open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dizaltı arteriya

**Dizaltı arteriya** () — bud arteriyasının ardı olub, dizaltı çuxurda yerləşmişdir. Yaxınlaşdırıcı kanalın aşağı dəliyi səviyyəsində başlayaraq dizaltı əzələnin və diz oynağının kapsulunun arxa səthi ilə aşağıya doğru gedir və dizaltı əzələnin aşağı kənarına çatır. Dizaltı arteriya dizaltı çuxurda vena və sinirlərə nisbətən ən dərində yerləşmişdir. Dizaltı vena —  dizaltı arteriyanın bayır və arxa tərəfində, qamış siniri —  isə bir az səthdə və bayır tərəfdə yerləşmişdir. Belə ki, səthdən getsək, əvvəlcə bayır tərəfdə və səthdə qamış sinirinə, bir az içəri tərəfdə və dərində dizaltı venaya və ondan da bir az dərində və içəri tərəfdə dizaltı arteriyaya rast gəlinir.
## Şaxələri
### Uc şaxələri
Dizaltı arteriya dizaltı əzələnin aşağı kənarında iki uc şaxəyə bölünür: 
* Ön qamış arteriyas — ;
* Dal qamış arteriyas — .
Dizaltı arteriya uc şaxələrdən başqa dahaiki növ: əzələ və oynaq şaxələri verir.

### Əzələ şaxələri
Əzələ şaxələri özlüyündə iki qrupa bölünür: yuxarı və aşağı. Yuxarı əzələ şaxələri baldırı bükücü əzələlərin, budu yaxınlaşdırıcı böyük əzələnin və enli əzələnin aşağı uclarını qidalandırır və  ilə anastomozlaırlar. Aşağı əzələ şaxələri isə () dizaltı əzələni, baldırın üçbaşlı əzələsinin yuxarı hissəsini, dizaltı çuxur fassiyasını və dərini qidalandırır.

### Oynaq şaxələri
Dizaltı arteriyanın oynaq şaxələri beşdir:
# Dizin bayır yuxarı arteriyası — ;
# Dizin içəri yuxarı arteriyası — ;
# Dizin orta arteriyası — ;
# Dizin bayır aşağı arteriyası — ;
# Dizin içəri aşağı arteriyası — .
Bu damarlar diz oynağı kapsulunda şaxələnərək bir-birilə anastomozlaşırlar və diz oynağı torunda iştirak edirlər.

## Klinik əhəmiyyəti
Təcili surətdə qanaxmanı saxlamaq üçün dizaltı arteriya əl ilə dizaltı çuxurun ortasına sıxılır, ya da dizaltı çuxura tampon qoyduqdan sonra qıç diz oynağında bükülmüş vəziyyətdə sarınır. Dizaltı arteriyada nəbzi təyin edərkən baldır bir qədər bülülməlidir. Cərrahi müdaxilə zamanı dizaltı arteriyanı əldə etmək məqsədilə kəsik dizaltı çuxurun boylama oxu üzrə vertikal istiqamətdə 10-12 sm uzunluğunda aparılmalıdır.

## İstinadlar

## Mənbələr
*Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979
*Atlas of Human Cardiac Anatomy – Endoscopic views of beating hearts – Cardiac anatomy
*Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
*Anatomy: Embryologie
Firuzə

**Firuzə** — Azərbaycanda çox işlədilən qadın adı.

* Firuzə Məmmədli — şair, tərcüməçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1983), filologiya elmləri namizədi (1980).
* Firuzə Əlixanova — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1974).
* Firuzə Vəlixanlı — Azərbaycan şahmatçısı.
* Firuzə Əfəndiyeva — yazıçı.
* Firuzə İbadova — əməkdar artist, müğənni.
* Firuzə Abbasova — BDU Hüquq fakültəsinin Cinayət prosesi kafedrasının müdiri (2008), Hüquq elmləri doktoru (2011), Professor (2012), Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının üzvü (2018).
* Firuzə Məmmədova — Qubadlı Qəza Partiya Komitəsinin birinci katibi (1962–1963).
* Firuzə Novruzova — Azərbaycanın ilk qadın elektrokimyaçılarından biri.
* Firuzə Ağayeva — Alim, Filologiya elmləri doktoru.
* Firuzə Bayramova — 

**Digər**
* Firuzə (mineral) — qiymətli daş.
* Firuzə (opera) — Üzeyir Hacıbəyovun yarımçıq qalmış operası.
* Firuzə (şəhər) — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Firuzə şəhristanının mərkəzi.
* Firuzə şəhristanı — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının şəhristanlarından biri.
* Firuzə (rəng) — rəng.
Firuzə (opera)

**Firuzə** — Üzeyir bəy Hacıbəyovun yarımçıq qalmış operası.

## Tarixçə
1945-ci ildə yaradılırdı. Librettosu Ü. Hacıbəyov tərəfindən xalq rəvayətləri əsasında yazılmışdır. İlkin adı "Şəhrəbanu" idi. Bəstələnmiş musiqi parçaları arasında Firuzənin ariyası xüsusilə diqqətəlayiqdir. Onun musiqisi həzinliyi, şairanəliyi ilə fərqlənir. Bu ariya melodiyasının ifadəliliyi və oxunaqlığına görə bəstəkarın yazdığı ən gözəl opera ariyalarından biridir. Operanın librettosu Hacıbəyovun "Seçilmiş əsərləri"nin I cildində (B., 1964) çap olunmuşdur. Firuzənin ariyası Moskvada (Y. Fidlerin tərcüməsi ilə — 1949; P. Pançenkonun tərcüməsi ilə — 1956) və Bakıda (Ü. Hacıbəyov. "Seçilmiş ariyalar, romanslar və mahnılar" toplusu. Tərtibçi və redaktor Ə. Abbasov. B., 1975) nəşr edilmişdir.

Yarımçıq qalan operanı Xalq artisti, professor İsmayıl Hacıbəyov bəstələməyə davam etmiş, librettosunu qələmə almışdır. İ.Hacıbəyovun vəfatından sonra yenidən yarımçıq qalan operanın III və IV şəkillərinin orkestrləşdirilməsini bəstəkar Rüfət Xəlilov həyata keçirmiş, şeirlərin mətnini isə Xalq şairi Cabir Novruz yazmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ü. Hacıbəyovun "Seçilmiş əsərləri"nin I cildi (B., 1964)
* Ü. Hacıbəyov. "Seçilmiş ariyalar, romanslar və mahnılar". Tərtibçi və redaktor Ə. Abbasov. B., 1975.

## Xarici keçidlər
* Fidan Qasımova — Ü. Hacıbəyovun "Firuzə" operasından Firuzənin ariyası
* Ü. Hacıbəyov Elektron Ensiklopediyasında "Firuzə" operası haqqda
Şərq poeması (dəqiqləşdirmə)

* Şərq poeması - Mirzə Fətəli Axundov tərəfindən 1837-ci ildə Puşkinin ölümünə yazılmış poema.
* Şərq poeması - bəstəkar Tofiq Bakıxanovun şair Sergey Yeseninin eyniadlı əsəri əsasında yaratdığı birpərdəli, üçeskizli balet, plastik illüziya.
Süita

**Süita** ( — ardıcıllıq) — bir neçə tamamlanmış pyesdən ibarət silsilə əsər; obraz məzmununa və quruluşuna görə fərqlənən pyeslər kontrastlıq prinsipi ilə növbələşir. XVI əsrdə İtaliyada meydana gəlmiş və peşəkar musiqidə geniş yayılmışdır.

## Azərbaycan bəstəkarlarının süitaları
;Melodiyalar
* Asəf Zeynallı — Uşaq süitası
* Qara Qarayev — Azərbaycan süitası
* Nazim Mirişli — türk xalq mövzuları əsasında kamera orkestri üçün Süita (1998)
* Oqtay Kazımi — "Sumqayıt Lövhələri" simfonik süita (1977)
* Sərdar Fərəcov — Simfonik süita (1990)
* Sərdar Fərəcov — Balet süitası (1991)
* Eldar Mansurov — "Odlar yurdu" simfonik orkestr üçün süita (2012)

;Rəqslər
* Azərbaycan süitası (F. Əmirov)
* Azərbaycan süitası (S. Rüstəmov) — rəqs və mahnı
* Rauf Hacıyev — Azərbaycan süitası (balet) (1972)

## Mənbə
* Əfrasiyab Bədəlbəylinin İzahlı monoqrafik musiqi lüğətində "süita"nın izahı

## Həmçinin bax
* Skif süitası (Prokofiyev)
* Şur (Simfonik muğam)
Döyüş Ciu-citsusu

Ciu-Citsu idman növündən əsasən güləş və cüdo fəndlərindən istifadə olunmağına baxmayaraq Döyüş Ciu-Citsusunda ayaq və əl zərbələrində icazə verilir. Döyüş Ciu-Citsusunda əsasən karate, cüdo, boks kimi idman növlərindən istifadə edilir. Döyüş Ciu-Citsusunda kimono ilə yanaşı baş geyimi(kaska),ayaq qoruyucusu, jilet kimi qoruyuculardan istifadə edilir. Əvvəllər əsasən Braziliyada çox istifadə edilən bu döyüş növünün, müasir dövürdə bütün dünyada yarışları və təlimləri keçirilir. İdman Ciu-Citsusunda olduğu kimi Döyüş Ciu-Citsusundada dərəcələri fərqləndirmək üçün kəmərlər vardır.

## Xarici keçidlər

*Döyüş Ciu-Citsusu yarışlarından biri
*Döyüş Ciu-Citsusu müdafiə və hücum fəndləri
*Döyüş Ciu-Citsusu yarış Paris

## Mənbə

*Döyüş Ciu-Citsusu istifadəsi 
*Beynəlxalq Döyüş ciu-Citsusu Federasiyası
*Döyüş Ciu-Citsusu Akademiyası
Kimono

**Kimono** — Yaponiyada milli geyim.

Qədim zamanlarda Yaponiyada yaranmış bu geyim növü, müasir zamanda idman geyimi kimi də istifadə edilir, məsələn:Cüdo, Ciu-Citsu, Sambo,Karate və s.

Bu geyimin idman yarışlarında davamlı olması üçün xüsusi şəkildə tikilir. Geyimi bel kəməri tamamlayır.

## Şəkillər

Niigata geisha dancing.jpg|Geyşaların kimonosu]]
Wedding kimono.jpg|Ağ kimono geymiş yapon qadın


## Həmçinin bax
* Kimono (idman)
* Mayko

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*İdman kimonosu
*İdman kimonosu
Ağaddin Babayev

**Ağaddin Abdulla oğlu Babayev** () — jurnalist, yazıçı, publisist, tərcüməçi, dramaturq, teatrşünas, şair, 2009-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, 1990-cı ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, 1987-ci ildən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvü.

## Həyatı
Ağaddin Babayev 15 mart 1956-cı ildə Lənkəran rayonunun Şağlaser kəndində anadan olub. 1972-ci ildə Şağlaser kənd orta məktəbini bitirib. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünaslıq fakültəsinə daxil olub və 1985-ci ildə oranı bitirib. 1974–1976-cı illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub. 1972-ci ildən əmək fəaliyyətinə başlayıb. Lənkəranın keçmiş Lenin adına sovxozunda fəhlə, Bakıda "Qırmızı Ulduz" İstilik-Elektrik Stansiyasında qazanxana maşinisti, Bakının Nərimanov rayon kommunal təsərrüfatı şöbəsində fəhlə və briqadir, Lənkəran Dövlət Dram Teatrında ədəbi-dram hissə rəhbəri, "Lənkəran" qəzeti redaksiyasında müxbir və şöbə müdiri, "Bakinski raboçi" qəzeti redaksiyasında xüsusi müxbir, APA İnformasiya Agentliyinin və APA TV-nin cənub bürosunun rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır.

Ağaddin Babayev həmçinin pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub. Uzun müddət Lənkəranın Şağlaser və Xarxatan kənd tam orta məktəblərində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənlərini tədris edib.

Ömrünün sonuna kimi o, əmək fəaıiyyətini "Lənkəran" qəzeti redaksiyasında şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb.

Ağaddin Babayev əlli ilə yaxın bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Hekayə, pyes və şeirləri, habelə rus və dünya ədəbiyyatından tərcümələri müxtəlif almanaxlarda, mətbu orqanlarında dərc olmuşdur. Bir neçə pyesi və tərcüməsi Lənkəran və Mingəçevir Dövlət Dram Teatrlarında, Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrında, Salyan Dövlət Kukla Teatrında tamaşaya qoyulub. İki kitab müəllifidir. Bir sıra ədəbi müsabiqələrin, o cümlədən dəfələrlə Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) elan etdiyi məqalə müsabiqələrinin qalibi olmuşdur.

"Qızıl qələm" media mükafatı laureatıdır.

APA-nın cənub bürosunun verdiyi xəbərə görə, jurnalist doğulub boya-başa çatdığı Lənkəran rayonunun Şağlaser kəndində vəfat edib.

## Kitabları
* 1."Мои собеседники" (сборник публицистических статей), Баку, издательство "Ганун", 2002
* 2."От нашего корреспондента" (сборник публицистических статей), Баку, издательство "Ганун", 2009

## İstinadlar
Natəvan (opera)

**Natəvan** — Bəstəkar Vasif Adıgözəlovun üçpərdəli operası. 

## Tarixçə
Libretto müəllifi naşir, bir sıra kitabların müəllifi və tərtibçisi Nazim İbrahimov, şeir mətnlərinin müəllifi isə Rüzgar Əfəndiyevadır.

## Mənbə
* Azərbaycan opera sənətinin yeni uğuru: Vasif Adıgözəlovun "Natəvan" operası

## Xarici keçidlər
* Vasif Adıgözəlovun "Natəvan" operasının proloqu

## Həmçinin bax
* Ölülər (opera)
Natəvan (dəqiqləşdirmə)

* Xurşidbanu Natəvan — Azərbaycan şairəsi.
* Natəvan (opera) — bəstəkar Vasif Adıgözəlovun şairə Natəvana və Qarabağa həsr etdiyi opera.
* Natəvan (Gəncə) — Gəncə şəhərinin keçmiş Kəpəz rayonunda qəsəbə.
* Natəvan (ad)
Tək vena

**Tək vena** () — onurğanın döş hissəsinin sağ tərəfində yerləşərək yuxarı və aşağı boş vena sistemini bir-biri ilə birləşdirir. Bu vena onurğanın sağ tərəfilə döş fəqərələrinin ön-bayır səthilə qida borusunun arxası ilə yuxarıya doğru gedərək bördüncü və beşinci döş fəqərəsinin bərabərliyində bir az sağa və önə doğru qayıdır və saş bronxu arxadan dolanaraq ürək kisəsinin xaricində yuxarı boş venaya açılır. Döş qəfəsi boşluğunda döş aortası ilə ümumi limfa axacağından saş tərəfdə yerləşir və qabırğa plevrası ilə örtülü olur.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1979
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
Sağ limfa axacağı

**Sağ limfa axacağı** () qısa eynizamanda böyük diametrli limfa axacağı olub, vidaci kötükdən limfanı daxili vidaci vena daşıyır.

## Mənbə
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
* Atlas of Human Cardiac Anatomy — Endoscopic views of beating hearts — Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)

## İstinadlar
Məhəmməd Əmin Şirvani

**Məhəmməd Əmin ibn Sədrəddin Şirvani** (; ) — Osmanlı təfsir alimi. 

Məhəmməd Əmin ibn Sədrəddin Şirvani 1552-ci ildə Şamaxı yaxınlığında Bico kəndində, din xadimi ailəsində anadan olmuşdur. Şamaxı dini mədrəsəsində təhsil aldıqdan sonra, İstanbula getmişdir. Atası onun qayıdıb gəlməsini və ailə qurmasını tələb etsə də, o, İstanbulda ömrünü elmə sərf etməyə üstünlük vermişdir. İstanbulda "Əhmədiyyə" məscidinin valisi olmuşdur. 

"Fəvadiul xaqaniyyə" (Xaqanlığın qaydaları), "Həşiyyətüşşərhi Şəmsiyyə" (Şəmsiyyənin şərhinə haşiyə), "Şərhü qavaid əl-Əqaid li-l-Qəzali" (Qəzali əqidələrinin qaydalarına şərh), "Təliqat ilə təfsir əl-Beyzavi" (Beyzavinin təfsirinə təliqə), "Məsahib əl-muxtəlifə li təvaif və vəluməm" (Tayfaların və xalqların müxtəlif məzhəbləri), "Cihət əl-vədlə" (Birlik yönü) və s. kimi məşhur əsərlərin müəllifidir. Bir çox əsərlərinin əlyazmaları Bakı, İstanbul, Qahirə, Berlin, Sankt-Peterburq və Vyana kitabxanalarında saxlanılır.

## Mənbə

### İstinadlar


### Ədəbiyyat

* 
* 
*
Məhəmməd Zahid Şirvani

**Məhəmməd Zahid Şirvani** — **şair**

## Həyatı
1860-cı ildə Şamaxı qəzasının Alpout kəndində (bu kənd indiki Ağsu rayonun ərazisində, Bico kəndindən şimalda mövcud olmuşdur) doğulmuşdur. Bico kəndində Üsifli məhəlləsində olan qohumlarının yanında yaşamış və tez bir zamanda şerləri ilə məşhurlaşmışdır.

## İstinadlar
Cəbrayıl Osmanov

**Cəbrail Osmanov** () — rabitə veteranı, əməkdar rabitə işçisi, prezident təqaudçüsü.

## Həyatı
Cəbrail Osmanov 1936-cı ildə Astara rayonunun Koraoba (indiki Tüləgüvan) kəndində anadan olub. 1954-cü ildən rabitəçi kimi çalışıb. Azərbaycan SSR rəhbərliyi tərfində müxtəlif medal və ordenlərlə təltif olunub. Müstəqillik dövründə də əmək fəaliyyətini davam etdirən Cəbrail Osmanov, İlham Əliyevin 2007-ci il sərəncamına əsasən "Prezident Təqaüdü" ilə mükafatlandırılıb.

Uzunömürlü, İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı, xeyriyyəçi Ömər Əliyevin oğludur.

## Mükafatları
* 1971.  "Şərəf nişanı" ordeni
* 1974. "Sosialist Yarışı Qalibi" nişanı
* 1980.  "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* 1985. " Staxanov hərəkatı 50 illiyi" ilə əlaqədar "Fəxri Fərman"
* 1986.  Lenin ordeni
* 1987.  "Əmək veteranı" medalı
* 1988. "Rabitə Ustası"
* 2006. "Prezident Təqaüdü"

## Əlavə məlumatlar
* "Azərbaycan SSRİ Rabitə Nazirliyinin Fəxri kitabı" (1984)
* "SSRİ Rabitə Nazirliyinin Fəxri" kitabı (1987)
* Rabitə Nazirliyinin "Fəxri Rabitəçilər" kitabı (2003)
* "Rabitəçilər Qarabağ Savaşında" (2006)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
# Astara rayonu
# Tüləküvan
# Ömər Əliyev
Lerik Uzunömürlülər Muzeyi

**Lerik Uzunömürlülər Muzeyi** — Lerikdə muzey.

Muzey 1991-ci ildən fəaliyyət göstərir. Dünya üzrə yeganə muzeydir.

Muzeydə 168 yaşlı Şirəli Müslümov, 150 yaşlı Mahmud Eyvazov, 145 yaşlı Məcid Ağayev, 120 yaşlı Qızıl Quliyeva, 113 yaşlı Məhbubə Fətullayeva haqqında foto guşələr və onlara aid şəxsi əşyaların saxlanıldığı bölmələr var. Lerikdə yaşayan uzunömürlülər çox yaşamalarının sirrini təmiz dağ havası, təmiz və keyfiyyətli qida məhsulları,müxtəlif növ dağ bitkiləri, stres və əsəbdən uzaq olmaları və çox hərəkətdə olmaqla əlaqələndirirlər. Çox yaşamaqda genetik faktorların rolu böyükdür. Məsələn, Bilaband kəndində: Əbdül Heydərov (130 yaş),Canəli Heydərov və Əlif Heydərov(1898-ci il təvüllüdlü), Nənni Məmmədova (1910-2011) kimi şəxsləri misal göstrəmək olar.

Muzeyə Hollandiyadan, Almaniyadan, Fransadan, Rusiyadan, Koreyadan, Macarıstandan, Böyük Britaniyadan və s.  ölkələrdən xarici qonaqlar təşrif buyurur.

## Xarici keçidlər

*
Ölülər (opera)

**Ölülər** — Bəstəkar Vasif Adıgözəlovun görkəmli dramaturq Cəlil Məmmədquluzadənin eynadlı əsəri əsasında yaratdığı dördpərdəli opera. Operanın libretto müəllifləri Firudin Mehdiyev və Cahid Hilaloğlu (şeirlər Aslan Aslanovun), musiqi rəhbəri və dirijor Niyazi, rejissor Şəmsi Bədəlbəyli idi. Əsər 1963-cü ildə M. F. Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının səhnəsində tamaşaya qoyuldu.

## Həmçinin bax
* Natəvan (opera)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cəlil Məmmədquluzadə ensiklopediyasında Vasif Adıgözəlov haqqda
Xorasan ərəbləri

**Xorasan ərəbləri** — İranın Xorasan regionunda yaşayan ərəb əsilli xalq. Xorasan ərəblərinin əksəriyyəti Şeybani, Zənguyi, Mişməst, Xuzəymə və Əzd tayfalarından ibarətdirlər və fars dilində danışırlar və çox azının anadili ərəb dilidir. Bu xalqın çoxu Məşhəd, Bircənd və Nişapur şəhərlərində sakindirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xorasan türkləri
* Xorasan tatları
Verden müqaviləsi

**Verden müqaviləsi** — Böyük Karlın ölümündən sonra onun varisləri arasında aramsız müharibələr baş verdi. Sonradan, 843-cü ildə Böyük Karlın üç nəvəsi - Daz Karl, almaniyalı Lüdviq və Lotar Verdendə Frank imperiyasının üç yerə bölünməsi haqqında müqavilə bağladılar. Bu müqaviləyə əsasən, imperiyanın Şelda, Maas və Reyn çayından qərbdəki ərazisi Qərbi Frank Krallığı adı altında Daz Karla verildi. Şərqi Frank Krallığına imperiyanın Alp dağlarından şimaldakı və Reyn çayında şərqdəki torpaqlar daxil edildi. Bu torpaqlar almaniyalı Lüdoviqə çatdı. Lotar isə imperator ləqəbini saxlamaqla Reynboyu torpaqlara - Qərbi və Şərqi Frank krallıqları arasındakı əraziyə, həmçinin İtaliyaya yiyələndi. Bu bölüşdürmə nəticəsində sonralar imperiya ərazisində üç böyük krallıq - Fransa, İtaliya və Almaniya dövlətləri meydana gəldi. Lakin bu dövlətlər vahid deyildilər. Onların hər biri feodal mülklərinə, iri feodal mülkləri isə saysız-hesabsız xırda feodallıqlara parçalandı. Beləliklə, Qərbi Avropada IX-XI əsrləri əhatə edən feodal dağınıqlığı dövrü başlandı.
Yarımtək vena

**Yarımtək vena** () — onurğanın döş hissəsinin sol tərəfində yerləşərək yuxarı və aşağı boş vena sistemini bir-biri ilə birləşdirir. Sol qalxan bel venasından () başlayaraq döş fəqərələrinin sol tərəfi ilə və döş aortasının dalı ilə yeddinci və ya səkkizinci döş fəqərəsinədək yuxarı qalxır və haman fəqərələrin bərabərliyində ümumi limfa axacağının, döş aortasının və qida borusunun dalından sağa keçir və tək venaya açılır. Bu damar aşağı dörd qabırğaarası venaları, qida borusu, orta divar, bronx və ürək kisəsi venalarını qəbul edir.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
Əlavə yarımtək vena

**Əlavə yarımtək vena** () —  yuxarı II-V dal qabırğaarası venaların toplaşmasından  meydana çıxan damar. Bu damar yuxarı döş fəqərələrinin sol tərəfilə aşağı gedir və yeddinci döş fəqərəsi bərabərliyində yarımtək vena ilə birləşir və ya sağa doğru dönərək tək venaya açılır. Bəzən yuxarıda ən yuxarı sol qabırğaarası vena () ilə anastomozlaşır.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1979
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
Nəfəs borusu

**Nəfəs borusu**, **traxeya** ( hərfi mənası kontur, hüdud deməkdir, ) — qırtlağın ardı olub, qida borusunun önündə yerləşmişdir. Formaca silindrə bənzəyir, ancaq öndən arxaya doğru bir az yastılaşmışdır. Uzunluğu təxminən 9-15 sm və diametri yuxarıda və aşağıda dar, ortada isə genişdir, eni 1,5-2,7 sm-ə bərabərdir.
Nəfəs borusu orta xəttə yerləşərək topoqrafik cəhətcə iki hissəyə bölünür:
# Boyun hissə — ;
# Döş hissə — .

## Həmçinin bax
* Traxeyanın intubasiyası
* Traxeotomiya

## Mənbə

* Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1979
Aşıq Qərib (opera)

**Aşıq Qərib** — Azərbaycan bəstəkarı Zülfüqar Hacıbəylinin ilk operası. Əsər 1916-cı ildə qədim eyniadlı dastanın motivləri əsasında yazılmışdır. Opera ilk dəfə Bakıda, Hacı Zeynalabdin Tağıyev teatrında səhnələşdirilmişdir. Libretto Üzeyir Hacıbəyovundur.

## Rollarda
Operada baş qəhrəman — aşıq Qərib obrazını Hüseynqulu Sarabski, Hüseynağa Hacıbababəyov və digər aktyor-müğənnilər ifa etmişlər. Qəribin sevdiyi Şahsənəm obrazını isə öz dövründə Əhməd Bədəlbəyli, Rübabə Muradova, Simuzər Hətəmova və başqa sənətkarlar canlandırmışlar.

## Qalereya

Fayl:Ashiq_Qarib_by_Huseyin_Sarabski.jpg|Operadan səhnə, 1928-ci il
Fayl:Ashiq_Qarib_(Huseyin_Sarabski).jpg|Operadan səhnə — H. Sarabski Aşıq Qərib rolunda
Fayl:Ashiq_Qarib_opera.jpg|Zülfüqar Hacıbəylinin «Aşıq Qərib» operasının aktyorları dirijor Müslüm Maqomayev (ortada oturub) və rejissor Abbas Mirzə Şərifzadə (onun arxasında dayanıb) ilə birlikdə. 1928-ci il


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''"Aşıq Qərib" operasını İZLƏ''' — Mənsum İbrahimov və Gülyaz Məmmədovanın iştirakı ilə
* '''"Aşıq Qərib" operasını İZLƏ''' — Baba Mahmudoğlu və Qəndab Quliyevanın iştirakı ilə
* '''"Aşıq Qərib" operasını İZLƏ''' — Səbuhi İbayev və Gülyaz Məmmədovanın iştirakı ilə

## Həmçinin bax
* Aşıq Qərib
* Aşıq Qərib (film, 1988)
* Aşıq Qərib (balet)
* Şahsənəm (opera) — Reynhold Qlierin əsəri
* Şahsənəm və Qərib (opera) — Türkmənistan bəstəkarlarının işi
Danqam

**Dangam** ( *Dāngām*) — Künər vilayətinin rayonlarındandır. Mərkəzi Dangam şəhəridir.

## İstinadlar
Kumran əlyazmaları

**Kumran əlyazmaları** və ya **Ölü dəniz perqamentləri** — İudeya səhrasında yerləşən Kumran, vadi Murabbaat, Xirbət-Mird və digər mağaralarda, həmçinin Masada qalasında 1946–1956-cı illərdə tapılmış 972 mətndən ibarət manuskriptlərin ümumi adı. Həmin dövrdə Britaniya mandatı altında olan bu ərazilər hal-hazırda Qərb sahili adını daşıyır və 1967-ci ildən İsrail işğalı altındadır. Radiokarbon analizi nəticəsində bu əlyazmaların e.ə. 408-ci ildən eramızın 318-ci ilinədək olan dövrü əhatə etdikləri müəyyən edilmişdir. Hazırda bu əlyazmalar Qüdsdəki İsrail muzeyinin "Kitab məbədi" adlı bölməsində saxlanılır.

Mətnlər ivrit, arami, yunan və nəbati dillərində, əksəriyyəti perqament üzrərində, kiçik bir hissəsi isə papirus və tunc üzərində yazılmışdır.

## Xarici keçidlər

* The Digital Dead Sea Scrolls hosted by the Israel Museum, Jerusalem
* Shrine of the Book , home of the physical scrolls at the Israel Museum, Jerusalem
* The Leon Levy Dead Sea Scrolls Digital Library hosted by the Israel Antiquities Authority Jerusalem
;Sərgilər və akademik layihələr
* The Dead Sea Scrolls: Mysteries of the Ancient World (2009)  at The Jewish Museum (New York)
* Dead Sea Scrolls facsimile of 1QIs<sup>a</sup> 1Qs and 1QpHab, Facsimile-editions.com
* Qumran Visualization Project, UCLA
* Timetable of the Discovery and Debate about the Dead Sea Scrolls, VirtualReligion.net
* Library of Congress On-line Exhibit, ibiblio.org
* Ancient Treasures and the Dead Sea Scrolls — Kanada Sivilizasiya Muzeyi
* Dead Sea Scrolls  — Ontario Kral Muzeyi
;Media və akademik məqalələr
* The Importance of the Discoveries in the Judean Desert Israel Antiquities Authority
* Pesher Technique: Dr. Barbara Thiering's Writings Barbara Thiering's (unconventional) theories connecting the scrolls with the Bible
* The Dead Sea Scrolls as a source on Palestine History of 1st century AD. Sergey E. Rysev.
* "Jannaeus, His Brother Absalom, and Judah the Essene," Stephen Goranson, on Teacher of Righteousness and Wicked Priest identities.
* Introduction to the Dead Sea Scrolls , *Biblical Archaeology Review*
Dispersiya

**Dispersiya** təsadüfi dəyişənin sıçrama ölçüsüdür, yəni onun riyazi gözləmədən meyillənməsidir. O, D[X] ilə işarə olunur. Statistikada çox vaxt \sigma_X^2 və ya \displaystyle \sigma^2 işarələmələrindən istifadə edilir. Dispersiyanın kökü, yəni \displaystyle \sigma orta kvadratik meyillənmə adlanır. Standart meyillənmə də təsadüfi qiymətin vahidi ilə ölçülür. Dispersiya isə bu vahidin kvadratı ilə göstərilir.

## Təyinatı

Tutaq ki, X təsadüfi qiymətdir, onda  
: D[X] = M\left[|X -M[X]|^2\right] 

burada M riyazi gözləməni göstərir.

## Qeyd

* Əgər təsadüfi qiymət X həqiqi ədədlərdirsə, onda  riyazi gözləmənin xətti olması əsasında aşağıdakı düstur düzgündür:
*: D[X] = M[X^2] - \left(M[X]\right)^2;
* Dispersiya təsadüfi qiymətin mərkəzi momenti sayılır;
* Disperisya sonsuz ola bilər. Məsələn Koşi paylanması.
* Disperisya moment funksiya yaradıcılarının köməyi ilə hesablana bilir U(t):
*: D[X] = M[X^2] - \left(M[X]\right)^2 = U''(0) - \left(U'(0)\right)^2
* Y1...Yn təsadüfi ardıcıllığın dispersiyasının riyazi gösləməsi belə hesablanır:
*: \! D=\dfrac{\sum_{i=1}^n Y_i^2-\dfrac{\left(\sum_{i=1}^n Y_i \right)^2}{n}}{n-1}

## Xassələri

* İstənilən təsadüfi qiymətlərin disperisyası müsbətdir: D[X] \geqslant 0;
* Əgər təsadüfi qiymətlərin disperisyası sonludursa,onda onun riyazi gözləməsi də sonludur;
* Əgər təsadüfi qiymət konstanta bərabərdirsə, onda onun dispersiya sıfırdır: D[a] = 0. Əksinə mülahizə də doğrudur: əgər D[X]=0, olrsa, onda X =M[X] ;
* İki təsadüfi qiymətlərin cəminin dispersiyası bərabərdir:
*: \! D[X + Y] = D[X] + D[Y] + 2\,\text{cov}(X, Y), burada \! \text{cov}(X, Y) — onların kovariyasiyasıdır;
* Bir neçə təsadüfi qiymətlərin xətti kombinasiyasının istənilən disperisyası üçün aşağıdakı bərabərlik doğrudur:
*: \! D\left[\sum_{i=1}^n c_i X_i\right] = \sum_{i=1}^n c_i^2 D[X_i] + 2 \sum_{1 \leqslant i , burada c_i \in \R;
* Xüsusi halda, istənilən asılı olmayan və ya korrelyasiya olmayan təsadüfi qiymətlər üçün bu düsturdan istifadə edilir:  D[X_1 + ... + X_n] = D[X_1] + ... + D[X_n] çünki, onların kovariyasiyası sıfıra bərabərdir;
* D\left[aX\right] = a^2D[X];
* D\left[-X\right] = D[X];
* D\left[X+b\right] = D[X].

## Mənbə
*1.Колмогоров А.Н. Глава IV. Математические ожидания; §3. Неравенство Чебышева // Основные понятия теории вероятностей. — 2-е изд. — М.: Наука, 1974. — С. 63—65. — 120 с.
*2.Боровков А.А. Глава 4. Числовые характеристики случайных величин; §5. Дисперсия // Теория вероятностей. — 5-е изд. — М.: Либроком, 2009. — С. 93-94. — 656 с.
Mirvari (kafe)

**"Mirvari" kafesi** — Azərbaycanın Bakı şəhərində yerləşən kafe-pavilyon. Kafe Bakı bulvarında yerləşir. Kafe Dənizkənarı parkın əlamətdar məkanı sayılır və Bakının görünüşünü dəyişdirən bir çox obyektlərdən biri hesab olunur.

## Tarixi

"Mirvari" kafesi 1962-ci ildə Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədri Əliş Ləmbəranskinin təşəbbüsü ilə inşa edilmişdir. O, layihənin eskizini Skandinaviya ölkələrində məzuniyyətdə olarkən əldə edir. O, burada 1958-ci ildə ispan memarı Feliks Kandela tərəfindən Mexikoda inşa edilmiş "Los Manantiales" restoranın şəklini görəndən sonra qərara gəlir.

Bu məkanı layihələndirmək memar Vadim Şulqinə həvalə olunmuşdu. Memar "Mirvari"ni layihələndirərkən əsasən quruluşun orijinallığına fikir vermişdi. Tikilinin konstruktoru dövrün peşəkarlarından olan N. Nikonov seçilmişdi. 1962-ci ildə kafe hazır olur.

Əvvəlcə kafeni Xəzər dənizinin sahilində yerləşdirmə planları olsa da, 1970-ci illərdə dəniz sürətlə geri çəkilməyə başladıqdan sonra "Mirvari" quruda qaldı.

Sovet dövründə kafe simvolik olaraq bulvarı "*dəbdəbəli*" qərb hissəsinə və "*bədbəxt*" şərq hissəsinə bölürdü.

2008-ci ildə kafedə bərpaolunma işləri görülüb. Bərpaolunma Almaniya mütəxəssisləri ilə birgə hazırlanan layihəyə əsasən edilib. 2009-cu ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev iyunun 25-də Dənizkənarı Milli Parka gələrək, kafedə həyata keçirilən abadlıq və yenidənqurma işləri ilə tanış olmuşdur.

2017-ci ilin dekabrın 11-i, saat 22:00 radələrində "Mirvari" kafesinin üzərinə ağac düşüb. Nəticədə restoranın dam örtüyü zədələnib. Hadisə zamanı xəsarət alan olmayıb.

## Memarlıq

Modernist üslubda dizayn edilmiş kafedə, kultun düz bucaqdan əyri orqanik formalara keçidi diqqət çəkir. Kafe mirvarinin qabığı şəklində dəmir-betondan tikilib. Kafenin interyeri böyük dalğa üslubunda formalaşmışdır.

50 qonaq üçün hazırlanan kafe, 5 sm qalınlığında hiperbolik paraboloidlərdən ibarət 8 qabıqdan ibarətdir. Bakı buxtası pavilyonun terrasından görünür. Sənətşünas Leonid Bretanitskinin sözlərinə görə, zərif və cəlbedici kafenin pavilyonu təəssürat yeri çox yaxşı seçilməyən və düşünülməmiş plan quruluşu səbəbindən itirilir. Memar Ənvər Qasımzadənin sözlərinə görə, kafe binasının arxitekturası "Sovet xalqının estetik ideallarına yaddır və sosialist realizminin ən vacib tələblərindən — doğruluqdan, tarixi konkretlikdən, ideoloji istəkdən uzaqdır".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bakının memarlıq incilərindən…
* Bulvarda cibinizi soyacaqlar, həm də gözünüz görə-görə…
Rəng (muğam)

**Rəng** — muğam şöbələri arasında ifa olunan instrumental pyes.

## Qaynaq
* Muğam Ensiklopediyası — Rəng

## Örnəklər

## Həmçinin bax

* Muğam
Toxum ciyəsi

**Toxum ciyəsi** () — çeçələ barmaq yoğunluğunda yumşaq və girdə bir ciyədir. Uzunluğu 15–20 sm-dir. Qasıq kanalının dərin halqasından başlayaraq kanal ilə xaricə doğru gedir və xayanın yuxarı ucunda tamam olur.

## Tərkibi
# Toxumdaşıyıcı axacaq — 
# Xaya arteriyası — 
# Toxumdaşıyıcı axacaq arteriyası — 
# Toxumdaşıyıcı axacaq venaları — 
# Tənəyəbənzər venoz kələf — 
# Xaya kələfi — 
# Toxumdaşıyıcı axacaq kələfi — 
# Limfa damarları — 

## İstinadlar
Pazabənzər qığırdaq

**Pazabənzər qığırdaq** (, *cartilago cuneiformis Wriesbergi — BNA*) — kiçik və paz şəklində olub selikli qişadan əmələ gəlmişdir, çalov-qırtlaq qapağı büküşündə () yerləşmişdir.

## Mənbələr
*Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1979
Akif Musayev

* Akif Musayev (iqtisadçı) — Azərbaycan professoru, AMEA-nın müxbir üzvü (2001).
* Akif Musayev (film direktoru) — film direktoru, icraçı prodüser.

## Həmçinin bax
* Akif
* Musayev
Qırtlaq qapağı

**Qırtlaq qapağı** () — qırtlaq qığırdaqlarından biri olub, qırtlaq qapağının skletini təşkil edərək, dil kökünün arxasında qırtlaq girəcəyinin üstündə yerləşmişdir. Rəngi sarımtıl olub özü də elastikdir. Qırtlaq qapağı qığırdağının yuxarı hissəsi enlidir ancaq aşağı hissəsi nazikləşir qırtlaq qapağı saplağı —  adlanır. Onun iki səthi vardır: ön dil səthi, arxa qırtlaq səthi. Qırtlaq səthi qırtlaq girəcəyinə baxır, üzərində selikli vəzilər vardır. Qırtlaq qapağı qığırdağının orta hissəsi qalınlaşaraq qabarcıq —  əmələ gətirir.

## Mənbələr
* Prof. K. Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
Arşın mal alan

*Arşın mal alan (operetta) — Üzeyir Hacıbəyovun 1913-cü ildə yazdığı son operetta. 
*Arşın mal alan (film, 1917) — Boris Svetlovun filmi.
*Arşın mal alan (film, 1937) — Setraq Vartyanın musiqili filmi.
*Arşın mal alan (film, 1945) — Rza Təhmasib və Nikolay Leşşenkonun filmi.
*Arşın mal alan (film, 1960) — Səməd Sabahinin filmi.
*Arşın mal alan (film, 1965) — Tofiq Tağızadənin filmi.
Asif Əsgərov

**Asif Yunis oğlu Əsgərov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin VII çağırış deputatı (2024-cü ildən), Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyətinin (2015–2024), Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin (2009–2015) və Zaqatala Rayon İcra Hakimiyyətinin (2006–2009) sabiq başçısı,

## Həyatı
Əsgərov Asif 1966-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1989-cu ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu, 2001-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını bitirmişdir.

1989-cu ildən əmək fəaliyyətinə başlamış, Respublika ÜOEUGİM-də təlimatçı-metodist-məşqçi, 1991-ci ildən həmin məktəbin direktoru işləmişdir. 1994-cü ildən "ATTİLA" idman klubunun sədri, cüdo üzrə Azərbaycan yığma komandasının rəisi olmuş, Azərbaycan Cüdo Federasiyasının I vitse-prezidentidir.

1996-cı ildən Azərbaycan Respublikası Gənclər, İdman və Turizm Nazirliyində idarə rəisi, Baş idarə rəisi, 2000–2006-cı illərdə Gənclər, İdman və Turizm Nazirinin müavini, 2006 2009-cu illərdə Zaqatala Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 2009–2015-ci illərdə isə Bakı şəhəri Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 sentyabr 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə isə Bakı şəhəri Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2024-cü il sentyabrın 1-də keçirilən növbədənkənar parlament seçkilərində qələbə qazanaraq Milli Məclisin deputatı seçilib. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə Bakı şəhəri Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad olunub.

Elmi-pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir. Elmlər namizədi, idman ustası, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Məşqçisi, respublika dərəcəli hakimdir.

Ailəlidir, 2 övladı var.

Asif Əsgərov 2024-cü il növbədənkənar parlament seçkilərində 112 saylı Zaqatala seçki dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü kimi seçkiyə qatılıb. Qələbə qazanaraq Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin VII çağırış deputatı seçilib.

Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya və Gənclər və idman komitəsinin üzvüdür.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi və Rusiya Federasiyası Federal Məclisi parlamentlərarası əməkdaşlıq komissiyasının üzvüdür.

## İstinadlar
Dəyanət Səlimxanlı

**Səlimxanlı Dəyanət Fətulla oğlu** — şair, publisist, Məmməd Araz ali ədəbi mükafatı laureatı (1994).

## Həyatı
Dəyanət Səlimxanlı 1960-cı il iyulun 1-də Azərbaycanda Yardımlı rayonunun Çanaxbulaq kəndində anadan olmuşdur. Burada kənd yeddiillik məktəbi, qonşu Bərcan kəndində orta məktəbi bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır (1983–1989). Əmək fəaliyyətinə Sumqayıt şəhərindəki 2 saylı yataqxanada tərbiyəçi müəllim kimi başlamışdır (1989–1990). "Açıq söz" qəzetində müxbir, Azərbaycan Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətində böyük redaktor işləmişdir (1991–1992). Bir müddət fərdi yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. Hazırda "Respublika" qəzetinin ştatdankənar müxbiridir (2002-ci ildən).

Bədii yaradıcılığa tələbəlik illərindən başlamışdır. İlk mətbu şeri "Qayıt ata" 1983-cü ildə "Azərbaycan qadını" jurnalında çıxmışdır. Bəstəkar Ələsgər Abbasovun bu şeirə bəstələdiyi mahnı Bakıda keçirilən "Odlar yurdu — 90" festivalında üçüncü yerə, Orta Asiyada 1991-ci ildə keçirilən "Ümumşərq xalqlarının musiqisi" festivalında birinci yerə layiq görülmüşdür. "Komsomolskaya pravda" qəzetinin diplomuna layiq görülmüşdür.

## Əsərləri
# Anam dua oxumasa. Bakı: Gənclik, 1992,75 səh.
# Qayıt ata. Bakı: Gənclik, 2002, 150 səh.
Bağbanlı

* Bağbanlı (Ağdam) — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Bağbanlı (Quba) — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. 

## Həmçinin bax
* Bağbanlar
Amsarqışlaq

**Amsarqışlaq** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Zərdabi qəsəbə inzibati ərazi dairəsində kənd. Barlı bələdiyyəsinin tərkibindədir.

## Toponimikası
Amsarqışlaq oyk., mür. Qusar maili düzənliyindədir. Amsar kəndindən köçüb gələnlər tərəfindən salınmışdır. Oykonim Amsar (oyk.) və qışlaq (qış mənzili) sözlərindən düzəlib, "Amsar kəndinə aid qışlaq yeri" deməkdir. 1933-cü ildə Amsarqazma kimi qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 844 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Puçuq

**Puçuq** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Qonaqkənd qəsəbə inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Pucuq oyk., sadə. Dağətəyi ərazidədir. Keçmiş adı Pucuqqışlaq olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Quba qəzasının Gümür kənd icmasına mənsub ailələr onlara məxsus qışlaq yerində salmışlar. Sonralar toponimin tərkibindəki qışlaq sözü ixtisar edilmişdir. Toponimiyada puçuq/pucuq!puşuq •‘əkinə yararlı olmayan sahə”, “örüş sahəsi” mənalarını bildirir.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 48 nəfər əhali yaşayır. Əhalisi tatlardan ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Quba rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Leon Vert

**Leon Vert** (; 17 fevral 1878 — 13 dekabr 1955) — fransız yazıçısı və incəsənət tənqidçisi, Oktav Mirbonun dostu və Antuan de Sent-Ekzüperinin ən yaxın dostu və sirdaşı.

Əsərlərində Fransa cəmiyyətinin hər iki dünya müharibəsi dövründəki yaşamına və kollaborasionizmə tənqidi və həssas yanaşma müşahidə olunur.

## Kitabları

*33 jours *(33 gün)*
*Clavel chez les majors *(Mayor Klavel)*
*La maison blanche *(Ağ ev)*
*Clavel soldat *(Əsgər Klavel)*
*Cochinchine *(Koçin-çin)*
*Le destin de Marco *(Markonun taleyi)*
*Le monde et la ville *(Dünya və şəhər)*
*Impressions d'audience
*Saint-Exupéry, tel que je l'ai connu *(Mənim tanıdığım Sent-Ekzüperi)*
*Caserne 1900
*Déposition / Journal 1940 - 1944
*Voyages avec ma pipe *(Çubuğumla birgə səyahət)*
*Une soirée à L'Olympia *(Olimpiyada gecə)*

## "Balaca şahzadə"

Antuan de Sent-Ekzüperinin "Balaca şahzadə" əsəri Leon Vertə həsr olunmuşdur. Əsərin epiqrafında aşağıdakı sözlər yazılıb:

*"Leon Vertə.*

*Uşaqlardan xahiş edirəm ki, bu kitabı yaşlı adama həsr etdiyimə görə məni bağışlasınlar. Mənim çox ciddi üzrlü səbəbim var: həmin yaşlı adam mənim dünyadakı ən yaxşı dostumdur. İkinci üzrlü səbəbim də var: həmin yaşlı adam dünyada hər şeyi başa düşür, hətta uşaq kitablarını da. Üçüncü üzrlü səbəbim: o Fransada yaşayır, orada indi aclıq və soyuqdur. Əgər bütün bu üzrlər kifayət deyilsə, onda mən bu kitabı həmin yaşlı adamın bir vaxtlar olduğu balaca oğlana həsr etmək istəyirəm. Bütün yaşlı adamlar nə vaxtsa balaca olublar, amma hamısı bunu xatırlamır. Odur ki, mən öz ithafıma düzəliş etmək istəyirəm:*

*Balaca oğlan olduğu vaxtkı Leon Vertə".*

## Xarici keçidlər
**Fransızca**
* ''Une soirée à l'Olympia'', livre electronique
* Léon Wert on the website of Viviane Hamy Publishing house 
* Left french newspaper ''Politis'', january 2006
*Events in the Pompidou Center Library in Paris 
*Pierre Michel, ''Octave Mirbeau et Léon Werth .
Prodüser

**Prodüser** (— istehsal edən, istehsalçı)— hansısa layihənin həyata keçirilməsidə iştirak edən, onun maliyyə, inzibati, texnoloji, yaradıcılıq və ya hüquqi fəaliyyətininin həyata keçirilməsində iştirak edən mütəxəssis.

## Mənbə
* "Prodüser — istehsal edən". //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 44–45.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Rejissor
Aytəkin Alxaslı

**Aytəkin Kamil qızı Alxaslı** () — Azad Azərbaycan Şirkətlər qrupunun şimal bölgəsi üzrə xüsusi müxbiri

## Həyatı
Aytəkin Alxaslı Şəki rayonunun Kiçik Dəhnə kəndində, filologiya elmləri namizədi, qabaqcıl müəllim Kamil Alxasovun ailəsində dünyaya gəlib. Elə orta məktəbi də həmin kənddə bitirib.

1987-ci ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Jurnalistika fakültəsini bitirib. Həmin il təyinatla Qusar rayonunda 3 dildə — rus, ləzgi və Azərbaycan dillərində çıxan "Qusar" qəzetinə göndərilib. ANS TV-yə işə qəbul olunana qədər bu qəzetdə xüsusi müxbir işləyib.

Hələ orta məktəbdə oxuduğu vaxtdan rayonun yerli qəzeti olan "Şəki fəhləsi" və bir sıra mərkəzi qəzet və jurnallarda – "Azərbaycan gəncləri", "Azərbaycan pioneri", "Sovet kəndi" qəzetlərində, "Pioner", "Azərbaycan qadını", "Kənd həyati", "Təşviqatçı", "Azərbaycan təbiəti" jurnallarında müxtəlif yazılarla çıxış edib.

ANS-in Quba, Qusar, Xaçmaz, Şabran, Xızı, Siyəzən rayonları üzrə xüsusi müxbiri işləyib.

Dövlət Sərhəd Xidmətinin 100 illiyi münasibətilə "100 illik" medalı ilə təltif olunub.

2020-ci ildə Tərəqqi medalı ilə təltif olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "ANS-dən sonra heç yerə getmədim" — Aytəkin Alxaslı niyə ailə qurmayıb? (VİDEO)
Nikolay fon der Nonne

**Nikolaus fon der Nonne** (, Mikołaj, /Nikolai Awgustowitsch fon der Nonne; ) — alman mənşəli memar, 1898–1902-ci illərdə Bakı Şəhər Dumasının sədri.

## Haqqında
1883-cü ildə o memar və dövlət tikinti direktoru kimi Bakıya gəlir. Onun müasir avropa tikinti üslubunu oriental elemntlərlə zənginləşdirməsi, yerli əhali tərəfindən rəğbətlə qarşılanır. Bu yolla oriental arxitektura üsul ilə tikilmiş binalar əhatə olunmuş sahələrdə avropa üslubu özünə yer tapmış olur. 1895-ci ildən sərbəst memar kimi fəaliyyət göstərməsi sayəsində ona böyük tikinti layihələri üçün sifarişlər almağa imkan yaradır. 1897-ci ildən dövlət tikinti idarəsindən o şəhərin bütün planını yenidən işləmək sifarişi alır. Bunun üçün ona 33500 rubl pul verilir. Artıq 1898-ci ilin oktyabrında o planı tamamlayır və sonrakı dövrdə aparılan işlərin icrasına nəzarət edir. O uzunu 270 m, eni 160 m olan bloklarından ibarət şəhər strukturunu layihələndirir. Bu bloklarda iki mərtəbəli evlər tikilir. Onun layihəsi əsasında Bakıda tikilmiş ən gözəl binalar kapitalist Debur üçün Baq küçəsində (indi Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi) və İçəri şəhərdə Ramazanov üçün tiklilmiş binalardır.

## Mənbə
* Andrzej Chodubski: *Die architektonische Tätigkeit des Nikolaus von der Nonne in Baku*, in: Architectura, Deutscher Kunstverlag, München/Berlin 1986, S. 83–87, ISSN 0044–863X, beschränkter Zugang zur digitalisierten Zeitschrift
* Oriana Kraemer: *Die Stadt, wo der Wind sich dreht*, in: Bauwelt 36/2009 (=Stadt Bauwelt 183), Berlin 25. September 2009/100. Jahrgang, S. 20–27
* Tərcümeyi halı, rusca http://www.ourbaku.com/index.php5/%D0%A4%D0%BE%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%9D%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B2%D0%B3%D1%83%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%E2%80%93_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA,_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80,_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_(%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83) 

### İstinadlar
Corc Vaşinqton (dəqiqləşdirmə)

* Corc Vaşinqton (1732—1799) — ABŞ-nin 1-ci prezidenti.
* Corc Vaşinqton Uistler (1800—1849) — Amerikalı dəmiryol mühəndisi.
* Corc Vaşinqton (ixtiraçı) (1871—1946) — Belçika əsilli amerikalı ixtiraçı.

## Həmçinin bax
* Corc
* Vaşinqton
Qalxan-dilaltı bağ

**Qalxan-dilaltı bağ**, **Yan qalxan-dilaltı bağ**  və ya **Dilaltı-qalxan bağ**, **Yan dilaltı-qalxan bağ** () — insanın qırtlaq aparatına aid bağ. Qalxan-dilaltı bağ dilaltı sümüyünün böyük buynuzlarından başlayıb və qalxanabənzər qığırdağın yuxarı buynuzuna bağlanır və yaxud əksinə qalxanabənzər qığırdağın yuxarı buynuzundan başlayıb, dilaltı sümüyünün böyük buynuzlarına bağlanır.
Sülh göyərçini abidəsi

**"Sülh göyərçini" abidəsi** — Sumqayıt şəhərində memarlıq abidəsi, şəhərin əsas rəmzlərindən biri. Sumqayıt şəhərinin sülh və əmin-amanlıq şəhəri olmasını simvolizə edir.

## Tarixi
Abidə 1978-ci ildə Sumqayıtın dənizkənarı parkında ucaldılmışdır. Abidə betondan tökülmüşdür. Alçaq səthi postament üzərində yerləşdirilmiş göyərçin heykəli qanadlarını açaraq sanki uçmağa hazırlaşmış vəziyyətdə icra olunub.

## Müəllifləri
Müəllifləri Sumqayıt şəhərinin baş rəssamı, Əməkdar incəsənət xadimi Vaqif Nəzirov və rəssam-heykəltaraş Asim Quliyevdir. Əsər Moskvada nümayiş edilmiş və medala layiq görülmüşdür.

## Bərpası
Abidə 2008-ci ilin yanvar ayının 5-də rekonstruksiya edilib.

## Poçt markalarında

Fayl:Stamps of Azerbaijan, 2004-665.jpg|2004
Fayl:Stamps of Azerbaijan, 2009-867.jpg|2009
Fayl:Stamps of Azerbaijan, 2014-1145.jpg|2014


## Həmçinin bax
* Sumqayıtdakı şəhər heykəllərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* gomap.az: "Sülh göyərçini" abidəsi
Anna Svirşinskaya

**Anna Svirşinskaya** (, ) — polyak şairə, yazıçı, tərcüməçi, uşaqlar üçün kitabların müəllifi.

## İstinadlar
Nadir Bayramlı

**Nadir Bayramlı** (*Bayramlı Nadir Qaçay oğlu*; d. 1962, Qaraxanbəyli, Füzuli rayonu) — Azərbaycan müğənnisi.

## Həyatı
Nadir Bayramlı 1962-ci ildə 26 dekabr tarixində Azərbaycan SSR, Füzuli rayonunun Qaraxanbəyli kəndində musiqiçi ailəsində anadan olmuşdur. Uşaqlıq yaşlarından musiqiyə olan həvəsi onu bu sənəti seçməyə istiqamətləndirdi. Artıq on iki, on üç yaşlarında özfəaliyyət səviyyısində bir sıra tədbirlərdə çıxış etmişdir. 

1978-ci ildə artıq 16 yaşında ikən Nadir bəy Füzuli şəhərinə köçmüş və uzun müddət burada yaşamışdır. Füzulidə yaşadığı müddətdə bir sıra tanınmış sənət adamları ilə - xanəndələrlə
tanış olaraq sənətin sirrlərini onlardan öyrənmişdir. 1981-ci ildə 19 yaşında hərbi xidmətə yola düşmüş 21 yaşında hərbi xidməti bitirib 1984 cü ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Ağdam şəhər musiqi texmikumunun solo oxuma-xanəndəlik sinfinə qəbul olmuşdur. 1988 - ci ildə təhsilini bitirdikdən sonra, Füzuli şəhər musiqi məktəbində muğam muəllimi kimi fəaliyyətə başlamışdır. 

1990-ci ildə Bakı şəhərindən bir sıra görkəmli xanəndələr və musiqiçilər tərəfindən dəvət alaraq Bakıya köçmüş və bundan sonrakı, sənət fəaliyyətini Bakı şəhərində davam etdirmişdir.

1992-ci ildə Ümid instrumental ansanblı ilə ilk dəfə Azərbaycan dövlət televiziyasında konsert proqramı ilə çıxış etmişdir. Dinləyicilər üçün 1995-ci ildə ilk "Ayrılaq" adlı kasetini yazdırmış, bundan sonra 1997-ci ildə "Sevgililər görüşəndə", 1999-cu ildə "BU qızların əlindən", 2000-ci ildə "Səni sevirəm deyəndə", 2002-ci ildə "Yandırdı məni", 2003-cü ildə "Gizir oğlu Mustafa bəy", 2005-ci ildə "Bu həsrət", 2008-ci ildə "Leylican" adlı kaset və disklərini təqdim etmişdir.    

Çoxlu sayda diplom və fəxri fərmanlarlarla, iki "Qızıl ulduz" mukafatı ilə təltif olunmuşdur.
Sevilən mahnıları üçün kliplər də çəkdirərək tamaşaçıların ixtiyarına buraxmışdır.

Hal hazırda həm müğənni həm də bəstəkar kimi sənət fəaliyyətini davam etdirir. 

Ailəlidir 3 övladı və 4 nəvəsi var.
Azərbaycan (dəqiqləşdirmə)

**[[Azərbaycan]]** — Cənubi Qafqazda dövlət. Həmçinin aşağıdakı mənalara da gələ bilər:

## Coğrafiya
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti — 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş müstəqil Azərbaycan dövləti.
*Azərbaycan SSR — ZSFSR (1920–1936) və SSRİ (1936–1991) tərkibində mövcud olmuş sovet respublikası.
*Qərbi Azərbaycan — tarixi Azərbaycan, indiki Ermənistan ərazisi.
* Cənubi Azərbaycan — İranın şimal-qərbində tarixi bölgə.
*Şərqi Azərbaycan ostanı — müasir İranın şimal-qərbində yerləşən ostan.
* Qərbi Azərbaycan ostanı — müasir İranın şimal-qərbində yerləşən ostan.
*Azərbaycan Milli Hökuməti — Cənubi Azərbaycan ərazisində de-fakto müstəqil dövlət (1945–1946).
* Azərbaycan (tarixi ərazi) — tarixi Azərbaycan ərazisi.
* Azərbaycan (toponim) — müxtəlif dövrlərdə müxtəlif ərazilər və hal-hazırda müasir Azərbaycan Respublikası üçün istifadə edilən toponim.
* Azərbaycan (Cənubi Qazaxıstan vilayəti)

## Mətbuat və media
### Qəzet
* ''Azərbaycan'' — İran Demokrat Firqəsinin 1918-ci ildə Bakıda çıxardığı qəzet.
* ''Azərbaycan'' (qəzet, 1918) — 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin rəsmi dövlət qəzeti.
* ''Azərbaycan'' (qəzet, 1942) — 1942–1944-cü illərdə Azərbaycan legionerləri tərəfindən çıxarılan və Vermaxt tərəfindən maliyyələşən qəzet.
* ''Azərbaycan'' (qəzet, İran) — 1945–1946-cı illərdə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin rəsmi orqanı.
* ''Azərbaycan'' (qəzet, 1989) — 1989-cu ildən Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsinin mətbuat orqanı.
* ''Azərbaycan'' (qəzet, 1992) — 1992-ci ildən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin (1995-ci ildən Milli Məclis) rəsmi mətbuat orqanı.
* *Azərbaycan* — 1993-cü ildən Təbrizdə Əkbər Rezayi Təbrizi və Cəlal Məhəmmədi tərəfindən çıxarılan qəzet.

### Jurnal
* ''Azərbaycan'' (jurnal, 1906) — 1906-cı ildə Təbrizdə Azərbaycan və fars dillərində nəşr edilmiş satirik jurnal.
* ''Azərbaycan'' (jurnal, 1918) — 1918-ci ildə Təbrizdə Mirzə Tağı xan Rafət tərəfindən buraxılmış jurnal.
* ''Azərbaycan'' (jurnal, 1923) — 1923-cü ildən Bakıda nəşr olunan ədəbiyyat jurnalı.
* ''Azərbaycan'' (jurnal, 1951) — 1951-ci ildən Münhendə Ceyhun bəy Hacıbəyli tərəfindən buraxılmış jurnal.
* ''Azərbaycan'' (jurnal, 1952) — 1952-ci ildən Ankarada Məhəmməd Əmin Rəsulzadə tərəfindən buraxılmış jurnal.

### Mahnı
* "Azərbaycan" (Müslüm Maqomayevin mahnısı) — Müslüm Maqomayevin mahnısı.
* "Azərbaycan" (Aygün Kazımovanın mahnısı) — Aygün Kazımovanın mahnısı.
*

### Telekanal
* Azərbaycan Televiziyası
* Azərbaycan TV

## Digər
* Azərbaycan Dövlət Universiteti — BDU-nun keçmiş adı.
* Azərbaycan Universiteti — Azərbaycanda özəl universitet.
* ''Azərbaycan'' (Səməd Vurğunun şeiri) — Səməd Vurğunun yazdığı şeir.
* 2698 Azərbaycan — asteroid
* Azərbaycan Qülləsi — Xəzər adaları layihəsi çərçivəsində tikintisi planlaşdırılan göydələn.
* Azərbaycan (gəmi) — Azərbaycan Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinə aid olan gəmilərdən biri.
* Azərbaycan (kinoteatr)
* Azərbaycançılıq
* Azərbaycani
* Azərbaycan-3
* Azərbaycan (cins)

## Həmçinin bax
* Azərbaycan dili (dəqiqləşdirmə)
* Azəri (dəqiqləşdirmə)
Qalayi Zal vulusvalisi

**Qalayi Zal vulusvalisi** — Künduz vilayəti tərkibində inzibati-ərazi vahidi.

## Əhalisi
Vulusvali əhalisinin mütləq əksəriyyəti türkmənlərdən, az bir qismi isə puştunlardan, özbəklərdən və taciklərdən ibarətdir. Türkmənlər əhalinin təxminən 90 %-ini, digər etnik qruplar isə 10 %-ini təşkil edirlər.

## İstinadlar