open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Memet Baydur

**Memet Baydur** — (9 avqust 1951, Ankara - 24 noyabr 2001, İstanbul) türk dramaturqu.
1974-cü ildə İngiltərəyə gedən və London Universitetində sosiologiya təhsili alan Baydur təhsilini yarımçıq qoyaraq Türkiyəyə qayıdır.
İlk məqaləsi 1979-cu ildə “Yeni İnsan” jurnalında dərc olunub.
Milliyet Sanat, Hürriyet Gösteri, Yapı Kredi Yayınlarının Kitap-lık və Sanat Dünyamız jurnallarında məqalə və hekayələri çıxmağa başlayandan sonra diplomat olan həyat yoldaşı Sina Baydur vəzifəsi ilə əlaqədar müxtəlif ölkələrə səyahət edib. 1

1982-ci ildə Keniyaya gedib.
Keniyanın paytaxtı Nayrobidəki (Kenya Institute of Mass Communication) Keniya Kütləvi Kommunikasiya İnstitutunda kino tarixi, kinematoqrafiya və teatr haqqında mühazirələr oxuyub.

O, Uğur Mumcu Jurnalistika Araşdırmaları Vəqfində kinodan dərs deyib, “Cümhuriyyət” qəzetində yazılar yazıb. 
O, İspaniyaya gedərək və Madriddəki Beynəlxalq Aralıq dənizi Teatr İnstitutunun qurucu üzvləri arasında yer aldı.
1992-ci ildən Bonn Teatr Biennalesinin Türkiyə məsləhətçisi vəzifəsində olan Memet Baydur dramaturgiyasına Afrikada olarkən başlayıb.

O, pyeslərində türk dilindən çox uğurla istifadə edirdi. ABŞ-da xərçəng xəstəliyindən müalicə alan yazıçı İstanbulda dünyasını dəyişir.
28 noyabr 2001-ci ildə Teşvikiyə məscidində keçirilən dəfn mərasimindən sonra İstanbul Ortaköy qəbiristanlığında dəfn edilib.
## Əsərləri
* Səssiz göyərçinlər diyarında Cümhuriyyət məqalələri, 2006, "İletişim" nəşriyyatı, ISBN 978-975-05-0416-7
* Məktublaşmalar, 2005, İletişim nəşriyyatı, ISBN 978-975-05-0332-0
* Kino yazarları bütün əsərləri 2, 2004, "İletişim" nəşriyyatı, ISBN 978-975-05-0236-1
* Lozan Gün Gece / Oyun Ölüm / Kuşluk Zamanı, 2003, "İletişim" nəşriyyatı, ISBN 978-975-05-0154-8
* Toplu Oyunları 5 Maskalı Atlı / Bənövşəyi quldurlar, 2000, Mitos - Boyut Yayınları
* Toplu Oyunları 4 Alma oğruları, Yalançının rəsmi, Ümumi anlamda öpüşmə, Çin kəpənəyi, 1997, Mitos - Boyut Yayınları, ISBN 978-975-8106-20-2
* Toplu Oyunları-3 Yaşıl tutuquşu Limited / Sevgi ayaqları / Yük maşını, 1994, Mitos - Boyut Yayınları
* Tensing, 1994, Mitos - Boyut Yayınları
* Kutu Kutu, 1995, Mitos - Boyut Yayınları, ISBN 979-975-8023-10-2
* Uccello'nun Kuşları, 2002, İletişim nəşriyyatı, ISBN 978-975-05-0016-9
* Yangın Yerinde Orkideler, 1991, Remzi Kitabevi nəşriyyatı, ISBN 975-14-0233-6
* Cumhuriyet Kızı, 1990, Remzi Kitabevi nəşriyyatı, ISBN 975-14-0201-8
* Toplu Oyunları 1 Doğum / Limon / Yalnızlığın Oyuncakları / Kadın İstasyonu, 1993, Mitos - Boyut Yayınları, ISBN 975-508-057-0
* Toplu Oyunları-2 Düdüklüde Kıymalı Bamya / Aşk / Vladimir Komarov, 1993, Mitos - Boyut Yayınları, ISBN 975-7468-40-1
* Gözün Kahverengi Suyu Hikayeler 1974-1994, 1995, Yapı Kredi Yayınları, ISBN 975-363-428-5

## İstinadlar
Roin Metreveli

**Roin Metreveli** (, ; ) — gürcü orta əsr tarixçisi, akademik (1993) və Gürcüstan Elmlər Akademiyasının prezidenti (2023). 1991–2004-cü illərdə Tbilisi Dövlət Universitetinin rektoru. Abxaziyanın əməkdar elm xadimi (1996). Tbilisinin fəxri vətəndaşı (1999).

## Bioqrafiyası
1957-ci ildə Kutaisidə orta məktəbi bitirib. Elə həmin il TDU-nun tarix fakültəsinə daxil olub, 1962-ci ildə oranı bitirib.

1965-ci ildə "XII əsrin birinci rübündə Gürcüstanda dövlət islahatları" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Elə həmin ildən TDU-da mühazirə oxumağa başladı. 1969-cu ildə Gürcüstan tarixi kafedrasının müdiri seçilmişdir.

Bu dövrdə elmi-pedaqoji fəaliyyətlə yanaşı, ictimai-siyasi fəaliyyətlə də fəal məşğul olmuşdur. 1960–1972-ci illərdə Gürcüstan Komsomol Mərkəzi Komitəsinin katibi, sonra birinci katibi olub, Gürcüstan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin təşkilat-partiya işi şöbəsinə rəhbərlik edib, Rəyasət Heyətinin üzvlüyünə namizəd olub.

1972-ci ildə Gürcüstan Sovet Ensiklopediyasının baş redaktorunun müavini təyin edilib.

1974-cü ildə "Feodal Gürcüstanda sinifdaxili mübarizə məsələləri" adlı doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1986–1988-ci illərdə Tbilisi Pedaqoji İnstitutunun rektoru olub. A. S. Puşkin. 1988-ci il noyabrın 1-dən — Gürcüstan Elmlər Akademiyasının İctimai Elmlər Bölməsinin müxbir üzvü və akademik-katibi. Həmin dövrdə o, Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətinə təqdim olunub.

1990-cı ildən Elmlər Akademiyasının "Matsne" jurnalının (tarix, arxeologiya, etnoqrafiya və incəsənət tarixi silsiləsi) redaktorudur.

1991-ci il oktyabrın 14-də Metreveli Tbilisi Dövlət Universitetinin rektoru təyin edilir. Onun rektorluğu dövründə 1992-ci ildə universitet 1926-cı ildən sonra itirilən muxtar ali təhsil müəssisəsi statusunu bərpa etdi. 1992-ci il aprelin 18-də Metreveli Tbilisi Dövlət Universitetinin rektoru, 1997-ci ildə isə ikinci müddətə yenidən rektor seçilib. O, 2004-cü ilə qədər bu vəzifədə qalıb.

1993-cü ildə Gürcüstan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, 2007-ci ildən İctimai Elmlər Bölməsinin akademik-katibi, 2013-cü ildən vitse-prezidenti seçilib. 2023-cü il iyunun 7-də Akademiya üzvlərinin ümumi yığıncağında Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti seçilib.

## Həmçinin bax
* İsa Həbibbəyli

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Akademik Roin Metreveli akademik İsa Həbibbəyliyə təşəkkür məktubu ünvanlayıb
* საწყისი გვერდი > უნივერსიტეტის შესახებ > უნივერსიტეტის რექტორები > როინ მეტრეველი — 1991 X-დან 2004 X მდე 
* როინ მეტრეველი
Hikmət Karaman

**Hikmət Karaman** () — Moldovanın "Zimbru Kişinyov" futbol klubunda baş məşqçi vəzifəsini yerinə yetirən türkiyəli məşqçi. 

O, 1994-1997-ci illər arasında Kocaelispor və Qalatasaray klublarında məşqçi kimi çalışıb. 1998-ci ildən müxtəlif futbol komandalarının baş məşqçisidir. O , 2002-03 mövsümündə "Çaykur Rizəspor"u, 2007-08 mövsümündə isə “Antalyaspor”u Superliqaya yüksəltməyə nail olub. 2001-02 mövsümündə Türkiyə Kubokunu öz muzeyinə aparan "Kocaelispor"un məşqçisi olub.  18 oktyabr 2024-cü ildə Moldova Milli Diviziyası klubu "Zimbru Kişinyov" baş məşqçi vəzifəsi üçün Karamanla razılaşdıqlarını açıqlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Niqab

**Niqab** — üzü təbii təsirlərdən və bəd niyyətlərdən qorumaq üçün gözlərdən başqa bütün üzü və ya bir hissəsini örtmək üçün istifadə edilən bir növ pərdə.

## Mənşə

Niqab sözünün mənşəyinin ərəbcə piçe istifadəsindən gəldiyi bir fərziyyədir. Digər iddia isə onun italyanca kiçik parça mənasını verən "pezzoto" sözündən götürülməsidir. Başqa dillərdə də niqab əvəzinə burku, peçe, vesvesa, rubənd kimi sözlər işlədilir. Yarandığı andan Semit tayfalarının ənənəsi olan örtünün sübuta yetirilə bilən tarixi eramızdan əvvəl IV əsrə təsadüf edir.

## İstifadəsi

Niqab üzü xarici təsirlərdən fiziki olaraq qoruyan örtükdür. Bu səbəbdən səhra mühitində günəş şüalarına və külək əsən qumlara qarşı qoruyucu funksiyanı yerinə yetirir. Niqab alnın yuxarı səviyyəsində baş örtüyünə və ya çarşaba bağlanan və istifadə olunmayanda başın üstündən atılan parçadır. Hicab nöqteyi-nəzərindən üzün də örtülməsi müxtəlif coğrafiyalarda geniş yayılmışdır. Bəzi bölgələrdə, xüsusən də müsəlman, hindu və sikx əhalisinin sıx yaşadığı ölkələrdə qadınlar arasında geniş istifadə olunur. Bu ölkələrə Səudiyyə Ərəbistanı, Hindistan, Pakistan, Əfqanıstan, İraq, Banqladeş və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi ölkələr daxildir. Niqab nə baş örtüyünün bir hissəsidir, nə də burka kimi bütün bədəni örtən bir vasitədir.

## Xarici keçidlər
I Joffrua de Villarduen

**I Joffrua de Villarduen** (kiçik) (; ) — 1209–1229-cu illərdə Axeya knyazı.

## Həyatı
Joffrua Jan de Villarduenin və Selin de Brielin ən böyük oğlu idi. O, Elizabet adlı bir qadınla evlənmişdir. Joffrua marşal və salnaməçi Joffrua de Villarduenin qardaşı oğlu idi və əmisi ilə birlikdə Dördüncü Səlib yürüşünə çıxmışdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Карпов С. П. Латинская Романия. — СПб.: Алетейя, 2000. — 256 с. — ISBN 5-89329-247-2
* Успенский Ф. И. Отдел VIII. Ласкари и Палеологи // История Византийской империи. В 5 т. — М.: АСТ, Астрель, 2005. — Т. 5. — 558 с. — ISBN 5-271-03856-4
* Грегоровиус Ф. История города Афин в средние века (От эпохи Юстиниана до турецкого завоевания). — М.: Альфа-книга, 2009. — 767 с. — ISBN 978-5-9922-0307-3
* Riley-Smith J. The Oxford History of the Crusades. — Oxford University Press, 2002. — 457 p. — ISBN 978-0-87661-406-8
* Evergates, Theodore (2007). The Aristocracy in the County of Champagne, 1100—1300. University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-4019-1.
* Fine, John V. A. (1994). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. The University of Michigan Press. ISBN 0-472-08260-4.
* Longnon, Jean (1969). The Frankish States in Greece, 1204—1311. In: Setton, Kenneth M.; Wolff, Robert Lee; Hazard, Harry W. (1969); A History of the Crusades, Volume II: The Later Crusades, 1189—1311; The University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-04844-6.
* Setton, Kenneth M. (1976). The Papacy and the Levant (1204—1571), Volume I: The Thirteenth and Fourteenth Centuries. The American Philosophical Society. ISBN 0-87169-114-0.
Süleyman Çələbi (siyasətçi, 1953)

**Süleyman Çələbi** (; ) — Türkiyə siyasətçisi, həmkarlar ittifaqı üzvü.

1980-ci ildə DİSK Təşkilat şöbəsinə seçilmişdir. 1980-ci il dövlət çevrilişindən sonra DİSK işində mühakimə olunmuş və 4 il həbsdə qalmışdır. DİSK-in yenidən fəaliyyətə başlaması ilə yenidən aktiv həmkarlar ittifaqına qayıtmışdır. 1991-ci ildə Əhməd Fəhmi İşıqlardan sonra DİSK baş katibi seçilmişdir. 1999-cu ildə Türkiyədə keçirilən ümumi seçkilərdən sonra Tekstil-İş şirkətinin prezidenti Rıdvan Budakın vəzifəsini icra etmişdir. 28–30 iyul 2000-ci ildə keçirilmiş DİSK XI Baş Assambleyanın sədri seçilmişdir.

5 oktyabr 2009-cu ildə o, silahlı hücuma məruz qalmışdır. Onun əməliyyatı uğurla keçmiş və həyatı təhlükədən çıxmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* DİSK 
* Süleyman Çelebi haberleri 27 Eylül 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Politika Dergisi Sayı 4'te yer alan röportajı
İbrahim Qaboğlu

**İbrahim Özdən Qaboğlu** (; ) — Türkiyə konstitusiya hüquqşünası, akademiki və siyasətçisi.

O, 1950-ci ildə Borçkada lazəsilli ailənin övladı olaraq anadan olmuşdur. 1974-cü ildə Ankara Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir. 1981-ci ildə Limoges Universitetində və Ankara Universitetində doktorluq dərəcəsini bitirmişdir. 1987-ci ildə dosent, 1994-cü ildə isə Mərmərə Universiteti Hüquq fakültəsinin professoru olmuşdur.

2018-ci ildə Türkiyədə keçirilən ümumi seçkilərdə Cümhuriyyət Xalq Partiyasından İstanbul millət vəkili seçilmişdir.

## Təltif və mükafatlar

* "Fəxri legion" ordeni

## Əsərləri

* Anayasa Hukuku Dersleri (Genel Esaslar)
* Özgürlükler Hukuku 1
* 23'e 12 Kala 12 Soruda Hangi Türkiye
* Anayasal Sosyal Haklar (Avrupa Sosyal Şartı, Karşılaştırmalı Hukuk ve Türkiye)
* Anayasa ve Toplum
* Hangi Anayasa?
* Hangi İnsan Hakları?
* Türkiye'nin Anayasa Gündemi (27 Uzman 66 Soru-Yanıt)
* Anayasa Yargısı

## İstinadlar
Türkiyə İnqilabçı Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası

**Türkiyə Tərəqqi Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası** (, DİSK) — Türkiyənin dörd böyük milli həmkarlar ittifaqı mərkəzindən birid 1967-ci ildə Türkiyə Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasından ayrılan həmkarlar ittifaqı olaraq yaradılmışdır və 327,000 üzvü var.

DİSK Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası, Dünya Həmkarlar İttifaqları Federasiyası və Avropa Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası ilə bağlıdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* DİSK rəsmi saytı.
Elşad Allahverdiyev

**Elşad Allahverdiyev** (27 iyun 1973) — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi.

## Karyerası
Elşad Allahverdiyev 1994-cü ildə İtaliyada baş tutan Avropa Çempionatını beşinci pillədə başa vurdu. 1995-ci ildə isə Elşad Allahverdiyev İsveçrədə Avropa Çempionatında 11-ci, Birləşmiş Ştatlarda Dünya Çempionatında isə 18-ci pillədə qərarlaşdı.

1996-cı ilin martında Macarıstanda baş tutan Avropa Çempionatını beşinci pillədə başa vuran Elşad Allahverdiyev həmin ilin iyununda Azərbaycanı Atlanta şəhərində (ABŞ) baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Turnirin birinci görüşündə Elşad Allahverdiyev Macarıstan nümayəndəsi Yanos Forins ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Elşad Allahverdiyev rəqibinə 4:0 hesabı ilə qalib gəldi və növbəti mərhələyə adladı. Bu mərhələdə isə onun rəqibi Cənubi Koreya nümayəndəsi Hvan San-O oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Elşad Allahverdiyev rəqibinə 4:5 hesabı ilə məğlub oldu və mübarizəsini təsəlliverici qrupda davam etdi. Bu qrupda onun birinci rəqibi Estoniya güləşçisi Küllö Koiv oldu. Həmin görüşdə Elşad Allahverdiyev rəqibinə 1:5 hesabı ilə məğlub oldu və nəticədə Atlanta Olimpiadasını 14-cü pillədə başa vurdu.

Olimpiadadan sonra isə Elşad Allahverdiyev 1997-ci ildə Polşada Avropa Çempionatında 6-cı, Rusiyada Dünya Çempionatında isə 15-ci pillənin sahibi oldu. 1998-ci ilin mayında Bratislava şəhərində Avropa Çempionatını 10-cu pillədə başa vuran Elşad Allahverdiyev 1999-cu ildə Avropa Çempionatında 17-ci, Dünya Çempionatında isə 5-ci pillədə qərarlaşdı. Xorvatiyada baş tutan Hərbçilərin Dünya Oyunlarında isə Elşad Allahverdiyev bürünc medalın sahibi oldu.

Daha sonra Elşad Allahverdiyev 2000-ci ilin aprelində Budapeşt şəhərində (Macarıstan) Avropa Çempionatını 10-cu pillədə başa vurdu. Həmin ilin sentyabrında isə Elşad Allahverdiyev Azərbaycanı Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Dörd il əvvəl olimpiada da mübarizə aparan Elşad Allahverdiyev bu səfər də turnirdə uğursuz nəticə göstərdi. Elşad Allahverdiyev qrup mərhələsinin birinci görüşündə Özbəkistan nümayəndəsi Ruslan Xinçaqov ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Elşad Allahverdiyev rəqibinə 2:4 hesabı ilə məğlub oldu və növbəti mərhələyə vəsiqə qazanmaq şanslarını itirdi. Növbəti görüşdə onun rəqibi CAR güləşçisi Canni du Tot oldu. Formal əhəmiyyətə sahib olan görüşdə Elşad Allahverdiyev rəqibinə 8:5 hesabı ilə qalib gəlsə də, nəticədə mübarizəsini dayandırdı. Ümumi nəticədə Elşad Allahverdiyev olimpiadanı onuncu pillədə başa vurdu.

Olimpiadadan sonra da Elşad Allahverdiyev uğursuz çıxış etdi. 2001-ci ildə Macarıstanda Avropa Çempionatını 4-cü, Bolqarıstanda Dünya Çempionatını isə 12-ci pillədə başa vuran Elşad Allahverdiyev 2002-ci ildə Azərbaycanda Avropa Çempionatında 5-ci, İranda Dünya Çempionatında isə 8-ci pillədə qərarlaşdı. Elşad Allahverdiyev 2005-ci ildə idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
Məhəmmədsalam Hacıyev

**Məhəmmədsalam Hacıyev** () — 1992–1993-cü illərdə Rusiyanı, 1995–1996-cı illərdə isə Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçi, 1992-ci il Avropa Çempionatının qalibi.

## Karyerası
Məhəmmədsalam Hacıyev 1992-ci ilin mayında Kaposvar şəhərində (Macarıstan) baş tutan Avropa Çempionatının qalibi oldu. Daha sonra Məhəmmədsalam Hacıyev həmin ilin avqustunda İspaniyanın Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında çıxış etdi və turniri dördüncü pillədə başa vurdu. 1993-cü ilin iyulunda Rusiya Çempionatının gümüş medalına sahib olan Məhəmmədsalam Hacıyev 1995-ci ildən Azərbaycan yığmasının heyətində çıxış etdi.

1995-ci ilin avqustunda Dünya Çempionatını 8-ci pillədə başa vuran Məhəmmədsalam Hacıyev 1996-cı ilin avqustunda Azərbaycanı XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Məhəmmədsalam Hacıyev olimpiadanın birinci görüşündə 1992-ci il Barselona Olimpiadasının qalibi Cənubi Koreya nümayəndəsi Par Yan-Son ilə üz-üzə gəldi. Nəticədə Məhəmmədsalam Hacıyev təcrübəli rəqibinə 1:4 hesabı ilə məğlub oldu və mübarizəsini təsəlliverici qrupda davam etdi. Qrupda Məhəmmədsalam Hacıyev əvvəl Qazaxıstan nümayəndəsi Məhəmməd Kuruqliyevi 4:0, sonra isə Macarıstan nümayəndəsi Arpad Ritteri 4:2 hesabları ilə məğlub etdi və qrupun üçüncü mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Kuba nümayəndəsi Alberto Rodrigez oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Məhəmmədsalam Hacıyev rəqibinə 6:2 hesabı ilə qalib gəldi növbəti mərhələyə adladı. Bu mərhələdə isə onun rəqibi Dünya və Avropa Çempionatlarının qalibi Almaniya nümayəndəsi Alexander Leipold oldu. Bu görüş də gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutdu və nəticədə Məhəmmədsalam Hacıyev rəqibi üzərində 0:2 hesabı ilə məğlub olaraq medal uğrunda mübarizəsini başa vurdu. Ümumi nəticədə Məhəmmədsalam Hacıyev olimpiadanı 8-ci pillədə başa vurdu.

## Nəticələri

## İstinadlar
İlhan Tekeli

**İlhan Tekeli** () — Türkiyə sosioluqu, şəhər və bölgə planlayıcısı. İbtidai və orta təhsilini İzmirdə tamamlamışdır. İstanbul Texniki Universitetinin İnşaat Mühəndisliyi fakültəsini bitirmişdir. 1964-cü ildə Orta Doğu Texniki Universitetində Şəhər və Regional Planlaşdırma sahəsində, 1966-cı ildə Pensilvaniya Universitetində magistr dərəcəsini bitirmişdir.

O, "Memarlığa töhfə" mükafatının laureatıdır. 2016-cı ildə Sakıp Sabancı Beynəlxalq Araşdırma Mükafatını qazanmışdır. Sosial elmlər sahəsində bir çox mükafatlara sahibdir. Elmlər Akademiyası Cəmiyyətinin yaradıcılarından biridir. Şəhərçilik və sosial elmlər sahəsindəki işlərinə görə  mədəniyyət sahəsində XXI Vəhbi Qoç mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Altan Öymən

**Məhməd Altan Öymən** () — Türkiyə jurnalisti, yazıçısı və siyasətçisi.

## Həyatı
Öymən 20 iyun 1932-ci ildə anadan olmuşdur. Orta təhsilini Ankaradakı Atatürk Liseyində başa vurmuşdur. Ankara Universitetinin Politologiya fakültəsini bitirmişdir. Jurnalistlik fəaliyyətinə artıq 1950-ci ildə 18 yaşında başlamış və uzun müddət "*[[Ulus qəzeti (1934-1971)|Ulus]]"*, "*[[Akşam|Axşam]]"*, "*[[Cumhuriyet (qəzet)|Cümhuriyyət]]"* və "*[[Milliyet (qəzet)|Milliyyət]]"* kimi böyük qəzetlərdə müxbir, köşə yazarı və baş redaktor vəzifələrində çalışmışdır. 1960-cı illərdə Altan Öymen Almaniya Federativ Respublikasının Bonn şəhərində mətbuat attaşesi vəzifəsində çalışmışdır.

Öymən partiya rəhbərliyi dövründə yarımçıq qoyduğu jurnalistlik karyerasına yenidən başlamış və "*[[Radikal (qəzet)|Radikal]]*" qəzetindəki köşə yazısında siyasi mövzularda məqalələr yazmışdır.

1980–1990-cı illərdə jurnalistikasına görə bir neçə dəfə mükafatlandırılmışdır.

## Əsərləri
* *Mobilya Dosyası* (*The Furniture File*), um:ag Press (1997), with Uğur Mumcu, 300p., 
* *Bir Dönem Bir Çocuk* (*One Era One Child*), Doğan Press (2002), 606 p., 
* *Değişim Yılları* (*The Transition Times*), Doğan Press (2004), 670 p., 
* *Öfkeli Yıllar* (The Angry Years), Doğan Press (2009) 608 pg., 
* *… ve İhtilal*, Doğan Press (2013) 754 pg., 
* *Umutlar ve İdamlar*, Doğan Press (2018) 447 pg., 
* *Kayıp Yaz", Doğan Press (2016) 329 pg., *

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Who is Who — ''Biography of Altan Öymen'' (in Turkish)
Ərol Qatırcıoğlu

**Ərol Qatırcıoğlu** (; ) — Türkiyə iqtisadiyyat professoru və siyasətçisi.

O, XXVII çağırış HDP İstanbul millət vəkilidir. İngilis dilini yaxşı səviyyədə bilir. Evlidir.

## İstinadlar
Oğuz Kaan Salıcı

**Oğuz Kaan Salıcı** () — Türkiyə siyasətçisi və politoloqu. CHP üzvüdür.

## Həyatı
Əslən Adıyamana bağlı Besnidəndir. Atası dövlət qulluqçusu, anası isə evdar qadın olmuşdur. O, həyatının çox hissəsini Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində keçirmişdir. Təhsil həyatına 1978-ci ildə Adıyaman Cümhuriyyət İbtidai məktəbində başlamışdır. Orta məktəbə 1983-cü ildə Elazığ Anadolu Liseyində başlamış, lakin atasının təyinatı səbəbilə orta təhsilini və liseyi Əskişəhər Anadolu Liseyində bitirmişdir. Boğaziçi Universitetinin Siyasi Elmlər və Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsini bitirmişdir. O, Sosial Demokrat Universiteti Tələbə Platformasının və Demokratiya Uğrunda Gənclər Platformasının yaradılmasında iştirak etmiş, Sosial Demokratiya Vəqfi və Türkiyə Sosial İqtisadi və Siyasi Araşdırmalar Vəqfinin üzvüdür. 2011-ci ilin sentyabrında CHP İstanbul İl sədri vəzifəsinə təyin olunmuş, 2012-ci ilin mayında İstanbul İl Konqresində İl Başçısı seçilmiş və 2014-cü ilin dekabr ayına qədər bu vəzifədə qalmışdır. XXV, XXVI və XXVII dövrlərdə İstanbul millət vəkili olmuşdur. 10 avqust 2018-ci il tarixindən etibarən CHP sədrinin təşkilatlara cavabdeh müavinidir. O, 1 iyun 2023-cü ildə keçirilən MYK toplantısında istefa ərizəsini sədr Kamal Kılıçdaroğluna təqdim etmiş və MYK-dan istefa bermişdir. İngilis dilini bilir, evlidir.

## İstinadlar
Kult məiyyət

**Kult məiyyət** — hansısa şəxsə, ideyaya, obyektə, hərəkətə və ya əsərə, çox vaxt rəssama, xüsusən də ifaçı rəssama və ya hansısa mediada incəsənət əsərinə yüksək dərəcədə sadiq olan pərəstişkarlar qrupu. Ən sonuncusu çox vaxt **kult klassika** adlanır. Film, kitab, musiqi sənətçisi, televiziya seriyası və ya video oyun, digər şeylər arasında, kiçik, lakin çox ehtiraslı bir fendoma sahib olduqda bir kültə sahib olduğu deyilir.

Kult məiyyətin ümumi komponenti pərəstişkarların kult məiyyət obyektinə emosional bağlılığıdır. Onlar çox vaxt özlərini və digər pərəstişkarlarını icmanın üzvləri kimi tanıyırlar. Kult mediası tez-tez yeraltı mədəniyyətlə əlaqələndirilir, geniş ictimaiyyət tərəfindən təqdir edilmək və ya geniş kommersiya baxımından uğurlu olmaq üçün çox ekssentrik və ya anti-istəblişment hesab olunur.

Bir çox kult pərəstişkarları bu cür əyləncə vasitələrini təsvir edən zaman öz sədaqətlərini istehza ilə ifadə edirlər. Pərəstişkarlar istər konvensiyalar, istər onlayn icmalar, istərsə də seriyalar ilə bağlı bədii ədəbiyyat yazmaq, kostyum, replika rekvizitləri və model yaratmaq kimi fəaliyyətlər vasitəsilə, yaxud format və personajlardan öz audio və ya video məhsullarını yaratmaq kimi fəaliyyətlər vasitəsilə fendom submədəniyyətinə cəlb oluna bilər.

## Marketinq
Brendlər də bəzən "Apple" və "Supreme" kimi prestij sayəsində, digərləri isə "Spam" kimi mədəni səbəblərə görə məiyyət qazana bilər. Həmçinin, "Trabant"dan "Volvo"ya qədər bir çox kult avtomobil markaları avtomobil həvəskarları cəmiyyətində xüsusi məiyyət yaratmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Pulemyot

**Pulemyot** — yerdə, suda və havadakı hədəfləri gülləyə tutmaq üçün dayaqlı avtomat atıcılıq silahı. Patronlar pulemyota patron mağazasından (qutusundan) və ya xüsusi lent vasitəsilə verilir. Pulemyotdan fasiləsiz, qısa (10 atəşədək), uzun (30 atəşədək) növbələrlə, bəzilərindən isə tək-tək atəş açmaq olur. Atəş sürəti normal (dəqiqədə 600–800 atəş) və yüksək (dəqiqədə 3 min və daha çox atış) olan pulemyotlar mövcuddur. Pulemyotlar mexaniki, optik və s. nişangahlarla təchiz edilir. Lüləsi adətən, hava ilə soyudulur. Kalibrinə görə kiçikçaplı (6,5 mm-dək), ortaçaölı (6,5–9 mm), iriçaplı (9–14,5 mm), quruluşuna və taktiki istifadəsinə görə əl pulemyotu, dəzgahlı pulemyot, habelə zenit, tank, aviasiya pulemyotu növlərinə ayrılır. İlk pulemyotu 1883-cü ildə H. S. Maksim ixtira etmişdir.

## Həmçinin bax
* Sterling (yüngül pulemyot)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Discover Military Machine Guns
* "From Gatling to Browning" —September 1945 article in *[[Popular Science]]*
* "How Machine Guns Work" – HowStuffWorks article on the operation of Machine Guns, animated diagrams are included
* The REME Museum of Technology – machine guns
* Vickers machine gun site
Traxeyanın karinası

**Traxeyanın karinası** — sol və sağ əsas bronxların açılışlarını ayıran nəfəs borusu altındakı qığırdaq silsiləsi.
## Strukturu

Karina — nəfəs borusunun ən aşağı qığırdaqının aşağı və arxa davamından əmələ gələn sol və sağ əsas bronxları ayıran qığırdaqlı silsilələrdir. Karina traxeyanın aşağı ucunda - adətən 4-5-ci döş fəqərəsi səviyyəsində olur. Bu, döş sümüyünün bucağına uyğundur, lakin nəfəs alarkən karina 2 fəqərəni yuxarı və ya aşağı qaldıra və ya endirə bilər. Karina orta xəttin solunda yerləşir və ön-arxa (öndən arxaya) hərəkət edir.
### Qan təchizatı

Bronxial arteriyalar karinanı və aşağı traxeyanın qalan hissəsini qanla təmin edir.
### Əlaqələri

Karina, aorta qövsünün nəfəs borusunun solunda keçdiyi yerin arxa tərəfində yerləşir. Qoşalaşmamış damar karinanın üstündən sağ traxeyaya keçir.
## Fiziologiyası

Karinanın selikli qişası öskürək refleksini tətikləmək üçün nəfəs borusu və qırtlağın ən həssas sahəsidir.
## Klinik əhəmiyyəti

Traxeobronxial zədə, tənəffüs yollarının zədələnməsi — 60% hallarda karinadan 2,5 sm məsafədə baş verir.
### Diaqnostik radiologiya

Karinanın genişlənməsi və təhrif edilməsi, adətən traxeyanın bölündüyü bölgənin ətrafındakı limfa düyünlərinin karsinomasını göstərən ciddi bir rentgenoloji əlamətdir.
## Əlavə şəkillər


Fayl:Primary bronchi cross-sectional posterior view.PNG|Traxeyanın və karinanı göstərən əsas bronxların anatomik parçalanması
Fayl:Blausen 0865 TracheaAnatomy.png|Traxeyanın anatomiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Trachea and carina — tomogram, coronal plane" at SUNY Downstate Medical Center 
* Carina tracheae entry in the public domain NCI Dictionary of Cancer Terms
Ankara Medipol Universiteti

**Ankara Medipol Universiteti** — Türkiyə təhsil, sağlamlıq, elm və araşdırma vəqfi tərəfindən 2018-ci ildə Ankarada qurulan vəqf universiteti.

2021–22-ci tədris ilində 1577 tələbə hazırlığa, 2974 bakalavr, 55 aspirant və 20 doktorant olmaqla ümumilikdə 4626 tələbə universitetə qəbul olunub. 2022-ci ilə kimi universitetdə 23 professor, 14 dosent, 144 doktor, 72 müəllim və 33 elmi işçi olmaqla cəmi 286 akademik heyət çalışırdı.

## İxtisasları

### Fakültələri
* Stomatologiya fakültəsi
* Əczaçılıq fakültəsi
* Təsviri İncəsənət, Dizayn və Memarlıq Fakültəsi
* Hüquq fakültəsi
* İqtisadiyyat, İnzibati və Sosial Elmlər fakültəsi
* Rabitə fakültəsi
* Sağlamlıq elmləri fakültəsi
* Mühəndislik və Təbiət elmləri fakültəsi
* Siyasi elmlər fakültəsi
* Tibb fakültəsi

### Kollecləri
* Ədliyyə Peşə kolleci
* Sağlamlıq Xidmətləri Peşə kolleci

### İnstitutları
* Səhiyyə Elmləri İnstitutu
* Sosial Elmlər İnstitutu

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İstanbul Medipol Universiteti
Bronxial arteriyalar

**Bronxial arteriyalar** — insan anatomiyasında ağciyərləri oksigenli qan və qida ilə təmin edir. Bronxial arteriyalar tənəffüs sisteminin həyatı bir hissəsidir. 2 bronxial arteriyanın biri sol ağciyərə, biri isə sağ ağciyərə gedir.
## Strukturu

Tipik olaraq 2 sol və 1 sağ bronxial arteriya var.

Sol bronxial arteriyalar (yuxarı və aşağı) adətən birbaşa torakal aortadan əmələ gəlir.

Tək sağ bronxial arteriya adətən aşağıdakılardan birindən yaranır:

# Sağ 3-cü arxa qabırğaarası arteriya ilə ümumi gövdədə torakal aorta
# Sol tərəfdə yuxarı bronxial arteriya
# İstənilən sayda sağ qabırğaarası arteriyalar, əsasən üçüncü sağ posterior.
## Funksiyası

Bronxial arteriyalar bronxları və ağciyərlərin birləşdirici toxumasını qanla təmin edir. Onlar tənəffüs bronxiolları səviyyəsində olan bronxlarla birlikdə olur və budaqlanır. Onlar ağciyər arteriyalarının budaqları ilə anastomoz edir və birlikdə ağciyərin visseral plevrasını qanla təmin edirlər. Nəticədə, sol ürəyə qayıdan qan, ağciyər kapilyar yataqları səviyyəsində olan qandan bir qədər az oksigenləşir. Hər bronxial arteriyanın qida borusunu təmin edən bir qolu var.
### Ağciyər arteriyaları ilə müqayisədə

Bronxial arteriyaları ağciyər arteriyaları ilə qarışdırmaq asandır, çünki hər ikisi ağciyərləri qanla təmin edir. Lakin əhəmiyyətli fərqləri də var:

## Klinik əhəmiyyəti

Bronxial arteriyanın diametri 2 mm-dən çox olduqda genişlənmiş sayılır. Bronxial arteriyaların genişlənməsinin bir neçə səbəbi var: 
* anadangəlmə ürək və ya ağciyər xəstəlikləri 
* ağciyər arteriyasının maneələri 
* ağciyərin iltihabı

Xroniki ağciyər tromboembolik hipertenziyasında bronxial arteriyalar adətən genişlənir və əyri olur. Müasir cərrahi üsullarla bronxial anastomozlar bronxial arteriyaya yenidən qoşulmadan yaxşı sağalır. Əsasən bu səbəbdən, bronxial arteriya dövranı adətən ağciyər transplantasiyası zamanı götürülür və bunun əvəzinə tənəffüs yollarına perfuziya təmin etmək üçün mikrosirkulyasiyanın davamlılığına (ehtimal ki, deoksigenləşdirilmiş ağciyər dövranından yaranır) əsaslanır.

Bronxial arteriyanın anevrizmaları aorta anevrizmalarını təqlid edə bilər. Bronxial arteriya embolizasiyası (BAE) hemoptizi (qanlı öskürək) müalicə etmək üçün bronxial arteriyaya kateter daxil edilməsidir.

Ağciyər şişlərinin əksəriyyəti bronxial arteriya tərəfindən təmin edilir və onlar kimyəvi embolizasiya ilə müalicə edilə bilər (kimyaterapiya və hissəciklərin birbaşa şişi qidalandıran arteriyaya yeridilməsi).

Bronxial arteriyalar və onların ağciyərləri qida ilə təmin etməsi də müşahidə ilə əlaqədardır ki, ağciyər arteriyasının tıxanması (bağlanmış və ya embolizasiyası) çox nadir hallarda ağciyər infarktı ilə nəticələnir. Bronxial arteriyalar ağciyər toxumasına oksigenli qan tədarükünü təmin edə bilər.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bronchial arteries - anatquest.nlm.nih.gov.
Vaqner qiyamı

**Vaqner qrupu üsyanı** və ya **Priqojin üsyanı**, **Göbələk devirməsi, Göbələk qiyamı** – 23 iyun 2023-cü ildə Vaqner Qrupunun lideri Yevgeni Priqojin Rusiya Müdafiə Nazirliyini onun qüvvələrinə hücuma keçməkdə və onun qüvvələrinin "nəhəng" hissəsini öldürməkdə ittiham etdi. Priqojin Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyindən qisas alacağına söz verdi. Hərbi idarəçilikdə "şərin" dayandırılmalı olduğunu vurğulayan Priqojin "ədalət üçün addımlayacağını" bildirmişdir.

## Arxa plan

Yevgeni Priqojin KİV-lər tərəfindən "Putinin aşbazı" adlandırılan Rusiyalı iş adamıdır. 2014-cü ildə o, "Vaqner" ÖHŞ-nın əsasını qoymuşdu. Priqojinın Rusiya Müdafiə Nazirliyi və Prezident Administrasiyası ilə münasibəti pis idi. O, Sergey Şoyqunu Suriyada "köhnəlmiş üsulu" işlətdiyinə görə tənqid edirdi, Şoyqu isə Rusiya Silahlı Qüvvələrini qida ilə təmin etməklə məşğul olan Priqojinın şirkətini tənqid edirdi.

## İstinadlar
II Joffrua de Villarduen

**II Joffrua de Villarduen** (kiçik) (; ) — 1229–1246-cı illərdə Axeya knyazı.

## Erkən illəri
Joffrua de Villarduen I Joffrua və onun həyat yoldaşı Elizabetin ən böyük oğlu idi. Atası 1199-cu ildə Dördüncü Səlib yürüşündə iştirak etmiş, sonradan Peloponnesin əhəmiyyətli bir hissəsini fəth etmiş və ilk knyaz Gilyom de Şamplitin (1205–1209) ölümündən sonra Axeya knyazlığının taxtına çıxmışdır.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* Longnon, Jean (1969). The Frankish States in Greece, 1204-1311. In: Setton, Kenneth M.; Wolff, Robert Lee; Hazard, Harry W. (1969); A History of the Crusades, Volume II: The Later Crusades, 1189-1311; The University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-04844-6.
* Fine, John V. A. (1994). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. The University of Michigan Press. ISBN 0-472-08260-4.

## Əlavə ədəbiyyat

* Карпов С. П. Латинская Романия. — СПб.: Алетейя, 2000. — 256 с. — ISBN 5-89329-247-2
* Успенский Ф. И. Отдел VIII. Ласкари и Палеологи // История Византийской империи. В 5 т. — М.: АСТ, Астрель, 2005. — Т. 5. — 558 с. — ISBN 5-271-03856-4
* Грегоровиус Ф. История города Афин в средние века (От эпохи Юстиниана до турецкого завоевания). — М.: Альфа-книга, 2009. — 767 с. — ISBN 978-5-9922-0307-3
* Riley-Smith J. The Oxford History of the Crusades. — Oxford University Press, 2002. — 457 p. — ISBN 978-0-87661-406-8
Mövcudluq

**Mövcudluq** ( — çıxıram, görünürəm, qalxıram, baş verirəm) — mövcud olan hər şeyin digər cəhətindən fərqli olan aspekti — mahiyyəti .

"Varlıq" sözündən fərqli olaraq, "mövcudluq" sözü, bir qayda olaraq, varlığın yalnız bir tərəfini ifadə etdiyi halda, "varlıq" sözü "mövcud olan hər şey", "bütövlükdə dünya" mənasında işlənir. Baumqarten üçün *mövcudluq* reallıqla () üst-üstə düşür.

İnsanın *mövcudluğu* (ekzistensiya) məsələsi fəlsəfədə xüsusi yer tutur. Varlıq ekzistensial fəlsəfənin mərkəzi kateqoriyasıdır (Kyerkeqor, Yaspers, Haydegger, Sartr, Kamü və s.), ilk növbədə, unikal və birbaşa yaşanmış insan *mövcudluğunu* ifadə edir. Beləliklə, Haydeggerə görə, belə *mövcudluq* — varlıq — xüsusi varlığa — Daseinə aiddir və digər varlıqlara tətbiq olunan kateqoriyalı analitikadan fərqli olaraq, xüsusi ekzistensial analitikada nəzərdən keçirilməlidir.

Sxolastika (bax. Realizm (fəlsəfə), Nominalizm) mahiyyət və *varlıq* dualizmində təbii (yaradılmış) universumun əsas bifurkasiyasını görürdü, yalnız Tanrıda aradan qaldırılır: bir şeyin varlığı onun mahiyyətindən çıxarıla bilməz, lakin son nəticədə yaradıcılıqla (Allahın iradəsi ilə) müəyyən edilir.

*Mövcudluq* ənənəvi olaraq mahiyyətə qarşıdır. Mahiyyət ənənəvi olaraq, ən azı İntibah dövründən bəri elmi fənlər tərəfindən tədqiq edilmişdir. Elm mahiyyəti və ya substansiyanı kəşf etməyə çalışır. Riyaziyyat xüsusilə bu işdə uğur qazanmışdır, bunun üçün bir şeyin konkret *mövcudluğu* varlıqlarla işləmək bacarığı qədər vacib deyil. Eyni zamanda, *mövcudluq* varlıqlara ayrı, mücərrəd baxışı nəzərdə tutmur, onların reallığını vurğulayır. Beləliklə, mücərrəd varlıqlarla ekzistensial reallıq — *mövcudluq* arasında uçurum yaranır.

## Həmçinin bax
* Varlıq (fəlsəfə)
* Ekzistensializm

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Maydanski A. D.* Spinozanın "Etika"sındakı mövcudluq kateqoriyası // Fəlsəfə məsələləri . — 2001. — No 1. — s. 161–174
* 
*
Aleksandr Baumqarten

**Aleksandr Qottlib Baumqarten** () — alman filosofu, Leybnits və Volfun davamçısı, "estetika" termininin müəllifi.

## Həyatı
Berlində Yakob və Rozina Baumqartenin ailəsində anadan olub. Atası ilahiyyatçı və pedaqoq Frankenin köməkçisi idi. Aleksandr Baumqarten ailənin beşinci övladı idi. Qardaşı Ziqmund Yakob tanınmış ilahiyyatçı və kilsə tarixçisi idi. Baumqarten Halledə H.Volfun rəhbərliyi altında fəlsəfə və teologiyanı öyrənmişdir. 1735-ci ildə magistr dərəcəsi aldıqdan sonra Hall Universitetinə müəllim təyin edildi və 1738-ci ildə professor oldu. 1740-cı ildən Frankfurt an der Oder Universitetində professor olub və ölümünə qədər burada çalışıb.

## Təlimi
Baumqarten ontologiyanı “varlıqların ümumi predikatları haqqında elm” (lat. Scientia praedicatorum entis generaliorum) kimi təyin edir. O hesab edirdi ki, ontologiya kosmologiya, psixologiya və təbii teologiya ilə birlikdə metafizikanın tərkib hissəsidir:

Ontologiyaya, kosmologiyaya, psixologiyaya və təbii teologiyaya müraciət edən metafizika (Prolegomena Metaphysicorum, 2)

1735-ci ildə Baumqarten ilk dəfə "estetika" terminini (lat. Aesthetica; qədim yunan dilindən aisthetikos - hisslə qavranılan) təqdim etdi, onunla gözəlliyi dərk edən və yaradan və hissiyyatlı biliyin fəlsəfi elmini (lat. scientia cognitionis sensitivae) təyin etdi. "Həssaslıq" anlayışına Baumqarten təkcə hissləri deyil, həm də duyğuları, yaddaşı, intuisiyanı, ağıl, təxəyyülü də daxil etmişdir. O, kamilliyi və ya gözəlliyi üç əsas ünsürün uyğunluğunda görürdü: məzmun, nizam və ifadə. Buna görə, estetika Baumqarten tərəfindən üç hissəyə bölündü:

* Evristika - "şeylər və düşüncə obyektləri" doktrinası
* Metodologiya - bədii əsərin təşkili doktrinası
* Semiotika - estetik əlamətlərin öyrənilməsi.

## İstinadlar
İzabella de Villarduen

**İzabella de Villarduen** (; ) — 1289-cu ildən 1307-ci ilə qədər hakimiyyətdə olmuş Axeya və Moreya knyaginyası. O, II Gilyom de Villarduenin və Anna Komnina Dukinyanın qızı olmuşdur.

İzabella əslində onun adından knyazlığı idarə edən Siciliya və Neapol kralı I Anjulu Karlın oğlu Filipp ilə evlənmişdir. Yalnız Karlın ölümündən sonra, 1289-cu ildə Floris d'Aven ilə evlənən İzabella əri ilə birlikdə knyazlığın hökmdarı olmuşdur. Onun ölümündən sonra Neapol kralı II Anjulu Karlın vassalı olaraq qalmasına baxmayaraq, knyazlığın yeganə hökmdar olmuşdur.

İzabella daha sonra üçüncü dəfə evlənmiş və I Savoyyalı Filippi öz yoldaşı olaraq seçmişdir. Bununla belə, İzabellanın yeni həyat yoldaşı həm knyazlığın baronlarını, həm də II Karlı narazı salmışdır. Nəticədə, İzabella 1307-ci ildə bütün hüquqları krala keçirərək taxtdan əl çəkməyə məcbur qalmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Грегоровиус Ф. История города Афин в Средние века (От эпохи Юстиниана до турецкого завоевания) / Перевод с нем., послесловие Фрица Шилльманна. — М.: Альфа-книга, 2009. — 767 с. — (Полное издание в одном томе). — 5000 экз. — .
* Ле Гофф Ж. Людовик IX Святой / Пер. с фр. В. И. Матузовой; коммент. Д. Э. Харитоновича. — М.: Ладомир, 2001. — 800 с. — 3000 экз. — .
* Рансимен С. Сицилийская вечерня: История Средиземноморья в XIII веке / Пер. с англ. С. В. Нейсмарк. — СПб.: Евразия, 2007. — 384 с. — 1000 экз. — .

## Xarici keçidlər

*
Floris de Eno

**Floris (Florent) de Eno** (; ) — 1289-cu ildən 1297-ci ilə qədər hakimiyyətdə olmuş Axeya knyazı.

Floris Jan d'Aven və Hollandiyalı Adelaidanın kiçik oğlu idi. Atasından Zelandiyada ştathalterliyini almışdır. Zelandiyanı tərk edən Floris 1287-ci ildə Neapol kralı II Karlın xidmətinə daxil olmuşdur. Araqona qarşı müharibədə fərqlənmış və Karl tərəfindən Siciliya konnetablı təyin olunmuşdur. Floris 1289-cu ildə İzabella de Villarduen ilə evlənmişdir. Axeya knyazlığında nizam-intizamı bərpa etmək istəyən və baronların istəklərinə qulaq asan Karl Floris və İzabellanın toyu günü onlara Axeya knyazı və knyaginyası titulları vermişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Bon, Antoine (1969). La Morée franque. Recherches historiques, topographiques et archéologiques sur la principauté d'Achaïe [The Frankish Morea. Historical, Topographic and Archaeological Studies on the Principality of Achaea] (in French). Paris: De Boccard. OCLC 869621129.
* Longnon, Jean (1969) [1962]. "The Frankish States in Greece, 1204–1311". In Setton, Kenneth M.; Wolff, Robert Lee; Hazard, Harry W. (eds.). A History of the Crusades, Volume II: The Later Crusades, 1189–1311 (Second ed.). Madison, Milwaukee, and London: University of Wisconsin Press. pp. 234–275. .
II Gilyom de Villarduen

**II Gilyom Villarduen** (; ) — 1246-cı ildən 1278-ci ilə qədər hakimiyyətdə olmuş Axeya knyazı.

## Həyatı
I Joffrua de Villarduen və Elizabet de Şappın ikinci oğlu olmuşdur. O, atasının ölümündən sonra Kalamata şateleni olmuşdur. Villarduen 1246-cı ildə qardaşı II Joffrua de Villarduenim varisi elan edilmişdir və Axeya knyazı.olmuşdur.

II Gilyomun hakimiyyəti dövründə Axeyada Parisdə olduğu kimi yaxşı fransızca danışıldığına inanılırdı. Məlumdur ki, Gilyom özü şeirlər yazmışdır. Onun sarayının divarları cəngavər şücaətlərini əks etdirən freskalarla bəzədilmişdir, sarayda tez-tez turnirlər və ovlar keçirilirdi. Venesiya donanmasının köməyi ilə Monemvasiyanı ələ keçirmiş və Sparta düzənliyini qorumaq üçün Mistra qalasını tikmişdir. O, 1249-cu ilin mayında Kiprdə Fransa kralı IX Lüdovikin Yeddinci Səlib yürüşünə qoşulmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Джонатан Филипс.* Четвёртый крестовый поход. — : АСТ; Астрель, 2010. — ISBN 978-5-17-057043-0

## Xarici keçidlər
*
İmkan

**İmkan** — varlığın determinasiya əlaqələrini ifadə edən kateqoriyalardan biri.
*kafilik, reallaşması mümkün olan vəziyyət;
*həyatın hər bir hadisəsində mövcud olan inkişaf istiqaməti;
*həm qarşıdan gələn, həm də izahedici, yəni kateqoriya kimi çıxış edir.
## Tarixi
İmkan və ya potensiya anlayışı Aristotel tərəfindən ilk dəfə işlənib hazırlanmışdır. Aleksandr Baumqarten mümkün olanı (lat. possibile – mümkün) “tərkibində ziddiyyət olmayan şey” kimi müəyyən etmişdir. Konsepsiyanın kateqorik mahiyyəti Q.İhqeyzer (1933), A.Gehlen və V.Kamlax tərəfindən qeyd edilmişdir. Kateqorik şərhin fəlsəfi əsasları Vilhelm Diltey tərəfindən qoyulmuşdur.

İmkan anlayışı rasional şəkildə tamamilə izah edilə bilməz: hər bir ehtimalda ehtimal olunan qeyri-mümkünlük, “qeyri-mümkün olanın mümkünlüyü” var. İmkan nəyin ola biləcəyini bilməklə müəyyən edilmir. Ehtimalları, imkanları bilmək həmişə imkanımıza təsir etmir. Varlığın və hadisənin öyrənilməsi, əsasən, mümkünlüyün öyrənilməsinə əsaslanır.

İnsan təsadüf və zərurətlə bağlı suallarla əlaqədar olan, yalnız mücərrəd məntiqi mənası olan, ixtiyari olaraq qəbul edilmiş ehtimalı, eləcə də azad iradə və təqdir (məsələn, "Amerikaya köçə bilərəm", "riyaziyyatçı ola bilərəm" və s.) arasında fərq qoymalıdır. İmkandan, şeylərin təbiətində yerləşən, inkişaf konsepsiyasından asılı olan, məsələn, bir palıd qozasının palıd olma imkanı var, yaxud ağıl düşünmək imkanına malikdir və ya düşünmək imkanı var.

XIX əsrin sonlarında rus dini mütəfəkkiri, mistik, şair, publisist, ədəbiyyatşünas, müəllim və İmperator Elmlər Akademiyasının fəxri akademiki, Vladimir Sergeyeviç Solovyov yazırdı ki, xüsusi ilə yanaşı fiziki və əqli dünyanın müxtəlif hadisələrində imkan və reallıq və ya potensial və faktiki varlıq arasında əlaqə halları, bəzi metafizik sistemlər eyni əlaqəni kainatın ümumi əsası kimi tanıyaraq, vahid universal dünya potensialı ideyasını təsdiqləyir. Real hadisələrin bütün müxtəlifliyi buradan qaynaqlanır. Bu güc anlayışı müxtəlif metafizik sistemlərdə ya maddi prinsip, ya da substrat (sxolastiklərin prima materia) anlayışı ilə, ya da canlı təbiət anlayışı, ya da dünyanın ruhu anlayışı ilə üst-üstə düşən fərqli xarakter alır.
Anita Nyukom Makqi

**Anita Rozali Nyukom Makqi** (; ) – ABŞ ordusundakı xidmətlərinə görə tanınan amerikalı həkim. Rus-yapon müharibəsində Qırmızı xaç könüllüsü kimi iştirak etmişdir.

## Həyatı
Anita Nyukom 1864-cü ildə Vaşinqton şəhərində doğulmuşdur. 1892-ci ildə Kolumbiya kollecini (indiki Corc Vaşinqton Universiteti) bitirmiş, Vaşinqtonda tibblə məşğul olan azsaylı seçilmiş qadınlardan biri olmuşdur. 1898-ci ildə İspaniya–ABŞ müharibəsi başlayanda Makqi Amerika İnqilabının Qızları təşkilatı üçün könüllü tibb bacıları hazırlamışdır. Makqinin təşkilatçılıq bacarığı onu ABŞ ordusundakı yeganə qadın köməkçi cərrah seçilməsinə gətirib çıxarmışdır. Müharibədən sonra daimi tibb bacısı korpusunun yaradılması üçün çalışmış və ABŞ Ordusunun Tibb Bacıları Korpusunun qurucusu olmuşdur.

1903-cü ilin iyununda – Rus-yapon müharibəsinin başlamasına az qalmış Yaponiya diplomatı Takahira Koqoroya məktub yazmış və Yaponiya hökuməti üçün tibb bacısı supervayzeri kimi könüllü xidmət göstərmişdir. 1904-cü ilin aprelində 9 tibb bacısından ibarət komanda ilə Yokohamaya gəlmiş, 6 aylıq xidmətdən sonra 1904-cü ilin noyabrında ölkəsinə qayıtmışdır. Komanda hərbi obyektlərdə yaponların tətbiq etdikləri tibbi müalicə metodlarını müşahidə etmiş, Yapon Qırmızı Xaç təşkilatı üçün tibb bacısı yetişdirmişdir. İyun ayında yaponlara aid *"[[Hakuai Maru]]"* gəmi-xəstəxanasında olmuş, Matsuyamadakı hərbi xəstəxanada saxlanılan rus əsirləri ziyarət etmişdir. Makqi ABŞ-yə qayıtdıqdan sonra Rus-yapon müharibəsi haqqındakı təcrübələri haqqında əsərlər yazmış və mühazirələr vermişdir.

## Ədəbiyyat
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Arlinqton milli qəbiristanlığı
Əziz Şuşa 2022

**Əziz Şuşa 2022** — 2022-ci ilin iyulun 9-dan 10-dək Azərbaycanda keçirilən çoxgünlük şose veloidman turniri. Yarışda səkkiz ölkəni – Azərbaycan, Türkiyə, Birləşmiş Krallıq, Rumıniya, Gürcüstan, Monqolustan, Tacikistan və Özbəkistanı təmsil edən 13 komandadan 75 velosipedçi iştirak etmişdir.

## İştirakçılar
Yarışda 2 "UCI Continental Team" kateqoriyalı komanda, 3 milli komanda, 4 həvəskar komanda və 1 regional komanda olmaqla 13 komanda iştirak etmişdir.

## Marşrut
Yarış ümumi uzunluğu 100 kilometrdən bir qədər az olan iki mərhələdən ibarət idi. Əvvəlcə 21&nbsp;km uzunluğunda olan Pirallahı kəndində fərdi yarış keçirilmişdir. Daha sonra Füzuli Hava Limanından 1,300 metrdən artıq hündürlükdə yerləşən Şuşa şəhərinə qədər 71&nbsp;km məsafəyə qrup yarışı keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Дорогая Шуша 2022 на *Cyclingarchives*
Əziz Şuşa 2023

**Əziz Şuşa 2023** — UCI Avropa Turu 2023-ün təqvimi çərçivəsində 7–11 iyun 2023-cü il tarixlərində Azərbaycanda keçirilmiş və 2.2 kateqoriyalı şose velosipedi üzrə çoxgünlük yarış. Yarış keçmiş Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 100 illik yubileyinə həsr olunmuş, "Heydər Əliyev ili" çərçivəsində keçirilmişdir.

Ən yaxşı velosipedçilər 2024-cü ildə Parisdə keçiriləcək Olimpiya Oyunlarına lisenziya xalları qazana bilərlər.

## İştirakçılar
Yarışda 11-i "UCI Continental Team" kateqoriyalı, 4-ü milli komanda və biri həvəskar komanda olmaqla 16 komanda iştirak etmişdir. Hər komanda 5–6 iştirakçıdan ibarət idi  .

## Marşrut
Yarış ümumi uzunluğu təxminən 770 kilometr olan 5 mərhələdən ibarət idi. Bu, Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində başlamış, Şuşada bitmişdir. İlk üç mərhələ dağlıq əraziyə malik idi və cəmi üç kateqoriyalı dırmaşmanı əhatə edirdi. Qalan iki mərhələ Göygöl Milli Parkı və Şuşa Şəhər Dövlət Qoruğu ərazisində müvafiq olaraq 1,300 metrdən çox hündürlükdə başa çatan dağlıq ərazi olmuşdur. Onlara 8 dırmaşma, o cümlədən uzunluğu 5–6&nbsp;km, orta qradiyenti 7–8% və maksimum qradiyenti 10,5% olan 5 kateqoriyalı qalxma daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Дорогая Шуша 2023 на *UCI*
* Дорогая Шуша 2023 на *ProCyclingStats*
* Дорогая Шуша 2023 на *Cycling Archives*
* Дорогая Шуша 2023 на *CQranking*
* Дорогая Шуша 2023 на *Cycle Base*
* Дорогая Шуша 2023 на *First Cycling*
Əziz Şuşa

**Əziz Şuşa** () — 2022-ci ildən Azərbaycan ərazisindən keçən çoxgünlük şose velosipedi yarışı.

## Tarixi
Yarış 2022-ci ildə yaradılmışdır. Onun debüt turniri milli təqvim çərçivəsində keçirilmiş və Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində baş tutan fərdi və qrup olmaqla iki mərhələdən ibarət olmuşdur. Qalib azərbaycanlı velosipedçi Elçin Əsədov olmuşdur.

2023-cü ildə keçirilən turnir 2.2 kateqoriyasını alaraq UCI Avropa Turunun təqviminə daxil olmuşdur. Bu, Azərbaycanın 3-cü Prezidenti Heydər Əliyevin 100 illik yubileyinə həsr edilmiş və onun marşrutu beş mərhələyə yüksəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Дорогая Шуша на *ProCyclingStats*
* Дорогая Шуша на *Cycling Archives*
* Дорогая Шуша на *CQranking*
* Дорогая Шуша на *Cycle Base*
* Дорогая Шуша на *First Cycling*
Biogeokimyəvi rejim

**Biogeokimyəvi rejim** — tektonik, vulkanik, hidrodinamiki, geomorfoloji, oksidləşmə-reduksiya və s. təbii proseslərdə iştirak edən kimyəvi elementlərin təsirindən biogeokimyəvi mühit tiplərinin yaranmasıdır. Tektonik proseslərdə — S, vulkanik proseslərdə Pb, hidrodinamiki proseslərdə — C, geomorfoloji proseslərdə — Si və oksidləşmə-reduksiya proseslərində — Fe kimyəvi elementlərinin yaratdıqları biogeokimyəvi mühit tipləri mövcuddur.

## İstinadlar
Raf

**Raf** (əsl adı Raffaele Ryefoli, ; ) — İtaliya müğənnisi.

## Həyatı
Raf 29 sentyabr 1959-cu ildə İtaliyada dünyaya gəlib.

## Karyera
Raf 1984-cü ildə buraxdığı "Raf" adlı ilk albomu ilə solo karyerasına start verir. Albomdan olan "Self Control" adlı ilk sinql nəinki İtaliya, bütün Avropada böyük hitə çevrilir. Elə həmin il mahnı amerikan müğənnisi Lora Breniqan tərəfindən yazdırılır. Onun versiyası Avstriya, Kanada, Almaniya və İsveçrə kimi ölkələrdə 1-ci, həmçinin ABŞ-ın Billboard Hot 100-də 4-cü yeri tutur. "Self Control" 1980-lərin əsas mahnılarından birinə çevrilir. 1993-cü ildə müğənni Riki Martin də mahnının uğurlu kaverini buraxır. 1987-ci ildə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Raf Umberto Totsi ilə birlikdə İtaliyanı "Gente di mare" mahnısı ilə təmsil edirlər. Mahnı yarışmada 3-cü yeri tutur və bir sıra Avropa ölkələrində hit-paradlara daxil olur. Müğənni 1988-ci ildə ilk dəfə "Inevitabile follia" mahnısı ilə Sanremo Festivalına qatılır, finalda mahnı 11-ci yerə layiq görülür. 1989-cu ildə Raf Sanremo Festivalında "Cosa resterà degli anni '80" mahnısını oxuyur, sonda mahnı 15-ci yeri tutur. Növbəti dəfə ifaçı Sanremoya 1991-ci ildə dönür və bu dəfə təqdim etdiyi "Oggi un Dio non ho" adlı mahnı finalda 10-cu olur. Sonuncu dəfə 24 il sonra 2015-ci ildə Sanremo Festivalına qatılan müğənninin bronxit xəstəliyinə tutulması səbəbindən onun ifa etdiyi "Come una favola" mahnısı dördüncü axşamın sonunda finaldan kənarlaşdırılır.

## Albomlar
* 1984 – *Raf*
* 1988 – *Svegliarsi un anno fa*
* 1989 – *Cosa resterà…*
* 1991 – *Sogni… è tutto quello che c'è*
* 1993 – *Cannibali*
* 1995 – *Manifesto*
* 1998 – *La prova*
* 2001 – *Iperbole*
* 2004 – *Ouch*
* 2006 – *Passeggeri distratti*
* 2008 – *Metamorfosi*
* 2011 – *Numeri*
* 2015 – *Sono io*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər