Avstraliya dolları

**Avstraliya dolları** *($, kod: AUD 036)* — Avstraliya İttifaqının pul vahididir. Milad adası, Kokos adaları və Norfolk adası, eləcə də müstəqil Sakit okean hövzəsi dövlətləri: Kiribati, Nauru və Tuvalu daxil olmaqla bu ölkələrin milli valyutası. Bir dollar 100 sentə bölünür. Adi halda dollar işarəsi "*$*" ilə qısaldılır, lakin digər qeyd variantları: *A$, $A, AU$ və $AU* var.

Avstraliya dolları dünyada ən çox satılan altıncı valyutadır (ABŞ dolları, avro, yen, funt sterlinq və İsveçrə frankından sonra) dünya valyuta əməliyyatlarının 5% -ni təşkil edir. Valyuta ticarətçiləri arasında populyarlıq Avstraliyadakı yüksək faiz dərəcəsi, valyuta bazarının hökumətin müdaxiləsindən nisbi azadlığı, Avstraliya iqtisadiyyatı və siyasi sisteminin ümumi sabitliyi ilə əlaqədardır.

1988-ci ildən bəri əskinas hazırlamaq üçün kağızdan yox, xüsusi nazik plastikdən istifadə olunur.

## Tarixi
Onluq pul vahidi olan Avstraliya dolları 14 fevral 1966-cı il tarixində dövriyyəyə buraxılmış və on iki onluq Avstraliya funtunu əvəz etmişdir. Avstraliya Ehtiyat Bankı yeni milli valyutanın tətbiqinə hazırlaşdığını hələ 1960-cı ildən bildirmişdi. Uzun müddət ərzində ölkədə yeni pul nişanının maketinin hazırlanması üzərində hazırlıq işləri görülmüşdür. Bu müddət ərzində yeni valyutanın adı üçün minlərlə təklif verilmişdir. 1965-ci ildə Avstraliyanın Baş naziri Robert Menzies “the royal” adını təklif etdi. Ancaq təklif əhali arasında dəstək almadığından valyutaya dollar adlandırıldı. Treyderlərin jarqonunda Avstraliya dollarına "ozzi" (aussie) deyilir..
1988-ci ildə ilk plastik əskinas buraxılmışdı.

## Sikkələr
1966-cı ildə 1, 2, 5, 10, 20 və 50 sent nominalda sikkələr dövriyyəyə buraxıldı. Bir dollarlıq sikkə 1984-cü ildə, iki dollarlıq sikkə 1988-ci ildə zərb edilmişdi. 1 və 2 sent nominallı sikkələr 1991-ci ildə, 1 dollarlıq əskinaz 1984-cü ildə, 2 dollarlıq 1988-ci ildə dövriyyədən çıxarıldı. Nağd hesablaşmalar, məbləği standart yuvarlaqlaşdırma qaydalarına uyğun olaraq 5 qəpiyə qədər çoxluğa yuvarlaqlaşdırmaqla aparılır. Sikkələr şəklində olan bütün Avstraliya dollarları ön tərəfdə II Elizabetin şəklini daşıyır və Avstraliya kral zərbxanası () tərəfindən buraxılır.

Avstraliya müntəzəm olaraq 50 sent nominalında xatirə sikkələri buraxır. Bunlardan birincisi, 1970-ci ildə Ceyms Kukun Avstraliya qitəsinin şərq sahillərinin kəşfi və orda apardığı tədqiqatların xatirəsinə həsr edilmiş sikkə idi. Bunun ardınca 1977-ci ildə II Elizabetin Gümüş Yubiley Sikkəsi, 1981-ci ildə Şahzadə Çarlz və Diananın toyunun şərəfinə sikkə, 1982-ci ildə Brisbendə "Birlik Oyunları" şərəfində sikkə və s. zərb edilmişdir. 20 qəpik və 1 dollar nominallı sikkələrin xüsusi buraxılışı da olmuşdur.

## Əskinaslar
İlk kağız Avstraliya dollarları 1966-cı ildə çap olunmuşdur. 1, 2, 10 və 20 dollarlıq əskinaslar keçmiş Avstraliya funtlarının ekvivalenti idi.
Beş dollarlıq əskinaz 1967-ci ildə ictimaiyyət onlu pul sistemi ilə tanış olduqdan sonra buraxıldı.

1984-cü ildə 1 dollarlıq əskinas, 1988-ci ildə isə 2 dollarlıq əskinas sikkə ilə əvəz olundu. 50 dollarlıq əskinas 1973-cü ildə, 100 dollarlıq əskinas isə 1984-cü ildə dövriyyəyə buraxıldı. Bütün Avstraliya əskinasları eyni boyda, lakin fərqli uzunluqdadır.

1988-ci ildə ilk plastik əskinas buraxıldı (bu, Avstraliyanın avropalılar tərəfindən məskunlaşmasının 200 illiyinə həsr edilmişdi). Hazırda bütün fakturalar xüsusi plastikdən hazırlanır.

2014-cü ildə Avstraliyanın Ehtiyat Bankı yeni nəsil əskinasların buraxılışını elan etdi.. Yeni nəsil əskinaslarda əlavə təhlükəsizlik xüsusiyyətləri, habelə görmə qüsurlu və görmə qabiliyyəti zəif olanlar üçün relyef modeli olmalı idi. 2020-ci ilin sonundan etibarən bütün yeni əskinaslar dövriyyəyə buraxıldı. Köhnə qəbildən olan əskinaslar sıradan çıxdıqca dövriyyədən çıxarılacaqlar.

## Avstraliya valyutasının toxunma xüsusiyyəti
2015-ci ilin əvvəlində Avstraliya Ehtiyat Bankı, milli valyutaya yeni xüsusiyyətlər əlavə ediləcəyini açıqladı. Toxunma xüsusiyyəti, görmə qabiliyyəti zəif olanlara məbləği müəyyənləşdirməyə kömək etmək üçün kabartmalı bir xüsusiyyətdir. Bənzər bir xüsusiyyət Kanada valyutasında istifadə olunur.

## Valyuta kursu rejimi
Müasir dövrdə Avstraliyada üzən valyuta məzənnəsi rejimindən istifadə edirlər. Valyuta kursunun effektivliyini inflyasiyanın səviyyəsi müəyyən edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Krause, Chester L.; Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801–1991 (18th ed.). Krause Publications. ISBN 0873411501.
* Pick, Albert (1994). Standard Catalog of World Paper Money: General Issues. Colin R. Bruce II and Neil Shafer (editors) (7th ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-207-9.
* 

## Xarici keçidlər
* Sound recording of 1966 Decimal Currency radio advertisement held at the National Archives of Australia 
 
* Reserve Bank of Australia: Current Banknotes
* The Perth Mint is Australia's precious metals mint, making non-circulating/collector coins in silver, gold, and platinum. 
* Note Printing Australia is the printer of Australia's notes, and also inventor of the abovementioned polymer banknotes, and world exporter of this technology. 

* The Money Tracker site allows users to track Australian banknotes as they circulate around Australia. 
* Images of historic and modern Australian bank notes 
*Reserve Bank of Australia – daily value of AUD against 13 currencies, special drawing right and trade weighted index 

* http://www.forexuklv.net/Major_Currency_Pairs/Chart_25.html  –  historical exchange rates of AUD/USD (from the year 1800 to present time). 
* http://www.forexuklv.net/Major_Currency_Pairs/Chart_03.html  –  historical chart of AUD/USD (from the year 1800 to present time). 
* The banknotes of Australia 
* Avstraliya Ehtiyat Bankı 
* Avstraliya sikkələri 
* Банкноты Австралии на сайте Феодосийского музея денег 
* Монеты Австралии на сайте Феодосийского музея денег 
* Монета 1 австралийский доллар 
* Галерея банкнот Австралии