Airbus A380

**Airbus A380** — Airbus tərəfindən istehsal edilən iki mərtəbəli, geniş gövdəli, dörd mühərrikli təyyarə. Dünyanın ən böyük sərnişin təyyarəsi olduğu üçün hava limanı operatorları onu qəbul etmək üçün hava limanında təkmilləşdirmə işləri aparırlar. İlk adı *Airbus A3XX* idi və təyyarə bazarında Boeing-ə meydan oxuyurdu. Airbus A380 ilk uçuşunu 27 aprel 2005-ci ildə etmişdir. İstismara isə 25 oktyabr 2007-ci ildə Singapore Airlines tərkibində buraxılmışdır. Daha yaxşılaşdırılmış versiyası olan *A380plus* hələ inkişaf mərhələsindədir.

A380-nin üst hissəsi gövdənin bütün uzunluğu boyunca uzanır. Alt göyərtədən daha dar olsa da, digər geniş gövdəli təyyarələrinin eni ilə müqayisə edilə bilər. A380-800 kabininin 550 kvadrat metrlik istifadə edilən sahəsi, Boeing 747-8-dən 40% çoxdur və tipik üç sinif konfiqurasiyasında 525 sərnişin tutumu mövcuddur. A380-800, 8.500 dəniz mili (15.700&nbsp;km) dizayn aralığına malikdir. Dünyadakı dördüncü və yeddinci ən uzun dayanmayan reyslərə xidmət edir.

2018-ci ilin noyabr ayından etibarən, *Airbus* 331 firmadan sifariş aldı və 232 təyyarə göndərdi; Emirates ən böyük A380 müştərisidir. Emirates-in sifariş etdiyi 162 təyyarədən 107-si təslim edilib.
## İnkişafı
### Arxa plan


ImageSize= width:280 height:330
PlotArea= left:50 right:0 bottom:10 top:10
DateFormat= yyyy
Period= from:1990 till:2020
TimeAxis= orientation:vertical
ScaleMajor= unit:year increment:5 start:1990
ScaleMinor= unit:year increment:1 start:1990

PlotData=
 Color:yellow mark:(line,black) align:left fontsize:M
 shift:(0,-3) # shift text to right side of bar

 # there is no automatic collision detection, fontsize:XS
 # so shift texts up or down manually to avoid overlap shift:(25,-10)

 at:2016 shift:15,-6 text: 200-cü A380-800 istehsal olundu
 at:2014 shift:15,-6 text: 150-ci A380-800 istehsal olundu
 at:2013 shift:15,-6 text: 100-cü A380-800 istehsal olundu
 at:2011 shift:15,-6 text: 50-ci A380-800 istehsal olundu
 at:2007 shift:15,-6 text: 1-ci A380-800 istehsal olundu
 at:2006 shift:15,-6 text: Sertifikatlaşdırma və gecikmələr
 at:2005 shift:15,-6 text: İlk uçuş
 at:2004 shift:15,-6 text: Birinci mühərrik istehsal olundu
 at:2002 shift:15,-6 text: Komponent-istehsal başlayır
 at:2001 shift:15,-6 text: Airbus konsorsiumu birləşir
 at:2000 shift:15,-6 text: A3XX-ın kommersiya lansmanı
 at:1996 shift:15,-6 text: *Böyük Uçuş Şöbəsi* quruldu;
 at:1993 shift:15,-6 text: Boeing oxşar layihəni ləğv edir
 at:1991 shift:15,-6 text: Bazar tələbi araşdırıldı


1988-ci ilin ortalarında, Cen Rouderin rəhbərliyindəki Airbus mühəndisləri, öz məhsullarını tamamlamaq və Boeing-i bu bazarda keçmək üçün yüksək potensiallı bir təyyarə modeli yaratmaq üçün gizli işə başladılar. McDonnell Douglas şirkəti nəticəsi uğursuz olmuş satış üçün kiçik, ikiqat göyərtəli McDonnell Douglas MD-12 konsepsiyasını təklif etdi. Lockheed Very Large Subsonic Transport-u araşdırırdı. Rouder, UHQK-nın 1990-cı ilin iyun ayında prezident və icraçı direktora rəsmi təqdimatından sonra qiymətləndirmə üçün təsdiq verildi. Bu layihə 1990-cı ildə Farnborou hava şousunda açıqlandı və xərclərdəki hədəfinin 747-400-dən 15% az olacağı deyildi. Airbus gələcəkdəki təyyarə dizaynları üçün yeni texnologiyalar təklif etmək üçün tərəfdaşlarından ibarət (Aerospatiale, British Aerospace, Deutsche Aerospace AG, CASA) dizayner qrupu təşkil etdi. Dizaynlar 1992-ci ildə təqdim edilmiş və ən rəqabətli dizaynlar istifadə edilmişdir.

1993-cü ilin yanvar ayında "Boeing" və "Airbus" konsorsiumunun bir neçə şirkəti məhdud bazar payını bölüşmək üçün tərəfdaşlıq yaratmaq məqsədi ilə Very Large Subsonic Transport (VLCT) ilə birlikdə texniki-iqtisadi əsaslandırmaya başladılar. Bu birgə tədqiqat iki il sonra tərk edilmiş, Boeing şirkətinin marağı azalmışdır. Çünki analitiklər belə bir məhsulun təxminən 15 milyard dollarlıq inkişaf xərcini əhatə etməyəcəyini düşünürdülər. Belə bir təyyarəni satın almaq üçün yalnız iki havayolu şirkəti maraqlarını ifadə etdiyinə baxmayaraq, Airbus öz böyük layihəsini həyata keçirdi. Analitiklər bunun yerinə, Boeing-in 747-nin dizaynını uzatmağa davam etdiyini və havayolunun daha böyük və kiçik təyyarələrin xidmət edə biləcəyi daha çox dayanmayan marşrutlara yönəldən qovşaq-danışıq sistemindən uzaqlaşdığını irəli sürdülər.

1994-cü ilin iyun ayında, Airbus, A3XX adlı yeni bir təyyarə istehsal etməyi planladığını açıqladı. Airbus, A340-dan böyük olan bu təyyarədə bir sıra dizaynları nəzərdən keçirmişdir. A3XX, VLCT araşdırmasına və Boeing-in öz NLA-sının 747-yə varisliyinə qarşı çıxdı. 1997-2000-ci illərdə Şərqi Asiyadakı maliyyə böhranı bazarının dünyagörüşünü qaranlıqlaşdıran Airbus, Boeing-in 747-400-dən əməliyyat xərclərinin 15-20% az olacağını hədəfləyərək dizaynını yaxşılaşdırdı. A3XX dizaynı ənənəvi vahid təyyarə dizaynına nisbətən daha çox sərnişin həcmini təmin edən iki mərtəbə üzərində inşa edilib. Boeing 777 ilə nöqtədən-nöqtəyə nəzəriyyələrinə qarşı ənənəvi qovşaq və danışan nəzəriyyələrinə uyğun olaraq, 200-dən çox fokus qrupu ilə geniş bazar analizi aparılmışdır. Böyük bir hissəsinin erkən marketinqi təyyarədə dükanların, restoran kimi yeməkxanaların, idman zallarının, qumarxanaların və gözəllik salonlarının olması ehtimalını nəzərdə tutsa da, aviaşirkətlərin iqtisadiyyatının reallıqları belə arzuları əsaslandırırdı.

19 dekabr 2000-ci ildə yeni yenidən qurulmuş Airbus nəzarət heyəti, A3XX olaraq yenidən təyin edilmiş təyyarəni inşa etmək üçün 6 müştəridən gələn 50 firma sifarişi ilə 8.8 milyard avroluq bir proqram başlatdı. A380 təyinatı A300-dən A340-a ardıcıl olaraq irəliləyən bir sıra idi. Seçildi, çünki 8 nömrəli cüt qatlı keçidə bənzəyir və bəzi Asiya ölkələri təyyarənin satılması üçün uğurlu yerdir. Təyyarənin inşası 2001-ci ilin əvvəlində başa çatdırılmış və ilk A380 qanad qutusu komponentinin istehsalı 23 yanvar 2002-ci ildə başlamışdır. İlk təyyarə başa çatdıqdan sonra A380-nin inkişaf dəyəri 11-14 milyard avroya çatdı.

### Ümumi inkişaf dəyəri
2000-ci ildə başlanğıcda nəzərdə tutulan inkişaf dəyəri 9,5 milyard avro idi. 2004-cü ildə Airbus təxminən 1,5 milyard avro (2 milyard dollar) cəmi 10,3 milyard avro (12,7 milyard dollar) həcmində pul əlavə etdi. 2006-cı ildə Airbus 10,2 milyard avroya düşdüyünü bildirərək, bildirişlərini dayandırdı və sonra elektrik kabellərində çətinliklər çəkdi. Təxminən iki il gecikməsindən sonra 4,9 milyard avro ümumilikdə 18 milyard avro ödəmişdi.

2014-cü ildə təyyarənin inkişaf etdirilmə büdcəsi 25 milyard dollar dəyərində təxmin edildi. 2015-ci ildə "Airbus"-un dediyinə görə, inkişafa xərclər 15 milyard avro təşkil edirdi. Analitiklər hesab edirlər ki, rəqəm 20 milyard  üçün ən azı 5 milyard avro çox olacaq. 2016-cı ildə A380-nin inkişaf xərcləri 15 il üçün 25 milyard dollar, 25-30 milyard dollar, və ya 25 milyard avro olaraq qiymətləndirilir.

Proqrama 2000-ci ildə başlamaq üçün Almaniya, Fransa və Böyük Britaniya Airbus-a 3,5 milyard avro verdilər və geri qaytarılacaq avanslar 5,9 milyard avroya çatdı. 2018-ci ilin fevral ayında Emirates-in sifarişi ilə on il ərzində proqramın istehsalını təmin edildi. Daha sonra Airbus bu ölkələrlə 1,4 milyard dollar qənaət etmək üçün müqaviləni yenidən nəzərdən keçirdi: restrukturizasiya edilmiş şərtlər 2019-cu ildə istehsal həcmini səkkizdən altıya azaldır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Airbus A380
## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* 
*