open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Durnabalığıkimilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi. 

Uzunluğu 1,5 m, kütləsi 35 kq-a çatan sümüklü balıqlardır. Dəstədə 3 fəsilə var: durnabalıqlar, umbrokimilər və ya evduşkokimilər və dalliekimilər. Xəzər hövzəsində, o sıradan Azərbaycanın su hövzələrində durnabalığlar fəsiləsinin nümayəndələri yaşayır.

## Təsnifatı
* Durnabalığılar (Esocidae) fəsiləsi
* Umbralar (Umbridae) fəsiləsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gobiesocidae

**Gobiesocidae** () —  Şüaüzgəcli balıqların  () Xanıkimilərdəstəsinə aid fəsilə.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ukrayna prezidentlərinin siyahısı

[thumb|200x200px|[Ukrayna Prezidentinin ştandardı]]
**Ukrayna prezidentlərinin siyahısı** — 1991-ci ildə Sovet İttifaqından müstəqilliyini qazanan Ukraynanın, dövlət başçılarının siyahısı. Ukrayna Prezidenti, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanıdır. Ukrayna Prezidenti vəzifəyə, Ukrayna Konstitusiyasının müvafiq maddələri ilə təyin olunur.

2019-cü ilin 20 may tarixindən vəzifəni, Volodimir Zelenski icra edir.

## Prezidentlərin siyahısı

## Həmçinin bax
Pəncəüzgəclilər

**Pəncəüzgəclilər** () — xoanlar yarımsinfinə aid dəstəüstü.

Bu balıqlar eramızdan 400 milyon il əvvəl dənizlərdə və şirin sularda geniş yayılmışdır. Su hövzələrinin quruması nəticəsində yarımquru həyat tərzinə keçməyə məcbur olmuş pəncəüzgəclilərin bəzi nümayəndələrində döş və qarın üzgəcləri yerdə sürünməyə uyğunlaşmış, hava ilə tənəffüs etmək üçün ağciyərlər əmələ gəlmişdir. Bunların quru onurğalılarına başlanğıc vermələri güman olunur. Sonradan bu balıqların böyük bir qismi yox olmuşdur.  Lakin,1938-ci ildə Hind okeanının Afrika sahillərində, Madaqaskar adasının yaxınlığında bir pəncəüzgəcli balıq tutulmuşdur. Bu balığa Latimeriya Xalumna Smit adı verilmişdir. Sonradan həmin yerdən daha bir neçə belə balıq tutulmuşdur. Hazırda yaşayan pəncəüzgəcli balıqlarda qədim pəncəüzgəclilərdən fərqli olaraq ağciyərlər yoxdur.

**Crossoterygimorpha**dəstəüstünün 2 dəstəsi var: Rhipidistiformes və Coelacanthiformes.
Bunların kəllə qutusu qoxu və əsl kəllə hissələrinə ayrılır. Bu hissələr bir-birilə hərəki birləşib. Kəllədə örtük sümükləri inkişaf edib. Visseral skleletin ox kəlləyə birləşməsi amfistildir, bəzi növlərdə auqostilliyə keçid nəzərə çarpır. İkinci çənələri yaxşı inkişaf edidir.

Keçmişdə yaşamış Rhidistiformes dəstəsinin nümayəndələrində daxili burun dəlikləri (xoanalar), nisbətən yaxşı inkişaf etmiş ağ ciyərlər varmış. Bu balıqlar hava tənəffüsü edərək hərəkət edə biliblər. Belə zənn edirlər ki, devon dövrünün ortalarında bunlar suda-quruda yaşayanlara başlanğıc verib, daşkömür dövründə azalaraq Permdə yox olublar.

Crossoterygiimorpha dəstəüstünün və ya pəncəüzgəcli balıqların digər qrupunun nümayəndələri polezoyun axırlarında dənizlərə keçib, bu dövrün axırlarında və üçlük dövründə çoxalıblar. Sonralar azalmağa başlayan bu balıqları zooloqlar nəsli kəsilmiş hesab ediblər. Lakin 1938-ci ildə əsl sensansiya baş verib ki, bu barədə *selakantikimilər* dəstəsində məlumat verilib. 

## İstinadlar

 
## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 113.
* Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı, 2007, s 149.
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 156 s.
* Abbasov H.S., Mustafayev Q.T., Məmmədova S.Ə., İsmayılov R.Ə. Bakı,1999,səh 144.

## Həmçinin bax
İkitənəffüslülər

**İkitənəffüslülər** () — xoanlar yarımsinfinə aid dəstəüstü.

İkitənəffüslülər həm qəlsəmə, həm də ağciyərlə tənəffüs edirlər (adı da buradandır). Bədəni uzunsov, bəzilərində yanlardan basıqdır, digərləri ilanbalığına oxşayır. İkitənəffüslülərin 12 fəsiləsi var; 9-u qazıntı halında tapılmış, 3-ü isə qərnidiş () Avstraliyada, lepidosiren () Cənubi Amerikada, protopterlər () Mərkəzi Afrikada yaşayır. İkitənəffüslülər şirin su balıqlarıdır. Uzunluqları 2 m-dəkdir. 

İkitənəffüslülər onurğasızlar, balıqlar və amfibiyalarla qidalanır. Qərnidişin ovlanması qadağandır. Lepidosiren və protopterlər quraqlıq dövrdə qış yuxusuna gedirlər. Qazıntı halında tapılan ikitənəffüslülərin şirin suda yaşadıqları güman edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ximerkimilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi. Dəstəyə 50-yə yaxın müasin növ daxildir. Əksər nümayəndələri 500 m-dən çox dərinliklərdə yaşayırlar.

Az saylı olan bu balıqlar dib həyatı keçirir. Bədən forması oxlovvarı olduğundan köpəkbalığına nisbətən oxşasalar da, visseral kəllənin ox kəlləyə birləşməsinə (autostil, yəni üst çənə ox kəllə tərkibinə keçib), dəri qəlsəmə qapaqlarının olmasına, anus və cinsiyyət dəliklərinin müstəqilliyinə, dişlərin plastinka formasına. xordanın daha yaxşı inkişaf etməsinə görə onlardan fərqlənir. 

Bunlarla yanaşı bu balıqlarda akulalarda itib getmiş bəzi primitiv əlamətlər də qalıb. Belə əlamətlərdən başlanğıc halda olan fəqərə cisimciklərini, quyruq üzgəcinin körpələrdə protoserkal, yaşlılarda heteroserkal olmasını qeyd etmək olar.

Bu balıqların bəzilərinin mədəsi kiçikdir, yan xətt orqanı yaxşı inkişaf edib, əsl dəniz, həm də dərinlik balıqlarıdır, əsasən bir min metrdən dərində yaşayır, vətəgə əhəmiyyətli yoxdur. Başlıca olaraq dib onurğasızları ilə qidalanırlar. Tipik nümayəndələri Avropa ximeri və ya dəniz pişiyidir (). Onun uzunluğu bir metrə qədər çatır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ançous

**** () — Siyənəkkimilər dəstəsinin  fəsiləsinə aid balıq cinsi.

Ançous cinsi hər iki yarımkürənin sahilkənarı mülayim sularında yaşayan çox yaxın olan 8 növü özündə birləşdirir:
*
*
* — Cənubi Afrikanın Atlantik okeanı sularında yaşayır;
* — Avstraliya və Yeni Zellandiyanın cənub sahilləri boyunca yaşayır;
*
*
* — ABŞ-nin şərq sahilkənarı sularında yaşayır;
*

## Mənbə
Xarasikimilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Fəsilələri
* Acestrorhynchidae
* Alestiidae
* Anostomidae
* Characidae
* Chilodontidae
* Citharinidae
* Crenuchidae
* Ctenoluciidae
* Curimatidae
* Cynodontidae
* Distichodontidae
* Erythrinidae
* Gasteropelecidae
* Hemiodontidae
* Hepsetidae
* Lebiasinidae
* Parodontidae
* Prochilodontidae
* Salminopsidae&nbsp;†
* Serrasalmidae
* Sorbinicharacidae&nbsp;†

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mustafa Akkad

**Mustafa Akkad** (, ; ) — Suriya əsilli ABŞ kinorejissoru və kinoprodüseri.

## Həyatı
Mustafa Akkad 1930-cu ildə anadan olmuşdur. 19 yaşında Kaliforniya Universitetində teatr təhsili almaq üçün Los-Anceles-ə getmişdir. Tanınmış ABŞ kinorejissorlarının yanında təcrübə keçmişdir. Dünyada ən çox "Allahın elçisi Məhəmməd" və "Səhra aslanı Ömər Muxtar" filmlərinin rejissoru, "Hellovin" ("İfritələr bayramı" silsiləsinin 8 filmin) prodüseri kimi tanınmışdır.

Ən tanınmış filmi olan "Allahın elçisi Məhəmməd" Məhəmməd peyğəmbərin həyatından bəhs edir. Filmdə baş rol olan Həmzə roluna tanınmış Hollivud aktyoru Entoni Kuinn çəkilmişdir. Mustafa Akkadın "Allahın elçisi Məhəmməd" filmi qədər uğur qazanan ikinci filmi Ömər Muxtar haqqında çəkdiyi "Çöl aslanı" olmuşdur. Film daha çox döyüş səhnələri ilə diqqəti cəlb etmişdir. Mustafa Akkad ömrünün son 10 ilini Səlahəddin Əyyubinin həyatı haqqında çəkəcəyi film üçün sponsor axtararaq keçirmişdir. Mustafa Akkad 11 noyabr 2005-ci ildə İordaniyada "Grand Hyatt" mehmanxanasının bombalanması nəticəsində qızı Rimma ilə birlikdə həlak olmuşdur.

## Filmoqrafiya
# Çağırış (film, 1976) / The Message
# Çöl aslanı (film, 1981) / Lion of the Desert
# Hellovin / Halloween
# Hellovin 2 / Halloween 2
# Hellovin 3: İfritələrin vaxtı / Halloween III: Season of the Witch
# Hellovin 4: Maykl Mayersin qayıdışı / Halloween 4: The Return Of Michael Myers
# Hellovin 5: Maykl Mayersin qisası / Halloween 5: The Revenge of Michael Myers
# Hellovin 6: Maykl Mayersin lənəti / Halloween: The Curse of Michael Myers
#  / Halloween: 20 Years Later
#  / Halloween: Resurrection

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Yastıqəlsəməlilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan yarımsinfi. Akulalar və skatlar daxil olan bu sinifaltının nümayəndələrində başın önündə rostrum adlanan çıxıntı, yanlarında 5-7 qəlsəmə yarığı var. Bu yarıqların üzərini örtən ümumi dəri qatlaq yoxdur, qəlsəmə yarpaqcıqları yastıdır. Pulcuqlar plakoiddir, kloaka var. Kəllə amfistil və ya hiostildir, fəqərə cisimləri inkişaf edib. Quyruq heteroserkaldır. Erkəklərdə qarın üzgəclərinin daxili hissəsində barmaqvari çıxıntı əmələ gəlir ki, bu kopulyasiya orqanıdır. Yastıqəlsəməlilər sinifaltına iki dəstəüstü daxildir: Akulalar-*Selechomorpha* və skatlar- *Batomorpha*.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Paramariboda təyyarə qəzası (7 iyun 1989)

**Paramariboda təyyarə qəzası (7 iyun 1989)** — Surinamın futbolu tarixindəki ən dəhşətli faciə

7 iyun 1989-cu ildə Surinam yığması və Hollandiyada çıxış edən surinamlılar arasında qarşılaşma planlaşdırılmışdı. Amsterdamdan Paramariboya Hollandiya yığmasında çıxış etməmiş yetərincə tanınmış futbolçulardan təşkil olunmuş komanda yollanıb. Təyyarə pilotlarının səhvi aviaqəzaya səbəb olur. Göyərtədə olan 186 nəfərdən yalnız 11-i sağ çıxır. 18 futbolçudan 15-i həlak olur, 3-ü isə həyatının qalan hissəsini əlil kimi keçirməyə məcbur olur. Ən maraqlı fakt isə bu qəzada iştirak etməyən birisi haqdadı. Məşhur holland futbolçu Dennis Berqkampın aerofobiya – təyyarələrdə uçmaq qorxusu bütün dünyada məşhurdu. Bilin ki, tanınmış "uçmayan hollandiyalı" ləqəbli bu oyunçunun belə xəstəliyinə bir nömrəli səbəb məhz bu qəza olub. Həlak olan futbolçuların bir çoxunu yaxından tanıyan Berqkampın böyük üzüntü keçirdiyi və bundan sonra bir daha təyyarəyə minmədiyi deyilir.

## İstinadlar
Şamil Mahmudbəyov (dövlət xadimi)

**Şamil Mahmudbəyov** — tanınmış nəslin nümayəndəsi, 1898-ci ildə pedaqoq və ictimaiyyətçi, rus-tatar məktəbinin və Azərbaycanda ilk teatr truppasının əsasını qoyan, xalq müəllimi Həbib bəy Mahmudbəyovun oğlu

## Haqqında
1916-cı ildə Bakı realnı məktəbini bitirdikdən sonra Kiyev politexnik institutuna daxil olmuşdur. O, Kiyevdə olarkən ictimai işlərdə fəal iştirak etmişdir.

Şamil Mahmudbəyov 1920-ci ildən məsul vəzifələrdə çalışmış, N. Nərimanovun şəxsi katibi olmuş, Şuşa icrayə komitəsinin sədri, Qarabağ və Zəngəzurun fövqəladə komissarının müavini, Naxçıvan daxili işlər xalq komissarı, Naxçıvan SSR-in xalq komissarları şurasının sədrinin müavini və sədri, Azərbaycan mərkəzi icrayə komitəsinin işlər müdiri olmuşdur. Şamil Mahmudbəyov torpaqlarımızın ermənilər tərəfindən işğal edilməsinə qarşı qətiyyətli mübarizə aparmışdır. Bununla əlaqədar Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivində və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin siyasi sənədlər arxivində Mahmudbəyovun N. Nərimanova yazdığı gizli məktublar saxlanılır.

1924–1928-ci illərdə "Azərbaycan Dövlət Kino"sunun rəhbəri, 1931-ci ilə kimi Kənd təsərrüfatı institutunun tədris bölməsinin prorektoru vəzifələrində çalışmışdır.

1931-ci ildə Şamil Mahmudbəyov Moskvaya Qırmızı Professorlar İnstitutuna göndərildi. 1933-cü ildə Sormovaya göndərilmiş və Qorki şəhərində Marksizm-Leninizm institutunda oxumuşdur. Şamil Mahmudbəyov Sormova şəhərinin zavodlarında geniş maarifləndirmə işi aparır fəal ictimai fəaliyyətlə məşğul olurdu.

30-cu illərdə aparılan repressiyalar digər görkəmli ziyalılar kimi Şamil Mahmudbəyovdan da yan keçməmişdir. 1936-cı ilin martında Marksizm-Leninizm institutunun IV kursunda təhsil alarkən bir sıra professor və tələbələrlə birgə (təcrid) həbs edilmişdir. Sovet İttifaqı Ali Məhkəməsinin Hərbi kollegiyasının qərarı ilə 30 aprel 1957-ci ildə ölümündən sonra bəraət qazanmışdır.

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 25–27.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 812.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Həbib bəy Mahmudbəyov
Helmintlər

**Helmintlər**

Təbiətdə yüz növdən artıq helmintlər mövcuddur. Onlar insan organizmində yaşayır və inkişaf edirlər. Bu parazit qurdlar insan sağlamlığına zərər verirlər. Özlərini müxtəlif formada göstərən bu qurdlar miqdarlarından asılı olaraq organizmin sahibi kimi çıxış edirlər. Yəni, helmintlər yediyini yeyir, istədiyi kimi qidalanır, istədiyi kimi hərəkət edir və həm də öz zəhərini organizmə buraxırlar. Bunun da nəticəsində insanlarda müxtəlif mənfi əlamətlər - çəki itirilməsi, halsızlıq, baş ağrısı və əsəbilik əmələ gəlir. Qurdların miqdarı bağırsaqda çoxaldıqda qəbizlik, ürək bulanma və qusma baş verir.

Məsələn, orqanizmdə lyamblya qurdu öd kisəsinin çıxacağında yerləşərsə bu sarılıq xəstəliyinə səbəb olar, ağ ciyərdə yerləşərsə öskürək yaranır və burundan su axır. Ümumi nəticədə isə insanın əmək qabiliyyətini əlindən alır, uşağın fiziki və əqli inkişafını azaldır. Yəni, uşağın boyu artmır, cinsi inkişaf çox zəif olur, yaddaşı zəifləyir.

Hər bir qurdun yoluxma qaydası müxtəlifdir.

## Mənbə
*http://atlasmed.az/40349812.html
Enterobiozlar

**Enterobiozlar** — rəngsiz olur və öz yumurtalarını gecə düz bağırsağın bayırına tökürlər. Bir ana qurd 12 min yumurta tökür və yumurtaların çoxu ölür. Əgər qoyulan yumurtaların hamısı əmələ gəlsə insan məhv ola bilər. Uşaqda enterobioz olanda uşaq səhərə kimi qaşınır, yerində fırlanır, ağzından su axır və narahat olur. Səhər açılan kimi qurd bağırsağın içinə qayıdır və uşaq dərhal yuxuya gedir. Bu qurdların yumurtaları nəm yerdə inkişaf edirlər.

## Mənbə
http://atlasmed.az/40349812.html
Şamil Mahmudbəyov

*Şamil Mahmudbəyov (rejissor) — Azərbaycan rejissoru.
*Şamil Mahmudbəyov (repressiya qurbanı) — Azərbaycanlı repressiya qurbanı.

## Həmçinin bax
*Şamil 
*Mahmudbəyov
Donuzlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi. 

8 növü var. Donuzkimillər orta böyüklükdə, çevik bir bədən quruluşuna sahib məməlilərdir. Bədənləri çox səyrək, fırça kimi sərt və qısa olan tüklərlə örtülüdür. Rəngləri qırmızımsı qəhvəyi ilə boz və ya qara olaraq dəyişir. Uzunluqları 50–190 sm (3–45 sm quyruq) və ağırlıqları 6–350 kq arası dəyişir.

Donuzlar hər ayaqlarından daimi 4 barmaqları vardır. 2-ci və 3-cü barmaqlar digərlərindən daha böyük olur və bütün ağırlığı daşıyırlar. Daha kiçik olan 1-ci və 4-cü barmaqlar yerə toxunmur.

Donuzlar təbii şəkildə Avrasiyanın cənubunu və bütün Afrikada yaşayırlar. Ən çox növləri Cənub-Şərqi Asiyada, İndoneziya və Filippində görmək olar.

Nəmli meşələri, bataqlıqlarıda yaşamağı üstün tuturlar və çox quru bölgələrə getmirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Donuz

**Donuz** — Sus cinsində olan heyvanlara verilən ümumi addır. Donuzlar həm ət, həm ot ilə qidalanırlar. İnsanlar tərəfindən əhlilləşdirilmişdir və ferma heyvanı olaraq istifadə edilməkdədir.

## Həmçinin bax
* Qaban

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pterophyllum altum

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. 

* Bəslənmə forması: Həm heyvan ilə, həm bitki ilə bəslənən 
* Davranış forması: Uda bilməyəcəyi boydakı balıqlara qarşı təcavüzkar olmayan. 
* Öz növlərinə davranışı: Orta dərəcədə təcavüzkar. 
* Üzmə səviyyəsi: Orta səviyyə 
* Cinsiyyət ayrı-seçkiliyi: Kişi və dişi arasında diqqətə çarpan bir fərq yoxdur. 
* Artıma: Düz yumurta tökərlər. Dişi kişi birlikdə yumurtalara baxarlar. Akvarium şərtlərində istehsalı çətindir. 
* İstilik: 26-28°C 
* Ən çox böyüdüyü boy: 20 sm, yüksəkliyi 40 smi keçə bilər. 
* Ən az akvarium həcmi: 300 lt, yüksəklik ən az 60 sm olmalıdır. 
* Su sərtliyi: Çox yumşaq. 
* pH: 5.5-6 
* Çətinlik səviyyəsi: 3 (1 ən asan, 5 ən çətin. Balığın akvarium şərtlərində bəslənməsini çətinliyi ilə əlaqədar məlumatdır)

Qəhvəyi, bürünc rənglərə malikdir. Bədəni diyinə 3 lent kəsər. Bu lentlər daha tünd qəhvəyidir. Biri göz üzərində, digəri ortada və üçüncüsü alt və üst üzgəci tamamlayan lentdir. Altımları digər mələklərdən ayıran xüsusiyyətsə, ağız qisiminin üzərindəki girinti. Yuxarıda saydığımız bu xüsusiyyətlər, çoxu akvariumçu tərəfindən bilinən sabit məlumatlardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pterophyllum leopoldi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. 

* Coğrafik mənşəyi: Amazon çayı 
* Bəslənmə forması: Həm heyvan, həm bitki ilə bəslənən 
* Davranış forması: Orta dərəcədə təcavüzkar 
* Öz növlərinə davranışı: Orta dərəcədə təcavüzkar
* Üzmə səviyyəsi: orta-səth 
* Cinsiyyət ayrı-seçkiliyi: Cinsiyyət ayrı-seçkiliyi etmək çətindir. Kişilərin başları daha çıxıntılıdır. Balon çıxarma zamanında qəti ayrı-seçkilik edilə bilər. Kişilərin balonu daha incə və iti; dişilərinki daha qalın və yumru ucludur. 
* Artırma: İstehsal tankına geniş və böyük yarpaqlı bitkilər yerləşdirilməlidir. Su istiliyi 25.5,pH 6.5,GH isə 4 olmalıdır. Həftəlik olaraq tankdakı suyun yarısı dəyişmiş olmalıdır. Səhərlər az miqdarda ardamıya, günorta vaxtı marka yemlər və axşama doğru da bir az qan qurdu verilməlidir. Eyni zamanda bu mələk növü şüşələrdə və aksesuarda ibarət yaranan yosunları da yeyə bilər. Bu dəyişikliklərin edildiyi əsnada tankdakı mələklər izləniyər və arasından ən sağlam və ən yaxşı razılaşan 1 cüt seçilər.Digərləri tankdan çıxarılar. Kişilər bu dövrdə çox təcavüzkar olarlar. Dişinin tüpçüğü təxminən 3 mm boyunda olub 3 gün sonra çıxar. Günəş batdıqdan 1-2 saat sonra cüt bir bitki yarpağı seçər və oranı etinayla təmizləyər. Dişi bir dəfədə 8-10 ədəd yumurta buraxar. Cəmdə 70-90 arası yumurta olar. Yumurtlama müddəti çox qısadır və bir neçə dəqiqə içində son tapar. Yumurtalar sarı rəngdə olar. 36-72 saat içində açılarlar. Yumurtlamanın 7-ci günü balalar sərbəst üzməyə başlarlar.Sıx su dəyişmələri və gündə 4-5 dəfə az, amma sıx bəsləməklə balalar çox sürətli inkişaf edər. 3 ay sonra yetkinlərlə birlikdə baxıla biləcək boya çatarlar. 
* İstilik: 22-27 °C 
* Ən çox böyüdüyü boy: 6 sm 
* Akvariumun minimum həcmi: 100 l, 
* Su sərtliyi: 2 – 14 °d 
* pH: 6.2 – 7.8

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İrina Jukova

**İrina Jukova** () - Ukraynalı karyerasını başa vurmuş voleybolçu.

## Həyatı
1974-cü il təvəllüdlü və 178 sm boyu olan İrina Jukova ölkəsinin yığmasının da şərəfini qoruyur. Ukraynalı voleybolçu Avropa kubokunda mübarizəyə ilk dəfə "Ximvolokno Çerkası"nin heyətində "ayaq basıb". O, daha sonra "Modena" (2001-2003), "Foppapedretti" (2003-2005), "Kruq Çerkası" (2006-2007), və "Zariçye-Odinçeva" (2007-2009) klublarının heyətində qitənin müxtəlif kubok yarışlarının iştirakçısı olub. 4 dəfə Çempionlar Liqasının "Dördlər finalı"nda qüvvəsini sınayan Jukova "Berqamo" və "Modena"nın heyətində Çempionlar Liqasının qızıl medalını qazanıb. Bundan əlavə, bir dəfə fəxri kürsünün ikinci pilləsinə yüksəlib və 1 dəfə dördüncü olub. O, həmçinin Rusiya, İtaliya və 5 qat Ukrayna çempionudur.

2010-cu ilin mayında Rabitə Bakı klubu ilə müqavilə bağlayıb.

## Xüsusiyyətləri

Boy :                   *179 sm*

Çəki :                   *69 kq*

Mövqe:                   *Oyun qurucusu*

Nömrə:                   *17*

## Oynadığı klublar

*Zareçye Odintsovo (Rusiya)
*Berqamo (İtaliya)
*Volley Modena (İtaliya)
*Reqqio Kalabria (İtaliya)
*Kruq Çerkazi (Ukrayna)

## Nailiyyətləri

*Azərbaycan Çempionu (Rabitə Bakı) 2011-2012
*Azərbaycan Çempionu (Rabitə Bakı) 2010-2011
*Çempionlar Liqası gümüş medalı 2010-2011
*Çempionlar Liqası qızıl medalları 2000-2001, 2004-2005
*İtaliya Kuboku
*2 dəfə İtaliya Superkuboku
*Çempionlar Liqasının ən yaxşı oyun qurucusu 2004-2005
*İtaliya Çempionu
*Rusiya Çempionu
*CEV Kuboku    2003-2004

## İstinadlar
Xəzər qızılbalığı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Nəsli kəsilmək üzrədir, pərakəndə yayılmış yarımnövdür.

## Morfoloji əlamətləri
Bədənləri qara bozdur və bədənlərinin ön qisimi və başlarının üstündə olan tünd ləkələr göy rəngə çalan halqalarla sarılmışdır. Yan xəttləri boyunca və alt tərəflərində qırmızı xalları və qəlsəmə qapaqlarının ön tərəfi üzərində bir ləkə və kürək üzgəclərindədə ləkələr vardır. Yüngül girintili bir quyruq üzgəcləri vardır. Kür qızılbalığı qızılbalıqkimilərin ən irisidir. Əvvəllər onun bədəninin uzunluğu 133 sm-ə, kütləsi 51 kq-a çatırdı. İndi isə ovun 86.7%-ni 70-96 sm uzunluğunda fərdlər təşkil edir.

## Yayılması
Kür-Terek və Samur çaylarında, habelə Cənubi və Orta Xəzərin əsaən qərb və cənub sahillərinin kiçik çaylarında çoxalır. Azərbaycan ərazisindən Xəzərə tökülən nisbətən sulu çayların (Kür, Araz, Lənkərançay, Astaraçay, Drud, Xudat-Yalama çayları, Samur çayı, eləcə də Gilan və Mazandaran çayları) hamısında bu qızılbalığa rast gəlinir. Bu çaylarda onlar müstəqil sürülər əmələ gətirirlər. Bu sürülər içində ən böyük ölçüyə və kütləyə malik olan Kür populyasiyasıdır.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Keçici balıqdır. Dənizdə cavan balıqların əsas qidasını xərçəngkimilər (yanüzərlər, mizidlər, krevetlər), yaşlılarınkını isə kilkələr (adi və ançousabənzər), aterinlər və körpə siyənəklər təşkil edir. Kür qızılbalığı keçmişdə çoxsaylı balıqlardan olub. Kür çayı axınının tənzim olunmasından sonra ehtiyatı kəskin surətdə azalmışdır, təbii çoxalması praktiki olaraq baş vermir və ehtiyatı yalnız süni artırma yolu ilə saxlanılır.

## Çoxalması
Balıq çayda qidalanmır və birdəfə kürüsünü tökdükdən sonra tələf olur. Kür qızılbalığının cinsi yetkinliyi 3 yaşından 7 yaşınadək baş verir. Yaxşı inkişaf etmiş cinsi məhsullarla payızda çaylara girən fərdlər  elə həmin il kürü tökürlər. Zəif inkişaf etmiş cinsi vəziləri olan yetişməmiş qızılbalıqlar kürü tökməyə az qala bir il qalmış çaylara girirlər və növbəti ildə kürü tökür. Artıma zamanları oktyabr ayından fevral ayına qədər sürər.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Kür-Araz çayı axınları tənzim edildikdən sonra təbii kürüləmə yerlərinin sıradan çıxması, son illərdə qeyri qanuni ovun intensiv aparılması, eləcə də süni artırılmasının miqyasının azalması, Xəzərə tökülən çayların və dənizin çirkləndirilməsi.

## Tətbiq olunmuş və lazımi mühafizə tədbirləri
Ehtiyatını bərpa etmək üçün iki süni balıqartırma zavodu təşkil olunmuşdur – Çaykənd və Qəbələ zavodları. Süni artırmanın miqyası genişləndirilməli, bu məqsədlə Kür populyasiyasından törədici kimi istifadə olunmalı, mühafizə tədbirləri gücləndirilməlidir. Hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Qızılbalıq ətinin keyfiyyətinə görə ən qiymətli balıqlardan biridir. Mühüm vətəgə balığıdır, payızda və qışın birinci yarısında çaya gələn zaman tutulur. Kür axının təmizlənməsinə qədər onun illik ovu 1814 sentnere (1952-ci il) çatmışdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çəki (dəqiqləşdirmə)

*Çəki (balıq) — Yarımkeçici balıqdır.
*Çəki (qüvvə) — cismin dayağa və ya asqıya göstərdiyi təsir qüvvəsi. 
*Çəkilər — Çəkikimilər (Cypriniformes) dəstəsinə aid balıq fəsiləsi.
*Çəkiyeyənlər — xərçəngkimilərə aid yarımsinif.
Məşədi Ələkbər Lətifov

Məşədi Ələkbər Molla Mehdiqulu oğlu Lətifov (1882-?)-xeyriyyəçi

## Həyatı

Mоlla Mеhdiqulunun üçüncü оğlu Ələkbər 1882-ci ildə Şuşa şəhərində dünyaya göz açmışdı. Ibtidai təhsilini atasından almışdı. Əvvəlcə sabun dükanı açmış, sabun bişirib satmaqla məşğul olmuşdu. Varlanıb işini genişləndirmişdi. Xeyli dükan açmışdı. Xeyriyyəçi bir şəxs idi. Xalqın dadına yetər, kasıba əl tutardı. Pak Xorasan torpağını, Məşhədi-müqəddəsi ziyarət etmişdi.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu. Adlı kişinin övladları. "Soy" dərgisi, 1 (19) 2008.

## Həmçinin bax
Benilüks

**Benilüks** — Şimal-Qərbi Avropa regionunda, Fransa ilə Almaniya arasında yerləşən, üç qonşu ölkəni (Belçikanı, Niderlandı, Lüksemburqu) özündə birləşdirən ittifaqdır. Benilüks sözü üç ölkənin adının başlanğıcı ilə formalaşdırılıb. İttifaq 1944-cü ildə xidmətlərin və ticarətin rahat aparılmasına, əhalinin bu ölkələrə sərbəst səyahətinə nail olmaq məqsədilə üç ölkə arasındakı sərhədlərin açılması nəticəsində yaranmışdı.

1951-ci ildə, Benilüks ölkələri Qərbi Almaniya, Fransa və İtaliya ilə birləşərək "Avropa Kömür və Polad Birliyi"ni formalaşdırdılarş Bununla da müasir Avropa İttafaqının ən erkən versiyası yarandı.

1955-ci ildə Benilüks Parlamenti (Parlamentlərarası Məsləhətçi Şura) yaradıldı. Bu parlament Niderland parlamentinin 21 üzvündən, Belçika milli və regional parlamentlərinin 21 üzvündən və Lüksemburq parlamentinin 7 üzvündən ibarətdir.

3 fevral 1958-ci ildə Haaqa şəhərində imzalanan "İqtisadi Birlik" razılaşması ilə Benilüks daha da gücləndi. Bunun nəticəsində Benilüks ölkələri Avropada güclü oyunçu dövlətlərə çevrildi.
Benilüks "Avropa Birliyi"nin yaranmasının təməli olmaqla yanaşı , Avropanın inkişafında mühüm rol oynayır. Məhz Avropanin inkişafi Benilüksün gücünün nəticəsidir.

Benilüks İqtisadi İttifaqını quran razılıq 2010-cu ildə başa çatacaq. Bu iyun 17, 2008-də imzalanan yeni hüquqi konstruksiyalar ilə əvəz ediləcək. Razılığın əsas məqsədləri daha geniş Avropa konteksti çərçivəsində üç üzv dövlət arasında əməkdaşlığın davamı və genişlənməsidir. "Benilüks iqtisadi ittifaqı" adı daha geniş imkanları əks etdirmək üçün "Benilüks ittifaqı"na dəyişəcək.
Arzu (ad)

**Arzu** — qadın və kişi adı və soyadı, həmçinin təxəllüs.

## Bu ada sahib şəxslər
### Qadınlar
* Arzu Bağırova  —  Azərbaycan ictimai xadimi
* Arzu Soltan — Azərbaycanlı jurnalist, ssenari müəllifi. 
* Arzu Okay — Türkiyə kino aktrisası və porno ulduzu
* Arzu Hüseynova 
* Arzu Qazıyeva
* Arzu Cəlilova

### Kişilər
* Arzu Rəhimov — Azərbaycan Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi, general-leytenant. 
* Arzu Rzayev — Azərbaycanın estrada müğənnisi. 
* Arzu Səmədbəyli — Azərbaycan millət vəkili (2005-2010). 
* Arzu Hüseynov — azərbaycanlı aktyor.
* Arzu Fərzəliyev

## Həmçinin bax
* Arzu (dəqiqləşdirmə)
Darvin (şəhər)

**Darvin** — Avstraliyanın şimalın­da şəhər

## Ümumi məlumat
1869-cu ildə indiki Darvinin yerində salınmış Palmerston məskəninin sürətli inkişafı 1880-ci illərin əvvəllərində başlamışdır (Palmerstondan cənubda yerləşən Payn-Krik şəhərinin yaxınlığında qızıl yataqları aşkarlandı). 1911-ci ildə Çarlz Darvinin şərəfinə Darvin adlandırılmışdır. İkinci dünya müharibəsi zamanı Yaponiya aviasiyasının bombardmanı nəticəsində böyük dağıntılara məruz qalmışdı. 1959-cu ildə şəhər statusunu almışdır. 1974-cü ilin dekabrında Treysi qasırğası nəticəsində Darvindəki tikililərin təqribən 70%-i dağılmışdı.

Çarlz Darvin Universiteti (2003; Darvinin şimalında Kasyuarayna şəhərətrafında yerləşir), Şimal Ərazisi Kitabxanası (1950), Şimal Ərazisi incəsənət muzeyi və qalereyası (1969), akvarium var. 1991-ci ildən iki ildə bir dəfə Avstraliya və qonşu ölkələrin idmançılarının iştirakı ilə Arafur oyunları, həmçinin kriket, Avropa və Avstraliya futbolu, avtomobil və atçılıq idmanı üzrə müxtəlif yarışlar keçirilir.

Şəhərin iqtisadiyyatında xidmət sferası üstünlük təşkil edir. İşləyənlərin təqribən 90%-i, əsasən ticarət və turizm sahəsində çalışır)

Darvində və şəhər ətrafında çoxsaylı parklar, bağlar və çimərliklər yerləşir. Avstraliya ordusunun hərbi bazası (o cümlədən sülhməramlı əməliyyatlar həyata keçirən əsgər kontingenti) Darvin rayonundadır. Ya­xınlığında qızıl, boksit, manqan filizi hasi­latı var. Timor dənizinin şelfində neft və qaz çıxarılır. Dənizdən şərq­də Kakadu Milli Par­kı yerləşir.

## Görməli yerlər
Bu şəhərdə qısa müddət ərzində çoxlu təəssüratlar əldə etmək, dünyanın başqa ölkəsində çox çətin tapılan vəhşi təbiəti ilə tanış olmaq olar. Kakadu parkında (Ümumdünya UNESCO irsinə daxildir) nadir təbiət landşaftında vəhşi heyvanların, floranın, materikin quş təmsilçisinin gözəl kolleksiyası cəmlənib, parkda Şimal Sahəsinin (“Territory Wildlife Park”) vəhşi heyvanları, Avstraliyanın faunasının digər nümayəndələri ilə yanaşı əfsanəvi, nəhəng Avstraliya balığı barramandi ilə də tanış olmaq olar. Darvinin ətrafında gözəl Liçfild parkları, Katerin dərələri yerləşir.
Tampere

**Tampere** — böyüklüyünə görə Finlandiyanın üçüncü şəhəridir. 200-dən çox göllə əhatə olunmuş təpədə yerləşir.

## Görməli yerlər
Burada pravoslav kilsəsi, nəhəng qala, "Kehryasaari" və "Koskike-skus" ticarət mərkəzləri yerləşir. Şəhərin başlıca görməli yeri əyləncəli Syarkyanni parkı sayılır. Parkda 30-dan çox attraksion, zoopark və akvarium, ölkənin ən hündür qülləsi "Nyasinneula" yerləşir.

## İstinadlar
Utrext

**Utrext** — Niderland Krallığının mərkəzində yerləşən Utrext əyalətinin paytaxtı. Niderland Krallığının dördüncü ən böyük şəhəri olsa da, Amsterdamdan sonra Niderland Krallığının mədəni tədbirlərin ən çox keçirildiyi ikinci şəhəridir.

## Əhalisi
2007-ci ilə olan məlumata görə əhalisi 300 030 nəfər olmuşdur.

## Turizm
Bu şəhəri "Avropaya açılan qapı" adlandırırlar.

Şəhərin əsas xüsusiyyətləri çoxsaylı körpülər, əvvəllər anbar rolunu oynayan bir-birinə birləşmiş evlər və ikiyaruslu kanallardır. Hal-hazırda birinci yarusun terrasları restoran, kafe, kanalın özü isə əyləncəli gəzinti üçün fəaliyyət göstərir.

Orta əsrlər şəhəri olan Utrext tarixi abidələri və qədim kilsələri ilə məşhurdur.

## Tarixi
Utrext qədim universitet şəhəridir. Burada 1636-cı ildə yaradılmış Utrext Universiteti yerləşir.

## İstinadlar
Digah (Quba)

**Digah** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Xucbala kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Digah-Xucbala bələdiyyəsinin tərkibindədir.

## Toponimikası
Yerli əhali arasında həm də Ləzgi Digah da adlanır. Kənd Quruçay və Qudyalçayın arasında, düzənlikdədir. Oykonim tat dilindəki di (kənd) və gah (yer) sözlərindən düzəlib, "kənd, kənd yeri" mənasındadır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 1725 nəfər əhali yaşayır.

## Tanınmış sakinləri
* Müzəffər Məlikməmmədov  — ləzgi şair, jurnalist və tədqiqatçı.

## Qalereya


Digah, Quba, in 2025 (52492).jpg|
Digah, Quba, in 2025 (46764).jpg|
Digah, Quba, in 2025 (17160).jpg|
Digah, Quba, in 2025.jpg|
Digah, Quba, in 2025 (50703).jpg|
Digah, Quba, in 2025 (89886).jpg|
Digah, Quba, in 2025 (92157).jpg|


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şimali Kipr Türk Respublikası Prezidenti

**Şimali Kipr Türk Respublikası prezidenti** — Şimali Kipr Türk Respublikası xalqı tərəfindən seçilmiş dövlət başçısı.

## Şimali Kipr Türk Respublikası prezidentləri

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Hakim

**Hakim** bu mənaları ifadə edə bilər:

*Hakim (hüquq) — məhkəmə orqanlarında baxılan iş haqqında hökm və ya qərar çıxaran şəxs.
*Hakim (idman) — oyunda, yarışda hakimlik edən şəxs.
*Hakim (futbol) — futbol oyununda hakimlik edən şəxs
*Hakim (termin) — ölkənin başında duran, onu idarə edən şəxs.
*''Hakim'' (film, 1966) — futbol üzrə beynəlxalq dərəcəli hakim, FİFA-nın qızıl fit sahibi Tofiq Bəhramova həsr olunmuş film.

## Həmçinin bax
* Həkim
* Hakimiyyət
Hakim (hüquq)

**Hakim**  — məhkəmə orqanlarında baxılan iş haqqında hökm və ya qərar çıxaran vəzifəli şəxs. Azərbaycan Respublikasının qanunlarına görə hakimlər: 

* Yalnız AR Konstitusiyası və qanunlarına tabedir; 
* Toxunulmazdırlar; 
* Səlahiyyətləri yalnız qanunda nəzərdə tutulmuş əsaslara və qaydalara müvafiq surətdə xitam verilə bilər; 
* Cinayət məsuliyyətinə qanunda nəzərdə tutulan qaydada cəlb oluna bilərlər; 
* Başqa seçkili və təyinatlı vəzifə tuta bilməzlər; 
* Elmi, pedaqoji və yaradıcılıq fəaliyyətlərindən başqa heç bir sahibkarlıq, kommersiya və digər ödənişli fəaliyyətlə məşğul ola bilməzlər. Vəzifə maaşından, habelə elmi, pedaqoji və yaradıcılıq fəaliyyətinə görə aldığı vəsaitdən başqa məvacib ala bilməzlər; 
* Siyasi fəaliyyətlə məşğul ola bilməz və siyası partiyalara üzv ola bilməzlər.

## İslamda şəriət hakimləri

Hakimlik haqqında Qurani-Kərimdə belə buyurulur: "Ey Davud! Biz səni yer üzündə xəlifə (və canişin) etdik. Camaat arasında haqq-ədalətlə hakimlik et və heç vaxt istəklərinə tabe olma ki, səni Allahın yolundan döndərməsin. Həqiqətən də, Allahın yolundan çıxanlar qiyamət gününü unutduqlarına görə (cəza olaraq) böyük əzab görəcəklər."

Hz. Əlidən nəql olunan hədisdə deyilir: "Hakimin vəzifəsi budur ki, hansısa bir fəzilət və üstünlük əldə edəndə və ya ona bir nemət veriləndə halı dəyişməsin, onun rəiyyətlə rəftarının dəyişməsinə səbəb olmasın. Allahın ona nəsib etdiyi nemətlər onun, Allah bəndələrinə yaxınlaşmasını və qardaşlarına mehribanlığını artırsın.

Bilin, sizin mənim boynumda olan haqqınız, müharibə istisna olmaqla sizdən heç bir sirr gizlətməməyim, hökm çıxarmaq istisna olmaqla, sizinlə məsləhətləşmədən bir iş görməməyim və haqlarınızı gecikdirməməyim (sizin haqq və bəxşişlərinizi vaxtında verməyimdir), onun çatdırılmasını ləngitməməyim və sizin hamınızı bərabər bilməyimdir. Beləliklə, mən belə etdikdən sonra Allahın neməti sizə vacib olur və sizin mənə tabe olmağınız vacibdir."

Peyğəmbərdən (s) nəql olunan hədisdən aydın olur ki, İslamda qəzavət edən hakimlərin hər iki tərəfə danışmaq imkanı yaratmağa, hətta onlara nəzər yetirməkdə də ədalətə yol verilməsi tələb olunur: "Kim müsəlmanlar arasında hakimliyə mübtəla olsa, onlara qarşı baxışları, işarələri, oturub-durmağında bərabər rəftar etsin." 
 
Hakim qəzəbli halda qəzavət etməməlidi. Bu,   Əlinin Şureyhə xitabən söylədiyi "Qəzavət yığıncağında kiminləsə pıçıldaşma, əgər əsəbləşsən, dur get və qəzəbli halda heç vaxt hakimlik etmə!" fikrindən anlaşılır.

Cəfəri-Sadiqdən nəql olunan hədisdə hakimlərin 4 növ olduğu və bunlardan yalnız birinin uca məqam sahibi olduğu anlaşılır: "Qazılar dörd dəstədir: üç dəstəsi odda, bir dəstəsi isə cənnətdədir. Bilərəkdən haqsız hökm verən qazı oddadır. Bilməyərəkdən (hökm və qanunlardan xəbərsiz) nahaq hökm verərsə, o da oddadır. Bilmədən doğru hökm verənin yeri də oddur. Bilə-bilə doğru-dürüst hökm verən qazının yeri isə cənnətdir."

## qaynaqlar
Azərbaycan–Serbiya münasibətləri

**Azərbaycan–Serbiya münasibətləri** — Azərbaycan Respublikası ilə Serbiya Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1997-ci ilin avqust ayının 21-də qurulmuşdur.

2011-ci ildə Belqrad parklarının birində Azərbaycanın keçmiş prezidenti Heydər Əliyevin 3 metrlik heykəli ucaldılıb. 2012-ci ildə iki ölkənin ticarət dövriyyəsi 35 milyon dollar olub. 2013-cü ildə Bakıda serb-amerikalı alim Nikola Teslanın abidəsinin açılışı keçirildi. Serbiyada ən iri layihələrdən biri – Liq-Prelin avtomagistralının «Koridor -11» sahəsinin inşası üçün Azərbaycan Serbiyaya 308 mln. avroluq kredit ayırıb. Saziş 25 illikdir, kredit illik 4 faizlə verilir.

Azərbaycanla Serbiya arasında indiyədək 50-dən çox sənəd imzalanıb.

## Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Serbiya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 13 dekabr 2005-ci il tarixində "Azərbaycan-Serbiya və Çernoqoriya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu" adı ilə yaradılmış və ilk rəhbəri Məlahət İbrahimqızı olmuşdur. 31 oktyabr 2008-ci il tarixində işçi qrupunun adı dəyişdirilərək "Azərbaycan-Serbiya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu" adlandırılmışdır. 4 mart 2016-cı il tarixindən də Məlahət İbrahimqızı işçi qrupunun rəhbəridir.

## Azərbaycanın Kosovo probleminə münasibəti

1999-cu ildən Serbiyanın nəzarətindən çıxarılaraq BMT-nin himayəsində olan Kosovo 2008-ci il fevralın 17-də müstəqilliyini elan edib. Bu qərardan dərhal sonra ABŞ və bəzi Avropa dövlətləri Kosovonun müstəqilliyini tanıyıb. Ancaq dünya birliyinin bu məsələdə rəyi haçalanıb. Kosovonun müstəqilliyinə ilk etirazlardan biri Azərbaycanın paytaxtından gəlib. Həmin gün – fevralın 17-də brifinq keçirən Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü dövlətin mövqeyini belə açıqlayıb: *"Kosovonun müstəqilliyini elan etməsi beynəlxalq hüquq normalarına zidd və qanunsuzdur"*.

Bunun ardınca – fevralın 26-da prezident İlham Əliyev Azərbaycan sülhməramlılarının Kosovodan geri çağırılması üçün Milli Məclisə müraciət göndərib. Kosovoda Türkiyə taborunun tərkibində fəaliyyət göstərən 34 nəfərlik sülhməramlı Azərbaycan taqımı Milli Məclisin martın 4-də keçirilən iclasının qərarıyıla geri çağırılıb. Aprelin 15-də taqım Azərbaycana qayıdıb.

## İqtisadi əlaqələr
2022-ci ildə Azərbaycanla Serbiya arasında Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının yaradılması haqqında qərar və memorandumun imzalanıb.

### Əmtəə dövriyyəsi (min doll.)

## Mədəni əlaqələr
2013-cü ildə Bakıda "Balkan" serb mətbəxi restoranı fəaliyyətə başlamışdır.

## İdman sahəsində əməkdaşlıq
### Futbol qarşılaşmaları

### Səfirliklər
Azərbaycanın Serbiyada:
* Belqradda Azərbaycan səfirliyi

Serbiyanın Azərbaycanda:
* Bakıda Serbiya səfirliyi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Serbiyadakı Azərbaycanın səfirliyi Rəsmi sayti
* Azərbaycandakı Serbiyanın səfirliyi Rəsmi sayti
* İkitərəfli münasibətlər
Türkmənistan Demokrat Partiyası

**Türkmənistan Demokrat Partiyası** — Türkmənistanda yeganə siyasi partiya.

1991-ci ildə Türkmənistanın müstəqillik əldə etməsindən sonra bu ölkədə yeganə siyasi partiya Türkmənistan Demokrat Partiyasıdır. Vaxtilə Saparmurad Niyazov tərəfindən yaradılmış partiyaya ömrünün sonunadək Türkmənbaşı özü rəhbərlik edib. Onun ölümündən sonra isə partiyaya hazırkı prezident Qurbanqulu Berdıməhəmmədov sədrlik edir.

## Mənbə

* Türkmənbaşının varisi çoxpartiyalılığa «hə» dedi
Sumqayıt: milli əsarət, ya milli səxavət? (kitab)

**Sumqayıt: milli əsarət, ya milli səxavət?**

Həsən Sadıqov və Ramazan Məmmədovun müəllifi olduğu bu kitab Sumqayıt şəhəri haqqında böhtan xarakterli yalan məlumatlar yayan erməni və ermənipərəst yazarlara cavab məqsədilə Sumqayıt Dövlət Universitetinin əməkdaşları tərəfindən hazırlanmışdır.

* Format: 60x84 1/16

## İstinadlar
Kolorado böcəyi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Növ ilk dəfə 1824-ci ildə kəşf edilib, buynuzlu pişikotu (Solanum rostratum) üzrə Rocky Dağları toplanan nümunələri Amerika naturalist və entomoloq Tomas Seyem incələyib.

## Görünüşü
Üzərində V şəkilli qara ləkə və 10 uzununa qara xətt var. Sürfələr kərpic qırmızısı rəngindədir yanlarında qara ləkələr var. Uzunluğu 11–13&nbsp;mm-dir.

Yetkinlikdə qışı torpaqda keçirirlər. Həm sürfə olarkən, həm də yetkinlik dövründə kartof, badımcan, pomidor kimi bitkilərin yarpaqlarını və tumurcuqlarını yeyərək qidalanır.

Növləri qida zəncirində qızılı karabid tərəfindən ovlanır və tükənir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Leptinotarsa

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Sistematika
Bu cinsə aid bəzi növlər:
* *[[Leptinotarsa behrensi]]*
* *[[Leptinotarsa collinsi]]*
* Kolorado böcəyi (*[[Leptinotarsa decemlineata]]*)
* *[[Leptinotarsa defecta]]*
* *[[Leptinotarsa flavitarsus]]*
* *[[Leptinotarsa haldemani]]*
* Yalançı kartof böcəyi (*[[Leptinotarsa juncta]]*)
* *[[Leptinotarsa lineolata]]*
* *[[Leptinotarsa peninsularis]]*
* *[[Leptinotarsa rubiginosa]]*
* *[[Leptinotarsa texana]]*
* *[[Leptinotarsa tlascalana]]*
* *[[Leptinotarsa tumamoca]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gent

**Gent** — Belçika şəhəri. Bu şəhər orta əsrlərdə paltar ticarət mərkəzi və Parisdən sonra ən böyük Avropa şəhəri olmuşdur. Bu gün bu qədim şəhərin Müqəddəs Bavo Baş Kilsəsi, Qraflıqlar Qəsri daxil olmaqla tarixi binaları mövcuddur.

## İstinadlar
Portu

**Portu** () — Lissabondan sonra Portuqaliyanın ikinci böyük şəhəridir. Şəhər Atlantik okeanı sahilində yerləşmişdir. Ayrıca şəhərin ortasından Douro çayı keçməkdədir.

## Görməli yerlər
Burada qədimi qaladan yenidən tikilmiş Kafedra qurultayı, Kleriqoş mərmər qülləsi, fransiskant kilsəsi San-Fransişku, Maşadu-de-Kaştru Yepiskop sarayını gəzmək maraqlı olardı.

Portudan şimalda məşhur Braqa şəhəri yerləşir. Braqadan 55 km.-də Portuqaliyanın ziyarətgahı olan Bon-Jezuş-du-Monte yerləşir. Klisənin yanında balaca sovmələrlə (kiçik kilsələr) gözəl park, fəvvarələr və süni göllər yaradılıb. Şəhər özünün memarlıq abidələri – kilsələri, sarayları, balaca şəhərcikləri və fəvvarəli meydanları ilə fəxr edə bilər.

Portu şəhəri həm də şərablarıyla məşhurdur.

## Qardaş şəhərlər

## Həmçinin bax
* Rio Mau

## İstinadlar
Araz (Beyləqan)

**Araz** — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

## İstinadlar
Vətəgə

**Vətəgə** — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun Sarıxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## İstinadlar
Yarpaqyeyənlər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Şəkillər

Flea_beetle.jpg|
Colorado potato beetle.jpg|kolorado böcəyi *Leptinotarsa decemlineata*
Timarcha_01.jpg|
Crioceris asparagi.jpg|
Hispid_beetle.jpg|
Dogbane_leaf_beetles.jpg|
Chrysomelidae 104. Escaravello en Bastavales, Brión. Marzo.jpg|


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağdərə (Ordubad)

**Ağdərə** — Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda bir qəsəbə.

## Tarixi
Ordubad rayonunun Parağaçay qəsəbə inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Zəngəzur silsiləsinin cənub qərb yamacındadrr. Qəsəbə 1950-ci ildə Ağdərə adlı ərazidə filizsaflaşdırma kombinatının yaradılması ilə əlaqədar salınmışdır. Ətraf yamaclar ağ rəngə calan suxurlardan ibarətdir. Adını ərazidəki eyni-adlı dərədən almışdır.

## İstinadlar
Üzümçü (Qobustan)

**Üzümçü** — Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun Bədəlli kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şükürçü

**Şükürçü** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Kəlbənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Əhalisi
Əhalisi 80 nəfərdir ki, onun da 31 nəfəri kişi, 69 nəfəri qadındır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Murtuzaqulu xan Qacar

**Murtuzaqulu xan Qacar** (1750 və ya 1755–1800) — Ağaməhəmməd şah Qacarın qardaşı, avantürist, şahlığa iddialı.

## Həyatı
Məhəmmədhəsən xanın üçüncü oğlu Murtuzaqulu xan (anası Zəhra xanım Hüseyn xan qızı Dəvəli) Astrabad ətrafında anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Əvvəlcə Ağaməhəmməd xana xidmət etmişdi. Sonra qardaşından üz döndərmişdi.

Murtuzaqulu xan səltənət iddiasında idi. 1787-ci ilin dekabrında о, Qubalı Fətəli xan, Talış Mir Mustafa xan və Bakılı Şeyxəli xanın köməyi ilə Gilana yürüş edib, Rəşt hakimi Süleyman xanı məğlub etdi. 1788-ci ildə 6 minlik şah ordusuna müqavimət göstərə bilmədiyi üçün о Rəşti tərk edib, Ənzəliyə çəkilməyə məcbur olur. Murtuzaqulu xan yeni qüvvə toplamaq üçün 1789-cu ildə Şamaxıya gəldi və Rusiyadan yardım istədi. Şirvan və Talış xanlarının və Xəzər dənizinin cənub sahilindəki Rusiya gəmilərinin yardımı ilə 1790-cı ildə о, yenə də Rəşti aldı. Ağaməhəmməd xanla 8 illik mübarizədən sonra üçüncü dəfə Rəşt hakimiyyətini əldə edən Murtuzaqulu xanın bu qələbəsi çox davam etmədi. 1791-ci ildə о, düşmənin hücumuna qarşı dura bilmədiyi üçün Rəştdən əl çəkdi və Talış xanı Mir Mustafa xana sığındı. Talış qoşunlarının yardımı ilə Murutuzaqulu xan onu təqib edən 12 minlik İran qoşununa böyük tələfat verib, geri çəkilməyə məcbur etdi. Lakin о, bir daha İrana qayıda bilmədi.

Bir müddət (1791–1800) Salyanda, Talışda, Həştərxanda, Qızlarda və Peterburqda yaşadı. Murtuzaqulu xan Rusiya dövlətindən yardım almaq üçün danışıqlar apardı. İranda hakimiyyətə keçdiyi təqdirdə Rusiya dövləti mənafeyinə xidmət edəcəyini vəd etdisə də, Rusiya-İran münasibətlərini gərginləşdirmək istəməyən Rusiya dövləti ona açıq yardım etməkdən çəkindi. Rusiyadan ayda min manat maaş alan Murtuzaqulu xan 1796-cı ilin iyun ayında Valerian Zubovun İran səfərində iştirak etmək məqsədilə Peterburqdan Həştərxana və Sarı adası yolu ilə Kür qırağına gəldi. Lakin öz arzusuna nail ola bilmədi.

Murtuzaqulu xan 1800-cü il оktyabr ayının 18-də vəfat etdi.

## Ailəsi
Murtuzaqulu xanın Mehrəli xan, Məhəmmədhüseyn xan adlı oğulları, Xeyrənnisə xanım, Gülpəri Sara xanım adlı qızları vardı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Cəfərqulu xan Qacar 

## Xarici keçidlər
Arran dili

**Arran dili** — Tarixi Arran ərazisində danışılan dil. Arran dilinin qədim udi dili olduğunu demək üçün əsaslar vardır. Bir çox mütəxəssislər isə Arran dili altında türk - alban dilinin nəzərdə tutulduğunu qeyd edirlər. Mütəxəssislər bu fikirlərini ərəb müəlliflərinin IX -X əsrlərdə belə Bərdə ətrafında Aran dilinin yerli əhali tərəfindən saxlanılması ilə izah edirlər. Bu dövrdə isə Bərdənin sakinlərinin türklər (bugünkü Azərbaycan türklərinin əcdadları) olması faktı şübhə doğurmur.

## İstinadlar
Ani körpüsü

**Ani körpüsü** (və ya *İpək Yolu körpüsü*) — Türkiyə Cümhuriyyətinin Qars ilinin Ani şəhər xarabalığında, Arpaçayın üstündə, Türkiyə-Ermənistan sərhəddində olan tarixi abidə. Körpünün yarısı Türkiyə Cümhuriyyəti ərazisində, yarısı isə Ermənistan Respublikası ərazisindədir.

Bəzi mütəxəssislər abidəni X–XI əsrlərə aidb edirlər, bu isə körpünün erməni Baqratilər (əslində Baqratilər sülaləsi yəhudi mənşəli sülalə olmuşdur) xanədanının hakimiyyəti dövründə inşa edilməsi anlamına gəlir, lakin ətraf ərazidən tapılmış bir kitabə burada XIII–XIV əsrlərdə inşaat işlərini aparılmasından xəbər verir.

Körpü tək aşırımlı olmuşdur və həmin aşırım da çökmüşdür. Körpüdən dövrümüzə iki dayaq hissə — ayaqlar qalmışdır ki, onların da biri Türkiyə, digəri isə Ermənistan ərazisindədir.

## Xarici keçidlər

* Turkey intends to rebuild the historic Bridge of Ani

## Həmçinin bax
* Ani
* Bakirələr monastırı
Yaponiya–Çin müharibəsi (1894–1895)

**Yaponiya-Çin müharibəsi** — Koreyada hökmranlığı almaq və Çinə soxulmaq məqsədilə Yaponiyanın başlatdığı müharibə.

Müharibəni Yaponiya 1894 il iyulun 25-də başlamışdır (rəsmi olaraq avqustun 1-də elan edilmişdir). Yapon ordu və donanmasının üstünlüyü, Çin feodal dövlətinin texniki-iqtisadi geriliyi, ordu rəhbərliyinin nöqsanları Çinin məğlubiyyətinə səbəb oldu.

Müharibə zamanı ABŞ və İngiltərə Yaponiyaya yardım göstərirdi.

Yaponiya-Çin müharibəsi Şimonoseki müqaviləsinin (1895) imzalanması ilə başa çatmışdır. Müharibə Çinin bölüşdürülməsi və maliyyə çəhətdən əsarətə alınmasının başlanğıçını qoydu.

## Arxaplan
Yaponiya coğrafi cəhətdən özünə yaxın olan Koreyanı "təhlükə ocağı" kimi görürdü. Yapon siyasətinin məqsədi avropalıların Koreya üzərindəki təsirini azaltmaq və mümkün olduqda Koreyanı nəzarət altına almaq idi. 1876-ci ildə böyük siyasi təzyiq nəticəsində Koreya  Yaponiya ilə öz izolasiyasına son qoyan və ticari əlaqələrə icazə verən müqavilə imzalayır.  Bu müqavilədən sonra on illərlə Çin və Yaponiya arasında Koreya uğrunda mübarizə başlayıb.1884-cü ildə Yapon modernizasiyasından ilhamlanaraq və Yaponiyanın birbaşa yardımı ilə Koreyda çevrilişə cəhd edildi. Məqsəd Koreyada Yaponiyada olduğu kimi reformalar həyata keçirmək idi.Üsyan 3 gün sonra Seulda Çinlilər tərəfindən yatırıldı. Döyüşlər ərzində Yapon səfirliyi yandırılmış və 40 əsgər  öldürülmüşdür. Bu hadisələr Yaponiya və Çini irimiqyaslı müharibəyə yönəldə bilərdi, lakin 1885ci ildə Tanzin sülh müqaviləsinin imzalanması ilə bunun qarşısı alındı. Müqaviləyə əsasən həm Çin həm Yapon ordusu Koreyadan çıxarıldı. Koreya isə Yaponiya və Çinin birgə idarəsi altında qalırdı.

1894 cü ildə Koreya hökumətinin xahişi ilə Çin Koreyaya ordu yeritdi. Məqsəd Tonxak dini cərəyanı davamçılarının qaldırdığı üsyanı yatırmaq idi. Çin əsgərlərinin Seula yaxınlaşması ilə üsyançılar çəkilməyə məcbur oldu. Yaponiya isə bunu özünə bəhanə bilib Koreyaya yardım adı ilə Seula Çinlilərin göndərdiyindən 3 dəfə çox əsgər göndərdi. Sonra isə Yaponiya Koreyadan "reform" keçirməyi tələb etdi. Faktiki olaraq bu Koreyanın Yaponiya tərəfindən işğalı demək idi. 23 iyul tarixində Yapon silahlı qüvvələri Seulda dövlət çevriliş etdi. Yeni Koreya hökuməti isə iyulun 27si Yaponiya dövlətindən Çinliləri Koreyadan qovmağı xahiş etdi.  Əslində isə iki gün öncə iyulun 25-də Yapon flotiliyası Çinə qarşı elan edilməmiş müharibəyə başlamışdı. 1894cü ilin avqustun 1-də Yaponiya Koreyanı yeni müqavilə imzalamağa məcbur etdi. Bu müqaviləyə əsasən Koreya Çinliləri Koreyadan qovmağı Yaponiyaya etibar edirdi.

## İstinadlar
Yaroslav Kaçinski

**Yaroslav Aleksander Kaçinski** () — Polşanın keçmiş baş naziri, Hüquq və Ədalət Partiyasının lideri, 2010-cu ilin aprelində təyyarə qəzasında həlak olmuş dövlət başçısı Lex Kaçinskinin əkiz qardaşı

Yaroslav Kaçinski 1949-cu il iyunun 18-də Varşavada anadan olub. Sosialist Polşasında müxalif təşkilatların — 1970-ci illərdə "Fəhlələrin müdafiəsi komitəsi"nin, 1980-ci illərdə isə "Solidarnost"un üzvü kimi ictimai-siyasi fəaliyyət göstərib. Varşava Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Hüquq doktorudur. 1991–1993, 1997–2001, 2001–2005-ci illərdə Polşa parlamentinin üzvü olub. 2006–2007-ci illərdə Polşa hökumətinə rəhbərlik edib.

## İstinadlar

## Mənbə
* YAROSLAV KAÇİNSKİ 1 MİLYON 650 MİN İMZA TOPLAYIB