Baş texnologiya direktoru

**Baş Texnoloji Direktor** (**BTD**) (, **CTO**) — bir şirkətdə və ya təşkilatda texnoloji ehtiyaclara, həmçinin tədqiqat və inkişaf (T&İ) fəaliyyətlərinə cavabdeh olan yüksək səviyyəli icraçı vəzifədir. Bu şəxs şirkətin texnoloji strategiyasını müəyyən edir, texnoloji innovasiyaları izləyir və onların şirkətin biznes məqsədlərinə uyğun tətbiqini təmin edir.

Baş Texnoloji Direktoru adətən birbaşa Baş İcraçı Direktora (CEO) tabe olur və şirkətin strateji idarəetmə komandasının bir hissəsidir. Bu vəzifə, xüsusilə texnologiya, proqram təminatı, e-ticarət və biotexnologiya kimi sahələrdə fəaliyyət göstərən şirkətlər üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.

## Tarixi
Baş Texnoloji Direktoru vəzifəsi 1980-ci illərdə, informasiya texnologiyalarının (İT) biznesdəki rolunun artması ilə yaranmağa başlamışdır. Bu dövrdə bir çox şirkətlər texnologiyanın sadəcə dəstək funksiyası deyil, həm də strateji bir üstünlük olduğunu anladılar. 1990-cı illərdəki "dot-com" partlayışı zamanı texnologiya əsaslı startapların sürətlə artması ilə CTO vəzifəsi daha geniş yayıldı və standart bir korporativ rola çevrildi. Əvvəllər bu vəzifə daha çox tədqiqat və inkişafa fokuslansa da, zamanla məhsul inkişafı, texniki infrastrukturun idarə edilməsi və şirkətin ümumi texnoloji vizyonunun formalaşdırılması kimi daha geniş öhdəlikləri əhatə etməyə başladı.

## Vəzifə və öhdəlikləri
Baş Texnoloji Direktorunun vəzifələri şirkətin ölçüsündən, sənayesindən və texnoloji yetkinliyindən asılı olaraq dəyişə bilər. Lakin əsas öhdəliklər adətən aşağıdakılardır:

* **Texnoloji Strategiya və Vizyon:** Şirkətin uzunmüddətli biznes hədəflərinə çatmaq üçün texnoloji yol xəritəsini hazırlamaq və icra etmək. Bu, şirkətin texnoloji rəqabət qabiliyyətini təmin etmək üçün vacibdir.
* **Tədqiqat və İnkişaf (T&İ):** Yeni texnologiyaları, trendləri və innovasiyaları izləmək, onların şirkət üçün potensial faydalarını araşdırmaq və yeni məhsul və ya xidmətlərin yaradılmasına rəhbərlik etmək. CTO-nun sosial şəbəkə mərkəzliliyi şirkətin T&İ investisiyalarını və innovasiya nəticələrini artıra bilər.
* **Məhsulun İnkişafı:** Mühəndislik və proqramlaşdırma komandalarına rəhbərlik edərək məhsulun texniki tələblərə uyğun şəkildə və vaxtında hazırlanmasını təmin etmək.
* **Texniki Memarlıq və İnfrastruktur:** Şirkətin istifadə etdiyi texnoloji stek (proqramlaşdırma dilləri, freymvörklər, verilənlər bazası və s.) haqqında qərarlar vermək və sistemin dayanıqlı, təhlükəsiz və genişlənə bilən olmasını təmin etmək. Xəstəxanalarda bu rol həm klinik mühəndislik, həm də İT şöbələrini əhatə edə bilər.
* **Komanda Rəhbərliyi:** Texniki işçilərin (proqramçılar, mühəndislər, sistem administratorları) işə qəbulu, onların inkişafı, motivasiyası və idarə edilməsi. Bu, transformativ, transaksional və ya ambidekstr (ikili) liderlik üslublarını əhatə edə bilər.
* **Büdcə və Resursların İdarə Edilməsi:** Texnologiya şöbəsinin büdcəsini planlaşdırmaq və kapital bölgüsünü idarə edərək resurslardan səmərəli istifadəni təmin etmək.
* **Tərəfdaşlıq və Əlaqələr:** Texnoloji tərəfdaşlar, təchizatçılar və startaplarla əlaqələr qurmaq və şirkətin texnoloji ekosistemini gücləndirmək.

## Baş Texnoloji Direktorunun növləri
CTO rolu şirkətin prioritetlərinə görə fərqli formalarda təzahür edə bilər. Şərti olaraq bir neçə əsas CTO arxetipini ayırmaq olar:

### İnfrastruktur rəhbəri
Bu tip CTO daha çox şirkətin daxili texnoloji infrastrukturuna, təhlükəsizliyinə, məlumatların idarə olunmasına və əməliyyatların davamlılığına fokuslanır. Onun əsas məqsədi şirkətin texnoloji sistemlərinin fasiləsiz və səmərəli işləməsini təmin etməkdir. Bu rol bəzən Baş İnformasiya Direktoru (CIO) ilə oxşarlıq təşkil edir.

### Texnoloji vizyoner
Bu CTO şirkətin gələcəyini formalaşdıran şəxsdir. O, yeni texnologiyaların biznes üçün necə yeni imkanlar yarada biləcəyini düşünür, strateji planlar hazırlayır və şirkəti texnoloji cəhətdən rəqiblərindən önə çıxarmağa çalışır. Bu tip CTO daha çox Tədqiqat və İnkişaf fəaliyyətlərinə rəhbərlik edir.

### Müştəri çempionu
Müştəri mərkəzli şirkətlərdə CTO məhsulun son istifadəçinin ehtiyaclarına necə cavab verdiyini anlamağa çalışır. O, müştəri rəylərini texniki tələblərə çevirir, məhsulun inkişaf prosesində fəal iştirak edir və texnologiyanın müştəri məmnuniyyətini necə artıra biləcəyinə fokuslanır.

### Xarici əlaqələr üzrə rəhbər
Bəzi böyük şirkətlərdə və ya sənaye standartlarının formalaşdığı sahələrdə CTO şirkətin "texnoloji siması" rolunu oynayır. O, konfranslarda çıxış edir, investorlarla danışıqlar aparır, tərəfdaşlarla əlaqələr qurur və şirkətin texnoloji brendini gücləndirir.

## CTO, CIO və CDO fərqi
Baş Texnoloji Direktoru (CTO), Baş İnformasiya Direktoru (CIO) və Baş Rəqəmsal Direktor (Chief Digital Officer, CDO) vəzifələri tez-tez bir-biri ilə qarışdırılır, lakin onların məqsəd və öhdəlikləri fərqlidir.

* **Baş İnformasiya Direktoru (CIO)** əsasən şirkətin daxili informasiya sistemlərinə və proseslərinə fokuslanır. Onun məqsədi şirkətin əməliyyat səmərəliliyini artırmaq, işçilərin istifadə etdiyi proqram təminatlarını və avadanlıqları idarə etmək, məlumat təhlükəsizliyini təmin etməkdir. Başqa sözlə, CIO texnologiyanın şirkət daxilində necə istifadə olunduğuna cavabdehdir.

* **Baş Texnoloji Direktoru (CTO)** isə daha çox şirkətin xaricə təqdim etdiyi məhsul və ya xidmətlərin texnologiyasına yönəlir. Onun məqsədi şirkətin məhsulunu rəqabətədavamlı edən texnologiyanı inkişaf etdirmək və innovasiyalar yaratmaqdır. Xüsusilə texnologiya şirkətlərində CTO birbaşa gəlir gətirən məhsulun yaradılmasına cavabdehdir.

* **Baş Rəqəmsal Direktor (CDO)** nisbətən yeni bir vəzifədir və şirkətin rəqəmsal transformasiyasına rəhbərlik edir. CDO-nun məqsədi ənənəvi biznes modellərini rəqəmsal dövrə uyğunlaşdırmaq, müştəri təcrübəsini rəqəmsallaşdırmaq və yeni rəqəmsal gəlir mənbələri yaratmaqdır. Bu rol həm CIO, həm də CTO ilə kəsişə bilər və bəzən onlar arasında rol bölgüsü ilə bağlı gərginliklər yarana bilər. CDO-lar tez-tez şirkətin xarici kommunikasiyasında rəqəmsal transformasiya siqnalları vermək üçün istifadə olunur.

## Tələb olunan bacarıqlar
Uğurlu bir Baş Texnoloji Direktoru həm dərin texniki biliklərə, həm də güclü liderlik və biznes bacarıqlarına malik olmalıdır.

* **Texniki bacarıqlar:**
** Proqramlaşdırma dilləri, proqram arxitekturası və verilənlər bazası sistemləri haqqında dərin biliklər.
** Bulud texnologiyaları, Süni intellekt, böyük verilənlər və kibertəhlükəsizlik kimi müasir texnoloji trendləri anlamaq.
** Məhsulun həyat dövrü (product lifecycle) və çevik (agile) inkişaf metodologiyaları ilə təcrübə.

* **Liderlik və Biznes bacarıqları:**
** Strateji düşüncə və planlaşdırma qabiliyyəti.
** Güclü komanda idarəetmə və motivasiya bacarıqları.
** Mürəkkəb texniki məsələləri qeyri-texniki şəxslərə (məsələn, İdarə Heyətinə) sadə dildə izah etmə bacarığı.
** Layihə idarəetmə və büdcə planlaşdırma təcrübəsi.
** Biznes və bazar dinamikasını anlamaq və şirkətin innovasiya mədəniyyətinə töhfə vermək. CTO-nun bəzi xüsusiyyətləri şirkətin Ekoloji, Sosial və İdarəetmə (ESG) performansına da təsir edə bilər.

## Həmçinin bax
* Baş İnformasiya Direktoru
* Baş Məhsul Direktoru
* Baş Elmi Direktor
* Texnologiya menecmenti
* İnformasiya texnologiyaları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Farina və b. (2017) – IEEE
*  Van Der Hoven və b. (2012) – Research Technology Management