open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tezer Özlü

**Tezer Özlü** (d. 10 sentyabr, 1943; Simav, Kütahya – ö. 18 fevral 1986; Sürix, İsveçrə) – türk yazıçı. 

## Həyatı
1943-cü ildə Simavda anadan olmuş, atasının işi ilə əlaqədar olaraq uşaqlığını Simav, Ödemiş və Gerededə keçirmişdir. 10 yaşında İstanbula  gəlmiş, Avstriya Qız Liseyinə getmiş, lakin oranı bitirməmişdir. 1962-1963-cü illərdə Avropanı gəzmiş, 1964-cü ildə teatrçı və yazıçı Güner Sümer ilə evlənmişdir. Onlar birlikdə Ankaraya köçmüşdür. Özlü sonralar Sümerdən ayrılaraq yenidən İstanbula köçmüşdür. 1967-1972-ci illər ərzində fasilələrlə İstanbuldakı müxtəlif xəstəxanaların psixiatriya klinikalarında müalicə almışdır.

1968-ci ildə rejissor Erden Kıralla evlənmiş, 1973-cü ildə bu evlilikdən qızı Dəniz dünyaya gəlmişdir. 1981-ci ildə Berlinə getmiş, Kıraldan ayrılmışdır. Kanadada yaşayan İsveçrə əsilli sanatçı Hans Piter Marti ilə tanış olmuş, 1984-cü ildə onunla evlənərək Sürixə köçmüşdür. 18 fevral 1986-cı ildə orada vəfat etmişdir. Ölüm səbəbi döş xərçəngi olmuşdur. Məzarı Aşiyan qəbristanlığındadır.

## Əsərləri

* *Köhnə bağça* (1978)
* *Uşaqlığın soyuq gecələri* (1980)
* *Həyatın sonuna səyahət* (1984)
* *Köhnə bağça - köhnə sevgi* (1987)
* *Qalanlar* (1995)
* *Zamanın xaricində həyat* (2000)

## İstinadlar
Gəncə bulvarı

**Gəncə bulvarı** — Gəncə şəhərində yerləşən park-bulvar kompleksi.

## Bulvar haqqında
Bulvarın inşasına 2014-cü ildə başlanılmış və 2017-ci ilin fevral ayının 17-də açılışı  baş tutmuşdur. Kompleksin uzunluğu 1,2 kilometrdir. Ümumi sahəsi 34 hektardır. Burada 15 fəvvarə və müxtəlif kompozisiyalı 10 heykəl quraşdırılmışdır. Gəncəçayın məcrasının hər iki tərəfində betondan ümumi uzunluğu 2,4 kilometr olan istinad divarı tikilmişdir.

Bulvarda Bayraq meydanı, "Əli və Nino" kompleksi, Mətbuat evi, Kitab evi, ticarət mərkəzi, 3 yaşayış binası, üç kafe, restoran, attraksionlar 1,7 kilometr uzunluğunda velosiped yolu və iki velosiped dayanacağı inşa edilmiş və monitor quraşdırılmışdır.
## Qalereya

Gəncə Bulvarı 1.jpg
Gəncə Bulvarı 10.jpg
Gəncə Bulvarı 7.jpg
Gəncə Bulvarı 4.jpg
Gəncə Bulvarı 3.jpg
Gəncə Bulvarı 5.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Heydər Əliyev Park-Kompleksi

## Xarici keçidlər
* İlham Əliyev “Gəncəçay” park-bulvar kompleksi ilə tanış olub — ''president.az''
Suhai Əziz Talpur

**Suhai Əziz Talpur** (sind dilində: سُهائي عزيز ٽالپر). ) — Pakistan hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşı, 2013-cü ildən polis superintendetinin (baş inspektordan daha yüksək vəzifə) köməkçisi, ölkə polisində xidmət edən 3-cü sindli qadın. Talpur 2018-ci ilin noyabrında Kəraçidə Çin konsulluğuna edilən terror hücumunun qarşısının alınmasında rəhbər roluna görə yüksək qiymət almışdır. 

## Haqqında
Suhai Əziz Talpur 1988-ci ildə Bhai Xan Pakistanın Sind bölgəsinin Talpur kəndinin Tando Məhəmməd Xan məntəqəsində anadan olub. Onun atası Əziz Talpur siyasi fəal və yazıçıdır. 

## Təhsili
Talpur Fauci Fondunun Ali Orta məktəbini bitirmiş və daha sonra Heydərabadda Bəhri Fondu Kollecinə daxil olub. O bakalavriat dərəcəsini Zübeydə Qızlar Kollecində almış və onun magistr dərəcəsini Cəmşuruda Sind Universitetində iqtisadiyyat üzrə almışdır. O, Heydərabadda Əl-Həmd Akademiyasında  və Skans Mühasibatlıq Məktəbində diplomlu mühasib sertifikat kursu keçmişdir. Onun valideynləri onu məktəbə yazdıqdan sonra ailəsi kəndi tərk edib şəhər ətrafı əraziyə köçmüşdür. 

## Əmək fəaliyyəti
Talpur - Sindin aşağı platosundan Pakistan polisində َُASP-də (Alfa Siti Polis) rütbə almış ilk qadın idi.

13 avqust 2013-cü ildə Heydərabadda Hayder Çouka partladıcı ilə hücum həyata keçirilmişdir. Hücum zamanı bir nəfər həlak olmuşdu. Şəhərdə 35 yaşayış məntəqəsi "həssas" ərazi elan edilmiş və 75 nəzarət buraxılış məntəqəsi qurulmuşdur. Hər bir bu cür məntəqə polis şəxsi heyəti ilə gücləndirilmişdir. Bu prosesi gedişində Suhai Talpur polis qərargahına məsul şəxs təyin edilmişdir və Müstəqillik günü tədbirləri başa çatana qədər təhlükəsizlik tədbirlərinin həyata keçirilməsinə nəzarəti o həyata keçirmişdir. 

2017-ci ildə o Sindh Varsity Common-da təhqiqata məsul şəxs təyin edilidi. 2018-ci ildə Camşuru rayonlarında təşkil olunmuş ruplaşamalara qarşı pols reydləri həyata keçirmişdir. Xüsusilə də qarət, narkotik ticarətinə qarşı mübarizəni təşkil etmişdir. 

## 2018-ci ildə Kəraçidə Çin konsulluğuna hücum
23 noyabr 2018-ci ildə Pakistanda Çinin investisiyalarına qarşı çıxan 3 silahlı separatist Kəraçidə Çin konsulluğunu mühafizə edən 2 pakistanlı polisi öldürdü. Daha sonra onlar partlayıcı ilə binaya girməyə çalışdılar. Talpur Kəraçidə baş polis inspektoru kimi həmin əraziyə polis dəstələri yeridərək bombanı zərərsizləşdirmək üçün də xüsusi qrup təyin etmişdi. O hadisə yerinə gəlib çatan ilk ali məmur idi. O hər 3 hücum edənin öldürülməsi ilə nəticələnən 2 saatlıq əməliyyatı təşkil emişdi. 

Reuters agentliyinin məlumatına görə onun diplomatik nümayəndəliyə hücum zamanı gördüyü işlər "saysız hesabsız həyatların xilasına görə" yüksək qiymət almışdır. Onun tapança ilə şəkli Pakistan və Çində sosial şəbəkələrdə böyük diqqət cəlb etmişdir. O həmçinin Pakistanın "Tamğa-ye Quaid-e Əzəm" medalı ilə təltif olunmuşdur. Bu mükafatı alan ilk qadın kimi tarixə düşmüşdür. 

## İstinadlar
Ghost in the Shell 2: Innocence

**Ghost in the Shell 2: Innocence** () və ya Yaponiyada tanınan adı ilə **Innocence** (; ) — *[[Ghost in the Shell (anime filmi)|Ghost in the Shell]]* animesinin 2004-cü ildə buraxılan sikvelı.

## Məzmun

Animenin məzmunu *Ghost in the Shell* manqasının *Robot Rondo* fəsilin ilə *Phantom Fund* fəsilinin elementləri əsasında yazılıb.

2032-ci il. Mayor Kusanagi internetin içində itirilib. Bato ilə Toqusa isə İctimai Təhlükəsizlik Bürosunun 9-cu şöbəsində işləməyə davam edirlər. Şöbə ginodların (kukla kimi seks robotların) nasaz işlərin nəticəsində baş verən bir sıra ölümü istintaq etməyə çağırılıb.

## Prikvel romanı

Yasaki Yamada yazdığı  romanı animenin prikvelıdır. O, Batonun perspektivindən yazılıb və onun filmdəki hadisələrdən əvvəl Qarburiel (Qabu) itinin axtarması haqqında bəhs edir. Roman *Tokuma Shoten* tərəfindən 2004-cü ilin fevralın 29-da nəşr olunub.

## İstehsal

İstehsal zamanı rejissor Oşii verdiyi ilk qərarı Motoki Kusanagini animenin baş personajı eləməmək və əvəzinə, məzmunu onu axtarmaqdan eləmək idi. Beləliklə Oşii bu işini orijinaldan fərqləndirmək istəyirdi.

İlham tapmaq üçün Oşii dünya ətrafında gəzib. Məsələn, kuklaların görünüşü Nyu Yorkdaki Beynəlxalq Fotoqrafiya Mərkəzində Hans Bellmerın kuklaların görünüşü əsasında yaradıb. Animedə bir sıra sitat var. Məsələn, Dekart, buddist sutralar, İncil, Konfutsi, *Gələcək ərəfə* (1886) və *Locus Solus* (1914) romanları, Qoqol, Con Milton, Riçard Dokinz, yapon ədəbiyyatı və s. mənbələrdən gələn sitatları animedə tapmaq olar. Oşiinin sözlərinə görə, o bunu Jan-Lük Qodardan ilhamlanıb, eləməyə qərar vermiş. Onun öz sözlərinə görə, bu kinoya "müəyyən zəginlik verir, çünki görünən hər şey deyil".

Oşii ultra 3D CGI animasiyası (2001-ci ildə buraxılan *Final Fantasy* və *[[Şrek (animasiya, 2001)|Şrekdə]]* kimi) ilə tanış idi və onu bütün anime boyu iştətmək üçün yətərincə böyük büdcəsi var idi. Halbuki, o 2D personajları ilə 3D arxa planı birləşdirməyə qərar verb.

## Buraxılış

*Innocence* Yaponiyada 2004-cü ilin martın 6-da, ABŞ-də isə *Ghost in the Shell 2: Innocence* adı altında həmin ilin sentyabrın 17-də buraxılıb. Əvvəl, layihənin adı sadəcə *Ghost in the Shell 2* olmalı idi. Oşiinin sözlərinə görə, *Studio Ghibli* prodüseri, Toşio Sudzuki onun heyətinə gələn zamanı, adını *Innocence* eləyiblər. Oşii izah edib ki, bu qərarı birinci animesinin Yaponiyada uğurlu olmadığına görə veriblər. Halbuki, Yaponiyadan kənar, onun uğurlu olduğuna görə, ikinci hissəsi bir sıra yerlərdə *Ghost in the Shell 2: Innocence* adı altında buraxılıb.

## İstinadlar
Qızıl-Tayqa

**Qızıl-Tayqa** — Tuvada müqəddəs dağ. Qərbi Sayanın ən yüksək dağ zirvəsi. Hündürlüyü 3121 m təşkil edir. Dağın adı tuvaca Qızıl - "qırmızı" və tayqa - "meşə ilə örtülmüş dağ" mənasını verir.

Qızıl-Tayqa dağı Baş silsilədən cənubda, Ak-Suq çayının başlanğıxında yerləşir. Dağ metamorflaşmış qum daşlarından, çınqıl daşlarından və konqlomeratlardan ibarətdir ibarətdir. Qızıl-Tayqanın yamacındakı bitki örtüyünə aşağıdakılar daxildir: Larix sibirica və yalançı boz lalə.

## İstinadlar
Penjina çayı

**Penjina çayı** (, ) — Rusiya ərazisindən axan çay. Kamçatka diyarının Penjinski rayonu ərazisindən axır.

Çayda Manila kəndləri (dəniz limanı var), Kamenskoye, Oklan, Slautnoye, Ayanka var
## Coğrafiyası
Çayın uzunluğu 713&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 73.500&nbsp;km²-dir.

Çay Kolıma öndağlığından başlayır, yuxarı hissədə dərin dərədə, sonra isə dağlararası hövzədən axır. Penjinski ovalığına çatdıqdan sonra çayın yatağı meandrlaşır. Burada onun eni 600 m-ə çatır. Aşağı axarlarda çay Penjinski silsiləsi ilə Oklanski yaylası arasından axır. Oxot dənizinin Şelixov körfəzinin şimal-şərq hissəsindəki Penjin körfəzinə axır. Burada estuari əmələ gətirir. Mənsəbdə güclü qabarmaların təsirinə məruz qalır. Burada qabarmanın hündürlüyü 13,4 m-ə çatır ki, bu da Rusiya çaylarının üçün ən yüksək göstərici və dünyada ən böyük göstəricilərdən biridir. Çayda illik su sərfiyyatı 695 m³/s-dir.
### Su rejimi
Penjina çayının qidalanmasının əsasını qar (65% -ə qədər) və yağış suları (25% -ə qədər) təşkil edir. İllik axınının 80% -ə qədəri mayın ortalarında başlayan yaz-yay selinin payına düşür. Onun maksimumu iyun ayında baş verir. Uzun müddət ərzində sel sularının axın sürəti 11700 m³/s təşkil edir. İl ərzində suyun səviyyəsindəki dalğalanma diapazonu çay boyunca 410 sm-dən 760 sm-ə qədər artır. İyulun sonu - avqustun əvvəllərində su azalır. Yaz və payız aylarında suyun səviyyəsi 4 m-ə qədər artan yağış daşqınları olur. Su səviyyəsinin aşağı olması oktyabrın birinci yarısında başlayır, ən aşağı suyun axıdılması (21 m³ / s-a qədər) mart ayında baş verir. Çay oktyabrın ortalarında donur. Buzun qalınlığı 160 sm-ə çatır
### Şəfaflığı
Suyun bulanıqlığı orta hesabla 30 q/m³-ə çatır. Düzənliyə çatdıqda 46 q/m³-ə qədər artır. Penjina çayının orta uzunmüddətli çöküntü axını ildə 1 milyon ton təşkil edir. Su zəif minerallaşmaya malikdir. Minerallaşma hidrokarbonat sinifinə və kalsium qrupuna aiddir.

Rusiyanın dövlət su reyestrinə görə, Anadır-Kolıma hövzəsi rayonuna daxildir.
## Əməmiyyəti
Penjina çayında daşqınların zəifləməsi ilə Slautnoye ilə Ayanki arasında nəqliyyat mümkündür.

qabarma və çəkilmənin imkanlarını nəzərə alaraq Penjina çayının mənsəbində güclü bir qabarma və çəkilmə elektrik stansiyasınıən qurulması planlaşdırılır.

Kamenskoye - Manila magistral yolunun üç kilometrlik keçidi çayın buz başlamış səthindən keçir.

## İstinadlar
Meduza (Karavacco)

**Meduza** ()— Mikelancelo Merisi de Karavacco tərəfindən 1598-1599-cu illərdə ərsəyə gətirilən rəsm əsəri. Karavacco rəsm üzərində "falçı qadın" və "fırıldaqçılar" adlı əsərləri ilə eyni dövrdə işləmişdir. Əsər ona himayədarlıq edən Kardinal del Montenin sifarişi əsasında Medici ailəsinə hədiyyə olaraq çəkilmiş və hədiyyə verildiyi gündən etibarən Florensiyanı tərk etməmişdir.

## Təsviri
Karavacco Meduzanı ərsəyə gətirərkən Leonardo da Vinçinin qalxan üzərində rəsm etdiyi Meduza rəsmindən təsirlənmişdi. Mənbələrdə Da Vinçinin "Meduza"sının da Medici ailəsinin kolleksiyasına daxil edildiyi haqqında məlumatlar vardır.

Rəsm qalxan üzərinə keçirilmiş kətana çəkilmişdir. Kətan üzərində Meduzanın gövdəsindən ayrılmış başı və boynundan fışqıran qanlar rəsm edilmişdir.

Əsər qədim yunan əfsanəsinə söykənməkdədir. Əfsanəyə görə antik dəniz tanrı və tanrıçası olan Fork və Ketonun qızı Meduza o qədər gözəl idi ki, adanın bütün kişiləri ona aşiq olmuşdu. Lakin Meduza Tanrılara yaxın ola bilmək üçün öz bəkarətini qoruyaraq Afinanın (yunan ədalət, güc, savaş və ağıl tanrıçası) məbədində xidmət etməyi seçir. Günlər keçir, Meduzanın məşhur gözəlliyinin səsi-sorağı artıq hər tərəfə yayılmış və Poseydonun diqqətini çəkmişdi. O, insan formasına girərək Afinanın məbədinə gedib qızı istismar edir. Bütün bunlar Poseydonun günahı olsa da, bu hadisəyə qəzəblənən Afina, Meduzanı cəzalandırır və onu gorgona, yəni ölü sifətində, qorxunc və səssiz bir canavara çevirir. Artıq Meduzanın gözəl, ipək saçlarının yerində zəhərli ilanlar hərəkət edir və birbaşa gözünə baxdığı hər insan daşa çevrirdi. Bir müddət sonra Perseydən qurtulmaq istəyən kral Polidekt ondan Qorqona Meduzanın başını gətirməsini tələb edir. Persey Meduzanın məbədinə gedərək burada Hermesin orağı ilə onun başının kəsir. Mikalencelo Merisi de Karavacco məhz bu səhnəni rəsm etmişdir.

## İstinadlar
Şilka çayı

**Şilka** — Rusiyanın Zabaykal diyarı ərazisindən axan bir çay. Amur çayının sol qolu.
## Coğrafiyası
Onon və İnqoda çaylarının birləşməsi ilə meydana gəlir. Şimaldakı Şilkinski və Amazarski silsilələri ilə cənubda Borşçovoçnı silsiləsi arasındakı vadidə axır

Demək olar ki, bütün uzunluğu boyu dağlıq bir xüsusiyyətə malikdir və davamlı zəncirvari uzanan və yalnız ara-sıra dar keşidlər əmələ gətirən dağların arasındakı vadidə axır. Çay yatağının yüksək sahilləri var; dibi daş və qayalıqlardan ibarətdir. Üst hissədə astana və şəlalələr var.

Şilkanın uzunluğu (Onon və İnqodanın birləşməsindən Arqun ilə birləşənədək) 560&nbsp;km-dir; İnqoda ilə uzunluğu 1210&nbsp;km, Onon ilə birlikdə 1455&nbsp;km. Hövzənin sahəsi 206 min km²-dir. Əsas qollar: Nerça, Quenqa, Çornaya (sol). Şilka çayı arqun çayı ilə birləşərək amuer çayını əmələ gətirir. Şilka çayı boyunca Şərqi Zabaykala xas olan dağ tayqası mənzərələri çox hissəni tutur. Quru otlu qarışıq çöllər dağlıq Şərq Sibir tayqaları ilə birləşir.
Şabalıd torpaqları alt hissələrdə üstünlük təşkil edir və yuxarıda axarlar boyunca isə qaratorpaqlar meydana gəlir. Təxminən 1000 m yüksəklikdəki təpələrin şimal yamacları boz meşə torpaqları ilə örtülüdür.
Çöl zonasında ən çox yayılmış bitkilər Kəklikotu, Stipa və s-dir. Tayqa bölgələrində şam, ağcaqayın və sidr üstünlük təşkil edir.

## Hidrologiya
Şilka nisbətən az sulu olması ilə xarakterizə olunur. Aşağı axınlarda orta illik axın sürəti 550 m /s, maksimumu 11,400 m³/s-dir. qidalanması qarışıq olsa da, qidalanmasında yağış suları üstanlük təşkil edir (80%). Sretensk şəhərində - yəni 172 min km² tutma sahəsinə uyğun çayın yerində - yay yağışları nəticəsində daşqınlar zamanı sərfiyyat 9000 m³ / s-a qədər, qışda isə 1 m³ / s-a çatır. Bəzi şiddətli qışlarda çay tamamilə donur. Şilka çay hövzəsinin su rejiminin özünə məxsus özəlliyi vardır - burada sel dövrü 120-130 gündür. Ümumilikdə ildə 8-dən 12-dək sel ola bilər. Şilkada suyun səviyyəsindəki maksimal dalğalanma 12,5 m-ə qədər qeydə alınır.

## Əhəmiyyəti
Aşağı hissədə, mənsəbdən Sretensk şəhərinə qədər Şilka naviqasiyada istifadə olunur. Çayda naviqasiya 160 ilə 180 günə qədər davam edir. Şəhərlər: Sretensk, Şilka. Hövzədə əlvan metallar və qızılın böyük yataqları var.

## İstinadlar
Auversdəki evlər (rəsm əsəri)

**Auversdəki evlər** — Vinsent van Qoq tərəfindən yağlı boya ilə çəkilmiş rəsm əsəridir. Parisin şimal-qərbindəki Auvers-sur-Oise qəsəbəsinə köçdükdən qısa müddət sonra, 1890-cı ilin may ayının sonu və ya iyunun əvvəlində çəkilmişdir.

Buraya köçməsinin səbəbi Saint-Remidəki sıxıntılar və monoton həyat tərzi olmuşdur. Saint-Remidəki son iki ayda yaddaşına canlanan görüntüləri kətan üzərinə köçürmüşdür. Hollandiyalı kökündən bəhs edərək bu şəkilləri "Şimalın xatirələri" adlandırdı. Rəsmlərində olan bu şimala doğru səyahət Auversdə də davam etdi. Buna misal olaraq Auversdəki F789 kilsəsini göstərmək olar. Lakin Nuenendə yaşadığı kəndli həyatına burada davam etmədi. Auversdəki evlərin rənglənməsi müxtəlif sosial sinifləri nəzərə almağa kömək etdi.

## Xarici keçidlər
* A House at Auvers
* 2011 photo of the site
Balıkesir Saat Qülləsi

**Balıkesir Saat Qülləsi** — Balıkesirdə Bələdiyyə parkı içində inşa edilmiş qüllə.

## Tarixi
Qalanın giriş qapısındakı yazıya görə, qüllə 1827-ci ildə Silistra mütəssərrifi Mehmed Paşa tərəfindən 5 mərtəbəli olaraq inşa edilmişdir. Balıkesir saat qülləsi quruluş etibarilə Qalata qülləsinə bənzədilir. Saat qülləsi 1897-ci ildə baş verən zəlzələ nəticəsində dağılıb. Qüllə 1901-ci ildə mütəssərrif Ömər Əli bəy tərəfindən yenidən inşa edildi. 1962-ci ildə isə üzərindəki yazı bərpa edildi.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Beş mərtəbədən ibarət inşa edilən qüllənin hündürlüyü 20 metrdir.
Xudavəndigar salnaməsi və Ircıcanın arxivindən əldə olunan şəkillərlə bugünkü inşa edilən qüllə arasında heç bir fərqin olmaması, qüllənin orijinalına uyğun şəkildə inşa edildiyini göstərir.

## Hal-hazırda
27 noyabr 2013-cü ildə Zərbxana və Möhür mətbəəsi baş direktorluğu tərəfindən hazırlanan və 27 noyabr 2015-ci ildə satışı dayandırılan Balıkesir saat qülləsi xatirə sikkəsi çap edildi.

## İstinadlar
Çələbə Mehmed Mədrəsəsi

**Çələbi Mehmed Mədrəsəsi və ya Sultaniyə Mədrəsəsi** — 1414-1415-ci illərdə Osmanlı sultanı I Mehmedin əmri ilə Mehmed Memişoğlu Əbubəkr tərəfindən inşa edilən mədrəsə. Mədrəsə Amasyanın Merzifon dairəsinin mərkəzində yerləşir. Mədrəsənin ilk müdərrisi isə Mehmed Çələbidir. Bina Çələbi Mehmed Mədrəsəsi Məscidinin yanında yerləşir.

## Xüsusiyyətləri
Binanı memarlıq tarixi baxımından araşdıran ilk şəxs Qabriel adlı bir professordur. Professorun 1930-cu ildə binada aparılan araşdırmalarına görə, kitabənin inşa tarixi 1414-1415-ci (H.817) illərdir. Mədrəsənin böyük giriş qapısı var. Girişdəki orijinal qapılar Ankara Etnoqrafiya Muzeyində saxlanılır. Bu gün isə giriş qismində Merzifon Bələdiyyəsinin daha sonra inşa etdirdiyi orijinal qapılara bənzəməyən qapılar yer alır. Giriş qapısının üstündə 1866-cı ildə Amasya mütəsərrifi Ziya Paşa tərəfindən inşa etdirilmiş saat qülləsi var.
Mədrəsə kvadrat planlı, yonulmuş daşdan tikilmişdir. Binanın daxilində 20 hücrə var.

Mədrəsə 1418-1419-cu illər ərzində Emin Onuroğlu Əli bəy tərəfindən təmir edilmişdir. Bina 1950-ci illərdə uşaq və xalq kitabxanası, bələdiyyə deposu, musiqi dərsxanası, sonrakı illərdə də toy salonu və Quran kursu kimi müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edilmişdir. Hal-hazırda isə sosial və bədii fəaliyyətlərin həyata keçirildiyi yerdir.

### Saat qülləsi
Ziya Paşa Amasya mütəssərrifi olduğu illərdə 1866-cı ildə binanın giriş qapısı üzərində inşa edilən saat qülləsi silindrik quruluşa və siferblat isə dairəvi quruluşa sahibdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Çelebi Mehmet Medresesi - Amasya
Kəhnəmu

**Kəhnəmu** () — iranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Kahnmo kəndi, Esco şəhərindəki yeganə ipək istehsal edən kənddir və əsas məşğuliyyəti ipəkçilikdir. Bu kəndin əhalisi 2300 nəfərdən çoxdur. Səhəndın yamaclarında yerləşdiyinə görə çox yaxşı bir iqlimə malikdir və yayda bir çox turisti qarşılayır. Ziyarətgahları ilə dini baxımdan da məşhurdur.

Qoz, ərik, alma qədim bağların əsas məhsuludur. Kahnamo, Şərqi Azərbaycan əyalətinin Üskü şəhristanının ən qədim kəndlərindən biridir. Çox köhnə bir hamam, Nasserite malikanəsi, qayalı daşlar, Şahkaran, Böyük Məscidin malikanəsi, çox köhnə bir qəbiristanlıq və bu kəndin çox qədim tarixi. Üstəlik, çay boyunca 15 km uzunluğa malik olan çox köhnə faktura, bu kəndin tarixində çox uzun bir mədəniyyətin olduğunu göstərir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2.210 nəfər yaşayır (644 ailə).

## İstinadlar
Ələvilər sülaləsi

**Ələvilər sülaləsi** () — Mərakeşin hakim sülaləsi. XVII əsrdən Sultan, 1957-ci ildən kral titulu daşıyırlar. Həmçinin Filialid və ya Filial şərifləri kimi də tanınır.

Ələvilər sülaləsinin tarixi Səədi sultanlığının hakim sülaləsinin devrilməsindən sonra başlayır. Səədi sultanlığının hakimiyyəti dövründə dəniz quldurları Sale dəniz limanında bir növ muxtar respublika yaradırlar. Mərakeş tədricən Qərbi Afrikadakı qızıl mədənlərinə nəzarəti itirdi. XVII əsrin ortalarında Mərakeşdə hakimiyyət hələ də ölkədə iqtidarda olan Ələvilər sülaləsinə keçdi. Ələvilər sülaləsi Tafilaltdan Sigilmas şəhərindən gəlmişdilər. Onlar Məhəmməd Peyğəmbərin nəvəsi Həsənin soykökündən olan şerif ailəsinə mənsub idilər. Onun varisi Mulay Rəşid ibn Şerif 1666-cı ildə Fesdə möhkəmləndi, sonra isə 1668-ci ildə Mərakeşi ələ keçirdi. Mulay İsmayılın dövründə paytaxt Meknes şəhəri idi.

Sultan titulun krala dəyişdirilməsi V Məhəmmədin adı ilə bağlıdır. Ənənəvi müsəlman tərbiyyəsi ilə yanaşı o, Avropada təhsil almışdır. Bu da dövlətdə və cəmiyyətdə gələcək dəyişikliklərin əsası olmuşdur. 1957-ci ildə Mərakeş krallıq elan olundu və V Məhəmməd özü isə Mərakeş kralı adını aldı.

## Ələvilər sülaləsindən olan Mərakeş hökmdarları
# 1664–1672: Mulay Rəşid ibn Şerif (1666-cı ildə Sultan)
# 1672–1727: Mulay İsmayıl İbn Şerif
# 1727–1728: Mulay Əhməd ibn İsmayıl (1-ci hakimiyyət dövrü)
# 1728–1728: Abd əl-Malik
# 1728–1729: Mulay Əhməd ibn İsmayıl (2-ci hakimiyyət dövrü)
# 1729–1735: II Abdulla (1-ci hakimiyyət dövrü)
# 1735–1736: Mulay Əli
# 1736–1736: II Abdulla (2-ci hakimiyyət dövrü)
# 1736–1738: II Məhəmməd
# 1738–1740: Əl Mustadi
# 1740–1745: III Abdulla
# 1745–1745: Zin əl-Abidin
# 1745–1757: IV Abdulla
# 1757–1790: III Məhəmməd bin Abdulla
# 1790–1792: əl-Yəzid bin Məhəmməd
# 1792–1822: Mulay Süleyman bin Məhəmməd
# 1822–1859: Mulay Abd əl-Rəhman
# 1859–1873: IV Məhəmməd
# 1873–1894: I Mulay Həsən
# 1894–1908: Mulay Abd əl-Əziz
# 1908–1912: Əbd əl-Hafid
# 1912–1927: Mulay Yusif
# 1927–1953: V Məhəmməd V (1-ci hakimiyyət dövrü)
# 1953–1955: VI Məhəmməd bin Araf
# 1955–1961: V Məhəmməd (2-ci hakimiyyət dövrü; 1957-ci ildə kral adını aldı)
# 1961–1999: II Həsən
# 1999 — hazırkı dövrə qədər: VI Məhəmməd
* Vəliəhd Şahzadə: Mulay Həsən

## Sülalə haqqında maraqlı bir faktlar
*Bu sülalədə ən çox yayılmış evlilik növü sülalə daxilidir. Nümunələr:*
# Mulay Abd əl-Rəhmanın nəvəsi Şahzadə Məhəmməd ibn İsmayıl ibn Abbas əmisi qızı Məhəmməd ibn Arafanın qızi Həlimə bint Məhəmmədlə evlənmişdir;
# Şahzadə Tahirin qızı və I Həsənin nəvəsi Xaniyə bint Tahir, əmisi Məhəmməd İbn Arafla nikaha girmişdir;
# Tahir Ablanın digər qızı V Məhəmməd ilə evlənmişdir;
# Mulay Yusifin oğlu Şahzadə İdris, əmisi qızı I Həsənin qızı Cəmilə bint Mustafa ilə nikaha girmişdir;
# Onların oğlu Əli əmisi qızı, V Məhəmmədin qızlarından biri ilə evlənmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* :en:Waterbury, John. *Commander of the Faithful*
* Morocco Alaoui dynasty
Şibenik

**Şibenik** () — Xorvatiyanın mərkəzi Dalmasiya bölgəsindəki tarixi bir şəhərdir. Krka çayının Adriatik dənizinə tökülən hissəsində qurulmuşdu. Şibenik şəhəri Şibensko-Kninskaya bölgəsinin inzibati və iqtisadi mərkəzidir. Əhalisi (2011-ci il siyahıyaalma məlumatlarına görə) 46,332 nəfərdir.
Şibenikdəki mərkəzi kilsə, Müqəddəs Ceyms katedralı, UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısındadır.

## Tarixi
Şibenik şəhəri 12-ci əsrdə Macarıstan krallığı və 1412–1797 illəri arasında Venesiya knyazlıqları altında yaşamışdır. Bu dövrdən qalma bir çox əsər var.

Qısa bir müddət fransız və 1917-ci ilə qədər də Avstriya imperiyası idarə etmişdi.

## Qardaş şəhərlər
*  Civitanova Marche, İtaliya
*  San Benedetto del Tronto, İtaliya
*  Herford, Almaniya
*  Voiron, Fransa
*  Vуkоvаr, Xorvatiya
*  Pineto, İtaliya
*  Razloq, Bolqarıstan
*  Vesprem, Macarıstan

## Qalereya

Kroatien Sibenik.jpg|Şibenik limanı
Sunrise in Šibenik 001.jpg|Şibenikdə günəşin çıxması
Trip to Croatia-Day 6-Zadar-Sibenik 9 (2241359812).jpg|Mərkəzi meydan
St. Jacobuskathedraal ; Sibenik.jpg|Şibenik katedralı
Gradska knjižnica Šibenik.jpg|Şibenik şəhər kitabxanası
City Hall sibenik.JPG|Bələdiyyə sarayı


## Həmçinin bax
* Xorvatiya
* Xorvatiya şəhərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şibenik rəsmi websitesi
* UNESCO, Şibenik katedralı
* Şibenik rəhbəri
* Şibenik haqqında almanca informasiya
Toba gölü

**Toba** () — İndoneziyanın Sumatra adasında yerləşən göl. Göl Şimali Sumatra əyalətinə aiddir və əyalətin inzibati mərkəzi Medan şəhərindən cənubda yerləşir. Toba gölü 74 min il əvvəl, nəhəng püskürmə mərkəzi olan eyni adlı Toba vulkanının kalderində meydana gəlmişdir. Göl dəniz səviyyəsindən 902 metr yüksəklikdə yerləşir. Eni — 27 km, uzunluğu isə 87 km-dir. Sahəsi 1103 км²-dir. Toba İndoneziyanın ən böyük gölüdür. Eləcə də dünyada vulkan mənşəli ən böyük göl hesab olunur

Təbiətin müxtəlifliyinə və batak xalqının zəngin mədəniyyətinə görə Toba gölü və mərkəzində yerləşən Samosir adası () İndoneziyanın ən populyar turizm məkanlarından biri hesab olunur. Ancaq aktiv təsərrüfat fəaliyyəti göl suyunun və sahil ərazilərin çirklənməsinə və bir çox ekoloji problemlərin yaranmasına səbəb olmuşdur.

## Fiziki-coğrafi xarakteristikası

### Geologiyası
Toba gölü Sumatra adasının şimalında, Barisan dağ silsiləsi ərazisində yerləşir. Bu dağ silsiləsi adanın əsas dağlıq ərazisi hesab olunur və daşkömür-permin metamorfik, miosenin çöküntü və dördüncü dövrin maqmatik süxurlarından təşkil olunub. Göl və ətraf ərazilər bütünlüklə nəhəng kalder ərazisidir. Ölçüləri 100 × 30 km olan ərazi dünyanın ən böyük kalderlərindən biri hesab olunur. Toba kalderi Böyük Sumatra sınmasında yerləşir. Sınma xətti Sumatra adasının mərkəzindən keçir və göldən 20 km aralıdır. Kalder Zond adaları qövsünə daxildir. Bölgə seysmik baxımdan çox aktivdir. Hind-Avstraliya pitəsi ildə 56 mm sürətlə Avrosasiya piltəsi altına daxil olur.

### Sahillərinin, göl dibinin və adanın relyefi
Toba gölü yatağı hündürlüyü 400–1200 metra arasında dəyişən dik qayalıqlarla əhatələnib. Dik qayalıqları bəzən böyük olmayan dərələr əvəz edir. Qayalıqlar ən yüksək səviyyəyə şimal-şərq hissədə çatır. Gölün su səthi dəniz səviyyəsindən 902 merdə yerləşir. Samosir və Pardapur () adlarla birlikdə gölün ümumi sahəsi 1780 km²-dir. 1939-cu ildə ilk dəfə olaraq gölün dərinliyi ölçülmüş və nəticə 529 metr olmuşdur. 2003-cü ildə exolot vasitəsi ilə gölün dərinliyinin 505 metr olduğu müəyyən edilmişdir.

Toba gölündə əsas iki ada var. Samosir adasının sahəsi 647 km²-dir. Bu göstərici ilə Samosir göldə yerləşən adalar sırasında ölçüsünə görə dünyada dördüncüdir. Pardapur adasının sahəsi isə 7 km-dir². Samosir adasında kiçik göl yerləşir — Sidixoni (). 1906-cı ilə kimi Samosir yarımada idi. Yerli hakimiyyətin qərarı ilə bərzəxdən kanal çəkilmişdir.

## İstinadlar
Günter fon Klüge

**Hans Günter Adolf Ferdinandfon Klüge** (; ) — alman hərb xadimi, general-feldmarşal (1940).
## İstinadlar
Ferdinand Şörner

**Ferdinand Şörner** (; ) — Üçüncü Reyxin sonuncu general-feldmarşalı və sıravi bir əsgər kimi xidmətə başlayaraq alman ordusunda bu ən yüksək hərbi rütbəyə yüksələn yeganə şəxs.

## İstinadlar
Karl Libknext

**Karl Libknext** (; ) — beynəlxalq fəhlə və sosialist hərəkatının alman xadimi, Almaniya Kommunist Partiyasının banilərindən biri (1918).

## İstinadlar
Herman Hot

**Herman Hot** (; ) — 1938-1941-ci illərdə alman hərb xadimi, general-polkovnik.

Fransa və Şərq Cəbhəsindəki qələbələri ilə tanınaraq İkinci Dünya müharibəsi kampaniyalarında iştirak etmişdir. Vermaxtın "Mərkəz" ordu qruplarının tərkibindəki  3-cü Tank qrupunun (1941-ci il iyunundan 1942-ci ilə qədər) və 4-cü Tank ordusunun (1942-ci ilin iyunundan 1943-cü ilin dekabrınadək) komandanl olmuşdur. Almaniya məğlub olduqdan sonra Nürnberq məhkəməsi tərəfindən mühakimə olunmuş və 15 il azadlıqdan məhrum edilmişdir.

## İstinadlar
Ernest Buş

**Ernest Vilhelm Bernard Buş** (; ) — alman hərb xadimi, Vermaxtın general-feldmarşalı (1943).

## İstinadlar
Almaniya Kommunist Partiyası

**Almaniya Kommunist Partiyası** ()  — XX əsrin birinci yarısında Almaniyada mövcud olmuş siyasi partiyalardan biri.
Bolşaya Reçka (Ob)

**Bolşaya Reçka** — Rusiyanın Altay diyarı ərazisindən axan bir çay. Ob çayının sağ qolu.
## Coğrafiyası
Bolşaya Reçka Altay diyarının, Troitski rayonu, Qornovoye kəndindən 10&nbsp;km cənub-şərqdə başlayır. Əvvəlcə mənbədən şimala, qərbə, şimal-şərqə axır. Xomutino kəndindən sonra cənub-qərb istiqamətini tutur və demək olar ki, qalar axarı boyunca bir istiqamətdə qalır.

Hövzənin yuxarı hissəsi Biysk-Çumış yüksəkliklərinin ərazisindən axır. Burada çayın axarı boyunca çöl ərazisi meşə əraziləri ilə kəsişir. Troitski kəndində çay Verxneobski Borun sərhəddinə çatır. Zaqainovo kəndinə çay meşənin kənarından axır, sonra meşənin daxilinə doğru irəliləyir. Çay hövzəsinin aşağı hissəsi bataqlıqlaşmış qədim Ob vadisində yerləşir.

Bolşaya Reçka Topçixinski rayonunun Volodarka və Çauzovo kəndlərinin yaxınlığında qollara bölünüərək Ob ilə birləşir. Bolşaya Reçkanın mənsəbdəki ən böyük qolu Kamışinka birləşmədən bir kilometr cənubda oba birləşir.

Çay vadisi Üst və orta axarlarda yaxşı inkişaf etmişdir. Burad dik yamacların hündürlüyü 20–40 m çatır. Aşağı axınlarda isə dərə demək olar ki, dərin dərələrə sahib deyil.  Daşqın düzənliyi demək olar ki, bütün ərazilərdə, xüsusən orta və aşağı axınlarda inkişaf edir. Aşağı axınlarda, sel düzənliyi 5&nbsp;km eninə çatır və hər il sel altında qalır.

Böyük çayın hövzəsində ümumi sahəsi 28,9&nbsp;km² olan 294 göl var. Onlardan ən böyüyü Kamışinkanın sol qolu olan Bolşoy Kamışnoye gölüdür.
## Qolları
* 1&nbsp;km: Kamışinka (sol)
* 17&nbsp;km: Listvyanka (sağ)
* 91&nbsp;km: Borovlyanka (sol)
* 99&nbsp;km: Belaya (sol)
* 156&nbsp;km: Yeltsovka (sol)
* 163&nbsp;km: Şerşnixa (sağ)
* 182&nbsp;km: Lukova (sağ)
* 237&nbsp;km: Yanğın qutusu (sol)
* 241&nbsp;km: Klimixa (sol)

## Hidrologiya
Çayın uzunluğu 285&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 4000&nbsp;km²-dir. 1960-1998-ci illərdə Troitskoe kəndi yaxınlığında mənsəbdən 112&nbsp;km məsafədə ölçülən orta illik axın 4,48 m³/s təşkil etmişdir. Çoxillik minimum axın sürəti yanvar ayında (2.21 m³/s), maksimum apreldə (21.66 m³/s) müşahidə olunur. Müşahidə dövründə mütləq minimum aylıq axın (1,24 m³ / s) 1990-cı ilin mart ayında, mütləq maksimal (42.4 m³ / s) axın isə 1971-ci ilin aprelində müşahidə edilmişdir.

Böyük Reçka noyabrın ortalarında donur, aprelin əvvəlində dondan açılır. Qışda buzun qalınlığı 50-70 sm-dir. Aprel ayındakı yaz daşqınları zamanı suyun səviyyəsi 2–3 m, yağış seli ilə isə 0.1-0.2 m yüksəlir.
## Su reestr məlumatları
Rusiyanın dövlət su reyestrinə görə, Verxneobsk Hövzə Bölgəsinə aiddir. Çay hövzəsi - (Yuxarı) Ob, İrışın birləşməsinə qədərdir.

## İstinadlar
İki qardaş adası (Dalneqorsk)

**İki qardaş adası** — Yapon dənizində, Rudnaya körfəzi yaxınlığında yerləşən kiçik iki ada. Sahildən 130 metr və Rudnoy Pristandan 3,7 km cənubda yerləşir. İnzibati cəhətdən Dalneqorski şəhər dairəsinin bir hissəsidir.

Ada sudan kəskin şəkildə yüksələn iki qayadan (iki kekur) ibarətdir. Daşlar ümumi bir qayanın bir parçasıdır. Bəzən su ilə doludur və sahilə daşlarla bağlanır. Ən böyük qayanın hündürlüyü 23,2 m-dir.
İki qardaş adası Rudnoy Pristan və Dalneqorskun simvollarından biridir. Yaz aylarında bir çox turist buranı ziyarət edir. 1995-ci ildə buraxılan 1000 rublluq əskinasındakı görüntü sayəsində geniş məşhurluq qazanmışdır.

## Geologiya
İki qardaş Kekuru bir geoloji abidədir. Bənzər ekzogen relyef formalarının bütün sinfinin klassik bir nümunədir. Qayanın mənşəyi Gec Təbaşir və qaleogenin sıx vulkanizm dövrü və Şərqi Sixote-Alin vulkanik kəmərinin formalaşdığı dövrə aiddir. Bu dövrdən təqribən 60 milyon il əvvəl, gələcək Primorski ərazisindəki Avrasiya tavasının kənarında, aktiv vulkanik proseslər baş verdi və effuzivlərinin materiaları yer səthinə toplandı. Bəzi vulkanların mərkəzlərində, maqma aparıcı kanallar boyunca, daha viskoz bir lava halında səthə çıxdı və qatlaşdı. Beləliklə müasir kekurların təməlləri artılmış oldu.

## Lanşaft, biologiya və su altı aləm
Çox kiçik bir əraziyə və nisbətən yüksək hündürlüyə görə adalarda yalnız aşınma prosesləri özünü göstərir. Amur körfəzinin kiçik iki adasında, məsələn: İki qardaş asaı ilə müqayisədə Falsivıy, Kamen Matveeva və başqalarında çəmən və kolların böyüdüyü nisbətən düz əraziləri tapa bilərsiniz. İki qardaş adasında yalnız çılpaq qayalar vardır. Bu ada Yapon dənizinin sahilindən kənarda yerləşməsi və dalğaların intensiv təsrinə qalması ilə əlaqədar olaraq daha çox aşınır. Bundan əlavə adanın formalaşmasında qayaların morfologiyası da rol oynayır. Su səthindən təxminən 15 m hündürlüyə və 75–90 °, bəzən 100 ° mailliliytə malik yamaclara malikdir. Nisbətən uzaqdakı kekurda, hündürlüyünün təxminən yarısına qədər (təxminən 10 m) kiçik sahələr vardır. Lakin yuxarı yarısı demək olar ki, şaquli formadfadır. Fırtına zamanı külək və dalğanın əsas istiqaməti cənubdan və cənub-şərqdəndir. Dəniz suyunun dalğalarla hündürlüyü 12–16 m-ə çata bilər. Qış fırtınaları zamanı qayalar buz qabığı ilə örtülür. Cənub, cənub-şərq, şərq istiqamətdən adaların səthi cansızdır. Kekurun şimal-qərb yamacında, 14–18 m yüksəklikdə, torpaqla dolu kiçik ciblərdə otlar bitir. Bütün adalarda müxtəlif bitki örtüyü olan ərazinin sahəsi 10–12 m²-dir.

## İstinadlar
Sandro Nikolas

**Alessandro Heinrich Rütten** ( 4 oktyabr 1996, Haynsberq, Şimali Reyn-Vestfaliya, Almaniya) və ya səhnə adı ilə **Sandro Nikolas** — Amerikan-Yunan əsilli Almaniya müğənnisi. O, Kipri Rotterdamda keçirilən 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcək.

## Həyatı və musiqi karyerası
Sandro Nikolas 1996-cı ilin oktyabr ayında Almaniyada dünyaya gəlmişdir. Onun atası milliyətcə amerikan, anası isə yunandır. O, alman, ingilis və yunan dilində səlis danışa bilir. Kiçik yaşlarından gitarada ifa etməyi öyrənən Sandro 15 yaşından mahnı bəstələməyə başlamışdır.

2018-ci ildə gənc ifaçı Almaniyanın *The Voice* səs yarışmasında iştirak edərək, yarımfinal mərhələsinədək yüksələ bilmişdir. 2019-cu ildə isə o Soçidə keçirilən *Yeni Dalğa* musiqi festivalında Amerika Birləşmiş Ştatlarını təmsil etmişdir. İfaçı *Sandro Nikolas* psevdonimi ilə ilk dəfə həmin festivalda çıxış etmişdir.

2019-cu ilin noyabr ayında Kiprin CyBC telekanalı Sandronun Kipri Niderlandın Rotterdam şəhərində keçirilən 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini təsdiqləmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gerd fon Rundştedt

**Gerd fon Rundştedt** (  ; ) — alman hərb xadimi, general-feldmarşal.

Rundşedt Almaniyanın SSRİ-yə hücumu zamanı  tərkibində 6-cı, 17-ci, 11-ci alman, 3-cü və 4-cü rumın orduları, 1-ci tank və hərəkətli macar korpusu olmaqla 57 diviziya və 13 briqadadan ibarət "Cənub" qoşunları qrupunun komandanı olmuşdur. Barbarossa planına əsasən, onun ordular qrupu 4-cü hava donanması və rumın aviasiyasının dəstəyi ilə sovet qoşunlarını sağ sahilboyu Ukraynada darmadağın etməli, Dneprə çıxmalı və Şərqə hucumunu başlamalı idi. Norveç və Finlandiya ərazisində almanların *Norveç* ordusu və 2 fın ordusu - cəmi 21 diviziya və 3 briqada, 5-ci alman hava donanması və fin aviasiyasının dəstəyi altında yerləşmişdi.

## İstinadlar
Feldmarşal

**Feldmarşal** () — Müqəddəs Roma İmperiyasında və alman dövlətlərində, daha sonra bir çox dövlətlərdə mövcud olan ali hərbi rütbə. Bir sıra ölkələrdəki marşal rütbəsinə uyğun gəlir.

## İstinadlar
Vilhelm fon Leyeb

**Vilhelm fon Leyeb** (; ) — alman hərb xadimi, general-feldmarşal, Almaniyanın SSRİ-yə hücumu zamanı "Şimal" qoşunlarının komandanı olmuşdur.

İkinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsində aparılan Barbarossa əməliyyatı Leyebin komandanlıq etdiyi "*Şimal"* ordular qrupu, tərkibində 16-cı, 18-ci ordular və 4-cü tank qrupu (cəmi 29 diviziya) olmaqla, 1-ci hava donanmasının dəstəyi ilə Şərqi Prusiyadan hərəkət edərək, sovet qoşunlarını Baltikyanıda darmadağın etməli və Leninqrad və Kronştadt daxil olmaqla, Baltik dənizi limanlarını zəbt etmək əmrini almışdır.

## İstinadlar
Berd çayı

**Berd çayı** — Rusiyanın Altay diyarı ərazisindən axan bir çay. Ob çayının sağ qolu. Çayın uzunluğu 363&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 8650&nbsp;km² -dir. Orta illik su sərfi 45,8 m³/s təşkil edir. Noyabrın əvvəlindən aprelin ortasına qədər buz bağlayır. Berd çayı üzərində şəhər tipli qəsəbə olan Maslyanino və İskitim, Berdsk şəhərləri vardır. Berd hidroniminin mənşəyi haqqında inandırıcı izah yoxdur..
## Coğrafiyası
Berdin mənbəyi Salair dağ silsiləsində, 440 m yüksəklikdə, Kemerovo vilayəti və Altay diyarının sərhəddində yerləşir. Çayın əksər hissəsi Novosibirsk vilayətindən axır. 1959-cu ildən bu yana çay Novosibir su anbarının Berd körfəzinə tökülür. Onun qurulması zamanı çay vadisinin 40&nbsp;km ərazisi genişlənmiş Berd körfəzini əmələ gətirmişdir.

Çay hövzəsinin sahəsi 8650&nbsp;km²-dir. Mənsəbdən 40&nbsp;km məsafədəki İskitimdə orta aylıq su axını 45,8 m /s təşkil edir. Su anbarına girmədən əvvəl Berdin eni 75 m, dərinliyi 1.7 m və axın sürəti 0.5 m / s-dir. XX əsrin 90-cı illərinə qədər mənsəbdən 35&nbsp;km məsafədə naviqasiya üçün əlverişli idi.
## İstifadə və ekologiyası
Berd çayının suyu suvarma, içməli və sənaye su təchizatı, eləcə də Novosibirsk vilayətinin sıx məskunlaşdığı iki ərazinin - Maslyaninski və İskitimskinin istirahəti üçün fəal istifadə olunur. Nəticədə çay əhəmiyyətli dərəcədə çirklənməyə məruz qalırlar. Məsələn: 1994-cü ildə Berd körfəzinin sularında fenolların konsentrasiyası icazə verilən normadan 16 dəfə, neft məhsullarının həcmi isə 5 dəfə artıq olmuşdur. Əsas çirklənmə mənbələri hidrotexniki tikinti, sahillərində həddindən artıq otarılma, sahil bitkilərinə ziyan vurması, həmçinin kənd təsərrüfatı və sənaye çirklənməsi səbəbindən sahil eroziyadır.

Berd çayı ilə İskitimə getmək mümkündür, amma praktikada naviqasiya yalnız Berd körfəzi daxilində aparılır. Berd çayının özü isə ancaq meşə tədarüşü üçün məhdud istifadə olunur.

## Qolları
Şadrixa, Koyon, Talmenka, Çornaya, Koynixa, Şipunixa, Çesnokovka, Udriç, Elbaş, Kamenka, İçok, İk, Vıdrixa, Kinterep, Suxaya Kamenka, Talitsa, Ukrop, Kamenka, Payvixa, İzırak, Mostovka, Strelna, Kurya, Barsuçixa, Böyük Filimonixa, Şemonayka, Zıryanka, Tomka, Zayçixa, Yelban, Suenqa, Matryonka, Matveevka, Anfimov Moçek, Berezovaya, Pavlovka, Talitsa Krivaya, Petruşixa, Talovka, Kalanka.
## Su reestr məlumatları
Rusiyanın dövlət su reyestrinə görə, Verxneobsk Hövzə Bölgəsinə aiddir. Çay hövzəsi - (Yuxarı) Ob, İrışın birləşməsinə qədərdir.

## İstinadlar
Nazo Dharejo

**Nazo Dharejo** (sind dlində: نازُو ڌَاريجو, Naz Muxtiyar Dharejo və Vaderi Nazo Dharejo kimi də tanınır; ) — Pakistanlı fəal və siyasətçi. Onun öz kişi qohumlarına qarşı təsərrüfat torpağını müdafiə etməsi "Pakistanın ən mübariz qadını" ünvanı almasına və haqqında 2017-ci ildə "Mənim saf yurdum"  filminin çəkilməsinə səbəb olmuşdur.

## Haqqında
Nazo Dharejonun atası Hacı Xuda Bukş Xan Dharejo Zəmindar ailəsindən olan torpaq sahibi idi. Onun Pakistanın Sind əyalətində şəxsi təsərrüfat ərazisi var idi. Nazo Dharejo onun ikinci arvadından - Vaderi Jmzadidən olan ən böyük qızı idi. O, Qazi Əhməddə havelidə doğulmuşdur. Hacı Xuda Bukş Xan Dharejo qızları üçün müəllimlər işə götürərək onlara Sind dili ilə yanaşı urdu və ingilis dillərini də öyrətmişdi. Nazo Dharejo daha sonra Sind Universitetində iqtisadiyyat elmləri üzrə bakalavr dərəcəsini alır.

Hacı Xuda Bukş öz qızlarını oğlu kimi böyüdür və odlu silahlardan istifadə etməyi öyrədir ki, ehtiyac yarananda öz ailə torpaqlarını müdafiə etsinlər. Hacı Xuda Bukşun atasının (Nazo Dharejonun babası) 4 həyat yoldaşı və bir neçə oğul övladı var idi. Babanın ölümü ilə varislər arasında güclü mübahisələr yarandı. Nazo Dharejonun yeganə qardaşının öldürülməsindən sonra bəzi kişi qohumları Nazo Dharejonun anası və bacıları ilə yaşadığı torpağı ələ keçirməyə çalışdılar. Nazo Dharejo bacıları və əri Zülfüqar Dharejo ilə birlikdə təslim olmaq əvəzinə öz torpaqlarını silahları ilə qorudular. Nazo Dharejonun kişi qohumları 200 silahlı quldur muzdlu tutub 2005-ci lin avqustunda gecə ilə onların fermasına hücum təşkil etdilər. Nazo Dharejo onlara qarşı silahlı mübarizəyə başladı. Onlar əraziyə yaxınlaşanda Kalaşnikov silahlarından atəşə başladı. "Sinqapur Strayts Tayms" qəzetinn verdiyi məlumata görə, "Bu silahı mübarizə ona "Pakistanın ən mübariz qadını" ünvanını qazandırdı. Bu silahlı hücum sonrası hüquqi mübarizədə də Dharejo və onun ailəsi təzminat kimi yarım milyon rupi ($ 6 459) qazandı.

Nazo Dharejo Muxtiyar Nazo Dharejo adı ilə Pakistan Müsəlman Liqası partiyası tərkibində aktiv siyasi fəaliyyət göstərir.

## Mənim saf yurdum
2012-ci ildə qəzet səhifələrində "Nazo Dharejonu tanıyınː Sinddə ən mübariz qadın" başlıqlı yazını oxuduqdan sonra Britaniyanın Pakistan əsilli kinorejissoru Sarmad Məsud onun ailə ərazilərini müdafiə etməsi barədə film çəkmək istəmişdir. Film əvvəlcə urdu, daha sonra Sind dilində çəkilmişdir.

Sindli klassik rəqqas Suhaee Abro Nazo Dharejonun baş rolunun ifaçısı oldu. Məsud bu filmi "Pakistanda müasir qərb feminizmi şəbəkəsində öz ailəsini və torpağını 200 quldurdan qoruyan bir qadın və onun ailəsinin real tarixinə əsaslandığını" qeyd edir.

## İstinadlar
Albert Kesselrinq

**Albert Kesselrinq** (; ) — alman hərb xadimi, lüftvaffe general-feldmarşalı.

Hər iki dünya müharibəsində iştirak edən Kesselrinq Üçüncü Reyxin ən uğurlu komandirlərindən biri olmuşdur, Palıd yarpaqları, qılınclar və almazları olan Cəngavər xaçı ilə mükafatlandırılan 27 nəfərdən biridir. İkinci Dünya müharibəsinin ən populyar alman generallarından biri olduğu üçün müttəfiqlərdən Gülərüz Albert (), öz əsgərlərindən isə "Albert dayı" () ləqəbini aldı.

## Hərbi karyerası
Kesselrinq hərbi karyerasına 1904-cü ildə fanen-yunker kimi başlamış, artilleriya silahlı qüvvələrin qolu olmuşdur. 1912-ci ildə kəşfiyyat aerostatına müşahidəçi kimi məzun oldu. Kesselrinq Birinci Dünya müharibəsinin həm Qərb, həm də Şərq cəbhələrində xidmət etdi, bundan sonra Baş Qərargahda işləmək üçün köçürüldü. Müharibədən sonrakı ordunun azalması Kesselrinqə təsir etmədi, 1933-cü ilə qədər Aviasiya Reyxnazirliyinin inzibati şöbəsinə köçürüldü. Bu vəzifədə ölkənin aviasiya sənayesinin bərpasında iştirak etdi, bundan sonra 1936–1938-ci illərdə Lüftvaffe qərargahına rəhbərlik etdi.

İkinci Dünya müharibəsi dövründə Kesselrinq, Polşa və Fransa kampaniyalarında, Britaniya uğrunda döyüşdə və Barbarossa əməliyyatında hava donanmalarının komandanı olmuşdur. Cənubda baş komandir olaraq, Şimali Afrika Kampaniyası da daxil olmaqla Aralıq dənizi teatrında Almaniya qüvvələrinə rəhbərlik etmişdir. Kesselrinq, avtoqəzada olanda 1944-cü ilin oktyabrına qədər italyan cəbhəsindəki müttəfiqləri saxladı. Müharibənin son mərhələsində Qərb cəbhəsində Alman qoşunlarına komandanlıq etdi. Kesselrinq müttəfiqlərin yüksəkrütbəli komandiri kimi hörmətini qazandı, ancaq İtaliyada onun komandanlığı altında qoşunlar tərəfindən törədilən cinayətlər onun nüfuzuna kölgə saldı.

Müharibədən sonra Kesselrinq müharibə cinayətlərinə görə məhkum edilmiş və ölüm cəzası məhkum edilmiş, sonradan hökm ömürlük azadlıqdan məhrumetmə ilə dəyişdirilmişdir. Siyasətçilər və KİV-lərin apardığı kampaniya, sağlamlığına görə iddia edilən 1952-ci ildə sərbəst buraxılmasına səbəb oldu. Sərbəst buraxıldıqdan sonra revanşist təşkilatların fəaliyyətində yaxından iştirak etmiş və yenidən canlandırılmış "Polad dəbliqələ" təşkilatına rəhbərlik etmişdir.

Kesselrinq, müharibədən sonra xatirələrini dərc edən yalnız iki general-feldmarşaldan biridir (ikincisi Erix fon Manşteyn). Onun memuarı "Soldat bis zum letzten Tag" (Son günə qədər əsgər) adlanır.

## İstinadlar
Erix Reder

**Erix Yohann Albert Reder** (; ) — alman hərb xadimi, qross-admiralı, 1935–1945-ci illərdə Üçüncü Reyxin hərbi-dəniz qüvvələri olan Kriqsmarinenin baş komandanı.

## İstinadlar
Britaniya uğrunda döyüş

**Britaniya uğrunda döyüş** (; ) — 1940-cı ilin iyul-oktyabr aylarında İkinci dünya müharibəsi zamanı hava döyüşləri.

"Britaniya uğrunda döyüş" termini ilk dəfə Britaniyanın baş naziri Uinston Çörçill tərəfindən nasist Almaniyasının İngiltərənin cənubu üzərində hava üstünlüyü əldə etmək və Britaniya xalqını mənəvi cəhətdən sarsıtmaq cəhdini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir.

Şiddətli hava döyüşlərində Kral Hərbi Hava Qüvvələri ilə nasist Almaniyasının Hərbi Hava Qüvvələri (Luftwaffe) arasında hava üstünlüyünə nail olmaq uğrunda mübarizə getmiş, Almaniyanın Britaniya Hərbi Hava Qüvvələrini məhv etmək, ölkənin sənayesini və infrastrukturunu məhv etmək, əhalinin mənəviyyatını pozmaq və bununla da Britaniyanı təslim olmağa və ya sülh bağlamağa məcbur etmək cəhdləri dəf edilmişdir.

Britaniya döyüşü Hava Qüvvələri və Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrinin müstəsna olaraq iştirak etdiyi ilk hərbi kampaniya idi. 1940-cı ilin iyulundan Almaniyanın bombardmanının əsas hədəfləri sahil konvoyları və Portsmut kimi dəniz bazaları idi, lakin bir ay ərzində Lüftvaffe Britaniya aerodromlarına hücuma keçdi. Döyüş zamanı təyyarə zavodları və yerüstü infrastruktur obyektləri də bombalandı. Nəhayət, Almaniya Hərbi Hava Qüvvələri qorxuducu bombardman taktikasına və yüksək siyasi əhəmiyyət kəsb edən hədəflərə hücum etmə üsuluna əl atdı.

Almaniyanın bu kampaniya zamanı məqsədlərinə çatmaması nasist Almaniyasının İkinci dünya müharibəsindəki ilk məğlubiyyəti və dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur. Almaniya hava üstünlüyünə nail ola bildiyi təqdirdə, Adolf Hitler Dəniz şiri  əməliyyatını - İngiltərənin dənizdən və havadan işğalını planlaşdırırdı.

Sentyabrın 15-i hər il Böyük Britaniyada “Britaniya döyüşü günü” kimi qeyd olunur; ingilislərin fikrincə, 1940-cı ilin bu günündə Almaniya Hərbi Hava Qüvvələrinin verdiyi itkilər alman komandanlığını Britaniya adalarının müdafiəsini və ingilislərin mənəviyyatını qırmağın mümkünsüzlüyünü etiraf etməyə məcbur etdi.

## İstinadlar
Əsgərin ulduzu

**Əsgərin ulduzu**  — 2006-cı ildə çəkilmiş bədii filmdir. Filmin premyerası 5 sentyabr 2006-cı ildə çəkilib.

Film Əfqan müharibəsi zamanı baş verən real hadisələrə əsaslanır. Filmin baş qəhrəmanının prototipi — Badaberdə mühacirlər düşərgəsində sovet hərbi əsirlərinin üsyanı zamanı qəhrəmancasına həlak olmuş kiçik serjant Samin Nikolay Qriqoryeviçdir.

Filmin çəkilişləri Əfqanıstanda və Rusiyada həyata keçirilib.

## Süjet
Sovet əsgəri Nikolay  ona yeni ad- Əhməd adı verildiyi Əhməd Şah Məsudun əfqan əsarətinə düşür. Əhməd Şah Məsud Əfqanıstan səhra komandiri, Əfqanıstanın müdafiə naziri (1992—1996) olub "Pəncşir aslanı" ləqəbi ilə tanınırdı.

Fransız jurnalist Kristofun vasitəçiliyi ilə əfqan mücahidləri onu buraxmağa icazə verirlər. Əfqanlar fransızlara əsiri sərhəddən keçirməyi həvalə edirlər. Onlar ikilikdə Pakistan sərhəddini keçirlər. Sərhəddi keçərkən Kristofu Fransa vətəndaşı kimi buraxsalar da, Sovet əsgərini güllələyirlər. 

## Mükafatları

* Qardanda payız festivalında münsiflərin fikrincə «Film festivalının ən yaxşısı».

## Xarici keçidlər
Звезда солдата — L'étoile du soldat

## İstinadlar
Comon dövrü

thumb|Doqu (), e.ə. 1000-400

**Cyomon (saxsı qablar) mədəniyyəti** — Neolit (yeni daş dövrü) Yaponiya ərazisində e.ə. 8-ci minillikdən - e.ə. 300-cü ilədək olan dövrü əhatə edir. Neolit dövründə saxsı məmulatlarının istehsalı başlanır və ipli saxsı qablar (cyomon) meydana gəlir. Məhz buna görə də, yapon arxeoloqları neolit dövrünü "Cyomon mədəniyyəti dövrü" adlanırırlar.  

Cyomon mədəniyyətinin izləri ilk dəfə XIX əsrin sonlarında amerikan Eduard Mors tərəfindən aşkar edilmişdir - o, böyük balıqqulağı topası (kaycuka) aşkar etmişdi.  Məhz balıqqulağı topası altında qədim dövrə dair tapıntılar aşkar edilmişdir. II Dünya Müharibəsinə qədər Cyomon dövrünə sinonim olaraq "daş dövrü" ifadəsindən də istifadə olunmuşdur.  

Bu dövr üçün ikiqulplu alətləri, ox və kaman, daş və sümükdən hazırlanmış alətlər xarakterikdir. Bu dövrdə qayıqlar da hazırlanmışdır. Əhalinin əsas məşğuliyyəti - ovçuluq və balıqçılıq olmuşdur. Bundan başqa, Hokkaydo adasının mərkəzində yığıcılıqla, Xonsyu adasının şimal-şərqində isə əkinçiliklə də məşğul olurdular. Kənd təsərrüfatı bitkilərindən daha çox qarabaşqa becərilirdi. Akita şəhərində aşkar edilmiş quyunun dibində təqribən 4500 il bundan əvvələ aid qarabaşqa dənləri aşkar edilmişdir. Qarabaşaqdan başqa, darı, Koreyanın cənubundan və Çindən gətirilmiş düyü, noxud və balqabaq da becərilir, şabalıd, fındıq və palıd qozası yetişdirilirdi.   

Neolit dövrünə aid maddi mədəniyyət nümunələri içərisində məhsul yığımında istifadə edilən aypara şəkilli daş bıçaqları, külüng - toxaları, taxılı təmizləmək üçün istifadə olunan həvəngdəstləri və cilalayıcı daşları göstərmək olar.  Daş qılınc, xəncər və əsa qəbilə başçısına məxsus olurdu və onlardan ayinlərin icrası zamanı istifadə edirdilər. Neolit dövrünə aid sümük və buynuzdan olan məmulatlar daha incə şəkildə hazırlanır və onlar müxtəlif zəngin ornamentlərlə bəzədilirdi.  Neolit dövründə istehlak (mənimsəmə) təsərrüfatından istehsal təsərrüfatına keçid baş verdi. Məhsuldar qüvvələrin inkişafı icma daxilində əmək bölgüsünə səbəb olmuş və toxuculuq meydana gəlmişdi. Bunu Katako və Toro düşərgələrindən (müasir Nara prefekturası və Şicioka rayonu) aşkar edlmiş daş və saxsı iy ucluqları sübut edir. 

## Dövrləşdirmə
Cyomon dövrünün xronologiyası bu dövrün dulus məmulatlarına əsasən qruplaşdırlır. 1937-ci ildə Yapon arxeoloqu Yamanouti Suqao saxsı məmulatlarını 5 əsas sinifdə təsnif etmişdir. Hal-hazırda bu dövrə aid 50 tip saxsı məmulatı aşkar edilmişdirː 

# Proto Cyomon (və ya ən erkən Cyomon, *Со-ки*, e.ə. VII-V minilliklər),
# Erkən Cyomon (Dzen*-ki*, e.ə. IV minillik),
# orta Cyomon(*Tyu-ki*, e.ə. III minillik),
# Son Cyomon(*Ko-ki*, e.ə. II minillik),
# Yekun Cyomon (və ya ən son Cyomon, *Ban-ki*, e.ə. I minilliyin I yarısı).

## İstinadlar