Əmək diskriminasiyası

**Əmək diskriminasiyası** — işə qəbul, əməkhaqqı, karyera yüksəlişi, işdən çıxarılma və digər əmək münasibətlərində şəxsin cinsi, yaşı, milliyyəti, dini, irqi, əlilliyi və ya digər fərdi xüsusiyyətlərinə görə ayrı-seçkiliyə məruz qalmasıdır. Bu fenomen həm hüquqi, həm də etik baxımdan qəbulolunmazdır və iş mühitində ədalətsizliyə, sosial gərginliyə səbəb ola bilər.

Əmək diskriminasiyası bir çox formada özünü göstərə bilər. Məsələn, eyni vəzifədə çalışan iki şəxs arasında cinsi ayrı-seçkilik səbəbilə əməkhaqqı fərqi yarana bilər. Həmçinin, yaşlı işçilərin işə qəbul edilməməsi və ya irqi və etnik mənsubiyyətə görə ayrı-seçkilik işəgötürənlər tərəfindən tez-tez baş verən problemlərdir. Bu cür münasibətlər, yalnız şəxsin hüquqlarını pozmaqla qalmır, həm də iş yerindəki məhsuldarlığı azaldır və neqativ iş mühiti yaradır.

Əmək diskriminasiyasını azaltmaq üçün qanunvericilik çərçivəsində bərabər hüquqların qorunması təmin edilməli, işəgötürənlər və işçilər arasında məlumatlılıq artırılmalıdır. Bərabər imkanların yaradılması, iş mühitində müxtəlifliyin təşviqi və diskriminasiyanın hər bir formasına qarşı sıfır tolerantlıq siyasəti iş yerlərində ədalətli və inklüziv mühitin təmin edilməsinə kömək edə bilər.

## Əmək diskriminasiyasının ölkələr üzrə müqayisəsi

### İnkişaf etmiş ölkələrdə əmək diskriminasiyası
İnkişaf etmiş ölkələrdə, məsələn, ABŞ, Kanada və Qərbi Avropa ölkələrində əmək diskriminasiyasının azaldılması məqsədilə güclü qanunvericilik mexanizmləri mövcuddur. Məsələn, ABŞ-də 1964-cü ildə qəbul edilmiş Mülki Hüquqlar Aktı cins, irq, din və milli mənsubiyyət üzrə diskriminasiyanı qadağan edir. Kanadada da əmək bazarında bərabər hüquqları təmin etmək üçün İnsan Hüquqları Aktı mövcuddur. Bununla belə, bəzi hallarda gender əməkhaqqı uçurumu və irqi diskriminasiyaya rast gəlinir. Məsələn, ABŞ-də qadınların orta əməkhaqqı kişilərinkindən daha aşağıdır və afroamerikalılar kimi etnik qruplar işə qəbulda daha çox çətinliklərlə üzləşirlər.

### İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə əmək diskriminasiyası
İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə, məsələn, Hindistan, Braziliya və Cənubi Afrika Respublikasında əmək diskriminasiyası daha çox yayılmışdır və bir çox hallarda qanunvericilik və tətbiq mexanizmləri zəifdir. Hindistanda kasta sistemi işçi bazarına təsir edir və sosial-iqtisadi bərabərsizliyi artırır. Cənubi Afrika Respublikasında isə irqi diskriminasiyanın tarixi irsi hələ də əmək bazarında təsirini saxlayır, baxmayaraq ki, Aparteid rejimi sona çatıb. Bu ölkələrdə qadınların iş bazarına çıxışı da məhdudlaşmışdır və əməkhaqqı fərqləri genişdir.

### Skandinaviya ölkələrində əmək diskriminasiyası
Skandinaviya ölkələri (İsveç, Norveç, Danimarka, Finlandiya) əmək diskriminasiyasının az olduğu ölkələr arasında göstərilir. Bu ölkələrdə işəgötürənlər arasında gender bərabərliyini və müxtəlifliyi təşviq edən proqramlar mövcuddur. İsveçdə, məsələn, gender əməkhaqqı uçurumunu aradan qaldırmaq üçün qanunlar tətbiq edilir və iş yerlərində valideyn məzuniyyətinin bərabər paylaşılması təşviq olunur. Buna baxmayaraq, bəzi hallarda miqrant işçilərin daha aşağı maaşlarla işə götürülməsi ilə bağlı problemlər mövcuddur.

### Şərqi Avropa və MDB ölkələrində əmək diskriminasiyası
Şərqi Avropa və MDB ölkələrində əmək diskriminasiyası həm qanunvericiliyin, həm də icra mexanizmlərinin zəifliyi ilə xarakterizə olunur. Məsələn, Azərbaycanda, Qazaxıstanda və Rusiyada qadınların bəzi sənaye sahələrinə işə qəbulunun məhdudlaşdırılması əmək diskriminasiyası kimi qiymətləndirilə bilər. Həmçinin, bu regionlarda yaşlı işçilərin işə qəbulunda problemlər və miqrantlara qarşı ayrı-seçkilik də geniş yayılmışdır. Bununla yanaşı, gender bərabərsizliyinə qarşı proqramlar hələ ki, kifayət qədər təsirli deyil.

### Yaxın Şərq və Şimali Afrika ölkələrində əmək diskriminasiyası
Yaxın Şərq və Şimali Afrika (MENA) regionunda əmək diskriminasiyası daha çox gender fərqləri ilə müşahidə olunur. Bir çox ölkədə qadınların əmək bazarında iştirakı məhduddur və onların iş şəraiti bərabər deyil. Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanında qadınların bəzi peşələrdə işləməsinə yalnız son illərdə icazə verilib. Eyni zamanda, bu regionda miqrant işçilərə qarşı əmək hüquqları ilə bağlı geniş yayılmış problemlər mövcuddur. Qanunlar olsa da, onların icrası əksər hallarda zəifdir.

## Diskriminasiyanın azaldılması üçün beynəlxalq səylər
Beynəlxalq səviyyədə əmək diskriminasiyasının azaldılması üçün BMT, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (ILO) və digər təşkilatlar tərəfindən təşəbbüslər irəli sürülür. Məsələn, Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 111 saylı Konvensiyası ayrı-seçkiliyi qadağan edir və bu konvensiyanı qəbul etmiş ölkələrdə diskriminasiyanın azaldılması üçün hüquqi tədbirlər görülür. Bununla belə, əmək diskriminasiyasının tamamilə aradan qaldırılması üçün hər bir ölkədə effektiv qanunların tətbiqi, təhsil və maarifləndirmə tədbirləri, eləcə də ictimai dəstək vacibdir. Ölkələr arasında əmək diskriminasiyası dərəcəsi fərqli olsa da, bu fenomenə qarşı qlobal mübarizə davam edir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* 
* 
* 
* Leila Schneps and Coralie Colmez, *Math on trial. How numbers get used and abused in the courtroom*, Basic Books, 2013. . (Sixth chapter: "Math error number 6: Simpson's paradox. The Berkeley sex bias case: discrimination detection").
* 
* 
* Bose, Bijetri, et al. "Protecting Adults with Caregiving Responsibilities from Workplace Discrimination: Analysis of National Legislation." *Journal of Marriage and Family*, vol. 82, no. 3, June 2020, pp. 953–64. *EBSCOhost*, 

## Xarici keçidlər

* Official University of Toronto faculty profile page for Philip Oreopoulos which includes a CV as well as other research he has completed
* Official University of Toronto faculty profile page for Diane Dechief which includes a CV as well as other research she has completed