open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vyetlər

Müasir **vyetlər** -  (vyetnamlılar; özlərini Viet adlandırırlar) - Vyetnamın əsas xalqı, vyet-mıonq xalqlarından biridir.

Vyetlərin ümumi sayı 73,5 mln. nəfərdir (2006-cı il məlumatına görə). Vyetlərin 70,8 mln. nəfəri Vyetnamda, 597 nəfəri Kambocada, 103 min nəfəri Tailandda, 94 min nəfəri Laosda, 83 min nəfəri Malayziyada, 30 min nəfəri Cində, 1,2 mln. nəfəri ABŞ-də, 151 min nəfəri Kanadada, 174 min nəfəri Avstraliyada, 302 min nəfəri Fransada, 83 min nəfəri Almaniyada, 3,9 min nəfəri Ukraynada, 26,2 min nəfəri Rusiyada, o cümlədən 15,6 min nəfəri Moskvada yaşayır (2002-ci il siyahıyaalınmasına görə).

Müasir vyetlər vyetnam dilində danışırlar. Dini etiqadlarına görə buddizm, daosizm, Konfusilik, katolik (5-10 %), protectant dinlərinə inanırlar, ölkənin cənubunda Kao-Day və Xoa-Xao adlanan sinkretizm (лат. dilində - syncretismus, yunan dilində - συγκρητισμός — "Krit şəhərlərinin federasiyası") ayinlərinin davamçıları da vardır.

Qədim vyetlər e.ə II-I minilliklərdə Çinin cənubunda məskunlaşmış müxtəlif etnik mənşəli tayfaların birləşməsindən yaranmış batvyetlər tayfa ittifaqının  tərkibinə daxil olsalar da, qohumluq əlaqələrinə görə yalnız iki batvyet tayfası ilə - lakvyetlər və ayvyetlərlə bağlı idilər.
 
## Tarixi
Müasir vyetlərin və mıonqların əcdadları olan lakvyetlər müasir şimali Vyetnamın yerli xalqlarından biridir. Onlar e.ə. I minilliyin əvvəllərində müasir cənubi Vyetnam ərazisində məskunlaşmış digər vyet-mıonq xalqlarından ayrılaraq Qırmızı çayın mənbəyinə doğru hərəkət etdilər.

Müasir şimali Vyetnamın şimalında aşkar edilmiş Donqşon mədəniyyəti lakvyetlərlə bilavasitə bağlıdır. Onlar həmçinin Vyetnamın cənubunda yerləşən ən qədim vyet dövlətlərindən birini - Vanlanq dövlətini yaratmışlar. onlara qohumluq əlaqələri ilə yaxın olan dağlı tayfası ayvyetlər də birləşmiş və onlar birlikdə gələcək Vyetnam dövlətinin qədim dayaqlarından biri olan Aylak dövlətini yaratmışlar.

## Mənbə
* Мифы и предания Вьетнама. СПб, 2000.
* Nguyen Dang Chi. Luoc khao ve than thoai Viet-Nam. Ha-noi, 1956;
## İstinadlar
Gerberşteyn adası

**Gerberşteyn adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə əhatələnmişdir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Nordenşeld arxipelaqınıncənub-qərbində qərarlaşır. Arxipelaqın ən cənub adasıdır. Vilkis adaları qrupuna daxildir. Öz qrupunun ucqar cənub-qərb hissəsində yerləşir. Qərbində yerləşən Gerberşteyn burnu Vilkins qrupunun qərb qutaracağını təşkil edir. Xüsusi ilə Vilkis qrupunun digər adaları onu əhatə edir. Kamenistı adası Xorvard adası müvafiq olaraq, 8 və 11 kilometr aralıda yerləşir. Pravda adası və Nansen adası ilə Matisen boğazı ilə ayrılır. Rusiyanın materik hissəsi ilə arasında məsafə 20 kilometr təşkil edir.

## Ümumi məlumat
Gerberşteyn adası cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru uzanır. Cənub hissəsinin mərkəzində dairəvi laqun mövcuddur. Adanın uzunluğu 2,3 kilometr, eni isə 1 kilometrə çatır. Sahəsinə görə qrupun və arxipelaqın orta ölçülü adalarındandır. Hündürlüyünə görə isə orta göstəricilırdən geri qalır.

Ada alcaq təpəliklərdən ibarətdir. İki təpə adanın böyük qismini əhatə edir. Onlardan biri mərkəzi və qərb hissəsini digəri isə şərq hissəsini əhatə edir. Adanın maksimal hündürlüyü 12 metrdir. Adada axar və göl yoxdur.
Adanın sahilləri alcaqdır. Hündürlüyün az olması və relyefin nisbətən düzınliyi axarların və göllərin yaranmasına imkan vermir. Nadir bitkilər arasında mamır, şibyə, o cümlədən alcaqboylu otlar bitir. Heyvanlar aləmi ya yoxdur ya da yox dərəcəsindədir. Kütləvi quş kaloniyalarının yuva qurma yerləri yoxdur. Şərq yüksəkliyində geodeziya məntəqəsi vardır.
Ada ərazisinin bütün hissəsi buzdan azaddır. 1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədi ilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir.
Yay ayları ətraf suları tamamən buzdan azad olur. Qışda isə bütün boğazlar tamamən donur. İqlimi Arktik Tunradır. İlin böyük qismi (üç ay istinadlr) tenperatur 0&nbsp;°C altında olur.
 
Ada və onu ərazisində yerləşən burun 1901-ci ildə Zarya gəmisində təşkil edilən Rusiya Arktika ekspedisiyası zamanı Eduard Vasileviç Toll tərəfindən adlandırılmışdır. Sigizmund Gerberşteyn XVI əsrdə yaşamış, baron, alman diplomatı olmuşdur.

## İstinadlar
Qolomyannıy adası

**Qolomyannıy adası** — Şimal Torpağının tərkib hissəsi olan Sedov arxipelaqına daxil ada. Şimal Buzlu okeannın Kara dənizi suuları ilə əhatələnmişdur. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir. Adanın maksimal hündürlüyü 26 metr təşkil edir. Hündürlük adanın cənub-şərqində qərarlaşır. Bütünlüklə Kara dənizi suları ilə yuyulur. Adanın uzunluğu 6 km, eni isə 1–2 kimolmetr arasında dəyişir.

Sedov arxipelaqının ucqar qərb nöqtəsini təşkil edir. Ucqar nöqtəsi Promıslovıy burnudur. şimal Torpağına daxil olan adalar arasında Şmitf adası adasından sonra ən qərbdə yerləşən ikinci adadır.
1954-cü ilin yazından günümüzə qədər burada Qolomyannıy adası qütb stansiyası fəaliyyət göstərir.

Ada ərazisində göl və çay yoxdur. Şimal-qərb hissəsində, stansiya yaxınlığından qarkarın əriməsi ilə yaranan axar mövcuddur. Onun qarşısına kiçik bənd quraşdırılmışdır. Nəticədə kiçik bir su anbarı meydana gəlmişdur. Qütb stansiyasının əməkdaşları anbardan içməli su kimi istifadə edirlər

Sredniy adasından ensiz boğazla ayrılır. Boğaz qış ayları tamamən donur. Cənub-şərqində Domaşnıy adası yerləşir. Krupski adasından Qırmızı Ordu boğazı ilə ayrılır.

## Coğrafiyası
Adanın səthi platodan ibarətdir. Ərazilərində elə də dərin olmayan çökəkliklər vardır. Adanın sahilləri sıldırımlıdır. Bəzi hissələrdə hündürlük 12 metrə çatır. Qərbində isə sahil düzəndir

### Relyefi
Adanın səthi geoloji baxımdan gil və çıqıldan ibarətdir. Qrunt buzlağının qalınlığı iki metrdir

### Florası
Ada ərazisində mamır və şibyə, üstəlik qütb laləsi və Daşdələn bitir.

### İqlimi
Yayı soyuq, yağmurlu və rütubətlidir.
Ada ərazisində orta illik temperatur — −14.4 °C təşkil edir. İlin ən isti ayı iyuldur. Bu ayın orta temperaturu 0,6 °C-dir. Fevral ən soyuq aydır, orta temperatur −28 °C-dir. Qeydə alınan minimal temperatur −50,7 °C təşkil edir. Çox illik orta rütubət 88% olmuşdur.
İllik yağıntının miqdarı — 247 mm-dir.
Küləklər əsasən cənub-şərq istiqamətində əsir. Küləyin orta güçü 6 m/san-dir. Sentyabrdan yağan qar yerdə iyun ayına qədər qalır (26 iyun). İlin bütün aylarında orta temperatur 0 °C-dən aşağı olur. May ayında minimal teperatur −15.5, sentyabrda −8.5, avqustda isə −2 °C təşkil edir. Şimal yarımkürəsində aorel ayında ən soyuq irta temperatur Tiksidən (-27.6 °C) sonra burada qeydə alınmışdır (27.5 °C).

## Mənbə
* [Xəritə. Miqyas 1:100000](http://poehali.org/maps/100k--t46-013_014_015_016--(1953).html) — poehali.org]
* Qolomyannıy adasında iqlim

## İstinadlar

## Xəritə
* Xəritə
Bukit Timah

**Bukit Timah** (; ) — Sinqapurda hündürlüyü 163,63 metr (digər mənbələrə görə 176 m) olan təpə. Bu təpə Sinqapurun ən yüksək zirvəsi hesab edilir. Bukit Timax təpəsi adanın mərkəzində yerləşir.

Təpə Sinqapurun mərkəzi bölgəsində, təxminən 10&nbsp;km şəhər mərkəzindən kənarda yerləşir. Təpənin yerləşdiyi ərazi Bukit Timah adı tanınır. Bölgədə planlaşdırılan rayon da, Bukit Timah () və ya 11-ci rayon adlanılır ().

## Adın mənası və tarixi
«Bukit Timah» — malay dilində «qalaylı təpə» mənasını verir. Bu ad 1828-ci ildə Frenkinin və Ceksonun xəritələrində istifadə olunurdu. Xəritədə iki təpə təsvir olunmuş və şərqdə yerləşən həm də Kranji çayının mənbəyi idi (). Bu bölgədə əslində heç vaxt qalay çıxarılmayıb. Digər ehtimala görə bu ad Bukit Temak sözünün qısaldılmış formasıdır - "Temak ağacı bitən təpə". Başqa bir versiyaya görə Timah Fatima adının qısaldılmış şəklidir.

1843-cü ilin dekabrında təpənin zirvəsinə yol çəkilmiş və zirvədə ziyarətçilər üçün kiçik ev inşa edilmişdi. Bu ərazi istirahət üçün çox əlverişlidir, havası təmizdir. Təpə kənarında atçılıq idmanı kompleksi var. Singapore Turf Clubuna ancaq klub üzvüləri buraxılır.

Təpəyə çəkilən küçə Bukit Timah adlanır və Sinqapurun ən uzun küçəsi hesab olunur. Küçənun uzunluğu 25&nbsp;km-dir. Bu bölgə pələnglərin tez-tez görünməsi adi hal idi. O üzdən əraziyə səyahət o qədər də asan deyildi. 1860-cı ildə 200 nəfər bu bölgədə pələng hücumundan həyatını itirib.

İkinci dünya müharibəsi zamanı təpə Sinqapurun Yaponiya tərəfindən zəpt edilməsində əsas açar rolu oynayırdı. Məhz bu təpə yaxınlığında britaniya ordusunun ehtiyat qida anbarı yerləşirdi. 11 fevral 1942-ci ildə yapon ordusu Bukit Timah ərazisini ələ keçirdilər. 15 fevralda isə genral-leytenant Artur Persival, britaniya heyətinin rəhbəri yaponlara təslim oldu.

## İstinadlar
Sredniy adası

**Sredniy adası** — Şimal Torpağının tərkib hissəsini təşkil edən Sedov arxipelaqı tərkibinə daxil olan ada. Şimal Buzlu okeanın Kara dənizi suları ilə yuyulur. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiyası
Arxipelaqın qərb gissəsində yerləşir. Qərbində yerləşən Qolomyannıy adası ilə burunla birləşir. Burunun uzunluğu təqribi olaran bir kilometrə yaxındır. Adadan cənubda, mərkəzi hissədə 800 metr enə malik Sergey Kamenev boğazı Domaşniy adasından ayırır. 250 metr şimalda Otdelennıy yarımsdasından şərqdə Strela adası, Yakovski burnundan (burun məşhur qütb araşdırmaçısı, hidroqraf S. S. Yakovskinin (1927—1965) şərəfinə adlandırılmışdır) 1,2 kilometr şərqdə Fiqurnıy adası adası yerləşir.

## Ümumi məlumat
Ada uzunsov formaya malikdir. Qərbində yerləşən Dvoynoy burnu ilə şərqində yerləşən Yakovski burnu arasında məsafə 24 kilometr, eni isə 0,5 - 1,3&nbsp;km arasında dəyişir. Şərq hussəsində yerləşən kiçik bir yarımada adaya ensiz bərzəxlə birləşir. Ada əsasən düzən relyefə malikdir. Adanın əsas hisssində hündürlük 13-15 metr, ona birləşən Otdelnıy yarımadasında isə 20-30 meyr təşkil edir. Sahilləri belə alçaq olmasına daxmayaraq şərqində hündürlüyü 6-20 metr olan maillilik vardır. Adada çay və axar yocxdur. Bununla belə burada bir necə elə də böyük olmayan şirinsulu göllər vardır.  
## Tarixi
Adada Şimal Torpağı ərazisində yeganə olan aerodrom vardır. Üstəlik yanacaq anbarı, təsərrüfat tikililəri mövcuddur. Burada sərhəd zastavası fəaliyyət göstərir. 1981-ci ildən burada uzun illər hərbi hissə fəaliyyət göstərmişdir. Əsasən Aviasiya bazası rolunu oynayırdı. Burada işləmiş təyyarə mexaniklərinə hətta mahnı qoşulmuşdur ("Sredniy adası" ). Uçuş-eniş zolağı adanın mərkəz hissəsindən başlayaraq kiçik bir yüksəklik üzərindən keçir. Hazırda adada elmi və turistik ekspedisiyakar həyata keçirilir.. 2005-ci ildə Rusiya tarixində ilk dəfə olararaq hava şarında şimal qütbünə ekspedisiya təşkil edilmişdir («Svitaya Rus»). Bu səyahət rus səyshətçisi Valentin Efremov tərəfindən həyata keçirilmişdir. 18 dekabr 2007-ci ildə ilk dəfə xizəklə Şimal Torpağından Şimal qütbünə səfər təşkil edilmişdir. Adaya ancaq Dikson, Xatanqa və Krasnoyarsk hava limanlarından gəlmək olar. Adanın özünün daimi əhalisi yoxdur. Bircə sayları 20-30 nəfər təşkil edən sərhəd xidmıtinin əməkdaşları vardır

Adanın yeganə görməli yeri muzeydir. Muzeyin binası Qeirqiy Alekseeviç Uşakov]]un Şimal Torpağı ərazisində olan kiçik edidir. Bu muzeyi Arktika və Antarktika elmi-araşdırma muzeyinin əməkdaşları təşkil etmişlər.
## Xəritə
*Xəritə
## İstinadlar
Sedov arxipelaqı

**Sedov arxipelaqı** — Şimal Torpağının qər hissəsində (Rusiya) yerləşın adalar qrupu. Adalar Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizi suları ilə əhatələnir. İnzibati cəhətdən isə Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

Adalar qrupunun tərkibinə altı ada və çoxlu sayda adaclqlar daxildir. Oktyabr İnqilabı adasında yarləşən Paris Kommunası yarımadasın cənub-şərqindən 53 kilometr boyunca şimal-qərbə doğru uzanan kiçik adacıqlar qrupun tərkibini təşkil edir. Qrupun ən şərq adası Oktyabr İnqilabı adasından 4,9 kilometr cənub-qərbdə yerləşən ada ondan Şərq boğazı ilə ayrılır.

Adalar qrupuna daxil olan adalar (qərbdən şərqə):

Qolomyannıy adası — adanın uzunluğu 6 kilometr, eni isə iki kilometrdir. 1954-cü ilin yazından adada Qolomyannıy adası qütb stansiyası fəaliyyət göstərir edir. Sredniy adası ilə qumlu-gilli bərzəxlə birləşir. Bu bərzəxin uzunluğu 1 km, eni isə ən enli yerdə 300 metrdir.

Sredniy adası — uzunluğu 24 kilometr olan, eni isə 500 metrlə 1,2 km arasına dəyişən ada. Arxipelaqın qərbində qərarlaşır. Ada ərazisində uçuş-eniş zolağı, yanacaq anbarı və sərhəd zastavası fəaliyyət göstərir.

Domaşniy adası — uzunluğu 4,3 kilometr, eni isə 950 metr təşkil edən ada. Sredniy adasından cənubda yerləşir. Ondan Sergey Kamenev boğazı ilə ayrılır. Boğazın uzunluğu 5,2 km, eni isə 0,8–2 kilometr arasında dəyişir.

Strela adası — uzunluğu 5,2 kilometr, eni isə 900 metr təşkil edir. Otdelnıy yarımadasından (Sredniy adası) 250 metr şimalda yerləşir.

Fiqurnıy adası — aypara firmasına malik ada, eni olduqca azdır. Şərqdən qərbə uzunluğu 12 km, şimaldan cənuba isə 3 kilometr təşkil edir. Vostoçnıy adası ilə uzunluğu 9 kilometr, eni isə 250 metr olan quru parçası ilə birləşir, Ancaq bir çox xəritələrdə adalar bir-birindən ayrı göstərilir.

Vostoçnıy adası — olduqca iri olaraq, cənub-qərbdən şimal-şərqə ox kimi uzanır. Adanın uzunluğu 6,3 kilometr, eni isə 5,2 kilometr təşkil edir.

Əsas adalardan başqa ətraxında çoxlu sayda adacıqlar vardır.

Adalar 1913-cü ildə Şimal Buzlu okeanına təşkil olunan hidroqrafik ekspedisiya zamanı (1910–1915) kəşf edilmişdir. Bu zaman ekspedisiyanın rəhbəri Boris Andreyeviç Vilkiski olmuşdur. Adalar məşhur rus arktika araşdırmaçısı Georgi Yakovleviç Sedovun şərəfinə adlandırılmışdır. İlk bütöv xəritəsi 1930–1932-ci illərdə tərtib edilmişdir. Bu işlər Nikolay Nikolayeviç Urvansev və Georgi Alikseeviç Uşakov tərəfindən həyata keçirilmişdir. Domaşniy adasında qütb stansiyası inşa edilmişdir.

## İstinadlar

## Xəritə
* Xəritə
Türk Hava Yolları reys 301

**Türk Hava Yolları reys 301,** Türk Hava Yollarına məxsus təyyarənin İzmirdə yaşadığı aviasiya olayı.

## Qəza
1974-cü ildə Türk Hava Yolları firması İzmir Cumaovası Havalimanından İstanbul Yeşilköy Havalimanına nəzərdə tutulan reys zamanı Fokker F-28-1000 modelli, Van adlı sərnişin təyyarəsi ilə İzmirdə faciəvi qəzadan qaça bilməmişdir. Təyyarə, havalanma cəhdi zamanı ləngərləyərək uçuş ərazisindən çıxmış və partamışdır. Mütəxəssislərin fikrincə təyyarənin rahat qalxa bilməməsinə səbəb qanadlarının şaxtadan donması idi. Lakin qəzadan 16 il sonra, həmin dövrün nəqliyyat naziri olan Fərda Güley, pilotların təyyarəni idarə etdikləri zaman alkoqollu içki qəbul etdikləri həqiqətini ictimaiyyətdən gizlətdiyini etiraf etmişdi.

## Ekipaj üzvləri və sərnişinlər
Təyyarədə qəza zamanı 5 ekipaj üzvü və 68 sərnişin vardı. Dörd ekipaj üzvü və 62 sərnişin qəza nəticəsində həyatlarını itirmiş, bir ekipaj üzvü və altı sırnişin isə bu fəciəvi qəzada sağ qala bilmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Qəzanın təsviri
Key Marumo

**Key Marumo** (d. 6 mart 1992, Osaka, Yaponiya) — Yaponiyanı təmsil edən sinxron üzgüçü. Key Marumo 2016-cı ildə Yaponiyanı Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi və yarışların bürünc medalını qazandı. Marumo həm də 2015-ci ildə Kazan şəhərində Dünya Çempionatının bürünc medalını qazanıb.

## Karyerası
Key Marumo 2016-cı ildə karyerasında birinci dəfə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində Olimpiya Oyunlarında qüvvəsini sınadı. Key Marumo komanda yoldaşları ilə birgə yarışların finalında 189.2056 xal topladı və XXXI Yay Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.

## Həmçinin bax
* Yaponiya 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
Aşoka (film, 2001)

***Aşoka*** — 2001-ci ildə Sivanın rejissorluq etdiyi tarixi dram filmidir. Baş rolları Şahrux Xan və Kerina Kapur oynayır. Filmin prodüseri Şahrux Xan və Cühi Çavladır. Ssenaristlər Santoş Şivan və Saket Çaudharidir. Filmin gəlirinin az olmasına baxmayaraq, film tənqidçilərin rəğbətini qazandı. Filmə FilmFare Awards mükafatı təyin olundu.

## Məzmun
Bu film Mauriya sülaləsindən olan Padşah Aşokanın həyatı barədədir. Hələ uşaq olarkən Aşoka hökmranlıq həvəsində idi. Atası isə kiçik oğlunun hökmdar olmasını, qan tökməsini istəmirdi. Ona görə də atasının ölümündən sonra hakimiyyətə onun böyük qardaşı gəldi. Aşoka isə ordunun ən güclü sərkərdəsi oldu. Aşokanı çoxu öldürmək istəyirdi. Ona görə də anası onun saraydan gedib qəbilələrlə birgə yaşamasını və heç kimə kimliyini deməməsini tapşırdı. Aşoka ansının sözündən çıxa bilmir.

Bu zaman Hindistanda 2 müstəqil dövlət var idi: Kalinqa və Mauriya. Aşoka saraydan gedəndən sonra qardaşı Kalinga dövlətinə hücum etmiş və padşahla arvadını öldürmüşdü. Bu çaxnaşma zamanı Kalinqanın güclü sərkərdələrindən biri şahzadələri gözəl Kaurvaki və balaca qardaşı Ayanı qaçırıb bu qəbiləyə qoşur.

Çox keçməmiş Aşoka ilə Kaurvaki tanış olurlar. Amma Aşoka özünü Pavan kimi qələmə verir. Onlar evləndikdən sonra Aşokanı tutub saraya aparırlar. Aşoka evləndiyini deyib geri qayıdır. Bu zaman Kaurvaki ilə qardaşını əsir tuturlar. Aşokaya isə Kaurvakinin ölüm xəbərini deyirlər. Bu xəbərdən sonra Aşoka həyatdan bezir. Tamamilə başqa bir insan olur. Gözünü qan tutur. Öz qardaşını ölürür və taxta oturur. Sonralar Devi adlı bir qızla məcburi şəkildə evlənir. Kaurvaki və qardaşı azad olunduqdan sonra Pavanı axtarırlar. Amma tapa bilmirlər. Aşoka Kalinqaya çoxlu hücumlar edir. Nəhayət, həll edici döyüşdə öz ölkəsi uğrunda Kaurvaki də iştirak edir. Amma döyüşdə başından xəsarət alaraq yıxılır. Döyüşdə Aşoka qalib gəlir. Lakin o, əvvəlki kimi qürur hissi keçirmir. Qışqırıq səslərindən əvvəlki kimi zövq almır, əksinə, qəlbi ağrıyır. Səhvləri gözlərinin qabağına gəlir. Birdən qarşısında Kaurvakini görür. Bu vaxt hürkmüş Aşoka onu qucaqlamaq istəyir. Amma Kaurvaki imkan vermir. Aşoka:

-"Bu mənəm sənin Pavanın.

Kaurvaki:

-"Yox, sən mənim Pavanım deyilsən. Sən insanların qanına susayan Aşokasan. Nə qədər ki, mən sağam sən hələ mənim torpağımı ala bilməzsən!

Bu vaxt balaca Aya yaxınlaşıb:

-"Gördün Pavan onlar mənim torpağımı aldılar!"-Bunu deyib, üzüstə yıxıldı. Bu zaman onun belinə sancılan oxları görən Aşoka dayana bilməyib özünü uşağın üstünə atır:

"Yox Aya! Heç kimsənin torpağını almayıb. Bu torpaq sənindir. Ulduzlar, dünyalar hamısı sənindir!"

Amma Aya ölür. gec də olsa Aşoka səhvlərin başa düşür. Və deyir:"Padşahların qazandıqları bir qarış torpaq, minlərlə insanın göz yaşı və fəryadlarıdır."

## Rollarda
* Şahrux Xan -Asoka / Pavan
* Karina Kapur — Kaurvaki
* Acit Kumar — Susima
* Danni Denzongpa — Virat
* Rahul Dev — Bheem
* Hrişita Bhat — Devi

## İstinadlar
Sikora adası

**Sikora adası** — Nordenşeld arxipelaqına daxil olan 90 adadan biri. Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizinin cənub-şərqində qərarlaşır. İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasınln Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.  1993-cü ildən digər Nordenşeld arxipelaqına daxil olan adalar kimi Rusiyanın və bütün Asiyanın ən böyük qoruğu ərazisinə daxildir. Böyük Arktik qoruğu Arktik qurşağın qorunması məqsədilə yaradılmışdır.

## Coğrafiyası
Sikora adası öz növbəsində Nordenşeld arrxipelaqınln tərkibinə daxil olan Litke adaları qrupuna aiddir. Litke adaları isə Sikorada daxil olmaqla on adadan ibarətdir. Ada maksimal olaraq 350 metr uzunluğa malikdir. 900 metr şimalda Sofiya adası, şimal-şərqdə qrupun ən böyük adası olan Yermolov yerləşir. Cənubdan isə Lelin boğazı ilə Paxtusov adalarından ayrılır.

Ada vulkanik məşhəllidir. Burada vulkanik suxurların qalıqlarını müşahidə eymək olar. Ancaq aktivlik yoxdur və vulkan tam olaraq sönmüşdür. Ərazisi Arktik səhralar və Tundra zonasında yerləşir. İqlimi olduqca sərtdir. Arktik iqlimə sahibdir. Adada yaşayış yoxdur.
Ada ərazisinin böyük hissəsi buzdan olur. Bitki örtüyünə gəldikdə əsasən mamır, şibyə və az miqdarda da olsa ot bikilərinə rast gəlinir.
1993-cü ildə Arktika qurşağının qorunması məqsədilə burada qoruq yaradılmışdır. Ada da həmçinin Böyük Arktik qoruğunun ərazisinə daxildir.

## Tarixi
Nordenşeld arxipelaqı ilk dəfə 1740-ci ildə Böyük Şimal ekspedisiyası zamanı Nikifor Çekin tərəfindən kəşf edilmişdir. Onun qrupu Xariton Prokifeviç Laptevin Taymır dəstəsinin bir hissəsini təşkil edir. Uzun zaman adaların adı olmamışdır. 1893-cü ildə Fritof Nanses Fram gəmisində Sibir sahillərində üzərkən adaları müşahidə edir. O, adaları məmhur səyyah Nils Adilf Erik Nordenşeldin şərəfinə adlandırır

Litke adaları 1901-ci ildə Rusiya Qütb ekspedisiyası zamanı adlandırılmışdır. Zarya gəmisində təşkil edilən ekspedisiyaya rus geoloqu baron Eduard Vasileviç Toll rəhbərlik etmişdir. O, adaları rus səyyahı, qütb sraşdırmaçısı və  Peterburqda yerləşən İmperator Elmlər akademiyasının prezidenti Fyodor Petroviç  Litkenin şərəfinə adlandırmışdır. Qrupa daxil olan adalardan biri isə rus və çex astonomu Yozef Şikoranın  şərəfinə adlandırılmışdır (1870-†1944) O, Şpisbergenə təşkil ediləm Rus-İsveç ekspedisiyasında iştirak etmişdir.

## Mənbə
* ДРБАЛ А. Відомий російський і чеський астроном Йозеф Сикора (1870-1944) // Сучасні досягнення геодезичної науки і виробництва: Збірник наукових праць Західного геодезичного товариства УТГК (Львів). – ISSN 0130-1039. – 2012. – Вип. II (24). – С. 20-26 
## İstinadlar
Nevski gölü

**Nevski gölü** — Saxalin adasının ən böyük gölüdür. Göl Tım-Poronay çökəkliyində yerləşir.  Su səthinin sahəsi 178&nbsp;km², su toplama sahəsi 3050&nbsp;km². Göl Saxalin vilayəti Poronay şəhər dairəsi rayonu a daxildir. Poronay çayı mənsəbinə yaxın ərazidə yerləşir. Gölün orta dərinliyi 1,8 m təşkil edir. Gölün uzunluğu 38&nbsp;km, eni isə 10 kilometrdir.

## Coğrafiyası və Hidrologiyası

Oxot dənizindən göl eyni adlı dillə ayrılır. Göl dənizlə Promıslovski qolu və Nevski boğazı ilə birləşir. Gölün səviyyəsinin dəyişməsi qabarma və çəkilmə ilə sıx əlaqədardır. Laqun məşhəllidir. Gölün süyü şordur.

Göl elə də dərin deyildir. Şərq hissəsindı dərinlik güçlə bir metrə çatır. Qərb hissədə isə dərinlik iki metrdir.

Gölə tökülən çaylar: Baranovka, Qoyalnaya, Dlinnaya, Jyoltaya, Olenya, Rukutama, (Vitinisa), Uqra (Kurortnays, Lyaxi).

Göl öz adını bölgəyə təşkil olunan ilk ekspedisiyada iştirak etmiş gəminin adından götürmüşdür. Eksoedisiyays İvan Fyodriviç Kruzenştern başçılıq etmişdir. Neva gəmisinin kapitanı isə Yuriy Fyodoroviç Lisyanski olmuşdur.

Terpeniya körfəzi istiqamətində uzanır.

Göl damlaya bənzər formaya malikdir. Ən enli hissəsi 40 kilometrdir. Bu isə gölün gərb hissəsində yerləşir.

Nevski dili ərazisində tarixi abidə mövcuddur.

## Fauna
Göl böyük əhəmiyyətə malikdir. Bioloji rəngarənglik olduqca zəngindir. Su canlılarının ehtiyatı olduqca çoxdur.

## Ekologiya
Gölün yeganə ekoloji problemi burada 1950-ci illərdə inşa edilən dambadır. Damba inşa edildikdən sonra göl iki hissəyə bölünmüşdür. Böyük hissə qərbdə, kiçik hissə isə şərqdə yerləşir. Son beş il müddədində şərq hissədə suyun səviyyəsi enmiş və göl bataqlıqlaşmaya məruz qalmışdır. Əgər əvvəllər gölün bu hissəsində orta dərinlik 3-4 metr təşkil edirdisə son illərdə dərinlik cəmi 50-60 sm təşkil edir. Bəzi alimlər gölün şərq hissəsinin yazın 5-10 il müddətinə yoxa çıxa biləcəyini bildirirlər.

## İstinadlar
Yao Min

**Yao Min** (çin. 姚明; pinyin. Yáo Míng; d. 12 sentyabr 1980) — çinli sabiq NBA oyunçusu. Ən son Hyuston Rokets komandasında oynamışdır.

2,29 m (7&nbsp;ft 6 in) boyuyla NBA tarixinin ən uzun oyunçuları arasında yer alır. Çində "Şanxay Şarks" adlı komandada oynamışdır. 2002-ci ildə NBA Seçmələrində Hyuston Rokets tərəfindən 1-ci sıradan seçilmişdir. 8 dəfə NBA All-Star heyətinə seçilməklə böyük bir uğura imza atmışdır. Boyu 2.31 m olan Yao Minin çəkisi 141 kq-dır. Ləqəbi "Xanədan"dır.

2 il basketbol oynamasına mane olan zədəsinə görə, 30 yaşında basketbolu tərk etmək qərarı almışdır. Yao 2009-2010-cu il mövsümündə heç bir matçda forma geyməmişdir, 2010-2011-ci il mövsümündə isə yalnız 5 matçda forma geyə bilmişdir.

## Karyera Statistikası

### CBA statistikası

### NBA statistikası

#### Normal mövsüm

|-
| align="left"| 2002–03
| align="left"| Hyuston
| **82**||72||31.0||.498||.500||.811||8.2||1.7||.4||1.8||13.5
|-
| align="left"| 2003–04
| align="left"| Hyuston
| **82**||**82**||32.8||.522||.000||.809||9.0||1.5||.3||1.9||17.5
|-
| align="left"| 2004–05
| align="left"| Hyuston
| 80||80||30.6||**.552**||.000||.783||8.4||.8||.4||**2.0**||18.3
|-
| align="left"| 2005–06
| align="left"| Hyuston
| 57||57||34.2||.519||.000||.853||10.2||1.5||**.5**||1.6||22.3
|-
| align="left"| 2006–07
| align="left"| Hyuston
| 48||48||33.8||.516||.000||.862||9.4||2.0||.3||**2.0**||**25.0**
|-
| align="left"| 2007–08
| align="left"| Hyuston
| 55||55||**37.2**||.507||.000||.850||**10.8**||**2.3**||.4||**2.0**||22.0
|-
| align="left"| 2008–09
| align="left"| Hyuston
| 77||77||33.6||.548||**1.000**||**.866**||9.9||1.8||.4||**2.0**||19.7
|-
| align="left"| 2010–11
| align="left"| Hyuston
| 5||5||18.2||.486||.000||**.938**||5.4||.8||.0||1.6||10.2
|-class="sortbottom"
| align="left"| Karyera
| align="left"|
| 486||476||32.5||.524||.200||.833||9.2||1.6||.4||1.9||19.0
|-class="sortbottom"
| align="left"| All-Star
| align="left"|
| 5||5||18.2||.531||.000||.667||4.2||1.6||.2||.2||8.0

#### Pleyofflar

|-
| align="left"| 2003–04
| align="left"| Hyuston
| 5||5||37.0||.456||.000||.765||7.4||**1.8**||**.4**||1.4||15.0
|-
| align="left"| 2004–05
| align="left"| Hyuston
| 7||7||31.4||**.655**||.000||.727||7.7||.7||.3||**2.7**||21.4
|-
| align="left"| 2006–07
| align="left"| Hyuston
| 7||7||**37.1**||.440||.000||.880||10.3||.9||.1||.7||**25.1**
|-
| align="left"| 2008–09
| align="left"| Hyuston
| **9**||**9**||35.9||.545||.000||**.902**||**10.9**||1.0||**.4**||1.1||17.1
|-class="sortbottom"
| align="left"| Karyera
| align="left"|
| 28||28||35.3||.519||.000||.833||9.3||1.0||.3||1.5||19.8

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yao Min IMDb-də
* Yao Min fondu rəsmi veb saytı
Selin Dəmiratar

**Selin Dəmiratar** () — aktrisa.

## Həyatı
Selin Dəmiratar 20 mart 1983-cü ildə Ərzincanda dünyaya gəlmişdir. Ən çox aktrisa kimi tanınmışdır. Selin Dəmiratar atasının işinə görə daim şəhər dəyişmək məcburiyyətində qalmışdır. Bu səbəbdən Adana, Ankara, Antalya və İstanbul kimi bir çox şəhərdə yaşamışdır. Aktyorluq karyerasına ilk olaraq "Qoçum Mənim" adlı TV serialı ilə başlayıb.
 
Burada mükəmməl bir aktyorluq edən Selin Dəmiratar şöhrət olma yolundakı ən böyük addımını beləcə atmışdır. Lisey təhsilini bir çox şəhərdə oxuyan Gözəl aktyor Universiteti isə Memar Sinan Universitetində oxumuşdur. 1999-cu ildəki keçirilən "Miss Globe" gözəllik müsabiqəsində Türkiyə də birinci dünya da isə 3-cü Sırada yer alıb. Göstərdiyi bu uğur ilə önü açılmış, şöhrət qazanmışdır. Daha sonra bir çox serial və film də rol almışdır.
 
2003-cü ildə çəkilişinə başlanan və 2 il sürən "Lisey dəftəri" adlı gənclər sırasında baş rol oynamışdır. Burada oynadığı Cənubi Doğru xarakteri çox sevilmişdir. Selin Dəmiratar hazırda Atv ekranlarında yayımlanan "Əmin-amanlıq küçə" adlı serialda baş rolda oynayır.

## İstinadlar
Yuri Babayev

**Yuri Nikolayeviç Babayev** (21 may 1928, Moskva — 6 oktyabr 1986, Moskva) — Azərbaycan əsilli sovet fiziki, SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Nüvə fizikası sahəsində mütəxəssis.

## Bioqrafiya
Dünyanın ən böyük atom bombası olan Çar Bombasını hazırlayan 6 nəfərlik qrupun üzvlərindən biri.
İzvestiy Tsik adaları

**İzvestiy Tsik adaları** — Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizinin cənub hissəsində yerləşən adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı (1 yanvar 2007-ci ildən Taymlr Muxtar dairəsi tərkibindədir) ərazisində yerləşir.

## Ümumi məlumat
Adaların ümumi sahəsi 90&nbsp;km² təşkil edir. Poloqiy adası və Troynoy adası (высота до 42 м) arxipelaqın nisbətən iri adalarıdır. Poloqiy adasında hündürlük 24 metrdir. Troynoy adası isə 42 meyrlə arxipelaqın ən hündür nöqtədini təşkil edir. Adalar əsasən krestslik suxurlardan təşkil olunmuşdur. Səthlərini Arktik tundra tutur.

Adalar ilk dəfə «Vladimir Rusanov» və «Aleksandr Sibiryakov» buzqıran gəmiləri isə həyata keçirilən qütb eksoedisiyası zamanı (1932-33) kəşf edilmişdir.

Ada İzvestiya qəzetinin şrəfinə adlandırılmışdır. Qəzetin tam adı () ruscadan tərcümə Mərkəzi İcrayə Komitəsi Sovetlərinin fəhlə və əsgər deputatları qəzeti

Adalarda ölçmə və topoqrafik işlər 1939-cu ilə həyata keçirilmişdir.

İqlimi arktikdir. Olduqca sərtdir. Arktik səhra hökm sürür. Havanın orta illik temperaturu −12,2&nbsp;°C, avqust ayının orta temperaturu +1,8&nbsp;°C, yanvar ayının orta temperaturu −26,1&nbsp;°C təşkil edir. Ən aşağı temperatur olaraq −50,0&nbsp;°C qeydə alınmışdır. Havanın orta rütubətliyi 89 %-dir. Arxipelaqa il ərzində 300&nbsp;mm yağıntı düşür.

Adalarda yaşayış məntəqəsi yoxdur. Adada heyvanlar aləminin nümayəndəyərinə rast gəlinmir. Qış ayları ətraf sukarı tamamən donur.

İzvestiy Tsik adaları qütb stansiyası 1953-cü ildən fəaliyyət göstərir. Stansiya Troynoy adasının cənub-şərqində, Polyarnikov buxtası yaxınlığında sahildən 50 aralıda  qərarlaşır.

11 may 1993-cü ildə adalar Böyük Arktik qoruğu tərkibinə daxil edilmişdir. 2009-cu ilin noyabrından adalarda yerləşən qütb stansiyasının rəhbəri Vadim Valereviç Plotnikov, baş metroloq idə Olqa Nikolayen Plotnikova seçilmişdir.

## Mənbə
* Hesabat 
## İstinadlar
Atlasov adası

**Atlasov adası** (*Alaid adası*,  *Аraidoto*) — Böyük Kuril adalarının ucqar şimal nöütəsini təşkil edən ada. Ada həmçinin Kuril adaları tərkib hissəsini təşkil edir. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayətinin Şimali Kuril şəhər dairəsinə daxildir.

Adanın sahəsi 150 km² təşkil edir. Dairəvi formaya malik olaraq diametri 14 kilometrdir. XXI əsrdə adada yaşayım yoxdur. Əvvəllər isə adada Atlasov yaşaşayış məntəqəsi və Devyatka sərhəd zastavası olmuşdur. Adadan 20 kilometr cənub-şərqdə Paramuşir adası yerləşir.

Lovbər atmaq üçün əlverişli yerləri yoxdur.

Ada vulkanik suxurlardan təşkil olunmuşdur.

Ayaqlar altında bəzi bitkilər sıx alcaqboylu kolluqlar yaradır. Dağ terrasları və təpələrdə: Mərcangilə, Festuca, Bistorta vivipara, Geranium, rododendron, cır qaragilə, Pediculáris, Empetrum və s . yayılmışdır.

Adada gəmisicilər və tülkü yaşayır.
Ada özünün rus adını bölgələ avropalılar arasında ilk dəfə gələn Vladimir Vladimiroviç Tlasonun şərəfinə adlandırılmışdır.

## [[Alaid vulkanı]]
Ada bütünlüklə bir vulkanın konusunu təşkil edir. Alaid vulkanı Kuril adalarının ən hündür nöqtəsini təmkil edir (2339 м). 1778-ci ildə baş vermiş püskürmə nəticəsində konus zədələnmişdir. XVIII əsrdə vulkan 10 dəfələrlə püskürmüşdür. Sonuncu dəfə vulkan 23 avqust 1997-ci ildə püskürmüşdür. Kiçik titrəyişlər isə 31 oktyabrdan 19 dekabr 2003-cü il müddətində qeydə alınmışdır. 5 oktyabr 2012-ci ildə vulkabdan tüstü və qaz çıxır. 15 oktyabrda bu peykdən qeydə alınır. 2015-ci ilin sentyabrında zəif püskürmə müşahidə edilir.

Burada olan konuslar: Qoto, Misuto, Maru, Suribaçi. Hündürlükləri 49–315 metr arasında dəyişir.

## Alaid haqqında əfsanə

Bəzi əfsanələrə görə Alaid Kamçatkanın cənubunda Kuril gökündə yerləşirdi. Ən hündür olması və onun qonşularına gələn işiğın qarşısənə kəsdiyindən qonşuları onu qovmuşdur. Digər əfsanədə isə onun dənizin ortasına atılmasının səbəbini onun gözəlliyində görülür. Həqiqətəndə ada kənardan gözəlliyi ilə insanı cəlb edir. O daş ürəyini Kamçatkada saylayaraq Oxot dənizi istiqamətinə uzaqlaşmışdır.
Təbii ki bu əfsanələrdə həqiqət yoxdur. Çünki Kuril gölü sadəcə bir kalderadır ki, 11 000 il öncə formalaşmışdır.

## Ədəbiyyatda
* Struqaski qardaşlarının elmi-fantastik hekayəsində "Alaidin ağ konusu" hadisələr Atlasov yaxınlığında yerləşən Şumşu adasında cərəyan edir.

## Mənbə
* Adanın təsviri. Xəritə. Şəkillər.
* Şimali Kurilin vulkanları: Alaid 
* Alaid at Global Volcanism Program
* "Alaid adası" rəsmi

## İstinadlar
Alaid vulkanı

**Akaid vulkanı** — Böyük Kuril cərgəsinə daxil olan Atlasov adasında yerləşən vulkan. Vulkan günümüzdə belə fəaliyyətini göstərir. O Kuril adalarında mövcud olan ən hündür və ən şimalda yerləşən vulkandır.
Stratovulkan kraterə malik bir zirvədir. Vulkanın hündürlüyü 2339 metr təşkil edir. Oxot dənizi dibindən 2850–3000 metr hündürlükdə qərarlaşır. Vulkanın dəniz səviyyəsində uzununluğu 12–17 km təşkil edir. Kraterin diametri 900–1300 metrdir. Konusun dərinliyi 200 metr təşkil edir. Kraterin daxilində cavan konus vardır ki, onunda hündürlüyü 250 metrdir. Vulkan andezit-bazalt suxurlarından təşkil olunmuşdur. Vulkanın lava püskürməsi nəticəsində adı çəkilən süxürlar və tuf səthə çıxır. Kraterin ətəkləri müxtəlif növ kol bitkiləri və otlarla örtülmüşdür. Vulkanın yaşı 40–50 min olaraq qiymətlətləndirilir.

Vulkanın özünə məxsusluğu ondadır ki, 30-dan çox konusa malikdir. Onların bir qismi vulkan krateririnin ətəklərində formalaşmışdır. Dənizdə yerləşön su altı Qriqorev vulkanı ilə birlikdə vahid vulkanik massiv əmələ gətirir. Burada olan konuslar: Qoto, Misuto, Maru, Suribaçi. Hündürlükləri 49–315 metr arasında dəyişir.
Ada bütünlüklə bir vulkanın konusunu təşkil edir. 1778-ci ildə baş vermiş püskürmə nəticəsində konus zədələnmişdir. XVIII əsrdə vulkan 10 dəfələrlə püskürmüşdür. Sonuncu dəfə vulkan 23 avqust 1997-ci ildə püskürmüşdür. Kiçik titrəyişlər isə 31 oktyabrdan 19 dekabr 2003-cü il müddətində qeydə alınmışdır. 5 oktyabr 2012-ci ildə vulkabdan tüstü və qaz çıxır. 15 oktyabrda bu peykdən qeydə alınır. 2015-ci ilin sentyabrında zəif püskürmə müşahidə edilir

29 aprel 2002-ci ildə alaid adasında tur zamanı iki yaponiyalı turist həlak olmuşdur.

## Alaid haqqında əfsanə
Bəzi əfsanələrə görə Alaid Kamçatkanın cənubunda Kuril gökündə yerləşirdi. Ən hündür olması və onun qonşularına gələn işiğın qarşısını kəsdiyindən qonşuları onu qovmuşdur. Digər əfsanədə isə onun dənizin ortasına atılmasının səbəbini onun gözəlliyində görülür. Həqiqətəndə ada kənardan gözəlliyi ilə insanı cəlb edir. O daş ürəyini Kamçatkada saylayaraq Oxot dənizi istiqamətinə uzaqlaşmışdır.
Təbii ki bu əfsanələrdə həqiqət yoxdur. Çünki Kuril gölü sadəcə bir kalderadır ki, 11 000 il öncə formalaşmışdır.

## Ədəbiyyatda
* Struqaski qardaşlarının elmi-fantastik hekayəsində "Alaidin ağ konusu" hadisələr Atlasov yaxınlığında yerləşən Şumşu adasında cərəyan edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Şimali Kurilin vulkanları. Alaid 
* Активные вулканы Курильских островов. Краткое описание
* Volcano Live — John Search
* Volcano World — Oregon State University
* Peakbagger.com
Onekotan

**Onekotan adası** (*Аnakutan*; ayn məşhəlli addır: *Оnne kotan*, *onne* "qədim, hörmətli, qiymətli, böyük", *kotan* "kənd, torpaq sahəsi, yaşayış yeri; şəhər, şəhərçik, yer", ilk əvvəllər adanın şimalında olan qəsəbəyə şamil edilirdi) — Kuril adalarının Böyük Kuril cərgəsinə daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayəti Şimali Kuril şəhər dairəsinə daxildir. Adada yaşayış yoxdur.

## Coğrafiyası
Adanın sahədi 425&nbsp;km², uzunluğu 43&nbsp;km, eni isə 11–17&nbsp;km təşkil edir. Şimal-şərqdə Paramuşir adasından 53&nbsp;km aralıda yerləşir. Onu Paramuşirdən Dördüncü Kuril boğazı ayırır. Beşinci Kuril boğazı ilə isə Makanruşi adası ilə ayrılır. Maranruşi adasından 28 kilometrlik məsafədə yerləşir. Altıncı Kuril boğazı ilə isə Xarimkotan adasından ayrılır. İki ada arasında ən qısa məsafə 15 kilometrdir.

Kuroisi buxtasından şərqdə, sahilə yaxın ərazidı aynlara məxsus olan, hazırda isə tərk edilmiş kənd vardır. 2005-ci ilə qədər sərhəd zastavası mövcud olmuşdur. "Şestakov" adanln qərbində, "Onekotan" isə şərqində fəaliyyət göstərirdi. Adanın bir başından digər başına getmək üçün vaxtı ilə mövcud olmuş yol hələ də varlığını qoruyur.

Adada fəaliyyətdə olan vulkanlar və kalderalar mövcuddur: Krenisın vulkanı (1324 metr, 1-ci ranq kapitan Pyotr Kuzmiç Krenisının şərəfinə adlandırılmışdır. Adanın cənubunda yerləşir) və Nemo vulkanı (1019 m, adanın şimalında qərarlaşır).

Kalderada göl qərarlaşır. Krenisın vulkanının cənub kalderası su ilə dolmuşdur. Göl 15 kilometrlik çevrəyə malikdir. Dərinliyi 369 metr təşkil edir. Göl quruluşuna görə Kolçevoy adlanlr. Nemo vulkanının isə kalderasının şimal-şərqi su ilə dolmuşdur. Çornaya gölü 4 kilometr uzunluğa və 2&nbsp;km enə malikdir. Adada uzunluğu 5 kilometrdən çox olan 7 çay vardır. Ən uzun çayı Ozernaya Nemo kalderası yaxınlığından başlayaraq Oxot dənizinə tökülür. Bu uzunluqda olan Kedrov çayı isə adanın mərkəzi ilə Sakit okeana axır (8&nbsp;km). Sıx cəngəlliklərə sahibdir. Bəzi ağacların hündürlüyü 2–4 metrdir. Bataqlaşmış ərazilərə sahibdir. Ərazisinin böyük hisdəsini kol bitkiləri örtmüşdür. Giləmeyvələrdən: Empetrum, cır qaragilə, Rubus chamaemorus.

Ada ərazisində tülkü və kiçik gəmiricilər yaşayır. Sahilində — Əsl suitilər, dəniz şirləri üzür. Adada ilk dəfə geodeziyacılar İvan Evreinov və Fyodr Lujin (1720) olmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Adanın təsviri. Xəritə. Şəkillər
* Kuril Robinzonları 2006.
Karmin Krokko

**Karmin Krokko** (; ) — **Donatello** və ya **Donatelli** kimi tanınan italyan qulduru.

## Həyatı
O, əvvəlcə Burbonda, sonra isə Cüzeppe Qaribaldinin dəstəsində mübarizə aparıb. Tezliklə İtaliyanın cənubunda iki min nəfərlik ordu formalaşdırıb və Burbon tərəfdə ən qorxulu, aparıcı liderlərdən olub. O, pusqu quraraq su təchizatının kəsilməsi, un anbarlarını dağıtmaqla, teleqraf məftillərinin qırılması və s. kimi özünün partizan taktikası ilə məşhurdur.

Bu gün cənubi İtaliya əhalisinin çox hissəsi və xüsusilə də doğma rayonu Bazilikatanın əhalisi onu xalq qərəmanı sayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Buxara papaq

thumb|Gümüşü buxara papaq
**Buxara papaq** — Azərbaycanın milli papaq növü.

Bəy zümrəsinin nümayəndələri və varlı təbəqələri Buxara papaq geyinirdi. Onları Buxaradan gətirilmiş dəridən konus şəklində və ya iti uclu hazırlayırdılar. Belə papaqlar şəhər aristokratiyası üçün də xarakterik idi. Buxara papağa "Şiş papaq" və ya "bəy papaqları" da deyilirdi. 

Buxara papaqların hündürlüyü 11 santimetrdən çox olmurdu. Buxara papaqlarının hazırlanma texnologiyası digərlərinindən fərqlidir. Üç qaragül cinsli quzu anadan olan kimi (hətta anası onu yalayıb dərisini qurutmamış) kəsilməlidir. Belə olmasa, onda quzunun dərisinin üzərindəki düyünlər açılır, onda isə həmin dəridən bu papağı tikmək mümkünsüz olur. Onun dəyəri də dərinin üzərindəki yun düyünlərinin açılmamasındadır.

Bu papaq formasının Səfəvi hökmdarlarının "qızılbaş" ordusundan qalması zənn edilir. Buxara papaqlar bahalı papaq növlərinə aid edilir.
Sinqapur adası

**Sinqapur** ( («yarımadanın qurtaracağındakı ada») — Sinqapur dövlətinin əsas adası. Ada ölkə ərazisinin böyük hissəsini təşkil edir. Əhalinində çoxu məhs bu adada məskunlaşıb.

## Ucqar nöqtələri
Ən ucqar şimal nöqtəsi Sembavanqdır. Ucqar qərb və cənub nöqtəsi isə Tuasdır. Canqi Bay isə ucqar şərq nöqtəsidir.
## Coğrafiyası

Ekvatordan 137&nbsp;km şimalda yerləşib. Malay yarımadasından Cohor boğazı ilə ayrılıb. Boğazın eni 1&nbsp;km-dir. Cənubdan İndoneziyadan adanı Sinqapur boğazı ayırır. Bu boğaz həm də Hind okeanı ilə Cənubi Çin dənizi ilə birləşdirir. Adanın uzunluğu 42&nbsp;km, eni 23 kmdir. Sahəsi  617,1&nbsp;km²-dir. Sinqapur düzənlik səthə malik adadır. Ən yüksək zirvəsi Bukit Timah təpəsidir.

Sinqapur adası seysmik və vulkanik fəaliyyətin məhsuludur. Bunu ərazidə rast gəlinən vulkanik süxurılar sübut edir. Ərazidə qranit süxurlar geniş yayılıb. Sinqapur ərazisində qabbro yada rast gəlinir. Çökmə süxurlara Sinqapurun qərb hissəsində rast gəlinir və qumdaşı, argillit və s-dən ibarətdir. Metamorfik süxurlar Sinqapurun şimal-şərq hissəsində, eləcə də Pulau Tekongu adasının şərq sahillərində yayılıb. Onlar əsasən kvarsitdən ibarətdir.

Sinqapur ekvatoradan 1 dərəcə şimalda yerləşir. Sinqapur Ekvatorial iqlimə malikdir. Dəniz coğrafi mövqeyə malik olması Sinqapurun iqlimi sabit temperatur və təzyiq, yüksək rütubət və yağışlarla ilə xarakterizə olunur.

## Adının mənası
Pulau Ujong adı adaya verilən ilk addır. Səyyahlar Malay boğazından Cənubi Çin dənizinə qədər üzən zaman istər istəməz ada ətrafını dolanmalı idilər. O üzdən adın mənasıda *Dünyanın o başı* kimi izah olunur. III əsrdə çin səlnaməçisi Po Lo Çun (蒲罗中) adanı Pulau Ujong kimi yazmış

## Əfsanə
Po Lo Çenin əlyazmalarında göstərilir ki, adada vaxtilə  beş, altı düymlük quyuruğa malik haniballar məskunlaşmış.

## Nəqliyyatı
Sinqapur adası iki körpu ilə Malay yarımadası ilə birləşir. Körpüdən dəmir yolu və avtomobil magistralı keçir. Adada Çanqi beynəlxalq aeroport fəaliyyət göstərir. İndoneziyanın Batam və Bintan adaları ilə bərə əlaqəsi mövcuddur.

## İstinadlar
Severo-Kurilsk sunamisi (1952)

**Severo-Kurilsk sunamisi** - 5 noyabr 1952-ci ildə səhər saat beş radələrində baş vermiş və nəticədə SSRİ ərazisinin Saxalin və Kançatka vilayətlərini əhatə edən güclü sunami.  

## Sunami
Sunamini yaradan səbəb 5 noyabr tarixində Sakit okeanda (4.11.52 16:58:22 qrinviçə görə), Kamçatka yarımadasının yaxınlığında maqnitudası 8,3 bal güçündə olan zəlzələ olmuşdur. Onun ocağı Şpunski burnundan 130 kilomeyr aralıda, 20 – 30&nbsp;km dərinlikdə baş vermişdir. Zəlzələnin təsir güçü 700&nbsp;km məsafədə yayılmışdı. Zəlzələ dalğası Kronoski yarımadasından Şimali Kuril aralarına qədər uzanırdı. Yeraltı titrəyişlər yarım saat müddətində davam edir. Ancaq zəlzələ böyük dağıntılar yaratmır. Demək olar ki ondan zərər çəkən olmur. Ancaq zəlzələ ardından güçlü sunami baş vermişdir. Zəlzələdən bur saat sonra birinci dalğa sahillərə hücum çəkmişdir. Bu dalğa Severo-Kurilsk şəhər sakinlərinin bir çoxunu sulara gömmüşdür. Canlarını götürüb qaçan insanlar yuxudan ayıldıqlarından bir çoxu geriyə qayıtmalı olur. Birinci dalğadan 20 dəqiqə sonra ikinci dalğa sahillərin üzərinə gəlir. Bu dalğa birincisindən güçünə və hündürleyünə görə seçilirdi. Bu dalğanın hündürlüyü beş mərtəbəli bina böyüklükdə olmuşdur. Geriyə geyim dalınca gələn insanları olduqca cəyin anda yaxalayan dalğa şəhərin digər binslarınıda tamamən dağıdır və özü ilə suya qərq edir. İkinci dalğadan sonra üçüncü dalğa gəlir. Bu dalğanın güçü hər iki dalğanın güçündən zəif olur. O ancaq dağılmış binaları qalıqlarını sahilə çıxara bilir. Sunamidən sonra Severo-Kurilsk şəhərinin ancaq nisbətən hündür hissəsində olan binalar salamat qala bilir..

Bu üç dalğa 15—18 metr olaraq Severo-Kurilsk şəhərinin böyük hissəsini məhv etmişdir. Üstəlik Kamçatkadan tutmuş Şimali kuril adalarının sahil xətti boyunca yerləşən bir yaşayış məntəqələri  yer üzündən silinmişdir. Rəsmi rəqəmlərə görə 2336 nəfər həlak olmuşdur. Sunamidən öncə isə Severo-Kurilskdə əhalinin sayı 6000 nəfər təşkil edirdi.

Suyun səviyyəsinin bu tərzdə qalxması 5 noyabr tarixində 700 kilometr sahədə müşahidə edilmişdir. Bu ardıcıl üç dalğadan sonra növbəti sunamilər Piratko buxtasında 10—15 metr və Kamçatkada Olqa buxtasında 10—13 metr olaraq qeydə alınmışdır.

Severo-Kurilskdə axtarış-xilasetmə əməliyyatına başlanılmışdır. İşə helikopterlər və Sakit okeanda yerləşən bütün gəmilər cəlb edilmişdir. Bir müddət sonra bölgənin əhalisinin bir hissəsi Saxalinə evakuasiya edilir. Bütün axtarış-xilasetmə işləri bitdikdən sonra qəsəbə yenidən inşa edilir. Sunaminin nəticələrinin aradan qaldırılması komisiyasının üzvlərindən birk Arkadi Natanoviç Stuqaski olmuşdur.

Bu fəlakətdən sonra ölkədə Sunamidən xəbərdarlıq sistemi yaradılmışdır. Günümüzdə belə Rusiyada bu vəzifəni Rusiyanın sunamidən xəbərdarlıq xidməti həyata keçirir.

## İstinadlar

## Mənbə
* http://sevkur.admsakhalin.ru/ru/kontent/vizitnaya-kartochka/vospominaniya-ochevidtsa_tselikin-v.p.html - Воспоминания очевидца Целикин В. П.]]
* Zəlzələ (sunami) 1952 il 
* Qeydə alınmış sunamilər, B. İ. Piyp, Təbiət, № 5, 2005 iı.
* Краеведческий бюллетень N 4, 1991.
Azərbaycanın Olimpiya oyunlarındakı bayraqdarlarının siyahısı

**Azərbaycanın Olimpiya oyunlarındakı bayraqdarlarının siyahısı** — 1996-cı ildən etibarən hər dörd ildən bir keçirilən Yay və Qış Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimlərində Azərbaycan bayrağını daşıyan idmançıların siyahısı.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
Həməşərə

**Həməşərə sortu** - Azərbaycanın ən qədim üzüm sortudur. Qiymətli yerli texniki üzüm sortlarındandır. Meyvəsi əsasən tünd-göy və qara rəngdədir. Yüksək məhsuldar sortdur. Barlı zoğların miqdarı 62,7%; bar əmsalı 0,76; məhsuldarlıq əmsalı 1,20; salxımların sayı 34 ədəd; salxımların orta kütləsi 256 qr; məhsuldarlığı 8,6 kq; hektardan məhsuldarlıq 191,1 s/ha təşkil edir.

Sort Qara dəniz hövzəsi qrupuna (convar pontica Negr.) mənsubdur. 
  
## Yarpaqları
Yarpaqları orta ölçüdə (uzunluğu 14-18 sm, eni 13-17 sm), dəyirmi formada olub, 5 dilimlidir. Ayanın kəsikləri dərindir. Səthi torşəkilli qırışıqlı
olub, tünd-yaşıl rəngdədir. Alt səthi isə nisbətən açıq rəngdədir. Yuxarı kəsikləri açıq olub, sivri dibli, dar ağızlı liraşəkilli, tək-tək hallarda sonu sivri dibli yumurtavarı, yaxud üçbucaqşəkillidir. Aşağı kəsiklər açıq olub, sivri dibli, dar ağızlı və tərəfləri paralel olan liraşəkilli formadadir. Saplaq oyuğu açıq (liraşəkilli forma) və bağlı (ellipsvari) formadadır. Dilimlərin ucundakı dişciklər iti uclu, tərəfləri qismən qabarıq üçbucaqşəkillidir. Yarpağın alt səthi tüklüdür.

## Meyvəsi
Çiçəyi ikicinslidir. Salxımları iri və çox iri olub (uzunluğu 20-32 sm, eni 5-14 sm), konusvarı, dar konusvarı formada və çox sıxdır. Gilələri orta və iri ölçüdə (uzunluğu 16–22&nbsp;mm, eni 15–21&nbsp;mm), girdə formada, simmetrik olub, tünd-göy rəngdədır. Qabığı qalın və möhkəm olub, üzəri zərif mum təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Giləsi ətli-şirəli olub, ləti nisbətən sıx, zəif xırtıldayandır. Dadı şirin, harmonik və xoşagələndir. Şirəsi qırmızı, yaxud çəhrayı rəngdə olur. Giləsində 1-3 ədəd toxum vardır.

Sort gecyetişəndir. Vegetasiya müddəti 156 gün davam edir. Gilələrinin tam yetişməsi sentyabr ayının üçüncü ongünlüyünə təsadüf etmişdir. Tənəklərinin böyümə gücü yüksəkdir (290 sm). Sortun yarpaqları oidium xəstəliyinə davamlılıq (2 bal), gilələri davamsızlıq (4-4,5 bal), antraknoz xəstəliyinə tolerantlıq (3-3,5 bal) və boz çürümə xəstəliyinə davamsızlıq (4-4,5 bal) nümayiş etdirir.

## İstinadlar
Kəraçi qatar qəzası

**Kəraçi qatar qəzası** (həmçinin Landhi dəmiryol qəzası kimi adlandırırlar) — 3 noyabr 2016-cı ildə 07:18 radələrində Landi Dəmiryolu Stansiyasından yola başlayan sərnişin qatarının Pakistanın Kəraçi şəhərində qəzaya uğradığı qatar qəzasıdır. Multandan gələn **Zakariya Ekspress** sərnişin qatarı düzgün siqnal vermədiyi üçün Lahordan Kəraçiyə gələn **Fareed Ekspress** sərnişin qatarı ilə arxadan toqquşmuşdur. İki qatarın toqquşması nəticəsində ən azı 21 nəfər həlak olmuş, 65 nəfər isə yaralanmışdır. Sonrakı günün səhərindən, yəni çərşənbə axşamından Kəraçi şəhərinin Landhi ərazisində xilasetmə işlərinə başlanmışdır.

## Qəza
Şahidlər məlumat bildirdilər ki, Multandan gələn *Zakariya Ekspress* sərnişin qatarı Kəraçidə dayanacaqda dayanmışdır. Sürətlə Lahordan gələn *Fareed Ekspress* sərnişin qatarı zərblə digər qatara çırpılmışdır. Qatar qəzasından sonra insan qışqırıqları ətrafa yayılmışdır. Qatarlar ən azı iki vaqonun toqquşması nəticəsində aşıblar. Televiziya kadrları göstərir ki, qatarlar qəza nəticəsində sıradan çıxıblar. Qəzadan sonra qatarlar yerləşdikləri dayanacaqlara aparılıblar. Fareed Ekspress və Zakariya Ekspress qatarlarının arabacıqları toqquşma nəticəsində tamamilə dağılmışdır.  Sindin Baş Nazirinin müşaviri və senator Səid Qənidə bildirib ki, dəmiryolu rəsmiləri səhvən arxadan gələn qatara yaşıl siqnalı verib. Bununla da qatar istiqamətini dəyişərək sağa istiqamətlənmişdir. Zavodun işçisi Əcəb Gül kütləvi informasiya vasitələrinə açıqlamasında bildirib ki, o, iş yerinə gedərkən yol qəzası baş verib. O, hadisəni belə şərh edib:"Birdən daha bir qatar yüksək sürətlə gəldi və dayanmış qatara çırpıldı".

### Sürücünün səhv siqnalı
Dəmiryolları üzrə Federal Nazir Xavaci Saad Rafiki bildirib ki, hadisə üçün əsas səbəb arxadan gələn qatarın sürücüsünün və köməkçi sürücünün səhlənkarlığı olmuşdur. O bildirib ki, sürücülərə ilk olaraq sarı siqnal, daha sonra isə zəif şəkildə qırmızı siqnal verilmişdir. "Qatar SOS siqnalı verdikdən bir dəqiqə sonra qəzaya uğramış və sürücülər həlak olmuşdur". O bildirib ki, sürücülər toqquşmaya səbəb olan hər iki siqnala məhəl qoymayıblar.

### Reaksiyalar
Pakistan Xalq Partiyasının (PXP) sədri Bilaval Butto Zərdari *CPXM*-də qatar qəzasında xəsarət alanlara baş çəkib. PXP sədri bildirib ki, terrorizm və qəzalar siyasətlə bağlı olmamalıdır. Bilaval öz yaxınlarını itirən ailələrə başsağlığı verib. O, həmçinin xəsarət alanlara göstəriləcək ən yaxşı tibbi yardım üçün xalqa müraciət edib. O, əlavə edib ki, Pakistanda və Sind əyalətində binaların tikintisinə daha diqqətli nəzarət olunacaqdır. Sindin Baş Naziri Murad Əli Şah da yaralılara baş çəkib.

## Nəticələri
Cinnah Xəstəxanasında Təcili Yardım Şöbəsinin Rəhbəri olan Doktor Seemi Camalinin sözlərinə görə 16 cəsəd və 40 yaralı Cinnah Xəstəxanasına gətirilib. Yaralılar Cinnah Xəstəxanasına, Abbasi Şaheed Xəstəxanasına və Mülki Xəstəxanasına köçürülmüşdür. Orada fövqəladə vəziyyət elan edilib. Qatar qəzasından sonra Kəraçi və ölkənin digər ərazilərində bütün qatarların hərəkəti dayandırılıb.

## İstinadlar