open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mərkəzi Asiya üstəgəl Yaponiya

**Mərkəzi Asiya üstəgəl Yaponiya dialoqu** – Yaponiya ilə Mərkəzi Asiyada yerləşən dövlətlər (Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Özbəkistan) arasında yeni əməkdaşlıqlar yaratmaq məqsədilə irəli sürülən siyasi təşəbbüs. Məqsəd Yaponiya ilə Mərkəzi Asiya arasında əlaqələri yeni səviyyəyə qaldırmaqdır. Neytrallığını qoruyan Türkmənistan sadəcə müşahidəçi qismindədir.

## Üzvlər
*  
* 
*  
*  
*  
* 

## Tarix
Dialoq 28 avqust 2004-cü ildə Qazaxıstanın Astana şəhərində Yaponiya və Mərkəzi Asiya ölkələrinin nazirlərinin görüşündə elan olunmuşdur. Buraxılan birgə bəyannamədə tərəflərin 4 istiqamətdəki baxışları əks olunmuşdur: fundamental prinsiplər və dəyərlər, əlaqələrin genişləndirilməsi, regionlararası əməkdaşlıq və beynəlxalq arenada əməkdaşlıq. Bəyannaməyə əsasən dialoqun əsas hədəfləri bunlardır:

* Mərkəzi Asiyada sülh, stabillik və demokratiyanı gücləndirmək.
* Regionun iqtisadi fondlarını, islahatları və sosial inkişafı gücləndirmək.
* Regionlar arası əməkdaşlığı gücləndirmək.
* Mərkəzi Asiya ilə qonşu regionlar arasında yaxşı əlaqələrin saxlanılması və inkişaf etdirilməsi.
* Digər regional məsələlərə hörmətlə yanaşan Yaponiya-Mərkəzi Asiya əməkdaşlığı.

Birgə bəyannamədə Yaponiya ilə Mərkəzi Asiya arasında potensial əməkdaşlıq sahələri də göstərilmişdir.

Kavaquçiyə görə ilk görüş 2004-cü ildə Qazaxıstanın baş naziri olan Qasım-Comərd Tokayevin səyləri ilə baş tutmuşdur.

## Növbəti görüşlər
4 mart 2005-ci ildə beş ölkə Özbəkistanın Daşkənd şəhərində yenidən görüşmüşdür. 5 iyun 2006-cı ildə Tokioda növbəti görüş baş tutmuşdur. Bu görüşdə görüşlərin davam etdirilməsinə qərar verilmişdir. Görüş zamanı Yaponiya-Mərkəzi Asiya mübadiləsindəki inkişaflar və problemlər müzakirə olunmuşdur. Əfqanıstanın xarici işlər naziri görüşdə qonaq qismində iştirak etmişdir.

İki region arasında intellektual mübadiləni inkişaf etdirmək üçün Tokioda iki "intellektual dialoq" baş tutmuşdur.

Dördüncü görüş 10 noyabr 2012-ci ildə Tokioda baş tutmuşdur. Görüşdə Qırğızıstan xarici işlər naziri Erlan Abdıldayev, Yaponiya xarici işlər naziri Koiçiro Qemba, Qazaxıstan xarici işlər naziri Erlan İdrisov, Tacikistan xarici işlər naziri Hamrohon Zarifi, Türkmənistan xarici işlər naziri Rəşid Meredov, Özbəkistan xarici işlər naziri Vladimir Norov iştirak etmişdir. Görüş zamanı Yaponiya hökuməti regional əməkdaşlıq üçün 700 milyon dollar büdcə ayırmağa qərar vermişdir.

## İstinadlar
Günorta

[thumb|right|350px|''[Mixail Klodt*. Günorta saatlarında meşə (1876)]]

*'Günorta''' — günün ortasında, gündoğumu ilə günbatımı arasında (yarım gün) zaman anı, günəşin ən yüksək zirvəsi anı günəş günortasıdır.

Günün günortası 12:00-dan daha tez və ya daha gec gələ biləcəyinə baxmayaraq, günün saatın yerli vaxtla 12:00-ı göstərdiyi vaxtı nöqtə adlandırmaq da adətlidir.

## İstinadlar
Ayaquz

**Ayaquz**  və ya **Ayaqoz**() — Qazaxıstanın Şərqi Qazaxıstan vilayətində rayon tabeliyində olan şəhər, Ayaqoz rayonunun inzibati mərkəzi.

Qazaxıstanın şərqində, Ayaqoz çayının hər iki sahilindədir. Strateji əhəmiyyət kəsb edir; şəhərdə bir neçə hərbi qarnizon və hava hücumundan müdafiə raket qüvvələri kompleksi yerləşdirilib. Respublikanın əsas nəqliyyat mərkəzidir. Türküstan-Sibir dəmir yolunun böyük bir qovşağı, respublika magistral yollarında bir çəngəl: Almatı - Ust-Kamenogorsk, Karaqanda - Ayaqoz - Boqaz. Şəhərin üstündə bir neçə beynəlxalq hava yolunun kəsişməsidir.

## Əhalisi və tərkibi
1 yanvar 2016-cı il tarixinə qədər şəhərdə 38126 nəfər (18.554 kişi və 19572 qadın) yaşayırdı.

Milli kompozisiya (1 noyabr 2012-ci il tarixinə):

* Qazaxlar - 39 113 nəfər. (93.02%)
* Ruslar - 1715 nəfər. (4.68%)
* Tatarlar - 387 nəfər. (1.06%)
* Uyğurlar - 128 nəfər. (0.35%)
* Almanlar - 66 nəfər. (0.18%)
* digərləri - 262 nəfər. (0.71%)
* Ümumilikdə - 43 671 nəfər. (100.00%)

28 may 2004-cü ildə Qazaxıstanın 15 milyonuncu sakini Ayaqoz doğum evində dünyaya gəldi.

## Coğrafiyası
Ayaqoz şəhəri, Sarıarka çölünün həddindən artıq cənub-şərqində və Şərqi Qazaxıstan bölgəsinin cənub hissəsindədir. Şəhər şəhərdən axan eyni adlı Ayagöz çayının hər iki sahilində yarı səhra təbii zonada yerləşir. Dəniz səviyyəsindən hündürlük 654 metrdir. Şəhərdəki yüksəklik fərqi azdır, ən yüksək nöqtəsi şəhərin kənarında, ən aşağı nöqtəsi isə dəmir yolu körpüsünün altındakı Ayaqoz çayının su xəttidir. Şəhərin oroqrafiyası müxtəlifdir: şimaldan şəhər relyefin müəyyən bir çökəkliyində yerləşir. Cənubdan şəhər təpələrlə əhatə olunmuşdur və şəhərə girmək üçün təpələr arasından keçən dolama yollarla getməlisiniz. Şərqdən yaxınlaşırsınızsa, şəhər daha aşağı görünür, çünki Ayagöz çayı şərqdən gəlir. Ən aşağı ərazi qərbdir, buna görə çay axır, qərbdə burada nadir hallarda rast gəlinən dağlıq ərazi buradan başlayır, dağlar ətraf ərazilər üçün adi təpələrdən yüksəkdir.

## İstinadlar
Qırğız mətbəxi

**Qırğız mətbəxi** () —  qırğız xalqının milli mətbəxidir. Texnologiya və məhsul çeşidləri baxımından digər Türk köçəri xalqlarının mətbəxləri ona çox yaxındır.

Ölkənin cənub və şimal bölgələrinin mətbəxlərində bəzi fərqlər var. Şimal və cənub qırğızlarının ənənəvi yeməklərindəki və ləzzətlərindəki bu fərqlər, bəzi bölgələrə parçalanmalarından və müxtəlif xalqlara yaxınlığından qaynaqlanır. Beləliklə, şimal bölgələrində əsas bayram yeməyi beşbarmaqdır - əriştə ilə incə doğranmış qaynadılmış ət, cənubda isə plov daha populyardır, görünür bu yeməklər oturaq Asiya xalqlarından mənimsənilmişdir. Çay seçimlərində də fərqlər var. Şimalda südlü qara çay populyardır, çay özü rus üsulu ilə dəmlənir və rus samovarları da burada populyardır. Cənubda südə çay əlavə edilmir, çay içmə ənənələri Özbəkistana bənzəyir, yaşıl çay da məşhurdur. Orijinal qırğız yeməklərinə (əsasən ət) əlavə olaraq, yerli düyü növlərindən olan plov cənubda çox populyardır (qırmızı uzqen və batken düyü sortları *deozire* və *çongara* Orta Asiya plovunun hazırlanması üçün ən yaxşı hesab olunur). İssık-Kul bölgəsinin şərqində, dunqanlardan götürülmüş - nişastalı bir qarnir ilə soyuq ədviyyatlı şorba olan *aşlamfu* qırğız mətbəxinin bir hissəsinə çevrilib.
## Ət
Milli qırğız mətbəxində ət xüsusi yer tutur. Bayramlar, dini bayramlar, ailəvi tətilləri və ya anma münasibətilə qoç və ya digər mal-qara kəsilməlidir. Quzu və inək ətindən əlavə at əti və yak əti də məşhurdur və at əti yeməkləri yüksək qiymətləndirilir və ləzzətli sayılır. Dağlıq ərazilərdə ovçular ov edirlər. Qırğızlar arasında ətin bişirilməsi və qorunmasının milli üsulları fərqlidir və köçəri şəraitdən qaynaqlanır. Demək olar ki, əksər hallarda ət daha çox qaynadılır. Qoç əti balta istifadə etmədən bıçaqla kəsilir. Ət qazana qoyulur və tərəvəz əlavə olunmadan suda qaynadılır. Sümüklü ətin () bişirilməsinin öz mənası var və qonaqların sayına görə qonaqlara ayrı-ayrılıqda verilir.

## Un və xəmir xörəkləri

Qırğız mətbəxini çörək və xəmir xörəkləri olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Çörək və çörək məhsulları da bölgələrinə görə dəyişir. Kürə şəklində çörək təndirlərdə bişirilir. Şimalda düzbucaqlı sobalar çörək bişirmək üçün məşhurdur; çörəyin özü də düzbucaqlı şəklində bişirilir. Bir çox növdə: gülçatay, oromo, mantı, kəsmə, bursaq, zhatkan teo ( - sözün əsl mənasında "yalançı dəvə", əsas yemək, Oromo kimi rulonlarda, lakin bulyonda bişmiş), Qatlama, may takoç və s xəmir xörəkləri və məhsulları var.

## Süd və süd məhsulları
Süd və süd məhsulları Qırğızıstanda çox populyardır. Süd həm olduğu kimi, həm də süd məhsulları - qaymaq, ayran, kefir, qurut, kumıs, kəsmik,kərə yağı və s. şəkildə istifadə olunur. Qımızın hazırlanması üçün inək südü (Batıda) və madyan südündən istifadə olunur.

## İllüstrasiyalar
 
Күлчөтай.jpg|Gülçatay () 
Horsemeat platter.jpg|Qazı-karta () 
Sucuk-2.jpg|Sucuk () 
Kazakh quwyrdaq.jpg|Qurdak () 
Dimlama (16425713838).jpg|Dımdıma() 
Оромо001.jpg|[Oromo () 
Manty (3968046229).jpg|[Mantı () 
Chochure.jpg|Düşbərə () 
Ашлянфу.jpg|Ашлян-фу () 
Beshbarmak1.jpg |Beşbarmaq () 
Boortsog.JPG|Bursaq () 
Katmer.JPG|Qatlama () 
Tokach nan.JPG|Tokaş () 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Derjavinsk

**Derjavinsk** — Qazaxıstanda şəhər, Akmola vilayətinin Jarkain rayonunun regional mərkəzi.

Əhali — 6307 nəfər. (2020).

1956-cı ildə qurulmuşdur. 1966-cı ildən şəhər.

## Coğrafiyası

Şəhər Akmola bölgəsinin qərbində, İşim çayının sol sahilindədir. İqlimi quru, quru, isti və quru yay və qış soyuqdur. İyul ayında orta gündəlik temperatur 22,5&nbsp;°C, yanvar ayında −18,3&nbsp;°C-dir. Uzunmüddətli yağış cəmi 262&nbsp;mm-dir. Yağışın çox hissəsi yayda düşür. Eyni zamanda, bəzi illərdə yağıntıların miqdarı uzunmüddətli normadan əhəmiyyətli dərəcədə kənara çıxa bilər.

Hazırda Stepnoy kəndində (indiki Molodejnı mikrorayonu) beşmərtəbəli yaşayış binalarının bərpası davam edir. Hazırda 6 ev bərpa edilmişdir. Şəhər hüdudlarında 25 mənzilli və iki 80 mənzilli yaşayış binası bərpa edilmişdir

Şəhərin ərazisində yeni modul baytarlıq laboratoriyası, 70 çarpayılıq poliklinika ilə birləşdirilmiş xəstəxana tikilmişdir. Asfalt beton zavodu, süd məhsulları istehsalı üçün mini mağaza var.

1966-cı ildən 1996-cı ilədək, 38-ci raket diviziyası Derjavinskdə (Stepnoy kəndində) mövcud idi, bir vaxtlar böyük güc və düşmən üçün təhlükə təmsil edirdi və buna görə də uzun müddət şəhər Sovet xəritələrində göstərilmədi. Bölmə ləğv edildikdən sonra Stepnoy kəndi yerli hakimiyyət orqanlarına təhvil verildi və qısa müddətdə tərk edildi və daha sonra məhv edildi, çılpaq beş mərtəbəli evlər pəncərəsiz qaldı. 1998-ci ildə Stepnoy kəndi ərazisində, EC 166/26 institutu — Qazaxıstan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin sərt rejim koloniyası yaradıldı. 2018-ci ildə ləğv edildi.

## Təhsil
Şəhərdə üç orta məktəb var. N.K.Krupskaya adına məktəb (tədris qazax və rus dillərində), N.Ostrovski adına məktəb (rus dilində tədrislə), A. Ukubayev adına məktəb, 2005-ci ildə bərpa edildi (qazax dilində tədrislə). Bu məktəblərin şagirdləri bölgə və respublika olimpiadalarının və müsabiqələrinin təkrar iştirakçıları, mükafatçıları və qalibləri oldular.

## İstinadlar
Cırtdanın nağılı

"***Cırtdanın nağılı***" — Azərbaycan xalq nağılı.

Nağılın mövzusu uşaqları Azərbaycan mifologiyasından mifik bir məxluq olan Divdən qurtaran Cırtdan adlı ağıllı bir gənc oğlandan bəhs edir.

## Məzmun
Cırtdan qonşunun uşaqları ilə birlikdə meşəyə odun yığmaq üçün gedir. Geri qayıdarkən qaranlıqda itirlər və gördükləri işığa tərəf irəliləyirlər. Onlar beləliklə, Divin yaşadığı evə çatırlar. Canavar uşaqları gecə yemək üçün özünə cəlb edir. Cırtdan öz ağlından istifadə edərək uşaqları xilas edir və onlar sağ-salamat evlərinə qayıdırlar.

Cırtdan Azərbaycan nağıllarının ən populyar personajlarından biridir. Ənənəvi azərbaycanlı görünüşü, cəsarəti və zəkası ilə seçilir. Cırtdan bəzən kənd oğlanlarını meşədən odun toplamağa və sonra onu bellərində gəzdirməyə məcbur etdiyi üçün tənbəl bir şəxs kimi təsvir edilir. Buna baxmayaraq, Cırtdan Div ilə qarşılaşdıqda cəsarət göstərir. Təhlükə ilə qarşılaşan Cırtdan özünü qalan uşaqlar arasında ən çevik və cəsarətli kimi göstərir.

## Adaptasiyalar
1968-ci ildə nağıl əsasında Bakı Kukla Teatrında bir tamaşa qoyulmuşdur. Bu, Azərbaycan yazıçısı və dramaturqu Mirmehdi Seyidzadənin süjet ssenarisinə və ədəbi interpretasiyasına əsaslanırdı.

İlk Azərbaycan animasiya filmi olan "*[[Cırtdan (film, 1969)|Cırtdan]]*" bu nağılın əsasında hazırlanmışdır.

1981 və 1983-cü illərdə rejissor Bəhmən Əliyevin çəkdiyi "*[[Cırtdan-"pəhləvan" (film, 1981)|Cırtdan-pəhləvan]]*" adlı iki hissəli animasiya filmi "Azərbaycanfilm" kinostudiyası tərəfindən buraxılmışdır. Filmin baş qəhrəmanı rolunu aktrisa Klara Rumyanova səsləndirmişdir.

## Həmçinin bax

* Cırtdanın yeni sərgüzəşti
* Cırtdan və Təpəgöz
* Cırtdan və sehrli xalat
* Cırtdan və sehrli xalat – 2-ci hissə

## İstinadlar
Janaozen

**Janaozen** ( , keç. **Yeni Uzen**) — Qazaxıstanın Mangistau vilayətində regional tabe bir şəhər.

## Tarixi
1964-cü ildə qurulan Manqışlaq yaylasında yerləşir.

1968-ci ildən bəri şəhər Yeni Uzen adlandırıldı, 7 oktyabr 1993-cü ildə Janaozen adlandırıldı .

1989-cu ilin iyun ayında Janaozen şəhərində etnik zəmində böyük qiyamlar başladı.

Rəsmi versiyaya görə, 16 dekabr 2011 -ci ildə neftçilərin yeddi aylıq tətilindən sonra Janaozenin əsas meydanında daxili qoşunların iştirakı ilə silahdan istifadə edərək ixtişaşlar baş verdi. Qeyri-rəsmi məlumatlara görə, 64 nəfərə qədər ölüb, 400 nəfər yaralanıb. Bu hadisələrdən sonra kütləvi həbslər oldu.

2012-ci ilin oktyabr ayında bir qrup Janaozen Mangistau vilayətinin bələdiyyə başçısı Baurjan Muhammedjanova şəhərin adını dəyişdirmək və Müqəddəs Beket-atanın şərəfinə adlandırmaq təklifi ilə müraciət etdi. 2012-ci ilin dekabrında şəhər bələdiyyə başçısı Serikbay Turımov şəhərin adının dəyişdirilməyəcəyini bildirdi.

## İstinadlar
Qazax juzlarında Y-DNT haploqrupları

Qazax juzları arasında Y-DNT haploqrup faiz nisbətləri.

## Böyük juzların haploqrupları
Böyük juz yalnız genetik olaraq əlaqəli boylar yox, həm də genetik cəhətdən uzaq olan boyların birləşməsindən meydana gəlir.

Böyük juzların Y haploqruplarının faiz nisbəti.

## İstinadlar
Sergey Karamçakov

**Sergey Zaxaroviç Karamçakov** () — Sovet və Rus sərbəst güləşçisi . 1988-ci ildə Seulda keçirilən XXIV Yay Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı. Rusiyanın əməkdar idman ustası (1992).

## Tərcümeyi-hal
Sergey Karamçakov 26 avqust 1962-ci ildə Xakasiyada yerləşən Askiz kəndindən 16 km aralıda yerləşən Katanov aalında anadan olub. Milliyətcə xakasdır.

1974-cü ildən bəri kənddə sərbəst güləşlə məşğul olmağa başladı. Məşqçilər M.F.Mıltıqaşev və A.N.Adanakov idi. 1978-ci ildə Krasnoyarsk şəhərinin -nə daxil oldu və sərbəst güləş dərslərini məşqçilər ilə davam etdirdi. V.P.Zaytsev, V.N.Alginova, Oxapkin və D.Q. Mindiaşvili bu qəbildən olan məşqçilər idi.

O, 1979-cu ildə SSRİ İdman Ustası, 1985-ci ildə SSRİ beynəlxalq dərəcəli idman ustası, 1992-ci ildə Rusiyanın əməkdar idman ustası adlarına layiq görülmüşdür.

1988-ci ildə Seulda 48 kq-a qədər olan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı olmuşdur.

1987 Dünya Çempionatında da bürünc medal almışdır.

İki il SSRİ çempionu, 1987–1990-cı illərdə SSRİ çempionatlarının gümüş mükafatçısı olmuşdur. 1982–1988-ci ildə bürünc mükafatçı olmuşdur.

1986-cı və 1988-ci ildə Dünya Kuboku sahibi, 1989 Dünya Kubokunun gümüş mükafatçısı olmuşdur.

Beynəlxalq müsabiqələrin və turnirlərin çoxsaylı qalibi və medalçısı kimi tanınır. (1982–1990).

1992-ci ildə Sergey Karamçakov ağır yaralandı, ölümə yaxın idi, amma həkimlər hələ də onun həyatını xilas etdilər. Güləşçinin karyerası məntiqi sona yaxınlaşsa da, qısa müddətə bərpa edildi. 1993-cü ilin əvvəlində, müvəffəqiyyətsiz çıxış etdiyi yanvar ayında İvan Yarıginin mükafatları üçün beynəlxalq turnirə hazırlaşırdı. İdman rejiminin pozulması halları var idi.

Açıqlanmayan şəraitdə öldü. Sergey Karamçakovun ölüm tarixi və ayı məlum deyil. Yalnız 1993-cü ildə olduğu və cəsədinin Abakan şəhərində tapıldığı məlumdur.

İdmançının xatirəsinə Abakanda ümumrusiya sərbəst güləş turniri keçirilir.

## 1988 kq Olimpiya turnirinin nəticələri, 48 kq-a qədər

## Xarici keçidlər
* Sergey Karamchakov *infosport.ru*
* Sergey Sergey Karamchakov  *sayt D.* *G.* *Mindiashvili*
* Sergey Karamchakov: Olimpiya xalçasında Xakass meteoru
* Sergey Karamçakovun qələbə sevinci 

## İstinadlar
Futbol üzrə Özbəkistan kuboku

**Futbol üzrə Özbəkistan Kuboku** () — Özbəkistan Peşəkar Futbol Liqası tərəfindən təşkil edilən illik milli futbol kuboku yarışıdır.

O, qrup mərhələsindən, pley-off mərhələsindən və finaldan ibarətdir. Qrup mərhələsi aprel-may aylarında, pley-off mərhələsi iyun-sentyabr aylarında, final oyunu isə sentyabrın sonu və ya oktyabrın əvvəlində keçirilir.

1992-ci ildən keçirilir. Özbək futbolunda ən uzunmüddətli yarışdır. Özbəkistanın müstəqilliyi dövründə ilk kubokun sahibi Namanqanın “Navbahor”, sonuncu isə Əndicanın “Əndican” klubu olub.

Özbəkistan kubokunun qalibləri AFC Çempionlar Liqasında iştirak etmək hüququ qazanır. Özbəkistan kubokunu Superliqa çempionu qazansa, Özbəkistan Superliqasında 2-ci yeri tutan kluba AFC Çempionlar Liqasında iştirak etmək imkanı veriləcək.

“Paxtakor” 13 dəfə Özbəkistan kubokunu qazanaraq yarışda ən çox uğur qazanan klubdur. “Bunyodkor” 4 kubokla ikinci, “Navbahor”, “Nasaf” və “Lokomotiv” hərəyə 3 kubokla üçüncü yerdədir.

Ən çox xal qazanan matç 2001-02 mövsümündə “Paxtakor”un “Neftçi” üzərində 6-3 hesablı qələbəsi olub.

Kubok finalları 3 dəfə penaltilər seriyasına, 9 dəfə isə əlavə vaxta keçib. Finalda ümumilikdə 81 qol vurulub (penaltilər seriyası istisna olmaqla). Finalda ümumilikdə 287 048 tamaşaçı iştirak etmişdir.

Özbəkistan kubokunun final mərhələsinin tarixində ən son qol vuran futbolçu Vladimir Bubanyadır.

Ən çox finala ev sahibliyi edən stadion: Paxtakor Mərkəzi Stadionu – 18 dəfə. 2014-cü ildən final oyunları başqa stadionlarda keçirilir. “Dinamo” – 3, MHSK – 2, “İstiqlol” – 2, “Bunyodkor” – 1, “Navbahor” – 1, “Soqdiana” – 1, “Lokomotiv” – 1, OKMK – 1, “Buxara” – hərəyə 1 dəfə.

Ən böyük tamaşaçı ilə final: 1999/2000-ci il mövsümündə “Dostlik” – “Səmərqənd” oyununa 30 min tamaşaçı gəlib.

## İndiki çempionlar
1992-ci ildə ölkə müstəqillik qazandıqdan sonra bütün Özbəkistan çempionları:

* 1992: Nəvbahar Namanqan
* 1993: Paxtakor
* 1994: Neftçi
* 1995: Nəvbahar Namanqan
* 1996: Neftçi
* 1997: Paxtakor
* 1998: Nəvbahar Namanqan
* 1999: turnir keçirilməmişdir
* 2000: Dostluq
* 2001: Paxtakor
* 2002: Paxtakor
* 2003: Paxtakor
* 2004: Paxtakor
* 2005: Paxtakor
* 2006: Paxtakor
* 2007: Paxtakor
* 2008: Bunyodkor
* 2009: Paxtakor
* 2010: Bunyodkor
* 2011: Paxtakor
* 2012: Bunyodkor
* 2013: Bunyodkor
* 2014: Lokomotiv Daşkənd
* 2015: Nəsəf Qarşı
* 2016: Lokomotiv Daşkənd
* 2017: Lokomotiv Daşkənd
* 2018: AGMK
* 2019: Paxtakor
* 2020: Paxtakor
* 2021: Nasaf
* 2022: Nasaf
* 2023: Nasaf
* 2024: Andijon
## Klublara görə nailiyyətlər

## İstinadlar
Janatas

**Janatas** (əvvəl **Canatas**) — Qazaxıstanda şəhər, Jambıl vilayətinin Sarısu rayonunun inzibati mərkəzi. 1969-cu ilə qədər — Janatas kəndi. 1964-cü ildə Karatau fosforit hövzəsində fosforit hasilatının başlanması ilə əlaqədar olaraq meydana gəldi.

Janatas, Qazaxıstan Respublikasının Jambıl vilayətinin Sarısu rayonunun inzibati mərkəzidir. 2018-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, şəhərdə 23 307 nəfər yaşayır. Taraz — Janatas dəmir yolu xəttinin terminal stansiyası.

SSRİ-nin dağılmasından sonra şəhər xarab oldu, lakin 2012-ci ildən etibarən yeni sərmayəçilərin gəlişi ilə şəhər ikinci bir həyat aldı, görünüşünü xeyli yaxşılaşdırdı, hayalet evlərdən qurtuldu və əşyalar qoydu. küçələrdə qaydada.

## İqtisadiyyatı
"2012–2017-ci illər üçün Janatasın inkişafına dair hərtərəfli plan iki lövbər layihəsini əhatə edir. Bu, ildə 50 min kubmetr məhsul istehsal edəcək və Taraz-kulik-zholu üçün 50 daimi iş yeri yaradacaq Taraz-kulik-zholi LLP-nin asfalt-beton zavodudur. "Asyl Tuz Kompaniyasy" LLP yeməli duzun emalı zavodu ilə yanaşı, investisiya həcmi 444 milyon tengedir, məhsulun həcmi ildə 50 tondan çox yeməli duzdur, yaradılan daimi iş yerlərinin sayı 75 ". 2019-cu ilə qədər hər iki müəssisə artıq fəaliyyətə başlamışdır.

Şəhər çərçivəsiz mebel və hidravlik mühərriklərin istehsalını təşkil etmişdir. Ayrıca, haddelenmiş metal məhsulları istehsal edən Janatas Metalurgiya Zavodu LLP-nin bir polad emalatxanası və bir sement zavodu, Jambıl Sement Şirkəti LLP.

### Külək enerjisi
2019-cu ildə Orta Asiyada ən böyüyü olan Janatas külək elektrik stansiyasının inşasına başlandı. Ümumi sərmayə 160 milyon dollar təşkil edib. Bu layihə Çin şirkəti China Power International Holding Limited tərəfindən qoyulur və inşa olunur. 2,5 MVt gücündə 40 külək turbininin inşası planlaşdırılır; istismara verildikdən sonra külək elektrik stansiyası hər il 350 milyon kilovatsaata qədər elektrik enerjisi istehsal edəcəkdir. Yenilənə bilən mənbələrə əsaslanan gələcək elektrik stansiyası demək olar ki, bütün Cambıl bölgəsinin elektrik enerjisinə olan tələbatını ödəyəcəkdir.

## İstinadlar
İqtisadiyyat Nazirliyi (Özbəkistan)

**Özbəkistan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi** (*),* və ya tam adı ilə **Özbəkistan Respublikası İqtisadi İnkişaf və Yoxsulluğun Azaldılması Nazirliyi** — Özbəkistanın sosial-iqtisadi inkişaf və nəzarətinə nəzarət edən, ölkədəki nazirliklər ilə birlikdə işləyən dövlət orqanı. Nazirliyin vəzifələrinə sabit makroiqtisadiyyata nəzarət və inkişaf etdirilməsi, bazarı, iqtisadi ssenarilərin hazırlanması və iqtisadi demoqrafiyanın monitorinqi aiddir.

## Təsis edilməsi
Özbəkistan İqtisadiyyat və Sənaye Nazirliyi Özbəkistan Respublikası Prezidentinin 10 yanvar tarixli "Özbəkistan Respublikası İqtisadiyyatının və Sənaye Əməliyyatları Nazirliyinin Tənzimlənməsi haqqında" PP-4105 nömrəli fərmanı ilə təsis edilmişdir.

## Nazirlər

* 2002–2005 — Rüstəm Əzimov
* 2005–2006 — Vyaçeslav Qoli.ev
* 2006–2009 — Batır Xocayev
* 2009–2010 — Sünnətilla Bekenov
* 2010–2011 — Rövşən Qulamov
* 2011–2017 — Qalina Seyidova
* 2017–2020 — Batır Xocayev
* 2020– — Cəmşid Qoçqorov

## Nazirlik heyəti
Nazirlik heyəti 11 nəfərdən ibarətdir və nümayəndə heyətinin hər rəhbəri öz inzibati işlərindən məsuldur.

* Qoşqarov Cəmşid Ənvəroviç
* Ortikov Akmalxon Curaxanoviç
* Norqulov İlham İbrahimoviç
* Babayev Adiz Müzəffəroviç
* Rüstəmov Alimxan Bakiyeviç
* Əbdinəzərov Babur Qələndəroviç
* Ləvazimi Boyiça
* Umrzakov İlhamcan Urinbayeviç
* Rəhimov Vahid Sanaquloviç
* Yerlepesov Nurullan Umirzəkoviç
* Fazilov Əzəmət Şuxratoviç

## Xarici keçidlər
* 

## İstinadlar
Jarkent

**Jarkent** () —  Qazaxıstanda şəhər, Almatı vilayətinin Panfilov rayonunun inzibati mərkəzi.

Sarıozek dəmir yolu stansiyasından 200 km şərqdə (Semey - Almatı xəttində) Sarıozek - Xorqos magistral yolunda, Çin sərhədindən 29 km məsafədədir. Kadastr kodu 266-dır.

## Tarixi
Jarkent, Böyük İpək Yolunun Qazaxıstan ərazisinə girdiyi X əsrin sonunda bilinirdi. Məşhur antik tədqiqatçı İ.A.Kastaniyer müxtəlif formalı çoxsaylı kurqanları qeyd edir, eyni zamanda Semirechye'nin qədim və erkən orta əsrlər tarixi ilə əlaqəli xristian-nestorian və müsəlman abidələrindən bəhs edir. Jarkent şəhərinin qədimliyinin sübutu hələ izləri qorunub saxlanılan şəhər qala divarıdır. Belə bir gil müdafiə divarı Orta Asiyanın orta əsrlər və qədim tarixi üçün xarakterikdir. Çokan Vəlixanov, Bilal Nazim, Tuğluk Timur, İ.A. Səyyah və alim Çokan Çingisoviç Vəlixanov 1856-cı ildə gündəlikində Jarkent şəhəri və Karaturuk kəndi haqqında qeydlər etmiş, bir xəritə çəkmişdir. "Zhetisu" ensiklopediyasında Karaturuk məskunlaşmasının görünüşü dövrümüzün 6-7-ci əsrlərinə aid edilir. Vurğulanmalıdır ki, Ç.Vəlixanov hələ 1856-cı ildə Jarkenti şəhər adlandırmışdı. 1881-ci ildə Peterburq müqaviləsi nəticəsində İli Vadisinin qərb hissəsindəki torpaqların bir hissəsi Rusiya İmperiyasında qaldı. Köhnə yaşayış yerlərinin yerində General Kuropatkin yeni bir kənd qurdu.

Jarkentdə XIX əsrdə tikilmiş taxta bir məscid var.

## Əhalisi
Jarkent şəhərinin əhalisi 44506, etnik tərkibi: qazaxlar - 52%, uyğurlar - 33%, digər millətlər - 0,8%, ruslar - 0,7%.

## Simvolu
Jarkentin gerbi, 19 mart 1908-ci il tarixində, Semireçye bölgəsinin digər gerbləri ilə birlikdə təsdiq edildi. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Дело мастера Хуня. Как живут казахстанцы в 30 километрах от китайской границы
* http://www.panfilov-akimat.gov.kz/ru 
* 
*Официальный сайт культуры Алматинской области
Jem

**Jem** — Qazaxıstanın Aqtöbe vilayətinin Mugaljar rayonunda şəhər.

Emba şəhərinin 10 kilometr cənubunda yerləşir. Adını Qazax dilində belə adlandırılan Emba çayından almışdır.

## Tarixi
İndiki Jem qəsəbəsi keçmiş hərbi şəhər Emba-5, Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin 11-ci Dövlət Araşdırma Sahəsinin inzibati və yaşayış mərkəzi.

Şəhərin və zibilliyin qoyulduğu tarix, Qazaxıstan SSR-in Aktobe vilayətinin Emba stansiyasından 10 kilometr məsafədə ilk istinad dirəyinin döyüldüyü və çadır şəhərciyinin qurulduğu 7 may 1960-cı il sayılır. Şəhər sonsuz qazax çölləri arasında həqiqətən bir vaha olmuşdur. Qurulan bənd sayəsində bir vaxtlar kiçik Emba çayı bahar daşqınları zamanı geniş və olduqca təhlükəli bir çaya çevrildi. Əslində, hərbçilər boş bir yerin ortasında yaşıllıqlara qərq olmuş bir şəhər şəklində əsl bir möcüzə qurmağı bacardılar. Emba-5 məktəblərin, dükanların, yaxşılaşdırılmış tərtibatlı evlərin, xəstəxana, hesablama mərkəzi və məşhur Qarnizon Zabitlər Evinin (GARDO) sivilizasiyadan çox uzaqlarda tikildiyi nümunə bir hərbi şəhərə çevrildi. raket və pilot [mənbə 2101 gün göstərilməyib]. Şəhərdə yerləşən parklar və meydanlar, çimərliklər və rəqs meydançaları Emba-5 şəhər sakinlərinin tətillərini maraqlı bir şəkildə keçirmələrinə kömək etdi.

1999-cu ildə poliqon dağıldı, Rus qoşunları Kapustin Yar poliqonuna (Rusiya, Həştərxan vilayəti) yerləşdirildi və Emba-5 şəhəri Qazaxıstan hakimiyyəti tərəfindən Jem adlandırıldı (bu keçmiş tarixi sahillərində bir şəhər olduğu Emba çayının adı).

2006-cı ilin dekabr ayında yeni 80 km uzunluğunda Jem — Janajol dəmir yolu xəttinin inşası başa çatdı (Janajol yatağından qaz və neft nəqli üçün nəzərdə tutulmuşdur). Bu dəmir yolunun istifadəyə verilməsi infrastrukturun inkişafına, yeni iş yerlərinin açılmasına (ən azı 100) və bölgənin nəqliyyat və sosial problemlərinin həllinə kömək edir. Yolun dizayn yük qabiliyyəti ildə 2 milyon tondan çox yükdür, sərnişin axını ayda 6 min nəfərə qədərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Будни полигона
* Брошенный меч империи (фотоотчёт о путешествии по полигону Эмба, 2008 год)
Jetısay

**Jetısay** () — Qazaxıstanda şəhər, Türkistan vilayətinin Jetısay rayonunun mərkəzi.

Türkistandan məsafə - 393 km.

## Tarixi
1939-cu ildə pambıqçılıq üçün torpaq sahələrinin inkişafı və suvarma kanalının tikintisi ilə əlaqədar olaraq qurulmuşdur.

4 may 1993-cü ildə Qazaxıstan Ali Şurası Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Cetisay şəhərinin adının rus dilində transkripsiyası dəyişdirilərək Jetisay olaraq dəyişdirildi.

Şəhərdə pambıq təmizləyici, pivə və çörək fabrikləri var; bitki və pambıq yağı istehsalı üçün mağaza.

Budur "Sırdariya" Universiteti və K. Jandarbekov adına Qazax Dram Teatrı.

Daşkənd - Sırdariya - Buxara dəmir yolu şəhəri daha əvvəl keçirdi. Hal-hazırda yenidən qurulmuş Jetısay - Çımkent - Almatı şossesi var.

2018-ci ilə qədər Maktaaral bölgəsinin mərkəzi idi.

## Əhalisi
1999-cu ildə şəhərin əhalisi 30.487 nəfər idi (14.727 kişi və 15.760 qadın). 2009-cu il əhalinin siyahıya alınmasına görə, şəhərdə 36.494 nəfər (17.437 kişi və 19057 qadın) yaşayırdı.

2019-cu ilin əvvəlində şəhərin əhalisi 24.484 nəfərdi (13.146 kişi və 11.338 qadın)

Jetısay, Qazaxıstanın ən isti şəhərlərindən biridir. Şəhər kəskin kontinental subtropik iqlimə malikdir. Qışda yazdan daha çox yağış olur, lakin il boyu az yağış olur. İqlim təsnifatı C-dir. Şəhərdə orta illik istilik 15.6 ° C-dir. Orta illik yağıntı 344 mm-dir.

## İqlimi
Jetısay, Qazaxıstanın ən isti şəhərlərindən biridir. Şəhər kəskin kontinental subtropik iqlimə malikdir. Qışda yazdan daha çox yağış olur, lakin il boyu az yağış olur. Köppenin iqlim təsnifatı C-dır. Şəhərdə orta illik istilik 15.6 ° C-dir. Orta illik yağıntı 344 mm-dir.

## İstinadlar
Jitikara

**Jitikara** (, əvvəllər **Cetıqara**) — Qazaxıstanın Kostanay vilayətinin Jitikarin rayonunun inzibati mərkəzi. Şortandı çayı üzərində yerləşir. Kartalı — Astana xəttindən dəmir yolu xəttinin terminal stansiyası (109 km). Yaşayış məntəqəsindən ilk bəhs 1880-ci ilə aiddir.

## Tarixi
Arxivlərdə Jitikaranın əsası qoyulduğu dəqiq bir tarix yoxdur. Ehtimal olunur ki, məskunlaşma 1880-ci illər ətrafında meydana gəlmişdir. Şortandı çayının sahilində yerləşən Qazaxıstan ailəni Konildi (,  — "sevincli, şən"). 1900-cü ildə Qazax aulunun yerində Vesyoliy aul kəndi meydana gəldi. Yaşayış məntəqəsinin inkişafı Akkarga və Cyetigaranın qızıl yataqlarının işlənməsi ilə əlaqəli idi. 1913-cü ildə 12 qızıl mədəni və 2 kimya zavodu var idi. 1915-ci ildə qəsəbə indiki adını aldı və tezliklə işlək qəsəbəyə çevrildi. 20 aprel 1939-cu ildə Qazaxıstan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Jitikara işçi qəsəbəsi əvvəlki adının qorunub saxlanıldığı bir şəhərə çevrildi. Şəhərin daha da inkişafı xrizotil-asbest yatağının kəşfi ilə əlaqələndirilir. 29 sentyabr 1962-ci ildə regional tabe bir şəhər statusu aldı.

30 aprel 1997-ci ildə Qazaxıstan Prezidentinin fərmanı ilə Jitikara şəhərinin adının rus dilinə köçürülməsi Jitikara şəhəri olaraq dəyişdirildi və şəhər regional əhəmiyyətli bir şəhər kimi təsnif edildi.

Jitikarada küçələrin adları verilmir, ancaq mikrorayonlara bölünür, Jitikaraya 12 mikrorayon daxildir.

## İdman
Şəhərdə 1 stadion, 1 xizək bazası, 8 idman nüvəsi, 43 idman meydançası, 2 futbol meydançası, 1 üzgüçülük hovuzu, 17 idman zalı daxil olmaqla 87 idman obyekti var. 2054-cü ildə Jitikarada keçirilən Regional Olimpiadaların tədbirləri çərçivəsində iki idman zalı və 3 açıq idman meydançası olan İdman və İstirahət Kompleksi təntənəli şəkildə açıldı.

Şəhərdə 2005–2010-cu illərdə Qazaxıstan Birinci Liqasında iştirak edən bir "Asbest" futbol klubu var idi. Komandanın ən yaxşı uğuru — 2006-cı ildə şimal-şərq qrupunda 2-ci yer. 2010-cu ildə maddi vəziyyətinə görə Birinci Liqa çempionatından çəkildi.

## İstinadlar
Lunğan

**Lunğan** (,  *lùhngngáahn* – əjdahanın gözü), Sapindaceae ailəsindən tropik yerlərdə bitən bir ağac növü və həmin ağacın meyvəsidir. Lunğan meyvəsi Liçidən daha dadlı hesab olunur, fəqət liçi daha suludur, bununla birlikdə liçinin əksinə daha sərin yerlərdə yetişmə imkanına sahibdir ayrıca Liçiyə görə quraqlığa daha dözümlüdür. Kiçik ağacların dalları −1 dərəcədən sonra zərər görür. Birneçə dərəcə daha düşdüyündə isə təmamən donur və ölür. Böyük ağaclarda −3 dərəcələrdə yarpaqlarda itkilər görülür; −4 dərəcələrə düşdüyündə kişik dalllarda itki görülür. İstilik −5 dərəcənin altına düşdüyündə isə Böyük dallarda itki görülür və hətta ağac təmiz ölə bilər.

## İstinadlar
Zaysan

**Zaysan** — Qazaxıstanda şəhər, Şərqi Qazaxıstan vilayətinin Zaysan rayonunun inzibati mərkəzi.

Səng silsiləsinin ətəklərində, Janqiztobe dəmir yolu stansiyasından 378 km cənub-şərqdə (Semipalatinsk - Almatı xəttində) yerləşir. Hava limanı var.

Zaysan, əsasən ətli və yunlu qoyunçuluq yetişdirən böyük bir heyvandarlıq bölgəsinin mərkəzidir.

## Tarixi
Dairə fərmanları əyalətə çevrildi, 1857-ci ildə bölgələrin meydana gəlməsi dövründə Zaysan bölgəsi yaradıldı və Zaysan postu mahalın inzibati və siyasi mərkəzi oldu. Şəhərdə bir rayon idarəsi, gömrük, xəzinə, post-teleqraf bürosu və şəxsi köməkçi təsərrüfatı var idi. 1880-ci ildə şəhəri Semipalatinsklə birləşdirən teleqraf xətti çəkildi.

Zaysan postunu iki hissəyə bölən Zhemeny çayının şərq hissəsi "Kazak Sloboda" adlanmağa başladı və böyük bir küçədən ibarət idi və qərb hissəsində 3-4 küçə, Asiyalılar üçün ibtidai məktəb, Potanin taxta kilsə, bir icra məmuru evi, ticarət zalı, 110 kərpic və 7 taxta ev yazdı.

Daxili və xarici ticarət üçün əlverişli olan Zaysan şəhəri sürətlə genişləndi, Qərbi Çin və Monqolustan ilə qarşılıqlı ticarət gücləndi. Hər il may ayında təşkil edilən Nikolskaya Yarmarkası ticarət həcmini artırdı. Sabun, pivə zavodları, kərpic fabrikləri, yun və dəri emalı fabriki kimi yerli əhəmiyyətli olan müəssisələr açılmağa başladı. Zaysan şəhəri ucuz xammalla zəngindir və bir çox tacir gəlməyə başladı.

19-cu əsrin sonlarında Zaysan bir ticarət şəhəri kimi tanındı. Tacirlərin və məmurların uşaqları üçün, oğlanlar üçün Asiya ibtidai məktəbinə əlavə olaraq, 1883-cü ildə qızlar üçün ibtidai məktəb açıldı.

Zaysan rayonu çoxmillətli olmuşdur. Burada qazaxlar, ruslar, tatarlar, özbəklər, türkmanlar, qırğızlar, çinlilər və başqa xalqların nümayəndələri yaşayırdılar.

Böyük Vətən müharibəsi illərində bölgədən döyüşmək üçün 6559 nəfər ayrıldı, onlardan 2500 nəfəri öldü.Hal-hazırda şəhərdə 29 müharibə veteranı qalıb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Zaysan rayonu
Ekologiya, Geologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi (Qazaxıstan)

**Ekologiya, Geologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi** (, ) — dövlət siyasətinin formalaşdırılması və həyata keçirilməsi, ətraf mühitin mühafizəsi, "yaşıl iqtisadiyyat" ın inkişafı, tullantıların idarə edilməsi (bələdiyyə, tibbi və radioaktiv tullantılar istisna olmaqla) sahəsində Qazaxıstan Respublikasının mərkəzi icra orqanı , təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə üçün qorunma və nəzarət, yerin təkinin dövlət geoloji tədqiqi, mineral ehtiyat bazasının çoxalması, su fondunun istifadəsi və qorunması, su təchizatı, çirkab suların atılması, meşə təsərrüfatı, mühafizə, çoxalma vəhşi təbiət və xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərindən (bundan sonra tənzimlənən ərazilər) istifadə.

## Vəzifələri
Nazirlik öz fəaliyyətini Qazaxıstan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına, Qazaxıstan Respublikası Prezidenti və Hökumətinin aktlarına, digər normativ hüquqi aktlara, habelə bu Əsasnaməyə uyğun olaraq həyata keçirir. Nazirlik dövlət qurumunun təşkilati-hüquqi formasında bir hüquqi şəxsdir, dövlət dilində öz adı ilə möhür,  Qazaxıstan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq müəyyən edilmiş nümunə formalarına, xəzinədə hesablarına malikdir.  Nazirlik öz adından mülki hüquq münasibətlərinə girir. Nazirliyin, qanuna uyğun olaraq səlahiyyət verildiyi təqdirdə, dövlət adından mülki hüquq münasibətlərinin tərəfi kimi çıxış etmək hüququ vardır.

Nazirlik, səlahiyyətlərinə aid məsələlərdə, qanunla müəyyən edilmiş qaydada, Nazir rəhbərinin əmrləri və Qazaxıstan Respublikasının qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş digər aktlarla rəsmiləşdirilmiş qərarlar qəbul edir. Nazirliyin strukturu və ştat limiti mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq təsdiqlənir. Nazirliyin tam adı “Qazaxıstan Respublikasının Ekologiya, Geologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi” dövlət qurumudur.

* Bu Qayda Nazirliyin təsis sənədidir.
* Nazirliyin fəaliyyətinin maliyyələşdirilməsi respublika büdcəsindən həyata keçirilir.
* Nazirliyin funksiyaları olan vəzifələrin icrası üçün sahibkarlıq subyektləri ilə müqavilə münasibətlərinə girməsi qadağandır.
* Nazirliyə qanunvericilik aktları ilə gəlir gətirən fəaliyyət göstərmək hüququ verilirsə, Qazaxıstan Respublikasının qanunvericiliyi ilə başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, bu cür fəaliyyətlərdən əldə olunan gəlir respublika büdcəsinin gəlirlərinə yönəldilir.

## İstinadlar
İqor Vəliəhmədov

**İqor Narimanoviç Valiəhmədov** () — Rus iş lideri, "İjevsk Radio Zavodu"-nun baş direktoru (1992 −2016).

## Bioqrafiya
1965 — 1969-cu illərdə İjevsk Sənaye Kollecinin "Metal kəsmə" ixtisasında təhsil almışdır. 1977-ci ildə İjevsk Mexnika İnstitutunun "Maşınqayırma texnologiyası, metal kəsmə maşınları və alətləri" ixtisasını bitirib.

* 1969–1971 — İjevsk radiostansiyasında texnik-texnoloq olmuşdur,
* 1971–1973 — Sovet Ordusu sıralarında xidmət etmişdir,
* 1973–1977 — İjevsk radiostansiyasında baş texnik-texnoloq, mühəndis-texnik işləmişdir,
* 1977–1980 — İjevsk radio zavodunun Komsomol Komitəsinin bitki komitəsinin katibi olmuşdur.
* 1980–1987 — Təmir-Tikinti Sahəsi Rəis müavini, İjevsk Radio Zavodunun Təchizat şöbəsinin müdiri,
* 1987–1992 — İjevsk Radio Zavodunun kommersiya məsələləri üzrə baş direktor müavini.
* 1992 il — ABŞ-da menecer kurslarında oxumuş,
* 1992–2016 — İjevsk Radio Zavodunun baş direktoru.

Mart-oktyabr 2016 — İjevsk Radio Zavodunun Strateji İnkişaf üzrə Baş Direktorunun müşaviri.

İjevskdə dəfn edilmişdir.

## Mükafatlar və adlar
Rusiya Federasiyasının dövlət mükafatları:

* "Əmək igidliyinə görə" medalı ( 1987 )
* "Şərəf" ordeni ( 1995 )
* "Rus donanmasının 300 ili" medalı ( 1996 )
* "Dostluq" ordeni ( 2000 )
* III dərəcəli Radonej Müqəddəs Sergius ordeni (200) )
* "Rusiya Federasiyasının Raket və Kosmik Sənayesinin Əməkdar İşçisi" fəxri adı ( 2008 )
* Rusiya Federasiyası Federal Məclisinin Dövlət Dumasının fəxri fərmanı ( 2009 )
* Rusiya Federasiyası Hökumətinin fəxri fərmanı ( 2010 )
* Rusiya Federasiyası Federal Məclisinin Federasiya Şurasının fəxri fərmanı ( 2014 )

Rusiya Federasiyası Federal Kosmik Agentliyinin şöbə mükafatları:

* Tsiolkovskinin işarəsi ( 2001 )
* Korolevin işarəsi ( 2003 )
* "Tsiolkovskinin ulduzu" medalı ( 2004 )
* Yubiley xatirə medalı "S.P. Korolev "( 2006 )
* "Kosmik fəaliyyətin təşviqinə görə" nişanı ( 2008 )
* Qaqarinin işarəsi ( 2009 )
* "Kosmosa ilk insan uçuşunun 50 ili" rozeti ( 2011 )
* "Kosmik buraxılışları təmin etdiyinə görə" nişanı ( 2013 )

Rusiya Federasiyası şöbələrinin mükafatları:

* Rusiya Dəmir Yolları ASC-nin "Fəxri Dəmiryolu" nişanı (200) )
* "Səy üçün" medalı — Federal Müdafiə Sifariş Xidməti ( 2008 )
* Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Fəxri Nişanı ( 2010 )
* Rusiyanın EMERCOM Medalı "Qurtuluş adına Birlik Üçün" ( 2012 )
* Rusiya Təcili yardım medalı "Marshal Vasily Chuikov" ( 2012 )
* Rusiya FSTEC Medalı "Dövlət informasiya təhlükəsizliyi sistemini gücləndirdiyinə görə" 1-ci dərəcə ( 2013 )
* Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin "Hərbi icmanı gücləndirdiyinə görə" medalı ( 2014 )

Udmurt Respublikasının mükafatları:

* "Udmurt Respublikasının əməkdar sənaye işçisi" adı ( 2004 )
* Portret Udmurt Respublikasının Fəxri Şurasına daxil edilmişdir ( 2004 )
* Udmurt Respublikasının fəxri fərmanı ( 2008 )
* İjevskin Fəxri Vətəndaşı ( 2010 )
* Udmurt Respublikası Dövlət Şurasının fəxri fərmanı ( 2014 )
* "Rusiyanın ən yaxşı meneceri" diplomu ( 2000 )
* Böyük Pyotr Milli İctimai Mükafatı laureatı ( 2000 )

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Müəssisənin rəsmi saytı
* Kim kimdir: Udmurtiya (ölü link)
Tim Keyn (geymdizayner)

**Tim Keyn** (; ) — ABŞ geymdizayneri, proqramçısı və prodüseri. O, orijinal "*[[Fallout (videooyun)|Fallout]]*" (1997) videooyununun istehsalında iştirak edən ən vacib şəxslərdən biridir. Keyn Leonard Boyarski və Ceyson Anderson ilə birlikdə müstəqil "Troika Games" studiyasını qurmazdan əvvəl altı il "Interplay" şirkətində çalışmışdır. o, "Troika Games" studiyasında işləyərkən "**'" (2001), "''[[The Temple of Elemental Evil (videooyun)|The Temple of Elemental Evil]]''" (2003) və "**'" (2004) kimi videooyunların istehsalında iştirak etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Keyn irsi rəng korluğundan əziyyət çəkir. O, yemək bişirməyi, xüsəsən də Yaponiya və Çin mətbəxlərindən olan yeməkləri bişirməyi evir. O, Robert Land adlı bir kişi ilə evləndirmişdir.

## Ludoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Entry at Terra Arcanum
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi (Qazaxıstan)

**Qazaxıstan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi** — əmək, təhlükəsizlik və əməyin mühafizəsi, məşğulluq, pensiya və sosial təminat, məcburi sosial sığorta, əhali miqrasiyası, ehtiyaclı vətəndaş kateqoriyası üçün sosial dəstək sahələrində idarəetmə və sektorlararası koordinasiyanı həyata keçirən Qazaxıstan Respublikası Hökuməti bürosu və uşaqlı ailələr, habelə əlilliyinə görə dövlət sosial müavinətinin təyin edilməsi və ödənilməsi məsələləri, ailəsini və yaşını itirməsi halında, xüsusi dövlət müavinəti, yeraltı və açıq mədən işləyən şəxslər üçün dövlət xüsusi müavinəti, xüsusilə zərərli və xüsusilə ağır iş şəraiti olan iş, vətəndaşlara, Semipalatinsk nüvə poliqonunda nüvə sınaqlarının qurbanlarına, siyasi repressiya qurbanlarına birdəfəlik pul təzminatı.

## Tarixi
1996-cı ilin noyabrında Qazaxıstan Əmək Nazirliyi və Qazaxıstan Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin birləşməsi ilə yaradıldı.

Nazirlik, Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 06.08.2014-cü il tarixli 875 nömrəli fərmanına əsasən ləğv edildi, Nazirliyin funksiyaları və səlahiyyətləri qurulmuş Qazaxıstan Respublikası Səhiyyə və Sosial İnkişaf Nazirliyinə verildi.

Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin 25 yanvar 2017-ci il tarixli fərmanı ilə Qazaxıstan Səhiyyə və Sosial İnkişaf Nazirliyi Qazaxıstan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinə və Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə bölünərək yenidən təşkil edildi. Qazaxıstan Respublikasının əhalisi.

## Strukturu
Nazirliyin tərkibində:

Əmək, Sosial Müdafiə və Miqrasiya Komitəsi (əvvəlki 2 Komitə, Miqrasiya Komitəsi və Nəzarət və Sosial Müdafiə Komitəsi)

**Şöbələr:**

Maliyyə şöbəsi, Beynəlxalq Əməkdaşlıq və İnteqrasiya Departamenti, Milli Kvalifikasiya və Proqnozlaşdırma Sisteminin İnkişafı Departamenti, Dövlət xidmətlərinin təhlili və inkişafı şöbəsi, İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi, Strateji Planlaşdırma və Analiz şöbəsi, Rəqəmsallaşma şöbəsi, Daxili Audit Departamenti, İnzibati iş şöbəsi, Hüquq şöbəsi, İnformasiya Təhlükəsizliyi Şöbəsi, İnsan resurslarının idarə edilməsi, Sosial Sığorta Siyasəti, Əsas Sosial Müdafiə və Pensiya Təhlükəsizliyi Şöbəsi, Sosial Yardım Siyasəti İnkişaf İdarəsi, Sosial xidmətlər siyasətinin inkişafı şöbəsi, Əmək və Sosial Tərəfdaşlıq Departamenti, Məşğulluq şöbəsi

## İstinadlar
Kyuregey

**Kyuregey** kimi tanınan Aleksandra Kyuregey Arqunova () — bir rəssam, aktyor, musiqiçi və səhnə və kostyum dizayneridir. Saxa Respublikasındandır və Sibirdə anadan olub, ancaq bir neçə on ildir ki İslandiyada yaşayır və işləyir. Daha çox xalq müğənnisi kimi tanınır.

Aleksandra Arqunova Yakutiyada anadan olub; atası II Dünya Müharibəsində vəfat etdikdən və anası da çox keçmədən öldükdən sonra qardaşı ilə birlikdə internata yerləşdirildi. 1961 – 66-cı illərdə Moskvada GİTİS-də, indi Rusiya Teatr Sənəti Akademiyasında teatr təhsili almış, BA dərəcəsi – 94-cü illərdə İspaniyanın ən qədim sənət akademiyası Escola Massana de Barcelona-da diplom alaraq təhsil almışdır. 1966-cı ildə İslandiyaya mühacirət etdi və eyni il bir sənətçi Maqnus Consson ilə evləndi; Moskvada birlikdə oxumuşdular.

1970-ci ildən bəri, digər fəaliyyətlərlə yanaşı, İslandiya və Danimarkadakı teatrlarda çalışmış, müştəri və dizayner kimi fəaliyyət göstərmiş, həvəskar teatrda rol almış və rəhbərlik etmiş, uşaqlara və yeniyetmələrə dərs demiş, psixiatriya xəstəxanasında terapevt olaraq çalışmışdır. 2011-ci ildə *Lævirkinn* (The Lark) adlı bir CD çıxardı, 2009-cu ildə yazılmış on üç mahnı ilə – 11 və üçü 1972-ci ildə "Island National Broadcasting" tərəfindən gitarist Gunnar H. Consson ilə birlikdə ifa olundu. Əksəriyyəti yakutda, bəziləri rus dilində, bəziləri isə island dilində oxuyur. 2012 İslandiya Musiqi Mükafatlarında münsiflərin xüsusi mükafatlandırılmasına layiq görüldü. 2013-cü ildə İslandiyalı musiqiçilərlə birlikdə çıxış etmək üçün Rusiyaya qayıtdı.

Son illərdə Asmundasal (1988), İspaniyadakı La Cultural Matadepera qalereyası (1994), Rusiyadakı Bjutejdjak qalereyası (1999), MÍR və İslandiya Rəssamlar Birliyinin (hər ikisi 2004), Fljótdalshérað Mədəniyyət Vəqfi *landam ra* (Sərhədsiz İncəsənət; 2010) və Reykjavik Bələdiyyəsi (2011) siyahısına daxil olaraq, İslandiya xaricində iki beynəlxalq qrup şousunda, Moskva Beynəlxalq Evində (Yerin Dostları Olokho, 2007) və Rusiya Saxa-Yakutiya Milli Muzeyində iştirak etmişdir. (*İsland-Yakutiya*, 2009). Raqna Siqurdadottir 2004-cü ildə "Morgunblaziz" qəzetində bir sərgi icmalında xüsusilə "mənşəyindən təsirlənənləri deyil," obrazlı əsərlərini təriflədi və yaradıcılığına girən "güc, məmnuniyyət və sevinc" deyə ilham verdi. Reykyavikdəki Landspitali xəstəxanasının Pediatrik və Yeniyetmələr Tibb Bölməsinin ərazisindəki "Uçmağa kömək et" heykəli kimi bir çox ictimai yerlərdə onun əsərlərinə rast gəlmək olar.

Saxa ilə İslandiya arasında daha sıx əlaqələr qurmağa çalışan Kyuregey, 2000-ci illərin sonlarında İslandiyada bir Yakut evi və mədəniyyət mərkəzi açdı.

Susana Svavarsdottir 2000-ci ildə nəşr olunan Kyuregeyin "Təhlükəli Qadın" adlı bir tərcümeyi-halını yazdı. Əri ilə münasibətləri 2008-ci ildə Yuri Salnikov tərəfindən hazırlanan "Maqnus və Kyuregey" adlı sənədli filmin mövzusu idi.

## İstinadlar

## Əlavə oxu
* Súsanna Svavarsdóttir. *Hættuleg kona: Kjuregej Alexandra Argunova* . Reykjavik: Iðunn, 2000. (in Icelandic)
Qazaxıstan–Meksika münasibətləri

**Qazaxıstan–Meksika münasibətləri** — Meksika Respublikası ilə Qazaxıstan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatının və Ümumdünya Ticarət Təşkilatının üzvüdür.
## Tarix
14 yanvar 1992-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından qısa müddət sonra ölkələr rəsmi olaraq diplomatik əlaqələr qurur. O vaxtdan bəri ölkələr arasında diplomatik təmaslar olduqca zəif olur. Nümayəndələr yalnız Birləşmiş Millətlər kimi beynəlxalq forumlarda görüşür. 2014-cü ilin sentyabr ayında Qazaxıstan Xarici İşlər Naziri Yerlan İdrisov Meksikaya rəsmi səfər edir və bununla da ölkəsinin Meksikada olmuş ən yüksək vəzifəli məmuru olur. Səfər zamanı ölkələr bir-birinin paytaxtlarında səfirlik açma planları açıqlanyır. Yerlan İdrisov meksikalı həmkarı Xarici İşlər Naziri Xose Antonio Midon ilə görüşür və İqtisadiyyat Naziri İldefonso Quaxardo Villarreal, Senatın rəhbəri Miqel Barbosa Huerta və keçmiş prezident Foxs ilə danışıqlar aparır.

Səfərdən sonra ölkələr öz bölgələrini nüvəsiz zonalara çevirmə mexanizmlərinin yaradılması istiqamətində əməkdaşlığı genişləndirir. 2015-ci ilin may ayında Meksika peykini daşıyan bir Rusiya istehsalı olan raket Qazaxıstandan kosmosa buraxılır. Ancaq bir neçə dəqiqə sonra texniki problemlər üzündən qəzaya uğrayır. 2016-cı ildə Qazaxıstan Meksikada daimi bir səfirliyini açır. 2017-ci ildə Meksika Astanada keçirilən EXPO 2017-də iştirak edir. Sərgi zamanı ölkələr diplomatik münasibətlərin qurulmasının 25-ci ildönümünü də qeyd edir.
## İkitərəfli müqavilələr
Ölkələr arasında bir sıra ikitərəfli müqavilələr imzalanmışdır: Rəsmi, xidməti və diplomatik pasportların alınması üçün viza tələblərinin ləğvi haqqında Saziş (2014); Hər iki ölkənin Xarici İşlər Nazirlikləri arasında qarşılıqlı maraq sahələrində Məşvərət Mexanizminin yaradılması barədə Anlaşma Memorandumu (2014) və Qazaxıstan Dövlət İdarəçilik Akademiyası ilə Meksika Matas Romero İnstitutu arasında əməkdaşlıqda Anlaşma Memorandumu.

## Ticarət
2018-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 23 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Meksikanın Qazaxıstana ixracatı: metal borular, elektrik mühərrikləri və generatorlar, tibbi avadanlıqlar, hava və vakuum nasosları, traktorlar, avtomobillər və digər nəqliyyat vasitələri, molibden filizi, alkoqollu içkilər, qida və kimyəvi məhsullar. Meksika Qazaxıstanın Latın Amerikasındakı Braziliyadan sonra ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşıdır.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Qazaxıstanın Mexiko şəhərində səfirliyi var.

Meksikanın Qazaxıstandakı maraqları Ankaradakı (Türkiyə) səfirliyi vasitəsi ilə təmsil olunur.
### Qazaxıstanın Meksikadakı səfirləri
Andrian Elemesov (2015—2020) 
## İstinadlar