Art-pop

**Pop art** — art pop pop musiqisinin geniş şəkildə müəyyən edilmiş janrıdır və bir çox qeyri-musiqili incəsənət fəaliyyətini əhatə edir: pop sənəti, kino, avanqard ədəbiyyat, təsviri incəsənət, incəsənət məktəbi araşdırmaları və moda. Bu kontekstdə sənətçilər yüksək və aşağı mədəniyyət arasında çökmüş sərhədi vurğulayır və bunu edərkən rok musiqisi və ya ənənəvi pop dinləyicilərinin normalarından uzaqlaşmağa çalışırlar. Ustalıq, üslub və ya ironiya anlayışları ümumiyyətlə janrla əlaqəli rəssamların diqqət mərkəzindədir.

## Xüsusiyyətlər
Art pop şəxsi ifadə üzərində işarələrin manipulyasiyasını vurğulayır. Romantik musiqi və avtonom art-rok (və ya mütərəqqi rok) ənənəsindən fərqli olaraq, o, gündəlik və birdəfəlik həyatın estetikasından ilhamlanır. Sosiomusiqişünas *Simon Frith* sənətin pop musiqiyə uyğunluğunu rok musiqidən fərqləndirir, pop musiqisindəki sənətin üslub, jest və tarixi dövrlərin/üslubların ironik istifadəsi kimi daha spesifik narahatlıqları vurğulayır . Frith bildirir ki, postmodernizmin yüksək/aşağı mədəniyyətin sərhədlərini məhv etmək prinsipi, art-pop sənətçiləri sosioloji şərh və tarixi dəqiqlik anlayışlarını bulandıraraq sənətkarlıq anlayışını şübhə altına alır və vurğulayırlar. Üslubun ən diqqət mərkəzində olan məqamları istehsal və sənətkarlıqdır. Mahiyyətlə yanaşı, terminlərin, təsvirlərin, proseslərin və təsirlərin ixtiraları ilə məşğul olmaqdır. Mədəniyyət nəzəriyyəçisi Mark Fisher yazırdı ki, art-popun inkişafı pop, incəsənət və modanın üçbucaqlanması ilə inkişaf edib. Frith-ə görə, art pop "az-çox" Pop sənətindən ilham alır.

Tənqidçi *Stiven Holdenin* fikrincə, art-pop qəsdən klassik musiqi və poeziyanın formal dəyərlərinə yönəlmiş, lakin çox vaxt bu əsərləri hörmətli mədəniyyət sərvətləri kimi deyil, kommersiya məqsədləri üçün bazara çıxaran istənilən pop üslubudur. The Independent və Financial Times yazıçıları bildirirlər ki, incəsənət pop musiqisi öz dinləyiciləri ilə böyük pop musiqi auditoriyası arasında müəyyən məsafə saxlamağa çalışır. The Independent-dən Nik Koulman yazırdı: "Art-pop qismən üslub və təvazökarlıqla bağlıdır, amma mahiyyətcə sənətlə bağlıdır. Beləliklə, pop kontekstində bu, sırf formalizmi sosial cəhətdən məqbul etməkdir.

## Tarixi
20-ci əsrin ikinci yarısında incəsənət və pop musiqisi arasındakı sərhədlər getdikcə daha da bulanıqlaşdı. 1960-cı illərdə Con Lennon, Syd Barrett, *Pit Townshend,* Brayan Eno və Bryan Ferry kimi pop musiqiçiləri əvvəlki sənət məktəbi araşdırmalarından ilham almağa başladılar. Frith görə, Britaniya incəsənət məktəbi "parlaq işçi sinif uşaqları üçün ənənəvi qaçış təmsil və *The Beatles* kimi gənc qruplar üçün inkubator idi". Şimali Amerikada art pop Bob Dylan və Beat Generation-dan ilham aldı və xalq müğənnisi-bəstəkar hərəkatının təsiri ilə daha çox ədəbi oldu. 1970-ci illərin əvvəllərində mütərəqqi/art rok Britaniyanın kommersiya baxımından ən uğurlu janrına çevrilməzdən əvvəl, 1960-cı illərin psychedelic hərəkatı incəsənət və ticarəti bir araya gətirərək, kütləvi mühitdə "sənətkar" olmağın nə demək olduğu sualını gündəmə gətirdi. Proqressiv musiqiçilər hiss edirdilər ki, onların bədii statusu şəxsi muxtariyyətə əsaslanır, ona görə də "proqressiv" rok qruplarının ümumi strategiyası özlərini pop fəaliyyətindən "yuxarıda" ifaçı və bəstəkar kimi təqdim etməkdən ibarət idi. Art-popun inkişafı üçün başqa bir əsas ilham mənbəyi Pop sənət hərəkatı idi. "Pop-art" termini ilk dəfə kütlələr üçün istehsal edilən məhsulların estetik dəyərini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir və bu təriflə o dövrdə baş verən rok-n-roll fenomeninə (o cümlədən, Pop sənətinin erkən ikonu Elvis Presli) aid edilmişdir. Frith-ə görə: "Pop sənəti sənətkarlar olmadan bir sənət kimi Romantizmin sonuna aid idi. Proqressiv rok bohemlərin son iddiası idi … Belə bir kontekstdə əsas oyunçular Pop sənət nəzəriyyəçisi Richard Hamilton və ya onun maraqları idi. Pop sənətinin akademik pərəstişkarı olaraq qalan təkcə britaniyalı rəssamlar deyildi, o, Endi Uorhol idi. Uorhol üçün ən diqqət çəkən məsələ "yüksək" və "aşağı" sənətin müqayisəli üstünlükləri deyil, münasibətlər idi. Bütün sənət və 'ticarət' arasındakı əlaqə idi. Warhol's Factory evindən olan Amerika qrupu The Velvet Underground Uorholun incəsənət/pop sintezini təqlid edərək, onun sadəliyə vurğu etməsini əks etdirir; O, bədii təqdimatda əks olunan ənənəvi iyerarxiyalara məhəl qoymayan modernist avanqard yanaşma gətirərək art-roka öncülük etdi.

## 1960-cı illər:Mənşəyi
Holden, *The Beach Boys* qrupundan olan *Phil Spektor* və *Brian Wilson* (hər ikisi amerikalı) kimi musiqiçilərin psevdo-simfonik teksturaları pop səsyazmalarına yamaqladığı zaman sənət popunun mənşəyini qeyd edir. Bu, 1960-cı illərin ortalarına, The Beatles-in simli kvartetdən istifadə etməyə başladığı vaxta təsadüf edir. Yazıçı Metyu Bannisterə görə, Wilson və Spektor "özlərini yaratdıqları sənətdən uzaqlaşdıraraq, öz studiyalarında tənha idilər" və Warhol kimi, Spectorun da "O prosesdə təkcə ad kimi deyil, həm də medianın siması arxasında bütün prosesləri təşkil edən və idarə edən prinsiplər toplusu kimi iştirak etdiyini" iddia edib."Hər iki ad böyük kommersiya uğuru qazandı və hər ikisi eyni zamanda yaradıcılıqlarında var və ya yox idilər." Müəllif Erik Davis Wilsonun art-popunu "musiqi tarixində yeganə" adlandırdı, onun biznes tərəfdaşı Van Dayk Parks Uilsonu Warhol və rəssam Roy Litchenstein-ın müasir əsərləri ilə müqayisə etdi və Wilsonun adi gündəlik materialı götürmək və onu "yüksək sənət" statusuna çatdırmaq qabiliyyətini qeyd etdi. The Beach Boys-un "Kaliforniya Qızları" (1965), "Yalnız Tanrı Bilir" (1966) və "Yaxşı Vibrasiyalar" (1966) mahnıları musiqi tənqidçisi Thor Christensen tərəfindən art-pop "açıqlamaları" hesab olunur.

Pop musiqinin dominant formatı təklərdən albomlara çevrildikdə, bir çox rok qrupları bədii ifadə ilə məşğul olmağa başladı və art-rok çiçəkləndi. Uilsonun 1966–67-ci illərdə qeydə alınmış və buraxılmamış Smile albomu "böyük sənət pop albomu" etmək və "görkəmli psychedelic pop sənət ifadəsini" təqdim etmək cəhdi kimi təsvir edilmişdir. The Who meneceri və üzvü Pete Townshend tərəfindən "ilk pop sənət qrupu" olaraq etiketləndi: "Biz pop-art geyimlərini, pop-art musiqisini və pop-art hərəkətlərini təmsil edirik … biz səhnədən kənarda dəyişmirik; popu yaşayırıq. Frith, O, qrupun The Who Sell Out (1967) albomunu "ehtimal ki, pop sənətinin şah əsəri" adlandırdı və The Who ilə ticarətin öz "canlılığından" istifadə etməklə əlaqələndirdi. Bu son taktikadan sonra Roy Vudun 10cc-lik The Move və Kevin Godley və Lol Creme birləşmələri gələcək. Townshend-in ideyaları kommersiya vurğuları ilə diqqəti çəkir: "onun Pop art diskursundan istifadəsi… özünü ifadə etmək kimi tanınmış musiqi istehsalına deyil, qablaşdırma, satış, və ya digər problemlərə toxunan kommersiya musiqisi istehsalına yönəlmişdi: tanıtım, populyarlıq və ulduzluq. Colin Larkin, The Beatles-in 1967-ci il albomu Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band kimi təsvir edilmişdir: "[Albom] təkcə pop albomu deyildi, həm də 60-cı illərin yeniyetmə mədəniyyətinin komponentlərini əhatə edən mədəniyyət simvolu idi: pop sənəti, şoumenlik, narkotiklər, sürətli mistisizm və valideynlərdən qurtuluş. nəzarət." Müəllif Michael Johnson yazırdı ki, incəsənət pop musiqisi The Beatles-in davamçısı olaraq davam etdi, lakin onların populyar uğurları heç vaxt əldə olunmadı.

## 1970-ci illər: Glam və post-punk
Bəstəkar Pol Lester yazır: "Ağıllı art-popun qızıl dövrü, 10cc, Roxy Music və Sparks bir-birinə qarışan və müxtəlif üslub və dövrlərlə uyğunlaşan "postmodern" termini pop ictimaiyyətində eşidilməzdən çox əvvəl idi." 1970-ci ilin ilk qlam rok ekranı yenidən sənət məktəbinin həssaslığına çevrildi. Glam, qəribə geyimləri, teatr tamaşalarını və birdəfəlik pop mədəniyyətinə eyhamları birləşdirərək rok musiqisində ortaya çıxan ən vizual tendensiyalardan birinə çevrildi. Roxy Music, Devid Boui və keçmiş Velvet Underground üzvü Lou Reed kimi sənətçilər art rokun modernist avanqard qolu ilə əlaqəli fəaliyyətlərini davam etdirdilər. Keçmiş incəsənət məktəbinin tələbəsi və rəssamı Bowie vizuallığa paralel olaraq vizual təqdimatlar hazırladı və bunu edərkən istifadə etdiyi art-pop konsepsiyası Uorhol və The Velvet Underground-dan ilham aldı. Frith-ə görə, Roxy Music "prototip sənət pop qrupu" idi. Qrupun orijinal adı, Bryan Ferry, onun mentoru, pop art pioner Richard Hamilton-dan ilham aldı, eynilə sintezator musiqiçi Brian Eno da kibernetika və sənət tədqiqatları üzrə nəzəriyyəçi Roy Ascott-dan ilham aldı. Frith Ferry və Bowie'yi "Britaniya popunun ən gözə çarpan ilham mənbəyi" adlandıraraq, hər ikisinin "kommersiya sənəti kimi pop"la maraqlandığını yazırdı. O, həmçinin bildirib ki, onlar Gary Glitter-in ifrat ifasından fərqli olaraq, hər ikisi qlam roku ciddi qəbul edilməli olan bir sənət növünə çeviriblər. Bu, mütərəqqi roku effektiv şəkildə yenidən təyin etdi və Romantik sənətçinin media şöhrəti ideyasını canlandırdı. Armond Uayta görə, Roxy Music-in pop sənət təcrübələri ilə iştirakı effektiv şəkildə nümayiş etdirdi ki, "səthi qeyri-ciddilik və dərin zövqlər popda təsirli və qanuni məqsədlərdir". Qrupundan ayrıldıqdan sonra Eno bir sıra eksperimental solo albomları ilə art-pop janrlarını araşdıraraq Uorholun arqumentlərini müasirlərindən fərqli istiqamətə götürdü.

Eno 1970-ci illərin hərtərəfli pop sənətçisi olduqca, o, Bowie, Talking Heads və bir çox başqa pank rok və post-punk rekordlarının (Con Cale ilə birlikdə) arxasında əsas fiqur idi. Mədəniyyət nəzəriyyəçisi Mark Fişerin fikrincə, Bowie və Roxy Music-in Britaniya üslublu art popu Britaniyanın Yaponiya qrupu ilə zirvəyə çatmışdır. The Quietus bildirmişdir ki, Yaponiyanın 1979-cu ildə buraxılmış Quiet Life albomu (Bowie-nin 1977-ci ildəki Low albomuna bənzəyir) "uzaq, cinsi baxımdan qeyri-müəyyən və düşüncəli Avropa üslublu bir sənət popu" təsvir edir. Fisher Alman elektron musiqi qrupu Kraftwerk və bir neçə digər 1970-ci illərin sonlarında post-punk, sənaye musiqisi və sintpop artistlərini/qruplarını art-pop ənənələrinə daxil etdi. Həvəskar punk mədəniyyətini izləyən dövr, əvvəllər Bowie və Roxy Music tərəfindən təşkil edilən sənət məktəbi ənənəsinə qayıdış əlaməti olan post-pank dövrünü gördü. Modernist ədəbiyyatdan, modernist incəsənətdən, kinodan, tənqidi nəzəriyyədən ilhamlanan bu yeni hərəkatın rəssamları yüksək və aşağı sənət arasındakı sərhədi rədd etdilər. Multimedia performansına və təsviri sənətə vurğu adi hala gəldi.

## 1980-ci illər
Sonrakı dövrlərdə Fisher, Qreys Cons və 1980-ci illərin Yeni Romantik qrupları kimi sənətçiləri art pop xəttində yerləşdirdi. Onun fikrincə, art-popun dəyişməsi ənənəvi rok musiqi alətlərinin və strukturunun rədd edilməsi və sintezatorların müşayiəti ilə rəqs musiqisinin yeni üslublarının yayılmasının tərəfdarı idi. Tənqidçi Simon Reynolds britaniyalı müğənni Keyt Buşdan "art-pop kraliçası" kimi istinad etdi və kommersiya pop uğurundan imtina etmədən sənətçinin 1970 və 1980-ci illərdə parlaq, konseptual və yenilikçi mövqeyini nümunə göstərdi. Reynolds bildirdi ki, sonradan rəssamlar Qrayms, Julia Holter və FKA twigs Buşla analoji sahədə çalışıblar.

Kanye Uestin 2013-cü il Yeezus Turu Forbes tərəfindən "ən yaxşı şəkildə "artpop" kimi təsvir edilən müasir kütləvi mədəniyyət fenomeni" kimi qarşılandı. İslandiya müğənnisi Björk incəsənət pop janrının qabaqcıllarındandır, incəsənətin və populyar mədəniyyətin bir çox müxtəlif formalarını birləşdirməklə tanınır. 1990-cı illərdə o, kommersiya baxımından art-popun ən uğurlu sənətçisi oldu. 2015-ci ildə Björk haqqında yazan The Guardian yazıçısı Ceyson Faraqo demişdir:

İncəsənət tarixində son 30 il əsasən birgə müəssisə, yüksək sənətlə aşağı sənət arasında çökmüş sərhəd və media arasındakı parçalanmanın sonu olmuşdur. Az sayda mədəniyyət xadimi islandiyalı müğənni Björk kimi fərqlərin mənasız olduğunu vurğulaya bilib. 12 tonu trip-hopla birləşdirərək, Björk bu iki şey yoxa çıxmazdan əvvəl avanqardı MTV-yə gətirdi.

*Julianne Escobedo Shepherd of Spin* jurnalı müasir musiqidə "yeni art-pop dövrü"nə işarə etdi, burada amerikalı hip-hop sənətçisi Kanye Westin rəhbərlik etdiyi vizual sənətlər zənginliyə, şişirtməyə və yaradıcı kəşflərə istinad edir. Fakt jurnalı West-in 2008-ci il albomu 808s & Heartbreak-ı "art-pop şah əsəri" kimi göstərdi və onun davamçısı hip hop musiqisinin eqo məmnunluğu və boş yerə indiki vurğudan kənarda yeni bir təsirə malik olacağını bildirdi. The New York Times yazıçısı Jon Caramanica qeyd etdi ki, Westin "düşüncəyə səbəb olan irimiqyaslı əsərləri" "orta sinif dəyərləri və ya yüksək moda/sənət xəyalları olsun, janrı genişləndirdi".

## İstinadlar