open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çinarlı bələdiyyəsi

* Çinarlı bələdiyyəsi (Biləsuvar) — Biləsuvar rayonunda bələdiyyə.
* Çinarlı bələdiyyəsi (Qax) — Qax rayonunda bələdiyyə.
* Çinarlı bələdiyyəsi (Şəmkir) — Şəmkir rayonunda bələdiyyə.

## Həmçinin bax
* Çinarlı
Zəyəm bələdiyyəsi (Qax)

**Zəyəm bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunda bələdiyyə.

## Tarixi
1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Əhatə etdiyi ərazi vahidləri
* Zəyəm kəndi
* Lələli kəndi
* Qındırğa kəndi

## Mənbə
* Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında Azərbaycan Respublikasının 7 dekabr 1999-cu il tarixli, 771-IQ nömrəli Qanunu 

## İstinadlar
Aleksandr Ostrovski

**Aleksandr Nikolayeviç Ostrovski** (; d. 1823 — ö. 14 iyun 1886, Moskva) — Rusiya dramaturqu.

## Həyatı
Aleksandr Ostrovski 1823-cü ildə Kostroma Vilayətinin Ostrovski rayonunda anadan olmuşdur. 1840–1843-cü illərdə Moskva Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil almış, 1843–1851-ci illərdə Moskva məhkəmələrində işləmişdir. Estetik görüşləri V. Q. Belinskinin təsiri altında formalaşmışdır.

## Yaradıcılığı
İlk əsərləri 1847-ci ildə dərc olunmuşdur. 1850-ci ildə tamaşaya qoyulan "Öz adamlarımızdır, düzəlişərik" satirik komediyası 1-ci Nikolayın göstərişi ilə qadağan edilmişdir. Pyeslərində mühüm sosial və əxlaqi problemlərə toxunmuş, pulun hakim kəsildiyi cəmiyyəti və despotizmi kəskin tənqid atəşinə tutmuşdur. "Yoxsulluq eyib deyil" (1853), "Gəlirli yer" (1856), "Tufan" (1859) və s. pyeslərində məmur, tacir və mülkədarların tamahkarlığı, acgözlüyü ifşa olunur. Onun dramaturgiyası rus teatr sənətinin inkişafında mühüm rol oynamışdır.

O, Azərbaycan dramaturgiyasına, xüsusi ilə Nəcəf bəy Vəzirov yaradıcılığına ciddi təsir göstərmişdir. Abbas Səhhət onun "Yoxsulluq eyib deyil" komediyasından iqtibas olaraq eyni adlı ikipərdəli mənzum pyes yazmışdır.

Onun əsərləri hələ keçən əsrdə Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur. Pyesləri Azərbaycan səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur.

Ostrovski 1883-cü ildə Bakıda olmuş, gündəliyində Bakı səfəri haqqında maraqlı qeydlər etmişdir. 1886-cı ildə Moskvada vəfat etmişdir.

A. N. Ostrovskinin Moskvada heykəli qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eklektizm (fəlsəfə)

**Eklektizm və ya eklektika** - Qədim Yunanıstanda meydana gələn fəlsəfi cərəyan.

Eklektika sözü "bəlli bir sistemə aid və ya ayrılıqda mənası olan fikirlərin bir araya gəlməsi ilə ortaya çıxan sistem" mənasında işlədilir. Yunanca eklektikos və ya eklegein (seçən) sözündən törəyib...

Bunun qərb mədəniyyətindəki əsas hədəfi isə "obyektiv metodları kənara qoyaraqdan inanc, bilgi və sənət mövzularından bir neçə ünsür toplayaraq bunu müstəqil bir düşüncə sistemi olara qəbul edən şəxs"dir.
Teymur Mehdiyev

**Teymur Ramiz oğlu Mehdiyev** — Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar nazirinin müavini (2014–2025), general-mayor (2014).

Ramiz Mehdiyevin oğludur.

## Həyatı
Teymur Ramiz oğlu Mehdiyev 25 iyun 1975-ci ildə Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasının Abxaziya MSSR-nın Suxumi şəhərində anadan olub. 1982-ci ildən 1992-ci ilə qədər Bakı şəhərində 134 № li orta məktəbdə təhsil almışdır. 1992-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinə daxil olmuş və 1997-ci ildə həmin Universiteti bitirmişdir. 1997–1999-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində çalışmışdır. 1999–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyində işləmişdir. 2001–2004-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində çalışmışdır.

2004–2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikası gənclər, idman və turizm nazirinin müavini, 2006–2011-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikası mədəniyyət və turizm nazirinin müavini, 2011–2014-cü illərdə isə Azərbaycan Respublikası Dövlət Miqrasiya Xidməti rəisinin birinci müavini vəzifələrində çalışmışdır. 2011-ci ildə ona III dərəcəli dövlət miqrasiya xidməti müşaviri ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 may 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası fövqəladə hallar nazirinin müavini təyin edilmiş və ona general-mayor ali hərbi rütbəsi verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 noyabr 2025-ci il tarixli müvafiq sərəncamları ilə fövqəladə hallar nazirinin müavini vəzifəsindən azad edilmiş və həqiqi hərbi xidmətdən ehtiyata buraxılmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 dekabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Silend

**Silend** — Şimal Dənizində yerləşən virtual dövlət. Dünyanın ən kiçik tanınmayan ölkəsidir..

## Tarixi
Psevdo ölkə britaniyalı leytenant Roy Beyts tərəfindən neft platformasının üzərində qurulub.

İngiltərə ordusunun keçmiş leytenantı Roy Beyts 1967-ci ildə Böyük Britaniyanın yaxınlığındakı neft platformalarından birini zəbt edərək, orada "Siland" adı verdiyi ölkəsini qurub. Britaniya Kral Donanması leytenantı adadan uzaqlaşdırmağa səy göstərsə də platformadan açılan xəbərdarlıq atəşinə məruz qalan donanmanın əsgərlərinin cəhdi uğursuzluqla nəticələnib. Sonrada həbs edilən leytenantın məhkəmə işində hakimlər hadisənin İngiltərə sərhədlərindən kənarda baş verdiyini bildirərək, Roy Beytsi sərbəst buraxıılması barədə hökm çıxarırlar.

1974-cü ildə Britaniyanın Konstitusiya məhkəməsinə müraciət edən leytenant dövlətin simvolu olan bayraq, milli marş və Siland dollarının qəbul edilməsinə nail olur. Özünü Siland knyazı adlandıran keçmiş hərbçinin ölkəsi heç bir dövlət tərəfindən tanınmayıb.

Maraqlıdır ki, 550 kvadratmetr əraziyə malik olan dövlətdə çevrilişə belə cəhd edilib. Belə ki, leytenantın platforma-dövlətdə olmadığından istifadə edən Beyts ailəsinin üç üzvü vertolyotla platformaya gələrək, leytenantın oğlunu mətbəxə həbs edirlər. Bundan xəbər tutan şahzadə Roy dərhal "ölkəsinə" gələrək, hakimiyyəti yenidən ələ keçirir. Çevrilişə cəhd edənlərin ikisi ölkədən kənarlaşdırılır, biri isə Siland vətəndaşlığından çıxarılır.

### Silend adasında yanğın
2006-cı il 23 iyunda Silend adasında yanğın baş verir. Nəticədə bir nəfər xəsarət alır və xilasedici vertolyot ilə Britaniya xəstəxanalarından birinə aparılır. Sonradan Silend adası tez bir zamanda yenidən özünə gəlir.

### Silend adasının satılması
2007-ci ildə ölkənin sahibləri satış niyyəti elan etdi. Elandan dərhal sonra The Pirate Bay bu ölkənin alınması üçün vəsait qaldırdı. 2009-cu ildə İspaniyanın əmlak agentliyi İnmo-Naranja bu ölkəni 750.000.000 € dəyərində satılığa çıxarmaq niyyətini elan etdi.

## Tanınması
Silend knyazlığı dünyanın heç bir ölkəsi tərəfindən tanınmır və Böyük Britaniya ərazisi hesab olunur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Dünyanın ən kiçik ölkəsi olan Siland neft platformasının üzərində yerləşir
Zöhrəçiçəyi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Hündürlüyü 20—60 sm-dir. Tamkənarlı yarpaqları növbə ilə düzülür. Müxtəlif rəngli iri çiçəkləri gövdənin uçunda yerləşir. Şimali Amerika, Avropa və Asiyanın mülayim zonalarında təqrqribən 50, Azərbaycanda 1 növü — əsl zöhrəçiçəyi () yayılmışdır. Dekorativ bitki kimi beçərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Paradoks

**Paradoks** ( — *qəribə*, *gözlənilməz*) — ayrılıqda düz olan iki və ya daha çox fikrin bir araya gəldikdə ziddiyyət yaratmasıdır. Doğru zənn etdiyimiz fikir sonda səhv və ya əksinə də ola bilər.

*"Bütün yunanlar yalançıdır"* deyən yunan Epimenides tarixə məlum olan ilk paradoksun müəllifidir. Epimenidesin yunan olub bu fikri söyləməsi açıq-aşkar ziddiyyət yaradıb.

Bu elə mühakimədir ki, müəyyən hökmün həm həqiqi olmasını, həm də yalanlığını sübut edir.

Paradoks doğru olan amma insan beynin heç cürə doğru qəbul edə bilmədiyi bir anlayışdır.

## Məntiqi paradoks
Məntiqi paradoks-bu bir ziddiyyətdir, hansı ki sonda məntiqi cəhətdən düz olan nəticəyə çıxardır və eyni anda bu bir müzakirədir, hansı ki, qarşılıqlı fərqlənən fikirlərlə bitir.

Paradoksun məntiqi səhvi hələ ki tapılmıyıb, çünki məntiq metodları hələ o qədər mükəmməl deyildi. Amma paralogizmin və sofizmin məntiqi səhvi tapılıb.

Məntiqi paradoksun iki növü var: aporiya və antinomiya

Aporiyaya xas olan xüsusiyyət ondadıki, onun hamının qəbul etdiyi bir fikrə zidd olan arqumenti var. Anitomiya isə bir birinə qarşılıqlı zidd olan, amma eyni tərzdə sübüt etmək mümkün olan, iki müzakirəyə malikdir.

## İstinadlar
Utopiya

**Utopiya** — yunan dilində real həyatda mövcud olmayan mükəmməl məkanı ifadə edən anlayış. 

XVI (16-cı) əsrin ingilis filosofu Tomas Morun 1516-cı ildə yazdığı “Utopiya”adlı əsərində təsvir edilən cəmiyyəti quran adamın adından götürülmüşdür.

## Tarixi
Janrın başlanğıcı hələ (daha) mükəmməl dövlətin yaradılmasına həsr edilmiş antik filosofların əməkləriylə qoyulmuşdu. Platonun "Dövləti" onlardan ən məlumdur (məşhurdur), hansında ki, o obraz və Spartanın oxşarlığı üzrə (görə) tikilmiş mükəmməl dövləti təsvir edir belə çatışmazlıqların yoxluğuyla, məxsuslar Spartaya, necə ümumi korrupsiya (Spartada rüşvətlər hətta çarlar və Eforlar götürürdü), qulların üsyanının daimi təhlükəsi (təhdidi), vətəndaşların daimi defisiti və s.

Janr yenidən İntibah dövrünə meydana çıxır ki, "Utopiyanı" yazmış Morun Tomasının adıyla bağlıdır (bağlanmışdır). Bundan sonra sosial-utopistlərin (xülyaçıların) aktiv iştirakıyla Utopiyanın janrının çiçəklənməsi başlandı. Daha sonra, sənaye inqilabının başlanğıcıyla, yaranmış sıranın (nizamın) tənqidçisi əvvəlcə həsr edilmiş antiutopiyanın janrında ayrı əsərlər meydana çıxmağa başladılar. Daha sonra Utopiyaların tənqidçisi həsr edilmiş antiutopiyanın janrında əsərlər çıxdı.

## Ədəbiyyat
* *Святловский В. В.* Каталог утопий. М.— Пг., 1923. С. 5.
* *Фрейденберг О. М.* Утопия // Вопросы философии, 1990, № 5, с. 141—167
VCard

**vCard** — elektron biznes kartlarının ötürülməsi üçün fayllar formatıdır. vCard-fayl hərəsinin özündə bir biznes kartı saxlayan müxtəlif vCard-yazılardan ibarətdir. vCard-yazı özündə ad, ünvan, telefon nömrələri, URL, loqo, video və audio parçalar birləşdirə bilər.

Формат vCard və ya Versitcard formatı 1995-ci ildə Apple Computer, AT&T (sonradan Lucent), IBM və Siemens-in daxil olduğu Versit konsorsium tərəfindən hazırlanılıb. 1996-cı ilin dekabr ayında formata olan bütün haqlar Internet Mail Consortium-a keçib.

2.1 versiyası çoxlu sayda poçt kliyentləri tərəfindən dəstək alıb. 3.0 versiyası RFC 2425 və RFC 2426-da izah olunub. Adətən vCard faylı .vcf genişlənməsinə malik olur.

## Nümunə

 BEGIN:VCARD
 VERSION:3.0
 N:Oder;Orxan
 FN:Orxan Oder
 ORG:AzViki
 URL:
 EMAIL;TYPE=INTERNET:orxan.oder@misal.az
 END:VCARD

## Xüsusiyyətləri

vCard özündə bu xüsusiyyətləri birləşdirir: *FN, *N, NICKNAME, *PHOTO, *BDAY, *ADR, *LABEL, *TEL, *EMAIL, *MAILER, *TZ, *GEO, *TITLE, *ROLE, *LOGO, *AGENT, *ORG, CATEGORIES, *NOTE, PRODID, *REV, SORT-STRING, *SOUND, *URL, *UID, *VERSION, CLASS, *KEY bax.

vCard RFC 2425 genişlənməsində olduğu üçün o həm də bu uyğunluqları dəstəkləyir: SOURCE, NAME, PROFILE, BEGIN, END.

## vCard genişlənməsi
vCard "X-" prefiksli şəxsi genişlənmələri dəstəkləyir. Onlardan bəziləri ümumi istifadədədir.

İçlərindən bəziləri:

## Xarici keçidlər
* Internet mail Consortium — Personal Data Interchange 
* vCard 2.1 specification 
* RFC 2425 — A MIME Content-Type for Directory Information
* RFC 2426 — vCard MIME Directory Profile
* XML VCard specification 
* hCard specification
* W3C vCard RDF/XML specification
* Конвертер Windows Address Book в .vcf fayllar
Zurvanizm

**Zurvanizm** — Zurvana ibadətə əsaslanan qədim din. Zurvanizm əsasən Azərbaycan, İran, Mesopotamiya və qismən də Orta Asiyada yayılmışdır.

Zurvana sitayiş İranın qərb vilayətlərində artıq e.ə. VI əsrin başlanğıcından təsdiqlənir. Burada onu zamanın androgin (kişi-qadın təbiətli) tanrı kimi tanıyırdılar. Zurvan Elam dilində tərtib olunmuş Persopol sənədlərindən də məlumdur. Bu sənədlərdə Zurvan (Zervan, Zarvan, Zrvan) Turma adlandırılır. Lakin ehtimal etməyə bəzi əsaslar vardır ki, bu, əbədi zaman və tale allahına sitayiş e.ə. I minilliyin başlanğıcına aid olan Luristan tunclarında da təsdiqlənmişdir.

Zurvanizmin ali tanrısı olan Zurvan əbədi mövcud olan Sonsuz Zaman kimi düşünülürdü. Mifdə Zurvan androgin (kişi-qadın, iki-cinsli) şəkildə təsvir edilir. O, Əhriman və Ormaz adlanan əkizləri dünyaya gətirmişdir. Bundahişnə görə, Zurvan *"hər iki yaranışdan - Xeyir və Şərdən qüdrətlidir"*. Zurvanizmin bəzi təsəvvürləri "Avesta"ya daxil olmuşdur. Ola bilər ki, hələ Sasanilər dövründə zərdüştiliyin bidətçi təriqətlərindən biri olan zurvanizmdə ən qədim, Avestayaqədərki dövrlərin ünsürləri mühafizə edilirdi. Hətta ehtimal etmək olar ki, zurvanizm monoteizmə meyilli və yaxud artıq hətta monoteist təlim idi. 

Zurvanizm, ümumiyyətlə, Avesta təlimləri kimi iudaizmin, erkən xristianlığın və qnostisizmin inkişafına böyük təsir göstərmişdir.

## İstinadlar
Vandalizm

**Vandalizm** — bilərəkdən və kor-təbii şəkildə maddi və mədəni dəyərlərin, abidələrin məhv edilməsi. Bu addımı atanları bir qayda olaraq "vandal" adlandırırlar.

Termin ilk dəfə Fransa inqilabı zamanı Respublika Ordusunun davranışını xarakterizə edən din xadimi, keşiş Anri Qrequar tərəfindən işlədilmişdir. O, ordunun davranışlarını, 455-ci ildə Romanı yağmalayan Cermen soyundan gələn, Slav mənşəli Vandallara bənzətmişdir.

Vandalizm, antisosial şəxsiyyət pozğunluğu olaraq təyin olunmuşdur. Kişilərdə daha sıx müşahidə olunmaqdadır. Qadınlarda daha az rast gəlinməsinə baxmayaraq, antisosial şəxsiyyət pozğunluğu olan gənc anaların ərlərinə və uşaqlarına qarşı şiddət ehtiva edən davranışlarda olduğu bildirilmişdir. Xüsusilə sosial-iqtisadi səviyyəsi aşağı məktəb çağındakı gənclərdə sıx rast gəlinməkdədir. 16 ayrı liseydən 7340 şagird arasında aparılan bir tədqiqatda şagirdlərin 5 faizində vandalist davranışların müşahidə edildiyi bildirilməkdədir.

## Rəsmi vandalizm
Roma imperiyasında, "damnatio memoriae", yəni xatirələrin lənətlənməsi deyilən bir adət vardı. Buna görə sevilməyən biri öldüyündə ona aid heykəllər qırılar, ya da başları qoparılar, adları bütün qeydlərdən çıxarılar və adları xatırlanmazdı. Məsələn Neron, tək başına imperator olduğunda, özündən əvvəl gələn imperatora aid bütün heykəlləri yıxdırmışdır. Xristianlığın qəbulundan sonra da Romadakı çoxu heykəllər ya korlanmış ya da heykəllərin alınlarına xaç qazıtılmışdı. Qədim Misirdə də rahiblər təkrar gücü əllərinə keçirdiklərində bənzər tətbiqlərlə, özlərinin gücünü məhdudlaşdıran fironun məzarını korlatdırmışlar. Ayrıca başdakıların, tarixdən çıxarmaq istədikləri kəslərin üzlərini divar şəkillərindən qazıyaraq silmələri də sıx görülən bir vandallıqdır.

Müasir zamanlarda da davam edən rəsmi vandalizm, millətçilər tərəfindən yıxılan Yəhudi simvolları, Sovetlər hakimiyyətə gəldikdən sonra yıxdığı tarixi abidələr, Sovetlərin çöküşündən sonrakı təxribatlar, Taliban tərəfindən yox edilən tarixi nəhəng Budda heykəlləri və s. ilə simvollaşmışdır.

## Ekoloji vandalizm
Ekoloji vandalizm, bəzi ətraf-mühitçilər tərəfindən istifadə edilən bir termindir. Ətraf-mühitçilər, kövrək ekosistemin qorxunc və ya açıq-aşkar dağıdılmasını və xüsusilə ekoloji qoruma qanunlarının tapdalanmasını açıqlamaq üçün istifadə edirlər. Əvvəldən təyin olunmuş qoruma altındakı sahələrə edilən qanuni olmayan hücumlar əhəmiyyətli bir nümunədir. Digər nümunələr isə çaylar, dərələr və bənzəri obyektlərin ferma tullantıları ilə çirklədilməsi, atmosferin qalıq yanacaq istehlakı ilə karbon 4 oksid tərəfindən zərər görməsi kimi sıralana bilər.

## Həmçinin bax
* Barbarizm
İbrahim Quliyev (musiqiçi)

**İbrahim Hacıbaba oğlu Quliyev** () — musiqiçi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2008), Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin direktoru (2009–2010).

## Həyatı
İbrahim Quliyev 1959-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Azərbaycan Mədəniyətinin Xeyriyə fondunun icraçı direktoru, "Azərbaycan-İrs" jurnalının direktoru, Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin direktoru, Azərbaycan Musiqi Xadimləri İttifaqının sədr müavini olmuşdur. İbrahim Quliyev Azərbaycan musiqisinin tarixi inkişafı mövzusu ilə əlaqədar namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək "Sənətşünaslıq namizədi" elmi dərəcəsini almışdır. İbrahim Quliyev Bakı Musiqi Akademiyasının "Konsertmeyster ustalığı" kafedrasının baş müəllimi olmuşdur. "Maestro" və "Maestro belə yazırdı" kitablarının müəlifidir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 sentyabr 2008-ci il tarixli sərəncamı ilə İbrahim Quliyevə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı verilmişdir.

## Əsərləri
* "Maestro"
* "Maestro belə yazırdı"

## Xarici keçidlər
* http://news.day.az/society/196450.html
* http://www.1news.az/culture/20100526010959512.html
* http://www.zerkalo.az/2010-05-22/culture/9645-ibragimkuliyev-pamat/print
* http://afrasiyab.musigi-dunya.az/ru/biography.html
* http://xronika.az/azerbaijan-news/11962-cegodnya-v-dzhaz-centre-sostoyalos-meropriyatie.html 
* http://news.day.az/culture/210790.html
* http://abc.az/rus/news/39539.html 
* http://www.navigator.az/news/7/29001.html 
* http://www.zerkalo.az/2011-05-21/culture/19695-ibragimguliyev
Karma

**Karma**, **kamma** ( — «hərəkət, fəaliyyət»,   — «iş, əmək»,  — «etmək») — hinduizmin əsas mərkəzi anlayışlarından biri.

## Karma qanunu

Karma (,  *karman* - "etmək, eyləmək, bir hərəkətdə olmaq") - Hinduizm, Buddizm, Çaynizm, Siqhizmdə istifadə edilən bir termindir. Karma sözcüyü fərqli sözlərlə birlikdə istifadə edilərək, Karma qanunu, karmik plan, karmik kompensasiya kimi fərqli mənalara gələn terminlərin yaradılmasında istifadə edilmişdir. (Lakin **karma fəlsəfəsi** deyə bir termin yoxdur; karma, buddist fəlsəfəsindəki və hindu fəlsəfəsindəki bir anlayış və bir qanundur.)

## Mənaları

Terminin dörd fərqli mənanı verməsi mənasının qərblilər tərəfindən yaxşı qavrana bilməməsinə və bəzən tək mənasıyla istifadə edilməsinə səbəb olmuşdur. Termini Şərqdə bu dörd mənada istifadə edirlər: Bədən hərəkətləri (söz, davranış) və ya zehni hərəkətlər (niyyət, düşüncə, imic meydana gətirmə). Bunlar "səbəb"dir. Bu hərəkətlərin nəticəsi. Bunlar "nəticə"dir. Fərdin indiki və keçmiş həyatdakı hərəkətlərinin nəticələrinin cəmi. Bunlar, səbəblər cəmi olaraq yaranan "müqəddərat"dır. Mənəvi aləmdəki səbəbiyyət qaydası (qanun).

## Karma qanunu və karmik plan

Zen sistemində karma qanunu kənar aləmdəki həyatı və təkrar doğuşları təyin edən universal səbəbiyyət qanunudur. Yəni Upanişadlarda ifadə edildiyi şəkildə qarışıq qanunu insanın indiki və keçmiş həyatında etdikləriylə qarşılaşmasıdır. Edilən hərəkətlərin qarşılığı olaraq yaşanması lazım olan nəticələrin planlı və proqramlı bir şəkildə təşkil edilmiş halına "karmik plan" deyilir.

**Karmik planın meydana gəlməsi** 

İnsan hər an iradəsiylə yeni hərəkətlər etməkdə olduğundan karmik plan qismən müəyyən, qismən də meydana gəlmə halındadır. Bu baxımdan karmik planın meydana gəlmə müddəti və bu müddətdəki hərəkətlər üç qrupda ələ alınar:
Müqəddərat üzərinə bir təzyiq göstərmiş hərəkətlər (agami-karma)
Səbəb meydana gətirmiş və müqəddərat üzərində bir təsirdə (nəticədə) olma müddətinə girmiş hərəkətlər (prarabdha-karma)
Yığılmış, lakin hələ müqəddərat üzərində bir nəticə meydana gətirməmiş hərəkətlər..

## Karma qanunu və Samsara

Karma qanunu, qısaca, hər həyatın əvvəlki həyatlarda edilən hərəkətlərin nəticəsi olaraq meydana çıxması əsasına söykənir. Yəni, insanın etdiyi heç bir hərəkət nəticəsiz qalmayacaq və insanın müqəddəratının təyin olunmasında bir səbəb meydana gətirəcək. Heç bir səbəb, hər hansı bir nəticə yaratmadan yox olub getməz. (Bu, fəlsəfə və elmdə "səbəbiyyət qaydası" olaraq adlandırılır.) Bu səbəbdən samsarayı əsas sahə şərq tədrislərində hər həyat və hər həyatdakı şərtlər, əvvəlki həyatlarda edilən hərəkətlərin bir bağlantısı olaraq meydana gəlməkdə olub, o həyatda ediləcək hərəkətlər də bir sonrakı həyatı və şərtlərini təyin edici bir faktor olacaq.
## İstinadlar
Aura

**Aura** ( — yüngül meh, üfürük) ("parsial" (fokus, genişlənməmiş) epileptik tutma) — müntəzəm olaraq epileptik tutmadan əvvəl baş verən və ya müstəqil tutma olan hər hansı hiss və ya təcrübə. Bu epilepsiyanın əlamətidir.

## Haqqında
"Aura" sözü yunan mənşəli olub "əsmə" mənasını bildirir və insanın fiziki bədənini əhatə edən enerji informasiya sahəsini əks etdirir. Aura insanın şəxsiyyəti, həyat tərzi, onun fikirləri və hissləri məlumatlarını özündə birləşdirən enerji şüalandırır.

Məşhur rusiyalı bir psixoloqun fikrincə, insan aurasının fərdi xüsusiyyətləri onun forması, ölçüsü, sıxlığı, rəng palitrası müəyyən insanın səviyyəsindən asılıdır.

Aura insan bədənini əhatə edən bir oval yaradır. İnsan psixoloji cəhətdən sabit və eyni zamanda enerji və güc ilə tam təmin olunanda auranın forması harmoniya təşkil edir. Nə qədər ki, daxili aləm sabit deyil bir o qədər aura simmetrik olmayacaq.

İnsanın şəxsiyyətinin güclü olmasını bildirir. İnsan nə qədər müəyyən məqsədə doğru irəliləsə, onun davranışı nə qədər harmonik olsa onun aurası bir o qədər möhkəm olar. Aşağı səviyyəli aura depresiya vəziyyətində olan və enerjisini itirmiş insanlarda müşahidə olunur.

Auranın təbiəti ondan ibarətdir ki, aura konvulsiv fokusun fəaliyyətinin klinik təzahürüdür, lakin bu, beynin müəyyən bir konvulsiv hazırlıq səviyyəsi fonunda onun spesifik epilepsiya səviyyəsinə çatmamışdır. reaksiya baş verə bilər. Beynin bu spesifik epileptik reaksiyası klinik olaraq uzanan epileptik tutma kimi özünü göstərir. Nəticədə, epilepsiya tutmasından əvvəl baş verən və onun üçün aura olan bu xəstəyə xas bir hiss və ya təcrübəmiz var. Konvulsiv fokusun aktivliyinin artması həmişə ümumiləşdirilmiş (genişlənmiş) epileptik tutmanın baş verdiyi kritik səviyyəyə çatmır. Bu vəziyyətdə aura xəbərdar deyil, epileptik tutmanın müstəqil təzahürüdür. Və bu təzahürün mahiyyəti belədir: konvulsiv fokusun fəaliyyətinin artması beynin bu sahəsinin qıcıqlanmasının klinik əlamətlərinin (simptomlarının) təzahürü üçün kifayətdir, lakin müəyyən bir həddi aşmaq üçün kifayət deyil. Beynin konvulsiv hazırlığı, bundan sonra ümumiləşdirilmiş epileptik tutma baş verir.

## Auranın ölçüsü
Auranın ölçüsü dedikdə, şüalanmanın insan bədənindən bir neçə santimetrdən bir neçə metrə kimi əhatədə olması başa düşülür. İnsan mənən inkişaf etdikcə və enerji potensialı gücləndikcə onun aurasının ölçüsü artmış olur.

## İstinadlar
Rebrendinq

**Rebrendinq** () — brendin (əmtəə nişanının) və ya onun tərkib hissələrinin dəyişdirilməsi ilə bağlı aparılan kompleks tədbirlər planıdır. Tərkib hissələri isə bunlardır: adı, loqotipi, bədii tərtibatı və brendin ümumi ideoloji mövqeyi.

Rebrendinq məhsul və ya xidmətin inkişafı üçün brendin hazırkı vəziyyətinin təkmilləşdirilməsi kimi başa düşülür. Rebrendinq prosesində brendin adı, loqosu, sloqanı və s. kimi dəyişdirilməsi baş verə bilər. Həmçinin brendin reklam və marketinq siyasətlərinin dəyişdirildiyi rebrendinqlər də olub. Ümumiyyətlə Rebrendinq məhsul və ya xidmətin mövcud vəziyətindəki mənfi halları aradan qaldırmaq üçün yenidən qurulma prosesi kimi də şərh olunur. Satışa mənfi təsir edən səbəbləri aradan qaldıran zaman bəzən istehlakçılar bunu hiss eləməyə də bilər. Buna görə istehsalçılar belə düşünürlər ki, yenilənmə prosesini istehlakçılara çatdıranda onların şüurlarındakı həmin mənfi halları da silə biləcəklər. Yəni, x adam y firma haqqında onun keyfiyyətli olmadığını düşünür. Bu x adamların sayı çoxaldıqca y firması tədbirlər planı keçirtməyə başlayır. Tədbirlər planında problemi köklücə həll etmək üçün rebrendinqə getmək seçilir. Rebrendinqdən sonra x adam(lar) firmanın artıq yeniləndiyini düşünüb, onun məhsullarından yenə test üçün istifadə edəcəklər. Əgər firma rebrendinq prosesində itehsalatını mükəmmələşdiribsə x adam(lar) artıq y firması haqqında mənfi yox müsbət rəyə malik olacaqlar. Amma rebrendinqə gedən bütün firmalar sırf bu səbəbdən getmirlər. İstehlakçıların heç bir şikayəti olmadığı halda sırf dəyişiklik olsun deyə də rebrendiq edənlər də olur.

## Həmçinin bax
* 4P
* Marketinq
Okkultizm

**Okkultizm** — Kultizm və mistisizm. Ümumi mənada, elmin əhatə dairəsindən kənarda qalan fövqəltəbii inanc və əməllər toplusu.

Gizli məlumatlar mənasını verən *okkultizm* latın sözü olub "gizləmək", "saxlamaq" mənasını verən **occulare** sözünün kökündən gələn "okkultus" (gizli) sözündən götürülmüşdür. Ümumilikdə okkultizm keçmişdən bu günə, bu gündən gələcəyə mövcud olmuş, olan və olacaq müəmmaların açıqlanmasında xüsusi bir bilgi mənbəyidir və gələcəkdə daha da zənginləşəcəkdir.

Okkultizm özündə bir neçə sirli bilgiləri cəmləmişdir və bu bilgilərin istər qorunub saxlanılmasında, istərsə də açıqlanmasında xüsusi əhəmiyyətli yer tutur. İlkin başlanğıcda qərbdə, Avropada yaranıb formalaşan okkultizm sonradan bütün dünyada məşhurlaşan gizli bilgilər mənbəyi kimi tanınan məlumatlar toplusuna çevrilmişdir.

Okkultizmin içinə aldığı məlumatlardan magiya (cadu və cadugərlik), astrologiya (nücum elmi), numerologiya (rəqəmlərin sirri), simvolizm (simvolların sirri), teologiya (ruhi varlıqlar), tarot kimi bilgilər xüsusi yer tutur. Bunlardan əldə etdikləri məlumatlar əsasında okkult astrologiya, okkult anatomiya və s. kimi gizli elmlər formalaşıb.

Okkultizm bu gün Azərbaycanda yeni tanınmaqdadır. Ancaq bu o demək deyil ki, bu xalqın gizli elmlərdən xəbəri olmamışdır. Əksinə, Azərbaycan xalqının çox dərin keçmişi vardır. Bu böyük ulusun şafağ elmi şərqdə tarixin qaranlığında unudulmaqdaykən qərb alimləri tərəfindən araşdırılaraq müasir dünyamızda qərbdən dəyişmiş halda, haradasa qərb təsirində formalaşıb okkultizm adı ilə bizə qayıdan elmdir.

Okkultizm həm elmin, həm də dinin açıqlaya bilmədiyi müəmmaların açıqlanmasında vasitələrdən sayılır. Ədəbiyyatda okkultizmə geniş şəkildə Amerikalı yazıçı **[[Hovard Fillips Lavkraft|Hovard Filips Lavkraft]]** müraciət etmiş, əsərlərində qədim Hindu inanc, din və tanrılarını təsvir etmişdir (Ktulhu kultu, Yiq tanrısı və s.)
Qrey Anatomiyası (dərslik)

**"Qrey Anatomiyası"** — məşhur ingilisdilli insan anatomiyasından bəhs edən klassik ədəbiyyat.

İlk dəfə olaraq bu ədəbiyyat 1857-ci ildə Böyük Britaniyada, bir il sonra isə ABŞ-sa "Qrey Anatomiyası: təsviri və cərrahi nəzəriyyə" adı altında çap edilmişdir.

İnfeksion xəstəliklərin pata morfologiyasını öyrənən Qrey 34 yaşında təbii çiçək xəstəliyinə yoluxaraq vəfat etmişdir. Kitab üzərində iş digər mütəxəssislər tərəfindən davam etdirilərək bir neçə dəfə təkrar nəşr olunmuşdur. 26 sentyabr 2008-ci ildə professor Syuzan Standrinqin redaktorluğu altında məşhur ədəbiyyatın 40-cı britan nəşrinin yubileyi qeyd edilmişdir.

## Kitabın tarixi
Britaniya anatomu Henri Qrey 1827-ci ildə anadan olmuşdur. Daxili sekresiya vəzilərinin və dalağın inkişafını öyrənən Qrey 1853-cü ildən Londonun Müqəddəs Georgi hospitalının tibbi məktəbində anatomiya üzrə mühazirələr oxumuşdur. 1855-ci ildə öz həmkarı Henri Vindayk Karterə tibb tələbələri üçün ucuz başa gələn anatomiya kitabını təsis etmək ideyası ilə müraciət edir. Qrey və Karter kitabın materialları üzərində 18 ay gərgin işlədikdən sonra onun nəşrinə nail olurlar. Kitabın nəşrindən üç ay sonra Qrey vəfat edir.

1878-ci ildən etibarən ABŞ-də ədəbiyyatın silsilə nəşrləri edilir.

## Mənbə
* Qrey Anatomiyasının internet saytı
Alpout (Laçın)

**Alpout** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Qoşasu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Əvvəllər Azərbaycanın Quba, Ağdam, Şamaxı, Samux rayonlarının ərazilərində də Alpout adlı kəndlər qeydə alınmışdır. Etnotoponimdir. Məlumdur ki, VIII əsrdən adları çəkilən alpoutlar Səfəvilərə hərbi xidmət etdiklərinə görə Cənubi Qafqazın müxtəlif yerlərində torpaqlar almışdılar. Buda Alpout adının yayılma arealına öz təsirini göstərmişdir.

Hal-hazırda bu adda yaşayış məskəni Qazax, Göyçay, Ucar, Goranboy və Bərdə rayonlarında da vardır. Mənbələrdə  bu sözə Alp Azux, Alp-ər Tonqa, Alp-Arslan tərkiblərinədə rast gəlirik. Alp igid mənasında XV əsərə qədər dilimizidə işlənmişdir. XV əsrdən sonra mənbələrdə bu sözə rast gəlinmir. "Dədə Qorqud"da  "alp" sözü ilə yanaşı "dəli" sözü də igid mənasında işlənnmişdir (Dəli Domrul, Dəli Budaq). XV əsərdən sonra "alp" sözü arxa plana keçmiş, dəli sözü igid  mənasında ümumişləkilik qazanmışdır. "Koroğlu" dastanında (Dəli Həsən) igidlərin hamısı "dəli" adlanandırılır (Koroğlunun dəliləri deyilir). Sonralar bu söz də arxaikləşmiş və dilimizdə "igid" sözü işlənmişdir.

Alpout sözündəki ikinci komponent "oud" isə bout, boyat, boud, oud, bayat, el mənasında işlənir. Yəni, igid boyat eli, igid oğuz eli (oud-oğuz) mənasında işlənir.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Mədəniyyəti
Alpout kəndində məktəb, kitabxana, klub və   mağaza var idi.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Hocazsu çayının sol sahilində, Qabaqtəpə dağının ətəyindədir.

Bu  kənd rayon mərkəzindən 40&nbsp;km. şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
Ermənistan işğalınadək kənd əhalisi azərbaycanlılardan ibarət idi.

Kənd əhalisindən Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı şəhidlik zirvəsini fəth edən fatehlər:

# Əşrəf Yediyar oğlu Nəsibov (1968–1992).

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Həmçinin bax
* Alpavut oymağı

## Mənbə
* Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti, II cilddə. Bakı-2007.  I cild, səh. 38.
* Əli Əliyev, Laçın – Qədim Oğuz yurdu. Bakı-2009. "Avropa" nəşriyyatı. səh. 20.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laçının zəngin təbii ehtiyatları 17 ildir düşmən işğalı altındadır
Tibbi subyekt rubrikası

**Tibbi subyekt rubrikası** (qısaca: **TSR** (, qısaldılmış *MeSH*) — genişhəcmli, nəzarət olunan tibbi lüğət, indeksləşdirilmiş elmi məcmuə, jurnal və kitabların, eyni zamanda informasiyaların əldə edilməsini asandlaşdıran Amerika Birləşmiş Ştatlarının "Milli Tibbi Kitabxanası" (NLM) tərəfindən *Medline* və *PubMed* məqalələri bazası əsasında yaradılmış və daim yeniləşən bir xidmət rubrikasıdır.

MeSH və ya Tibbi subyekt rubrikası internet vasitəsilə izlənilə bilinir. İlk olaraq ingilis dilində yaradılan bu rubrika artıq bir neçə dillərə tərcümə olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Norovirus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eol

* Eol (mifologiya) — Qədim Yunan mifologiyasına görə külək allahı.
* EOL (ensiklopediya) — müxtəlif mütəxəssislər tərəfindən birgə yaradılmış, dünyada məlum olan bütün bioloji növlər haqqında məlumatlar toplanmış onlayn ensiklopediyadır.

*Eol relyef formaları — küləyin təsiri nəticəsində əmələ gəlmiş relyef formalarına deyilir.
*EOLSS - Həyat təminatı sistemlərinin ensiklopediyası
Çəyirtkəkimilər

**Çəyirtkəkimilər** () — düzqanadlılar dәstәsindәn cücü fәsilәüstü. Uzunluğu 9 sm-dir. Bığcıqları bәdәninin yarısından qısadır. Qanadı 2 cütdür, bəzən onlar inkişaf etmәmiş olur, yaxud da olmur.  Arxa ayaqları sıçrayıcıdır. Yumurtaqoyanı   qısadır. Yumurtanı torpağa, bəzən də bitki toxumalarına topalarla qoyur və köpüklü maye ilə bürüyür. Bu maye quruyur və möhkəm kapsula (yumurta kisəsi) əmələ gətirir. Sürfələr yazda çıxır və 1-1,5 aya inkişaf edir; 4-7 dəfə qabıq qoyur. Dünyada 20 mindən artıq, Azərbaycanda 150-dən çox növü var. Çəyirtkəkimilərin hamısı bitkiyeyəndirlər. Çoxu, əsasən, sürü ilə yaşayan Çəyirtkəkimilər, həmçinin Sibir çəyirtkəsi, tündqanad çəyirtkə, atbasar və s. kənd təsərrüfatına böyük zərər verirlər. Bir sıra ölkədə çəyirtkə əleyhinə iri elmi və elm-istehsalat mərkəzləri yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əsl çəyirtkələr

**Əsl çəyirtkələr** və ya **çəyirtkələr** () — çəyirtkəkimilər () fəsiləüstünə aid sürü halında yaşayan cücü fəsiləsi. Cənubi Avropa, Cənubi və Şərqi Asiya, Afrika, Cənubi və Şimali Amerika və Avstraliyada yayılmışdır. Dünyada 10.000, Azərbaycanda 125-dən çox növü var. Kütləvi çoxalma zamanı çəyirtkələr toplaşıb kuliqalar (sürfələrin topası), yaxud sürülər (yetkin çəyirtkələrin toplanması) əmələ gətirirlər. Çəyirtkələrin qəflətən kütləvi uçuşu kənd təsərrüfatı bitkilərinə (taxıllar, pambıq və s.) üçün xüsusilə təhlükəlidir. Qida axtaran kuliqalar keçdikləri yerlərdə bütün yaşıllıqları məhv edir. Sürfələri və yetkin çəyirtkələr bitkinin yarpağını, gövdəsini, sünbülünü, meyvəsini və s. yeyir. Bəzən çəyirtkə sürüsünün ağırlığından ağaclar və kollar sınır. Hər fərd ömrü boyu 300 q-dək yaşıl kütlə yeyir. Gün ərzində sürfələr 20–30 dəfə qidalanır. Kütləvi çoxalma dövründə fərdlərin sayı 1 m2-də bir neçə yüzə və hətta minə çatır. Çəyirtkələrin verdiyi zərər bəlaya, fəlakətə çevrilə bilir.

Mübarizə tədbirləri: aldadıcı zəhərli yemlər, insektisidlərlə tozlandırma, çəyirtkələrin ocaqları olan xam torpaqlardan istifadə, səhraların və dincə qoyulmuş torpaqların şumlanması və s. Bu tədbirlər nəticəsində çəyirtkələrin yayıldığı bir sıra oçaqlar ləğv edilmişdir.

## Yarımfəsilələri
* *[[Acridinae]]* 
* *Calliptaminae* 
* *Catantopinae* 
* *Copiocerinae* 
* *Coptacrinae* 
* *Cyrtacanthacridinae* 
* *Egnatiinae* 
* *Eremogryllinae* 
* *Euryphyminae* 
* *Eyprepocnemidinae* 
* *Gomphocerinae* 
* *Habrocneminae* 
* *Hemiacridinae* 
* *Leptysminae* 
* *Marelliinae* 
* *Melanoplinae* 
* *Oedipodinae* 
* *Ommatolampinae* 
* *Oxyinae* 
* *Pauliniinae* 
* *Podisminae* 
* *Proctolabinae* 
* *Rhytidochrotinae* 
* *Spathosterninae* 
* *Teratodinae* 
* *Tropidopolinae*

## Mənbə
* BioLib
* Avropa faunası
Göygöl (şəhər)

**Göygöl** — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun Göygöl şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Göygöl rayonunun inzibati mərkəzi. 1938-ci ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 aprel 2008-ci il tarixli Qərarı ilə şəhər Göygöl adlandırılmışdır.

22 avqust 1819-cu ildə Azərbaycanda ilk alman koloniyası — Yelenendorf (indiki Göygöl) qəsəbəsinin əsası qoyulub. Almanların Qafqaza köçü 1817-ci ildə Rusiya çarının razılığı ilə başlanmışdı. Helenendorfun əsası Vürtemberq krallığından gələn icma tərəfindən qoyulub. Sonra bölgədə daha bir neçə alman qəsəbəsi salındı. 1938-ci ildə qəsəbə Xanlar adlandırılıb, 1941-ci ildə isə Stalinin əmri ilə almanlar Qazaxıstana sürgün edilib. 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Xanlar rayonunun Göygöl adlandırılması barədə qərar qəbul edib.

## Coğrafiyası
Göygöl Azərbaycanın şimal–qərbində, Gəncə şəhərindən 10 km cənubda, Kiçik Qafqazın Murovdağ silsiləsinin ətəklərində yerləşir. Kür çayı hövzəsində olaraq, Gəncəçay çayı Göygöldən keçir. Şəhər Bakı–Qazax dəmir yolunun üstündə yerləşir.

## İqlim
Göygöl nəmli subtropik iqlimə malikdir. İyul, orta istilik 24,2 dərəcə ilə ən isti aydır, yanvar isə 1,1 dərəcə ilə burada ən soyuq aydır. May, ortalama yağıntısı 69 mm olaraq ən yaş aydır.

## Əhali

Göygöl şəhərində yaşayan insanların sayı 2019-cu ilin məlumatına görə 25 758 nəfərdir.

## İqtisadiyyat
Üzümün emalına kömək edən böyük bir şərab maşınqayırma zavodu, Göygöldə yerləşir.

## Həmçinin bax
* Göygöl kurqanları
* Göygöl nekropolu

## İstinadlar
İkiqanadlılar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Ümumi məlumat
Yalnız bir cüt qabaq qanadı (adı da buradandır) inkişaf etmişdir. Dal qanadlar reduksiyaya uğramış və "vızıltı" orqanına çevrilmişdir. Dəyirmi başının yanlarında iri faset gözləri var. Ağız orqanı sorucudur. Bədəni uzunsovdur (1—50 sm-dək). İkiqanadlıların 80 min-dən artıq növü məlumdur. Bunlardan 2 minə yaxın növü Azərbaycanda təsadüf edilmişdir. Sürfələri yırtıcı həyat sürür. İnkişaf sikli dənizdə keçən növlər də var. Adətən sürfələr torpaqda, çürüyən bitki toxumalarında, şirinsu hövzələrində, yaşıl bitkilərdə, heyvan cəmdəklərində və ya heyvan parazitləri kimi inkişaf edir. Yetkin ikiqanadlılar çiçək nektarı və çürüyən maddələrlə qidalanırlar. Heyvanların qanını sorur. Bəziləri qidalanmır. Bir çox ikiqanadlıların (uzunayaqlılar, Hesse milçəyi, İsveç milçəyi və zeytun milçəyi) sürfəsi bitkilərin təhlükəli zərərvericiləridir. Qnuslar adlanan qansoran ikiqanadlılara bəzi yerlərdə külli miqdarda rast gəlinir. İkiqanadlıların çoxu insanda və ev heyvanlarında xəstəlik törədiciləridir (göyünlər, ağcaqanadlar, ev milçəyi, qansoranlar və s). Sürfələri zərərli cücülərin bədənində inkişaf edən bəzi ikiqanadlılar kənd təsərrüfatı zərərvericilərinin sayını azaldır və bunlardan bioloji mübarizədə istifadə olunur

## Təsnifatı
* Uzunbığlılar ()  
* Qısabığlılar ()

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BioLib

## Həmçinin bax
Vyana klassik məktəbi

XVIII əsrin ortalarında gərgin emosiyalı, əzəmətli barokko musiqisi öz əhəmiyyətini tədricən itirməyə başlayır. Daha dürüst, tarazlaşdırılmış musiqi formalarına meyil yeni, Klassisizm cərəyanının bərqərar olmasına gətirib çıxarır. O zaman Avropanın «musiqi paytaxtı» sayılan Vyananın zəngin bədii ənənələrindən bəhrələnmiş Haydn, Motsart və Bethoven yaradıcılığı klassisizm üslubunun ən parlaq təzahürüdür. Bu üç dahi sənətkar musiqi tarixinə Vyana klassikləri adı ilə daxil olmuşlar. Vyana klassiklərinin bədii nailiyyətləri musiqi sənətinin inkişafında çox yüksək, tarixi əhəmiyyətə malikdir. Belə ki, Avropa musiqisinin ən nəhəng janrı simfoniya, eləcə də onun «yaxın qohumlar»ı sonata və kvartet məhz bu bəstəkarların yaradıcılığında klassik səviyyəyə çatdırılmışdır. Avropa musiqisinin yaraşığı və fəxri olan simfonik orkestr də Haydn, Mosart və Bethovenin əsərlərində formalaşmışdır. Vyana klassik məktəbini təmsil edən hər bəstəkar özünəməxsus obrazlar aləmi və fərdi dəst-xətti ilə seçilir.
Qadın sünnəti

**Qadın sünnəti** — klitorisin kəsilməsi, qadın cinsi şikəst etmələrinin ən məşhur üsuludur. Qadında edilən sünnətin ən yüngülü klitorisin kəsilməsi olub, məqsəd qadında cinsi zövq orqanı olan klitorisi korlayaraq bəkarəti qorumaq, qadının cinsiliyini və cinsi duyğularına maneə törətməkdir. Bununla yanaşı çox istənməyən risklərə hətta ölümə də səbəb olmaqdadır. Bu sünnət tipi daha çox Afrika ölkələrində məşhurdur.

Birləşmiş Millətlər (BM), hər il əksəriyyəti Afrika və Orta şərq ölkələrində olmaqla 3 milyon qadının sünnət edildiyini bildirdi.

## UNICEF
UNİCEF tərəfindən nümayiş olunan hesabatda, məlumatların daha yaxşı toplanması nəticəsində, dini deyil, ənənəvi bir tətbiq olan qadın sünnətinin, gözlənildiyindən daha məşhur olduğunun şahidi oldular. Mövzunun həssaslığı səbəbinə görə qadın sünnətindən neçə qadının öldüyünün təsbit və təxmin edilə bilmədiyi qeyd edildi.

Afrikada Səhra bölgəsi və Orta şərqdəki 28 ölkədə indiyə qədər 128 milyon qadının sünnət edildiyi görülən hesabatda, hər il sünnət edildiyi təxmin edilən 3 milyon qadının təxminən yarısının Misir və Efiopiyada yaşadığı bildirildi.

## Tətbiq olunma yaşı

İndiyə qədər toplanan məlumatlara görə, qızlar daha çox 4 ilə 12 yaş arasında sünnət edilməkdədirlər. Dünya Sağlamlıq Təşkilatına görə bu gün dünyada, bu ən ağır forması daxil olmaqla, 100-140 milyon qız sünnət edilməkdədir.

## Tibbi risklər

* Qanaxma
* Cərrahi zədə
* Ağrı və ya qanamağla bağlı şok
* İnfeksiya
* QİÇS və digər viruslara yoluxma
* Ölüm

## Xarici keçidlər
* Qadınları belə sünnət edirlər
İlanbaş

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Göz qapaqları ilanlarda olduğu kimidir (adı da buradandır). Alt göz qapağının ortasında iri şəffaf dairəcik var. Şimali Afrikada, Cənub-Şərqi Avropada, Kiçik, Ön və Cənubi Asiyada (Hindistanda) 5 növü yayılmışdır. Azərbaycanda 1 növü — zərif ilanbaş (*Ophisops elegans*) məlumdur. Uzunluğu 60 sm-dək olub, üstdən zeytunu-qəhvəyi, yanlardan uzununa açıq rəngli zolaqlı, aşağıdan isə ağdır. Əsasən, yarımsəhralarda yaşayır. Cücü və onların sürfələri ilə, həmçinin hörümçəklərlə qidalanır. Mövsüm ərzində hər dəfə 4–6 yumurta qoymaqla 2–3 dəfə yumurtlayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zərif ilanbaş

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Bu, ilanbaş cinsinin Azərbaycanda yayılmış yeganə növüdür.

## Quruluşu
Zərif ilanbaş kərətənkələ iki yarımnövündən Azərbaycan hüdudlarından tipik forma qeydə alınmışdır. Başının üst tərəfində aydın uzununa novcuq vardır. Bu cür novcuqlar böyürlərdə də olurr. Təbil qalxancığı böyükdür. Qarın qalxancıqları 6 uzununa sırada yerləşmişdir. Oma məsamələri sırası diz bükümünə azacıq çatmır. Anal qalxancığı əhatə edən qalxancıqlar arasında adətən bir iri preanal qalxancıq ayırd edilir. Cavanlarda üstdən 4 kəskin parlaq–ağ uzununa zolaq olur. Yaşa dolduqca bunlar tədricən itir. Yaşlıların belində düzgün olmayan formalı tünd xallar və çillər müşahudə edilir. Böyürləri fərdlər kürən-sarı və ya qırmızımtıl-sarı rəngdə olur. Qarın nahiyəsi ağdır. Uzunluğu 60 sm-dək ola bilir.

## Yayılması
Növün arealı Balkan yarımadasının cənub-şərqi, Egey və Aralıq dənizinin şərq hissəsindəki bir sıra adalarda, Ön Asiyadan Pakistan və Şimal-qərbi Hindistaa qədər ərazi əhatə edir. Əsas arealdan ayrılmış halda, eləcə də Çeçen–İnquşetiya hüdudlarında,Şimali  Qafqazda aşkar edilmişdir. Ən çox üstünlük verdiyi biotoplar səciyyəvi quraqlıqsevər olan (əsasən yovşan) sərtdaşlı və ya gilli torpaqlı yarımsəhra sahələridir. Yovşan kollarının altındakı torpaq adətən yumşaq olur və təqibdən qaçan ilanbaş burada etibarlı sığınacaq tapır. Bu məqsədlə gəmirici yuvalarından və daşların altındakı boşluqlardan da istifadə edir. Bu heyvanlar sahəsi 10–12 km²–dən artıq olmayan öz fərdi ərazilərinə bağlı olurlar. Sayı çox yüksəkdir. 1 km marşrutda ortalama 68–70 fərd sayılmışdır.

## Çoxalması
İlanbaşlar qışlamadan martın sonunda ayrılır və aprelin ortalarında böyük miqdarda rast gəlinir. Cütləşmə aprelin ortalarında başlanır. Mövsüm ərzində hər dəfə 4–6 yumurta qoymaqla 2–3 dəfə yumurtlayır. Birinci generasiya balalarına iyunun sonunda rast gəlmək olur.

## Qidalanması
Əsasən kiçik Cücülərlə, yağış qurdları və molyusklarla və başqa onurğasızlarla qidalanır. Onlar öz şikarlarını kiçik dişləri ilə saxlayırlar. Şikarlarını dişləri ilə doğraya bilmirlər və onları diri udurlar. İlanbaşların düşmənləri arasında əlvan və zeytuni təlxələr, kələz ilanları qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çəki

**Çəki** — cismin dayağa və ya asqıya göstərdiyi təsir qüvvəsi. Ədədi qiymətcə cismin ağırlıq qüvvəsinə bərabərdir: *P=mg* (*m* — cismin kütləsi, *g* — sərbəstdüşmə təcilidir). Cismin çəkisi qütblərdə ən böyük, ekvatorda isə ən kiçikdir, qütblərdən ekvatora getdikcə və Yer səthindən uzaqlaşdıqca cismin çəkisi azalır. Cəki dayağa və ya asqıya təsir edən qüvvə olduğündan onu yaylı tərəzi (dinamometr) vasitəsilə ölçmək olar. Çəki N, kQ və s. qüvvə vahidləri ilə ölçülür.

Cisim şaquli yuxarı yönəlmiş a təcili ilə hərəkət edərsə onun çəkisi artar və P=m(g+a) olar.

Əlavə yüklənmə – cismin çəkisinin onun ağırlıq qüvvəsinə olan nisbətinə deyilir, n=P\mg=m(g+a)\mg=1+a\g. Məsələn, kosmik uçuşa start götürdükdə kosmanavtlar əlavə yüklənməyə məruz qalırlar. Cisim aşağı yönəlmiş a təcili ilə hərəkət etdikdə isə çəki P=m(g-a) düsturu ilə hesablanar və azalar. Əgər g=a olarsa P=0 olar.

Çəkisizlik – cismin çəkisinin sıfıra bərabər olan halına deyilir. Məsələn, sərbəst düşən liftdəki cisimlər, Yer ətrafında fırlana peykin içindəki cisimlər və kosmanavt çəkisizlik halında olur. Ağırlıq qüvvəsi cismin təcillə hərəkət etməsindən və ya sükunətdə olmasından asılı deyil, cismin kütlə mərkəzinə tətbiq olunur və Yerin mərkəzinə doğru yönəlir. Cismin çəkisi asqıya və dayağa tətbiq olunur, dayağa perpendikulyardır.

## Ədəbiyyat
* M.Murquzov.Fizika.VII sinif üçün dərslik.
Çəkiyeyənlər

**Çəkiyeyənlər**, **çəki bitləri** ()— xərçəngkimilərə aid yarımsinif. 130 növdən ibarət, o cümlədən 109 növü birləşdirən Argulus çinsi daxil olmaqla 6 cinsi var. Balıqların bədənində, bəzən suda-quruda yaşayanlarda parazitlik edir. Ayrıcinsiyyətlidir. Çəkiyeyənlər müvəqqəti parazitlər olub, qansorandır. Bəzi növləri balıq körpələrinin və yetkin balıqların kütləvi invaziyasına səbəb olur.

Mübarizə tədbirləri: su hövzəsinin oksigen rejimini yaxşılaşdırmaq, pestisidlərdən (xlorofos və s.) istifadə etmək.
Zöhrəvi xəstəliklər

**Zöhrəvi xəstəliklər**, bəzən **cinsi yolla keçən xəstəliklər (CYBX)** kimi qeyd olunur — cinsi fəaliyyət, xüsusən vaginal əlaqə, anal seks və oral seks yolu ilə keçən infeksiya. Bu cür xəstəliklər başlanğıcda simptomlara səbəb olmur, bu da infeksiyanın başqalarına keçmə ehtimalını artırır. CYBX-ın simptomlarına və əlamətlərinə vaginal axıntı, penis boşalması, cinsiyyət orqanlarında və ya ətrafında yaralar və çanaq ağrısı daxildir.

Otuzdan çox müxtəlif bakteriya, virus və parazit cinsi fəaliyyətlə yoluxa bilər. Bakterial CYBX-lərə xlamidiya, qonoreya və sifilis daxildir. Viruslu CYBX-lərə genital herpes, İİV-infeksiyası və cinsiyyət orqanlarının siğilləri daxildir. Parazitik CYBX-lərə trixomonoz daxildir. Bəzi CYBX-lər donor toxuması, qan, doğuş zamanı və ya ana südü yolu ilə yayıla bilər.

CYBX-lərin qarşısını almağın ən təsirli yolu cinsi əlaqədə olmamaqdır. Bəzi vaksinasiyalar, hepatit B və bəzi HPV növləri daxil olmaqla, infeksiyaların riskini azalda bilər. Əksər zöhrəvi xəstəlikləri tam sağaltmaq və ya müalicə etmək olur. İnfeksiyalardan sifilis, qonoreya, xlamidiya və trixomoniazı tam sağaltmaq olar. Herpes, hepatit B, İİV və HPV sağalmasa da, müalicə edilir. Qonoreya kimi bəzi orqanizmlər müəyyən antibiotiklərə qarşı müqavimət göstərə bilər.

## İstinadlar
Balakən

**Balakən** — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun Balakən şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Balakən rayonunun inzibati mərkəzi. Bakı şəhəri ilə arasındakı məsafə 394&nbsp;km–dir.

## Tarixi
Balakənə 1965-ci ildə şəhər statusu verilmişdir. 2011-ci ildə Milli Məclisin qəbul etdiyi qanuna əsasən Balakən şəhərinin ərazisi genişləndirilib. Belə ki, qəbul edilmiş qanuna əsasən Balakən rayonunun Gərəkli, Hənifə, Qullar, Mahamalar, Qasbinə və Tülü kəndlərinin ərazilərinin müəyyən bir hissəsi Balakən şəhərinin inzibati ərazisinə verildi.

## Tarixi abidələri
Şəhərdə XVII-XIX əsrlərdə tikilmiş qeyri-adi minarəsi olan gözəl bir məscid yerləşir. Şəhər muzeyində bu regionun ənənəvi sənətlərin eksponatları yığılmışdır. Bir çox arxeoloji tapıntılar bu ərazilərdə hələ neolit dövründə yaşayış məskəninin olduğunu göstərir. Balakəndə 7,5 hektar sahəsi olan böyük şəhər parkı var. Parkda həmçinin kanat yolu tikilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Balakən şəhəri Qanıxçayın bir qolu olan Balakən çayının sahilində, Böyük Qafqazın dağətəyilərində yerləşir. Şəhər Yevlax dəmiryol qovşağından 178 kilometr şimal-qərbə, Yevlax-Laqodexi şosesində üzərində yerləşir.

## Əhalisi
Şəhərdə əhalinin 85%-ni azərbaycanlılar , 14%-ni avarlar və 1%-ni digər xalqların nümayəndələri təşkil edir .

## İqtisadiyyatı

Balakən şəhərində bir neçə zavod fəaliyyətdədir. Bunlar 
* Konserv zavodu
* Beton konstruksiyaları zavodu
* Heyvandarlıq məhsullarının istehsalı üzrə zavod
 
1985-ci ildə Balakəndə Yevlax-Balakən dəmiryol xəttinin son stansiyası tikilmişdir.

## Qalereya

Balakan city 1.jpg
Balaken,_Azerbaijan.jpg
Balakan City Children's Art School.jpg|Balakən şəhər uşaq incəsənət məktəbi
Balakən_Mədəniyyət_Mərkəzi_2013.jpg|Balakən mədəniyyət mərkəzi


## İstinadlar
Cəlilabad

**Cəlilabad** — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun Cəlilabad şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Cəlilabad rayonunun inzibati mərkəzi. 1952-ci ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır. Ən çox şəhər əhalisi olan rayonlardan biridir.

## Tarixi
1967-ci ildən şəhər Azərbaycan yazıçısı Cəlil Məmmədquluzadənin adını daşıyır. Əvvəllər bu şəhər Hacılı, daha sonra isə Astarxanbazar adlanırdı.

## Coğrafiyası və iqlimi
Şəhər paytaxt Bakıdan 210 km məsafədə yerləşir. Cəlilabad şəhərinin girəcəyində alçaq təpələr diqqəti cəlb edir. Bu ərazidə aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı qranitdən hazırlanmış kirkirə (əl dəyirmanı), gildən düzəldilmiş küplər, eneolit dövrünə aid əmək alətləri və məişət əşyaları tapılıb.

## Əhali

## İstinadlar