open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maniok

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Tropik və subtropik Amerikada yetişən bu bitkinin yüz əllidən çox növü var. Kökündə bol miqdarda nişasta olduğu üçün yerlilərin qidalanmasında böyük əhəmiyyət daşıyır, həmçinin nişastasından tapioka keçirildiyi üçün kommersiya cəhətdən də əhəmiyyəti böyükdür. Maniok kökləri, heyvan yemi kimi də istifadə edilir. Xüsusilə halqa və ya un halında satılan maniok, kiçik malları və donuz balalarını bəsləməkdə istifadə edilən, həzmi çox asan bir qidadır. Maniok Braziliyada bitən bir növündən kauçuk əldə edilir.Bitkinin əsas istehsalçıları Nigeriya, Tailand, İndoneziya, Braziliya və Konqo Respublikasıdır. 
                                                                                                     
## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cənubi Kvarken boğazı

**Cənubi Kvarken** (, ) - Aland adaları (Finlandiyanın ərazisi) ilə Skandinaviya yarımadası arasında yerləşir. Baltik dənizini Botnik dənizi (Botnik körfəzinin cənub hissəsi) ilə birləşdirir. Eni 40&nbsp;km, ən dərin yeri isə 244 m təşkil edir. Axınlar əsasən cənub istiqamətinə yönəlir. Sərt qış ayları boğaz donur. Yumşaq qışda isə boğazda hərəkət edən buzlarla zəngin olur.

## Mənbə
*Cənubi Kvarken
*Sedra Kvarken
Yulius Ştrayxer

**Yulius Ştrayxer** (; ) — Üçüncü Reyx dönəmində aktiv fəaliyyəti ilə seçilmiş antisemitizm ideoloq. Ştrayxer eyni zamanda həftəlik yayımlanan Der Stürmer qəzetinin yaradıcısı idi.

## İstinadlar
Hans Frank

**Hans Frank** (; ) — 1920–1930-cu illərdə Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası üçün fəaliyyət göstərmiş alman vəkil.

## İstinadlar
Peeneştrom boğazı

**Peeneştrom boğazı** () - Uzedom adasını materikdən ayırır. Şeçin laqununu Baltik dənizi ilə birləşdirir. 8&nbsp;km-lik məsafədə, laqundan Peene çayına qədər olan ərazi Peeneştorm boğazı deyil, Der Ştorm () adlanır. Güclü küləklər zamanı Baltik dənizinin suyu laquna doğru irəliləyir. Boğaz üzərində iki köprü vardır: Uzedom köprüsü və Volqast köprüsü (eyni adlı rayonlar (şəhər) ərazisində yerləşir.
## İstinadlar
Yeni dünya

**Yeni dünya** — Avrasiya və Afrikadan kənarda qalan materikləri ifadə edən və adətən Amerika qitəsini bildirmək üçün işlədilən termin.

Bu termin ilk dəfə XV əsrin axırlarında avropalılar tərəfindən işlədilib. Amerika qitəsini kəşf edənə qədər avropalılar dünyanın yalnız Avropa, Asiya və Afrikadan (Köhnə dünya) ibarət olduğunu düşünürdülər.
Votkom qraflığı (Vaşinqton)

**Votkom** () — ABŞ-nin Vaşinqton ştatında qraflıq. 2010-cu il əhalinin siyahıyaalınma məlumatına görə əhalisi 201.140 nəfər olmuşdu. Ən böyük şəhəri və inzibati mərkəzi Bellinqham şəhəridir.  Dairə 9 mart 1854-cü ildə İsland qraflığının ərazisində yaradılmışdır. Adın mənşəyi Lummi dilindəki *Xwotʼqom* sözündən götürülmüşdür və mənası "gurultulu su" deməkdir.

Qraflığın şimal sərhəddi Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyaləti ilə olan beynəlxalq sərhəd təşkil edir ki, burada 4 Kanada şəhəri ilə qonşudur : Delta, Vayt Rok, Surrey, Lenqli. Qraflıq ilə Kanada arasında 5 sərhəd keçid məntəqəsi var : 2 ədəd Bleyndə, 1 ədəd Lindendə,  1 ədəd Sumas və 1 ədəd Poynt-Robertsda.

## Coğrafiyası
ABŞ Siyahıyaalma Bürosu məlumatlarına görə qraflığın ümumi ərazisi 6483&nbsp;km² olub, bunun 5457&nbsp;km² quru, 1026&nbsp;km² isə sudur.

## Yaşayış məntəqələri

### Şəhərlər
* Bellinqham
* Bleyn
* Everson
* Ferndeyl
* Linden
* Nuksak
* Sumas

### Siyahıyaalınma üçün müəyyənləşdirilmiş yaşayış məntəqələri

* Akmi
* Berç-Bey
* Cenevrə
* Deminq
* Kaster
* Kendal
* Qleyşer
* Mariyeta-Oldervud
* Meypl-Fols
* Pisful-Vali
* Poynt-Roberts
* Saden-Vali

## İstinadlar
Artur Zeys-İnkvart

**Artur Zeys-İnkvart** (; ) — Avstriyalı nasianal-sosialist siyasətçi, dövlət xadimi.

## İstinadlar
Sındırılmış pəncərələr nəzəriyyəsi

**Sındırılmış pəncərələr nəzəriyyəsi** — kiçik qanun pozuntularının ümumi kriminogen vəziyyətin pisləşməsində indikator rolunu oynadığını araşdıran kriminoloji nəzəriyyə. 1982-ci ildə amerikalı sosioloqlar Ceyms Vilson və Corc Kellinq tərəfindən formalaşdırılıb. 

## Nəzəriyyə
Nəzəriyyə iddia edir ki, vandalizm, ictimai yerlərdə sərxoşluq, metroda maneənin üzərindən tullanmaq və s. kimi xırda qayda pozuntuları ümumilikdə cinayətlərə qarşı dözümsüzlük mühiti yaradır və daha böyük cinayətlərin həyata keçirilməsinə kömək edir.Nümunə kimi müəlliflər sındırılmış pəncərələri misal olaraq göstərmişlər: belə ki əgər bir evdə sındırılmış bir şüşə dəyişdirilməsə sonda bu evdə sağlam şüşə qalmayacaq, daha sonra isə soyğunçuluq başlayacaq və həmin ərazidə kriminogen vəziyyət qısa bir zamanda pisləşəcək. Bu nümunə qeyri-rəsmi də olsa nəzəriyyəyə ad verib.

## Praktiki tətbiqi
Nəzəriyyə təcrübədə geniş tətbiqini tapmışdır — ilk öncə Nyu-Yorkda və ABŞ-nin digər şəhərlərində, həmçinin Avropada, CAR, İndoneziya və s. yerlərdə tətbiq olunmuşdur. 1994-cü ildə Nyu-York meri olan Rudolf Culiani və Nyu-York polisinin yeni komissarı Uilyam Bratton qraffiti, metrodan biletsiz istifadə, dilənçilik, rezin dəyənəklərlə dava və s. kimi xırda qanun pozuntularıyla mübarizə elan etmişlərdi. Bütün tənqidlərə baxmayaraq Culiani mübarizəsini davam etdirdi və nəticədə şəhərdə cinayətlərin sayı 2200-dən 1000-ə qədər endirildi. 

## Eksperimental yoxlanılması
Qroningen universitetinin (Niderland) sosioloqları tərəfindən bu nəzəriyyənin yoxlanılması üçün bir sıra təcrübələr keçirilmişdir.

### Təcrübə
İlk təcrübə çoxlu mağazalar olan bir küçədə və qroningenlilərin adətən alış-veriş edərkən velosipedlərini park etdikləri divarın yaxınlığında keçirilmişdir. Bu divarda rəsm çəkməyin qadağan olduğunu bildirən gözəgəlimli bir işarə vardı. İlk öncə divar təmiz idi. Təcrübə keçirənlər hər bir velosipedin (velosipedlərin ümumi sayı 77 idi) sükanına üzərində mövcud olmayan bir idman malları dükanının loqotipi və "Sizə xoş bayramlar arzu edirik" sözləri olan kağız asırlar. Araşdırmacılar gizlənərək kənardan velosipedçilərin hərəkətlərini izləyirlər. Küçədə zibil qutusu olmadığından velosipedçilər ya kağızı yerə atmalı, ya digər bir velosipedin üzərinə asmalı, ya da daha sonra atmaq üçün özləriylə götürməli idilər. İlk iki varianta qəbul edimiş normaların pozulması kimi, üçüncüyə isə qaydalara riayət olunması kimi baxılırdı.77 velosipedçidən cəmi 25-i (33 %) qaydaya riayət etmədi. Daha sonra təcrübəni eyni hava şəraitində və günün eyni saatlarında bir daha təkrarladılar lakin bu dəfə divarda müəyyən rəsmlər çəkilmiş şəkildə. Bu dəfə isə 53 nəfər (69 %) qaydanı pozdu.Beləliklə, divarda rəsm çəkmək qadağasının pozulması insanları digər bir qaydanı da pozmağa stimullaşdırmış oldu.
Ştrelazund boğazı

**Ştrelazund boğazı** () - Rügen adasını materikdən ayırır. Baltik dənizi akvatoriyasında yerləşir. Uzunluğu 25 km, eni 1 km-ə yaxındır. Boğaz dayazdır və ən dərin yeri 4 m təşkil edir. Boğaz daxilində Delholm adası vardır. 1930-1936 ci illərdə boğaz üzərində Ryoqen körpüsü tikilmişdir. edilbirləşdirir. Körpü Ştralzund, Denholm və Ryogeni birləşdirir. 2004-2007 ci illərdə yeni Ştrelazundkverunq isşa edilmişdir. 1362-1369 ci illərdə Qanzey birliyinin donanması ilə Danimarka kralı IV Valder arasında döyüşlər baş vermişdir. 1370-ci ildə tərəflər arasında Ştalzund anlaşması imzalanıryerləşir.
Subtropik

380px|thumb|Subtropik iqlimin yayıldığı ərazilər
**Subtropik iqlim qurşağı** — dünyanın tropik iqlim qurşağının şimal və cənubunda 23,5 °paralellərində yerləşən Xərçəng tropiki və Oğlaq tropiki ilə məhdudlanmış coğrafi ərazilərdir.Əsasən şimal və cənub yarımkürələrində 36° və 44° paralelləri arasındakı əraziləri əhatə edir. Lakin, iqlim tipi bu paralellərdən kənarda da müşahidə edilə bilər.Keçid iqlim tipi olduğuna görə özünəməxsus iqlim xüsusiyyətləri yoxdur. Yayda tropik hava kütlələri hakim olduğuna görə hava isti və quru, qışda isə mülayim hava kütlələri hakim olduğuna görə hava rütubətli və sərin olur. Fəsillər aydın seçilir. Temperatur amplitudu yüksəkdir. Avrasiya materikində bir-birindən fərqlənən 4 tipə ayrılır
# Aralıq dənizi iqlim tipi — materikin qərbini əhatə edir. Yay isti quru, qış mülayim və rütubətli keçir. Azərbaycan da bu iqlim tipi daxilindədir
# Kontinental- materikin mərkəzi hissəsini əhatə edir. Yay quru və isti, qış quru və soyuq olur. Temperatur amplitudu böyükdür
# Musson — materikin şərqini əhatə edir. Yay rütubətli və sərin, qış quru və sərin olur.
# Cənub yarımkürəsində musson iqliminin əvəzində ilboyu bərabər rütubətli iqlim tipi geniş yayılıb.
Çinarlı (Xocavənd)

**Çinarlı** (əvvəlki adı: **Vəng**) — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbə inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 27 oktyabr 2020-ci il tarixli, 190-VIQ saylı Qərarı ilə Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbə inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Vəng kəndi Çinarlı kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 20 oktyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Çinarlı kəndi 20 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Çinarlı kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Erix Abraham

**Erix Abraham** (; ) — Alman Piyada generalı. Üçüncü Reyxin hərbi xadimi. İbrahim 1895-ci ildə Şərqi Prussiyanın Marienburg şəhərində anadan olub. Birinci Dünya müharibəsi başladıqdan sonra hərbi xidmətə könüllü olaraq *getdi* və növbəti il *Leutnant der Reserve* olaraq istifadəyə verildi . 1920-ci ildə fəxri *Oberleutnant* olaraq tərxis edildi və polisə qatıldı. 1935-ci ildə *mayor* rütbəsində hərbi xidmətə qayıtdı . 1936 – 39-cu illərdə 105-ci Piyada Alayında piyada taburuna komandanlıq etmiş,1938-ci ildə *Oberstleutnant* rütbəsinə yüksəlmişdir. 1939-cu ildə 266-cı Piyada Alayına köçürüldü və yenidən bir il taburluq etdi. 1940-cı ildə 230-cu Piyada Alayının komandiri vəzifəsinə təyin edildi və 1941-ci ildə yüksəldi.1942-ci ilə qədər bu alayın komandanlığını davam etdirən *Oberst* 230-cu Piyada Alayına rəhbərlik etdiyi dövrdə Dəmir Xaçın Cəngavər Xaçına layiq görüldü.

17 fevral 1943-cü ildə Stalinqradda orijinal diviziya məhv edildikdən sonra Fransada yenidən qurulan 76-cı Piyada Diviziyasına komandanlığa təyin edildi . 1 yanvar 1944-cü ildə İbrahim *Generalleutnant* vəzifəsinə yüksəldi . Ağır döyüşlərdə və Qırmızı Ordu Dnepr-Karpat Hücumu qarşısında çəkilmə əsnasında diviziyaya rəhbərlik etməyə davam etdi və qısa müddət ərzində iyul-avqust aylarında 1944-cü ilin oktyabrına qədər bölük komandanlığı etdi. Diviziyaya rəhbərlik edərkən, Dəmir Xaçın Cəngavər Xaçına Palıd Yarpaqları verildi. Həmin il sonra LXIII Korpusuna komandanlığa təyin edildi. 1945-ci ilin martında *General der Infanterie-* yə yüksəldi. Müharibənin sonunda tutuldu, 1947-ci ilin avqustunda sərbəst buraxıldı. Sərbəst buraxıldıqdan sonra Qərbi Almaniyanın Wiesbaden şəhərində yaşadı. 1971-ci ildə vəfat etdi.

## Mükafatlar
* Dəmir Xaç (1914) 2-ci sinif (2 sentyabr 1915) və 1-ci sinif (27 iyun 1917)
* Müharibə Dekorasiyalı Avstriya Hərbi Merit Xaç 3. Sinif (20 mart 1917)
* 1914/1918 Dünya müharibəsinin fəxri xaçı (1 dekabr 1934)
* Wehrmacht Uzun Xidmət Mükafatı 2. sinif (2 oktyabr 1936)
* Dəmir xaça bağlama (1939) 2-ci sinif (10 mart 1940) və 1-ci sinif (21 iyun 1940)
* Tac Ordeninin Böyük Xaçı (Rumıniya, 22 iyun 1942)
* Piyada Hücum Nişanı (13 noyabr 1942)
* Alman Xaçı 7 mart 1942-ci ildə *Oberst* və Infanterie-Alay 230 komandiri olaraq *Qızılda* Xaç
* Palıd yarpaqları ilə dəmir xaçın cəngavər xaçı
** 13 noyabr 1942-ci ildə *Oberst* və Infanterie-Alay 230 komandiri olaraq Döyüşçü xaçı
** 26 iyun 1944-cü ildə 516-cı palıd *Generalleutnant* və 76 komandiri olaraq ayrıldı.

## İstinadlar
Kosmik fon şüalanması

**Kainatın fon şüalanması** Yerə yaxın mənbələr (Yer atmosferi, Qalaktika şüalanması və s.) tərəfindən təhrif olunmayan elektromaqnit şüalanmasıdır. Geniş görüş sahəsinə malik cihazlar kosmosa – qalaktikalararası mühitə çıxarıla bilsəydi, fon şüalanmasını qeyd edə bilərdi. Bu iş hələlik praktikada mümkün olmadığı üçün astronomlar KFŞ-nı yerüstü və atmosferdənkənar cihazlarla müşahidə edirlər. Ona görə də fon şüalanmasının onun diffuz (səpilən) komponentindən ayrılması çox çətin bir məsələdir.

## Tədqiqi
Kosmik fon şüalanması tədqiq olunması böyük elmi əhəmiyyət daşıyır, çünki o bütün Kainatı dolduran şüalanmadır. Bundan başqa, Kosmik fon şüalanması bir çox ayrılmaz diskret mənbələrin şüalanması haqqında informasiya verə bilir, bu da belə mənbələrin xassələrini öyrənməyə imkan yaradır. Kosmik fon şüalanmasının tədqiqində ilk problem optik diapazonda gecə səmasının parlaqlığının öyrənilməsi olmuşdur. Bununla əlaqədar olaraq elm tarixinə «Olbers paradoksu» (1826-ci il) kimi daxil olan sadə kosmoloji test formalaşmışdır: sonsuz bircins qərarlaşmış Kainatda istənilən görüş şüası bizə ulduzun səthini göstərməlidir. Başqa sözlə, bütün səma Günəş diskinin parlaqlığı qədər parlaqlığa malik olmalıdır. Aydındır ki, bu təsəvvürlər bizim gündəlik həyatda rastlaşdığımız hadisələrlə ziddiyyət təşkil edir – səmanın parlaqlığı optik diapazonda çox kiçikdir. Olbers paradoksu müasir Kainat modellərində öz həllini tapmışdır. Qalaktikalar təxminən 10 milyard il əvvəl yaranmışdır. Kainatda ulduzların sayına görə sıxlığı o qədər azdır ki, kosmoloji üfüqdə (c·t ~1028 sm) səmanın ulduzlarla örtülən hissəsinin payı çox azdır. Bundan başqa, böyük məsafələrdə qırmızı sürüşmə nəticəsində ulduzların spektri infraqırmızı diapazona doğru sürüşür, nəticədə ulduzlar optik diapazonda səma parlaqlığına heç bir şüalanma verə bilmirlər.

Gecə səmasının parlaqlığının dəqiq öyrənilməsi qalaktikaların təkamül nəzəriyyələrinə, onların parlaqlığının dəyişməsinə, xüsusilə onların «cavanlıq» mərhələlərinə çox sərt məhdudiyyətlər qoyur. Əslində burada intensivliyi ən azı 100 dəfə gecə səmasından az olan Kosmik fon şüalanmasından danışmaq lazımdır. Kosmik fon şüalanması təbiətinin öyrənilməsi göstərmişdir ki, əksər spektral diapazonlarda onun intensivliyi çoxsaylı uzaq diskret mənbələrin şüalanmasından asılıdır. Bəzi diapazonlarda KFŞ diskret mənbələrin şüalanmasından asılı deyil. Onun mövcud olması ya bütöv Kainatın xassəsidir (buna relikt şüalanma da deyilir), ya da qalaktikalararası mühitdə şüalandıran materiyanın mövcudluğu ilə əlaqədardır (qalaktikalararası isti qaz və kosmik şüalar).
Dzivna boğazı

**Dzivna boğazı** (, ) — Polşanın Volin adasını materikdən ayırır. Şeçin laqununu  Baltik dənizinin akvatoriyasına daxil olan Pomor buxtası ilə birləşdirir. Baltik dənizindən gələn güclü küləklər axının istiqamətini müəyyənləşdirir. Uzunluğu 32,4&nbsp;km təşkil edir. Boğazn şimalında Kamenski körfəzi vardır ki, onun da daxilində Xronşevka adası yerləşir. Sahillərində dörd dəniz limanı vardır: Volin, Seroslov, Kamen-Pomorski və Dzivnuv.
Herr Manneliq

**Herr Manneliq** (həmçinin ***Bergatrollets frieri***) orta əsrlərə aid İsveç xalq balladası.

## Süjet
Bir dişi dağ trollu cəngavər cənab Manneliqə (İsveç dilində: Herr Mannelig) onunla evlənmək təklif edir və bunun müqabilində bir çox dəyərli hədiyyələr və gözəl həyat söz verir. Əgər Manneliq təklifi qəbul edərsə, troll insana dönə biləcək. Amma Manneliq trollun xristian olmaması səbəbindən bu təklifdən imtina edir. Təklifi qarşılıqsız qalan troll yaşadığı evinə qapanır və ağlayır. Onun ağlaması ilə dağlar sarsılır, ağaclardakı quşlar trollun yanına gəlir və onunla birlikdə ağlayırlar, amma trollun göz yaşları da cavabsız qalır.

## Mətn

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Herr Mannelig
* Garmarna Herr Mannelig
Virmuni dehestanı

**Virmuni dehestanı** () — İranda, Gilan ostanının Astara şəhristanının Mərkəz bəxşində inzibati ərazi vahidi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən dehestan inzibati cəhətdən 21 kəndi əhatə edir.
## Əhalisi

## Kəndləri

## İstinadlar
Praqa hücumu

**Praqa hücumu** və ya **Praqa strateji hücumu** - () Qızıl Ordunun II. Dünya Müharibəsində son strateji hücum hərəkatıdır. Praqaya yönələn Qızıl Ordu hücumu və Praqa döyüşü 5 - 11 May 1945-ci il tarixləri arasında baş vermişdir. Bundan başqa, döyüş Praqa qiyamı ilə birlikdə müşayiət edilməsi səbəbindən də əhəmiyyətlidir.

## İstinadlar
Balaton gölü əməliyyatı

**Balaton gölü əməliyyatı** () — II. Dünya Müharibəsi zamanı Şərq Cəbhəsində baş verən son Alman döyüş hücumudur. Əməliyyat Macarıstan ərazisinin cənub-qərb hissəsində 6–16 mart 1945-ci il tarixləri arasında icra edilmişdir. Əməliyyat Almanca Plattensee Hücumu, Rusca Balaton Müdafiə Hərəkatı və İngiliscə Balaton Gölü Hücumu kimi tanınır. Hazırlıqları böyük bir gizlilik içində davam etdirilən döyüş, 6 mart 1945-ci ildə Balaton gölü yaxınlığında başlanılıb. Bölgə Rumıniya nefti itirildikdən sonra Almaniyanın neft ehtiyacını təmin edən son region olması səbəbindən çox əhəmiyyətli idi.
Marsdip boğazı

**Marsdip boğazı** () — Şimali Hollandiya yarımadasını Teskel adasından ayırır. Şimal dənizini Vaddenze körfəzi ilə birləşdirir. Boğazda Teskel və Den-Helder arasında bərə fəaliyyət göstərir. 1000 il b.e.ə Marsdin boğazı Zeyderze çayı mənsəbi idi. Boğazda qumlar sahil boyu hərəkət edir. Belə ki, Norderhoks adası ildə 100 m şərqə irəliləyir. Bəzi mənbələr 2020-2025 ci illərə qədər Norderhaks, Teksel və Vliland adaları birləşərək bir adaya çevriləcəyi ehtimal edirlər. Boğaz isə Şimali Hollandiya yarımadasının bir hissəsi olacağı gözlənilir.  
## Mənbə
Yelqava

**Yelqava** () — Latviyanın Zemqale diyarında yerləşən şəhər. 1578—1795-ci illər arasında Kurzeme və Zemqale Hersoqluğun paytaxtı idi.

## Qardaş şəhərləri

* , Pyarnu (1957)
* , Şyaulyay (1960)
* , Veyle Denmark (1992)
* , Ksinyinq (2000)
* , Alkamo (2002)
* , Baranoviçi (2003)
* , Berlin (2003)
* , Həllefors (2004)
* , Moskva (2003)
* , İvano-Frankovsk
* , Naka (2004)
* , Rüey-Malmeson (2006)
* , Maqadan
* , Belostok
* , Nova Odessa

## İstinadlar
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı (B)

**Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı** — İkinci dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## Həmçinin bax
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
Vladimir Abramov

**Vladimir Fyodoroviç Abramov** () — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (22 iyul 1944).

## Həyatı
14 iyun 1921-ci ildə doğulmuşdur.

1939-cu ildə Bakı aeroklubunu bitirmişdir.

23 may 1985-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Şərqi Prussiya hücumu

**Şərqi Prussiya hücumu** — İkinci Dünya müharibəsi Şərq Cəbhəsində, Qızıl Ordunun alman qüvvələrinə qarşı həyata keçirdiyi strateji hücumdur. Sovet hücumu 13 Yanvar 1945-ci il tarixində başlamış, bəzi Alman qoşunları 9 may 1945-ci ilə qədər müqavimətə davam etdisə də, 25 aprel 1945-ci il tarixində məqsədinə çatmışdı. Qızıl Ordunun parlaq qələbəsi ilə nəticələnən Köniqsberq döyüşü ümumi hücumun mühüm bir hissəsidir. Alman tarixçilər Şərqi Prussiya Hücumunu 2-ci Şərqi Prussiya Hücumu kimi adlandırırlar. Gumbinnen Hərəkatı kimi də tanınan Birinci Şərqi Prussiya Hücumu, əsasən 1-ci Pribaltika Cəbhəsinin Memel Hücumunun bir hissəsi olaraq General Çernyaxovskiy komandanlığı altındakı 3-cü Belarus Cəbhəsinin qüvvələri tərəfindən 16 - 27 Oktyabr 1944-cü il tarixləri arasında həyata keçirilmiş bir hərəkatdır. Bu hərəkatda Sovet qoşunları Şərqi Prussiya və Polşada 30 - 60 km. dərinlikdə irəlilədilər, amma ağır itkilərə məruz qaldılar. Bu halda döyüş, cəbhə xəttində daha geniş ehtiyatlar toplanana qədər təxirə salınıb.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Всемирная история войн. / Авт.-сост. А. Г. Мерников, А. А. Спектор. — Мн.: :ru:Харвест, 2005. — ISBN 985-13-2607-0
* 
* Сокрушение восточно-прусской цитадели германского милитаризма. // Военно-исторический журнал. — 1965. — № 2. — С.23—36.
* *[[:ru:Белобородов, Афанасий Павлантьевич|Белобородов А. П.]]* Некоторые характерные черты Восточно-Прусской операции. // :ru:Военно-исторический журнал. — 1984. — № 12. — С.3-12.
* Падение прусской цитадели. Боевые наступательные действия советских Сухопутных войск на территории Калининградской области. // Военно-исторический журнал. — 2004. — № 4. — С.2—5.
* *Гладких П. Ф.* Медицинская служба Красной Армии в ходе проведения Восточно-Прусской стратегической наступательной операции. // Военно-исторический журнал. — 2010. — № 4. — С.15—16.
## Xarici keçidlər
* Восточно-Прусская наступательная операция (13 января — 25 апреля 1945 г.) на сайте Минобороны России
* Восточно-Прусская операция 1945 года. Проект «Живая история» Калининградского областного историко-художественного музея // veteranalbum.ru
*  Сайт «Солдаты XX века» Международного объединённого биографического центра // biograph-soldat.ru
* Восточно-Прусская стратегическая наступательная операция (фотогалерея, посвящённая 70-летию со дня начала наступательной операции). Информационное агентство России «:ru:ТАСС» // tass.ru (13 января 2015 года)
* Восточно-Прусская операция (архивные кинофотодокументы 1945 года). Сайт «Победа. 1941—1945» Федерального архивного агентства (Росархива) // victory.rusarchives.ru
* Великая Война. 16 Серия. Битва за Германию. StarMedia. Babich-Design
Albiçilər

**Albiçilər** və ya **Albiqoylar** — XII–XIII əsrlərdə Fransada, İtaliyada və Almaniyada yayılmış bürger bidətinin tərəfdarları.

## Tarixi
Albiqoylar katolik kilsəsinə, feodalizmə qarşı çıxır, bu dünyadakı həyatı "şeytan əməli" adlandırır, kilsənin əsaslı islahatını tələb edirdilər. Onlar başlıca olaraq şəhərlilərdən (sənətkarlardan), qismən kəndlilərdən ibarət idi. Yerli xırda feodalların bir qismi də onlara qoşulmuşdu. Kilsə albiqoyları lənətləyib onları kilsədən qovmuşdu.

1167-ci ildə albiqoylar San-Feliksdə məclis toplayıb məzhəblərini formalaşdıraraq öz kilsələrini təşkil edirdilər. Papa III İnnokenti albiqoylara qarşı səlib müharibəsi elan etdi. 1209, 1213, 1216 və 1229-cu illərdə albiqoylara qarşı müharibələrdə onlar məğlub oldular və XIII əsrin sonu–XIV əsrin əvvəllərində albiqoylar inkvizisiya tərəfindən məğlub edildilər.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Ziya Bünyadov. Dinlər, təriqətlər, məzhəblər. Bakı,2007.
* Н. Осокин. Первая инквизиция и завоевание Лангедока франками. Казань, 1872.
* Н.Осокин. http://www.krotov.info/history/13/melvil/osokin_00.htm История альбигойцев и их времени]. Казань, 1869–1872
* Бренон А. http://www.delphis.ru/journal/article/krestovyi-pokhod-protiv-albigoitsev-istoricheskie-posledstviya-svyashchennoi-voiny Крестовый поход против альбигойцев: исторические последствия священной войны. "Дельфис" — № 71(3) — 2012

## Xarici keçidlər
* https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D1%86%D1%8BАльбигойцы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.
* https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B5%D1%86_(%D0%90%D0%BC%D1%84%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2)Александр Валентинович Амфитеатров. "Альбигоец"
Zevqma Mozaika Muzeyi

**Zeuqma Mozaika Muzeyi** () — Türkiyənin Qaziantep şəhərində yerləşən və sahəsi 30.000 m2 olan arxeoloji muzey. Dünyanın ən böyük mozaika muzeyidir. Açıldığı ilk gündə 3000-dən çox ziyarətçi qəbul etmişdir.

## Haqqında
Həm memarlığı, həm də texnologiyası baxımından muzey dünyada öndə gedənlərdəndir. Muzey "İpək yolu" adı verilən E-400 yolunun üzərində inşa edilmişdir. 3 mərtəbəli 3 binadan ibarətdir. Bununla yanaşı 1.160 nəfəri qəbul edəcək konfrans salonuna da sahibdir. Muzeyin girişində isə Afina heykəli yerləşir. Burada yaşı 2000-dən çox olan mozaika sərgilənir. Mozaikaların çoxu Zeuqma antik şəhərindəndir. Dünyaca məşhur "Qaraçı qızı" mozaikası da burada qorunur.

## İş rejimi
Muzey hər gün ziyarətçilərə açıqdır. Aprel-oktyabr ayları arasında 09:00–17:00 saatlarında, noyabr-mart aylarında 09:00–17:30 saatlarında işləyir.

## İstinadlar
Ritm

**Ritm** (, , , mənası: ahəng, uyğunluq)— eyni bir hadisənin müxtəlif tərkib hissələrinin müəyyən bir zaman çərçivəsində ahəngdar şəkildə, təkrarlanmasıdır. Başqa sözlə, sözün və ya səsin proporsional şəkildə təkrarlanmalıdır. Ədəbiyyatda ritm – sənət əsərlərində ortaq ölçülü müxtəlif ünsürlərin ardıcıl uzlaşması, obyektiv aləmin ritmik proseslərinin əsərdə əks etdirilməsi.

Şerdə ritm – sistematik və ölçülü təkrarlar, öz aralarında uyğun şəkildə səslənən nitiq vahidləri, antik şeirdə uzun və qısa hecaların misra daxilində eyni şəkildə təkrarı, sillabotonik şeirdə vurğulu və vurğusuz hecaların ahəngdar növbələşməsi və s. Belə ahəngdarlıq şeir dilinə xüsusi bir ölçü verir.

Ritm hələ qədim zamanlarda insanlar arasında birlikdə görülən iş prosesində özünü göstərmişdir. Qədim insan işin ahəngini sahmana salmaq, onu tez, asan görmək üçün eyni sözlərin, səs və hərəkətlərin təkrarından istifadə etmişlər. Bu səs, söz təkrarları isə hamı tərəfindən eyni zamanda, ritmik surətdə deyilirdi. İnsanların əmək prosesində söylədikləri bu emosional təkrarlar ahəngdar şəkil alır və iş prosesini asanlaşdırırdı. Məlum olduğu kimi, bu ritmik, ahəngdar söz və səslər ibtidai nəzm nümunələrinin, əmək nəğmələrinin, mahnıların, bayatı və holavarların yaranmasında mühüm rol oynamışdır.

## İstinadlar
Amerikalılar (dəqiqləşdirmə)

* Amerikalılar 
* Amerikalılar (teleserial, 2013) 
* Amerikalılar (I mövsüm) 
* Amerikalılar (II mövsüm)
Kiçik Jderlaç boğazı

**Kiçik Jderlaç boğazı** () — Adriatik dənizi akvatoriyasında yerləşən Paşman adasını Uqlyan adasından ayırır. Üzərində Jderlaç körpüsü vardır. Körpü üzərindən magistral avtomobil yolu keçir. Eyni adlı kənd isə Paşman adasında yerləşir. 
## İstinad
Split darvazası

**Split darvazası boğazı** () - Adriatik dənizi akvatoriyasında yerləşən Dalmaçiya adalarına daxil olan Şolta adasını Braj adasından ayırır. Uzunluğu 1,9&nbsp;km, eni 800 metr təşkil edir. Adını yaxınlıqdakı Split şəhərinin adından götürmüşdür. 
## Mənbə
*Split darvazası
Naib Şirinov

**Naib Şirin oğlu Şirinov** () — professor, Dövlət mükafatı laureatı.

## Həyatı
Naib Şirin oğlu Şirinov 1922-ci il noyabr ayının 15-də Qarabağda Şuşa rayonunun Malıbəyli kəndində anadan olmuşdur.

Xalqımızın bir sıra qeyrətli oğulları kimi Naib Şirinovun atası da represiyanın qurbanı olmuşdur. Atasına "xalq düşməni" adı verilməklə edam edilməsi onun gələcək həyatına ən böyük zərbə olmuşdur. 1939-cu ildə Ağdam Pedaqoji məktəbində təhsil alan gələcəyin görkəmli alimi Naib Şirinov 1941-ci ildə 19 yaşında Böyük Vətən müharibəsinə yollanır. 1942-ci ildə xəstəliklə əlaqədar olaraq ordudan tərxis olnan "xalq düşməninin" oğlu 1943-cü ildə yenidən könüllü olaraq cəbhəyə qayıdaraq Berlinin alınmasına qədər uzun bir döyüş yolu keçmişdir. Ordudan qayıtdıqdan sonra kəndlərində bir müddət pedaqoji fəaliyyətini davam etdirən Naib Şirinov təhsilini davam etdirmək üçün 1950-ci ildə Moskvaya yola düşür və qəbul imtahanlarını müvəffəqiyyətlə verərək Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin coğrafiya fakültəsinə daxil olur.

Təhsilini başa vurduqdan sonra o, vətənə qayıdaraq Azərbaycan EA Coğrafiya İnstitutunda işə düzəlir. 1960-cı ildən başlayaraq respublikamızda yeni sahə olan geomorfologiyanın inkişafında mühüm rol oynayan Naib Şirinov gərgin əməyi sayəsində coğrafiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alır. Onun Azərbaycanın müxtəlif sahələrinin geomorfoloji xəritələrinin iri miqyasda tərtib olunmasında kifayət qədər əməyi olmuşdur. O, "Abşeron neftli vilayətin geomorfologiyası" (1965), "Kür-Araz depresiyasının geomorfoloji quruluşu (morfoskulpturlar)" (1973), "Kür-Araz depresiyasının yeni tektonikası və relyefin inkişafı" (1975) kimi sanballı monoqrafiyaların müəllifidir. Gərgin əməyinin nəticəsi olaraq 250-dən çox elmi işi çap olmaqla yanaşı (70-i xaricdə) bir sıra atlas, xəritə və dərslikləri işıq üzü görmüşdür.

Yeni tektonik hərəkətlərin geomorfologiyanın əsasını təşkil etməsini nəzərə alaraq Naib Şirinov elmi fəaliyyətini əsasən bu istiqamətə yönəltmişdir. Onun respublika ərazisində yayılmış Dördüncü dövr çöküntülərinə aid "Azərbaycanın Dördüncü dövr çöküntülərinin xəritəsi" Azərbaycan Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

Əsas müəllif olduğu "Xəzərin, onun sahillərinin təbiəti və ekologiyası" adlı dərs vəsaiti, "SSRI-nin cənubunun yeni tektonik xəritəsi", "SSRI-nin neftli-qazlı vilayətlərinin çökmə qatının yeni tektonik deformasiyası xəritəsi" kimi monoqrafik xəritələrin tərtib
olunmasında Naib Şirinovun iştirakı ilə böyük zəhmət bahasına başa gəlmişdir. 1991-ci ildə isə geomorfoloqlar arasında öz dəsti-xətti ilə seçilən alim "İnsan və relyef" əsərini tətbiqi geomorfologiyaya həsr etmişdir. Onun Kür-Araz ovalığı və Abşeron yarımadasının geomorfoloji xəritələri əsasında meliorativ və irriqasiya işləri həyata keçirilmişdir. O, həmçinin Kiçik Qafqazda qızıl və civə axtarışlarında istifadə olunması üçün tərtib olunmuş irimiqyaslı xəritələrin tamamlanmasında yaxından iştirak etmişdir.

Professor Naib Şirinov elmi-tədqiqat işləri ilə yanaşı Bakı Dövlət Universitetində, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində və bir sıra özəl universitetlərdə pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir.
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alaçatı

**Alaçatı**, )—Türkiyənin İzmir şəhəri yaxınlığında Çeşmə yarımadasında kənd.

## Ümumi məlumat

**Alaçatı** İzmir vilayətinin Çeşmə rayonuna bağlı bir məhəllədir. Egey dənizinin sahilində yerləşir. İlin 360 günü çimərlikləri və tarixi daş evləri ilə məşhurdur. Alaçatı Türkiyənin ən ənənəvi şəhərlərindən biridir, daş evləri, dar küçələri, butik otelləri və küçələrində masaları olan restoranları ilə məşhurdur. Bu səbəblərdən son illərdə çox inkişaf etmişdir. Əhalisi 10,386 (2022) nəfərdir. 704 kvadrat kilometrlik sahədə çoxlu əyləncə məkanlara və otellərə ev sahibliyi edən Alaçatı, Ege bölgəsinin əhəmiyyətli istirahət mərkəzlərindən biridir.Alaçatının qədim adı Agrillia olub. Alaçatı sözünün mənbəyi 'Alacaat' adlı bir Osmanlı tayfasından gəlmişdir. Osmanlı dövründə Alaçatıda yunanlar və türklər yaşayırdı. 'Alacaat' sözünün yunan dilindən tələffüzü çətin olduğundan,illər keçdikcə Alaçatı adını aldı.

## Tarix
**Alaçatı** ərazisində həmçinin Fransız memar Fransua Spoerri və oğlu Yves Spoerry tərəfindən yaradılmış məşhur Port Alaçatı və  Alaçatı yaxta marinası  yerləşir.

## Coğrafiyası
Alaçatı Egey dənizi sahilindədir.

## Mədəniyyəti
Alaçatı üzümçülük və şərabçılıqla məşhurdur. Şərab fabrikləri Çeşmə bölgəsinə yayılmışdır, lakin son zamanlarda şəhərin inkişaf edən turizmi, butik otelləri və xüsusən də külək sörfinqi ilə şöhrət qazanmışdır.

## Əhali
2022-ci il sayımına görə əhalisi 10,386 nəfərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nov boğazı

**Nov boğazı** () Velebitski boğazını Noviqad dənizi (körfəz) ilə birləşdirir. Uzunluğu 4&nbsp;km, eni 30–400 m təşkil edir. Paq adasını sahildən ayırır. Boğaza Zimanya və bir sıra kiçik çaylar axır. Boğaz üzərində iki körpü vardır. "Masleniç körpüləri" köhnə və yeni olmaqla, birinci 1961-ci ildə tikilmişdir. 1961-ci ildə Noviqrad rayonu serblər tərəfindən işğal edilərkən körpü dağıdılır. Yenidən 2005-ci ildə yenidən bərpa edilmişdir. İkinci körpü köhnə körpü dağıldıqdan sonra tikilir (1993-1997). Hal-hazırda üzərindən magistral yol keçir.
## Mənbə
* Nov boğazı: Xorvatiya
Frank de Bur

**Frank de Bur** (; ) — Niderlandlı keçmiş futbolçu, Niderland millisinin baş məşqçisi.

## Klub karyerası
Frank de Bur "Ayaks" futbol məktəbinin yetirməsidir. O, "Ayaks"da on il çıxış edib. Bu klubun heyətində 5 dəfə ölkə çempionu 2 dəfə isə ölkə kubokunun qalibi olub. Frank de Bur "Ayaks"ın heyətində həmçinin mümkün ola biləcək beynəlxalq turnirlərin hamısının — Çempionlar Liqası, UEFA Kuboku, UEFA Superkuboku və Qitələrarası Kubokun qalibi olub.

1998-ci ildə Frank İspaniyanın "Barselona" klubuna transfer olunub, ancaq burada "Ayaks"da olduğu kimi yüksək nailiyyətlərə nail ola bilməyib. Frank de Bur "Barselona"dan 2003-cü ildə qalmaqalla ayrılıb, beləki ki onun dopinq qəbul etdiyi ifşa olunub. Daha sonralar Frank əkiz qardaşı Ronald de Bur ilə birlikdə Türkiyənin "Qalatasaray", Şotlandiyanın "Reyncers", Qətərin "Əl Rəyyan" və "Əl Şamal" klublarında çıxış edib. Frank de Bur karyerasını 2006-cı ildə Qətərdə başa vurub.

## Milli komanda karyerası
Fran de Bur milli komandada 1990-cı ildə debüt edib və onun heyətində 14 il çıxış edib. Millinin heyətində 1992, 2000 və 2004-cü illərdə UEFA Avropa Kubokunda, 1994 və 1998-ci illərdə isə FİFA Dünya Kuboku yarışlarında iştirak edib. Frank de Bur milli karyerasını bitirdiyini elan etdiyi ilədək Niderland millisinin kapitanı olub. Onu Niderland futbolu tarixində yetişmiş ən güclü müdafiəçilərdən biri hesab edirlər.

Frank de Bur milli karyerasını uğursuz başa vurub: Avro 2004-ün dörddəbir final mərhələsində İsveç millisi ilə oyun zamanı zədələnərək əvəzlənib, ancaq buna baxmayaraq zədəli olsa da, yarımfinal mərhələsində Portuqaliya millisi ilə görüşdə meydançaya çıxıb, bu görüşdə Niderland Portuqaliya millisinə 1:2 hesabı ilə məğlub olub.

Ümumilikdə Frank millinin heyətində 112 oyuna çıxıb və 13 qol vurub.

## Məşqçilik karyerası
Frank de Bur futboldan getdiyini 2006-cı ilin aprelində elan edib. 2007-ci ildə Frank "Ayaks"ın gənclərdən ibarət komandasının baş məşqçisi təyin olunub.

6 dekabr 2010-cu ildə "Ayaks"ın baş məşqçisi Martin Yolun istefasından sonra Frank de Bur klubda baş məşqçinin vəzifəsini icra edən təyin olunub.

3 yanvar 2011-ci ildə rəsmən "Ayaks"la müqavilə imzalayıb. Müqavilə 30 iyun 2014-cü ilə qədər nəzərdə tutulub. Frankın komanda ilə ardıcıl üç mövsüm Niderland çempionu olmasından sonra (2010–11, 2011–12, 2012–13), onunla olan müqavilə 30 iyun 2017-ci ilə qədər uzadılıb. Frank ardıcıl dört dəfə Niderland çempionu olmuş ilk baş məşqçidir.

## Uğurları

### Klub
; Ayaks
* Erediviziya (5): 1989–90, 1993–94, 1994–95, 1995–96, 1997–98
* KNVB Kuboku (2): 1986–87, 1992–93
* Çempionlar Liqası (1): 1994–95
* UEFA Kuboku (1): 1991–92
* UEFA Superkuboku (1): 1995
* Qitələrarası Kubok (1): 1995

; Barselona
* La Liqa (1): 1998–99

### Milli komanda
; Niderland
* UEFA Avropa Kuboku Üçüncü (3): 1992, 2000, 2004

### Baş məşqçi
; Ayaks
* Erediviziya (4): 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2013–14
* Niderland Superkuboku (1): 2013

### Şəxsi
* AİM İlin komandası (1): 1995–1996
* Dünya Kuboku Rəmzi yığma üzvü (1): 1998
* Avropa Kuboku Rəmzi yığma üzvü (1): 2000

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* UEFA-nın saytında səhifəsi
* FİFA-nın saytında səhifəsi 
* Goal.com saytında səhifəsi
Cənub İnşaatçısı FK

**Cənub İnşaatçısı** — Bakı şəhərini təmsil etmiş sovet futbol klubu. 1931-ci ildə Azərbaycan İnşaatçılarının Həmkarlar İttifaqı (AİHİ) nəzdində yaradılmışdı. 1937–1939-cu illərdə "Temp" adlanıb. 1940-cı ildə "B" qrupunun ləğv edilməsindən sonra respublika Birinci qrupuna keçmiş və bundan sonra ümumittifaq səviyyəsində heç vaxt çıxış etməmişdi.

Adlandırma xronologiyası:

1931: Bakı İnşaatçısı (rus. «Строители» Баку, Stroitieli Baku)

1937: Temp Bakı (rus. «Темп» Баку, Tiemp Baku)

1940: klub ləğv edildi

## Xarici keçidlər
* Klub haqqında qısa məlumat
* Klub haqqında qısa məlumat
Əbu Səid

* Əbu Səid — Elxanilərin IX hökmdarı (1316-1335), Xorasan valisi (1315-1316).
* Əbu Səid — Teymurilərin Qaraqoyunlulardan olan Azərbaycan hakimi (1428-1429).
* Əbu Səid —  1451–1469-cu illərdə Teymurilər dövlətinə hökmdarlıq etmiş, VII Teymuri hökmdarı.
Foresund boğazı

**Foresund boğazı** () - İsveçə məxsus Qotland adasını Fore adasından ayırır. Uzunluğu 8&nbsp;km, eni 1,5 – 4&nbsp;km, dərinliyi şimal-qərbdə 3,3 m, cənub-qərbdə isə 6,5 m təşkil edir. Hələ 1712-ci ildə boğazın cənub-şərqində artilleriya batereyası yerləşdirir. 1721-ci ildə Niştads anlaşması imzalandıqdan sonra istehkam nisbətən zəifləyir. XIX əsrdə yeni istehkam inşa edilir. 1900-1902-ci illərdə istehkamlar o dövrün müasir silahları ilə gücləndirilir.

## Mənbə
* Nordisk familjebok. - Stockholm, 1908.
Mayevtika

**Mayevtika** () və ya **"mamalıq sənəti"** — Sokratın maarifləndirmə, polemika metodu.

Sokrat öz maarifləndirmə metoduna "mamalıq sənəti" (mayevtika) deyirdi. Sokratın anası da mama idi və filosof zarafatca deyirdi ki, fəlsəfədə anasının sənətini davam edir.

*"Mama uşağın doğulmasına kömək etdiyi kimi, mən də fikrin dünyaya gəlməsinə kömək edirəm".*

## Əsas prinsipi
Polemika metodu olan mayevtikanın əsas prinsipi ondan ibarətdir ki, insan heç zaman heç kimə heç nəyi təlqin etməyə çalışmır, sadəcə həmsöhbətinə yönəldici suallar verir və söhbəti elə qurur ki, qarşı tərəf özü tələb olunan nəticəyə gəlir. İnsanlarla söhbət edərkən Sokrat onlara nəyisə təlqin etmək əvəzinə, insanları düşünməyə və müstəqil surətdə qaçılmaz məntiqi nəticələrə gəlməyə vadar edirdi.

## Həmçinin bax
*Mübahisə

## Ədəbiyyat
*Nəzakət Kərimova. "Sokratın mayevtika təlimi". Bakı Dövlət Universitetinin sosial elmlər və psixologiya fakültəsi fəlsəfə və sosiologiya kafedrasının "28 may Respublika günü"nə həsr olunmuş elmi-praktik konfransının materialları. Bakı. 2004. səh, 21-24. 

## Xarici keçidlər
*Статья «Майевтика» в «Новой философской энциклопедии»
*Диалог Платона «Теэтет»
Simpson boğazı

**Simpson boğazı**  -Şimal Buzlu okeanında yerləşən Kanada ərazisində Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan Kral-Vilyam adasını Adelya yarımadasından (cənub) ayırır. Kanadanın şimal-qərbində Nunavut vilayyəti ərazisində yerləşir. Qərbdə Kuin-Mod körfəzi ilə şərqdə Rasmusen körfəzini birləşir. Boğazın maksimum eni 16&nbsp;km, ən dar yerdə eni isə 3,2&nbsp;km təşkil edir. Uzunluğu 80 kilometrdir. Boğaz qütb dairəsi daxilində yerləşir.  4-5 kiçik adalar istisna olaraq  böyük adalar yoxdur. Qütb dairəsi daxilində yerləşi.  Boğaz Tomas Simpson və Piter Varren Dis  tərəfindən qütb ərazilərinə (1837-1839) təşkil edilən ekspedisiya zamanı kəşf edilir. Bu ekspedisiyanın qeyri-adı xüsusiyyəti ondadır ki, üzvlər gəmi ilə deyil qayıqlarla hərəkət edirdilər. Boğaz yaxınlığında Kuin-Mod körfəzi və Dis boğazı vardır. 1903- ci ildə Raul Amudsen şimala ekspedisiya təşkil edərkən boğazdan keçmişdir.

## İstinad
Paylayıcı val

**Paylayıcı val** qazpaylayıcı mexanizmin əsas hissəsi olub, daxili yanma mühərrikində qazın verilməsini və çıxışını, həmçinin işçi taktını sinxronizə etməyə xidmət edən dirsəkli valdır.

## Quruluşu
Müasir avtomobillərdə paylayıcı val silindr blokunun üst tərəfində yerləşdirilir və dirsəkli valla qayış və ya zəncirlə əlaqələndirilir. Paylayıcı vallar dirsəkli vala nisbətən iki dəfə kiçik sürətlə fırlanır, çünki dirsəkli valın iki dövrü bir iş tsiklini yaradır (dördtaktlı mühərriklərdə). Valın üzərində yerləşən dirsəklərin sayı sorma və xaricetmə klapanların sayına bərabərdir. Beləliklə hər klapana bir dirsək uyğun gəlir, hansı ki, klapan itələyicilərinin dəstəklərinə toxunaraq onu açır. Dirsək klapanı sətbəst buraxdıqda o, güclü geriyə itələmə yayların köməyi ilə sürətlə qapanır.

Paylayıcı val mühərrik boyu uzanır. Sorma və xaricetmə dirsəklərində əlavə olaraq, hər silindrdə püskürtmə nasosunu işə salan yanacaq dirsəyi nəzərdə tutulur. İki istiqamətdə fırlanan mühərriklərdə hər bir istiqamət üçün nəzərdə tutulmuş paylayıcı vallar yanaşı yerləşdirilir. Valı şaquli istiqamətdə hərəkət etdirməklə lazımi valı işə salmaq olur.

## Mənbə
* R. Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. Bakı: Appostrof 2012, İİ hissə, 427s.
Özbəkistan azərbaycanlıları

**Özbəkistan azərbaycanlıları** — tarixi Azərbaycan ərazisindən kənarda yaşayan etnik azərbaycanlıların təşkil etdiyi Azərbaycan diasporunun Özbəkistanda yaşayan hissəsinin adı.

## Məşhur nümayəndələri
*Seyid Rza Əlizadə
*Məqsud Şeyxzadə
*Firudin Səfərov
*Eynulla Əliyev
*Qafar Abdullayev
*Şövkət Qudarlı
*Kökəb Əliyeva
*Nəsibə Abdullayeva
*Riza İxtiyar
*Rövşən İbadov
*Şərqiyyə Şıxaliyeva
*Nərgiz Poladxanova
*Cəbrayıl İdrisov
*Ramidə Poladxanova

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Tanınmış azərbaycanlılar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycanın Özbəkistandakı səfirliyinin nəzdində Heydər Əliyev adına Mədəniyyət Mərkəzi
Vladimir Balandin

**Vladimir Balandin** (*Balandin Vladimir Aleksandroviç*; ) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (19 aprel 1945 (ölümündən sonra))

## Həyatı
Vladimir Balandin 17 mart 1923-cü ildə Bakı şəhərinin Suraxanı qəsəbəsində doğulmuşdur. Milliyətcə rusdur. 1942-ci ildə hərbi təyyarəçilik məktəbini bitirmişdir.

Baş leytenant Vladimir Balandin Belarusiya və Litva Respublikaları uğrunda gedən döyüşlərdə 18 düşmən təyyarəsi vurmuşdur.

Vladimir Balandin 30 dekabr 1944-cü ildə həlak olmuşdur. Litva Respublikasının Kapsukar şəhərində dəfn edilmişdir.

## Mükafatları
Vladimir Balandin 19 aprel 1945-ci ildə (ölümündən sonra) Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

2 dəfə Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Yuxarı Bığır

**Yuxarı Bığır** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dinamo GOHM FK

**Dinamo GOHM FK** — Bakı şəhərini təmsil etmiş sovet futbol klubu. 1928-ci ildə yaradılmışdı.

## Adlanması
* 1987-ci ilə qədər — "Dinamo";
* 1988-ci il — "Bakılı" GOHM;
* 1989–1990-cı illərdə — "Termist" GOHM;
* 1991-ci il — "Dinamo" GOHM.

## Nailiyyətləri
* Birinci dəstədə — 14-cü yer (1945-ci il Futbol üzrə SSRİ çempionatı, ikinci qrupda).
* SSRİ kuboku — 1/4 finalda məğlubiyyət (1944).

## Xarici keçidlər
*  Footballfacts bazasında klub haqqında məlumat
* Wildstat bazasında klubun qeydə alınmış oyunları
* История азербайджанского футбола. Война и новый стадион Нефтяника
Vaykaunt-Melvill boğazı

**Vaykaunt-Melvill boğazı**  - Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan Melvill, Baterst adaları ilə Uels Şahzadəsi (ada) və Viktoriya (ada)larını  ayırır. Şimal-Qərb keçidinin bir qolunu təşkil edir. Mak-Klur boğazı, Barrou boğazı və Lankaster boğazı ilə birlikdə ingilis mənbələrində Parri boğazı adlandırılır. Bofort dənizini Baffin dənizini birləşdirir. Uzunluğu 400&nbsp;km ,eni isə ən dar yerdə 160&nbsp;km, dərinliyi 200–500 m təşkil edir. Boğazı ilk dəfə Vilyam Parri 1819-cı ildə keçmiş və onu Britaniya Admirallığının lordu Robert Sauders Duqlasın şərəfinə adlandırır. 
## İstinad
Uels Şahzadəsi (boğaz)

**Uels Şahzadəsi (boğaz)**  - Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan Banks adasını Viktoriya (ada)sından ayırır. Şimal-Qərb keçidinin bir qolunu təşkil edir. Vaykaunt-Melvill boğazı, Barrou boğazı və Lankaster boğazı keçidin əsasını təşkil edir. Bofort dənizini Amudsen körfəzi (cənub qərb), şimal-qərbdə isə Vaykaunt-Melvill boğazı ilə birləşdirir. Uzunluğu 275&nbsp;km, orta eni 16&nbsp;km, ən dar yerdə 10,5&nbsp;km, dərinliyi 160 m təşkil edir. Qütb dairəsi daxilində yerləşdiyindən ilin böyük qismi buzla örtülü olur. Boğazı ilk dəfə Robert Mak-Klur 1850-ci ildə keçmiş və onu Albert Eduardın şərəfinə Uels Şahzadəsi adlandırmışdır. 
## İstinad
Şaban Şahpələngov

**Şahpələngov Şaban Rzaqulu oğlu** — Azərbaycan boksçusu

2008-ci ildə Beynəlxalq Həvəskar Kikboksinq Assosiasiyasının versiyası üzrə Limassolda keçirilən dünya çempionatında 1-ci; 2010-cu ildə boksda 51 kq çəki dərəcəsində gənclər arasında dünya çempionu, 2011 Moskvada boks üzrə tələbələr arasında Avropa çempionatının 3-cüsü; 2013-cü ildə 60 kq çəki dərəcəsində boks üzrə Azərbaycan çempionu.

2010-cu ildə Beynəlxalq Həvəskar Boks Federasiyası (AİBA) ilin ən yaxşı boksçularından biri, gənclər arasında dünyanın ən güclü boksçusu seçilib.

Bundan əlavə boksçu dəfələrlə Azərbaycan və beynəlxalq yarışların çempionu adına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
1992-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuş boksçu ilk təhsilini 163 və 189-saylı orta məktəblərdə almışdır. Daha sonra bir müddət Rusiya Federasiyasında yaşayan idmançı yenidən Azərbaycana qayıtmış və 1999-cu ildən "Qızıl Əlcək İdman Klubu"nda Rəhim Allahverdiyevin rəhbərliyi altında məşqlərini davam etdirmiş və beynəlxalq mükafatlara layiq görülmüşdür.

Şahpələngov 2010 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında Açılış mərasimində Azərbaycanın bayrağını aparıb, oyunlarda 6-cı yerə, elə həmin ildə keçirilən dünya çempionatında idmançı "dünya çempionu" adına layiq görülmüşdür.

2012-ci ildə Qazaxıstanın Karaqanda şəhərində SSRİ-nin Əməkdar İdman Ustası, Əməkdar məşqçi Qalım Jarılqapovun xatirəsinə həsr olunmuş boks üzrə beynəlxalq turnirində 1-ci yerə layiq görülüb.

## Nailiyyətləri

* 2008-ci il İtaliya, Kikboks WAKO versiyası üzrə gənclər və yeniyetmələrin dünya çempionatı: qızıl
* 2009-cu il Xorvatiya, Kikboks WAKO versiyası üzrə gənclər və yeniyetmələrin avropa çempionatı: qızıl
* 2010-cu il Bakı. Boks üzrə gənclərin dünya çempionatı: qızıl medal qazanmış və gənclərin 2010-cu ildə Sinqapurda keçirləcək ilk olimpia oyunlarına vəsiqə qazanmış.
* 2012-ci il Bakı. Boks üzrə Tələbələrin dünya çempionatı: qızıl medal.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şaban Şahpələngov: "Tokio Olimpiadasında çempion olmaq istəyirəm"
* "Qızıl Əlcək" İdman Klubu 2012-ci il üçün hesabat tədbiri keçirib 
* Şaban Şahpələngov: "İmam Əli deyib ki, heç kimi nə zəif gör, nə güclü"
Uqanda planı

**Uqanda planı** — Şərqi Afrika Britaniyası torpaqlarının bir qismini yəhudilərə verilməsini özündə birləşdirən plan. Plana əsasən yəhudilərə öz dövlətlərini yaratmaqları üçün geniş ərazilər verilməli idi. Təklif ilk dəfə 1903-cü ildə Böyük Britaniyanın müstəmləkələrlə bağlı məsələləri ilə məşğul olan Yozef Çemberlin tərəfindən sioinst lider Teodor Hertsla edildi. Plan indiki Keniya ərazisində yerləşən Mau platasında 13.000&nbsp;km² ərazinin yəhudilərə verilməsini təklif edirdi. Uqanda planı Rusiya imperiyası ərazisində yaşanmış yəhudi qətliamlarına cavab olaraq hazırlanmışdı və yəhudilərin planı qəbul edəcəyi gözlənilirdi.

Təklif Bazel şəhərində keçirilən *VI Sionist yığıncağında* müzakirə edildi və müzakirələr şiddətli fikir ayrılığına səbəb oldu. Bir qrup təklifin qəbul ediləcəyi halda Fələstin ərazilərində yeni bir yəhudi dövlətinin yaradılmasının mümkün olmayacağını müdafiə edirdi. Yekunda 299 nəfərdən 177 nəfəri plana müsbət cavab verdilər. Növbəti il üç nəfərdən təşkil olunmuş qrup ərazinin öyrənilməsi üçün Keniyaya yola salındı. Ərazinin dəniz səviyyəsindən yüksəkdə yerləşməsi, ərazinin digər Afrika bölgələrinə nəzarən daha çox məhsuldar olması kimi səbəblər qrupda müsbət fikir yaratmışdı.

Bununla yanaşı müşahidə qrupu əraziyə çox yaxın olan bir vadidə yüzlərlə vəhşi heyvanın yaşadığını müəyyənləşdirdilər. Əsas problemlərdən biri isə gəlmələrə müsbət yanaşmayan Masai qəbiləsinin ərazidə çoxluq təşkil etməsi idi. Uqanda planı Vinston Çörçill tərəfindən İkinci dünya müharibəsi zamanı bir daha gündəmə gətirildi. Vinston Çörçill Üçüncü Reyxin təqiblərindən xilas olmağı bacaran yəhudilərin plana uyğun olaraq Afrika ərazilərinə yerləşdirilməsini təklif edirdi. Avropada fəaliyyət göstərən Sionist təşkilatlar *Uqanda planın* baş tutacağı təqdirdə Fələstin ərazilərinə yerləşmənin ikinici plana keçəcəyindən ehtiyat edərək plana sərt bir şəkildə etiraz etmişdilər. Nəticədə planın icrası dayandırılmışdır.

## Həmçinin bax

* Abayudaya, 1920-ci ildə İudaizmi qəbul etmiş bir Uqanda etnik qrupudur.
* Madaqaskar planı Avropalı yəhudilərin Madaqaskar adasına köçürüləmsini nəzərdə tuturdu.
* SSRİ dönəmində yaradılan Yəhudi muxtar vilayəti, Rusiya Federasiyası dönəmində də saxlanılmışdır.
* Yaponlar *Fuqu planı * ilə yəhudiləri özlərinin yaratdıqları kukla dövlət Mançjou-qoya yerləşdirməyə çalışırdı.

## İstinadlar
Aalto-1

**"Aalto-1"** — Finlandiyanın ilk peyki.

Çəkisi 4 kiloqram təşkil edən bu peyk 2010-cu ildən Aalto Universitetinin 80 tələbəsi və gənc alimi tərəfindən yığılıb.

Aparatın buraxılışına dair saziş Niderlandın "Innovative Solutions in Space" şirkəti ilə Finlandiyanın Aalto Universiteti arasında 2015-ci ilin aprel ayında imzalanıb. Həmin sazişə görə "Falcon 9" raketdaşıyıcısı orbitə "Aalto-1" ilə birlikdə daha bir neçə nanopeyk çıxaracaq. Onların Yer üzərindən 600&nbsp;km hündürlüyə qaldırılacağı nəzərdə tutulur.

"Aalto-1" peykinin 2015-ci ilin sonunda kosmosa göndərilməsi planlaşdırılır. Finlandiya hökuməti tərəfindən peykdən növbəti 5 ildə radioyayımın həyata keçirilməsinə icazə verilib.

## Həmçinin bax
*Aalto-2

## İstinadlar
Aalto-2

**"Aalto-2"** — Finlandiyanın süni peyki.

Aalto Universitetində peykin hazırlanmasına 2015-ci ildən başlanılmışdır.

Plana görə, bu peykin kosmosa "Aalto-1"-dən 4 il sonra göndərilməsi nəzərdə tutulur.

## Həmçinin bax
*Aalto-1

## İstinadlar
Armatur

*Armatur (boru) — Boru xətlərində işçi mühitin tənzimlənməsinə xidmət edir.
*Armatur (tikinti) — Tikintidə istifadə olunan dəmir-beton materilının əsas tərkib hissəsdir.