il tarixləri arasında Osmanlı İmperiyası və Sardiniyanın fəal dəstəyi ilə Böyük Britaniya və Fransa qüvvələrinin Sevastopolda Rus İmperator Qüvvələrinə qarşı apardığı döyüşdür.

Oktyabrın əvvəllərində fransız və ingilis qoşunları Baliklavadakı bazalarından hərəkətə keçərək Sevastopolun cənubundakı Xersones təpəsi boyunca mühasirə xətti yaratmağa başladılar. Əsgərlər redutlar, batareyalar və səngərlər qazmağa başladılar.

Rusiya İmperatoruda Sevastopol istehkamını müdafiə etmək üçün Qara dəniz donanmasının döyüş gəmilərinin silahlarından və matroslarından istifadə etmişdir.

### Mühasirənin britaniyalılar baxımından nəticələri
Britaniya imperiyanın bir neçə mühüm şəhərlərinin hər birinə bir cüt top göndərmişdir. Bundan əlavə olaraq, bir çox toplar Sandhurst Hərbi Akademiyasına və Vulviç Hərbi Akademiyasına göndərilmişdir. Bu toplar hal-hazırda da Sandhurst Hərbi Akademiyasında yerləşir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra bu topların adı dəyişdirilmiş və Vaterloo və digər döyüşlərdən sonra qalmış olan topların bir hissəsi Köhnə Kollecin qarşısından yığışdırılmışdır. Ek olarak, birçok top Sandhurst Askeri Akademisine

İngilis hərbi mərasimlərində istifadə edilən bir çox Cascabel (uzun top atışları həyata keçirməyi bacaran qabaqdan yükləməli ağır toplar) müsadirə edilmiş və Britaniya Silahlı Qüvvələrin Şücaət mükafatı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Zahid Şöyübov

**Zahid Hamil oğlu Şöyübov** () ― Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan SSR Əməkdar müəllimi (1960), SSRİ Xalq müəllimi (1981), "Qırmızı əmək bayrağı", "Şöhrət" (1999) ordeni laureatı.

## Haqqında
Zahid Şöyübov 22 oktyabr 1924-cü ildə Yevlax rayonunun Ərəbbəsrə kəndində anadan olub.

### Hərbi xidmətdə
Zahid Şöyübov 1942-ci ildə sovet ordusunda hərbi xidmətdə olub. Belə ki, o, 416-cı Azərbaycan diviziyasının 1368-ci polkunun tərkibində Şimali Qafqazda hitlerçilərlə aparılan döyüşlərin iştirakçısı olub. Taqanroq və Ukrayna torpaqlarındakı Mariopol şəhəri uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib. Həmçinin, Almaniya uğrunda gedən döyüşlərdə də cəsur döyüşçü kimi fərqlənərək bir sıra orden və medallarla təltif olunub. O, 1946-cı ildə ordudan tərxis olunub.

### Təhsili
Zahid Şöyübov ordudan tərxis olunduqdan sonra yaşadığı kəndə qayıdıb. O, 1949-cu ildə Şəki pedaqoji məktəbini bitirib. Şəki pedaqoji məktəbini bitirən vaxtdan Xaldan kənd orta məktəbinə təyinat alıb. Zahid Şöyübov burada müəllim işləyərkən 1949–1955-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Fizika-riyaziyyat fakültəsində qiyabi təhsil alıb.

### Əmək fəaliyyəti
Zahid Şöyübov 1949–1955-ci illərdə Xaldan kənd orta məktəbində fizika-riyaziyyat müəllimi, dərs hissə müdiri, direktor vəzifələrində çalışıb. 1955–1962-ci illərdə Xaldan rayon, Mingəçevir şəhər maarif şöbələrində müdir vəzifəsində çalışıb. Zahid Şöyübov 1962-ci ildə Xaldana qayıdıb. Burada əvvəlcə müəllim, 3 il sonra isə həmin məktəbə direktor təyin olunub və ömrünün sonuna kimi bu məktəbdə çalışıb.

Zahid Şöyübovun rəhbərlik etdiyi məktəb ölkədən kənarda tanınıb. Belə ki, o zaman İttifaq miqyasında Ukraynanın Boqdanovka kənd orta məktəbinin qabaqcıl işi barədə tez-tez məqalələr dərc olunurdu. Tezliklə Zahid Şöyübovun rəhbərlik etdiyi Xaldan kənd kompleks orta məktəbi həmin tədris müəssisəsi ilə yaxın dostluq əlaqələri yaradıb. Zahid Şöyübovun yaratdığı bu məktəb barədə həm Azərbaycan, həm də Belçika, Çexoslovakiya, Moskva, Kiyev, Alma-Atanın kino və telestudiyalarının əməkdaşları sənədli fimlər çəkib, bu məktəbi daha geniş şəkildə tanıdıblar. 1972-ci ildə Xaldan kənd orta məktəbi ilə Ukraynanın Kirovoqrad vilayətindəki Boqdanovka kənd orta məktəbi arasında yaranmış ənənəvi dostluq əlaqələrinə həsr olunan "Ürək dostluğu" filmi çəkilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bir zamanlar bütün SSRİ-də tanınan əfsanəvi Xaldan məktəbi- keçmiş və indi — direktor danışır. 
* Yevlax rayonu Xaldan kənd kompleks tam orta məktəbinin binası əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilib.
Came məscidi (Toronto)

**Came məscidi** – Kanadanın Toronto şəhərində yerləşən məscid. Hay-Parkın şərqində yerləşir. Şəhərin ən qədim islam mərkəzidir və "bütün Toronto məscidlərinin anası" adlandırılır.

Məscid binası 1930-cu ildə presviterian kilsəsi kimi tikilmişdir. 1969-cu ildə Torontonun alban və boşnaklardan ibarət müsəlman icması binanı satın almış və burada şəhərin ilk islam mərkəzini qurmuşdur.

## Tarixi
Məscidin camaatı 1961-ci ildə qurulmuşdur və ilk görüşü bir dəri mağazasında baş tutmuşdur. Məscidin yerləşdiyi tikili 1930-cu ildə Con Frensis Braun tərəfindən **Hay-Park Presviterian Kilsəsi** kimi tikilmişdir. 1969-cu ildə Toronto Müsəlman Cəmiyyəti Səudiyyə Ərəbistanı kralı Feysəl ibn Əbdüləziz Əl Səudun ayırdığı qrant sayəsində tikilini satın almış və Torontonun ilk daimi məscidinə çevirmişdir.

İlk dövrlərdə məsciddə ibadət edənlər arasında bir çox Təbliğ camaatı üzvləri olsa da, Qucarat müsəlmanlarının Torontonun şərqinə axın etməsindən və 1981-ci ildə Mədinə məscidinin qurulmasından sonra onların sayı azalmışdır.

## Mübahisələr
Məscidin imamı olmuş İbrahim Hüseyn Malabarinin 2004-cü ildə Əbdülrəhman Əl-Sudeysi Şimali Amerika İslam Cəmiyyətinin konfransına dəvət etməsi mübahisəyə səbəb olmuş, Bney-Brit bu barədə narahatlığını bildirmişdir. Belə ki, Əl-Sudeys daha əvvəllər yəhudilər haqqında "insan irqinin çirkabı, dünyanın siçavulları, peyğəmbərlərin qatilləri, meymun və donuzların nəvələri" kimi ifadələr işlətmişdi.

2017-ci ildə məscidin Kəşmirdə hindlərlə döyüşən pakistanlı militanlara dəstək üçün pul toplama kampaniyası apardığı üzə çıxmışdır. Nəticədə, kampaniyanı təşkil edən Şimali Amerika İslam Cəmiyyəti xeyriyyə təşkilatı statusunu itirmiş və 500.000 dollar məbləğində cərimə olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı (arxiv)
Hilari Mints

**Hilary Minc** () — aparıcı Polşa iqtisadçısı və kommunist siyasətçi idi.

Minc orta sinif yəhudi ailəsində anadan olmuşdur; Onun valideynləri Oskar Minc və Stefania née Fajersztajn idi. Minc 1921-ci ildə, sonralar İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl Komintern tərəfindən ləğv edilmiş Polşa Kommunist Partiyasına daxil olmuşdur. O, Polşa və Fransada hüquq və iqtisadiyyat üzrə təhsil alıb, 1928-ci ildə hakimiyyət tərəfindən deportasiya olunmazdan əvvəl doktorluq dərəcəsi alıb. İkinci Dünya müharibəsi illərində Sovet İttifaqına sürgün edilmiş, burada Polşa Vətənpərvərlər İttifaqının yaradılmasında və fəaliyyətində iştirak etmişdir. Polşa Xalq Ordusunun zabiti kimi Şərq Cəbhəsində döyüşmüş və bir neçə hərbi orden, o cümlədən Hərbi Şücaət (Virtuti Militari) qazanmışdır. 1944–1956-cı illərdə Polşa Fəhlə Partiyasının (PPR) Siyasi Büro, sonra isə Polşa Birləşmiş Fəhlə Partiyasının(PZPR) üzvü olmuşdur .

Minc 1948-ci ildən Yakub Berman ilə birlikdə Bolesław Bierut siyasi fraksiyasının yüksək səviyyəli üzvü idi. Stalin dövründə (1956-cı ilə qədər) sənaye və ticarət naziri və baş nazirin iqtisadi məsələlər üzrə müavini vəzifələrində çalışıb. Onun əsas vəzifəsi iqtisadiyyat olsa da, o, bu dövrün siyasi təzyiqlərinin istəkli iştirakçısı idi. Minc Vladislav Qomulkanın Kremldə İosif Stalində iştirak etmişdir. Stalin şəxsən Minci əvvəlcə Sənaye Nazirliyinə, sonra isə 1949-cu ildə Polşa Nəqliyyat Nazirliyinə təyin etdi. Minc 1950-ci ildə həyata keçirilən Polşanın Altıillik Planının əsas memarlarından biri idi. Həyat yoldaşı Yuliya 1954-cü ilə qədər Polşa Mətbuat Agentliyinin baş redaktoru olub.

Vroslavda "Azad edilmiş ərazilər" adlanan yer üçün keçirilən bayram tədbirində Minc bəyan etdi ki, alman əhalisinin qalıqları ilə tam təchiz olunmuş alman ərazisi alınıb və onun hökuməti müvafiq vasitələrlə yerdə qalan almanları ləğv etmək hüququna malikdir.

1956-cı ilin oktyabrında Polşada Minc Siyasi Bürodan və baş nazirin müavini vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. 1959-cu ildə PZPR-dən tamamilə xaric edildi. 1974-cü ildə vəfat etdi və hərbi və siyasi mükafatları ilə birlikdə Powązki Hərbi Qəbiristanlığında dəfn edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sadiq Ümidzadə

**Sadiq Omidzadə** (; ) həmçinin də **Höcətullah Omidzadə** () kimi də tanınan iranlı general və Suriyadakı Qüds Qüvvələrinin kəşfiyyat bölməsinin rəhbəri olmuşdur. O, İsrail-Həmas müharibəsi zamanı İsrailin hava hücumu nəticəsində öldürülmüşdür.

## Hərbi karyerası
2012-ci il avqust ayının 14-də Omidzadə digər İran rəsmiləri ilə bəs Dəməşq hava limanının yaxınlığında Suriya müxalifəti tərəfindən əsir götürülmüşdür. Daha sonra o, Qətərin vasitəçilik səylərindən sonra sərbəst buraxılır. 2023-cü ilin iyun ayında Omidzadənin Suriyadakı Amerika qüvvələrinə hücumlar planlaşdırdığına dair xəbərlər yayılmışdır. Onun xüsusi olaraq diqqət yetirməli olduğu məsələ Suriya ərazisindəki ABŞ-ın qoşunlarının istifadəsində olan Humvee və Cougar tipli zirehli maşınlar olmuşdur.

## Ölümü
20 yanvar 2024-cü ildə Omidzadə Əli Ağazadə, Səid Kərimi, Hüseyn Məhəmmədi və Məhəmməd Əmin Səmədi adlı digər dörd İran rəsmisi ilə birlikdə Dəməşqin Mezzeh rayonundakı bir binada görüş zamanı öldürülmüşdür. Suriya İnsan Haqları Müşahidə Qrupunun bildirdiyi kimi, İsrailin hava hücumları binanın tamamilə dağıdılması ilə nəticələnmiş və bu da öz növbəsində azı 10 hərbçinin həlak olmasına səbəb olmuşdur.

Onun ölümü İsrailin Dəməşqdə digər yüksəkrütbəli zabit olan iranlı general Razi Musəvinin öldürülməsindən bir aydan daha az bir müddət sonra və Beyrutda Saleh əl-Arurinin öldürülməsindən iki həftə sonra baş vermişdir.

## İstinadlar
Kölgə (film, 2018)

**Kölgə** (Çincə: 影) 2018-ci ildə rejissoru Çjan İmou olan Çinin wuxia filmidir. Film, 75-ci Venesiya Beynəlxalq Film Festivalında, 2018-ci il Toronto Beynəlxalq Film Festivalında və 2018-ci il BFI London Film Festivalında nümayiş etdirilmişdir.

2019-cu ildə Avstraliya, Kanada, İrlandiya, Yeni Zelandiya, Böyük Britaniya və ABŞ-da buraxılmışdır.

## Süjet xətti

Filmdəki hadisələr Üç çarlıq dövründə baş verir. Filmin süjet xətti Kölgənin, yəni hakim elitanı mühafizə etmək üçün xüsusi təlim keçmiş olan ikili həyat yaşayan bir şəxsin ətrafında cərəyan edir.

## İstinadlar
Arxa qapı

**Arxa qapı** və ya **bekdor** () — təhlükəsizlik mexanizmlərini aldatmaq üçün istifadə edilən avtorizə olunmamış gizli proqram və ya aparat təminatı. Arxa qapılar əsasən kompüterə uzaqdan girişi təmin etmək və ya kriptosistemlərdə açıq mətnə çıxış əldə etmək üçün istifadə olunur. Arxa qapıdan parollar kimi imtiyazlı məlumatlara giriş əldə etmək, sabit disklərdəki məlumatları silmək və ya avtomatik sxemli şəbəkələrdə məlumat ötürmək üçün istifadə oluna bilər.

Arxa qapı proqramın gizli hissəsi, ayrıca proqram, avadanlığın kodu və ya Windows kimi əməliyyat sisteminin hissələri şəklində ola bilər. Troya atları cihazda boşluqlar yaratmaq üçün istifadə edilə bilər. Troya atı tamamilə problemsiz proqram kimi görünə bilər, lakin icra edildikdə, arxa qapı quraşdıra biləcək fəaliyyətə səbəb olər. Arxa qapılar adətən gizli şəkildə quraşdırılsa da, bəziləri məqsədli şəkildə qurulur və geniş şəkildə tanınır. Bu cür arxa qapılar istehsalçıya istifadəçi parollarını bərpa etmək üçün bir yol təqdim etmək kimi "qanuni" istifadələrə sahibdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Finding and Removing Backdoors
* Three Archaic Backdoor Trojan Programs That Still Serve Great Pranks
* Backdoors removal — List of backdoors and their removal instructions.
* FAQ Farm's Backdoors FAQ: wiki question and answer forum
* List of backdoors and Removal
Atmosfer (dəqiqləşdirmə)

* Atmosfer — ətrafında bir cazibə qüvvəsi ilə tutulmuş bir göy cisminin qaz zərfi.
* Atmosfer (film) — isveçli rejissor Anders Veberqin eksperimental filmi.
Kölgə (dəqiqləşdirmə)

* Kölgə — işığın şəffaf olmayan bir obyekt tərəfindən qarşısının kəsilməsi ilə işıqlı bir yerdə meydana gələn qaranlıq sahə.
* Kölgə (film, 2018) — rejissoru Zhang Yimou olan Çinin wuxia filmi.
Saleh əl-Aruri

**Saleh əl-Aruri** (; həmçinin də **Salah əl-Aruri** adı ilə tanınır; ) — fələstinli əsgər və siyasətçidir.

## Həyatı
Əl-Aruri 1966-cı il avqust ayının 19-da Fələstinin Ramallah şəhərində anadan olmuşdur. Hebron Universitetində (Şəriət Hüququ) təhsil almışdır. O, 2017-ci ildən 2024-cü ildəki ölümünə qədər üzvü olduğu Həmas Siyasi Bürosunun Rəhbərinin müavini və 1993-cü ildən 2024-cü ildəki ölümünə qədər İzzəddin əl-Qəssam Briqadalarının Yaradıcısı və Komandiri vəzifələrində işləmişdir. O, həyatının çox hissəsini Livanda keçirmişdir.

## Ölümü
Əl-Aruri 2 yanvar 2024-cü ildə Livanın Beyrut şəhərindəki iqamətgahında İsrail Müdafiə Qüvvələrinin bombardmanı nəticəsində 58 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Hideki Sirakava

**Hideki Sirakava** () — yapon kimyaçısı, Alan Xiqer və Alan MakDiarmid ilə birlikdə 2000-ci ildə Polimerdə keçiriliciyin kəşfinə və təkmilləşdirdiklərinə görə Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatıdır.

## Erkən həyat və təhsili
Hideki Sirakava Tokioda 20 avqust 1936-cı ildə (Yaponiya) hərbi həkim ailəsində anadan olub. Uşaq ikən Mançjuo və Tayvanda yaşayıb. Üçüncü sinifdə oxuyarkən anasının məmləkəti olan Takyamuya (Gifu prefekturasına) köçdü.

1961-ci ildə H. Sirakava Tokio Texnologiya İnstitutunu (Tokyo Tech) kimya mühəndisliyi üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirmiş, həmçinin 1966-cı ildə Tokiodan doktorluq dərəcəsi almışdır. Bundan sonra o, Tokio Texnologiya İnstitutunun Kimya Resursları Laboratoriyasında assistent vəzifəsini aldı.

## Karyerası
Yaponiyada Tokio Texnologiya İnstitutunda (Tokyo Tech) assistent olarkən H. Sirakava metal görünüşə malik poliasetilen hazırladı. Bu nəticə Alan MakDiarmid 1975-ci ildə Tokyo Tech-i ziyarət edərkən maraqlandı.

1976-cı ildə H. Sirakava Pensilvaniya Universitetində doktoranturadan sonrakı tədqiqatçı kimi Alan MakDiarmidin laboratoriyasına dəvət edildi. Onlar amerikalı fizik Alan Xiqerlə birlikdə poliasetilenin elektrik keçiriciliyini öyrəndilər.

1977-ci ildə onlar aşkar etdilər ki, yod buxarı ilə dopinqlər poliasetilenin keçiriciliyini artıra bilər. Bu kəşfə görə 2000-ci ildə üç alim kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb. Elektrik keçiriciliyinin mexanizminə gəldikdə, burada soliton şəklində qeyri-xətti həyəcanların rol oynadığına inanılır.

1979-cu ildə Sirakava Tsukuba Universitetində dosent oldu və üç ildən sonra tam professor statusunu aldı. 1991-ci ildə unin elmi-texniki şöbəsinin müdiri (1993-cü ilin mart ayına qədər), həmçinin 3 nömrəli qrupun rəhbəri (1997-ci ilin mart ayına qədər) vəzifəsində işləmişdir.

## Doğmaları
Onun qohumu Hitomi Yosidzava "Morning Musume" qız pop qrupunun üzvü idi. Başqa bir qohumu isə yaponiyalı marafonçu və 2000-ci il Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalçısı Naoko Takahaşidir.

## Mükafatları
* 1983 il — Polimer Elmləri Cəmiyyəti Mükafatı (Yaponiya)
* 2000 il — Yaponiya Elmi Təşviq Cəmiyyəti Polimer və Texnologiyada Mükəmməlliyə görə Mükafat
* 2000 il — Kimya üzrə Nobel Mükafatı
* 2000 il — Mədəniyyət ordeni
* 2000-ci ildə Tsukuba Universitetinin fəxri professoru
* 2001-ci ildə Yapon Kimya Cəmiyyətinin Xüsusi Mükafatı
* 2001-il Yaponiya Elmlər Akademiyasının üzvü
* 2006 il — Çjesian Universitetinin fəxri professoru

## Ədəbiyyat
# Shirakawa H., McDiarmid A., Heeger A. İyirmi beş illik keçirici polimerlər. // Kimya. Kommun. 2003. S. 1–4.
# Zelenin K. N., Nozdraçev A. D., Polyakov E. L. 100 il kimya üzrə Nobel mükafatları. — Sankt-Peterburq: Humanistika, 2003. 872 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Usya

**Usya** və ya **Wuxia** (; *[[pinyin]]: wǔxiá*; ) Qədim Çindəki döyüş sənətçilərinin sərgüzəştləri haqqında olan Çin fantastikasının bir janrıdır. Ənənəvi olaraq fantaziya ədəbiyyatının bir forması olması ilə bərabər, məşhurluğu onun Çin operası, manhua, filmlər, televiziya serialları və video oyunlar kimi müxtəlif sənət növlərinə yayılmasına səbəb olmuşdur. O, dünyanın bir çox ərazisində yaşayan çindilli icmaların arasında populyar mədəniyyətin bir hissəsini təşkil etmişdir.

Usya (Wuxia) sözü wǔ (武, "hərbi" və ya "silahlı") və xiá (俠, "cəsur", "qanunsuz" və ya "qəhrəman") sözlərinin birləşməsindən ibarət olan mürəkkəb sözdür. Xia koduna əməl edən döyüş ustasına əsasən xiákè (俠客, "xia-nın davamçısı") və ya yóuxiá (遊俠, hərfi mənası "gəzən xia") deyirdilər. Bəzi tərcümələr zamanı döyüş sənətçilərindən qılınc tutması tələb olunmasa da, onlara “qılınc ustası” və ya “qılınc ustadı” da demişdirlər.

Wuxia fantastikasındakı qəhrəmanlar adətən lordlara xidmət etmir, hərbi güc tətbiq etmir və eyni zamanda da aristokrat təbəqəyə mənsub olmurdular. Onlar adətən qədim Çin cəmiyyətinin aşağı sosial təbəqələrindən olurdular. Onların şərəf kodeksləri müntəzəm olaraq wuxia qəhrəmanlarından xətalarını aradan qaldırmalarını, səhvlərini düzəltmələrini, salehlik, düzgünlük naminə mübarizə aparmaqlarını, zalımları məhv etməyi və keçmiş pis davranışları cəzalandırmağı tələb edir. Çinlilərin xia ənənələrini, nümunə olaraq yaponların samuraylarının buşidosu kimi digər mədəniyyətlərin döyüş kodları ilə müqayisə etmək mümkündür.
Merinilər

**Merinilər** və ya **Mərinilər** ( *əl-mərīniyyun*) — indiki Mərakeşi və 13-cü əsrin ortalarından 15-ci əsrə qədər aralıqlarla Şimali Afrikanın Cəbəllütariq ətrafını və cənubi İspaniyanın bəzi ərazilərini idarə etmiş sülalə. Sultanlıq bərbər əsilli Zənata qəbiləsinə mənsub *Merini və ya Bəni Əbdülhaqq sülaləsi* kimi tanınan müsəlman ailə tərəfindən idarə olunurdu.

## Tarixi
Merinilər Tunis və Sahara ətrafında köçəri və ya oturaq həyat sürmüş və heç bir hakimiyyətin vassallığını qəbul etməmişdilər. Lideriləri Mahyunun ölümündən sonra I Əbdülhaqq dövründə bütün Merini qəbilələrinə çağırışlar edilmiş və 1213-cü ildə Mərakeş ətrafında tam məskunlaşmışlar.

1244-cü ildə Merini hökmdarlarının Əlmüvəhhidi tayfalarını məğlub etməsi ilə Mərakeşdə Merini hakimiyyətinin əsası qoyulmuşdur. Xanədanlıq 14-cü əsrin ortalarında qısa müddətlik bütün Məğrib üzərində hakimiyyət qura bilmişdi. 13-14-cü əsrlərdə Kastiliya və Portuqaliyaya qarşı Əndəlüs və Qranada əmirliklərinə dəstəkləmişdir. Həmçinin Cəbəllütariq boğazının Avropa hissəsinə birbaşa nəzarət etmək üçün səy göstərsələr də Tarif döyüşündəki məğlubiyyətləri və Alhesirasın 1344-cü ildə Kastiliya tərəfindən ələ keçirilməsi ilə bu siyasətləri baş tutmadı.

Merinilər 1465-ci il Mərakeş üsyanı nəticəsində devrildilər və onları Vattasi sülaləsi əvəz etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Orda mağarası

**Orda**,() — Rusiyanın Perm diyarında mağara. Mağara diyarın Orda kəndinin cənub-qərbində, Kunqur çayının sol sahilində yerləşir. Mağara Perm diyarının təbiət abidəsi hesab olunur.

## Ümumi məlumat
Mağara perm dövründə, gips və anhidrit süxurlardan formalaşmışdır. Quru və su altı hissələrdən ibarətdir. Müasir ölçmə işlərinin nəticələrinə görə mağaranın uzunluğu 4600 metrdir. 300 metrlik hissə quru, yerdə qalan hissə isə su altındadır. Maksimal dərinliyi 50 metrdir. Mağaranın bir girişi var və eni 5 metr, hündürlüyü isə 2 metrdir. Giriş Kazakovski dağlarının cənub yamacındadır.

Mağara Kristalnıy zalı ilə başlayır, onun şimal-qərb hissəsində Buzlu göl yerləşir. Növbəti zal Buzlu saray adlanır. Bu hissədə Əsas və Buzlu göllər yerləşir. Bu göllərdən mağaranın su altı hissəsi başlayır. Mağaranın əsas qaleriyaları Çelyabinsk, Krasnoyarsk, Moskva və Sverdlovsk adlanır.

Orda mağarası su altı hissəsi ilə birlikdə Rusiyanın ən uzun mağarası hesab olunur. Mağaranın sifonu isə MDB-də ən uzun sifon hesab olunur — 935 metr. Orda mağarası gips mənşəli mağaralar içərisində uzunluğuna görə dünyada 21-ci yerdədir.

## Tarixi
Mağraya ilk rəsmi yürüşü Permdən olan speleoloq  A. Samovolnikov 1993-cü ilin yanvarında həyata keçirmişdir. 1993-cü ildə mağaranın su altı hissəsinin topoqrafik çəkilişilərinə başlanılmışdır.

## Dayvinq

Mağara Rusiyada, eləcə də, dünyada populyar dayvinq məkanlarından biri hesab olunur. Mağaranın suyu şəffaf olub temperaturu +4 °C-dir. 2002-ci ildə mağara girişinin 50 metrliyində Rusiyada ilk dayvinq bazası inşa edilmişdir. Mağara suya dalmaq üçün xüsusi avadanlıqlarla və istiqamət bildirən xüsusi nişanlarla təchiz olunub.

Mağarada bir neçə dəfə dalğıcların ölüm halı qeydə alınıb: 2009 və 2013-cü illərdə.

## İstinadlar
Həmrəylik

**Həmrəylik, solidarizm və ya solidarlıq** — bir cəmiyyəti təşkil edən qruplar və ya siniflər arasında psixoloji birlik hissi yaradan emosiyaların, düşüncələrin və ümumi maraqların qarşılıqlı olaraq əlaqəsidir. Həmrəylik, sinfi əməkdaşlığı müdafiə edir və Sinfi mübarizəni rədd edir. Sosializmdən fərqli olaraq həmrəylik fərdləri rədd etmir və fərdləri cəmiyyətin əsası kimi görür. İnsanların cəmiyyət daxilində olan sosial münasibətlərindən istifadə edərək onların bir-biri ilə bağlı olduğu fikrini müdafiə edir. Bu termindən sosial elmlərdə, xüsusilə də sosiologiya və psixologiyada geniş bir formada istifadə olunur.

Həmrəylik Avropa İttifaqının Əsas Hüquqlar Xartiyasının 6 əsasından 4-cü olanıdır. Hər il dekabr ayının 20-si Beynəlxalq İnsan Həmrəyliyi Günü kimi qeyd olunur. Ümumdünya Bioetika və İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin də 13-cü maddəsi həmrəyliyə həsr olunmuşdur.

Həmrəyliyin yaranma yolları cəmiyyətdən cəmiyyətə görə dəyişikliklər nümayiş etdirir. İbtidai cəmiyyətlər qan qohumluğu və qohumluq münasibətləri əlaqələri üzərində formalaşdırıldığı halda, daha inkişaf etmiş və mürəkkəb cəmiyyətlərdə isə sosial həmrəylik bir çox fərqli mənbələrə malik ola bilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 
* 
* 
* 
*
Yaqub Abqari

**Yaqub Abqari** () və ya **Listralı yepiskop Akop Abqari** (; ) — erməni patriarx.

1781-ci ildə Kiçik Asiyanın Filomelion şəhərində (indiki Akşehir) anadan olmuşdur. 1823-cü ildə Yerusəlimdə xaric olunduqdan sonra protestantlığı qəbul etmiş və Livana köçərək Beyrutda məskunlaşmışdır. Beyrut divarının qapılarından birinə onun şərəfinə "Bab Yaqub" adı verilmişdir. Onun dörd övladı var idi, onlardan ən məşhurları İsgəndər Abqari və Yühənnas Abqaridir. 1845-ci ildə Beyrutda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Yühənnas Abqari

**Yühənnas Abqari** () və ya **Ovhannes Abqaryan** (; ) — erməni iqtisadçısı, şairi və dövlət xadimi. Abqari ailəsindən İsgəndər Abqarinin kiçik qardaşıdır.

## Həyatı
Yühənnas Abqari 1832-ci ildə Beyrutda varlı Akop Abqaryanın ailəsində anadan olmuşdur. O, Britaniyanın Beyrut konsulluğunun tərcüməçisi olmuşdur. Abqari vaxtilə bütün Yaxın Şərqdə tanınan bir valyuta bankı qurmuşdur. Sonradan Niderlandın Misirdəki konsulu kimi çalışmışdır.

## Yaradıcılığı
Yühənnas Abqari ərəb əxlaqi-didaktik hekayə və romanları, dünya tarixinə dair kitab yazmış, ingiliscə-ərəbcə lüğət tərtib etmişdir (1887-ci ildə nəşr edilmişdir).

## Ailəsi
Yühənnas Abqarinin həyat yoldaşı Afife Qanavatdır. Övladlarından Jozef, Mişel, Alisa və Nəcib Abqari təhsil və ictimai xadimlər, Emi və Nəsib Abqari isə həkim idilər.

1886-cı ildə Livanın Aitet şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* "Հայերը Լիբանանի մէջ", Սիսակ Վարժապետյան, Բեյրութ, 1982.
Vattasilər

**Vattasilər** və ya **Vəttasilər** ( *əl-vəṭṭasiyyun*) — 1471–1549/1554-cü illərdə Mərakeşi idarə edən ərəb əsilli sülalə.

## Tarixi
15-ci əsrin sonlarında Mərakeşdə hakimiyyətdə olan Merinilər sülaləsinin hakimiyyəti zəifləmiş və ara müharibələri nəticəsində süquta uğramışdı. Həmin dövrdə Asila hakimi, Vattasi sülaləsindən olan Məhəmməd ibn Yəhya, Merini sultanlığının hakimiyyətinə son qoyan Şərif Əbu Abdullah əl-Hafidə qarşı mübarizədə qalib gələrək, 1471-ci ildə Fəs şəhərini tutdu və özünü Mərakeşin yeni *[[sultan]]ı* elan etdi.

Lakin Portuqaliya krallığı ilə mübarizədə müvəffəqiyyət qazana bilməyən Məhəmməd ibn Yəhya 1471-ci ildə Tanjer, 1473-cü ildə Asila şəhərlərini itirdi. Portuqallar Mərakeş sahillərində Əsfa (Safi), Məzaqan və Əzəmmur kimi qalalar inşa etdirdilər.

1492-ci ildə Qranada əmirliyinin süqutu ilə İspaniyadan qaçan bir çox əndəlüslü Mərakeşə sığındı. Həmçinin 1497-ci ildə ispanlar Vattasilərə məxsus Melilya şəhərini də işğal etdilər.

Vattasilər İspaniya və Portuqaliya ilə mübarizəni davam etdirərkən, Mərakeşi ələ keçirən Səədilər ölkənin cənubunda ciddi təhlükəyə çevrildilər. 1549-cu ildə Fəs şəhərini tutan Səədilər Vattasi hökmranlığına son qoysalar da, 1554-cü ilin əvvəlində Fəsə daxil olan Osmanlıların Əlcəzair valisi Saleh Paşa Vattasi hakimiyyətini yenidən bərpa etdi. Lakin Osmanlı qoşunlarının geri çəkilməsi ilə Səədilər 1554-cü ilin sentyabrında yenidən Fəsi ələ keçirdilər və Vattasi sülaləsinin hakimiyyətinə tamamilə son qoyuldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mişel Abqari

**Mişel Abqari** (; ) — erməniəsilli Livan dövlət xadimi. Abqari ailəsindən olan Yühənnas Abqarinin oğludur.

## Həyatı
Mişel Abqari 1884-cü ildə Beyrutda erməni yazıçısı Yühənnas Abqarinin ailəsində anadan olmuşdur. Beyrut Alman Məktəbində və Antara Kollecində təhsil almışdır. 1903-cü ildə Beyrut Amerika Universitetini bitirmişdir. O, Sudan hökumətində, Misir bankında işləmişdir. 1922-ci ildə kommersiya katibi, 1940–1942-ci illərdə isə Fələstində dövlət katibinin köməkçisi olmuşdur. O, Britaniya imperiyasının ordeni ilə təltif edilib. Abqari məqalələr, dərsliklər, eləcə də ingiliscə "Palestine from the mists of resecution" (1946, London) əsərini yazmışdır.

## İstinadlar